Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Samfylkingin mun sitja hjá við atkvæðagreiðsluna. Hjáseta Samfylkingarinnar byggir á málsmeðferð í iðnn. Hins vegar finnst okkur þingmönnum Samfylkingarinnar í iðnn., þeirri er hér stendur og Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, mjög jákvætt að nefndin ætlar að taka málið aftur fyrir og við teljum að í nefndinni verði að fara yfir tillögugreinina og hugsanlega komi til greina að leggja fram brtt. við hana. Við munum sitja hjá við atkvæðagreiðsluna en skoða málið ásamt fulltrúum í iðnn. á ný.

Herra forseti. Ég vildi aðeins leyfa mér að vekja athygli á því að 20. dagskrármálið og auk þess 21. og 22. eru á forræði hæstv. landbrh. Mér skilst að hann sé fjarverandi í dag vegna veikinda. Annað mál á forræði hans kom á dagskrá fyrir helgi og hann var þá einnig fjarverandi. Þó ég beri fullan trúnað til staðgengils ráðherra í þessum efnum, hæstv. utanrrh., finnst mér eðlilegt að þetta mál fái að bíða dag eða svo. Sum málanna eru tiltölulega sérhæfð og sem fulltrúi í landbn. vildi ég gjarnan eiga orðastað við hæstv. landbrh. sjálfan í málinu ef þess gæfist kostur.

Hv. þm. óskar eftir því að 20., 21. og 22. dagskrármálum verði frestað þangað til hæstv. landbrh. hefur náð heilsu að nýju. Ég skil vel að hv. þm. skuli sakna hæstv. landbrh. og kjósa að eiga orðastað við hann og er ástæðulaust annað en verða við þessari beiðni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um lífsýnasöfn. Frv. um sama efni var lagt fram á 123. löggjafarþingi en var ekki afgreitt. Upphaf þessa frv. má rekja til vinnu siðaráðs landlæknis á árunum 1996--1997, en ráðið kynnti sér þar starfsemi lífsýnasafna og taldi nauðsynlegt að sett yrðu lög um þessa starfsemi. Siðaráðið sendi síðan ráðuneytinu drög að frv. Í framhaldi af því var skipaður vinnuhópur til að yfirfara drögin og semja frv. Vinnuhópurinn fékk á sinn fund ýmsa sérfræðinga á sviði læknisfræði, siðfræði, rannsókna og öryggis persónuupplýsinga. Þannig átti vinnuhópurinn m.a. fundi með forsvarsmönnum stærstu lífsýnasafnanna hér á landi. Vinnuhópurinn kynnti sér ýmsar þjóðréttarreglur og skuldbindingar á þessu sviði þar sem tekið er á atriðum eins og friðhelgi einkalífsins, umgjörð vísindarannsókna, verndun persónuupplýsinga, banni við misnotkun erfðaupplýsinga og almennum öryggissjónarmiðum við geymslu heilsufarsgagna á upplýsingaöld svo að nokkur dæmi sé nefnd. Frv. sem samið var af fyrrgreindum vinnuhópi var síðan eins og áður sagði lagt fram á 123. þingi en hlaut ekki afgreiðslu. Starfsmenn ráðuneytisins hafa nú yfirfarið frv. með tilliti til þeirra umsagna sem bárust hv. heilbr.- og trn. þegar frv. var til meðferðar í nefndinni. Umsagnirnar voru almennt jákvæðar en fram komu ýmsar gagnlegar athugasemdir sem tekið hefur verið tillit til í því frv. sem ég mæli nú fyrir. Meginmarkmið löggjafar á þessu sviði er að styrkja starfsemi þeirra lífsýnasafna sem eru til hér á landi og hvetja til vísindarannsókna. Í frv. er lögð áhersla á að tryggja að varsla, meðferð og nýting lífsýna úr mönnum verði með þeim hætti að virðing og réttindi þegnanna séu tryggð og nýting lífsýnanna þjóni vísindalegum og læknisfræðilegum tilgangi og stuðli að almannaheill. Hér á landi eru nokkur mjög verðmæt söfn lífsýna. Þau eru sum hver árangur af marga áratuga vinnu heilbrigðisstarfsmanna. Lífsýnasöfnin eru ekki hvað síst verðmæt í ljósi vísindalegra, heilsufarslegra og læknisfræðilegra sjónarmiða. Lífsýnasöfnin hafa m.a. skapað grunn að sívaxandi vísindasamfélagi hér á landi síðustu áratugina. Í mörgum tilvikum hefur verðmætt safn lífsýna ýtt undir áhuga erlendra aðila, vísindastofnana og rannsóknasjóða á ýmiss konar samstarfsverkefnum íslenskra og erlendra vísindamanna. Því er nauðsynlegt að löggjafinn skapi umgjörð um lífsýni almenningi, sjúklingum og vísindasamfélaginu til heilla. Með frv. er leitast við að hlúa að rekstri þeirra lífsýnasafna sem nú þegar eru til í landinu, jafnframt því að skapa umgjörð um ný lífsýnasöfn. Gerð er grein fyrir réttindum og skyldum leyfishafa er tengjast vörslu á lífsýnum. Þá er reynt að tryggja aðgengi vísindamanna á grundvelli starfsreglna og þeirra venja er tíðkast hafa í vísindaheiminum um margra áratuga skeið með góðum árangri. Jafnframt eru settar reglur um eftirlit opinberra aðila, svo sem heilbrrh., landlæknis, tölvunefndar og vísindasiðanefndar með lífsýnasöfnun.Víða um lönd hafa verið sett lög um líffæra- og lífsýnabanka í tengslum við flutninga líffæra og vefefna milli manna. Lagasetning um lífsýnasöfn, þar sem söfnin þjóna fyrst og fremst vísindalegum tilgangi, er hins vegar á frumstigi. Virðulegi forseti. Ég tel rétt að vekja sérstaka athygli á þremur helstu álitamálunum sem til umræðu komu við gerð frv. en þau eru: Í fyrsta lagi eignarréttur á lífsýnum, í öðru lagi fyrirkomulag samþykkis lífsýnagjafa og í þriðja lagi vernd persónuupplýsinga. Við umfjöllun um lífsýnasöfn verður ekki hjá því komist að taka afstöðu til þess hvort leyfishafi verði eigandi þeirra lífsýna sem vistuð eru í lífsýnasafni hans. Í hefðbundinni skilgreiningu eignarréttarins felst að eigandinn einn hefur heimild til umráða og ráðstöfunar verðmæta, oftast fjárhagslegra. Þá er það einkenni eignarréttinda að aðilaskipti geta orðið að þeim og að þau verða metin til fjár á peningalegan mælikvarða. Vegna eðlis lífsýna og þess hvernig til lífsýnasafna er stofnað geta þau hvorki né mega lúta lögmálum eignarréttar í venjulegum skilningi. Leyfishafi lífsýnasafns telst því ekki eigandi lífsýnanna en hefur ákveðinn umráða- og ráðstöfunarrétt yfir þeim, eins og nánar er kveðið á um í frv. Við endurskoðun frv. voru tekin af tvímæli um það að leyfishafa er ekki heimilt að selja lífsýni en er heimilt að taka gjald sem nemur kostnaði við öflun og vörslu lífsýnanna og veitingu aðgangs að þeim. Samkvæmt frv. verður lífsýni einvörðungu vistað í lífsýnasafni með samþykki lífsýnisgjafa. Samþykki getur annaðhvort verið ætlað eða upplýst, óþvingað samþykki. Gert er ráð fyrir að einstaklingar séu almennt ekki mótfallnir því að lífsýni sem tekin eru við venjubundna meðferð og rannsóknir í heilbrigðisstofnunum verði vistuð á lífsýnasafni eins og tíðkast hefur. Í frv. er því gert ráð fyrir ætluðu samþykki fyrir vistun slíkra sýna á lífsýnasafni hafi lífsýnagjafi ekki lýst sig mótfallinn því og skriflegar upplýsingar um það verið aðgengilegar. Sé lífsýna hins vegar aflað til vörslu í lífsýnasafni ber að leita eftir upplýstu óþvinguðu samþykki lífsýnagjafa. Það sama gildir um öflun lífsýna til notkunar í tilgreindri vísindarannsókn og vistun þess á lífsýnasafni. Í frv. er lögð sú skylda á stjórnvöld að kynna efni þess rækilega fyrir almenningi, m.a. hvað felist í samþykki lífsýnagjafa og rétti einstaklinga til þess að hafna því að lífsýni sem tekið er við þjónusturannsókn verði varðveitt í lífsýnasafni til notkunar í vísindarannsókn samkvæmt frv. Við endurskoðun frv. var bætt við ákvæðum um rétt lífsýnagjafa til að draga samþykki sitt til baka. Þegar um er að ræða lífsýni sem aflað var til vörslu í lífsýnasafni skal lífsýni eytt ef lífsýnagjafi dregur samþykki sitt til baka. Þegar um er að ræða lífsýni sem tekið var vegna þjónusturannsóknar og vistað á lífsýnasafni til notkunar í vísindarannsóknum getur lífsýnagjafi hvenær sem er lýst því yfir að hann sé mótfallinn því og skal lífsýnið þá einungis notað í þágu lífsýnagjafa. Við endurskoðun frv. var bætt við bráðabirgðaákvæði um meðferð lífsýna sem aflað hefur verið fyrir gildistöku laganna. Þar kemur fram að heimilt sé að vista þau á lífsýnasafni nema lífsýnagjafi lýsi sig mótfallinn. Þá er tekið fram að gengið skuli út frá ætluðu samþykki sé lífsýnagjafi látinn. Áhætta af starfrækslu lífsýnasafna felst aðallega í hugsanlegri misnotkun á upplýsingum eða niðurstöðum rannsókna á lífsýnum. Því er í frv. lögð rík áhersla á að tryggja öryggi persónuupplýsinga í íslenskum lífsýnasöfnum. Starfræksla lífsýnasafna um margra áratuga skeið og almenn varðveisla heilsufarsupplýsinga hefur hvorki orðið tilefni til tortryggni meðal almennings í garð heilbrigðisstétta né hafa komið í ljós tilvik misnotkunar eða vanrækslu. Þrátt fyrir það er sjálfsagt að tryggja í frv. að öryggis persónuupplýsinga í lífsýnasöfnum sé gætt. Þess vegna er það m.a. sett sem skilyrði leyfis til reksturs lífsýnasafns að umsögn tölvunefndar liggi fyrir. Þá hafa leyfishafar lífsýnasafna upplýsingaskyldu gagnvart tölvunefnd, sbr. 6. gr. frv. Frv. til laga um lífsýnasöfn skiptist í sex kafla. Í I. kafla er að finna almenn ákvæði um markmið, gildissvið og skilgreiningar. Kveðið er á um að markmið laganna sé að heimila söfnun, vörslu, meðferð og nýtingu lífsýna þannig að persónuvernd sé tryggð, gætt sé hagsmuna lífsýnagjafa og að lífsýni verði eingöngu nýtt í vísindalegum og læknisfræðilegum tilgangi. Í II. kafla er fjallað um stofnun og starfrækslu lífsýnasafna. Þar er m.a. gert ráð fyrir að einungis þeir sem fengið hafa til þess heimild ráðherra geti rekið lífsýnasafn. Ráðherra skal afla umsaga landlæknis, vísindasiðanefndar og tölvunefndar áður en leyfið er veitt. Jafnframt eru sett ýmiss skilyrði fyrir leyfisveitingu, svo að skýr markmið með starfrækslunni liggi fyrir, starfsreglur hafi verið settar og tilnefnd hafi verið safnstjórn og ábyrgðarmaður sem uppfylli tiltekin skilyrði. Í III. kafla er fjallað um söfnun, meðferð og aðgang að lífsýnum. Þar er m.a. fjallað um ætlað og upplýst samþykki eins og lýst var hér á undan. Þá er að finna ákvæði þess efnis að vernd persónuupplýsinga skuli vera í samræmi við staðla sem tölvunefnd ákveður. Ákvæði 9. gr. fjalla um aðgang að lífsýnasafni til vísindarannsókna, frekari greiningu sjúkdóma, kennslu og gæðaeftirlits. Þar segir að sýni skuli að jafnaði ekki notuð í öðrum tilgangi en þeim var ætlað í upphafi, en undantekningar frá því eru mögulegar með samþykki vísindasiðanefndar. Aðgang vegna vísindarannsókna getur safnstjórn ekki heimilað nema að fengnu samþykki tölvunefndar og að fyrir liggi rannsóknaráætlun samþykkt af vísindasiðanefnd eða siðanefnd viðkomandi heilbrigðisstofnunar. Safnstjórn getur að fengnu samþykki tölvunefndar og vísindasiðanefndar heimilað notkun lífsýna í öðrum tilgangi en hinum upphaflega, að uppfylltum skilyrðum sem lýst er í greininni. Slíkt gæti m.a. verið vegna erfðamála eða annarrar laganauðsynjar. Í IV. kafla er fjallað um eftirlit og upplýsingaskyldu. Landlæknir skal samkvæmt frv. árlega gefa út skrá um lífsýnasöfn sem aðgengileg sé fyrir almenning. Í kaflanum er ítrekuð sú skylda heilbrigðisyfirvalda að kynna almenningi rekstur lífsýnasafna, rétt einstaklinga og hvað felst í ætluðu samþykki. Almenningi verður að verður að vera ljóst að við þjónusturannsóknir verður að taka það sérstaklega fram óski viðkomandi ekki eftir því að lífsýni hans verði vistað á lífsýnasafni og hvernig hann geti komið slíkri ósk á framfæri. Í V. kafla er fjallað um refsingar og viðurlög. Þar er kveðið á um heimild ráðherra til að afturkalla leyfi ef brotið er gegn ákvæðum laganna eða skilyrðum leyfis er ekki fullnægt. Loks er í frv. ákvæði til bráðabirgða þar sem landlæknisembættinu er falið að sjá um ítarlega kynningu meðal almennings á starfsemi lífsýnasafna. Einnig er þar ákvæði um meðferð lífsýna sem aflað var fyrir gildistöku laganna og lífsýna úr látnum. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu ákvæðum frv. til laga um lífsýnasöfn og lýst þeim álitaefnum sem til skoðunar komu við frumvarpssmíðina. Framfarir í vísindum hafa orðið til þess að lífsýni verða sífellt mikilvægari í vísindarannsóknum og möguleikar á nýtingu þeirra hafa aukist. Því er mikilvægt að tryggja bæði hagsmuni lífsýnagjafa og hagsmuni almennings af framförum í vísindum og læknisfræði. Ég tel að með samþykki þessa frv. væri stigið mikilvægt skref til að tryggja þessa hagsmuni. Með því mundum við skipa okkur í fremstu röð á sviði löggjafar á þessu sviði. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. heilbr.- og trn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna því að þetta mál, frv. til laga um lífsýnasöfn, er komið fram og tek undir með hæstv. heilbrrh. að hér er mikilvægt mál á ferðinni. Eins og kom fram í ræðu hennar var frv. lagt fram á 123. löggjafarþingi en fékk ekki afgreiðslu en efni frv. er mikilvægt og áríðandi að það fái framgang á Alþingi. Þetta mál er byggt á því meginmarkmiði löggjafar á þessu sviði sem er að styrkja starfsemi þeirra lífsýnasafna sem til eru hér á landi en eins og við þekkjum eru mörg rótgróin lífsýnasöfn til hér á landi. Það er því verkefni löggjafans í þessu samhengi að setja m.a. leikreglur um þau söfn sem eru starfandi fyrir og eins síðan hvernig við ætlum að taka á ýmsum málum þessu tengt í framtíðinni. Það þarf líka að vera markmið löggjafar á þessu sviði að hvetja til vísinda- og þjónusturannsókna en ekki að hamla þeim. Það þarf að fjalla um það eins og fram kemur í athugasemdum með frv. að ,,styrkja starfsemi þeirra lífsýnasafna sem til eru hér á landi, hvetja til vísinda- og þjónusturannsókna, styrkja samstarf fagaðila hér á landi og samstarf íslenskra vísindamanna við erlenda stéttarbræður þeirra íslenskri heilbrigðisþjónustu og vísindastarfi til heilla``. Frv. leitast við ,,að tryggja að varsla, meðferð og nýting lífsýna úr mönnum verði með þeim hætti að virðing og réttindi þegnanna séu tryggð og nýting lífsýnanna þjóni vísindalegum og læknisfræðilegum tilgangi og stuðli að almannaheill``. Það er því ekki lítið sem er undir í þessu frv. og ég er þeirrar skoðunar að farsællega hafi til tekist. Ég vil líka láta þess getið strax við 1. umr. að ég held að það sé mjög mikilvægt og ég held að það komi glögglega fram í frv. hversu vel var staðið að undirbúningi þess. Eins og hæstv. heilbrrh. lýsti voru upphaflega gerð drög af siðaráði landlæknis að þessu frv. Það er síðan hæstv. heilbrrh. sem tekur við þeim drögum, setur á stofn vinnuhóp sem skipaður er fagaðilum á sviðinu, fólki sem er að vinna við lífsýnasöfn og í tengslum við lífsýnasöfn, m.a. forstöðulækni Blóðbankans, sérfræðingum Rannsóknastofu háskólans í meinafræði, læknum og auk þess voru fjölmargir kallaðir til skrafs og ráðagerða við vinnuhópinn. Þá á ég við sérfræðinga bæði á sviði læknisfræði, siðfræði, rannsókna og öryggis persónuupplýsinga og vinnuhópurinn átti m.a. fundi með forsvarsmönnum stærstu lífsýnasafnanna hér á landi. Ég held að það komi glögglega fram í þessu frv., herra forseti, að leitað var til þeirra sem eiga síðan að vinna eftir lögunum áður en frv. var lagt fyrir Alþingi. Ég held að þetta sé mjög mikilvægur punktur og ég held að mikið megi læra af þessu í tengslum við önnur mál sem hafa verið mjög erfið í umræðu vegna þess að það átti í raun og veru eftir að leita álits og hlusta á þá sem eiga að vinna eftir lögunum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta var gert og vil hæla hæstv. heilbrrh. fyrir allan þann undirbúning. Það kom líka fram þegar umsagnir bárust um þetta mál síðast þegar það var rætt að þær voru flestar jákvæðar. Það virðist vera nokkur sátt um grundvallaratriðin í frv. eins og það var lagt fyrir þá og ég á ekki von á að það hafi mikið breyst þar sem fá grundvallaratriði eru breytt í þessu frv. frá því sem var í frv. sem lagt var fyrir á 123. þingi. Það eru nokkur stór álitamál sem tekið er á í þessu frv. og hæstv. heilbrrh. rakti og eru í raun og veru meginatriði frv. sem er skipt upp í þrjá flokka í athugasemdum. Það er í fyrsta lagi eignarréttur að lífsýnum, samþykki lífsýnisgjafa og persónuverndin og hvernig haldið er utan um þessa þrjá þætti í efni frv. Vegna eðlis lífsýna og hvernig til lífsýnasafna er stofnað, liggur náttúrlega beint við að þau geta hvorki né mega lúta neinum almennum lögmálum eignarréttar í venjulegum skilningi. Leyfishafi lífsýnasafns telst því ekki eigandi lífsýnanna, hann getur ekki selt þau eða veðsett en er heimilt að taka gjald samkvæmt því frv. sem nemur kostnaði við öflun, vörslu og aðgang að sýnunum. Leyfishafi fær ákveðinn umráða- og ráðstöfunarrétt yfir þeim eins og nánar er kveðið á um í frv. Kveðið er á um þessa gjaldtökuheimild í 10. gr. frv. Ég er þeirrar skoðunar að gjaldtökuheimildin eins og hún er sett inn í þetta frv. sé í raun og veru það sjálfsögð að vart hefði þurft að setja um þetta ákvæði en það má vel vera að ég eigi eftir að komast að einhverri annarri niðurstöðu þegar ég heyri frekari rök í umræðum í heilbrn. um málið. Í 10. gr. segir um gjaldtökuna: ,,Heimilt að taka gjald fyrir lífsýni, eða aðgang að lífsýni, sem nemur kostnaði við öflun, vörslu og aðgang að sýnunum. Gjaldtaka umfram það er óheimil.`` Það má kannski segja að þarna sé verið að taka af skarið í hinn endann um það að gjaldtaka umfram kostnað við öflun, vörslu og aðgang að sýnunum sé óheimil. Ég er sammála því markmiði en tel jafnframt að gjaldtaka sem nemur kostnaði við öflun, vörslu og aðgang að sýnunum sé sjálfsögð. Ég er því mjög sátt við það hvernig lendingin er varðandi gjaldtökuna. Kveðið er á um fyrirkomulag samþykkis lífsýnisgjafa í 7. gr. Ég held að það sé allt mjög í samræmi við almennar viðmiðunarreglur og ýtrustu kröfur hvað það varðar og eins persónuverndin, það er komið inn á hana líka, en áhætta af starfrækslu lífsýnasafna felst aðallega í hugsanlegri misnotkun á upplýsingum eða niðurstöðum rannsókna á lífsýnum. Lögð er rík áhersla á það í þessu frv. að tryggja öryggi persónuupplýsinga í íslenskum lífsýnasöfnum. Í athugasemdum með frv. er líka dregið fram að ,,starfræksla lífsýnasafna um margra áratuga skeið og almenn varðveisla heilsufarsupplýsinga hefur hvorki orðið tilefni til tortryggni meðal almennings í garð heilbrigðisstétta né hafa komið í ljós tilvik misnotkunar eða vanrækslu`` en allt að einu er þó lögð áhersla á að tryggja að öryggis persónuupplýsinga í lífsýnasöfnum sé gætt. Ég held að mikilvægt sé að draga þetta fram í umræðunni. Ekki hefur orðið vart við almenna tortryggni í garð þeirra safna sem hafa verið starfandi hér lengi. Sátt hefur verið um starfrækslu þeirra og rétt er að draga það fram. En allt að einu er þó mikilvægt að tryggja að þetta öryggi sé til staðar í ókominni framtíð. Ég mun fara frekar ofan í efni þessa frv. við 2. umr. eftir að hv. heilbr.- og trn. hefur fjallað um málið og mun ekki fara efnislega frekar í það hér, en ég vil einungis benda á og kannski má vísa þeirri ábendingu til heilbr.- og trn. þegar þar að kemur, að það er mjög skrýtið lagatæknilegt atriði í þessu frv. sem ég kannast ekki við að hafa séð áður í frumvörpum. Það er þannig að frv. heitir frv. til laga um lífsýnasöfn, en 17. gr. þess fjallar um breytingu á lögum um réttindi sjúklinga og eingöngu um breytingu á þeim lögum og hljóðar svo: ,,Við 15. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Um lífsýni sem varðveitt eru í lífsýnasöfnum og aðgang að þeim gilda ákvæði laga um lífsýnasöfn.`` Ég held að það hefði verið betra, og ég mun leggja það til í heilbr.- og trn., að þessi grein verði tekin út og hún verði flutt í sérstöku frv. Bæði er það mikilvægt til þess að þeir sem sjá þetta frv. hér og fjalla um það átti sig á því um hvað það fjallar en auk þess er það svo að ég sé það ekki fyrir mér hvernig 17. gr. laga hljóði um lífsýnasöfn, þegar þau verða tilbúin. Ég held að þetta gangi illa upp lagatæknilega, að þá muni væntanlega 15. gr. laga um réttindi sjúklinga, nr. 74/1997, hljóða svo, og ég held að það sé mjög óeðlilegt að hafa slíkt ákvæði inni í lögum um lífsýnasöfn. Mig grunar að það hafi kannski verið óþarfa sparsemi á pappír að setja þetta ákvæði, sem er annars sjálfsagt efnislega að taka á því um leið og þetta frv. er flutt en það ætti þá bara að vera í sér frv. En að öllu leyti er ég efnislega mjög sátt við þetta frv. og mun leggja mitt lóð á vogarskálar þess að það verði samþykkt nokkurn veginn því formi sem það er lagt hér fram.

Herra forseti. Frv. til laga um lífsýnasöfn var til umræðu á 123. löggjafarþingi, þ.e. sl. vetur, og kom þá til heilbr.- og trn. þar sem ég átti sæti og var þar aðeins nokkuð til umfjöllunar og var sent út til umsagnar. Í þessu frv. sem hér er til umræðu hefur verið tekið tillit til þeirra athugasemda sem voru nokkrar við frv. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur að það er til fyrirmyndar þegar staðið er að gerð frv. á þann hátt sem hér hefur verið gert. Frumkvæðið að þessu máli kemur frá siðaráði landlæknis og síðan er það unnið áfram af vinnuhópi á vegum heilbr.- og trmrn. Þar koma aðilar sem hafa mjög góða og mikla reynslu og þekkingu á sviði lífsýna og lífsýnasafna. Það var alveg ljóst þegar umsagnirnar komu til nefndarinnar sl. vetur að þær voru yfirleitt mjög jákvæðar þó að bent væri á ýmislegt sem betur mætti fara í frv. Ég tek undir með hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur að svona mætti oftar standa að verki við gerð frv., sérstaklega þegar um er að ræða eins viðkvæm mál og lífsýnasöfn og ýmis önnur heilbrigðismál, þá þurfa málin að vera í sátt við það samfélag sem lögin eiga að gilda um. Ég ætla ekki að fara yfir þessar breytingar, en mér sýnist að þær séu nú allar til bóta. Ég hef ákveðnar efasemdir um gjaldtökuna, ég er samt ekki alveg búin að taka afstöðu til þess en tel að við þurfum að skoða það í heilbr.- og trn. hversu víðtæk gjaldtakan á að vera. Í umsögn frá fjmrn. með frv. er kveðið á um að kynningarstarf þurfi að fara fram og m.a. að kynna réttindin til almennings og er talið að í það fari um 1--2 millj. kr. Það væri fróðlegt að fá að heyra það frá hæstv. ráðherra hvernig menn hyggjast kynna þetta, hvort það verður gert líkt og í sambandi við gagnagrunnslögin, hvort þetta verður sent á hvert heimili, því það er mjög mikilvægt að fólk þekki rétt sinn, þ.e. það sem snýr að lífsýnum. Herra forseti. Ég get líka tekið undir að ég tel óeðlilegt að inn í þetta lagafrv. komi breyting, 17. gr. sem er breyting á lögum um réttindi sjúklinga. Ég tek undir að það hefði þurft að vera í sérstöku frv. Ég get ekki ímyndað mér annað en að menn sættist á það í heilbr.- og trn. að það verði tekið sér. Herra forseti. Ég get ekki séð annað en að þetta mál sé allt hið ágætasta og mun betra frv. en það var í fyrravetur þar sem gerðar hafa verið ákveðnar breytingar á því á einum 11 atriðum sem mér sýnist allar vera til bóta. Við munum fást við þetta í heilbr.- og trn. þegar málið kemur þangað og ég get ekki ímyndað mér annað en um það verði allnokkur sátt.

Ég vil taka undir með hv. þm., mér þykir rétt að sú nefnd sem fær þetta mál til meðferðar, væntanlega heilbrn., athugi sérstaklega hvort ekki sé rétt að 17. gr. frv., um réttindi sjúklinga, verði breytt með sérstöku frv. sem nefnd eftir atvikum geti flutt.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð fyrri ræðumanna og gleðjast yfir þessu frv., tilurð þess og hversu vel hefur verið staðið að því. Þetta hefur verið áhugamál þeirra heilbrigðisstétta sem mest koma að lífsýnasöfnun. Eins og rakið hefur verið lögðu læknasamtökin og siðaráð landlæknis fram fyrstu drög að frv. um lífsýnasöfn. Má þá helst minnast á Örn Bjarnason lækni sem innan læknasamtakanna hefur verið óþreytandi að tala fyrir reglum af þessu tagi og hefur kynnt sér þær annars staðar betur en flestir. Komið er inn á mörg atriði í þessu frv. sem telja mætti að sköruðust við frv. um persónuvernd sem er til umfjöllunar í allshn. Ég veit ekki alveg hvernig þetta er samræmt en mér finnst skipta nokkru máli að menn horfi á bæði þessi frv. í senn þannig að það sé nokkurn veginn samstiga sem gert er í þeim. Farið hefur verið yfir þau álitamál sem helst eru talin vera í þessu frv., eignarrétt á lífsýnum, samþykki sjúklings eða lífsýnisgjafa eins og hann er nefndur hérna. Mér finnst alltaf frekar spaugilegt þegar fólk er orðið að lífsýnisgjöfum en þetta er lögfræðilegt heiti og ég skal ekki fara að deila um það. Þriðja álitamálið er persónuvernd einstaklinga og eins og ég nefndi áðan er frv. um persónuvernd einmitt til umfjöllunar hjá hv. allshn. Mér finnst skipta mjög miklu máli að horfa á þessi mál í samhengi við umræðuna eins og hún hefur orðið. Það hafa orðið deilumál í þjóðfélagi okkar um lög um gagnagrunn á heilbrigðissviði. Það skiptir mjög miklu máli að ná sem mestum sáttum í öllum þessum þáttum, þetta tengist, þetta hangir saman að mörgu leyti. Það er spurningin um ætlað eða upplýst samþykki, það eru til mismunandi samþykki sjúklinga og þau eru til sum hver skilgreind á alþjóðlegum vettvangi. Einnig þarf að velta fyrir sér réttindum sjúklinga og sömuleiðis skyldum sjúklinga, skyldum fólks við meðbræður sína, vísindin þurfa auðvitað að geta notið sín og að því leyti skiptir máli að vísindunum sé ekki gert erfiðar fyrir hér á landi en annars staðar. Það þarf að tryggja tilvist þeirra og það þarf að tryggja framfarir í læknisfræðinni. Segja má að vísindamaðurinn þurfi að hafa frelsi til að starfa, hann hefur auðvitað markmið í vinnu sinni og þarf að hafa það, hann þarf að bera ábyrgð á störfum sínum. Þá er sjúklingurinn ekki endilega viðfang heldur mundu menn í nútímaþjóðfélagi frekar tala um að það væri samstarf við sjúklinginn en ekki að sjúklingurinn væri viðfangsefni. Sagt hefur verið að vísindin séu ekki til án sjúklingsins en þau eru til fyrir hann. Ég held það sé gott fyrir okkur í hv. heilbr.- og trn. að hafa það í huga og ég efast ekki um að við munum gera það. Herra forseti. Að lokum vil ég ítreka það sem ég sagði í upphafi að ég fagnaði framkomu þessa frv. og gleðst yfir því hvað það er vel unnið. Það er þó mikið verk fyrir höndum fyrir hv. heilbr.- og trn. að sinna frv. svo vel sé en við tökumst á við það.

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn sem hafa komið hingað í ræðustól fagna því að þetta frv. er komið fram. Í umræðunni hefur komið fram að gríðarlega mikil vinna liggur að baki þessu frv. Það hefur áður verið kynnt fyrir hinu háa Alþingi og hefur farið til umsagnar og unnið hefur verið úr þessum umsögnum þannig að mörg sjónarmið hafa komið fram og þau hafa ratað inn í frv. sem við höfum nú fyrir framan okkur. Ég sé því ekki betur en við ættum að geta skapað samstöðu um að afgreiða þetta frv. Það eru ekki mörg álitamál eftir í því, en kannski ýmis atriði sem við þurfum að skoða betur. Hins vegar er alveg ljóst að hér hefur verið unnin mjög góð vinna. Segja má að frv. sé í anda annars frv. sem er til umfjöllunar í hv. allshn. og það er frv. um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og ýmislegt sem þar er kemur einmitt fram í þessu frv., ekki síst varðandi rétt einstaklinga til að fá að vita hvar upplýsingar um þá liggja innan stjórnkerfisins. Jafnframt er kveðið á um rétt einstaklinga til að draga til baka eða fá rétt til að draga upplýsingar sínar út úr þeim gagnagrunni sem þeir hafa ekki áhuga á að vera í hverju sinni. Í 7. gr. frv. er annars vegar talað um upplýst samþykki og hins vegar ætlað samþykki. Þar, og í fleiri greinum frv., kemur fram sá skilyrðislausi réttur einstaklingsins að draga til baka samþykki sitt, upplýst eða ætlað. Fram kemur að hafi lífsýni verið fært í lífsýnasafn að fengnu upplýstu, óþvinguðu samþykki og einstaklingurinn óskar eftir að draga það út, þá verður það gert og því eytt. Hins vegar kemur það einnig fram að hafi lífsýni farið inn í lífsýnasafnið á ætluðu samþykki, þá í gegnum þjónusturannsókn, getur einstaklingurinn óskað eftir því að það sé dregið út og þá er það dregið út vegna vísindarannsókna en það er hins vegar eingöngu notað í þágu einstaklingsins sjálfs nema ef veitt er að nýju upplýst samþykki ef svo ber við. Annað atriði skiptir verulegu máli í þessu frv. og það er að kveðið er upp úr um stöðu þeirra lífsýnasafna sem hefur verið safnað hér á landi undanfarna áratugi. Kveðið er upp úr um það hvernig á að meðhöndla lífsýni úr látnum einstaklingum, þ.e. gengið er út frá ætluðu samþykki og þar með er staðfest vinnuregla sem hefur verið beitt til margra ára í þeim lífsýnasöfnum sem eru þegar til hér á landi. Í umsögn um bráðabirgðaákvæði II þar sem kveðið er á um stöðu lífsýna úr látnum einstaklingum, segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Hér eru tekin af tvímæli um að gengið skuli út frá ætluðu samþykki fyrir vistun þeirra lífsýna sem aflað var fyrir gildistöku laganna í lífsýnasafni og gildi það einnig þegar lífsýnisgjafi er látinn. Rétt er þó að benda á að vísindasiðanefnd og/eða tölvunefnd geta sett skilyrði um öflun upplýsts samþykkis fyrir notkun lífsýnis við vísindarannsókn. Á sama hátt geta vísindasiðanefnd og/eða tölvunefnd sett skilyrði um að leitað skuli samþykkis ættingja látins lífsýnisgjafa ef þeir eiga hagsmuna að gæta, t.d. ef talið er að niðurstöður rannsóknar geti veitt mikilvægar upplýsingar um eftirlifandi ættingja.`` Þetta atriði tel ég vera mjög mikilvægt og ekki síst í ljósi þeirrar umræðu sem hefur verið um stöðu lífsýna úr látnum einstaklingum þannig að ekki er eingöngu gengið út frá ætluðu samþykki, heldur geta ættingjar haft eitthvað um það að segja ef þeir hafa athugasemdir við það að verið sé að nota lífsýnið í tilgangi sem þeir eru ekki sáttir við. Þetta var það sem ég vildi segja um frv. og við munum taka það til umfjöllunar í hæstv. heilbr.- og trn. og vonast til þess að við náum að afgreiða það fljótt og vel því frv. er afskaplega vel unnið.

Herra forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um frv. til laga um lífsýnasöfn sem hér er lagt fram. Ég tek undir orð þeirra sem hafa talað um vinnslu málsins. Frv. var lagt fram á 123. þingi og þá komu fram nokkrar ábendingar og athugasemdir við það, frekar jákvæðar, tekið hefur verið tillit til þeirra í frv. og það er vel. Ég vil einnig taka undir þær ábendingar sem hafa komið fram. Við undirbúning þessa frv. hafa komið þeir aðilar sem mega teljast sérfræðingar á þessu sviði og þeir hafa lagt sitt af mörkum til að frv. líti jafntrúverðuglega út og það gerir í dag. Þegar ég segi trúverðuglega á ég við að leitað hafi verið þeirra leiða að ná sáttum um framvindu málsins og tekið tillit til atriða sem mikilvæg eru í dag, eins og persónuvernd og réttindi sjúklinga. Í dag eru til nokkur lífsýnasöfn sem hafa orðið til í gegnum árin vegna ákveðinnar vinnslu eða vísindastarfa í ákveðnu skyni. Það hefur, eins og hér stendur, komið fram að ekki hafa orðið neinar deilur eða ágreiningur um þessi söfn fram að þessu. Þeir starfsmenn sem hafa hugsað um söfnin hafa notið fulls trausts og fullt samkomulag hefur verið um söfnin. En í dag er staðan sú að lífsýnasöfn eru ekki eingöngu söfn fyrir fræðimenn, vísindin og almenning til þess að auka þekkingu vísindanna og til hagsældar fyrir almenning heldur eru í söfnunum orðin ómetanleg verðmæti, peningalegar eignir. Þess vegna er mjög mikilvægt að um þessi söfn séu skýr lög sem taki af allan vafa um hver eigi söfnin og hvernig megi fara með þau og þá ekki síður út frá fjárhagslegum hagsmunasjónarmiðum sem gætu komið fram og orðið miklu flóknari ef lögin tækju ekki á þeim. Örfá atriði. Það er varðandi 3. gr., skilgreiningar. Hér er gerð grein fyrir ýmsum hugtökum, t.d. er í 6. lið gerð grein fyrir ætluðu samþykki, sem er svohljóðandi: ,,Ætlað samþykki: Samþykki sem felst í því að lífsýnisgjafi hefur ekki lýst sig mótfallinn því að lífsýni sem tekið er úr honum við þjónusturannsókn verði varðveitt til frambúðar í lífsýnasafni til notkunar skv. 9. gr., enda hafi skriflegar upplýsingar um að slíkt kynni að verða gert verið aðgengilegar.`` Svo kemur líka fram í 18. gr., ákv. til brb., að rækileg kynning skuli fara fram á lífsýnasöfnun. Þó svo að slík kynning færi fram, þá er að mínu mati ekki nóg að gera það einu sinni heldur þyrfti í hvert skipti sem blóðsýni er tekið til þjónusturannsóknar að taka fram við hvern og einn sem fer í blóðprufu að svo kunni að fara að sýnið verði geymt í lífsýnasafni, hvernig svo sem því verður komið á framfæri eða hvernig það ferli yrði þegar farið er í venjulega blóðprufu, þá þarf þetta að koma fram, því það vill nefnilega gleymast. Um kynningu á lífsýnasöfnum er mjög mikilvægt að þar verði tekin heildarkynning á persónuvernd og réttindum sjúklinga. Þetta eru lagaákvæði og réttindi sem fléttast hvert inn í annað og eru varla aðgreinanleg. Annars lýsi ég ánægju með að þetta frv. skuli vera komið fram. Ég tel að það sé vel unnið en þurfi að fara vel yfir það, sérstaklega með tilliti til annars frv., þ.e. um persónuvernd og réttindi sjúklinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær góðu umræður sem hér hafa orðið um frv. og almennan vilja manna til að það nái hratt fram að ganga. Það er alveg hárrétt sem fram hefur komið að margir hafa komið að þessu máli og margir lagt mikla vinnu í það frv. sem hér liggur fyrir. Það er mjög mikilvægt að engin tortryggni hvíli þegar mál sem þetta er lagt fram og svo er ekki. Ég hef ekki fengið margar spurningar, aðallega varðandi þá kynningu sem ætti að verða á frv. Í 13. gr. frv. kemur fram að gert er ráð fyrir að þetta mál, ef af lögum verður, verði sérstaklega kynnt. Og í athugasemdum með frv. kemur einnig fram hver sér um það, en það er landlæknir sem mun sjá um kynningu á málinu. Það verður því allt saman lögfest ef fer sem horfir. Mér finnst þetta svara þeim spurningum sem fram hafa komið. Það komu einmitt spurningar þessu tengt frá hv. þm. Þuríði Backman. Ég endurtek ánægju mína og þakkir fyrir góðar móttökur á málinu. En varðandi það sem kom fram hjá hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur um 17. gr., að henni finnst vera slegið saman tveim lagabálkum, þá er það út af fyrir sig ekki óvenjulegt að slíkt gerist, en ef mönnum sýnist svo í hv. heilbr.- og trn. að rétt sé að hafa þetta tvískipt, þá hef ég ekki neinar athugasemdir við það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um sjúklingatryggingu, en frv. gerir ráð fyrir að sjúklingar verði tryggðir með sérstakri sjúklingatryggingu ef þeir verða fyrir heilsutjóni í tengslum við læknismeðferð eða aðra heilbrigðisþjónustu. Sjúklingatrygging felur í sér víðtækari rétt sjúklings til bóta en hann á eftir almennum skaðabótareglum og núgildandi reglum samkvæmt lögum um almannatryggingar. Slíkar sjúklingatryggingar hafa verið teknar upp annars staðar á Norðurlöndum og hafa gefið góða raun. Hér á landi hefur frá árinu 1989 verið vísir að sjúklingatryggingu í slysatryggingakafla almannatryggingalaganna. Var um að ræða bráðabirgðaúrræði þangað til ný lög um sjúklingatryggingu yrðu samþykkt. Með frv. þessu er stefnt að því að gera íslenskar reglur um sjúklingatryggingu í aðalatriðum svipaðar öðrum norrænum reglum. Á þann hátt er verið að auka bótarétt sjúklinga sem bíða heilsutjón vegna áfalla í tengslum við læknismeðferð. Frv. til laga um sjúklingatryggingu var lagt fyrir Alþingi á 113. löggjafarþingi, en náði ekki fram að ganga. Það frv. sem nú er lagt fram byggir á því frv. Fjölmargir aðilar hafa fengið frv. til umsagnar og voru umsagnirnar mjög jákvæðar og gagnlegar. Á meðal þeirra sem fengu frv. til umsagnar voru stóru sjúkrahúsin í Reykjavík, Landssamband sjúkrahúsa, landlæknir, Neytendasamtökin, Tryggingastofnun ríkisins, Lögmannafélag Íslands, Samband íslenskra tryggingafélaga, dóms- og kirkjumrn. og Örykjabandalagið. Umsagnaraðilar fögnuðu því að sett yrðu lög um sérstaka sjúklingatryggingu. Sjúklingur sem verður fyrir heilsutjóni af völdum læknismeðferðar eða í tengslum við hana á yfirleitt ekki rétt á bótum eftir almennum skaðabótareglum nema hann geti sannað að tjónið verði rakið til sakar annars manns. Sjúklingur getur orðið fyrir heilsutjóni af ýmiss konar skakkaföllum í tengslum við læknismeðferð, rannsókn eða slíkt án þess að skilyrði bótaréttar eftir almennum skaðabótareglum séu fyrir hendi. Oft er sök augljóslega ekki orsök tjóns en í öðrum tilvikum benda líkur til sakar þótt ekki takist að sanna að svo sé. Ýmis dæmi eru um að varanleg örorka hljótist af meðferð sjúklinga, einkum á sjúkrahúsum þar sem stærri aðgerðir eru gerðar. Í sumum tilvikum hefur örorka mjög afdrifaríkar afleiðingar fyrir sjúklinginn. Skaðabótaregur veita samkvæmt þessu ekki nærri alltaf bótarétt vegna heilsutjóns sem hlýst af læknisaðgerð eða annarri meðferð innan heilbrigðiskerfisins. Frv. gerir ráð fyrir að fjárhæð bóta fari eftir skaðabótalögum. Bætur skulu greiddar ef virt tjón nemur 50 þús. kr. eða hærri fjárhæð, hámark bótafjárhæðar vegna hvers einstaks tjónatilviks skal þó vera 5 millj. kr. Rétt er að benda á að hér er um að ræða bætur sem greiddar eru án tillits til sakar. Réttur sem sjúklingur kann að eiga vegna mistaka eða vanrækslu skerðist ekki, þannig að sjúklingur sem verður fyrir tjóni sem nemur hærri fjárhæð en 5 millj. kr. og er bótaskylt samkvæmt almennum skaðabótareglum getur eftir sem áður gert kröfu um það sem á kann að vanta og fer þá um hana samkvæmt almennum reglum. Eins og áður sagði er tilgangurinn með frv. að tryggja sjúklingi sem verður fyrir heilsutjóni vegna læknismeðferðar víðtækari rétt til bóta en hann á eftir almennum skaðabótareglum og núgildandi reglum um almannatryggingar. Einnig er verið að gera honum auðveldara að ná rétti sínum. Helstu rök fyrir sjúklingatryggingu er að sönnunarvandkvæði í þessum málaflokki eru oft meiri en á öðrum sviðum, bæði vegna læknisfræðilegra álitamála og vegna þess að oft eru ekki aðrir til frásagnar en þeir sem eiga hendur sínar að verja þegar sjúklingur heldur því fram að mistök hafi orðið. Einnig er kostnaður við rekstur skaðabótamála oft mikill, einkum þegar mikill vafi leikur á um sönnun gáleysis eða orsakatengsla. Það eru einnig rök fyrir sjúklingatryggingu að æskilegt er að sem víðtækust vitneskja fáist um það sem betur má fara í heilbrigðiskerfinu. Slík vitneskja er nauðsynleg ef gera á úrbætur. Skaðabótamál eru fallin til að skapa tortryggni og geta spillt eðlilegu og nauðsynlegu sambandi sjúklings og þess sem þjónustuna veitir. Dómsmál eru því ekki til þess fallin að auðvelda öflun almennra upplýsinga um það sem miður fer. Bótaréttur úr sjúklingatryggingu er hins vegar ekki háður því að unnt sé að sýna fram á persónulega ábyrgð læknis eða annars starfsmanns. Að lokum ætti víðtækur bótaréttur að draga úr neikvæðum afleiðingum hjá sjúklingi vegna afdrifaríkra fylgikvilla eða óvenjulegra eftirkasta læknismeðferðar. Frv. nær til allrar heilbrigðisþjónustunnar og þeir sem eiga rétt á bótum eru sjúklingar sem verða hér á landi fyrir líkamlegu eða geðrænu tjóni í tengslum við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð á sjúkrahúsi, heilsugæslustöð eða á annarri heilbrigðisstofnun, í sjúkraflutningum eða hjá heilbrigðisstarfsmanni sem starfar sjálfstætt og hefur hlotið löggildingu heilbr.- og trmrh. Einnig nær sjúklingatrygging til sjúklinga sem svokölluð siglinganefnd Tryggingastofnunar ríkisins heimilar að senda til læknismeðferðar á sjúkrahúsi eða heilbrigðisstofnun erlendis í þeim tilvikum þar sem ekki er unnt að veita læknismeðferð hér á landi. Menn sem gangast undir læknisfræðilega tilraun sem ekki er liður í sjúkdómsgreiningu eða meðferð á sjúkdómi þess er í hlut á eiga sama rétt og sjúklingar samkvæmt frv. nema annars sé getið sérstaklega. Sama á við um þá sem gefa vef, líffæri, blóð eða annan líkamsvökva. Samkvæmt frv. skal greiða bætur vegna allra tjóna sem rakin verða til þess að eitthvað fer úrskeiðis hjá lækni eða öðrum starfsmanni eða til bilunar eða galla í tæki. Við mat á því hvort eitthvað hafi farið úrskeiðis hjá lækni eða öðrum heilbrigðisstarfsmanni er ekki notaður mælikvarði hinnar almennu sakarreglu skaðabótaréttar, heldur er miðað við hvað gerst hefði ef rannsókn eða meðferð hefði verið hagað eins vel og hægt var. Þá skal greiða bætur vegna allra tjóna sem ljóst er að komast hefði mátt hjá með því að beita annarri aðferð eða annarri tækni sem völ var á. Bætur greiðast þrátt fyrir að tjón hafi verið óhjákvæmilegt og þó því aðeins að tjón sé meira en sanngjarnt er að sjúklingur beri. Sjúklingatrygging tekur ekki til tjóns sem einvörðungu verður rakið til eiginleika lyfs. Slíkt tjón fellur undir lög um skaðsemisábyrgð. Í frv. er lagt til að allir sem veita heilbrigðisþjónustu innan stofnunar sem utan beri bótaábyrgð. Þegar um sjúklinga, sem brýn nauðsyn er að vista á heilbrigðisstofnun erlendis, er að ræða ber Tryggingastofnun ríkisins bótaábyrgð. Þó eru dregnar frá bætur sem kunna að vera greiddar í hinu erlenda ríki vegna tjónsins. Gert er ráð fyrir að bótaskyldir aðilar kaupi sjúklingatryggingu hjá vátryggingafélagi, heilsugæslustöðvum, sjúkrahúsum og öðrum heilbrigðisstofnunum sem ríkið á eða er eignaraðili að og Tryggingastofnun ríkisins er þá heimilt að bera bótaábyrgð á eigin áhættu. Gert er ráð fyrir að kröfur um bætur vegna tjóns á öðrum en þeim sem bera bótaábyrgð í eigin áhættu verði beint að vátryggingafélagi. Kröfu um bætur vegna tjóns hjá þeim sem bera bótaábyrgðina í eigin áhættu verður hins vegar beint að Tryggingastofnun ríkisins. Í frv. er gert ráð fyrir að ákvæði almannatryggingalaga um sjúklingatryggingu falli brott. Þó er gert ráð fyrir að þeir sem eru með bætur frá Tryggingastofnun ríkisins haldi þeim bótum sem þeir hafa áunnið sér, t.d. örorkubótum sem greiddar eru mánaðarlega, þar til einstaklingur hefur náð ellilífeyrisaldri. Enn fremur er gert ráð fyrir að kröfur eða tilkynningar fyrir gildistöku laganna verði afgreiddar samkvæmt almannatryggingalögum. Virðulegi forseti. Ef frv. til laga um sjúklingatryggingu verður að lögum er það geysilega mikið framfaraspor í heilbrigðisþjónustunni. Það er mikil réttarbót fyrir sjúkling að geta leitað eftir bótum vegna heilsutjóns á einfaldan og skilvirkan hátt. Það er einnig ávinningur fyrir starfsmenn heilbrigðisþjónustunnar að sjúklingatryggingu verði komið á, þar sem ekki er verið að leita að sök við mat á því hvort sjúklingur eigi rétt á bótum eða ekki. Ég tel að sjúklingatryggingin muni leiða til aukinna gæða í heilbrigðisþjónustu. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr. að þessari umræðu lokinni.

Herra forseti. Ég fagna því að þetta frv. skuli komið fram, frv. til laga um sjúklingatryggingu. Ég hef í tvígang, ásamt hv. þm. Margéti Frímannsdóttur og Össuri Skarphéðinssyni, flutt hér þáltill. um endurskoðun á reglum um sjúklingatryggingu. Hún var fyrst flutt á 122. löggjafarþingi og síðan aftur á 123. löggjafarþingi. Sem fskj. með þeirri þáltill. var frv. sem hæstv. ráðherra vitnaði til að verið hefði grunnurinn að vinnunni að frv. því sem hér er til umræðu. Á 113. löggjafarþingi kynnti þáv. heilbr.- og trmrh., Guðmundur Bjarnason, frv. til laga um sjúklingatryggingu sem Arnljótur Björnsson, þáv. prófessor, hafði samið að beiðni ráðherra. Hann hafði byggt það á danska lagafrv. um sjúklingatryggingu sem síðan varð að lögum þar. Eins og fram kemur í þessu þingskjali eru ákvæði um sjúklingatryggingu á hinum Norðurlöndunum, þær gengu í gildi í Noregi 1988, í Danmörku 1992 o.s.frv. En samkvæmt upplýsingum í þessu þingskjali hefur í þessu frv. verið fetað í fótspor Svía og Finna en sjálfsagt byggt að einhverju leyti á löggjöfinni á Norðurlöndum. Við sem töldum að sjúklingatrygging væri löngu tímabær hér á landi lögðum í tvígang til að heilbr.- og trmrh. gerði úttekt á reglum um sjúklingatryggingu hér á landi og í kjölfarið yrðu lagðar fram tillögur sem miðuðu að réttarbótum á þessu sviði. Þær mundu lúta að því að skaða- og miskabætur væru greiddar þeim sem yrðu fyrir líkamstjóni í tengslum við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð á sjúkrahúsi, dvalarstofnun fyrir sjúklinga eða heilsugæslustöð. Leið sjúklinga til að sækja rétt sinn átti að einfalda og koma þannig í veg fyrir fjölda dómsmála. Það hefur komið fram á undanförnum árum að málefni þeirra sem telja sig hafa orðið fyrir læknamistökum hafa ekki verið í nógu góðu horfi, sérstaklega þeirra sem telja sig hafa orðið fyrir tímabundinni eða varanlegri örorku vegna rannsókna eða meðferðar á heilbrigðisstofnunum. Það hefur mikið verið kvartað yfir seinagangi í kerfinu, erfiðleikum við að afla gagna, erfiðri sönnunaraðstöðu, lágum bótum o.s.frv. Ákvæðið í almannatryggingalögunum, í 24. gr. í lögum nr. 117/1993, um slysatryggingu sjúklinga sem eru til meðferðar á sjúkrastofnunum, var eins og hæstv. ráðherra sagði bráðabirgðaákvæði í lögunum áður en komið var á sérstakri sjúklingatryggingu. Það verður að segjast eins og er að þetta ákvæði hefur ekki tryggt nægilega réttarstöðu þeirra sem undir það hafa fallið. Það var löngu tímabært að taka á þessum þætti. Við kynntum okkur hvernig þessum málum var komið í Danmörku áður en við lögðum fram okkar þingmál á sínum tíma. Við töldum að í Danmörku væru þau mál til fyrirmyndar og lögðum til að þau yrðu höfð að leiðarljósi við lagasetninguna. Í þeim lögum sem fyrst tóku gildi 1992 í Danmörku og gerðar hafa verið nokkrar breytingar á síðan er tryggt að sjúklingur eða aðstandandi látins sjúklings eigi rétt á skaðabótum vegna afleiðingar rannsóknar eða meðferðar á sjúkrahúsum. Þau lög taka einnig til þeirra sem hafa tekið þátt í tilraunum, blóð, sæðis og líffæragjöf og orðið fyrir líkamstjóni við meðferð á sjúkrahúsi. Síðan hafa Danirnir víkkað út löggjöfina og aukið rétt sjúklinga til skaðabóta vegna afleiðinga rannsóknar og meðferðar á sjúkrahúsum. Þar er nú unnt að fá greiddar skaðabætur án þess að sannað sé að um mistök læknis hafi verið að ræða. Að sjálfsögðu þarf ákveðnum skilyrðum samkvæmt lögunum að vera fullnægt til að bótarétturinn verði virkur. Ákvæði dönsku laganna hafa það einnig í för með sér að mun einfaldara og fljótlegra er að leita réttar síns. Það er mjög algengt að menn setji fyrir sig löng og erfið réttarhöld þegar menn verða fyrir skakkaföllum eða mistökum á sjúkrahúsum eða sjúkrastofnunum. Í Danmörku eru einnig frekari úrræði ef unnt er að rekja líkamstjón til lyfja. Ég hef einmitt skoðað þetta frv. með tilliti til þess og hefði gjarnan viljað spyrja hæstv. ráðherra í hvaða tilvikum menn teljast tryggðir þegar um lyf er að ræða, ef læknir hefur t.d. ávísað sjúklingi röngum lyfjum. Hvaða tryggingu hafa sjúklingar gegn slíkum mistökum? Nú þekkir maður nokkur tilvik um að fólk telur sig hafa misst heilsuna vegna rangrar lyfjagjafar. Ég hef verið aðeins að skoða þetta en átta mig ekki alveg á því í þessu frv. hvort sjúklingur telst tryggður í slíkum tilvikum. Ýmis löggjöf hér á landi hefur verið í þá veru að bæta hlut þeirra sem leita réttar síns vegna þess að þeir telja sig hafa orðið fyrir skakkaföllum, ég minni á skaðabótalögin frá árinu 1993 og síðan auðvitað lögin um réttindi sjúklinga sem tóku gildi 1997. En í nokkrum fyrirspurnum sem lagðar voru fyrir þingið 1997, um læknamistök, þ.e. mistök við læknisverk hér á landi, kom í ljós hvernig ástandið hefur verið í þeim efnum. Það kom fram í fyrirspurn sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir beindi til hæstv. heilbrrh. að fjöldi mála á því tímabili sem spurt var um, þ.e. frá 1990--1997 hefði aukist úr nokkrum tugum í að vera u.þ.b. 250 mál á ári. Þar eru meðtaldar allar kvartanir og kærur sem bárust landlæknisembættinu en undanþegin mál sem afgreidd voru í gegnum síma. Það kom líka fram í því svari að fjöldi þeirra sem telur sig hafa orðið fórnarlömb læknamistaka leggur ekki í málarekstur, bæði vegna mikils kostnaðar og annars álags sem því fylgir. Þess vegna er brýnt að þingmál sem þetta komi fram. Þetta er nokkuð langt og flókið mál sem fara þarf í gegnum í þingnefndinni. Þarna er nokkur nýlunda á ferðinni. Skipulag og fjármögnun sjúklingatrygginga er útskýrð á bls. 12 í þingskjalinu og bent á að allir sem veita heilbrigðisþjónustu innan stofnana sem utan beri bótaábyrgð. Þar er gert ráð fyrir að bótaskyldir aðilar verði tryggðir með vátryggingu, þ.e. sjúklingatryggingu hjá vátryggingafélagi sem hefur starfsleyfi hér á landi. Það er sama fyrirkomulag og á Norðurlöndunum. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara nánar í frv. núna, við eigum eftir að skoða þetta mál í nefndinni og fara í gegnum ýmsa þætti þess. En ég hefði gjarnan viljað fá aðeins nánari útskýringar frá hæstv. ráðherra um réttindin vegna lyfjanna. Það var nýlunda í dönsku lögunum þegar við fluttum þingmál okkar, en ég fagna því að ráðist hafi verið í þá vinnu sem við lögðum til í þáltill. okkar á síðasta kjörtímabili. Hér er sem sagt komið frv. um sjúklingatryggingu og ég get ekki séð annað en að það sé verulega til bóta fyrir alla þá sem bera skaða af veru sinni á heilbrigðisstofnun.

Virðulegi forseti. Hér fjöllum við um afar athyglisvert og mikilvægt frv. sem felur í sér mikla réttarbót fyrir einstaklinga sem telja sig hafa orðið fyrir heilsuskaða af völdum meðferðar hjá heilbrigðisstofnunum, þ.e. hjá heilbrigðisstarfsfólki. Það kemur fram í grg. með frv. að fyrirmyndin er sótt til Norðurlandanna en sambærileg lög eru í gildi í Svíþjóð frá 1975, í Finnlandi frá 1987, í Noregi frá 1988 og í Danmörku frá 1992. Réttarstaða fólks sem telur sig hafa orðið fyrir heilsuskaða, ekki síst varanlegum heilsuskaða af völdum meðferðar sem það hefur hlotið í íslensku heilbrigðiskerfi, er sú að það hefur þurft að sækja rétt sinn í gegnum dómstólana. Þar hefur fólk þurft að sýna fram á að um læknamistök eða mistök annarra heilbrigðisstarfsmanna hafi verið að ræða. Þá fyrst að sök hefur sannast á heilbrigðisstarfsmann hefur viðkomandi einstaklingur fengið bætur. Þrátt fyrir ákvæði almannatryggingalaga, sem mig minnir að hafi komið inn í lögin árið 1989, sem gera ráð fyrir að réttur þeirra sem verða fyrir heilsutjóni sé bættur er langt frá því að sjúklingar fái raunverulegar, fullar fébætur fyrir skaða sem þeir hafa orðið fyrir. Samkvæmt þeim ákvæðum almannatryggingalaganna sem ég vísa hér til ná þau til læknamistaka eða mistaka heilbrigðisstarfsmanna sem gerast inni á heilbrigðisstofnunum á vegum hins opinbera. Hins vegar hafa þau ekki náð til læknamistaka eða mistaka annarra heilbrigðisstarfsmanna sem eru sjálfstætt starfandi. Í því frv. sem við höfum nú fyrir framan okkur er rétturinn aukinn verulega þannig að sjúklingatryggingin nær yfir alla heilbrigðisþjónustu, hvort sem hún er rekin af hinu opinbera eða af öðrum aðilum. Það er verulega til bóta, ekki síst í ljósi þess að verið er að færa heilbrigðisþjónustu í auknum mæli út fyrir veggi stofnana sem reknar eru af ríkinu. Einnig er vert að benda á að nú hin síðari ár hafa komið auknar kvartanir til landlæknis, kvartanir og kærur um heilbrigðiþjónustuna. Ég tel að það þurfi ekki endilega að draga þá ályktun að mistökum hafi fjölgað þó reyndar þurfi að skoða það. Ég tel frekar að fólk hafi aukna vitund um réttarstöðu sína og rétt sinn auk þess sem almenn þekking fólks á heilbrigðismálum hefur aukist verulega. Aðgangur fólks að upplýsingum um heilbrigðismál hefur aukist verulega þannig að það getur betur metið í dag en áður hvort um mistök hafi verið að ræða eða ekki. Einnig held ég að þarna komi inn minnkandi virðing fyrir valdi heilbrigðisstarfsmanna sem er í raun af hinu góða. Fólk á auðvitað sjálft að hlusta á eigin líkama en ekki aðeins á sérfræðinga sem eru til þess menntaðir. Kerfið sem verið hefur við lýði hefur verið gagnrýnt verulega. Aðferðin sem notuð hefur verið hingað til, þ.e. að sækja bótarétt sinn fyrir dómstólum og sanna sök á heilbrigðisstarfsmann, hefur verið verulega kostnaðarsöm fyrir alla aðila. Það hefur líka skapað ákveðna erfiðleika. Þurft hefur að einangra ábyrgðaraðila og finna sökudólg. Það hefur verið mjög sársaukafullt fyrir þann sem sóttur er til saka og hefur skaðað hann bæði persónulega og faglega. Þetta er ekki síst erfitt þar sem við vitum að flestir heilbrigðisstarfsmenn leggja sig verulega fram við að veita góða þjónustu. En við vitum líka að mistök geta alltaf orðið og að tveir einstaklingar með sama sjúkdóm sem fara í gegnum sömu meðferð svara meðferðinni ekki alltaf á sama máta. Þannig getur ýmislegt ófyrirsjáanlegt gerst. Það hefur líka verið gagnrýnt að einstaklingur hafi einungis fengið fjárhagslegar bætur vegna tjóns hafi sök verið sönnuð. Þó hann hafi sannarlega orðið fyrir heilsutjóni þá hefur hann ekki fengið fjárhagslegar bætur eftir því sem ég kemst næst hafi ekki verið hægt að sanna sök heilbrigðisstarfsmanns. Ferillinn sem fólk hefur þurft að fara í gegnum hefur skapað ákveðna tortryggni á milli heilbrigðisstarfsmanna og skjólstæðinga þeirra. Það hefur verið túlkað sem svo að kerfið sé að verja sig og ásakanir um samtryggingu innan heilbrigðisstétta hafa komið upp á yfirborðið. T.d hafa ásakanir um samtryggingu lækna oft komið fram því samkvæmt eðli málsins þarf læknir að leggja mat á störf kollega síns þegar málsatvik eru skoðuð. Við þekkjum það mjög vel að sjúklingar sem telja sig hafa orðið fyrir heilsuskaða af völdum mistaka hafa stofnað öflug samtök sem styðja við þá sem sækja vilja rétt sinn gagnvart heilbrigðiskerfinu. Þau hafa talað máli sjúklinga gagnvart yfirvöldum í þessu efni til að sækja aukinn réttindi. Kostir hins nýja frv. felast í mörgu. Fyrst og fremst er fókusinn algjörlega breyttur, ef ég má orða það svo, varðandi rétt einstaklinga. Nú er sjónum beint að einstaklingnum og rétti hans til bóta vegna heilsutaps. Þar er skilyrðið fyrir greiðsluskyldu að tjón hafi orðið í sambandi við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð en ekki hvort tiltekinn heilbrigðisstarfsmaður beri sök á heilsutjóni viðkomandi einstaklings. Í þessu breytta sjónarhorni felst mikil réttarbót fyrir einstaklingana. Málsmeðferðin er einnig einfölduð verulega. Aðilar málsins fá tækifæri til að skoða málsatvik frá öllum hliðum án þess að þungi hugsanlegrar sektar og persónulegrar bótaábyrgðar einstaks heilbrigðisstarfsmanns vofi yfir. Þessi þáttur er styrktur í 8. gr. frv. þar sem allur vafi er tekinn af því að sjúklingatrygging getur ekki endurkrafið heilbrigðisstarfsmann vegna hugsanlegs tjóns af hans völdum. Þrátt fyrir að margir mundu halda því gagnstæða fram þá tel ég að þetta ákvæði styrki vitund og ábyrgð heilbrigðisstarfsmanna í störfum sínum. Lagt verður kapp á að upplýsa mál í stað þess að farið sé í varnarstöðu. Gagna verður aflað á viðkomandi heilbrigðisstofnun. Það verður eðlilegur þáttur í starfseminni án þess að skuggi hugsanlegra persónulegra bótaábyrgða heilbrigðistarfsmanna vofi yfir. Fram færi ítarleg og hlutlæg rannsókn og gögn yrðu lögð til grundvallar mati á hvort einstaklingurinn fullnægi skilyrðum laganna um að fá greidda sjúklingatryggingu. Gögnin ásamt mati á skaða viðkomandi yrðu lögð, annars vegar fyrir Tryggingastofnun ríkisins, gagnvart þeim heilbrigðisstofnunum ríkisins sem ekki kaupa sér sérstaka vátryggingu, eða fyrir viðkomandi vátryggingafélag, t.d. gagnvart sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmönnum sem kaupa sér sjúklingatryggingu. Ljóst er að með þessum nýju lögum, þegar þau verða að veruleika, munu fleiri mál koma upp á yfirborðið. Þau munu leiða af auknum rétti. Fólk verður meðvitaðra um réttarstöðu, ekki þarf að sýna fram á sök heilbrigðisstarfsmanns og málsmeðferð verður einfaldari. Þetta mun leiða til aukins aðhalds á heilbrigðisstofnunum, virkari gæðastýringar og betri heilbrigðisþjónustu. Til viðbótar má nefna að það að þurfa að sækja rétt sinn fyrir dómstólum hefur eitt og sér þrúgandi áhrif á einstaklinginn og getur staðið í vegi fyrir því að hann komist til heilsu á ný, þegar hann er upptekinn af því að verja stöðu sína og sækja rétt sinn fyrir dómstólunum. Þannig að þessi nýja leið sem frv. boðar, þegar það verður að lögum, hefur í raun forvarnaáhrif. Nokkur atriði, herra forseti, þarfnast þó skoðunar við. Þegar ég las þetta merkilega frv. þá velti ég fyrir mér nokkrum hlutum sem mig langar að bera undir hæstv. ráðherra. Samkvæmt 2. gr. frv. skapast réttur til sjúklingatryggingar ef viðkomandi einstaklingur hefur orðið fyrir tjóni vegna mistaka, vegna bilunar eða galla í rannsóknar- eða lækningatækjum við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð, þegar komast hefði mátt hjá tjóni ef annarri meðferð eða tækni hefði verið beitt, eða þegar fylgikvillar eru meiri en við hefði mátt búast, eins og segir í 1.--4. tölul. 2. gr. frv. Því spyr ég heilbrrh. um hvernig þessi lög mundu snúa að einstaklingum á biðlista. Þeir hafa fengið sjúkdómsgreiningu en verða fyrir heilsutjóni vegna aðgerðar eða meðferðar sem viðkomandi hefur ekki fengið, vegna þess að ekki hefur verið hægt að koma honum að. Með öðrum orðum: Hver er réttarstaða einstaklinga sem hafa fengið sjúkdómsgreiningu en verða fyrir frekara heilsutjóni þar sem þeir fá ekki viðeigandi meðferð sem metin hefur verið nauðsynleg? Í þessu sambandi vil ég vísa í athugasemdir við 2. gr. frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Hafi hins vegar sjúkdómur dregist á langinn vegna þess að sjúklingur fékk ekki viðeigandi meðferð, t.d. af því að sjúkdómsgreining var röng, getur sjúklingur átt rétt á bótum, skv. 1. eða 2. tölul. 1. mgr. 2. gr.`` Ég er að spyrja um einstakling sem hefur sjúkdóm sem dregist hefur á langinn vegna þess að hann fékk ekki viðeigandi meðferð, ekki vegna þess að sjúkdómsgreining var röng heldur vegna þess að hann fékk ekki meðferð sem hann nauðsynlega þurfti á að halda. Ég held að nauðsynlegt sé að skoða þetta. Ég hef sjálf ekki svör við því hver réttur hans á að vera en ég held að nauðsynlegt sé að við veltum því fyrir okkur. Síðan langaði mig líka að fá skýringu hæstv. heilbrrh. á síðustu málsgrein 2. gr. frv., en þar segir: ,,Ráðherra getur í reglugerð kveðið nánar á um það fyrir hvaða tjón greiða skuli bætur skv. 1. mgr. Ráðherra getur einnig sett nánari reglur um að tilgreindir flokkar tjónstilvika skv. 3. tölul. 1. mgr. skuli undanþegnir lögunum.`` Gott væri að fá að vita hvaða tilvik hér er verið að hugsa um. Þriðja atriðið sem mig langar líka að fá aðeins betri skýringar á er varðandi meðferð bótakrafna vegna sjúklingatryggingar. Hún er mismunandi eftir því hvort bótaskyldur aðili hefur keypt vátryggingu eða ber bótaábyrgðina í eigin áhættu. Annars vegar er bótakröfunni beint gegn Tryggingastofnun ríkisins vegna bótaskylds aðila sem undanþeginn er vátryggingarskyldu, t.d. sjúkrahúss á vegum ríkisins. Hins vegar er bótakröfu beint gagnvart vátryggingafélagi, t.d. vegna sjálfstætt starfandi aðila. Mig langaði að heyra hugleiðingar hæstv. ráðherra um hvort og þá hvernig möguleiki sé á að tryggja jafnræði í málsmeðferð þessara tveggja ólíku aðila, annars vegar Tryggingastofnunar ríkisins sem hefur ákveðnar reglur og hins vegar vátryggingafélaga. Mig langar að heyra svör ráðherrans og jafnframt tel ég ástæðu til að hæstv. heilbr.- og trn. skoði þetta sérstaklega. Fjórða atriðið sem mig langaði að fá skýringar á er varðandi það sem segir í lið 5.3 í athugasemdum. Þar segir að þetta frv. og þau lög sem af því leiða tryggi ekki gegn mistökum vegna verkunar lyfja nema þá --- ég skil það þannig --- að mistök hafi orðið við lyfjagjöf, að það falli undir lögin. Hins vegar er talað um að þessi lög bæti ekki tjón af völdum eiginleika lyfja. Það kemur fram hér í grg. að ýmis rök mæli með því að samhliða sjúklingatryggingu verði stofnað til lyfjatjónstrygginga hér á landi og þá með Norðurlöndin að fyrirmynd. Mig langaði til að spyrja hvort áform eru uppi um að setja slíka lyfjatjónstryggingu á laggirnar. Þetta voru þau atriði sem ég vildi fjalla um varðandi þetta ágæta frv. sem liggur hér fyrir. Ég verð að segja að þegar ég renndi yfir það þá vakti frv. mikla ánægju mína. Ég hafði sjálf ekki hugleitt sérstaklega þörf fyrir þessa sjúklingatryggingu og hafði ekki heldur kynnt mér það sérstaklega erlendis. Ég vil þó að lokum segja og hef reyndar sagt áður, að þetta er eitt dæmi um hvernig heilbrrh. hefur greint þörfina og svarað henni afar vel, þörf sem er mjög rík í þjóðfélaginu þó að hún hafi farið fram hjá mér eins og ég lýsti áðan.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um sjúklingatryggingu. Ég vil í fyrstu lýsa yfir ánægju minni með að frv. þetta skuli vera komið fram og anda þess frv. sem hér er kynnt. Í gegnum árin hef ég sem heilbrigðisstarfsmaður vitað að þörf var á bættri réttarstöðu sjúklinga. Maður veit að heilbrigðisstarfsmenn eru breyskir sem aðrir og alltaf koma fyrir mistök þó allir reyni að vinna á faglegum grunni og forðist eftir fremsta megni að gerð verði mistök. Ýmsar ráðstafanir eru gerðar í heilbrigðiskerfinu til að tryggja eins og hægt er að ekki verði gerð mistök. Alls konar varúðarráðstöfunum er komið á inni á hinum mismunandi deildum hvað varðar meðferð, lyfjagjöf, eftirlit, skýrslugjöf og annað slíkt sem of langt væri upp að telja. Allar þessar ráðstafanir byggjast á því að veita sem besta meðferð, að tryggja að mistök verði ekki gerð og reyna að grípa inn í ef í ljós kemur að eitthvað hafi farið úrskeiðis. En alltaf verða einhver mistök og það hefur verið sársaukafullt fyrir sjúklinga að ganga þá í gegnum kæruferli og dómstóla til að fá bætur. Það eru ekki allir sem treysta sér til þess enda eru þetta oft viðkvæm mál. Þess vegna fagna ég því að þetta frv. skuli komið fram. Hér er líka verið að tryggja rétt sjúklingsins gagnvart þeirri meðferð sem hann gengst undir. Þannig ber stofnunin sem slík ábyrgðina en ekki einstakir starfsmenn, enda koma oft mjög margir að meðferðarferli og kannski erfitt að greina hver eigi þar ákveðna sök. Málið er fært frá dómstólunum og til Tryggingastofnunar ríkisins eða vátryggingafélaganna. Ég tek undir þá fyrirspurn hv. þm. Ástu Möller til hæstv. ráðherra um hver mismunurinn verður á bótagreiðslum frá Tryggingastofnuninni og vátryggingafélögunum. Vonandi verður einfaldara og auðveldara fyrir einstaklinga að fá réttmætar bætur en er í dag með því að fara gegnum dómskerfið. En eftir að ég las frv. í gegn, þar sem ég þekki til í heilbrigðiskerfinu, þykist ég sjá að eftir sem áður geti komið upp erfið mál fyrir einstaklingana þar sem Tryggingastofnun og vátryggingafélögum ber að rannsaka og sanna sök stofnunar á mistökum. Þegar sjúklingur leggst inn á heilbrigðisstofnun í einhvers konar meðferð eða aðgerð þá er þar um samofið ferli að ræða. Oft er erfitt að benda nákvæmlega á hvar eitthvað hafi verið gert sem leitt hafi til mistaka og hver hefði þá átt bregðast öðruvísi við. Þetta getur verið flókið að sanna þó útkoman sé sú að viðkomandi einstaklingur eða sjúklingur verði fyrir heilsutjóni og allir séu sammála um það. Heilsufar sjúklingsins hefur einnig mikið að segja hvað meðferð varðar. Það kann að vera erfitt fyrir hæstv. heilbrrh. að svara til um það hér en ég tel rétt að við í heilbr.- og trn. reynum að gera okkur grein fyrir ferlinu þó vitað sé að allir geri sitt besta til að sjúklingurinn fái notið réttar síns. Þetta getur örugglega reynst flókið. En ég vil enn og aftur þakka fyrir að þetta frv. skuli vera komið fram. Ég tel að við eigum að leggja vinnu í að fara vel yfir það og reynum eftir bestu getu að sníða af þá agnúa sem á því kunna að vera.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hefur orðið um þetta mikilvæga mál. Það er flókið eins og fram kemur í máli hv. þm. sem hér hafa talað. Þetta er margslungið, flókið og erfitt að sjá fyrir öllu þegar slíkt mál er til afgreiðslu og umfjöllunar. Þess vegna hefur tekið langan tíma að koma þessu frv. saman. Við höfum leitað til reyndra aðila í heilbrigðissþjónustunni, til lögfræðinga og við höfum leitað erlendis. Þannig er ljóst að víða hefur verið leitað fanga. Til mín var beint nokkurum spurningum sem ég vona að ég geti svarað. T.d. spyr hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir: Hvað með lyf? Eru sjúklingar tryggðir gegn rangri lyfjagjöf? Svarið við því er já. Samkvæmt frv. eru sjúklingar tryggðir gegn rangri lyfjagjöf. Ef hjúkrunarfræðingur eða læknir gefur rangt lyf þá er um tryggingu að ræða. Sé aftur á móti galli í lyfinu sjálfu þá gilda um það önnur lög, þá kemur til svokölluð skaðsemisábyrgð þannig að sjúklingurinn er tryggður í báðum tilvikum. Ríkið greiðir skaðabætur vegna rangrar lyfjagjafar en hins vegar innflytjendur ef í ljós kemur að lyf eru gölluð. Hv. þm. Ástu Möller spurði: Hvað um sjúklinga sem eru óhóflega lengi á biðlista? Eiga þeir einhvern rétt samkvæmt þessu frv. sem hér liggur fyrir? Þeir eiga ekki rétt samkvæmt frv. því sem hér liggur fyrir en ef um óforsvaranlega langan tíma er að ræða þá gildir sú regla í dag að slíkir sjúklingar geti leitað réttar síns. Það er líka spurt um undantekningartilvikin sem greint er frá í 2. gr. Þar er sérstaklega litið til þess hve mikið er um nýja tækni í dag sem við sjáum kannski ekki nákvæmlega fyrir á þessari stundu. Til að geta tekið á móti nýrri tækni er þessi síðasta málsgrein í 2. gr. eins og þar stendur. Varðandi jafnræðisregluna og hvort ekki sé hætta á að ekki verði fullt jafnræði milli þess sem ríkið greiðir og vátryggingafélögin þá höfum við mikið fjallað um það atriði. Það þykir rétt að ríkið hafi þessa sjálfsábyrgð fyrir starfsmenn sína. Það þykir einnig rétt að þeir sem eru sjálfstætt starfandi kaupi sína ábyrgð og þá verðum við að treysta á að ef ójafnvægi verði muni dómstólar fjalla um það. Varðandi spurningu sem ég fékk um hámarksupphæðina, 5 millj. kr., þá eru sjúklingar í engu tilvika að missa af neinu sem þeir hafa í dag. Það er mjög mikið atriði og fremur er þetta til bóta fyrir þann sem verður fyrir skaða í heilbrigðiskerfinu.

Herra forseti. Ég er ekki alveg viss um hvort ég skildi hæstv. ráðherra alveg rétt varðandi biðlistana. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að sjúklingur sem er óforsvaranlega lengi á biðlista hefði ákveðinn rétt, á það þá við í þessu frv. sem nú á að gera að lögum eða á það við um einhver önnur lög? Varðandi spurninguna sem ég varpaði fram um lyfjatjónstryggingu þá er sagt frá því í athugasemdum með frv. að huga þurfi að því að koma á lyfjatjónstryggingu vegna heilsutjóns af áhrifum lyfja en ekki vegna lyfjamistaka sem snúa mundi að framleiðendum eða innflytjendum. Mig vantaði svar við henni.

Virðulegi forseti. Um biðlistana er það að segja að frv. tekur almennt ekkert á því máli eins og ég sagði áðan. Almennar reglur taka aftur á móti á því og í sumum tilvikum hefur komið til þess. Varðandi lyfjatjón kom ég inn á það áðan að ef um ranga lyfjagjöf er að ræða þá er sjúklingurinn tryggður. Ef sem lyfið er ekki fullkomið, ef einhver galli er á lyfinu, þá eru gilda um það önnur lög og sjúklingurinn er tryggður með þeim. Um það fjalla þessi lög og almenn lög. Lengra erum við ekki komin en ég tel að við séum komin æðilangt í tryggingum bæði gagnvart heilsutjóni vegna mistaka og rangrar lyfjagjafar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 22/1991, um samvinnufélög, með síðari breytingum, sem er á þskj. 832. Samhliða þessu frv. mun ég mæla fyrir öðru frv. til laga um breytingu á lögum um samvinnufélög og snertir það frv. innlánsdeildir félaganna. Þá mun fjmrh. í tengslum við frv. þetta mæla fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Með frv. eru í stuttu máli gerðar nokkrar breytingar á ákvæðum sem snerta rekstrarumgjörð samvinnufélaganna. Markmið þess er að auka möguleika samvinnufélaga á að bregðast við breyttum aðstæðum. Meginefni frv. er að heimila hækkun séreignahluta félagsaðilanna til að stofnsjóðir samvinnufélags endurspegli betur eigið fé félagsins og jafnframt að heimila lækkun A- eða B-deildar stofnsjóðs samvinnufélags þannig að opnað verði fyrir möguleika til að greiða út fé. Einnig er í frv. kveðið á um breytingu á samvinnufélagi í hlutafélag og þá hvernig ákvörðun um breytinguna skuli taka. Að undanförnu hefur verið mikil umræða á vettvangi samvinnufélaga um skipulagsmál og framtíð félaganna. Þróun byggðar og atvinnurekstrar hefur sniðið samvinnufélögum þrengri stakk en áður og heimildir núgildandi laga til að afla fjármagns á markaði með útgáfu B-deildarhluta hafa ekki reynst samvinnufélögunum eins vel og ætlunin var. Nokkur samvinnufélög hafa þegar ákveðið að stofna hlutafélög um einstaka þætti í rekstri sínum til að bregðast við breyttum aðstæðum. Nauðsynlegt hefur verið talið að færa samvinnufélögum auknar heimildir í lögum til að bregðast við þessum breyttu aðstæðum og auka samkeppnishæfni sína. Var skipuð nefnd til að gera tillögur um breytingar á ýmsum ákvæðum samvinnufélaganna varðandi rekstrarumgjörð félaganna. Jafnframt var tækifærið notað til að bæta við ákvæði um möguleika til slita á samvinnufélagi vegna vanskila á sendingu ársreikninga til samræmis við hlutafélagalöggjöf, leiðrétta millivísanir í lagagreinum og taka upp aðgreiningu endurskoðanda og skoðunarmanna. Til að byggja upp eigendavitund í samvinnufélögum er í frv. gert ráð fyrir að félögunum verði heimilt að gera breytingar á stofnsjóði til hækkunar og lækkunar en jafnframt þarf að gera breytingar á skattalögum til að þetta verði kleift, m.a. þannig að hækkun séreignahluta félagsaðila teljist ekki til skattskyldra tekna. Í þessu sambandi má benda á að í hlutafélagalöggjöf eru svipuð ákvæði um heimildir til hækkunar og lækkunar hlutafjár. Í frv. þessu er jafnframt gert ráð fyrir því, eins og áður segir, að unnt sé að breyta samvinnufélagi í hlutafélag og ákvæði eru sett til að auðvelda slíkt. Þótt samvinnufélagi yrði breytt í hlutafélag gæti það varðveitt ýmis einkenni samvinnufélags, t.d. í tilgangsákvæði samþykkta hlutafélags. Það er á valdi samvinnufélaga hvort þau nýta sér heimildir samkvæmt ákvæðum frv. ef það verður að lögum. Í fyrsta lagi er heimild til lækkunar fjár sem nokkuð hefur verið nýtt í hluta- og einkahlutafélögum ef ekki hefur verið talin þörf á eins miklu eigin fé og til er vegna rekstrar. Í öðru lagi er heimild til hækkunar fjár, t.d. vegna aukinna umsvifa. Í þriðja lagi heimild til að breyta samvinnufélagi í hlutafélag. Allt yrði þetta á valdi samvinnufélaganna. Reynt yrði að tryggja réttindi þeirra sem væru andvígir breytingu samvinnufélags í hlutafélag en þessu er öllu nánar lýst í frv. Að því er varðar einstakar greinar frv. má taka fram að samkvæmt 1. gr. yrði samvinnufélagi sem breytt yrði í hlutafélag samkvæmt XII. kafla laganna um samvinnufélög heimilað að halda orðinu ,,kaupfélag`` óstyttu í nafni sínu þar eð slíkt getur tengst viðskiptavild félagsins. Í 2. gr. er einungis umskrifuð tilvísun í lagagrein. Ákvæði 3. gr. frv. kveður á um hækkun séreignahluta í samvinnufélagi, hvers konar samþykki eigenda sé áskilið, afhendingu hækkunar með samvinnuhlutabréfum í B-deild stofnsjóðs félagsins og skiptahlutföll á hlutum. Stofnsjóðsinneignir félagsaðila í samvinnufélögum hafa rýrnað í áranna rás og eru þær nú einungis lítill hluti af eigin fé samvinnufélaga. Með þessari heimild er stefnt að því að skerpa eignarvitund félagsaðila þannig að hlutdeild í stofnsjóði endurspegli a.m.k. að einhverju marki eigin fé félagsins. Varðandi hækkun stofnfjár er tekið mið af ákvæðum hlutafélagalöggjafar um hækkun hlutafjár m.a. um skattlagningu. Svo sem segir í athugasemdum við frv. mundi hækkun séreignahluta teljast til skattskyldra tekna hjá eigendum stofnsjóðs við endursölu samvinnuhlutabréfa sem þeim hafa verið afhent. Í 4. gr. er fjallað um lækkun A- og B-deildar stofnsjóðs samvinnufélags, fundarboð, skilyrði fyrir töku ákvarðana í því sambandi, efni ákvörðunar og hvernig ráðstafa megi lækkunarfénu t.d. í greiðslu félagsmanna, svo og um birtingu áskorunar til kröfuhafa í Lögbirtingablaði og því um líkt. Svipuð ákvæði um lækkun eru í hlutafélagalöggjöfinni. Markmið með þessari heimild er að gefa samvinnufélögunum kost á að greiða út til félagsaðila eða eigenda hluta í B-deild fjármuni sem félagsmenn telja ekki ástæðu til að nýta í rekstri félagsins, t.d. þegar samvinnufélag hefur selt hluta af starfsemi sinni og ekki þykir ástæða til að nýta þá fjármuni sem fengist hafa við slíka sölu til annars reksturs félagsins. Þá er með þessari heimild unnt að greiða út hlutafé í dótturfélagi samvinnufélags eða fella niður B-deild stofnsjóðs með því að greiða út alla hluti í deildinni. Í 5. gr. frv. er gert ráð fyrir þremur nýjum greinum í samvinnufélagalögin og fjalla þær allar um breytingu samvinnufélags í hlutafélag. Kveðið er á um ákvarðanatöku í þessu sambandi, félagsfund, áætlun um breytinguna og efni áætlunarinnar þar sem m.a. er kveðið á um fjárhæð hlutafjár sem verði gagngjald fyrir endurmetinn stofnsjóð A-deildar og samvinnuhlutabréf B-deildar og reglu um skiptingu fjárins milli félagsmanna. Sérfræðiskýrslu þarf að leggja fram þar sem fram kemur mat á ýmsum fjármálalegum atriðum. Sérstök ákvæði eru sett til að tryggja hagsmuni þeirra sem greiða atkvæði gegn tillögu um breytingu samvinnufélags í hlutafélag og einnig eru ákvæði um það hvenær samvinnufélagi telst slitið og hlutafélag stofnað. Við breytingu á samvinnufélagi í hlutafélag renna öll réttindi og skyldur samvinnufélagsins til hluta félagsins. Í 6. gr. er kveðið á um að vanskil á sendingu ársreikninga geti leitt til kröfu um slit á samvinnufélagi. Samsvarandi ákvæði eru í hlutafélagalöggjöf. Í 9. gr. frv. er gert ráð fyrir að notuð séu hugtökin endurskoðendur og skoðunarmenn eins og í lögunum um endurskoðendur og lögum um ársreikninga. Áður fyrr var talað um löggilta endurskoðendur og endurskoðendur og svo er reyndar enn í nokkrum lögum. Í ákv. til brb. er fjallað um sérstakt endurmat sem samvinnufélagi er heimilt að framkvæma á séreignahlutum félagssaðila í A-deild stofnsjóðs fyrir árslok 2003. Komi til slíks endurmats yrði hækkun á séreignahlutum afhent félagsmönnum með samvinnuhlutabréfum í B-deild, stofnsjóðs félagsins. Þessi tillaga sækir að nokkru fyrirmynd sína til heimildar hlutafélaga og einkahlutafélaga til að gefa út jöfnunarhlutabréf og reikna út jöfnunarverðmæti útgefinna hluta og hlutabréfa. Í kostnaðarumsögn kemur fram að ekki verði séð að frv. þetta hafi kostnaðarauka í för með sér fyrir ríkissjóð. Hæstv. forseti. Ég mæli með því að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 22/1991, um samvinnufélög, með síðari breytingum, sem er á þskj. 833. Í stuttu máli eru með frv. þessu endurskoðuð ákvæði samvinnufélagalaganna um innlánsdeildir. Er m.a. gert ráð fyrir þrengri skilyrðum og virkara eftirliti en áður auk jafnræðis í skattamálum, Tryggingarsjóða innlánsdeilda, innstæðu eigenda og fjárfesta. Endurskoðun laganna byggist á bráðabirgðaákvæði gildandi laga um samvinnufélög en þar er kveðið á um að taka eigi til endurskoðunar ákvæði laganna um að samvinnufélagi sé heimilt að reka innlánsdeild að fullnægðum nánar tilteknum skilyrðum. Innlánsdeildum samvinnufélaga hefur fækkað á síðustu árum og eru nú einungis starfandi innlánsdeildir við 10 samvinnufélög. Í árslok 1998 voru innlán í þessum deildum að fjárhæð samtals 2 milljarðar 63 millj. kr. eða 0,9% af heildarinnlánum innlánsstofnana. Aðstæður á fjármagnsmarkaði hafa breyst verulega frá síðustu endurskoðun lagaákvæðanna um innlánsdeildir fyrir nokkrum árum og lög og reglur um starfsemi viðskiptabanka, sparisjóða og annarra fjármálastofnana hafa á þeim tíma sætt endurskoðun frá grunni. Breytingarnar hafa fyrst og fremst miðað því að auka öryggi innlánsdeildanna og annarra viðskiptamanna fjármálafyrirtækja. Á sama tíma hefur samkeppni milli fjármálafyrirtækja stóraukist og þjónusta þeirra tekið stökkbreytingum. Samdráttur í starfsemi innlánsdeilda miðað við heildarinnlán innlánsstofnana og breytingarnar á fjármagnsmarkaði sýna að stöðu innlánsdeilda samvinnufélaga hefur hrakað á síðustu árum í samanburði við viðskiptabanka og sparisjóði. Er tæpast lengur unnt að líta á innlánsstarfsemi samvinnufélaga sem framtíðarleið fyrir félögin á fjármagnsmarkaði, enda er innlánsstarfsemi almennt talin fara illa saman við annan atvinnurekstur. Ekki er þó talið rétt að setja í lög einhvers konar sólarlagsákvæði í því skyni að binda enda á starfsemi innlánsdeildanna enda er ljóst að móttaka innlána hefur enn verulega þýðingu í rekstri einstakra samvinnufélaga. Jafnframt verður ekki talið að innlánseigendum margra innlánsdeilda sé sérstök hætta búin af áframhaldandi starfsemi þeirra. Sum samvinnufélög eru reyndar að kanna leiðir til þess að selja frá sér starfandi innlánsdeildir til viðskiptabanka eða sparisjóða. Þurfa félögin ráðrúm til slíkra ráðstafana án þess að þeim séu sett tímamörk í því sambandi. Hins vegar er talin full ástæða til að endurskoða ákvæðin um innlánsdeildir eins og lagt er til í frv. þessu, m.a. í því skyni að setja samvinnufélögum þrengri skilyrði um eigið fé og tryggja virkara eftirlit með félögum en áður. Hlutfall eigin fjár er að vísu lækkað úr 18% í 15% en jafnframt eru gerðar aðrar breytingar, þ.e. að taka þarf tillit til frádráttar eignarhluta í óskráðum félögum og krafna á dóttur- og hlutdeildarfélög. Eru þannig gerðar ríkari kröfur en áður til fjárhagslegs styrks samvinnufélaga sem starfrækja innlánsdeildir. Jafnframt er kveðið skýrt á um eftirlit Fjármálaeftirlitsins með starfsemi innlánsdeilda. Þykir þetta rétt þótt einnig sé kveðið á um eftirlit Fjármálaeftirlitsins með innlánsdeildum í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 87/1998. Einnig er í frv. þessu lagt til að kveðið verði á um skil á endurskoðuðum ársreikningum og hálfsársuppgjörum til Fjármálaeftirlitsins. Í gildandi lögum um samvinnufélög eru ekki tryggð réttindi þeirra samvinnufélaga sem áður hafa gengið úr Tryggingarsjóði innlánsdeilda til endurgreiðsludeildar úr sameignarsjóð. Er talið nauðsynlegt að breyta þessu fyrirkomulagi þannig að það hindri ekki samvinnufélög í að hafa frumkvæði að því að slíta innlánsdeildum sínum og selja frá sér innlánin. Er því í frv. lagt til að í samþykktum tryggingarsjóðsins skuli m.a. kveðið á um eignarhald á honum og ráðstöfun eigna hans til samvinnufélaga við slit á honum. Í 1. gr. er auk framangreindra breytinga kveðið á um að Tryggingarsjóður innlánsdeilda skuli undanþeginn tekjuskatti og eignarskatti og er það nánar útfært í greininni. Með þessu móti er gætt samræmis við skattalagaákvæði varðandi Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta sem hét áður Tryggingarsjóður viðskiptabanka og Tryggingarsjóður sparisjóða. Samráð hefur verið haft við fjmrn. um skattalagaákvæði frv. Í 2. gr. er lagt til að ákvæði samvinnufélagalaga um innlánsdeildir verði endurskoðuð að nýju eigi síðar en 1. jan. 2003 þar eð mikilvægt er að fylgjast vel með þróun þessara mála og bregðast við með löggjöf ef ástæða þykir til. Af hálfu fjárlagaskrifstofu fjmrn. er ekki talið að frv. hafi kostnaðarauka í för með sér fyrir ríkissjóð. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Hæstv. viðskrh. hefur verið að mæla fyrir tveimur frv. um breytingu á lögum um samvinnufélög. Það fyrra var um rekstrarumgjörðina og möguleika til að breyta þeim í hlutafélög sem ég held að sé rétt og eðlileg leið sem hefur það að markmiði að styrkja samvinnufélögin. Það síðara sem við erum að ræða snertir innlánsdeildirnar og þar finnst mér ástæða til að staldra aðeins við og skoða tilefni og markmið. En eins og fram kemur í frv. er tilgangurinn að styrkja eiginfjárhlut innlánsdeilda samvinnufélaga og tryggja virkara eftirlit en verið hefur og með því er megingreinin í þessu frv. að leggja til að skilyrði um eiginfjárkröfu samvinnufélaga verði hert frá því sem nú er og ákveðið að miða við 15% í staðinn fyrir 18% að ég held að hafi verið áður. Ljóst er að frá því að ákvæði um innlánsdeildir samvinnufélaganna var breytt 1993 hefur umhverfið á fjármagnsmarkaðnum og fjármálamarkaðnum breyst mjög. Eins og hæstv. ráðherra kom réttilega inn á hefur staða innlánsdeildar samvinnufélaganna veikst verulega á umliðnum árum í samanburði við stöðu innlánsstofnana eins og banka og sparisjóða. Auðvitað er ástæða til að staldra við og hugleiða framtíð innlánsdeildanna, hvort innlánsdeildirnar heyri orðið sögunni til eða hvort rétt sé að stuðla að því að þær geti starfað eðlilega áfram. Ég sé reyndar að nefndin sem hafði þetta mál til umfjöllunar hafði einmitt hugleitt hvort efni væri til að setja inn í lög einhvers konar sólarlagsákvæði í því skyni að binda endi á starfsemi innlánsdeilda eins og er raunar sagt í greinargerð með frv. Ef litið er á stöðuna núna miðað við eiginfjárstöðuna hjá innlánsdeildunum sem eru um það bil einn tugur að ég best veit þá standa flestar hverjar nokkuð styrkar en eins og fram kemur í frv. sjálfu er raunverulega verið að vísa til 15 innlánsdeilda eða kaupfélaga og af þeim standa fjórar innlánsdeildir mjög veikt og ástæða til að skoða nokkuð nánar. Ef maður skoðar frv. sem miðar við 15% eiginfjárkröfu þá eru það a.m.k. fjögur sem standa mjög veikt og þurfa að bæta sig til þess að ná upp í það markmið sem verið er að setja varðandi skilyrði um eiginfjárstöðu og það svo að eitt af þessum félögum er ekki með nema 7,4% í eiginfjárstöðu miðað við það sem frv. gerir ráð fyrir. Hér er talað um í frv. bæði 7,4, 10,9, 12,8 og 14,7% þannig að það er a.m.k. eitt sem stendur afar illa miðað við það skilyrði sem er sett. Þegar maður skoðar hvað þetta þýðir til að komast upp í þetta lágmark í milljón kr. eru það töluverðir peningar þegar maður skoðar það t.d. í samanburði við Tryggingarsjóð innlánsdeilda því að auðvitað hljótum við að huga hér að stöðu innlánseigenda í þessu sambandi. Mér sýnist að hjá þeim fjórum kaupfélögum sem vantar töluvert upp á að nái því markmiði sem sett er um eiginfjárstöðu í þessu frv. sé samtals um að ræða 280 millj. kr. eftir því sem ég hef kynnt mér og mest hjá einu kaupfélagi eða rúmar 60 millj. kr. sem vantar upp á að þau nái því markmiði sem hér er sett. Það eru töluverðar fjárhæðir miðað almennt við eiginfjárstöðu innlánsdeildanna. Þegar skoðuð er staða Tryggingarsjóðs innlánsdeilda, þá skiptist hann í samtryggingarsjóð annars vegar og séreignarsjóð hins vegar. Í árslok 1998 var samtryggingarsjóðurinn með 101 millj. kr. og séreignasjóðurinn með tæplega 173 millj. kr. Í árslok 1999 voru sambærilegar tölur raunverulega það sama fyrir samtryggingarsjóðinn, um 101--102 millj. kr. og um 177 millj. kr. fyrir séreignarsjóðinn og hefur þá verið tekið tillit til greiðslu upp á 30 millj. kr. sem þurfti að greiða úr sjóðnum hvort tveggja vegna Kaupfélags Þingeyinga á sínum tíma sem fór í nauðasamninga. Þetta eru atriði sem mér finnst að nefndin hljóti að taka til skoðunar vegna þess að við hljótum að reyna að ganga þannig frá málinu að sæmileg trygging standi að baki hjá innlánseigendum, ekki síst í ljósi þess að töluvert vantar upp á að fjórar innlánsdeildir eða kaupfélög uppfylli þau markmið sem er verið að setja með lögunum. Ég spyr ráðherrann að því hvort það sé raunverulega markmiðið með því að fara þessa leið að gera strangari kröfur til eiginfjárhlutfalls að hjálpa þessum aðilum og auka pressuna á að losa sig við innlánsdeildirnar. Innlánseigendur eiga miklu betri möguleika en verið hefur og heldur en var þegar ákvæði þessa frv. voru tekin til skoðunar á árinu 1993. Samvinnudeildirnar og þeir sem eiga innleg þar í deildunum eiga miklu betri möguleika en voru áður fyrir hendi. Ég lít því svo á að það frv. sem við erum að ræða sé fyrst og fremst til að styrkja eiginfjárkröfu samvinnufélaganna og gera þær strangari til að auka pressuna á að þær hætti starfsemi fyrr vegna þess að ég hygg að alveg sé hægt að segja að hér sé um nokkra tímaskekkju að ræða varðandi starfsemi þessara innlánsdeilda sem eigi í raun og sanni að heyra sögunni til. Eins sé ég að nefndin sem hafði þetta mál til skoðunar hefur greinilega verið að skoða hvort ekki væri rétt að setja sólarlagsákvæði í því skyni að binda endi á starfsemi innlánsdeildanna. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann líti ekki svo á að með þessu sé fyrst og fremst verið að auðvelda innlánsdeildunum að leggja sig niður með því ákvæði sem hér er verið að setja. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að hafa frekari orð um þetta frv. Ég á sæti í efh.- og viðskn. sem fær það til umfjöllunar. Ég legg áherslu á að ég mun fyrst og fremst beita mér að því að skoða þann tryggingarsjóð sem stendur að baki inneignunum í innlánsdeildunum, ekki síst með tilliti til stöðu fjögurra innlánsdeilda sem standa mjög veikt miðað við þau skilyrði sem sett eru um eiginfjárkröfu í þessu frv.

Herra forseti. Í því frv. sem við ræðum um innlánsdeildir samvinnufélaganna og það frv. sem rætt var áðan var það hárrétt sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gat um. Verið er að bregðast við ákveðinni breytingu sem hefur orðið á umhverfi þessara fyrirtækja. Annars vegar er það umhverfi samvinnufélaganna og það eru þá vandkvæði þeirra að bæði er að hluta til litið á þau sem félagslegar stofnanir og hins vegar eru erfiðleikar hjá þeim að afla sér nýs áhættufjár. Svo ræðum við um innlánsdeildina sem er sömuleiðis gömul leif frá þeim tíma er menn töldu skynsamlegt að blanda saman verslun og geymslu peninga sem er orðið mjög gamaldags og úrelt nú til dags. Það frv. sem við sjáum hér verðum við að skoða í ljósi þeirra öru breytinga sem eiga sér stað á fjármálamarkaðinum þessa dagana og þær breytingar sem margir, og þar á meðal ég, telja sig sjá í vændum innan mjög skamms tíma og þá kannski fimm ára eða eitthvað slíks. Við sjáum nú þegar þessar breytingar gerast með því að mikill vilji er hjá stórum aðilum á fjármagnsmarkaði að sameinast til að þeir geti staðist þær miklu kröfur og samkeppni sem kemur innan ekki langs tíma og er þegar komin. Ég nefni í því sambandi sérstaklega netbanka sem munu koma, verða stofnaðir og hafa þegar verið stofnaðir. Enda þótt þeir hafi ekki verið markaðssettir neitt sérstaklega mikið er ljóst að netbankar munu hafa marga kosti umfram þá hefðbundnu banka sem starfa. Útibú verða óþörf, þau munu breytast í að verða ráðgjafarstofur um fjármál einstaklinga. Breytingarnar verða mjög örar og ég geri ráð fyrir að það verði hraðar en margur hyggur þannig að innan fimm ára munum við sjá gerbreytt landslag á bankamarkaðnum. Þá verður aðalvandi bankanna hvað gera eigi við allt starfsfólkið sem hefur annars konar færni en þá færni sem krafist verður af því starfsfólki sem á að veita ráðgjöf um hvort eigi að fjárfesta í Japan eða á Íslandi og hvernig eigi að taka hagstæð lán. Angi af þessu er það frv. sem við ræðum hér sem eru innlánsdeildir kaupfélaganna, löngu orðnar úreltar að mínu mati. Mér finnst að sú nefnd sem fjallaði um það hafi í rauninni ekki tekið á málinu með nógu mikilli festu og ekki í ljósi þeirra breytinga sem við stöndum frammi fyrir. Hér er verið að fara á hraða snigilsins. Teknar eru hálfar ákvarðanir, ekki er tekið ákvörðun um að leggja þessar deildir niður eða hjálpa til við að leggja þær niður, heldur á að sníða þeim þrengri stakk þannig að þær neyðist til að leggjast niður með tíð og tíma. Ég hygg að sá vandi sem steðjar að stóru bönkunum steðji ekki síður að minni sparisjóðum og alveg sérstaklega þessum innlánsdeildum og hér verði menn að vinna miklu hraðar, nákvæmlega eins og hæstv. viðskrh. verður að vinna miklu hraðar varðandi eignarhaldið á ríkisbönkunum vegna þess að þeir kunna að verða verðlausir ef menn bíða of lengi. Það sem einu sinni var talið mikið verðmæti í bönkum, þ.e. útibúanetið, verður eins og myllusteinn um hálsinn á bönkunum vegna þess að það kostar að losa sig við steinsteypuna. Það kostar að losa sig við eða endurmennta starfsfólk sem er mjög dýrt. Það eru mörg félagsleg vandamál sem þarf að glíma við og ég vil biðja hv. þm. að gæta rétt aðeins að því hvað sú breyting þýðir sem við stöndum frammi fyrir í félagslegum vandamálum. Öll þau lán meira og minna, bæði félagsleg og pólitísk, sem menn hafa verið að veita á undangengnum áratugum, sem verða ekki öll greidd, kosta heilmikið. Það eru sem sagt lík í lestinni. Nýr banki sem hefur starfsemi sína t.d. á vegum erlends fjarskiptafyrirtækis, því að það eru væntanlega þau sem verða í netbankastarfsemi hér á landi sem annars staðar, og hefur ekkert af þessum líkum í lestinni getur boðið hærri lán til sparifjáreigenda, veitt betri ráðgjöf til sparifjáreigenda og hann getur veitt ódýrari og öruggari lán til skuldara með betri ráðgjöf og betri upplýsingum. Þetta er sú staða sem íslenskt bankakerfi stendur frammi fyrir. Þess vegna skil ég ekki að menn skuli leyfa sér að fara með hraða snigilsins í þessu máli. Við erum að ræða um tíu innlánsdeildir, við erum að ræða um sparifé fólks og mjög mikilvægt að fundin sé skjót lausn á þessum vanda. Þessi mál koma væntanlega til umfjöllunar í hv. efh.- og viðskn. Þar á ég sæti og þar mun ég reyna að knýja á um að menn finni einhverjar fljótari lausnir en hraða snigilsins sem þetta frv. gerir ráð fyrir.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir umræðuna sem hefur orðið um þessi þingmál eða sérstaklega það síðara. Ég hef mikla reynslu af samvinnurekstri, hef setið í stjórnum samvinnufélaga og er ákaflega hlýtt til samvinnufélaga almennt. Stefna flokks míns byggir mjög á samvinnuhugsjóninni en engu að síður tel ég nauðsynlegt að taka á málum sem varða samvinnurekstur nú með tilliti til breyttra aðstæðna í þjóðfélaginu. Ég mæli þess vegna fyrir þessum málum mjög hlutlaust og tel að það sé mikilvægt að þau séu skoðuð vel í nefndinni og í sjálfu sér legg enga sérstaka áherslu á að þau verði afgreidd á þessu vori. En það verður bara að koma í ljós eftir því hvernig tekst til um vinnuna. Það sem kom fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur er í sjálfu sér alveg réttur skilningur hjá henni að með frv. um innlánsdeildir er kannski fyrst og fremst verið að skapa möguleika til að félög geti losað sig frá innlánsdeildunum ef þau telja það vera rétt, hvort sem það er að vinna á hraða snigilsins eða ekki, um það má sjálfsagt deila. Ég held hins vegar að í þessu tilfelli sé ekki nauðsynlegt í að grípa til einhverra skyndiráðstafana. Ég held að þetta muni þróast ákaflega eðlilega á næstu árum og það fari m.a. eftir hverju og einu félagi hversu hratt það vinnur að þessum málum. Ég held að við séum ekki með neinn stórkostlegan vanda hvað varðar þessar innlándeildir, þannig lagað séð að það á að vera tryggt að innstæðueigendur fái lausn mála sinna ef illa fer um rekstur félaganna. Þess vegna sé það ekki til bóta að setja mjög ströng ákvæði í lög um það hvernig málum skuli háttað. En ég tel eðlilegt að taka á þessu máli eins og gert er í frv. og legg til að ekki verði gerðar mjög róttækar breytingar í nefndinni hvað það varðar að þetta skuli allt saman gerast mjög fljótt þó ég skilji í sjálfu sér ábendingar hv. þm. Péturs Blöndals að vera þessarar skoðunar. En miðað við þá þekkingu sem ég þykist hafa af rekstrinum og samvinnufélögunum í landinu held ég að þetta vinnist betur með því að ákvæði laganna eða frv., ef að lögum verður, sé eins og kveðið er á um.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frhnál. um frv. til laga um breytingu á ábúðarlögum, nr. 64/1976, með síðari breytingum. Hv. landbn. ákvað að taka málið til frekari umfjöllunar eftir að því hafði verið vísað til 3. umr. og leggur nefndin til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu að 1. efnismgr. 1. gr. orðist svo: ,,Þegar leiguliðaskipti verða á jörðum og ekki liggur fyrir samkomulag milli aðila um skiptin skal framkvæma úttektir á jörðunum og mat á eignum og endurbótum fráfarandi ábúanda.`` Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en Pétur Bjarnason áheyrnarfulltrúi sat nefndarfundinn og er samþykkur þessari afgreiðslu. Undir nál. rita sá sem hér stendur, Einar Már Sigurðsson, Drífa Hjartardóttir, Jónína Bjartmarz, Guðjón Guðmundsson, Einar Oddur Kristjánsson, Þuríður Backman og Katrín Andrésdóttir.

Herra forseti. Ég vil láta það koma fram að ég skrifaði undir þetta frhnál. með fyrirvara. Ég tek sannarlega undir þessa viðbót, þessa brtt. frá landbn. sem kom fyrst fram í brtt. frá Guðjóni A. Kristjánssyni og kemur fram í 1. efnismgr. 1. gr. og er svohljóðandi, svo það sé öllum ljóst, með leyfi forseta: ,,Þegar leiguliðaskipti verða á jörðum og ekki liggur fyrir samkomulag milli aðila um skiptin skal framkvæma úttektir á jörðunum og mat á eignum og endurbótum fráfarandi ábúanda.`` Fyrirvari minn er við 2. gr. og 6. gr. Ég legg því áfram fram brtt. við ábúðarlögin varðandi þessar greinar og tek að svo komnu máli ekki undir að núna verði lagt til að tveir úttektarmenn verði fyrir landið allt sem taki út jarðir við leiguliðaskipti og að ekki sé tekið inn í lögin eitthvert ákvæði um kostnað varðandi úttektir á jörðum. Því legg ég áfram fram brtt. við þessar greinar og vísa til fyrri greinargerða og rökstuðnings um málið.

Herra forseti. Hér er verið að ræða mál sem er kannski ekki mjög stórt í sniðum og varðar mat á jörðum þegar um ábúðarskipti er að ræða. Ég tók eftir því í máli hv. þm. Hjálmars Jónssonar, sem mælti fyrir brtt. sem afgreidd var milli 2. og 3. umr., að tekið hefur verið upp orðalag sem ég hafði lagt til við 2. umr. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að málið hefði batnað meir ef hv. landbn. hefði tekið tillit til fleiri atriða sem ég lagði til, en ég lagði til að landinu yrði skipt í þrjú umdæmi matsmanna og þar sem í ljós kom við skoðun í landbn. að yfirmöt voru afar fá. Mig minnir að þau hafi aðeins verið þrjú á fjögurra ára tímabili. Einnig lagði ég til að aðeins einn yfirmatsmaður væri skipaður og hann kallaði síðan til aðra því ekki er verkefni meira en það. Mér finnst í rauninni eins og málið hefur verið sett upp og unnið að menn séu að breyta breytinganna vegna að stórum hluta. Ég get vel tekið undir það að ástæða hefði verið til að fækka matsmönnum og hefði talið nægjanlegt að gera það þannig að landinu væri skipt í þrjú svæði. Ég sé hins vegar að varaþingmaður Frjálslynda flokksins á Vestf., Pétur Bjarnason, hefur tekið undir þá breytingu sem hér var kynnt áðan og ég tek líka undir hana. Hún er efnislega sú sem ég lagði til. Ég mun ekki gera ágreining um málið frekar en tel að málinu hefði verið betur komið í öðrum farvegi.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að orðalagið og meiningin er frá honum komin og skal honum þakkað fyrir það vegna þess að hann vakti athygli okkar á því að ástæðulaust væri að kalla til dómnefnd ef báðir aðilar, ábúandi og jarðeigandi, væru sammála um skiptin. Því breyttum við þessu. En ég vek athygli á því, herra forseti, að heildarendurskoðun jarðalaga stendur yfir og þess vegna þykir okkur ekki ástæða til að gera fleiri breytingar að svo stöddu en ég vænti þess að endurskoðun laganna fari nú á nokkurn kraft og hægt verði að leggja nýtt frv. til heildarlaga fyrir þingið næsta haust eða í öllu falli á næsta vetri.

Herra forseti. Þetta mál er um breytingu á ábúðarlögum og er nú til 3. umr. Ég vísa til brtt. hv. þm. Þuríðar Backman við frv. þar sem lögð er áhersla á að í fyrsta lagi sé ekki verið að gera íþyngjandi lagaákvæði við ábúðarskipti og sett séu mörk fyrir því hvað má miklu til kosta við að gera slíkar úttektir. Eins og frv. liggur nú fyrir af hálfu meiri hluta landbn. þá er þar alveg opinn reikningur varðandi kostnað og auk þess er verið að færa þetta mat á hendur tveggja manna sem eiga að sjá um það um allt landið. Það þýðir verulegan ferðakostnað og kostnaðarauka, það er alveg ljóst, og auk þess sem þetta er alveg opinn reikningur. Ég tel að þetta sé afturför. Í fyrri lögum voru settar skorður við því hvað slíkt mat mætti kosta. Reynslan er sú að þegar þetta er orðið svona opið geta reikningarnir líka orðið opnir. Í öðru lagi finnst mér það vera í litlu samræmi við þá stefnu gagnvart landsbyggðinni að færa þetta mat á hendur tveggja manna sem þá væntanlega yrðu staðsettir  Þriðja athugasemdin sem ég vil gera er að landbrh. setur reglurnar um hvernig meta skuli eignirnar til fjár, hann skipar úttektarmennina, bæði úttektarmennina sem gera úttektina og síðan líka yfirdóminn. Það hefði verið ástæða til að skoða að eitthvert annað stjórnsýslustig kæmi inn. Ég vil vekja athygli á því, herra forseti, að mér finnst þetta frv., eins og hv. þm. Þuríður Backman hefur bent á, hefði átt að vinna mun betur og þá í samhengi við þær breytingar sem annars er verið að gera og þarf að vinna á bæði ábúðarlögum og jarðalögum.

Herra forseti. Nú um stundir eru fáar úttektir sem eiga sér stað og sárafáar sem koma til matsnefndar eða matsmanna og ég tel ekki skynsamlegt að svo stöddu að vera að búa til eitthvert bákn úr því. En þau sjónarmið sem hv. þm. rakti og eru ættuð einkum frá hv. þm. Þuríði Backman koma vafalaust til athugunar við endurskoðun laganna. Það er góður gangur á þeirri endurskoðun nú um stundir og ég vænti þess að heildarendurskoðun ljúki í sumar og hægt verði að leggja frv. fyrir næsta starfandi þing.

Herra forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hv. formanns landbn. um að hann muni beita sér fyrir því og hvetja til þess að heildarendurskoðun komi á þeim lögum og ákvæðum sem lúta að ábúð og ábúðarlögum og meðferð jarða og þá ekki hvað síst um stefnu ríkisins í sölu á ríkisjörðum eða réttara sagt að tekið verði fyrir það að ríkisjarðir séu seldar nema til þeirra sem byggja og nytja þær. En ég fagna yfirlýsingu hv. formanns landbn. Hann mun vilja beita sér fyrir því að það gangi hraðar en á hraða snigilsins að koma þessum nauðsynlegu frv. fram og þess vegna hefði líka verið ástæða til að fresta þessu máli þangað til það væri þá lagt fram sem hluti af ákveðinni heild.

Herra forseti. Ég vil gjarnan að allar ríkisjarðir verði einfaldlega seldar, enda komi eðlilegt verð fyrir. Þess vegna þarf að hafa dómnefnd starfandi, matsnefnd sem metur sannvirði eignanna.

Herra forseti. Það er kannski þess vegna sem verið er að setja þessar matsnefndir á sem hér er verið að tala um, þ.e. til að auðvelda sölu á ríkisjörðum, en ég vona að það komi nú ekki til að farið verði að setja í gang stórfellt sjónarspil við sölu á ríkisjörðum. Ríkið er góður jarðareigandi og ætti að gæta vel að eigum sínum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna tilkomu rafrænnar eignaskráningar á verðbréfum. Frv. þetta fjallar um breytingu á einum þrennum lögum. Nefndin sendi málið til umsagnar og fékk umsagnir frá nokkrum aðilum sem getið er um í nál. Nefndin gerir tillögur um nokkrar breytingar á frv. og eru þær í fjórum liðum. Mun ég nú gera grein fyrir þeim tillögum sem nefndin gerir til breytinga á frv. Í 1. lið brtt. er gert ráð fyrir að tvær nýjar greinar bætist við frv. Annars vegar er að hugtakið ,,efndalok`` verði skýrt og er skýringin sett fram á þskj. 966. Í öðru lagi að inn komi ný grein sem segir: ,,Stjórn verðbréfamiðstöðvar skal veita hlutafélögum aðgang að upplýsingum í verðbréfamiðstöð um skráða eigendur hlutabréfa í viðkomandi hlutafélagi sem þar er eignarskráð.`` Í 2. lið brtt. er endurorðun á 1. gr. Þar er gert ráð fyrir að: ,,Seðlabanka Íslands er samkvæmt samningi við reikningsstofnun heimil veðtrygging í rafbréfum reikningsstofnunar til tryggingar á efndalokum er lúta að greiðsluuppgjöri í greiðslukerfum, sem viðurkennd eru ...`` Í 3. lið brtt. er gert ráð fyrir að komi ný grein sem hljóði svo: ,,Verðbréfamiðstöð er heimilt í aðildarsamningi, svo og reglum sem stjórn félagsins setur, að ákveða takmörkun eða lokun aðgangs að eignarskráningu þar vegna brota á aðildarsamningi eða reglum sem gilda um starfsemina. Telji stjórn verðbréfamiðstöðvar þess þörf getur hún í aðildarsamningi jafnframt kveðið á um refsiviðurlög í formi févítis standi reikningsstofnun ekki við skuldbindingar sínar samkvæmt aðildarsamningi, enda varði brot ekki við 34. gr.``, þ.e. þessara laga. Síðan er smávægileg orðalagsbreyting vegna skilgreiningar á húsbréfum. Er með henni kveðið skýrt á um að í auglýsingu um yfirfærslu eldri flokka húsbréfa í áþreifanlegu formi í rafbréf skuli koma fram hvaða húsbréfaflokka eigi að yfirfæra hverju sinni. Hæstv. forseti. Nefndin skrifar öll undir þetta nál. og stendur að þessum brtt. og vonar að þær hljóti brautargengi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. vegna frv. til laga um breyting á lögum um bifreiðagjald, með síðari breytingum. Nefndin hefur sent þetta mál til umsagnar nokkurra aðila og þeirra er getið í nál. Nefndin gerir tillögu til breytinga á frv. sem eru í 4 liðum: Í fyrsta lagi er lagt til að felld verði niður gjaldskylda vegna fjórhjóla sem eru undir 400 kg að eigin þyngd, en slík ökutæki munu í öllum tilvikum vera skráð sem torfærutæki. Í öðru lagi er umorðaður a-liður 4. gr. Þar er fyrst og fremst skilgreint betur hverjir eigi rétt á niðurfellingu á bifreiðagjaldi. Enn fremur er rétturinn rýmkaður út frá því sem lagt er til í frv. þar sem tekið er tillit til foreldra langveikra og fjölfatlaðra barna sem vistuð eru utan heimilis. Lagt er til að hann verði sá sami og réttur foreldra langveikra og fjölfatlaðra barna sem vistuð eru heima. Í þriðja lagi er lagt til að fjmrh. feli tilteknum skattstjóra eða ríkisskattstjóra að annast álagningu bifreiðagjalds og aðra framkvæmd laganna. Með þessu er opnað fyrir að framkvæmd laganna og álagning bifreiðagjalds geti að einhverju eða öllu leyti flust frá ríkisskattstjóra til einhvers skattstjóra. Nefndin vill að þetta mál verði skoðað þannig og helst yrði niðurstaðan sú að álagning gjaldsins flyttist til einhverrar skattstofu úti á landsbyggðinni til þess að styrkja starfsemina þar. Loks er lögð til breyting á gildistökuákvæði frumvarpsins. Enginn nefndarmanna skrifar undir þetta nál. með fyrirvara. Nefndin vonast til að þær brtt. sem hér hafa verið settar fram geti hlotið samþykki.

Herra forseti. Við ræðum brtt. hv. efh.- og viðskn. við frv. til laga um breyting á lögum um bifreiðagjald. Eitt atriði vildi ég gjarnan koma inn á, herra forseti, og ég vildi leyfa mér að lesa upp úr brtt: ,,A-liður orðist svo: Bifreiðar í eigu þeirra sem fá greiddan örorkustyrks, örorkulífeyri, bensínstyrk eða umönnunargreiðslur vegna örorku barna frá Tryggingastofnun ríkisins. Jafnframt eiga þeir öryrkjar sem notið hafa niðurfellingar skv. 1. málsl. rétt á niðurfellingu ef þeir hafa öðlast rétt til ellilífeyrisgreiðslna eða dveljast á stofnun. Sama rétt eiga foreldrar langveikra og fjölfatlaðra barna sem vistuð eru utan heimilis ef réttur til umönnunargreiðslna héldist óskertur væri barnið heima`` o.s.frv. Herra forseti. Við erum ekki að ræða lög um almannatryggingar eða lög um aðstoð sveitarfélaga við þá sem eiga bágt. Við erum ekki að ræða um lög sem varða velferðarkerfið, herra forseti. Við erum að ræða lög um skatta. Við erum að ræða um skattheimtu og ég gagnrýni það að lög um skattheimtu hafa inni að geyma ákvæði sem varða velferðarkerfið svo sterkt sem hér er. Bæði er að þeir aðilar sem vilja leita réttar síns vegna þess að þeir telja sig eiga rétt á bótum eða greiðslum úr velferðarkerfinu munu síst af öllu leita í skattalögum að slíkum bótum, greiðslum eða rétti til slíks. Auk þess er annar vankantur á þessu. Hann er sá að þessar greiðslur fjalla um niðurfellingu á skatti og koma þar af leiðandi ekki fram sem greiðslur velferðarbóta. Niðurfelling á þessu bifreiðagjaldi kemur ekki fram sem örorkulífeyrir, umönnunargreiðslur eða því um líkt þó að þær séu það í reynd. Á þennan máta eru þessar greiðslur duldar í andstöðu við ný samþykkt lög um fjárreiður ríkisins sem einmitt gengu út á að reyna að halda því aðgreindu hvað væru bætur og hvað væru skattar. Ég hafði efasemdir um þessa grein, um að setja ákvæði um velferðarmál inn í skattalög. Ég hefði mikið frekar viljað að Tryggingastofnun fengi þessa heimild í lögum um almannatryggingar þannig að hún greiddi þennan skatt fyrir þá sem eiga rétt á því að fá þetta niðurfellt. Þannig kæmi í ljós hve stórar upphæðir þetta eru. Þannig kæmi í ljós að þetta væru greiðslur frá velferðarkerfinu og þannig ættu þeir sem teldu sig eiga rétt á því auðveldara með að ná þeim rétti. Að sjálfsögðu leita menn til almannatrygginga þegar menn ætla að fá einhverjar bætur úr velferðarkerfinu. Það liggur beinast við, til almannatrygginga, lífeyrissjóða eða sveitarfélags en síst af öllu til skattstjóra. Herra forseti. Ég féllst á þessar brtt. hv. efh.- og viðskn. og skrifa undir án fyrirvara þrátt fyrir efasemdir mínar um að dylja velferðarkerfið inni í skattalögum.

Herra forseti. Það tókst mjög góð samstaða um afgreiðslu þessa máls í efh.- og viðskn. þannig að ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til þess að hafa mörg orð um frv. nú við 2. umr. málsins. Eins og frsm. nefndi er verið að lögfesta vissar undanþágur frá greiðslu bifreiðagjalds sem nú eru settar með reglugerð og það er vissulega til bóta. Ég vil nefna að Öryrkjabandalagið og fulltrúar samtaka öryrkja sem komu á þennan fund komu með mjög gagnlegar ábendingar fyrir störf nefndarinnar, m.a. að leggja til að réttur foreldra langveikra og fjölfatlaðra barna sem vistuð eru utan heimilis til undanþágu frá bifreiðagjaldi verði hinn sami og réttur foreldra langveikra og fjölfatlaðra barna sem vistuð eru heima, þ.e. ef langveik og fjölfötluð börn eru vistuð utan heimilis í einhvern tiltekinn tíma þá fái þau undanþágu frá bifreiðagjaldi. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt ákvæði. Það náðist góð samstaða um að setja þetta inn í frv. sem ég tel mikilvægt. Ég tel mjög mikið fagnaðarefni að miklu meiri skilningur er að skapast á málefnum langveikra barna hér á þinginu en verið hefur. Um það var samþykkt tillaga á síðasta þingi, þ.e. stefnumótun í málefnum langveikra barna sem þm. Samfylkingarinnar fluttu. Ég tel að það sé mikið gleðiefni, hve mikil stefnubreyting hefur orðið varðandi þann málaflokk sem við sjáum m.a. í þessu frv.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. vegna frv. til laga um breyting á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og sent það til umsagnar og í nál. er getið um þá aðila. Nefndin gerir tillögur til breytinga á frv. í tveimur liðum eins og rakið er á þskj. 962. Þær eru ekki efnislegar heldur fyrst og fremst fluttar til að bregðast við því að skilgreiningum hefur verið breytt í öðrum lögum. Þá vill nefndin taka fram að hún telur að ekki hafi verið mörkuð nægilega skýr heildarstefna hjá hinu opinbera varðandi skil þjónustugjalda og skattheimtu. Nefndin beinir því til fjmrh. að hann setji í gang nefndarstarf sem hafi að markmiði að marka ríkinu skýra stefnu í þessum málum. Þetta hefur oft verið rætt hér á hinu háa Alþingi en hins vegar hefur aldrei verið gerð nægilega skýr stefnumörkun um hvað ríkið vill með þessari gjaldtöku. Ekki er ljóst hvort gjaldtakan er skattheimta og þá á hvaða forsendum eða hvort gjaldtakan er til þess að ná inn tekjum fyrir veitta þjónustu. Nefndin telur að mjög æskilegt væri að farið yrði yfir þessi mál og niðurstaða af slíku starfi væri þá frv. sem byggði á heildarstefnu í þessum málum. Nefndin væri ánægð ef slíkt frv. gæti komið fram á næsta þingi. Öll nefndin stendur að þessu nál. og vonast til að málið fái brautargengi með þeim brtt. sem nefndin leggur til.

Herra forseti. Þegar mál þetta var til 1. umr. spunnust hér nokkrar umræður um það sem frsm. hv. efh.- og viðskn. ræddi nú um, þ.e. skilin milli þjónustugjalda og skattheimtu. Menn töldu þau mjög óljós og í þeirri umræðu var vitnað til þáltill. sem samþykkt var á Alþingi um endurskoðun á aukatekjum ríkissjóðs og gjaldtöku ríkisstofnana í samræmi við ályktun Alþingis frá 8. maí 1993. Þá flutti einmitt efh.- og viðskn., að ég held, þá tillögu alveg sérstaklega, þ.e. að slík endurskoðun skyldi fara fram. Þess vegna er eðlilegt og rökrétt framhald að efh.- og viðskn. taki þetta mál upp eins og hér er gert í nál. og frsm. hefur mælt fyrir í tengslum við litla breytingu sem gerðar eru nú á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum. Ég held að augljóst sé að skoða þurfi þessi skil miklu nánar en gert hefur verið. Ég gat þess við 1. umr. málsins að fram hefði komið mjög athyglisvert svar á þessu þingi við fyrirspurn frá Jóhanni Ársælssyni um aukatekjur ríkissjóðs og gjaldtöku ríkisstofnana. Þar var ýmsum spurningum svarað sem víkja að þessu máli. Þar kom ýmislegt athyglisvert fram sem nefndin hefði, ef tími hefði gefist til, þurft að fara nánar í. Fjmrn. sendi að vísu minnisblað til nefndarinnar um skilsmun skatta og þjónustugjalda og hvernig það liti á þann skilsmun. Í þessu minnisblaði til efh.- og viðskn. frá fjmrn. kemur m.a. orðrétt fram: ,,Fjárhæð slíkra gjalda [þ.e. þjónustugjalda] má því ekki vera hærri en nemur þeim kostnaði sem almennt stafar af því að veita þá þjónustu sem í hlut á.`` Þar eru mörg þjónustugjöld á mjög gráu svæði. Ljóst er að í mörgum tilvikum eru þjónustugjöld innheimt langt umfram þann kostnað sem er við viðkomandi þjónustu. Í því sambandi hefur m.a. verið bent á ökuskírteini og vegabréf þar sem um raunverulega skattheimtu er að ræða þó að það sé sett í búning þjónustugjalds. Ég fagna því hvernig nefndin tók á þessu máli. Hún leggur til að mörkuð verði skýr heildarstefna hjá hinu opinbera varðandi skil milli þjónustugjalda og skattheimtu og leggur áherslu á að endurskoðun verði hraðað þannig að ráðherra geti í upphafi næsta þings lagt fram frv. sem feli í sér skýra heildarstefnu um aðgreiningu skattheimtu og þjónustugjalda. Ég treysti því að það sem er í þessu nál. komist með skýrum hætti til skila til hæstv. fjmrh. og að formaður nefndarinnar, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, veki rækilega athygli fjmrn. á þeirri stefnu sem efh.- og viðskn. í heild sinni vill sjá í þessu máli. Nefndin hefur beint því til fjmrn. og fjmrh. að ráðast í endurskoðun á þessu svo hún liggi fyrir við upphaf næsta þings. Það mun ekki standa á, herra forseti, að eftir því verður gengið á næsta þingi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Með frv. er lagt til að haldinn verði ársfundur í Nýsköpunarsjóði eins og almennt tíðkast í atvinnulífinu eigi síðar en 31. maí ár hvert. Með hliðsjón af því að slíkir ársfundir eru sjálfsagður liður í upplýsingastreymi frá Nýsköpunarsjóði og möguleikum sjóðsins til að kynna starfsemi sína gagnvart almenningi og öllum þeim sem eiga hagsmuna að gæta, leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum um vörugjald af ökutækjum. Nefndin sendi málið til umsagnar nokkurra aðila og þeirra er getið í nál. Með frv. er lögð til lækkun á vörugjaldi af bifreiðum með vélar sem nýta metangas eða rafmagn að verulegu leyti í stað bensíns eða dísilolíu. Markmiðið með þessu er að hvetja til þróunar og notkunar á slíkum ökutækjum sem ekki hafa jafnskaðleg áhrif á umhverfi og hefðbundnir orkugjafar fyrir slík tæki. Undir nál. rita nefndarmenn. Þó gera fjórir nefndarmenn fyrirvara um málið og þeir munu væntanlega gera grein fyrir þeim. En nefndin leggur til að frv. verði samþykkt.

Herra forseti. Hér er verið að stýra neyslu með því að veita vissum tegundum bifreiða afslátt af vörugjaldi. Það hefur reyndar verið réttlætt þannig að þessar bifreiðar væru eðli málsins samkvæmt dýrari en venjulegar bifreiðar vegna þess að þær eru í þróun og það má svo sem vel vera. En hins vegar hef ég ekki þá bjargföstu trú eins og sumir aðrir að metangas eða vetniseldsneyti muni yfirtaka orku heimsins vegna þess að hér er ekki um að ræða nýfundna orku heldur felst þetta í því að breyta orku af einni tegund yfir í aðra. Eins og þekkt er úr eðlisfræðinni verður engin ný orka til við það. Ég hef því vissar efasemdir um hvort rétt sé að stýra neyslu í þessa veru og hvort þetta sé þá ekki í rauninni bara styrkur til þeirra aðila sem eru að þróa slíkar bifreiðar og hef vissar efasemdir. Ég stend samt ekki á móti áliti efh.- og viðskn. og hef eingöngu þann fyrirvara að ég hef dálitlar efasemdir um þessa skýringu.

Herra forseti. Hér er á ferðinni mjög þarft mál sem felur í sér heimild til að lækka tímabundið vörugjald af bifreiðum sem nýta að verulegu leyti metangas eða rafmagn sem orkugjafa. Upplýst hefur verið í nefndinni að áætla má að að þeir bílar séu um 200--300 þús. kr. dýrari en hinir sem ekki nýta metangas eða rafmagn og um tiltölulega fáa bíla sé að ræða en áætlað er að þeir séu, þó ekki sé hægt að festa það alveg niður, eitthvað innan við 100 bílar á því tímabili sem hér er ætlað að þessi heimild sé í gildi. Ég held að þó að hér sé í rauninni verið að gera þá bíla sem nýta metangas eða rafmagn hlutlausa gagnvart skattheimtu ríkisins á við aðra, þá vanti í þetta frv. allan hvata til að örva að slíkir bílar séu teknir í notkun og það þurfi að vera tímabundinn meiri afsláttur af vörugjaldinu en hér er lagt til og til lengri tíma. Út á það gengur fyrirvari minn og hv. þm. Ögmundar Jónassonar og er það í samræmi við umsagnir sem hafa komið fram m.a. frá Hollustuvernd ríkisins sem ég ætla að fá að vitna í, með leyfi forseta, en þar segir: ,,Hollustuvernd ríkisins fagnar framkomnu frumvarpi til breytingar á lögum um vörugjald á bifreiðum. Það er mjög mikilvægt að vörugjald af bifreiðum sem menga minna og draga úr gróðurhúsaáhrifum sé lækkað til að tryggja að innflutningur slíkra bifreiða aukist á kostnað bifreiða sem eingöngu eru búnar hefðbundnum vélum sem nota eingöngu bensín eða dísilolíu sem eldsneyti. Til þess að slíkt markmið náist þurfa bifreiðar sem búnar eru raf- eða gasknúnum vélum til viðbótar við bensín- eða dísilvél að vera ódýrari en hefðbundnar bifreiðar, og þá enn frekar ef vélarnar uppfylla ströngustu kröfur sem búið er að setja inn í lagaramma í Evrópu. Þetta á sérstaklega við um ódýrari bifreiðar. Því leggur Hollustuvernd ríkisins til að afslátturinn verði tvöfaldur miðað við það sem lagt er til í drögunum.`` Síðan er lagt er til að þetta ákvæði gildi til 31.12. 2005. Herra forseti. Þeir leggja jafnframt til að ef bensín- eða dísilvélarnar uppfylli jafnframt þær kröfur sem gerðar verða eftir 2005, þá skuli heimilt að lækka vörugjaldið um 120 þús. kr. til viðbótar. En tvær af þessum þremur tillögum sem hér eru lagðar til tökum við hv. þm. Ögmundur Jónasson upp, þ.e. að tvöfalda þann afslátt, sem frv. gerir ráð fyrir að sé 120 þús., og í staðinn fyrir að það verði til 2003 verði það til 2005 sem slíkt sé er heimilt. Ég held að nauðsynlegt sé að fara þessa leið til að framkalla þann hvata sem nauðsynlegur er til að örva innflutning og notkun á slíkum bifreiðum. Ég vil nefna að aðrir umsagnaraðilar lögðu til enn hærri fjárhæð og lögðu til að um yrði að ræða 500--600 þús. kr. hækkun á afslætti, eða úr 120 þús. í 500--600 þús. sem afslátturinn yrði af þeim bílum sem nýta metangas eða rafmagn. Við förum hér því millileið í þessu og tökum upp tillögur Hollustuverndar ríkisins. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta en verði tillaga okkar samþykkt mun það þýða litla eða óverulega aukningu í útgjöldum ríkisins miðað við þann tilgang og hvata sem felst í þessari tillögu og varla yrði um að ræða fjárhæðir sem nokkru nema eða sennilega um 3--5 millj. kr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið, sent það til umsagnar og fengið margt fólk til fundar og er alls þessa getið í nál. meiri hlutans. Það mál sem hér er á ferðinni er enn ein viðleitni af hálfu löggjafarvaldsins til að haga gjaldtöku eða fjáröflun til vegagerðar á þann hátt að það sé í samræmi við almenna mælikvarða samkeppnislaga. Saga þessara breytinga er orðin nokkuð löng hér í þinginu. Eins og þingmenn sem sátu á síðasta kjörtímabili þekkja hafa verið gerðar nokkrar atrennur að því að reyna að haga þessum málum þannig að þau séu í samræmi við samkeppnislög. Meiri hluti nefndarinnar gerir ekki tillögu um aðrar breytingar á frv. en leiða af breyttri gildistöku eða breyttum gildistökutíma. Nefndin sendi hins vegar bréf til samkeppnisráðs þar sem óskað var eftir áliti á því hvort fast gjald á bifreiðar sem eru allt að 4 tonn að heildarþyngd væri í samræmi við samkeppnislög. En samkeppnisráð komst að þeirri niðurstöðu að það kynni að raska samkeppni á milli þeirra sem reka bifreiðar sem eru undir 4 tonn og hinna sem reka bifreiðar sem eru 4 tonn og þyngri ef ákvæði A-liðar 4. gr. laga nr. 3/1987, með síðari breytingum, stæði óbreytt. Það var líka álit samkeppnisráðs að það kynni að hafa áhrif til að takmarka aðgang nýrra keppinauta að markaðnum að hafa annað form þungaskatts í A-lið 4. gr. laganna en í B-lið 4. gr. laganna. Þá er átt við að sumir þurfa að greiða gjald fyrir hvern ekinn kílómetra og eiga ekki kost á því að greiða fast gjald meðan aðrir geta valið um að greiða kílómetragjald eða fast gjald. Þegar þetta álit lá fyrir átti nefndin um tvo kosti að velja. Annars vegar gat hún valið að leggja mikla vinnu í að breyta frv. með hliðsjón af þessu áliti samkeppnisráðs. Hins vegar gat nefndin lagt til að frv. yrði afgreitt eins og það stæði en mælst til við fjmrh. að fram færi heildarendurskoðun á lögunum. Meiri hluti nefndarinnar valdi þann kost að óska þess að fjmrh. léti fara fram endurskoðun á lögunum og að þá væru m.a. kannaðir að nýju kostir og gallar þess að taka upp olíugjald og enn fremur yrði skoðaður líka afsláttur vegna aksturs almenningsvagna í áætlunarferðum. Meiri hluti nefndarinnar leggur áherslu á að vinnu við endurskoðun málsins verði hraðað þannig að fyrir liggi í upphafi næsta löggjafarþings niðurstaða af þeirri endurskoðun svo hið fyrsta verði hægt að ganga í að haga fjáröflun til vegagerðar þannig að það sé í samræmi við eðlileg sjónarmið og eðlilega samkeppnishætti. Ég tel afar mikilvægt að lög almennt séu í samræmi við almenn ákvæði samkeppnislaga, að ekki sé verið að setja lög út og suður sem standast ekki almenn sjónarmið. Þess vegna tel ég brýnt að fjmrn. gangi sem fyrst í þetta mál og það verði skoðað með hliðsjón af þessari forsögu allri saman.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta efh.- og viðskn. um frv. um fjáröflun til vegagerðar, með síðari breytingum, sem ég flyt ásamt hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Álit okkar kemur fram á þskj. 975. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Með frumvarpi þessu er enn verið að gera breytingar og lagfæringar á þungaskattskerfinu, en málið hefur reglulega komið til kasta Alþingis á liðnum árum, bæði vegna mikillar óánægju með fyrirkomulag á þungaskatti og eins vegna úrskurða samkeppnisráðs. Í áliti samkeppnisráðs frá árinu 1997 kemur fram að það mismuni og raski samkeppnisstöðu atvinnubifreiðastjóra að veita stighækkandi afslátt af þungaskatti sem innheimtur er af eigendum vöruflutningabifreiða eftir því hversu mikið þeim er ekið. Afsláttarkerfið var því afnumið 1998, en þess í stað voru sett ný ákvæði um greiðslu fasts árgjalds þungaskatts af bifreiðum og eftirvögnum og gjald vegna ekinna kílómetra lækkað um 5% af ökutækjum undir 14.000 kg en um 30% af ökutækjum sem greitt var af fast árgjald. Árið 1998 var fasta árgjaldið afnumið og lögfest sérstök gjaldskrá þannig að innheimta skyldi gjald fyrir hvern ekinn kílómetra sem væri breytilegt eftir leyfðri heildarþyngd vagnanna. Einnig var heimilað að velja áður en gjaldár hæfist að greiða gjald sem samsvaraði 95.000 km akstri á gjaldári í stað gjalds fyrir hvern ekinn kílómetra.`` Eins og þingmenn þekkja úrskurðaði samkeppnisráð á síðasta ári að þær breytingar sem gerðar voru 1998 mismuni samkeppnisaðilum og dragi verulega úr möguleikum nýrra keppinauta á markaði jafnframt því að takmarka aðgang sem sé andstætt markmiði samkeppnislaga. Frumvarp það sem efnahags- og viðskiptanefnd hefur nú haft til meðferðar er lagt fram til að bregðast við þeim úrskurði. Landssamband vörubifreiðastjóra sem barist hefur gegn þessari breytingu og kærði til samkeppnisráðs sem úrskurðaði þeim í hag hefur fagnað mjög þessari breytingu. Þeir hafa í reynd í tvígang á tveimur árum kært ákvæði laga um fjáröflun til vegagerðar vegna ákvæðanna sem lúta að afslætti í innheimtu þungaskatts. Aftur á móti hefur Landvari, Félag ísl. vöruflytjenda, mótmælt frv. og telur að það leiði til hækkunar á flutningskostnaði. Ljóst er að þótt frumvarpið komi til móts við álit samkeppnisráðs og tryggi betur stöðu sjálfstætt starfandi einstaklinga í vöruflutningum standa enn eftir meingölluð lög um þungaskatt. Frumvarpið leysir því ekki vandann eins og hv. frsm. meiri hlutans kom inn á. Efh.- og viðskn. leitaði til samkeppnisráðs um álit á því hvort almennt fast gjald á bifreiðar undir 4.000 kg leiði til mismunar á samkeppnisstöðu atvinnubifreiða, innbyrðis eða milli þyngdarflokka, og sé andstætt markmiði samkeppnislaga. Niðurstaða samkeppnisráðs var að það kunni að raska samkeppni á milli þeirra sem reka bifreiðar undir 4.000 kg að heildarþyngd og þeirra sem reka bifreiðar sem eru 4.000 kg og þyngri. Það er því alveg ljóst að ef ekkert verður að gert, mun þetta mál enn eina ferðina reka á fjörur þingsins aftur til þess að bregðast við úrskurði samkeppnisráðs og því er ljóst að málið verður enn í ólestri þrátt fyrir þá lagfæringu sem hér er verið að reyna að gera. Við bendum á að meiri hlutinn tók ekki til greina eðlileg tilmæli fulltrúa Almenningsvagna og Strætisvagna Reykjavíkur um þær breytingar sem verið er að gera með frv. en þeir hafa bent á með fullum rökum að frv. auki tilkostnað Almenningsvagna og Strætisvagna Reykjavíkur og lagt áherslu á að Almenningsvagnar og strætisvagnarnir verði jafnsettir fyrir sem eftir þá breytingu sem hér er lögð til, en samkvæmt núgildandi lögum skal þungaskattur vera 70% lægri af akstri almenningsvagna í áætlunarferðum. Þetta hlutfall þyrfti því að verða nokkru hærra miðað við þá breytingu sem við erum að fjalla um, þ.e. 73% í stað 70% að mati fjárlagaskrifstofu. En í umsögn fulltrúa Almenningsvagna kom fram að hlutfallið þyrfti að vera 75%. Það er vissulega ekki um háar fjárhæðir að ræða eða sem samsvarar 3--5 millj. kr. en fulltrúar Almenningsvagna og SVR hafa engu að síður hvorir tveggja bent á að þó að ekki sé um stórar fjárhæðir að ræða muni þessi skerðing bitna á þjónustu við notendur almenningsvagna. Þeir benda einnig á að almenningssamgöngur í þéttbýli séu ekki eitt af lögboðnum skylduverkefnum sveitarfélaga heldur hafi þau litið á þessa þjónustu sem nauðsynlega og skynsamlega að teknu tilliti til heildarhagsmuna. Þá hafi ríkið talsverðar tekjur af þessari starfsemi í stað þess að leggja með henni fé, ólíkt því sem gerist í velflestum ríkjum Vestur-Evrópu. Einnig eru rök þeirra í málinu að akstur almenningsvagna fari að langmestu leyti um götur sem sveitarfélögin sjálf hafa kostað og vega þau rök þungt að mínu viti. Við, fulltrúar minni hlutans, hefðum því gjarnan viljað sjá að meiri hlutinn hefði getað fallist á þessa breytingu. Þetta breytir ekki miklu í útgjöldum ríkissjóðs en hefur verulega þýðingu fyrir Almenningsvagna og Strætisvagna Reykjavíkur að því er varðar tilkostnað við þessa þjónustu sem þeir sjá ekki að þeir geti mætt nema með minni þjónustu. Herra forseti. Það er ljóst að fyrirkomulag þungaskatts og síendurtekin nauðsyn þess að taka málið upp á Alþingi er orðið Alþingi til vansa og flestir umsagnaraðilar eru hlynntir því að farið verði í kerfisbreytingu og tekið upp olíugjald í stað þungaskatts. En eins og þingmenn þekkja þá var frv. um það efni lagt fyrir Alþingi fyrir tveim árum síðan en náði þá ekki fram að ganga. Í stað þess var áfram haldið að plástra upp á þetta gallaða þungaskattskerfi. Ég vil minna á og halda hér til haga, herra forseti, að í desember 1998 þegar frv. um breytingar á þungaskatti var afgreitt frá efh.- og viðskn. skiluðu fulltrúar stjórnarandstöðunnar séráliti og lögðu til að tekin yrði upp vinna við undirbúning og upptöku olíugjalds sem hefur marga kosti í för með sér og mjög jákvæða með tilliti til umhverfismála. Það hefur ekki verið gert heldur er áfram lagt til að plástra upp á þetta kerfi og ekki er að sjá að tíminn frá 1998 hafi verið nýttur til þess að skoða hvernig best verði að taka upp þá kerfisbreytingu sem minni hlutinn þá lagði til og minni hlutinn nú tekur upp, þ.e. að taka upp olíugjald í staðinn fyrir það þungaskattskerfi sem við búum við. Reyndar er það svo að meiri hluti efh.- og viðskn. leggur einnig áherslu á þessa leið í sínu áliti eins og framsögumaður meiri hlutans kom inn á. Með sama hætti og minni hlutinn, sem þá var líka skipaður fulltrúum stjórnarandstöðunnar lagði til í desember 1998, þá vísum við allri ábyrgð á málinu á ríkisstjórnina og meiri hluta hennar. Við höfum sömu afstöðu nú og þá og hvetjum til þess að þegar verði hafist handa við að taka upp olíugjaldskerfi en að lagt verði af mælagjald þungaskatts og að málið verði lagt fyrir strax í upphafi næsta þings.

Herra forseti. Þær breytingar sem verið er að ræða á frv. til laga um fjáröflun til vegagerðar sem hér hefur verið gerð grein fyrir af meiri hluta efh.- og viðskn. og hins vegar minni hluta er mál sem oft kemur upp og menn eru ekki á eitt sáttir um til hvers það leiðir og þær breytingar sem þar er verið að gera. Þær breytingar sem gerðar hafa verið áður á þessu kerfi hafa tvímælalaust leitt til þess að flutningsgjöld út á landsbyggðina hafa hækkað hvað varðar vöruflutninga á hverju sem er, almennum matvörum eða öðru. Þær eru íþyngjandi fyrir rekstraraðila á landsbyggðinni og íþyngjandi fyrir neytendur, fyrir fólkið á landsbyggðinni sem lendir í því að greiða hærra vöruverð og þá sérstaklega matvöruverð, en þær breytingar koma okkur mest við. Hér er á ferðinni enn ein lagfæring á þessu kerfi. Það er verið að staga í göt, ef svo má að orði komast, og reyna að bæta eitthvað það sem áður var og það sem Samkeppnisstofnun er nú farin að gera athugasemdir við. Eins og ég segi þá staldra ég sérstaklega við þær breytingar sem áður hafa verið gerðar og þau áhrif sem þær hafa haft á landsbyggðina. Nægir í því sambandi að taka undir og hlusta á það sem Landvari, félag íslenskra vöruflytjenda hefur látið koma fram í bréfum til þingmanna, í bréfum til sveitarstjórna og annarra. Það er alveg ljóst að þær breytingar sem hafa áður verið gerðar á þessu og Landvari varaði við að mundu hafa stórhækkun í för með sér á flutningsgjöldum, sérstaklega út á land, hafa komið fram. En ég vil þó taka skýrt fram að vafalaust hafa komið ýmis önnur ákvæði eins og einhverjar Evrópuskuldbindingar inn í gjaldskrár þeirra og annað slíkt varðandi ökurita, vinnutíma og þess háttar. Það er alveg ljóst að aðilar sem kaupa þessa þjónustu, flutninga þessara aðila út á land, hafa horft á mjög mikla hækkun. Sú hefur átt sér stað í framhaldi af því að á hinu háa Alþingi hefur þungaskattinum verið breytt fram og aftur. Vafalaust hefur það stundum verið í þeirri meiningu að það væri til góðs fyrir neytendur en sennilega oftar orðið til góðs fyrir ríkissjóð í auknum tekjum. Það er t.d. alveg ljóst að í flutningum út á land til einhvers tiltekins staðar sáu menn það gerast að flutningar á 10 kg pakka eða 1 kúbiks fets pakka hækkaði um ein 62% við þessar breytingar. Gjaldskrár þessara aðila hækkuðu um 62% á þessari tilteknu vöru eða úr 400 kr. í 650 kr. Hækkun á 20 kg vöru eða 2 kúbika feta var 38% og hækkun á 30 kg vöru eða 3 kúbika feta vöru var 18% og svona má lengi telja. Það er alveg ljóst að sú breyting sem þarna var gerð varð til þess að vöruverð á landsbyggðinni hækkaði, aukinn flutningskostnaður fór beint út í vöruverðið. Einmitt þetta kemur fram hjá Landvara og þeir margtaka fram að þetta muni leiða til stórhækkunar á flutningsgjöldum til landsbyggðarinnar. Ég held að rétt sé að lesa úr áliti þessara aðila í bréfi til alþingismanna frá 23. nóvember 1999, með leyfi forseta: ,,Það er afar brýnt að stöðva þegar í stað hækkun á þungaskatti á vöruflutninga til landsbyggarinnar og færa til baka af atvinnugreininni yfir á efnisflutninga og annan vörubifreiðaakstur þær 300 millj. sem millifærðar voru af vöruflutningum með lögum í árslok 1998.`` Síðan senda þeir gögn til okkar þar sem koma fram þessi almennu sjónarmið og rökstuðningur fyrir því að skattleggja vöruflutninga til landsbyggðarinnar á annan hátt en á almennan vörubifreiðaakstur í almennum atvinnugreinum eins og við vega- og mannvirkjagerð eins og gert hefur verið fram til 1998. Því vil ég spyrja hv. þm. Vilhjálm Egilsson, formann efh.- og viðskn.: Eru þær breytingar sem hér er verið að gera og eru þær athugasemdir sem Samkeppnisstofnun er að setja fram, eingöngu vegna þess að einhver samkeppnismál eru að þeirra mati brotin með mismun milli vörubifreiðaaksturs og svo aftur landflutninga eða fraktflutninga? Er það vegna þess að menn ímyndi sér að þeir sem eru að flytja möl eða grjót eða eitthvað þess háttar á ákveðnum vörubifreiðum vilji komast í að flytja vörur út á land? Ekki trúi ég því. En í bréfi Landvara fullyrða þeir að til skemmri og lengri tíma litið muni þessi aukna skattheimta á landsbyggðaflutningana koma fram í stórhækkuðum flutningsgjöldum sem mun enn skerða framleiðsluskilyrði fyrirtækja og lífsskilyrði fólks sem þar býr. Er það svo að þær breytingar sem verið er að boða muni hafa enn eina hækkun í för með sér eða er enn einu sinni verið að breyta einhverju kerfi sem við vitum jafnvel ekki hvaða afleiðingar muni hafa gagnvart vöruflutningum til landsbyggðarinnar en þar er málið náttúrlega hvað alvarlegast? Í könnun sem Stefán Ólafsson lektor gerði og beitti sér fyrir og oft er vitnað í, kemur fram að það sem fólk á landsbyggðinni kvartar hvað mest yfir er hátt vöruverð og þetta er auðvitað stærsti liðurinn í því. Það má fara aftur til þess er Skipaútgerð ríkisins var rekin að þar voru vafalaust niðurgreiddir flutningar út á land sem svo voru lagðir af, allt var flutt með bílum. Hefur þetta ekki verið stærsti þátturinn í því að hækka vöruverð á landsbyggðinni? Menn segja e.t.v. að ekki megi mismuna, það megi ekki styrkja þetta og þetta vegna þess að það brjóti jafnræðisreglu og stjórnarskrána o.s.frv. Ég spyr hér og nú: Væri ekki hægt að nota það kerfi sem notað er hér og hefur verið í mjög mörg ár að almenningssamgöngur, strætisvagnarekstur skuli eingöngu borga 30% af þungaskatti eða fá 70% lægri þungaskatt en aðrir? Er ekki þarna komin forskrift fyrir því og er ekki inni í þessu kerfi leið til að nota, til þess að endurgreiða hluta af þungaskatti til flutningsfyrirtækja sem flytja þessar vörur út á land? Ég spyr. Hver er munurinn á þessu? Er ekki alveg hægt að nota þessa leið? Vel getur verið að menn segi að til séu alls konar leiðir til þess að komast fram hjá því að einhverjar verslanir sem selja eitthvað allt annað en matvöru, ef við tökum sem dæmi, færu að færa það allt svoleiðis. Ég held að fyrir okkur sé enginn vandi að finna leiðir gagnvart því ef vilji er fyrir hendi. En það er ansi athyglisvert að 60 millj. kr., jafnvel 70 millj. kr., séu notaðar af þungaskatti til að greiða niður strætisvagnagjöld þar sem strætisvagnar eru reknir. Ég vil taka það skýrt fram að ég hef ekkert á móti því og ég tel það reyndar sjálfsagt mál, ég er ekki að andmæla því. En ég vil segja aðeins og kasta því inn í umræðuna hvort við höfum ekki þarna fordæmi, hvort við höfum ekki leið til að fara inn í það að greiða niður flutninga út á land til að lækka þar vöruverð sem er, eins og ég sagði áðan, hvað mest kvartað yfir þegar menn ræða um mismun milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar. Dæmið sem ég tók áðan um hækkun á flutningi á þessum tilteknu vörum út á land er dæmi sem við höfum og er klárt og hefur komið fram í gögnum sem okkur hafa verið send. Breytingar á þungaskatti hafa leitt þetta af sér. Nú kann svo að vera að með þessum breytingum sé eitthvað verið að ganga í átt til þess að leiðrétta þetta. Ég vil svo segja aðeins í lokin, herra forseti, að ég er mjög hlynntur því sem kemur fram í nál. meiri hluta efh.- og viðskn. sem leggur það til að fjmrh. skipi nefnd sem tæki lögin um fjáröflun til Vegagerðar til heildarendurskoðunar. Ég held að full þörf sé á því og ég held að það sé full þörf á því að skoða þær leiðir sem hægt er að fara. Ég nefni rétt í lokin nýlegt dæmi sem hefur komið fram á hv. Alþingi að endurgreiðslur á þungaskatt til sérleyfishafa á Íslandi eru reglur sem eru í raun og veru mjög furðulegar. Þar kemur fram að Kynnisferðir í Reykjavík, sem hafa sérleyfi milli Reykjavíkur og Keflavíkur og eru 80% í eigu Flugleiða, veltu í kringum 450 millj. á síðasta ári og skiluðu 45 millj. í hagnað. Það fyrirtæki fær með hæstu styrkjum sem sérleyfishafar í landinu fá eða tæpar 8 millj., jafnmikið og ýmis fyrirtæki sem halda uppi samgöngum út á land á mjög fáförnum og erfiðum leiðum. Er eitthvað sanngjarnt við þetta kerfi? Ég segi hiklaust nei. Full þörf er á að taka öll þessi samgöngumál til gagngerðrar endurskoðunar, líka í ljósi þeirra staðreynda að samkeppni í flugi er að leggjast af og flug á ýmsa staði úti á landi er að leggjast af. Flugi til ýmissa staða úti á landi verður ekki haldið við nema styrkir frá hinu opinbera komi til líkt og gert er við strætisvagnaaksturinn þar sem hann er, líkt og gert er við sérleyfisbílahafana þar sem þeir eru og önnur þess háttar atriði. Ég vil segja það aðeins í lokin, herra forseti, að mér sýnist það besta sem kemur fram í tillögunum vera það að lagt er til að allt þetta verði endurskoðað. Ég vildi sjá að endurskoðunin tæki þá mið af því sem ég hef gert að umræðuefni, vöruflutningum og þeim breytingum sem hið háa Alþingi hefur gert undanfarin ár sem hefur tvímælalaust leitt til hækkunar á flutningsgjöldum út á land og sérstaklega á lengri leiðirnar og hækkun vöruverðs á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Það er nokkur atriði. Í fyrsta lagi hafa eigendur vörubíla úti á landi kvartað mjög mikið vegna þess að þeir hafa talið sig búa við mjög rýra samkeppnisstöðu gagnvart þeim sem hafa verið í reglulegum vöruflutningum. Mjög margir af þessum aðilum eiga bíla sem eru búnir til margvíslegra verkefna og menn hafa getað rekið bílana vegna þess að þeir hafa getað farið í margs konar verkefni en þeir hafa ekki talið sig hafa sömu möguleika til að bjóða í einstaka farmflutninga, svo sem fiskflutninga, flutninga með vörur eða einstaka farma vegna þess að þeir væru að greiða hærri þungaskatt en keppinautarnir. Annað sem fram kom er að engar þær kerfisbreytingar sem hafa verið gerðar á gjaldskrá þungaskatts á undanförnum árum hafa leitt af sér eina einustu þörf til þess að hækka gjaldskrá um 18% eða 38% eða 62%. Það eru einhverjar allt aðrar ástæður fyrir því að menn hafa þurft að hækka gjaldskrá um þær prósentur en þær kerfisbreytingar sem hafa verið gerðar á undanförnum árum. Landvari, félag landflutningamanna, kom því miður fram með tölur um hækkaðar álögur vegna þungaskattsbreytinga á undanförnum árum upp á 700 millj. kr. sem voru settar fram í bréfi sem var ritað til efh.- og viðskn. Þær tölur eru algerlega út úr öllum kortum miðað við þær kerfisbreytingar sem hafa verið gerðar. Tekjur ríkissjóðs af þungaskatti á undanförnum árum hafa vaxið mjög verulega. Ýmsar ástæður eru fyrir því. Það hefur verið almenn hækkun á gjaldskrá vegna verðlagsbreytinga. Innheimta hefur verið bætt, það hefur verið fjölgun bíla, það hefur verið meiri akstur vegna aukinna framkvæmda og aukinna umsvifa í atvinnulífinu og síðan hefur kerfisbreytingin komið. Ég fullyrði að kerfisbreytingarnar sem slíkar skýra ekki nema þá hugsanlega eitthvert brot af þeirri aukningu tekna af þungaskatti sem hefur orðið.

Herra forseti. Hér hefur komið fram hjá formanni efh.- og viðskn., hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni, að hann telji að þær kerfisbreytingar sem gerðar hafa verið á þungaskatti undanfarin ár séu ekki neinar forsendur fyrir þeim stórhækkunum sem orðið hafa á flutningsgjöldum sem ég tók hér sem dæmi. Þetta eru bara staðreyndir. Það er langbest að taka bara tölulegar staðreyndir úr reikningum frá þessum fyrirtækjum til fyrirtækja á landsbyggðinni sem þau hafa verið að greiða. Þær tölur sem ég tók hérna sem dæmi frá 1. janúar 1998, og svo aftur hækkunin eftir að síðustu breytingar voru gerðar, sýna að hækkun á flutningi á 10 kg pakka frá Reykjavík til tiltekins staðar á Norðurlandi er 62%. Þetta er um 62% hækkun á eins kúbikfeta pakka. Það er staðreynd. Er hv. þm. Vilhjálmur Egilsson að segja það hér varðandi Landvara og þessa flutningsaðila sem flytja mest vörur á landsbyggðina, vöruflutningafyrirtæki, að einhver skilyrði hafi verið notuð til þess að fara út í stórkostlegar hækkanir án þess að forsendur væru fyrir? Þessi fyrirtæki hafa öll kvartað yfir þeim breytingum sem gerðar voru á þungaskatti hér á árum áður og nefnt að þær hafi haft þessar afleiðingar, þ.e. stórhækkun á kostnaði þessara fyrirtækja sem hafi farið beint út í vöruverðið. Ég spyr bara: Er verið að gera allar þessar breytingar vegna kvartana vörubílstjóra vegna samkeppni gagnvart vöruflutningafyrirtækjum? Ég spyr bara. Þessu er ekkert saman að jafna. Það er tvennt ólíkt að tala um vöruflutningafyrirtæki --- þau eru nú ekkert mörg sem starfa hér á landi --- sem flytja vörur til velflestra staða á öllu landinu eða vörubílstjóra sem eru kannski að nota einhvern annan tíma þegar þeir eru ekki í efnisflutningum til að flytja vörur. Það er mikill munur á þessu.

Virðulegi forseti. Ég vil endurtaka það og stend við það að engar kerfisbreytingar hafa verið gerðar á þungaskattskerfinu sem réttlæta 62% hækkanir á gjaldskrá, engar.  Varðandi tölulegar upplýsingar um flutningskostnað þar sem talað er um tilflutning frá vörubifreiðum yfir á vöruflutningabíla eða landflutninga upp á 700 millj. kr., þá eru þær tölur eru algjörlega víðs fjarri sannleikanum. Ef hv. þm. mundi aðeins leggja hausinn í bleyti og spá í hvað hækkun t.d. upp á hverjar 100 millj. á flutningskostnaði vega yfirleitt í heildarveltu eða heildarflutningskostnaði eða slíkum tölum, þá mundi hann sjá að allar þessar fullyrðingar um að breytingar á þungaskattskerfinu hafi haft þessar miklu hækkanir í för með sér, standast ekki þegar grannt er skoðað.

Herra forseti. Hér kemur hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., aftur og heldur því fram að engar kerfisbreytingar hafi verið forsenda fyrir þeim stórkostlegu hækkunum sem hafa orðið á vöruflutningum út á landsbyggðina. Ég held að ef hv. þm. mundi leggja hausinn í bleyti og hlusta á rök þeirra aðila sem kaupa þessa þjónustu úti á landi og fá að sjá þá reikninga sem ég hef hér verið að vitna til og tala um, þá sæi hann að þessar hækkanir hafa átt sér stað og eru stórkostlegar. Bara rétt hér í lokin, herra forseti. Í bréfi sem Landvari hefur skrifað okkur þingmönnum segir, með leyfi forseta: ,,Til skemmri og lengri tíma litið mun þessi aukna skattheimta á landsbyggðarflutninga koma fram í stórhækkuðum flutningsgjöldum sem mun enn frekar skerða framleiðsluskilyrði fyrirtækja og lífsskilyrði fólks sem þar býr.`` Ég held að þetta sé grundvallaratriðið og ég skil reyndar ekki að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, jafngreindur maður og hann nú er, skuli ekki vera búinn að fá að sjá það frá þessum aðilum úti á landi að þessar hækkanir hafa átt sér stað alveg greinilega og um það þarf í raun ekkert að deila vegna þess að reikningar fyrirtækjanna sýna þetta. Og fyrirtækin kenna m.a. þessum breytingum á þungaskatti um. Mig langar rétt í lokin að spyrja hv. þm. hvort hann væri ekki hlynntur því að nota kerfið sem notað er varðandi endurgreiðslu á þungaskatti fyrir strætisvagnarekstur á Íslandi, þ.e. hvort ekki væri hugsanlega hægt að nota það til þess að endurgreiða hluta af þungaskattinum fyrir vöruflutninga úti á landsbyggðinni og taka þar með þátt í að lækka vöruverð á landsbyggðinni og aðföng til fyrirtækja sem þar starfa.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 933 í 261. máli um breytingu á lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Nefndin fjallaði um málið og fékk á fund sinn Berglindi Ásgeirsdóttur frá félagsmálaráðuneyti, Rúnu Jónsdóttur frá Stígamótum, Georg Kr. Lárusson og Jóhann Jóhannsson frá Útlendingaeftirlitinu, Helgu Haraldsdóttur frá samgönguráðuneyti og Karl Steinar Valsson frá embætti lögreglustjórans í Reykjavík. Jafnframt bárust umsagnir um málið frá Útlendingaeftirlitinu, Bandalagi íslenskra listamanna, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Félagi íslenskra leikara, Bandalagi háskólamanna, Félagi nýrra Íslendinga, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Jafnréttisráði og Miðstöð nýbúa. Þá barst nefndinni erindi frá félagsmálaráðuneyti í tengslum við umfjöllun málsins um breytingu á 13. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga varðandi réttarstöðu erlendra maka íslenskra ríkisborgara. Hæstv. forseti. Nú fer fram heildarendurskoðun á lögum um atvinnuréttindi útlendinga, en samkvæmt upplýsingum frá félagsmálaráðuneyti hefur orðið gífurleg fjölgun í hópi þeirra sem koma hingað til lands í allt að fjórar vikur árlega og stunda vinnu á nektarstöðum í þann tíma á grundvelli undanþágu frá kröfu um atvinnuleyfi. Frumvarpinu er einkum ætlað að veita félagsmálaráðherra skýra lagaheimild til að setja reglur sem skilgreina hverjir falli undir undanþágu b-liðar 14. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga og geti talist listamenn í skilningi laganna. Með því er unnt að gera erlendra nektardansara sem koma hingað til lands í atvinnuskyni háða reglum um atvinnuleyfi. Slíkir dansarar hafa fram til þessa hlotið undanþágu á grundvelli þess að hér sé um listamenn að ræða, en ljóst er að undanþáguákvæði 14. gr. laganna var aldrei ætlað að halda uppi viðvarandi atvinnustarfsemi útlendinga hér á landi með þeim hætti sem orðið hefur. Reynsla erlendis sýnir að slíku umhverfi fylgir iðulega vændi, eiturlyfjasala og önnur neðanjarðarstarfsemi. Umsagnir um málið voru almennt jákvæðar, en í umsögnum Bandalags íslenskra listamanna og Félags íslenskra leikara komu fram efasemdir um réttmæti þess að félagsmálaráðherra setti reglur sem skilgreindu störf listamanna. Buðust samtökin til þess að aðstoða við skilgreiningu á því hver væri listamaður ef verulegur vafi léki á því hvort viðkomandi stundaði listræn störf. Þess skal þó getið að breytingunni er aðeins ætlað að veita félagsmálaráðherra heimild til að skilgreina hverjir eru listamenn í skilningi laga um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 133/1994, og þar með undanþegnir kröfum um atvinnuleyfi, en ekki að ráðstafa réttindum listamanna á annan hátt. Meðan frumvarpið var til meðferðar hjá nefndinni lagði samgönguráðherra fram frumvarp um breytingu á lögum um veitinga- og gististaði, nr. 67/1985, með síðari breytingum (406. mál). Þar er m.a. gert ráð fyrir þremur nýjum flokkum veitingastaða í þeim tilgangi að veita sveitarstjórnum úrræði til að hafa áhrif á hvar rekstur ,,erótískra`` veitingastaða fer fram, en þar er skilgreint hvers konar veitingastaður telst vera næturklúbbur. Í tengslum við frumvarp samgönguráðherra komu fram hugmyndir um hvort ekki væri æskilegt að tilgreina skýrt í lögum um atvinnuréttindi útlendinga hverjir féllu ekki undir undanþágu samkvæmt lögunum miðað við skilgreiningu frumvarpsins á næturklúbbum. Tillaga þess efnis að þeir sem kæmu fram á næturklúbbum féllu ekki undir undanþáguna kom fram við meðferð málsins. Nefndin lítur svo á að hér sé um að ræða ákvæði sem taki ótvírætt til nektardansara og er gerð breytingartillaga um það í sérstöku þingskjali. Nái frumvarpið fram að ganga verður unnt að skylda erlenda nektardansara sem hingað koma frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins til að sækja um dvalarleyfi hér á landi og leggja fram heilbrigðisvottorð. Nefndin lítur svo á að ákvæði frumvarpsins muni auðvelda yfirvöldum að hafa eftirlit með a.m.k. hluta þeirra kvenna sem hingað koma í stuttan tíma árlega í þeim tilgangi að stunda nektardans og þar með sporna við starfsemi hluta þeirra staða sem teljast til næturklúbba, þ.e. hinna ,,erótísku`` veitingastaða. Jafnframt leggur nefndin til breytingu á 13. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 133/1994, samkvæmt tillögu félagsmálaráðuneytis, en henni er ætlað að undanþiggja maka íslenskra ríkisborgara með skýrum hætti frá skilyrðum laganna um atvinnuleyfi, enda hafi þeir fengið dvalarleyfi hér á landi eða afhent skráningaryfirvaldi norrænt flutningsvottorð. Breytingartillaga þess efnis er gerð í sérstöku þingskjali. Við umfjöllun málsins í nefndinni kom fram ábending um að mikil og brýn þörf væri á heildstæðri löggjöf um útlendinga hér á landi og tekur nefndin heils hugar undir það. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem gerð er tillaga um á þskj. 934. Undir þetta nál. rita auk þeirrar sem hér stendur, Guðrún Ögmundsdóttir, Kristján Pálsson, Jónína Bjartmarz, Pétur H. Blöndal, Vigdís Hauksdóttir, Kristján L. Möller, Drífa Hjartardóttir og Steingrímur J. Sigfússon, með fyrirvara. Hæstv. forseti. Það er einnig mikilvægt að þær ráðstafanir sem gert er ráð fyrir í frv. og brtt. auðveldi þeim dönsurum sem hingað koma að leita réttar síns eins og aðrir launþegar á vinnumarkaði geta gert. Samkvæmt upplýsingum Vinnumálastofnunar varðandi skilyrði fyrir atvinnuleyfi verður þrennt að liggja fyrir áður en umsóknir um atvinnuleyfi eru teknar til afgreiðslu: Í fyrsta lagi að Útlendingaeftirlitið hafi veitt útlendingi dvalarleyfi. Í öðru lagi að undirskrifaður ráðningarsamningur til tiltekins tíma eða verkefnis sem tryggi erlendum starfsmanni laun og önnur starfskjör til jafns við heimamenn, sbr. lög um starfskjör launafólks og skyldutryggingar lífeyrisréttinda, nr. 55/1980, liggi fyrir. Ef ástæða þykir er þess krafist að upplýsingar um húsnæðis- og fæðiskostnað komi fram í ráðningarsamningi, enn fremur að atvinnurekandi sjúkratryggi starfsmann þar til hann öðlast rétt til sjúkratrygginga hér á landi eða hlutist til um að hann njóti slíkra trygginga. Í þriðja lagi að umsögn stéttarfélags á staðnum í hlutaðeigandi starfsgrein eða viðkomandi landssambands liggi fyrir. Lögð er áhersla á að umsögn stéttarfélags um atvinnuleyfi sé rökstudd, hvort sem um jákvæða eða neikvæða umsögn er að ræða. Þá getur Vinnumálastofnun ef ástæða þykir til óskað eftir undirritaðri staðfestingu á því frá hlutaðeigandi starfsmanni að hann hafi ekki verið krafinn um greiðslu vegna ráðningar í starf á Íslandi, sbr. 21. gr. laga nr. 13/1997, um vinnumarkaðsaðgerðir og upplýsingum um hver hafði milligöngu um ráðningu. Það verður jafnframt að sanna að raunveruleg þörf sé fyrir erlent vinnuafl. Að síðustu er rétt að geta þess að atvinnurekandi skal leggja fram íslenskt læknisvottorð samkvæmt fyrirmælum landlæknisembættisins þegar eftir komu útlendings til landsins. Atvinnuleyfishafa er óheimilt að láta útlending hefja störf hjá sér fyrr en vottorðið hefur verið lagt fram og einstaklingurinn fengið dvalar- og atvinnuleyfisskírteini í hendur útgefið af Útlendingaeftirlitinu. Brot á þessu geta varðað afturköllun atvinnuleyfisins. Hæstv. forseti. Það er von félmn. að þetta mál fái afgreiðslu á þinginu og bæti nokkuð úr því ófremdarástandi sem hefur verið svo mjög til umræðu í þjóðfélaginu að undanförnu.

Herra forseti. Eins og fram kom í framsögu formanns hv. félmn. hv. skrifa ég undir þetta nál. með fyrirvara og fyrir því liggja aðallega tvær ástæður. Sú fyrri er að ég hef ekki þá tilfinningu að með þessum málatilbúnaði sé í raun og veru verið að breyta neinu sem máli skiptir gagnvart þeirri klámbylgju sem hefur skollið á landinu. Ég neyðist til að segja það, sem er meining mín, herra forseti, að þetta sé í besta falli hálfkák, ef ekki hreinn og klár handarþvottur, gagnvart því ástandi sem hefur skapast hér. Ég sé ekki að þetta lagafrv. geti efni málsins samkvæmt haft nein umtalsverð áhrif á möguleika þessara erlendu starfsmanna til að koma og vinna hér á næturklúbbum eða á klámbúllum, hvað sem menn vilja kalla það. Kemur það til í fyrsta lagi að aðeins hluti af þeim sem þarna starfa, fyrst og fremst konur, hefur komið frá löndum sem eru utan Evrópska efnahagssvæðisins og væntanlega ekki hörgull á að fylla þá í þau skörð með starfsmönnum sem hafa á grundvelli samningsins um evrópskt efnahagssvæði rétt til að koma hingað og leita sér að atvinnu og vinna á grundvelli ákvæða samningsins. Í öðru lagi er sú leið að sjálfsögðu opin að í staðinn fyrir að starfa í mánuð eða tæpan mánuð á grundvelli undanþágunnar að sækja um atvinnuleyfi í einhverjum hollum og mundi þá væntanlega leiða til þess að starfstíminn yrði lengri. Herra forseti. Hin meginástæðan er sú að mér finnst fremur ankannalegt að ganga þannig frá í löggjöf sem snýr að ákveðnum atvinnurétti útlendinga að fela félmrh. að setja nánari reglur og skilgreina hvaða störf skuli falla undir undanþáguheimildir laganna sem eru sniðnar að undanþágum fyrir listamenn. Ég vissi ekki að það væri sérstaklega í verkahring félmrh. að úrskurða um það hvað sé list og ekki list í landinu. Mér finnst þetta allt saman harla vandræðalegt, herra forseti, og ákaflega krókótt leið að því markmiði, sé það markmiðið, að menn vilji setja skorður við þessari starfsemi. Þá á að mínu mati að taka til umfjöllunar aðgerðir sem lúta að því beint að ákveða að hve miklu marki eða með hvaða takmörkunum menn leyfi þessa starfsemi en ekki fjallabaksleiðir af þessu tagi. Sama gildir að mínu mati að mestu leyti um það frv. sem hæstv. dómsmrh. hefur flutt og snýr að sama máli og felur í sér að setja inn í tiltekin lög, sem falla að vísu undir hæstv. samgrh., að flokka skemmtistaði og búa þar til sérstakan flokk fyrir næturklúbba og að ákveða að undir þá falli samkvæmt lagaskilgreiningu í greinargerð erótískir dansstaðir. Það er líka krókótt leið að ætla að setja skorður við þessari starfsemi með því að fara þá leið að fara í gegnum skipulagsaðgerðir sveitarfélaga í þeim efnum. Er þetta ekki þannig, herra forseti, að það eru allir að henda heitu kartöflunni á milli sín og enginn vill halda á henni? Er ekki grundvallarspurning málsins sú, ætla menn að setja skorður við þessari starfsemi eða ekki? Ef menn ætla ekki að gera það, á að fara beinar leiðir í því efni; setja ákvæði sem þessir staðir og starfsmenn verða að uppfylla og ákveða hvað sé leyft og hvað ekki í sambandi við klám og næturklúbba og annað slíkt á Íslandi og framfylgja síðan slíkum lagaákvæðum. Ég minni í því sambandi á frv. sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og Þuríður Backman hafa flutt, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, um að taka tiltekin atriði málsins beint inn í tilteknar greinar hegningarlaga. Þar er verið að leggja til beinar aðgerðir sem ættu að geta haft umtalsverð áhrif og eru þegar farnar að gera það í sumum nálægum löndum. Hitt er svo annað mál, herra forseti, ég sé ekki efni til að fara að leggjast gegn þessum breytingum. Að sjálfsögðu má rökstyðja þær eða stuðning við þær með því að það litla sem er gæti hugsanlega orðið til einhverra bóta. Ég er ekki að útiloka að svo verði, ég vil ekki gerast svo svartsýnn, en ég get ekkert annað en sagt meiningu mína í því, herra forseti, hafandi tekið þátt í að skoða þetta mál í félmn., af góðum vilja og hlustað þar á gesti, að ég hef enga sannfæringu getað fengið fyrir því að með þessum breytingum væri stigið skref sem skipti einhverju máli eða hefði einhver umtalsverð áhrif í þessu sambandi, ég hef bara ekki þá sannfæringu, herra forseti. Mér finnst þetta vera svo máttleysislegt að það hefði ekki verið heiðarlegt af mér að samþykkja þetta með þögninni án þess að láta efasemdir mínar í þessum efnum koma fram.

Hæstv. forseti. Það var heldur ekki meining okkar sem erum í félmn., auk hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að við höfum leyst til eilífðar þann vanda sem er við að fást. Hins vegar finnst mér nokkuð langt seilst hjá þingmanninum að halda því fram að þetta hafi engin áhrif. Það hefur í fyrsta lagi þau áhrif að þeim stúlkum sem þarna koma við sögu eru tryggð ákveðin réttindi. Að mínu áliti er það það merkasta sem hér kemur fram því það er ekki vansalaust sem við heyrðum, m.a. í félmn., að þarna væru hreint og beint brotin mannréttindi á þeim stúlkum sem koma fram á þessum stöðum. Hins vegar skiptir auðvitað máli varðandi frv. samgrh. að borgaryfirvöld og sveitarfélög geti haft einhvern umsagnarrétt um það hvar slíkir staðir þar sem þessi starfsemi fer fram, slík dansstarfsemi eða hvað á að kalla það, erótískir veitingastaðir eins og við segjum í nál., eru staðsettir í skipulaginu. Það skiptir mjög miklu máli ef menn ætla að reyna að sporna eitthvað við þessari starfsemi. Varðandi skilgreiningu á því að félmrh. hafi heimild til að skilgreina hverjir eru listamenn er það eingöngu í skilningi þessara laga um atvinnuréttindi útlendinga.

Herra forseti. Ef málið hefði snúist um það að menn vildu tryggja að ekki væri brotinn réttur á þeim ógæfusömu konum sem eru í því mansali sem þarna á sér stað, eins og því miður er ástæða til að ætla að sé, hefði sömuleiðis í því tilviki verið miklu nærtækari leiðir til í því efni en sú sem hér er farin, að fara inn í þetta í gegnum lög um atvinnuréttindi útlendinga. Varðandi það að henda svo hinum þætti málsins í sveitarfélögin og ætla sér að hafa áhrif á þessa starfsemi með þeim einum hætti að hugsanlega geti þetta haft áhrif á staðsetningu hennar innan sveitarfélaga, þá er það, herra forseti, svo langsótt leið að allir hljóta að sjá að menn eru að fara algjörar fjallabaksleiðir. Kannski er það þannig að menn bara finni enga leið til þess að fara beint í þessi mál eða treysti sér ekki í það, þá eiga menn líka að segja það en ekki gefa í skyn að með þessum krókaleiðum sé líklegt að menn nái einhverjum umtalsverðum árangri. En ef menn taka þessa starfsemi, næturklúbbana, sem á með vissum hætti að lögleiða hér, þ.e. í frv. samgrh., á þá að gera það með því að gera þessa leið í gegnum skipulagslögin að þeim mögulega, en ekki að setja ákvæði um hvaða skilyrði þessi starfsemi þarf að uppfylla? Hvaða reglur verða settar þarna? Hvað með eftirlit á þessum stöðum? Hvað með starfsleyfi handa þeim? Þá væri þó frekar von til þess að þeir sem eiga að reyna að halda uppi lögum og reglu, hafa eftirlit, hefðu sterkari stöðu til þess. Ég held að það sé miklu frekar vandinn í þessu máli en það sem við erum að koma að með atvinnuréttindi útlendinga eða skipulagsþáttinn. Það er spurning um lagaumhverfið sem lögreglan hefur t.d. til þess að hafa eftirlit með þeirri starfsemi sem þarna fer fram, að svo miklu leyti sem það er niðurstaða manna að ekki verði spornað gegn henni.

Hæstv. forseti. Ég held að það hafi ekki verið meiningin með þessu frv. að banna fólki að koma fram nakið. Það er annarra laga að fást við það. Hér er verið að reyna að hafa einhverja stjórn á því hverjir koma þarna að og að lögreglan geti haft eftirlit með starfseminni. Það er mjög mikilvægur þáttur í þessu og kom einmitt fram í félmn. hjá þeim aðilum, bæði frá Útlendingaeftirlitinu sem komu á fund nefndarinnar og eins frá Karli Steinari Valssyni, frá embætti lögreglustjórans í Reykjavík, að þeir töldu að það skipti gífurlega miklu máli að hafa heimildir til að hafa eftirlit inni á þessum veitingastöðum. Það er auðvitað svo að starfsemi veitinga- og gististaða fer eftir þeim lögum sem fjalla um þá og ýmis skilyrði eru fyrir því hvað menn þurfa að uppfylla til að reka veitinga- og gististaði sem kemur fram í þeim lögum. Það sem menn eru að reyna að fást við með því að flokka veitingastaðina niður er að skilgreina næturklúbba. Þegar sú flokkun liggur fyrir er það mikilvægt atriði sem sveitarstjórnirnar geta þá gripið til, að kveða á um það í skipulagstillögum hvar slíkir staðir mega vera.

Herra forseti. Næturklúbbafrv. hæstv. samgrh. á væntanlega eftir að koma til umræðu og við getum þá skipst á skoðunum um það. Ég vil segja um þetta mál í heild sinni að vandinn í hnotskurn er sá að menn hafa flotið sofandi að feigðarósi. Fyrir um tveim, þrem árum var málið tekið upp á Alþingi af hv. þáv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, og hann spurði nokkurra gildra spurninga einmitt um þetta mál. Þar bar m.a. á góma af hans hálfu hvort meiningin væri að starfsmenn á þessum stöðum hefðu atvinnuleyfi og var hlegið mikið að því, þótti voðalega fyndið. Enginn sá ástæðu til þess að hafa af þessu nokkrar áhyggjur. Síðan eru þessir klúbbar líklega farnir að skipta tugum og mönnum blöskrar það sem þarna fer fram. Það hafa verið að koma fram í dagsljósið margar mjög neikvæðar upplýsingar um þessa starfsemi og afleiðingar hennar, óheyrileg fjárútlát og aðra hluti sem þarna hafa átt sér stað. Þá vakna menn upp við vondan draum, eftir að hafa galopnað allar dyr og verið steinsofandi í þessu máli og þá ríkir ráðleysi. Þá ríkir ráðleysi og ekki virðist vera kjarkur til þess að fara beint í málið og jafnvel ákveða hvort menn vilji yfir höfuð hafa þessa starfsemi í landinu, a.m.k. ekki setja henni mjög þröngar skorður og takmarka hana. Ekki bara vegna hennar sjálfrar sem slíkrar og þess sem þarna gerist heldur vegna þeirra hluta sem eru fylgifiskar hennar út um allan heim þar sem klámiðnaðurinn er auðvitað skjól og uppspretta annarra og enn þá verri hluta. Þetta er málið í hnotskurn og það held ég að sýni sig líka í þeim vandræðalegu viðbrögðum sem eru á ferðinni af hálfu stjórnvalda, að menn hafa vaknað upp við vondan draum eftir að hafa sofið á verðinum. Nú ríkir hálfgert ráðleysi gagnvart því hvað sé hægt að gera eða hvað eigi að reyna gera, en menn finna þrýstinginn á að eitthvað sé þá reynt. Það er auðvitað það sem er á ferðinni. Ég vil svo endurtaka það sem ég sagði áðan að ég útiloka ekki að í þessu geti verið fólgin einhver lítils háttar bót en ég óttast að hún verði lítil.

Herra forseti. Þetta hafa verið mjög fróðleg orðaskipti á milli fulltrúa í hv. félmn. Það sem þeim kemur saman um er að hér hefur ríkt ófremdarástand. Það er mjög mikið vandamál að átta sig á hvernig á að komast fyrir þetta ófremdarástand og hvaða úrbætur er hægt að gera. Athyglisvert er að þrátt fyrir að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi verið með fyrirvara í nefndinni skrifar hann þó undir þetta nál. og allir þingmenn í félmn. sameinast um að taka þetta skref, jafnvel þó þeir hafi ekki tilfinningu fyrir því að þetta breyti klámbylgjunni mjög mikið og þetta sé e.t.v. hálfkák eða kattarþvottur, þá er þetta eitt af því sem þarf að gera og e.t.v. til bóta. Ég ætla að taka undir það að við höfum brugðist seint við vandamálinu. Ég tel að ástæðan sé sú sem hefur hitt okkur fyrir áður að okkur hættir afskaplega oft til að halda að eitthvað óþægilegt eða ósiðlegt og ljótt þrífist ekki eins í samfélagi okkar og hjá öðrum þjóðum og í stærri samfélögum. Þrátt fyrir að staðreyndin sé sú að það hefur alltaf hitt okkur fyrir, að það sem finnst annars staðar, finnst líka hér. Ég held að það sé sú hugsun að við séum betri og fallegri sem blekkir okkur. Þá bregður okkur þegar staðreyndin blasir allt í einu við, hvort sem það er einhver tegund siðleysis eða annar vandi að þetta er að finna hjá okkur og að í þjóðarsál okkar eru sömu langanir til að gægjast inn fyrir þetta framandi og ósiðlega eins og annars staðar. En það sem skiptir máli er umræðan um þessa erótísku staði, klámbylgjuna, og misnotkun á ungum stúlkum sem koma erlendis frá til þess að troða hér upp, sækja sér pening og hafa í einhverjum tilfellum verið til þess lokkaðar, eða jafnvel fluttar til Norðurlanda eða Vestur-Evrópu, til að sinna lágum hvötum þeirra sem vilja fá stúlkur til að horfa á, leika sér að eða gæla við og tengslin við fíkniefnavandann. Það er alveg ljóst að þetta tvennt tengist oft hvað öðru. Við höfum verið að bregðast við umræðunni að sumu leyti með upphrópunum og að sumu leyti í hálfgerðri uppgjöf af því við vitum ekki nákvæmlega hvernig á að taka á þessum málum. Það er gott að þeim stúlkum sem hingað koma, kannski vegna blekkingar, e.t.v. vegna einhvers konar þrýstings eða misnotkunar, séu tryggð ákveðin réttindi. Það ætti að einhverju leyti að koma í veg fyrir mannréttindabrot. Það hjálpar e.t.v. eitthvað að sveitarfélög fá um það að segja hvar slíkir staðir eru staðsettir innan þeirra en við skulum gera okkur grein fyrir því að þegar farið er með þessar sýningar út á land eru þær settar niður einhvers staðar í þessum litlu sveitarfélögum og sett á einhvern stað sem er laus og hægt er að vera með slíkar uppákomur og að þau ákvæði sem getið er um í nál., að flokka samkvæmt frv. samgrh., að vera með mismunandi flokka veitingastaða þannig að sveitarfélög eða sveitarstjórnir geti ráðið hvar rekstur slíkra veitingastaða fer fram á e.t.v. fyrst og fremst við um Reykjavík. Þess vegna er greinilegt að frv. samgrh. er eitthvað til bóta þó það sé ekki fullnægjandi. Það frv. hér, sem er verið að afgreiða, er eitthvað til bóta þó ekki sé búið að leysa vandann. Hvað er þá verið að gera? Það er verið að fara þessar krókóttu leiðir eins og hér kom fram, að reyna að ákveða hvar næturklúbbar eiga að vera því það á að leyfa þeim að þróast hér eins og annars staðar, hvernig skorður á að setja þeim og hvað á að vera leyft og hvað er bannað. Við erum að tala um klúbba með danssýningum og í einhverjum tilfellum er hægt að hugsa sér klúbba með danssýningum þar sem þeir sem fram koma eru örugglega listamenn og enginn ætlar að setja því skorður. Síðan eru e.t.v. einhverjir klúbbar eins og þeir sem við erum að tala um, þar sem eru danssýningar og við metum svo að þeir sem fram koma eru ekki listamenn. Þetta verður vandi félmrh. og þess vegna er hægt að taka undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að þetta verður vandræðalegt en það er líka mjög mikilvægt að reyna taka þetta skref eins og þau önnur sem verið er að taka í þessum efnum. Ég tek eftir því í lok nál. er þess getið að við umfjöllun málsins í nefndinni hafi komið fram ábending um að mikil og brýn þörf væri á heildstæðri löggjöf um útlendinga hér á landi. Nefndin tekur undir það og ég tek heils hugar undir það líka. Það er vandræðagangur í öllu sem lýtur að meðferð og þeim römmum sem snúa að útlendingum í löggjöf okkar. Mestur vandi er í því sem snýr að flóttamönnum í löggjöf okkar og það hefur átt að taka á því núna í nokkur ár. Það var sýnt frv. í fyrra, svo seint, að það fékk enga meðhöndlun hér og það er ekki farið að koma inn í þingið enn þá. Að sumu leyti mætti halda að stjórnvöld væru haldin fælni hvað það varðar að reyna að taka heildstætt á málum útlendinga. Það er ekki boðlegt fyrir Alþingi að láta þessi mál rekast áfram eins og þau hafa gert að mörgu leyti á liðnum árum. Þess vegna, herra forseti, kem ég upp og er í raun og veru á vissan hátt að lýsa yfir stuðningi við þessa afgreiðslu þó ég geti á sama tíma tekið heils hugar undir bæði gagnrýnina á þörfina á heildstæðri löggjöf um útlendinga og þá gagnrýni sem fram kom hjá Steingrími J. Sigfússyni. Við erum ekki að leysa ófremdarástandið og við erum að flytja vandann til með einhverjum hætti og nú erum við búin að setja hluta af honum inn á borð félmrh. og við vitum að það verður mjög erfitt fyrir hann að kveða upp úr um suma af þessum hlutum. Annan vanda erum við að flytja yfir til sveitarfélaganna og þau eiga að finna erótísku veitingastöðunum stað einhvers staðar í skipulagi sínu og við vitum líka að það verður mjög erfitt að halda um það. Ef ég ætti lausnina á því hvað ætti að gera þá mundi ég koma með hana hér og nú. Þetta dæmi er flóknara en svo. En það er eitt sem okkur ber að gera, það er að skoða þessi mál frá öllum hliðum og eins og ég sagði í upphafi máls míns, ekki síst að reyna að vera með skipulega og heildstæða umræðu um fíkniefnavandann og allt sem hangir utan á honum. Vegna þess, og það verða lokaorð mín, herra forseti, að þann dag sem ríkisstjórnin ákvað að við værum með fíkniefnalaust Ísland 2002, þá var umræðan í sölum Alþingis vönuð, ef ég má nota það orð, og síðan hefur ekki verið almennileg umræða hér svo nokkru nemi. Full ástæða væri til þess að reyna að taka upp slíka umræðu áður en þing hverfur í sumarhlé að vori.

Herra forseti. Mér fannst gæta aðeins misskilnings hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur varðandi það hvað sú brtt. innifelur sem félmn. leggur til. En í brtt. segir í 2. lið: ,,Við 14. gr. laganna bætast tvær nýjar málsgreinar sem orðast svo: Þeir sem koma fram á næturklúbbum falla ekki undir þessa undanþágu.`` Ekki mun þýða fyrir næturklúbba að óska eftir því að fram komi einhverjir á þeim stöðum undir því yfirskyni að þeir séu listamenn. Þó svo að þeir séu flokkaðir sem listamenn eftir einhverjum reglum þarf samt undanþágu fyrir atvinnuleyfi samkvæmt lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Þeir sem koma fram á næturklúbbunum eru því ekki undir neinum kringumstæðum undanþegnir lögunum. Til frekari áréttingar þá er síðasta málsgreinin: ,,Ráðherra getur sett reglur sem skilgreina nánar einstök störf sem falla undir undanþágu skv. 1. mgr.``

Herra forseti. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir þessu og ég mun eins fulltrúar Samfylkingarinnar í félmn. styðja frv. og hjálpa til við að gera það að lögum. Það breytir ekki þeirri afstöðu minni að það þarf að gera miklu meira og að við erum í vanda. Þetta er eitt skref, það hjálpar eitthvað en þetta leysir ekki þann vanda sem við stöndum frammi fyrir. Allt sem ég hef sagt í fyrri ræðu minni stendur en ég mun styðja þetta mál.

Hæstv. forseti. Það hefur áður komið fram að við reiknum alls ekki með því að þetta leysi allan þennan vanda. Þessi tvö lagafrv. eru hins vegar tilkomin vegna starfa nefndar þar sem ráðuneyti og Reykjavíkurborg, lögreglan og fleiri aðilar áttu fulltrúa. Sú nefnd komst að þeirri niðurstöðu að þetta væri það sem hægt væri að gera sem bráðaaðgerð en ég reikna með að yfirvöld hafi þetta áfram til umfjöllunar til að athuga hvað er hægt að gera til þess að sporna frekar við starfseminni teljist hún óæskileg.