Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Við greiðum hér atkvæði um afbrigði, hvort þingið samþykki að hleypa þessu máli í gegn með óvenjulegum hætti, taka það og gera það að lögum í kvöld. Við munum ekki gera athugasemdir við það og ekki standa í vegi fyrir að þetta mál verði að lögum. En ég hlýt að gera athugasemdir við það að eina ferðina enn á svo stuttum tíma sé að koma mál sem þingið hefur ekki nokkrar forsendur til að meta. Þetta er mikilvægt mál. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn til að standa betur að þessum málum í framtíðinni, vegna þess að við höfum séð hvert þetta hefur leitt okkur. Að þessu sögðu endurtek ég það að við munum ekki standa í vegi fyrir því að þetta mál verði að lögum, en lýsum hins vegar ábyrgðinni á þessari lagasetningu á hendur ríkisstjórninni.

Herra forseti. Við framsóknarmenn höfum ákveðið að liðka til fyrir afgreiðslu þessa máls sem snertir umdeild gjaldeyrishöft sem við höfum talað fyrir í á þriðja ár að eigi að afnema hið allra fyrsta. Því miður er með þessu frumvarpi verið að ganga í þveröfuga átt og verið að herða enn frekar á gjaldeyrishöftunum. En í ljósi þess hvernig þetta mál er vaxið og eftir kynningu sem við fengum í efnahags- og viðskiptanefnd í aðdraganda þessa máls munum við ekki standa í vegi fyrir því, í ljósi eðli málsins, að það fái afgreiðslu sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa lagt hér fram. Við áteljum hins vegar harðlega þau vinnubrögð sem ríkisstjórnarflokkarnir eru að temja sér í þessu máli. Málið kemur fram með mjög stuttum fyrirvara og þessari tegund afgreiðslu mála á Alþingi verður að linna.

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um það milli þingflokksformanna að þingfundur geti staðið fram á kvöld eða þar til afgreiðslu dagskrármálsins er lokið.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir máli 608 á þskj. 958, um breytingar á lögum um gjaldeyrismál og fleira. Laust upp úr kl. 16 í dag var boðað til aukafunda í þingflokkum á Alþingi og þar kynnt mál þetta sem flutt er af meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og var í framhaldinu til umfjöllunar á fundi efnahags- og viðskiptanefndar sem hófst á fimmta tímanum og lauk nú á sjötta tímanum í dag. Þar var samþykkt af meiri hluta nefndarinnar, fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna og hv. þm. Lilju Mósesdóttur, að standa að flutningi frumvarpsins hér, sem ætlunin er að gera að lögum með þremur umræðum í kvöld svo að ljúka megi afgreiðslu þess fyrir miðnætti. Ástæður þess að málið ber að með þessum hætti eru þær að það hefur áhrif á markaði og verð fjármálaafurða á mörkuðum og því var nauðsynlegt að bíða með kynningu þess þar til markaðir höfðu lokast í dag og ljúka umfjöllun þess í þinginu fyrir opnun markaða á morgun. Það sem málið lýtur að er einkum tvíþætt. Annars vegar er verið að bregðast við ákveðnum leka á þeim gjaldeyrishöftum sem hér hafa verið. Höft eru þeirrar náttúru að menn leita sífellt að smugum á þeim og heimilt hefur verið að flytja afborganir af skuldabréfum ásamt með vaxtatekjum úr landi. Það hefur gert það að verkum að talsverð ásókn hefur verið í skemmri bréf og sá vandi undið upp á sig með því að menn hafa hafið útgáfu slíkra afurða á markaði í nokkrum mæli. Hætta er á því að ef löggjafinn bregst ekki við og þéttir fyrir þessa glufu verði verulegt útstreymi sem grafi undan gengi íslensku krónunnar og efnahags- og verðlagsstöðugleika í landinu. Þannig eru undir í þessum mánuði einir 7 milljarðar og þannig áfram og vaxandi vandi sem við væri að eiga ef ekki verður brugðist við. Eðlilegt er að þeir sem hér eiga eignir og eru bundnir með þær innan haftanna geti flutt þá ávöxtun sem þeir hafa af eignunum, vaxtatekjur, úr landi. Hér er það bundið fast í lögunum að afborganir og verðbætur af afborgunum verði ekki fluttar úr landi, verðbætur á vexti má hins vegar flytja úr landi. Þetta er annar þáttur málsins. Þegar við leiddum gjaldeyrishöftin og hin ítarlegu ákvæði þeirra hér í lög eftir að það var niðurstaða löggjafans að ófullnægjandi væri að slíkar takmarkanir á frelsi manna í viðskiptum væru einungis bundnar í reglum hjá Seðlabankanum, varð um leið ljóst að þingið yrði ávallt að vera því viðbúið að mæta þeirri hugkvæmni sem menn sýna á markaði og loka þeim leiðum til sniðgöngu sem menn kynnu að finna á lögunum með því að bregðast við og betrumbæta löggjöfina í ljósi þeirrar reynslu sem menn hafa af henni. Í öðru lagi snýr þetta mál að þjóðhagsvarúðarráðstöfun sem lýtur að eignum þrotabúanna hér í landinu, og þá ekki síst þrotabúum hinna föllnu fjármálafyrirtækja. Þrátt fyrir að þar hafi gríðarlega mikil verðmæti tapast er það engu að síður svo að þau verðmæti sem eftir standa - og kröfuhafarnir í þessi þrotabú eiga, bæði í íslenskum krónum og í erlendum gjaldmiðlum - eru gríðarlega mikil í litlu efnahagskerfi eins og hinu íslenska. Fram að þessu hafa þessar eignir verið undanþegnar gjaldeyrishöftum. Þegar við lögfestum gjaldeyrishöftin hér í þinginu síðast kom það til nokkurrar umræðu í nefndinni hvort eðlilegt væri að þrotabúin hefðu þessa undanþágu, hvort ekki væri eðlilegt að kröfuhafar í þrotabú gömlu bankanna féllu undir sömu höft og allir aðrir aðilar í þessu litla efnahagslífi okkar, ekki síst í ljósi þess hversu gríðarlega miklar fjárhæðir eru annars vegar. Nú er það tekið til bragðs að fella með frumvarpi þessu, ef Alþingi samþykkir það hér í kvöld, þessa undanþágu brott. Það er ekki gert vegna þess að ekki eigi að stuðla að því að erlendir kröfuhafar geti endurheimt eignir sínar og flutt þær í þá mynt sem þeir kjósa, heldur einfaldlega til að tryggja að það verði eins og aðrar gjaldeyrisyfirfærslur hluti af skipulögðu ferli og að sótt sé um það til Seðlabankans og að þar gildi almennar reglur sem þessir aðilar falli undir eins og aðrir. Þetta er auðvitað ekkert síður hagsmunamál þeirra kröfuhafa sem í hlut eiga. Ef grafið væri undan stöðugleika á markaði, með verulegum tilflutningi á gríðarlegum fjárhæðum á stuttum tíma, mun það auðvitað bitna jafnharkalega á endurheimtum kröfuhafa eins og það mun bitna á þeim sem eru í þessu efnahagskerfi og þurfa að búa við það. Þess vegna eru það heildarhagsmunir að með þessi mál sé farið með þessum hætti, en menn verða að hafa í huga nettóstöðuna í þessum þrotabúum þrátt fyrir öll þau verðmæti sem tapast hafa. Þegar við bara horfum á nettóstöðuna nemur hún yfir 500 milljörðum kr. og það jafngildir nærfellt þriðjungi af landsframleiðslu okkar. Þegar slíkar stærðir eru annars vegar og stöður er auðvitað, við þær þröngu aðstæður sem við búum við í íslensku efnahagslífi, nauðsynlegt að þær lúti sömu reglum og aðrar hreyfingar í því kerfi sem við höfum því miður orðið að búa við eftir að gjaldeyrishöftin komu. Við lögðum hér í þinginu ríka áherslu á það, þegar við fjölluðum síðast um þessi mál, að mikilvægt væri að létta á gjaldeyrishöftunum. Það má sannarlega segja að þetta mál gengur í þveröfuga átt. Það gengur til þess að þétta í smugur og síðan af þjóðhagsvarúðarástæðum að grípa til þessara ráðstafana gagnvart þrotabúunum, fyrst og fremst vegna þeirrar endurfjármögnunaráhættu sem þær stóru upphæðir sem þar eru annars vegar skapa fyrir efnahagskerfið. Það er ástæða til að upplýsa þingmenn um það að jafnframt hefur verið lagt fram minnisblað í efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp sem von er á inn í þingið á allra næstu dögum og lýtur að því að létta þau ákvæði í gjaldeyrishöftunum sem snúa að einstaklingum hér í landinu, venjulegu fólki og aðgangi þess að gjaldeyri og þeim reglum sem um þau mál öll gilda. Það verður ánægjulegt að geta tekið þátt í umræðu um það mál hér jafnvel þegar í næstu viku, að ég vona. Ég vil fá að nota þetta tækifæri og þakka þingflokkum öllum fyrir góða samvinnu um að greiða þessum ákvörðunum leið hér í þinginu í kvöld. Eðli málsins samkvæmt eru sérstakar aðstæður sem kalla á það að með þessum hætti sé að verki staðið og út af fyrir sig eru þessi atriði auðvitað nokkuð sem hér hefur verið til umræðu áður, bæði það sem lýtur að undanþágu kröfuhafanna og hins vegar sú tilhneiging manna að reyna að ná fé í gegnum höftin með því að kaupa skemmri skuldabréf. Það eru heldur ekki nýjar fréttir. Við þekkjum það, bæði héðan úr þinginu og eins úr fjölmiðlaumfjöllun frá því fyrr í vetur, umræðuna um HFF-bréfin, HFF 14 meðal annars, þ.e. skuldabréf Íbúðalánasjóðs sem gengu kaupum og sölum nokkuð augljóslega í þessu skyni. En við það hefur sem sagt bæst að aðilar á markaði hafa farið að gefa út sambærileg skuldabréf að því er virðist jafnvel gagngert í þeim tilgangi að hjálpa mönnum við að flytja fé undir eða yfir gjaldeyrishöftin.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðuna. Eðli málsins samkvæmt var hún kannski frekar stutt. Svar mitt verður líka frekar stutt af því að ég er ekki búinn að kynna mér málið í hörgul. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, formann efnahags- og viðskiptanefndar. Nú hefur þetta frumvarp væntanlega þau áhrif að gengi á skuldabréfum Íbúðalánasjóðs og fleiri fellur í fyrramálið. Hvað gerist með fólk sem keypti þessi bréf í dag og horfir upp á að þau verði verðminni á morgun vegna aðgerða löggjafans? Hvernig virkar þá eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar?

Virðulegur forseti. Þessi álitaefni höfum við rætt við lögmann Seðlabankans á nefndarfundi okkar fyrr í dag og munum fá inn minnisblað sérstaklega vegna þess á milli umræðna. Það sjónarmið sem þar kom fram af hálfu bankans laut að því að vissulega fælu gjaldeyrishöftin í sér takmörkun á ráðstöfun eignarréttar. Hér er ekki verið að skerða eignarréttindi manna, heldur er verið að tryggja að það séu vextirnir sem heimilt sé að flytja úr landi, við núverandi neyðaraðstæður í gjaldeyrismálum okkar, en ekki sjálfar afborganirnar eða verðbætur af höfuðstólnum. Það felur ekki í sér skerðingu eignarréttarins, heldur takmarkanir á ráðstöfuninni sem helgast einfaldlega af því að þjóðarbúið á ekki gjaldeyri fyrir því útflæði sem óbreytt lög mundu framkalla.

Herra forseti. Ég þakka svarið. Getur verið að peningarnir fari í hring, þ.e. að menn kaupi evrur fyrir krónurnar sem þeir fá í afborgun, kaupi svo aflandskrónur og komi þeim til Íslands aftur og kaupi aftur skuldabréf til að geta flutt peningana aftur og aftur og grætt á gjaldeyrishöftunum? Er þetta ekki næg vísbending fyrir hv. þingmann og meiri hlutann á Alþingi um að gjaldeyrishöftin séu stórlega skaðleg? Menn munu örugglega finna aðrar snjallar leiðir til að komast hjá þeim þó að ég sé nú ekki að leggja það til. Síðan vil ég spyrja: Hvernig datt mönnum í hug að hafa afborganir inni í þessum undanþágum á sínum tíma? Það hefði alveg dugað að hafa verðbætur og vexti.

Virðulegur forseti. Við erum hjartanlega sammála um það, ég og hv. þingmaður, að gjaldeyrishöftin eru stórkostlega skaðleg. Þau eru berlínarmúr Íslands. Það getur auðvitað verið skjólsælt bak við múrinn til skemmri tíma í óblíðum veðrum, en til langframa spilla þau frjálsum viðskiptum og samkeppnishæfni landsins og grafa undan efnahagsstarfseminni og lífskjörum yfirleitt. Hvers vegna höfðu menn ekki afborganirnar inni þegar þeir lögðu af stað? Trúlega hafa menn vanmetið það hversu stór þáttur þær væru í málinu öllu. Hvort menn hafa notað þessa leið sem hringekju eins og hv. þingmaður lýsir, og leitast við að hagnast með því að fara inn og út og hoppa hringinn í kringum höftin - hafi menn verið í slíkri hringekju þá er eðli hennar slíkt að aki menn mjög hratt og ógætilega getur auðvitað komið að því að hringekjan stöðvast og menn falla af henni.

Virðulegi forseti. Ég er ein af þeim sem töluðu strax haustið 2008 fyrir nauðsyn gjaldeyrishafta, í öðru formi þó. Ég taldi rétt að við mundum skattleggja með mjög háum skatti útstreymi fjármagns. En í stað þess að fara þá leið voru sett boð og bönn. Þau boð og bönn hafa reynst hriplek og oftar en einu sinni hefur þurft að herða gjaldeyrishöft. Ég hef meðal annars tekið þátt í því að samþykkja slíkar lagabreytingar, en nú er ég að fyllast efasemdum um að rétt sé að halda áfram á þessari braut vegna þess að allar lagabreytingar til að herða höftin virðast fram til þessa að minnsta kosti hafa gefið stjórnarmeirihlutanum leyfi til að fresta nauðsynlegum aðgerðum til að leysa gjaldmiðilskreppuna. Það eru að verða komin fjögur ár frá hruni, við erum enn þá með sama tækið til að fresta vandanum sem eru lög sem banna útstreymi fjármagns. Nú á enn á ný að samþykkja lagabreytingu sem takmarkar útstreymið. Ég er komin hingað upp til að spyrja hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar hvaða áhrif þessi lagabreyting muni hafa á Icesave-skuldbindingu okkar. Nú hefur flokkur hv. þingmanns haft miklar áhyggjur af því að þingið vilji ekki standa við skuldbindingar við innstæðueigendur sem áttu inneignir inni á Icesave-reikningunum. Með öðrum orðum, er verið á einhvern hátt að koma í veg fyrir að 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er gríðarlega mikilvægt að leysa landið úr gjaldmiðilskreppu þeirri sem það er í. Til þess er augljósust sú leið að ljúka farsællega aðildarviðræðum við Evrópusambandið, komast í það myntsamstarf sem ERM II er og brjóta okkur með þeim hætti leið út úr höftunum, því þjóð í höftum er ekki sjálfstæð þjóð, hún er ekki fullvalda þjóð og hún er ekki frjáls þjóð. Við erum í höftum. Hvað varðar skuldbindingarnar vegna Icesave er ekki ætlunin með lögfestingu þessa frumvarps að efna ekki skuldbindingar gagnvart kröfuhöfum. Að sjálfsögðu er ætlunin að efna skuldbindingar gagnvart kröfuhöfum. En þeir verða ekki undanþegnir gjaldeyrishöftum. Það þýðir að vinna þarf með skipulögðum hætti yfir lengri tíma úr þeim stóru stöðum sem þeir eiga í íslensku efnahagslífi. Það er heldur til þess fallið að mínu mati að hámarka endurheimtur þeirra en hitt, því hér er fyrst og fremst verið að koma í veg fyrir að endurfjármögnunaráhættan leiði til einhverra alvarlegra skakkafalla í efnahagslífinu sem munu bitna á ríkissjóði og almenningi í landinu, en líka á stórum haghöfum eins og kröfuhafarnir eru í íslensku efnahagslífi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um upptöku evrunnar sem lausn á gjaldmiðilskreppunni en ekkert um það hvernig við eigum að afla gjaldeyris eða hvar við eigum að fá allar evrurnar sem við þurfum til að skipta þeim froðueignum sem heita hér aflandskrónur og eignum sem munu verða greiddar út úr þrotabúunum. Hvað ætlar Samfylkingin að gera þegar við skiptum yfir í evru? Á að vera mismunandi skiptigengi? Ef ekki, hvar ætlar Samfylkingin að fá allar evrurnar sem við þurfum til að geta látið þessar eignir fara úr íslenskum krónum yfir í evrur?

Virðulegur forseti. Hér eru stærri viðfangsefni á ferð en svo að ég fái þeim svarað á 60 sekúndum. En ég hygg að margar vísbendingar séu í þá átt að það muni taka okkur lengri tíma að leysa úr þessum vanda, aflandskrónunum, en bjartsýnustu menn höfðu áður þorað að vona. Það sé jafnvel viðbúið að hér þurfi að framlengja þau höft sem lögfest voru til 2013, og að við þurfum kannski að leggja áherslu á það að létta höftunum af fólki og fyrirtækjum í landinu, en fást sérstaklega við þennan uppsafnaða vanda og að leysa úr honum í skrefum og áföngum yfir lengri tíma. Það er sannarlega ekki áhlaupsverk. Það verður ekki unnið á einni nóttu. Ég tel að þessi löggjöf muni hjálpa okkur við að gera það með skipulegum hætti og eins farsælum og kostur er í þessari þröngu stöðu.

Virðulegi forseti. Þetta er nú enginn fagnaðarboðskapur sem hv. þingmaður flytur okkur. Við eigum á nokkrum mínútum að ganga frá ansi umfangsmiklu máli. Ég vildi spyrja hv. þingmann um nokkur atriði. Í fyrsta lagi nefnir hv. þingmaður að það séu líkur á því að við þurfum að lengja enn frekar í höftunum út af því að þau séu orðin svo stór uppsafnaður vandi. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að við séum að koma okkur enn dýpra í þann vanda? Við erum í rauninni að taka á afleiðingunum núna en sökum stefnuleysis hæstv. ríkisstjórnar í þessum málum má spyrja hvort við séum ekki að gera okkur erfitt mál enn erfiðara. Við þurfum að afgreiða málið í miklum flýti. Dagur í vikunni er nefndur sem ástæðan fyrir því, þá sé mikil útgreiðsla. Af hverju erum við að þessu núna á elleftu stundu? Ég held að það sé fyrsta spurningin sem kemur upp hjá flestum. Af hverju í ósköpunum erum við að þessu núna þegar menn hljóta að hafa vitað þetta áður? Í öðru lagi man ég ekki eftir því, virðulegi forseti, að svona hlutir hafi verið framkvæmdir öðruvísi en að hæstv. ráðherra hafi talað fyrir viðkomandi frumvarpi. Ef við erum að leita að einhverjum fordæmum þar sem menn hafa hlaupið til við alvarlegar aðstæður getur maður nefnt haustið 2008. Það er bara ágætt að vita af hverju hæstv. 

Virðulegur forseti. Fyrst um það síðarnefnda. Frumvarpið er unnið í góðu samráði við Seðlabanka Íslands og efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Við áttum fund í morgun, hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, seðlabankastjóri, ég og ýmsir fleiri aðilar sem að málinu koma, og ræddum nokkuð hvernig farsælast væri að standa að flutningi málsins. Vegna þess knappa tímaramma sem uppi var þótti heppilegast, og það þannig gert í góðu samráði, að nýta þann möguleika að meiri hluti nefndar flytti málið eftir lokun markaða í dag og það gert að lögum fyrir kvöldið en ekki beðið ríkisstjórnarfundar á morgun. Þessar upplýsingar sem eru viðkvæmar upplýsingar á markaði ættu ekki að ganga milli manna að óþörfu í meira en sólarhring. Fyrir því eru fjöldamörg fordæmi að nefndir flytji mál í samráði við ráðherra til að greiða fyrir framgöngu þeirra í þinginu. Það er bara tilurð þessa máls eins og ýmissa annarra þingmála sem nefndir flytja ef ráðherrar leita eftir því eða telja að þannig geti þau gengið hraðast. Hvað varðar síðan höftin sjálf og hvort þar sé ekki allt komið í óefni vegna stefnu ríkisstjórnarinnar held ég að það sé erfitt að kenna ríkisstjórninni um þá snjóhengju sem hún fékk í arf. Ég held hins vegar að það sé nokkuð augljóst að óhófleg bjartsýni, m.a. ýmissa aflandskrónueigenda, um það hversu fljótt muni takast að vinna úr þessu hafi leitt til þess að allt of lítil þátttaka hafi verið til dæmis í útboðum 

Virðulegi forseti. Almennt hef ég áhyggjur af því að  Ég spurði hv. þingmann líka út í tímasetningarnar því að það gerðist ekkert nýtt um helgina sem útskýrir hraðann. Ég vil trúa því að þær eftirlitsstofnanir sem fylgjast með þessu, eins og Seðlabankinn, hafi verið búnar að gaumgæfa þetta fyrir löngu og séð þetta fyrir. Ég veit að það eru fleiri en ég og kannski allir sem eru að velta fyrir sér af hverju menn geri þetta á elleftu stundu. Hvers vegna hafa menn ekki gripið til einhverra aðgerða fyrr?

Virðulegur forseti. Varðandi þrotabúin er tímaramminn í því einfaldlega þannig að nú fer að líða að því að á þetta fari að reyna og þess vegna eðlilegt að tekin sé afstaða til þess áður en að því kemur. Hvað varðar það hvers vegna verið er að gera þetta núna tveimur dögum fyrir næsta gjalddaga er það ekki sá gjalddagi sem er megináhyggjuefnið í málinu. Megináhyggjuefnið er að það er hafin útgáfa sambærilegra verðbréfa og fyrirsjáanlegt að það geti undið mjög hratt upp á sig. Þar gætu verið undir mjög umtalsverðar fjárhæðir sem gætu grafið undan gengi krónunnar og þar með almennt undan atvinnu- og efnahagslífinu í landinu. Þess vegna er verið að setja undir þennan leka núna. Þó að menn hafi vitað af honum fyrr held ég að þessi útgáfa nýrra verðbréfa hafi 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um gjaldeyrismál. Hér er verið að herða þau gjaldeyrishöft sem eru í gildi á Íslandi og það er gert á tvennan hátt, annars vegar með því að ef lögin taka gildi verður ekki lengur hægt að flytja afborganir og verðbætur af höfuðstól úr landi í gegnum gjaldeyrismarkað eins og verið hefur og hins vegar er verið að setja höft á greiðslur þrotabúa til kröfuhafa. Allt er þetta gert til að reyna að hafa einhverja stjórn á því gjaldeyrisflæði sem er út úr landinu og það er náttúrlega beint gert vegna þess að gjaldeyrisvarasjóðurinn er ekki af þeirri stærðargráðu að það sé hægt að hleypa gjaldeyri umhugsunarlaust úr landi, getum við sagt. Það vekur nokkra athygli að þessi þróun er búin að vera í gangi í þó nokkurn tíma. Allt síðasta ár hefur til dæmis staða erlendra aðila í útgáfu bréfa Íbúðalánasjóðs vaxið. Þannig var fyrir réttu ári staðan í kringum 30 milljarðar að nafnvirði en í desember á síðasta ári var hún komin upp í 70 milljarða þannig að hún hafði meira en tvöfaldast þarna innan ársins. Jafnframt hafa borist fréttir af því að þessi þróun hafi haldið áfram, þ.e. staða erlendra aðila hafi aukist enn frekar á þessu ári og að aðilar á fjármálamarkaði hafi ýmist gefið út eða hyggist gefa út skuldabréf með hliðstæðum greiðslum og gildi til dæmis um stutt íbúðaverðbréf. Ef við skoðum til dæmis þennan flokk íbúðabréfa, HFF 14, sem verða að fullu greidd árið 2014 eiga erlendir aðilar 75% af þeim flokki. Sá flokkur er allt í allt á 42 milljarða og byggir á því að af honum eru greiddir tvisvar á ári í kringum 7 milljarðar og fyrsta greiðslan verður næsta miðvikudag. Þess vegna er allur þessi hraði. Það sem vekur athygli mína er að þrátt fyrir að þessi þróun hafi verið í þó nokkuð langan tíma og menn gert sér grein fyrir þessu er ekki gripið til þess að þrengja gjaldeyrishöftin fyrr en á allra seinustu metrunum. Það vekur óneitanlega upp spurningar um hvort það sé réttlátt að þrátt fyrir að þetta geti flokkast sem sniðganga frá gjaldeyrishöftum sé skellt í lás rétt áður en útgreiðslur eiga sér stað þegar aðilar leika eftir leikreglum. Það er spurning hvort þessir aðilar eigi þá einhvern skaðabótarétt á ríkið fyrir þessar breytingar en við skulum vona að svo sé ekki. Ég ætla ekki að setja á langa ræðu út af þessum málum en það frumvarp sem hér er til umræðu er birtingarmynd þess sem gerist þegar sett eru á gjaldeyrishöft. Það þarf stöðugt að herða höftin vegna þess að leikendur á markaði sjá alltaf einhverjar smugur eða leiðir til að komast fram hjá þeim. Við höfum mun meiri reynslu af gjaldeyrishöftum en að vera án þeirra. Síðast þegar við settum á gjaldeyrishöft tók 60 ár að afnema þau. Frjálsræðið varði í tæp 20 ár og nú erum við komin aftur með höftin og farin að leika sama leikinn aftur, þ.e. það er verið að smáherða höftin vegna þess að markaðsaðilar finna glufur. Síðast voru gjaldeyrishöftin komin út í hluti eins og margskráningu á gengi. Við erum að byrja að sjá vísi að því í uppboðum hjá Seðlabankanum. Þessi margskráning á gengi var að til dæmis þeir sem þurftu að flytja inn báta voru með eitt gengi, heimili annað, útflutningsverslun það þriðja o.s.frv. Þegar mest lét held ég að fimm gengi hafi verið í gangi á íslensku krónunni. Við erum farin að sjá þetta og nákvæmlega af þessum ástæðum og þeim truflunum sem þetta leiðir til í markaðsstarfseminni höfum við sjálfstæðismenn verið mjög á móti gjaldeyrishöftum og höfum ávallt sagt: Því lengur sem gjaldeyrishöftin eru við lýði, því erfiðara verður að losna við þau. Við sjáum það berlega á þessu, hér sjáum við enn eina birtingarmyndina. Við getum sagt að hér hafi enn verið bætt á vandamálið vegna þess að það hafa komið nýir peningar, nýjar krónur inn í íslenska hagkerfið í gegnum þá hringekju sem stunduð var með HFF-bréf og önnur bréf sem voru með svipaða eiginleika. Jafnframt hafa heyrst sögur um að þeir sem hafa fengið höfuðstól, verðbætur, vexti og verðbætur á vexti greidda út úr svona bréfum hafi farið með þá aftur inn á aflandsmarkað, skipt þeim yfir í evrur, keypt aftur krónur og keypt aftur slíka verðbréfaflokka sem gerir það að verkum að aflandsmarkaðurinn hefur stækkað og það er náttúrlega afar slæmt. Þetta er leki sem brýnt er að stoppa. Þó að mér sé óskiljanlegt út af hverju það var ekki gert fyrr vegna þess að þetta vandamál hefur verið þekkt munum við sjálfstæðismenn ekki standa í vegi fyrir þessu máli. Við munum samt ekki veita því brautargengi að því leytinu til að greiða atkvæði með því. Hér kristallast það vandamál sem þjóðfélög standa frammi fyrir þegar þau taka upp höft. Höftin þurfa stöðugt að verða meiri og meiri til þess að setja undir lekana og velferðartapið af höftunum verður sífellt meira.

Herra forseti. Aðeins örfá orð af minni hálfu. Ég vil byrja á að þakka meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem flytur þetta frumvarp og sömuleiðis þann skilning sem stjórnarandstaðan sýnir á nauðsyn þess að málið gangi hratt fram eftir að það er fram komið. Það er rétt að fram komi að efnahags- og viðskiptaráðuneytið hefur átt náið samráð við Seðlabankann undanfarna nokkra daga um undirbúning þessa máls. Sömuleiðis var fundað í morgun eins og hér hefur komið fram með formanni efnahags- og viðskiptanefndar til að fara yfir það hvernig vænlegast væri að bera málið fram. Ég hafði samband við þá forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna sem ég náði í fyrir hádegið til að eiga við þá samráð um hvað í vændum væri. Varðandi hins vegar tímasetninguna er rétt að hafa í huga að hlé var á þingfundum í undangenginni viku, þar af leiðandi leiddi það svolítið af sjálfu út frá starfsáætlun Alþingis og aðstæðum hér að það væri vænlegast að horfa á þennan dag til að þetta mál fengi afgreiðslu. Þetta er að mínu mati nauðsynlegur liður í því eins og hér hefur einmitt borið á góma að hægt sé síðan að halda áfram skipulega áætlun um afnám gjaldeyrishafta og hafa það ferli skipulegt og yfirvegað. Hér er um mjög viðkvæmar markaðstengdar upplýsingar að ræða og þar af leiðandi ekki kostur að fjalla opinberlega um málið fyrr en mörkuðum hefur verið lokað og afgreiða það utan afgreiðslutíma. Hið sama gildir þar með að vissu leyti um undirbúning málsins, eðli málsins samkvæmt verður að halda mjög vel utan um það þegar mál af þessu tagi er á undirbúningsstigi að af því berist ekki fréttir. Það er mikilvægt að á meðan gjaldeyrishöft eru við lýði sé öllum gert að fara eftir þeim. Það getur einmitt verið mikilvægur liður í því að losna síðan við þau að sumir komist ekki fram hjá þeim, ég tala nú ekki um ef menn eru að því beinlínis í því skyni að hagnast með óeðlilegum hætti á slíku eins og möguleiki er að hér sé á ferðinni, sérstaklega hvað varðar ásókn í uppkaup skuldabréfa rétt áður en þau koma á gjalddaga þannig að hjáleið finnist fram hjá þeirri stýringu sem höftunum er ætlað að vera. Ég vil láta það koma fram að frumvarp um ýmsar breytingar, rýmkanir og lagfæringar á framkvæmd gjaldeyristakmarkananna er í vændum. Það gengur þá í hina áttina og í samræmi við það sem rætt hefur verið um að liðka til um þá framkvæmd. Það má segja að þetta kallist á að því leyti til að þeim mun betri stjórn sem hægt er að hafa á ferlinu og þeim mun betur sem hægt er að tryggja að áætlun um afnám hafta valdi ekki röskun og óstöðugleika í gengi, þeim mun ríkari séu möguleikarnir til þess að liðka framkvæmdina á hina hliðina. Að sjálfsögðu er mikilvægt, og ég tek undir það sem hér hefur komið fram, að við getum haldið ótrauð áfram áætlun um afnám haftanna en það verður að leggja áherslu á að það verður að geta gerst með skipulögðum og stýrðum hætti og samkvæmt ferli sem felur í sér að við komumst áfram á þeirri leið án þess að glata þeim stöðugleika sem auðvitað hefur kostað okkur miklar fórnir að ná. Við megum ekki við frekari verðbólgusveiflum eða óstöðugleika í genginu. Þess vegna er það afar mikilvægur hluti þess að halda áfram á braut endurreisnar í atvinnulífinu að þessi hluti geti gengið fyrir sig án þess að kollsteypur verði.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir þetta innlegg. Það er rétt, sem hæstv. ráðherra bendir á, að við ræðum hér mjög viðkvæm málefni sem skýrist þá af því að við erum að taka þetta mál á dagskrá Alþingis eftir að markaðir loka. Afnám gjaldeyrishafta og gjaldeyrishöftin og staða gjaldmiðilsins er viðkvæm eins og hæstv. ráðherra hefur bent á. Ég vil því spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um skoðun hans á því hvernig forustumenn þjóðarinnar eigi að ræða um það mikilvæga mál sem gjaldmiðill þjóðarinnar er, hvort það sé ekki hlutverk ráðherra í ríkisstjórn Íslands að tala gjaldmiðil okkar, íslensku krónuna, frekar upp en niður. Það er forsenda afnáms gjaldeyrishafta að það sé traust á gjaldmiðli íslensku þjóðarinnar. Ég tel því mikilvægt að frá ríkisstjórninni, stjórnvöldum landsins, komi þau skilaboð að við stefnum að afnámi gjaldeyrishafta og að við höfum trú á þeim gjaldmiðli sem við búum við í dag. Við eigum að tala gjaldmiðilinn upp en ekki niður. Ég held að mikilvægt sé að hæstv. ráðherra komi með þau skilaboð inn í opinbera umræðu að við stefnum að því að afnema gjaldeyrishöftin og að við höfum til framtíðar trú á gjaldmiðli okkar, sem er íslenska krónan. Þess vegna finnst mér mikilvægt að nefna það - í ljósi þess að hæstv. ráðherra benti réttilega á það hér áðan að við ræðum mjög viðkvæm mál - hvort ekki sé rétt að forustumenn þjóðarinnar tali gjaldmiðilinn upp frekar en niður á tímum sem þessum.

Herra forseti. Ég mundi kannski ekki orða það beinlínis þannig að við ættum að tala krónuna upp. Það gæti misskilist þannig að við ætluðum beinlínis að reyna að hafa áhrif á gengið með því að tala það svona upp í hærri hæðir. En ég er sammála hv. þingmanni um það að við þurfum að sjálfsögðu að vanda okkur í allri umfjöllun um þessi mál og reyna að leggja okkar af mörkum til að almennt traust skapist á efnahagslífi okkar og gjaldmiðlinum þar með talið. Ég hef oft áður, úr þessum ræðustóli og víðar á opinberum vettvangi, gagnrýnt ýmsa, og þar á meðal forvera í því embætti sem ég nú gegni hér lengra aftur í tíðina, fyrir að tala ógætilega um gjaldmiðilinn. Við getum auðvitað öll haft okkar skoðanir á því. En það er kannski sérstaklega mikilvægt að þeim sem er falið það verkefni að reyna að vera, bæði út á við og inn á við, talsmenn þess að við ætlum að byggja hér upp traust efnahagslíf, og þar með traustar undirstöður undir gjaldmiðil okkar, hver svo sem hann er - núna er hann krónan - vandi sig við það. Almennt er þetta nátengt stóra viðfangsefninu sem Ísland hefur staðið frammi fyrir frá því haustið 2008 og reyndar missirin á undan, þ.e. að endurheimta traust því að það glataðist. Okkur hefur miðað í þeim efnum, en við þurfum að halda áfram að byggja þann orðstír okkar upp að við séum að ná tökum á okkar málum, við séum að komast út úr erfiðleikunum. Þetta snýst mjög mikið um traust, það er rétt, vegna þess að auðvitað þurfa að vera efnislegar innstæður fyrir því sem menn eru almennt að fjalla um. Menn þurfa að geta sýnt árangur í verki, en þetta snýst líka um hið huglæga sem er mat á því hvort hlutirnir séu í lagi og traust sé til staðar. Ég er að vona að ég hafi svarað hv. þingmanni á þann veg að hann sé sæmilega sáttur við án þess kannski að ég hafi látið það eftir honum að segja mikið um það hvernig aðrir tala um þessi mál.

Herra forseti. Það er alveg rétt, það kemur margt til greina þegar kemur að gjaldmiðilsmálum okkar Íslendinga þegar við horfum til framtíðar. Þar höfum við framsóknarmenn talað fyrir því að það sé mikilvægt að útiloka ekkert í þeim efnum. En staðreynd málsins er sú að í dag búum við við gjaldmiðil sem heitir íslensk króna. Ef forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar tala ekki með þeim gjaldmiðli og við teljum Íslendingum og öðrum þjóðum ekki trú um að það sé sá gjaldmiðill sem við stöndum á bak við, erum við í verulega vondum málum. Þar vil ég vitna til orða sjálfs forsætisráðherra á flokksráðsfundi Samfylkingarinnar um helgina. Þar sagði sjálfur forsætisráðherra þjóðarinnar efnislega að við gætum ekki búið við þessa krónu. Hvaða skilaboð eru það til alþjóðasamfélagsins þegar forsætisráðherra þjóðarinnar talar þannig um eigin gjaldmiðil efnislega að hann sé einfaldlega ekki nothæfur? Það er ekki hægt að bjóða okkur upp á það að búa við forustu í ríkisstjórn þar sem hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, kemur fram fyrir alþjóð og segir bæði við alþjóð og alþjóðasamfélagið að sá gjaldmiðill sem við búum við sé ekki nothæfur. Það er einfaldlega ekki boðlegt. Ég fagna því að það er þó alla vega áherslumunur á milli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og hæstv. forsætisráðherra þegar kemur að umræðu um svo viðkvæmt mál sem gjaldmiðillinn er, vegna þess að okkur ber skylda til þess að hafa ákveðna framtíðarsýn þegar kemur að efnahagsmálum Íslendinga, ekki síst á þessum tímum - og ég get svo sem tekið undir það, við eigum ekkert að tala krónuna upp í hæstu hæðir, en það er lágmarkskrafa sem við getum gert til hverrar ríkisstjórnar að menn sendi út þau skilaboð að við höfum trú og traust á framtíðina og þar með talið undirstöðu efnahagslífsins sem gjaldmiðillinn okkar er.

Herra forseti. Út af fyrir sig er ekkert óeðlilegt við þá fjölskrúðugu umræðu sem er um sviðsmyndir eða möguleika í gjaldeyrismálum okkar. Þessi umræða geisar víða um lönd. Það er ekkert skrýtið og enn síður skrýtið þó að menn ræði það á Íslandi. Ég gagnrýni það ekki í sjálfu sér að menn fjalli um það og hafi á því ýmsar skoðanir, á því hef ég fullan skilning. Ég hef hins vegar sagt, og það stendur fyrir mína hönd, að mér finnst það liggja alveg ljóst fyrir að við hljótum að draga upp þessa möguleika og þessar sviðsmyndir í því ljósi að einn af þeim valkostum sé núverandi gjaldmiðill okkar og hann eftir atvikum eitthvað áfram, einfaldlega vegna þess að við höfum enga tryggingu fyrir einu eða neinu í því að annað verði í boði. Þá að sjálfsögðu verður af ábyrgð að nálgast hlutina þannig. Við þurfum að finna jafnvægið í þessu, að ræða í sjálfu sér og eiga eðlileg skoðanaskipti um hvað sé vænlegast að gera í þessum efnum og hvaða möguleikar koma til greina, hvaða sviðsmyndir megi draga upp, en gera það alltaf af tillitssemi við þá stöðu sem við erum í og í ljósi þess að það er ekkert víst að möguleikar okkar verði aðrir en þeir, hvað sem mönnum finnst um það, að hafa þennan gjaldmiðil okkar eitthvað áfram. Ég held að í raun sé umræðan kannski ekki alveg um réttan hlut, þ.e. hvað gjaldmiðillinn heitir að lokum, hvort hann er lítill eða stór, heldur á hún að vera um undirstöðu hans. Við eigum að einbeita okkur að því að horfa á undirstöðuna sem er agi og traust hagstjórn og verðmætasköpun sem stendur undir því sem við ætlum okkur að leggja fé í eða eyða. Þá er að mínu mati vandamálið að mestu leyti leyst og skiptir miklu minna máli en menn ætla hvort menn eru með sinn eigin litla gjaldmiðil eða tengja sig við einhverja aðra með einum eða öðrum hætti. Ef allar undirstöður eru í lagi leysist hitt að mestu