Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed. og var samþ. þar með einróma meðmælum hv. menntmn. og að lokum með shlj. atkv. hv. Ed. Um aðeins eitt efnisatriði hafði komið fram brtt., sem smávægilegur ágreiningur varð um í hv. Ed., en það var till. um það, að Myndlista- og handíðaskólinn yrði ríkisskóli að öllu leyti, þ.e. kostnaður við hann skyldi einvörðungu greiðast úr ríkissjóði. En þetta frv. gerir ráð fyrir því, að skólinn sé kostaður sameiginlega, aðallega að hálfu leyti af hvorum aðila, ríkissjóði og Reykjavíkurborg, svo sem nú á sér stað um skólann. Sá háttur er hafður á um greiðslu kostnaðar við skólann í fullu samráði við forráðamenn Reykjavíkurborgar. Ég skal fara fáeinum orðum um efni þessa frv. Með frv. er lagt til, að í fyrsta sinn verði nú sett heildarlöggjöf um myndlista- og handíðakennslu hér á landi. Þessi kennsla fer nú fyrst og fremst fram í Handíða- og myndlistaskólanum í Reykjavik og er sá skóli nú orðið algerlega rekinn af opinberum aðilum, þ.e. af ríkinu og Reykjavíkurborg, þó að hann hafi í upphafi verið einkaskóli, stofnaður af Lúðvíg Guðmundssyni haustið 1939. En áður höfðu ýmsir drátthagir menn og listmálarar um lengri eða skemmri tíma haldið uppi nokkurri kennslu fyrir almenning í teiknun og listmálun, fyrst og fremst í einkatímum, en einnig á námskeiðum, en um reglulegt skólahald á þessu sviði var ekki að ræða, fyrr en Lúðvíg Guðmundsson stofnaði Handiðaskólann árið 1939 og vann með því hið merkasta brautryðjandastarf, sem honum ber miklar og sérstakar þakkir fyrir. En smám saman þróuðust mál þannig, þó að skólinn hafi byrjað sem einkaskóli, að hið opinbera, eins og líka algerlega eðlilegt var, ríki og Reykjavíkurborg, tók að sér rekstur skólans og greiðslu kostnaðar við hann. Þó er það svo, að nú eru ekki önnur lagaákvæði í gildi um Handíða- og myndlistaskólann en ein gr. í l. um iðnskóla frá 1945, en í þeirri gr. segir svo, með leyfi hæstv, forseta: „Heimilt er að láta listiðnadeildir Handiða- og myndlistaskólans í Reykjavík njóta sömu réttinda um styrk úr ríkissjóði samkv. 2. tölulið þessrar gr., að fullnægðum sömu skilyrðum.“ M.ö.o.: ríkissjóði var með þessari lagagr. heimilað að styrkja Handíða- og myndlistaskólann með sama hætti og hann styrkir iðnskóla og samkv. þessari lagaheimild hefur kostnaður við rekstur Handíða- og myndlistaskólans verið greiddur. Í lögum um menntun kennara frá 1947 var sérstakur kafli um svonefndan Handíðakennaraskóla Íslands og var þar kveðið svo á, að stofna skyldi skóla til þess að veita menntun þeim, sem vilja gerast sérkennarar í handíðum við barnaskóla, skóla gagnfræðastigsins og húsmæðraskóla og skyldi þessi skóli nefnast, eins og ég sagði áðan, Handíðakennaraskóli Íslands. En þangað til sá skóli væri stofnaður, skyldi kennsla sú, sem honum væri ætlað að inna af höndum, fara fram í kennaradeild Handíða- og myndlistaskólans í Reykjavík. Þessi skóli var aldrei stofnaður og hefur þessi sérkennsla til handa kennurum fram til þessa dags farið fram í Handíða- og myndlistaskólanum í Reykjavík. En með hinum nýju lögum um Kennaraskóla Íslands, sem samþ. voru fyrir tveimur árum, voru þessi lagaákvæði um Handiðakennaraskóla Íslands felld úr gildi og þess vegna eru nú alls engin lög í gildi um sérkennaramenntun í handavinnugreinum. Ekki hvað sízt þess vegna er nú nauðsynlegt að setja ný lagaákvæði um þetta efni. Þess vegna var það, sem menntmrn. fól í sept. 1963 þeim Kurt Zier skólastjóra Handíða- og myndlistaskólans, Helga Elíassyni fræðslumálastjóra, dr. Brodda Jóhannessyni skólastjóra kennaraskólans og Lúðvíg Guðmundssyni fyrrv. skólastjóra Handíðaskólans að semja frv. til nýrra 1. um Handíða- og myndlistaskóla Íslands. Þeir hafa samið það frv., sem hér er nú lagt fyrir hina hv. Nd., og grg., sem því fylgir. Ég skal nú í örfáum orðum gera grein fyrir meginatriðunum í skipun myndlistakennslunnar, eins og hún verður, ef þetta frv. nær fram að ganga. Það er gert ráð fyrir því að breyta nafni skólans í Myndlista- og handíðaskóla í stað Handíða- og myndlistaskóla í samræmi við það, að myndrænar listir skipa nú - og hafa gert undanfarin ár - meginrúm í kennslu skólans. Tilgangur skólans er að veita kennslu, menntun og þjálfun í myndlistum, í listiðnum og búa nemendur undir kennslustörf í vefnaði, teiknun og öðrum greinum myndrænna lista, sem kenndar eru í skólum landsins. Gert er ráð fyrir að skipta skólanum í fjórar námsdeildir, myndlistadeild, kennaradeild, listiðnadeild og námskeiðshald. Myndlistadeildin er kjarni skólans. Hún starfar eingöngu í föstum dagdeildum og er námstími 4 ár. Myndlistadeildin sjálf skiptist í fjóra námsflokka eða fjóra bekki, þ.e. tveggja ára forskóla og tveggja ára framhaldsflokka, þannig að skólinn verður í raun og veru fjögurra ára skóli. Fyrra ár forskólans er reynsluár nemandans, sem tekinn er í skólann. Hann kemur þangað að jafnaði með gagnfræða- eða miðskólapróf, og er lágmarksaldur 16 ár. Listrænn undirbúningur er þó að sjálfsögðu mjög misjafn, oft enginn og veitir þetta fyrsta ár í forskólanum því umsækjendum öllum jafna aðstöðu og möguleika til náms, en þar eru kenndar undirstöðugreinar. Á öðru ári er síðan haldið áfram kennslu í þeim greinum, sem grundvöllur var lagður að á fyrsta skólaárinu og auk þess bætt við nýjum greinum. Að loknu þessu tveggja ára forskólanámi á nemandinn að hafa öðlazt reynslu á hæfileikum sínum og kennarar hans þá að vera orðnir færir um að dæma um námsgetu og árangur hans. Þess vegna getur nemandinn þá í samráði við kennara sína ákveðið frekari námstilhögun og hvaða sérgrein hann hyggst velja sér. Samkv. fyrirhuguðu skipulagi skólans verður þá um tvo aðalmöguleika að ræða. Í fyrsta lagi getur nemandinn valið sér listnám, hreint listnám og í öðru lagi getur hann látið innrita sig í aðra hvora af tveim kennaradeildum skólans. Ef hann velur listnám, kemur ýmislegt til greina, frjáls myndlist og einnig hagnýtar listgreinar, auglýsingateikning, umbúðateikning, gluggaskreytingar og þar fram eftir götum. Ef nemandinn aftur á móti lætur innrita sig í aðra hvora af hinum tveimur kennaradeildum skólans, er þar annars vegar um að ræða teiknikennaradeild, sem er tveggja ára nám og lýkur með teiknikennaraprófi og veitir kennararéttindi og hins vegar er um að ræða vefnaðarkennaradeild, sem líka er tveggja ára nám, en þangað komast líka nemendur með annað undirbúningsnám, t.d. eftir að hafa stundað undirbúningsnám í almennum vefnaði í húsmæðraskólum eða að loknu námi í handavinnudeild í kennaraskólanum. Eins og ég gat um áðan, er starf Handíða- og myndlistaskólans ekki aðeins fólgið í því námi, sem ég nú hef mjög stuttlega lýst og er annars vegar hreint fjögurra ára listnám eða kennaranám í teiknun eða vefnaði, heldur er starf skólans einnig fólgið í mjög víðtæku námskeiðshaldi, sem aðallega fer fram síðdegis eða á kvöldin, en þar er almenningi gefinn kostur á námi í ýmsum greinum myndlista og listiðnaðar. Á þessum námskeiðum eru námsefnin mjög fjölþætt og tilgangur þeirra því mjög margvíslegur. Ýmsir af þeim, sem stundað hafa slík kvöldnámskeið, sækja síðar um inngöngu í dagdeildum skólans til þess að stunda hið reglulega listnám eða kennaranámið, ef þeir að öðru leyti hafa réttindi til slíks. Nú í vetur eru rúmlega 300 nemendur í öllum deildum skólans. Á kvöld- og síðdegisnámskeiðunum eru 159 nemendur í vetur, í æfingaskóla vegna kennaradeildar, þ.e. barnateiknun, eru um 80 nemendur, og í föstum dagdeildum skólans, þ.e. við hið reglulega skólahald, eru nú 55 nemendur. En kjarni skólans er að sjálfsögðu þessir föstu nemendur í dagdeildum skólans. Þar eru af 50 nemendum 20 í kennaradeildunum, þ.e. verðandi kennarar, 8 í vefnaðarkennaradeildinni, en 12 í teiknikennaradeildinni, svo að um 30% af nemendum í föstum deildum skólans eru kennaraefni. Nú starfa auk skólastjóra 17 kennarar við Handíða- og myndlistaskólann, en aðeins einn þeirra er fastur kennari auk skólastjórans, allir hinir eru stundakennarar. Á þessu þarf nauðsynlega að verða breyting og er að því stefnt með þessu frv. Er gert ráð fyrir því, að við skólann starfi fjórir fastir kennarar auk skólastjóra, einn í hverri af aðaldeildum myndlistarnámsins, þ.e. við myndlistadeildina, teiknikennaradeildina, vefnaðarkennaradeildina og listiðnadeildina. Þó er ekki skylt að skipa alla þessa kennara þegar í stað, enda nokkur vafi á því, hvort völ er þegar í stað á hæfum kennurum í allar þessar stöður, en í þær mun verða skipað smám saman, eftir því sem völ verður á hæfum kennurum. Að síðustu vil ég geta þess varðandi rekstrarkostnað skólans, að gert er ráð fyrir því, að hann verði 1.8 millj. kr. á ári, þegar ákvæði l. eru komin til fullra framkvæmda. Hlutur ríkisins af þessari fjárhæð verður 1.3 millj. kr., en hlutur Reykjavíkurborgar rúm 1/2 millj. Fjárveiting á fjárl. 1965 mun duga til þess að greiða þann kostnað, sem skólinn mun hafa á þessu ári, og í fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar mun vera nægilegt fé til þess að greiða kostnaðinn við skólann á þessu ári. Á árinu 1966 og síðar mun hins vegar þurfa að auka fjárveitingu til skólans nokkuð, eftir því sem föstum kennurum fjölgar í stað stundakennaranna, sem nú annast þar kennslu. Að síðustu skal ég svo láta þess getið, að ég tel hér vera um mjög merkilegt lagafrv. að ræða og vænti þess, að hv. Nd. sjái sér fært að afgreiða þetta frv. nú á þessu þingi. Það er enginn efi á því, að Handíða- og myndlistaskólinn hefur gegnt mjög merku og mikilvægu hlutverki í íslenzkum skólamálum og í íslenzkri listmenningu. Nái þetta frv. fram að ganga, mun starfsaðstaða skólans batna að miklum mun og skólinn því geta rækt hlutverk sitt miklu betur en hann hefur gert undanfarin ár og áratugi, vegna þess að skipulag hans mun komast í mun fastara horf, en verið hefur, sérstaklega í kjölfar þess, að í stað stundakennara er gert ráð fyrir því að komi fastir kennarar, einn fastur kennari að hverri aðaldeild skólans. En á því er enginn efi, að hverri þjóð er nauðsynlegt, að í skólakerfi hennar sé veittur kostur á góðri og vel grundvallaðri menntun í hvers konar myndlistum og þá ekki síður, að kennaramenntun á þessum sviðum sé vel og skynsamlega skipulögð. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Þetta frv. um húsnæðismálastofnun ríkisins er komið frá hv. Ed., þar sem það var samþ. með lítils háttar breytingum; sem nú hafa verið prentaðar á þskj. 484. Húsnæðismálastofnun ríkisins og húsnæðismálin yfirleitt hafa um mörg undanfarin ár verið til umr. og að segja má nokkurt áhyggjuefni vegna þess, að þau fjárráð, sem fyrir hendi hafa verið til útlána hjá húsnæðismálastjórninni, hafa verið miklu minni en þurft hefði. Lög um húsnæðismálastjórn voru, eins og kunnugt er, samin og sett árið 1955, að ég ætla, og byrjuðu þá smátt og næstu árin þar á eftir voru útlán á íbúð hverja um 70 þús. kr. einungis, þó að gert væri ráð fyrir í þágildandi l., að sú upphæð mætti fara upp í 100 þús. Síðar var svo þessu ákvæði breytt og heimilað, að lánin mættu verða allt að 150 þús. kr. og það hafa þau verið allt til þessa. Enn var ríkisstj. ljóst, að þetta var of lág upphæð og betur mátti, ef duga skyldi og þess vegna hefur nú að undanförnu verið að því unnið að reyna að auka fé til þessarar starfsemi. Ég get í því sambandi nefnt, að fyrir skömmu var skyldusparnaðurinn hækkaður úr 6% og upp í 15%, sem ætti mjög að geta aukið það fé, sem húsnæðismálastofnunin hefur til ráðstöfunar, enda hefur það sýnt sig á því rúmlega hálfa ári, sem þetta ákvæði hefur verið í gildi, að það fé, sem komið hefur til húsnæðismálastjórnar af skyldusparnaðarfénu, hefur vaxið mjög verulega. Þá voru líka sett lög um, að tryggingafélögum væri skylt að greiða nokkurn hluta af sínu ráðstöfunarfé til kaupa á bréfum húsnæðismálastjórnar og það hefur gefið nokkurt fé, þó að ekki sé það eins mikið og gert hafði verið ráð fyrir í upphafi. En s.l. sumar eða vor komst nokkur skriður á málið til viðbótar, þegar í samkomulagið, sem þá var gert milli verkalýðsfélaga og atvinnurekendasamtaka og ríkisstj., voru tekin upp ákvæði, sem miðuðu að því að auka fjármagn það, sem húsnæðismálastjórn hefði til umráða. Ég held, að það sé glöggast, að ég – með leyfi hæstv. forseta – lesi hér upp það, sem í þessu samkomulagi segir um þetta efni, en það er svo hljóðandi: „1) Að aflað verði á þessu ári (þ.e. á árinu 1964) og fyrri hluta næsta árs 250 millj. kr. til þess að mæta þeim umsóknum, sem lágu óafgreiddar hjá húsnæðismálastjórn 1. apríl s.l. Húsnæðismálastjórn ákveður upphæðir þessara lána og setur reglur um uppgjör fyrri skuldbindinga sinna. 2) Að frá og með árinu 1965 verði komið á kerfisbreytingum í íbúðalánum, þannig að tryggt verði fjármagn til þess að veita lán til ákveðinnar tölu íbúða á ári, og verði loforð fyrir lánunum veitt fyrir fram. Fyrstu árin verði þessi lán ekki færri en 750 og lánsfjárhæð út á hverja íbúð ekki lægri en 280 þús. kr. eða 2/3 kostnaðar, hvort sem lægra er. Lánin greiðist að hálfu að hausti, en að hálfu næsta vor. Þessi tala sé við það miðuð, að tryggð verði bygging 1.500 íbúða á ári, er síðan fari smáhækkandi í samræmi við áætlanir um þörf fyrir nýjar íbúðir. Telji húsnæðismálastjórn það æskilegt, getur hím fækkað lánum á árinu 1965 samkv. nýja kerfinu, enda bætist þá samsvarandi upphæð við það fé, sem til ráðstöfunar verður samkv. lið 1 hér að framan (þ.e.a.s. til þeirra, sem eftir áttu að fá lán, en áður höfðu sótt um). 3) Hluta þess fjár, sem byggingarsjóður hefur til umráða, verði varið til viðbótarlána umfram þær 280 þús. kr. á íbúð, sem að framan getur, til þess að greiða fyrir íbúðabyggingum efnalitilla meðlima verkalýðsfélaga. Húsnæðismálastjórn ákveður lán þessi að fengnum till. frá stjórn þess verkalýðsfélags, sem í hlut á. Í þessu skyni skal varið 15–20 millj. kr. árlega. 4) Að jafnframt mun ríkisstj. beita sér fyrir öflun lánsfjár til byggingar verkamannabústaða.“ Síðan segir áfram í þessu samkomulagi: „Eftirfarandi atriði eru forsendur fyrir því, að ríkisstj. taki á sig skuldbindingar þær, sem að ofan getur: Lagður verði á launagreiðendur almennur launaskattur að upphæð 1% af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum öðrum en tekjum af landbúnaði, renni skatturinn til byggingarsjóðs ríkisins sem stofnfjárframlag. Til viðbótar við launaskattinn og það eigið fé, sem byggingarsjóður ræður yfir, mun ríkisstj. tryggja honum 40 millj. kr. nýtt stofnframlag á ári með framlagi úr ríkissjóði, álagningu nýs skatts á fasteignir eða með öðrum hætti. Svo verði frá gengið, að ríkisframlag til atvinnuleysistryggingasjóðs renni árlega til kaupa á íbúðalánabréfum hins almenna veðlánakerfis. Komið verði á nýju kerfi íbúðalána fyrir lífeyrissjóðina til samræmis við þær reglur, sem gilda um lán húsnæðismálastjórnar. Til þess að aðgerðir þessar nái tilgangi sínum og hið nýja veðlánakerfi geti byggt sig upp með öruggum hætti og hægt verði að lækka vexti og haga lánskjörum í samræmi við greiðslugetu alþýðufjölskyldna, verði tekin upp vísitölubinding á öllum íbúðalánum. Er þá gert ráð fyrir því, að lánskjör á íbúðalánum verði þannig, að lánin verði afborgunarlaus í eitt ár og greiðist síðan á 25 árum með 4% vöxtum og jöfnum ársgreiðslum vaxta og afborgana og full vísitöluuppbót reiknist síðan á hverja ársgreiðslu. Þetta er það samkomulag, sem gert var milli þessara þriggja aðila, sem ég nefndi, Alþýðusambandsins, atvinnurekendasamtakanna og ríkisstj., þar sem lagðar voru línurnar um þessi mál, eins og ég nú hef rakið. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur að geyma nýmæli þau, sem í samkomulaginu felast og til viðbótar hefur sá háttur verið tekinn upp, að l. eru „kódífseruð,“ þau eru prentuð upp í einu lagi eins og þau eru nú með öllum þeim breytingum, sem á þeim hafa verið gerðar á fyrri árum, sem eru margar og erfitt er að finna út úr, nema þær séu hafðar allar á einum stað og þess vegna bezt komnar í þessu frv. ásamt með þeim breytingum, sem nú er lagt til að gerðar séu. Þær breytingar, sem nú er lagt til, að gerðar verði í samræmi við júní samkomulagið, eru þessar helztar: Í fyrsta lagi, að auknar verði árlegar tekjur byggingarsjóðs ríkisins með því að leggja á almennan launaskatt, sem renni í sjóðinn, en um það hafa áður verið gefin út brbl., sem hafa hlotið staðfestingu og þessi tekjuöflun er þegar í fullum gangi. 2. Lagt er til, að ríkissjóður greiði árlega framlag til byggingarsjóðsins að fjárhæð 40 millj. kr. Þegar frv. var flutt, var ekki enn þá lokið við að athuga, á hvern hátt tekna í þessu skyni skyldi aflað og stóð það þess vegna opið, þegar frv. var flutt. Nú hefur við meðferð málsins í hv. Ed. verið frá þessu gengið á þann hátt, að til þess að mæta þessum útgjöldum verði eignarskattur miðaður við gildandi fasteignamat þrefaldað. Ákvæði þetta gildir þó ekki um bújarðir í sveitum með tilheyrandi íbúðar– og peningshúsum og öðrum mannvirkjum. Það er ekki fullvist, hvað þessi hækkun á fasteignamati muni gefa ríkissjóði í auknar tekjur á móti þessum 40 millj., en talið er líklegt, að það verði heldur minna, en þessar 40 millj. eða a.m.k. ekki að ráði meira og verður það að ráðast, hvað út úr því dæmi kemur. En fyrir fram er ákaflega erfitt um þetta að segja og eiginlega ógerningur, vegna þess að lán hvíla svo misjafnlega mikil á byggingum eða fasteignum og koma þau vitanlega til frádráttar við útreikning eignarskatts, þó að þau komi ekki til frádráttar, ef gjaldið hefði verið lagt á sem hreinn fasteignaskattur. En það þótti eðlilegra og réttlátara að fara heldur þessa leið, þannig að tekið yrði tillit til þeirra skulda, sem á fasteignunum hvíla, heldur en að leggja þessa upphæð sem fast gjald á fasteignirnar sjálfar án tillits til þess, hvort nokkur lán hvíldu á þeim eða ekki. Þetta eru tvær meginbreytingarnar, sem nú koma til framkvæmda með þessu frv., ef að lögum verður, þ.e.a.s. þetta 40 millj. kr. framlag ríkissjóðs og launaskatturinn, sem ætlað var að gæfi 50 millj. kr. á ári, en mun sennilega gefa verulega meira, þannig að húsnæðismálastjórn fær í þessum tveim tekjustofnum aukningu á eigin fé sínu á ári, sem nemur sennilega upp undir 100 millj. kr. Þetta er lang mesti styrkur við starfsemi húsnæðismálastjórnar, sem nokkru sinni hefur verið veittur og náttúrlega miklu notadrýgri fyrir stofnunina heldur en hitt, þó að hægt hafi verið að útvega frá ári til árs lán, sem þá hefur þurft vitanlega að endurgreiða og þess vegna verið um leið nokkur gjaldabyrði fyrir húsnæðismálastjórnina, sem þetta verður ekki. Þessi aukning á eigin fé húsnæðismálastjórnarinnar tel ég vera það þýðingarmesta, sem í þessu frv. felst. Í öðru lagi er lagt til í frv., að heimild veðdeildar Landsbanka Íslands til útgáfu bankavaxabréfa, sem nú er bundin við 150 millj. kr. og 10 ár, verði samkv. þessu frv. hækkuð í 400 millj. og ótímabundin. Það er ljóst, að útgáfa bankavaxtabréfa veðdeildarinnar hlýtur að vaxa og hækka, þegar lánveitingarnar til einstakra íbúða og í heild hækka, eins og hér er gert ráð fyrir. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að festa þann praxis, sem nú um nokkur undanfarin ár hefur tíðkazt, þó að ekki væri lögbundinn, að árlegu framlagi ríkissjóðs til atvinnuleysistrygginga verði varið til kaupa á vaxtabréfum veðdeildarinnar, sem að vísu hefur verið gert, eins og ég sagði, nú að undanförnu, en í frv. er þetta lögboðið. Og þetta verður sjálfsagt einn stærsti og hefur verið einn stærsti lántökumöguleiki, sem húsnæðismálastjórnin hefur til viðbótar við sitt eigið fé. Þá er lagt til í frv., að heimilað verði að setja það skilyrði fyrir láni, að bygging sé ekki hafin, áður en loforð fyrir láni er gefið, og gert þá ráð fyrir, að byggingarnar verði ekki hafnar eða ekki byrjað á þeim, fyrr en búið er að kanna umsóknir og gefa loforð. Þá er nýmæli, sem segir, að heimilað verði að veita sveitarfélögum lán til byggingar á leiguíbúðum. Þetta atriði var ekki í samkomulaginu á milli aðilanna að júní samkomulaginu, sem ég nefndi áðan, heldur er þetta nýtt atriði, sem sett var inn að tilhlutan félmrn. til þess að freista þess, hvort sveitarfélögin vilji ekki taka að sér að byggja leiguíbúðir, kannske tiltölulega smáar íbúðir, sem geta verið nokkurs konar bráðabirgðahúsnæði fyrir fólk, sem hefur ekki í þann svipinn efni á því að byggja sjálft, en þar sem það getur dvalizt við sæmileg skilyrði, þangað til það getur hafið eigin byggingarstarfsemi. Ég held, að þetta sé mjög þýðingarmikið atriði, ef vel tekst til um framkvæmd þess og sjálfsagt að húsnæðismálastjórn verði heimilað að veita þeim sveitarfélögum, sem út í þetta fara, lán til þeirrar starfsemi. Þá er gert ráð fyrir, að einstök lán verði hækkuð úr 150 þús. kr. og upp í 280 þús. kr. Raunverulega var þó ætlunin að hafa þessa upphæð hærri, eða 300 þús. kr., en það varð úr, að upphæðin var lækkuð úr 300 þús. og niður í 280, til þess að það, sem út af stæði, eða 20 þús. kr. á íbúð, sem á 750 íbúðir gerir 15 millj., yrði þá notað til þess að hækka lánveitingar til þeirra, sem erfiðast eiga og mest lánsfé þurfa. Raunverulega er þetta því ekki 280 þús. kr. á íbúð, heldur eru það 300 þús. kr. á íbúð að meðaltali, þegar tekið er tillit til þessa aukalánsfjár, sem aflað var með því að lækka almennu lánveitingarnar niður í 280 þús. Þessar 280 þús. kr. lánveitingar, þó að maður miði eingöngu við þá upphæð, eru mjög mikil aukning frá því, sem verið hefur, en lánsfjárhæðin á íbúð hefur, eins og kunnugt er, verið 150 þús. kr. upp á síðkastið, var þar áður 100 þús. og enn áður 70 þús. kr. á íbúð. Þá er lagt til, að lánskjörunum verði breytt þannig, að lánin verði til 26 ára, afborgunarlaus í eitt ár, en síðan greiðist þau upp á 25 árum með 4% ársvöxtum og jöfnum ársgreiðslum, þannig að saman verði lagðir vextir og afborgun í jöfnum ársgreiðslum í 25 ár. Og enn fremur breytist hver ársgreiðsla samkv. vísitölu, sem í fyrstu var gert ráð fyrir, að væri vísitala framfærslukostnaðar, en var í meðförum í Ed. breytt í kaupgreiðsluvísitölu samkv. ósk, að ég ætla, Alþýðusambandsfulltrúanna, sem töldu það réttlátara og ég er alveg sammála um að sé, því að ef kaupgreiðsluvísitala og vísitala á greiðslur af byggingarlánunum eru þær sömu, stendur lántakandinn svipað að vígi, þó að vísitalan hækki. Þá er enn fremur gert ráð fyrir því, að þeir, sem með frjálsum innlögum í innlánsdeild greiði 10 þús. kr. á ári í 10 ár, þ.e. 100 þús. kr. í allt, eigi rétt á að fá lán sin hækkuð um 25%. Það er sami réttur og skyldusparnaðarfólkið hefur. Loks er sú breyting gerð, að framlagið til heilsuspillandi íbúða, sem ríkissjóður greiðir á móti sveitarfélögunum, verði bundið því framlagi, sem veitt er á fjárl. hverju sinni. Þetta eru aðalbreytingarnar, sem gert er ráð fyrir í frv. Undir meðferð málsins í Ed. komu fram, eins og ég sagði, nokkrar breytingar, þ.e.a.s. þar var sett inn ákvæði um, hvernig þessara 40 millj. kr., sem ríkissjóður á að leggja fram, yrði aflað. Þar var líka breytt ákvæðinu um það, að vísitala framfærslukostnaðar skyldi gilda, yfir í það að miða við kaupgreiðsluvísitölu. Loks var þar líka bætt við, að Öryrkjabandalagi Íslands yrði heimilað að taka lán hjá húsnæðismálastjórn til byggingar leiguíbúða á svipaðan hátt og sveitarfélögum. Það er enginn vafi á því, að það er eitt mesta áhugamál Öryrkjabandalagsins að leitast við að hjálpa meðlimum sínum um húsnæði og þessi breyting var gerð samkv. eindreginni ósk frá þeim. Aðrar breytingar, sem gerðar voru í hv. Ed. og þýðingu hafa, tel ég ekki að þurfi að nefna. Með því að rekja þessar breytingar, sem gerðar hafa verið, bæði eins og þær komu fram í júní samkomulaginu svokallaða og eins og þær koma fram í frv. ríkisstj., hefur efni þessara breytinga verið rakið svo, að ég tel ekki þurfa að fara í hverja grein, því að þær eru ýmist teknar upp úr gömlu l. með þeim breytingum, sem áður hafa verið á gerðar, eða inn hafa verið færðar þessar breytingar, sem ég nú hef getið. Ég vil leggja á það áherzlu, að ég tel, að með þessu frv. og þeim till., sem í því felast, hafi verið staðið við að fullu það samkomulag, sem gert var við Alþýðusambandið í júní samkomulaginu og það lítið, sem bætt hefur verið við það nú, sé þó heldur til bóta, eins og byrjun á byggingu leiguíbúða, bæði hjá sveitarfélögunum og hjá Öryrkjabandalaginu, sem húsnæðismálastjórn er heimilað að lána fé til og sé það allt í rétta átt, þó að út af fyrir sig megi e.t.v. segja, að enn sé ekki nógu langt gengið til þess að aðstoða þá menn, sem í byggingum standa. En hitt vil ég þó fullyrða, að með þessu frv. er mjög verulega bætt úr því ástandi, sem nú er, og ég mun einnig telja, að með þessum ráðstöfunum og þessum lánsfjárupphæðum, sem ætlaðar eru til íbúðabygginganna nú, sé aðstaða þeirra, sem byggja, betri en hún hefur verið nokkru sinni áður, frá því að þessi lög voru sett 1955. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Eitt af nýmælum þeim, sem þetta frv. hefur að geyma, er ákvæði um, að öll lán í húsnæðismálastofnuninni til íbúðabygginga skuli hér eftir vera vísitölubundin. Um þetta eru fyrirmæli í 7. gr. frv. Í C–lið þeirrar gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hver ársgreiðsla, afborgun, vextir og kostnaður, skal hækkuð eða lækkuð, eftir því sem við á, samkv. kaupgreiðsluvísitölu.“ Ég tel það óeðlilegt, að slík kvöð verði lögð á þá, sem taka lán hjá húsnæðismálastofnun ríkisins, meðan þetta er ekki orðin algild regla í viðskiptum manna í þjóðfélaginu. Það er kunnugt, að mjög margir aðrir, bæði einstaklíngar og félög, fá lán til framkvæmda, m.a. til húsbygginga, án þess að á þá hafi enn verið lagðar nokkrar slíkar kvaðir. Lán þessi fá þeir hjá bönkum landsins og öðrum stofnunum, eins og kunnugt er. En mér er sagt, að þetta ákvæði um að vísitölutryggja öll lánin í húsnæðismálastofnun sé þegar komið til framkvæmda. Stofnunin mun hafa veitt á miðju ári 1964 um það bil 100 millj. kr. samtals í lánum til íbúðabygginga og um næstliðin áramót nálægt 80 millj., og ég hef fengið þær upplýsingar, að þetta ákvæði um vísitöluuppbót á afborganir og vexti af þeim lánum hafi verið í þeim lánasamningum. Öll þessi lán hafa verið veitt með þessari kvöð. En mér er ekki ljóst, hvar er að finna lagaákvæði, sem þessi framkvæmd er byggð á og ég vil óska upplýsinga frá hæstv. félmrh. um það. Það getur verið, að mér hafi sézt yfir þetta, en ég vil sem sagt mjög óska eftir því, að hann veiti nú upplýsingar um það, hvar lagastafur er, sem þessi framkvæmd nú að undanförnu hefur verið byggð á.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. v, spurði, hvaðan húsnæðismálastjórn eða ríkisstj, hefði komið heimild til þess að breyta vaxtakjörum á húsnæðismálalánum við síðustu úthlutanir húsnæðismálastjórnarinnar. Að nákvæmlega athuguðu máli taldi félmrn., að þessa heimild væri að finna í l.. frá 1957. í 6. gr. segir, með leyfi hæstv. forseta: „A–lánin skulu vera jafngreiðslulán með 7% ársvöxtum til allt að 25 ára, B–lánin skulu vera með 51/2 % ársvöxtum og jöfnum afborgunum til allt að 15 ára, en að öðru leyti með hliðstæðum kjörum og vísitölubundnu verðbréfin. Enn fremur skulu lántakendur greiða 1/4 % ársvexti af þeim A–lánum, sem veitt eru af andvirði seldra bankavaxtabréfa, lánum byggingarsjóðs ríkisins og B–lánum, eins og þessi bréf eru á hverjum tíma, til greiðslu kostnaðar við starfrækslu veðdeildarinnar í þágu byggingarsjóðs.“ En síðan segir í F–lið greinarinnar: „Heimilt er húsnæðismálastjórn að breyta vaxtakjörum og lánstíma á nýjum lánum, að fengnu samþykki ríkisstj.“



Herra forseti. Ég þurfti ekki upplýsingar frá hæstv. ráðh, um það, að heimilt væri að breyta vaxtakjörum á íbúðalánunum. Mér var það kunnugt og ég spurði ekki um það. En ég spurði um það, hvar væri heimild í l. til þess að hafa öll lánin vísitölubundin. Og hæstv. ráðh. hefur ekki svarað því enn þá. Í 6. gr. l. um húsnæðismálastofnun o. s. frv. frá 1957 segir, með leyfi hæstv. forseta: „Lán til hverrar íbúðar skal vera í tvennu lagi, A- og B-lán. Skulu þeir, sem fengið hafa A-lán hjá bönkum, sparisjóðum eða öðrum, sem taldir eru í C-lið 5. gr. þessara l., eiga rétt á B-láni, sem má vera allt að því jafnhátt, enda sé A-lánið að öllu leyti veitt í samræmi við reglur húsnæðismálastjórnar og það staðfest af henni.“ Þarna segir, að lánin skuli vera í tvennu lagi, A- og B-lán og eins og hæstv. ráðh. las upp, A-lánin skulu vera jafngreiðslulán með 7% ársvöxtum til allt að 25 ára, B-lánin skulu vera með 51/2 % ársvöxtum og jöfnum afborgunum til allt að 15 ára, en að öðru leyti með hliðstæðum kjörum og vísitölubundnu verðbréfin. Þarna finnst mér það koma greinilega fram, að það er ekki heimilt að vísitölubinda A-lánin, heldur aðeins B-lánin. Og þannig var þetta framkvæmt allt þar til á miðju ári 1964. Þar sem hæstv. ráðh, hefur ekki svarað þessu, hvar væri lagastafur, sem veitti heimild til þess að binda öll lánin við vísitölu, verð ég að líta svo á, að l. hafi verið brotin. Ég verð að lita svo á, þangað til ég fæ upplýsingar, sem sýna annað. Ég fæ ekki betur séð en þarna hafi verið framkvæmdur hlutur, sem ekki átti að gera samkv. gildandi l., að vísitölubinda lánin að öllu leyti.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig rétt, að það stendur í 6. gr., hvernig útlánum skuli hagað og hvaða vextir skuli teknir, hvað skuli tekið með vísitölutryggingu og hvað skuli tekið með vöxtum á venjulegan hátt. Þetta allt eru vaxtakjör. Það eru vaxtakjör, hvort lánið er veitt með vísitölubindingu eða hvort það er ekki veitt með vísitölubindingu og það eru vaxtakjör, hvort prósentan á að vera 7%, 71/2 % eða 4%. Það er líka, hvort lánstíminn skuli vera langur og allt þess háttar, en um allt þetta telur rn. og þetta var margrætt í rn., að heimildin í F-lið gr. gildi, þ.e.a.s. að húsnæðismálastjórn sé heimilt að breyta vaxtakjörum og lánstíma á nýjum lánum, að fengnu samþykki ríkisstj. Þetta er talið af bæði mér og öðrum að sé óvefengjanlegt og allt tal hv. þm. um, að lög séu brotin, alveg út í hött.



Herra forseti. Ég skal ekki fara út í að ræða þetta frv. almennt núna. Þó get ég ekki látið vera að víkja að einu atriði, sem hæstv. ráðherra nefndi hér áðan, en það var það, að hagur húsbyggjenda mundi aldrei hafa verið svo góðu,r sem hann verði nú samkv. þessu frv. Þar á hann við það, að lánin hækka úr 150 þús. upp í 280 þús. Þegar þess er gætt, að á s.l. ári hækkaði meðal íbúð um tæp 90 þús. kr. í verði og árið áður um 98 þús., þá er þessi 130 þús. kr. hækkun ekki nema hér um bil 17 mánaða verðhækkun á meðal íbúð. Það sjá því allir, að húsbyggjendur hafa staðið eins vel áður að vígi, þegar hækkun lánanna nemur ekki nema tæplega hálfs annars árs verðhækkun á meðal íbúð. En annars var aðalerindi mitt hingað að gera eina fsp. til hæstv, ráðh., áður en málið fer til n. í 7. gr. stendur: „Lán skal þó því aðeins veita, að loforð um lánveitingu hafi verið gefið, áður en hlutaðeigandi byggingarframkvæmd hófst eða kaup á nýjum íbúðum eru gerð.“ Á að skilja þetta þannig, ef einhver hefur byrjað á að byggja botnplötu að íbúð á húsinu sínu og hefur ekki sótt um lán, en þarf síðar á því að halda að sækja um lán úr húsnæðismálasjóði, að hann fái aldrei lán út á þetta hús, af því að það lá ekki lánsheimild fyrir, þegar botnplata var byggð? Ég held, að það sé rétt að fá úr þessu skorið strax, hvort ætlunin er að fara þannig að? Auðvitað geta aðstæður manna breytzt og eru alltaf að breytast í fjárhagslegum efnum. Maður, sem byrjar á að byggja sér hús, getur verið þannig stæður eða talið sig þannig stæðan, að hann þurfi ekki að leita eftir láni hjá húsnæðismálastjórn, en svo breytist hagur hans. Hann er aðeins byrjaður á húsinu, mjög skammt á veg kominn og nú þarf hann að leita láns, en hann fær það ekki, af því að það lá ekkert lánsloforð fyrir, áður en byrjað var að byggja. Er ekki alveg nóg að fresta lánveitingu til slíkra aðila t.d. um eitt ár, svo að það komi sjóðnum ekki bagalega að hafa ekki vitað fyrir fram um þörf manns, en gefa honum kost á síðar að fá slíkt lán? Hitt tel ég alveg fyrir neðan allar hellur, ef það á að fara að dæma mann úr leik að fá lán nokkurn tíma út á þetta hús, af því að hann hafi ekki fengið lánsloforð, áður en hann byrjaði að steypa botnplötuna.



Herra forseti. Ég get ekki tekið góða og gilda þá skýringu, sem hæstv. félmrh. kom með viðvíkjandi vísitöluákvæðinu, sem sett hefur verið í sambandi við lánveitingarnar á árinu sem leið. Hann vitnar þarna í heimild í 1., sem húsnæðismálastjórn hefur til að breyta vaxtakjörum og lánstíma á lánum að fengnu samþykki ríkisstj. Ég fæ ekki séð, að þessi heimild veiti nokkurn rétt til þess að vísitölubinda öll lánin. Ég fæ ekki séð það, get alls ekki fallizt á þá skýringu hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég skal enn einu sinni endurtaka það, sem ég hef sagt út af ræðu hv. 1. þm. Norðurl. v. Hann vill ekki sætta sig við staðreyndir, sá hv. alþm. Hvað eru vaxtakjör af láni? Heyrir það ekki undir vaxtakjör af láni, hvort það á að greiðast með vísitöluálagi eða ekki? Vaxtakjör eru í fyrsta lagi, hvað rentufóturinn á að vera, í öðru lagi lánstíminn og í þriðja lagi, hvort um er að ræða vísitölubundið lán eða ekki. Það heyrir óneitanlega undir vaxtakjör og heimildin til að breyta þessum vaxtakjörum er skýlaust veitt í 6. gr. núgildandi l. um húsnæðismálastjórn. Ég skal ekki fara lengra út í og ekki endurtaka oftar þetta. Þetta liggur alveg ljóst fyrir, enda var það svo, að þetta var þrautrætt hjá félmrn. af þeim mönnum, sem þar mega gerst um vita og niðurstaðan var þessi, sem ég nú hef sagt. Þá vildi hv. 3. þm. Vestf. ekki fallast á, að sú lánveiting, sem hér væri stofnað til, væri hagkvæmari lántökum eða húsbyggjendum, heldur en lánveitingar til þeirra hefðu verið nokkru sinni áður. Ég skal nú ekki þreyta hann með því að fara út í að ræða þetta, en ég held óhikað fram því, að þessi lánveiting sé meiri, en hún hefur nokkru sinni áður verið. Hann vitnar í og heldur fram sinni gömlu röksemd, sem oft hefur komið fram hér, en er þó langt frá því að vera haldgóð, að byggingarkostnaðurinn í krónutölu hefur vaxið á þessu tímabili. En það hefur fleira vaxið en byggingarkostnaður. Það hafa t.d. líka vaxið launagreiðslur almennings og möguleikar til að standa undir auknum byggingarkostnaði þar með vaxið. Það er þess vegna ekki nokkur leið að bera saman byggingarkostnaðinn í krónutölu og lánveitingarnar í krónutölu, heldur verður sá eini rétti samanburður að bera saman, hvað lánið er mikill hluti af byggingarkostnaði hverju sinni, og ef hv. þm. vill reikna út, hvað 70 þús. kr. lán á árunum 1956–57 var mikill hluti af byggingarkostnaðinum þá og hversu mikill hluti af byggingarkostnaðinum 280 þús. kr. eru nú, þá hygg ég, að hann komist að þeirri niðurstöðu, að þetta framlag húsnæðismálastjórnar nú eða lánveitingar hennar nú séu stórum hagstæðari en áður hefur verið. Það var raunar aðalerindi hv. þm. í ræðustólinn að gagnrýna það ákvæði, sem í frv. er, að það verða ekki veitt lán til annarra, en þeirra sem hafa fengið lánsloforð fyrir fram. Í fyrsta lagi vildi ég um þetta segja það, að þetta ákvæði er í samkomulaginu, sem gert var í júnímánuði s.l. Þar er sagt, að loforð fyrir lánum skuli veitt fyrir fram, og náttúrlega verður þá að sækja um þau, til þess að það loforð sé hægt að gefa. En hugsunin, sem á bak við þetta liggur, er sú, að það verði reynt að hafa hemil á byggingarstarfseminni innan vissra takmarka. Það hefur verið talið að fróðustu manna yfirsýn, að það sé hæfilegt, að byggðar verði 1.500 íbúðir á ári og þar af styrki eða láni húsnæðismálastjórn til 750 íbúða. Nú hefur byggingarstarfsemin verið að því leyti mjög óregluleg, að það hafa byrjað kannske yfir 2.000 manns á einu ári á sinni byggingarstarfsemi og orðið svo að bíða eftir lánum í 2–3 og kannske 4 ár. En með þessu er hugsunin sú, að ekki verði hafin bygging á fleiri íbúðum, en lán eru veitt til, enda sé byggingarþörfinni fullnægt með þeim íbúðafjölda. Það getur vel verið hastarlegt, að allir geta ekki byrjað á þeim tíma, sem þeim þóknast að byrja, en með því móti er ekki hægt að fá skipulag á þessa byggingarstarfsemi, og það geta allir sagt sér það sjálfir, hvort það er ekki heppilegra að veita lán til 750 íbúða á ári, ef 750 menn hafa byrjað á árinu, heldur en að veita lán til 750 íbúða á ári og kannske yfir 2.000 manns hafa byrjað samtímis og þess vegna dregst í 3 ár að þeir fái lán. Þetta finnst mér mjög auðskilið mál og var einn af grunnþönkunum í því samkomulagi, sem gert var og tilraun til þess að reyna að koma skipulagi á byggingarstarfsemina, að ekki byrjuðu allt of margir í einu og lánveitingar til þeirra drægjust úr hófi, þó þannig, að ekki kæmu í heild fleiri íbúðir út úr byggingarstarfseminni heldur en hefðu fengizt, ef það hefðu ekki byrjað nema 750 í einu. Ég held, að það sé heilbrigð hugsun, sem á bak við þetta liggur og það sé misskilningur hjá hv. þm. að vera að gagnrýna hana.



Herra forseti. Ég skal víkja fyrst að því, sem hæstv. ráðh. nefndi síðast. Hann segir, að þetta ákvæði í 7. gr. frv. um, að lánsloforð skuli fengið, áður en bygging er hafin, sé til þess að hafa hemil á byggingarstarfseminni. M.ö.o.: það á að hindra menn í að fara að byggja. Ég nefndi dæmi um það, að maður hefði farið að byggja og ekki talið sig þurfa á slíku láni að halda, en svo hefðu fjárhagsaðstæður hans breytzt og hann þyrfti þá að sækja um lán og ég spurði hæstv. ráðh. beint: Á maðurinn þá aldrei að fá lán út á þetta hús? En hann kom sér hjá því að svara því. Ég nefndi, hvort ekki væri nóg að hindra þennan mann í að fá lán eitt ár, en svo gæti hann komið til greina á næsta ári þar á eftir, en hæstv. ráðh. kemur sér hjá að svara því. Hver hefur óhag af því, að sú regla yrði tekin upp, að þeir, sem hafi ekki loforð fyrir láni, þegar þeir hafa byggt, verði að biða? Það er þó annað, en að neita þeim ákveðið um lán út á þetta hús um alla tíð. Í hvers þágu á það að vera? Og ég óska eftir, að hæstv. ráðh. svari því, hvort það á að skilja þetta ákvæði frv. þannig, að slíkur maður fái aldrei lán út á húsið sitt, af hann hefur byrjað á botnplötunni, áður en hann fékk lánsloforðið? Ég tel óhjákvæmilegt að fá úr þessu skorið strax. Um hitt skal ég vera fáorður, sem hæstv. ráðh. vék hér að, að hagur húsbyggjenda yrði miklu betri, en hann hefði nokkurn tíma verið, og nefndi hann það, sem fyrr hefur heyrzt og sézt frá hv. stjórnarflokkum í því efni, að launin hafi hækkað svo mikið, nú sé þeim borgið, þegar lánsupphæðin sé komin upp í þetta mark og sé því betri hagur manna nú en var áður. Launin hafa þá orðið að hækka það mikið, að menn hafi getað lagt fé til hliðar til þess að byggja fyrir, er það ekki? Þeir hljóta að hafa fengið þá launahækkun eftir þessu að dæma, að nú geti þeir lagt verulega af laununum í bygginguna, þess vegna séu þeir betur staddir nú en var áður. En er þetta staðreynd? Hafa launin hækkað þannig? Samkv. skýrslum Hagstofunnar nú í marz er framfærslukostnaður vísitölufjölskyldunnar tæp 100 þús. kr. á ári, þegar húsnæðiskostnaðurinn er ekki talinn með. Þegar húsnæðiskostnaðurinn er ekki talinn með, er framfærslukostnaðurinn tæp 100 þús. kr. yfir árið. En hvað eru laun verkamanna á þessum tíma? Þau hækkuðu 1. marz, og ég skal taka hækkunina með, þessi 3%, sem þau hækkuðu þá. Þau eru í 1. taxta Dagsbrúnar 83.600 kr. yfir árið fyrir 8 stunda vinnudag alla virka daga. Það vantar 16 þús. kr. til, að launin dugi fyrir lífsnauðsynjunum, án þess að nokkur eyrir fari í húsnæðiskostnað og af þessum launum telur hæstv, ráðh., að launamennirnir geti lagt í byggingu. Ef hann gerir sig ánægðan með þetta, þá er eðlilegt, að hann telji hag þessara húsbyggjenda núna góðan. En ég held, að fólkið, sem stendur í þessum byggingum og er með 83 til 90 þús. kr. árslaun fyrir 8 stunda vinnudag alla virka daga ársins, leggi ekkert í byggingu af launum sínum og hefði þess vegna þurft að fá meiri hækkun á lánum, en þessi 130 þús., sem gerir þó ekki nema hálfs annars árs verðbólguhækkun á meðal íbúð. Og þetta held ég, að séu nokkurn veginn glöggar tölur um það og verði ekki hraktar, að það er ekki batnandi hagur húsbyggjenda með þessu frv., þó að hann verði betri ,en hann var í fyrra. Það er öðru nær.



Herra forseti. Ég skal aðeins segja nokkur orð út af fullyrðingum hv. 3. þm. Vestf. Hann segir, að maður í lægsta launaflokki Dagsbrúnar eigi erfitt með að byggja og það er vitaskuld satt og rétt og það hefur hann átt ekki einasta núna, hann hefur alltaf átt erfitt með það og fyrir þá menn, sem í þeim launaflokkum eru, eru verkamannabústaðirnir fyrst hugsaðir og eru enn. Það er og getur náttúrlega verið fyrir mann með þessum tekjum, sem hann nefndi, mjög erfitt að standa undir kostnaði, sem hann verður að gera vegna kaupa á íbúð í verkamannabústað, þó að það sé auðveldara en greiða lán frá húsnæðismálastjórn. En það, sem ég vildi halda fram, er það, að hlutur húsnæðismálastjórnar í byggingarkostnaði sé meiri, en hann var áður. Byggingarkostnaður frá árinu 1958 og til dags dato hefur hækkað um 77%. Kaup verkamanna í lægsta launaflokki Dagsbrúnar, sem hv. þm. nefndi, hefur líka hækkað nákvæmlega um 77%, eins og byggingarkostnaðurinn hefur vaxið. Og vita þó allir, að ýmsar launastéttir í landinu hafa fengið laun sín hækkuð meira en þetta. 1958 var lánveiting hjá húsnæðismálastjórn 70 þús. kr. og síðan hefur byggingarkostnaðurinn hækkað um 77%, en lánveiting húsnæðismálastjórnar hefur hækkað úr 70 þús. kr. upp í 280 þús. kr., þ.e.a.s. hún hefur hækkað um 300%, á sama tíma sem byggingarkostnaðurinn hefur hækkað um 77%. Ég tel þess vegna, að það megi vissulega finna þeim orðum stað, að hlutur veðlánakerfisins nú í byggingarkostnaði sé meiri en hann hefur nokkru sinni áður verið.



Herra forseti. Árið 1963 var þremur mönnum falið að semja ný lög um eftirlit með útlendingum, Sigurjóni Sigurðssyni lögreglustjóra í Reykjavík, Elíasi Elíassyni deildarstjóra í dómsmrn. og Jóni Sigurpálssyni fulltrúa og það var sérstaklega með tilliti til fyrirhugaðrar aðildar Íslands að samningi hinna Norðurlandanna um afnám vegabréfaeftirlits við landamæri milli Norðurlandanna frá 12. júlí 1957. Og þessi samningur er prentaður með hér í íslenzkri þýðingu og tvö fskj. til nánari skilgreiningar á málinu. Í 14. gr. þessa samnings er gert ráð fyrir því, að Ísland geti gerzt aðili að samningnum, en hann var gerður milli hinna Norðurlandanna fjögurra og á 8. fundi Norðurlandaráðs, sem haldinn var hér í Reykjavík 1960, var einróma samþ. ályktun þess efnis, að Ísland gerðist aðili að áðurnefndum samningi. Eins og kunnugt er, hafa Íslendingar undanfarið og frá því 1955 ekki þurft að bera vegabréf, þegar þeir fara til Norðurlanda, en sama regla hafði þá verið tekin upp árið áður milli hinna Norðurlandanna. Það, sem hér er um að ræða, ef Ísland með þessari löggjöf mundi gerast aðili að samningnum, er nokkurs annars eðlis. Það felst í því að auðvelda samgöngur enn milli Norðurlandanna innbyrðis, með því að koma á sameiginlegu norrænu vegabréfaeftirlitssvæði, þannig að útlendingar og þá aðrir, en Norðurlandabúar eða þegnar Norðurlandanna og Íslands, séu ekki háðir vegabréfaeftirlitsskyldu við landamæri milli Norðurlanda, heldur eingöngu við norræn útmörk svæðisins. Frv. þetta er komið frá Ed. og voru engar breytingar á því gerðar þar og þar af leiðandi enginn ágreiningur um málið í deildinni. Fyrir utan þau atriði, sem ég nú þegar hef vikið að, felst í löggjöfinni almenn endurskoðun á l. um eftirlit með útlendingum, sem eru frá 1936 og þörfnuðust ýmissa lagfæringa og breytinga, sem ég sé ekki ástæðu til þess að gera sérstaklega grein fyrir hér á þessu stigi málsins, en í grg. er gerð mjög nákvæm grein fyrir hverri einstakri grein, sérstaklega þar sem um nýmæli er að ræða. Þar sem nú er liðið langt á þing, vildi ég mega mælast til þess, að sú n., sem fær málið til athugunar, gæti haft nokkurn hraða á um meðferð þess og ég vænti þess, að ekki verði heldur hér í þessari hv. d. neinn ágreiningur um málið, en nokkru máli skiptir að koma frv. frá sem lögum á þessu þingi. Það stendur fyrir dyrum fundur milli Norðurlandanna, ég held í lok næsta mánaðar, í sambandi við aukin samskipti þeirra í sambandi við útlendingaeftirlit og væri okkur styrkur að því, að þetta mál hefði þá náð fram að ganga. Ég vil að svo mæltu leyfa mér að mælast til þess, að málinu að lokinni þessari umr. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér er til 2. umr., er flutt af okkur 4 þm. úr Austurlandskjördæmi og Norður- landskjördæmi eystra. Fyrir því var gerð nokkur grein við 1. umr. hér í hv. d. og ég mun því ekki fara mörgum orðum um þetta. Landbn. d. hafði mál þetta til athugunar, sendi það til umsagnar yfirdýralæknis og það barst umsögn frá honum, þar sem hann telur rétt, að frv. verði samþ., en bendir þó á, að eins og nú standa sakir sé nokkur skortur á dýralæknum, m.a. séu nú 5 héruð, þar sem dýralæknir er ekki starfandi. Það er þess vegna óséð, hvort í bráð verði lið að þessu fyrir þau byggðarlög, sem þarna eiga hlut að máli. En um það er ekki ágreiningur, að það séu full rök fyrir því, að sérstakur dýralæknir sé starfandi á þessu svæði. Aðstaðan er mjög erfið fyrir þá dýralækna, sem nú eiga að þjóna þarna, vegna mikilla fjarlægða. Ég ætla sem sagt ekki að fjölyrða meira um málið. Nefndarálítið liggur fyrir á þskj. 472 og n. var sammála um að leggja til, að frv. yrði samþ.

Frsm. minni hl. (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Ég hafði búizt við nokkru lengri umr. um þetta mál, því að allmargir menn voru á mælendaskrá, en það hefur gerzt á milli funda, að þeir hafa fallið frá orðinu. Ég vil þó ekki láta málið ganga svo til atkvgr., að ég bæti ekki örfáum athugasemdum við það minnihlutaálit, sem ég hef áður flutt og þá till. mína, að þetta mál verði látið ganga til ríkisstj., en ekki afgreitt. Fyrr við þessa umr. kom fram mjög hörð gagnrýni, ekki aðeins frá mér, heldur sérstaklega frá hv. 5. landsk. þm., á því, að mál þetta skuli vera komið til 2. umr., án þess að fyrir þinginu eða fyrir d. liggi álit frá náttúruverndarráði Íslands, frá náttúrugripasafninu eða yfirleitt frá nokkrum náttúrufróðum mönnum. Ég skýrði frá því hér, að ég hefði á síðasta stigi afgreiðslu málsins í hv. landbn. bent á þetta. Ég skýrði frá því, að meðnm. mínir hefðu tekið ábendingunni vel, en málið var það langt komið, að ég taldi mig ekki hafa rétt til þess, af því að ég hafði verið fjarverandi, að krefjast þess, að leitað væri þessarar álitsgerðar. Samt sem áður vil ég nú undirstrika það, sérstaklega af því að fleiri þm. hafa tekið undir þetta álit mitt, að mér finnst vera mikill ábyrgðarhluti að afgreiða þetta mál við 2. umr. án þess að leita eftir áliti hjá stofnun eins og náttúruverndarráði og ég spyr: Til hvers höfum við náttúruverndarráð, ef ekki til þess að fá ráð þess og ráðleggingar í máli eins og þessu? Nú vill svo til, að síðan mál þetta var síðast til umr. hér fyrir páska, hefur Hið íslenzka náttúrufræðifélag haldið fund í háskólanum, þar sem um þetta mál var fjallað. Þar kom fram ungur náttúrufræðingur og flutti langt og mjög athyglisvert erindi um þetta mál og finnst mér, að það sé rík ástæða til þess, að hv. d. fái að kynna sér það álit hans fyrir milligöngu landbn., áður en gengið er til afgreiðslu á þessu máli. Það er skemmst frá að segja, að hann lét í ljós mjög svipaðar skoðanir og hv. 5. landsk. lýsti hér í fyrri umr. og menn eins og Finnur Guðmundsson náttúrufræðingur og fleiri sérfróðir menn tóku mjög undir þá sömu skoðun, sem er á þá lund, að aliminkur, sem sleppur úr haldi, kunni ekki að hegða sér í annarlegri náttúru á sama hátt og minkastofn, sem búinn er að vera hér lengi og aðlaga sig þessu landi. Þess vegna sýnir reynslan, að sá nýfrjálsi aliminkur sé miklu skæðari, haldi sig meira í kringum mannabústaði, kringum alifuglabú og hann drepi sér ekki aðeins til fæðu, heldur miklu meira en það. Ef menn líta um öxl, þá hygg ég, að marga renni minni til ýmissa atvika um skaða, áberandi skaða, sem minkurinn olli hér á landi, t.d. það, þegar hann drap hænsni í stórum stíl og raðaði þeim upp, eins og sagt var, án þess að þurfa á þeim að halda sér til viðurværis. Þessar sögur voru miklu algengari fyrr á árum, en eru færri nú, eftir að villiminkurinn hefur samlagazt íslenzkri náttúru að nokkru leyti og er að komast í visst jafnvægi að því er náttúrufræðingar telja. Það var skoðun náttúrufræðinganna, sem fram kom á þessum fundi, að það væri mjög varhugavert, ef hér væri komið upp minkaeldi á nýjan leik, því að þá mundi sá stofn, sem fyrir er, fá stöðuga blóðgjöf frá minkum, sem sleppa út og sú plága, sem verið hefur af þessu dýri, mundi því ekki haldast í skefjum, eins og nú eru vonir um að hægt sé að tryggja, heldur vakna upp á nýjan leik. Það var athyglisvert um þennan fund, að þar voru bæði náttúrufræðingar og náttúruvinir, sem voru á móti minkaeldi og 3 eða 4 menn, sem mæltu mjög eindregið með því, en á þessum fundi kom það fram hjá báðum aðilum, bæði þeim, sem voru á móti minkaeldi og þeim, sem mæltu með því, að þeir töldu, að ganga mætti út frá því, að minkurinn hlyti alltaf að sleppa úr búrum. Þarna voru báðir aðilar sammála um það, að út frá þeirri forsendu yrðum við að dæma þetta mál. Hins vegar hefur það komið fram hér nú eins og ávallt áður, þegar málið hefur verið rætt, að talað er um einhverja nýja tækni, sem eigi að gera það tryggt, að nú sleppi ekkert dýr úr haldi. En þarna gengu bæði sérfróðir menn, sem eru með minkaeldi, og sérfróðir menn, sem eru á móti, út frá þeirri forsendu, að minkurinn sleppur alltaf og bentu m.a. á það, að ekki þyrfti nema illviðri, sem gæti valdið skemmdum á minkabúrum, eða skemmdarverk, sem er ekki óþekkt hér á landi, eða einhver slík atvik og þá væri jafnan við því að búast, að ekki slyppu eitt og eitt dýr, heldur mörg í einu. Náttúrufræðingarnir létu þá skoðun í ljós, að minkastofninn væri að ná, eins og þeir orðuðu það, vissu jafnvægi í landinu og töldu, að með þeim ráðstöfunum, sem gerðar væru, mundi vera hægt að halda honum í skefjum. Þeir bentu á þær staðreyndir, að minkurinn er hér í allt öðru umhverfi, en í öðrum löndum. Hér eru ekki ýmiss konar smádýr, bæði í vatni og á landi, sem minkurinn lifir aðallega á annars staðar, t.d. í Norður-Ameríku og vegna þess að hér eru ekki þau dýr, sem hann virðist aðallega lifa á í öðrum löndum, leggst hann á fugla og fisk og veldur tjóni hér, sem hann er ekki kunnur að því að valda í stórum stíl annars staðar. Það kom fram á þessum fundi, að minkar sleppi mjög úr búrum, t.d. bæði í Noregi og Svíþjóð og þar hafi menn áhyggjur af þessu vandamáli, það sé ekki rétt, sem gert hefur verið, að benda á Noreg og Svíþjóð sem dæmi um það, að hér sé ekki um neitt vandamál að ræða. Það voru nefndar tölur, - ég man ekki, það var einhvers staðar á milli 6 og 10 þús. minnkar, sem eru drepnir árlega í hvoru þessara landa um sig. Ég tel því enn eins og fyrr, að okkur beri að fá fram álít þeirra aðila, sem Alþ. hefur sjálft sett upp til að fjalla um náttúruverndarmál. Ég tel, að það standi, sem hér hefur áður verið sagt, að í þessu máli hafa engin ný rök komið fram, sem gefi tilefni til þess, að Alþingi breyti ákvörðun sinni frá 1951. Það hefur engin skýring verið á því gefin, hvers vegna nú sé meiri von um það en áður, að hægt verði að halda dýrunum inni. Það, hefur engin skýring verið gefin á því, hvers vegna við getum nú gert ráð fyrir því, að minkar, sem sleppi úr haldi, valdi ekki sama tjóni og þeir hafa valdið áður. Það hafa sem sagt engin sérstök ný rök komið fram, sem breyta þessu máli og þess vegna minni ég á, að fyrir fáum árum, þegar Einar Sigurðsson flutti þetta mál hér inn, talaði um 1½–2 millj. minnka í landinu, - það er sá fjöldi, sem þarf til þess að hagnýta allan fiskúrganginn að hans áliti, - þegar Einar flutti sitt mál hér, var það rannsakað mun betur og ýtarlegar en nú. Þá var fengin frá Noregi, frá Árna G. Eylands, mjög ýtarleg grg. um þetta mál, eins og það horfði við frá norskum sjónarhóli og skoðanir hans á ýmsum þeim vandamálum, sem fram komu. Hann er heldur hlynntur því, að við tökum upp minkaeldi, en samt sem áður þótti þessari hv. d. málið ekki vera á því stigi, að rétt væri að afgreiða það og ákvað að vísa því til ríkisstj. til frekari athugunar. Þar er það nú búið að vera alllengi, og það liggja ekki fyrir neinar upplýsingar um það, að ríkisstj. hafi látið fram fara athugun, sem gefi Alþ. tilefni til að breyta sinni fyrri afstöðu. Kjarni þessa máls virðist vera af hendi þeirra, sem eindregið mæla með því, að minkarækt verði tekin upp á ný, að við höfum skaðann og skömmina af minknum og hví skyldum við þá ekki hafa gróðann af honum líka? Svarið við þessari einföldu röksemdafærslu er ósköp svipað. Þeir, sem eru á móti því að taka upp minkaræktina aftur, trúa því ekki, að það sé hægt að hafa neinn verulegan gróða af henni, án þess að valda nýju tjóni á sama hátt og fyrr, vegna þeirra skoðana, sem ég hef þegar með fáum orðum lýst. Ég vil því eindregið mælast til þess, að þessari umr. verði ekki lokið, en það verði leitað álitsgerðar frá náttúruverndarráði og hún liggi a.m.k. fyrir, áður en málið er tekið til efnislegrar afgreiðslu hér í þessari hv. deild.

Halldór Ásgrímsson [frh.] : Herra forseti. Í tilefni af orðum hv. forseta vil ég geta þess, að ég kvaddi mér nú ekki sérstaklega hljóðs, sökum þess að ég hafði ekki lokið máli mínu, þegar síðast var gert hlé á umræðu um málið.Ég var þá langt kominn með það, sem ég vildi segja, og skal því ekki bæta mjög miklu við. En af því að umræðan er orðin nokkuð fyrnd sökum þess, hve langt er síðan málið var hér til meðferðar, vil ég aðeins fyrst víkja að því, sem ég hafði áður drepið á í sambandi við þetta minkamál. Ég hafði vikið að raunasögu okkar í sambandi við innflutning lifandi dýra, m.a. innflutning sauðfjár, sem fjárkláðinn á sínum tíma barst með hingað til lands, innflutning karakúlfjárins, sem flutti hingað margs konar sauðfjárpestir, sem ekki er enn séð fyrir afleiðingar af og svo hafði ég vikið að minkainnflutningnum og drepið á þær plágur, sem fylgt höfðu í kjölfar alls þessa dýrainnflutnings, hver á sínu sviði og undantekningarlaust valdið ómældri bölvun og fjártjóni, sem ekki er enn séð fyrir endann á. Allir þessir menn, sem hafa staðið fyrir þessum dýrainnflutningi, hafa vafalaust ætíð verið í góðri trú, að um væri að ræða framkvæmd, sem mundi verða íslenzkum landbúnaði og þjóðinni í heild til hagnaðar og framdráttar á einn eða annan hátt, hafa gyllt fyrir sér og öðrum þá arðsvon, sem um væri að ræða í hvert sinn. Þessum mönnum var á sinum tíma vorkunn, því að þeir vissu þá ekki betur, en þeirra málflutningur bar vott um. En nú erum við reynslunni ríkari og ættum ekki að hafa löngun til að leika okkur t.d. að minkaeldinum eftir allt það, sem er á undan gengið í því efni. Minkamennirnir virðast nota sömu slagorðin í sambandi við minkaeldið nú og voru notuð, þegar minkurinn var fyrst fluttur inn og vék ég að því áður í ræðu minni. Þeir segja enn á þá lund, að þetta land okkar hafi upp á að bjóða svo einstæða aðstöðu um minkaeldi, að það nái ekki nokkurri átt að nota sér ekki slíkt. Þeir hafa líka fyrr og síðar slegið á þá strengi, að minkaeldið sé stórkostlegt hagsmunamál, m.a. fyrir sjávarútveg okkar, með því að gera að meira verðmæti hvers konar fiskúrgang til minkafóðurs. Og nú ætla þeir einnig að gera að miklu verðmæti blóð og innyfli sláturdýra. En þessi aðstaða um fóður var fyrir hendi á þeim tíma, sem verulegt minkaeldi var hér, þegar minkamennirnir flosnuðu upp að mestu leyti, vegna þess að þetta voru ekki staðreyndir, að hér væru svo sérstaklega óvanalegar aðstæður, sem gerðu minkaeldið svo tiltakanlega verðmætt. Og þegar upp var staðið og minkaeldi var bannað, þá munu hafa verið 5–7 bú, sem hokruðu að nafninu til hér þrátt fyrir allt það sérstæða og góða, sem landið átti að hafa að bjóða í sambandi við loftslag, í sambandi við hráefni til fóðurs og annað slíkt. Þetta eru nú staðreyndirnar í málinu. Ég hafði svo fyrr í ræðu minni vikið að þessu einstæða minkafrv. og lýst þar skoðun minni og raunar fleiri og vitnaði þar m.a. í 5. þm. Vesturl. um það, hvað frv. væri ófullkomið og fátæklega útbúið til samþykktar, því að það er í raun og veru svo að segja ekkert í frv. af því, sem máli skiptir, þ.e. að varðveita eftir föngum þá möguleika að afstýra því, að villiminkurinn nemi land hér að nýju. Og ég vék að því, að þetta frv. væri furðulegur óskapnaður, eins og maður segir oft um hluti, sem hvorki eru fugl né fiskur. Mér finnst það vera athyglisvert, að minkamennirnir leggja til, að lögleyfð séu aðeins 5 minkabú næstu tvö árin og síðan má ekki fjölga þeim nema með sérstöku leyfi: Ekki skal ég út af fyrir sig lasta þessa varfærni, þar sem þetta ákvæði bendir þó til þess, að einhver hrollur, einhver ímugustur er nú í minkamönnunum í sambandi við að gera minkinn aftur að borgara hér í þessu landi. En hvað á svo að gera eftir 2 ár? Væri ekki nú þegar ástæða til að hugleiða það? Við skulum segja, að þessi 5 minkabú hafi yfirleitt gefið sæmilega raun, sem að sjálfsögðu er enginn mælikvarði á það, hvað fram undan er, ef horfið er að atvinnufrelsi í þessu efni, eins og ætlazt mun vera til. Og má þá ekki búast við, að eftir tvö ár komi krafa um, að fleiri megi freista gæfunnar í sambandi við minkaeldið? Og enn fremur má spyrja: Fyrst þetta minkaeldi er svo mikilvægt bjargráðamál í sambandi við sjávarútveg og landbúnað, hvernig eiga þeir að þola það, sem bíða tvö ár og kannske þurfa þá að sætta sig við það, að ekki verði fjölgað minkabúunum? Varla kemur til mála, að minkurinn sé svo gráðugur í fiskúrganginn, að hann bjargi sjávarútveginum, ef honum eru ekki ætluð nema þau 5 bú, sem nefnd eru í frv. Það rekst sem sagt hvað á annars horn í þessu máli. Nú hef ég heyrt sagt, að aðrar leiðir séu að finnast um verðmæta fullnýtingu í sambandi við fiskúrgang og muni því kannske ekki þurfa að flýja til minksins til þess að gera fiskúrganginn verðmætari, en hann er nú. Það má sem sagt gera ráð fyrir því, að það geti fleiri en 5 eigendur minkabúa gert kröfu til þess að fá að ala hér upp mink eftir þessi tvö ár og þá er maður kominn að upphafinu eða endanum á þessu fullreynda máli, þá endurtekur sagan sig og sýnir, að það er ekki mikil gróðavon í þessu, enda reynslan áður sýnt það, en við verðum fljótlega nokkrum þúsundum villiminka ríkari. Ég skal ekki fara lengra út í þetta. Hv. 5. þm. Vesturl. vék að athyglisverðum fundi, sem haldinn var fyrir skömmu um þetta minkamál, þar sem það var rætt af hálfu náttúrufræðinga og dýrafræðinga, sem geta vel um dæmt, hvaða afleiðingar mundu geta orðið af að leyfa þetta eldi. Hann minntist líka, hv. 5. þm. Vesturl., á reynslu þá, sem fengin er t.d. í Noregi. Það liggur fyrir skjallega, að reynslan er þar í raun og veru dapurleg. Minkurinn sleppur þar úr búrum, hve vel sem frá er gengið og get ég varla búizt við, að hv. minkamenn hér hafi betri ráð til þess að varðveita hann í búrunum, en þær þjóðir, t.d. Norðmenn, sem hafa fengizt við þetta eldi áratugum saman. Mér hefði verið skapi næst, að þetta frv. yrði fellt. En ég get vel sætt mig við till. hv. 5. þm. Vesturl. að vísa málinu til hæstv. ríkisstj. Hv. þm. benti á, að áður er málið búið að hvíla hjá hæstv. ríkisstj. síðan 1960 og hún hefur öll þessi ár sýnt það lofsverða aðgerðaleysi í málinu, sem raun ber vitni og ég vænti þess og er þar sammála hv. 5. þm. Vesturl., að það er ekki ástæða til annars, en treysta hæstv. ríkisstj. áfram til að sitja sem fastast á þessu máli, ef því er vikið til hennar. Hv. 5. þm. Vesturl. vék að einu atriði sérstaklega í sambandi við eindæma afgreiðslu þessa máls, að það hefði ekki verið sent til umsagnar náttúruverndarráðs og skal ég ekki fjölyrða um það frekar, en tel það furðulega afgreiðslu af hendi hv. landbn., að slíkt skyldi koma fyrir, að ólöstuðum þeim aðilum, sem fengu málið til meðferðar. Hér er svo brtt. frá tveimur hv. þm. Ég skal ekki fjölyrða um hana. Hún er athyglisverð fyrir það, að þeir taka nú svo djúpt í árinni, að það á að senda sendinefnd eða kannske ekki nema einn mann, - hefði mátt hugsa sér að senda 3 menn, t.d. flm. þessa frv., - til Noregs, Svíþjóðar og Danmerkur til þess að rannsaka ofan í kjölinn, hvað sagt er um minkinn í þessum löndum. Ég get yfirleitt vel treyst þessum ágætu mönnum til að flytja trúverðuga skýrslu um málið, en tel hins vegar, að það væri heppilegra, að þeir færu allir saman til að skoða þetta, svo að ekki væri hægt að vefengja frásögnina, því að betur sjá augu en auga.  (Gripið frsm í: Á ekki að taka flm. brtt.?)  Það gæti mjög vel komið til athugunar. En ég sting ekki upp á því, vegna þess að ég treysti þeim enn þá betur að sýna björtu hliðina og ég gæti vel trúað því, að fyrri flm. brtt. væri kannske mjög fær um að hafa minkabú hér með góðum árangri, þótt ég jafnvel vantreysti þessum þremur ágætu þm. að reka saman minkabú, svo að vel fari á. Sem sagt, ég endurtek það, sem hv. 5. þm. Vesturl. sagði, að það er hrein furða, að mál þetta skuli ekki hafa verið sent til þess ráðs, sem það í raun og veru heyrir undir og tel, að það ætti að fresta umr. málsins og fá umsögn um það frá náttúruverndarráði.