Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jóhann Einvarðsson, 7. þm. Reykn., Kristinn H. Gunnarsson, 5. þm. Vestf.

Nú fer fram utandagskrárumræða. Málshefjandi er hv. þm. Ragnar Arnalds og beinir hann máli sínu til hæstv. samgrh. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa, hálftíma umræða. Efni umræðunnar er flugsamgöngur til Sauðárkróks og Siglufjarðar.

Virðulegi forseti. Ég hef óskað eftir því að fá að ræða utan dagskrár við hæstv. samgrh. í tilefni af því að Íslandsflug, sem haldið hefur uppi áætlunarflugi milli Siglufjarðar og Reykjavíkur nú um skeið, hefur boðað að Siglufjarðarflugi verði hætt um næstu áramót þar sem flugleiðin sé rekin með tapi. Jafnframt hefur Íslandsflug sett fram þrjá kosti til úrbóta. Í fyrsta lagi er sá möguleiki nefndur að félagið fengi leyfi til millilendinga á Sauðárkróki til að taka farþega og vörur en Flugleiðir hafa nú sérleyfi til flugs á Sauðárkrók og gildir það til 1997. Í öðru lagi er sá möguleiki nefndur að Íslandsflug fengi hlutdeild í farþegaflutningum milli Reykjavíkur og Akureyrar á leið sinni til og frá Siglufirði. Flugleiðir hafa eitt félaga leyfi á Akureyrarleiðinni en þó ekki sérleyfi. En ráðherra mun vera heimilt að veita öðrum flugfélögum 15% hlutdeild í áætluðum flutningum milli Reykjavíkur og Akureyrar frá næstu áramótum. Þriðji kosturinn er sá að opinberir aðilar veittu Íslandsflugi styrk til Siglufjarðarflugs en það skal tekið fram að bæjaryfirvöld á Siglufirði hafa ekki reynst reiðubúin til styrkveitinga í þessu skyni. Fyrsti kosturinn, sem hér var nefndur, er að minni hyggju tvímælalaust ákjósanlegastur. Flugfélag Norðurlands hefur annast flug milli Siglufjarðar og Akureyrar og því þarf að sjálfsögðu að halda áfram. En leiðin yfir Skagafjörð til Reykjavíkur er verulega miklu styttri og öruggari og liggur beinlínis yfir Sauðárkróksflugvöll. Við þetta bætist svo hitt að bæjarstjórn Sauðárkróks og ferðamálasamtök svæðisins hafa eindregið óskað eftir því að flugleiðin milli Sauðárkróks og Reykjavíkur verði opnuð öðrum flugfélögum og styðja því ósk Íslandsflugs mjög eindregið. Skagfirðingar hafa vaxandi áhyggjur af þróun Sauðárkróksflugs en þangað er nú flogið átta sinnum í viku, þar af sjö sinnum með viðkomu á Húsavík í annarri ferðinni en það hentar farþegum mjög illa og lengir ferðalagið verulega. Auk þess er aðeins flogið tvívegis í viku hverri tvisvar á dag sem kemur sér afar illa fyrir þá sem ekki geta verið nema einn dag í burtu. Því er það staðreynd að flugferðum til Sauðárkróks hefur farið fækkandi á seinni árum og nýlega lét forstjóri Flugleiða í ljós þá skoðun sína að óvíst væri um áframhald flugs til Sauðárkróks þegar göng undir Hvalfjörð hefðu verið grafin. Ef Sauðárkróksflugið er ekki látið drabbast niður hægt og þétt á næstu árum heldur þvert á móti endurskipulagt í tengslum við Siglufjarðarflug er enginn vafi á að þessi flugleið á mikla framtíð fyrir sér þrátt fyrir að þjóðvegurinn norður í land kunni brátt að styttast. Vandinn í Sauðárkróksfluginu er bersýnilega sá að Fokkervélar Flugleiða eru of stórar og dýrar í rekstri fyrir það flug en með minni vélum mætti vafalaust auka flugtíðnina og þar með farþegafjöldann. Sameining áætlunarflugs til Sauðárkróks og Siglufjarðar mundi síðan stórauka hagkvæmni í rekstri þessara flugleiða. Sá kostur að opna flugleiðina til Akureyrar um næstu áramót fyrir allt að 15% farþegafjöldans hlýtur vissulega að koma einnig til álita enda er það ljóst að 1997 verður innanlandsflug orðið frjálst á þeim áætlunarleiðum sem hafa fleiri en 30 þúsund farþega. Fyrir Siglfirðinga og Skagfirðinga er þó fyrri leiðin ákjósanlegri. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra um það hvort ekki komi til greina að hann óski eftir sérstökum viðræðum við Flugleiðir hf. um þetta mál í heild sinni. Öllum er ljóst að Flugleiðir hafa sérleyfi á Sauðárkróksflugi til ársloka 1997 en það sérleyfi verður að skoða í ljósi breyttra aðstæðna og í máli þessu verður að leita samkomulags en til þess þarf frumkvæði ráðherra. Að því leyti er samningsstaða ráðherrans gagnvart Flugleiðum svo sterk að líklegt er að Flugleiðir vilji frekar slá af kröfum sínum til Sauðárkróksflugs en sæta samkeppni á Akureyrarleiðinni frá næstu áramótum. Kjarni málsins er sem sagt sá að vanda ber að höndum í flugmálum Siglfirðinga, breyttar aðstæður kalla á breytt skipulag í flugi til Sauðárkróks og Siglufjarðar og þar þarf að hafa hagsmuni fólksins, hagsmuni farþeganna, efst í huga og þá að sjálfsögðu byggðanna sem þarna eiga í hlut.

Hæstv. forseti. Það vekur ekki undrun eða er kannski ekki óeðlilegt að efnt sé til umræðu utan dagskrár um þetta efni. Það liggur fyrir að Íslandsflug hefur skrifað samgrn. bréf þar sem það lýsir áhyggjum sínum yfir því hvort félagið treystir sér til að halda áfram áætlunarflugi milli Reykjavíkur og Siglufjarðar. Það liggur ekki fyrir á þessari stundu hvort til þess komi en það er rétt að Íslandsflug hefur skrifað samgrn. bréf þar sem farið er fram á að fá styrk til flugsins annars vegar, ella að fá heimild til að millilenda á Sauðárkróki. Nú er það svo þegar Flugleiðir endurnýjuðu flugvélar sínar fyrir fjórum árum að það voru skrif milli fyrrv. samgrh. Steingríms Sigfússonar og Flugleiða þar sem Flugleiðir spurðust fyrir um hvaða tryggingu þær hefðu fyrir þeim leiðum sem Flugleiðir höfðu þá sérleyfi á og fékk frá samgrh. Steingrími Sigfússyni mjög skýr svör um það að ráðuneytið mundi að sínu leyti styðja að því að Flugleiðir réðust í þau flugvélakaup. Jafnframt liggur það fyrir eins og hv. þm. er kunnugt að forveri minn, Steingrímur Sigfússon, úthlutaði sérleyfum til flugs á sínum tíma og það hefur ekki verið endurnýjað síðan ég kom í sæti samgrh. enda hafa ekki efni staðið til þess þar sem sérleyfin hafa verið bundin svo að af þeim ástæðum er auðvitað ekki ástæða til þess að taka þessi mál upp. Í annan stað liggur það fyrir að hinn 1. júlí 1997 verður allt áætlunarflug á Íslandi frjálst hverjum sem er þó að heimild verði til þess að gefa sérleyfi í undantekningartilvikum til jaðarbyggða. Maður getur hugsað sér kannski Árneshrepp, Grímsey eða eitthvað því um líkt í því sambandi. En það er alveg ljóst að flugleiðir eins og Sauðárkrókur, Siglufjörður, Akureyri --- svo að þær þrjár séu teknar --- yrðu frjálsar. Það liggur líka alveg ljóst fyrir að eins og nú standa sakir er samgrh. ekki heimilt að veita nýjum flugrekstraraðilum sérleyfi eða einkaleyfi til flugs á ákveðna staði. Þetta er hv. þm. jafnkunnugt og mér og þetta er Íslandsflugi jafnkunnugt og mér þannig að ráð af því tagi eru ekki fyrir hendi. Ef opnað yrði fyrir flugleiðina Sauðárkrókur--Reykjavík og hún gefin frjáls þá geri ég ráð fyrir því að Íslandsflug mundi fúst til þess að segja öðrum sínum sérleiðum lausum, ef til slíks kæmi, eins og Siglufjarðarleiðinni og þá væri auðvitað ekki um það að ræða ef einhverjir fengju á þeirri leið sérstakt flugleyfi. Þetta er sem sagt kjarni málsins. Flugleiðir hafa sérleyfi á leiðinni Reykjavík-Sauðárkrókur alveg með sama hætti og Flugleiðir hafa sérleyfi til Húsavíkur og með sama hætti og Flugleiðir hafa leiðina milli Reykjavíkur og Akureyrar og ekki undir 90% eins og nú standa sakir er sú skuldbinding sem forveri minn gaf. Nú er aftur spurningin hvernig fara eigi með hinar smærri leiðir. Ef við horfum til þess að eðlilegt sé að Íslandsflug fái heimild til þess að millilenda á Akureyri eða Sauðárkróki til þess að styrkja sig í sessi er jafnaugljóst að óhjákvæmilegt er að veita Flugfélagi Norðurlands sömu heimildir varðandi Vopnafjörð-- Raufarhöfn--Grímsey. Það hefur ekki komið til þess og raunar er ég skuldbundinn að veita slíkt ekki í sambandi við Akureyri. En á hinn bóginn liggur það fyrir að Íslandsflug fékk heimild til millilendingar á Egilsstöðum til að styrkja flugleiðina til Neskaupstaðar. Ég hef rætt við forsvarsmenn Íslandsflugs. Við munum hittast eftir helgina. Það liggur jafnframt fyrir að það hefur komið upp og hafa verið viðræður milli bæjarstjórnarinnar og Flugfélags Norðurlands og það eru ekki horfur á því að flug til Siglufjarðar leggist niður.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og hún er þörf. Mér er það ljóst eins og sjálfsagt flestum hér inni að hér er um býsna snúið mál að ræða. Það liggur fyrir að tap Flugleiða er á innanlandsfluginu og ég hygg að það sé svo að þeir tapi á nánast öllum leiðum nema þeim fjórum höfuðleiðum sem eru Ísafjörður, Akureyri, Egilsstaðir og Vestmannaeyjar svo að okkur er ljóst að Flugleiðir hljóta að hugsa mjög grannt um það hvernig með þessi mál verður farið. Ég sé það einnig fyrir mér að umræður þurfa að fara fram og verða að fara fram um uppbyggingu flugflotans, hvernig þessum smærri flugleiðum verður þjónað. Það veldur mér áhyggjum að þjónustu hjá þessum sérleyfishöfum við fólk sem á þessum stöðum getur verið hagað á þann hátt að sætanýtingin falli mjög niður. Og það sem verst er að mér sýnist við lestur flugmálaáætlunar og þeirrar áætlunar sem nú er á dagskrá í samgrn. í flugmálum vera orðin sú breyting á að menn séu þegar farnir að taka mark á þessu og miða framkvæmdafé til flugvalla við það hvernig sætanýting hefur fallið vegna þess hve þjónustu hefur hrakað við þessa staði. Það er alvara málsins. Umræður verða að fara fram um sérleyfið og þjónustuþáttinn og samgrn. verður að hafa forustu um að sú umræða fari fram. Og slík umræða má alls ekki einskorðast við eitthvert tveggja manna tal hæstv. samgrh. og forstjóra Flugleiða eða Íslandsflugs. Það er auðvitað algerlega út úr kortinu og það hlýtur að vera skýlaus krafa að þeir verði einnig kallaðir til viðræðu um þessi mál sem þurfa að búa við þjónustu þessara aðila. Það er fólkið á landsbyggðinni. Við hljótum að gera þá kröfu að það fái einnig að setjast að því borði þegar um flugrekstrarleyfin verður samið.

Frú forseti. Ég get ekki annað en verið óánægður með svör hæstv. ráðherra. Hér er um mjög mikilvægt byggðamál að ræða og það er að skapast alveg óviðunandi ástand. Flugleiðir hafa eins og fram hefur komið þjónað Sauðárkróki illa á undanförnum árum og sætanýting þangað hefur dottið niður vegna þess að fólk gerir sér það ekki að góðu að þurfa að taka þennan krók til Húsavíkur. Ég tel að það séu fullkomin efni til þess að afnema einokun Flugleiða á flugi til Sauðárkróks og ég tel að hæstv. samgrh. verði að ganga í málið. Það er hægt að slá tvær flugur í einu höggi. Ég aðhyllist langfrekast fyrsta kostinn af þeim sem Íslandsflug setti fram til úrbóta, þ.e. að heimila þeim að millilenda á Sauðárkróki og taka þar farþega og vörur. Fyrir nokkrum árum síðan var það skipulag innleitt að Íslandsflug fékk að fljúga líka til Vestmannaeyja og ég veit ekki betur en það skipulag hafi gefist vel og sætanýting batnað. Einokun í sjálfu sér er úrelt og það verður að opna þetta og gefa frjálsræði og það ætti að vera metnaðarmál hinum mikla sjálfstæðismanni, hæstv. samgrh., að beita sér fyrir því. Ástandið er sem sagt óviðunandi. Það er ómögulegt að hafa þessar byggðir í gíslingu Flugleiða og ráðherra verður að beita áhrifum sínum til þess að lagfæra þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. frsm. fyrir að hreyfa þessu máli hér. Það liggur fyrir að hæstv. samgrh. hefur heimild til þess að opna flugleiðir upp í 15% og það var 10% um síðustu áramót þannig að hann hefur heimild núna til þess að hafa opnar flugleiðir um 25% af farþegafjölda eða flutningsgetu. Það liggur einnig fyrir og það hefur verið rætt hér einmitt í sambandi við Sauðárkrók og Siglufjörð að þjónustan er ekki nógu góð á Sauðárkróki. Ég get nefnt fleiri dæmi um það og bara úr mínu kjördæmi t.d. Patreksfjörð sem er þjónað jafnvel með millilendingum við Ísafjörð. En aftur á móti á þeim tíma þegar verið var að vinna meira við Patreksfjarðarflugvöll, þá þjónaði Íslandsflug Patreksfirði og fór þá auðvitað miklu fleiri ferðir og jafnframt var miklu meiri sætanýting og farþegafjöldinn jókst held ég um helming við það að Íslandsflug þjónaði þessari leið. Þetta er því líka spurning um hvaða þjónustu á að halda uppi við þessa staði og er það rétt á þessum tímum þegar hæstv. samgrh. og hæstv. ríkisstjórn virðast vera að opna alla skapaða hluti upp á gátt þá skuli vera ríghaldið í þetta einkaleyfi Flugleiða alveg fram að þeim tíma sem það á að falla niður. Það er heimild fyrir því að liðka þetta núna og ég held að hæstv. samgrh. ætti að beita sér fyrir því að gera það og koma þannig til móts við óskir um þá þjónustu sem fólkið er að biðja um.

Hæstv. forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið um innanlandsflugsamgöngur og þeirrar stefnumótunar sem ákveðin var í þeim efnum á sínum tíma og hefur nokkuð komið við sögu í þessari umræðu og reyndar umræðum úti í þjóðfélaginu að undanförnu þá vil ég láta það viðhorf mitt koma fram að ég tel mjög sérkennilegt að hæstv. núv. samgrh. skuli ekki hafa staðið við eða framfylgt þeirri stefnu sem mótuð var um að innleiða í áföngum aukið frjálsræði í flugmálum á Íslandi. Það að snúa málinu þannig á haus að segja að hendur núv. hæstv. ráðherra séu bundnar af ákvörðunum forvera hans eins og mér skilst að hæstv. ráðherra hafi borið við er sérkennilegt þegar sá hinn sami núv. samgrh. nýtir ekki nær heimildir til að innleiða aukna samkeppni á mikilvægustu flugleiðum sem eru fólgnar í þeirri stefnumörkun. En það er eins og kunnugt er ákveðið að taka þessi skref eitt í einu inn í aukið frjálsræði í þessum efnum frá þeirri algeru einkaleyfisbindingu sem þar hafði verið og það var byrjað á Vestmannaeyjum. Menn reyndu að skoða niðurstöðuna af því og hvernig það gæfist. Það gafst vel. Þá var opnað fyrir Húsavík til að prófa minni flugleið og ég tel að það hafi einnig gefist vel. Og það eru engar ástæður til þess, það liggja engar ástæður í reynslunni frá Vestmannaeyjum eða Húsavík að mínu mati sem gera það að verkum að ekki sé til að mynda tímabært að opna upp samkeppni á stórri flugleið eins og Akureyri eins og leyfishafinn, Flugleiðir, hefur mátt ganga út frá að yrði gert. Það er því alveg sérstök vernd sem þarna er verið að veita umfram það sem efni standa til. Ég tel það líka rangt að nota ekki tímann fram til 1997 til að undirbúa frjálsræði sem þá kemur með flugpakka Evrópusambandsins einmitt með því að byrja þessa samkeppni í áföngum á þeim tíma. Og ég tel að það ætti að veita minni flugfélögunum hlutdeild í þessu og undirbúa þar með framtíðina.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans. Það var út af fyrir sig allt rétt sem fram kom í máli hans áðan um stöðu málsins í heild og þá sérstaklega það sem hann sagði að allt áætlunarflug verður frjálst orðið árið 1997. En hér hafa fleiri en ég spurt að því hvort ekki sé nú tímabært að hefja undirbúning að þessari þróun með því að taka einhver skref í þá áttina nú þegar. Árin fram til 1997 eru mjög mikilvæg og ef flug á einstökum flugleiðum er látið drabbast niður á næstu árum þá getur orðið mjög erfitt að ná því aftur upp þegar kemur að árinu 1997. Ég spurði ráðherrann að því hvort ekki yrði um að ræða viðræður við Flugleiðir um þetta mál. Ég heyrði að hann nefndi það og boðaði viðræður við Íslandsflug en ég held að þetta verði að vera miklu víðtækari viðræður og Flugleiðir hljóti að koma inn í þá samningalotu. Og eins og hér var nefnt áðan af hv. 1. þm. Norðurl. v. þá hljóta heimamenn líka að fá að segja sitt um þetta mál. Ég vek á því athygli að í lögum um loftferðir frá 1964, í 2. mgr. 85. gr., er einmitt gert ráð fyrir því að ríkinu sé áskilin heimild til innlausnar á sérleiðum. Það er auðvitað þannig hugsað að ef aðstæður breytast sé það eðlilegt og sjálfsagt og ég hvet ráðherrann eindregið til að taka þetta mál föstum tökum og endurskoða það með opnu og jákvæðu hugarfari.

Hæstv. forseti. Ég er nú svolítið undrandi á því sem hv. þm. sagði síðast um innlausn á sérleyfum og ég hygg að ef rólega yrði farið í það með lögfræðingum þá mundi sú staða sem nú er á Sauðárkróki ekki eiga við í þessum efnum. Ég vil líka segja við hv. þm. Steingrím Sigfússon að það er auðvitað laukrétt að hann markaði ákveðna stefnu í flugmálum en hún er ekki skuldbindandi fyrir mig. En á hinn bóginn veitti hann sérleyfi til Sauðárkróks meðan hann var samgrh. og í því sérleyfi er ekki gert ráð fyrir því að önnur flugfélög geti komist að fluginu á Sauðárkróki þannig að það átti ekki við um það sem hann sagði almennt um Húsavík, Vestmannaeyjar eða Egilsstaði heldur er sérleyfið þvert á móti bundið við Flugleiðir á Sauðárkróki. Ég verð líka að láta í ljósi undrun mína yfir því þegar hv. þm. Páll Pétursson segir að nú sé að skapast óviðunandi ástand á þessum flugleiðum. Ég veit ekki betur en búið sé að leggja bundið slitlag á flugvöllinn á Siglufirði en á undanförnum árum hefur það oft raskað flugi að aurbleyta hefur verið á þeim flugvelli þannig að það er alls ekki að skapast óviðunandi ástand. Þvert á móti hefur öll flugaðstaða batnað. Og hið sama vil ég segja við hv. þm. Stefán Guðmundsson þegar hann er að tala um það að við séum núna að leggja drög að því að flug til Sauðárkróks leggist niður. Þvert á móti er gert ráð fyrir því að leggja bundið slitlag á flugvöllinn á Sauðárkróki svo að það er ómögulegt að segja annað en þetta mál sé rekið af miklu kappi hér í þingsölum. Ég vil að lokum aðeins taka það fram að við erum í viðræðum um þessi mál. Flugleiðir og Íslandsflug hafa verið í viðræðum með Flugfélagi Norðurlands um innanlandsflugið í heild sinni en þær viðræður hafa ekki leitt til neinnar ákveðinnar niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Ég hafði nú satt að segja vænst þess að hæstv. samgrh. gæfi úr þessum ræðustól fyrirheit um það sem ég fór fram á og finnst full sanngirni í að heimamenn, þeir sem þjónustunnar njóta, verði einnig kallaðir til þegar þær umræður fara fram sem ég vænti að samgrh. beiti sér fyrir að verði teknar upp. Hann getur ekki einu sinni fallist á slíkt. Þegar samgrh. kemur hér upp til þess að gorta af framkvæmdum við flugvelli og segir svo að það sé eitt að gera á Sauðárkróki, að lengja flugbrautina. Hvers lags málflutningur er þetta? Ég er með afrit af ummælum formanns flugráðs, sem hann viðhafði í útvarpinu fyrir örfáum dögum, og með leyfi, hæstv. forseti, langar mig til þess að lesa það upp. Formaður flugráðs, Hilmar Baldursson, ágætismaður, segir: ,,Upp á vantar Sauðárkrókur 30 millj. og Húsavík 10 millj.`` Þá er búið að tala um Egilsstaði. Það eru bílastæði og lóð á Húsavík. Bundið slitlag sem verður skorið niður á Sauðárkróki, þ.e. fyrirhugað var að fara í 1.600 metra bundið slitlag á Sauðárkróki. Það verður farið niður í 1.200 metra og ýmsar frágangsframkvæmdir verða skildar eftir og bílastæði og lóð á Sauðárkróksflugvelli verða sömuleiðis skilin eftir. Hvers lags málflutningur er þetta, hæstv. ráðherra? Auðvitað er verið að skera stórlega niður framkvæmdafé til þessa flugvallar og það byggist m.a. á því hversu Sauðárkróki hefur verið illa sinnt. Sætanýting hefur hrapað vegna þess. Hvað halda menn að sú breyting Flugleiða kosti að fljúga mestan part og nánast ætíð síðdegis? Íbúar þessa svæðis eru komnir til Reykjavíkur að kvöldi til þess að reka erindi daginn eftir og fara beinustu leið inn á hótel. Hvað er sá aukakostnaður mikill? Auðvitað rýrnar sætanýtingin við þetta, hæstv. ráðherra, Halldór Blöndal.

Frú forseti. Ég sé ekki betur en hæstv. samgrh. sé nú einu sinni en dottinn í hagsmunagæslu fyrir Flugleiðir. Það er óviðunandi ástand ef áætlunarflug leggst af til Siglufjarðar og þá er byggðarlagið meira og minna einangrað. Það er alveg rétt hjá hæstv. samgrh., það er búið að setja ágætt bundið slitlag á völlinn á Siglufirði og þar hefur verið byggð viðunandi flugstöð og það er ákaflega óskynsamlegt að nýta ekki þessi mannvirki. Það er eiginlega hörmulegt að hugsa til þess ef þessi ágætu samgöngumanvirki verða ekki nýtt bara fyrir þvermóðsku í hæstv. ráðherra. Heimamenn eru einhuga um það eftir því sem ég best veit að óska eftir því að Íslandsflug fái að millilenda á Sauðárkróki, þetta mál er svo einfalt. Það gengur náttúrlega ekki að þrjóskast við með þeim hætti sem hæstv. ráðherra hefur gert.

Virðulegi forseti. Inn í þessar umræður um sérleyfi til Siglufjarðar hafa blandast almennar umræður um framkvæmdir í flugmálum. Ég vil nota tækifærið og geta þess að mér finnst það gersamlega óviðunandi og skökk ráðstöfun eftir það framkvæmdaskeið sem hefur verið í uppbyggingu flugmála undanfarin ár og hófst með flugmálaáætlun á sínum tíma, mörkuðum tekjustofnum, að nú sé tækifærið notað og skorið á framkvæmdir á Norður- og Austurlandi sem eru hálfkaraðar. Ég skil ekki þá ráðstöfun af því að í rauninni vantar herslumuninn í þessum málum til að gera meginflugvelli landsins nokkuð góða. Það hefur verið mikið uppbyggingarskeið í þessum málum þannig að ráðstöfunin, sem birtist á síðustu dögum þingsins í niðurskurði til þessara mála, er algerlega óskiljanleg og ástæðulaus og málinu mundi skipa mjög á veg ef nú yrði haldið áfram og kné látið fylgja kviði í þessum efnum.

Fyrst vill forseti geta þess að hálftími er nú liðinn frá því að þessi umræða hófst og er henni nú lokið.

Hæstv. forseti. Það er mjög sérkennilegt þegar hálftíma umræða er um ákveðið efni eins og í þessu tilviki, flug til Siglufjarðar, að þingmenn skuli standa upp eftir að ráðherra hefur ekki möguleika til andsvara til þess að koma með allt önnur árásarefni og aðfinnsluefni en umræðan snýst um eins og hv. þm. Jón Kristjánsson gerði hér áðan.

Ef hæstv. ráðherra var að finna að fundarstjórn forseta hvað þetta varðar þá er það svo að þessi umræða má standa yfir í hálftíma og forseti getur ekki annað en gefið hv. þm. orðið sem biðja um það áður en sá hálftími er liðinn.

Á 53. fundi 9. des. sl. var tveimur málum, 212. og 213. máli, vísað til 2. umr., þ.e. frv. til stjórnarskipunarlaga og frv. til laga um stjórnlagaþing sem mælt var fyrir sameiginlega af flm., hv. 12. þm. Reykv., Jóhönnu Sigurðardóttur. Vísun málanna til nefndar var frestað þar sem 42. gr. þingskapa mælir svo fyrir um að frumvörpum til laga um breytingar á stjórnarskránni skuli vísa til sérnefndar. Það liggur því fyrir að kjósa sérnefnd um stjórnarskrármál og fer sú kosning nú fram. Fram komu tveir listar með jafnmörgum nöfnum samtals og menn skyldi kjósa. Samkvæmt því lýsti forseti yfir að kosin væru án atkvæðagreiðslu: Geir H. Haarde (A), Páll Pétursson (B), Matthías Bjarnason (A), Halldór Ásgrímsson (B), Guðmundur Árni Stefánsson (A), Sólveig Pétursdóttir (A), Ragnar Arnalds (B), Tómas Ingi Olrich (A), Kristín Einarsdóttir (B). Frv. til stjórnarskipunarlaga, 212. máli, og frv. til laga um stjórnlagaþing, 213. máli, var vísað til ofangreindrar sérnefndar án atkvgr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um listmenntun á háskólastigi. Tilgangur frv. er annars vegar að heimila með lögformlegum hætti að á Íslandi fari fram kennsla í listgreinum á háskólastigi og hins vegar að heimila menntmrh. að gera samning við lögaðila, félög eða stofnanir um að annast þessa menntun að fullnægðum þeim kröfum sem gerðar eru af hálfu menntmrn. til slíkrar menntunar. Með frv. þessu er brotið blað í sögu listmenntunar í landinu en nauðsyn þess að breyta skipulagi listmenntunar hér á landi á langan aðdraganda. Veigamikil þróun hefur átt sér stað í þeim skólum sem menntað hafa nemendur í hinum ýmsu listgreinum. Er svo komið að tilteknir skólar sem skilgreindir eru hér lögum samkvæmt á framhaldsskólastigi mennta nemendur sína til jafns við það sem háskólar gera með öðrum þjóðum. Það hefur haft alvarlegt misrétti í för með sér, bæði fyrir nemendur og kennara. Í mjög mörgum tilvikum hafa nemendur, sem farið hafa til framhaldsnáms erlendis, fengið nám sitt metið sem háskólamenntun en í öðrum tilvikum ekki. Það er í þeim löndum þar sem einungis er litið svo á að námið sé á framhaldsskólastigi í samræmi við skilgreiningu hér á landi. Þá hefur staða listaskólanna bitnað harkalega á kennurum þeirra. Vegna þess að listaskólarnir eru skilgreindir á framhaldsskólastigi samkvæmt lögum falla þeir undir lög um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum grunnskólakennara, framhaldsskólakennara og skólastjóra, nr. 48/1986. Því hafa margir okkar færustu listamanna og sérfræðinga í listum mátt una við að geta ekki notað starfsheitið kennarar og hafa ekki fengið fastráðningu við þessar stofnanir sem slíkir þar sem menntun þeirra er ekki í samræmi við kröfur sem gerðar eru til kennara í grunnskóla og framhaldsskóla. Þá hefur það mjög torveldað samskipti þeirra við sambærilegar stofnanir á erlendum vettvangi. Við slíkt verður ekki unað lengur. Losa þarf listaskólana úr þeirri úlfakreppu sem þeir eru komnir í. Frv. nýtur eindregis stuðnings Bandalags ísl. listamanna, skólastjóra viðkomandi listaskóla og nemenda þeirra. Þannig hefur stjórn Bandalags ísl. listamanna lýst yfir ánægju sinni með það samstarf sem verið hefur með ráðuneytinu um fyrirhugaðan listaskóla og lýst yfir þeirri von að frv. hljóti afgreiðslu á yfirstandandi þingi. Eins og fram hefur komið er þörf fyrir lagalega heimild til að hefja kennslu í listgreinum á háskólastigi hér á landi því löngu orðin brýn þar sem inntökuskilyrði og námskröfur æðra listnáms á Íslandi eru sambærilegar því sem gerist um annað háskólanám í landinu og við æðri menntastofnanir í fjölmörgum löndum sem Íslendingar hafa náin samskipti við og víða erlendis er nám á efstu stigum frá íslenskum listaskólum viðurkennt að fullu sem háskólanám. Staða listaskólanna hefur haft ýmsa erfiðleika í för með sér sem erfitt er að leysa á grundvelli gildandi laga. Í þessu sambandi er vert að vekja athygli á því að lögin um Myndlista- og handíðaskólann eru frá árinu 1965 eða 29 ára gömul. Það hefur margt breyst í menntamálum íslensku þjóðarinnar á þeim tíma. Á undanförnum árum hafa ítrekaðar tilraunir verið gerðar til að heimila kennslu í listgreinum á háskólastigi en þær hafa allar misheppnast. Ég ætla ekki að rekja alla þá sögu hér en vil þó nefna nokkra þætti. Árið 1984 var lagt fram á Alþingi frumvarp til laga um Myndlistaháskóla Íslands en það varð ekki útrætt. Nefnd, sem skipuð var árið 1987, skilaði tillögum að frumvarpi til laga um Leiklistarháskóla Íslands en frumvarp var ekki lagt fram. Árið 1988 skilaði nefnd drögum að frv. um myndlistaháskóla en það var ekki heldur lagt fram. Frv. til laga um tónlistarháskóla Íslands var lagt fram á Alþingi 1988 en varð ekki útrætt. Nefnd, sem skipuð var árið 1988, var falið að undirbúa frv. til laga um Listaháskóla Íslands með hliðsjón af tillögum sem lágu fyrir um listnám á háskólastigi og getið er hér á undan. Nefndin var skipuð þremur fyrrverandi menntamálaráðherrum og samdi hún frumvarp sem fól í sér sameiningu þriggja listaskóla í einn listaháskóla. Nefndin skilaði drögum að frv. til menntmrn. og þetta frv. var prentað sem handrit og sent ýmsum aðilum til umsagnar. Að umsögnum fengnum voru tillögur nefndarinnar endurskoðaðar í ráðuneytinu og í endurskoðaðri mynd sendar þingmönnum til kynningar. Þessi drög að frumvarpi fengu góðar viðtökur en aðalfarartálmi fyrir framgangi málsins á þingi var fyrirsjáanlegur umtalsverður útgjaldaauki fyrir ríkissjóð. Í apríl 1991 var skipuð nefnd til að undirbúa framkvæmd listgreina- og listfræðakennslu á háskólastigi. Skilaði nefndin ítarlegri skýrslu í janúar 1992 sem m.a. fól í sér skilgreiningu á háskólamenntun í listum; lýsingu á núverandi námsframboði í listgreinum, mat á listnámi og tillögur um að stofnaður yrði sérstakur listaháskóli sem yrði sjálfstæð kennslu- og rannsóknastofnun innan vébanda Háskóla Íslands, með sérstakri stjórn og eigin rektor. Skýrsla þessi var send Háskóla Íslands til umsagnar. Af hálfu háskólaráðs var tillögu nefndarinnar um tengsl Listaháskóla Íslands og Háskóla Íslands hafnað. Meginástæða þess að enn hefur ekki verið sett löggjöf um listmenntun á háskólastigi hér á landi er sú að fyrirsjáanlega hefði slík breyting eftir hefðbundnum leiðum haft í för með sér umtalsverðan útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Vegna þess öngstrætis sem málið var komið í ákvað ég í nóvember 1992 að skipa nefnd til að gera tillögur um skipulag og rekstrarform stofnunar er veitti æðri menntun í listum. Var nefndinni m.a. falið að kanna kosti þess og galla að mynduð yrði sjálfseignarstofnun til að annast menntun í listum á háskólastigi. Nefndin var þannig skipuð: Björn Bjarnason alþingismaður, formaður, Bjarni Daníelsson skólastjóri, Margrét Theódórsdóttir skólastjóri, Jón Nordal tónskáld, Gunnar Eyjólfsson leikari og Snævar Guðmundsson viðskiptafræðingur. Með nefndinni starfaði Þórunn J. Hafstein, deildarstjóri í menntmrn. Nefndin skilaði tillögum sínum til ráðuneytisins með skýrslu í maí 1993. Í ljósi upplýsinga sem nefndin aflaði sér um þróun listmenntunar í nágrannalöndunum, einkum í Danmörku, Svíþjóð og Hollandi, svo og þeirri reynslu sem fengist hefur við Verslunarskóla Íslands og Samvinnuskólann á Bifröst kannaði hún sérstaklega kosti þess og galla að æðri menntastofnun á sviði listmennta yrði rekin sem sjálfseignarstofnun. Var nefndin einhuga um að slíkt rekstrarform mundi henta til þess að ná eftirtöldum markmiðum: Að veita aukið sjálfstæði í kennslu, stjórnun og rekstri, að auka gæði, hagkvæmni og skilvirkni í rekstri stofnunarinnar, að í rekstri stofnunarinnar fari saman ábyrgð og ákvörðunarvald stjórnenda, að stofnunin hafi frjálsar hendur við þróun listmenntunar og nýtingu hinna bestu starfskrafta á því sviði, að stofnunin fái svigrúm til þess að halda eftir eigin tekjum, styrkjum og óráðstöfuðum fjárveitingum til uppbyggingar, hagræðingar og þróunar á eigin starfsemi, að hvetja til virkrar þátttöku einstaklinga og fyrirtækja í starfsemi stofnunarinnar. Frv. það sem hér er lagt fram byggir í meginatriðum á tillögum nefndarinnar frá því í maí 1993. Í 1. gr. frv. er almennt ákvæði um heimild til menntmrh. að gera samning við lögaðila, félög eða stofnanir um að annast menntun á háskólastigi í listum, menntun sem fram fari á vegum sjálfstæðrar stofnunar. Tilefni lagasetningar er fyrirhuguð stofnun Listaháskóla Íslands sem sjálfseignarstofnunar og við það miðað að sá skóli annist þessa menntun. Ákvæðið getur hins vegar átt við í öðrum tilfellum, t.d. kemur til greina að fela öðrum listaskólum með samningi ákveðin verkefni á þessu sviði, einum eða í samstarfi við Listaháskóla Íslands. Í 2. gr. eru ákvæði um að við gerð samninga milli menntmrn. og Listaháskóla Íslands eða annarra lögaðila verði kveðið á um fjölda nemenda í hverri listgrein og kostnað við menntun þeirra miðað við skilgreindar námskröfur. Kostnaður verði miðaður við skilgreint verksvið stofnunar sem annast háskólamenntun í listum. Væntanlega verður námi í hverri listgrein skipt í skilgreinda áfanga sem verða lagðir til grundvallar við kostnaðarútreikninga og samið um kostnað áfanga hvers nemanda í hverri listgrein. Samningur, sem þannig er gerður, getur stuðlað að faglegu og fjárhagslegu sjálfstæði einstakra deilda Listaháskólans. Gerð samninga af þessu tagi er ekki nýlunda í íslenska menntakerfinu. Vísa má til reynslu af samningum ráðuneytis við Verslunarskóla Íslands og Samvinnuháskólann á Bifröst. Í greininni er einnig tekið fram að fyrir lok fyrsta samningstímabils skulu óháðir sérfræðingar fengnir til að gera úttekt á starfsemi viðkomandi stofnunar í heild og að skýrsla um niðurstöður útektarinnar skuli lögð fyrir Alþingi. Í 3. gr. eru ákvæði um að verði heimild í 1. gr. nýtt muni Listaháskóli Íslands líka taka að sér samkvæmt samningi menntun þeirra nemenda er við upphaf samningstímabilsins stunda nám í Leiklistarskóla Íslands, í sérdeildum Myndlista- og handíðaskóla Íslands og í ákveðnum deildum Tónlistarskólans í Reykjavík. Samkvæmt þessu ákvæði frestast framkvæmd laga um Leiklistarskóla Íslands og Myndlista- og handíðaskóla Íslands þannig að hægt verður að veita það fjármagn sem annars yrði varið til reksturs nefndra skóla til greiðslu á umsömdum kostnaði við rekstur Listaháskóla Íslands. Frv. fylgja fjögur skjöl. Í fyrsta lagi umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. um kostnað. Þar er m.a. bent á að samþykkt frv. feli ekki í sér neinar kostnaðarskuldbindingar fyrir ríkissjóð. Löggjafinn muni fjalla um málið á ný áður en til þess kemur, sbr. ákvæði í 2. gr. þar sem kveðið er á um að fjárframlög úr ríkissjóði skuli háð fjárveitingu í fjárlögum. Fyrr geti samningur um að veita háskólamenntun í listum á háskólastigi ekki tekið gildi. Fjmrn. bendir einnig á að fjármunir ríkissjóðs ættu að nýtast betur þegar gerður er sérstakur rekstrarsamningur milli stjórnvalda og ríkissjóðs og einhver hagræðing ætti að nást með því að fela einum aðila að annast tiltekna menntun í stað þriggja eins og nú er. Á móti kemur að með því að færa kennsluna á háskólastig er líklegt að kostnaður á hvern nemanda aukist. Í öðru lagi fylgja drög að skipulagsskrá fyrir Listaháskóla Íslands sem voru upphaflega samin af listaháskólanefnd sem skilaði tillögum sínum í maí 1993. Þessi drög voru síðan endurskoðuð í samráði við fulltrúa úr stjórn Bandalags íslenskra listamanna og athugasemdum bætt við þau til frekari skýringa. Í drögunum er hlutverk væntanlegs listaháskóla skilgreint, fjallað um stjórn hans, skipulag og rekstur. Samkvæmt hugmyndunum að baki skipulagsskránni er ein meginhugmyndin varðandi stofnun og uppbyggingu listaháskóla sem sjálfseignarstofnunar að hann skuli vera í eigu almenningsfélags. Lagt er til að stofnað verði félag áhugafólks um rekstur og viðgang skólans og skuli það hafa meiri hluta í stjórn. Sérstakar samþykktir munu gilda fyrir félagið og virðist eðlilegt að Bandalag íslenskra listamanna hafi forgöngu um stofnun þess. Í drögum að skipulagsskrá er gert ráð fyrir að skólinn geri samninga við menntamálaráðuneyti og Reykjavíkurborg um greiðslu rekstrarkostnaðar. Einnig er í skipuriti yfir Listaháskóla Íslands gert ráð fyrir að þrír aðilar, menntmrn., Reykjavíkurborg og Félag um Listaháskóla Íslands, standi að stofnun sjálfseignarstofnunar um rekstur listaháskólans og tilnefni þeir fulltrúa í stjórn. Ég tek skýrt fram að ekki hefur verið samið um aðild Reykjavíkurborgar að væntanlegum listaháskóla. Frv. það sem hér er flutt hefur verið kynnt borgarstjóra og einnig fyrrv. borgarstjóra en á vegum borgarinnar mun ekki hafa verið tekin afstaða til málsins. Í drögum að skipulagsskrá er gert ráð fyrir að Listaháskóli Íslands fái til afnota húsnæðið að Laugarnesvegi 91. Húsið afhendist fullbúið til fyrirhugaðra nota. Húsaleiga, sem greiðist í ríkissjóð, taki mið af húsaleigu sem ákveðin er af Fasteignum ríkissjóðs fyrir sambærilegt húsnæði. Fullbúin aðstaða í Listaháskólahúsinu í Laugarnesi er ein meginforsenda þess að Listaháskóli Íslands geti starfað á raunhæfan og hagkvæman hátt. Ákvæði um húsaleigu er í samræmi við það sem gildir um ríkisstofnanir í eigin húsnæði. Gert er ráð fyrir að húsaleigugreiðslur renni til viðhalds fasteignarinnar sjálfrar. Ég tek fram að enn er mikið verk óunnið áður en húsið við Laugarnesveg getur talist tilbúið til notkunar og framkvæmdir við frágang hússins eru vitanlega háðar fjárveitingum í fjárlögum. Í þriðja lagi eru drög að samþykktum fyrir félag um Listaháskóla Íslands lögð fram með frv. Það verður vitanlega á valdi félagsmanna í Félagi um Listaháskóla að semja endanlega og samþykkja reglur fyrir félagið. Drögin eru einungis sett fram sem sýnishorn af hugsanlegum samþykktum fyrir slíkt félag. Í fjórða lagi er svo rekstraráætlun Listaháskóla Íslands 1995 borin saman við núverandi rekstrarkostnað listaskólanna 1994. Í þessari áætlun eru vitanlega margir óvissuþættir og erfitt að áætla kostnað við rekstur þegar ekki hefur verið stofnað félag um reksturinn eða samið um hann. Hæstv. forseti. Að lokum vek ég athygli á því að þegar skýrsla listaháskólanefndar kom út 1993 voru tillögur hennar kynntar og í febrúar 1994 gekkst Bandalag ísl. listamanna fyrir mjög fjölmennri ráðstefnu um listaháskólamálið. Í framhaldi af ráðstefnunni voru drög að skipulagsskrá fyrir sjálfseignarstofnun um listaháskóla endurskoðuð í menntmrn. í samvinnu við stjórn Bandalags ísl. listamanna og bætt við þau athugasemdum til frekari glöggvunar. Bandalag ísl. listamanna hefur sýnt máli þessu mikinn áhuga og stuðning sem ég þakka alveg sérstaklega fyrir. Einnig hafa skólastjórar listaskólanna og nemendur þeirra hvatt mjög til þess að frumvarp þetta næði fram að ganga. Frv. felur í sér heimildarákvæði og vissulega eru margir þættir óljósir hvað framkvæmdina varðar. En við getum ekki staðið aðgerðalaus og horft á listaskólana nánast veslast upp á grundvelli úreltra laga á meðan listmenntun annarra þjóða tekur stórstígum framförum. Hæstv. forseti. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. menntmn.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að segja að mér finnst frv. vera eins og gullmoli innan um allar tölurnar sem við erum að fjalla um þessa dagana, bæði í fjárlögum, fjáraukalögum og öðrum slíkum málum því hér er um gott mál að ræða að mínu mati og ég þakka hæstv. menntmrn. fyrir að koma með það fram. Aldrei þessu vant get ég glatt hann með því að ég var nánast sammála öllu sem hann sagði og finnst mér vera orðið nokkuð langt síðan svo hefur verið. En það er, eins og kom fram í máli hans, mikið atriði að breyta menntun á listsviði hér á landi og sú umræða hefur verið lengi í gangi. Ég fagna því sérstaklega núna að á síðustu stigum hefur þetta mál verið unnið í samvinnu við Bandalag íslenskra listamanna sem var skortur á á fyrri stigum undirbúningsins. Það hefur kannski nokkuð með það að gera að nú er málið komið í þann búning að mér sýnist að það sé orðið gott. En auðvitað þarf að vinna það í hv. menntmn. og leita umsagna og eflaust er þar eitthvað sem má bæta enn. Eins og kom fram eru lög um Myndlista- og handíðaskólann gömul og á þeim þurfti að taka og er sérstaklega ánægjulegt að það skuli vera gert einmitt í þessu formi. En ég geri mér líka vel grein fyrir því, hæstv. forseti, að björninn er ekki unninn þó svo þetta frv. komi fram og verði samþykkt sem lög vegna þess að eins og kom fram í máli hæstv. menntmrh. eru fjárveitingar háðar samþykktum fjárlaga hverju sinni. Eins þarf að leggja mikið fjármagn í húsið sem er við Laugarnesveg og er hugsað fyrir þessa starfsemi. Þó húsin í menningarlífinu skipti ekki öllu máli skipta þau að sjálfsögðu miklu máli og þessi starfsemi þarf að fara fram undir þeim kringumstæðum að húsnæðismál séu í lagi. Ég leyfi mér til þess að vera örlítið kvikindisleg að nefna Þjóðarbókhlöðuna í þessu sambandi. Þar höfum við glæsilegt hús sem tekið var í notkun 1. des. en því miður eins og fjárlagafrv. lítur út í dag virðist þar ekki vera séð fyrir fjárveitingu til þeirrar stofnunar þannig að starfsemin geti farið fram með sóma. Þetta nefni ég í tengslum við þetta mál bara til þess að minna á að björninn er ekki alltaf unninn þó samþykkt séu lög frá Alþingi því það þarf fjárveitingar til rekstrar til að starfsemi geti farið fram með sóma. Það er aftur önnur ákvörðun sem er fyrst og fremst háð vilja ríkisstjórnar hverju sinni þótt það sé formlega séð hv. Alþingi sem samþykkir fjárlög. Ég lýsi ánægju með að málið hefur breyst nokkuð frá því skilagrein var dreift á síðasta ári. Mér fannst hún vera gölluð og gerði það að umtalsefni á hv. Alþingi og vildi hæstv. menntmrh. þá ekki viðurkenna að eitthvað hefði verið að en hann hefur greinilega tekið mið af því sem þar fór fram vegna þess að málið hefur breyst nokkuð. Mér finnst í sambandi við ráðningu rektors --- kannski er ég ekki búin að lesa málið nægilega vel en mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að því --- mér sýnist eins og það sé reiknað með í skipulagsskránni að það eigi að starfa dómnefnd varðandi stöður deildarforseta og finnst mér það mjög gott. En mér hefði fundist að það hefði átt að vera líka varðandi ráðningu rektors. Stjórnin kemur til með að ráða rektor eins og þetta lítur út hér. Ég vil spyrja hæstv. menntmrh. hvort það er svo að ekki sé hugmyndin að ráðning rektors fari fyrir umsögn dómnefndar. Ég held að það hefði verið rétt. Að öðru leyti, hæstv. forseti, tel ég ekki ástæðu til að vera með málalengingar um þetta ágæta mál og tel að það verði unnið að því eins og lög gera ráð fyrir af hv. menntmn.

Hæstv. forseti. Ég lýsi ánægju minni með að þetta frv. skuli fram komið. Ég held að það sé góður áfangi í menningar- og listalífi landsins. Það er hins vegar alveg rétt sem hæstv. ráðherra minntist á að það eru óneitanlega margir lausir endar í þessu frv. Persónulega hef ég ekkert á móti því að hér sé um sjálfseignarstofnun að ræða og tel að það sé mikilvægt að slík stofnun hafi sjálfstæði á allan hátt. En það eru örfá atriði sem ég held að hv. nefnd sem fær málið til meðferðar verði að skoða ofurlítið betur. Ég vil t.d. nefna hlutdeild Reykjavíkurborgar í kostnaði við stofnunina. Vissulega tók hæstv. ráðherra fram að það mál væri óuppgert við Reykjavíkurborg en ég bendi á að við búum í fleiri bæjarfélögum á suðvesturhorninu en í Reykjavík. Það segir sig sjálft að Seltjarnarnes, Garðabær og Hafnafjörður hlytu auðvitað að koma þarna til leiks líka, jafnvel Akureyri og önnur stærri bæjarfélög í landinu þar sem að sjálfsögðu yrði um að ræða skóla sem sinnti kennslu í listgreinunum á landsvísu. Þetta held ég að verði að hnýta betri hnútum svo ekki komi upp ágreiningur síðar meir. Ég hlýt að lýsa undrun minni að lesa það í greinargerð að Háskóli Íslands skuli hafa alfarið hafnað allri þátttöku í þessu skólahaldi. Það sýnir satt að segja á svolítið kaldranalegan hátt það viðhorf sem hefur færst í aukana í Háskóla Íslands að meta nám í svokölluðum hagnýtum greinum meira en í humaniora sem einu sinni þótti undirstaða háskólamenntunar. En það verður að vera þeirra vandi og það er ánægjulegt að til skuli vera fólk í þessu landi sem skilur eðli sannrar menntunar. Með þessu frv. fylgja góð gögn og er það satt að segja ekki allt of venjulegt. Það er ánægjulegt að fá m.a. drög að skipulagsskrá fyrir Listaháskóla Íslands. Þar hnýt ég um í annarri grein orðalag sem greinilega er nú tekið upp úr, hygg ég, plöggum Háskóla Íslands. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Listaháskóli Íslands er miðstöð æðri mennta á sviði tónlistar, myndlistar, leiklistar og annarra listgreina sem uppfylla kröfur sem gerðar eru til kennslu og rannsókna á háskólastigi.`` Ég held að þessa setningu þyrfti aðeins að endurskoða. Ég geri ráð fyrir að hlutverk skólans yrði kannski ekki að uppfylla kröfur um rannsóknir á þessum efnum. Auðvitað yrði það starf unnið líka en ég hygg nú að listaháskóli hljóti að vera byggður dálítið öðruvísi upp. En þetta eru atriði sem má ræða seinna. Aðalatriðið er að það er loksins einhver gangur í þessu máli og skilningur á því að við þurfum að efla listkennslu í landinu. Það er talað um tónlist, myndlist og leiklist og vissulega talað um aðrar listgreinar. Ég vil biðja menn einnig um að muna eftir að fleiri listgreinar eru til. Þar vil ég minna á kornabarnið okkar, danslistina, sem við höfum ekki búið góð skilyrði gegnum árin og ýmislegt fleira. Ég held líka að við eigum að huga að kynningu á íslenskri list. Ég minni á frv. sem við höfum flutt hér og fyrsti flm. er hv. 9. þm. Reykv., Svavar Gestsson, um að skipulega verði unnið að kynningu á íslenskri list erlendis. Ég held að við eigum að horfast í augu við að við eigum hóp af góðum listamönnum sem við eigum að búa öll hin bestu skilyrði og að sjálfsögðu gera okkur gildandi meðal annarra þjóða, við höfum alveg efni til þess. Ég tek undir með hv. 3. þm. Norðurl. e. að auðvitað er ekki nóg að samþykkja lög ef ekki fylgir hugur máli og fjárln. hins háa Alþingis stendur síðan ekki vörð um þessa stofnun og leggur henni fjármagn því vissulega þarf fjármagn til, því megum við ekki gleyma. Ég sæi heldur ekkert athugavert við það að leitað yrði til félagasamtaka og einstaklinga í þjóðfélaginu. Ég vil minna á samtök launamanna, verkalýðshreyfinguna, hún væri rétt til að koma inn í þessa stofnun og leggja henni nokkurt fé. Víðar mætti leita fanga, t.d. í stórum fyrirtækjum sem hafa einkaleyfi, svo ekki sé meira sagt, á ýmsum þáttum samfélagsins. Nægir að minna á samgöngumálin sem hér voru til umræðu í morgun, og margt fleira. En aðalatriðið er auðvitað að hér sé vandað vel til, ráðið fólk sem við treystum og getur byggt upp þessa stofnun sem er mikið fagnaðarefni að fá og síðan að hið háa Alþingi tryggi að reksturinn megi blómgast og dafna öllum til farsældar og heilla. Ég vona að málinu fylgi ekki áralangt sleifarlag eins og við létum viðgangast varðandi Landsbókasafn. Það er ánægjulegt að sjá fyrir endann á byggingu þess og við í hv. fjárln. munum reyna að sjá til þess að sá rekstur verði með sóma. Ég vil því upplýsa hv. 3. þm. Norðurl. e. að áhyggjur hennar af rekstrarfé til stofnunarinnar eru óþarfar og hún getur verið áhyggjulaus. Ég held að fjárln. sé einhuga í því að sá rekstur fari fram með þeim sóma sem stofnuninni hæfir. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja þetta frv. fram. Ég vona að það fái vandaða meðferð í hv. menntmn. og lýsi því yfir, hæstv. forseti, að það koma þau augnablik að það er svolítið gaman að taka þátt í rekstri þjóðfélagsins.

Virðulegur forseti. Ég tel að hér sé hreyft miklu máli og þýðingarmiklu. Ég vissi ekki alveg af því að þessi umræða væri akkúrat núna þannig að því miður hef ég ekki kost á því að taka þátt í henni ítarlega eins og ég vildi vegna þess að ég þarf að sinna öðrum þingskyldum eftir fáeinar mínútur en á kost á því að ræða þetta mál í hv. menntmn. og tel það út af fyrir sig þar með tryggt að ég geti komið að málinu með einhverjum hætti og mínum sjónarmiðum að. Það eru nokkur meginatriði sem ég tel að við þurfum að taka fyrir og nokkrar spurningar sem við þurfum að leggja fyrir okkur í tengslum við mál af því tagi sem hér liggur fyrir. Í fyrsta lagi: Hver er fagleg staða þessarar stofnunar miðað við aðra háskóla? Það er spurning sem við hljótum að spyrja okkur númer eitt, bæði að því er varðar kennslukrafta, forustu þessarar stofnunar og annað faglegt umhverfi í heild. Ég held að það sé mjög mikið mál að myndarlega sé að því staðið þannig að hér sé um að ræða og verði um að ræða, traustan, virtan alvöruháskóla á listasviði. Það er mjög mikilvægt að menn leggi af stað með metnaðarfullar kröfur í þessum efnum þannig að það sé algerlega tryggt að það verði undir engum kringumstæðum hægt að líta á þessa stofnun sem annars flokks stofnun af neinu tagi. Hún þarf helst að vera myndug háskólastofnun sem nýtur viðurkenningar svo að segja hvar sem er frá fyrsta degi sinnar tilveru. Þess vegna er auðvitað mjög mikilvægt að stofnunin hafi skipulega samvinnu við Háskóla Íslands. Auðvitað er ekki hægt að láta háskólann komast upp með að neita því eins og virðist vera gert hér í þessum pappírum og afgreitt í hálfri setningu í greinargerð. Háskóli Íslands getur auðvitað ekki neitað þátttöku í þessu máli, hann verður að koma að því. Menntmrh. á að sjá til þess og aðrar háskólastofnanir á Íslandi og aðrar stofnanir á Íslandi eins og Kennaraháskóli Íslands þurfa auðvitað að eiga góða samvinnu við þessa stofnun vegna þess að hún hlýtur líka að verða þátttakandi í því að mennta listgreinakennara í landinu með einhverjum skipulegum hætti. Þess vegna hlýtur Kennaraháskólinn líka að koma inn í þessa mynd ef skynsamlega er á hlutunum haldið. Ég tel því ekki hægt að slá því föstu að háskólinn komi hér hvergi nærri heldur eigi þvert á móti að slá því föstu að við ætlumst til þess af hæstv. menntmrh. að hann tryggi það að Háskóli Íslands og Kennaraháskólinn komi nærri þessari stofnun með skipulegu samstarfi, helst strax frá fyrsta degi. Ég minni á það að í minni menntamálaráðherratíð lét ég gera slíkan samning milli Háskóla Íslands og listaskólanna. Það var samningur sem skipti mjög miklu máli og hefur hjálpað til við að þróa þetta mál áfram og ég minni á það sem sjálfsagt flestir vita að í rauninni fer hér þegar fram listnám á háskólastigi í landi okkar sem ótrúlega fáir virðast gera sér grein fyrir. Hér er því að nokkru leyti um það að ræða með þessu frv. að menn eru að staðfesta veruleika sem hefur verið til um alllangt skeið en menn hafa ekki fengist til að horfa á í samhengi. Í öðru lagi hljóta menn svo að spyrja í þessari umræðu um kostnað og m.a. um aðild annarra aðila eins og Reykjavíkurborgar. Reykjavíkurborg er sérstaklega nefnd vegna þess að hún hefur átt aðild að Myndlista-og handíðaskólanum og fleiri listaskólum í landinu og auðvitað á að tryggja það að hún hafi það áfram. En það er líka rétt sem hv. 14. þm. Reykv. sagði áðan að önnur sveitarfélög eiga að koma hér til ef kostur er á því. Í því sambandi nefni ég kannski sérstaklega Myndlistarskólann á Akureyri, að ég held að eigi að hafa það í huga með hvaða hætti er hægt að styrkja hann og efla án þess að ég sé að segja og ég tek það sérstaklega fram, ég er ekki með þessu að segja að öll listmenntun í landinu eigi undir öllum kringumstæðum að vera það sem kallað er á háskólastigi. Ég held að menn þurfi að gera mjög glöggan greinarmun á þeirri listmenntun sem er á háskólastigi annars vegar og annarri listmenntun af margvíslegu tagi sem einnig er mikilvæg hins vegar. Í tengslum við þetta þurfa menn síðan að horfa á kostnaðinn í heild og þar á meðal skólagjöldin. Ég sé ekki betur en að það sé reiknað með mjög háum skólagjöldum í þessum áætlunum. Það er gert ráð fyrir því að skólagjöld í þessari áætlun, í fskj. 4 á bls. 13 í frv., séu talsvert há og ég held að það sé mál sem þarf líka að skoða, það verði að setja þak á skólagjöldin og ég tel að það þak sem gert er ráð fyrir í textanum sé ekki nægilega skýrt þannig að það sé hætta á því að hérna verði nemendum gert að greiða hærri skólagjöld en í öðru háskólanámi á Íslandi og þar með yrði þetta háskólanám ekki sambærilegt við annað háskólanám. Þar með væri þeim sem stunda listnám á háskólastigi gert að búa við aðrar aðstæður og önnur kjör en öðrum háskólanemum í þessu landi og það teldi ég óviðunandi. Þar með teldi ég að það væri verið að gefa það í skyn að hér væri um að ræða einhvern annan flokk af háskóla en við erum með að öðru leyti í landinu. Ég vil síðan segja í sambandi við hitt atriðið sem er spurningin um sjálfseignarstofnun að ég tel það út af fyrir sig alveg geta komið til greina, ég útiloka það ekki neitt að það verði sett upp slík stofnun enda verði hún í góðum tengslum við íslenska skólasamfélagið að öðru leyti. Þessi stofnun getur ekki verið eyland heldur verður hún að vera í tengslum við íslenska skólasamfélagið að öðru leyti en mín vegna má þetta heita sjálfseignarstofnun ef menn telja það eitthvað betra og það getur haft vissa kosti í för með sér. Það er ekki hægt að neita því. Þannig að ég held að það eigi að skoða það en um leið eigi að gera mjög strangar, faglegar kröfur til þeirra sem þarna eru starfsmenn, bæði kennara og annarra forstöðumanna. Ég legg sem sagt á það áherslu að þetta þarf að vera myndarleg háskólastofnun strax frá byrjun með mikinn faglegan metnað. Ég tek eftir því að það er gert ráð fyrir því að þessi stofnun fái til afnota húsnæðið að Laugarnesvegi 91 sem keypt var fyrir nokkrum árum og hefur verið notað nokkuð, þó í litlu sé í seinni tíð, en þarf auðvitað að búa áfram þannig að það geti verið umgjörð um þessa starfsemi. Ég tel að fáir staðir séu í raun og veru hentugri til þessarar starfsemi þarna í grennd við Laugarnestangann í nágrenni við Listasafn Sigurjóns Ólafssonar og alls konar möguleika á Laugarnestanganum þannig að ég held að í Reykjavík sé varla hægt að hugsa sér betri stað fyrir þessa stofnun í framtíðinni. Ég held því að hér sé hreyft prýðilegu máli, ég tel hins vegar að það sé sjálfsagður hlutur að fara vel yfir málið í hv. menntmn. og eins og ég sagði áðan þá mun ég taka þátt í því sem nefndarmaður þar en vildi koma þessum almennu athugasemdum við frv. á framfæri þó að út af fyrir sig mætti hafa uppi ýmsar pólitískar athugasemdir eins og þær að það er auðvitað dálítið athyglisvert að ríkisstjórn sem opnar Þjóðarbókhlöðuna og á ekki peninga til að reka hana nema fram í september á næsta ári, að því er starfsliðið segir, það talar um að það þurfi að loka Þjóðarbókhlöðunni í september ár hvert miðað við þau fjárlög sem nú er gert ráð fyrir. Ég ætla ekki að fara að skattyrðast um það mál á þessu stigi en segi bara að peningar eru afl þeirra hluta sem gera skal, líka í menningarmálum. Það verður ekkert fram hjá því horft, það er veruleiki sem menn verða að viðurkenna. Líka í frv. um listmenntun á háskólastigi en ekki bara í fjárlagafrv.

Hæstv. forseti. Ég hafði þá ánægju að vera formaður í þeirri nefnd sem lagði drögin að þessu frv. sem hér liggur fyrir og vil þakka fyrir þær undirtektir sem málið hefur fengið í þessum umræðum og tel mjög brýnt að það nái fram að ganga á þessu þingi þannig að það góða samstarf sem tókst innan nefndarinnar og síðan eftir að nefndin skilaði áliti sínu á vettvangi listamanna skili þeim árangri að þetta komist í höfn áður en þingi lýkur á þessum vetri. Mér heyrist á undirtektum þingmanna að miklar líkur séu á að það takist. Varðandi þær athugasemdir sem hér hafa komið fram, sérstaklega hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. 9. þm. Reykv., þá finnst mér þær taka nokkurt mið af því að hann hafi ekki kynnt sér málið til hlítar, sérstaklega þegar hann heldur að við getum með fyrirmælum frá Alþingi gefið þessari stofnun fyrirmæli um það hvernig hún hagar sinni starfsemi eða samskiptum við aðrar skólastofnanir í landinu. Eins og frá þessu máli er gengið hér er gert ráð fyrir því að stofnunin sé sjálfstæð og fari sínu fram við þróun sína og mótun á kennslu og starfsemi en lúti ekki fyrirmælum opinberra aðila að öðru leyti en snýr að gæðamati og eftirliti með því að kennslan sem veitt er standist þær kröfur sem menn setja sér og gert er ráð fyrir í þeim samningi sem ætlunin er að gera á milli ríkisvaldsins og skólans eins og menn geta kynnt sér í þessum gögnum sem fyrir okkur liggja. Það er sérstaklega ánægjulegt finnst mér með hliðsjón af því starfi sem unnið hefur verið eftir að nefndin skilaði áliti sínu, en í nefndinni var algjör einhugur um það skipulag sem hér er um rætt, hve mikil samstaða hefur tekist um málið á vettvangi listamannanna sjálfra og innan listaskólanna og hve mikill áhugi hefur komið fram á því að hrinda málinu í framkvæmd. Þegar við vorum að ganga frá þessum tillögum þá lögðum við til að stofnað verði sérstakt félag um listaháskólann sem verði hans bakhjarl, bæði rekstrarlegur bakhjarl og einnig menningarlegur bakhjarl og allt sem lýtur að starfsemi skólans. Við höfðum ekki uppi fastmótaðar tillögur um það hvaða aðilar það yrðu í þjóðfélaginu sem beittu sér fyrir stofnun slíks félags en eins og fram kemur í grg. þá hefur Bandalag ísl. listamanna tekið frumkvæðið í því máli og mun beita sér fyrir því ef þetta nær fram að ganga að gengið verði til verka með þeim hætti sem hér er lagt til og er það ákaflega mikilvægt að sú forusta sé þar í góðum höndum og að bandalagið hafi tekið af skarið með þessum hætti og raunverulega tel ég að með því hafi björninn verið unninn varðandi þessi skipulagsmál og framkvæmd þeirra ef við samþykkjum þessi lög. Síðan er hér lagt á ráðin um það hvernig eigi að ganga til verks við fjármögnun skólans og annað slíkt og það er líka gleðilegt finnst mér að það kemur fram í umsögn fjmrn. mjög jákvæð afstaða til málsins og það er ljóst að fjmrn. telur að sú skipan sem hér er mælt með falli vel að hugmyndum á vettvangi ráðuneytisins um breytingar í ríkisrekstri. Það má því segja að allir aðilar sem hafa komið að málinu eftir að það var kynnt og lagt fram hafi tekið því með jákvæðum hætti. Nefndin leit ekki þannig á að hún hefði í tillögum sínum komið með eitthvert fullmótað plagg sem ekki mætti hrófla við og hefur ekki gert neinar athugasemdir við þær breytingar sem gerðar hafa verið og telur þær raunar allar til bóta þar sem þær stuðla að því að þetta mikilvæga mál komist til framkvæmda. Varðandi það sem hér kom fram og hefur verið rætt, við nefndarmenn höfum tekið þátt í kynningarfundum á þessu máli í skólum og fyrir nemendur og stjórnendur skólanna og á vettvangi listamanna, þá hefur verið minnst á ýmislegt af því sem vakið hefur verið máls á í umræðunum, m.a. varðandi skólagjöldin og annað slíkt, en það eru málefni sem stjórn skólans og skólinn sjálfur á lokaorðið um þegar þetta kemst til framkvæmda. Það er náttúrlega alrangt að halda því fram að þeir sem stunda listnám greiði ekki há skólagjöld, t.d. þeir sem stunda tónlistarnám, þeir greiða mjög há skólagjöld. Og nemendur á listasviði hafa sýnt það með áhuga sínum og fjárframlagi að þeir hafa stundað sitt nám með miklum ágætum þrátt fyrir að skólarnir sem þeir starfa í séu komnir í ákveðið öngstræti eins og hér hefur komið fram og aðstæður þeirra allar séu með því móti að ekki verður við unað. Þess vegna var það algjört skilyrði af hálfu nefndarinnar sem skilaði áliti til menntmrn. samkvæmt umboði þess að skólinn fengi húsið á Laugarnestanga fullbúið í sínar hendur og það felst í þessum tillögum að ríkisvaldið mundi standa straum af því að gera húsið starfhæft fyrir skólann og það verði síðan skólans að greiða fyrir leigu, leigugjald fyrir afnot af húsinu en húsið verði fullbúið afhent skólanum og á kostnað ríkissjóðs. Þannig er frá þessu máli gengið og eins og fram kom í máli hæstv. menntmrh. tekur hann undir þessa tillögu nefndarinnar og við höfum heyrt í umræðum þegar í dag að allir þingmenn gera sér þetta ljóst. Ég sjálfur tel að nú þegar framkvæmdum við Þjóðarbókhlöðuna er loks lokið þá ættu menn að setja sér það markmið að næsta stórbygging í þágu lista sem yrði fullbúin á vegum ríkisins væri þessi skólabygging á Laugarnestanga þannig að þessi skóli fengi viðunandi húsnæði. Varðandi samstarfið við Reykjavíkurborg og önnur sveitarfélög þá er það rétt sem fram hefur komið að meginástæðan fyrir því að Reykjavíkurborg er nefnd hér er sú að Reykjavíkurborg hefur lagt fram fjármagn til starfsemi þessara skóla og í nefndinni, eins og hún var skipuð þegar þetta var samið, sat fulltrúi Reykjavíkurborgar og það var náið samráð við ráðamenn borgarinnar á þeim tímum og ég vona að það jákvæða viðhorf sem þar kom fram til þess að Reykjavíkurborg yrði þátttakandi í þessum skóla hafi ekki breyst og það muni takast að ná viðunandi samningum við Reykjavíkurborg um fjárframlög til skólans. Varðandi þá spurningu hvort fleiri sveitarfélög eigi að koma að málinu þá er stjórn skólans í sjálfsvald sett hvernig hún stendur að fjármögnun skólans fyrir utan þessa samninga við þessa tvo stóru aðila sem eru nefndir og þar koma að sjálfsögðu fleiri sveitarfélög til álita og hver annar félagsskapur manna í landinu sem vill leggja þessum skóla lið með hvaða hætti sem það er. Ég sé í sjálfu sér ekkert því til fyrirstöðu að þótt skólinn verði til húsa í Reykjavík þá geti hann ekki rekið deildir annars staðar á landinu eins og t.d. á Akureyri og þar geti sveitarfélag komið að málum ef starfsemi þar og menntun þar er með þeim hætti að hún uppfylli þær ströngu kröfur sem gera skal til menntunar innan skólans. Menn verða að átta sig á því að þetta form sem hér er sett upp er mjög frjálslegt fyrir stjórn skólans sjálfs og það er stjórn skólans og forusta hans, félagið sem á bak við hana er og þeir sem starfa við skólann sem geta mótað hann að öllu leyti en þeir hafa þá öruggistryggingu sem felst í þessum samningi sem ætlunin er að ríkissjóður geri við skólann um fjárframlög. Hæstv. forseti. Ég vil ítreka þakkir mínar fyrir þær góðu undirtektir sem þetta mál hefur almennt hlotið hér og með hliðsjón af þeim þá kvíði ég því ekki að við í menntmn. þingsins getum ekki komist að niðurstöðu um málið þannig að það hljóti afgreiðslu fyrir þinglok.

Virðulegi forseti. Ég get eins og aðir sem hafa tekið til máls tekið undir að það er vissulega ánægjulegt að sjá slíkt frv. komið fram í mestu önnunum þegar við erum að ræða um fjárlög og fjáraukalög, lánsfjárlög og hvað sem heitir. Lengi hefur verið unnið að undirbúningi þessa frv. Það segir hér í geinargerð að frv. til laga um myndlistaháskóla Íslands hafi fyrst verið lagt fram árið 1984 en nú sjáum við árangur þar sem verið er að leggja til listmenntun á háskólastigi sem tekur til fleiri greina en myndlistar. Það má minna á það að úti um allt land er alls konar listsköpun í gangi og tónlistarskólar hafa starfað á landsbyggðinni, sprottið upp nánast í hverju sveitarfélagi og eru sumir orðnir allt að 40--50 ára gamlir. Þeir hafa haft gífurleg áhrif á menningarlíf sinna staða og verður það seint þakkað eins og vert er. Í sveitarfélögunum og alls staðar úti um landið, einnig á höfuðborgarsvæðinu, fer fram undirbúningur þeirra nemenda sem síðan eiga að sækja sitt nám í listaháskólanum. Það eru ekki bara í gangi tónlistarskólar úti um allt land heldur einnig listaskólar og hin allra síðustu ár hafa sprottið upp listaskólar í öllum landsfjórðungum og síðast á Ísafirði fyrir einu ári var stofnaður listaskóli. Hann hefur raunar, eins og tónlistarskólarnir, þegar sannað tilverurétt sinn því að mikil aðsókn hefur verið að honum, allar þær menningaruppákomur, sem þar hafa farið fram, hafa verið mikið sóttar og þau námskeið sem þar hafa verið í gangi. Það er sama á Akureyri. Þar hafa listamenn tekið sig saman og stofnað til listaskóla og ég hygg að þar hafi einnig verið sú reynsla sem ég var að lýsa hér. Af því að ég var að ræða listnám í grunnskólum vildi ég einnig koma því hér að að ég tel að í nýjum grunnskólalögum sé alveg nauðsynlegt að samþykkja að í grunnskólunum fari einnig fram listkynning, þ.e. þar geti listamenn komið og kynnt verk sín og lýst þeim fyrir nemendum og vakið þannig áhuga þeirra og það er liður í uppeldi nemenda. Það hefur sýnt sig að uppeldi í tónlist kennir börnum að meta tónlist, meta sígilda tónlist og læra að hlusta og tileinka sér hana, fá áhuga fyrir henni og síðar að iðka hana. Ég held að við þyrftum að huga betur að listkynningu í grunnskólum en verið hefur. Eins og ég sagði fagna ég því að þetta frv. er fram komið og nú skuli verða farið að nýta þetta hús á Laugarnestanga sem mér finnst vera verðugur rammi utan um listaháskóla. En þó vek ég athygli á því að mér finnst undarlegt að í fskj. 1 frá fjmrn. segir að samþykkt frv. feli ekki í sér neinar kostnaðarskuldbindingar fyrir ríkissjóð. Það finnst mér nokkuð undarlegt ef þessi samþykkt felur ekki í sér einhverjar kostnaðarskuldbindingar og ég spyr hæstv. ráðherra að því hvernig það getur átt sér stað. Enda þótt 1. umr. um málið fari nú fram eru undirtektir þannig í salnum að búast má við því að frv. þetta gæti orðið að lögum á þessu þingi. En ég held að til þess að koma því á laggirnar, svo sem verðugt er, hljóti að þurfa að vera einhverjar kostnaðarskuldbindingar þar á bak við. Að öðru leyti geri ég fastlega ráð fyrir því að hv. menntmn. Alþingis fjalli um málið vinsamlega. Það er greinilegt að það verður gert. En af því að ég mismælti mig og nefndi efh.- og viðskn. gæti farið svo að efh.- og viðskn. eða fjárln. yrðu einnig að fjalla um þau fjárframlög sem til þessara mála þurfa. Af því að ég nefni þetta vil ég einnig koma að einu atriði í viðbót í sambandi við fjármuni sem eru á bls. 2 í greinargerðinni, þar segir, með leyfi forseta: ,,Meginástæða þess að enn hefur ekki verið sett löggjöf um listmenntun á háskólastigi hér á landi svo lengi sem hefur verið stefnt að er sú að fyrirsjáanlega hefði slík breyting haft í för með sér umtalsverðan útgjaldaauka fyrir ríkissjóð.`` Hér stangast hlutirnir nokkuð á og væri fróðlegt að heyra hvaða svör hæstv. menntmrh. hefur við því.

Virðulegi forseti. Eins og aðrir sem hér hafa komið þá vil ég fagna því að þetta mál er komið á dagskrá. Ég átti ekki kost á að fylgjast með undirbúningi þessa máls á síðasta ári og í annríki undanfarinna daga hef ég afskaplega lítið getað skoðað þetta frv. þannig að ég mun nota tækifærið þegar þetta mál kemur til umræðu hv. menntmn. að kynna mér það og mun reyna að styðja framgang þess eftir því sem mér er unnt og ætla því aðeins að hafa fáein orð um þetta frv. nú. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því í frv. að þetta verði sjálfstæð stofnun en hafði áður verið gert ráð fyrir því að stofnaður yrði sérstakur listaháskóli innan vébanda Háskóla Íslands. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum á því að það skyldi ekki geta hafa orðið og vil spyrjast fyrir hjá hæstv. menntmrh. á hvaða forsendum þessu hafi verið hafnað. Ástæðan fyrir því að mér finnst þetta verri leið er að með því hefði í upphafi málið verið komið í mjög traustan farveg innan virtrar stofnunar á háskólastigi og mér sýnist að með núverandi fyrirkomulagi geti verið allmikil vinna fram undan til þess að þessi stofnun nái þeirri stöðu sem henni ber og hún verði virt sem háskólastofnun. E.t.v. kann að vera á þessu annar flötur, að með auknu sjálfstæði stofnunarinnar gefist henni kostur á að fara nýjar brautir og þetta sjálfstæði hennar geti þá styrkt hana að öðru leyti. Eins og ég gat um áðan hef ég ekki haft tækifæri til að kynna mér þetta mál nægilega til þess að geta metið þetta en mun gera það. Hér hefur komið fram hjá hæstv. menntmrh. að listaskólar hafa nánast veslast upp á grundvelli úreltra laga. Það kann vel að vera að það sé einn þátturinn í því að þeir hafa verið að veslast upp en ætli fjárveitingar hafi nú ekki komið þar við sögu. Ég tek undir það sem hv. 6. þm. Vestf. sagði áðan að hér er einmitt sagt í grg. að meginástæðan fyrir því að þessi löggjöf er ekki sett fyrr er sá kostnaðarauki sem var fyrir séður. Jafnframt er sagt að frv. muni ekki hafa kostnaðarauka í för með sér svo mig vantar svolítið samræmi þarna á milli, ég átta mig ekki á því. Ég velti fyrir mér hver verður staða kennara og starfsmanna þessa skóla. Þetta verður ekki innan vébanda Háskóla Íslands, þetta verður ekki ríkisstofnun, þetta verður sjálfseignarstofnun sem þýðir að kennarar sem eru að kenna ýmist við Háskóla Íslands, Kennaraháskólann eða aðrar stofnanir og síðan þennan skóla eru annars vegar að starfa sem ríkisstarfsmenn og hins vegar hjá stofnun sem ekki er á vegum ríkisins. Það sem maður veltir fyrir sér kannski í þessu eru ýmsir þættir eins og lífeyrisréttur og margt fleira. Þetta er hlutur sem ég held að þurfi að skoða. Hv. þm. Björn Bjarnason sagði að þessi skýrsla væri ekki fullmótað plagg og ég heyri á þeim sem að þessu standa að það er mikill vilji til að standa vel að þessu máli. Ég hef trú á því að menn geri ekki ágreining um það og að þetta sé mál sem menn geta sameinast um að vinna. Það sem kannski yrði erfiðast að sameinast um í þessu yrðu peningamálin. En til þess að þetta geti orðið meira en orðin tóm þá verður að fylgja þessu fjárframlag. Mér fannst mjög ánægjulegt að heyra það að hugmyndir nefnarinnar voru að afhenda þetta hús fullbúið til skólans og þá er náttúrlega spurning sem maður ber fram, hvenær menn telja að það geti orðið. Þetta verður auðvitað að fylgjast nokkuð að að þessi skóli sé stofnaður og að hann fái möguleika á að fá húsnæði til að starfa í. Hér var aðeins vikið að listkynningu í grunnskólum. Það er mál sem vissulega þarfnast skoðunar. Listkynning hefur átt sér stað í grunnskólum á undanförnum árum á mjög mörgum sviðum. En það er nú einu sinni svo með grunnskólann að að honum er kreppt hvað snertir tímafjölda og hvert einasta nýtt atriði sem inn í grunnskólann kemur verður að takast af þeim ramma sem þar er fyrir. Sú listkynning sem þar hefur farið fram hefur m.a. verið í formi leiksýninga og ýmissa kynninga á þeim vettvangi. Sömuleiðis hefur tónlistarfræðsla og eitt og annað því tengt komið oft inn í skólana. Myndlistarfræðsla í skólunum hefur kannski í minna mæli komið inn í skólana en aftur á móti hefur verið allöflugt starf í því að skólarnir hafa farið kynningarferðir á söfn og ýmsar slíkar stofnanir þar sem þessi þáttur hefur verið tekinn upp. Þannig að það er ekki svo að listkynning sé ekki til í grunnskólanum, síður en svo. En e.t.v. og vafalaust mætti auka hana mjög mikið. Hér hefur verið rætt um þátt Reykjavíkurborgar og það er auðvitað vel að Reykjavíkurborg er tilbúin að styðja og styrkja þetta starf enda er Reykjavík okkar höfuðborg og gegnir margvíslegum skyldum fyrir hönd okkar landsbyggðarmanna. En ég vil minna á að það er nauðsynlegt að inn í þetta komi að menn meti það starf sem verið er að vinna víðs vegar um landið. Ég minni á það sem hér hefur verið áður nefnt, Myndlistarskólann á Akureyri og starfsemi Listagilsins þar og ekki síður það merka framtak á Ísafirði, Listaskóla Rögnvaldar Jónssonar sem er tekinn til starfa og hefur nú þegar hafið þróttmikið starf sem við bindum mjög miklar vonir við að verði listum til framdráttar á því svæði. Virðulegi forseti. Að lokum er þáttur sem ég vildi aðeins velta fyrir mér og spyrjast fyrir um. Ég hef svolitlar áhyggjur af töflunni sem er á bls. 13 í fskj. þar sem kemur fram kostnaður nemenda. Eins og nú er háttað með myndlistarskóla, leiklistarskóla og tónlistarskóla eru samtals 440 nemendur sem borga tæpar 15 millj., eða 14 millj. 893 þús. kr., í skólagjöld. Samkvæmt þessari rekstraráætlun er gert ráð fyrir að 300 nemendur --- mér sýnist fljótt á litið að 140 nemendur verði áfram í námi á framhaldsskólastigi þannig að það fækkar verulega þeim nemendum sem bera þessar byrðar en þeir eiga að bera 18 millj. og 100 þús. Þarna virðist mér vera mjög veruleg hækkun. Nú veit ég ekki hversu há gjöld þessir 140 hafa borið, bara að þetta kemur fram. En ég get ekki séð annað en að svona líti þetta út samkvæmt þessu blaði. Núverandi skólagjöld eru tæpar 15 millj. en það er gert ráð fyrir að þau verði rúmar 18 millj. þrátt fyrir það að nemendum fækki úr 440 í 300. Mér hefði þótt vænt um að fá skýringar á því hvort hér er um að ræða mjög verulegar hækkanir eða hvort eitthvað annað skýrir þetta mál. Hækkun skólagjalda í háskólanámi yfirleitt er mjög mikið áhyggjuefni. Þegar hátt í 100 millj. af rekstri Háskóla Íslands koma af skólagjöldum þá er það orðið mjög alvarlegt mál og mér sýnist að veruleg hætta sé á að þessi háu skólagjöld geti hindrað starfsemi skóla af þessu tagi og hugsanlega mismunað þeim sem þarna vildu njóta náms. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég ítreka það að ég fagna mjög frv. og vona að það sé upphafið á mjög verulegri sókn í þessa átt og ég mun skoða þetta betur þegar til nefndar kemur.

Hæstv. forseti. Það er tvennt. Í fyrsta lagi varðandi það sem ég sagði um skýrslu nefndarinnar sem ég veitti formennsku þá kemur fram á bls. 3 í grg., með leyfi hæstv. forseta: ,,Tillögurnar voru kynntar þegar skýrslan kom út og í febrúar 1994 gekkst Bandalag ísl. listamanna fyrir mjög fjölmennri ráðstefnu um listaháskólamálið. Í framhaldi af ráðstefnunni hafa drög að skipulagsskrá fyrir sjálfseignarstofnun um listaháskóla verið endurskoðuð í menntmrn. í samvinnu við stjórn Bandalags ísl. listamanna og bætt við þau athugasemdum til frekari glöggvunar.`` Það var þetta sem ég var að vísa til og ég tel að hér liggi fyrir sem fylgiskjöl með frv. plöggin eins og þau líta út eftir að ráðuneytið og Bandalag ísl. listamanna hafa farið yfir okkar tillögur. Að því leyti er hér um annan og má segja fastmótaðri texta að ræða en við gerðum tillögur um. Varðandi spurningar eins og hv. þm. nefndi um réttindi kennara, lífeyrismál og annað slíkt þá verða menn að átta sig á því að það er ekki Alþingis að ákveða það í þessu tilviki. Alþingi ákveður ekki kjör manna við þennan skóla heldur er það skólinn sjálfur sem gerir samninga við sína starfsmenn á grundvelli samnings sem hann gerir og samnings ríkisins við skólann. Ég bið menn að fara ekki að blanda óskyldum málum inn í þetta. Ef þeir vilja að skólinn sé þannig að það sé ríkisvaldsins og Alþingis að ákveða þetta þá eru þeir að tala um annað en felst í þessu frv.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. þessi svör enda var ég svo sem ekki að gagnrýna þetta. Ég tel að það sé ekki alveg óskylt mál í sjálfu sér hvernig rekstrarformið er. Ég var að spyrjast fyrir um forsendur þess að háskólinn hafnaði því að hafa þetta innan sinna vébanda og benda aðeins á mismun þess án þess að ég væri að tala um að nefndin hefði svo sem mikið með það að gera. En hins vegar vil ég ítreka það að ég trúi því og treysti að þessi nefnd, eins og hv. þm. gat um, hafi haft samráð og samvinnu við allar þessar stofnanir. Ég trúi því og treysti að það verði gert áfram og tel reyndar einsýnt að þingmenn muni sameinast um þetta mál að veita því framgang hvar í flokki sem þeir standa og það held ég að sé mjög ánægjuleg þróun.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð varðandi þetta mál. Því miður missti ég af ræðu menntmrh. og reyndar ýmsum öðrum ræðum þar sem ég var upptekin annars staðar og þar af leiðandi kann ég að endurtaka eitthvað af því sem hefur komið fram og spurningar sem hér hafa verið bornar upp og verður þá bara að hafa það. Ég vil eins og aðrir fagna því að hreyfing skuli komin á þetta mál. Það hefur lengi verið umræða um það hvernig listmenntun skuli háttað í okkar landi og við vitum að listaskólarnir hafa verið fjársveltir eins og reyndar annað skólastarf í landinu og það er löngu tímabært að móta stefnu varðandi það hvernig listmenntun skuli háttað. Það var keypt stórt og mikið hús undir listaskólana fyrir nokkrum árum og það hefur því miður staðið meira og minna autt þó það hafi verið nýtt að einhverju leyti. Það er óþolandi fyrir nemendur og kennara þessara fjögurra skóla, sem væntanlega á að sameina undir einu þaki hvort sem húsnæðið dugar svo þegar til kemur, að vita af þessu húsi standa þarna autt og sjá lítið gerast í málunum. En þarna er verið að fara inn á nýja braut, bæði hvað varðar rekstur þessa skóla og eins þá hugmynd að sameina fleiri listaskóla undir einu þaki. Þar sem ég þekki til erlendis eru listaskólar yfirleitt einir og sér og hafa þróast þannig og verður því spennandi að sjá hvort þetta gengur upp og hvernig það gengur upp. En ég óttast að skólinn verði fljótur að sprengja utan af sér húsnæðið. Það sem er áhyggjuefni fyrir okkur þingmenn og ekki síst þá sem hafa áhuga á að efla hér menningu og listir er hvort þessi nýja stofnun fái það fjármagn sem hún þarf. Eftir að hafa horft á aðgerðir núv. ríkisstjórnar í þau tæplega fjögur ár sem hún hefur setið og þann niðurskurð sem m.a. hefur átt sér stað í skólamálum er ekki hægt annað en að hafa nokkrar áhyggjur af því hvort staðið verður við þær fjárveitingar sem þessi skóli þarf að fá. Nú kemur það væntanlega í hlut nýrrar ríkisstjórnar en það er alveg augljóst mál að það þarf að kosta miklu til, bæði til innréttingar á skólahúsinu og eins til rekstrarins. Ég var að glugga í frv. til fjárlaga fyrir árið 1995 og mér sýnist að þessir fjórir skólar, þ.e. Tónlistarskólinn í Reykjavík, leiklistarskólinn, Myndlista- og handíðaskóli Íslands og listdansskólinn fái núna frá ríkinu 161,2 millj. kr. En það er alveg ljóst að hinn nýi skóli kostar miklu meira enda er gert ráð fyrir að hann fái fjármagn úr öðrum áttum. Það verður okkar á Alþingi að sjá til þess að hann fái það fjármagn. Ég hygg að spurning hafi verið borin upp til hæstv. ráðherra um samskipti við Háskóla Íslands en það vekur athygli í grg. að Háskóli Íslands skuli hafa hafnað hugmyndum um tengsl við listaháskóla. Nú er ég ekki endilega að segja að einhvers konar tengsl þarna á milli sé hin eina rétta leið en fróðlegt væri að fá að heyra hvaða rökstuðningur lá að baki þessarar niðurstöðu háskólaráðs. Nú er það svo að háskólinn hefur yfir mikilli þekkingu og reynslu, tækjakosti og öðru slíku að ráða en kannski hefur það ekki verið í samræmi við hans forgangsröð að taka við verkefnum af þessu tagi. En ég held sannast að segja að happasælla sé að hafa þennan skóla sem sjálfstæða stofnun. En meginerindi mitt í ræðustólinn, virðulegi forseti, er það að mig langar að koma því sjónarmiði á framfæri að annars vegar þegar við förum að skilgreina allt listnám á háskólastigi þá vaknar sú spurning: Hvar á að leggja grunninn og hvernig á að leggja grunninn? Auðvitað háttar misjafnlega til varðandi listgreinar. Ef ég tek dans sem dæmi þá verður það svo að nemendur verða teknir mjög ungir inn í þennan skóla. Það gefur auga leið að jafnöguð listgrein og dans krefst mikils og góðs undirbúnings og þar verður að vera samfella. En þegar kemur t.d. að myndlist og tónlist er grunnurinn lagður annars staðar. Það væri fróðlegt að fá að vita hvernig menn hugsa sér samhengi milli grunnnáms og hvort þessi skóli á að bjóða upp á grunnnám eða hvernig menn hugsa sér það. Það er hægt að hafa fornámsdeildir og fleira slíkt en hvernig hugsa menn þetta því þarna er komin ný skilgreining á listnámi. Hitt sem ég vil vekja athygli á er það sjónarmið að þó að við komum nýju skipulagi á listnám í landinu þá má það ekki verða til þess að draga úr möguleikum nemenda til þess að geta stundað listnám erlendis. Ég held að það sé svo gríðarlega mikilvægt fyrir íslenskar listir að við getum sótt strauma til annarra landa í öllum listgreinum og það að við fáum skóla á háskólastigi má ekki verða til þess að koma í veg fyrir þá strauma. Þarna koma inn í samskipti við Lánasjóð ísl. námsmanna og hvernig menn huga að því samhengi. Við megum ekki loka leiðum. Nú veit ég það að í öðrum námsgreinum gildir sú regla að ef menn geta stundað grunnnám hér á landi, þ.e. nám til BA-prófs eða BS-prófs, þá eru takmörk á því hvað menn fá í námslán ef þeir fara til útlanda og mér leikur hugur á að vita hvernig menn hugsa það dæmi í tengslum við þennan skóla. Aðeins að lokum, virðulegi forseti, varðandi þá hugmynd sem kom fram hjá hv. þm. Birni Bjarnasyni að nú væri hægt að fara að nýta bókhlöðuskattinn til þess að veita honum í það að innrétta húsið í Laugarnesi þá eru fleiri þar um hituna. Þjóðminjasafnið bíður eftir peningum, Þjóðskjalasafnið bíður eftir peningum og ýmsar byggingar þarfnast viðhalds þannig að menn verða að hafa það í huga að einhvern veginn verður að skipta þeim peningum en vissulega tek ég undir það sjónarmið að það er mjög mikilvægt og brýnt að lokið verði við að innrétta skólann og koma honum í gagnið. Við megum ekki láta það henda að það sama gerist með listaháskólann og gerðist með Þjóðarbókhlöðuna, að það taki áratugi að ljúka við að innrétta og því skal ég og við kvennalistakonur gera mitt til að stuðla að því að þessi skóli fái þau fjárframlög frá ríkinu sem hann þarf.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þm. sem hér hafa talað og lýst mjög eindregnum stuðningi við þetta frv. Það er mikilvægt að fá slíkar yfirlýsingar fram strax við 1. umr. málsins. Það er vissulega gott til þess að vita líka að hv. þm. líta á þetta frv. sem gullmola í öllu talnaflóðinu sem við erum að sýsla með einmitt núna þessa dagana. Það eru örfáar spurningar sem hefur verið beint til mín sem ég skal reyna að svara eftir bestu getu. Í fyrsta lagi nefndi hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir ákvæði um dómnefndir sem þurfa að koma að verki þegar um er að ræða ráðningu deildarforseta og spurði hvort það ætti ekki einnig að gilda varðandi ráðningu rektors en um það atriði væru ekki sjáanleg ákvæði í frv. Um það er það að segja að það er auðvitað sjálfstæð ákvörðun stjórnar skólans hver verður ráðinn rektor og það þarf ekki að vera svo að rektor þurfi að uppfylla sömu skilyrði og einstakir kennarar hinna ýmsu listgreina. Það er út af fyrir sig eðlilegt að ekki séu sett ákveðin skilyrði um dómnefnd til þess að velja rektor. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir, sem lýsti eins og aðrir eindregnum stuðningi við frv., ræddi aðeins um hlutdeild Reykjavíkurborgar og nefndi að hér væru jú fleiri sveitarfélög í nágrenninu og reyndar kæmi til greina að leita út fyrir höfuðborgarsvæðið með stuðning við þennan skóla. Það má út af fyrir sig rétt vera en ég bendi bara á að það er ekkert óeðlilegt þó Reykjavíkurborg hafi ekki enn tekið afstöðu til þessa máls. Það verður að sjálfsögðu kannað frekar í meðförum hv. menntmn. Sveitarfélög hafa ekki, hvorki Reykjavíkurborg né önnur, tekið þátt í rekstri skóla á háskólastigi. Hins vegar hafa sveitarfélög tekið þátt í bæði kostnaði við tónlistarskóla og myndlistarskóla. Það er þeirra viðfangsefni og hlutdeild Reykjavíkurborgar í þessum rekstri til þessa hefur stafað af því að þeir eru ekki á háskólastigi. Mér þykir það hins vegar ekkert útilokað þótt þessi skóli fari á háskólastig og sérstaklega miðað við það form sem honum er ætlað, sjálfseignarstofnunarformið, að einstök sveitarfélög, Reykjavíkurborg eða fleiri, kæmu þarna inn með beina þátttöku. Það verður kannað frekar. Það gætir nokkurs misskilnings og ég hef kannski gefið tilefni til þess eða orð í athugasemdum með frv. að Háskóli Íslands hafi hafnað þátttöku í þessum skóla. Misskilningurinn er sá að nefndin sem samdi þetta frv. leitaði ekki til Háskóla Íslands vegna þess að það lá fyrir áður vegna skýrslunnar sem skilað var í janúar 1992, sem var ekki skýrsla þeirrar nefndar sem samdi þetta frv., að háskólinn hefði hafnað þeirri hugmynd sem þar hafði komið fram um að listaháskóli yrði deild í Háskóla Íslands eða í náinni samvinnu við Háskóla Íslands. Þá voru menn ekki með þá hugmynd uppi að þessi skóli yrði rekinn sem sjálfseignarstofnun heldur sem venjulegur skóli á háskólastigi á vegum ríkisins. Það var sem sagt það sem Háskóli Íslands hafnaði. En það var ekki leitað til hans í sambandi við þetta frv. af eðlilegum ástæðum. Þannig að því sé til skila haldið að háskólinn hefur þarna engu hafnað. Ég vil líka taka fram að þótt hér sé talað um myndlistarskólann, leiklistarskólann og tónlistarskólann þá hafa fleiri fylgst með þessu máli. Fyrir utan Bandalag ísl. listamanna, sem ég hef gert grein fyrir að hefur fylgst mjög náið með þessu máli öllu, hafa komið þarna til funda fulltrúar frá listdansskólanum og frá Arkitektafélagi Íslands. Mér þykir mjög líklegt að þeir aðilar komi á einum eða öðrum tíma að þessum skóla einnig. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði hver fagleg staða þessarar stofnunar yrði. Ég held að það þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að fagleg staða þessarar stofnunar verði ekki nægilega metnaðarfull. Það er beinlínis tekið fram í 1. gr. frv. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sá aðili, sem með samningi skv. 1. mgr. veitir menntun í listum á háskólastigi, ákveður inntökuskilyrði nemenda enda svari inntökuskilyrði og námskröfur jafnan til þess sem tíðkast í viðurkenndum listaháskólum erlendis.`` Ég held því að það verði alveg tryggt að þarna muni fulls metnaðar verða gætt. Hv. þm. Svavar Gestsson nefndi einnig skipulega samvinnu við Háskóla Íslands og vildi leggja þá kvöð á menntmrh. að sjá til þess að sú samvinna yrði í lagi. Menntmrh. segir að sjálfsögðu ekki Háskóla Íslands fyrir verkum um það hvort hann eigi að starfa með einum eða öðrum. Hins vegar þykir mér ekki óeðlilegt að ætla að einhvers konar samvinna takist með þessum skólum en það þarf ekki að verða fyrir einhverjar fyrirskipanir frá menntmrh. Ég hef komið aðeins inn á þátttöku sveitarfélaga í kostnaði við þennan skóla og sérstaklega Reykjavíkurborgar. Hv. þm. Svavar Gestsson nefndi einnig Myndlistarskólann á Akureyri í því samhengi. Ég ítreka að myndlistarskólarnir, eins og tónlistarskólarnir, eru styrktir af sveitarfélögunum. Það eru aðeins Myndlistarskólinn á Akureyri og Myndlistarskólinn í Reykjavík sem eru styrktir með ríkisfé auk þess raunar sem Myndlistarskólinn í Kópavogi hefur notið lítils háttar styrks frá menntmrn. með samþykki fjárln. Annars eru þeir skólar sem sagt styrktir af sveitarfélögum. Varðandi skólagjöldin og það sem hefur komið fram í máli fleiri en eins hv. þm. að hætta sé á að þarna verði hærri skólagjöld en eru á háskólastiginu almennt skal ég ekki fullyrða. Það verður skólans að ákveða skólagjöldin. Stjórn skólans mun hafa þar ákvörðunarvaldið og ég bendi á það, sem raunar hefur komið fram hjá hv. þm. Birni Bjarnasyni, að skólagjöld í hinum ýmsu skólum, ekki síst á sviði listmenntunar, eru há og til muna hærri en á háskólastiginu sem rekið er af ríkinu. Menn hafa líka gert að umtalsefni húsnæðið að Laugarnesvegi 91 þar sem þessum skóla er ætlað að vera. Það er gengið út frá því í nál. og frv. að þetta húsnæði fullbúið verði heimanmundurinn sem ríkið leggur af mörkum. Ég get ekki svarað því á þessari stundu hvenær það húsnæði kann að verða fullgert en það er að sjálfsögðu ætlunin að endurbótasjóðnum verði varið til þess að kosta innréttingar við húsnæðið. En það er rétt sem hér hefur líka komið fram að það bíða mörg viðfangsefni endurbótasjóðsins eins og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir nefndi, Þjóðminjasafnið, Þjóðskjalasafnið, Þjóðleikhúsið. Allt sem byrjar á þjóð er töluvert vandamál hjá okkur og lausleg áætlun segir okkur að það vantar nokkra milljarða kr. til þess að ljúka þessum framkvæmdum öllum. En endurbótasjóðurinn gefur u.þ.b. 350 millj. á ári. Yfir endurbótasjóðnum er sérstök stjórn sem mun að sjálfsögðu fjalla um það hvernig sjóðnum skuli varið en það er einnig að sjálfsögðu gert í samráði við ríkisstjórn og Alþingi á hverjum tíma eins og raunar var gert um endurbótasjóðinn varðandi Þjóðarbókhlöðuna, að honum skyldi varið alfarið til hennar þar til því verkefni yrði lokið, sem nú er en hluta sjóðsins hefur þegar verið ráðstafað á næsta ári vegna Þjóðarbókhlöðunnar. En að þeirri skuld greiddri þá þarf að taka ákvörðun um hvernig sjóðnum verður varið og raunar kemur til ákvörðunar um það þegar á næsta ári því nokkuð stendur eftir af tekjum sjóðsins á næsta ári. Hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir nefndi það sem segir í fylgiskjalinu og kemur frá fjárlagaskrifstofu fjmrn., að frv. feli ekki í sér kostnaðarskuldbindingar fyrir ríkissjóð. Það sem þarna er átt við er að þessi skóli sem aðrir er háður ákvörðun fjárveitinga hverju sinni en eins og kemur fram í töflunni á bls. 13 í fskj. 4 er ekki talið að stofnun þessa skóla muni í sjálfu sér leiða til kostnaðarauka fyrir ríkisvaldið. Fækkun nemenda stafar af því að þeir nemendur sem eru í dag í Myndlista- og handíðaskólanum og tónlistarskólanum mundu ekki allir færast á háskólastigið. Það er ástæðan fyrir fækkun nemenda. Miðað við það að Reykjavíkurborg og ef til vill önnur sveitarfélög mundu koma sem beinir aðilar að rekstri skólans þá felur það ekki í sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Það er það sem þarna er átt við. Ég er búinn að svara því sem Pétur Bjarnason spurði um varðandi Háskóla Íslands. Hann spurði eins og áður hafði komið fram hjá öðum hv. þm. á hvaða forsendum Háskóli Íslands hefði hafnað þátttöku. Ég er búinn að skýra að það var vegna hugmyndanna sem höfðu komið fram hjá hinni fyrri nefnd sem skilaði áliti í janúar 1992. Það sem ég sagði og hv. þm. gerði að umræðuefni var að listaskólarnir hefðu verið að veslast upp vegna úreltra laga og taldi hv. þm. að kynni að vera vegna ónógra fjárveitinga. Það má vera en ég átti ekki við það heldur hitt að vandamálin stöfuðu af því að skólarnir eru skilgreindir á framhaldsskólastigi og falla þess vegna undir lög um lögverndun á starfheiti og starfsréttindum grunnskólakennara og framhaldsskólakennara og það hefur valdið vandræðunum að kennararnir hafa ekki getað fengið fastráðningu. Það var ástæðan. Ég vil svo að lokum, hæstv. forseti, ítreka þakkir mínar fyrir góðar undirtektir þeirra hv. þm. sem hér hafa talað. Ég þykist vita að þeir hafi talað í nafni fleiri. Ég nota líka tækifærið til að þakka nefndinni sem vann málið og starfaði undir forustu hv. þm. Björns Bjarnasonar fyrir mjög vel unnin störf og aðstoð við að kynna málið þeim aðilum sem við þetta frv. eiga að búa verði það að lögum. Að sjálfsögðu verður þetta frv. athugað vandlega í hv. menntmn. Ég treysti því að frv. verði samþykkt á þessu þingi og raunar trúi því með hliðsjón af þeim undirtektum sem hafa orðið við 1. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga frá heilbr.- og trn. um breytingu á lögum nr. 60/1994, um vátryggingastarfsemi. Frv. er á þskj. 390. Frv. er svohljóðandi: 1. gr. Í stað dagsetningarinnar ,,1. júlí 1994`` í síðari mgr. 100. gr. laganna kemur: 1. júlí 1995. 2. gr.: Á eftir ártalinu ,,1994`` í 1. mgr. í ákvæði til bráðabirgða í lögum kemur: og 1995. 3. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Í greinargerð kemur m.a. fram: ,,Fyrir liggur að ekki reynist unnt að ljúka smíði reglugerða um reikningsskil vátryggingafélaga, þannig að þær öðlist gildi 1. jan. 1995 eins og stefnt var að þar sem verkið hefur reynst umfangsmeira en í fyrstu var talið. Þá er óvíst hvenær sett verða ný lög um bókhald og ársreikninga fyrirtækja sem taka verður tillit til við samningu reglnanna.`` Virðulegi forseti. Ég geri það að tillögu minni að að lokinni umræðu verði þessu frv. vísað til 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um lífræna framleiðslu landbúnaðarvara. Fyrstu hugmyndir um lífrænan landbúnað má rekja aftur til fyrri hluta þessarar aldar þegar menn eins og dr. Steiner komu fram með þær skoðanir að heilbrigði mannsins væri betur tryggt með neyslu grænmetis þar sem ekki væri notaður tilbúinn áburður eða önnur tilbúin varnarefni við framleiðsluna. Á seinni árum hefur framleiðsla lífrænna landbúnaðarafurða aukist víða um heim og talið er að um það bil 3% grænmeti sem er neytt í nágrannalöndum okkar sé lífræn framleiðsla og hefur farið vaxandi. Eins er spáð vaxandi eftirspurn eftir slíkum vörum á heimsmarkaði. Hér á landi hefur framleiðsla lífrænna landbúnaðarafurða átt sér stað hjá fáeinum bændum um nokkurra ára skeið en aðeins í litlum mæli. Fyrst með stofnun félags bænda í lífrænni framleiðslu á fyrri hluta ársins 1993 og með frekari umræðum á ráðunautafundi Búnaðarfélags Íslands og Rannsóknarstofnunar landbúnaðarins komst skriður á almennar umræður hvernig íslenskur landbúnaður geti hagnýtt sér þennan nýja og vaxandi geira innan landbúnaðarins. Einnig má minna á alþjóðaráðstefnu um umhverfismál og sjálfbæra þróun, lykilhlutverk bænda, sem haldin var hér á landi 1991 og vakti marga til umhugsunar um þessi mál. Þessar hugmyndir um lífræna framleiðslu falla mjög vel að áhuga um umhverfisvernd og þróun svokallaðrar grænnar hugmyndafræði. Jafnframt er hér stefnt að sjálfbærum búskap í sátt við náttúruna eins og sett er fram í dagskrá 21 frá umhverfis- og þróunarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Ríó 1992. Hér á landi eru á margan hátt ákjósanleg skilyrði til framleiðslu lífrænna landbúnaðarafurða og eins og nefnt er hér að framan hafa fáeinir bændur nú þegar aðlagað búskap sinn að þessari framleiðsluaðferð og margir sýna henni áhuga. Hér hefur skort reglur um þessi efni en slíkar reglur eru algengar víða um lönd. Snemma á þessu ári skipaði ég nefnd til að hefja samningu reglugerðar um íslenska lífræna landbúnaðarframleiðslu er tryggi að slíkar vörur séu framleiddar á viðurkenndum, lífrænum býlum og markaðssettar undir ákveðnum opinberlega viðurkenndum lífrænum vörumerkjum. Nefnd þessi er undir formennsku Brynjólfs Sandholts yfirdýralæknis og skipuð fulltrúum hagsmunaaðila og fagstofnana. Verki þessu miðar vel áfram en reglugerðin verður mjög ítarleg og mun fjalla um öll framleiðslustig, allt frá jarðvegi og búfé sem og vinnslu, dreifingu og eftirlit. Tilgreindar verða lágmarkskröfur til lífrænna búskaparhátta innan grunnreglna alþjóðasamtaka lífrænna landbúnaðarhreyfinga og í samræmi við reglugerð Evrópusambandsins nr. 2092/91. Þannig hafa verið hafðar í huga kröfur bandarískra heilbrigðisyfirvalda varðandi framleiðslu á búfjárafurðum án notkunar fúkalyfja eða hormóna. Til hliðsjónar eru jafnframt hafðar reglur um lífræna framleiðslu frá Norðurlöndum, Bretlandi og Norður-Ameríku. Lífrænar vörur eru í flestum tilfellum greiddar hærra verði en almennt gerist enda lögð mikil áhersla á umhverfisvernd við framleiðsluna og markaðssetningu hæstu gæða á verðflokkum. Því er óhætt að fullyrða að það er bæði hagur framleiðenda og neytenda að viðurkenndar reglur um lífræna landbúnaðarframleiðslu taki gildi hér á landi sem fyrst. Við könnun á margvíslegum gögnum um lífrænan landbúnað, svo sem ýmsum erlendum reglugerðum og stöðlum, er niðurstaðan sú að setning reglugerðar um þessi efni sé vænlegasta leiðin til að tryggja stöðu þessara nýju framleiðsluaðferða hér á landi en til þess skortir lagastoð. Því er þetta frv. flutt. Frv. er samið í landbrn. Samhliða samningu reglna um lífræna landbúnaðarframleiðslu hef ég látið gera faglega úttekt á skilyrðum og stöðu þessarar framleiðslu hér á landi og vil ég sérstaklega nefna nafn Ólafs Dýrmundssonar í þessu sambandi en hans áhugi og sérfræðileg aðstoð hefur verið ómetanleg í þessu starfi öllu. Frv. það sem hér er lagt fram hefur ekki að geyma ítarlegar reglur um framleiðslu lífrænna landbúnaðarafurða heldur aðeins nauðsynleg ákvæði sem verða nánar útfærð með reglugerð eins og áður hefur komið fram. Gert er ráð fyrir að opinbert eftirlit með þessari framleiðslu verði sem einfaldast í sniðum, en þó nægilega traust til að standast fyllstu kröfur innan lands sem utan. Fjárlagaskrifstofa fjmrn. hefur fengið frv. til umsagnar og telur hún að kostnaðarauki ríkissjóðs verði óverulegur þar sem allur kostnaður við vottun og faggildingu samkvæmt frv. muni greiðast af framleiðenda. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta frv. fleiri orð, hæstv. forseti, en legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og landbn. Ég veit að áhugi þingmanna fyrir þessu máli er mjög mikill og ríkur og hlýt að láta í ljósi þá von að það takist að afgreiða frv. á þessu þingi.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að fagna því að frv. í þessa veru kemur hér fram þó ég hljóti um leið að vara við því að menn álíti að með einfaldri lagasetningu sé leiðin greið fyrir útflutning á lífrænum eða vistvænum búvörum. Við eigum vissulega ákveðna möguleika en það þarf bæði mikla og markvissa vinnu og til viðbótar verulegt fjármagn til þess að við komumst að því hvaða möguleika við eigum á þessu sviði. Ég vildi kannski, virðulegur forseti, bera fram eina eða tvær spurningar til hæstv. ráðherra. Það er þá fyrst hvaða möguleika við höfum á að taka upp okkar eigin staðla og hvort við eigum möguleika á að fá þá skráða hjá alþjóðlegum stofnunum, þ.e. staðla yfir íslenska gæðabúvöruframleiðslu. Þetta er atriði sem ég held að sé mikilvægt að við áttum okkur á. Í öðru lagi: Hvað vantar mikið upp á það að við getum uppfyllt þá alþjóðlegu staðla sem nú eru í gangi varðandi einstakar búgreinar þannig að við gætum farið að tala um hugsanlega mjólkurframleiðsluna í heild eða kindakjötsframleiðsluna í heild þannig að þær falli undir ákveðna gæðastaðla? Ég hef alltaf í umræðu um þetta gert greinarmun á annars vegar því sem ég kalla nánast kreddubundna lífræna ræktun en það er alveg ljóst að ef menn ætla að fara með alla matvælaframleiðslu út í svo strangar kröfur þá mundi mannkynið hætta að brauðfæða sig. Um leið er afar mikilvægt að við náum að setja okkur staðla sem takmarki notkun tilbúins áburðar og með tímanum koma alveg í veg fyrir notkun hormóna og eiturefna. Það eru að vísu efni sem við höfum ekki notað hér og hlýtur að teljast til tekna fyrir okkur. Þá vil ég segja sem mína skoðun varðandi möguleika í útflutningi að það er afar mikilvægt að þar taki allir aðilar höndum saman, að þeir sem hafa verið að vinna að útflutningi á landbúnaðarvörum nái samstarfi við þá öflugu aðila sem eru í matvælaútflutningi á vettvangi sjávarafurða. Þar tel ég að við eigum ákveðna möguleika m.a. í réttum sem eru blandaðir úr sjávarfangi og vörum frá landbúnaði. Að lokum, virðulegi forseti, ítreka ég það sem ég sagði í upphafi að þetta kostar allt saman mikla vinnu ef við ætlum að ná árangri og þar af leiðandi fjármuni. Ég minni á það að ég var 1. flm. ásamt nokkrum þingmönnum Framsfl. í fyrra að þáltill. um útflutningssjóð búvara þar sem hugmyndafræðin var sú að ríkið og hagsmunaaðilar legðu saman krafta sína í þessum málum. Ég hef ekki endurflutt þá tillögu vegna þess að þetta mál hefur verið í gangi á vegum allra þingflokka sem hluti af þjóðhátíðargjöf okkar og ég hlýt að lýsa þeirri von minni að sú vinna skili þeim árangri að áður en við förum heim samþykki Alþingi vísi að útflutningssjóði búvara.

Hæstv. forseti. Hv. þm. vék að tveim atriðum, annars vegar hvaða möguleika við Íslendingar hefðum á því að taka upp okkar eigin staðla. Því er til að svara að fyrsta skrefið er að fá viðurkenningu á þeim grunnreglum sem við setjum okkar, að þær séu innan þess ramma sem erlendis er, alþjóðasamtaka lífrænna landbúnaðarhreyfinga og annarra slíkra hreyfinga. Síðan getum við auðvitað á grundvelli þess sett okkur frekari reglur. Ekki er hægt að kveða upp úr um það hversu mikið skorti á að einstakar starfsgreinar landbúnaðarins uppfylli þá staðla sem hér er talað um enda er viðurkenningin ekki veitt heilum búgreinum heldur bónda eða jörð.

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt og því gerði ég mér grein fyrir að viðurkenningin er einungis veitt einstökum bónda eða framleiðslustöð. En það kemur ekki í veg fyrir að við getum sett okkur markmið um það að framleiðslan öll sem slík falli undir slíka staðla þó að vissulega verði hin endanlega vottun að koma á hvern einstakan framleiðanda.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessu frv. og tel gott og virðingarvert að það skuli koma fram. Það þarf örugglega að vinna að því á öllum vígstöðvum að Íslendingar geti tekið þátt í framleiðslu þeirra búvara sem eru seldar undir merkjum lífræns landbúnaðar. Ég tel reyndar að það sé mikil spurning hvernig eigi að skilgreina lífrænan landbúnað. Mér finnst að það megi ekki vera allt heilagt í því að ekki megi nota nein tilbúin efni heldur tel ég að einhvers konar skilgreiningar þyrftu að verða til þar sem það hefði verið rannsakað til hlítar hvaða efni hefðu engin óæskileg áhrif á lífkeðjuna og menn þyrftu þess vegna ekki að neita sér um að nota þau hjálparefni sem ekki hafa nema jákvæð áhrif á framleiðsluna. Það er út af fyrir sig hægt að segja það að við sumar aðstæður er nánast útilokað að framleiða landbúnaðarvörur öðruvísi en notuð séu bæði efni til að verjast sníkjudýrum og öðrum þvílíkum hlutum. Þess vegna held ég að það verði seint hægt að setja í gang einhvern landbúnað sem getur staðið undir nafni og framleitt vöru sem mögulegt er að selja ef menn mega ekki nota þá þekkingu og tækni sem fyrir hendi er nema að mjög litlu leyti. Þarna verður að stíga mjög varlega til jarðar og draga línurnar með mikilli kostgæfni og velta þessum hlutum fyrir sér. Ég held þó að lyf og eiturefni sem sannað er að hafa áhrif á lífkeðjuna og eru til óþurftar þurfi auðvitað að vera útilokuð frá notkun í lífrænum landbúnaði. En ég hvet mjög til þess að það verði ekki slegið af í því að reyna að rannsaka hvaða möguleika er hins vegar hægt að nýta sér og hvaða tækni er ástæðulaust að neita sér um í þessu efni. En það var líka eitt sem mig langaði að ræða hér. Það er eftirlitsþátturinn sem er m.a. fjallað um í 3. gr. frv. Þar er greinilega gert ráð fyrir því að nota svipaðar aðferðir við eftirlit með framleiðslunni og búið er að setja upp í fiskiðnaðinum. Því miður hefur breytingin sem hefur þar orðið með skoðunarstofunum orðið til þess að framleiðendur þurfa að borga miklu hærri fjárhæðir fyrir eftirlitið. Ég ætla satt að segja að vona að menn beri gæfu til þess að standa öðruvísi að þessu gagnvart landbúnaðinum því þar þurfa menn virkilega að halda utan um pyngjuna og passa upp á að hlutirnir kosti ekki meira en nauðsynlegt er. Það væri hið versta slys ef þessi halarófuhagræðing sem varð í eftirlitinu með sjávarafurðum flæddi yfir í landbúnaðinum líka. Ég hef svo sem engin ráð að gefa hvernig megi koma í veg fyrir það ef hér verður farið að eins og lagt er til, að öllum verði heimilt að stofna þessar eftirlitsstofnanir sem talað er um í frv. Þær eru kallaðar vottunarstofur. Í 3. gr. er talað um að einstaklingum, sjálfstæðum stofnunum og sjálfstæðum stofum sé heimilt að stofna vottunarstofur. Reyndar kemur það síðan fram í umsögn um 3. gr. að þar er eingöngu talað um einstaklinga og fyrirtæki en í sjálfri lagagreininni er talað um stofnanir líka. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvers konar stofnanir þarna er verið að tala um? Eru það ekki opinberar stofnanir sem er átt við í 3. gr.? Er haft í huga að hugsanlega verði það ein stofnun sem sjái um þetta sem verði þá opinber stofnun? Ég ímynda mér að besta aðferðin við eftirlitið sé sú að einungis einn aðili hefði eftirlit með þessum hlutum og það yrði ekki farið út í það að auka kostnaðinn með því að það væru fleiri aðilar sem stæðu í því að sjá um þetta eftirlit. Að öðru leyti ætla ég ekki að gera athugasemdir við frv. Ég tel að þetta sé út af fyrir sig mjög þarft mál og gott og gott að það er komið hér fram en ég óska eftir því að hv. nefnd taki á þessu til að reyna að koma í veg fyrir þann aukna kostnað sem leiðir af því að ef fleiri aðilar verða til þess að bjóða upp á þetta eftirlit. Mig langar í leiðinni til þess að spyrja hæstv. ráðherra um frv. til laga um eftirlitsstarfsemi hins opinbera sem lagt var fram seinast á þinginu á síðasta vori. Mér skildist nú á þeim tíma að þá væri meiningin að reyna að samræma og skipuleggja þennan eftirlitsiðnað, sem sumir hafa leyft sér að kalla svo, sem hefur vaxið og dafnað undir forustu hæstv. ríkisstjórnar alveg sérstaklega. En þetta mál er að vísu á þeim lista sem hæstv. forsrh. kynnti í sinni stefnuræðu en það hefur ekki komið fram enn í þinginu og það er að líða að jólum og þinghald mjög stutt eftir áramótin þannig að ég vil spyrja hæstv. landbrh. hvort það sé kannski ekki meiningin að það frv. komi til afgreiðslu í þinginu í vetur.

Hæstv. forseti. Um það frv. sem þingmaðurinn gat um í lokin hef ég ekki annað að segja en að það er ásetningur ríkisstjórnarinnar að það frv. verði lagt fram. Ég vil líka taka það sérstaklega fram að ég er með í athugun þær stofnanir sem falla undir mín ráðuneyti og hafa eftirlitsstörf með höndum, hvort ekki sé hægt að draga þar úr kostnaði. Út af hinni fyrirspurninni sem lýtur að vottunarstofum þá er gert ráð fyrir því að um einstaklinga eða fyrirtæki verði að ræða. Það er að vísu opnaður möguleiki fyrir því ef mönnum kann að sýnast svo síðar að rétt sé að fela stofnun í einhverjum einstökum tilvikum eftirlit eða ef það er áskilið e.t.v. í einhverjum löndum að opinber stofnun komi að málinu þá er sjálfsagt að halda þeim möguleika opnum. En hér er fyrst og fremst gert ráð fyrir því að þessi starfsemi verði í höndum faggiltra vottunarstofa og ég hygg að það sé til bóta ef þær yrðu fleiri en ein til þess að samkeppnin tryggi það að kostnaður sé í lágmarki og eins verðum við að halda þeim möguleika opnum að slíkar stofur starfi á mismunandi sviðum. Ég get tekið sem dæmi að mér finnst ekki óeðlilegt þó við Íslendingar stefnum að því að vera í forustu t.d. í sambandi við lífræna framleiðslu á eldisfiski, svo ég taki dæmi, og getum sett okkur þar staðla sem aðrar þjóðir hafa ekki treyst sér til. Það er gallinn við það að vera með staðlaða framleiðslu sem hlítir ströngum reglum að óhjákvæmilegt er að fylgja framleiðslunni eftir með því að einhver viðurkennir að rétt sé að staðið. Til þess eru vottunarstofurnar og það hefur einhvern kostnað í för með sér.

Hæstv. forseti. Það er einmitt vandinn að samkeppnin hefur ekki tryggt að kostnaður sé í lágmarki. Það hefur sannast átakanlega í halarófuhagræðingunni sem varð í eftirliti með sjávarafurðum því þar urðu fyrirtækin allt of mörg sem fóru af stað í þetta eftirlit og það hefur vitanlega orðið til þess að kostnaðurinn er margfaldur. Það er hver eftirlitsmaðurinn að keyra á eftir öðrum í halarófu í kringum landið til þess að fylgjast með á sömu stöðunum. Þetta hefur að vísu aðeins haft tilhneigingu til að lagast núna í seinni tíð en er þó þannig enn þá að það eru margar skoðunarstofur með starfsemi í sömu fiskibæjunum í kringum landið. Það tryggir vitanlega ekki lágmarkskostnað að þannig sé staðið að þessum málum. Ég er ekki að halda því fram að það eigi að snúa til baka út úr þessu, það er mjög erfitt að gera það, en það er a.m.k. ástæða til að velta því fyrir sér hvort hægt er að koma þessum málum þannig fyrir í eftirliti með landbúnaðarframleiðslunni að það spretti ekki upp allt of margir aðilar sem verði veikburða og geti illa sinnt sínu hlutverki en þurfi á að halda verulega háum gjaldskrám til að geta haldið starfseminni uppi. Það er nefnilega ekki alltaf þannig að samkeppnin tryggi lægsta verð, hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér, með leyfi forseta, fyrir tveimur málum sem styðst við þau rök að þessi mál eru innbyrðis tengd. Hið fyrra er frv. til laga um breytingu á lögum nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, ásamt síðari breytingum. Seinna málið er frv. til laga um breytingu á lögum nr. 14/1979, um heimild fyrir ríkisstjórnina til að staðfesta fyrir Íslands hönd þrjá alþjóðasamninga um varnir gegn mengun sjávar af völdum olíu, lögum nr. 20/1986, um Siglingamálastofnun ríkisins, og lögum nr. 32/1986, um varnir gegn mengun sjávar. Fyrra frv. sem ég mæli fyrir um breytingu á lögum nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, ásamt síðari breytingum, var samið í umhvrn. og tengist breytingum sem urðu á yfirstjórn hollustuháttamála er þau færðust frá heilbrrn. til umhvrn. frá og með 1. júní sl., breyttri yfirstjórn Hollustuverndar ríkisins og flutningi á starfsemi mengunardeildar Siglingamálastofnunar ríkisins yfir til Hollustuverndar ríkisins. Með breytingum á lögum nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, sbr. lög nr. 54/1994, er öðluðust gildi 1. júní sl., var yfirstjórn hollustuháttamála og heilbrigðiseftirlits færð frá heilbrrn. til umhvrn. Þegar stofnað var til sérstaks umhvrn. árið 1990 voru mengunarvarnir á landi samkvæmt hollustuháttalögum fluttar yfir til umhvrn. og þar með sú starfsemi sem Hollustuvernd ríkisins og heilbrigðisnefndir sveitarfélaga önnuðust á því sviði. Frá þeim tíma og til 1. júní sl. var yfirstjórn mála samkvæmt lögum þannig skipt milli tveggja ráðuneyta, annars vegar heilbrrn., þegar um er að ræða heilbrigðiseftirlit og matvælaeftirlit, og hins vegar umhvrn. þegar um var að ræða mengunarvarnir. Starfsemi Hollustuverndar ríkisins var skipt með sama hætti. Þar sem þessi mál voru öll í höndum heilbrigðiseftirlits sveitarfélaganna í framkvæmd og Holustuverndar ríkisins var sú ákvörðun tekin með lögum nr. 54/1994, og áður eru nefnd, að fela umhvrn. yfirstjórn þeirra í stað þess að skipta forræðinu milli tveggja ráðuneyta enda slík skipting óæskileg verði hjá því komist. Með þeirri breytingu sem átti sér stað 1. júní sl. er málaflokkurinn því óskiptur undir yfirstjórn umhvrn. Þótt tekin væri ákvörðun að flytja yfirstjórn málaflokksins var lögunum að öðru leyti ekki breytt og er því nauðsynlegt að breyta þeim nú, m.a. til þess að laga lögin að breyttri yfirstjórn. Í desember 1991 skipaði heilbr.- og trmrn. í samráði við umhvrn. nefnd sem falið var að gera tillögur að endurskoðuðum lögum og skilaði nefndin áliti í janúar 1993 í búningi lagafrv. Þar sem þá höfðu komið fram þau sjónarmið að æskilegt væri að sameina yfirstjórn málaflokksins í einu ráðuneyti var ákveðið að bíða með framlagningu frv. og það er því fyrst nú að tekin er afstaða til tillagna nefndarinnar að breyttum lögum. Í frv. nefndarinnar voru gerðar tillögur um viðamiklar breytingar á lögunum sem ekki er þó talin ástæða til að leggja fram að svo stöddu nema hvað snertir stjórn og starfsemi Hollustuverndar ríkisins auk ýmiss konar lagfæringa í ljósi fenginnar reynslu. Helstu breytingar varðandi stjórn og starfsemi Hollustuverndar ríkisins eru þær að lagt er til að fækkað verði í stjórn stofnunarinnar úr sjö í þrjá og að umhvrh. skipi stjórnina í samræmi við breytta yfirstjórn. Breytingin er gerð með hliðsjón af þeirri reynslu sem fengin er af störfum þriggja manna framkvæmdastjórnar sem í reynd hefur farið með stjórn stofnunarinnar í samræmi við 3. tölul. 14. gr. gildandi laga. Þannig hefur rekstur stofnunarinnar verið að mestu í höndum framkvæmdastjórnar og framkvæmdastjóra og hafa þannig skapast nánari tengsl milli stjórnar og stofnunar auk þess sem einfaldara og árangursríkara er að starfa á grundvelli stjórnskipulags sem ekki er of stórt í sniðum. Þar að auki ber að hafa í huga að þótt sú stjórn sem lög kveða á um og skipuð er sjö mönnum, þar af sex tilnefndum af hinum ýmsu hagsmunaaðilum, hafi verið æskileg þegar fyrstu lög um Hollustuvernd ríkisins tóku gildi 1. ágúst 1982 á það ekki lengur við þegar festa er komin á starfsemina. Gert er ráð fyrir því að í þriggja manna stjórn stofnunarinnar sitji tveir fulltrúar sem umhvrh. skipar án tilnefningar og einn tilnefndur af Sambandi ísl. sveitarfélaga en stofnunin fer með yfirumsjón með heilbrigðis-, matvæla- og mengunareftirliti sem framkvæmdalega er þó í höndum sveitarfélaga, þ.e. heilbrigðisnefnda og heilbrigðisfulltrúa, með örfáum undantekningum þar sem Hollustuvernd ríkisins er falið beint eftirlit. Með þessu er í reynd verið að staðfesta fyrirkomulag sem meira og minna hefur verið við lýði frá síðustu heildarendurskoðun laganna frá 1988 og hefur gefist vel. Enn fremur er lagt til að í stað framkvæmdastjóra komi forstjóri. Gert er ráð fyrir að forstjóri annist framkvæmdastjórn stofnunarinnar í umboði stjórnar, móti starf fagsviða í samvinnu við forstöðumenn þeirra og taki ákvarðanir í veigamiklum málum samkvæmt stefnu stjórnar hennar í stað þess að annast aðeins rekstrarstjórn eins og er samkvæmt gildandi lögum. Enn fremur er lagt til að hin lögbundna skipting og skilgreining fagsviða hollustuverndar verði felld niður og að stjórn stofnunarinnar verði falið að ákveða skiptingu fagsviða og verksvið þeirra að fengnu samþykki ráðherra. Í dag eru lögboðin fjögur fagsvið innan stofnunarinnar sem ekki er lengur raunhæft því áherslur hafa breyst frá því sem áður var og kunna að breytast frekar á næstu árum. Því er einfaldast að ákvarðanir um fagsvið séu ólögbundnar enda hefur slíkt fyrirkomulag viðgengist hjá öðrum stofnunum og má þar nefna sem dæmi Vinnueftirlit ríkisins. Rétt er að geta þess að þegar Hollustuvernd ríkisins var stofnuð árið 1982 var hún byggð á stofnunum sem þá voru við lýði, þ.e. heilbrigðiseftirliti ríkisins, matvælarannsóknum ríkisins og geislavörnum ríkisins, auk þess sem bætt var við nýju sviði, mengunarvarnasviði. Síðar var lögunum breytt og geislavarnir teknar undan stofnuninni og settar undir sérstaka stofnun, Geislavarnir ríkisins, árið 1985 og árið 1988 var bætt við eiturefnasviði. Gerð er tillaga um að allt starfslið stofnunarinnar að forstjóra og forstöðumönnum frátöldum verði ráðið af forstjóra en ráðning er nú ýmist á vegum stjórnar, framkvæmdastjóra eða forstöðumanna. Enn fremur er gert ráð fyrir því að stjórn stofnunarinnar ráði forstöðumenn einstakra fagsviða eftir því sem fagsvið verða ákveðin. Gert er ráð fyrir venjulegu ráðningarformi en ekki eins og í dag, sex ára ráðherraskipan. Gert er ráð fyrir því að ráðherra skipi forstjóra til fjögurra ára í senn að fengnum tillögum stjórnar og er það í samræmi við gildandi lög um framkvæmdastjóra stofnunarinnar. Enn fremur eru lagðar til breytingar á ýmsum greinum laganna eða að þær verði felldar niður og byggist það á fenginni reynslu liðinna ára eða að um óþarfa sé að ræða. Sem dæmi um slíkt má nefna að lagt er til að ákvæði um að rekið skuli bókasafn við Hollustuvernd ríkisins verði fellt niður enda um sjálfsagðan hlut að ræða. Sama er að segja um skyldur Hollustuverndar ríkisins vegna upplýsinga og tilkynninga til fjölmiðla en ekki þykir ástæða til að hafa slíkt í lögum þar sem starfsmenn Hollustuverndar ríkisins falla undir lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Einnig er lagt til að fellt verði niður ákvæði sem kveður á um að eftirlit sveitarfélaga skuli starfrækt frá heilsugæslustöð sé hún á sama stað og eftirlitsmenn hafa aðsetur. Þetta helgaðist m.a. af því að áður ráku sveitarfélögin heilsugæsluna en í dag er hún í höndum ríkisins auk þess sem ekki er sama ástæða til að tengja þennan málaflokk starfsemi heilsugæslunnar því gæta þarf fleiri atriða og til starfa á vegum heilbrigðiseftirlitsins hafa m.a. komið tæknimenntaðir menn. Í frv. er lögð til breyting vegna tilflutnings mengunardeildar Siglingamálastofnunar ríkisins yfir til Hollustuverndar ríkisins, en um það er samkomulag í ríkisstjórn. Þegar stofnað var til sérstaks umhvrn. 1990 var þessi starfsemi Siglingamálastofnunar sett undir umhvrn. þannig að stofnunin hefur síðan heyrt undir tvö ráðuneyti, annars vegar samgrn. og hins vegar umhvrn. Í samræmi við það sem áður segir um skiptingu Hollustuverndar ríkisins og reynslu af skiptingu stofnana milli ráðuneyta er hér lagt til að öllum mengunarvörnum verði sinnt af sömu aðilum og að verkefnið verði Hollustuverndar ríkisins og heilbrigðiseftirlits sveitarfélaganna þannig að ekki verði munur á því hvort um er að ræða mengunarvarnir á landi eða sjó. Lagt er til að eftirlit með mengunarvörnum á sjó verði í höndum Hollustuverndar ríkisins með sama hætti og stofnunin hefur beint eftirlit með starfsemi sem getur haft í för með sér meiri háttar mengun. Eftir því sem heilbrigðis- og mengunarvarnaeftirliti sveitarfélaga vex fiskur um hrygg ætti að vera hægt að færa mengunarvarnir á sjó út til sveitarfélaganna með sama hætti og mengunarvarnir á landi. Þau atriði bíða heildarendurskoðunar laganna sem væntanlega fer fram innan fárra ára. Þótt ekki séu gerðar tillögur um breytingar á fyrirkomulagi og starfsemi heilbrigðiseftirlitsins í landinu að öðru leyti en áður greinir er lagt til að skipting heilbrigðisnefnda innan heilbrigðiseftirlitssvæða, sem eru 13 í landinu, verði ákveðin í reglugerð og fylgja drög að slíkri reglugerð með frv. á sérstöku skjali. Í ákvæði til bráðabirgða er hins vegar gert ráð fyrir því að núverandi skipan haldist óbreytt þar til reglugerð verður sett. Ástæðan fyrir þessari breytingu er fyrst og fremst sú að sveitarfélögin hafa í auknum mæli sameinast á undanförnum árum og fyrirsjáanleg er enn frekari sameining. Slíkar breytingar og fækkanir sveitarfélaga leiða til þess að breyta þarf umdæmum með reglugerð og er því æskilegt að hafa skiptinguna ekki lögbundna þótt það hafi verið svo og verið nauðsynlegt þegar ný lög á þessu sviði öðluðust gildi 1. ágúst 1982 og teknar voru ákvarðanir um grundvallaratriði í framkvæmd heilbrigðiseftirlits í landinu. Með þessu sparast og mikill lagatexti og lögin styttast verulega. Reglugerð um skiptingu heilbrigðisnefnda og heilbrigðiseftirlitssvæði og aðild sveitarfélaga að heilbrigðisnefndum verður að sjálfsögðu sett að höfðu samráði við sveitarfélögin þegar þar að kemur. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til hv. umhvn. að lokinni 1. umr. og fer þess á leit að nefndin hraði störfum enda brýnt að frv. nái fram að ganga á yfirstandandi þingi. Að því er varðar seinna málið, frv. til laga um breytingar á eldri lögum um varnir gegn mengun sjávar o.fl., og ég mæli hér fyrir þá má segja að það sé hliðarfrv. með frv. til laga um breytingu á lögum nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, sem ég hef þegar mælt fyrir. Það tengist flutningi á starfsemi mengunarvarna Siglingamálastofnunar ríkisins yfir til Hollustuverndar ríkisins og að Siglingamálastofnun ríkisins annist eftirlit með mengunarvarnabúnaði skipa en samkomulag er um að Siglingamálastofnun ríkisins annist það eftirlit áfram enda aðrir ekki í stakk búnir að sinna því. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þetta frv. en vísa til þess sem ég hef áður sagt varðandi frv. til laga um breytingu á lögum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. umhvn. að lokinni þessari umræðu og að fjallað verði um það samtímis frv. til laga um breytingu á lögum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit.