Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Við umræðurnar í gær kom fram tillaga frá flutningsmanni um að máli þessu yrði vísað til hv. landbn. Við það voru hins vegar gerðar athugasemdir þar sem þessi málaflokkur heyrir undir umhvrn. og lögin voru til umfjöllunar hjá hv. umhvn. á sínum tíma. Forseti vill því spyrja hvort gerð sé formleg tillaga um aðra nefnd, því hann lítur svo á að það hafi ekki enn verið gert. Komi fram önnur tillaga verður að sjálfsögðu að hafa atkvæðagreiðslu um nefndina. Er gerð tillaga um aðra nefnd? 

Það stendur líkt á um 5. dagskrármálið og um það 3. sem við vorum að fjalla um áðan að gerð var tillaga um að málinu skyldi vísað til hv. umhvn. Spurningin er þá sú með tilliti til þeirrar umræðu sem þá fór fram hvort gerð sé tillaga um annað. 

Nú hefst utandagskrárumræða um menntun, mannauð og hagvöxt. Málshefjandi er hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir. Hæstv. menntmrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 50. gr. þingskapa og er hálftíma umræða.

Herra forseti. Menntamál hafa verið á hvers manns vörum að undanförnu, ekki síst vegna svokallaðrar TIMSS-könnunar vegna þess að ákveðið hefur verið að birta niðurstöður samræmdra prófa. Í síðustu viku var greint frá tveimur athugunum á arðsemi menntunar. Önnur könnunin var gerð af Hagfræðistofnun háskólans að beiðni menntmrh. og hin af hagfræðingum BHM og Félags ísl. hjúkrunarfræðinga. Þrátt fyrir mismunandi aðferðafræði og forsendur eru niðurstöður beggja kannananna samhljóma að því leyti að almennt er arðsemi menntunar neikvæð á Íslandi. Með öðrum orðum tapar fólk fjárhagslega á því að afla sér menntunar ef miðað er við ævitekjur. Tilkostnaðurinn við það að afla sér menntunar er of mikill og launin of lág að lokinni menntun til að það borgi sig efnahagslega að afla sér háskólamenntunar með nokkrum undantekningum. Námslánin, vinnutap vegna færri starfsára og skattalegt óhagræði við styttri starfsævi, t.d. varðandi persónufrádrátt og barnabótaauka, kosta meira en svo að launin sem eru í boði standi undir sambærilegum kjörum og t.d. hópar án háskólamenntunar njóta í VR eða BSRB. Nýleg könnun Verslunarmannafélags Reykjavíkur leiddi í ljós að meðallaun félagsmanna sem lokið höfðu grunnskólaprófi eru ríflega 160 þús. kr. og meðallaun háskólamenntaðra VR-félaga reyndust hin sömu. Sama könnun sýndi að meðallaun karla innan VR er um 180 þús. á meðan meðallaun kvenna eru um 120 þús. Enn einu sinni kemur hinn illræmdi launamunur kynjanna í ljós en könnun Félagsvísindasstofnunar frá árinu 1995 á kynbundnum launamun benti til að launamunur kynjanna ykist með vaxandi menntun. Þjóðhagsleg arðsemi menntunar þykir lág á Norðurlöndum en var þó jákvæð upp á 6% fyrir karla í Svíþjóð árið 1991. Eina menntunin sem gefur viðunandi arðsemi samkvæmt greinargerð Hagfræðistofnunar er stúdentspróf eða bóklegt framhaldsnám hjá körlum og BS-nám kvenna. Samkvæmt skýrslu BHM er arðsemi menntunar almennt neikvæð nema hjá verkfræðingum og viðskiptafræðingum þar sem hún er 5--11%. Þó að fólk fái vissulega ýmislegt annað út úr menntun sinni en efnahagsleg gæði, þá er það alvarleg staðreynd að arðsemi menntunar skuli almennt vera neikvæð, alvarleg vitneskja sem verður að bregðast við strax. Að öðrum kosti verður erfitt að sjá hvernig á að telja ungu fólki trú um að menntun borgi sig, ungu kynslóðinni sem ef eitthvað virðist meira efnishyggjufólk en kynslóðirnar á undan. Af þessu tilefni vil ég beina eftirfarandi spurningum til hæstv. menntmrh. sem talsmanns ríkisstjórnarinnar í menntamálum: 1. Hyggst menntmrh. og ríkisstjórnin grípa til einhverra aðgerða strax eða á næstunni í því skyni að minnka námskostnað fólks, t.d. með breytingum á lögum og reglum um Lánasjóð ísl. námsmanna? Ef svarið er já, hvaða aðgerðir eru fyrirhugaðar? Ef svarið er nei, hvers vegna ekki? 2. Mun menntmrh. og ríkisvaldið, sem einn stærsti vinnuveitandi háskólamenntaðs fólks, taka mið af ofannefndum staðreyndum í komandi kjarasamningum og þá hvernig? Að mati BHM þurfa laun BHM-manna að hækka um 42,5% til að einstaklingarnir tapi ekki fjárhagslega á því að mennta sig miðað við ævitekjur. Hvernig hyggst menntmrh. bregðast við þessum upplýsingum í bráð og lengd? Virðulegi forseti. Í áðurnefndri greinargerð Hagfræðistofnunar til menntmrh. um menntun, mannauð og framleiðni kemur skýrt fram að Íslendingar byggja afkomu sína að langmestu leyti enn á náttúruauðlindum landsins og að verulega þarf að efla mannauðinn til að við verðum samkeppnisfær við annað vinnuafl Evrópska efnahagssvæðisins. Þá eru færð rök fyrir því að aukin og bætt menntun auki framleiðni og hagvöxt þjóða og bent á að stjórnvöld geti haft áhrif á mannauðinn með því að hvetja einstaklinga til menntunar og að efla rannsóknir og menntakerfið sjálft. Auk niðurskurðar sem snertir grunnskólann á undanförnum árum eins og fækkun lögbundinna kennslustunda, fjársvelti Námsgagnastofnunar og frestun á lengingu B.Ed.-prófsins í kennaraháskólanum og almennur niðurskurður til framhaldsskólans og vanræksla á uppbyggingu á starfsnámi þar, þá er verulegt áhyggjuefni hvað hefur verið að gerast í Háskóla Íslands. Einn aðalmælikvarðinn sem notaður er til að meta gæði háskólanáms auk afkasta kennara við rannsóknir er hlutfallið á milli kennara og nemenda. Á undanförnum árum hefur verulega sigið á ógæfuhliðina að því leyti þar sem fjárveitingar til háskólans hafi ekki aukist samfara fjölgun stúdenta. 
             Herra forseti. Því vil ég af þessu tilefni spyrja að lokum hvort menntmrh. eða ríkisstjórnin hyggjast grípa til aðgerða til að efla menntun, mannauð og rannsóknir og þá hverra. Þar sem hagrannsóknir nota oft opinber útgjöld hins opinbera til háskólamenntunar sem mælikvarða á mannauð spyr ég að síðustu hvort fyrirhugað er að setja aukið fé í menntakerfið og til rannsókna það sem eftir lifir kjörtímabilsins.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. fyrir að óska eftir þessum umræðum um greinargerð sem ég fól Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að taka saman um tengsl menntunar, mannauðs og hagvaxtar. Meginniðurstaða greinargerðar Hagfræðistofnunar er að skýr tengsl séu á milli hagvaxtar og menntunar. Líkur eru á að 1% hækkun á meðalskólagöngu vinnuafls leiði til 0,3% hagvaxtar á tilteknu ári að öðru óbreyttu. Í greinargerðinni eru raktar leiðir sem Hagfræðistofnun telur að stjórnvöld geti farið til að bæta menntunina og auka hagvöxtinn. Ég óskaði eftir umræddri greinargerð til að stuðla að málefnalegum umræðum í þjóðfélaginu um þessa þætti og þá sérstaklega hvað megi bæta í menntakerfinu til að hagvöxtur aukist. Það er miður að hv. þm. skuli ekki minnast á þessa meginniðurstöðu Hagfræðistofnunar heldur einungis leggja áherslu á þá þætti sem neikvæðir eru þegar rætt er um menntun og gildi hennar. Tel ég að þessi áhersla hv. þm. sé ekki til þess fallin að hvetja ungt fólk til framhaldsnáms. Greinargerðin hefur verið lögð fyrir ríkisstjórn til kynningar. Nú þegar og áður en greinargerðin var lögð fram hafa verið teknar ákvarðanir sem styrkja munu Lánasjóð ísl. námsmanna. Við afgreiðslu fjárlaga ársins 1997 var t.d. ákveðið að auka framlög til sjóðsins um 100 millj. kr. Á næstunni verður lagt fram frv. til laga um breyting á lögum um LÍN þar sem m.a. er kveðið á um lækkun á endurgreiðslubyrði námsmanna. Við úthlutun úr lánasjóðnum er tekið tillit til ýmissa félagslegra aðstæðna námsmanna og aukin fjárveiting til sjóðsins mun að hluta til stuðla að meiri félagslegri jöfnun námsmanna. Hagfræðistofnun leggur hins vegar áherslu á að hvetja eigi nemendur til dáða með umbunarkerfi. Í því gæti t.d. falist að þeir nemendur sem standa sig vel í námi njóti meiri styrkja frá ríkinu en aðrir. Þegar ég kynnti greinargerð Hagfræðistofnunar opinberlega óttaðist ég að hin málefnalega umræða sem ég var að vonast eftir gæti týnst í umræðum um kjaramál sem yfirleitt einkennast af hagsmunum ákveðinna stétta og heildarmyndin týnist. Það virðist ætla að verða reyndin hér í dag ef marka má orð hv. þm. sem hóf þessa umræðu. Talsmenn launþega hafa undanfarna mánuði lagt mesta áherslu á að lægstu taxtar hækki og launabilið í landinu minnki. Mér virðist sú krafa ekki vera í samræmi við óskir BHM um að laun háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna hækki um 42,5% líkt og kemur fram í nýlegri skýrslu bandalagsins um ævitekjur og arðsemi menntunar. Ég er hins vegar ekki í þeirri aðstöðu að svara fyrir hönd samninganefndar ríkisins en hún kemur fram fyrir hönd ríkisvaldsins og svarar kröfugerðum samningsaðila ríkisins. Í skýrslu Hagfræðistofnunar kemur hins vegar fram að launabilið milli menntaðra og ómenntaðra einstaklinga hafi mjókkað hér á landi síðustu áratugi og Hagfræðistofnun bendir á að til að arðsemi menntunar á Íslandi verði jákvæð þurfi annaðhvort að styrkja nemendur í námi mun meira en nú er gert eða meta menntun meira í launum og stofnunin segir að sennilega sé breytt tekjuskipting vænlegri þar sem frekari styrkir en nú eru komi hinum efnameiri frekar til góða en hinum efnaminni. Staðreyndin er sú að auknu fjármagni hefur verið varið til menntakerfisins undanfarin ár. Þegar bornar eru saman fjárveitingar á milli áranna 1996 og 1997 er aukningin liðlega 170 millj. kr. Í þeim samanburði er grunnskólanum hins vegar sleppt vegna flutnings hans til sveitarfélaganna en töluvert meira fé er varið til grunnskólastarfs núna heldur en á síðasta ári. Jafnframt kemur það fram í greinargerð Hagfræðistofnunar að útgjöld á ársverk í rannsóknum og þróun hafa tvöfaldast á tímabilinu 1971--1993 og útgjöld á hvern Íslending tæplega fjórfaldast. Þetta er umtalsverður árangur en vissulega má gera betur og að því er stefnt. Mörg mikilvæg verkefni eru í gangi í menntmrn. og má þar t.d. nefna umfangsmikla endurskoðun á námskrám grunnskóla og framhaldsskóla en námskráin leggur grunninn að skólastarfi í landinu. Í greinargerð Hagfræðistofnunar eru lagðar fram mjög athyglisverðar tillögur sem flestar eru í samræmi við þá menntastefnu sem ég hef fylgt. Að þeim verður hugað með bætta menntun að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Svo lengi sem ég man hafa Íslendingar, einkum á hátíðum og tyllildögum, talað um gildi menntunar. Aðeins einn mælikvarði er á slíka stefnu: Hvernig eru framkvæmdir? Þær má skoða á ýmsum sviðum þjóðlífsins, hvernig hin íslenska menntastefna er. Ég nefni í fyrsta lagi að fjárframlög hins opinbera hér hafa um áratuga skeið verið með því lægsta sem þekkist í löndum OECD og þar er sekt allra stjórnmálaflokka söm. Ég nefni í öðru lagi að enn þann dag í dag er verið að ráða kennara sem hafa nánast enga framhaldsmenntun í þeim greinum sem þeim er ætlað að kenna nemendum sínum. Laun eru ekki til þess að laða hæfasta fólkið að skólum landsins. Ég nefni í þriðja lagi að um árabil hefur það tíðkast að fjömiðlar og foreldrar hafa haldið uppi neikvæðri umræðu um skólafólk og skólastarf með þeim afleiðingum m.a. að virðing nemenda fyrir starfinu dvínar og langt er komið með að brjóta niður sjálfsvirðingu kennarastéttarinnar. Ég nefni í fjórða lagi að aðilar vinnumarkaðarins og skólar hafa einangrast hvor frá öðrum og ríkir jafnvel tortryggni á milli þeirra, enda er staða starfsmenntunar hér á land til skammar og smánarblettur. Ég nefni í fimmta lagi að símenntun íslenskra fyrirtækja er 0,12% af launaveltu. Það land í Evrópu sem næst kemur hefur 0,79%, Grikkland, en Danir og Þjóðverjar til samanburðar hafa 5%, enda framleiðni íslenskra fyrirtækja afar lág. Þessi dæmi segja okkur að á borði er skilningur á menntun sem tæki til framfara takmarkaður hér á Íslandi meðal stjórnmálamanna og þjóðarinnar. Það er þessi tvískinnungur sem er þjóðarböl. En ég fagna og þakka hæstv. menntmrh. fyrir það framtak að beita sér fyrir þessari skýrslu. Ég trúi því að hún geti orðið gott vopn fyrir skilningi á því að menntun sé forsenda fyrir framförum á Íslandi.

Herra forseti. Umræða um skólamál hefur verið mikil og vaxandi á síðustu árum hér á landi og er það vel. Augu manna hafa opnast enn betur fyrir því að það skiptir sköpum fyrir velferð þjóðarinnar og lífskjör hennar í framtíð að forgangsraðað sé í þágu menntunar og þá dugar ekkert annað en það besta okkur til handa. Á undanförnum árum hafa stjórnvöld lagt stóraukna áherslu á að bæta menntun í landinu. Ný lög hafa verið sett um grunn- og framhaldsskóla þar sem áhersla er á að lengja skólatímann, nýta hann betur, gera meiri kröfur til árangurs í skólakerfinu, auka fjölbreytni í framhaldsmenntun, einkum starfsmenntun en þar stöndum við öðrum þjóðum að baki. Í kjölfar nýrrar lagasetningar hefur almenningur fengið meiri upplýsingar um skólastarf og árangur þess en áður hefur tíðkast. Tækniframfarir setja nú svipmót sitt á veröldina. Þær breytingar á atvinnuháttum sem þeim fylgja krefjast skjótrar aðlögunar vinnuaflsins að tækninýjungum. Leggja þarf aukna áherslu á tengsl menntunar og atvinnulífs. Starfs- og endurmenntun verður æ gildari þáttur í menntakerfinu og rekstri fyrirtækja. Það er liðin tíð að menn mennti sig til lífstíðar í eitt skipti fyrir öll. Nú er nauðsynlegt að einstaklingarnir geti tileinkað sér nýja þekkingu og tækni og nýtt hana í starfi. Samkeppnisstaða og hagsæld þjóða ræðst í ríkum mæli af öflugri rannsóknarstarfsemi og nýtingu þekkingar og tækni í atvinnulífinu. Enginn vafi er á því að þær þjóðir sem lagt hafa kapp á góða menntun, einkum á lægri skólastigum, skara nú fram úr á ýmsum sviðum og hefur tekist að öðru jöfnu að auka framleiðni og þar með tekjur á mann. Með öðrum orðum er beint samband á milli menntunarstigs þjóða og efnahagslegrar hagsældar. Við Íslendingar verðum að meta menntun betur til launa en gert er í dag því þrátt fyrir allt þarf fólk viðurkenningu á því að menntun borgi sig. Menntun og gæði hennar er undirstaða allra framfara og sterkasta vopnið til að byggja upp öflugt atvinnulíf þjóðinni til hagsældar og gagns.

Herra forseti. Um hvernig menntun biður atvinnulífið og fyrir hvaða þekkingu er það tilbúið að borga? Íslenskt atvinnulíf byggir enn fyrst og fremst á nýtingu auðlinda náttúrunnar. Landbúnaður og sjávarútvegur virðast hins vegar, líka þegar horft er til umheimsins, gera minni menntunarkröfur en t.d. iðnaður og þjónusta ýmiss konar. Hagsaga heimsins birtir okkur líka þá mynd að það sem mestu ráði um auðlegð þjóðarinnar sé mannauðurinn, menntun og menning fólksins en ekki endilega auðlindir náttúrunnar. Við höfum byggt hagvöxt okkar á því að sækja fastar í auðlindir sjávar og færa út landhelgina. Í kjölfar þeirrar kreppu sem hófst árið 1987 og stóð allt fram á síðustu ár, og orsakaðist m.a. af lækkandi fiskverði og minnkun þorskstofnsins, hefur okkur hins vegar orðið ljósar að góð og batnandi lífskjör í landinu verða í framtíðinni því aðeins tryggð að við finnum okkur og þróum aðrar arðbærar atvinnugreinar við hlið hinna hefðbundnu. Þær atvinnugreinar verða að byggja á mannauði, á þekkingu því við verðum að líta til þess að lífskjörin hér almennt verði samkeppnishæf við það besta. Spurningin er hvernig við getum hraðað þróuninni, hvernig við getum ýtt undir vöxt þeirra atvinnugreina sem krefjast þekkingar og eru tilbúnar að greiða fyrir hana. Við jafnaðarmenn höfum flutt frv. til laga um skattívilnanir handa þeim sem leggja fjármuni til menningarmála og vísindalegrar rannsóknarstarfsemi. Það er ein þeirra leiða sem mælt er með til að örva nýsköpun. Það er auðveldast í bili, herra forseti, að leggja áfram fjármuni í fortíðina til að viðhalda óbreyttu ástandi. Þá tilhneigingu sjáum við hjá ríkisstjórninni. Það sjáum við á framlögum til menntunar og rannsókna. En hversu lengi verður það ástand óbreytt? Það er full ástæða til að óttast að sú byggðaröskun sem stjórnvöld reyna að hamla með óbreyttri atvinnustefnu muni þá ekki aðeins ná til landsbyggðarinnar heldur til Íslands alls.

Hæstv. forseti. Í greinargerð Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem hér er til umræðu er margt athyglisvert. Þar eru færð enn ein rökin fyrir því að leggja þurfi meiri áherslu á menntun þjóðarinnar en gert hefur verið til þessa en það hefur einmitt verið áhyggjuefni mjög margra hvað skólakerfið, allt frá grunnskóla til háskóla, hefur þurft að líða undir metnaðarleysi og niðurskurðargleði þeirra sem því hafa stjórnað undanfarin ár. Nefndar eru nokkrar leiðir sem taldar eru farsælar til þess að bæta menntunina og menntakerfið. Sumar þeirra eru allra góðra gjalda verðar en aðrar eru að mínu mati vægast sagt hæpnar og full ástæða til að staldra við þegar ein hinna virtu stofnana Háskóla Íslands, þeirrar menntastofnunar sem fyrst og fremst ætti að standa vörð um framsýni og umburðarlyndi, telur þær leiðir heppilegar. Í greinargerðinni er rökstutt að aukin menntun leiði til meiri hagvaxtar að öðrum forsendum óbreyttum. Þetta ætti að mínu mati fyrst og fremst að tryggja með því að efla og bæta menntakerfið allt á öllum skólastigum í öllum skólagerðum og gera skólagöngu og aukna menntun fýsilegan og eftirsóknarverðan kost fyrir alla landsmenn. Til þess er fyrst og fremst ein leið augljós. Það er sú leið að draga úr tilkostnaði einstaklinga við að mennta sig og gera öllu fólki kleift að standa straum af afborgunum á námslánum sínum. Það verður að hætta að brjóta niður námslánakerfið. Það verður þvert á móti að byggja það upp og gera það þannig úr garði að allir eigi greiðan aðgang að því og geti risið undir afborgunum af námslánum sínum þegar fram líða stundir. Það má ekki fara þá leið, sem mér sýnist lagt upp með í greinargerðinni, að markaðsvæða menntunina og auka enn tekjumuninn í landinu. Virðulegi forseti. Vissulega er mikilvægt að treysta langskólamenntun, hvort sem það er háskólamenntun eða sérhæft nám á öðrum skólastigum, t.d. iðnmenntun. En það má ekki láta í blindni tímabundin arðsemissjónarmið ráða för. Miklu mikilvægara er að efla almenna menntun þjóðarinnar, tryggja möguleika bæði faglærðra og ófaglærðra til símenntunar alla starfsævina og auka þannig líkur til þess að allir landsmenn geti horft til farsælli framtíðar.

Virðulegi forseti. Skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um menntun, mannauð og hagvöxt er velkomið framlag til umræðunnar um menntamál. Í raun er langur aðdragandi að þeim vandamálum sem rýr tengsl milli atvinnulífs og menntakerfis skapa. Á fjölmörgum sviðum er nú verið að taka á þessum vandamálum með nýjum og sérstökum hætti. Í framhaldsskólalögunum hefur verið tekið á þeim vanda sem samstarf atvinnulífs og skólakerfis er og er þar gert ráð fyrir auknu aðhaldi og ytra og innra eftirlit er líka styrkt. Innan kennaramenntunarstofnana þjóðarinnar er verið að efla faglegt eftirlit og faglega kennsluþætti. Ég vil í þessari umræðu einnig vekja athygli á því að nú er verið að styrkja þann þátt sem fjarskipti og upplýsingar hafa í menntakerfi okkar á uppbyggingu menntakerfisins. Á þessu sviði hefur verið mikið unnið á vegum ríkisstjórnarinnar. Stefnumörkun hefur verið kynnt í þessum efnum og menntmrn. hefur með útgáfu sérstaks plaggs, sem heitir Í krafti upplýsinga, kynnt sína stefnu á þessu sviði. Að mörgu leyti stöndum við mjög vel að vígi á sviði upplýsinga og fjarskipta og getum styrkt okkar menntakerfi afar vel með því og höfum þegar sótt fram á við í þeim efnum. Ég vil vitna til þess að þrátt fyrir hlutfallslega smæð okkar skólastofnana þá hefur tekist að gera þær mjög virkar á þessu sviði. Í þessu sambandi ætla ég að nefna sérstaklega að 88% safna á höfuðborgarsvæðinu veita aðgang að margmiðlunargögnum og 80% safna á landsbyggðinni. Þetta, borið saman við stöðuna í fjölmörgum Evrópuríkjum, er einstakt. Þessi uppbygging er á fullri ferð og hún heldur áfram og styrkir mjög stöðu þessara safna til að styrkja menntakerfið í heild.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessum málum. Einhvers staðar stendur að framtíðin sé þeirrar þjóðar sem á bestu skólana og hér eru til umfjöllunar hugtök eins og menntun, mannauður og hagvöxtur. Hugtökin skipta auðvitað máli en það er líka hættulegt að festast í hugtökum. Menntun er auðvitað víðar heldur en í skólakerfinu. Við getum gjarnan spurt: Hvar er færnin sem menntunin skapar og hvar eru nýsköpunarhæfileikarnir? Við útskrifum úr Háskóla Íslands, Samvinnuháskólanum, Tækniskóla Íslands og Háskólanum á Akureyri viðskiptafræðinga, hagfræðinga, verkfræðinga, iðnfræðinga, rekstrarfræðinga o.s.frv., sem sækjast fyrst og fremst eftir því að vinna hjá öðrum en sjálfum sér. Menntunin verður að vera hagnýt og nýtast þjóðinni allri. Við búum ekki enn við fullt jafnrétti í framhaldsnámi. Ég tek sem dæmi fólk sem býr utan alfaraleiðar og þarf að sækja framhaldsnám um langan veg. Dreifbýlisstyrkir þjóna því miður ekki til fullnustu tilgangi sínum í þessum tilfellum. Það er aðstöðumunur fyrir íbúa í Skaftafellssýslu sem þarf að leigja íbúð eða herbergi fyrir nemendur sem fara t.d. í Fjölbrautaskóla Suðurlands eða í framhaldsskóla á höfuðborgarsvæðinu og svo íbúa í þéttbýli þar sem framhaldsskólar eru starfræktir og nemendur geta farið heim til sín í lok skóladags. Í gegnum tíðina höfum við Íslendingar snobbað fyrir bóknámi, verknámið skipar ekki sama sess. Verknám og bóknám er auðvitað samþætt og ég hef þá trú að tölvan brúi þetta bil í framtíðinni. Matreiðslumeistarar og hárgreiðslumeistarar á Íslandi hafa lyft starfsgreinum sínum til mikillar virðingar hér á landi og erlendis. Íslenskir matreiðslumenn og hárskurðarmenn eru á heimsmælikvarða og það er full ástæða til að benda á þetta. 
             Það er mikil gróska í tónlistarnámi hér á landi og ég hef þá tilfinningu að mesti mannauðurinn sé að fólk finni sig í lífinu, í námi og starfi og hafi síðan möguleika á símenntun.

Herra forseti. Mikilvægi menntunar er ótvírætt eins og fram er komið í máli allra hv. þm. sem hér tala. Í þjóðfélaginu er hins vegar unnið að gerð kjarasamninga um þessar mundir og þar er krafan þessi: Að hækka lægstu laun og gæta þess að launamunur vaxi ekki. Ég er samþykkur þeirri stefnu. Ég vil að allir fylgist að á leiðinni fram til betri lífskjara. Þegar rætt er hér um samanburð og samkeppnishæfni okkar á Evrópska efnahagssvæðinu eins og kom fram í máli hv. málshefjanda þá er rétt að gæta að einu: Hverjum bjóðast betri kjör erlendis en hér heima? Það er yfirleitt menntafólk sem fer til starfa í þeim löndum þar sem launamunur er meiri en á Íslandi. Ef við ætlum að keppa um hvern og einn einstakling sem býðst hátt launað starf erlendis þá er hætt við að launamunur hér á landi mundi vaxa hröðum skrefum. Ég fæ því ekki séð hvernig það tvennt fer saman að vinna bug á fátækt á Íslandi og um leið að hækka verulega laun til þeirra sem þjóðin hefur menntað og sérhæft en kjósa þrátt fyrir þjóðerni sitt að starfa á öðrum velmegunarsvæðum heimsins vegna betri launa sem þar eru greidd vissum þjóðfélagshópum en ekki öðrum.

Virðulegi forseti. Ég þakka öllum þeim sem hafa tekið þátt í þessari umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég spurði aðallega um þrennt, m.a. hvort til stæði að lækka tilkostnað vegna náms, og ég er ánægð með þau svör sem hæstv. menntmrh. gaf þar um, að það standi til að breyta endurgreiðsluálagi vegna lánasjóðsins. Það er mjög mikilvægt að álagið komi seint á starfsævina vegna þess að að öðrum kosti ræður fólk ekki bæði við húsnæðislán og námslán. Varðandi kjara- og skattamál þá vísaði ráðherra á samninganefnd ríkisins, kannski réttilega. Hann tók þó á vissan hátt undir þá stefnumörkun sem kemur fram í skýrslu Hagfræðistofnunar og ég vona að það sé vísbending um að hann muni styðja það að menntamenn fái bætt kjör. Svar hæstv. ráðherra við spurningunni um eflingu menntunar og mannauðs olli mér mestum vonbrigðum vegna þess að hann gaf engar yfirlýsingar um að hann hygðist beita sér fyrir auknu fjármagni inn í menntakerfið. Það er engan veginn nóg að fá breytt framhaldsskólalög ef ekki er t.d. lagt í verknám og þá þætti sem kosta peninga og eru hvað brýnastir. Við vitum öll að kjarasamningar eru fram undan og það komu válegar fréttir í dag um að skæruverkföll standi til og jafnvel verkföll hjá félögum ASÍ. Það verður fróðlegt að fylgjast með því hvort ætlunin er að láta efnahagsbatann vera áfram eingöngu hjá fyrirtækjum og atvinnurekendum, hvort ganga á svo langt að launþegar þurfi að grípa til verkfalla til að fá viðunandi laun eða fá eðlilega arðsemi af menntun sinni. Það hættulega er einmitt að menntamenn hafa þann valkost að fara úr landi og stunda vinnu annars staðar. Er það kannski ætlun ráðamanna að Ísland sitji eftir og haldi áfram að byggja arðsemi sína á náttúruauðlindum en mannauðurinn flyst úr landi?

Herra forseti. Ég vil þakka þessar umræður. Það er fast að orði kveðið að segja að ekki hafi verið lagt neitt fé í verknám og ekki sé verið að gera það þegar teknir hafa verið í notkun á undanförnum mánuðum tveir skólar sem eru hvað best búnu verknámsskólarnir á öllum Norðurlöndunum, annars vegar í matvælagreinum og hins vegar í bílgreinum og að það sé til marks um að menn hafi ekki áhuga á að efla hér verknám er náttúrlega algjörlega út í hött hjá hv. þm. eins og ýmislegt annað sem kemur fram þegar menn fara að hallmæla hvernig staðið er hér að menntakerfinu. Það er algjörlega órökstutt að gagnrýna með þeim hætti sem hér hefur komið fram. Það hefur verið staðið markvisst að uppbyggingu menntakerfisins innan þess ramma sem fjárhagur ríkisins hefur leyft á hverjum tíma. Það er unnið metnaðarfullt starf í skólunum og varðandi verknámið þá hafa skapast algjörlega nýjar forsendur á undanförnum mánuðum til þess að sinna því. Ég vil aðeins í lokin, herra forseti, draga fram það sem Hagfræðistofnun leggur áherslu á þegar hún tekur til þeirra atriða sem leggja beri áherslu á til að auka hagvöxt með góðri menntun. Það er að leggja áherslu á að auka gæði menntunar en ekki fjölda prófgráða svo sem með lengra skólaári, bættu námsefni og betur menntuðum kennurum. Hvetja nemendur til dáða með einhvers konar umbunarkerfi. Efla öll skólastig og rannsóknir innan þeirra, þó þannig að arðsemi mismunandi tegundar menntunar sé að einhverju leyti höfð til hliðsjónar, sérstaklega á framhalds- og háskólastigi. Efla atvinnugreinatengda menntun og starfsþjálfun. Hvetja til að launþegum sé greitt í samræmi við menntun sína og hæfileika og gera þannig menntun eftirsóknarverðari fyrir einstaklinginn en hún er nú. Styrkja rannsóknar- og þróunarstarf fyrirtækja almennt, t.d. með skattívilnunum en ekki með sértækum aðgerðum. Leita leiða til að auka beina erlenda fjárfestingu fyrirtækja sem mundu stunda rannsóknar- og þróunarstarf innan lands. Afnema viðskiptahindranir til að auðvelda sem mest flutning þekkingar til landsins. Og beina heilsugæslu- og forvarnastarfi að yngstu kynslóðunum til að tryggja að heilbrigði og góð menntun eigi samleið. Þetta eru mjög mikilvægir þættir í skynsamlegri menntastefnu. Og eins og ég sagði í upphafsræðu minni mun ég taka mið af því í mínum störfum sem menntmrh.

Hæstv. forseti. Vegna næstu tveggja mála sem koma á dagskrá, frv. um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir, viljum við í félmn. leggja til að þessi mál verði rædd sameiginlega. Þau fléttast mjög mikið saman og þó að við höfum hafnað því við 1. umr. að gera slíkt, vegna þess að þá vorum við alls óundirbúin, þá teljum við rétt að fara þessa leið ef enginn andmælir því.

Forseta er ljúft að fallast á það að 8. og 9. dagskrármálið verði rædd saman og telst það samþykkt ef enginn hreyfir andmælum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta félmn. á þskj. 653 um frv. til laga um atvinnuleysistryggingar og fyrir nál. meiri hluta félmn. á þskj. 655 um vinnumarkaðsaðgerðir. Félmn. hefur farið mjög vandlega yfir bæði þessi frv. og fjallað um málið á 13 fundum á tveggja mánaða tímabili. Alls bárust nefndinni 22 umsagnir, sumar hverjar mjög ítarlegar, en gestir komu fund nefndarinnar frá 18 mismunandi aðilum, hagsmunasamtökum eða öðrum sem tengjast frv. tveimur. Í umsögnum bárust nefndinni talsverðar athugasemdir, sérstaklega varðandi frv. til laga um atvinnuleysistryggingar, og hefur hér verið tekið tillit til fjölmargra athugasemda eins og sést best á breytingartillöguskjali 654. Varðandi frv. til laga um atvinnuleysistryggingar þá leggur meiri hluti félmn. til að frv. verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til á þskj. 654. Þær eru eftirfarandi: 1. Lagðar eru til nokkar breytingar á 2. gr. Í fyrsta lagi er lagt til að neðri aldursmörk þeirra sem geta átt rétt til atvinnuleysisbóta, sbr. 1. tölul., skuli vera 16 ár í stað 18 eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Er þetta í samræmi við gildandi reglur. Í öðru lagi er lögð til sú breyting á 5. tölul. að sá sem hefur skráð sig atvinnulausan þurfi einungis að bíða í þrjá daga eftir að réttur hans til bóta verði virkur en ekki í tvær vikur eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Þetta er einnig í samræmi við gildandi reglur. Í þriðja lagi er lögð til sú breyting á 6. tölul. að í stað þess bótaskilyrðis að menn þurfi að vera tilbúnir að ráða sig í fullt starf, með undantekningum þó sem úthlutunarnefnd metur, verði miðað við að atvinnuleitandi skuli vera reiðubúinn að ráða sig til allra almennra starfa. Breytingar á 4. mgr. 13. gr. eru gerðar með hliðsjón af þessum breytingum á 6. tölul. Aðrar breytingar á greininni leiðir af fyrrnefndri breytingu á aldursmörkum. 2. Tvær breytingar eru lagðar til á 3. gr. Annars vegar er lagt til að felld verði niður upptalning í 1. mgr. um hvað geti talist til heimilisástæðna. Með þessu er þó ekki litið svo á að þessi atriði geti ekki fallið undir hugtakið heimilisaðstæður heldur geta þau öll komið til skoðunar sem og margt annað í þessu samhengi. Þau tilvik sem talin voru upp í ákvæðinu munu vera í samræmi við túlkun stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs á hugtakinu ,,heimilisaðstæður`` og er með þessari breytingu ekki ætlunin að ganga gegn þeirri túlkun. Hins vegar er lögð til sú rýmkun á ákvæði 2. mgr. að í stað þess að sá sem fer í fæðingarorlof haldi áunnum bótarétti í allt að sex mánuði verði miðað við töku fæðingarorlofs sem getur verið lengra tímabil, t.d. vegna fjölburafæðingar. 3. Þá er lögð til breyting á 4. gr. til að taka af öll tvímæli um að með trúnaðarlækni í 4. mgr. sé átt við trúnaðarlækni Atvinnuleysistryggingasjóðs. 4. Lagðar eru til þær breytingar á 5. gr. að bótaréttur þeirra sem sagt hafa starfi sínu lausu án gildra ástæðna eða misst vinnu af ástæðum sem þeir sjálfir eiga sök á falli niður í 40 daga í fyrsta sinn í stað 55 daga eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Er þetta í samræmi við gildandi reglur. Þá er lagt til að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs verði heimilt að setja reglur um að þeir sem hætta námi fyrir lok námsannar skuli undir sérstökum kringumstæðum eiga bótarétt. Slíkar reglur skulu staðfestar af ráðherra. Breyting þessi er sett fram til þess að mögulegt verði í ákveðnum undantekningartilvikum að koma til móts við þá einstaklinga sem hafa orðið að hætta námi fyrir lok námsannar. 5. Lögð er til sú breyting á 6. gr. að tekjutenging bóta verði afnumin en í frumvarpinu er miðað við að tekjur einstaklings sem öðlast hefur bótarétt hafi ekki á síðustu tólf mánuðum fyrir skráningu verið hærri að meðaltali en sem nemur tvöföldum atvinnuleysisbótum á mánuði. Þannig munu tekjur einstaklings áður en hann hefur töku bóta ekki fresta rétti til bóta eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. 6. Lagðar eru til breytingar á 7. gr. er varða fjárhæð atvinnuleysisbóta og endurskoðun þeirra. Gert er ráð fyrir að lögbundin fjárhæð hámarksbóta komi til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga ár hvert með tilliti til þróunar launa, verðlags og efnahagsmála. Þó er félagsmálaráðherra heimilt, að fengnu samþykki ríkisstjórnar, að breyta bótafjárhæð ef verulegar breytingar verða á launaþróun og þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga. Nær samhljóða ákvæði eru í gildandi lögum. Enda þótt ákvæðið mæli svo breytt fyrir um bætur, en ekki dagpeninga, verður eftir sem áður miðað við hvern dag um ákvörðun bóta, sbr. einnig 5. mgr. 8. gr. varðandi skrá um ákvörðun dagpeninga. 7. Lagt er til að ákvæði 9. gr., sem kveður á um að þau tímabil, sem hinn atvinnulausi tekur þátt í úrræðum á vegum svæðisvinnumiðlunar sem styrkt eru af sjóðnum, teljist hluti bótatímabils, falli brott. 8. Lögð er til sú breyting á 13. gr. að miða skuli við að bjóðist hinum atvinnulausa starf sem að starfshlutfalli er minna en bótaréttur hans segir til um skuli úthlutunarnefnd meta með hliðsjón af möguleikum hans á fullu starfi, samanber og breytingu sem rakin er í 1. lið, um að atvinnulausir skuli reiðubúnir að ráða sig til allra almennra starfa, hvort honum sé eftir atvikum rétt eða skylt að taka því hlutastarfi sem í boði er. Þá er felld niður sú regla frumvarpsins að maður er sinnir hlutastarfi geti jafnframt því aðeins notið bóta í sex mánuði. 9. Lagt er til að það skilyrði 15. gr. að einungis vísvitandi rangar eða villandi upplýsingar varði missi bótaréttar falli brott. Telja verður nægjanlegt að rangar eða villandi upplýsingar séu gefnar enda getur reynst erfitt að sanna ásetning manna í þessum efnum. Með hliðsjón af þessari breytingu er einnig lögð til breyting á 26. gr. og er þar vísað til ákvæðis 15. gr. 10. Þá eru lagðar til nokkrar breytingar á 16. gr. Í fyrsta lagi er lagt til að frestur til að skjóta ákvörðun úthlutunarnefndar um bætur og missi bótaréttar til úrskurðarnefndar atvinnuleysisbóta verði lengdur úr tveimur vikum í þrjá mánuði. Er það í samræmi við almennan kærufrest skv. 1. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. Þá er lagt til að ákvæði um að svæðisvinnumiðlun skuli sjá úthlutunarnefndum fyrir nauðsynlegri aðstoð og aðstöðu falli brott. Þetta er í samræmi við þá breytingu á greininni að kostnaður af starfi nefndanna skuli greiddur af Atvinnuleysistryggingasjóði og að hver úthlutunarnefnd fyrir sig ákveði fyrirkomulag á greiðslu bóta. Í þessu felst að úthlutunarnefndir geta m.a. ákveðið útborgunarstaði. Til samræmis við þetta er einnig lögð til breyting á 19. gr. og fellt brott ákvæðið um að Vinnumálastofnun annist útborgun bóta í umboði stjórnar sjóðsins. 11. Lagt er til að árlega skuli verja ákveðinni fjárhæð úr Atvinnuleysistryggingasjóði til að styrkja starfsmenntun í atvinnulífinu og til sérstakra þróunarverkefna til að fjölga atvinnutækifærum fyrir konur. Fjárhæð þessara framlaga ákvarðist við afgreiðslu fjárlaga ár hvert. Ákvæðið er sett fram með hliðsjón af því að við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1997 var ákveðið að framangreind verkefni yrðu kostuð af Atvinnuleysistryggingasjóði. Starfsmenntaráð gerir tillögu til ráðherra um ráðstöfun starfsmenntafjár. 12. Sú breyting er lögð til á 25. gr. að auk þeirra aðila sem taldir eru upp í greininni og skylt er að láta Atvinnuleysistryggingasjóði og úthlutunarnefndum í té upplýsingar sem nauðsynlegar eru við framkvæmd laganna skuli hlutaðeigandi lífeyrissjóðum einnig skylt að veita slíkar upplýsingar vegna framkvæmdar ákvæðis 5. mgr. 7. gr. 13. Þá er gert ráð fyrir að í stað ákvæðis til bráðabirgða I, sem ekki á lengur við með hliðsjón af breytingu á aldursmörkum, sbr. 1. lið, komi ákvæði sem snertir kjararannsóknarnefnd, en sambærilegt ákvæði er nú að finna í ákvæði til bráðabirgða II í gildandi lögum. Ákvæðið lýtur meðal annars að því að á meðan nefndin starfar skuli kostnaður við störf hennar greiddur úr Atvinnuleysistryggingasjóði. 14. Loks er gert ráð fyrir að nýju ákvæði til bráðabirgða verði bætt við frumvarpið. Ákvæðið er hliðstætt ákvæði til bráðabirgða V í gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar, sbr. 13. gr. laga nr. 140/1996, um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1997. Þar er mælt fyrir um heimild stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs til að gera tillögu um að styrkja sérstök verkefni á vegum sveitarfélaga til eflingar atvinnulífi, enda verði dregið samsvarandi úr greiðslum atvinnuleysisbóta á viðkomandi stað. Félagsmálaráðherra setur samkvæmt ákvæðinu reglur um úthlutun styrkja. Nú munu vera í gildi reglur nr. 680/1996 um úthlutun styrkja úr Atvinnuleysistryggingasjóði árið 1997 til átaksverkefna á vegum sveitarfélaga. Ég mæli hér einnig fyrir nál. 655 um frv. til laga um vinnumarkaðsaðgerðir og þar á við sami inngangur og farið var með í upphafi. Þeir sem komu á fund nefndarinnar komu einnig á fund hennar vegna þessa máls. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að það frv. verði samþykkt með breytingum á þskj. 656 en þær eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að í 8. gr. verði sérstaklega kveðið á um að Vinnumálastofnun verði heimilt, að fenginni umsögn svæðisráðs og stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs, að semja við sveitarfélög eða aðra aðila um að annast verkefni svæðisvinnumiðlunar og skulu slíkir samningar staðfestir af félagsmálaráðherra. 2. Þá eru lagðar til breytingar á 15. gr. sem lúta að gerð starfsleitaráætlana hjá svæðisvinnumiðlunum með samkomulagi við hvern einstakan atvinnuleitanda. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að skylt sé að gera slíkar áætlanir við hvern einstakan atvinnuleitanda. Meiri hlutinn telur, m.a. með hliðsjón af athugasemdum sem fram hafa komið um ákvæði 15. gr., að rétt sé að miða við að slíkt sé skylt innan tíu vikna frá skráningu. Komið hefur í ljós að mikill fjöldi atvinnuleitenda fær vinnu á fyrstu vikunum eftir skráningu og því þykir óraunhæft að skylda svæðisvinnumiðlanir til að gera slíkar áætlanir fyrir hvern einstakan atvinnuleitanda þegar í stað. Slíkt er þó heimilt. Meiri hlutinn leggur áherslu á að haft verði til hliðsjónar að sami starfsmaður svæðisvinnumiðlunar og gerir starfsleitaráætlun með atvinnuleitanda sinni honum að jafnaði áfram. 3. Loks er gert ráð fyrir að í ákvæði til bráðabirgða verði kveðið á um að ákvæði frumvarpsins haggi ekki samþykktum reynslusveitarfélaga um framkvæmd vinnumiðlunar. Slíkar samþykktir munu hafa verið staðfestar af félagsmálaráðherra fyrir tvö sveitarfélög, Reykjanesbæ og Hafnarfjarðarkaupstað. Gert er ráð fyrir að ákvæðið gildi til 31. desember 1999. Það er til samræmis við gildistíma fyrrnefndra tveggja samþykkta. Herra forseti. Meiri hluti félmn. leggur til að bæði frv. sem hér hefur verið mælt fyrir, þ.e. frv. til laga um atvinnuleysistryggingar og frv. til laga um vinnumarkaðsaðgerðir, verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hefur verið gerð grein fyrir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um atvinnuleysistryggingar frá minni hluta félmn. Það er ástæða til að geta þess hér að félmn. hefur verið mjög ábyrg í umfjöllun þeirra mála sem hér koma inn í þingið eftir að hafa verið í umfjöllun nefndar. Minni hlutinn hefur hvergi látið sitt eftir í þeirri vinnu sem fram hefur farið í félmn. Að vísu vantar það þriðja frv. sem hangir með þessum vinnumarkaðsfrv. sem eru frv. til laga um atvinnuleysistryggingar, frv. um vinnumarkaðsaðgerðir og tryggingasjóður einyrkja sem er sérstakt frv. fyrir þá sem eru sjálfstætt starfandi, þ.e. þrjá hópa þeirra sem eru sjálfstætt starfandi. Það er enn þá til umfjöllunar í nefnd og ég vil geta þess hér að ég hef talið að hin réttu og góðu vinnubrögð hefðu verið að öll þrjú málin kæmu saman út úr nefndinni þar sem ef eitthvað ætti eftir að breytast í meðförum með einyrkjafrv. þá væri hugsanlegt að það hefði á einhvern hátt þurft að taka tillit til þess í frv. um atvinnuleysistryggingar. En það er mín skoðun. Virðulegi forseti. Ég hefði óskað að sú umfjöllun, sem ég vísa hér til í félmn., hefði leitt til annarrar niðurstöðu en hér birtist. Það hefur margt verið lagfært, sérstaklega eftir samkomulag sem ríkisstjórnin gerði við ASÍ, en það hefði þurft að gera víðtækar breytingar á báðum þeim frv. sem hér eru til umræðu í dag. Virðulegur forseti. Ég ætla að fylgja nál. úr hlaði. Þegar frumvarp til laga um atvinnuleysistryggingar kom til umræðu á Alþingi mætti það harðri gagnrýni minni hlutans. Frumvarpið bar í sér mjög neikvæða afstöðu til atvinnulausra og reyndist innihalda fjölmörg skerðingarákvæði um réttindi atvinnulausra. Í því birtist sú sýn ríkisstjórnarinnar að hinn atvinnulausi sé vandamálið, ekki atvinnuleysið sjálft sem stafar af skorti á störfum. Fólkið er gert að meginvandamáli, ekki verkefnaskorturinn. Það virðist nokkuð ljóst að við munum búa við atvinnuleysi enn um sinn og þótt hlutfall atvinnulausra sé lægra nú en þegar atvinnuleysið var mest hefur það samt mælst um og yfir 5% að undanförnu. --- Ég vek athygli þingmanna á því að sem fylgiskjal með nál. minni hlutans er að finna yfirlit frá vinnumálaskrifstofu um atvinnuleysi eins og það er skráð bæði í desember og janúar og einnig skýrslu um skráð atvinnuleysi í Reykjavík 30. nóv. 1996. Það sem er að finna í fylgiskjali minni hlutans gefur glögga mynd af stöðunni í atvinnumálum í landinu síðustu mánuðina. Atvinnuleysið er langmest í þéttbýlinu á suðvesturhorninu og staða kvenna er verri en karla. Ríkisstjórnin sýnir enga tilburði til að bregðast við þessum staðreyndum. Í frumvarpinu birtust eingöngu kröfur á hinn atvinnulausa á meðan atvinnurekendum er ekki ætlað neitt hlutverk í atvinnuuppbyggingu, eins og algengt er hjá öðrum þjóðum, m.a. þeim þjóðum sem við lítum helst til í kringum okkur. Aukinn hagvöxtur og efling atvinnulífsins hefur ekki skilað sér í samsvarandi fjölgun starfa. Fyrirtækin virðast fremur auka vinnuna hjá þeim sem fyrir eru en leitast við að fjölga störfum. Mig langar að geta þess hér í tengslum við þennan þátt í nál. að ég var að skoða skýrslu frá Þjóðhagsstofnun um lítil og meðalstór fyrirtæki í Evrópu og á Íslandi og starfskjör lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Þar kemur fram á einum stað að árleg fjölgun fyrirtækja er um 10% í Evrópusambandinu og að svipað hlutfall leggur upp laupana á hverju ári innan Evrópusambandsins. Athuganir Þjóðhagsstofnunar á stofnun og slitum fyrirtækja hér á landi sýna að árlega eru stofnuð um 2.200--2.500 fyrirtæki eða sem svarar til 13% aukningar. Mér fannst þetta mjög athyglisverð staðreynd sem ég hafði ekki áttað mig á. Það kemur jafnframt fram að slit fyrirtækja vegna gjaldþrots o.s.frv., nemur svipuðu hlutfalli sem þýðir þá að ef stofnuð eru 2.200--2.500 fyrirtæki hér á landi árlega þá hætta 2.200--2.500 fyrirtæki jafnframt rekstri vegna gjaldþrots. Það kemur fram hjá Þjóðhagsstofnun að ný störf verða til einkum við stofnun fyrirtækja fremur en að starfandi fyrirtæki fjölgi starfsfólki. Þetta er mjög merkileg staðreynd sem við sem hér störfum höfum kannski talið okkur hafa vissu fyrir en er hér sett fram í útdrætti úr skýrslu Þjóðhagsstofnunar. Það eru ekki að verða til fleiri störf innan fyrirtæja sem eflast og blómstra, m.a. af því að það eru komnir betri tímar og þeim hefur verið gert kleift að bæta stöðu sína með skattalækkunum og ýmsum breytingum á umhverfi sínu, heldur eru það hin nýju fyrirtæki og hreyfingin á þeim sem skapa störf. Virðulegi forseti. Í nokkurn tíma hefur staðið til að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar og flestir áttu von á að þegar frumvarp til breytinga á lögunum kæmi fram væri því ætlað að efla réttindi og skapa úrbætur fyrir atvinnulaust fólk. Atvinnuleysisbætur eru hluti af því félagslega öryggisneti sem búa þarf launafólki og fjölskyldum í velferðarþjóðfélagi. Ég vísaði til þess við fyrri umræðu þessa máls hversu ítarleg skýrsla var unnin af starfshópi um réttindi atvinnulausra sem skilað var í júní 1994. Þá var lögð mikil áhersla á það einmitt að skoða ólíka hópa, skoða stöðu annarra tryggingabótaþega, skoða stöðu ungra mæðra með lítil börn og að það hlyti að þurfa að meta það hvort ástæða væri til að skoða lengd fæðingarorlofs fremur en að skoða stöðu þeirra sem atvinnulausra á bótum eigandi að vera úti á vinnumarkaðnum eins og við höfum heyrt hér. Enn fremur var farið inn á það í þessari skýrslu að reyna að greina hópa, takast á við almannatryggingakerfið samhliða því að þessir hlutir yrðu skoðaðir. Það hefur ekki verið gert. Þetta fór á annan veg. Í frumvarpinu var ekki að finna framtíðarsýn, það treysti ekki rétt hins atvinnulausa heldur skerti hann. Þann mikilvæga þátt að bregðast við vanda einstaklingsins í langtímaatvinnuleysi og byggja hann upp er aðallega að finna í óljósum hugmyndum í greinargerð með vinnumarkaðsfrumvarpinu. Frumvarp um atvinnuleysistryggingar vakti upp þá grundvallarspurningu hvort líta bæri á atvinnuleysisbætur sem atvinnuleysistryggingu með réttindum eða hvort um ölmusu hins opinbera væri að ræða. Frumvarp ríkisstjórnarinar ber því miður keim þess síðarnefnda og er því áratuga skref aftur á bak í réttarstöðu atvinnulausra. Mikilvægt er að halda því til haga að launafólk samdi um atvinnuleysistryggingar eftir harðvítugt verkfall árið 1955 og gaf þá eftir 1% af launum sínum í staðinn. Í umræðunni er gjarnan rætt um allar bætur út frá svipuðu sjónarhorni en það verður að hafa það í huga að atvinnuleysistryggingar hafa sérstöðu. Ríkisstjórnin hefur komið fram með fljótfærnislega unnin frumvörp í hverju málinu á fætur öðru, sérstaklega hvað varðar vinnumarkaðinn og minni hlutinn spyr hvað vinnist með slíkum vinnubrögðum. Frumvarp um atvinnuleysistryggingar er því miður engin undantekning frá því. Minni hlutinn gagnrýnir það harðlega að í annað sinn sé lagt fram frumvarp sem snýr að réttindum fólks á vinnumarkaði með valdboði og án raunverulegs samráðs við verkalýðshreyfinguna. Í fyrravor voru sett lög, einhliða af hálfu ríkisstjórnarinnar, um stéttarfélög og vinnudeilur og um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Þau vinnubrögð hafa haft mjög neikvæð áhrif á þróun kjaraviðræðna undanfarna mánuði og síst verið til að einfalda samningsferlið eða greiða fyrir kjarasamningum, eins og markmiðið var þó. Þetta hefur komið fram í viðræðum við forustumenn verkalýðshreyfingarinnar aftur og aftur og þess vegna hefði maður talið að miðað við það að byrjað var að ræða saman þó nokkrum vikum fyrir jól þá hefði ríkisstjórnin tekið mið af þessari staðreynd áður en lengra var haldið. En leikurinn var endurtekinn í desember með því að leggja fram frumvarp um atvinnuleysistryggingar sem mikill ágreiningur var um við samtök launafólks. Nú þegar stefnir í átök á vinnumarkaði er hlaupið til og sest yfir frumvarpið með fulltrúum ASÍ og þess freistað að gera á því viðunandi breytingar. Þetta eru vond vinnubrögð og hætta á að lögin sem sett verða reynist innantóm umgjörð og alls ekki það framfaraskref sem ný löggjöf á þessu sviði ætti að verða. Meiri hluti félmn. hafði áður kynnt tillögur sem gengu mun skemur í breytingum á frumvarpinu og þrátt fyrir þá ítarlegu yfirferð sem ég hef verið að vitna til í félmn. þá léði meiri hlutinn ekki máls á öðrum hugmyndum sem fram höfðu komið hjá minni hlutanum. Minni hlutinn telur hins vegar þær breytingartillögur sem nú eru komnar fram allar til bóta, eða réttara sagt flestar, ég undanskil tillögur um starfsmenntun í atvinnulífinu og kvennasjóðinn, og mun minni hlutinn samþykkja þær flestar. Einnig telur minni hlutinn jákvætt að opnað sé á að námsmenn og heimavinnandi geti öðlast rétt til bóta en í því efni er réttur einnig lítt skilgreindur og óljós. Líka má nefna, virðulegi forseti, að eitt ákvæði hefur fallið út sem var í lögum áður sem er líka jákvætt og ég vil leitast við að halda því til haga sem jákvætt er. Það er jákvætt að bótalausa tímabilið skuli fellt út. En á það er þó að líta að um leið munu atvinnulausir missa möguleika á námskeiðahaldinu sem þeir áttu rétt á meðan þeir voru án vinnu nema til komi fjármagn sem tryggi þeim aðgang að markvissu námi og aðstöðu til að sinna félagslegu starfi og það er mjög brýnt að svo verði gert. Það eru ýmis slík markmið í vinnumarkaðsfrv. en því miður er mjög erfitt að átta sig á að hvaða leyti tekst að hrinda þeim í framkvæmd vegna þess að það er fullkomlega óljóst hvaða fjármagn á að veita til þessara mikilvægu stuðningsaðgerða. Minni hlutinn telur hins vegar að mörgu sé enn þá ábótavant í þeirri lagasetningu sem hér er að verða staðreynd. Óbreytt er það ákvæði frv. að atvinnulaust fólk falli út úr bótakerfinu þegar það hefur verið atvinnulaust í fimm ár. Bótaréttur hefst ekki á ný fyrr en að tólf mánuðum liðnum og þá því aðeins að viðkomandi eigi a.m.k. sex mánaða vinnu að baki eftir að bótatímabilinu lauk. Í umsögn Bandalags háskólamanna segir að með því að setja hámarkstíma atvinnuleysisbóta í fimm ár þrátt fyrir að hinn atvinnulausi hafi e.t.v. engar úrbætur fengið í atvinnumálum sínum feli þetta ákvæði í sér fullkomna afneitun á langtímaatvinnuleysi. Í sama streng tekur BSRB sem segir að verði bótatímabil stytt í fimm ár verði jafnframt að gera þá kröfu á hendur samfélaginu að réttur til atvinnu eða viðunandi úrræða verði tryggður. Í umsögn Reykjavíkurborgar segir um þetta ákvæði að með lögfestingu þessarar breytingar muni þeir sem lengst hafa verið atvinnulausir, þ.e. fimm ár eða lengur, í raun missa bótarétt sinn. Með þessum hætti sé verið að vísa þeim einstaklingum á framfærslu sveitarfélaga og þá um leið verið að auka fjárhagsbyrðar þeirra. Í sama streng taka önnur sveitarfélög sem sendu inn umsögn. Erfiðast fyrir hinn atvinnulausa er þó að reglur um fjárhagsaðstoð hafa ekki verið samræmdar hjá sveitarfélögum og mikil óvissa því samfara að missa bótaréttinn eftir því hvar á landinu viðkomandi býr. Þetta er mjög stórt mál og ég leyfi mér, virðulegi forseti, að minna á það hér, meðan ég er að fylgja nál. úr hlaði, að ekki eru nema u.þ.b. fimm ár síðan sett var rammalöggjöf um félagsþjónustu sveitarfélaga. Sú rammalöggjöf tók við af úreltri löggjöf um framfærslu frá 1942, ég held að rétt sé með farið, og þessi löggjöf um félagsþjónustu sveitarfélaga gaf íbúunum í fyrsta sinn lögbundinn rétt til stuðnings og aðstoðar hjá sveitarfélaginu sem það bjó í. Þetta eru lög um víðtæk réttindi en hvað varðar fjárhagsaðstoð sem slíka þá er sveitarfélögunum í sjálfsvald sett að setja sérreglur um fjárhagsaðstoð. Auðvitað er gert ráð fyrir því að á þeim árum sem hafa liðið hafi sveitarfélögin beitt sér í þessu efni, búið til afmarkaðar og skýrar reglur og það hafa mörg þeirra gert en ljóst er að mjög mismunandi er hvernig reglurnar eru og hver réttur íbúans er. Ég get nefnt það af því við vorum mörg sem störfum á Alþingi á ráðstefnu hjá Umhyggju, Samtaka félags langveikra barna, sl. laugardag. Þar kom fram að mjög misjafnt er hvernig sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu, hér á þéttbýlissvæðinu, fara í raun með mat á því sem kallast tekjur fjölskyldunnar og var m.a. bent á að í mínu sveitarfélagi væru umönnunarbætur sem foreldri fær til að sinna langveiku barni flokkaðar sem tekjur þegar verið væri að meta framfærsluþörf fjölskyldunnar. Í áliti sem ég nefndi áðan frá 1994 er lögð mikil áhersla á að áður en lög verði sett um atvinnuleysistryggingar og úrbætur verði búið að ganga frá því að samræma reglur sveitarfélaga eins og unnt er, alla vega tryggja rétt íbúanna til fjárhagsstuðnings og fjölskylduaðstoðar þegar sverfur að. Þetta hefur heldur ekki gerst. Minni hlutinn telur að skilgreina eigi hópa langtímaatvinnulausra og setja í lög hvernig bregðast eigi við ólíkum hópum. Í hópi atvinnulausra eru til að mynda óvinnufært fólk, sumt hvert vegna sjúkdóma eða einhverra alvarlegra annmarka og þessu fólki þarf að beina ákveðið og faglega inn í tryggingakerfið. Í skýrslu starfshópsins sem ég gat um áður var líka lögð áhersla á að atvinnuleysisbótakerfið væri fyrir þá sem eru atvinnulausir í atvinnuleit og ekki fyrir aðra. Að kanna hverjir ættu fremur að vera á öðrum bótum en atvinnuleysisbótum. Starfshópurinn lagði til að endurskoða ætti örorkuhugtak almannatryggingalaganna eins og ég hef vikið að. Aðrir hópar atvinnulausra þurfa markvissa þjálfun áður en þeim er beint inn á vinnumarkaðinn. Enn aðrir þarfnast endurmenntunar svo þeim sé unnt að sækja inn í ný störf. Það verður að tryggja atvinnulausum slíka skólun eða þjálfun og þá leið hafa nágrannaþjóðir okkar valið. Ég hef afar oft staðið í þessum ræðustól, virðulegi forseti, og minnt á þennan mikilvæga þátt og hversu starfsmenntun og símenntun er mikilvæg fyrir vinnumarkað okkar og vegna þróunar á vinnumarkaði fyrir utan það þegar þeir sem verða atvinnuleysi að bráð þurfa á skólun að halda til að geta tekist á við ný störf. Mér finnst ástæða til að nefna tvö atriði án þess að fara dýpra í það í þessu stutta inngangserindi meðan ég fylgi nál. úr hlaði. Norðmenn tóku þá stefnumarkandi ákvörðun að ungt fólk ætti ekki að vera á atvinnuleysisbótum. Þeir gerðu það ekki með því að koma með frv. eins og þetta og segja: Þeir sem eru yngri en 18 ára eiga ekki að fá atvinnuleysisbætur. Þeir gerðu það með því að fara í markvissar aðgerðir fyrir ungt fólk. Tryggja að ungt fólk væri annaðhvort í námi, í starfsþjálfun eða í starfi og ef þess þyrfti fengi þetta unga fólk bætur eða laun meðan það væri að afla sér þessarar skólunar eða þjálfunar sem til þyrfti til að komast á vinnumarkaðinn. Þetta er pólitík. Þetta er stefnumörkun um að ungt fólk, yngra en tvítugt, eigi ekki að detta út af vinnumarkaði vegna þess að það flosnar út úr skóla, fer í vinnu, missir vinnuna og er þarna ,,af því bara``. Þetta er pólitík um að leggja áherslu á það í velferðarþjóðfélagi að ungt fólk fái eins traust og gott veganesti og unnt er. Þetta er munurinn á viðhorfi annars staðar og þess anda sem ríkti í frv. félmrh. sem við erum að fjalla um. Það hefur verið hopað frá því að yngri en 18 ára fái ekki atvinnuleysisbætur en einungis er hopað undan þrýstingi í skjóli átaka á vinnumarkaði. Það er ekki verið að bregðast við af einhverri reisn. Ég vil líka nefna annað. Í Danmörku þar sem hefur verið víðtækt atvinnuleysi hafa menn farið þá leið að hjálpa fólki til að komast í störf í sex mánuði í trausti þess að á þeim sex mánuðum nái þetta fólk fótfestu, verði eftirsóknarverðir starfsmenn og fái starf áfram. Það kom fram í máli fulltrúa Bandalags háskólamanna á fundi félmn. að reynslan er sú að þegar staða þeirra sem höfðu fengið slík störf í sex mánaða tilraunaverkefni var skoðuð eftir 18 mánuði, þeirra sem voru háskólamenntaðir, voru 75% þeirra enn þá í starfi. Ég veit að vísað verður til þess hér á eftir að úrræði séu í vinnumarkaðsfrv. Ég get ekki rætt það nú, það á eftir að mæla fyrir nál. minni hlutans um vinnumarkaðsfrv. og mun koma nánar að því síðar en ég legg áherslu á að öll þau úrræði sem þar eru nefnd eru fljótandi og í lausu lofti. Hvergi er unnt að sjá hvort á að veita fjármagn til þeirra úrræða sem til þarf. Það er punctum saliens í þessum málum. Minni hlutinn gagnrýndi það harðlega við fjárlagagerðina að liðirnir Starfsmenntasjóður og Atvinnumál kvenna sem hafa hingað til verið sjálfstæðir fjárlagaliðir voru felldir undir Atvinnuleysistryggingasjóð. Samkvæmt brtt. meiri hlutans með frv. til laga um atvinnuleysistrygginar er sú breyting lögfest. Það er sem sagt verið að passa upp á að setja inn lagaákvæði í brtt. með frv. að innan Atvinnuleysistryggingasjóðs eigi þessir þættir --- starfsmenntun í atvinnulífinu og kvennasjóðurinn --- heima. Með því er horfið frá grundvallarhugsun laganna um starfsmenntun í atvinnulífinu sem byggir á hugmyndafræðinni um sí- og endurmenntun fólks á vinnumarkaði. Minni hlutinn telur þessi vinnubrögð algjörlega óviðunandi. Það eru ekki ýkjamörg ár síðan lög um starfsmenntun í atvinnulífinu voru sett. Ætli það hafi ekki verið 1989 eða 1990. Þetta var mikið framfaraspor og í lögunum er Starfsmenntasjóðurinn festur í sessi. Hann hefur ekki ýkjamiklar fjárhæðir. Ég held ég muni rétt að hann hafi 48 millj. til ráðstöfunar á þessu ári en umsóknir í hann núna eru upp á 160 millj. Hins vegar þó hann hafi ekki haft nema um 50 millj. á ári hefur hann ár hvert veitt ótrúlegum fjölda einstaklinga styrki til starfs- og endurmenntunar. Ég man að ég skoðaði þetta fyrir svona fjórum árum og þá voru um níu þúsund manns búin að fá á einhverjum tíma stuðning eða styrki úr þessum sjóði. Það er afskaplega mikilvægt að hafa slík úrræði til staðar og vera meðvitaður til hvers þau eru og hafa pólitíkina á hreinu sem snýr að starfsmenntun og fyrir hvað starfsmenntunin stendur. Að dengja sjóðunum inn í Atvinnuleysistryggingasjóð þar sem þeim, ég fullyrði, er hætta búin. Það er fávíslegt og það er gagnrýnivert. Litli sjóðurinn sem veitt hefur verið úr til atvinnumála kvenna hefur verið konum í eigin atvinnurekstri mjög mikilvæg stoð þó framlög væru lág og skilyrt. Þetta eru konur sem hafa verið að leitast við að setja á fót lítil fyrirtæki, ekki síst á svæðum eins og Austfjörðum og víðar þar sem var mjög víðtækt atvinnuleysi kvenna. Oft voru þær saman um húsnæði og það var alveg ótrúlegt að sjá hvaða hugkvæmni og frumkvæði var að finna hjá þessum konum. Upphæðirnar voru ekki stórar, þær voru kannski 150--200 þús. kr. til hverrar en það skipti samt sköpum að þær gátu gert þetta. Þær voru ekki að taka peninga frá heimilinu, matarpeningana hreinlega, til að reyna að fara af stað með eitthvað. Ég veit að festar eru í sessi fjárhæðir í fjárlögunum í ár upp á 65 millj. til beggja þessara sjóða samanlagt og það er sagt að halda eigi áfram að veita úr þeim í Atvinnuleysistryggingasjóðnum en það er skoðun minni hlutans að þessum mikilvægu sjóðum sé hætta búin í Atvinnuleysistryggingasjóðunum því sú skoðun hefur komið fram hjá hugmyndasmiðum frv. að ríkið eigi ekki að kosta námskeið annarra en atvinnulausra. Starfsmenntasjóður og kvennasjóðurinn eiga þar að auki alls ekki heima undir Atvinnuleysistryggingasjóði að mati minni hlutans. Virðulegi forseti. Alþingi er ekki ætlað að kjósa fulltrúa í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs samkvæmt þessu frv. Nýlega var afgreitt frv. um Landsvirkjun þar sem samsvarandi breyting var gerð um kjör í stjórn. Þess vegna er ástæða til að spyrja hvort ríkisstjórnin eða stjórnarflokkarnir séu búnir að marka þá stefnu að Alþingi hætti að kjósa fulltrúa í stjórnir og ráð á vegum ríkisins. Því sé svo þá hefur sú stefnumörkun ekki verið kynnt en fróðlegt fyrir okkur að vita hvort það sé sú stefna sem muni birtast í frv. sem lúta að þeim stofnunum þar sem Alþingi hefur hingað til kosið fulltrúa í. Ég er ekki hér og nú að setja fram einhverja skoðun á því hvort Alþingi eigi endilega að halda þessu áfram eða hvort það sé slæmt að fellt sé úr einhverju ákveðnu frv. eða lögum að Alþingi kjósi fulltrúa. En þannig hefur þetta verið og sé verið að hverfa víðtækt frá slíku, þá finnst mér að það eigi að ræða það á Alþingi og kynna það sérstaklega og leyfa okkur að taka umræðu þar um. Ríkisstjórnin ætlar að spara með þessu frv. Það átti að henda ungu fólki út úr kerfinu, það átti að lækka bætur hinna lægst launuðu og það átt að koma í veg fyrir meinta misnotkun kerfisins. Nú hafa verið gerðar breytingar á frv. sem koma í veg fyrir þessi hæpnu áform. Ég bendi á að brtt. sem frsm. meirihlutaálitsins vísaði til eru allar í þessa átt og ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að renna yfir nokkrar þeirra eins og þær birtast mér. Bótaréttur mun miðast við 16 ár eins og áður, ekki 18 ár. Það er fellt út að fólk fái ekki bætur fyrstu tvær vikurnar sem það er atvinnulaust. Sá biðtími mun verða þrír dagar eins og áður. Það er fellt út að þeir sem sagt hafa starfi lausu eða eiga sök á að hafa misst vinnuna sem þeir voru í verði bótalausir í 55 daga. Þeir dagar verða áfram 40 eins og var í lögum. Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs er heimilt að setja reglur um að þeir sem hætta námi fyrir lok námsannar skuli eiga bótarétt undir sérstökum kringumstæðum í stað þess að réttur til bóta samkvæmt þessum tölulið átti að falla niður í jafnlangan tíma og eftir stóð af námsönn og bótatími átti að skerðast sem því nam. Það er fellt brott að bótaréttur sé háður því að tekjur hafi ekki verið hærri að meðaltali en sem nemur tvöföldum atvinnuleysisbótum og það er fellt út að hækka megi bótafjárhæð allt að 3% á bótatímabilinu. Það var mjög gagnrýnt að ríkisstjórnin væri að ákveða með lögum að jafnvel þó að forsendur breyttust mættu bótafjárhæðir ekki hækka meira en 3%. Nú verður slíkt endurskoðað með tilliti til þróunar launa, verðlags og efnahagsmála. Það er fellt brott að tímabil sem atvinnulaus tekur þátt í úrræðum teljist til bótatímabils. Til að skýra út hvað það þýðir, þá þýðir það að viðkomandi gat verið allan bótatímann á svokölluðu úrræði sem er eins konar vinna. Fyrir hann væri greitt tryggingagjald en samt væri bótaþeginn eða launþeginn sem í úrræðinu tæki þátt réttlaus eftir að hafa verið allan tímann í vinnu samkvæmt slíku úrræði. Því er ekki breytt, virðulegi forseti, að það geti varðað missi bótaréttar að hafna vinnu fjarri heimili. Það er mjög mikilvægt að vel verði farið með það ákvæði. Þeir sem telja að þetta ákvæði sé í lagi eru alveg sannfærðir um að það verði farið varlega með það, en með þessu ákvæði væri hægt að brjóta mjög á einstaklingi í atvinnuleit. Ég vil líka geta þess að málskotsrétti er breytt úr tveimur vikum í þrjá mánuði. Og ég vil leggja áherslu á það enn á ný að fimm ára hámarksbótaréttur er óbreyttur og gagnrýni okkar, virðulegi forseti, ég vil ljúka yfirferð nefndarálits míns á því að gagnrýni okkar er ekki um að við viljum að atvinnulaus geti verið á bótum atvinnuleysistrygginga í 5, 7, 10 eða 12 ár, aldeilis ekki. Við teljum hins vegar að það sé skylda í velferðarþjóðfélagi eins og okkar að búa til tryggingarnar fyrst. Það skuli vera alveg ljóst hvað tekur við að loknu bótatímabili því að eins og hér hefur komið fram er verið að vísa fólki á miðjum aldri út af vinnumarkaði með þessu fimm ára hámarki. Og það er kannski fyrst og fremst verið að vísa konum milli fimmtugs og sextugs út af vinnumarkaði með þessu hámarksákvæði því í ljós hefur komið að það er langmest um að ófaglærðar konur á aldrinum fimmtugs til sextugs séu stórir hópar atvinnulausra. Þessar konur eru enn þá vel innan við sextugt þegar þær eru búnar með þessi fimm ár og takist ekki til með úrræði þeim til handa er verið að vísa þeim út úr bótaréttinum án þess að nokkuð sé skilgreint hvað í velferðarþjóðfélaginu taki við annað en fjárhagsaðstoð sveitarfélaga. Virðulegi forseti. Nokkrar þessara brtt. voru komnar fram af hálfu meiri hlutans í félmn. en flestar þeirra urðu til núna rétt fyrir helgina eftir samráð ASÍ og félmrn. Af hálfu ráðuneytisins var hins vegar ekki haft samráð við önnur launþegasamtök, ekki einu sinni þau sem áttu fulltrúa í nefndinni eins og BSRB og við höfum gagnrýnt það. Ég vil líka að lokum, virðulegi forseti, láta það koma fram að í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga segir, með leyfi forseta: ,,Eftir 5 ára bótatímabil hefst bótaréttur ekki fyrr en a.m.k. eftir 12 mánuði enda eigi viðkomandi þá a.m.k. að baki 6 mánaða vinnu eftir að bótatímabili lauk. Nú er bótalaust tímabil 16 vikur og með þátttöku í átaksverkefnum eða námskeiðum hefur bótatímabil getað fallið saman. Með lögfestingu þessara breytinga um skerðingar á bótarétti er þeim sem þeirra hafa notið að stórum hluta vísað á framfærsluúrræði sveitarfélaganna. Fjárhagsbyrðar sveitarfélaganna munu því aukast mjög verulega verði frv. að lögum. Því er beint til félmn. Alþingis að hún láti fara fram ítarlega skoðun á fjárhagslegum afleiðingum þeirra breytinga sem frv. gerir ráð fyrir og að sérstaklega verði könnuð áhrif þess á fjárhag sveitarfélaganna.`` Virðulegi forseti. Ég verð því miður að upplýsa hér að ekki liggur fyrir úttekt á því hvaða áhrif þessi ákvæði munu hugsanlega hafa á fjárhag sveitarfélaganna. Mér liggur meira á hjarta, virðulegi forseti, varðandi þessi mál. Ég vil rifja upp að þegar mælt var fyrir þessum málum þá óskaði félmrh. eftir því að fá að mæla fyrir báðum frumvörpunum saman og umræða yrði tekin um málin saman. Minni hlutinn lagðist gegn því fyrst og fremst vegna þess að ekki hafði verið um þetta rætt og minni hlutinn var því óviðbúinn að ræða málin saman. Hins vegar gerðum við okkur mjög vel grein fyrir því að það hefði verið æskilegt að vinna málið þannig og þess vegna var það að frumkvæði okkar nú að leggja til að frv. um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir yrðu rædd saman því að þetta eru samfléttuð mál og nærri því óframkvæmanlegt að ræða annað án þess að koma inn á hitt. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þessarar umræðu lýsa furðu minni á því hversu fáir þingmenn eru viðstaddir þegar verið er að ræða þau stórmál sem hér eru til umfjöllunar og ég hlýt sérstaklega að auglýsa eftir Sjálfstfl., einn fulltrúi hans situr í salnum, því að mig langar mikið til að fá að vita hvernig á því stendur að Sjálfstfl. hefur skrifað upp á frv. um vinnumarkaðsaðgerðir. Ég fæ ekki betur séð en það gangi gjörsamlega gegn stefnu Sjálfstfl. og reyndar stefnu ríkisstjórnarinnar líka sem hefur haft það að markmiði ef eitthvað er að skera ríkisreksturinn niður og færa stofnanir frá ríki til sveitarfélaga og jafnvel að einkavæða, sem ég tel ekki eiga við í þessu tilviki þó að ýmsir þingmenn kunni að vera þeirrar skoðunar að það væri við hæfi. Því vil ég fara þess á leit, hæstv. forseti, að hæstv. forsrh. verði kallaður til þessarar umræðu. Mér finnst nauðsynlegt að fá skýringar hvernig á því stendur að Sjálfstfl. skuli skrifa upp á þessi mál. Nú tók ég ekki eftir því hvort hæstv. forsrh. hefur fjarvistarleyfi. Ég hefði gjarnan viljað heyra í hæstv. fjmrh. líka en ég heyrði að hann hefur veikindaleyfi og ekki ætla ég að draga hann úr rúminu. En ég vil óska þess að hæstv. forsrh. komi til þessarar umræðu. Það þarf ekki nauðsynlega að gerast nú en við höfum daginn fyrir okkur. Ef hann gæti komið hingað, þá held ég að það væri mjög af hinu góða því að hér er um mjög stórt mál að ræða.

Forseti vill einfaldlega spyrja hvers vegna forsrh. er beðinn um að koma. Nú eru fleiri talsmenn Sjálfstfl. í húsinu, talsmenn þingflokksins og fleiri. Er það eitthvert efnislegt atriði sem hv. þm. er með í huga?

Eins og ég var að nefna er hér að mínum dómi um mjög stórt mál að ræða sem ég tel ekki samrýmast stefnu Sjálfstfl. Það er margt í þessu máli sem við höfum ekki fengið svör við og ég tel mjög eðlilegt, þegar um er að ræða það að verið er að stofna heila nýja ríkisstofnun, að sá sem er í forsvari fyrir ríkisstjórnina komi hingað og ræði við okkur um jafnstórt og viðamikið mál.

Forseti mun fara að óskum hv. þm. og gaumgæfa hvort hæstv. forsrh. hefur tök á að koma til umræðunnar.

Ég vil ítreka að ég skil vel að Framsfl. skuli fylgja eftir máli af þessu tagi því að það er löng hefð fyrir því í hans sögu allt frá dögum Jónasar frá Hriflu að fjölga ríkisstofnunum og setja á stofn sjóði. En ég hlýt að inna sérstaklega eftir stefnu Sjálfstfl. varðandi þessi mál í ljósi annars þess sem verið er að gera í samfélagi okkar. Svo að ég víki þá að því máli sem hér er til umræðu og því nefndaráliti sem minni hlutinn hefur gefið frá sér, þá er fyrst ástæða til þess að rifja upp aðdraganda málsins, en eins og fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns, hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur sem mælti fyrir nefndarálitinu um atvinnuleysistryggingar, þá hanga þessi mál öll saman. Í annað sinn á ferli þessarar ríkisstjórnar er verið að gera stórfelldar breytingar á þeim ramma sem gilt hefur um vinnumarkaðinn. Á síðasta þingi urðu miklar og harðar deilur um tvö frv. sem annars vegar snertu opinbera starfsmenn, frv. til laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, og hins vegar frv. um stéttarfélög og vinnudeilur sem sneru beint að verkalýðshreyfingunni. Hæstv. félmrh. tók þá ákvörðun að leggja fram þrjú frumvörp síðla hausts sem öll snerta vinnumarkaðinn. Tvö þeirra eru hér til umræðu og hið þriðja mun birtast aftur í þingsölum innan skamms. Annað þessara frv. var flutt þvert gegn vilja verkalýðshreyfingarinnar, frv. um atvinnuleysistryggingar. Um hitt frv., sem hér er til umræðu og ég er að ræða nú, vinnumarkaðsaðgerðir, er samstaða í nefndinni sem undirbjó það. Þar voru sammála fulltrúar ASÍ, BSRB, VSÍ og fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna. En það skiptir bara engu máli í þessu samhengi. Það sem við þurfum að skoða og ber að skoða í þessu samhengi er hvað er verið að gera með þessu frv. Og ég verð að segja það, hæstv. forseti, að ég er algjörlega andvíg efni þessa frv., algjörlega. Ég tel að verið sé að fara inn á kolrangar brautir. Hér er verið að færa valdið frá fólki en ekki til þess. Hér er verið að færa verkefni frá sveitarfélögunum til ríkisins, verkefni sem að mínum dómi á heima hjá sveitarfélögunum. Hér er verið að koma upp heilmiklu bákni sem nær til alls landsins og er reyndar afar vandséð hvernig muni virka og hvort muni virka og krefst auðvitað mikils undirbúnings. Það kallar á sérmenntað vinnuafl og þetta mun kosta á annað hundrað milljóna ef kostnaðurinn er ekki stórlega vanmetinn. Hér er sem sagt verið að koma upp nýju ríkisbákni. Það er skoðun okkar í minni hlutanum að nær hefði nú verið að verja þessum peningum til þess að mennta fólk, bjóða upp á fleiri menntunarmöguleika, til þess að efla heilbrigðiskerfið og fela sveitarfélögunum áfram að annast þessi verkefni, í stað þess að fara þá leið sem hér er farin. Ég kem nánar að einstökum atriðum málsins síðar. Ein grundvallarforsendan fyrir þeim frv. var sú að það átti að ná fram sparnaði, reyndar ekki í þessu vinnumarkaðskerfi heldur fyrst og fremst hjá Atvinnuleysistryggingasjóði. Ef litið er á það sem fram kom í frv. til fjárlaga fyrir árið 1997, þá segir þar, með leyfi forseta: ,,Unnið hefur verið að endurskoðun á starfsemi Atvinnuleysistryggingasjóðs og vinnumiðlana með áherslu á að forðast hugsanlega misnotkun á sjóðnum. Aukin áhersla er lögð á að fólki á atvinnuleysisskrá verði borðin störf og það missi bætur ef störf eru ekki þegin.`` Ég vek sérstaka athygli á þessu, hæstv. forseti ,,og það missi bætur ef störf eru ekki þegin. Stefnt er að því að ná fram 128 millj. kr. sparnaði hjá sjóðnum með endurskoðun á starfsemi hans og úthlutunarreglum.`` Eins og fram kom áðan hefur hæstv. félmrh. gert þær breytingar á frv. sem fyrst var lagt fram að þessi sparnaður er nú orðinn að litlu sem engu. Það er reyndar erfitt að gera sér grein fyrir hversu mikill hann er en það er alveg ljóst að þau áform að ná fram sparnaði í Atvinnueysistryggingasjóði eru fyrir bí. Hvað stendur þá eftir af þeim breytingum sem átti að gera? Það er harla fátt og hefði verið nær að draga málið til baka og byrja upp á nýtt og vinna að úrbótum í málefnum atvinnulausra í stað þess að eftir standa nokkur skerðingarákvæði og nákvæmlega engar úrbætur, engar. Hæstv. forseti. Í frv. er um það að ræða í blóra við ríkjandi stefnu og þá stefnu, sem hér hefur verið uppi á undanförnum árum að færa verkefni frá ríkinu til sveitarfélaga, þá hefur af einhverjum óljósum ástæðum verið ákveðið að fara aðra leið og flytja til ríkisins frá sveitarfélögunum það verkefni að annast vinnumiðlanir og þjónustu við atvinnulaust fólk. Að dómi okkar í minni hlutanum eru rökin fyrir þessu afar óljós. Það kom fram í vinnu nefndarinnar að meginorsökin væri sú að vinnumiðlanir virkuðu ekki og þar af leiðandi þyrfti að efla þær. Við skoðun í nefndinni kom í ljós að þetta er með ýmsum hætti og mörg stærri sveitarfélaganna hafa staðið sig ágætlega í viðbrögðum við því atvinnuleysi sem skall hér yfir fyrir allnokkrum árum, í byrjun þessa áratugar getum við sagt, og enn önnur þ.e. minni sveitarfélögin hafa gripið til ýmissa ráða til að koma til móts við atvinnuleysi ungs fólks og sett upp ýmiss konar átaksverkefni, sem reyndar verður að viðurkenna að hafa gefist misjafnlega. Þannig að þau rök að vinnumiðlanir hafi ekki virkað gilda alls ekki um það svæði þar sem atvinnuleysi hefur verið mest, þ.e. á suðvesturhorninu. Á suðvesturhorninu hefur atvinnuleysi verið og er langsamlega mest samanber tölur frá allra síðustu mánuðum þar sem atvinnuleysi virðist því miður fara mjög vaxandi aftur á Suðurnesjum, sérstaklega meðal kvenna. Það þurfa því að vera miklu sterkari og öflugri rök fyrir því að gera svona stjórnkerfisbreytingu og að færa vinnumiðlanir og þjónustu við atvinnulausa frá sveitarfélögum til ríkisins, sem er meginstefna þessa frv. Nú verður að geta þess, hæstv. forseti, að í brtt. er gert ráð fyrir að heimilt verði að semja við einstök sveitarfélög eða aðra aðila um að annast verkefni svæðisvinnumiðlana. En eftir sem áður eiga þeir, sem taka þau verkefni að sér, að framfylgja lögunum. Það verður að setja yfir allt það stjórnkerfi sem gert er ráð fyrir, níu manna ráðgjafarnefnd og hugsanlega þriggja manna framkvæmdarráð, ef þess er óskað, þannig að þetta nýja stjórnkerfi verður til staðar. Þessi vinnumiðlun, hver sem hún verður, hugsum okkur t.d. vinnumiðlunina í Reykjavík, heyrir undir Vinnumálstofnun ríkisins samkvæmt lögunum. Það er því ekki um það að ræða, eins og sveitarfélögin óskuðu eftir mörg hver og Samband ísl. sveitarfélaga í sínum umsögnum, að þetta kerfi yrði óbreytt. Þau munu heyra undir lögin og yfir þeim verður að vera stjórn svæðisvinnumiðlunar. Það er líka erfitt að átta sig á hvernig þetta geti virkað ef heimildin er nýtt og hvernig þessi tilgangur, að efla vinnumiðlun, næst fram. Ég nefni sem dæmi að í umsögn frá Hafnarfjarðarbæ, sem er dæmigert viðhorf sveitarfélaganna, kemur fram að það sé algerlega óásættanlegt að Hafnfirðingar --- og nú ætti forseti að hlusta vel, --- þurfi að eiga allt sitt undir vinnumiðlun t.d. Reykjaneskjördæmis ef það væri ein vinnumiðlun. En í umsögn þessari segir, með leyfi forseta: ,,Þannig liggur ekki fyrir hvernig framkvæmd vinnumiðlunar verður í reynd og hvað Hafnarfjörð sértaklega varðar gæti þetta ákvæði þýtt að þjónustu við atvinnulausa bæri að sækja á eina stofnun sem þjónaði öllu Reykjaneskjördæmi. Slíkt fyrirkomulag er augljóslega óásættanlegt.`` Slíkt er viðhorf þessa sveitarfélags og ég hygg að svipuð viðhorf eigi víðar við. Nú er ekki þar með sagt að við þurfum endilega að fallast á það því það er auðvitað miklu nær að sveitarfélögin vinni saman og sums staðar hefur verið byggð upp heildstæð þjónusta nefni. Ég Akureyri sérstaklega þar sem búið er að tengja saman alla félagsþjónustuna, vinnumiðlun, atvinnu fyrir fatlaða og fleiri þætti sem undir heyra, eins og sjá má í skipuriti sem fylgir með fylgiskjölum okkar í minni hlutanum. Þar má sjá hvernig fyrirkomulagið er og ég fæ ekki annað séð, þó samið yrði sérstaklega við Akureyri, en að þetta yrði að skilja að og setja stjórn svæðisvinnumiðlunar yfir þessa vinnumiðlun á Akureyri jafnvel þó að hún héldi tengslum sínum við afganginn af félagsmálakerfinu, þá yrði samkvæmt lögunum að auka og bæta við stjórnkerfið. Hér er því ekkert um það að ræða að kerfið verði óbreytt þannig að hugsanlega þarf að marka stefnu í því hversu margar svæðisvinnumiðlanir eiga að vera, hversu raunhæft er að slá saman heilu kjördæmunum eða stærri svæðum og maður talar nú ekki um hvað þetta kostar sem auðvitað enginn veit og ég ætla að koma að ögn síðar. Samkvæmt því kerfi sem verið er að ræða um og við reynum að draga upp mynd af í nál. þá er það þannig uppbyggt að fyrst er Atvinnuleysistryggingasjóður sem verður væntanlega áfram staðsettur í Reykjavík. Yfir honum er níu manna stjórn með þriggja manna framkvæmdastjórn. Síðan á sú stjórn að skipa fimm manna úthlutunarnefndir í umdæmi hverrar svæðisvinnumiðlunar. Ég vek athygli á þessu að fimm manna úthlutunarnefnd verður í umdæmi hverrar svæðisvinnumiðlunar þannig að ef þær verða átta, þá verða þarna 40 manns sem verða í því hlutverki að úthluta atvinnuleysisbótum. Eins og kerfið er núna er bótunum úthlutað mjög víða en þó hefur tekist að að fækka úthlutunarnefndum allverulega. Síðan á ráðherra að skipa þriggja manna úrskurðarnefnd atvinnuleysisbóta. Þá kemur Vinnumálastofnunin, sem einnig er gert ráð fyrir að hafi aðsetur í Reykjavík. Yfir henni verður forstjóri, sem eftir því sem ég best veit hefur þegar verið ráðinn, og yfir Vinnumálastofnuninni er átta manna stjórn. Þetta er nokkuð óvenjulegt að jöfn tala stjórnarmanna sé yfir stofnun af þessu tagi en það er alltaf verið að gæta jafnvægisins og það verða ákveðnir aðilar að komast þarna að. Síðan koma svæðisvinnumiðlanirnar sem eins og ég hef áður nefnt er ekki vitað hvað verða margar. Samkvæmt upphaflegri hugmynd frv. var miðað við svæðisvinnumiðlun í hverju kjördæmi en ef sú leið verður farin að semja við einstök sveitarfélög, sérstaklega þau sem eru núna reynslusveitarfélög, það er reyndar hugsanlegt að þau sveitarfélög taki að sér stærri svæði gæti þetta einnig þýtt að svæðisvinnumiðlanirnar yrðu fleiri. Við hverja svæðisvinnumiðlun á að vera níu manna ráðgjafarnefnd og getur hún valið sér þriggja manna framkvæmdaráð hverrar svæðisvinnumiðlunar. Við þetta bætist svo Tryggingasjóður einyrkja sem á einnig að verða til við hliðina á öllu þessu kerfi og í tengslum við Vinnumálastofnun og Atvinnuleysistryggingasjóð en eins og frv. lítur út núna, því enn hafa ekki komið fram brtt. við það, er gert ráð fyrir fimm manna stjórn og fimm manna úthlutunarnefnd. Samkvæmt mínum útreikningum, hæstv. forseti, þýðir þetta að hvorki meira né minna en allt að 120 manns munu koma einungis að stjórn þessara mála. Til samanburðar kemur í dag fjöldi sveitarstjórnarmanna að þessum málum og verkalýðsfélögin þó með öðrum hætti. Þar fléttast þessi atvinnumál inn í aðra starfsemi. Atvinnumálanefndir hafa ýmislegt annað þar sem þær hafa þetta í sínum höndum en þeir eru líka stundum að vasast í sjálfri úthlutuninni og öllu sem þessu viðkemur. Þetta er samt sem áður gríðarlega mikið bákn sem á að halda utan um kerfið. Þá er auðvitað ótalið allt starfsfólkið sem ekki er nokkur lifandis leið að átta sig á hversu margt verður eða hvað sú starfsemi verður dýr. Meðal annars bentu fulltrúar Akureyrarbæjar á það og miðuðu þá við sitt kjördæmi. Hæstv. félmrh. mætti hugsa til síns stóra kjördæmis að ef til kemur slíkt ráðgjafarkerfi þar sem ráðgjafarnir verða á ferð og flugi milli staða, þ.e. ef þessir ráðgjafar fást því þeir eru ekki til staðar, það er ekki til nægilega margt sérmenntað fólk til að sinna jafnviðamiklum og ábyrgðarmiklum störfum og hér er gert ráð fyrir, þá verður þetta auðvitað mjög dýrt því að þetta fólk verður væntanlega á dagpeningum, ökustyrk og öðru sem til þarf að kosta. Þessi kostnaður er algerlega óljós og það er ekki nokkur leið að gera sér grein fyrir hvað þetta mun kosta. Þá er rétt að nefna, hæstv. forseti, varðandi ráðgjafarnefndir svæðisvinnumiðlananna, að þar er alltaf sama gamla sagan að valið er í það hverjir eiga þar sæti og eiga þrjú stéttarfélög að koma sér saman um fulltrúa og augljóst er að þar munu ýmsir verða út undan. Mjög brýnt er að stofnanir eins og þessar, hvort sem það er ríkisstofnunin sjálf eða svæðisvinnumiðlanirnar, hafi yfirsýn yfir allan vinnumarkaðinn og hafi aðstöðu til að kynna sér breytingar og átta sig á breytingum. Ég vil vekja athygli á ummælum sem einn af gestum félmn. lét frá sér fara þess efnis að lítið gagn væri að þessu ef sama fólkið sæti áfram í öllum þessum stjórnum og ráðum, sama fólkið og nefndin sem samdi frv. telur að hafi ekki staðið sig í stykkinu. Hvaða gagn er þá að þessu? Við erum að tala um að hér þurfi endurskipulagningu, nýtt blóð, nýjar hugmyndir og maður talar nú ekki um breytingar á hugsunarhætti ef kerfi af þessu tagi á einfaldlega að virka. Það sem ég vildi vekja athygli á í þessu samhengi, hæstv. forseti, og spyrja hæstv. félmrh. að, er það hvernig hann sjái fyrir sér framkvæmdina á þessu kerfi. Ég fæ ekki betur séð en ef þessar heimildir til samninga við sveitarfélög verða nýttar, þá getur orðið um margfalt kerfi að ræða, þ.e. svæðisvinnumiðlanir sem eru reknar undir stjórn Vinnumálastofnunar. Síðan geta verið aðrar sem sveitarfélögin annast og hugsanlega gætu reynslusveitarfélögin, eins og Suðurnes eða Reykjanesbær, ef þau vildu vera áfram með sitt ákveðna, tiltekna verkefni og gerðu um það samkomulag, þá gæti verið komið þarna þrefalt kerfi vinnumiðlana. Og hvað er þá unnið með þessu? Því er ekki að leyna, hæstv. forseti, að okkur í minni hluta hv. félmn. finnst það vera afar sérkennileg forgangsröð hjá ríkisstjórninni að vera að eyða miklu fjármagni í þessa nýju ríkisstofnun í stað þess að einbeita sér að menntamálum og heilbrigðiskerfinu. Ég ítreka það enn og aftur að það er afar erfitt að gera sér grein fyrir því hvað þetta muni allt saman kosta. Af því að ég var að auglýsa eftir sjálfstæðismönnum áðan og einn þeirra situr hér í salnum, þá rifjaðist það nú upp að fyrir allmörgum árum --- þarna bættist annar við --- þá var kjörorð Sjálfstfl.: Báknið burt. En það er greinilega allt saman gleymt og grafið og hefði nú verið gaman að sjá hinn unga formann Sambands ungra sjálfstæðismanna hér að fylgjast með þessari umræðu, hæstv. forseti, sem hefur verið mjög skeleggur í því að koma tillögum af ýmsu tagi til sinna ráðherra og minna þá á stefnu Sjálfstfl.

Forseti vill geta þess vegna fyrri óska hv. þm. að boðum hefur verið komið til hæstv. forsrh.

Ég þakka fyrir það, hæstv. forseti. Þá ætla ég að víkja að því ákvæði þessa frv. að gera landið að einu vinnusvæði. Í sjálfu sér væri það hið besta mál og eðlilegt að landið væri eitt vinnusvæði ef það væri ekki tilgangur þess ákvæðis, eins og ljóslega kemur fram í þessum tveimur frv. sem hér eru til umræðu, að meiningin og tilgangurinn með þessu er sá að ná fólki út af atvinnuleysisbótum. Það er hugsað þannig, hæstv. forseti, að vegna þess að landið er eitt vinnusvæði, þá beri fólki að taka vinnu hvar sem er á landinu svo framarlega sem fjölskylduaðstæður hamla því ekki eða þær skilgreiningar á aðstæðum fólks sem viðkomandi svæðisvinnumiðlun fellst á. Og gætu ýmsir lent í erfiðleikum að þurfa að eiga allt sitt undir einhverri fjarlægri stjórn sem ekki þekkir til aðstæðna einstaklingsins. Það verður að segja það, hæstv. forseti, að okkur í minni hluta félmn. finnst þetta afar gamaldags hugsunarháttur. Nú fagna ég því sérstaklega að formaður Sambands ungra sjálfstæðismanna skuli koma í salinn og vil af því tilefni rifja upp að við erum að ræða um frv. um vinnumarkaðsáætlanir þar sem verið er að koma upp nýrri ríkisstofnun sem samkvæmt áætlun skrifstofu fjmrn. mun kosta 190--215 millj. fyrsta árið en 160--175 millj. kr. á ári eftir það með miklu stjórnbákni. Ég hef spurt mig þeirra spurninga oft og iðulega meðan við höfum verið að vinna þetta frv. hvernig í ósköpunum á því standi að Sjálfstfl. skuli hafa fallist á þetta mál. Mér er það algerlega óskiljanlegt. Hvaða kaup eru þar á ferð? Hvað skyldi Sjálfstfl. hafa fengið í sinn hlut? Það væri fróðlegt að vita. En af þessu tilefni rifjaðist upp gamalt kjörorð Sjálfstfl.: Báknið burt. Vil ég nú beina því til formanns Sambands ungra sjálfstæðismanna að hann rifji það upp fyrir sínum ráðherrum sem hér eru að stuðla að því að koma upp nýju bákni.  Þegar hv. formaður ungra sjálfstæðismanna gekk í salinn var ég að ræða það atriði að gera landið að einu vinnusvæði og það atriði að hægt sé að svipta fólk bótum ef það ekki þiggur vinnu annars staðar á landinu. Menn hafa lýst því yfir að þeir trúi ekki að þessu ákvæði verði beitt á þann veg að fólk verði annaðhvort neytt til að fara á milli landshluta eða þessu verði beitt af einhverri hörku en það er ekkert sem tryggir það. Það er nákvæmlega ekkert hér sem tryggir það og ástæða er til að óttast að það verði einna helst þeir sem eru ófaglærðir sem verði svona ýtt út í það að þeytast á milli landshluta í leit að vinnu og skilningur á þeirra málefni, sérstaklega þeirra sem eru einhleypir, verði takmarkaður. Það er þessi farandverkamannahugsunarháttur sem lýsir út úr öllu þessu máli og atvinnuleysistryggingafrv. líka sem er bara ekki í takt við tímann. Íslenskur vinnumarkaður hefur auðvitað gerbreyst á undanförnum áratugum. Ég get tíundað tölur yfir það úr Hagtíðindum hvernig íslenskur vinnumarkaður er samansettur núna. Ég ætla að taka dæmi, hæstv. forseti, af öllu landinu að langsamlega stærsti hópur vinnandi fólks hér á landi er fólk sem vinnur í þjónustu- og verslunarstörfum. Það er ekki fólkið sem fer í loðnufrystinguna, síldina eða almenna verkamannavinnu og sá hópur er alls upp á 18,1% vinnumarkaðarins samkvæmt tölum frá árinu 1995 og eru nýjustu tölur sem fyrir liggja. Sérmenntað starfsfólk er 13,3%, sérfræðingar 14,5%, ósérhæft starfsfólk sem er skilgreint þannig er 7,5%, iðnaðarmenn 16,5% og ég gæti lesið áfram. Hér eru meira að segja tölur um hlutfall kynjanna sem er ekki alltaf það algengasta þegar opinberar stofnanir eiga í hlut. Ég vil alveg sérstaklega fjalla um þetta atriði og ítreka það, hæstv. forseti, að það er algerlega ólíðandi ef fólki er ekki gefið tækifæri á að leita sér að vinnu í sinni heimabyggð ef farið verður út á slíkar brautir að svipta fólk bótum vegna skilningsleysis á aðstæðum. Það getur auðvitað verið ótal margt, t.d. kostnaður, eins og mörg dæmi eru um, þar sem fólk leitar sér vinnu í öðrum landshlutum en kemur út með tap. Þessu fylgir svo mikill kostnaður. Uppgripin verða ekki eins mikil og við var búist og þessu fylgir ekkert annað en tap ofan á aðra erfiðleika. Þá vil ég nefna það atriði sem er kannski það sem skiptir allra mestu máli, þ.e. hvort þetta kerfi sem hér á að fara að byggja upp býður upp á einhver raunhæf úrræði. Í grg. með frv. er stungið upp á ýmsum úrræðum en þau eru ekki lögfest. Það verður algerlega á valdi svæðisvinnumiðlana til hvaða úrræða verður gripið. Það eru engin ákveðin markmið eins og t.d. það að útrýma atvinnuleysi fólks á aldrinum 18--25 ára eða taka sérstaklega á erfiðleikum þeirra sem eru elstir í hópnum eða setja sér einhver menntunarmarkmið. Þetta er allt saman galopið. Það er einungis bent á ýmsar hugmyndir enda ótal margt sem kemur til greina. En fyrst menn eru að fara út í svona lagasetningu á annað borð ætti auðvitað að setja einhver markmið og lögfesta ákveðin úrræði. Þetta er einmitt sá galli sem margir hafa bent á, sem að þessu máli hafa komið. Þá vil ég víkja að því atriði sem líka er eitt af því sem gengur í gegnum bæði þessi frv. og var dregið til baka í frv. um atvinnuleysistryggingar en það er sú stefna sem ég hygg að sé ættuð frá fyrrv. skólameistara Fjölbrautaskólans á Suðurnesjum. Hann er nú reyndar ekki einn um það í röðum skólamanna, sem sé sú hugmynd að ungt fólk sé best komið í skóla. Það er ákveðinn sannleikur í því en auðvitað bundið því skilyrði að skólarnir bjóði ungu fólki upp á eitthvað við hæfi. Það er einmitt gallinn á íslensku skólakerfi að svo er ekki. Það skortir mjög á ýmiss konar starfsmenntun og að boðið sé upp á stutt nám af ýmsu tagi. Þess vegna er algerlega óraunhæft að setja það fram í einfaldri skýringu við lagagrein að ungt fólk eigi að vera í skóla. Það er stór hópur ungs fólks sem hefur flosnað upp úr skóla hér á landi og getur ekki hugsað sér að fara þangað inn aftur enda er þar ekkert við þess hæfi. Þess vegna þarf að skipuleggja úrræði og hugsa úrræði sérstaklega út frá þessum hópi. Í frv. um atvinnuleysistryggingar var ákvæði þar sem átti að svipta hópinn 16--18 ára atvinnuleysisbótum en sem betur fer sá meiri hlutinn að sér og dró þá breytingu til baka enda ekki við hæfi að fólk sem er í vinnu, missir vinnuna, tryggingagjald hefur verið greitt fyrir það og það njóti ekki réttar. Þá vil ég víkja sérstaklega að því atriði sem hefur verið mér mikið umhugsunarefni, kannski fyrst og fremst aðferðafræðilega, sem sýnir hversu illa þessi frv. eru unnin og vanhugsuð. Það er það atriði sem snýr að skipan ráðsins, svæðisvinnuráðsins, þessa níu manna ráðs --- ráðgjafarnefndin heitir hún, hæstv. forseti, að framhaldsskólarnir á svæðinu skuli eiga fulltrúa í slíkri ráðgjafarnefnd. Enn og aftur er mér það algerlega hulin ráðgáta hvernig á að skipa þá fulltrúa. Mér er það algerlega hulin ráðgáta. Ég hef margspurt að þessu í nefndinni og við tökum dæmi af því í nál. að í Reykjavík eru 17 framhaldsskólar samkvæmt fjárlögum, og þá tel ég Verslunarskólann með, en þeir hafa ekki neina sérstaka samvinnu sín á milli. Það er til eitt félag sem heitir Félag skólameistara. Er eðlilegt að Félag skólameistara, sem nær yfir allt landið, ákveði hverjir skuli vera fulltrúar framhaldsskólans á Vestfjörðum eða Framhaldsskólans á Sauðárkróki o.s.frv.? Hvernig í ósköpunum á að ákveða þetta í Reykjavík? Í rauninni hefði verið miklu eðlilegra að menntmrh. skipaði þessa fulltrúa rétt eins og fjmrh. skipar sína fulltrúa á öðrum stöðum, sem tengjast þessu máli, Atvinnuleysistryggingsjóðnum, en þetta er bara dæmi um klúður. Við þessu fengust engin svör. Bara einhvern veginn. Við bara gerum það einhvern veginn. Það hlýtur að vera til einhver leið í því. En til þess að slík tilnefning sé unnin á eðlilegan og lýðræðislegan hátt þarf auðvitað að vera hægt að beina óskinni eitthvert. Það þarf að biðja einhvern að velja fulltrúann. Það eru fjórir framhaldsskólar í Reykjaneskjördæmi.  Hæstv. forseti. Það fer nú að styttast í ræðu minni í þessari umræðu því að ég ætlaði að koma hér upp síðar og ræða atvinnuleysistryggingarnar, sem er önnur hlið á þessum málum. Ég vil taka fram í tengslum við atriðið sem ég var að ræða, fulltrúa skólanna, hvort sem það verða skólameistarar, kennarar eða nemendur, það kemur heldur ekkert fram, en í 11. gr. segir: ,,Félmrh. skipar á hverju svæði, að afloknum reglubundnum sveitarstjórnarkosningum, níu manna ráðgjafarnefnd svæðisvinnumiðlunar, ...`` Þannig getur félmrh. bara valið einhvern skólastjóra eða skólameistara sem honum líst á. En er það eðlilegt? Er það lýðræðislegt? Mér finnst það ekki. Þetta er afar óljóst atriði fyrir utan það hvaða erindi skólameistarar fjölbrautaskóla og menntaskóla eiga inn í þetta svæðisráð. Að lokum, hæstv. forseti, er rétt að draga það saman að minni hlutinn í félmn. hefur mjög margt við þetta frv. að athuga. Við mótmælum því að málaflokkurinn sé fluttur frá sveitarfélögunum til ríkisins og teljum hann best hjá þeim kominn. Við leggjumst gegn því að komið verði á fót nýju ríkisbákni með margföldu stjórnkerfi og miklum tilkostnaði sem vandséð er að hafi forsendur til að sinna hlutverki sínu. Að okkar dómi væri miklu nær að efla sveitarfélögin og efla samvinnu þeirra. Það stendur þeim næst að hugsa um sitt fólk og hjá þeim er mesta og besta yfirsýnin og þekkingin á stöðu þeirra sem eru atvinnulausir eða hafa leitað sér félagslegrar aðstoðar, en það eru mjög margir atvinnulausir sem einnig hafa leitað til félagsmálayfirvalda vegna þess að þeir ná ekki endum saman og lenda í ýmiss konar félagslegum erfiðleikum. Að okkar dómi er það hlutverk ríkisins að hafa yfirsýn yfir stöðu atvinnumála, sinna upplýsingaöflun og birtingu þeirra upplýsinga, standa að kjararannsóknum og vinnuvernd og að setja vinnumarkaðnum leikreglur. En þetta frv. stefnir í þveröfuga átt og eins og ég rakti fyrr í mínu máli eru rökin fyrir því afar óljós og ósannfærandi. Hæstv. forseti. Ég ætla að geyma mér til síðari ræðu að tala meira um atvinnuleysið sem slíkt, orsakir þess og afleiðingar, og stefnuna í þeim málum. Við hljótum að velta því fyrir okkur varðandi þetta frv. hvað vinnst og hvað tapast í þessu máli. Það kann vel að vera að menn geti komið sér saman um einhverjar samræmdar aðgerðir hvað varðar þjónustu við atvinnulausa, þó að það sé allt saman mjög óljóst í þessum frv., en það sem tapast er svo augljóslega hið nána samband milli íbúanna og þeirra sem annast þessa þjónustu. Ég held að hver og einn hljóti að sjá það í hendi sér að atvinnulaus karl eða kona, t.d. á Breiðdalsvík eða Fáskrúðsfirði sem þarf að bíða eftir því að einhver ráðgjafi t.d. frá Egilsstöðum mæti einu sinni í viku eða hversu oft það nú verður, og að eiga allt sitt undir slíkri þjónustu, kunni ekki góðri lukku að stýra. Þess vegna, hæstv. forseti, verður ríkisstjórnin að bera ábyrgð á þessu frv. Enn og aftur er mér algerlega óskiljanlegt að sá ríkisstjórnarflokkur sem hefur haft það á stefnuskrá sinni að draga úr ríkisrekstri, breyta honum og gera hann um sumt skynsamlegri --- hefur að vísu gengið býsna langt í einkavæðingaráformum sem reyndar hafa ekki öll náð fram að ganga -- skuli standa að þessum frv. En aðalmálið er þetta, herra forseti, að skynsamlegar forsendur þurfa að vera fyrir hendi gagnvart breytingum af þessu tagi. Það þarf að vera ljóst að þær þjóni tilgangi sínum og það náist sem ætlunin er að ná, það er skoðun okkar í minni hluta félmn. að það sé langt í frá og því verður ríkisstjórnin að bera ábyrgð á þessu máli.

Herra forseti. Ég mun í seinni ræðu minni í dag ræða um efnisatriði þeirra frv. sem við ræðum hér og skýra þann fyrirvara minn við brtt. meiri hluta hv. félmn. við frv. til laga um atvinnuleysistryggingar. Herra forseti. Við erum að ræða frv. til laga um atvinnuleysistryggingar. Verkalýðsforustan hefur haft ýmislegt við þetta frv. að athuga og henni hefur ekki nægt að koma með athugasemdir og tilmæli til hv. félmn. Nei. ASÍ hefur beinlínis krafist þess að frv. verði dregið til baka ellegar að gerðar verði á því þær breytingar sem sá ágæti félagsskapur gæti sætt sig við. Við því hefur hæstv. ríkisstjórn orðið og það eru m.a. breytingar ASÍ sem við erum að ræða á hinu háa Alþingi í dag. Í hv. félmn. kom meira að segja fram sú spurning frá einum hv. þm. hvort leitað hefði verið samþykkis BSRB og BHM á breytingum ASÍ á lagafrv. Þessi spurning vakti ekki neina sérstaka athygli og þótti eðlileg. Spurning um það hvort aðili úti í bæ væri búinn að samþykkja lagafrv. á hinu háa Alþingi. Þvílík er niðurlæging hins háa Alþings. Herra forseti. Í 1. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands segir svo, með leyfi forseta: ,,Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn.`` Í 2. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: ,,Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvald.`` Af þessu má ljóst vera hvert er vald hins háa Alþingis. Það eitt afgreiðir lög í landinu og ríkisstjórnir verða að reiða sig á meiri hluta Alþingis. Herra forseti. Hver er reyndin? Hér á hinu háa Alþingi eru nánast aldrei samþykkt lög sem samin eru af frumkvæði þingmanna, aldrei. Flest lög eru sett að frumkvæði framkvæmdarvaldsins og samin af embættismönnum. Og svo er meiri háttar lagasetning. Hún er yfirleitt sett að frumkvæði þrýstihópa, samtaka útgerðarmanna, bænda, opinberra starfsmanna, sveitarfélaga, að ógleymdum aðilum vinnumarkaðarins. Þessir aðilar senda ríkisstjórnum lagafrv. til samþykktar sem síðan eru stimpluð á hinu háa Alþingi. Þrýstihópar geta eflaust samið hin ágætustu lagafrv. með dýrum sérfræðingum sínum. En þau eru alltaf því marki brennd að þau henta þrýstihópnum betur en þjóðinni. Þannig leitast verkalýðsforustan t.d. við að gera sig ómissandi með því að félagsmenn hennar verði að leita til hennar um flesta hluti. Það er eðlilegt. En það er engan veginn víst að hinum óbreytta félagsmanni henti að vera með lögum gert að greiða alls konar gjöld til verkalýðsfélags síns og fá svo hlunnindi frá félaginu í staðinn. Herra forseti. Kjósendur hafa margoft lýst því að það sé sama hvaða flokk eða þingmenn þeir kjósi, það sé sami rassinn undir þessu öllu, eins og einn komst að orði. Þessi skoðun er ekki út í hött. Það eru ekki hv. þingmenn og ekki einu sinni hæstv. ríkisstjórn sem ákveður stefnuna.

Hver þá?

Það eru þrýstihóparnir og þeir breytast ekki neitt þó kjósendur gangi að kjörborði á fjögurra ára fresti. Þannig vinnur valdaafsal hins háa Alþingis gegn hagsmunum kjósenda og þeim finnst að þeir hafi ekki neitt val. Herra forseti. Hvenær hóf hið háa Alþingi að framselja vald sitt til þrýstihópa? Svo lengi sem ég man hafa þrýstihópar haft óeðlileg afskipti af lagasetningu og mér sýnist að þetta valdaframsal sé að aukast með aukinni fjölmiðlun. Svarið við spurningunni í hv. félmn. hvort BSRB og BHM hefðu samþykkt breytingar ASÍ hlýtur að leiða til nýrrar spurningar. Hvaða aðilar úti í bæ hafa löggjafarvald auk ASÍ? Hvers vegna hafa hv. þingmenn framselt vald sitt? Á því eru margar skýringar. Mér sýnist sú skýring nærtækust að sundrung hv. þingmanna og flokkadrættir valdi því að leitað er eftir stuðningi aðila utan þings. Hv. þingmenn virða ekki skoðanir hvers annars og umræðan snýst oftar en ekki um það hver sigri frekar en að hv. þingmenn séu að leita leiða að því marki sem þeir allir vilja, þ.e. velsæld íslensku þjóðarinnar. Hversu mörg skynsamleg frv. stjórnarandstöðunnar hafa verið samþykkt í áranna rás? Sárafá ef nokkur. Herra forseti. Ég hlýt að benda hv. þingmönnum sem lyppast niður undan hótunum um verkföll og alls konar óáran á það vald sem þeim er gefið samkvæmt stjórnarskránni. 32 þingmenn geta sett ríkisstjórnina af fyrir kvöldmat. Og þeir geta sett þau lög um atvinnuleysistryggingar sem þeir telja skynsamleg og hinum atvinnulausa og þjóðinni til heilla burt séð frá hótunum aðila úti í bæ. Þetta er valdið sem okkur hv. þingmönnum er gefið og við þiggjum það frá þjóðinni í almennum kosningum. Mega hv. þingmenn framselja löggjafarvald sitt til aðila utan þings hvort sem er til þrýstihópa eða framkvæmdarvalds? Nei. Að mínu mati bannar stjórnarskráin slíkt valdaframsal. Þegar ASÍ og aðrir þrýstihópar fá fram breytingu á lögum á hinu háa Alþingi, þá er það atlaga að lýðræðinu sem er grundvöllur þjóðskipulags okkar.

Hvað er þingmaðurinn að gera hérna?

Virðulegi forseti. Þetta var býsna merkileg ræða hjá hv. 16. þm. Reykv. og er kannski eðlilegra að kalla hana predikun því að hér kemur þessi hv. þm. sem hefur samviskusamlega ýtt á græna takkann og stutt ríkjandi ráðherra og ríkisstjórn með ráðum og dáð þrátt fyrir röfl annað slagið því þegar til kastanna hefur komið hefur hann ævinlega lotið þessu sama valdi og hann lýsti svo snautlega áðan, þ.e. ráðherravaldinu, valdi hagsmunasamtaka úti í bæ. Ekki hef ég heyrt þennan sama hv. þm. ræða mikið um vald Verslunarráðsins sem situr t.d. vikum saman yfirleitt í nóvember og desember þegar menn eru að setja saman fjárlög og skattareglur komandi árs --- hann situr nefnilega, hv. þm., í efh.- og viðskn. --- ég hef ekki heyrt hann tala um það. En nú kemur hann líkt og faríseinn forðum, og telur mikilvægt að hv. alþingismenn haldi ró sinni og hlutlægni gagnvart þessum þrýstihópum úti í bæ. Ég nefndi Verslunarráðið. En nú bregður svo við þegar allt í einu samtök fólksins í þessu landi vilja láta til sín taka og í sér heyra um hagsmuni sinna skjólstæðinga, þá á allt í einu að skella við skollaeyrum. Ég segi enn og aftur, virðulegi forseti. Það væri þá ástæða til og eftir því kallandi að hv. þm. framkvæmdi í anda þeirra orða sem hann fór með hér áðan en léti vera að halda einhvers konar farísearæður á borð við þær sem hann lét yfir okkur dynja rétt í þessu.

Herra forseti. Allir verðum við hv. þingmenn að gera málamiðlanir vegna þess að við ráðum ekki einir. Við erum 1 af 63, hver og einn okkar. Við verðum ætíð að vega og meta meiri hagsmuni fyrir minni, alltaf. Menn samþykkja oft vissa hluti vegna þess að þeir eru hlynntari þeim en ekki, þó að þeir séu alls ekki hlynntir þeim. Menn þurfa alltaf að vega og meta meiri hagsmuni fyrir minni. Þetta hef ég haft að leiðarljósi. Þess vegna hef ég stutt nokkur mál og ég mun styðja þetta mál líka vegna þess að það er betra heldur en ekki en það er engan veginn nógu gott. Það sem ég er að benda á eru ítök aðila utan þings á löggjafarsamkunduna Ég er á móti þeim hvort sem þau koma frá Verslunarráðinu eða Vinnuveitendasambandinu eða ASÍ. Það er nánast sama hvaðan þau koma, ég er á móti þeim og ég hef alltaf mótmælt þeim. Ég vil benda hv. þm. á að ég hef verið á móti mörgum stjórnarfrv. vegna sannfæringar minnar og vegna þess að ég taldi að ég væri að fórna meiri hagsmunum en ég fengi í staðinn. Ég lýsi því yfir að ég tel ekki að ég sé að tala hér af hræsni. Ég meina virkilega það sem ég segi.

Virðulegi forseti. Ég hygg að hv. þm. hljóti að hafa fylgst með því í umræðum þings á síðustu tveimur árum hvaða stjórnmálaöfl það eru sem hafa einmitt lagt áherslu á þetta meginatriði, þennan rauða þráð um aðskilnað löggjafarþingsins annars vegar og framkvæmdarvaldsins hins vegar og svo aftur gagnvart þrýstihópum úti í bæ. Það eru ekki hans flokksmenn, það eru ekki sjálfstæðismenn hér á landi sem hafa haldið því til haga. Nei, það eru sko allt aðrir. Það eru jafnaðarmenn í landinu, þannig að hv. þm. í því sambandi er á vitlausum vistarstað. Ekki það að ég sé að kalla eftir honum í okkar hóp því  Það sem er merkilegt er þetta: Við vitum auðvitað hvernig gangur mála er í þinginu og hvernig stjórnarfrv. koma inn í þingið. Þau koma í stjórnarflokkana og ég hef sjaldnast heyrt það við 1. umr. að hv. þm. Pétur Blöndal hafi sett hnefann í borðið og sagt: Hingað og ekki lengra. Ég tek ekki við fleiri skipunum frá ráðherrum þessarar ríkisstjórnar eða frá þrýstihópum úti í bæ. Ég heyri það ekki oft og hafi það farið fram hjá mér, þá bið ég hann að rifja það þá upp fyrir mig.

Herra forseti. Ég fylgdist með að jafnaðarmenn hafa barist fyrir því að minnka ítök hagsmunaaðila og það er vel. En það er ekki þar með sagt að ég vilji styðja þann ágæta flokk því það er ýmislegt í hans stefnuskrá sem ekki fellur mér.

Já, ég skil það vel.

En ég virði skoðanir þeirra engu að síður og ég virði þeirra sjónarmið og það er allt rétt sem hv. þm. segir út frá hans sjónarhóli þó að ég sé ekki sammála því. Varðandi það hvort menn styðji ríkisstjórn og hvort menn séu á móti frv. ríkisstjórnarinnar, þá er það nákvæmlega það sama og ég var að segja áðan. Ég tel að ríkisstjórnin sé almennt að gera góða hluti og vegna þess að hún er almennt að gera góða hluti, þá fellst ég á að styðja ýmis mál sem eru minni hagsmunir fyrir meiri. Ég gef minni hagsmuni til að fá meiri hagsmuni í staðinn og þetta verður hver einasti hv. þm. að gera og þess vegna myndum við flokka, hv. þm.

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn talaði um að framselja valdið til aðila úti í bæ og hann var mjög reiður yfir því að þingmenn væru að gera samning við aðila úti í bæ. Hverjir eru það sem í þessu máli eru að gera samning? Hvaða þingmenn? Það er annaðhvort ríkisstjórnin sem hefur gert samning við ASÍ eða meiri hluti í félmn. sem hv. þm. Pétur Blöndal er hluti af og hefur tekið út málið og hefur ákveðið að standa að því. Þrátt fyrir yfirlýsingar og tilfinningaheita ræðu hans má skilja svo að hann muni ýta á græna takkann þó að hann hafi í raun og veru ekki upplýst það. Þó að samið hafi verið við ASÍ um breytingar á frv. þá breytir það ekki minni afstöðu til frv. þó ég fagni þeim brtt. af því að þær eru í takt við þau sjónarmið sem ég hef sjálf sett fram í þessum ræðustól. Hins vegar er það svo að sum mál eru annars eðlis en önnur hjá löggjafanum. Við skulum staldra við þessi, sem eru vinnumarkaðsmál. Það er alltaf verið að vísa til Danmerkur. Í Danmörku hafa menn þau samskipti á vinnumarkaði að þeir koma sér saman um vinnumarkaðsmálin, um samskiptin. Þar er næstum því ekkert í lögum um samskipti manna beggja vegna borðs, verkalýðshreyfingar versus vinnuveitenda. Hér var slíkt keyrt í gegn með valdi í fyrra af hálfu þessara stjórnaflokka. Nú er aftur komið frv. sem snýr að vinnumarkaðnum. Hvers eðlis er það? Jú, það er þess eðlis að 1955 var samið um mál eftir harðvítugt verkfall og látin af hendi 1% launahækkun fyrir. Þess vegna talar maður við verkalýðshreyfinguna og kemur sér saman um breytingar en ryðst ekki með málið hérna inn í sal eins og nú var gert. Málið fer í félmn. þar sem við erum búin að liggja yfir því í allt að fjóra fundi í viku, tíu tíma sl. viku og svo er samið við ASÍ af því að yfir vofir verkfall.

Herra forseti. Ég væri mjög ánægður ef þingmenn gætu rétt aðeins litið upp úr dægurkarpinu þegar þeir ræða svona alvarlega hluti. Ég talaði ekki um þessa ríkisstjórn. Ég talaði almennt um ríkisstjórnir liðinna ára og áratuga. Ég álít þetta mjög alvarlegt mál, svo alvarlegt að það skerði löggjafarvald Alþingis. Alþingi hefur í reynd framselt sitt vald. Frv. sem við erum að ræða og sem varð tilefni þessara orða minna, við það er ég með fyrirvara. Ég er einmitt með fyrirvara vegna þess að ég er ekki sammála þeim breytingum sem ASÍ hefur fengið gerðar á frv. og ég ætla að greiða atkvæði gegn þeim atriðum sem felast í því. Meðal annars að atvinnulausum gæti verið gert að mæta á skrifstofu verkalýðsfélaganna til að ná í atvinnuleysisbætur sínar. Það er nefnilega verið að opna á það í þessum brtt. ASÍ og ég er á móti. Ég vil taka það aftur fram að ég er að ræða um grundvallaratriði, ekki það hvernig þessi ríkisstjórn eða einhver önnur ríkisstjórn hefur gert. Málið er að það er alveg sama hvort kjósendur kjósa Alþfl., Sjálfstfl., Alþb., Kvennalistann, sama hvaða flokk. Allir þessir flokkar eru í reynd alltaf að framfylgja stefnu þrýstihópanna hvort sem það er í landbúnaðarmálum, verkalýðsmálum, tryggingamálum, skattamálum eða sjávarútvegsmálum, bara nefna það. Það er þess vegna sem ég kem inn á þetta mál. Kjósendur hafa misst þann lýðræðislega rétt sem þeir hafa vegna þessa valdaframsals.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. um þrýstihópa. Alþingi á ekki að láta þrýstihópa taka yfir sitt löggjafarvald. Ég er alveg sammála því þó ég vísi til þess sem fram kom í máli mínu áðan. En það sem hv. þm. var að upplýsa hér var mjög athyglisvert vegna þess að frv. var tekið út úr félmn. af hálfu meiri hlutans með brtt. sem fluttar voru af hálfu meiri hlutans, ef ég man rétt fimm þingmanna eins og þingsköp segja til um. Ég skildi það svo að þessir fimm væru að flytja okkur þessar brtt. Minni hlutinn í félmn. flutti ekki brtt. en minni hlutinn í félmn. var sanngjarn í störfum sínum og tók málið út með meiri hlutanum, enda hafði hann orðið við þeim frestum sem óskað var. Ég hef skilið það svo, virðulegi forseti, að hv. þm. Pétur Blöndal hafi verið einn af þeim þingmönnum sem flytja brtt. þær sem málið var afgreitt frá félmn. með. Ég óska eftir því að það sé upplýst hvort þetta sé rétt eða rangt.

Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara vegna þess að ég er með fyrirvara við eitt atriði í brtt.  En að hv. þm. geti ekki haft ákveðna skoðun á málunum vegna þess að þeir séu bundnir af einhverjum hagsmunum, þá vil ég benda mönnum á að mjög mikilvægt er að við reynum að átta okkur á því hvar þessir hagsmunir grípa inn í störf Alþingis.

Herra forseti. Þetta var mjög merkileg ræða sem var flutt áðan af hv. þm. Pétri Blöndal. Fór hann stórum orðum um að Alþingi væri að framselja vald sitt. Segja má að það sé rétt að einhverju leyti að framkvæmdarvaldið hefur mikil áhrif og hagsmunasamtök úti í bæ, eins og hv. þm. kaus að orða það, hafa líka mikil völd og minnir mig á tillögu sem ég hef flutt um að ráðherrar eigi ekki að sitja sem þingmenn líka, sem hefur reyndar fallið í frekar grýttan jarðveg hér. En það var okkar val að fara þessa leið sem við gerðum í meiri hluta félmn. Og það er alveg rétt að ASÍ hafði áhrif á okkar afgreiðslu. ASÍ sendi mjög ítarlega umsögn inn til nefndarinnar og færði mjög sterk rök fyrir sínu máli og hafði unnið þetta afar vel. Við tókum tillit til ýmislegs þar. Við hefðum hins vegar getað sleppt því að taka tillit til raka ASÍ en við kusum sjálf að fallast á ýmsar athugasemdir sem þeir gerðu. Það er í okkar tillögum sem við lögðum hér fram og það er rétt sem hv. þm. Pétur Blöndal segir, hann er með fyrirvara um málið en það er einungis um eitt atriði þannig að væntanlega mun hv. þm. samþykkja önnur atriði. En ég vil að það komi hér skýrt fram að þetta er okkar val þannig að við getum ekki algerlega sagt að við séum að framselja valdið úti í bæ. Það er ekki rétt. Við völdum að fara þessa leið sjálf í félmn. og meiri hlutinn stendur að tillögunum með þó þessum eina fyrirvara hv. þm. Péturs Blöndals. Ég vil líka benda á að minni hlutinn ætlar að samþykkja þessar tillögur allar, nema eina trúlega, þannig að hér mun myndast breið samstaða um brtt. Það er Alþingi sem er að mynda breiða samstöðu um málið. Það er ekki að framselja valdið úti í bæ, að öllu leyti.

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að byrja á að fjalla aðeins um ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ég efast ekkert um að hann hefur talað á þennan hátt af einlægni. En hv. þm. orðaði það þannig að Alþingi hefði í raun framselt vald sitt og lýsti því bæði sem valdaafsali, valdaframsali og skerðingu á völdum Alþingis og spurði þeirra spurninga hvort við hv. þingmenn, sem hefðum verið kosnir til þessara starfa, hefðum í raun heimild til að framselja það vald sem okkur var falið að fara með í ákveðinn tíma með þessum hætti. Ég get tekið undir það með hv. þm. að óeðlilegt er að á síðustu dögum nefndarstarfs, þar sem er verið að fjalla um eitt ákveðið mál, komi inn fullbúnar brtt., fullfrágengnar og það sé í raun og veru lokaafgreiðsla nefndarinnar. Ég get fallist á það sjónarmið. Ég get hins vegar ekki fallist á það sjónarmið að hér sé um valdaframsal, afsal eða skerðingu á völdum Alþingis að ræða einfaldlega vegna þess að lögin eru sett af Alþingi og hv. þm. öllum gefst tækifæri til að greiða atkvæði um þær tillögur sem hér er um að ræða. Og það felst ekki framsal í tillögum ASÍ eða annarra, sem hv. þm. kallaði þrýstihópa, þó svo við þá sé haft ákveðið samráð og þeim gefið færi á að koma sínum tillögum á framfæri. Það eru hins vegar röng vinnubrögð að taka slíkar tillögur og kynna þær á einum nefndarfundi og ætla jafnvel ekki neinn tíma til að skoða þær, alla vega mjög takmarkaðan. Það eru vafasöm vinnubrögð. Ég hafði ætlað mér, hæstv. forseti, að ræða aðeins um vinnubrögð þingsins í upphafi áður en ég hæfi umræðu um þau mál sem hér eru á dagskrá. Mér finnst þetta satt að segja afar einkennilegt, eftir að hafa setið þó nokkra fundi í félmn. og hlustað á þær umræður sem þar fóru fram og þann hátt sem hafður var á með afgreiðslu málsins, að hlusta á hv. þm. Pétur Blöndal lýsa yfir þessari niðurlægingu þingsins sem er þá í raun niðurlæging nefndarinnar, er þá í raun niðurlæging þeirra hv. þingmanna sem sitja í meiri hluta félmn. Að mati hv. þm. hlýtur það að vera þannig vegna þess að meiri hluti félmn. tekur þær tillögur sem hér um ræðir og leggur þær fram sem sínar að beiðni framkvæmdarvaldsins. Framkvæmdarvaldið hefur mun meira að segja um það með hvaða hætti mál eru afgreidd á þingi heldur en þrýstihópar. Ég vil ekki taka svo djúpt í árinni að um hreint valdaframsal sé að ræða til þrýstihópa, ef hægt er að kalla verkalýðshreyfinguna svo, þegar um er að ræða frv. sem snerta beina samninga sem áður hafa verið gerðir um kjör þeirra einstaklinga sem tilheyra þeim samtökum. Sú spurning sem kom fram í félmn. um hvort BSRB og BHM hefði lagt blessun sína yfir þessar tillögur sem komu frá ASÍ var fullkomlega eðlileg ef litið er til þess að leitað var til ASÍ og BSRB um tilnefningu í þá nefnd sem stóð að því að semja þessi frv. sem hér komu inn. Maður skyldi ætla þegar stéttarfélög koma að með þessu móti, þó fulltrúar ASÍ hafi vissulega skilað séráliti um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar og þeir samþykktu hitt frv. sem við erum að ræða, þá er eðlilegt að fulltrúar þessa launafólks sem eru innan raða BSRB og BHM séu spurðir að því hvort þeir geti fallist á þær tillögur sem ASÍ lagði til. Ég lít ekki á það þannig að ASÍ sé með því búið að setja brtt. inn og samþykkja það sem lög. Þess vegna er þessi umræða að fara fram hér. Hv. þm. hefur alla möguleika til að bregðast ekki trúnaði þeirra sem kusu hv. þm. til þessara starfa á grundvelli þeirra sjónarmiða sem hv. þm. var með í þessum ræðustól rétt áðan vegna þess að ég tel að þeir sem greiddu hv. þm. Pétri Blöndal eða Sjálfstfl. og þeim sjónarmiðum sem hann stendur fyrir atkvæði sitt í alþingiskosningum, standa fyrir önnur sjónarmið og vilja sjá önnur sjónarmið á Alþingi en t.d. við í Alþb. höfum staðið fyrir. Alþb. hefur ávallt og mun ávallt í störfum sínum beita sér fyrir samráði við þá hópa sem hv. þm. nefndi áðan. Hvers vegna? Vegna þess að okkur er nauðsynleg sú þekking fólksins sem er innan þessara stéttarfélaga. Okkur er nauðsyn á að kynna okkur reynslu þess og þekkingu til að taka síðan endanlega ákvörðun þegar við greiðum atkvæði og ræðum þessi mál í þingsölum. Það kalla ég ekki valdaframsal. Það kalla ég samráð. Sá háttur sem var hafður á í nefndinni og er ekkert einsdæmi, ekki bundinn við þetta ár, ekki síðasta ár heldur öll þau níu ár sem ég hef setið á þingi, að fram komi brtt. og ekki sé gefinn eðlilegur tími til að fjalla um þær í nefndinni, er hins vegar vítaverður. Það snertir störf þingsins, hins háa Alþingis eins og hv. þm. sagði en ekki það hvort um valdaframsal sé að ræða því það er algerlega í okkar höndum á hvern hátt við tökum á þeim tillögum sem til okkar berast. Virðulegi forseti. Ég hafði reyndar ætlað að ræða aðeins um vinnubrögð þingsins. Ég þakka hv. formanni félmn. sem og frsm. meiri hlutans fyrir að hafa á síðustu dögum tekið tillit til þeirra óska sem fram komu af minni hálfu, þegar við vorum að fjalla um þau frv. sem hér er verið að ræða, bæði um að kalla til fulltrúa BSRB og BHM til að heyra álit þeirra á þeim tillögum sem hér liggja frammi og hv. þm. hefur lýst að séu í raun ekki ríkisstjórnarinnar eða meiri hlutans heldur ASÍ eins og reyndar kom fram á fundi í félmn. Það eru í raun fráleit vinnubrögð samt sem áður að þegar mál er afgreitt úr nefnd, skuli minni hluta nefndarinnar ekki vera ætlaður nema sólarhringur til að ganga frá sínu nál., hugsanlegum brtt. og hafa það samráð sem við vildum gjarnan hafa við að undirbúa okkar málflutning í sölum þingsins til þess að gera þetta nú á málefnalegan og eðlilega máta, að í raun skuli aðeins vera ætlaður sólarhringur til slíkrar undirbúningsvinnu. Þetta er ekki í fyrsta skipti, hæstv. forseti, að slík vinnubrögð eru viðhöfð af hálfu þingsins. Ég held að það sé nánast undantekningarlaust, nánast regla að nefnd afgreiði mál frá sér og síðan sé það tekið til umræðu í sölum þingsins einu til tveimur sólarhringum eftir að það hefur verið afgreitt frá nefndinni. Það er verið, virðulegi forseti, að koma í veg fyrir að starfsmenn þingsins geti aðstoðað alla nefndarmenn jafnt. Við vitum að starfsmenn þingsins vinna með meiri hluta að brtt. og nál. og það er í raun með þessum vinnubrögðum verið að koma í veg fyrir það, gera starfsmönnum þingsins ókleift að vinna með minni hluta nefndanna. Ég tek það fram að ég á ekki aðeins við störf í hv. félmn. heldur nánast öllum nefndum þingsins. Þetta eru vinnubrögð sem eru að sjálfsögðu ólíðandi. Þegar mál hefur verið afgreitt frá nefnd er lágmark og ætti að vera lágmarksfrestur þrír til fjórir sólarhringar sem nefndarmenn hefðu til þess að undirbúa nál., brtt. og ræður. Það er nauðsynlegt til að vinnubrögðin verði eins vönduð og þau þurfa að vera. Í stórmálum eins og þessum tveimur sem hér eru til umræðu, þ.e. breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsmál hefði verið nauðsynlegt fyrir minni hluta nefndarinnar og að sjálfsögðu meiri hlutann einnig að hafa tíma til að undirbúa brtt. og sinn málflutning. Þær brtt. sem hér liggja frammi eru allar heldur til bóta. Eins og fram hefur komið hjá frsm. nál. minni hlutans um frv. til laga um atvinnuleysistryggingar, þá reiknum við með því að minni hlutinn í þingsölum muni styðja flestar þær brtt. Það er engu að síður þannig að við hefðum kosið að hafa lengri tíma til að undirbúa okkur og koma með brtt. Áhersla hefur komið fram í okkar málflutningi, bæði við 1. umr. um málið í nefndinni og síðan hér, að við vildum gjarnan ræða betur ýmis atriði og a.m.k. reyna að koma í gegn við afgreiðslu þingsins. Þar erum við fyrst og fremst að tala um áherslu sem við leggjum á starfsmenntun sem við teljum að ekki sé nóg að gert og reyndar fleiri atriði í þessu frv. og varðandi brtt. sem við hefðum viljað sjá betur útfært. En tímans vegna var í raun ekki hægt að vinna þetta eins og við hefðum viljað gera. Þetta eru vinnubrögð sem eiga undir engum kringumstæðum að tíðkast í sölum Alþingis og nauðsynlegt að taka upp og tryggja að við höfum a.m.k. þrjá til fjóra sólarhringa til slíkrar vinnu og tryggja þá líka að starfsfólk nefnda geti sinnt öllum þingmönnum sem á þurfa að halda og eru í viðkomandi nefnd. Það er líka fráleitt að með þessum vinnubrögðum sé jafnvel verið að stuðla að því að starfsfólk Alþingis vinni á kvöldin, nætur eða um helgar við frágang mála, nál., brtt. og að safna upplýsingum sem þarf til að ræða málin. Það er fráleitt að staðið skuli vera að því með þeim hætti að meiri hluti þessarar vinnu fari jafnvel fram á kvöldin, næturnar og um helgar sem ég hygg að sé í raun staðreynd. Hér erum við, og vorum sammála um í byrjun, að ræða saman tvö frv. sem skipta verulegu máli í afkomu fólks. Við erum að taka til umræðu í raun eitt vandræðabarnið enn á sviði vinnumarkaðsmála sem hefur komið frá hæstv. ríkisstjórn síðan hún tók við. Það er frv. til laga um atvinnuleysistryggingar og frv. til laga um vinnumarkaðsaðgerðir. Það er eins og hæstv. ríkisstjórn sé einfaldlega ekki lagið að taka á löggjöf sem tengist vinnumarkaði öðruvísi en klúðra málinu fullkomlega þrátt fyrir þær vonir sem bundnar voru við það að um vandaða endurskoðun atvinnuleysistrygginga yrði að ræða og tekið yrði tillit til breyttra þjóðfélagsaðstæðna frá því sem áður hefur verið þar sem við búum því miður við verulega aukið og viðvarandi atvinnuleysi. Á hinum viðkvæma málaflokki, þ.e. atvinnuleysistryggingunum yrði tekið á vandaðan hátt og þær breytingar sem hér kæmu fram væru unnar þannig að fyrst og fremst væri horft til þeirra auknu vandamála sem hafa í raun orðið samfara auknu atvinnuleysi á undanförnum árum. Það er ekki langt um liðið frá því að stjórnarandstaðan ásamt öllum starfandi samtökum launafólks í landinu skar upp herör gegn ótrúlega klaufalegum tilburðum hæstv. ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. til þess að ,,einfalda lagasetningu á vinnumarkaði`` eins og það var orðað þá. Markmiðið með þeirri lagasetningu var, svo vitnað sé í hæstv. ráðherra félagsmála, að einfalda kjarasamningagerð, greiða fyrir kjarasamningum, auka frelsi einstaklingsins í stéttarfélögunum. Það var orðað einhvern veginn á þennan hátt. Þær lagabreytingar voru keyrðar í gegn þrátt fyrir fullkomna andstöðu allrar verkalýðshreyfingarinnar enda hefur það ekki verið í anda þessarar ríkisstjórnar, þrátt fyrir þau orð sem hv. þm. Pétur Blöndal lét falla áðan, þá hefur það ekki verið í anda þessarar ríkisstjórnar að ganga erinda launafólks. Það er e.t.v. þess vegna sem hv. þm. Pétur Blöndal getur, að eigin mati, enn þá stutt ríkisstjórnina og það sem frá henni kemur. Nú hins vegar brá svo við að samið var við ein samtök launafólks um breytingar á öðru því frv. sem hér er verið að ræða, þ.e. um atvinnuleysistryggingar. Hins vegar var ekkert samráð haft við BSRB, BHM eða önnur samtök launafólks. Það hefur áður komið fram í máli minni hlutans að við teljum það vera vítavert. Það hefðu verið eðlileg vinnubrögð að hafa samráð við alla þessa aðila úr því að farið var af stað með að breyta frv. Það þarf svo sem ekkert að taka það fram að tilögur minni hluta félmn. í þessum efnum hafa ekki skipt nokkru máli hvorki við lokaafgreiðsluna né meðan á vinnunni stóð. En hins vegar er um meira samráð að ræða við aðra hópa en við samtök launafólks í þjóðfélaginu því að það má eiginlega segja að vart hafi hnífurinn gengið á milli samtaka atvinnurekenda og hæstv. ríkisstjórnar. Það hafa margsinnis komið fram frv. á þessu kjörtímabili og meðan þessi ríkisstjórn hefur setið sem auðsjáanlega eiga uppruna sinn að rekja til samtaka atvinnurekenda á svipaðan hátt og hv. þm. Pétur Blöndal talaði um ASÍ sem þrýstihóp áðan. Samtök launafólks muna örugglega, þótt samráð hafi verið haft um þær brtt. sem nú eru gerðar við ASÍ, hinn harða slag sem var háður hér sl. vor því að önnur eins atlaga hefur ekki verið gerð að sjálfstæði og sjálfsforræði stéttarfélaganna hér á landi frá upphafi vega eins og ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. með hæstv. ráðherra vinnumála, Pál Pétursson, í broddi fylkingar skipulagði og stóð fyrir á síðasta ári. Þar var um að ræða þaulskipulagða aðferðafræði gagngert í þeim tilgangi að brjóta á bak aftur innri styrk og skipulag verkalýðshreyfingarinnar. Hluti þeirrar aðferðafræði fólst í því að taka ekkert tillit til kröftugrar andstöðu hreyfingarinnar við stórmál og rétt þeirra til að ákveða sjálf sitt innra skipulag, svo sem fyrirkomulag atkvæðagreiðslu og skipulag samninganefnda. Þá mátti ekki hlusta á mótmæli verkalýðshreyfingarinnar og ákveðið að keyra málið í gegn í fullkominni ósátt við öll samtök launafólks. Hæstv. ríkisstjórn ætlaði á þeim tíma að sýna samtökum launafólks hver það er sem ræður í þessu þjóðfélagi. Hún var að sýna launafólki að það er undir velvilja hæstv. ríkisstjórnar komið hvort frjáls verkalýðshreyfing fær að þrífast í þessu litla föðurlandi okkar, sem nú er orðið að söluvöru í útlöndum sem draumaland fjárfesta þar sem þess er sérstaklega getið að hér sé launakostnaður lítill. Ég sé ástæðu til að rifja þetta upp við upphaf þessarar umræðu því að þau frv. sem hér er um að ræða áttu upphaflega að vera liður í hinni svokölluðu hreinsun hæstv. ríkisstjórnar á lögum er snerta vinnumarkaðinn. Það átti að ráðast til atlögu við eina meinsemdina enn, eða það sem hæstv. ríkisstjórn telur vera meinsemd í þjóðfélaginu, ekki atvinnuleysið sjálft heldur hina atvinnulausu. Skipað var í nefnd til þess að leysa málið þar sem samtök launafólks, fulltrúar ASÍ og BSRB áttu fulltrúa í en þeir skiluðu séráliti vegna þess að ekki var tekið tillit til þeirra breytinga sem þeir þá lögðu til. Hins vegar skrifuðu fulltrúar samtaka launafólks upp á frv. um vinnumarkaðsaðgerðir, sem ég er auðvitað mjög hissa á að þeir skuli hafa gert, því að það var ástæða til að gera við það miklar athugasemdir ekki síður en frv. um atvinnuleysistryggingar. Frv. um atvinnuleysistryggingar felur ekki í sér neina framtíðarsýn fyrir þær þúsundir Íslendinga sem nú eru atvinnulausar og því miður hefur svo verið um nokkur ár þannig að við virðumst vera að kynnast því ástandi sem reyndar er þekkt annars staðar en við sloppið svo blessunarlega við fram undir þetta. Það er viðvarandi atvinnuleysi þúsundir manna. Öll nálgun frv. er á þá vegu að það sé hinn atvinnulausi sem sé meinið en ekki atvinnuleysið sjálft. Litið er á réttindi atvinnulausra til atvinnuleysistrygginga sem ölmusu þrátt fyrir þá sögulegu staðreynd að launafólk samdi um þennan rétt í kjölfar harðvítugs verkfalls um miðja öldina. Í staðinn lét þetta fólk af hendi 1% launahækkun. Það var kaupverðið fyrir það að vera tryggt fyrir atvinnuleysinu. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að það er svolítið skrýtið að sjá hér ekki þann mann sem gekk nú hvað harðast fram í fjölmiðlum --- birtist hann nú reyndar í dyrunum --- formann nefndarinnar sem samdi þessi frv., stóð að endurskoðuninni og kynnti í fjölmiðlum á síðasta ári vegna þess að rúmum 40 árum eftir baráttu verkafólks, þar sem það lét af hendi hluta af sínum launakjörum til að tryggja sig fyrir atvinnuleysinu, birtist hér frv. sem felur í sér að litið skal á þennan rétt sem einhverja ölmusu af hendi ríkisvaldsins sem hægt er að skerða á þann hátt sem valdhöfum þóknast. Öðruvísi mér áður brá þegar hv. þm., sem nú hefur gengið á brott aftur, formaður þessarar nefndar ræddi um jafna stöðu, jafnrétti til launa og jafnrétti á öllum sviðum þjóðfélagsins. Hann er einn af þingmönnum Framsfl. sem hafa gleymt öllum slíkum hugsjónum. Ríkisstjórnin hefur sýnt það í verki að hún telur marga matarholuna að finna hjá þeim atvinnulausu svo ekki sé nú talað um þá sem þurfa á almannatryggingakerfinu að halda. Bætur þessara hópa hafa verið skertar með því að afnema tengsl þeirra við almenna launaþróun í landinu og við gerð fjárlaga fyrir árið 1996 var hafist handa undir þeim formerkjum að hæstv. ríkisstjórn mundi að sjálfsögðu sjá til þess að þetta fólk, þ.e. þeir sem þurfa á almannatryggingakerfinu að halda, mundi fá sömu hækkun á bæturnar og launaþróun gæfi tilefni til. Það átti alls ekkert að skerða bæturnar. Það átti bara að taka þessa lagagrein út, breyta henni en það þýddi ekkert. Það er á sama hátt þegar landið verður eitt atvinnusvæði þá heimila lögin í dag, ef þetta frv. verður samþykkt, að atvinnulaus maður sé sendur landshorna á milli í atvinnu um tíma og tíma --- þá er það ekki meiningin og þetta var ekkert meiningin með aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Það átti ekkert að skerða bæturnar. En hvað gerðist hins vegar við samþykkt fjárlaga fyrir árið í ár, 1997? Bæturnar hækka um 2% þrátt fyrir fyrirsjáanlega staðreynd þess efnis að laun mundu hækka mun meira. Með þessu hefur hæstv. ríkisstjórn haft einhver hundruð milljónir kr. af þeim sem njóta bóta úr almanna- eða atvinnuleysistryggingakerfinu. Dágóður hluti af jákvæðri fjárhagsafkomu ríkissjóðs er fenginn með þessum hætti. Menn létu ekki staðar numið hér. Við sögðum frá því við afgreiðslu fjárlaga 1996, aftur 1997 og þegar frv. sem samþykkt voru illu heilli sl. vor og snertu launafólk í landinu verulega, þá tókum við inn í þá umræðu að líklega mundi hæstv. ríkisstjórn ekki láta staðar numið þó hún hefði skert kjör aldraðra, öryrkja, opinberra starfsmanna og launafólks á hinum almenna markaði, að næst yrðu það atvinnulausir og það brást ekki. Framhaldið birtist í frv. tveimur sem eru til umræðu í dag eða réttara sagt: Í dag ræðum við umbúðirnar um þau áform sem einu sinni voru uppi. Áformin voru skýr þegar frv. voru lögð fram. Áformin voru skýr þegar hv. þm. Hjálmar Árnason, formaður nefndarinnar, sem stóð að samningu þessara frv. skýrði þau í fjölmiðlum fyrir ári síðan. Þeir sem lægstu launin hafa skyldu ekki auðgast á því að missa vinnuna, bætur þeirra skyldu lækkaðar. Ungmenni átti að setja út úr bótakerfinu á ábyrgð foreldranna eða sveitarfélaga ef ekki vildi betur til. Þetta voru markmiðin þótt frv. hafi tekið breytingum síðan þá. Af hverju hefur frv. tekið þessum breytingum? Var það vegna þess að þessi ásetningur hæstv. ríkisstjórnar væri ekki einlægur? Var það vegna þess að forneskjulegar skoðanir hæstv. ríkisstjórnar í garð launafólks í landinu og til samtaka launafólks hefðu breyst? Nei, það var vegna þess að við samtök launafólks var haft samráð, þ.e. við hluta þeirra. Það var haft samráð við ASÍ. Ástæðan er einföld. Ástæðan er sú að það standa yfir kjarasamningar og hæstv. ríkisstjórn taldi að samningar við ASÍ gætu hugsanlega liðkað fyrir kjarasamningum. Það kom mjög skýrt fram í störfum nefndarinnar á síðustu dögum að það væri í raun ástæðan fyrir þeim brtt. sem lagðar voru fram. Meiri hluti hv. félmn. hefur nú gert að sínum þessar brtt. Alþýðusambands Íslands, sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi hér þrýstihóp, og lýst sérstakri ánægju sinni með þær. Hv. þm. Pétur Blöndal taldi það fullkomlega eðlileg vinnubrögð að ekki væri leitað til annarra samtaka launafólks sem einnig standa í kjarasamningum þessa dagana með þessar brtt. Það væri engin ástæða til þess. Það er vissulega, virðulegi forseti, ákveðin hætta fólgin í því fyrir launafólk í landinu að þegar gengið hefur verið frá kjarasamningum þá eigi eftir að koma hér frv. aftur. Það er ekkert í þessum brtt. og ekkert í máli hvorki meiri hluta félmn. né þess fulltrúa ASÍ sem mætti á fund nefndarinnar til þess að fara yfir brtt. með okkur, að um það hefði verið samið að ekki skyldu gerðar breytingar á kjarasamningstímanum, hver sem hann nú verður, þrátt fyrir að það kom ítrekað fram hjá fulltrúum meiri hlutans í félmn. að þetta væri í raun hluti af kjarasamningunum, þetta væri beita sem væri notuð til þess að bæta andrúmsloftið á vinnumarkaðinum sem hugsanlega væri hægt að draga til baka eftir að samningar hefðu verið gerðir. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir það. Það kom fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals áðan að í raun hefði ASÍ gert kröfu um að annaðhvort væru þessar breytingar samþykktar eða frv. yrði tekið út af borðinu og að endurskoðun laganna héldi þá áfram. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér finnst það umhugsunarefni að Alþýðusamband Íslands, sem og önnur samtök launafólks í landinu, hafi ekki gert þá kröfu að frv. yrði tekið út af borðinu, endurskoðað og lagt fram verulega breytt frá því sem nú er, vegna þess að þótt mér finnist þessar breytingartillögur sem hér liggja frammi allar til bóta, þá finnst mér að ekki sé tekið nægjanlegt tillit til þess ástands sem við búum við í dag og höfum búið við á undanförnum árum, þetta gífurlega atvinnuleysi sem við höfum búið við og er því miður útlit fyrir að muni halda áfram eitthvað enn. Þessar brtt. fela í raun ekki í sér neinar réttarbætur til atvinnulausra, ekki á nokkurn hátt. Þetta er í raun og veru óbreytt ástand. Það litla sem er þarna, eins og fimm ára reglan, felur heldur í sér skerðingu frá því sem er í dag. Að öðru leyti felur þetta frv. ekki í sér nokkrar einustu réttarbætur til atvinnulausra. Þess vegna hefði mér fundist ástæða til þess að verkalýðshreyfingin hefði gert kröfu um að þetta frv. væri hreinlega tekið út og hafin yrði endurskoðun á lögunum á grundvelli niðurstaðna þess hóps, sem skilaði skýrslu sumarið 1994, en það var hópur sem þáv. félmrh., Jóhanna Sigurðardóttir, hafði skipað til þess að skoða stöðu atvinnulausra. Í skipunarbréfi, sem kemur fram í inngangi þeirrar skýrslu sem starfshópurinn skilaði, þar sem starfshópnum var ætlað að fara yfir þjónustu- og öryggiskerfi atvinnulausra, einkanlega málefni atvinnulausra með börn á framfæri, segir, með leyfi forseta: ,,Starfshópnum er ætlað að kanna sérstaklega réttindi atvinnulausra með tilliti til bótakerfis, almannatrygginga, fjárhagsaðstoðar sveitarfélaga, starfsmenntunar og námsframboðs. Starfshópnum var ætlað að samræma og leggja fram tillögur til úrbóta er tryggi betur framfærslumöguleika þeirra sem búið hafa við langvarandi atvinnuleysi og athuga sérstaklega hvort unnt væri að nýta bótakerfi hins opinbera þannig að það nýttist betur þeim sem höllustum fæti standa. Einnig þyrfti starfshópurinn að huga að hvernig beita mætti frekari vinnumarkaðsaðgerðum fyrir atvinnulausa, einkum ófaglærða og unga fólkið og þá sem búið hafa við langvarandi atvinnuleysi. Skyldi þar einkum hugað að atvinnutilboðum í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð í samstarfsverkefnum ríkis og sveitarfélaga. Samstarfshópurinn skyldi hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins í vinnu sinni.`` Þessi starfshópur skilaði mjög merkilegri skýrslu og í henni segir um niðurstöðu hópsins, með leyfi forseta: ,,að afla þurfi frekari upplýsinga um atvinnuleysi á Íslandi í dag, afmarka betur hóp atvinnulausra, greina hann upp í smærri hópa og leita úrræða fyrir hvern hóp fyrir sig.`` Var þetta gert? Er eitthvað í þessu frv. um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem segir að í þessa vinnu hafi verið farið? Nei, ekki neitt, alls ekki. Í öðru lagi: ,,Sníða þarf af annmarka á reglum um meðlagsgreiðslur þannig að þær virki ekki atvinnuletjandi. Samtímis að tengja reglur um barnabætur, barnabótaauka og vaxtabætur, auka möguleika sveitarfélaga á eftirgjöf opinberra gjalda til handa atvinnulausum.`` Voru þessir þættir skoðaðir? Er eitthvað í frv. sem segir það að þessir þættir hafi verið skoðaðir? Nei, ekki neitt. Síðan: ,,Sveitarfélögin setji sér öll reglur um fjárhagsaðstoð sem nægi til framfærslu.`` Þetta hefur ekki heldur verið gert. Enn segir: ,,Stórauka þarf menntun til handa atvinnulausu fólki, sérstaklega ungu fólki sem hefur litla skólagöngu að baki. Enn fremur þarf að endurskipuleggja átaksverkefni sveitarfélaga, koma á markvissri starfsþjálfun fyrir atvinnulausa, koma á frumkvæðastyrkjum og efla starfsmenntun.`` Er eitthvað í þessu frv. sem segir að þarna verði um einhverjar framfarir að ræða frá því sem er í dag? Ekki neitt. Síðan segir: ,,Efla þarf skilvirkni í framkvæmd atvinnuleysisbótakerfisins.`` Er þetta ríkisbákn sem á að búa til með frv. um atvinnuleysistryggingar og um vinnumarkaðsmál, það að auka skilvirkni í framkvæmd atvinnuleysisbótakerfisins? Ég dreg það stórlega í efa. Og þar er ekki aðeins um að ræða það atriði sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi hér áðan, þ.e. með hvaða hætti verði staðið að greiðslum bótanna. Það er flestallt annað í báðum þessum frumvörpum sem ég tel að muni frekar draga úr skilvirkni heldur en hitt. Og ef ég nefni þá fyrir það fyrsta starfsemi sveitarfélaganna, þá finnst mér þarna vera stigið skref aftur á bak, bæði gagnvart skráningu og úrræðum fyrir atvinnulausa. Og ég varð mjög hissa að heyra þær fullyrðingar í nefndinni aftur og aftur og aftur, að þar sem sveitarfélögin hefðu staðið sig illa í þessum málum, þá væri nauðsynlegt að breyta því og taka þau yfir til ríkisins, að stofna ætti þetta nýja ríkisbákn þar sem, eins og kom fram í máli hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur, um væri að ræða allt að 120 störf,  Komið var inn á það atriði, bæði í máli hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur og hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur, að landið er allt eitt vinnusvæði og ekkert í lögunum sem komi í veg fyrir að menn séu sendir landshorna á milli og þá muni það líklega fyrst og fremst bitna á ófaglærðu verkafólki. Vissulega á að taka tillit til aðstæðna og þá kannski aðallega fjölskylduaðstæðna. Fram kom í máli meiri hlutans í störfum nefndarinnar og reyndar, þannig að öllu sé haldið til haga, hjá Hervari Guðmundssyni sem mætti sem fulltrúi ASÍ fyrir nefndina, að menn hefðu ekki trú á því. Þetta hefði ekki verið gert og þá yrði það ekki gert. En af hverju hefur framkvæmdin ekki verið svona? Það skyldi þó aldrei vera m.a. vegna þess að þessi mál hafa verið í höndum sveitarfélaganna og verkalýðsfélaganna, í samstarfi sveitarfélaga og verkalýðsfélaga á viðkomandi stöðum í návígi við fólkið, þannig að það hefur verið hægt að taka tillit til fjölskylduaðstæðna, félagslegra aðstæðna. Þegar búið er að færa þessi mál í burtu frá sveitarfélögunum hvort sem þau eru lítil eða stór, þá er miklu meiri hætta á að það reynist erfiðleikum bundið að taka tillit til félagslegra aðstæðna og minni líkur til þess að hinir atvinnulausu geti treyst því að tekið sé tillit til þeirra. Mat verkalýðshreyfingarinnar eða fulltrúa hennar byggir að sjálfsögðu á þeirri reynslu sem við höfum. En það er verið að breyta þessu kerfi, taka það út úr því kunningjasamfélagi sem það hefur í mörgum tilfellum verið í og fara með það yfir í dýrt bákn, sem mun kosta þjóðfélagið miklu meira. Og hrædd er ég um að það muni hafa þær afleiðingar í för með sér að réttur atvinnulausra verði fyrir borð borinn þegar til lengri tíma er litið. Þá er verr af stað farið en heima setið með að endurskoða þessi lög, sem allir viðurkenndu að þyrfti að endurskoða, þegar niðurstaðan er þessi. Það er einnig erfitt að ímynda sér að þessi breyting verði til hins betra þegar við erum að vissu leyti að eyðileggja það brautryðjendastarf sem sveitarfélögin hafa verið að vinna í breyttum kringumstæðum, þar sem sveitarfélögin hafa verið í návígi þann vanda sem viðvarandi atvinnuleysi er, tekið á því og reynt að finna farveg fyrir vinnu sína til úrbóta fyrir hinn atvinnulausa og til þess að byggja upp atvinnulífið. Það er í raun og veru mjög viðkvæmt en þó farsælt brautryðjendastarf sem sveitarfélögin hafa unnið. Það er viðkvæmt vegna þess að við stöndum frammi fyrir því að vera heldur óreynd hvað varðar úrræði fyrir atvinnulausa. Sem betur fer, má kannski segja, vegna þess að varanlegt atvinnuleysi fer ekki að verða staðreynd hér á landi fyrr en upp úr 1990, á meðan aðrar þjóðir Evrópu sem hafa mun lengri reynslu af þessum vágesti hafa tekið á þessum máli með allt öðrum hætti heldur en hæstv. ríkisstjórn er að leggja til að verði gert hér. Þessi frumvörp taka ekkert mið af reynslu annarra þjóða virðist vera. Á stundum hefur manni fundist að viðhorf ýmissa hv. stjórnarliða væri það að atvinnuleysi þrífist á Íslandi fyrst og fremst vegna þess að fullt af fólki hafi komist upp með að misnota kerfið. Við séum með fólk á atvinnuleysisskrá af því að það hafi komist upp með að misnota kerfið og þess vegna þurfi í raun og veru að herða allar reglur og eftirlit af því að hinn atvinnulausi er vandamál en atvinnuleysið ekki. Þetta er auðvitað viðhorf sem við getum alls ekki fallist á. Og það hefði verið nær að horfa til reynslu annarra þjóða, skoða hvernig þær hafa tekið á sínum málefnum. Hjá þeim sem hafa búið í langan tíma við viðvarandi atvinnuleysi hefur ekki aðeins verið um hækkun á bótagreiðslum til hins atvinnulausa að ræða heldur hafa þessar þjóðir gripið til ýmissa annarra ráðstafana til þess að tryggja hag launafólks, m.a. bætt starfsöryggi. Hér á hv. Alþingi liggur frammi fjöldi tillagna sem bætir öryggi launþega í landinu, starfsöryggi þeirra, réttindi þeirra og hér liggja frammi skýrslubeiðnir sem eru í raun mjög góður grunnur að þeirri vinnu sem hefði þurft að eiga sér stað áður en frv. til laga um breytingar á atvinnuleysistryggingum var lagt fram. Það er nefnilega þannig að við höfum ekki unnið þá grunnvinnu sem við þurftum að fara í. Það kom fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal að þau væru ekki mörg málin frá stjórnarandstöðunni, jafnvel þótt þau væru góð að hans mati, sem hefðu verið samþykkt í gegnum tíðina. Þetta er rétt. Stjórnarandstaðan hefur í dag sem og t.d. á síðasta þingi lagt fram mjög mörg góð mál sem hefðu orðið atvinnuskapandi, sem hefðu bætt úr atvinnuástandinu, um breytingu á ríkisrekstri, um breytingar á starfsöryggi launþegans, um breytingar á kjörum launafólks og þeirra lægst launuðu. Ég get nefnt mjög margar tillögur þessu til stuðnings. Það eru komnar fram skýrslubeiðnir frá þingflokki jafnaðarmanna. Það var lögð fram þáltill. um fullgildingu á samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 158, um uppsögn starfsfólks af hálfu atvinnurekenda, tillaga sem flutt er af hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur og hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Þetta er tillaga sem lá frammi á síðasta þingi. Samþykkt hennar getur haft veruleg áhrif á fjölda atvinnulausra, hver er fjöldi atvinnulausra. Þingflokkur Alþb. lagði fram fyrir ekki löngu síðan frv. til laga um réttindi þeirra sem ekki hafa atvinnu, víðtækar aðgerðir. Í því voru breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar en ýmsar aðrar breytingar voru líka í því frv., breytingar á lögum um vinnumiðlun, breytingar á lögum um stjórn efnahagsmála og vinnumarkaðsmálin. Þingflokkur Kvennalistans, hv. þingkonur Kristín Ástgeirsdóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir og Kristín Halldórsdóttir lögðu fram till. til þál. um aðgerðir til að afnema launamisrétti kynjanna. Ég flutti hér tillögu um breytingar á lögum um félagslega aðstoð og breytingar á lögum um almannatryggingar, sem fela það í sér að ríkið viðurkennir störf sálfræðinga og félagsráðgjafa sem hluta af heilbrigðisþjónustunni. Þingflokkur Alþb. og óháðra hefur beðið um skýrslu frá forsrh. um þróun launa og lífskjara á Íslandi. Við höfum lagt fram frv. til laga um að fella niður þjónustugjöld í heilsugæslu. Við lögðum fram skýrslubeiðni um áhrif langs vinnutíma því að langur vinnutími hefur líka áhrif á hversu margir eru hér á vinnumarkaðnum. Ef vinnutími væri styttri en raun ber vitni, þá þýddi það að fyrirtækin þyrftu að ráða fleiri í vinnu heldur en raunin er á í dag. En því miður virðist þróunin vera sú að þótt um aukna vinnu sé að ræða hjá fyrirtækjum, þá er bara lagt meira á þá sem fyrir eru í stað þess að ráða nýtt starfsfólk í auknum mæli. Við fórum fram á þessa skýrslu og það er óþarfi, virðulegi forseti, að endurtaka þá umræðu sem fór hér fram í gær um það hvernig þessi skýrslubeiðni var afgreidd, sem hefði þó getað orðið grunnurinn að ýmsum úrræðum í atvinnumálum. Virðulegi forseti. Það eru auðvitað þó nokkur atriði sem mig hefði langað til þess að koma inn á til viðbótar við það sem ég hef þegar nefnt. En hv. þingmenn Kristín Ástgeirsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir hafa farið yfir þau nefndarálit sem minni hlutinn stendur allur að, eða við stöndum allar að. En þó eru hér atriði sem mig langar til þess að nefna vegna umræðna sem áður hafa verið á hv. Alþingi. Á síðasta þingi var ég með fyrirspurn til hæstv. dómsmh. um hversu margir dómarar ættu sæti í nefndum og ráðum á vegum hins opinbera, á vegum ríkisins. Það kom mér satt að segja á óvart þá hversu stór hluti dómara situr í launuðum nefndum og ráðum á vegum ráðuneytanna allra eða flestra. Það hefur verið uppi umræða í þjóðfélaginu um nauðsyn þess að dómari sé hlutlaus í störfum sínum. Á sínum tíma fór fram umræða um laun dómara, hæstaréttardómara og héraðsdómara, sem hafði í för með sér að laun þessara starfsstétta voru hækkuð verulega. Þá voru rökin m.a. þau að dómari verði að hafa það góð laun í störfum sínum að hann undir engum kringumstæðum þurfi að sinna neinum öðrum aukastörfum til þess að tryggja hlutleysi hans. Hér er rétt eina ferðina gert ráð fyrir að dómarar taki sæti í nefnd. Í 17. gr. frv. um atvinnuleysistryggingar segir, með leyfi forseta: ,,Félagsmálaráðherra skipar þriggja manna úrskurðarnefnd atvinnuleysisbóta til fjögurra ára í senn. Varamenn skulu skipaðir á sama hátt. Nefndarmenn skulu hafa víðtæka þekkingu á vinnumarkaðinum.`` --- Svo kemur: ,,Formaður og varaformaður hans skulu fullnægja skilyrðum til þess að vera skipaðir héraðsdómarar.`` Hér er um að ræða þriggja manna úrskurðarnefnd þar sem tveir af þremur sem eiga að hafa víðtæka þekkingu á vinnumarkaðnum, það var upphaflega skilyrði, skulu vera skipaðir héraðsdómarar. Ég vil nú beina því til hæstv. ráðherra að hann skoði þetta ákvæði og hv. félmn. einnig milli 2. og 3. umr. Þarna finnst mér vera í fyrsta lagi veikleiki á frv. og nokkuð sem ég hafði ekki hugsað út í og ekki tekið eftir í raun fyrr en við lestur núna þegar ég var að undirbúa mig undir þessa umræðu. Annað atriði er það sem ég vildi gjarnan gera hér að umræðuefni og hef reyndar gert áður. Ég hef í tvígang lagt fram frv. þess efnis að gerðar verði breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem tryggja það að dvöl manns sem er að afplána dóm í fangelsi komi sem réttur til atvinnuleysisbóta að henni lokinni. En það frv. sem ég flutti á sínum tíma hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Nú hefur maður lokið samfelldri afplánun refsivistar sem staðið hefur a.m.k. síðustu 12 mánuði, að meðtalinni gæsluvarðhaldsvist, og skal hann þá hafa rétt til atvinnuleysisbóta þó að hann uppfylli ekki skilyrði 3. tölul. 1. mgr. þessarar greinar, enda uppfylli hann önnur skilyrði til greiðslu bótanna.`` Þ.e. að hann hafi ekki haft tækifæri til þess að stunda vinnu á þessu 12 mánaða tímabili. Nú er að svo að í lögum um fangelsi og fangavist er gert ráð fyrir að hver einasti maður sem afplánar refsingu í fangelsi eigi rétt á námi eða vinnu. Okkur ber skylda til að sjá til þess að viðkomandi einstaklingur geti stundað nám eða vinnu. En þannig er því nú háttað í fangelsum þessa lands að það eru aðeins þrjú fangelsi, þ.e. Kvíabryggja, Litla-Hraun og Kópavogur, sem geta séð til þess að þessum lagabókstaf sé framfylgt. Þarna er um að ræða rétt ein lögin sem er ekki staðið við þó að Alþingi sýni í raun og veru vilja í verki með því að samþykkja. Samkvæmt því frv. sem hér er getur maður sem sviptur er frelsi sínu með dómi haldið áunnum bótarétti í allt að 24 mánuði meðan á afplánun stendur, sem sagt í tvö ár. Það er nú svo að langstærsti hluti þeirra sem sitja í fangelsum landsins hefur ekki áunnið sér neinn bótarétt þegar hann hlýtur dóm. Oft er um að ræða, og að meiri hluta, einstaklinga sem hafa verið í eiturlyfjum eða um langan tíma ekki náð fótfestu í þjóðfélaginu og farið út á braut afbrota. Þar sem okkur ber skylda til samkvæmt lögum að sjá til þess að allir Íslendingar sem sitja í fangelsum eigi rétt á vinnu eða námi, og það er ekki gert, þá væri það hugsanlega uppbót fyrir þann sem situr í fangelsi og afplánar dóm að eiga rétt á atvinnuleysisbótum þegar hann hefur lokið refsivist. Það mundi líka hjálpa þeim sama til að fóta sig í þjóðfélaginu á meðan hann væri að leita sér að vinnu. Þegar mikið atvinnuleysi er í þjóðfélaginu eins og hefur verið á undanförnum árum, þá er mjög erfitt fyrir manneskju sem hefur lokið refsivist að fá vinnu og afar takmörkuð aðstoð við slíka einstaklinga til að útvega sér vinnu. Ég tel það mjög mikilsvert ef þetta ákvæði væri tekið inn. En þess ber hins vegar að geta að það er ekki aðeins um að ræða að á föngum séu brotin lög og mannréttindi hvað varðar rétt þeirra til vinnu eða náms á meðan á refsivist stendur. Það er annað sem er kannski enn alvarlegra, því þótt þetta sé auðvitað alvarlegt þá búum við við þær aðstæður að fangelsi landsins eru þannig úr garði gerð flest þeirra að þau bjóða ekki upp á aðstöðu til að iðka vinnu eða nám og stendur nú til að bæta úr því. En alvarlegra lögbrot er framið í fangelsum landsins þar sem atvinnan er þó stunduð, þ.e. í Kópavogi, á Kvíabryggju og Litla-Hrauni. Það kom fram í máli fangelsismálastjóra sem kom fyrir félmn. að fangar fá greitt fyrir vinnu sína frá 175 kr. á tímann upp í 250 kr. og fer það eftir arðsemi vinnunnar. Arðsemi vinnunnar er mæld í þeim krónum sem vinnan skilar inn í rekstur fangelsisins í beinhörðum peningum. Sá sem t.d. vinnur við númeragerð sem skilar ágóða inn í fangelsiskerfið fær þá líklega 250 kr. á tímann en sá sem skúrar gólfið innan veggja fangelsanna, skúrar gangana eða vinnur í eldhúsinu, fær 175 kr. af því að þar er ekki hægt að reikna arðsemina í beinhörðum krónum sem hægt er að taka inn í reksturinn, eða þannig er það ekki reiknað af hálfu fangelsisyfirvalda. Þannig að þótt þarna séu launþegar, launafólk, þá eru ekki greidd af þessu fólki opinber gjöld. Tryggingagjald er ekki greitt af launum sem renna til fangans og þá ekki aðrir skattar, þannig að lög eru brotin og mannréttindi þessa fólks í hverri einustu viku. Það er ekki greitt í Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda, þannig að þó svo að viðkomandi einstaklingur dvelji allt að 7--8 árum innan veggja fangelsis og þó að hann vinni upp á hvern einasta virkan dag allan þann tíma sem á fangelsisdvölinni stendur, þá er hann algjörlega réttindalaus þegar hann hefur lokið afplánun refsingar. Ég tel þetta mjög alvarlegt brot. Ég hef áður reynt hér í sölum þingsins að vekja athygli á þessu fyrirkomulagi því þarna er um mjög alvarlegt brot að ræða af hinu opinbera, þar sem ríkið sjálft brýtur lög, hverja einustu einustu viku, hvern útborgunardag, hvern dvalardag, hvern vinnudag manns sem afplánar refsivist. Ég vil því beina því til hæstv. félmrh. að hann skoði sérstaklega málefni fanga, rétt þeirra til vinnu, rétt þeirra til náms og rétt þeirra til þeirra mannréttinda að eðlileg skil séu staðin á þeim gjöldum sem á að taka lögum samkvæmt, þannig að þegar einstaklingur hefur lokið afplánun þá hafi þjóðfélagið a.m.k. gert sitt til þess að auðvelda honum endurkomu út í þjóðfélagið sem er í flestum tilvikum ef ekki öllum mjög fjandsamleg. En það er nú einu sinni þannig að þegar einstaklingur hefur tekið út refsingu sem talin hefur verið eðlileg fyrir það brot sem hann hefur framið, þá á hann að eiga rétt á því þegar hann hefur lokið því að taka út refsinguna, að hefja eðlilegt líf, daglegt líf, í þjóðfélaginu að nýju eins og tök eru á. Það væri vissulega ástæða til þess, virðulegur forseti, að fara í gegnum það atriði sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, gerði að sérstöku umtalsefni, þ.e. kostnaðinn við þessa nýju stofnun. Nú hafa kostnaðarumsagnir frá fjmrh. yfirleitt verið því marki brenndar að þær hafa verið heldur lágar miðað við það sem reyndin hefur orðið. Við samþykkt frv. hefur reynslan yfirleitt sýnt að það er heldur meiri kostnaður sem fylgir samþykkt frv. en hefur komið fram í kostnaðaráætlun frá fjmrn. Það er vissulega ástæða til þess að ræða það viðhorf sem hér er á ferðinni, þ.e. að taka verkefni frá sveitarfélögunum yfir til ríkisins, og þann kostnað sem á að leggja í á tímum þegar beita á verulegu aðhaldi í þjóðfélaginu og ítrekað hefur komið fram af hálfu núv. ríkisstjórnar að ekki eigi að auka umsvif ríkisins, sem þó hafa í raun verið aukin töluvert í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það væri áhugavert en við fáum kannski annað og betra tilefni til að ræða um ríkisrekstur við hv. þm., formann Sambands ungra sjálfstæðismanna, á meðan hann situr á þingi, því þeir hafa eins og þjóðinni er kunnugt lagt fram ítarlegar tillögur um niðurskurð í ríkisrekstri og hvernig á að breyta skattalögunum. Ég býst við, virðulegi forseti, að það gefist annað og betra tækifæri til að ræða við þennan ágæta hv. þm., sem auðvitað er hér af okkar hálfu boðinn velkominn til starfa, og verður sérstaklega gaman að fylgjast með þeim tillögum sem hv. þm. mun koma með og við auðvitað taka þátt í umræðum um. Ég býst við að hann fylgi eftir þeim tillögum sem hafa verið kynntar af hálfu ungra sjálfstæðismanna um skattamál og niðurskurð og breytingar á ríkisrekstri og það gæti þess vegna orðið hin besta umræða. En, virðulegi forseti, það var sérstök ástæða og er til að breyta lögum um atvinnuleysistryggingar. Ástæðan er vegna breyttra aðstæðna. Viðvarandi atvinnuleysi hefur verið um langan tíma, ástand sem við ekki bjuggum við og löggjöfin tók ekki mið af. Þess vegna var og er ástæða til að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar. Ég, eins og ýmsir aðrir hv. þm., vænti mjög mikils af þeirri endurskoðun sem var í gangi og fannst þetta frv. því hálfgerður bastarður miðað við þær umræður sem hafa átt sér stað um þörfina fyrir breytingar á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð. Þó að þær tillögur sem hér liggja frammi séu allar heldur til bóta á frv. eru þær engu að síður ekkert til bóta frá því sem er í lögunum sem nú eru í gildi. Þær miða flestar að því að færa aftur í sama horf og taka ekkert mið af því ástandi sem við höfum búið við. Og það er engin framtíðarsýn og mun því miður ekki bæta kjör hins atvinnulausa. Viðhorfið er enn það sama að hinn atvinnulausi er vandamálið en ekki atvinnuleysið sjálft.

Herra forseti. Hv. þm. kom inn á vandamál fanga. Ég get hjartanlega tekið undir með það. Það er í rauninni óskiljanlegt að fólk skuli geta unnið og fengið laun og að ekki skuli vera greidd af þeim launatengd gjöld eins og lög gera ráð fyrir. Það kom fram á fundi félmn. að menn töldu sig ekki hafa efni á þeirri miklu vinnu sem fylgir því að standa skil á þessum sköttum og skyldum. Hvað má þá hinn venjulegi atvinnurekandi segja þegar opinber fyrirtæki hafa ekki efni á þessu? Mér finnst það algjörlega út í hött að ekki sé borgað af þessum launum. Fram kom í máli hv. þm. að fangar eiga rétt á vinnu og því má jafnvel álykta þannig að ef þeir eiga rétt á vinnu þá eiga þeir að fá vinnu og þá eiga þeir að vera tryggðir. Þannig að það má rökstyðja út frá því að þeir eigi í rauninni að fá réttindi út á þann tíma sem þeir hafa verið í fangelsi. Varðandi umræðuna um ríkisumsvifin og því sem beint er til okkar hv. þm. Sjálfstfl., þá er ekki verið að færa verkefni frá ríki til sveitarfélaga, það er augljóst, það er verið að færa þau öfugt. En það er verið að færa verkefni til þeirra sem borga. Það er verið að færa ákvörðunarvaldið frá sveitarfélögunum sem áður tóku ákvörðun en greiddu ekki og frá stéttarfélögunum sem greiddu út fyrir hönd Atvinnuleysistryggingasjóðs en borguðu ekki sjálf. Það er verið að flytja ákvörðunina og framkvæmdina til þess aðila sem greiðir. Og það er verið að koma hér upp mikilli áætlun um starfsleitar\-áætlanir. Það kostar peninga, en það mun hins vegar líka spara fé vegna þess að það mun minnka atvinnuleysið. Það er alla vega von þeirra sem að þessu frv. standa að þessi tilhögun starfsleitaráætlunarinnar með samræmdar reglur um allt land muni minnka atvinnuleysið og þar sparast ómælt fé.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að taka undir þessi sjónarmið mín gagnvart föngum. Það er þannig samkvæmt lögum um fangelsi og fangavist, það er algjörlega ótvírætt, að fangi á rétt á námi og/eða vinnu á meðan á vistun í fangelsi stendur. Það er óskiljanlegt að ekki skuli hafa verið greidd opinber gjöld til að tryggja rétt þeirra þegar afplánun lýkur. Það er hins vegar einhver misskilningur hjá hv. þm. að verið sé að færa verkefni frá þeim sem ekki greiddu og ekkert komu að þessu yfir til þeirra sem greiða. Sveitarfélögin eru atvinnurekendur og verða það í auknum mæli. Það er nefnilega verið með annarri hendinni að færa verkefni frá ríkinu til sveitarfélaganna til að auka vægi þeirra sem atvinnurekenda í raun. Í sumum tilvikum er það. Það er verið að taka yfir stór verkefni sem áður voru hjá ríkinu og nú eru og verða hjá sveitarfélögunum. Þau eru auðvitað atvinnurekendur og koma að þessum málum og miklu, miklu meira heldur en eitthvert bákn, þau eru í miklu meiri tengslum við það sem er að gerast í atvinnulífinu á hverjum stað heldur en svona bákn verður. Hv. þm. hlýtur að taka undir það með mér að sveitarfélögin eru auðvitað bara smækkuð útgáfa af ríkisrekstri, þetta er hluti af hinu opinbera og það er um rekstur að ræða á vegum sveitarfélaganna og í sumum tilvikum hreinan atvinnurekstur.

Herra forseti. Það er Atvinnuleysistryggingasjóður sem borgar atvinnuleysisbæturnar og hann er ekki á vegum sveitarfélaganna. Hann er opinbert fyrirtæki á vegum ríkisins og hefur verið það hingað til af því iðgjöldin inn í hann hafa í reynd verið skattur. Það er reyndar að breytast. Þannig að það er verið að færa ákvörðunarvaldið frá sveitarfélögunum til ríkisins sem greiðir bæturnar. Áður var það þannig að sveitarfélögin tóku ákvörðun og miðluðu en þau borguðu ekki sjálf og það er alltaf hættulegt. Varðandi það sem hv. þm. sagði um héraðsdómaraákvæðið í 17. gr. þá lagði ég fram tillögu í félmn. þar sem það ákvæði er strikað út að formaður og varaformaður þyrftu að vera héraðsdómarar.

Herra forseti. Ég vil láta það koma fram að ég er mjög ánægður með þær brtt. sem hér liggja fyrir frá meiri hluta félmn. og ég vil þakka meiri hlutanum sérstaklega fyrir góð störf. Ég lýsi sérstakri ánægju með það samstarf sem ég hef átt við fulltrúa ASÍ varðandi þetta mál. Og það er fullt samkomulag við þá um frv. eins og það kemur til með að líta út að samþykktum þessum brtt. Frv. til laga um vinnumarkaðsaðgerðir og frv. til laga um atvinnuleysistryggingar voru samin af nefnd eins og hér hefur komið fram. Í henni áttu sæti fulltrúar stjórnarflokkanna, vinnumarkaðarins, Vinnuveitendasambandsins, Vinnumálasambands samvinnufélaga, BSRB, ASÍ og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Um frv. um vinnumarkaðsaðgerðir var alger samstaða í nefndinni og af því að það var alger samstaða þá taldi ég heppilegt að leggja það fram nákvæmlega eins og nefndin gekk frá því. Frv. til laga um atvinnuleysistryggingar var með fyrirvara frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni og frá Hervari Gunnarssyni, varaforseta ASÍ. Þeir höfðu hins vegar sett fram tillögur og sumar þeirra færði ég inn í frv. og vonaðist eftir að þar væri farinn nokkur millivegur á milli meiri hluta og minni hluta nefndarinnar. En þegar ég hafði kannað umsagnir um frv. beitti ég mér fyrir breytingum á því og ég beitti mér enn fremur fyrir frekari breytingum eftir viðræður við ASÍ. Ég vil þakka hv. minni hluta fyrir þau fylgiskjöl sem hann birtir með nál. um atvinnuleysistryggingafrv. Reyndar eru þessar umsagnir, og það ber að hafa í huga, um upphaflegt frv. en ekki eins og það kemur til með að líta út þegar brtt. hafa verið færðar inn í það. Og rétt er að hafa í huga að það hefur verið tekið tillit til flestra þeirra meginbreytingartillagna sem hafa komið fram. Ég þakka sem sagt hv. minni hluta fyrir að birta hér fskj., sem eru nokkuð fróðleg, með minnihlutaáliti sínu. Í fyrsta lagi birta þau sem fskj. skýrslu frá Vinnumiðlun Reykjavíkurborgar um skráð atvinnuleysi í Reykjavík 30. nóvember 1996. Þetta er mjög fróðleg skýrsla. Ég þekki að vísu þessa skýrslu því mér var afhent hún sem trúnaðarmál fyrir jól. Ég vissi ekki að það væri búið að gera hana opinbera. Í henni kemur nefnilega mjög margt fram. Þar kemur það fram um atvinnuleysi kvenna í Reykjavík að það eru fyrst og fremst konur á aldrinum 21--36 ára sem eru á atvinnuleysisbótum í Reykjavík. Eftir að kona er orðin 36 ára, og ég tala nú ekki um eftir að hún er orðin fertug, virðist hún vera orðin svo eftirsótt á vinnumarkaði að hún hefur jafnvel fremur vinnu heldur en karlar, þ.e. konum virðist ganga betur eftir að þær eru orðnar fertugar að fá vinnu heldur en körlum. Það er nánast enginn munur sums staðar og sums staðar vegnar þeim heldur betur. En þungi atvinnuleysis kvenna í Reykjavík eru konur á barneignaraldri. Í skýrslunni er þetta brotið niður og það kemur í ljós þar að þær eiga yfirleitt allar börn, undantekningarlítið eru þær með lítil börn innan við skólaaldur. Og þá spyr maður sig þessarar spurningar: Kann þetta að vera að einhverju leyti sjálfvalið atvinnuleysi hjá þessum aldurshópi kvenna? Nú er ég ekki að hafa á móti því að mæður séu heima hjá börnum sínum, síður en svo. Og ég tel að það sé eðlilegt að greiða hlutabætur. Hafa ber í huga að í atvinnuleysistölunum er ekki gerður greinarmunur á fólki á hlutabótum í heildartölunum en af 1.000 einstaklingum sem voru á hlutabótum í janúar eru nærri 900 konur. Þetta er sem sagt stórfróðleg skýrsla og ég hvet hv. þm. til þess að skoða hana því af henni má draga ýmsa lærdóma. Hún gefur vísbendingar um hverjir það eru sem helst þurfa á úrræðum að halda. Það er líka ástæða til að þakka hv. minni hluta fyrir að birta yfirlit um atvinnuástandið frá vinnumálaskrifstofu félmrn., dagsett 14. febrúar sl. og jafnframt yfirlit um atvinnuástandið dags. 21. janúar sl., og það er reyndar merkt með handskrift starfsmanni mínum í félmrn., Hólmfríði Sv. En sá galli er á gjöf Njarðar að heftin eru ekki birt öll heldur er slitið aftan af báðum heftunum. Það eru teknar nokkrar blaðsíður fyrst en heftin ekki birt sem slík. Það tel ég vera mikinn galla því þá hefðu menn séð hvernig atvinnuleysistölurnar eru uppbyggðar. Þá sæist hve margir eru í hlutastörfum, hve mörg störf eru laus og hvar þau eru, hvað er í boði á vinnumiðlununum sem er að vísu ekki nema lítið af þeim störfum sem okkur vantar fólk í í þjóðfélaginu. Og þá sæist líka hversu margir útlendingar utan Evrópska efnahagssvæðisins eru með atvinnuleyfi hér á landi en þeir eru um 1.200. Hér hefur komið fram gagnrýni, meira að segja hefur nú sumt af henni verið rökstutt og málefnalegt, og vangaveltur um ráðgjafarnefndirnar og hverjir það yrðu sem ættu að vera fulltrúar framhaldsskólanna í ráðgjafarnefndunum. Ég tel einboðið að um skólastjórnendur sé að ræða í ráðgjafarnefndirnar og ég tel jafnframt, eftir því sem mér skilst þá hafa þeir með sér félag, að þeim veitist auðvelt að ráða fram úr því hverja þeir velji úr sínum hópi til setu í þessum nefndum. Starfsmenntun í atvinnulífinu á að vera tryggð hér í þessum brtt. Það er tekið sérstaklega fram að við afgreiðslu fjárlaga sé upphæð hvers árs ákvörðuð og það er líka tekið sérstaklega fram, og það vil ég ítreka, að það er starfsmenntaráð en ekki stjórn Avinnuleysistryggingasjóðs eða einhverjir aðrir sem gera tillögur til ráðherra um hvernig starfsmenntafénu skuli varið. Sömuleiðis er með kvennapeningana, það verður að sjálfsögðu með óbreyttu sniði hvernig tillaga verður gerð til félmrh. um skiptingu þeirra. Menn hafa kvartað undan því hér í ræðustól að ekki hafi verið haft samráð við BSRB. Það vill nú svo til að ég hef verið fullvissaður um það, af reyndar fulltrúum ASÍ, að BSRB hafi verið sammála þeim athugasemdum --- þeirri umsögn sem ASÍ veitti um frv. Ég tek því ekki til mín þessa gagnrýni og vísa henni á bug. Hér komu fram í ræðu eins ræðumanns áhyggjur út af vinnumiðlun í Hafnarfirði. Ég hef samið við Hafnarfjörð sem reynslusveitarfélag um að þeir reki sína vinnumiðlun sem reynslusveitarfélag og það er staðfest í bráðabirgðaákvæði með frv. Sama er upp á teningnum í Reykjanesbæ. Þar eru þeir með reynslusveitarfélagaverkefni í vinnumiðlun og ég vænti góðs af báðum þessum verkefnum. Varðandi ræðu hv. formanns Alþb., Margrétar Frímannsdóttur, þá var ég nú dálítið hissa á henni af því mér hefur fundist hv. þm. sanngjörn og skynsöm. Mér finnst vandlifað --- ég hef verið skammaður blóðugum skömmum fyrir að hafa ekki samráð við ASÍ um setningu vinnulöggjafar í fyrravor sem er nú reyndar alveg kolrangt, ég hafði verulegt samráð við ASÍ, þó að ég treysti mér ekki til þess að fara að öllu leyti eftir þeirra vilja, en nú skammar hv. þm. mig fyrir að hafa samráð við ASÍ. Hvað á ég að gera? Ég get ekki hlaupið eftir hennar ráðleggingum. Ég kaus að hafa samráð við Alþýðusamband Íslands við frágang þessa máls og það samstarf tókst vel og ég er mjög ánægður með það og þakklátur þeim sem komu að því fyrir hönd Alþýðusambandsins. Menn hafa verið að kvarta yfir því að stjórnarandstaðan hafi ekki haft nægan tíma til þess að kynna sér brtt. Ég heyri það glögglega á ræðum hv. stjórnarandstæðinga úr félmn. að þeir hafa ekki kynnt sér tillögurnar. En ég hygg að þær hafi verið lagðar fram og kynntar í hv. félmn. á fimmtudag í síðustu viku að meginstofni. Að vísu voru lagðar fram á mánudag, þ.e. í gær, minni háttar brtt. frá meiri hlutanum. Mér finnst það óvenjulegt og veit ekki hvað það boðar að hlusta á stjórnarandstöðuna gagnrýna harðlega brtt. sem Alþýðusamband Íslands styður. Mér finnst það óskynsamleg klisja og leiðinlegt að hlusta á það sem kemur upp úr hverjum þingmanninum eftir annan að þeir atvinnulausu séu vandamálið en ekki atvinnuleysið. Þetta er einhver klisja sem sumir hv. alþm. hafa komið sér upp.  Formenn landssambanda innan ASÍ kröfðust þess af ríkisstjórninni að frv. yrði dregið til baka og tóku það reyndar skýrt fram að í því fælist að ekki yrði hreyft við málinu það sem eftir lifði kjörtímabils. Ég tók upp viðræður við fulltrúana og eftir þær viðræður féllu þeir frá þessari kröfu og eru sáttir við framgang þessara frv. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir talaði um hina ágætu vinnumiðlun á Stokkseyri í litla sveitarfélaginu sínu. Ég er svo sem ekki að draga í efa að þar vinni menn vel. Að meðaltali voru 42 á atvinnuleysisbótum í þessu litla sveitarfélagi í janúarmánuði sl. Ég efa ekki að vinnumiðlun sveitarfélagsins á Stokkseyri hafi haft mikla þekkingu á aðstæðum í þessu kunningjasamfélagi. Það voru sem sagt 912 atvinnuleysisdagar greiddir af Atvinnuleysistryggingasjóði í janúar 1997. Og svo öllu sé til skila haldið þá var 801 dagur greiddur í sama mánuði árið 1996 þannig að eitthvað virðist atvinnuástandi á Stokkseyri hafa hrakað á þessum tíma. Ég hef ekki handbærar tölur um félagsaðstoð sveitarfélagsins í þessum mánuðum en ég get að sjálfsögðu nálgast þær síðar. En mér finnst þetta mikið atvinnuleysi í þessu sveitarfélagi þar sem sennilega eru ekki nema um 200 launþegar. Það er miklu meira en í nágrannasveitarfélögum. Og þó er Stokkseyri það gott sveitarfélag að m.a.s. er hægt að sækja vinnu þaðan hingað til höfuðborgarinnar eins og hv. 5. þm. Suðurl., Margrét Frímannsdóttir, hefur rækilega sannað á mörgum undanförnum árum. Menn hafa verið að gera sér að það yrðu héraðsdómarar sem kvaddir yrðu til starfa í úrskurðarnefnd. Það segir ekkert um að það eigi að vera héraðsdómarar. Það eru miklu fleiri heldur en starfandi héraðsdómarar sem hafa réttindi til að vera héraðsdómara, miklu fleiri, og ég tel eðlilegt að leita í þann hóp en ekki í hóp starfandi héraðsdómara, síður en svo. Í framhaldi af ræðuhöldum um réttindi fanga --- málefni heyra að vísu undir dómsmrn. en ekki mitt ráðuneyti --- þá er rétt að halda því til skila að fangar halda bótarétti í allt að tvö ár á meðan þeir eru í fangelsi.

Virðulegur forseti. Það er mín skoðun að félmrh. skilji fullkomlega gagnrýni okkar á samráð við verkalýðshreyfinguna þó hann velji að bregðast við með þeim hætti sem hann gerir. Ég tek eftir því að ráðherrann velur að þakka meiri hluta sínum fyrir störf við þessi mikilvægu frv. Ég vil af því tilefni taka það fram að formaður félmn. hefur sýnt skínandi verkstjórn allar þær vikur sem þessi mál hafa verið í vinnslu í nefndinni og enginn sem þar hefði komið hefði getað upplifað annað en að formaðurinn væri að vinna í hina bestu þágu ríkjandi meiri hluta og ríkisstjórnar. Þetta vil ég að komi fram. Ráðherrann vekur athygli á nafni á skjölum sem við höfum sett fram með nál. Ég hafði ekki séð þau en hitt er annað mál að ég sat langt fram eftir kvöldi í gær við að fara ofan í mín gögn til að vinna nál. Sömuleiðis í morgun og ég hringdi á vinnumálaskrifstofu og bað um Margréti Tómasdóttur en hún var á fundi og þá bað ég um þá næstu manneskju sem mér kom í huga sem var Hólmfríður Sveinsdóttir, öflug stúlka á vinnumálaskrifstofu, og bað hana að útvega mér desember- og janúarhefti yfir atvinnuleysisskráningu. Hún varð ljúflega við því og ég sagði henni að ég yrði að fá það fyrir hádegi vegna þess að nefndadeildinni lægi á að fá skjölin. Það gerði hún. Það var mat okkar í minni hlutanum, af því að við höfum svo nauman tíma til að vinna þetta, að við gætum ekki boðið nefndadeildinni upp á það að fá þessi þykku skjöl til ljósritunar á svo skömmum tíma og þess vegna tókum við það sem brýnast var. Þetta er skýring mín á skjölunum. Okkur langaði mjög að hafa allan pakkann. Ég fullvissa ráðherrann um það. Hæstv. ráðherra vekur athygli á tölum ungra kvenna á skránni. Ég tek undir að það er athyglivert að sjá konur 30--40 ára, 162 talsins, vera á atvinnuleysisskrá 13--25 vikur. Það er annað sem vekur athygli og það er að eiginlega er jöfn tala karla og kvenna 30--40 ára sem eru atvinnulaus í 4--12 vikur en það sem ég vil vekja athygli á er að þeir sem hafa verið atvinnulausir 52 vikur eða lengur eru 167 þegar aldurinn 50 ára og eldri er tekinn.

Herra forseti. Ég tel það heldur til prýði á þessu fylgiskjali sem hér var ljósritað að á því skuli vera nafn míns ágæta starfsmanns Hólmfríðar Sveinsdóttur sem ég er alveg sammála hv. þm. að er ágætur starfsmaður, það best ég veit. Hún hefur einn kost sem er alveg ómetanlegur hún hefur pólitískan áhuga. Hún er að vísu mjög öflugur jafnaðarmaður eða krati og reyndar orðin í forustu fyrir einhverju félagi sem heitir Gróska, en ég tel það prýði á starfsmönnum ráðuneytisins ef þeir beita sér í pólitík. Það gildir einu þótt þeir séu ekki í mínum flokki. Í ráðuneytinu vinnur fólk úr öllum flokkum, það best ég veit, og ég hef beinlínis sóst eftir fólki við nýráðningar sem hefur starfað í stjórnmálum því ég tel að af því hafi það mikinn þroska og lærdóm.

Virðulegi forseti. Þá er það mál til lykta leitt að það verður ekki lagt starfsmanninum til lasts að hafa fengið upphringingu úr þinginu og vera beðin sem starfsmaður að senda skjöl niður í þing til fjölföldunar og er það gott. Ég vil hins vegar upplýsa ráðherrann um að þetta ,,eitthvert félag sem heitir Gróska`` er samtök ungs fólks innan stjórnmálaflokkanna, ungs fólks utan stjórnmálaflokkanna og þau héldu sinn stofnfund með glæsibrag þar sem mættu um 600 manns og væri eftirtektarvert ef einhver hinna grónu stjórnmálaflokka gæti haldið slíka fundi og vakið slíkan áhuga yngri sem eldri. Þetta vildi ég segja um Grósku. Ég ætla aðeins, virðulegi forseti, að staldra áfram við tölurnar á skránni yfir atvinnulausa í Reykjavík. Það eru þessir sem eru 30--40 ára, en 89 þeirra hafa verið atvinnulausir í 52 vikur eða lengur. Það finnst mér mjög há tala. Það eru 61 50 ára sem hefur verið atvinnulaus í 52 vikur eða lengur, það eru 42 60 ára sem hafa verið atvinnulausir í 52 vikur eða lengur og það eru 64 sem eru fæddir 1927 og þar með 70 ára á þessu ári sem hafa verið atvinnulausir í 52 vikur eða lengur. Þetta þýðir 167 einstaklingar 50 ára eða eldri og ef við bætum þessum 89 30--40 ára við þá erum við komin með ansi háa tölu eða yfir 250 manns 30 ára og eldri sem hafa verið atvinnulausir í yfir 52 vikur. Það er mjög mikilvægt að þetta komi fram, virðulegi forseti.

Ég gleymdi því í svari mínu áðan að geta þess að mér fannst það óþarfi að slíta aftan af heftunum úr því að verið var að ljósrita þau og dreifa þeim. Ég hefði talið að það væri heppilegast að þau kæmu fyrir almenningssjónir og sjónir hv. þm. eins og Gunnar Sigurðsson, deildarstjóri á vinnumálaskrifstofunni, gekk frá þeim. En ég treysti því að það hafi ekki verið Hólmfríður sem gerði það.

Hæstv. forseti. Ég get upplýst að það var ekki Hólmfríður sem reif heftið í sundur heldur við vegna þess að það sem okkur fannst skipta máli voru fyrst og fremst tölurnar um atvinnuleysi. En ég vil líka minna á það að við þingmenn fáum þessi hefti send í heilu lagi og ég hef þann vana að skoða þau í hverjum einasta mánuði og reyndar varð eitt þessara hefta tilefni til fyrirspurnar til hæstv. félmrh. Erindi mitt hingað í andsvar var í fyrsta lagi það að mótmæla því sem fram kom hjá hæstv. félmrh. þess efnis að við stjórnarandstæðingar hefðum ekki kynnt okkur brtt. sem höfðu verið lagðar fram. Þær voru að sjálfsögðu kynntar í hv. félmn. lið fyrir lið og ég minni jafnframt á að margar þeirra eiga rætur að rekja til þeirrar gagnrýni sem stjórnarandstæðingar komu fram með, bæði í umræðunni og í þeirri miklu vinnu sem hefur verið lögð í þessi frumvörp í hv. félmn. Varðandi skólastjórnendur vil ég enn og aftur --- það hefur þá verið upplýst að það eru skólastjórnendur sem ætlunin er að setjist í þessi ráð sem reyndar hefur ekki áður komið skýlaust í ljós. Ég get upplýst að það hringdi í mig áðan fulltrúi Félags framhaldsskólanema sem hafði verið að hlusta á umræðurnar í sjónvarpinu og hann hafði staðið í þeirri meiningu að það væru nemendurnar sem ættu að verða þessir fulltrúar.  Með þessum samningum við reynslusveitarfélögin verða í það minnsta tvenns konar kerfi í gangi. Það verða svæðisvinnumiðlanir, það verða reynslusveitarfélögin, ef ég skil þetta rétt, og síðan væri hugsanlegt að það væri líka í þriðja tilviki þar sem væri samið við sveitarfélög eða aðila sem taka þessi mál að sér, ekki reynslusveitarfélög, og því spyr ég ráðherra: Hvers konar kerfi er þá búið að smíða?

Herra forseti. Það kom í ljós að eftir að frv. var lagt fram sáu sum sveitarfélögin eftir vinnumiðlununum sínum, t.d. Reykjavíkurborg. Sum þeirra ráku ágætar vinnumiðlanir með árangri. Ég taldi ekkert á móti því og reyndar taldi að það væru í frv. heimildir og möguleiki til þess að semja við sveitarfélögin um að gerast verktakar. Fram komu efasemdir um það og þar af leiðandi gerði ég tillögu um það, þannig að það væri alveg skýrt, að unnt væri að semja við sveitarfélögin sem verktaka að taka þetta verkefni að sér og reyndar aðra. Það er hugsanlegt að einhverjir aðrir hafi hug á því að setja upp vinnumiðlanir, t.d. verkalýðsfélög og ég tel að þetta sé til bóta. Ríkið kemur til með að greiða þessa starfsemi. Það verður ekki greitt fyrir hana nema eitthvert sanngjarnt verð. Það verður ekki farið að sæta neinum afarkostum af hendi sveitarfélaga eða stéttarfélaga. Ég tel að það sé heppilegra fyrirkomulag að gefa sveitarfélögum, þar sem fólk er reynt að góðu, færi á því að standa fyrir vinnumiðlunum.

Hæstv. forseti. Í mínum huga var það alltaf ljóst að það vantaði lagastoð í frv. til þess að semja við sveitarfélögin. Ég margspurði um þetta og leitaði í frv. en fann ekki slíka stoð. Mér finnst því rétt, vilji menn fara inn á þá braut, að það sé ótvíræð heimild til þess að semja við sveitarfélögin. En það sem ég er að velta fyrir mér er þetta grundvallaratriði að það á að vera tilgangur þessara laga að skapa jafnvægi milli framboðs vinnu og eftirspurnar eftir henni. Menn kvarta yfir því að vinnumiðlanir hafi ekki verið nógu skilvirkar og góðar og það eru rökin fyrir því að færa þetta frá sveitarfélögum til ríkisins, en síðan á að fara ýmsar leiðir þannig að það verður margfalt kerfi í gangi og ég spyr mig þeirrar spurningar: Næst sá tilgangur, sem var settur fram í upphafi, að bæta þjónustuna, gera hana skilvirkari, skapa fleiri úrræði fyrir hina atvinnulausu? Hvernig næst þessi tilgangur með að gera þetta kerfi svona margfalt eins og ætlunin virðist vera? Þetta er ekki einhlítt ríkiskerfi. Þetta verður hjá einstaka sveitarfélögum, sums staðar ríkiskerfi, sums staðar jafnvel hjá einkaaðilum og hvað kemur út úr þessu? Ég ítreka þá skoðun mína að ég held að það hefði verið miklu betri leið að þessi málefni yrðu áfram hjá sveitarfélögunum. Það yrði stuðlað að aukinni samvinnu þeirra þannig að hún næði yfir stærri svæði og þau skipulegðu þessi mál betur.

Herra forseti. Ég marglýsti því yfir við 1. umr. málsins að það væri ekkert sem hindraði það að sveitarfélögin gætu orðið verktakar að þessu verkefni. Það er komin, a.m.k. núna að samþykktri brtt., alveg ótvíræð lagastoð. Ég trúi því að tilgangurinn náist þrátt fyrir það að sum sveitarfélögin annist vinnumiðlun og ríkið annist sums staðar vinnumiðlun. Ef það gengur ekki upp, þá er ríkið náttúrlega ekki neytt til þess að semja endalaust við sveitarfélögin um rekstur á þessu og getur svo sem yfirtekið það ef einhver misbrestur verður á að kerfi virki.

Virðulegi forseti. Vinnumarkaðsmál eru komin til 2. umr. að aflokinni mikilli umfjöllun og að mínu mati vandaðri umfjöllun í hv. félmn. Alþingis. Ég tel þess vegna, virðulegi forseti, að það hafi verið mjög skynsamlega og eðlilega að öllu verkinu staðið og ég tek undir það að mér finnst formaður nefndarinnar hafa staðið sig ákaflega vel í þeirri vinnu sem og nefndin öll sem vann að þessu máli af mikilli samviskusemi þannig að ég tel að okkur sé að sjálfsögðu ekkert að vanbúnaði að taka þetta mál til efnislegrar meðhöndlunar. Ég er alveg ósammála því sem fram kom í máli hv. 5. þm. Suðurl. um það að tíminn hafi verið knappur til þess að undirbúa þessa umræðu. Öðru nær. Ég held að þetta mál beri þannig að að við höfum kannski haft meiri tíma til þess að undirbúa umræðuna heldur en oft áður. Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli á því að þetta mál hafði þegar fengið nokkra umfjöllun á opinberum vettvangi áður en það kom inn í þingið. Það var rætt hér í nóvembermánuði. Þessi mál komu til félmn. þann 20. og 21. nóv. Leitað var umsagna hjá fjöldamörgum aðilum, beðið um skriflegar umsagnir hjá fjöldamörgum aðilum sem sendu inn umsagnir sínar eftir áramótin. Kallaðir voru fyrir nefndina fjöldamargir aðilar sem ræddu við nefndina, skiptust á skoðunum og svöruðu fyrirspurnum eins og eðlilegt er. Fulltrúar stóru verkalýðssamtakanna eins og Alþýðusambands Íslands, BHM og BSRB, komu a.m.k. tvisvar sinnum til fundar við nefndina til að ræða þessi mál. Breytingartillögur voru settar fram, við skulum segja í tveimur megináföngum af meiri hluta félmn. Síðari áfanginn, fullbúinn að mestu, leit dagsins ljós á fimmtudaginn í síðustu viku þannig að það má segja sem svo að miðað við þær annir sem oft eru hér í þinginu hafi þetta mál fengið lengri aðdraganda heldur en við þekkjum í mörgum öðrum tilvikum. Því tel ég, virðulegi forseti, að þegar við skoðum þetta í þessu samhengi, sé það mjög ósanngjarnt þegar því er haldið fram að það hafi verið eitthvert flausturslegt yfirbragð yfir þessu máli eða málinu verið þannig uppstillt að það hafi verið á einhvern hátt erfitt fyrir minni hluta nefndarinnar að koma sínum sjónarmiðum að í minnihlutaáliti. Ég hafna þeirri túlkun algjörlega. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara ítarlega í efnisatriði frv. Mig langar aðeins að dvelja við nokkrar meginspurningar sem m.a. hafa komið fram í umræðunni sem ég tel mjög eðlilegar og vil reyna að segja mína skoðun á þeim spurningum. Í fyrsta lagi hefur mikið verið rædd sú meginstefna frv. að fela þetta tiltekna verksvið ríkinu en ekki sveitarfélögunum eins og nú er. Mér finnst mjög eðlilegt að þessar spurningar vakni vegna þess að það er alveg rétt sem fram hefur komið að það sjónarmið hefur frekar verið uppi að færa verkefni frá ríkinu til sveitarfélaganna heldur en öfugt. Sérstaklega hefur það verið verkefni þessarar hæstv. ríkisstjórnar að vinna að því. Það var núv. hæstv. ríkisstjórn sem kom því máli heilu í höfn að færa grunnskólann frá ríkinu að fullu til sveitarfélaga og það var líka núna rétt fyrir áramótin að okkur tókst að afgreiða stjfrv. frá hæstv. ríkisstjórn sem fól í sér að við flytjum þann stóra málaflokk, málefni fatlaðra, frá ríkinu til sveitarfélaganna, og það mun verða á árinu 1999. Það er því ekkert óeðlilegt að menn ræði þá spurningu hvort hér sé ekki um að ræða stílbrot, að við séum að færa þetta verkefni undir ríkið. Ég held að það sé alls ekki þannig. Auðvitað verðum við að skoða hvert mál út af fyrir sig og efnislega. Við erum fyrst og fremst að ræða um það hvernig við skiptum verkefnum milli ríkisins og sveitarfélaganna og ég held að við höfum í flestum tilvikum komist að þeirri niðurstöðu að það sé langaffarasælast að ríkið sjái um tiltekin verkefni og sveitarfélögin um tiltekin verkefni. Það er einfaldlega eðli þessa máls, a.m.k. eins og málum er komið fyrir núna, að það er einfaldlega skynsamlegra að þetta sé á hendi ríkisins heldur en sveitarfélaganna. Vinnumarkaðurinn verður sífellt stærri. Samgöngur og aðrar aðstæður gera það að verkum að fólk á miklu betra með að sækja vinnu yfir sveitarfélagamörk heldur en áður, jafnvel þó sveitarfélögin hafi verið að stækka og það er mjög mikilvægt í þessu sambandi að það sé einhver einn aðili sem hafi til þess aðstöðu að geta vakað yfir þessu og skoðað þessi mál í samhengi. Reynslan sem við höfum haft, því miður, virðulegi forseti, af núverandi fyrirkomulagi er sú að þetta hefur ekki gefist nægilega vel. Þessi heildaryfirsýn og hin nauðsynlega tilhneiging sem þarf að vera til staðar í kerfinu til þess að tryggja að það sé sem mestur sveigjanleiki á vinnumarkaðinum, tryggja það að menn sæki sér vinnu jafnvel yfir sveitarfélagamörk --- þetta hefur mikið skort á í núverandi kerfi. Þess vegna er það alveg rétt sem m.a. kemur fram í athugasemdum við frv. til laga um atvinnuleysistryggingar að það er auðvitað grundvallaratriði að tryggja annars vegar samhæfingu og hins vegar eflingu vinnumarkaðsaðgerðanna sem hafi það í för með sér að draga úr atvinnuleysi. Því auðvitað er það meginmarkmið með þessum frumvörpum að reyna að draga úr atvinnuleysinu. Það getum við að nokkru leyti gert með því að gera skráninguna markvissari, tryggja það að hún endurspegli fyrst og fremst atvinnuleysi en ekki eitthvað annað, ekki t.d. einhverjar félagslegar eða aðrar slíkar ástæður sem gera það að verkum að fólk getur ekki stundað vinnu, heldur séum við fyrst og fremst að reyna að mæla atvinnuleysi. Í öðru lagi erum við að reyna að gera hér ráðstafanir til þess að það dragi úr atvinnuleysinu. Við búum til einhvern hvata til þess að atvinnuleysi hér á landi verði minna en það er í dag, minna en það er í nágrannalöndunum og við reynum að bægja frá þessu böli atvinnuleysisins eins mikið og við mögulega getum. Það er markmiðið með þeirri lagasetningu sem hér er í bígerð og það er niðurstaða þeirra sem um þessi mál hafa fjallað að það sé skynsamlegra að hafa þetta svona en ekki þannig að þessu sé dreift á milli sveitarfélaganna. Nú hlýt ég, virðulegi forseti, að vekja athygli á því að við undirbúning vinnumarkaðslöggjafarinnar komu m.a. fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar að því máli, sem eru auðvitað þeir aðilar sem þekkja þessi mál best, sem hafa mestu yfirsýnina. Á þessum aðilum brennur þessi eldur. Það eru þeir sem hafa þetta daglega í höndunum að reyna að vinna að því að miðla störfum. Þeir eru í bestu sambandi við hina atvinnulausu og þekkja þessi mál býsna vel. Og það varð sameiginleg niðurstaða þessara aðila að það væri miklu betra að skipa þessum málum með þessum hætti heldur en hafa þetta á hendi sveitarfélaganna. Ég hlýt, virðulegi forseti, að vekja sérstaka athygli á því að hér hefur mikið verið talað um nauðsyn þess að eiga gott samráð við verkalýðshreyfinguna. Undir það skal tekið þó að það sé auðvitað þannig að í lok dagsins, þegar við erum að vinna að lagasetningu, þá sé það meiri hluti þingsins sem hlýtur að taka sínar ákvarðanir og gera það á sína eigin pólitísku ábyrgð. Hann getur ekki varpað þeirri ábyrgð yfir á einhverja aðila úti í bæ, hvort sem það eru aðilar vinnumarkaðarins eða einhverjir aðrir. Það er auðvitað á pólitíska ábyrgð meiri hlutans hverju sinni hvernig hann vinnur síðan úr þessu samráði. Ég spyr núna: Hafi það verið svona mikilvægt, eins og talsmenn minni hlutans í félmn. hafa rætt um, að hafa gott samráð við verkalýðshreyfinguna, hvernig í dauðanum stendur þá á því að talsmenn þessa sama minni hluta leggja það til að ganga þvert gegn niðurstöðu fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar í undirbúningnum að þessari lagasetningu, sem lögðu það til varðandi vinnumarkaðshlutann að þessu máli væri skipað einmmitt svona? Þeir gerðu athugasemdir við atvinnuleysistryggingafrv. en þeir gerðu það ekki varðandi hinn hlutann. Þess vegna vekur það óneitanlega mikla undrun, svo ekki sé meira sagt, að hv. fulltrúar minni hlutans í félmn. leggja það til að við förum hér í lagasetningunni þvert á niðurstöðu verkalýðshreyfingarinnar, talsmanna aðila vinnumarkaðarins og fólks sem þekkir vel til varðandi skipulag þessara mála. Sveitarfélögin höfðu nokkuð aðra afstöðu, en ég hlýt þó, virðulegi forseti og hv. formaður félmn., að vekja athygli á umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga um frv. til laga um vinnumarkaðsaðgerðir þar sem Samband sveitarfélaga segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Ýmis sveitarfélög hafa rekið mjög virkar vinnumiðlanir og eðlilegt væri að gera ráð fyrir því í frumvarpinu að heimilt væri að fela sveitarfélögum, einu eða fleiri saman, að annast framkvæmd vinnumiðlunar á tilteknum svæðum.`` Það er einmitt það sem gert er ráð fyrir í brtt. meiri hluta hv. félmn. Þar er beinlínis lagt til að opnað verði fyrir þessa heimild til þess að gera samning við sveitarfélög eða aðra aðila um það að annast þessar vinnumarkaðsaðgerðir, annast þessar vinnumiðlanir. Þetta er auðvitað mjög mikilvægt. Engu að síður er ekkert horfið frá því grundvallarprinsippi að það sé einhver einn aðili sem hafi samhæfinguna með höndum. Það er hins vegar opnað á þessa heimild gegn því að tiltekin skilyrði séu uppfyllt. Og það er ekkert verið að búa til þrefalt kerfi, eins og hv. 14. þm. Reykv. sagði. Það er rangt. Það er eitt kerfi. Hins vegar er síðan ýmsum aðskiljanlegum aðilum hugsanlega falið að vinna verkin. Þetta kann að virka flókið en það er ekkert flókið í því þegar einn aðili felur aðskiljanlegum aðilum öðrum að vinna verkin. Þetta er bara eins og þekkist víða úti í þjóðfélaginu að menn fá til verktöku aðra sem betur eru til verksins fallnir. Það er mjög algengur hlutur og er ekkert flókið og bögglast ekkert fyrir neinum og mun ekki bögglast fyrir neinum og alls ekki þessum svæðismiðlunum að standa þannig að þessu. Engu að síður vil ég segja það í þessu sambandi að það er gríðarlega mikilvægt að þetta ákvæði verði ekki notað til þess að opna á mjög margar svæðisvinnumiðlanir. Við þurfum að hafa þannig að þetta nái yfir sem stærst landsvæði, þó þannig auðvitað að það sé landfræðilega gerlegt að vinna verkin og verður að treysta hæstv. félmrh. til þess að tryggja svo verði. Engu að síður er það mjög mikilvægt að þau svæði sem svæðisvinnumiðlanirnar taki yfir séu stór til þess að við lendum ekki í sömu gryfjunni og við erum í í dag að vinnumarkaðssvæðin séu látin einskorðast við eitt og eitt sveitarfélag þannig að menn hafni vinnu í nágrannasveitarfélagi þrátt fyrir að landfræðilegar aðstæður geri það að verkum að menn geti vel sótt vinnu yfir sveitarfélagamörk. Virðulegi forseti. Það er mikil ástæða til að vekja athygli á því sem er meginmarkmið þessa frv. hér um atvinnuleysistryggingar og það er að þeir sem atvinnulausir séu eigi rétt á bótum úr Atvinnuleysistryggingasjóði og jafnframt að tryggt sé að þeir séu í atvinnuleit og fullfærir til vinnu. Það er þetta atriði með atvinnuleitina sem ég held að sé mikilvægt að undirstrika. Í frv. og lagasetningunni er gert ráð fyrir því að settar séu upp sérstakar starfsleitaráætlanir. Að vísu lagði meiri hluti félmn. til breytingu sem fól það í sér að ekki yrði skylt að gera starfsleitaráætlun strax í upphafi vegna þess að það er nú bara einfaldlega þannig að mjög stór hluti, eða a.m.k. helmingurinn af atvinnulausum, dettur sem betur fer tiltölulega fljótt út af atvinnuleysisskrá og fær vinnu á nokkrum fyrstu vikunum, þannig að það er ekki skynsamlegt að gera starfsleitaráætlanir fyrir alla en alla vega þegar liðinn er tiltekinn tími, ég held að í frv. sé lagt til að það séu tíu vikur. Þetta atriði fékk almennt gríðarlega jákvæðar viðtökur í nefndinni. Fulltrúar hópa eins og t.d. frá vinnuklúbbnum, frá Hinu húsinu og Lýðskólanum, svo ég nefni bara þrjú dæmi, töldu þetta t.d. mjög jákvætt og þýðingarmikið. Ég held að það sé ástæða til að vekja athygli á þessu atriði vegna þess að það er nú svo að sá sem einu sinni er orðinn atvinnulaus stendur oft höllum fæti. Og það kom rækilega fram í umfjölluninni í félmn. Alþingis að sá sem einu sinni hefur verið skráður atvinnulaus stendur hreinlega oft höllum fæti í því að leita sér að vinnu. Það er einhvern veginn þannig að vinnumarkaðurinn tekur þeim aðilum ekki vel og þess vegna er það mjög mikilvægt að það sé búið til plan, einhverjar áætlanir um að auðvelda slíku fólki að fá vinnu. Ég held, virðulegi forseti, að þetta séu nokkur helstu stóru efnisatriðin sem ég vildi koma inn á í ræðu minni við þessa umræðu. Ég árétta að í meðförum þingsins voru auðvitað gerðar miklar breytingar á frv. Og það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að þær breytingar eiga m.a. rætur sínar að rekja til samráðs hæstv. félmrh. og fulltrúa ríkisstjórnarinnar við Alþýðusamband Íslands, verkalýðshreyfinguna. Niðurstaðan af því samráði eru m.a. þær brtt. sem hér líta dagsins ljós. En ég held hins vegar að það sé óþarfi að menn kippi sér mikið upp við þetta og ég bendi á það í þessu sambandi að margar þær brtt. sem líta hér dagsins ljós af hálfu meiri hluta félmn. eru brtt. sem má segja að séu stuðningur við sjónarmið sem m.a. minni hlutinn hefur sett fram. Við getum því út af fyrir sig sagt sem svo að þetta sé afrakstur af þeirri umræðu sem fram hefur farið og m.a. líka samráði við verkalýðshreyfinguna og Alþýðusamband Íslands alveg sérstaklega. Virðulegi forseti. Þingið hefur unnið að þessu máli og ber hina pólitísku ábyrgð á því og það er mjög þýðingarmikið að árétta að það er meiri hluti nefndarinnar og væntanlega meiri hluti Alþingis sem mun standa að þessu máli og hlýtur að bera hina pólitísku ábyrgð þrátt fyrir það að verulegt samráð hafi átt sér stað, og það skiptir mjög miklu máli að hafa í huga í framhaldi af þeirri umræðu sem hér átti sér stað, og ég tel að hafi átt fullan rétt á sér, um afskipti aðila vinnumarkaðarins og ýmissa aðila úti í bæ af lagasetningunni í landinu. En þetta er vandmeðfarið mál. Alþingi má hins vegar ekki heldur líta þannig á að það geti unnið í einhverju tómarúmi án þess að heyra eða hlusta á það sem fólkið í landinu er að segja og fulltrúar þess og hagsmunasamtök þess þó að það sé þannig að Alþingi, sem sjálfstæð löggjafarsamkoma, hljóti alltaf í lok dagsins að bera hina endanlegu ábyrgð.

Hæstv. forseti. Hv. síðasti ræðumaður undraðist það að stjórnarandstaðan skyldi ekki vera samþykk frv. um vinnumarkaðsaðgerðir bara af því að ASÍ og BSRB skrifuðu upp á það mál. Það kom fram við 1. umr. um bæði þessi mál að stjórnarandstaðan gagnrýndi þau bæði harðlega. Síðan hafa orðið miklar breytingar á frv. um atvinnuleysistryggingar. Flestar þær breytingar munum við styðja en það er samt ýmislegt eftir í frv. Hitt frv. er hins vegar meira og minna óbreytt og sú gagnrýni sem kom fram við 1. umr. stendur enn. Við tökum málefnalega afstöðu til þessara frv. og gildir þar einu hvort ASÍ eða BSRB eru með eða á móti. Hitt er annað mál að það er eðlilegt, og ég tek undir það með hv. þm., að hafa samráð við ýmsa aðila. Þessir aðilar áttu sæti í þeirri nefnd sem samdi frumvörpin, annað málið endaði með klofningi en um hitt varð samkomulag og það er einfaldlega þeirra mál, enda erum við sjálfstæðir aðilar hér á hinu háa Alþingi. Annað mál langar mig að taka upp af því sem fram kom í ræðu þingmannsins og það var vegna þess að hann vitnaði til þess sem ég sagði fyrr í dag um margfalt kerfi. Ég skil það svo að það eru í gildi lög um reynslusveitarfélög. Það hafa verið gerðir sérstakir samningar við ákveðin sveitarfélög um meðferð ýmissa mála, Reykjavík, Hafnarfjörð, Akureyri og Reykjanesbæ, m.a. um meðferð atvinnuleysismála. Samkvæmt þeirri brtt. sem hér er lögð fram haggast þessir samningar ekki þannig að ég skil það svo að það verði svolítið annað kerfi þar í gangi. Ég þarf að vísu að átta mig betur á því hversu langt það nær og að hve miklu leyti þessi reynslusveitarfélög þurfa að lúta þessum nýju lögum, ég átta mig ekki alveg á þessu en það er alla vega ljóst að þeir sérsamningar sem hafa verið gerðir um skráningu og fleira verða í gildi. 

Virðulegi forseti. Ég hvika ekkert frá því sjónarmiði mínu að ég tel að þetta kerfi sé í sjálfu sér mjög einfalt. Í meginatriðum ber ríkið ábyrgð á skipan þessara vinnumarkaðsmála en getur síðan falið einstökum aðilum, sveitarfélögum eða öðrum, að annast framkvæmdina og mundi þá væntanlega gera við þá samning. Hins vegar er alveg rétt hjá hv. þm. að þannig háttar til að það eru nokkur sveitarfélög í landinu, reynslusveitarfélög, sem hafa tekið yfir hluta af verkefnum sem ríkið annars annaðist, t.d. á sviði málefna fatlaðra, heilsugæslu og síðan vinnumiðlunar og fleira sem menn hafa hugsað sér að þessi sveitarfélög önnuðust. Það er ekki hugmyndin að raska því í neinum efnum enda hefði það náttúrlega verið fullkomlega óeðlilegt að standa þannig að því, svo mér finnst þetta ekki vera mjög flókið mál. Í öðru lagi varðandi samráðið þá var ég að vekja athygli á því að í umræðunni sem fram fór á síðasta ári um skipan vinnumarkaðsmála að öðru leyti, sem miklar deilur urðu um, þá var það lykilatriði í málflutningi fulltrúa þáv. minni hluta félmn. að það ætti ekki að skipa þeim málum með lögum heldur ætti þetta að koma fram sem niðurstaða aðila vinnumarkaðarins. Ég var að vekja athygli á því að það væri auðvitað sérkennilegt að halda því fram annan daginn, og raunar í þessari umræðu, að hvetja til mikils samráðs við verkalýðshreyfinguna og þegar við stæðum síðan frammi fyrir því að taka afstöðu til frv. sem byggðist á sátt aðila vinnumarkaðarins, að þá færi minni hluti félmn. skyndilega þvert á þetta mál, þvert á vilja aðila vinnumarkaðarins í þessu máli og hvetti til þess að greiða atkvæði gegn þeirri niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Þessi vinnumarkaðsmál eiga sér langa sögu eins og hér hefur komið fram í dag. Á sínum tíma var samið um atvinnuleysisbæturnar eftir hart verkfall 1955. En vinnulöggjöfin, sem deildum hvað harðast um í fyrra, var sett 1938, þrátt fyrir mikla gagnrýni ákveðins hluta verkalýðshreyfingarinnar á þeim tíma. Síðar kom í ljós að margt í henni reyndist vel. Samt sem áður er það mín grundvallarskoðun að það eigi að vera samkomulag um grundvallaratriði eins og t.d. leikreglur vinnumarkaðarins og það hljóti að vera öllum til hagsbóta að það ríki samkomulag um það og að löggjafinn sé ekki að setja reglur í blóra við vilja mikils meiri hluta. Það gilti í því máli að augljóst var að það mundi hafa mjög afdrifaríkar afleiðingar, og hefur að mínum dómi haft nokkrar afleiðingar hvernig að þeim málum var staðið. Hins vegar er það mín skoðun, eins og ég sagði áðan, að ég tek afstöðu til einstakra mála eftir efni þeirra. Og að hlaupa alltaf eftir vilja verkalýðshreyfingarinnar í hverju einasta máli er bara algjörlega út í bláinn. Það á að meta málefnin út af fyrir sig. Verkalýðshreyfingin hefur ekki alltaf rétt fyrir sér, það er svo langt í frá. Hér gildir að sveitarfélögin eru á annarri skoðun en verkalýðshreyfingin. Það er kannski óþarfi að eyða mörgum orðum um þessi kerfi en þá minni ég á það sem ég tók dæmi af fyrr í dag með skipulag Akureyrar. Ég fæ ekki betur séð en ef þeir eiga að lúta þessum lögum, þá verði þeir að raska sínu heildstæða skipulagi sem þeir hafa sett upp. Þeir verða að setja stjórn yfir þá deild sem fjallar um atvinnumálin og væntanlega taka þar út verndaða vinnustaði og það sem snýr að málefnum fatlaðra því þetta kemur ekki heim og saman. En þetta er atriði sem þyrfti að skoða betur.

Virðulegi forseti. Ég þarf kannski ekki að hafa mörg orð um þetta. Mér heyrist að við hv. þm. séum ótrúlega sammála um spurninguna um samráð við gerð lagafrv. og lagasetningu þegar grannt er skoðað. Við erum bæði þeirrar skoðunar að í lok dagsins sé það Alþingi sem beri hina endanlegu ábyrgð. Ég hef lagt á það mikla ábyrgð og gerði það m.a. þegar við vorum að ræða svipuð mál á síðasta ári þegar ræddar voru mjög svipaðar spurningar. Einmitt um það hversu langt menn ættu að ganga í þessu samráði. Hvort lagasetningin ætti yfir höfuð að vera til o.s.frv. Ég var þá og er reyndar enn þá mjög eindregið þeirrar skoðunar að Alþingi verði að kveða upp úr um þetta, taka af skarið og axla sína ábyrgð. Hins vegar er hitt bara skynsamlegt og eðlilegt og sjálfsagt í ,,plúralísku`` þjóðfélagi, eins og það er kallað, að menn leiti eftir samráði sem víðast í þjóðfélaginu. Hins vegar getur samráð þýtt, og þýðir það oftast nær, að fram koma mismunandi sjónarmið. Og það er á grundvelli þessara mismunandi sjónarmiða sem löggjafinn verður síðan að taka afstöðu sína og komast að niðurstöðu. Á það legg ég mikla áherslu og við getum auðvitað ekki leyft okkur að láta hagsmunasamtök segja okkur fyrir verkum en við getum hugsanlega komist að sameiginlegri niðurstöðu með slíkum samtökum ef við teljum það skynsamlegt, ef við teljum að í því felist meiri hagsmunir en minni eins og hér var sagt fyrr í dag. Þannig hefur þetta verið gert. Ég tel ekki að Alþingi sé á nokkurn hátt að afsala sér réttindum sínum eða möguleikum til að móta niðurstöðuna. Það er ákvörðun Alþingis hverju sinni hversu langt gengið er í slíku samráði. En aðalatriðið er að það sé til staðar einhver samráðsvettvangur og það eru m.a. þingnefndirnar, en síðan er það Alþingi, málstofan, sem tekur hina endanlegu niðurstöðu og það munum við gera að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Hér hafa ágæt skoðanaskipti farið fram og áhugaverð. Mig langar að koma aðeins inn á orðaskipti hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og formanns félmn. Það sem hann kom inn á er viðhorf stjórnarandstöðunnar á móti hinni pólitísku ábyrgð sem ríkisstjórn og stjórnarflokkar bera. Þar er pólitíska ábyrgðin á stjórnarfrumvörpum og það er grundvallarmunur á því eða viðhorfum stjórnarandstöðu til þeirra pólitísku sjónarmiða sem birtast í stjórnarfrumvarpi. Ef sjónarmið ráðherra sem er að flytja stjórnarfrumvarp er t.d. það að málum sé betur komið hjá sveitarfélögum og vinni hann samkvæmt því pólitíska markmiði þá hlýtur hann að leita eftir stuðningi við það sjónarmið hjá þeim trúnaðarmönnum sínum sem hann felur verkefni í nefndarstarfi. Niðurstaðan af vinnumálafrv. var að búa til vinnumálastofnun og flytja verkefnin frá sveitarfélagi. Þeirri niðurstöðu er ég ekki sammála. Ég hef aðhyllst þau pólitísku markmið að flytja verkefni sem snúa að fjölskyldunni og umhverfi fjölskyldunnar til sveitarfélaganna þar sem þekking er betri og þar sem ég trúi að málum sé betur fyrir komið. Hins vegar hef ég ekki, þó ég eigi sæti í félmn., það pólitíska forræði á máli sem hefði gert það kleift að fara öðruvísi af stað með það. Ég skil vel að ráðherra félagsmála hafi talið sig á grænni grein með vinnumálafrv. enda hefur honum hugnast að ríkið tæki að sér þessi verkefni. Það breytir ekki afstöðu hans varðandi þau mál sem hann hefur keyrt hér fram í andstöðu við verkalýðshreyfinguna. Þetta er mitt sjónarmið. Virðulegi forseti. Ég er líka á þeirri skoðun að við í minni hluta félmn. höfum haft áhrif í nefndinni. Við höfum haft áhrif á málið og eigum sjálfsagt meira í því að samkomulag varð við ASÍ um brtt. en hér kemur fram og nokkurn tímann verður kortlagt. Virðulegi forseti. Við höfum rætt hér, eða alla vega ég í andsvörum við félmrh., nokkuð hvernig atvinnuleysisskráin birtist okkur og hefur verið vísað í skráða atvinnulausa í Reykjavík frá því í nóvember 1996. Ég ætla að leyfa mér að nefna örfá atriði sem skipta máli varðandi yfirlit um atvinnuástandið eins og það birtist nú í janúar 1997. Nú í janúar voru 6.754 á atvinnuleysisskrá, þar af 2.963 karlar og 3.791 kona. Síðastliðna 12 mánuði voru um 5.616 manns að meðaltali atvinnulausir og er kannski ástæða til að auglýsa eftir góðærinu sem forráðamenn ríkisstjórnarinnar hafa svo mörg orð um þegar það hentar. Þegar litið er á yfirlit yfir atvinnuleysið frá janúar 1995 til janúar 1997 þá sýnir það talsverðar sveiflur. Þegar litið er á atvinnuleysistölur frá því í september sl. þá eru þær, virðulegi forseti, 3,3% í september, 3,7% í október, 4,0% í nóvember, 4,5% desember og 5,2% í janúar. Það er beint línurit upp á við í þessum tölum og þær valda mér áhyggjum. Þær valda mér verulegum áhyggjum vegna þess að mér finnst að úr þeim megi lesa að það sé kannski meiri óróleiki á vinnumarkaðnum heldur en við höfum talið. Þegar rætt er í þessu plaggi um vísbendingar um atvinnuleysi næsta mánaðar þá er bent á að ef loðnuveiðar og loðnufrysting og önnur aflabrögð í febrúar verða svipuð og í fyrra þá ætti atvinnuleysi að minnka nokkuð milli mánaða. ,,Hins vegar getur óvissa á vinnumarkaðnum nú haft áhrif á mannaráðningar,`` segir í þessu skjali félamrn. og staðfestir sú athugasemd nokkuð þau sjónarmið sem ég er hér að setja fram. Enn eitt vil ég nefna, virðulegi forseti, varðandi atvinnuleysið og það er atvinnuleysið á Suðurnesjum. Atvinnuleysi á Suðurnesjum er um 5,5% en atvinnuleysi kvenna þar mælist nú 9,8%. Það var 6,8% í desember en er 9,8% nú og það er hvergi meira á landinu öllu. Þetta hlýtur að valda okkur áhyggjum, ekki bara mér sem er þingmaður Reykjaness og þingmaður þessa fólks, heldur öllum sem að máli koma. Þetta segir okkur að það þarf að taka markvisst á þessum málum. Það er áhyggjuefni hvernig þessi mál standa og að talað hefur verið með nokkurri léttúð um stöðuna á vinnumarkaði og að störfum sé að fjölga og úrbætur séu fram undan. Ég ætla örlítið að koma inn á starfsmenntasjóðinn vegna þess að það er sannfæring mín að starfsmenntun í atvinnulífinu, endur- og símenntun, séu það sem til þarf að koma þó það hjálpi engan veginn. Það hjálpar ekki fólki sem er atvinnulaust ef engin störf finnast þótt við menntum það og menntum það og menntum það. Starfsmenntunin, símenntunin og endurmenntunin kemur því eingöngu til góða að það sé verið að stuðla að því að fjölga störfum, að skapa tækifæri til þess að það fólk sem hefur umskólað sig eða bætt sig á vinnumarkaði eigi möguleika á starfi. Þetta er mjög mikilvægt. Við megum aldrei gleyma því í umræðunni um þessi mál að það verða að koma störf þannig að hinn vinnandi maður eða sá sem vill vinna eigi möguleika. En ég ætla að nefna starfsmenntasjóðinn, virðulegi forseti. Fyrir jól voru gerðar breytingar á 8. gr. laganna um starfsmenntun í atvinnulífinu, um að ráðstafa skuli ákveðnu fé á fjárlögum í sérstakan sjóð á vegum starfsmenntaráðs, það var fellt út og í staðinn kom þessi málsgrein, með leyfi forseta: ,,Félagsmálaráðherra og sjávarútvegsráðherra gera tillögur um fjárþörf vegna starfsmenntunar í atvinnulífinu að fengnum umsögnum starfsmenntaráðs og stjórnar starfsfræðslunefndar fiskvinnslunnar. Árlega skal verja fé úr Atvinnuleysistryggingasjóði til að styrkja starfsmenntun í atvinnulífinu, sbr. 4. gr., og skulu fjárhæðir ákvarðast við afgreiðslu fjárlaga ár hvert. Starfsmenntaráð fer með stjórn framlaga til starfsmenntunar.`` --- Takið eftir þessu orðalagi. En um leið og maður kemur í næstu grein í lögunum um starfsmenntun í atvinnulífinu þá segir: ,,Styrki úr starfsmenntasjóði er heimilt að veita til`` o.s.frv. ,,Umsóknir skulu`` o.s.frv. ,,Eftirtalin gögn skulu fylgja umsóknum`` o.s.frv. Það sem ég bendi á hér er að flaustrið oft á tíðum í þessum málum er slíkt að þegar lögunum er breytt þá er ekki einu sinni haft fyrir því að lesa í gegnum lögin öll þannig að það standi ekki eftir starfsmenntasjóður sem búið er að aftengja með öllu, fyrst með ákvæðum í ríkisfjármálabandormi og síðan núna með staðfestingu á ákvæðum í þessum lögum um atvinnuleysistryggingar á meðan inni standa enn þá ákvæði sem vísa til starfsmenntasjóðs. Virðulegur forseti. Hér hefur verið talað um starfið í félmn. Það hefur verið gott og vandað. Það verður að segjast eins og er að næstum hver einasta umsögn sem um þessi mál komu til okkar var neikvæð. Það verður að segjast eins og er að næstum hver einasti gestur sem til félmn. kom hafði áhyggjur og setti fram gagnrýni á þessi frv. Ég ætla að leyfa mér að nefna örfá atriði en ég er alveg staðráðin í því að lengja ekki þessa umræðu mikið og þess vegna mun ég aðeins stikla á stóru. Bæjarráð Akureyrar bendir á að verið sé að auka miðstýringu og draga úr frumkvæði sveitarfélaganna með þessum frv. Og bæjarráð Akureyrar hefur verið að gera mjög miklar breytingar eins og hér hefur komið fram. Það hefur gert samninga um að taka að sér málefni fatlaðra fyrir allt Eyjafjarðarsvæðið sem reynslusveitarfélagsverkefni. Það hefur samþættað þau verkefnum sem fyrir voru og það hefur gert ráð fyrir að vinnumiðlun heyri til sömu deild og verndaður vinnustaður o.s.frv. Ég veit að búið er að bregðast við þessari gagnrýni með því að reynslusveitarfélögin fá að halda sínum verkefnum en það undirstrikar fyrir mér að sú ákvörðun að flytja verkefni frá sveitarfélaginu er ekki rétt vegna þess að þar sem sveitarfélögin hafa verið búin að fá verkefnin og þar sem gagnrýnin hefur verið hörðust þá er verið að ákveða að sveitarfélögin fái verkefnin aftur. Hvað segir Hafnarfjörður? Flutningur verkefna frá ríkinu hefur stuðlað að auknu sjálfstæði og sjálfsforræði sveitarfélaga og án efa átt verulegan þátt í fækkun og stækkun þeirra á sl. árum. Með ákvæðum frv. er aukin miðstýring ríkisvaldsins með flóknu, þunglamalegu stjórnkerfi sem vafalaust mun auka kostnað hins opinbera. Í Hafnarfirði segja menn að þetta ákvæði, þ.e. um svæðisvinnumiðlanir, geti þýtt að þjónustu við atvinnulausa beri að sækja á eina stofnun sem þjónaði öllu Reykjaneskjördæmi og slíkt fyrirkomulag sé augljóslega óásættanlegt. Það vitum við svo sem ekkert hvernig verður. Hafnarfjörður og Reykjanes eru reynslusveitarfélög. Öðru þeirra gæti svo sem verið falið að sjá um verkefni fyrir allt Reykjanes en andinn í breytingunum sem var verið að gera er þannig að sveitarfélögin bregðast við. Af því að hér var vísað í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga þá segir í þeirri umsögn: ,,Flutningur vinnumiðlunar frá sveitarfélögum til ríkisins er ekki í samræmi við þróun breytinga á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga að undanförnu og markaða stefnu stjórnvalda um færslu verkefna frá ríki til sveitarfélaga. Með stofnun svæðisvinnumiðlana sem lúta eiga eftirliti vinnumálastofnunar eykst miðstýring ríkisins til mikilla muna en að sama skapi er dregið úr áhrifum sveitarstjórna.`` --- Þeir eru með frekari gagnrýni þarna en að sumu leyti var brugðist við. En þetta er tónninn í Sambandi sveitarfélaga um það verkefni að flytja vinnumiðlun til ríkisins. Mér finnst mikilvægt út af því hvernig hér hefur verið talað að halda þessu til haga, láta það koma fram og vekja athygli þeirra sem með þessari umræðu fylgjast á hvernig staðreyndir mála eru. Virðulegi forseti. Ég kom í ræðustól á ný vegna þess að ég talaði fyrir nál. um Atvinnuleysistryggingasjóð en kýs að hafa örfá orð um vinnumarkaðsaðgerðirnar og þá kannski fyrst og fremst breytingartillögurnar. Eins og ég hef komið inn á tel ég að það að opna samninga við sveitarfélögin og aðra gjörbreyti markmiðum frv., e.t.v. til góðs, en e.t.v. verður þetta of flókið og of dýrt af því að það er verið að ákveða að vinnumiðlanir geti verið á vegum sveitarfélaga, geti verið hjá ríkinu, geti verið hjá svæðismiðlunum og geti verið hjá öðrum, hjá Hagvangi þess vegna eins og Pétur H. Blöndal mundi segja. Þess vegna er ég ekki alveg viss um að við séum búin að bjarga því sem bjargað verður með þeirri brtt. sem hér er sett fram. Ég vil líka nefna að önnur brtt. sem hér hefur verið gerð er að ekki verði gerðar starfsleitaráætlanir strax heldur innan tíu vikna frá skráningu. Af hverju er þetta? Það er vegna þess að fram kom ábending frá Reykjavík. Það er mikil og góð reynsla af uppbyggingu Vinnumiðlunar Reykjavíkurborgar sem hefur verið til fyrirmyndar. En það vekur að sjálfsögðu athygli að ekki var leitað eftir þeirri þekkingu í nefndarstarfinu sem var undanfari þessa frv. Við spurðum um það í félmn. og forstöðumaður þeirrar vinnumiðlunar hafði að engu komið að undirbúningi þessa frv. né heldur var leitað eftir reynslu hennar eða þekkingu varðandi þessi miklu mál. En félmn. hafði vit á því að nýta sér þessar ábendingar og að það væru þúsundir sem þyrftu að gera starfsleitarsamninga við sem væru búnir að fá atvinnu, miðað við reynsluna hingað til, á ákveðnu tímabili og það mundi engin vinnumiðlun, ekki einu sinni Reykjavíkurborgar, ráða við það. Sömuleiðis var mikil óánægja hjá reynslusveitarfélögum með að þau voru búin að leggja í mikinn kostnað við að undirbúa sig undir að taka vinnumiðlanir sérstaklega fyrir og þess vegna er því breytt. Auðvitað eru þessar brtt. út af fyrir sig allar til bóta. Þær eru hver fyrir sig, ein og stök, til bóta í máli sem var vont. En það er ekki endilega þannig að þegar búið er að samþykkja þær þá verði málið gott. Og það hefur stjórnarandstaðan og minni hluti í félmn. verið að draga fram í þessari umræðu. Um það höfum við verið að tala þegar við óskum eftir að í svo viðkvæmum málum eins og vinnumarkaðsmálin eru sé reynt að taka tillit til stöðunnar í þessum málum og fara öðruvísi að. Virðulegi forseti. Til að varpa ljósi á stöðuna í þessum málum setti félmn. nokkrar fyrirspurnir fram til vinnumálaskrifstofu félmrn. og fékk svör við þeim. Ég hafði hugsað mér að fara í gegnum þessi svör vegna þess að það hefði verið mjög fróðlegt og þau mundu varpa ljósi á það hversu vanbúnir menn eru til þess að fara í markvissar vinnumarkaðsaðgerðir sem við höfum verið að kalla eftir. Ég ætla ekki að gera það. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu með því að fara í gegnum þessi svör en ég ætla a.m.k. að leyfa mér að nefna hér eitt svar þar sem var kallað eftir því hvort væri verið að velta kostnaði yfir á sveitarfélögin. Hver er sá kostnaður? Hver er sparnaður sveitarfélaga við vinnumiðlanir? Hver er núverandi rekstrarkostnaður sveitarfélaga við vinnumiðlanir? Það hefði verið eðlilegt að reyna að leita svara við þessum spurningum áður en farið var af stað með frv. sem gerir þær breytingar sem hér er verið að fjalla um. Svarið var þetta, með leyfi forseta: ,,Frumvörpin hafa ekki þann tilgang að velta neinum kostnaði yfir á sveitarfélögin. Vera má að sveitarfélögin óttist að markviss framkvæmd laga geti leitt til þess að fleiri falli út af bótum. Bótatími gæti einnig styst í ýmsum tilvikum, t.d. ef einstaklingurinn hefur verið lengur en fimm ár á bótum. Hins vegar er engan veginn sjálfgefið að þessir einstaklingar eigi möguleika á aðstoð sveitarfélaga vegna þessara tilvika. Þessir einstaklingar gætu t.d. átt rétt á tryggingabótum. Þessi bótakostnaður er þannig í fyrsta lagi háður því hvort einhver brotalöm er í núverandi framkvæmd, hvort hægt sé að uppgötva hana og leiðrétta og í öðru lagi kostnaðaráhrif sem koma fram í kostnaðarmati vegna sparnaðar af bótagreiðslum. Þessi stærð er mjög óviss og kostnaðurinn dreifist væntanlega á einstaklingana sjálfa, sveitarfélögin, almannatryggingakerfið og ríkissjóð að öðru leyti. Þá er ósvarað hvað sveitarfélögin spara á því að þurfa ekki lengur að standa straum af kostnaði við vinnumiðlun og atvinnuleysisskráningu. Þessi kostnaður er áætlaður 70--80 millj. kr. samkvæmt kostnaðarmati frumvarps um vinnumarkaðsaðgerðir.`` Nú vitum við að mörg þeirra munu leita eftir samningum til að vera með vinnumiðlun áfram, og þar með að vera með þennan kostnað. Það hefur verið fróðlegt að fara í gegnum þessi svör vegna þess að í þeim kemur fram veikleikinn í hugsuninni á bak við þessi frv. sem við höfum verið að gagnrýna. Virðulegi forseti. Ég fór mjög ítarlega í gegnum þá gagnrýni sem uppi hefur verið varðandi atvinnuleysistryggingafrumvarpið. Hér hefur verið fjallað mjög ítarlega af formanni félmn. um vinnumarkaðsfrumvarpið og ég ætla því að láta mér nægja að koma með þessar athugasemdir og enn á ný vísa í hina góðu skýrslu starfshóps um þjónustu- og öryggiskerfi atvinnulausra sem skilað var sumarið 1994 og var undanfari þess að setja átti nefndarstarf í gang um það hvernig málum atvinnulausra yrði best varið samhliða því að reyna að fara í atvinnuuppbyggingu. Ég harma það að ekki skyldi hafa verið betur reynt að nýta sér þá forvinnu sem hafði verið farið í til þess að skila góðu máli hér inn í þing. Þetta mál er að verða komið á enda. Við höfum haft okkar áhrif. Við munum bregðast við brtt. Við munum samþykkja þær flestar en það breytir því ekki að þau lög sem eftir munu standa eru veik vegna þess að fallið hefur verið frá markmiðum laganna, markmiðum sem ég var ósammála en þau markmið sem ég hefði viljað sjá í nýjum lögum um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsmál er ekki að finna í þeim lögum sem verið er að setja hér.

Hæstv. forseti. Dagur er að kveldi kominn og þessari umræðu fer væntanlega að ljúka. Ég boðaði það fyrr í dag að ég mundi taka aftur til máls og ræða ögn um atvinnuleysistryggingafrumvarpið. Það eru aðeins örfá atriði sem ég hef við þessa umræðu að bæta eða vil ítreka og spurningar til hæstv. félmrh. Ég harma að hæstv. forsrh. skuli ekki hafa látið sjá sig við þessa umræðu. Ég bað um að hann yrði sóttur. Hann hefur ekki komið hingað en 3. umr. er eftir þannig að það á kannski eitthvað eftir að skýrast betur hver sjónarmið Sjálfstfl. eru, ekki síst varðandi þennan verkefnatilflutning á milli ríkis og sveitarfélaga sem hér stefnir í þveröfuga átt. Hæstv. forseti. Það hefur verið vakin athygli á því að í fskj. með nál. minni hluta eru birtar mjög athyglisverðar upplýsingar um atvinnuleysi. Ég held einmitt að sú leið sem við þurfum að fara til þess að vinna bug á atvinnuleysinu, eftir því sem það er hægt, sé að greina atvinnuleysi sem allra best, reyna að átta sig á því hvaða hópar það eru sem eiga við atvinnuleysi að stríða, eftir aldri, eftir kyni, eftir atvinnugreinum. Því það eru fyrst og fremst þær upplýsingar sem geta sagt okkur hvert þurfi að leita eftir úrbótum og hvað helst megi verða til þess að draga úr atvinnuleysi. Ég hef vikið að því nokkrum sinnum í umræðum í vetur og reyndar í fyrra líka að ég hygg að við séum komin hér með það ástand sem hefur einkennt flest ríki Evrópu og reyndar flest ríki hins vestræna heims, að það hefur verið viðvarandi atvinnuleysi í þessum ríkjum, að vísu mjög mismunandi mikið. Síðustu tölur sem ég sá frá Evrópusambandinu sögðu að þar væri að meðaltali um 11% atvinnuleysi. Við vitum að það er mjög mismunandi eftir löndum og eftir svæðum, þar er t.d. Spánn með einna verst ástand, á ákveðnum svæðum þar í landi, gríðarlegt atvinnuleysi. En síðan standa önnur ríki sig miklu betur og í Bandaríkjunum er talað um 5% atvinnuleysi, að talan fari hreinlega ekki niður fyrir það, og skýringin á því sé alveg gríðarleg hreyfing á vinnuaflinu í Bandaríkjunum, óvenjumikil hreyfing. Þar tíðkast það að fólk er mjög iðið við að flytja sig á milli starfa og þar af leiðandi mikill fjöldi sem er tímabundið skráður atvinnulaus. Þannig að þeir tala um u.þ.b. 5% atvinnuleysi sem það sem má eiginlega ekki segja: ,,eðlilegt`` atvinnuleysi. Þetta er umdeilt atriði en svo virðist sem breytingar á vinnumarkaði, tæknibreytingar og slíkt hafi haft það í för með sér á síðustu áratugum að það sé viðvarandi atvinnuleysi þrátt fyrir jafnvel mikla atvinnusköpun eins og t.d. er í Bandaríkjunum. Ég gæti dregið greinar upp úr pússi mínu þar sem verið er að bera saman ástandið í Bandaríkjunum annars vegar og í Evrópu hins vegar og hvernig gangi að skapa ný störf en þar eiga Bandaríkin algjörlega vinninginn. Allar tölur sem við höfum hér á landi um atvinnuleysi sýna að atvinnuleysi er mun meira meðal kvenna en karla og mun meira hér á suðvesturhorninu en úti á landi, en það kann að vera að það sé alltaf töluverður tilflutningur af fólki utan af landi og hingað. Í það minnsta segja sveitarstjórnarmenn hér á suðvesturhorninu að þeir sem sjá fram á það að missa vinnuna eða hafa misst vinnuna úti á landsbyggðinni flytji gjarnan í þéttbýlið þar sem um betri félagslega þjónustu er að ræða. Það er líka mjög athyglisvert vegna þeirrar umræðu og vegna þess frv. sem hér er til umræðu að skoða tölurnar frá Reykjavík um þá sem búa við langtímaatvinnuleysi. Því miður virðist sem statt og stöðugt hafi fjölgað í þeim hópi sem hefur verið atvinnulaus í ár eða lengur. Þetta er atriði sem þarf að gefa sérstakan gaum vegna þess að hér er meiningin að setja í lög að fólk missi allan rétt eftir fimm ára atvinnuleysi. Þetta er það atriði sem enn stendur eftir í þessu frv. sem ég er algjörlega andvíg. Fleira mætti nefna sem tengist atvinnuleysinu og þá enn eitt atriði sem hér kemur fram sem er það hversu margir eru utan stéttarfélaga og án bóta. Þann 30. nóv. 1996 voru alls 433 einstaklingar á skrá hjá Vinnumiðlun Reykjavíkurborgar sem voru utan stéttarfélaga og án bóta. Og þar við bætast eflaust fjöldamargir sem ekki skrá sig. Þetta er hópur sem virkilega þarf að gefa gaum. Það er eitt atriði sem einkennir það frv. sem hér er til umræðu og var reyndar mikið rætt við 1. umr. og það varðar þá sem segja sjálfir upp störfum. Þeir eru beittir refsingum sem reyndar er heldur dregið úr hér í þessu frv., refsidögum fækkað út 55 í 40 eins og þeir eru í núgildandi lögum. En ég vil vekja sérstaka athygli á því að í þeim tölum sem er að finna í þessari skýrslu Vinnumiðlunar Reykjavíkurborgar kemur fram og það er vakin athygli á því að þeim konum fjölgar sem eru atvinnulausar vegna eigin uppsagnar. Þetta finnst mér vera atriði sem þarf að skoða alveg sérstaklega. Hvernig stendur á þessu? Þetta er aukning úr 11% í nóvember 1994 upp í 16% í nóvember 1996. Þetta er töluverð fjölgun og maður spyr sig: Hvað er þarna á ferð og hversu réttlætanlegt er að beita fólk refsingum sem segir upp störfum því ástæður fyrir uppsögnum kunna að vera margvíslegar og ekki alltaf hægt að láta í ljós hvað þar kann að liggja að baki. Eitt atriði hefur því miður verið ákaflega lítið rætt í þessari umræðu í dag og það er það atriði að taka fulltrúa Alþingis út úr stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Nú kann vel að vera að það sé samkomulag um það, menn séu almennt á því að Alþingi eigi ekki að vera í eftirlitshlutverki í þessum sjóði eða vera að taka ákvarðanir sem að honum snúa. En það hefur nákvæmlega engin umræða átt sér stað um þetta atriði, þ.e. hvar eiga fulltrúar Alþingis heima í ákveðnu eftirlitshlutverki og hvar ekki? Hver á stefnan að vera? Það er alveg greinilegt að stefna ríkisstjórnarinnar er að taka þessa fulltrúa út og þá hlýtur maður auðvitað að spyrja: Hvað verður um eftirlitshlutverkið? Hver verður aðstaða Alþingis til þess að fylgjast með? Vil ég taka það skýrt fram að ég tel að mjög víða sé rík og fullkomin ástæða til þess að fulltrúar Alþingis sitji ekki í stjórnum og sérstaklega eiga alþingismenn alls ekki að vera í sjóðum og bankaráðum og annars staðar þar sem menn eru að setjast beggja vegna borðsins. En hver á stefnan í þessum málum að vera? Ég sakna þess mjög að sáralítil umræða hefur átt sér stað um þetta atriði. Áður en ég lýk máli mínu, hæstv. forseti, vil ég víkja að þeim brtt. sem liggja fyrir um þetta frv. Eins og fram hefur komið erum við stjórnarandstæðingar fylgjandi flestum þeirra vegna þess að þær eru yfirleitt til bóta og það er verið að hverfa til fyrra horfs en það þýðir að niðurstaðan af öllu þessu starfi er sú að umbæturnar eru nánast engar. Þær eru bara engar og það er það sorglega í þessu máli. Hér hefur verið dregin fram skýrsla frá árinu 1994, vel unnin og góð skýrsla, henni er hent út í horn. Það kemur nýr ráðherra sem setur nýjan hóp á laggirnar, frá þeim hópi kemur svo vitlaust frv. að allt ætlar um kolla að keyra, ráðherrann bakkar með allt saman og niðurstaðan er nákvæmlega núll, engar umbætur. Reyndar sitja eftir ófullkomin lög með leiðinlegan anda og reyndar ákvæði sem við stjórnarandstæðingar getum ekki fellt okkur við eins og fimm ára regluna. Þá er verið að festa í lög þessa reglu um starfsmenntasjóðinn og framlögin til atvinnumála kvenna sem við áttum í harðri rimmu um fyrir jól og eiga ekki heima hér. Starfsmenntun í atvinnulífinu og stuðningur við atvinnusköpun eru ekki atvinnuleysismál. Þetta eru sérstök mál sem á að tengja við nýsköpun og menntakerfið almennt og þarf að vera einhver heildarsýn yfir en ekki að troða þessum verkefnum inn á Atvinnuleysistryggingasjóð. Svo þurfti auðvitað líka að bjarga kjararannsóknarnefnd, sem hafði gleymst, og sjá til þess að einhvers staðar væri hægt að sækja í einhverja sjóði til að halda henni uppi en meiningin er að flytja hana út úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Að lokum, herra forseti, er það 16. brtt. á þskj. 654: ,,Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs skal heimilt á árinu 1997 að gera tillögu til að styrkja sérstök verkefni á vegum sveitarfélaga til eflingar atvinnulífi, enda verði dregið samsvarandi úr greiðslum atvinnuleysisbóta á viðkomandi stað.`` Þetta er tillaga sem hefur verið flutt ár eftir ár og ég spyr hvort ekki sé verið að breyta hér kerfinu. Er ekki verið að flytja þessi verkefni frá sveitarfélögunum til ríkisins? Er það meiningin að sveitarfélögin verði áfram með átaksverkefni? Ég stóð í þeirri meiningu eftir alla þessa umræðu og alla þessa vinnu að það væri verið að setja á laggirnar svæðisvinnumiðlanir sem hefðu það hlutverk að koma á úrbótum. Hvað er þetta að gera hér? Á þessi stofnun og þetta batterí ekki að taka til starfa á miðju ári? Eiga sveitarfélögin sem sagt að vera í þessu áfram eða hver er meiningin? Það er nú einu sinni svo, hæstv. forseti, að mér finnst þetta svo mikil hringavitleysa að það er varla að maður nenni að eyða fleiri orðum á þetta enda veit ég að sumir bíða hér óþreyjufullir eftir því að komast í önnur mál. Þetta eru vanhugsuð og illa undirbúin frv. og ég harma það, hæstv. forseti, að við skulum fá svona illa unnin mál. Ég get ekki stillt mig um að vitna hér í sama plagg og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir vitnaði til áðan þar sem starfsmenn félmrn. voru að svara skriflega spurningum frá nefndarmönnum í félmn. og sem snertir reyndar vinnumarkaðsfrv. og svæðisvinnumiðlanirnar. Það segir í svarinu, með leyfi forseta: ,,Fyrir liggur að svæðisvinnumiðlanir geta samkvæmt frumvarpinu gert samning við sveitarfélag sem aðra um skráninguna.`` Það er heimildin sem var að finna í frv. en ráðherrann og fleiri túlkuðu sem heimild til að semja um allt milli himins og jarðar. Svo segir í framhaldinu: ,,Ekki er útilokað að svæðisvinnumiðlun mundi gera samning við sveitarfélag um aðra þætti eins og t.d. vinnumiðlun. Í það minnsta eru engin ákvæði í frv. sem banna slíkt.`` Enda eru engin ákvæði í frumvörpunum sem banna slíkt. Það er verið að skilgreina í lögum hver eru verkefni vinnumálastofnunar og svæðisvinnumiðlana og svo segja þeir að það sé ekkert sem bannar að semja um eitthvað annað. Það er búið að skilgreina verkefnin í lögum og það er ekki heimilt að flytja verkefni til annarra stofnana nema fyrir því sé stoð í lögum. Það eru starfsmenn ráðuneytis félagsmála sem senda svona nokkuð frá sér. Þetta þykir mér sorglegt, hæstv. forseti. En hvað um það, sú spurning sem eftir stendur hjá mér eftir þetta allt saman er sú að það væri gaman að fá upplýst hvað stendur eftir af þeim sparnaði sem átti að ná með þessu öllu saman. Hversu mikill sparnaður af þessum 128 millj. kr. sem átti að nást með þessum breytingum stendur eftir? Ég hygg að það sé harla lítið og ég efast reyndar um að hæstv. félmrh. geti upplýst það hér og nú. Allra síðast, hæstv. forseti, vil ég segja að það hefur að mörgu leyti verið mjög fróðlegt að vinna við þessi mál. Það hefur verið mjög fróðlegt og við sem eigum sæti í félmn. höfum fengið gott tækifæri til að kynna okkur rækilega nánast allar hliðar þessara mála. Það sem hefur vakið einna mesta athygli mína og vakið mig til umhugsunar er það sem fram hefur komið um afstöðu bæði stjórnvalda og kannski ekki síst vinnumarkaðarins til hinna atvinnulausu og kannski ekki síður til þeirra sem komnir eru yfir miðjan aldur á vinnumarkaði. Við fengum í okkar hendur og var sagt frá ýmsum dæmum, m.a. dæmum um fólk sem hefur lagt það á sig á miðjum aldri að endurmennta sig, jafnvel taka háskólapróf, og kemur síðan út á vinnumarkaðinn og fær enga vinnu vegna einhverra furðulegra hugmynda um hvað sé æskilegt vinnuafl. Þetta á ekki síst við um konur. Mér finnst þetta afar umhugsunarvert og líka dæmi um það að þegar vinnuveitendur komast að því að einhver sem er að sækja um vinnu hjá þeim er á atvinnuleysisskrá þá er hann bara útilokaður samstundis. Fólki er ekki gefið tækifæri. Þessi viðhorf eru mjög alvarleg og ég held að þetta sé mál sem þurfi að taka á og vinna að viðhorfsbreytingu. Við erum að tala um afleiðingar samdráttar, tæknibreytinga og ýmislegs sem hefur verið að gerast í okkar þjóðfélagi sem veldur því að fólk missir vinnu eða fær ekki vinnu jafnvel nýkomið úr námi. Það er hörmulegt ef viðhorfin eru svo forneskjuleg að fólk er hreinlega dæmt til atvinnuleysis vegna ríkjandi fordóma. Það er skylda okkar á hinu háa Alþingi vegna framtíðarinnar, vegna samfélags okkar og vegna þeirrar skyldu að skapa betra þjóðfélag að vinna gegn þessum fordómum. Ég er viss um að margt er hægt að gera til að breyta ríkjandi viðhorfum.

Herra forseti. Ég vil fyrst þakka ýmsum hér á þinginu fyrir tilhliðrun og lipurð sem hefur orðið til þess að þetta mál komst á dagskrá sem ekki er endilega víst um mál sem varaþingmenn flytja sem stutt eru á þinginu. Vér höldum allir hópinn þótt hafið skilji löndin, stendur á skildi hér fyrir framan Kringluna til hægri handar þegar niður er gengið. Sá skjöldur er gefinn af Vestur-Íslendingum til heiðurs lýðveldisstofnun á Íslandi 17. júní 1944. Það er auðvitað því miður svo þrátt fyrir þessi orð og önnur göfugleg mælt fyrr og síðar að vér höfum ekki haldið allir hópinn. Frá um 1872, þegar vesturferðirnar hófust og fram að upphafi fyrri heimstyrjaldarinnar 1914, þegar leiðir skildu af eðlilegum ástæðum, mun um fimmtungur til fjórðungur Íslendinga hafa leitað lífshamingju á nýjum slóðum vestan hafs. Við vitum ekki núna hvað afkomendur þessa fólks eru margir, þar er kannski örðugt að fást við nákvæmar skilgreiningar og enn hefur ekki lokið og varla hafist sú skráning manna sem telja sig afkomendur Vestur-Íslendinga sem mundi sýna okkur þann fjölda. Menn nefna tölur frá um 70 þús. til um 200 þús. og þá er átt við kannski þrengstu skilgreininguna. Á þessum áratugum, sem ég vitnaði til, þangað til vesturferðunum lauk, að minnsta kosti hinum fyrri vesturferðum, þá voru lífleg samskipti milli Íslendinga og Vestur-Íslendinga. Það voru bréfaskipti eins og við höfum kynnst af nýlegum bókmenntaverkum, það voru mannaferðir af ýmsu tagi, menntamenn, skáld og rithöfundar fluttu frá Íslandi til Vestur-Íslendinga og komu margir aftur. Það má nefna nöfn eins og Einar Kvaran, Gest Pálsson og Jón Ólafsson. Í raun og veru hefur verið erfitt fyrir Íslendinga á þessum tíma báðum megin hafs að fást við að skilgreina sjálfa sig. Voru þetta tvær þjóðir? Var þetta klofin þjóð í tveim löndum? Var þetta ein þjóð og þjóðarbrot vestra? Upplifunin hefur verið misjöfn en þetta var a.m.k. fólk sem talaði sömu tungu og hafði sama bakgrunn. Ekki var alltaf fullur samhugur milli þessara hópa, skulum við kalla þá. Heima litu menn, eins og við vitum vesturfarirnar ýmsum augum. Menn tortryggðu þær og lögðust á móti þeim, eins og sjá má í blaðaskrifum og bókmenntum. Ytra var kannski tvískipt viðhorf. Annars vegar litu menn á sig sem hina nýju landnema sem höfðu yfirgefið af hugrekki og kjarki harðbýlt heimaland sem var orðið þeim eins konar fangelsi. Hins vegar ríkti auðvitað söknuður eftir gamla landinu og ákveðinn órói í brjóstum yfir því að hafa hálft í hvoru brugðist því, með leyfi forseta: ,,að elska, byggja og treysta á landið,`` eins og Hannes Hafstein hvatti til í frægu ljóði. Um sjálfsmynd Vestur-Íslendinga má reyndar fræðast í fróðlegri ritgerð nýrri, Viðars Hreinssonar, um bókmenntir vestan hafs í nýútkomnu þriðja bindi Íslenskrar bókmenntasögu. Því má ekki gleyma að merkileg lífsbarátta vestra og samfélag Íslendinga þar hafði bein áhrif á okkur hér heima, þannig að ég tali í tímaleysi, þ.e. á hina frægu aldamótamenn hér heima og hvatti þá til dáða. Vestur-Íslendingar áttu leyndan og ljósan þátt í ýmsum íslenskum framfaraverkefnum og nægir kannski að minna á ólítinn hlut þeirra við að koma á legg því sem þá var kallað óskabarn þjóðarinnar, Eimskipafélagi Íslands. Tillegg Vestur-Íslendinga, hygg ég sé enn, einn stærsti hluturinn í því félagi. Það sýnir vel hug þeirra vestan hafs að þeir ráðstöfuðu arðgreiðslum sínum af þeirri gjöf til Háskóla Íslands. Það er svo önnur saga þessu óviðkomandi hvernig farið er með þann hlut. Það má kannski líka nefna, þó ég viti ekki um rannsóknir því tengdar, að séu íslensku ríkin þrjú, íslenska þjóðveldið, íslenska konungríkið, þegar við áttum sameiginlegan konung í Danmörku, og íslenska lýðveldið, þá getum við bætt við vegna framtaks þeirra vestanmanna fjórða íslenska ríkinu, Nýja-Íslandi, sem upp var sett með sérstakri stjórnarskrá 1877 við Winnipeg-vatnið og átti sér einn áratug af lífi áður en stofnað var Manitoba-fylki og rennt saman mörgum þjóðarbrotum í þeirri repúblik. Ég ætla ekki að lengja umræður sem hafa verið nokkuð langar hér í dag með því að halda lengstu ræðu sem hægt væri að halda um þetta og vísa þar með til grg. með þáltill. sem kannski er rétt að taka fram á þessum tímapunkti að felst í því að Alþingi álykti að fela forsrh. að skipa nefnd til að kanna hvort heppilegt sé að setja á stofn sérstaka skrifstofu kennda við Stephan G. Stephansson, sem sæi um margvísleg samskipti við Vestur-Íslendinga en einnig við annað fólk af íslenskum ættum um allan heim og við hópa íslenskra ríkisborgara búsettra erlendis. Í greinargerðinni er m.a. vakin athygli á því að þrátt fyrir að samskipti Íslendinga og Vestur-Íslendinga hafi nokkuð dvínað á síðari hluta aldarinnar þá hefur nú nýverið aukist forvitni báðum megin hafs hvorra á öðrum. Hér heima höfum við t.d. til vitnis um það skáldsögur Böðvars Guðmundssonar sem hlotið hafa mjög góðar viðtökur og hið nýja Vesturfarasafn á Hofsósi og ýmislegt því tengt. Þar er líka minnt á að aðrar Evrópuþjóðir leggja mikla vinnu í að halda þessum samskiptum uppi og nefndar eru til sögu tvær þjóðir, Norðmenn, sem gera þetta með miklum myndarbrag m.a. í gegnum syni Noregs, sem er félag þeirra vestra, og Íra sem á sinn hátt hafa mjög treyst á vesturmenn sína og er í raun og veru efasamt að írska lýðveldið væri til ef ekki kæmi til stuðningur vestanmanna. Að samskiptum við Vestur-Íslendinga hefur starfað nefnd frá árinu 1976. Í starfi þeirrar nefndar urðu nokkur þáttaskil árið 1994 vegna þess að þá var henni fengið nýtt verkefni sem fólst í skráningu vestra. Það verður að segja eins og er af kynnum mínum af þessari nefnd að sá opinberi aðili sem hún er hefur ekki í kringum sig nægan ramma til þess að sinna sínum auknu verkefnum. Nú er nefndin reyndar í nokkrum vanda því formaður hennar hefur sagt af sér m.a. vegna þess að hann telur að annir við þessi nefndarstörf séu meiri en hann geti þolað vegna vinnu sinnar og vegna þess enn fremur að nefndin virðist ólaunuð. Við búum því greinilega ekki vel að þessum samskiptum. Hitt vil ég svo taka fram að til marks um þennan aukna áhuga okkar hér á samskiptum vestra, sem auðvitað er á menningarlegum forsendum og þjóðernislegum en er líka að sjálfsögðu og ekkert óeðlilegt við það, að við leitum viðskiptatækifæra af ýmsu tagi í gegnum þessi tengsl eins og aðrar þjóðir. Kannski er það sem merkilegast hefur gerst á síðari árum stofnun fyrirtækis sem hefur aðsetur á Hofsósi, stofnað 1995, og heitir Snorri Þorfinnsson. Það er einmitt það fyrirtæki sem hefur stuðlað að Vesturfarasafninu sem allir róma og ætlar sér að láta meira til sín taka m.a. hafa forustumenn þess í nóvember á síðasta ári skrifað undir viljayfirlýsingu, við Háskólann á Akureyri um að setja af stað eins konar ættfræðistofnun sem yrði rekin í tengslum við Vesturfarasafnið. Það er m.a. við þetta fyrirtæki og þá áhugamenn sem þar starfa, og nefni ég þar fremstan Valgeir verðlaunabónda Þorvaldsson á Vatni, sem Stephansstofa mundi hafa samskipti. Hún mundi líka hafa samskipti, vonandi, við það þjóðræknisfélag Íslands hér heima sem menn eru nú í ýmsum hornum að reyna að endurreisa þannig að þar komi að gildir bændur úr athafnalífinu m.a. og geti verið félag áhugamanna um þessi samskipti. Það er hins vegar þannig að við afgreiðum ekki svo einfaldlega þau málefni sem varða tengsl okkar vestur, bæði við Vestur-Íslendingana og eins og tekið er fram hér í grg. og þáltill., við annað fólk af íslenskum ættum vestra og, tel ég, íslenskar nýlendur sem eru að myndast í stórum stíl annars staðar í heiminum, einkum á Norðurlöndum en líka í fjarlægari löndum en það, með því að fela það einkaaðilum algjörlega. Ég tel að við verðum að standa nokkuð duglega að opinberri samræmingu og opinberu framtaki en það er líka sannfæring mín, og það sést held ég á starfi þeirra í kringum Snorra Þorfinnsson, að þá stendur ekki á fyrirtækjum og ýmsum félagasamtökum innan lands að taka duglegan þátt í því starfi. Ég vil segja það um tillöguna sjálfa að þar er nefndur forsrh. vegna þess að ég tel að undir hann eða ráðuneyti hans eigi helst að heyra samskipti af þessu tagi. Menn geta deilt um það og gera það þá í nefndinni. Ég legg áherslu á að það litla mál trufli ekki framgöngu þessarar hugmyndar. Ég vil líka segja að um Stephansstofu er engin staðarákvörðun nefnd í greinargerðinni nema sú sem fram kemur í uppruna Stephans G. Stephanssonar sem var Skagfirðingur og grét menntunarleysi sitt einmitt á þeim stað þar sem við komum ofan í Skagafjörð og minnismerki hans stendur. Mig langar að bæta því við að eftir þrjú ár, árið 2000, er ekki bara kristnitökuafmæli heldur einnig afmæli landafundanna eins og forseti Íslands hefur minnt ágætlega á og væri stoltsmál fyrir okkur og verðugt viðfangsefni að reyna að koma samskiptamálum okkar við Vestur-Íslendinga og aðra Íslendinga og íslenskættaða menn utan lands á fastan grunn áður en þess viðburðar er minnst. Kannski leiðir af sjálfu að tengja nafn Stephans G. við þessa hugmynd. Hann var íslenskt skáld, svo íslenskt að við hugsum alla jafna ekki um hann sem útlending þó hann hafi formlega verið Breti en hann var um leið höfuðsnillingur Vestur-Íslendinga, bjó báðum megin línu eins og sagt var um landamærin milli Bandaríkjanna og Kanada í þann tíma. Það er í raun og veru undarlegt þegar maður les Stephan hvort heldur eru ljóð, bréf eða greinar að hann skuli hafa setið á sínum bæ lengst vestur í rassi, liggur mér við að segja --- með fullri virðingu fyrir honum og hans byggðarlagi, og fylgst með alþjóðastraumum í bókmenntum, heimspeki og stjórnmálum eins og hann gerði. Hann var heimsborgari en minnti um leið á það að það er ekki hægt án þess að standa föstum fótum í sínum eigin þjóðlega jarðvegi. Að lokum, forseti, langar mig til að skýra þó að nokkru hvers vegna ég kýs að tengja þetta mál við Stephan G. Stephansson og tel að hann sé sjálfur besti flutningsmaður þeirrar tengingar og vil, með leyfi forseta, lesa úr Íslendingadagsræðu, reyndar ekki þeirri í ljóðum sem frægust er orðin heldur annarri, sem 2. ágúst á þessu ári verður 100 ára, og flutt var í heimahéraði hans í Alberta. Sá stutti kafli sem ég ætla að lesa varðar algengt vestur-íslenskt tema, samanburð nýja landsins og hins gamla en um það hefur Stephan G. Stephansson þetta að segja: ,,Það er árangurslaust að rífast um kosti landanna. Besti kostur hvers lands er fólkið sem í því býr og þar er best fólk sem á flesta einstaklinga sem verja ævinni ekki einungis sér til uppeldis og fjár heldur til að bæta úr framtíðinni þó það sé ekki nema að fá tvö strá til að spretta þar sem aðeins eitt þreifst áður. Það eru líka mennirnir sem eitthvað vinna í þá stefnu, andlega eða verklega, sem næst komast því að verða ódauðlegir, svo við vitum með vissu því þeir vefja sig inn í framtíðarsögu þjóðarinnar. Það eru launin. Þeir sem lifa bara fyrir munn og maga og mammon gleymast öllum á grafarbakkanum. Það er hegningin fyrir að hafa aldrei orðið að manni. Þetta er íslenska þjóðin nú að læra að mér sýnist`` segir Stephan G. Stephansson árið 1897 ,,og lærist henni það æ betur því það er besta blessunaróskin sem ég get sent heim. Standi Ísland meðan veröld varir.`` Að lokum þakka ég þær undirtektir sem mér sýnist að þetta mál þegar hafa fengið í þinginu. Mér hefur, herra forseti, ekki verið fullkomlega skýrt hvaða tillögu ég ætti að gera um nefnd sem þetta mál tæki fyrir. Mér hefur þó verið bent á að ekki væri úr vegi að samgn. tæki þetta mál fyrir og legg það hér með til að það gangi þangað eftir þessa umræðu og eftir að því hefur verið vísað til síðari umr., en fellst á það sem menn kunna að telja vera betra, sé það að bestu manna yfirsýn.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. flm. ágæta ræðu og fagna þeirri hugsun sem fram kemur í tillögunni. Það er ástæða til að efla samskiptin við Vestur-Íslendinga eða fólk af íslenskum uppruna í Vesturheimi og halda á lofti minningu Stephans G. Stephanssonar, skáldbónda vestur við Klettafjöll. Mér finnst reyndar að við getum lært ýmislegt af sögu Vestur-Íslendinganna. Mér hefur komið það í hug, ég haft nokkra umsjón með og afskipti af flóttamönnum sem boðið var hingað til lands og fóru til Ísafjarðar, að það sé mjög mikilvægt að taka á móti þeim gestum sem hingað koma með þeim hætti að þeir verði fullveðja borgarar í ríkinu en jafnframt að gefa þeim tækifæri til að viðhalda sinni menningu þannig að rótin slitni ekki. Mér hefur oft komið í hug hvað það hefur verið mikilvægt líka fyrir Kanada og jafnvel Bandaríkin að Vestur-Íslendingarnir höfðu þessi tengsl til gamla landsins. Þetta tel mjög mikilvægt og ég held við eigum að reyna að örva samskiptin við þau eftir því sem við getum. Varðandi staðsetningu Stephansstofu þá tel ég að það væri langeðlilegast að hún yrði staðsett á Hofsósi eins og hv. þm. ýjaði reyndar að með því að nefna hina skagfirsku búsetu Stephans G. Stephanssonar. Ég tel að þessi starfsemi færi best í tengslum við starfsemi Vesturfarasafnsins á Hofsósi sem er rekið með miklum myndarskap og hefur verið sett þar upp þannig að þjóðarathygli hefur vakið. Ég tel líka að það hafi verið unnið stórvirki á Hofsósi við endurnýjun gamalla húsa. Þar eru alveg einstakar aðstæður til þess að varðveita gamla tímann, gamlan þorpshluta sem er tiltölulega ótruflaður af nútímanum. Það er þarna gamall þorpshluti niðri í kvos við ósinn og það eru tiltölulega mjög fá hús frá nýrri tíð sem sjást úr þessari kvos þannig að þarna er maður kominn í annan heim og það eru einstakar aðstæður hér á landi. Ég vildi, herra forseti, leggja hér fáein orð í belg. Ég tel að þarna væri slíkri starfsemi best komið. Ég veit að forráðamenn Snorra Þorfinnssonar hafa haft í undirbúningi að heiðra minningu Stephans G. Stephanssonar og verið uppi með plön þar um. Ég tel að ef Alþingi afgreiðir þessa tillögu væri það vel við hæfi að ríkið kæmi að starfsemi einkaframtaksins Snorra Þorfinnssonar, en frumkvöðull þess er, eins og fram hefur komið í umræðunni, Valgeir Þorvaldsson á Vatni sem nýverið fékk landbúnaðarverðlaun fyrir brautryðjandastarf í ferðamennsku. Herra forseti. Ég tel að við eigum að sinna þessu verkefni. Og ég tel að það yrði best gert í tengslum við þá starfsemi sem þegar er komin á legg á Hofsósi.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir þessa mjög svo athyglisverðu tillögu. Ég las grg. með mikilli athygli og get tekið undir allt sem fram kemur í henni og ég er sammála því að ég held að við eigum að reyna að efla tengslin við brottflutta Íslendinga og afkomendur þeirra af margvíslegum ástæðum. Þarna um ákveðinn menningararf að ræða og ég get nefnt hér sem dæmi að ég þekki konu, málvísindamann, sem hefur fengist við að rannsaka leifarnar af íslenskunni á Winnipeg-svæðinu og þar um kring. Það er auðvitað margt sem lifir enn með þessu fólki sem á rætur að rekja til þeirra hópa sem fyrst fluttu til Kanada. En mig langaði líka að minna á það sem reyndar kom fram í máli flm. að það eru hópar Íslendinga annars staðar. Það var t.d. töluverður hópur íslenskra kvenna sem flutti til Bandaríkjanna í lok heimsstyrjaldarinnar síðari og þær eiga stóran hóp afkomenda þar. Og reyndar hef ég séð það einhvers staðar að það hafi reynst mjög erfitt að hafa upp á því fólki og þeir sem hafa verið að reyna að vinna eitthvað við þau verkefni hafi átt í miklum erfiðleikum við að finna Íslendinga og afkomendur þeirra. Ég kann nú ekki skýringu á því en auðvitað breytast nöfnin og það er erfitt að hafa upp á fólki. En mér datt í hug þegar hv. flm. nefndi Nýja-Ísland hversu merkilegur draumur það var að halda að það væri hægt að flytja til annars lands og búa þar til nánast inni í miðri heimsálfu eftirlíkingu af Íslandi eða búa til nýtt Ísland, væntanlega við betri skilyrði. En sá draumur varð auðvitað aldrei að veruleika enda tilheyrði þetta svæði öðru ríki. Mig langar líka að nefna það í þessu samhengi að það vakti athygli mína fyrir nokkrum árum er ég var að spjalla við konu sem var þingmaður í Evrópuráðinu kom í ljós að hún var fyrrverandi ráðherra málefna brottfluttra Portúgala. Þar er staðreyndin sú að það er þvílíkur fjöldi Portúgala sem býr annars staðar og á afkomendur í öðrum löndum, eru að senda peninga heim og það eru öll möguleg samskipti, að þeir urðu að setja yfir þennan málaflokk heilan ráðherra og ráðuneyti, væntanlega mikið til vegna ýmiss konar réttindamála, það gefur auga leið. En það er rétt að margar þjóðir hafa sinnt þessu máli alveg sérstaklega og átt vísan stuðning hjá þessu brottflutta fólki og afkomendum þeirra. Ekki þarf að minna á að það er ekki bara hér sem menn eru loksins farnir að skoða þetta mál allt saman í sögulegu og bókmenntalegu samhengi, heldur hafa verið gerðar þó nokkrar kvikmyndir og sjónvarpsmyndir um þennan flutning, kannski ekki síst Ítala sem fluttust svo milljónum skipti og reyndar Írar líka. Þetta er hluti af mikilli bylgju og mikilli leit að betra lífi. Að lokum, hæstv. forseti, tek ég undir efni þessarar tillögu. Ég held það væri mjög vel til fundið að reyna að tengja þessa stofu við safnið á Hofsósi sem er að mínum dómi mjög athyglisvert og mikið og gott framtak sem segir ákaflega merkilega sögu. M.a. kom það mér á óvart sem brottfluttum Vestmannaeyingi að sjá hversu margir Vestmannaeyingar fluttu á sínum tíma til Vesturheims. Þeir voru nú reyndar meðal hinna allra fyrstu sem féllu fyrir mormónatrúnni og fóru alla leið vestur til Salt Lake City upp úr miðri síðustu öld. Þetta er allt mikil saga en þarna hefur verið gerð tilraun til þess að ná saman sögunni, skrá allar upplýsingar og ég held að þarna sé kominn staður sem hægt væri að byggja slíka stofu á. Mér þótti nú tillaga flm. um að vísa þessu máli til samgn. ekki í mjög þinglegum anda. Ég mundi halda að þetta mál ætti frekar heima annað hvort hjá menntmn. eða allshn., kannski ekki síst allshn. sem tekur til sín málefni forsrh. Nafnið ber það auðvitað með sér að hún tekur allt að sér sem aðrir vilja ekki fá eða aðrir telja ekki eiga heima hjá sér. En auðvitað er það algjört aukaatriði. Aðalmálið er að þessi ágæta tillaga nái fram að ganga.

Herra forseti. Ég vil fagna því sérstaklega að þessi tillaga er fram komin og styð hana af heilum hug. Ég er ein þeirra sem hafa á síðustu árum verið að velta því fyrir sér hvað hafi orðið um þjóðarbrotið í vestri eins og stundum hefur verið talað um. Einhvern veginn hefur það farið svo að í hinum miklu vaxtarverkjum íslensks samfélags á undanförnum áratugum höfum við verið svo upptekin af okkur sjálfum að við höfum ekki hirt um með sama hætti og ýmsar aðrar þjóðir hvað varð um afkomendur þeirra sem fluttu vestur. Samt tala menn um að í Vesturálfu gæti nú verið um að ræða u.þ.b. 100 þúsund manns. Og það munar um minna fyrir þjóð sem einungis telur 270 þúsund. Við hljótum að horfa svolítið til þess hvernig aðrir hafa ástundað samskipti við þá sem fluttu vestur um haf en gerum okkur auðvitað jafnframt ljóst að þau samskipti sem við höfum reynt að halda uppi hafa verið býsna lítilfjörleg. Mér finnst stundum að mörg okkar hafi helst viljað gleyma því fólki sem ákvað að flytja vestur um haf og freista þar gæfunnar. En sem betur fer eru þessi viðhorf nú mjög að breytast. Eins og tillögumaður rakti hér áðan má merkja það bæði af þeirri miklu aðsókn sem hefur orðið í Vesturfarasafnið á Hofsósi, aðsókn sem kom aðstandendum þess safns í opna skjöldu í raun, og svo líka hvaða áhuga og undirtektir bókmenntaverk Böðvars Guðmundssonar hafa vakið og fengið. Ég held, herra forseti, að það geti verið okkur Íslendingum mikið hagsmunamál að ná betra sambandi við þá Íslendinga sem búa vestan hafs. Íslendinga segi ég og er þar að tala um fólk sem er afkomendur allra þeirra Íslendinga sem flutt hafa vestur um haf undanfarin rúm hundrað ár. Mikið hagsmunamál vegna þess að lítilli þjóð veitir ekki af þeim talsmönnum og liðsmönnum sem hún kann að eiga hvar svo sem þeir eru. Í hópi afkomenda þeirra Íslendinga sem flutt hafa vestur um haf eru bæði öflugir kaupsýslumenn og stjórnmálamenn, listamenn og aðrir sem getur verið gott að eiga sem hauka í horni ef eitthvað liggur við. Mér finnst afskaplega vel til fundið að hugsa Stephansstofu norður í land. Mér finnst staðsetning slíkrar stofu í rauninni geta byggst fyrst og fremst á fjarskiptamöguleikum og að hún gæti einmitt farið mjög eðlilega í eins konar samvinnu við Vesturfarasafnið eða í nálægð við það. Eins og fram hefur komið viljum við gjarnan standa fyrir eins konar hátíðahöldum vegna landafundanna innan þriggja ára. Það er mjög eðlilegt, bæði með tilliti til þess og einnig þeirra miklu hagsmuna sem ég og fleiri teljum að séu fólgnir í því að ná sambandi við sem flesta afkomendur þeirra Íslendinga sem vestur hafa flutt, að opinberir aðilar komi að þessu máli, að nokkrir fjármunir verði settir til þess að koma skrifstofunni á fót og að reka hana með myndarskap til þess að afmæli hinna miklu landafunda geti orðið með reisn og mikilli þátttöku. Og að við Íslendingar getum, og þar veit ég að mörg fyrirtæki horfa til með eftirvæntingu og áhuga, leitað til ,,landa okkar`` þegar okkur liggur nokkuð við að koma okkar málstað, varningi eða hugmyndum á framfæri þar sem fjölmennið er meira. Ég tel, herra forseti, að það sé mjög mikilvægt að menn skoði þessa tillögu af fyllstu alvöru vegna þess að ég er alveg handviss um að hver sú króna sem menn setja í stofnun af þessu tagi, með þær hugmyndir að baki sem hér eru raktar, muni geta skilað sér til baka. Ég nefni þetta hér, herra forseti, vegna þess að hér hafa menn jú tilhneigingu til þess að leggja mælikvarða peninganna sérstaklega á alla hluti. Ég veit að ég þarf ekki að rekja mikilvægi þess menningarlega að við höldum þessu sambandi, það er rakið ágætlega í þessari grg. og af hálfu flm. En ég bind vonir við það að þessi tillaga nái fram að ganga, það sé okkur öllum ljóst hvert hagsmunamál það getur verið og að Stephansstofa verði að veruleika fyrr en varir.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir ræðumenn sem hér hafa komið styðja þá tillögu sem nú er til umræðu og ég lofa að gera það ekki í löngu máli því það er langt liðið á kvöld. Það er líka ástæðulaust þar sem flm. talaði prýðilega fyrir tillögunni og bæði hæstv. félmrh. og hv. þm. aðrir sem tekið hafa til máls hafa stutt hana mjög dyggilega. Eins og fram er komið segir í grg. með tillögunni nokkuð um þann áhuga sem hefur glæðst að undanförnu á tengslum okkar við Vesturheim og þar er m.a. minnst á Vesturfarasafnið á Hofsósi og þær viðtöku sem skáldsögur Böðvars Guðmundssonar rithöfundar um Vestur-Íslendinga hafa hlotið. Mig langar til þess að bæta enn einu atriði inn í þessa umfjöllun en það var mjög áhugavert og fjölmennt námskeið sem Endurmenntunarstofnun Háskóla Íslands hélt nú á liðnu hausti um Vesturfara, forsögu vesturferða, frumbýlingsár fólksins vestra og þau ótrúlega erfiðu lífsskilyrði sem landar okkar bjuggu við fyrstu árin. Ég var sjálf þeirrar ánægju aðnjótandi að taka þátt í þessu námskeiði og lærði þar mjög margt sem ég í rauninni hefði ekki getað gert mér nokkra grein fyrir ef ég hefði ekki notið leiðsagnar þeirra ágætu fræðimanna sem þar fjölluðu um málefni Vesturfaranna. Mér finnst mjög merkileg sú einstaka tryggð afkomenda þessa fólks við uppruna sinn hér á Íslandi og rætur sínar. Og mér finnst ástæða til þess að við sem erum lítil þjóð og fámenn, og kannski allt of sjálflæg hér uppi á okkar Íslandi, metum þá tryggð og viðurkennum hana. Við eigum sannarlega að treysta samband okkar við fólk af íslenskum ættum erlendis og rækta frændsemi við það. Við eigum að gera það hvar sem það fólk býr. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sagði hér áðan að það má líka nefna allan þann fjölda kvenna sem flutti til Bandaríkjanna á stríðsárunum og svo fólk sem flutt hefur til annarra landa og til annarra heimsálfa núna á enn seinni árum. Tillagan sem hér liggur fyrir er stuðningur við þetta viðhorf og um leið er sýnd virðing ástsælu skáldi sem varð tákn fyrir samheldni þeirra Íslendinga sem vestur fóru og þess vegna tel ég mikilvægt að styðja hana. Mér finnst góð hugmynd að koma Stephansstofu fyrir á Hofsósi og styrkja þar með þá starfsemi sem þar fer fram og það lofsverða framtak sem heimamenn hafa haft í að koma safninu þar upp. Að lokum finnst mér ástæða til að vísa máli þessu til menntmn. þar sem það varðar sannarlega menningararf okkar.

Forseti. Ég þakka þær umræður sem farið hafa fram um málið. Ég tek eftir að í þeim taka þátt bæði stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar sem hér hafa einmitt verið að deila nokkuð hart í dag, tveir af þeim a.m.k., um heimamál. Þetta vekur mér þær vonir að þetta mál fái kannski framgang á þinginu. Ég held að stofa af þessu tagi sé einmitt dæmi um stofnun sem ekki þarf að vera í Reykjavík. Hér er ekki um það að ræða að menn þurfi mikið að vera að hlaupa í næstu hús, heldur eru samskiptin einmitt slík að þau eiga að fara fram með nýrri og gamalli samskiptatækni sem alltaf er að eflast, því samskiptin eru ekki síst hugsuð við stofnanir sem eru hér en hægt er að tala við án þess að þurfi að gera það augliti til auglitis og ekki síður við einstaklinga, félagasamtök og hópa í fjörrum löndum. Ég vil þakka fyrir það að tveir ræðumenn hafa minnst á aðra hópa Íslendinga en Vestur-Íslendinga og þar nefnt sérstaklega hina seinni Vestur-Íslendinga, íslenskar konur upp úr stríðsárunum, sem er nú annar kafli í þjóðarsögunni, kafli sem við höfum stundum viljað gleyma. En af þeim eru sprottnar, og raunar öðrum Íslendingum sem þangað fluttust eftir stríð, töluverður ættleggur sem okkur er ekki allt of kunnugt um eins og hér var reyndar nefnt líka. Í því skráningarverkefni sem farið er af stað, undir nokkuð vanmáttugri stjórn nefndar þeirrar sem ég minntist á að utanrrn. hefði á sínum vegum, er reynt að leita til þessa hóps m.a. og annarra þeirra sem hafa flutt vestur og reynt að hafa hann með. Þá er sagt sem svo: Við ætlum ekki að stilla fólki hér upp, það erum ekki við sem ætlum að dæma um það hver er Íslendingur og hver ekki, það eru þeir vestra sem eiga að dæma um það. Ef þú vilt vera Íslendingur, þá gjörðu svo vel, þá skalt þú vera það og koma og vinna með okkur. Athygli mína vakti líka sú frásögn að í öðrum löndum væru ráðuneyti höfð til þess arna. Það á kannski einkum við um hin stærri og smærri nýlenduveldi í Evrópu. Hér er nú ekki verið að leggja til nema eina skrifstofu sem ég hygg að þurfi ekki að vera mjög stór, einkum vegna þess að hún gæti unnið í samráði við einkaaðila og félagasamtök þannig að það er ekki hætta á að þetta þenji sig út. Þó held ég að nokkrum fjármunum sé að minnsta kosti í upphafi verjandi til þess arna. Eins og vakin hefur verið athygli á hér gætu þeir fjármunir skilað sér ekki eingöngu í betri líðan og aukinni menningu okkar og þar með framsókn, heldur höfum við einnig af þessu beina viðskiptalega hagsmuni sem m.a. snúa að ferðamálum fólks hingað og okkar þangað. Um nefndina verð ég að segja eins og áður að ég mun sætta mig við að bestu manna yfirsýn ráði í því máli. En ég lagði það ekki til sem mér fannst kannski allra augljósast að málið færi annaðhvort til allshn. eða menntmn. vegna þess að ég tel málið af nokkuð sérstöku tagi og held mig við að samgn. sem svona almenn samskiptanefnd eigi að fá málið. Það kynni kannski líka að gleðja hana í sínum venjulegu jarðlegu vekefnum að fá mál sem hún gæti lyft augum aðeins lengra fram á veginn heldur en að næstu brú eða næsta malbikaða metra. En það ætla ég ekki að gera að stórmáli frekar en önnur smærri atriði í þessu efni en þakka fyrir umræður.