Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál það, sem ég flyt hér, er endurflutt. Flutti það á síðasta þingi Helgi Bergs, þáv. 6. þm. Sunnl. Þar sem ég hygg, að flestir dm. séu nokkuð kunnugir þessu máli, mun ég ekki ræða ýtarlega um það, en drepa aðeins á örfá atriði. Eins og kunnugt er, voru á árinu 1964 samþ. hér á Alþingi lög um stýrimannaskóla í Vestmannaeyjum. Það þótti að sjálfsögðu eðlilegt, að einmitt á þeim stað væri staðsettur skóli til fiskimannaprófs, enda gengu þau greiðlega í gegn. En í l. var ákvæði um það, að bæjarsjóður Vestmannaeyja greiddi kostnað við stofnun skólans og rekstur, og um þetta atriði var þegar í upphafi nokkur ágreiningur, sem er enn, og þess vegna er þetta frv. flutt. Það töldu margir, að ríkinu bæri að greiða þennan kostnað, eins og kostnað við aðra þætti sjómannafræðslunnar. Enn fremur töldu margir, að það væri óeðlilegt að notfæra sér áhuga Vestmannaeyinga með þessum hætti - áhuga þeirra á þessum skóla - og velta kostnaði að verulegu leyti yfir á þá. Skylt er að geta þess, að ríkið hefur veitt nokkurn styrk, og mér skilst, að hann sé hækkandi með ári hverju, en þó er það svo, að Vestmannaeyjabær ber höfuðþungann af kostnaði við skólann. Á s.l. ári voru svo samþykkt lög um stýrimannaskólann í Vestmannaeyjum, þar sem námstilhögun við þann skóla skyldi vera sams konar og í fiskimannadeild hér við stýrimannaskólann í Reykjavík. Var bæði þarft og sjálfsagt að koma þeim ákvæðum fram. En að öðru leyti fékkst ekki breyting á löggjöfinni varðandi greiðslu kostnaðar. Þrátt fyrir þann styrk, sem fæst úr ríkissjóði til þess að standa undir allsherjarkostnaði við þennan skóla, þá, eins og ég sagði áður, er þetta þungur baggi fyrir Vestmannaeyjakaupstað. Við erum flestir kunnugir því, að Vestmannaeyjabær hefur í mörg horn að líta að því er varðar miklar fjárgreiðslur, hinar stórfelldu aðgerðir t.d. í vatnsveitumálum Vestmanneyinga hljóti að kosta stórfé, og því vissulega þess vegna ástæða til þess að hlaupa þarna undir bagga. Það er ekki um stóra fjárhæð að ræða. Ég hygg, að kostnaður alls á árinu 1966 við stýrimannaskólann hafi reynzt um 1 milljón kr., þar af hafi svo ríkið greitt nokkur hundruð þús. í styrk. Þó að þetta, eins og ég segi, sé ekki stór fjárhæð, sem Vestmannaeyjabær þarf þannig að greiða, á okkar mælikvarða almennt, er það nú svo, að Vestmannaeyjabæ mundi um þetta muna verulega. Þess vegna þykist ég vita það, að margir þm. munu líta eins og ég á þetta mál, ef þeir íhuga það nánar, og telja, að hér sé um sanngirnismál að ræða að því er Vestmannaeyjabæ varðar. Og með hliðsjón af því og í fullu trausti þess, að dm. sjái allir hið sama og ég þykist greina í þessu máli, vil ég vænta velvilja og skilnings við frv., þannig að það megi ganga fram nú á þessu þingi. Herra forseti. Ég tel mig ekki þurfa að ræða frekar þetta mál á þessu stigi, en vil óska þess, að því verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari og væntanlega til sjútvn.



Herra forseti. Varðandi það frv., sem hér liggur fyrir, um að gera stýrimannaskólann í Vestmannaeyjum að hreinni ríkisstofnun með sambærilegum hætti og stýrimannaskólinn í Reykjavík er, vil ég í fyrsta lagi taka það alveg sérstaklega fram, að ég er þessu frv. mjög samþykkur og tek undir það með flm., að þetta frv. beri að samþykkja. En hvernig stendur þá á því, að í Vestmannaeyjum er nú þegar starfandi stýrimannaskóli, sem að verulegum hluta er borinn uppi af Vestmannaeyjabæ, en ekki alveg af ríkinu? Það er rétt að gefa því máli örlítinn gaum, áður en lengra er haldið. Hvert bæjarfélag hlýtur að sjálfsögðu að meta það á hverjum tíma, hvaða mál það eru, sem kalla að, og hvert þeirra er einna háværast. Sannleikurinn er sá, að í Vestmannaeyjum hafði það lengi staðið þannig, að aukin sjómannamenntun var eitt af brýnustu málum kaupstaðarins. Oft hafði verið leitað eftir því, þótt ekki væri það jafnaðarlega í gegnum Alþ., að ríkið sæi fyrir sjómannamenntun þarna með svipuðum hætti og gert er í höfuðborg landsins. Þetta strandaði ævinlega á þeirri tregðu, sem jafnan verður, þar sem að hafa setzt margir sérfræðingar í einhverri grein. Þá telja þeir yfirleitt, að utan þess staðar, sem þeir eru samankomnir á með öll tæki sín, sé engin leið að koma fyrir fullkominni fræðslu á því sviði. Þetta þekkjum við á ótalmörgum sviðum, og þannig var þetta með sjómannafræðsluna. En vandinn hélt áfram að leita á í Vestmannaeyjum. Það vantaði möguleika fyrir sjómennina þar til að afla sér menntunar, og á einu stigi var svo komið, að Vestmannaeyjabær réðst sjálfur í það að bera höfuðþungann af kostnaðinum við að koma þar upp sjómannaskóla. Að vísu voru ekki allir á einu máli um það í Vestmannaeyjum heldur, hvort það ætti að vinda svo bráðan bug að því að gera þetta á kostnað sveitarfélagsins, fyrst ekki fékkst sambærilegur stuðningur ríkisins við þetta og aðra sambærilega skóla. En það var fullkomlega réttmætt að gera það á sinni tíð. Síðan hefur ýmislegt skeð í þessum efnum, m.a. það, að Vestmannaeyjabær hefur ekki lengur þau fjárráð, sem hann hafði um það leyti, sem hann kom skólanum á stofn, enn fremur, að nú hefur það sýnt sig, að það eru engin vandkvæði á því að fá til skólans sérfróða menn til kennslu eða afla honum tækja. Hitt hefur líka skeð, að bæjarstjórnin í Vestmannaeyjum mun vera til þess tregari nú en áður að láta hlut sveitarfélagsins, fjárhagslegan hlut sveitarfélagsins þannig ganga til stofnunar, sem ríkið ætti að öllu eðlilegu að kosta og ríkið kostar á öðrum stöðum. Alveg sérstaklega vil ég undirstrika það, eins og hv. flm. gerði, að nú horfast Vestmanneyingar í augu við geysilega stóran fjárhagslegan vanda, þar sem er vatnsveita þeirra, sem er stærra fyrirtæki en dæmi eru til um annars staðar á Íslandi, miðað við það bolmagn, sem sveitarfélagið hefur. Mér skilst, að áætlunarverð þeirrar vatnsveitu sé nokkuð sambærilegt við það, ef Reykjavíkurborg legði út í vatnsveituframkvæmdir, sem kostuðu um 1600 millj, kr. Þar af er hægt að sjá, hvert risafyrirtæki þetta er, og er því ekki nema eðlilegt, að ríkið komi á öðrum sviðum til móts við þetta bæjarfélag, sem nauðsyn hefur krafið, að verði meiri fjármunum, en það í rauninni ræður við á skömmum tíma til eins nauðsynjamáls, með því að losa bæjarfélagið við önnur þau gjöld, sem ríkið að öllu eðlilegu ætti að bera, en gerir ekki eins og nú er. Undir það tek ég hiklaust, að sjómannaskólinn í Vestmannaeyjum eigi að flokkast, og vek athygli á því, að það er hin brýnasta nauðsyn, að þessu máli verði komið fram eftir þeim leiðum, sem hér hefur verið lagt til.