Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. allshn. (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 277 um frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Það er gerð tillaga um að 53 aðilum verði nú á þessu haustþingi veittur íslenskur ríkisborgararéttur. Í öllum þessum tilvikum uppfylla aðilarnir þær reglur sem allshn. Nd. samþykkti á sínum tíma, en sú hefð hefur skapast að afgreiða ekki fyrr en á vorþingi þau vafamál sem upp koma. Hins vegar var gerð veigamikil undantekning nú og allshn. Ed. samþykkti svohljóðandi frávik: Samkvæmt venju hafa formenn allshn. farið yfir fram komnar umsóknir ásamt ritara nefndanna og gert tillögu um hverjir skuli öðlast ríkisborgararétt. Hefur þeirri verklagsreglu verið fylgt að taka eingöngu upp í frv. sem lagt var fyrir að hausti þær umsóknir sem uppfylla öll skilyrði en láta vafamál bíða vorsins. Vegna hins ógnvænlega ástands sem nú hefur skapast við Persaflóa eru þó gerðar þrjár undantekningar frá reglum nefndarinnar. Lagt er til að þrír erlendir menn, sem giftir eru íslenskum ríkisborgurum og eiga börn sem eru íslenskir ríkisborgarar og jafnframt eru búsettir með fjölskyldum sínum á hættusvæði, öðlist íslenskt ríkisfang. Til þess gæti komið að þessar fjölskyldur þurfi að flýja heimili sín og er nauðsynlegt að tryggja að fjölskyldur verði ekki viðskila vegna mismunandi ríkisfangs. Lagt er til að frv. verði samþykkt með breytingunni sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj. Það er sagt álit nefndarmanna að þrátt fyrir þessar reglur og þá venju sem skapast hefur skuli veita þremur umsækjendum, sem eru Arabar, rétt á ríkisfangi þó svo að umsóknirnar uppfylli ekki að öllu leyti þau skilyrði sem nál. á sínum tíma mælti fyrir um. Undir nál., sem er svohljóðandi: ,,Lagt er til að frv. verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj.``, rita: Guðmundur Ágústsson, Jóhann Einvarðsson, Salome Þorkelsdóttir, Skúli Alexandersson, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Valgerður Sverrisdóttir og Eyjólfur Konráð Jónsson.

Frsm. allshn. (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 304 um frv. til laga um breytingu á sektarmörkum nokkurra laga. Þetta frv. hefur verið til meðferðar í hv. Nd. Þar voru gerðar nokkrar breytingar á frv. Allshn. Ed. gerir ekki athugasemdir við frv. og mælist til þess að það verði samþykkt eins og það kemur frá Nd.

Frsm. allshn. (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 305 um frv. til laga um brottfall laga og lagaákvæða. Þarna er um að ræða lagahreinsun og voru menn í allshn. sammála um að afgreiða málið eins og það kom frá hv. Nd. Allshn. leggur því til að frv. verði samþykkt og afgreitt sem lög.

Frsm. heilbr.- og trn. (Valgerður Sverrisdóttir) : Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 306 frá hv. heilbr.- og trn. Nefndin hefur fjallað nokkuð ítarlega um frv. og fékk á sinn fund Finn Ingólfsson, aðstoðarmann heilbr.- og trmrh., Jóhannes Pálmason, framkvæmdastjóra Borgarspítalans, Vilhjálm Þ. Vilhjálmsson borgarfulltrúa, Davíð Á. Gunnarsson, forstjóra ríkisspítala, Árna Björnsson yfirlækni og Loga Guðbrandsson, framkvæmdastjóra Landakotsspítala, en þessir menn sátu allir í þeirri nefnd sem samdi frv. Nefndin telur rétt að leggja til eina breytingu á skipun samstarfsráðs sjúkrahúsanna í Reykjavík. Í stað þess að tveir fulltrúar séu skipaðir af ráðherra til eins árs í senn er lagt til að sá heilbr.- og trmrh., sem gegnir embætti hverju sinni, skipi tvo menn, en annar þeirra skal tilnefndur af stjórnarnefnd ríkisspítala. Er sjálfsagt að sá ráðherra, sem gegnir embætti hverju sinni, geti haft sinn fulltrúa í samstarfsráðinu. Einnig taldi nefndin eðlilegt að jafnstór spítali og ríkisspítalarnir eru, sem eru í raun fimm sjúkrahús, fái að tilnefna annan fulltrúann sem ráðherra skipar. Aðrar breytingar eru ekki efnislegar heldur lagatæknilegar til þess að þessi breyting sem gerð er á lögunum falli eðlilega inn í uppbyggingu laganna, en lagt er til að allur textinn verði í einni málsgrein. Einnig er lagt til að 2. gr. laganna falli brott þar sem ákvæði í upphafi 1. gr. eins og brtt. gerir ráð fyrir að hún hljóði, að röð málsgreina breytist, gerir það að verkum að greinin er óþörf. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj. Undir nál. rita Guðrún J. Halldórsdóttir, Karl Steinar Guðnason, Margrét Frímannsdóttir og Valgerður Sverrisdóttir. Salome Þorkelsdóttir ritar undir með fyrirvara. Aðrir nefndarmenn voru fjarstaddir við afgreiðslu málsins.

Salome Þorkelsdóttir : Hæstv. forseti. Mér finnst rétt að gera grein fyrir þessum fyrirvara sem ég setti með minni undirskrift undir nál. Eins og fram kom hjá hv. 5. þm. Norðurl. e., formanni nefndarinnar, þá er þessi brtt. sem gerð er á frv. samkomulagsatriði, en það voru efasemdir í mínum huga varðandi þá breytingu að í stað þess að ráðherra skipi þessa tvo nefndarmenn til eins árs í senn þá komi það ákvæði sem segir að tveir fulltrúar skipaðir af þeim ráðherra sem gegnir embætti heilbr.- og trmrh. hverju sinni. Þarna var þessu breytt og ég hefði talið að þetta hefði mátt standa óbreytt. Ég geri ekki ágreining út af þessu atriði og þess vegna vildi ég gera grein fyrir þeirri afstöðu minni að skrifa undir nál. með fyrirvara.

Frsm. allshn. (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. á þskj. 310 um frv. til laga um opinbera réttaraðstoð. Í nál. segir svo: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. Umsagnir bárust frá Sýslumannafélagi Íslands, Dómarafélagi Íslands og Lögmannafélagi Íslands, auk þess sem gögn bárust frá dómsmrn. Á fund nefndarinnar komu Atli Gíslason hæstaréttarlögmaður, Sigurður Jónsson, aðstoðarmaður dómsmrh., og Skúli Guðmundsson, skrifstofustjóri þjóðskrár. Við athugun á frv. kom í ljós að nokkrum veigamiklum efnisþáttum átti að skipa með reglugerð, þar á meðal tekjumörkum þeirra sem rétt eiga á aðstoð í einstökum málum samkvæmt III. kafla frv. og þeirra sem eiga rétt á gjafsókn. Einnig var í frv. gert ráð fyrir því að þessar viðmiðunarfjárhæðir, sem ákveða skyldi með reglugerð, ættu að hækka árlega til samræmis við almennar verðhækkanir. Þykir nefndinni nauðsynlegt að skipa þessum málum með skýrum hætti og leggur því til að eftirtaldar breytingar verði gerðar á frv. Í fyrsta lagi að 8. gr. sé breytt þannig að kveðið sé á um það í lögunum hverjir eigi rétt til aðstoðar í einstökum málum. Miðað er við að tekjuskattsstofn einstaklings sé 850.000 kr. eða lægri samkvæmt skattframtali síðasta árs en tekjustofn hjóna eða sambúðarfólks sé samanlagt 1.275.000 kr. Í öðru lagi er lagt til að sama viðmiðun verði notuð í 15. gr. um gjafsóknarleyfi. Í þriðja lagi er lagt til að 19. gr. verði breytt þannig að með skýrum hætti sé kveðið á um hvernig viðmiðunarfjárhæðir skuli hækka. Er miðað við breytingar á lánskjaravísitölu á ársgrundvelli frá 1. okt. til sama tíma á næsta ári. Gert er ráð fyrir að viðmiðunarfjárhæðir hækki 1. des. á hverju ári. Í fjórða lagi er lagt til að lögin öðlist gildi 1. apríl 1991. III. kaflinn öðlast þó ekki gildi fyrr en 1. júlí 1992, þegar lög um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds taka gildi. Í fimmta lagi eru lagðar til lagfæringar á 6., 7. og 9. gr. frv. en þær eru ekki efnislegar. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj.`` Þessar brtt. eru á þskj. 311. Undir þetta nál. rita allir nefndarmenn í allshn. Eins og fram kemur í nál. taldi nefndin rétt að Alþingi ákvæði sjálft hver viðmiðunarmörk ættu að vera, en framselja það vald ekki til ráðherra, þannig að það sé skýrt í lögum hverjir eigi rétt á opinberri lögfræðiaðstoð en það sé ekki undir duttlungum ráðherra komið hverju sinni hverjir eigi að njóta slíkrar aðstoðar. Það kom einmitt mikið til umræðu í nefndinni hvaða viðmiðunarmörk ætti að hafa. Upphaflega hugmyndin frá fulltrúum dómsmrn. var að miða við 50 -- 60 þús. kr., aðrir töldu það of lágt. Það var tekin afstaða til þess í nefndinni að miða við 850 þús. kr., eða um 70 þús. kr. mánaðartekjur. Er þetta eitthvað hærra en miðað er við í Danmörku en þó mjög sambærilegt enda er frv. að meginstofni til, eftir því sem mér hefur skilist, sambærilegt við það sem er í Danmörku og varðar almennu ráðgjöfina, en varðandi gjafsóknarleyfi er þetta töluvert þrengra hér á landi.

Danfríður Skarphéðinsdóttir : Virðulegur forseti. Ég vil aðeins með örfáum orðum minna á að þingkonur Kvennalistans í Nd. fluttu frv. um þetta sama efni á síðasta þingi, skömmu áður en dómsmrh. lagði fram það frv. sem hér er til afgreiðslu óbreytt. Það hefur reyndar breyst í meðförum nefndarinnar eins og fram kom í máli hv. 5. þm. Reykv. En í því frv. sem kvennalistakonur í Nd. lögðu fram voru aðeins aðrar áherslur en markmiðið er það sama, að veita þeim efnaminni aðstoð til þess að fá lögfræðilega þjónustu í því skyni að ná rétti sínum ef á þeim er brotið. Ég fagna því að samstaða skyldi takast um það í nefndinni að Alþingi sjálft taki ákvörðun um þau tekjumörk sem skulu ráða um það hvaða einstaklingar eiga rétt á þessari aðstoð. Hér á hv. Alþingi gætir mikillar tilhneigingar til þess að framselja ákvarðanir um allt of mörg atriði til framkvæmdarvaldsins og ég held að þeir sem hér starfa við löggjöfina ættu að hafa það í huga í öllum sínum störfum. Hér skulu lögin sett og ákvarðanir teknar þó að framkvæmd þeirra sé síðan í höndum framkvæmdarvaldsins. Ég var ein af þeim sem töldu að sú upphæð sem hér er miðað við, þ.e. 850 þús. í árstekjur, væri of lág því þó að þessi upphæð sé nokkru hærri en í Danmörku, eins og fram kom í máli hv. 5. þm. Reykv. sem hér mælti fyrir nál., þá má minna á það að í Danmörku er framfærslukostnaður mun lægri en hér. Í því frv. sem kvennalistakonur lögðu fram í fyrra var lagt til að miðað yrði við tvöföld skattleysismörk. Ég tel þetta mál samt mjög mikilvægt fyrir hina efnaminni í þjóðfélaginu og sé því ekki ástæðu til þess að standa gegn því enda getur Alþingi að sjálfsögðu ákveðið að breyta þessari upphæð þegar í ljós kemur að hún reynist of lág. Ég fagna einnig því nýja fyrirkomulagi sem fram kemur varðandi gjafsókn, að hér er skipuð sérstök nefnd sem mótar reglur og gefur umsagnir en í störfum nefndarinnar kom fram að það hefur verið nokkuð á reiki hverjir fá gjafsókn og hverjir ekki. Það vald hefur verið í höndum ráðherra eingöngu, en nú mun hann alla vega fá umsagnir og þarf leyfi fyrir ákveðnum tilvikum til gjafsóknar. Ég vildi að lokum láta koma fram þá skoðun mína hér að ég tel málið mjög mikilvægt og sé ekki ástæðu til þess að standa gegn því á þeim forsendum að ég telji tekjumörkin of lág. Það kemur í ljós og þá verður Alþingi að taka á því, en ég ítreka það að ég fagna því að samstaða skyldi nást um að færa valdið um ákvörðun tekjumarka frá hæstv. dómsmrh. til Alþingis.

Salome Þorkelsdóttir : Hæstv. forseti. Ég hef einnig skrifað undir nál. við það frv. sem hér er til umræðu um opinbera réttaraðstoð. Eins og kom fram í máli hv. 6. þm. Vesturl. er hér um að ræða mikilvægt mál og ég held að það hljóti allir að geta verið sammála um að það sé til bóta að setja þessi lög sem hér er verið að fjalla um. Vandamálið var kannski fyrst og fremst varðandi þriðja lið brtt., þ.e. að ákveða tekjuskattsstofn einstaklinga sem njóta þessarar aðstoðar. Þessar 850 þús. kr., sem í frv. er gert ráð fyrir fyrir einstaklinga, voru nokkuð að vefjast fyrir okkur, og fyrir hjón eða sambúðaraðila 1 millj. 275 þús. kr. Við ræddum þetta nokkuð mikið og ég held ég megi segja að við höfum fallist á sjónarmið þeirra aðila, sem komu á fund nefndarinnar og höfðu samið þetta frv., að það væri betra að fara sér hægt og það væri auðveldara að hækka þessi mörk síðar meir heldur en ef í ljós kæmi að þau væru of há og það þyrfti að fara að breyta þeim til lækkunar. Þess vegna varð þessi niðurstaða. Ég held að það sé mikilvægt að það fáist reynsla á hvernig þetta verður í framkvæmdinni. Þá er hægt að taka þetta til skoðunar síðar meir og breyta eftir þeirri reynslu sem verður. Ég held ég hafi ekki fleiri orð um þetta frv. Ég vil aðeins ítreka það að ég held að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða og það má bæta því við varðandi gjafsóknina að það er áreiðanlega til bóta að settar séu skýrar reglur varðandi þann þátt.