Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf þriggja þingmanna, þeirra Arnbjargar Sveinsdóttur, Steingríms J. Sigfússonar og Árna Páls Árnasonar, um að þau séu á förum til útlanda í erindum Alþingis til að sækja allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna í New York í Bandaríkjunum frá og með mánudeginum 8. október. Samkvæmt þessum bréfum taka sæti frá og með þeim degi þau Þorvaldur Ingvason fyrir Arnbjörgu Sveinsdóttur, Björn Valur Gíslason fyrir Steingrím J. Sigfússon og Guðmundur Steingrímsson fyrir Árna Pál Árnason. Þegar varamenn koma til þings við upphaf þingfundar þriðjudaginn 9. október skulu tveir þeirra, þ.e. Þorvaldur Ingvason og Guðmundur Steingrímsson, sem ekki hafa áður tekið sæti á Alþingi, undirrita drengskaparheit skv. 2. gr. þingskapa.

Forseti vill tilkynna að það hefur orðið að samkomulagi milli þingflokka að þingfundur 12. október nk. falli niður. Þess í stað verður þingfundur eitthvað fram á kvöld fimmtudaginn 11. október.

Áður en umræðan hefst vill forseti geta þess að samkomulag er á milli þingflokkanna um ræðutíma í umræðunni, sbr. 2. mgr. 72. gr. þingskapa, og hún verður eins og á síðasta þingi. Ræðutíminn er sem hér segir: Ráðherra hefur 35 mínútur í framsögu, síðan 15 mínútur og í þriðja lagi 10 mínútur. Talsmenn þingflokka hafa 20 mínútur í fyrstu umferð og síðan tvisvar sinnum 10 mínútur. Aðrir þingmenn hafa 10 mínútur tvívegis. Enn fremur er samkomulag um að andsvör verði leyfð frá upphafi umræðunnar, þó þannig að í fyrstu umferð verður aðeins talsmönnum þingflokkanna og fjármálaráðherra heimilt að veita andsvör. Það er mjög mikilvægt að hv. þingmenn átti sig á þessu. Gert er ráð fyrir að umræðu ljúki síðar í dag eða í kvöld eftir atvikum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2008 sem er 1. mál þessa þings og fyrsta fjárlagafrumvarp nýrrar ríkisstjórnar. Ríkisfjármálin eru í eðli sínu þannig að nokkurn tíma tekur að breyta um stefnu enda á fjárlagaferli hvers árs sér umtalsverðan aðdraganda. Þá er ekki laust við að samsetning og umfang gjalda og tekna hverju sinni sé háð ákvörðunum sem teknar hafa verið á fyrri árum. Hin nýja ríkisstjórn setur þó mark sitt á ríkisfjármálin með þessu frumvarpi. Í fyrsta sinn verður í kjölfar þessa frumvarps lagður fram rammi um forgangsröðun útgjalda yfir kjörtímabilið í heild. Þar mun áherslum í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar verða hrundið í framkvæmd. Er áætlað að slík rammafjárlög verði lögð fram á komandi vorþingi. Þá mun ríkisstjórnin taka upp nýtt og bætt verklag við fjárlagagerð og framkvæmd fjárlaga með það að markmiði að sýna aukna ráðdeild og taka frávik frá fjárlögum fastari tökum en hingað til hefur verið gert. Mun ég koma betur að þeim áformum síðar en fyrst mun ég í stuttu máli rekja helstu forsendur frumvarpsins. Ríkisfjármálin standa á óvenjutraustum grunni og er áætlað að ríkissjóður verði rekinn með ríflega 30 milljarða kr. afgangi á næsta ári. Ríkisfjármálum verður því áfram beitt til aðhalds þrátt fyrir mikið átak í samgöngubótum og þrátt fyrir að til komi tímabundin útgjöld vegna mótvægisaðgerða til að mæta samdrætti í þorskafla. Fyrri spár gerðu ráð fyrir tæplega 5 milljarða tekjuhalla á næsta ári og að gengið yrði á innstæður ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands. Þess í stað er nú gert ráð fyrir áframhaldandi lækkun skulda og að staðan við Seðlabanka batni enn. Ríkisfjármálastefnan er því ábyrg þótt nauðsynlegt sé að auka útgjöld tímabundið vegna ytri aðstæðna og til að byggja upp innviði samfélagsins. En mikilvægt er að innviðir hagkerfisins þróist í takt við þarfir efnahagslífsins því annars er hætt við að kostnaður í atvinnustarfsemi aukist og það dragi úr hagvaxtargetu til lengri tíma litið. Eins og sjá má á gjaldalið frumvarpsins eru áherslumál ríkisstjórnarinnar að efla háskólamenntun og rannsóknir, treysta velferðarkerfið og stórauka framlög til samgöngumála. Á sama tíma er það stefna ríkisstjórnarinnar að stuðla að auknu jafnvægi í efnahagsmálum. Verða því umbætur í mennta- og velferðarmálum teknar í öruggum skrefum á kjörtímabilinu og vandlega undirbúnar. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar verður dregið úr tekjutengingum og skerðingum bóta í almannatryggingakerfinu til hagsbóta fyrir aldraða og öryrkja. Fyrstu skrefin hafa þegar verið stigin með þeirri samþykkt alþingis í sumar að afnema skerðingu lífeyris almannatrygginga vegna atvinnutekna 70 ára og eldri. Koma áhrif þess fram í fjárlagafrumvarpi ársins 2008. Þá er gert ráð fyrir átaki í málefnum geðfatlaðra og kostnaði við stefnumörkun í málefnum barna og ungmenna. Útreikningar á svonefndri kerfislægri afkomu ríkissjóðs sýna að svigrúm er til að lækka skatta án þess að stefna afkomu ríkissjóðs í langvarandi halla, sem mundi krefjast niðurskurðar útgjalda. Skattalækkanir verða tímasettar miðað við markmið um stöðugleika í efnahagsmálum. Átak í samgöngumálum er hins vegar að stórum hluta tímabundin aðgerð til að mæta auknum kröfum og þeirri öru þróun sem er í flutningum og ferðum með fjölbreyttara atvinnulífi og hærri tekjum landsmanna. Átakinu er sérstaklega beint á þau svæði þar sem hagvöxtur hefur verið lítill. Bættar samgöngur eru forsenda hagvaxtar og mega flöskuhálsar ekki hamla þróun atvinnulífs og byggða auk þess sem bættar samgöngur stytta ferðatíma, draga úr slysum og geta minnkað losun gróðurhúsalofttegunda. Staðan er góð og að mörgu leyti er bjart fram undan í efnahagsmálum. Þá benda framreikningar til þess að staða ríkissjóðs verði áfram góð, en horfurnar geta breyst og verður ríkisfjármálunum beitt til sveiflujöfnunar í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um aukinn stöðugleika í efnahagsmálum. Aðkoma ríkissjóðs að sveiflujöfnun er tvíþætt. Annars vegar bregðast fjármál ríkisins fljótt við ófyrirséðum breytingum í efnahagslífinu. Eins og komið hefur fram hafa sjálfvirkir sveiflujafnarar dregið úr ójafnvægi í núverandi uppsveiflu og átt þátt í að skila ríkissjóði meiri afgangi en reiknað var með. Hins vegar getur ríkisstjórnin gripið til sértækra ráðstafana gerist þess þörf. Ljóst er að efnahagslífið er sífellt háðara ytri aðstæðum og því sem gerist í alþjóðlegum efnahagsmálum. Er það hluti af þeim breytingum sem orðið hafa á atvinnulífinu í tengslum við breytingar á skipulagi hagkerfisins og alþjóðavæðingu þess undanfarin ár. Aðstæður á alþjóðlegum fjármálamörkuðum hafa haft mikil áhrif á þróun mála að undanförnu og munu líklega hafa talsverð áhrif á þróun efnahagsmála hér á landi á komandi árum. Eins og endranær fylgir nokkur óvissa nýrri þjóðhagsspá. Fjármálaráðuneytið hefur reiknað fráviksdæmi frá meginspá þar sem þjóðhagsleg áhrif tveggja óvissuþátta eru metin með þjóðhagslíkani. Annars vegar er gert ráð fyrir að gengi íslensku krónunnar veikist um 20% og hins vegar er reiknað með að ráðist verði í byggingu nýs álvers og tengdra orkuvera. Niðurstöður þeirra útreikninga sýna að hagkerfið ræður vel við slíkar breytingar þótt það kalli fram tímabundið aukið ójafnvægi. Verðbólguhorfur mundu versna á næstu árum ef kæmi til gengisfellingar en á móti mundi viðskiptahallinn hverfa. Hagvöxtur mundi aukast fyrst um sinn og atvinnuleysi minnka. Með nýju álveri mundi hagvöxtur, verðbólga og viðskiptahalli aukast en atvinnuleysi minnka. Ef málin þróast á annan veg en gert er ráð fyrir í frumvarpinu mun afkoma ríkissjóðs breytast í takt við það og ríkissjóður hafa áhrif til að draga úr hagsveiflum. Þá má nefna að ef frekari óróa verður vart á alþjóðlegum fjármálamörkuðum er ríkissjóður í sterkri stöðu til að mæta því. Við slíkar aðstæður getur ríkisstjórnin einnig hrundið áformum um samgöngubætur hraðar í framkvæmd. Íslenskt atvinnulíf hefur einkennst af þrótti, frumkvæði og snerpu og er undirstaða aukinna tekna heimila og ríkissjóðs. Tekjuáætlun ríkisins hefur verið endurskoðuð og endurspeglar þann mikla kraft sem er í atvinnulífinu. Auknum tekjum hefur að mestu verið varið til að styrkja afkomu ríkissjóðs og hefur aðhald ríkisfjármála því verið mun meira en áætlanir gerðu ráð fyrir. Að hluta er tekjunum varið til að treysta stoðir efnahagslífsins og bæta stöðu þeirra sem höllum fæti standa. Þannig er í frumvarpinu gert ráð fyrir auknum framlögum til menntamála, bæði í háskólamenntun og til sí- og endurmenntunar, auk þess að framlög til rannsóknarsjóða eru aukin. Framlög til uppbyggingar hjúkrunarheimila og endurhæfingar eru stóraukin auk þess að dregið er úr tekjutengingum í almannatryggingum. Frekari skref verða stigin í þeim málum og er nú að störfum nefnd á vegum félagsmálaráðherra sem á að endurskoða almannatryggingar og einfalda kerfið. Fyrirhugað er að gera átak í stjórn ríkisfjármála þar sem krafist verður ábyrgrar fjármálastjórnar á öllum sviðum. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að unnið verði að einföldun og nútímavæðingu stjórnsýslunnar og að ríkisstjórnin leggi áherslu á að ýtrasta aðhalds sé gætt í rekstri hins opinbera þannig að fjármunir skattgreiðenda séu nýttir sem best. Ráðdeild og varfærni í fjármálum hins opinbera er talin höfuðnauðsyn og áríðandi að hlutur opinberrar starfsemi af þjóðarframleiðslunni aukist ekki umfram það sem nú er. Í ljósi þessara markmiða kann ýmsum að þykja vöxtur útgjalda heldur mikill. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs aukist tímabundið sem hlutfall af vergri landsframleiðslu árin 2007–2009, en fari síðan lækkandi þegar ráðstöfun á söluandvirði Landssímans er lokið og dregur úr mótvægisaðgerðum. Rúmlega 86% af hækkun útgjalda af landsframleiðslu frá árinu 2007 til 2008 má rekja til framkvæmda og mótvægisaðgerða og afganginn að mestu til aukinna tilfærsluútgjalda, meðal annars vegna spár um aukið atvinnuleysi svo og vegna samnings um bætt kjör eldri borgara og öryrkja. Ef horft er yfir tvö ár, á breytinguna frá árinu 2006 til 2008, má rekja 70% af aukningu útgjalda af vergri landsframleiðslu til stofnkostnaðar, aukins atvinnuleysis, vaxtagjalda, mótvægisaðgerða og áhrifa af brotthvarfi varnarliðsins. 25% aukningarinnar eiga rætur að rekja til aukinna elli- og örorkulífeyrisbóta, m.a. vegna samkomulags við eldri borgara, en 5% aukningarinnar eru vegna annarra verkefna. Þegar fjallað er um vöxt útgjalda er nauðsynlegt að kanna hvaða forsendur liggja þar að baki og þá einkum hvort gjöldin eru tímabundin eða til langframa. Ábyrgð og ráðdeild í meðferð skattfjár er mikilvæg og að ráðstöfun þess sé í samræmi við áherslur stjórnvalda en ráðist ekki nánast af tilviljun eftir á þar sem mestu fé verði varið í verkefni sem eru umfram heimildir fjárlaga. Til þess að ná markmiðum um bætta meðferð opinberra fjármuna verður annars vegar gerður rammi um forgangsmál ríkisstjórnarinnar út kjörtímabilið og hins vegar hert á framkvæmd fjárlaga og ábyrgð þeirra sem fara með opinbert fé. Þá er áformað í næstu fjárlögum að leggja fé til hliðar í sjóð til að mæta óvæntum útgjöldum innan ársins. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um gerð rammafjárlaga til fjögurra ára í senn. Þar verði sett fram meginstefna í hagstjórn, viðmið um tekjuöflun og útgjöld ríkissjóðs. Jafnframt verði þjónustuverkefnum og framkvæmdum ríkisins forgangsraðað. Þar sem tiltölulega stutt er síðan ný ríkisstjórn tók við og umfangsmikið verk er að forgangsraða þjónustuverkefnum til næstu ára hefur verið ákveðið að leggja fram endurskoðaða stefnumörkun á vorþingi. Þar mun verða lagður fram rammi fjárlaga næstu ára með forgangsröðun verkefna í samræmi við áherslumál í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Með því móti verða áherslumál næstu fjárlaga ljós og ráðuneyti og stofnanir hafa meiri tíma til að undirbúa mál sín. Rammi um fjárveitingar næstu ára gerir meiri kröfur til ráðuneyta um að vanda fjárlagaáætlanir sínar og að leysa úr rekstrarvanda stofnana áður en kemur til framlaga í ný verkefni. Meiri kröfur verða gerðar til rökstuðnings fyrir nýjum verkefnum og gerð krafa um að ráðuneytin skoði fyrst aðra möguleika á að leysa málin en með auknum útgjöldum úr ríkissjóði. Með öðrum orðum verður gerð ríkari krafa um forgangsröðun verkefna innan þess ramma sem ráðuneytin hafa. Mikil umræða hefur verið um framkvæmd fjárlaga og er hægt að taka undir margar af ábendingum Ríkisendurskoðunar um að þar sé hægt að gera betur. Eins og fram hefur komið er til lítils að leggja fram ramma um útgjöld til nokkurra ára ef ríkisfjármálin ber af leið. Lykilatriði í bættri framkvæmd er að ábyrgð sé skýr og að saman fari aukið svigrúm stjórnenda til ráðstöfunar fjármuna og framleiðsluþátta og ábyrgð þeirra á fjármálum. Það verður að vera alveg skýrt að auknu valdi og auknum sveigjanleika fylgir aukin ábyrgð. Það verður einnig að vera alveg skýrt að ætlast er til að sá sem fer með ábyrgð á þjónustuverkefni eða rekstri hefur ekki heimild til að ráðstafa meira fé en heimilað er í fjárlögum. Skilaboðin eru skýr; ekki er heimilt að ráðstafa meiru en fjárlög segja til um og því verður fylgt eftir. Til þess að mæta óvæntum útgjöldum og kjarasamningum er til skoðunar að gert verði ráð fyrir ákveðinni fjárhæð eða sjóði í fjárlögum sem að mestu komi í stað þeirra útgjalda sem hingað til hafa komið fram í fjáraukalögum hvers árs. Einnig verður tekið til athugunar að veita lán ef stjórnendur stofnana telja sig þurfa að mæta tímabundnum útgjöldum í rekstri. Yrði þá skoðað hvort þeim yrði heimilt að sækja um lán með vöxtum hjá ríkissjóði, enda legðu þeir fram áætlanir um hvernig lánið verði endurgreitt. Þá verður stefnt að því að húsnæðiskostnaður og fjárbinding verði reiknuð inn í kostnað stofnana til að allur kostnaður við rekstur komi fram. Þannig verði ríkisreksturinn líkari því sem er á einkamarkaði og gerðar sömu kröfur til stjórnenda og þar. Einnig kemur kostnaður við opinberan rekstur þá skýrar fram og samanburður við kostnað einkaaðila verður auðveldari. Það er sagt að það þurfi sterk bein til að þola góða daga. Það á líklega hvergi eins vel við og við stjórn ríkisfjármála. Þegar vel gengur í efnahagslífinu er staða ríkisfjármála góð, eftirspurn heimilanna eftir þjónustu eykst og kröfur um gæði verða meiri. Líklega er mun erfiðara að stjórna ríkisútgjöldum þegar vel gengur en þegar harðnar á dalnum. Skilningur fyrir því að halda þurfi aftur af útgjöldum verður minni þegar ríkissjóður er með góðum afgangi en þegar hann er í halla. Þó er aldrei mikilvægara að fara varlega i ríkisfjármálum en einmitt þegar vel árar. Ef óvarlega er farið er hættan sú að um of reyni á þolrifin og í stað þess að bæta hag heimila og fyrirtækja verði niðurstaðan allt önnur. Af þeim sökum leggur ríkisstjórnin höfuðáherslu á jafnvægi í efnahagslífinu og að gera breytingar á velferðarkerfinu í skrefum á kjörtímabilinu. Það er líka óeðlilegt að hið opinbera taki meira til sín en nauðsynlegt er og því er nauðsynlegt í góðæri sem hallæri að endurmeta hlutverk ríkisins og draga úr verkefnum sem ekki eru lengur talin nauðsynleg og færa fjármuni til skattgreiðenda eða í verkefni sem meiri þörf er fyrir. Staða ríkissjóðs er það góð að allar horfur eru á að hægt sé að lækka skatta án þess að það leiði til hallareksturs yfir hagsveifluna. Í stjórnarsáttmálanum er stefnt að hvetjandi skattaumhverfi þar sem skattar verði lækkaðir á einstaklinga og fyrirtæki. Ríkisstjórnin mun þannig vinna að endurskoðun á skattkerfinu, m.a. með hækkun persónuafsláttar einstaklinga og frekari lækkun skatta á fyrirtæki. Einnig er stefnt að endurskoðun óbeinna skatta, þ.e. vörugjalda og virðisaukaskatts, auk þess að stefnt er að afnámi stimpilgjalda í fasteignaviðskiptum á kjörtímabilinu. Sterk staða ríkissjóðs hefur leitt til þess að frá og með árinu 2006 eru vaxtatekjur talsvert umfram vaxtagjöld og er áætlað að vaxtatekjur verði ríflega 3,5 milljörðum króna meiri en vaxtagjöld á næsta ári. Það stafar af því að tekjuafgangi undanfarinna ára hefur verið varið til að styrkja stöðuna við Seðlabanka Íslands, lækka hreinar skuldir ríkissjóðs og til að greiða fyrir fram inn á lífeyrisskuldbindingar ríkisins. Í árslok 2006 voru inneignir ríkissjóðs hjá Seðlabanka 117 milljarðar króna. Í stöðunni eru hvorki endurlán ríkissjóðs til bankans til að styrkja gjaldeyrisstöðu hans né framlag úr ríkissjóði til að styrkja eigið fé bankans. Þá námu fyrirframgreiðslur ríkissjóðs inn á lífeyrisskuldbindingar 126 milljörðum kr. ásamt vöxtum um síðustu áramót. Hrein staða ríkissjóðs á næsta ári, þ.e. peningalegar eignir og kröfur að frádregnum skuldum, er áætluð að verði jákvæð sem nemur 4,9% af landsframleiðslu en var neikvæð um 23,4% árið 1998. Horfur eru því á að staða ríkissjóðs batni enn á þessu og næsta ári gangi áform frumvarpsins eftir. Herra forseti. Sú sterka stjórn efnahagsmála sem hér hefur verið undanfarin ár hefur leitt af sér öflugan hagvöxt og sterka stöðu ríkissjóðs. Samkvæmt nýju endurmati á hagtölum frá Hagstofu Íslands kemur í ljós að hagvöxtur hefur verið samfelldur hér á landi allt frá árinu 1993 og gera spár ráð fyrir áframhaldandi hagvexti a.m.k. næstu fimm ár. Fari svo mun hér á landi verða samfelldur hagvöxtur í 19 ár í röð sem bæði verður að teljast einstakt og eftirsóknarvert í samanburði þjóðanna. Þessi góða staða er m.a. tilkomin vegna þess að dregið hefur verið úr ítökum ríkisins í efnahagslífinu með einkavæðingu, opnara og sveigjanlegra hagkerfi og lækkun skatta á fyrirtæki og einstaklinga í landinu. Mikill tekjuafgangur ríkissjóðs á síðustu árum hefur leitt til þess að skuldir eru nú litlar og verulegum fjárhæðum hefur verið varið í að styrkja stöðu Seðlabanka Íslands og lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Mikilvægt er að þeim miklu fjármunum sem nú eru aflögu hjá ríkissjóði verði varið með skynsamlegum hætti þannig að þeir nýtist til áframhaldandi aukins kaupmáttar fyrir fólkið í landinu. Auðvelt er að láta undan hvers kyns kröfum og óskum um aukin útgjöld en hætt er við að slíkt leiði af sér aukna þenslu og verðbólgu sem áfram leiðir til samdráttar í kaupmætti og verri stöðu þjóðarinnar. Varfærni og ráðdeild á næstu mánuðum og missirum er því mikilvægari en oft áður. Engu að síður staðfestir þessi góða og sterka staða ríkissjóðs að ríkisstjórnin hefur tök á að fylgja eftir áherslum sínum sem fram komu í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 23. maí sl. þar sem m.a. er kveðið á um skattalækkanir og sterkari stöðu velferðarkerfisins. Verða slíkar ákvarðanir tímasettar með tilliti til stöðu og þróunar efnahagsmála á kjörtímabilinu. Í þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins sem nýverið var kynnt kemur fram að efnahagslífið leitar nú jafnvægis eftir nokkrar sveiflur undanfarinna ára. Hagvöxtur verður hóflegur á næstu árum, viðskiptahalli minnkar, verðbólga hjaðnar og spenna á vinnumarkaði verður minni en verið hefur á síðustu árum. Allar forsendur eru því til að ætla að þróun efnahagsmála hér á landi verði jákvæð á næstu árum og staða einstaklinga og heimilanna í landinu haldi áfram að batna með sífellt vaxandi kaupmætti. Ég legg til, herra forseti, að frumvarpi þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar. Óska ég eftir góðu samstarfi við nefndina nú sem hingað til og að takast megi að afgreiða frumvarpið í samræmi við starfsáætlun þingsins eins og undanfarin ár.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur nú mælt fyrir fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár. Ráðherrann viðurkenndi reyndar sjálfur í ræðunni að það yrði lítið að marka það og boðaði að það yrði skoðað og endurskoðað næsta vor, bæði vinnulag og uppsetning fjárlagafrumvarps og fjárlaga. Ég tek undir með hæstv. fjármálaráðherra að það frumvarp sem hér er lagt fram er nánast bara eins og vinnuplagg. Þar eru hvorki útfærð uppskipti á ráðuneytum né færsla á málaflokkum á milli ráðuneyta sem hefur stór áhrif á uppsetningu fjárlagafrumvarps og líka gjöld innan hvers málaflokks. Enn fremur eru ekki útfærðar í frumvarpinu hinar margboðuðu mótvægisaðgerðir - sem sumir kalla nú bara eins og grjót í vasa - heldur eru þær að stórum hluta í einni tölu þannig að það út af fyrir sig segir okkur að frumvarpið er gjörsamlega óunnið. Ef litið er til reynslu fyrri ára, t.d. ársins í ár, er breyting frá samþykktum fjárlaga til áætlaðra loka þessa árs upp á eina 80 milljarða kr. innan ársins sem sýnir á hversu veikum grunni fjárlagavinnan er byggð. Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra: Er eitthvað sem hann gæti núna lagt frekar en á fyrri árum fram hér þannig að við gætum trúað eða að einhver geti trúað á þær tölur sem hann leggur hér fram? Ég tek undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í gær að einmitt ótrúverðugleiki 

Herra forseti. Það er auðvitað mjög spennandi að heyra fyrstu viðbrögð stjórnarandstöðunnar við fyrsta fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Það er líka spennandi að sjá stjórnmálaflokkinn Vinstri græn vera núna í fyrsta skipti stærsta flokkinn í stjórnarandstöðunni og þar með er fulltrúi þess flokks fyrsti ræðumaðurinn til þess að koma með innlegg á eftir ræðu fjármálaráðherrans. Ég get hins vegar ekki annað sagt en að innleggið veldur mér gríðarlegum vonbrigðum. Innleggið er bara tuð og fjas um að það sé óvissa í þessu og óvissa í hinu og það sé ekkert hægt að vinna af því að það sé svo mikil óvissa í þessu. Það kemur ekki fram ein einasta tillaga,  
             Varðandi spurninguna um verkaskiptingu og mótvægisaðgerðir er einmitt gerð grein fyrir því að þeim fjármunum sem í það verður varið, og kemur fram í frumvarpinu að verði varið til þessara mála, verður skipt niður á einstaka liði við 2. umr. samkvæmt tillögum sem þá koma fram. Hluta af þessu er ekki búið að samþykkja sem lög enn sem komið er og það þarf auðvitað að gera á haustþinginu en ég held að hv. þingmaður þurfi ekki að hafa áhyggjur af þessum liðum í mjög langan tíma, þeim verður komið skilmerkilega fyrir áður en búið verður að afgreiða fjárlögin.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra brást ekki þingheimi í því að svara með útúrsnúningum og tuði. Greinilegt er að það kom illa við hann að þurfa að svara fyrir trúverðugleikann. Það getum við í Vinstri grænum gert. Við getum svarað fyrir trúverðugleikann en ekki hæstv. ráðherra eins og við heyrðum hér áðan. Þetta er efnahagsvandinn, þ.e. skortur á trúverðugleika. Ég velti fyrir mér hvernig hæstv. ráðherra hafi fengið fjárlögin í gegn, af því að hann minntist á að hann væri búinn að fá svo góðan nýjan samstarfsflokk. Hvað með skattleysismörkin sem var lofað fyrir elli- og örorkulífeyrisþega að ætti að hækka upp í 100 þús. kr. og grunnlífeyrir hækkaður? Þetta var loforðið sem Samfylkingin sagðist ætla að efna þegar að loknum kosningum. Þess sér ekki stað í frumvarpinu. Hins vegar fékk hæstv. ráðherra Samfylkinguna til að samþykkja hækkun á komugjöldum á heilbrigðisstofnunum um 160 millj. kr. á næsta ári og 100 millj. kr. hækkun á gjöldum sjúklinga til sérfræðinga. Fékk fjármálaráðherrann Samfylkinguna til að samþykkja hækkun á komugjöldum til heilbrigðisstofnana, til sérfræðinga? Það kemur mér mjög á óvart. Ég man eftir því að við stóðum í þingsalnum í fyrra og börðumst gegn hækkun á komugjöldum á heilbrigðisstofnunum. Núna er þessu einfaldlega rennt inn í frumvarpið. Fékk fjármálaráðherra Samfylkinguna til að samþykkja það? Mér er spurn. Ég ítreka spurningar mínar til hæstv. fjármálaráðherra: Getur hann gefið einhverja frekari tryggingu en fyrri ár varðandi trúverðugleika frumvarps síns? Við stöndum frammi fyrir kjarasamningum og hver vill semja við aðila sem veit ekki hvort hann hefur 30, 40, 50, 60 eða 80 milljarða kr. tekjur eða gjöld umfram áætlun? Hver semur við slíka aðila, sem ekki vita um hvað þeir hafa í bakhöndinni?

Já, ég held að það sé óhætt að segja að Vinstri grænir bregðist hvorki sjálfum sér né þingheimi. Það kemur aldrei neitt uppbyggilegt frá þeim. Þeir eru bara á móti. Alveg sama sagan og jafnvel þótt flokkurinn axli nýja og meiri ábyrgð í þingsölum sem stærsti flokkur stjórnarandstöðunnar. Þá breytist ekkert. Ábyrgðin hefur greinilega engin áhrif á framgönguna. Það er eins og að hv. þingmenn átti sig ekki á því að hagkerfið sem við búum í er opið markaðshagkerfi. Það er ekki skipulagshagkerfi. Við verðum einfaldlega að búa við óvissu um hvernig málin þróast, það er óvíst hvernig fólkið í þjóðfélaginu mun hegða sér á næstu mánuðum. Hvorki ég né aðrir getum sagt nákvæmlega til um það. Þess vegna er óvissa í þeim áætlunum sem við byggjum á og við reynum að greina þá óvissu og gera grein fyrir því hvaða áhrif það hefur ef ástandið þróast í þessa áttina eða hina frá þeirri meginspá sem um er að ræða. Menn sem bundnir eru á klafa skipulagshagkerfisins og hugmyndafræði sem því tengist geta auðvitað ekki hugsað út frá markaðshagkerfinu. Því hlýtur málflutningurinn áfram að verða sá sami og áður. Það er mín eigin sök að ég skyldi hafa gert mér vonir um að einhver breytingar yrðu á málflutningi Vinstri grænna í þessum efnum frá síðasta þingi vegna breyttrar stöðu þeirra. Því miður brugðust þær vonir.

Herra forseti. Við höfum hlýtt á hæstv. fjármálaráðherra við 1. umr. fjárlagafrumvarp og það er margt gott í þeim pappírum. Eitt hafði ég ekki skilið fyrr en í dag, þ.e. með hvaða hætti fjárveitingavaldið er í raun algjörlega fært til framkvæmdarvaldsins í þessu frumvarpi. Fjármálaráðherra upplýsti það - ég óskaði skýrari svara við því hvort ég hefði skilið hann rétt - í umræðunni áðan að frumvarp þetta væri vel við vöxt vegna þess að kannski væri kreppa á leiðinni, kannski mundi syrta í álinn og kannski þyrfti mikla peninga. Þetta er auðvitað mjög góð leið fyrir sterkan þingmeirihluta að ráðstafa það bólgið í alla liði að alls staðar megi skilja eftir afganga. Staða ríkissjóðs er vissulega góð eins og hérna hefur komið fram og ný ríkisstjórn sest að miklu veisluborði. Mér hugnast þó ekki sú aðferð, ég held að hún geti verið háskaleg fyrir hagkerfið, fyrir efnahagsþróunina og þau skilaboð sem ríkið sendir út í samfélagið, að gefa út fjárlög langt umfram vöxt og kannski hreinlega fjárlög langt umfram það sem stendur til að verja af opinberu fé. Þetta fer mjög að líkjast kosningavíxlum frá því í vor. Ég óska eftir því að hinn sterki meiri hluti komi sér út úr kosningahamnum, út úr loforðahamnum, og láti okkur fá fjárlög sem hafa eitthvað með það að gera hvernig þetta á að verða.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er mjög æskilegt að menn komi sér út úr kosningaham. Ég hef sjálfur talið mig kominn úr þeim ham þótt stjórnmálamenn séu í þeirri stöðu að þeir þurfa í öllum sínum störfum að huga að því að kosningar verða áður en varir. Mér sýnist hv. þm. Bjarni Harðarson í sama ham og hann var í í kosningunum, að vera svolítið á skjön við það sem meðframbjóðendur hans og núverandi formaður flokksins kynnti, aðeins á hliðarsporinu, alltaf aðeins á móti því og ekki alveg í takt við það sem formaðurinn talaði um. Það sem hann talar um er a.m.k. á skjön við það sem formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Guðni Ágústsson talaði um í gær. Honum fannst þá fjárlagafrumvarpið ekki nægilega bólgið. Hann lagði fram hugmyndir um ríflega 6 milljarða kr. viðbótarútgjöld við mótvægisaðgerðirnar. Þá mundi fjárlagafrumvarpið bólgna enn meira og varla mundi það gleðja hv. þm. Bjarna Harðarson miðað við það sem hann sagði áðan. Hins vegar get ég upplýst háttvirtan þingmann um, eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar, að það tekur dálítinn tíma að breyta kúrsinum í ríkisfjármálunum. Mjög stór hluti af þeim ákvörðunum sem lágu fyrir við gerð þessa frumvarps sem hér er um að ræða var tekinn í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þar á meðal var stór hluti af þeim ákvörðunum sem teknar voru um framkvæmdir í samgönguáætlun sem 

Herra forseti. Ég er engu nær um þær spurningar sem ég bar upp. Það er kannski siðvenjan hér á þessum nýja vinnustað.  Ég skildi ræðu formanns Framsóknarflokksins ekki með sama hætti og hæstv. fjármálaráðherra. Það er aftur á móti afskaplega grunn og einföld gagnrýni á okkur sem höfum gagnrýnt að fjárlög séu of bólgin mitt í góðærinu, kreppufjárlög, að þar með höfum við ekki rétt til að leggja fram útgjaldaaukningu á einu eða neinu sviði. Ég minni á að á Íslandi ríkja nánast tvö hagkerfi, í öðru þeirra er mikill samdráttur, á landsbyggðinni. Þótt við teljum of mikla þenslu víða á höfuðborgarsvæðinu og það sé höfuðborgarbúum síst til hjálpar að auka þá elda er ekki þar með sagt að ekkert eigi að gera og við höfum með gagnrýni okkar algerlega komið okkur út af kortinu varðandi það að geta rætt um nokkur útgjöld.

Herra forseti. Mér þykir leiðinlegt ef ég hef misskilið málflutning Framsóknarflokksins. Ég er orðinn nokkuð vanur að hlusta á málflutning framsóknarmanna og taka mið af honum á ýmsa vegu. Það er sjálfsagt að hv. þingmaður fái tækifæri til að útskýra það betur fyrir mér. Hann gerir það kannski í umræðunni. Hv. þingmaður hefur áhyggjur af því að fjárlögin séu of bólgin í miðju góðærinu. Við erum hérna 4. október 2007 að fjalla um fjárlög sem eiga að taka gildi 1. janúar 2008 og gilda út 12 mánuðina þar á eftir. Fjárlögin eru byggð á efnahagsspá fyrir það ár. Sú spá gerir ráð fyrir því að mjög verulega dragi úr þjóðarframleiðslu og við þeim samdrætti er verið að bregðast í þessu fjárlagafrumvarpi. Við höfum lengi vitað, vegna þess að þær hafa verið byggðar á áætlunum, að framkvæmdum við álver og stóriðju á Austurlandi lýkur og þá minnka umsvifin í efnahagskerfinu. Þess vegna er mjög aukið á framkvæmdir hins opinbera í þessu frumvarpi. Meðan þær framkvæmdir voru í hámarki var á sama hátt verulega dregið úr framkvæmdamagni hjá ríkinu þannig að það var komið niður í um 1% af þjóðarframleiðslunni. Fjárlagafrumvarpið byggist á því að við horfum fram á veginn og tekur mið af ástandi sem við gerum ráð fyrir að verði ríkjandi á því ári sem fjárlögin taka til. Auðvitað eru menn misjafnlega framsýnir. Sumir eru jafnvel skammsýnir og sjá þar af leiðandi ekki 

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur mælt fyrir fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar fyrir árið 2008. Fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar sýnir í raun hver stefna hennar er í öllum meginmálaflokkum eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði. Hann vonaði að fagurgali sinn frá kosningunum væri horfinn og hann væri kominn aftur til raunveruleikans sem blasti nú nakinn við. Í frumvarpinu kemur fram stefna ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum, hvernig tekna skuli aflað, hver skuli greiða tekjurnar í ríkissjóð, hvernig þessari tekjuöflun skuli skipt niður á þegnana, á atvinnulífið, á velferðarkerfið, á fjárfestingar o.s.frv. Með tölum í fjárlögum birtist með skýrum hætti munur á stjórnmálaflokkum. Þar birtist í raun hver er áhersla þeirra í þjóðfélagsmálum, heilbrigðismálum, menntamálum, málefnum elli- og örorkulífeyrisþega o.s.frv. Auðvitað skiptumst við gjarnan í tvær fylkingar, annars vegar í þá sem vill bregðast við og verja og efla sameiginlegt og samábyrgt velferðarkerfi og hins vegar í hina sem horfir á hin breiðu bök og segir kannski að hver sé sinnar gæfu smiður og vill reka þjóðfélagið samkvæmt því. Það er ekki stefna Vinstri grænna. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum ríka áherslu á samhjálpina, samábyrgðina og eflingu velferðarkerfisins, að allir fái að njóta sín, hver einstaklingur á sinn hátt með þeim möguleikum sem hann hefur og fær innan samábyrgs samfélags. Í kosningunum síðastliðið vor birtist þetta mjög greinilega í bæklingi sem við dreifðum um Allt annað líf. Við vildum skipta um frá þeirri hægri stjórn sem hér hafði verið á undanförnum árum og mótað efnahagslífið, mótað velferðarkerfið og var í rauninni á leiðinni að rústa velferðarkerfið og einkavæða almannaþjónustuna o.s.frv. Við vorum með aðrar áherslur í þessum efnum og munum halda þeim áfram á Alþingi. Við munum líka meta tillögur þessarar ríkisstjórnar, fjárlagafrumvarpið og annað sem frá henni kemur á grundvelli okkar stefnu. Við ætlum að vera trú og höfum verið trú okkar stefnu og munum verða það og þjóðin getur treyst því. Við stilltum upp valkostum, velferðarsamfélag fyrir alla, ekki bara suma, en mér sýnist sú ríkisstjórn sem er nýtekin við ætla að halda óbreyttri þeirri vegferð sem rekin var í tíð Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins þar sem Sjálfstæðisflokkurinn réði ferð, þar sem sífellt stærra gap var að myndast á milli þjóðfélagshópa eftir tekjum, kjörum og búsetu o.s.frv., og mér sýnist að svo eigi að halda áfram í því frumvarpi sem hér er lagt fram. Gegn þessu munum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði berjast. Ég minni á eitt stærsta málið frá síðasta vetri þar sem stjórnarandstaðan, Samfylkingin, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn, stóð saman að einu stærsta máli sem við lögðum fram þar. Það var nýskipan lífeyrissjóðsmála þar sem við lögðum til, þessir þrír flokkar og stóðum svo sannarlega saman þá, að yrði eitt fyrsta málið sem tekið skyldi á við myndun nýrrar ríkisstjórnar að bæta kjör elli- og örorkulífeyrisþega og annarra sem hefðu lægstu laun og kjör í samfélaginu. Þetta var grunntónninn í gegnum allan síðasta vetur. Þetta var einn grunntónninn í stefnuskrá okkar fyrir kosningarnar og við munum standa áfram við þá stefnuskrá. Mér þykir því miður að horfa nú upp á það í því frumvarpi sem hér er lagt fram að það virðist sem ríkisstjórnin haldi áfram á óbreyttri braut frá því síðasta vetur. Við, stjórnarandstaðan þá, náðum þeim árangri saman með harðri baráttu að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks rann hvað eftir annað á rassinn með tillögur sínar og aðför að elli- og örorkulífeyrisþegum og kom á síðustu mánuðum kjörtímabilsins, í febrúar eða mars eða hvenær það var, með tillögur um hækkun á skattleysismörkum upp í 90 þús. kr., sem höfðu staðið í stað nokkur undanfarin ár, og frítekjumark upp á 25 þús. kr. Það er engu við þetta bætt í því frumvarpi sem hér er lagt fram, ekki sýnist mér það, þrátt fyrir að þetta væri stærsta kosningaloforð og pólitíska mál síðasta vetrar. Það gengur meira að segja svo langt nú í stefnuræðu forsætisráðherra að eldri borgarar eru gleymdir. Hann er gleymdur sá slagur sem tekinn var fyrir síðustu borgarstjórnarkosningar í Reykjavík þar sem Sjálfstæðisflokkurinn breytti allt í einu um stefnu og fór að smjaðra fyrir gamla fólkinu. Þetta kosningamál í vor er ekki nefnt í stefnuskránni. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði munum áfram vera trú okkar hugsjónum. Við munum berjast fyrir kjörum elli- og örorkulífeyrisþega. Við munum knýja þessa ríkisstjórn til að koma til móts við okkar tölur í þessum efnum. Við höfum ekki gleymt þessum hópum. Svona mætti áfram telja, herra forseti. Ég minni á það sem ég kom að í andsvari mínu hvar hin raunverulega stefna ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum læðist inn í frumvarpið. Reyndar kom hún skýrt fram í stefnuræðu forsætisráðherra þar sem hann sagði: „Við stefnum að því að einkavæða heilbrigðiskerfið og við erum hamingjusöm að vera búin að fá Samfylkinguna okkur við hlið í þeim efnum.“ Ég vona að hann reynist þar ekki sannspár og Samfylkingin standi í fæturna, sem fara nú hvor í sína áttina að mér sýnist oft og tíðum, eða að einhverjir samfylkingarmenn geti þó staðið gegn einkavæðingu heilbrigðiskerfisins. En þetta laumast inn í fjárlagafrumvarpið. Við sjáum t.d. hækkun á komugjöldum. Það eru skilaboðin til sjúklinga, til elli- og örorkulífeyrisþega, til þeirra sem þurfa að sækja sér heilbrigðisþjónustu. Það á að hækka komugjöld á heilbrigðisstofnunum og hækka komugjöld til sérfræðilækna. Hefur þetta ekki verið eitt pólitískasta átakamál undanfarinna ára?  Ef við víkjum aðeins að frumvarpinu sem slíku þá hef ég áður sagt hér og sagði í upphafi að þetta fjárlagafrumvarp er nánast hvað vinnu snertir bara vinnuplagg. Það er ekki búið að færa inn nokkra meginþætti í stefnu ríkisstjórnarinnar og ákvörðun hennar sem hún tók þó á síðastliðnu sumri og er eiginlega það eina sem hún hefur verið að mikla sig af. Það er annars vegar uppstokkun á ráðuneytum og tilfærslur á málaflokkum sem hafa mikil áhrif á það hvernig fjármunum er skipt innan stjórnsýslunnar, hvernig þetta skarast, hvernig þetta kemur til með að vinnast út. Það skiptir máli fyrir hvern málaflokk hvernig hann kemur út í þeim darraðardansi sem stiginn er þar yfir urð og grjót og sprungur sem ég á von á að þessi ríkisstjórn þurfi að berjast á hvað þetta varðar. Það er hvorki tekið tillit til þess né þeirra mótvægisaðgerða sem boðaðar voru, sem af mörgum eru ekki taldar merkilegar, en engu að síður væri mjög mikilvægt fyrir þingið og þjóðina að sjá þær útfærðar eða a.m.k. áform ríkisstjórnarinnar útfærð í fjárlagafrumvarpinu þannig að hægt væri að taka á þeim efnislega sundurliðað. Því er ekki að heilsa heldur er þetta sett að megninu til inn í eina upphæð sem síðan á að dreifast. Hvað þetta varðar er fjárlagafrumvarpið því bara lítið vinnuplagg. Það kemur við kaunin á hæstv. fjármálaráðherra þegar verið er að tala um áreiðanleika fjárlagafrumvarpsins og áreiðanleika þess talnagrunns, gagnaöflunar sem fjárlög og fjárlagafrumvörp byggja á. Fjárlög og fjárlagafrumvarp er ekki bara plagg fyrir fjármálaráðherra, ríkisstjórnina eða þingið, þetta er grunnplagg til að meta og gera áætlanir í fjármálum og efnahagslífi þjóðarinnar. Þess vegna er mjög alvarlegt þegar grunnforsendur í fjárlagagerð eru svona slappar og með þeim hætti sem við upplifum nú. Bara á þessu eina ári - mig minnir að ég hafi spurt hæstv. fjármálaráðherra í fyrra hvort hann gæti gefið okkur einhverjar vísbendingar um að það væri meira að marka fjárlög hans fyrir árið 2006 en 2005 og hann svaraði með skætingi, þ.e. að engum kæmi þetta við. En hvað hefur gerst? Fjárlög innan ársins eru að breytast í grunntölum yfir 80 milljarða. Það er í sjálfu sér ekki slæmt að fá auknar tekjur ef þær eru vel fengnar en það er líka eins gott að geta þá vitað af því. Ég segi fyrir mig að ef ég hefði vitað að þessi mikli tekjuauki væri í vændum þá hefði ég viljað að við værum nú þegar búin að ráðstafa hluta af þeim tekjum á þessu ári til hækkunar á skattleysismörkum elli- og örorkulífeyrisþega, til hækkunar á grunnlífeyri, til hækkunar á launum og kjörum starfsfólks í umönnunargeiranum á hjúkrunarheimilum, á sjúkrahúsum svo við stæðum ekki frammi fyrir þeim hrikalega vanda nú að þar er mikil vá fyrir dyrum. Eða að setja aukið fjármagn til sveitarfélaganna, ekki aðeins vegna þessara mótvægisaðgerða og þess að mörg sveitarfélög úti um land hafa verið svelt á undanförnum árum heldur líka til að setja þar nýtt og sérmerkt fjármagn inn til þess að sveitarfélögin geti borgað starfsfólki leikskóla samkeppnishæf laun og kjör. Ég hefði heldur viljað að við værum búin að skapa þannig samfélagslegt jafnvægi ef við hefðum efni á að deila því út fremur en að standa hér og monta mig, þenja út brjóst og maga yfir því að eiga tugi milljarða í afgang á árinu sem ekki var gert ráð fyrir og horfa upp á vaxandi sundurleysi og félagslegt misrétti í samfélaginu. Ég hefði heldur viljað gera það, ég segi það alveg satt. Það mundum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði gera ef við fengjum umboð til þess. Þess vegna spyr ég: Hvers konar viðsemjandi verður ríkissjóður á næsta ári þegar kjarasamningar verða lausir, með svona lélega vinnu að baki fjárlaga? Það skiptir máli upp á trúverðugleikann og þótt hæstv. fjármálaráðherra geri lítið úr trúverðugleika gerum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði það ekki, það skiptir máli hversu trúverðugur viðsemjandinn er. Er það trúverðugur viðsemjandi sem veit ekki hvort tekjur hans á næsta ári verða 60, 70, 80, 90 eða 100 millj. kr. meiri eða minni? Nei, hann er það ekki. Ég held að eitt af því mikilvægasta fyrir þingið sé að stofnuð verði við það sjálfstæð efnahagsstofa sem safni grunntölum og geti lagt mat á þróun efnahags- og fjármálalífs þjóðfélagsins og þingið eigi þar beinan aðgang að en verði ekki bara að hlusta á talnasafn fjármálaráðherra. Staðreyndin er sú að þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður skapaðist í rauninni vaxandi vantraust meðal þjóðarinnar og milli þingsins og framkvæmdarvaldsins hvað varðar grunnforsendur í framlagningu fjárlaga og grunnþætti í að meta framvindu efnahagslífsins. Mig minnir að það hafi komið fram á blaðamannafundinum að fjármálaráðuneytið styddist enn í spálíkönum sínum við gamalt líkan frá Þjóðhagsstofnun sem væri orðið átta eða tíu ára gamalt, þeir hefðu ekkert betra til að styðjast við. Ég dreg ekki í efa að þeir reyna að gera hvað þeir geta og þó að fjármálaráðherra sé þar líka í hópi. En eitt það brýnasta fyrir okkur er að stofnuð verði sjálfstæð efnahagsstofa til að safna grunnupplýsingum til að vinna eftir og til að skapa traust í efnahags- og fjármálalífi landsins. Þetta frumvarp ber ekki merki um trausta vinnu, ekki síst ef við horfum til baka og sjáum hvernig fyrri frumvörp hafa gjörsamlega vikið frá þeim tölum sem lagðar hafa verið fram. Ég get nefnt sem dæmi viðskiptajöfnuðinn sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu. Frá forsendum fjárlaga árið 2003 og því sem síðan varð reyndin breyttist hann um 860%. Viðskiptahallinn sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu árið 2004 breyttist frá forsendum fjárlaga til loka ársins um 180%, breyttist aðeins um 49% árið 2005 en frá forsendum fjárlaga til loka ársins 2006 breyttist hann um 110%. Og við horfum upp á hliðstætt fyrir árið í ár og á næsta ár. Eru þetta trúverðugar forsendur sem unnið er eftir? Nei. Ég er alveg sammála hæstv. fjármálaráðherra að það verður heldur betur að breyta vinnu við fjárlagagerðina. Ég hef fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ítrekað lagt fram á undanförnum þingum tillögur til breytingar á lögum um fjárreiður ríkisins þar sem einmitt er verið að taka á því að færa fjárveitingavaldið og ákvörðunarvaldið til Alþingis eins og því ber lögum samkvæmt. Ekki til fjármálaráðherra, ekki til Grímseyjarferjuráðherrans eða Hafnarfjarðarferjuráðherrans eða hvað hann vill kalla það sem er dæmigert fyrir það hvernig framkvæmdarvaldi er misbeitt, um það hvernig ráðist er í framkvæmdir og fjármögnun án heimilda á fjárlögum á ábyrgð fjármálaráðherra. Ef við lítum á þetta fjárlagafrumvarp þá stendur nákvæmlega sama setningin í heimildargreininni um Grímseyjarferjuna eða Hafnarfjarðarferjuna, að heimilt sé að selja núverandi Grímseyjarferju og ráðstafa andvirðinu til byggingar nýrrar ferju. Hann hefur ekki lært nokkurn skapaðan hlut frá því í umræðunni í sumar. Sú hugmynd ráðherra hins vegar að færa eins konar banka inn í fjármálaráðuneytið, þ.e. að þar verði búinn til stór safnliður sem ráðherra úthluti síðan á hinar einstöku stofnanir og ráðuneyti innan ársins ef þurfa þykir, finnst mér alveg fráleit. Þá erum við að fara enn meira yfir í ráðherrafjárlög ef ég skil þessa framlagningu hæstv. ráðherra rétt. Ef við ætlum að fara að búa til einhvern banka í fjármálaráðuneytinu sem á síðan eftir geðþóttaákvörðun eða þeirri ákvörðun sem hverjum sýnist á hverjum tíma að deila út, þá erum við að færa fjárlagaákvörðunina frá þinginu. En ég skil að fjármálaráðherra langi náttúrlega til að fá aukin völd og fá að ráðstafa þessu sjálfur en hæstv. ráðherra á ekki að fá að ráða því. Það er af ýmsu að taka hér og auðvitað er margt gott sem lagt er fram í þessu fjárlagafrumvarpi til einstakra verka og þó það nú væri. Frú forseti. Ræðutími minn í fyrri umferð er á þrotum en ég kem aftur síðar og fjalla þá meira um einstaka þætti fjárlagafrumvarpsins efnislega hvað varðar útgjöld og aðra afmarkaða tekjuliði. Ég tek hins vegar undir orð hæstv. fjármálaráðherra um gott samstarf við fjárlagagerðina og það skal ekki standa á okkur fulltrúum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að gera þær breytingar til batnaðar sem möguleiki er á að koma fram við þetta fjárlagafrumvarp.

Frú forseti. Það var svo sem ekki mikið að græða á þessari ræðu hv. þingmanns um afstöðu hans eða hans flokks til einstakra mála sem fram koma í fjárlagafrumvarpinu. Hann lagði enn út af sama þemanu um að það væri svo mikil óvissa í þessu að ekki væri hægt að vinna eftir því, það væri ekki hægt að vinna í svona óvissuumhverfi. Það var þó eitt sem mér fannst ég sjá í gegnum þokuna hjá honum, honum finnst ekki nægjanlega miklu vera ráðstafað af afkomunni, af afgangnum, hann hefði frekar viljað sjá þessum aukna afgangi ráðstafað til ýmissa verkefna sem hann fór yfir en að hann væri á reikningi í Seðlabankanum. Er þetta rétt athugað hjá mér?

Frú forseti. Ég velti því fyrir mér, þó að það sé fráleit hugmynd eða óraunveruleg, að hæstv. fjármálaráðherra væri starfsmaður á leikskóla eða ég velti fyrir mér, þó að það sé jafnfráleitt, að hæstv. fjármálaráðherra væri starfsmaður á sjúkrahúsi þar sem sjúklingum væri raðað í röð á ganginum vegna þess að það væri ekki pláss og það vantaði hjúkrunarfólk. Og ég velti fyrir mér að ef fjármálaráðherra væri orðinn elli- og örorkulífeyrisþegi og væri bara á grunnlífeyri hvaða augum hann mundi þá líta á ríkissjóð sem er með 60, 70 eða 80 milljarða kr. meiri viðbótartekjur en ráð var fyrir gert fyrir nokkrum mánuðum og ætlaði ekki að sýna lit til þess að ráðstafa því að einhverju leyti til þess að jafna misréttið í samfélaginu. Það er líka kannski einn veikur hlekkur þessa frumvarps að í því er ekki gert ráð fyrir neinum teljandi launabótum, kjarabótum til umönnunarstéttanna á sjúkrahúsunum, heilbrigðisstofnunum, elliheimilunum, leikskólunum. Það er ekki gert ráð fyrir því í þessu frumvarpi og mér finnst fullkomin veruleikafirring af hæstv. fjármálaráðherra að gera sér ekki grein fyrir því að hér verða að koma stórbætur ef við ætlum að halda jöfnuði og halda samfélaginu saman. Það er krafa okkar númer eitt.

Ég átti að vísu svolítið erfitt með að átta mig á svarinu í gegnum allar þessar myndrænu lýsingar á mér í hinum ýmsu hlutverkum en ég held samt að ég skilji rétt að það hafi verið rétt ályktað hjá mér í mínu fyrra andsvari, hv. þingmaður vill að meiru af tekjuafgangi ríkissjóðs sé ráðstafað til hinna ýmsu verkefna sem hann taldi upp í ræðu sinni.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt og ég met það að fjármálaráðherra skuli viðurkenna að hann geti ekki sett sig í þessi spor. Mér finnst það heiðarlegt af honum þó að mér þyki dapurlegt að hann skuli ekki geta það. Hins vegar get ég frætt fjármálaráðherrann á móti: Ég væri ekki stoltur af að standa hér og segja að ég ætlaði að verja 1,5 milljörðum til nýrra hernaðarútgjalda, til þess að borga erlendum herjum fyrir að vera með heræfingar á íslenskri grund og að það væri hið sérstaka gæluverkefni þessarar ríkisstjórnar. Frú forseti. Ég er svo fullkomlega hreinskilinn í því að ég teldi að þessum peningum væri betur varið til að hækka laun hjá starfsfólki á sjúkrahúsum, elliheimilum, starfsfólki á leikskólum en að verja peningum til heræfinga á Íslandi. 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að óska hæstv. fjármálaráðherra, út af því að verið var að kalla eftir því áðan að hæla honum, að óska honum til hamingju með að hafa lagt fram fjárlagafrumvarpið og starfsmönnum fjármálaráðuneytisins fyrir þá vinnu sem þeir hafa lagt í gerð þess svo og starfsmönnum allra annarra ráðuneyta og stofnana. Eins og þingheimur veit liggur að baki gerð fjárlagafrumvarpsins hverju sinni gríðarleg vinna og þrátt fyrir að það séu hugsanlega ólíkar skoðanir um innihaldið hverju sinni líkt og fram hefur komið í ræðu talsmanns Vinstri grænna í ríkisfjármálum, hv. þm. Jóns Bjarnasonar, þá er það hins vegar svo að við sem störfum hér á þingi og sitjum m.a. í fjárlaganefnd verðum að horfa til þeirrar miklu vinnu sem lögð hefur verið í gerð frumvarpsins. Tugir ef ekki hundruð starfsmanna ríkisins hafa komið að þessu mikla verki og þið þekkið það sem hafið verið hér á þingi lengur en ég að allir hafa lagst á eitt við að kappkosta að halda sig við tíma- og verkáætlanir við gerð frumvarpsins. Tíma- og verkáætlunin er sett þannig upp að það er mjög snemma á þessu ári sem menn fara af stað í þá vegferð að draga saman heildarmyndina í frumvarpinu og á þeim tíma eru menn m.a. að vinna með tekjuspá sem er hugsanlega örlítið önnur en hér hefur komið fram. Þess vegna má segja að fjárlögin hverju sinni séu kannski ekki eins og ákvarðanir hjá einkafyrirtækjum sem hugsanlega eru jafnvel teknar á einum, tveimur dögum eins og gerðist í gær hér á landi þar sem menn geta mjög fljótlega hent upp nýrri tekjuáætlun eða útgjaldaáætlun og tekið stórar og miklar ákvarðanir. Hér byggjum við auðvitað á stjórnarskrárákvæðum og ákvæðum um fjárreiðulög um hvernig verkinu vindur fram hverju sinni. Hv. þm. Jón Bjarnason, félagi minn og vinur úr fjárlaganefnd sem hefur setið með mér í allt sumar og rætt um framkvæmd fjárlaga, vék að því í andsvari sínu við hæstv. fjármálaráðherra að það væri lítið að marka fjárlögin. Ég vil einfaldlega segja við þennan ágæta hv. þingmann að auðvitað er mikið að marka frumvarp til fjárlaga hverju sinni. Hins vegar geta verið ólíkar skoðanir um innihaldið. Það er auðvitað það sem við eigum að ræða um hverju sinni frekar en að vera að gera lítið úr þessu mikla verki sem ég hef vikið að í inngangi mínum. Hvað varðar hins vegar trúverðugleikann verður hver að eiga það við sjálfan sig hvernig hann kemur fram. Það má vel vera að mönnum finnist menn ekki vera trúverðugir í þessum hlutum en ég verð hins vegar að segja að það er hlutverk okkar sem komum að hinum opinbera rekstri, hvort sem það er hjá ríki eða sveitarfélögum, að leggja upp með varfærnar tekjuspár og að sama skapi að leggja upp með raunsannar útgjaldaáætlanir. Það á að vera leiðarljósið óháð því hvort við höfum mismunandi skoðanir á innihaldi tekjuhliðarinnar og/eða útgjaldahliðarinnar. Fjárlagafrumvarpið byggir að þessu sinni, eins og ég sagði áðan, á ákveðinni verk- og tímaáætlun sem fór af stað á fyrri hluta ársins. Líkt og hæstv. fjármálaráðherra kom inn á þegar hann svaraði talsmanni Framsóknarflokksins í ríkisfjármálum, hv. þm. Bjarna Harðarsyni, þá er auðvitað mjög margt í frumvarpinu sem búið var að taka ákvarðanir um á fyrri hluta ársins. Farið hefur verið yfir það í kynningum og hugsanlegt að ég geti komið að því í ræðu minni án þess að tiltaka það sérstaklega af því að þar eru auðvitað mjög margir góðir hlutir eins og hv. þm. Bjarni Harðarson veit. Það hefur verið góð afkoma af ríkissjóði mörg ár í röð og ef fjárlagafrumvarpið gengur eftir, líkt og stefnt er að, þá horfum við upp á 300 milljarða kr. tekjuafgang sl. fjögur ár. Inni í því er vissulega ákveðin eignasala sem átti sér stað 2005 en tekjuafgangur ríkissjóðs að þessu sinni er um 31 milljarður sem jafngildir 2,4% af landsframleiðslunni. Lánsfjárafgangur af fjárlögunum er góður því að það er lagt upp með það að hann sé 32 milljarðar og gert ráð fyrir að hrein staða ríkissjóðs verði jákvæð sem nemur 4,9% af landsframleiðslunni. Heildartekjuhliðin í frumvarpinu er um 460 milljarðar og gjaldahliðin er upp á 430. Ég mun rétt á eftir gera grein fyrir því í hverju helsti útgjaldaukinn er fólginn miðað við þá stefnumörkun sem lagt hefur verið upp með. Ég vil minna þingheim á það og sérstaklega félaga mína í fjárlaganefnd að horfa til þess, svo og líka þá sem sitja í fastanefndum þingsins, að útgjöldin sem eru um 430 milljarðar skiptast þannig að langsamlega stærstur hluti liggur á sviði heilbrigðis- og tryggingamála, 36% eða tæpir 160 milljarðar af 430. Þar á eftir eru 12% í menntamál, 51 milljarður, og tæp 10% í félagsmál, 23 milljarðar. Það má því segja að um 60% af fjárlögum liggi á þremur afmörkuðum sviðum. Vissulega er erfitt, eins fram hefur komið, að spá fyrir um tekjur hverju sinni og hv. þm. Jón Bjarnason vék að því. Hins vegar hefur hæstv. fjármálaráðherra boðað ákveðnar breytingar ásamt því sem við höfum rætt það í fjárlaganefnd gagnvart gerð fjárlaga hverju sinni. Það sem skiptir máli er það að við getum farið af stað með ákveðna endurrýni á fjárlagagerðina og horft til þess að fjárlögin verði hugsanlega raunsannari þegar líður á árið en nú er. Þá um leið hefur verið boðuð breyting er lýtur að rammafjárlagagerð. Ég get sagt fyrir mitt leyti að það er gríðarlegur styrkur fyrir þingið að geta komið að slíku verki. Hér er verið að horfa á það að á vorþingi verði samþykkt rammafjárlög fyrir árin 2009–2012. Þetta eru atriði sem þingheimur hefur kallað eftir í mjög langan tíma. Þeir sem starfa í sveitarstjórnum þekkja það að um síðustu aldamót var sett í löggjöf um sveitarstjórnarmál að sveitarstjórnir þyrftu mánuði eftir fjárhagsáætlun hvers árs, sem er í raun hin eiginlega fjárlagagerð sveitarfélaganna, að leggja fram og taka til umræðu rammafjárhagsáætlun fyrir næstu þrjú ár þar á eftir. Þau 79 sveitarfélög sem starfa hringinn í kringum landið vinna eftir þessu vinnulagi. Þetta hefur þýtt að sveitarfélögin hafa getað lagt út ákveðna stefnumarkandi þætti í rammafjárhagsáætlunum. Á sama hátt mun það verða hægt hér þegar þingið samþykkir eða tekur til umræðu rammafjárlög fyrir fjögur árin þar á eftir að sjá hvert stefnir í einstaka málaflokkum. Vissulega eru fjárlögin líka þannig til komin að gert er ráð fyrir að það verði meira jafnvægi í efnhagsmálum. Efnahagsforsendur frumvarpsins sem efnahags- og skattanefnd mun taka til skoðunar gera ráð fyrir því að hagvöxturinn verði 1,2%, hækkun verðlags verði 3,3% og aukinn kaupmáttur ráðstöfunartekna verði 1%. Gert er ráð fyrir því að atvinnuleysi á næsta ári fari upp í 2,9%. Ég hef tekið eftir því í umræðunni eftir að þessar forsendur voru kynntar, 2,9% atvinnuleysi, að mönnum virðist þykja vera mikil óvissa í þessum þætti á næsta ári. Ég get vissulega tekið undir það og ég held að þeir sem þekkja til í atvinnulífinu mundu gera það með mér að það er ekki að finna neinn staf í því, alla vega á þessum tímapunkti, um að atvinnuleysi muni aukast. Hins vegar er það svo og við þekkjum það öll að þegar breytingar verða gerast þær mjög fljótt varðandi atvinnuleysi og hugsanlega samdrátt. Viðskiptahalli er áætlaður 8,8%. Það þýðir að við horfum fram á það að verðbólgan hjaðni og líkt eins og hæstv. forsætisráðherra kom að í umræðu á þriðjudagskvöldið að draga muni verulega úr viðskiptahallanum. Það hlýtur að vera jákvætt fyrir okkur öll að horfa fram á það og ég veit að hv. þm. Jón Bjarnason, talsmaður Vinstri grænna í ríkisfjármálum, tekur undir það sjónarmið með mér og okkur hinum. Ég vil einnig minnast á að það eru ákveðin útgjaldatilefni sem eru nokkuð stór. Þar með talið er ákveðinn stofnkostnaður sem er farið í, þá sérstaklega í samgöngumálum. Það eru breytingar um 20 milljarða frá áætluninni fyrir árið 2007. Það eru einnig breytingar í almannatrygginga- og velferðarmálum um 10 milljarða, í heilbrigðismálum um 7 milljarða, í löggæslu- og öryggismálum um 3 milljarða og í fræðslumálum um tæpa 3 milljarða. Segja má að umræddar mótvægisaðgerðir vegna aflasamdráttar og brotthvarfs varnarliðsins, vaxtagjöld, aukning á atvinnuleysi og stofnkostnaður sem hér var lýst skýri um 70% af hækkun útgjaldanna í hlutfalli við landsframleiðslu. Hér er auðvitað horft á það að verið er að fara fram með gríðarlegar framkvæmdir í samgöngumálum, í vegaframkvæmdum. Ég sé að hæstv. samgönguráðherra er að fara yfir þetta staf fyrir staf og er búinn að sitja hér sveittur frá því í morgun að velta upp hvað það er sem verið er að fara í. Ég vil meina að þarna sé annar óvissuþáttur í fjárlagagerðinni. Nú kunna kannski einhverjir að segja að ég tali tæpitungulaust en við höfum einfaldlega verið að horfa upp á það að verkefni á vegum hins opinbera, sveitarfélaga eða ríkis, jafnvel einkaaðila er varða fasteignir, er varða stofnframkvæmdir, að þau hafa farið hægar fram en ella. Gerist það vegna nokkurra þátta. Í fyrsta lagi vegna þess að það er ekki til staðar nægjanleg fagleg hæfni til þess að vinna verkið. Ástæðan er einfaldlega sú að þeir verktakar sem hafa verið að vinna að þessum verkefnum eru og hafa verið upp fyrir haus. Síðan er orðið tímafrekara en ella að fara fram með verkefni í stofnframkvæmdum eins og vegaframkvæmdum en á árum áður. Koma þar til breytingar á skipulags- og byggingarlögum sem voru samþykktar og tóku gildi 1. janúar 1998, lög nr. 73/1997, en þau kveða á um að fram fer umfangsmikil samræða í sveitarfélögunum um þær breytingar sem fara á fram með. Við þekkjum líka löggjöf um mat á umhverfisáhrifum, löggjöf um fornleifarannsóknir og þessa þætti. Þar af leiðandi hefur vegagerð orðið mun tímafrekari í hönnun og undirbúningi en áður. Ég horfi glaðbeittur á félaga minn, hæstv. samgönguráðherra, og veit að hann mun halda vel utan um þetta og við þingmenn allir styðja hann í því að ná þessum verkum fram því að hér eru verk sem að mig minnir allir stjórnmálaflokkar gátu tekið undir að mestu á vormánuðum. Auðvitað eru ólíkar skoðanir um einstaka verk en stóra myndin er hins vegar sú að menn gátu í þessum verkum tekið undir velflest þeirra en það verður mikið verkefni fyrir samgöngunefnd að fara yfir þessi mál. Frú forseti. Ég vil að lokum benda þingheimi á það að annar óvissuþáttur er tiltekinn, með leyfi forseta, í skýrslu fjármálaráðuneytisins um þjóðarbúskapinn á síðu 32 er lýtur að launum á komandi árum. Þar sem kjarasamningar eru flestir lausir um næstu áramót og spenna ríkir enn á vinnumarkaði ríkir nokkur óvissa um þessa þætti og þar af leiðandi tekur fjárlagafrumvarpið nokkurt mið af því. Ég vil einnig að sama skapi, til þess að létta um fyrir þingmönnum, benda þeim á síðu 22, með leyfi forseta, í sömu skýrslu en þar er fjallað um aðgerðir til að mæta niðurskurði í þorskafla. Þar er auðvitað verið að leggja út aðgerðirnar upp á árin þrjú og fjalla um þau hvert um sig. Þar sést hvernig tölurnar telja sig upp í þá 10, 11 milljarða sem hér hafa verið til umræðu. Frú forseti. Að lokum vil ég ítreka þakkir til þeirra sem komu að gerð frumvarpsins því að eins og ég sagði í upphafi eigum við þingmenn að þakka því fólki fyrir sem hefur lagt á sig mikla vinnu við gerð þess þrátt fyrir að við höfum kannski ólíkar skoðanir á innihaldinu. Fjölmargir starfsmenn ríkisstofnana, ráðuneyta og ýmsir aðrir hagsmunaaðilar hafa komið með upplýsingar og unnið mikla vinnu, það sést einfaldlega á þessum gögnum. Við höfum rætt um rammafjárlög, við höfum rætt um hugsanlegar breytingar á verklagi við fjárlagagerðina og að lokum vil ég ítreka að það er samhljómur á milli okkar í fjárlaganefnd um að annað af meginverkefnum fjárlaganefndar sé sá stóri þáttur sem lýtur að framkvæmd fjárlaga. Við höfum verið að taka upp ný vinnubrögð í þeim efnum og það er fullur hugur í fjárlaganefnd með vitund og vilja hæstv. fjármálaráðherra að þingið virki og sinni enn frekar eftirlitsstörfum sínum og við höfum á umliðnum vikum og mánuðum kallað eftir gögnum. Ég vonast til þess að fastanefndir þingsins geti nýtt sér þá miklu vinnu sem við höfum farið í til þess að endurrýna og fara yfir fjárlagafrumvarpið á milli umræðna.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska hv. þm. Gunnari Svavarssyni velfarnaðar í formennsku fjárlaganefndar og vona og veit að við eigum eftir að eiga þar gott samstarf. Við verðum kannski ekki alltaf sammála en ég mun náttúrlega reyna eins og ég get að fá hv. þingmann á mitt band og svo bara sjáum við til. Ég get tekið tekið undir margt sem hann nefndi í sambandi við fjárlagavinnuna og við höfum aðeins rætt það lauslega í fjárlaganefnd. Þó er eitt atriði í því sambandi sem ég vil spyrja hv. þingmann um, þ.e. afstöðuna til þess að þingið komið sér upp eigin efnahagsstofu sem geti annars vegar aflað grunngagna íslensks efnahags- og fjármálalífs sem núna eru ekki fyrir hendi og hins vegar að þingið eigi sjálfstæðan og óháðan aðila til þess að gefa ráð, fara yfir og meta stöðu mála. Að mínu viti er þetta eitt það brýnasta að koma á. Ég man að við þingmenn Samfylkingarinnar vorum saman um einmitt þessa brýnu ósk á fyrra þingi. Alveg sama hversu menn reyna að bera í bætifláka fyrir talnagrunn fjárlagafrumvarpsins sem nú er lagt fram og fyrri frumvarpa - ég er ekki að kasta rýrð á starfsmennina sem eru að reyna að gera það á sinn besta veg - en það er algjörlega óþolandi og þetta er eitt mesta vandamál í trúverðugleika opinberrar fjármálasýslu, hinn veiki talnagrunnur og 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir spurningu hans. Ég held að hann hafi ætlað að beina til mín tveimur en náði bara annarri, um sjálfstæða stofnun, efnahagsstofu, sem mundi vinna með þinginu í mati á þessum hlutum. Efnahags- og skattanefnd mun fara yfir tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins og mun gera það jafnfaglega og aðrar nefndir hverju sinni. Það hefur verið það vinnulag, eins og hv. þingmaður veit, að menn hafa ekki verið með þá skrifstofu sem þingmaðurinn er að kalla eftir. Hins vegar hefur fjármálaráðherra, svo og ég sem formaður fjárlaganefndar, verið að boða ákveðið breytt vinnulag við fjárlagagerðina og við eftirlit með framkvæmd fjárlaga, svo og um leið að leggja inn svokölluð rammafjárlög. Þetta eru auðvitað gríðarlega umfangsmiklar breytingar en hvort þær kalli á að umrædd sjálfstæð skrifstofa sem hv. þingmaður er að kalla eftir verði að veruleika vil ég ekki tjá mig um á þessu stigi því að umræðan varðandi hin málin á einfaldlega eftir að þroskast. Ég vil ítreka að forseti þingsins hefur lagt mikla áherslu á það að aðbúnaður og tækifæri til að mynda stjórnarandstöðu til að koma að málum sem lúta að þessum þáttum verði efldur og ég held að það sé samhugur á þinginu gagnvart þeim málum.

Frú forseti. Fyrst varðandi efnahagsstofu þá get ég upplýst að mig minnir að þetta hafi verið meginþorra þingmanna Samfylkingarinnar á fyrri þingum mikið áhugamál. Þarna er ekki verið að tjá neitt vantraust á það sem er í gangi hjá fjármálaráðuneytinu heldur að þetta sé eitt mikilsverðasta tækið til að styrkja trúverðugleika og starfsemi þingmanna, ekki bara stjórnarandstæðinga heldur allra. Ég vil ítreka það. Frú forseti. Mig langar að beina annarri spurningu til hv. þingmanns sem er líka reyndur sveitarstjórnarmaður og er það enn ef ég man rétt hvað sem síðar verður hjá hv. þingmanni, en það hafa verið uppi mjög stór orð um að það þurfi að færa til fjármuni frá ríki til sveitarfélaga. Mörg sveitarfélög eru mjög skuldug. Verkefni sem hafa færst þangað yfir hafa ekki fengið fjármagn. Einnig hefur komið krafa um að sveitarfélögin fái beina hlutdeild í ákveðnum tekjustofnum ríkisins til að styrkja fjárhagslegan grunn sinn. En þess sér hvergi stað í fjárlagafrumvarpinu, það eru hvergi neinar vísbendingar í þá veruna að styrkja tekjugrunn sveitarfélaganna, hvorki með beinum framlögum umfram það sem nefnt er í þessum svokölluðu mótvægisaðgerðum sem er bara smotterí, hvergi annars, né er heldur neitt vikið að því að styrkja eigi tekjustofnana með beinum hætti, t.d. með því að sveitarfélögin fái beina hlutdeild af tekjustofnum sem ríkið hefur núna - og virðist reyndar vera í vandræðum með.

Frú forseti. Fyrst að fyrri spurningunni um hina sjálfstæðu efnahagsstofu. Það má vel vera að þeir þingmenn sem hér voru með hv. þingmanni á síðasta þingi og fylltu þann hóp sem Samfylkingin var með hafi unnið að þessu máli með hv. þingmanni þá en ég kom hins vegar ekki að þeirri vinnu. Ég var ekki að skjóta neitt út af borðinu, hv. þingmaður, heldur var ég einfaldlega að benda á það að forgangsatriði okkar í þessari vinnu snúa að rammafjárhagsáætlunargerðinni, framkvæmd fjárlaga og að breyttu verklagi við fjárlagagerðina. Það eru forgangsatriðin sem á að skoða á þessu stigi og ég held að hv. þingmaður sé eiginlega sammála mér í meginatriðum varðandi öll þau þrjú atriði. Ef við hins vegar skoðum tekjustofna ríkis og sveitarfélaga þá þekkja menn það og vita að ég hef verið talsmaður þess á umliðnum árum að styrkja beri tekjustofna sveitarfélaga og ég ætla ekkert að víkja mér undan þeirri umræðu. Ég hef m.a. bent á að það séu ákveðnir tekjustofnar sem sveitarfélögin geti hugsanlega horft til. Það er í gangi vinna á milli Sambands ísl. sveitarfélaga og ríkisins að skoða þá hluti. Á sama hátt erum við með nefnd í gangi, ríki og sveitarfélög, varðandi endurskoðun Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Ég vil benda ágætum þingheimi á það að framlög til jöfnunarsjóðsins hafa verið að aukast ár frá ári því þau tengjast veltunni. Hins vegar hafa margir bent á að það er að skapast ákveðin yfirjöfnun í jöfnunarsjóðnum og þær aðgerðir sem sjóðurinn getur gripið til þurfa ekki endilega að henta öllum sveitarfélögum því ákveðin sveitarfélög hafa ekki tekjur úr jöfnunarsjóði og hafa ekki haft á umliðnum árum. Þetta er því í raun tvíþætt umræða, en að lokum bendi ég á að framlög til jöfnunarsjóðs eru einnig að koma í gegnum mótvægisaðgerðina og sérstök aukaframlög sem samþykkt voru á vorþingi.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir orð hv. 2. þm. Suðvest. að það liggur mikil og aðdáunarverð vinna á bak við fjárlagafrumvarpsgerðina og fyrir hana ber að þakka. Það sem ég sakna aftur á móti í því fjárlagafrumvarpi sem liggur fyrir er að hinar pólitísku línur séu skýrari. Mér dettur ekki í hug af kynnum mínum af þeim sveitungum, hæstv. fjármálaráðherra og hv. formanni fjárlaganefndar, að saka þá um vinnuleysi í þeim efnum. Ég veit að þeir eru báðir dugnaðarmenn en ég held að þá hafi skort á stundum eininguna til að vinna að heildstæðri stefnu og því fáum við fjárlögin út eins og þau eru núna. Ég hnaut um orð hv. þingmanns um óvissu í kjaramálum og þá fullyrðingu hans að ráð væri fyrir því gert í fjárlagafrumvarpinu. Ég sakna þess einmitt að það sé nokkuð gert ráð fyrir þeim erfiða kjarasamningavetri sem fram undan er og bendi á af því að hv. þingmaður vísaði okkur á að lesa einmitt bls. 32 í Þjóðarbúskapnum, að þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir 9% hækkun kauptaxta á árinu 2007 en heldur að dragi úr hækkunum á næsta ári og að hún verði 5,5% og 3,8% árið 2009. Þessi spá grundvallast á því að aukinn slaki myndist á vinnumarkaði sem heldur aftur af launaskriði.“ Ég tel þá mynd sem þarna er dregin upp mjög pólitíska og alls ekki í samræmi við þann veruleika sem ég þekki og kalla eftir svörum hv. formanns fjárlaganefndar hvort hann sé sammála þessu mati.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Harðarsyni fyrir þessar spurningar og vissulega er hann að fara í ákveðin mál sem ég kom að í ræðu minni áðan. Ég vil hins vegar í upphafi taka undir það sem hv. þingmaður sagði varðandi verktímann. Þrátt fyrir það að kallaðir hafa verið til fjölmargir öflugir aðilar, m.a. úr Hafnarfirði, þá er verktíminn búinn að vera mjög langur og kannski má segja að verktími fjárlagagerðarinnar sé alltaf í gangi. Þar af leiðandi hafði ríkisstjórnin og þar með talinn Framsóknarflokkurinn tækifæri til að koma að þessum málum í vor og hefur auðvitað fulla aðkomu að málinu á næstu dögum og vikum og ég veit að menn munu beita sér í því. Hvað varðar óvissu í launamálum þá hefur hæstv. fjármálaráðherra bent á það í kynningum sínum um frumvarp til fjárlaga að það er ákveðin óvissa varðandi launamál og sú skýrsla sem ég vitnaði í áðan um þjóðarbúskapinn fjallar einnig um þá hlið. Þar af leiðandi setja menn upp eins raunsanna útgjaldaspá og menn geta haft hverju sinni en hún byggir auðvitað á áætlunargerð. Ég vil að sama skapi benda á að hér er það eðli ríkis og sveitarfélaga hverju sinni að fara fram með varfærnar tekjuspár á móti til þess að mæta þeim breytingum sem hugsanlega kunna að verða í launaþáttum eða öðru sem þarf að takast á við hverju sinni og ég held að það sé hljómgrunnur á milli flokkanna í þeim efnum.

Frú forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að umfjöllunarefni dagsins er frumvarp til fjárlaga, frumvarp sem hæstv. fjármálaráðherra hefur ákveðið að miða við þær forsendur að stóriðjuuppbyggingu í landinu sé nú lokið, að hér muni ríkja stöðnun í kjaramálum á næstunni, að hér sé að hægja á hjólum hagkerfisins og hér komi allt af sjálfu sér með fallegum haustlitum. Þessar aðstæður gefa ríkisstjórninni svo möguleika á allt að 20% aukningu ríkisútgjalda ef miðað er við reynslu liðinna ára um gang mála frá fyrsta fjárlagafrumvarpi til lokaniðurstöðu ríkisreiknings. Nýjar vinnureglur meiri hlutans sem setja á í framhaldi af Grímseyjarferjumáli gætu lyft þessari tölu enn ofar. Framkvæmdarvaldið boðar líka skattalækkanir á kjörtímabilinu og útgreiðsla á kosningavíxlum tveggja stærstu stjórnmálaflokka landsins er hafin. Hikandi á köflum en hún er hafin. Það eru sem sagt sannkölluð kreppufjárlög hér til umræðu. Einhvern tímann boðuðu sjálfstæðismenn að það yrði í landinu kreppa ef samfylkingarmenn kæmust til valda, en þetta er heldur um of mikill bölmóður fyrir minn smekk. Ég heyrði að hv. formaður fjárlaganefndar hafði líka efasemdir og kem kannski aðeins að þeim á eftir. Það er vond blanda, bölmóður og dramb saman, og þeir sögðu, þeir gömlu, að dramb væri falli næst og það eru að verða orð að sönnu í sögu Sjálfstæðisflokksins sem fékk síðasta vetur glæsilega kosningu og tókst svo að innlima heilan krataflokk í regnhlíf flokksins austur í Valhöll. Flokkurinn telur sig því hafa öll ráð í hendi sér, ekki bara ofurmeirihluta á þingi heldur líka alla fjölmiðla landsins undir krumlu sinni og engan andstæðing utan litla stjórnarandstöðu hér í þingsalnum og kannski einn eldri mann í húsi við Sölvhól - sem hver tekur þar lengur mark á? Að minnsta kosti þykir mér hæstv. fjármálaráðherra ekki gera það með sínu innspýtingar- og þenslufjárlagafrumvarpi. Á liðnu sumri kom upp á yfirborðið að hæstv. fjármálaráðherra hafði í svokölluðu Grímseyjarferjumáli ráðstafað fé gróflega á skjön við lög um fjárreiður og þar með á skjön við þá þrískiptingu valds sem stjórnskipan okkar og stjórnarskrá byggja á. Stjórnarskráin, það er þetta gamla plagg sem við sverjum trúnað okkar við, en sleppum því í bili, það er máske úrelt að tala um slíka hluti í landi þar sem vel helmingur ráðherra landsins hefur orðið efasemdir um fullveldi Íslands. Og vitaskuld eins og hver önnur leiðindi að vera að tala um að fjármálaráðherra megi ekki ráðskast með ríkissjóð að vild. Við þann sjóð hafa ráðherrar Sjálfstæðisflokks nú setið allt frá því að okkar góði Möðruvellingur Ólafur Ragnar Grímsson stóð þar upp 1991, enda styggðist fjármálaráðherra mjög við athugasemdir Ríkisendurskoðunar og sýndi okkur nú hvers megnugur flokkur hans er. Og ekki þurfi einhverjir smástrákar úr Firðinum að vera með uppsteyt. Í stað þess að taka gagnrýnina til greina boðar fjármálaráðherra krók á móti bragði og einhvers konar sjálftöku stofnana úr ríkissjóði, lántökur og fleira sem hvergi hefur komið fram hvernig samrýma á stjórnarskrá þessa lands. Við sem sitjum í fjárlaganefnd höfum reyndar ekki fengið meira að vita um þetta en það sem ráðherra þóknast að segja í fréttablaðsviðtali fyrir nokkrum dögum og svo eftirfarandi setningu úr 7. gr. fjárlagafrumvarpsins sem lendir þar fyrir augum okkar þingmanna, jafnt fjárlaganefndarmanna sem annarra, án nokkurrar undangenginnar umræðu - það eru samræðustjórnvöldin, hæstv. samgönguráðherra - og þarf svo sem ekki vitnanna við, með leyfi hæstv. forseta: „Að heimila sjúkrahúsum að taka þátt í eða eiga samstarf við fyrirtæki sem vinna að vísindarannsóknum og þróun nýjunga á sviði heilbrigðismála …“ - Allt er þetta gott og blessað. Síðan kemur og það mun kæta gróðaöfl samfélags okkar: „Samningar, sem fela í sér fjárskuldbindingar, skulu lagðir fyrir ráðherra“ - takið eftir, ráðherra, þá flokksbræðurna, það stendur reyndar ekki, þetta um flokksbræðurna í fjárlagafrumvarpinu, ég bætti því hér inn innan hornklofa - „heilbrigðismála og fjármála til staðfestingar.“ Það þarf ekkert að ræða það neitt við þingið, ekki við fjárlaganefndina. Stofnað verður til útgjalda á heilbrigðissviðinu, stórkostlegra útgjalda, í gegnum þessa litlu grein þannig að Grímseyjarferjumálið verður kirfilega grafið undir enn stærri skriðuföllum árása framkvæmdarvaldsins á þrískiptingu valdsins, á fjárveitingavald Alþingis. Þetta er leiðin í Grímseyjarferjumálinu. Ég kallaði síðast í fyrradag eftir viðbrögðum samfylkingarmanna, hæstv. samgönguráðherra og hv. þingmanna Samfylkingarinnar. - Fleirtala á kannski ekki við. 
            

Forseti vill áminna hv. þingmann um að ávarpa forseta en ekki einstaka þingmenn eða ráðherra.

Ég tek það til greina. Ég kallaði síðast í fyrradag eftir viðbrögðum samfylkingarmanna við þeirri hægri stefnu sem nú skal keyrð yfir heilbrigðismál okkar lands og ég ítreka þá fyrirspurn mína hér. Hæstv. forsætisráðherra hefur látið þau orð falla um heilbrigðiskerfið að við sem viljum standa vörð um velferðina höfum áhyggjur af. Ég veit að fjölmargir af kjósendum Samfylkingar deila þeim áhyggjum með okkur. Kannski á þetta þó ekki við um þá samfylkingarmenn sem nú verma ráðherrastóla. Umræðuefni dagsins er það háttalag fjármálaráðherra að telja að hægt sé með þessum hætti og þeim sem hann boðaði í fréttablaðsviðtali að ganga nú skipulega á skjön við fjárreiðulög og þrískiptingu valdsins. Líklega var það þetta sem meiri hluti fjárlaganefndar átti við þegar nefndin hafði orð á því í yfirlýsingu um Grímseyjarferjumálið að skerpa þyrfti á reglum svo að ekki komi til ágreinings að nýju milli Ríkisendurskoðunar og fjármálaráðuneytis. Það var ekkert sagt í þeim yfirlýsingum meiri hluta fjárlaganefndar um hvernig þessar reglur skyldu lagaðar en einfaldasta og skilvirkasta leiðin er vitaskuld að flytja einfaldlega allt vald til ráðuneytanna sem Sjálfstæðisflokkurinn ræður í dag og telur sjálfsagt að hann muni ráða um alla framtíð með sínum 40%, flytja allt vald ráðuneytanna. Ég held reyndar að Sjálfstæðisflokkurinn hafi lengi haft vel völd við kjörfylgi og í dag miklu meira. Það er von að flokkur í þessari stöðu telji sig líka geta ráðið veðri og vindum í efnahagslífinu, geti bara slegið því föstu að þenslan sé nú að baki og sagt sisona: Stóriðjutímabilinu er lokið. Þessi sérstaka veðurspá í fjárlagafrumvarpinu á bls. 6, í litlu bókinni, þar sem fjallað er um stefnur og horfur, með leyfi forseta: „Til að mæta væntum“ - ég hnaut um þetta orð, þetta ætti að vera væntanlegum en þetta er nafnorðið vænti í eintölu karlkyni - „samdrætti í þjóðarútgjöldum hefur verið ákveðið að auka útgjöld til fjárfestinga ríkissjóðs árið 2008. Þá er víða brýn þörf á úrbótum í innviðum efnahagslífsins, sérstaklega úti á landi. Aukningin er þó aðeins brot af fyrirséðum samdrætti í fjárfestingu atvinnuveganna við lok stóriðjuframkvæmda.“ Er atvinnulífið orðið eitthvert „skuespil“ sem ráðherrar ætla að stjórna hérna? Hver boðaði þessi lok stóriðjuframkvæmda? Ég veit það ekki. „Í fjárlögum fyrir árið 2008 er gert ráð fyrir aðhaldsstigi sem er í samræmi við væntingar um hægari hagvöxt á árinu,“ segir enn fremur. Í þessu sama riti er því slegið föstu að verðbólga fari lækkandi, atvinnuleysi vaxandi og þenslan er sem sagt á förum, ekki af því að eitthvað hafi gerst hér utan veggja þingsins eða stjórnvöld hafi gripið til einhverra sérstakra ráðstafana. Nei, því skyldi flokkur sem hefur öll völd ómaka sig af jafnmiklum hégóma og raunveruleikanum? Flokkur sem hefur tögl og hagldir og meira að segja hæstv. iðnaðar- og byggðamálaráðherra sem sérstakan talsmann. Slíkur flokkur hlýtur að geta stjórnað hagkerfinu með hugarórunum einum og þarf kannski ekki að láta sig raunveruleikann öllu varða. Hann þarf ekki einu sinni að hafa minni nokkrar vikur aftur í tímann í þeim efnum, við fengum staðfestingu þess í umræðum í gær um mótvægisaðgerðir ríkisstjórnar þegar hæstv. fjármálaráðherra fullyrti að það hefði verið haft mjög mikið samráð og aldrei meira um nokkrar aðgerðir eins og í mótvægisaðgerðum við sveitarfélögin í landinu. Ég kalla eftir því hvaða flokksbræður hæstv. fjármálaráðherra staðfesta þessi orð. Ég heyri frá þeim mjög mörgum - þeir eru margir í mínu nágrenni, mínu kjördæmi - að þetta er ekki þeirra upplifun af samráði um mótvægisaðgerðir. En svona er raunveruleikinn mikill hégómi þegar maður er orðinn stór og sterkur. Hæstv. iðnaðar- og byggðamálaráðherra ríkisstjórnarinnar hefur samsamað sig vel þessum veruleika. Meira að segja í fréttatilkynningu sem þeir stóðu saman að, hann og hæstv. fjármálaráðherra, um mótvægisaðgerðir var notuð alveg áður óþekkt aðferð til samlagningar. Hæstv. byggðamálaráðherra - það er svo langt að segja alltaf iðnaðar- og byggðamálaráðherra eins og mér skilst að sé réttur titill - bætti svo um betur í sumar og nú eru mótvægisaðgerðirnar sem ekki einu sinni Morgunblaðinu tókst að reikna upp í meira en nokkra milljarða og nema í reynd, í þeim veruleika sem fólk lifir við hér utan þingsalanna, 3–4 milljörðum, komnar í þingsal þessum í gær, ef mig brestur ekki heyrn á aftasta bekk, í 16,5 milljarða. Ég velti fyrir mér hvaða stærðfræðiaðferðir eru notaðar, hvort hv. stærðfræðingur stjórnarmeirihlutans hafi diffrað tölurnar saman. Ég veit það ekki. Ég veit bara það 

Virðulegi forseti. Það kom fátt á óvart í ræðu talsmanns Framsóknarflokksins, hv. þm. Bjarna Harðarsonar, eftir að hafa setið með honum í fjárlaganefnd í fjóra mánuði og átt gott samstarf og skemmtilega umræðu með honum. Það vakti furðu mína að heyra talsmann Framsóknarflokksins við fjárlagaumræðu ársins 2008 tala með þeim hætti sem hann gerði. Það eru einungis fjórir mánuðir síðan samstarfi Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins lauk, 12 ára stjórnarsamstarfi, og miðað við orðræðu talsmanns Framsóknarflokksins virðist sem svo að framsóknarmenn hafi litið á ráðherra sína sem heilaga menn og tekið þá í kónga tölu. En að ræða fjárlagafrumvarp ársins 2008 með þeim hætti sem hv. þingmaður gerði hér er raunar alveg með ólíkindum, að tala um það að Sjálfstæðisflokkurinn hafi völd yfir kjörfylgi. Líti menn bara í eigin barm og taki aðeins umræðuna um þau völd og áhrif sem Framsóknarflokkurinn hefur haft síðustu 12 árin og beri saman við það kjörfylgi sem hann hefur haft. Ég held að það væri óskaplega hollt fyrir hv. þingmann að gera það. Ég deili hins vegar áhyggjum hans af því sem fram kom í máli hans varðandi völd, annars vegar framkvæmdarvaldsins og hins vegar þingsins, og hef raunar tekið þá umræðu við hann í fjárlaganefnd um það að við eigum að standa saman um það að styrkja áhrif og völd þingsins. Ég heyri ekki annað en að forseti Alþingis hafi boðað það alla tíð frá upphafi þessa kjörtímabils og ég veit að það er fullur vilji til þess innan fjármálaráðuneytisins að vinna með fjárlaganefnd að því að styrkja okkar hlutverk í því að fylgja eftir og vinna með fjárlögin.

Frú forseti. Ég er svolítið ráðvilltur því að hv. varaformaður fjárlaganefndar hóf ræðu sína á því að segja að fátt hefði komið honum á óvart í ræðu minni en hún vekti honum furðu. Og nú velti ég fyrir mér hvort það sé eitthvað í tungutaki minna mætu vina í Eyjafirði sem ég kann vel að meta, og samstarfið við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur verið skemmtilegt, sem ég ekki skil. En við skulum ekki hengja okkur í smáatriði. Mér þótti vænt um að heyra það að hv. varaformaður fjárlaganefndar hafi áhyggjur af valdi fjárlaganefndar og ég kalla eftir áliti hans og viðbrögðum við þeim fyrirætlunum sem fram koma í fjárlagafrumvarpinu, þar á meðal í tilvitnaðri 7. gr., í ákvæðinu sem ég las upp úr áðan, og þeim fyrirætlunum sem eru uppi um að auka möguleika ríkisstofnana til lánsheimilda og aukið, að ég vil túlka sem svo, frjálsræði í ríkisfjármálum sem ég hef miklar áhyggjur af.

Virðulegi forseti. Þetta er allt að koma hjá hv. þm. Bjarna Harðarsyni, að taka til norðlenska tungutaksins og ég óska honum velfarnaðar í því. Ég vænti þess að hann muni læra það óðfluga í samstarfi okkar í vetur. Það er rétt að ég deili að nokkru áhyggjum hans af völdum og áhrifum þingsins. Það er umræða sem er síkvik og á alltaf að vera uppi. Varðandi þær hugmyndir sem hann nefndi sérstaklega þá hefur verið opnað á að ræða breytingar og aðra útfærslu en tíðkuð hefur verið á 7. gr., heimildaákvæðum. Það kom m.a. fram hjá hæstv. fjármálaráðherra úr þessum ræðustóli hér. Hv. þingmaður spurði um lánsheimildir ríkisstofnana en ég lít á þá tillögu sem hæstv. fjármálaráðherra hefur kynnt sem mjög gott innlegg í að breyta því ástandi sem hefur ríkt í þessum búskap. Ég tel gjörsamlega ólíðandi að við rekum ríkissjóð með þeim bravúr sem raun ber vitni á umliðnum árum en á sama tíma séum við með ríkisstofnanir sem keyra sig á yfirdrætti í bönkum svo nemur tugum eða hundruðum milljóna. Allar tillögur í þá veru að breyta þessu ástandi eru að mínu mati mjög góðar og æskilegar.

Hæstv. forseti. Það er af mörgu að taka í heilu fjárlagafrumvarpi, vilji menn kafa mjög djúpt í það. Ég ætla hins vegar í upphafi máls - mér finnst það eiginlega rétt við 1. umr. - að fjalla um þau mál sem sérstaklega snúa að grunni fjárlagafrumvarpsins. Ég vænti þess að hæstv. fjármálaráðherra hafi þolinmæði til að hlusta á mál mitt þótt nú nálgist hádegismat. Hæstv. forseti. Í fjárlagafrumvarpinu segir undir fyrirsögninni Stefnur og horfur, með leyfi forseta: „Þótt aðhald í hagstjórn hafi aukist jafnt og þétt undanfarin ár hefur gangur efnahagsstarfseminnar verið meiri en búist var við þannig að verðbólga og viðskiptahalli hafa aukist tímabundið. Við lok núverandi stóriðjuframkvæmda er gert ráð fyrir viðsnúningi í eftirspurn og utanríkisviðskiptum. Hagvexti er spáð að vera hóflegur á komandi árum ásamt meira jafnvægi í erlendum viðskiptum og lægri verðbólgu.“ Í ræðu minni í gær í utandagskrárumræðu um efnahagsmál vakti ég máls á skrifum Björns Rúnars Guðmundssonar hagfræðings sem er forstöðumaður greiningardeildar Landsbanka Íslands. Hann lýsir því að efnahagsstefnan beri öll merki mikilla umsvifa. Mér finnst mestu skipta, hæstv. forseti, við 1. umr. um undirstöður fjárlaga 2008, en framhald ræðu minnar mun fjalla um það efni, að við áttum okkur á því hvort forsendurnar fyrir fjárlagafrumvarpinu eigi við rök að styðjast. Í grein sinni segir Björn Rúnar Guðmundsson þetta, með leyfi forseta: „Engum dylst, sem hér hefur fylgst með þróun þjóðfélags- og efnahagsmála, hversu gífurleg breyting hefur orðið á samsetningu mannfjöldans á síðustu árum. Í upphafi hagsveiflunnar árið 2002/2003 voru 10.200 útlendingar búsettir hér á landi og þar af var stór hluti starfandi í fiskvinnslu. Í júlí síðastliðnum var talan 21.200 og hlutur útlendinga í vinnuaflinu var kominn í 10% sem er býsna hátt á alþjóðlegan mælikvarða. Tölur um fólksfjölda bera þessari breytingu einnig vitni og hefur þjóðinni fjölgað hlutfallslega meira í þessari uppsveiflu en dæmi eru um í langan tíma. Að baki þessari þróun býr að sjálfsögðu mikil eftirspurn eftir vinnuafli vegna mikilla umsvifa í efnahagslífinu. Ekki aðeins eru umsvifin mikil, þau beinast í ríkum mæli að atvinnugreinum þar sem vinnuaflsnotkun er tiltölulega mikil eins og t.d. í byggingaiðnaði og tengdum iðngreinum. Á sama hátt hafa hækkandi ráðstöfunartekjur aukið eftirspurn eftir þjónustustarfsemi af ýmsum toga sem erfitt hefur verið að manna með innlendu vinnuafli. Þessi alþjóðavæðing á vinnumarkaði, sem hér hefur átt sér stað, er á engan hátt bundin við Ísland. Þvert á móti má sjá þessi einkenni víðast hvar í iðnríkjunum í kjölfar aukins frelsis og hratt vaxandi alþjóðavæðingar og hafa íslensk fyrirtæki lagað sig að þessum nýju aðstæðum með miklum hraða. Í síðustu hagsveiflu, sem lauk árið 2002, mátti greina sterk áhrif innflutts vinnuafls, sérstaklega í byggingaiðnaði á árunum 1999–2000 þegar þenslan var í hámarki. Þegar síðan dró úr efnahagsumsvifum á árunum 2001–2003 hægði verulega á innstreymi erlends vinnuafls. Nú er útlit fyrir að annað verði upp á teningnum. Í fyrsta lagi virðist sem eftirspurn eftir vinnuafli verði áfram mikil þó að umfangsmestu framkvæmdunum í tengslum við stóriðjuna sé um það bil að ljúka. Hagspá Landsbankans fyrir næstu þrjú ár gerir ráð fyrir því að þegar á næsta ári aukist fjárfesting á nýjan leik eftir mikinn samdrátt á þessu ári. Ekki aðeins er reiknað með áframhaldandi stóriðjuframkvæmdum heldur liggur fyrir að fjárfesting í íbúðarhúsnæði verður áfram mikil auk þess sem umfangsmiklar opinberar framkvæmdir standa fyrir dyrum.“ Við höfum rætt þetta í þingsalnum, m.a. í gær í umræðum um efnahagshorfurnar. Síðan segir, í sömu grein: „Þessu til viðbótar má nefna stór verkefni á vegum einkaaðila sem koma til með að standa yfir allt spátímabilið.“ - Það eru þau þrjú ár sem Landsbankinn spáir fyrir um. - „Það er því ekki að sjá að mikill samdráttur verði í vinnuaflseftirspurn á næstu árum heldur þvert á móti höfum við gert ráð fyrir því að árleg aukning vinnuafls á næstu tveimur til þremur árum verði áþekk og verið hefur síðustu tvö árin. Hér birtast í raun samfélagsleg og efnahagsleg umskipti sem Íslendingar hafa ekki upplifað áður. Svo virðist sem stór hluti, jafnvel meiri hluti, þeirra útlendinga sem hingað hafa komið hyggist taka hér upp fasta búsetu.“ Við skulum veita því athygli að þetta er talsmaður bankastofnunar sem væntanlega lánar mjög mikið til þess fólks sem kaupir sér íbúð. Hann getur lagt mat á eftirspurnina frá fyrstu hendi. Hann segir, með leyfi forseta: „Eftirspurn eftir fasteignum og fjölgun barna af erlendum uppruna í skólum landsins bendir eindregið til þess að svo sé. Verði þetta raunin má líkja þessu við varanlega hliðrun á framboðs- og eftirspurnarhlið hagkerfisins í átt til aukinnar framleiðslugetu. Hvort breytingu af þessum toga fylgi jafnframt jákvæð framleiðniáhrif skal ósagt látið en óneitanlega kallar jafnróttæk breyting á grunngerð samfélagsins á töluvert rask á meðan hún gengur yfir. Þjóðfélagsbreytingum af þessu tagi fylgja óhjákvæmilega mikil umsvif sem erfitt getur verið að aðgreina frá hefðbundinni hagsveiflu. Sennilega hafa áhrifin verið mest á fasteignamarkaði þar sem skortur á virkum leigumarkaði hér á landi kemur í veg fyrir að þeir sem koma nýir inn á markaðinn geti fundið sér tímabundna búsetu í leiguhúsnæði, þar til endanlega kemur í ljós hvort um fasta búsetu verður að ræða. Hingað til hefur verið gengið út frá því að erlent vinnuafl hafi fyrst og fremst gegnt því hlutverki að milda áhrif uppsveiflunnar á vinnumarkaði og halda aftur af launaskriði, sérstaklega í byggingaiðnaði. Að lokinni uppsveiflu mundi þetta vinnuafl síðan hverfa af landi brott og áhrif þess að mestu fjara út og nýtt jafnvægi myndast í hagkerfinu. Nú virðist sem framvindan verði allt önnur. Í fyrsta lagi liggur nú ljóst fyrir að næsta stóriðjuuppsveifla er handan við hornið“ - allt annað en fram kemur í fjárlagafrumvarpinu - „og því ljóst að þörf fyrir aðflutt vinnuafl er áfram til staðar. Í annan stað þarf að reikna með áhrifum af því að stór hluti erlends vinnuafls taki hér upp fasta búsetu og ílendist hér til frambúðar. Slíkt kallar á ýmiss konar framkvæmdir, að hluta í samfélagslegum innviðum sem stjórnvöld verða að taka með í reikninginn.“ Að lokum segir Björn Rúnar Guðmundsson: „Hin réttu hagstjórnarviðbrögð við þessum aðstæðum eru því ekki endilega aukið aðhald í peningamálum eins og ef um hefðbundna hagsveifluþenslu væri að ræða. Taka þarf með í reikninginn þá auknu framleiðslugetu sem þessum breytingum fylgja. Ákveðinn sveigjanleiki frá strangt skilgreindu verðbólgumarkmiði getur því verið réttlætanlegur við þær óvenjulegu aðstæður sem nú er við að glíma. Að þessu verða stjórnvöld, og þeir sem stýra peningamálunum, að huga við mótun hagstjórnar.“ Nú spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hvað skal nú segja, ráðherra góður? Greinarhöfundur er greinilega algjörlega ósammála hæstv. fjármálaráðherra um að úr þenslunni dragi á næsta ári og segir í raun hið sama og við í Frjálslynda flokknum sögðum fyrir síðustu alþingiskosningar, að auðvitað vildi fólk sem hingað kæmi í atvinnuleit setjast að og tryggja sér mikla vinnu og góð laun. Ég geri ráð fyrir því, hæstv. forseti, að forstöðumaður greiningardeildar Landsbanka Íslands hafi eitthvað fyrir sér í þeirri skoðun sinni. Hann hlýtur að draga ályktanir sínar af því að menn sæki í lánsfé og e.t.v. er það ástæðan fyrir því að svo mikið er byggt á suðvesturhorninu. Hagfræðingurinn segir einnig að hagspá Landsbankans geri ráð fyrir að þegar á næsta ári sé reiknað með áframhaldandi stóriðjuframkvæmdum. Ríkisstjórnin gerir ekki ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu. Hann telur að fjárfesting í íbúðarhúsnæði verði mjög mikil á næsta ári sem og allt spátímabilið. Lýsingin sem ég hef farið yfir er í algjörri andstöðu við það sem hæstv. fjármálaráðherra lýsir í fjárlagafrumvarpinu. Ég verð að segja eins og er, að mér finnst það mjög áhugavert, við upphaf umræðunnar, að fara vel og gaumgæfilega yfir það þessar forsendur. Við getum auðvitað tekist á um ýmislegt í fjárlagafrumvarpinu og málefnalega náum við oftast nær samstöðu um talsvert af þeim málum sem í fjárlagafrumvarpinu birtast. En það hlýtur að skipta máli að við 1. umr. fjárlagafrumvarpsins að við ræðum ofan í kjölinn hvort forsendurnar réttar. Þetta er væntanlega enginn aukvisi sem ég vitnaði í og hinir sjálfstæðu bankar, sem fara bara eftir markaðslögmálunum, hafa einnig lýst því yfir að þeir hafi nægjanlegt lausafé, svo mikið lausafé að þeir þurfi ekki einu sinni á langtímaláni að halda næsta árið til þess að viðhalda stöðu sinni. Þegar bankinn spáir því að mikil þensla verði á byggingamarkaði allt næsta ár og út allt spátímabilið, sem í þessu tilfelli eru þrjú ár hjá bankanum, hvað sjáum við þá fram á? Við sjáum væntanlega fram á að þenslan verði keyrð áfram hér á suðvesturhorninu sem aldrei fyrr, það hlýtur að vera það sem við sjáum fram á. Það er hingað sem menn sækja í atvinnu, það er hér sem atvinnuframboðið er nægt. Við erum að taka niður atvinnu á landsbyggðinni. Við erum að taka niður afkomu í grunnatvinnuvegi landsbyggðarinnar, sjávarútveginum. Af þessum orðum er ekki hægt að draga aðra ályktun en þá að okkur þingmönnum beri að hafa verulegar áhyggjur af því hvað maðurinn segir. Mér finnst það algjörlega stangast á, hæstv. fjármálaráðherra, við það sem segir í fjárlagafrumvarpinu um stefnu og horfur til næstu ára. Ef þenslan verður áfram til staðar mun viðskiptahallinn væntanlega verða meiri og að öllum líkindum mun verðbólgan verða hærri. Það mun þýða að lánsfé fólks til húsakaupa mun verða dýrara, lánin munu hækka, verðtryggingin mun sjá til þess. Þetta getur því haft mjög margar og slæmar afleiðingar. Ég óska því sérstaklega eftir því nú við hæstv. fjármálaráðherra að áður en lengra verði haldið geri hann okkur grein fyrir því, frekar en hann hefur gert í umræðunum í morgun, hvort hann telji að forsendur fjárlaga fyrir árið 2008 séu reistar á traustum grunni. Í þeirri stöðu sem nú er, annars vegar með fjárlagafrumvarpið og forsendur þess og hins vegar með nýútkomna þjóðhagsspá frá fjármálaráðuneytinu - að vísu segir neðst í þjóðhagsspánni að helstu óvissuþættir verði varðandi stóriðjuframkvæmdir, sem tilvitnaður greinarhöfundur fullyrðir að hefjist á næsta ári, ástand á fjármálamörkuðum og gengi og endurnýjun kjarasamninga sem standa fyrir dyrum. Það sem mér finnst kannski einna markverðasta fullyrðingin sem hann setur fram í þessari merku grein er að byggingamarkaðurinn muni áfram verða í fullu fjöri, ekkert lát sé þar á og ekki stefni í það. Ef það er rétt - og ekki getur maður dregið í efa það sem forustumenn bankanna segja - að þeir hafi svo mikið lausafé handa á milli að þeir séu ekki í neinum vandræðum á næsta ári jafnvel þó að þeir fái ekki endurnýjuð langtímalán eða endurfjármögnun, þá hljóta þeir að ætla að koma því fé í ávöxtun og lána það út. Ég held ég hafi tekið rétt eftir þegar ég hlustaði á ræðu hæstv. fjármálaráðherra í morgun þegar hann sagði: Markaðurinn fer oft sínar eigin leiðir. Efnislega held ég að hann hafi sagt það þó ekki sé það orðrétt. Ég get vissulega verið sammála honum um það. Bankamarkaðurinn fer sínar eigin leiðir og fjármálamarkaðurinn og ef húsbyggjendur hafa aðgang að því lánsfé sem mér sýnist að bankarnir muni bjóða og hafa vilja til að halda uppi þenslu á byggingamarkaði þá heldur þenslan áfram. Það er ekkert að sjá sem kemur í veg fyrir það. Það getur þýtt að verðbólgan verði hærri og viðskiptajöfnuðurinn óhagstæðari o.s.frv. Í ritinu Stefna og horfur, sem fylgir fjárlagafrumvarpinu, segir í lokakaflanum um efnahagsstöðugleikann, með leyfi forseta: „Meginniðurstaða fjárlagafrumvarps og langtímaáætlunar í ríkisfjármálum er að stöðugleiki ríki í efnahagslífinu þegar hratt dregur úr umsvifum vegna stóriðjuframkvæmda og samdráttur verður í innlendri eftirspurn. Við þær aðstæður er dregið úr aðhaldsstigi í ríkisfjármálum árið 2008 sem er í samræmi við markmið í efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar um stöðugleika í efnahagslífinu.“ Þetta er lokaniðurstaðan í þessum kafla. Ég tel mig hafa fært fyrir því nokkur rök í máli mínu að ástæða sé til að hafa áhyggjur og við eigum að skoða þetta vandlega. Við erum að tala um grunn fjárlagafrumvarpsins og grunn stefnumótunar fyrir næstu ár. Ég ætla í þessari ræðu minni ekki að fara mikið inn í einstök atriði fjárlagafrumvarpsins. Ég ætla hins vegar að lýsa því yfir fyrir hönd míns flokks, Frjálslynda flokksins, að við höfum verið mjög hlynntir því að styðja við það sem við höfum kallað varanlegar samgöngubætur, varanlega vegagerð, jarðgöng, jarðgangagerð og styttingu akstursleiða milli landsvæða. Við höfum flutt um það mörg mál undanfarin ár og reyndar var þingsályktun um aukna áherslu á jarðgangagerð samþykkt og vísað til ríkisstjórnarinnar í vor. Ég vænti þess að hæstv. samgönguráðherra sé að skoða þau mál eins og annað sem lýtur að samgöngumálum. Ég bind við það vonir að áframhaldandi kraftur verði í því að koma okkur inn í nútímann að því er varðar vegakerfi landsins. Ég held að það séu mjög arðbærar framkvæmdir og eigi að setja þær fram yfir margt annað í verklegum framkvæmdum eða framkvæmdum sem ríkið vill ýta undir. Velferðarmálin höfum við stutt á undanförnum árum og höfum þegar flutt mörg mál um bætta velferð ellilífeyrisþega og aldraðra. Að sjálfsögðu munum við í Frjálslynda flokknum samkvæmt venju styðja góð mál þegar þau eru á ferðinni hvaðan sem þau koma. Ég vænti þess að okkur í fjárlaganefndinni takist að vinna þessi mál vel. Ég mun leggja mitt af mörkum í því að vinna vel í fjárlaganefndinni með öðrum sem þar sitja. Við í Frjálslynda flokknum munum leggja áherslu á að hvað varðar skattalækkanir verði horft til þess að lækka persónuafslátt og jafna þar af leiðandi stöðu láglaunafólks. Það er í samræmi við þá stefnu sem við í stjórnarandstöðunni fluttum sameiginlega á síðasta hausti. Fleira mætti telja upp en fyrst og fremst hef ég áhyggjur af þeim grunni sem við erum að byggja á og bið því hæstv. fjármálaráðherra að fara um það nokkrum orðum. Það finnst mér skipta mestu máli nú í upphafi.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, mér liggur við að segja fyrstu málefnalegu ræðuna af hálfu stjórnarandstöðunnar í dag. Auðvitað á mikinn þátt í því löng tilvitnun í Björn Rúnar Guðmundsson.

Mér fannst ástæða til.

Ég held hins vegar að ekki sé rétt að tala um hann sem talsmann Landsbankans, greiningardeildirnar eiga að vera óháðar deildir innan bankanna. En hann er mjög trúverðugur hagfræðingur, enda fyrrverandi starfsmaður bæði í Þjóðhagsstofnun og fjármálaráðuneytinu. Þær vangaveltur og sú umfjöllun sem hann er með í grein sinni eru einmitt ástæðan fyrir því að ég hef, bæði þegar ég hef kynnt fjárlagafrumvarpið í ræðu minni í dag og eins í þjóðhagsskýrslu ráðuneytisins, fjallað um óvissuþætti í efnahagsspánni. Þar er einn af þremur stærstu þáttunum sú spurning hvort um áframhaldandi stóriðjuuppbyggingu verður að ræða eða ekki. En eins og margoft hefur komið fram hjá mér, bæði í dag, fyrr á árinu og á fyrri árum, hefur reynslan kennt okkur að við eigum að fara varlega í að taka inn í áætlanir okkar hluti sem ekki er búið að ákveða. Þess vegna er fráviksspá í þjóðhagsspánni um það sem gerist ef til stóriðjuframkvæmda kemur. Þá verður staðan vissulega önnur og þá er kerfið þannig útbúið að bæði bregst það sjálfkrafa við og eins hefur Alþingi og framkvæmdarvaldið möguleika á því að bregðast við.

Hæstv. forseti. Við höfum mörg hver sem höfum farið í ræðustól undanfarna daga nefnt það alveg sérstaklega að hagkerfið í landinu virðist vera þannig að mikil þensla er á suðvesturhorninu en niðursveifla sums staðar annars staðar, neikvæður hagvöxtur og fólksfækkun. Ef eitthvað er mun frekar herða að hinum dreifðu byggðum við þann niðurskurð sem boðaður hefur verið varðandi þorskaflann. Þegar maður les svo grein eins og ég vitnaði í í löngu máli, þar sem fullyrt er af talsmanni öflugasta banka landsins að áfram verði þensla á byggingamarkaðinum, þá spyr maður sig, vitandi að bankarnir hafa ekki verið mjög viljugir að lána út á land og reyndar bara alls ekki lánað á suma staði, hvort þeir ætli þá að halda áfram að stuðla að miklum byggingarframkvæmdum á suðvesturhorninu. Menn hafa svo sem talið það upp hér hvað verið er að gera og hvað ætlunin er að gera í opinberum framkvæmdum, hvað einkafyrirtækin eru að gera og hvað Landsbankinn ætlar að gera með því að byggja splunkunýjar höfuðstöðvar í miðbæ Reykjavíkur. Fjármálaráðherra hefur sjálfur sagt að ríkisstjórnin og við í þinginu réðum ekki markaðinum. Það er rétt. Við ráðum ekki yfir peningastefnu bankanna. Við getum hins vegar velt því fyrir okkur hvert þeir stefna. Niðurstaða mín er sú, hæstv. fjármálaráðherra, þrátt fyrir svar þitt hér áðan, að verið sé að stefna í eina átt, að viðhalda þenslunni á þessu svæði en takast ekki á við þann vanda sem er í tvöföldu hagkerfi okkar með niðursveiflu á landsbyggðinni.

Við gerum okkur fulla grein fyrir því, frú forseti, að ekki hafa öll landsvæði notið hagvaxtar á sama hátt. Við gerum okkur líka vel grein fyrir því að þar eykur þorskaflasamdrátturinn á vandann. Þess vegna erum við með mótvægisaðgerðir í gangi, sérstaklega til að hjálpa þessum landsvæðum. Þrátt fyrir að eftirspurn sé eftir vinnuafli í heildina tökum við samt ákveðna áhættu. Það er ákveðin áhætta fólgin í því að setja peninga inn á þessi svæði. Þess vegna styðjum við Byggðastofnun, til þess að Byggðastofnun geti komið inn á þessi svæði ef bankarnir eru ekki tilbúnir til að lána peninga. Í þessu er fólgin ákveðin áhætta og við viljum gera þetta. Mér finnst það ekki sanngjarn málflutningur að halda því fram að við séum markvisst að draga hlutina á höfuðborgarsvæðið þegar við erum að setja meiri peninga en áður hefur verið gert í samgönguframkvæmdir, sem eru eðli málsins samkvæmt að langmestu leyti úti á landsbyggðinni, og erum meira að segja að draga úr fjármunum til þeirra framkvæmda sem áætlaðar eru á höfuðborgarsvæðinu þó að það sé vegna þess að þær eru einfaldlega ekki tilbúnar. Mér finnst það ekki sanngjarn málflutningur og ekki alveg í takt við annars vel ígrundaða umfjöllun hjá hv. þingmanni í ræðu hans áðan. Það er verið að reyna að gera grein fyrir því að óvissa er í stöðunni og það er verið að takast á við þau vandamál sem hann hefur áhyggjur af í þröngri stöðu vegna þess ástands sem hann að hluta til er að lýsa. Og ég held að hv. þingmaður eigi að sýna þá sanngirni að virða það við ríkisstjórnina, það sem er á þeim nótum í fjárlagafrumvarpinu.

Hæstv. forseti. Það var ekki tilgangur minn að sýna hæstv. fjármálaráðherra neina sérstaka ósanngirni eða stjórnarliðinu yfirleitt. Ég var einungis að ræða hlutina á þeim nótum sem mér finnst þeir liggja fyrir og velta upp þeim vandamálum sem eru til staðar og koma í veg fyrir að okkur takist að vinna fjárlagafrumvarpið rétt og byggja það á réttum forsendum. Það skiptir líka máli þegar við erum að horfa til þess hvernig við tökum á hinum einstöku málum sem snúa að landsbyggðinni sérstaklega. Nánast allar sveitarstjórnir vítt og breitt í kringum landið, sérstaklega í sjávarbyggðunum, hafa sent okkur mörg erindi um það sem þau telja að þurfi að koma til til að styðja við þróun byggðar og atvinnumöguleika þar á komandi árum með tilliti til þess sem ríkisstjórnin hefur ákveðið. Við heyrum síðan spádóma annarra manna, sem ég vitnaði til, en þeirra sem eru í ríkisgeiranum um að það stefni í aðra átt en lagt er upp með í fjárlagafrumvarpinu. Ég vil mótmæla því að ég hafi sýnt fjármálaráðherra einhverja sérstaka ósanngirni eða stjórnarliðum. Ég hélt að ég hefði verið að ræða málin á mjög málefnalegum nótum. Það getur vel verið að síðar komi að því að ég sýni fjármálaráðherra ósanngirni en þá skal ég gera það mjög hressilega.

Frú forseti. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson fór mjög rækilega yfir það hversu mikilvægt væri að forsendur fjárlagagerðarinnar væru réttar og sannar, hvort sem við værum sammála þeim eða ekki. Hann vitnaði einmitt til mikilla missagna hvað það varðar, sérstaklega varðandi stóriðju. Ég leyfi mér að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki skilyrði að við fáum afdráttarlaus svör frá ríkisstjórninni, frá fjármálaráðherra, upp á borðið. Að við fáum afdráttarlaus svör um það hvort ráðast eigi í ný stóriðjuverkefni eða ekki. Eins og hv. þingmaður sagði réttilega: Verði ráðist í nýtt stóriðjuverkefni, nýtt álver, verður ekkert pláss fyrir neina byggðastefnu. Þá verður áfram hátt gengi og þensla, og ekkert pláss fyrir neinar kjarabætur til láglaunafólks, til umönnunarbóta. Valið stendur í rauninni á milli þess að ráðast í nýja stóriðju, nýtt álver, eða að styrkja innviðina og bæta kjör og koma til móts við byggðirnar eins og hv. þingmaður rakti rækilega. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að við verðum að krefjast svara um svo stóran þátt sem hefur áhrif á framvindu efnahagslífs og fjármála á næstu árum. Við verðum að fá svör við því hvort ríkisstjórnin ætlar að fara út í enn eitt nýtt álverið með þenslu og spennu og háum vöxtum og háu gengi sem mun virka lamandi á byggðirnar og atvinnulífið og koma í veg fyrir kjarabætur.

Hæstv. forseti. Að öðru jöfnu er alltaf betra að fá skýr svör en loðin. Ég tek því undir þá skilgreiningu hv. þm. Jóns Bjarnasonar að við erum vissulega að fara fram á það við ríkisstjórnina, þegar við ræðum málin, að við fáum skýr svör. En jafnvel þó að við fáum skýrari svör en við höfum fengið er ekki þar með sagt að hlutirnir verki nákvæmlega eins, hvorki að því er varðar stóriðjuframkvæmdir né aðrar framkvæmdir. Ég tel að stóriðjuframkvæmdir á norðausturhorninu, t.d. á Húsavík, hefðu allt önnur áhrif en ef þeim væri bætt inn á þenslusvæðið á suðvesturhorninu. Ég held að þau hafi frekar áhrif til atvinnuuppbyggingar á svæðum sem eru í vanda eins og víða er á landsbyggðinni. Við þurfum því að hugsa hlutina út frá því að það skiptir máli í hinu tvöfalda hagkerfi okkar hvernig við stýrum fjármálum og framkvæmdum.

Virðulegi forseti. Við upphaf máls míns vil ég þakka hæstv. fjármálaráðherra greinargott yfirlit um frumvarp til fjárlaga næsta árs og sömuleiðis taka undir þær þakkir sem bornar hafa verið fram hér úr ræðustóli til allra þeirra starfsmanna ríkisstofnana sem komið hafa að verki við samningu frumvarpsins. Frumvarpið ber með sér að staða ríkissjóðs er afar sterk en ljóst er að umræðan á hinu háa Alþingi virðist ætla að verða með hefðbundnu sniði, þ.e. stjórnarliðar verja frumvarpið og þær áherslur sem þar er að finna en stjórnarandstaðan leitar að veikum blettum í röksemdafærslu stjórnarliða. Þessu fylgja síðan að venju margar lærðar tölur um skattamál, fjármál og efnahagsmál. Þetta umræðuefni er í eyrum margra fremur tyrfið og illskiljanlegt nema þá helst þeirra sem lifa og hrærast í þessum veruleika dag hvern. En allir landsmenn verða hins vegar varir við, hver þó á sinn hátt, hvort fjármál ríkissjóðs eru í góðu fari eður ei. Þeir finna það á eigin skinni, aðbúnaði öllum og samfélagsþjónustu, að íslenskt samfélag hefur á síðustu árum notið þeirrar gæfu að fjármál hins opinbera hafa verið í afar traustri umsýslu. Undir forustu Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórnum þessa tíma hefur efnahagur landsins tekið algjörum stakkaskiptum og er nú svo komið að Ísland skipar sér á bekk meðal þeirra þjóða heims sem búa þegnum sínum hvað best lífsskilyrði. Breytingar á viðskiptalöggjöf landsins lögðu grunninn að þeim árangri sem náðst hefur. Efnahagslífið er nú að mestu frjálst, laust við þrúgandi hömlur ríkisforsjárinnar sem áður drap allt í dróma og skerti kjör fólks. Við búum við frjálsa verðmyndun, litlar sem engar hömlur á innflutningi, einstaklingum og fyrirtækjum er frjálst að fjárfesta og fleira mætti eflaust nefna. Þessar skipulagsbreytingar íslensks hagkerfis á undanförnum árum ásamt aukinni þátttöku í alþjóðlegu efnahagsstarfi leiddu af sér gríðarlega öflugt hagvaxtarskeið sem byggist á mun fjölbreyttari og öflugri atvinnustarfsemi en áður var. Landsframleiðslan hefur margfaldast og svo hefur verið búið um hnútana að meira er til skiptanna en áður var, kakan hefur með öðrum orðum stækkað ár frá ári. Þannig hefur ríkissjóður haft svigrúm til að auka velferðarþjónustu svo mjög að óvíða er velferð meiri en hér á landi. Þrátt fyrir þau útgjöld sem fylgja uppbyggingu á þessum sviðum hefur á sama tíma tekist að greiða niður skuldir ríkisins og fjárlög landsins eru hallalaus. Samhliða þessum árangri hefur svo lífeyriskerfi þjóðarinnar verið byggt upp með miklum myndarbrag. Staða ríkisfjármála er til fyrirmyndar og endurspeglar fjárlagafrumvarp ársins 2008 ágætlega vel þá stöðu. Ekki þykir mér ástæða til neins annars en að fagna því. Líkt og komið hefur fram í umræðum í dag, og einnig í gær og fyrradag, snúast hugleiðingar þingmanna meðal annars um áhrif frumvarpsins á verðbólgu, vaxtastig og viðskiptajöfnuð, samspil og áhrif fjárlaga ríkisins á aðra þætti í efnahagslífi landsins. Undanfarin ár hefur mikill afgangur verið af rekstri A-hluta ríkissjóðs. Árið 2006 nam hann 82 milljörðum kr. og árið 2005 var hann 113 milljarðar kr. Sá afgangur skýrist einkum af auknum skatttekjum og öðrum rekstrartekjum vegna þenslu í íslensku efnahagslífi undanfarin ár sem skilar sér í hækkun flestra skattstofna. Einnig hafa komið til tekjur vegna eignasölu, einkum þó árið 2005 eins og áður hefur komið fram, þegar hlutabréf í Landssíma Íslands voru seld. Afkoma ríkissjóðs á árinu 2006 var mun betri en fjárlög ársins gerðu ráð fyrir og við sjáum þess stað í greinargerð með fjárlagafrumvarpi ársins 2008 að fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir tæplega 60 milljarða kr. meiri afgangi ríkissjóðs á árinu 2007 en fjárlög þess sama árs ætluðu. Ég vil einnig nefna að fjárlög ársins 2008 gera ráð fyrir 31 milljarðs kr. tekjuafgangi úr rekstrinum og jafnframt segir í þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins að flest bendi til þess að fljótlega á næsta ári fari að draga úr þeirri þenslu sem ríkir nú um stundir í þjóðfélaginu. Fram undan sé tímabil meiri stöðugleika og jafnvægis í þjóðarbúskapnum og því fylgi þá minni hagvöxtur en verið hafi um nokkra hríð. Frumvarpið gerir því ráð fyrir að verðbólga lækki þegar líða taki á árið og verulega dragi úr viðskiptahalla og hvort tveggja á þá að skapa skilyrði fyrir lækkun vaxta. Ég hef fyrirvara á þeirri spá manna að það dragi hratt úr þenslu í þjóðfélaginu. Sérstaklega tel ég litlar líkur á skjótum samdrætti á vaxtarsvæðinu við Faxaflóa. Í því sambandi er einnig rétt að vekja sérstaka athygli á þeim gríðarlegu áformum um fjárfestingu og framkvæmdir sem fjárlagafrumvarpið felur í sér. Ekki kæmi mér á óvart að öll þau verkefni sem þar eru ráðgerð verði ekki unnin á næsta ári í ljósi þeirrar stöðu sem nú er á íslenskum vinnumarkaði. Meðal annars af þeirri ástæðu tel ég þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins varðandi atvinnuleysi næsta árs upp á tæp 3% fremur svartsýna þar sem fátt bendir til annars en að eftirspurn eftir vinnuafli haldist, að minnsta kosti langt fram eftir næsta ári. Að þessu leyti tek ég undir þær hugleiðingar sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hafði uppi í umræðum fyrr í dag. Ég vil að lokum við þetta tækifæri, fyrstu umræðu mína á þessum vettvangi, um fjárlög ríkisins, árétta skoðun mína varðandi meginskyldu og jafnframt meginréttindi þingsins. Fjárstjórnarvaldið, þ.e. valdið til að innheimta skatta og stofna til útgjalda á vegum ríkisins, er í höndum löggjafans. Það er ljóst af umræðu þingmanna hér í dag að margt má bæta. Við höfum líka tekið þá umræðu í fjárlaganefnd þingsins í tengslum við álitsgerðir sem við höfum verið að fara yfir frá Ríkisendurskoðun. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir framkvæmd fjárlagaársins 2006 kemur margt athyglisvert fram. Samkvæmt niðurstöðu ríkisreiknings stóðu 75 fjárlagaliðir, eða um það bil sjöundi hver, í halla umfram 4% í árslok 2006. Í árslok 2005 voru þetta 96 liðir sem höfðu halla umfram hin svokölluðu vikmörk. Þó að færri liðir standi í halla umfram 4% í lok ársins 2006 en árið þar á undan hefur samanlögð staða hallaliða ekki batnað og þannig hefur það verið mörg undanfarin ár. Það er þá ljóst að í íslenska stjórnkerfinu er ríkjandi ákveðið umburðarlyndi gagnvart brotum á fjárlögum. Í 41. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um að ekkert gjald megi reiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Meginreglan er því skýr en 33. og 34. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, veita þó þröngar heimildir til greiðslna utan fjárlaga þoli þær ekki bið eða séu vegna nýgerðra kjarasamninga. Ef maður lítur yfir skýrslu Ríkisendurskoðunar með þetta í huga á framkvæmd fjárlagaársins 2006 þá kemur þar fram, og ég leyfi mér að vitna, með leyfi forseta, orðrétt í skýrsluna: „Þegar á heildina er litið stóðu tveir af hverjum þremur fjárlagaliðum annaðhvort með ofnýttar eða vannýttar heimildir umfram 4% vikmörk um síðustu áramót. Ríkisendurskoðun bendir á mikilvægi þess að Alþingi fjalli sérstaklega um þessa fjárlagaliði í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2008.“ Það er ljóst af þessum orðum að við þurfum að fara í gegnum skýrslu Ríkisendurskoðunar. Af umræðum innan fjárlaganefndar að dæma er fullur vilji til þess að fara mjög vandlega yfir þær athugasemdir sem gerðar hafa verið. Af fundi með starfsmönnum fjármálaráðuneytis að dæma er einnig ríkur vilji þar til að taka á í þessum efnum og við heyrðum það einnig í ræðu hæstv. fjármálaráðherra fyrr í dag að þar á bæ er mjög eindreginn vilji til þess að fara betur ofan í þessa þætti. Það er bjargföst trú mín að styrkja þurfi þingið í starfi sínu og þá sérstaklega í þeim efnum er lúta að fjárlögum og eftirliti með framkvæmd þeirra. Ég veit að þessi atriði hafa iðulega komið til umræðu á hinu háa Alþingi og þá sérstaklega í tengslum við fjárlagagerð. Ég tel slíka umræðu af hinu góða, hún er í raun áminning til þingmanna um að rækja af alúð og skyldurækni það mikilvæga verkefni sem þeim hefur verið trúað fyrir.

Herra forseti. Ég vil taka undir margt af því sem kom fram í ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, varaformanns fjárlaganefndar, hvað varðaði mikilvægi þess að styrkja stöðu þingsins í vinnu þess við fjárlagagerð og mat á efnahagsforsendum, þróun efnahagsmála og fjármála. Við getum horft til þess hversu mikill stuðningur okkar er af Ríkisendurskoðun sem var jú stofnuð og tekin út úr fjármálaráðuneytinu á sínum tíma og gerð að sjálfstæðri stofnun. Það er því ekki verið að deila á neinn þó svo að mikilvægi þess sé ítrekað. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann muni ekki einmitt stuðla að beinum aðgerðum í því efni sem hefur einmitt fólgist í því meðal annars að við samþykkjum að koma á efnahagsstofu þingsins til þess að fjalla um þessi mál. Ég veit að hann hefur stýrt sveitarfélögum vítt og breitt um landið og þekkir mjög vel mikilvægi áætlanagerða og mikilvægi forsendna fyrir fjárhagsáætlun og þess háttar. Þar þýðir ekkert að segja á miðju ári: Æ, mér sást yfir 10 milljarða. Það gengur ekki upp í rekstri sveitarfélaga en hæstv. fjármálaráðherra kemst upp með að segja að þetta sé allt í lagi. Þess vegna spyr ég, um leið og ég óska eftir góðu samstarfi í fjárlaganefnd, sem ég þykist viss um að verði með jafnreyndan mann vanan rekstri sveitarsjóða, hvort hv. þingmaður muni ekki styðja það mál okkar að styrkja stöðu þingsins með efnahagsstofu.

Virðulegi forseti. Varðandi þá orðræðu sem hv. þm. Jón Bjarnason og félagi í fjárlaganefnd þingsins hafði hér áðan þá vil ég byrja á að þakka honum sérstaklega hlý orð í minn garð og ég vænti sömuleiðis góðs samstarfs við ágætan skólameistara norðlenskrar skólastofnunar að Hólum í Hjaltadal. Ég hjó eftir því í spurningunni sem hann varpaði til mín í þessu andsvari að hún var samhljóða þeirri spurningu sem hann bar til félaga okkar hv. þm. Gunnars Svavarssonar, formanns fjárlaganefndar, fyrr í umræðunni um stofnun svokallaðrar eftirlitsstofnunar þingsins eða efnahagsstofnunar. Svar mitt í þá veru verður á svipaða lund og formaðurinn gaf í morgun. Ég er alveg til í að ræða allar þær leiðir sem eru færar og hugsanlegar til að styrkja eftirlitshlutverk þingsins gagnvart framkvæmd fjárlaga og öllu því er lýtur að fjárlagagerðinni. Ég held að það sé öllum hollt og um það getum við sameinast. Þær áherslur komu líka mjög rækilega fram hjá forseta Alþingis við setningu vorþingsins að vilji hans liggur til þess að styrkja stöðu þingsins. Þá umræðu nefndi ég fyrr í morgun. Fjármálaráðuneytið hefur sömuleiðis gert þetta og enn fremur hafa oddvitar ríkisstjórnarinnar lýst yfir vilja til þess að vinna í þessa veru. Ég hef því ekki ástæðu til að ætla annað en að við munum gera breytingar í þá veru til að styrkja stöðu þingsins í þessum efnum og þá fjárlaganefndarinnar. Í hvaða formi það verður hins vegar get ég á þessu stigi ekki haft neina ákveðna skoðun á.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góðar undirtektir. Hv. þingmaður er líka þaulvanur sveitarstjórnarmálum og er að ég best veit enn þá starfandi sveitarstjórnarfulltrúi á Akureyri. Sveitarstjórnir um allt land hafa borið fram mjög afdráttarlausar kröfur og óskir um styrkingu á tekjustofnum sveitarfélaga, um fjárhagsgrunn sveitarfélaga og reyndar um bein framlög, aukin framlög til þeirra sveitarfélaga sem verst standa og legið hefur fyrir í nokkur ár að munu ekki ráða við að standa með eðlilegum hætti undir rekstri sínum. Ekki bætir að þetta eru yfirleitt sömu sveitarfélögin og nú lenda í hremmingum vegna niðurskurðar á þorskheimildum. Mun hv. þingmaður beita áhrifum sínum og fylgja eftir þeim málflutningi á þingi sem ég hef heyrt hann gera utan þings af mikilli einurð og ber virðingu fyrir? Mun hann beita sér fyrir því innan þingsins að hér verði komnar, áður en við afgreiðum fjárlög fyrir jól, beinar aðgerðir til að styrkja tekjugrunn og tekjustofna sveitarfélaganna með því að láta þau fá hluta í ákveðnum tekjustofnum, með því að færa beinlínis beinar greiðslur til ákveðinna sveitarfélaga umfram það sem gert er vegna mótvægisaðgerðanna til að styrkja tekjugrunn þeirra? Ég veit að hv. þingmaður veit nákvæmlega hversu það brennur á sveitarfélögunum því þetta er kannski ein mesta ógnunin við jafnvægi samfélagsins í landinu öllu. Mun þingmaðurinn beita sér af sama afli og ég hef heyrt hann beita sér utan þings til að ná þessu fram? Ég mun styðja hann í því.

Virðulegi forseti. Einhver greip fram í og sagði að þetta væru sömu spurningar og formaður fjárlaganefndar hefði fengið í kjölfar ræðu sinnar og ég skal glaður taka þátt í að svara því. Ég er alveg tvímælalaust talsmaður þess að styrkja tekjugrunn sveitarfélaga og hef enga ástæðu til að bakka neitt með það. Vandræði okkar hins vegar varðandi þá styrkingu er hversu breytileg staða og gerð sveitarfélaga er í landinu. Við erum að tala um sveitarfélög af stærðinni 60 íbúar og upp í 115 þúsund eða guð má vita hvað við erum komin í hér. Það segir sig sjálft í því ljósi að ekki er auðvelt að færa yfir á einn hátt tekjur til allra þessara gerða sveitarfélaga þannig að við látum þau njóta sem mest þurfa. Ég hef verið talsmaður þess að jöfnunarsjóðurinn ætti að taka til þeirra sveitarfélaga sem við mest vandræði eiga að etja, taka bara af skarið í því og gefa sér svo sem þrjú ár í það og betur stæðari sveitarfélögin geta þá reynt að þola það með einhverjum hætti. Í þessu fjárlagafrumvarpi er verið að leggja drög að því að það komi aukið fé inn í jöfnunarsjóðinn með vaxandi skatttekjum ríkisins og jafnframt eru beinar greiðslur fyrirhugaðar til verst stöddu sveitarfélaganna sem mest eiga undir högg að sækja upp á 1.400 millj. Að því er verið að vinna nú um stundir að koma á. Mesti batinn fyrir sveitarfélögin sem í þessum vanda eiga er þegar vöxtur verður í atvinnulífi og við höfum mjög gleðilegt dæmi af Miðausturlandi, á Reyðarfirði í Fjarðabyggð, sem hefur gerbreytt fjárhagsgrunni þess sveitarfélags og ég veit ekki annað en flokkur fyrirspyrjanda hafi verið andvígur þeirri aðgerð. Vonandi náum við saman í þeim málaflokki líka þegar fram líða stundir eins og við munum standa saman um að bæta tekjugrunn sveitarfélaga í landinu.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2008 en það er eitt helsta tæki ríkisstjórnarinnar í hagstjórninni. Í því birtast áherslur stjórnarinnar bæði að því er varðar umgjörð og umfang ríkisfjármálanna en einnig um innbyrðis forgangsröðun verkefna milli málaflokka og innan málaflokka. Í fjárlögum endurspeglast stefna stjórnvalda, m.a. í skattamálum og tekjujöfnunarmálum, og afkoma ríkissjóðs hefur að sjálfsögðu áhrif á aðra þætti efnahagsstjórnarinnar eins og peningamálanna. Þannig eru fjárlögin gríðarlega áhrifamikið stjórntæki. Talsmaður okkar vinstri grænna í ríkisfjármálum, hv. þm. Jón Bjarnason, hefur nú þegar farið yfir helstu sjónarmið okkar hvað varðar frumvarpið eins og það blasir við við 1. umr. Ég mun því ekki fara frekar inn á þau mál enda tíminn takmarkaður heldur beina sjónum að nokkrum atriðum öðrum sem mér eru sérstaklega hugleikin. Það er sérstök ástæða til að fjalla hér um fjármál og stöðu sveitarfélaganna enda eru þau mikilvægur og ört vaxandi hluti í þjóðarbúskapnum. Á undanförnum árum hafa sveitarfélögin í landinu verið að taka við auknum verkefnum. Í sumu tilvikum hefur verið um samkomulag að ræða á milli ríkis og sveitarfélaga og samið um tilflutning tekjustofna í leiðinni. Í öðrum tilvikum hefur ríkið einhliða sett verkefni til sveitarfélaga sem hafa kostað þau umtalsverðar upphæðir án þess að fá aukna tekjustofna til að sinna þeim. Þá hafa breytingar í skattaumhverfi sömuleiðis skert stöðu sveitarfélaganna. Má þar nefna að fjölmargir launþegar hafa kosið að stofna einkahlutafélög og fært þannig skattbyrði sína til og lækkað hana. Á því hafa þeir hagnast og ríkið hefur hagnast á því sömuleiðis en sveitarfélögin hafa blætt. Þau hafa orðið af útsvarstekjum en ríkið fengið í staðinn aukinn fjármagnstekjuskatt og tekjuskatt frá lögaðilum. Þess vegna hafa sveitarfélögin reist kröfuna um hlutdeild í fjármagnstekjuskatti sem er réttlætismál því að þeir sem einungis greiða fjármagnstekjuskatt eiga að leggja sitt af mörkum til þeirrar þjónustu sem sveitarfélögin sinna. Af hverju skyldu þeir ekki greiða sína hlutdeild í leikskóla og grunnskóla fyrir börnin sín eins og allur almenningur gerir? Frá 1993 og til ársins 2009 er uppsafnaður halli á rekstri sveitarfélaganna samkvæmt þjóðhagsspá um 50 milljarðar kr. Aðeins fjögur ár af þessum sautján árum hafa sveitarfélögin skilað tekjuafgangi sem segir ekki alla sögu því að afkomu sveitarfélaganna er afar misskipt eins og við þekkjum og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson vék að í sínu máli. En ég vil þó bæta því við að það er ekki vandi í sjálfu sér heldur verkefni að takast á við hvernig væntanlegum, vonandi, tekjuauka sveitarfélaganna verður skipt á milli þeirra. Þetta er grafalvarleg staða sem blasir við sveitarfélögum sem er að sjálfsögðu hluti af vanda hins opinbera og ríkið verður að hætta að velta verkefnum og vanda yfir á sveitarfélögin og berja sér svo á brjóst yfir því hve vel gengur hjá ríkissjóði. Meðal þess sem sveitarfélögin hafa tekið við en ekki fengið bætt með tekjustofnum eru alls konar tilskipanir í gegnum EES-samninginn en talið er að sveitarfélögin beri meginhluta kostnaðar við innleiðingu EES-tilskipana, jafnvel allt að 75%. Má þar nefna að kostnaður sveitarfélaga við að innleiða svonefnda fráveitutilskipun Evrópusambandsins er talinn nema um 20 milljörðum kr. og engir nýir tekjustofnar hafa komið þar á móti og er hér aðeins nefnd ein tilskipun af mörg hundruð sem hafa komið frá Brussel. Í aðdraganda kosninganna í vor var því heitið, a.m.k. af hálfu Samfylkingarinnar, að fjárhagur sveitarfélaganna yrði bættur. Meðal annars sagði í kosningastefnuskrá flokksins að auka ætti hlutdeild sveitarfélaganna í skatttekjum. Það sem rataði inn í stjórnarsáttmálann í þessu efni er að endurskoða eigi tekju- og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga með það að markmiði að efla sveitarstjórnarstigið. Þessa sér hins vegar hvergi stað í fjárlagafrumvarpinu. Sveltistefna Sjálfstæðisflokksins gagnvart sveitarfélögunum heldur áfram og það kemur einnig fram í svokölluðum mótvægisaðgerðum vegna aflasamdráttar. Sveitarsjóðir og hafnarsjóðir eiga að fá 250 millj. á ári í þrjú ár vegna tekjusamdráttar. Svo vill til að hafnarsjóðirnir einir verða af u.þ.b. 150 millj. kr. tekjum á ári og líkur benda til að sveitarsjóðir geti orðið af tekjum á bilinu 200–300 millj. kr. á ári og er það líklega varlega áætlað. Þetta bætist ofan á hjá sveitarfélögum sem mörg hver eru afar illa stödd fyrir en þurfa að sjálfsögðu að halda uppi fullri þjónustu eftir sem áður. Því miður hefur ríkisvaldið hingað til ekki verið reiðubúið að tryggja tekjugrundvöll sveitarfélaganna til frambúðar og það eru engin teikn á lofti í þessu fjárlagafrumvarpi um að þar verði breyting á. En því get ég hins vegar heitið hæstv. fjármálaráðherra að honum verður haldið við efnið hvað varðar stöðu sveitarfélaganna og mikilvægi þess að styrkja og breikka tekjustofna þeirra og við væntum að sjálfsögðu liðsinnis þeirra fjölmörgu sveitarstjórnarmanna sem sitja nú á Alþingi og m.a. við þessa umræðu. Horfi ég þar sérstaklega á félaga mína, formann og varaformann fjárlaganefndar, í því efni. Herra forseti. Það er mikilvægt að fjárlögin séu virt og eftir þeim farið og það er brýnt að fjármálaráðuneytið taki fjárlögin alvarlega og fylgi fjárreiðulögum, annars eru fjárlögin lítils virði. Nú í sumar og haust hefur mikil umræða farið fram um málefni Grímseyjarferju og meðferð fjármuna og fjárheimilda ríkisins í því sambandi og langt í frá að þar séu öll kurl komin til grafar. Ýmsir hafa haldið því fram að í því máli hafi ráðuneytið farið afar frjálslega með heimildir sínar og jafnvel sniðgengið fjárreiðulögin. Ég skal ekki fullyrða hér að svo sé. Það eru stór orð og mikil ábyrgð fylgir því að fullyrða slíkt. Hins vegar er full ástæða til að fara í saumana á vinnulagi og það gengur auðvitað ekki að stjórnsýslan, framkvæmdarvaldið, hafi allt annan skilning á heimildum sínum en löggjafarvaldið sem einnig fer með fjárveitingavald. Ég get nefnt hér lítið dæmi sem ég tel fulla ástæðu til að skoða gaumgæfilega. Það er hin auglýsta sala ríkisins á eignum sínum í Hvalfirði. Í fjárlögum er heimild til að selja landið en þá tekur ráðuneytið sig til og hyggst selja allt sem á landinu er, hús, mannvirki og bryggju. Þarna er farið frjálslega með heimildir fjárlaganna að mínu mati fyrir utan að það er fullkomin óvissa um skipulag á þessu svæði, verðmat á eignum liggur ekki fyrir og svo virðist sem ráðuneytið hafi ekki tekið tillit til álits umboðsmanns Alþingis sem fór fram á það árið 2001 að við ráðstöfun á eignum ríkisins væri fylgt ákvæðum reglugerða þar um. Þá virðist eins og tilteknar upplýsingar úr ástandsskýrslu um eignirnar hafi verið ritskoðaðar burtu og þær ekki birtar en það eru upplýsingar um kostnað við endurbætur, niðurrif og fleira á þeim mannvirkjum sem verið er að selja. Þetta eru satt að segja ótrúleg vinnubrögð, herra forseti, og að mínu mati ekki vel haldið á hagsmunum ríkisins fyrir utan að sveitarfélagið sem hefur skipulagsvaldið á svæðinu er algerlega sniðgengið. Ég hef, virðulegi forseti, lagt fram ítarlegar fyrirspurnir til hæstv. fjármálaráðherra til skriflegs svars um þetta efni en ég skora hér og nú á ráðherrann að fara í saumana á málinu og kynna sér málflutning og sjónarmið sveitarfélagsins sem í hlut á og fresta fyrirhugaðri sölu þar til málið hefur fengið viðunandi undirbúning. Ég get ekki lokið umfjöllun við 1. umr. um fjárlagafrumvarpið án þess að nefna samgöngumálin og þá einkum og sér í lagi vegamálin. Það væri út af fyrir sig fróðlegt að fá frekari upplýsingar um uppbyggingu í fjarskiptamálum vítt og breitt um landið í samræmi við fyrirheit í fjarskiptaáætlun því að fjárlagafrumvarpið veitir engin sérstök svör í því efni. Vonandi gefst tækifæri til þess í meðförum frumvarpsins í samgöngunefnd. Ég ætla aðeins að nefna að í umræðunni um fjárlagafrumvarpið, flýtiframkvæmdir og mótvægisaðgerðir, er mikið talað um stórfellda aukningu á fjármagni til samgöngumála. Vonandi fæst það staðist skoðun en er það samt ekki svo að hér er fyrst og fremst um að ræða að koma sér af stað í verkefni sem þegar var búið að fresta undanfarin fjögur ár eða svo vegna þenslunnar að sagt var? Og hvernig er með Sundabraut? Hverju sætir það að nú á að skera niður framlagið til Sundabrautar á árinu 2008 um a.m.k. 1,5 milljarða þótt ákveðið hafi verið í lögunum um ráðstöfun á söluandvirði Símans að setja um 4 milljarða í verkið á næsta ári? Eftir allan hamaganginn í ýmsum núverandi þingmönnum stjórnarflokkanna um Sundabrautina á undanförnum árum er engu líkara en leki nú úr þeim loftið og mér koma þá sérstaklega í hug hæstv. heilbrigðisráðherra sem er ekki staddur hér núna og ég hlýt að horfa á hv. formann samgöngunefndar í þessu efni líka. Ég ætla líka að nefna hér stuttlega og vekja athygli á framlögum til Jafnréttisstofu. Það er ekki stór málaflokkur í fjármunum talið en mikilvægur m.a. í ljósi heitstrenginga, a.m.k. annars stjórnarflokksins, um aukið framlag, fjármagn og árangur í kynjajafnréttismálum. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir framlagi upp á 41,9 millj. kr. til Jafnréttisstofu en það er hækkun um 1,3 millj. frá fyrra ári. Það heldur engan veginn í við verðbólgu þannig að í raun er um lækkun framlags að ræða og við hljótum að spyrja hvort það sé metnaður hæstv. félagsmálaráðherra í þessum brýna málaflokki. Þá væri líka hægt að nefna framhaldsskólann en því var heitið í kosningunum síðastliðið vor að námsgögn og kennsla í framhaldsskólum ætti að vera nemendum að kostnaðarlausu en þess sér hvergi stað í fjárlagafrumvarpinu. Herra forseti. Það væri áreiðanlega tilefni til að fara mun dýpra í ýmsa þætti fjárlagafrumvarpsins og hagstjórnarinnar almennt hér við 1. umr. en tíminn leyfir það því miður ekki. Hins vegar er bersýnilegt að margt í stefnu ríkisstjórnarinnar eins og hún birtist í stefnuræðu forsætisráðherra og í fjárlagafrumvarpinu hljómar ekki saman og nægir þar að nefna fullyrðingar um að þenslan sé á undanhaldi því að fjárlagafrumvarpið ber það ekki með sér nema síður sé.

Herra forseti. Ég vil nefna tvö atriði vegna ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Í fyrsta lagi varðandi sveitarstjórnarmálin. Hv. þingmaður brýndi aðra þingmenn, sveitarstjórnarmenn, til dáða í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Mér finnst ástæða til að segja það úr þessum ræðustól að ég tel að engan bilbug sé á okkur að finna, sveitarstjórnarmönnunum sem sitjum í fjárlaganefnd. Við skiptum ekki um skoðun þótt við séum komin á hið háa Alþingi varðandi það að að sjálfsögðu þarf að leiðrétta og endurskoða verkaskiptingu og tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Ég hygg að fjárlaganefnd sé þannig skipuð núna að sex af ellefu nefndarmönnum eru fyrrverandi og sumir núverandi sveitarstjórnarmenn. Varðandi hitt atriðið sem þingmaðurinn nefndi, með Sundabraut, þá á hv. þm. Árni Þór Sigurðsson að vita það jafn vel og sú sem hér stendur að ástæðan fyrir því að ekki er hægt að setja fjármuni til Sundabrautar á næsta ári er m.a. beiðni frá núverandi borgaryfirvöldum um að skoða frekar svokallaða ytri leið á Sundabraut. Við hv. þm. Árni Þór Sigurðsson höfum verið sammála um það í gegnum tíðina að ytri leiðin væri heppilegri en sú innri þannig að ég fagnaði því að núverandi borgaryfirvöld skyldu óska eftir því við Vegagerðina að hún verði skoðuð. Það gerir að verkum að sú leið þarf að fara í umhverfismat og bera þyrfti kostnað við hana saman við kostnað við innri leiðina. Þegar þeirri vinnu er lokið, væntanlega fljótlega, verður hægt að taka endanlega ákvörðun um hvort Sundabraut fer ytri eða innri leið. Sú ákvörðun liggur ekki fyrir en þegar Vegagerðin og Reykjavíkurborg hafa komið sér saman um það verða að sjálfsögðu settir fjármunir í Sundabraut, enda er það löngu tímabært.

Virðulegur forseti. Ég vissi svo sem að ég þyrfti ekki að brýna félaga mína úr sveitarstjórnargeiranum til dáða varðandi tekjustofna sveitarfélaga. Það vill svo skemmtilega til að í alþingiskosningunum í vor vorum við fimm af ellefu stjórnarmönnum í Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem hlutum kosningu á Alþingi. Við öll sem buðum okkur fram hlutum kosningu þannig að ég er sannfærður um að góður stuðningur verður við það á vettvangi Alþingis, meðal þessa öfluga hóps sveitarstjórnarmanna, að láta ekki sitt eftir liggja í baráttunni fyrir því að tekjustofnar sveitarfélaga verði breikkaðir og styrktir og þar verði um frambúðarlausnir að ræða en ekki smáskammtalæknir, sem við höfum öll fengið meira en nóg af. Ég fagna því sem hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir sagði um það atriði. Varðandi Sundabrautina þá er meira og minna allt hárrétt í því sem hv. þingmaður sagði um það mál. Ég gat bara ekki látið hjá líða að nefna það mál vegna þess að það vill svo til að ég og hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir höfum um árabil legið undir ámæli frá samstarfsflokki hv. þm. Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur í borgarstjórn Reykjavíkur fyrir að hafa ekki komið Sundabraut áfram vegna þess að skipulagið væri ekki komið nógu langt eða vegna þess að alls konar skýrslugerðir drægjust. Núna virðast slík mál ætla að tefja enn eina ferðina. Þess vegna er ekki hægt annað en nefna það í þessu samhengi, þegar Sjálfstæðisflokkurinn er nú ráðandi um peningamálin. Sá flokkur hefur einna helst gagnrýnt okkur fyrir að hafa farið okkur hægt í skipulagsmálum. Það kennir okkur líka að stundum er best að hugsa sig vel um áður en menn taka ákvarðanir um hvaða leiðir eru farnar, t.d. í stórframkvæmdum eins og Sundabrautin sannarlega verður. Ég held að vandaður undirbúningur og mikil vinna sem hefur farið í það mál muni einmitt skila okkur bestu leiðinni þegar upp verður staðið.

Herra forseti. Við ræðum hér við 1. umr. fyrstu fjárlög nýrrar ríkisstjórnar þar sem stefna ríkisstjórnarinnar birtist, eins og stjórnarandstaðan hefur réttilega bent á. Þó vil ég taka fram strax í byrjun, sem hefur kannski vantað inn í umræðuna sem hingað til hefur farið fram, og vekja athygli á því að þó að ríkisstjórnin hafi starfað á fimmta mánuð og hafi lagt fram skýra stefnuskrá þá kann að vera of snemmt að telja upp einstök atriði sem ekki hafa komist inn í þessi fjárlög því að við höfum ætlað okkur fjögur ár til að standa við þau loforð sem gefin voru. Eins finnst mér mjög forvitnilegt að heyra í umræðunni þegar verið er að rukka um einstök atriði úr stefnuskrám ríkisstjórnarflokkanna. Ríkisstjórnin er mynduð af tveimur flokkum og hefur birt stefnu sína í sameiginlegri stefnuskrá. Það á að vera verkefni stjórnarandstöðunnar jafnt og okkar sjálfra að leggja mat á með hvaða hætti við stöndum við þær yfirlýsingar og þau stefnumál sem við höfum sett fram. Það skiptir auðvitað mjög miklu að við fáum slíkt aðhald. Ég vona að í framhaldinu verði fylgst vandlega með því hvort við stöndum við það sem í stefnuskránni er. Þær áherslur sem eru hér í fjárlögum, sem eru með mikinn tekjuafgang, eru m.a. á samgöngumál, á bætta stöðu byggðar í landinu með bættum samgöngum og fjarskiptum. Lögð er áhersla á almannatryggingar, velferðarmál og heilbrigðismál. Menn geta ekki sagt með neinum sanni að það sé í andstöðu við stefnu ríkisstjórnarflokkanna og allra síst í andstöðu við stefnu Samfylkingarinnar. Það er jafnljóst þegar við leggjum fram fjárlagafrumvarp að gera verður grein fyrir þeirri óvissu sem fylgir slíkri framlagningu. Það hefur komið berlega í ljós þegar menn skoða væntanlega niðurstöðu á þessu ári og spána um tekjur á næsta ári. Það hefur reynst erfitt að spá nákvæmlega fyrir um tekjur, þær hafa reynst mun hærri en áætlað hefur verið. Þess vegna verður að hafa allan fyrirvara á tekjum eins og áður. En það er auðvitað hlutverk okkar að fara varlega í tekjuspána en vanda þeim mun meira vinnuna við útgjaldaliðina. Það er líka óvissa sem fylgir því að eftir á að ganga frá tilfærslu á milli ráðuneyta og auðvitað verður að leggja í þá vinnu í fjárlaganefndinni að færa til í fjárlagafrumvarpinu í samræmi við þær ákvarðanir sem þar verða teknar. Það hefur vakið athygli mína þegar menn ræða launa- og kjarasamninga að það er eins og sumir talsmenn stjórnarandstöðunnar hafi átt von á að kjarasamningar yrðu leystir í fjárlögum. Eftir að hafa verið í sveitarstjórn í yfir áratug kannast ég ekki við að hafa gert spá um útgjaldaliði vegna launaliða inni í fjárhagsáætlunum. Það hefur heldur ekki verið gert í fjárlögum en auðvitað verða menn að reikna með því að gerðir verði kjarasamningar sem hafa áhrif á niðurstöðu fjárlaga. Í síðasta lagi hefur verið bent á þá óvissu sem fylgir því að ekki er sundurliðun á öllum smáatriðum á mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar sem er þó stór liður og skiptir miklu máli. Ef við snúum okkur að því sem er jákvæðast í þessu frumvarpi og ég vil vekja athygli á þá ber fyrst að nefna þann stóra samgöngupakka sem hér er settur inn, þær miklu framfarir og þeim framkvæmdum sem flýtt er í sambandi við samgöngumál þar sem tugum milljarða er bætt í framkvæmdafé, hvort sem er í nýframkvæmdum á vegum, flugvöllum eða höfnum. Einnig verður aukning í viðhaldi vega þó að auðvitað hefði mátt gera betur þar enda eru þau verkefni gríðarlega stór, einkum á landsbyggðinni. Við sjáum líka í mennta- og velferðarmálunum að efla á háskólastigið og menntun og rannsóknir á háskólastigi en ekki síður á framhaldsskólastigi. Í velferðarmálunum sjáum við verulega breytingu í sambandi við málefni geðfatlaðra bæði hvað varðar rekstur en einnig varðandi húsnæði en þar eru að vísu að koma til símapeningarnir, sem var búið að ráðstafa af fyrrverandi ríkisstjórn í þann málaflokk. Við sjáum líka í frumvarpinu, af því að menn eru að telja upp hverjum af stefnumálunum hefur verið komið í gegn, að aukinn þungi er settur í málefni barna og ungmenna. Sú þingsályktun sem samþykkt var á vorþinginu er að koma til framkvæmda og við sjáum það þarna inni. Við sjáum jafnframt fram á eflingu símenntunar. Menn hafa réttilega bent á að ekki hefur verið komið að mörgum ákvæðum í sambandi við lífeyris- eða örorkumál og öldrunarmálin. En hins vegar er verið að vinna mjög skipulega og hratt að því að endurskoða almannatryggingakerfið og allir þeir sem til þekkja vita að það verður ekkert gert í einu vetfangi. Það er búið að stagbæta það kerfi nógu lengi og nú þarf að ná heildarsýn þannig að viðbætur á einstökum stöðum kosti ekki skerðingar annars staðar. Ég bind miklar vonir við þá nefnd sem er að starfi og mun skila vinnu sinni núna 1. desember. Vonandi tekst okkur að koma þar að einhverjum af málunum í lokaumræðunni um fjárlagafrumvarpið. Það má sömuleiðis benda á að í félagsmálaráðuneytinu er unnið að húsnæðismálunum og er verið að skoða hvernig hægt verði að koma til móts við þá tekjulægri og þá sem eiga erfitt með að fjárfesta í nýju húsnæði. Einn af þeim liðum sem hafa heldur ekki verið dregnir sérstaklega fram er stórhækkun á framlagi ríkisins til þróunaraðstoðar, bæði til Þróunarsamvinnustofnunar og til þróunarmála og hjálparstarfs hins vegar. Þarna er um að ræða um milljarð króna og fagna ég því sérstaklega að við höfum tekið hressilega á þeim lið. Því hefur verið haldið fram að við ætlum að eyða fé í hernaðarmál. Mér fannst hv. þm. Jón Bjarnason tala svolítið frjálslega þegar hann fór að nefna upphæðir vegna þess að aukningin er þar að mestu í ratsjárstöðvar og öryggismál sem snúa beint að okkur sjálfum. Það er kostnaður sem fylgir því að herinn hvarf af landi brott. Einn af stóru útgjaldaliðunum eru mótvægisaðgerðirnar. Það er rétt sem hefur komið fram að þær eru ekki sundurgreindar í smáatriðum, sem betur fer að mínu mati. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við eigum þar borð fyrir báru, getum fært til eða hliðrað til peningum þegar við sjáum hvernig niðurskurður á þorskafla kemur niður á sveitarfélögunum. Það verður örugglega með öðrum hætti en við reiknum með í dag einfaldlega vegna þess að enn er framsal á kvóta leyfilegt og við vitum aldrei hverjir verða með kvótann þegar kemur fram á næsta kvótaár. Við þurfum auðvitað að geta brugðist við jafnóðum. Ég sagði í umræðunni í gærkvöldi, þegar við ræddum um stefnumál ríkisstjórnarinnar, að mér fyndist að menn þyrftu að setja upp ákveðin gleraugu þegar fjárlagafrumvarpið væri skoðað. Ég sagði þá að það ætti að setja byggðagleraugun upp. Það má kannski orða það með öðrum hætti og segja að það ætti að setja jafnréttisgleraugun upp við að skoða fjárlagafrumvarpið. Við höfum sett okkur það sem stefnumið að berjast fyrir jafnrétti, ekki aðeins milli kynja heldur líka milli byggðarlaga. Við eigum að vakta það að í öllum okkar ákvörðunum og gerðum verði þau sjónarmið mjög ofarlega. Það verður spennandi að sjá hvernig okkur hefur miðað. Við höfum sett okkur þau kláru markmið að reyna að útrýma kynbundnum launamun í samfélaginu. Þar treystum við á að menn standi saman um að reyna að ná því markmiði og sama gildir um að jafna stöðu byggðanna með betri samgöngum og aukinni menntun á landsbyggðinni. Þetta skiptir gríðarlegu máli. Ég bind þær vonir við framhaldið á umræðunni að þessum samanburði við stefnumál ríkisstjórnarinnar verði stöðugt haldið gangandi en ég biðst undan því að talin verði upp einstök mál eins og námsbókakostnaður. Það liggur fyrir að taka á á námsbókakostnaði í framhaldsskólunum. Frá því var ekki gengið fyrir þessi fjárlög en það kemur þá vonandi ári seinna. Væntanlega hefur enginn búist við því að við gætum lokið þessu öllu á fyrsta ári þótt dugleg séum. Sama gildir þegar verið er að ræða um kjarasamningana. Það mátti skilja menn þannig að þeir hefðu einhverjar væntingar um að þingið mundi leysa kjarasamninga á almennum vinnumarkaði með fjárframlögum núna í fjárlögum. Það er bara ekki þannig að ríkið semji eitt og sér um kjör í landinu. Mikið af þeim umönnunarstéttum, sem ég tek undir að þurfa að fá verulegar bætur í komandi kjarasamningum, hvort sem eru kennarar eða aðrir sem sinna uppeldis- og umönnunarstörfum, eiga eftir að semja um þau kjör. Vert er að taka skýrt fram að það er klárt í stefnu ríkisstjórnarinnar að þessar stéttir, kvennastéttirnar og umönnunarstéttir, að það er ósk ríkisvaldsins að horft verði sérstaklega til þeirra við gerð kjarasamninga. Við förum núna í gegnum 1. umr. um fjárlögin en við eigum eftir að vinna mjög mikla vinnu í sambandi við afgreiðslu þeirra og ég treysti á að gott samstarf verði um það í fjárlaganefnd. Ég treysti einnig á að við verðum áfram undir stöðugu eftirliti með því að við stöndum við gefin fyrirheit en háttvirtir þingmenn verða líka að gefa okkur tíma til að standa við þau.

Herra forseti. Það er eins og við mátti búast, þingmenn Samfylkingarinnar eru strax farnir að biðja sér vægðar. Þeir hafi ekki náð þessu og hinu kosningaloforðinu inn í fjárlagafrumvarpið. Ekki kæmi á óvart að við fengjum fleiri og stærri skriður í þeim dúr á næstunni. Einhver þingmaður orðaði það svo að Sjálfstæðisflokkurinn hefði verið búinn að lofa svo miklu fyrir kosningar að ekki yrði pláss fyrir kosningaloforð Samfylkingarinnar fyrr en á miðju kjörtímabili eða svo. Ég er ekki sammála því að Samfylkingin eigi að bogna svona eins og hv. þingmaður var að lýsa. Það er einmitt í fyrsta frumvarpinu, sem er stefnumarkandi fyrir framtíðina, sem Samfylkingin á að standa í lappirnar. Ef hún gerir það ekki í byrjun býð ég ekki í hana þegar líða fer á kjörtímabilið. Reynslan af Framsóknarflokknum í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn segir okkur að það varð heldur lítið úr honum í því starfi. Þetta er því einungis hollráð til hv. þingmanns. Ég ætla að spyrja hv. þingmann um eitt. Eitt helsta kosningamál Samfylkingarinnar á Vesturlandi var að frítt yrði í Hvalfjarðargöngin. Ég minnist þess að ýmsa góðviðrisdaga, eða hvort sem það var góðviðri eða ekki, stóðu frambjóðendur Samfylkingarinnar við göngin og lýstu því að það yrði þeirra fyrsta mál. Nú heyrist mér að auka eigi og lengja innheimtu við Hvalfjarðargöngin til frekari vegaframkvæmda. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvernig hann hyggst standa við þetta loforð sem var eitt stærsta kosningamál Samfylkingarinnar á Vesturlandi, Samfylkingarinnar á Akranesi og hv. þingmanns sem frambjóðanda síðasta vor.

Herra forseti. Ég þakka umhyggju hv. þm. Jóns Bjarnasonar fyrir Samfylkingunni og vona að hún endist út árið. Við höfum ekki kveinkað okkur undan því að hafa þurft að fara í samninga um ýmis mál og eins og ég gat um áðan teljum við að við höfum haft veruleg áhrif nú þegar. Ég nefndi þar samgöngumálin, menntamálin, velferðarmálin. Þess má sjá stað að töluverð breyting hefur orðið við stjórnarskiptin þó að menn geti ávallt bent á einhver einstök atriði sem ekki hafi komist inn í fyrstu fjárlög. Ég held að það sé augljóst fyrir þá sem sjá vilja að Samfylkingin er komin í ríkisstjórn og við það verða verulegar breytingar. Kosningamál mitt um Hvalfjarðargöngin er mikið baráttumál, eitt af þeim jafnréttismálum sem ég vil gjarnan sjá að verði sett ofarlega á blað. Það fór ekki inn í stjórnarsáttmálann, það er rétt. Aftur á móti hef ég verið í viðræðum við samgönguráðherra um með hvaða hætti hægt er að taka á því máli. Ég mun berjast eindregið gegn því að einhver frekari gjaldtaka verði á þjóðvegunum með þeim hætti sem nú er. Aftur á móti er full ástæða til að ræða tekjustofna í samgöngum almennt og hef ég því beðið með að flytja um þetta sérstakt mál. En ef til þess kemur treysti ég á að hv. þm. Jón Bjarnason verði meðflutningsmaður minn í því að við leggjum niður þetta gjald. Það er óréttlátt og það skiptir landsvæðum. Ég hef bent á ýmsar aðrar leiðir til að ná gjaldi sem nemur þessum milljarði inn í tekjustofna til samgöngumála. En þetta fór ekki inn í stjórnarsáttmálann, til þess hafði ég ekki nægan styrk. En það kemur síðar.

Herra forseti. Já, það kemur síðar, það kemur síðar. Ég hugsa að þetta verði æðioft viðbrögð samfylkingarmanna í ríkisstjórnarsamstarfinu. Þetta segi ég af því að ég ber vissa umhyggju fyrir Samfylkingunni, það er alveg hárrétt, og ég tel að það hafi verið rangt hjá henni að leggja fram stefnuskrá sína og ganga til samstarfs við Sjálfstæðisflokkinn. Mér heyrist á samgönguráðherra að enn eigi að fara í auknar einkaframkvæmdir í vegum. Ég er alveg sammála því að á sínum tíma varð vafalaust að hafa þetta með þessum hætti í Hvalfjarðargöngunum en það er engin ástæða til þess nú og ég tek undir þau orð þingmannsins að gjaldtakan í Hvalfjarðargöngum sé óréttmæt. Hún eru skattur á ákveðna hópa landsins og því er mikilvægt að koma þessu máli áfram. Eitt að lokum, herra forseti, 

Herra forseti. Það er svo sem ágætt að við eigum hér samtal, þingmenn Norðvesturkjördæmis, og ræðum stefnumálin sem við lögðum fram í kosningunum og að hve miklu leyti þau hafa komist til framkvæmda. Það er rétt, ég sagði: Kemur síðar. En það gerist ekki allt fyrsta árið. Ég átti ekki heldur von á því þegar ég fór á þing að allt mundi gerast á fyrsta ári og ég gæti þar með farið heim. Mér finnst aftur á móti mjög erfitt að taka þátt í umræðunni eins og hv. þm. Jón Bjarnason leggur hana upp aftur og aftur og ruglar saman öllum hugtökum hvað varðar einkavæðingu eða rekstur á vegum ríkisins, einkaframkvæmd o.s.frv. Ekki er þar með sagt að um sé að ræða einkarekstur þó að einhver taki að sér að framkvæma einhverja hluti. Við eigum vonandi eftir að eiga orðastað um þetta síðar. Hvað háskólann á Ísafirði varðar þá er búið að skipa nefnd sem á að vinna í því með hvaða hætti standa eigi að því máli. Það þarf að gerast með lagabreytingu og ég bind miklar vonir við starf þeirrar nefndar. Það mál er komið í skýran farveg. Það getur vel verið að ég verði að segja einu sinni enn: Það kemur síðar. En við skulum vona að þetta „síðar“ verði innan ekki of langs tíma.

Herra forseti. Við höfum hlýtt á ræðu Guðbjarts Hannessonar og ég deili þeirri skoðun með honum að margt er gott í fjárlagafrumvarpinu sem nú liggur frammi. Það er sem betur fer alltaf þannig að meiri hlutinn af þeim verkefnum sem ríkið ræðst í eru verkefni sem við erum algjörlega sammála um og við erum sem betur fer sammála um miklu fleira en við erum ósammála um. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson vék aðeins að orðum mínum um kjarasamninga og um það hverjar forsendur fjárlagafrumvarpsins væru í þeim efnum. Orð mín verða ekki misskilin með þeim hætti að ég hafi talið að svo og svo há upphæð ætti að liggja fyrir til þess að setja í samningspúllíuna. Slíkt barn er ég nú ekki þó að ég sé úr Flóanum. Ég vakti í morgun athygli á því að fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir að hækkun kauptaxta á næsta ári verði 5,5% og 3,8% árið 2009. Ég innti fulltrúa Samfylkingarinnar, sem þá var í salnum, eftir því hvort hann teldi þetta vera í anda þess sem Samfylkingin vildi sjá og fékk ekki við því nein efnisleg svör. Ég mun nú enn reyna hvort ég fái þau svör hér og nú. Þó að ekki sé settur ákveðinn peningur til kjarasamninganna tel ég að fjárlagafrumvarpið eigi að taka mið af þeim veruleika sem fram undan er, taka mið af því að fram undan er mjög erfiður kjarasamningavetur. Aukning í almennum útgjöldum upp á 20%, útgjöldum sem eru fæst á nokkurn hátt tengd kjarasamningum, er því mjög óvarleg við þær aðstæður sem nú ríkja vegna kjarasamninganna.

Herra forseti. Ég veit svo sem ekki hvort ég get bætt miklu við fyrri athugasemdir eða ábendingar mínar varðandi kjaramálin. Gert er ráð fyrir 1% raunhækkun á launum á næsta ári og það er rétt hjá hv. þingmanni að miðað er við einhverjar prósentutölur. En menn verða að bíða og sjá hvað kjarasamningarnir hafa í för með sér. Innlegg ríkisstjórnarinnar í þá umræðu er alveg klárt, það á að draga úr og eyða launamun kynjanna og bæta stöðu umönnunarstétta. Það eru skilaboðin sem ríkisstjórnin gefur varðandi kjarasamningana. Hún mun standa á bak við það að því leyti sem hún kemur að kjarasamningum. Ég treysti því að hún hafi það til grundvallar. Mér finnst óvarlegt að spila meiru út á þessu stigi og ég treysti á að menn skilji að ekki er hægt að segja með neinum nákvæmum hætti hvað kemur upp úr pottunum þegar að samningum kemur. Auðvitað geta einhver önnur mál - það þekkjum við úr kjarasamningum - fléttast inn í það og við skulum bara sjá hvað það hefur í för með sér. Það er alveg rétt að í flestum málum erum við sammála en það er nú kannski ekki það sem hefur verið dregið fram hér í umræðunum þegar menn ræða fjárlagafrumvarpið. Kannski hefðu hv. þingmenn betur mátt gera það til þess að undirstrika sína eigin afstöðu. Það væri að mörgu leyti miklu eðlilegra að þeir tækju þá að minnsta kosti afstöðu og bentu á það sem þeir væru sáttir við og gerðu tillögur um með hvaða hætti þeir vildu standa öðruvísi að málum. Þannig hefði hv. þm. Bjarni Harðarson getað komið með góðar tillögur um það hvernig hafa hefði átt hækkunina minni en 20%, skera vel niður þannig að við ættum fyrir kjarasamningunum.

Herra forseti. Ég er jafnnær um afstöðu Samfylkingarinnar til þeirra kjaraviðræðna sem fram undan eru. Ég greini í fjárlagafrumvarpinu, sem nú er lagt fram, mikið andvaraleysi gagnvart því ástandi sem er fram undan. Ég er ekki að segja að það eigi að spila út spilum kjarasamninganna og ég held meira að segja að jafnvel hafi verið gengið aðeins of langt með því að gefa það út að stefnt sé að skattalækkunum. Það sem ég á við er það að rýmið til hinna almennu hækkana á fjárlögum er mun minna en það sýnist vera vegna þess að kjarasamningavetur er fram undan. Þegar spurt er hvar ég vilji lækka tölur í fjárlagafrumvarpinu, hvað ég vilji skera niður þá áskil ég mér allan rétt til þess að taka mér tíma til að skoða það. Ég hef ekki náð að kynna mér fjárlagafrumvarpið til hlítar og get ekki komið með ábyrgar tillögur um það þremur dögum eftir að hafa séð þessa 

Virðulegi forseti. Það er eins og hv. stjórnarliðar haldi að þetta verði og eigi að vera einhver hallelújakór í sölum Alþingis í vetur, þeim finnst fagnaðarlætin láta á sér standa. Maður heyrði það hjá hæstv. fjármálaráðherra nú í morgun, honum fannst frumvarpinu sínu og sér ekki hrósað nóg. Og nú kemur hv. þm. Guðbjartur Hannesson og kvartar undan því að ekki sé nógu vel með Samfylkinguna farið. Menn eigi að sjá að Samfylkingin hafi sett mark sitt og muni setja mark sitt á fjárlögin og stjórnina. Ég hef verið að leita logandi ljósi, virðulegi forseti, að því marki sem Samfylkingin ætlaði að setja á landsmálin með þátttöku sinni í ríkisstjórn, meðal annars í heilbrigðismálum. Ég er að leita logandi ljósi, hæstv. forseti, og hvað finn ég? Jú, ég finn að áætlað er að hækka tannlækningar um 42 milljónir vegna árlegrar aukningar. Ég vil spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson hvort Samfylkingin sé ánægð með að búið er í þessu frumvarpi að hækka sjúklingaskattana um 30%. Sértekjur í heilbrigðisgeiranum eru hækkaðar með þessu frumvarpi úr 3,8 milljörðum kr. í 5,1. Þetta er 30% hækkun og ég spyr: Er þetta það mark sem Samfylkingin setur á fjárlögin? Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu á að hækka komugjöldin almennt um 160 millj. kr. Til sérgreinalækna á að hækka um 100 millj. kr. og það á að hækka greiðslur frá vistmönnum á öldrunarheimilum um 90 millj. kr. Er það nema von að menn spyrji: 

Herra forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir skildi mig þannig að ég væri að óska eftir einhverjum hallelújakór og að ég væri að kveinka mér undan því að ekki væri nógu vel farið með Samfylkinguna. Hvort tveggja er rangt. Vorþingið kenndi mér að ég átti ekki von á neinum hallelújakór. Aftur á móti átti ég von á því að menn drægju upp einstök mál, tækju þau sem dæmi um ríkisstjórn í heild, tíndu út einhver smáatriði og segðu að í þeim fælist einhver heildarstefnubreyting. Hv. þingmaður nefnir hér sjúklingaskattana, að þeir hafi hækkað um 1,3 milljarða, ég skal skoða þá tölu betur, en tekur svo tölur upp á 250–300 millj. Það vantar því svolítið inn í spurninguna þó ekki væri annað. Það er alveg ljóst að ekki hefur orðið nein stefnubreyting varðandi gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu af hálfu ríkisstjórnarinnar, a.m.k. ekki formlega. Það verður þá forvitnilegt að skoða það ef það er eitthvað nýtt sem er að koma hér inn en við förum að sjálfsögðu yfir þetta saman. Það er aftur á móti búið að ræða um ýmsa hluti, ekki varðandi gjaldtöku heldur ýmsa aðra þætti og þær umræður eiga sér væntanlega stað í fjárlaganefndinni þegar þar að kemur. Ég benti á öll hin atriðin sem skipta auðvitað miklu máli og hefði verið gaman að heyra athugasemdir Álfheiðar um þau, eins og um málefni geðfatlaðra, um málefni fatlaðra, ýmislegt annað sem kemur til eins og í menntamálum, rannsóknastyrkirnir, byggðamálin og leiðrétting á þeim. Ef þetta eru ekki dæmi um eitthvað sem ríkisstjórnin hefur tekið ákveðna stefnu í og sýnt með hvaða hætti hún ætlar að starfa og með þeim fyrirheitum sem hún gefur sem á eftir að vinna betur úr eins og jöfnun á launamuninum eða bótum fyrir umönnunarstéttirnar þá skulum við láta reyna á það. Það hefði því kannski verið óhætt, þó að ég sé ekki að biðja um hallelújakór, að ætlast til þess að þingmaður eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir mundi a.m.k. fagna því að þetta væri þarna inni.

Herra forseti. Mig tekur það sárt að Samfylkingin skuli í dag kalla sjúklingaskattana smáatriði. Það er ekki smáatriði fyrir þá, virðulegur forseti, sem þurfa að slíta upp budduna þegar þeir eru komnir inn á heilsugæslustöðvarnar að leita sér lækninga. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að samkvæmt fjárlögum síðasta árs var áætlað að sértekjur í heilbrigðiskerfinu - ég hygg að það sé Samfylkingin fyrrverandi, undanfari Samfylkingarinnar, sem á þetta nafn, sjúklingaskattar - áttu að nema 2,6% af heildarútgjöldum ráðuneytisins á því ári sem nú er að líða. Stefnubreytingin sem er að finna í þessu frumvarpi er sú að nú eiga sértekjur á næsta ári að dekka 3,3% af útgjöldum ráðuneytisins. Þær hafa eins og ég sagði hækkað um 30% meðan útgjöld ráðuneytisins hafa hækkað um 10.

Hæstv. forseti. Ég vil gjarnan blanda mér í þessa umræðu um fjárlög ríkisins sem er alltaf mikil umræða og aðalumfjöllunarefni þingsins á haustþingi. Ég viðurkenni að margt af því sem kemur fram í þessu frumvarpi er kunnuglegt og mál sem voru til umfjöllunar í þeirri ríkisstjórn sem ég sat í. Ég er því ekki komin hér til að gagnrýna þetta allt saman heldur fyrst og fremst til að leggja nokkur orð inn í umræðuna. Það sem ég vil gjarnan segja í upphafi er að fjárlagafrumvarpið er mikil skilaboð út í samfélagið. Þess vegna hefur það verið reynsla mín að þar sé vandað til verks og reynt á tímum þenslu að búa þetta frumvarp þannig úr garði að það auki a.m.k. ekki á þensluna og sé frekar aðhaldsskilaboð út í samfélag sem er nokkuð bólgið. Ég er ekki viss um að hægt sé að segja um þetta frumvarp að það gefi sérstaklega góð skilaboð út í samfélagið vegna þess að þar eru gríðarlega mikil útgjöld og aukning útgjalda. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í upphafi og gerði það skyldu sinnar vegna, held ég, að nýr samstarfsflokkur og þessi nýja ríkisstjórn setti dálítið mikið mark á þetta frumvarp. Vel má vera að svo sé en ég hef kannski ekki alveg tekið eftir hvar það ætti helst að vera. Sú spurning sem ég vil leyfa mér að koma fram með er hvort hæstv. fjármálaráðherra sé ekki sammála mér að það hefði þurft að sýna meira aðhald í útgjöldum, ekki síst þar sem ég heyrði hann segja nýlega í afmæli Viðskiptaráðs að hann teldi mjög áhugavert og æskilegt að draga úr umsvifum ríkisins svona eins og um fimmtung og taldi að það væri ekki mjög erfitt en alltaf fer þetta frekar á hinn veginn. Nú er ég ekki talsmaður þess að við förum út í allt of mikinn einkarekstur, eins og t.d. í heilbrigðiskerfinu, af því að ég er ekki búin að sjá að það sparist við það fjármagn en það er eitthvað sem við ætlum að sjálfsögðu að skoða í nefndinni. Útgjaldaaukningin er talsvert mikil og ég sé það fyrir mér að Samfylkingin hafi verið svolítið eins og fíll í leikfangabúð þegar hún komst í alla þessa peninga sem fyrrverandi ríkisstjórn er búin að búa til og ekki síst Framsóknarflokkurinn en ég tel að það hefði verið hlutverk hæstv. fjármálaráðherra að halda svolítið betur utan um budduna. Mér finnst í raun að fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, hafi sýnt meira aðhald í ríkisfjármálum. Nú er hann í þeirri miklu stöðu að vera forsætisráðherra og hefði að mínu mati átt að halda þeirri stefnu sem hann sýndi í fjármálaráðuneytinu en einhvern veginn er þetta allt á annan veg og kannski vantar Framsóknarflokkinn til þess að halda þessu öllu í jafnvægi en það á eftir að koma í ljós. Mér finnst þessi samanburður, þegar verið er að tala um að sé 8% aukning á útgjöldum, ekki vera rétti samanburðurinn, því að það er í rauninni ekki hægt að bera þetta fjárlagafrumvarp saman við annað en þá fjárlagafrumvarpið sem dreift var hér fyrir ári síðan því að auðvitað á eftir að bætast eitthvað við í meðförum fjárlaganefndar og síðan koma fjáraukalög o.s.frv. o.s.frv. Við skulum bara sjá til hvernig þetta gengur en útgjöldin eru mikil. Ég man ekki betur þegar ég var að fjalla um fjárlög í upphafi míns ferils en að þá höfum við verið að tala um 100 milljarða í útgjöldum en nú eru þeir 461 og fara sjálfsagt hátt í 500 þegar meiri hlutinn í fjárlaganefnd kemur fram með sínar tillögur. Hæstv. fjármálaráðherra hafði nokkuð mörg orð um átak í sambandi við ábyrgð og aðhald. Þá veltir maður því fyrir sér hvort hann sé rétti maðurinn, hvort hann eigi ekki svolítið erfitt með að tala um þessi mál eftir þá reynslu sem við höfum af því sumri sem er nýliðið og þá er ég að tala um Grímseyjarferjuna. Það að fjármálaráðherra sýni fordæmi sem hann gerði þar er vissulega ekki til þess fallið að gefa góð skilaboð út í samfélagið og ekki út í þær ríkisstofnanir sem hann er nú að tala til og leggja áherslu á að haldi sér innan marka. Hann segir að ekki sé heimilt að ráðstafa meiru en heimild er fyrir. Þetta voru hans orð. Við skulum sjá til hvernig það gengur en hæstv. ráðherra lenti vissulega í miklum brotsjó í því máli sem kallað hefur verið Grímseyjarferjumál og við eigum örugglega eftir að ræða frekar á hv. Alþingi. Staðreyndin er sú að heildarútgjöld ríkissjóðs hækka næstu missirin sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, verða 34% árið 2008 og 2009 og þetta hlutfall hefur ekki verið svona hátt alveg síðan 1993. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. Ef hæstv. fjármálaráðherra ætlar að spyrja mig hvar ég sé tilbúin til að lækka útgjöld og draga úr framlögum þá ætla ég ekki að svara því. Ég ætla bara að segja það strax að ég ætla ekki að svara því hér, enda er það ekki sanngjörn spurning. Það sem búið er að sýna á annað borð í fjárlagafrumvarpinu sem útgjöld, og flest af því eru bestu mál, er ekki svo auðvelt fyrir stjórnarandstöðuna að segja að megi fara út, þetta eða hitt. Reynsla mín er sú að ekki fær allt blessun af hálfu fjármálaráðuneytis og forustu í ríkisstjórn en það er kannski orðinn annar svipur á því öllu saman núna. Það sem hæstv. ráðherra talaði um sem ástæðu þess að samfélagið er í þeirri góðu stöðu sem það er í dag og að ríkissjóður stendur svo vel sem raun ber vitni var einkavæðingin og skattalækkanir fyrirtækja. Þetta er alveg rétt og ég er sammála honum um það að einkavæðingin og sala bankanna hefur haft alveg gríðarleg áhrif á efnahag okkar og útrás og fjölgun í hálaunastörfum. Það er þess vegna aldrei of oft sagt að sala bankanna var gríðarlega mikilvæg á þeim tíma sem hún fór fram og skipti bókstaflega sköpum hvað varðar framhaldið. Síðan má náttúrlega nefna það líka að fiskveiðistjórnarkerfið sem við höfum búið við hefur líka verið þjóðinni efnahagslega mjög mikilvægt og sama vil ég segja um þá uppbyggingu sem hefur átt sér stað í stóriðjunni. Þetta er það sem hefur verið að gerast hér á landi á síðustu árum og hefur gert það að verkum að ríkisstjórnin sem nú situr hefur úr miklum fjármunum að spila. En aldrei er góð vísa of oft kveðin og það getur líka verið vandi að stjórna í góðæri. Ég ætla að nefna hér nokkur orð - ekki er tími minn að verða búinn, forseti?

Jú.

Óskaplega líður tíminn hratt, ég á eftir að fara í heilmörg mál. En það er þá bara eitt sem ég ætla að nefna við hæstv. fjármálaráðherra og það varðar samgönguráðuneytið - ég sé að samgönguráðherra er ekki hér - en mikið er talað um mikla aukningu í útgjöldum þar sem er vissulega hið besta mál en hluti af því er reyndar fjármunir sem ákveðið var af hálfu fyrrverandi ríkisstjórnar að verja til samgöngumála. Þá er ég að tala um að peningarnir sem fara til samgöngumála eru í tengslum við sölu Símans, 7,2 milljarðar kr. Það er því ekki eins og þetta hafi allt saman orðið til á síðustu dögum. Hvað varðar mótvægisaðgerðirnar almennt þá teljum við framsóknarmenn, eins og hér hefur komið fram áður, að þær hafi ekki hitt í mark og þess vegna lögðum við fram viðbótartillögur í þeim efnum sem eiga fyrst og fremst að aðstoða þá sem verða fyrir þessari miklu skerðingu og þá erum við að tala um sjómenn og fiskverkafólk auk sveitarfélaganna og útgerðarfyrirtækja.

Frú forseti. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir gagnrýnir útgjaldastig frumvarpsins en hún ætlar ekki að segja mér hvar eigi að draga úr útgjöldum. Hver er trúverðugleikinn í þessu? Jafnreyndur stjórnmálamaður og raun ber vitni kemur hér upp og gagnrýnir útgjaldastigið en hefur engar hugmyndir um hvar eigi að minnka útgjöldin. Fjárlagafrumvarpið er lagt fram í þinginu til þess að það sé rætt og til þess að fá fram skoðanir á því og til þess að menn geti lagt fram breytingartillögur og tekið afstöðu til þeirra.  Hv. þingmaður spurði um samgöngumálin. Auðvitað er það rétt að stór hluti af samgönguframkvæmdunum, reyndar mestur hluti þeirra eru ákvarðanir frá tíð fyrri ríkisstjórnar þannig að hv. þingmaður ber auðvitað mikla ábyrgð á þeim. Út af fyrir sig er því ekki mikið meira um það að segja en fyrst hún fór að nefna það þá get ég alveg staðfest það.

Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra hefði átt að sleppa þessari ferð sinni í stólinn. Samkvæmt þingsköpum á að ræða mál á breiðum grundvelli við 1. umr. en við 2. umr. á frekar að fara í smáatriði. Það skal ég svo sannarlega gera þegar þar að kemur því ég hef ýmsar athugasemdir við einstaka liði en ég taldi rétt að segja hæstv. ráðherra það fyrir fram að ég ætlaði ekki að koma í þessari 10 mínútna ræðu minni með tillögur um það hvar ætti að draga úr. Ég var með vangaveltur um það hvort hæstv. ráðherra, sem er fulltrúi Sjálfstæðisflokksins og ætti kannski þess vegna ekki að vera mjög áfjáður í það að koma með miklar útgjaldatillögur á sama tíma og hann segir úti í bæ að minnka eigi umsvif ríkisins um fimmtung og það sé létt verk. Væri mjög gaman að heyra það í seinna andsvari hans hvort hann er mjög sáttur við það frumvarp sem hér liggur fyrir miðað við þau auknu útgjöld sem það ber með sér.

Frú forseti. Já, ég er mjög sáttur við frumvarpið. Hv. þingmaður kallaði eftir auknu aðhaldi. Það er meiri afgangur í frumvarpinu en okkur tókst nokkru sinni sameiginlega að koma fram með í frumvarpi allan þann tíma sem við vorum saman í ríkisstjórn, og samanburður við fyrri ár sem hún nefndi í ræðu sinni er nákvæmlega eins og samanburður við fyrri ár var í fyrra, hittiðfyrra og árið þar á undan. Það hefur því ekkert stórkostlegt breyst í þessu enn sem komið er. Við erum hins vegar með á prjónunum, eins og fram hefur komið í umræðunni, umtalsverðar breytingar. Ég heyri það reyndar líka að hún hefur áhuga á því að ræða ýmis mál við mig, eins og þau er varða heimildir Grímseyjarferjunnar en vill gera það við annað tækifæri og það er sjálfsagt að bíða með það. Ég vil alveg sérstaklega ræða þetta við fyrrum 1. þm. Norðaust. En vegna ræðu fyrsta talsmanns Framsóknarflokksins í ríkisfjármálunum, hv. þm. Bjarna Harðarsonar, áðan þá langar mig til að spyrja hv. þingmann út í sérstaklega eitt atriði, eina grein í frumvarpinu sem hv. þingmaður gagnrýndi sérstaklega. Ef hv. þingmaður er ekki tilbúinn til að svara því núna við þessa umræðu þá gerir hann það kannski við 2. umr., en það er 6. gr. heimildin sem hv. þm. Bjarni Harðarson gagnrýndi. Það er 6. gr., liður 7.5 sem fjallar um heimildir heilbrigðisstofnana til þess að eiga samstarf við einkaaðila á heilbrigðissviðinu og ef það eru fjárhagsskuldbindingar sem því fylgja þá á að bera það undir fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra. Hann gagnrýndi þetta mjög og taldi þetta vera mjög neikvæða þróun. Ég vil gjarnan vita afstöðu hv. þingmanns til þeirrar heimildar, hvort hún er sammála þessari gagnrýni eður ei.

Hæstv. forseti. Eins og ég lét koma fram í máli mínu áðan þá erum við að velta mikið fyrir okkur þessum áhuga Sjálfstæðisflokksins. Reyndar orðaði ég það ekki þannig áðan en það er greinilegt að það er mikill áhugi hjá sjálfstæðismönnum að fá heilbrigðisráðuneytið og það varð raunin í þeirri ríkisstjórn sem nú situr. Það er eitt af því sem gerir það að verkum að maður veltir því mjög fyrir sér hvað sjálfstæðismenn hafa á prjónunum í sambandi við heilbrigðismálin og hvort þeir ætla sér út í róttækar breytingar á því góða heilbrigðiskerfi sem hefur verið byggt upp á síðustu árum sem er eitt af því besta sem þekkist í heimi. Ég hef ekki útilokað það að að einhverju leyti sé um einkarekstur að ræða í heilbrigðiskerfinu enda hafa framsóknarmenn haft frumkvæði að því að það er um einkarekstur að ræða í ákveðnum tilfellum. Mér finnst hins vegar mjög mikilvægt að við vitum hvort það form er að spara ríkissjóði fjármuni og hvort það form er þegar allt kemur til alls betra gagnvart neytendum, gagnvart sjúklingum. Það er það sem við þurfum að vita áður en lengra er haldið. Við höfum nú þegar óskað eftir því í heilbrigðisnefnd að fá svör heilbrigðisráðuneytisins um það hvort reksturinn á þeim stofnunum sem eru í einkarekstri er betri en almennt er og þjónustan. Þetta þarf að liggja fyrir áður en vaðið er áfram í einhvern einkarekstur sem er jafnvel lítið hugsaður.

Virðulegi forseti. Það er að mörgu að hyggja þegar verið er að ræða fjárlagafrumvarpið. Þar er allt ríkiskerfið undir og velferðarkerfið þannig að það er eðlilegt að margt beri á góma sem ástæða þykir til að ræða. Ég vildi kannski aðeins bæta við það sem hér féll áðan í umræðum um heilbrigðismál. Ég las í vikunni mjög athyglisverða frétt um gæði heilbrigðisþjónustunnar í Evrópusambandslöndunum og nokkrum löndum þar fyrir utan. Þar kom mjög glögglega í ljós að kerfið er best í þeim ríkjum Evrópu sem styðjast við svonefnt Bismarck-kerfi og mun betra en kerfi þeirra ríkja sem hafa byggt kerfi sitt upp á grundvelli hugmyndar breska Beveridge-kerfisins. Stærsti munurinn á þessum tveimur kerfum er sá að í hinu upprunalega þýska kerfi er gerður greinarmunur á seljanda og kaupanda. Ég held að menn verði auðvitað að skoða heilbrigðiskerfi eins og hvert annað kerfi sem menn setja á fót og leitast við að breyta því og þróa þeim til hagsbóta sem kerfið er ætlað. Kerfið sjálft er aldrei aðalatriði og menn eru á villigötum að mínu viti þegar þeir leggjast í vörn fyrir kerfið sem slíkt. Það á við í heilbrigðismálum alveg eins og það á við í sjávarútvegsmálum þegar menn liggja í vörn fyrir kvótakerfi sem hefur það eitt sér til árangurs unnið að geta skuldsett greinina um 300 millj. kr. Það á eftir að sanna gildi sitt með því að sýna fram á að þeir sem tóku á sig skuldirnar geti borgað þær. Fjárlagafrumvarpið sem hér er lagt fram ber fyrst og fremst með sér að fjármálastjórnunin og efnahagsstefnan í núverandi ríkisstjórn og þeirri sem sat á síðustu árum er í ólgusjó. Menn eru að sigla sjóinn með þanin segl upp í hæstu möstur og láta skeika að sköpuðu um það hvar skipið ber niður eða hvar það nær landi. Við sjáum það á þeim óstöðugleika sem er í efnahagslífinu og er búinn að vera mjög lengi. Hann á sér einfaldar og skýrar rætur sem Seðlabankinn og fleiri aðilar hafa verið að benda á. Allt frá árinu 2004 hafa menn gert þrennt sem samanlagt magnar upp þann vanda sem við er að glíma: Í fyrsta lagi að lækka skatta mjög mikið. Í öðru lagi hafa laun hækkað langt umfram verðlag. Í nýlegri skýrslu frá Samtökum atvinnulífsins kemur í ljós að laun á Íslandi eða launakostnaður er 30% hærri en á evrusvæðinu og launin á Íslandi hafa hækkað um 15% meira en þar frá árinu 2004. Í þriðja lagi hafa vextir lækkað með þeirri breytingu sem varð með Íbúðalánasjóði árið 2004 og bankarnir síðan fylgdu í kjölfarið með miklum látum. Þegar þetta þrennt kemur saman verður mikil kaupmáttaraukning sem leiðir af sér mikla eftirspurn, mikla einkaneyslu. Bætast svo við stóriðjuframkvæmdirnar sem verið hafa á þessum tíma. Þá eru menn með kokteil sem þýðir það að menn standa frammi fyrir verðbólgu og mjög skrykkjóttu gengi og það mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að gengið hér á landi eigi eftir að falla um 25% á stuttum tíma. Það er mat alþjóðlegra sérfræðinga. Til þess að ná jafnvægi í efnahagslífinu, sem ég tel mikilvægasta verkefnið um þessar mundir, þurfa menn að hægja á ferðinni. Það þarf að rifa seglin. Það þarf að draga úr væntingum almennings um batnandi kjör á næstu árum. Það þarf að hægja á framkvæmdum ekki bara hins opinbera heldur fyrst og fremst á almennum markaði. Ekkert af þessu er verið að gera í fjárlagafrumvarpinu og forsætisráðherra hellir olíu á eldinn með því að boða skattalækkanir sérstaklega ofan í allan undirbúninginn sem er í gangi um áframhaldandi stóriðju þannig að það verður ekkert stóriðjuhlé. Við stöndum frammi fyrir því á næstu árum að það verði þessi ólgusjór og ég held, virðulegi forseti, að hann endi bara á einn veg. Hann endi bara á þann veg að skipið mun fara á hliðina. Ég ætla ekki að spá því að það muni sökkva en það mun fara á hliðina vegna þess að gengið mun falla mikið og það mun falla hratt. Hægja þarf á þessum snúningi sem kemur fram í því að fjármunamyndun á næsta ári er talin verða nærri 400 milljarðar kr. í íbúðabyggingum, stóriðju, atvinnulífinu og m.a. framkvæmdum sem ríkið stendur að undir dulnefni sem er á hafnarbakkanum. Þar er verið að byggja ráðstefnuhús og tónlistarhús fyrir um það bil 14–16 milljarða og hlutur ríkissjóðs af því er 54%. Þetta á að vera búið árið 2009. Samhliða þessum framkvæmdum er verið að byggja nýtt hótel upp á 250 herbergi og samhliða því er verið að byggja nýjar höfuðstöðvar Landsbanka Íslands. Ég mundi því áætla að þessar framkvæmdir einar og sér á þessum byggingarreit séu ekki undir 30 milljörðum kr. sem eiga að vera búnar á árinu 2009. Halda menn að þetta hafi engin áhrif? Hvers vegna var verið að fresta nokkrum samgönguframkvæmdum fyrir tæpum tveimur árum að sumarlagi fyrir smámuni, um heilt ár? Það var til að slá á þensluna. En hvernig halda hæstv. ráðherrar að þeir geti staðið fyrir framkvæmdum upp á tugi milljarða króna með ábyrgð úr ríkissjóði án þess að það hafi nokkur áhrif á þensluna? Það getur ekki gengið að koma fram með svona misvísandi skilaboð eftir því hvort framkvæmdin er á landsbyggðinni því þar var vegaframkvæmdum frestað sumarið 2006 eða á hafnarbakkanum í Reykjavík þar sem framkvæmdunum er ekki frestað fyrir margfalt hærri fjárhæðir. Mótvægisaðgerðirnar eru 10 milljarðar og ef við drögum frá þær framkvæmdir sem átti að gera hvort sem er og búið var að ákveða þá eru þetta ekki nema um 4 milljarðar á þremur árum. Það er rúmlega 1 milljarður á ári að meðaltali í framkvæmdaumhverfi hins opinbera og almenna markaðarins sem er upp á nærri 400 milljarða. Þetta er um fjórðungur úr prósenti, mótvægisaðgerðirnar. Halda menn að fjórðungur úr prósenti sé eitthvert mótvægi við allt hitt, alla hina uppbygginguna sem er fyrst og fremst samanþjöppuð hér á litlu svæði? Það er ekkert mótvægi. Það er svo ójafnt að jafnvel þó að mótvægisaðgerðirnar hafi einhver áhrif sem ég ætla að vona og tel að séu af hinu góða og til hins betra og vona að það verði sem mestur árangur af þeim en hann er bara sáralítill í hlutfalli við allt hitt sem verið er að gera með hinni hendinni. Ég vil svo að lokum spyrja: Er eitthvað að marka þetta fjárlagafrumvarp hæstv. fjármálaráðherra? Lítur hæstvirtur ráðherra svo á að fjárlög séu lög sem honum beri að fara eftir? Ég spyr að gefnu tilefni, þ.e. af því tilefni að hæstv. fjármálaráðherra hefur látið sig hafa það að ákveða útgjöld án heimildar í fjárlögum. Hann hefur ákveðið að túlka heimildargrein í fjárlögum, sem er eitthvað á þá leið að heimilt sé að selja ferju og ráðstafa andvirðinu til að kaupa aðra eða leigja, þannig að þar séu tvær heimildir, óháðar hvor annarri og hann hafi heimild til að stofna til útgjalda, ótiltekinna, án tillits til þess hvort búið sé að selja hina fyrri ferju. Með slíkri lagatúlkun er eðlilegt að menn velti fyrir sér spurningunni: Ber hæstv. fjármálaráðherra einhverja virðingu fyrir fjárlögum? Telur hann að hann geti gert það sem honum sýnist?

Frú forseti. Hv. þingmaður talar um að við siglum með þanin segl og þörf sé á að rifa seglin og draga úr væntingum um batnandi kjör fólks í landinu. Er það ekki hlutverk okkar að bæta kjör fólksins í landinu? Verði væntingar manna um betri kjör að raunveruleika, er það ekki bara verkefnið sem við eigum að vera að vinna að? Auðvitað væntu menn bættra kjara síðustu ára áður en þau urðu að raunveruleika. Þau urðu að raunveruleika. Vorum við ekki að vinna vinnuna okkar og standa okkur bara nokkuð vel í því? Eigum við nú að snúa þessu við og draga úr væntingum um bætt kjör? Það hlýtur þá annaðhvort að þýða að vænta eigi stöðnunar í kjörum eða búast við að kjörin versni. Eigum við að skapa slíkar væntingar? Er það hlutverk okkar? Ég held ekki. Ég held að okkar hlutverk sé að búa til væntingar um betri kjör og láta þær væntingar verða að raunveruleika. Það höfum við verið að gera og það ætlum við að halda áfram að gera. Menn geta talað endalaust um tónlistar- og ráðstefnuhúsið. Það virðist vera endalaus uppspretta umræðu. Hv. þingmaður talar um að það sé byggt með tugmilljarða ábyrgð ríkissjóðs. Ef ég man rétt, ég fer með þetta eftir minni og þar skeikar kannski en ekki mjög miklu, þá er hlutur hins opinbera í þessum verkefnum 7 milljarðar og hann skiptist á milli ríkis og borgar í hlutföllunum 45% á móti 55%. Það er allt og reyndar greitt á um 30 ára tímabili.

Virðulegi forseti. Það er fyrst og fremst hlutverk stjórnmálamanna að láta hlutina rætast. En væntingar um að fram undan sé að kjörin batni hjá öllum þorra almennings með áframhaldandi uppsveiflu eru því miður ekki líklegar til að rætast. Við höfum stöðuna í dag sem hefur hlotið sinn dóm, m.a. frá alþjóðlegum sérfræðingum. Hæstv. fjármálaráðherra virðist ekki taka nokkurt mark á því þegar þeir segja að fram undan sé gengisfelling upp á 25% eða allt að því. Í fjárlagafrumvarpinu er strikað yfir þetta og sagt að gengið muni hækka á næsta ári. Hæstv. fjármálaráðherra er því algjörlega ósammála sérfræðingum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég tel, virðulegi forseti, að engum sé greiði gerður með því að nánast hvetja fólk til að efna til skulda út á væntanlegar tekjur þegar því er spáð að skuldirnar muni hækka í verði vegna gengisfellingar og vaxtahækkana sem setja muni fjárhagsstöðu heimilanna úr skorðum. Hæstv. fjármálaráðherra á ekki að ganga á undan öðrum í þessum leik. Hann á að horfast í augu við veruleikann eins og hann er, horfast í augu við það hverjar afleiðingarnar af stefnu hans eru síðustu tvö, þrjú ár og haga sér skynsamlega þannig að fram undan sé stöðugleiki í efnahagsmálum því að stöðugleikinn kemur almenningi best.

Frú forseti. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur sagt að staða okkar Íslendinga í efnahagsmálum sé öfundsverð. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur ekki sagt að krónan muni lækka á næsta ári. Hann hefur hins vegar metið það svo að krónan sé of hátt skráð. Það er bara allt annað mál hvort hún er of hátt skráð eða hvort hún muni lækka á næsta ári eða ekki. Það eru tveir ólíkir hlutir. Mér finnst reyndar skjóta svolítið skökku við í málflutningi hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, þingflokksformanns Frjálslynda flokksins, í samanburði við málflutning hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar, formanns Frjálslynda flokksins, sem hafði fyrir hádegishlé mestar áhyggjur af því að þjóðhagsáætlun fjármálaráðuneytisins væri of svartsýn og von væri á meiri virkni í hagkerfinu og meiri fjárfestingum en meginspáin gerði ráð fyrir og þar af leiðandi væru líkur á meiri eftirspurn eftir vinnuafli, minna atvinnuleysi, meiri kaupmáttaraukningu og meiri hagvexti en meginspáin gerði ráð fyrir. Þetta er þvert á það sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson talar um. Málflutningur þingflokksformannsins og flokksformannsins er hvor í sína áttina. Hv. þingmaður spurði mig í ræðu sinni hvort ég bæri virðingu fyrir fjárlögunum sem lögum. Ég held að eftir ræður mínar í dag og aðrar ræður mínar á þinginu um langan tíma ætti hv. þingmaður að vita að ég geri það. Hann var með ásakanir um að ég hefði ákveðið útgjöld án heimilda. Mér virðist sem nokkrir aðrir hafi verið með þær ásakanir í umræðunni í dag þannig að ég held að ég verði að ætla mér meiri tíma til að ræða það síðar.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra má ekki gleyma ríkisendurskoðanda. Hann hefur verið með ummæli um það og það mjög skýr að hæstv. ráðherra hafi ekki farið að fjárlögum eða fjárreiðulögum. Ég hlakka því til að eiga frekari orðastað við fjármálaráðherra um það mál síðar í haust. Það er kjarni málsins, virðulegi forseti, sem formaður Frjálslynda flokksins benti á þegar hann dró fram mat manna á því hvað væri fram undan, hversu ónákvæmt fjárlagafrumvarpið væri í lýsingu sinni á því sem fram undan er. Í tíð hæstv. fjármálaráðherra Árna Mathiesens er áætlanagerð algerlega farin úr böndunum. Fjárlög 2007 gerðu ráð fyrir skatttekjum upp á um 340 milljarða kr. Nú er áætlað að þær verði 405 milljarðar eða 62 milljörðum hærri. Það er 18% frávik, 18% frávik innan eins árs. Hvers konar áætlanagerð er þetta? Núna er gert ráð fyrir því að afgangur af fjárlögum 2008 verði 31 milljarður. Í greinargerð fjármálaráðherra segir að áætlunin hefði gert ráð fyrir 60 milljarða kr. afgangi ef ekki hefðu komið til óvænt útgjöld. Fyrir ári taldi ráðherrann að árið 2008 yrði 5 milljarða kr. halli. Þetta er náttúrlega tóm vitleysa. Þetta er engin áætlanagerð. Þetta er skáldskapur, þetta er reyfarasaga sem hæstv. fjármálaráðherra býr til til að fela ákveðna hluti. Það er það sem hæstv. ráðherra er að gera núna, að fela áframhaldandi feiknarleg útgjöld í byggingaiðnaði, áframhaldandi stóriðju og áframhaldandi eftirspurn eftir vinnuafli og hækkandi laun. Ef við bætum því sem við vitum að er fram undan á næstu tólf mánuðum 

Virðulegi forseti. Hér til 1. umr. fyrsta fjárlagafrumvarp nýrrar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Ég vil í upphafi taka undir með þeim hv. þingmönnum Framsóknarflokksins sem hafa ítrekað bent á að síðasta ríkisstjórn skilaði góðu búi. Íslenskt þjóðarbú uppsker nú ríkulegan árangur breyttra áherslna í efnahagsstjórn sem teknar voru upp eftir 1991. Aukið frelsi í viðskiptum, einkavæðing ríkisfyrirtækja og lækkun skatta á fyrirtæki og einstaklinga hefur skilað sér í auknum þrótti atvinnulífsins. Afleiðingin er blómlegt atvinnulíf sem skilar skatttekjum til ríkisins í mun meiri mæli en okkur gat órað fyrir. Hagnaður fyrirtækja, bættur hagur launamanna og aukin eignamyndun skila tekjum í ríkissjóð og skapa sterkari grundvöll undir samfélagsþjónustuna en við höfum áður búið við. Þessa sér stað í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2008 sem hér er lagt fram. Bankarnir sem voru áður í ríkiseigu og skiluðu ekki skatttekjum í ríkissjóð skila nú, nokkrum árum eftir einkavæðingu, tekjuskatti upp á um 25 milljarða kr. í ríkiskassann samkvæmt þeim áætlunum sem birtar voru fyrr á þessu ári. Fyrirtækin sem áður báru 50% tekjuskatt, sem var ekki beint hvatning fyrir þau til að sýna hagnað í rekstri, greiða nú „með ánægju“ 18% tekjuskatt og sjá fram á að hann lækki frekar á næstu árum. Afleiðingin er ekki lækkun skatttekna ríkisins eins og úrtölumenn skattalækkana fullyrtu á sínum tíma heldur stórhækkun á tekjuskatti lögaðila sem rennur í ríkiskassann. Tekjuafgangur ríkissjóðs á þessu ári telst því tugur milljarða kr. og Ísland er í hópi afburðaþjóða varðandi hagvöxt og tekjuafkomu hins opinbera. Skuldir ríkisins hafa verið greiddar niður á síðustu árum og er nú svo komið að vaxtatekjurnar eru hærri en vaxtagjöldin. Rétt er einnig að halda því til haga, sem fram kom í ræðu hæstv. forsætisráðherra í utandagskrárumræðu í gær, að samanlagður afgangur af ríkissjóði á árunum 2004–2008 mun nema tæpum 300 milljörðum kr. Þessi sterka staða hefur gert ríkissjóði kleift að greiða niður skuldir ríkisins, greiða inn á lífeyrissjóðsskuldbindingar ríkisstarfsmanna hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, sem nema um 150 milljörðum kr. frá árinu 1999, og um leið styrkja fjárhagslega stöðu Seðlabanka Íslands. Því verður ekki á móti mælt að staða ríkissjóðs er sterk. Það gerir kleift að standa myndarlega við loforð ríkisstjórnarinnar í stefnuyfirlýsingu hennar í júní síðastliðnum um lækkaðar álögur á fyrirtæki og einstaklinga í landinu og bæta velferðarkerfið enn frekar. Mitt innlegg í fjárlagaumræðuna í dag beinist fyrst og fremst að því síðarnefnda. Forsvarsmenn Landssambands eldri borgara vöktu athygli á málefnum sínum í fréttum í gær. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að hún muni leggja megináherslu á málefni elstu og yngstu kynslóðanna. Sérstök áhersla er á að styrkja stöðu aldraðra og öryrkja. Uppbyggingu 400 hjúkrunarrýma verður hraðað og einbýlum fjölgað. Jafnframt verður lögð áhersla á heimahjúkrun og heimaþjónustu, m.a. með eflingu sólarhringsþjónustu. Þessi mál eru í góðum farvegi. Á næsta ári eru 962 millj. kr. eyrnamerktar sérstaklega til uppbyggingar hjúkrunarheimila til að mæta þörf fyrir hjúkrunarrými fyrir aldraða og til breytinga og endurbygginga á hjúkrunarheimilum auk þess sem allt framlag til Framkvæmdasjóðs aldraðra á næsta ári, sem er 1,05 milljarðar kr., verður nýtt til stofnkostnaðar og endurbyggingar hjúkrunarheimila en ekki til rekstrar eins og áður. Til viðbótar verður um 220 millj. kr. varið til viðhalds öldrunarstofnana. Alls eru þetta um 2 milljarðar kr. á næsta ári til stofnkostnaðar og endurbóta hjúkrunarheimila sem mun bæta úr brýnni þörf. Þess má jafnframt geta að á árunum 2009 og 2010 verður rekstrarframlag til nýrra hjúkrunarrýma hækkað enn frekar í samræmi við samkomulag við eldri borgara sem gert var sumarið 2006. Kröfur um aðbúnað á hjúkrunarheimilum hafa tekið miklum breytingum á síðustu árum. Nú dettur engum í hug að byggja hjúkrunarrými öðruvísi en sem einbýli, með sér baði og snyrtiaðstöðu. Þessar breyttu hugmyndir kalla á miklar endurbætur á núverandi hjúkrunarrýmum sem óhjákvæmilega þýðir fækkun þeirra. Að óbreyttu væri mikil hætta á að biðlistar eftir hjúkrunarrýmum ykjust. Á sama tíma hafa hugmyndir manna um áherslur í öldrunarþjónustu breyst. Aukin áhersla er á að styðja aldraða til að búa heima eins lengi og nokkur er kostur. Við sjáum þegar þessar áherslubreytingar eiga sér stað þar sem eldri borgarar kjósa að byggja sér eða leigja íbúðir í þjónustukjörnum með það í huga að fá þjónustuna heim þegar þörf krefur. Til að mæta breyttum áherslum í öldrunarþjónustu þarf að efla heimaþjónustuna við þann aldurshóp. Til eflingar heimahjúkrun eru settar 300 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu til að styðja aldraða einstaklinga til sjálfstæðrar búsetu þrátt fyrir veikindi og minni færni. Það er í samræmi við samkomulag við eldri borgara sem áður er nefnt. Þetta fé dugar hins vegar skammt til að ná fram þeim áherslubreytingum sem stjórnvöld og eldri borgarar eru sammála um og gera þarf áætlun um hvernig þeim breytingum verði hrint í framkvæmd. Í umræðu um flutning verkefna milli félagsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis sem kveðið er á um í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og er ekki að fullu frágenginn vil ég halda því til haga að þjónusta við aldraða í heimahúsum og hjúkrunarheimilum vegna heilsubrests hins aldraðra og sem veitt er af heilbrigðisstarfsfólki telst til heilbrigðisþjónustu. Talsmenn samtaka eldri borgara hafa m.a. lagt til að lög um málefni aldraðra verði lögð niður, m.a. með þeim rökum að ekki eigi að gilda sérlög um þann aldurshóp. Ég legg áherslu á að hið sama gildir um heilbrigðisþjónustu við aldraða. Þetta tek ég fram vegna umræðunnar undanfarið. Ég tel það ekki neinum vafa undirorpið að heilbrigðisþjónusta við aldraða á öllum stigum eigi að falla undir verksvið heilbrigðisráðuneytis eins og heilbrigðisþjónusta við aðra aldurshópa. Varðandi kjör aldraðra þá hækka bætur lífeyristrygginga í samræmi við breytingu á lögum sem gerðar voru síðasta vetur á sumarþingi. Í því fólst m.a. að lífeyrisgreiðslur voru hækkaðar og dregið var úr tekjutengingu við tekjur maka og lífeyristekjur. Þá hafa tekið gildi ákvæði um að atvinnutekjur þeirra sem eru orðnir 70 ára hafi ekki áhrif á tekjur almannatrygginga en þegar má merkja aukna atvinnuþátttöku eldra fólks í kjölfar þeirra breytinga. Áfram verður unnið með loforð ríkisstjórnarinnar um frekari lækkun á skerðingarhlutfalli í almannatryggingakerfinu og um að ríkissjóður tryggi ellilífeyrisþegum að lágmarki 20 þús. kr. úr lífeyrissjóði. Að þessu sögðu verður ekki annað sagt en að fjárlagafrumvarp næsta árs beri þess merki að ríkisstjórnin hafi sett málefni eldri borgara í forgang. Aukinnar áherslu á önnur velferðarmál má víða sjá stað í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2008, bæði aukið fjármagn til barna og ungmenna með þroska- og geðraskanir, með auknu framlagi til barna- og unglingageðdeildar og til Greiningar og ráðgjafarstöðvar ríkisins. Jafnframt hefur aukið fjármagn verið sett í þjónustu við geðfatlaða með fjölgun úrræða í sambýlum og skammtímavistun fyrir fötluð börn og ungmenni. Ég hef á undanförnum árum hvatt til þess bæði í ræðu og riti að skipulag heilbrigðisþjónustu verði tekið til gagngerrar endurskoðunar. Allir alþjóðlegir mælikvarðar benda til þess að við gerum vel í heilbrigðisþjónustunni. Samt sem áður stöndum við frammi fyrir ýmsum vanda í heilbrigðisþjónustunni og vil ég nefna nokkur atriði. Aðgengi að þjónustu er víða ábótavant á sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum og hjá læknisfræðilegum sérfræðingum. Það er mikil mannekla í hjúkrunar- og umönnunarstéttum á heilbrigðisstofnunum. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar varðandi það að endurmeta beri sérstaklega kjör kvennastétta hjá hinu opinbera. Til þess er sérstaklega horft sem lausnar á mannekluvanda. Aðgengi að upplýsingum um heilbrigði og heilbrigðisþjónustu er ábótavant. Fólk leitar of mikið í þjónustu á of háu þjónustustigi. Heilbrigðisþjónusta í heimahúsum er vanþróuð og langt að baki nágrannaþjóðum okkar. Hjúkrunarrýmum í landinu er misskipt. Á höfuðborgarsvæðinu er tilfinnanlegur skortur á þeim en víða úti á landi eru laus rými sem ekki er hægt að fylla. Aldraðir einstaklingar sem lokið hafa meðferð eru innlyksa á sérhæfðum sjúkrahúsum vegna skorts á úrræðum þeim til handa utan þeirra. Heilbrigðisstofnanir eru of miðstýrðar og byggja um of á miklu skrifræði. Sjálfræði hámenntaðs heilbrigðisstarfsfólks er ekki í samræmi við fagmenntun þeirra. Við getum gert betur með ákveðnum áherslubreytingum. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur á undanförnum vikum vikið að slíkum skipulagsbreytingum sem hann hefur hug á að hrinda í framkvæmd með það að markmiði að auka skilvirkni í heilbrigðisþjónustunni, nýta betur fagþekkingu heilbrigðisstarfsmanna og auka sjálfræði þeirra. Þetta verður m.a. gert með því að yfirfæra í auknum mæli hugmyndir um nýskipan í ríkisrekstri og fjölbreytni á rekstrarformum, m.a. með útboðum og þjónustusamningum. Meðal annars er fyrirhugað að taka upp breytta tilhögun í fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar í þá veru að fé fylgi sjúklingi um leið og búið er til umhverfi kaupenda og seljenda í heilbrigðisþjónustunni. Ég hlakka til umræðna um þau mál á næstu vikum og mánuðum á hinu háa Alþingi. Í sambandi við fjárlagafrumvarpið er ánægjulegt að fjárhagur Landspítalans skuli styrktur. Landspítalinn veitir sérhæfðustu heilbrigðisþjónustuna í landinu og er í þeirri stöðu að þegar aðrar heilbrigðisstofnanir dragast saman lenda verkefnin á sjúkrahúsinu. Það getur ekki vísað verkefnum frá sér. Nauðsynlegt er að taka á þeim fjárhagsvanda. Hins vegar er ég einnig þeirrar skoðunar að taka þurfi skipulag spítalans til endurskoðunar með þær hugmyndir í huga sem ég nefndi áðan. Að lokum vil ég fagna auknu framlagi til þróunarmála í fjárlagafrumvarpinu. Við eigum nokkuð í land með að ná þúsaldarmarkmiðum, með að 0,7% þjóðarframleiðslu renni til opinberrar þróunaraðstoðar. En við erum á réttri leið. Jafnframt tel ég að við eigum að leggja áherslu á aðstoð í formi heilbrigðisþjónustu í þróunarlöndum, minnug nýlegrar fréttar í fjölmiðlum þar sem bent var á að samkvæmt upplýsingum frá Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna hefði mikill árangur náðst í baráttunni við barnadauða frá árinu 1990. Það er ekki síst að þakka þróunaraðstoð og á það viljum við leggja áherslu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir aðkomu hennar að fjárlagagerðinni og fyrir að leggja áherslu á heilbrigðismálin og ýmislegt sem þar á að færa til betri vegar. Ég gæti þó sagt að sumt af því verði að hafa innan gæsalappa en ég vil spyrja hv. þingmann um það sem hún kom inn á varðandi hagnað bankanna og aukna skatta til ríkisins og alla þá veltu sem á að auka fjármagn til að bæta velferðarkerfið. Nú er viðurkennt að stór hluti aukinna skatttekna er vegna mikillar veltu í dag en hvernig lítur hún til framtíðar, ef hér verður samdráttur eftir þann hagvöxt og þenslu sem verið hefur? Hvaða áherslur hefur hv. þingmaður varðandi skattalækkanir sem boðaðar hafa verið? Verða það skattalækkanir til fyrirtækja eða skattalækkanir til þeirra sem minna mega sín? Verður farið í afnám tekjutenginga hjá öldruðum og öryrkjum? Er áherslan á hækkun frítekjumarksins eða hækkun skattleysismarka? Verður farið að kröfum aldraðra og öryrkja? Hvað mun hv. þingmaður, formaður heilbrigðisnefndar, leggja áherslu á sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í þeirri meirihlutastjórn sem hyggst ráðast í skattalækkanirnar?

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að núverandi ríkisstjórn leggur áherslu á skattalækkanir. Það hefur hins vegar ekki verið útfært í hvaða formi það verður að öðru leyti en því að við vitum að við höfum tekið ákvarðanir um tekjuskattslækkanir á bæði fyrirtæki og einstaklinga í landinu. Það hefur líka verið rætt um hækkun skattleysismarka en það er allt óútfært. Jafnframt hefur verið lögð áhersla á að ráðast ekki í skattalækkanir fyrr en það er hagstætt fyrir hagkerfið þannig að það leiði ekki til verðbólgu. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi sérstaklega að bæta hag þeirra sem lægstu tekjurnar hafa og á það er jafnframt lögð áhersla í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Á því leikur enginn vafi.

Hæstv. forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið nokkuð lengi við völd og lagt áherslu á lækkun skatta, einkum skatta einstaklinga með háar tekjur og fyrirtækja. Ég vildi fá fram hvort til standi að halda áfram að lækka skatta á hátekjumenn en eins og með margt annað í þessu frumvarpi er erfitt að sjá það þar sem það er ekki unnið til fullnustu. Útfærslan er eftir og því erfitt að átta sig á því hvernig fara eigi með afgreiðslu þessa máls. Ég spyr hv. þm. Ástu Möller hvar hún telji að einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni muni fyrst bera niður. Það er mjög ákveðin stefna Sjálfstæðisflokksins, og af þeim sökum gerði Sjálfstæðisflokkurinn kröfu um að fá heilbrigðisráðuneytið til sín, að auka einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni. Erfitt er að lesa út úr fjárlagafrumvarpinu hvað stendur fyrir dyrum í þeim efnum en ríkisstjórnin boðar að auka einkarekstur og það væri áhugavert að fá upplýsingar um á hvaða sviði þær tilraunir eða fyrirhuguðu breytingar yrðu. Við vitum að Framsóknarflokkurinn stóð gegn öllum hugmyndum um frekari einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni en nú er kominn nýr flokkur til samstarfs, Samfylkingin. Við áttum okkur ekki alveg á því, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hvort sá flokkur muni standa áfram í ístaðinu eða hvort gefið verði í og klárnum hleypt á skeið.

Virðulegi forseti. Skattalækkanir voru verulegar á síðasta kjörtímabili, bæði til einstaklinga og fyrirtækja. Veruleg hækkun varð á greiðslum úr almannatryggingakerfinu til aldraðra og öryrkja og gerðar breytingar sem bættu hag þeirra. Við höfum líka séð tölur um aukinn kaupmátt hjá almennu launafólki. Við teljum að við höfum á síðasta kjörtímabili bætt hag almennings verulega. Þess sér hins vegar ekki stað í frumvarpi til fjárlaga að skattalækkanir verði á þessu ári. Háttvirtur þingmaður rifjar kannski upp með mér að í byrjun síðasta kjörtímabils var lagt fram frumvarp um skattalækkanir sem náðu yfir allt kjörtímabilið, m.a. 4% lækkun tekjuskatts á einstaklinga þótt það hafi aðeins breyst þegar líða tók á kjörtímabilið en þeim peningum sem lofað var að skilað yrði til almennings var að fullu skilað og gerðar voru breytingar, með hækkun persónuafsláttar, sem komu láglaunafólki sérstaklega til góða. Hv. þingmaður spyr einnig á hvaða sviði megi vænta breytinga í heilbrigðisþjónustunni í þá veru að þar verði farið í fjölbreyttara rekstrarform. Ég tel að það verði á öllum sviðum. Í dag eru 90% af öllum öldrunarstofnunum í rekstri á vegum einkaaðila og sjálfseignarstofnana og við höfum ekki gert neinar athugasemdir við það. Stór hluti allra endurhæfingarstofnana er í höndum sjálfseignarstofnana, einkaaðila og annarra heldur en ríkisins. Síðan hefur Framsóknarflokkurinn, nú fyrst í dag heyrði ég hann státa sig af því, farið þá leið sem var farin í Salahverfi og Sóltúni. En Salahverfið er heilsugæslustöð og Sóltúnið er hjúkrunarheimili og í báðum tilvikum er þjónustan höfð til fyrirmyndar fyrir ríkisreknu stofnanirnar, þannig að það er ekkert að óttast.

Frú forseti. Á öllum sviðum munu einkaframkvæmd og einkarekstur koma til greina, segir hv. formaður heilbrigðisnefndar, Ásta Möller, og ruglar síðan saman einkarekstri og félagslegum rekstri í einkahlutafélögum, sem rekin eru til þess eins að skila eigendum sínum og fjárfestum í þeim arði, og sjálfseignarstofnunum, svo sem eins og SÍBS, DAS, Krabbameinsfélaginu og öðrum þeim félagslegu stofnunum sem á undanförnum árum og áratugum hafa rekið mjög góða þjónustu í sátt við ríkið. Í þeim rekstri er það markmiðið að ef einhver arður verður fer hann beina leið til þess að bæta þjónustuna en ekki í vasa einhverra fjárfesta úti í bæ. Það er talað um að við vinstri græn þekkjum ekki mun á einkarekstri og einkavæðingu en ég bið talsmenn Sjálfstæðisflokksins að gera greinarmun á því sem heitir rekstur í hagnaðarskyni og rekstur til félagslegra þarfa. „Profit“ og „non-profit“ heitir það á tungumáli sem menn skilja kannski. Erindi mitt hingað er að spyrja hvort hv. þingmaður er tilbúinn til þess að snúa til baka með klúðrið í sambandi við Heilsuverndarstöðina. Í frumvarpinu kemur fram að veita á 20 millj. kr. til þess að stytta biðlista á Miðstöð heilsuverndar barna, setja á 12 millj. kr. í að flytja mæðraskoðun í áhættuhópum inn á Landspítala og setja á ríflega milljón eða tæpa hálfa aðra milljón í að flytja ljósmæður í Heilsugæslustöð í Lágmúla. Það er búið að slíta þessa þjónustu algerlega í sundur og ég spyr hv. formann 

Virðulegi forseti. Varðandi rekstrarform gerir Sjálfstæðisflokkurinn ekki greinarmun á því hvort rekstur er á einkarekstrargrunni, á sjálfseignarstofnunargrunni eða á öðrum félagslegum grunni. Það sem vakir sérstaklega fyrir Sjálfstæðisflokknum er að fá betri nýtingu fjármuna, gera samkomulag um rekstur, auka gæði þjónustunnar og auka ánægju starfsfólks í starfi þannig að það skili sér til skjólstæðinga. Þegar við tölum um að breyta rekstrarformi koma ýmis rekstrarform til greina. Hvað Heilsuverndarstöðina snertir skildi ég orð hv. þingmanns fyrst sem svo að hann væri að tala um húsnæði Heilsuverndarstöðvarinnar. Hann þarf náttúrlega ekki að fara í grafgötur um skoðanir mínar á því hvernig farið var með Heilsuverndarstöðina, ég hef lýst þeirri skoðun minni áður. Varðandi húsnæðið sjálft verður ekki snúið til baka. Það er búið að selja það til einkaaðila og einkaaðilar hafa tekið það á leigu til lengri tíma, og hvernig sem það verður. Þar verður að vísu starfsemi sem snertir heilbrigðismál en ekki á höndum ríkisins. Ákveðin rök voru fyrir því að færa heilsuvernd barna yfir til Landspítalans. Ég keypti ekki þau rök og taldi að hlutirnir hefðu verið í réttum farvegi. Ég held þó að það versta sem við gerðum væri að hringla eina ferðina enn með þá ákvörðun. Hún verður að festa sig í sessi, við verðum að sjá hvort hún dugar ekki. Ég hef verið þeirrar skoðunar að meðganga sé að stærstum hluta eðlilegur þáttur lífsins og ekki þurfi sérhæfða sjúkrahússþjónustu í eftirlit nema í þeim tilvikum sem þeirrar þjónustu er sérstaklega þörf, og tel að það eftirlit hefði átt að vera innan heilsugæslunnar í meira mæli en nú er.

Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að talað sé skýrt í þessum efnum. Hv. þm. Ásta Möller sagði áðan að yfir 90% af öllum öldrunarstofnunum væru í einkarekstri. Ég geri mjög skýran greinarmun á því hvort verið er að reka slíkar stofnanir í hagnaðarskyni, í þeirri von að þær skili arði til fjárfesta og eigenda, eða ekki. Það er alltaf fullyrt að einkareksturinn skili betri árangri. Þegar það er fullyrt hljótum við að spyrja: Hvar er árangurinn? Sýnið okkur hann svart á hvítu. Við höfum niðurstöður frá nálægum löndum af tilraunum sem voru gerðar með einkarekstur á heilu sjúkrahúsunum í Noregi, Svíþjóð og Bretlandi og niðurstöðurnar eru alls ekki á þennan veg. Það er því mjög mikilvægt að gerð sé allsherjarathugun á árangri af einkarekstri, tilviljunarkenndum einkarekstri, í íslenska heilbrigðiskerfinu áður en lengra verður haldið á þeirri braut. Ekki vantar fjármunina í fjárlagafrumvarpinu þegar kemur að einkarekstrinum. Þar eru nú 30 millj. kr. til hagræðingar og endurskoðunar á rekstrarformi heilsugæslustöðva, til þess að auka aðgengi og skilvirkni og undirbúa kaup á þjónustu með útboðum í ríkari mæli. Þar eru 30 millj. kr., dekur við þennan einkarekstur án þess að menn hafi nokkuð í höndunum sem sýnir að hann skili árangri, að hann sé betri fyrir sjúklingana sem eiga að njóta þjónustunnar, að hann sé ódýrari fyrir ríki og sveitarfélög sem eiga að greiða þjónustuna, hvað þá að hann skili betri árangri eða starfsöryggi fyrir þá sem eiga að skila þjónustunni. 30 milljónir í að breyta rekstrinum á heilsugæslustöðvunum en 300 þús. kr. til þess að auka og bæta við reksturinn á Heilsugæslustöðinni í Dalvík. Við skulum skoða þessar tölur í samhengi, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég endurtek að við gerum ekki upp á milli rekstrarforma þegar þau eru komin af hendi ríkisins. Sjálfseignarstofnanir hafa sýnt góðan árangur í rekstri heilbrigðisstofnana og þar á meðal má nefna Reykjalund og mörg öldrunarheimili. En við höfum líka séð að heimili eins og Sóltún, sem er vissulega einkarekið, bætti gæði og, ef ég má sletta, „standard“ í þjónustu hjúkrunarheimila verulega. Þjónustan á Sóltúni er sú þjónusta sem önnur hjúkrunarheimili, bæði hérlendis og erlendis, nota sem fyrirmynd.  
             Varðandi önnur fyrirtæki eða einkaaðila sem hafa verið í heilbrigðisþjónustu má nefna Salahverfið og Orkuhúsið og Art Medica sem er tæknifrjóvgunardeild. Ein leið til þess að meta gæði þjónustu er að spyrja skjólstæðinga. Við höfum séð, bæði í samtölum og í könnunum, að gæði þjónustunnar í Salahverfinu eru metin meiri en á öðrum heilsugæslustöðvum. Mér finnst að Heilsugæslan í Reykjavík, 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að tala íslensku í ræðustól.

Hæstv. forseti. Nú við 1. umr. fjárlaga er mikilvægt að hafa forsendur fjárlaga skýrar. Við erum í 1. umr. að tala heildstætt um fjárlagagerðina og fjárlagafrumvarpið en munum síðan í 2. og 3. umr. fara betur ofan í einstaka þætti. Það segir sig sjálft að ekki gefst tími í tíu mínútna ræðu til að fara vel yfir einstaka þætti. Ég vil fyrir mitt leyti nefna sérstaklega heilbrigðisþjónustuna, velferðarþjónustuna, ýmis mál sem snúa að byggðum landsins og fleiri einstök mál. Það er mikilvægt að hafa stefnu ríkisstjórnarinnar til hliðsjónar við að reyna að leggja mat á hugsanlega þróun í opinberum rekstri. Við þurfum líka að gera okkur grein fyrir stöðu og rekstri opinberra stofnana eins og reksturinn birtist í dag og hvort staða þeirra uppfylli ákvæði laga um ábyrgð og þjónustu, og þá sérstaklega á sviði velferðarmála þar sem það er ein viðkvæmasta þjónustuskylda ríkis og sveitarfélaga. Við þurfum líka að hafa það á hreinu hvort bæta þurfi stöðu ákveðinna hópa, ákveðinna atvinnugreina eða ákveðinna landshluta og hvort jafnréttis sé gætt hvað varðar búsetu og aldur, hvort hugað sé að börnum, öldruðum, öryrkjum og langveikum, hvort hugað sé að jafnrétti hvað varðar kyn og jafnrétti í aðgengi að opinberri þjónustu. Þegar við skoðum þessa þætti og hvort þess gætir í fjárlagafrumvarpinu að með einhverjum hætti sé reynt að bæta stöðu þessara hópa og hvort forsendur fjárlaga séu skýrar kemur í ljós - og það kom mjög vel fram, bæði í utandagskrárumræðu um horfur í efnahagsmálum og hagstjórn, sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Steingrímur J. Sigfússon, var upphafsmaður að, og eins í framsögu talsmanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Jóns Bjarnasonar, talsmanns okkar í fjárlaganefnd, - að forsendur fjárlaga eru óvenjulega óskýrar. Ég vísa því á bug sem bæði hæstv. forsætisráðherra, við umræðurnar í gær, og fjármálaráðherra, við umræðurnar í dag, töluðu um, að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hefðum lítið til málanna að leggja, værum ekkert nema bölmóðurinn og svartsýnin og hefðum ekki skýra stefnu. Það er skýrt í þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins að forsendur fjárlaga eru óljósar og vegna þess að miklar breytingar eru fram undan muni á vorþingi verða lögð fram rammafjárlög eða frekari greining á því hvernig vinna eigi með fjárlögin. Það er alveg skýrt. Síðan liggja stórir óvissuþættir í loftinu. Ráðamenn ríkisstjórnarinnar hafa boðað áframhaldandi stóriðjustefnu og við fáum þær upplýsingar frá Landsvirkjun og fleiri aðilum að álfyrirtæki og önnur stóriðjufyrirtæki bíði í löngum röðum eftir því að komast að til að hefja rekstur. Það er búið að gefa því undir fótinn að áfram verði haldið með að minnsta kosti eitt ef ekki fleiri álver nú á næstunni og undirbúningur verði hafinn fljótlega, meira að segja er búið að nefna stað undir næsta álver. Þessar yfirlýsingar einar og sér um áframhaldandi stóriðju og áframhaldandi álversuppbyggingu hafa þegar haft og munu hafa áhrif á áframhaldandi þenslu og alvarleg áhrif á alla innviði íslensks samfélags og þær munu hafa varanleg áhrif á umhverfi og náttúru. Krafan um viðvarandi og mikinn hagvöxt viðheldur þenslu sem þjóð eins og við, 300 þúsund manna samfélag, ræður ekki við. Orkulindir þjóðarinnar eru sá auður sem stóriðjan sækir í. Stóriðjufyrirtækin sækja fast á í heimi þverrandi auðfenginna orkugjafa, sérstaklega vistvænnar orku. Menn bíða nú í langri röð, eins og ég sagði áðan, og ráðamenn þjóðarinnar virðast ánægðir með athyglina og hugsa til skamms tíma, trúlega bara til næsta kjörtímabils, næstu þriggja ára, þar til farið verður að undirbúa næstu kosningar ef ríkisstjórnin endist svo lengi. Ekki er horft til lengri tíma. Það er þessi skammtímahagvöxtur, áframhaldandi loforð ríkisstjórnarinnar um áframhaldandi góðæri, sem rekur ríkisstjórnina áfram. Vandamálið verður afkomenda okkar. En vandinn er líka okkar því að það kemur að ruðningsáhrifum stóriðjunnar. Við höfum fundið fyrir þeim undanfarin ár á meðan stærsta byggðaaðgerð allra tíma hefur staðið yfir, bygging Kárahnjúkavirkjunar og álvers í Reyðarfirði. Vissulega eru mikil umsvif á Miðausturlandi, þau hafa verið svo mikil að sveitarfélögin hafa varla ráðið við uppbygginguna. Þau hafa gert sitt besta en hafa mjög lítinn stuðning frá ríkisvaldinu, sem þó kom þessum ósköpum á, til að standa undir þjónustunni sem hefði þurft að fylgja. Hinni miklu þenslu, uppgangi, hagsæld og hamingju, sem á að ríkja á Miðausturlandi, hafa fylgt miklir vaxtarverkir og ég tel að sveitarstjórnir á þessum svæðum hafi sýnt kjark og samstöðu með ríkisstjórninni, af því að þeir studdu nú þessar framkvæmdir, og ekki látið mikið í sér heyra hvað varðar aðstöðuleysi til að standa undir þessum miklu framkvæmdum. Enda hefur ýmislegt verið látið hjá líða án þess að tekið hafi verið á vandamálunum, samanber þær upplýsingar sem við höfum núna um allan þann fjölda starfsmanna sem er ekki skráður til atvinnu eða búsetu, þannig hefur það verið allan tímann og látið afskiptalaust. Við höfum líka upplýsingar um ýmis lögbrot, sem hafa snúið að lögreglunni og fleirum, sem hafa verið látin afskiptalaus vegna þess að löggæslan fékk ekki þann stuðning eða styrk sem hún þurfti til þess að fylgjast með. Hún fékk ekki stuðning til þess að fylgjast með því sem eðlilegt hefði verið, þó ekki væri nema umferð á stórum trukkum uppi á hálendi landsins vegna kröfu um aðhald í opinberum rekstri. Allt þetta ryður út möguleikum okkar til þess að sinna þeim þáttum sem mikilvægastir eru eins og að leggja fjármagn í verulega uppbyggingu heilbrigðis- og velferðarþjónustunnar. Hæstv. forseti. Ég óska eftir að komast aftur á mælendaskrá því að þetta var eingöngu inngangur að ræðu minni. En það segir ef til vill svolítið til um það hve mikilvægt er að hafa 

Hæstv. forseti. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forseta hvað skýri það að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki vera til staðar og hvernig stendur á því að formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnar Svavarsson, fulltrúi Samfylkingarinnar, skuli ekki vera í salnum til að fylgjast með þessum umræðum eða varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Kristján Júlíusson. Hvernig stendur á því að þessir menn sitja ekki hér og taka þátt í umræðum og hlusta á það sem fram fer ?

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. fjármálaráðherra sem er í húsinu muni koma í salinn og láta aðra þingmenn sem hv. þingmaður nefndi vita að þeirra er vænst í þingsalnum.

Síðan vil ég spyrjast fyrir um það hvort hæstv. samgönguráðherra Kristján Möller sé í húsinu.

Hann er ekki í húsinu.

Hæstv. samgönguráðherra Kristján Möller er ekki í húsinu og fylgist ekki með umræðum m.a. um hans málaflokk en ég hafði hugsað mér að beina fyrirspurnum til hans.

Óskar þingmaðurinn eftir því að hæstv. samgönguráðherra verði kallaður í hús?

Ég held að það væri ágætt fyrir síðari ræðu mína því að ég mun þá beina fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra. Hæstv. fjármálaráðherra er kominn í salinn svo og varaformaður fjárlaganefndar en ég sakna enn formanns nefndarinnar, hv. þm. Gunnars Svavarssonar, fulltrúa Samfylkingarinnar. Að mörgu leyti hefur farið fram mjög fróðleg umræða um það sem er að finna í þessu fjárlagafrumvarpi og þá ekki síður um hitt sem ekki er þar að finna. Það segir nefnilega líka sína sögu og ég ætla aðeins að víkja að nokkrum slíkum þáttum. Því miður hef ég ekki tíma til að ræða öll þau miklu loforð sem voru gefin í aðdraganda síðustu alþingiskosninga um að stórbæta kjör öryrkja, um að stórbæta kjör aldraðra. Þess sér ekki stað í fjárlagafrumvarpinu. Talað var um að stórefla velferðarþjónustuna og það er kapítuli út af fyrir sig að þess skuli ekki sjá stað í þessu frumvarpi um fjárlög og útgjöld ríkisins á komandi ári. Þetta er ekki gert þó að hverju mannsbarni sé ljóst að víða í velferðarþjónustunni horfir til mikilla vandræða ef ekki beinlínis neyðarástands m.a. vegna manneklu á stofnunum sem helst ekki á fólki vegna bágra kjara. Ég ætla ekki heldur að ræða það í neinum smáatriðum hvernig þessi ríkisstjórn forgangsraðar fjármunum. Í stað þess að veita fjármagn inn í velferðarstofnanirnar er varið auknu framlagi úr ríkissjóði til hermála. Þangað streyma milljónirnar og milljarðarnir en ekki inn í velferðarstofnanir til að borga sjúkraliðanum laun, umönnunarstéttunum, lögreglumanninum, þeim sem sinna fötluðu fólki. Þess sér ekki stað. Í fjárlagafrumvarpi er að vísu ekki venja að gera ráð fyrir kjarasamningum á komandi ári en sú vísbending sem við höfum í þessu frumvarpi um pólitíska forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er ekki góð, hún er því miður ekki góð. Það er eitt sem mig langar að staldra við sérstaklega í tengslum við þetta fjárlagafrumvarp og þá jafnframt loforð sem gefin voru í aðdraganda síðustu alþingiskosninga, ekki síst af hálfu hins fölblárri stjórnarflokks, Samfylkingarinnar, sem á mörgum kosningafundum sem ég sótti lofaði kjósendum því að skattleysismörk færu í 150 þús. kr. Ég sótti marga kosningafundi fyrir síðustu alþingiskosningar þar sem fulltrúar Samfylkingarinnar hétu kjósendum því að hækka skattleysismörk í 150 þús. kr.  Hvað með launin? Hvað með launavísitöluna? Ef menn líta á launavísitölu frá ágústmánuði á síðasta ári til ágústmánaðar nú, þá erum við að tala um 8% hækkun og það má ætla að launavísitalan gæti orðið enn hærri í lok ársins. Hvað þýðir þetta? Ef persónuafslátturinn verður hækkaður í samræmi við verðlag, og við skulum gefa okkur hærri töluna 4,8% sem fjármálaráðuneytið ætlar núna, þá mundu skattleysismörkin fara úr 90 þús. kr. í 94.326. Ef þau fylgdu hins vegar launavísitölunni og við skulum bara staðnæmast við þróun hennar frá ágústmánuði til ágústmánaðar, þá ættu skattleysismörkin ekki að fara í 94.300 rúmar heldur í 97.205. Hvers vegna er ég að vekja athygli á þessu? Ég er að segja að þrátt fyrir hin digru loforð Samfylkingarinnar fyrir síðustu kosningar eru skattleysismörkin að lækka að raungildi, þau eru að lækka miðað við þróun launavísitölunnar. Ég er ekki að gera kröfu um að skattleysismörkin fari núna í 150 þús. kr. eins og Samfylkingin lofaði en ég geri þá kröfu að skattleysismörkin verði ekki rýrari, að þau rýrni ekki eins og allt bendir til að þróunin verði. Hæstv. forseti. Ég ætla að bíða með fyrirspurn mína til hæstv. samgönguráðherra þar til í síðari ræðu og hann verður hér vonandi til staðar en víkja aðeins að ástarjátningum á milli oddvita Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar núna síðustu daga. Hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde hélt ræðu í Valhöll fyrir nokkrum dögum. Hann sagði að nú væri ástæða til að gleðjast, nú ætti nefnilega að fara að taka til hendinni og það væri svo margt í pípunum. Hvar? Jú, á sviði heilbrigðismála sérstaklega og orkumála. Á báðum sviðum átti að einkavæða og á að einkavæða og hann sagði, með leyfi forseta: „Á þessum sviðum“ - og verið er að vísa til heilbrigðismála og orkugeirans - „eru ótrúlega miklir möguleikar fram undan sem Samfylkingin er tilbúin til að vera með okkur í en aðrir flokkar voru og hefðu ekki verið.“ Síðan er svarað á flokksráðsfundi Samfylkingarinnar, eða var hann á undan? Það má vel vera. Það er hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og formaður Samfylkingarinnar sem segir, með leyfi forseta: „Það er mikilvægt að einkaaðilar fjárfesti í þeirri þekkingu sem býr í orkugeiranum og nýti hana til útrásar í arðbærum verkefnum í öðrum löndum.“ Hér er verið að mæra einkavæðingu orkugeirans. Hvað erum við síðan að horfa upp á gerast núna vegna þess að útrás er yfirskin? Við erum að verða í upphafi 21. aldar vitni að einhverjum stærsta og alvarlegasta þjófnaði sem þjóðin hefur orðið vitni að. Ég er að tala um það að einkaaðilar eru að stela auðlindum þjóðarinnar. Við erum að verða vitni að því þessa dagana og við eigum eftir að ræða þetta nokkrum sinnum, því að þetta er að gerast undir handarjaðri þessarar ríkisstjórnar. Það er að gerast undir handarjaðri íhaldsins í Reykjavík og síðan undir handarjaðri ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Þeirra er ábyrgðin og þeirra er að svara fyrir það sem nú er að gerast.

Frú forseti. Þegar hv. þingmaður steig í ræðustól fór óneitanlega aðeins að gusta hér um í umræðunni. Ég sé hins vegar ekki alveg tilganginn með því að standa hérna og hrópa upp yfir sig að það sé verið að stela hlutum.  Ég velti því líka fyrir mér hvers vegna hv. þingmaður þarf að gera lítið úr því sem er í frumvarpinu. Hann talar jú um eitthvað sem sé þar ekki en í leiðinni gerir hann lítið úr því sem þar er. Ég horfi á þetta sérstaklega í samhengi við það sem flokksformaður hans sagði hér í gær í umræðu um efnahagsmálin og hann talaði sérstaklega um það hve útgjöldin væru mikil og hve þenslan væri mikil. Mér fannst það vera dálítið á skjön við það sem talsmaður flokksins í ríkisfjármálunum sagði hér fyrr í dag þegar hann vildi eyða stærri hluta af afganginum í hin ýmsu þjóðþrifamál sem hann nefndi. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega að hann teldi að hlutur ellilífeyrisþega og öryrkja væri fyrir borð borinn en sú aukning sem formaður flokksins var að tala um, fjórðungur af þeirri aukningu fer einmitt í þessa málaflokka til að bæta kjör ellilífeyrisþega og öryrkja. Þarna er um miklar upphæðir að ræða. Ég er ekkert að segja að þær séu of miklar en í samhengi við það sem flokksformaðurinn sagði, sem býsnaðist yfir hve miklu væri eytt, þá eru þetta umtalsverðar upphæðir sem hv. þingmaður ætti ekki að gera lítið úr.

Hæstv. forseti. Öryrkjum á Íslandi eru búin smánarleg kjör. Velferðarstofnanir sem starfa undir handarjaðri hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnarinnar standa frammi fyrir neyðarástandi margar hverjar. Það er ekki hægt að veita öldruðum og fötluðum þá þjónustu sem sæmandi er. Þessum stofnunum helst ekki á starfsfólki vegna lágra starfskjara. Það sem við höfum verið að gagnrýna, og við erum einhuga í þeirri gagnrýni, er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Við horfum á tugi milljarða sem standa út af í þessum fjárlögum og við erum að benda á hvert við viljum beina þessu fjármagni. Við erum líka að gagnrýna hvert ríkisstjórnin beinir peningum og höfum nefnt þar sérstaklega hernaðarmálin. Hæstv. ráðherra talar um stór orð, um þjófnað og stuld, og þau eigi ekki við. Fulltrúi Orkuveitu Reykjavíkur sagði um daginn að það fyrirtæki byggi yfir mikilli viðskiptavild og það er rétt. Í hverju liggur þessi viðskiptavild? Hún liggur í Hellisheiðinni, hún liggur í Nesjavöllum, hún liggur í auðlindum Íslands. Það er um þetta sem verið er að tefla þegar menn eru að færa eignarhaldið á þessum auðlindum yfir í hendur einkageirans. Nú er þessi eignaraðild líka að færast til útlanda, eða hafa menn ekki heyrt getið um Goldman Sachs og aðra aðila sem eru að læsa klónum um auðlindir Íslands? Ef mönnum finnst þetta ekki vera neitt mál, að þetta séu bara viðskipti, 

Frú forseti. Enginn hefur sagt að það væru ekki enn eftir verkefni að vinna til að bæta kjör hinna ýmsu hópa í þjóðfélaginu. Við erum að bæta 2,3 milljörðum í hjúkrunarheimili og endurhæfingu hjá eldri borgurum, við erum með tæpa 2 milljarða í aukningu í minni tekjutryggingu hjá almannatryggingum og 1 milljarð í átak í málefnum fatlaðra. Þetta er ofan á 30 milljarða pakka sem við samþykktum hér fyrir ári síðan í málefnum eldri borgara og öryrkja. Hluti af þessum peningum er reyndar svokallaðir símapeningar sem komu úr viðskiptum ríkisins þegar ríkið seldi Landssímann. Hv. þingmaður hélt síðan áfram að ræða um viðskiptavild og sölu á viðskiptavild og að viðskiptavildin væri í Hellisheiðinni og Nesjavöllum. Ef hv. þingmaður og flokkur hans fengi að ráða væri nákvæmlega engin viðskiptavild falin í þessum stöðum því að hann mun aldrei leyfa að þessir staðir verði virkjaðir því að þessi flokkur vill ekkert gera í þessum efnum. Hann vill stöðva alla þá framþróun sem þarna hefur verið, það má ekkert virkja og má ekkert gera. 
             Við erum að tala um það að erlendir aðilar sýna því áhuga að fjárfesta á Íslandi, fjárfesta í því að nýta auðlindirnar til orkuframleiðslu og til þess að nota þær í hina ýmsu framleiðslustarfsemi. Auðvitað var þá viðbúið en það er manni sjálfum að kenna að verða fyrir vonbrigðum með málflutning vinstri grænna því að hann er alltaf eins. 

Hæstv. forseti. Það er alltaf dapurlegt að fylgjast með því hve smátt Sjálfstæðisflokknum tekst að hugsa þegar aldrað fólk og öryrkjar eru annars vegar. Þessum flokki finnst hann hafa gert svo mikið, hann hefur setið hér að völdum síðan 1991. Ég er búinn að heyra þessa ræðu ég veit ekki hvað oft, sennilega síðan 1991. Engu að síður er það svo að í þessari gósentíð búa hópar aldraðra og hópar öryrkja við smánarkjör og það þótt tugir milljarða séu afgangs á fjárlögum. Við erum að vekja athygli á þessu. Síðan er það hitt, með viðskiptin og fólkið sem vill koma að vinna með okkur. Hvað heita þeir? Goldman Sachs, Bjarni Ármannsson hjá Glitni, Hannes Smárason hjá FL Group. Ef þetta eru svona óskaplega brilljant menn á sviði orkumála af hverju fara þeir þá ekki og virkja brilljansinn sinn og peningana sína?  Ef ráðherranum og ríkisstjórninni finnst þetta vera smámál, ekkert annað en svona lítið viðskiptamál sem óþarfi sé að að æsa sig yfir, þá fer ég að skilja hvers vegna sömu mönnum þótti ekki tiltökumál þegar sjávaraflinn, auðlindir hafsins, voru einkavæddar á sínum tíma 

Frú forseti. Það er ástæða til þess að óska fjármálaráðherranum til hamingju með það frumvarp sem hér hefur verið lagt fram. Það er reyndar aldrei svo að ekki sé hægt að deila um fjárlagafrumvarp og sennilega er það eitt af þeim frumvörpum sem menn geta deilt hvað mest um, en það er ekki nokkur vafi í huga þeirra sem hafa skoðað frumvarpið og kynnt sér efni þess að staða ríkissjóðs er alveg einstaklega sterk. Ég held að engan mann hafi órað fyrir því í upphafi síðasta áratugar að fjármálaráðherra í ríkisstjórn Íslands ætti eftir að leggja fram frumvarp með um 30 milljarða kr. afgangi. Það hefðu sennilega þótt tröllasögur og ýkjudraumar. Góður afgangur er ekki markmið í sjálfu sér, markmiðið með ríkissjóði er að styðja við blómlegt og fagurt mannlíf í landinu. Þess vegna og meðal annars hefur Sjálfstæðisflokkurinn staðið fyrir því að lækka skatta til að skilja meira eftir hjá fólkinu í landinu af sjálfsaflafé sínu og um leið hafa tekjur ríkissjóðs aukist alveg gríðarlega vegna þess að það hefur komið fjör og kippur í starfsemina. Mér fannst áhugavert að hlusta á hv. þm. Ögmund Jónasson sem lagði upp með þá skoðun að sú gósentíð sem verið hefur á Íslandi undanfarinn hálfan annan áratug, hefði ekki á nokkurn hátt verið nýtt til að bæta kjör almennings, hvorki öryrkja, sjúklinga né nokkurra annarra, og var látið að því liggja að einungis örfáir auðmenn hefðu notið ávaxtanna. Þá er til að taka, sem er áhugavert, og skoða bara tímabilið frá 1998, þó ekki sé farið lengra aftur en til 1998. Á milli áranna 1998 og 2007 hækkuðu útgjöld til heilbrigðismála um 34 milljarða á föstu verðlagi. Það þýðir 57% raunaukning. Það er glæsilegt fyrir fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins að hafa getað haft efni á að leggja þessa peninga inn í heilbrigðiskerfið á sama tíma og skuldir ríkissjóðs hafa verið greiddar niður, á sama tíma og skattarnir hafa verið lækkaðir. Það hlýtur að vera ánægjuefni. Það hlýtur líka að vera ánægjuefni þegar við skoðum framlög til menntamála og við sjáum að þar hafa á sama tímabili, þ.e. frá 1998 til 2007, útgjöld ríkissjóðs til menntamála vaxið um 70% og er þá tekið tillit til verðlagsbreytinga líka. Þetta eru áhugaverðar tölur því að þær segja mikla sögu. Þær segja söguna um það að sú nálgun sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið fyrir í ríkisstjórn, að lækka skattana, auka kraftinn í efnahagslífinu með því að einkavæða og með því að einfalda regluverk viðskiptalífsins, hefur skilað ríkissjóði alveg gríðarlega miklum tekjuauka. Við eigum að vera ánægð með það og ekki nálgast þessa umræðu með þeim hætti sem Ögmundur Jónasson gerði hér áðan. Það sem mig langar að nefna í ræðu minni fyrir utan þetta er að ég hef vissar áhyggjur, og get tekið undir með mörgum þingmönnum sem hér hafa talað áður, hvað varðar forsendur fjárlagafrumvarpsins. Ég hef tekið eftir því og það hafa aðrir gert að illa hefur gengið að ná að grípa utan um hvernig á að mæla efnahagsstarfsemina. Það helgast af því, tel ég, að þær breytingar sem hafa orðið í efnahagsstarfseminni og uppbyggingu hennar eru þannig að menn hafa ekki náð að grípa utan um þær með nýjum hagmódelum eða haglíkönum. Þess vegna lendum við í því aftur og aftur að ná ekki að mæla eðlilega eða rétt eða spá fyrir um þróun ríkisútgjalda eða tekna ríkissjóðs fyrst og fremst. Ég held að stóri þátturinn í því sé hve fjármálastarfsemin hefur vaxið í samfélagi okkar. Það er mjög erfitt að grípa utan um fjármálastarfsemina einfaldlega vegna þess að hún er svo alþjóðleg í eðli sínu og það er erfitt að koma henni inn í hefðbundin haglíkön sem við höfum notað á Íslandi til að lýsa því litla hagkerfi sem við höfum búið við og sem svo lengi var svo lokað. Við sjáum þetta t.d. bara í því vandamáli að mæla viðskiptahallann. Færð hafa verið fyrir því mjög veigamikil rök, m.a. hjá Samtökum atvinnulífsins, að viðskiptahallinn sé rangt mældur, að hann sé í raun ofmældur. Svo tekið sé dæmi þegar tekið er lán erlendis, kannski upp á milljarð, fjárfest í fyrirtæki þar sem nafnverð eigin fjárins er 500 milljónir en kaupverðið er milljarður þá eru færðar til bókar 500 milljónir í eign erlendis, þúsund milljónum var eytt til kaupanna, sem vissulega áttu sér stað, og þá er í ríkisreikningi eða þjóðhagsreikningi eins og tapast hafi 500 milljónir, þær hafi bara horfið, þeim hafi bara verið eytt. Fleiri slík dæmi eru til um það þegar menn hafa verið að vandræðast með eða bögglast með hvernig á að mæla þetta. Ég hef síðan sérstakar áhyggjur af því þegar ég skoða núna þær forsendur sem eru settar fram í þjóðarbúskapnum og mér verður litið á hagvaxtarspána fyrir árið 2007, ég hef áhyggjur af því eða réttara sagt ég tel bara að sú spá að hagvöxturinn verði 0,7% sé meira en varfærin. Ég held því fram að þetta muni verða hærri tala og ég held að menn geti séð það ef þeir skoða bls. 29 í Þjóðarbúskapnum, þar sjá menn ef þeir skoða þróun í ársvexti fjölda starfa í heild á Íslandi að á árinu 2006 var þessi vöxtur 4% og hagvöxturinn á því ári var líka 4%, það hefur verið að koma í ljós. Þegar horft er til tveggja fyrstu ársfjórðunga ársins kemur í ljós að það er enn töluverð fjölgun og vöxtur í ársstörfunum. Hvað þýðir það? Það þýðir að sú spá að einungis verði 0,7% hagvöxtur hvílir þá í raun á því að annaðhvort verði mikið hrap í þessum tölum næstu mánuðina eða að framleiðnin í atvinnulífinu sé á hraðri niðurleið, af því að á fyrsta ársfjórðungi er talið að fjölgunin hafi verið um 6%, á öðrum ársfjórðungi ríflega 4%, sem þýðir það einfaldlega að störfunum er að fjölga sem þessu nemur, á milli 4 og 6%, en menn ætla að hagvöxturinn verði bara upp um 0,7%. Mér þykir miklu líklegra þegar ég horfi á þessar tölur að ef fram fer sem horfir verði fjölgun ársverkanna einhvers staðar á bilinu 3–4% sem mun þá gefa okkur vísbendingu um hagvöxtinn á árinu 2007. Ég hef því ákveðnar áhyggjur af þessari forsendu sem sett er fram í fjárlagafrumvarpinu þegar verið er að skoða til ársins 2007 og nú minni ég auðvitað á að við erum að tala um fjárlögin fyrir 2008, en þetta hefur áhrif á það mat sem menn hafa á stöðu hagkerfisins. Ég hvet til þess að menn hafi það í huga þegar kemur að því meta þetta í meðförum þingsins. Loks er hitt að nú hafa verið að hlaðast upp peningar vegna efnahagsstefnunnar, vegna þess hversu vel hefur verið haldið á ríkisfjármálunum, vegna þess hversu vel hefur tekist til með efnahagsstjórnina á Íslandi undanfarinn einn og hálfan áratug hafa verið að hlaðast inn innstæður í Seðlabankanum. Ríkið á orðið gríðarlega mikla peninga þar inni. Ég geri það að tillögu minni að skoðað verði alveg sérstaklega hvernig við förum með þá peninga af því að ég hef það á tilfinningunni að fyrir utan Seðlabankann standi óvígur her ráðherra sem gráir fyrir óskajárnum vilja ná þessum pening til sín, í sína málaflokka og í sín ráðuneyti, og meðan þessir peningar eru þarna eins og ormur á öngli er hætt við að það verði enn meiri pressa á útgjöld ríkisins. Ég minni bara á orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar áðan þar sem hann lýsti því hvað hann vildi gera með þessa peninga. Þess vegna held ég að ekki væri óráð að taka núna töluvert af þessum peningum og borga þá inn í lífeyrissjóð opinberra starfsmanna af því að við vitum að þar þurfum við að setja inn peninga á næstu árum, nokkra milljarða á hverju ári til að halda þar sjó. - Er hann er farinn, hann Jón? - Ég held að við ættum að setja þessa peninga inn sem fyrst, taka þá úr umferð af því að þetta eru peningar sem við sannarlega þurfum að borga. Ég veit að margir tryggingastærðfræðingar segja að það sé betra að gera þetta með jöfnum hraða og á einhverjum ákveðnum hraða en ég held að það sé betra fyrir okkur að taka þessa freistingu frá mönnum og setja hana í lífeyrissjóðinn. Þá erum við búin að borga það. Ég held að það væri ábyrgt gagnvart komandi kynslóðum og ég tala nú ekki um gagnvart útgjaldastiginu á næstu mánuðum og missirum.

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisvert niðurlag á ræðu hv. þingmanns með að taka peninga úr umferð með því að setja þá inn í Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvað heldur hann að verði af peningunum þegar þeir eru komnir þangað? Fara þeir ofan í skúffu í Seðlabankanum eða hjá Ögmundi Jónassyni stjórnarformanni, hann var það síðast þegar ég vissi, eða hvort það geti verið að lífeyrissjóðurinn fjárfesti eitthvað? Hvar heldur hv. þingmaður að lífeyrissjóðurinn fjárfesti?

Herra forseti. Þessu er auðsvarað. Ég mundi leggja til við þessa aðgerð að lífeyrissjóðunum verði uppálagt að fjárfesta fyrir þær upphæðir sem þarna væri um að ræða erlendis þannig að aukin áhættudreifing yrði í sjóðunum og fjármagninu yrði þar með haldið fyrir utan íslenska hagkerfið. Vissulega mundu þá streyma inn, ef vel gengur, arðgreiðslur vegna slíkra fjárfestinga. Ég held að sá vandi sem af því hlytist væri minni en sá vandi sem hlýst af því að hafa þessa peningana þar sem ráðherrarnir geta náð í þá og eytt þeim.

Virðulegi forseti. Ég hugsa að lífeyrissjóður opinberra starfsmanna fjárfesti erlendis að því marki sem lög heimila. Ég spyr: Er þá hv. þingmaður að leggja til að lögum verði breytt þannig að sá lífeyrissjóður og aðrir lífeyrissjóðir geti farið með fjármagn í erlendar fjárfestingar í auknum mæli frá því sem nú er? Þá þurfa menn að gá að því, við þá lagasetningu, að setja ákvæði sem rammaði af áhættustigið sem lífeyrissjóðurinn getur leyft sér í þeim erlendu fjárfestingum. Það hefur ekki alltaf verið svo gæfulegt að fjárfesta erlendis, t.d. í bréfum sem hafa mátt þola gengisfellingu, í Bandaríkjunum og reyndar víðar. Niðursveiflunnar vegna ótryggra húsnæðislána í Bandaríkjunum hefur gætt um allan heim og hefur sjálfsagt komið víðar fram, jafnvel í óskyldum fjárfestingum erlendis. Þetta er vandasamt og menn þurfa að setjast niður og hugsa málið til enda. En ég er ekkert fjarri því að þetta geti verið ráð sem menn ættu að skoða til að færa úr íslenska hagkerfinu meira af peningum í fjárfestingu erlendis til að draga úr hinni miklu þenslu sem er m.a. haldið uppi af peningum úr lífeyrissjóðnum með fjárfestingu á einkamarkaði. Mér er ekki alveg grunlaust um að þessi mikli áhugi á að fjárfesta í íslenskum opinberum orkufyrirtækjum komi að einhverju leyti frá lífeyrissjóðum.

Herra forseti. Ég held að það væri þjóðráð ef það þyrfti. Ég treysti vel þingmanninum til að hafa rétta skoðun á því að þá þyrfti að breyta lögum um þennan lífeyrissjóð eða almennt um lífeyrissjóðina og þá er sjálfsagt að skoða það. Miðað við það hvernig stjórnarandstaðan hefur talað í dag virðist full ástæða til að ætla að lífeyrissjóðirnir eigi að fjárfesta sem mest erlendis. Annað verður ekki ráðið af þeim ummælum sem hér hafa fallið en að hér sé allt meira og minna í kaldakoli, í það minnsta við að fara á hliðina, þó ekki sokkið. Ég er bara að reyna að leggja upp með þetta: Við eigum þessa miklu sjóði og við þurfum að velta fyrir okkur hvað við ætlum að gera. Ég held að það sé best að borga þær skuldir sem á okkur eru fallnar. Ég tel það skynsamlegast og ég er virkilega ánægður og glaður yfir að þingmaðurinn hefur tekið undir með þeim hætti sem hann gerði áðan, að það væri ráð að skoða þetta. Ég held að menn gætu sameinast um að nálgast málið með þessum hætti. Ég held að það væri óráð ef við færum að veita allar þessar stóru fjárhæðir í hagkerfið, annaðhvort með því að auka ríkisútgjöld eða að þessir peningar rynnu með öðrum hætti inn í hagkerfi okkar. Það er ekki stórt og við þurfum á því að halda að hafa möguleika á að fjárfesta erlendis. Ég vek athygli á fréttum sem borist hafa undanfarið um að fjöldi starfsmanna íslenskra fyrirtækja erlendis jafnist nærri því á við alla íslensku þjóðina, þ.e. að tvær íslenskar þjóðir eru í vinnu hjá íslenskum fyrirtækjum. Það er áhugavert og sýnir þær miklu breytingar sem hafa orðið á hagkerfi okkar. Um leið sýnir það hinn mikla vanda við að reyna að búa til líkön eða módel sem ná utan um hagkerfið. Það er vandinn sem við höfum séð á undanförnum missirum og árum. Við eigum alltaf erfiðara og erfiðara með að gera þetta. Það kallar á töluvert mikla vinnu að laga þetta en það er mjög mikilvægt. Það er mjög erfitt að sjá fyrir sér að hagstjórn geti verið skynsamleg þegar menn vita ekki hvort hagvöxturinn verður 2% eða 4%, ég tala ekki um núna þegar kemur loksins í ljós að árið 2001, þegar menn töldu að hefði verið samdráttur og við vorum skammaður fyrir það í kosningunum 2003, þá kemur í ljós að það var hagvöxtur. Einhverjir skulda okkur afsökunarbeiðni, sumir í Samfylkingunni meira að segja. Vinur minn Lúðvík skuldar okkur afsökunarbeiðni fyrir það hversu illa var talað um hagvöxtinn þá.

Forseti minnir hv. þingmenn á að ávarpa með réttum hætti úr ræðustól.

Herra forseti. Hér fór fram mjög athyglisverð umræða og ég vil lýsa ánægju minni með þann hluta málflutnings hv. þm. Illuga Gunnarssonar sem laut að því hve mikilvægt er að við stórbætum grunninn fyrir áætlanagerð í vinnu fjárlaga, við að meta forsendur efnahagslífsins. Eitt alvarlegasta málið sem við stöndum frammi fyrir í dag er að bæta þar vinnubrögðin. Eins og hv. þingmaður kom að er fyrst nú á þessum mánuðum sem menn fá upplýsingar um hagvöxtinn árið 2001. Ég man að eitt ár endaði hagvöxturinn í 7% en hafði lengi verið bara metinn í um 3%. Það er ekki hægt að reka trúverðugt efnahagslíf með svo lélegar upplýsingar. Ég tek alveg undir það með hv. þingmanni. Þó að hæstv. fjármálaráðherra lemji stöðugt hausnum við steininn og viðurkenni ekki vandann þá eru þau gögn og líkön sem notuð eru kannski átta eða tíu ára gömul og hefur margt breyst síðan. Eitt brýnasta málið er að stofna sjálfstæða efnahagsstofu sem hafi metnað og fagþekkingu til að vinna upp nýjar forsendur, ný módel sem hægt væri að byggja á við áætlanir, fjárlagagerð og mat á efnahagsforsendum. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það. Það er mjög athyglisvert að velta fyrir sér hvernig menn vilja draga úr þenslu. Eitt af ráðum sem Seðlabankinn getur beitt fyrir utan stýrivextina er að hækka bindiskyldu bankanna. Menn hafa viðurkennt að það var glapræði fyrir fjórum árum er bindiskyldan var lækkuð um nærri 2% og er nú 1,5 eða eða 2%.  Ætli íslenska ríkið mundi horfa upp á KB-banka verða gjaldþrota? Nei. Ætli íslenska ríkið mundi horfa upp á Landsbankann verða gjaldþrota? Nei. Þegar menn eru að tala um þetta mikla frelsi og þetta mikla sjálfstæði þá er það ekki svo að menn hafi rétt til að valsa með eigur samfélagsins, eigur þjóðfélagsins, eins og þeim sýnist. Þeir eru með beina eða óbeina ríkisábyrgð. Þetta er rétt að hafa í huga. Annað hefur verið rætt varðandi stjórn peningamála, þ.e. að það þurfi að berja niður Íbúðalánasjóð. Drottinn minn dýri. Íbúðalánasjóður stendur undir því hlutverki að lána, fjármagna á lægstu vöxtum mögulegum og tryggja hinum almenna borgara möguleika á að koma sér upp eigin húsnæði. Það er reyndar sett þak á þátttöku Íbúðalánasjóðs. Hann tekur ekki þátt í fjármögnun við kaup á stærstu og dýrustu eignunum. En hver var fyrsta mótvægisaðgerð ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum gagnvart landsbyggðinni? Lækkun á lánshlutfall Íbúðalánasjóðs úr 90% í 80%. Á hverjum bitnaði það? Þetta bitnaði fyrst og fremst á húsnæðiskaupendum á landsbyggðinni þar sem íbúðir eru með hátt brunabótamat og lágt söluverðgildi. Lánsmöguleikar hjá Íbúðalánasjóði hafa lækkað og það bitnaði á tekjulágu fólki sem var að kaupa sér íbúðir á 20 millj. kr. og þar undir. Hámarkslán Íbúðalánasjóðs er 18 millj. kr. á íbúð og má ekki fara upp fyrir ákveðið hlutfall af brunabótamati. Þetta var fyrsta aðgerð þessarar ríkisstjórnar gagnvart landsbyggðinni, að skerða lánamöguleika hjá Íbúðalánasjóði. Auk þess þrýsti það heimilunum, íbúðarkaupendum til þess að taka sér viðbótarlán á hæstu vöxtum. Var það aðgerð sem þurfti inn í þetta samfélag? Nei. Það voru mjög dapurleg spor sem hæstv. félagsmálaráðherra lét hafa sig í og reyndi að verja þótt enginn botnaði í rökunum hjá henni, hæstv. ráðherra, að þetta væri ofboðsleg efnahagsaðgerð, að lækka lánshlutfall Íbúðalánasjóðs um 10% sem bitnar aðeins á ákveðnum hóp einstaklinga og fjölskyldna á landsbyggðinni þar sem íbúðaverðið er lægst. Lágt var risið á þeim aðgerðum. Það er hins vegar athyglisvert að lesa ræðu sem Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri flutti 3. október í Háskólanum á Akureyri, um peningastefnuna og áhrif hennar, þar sem hann hrekur ruglið sem sumir stjórnmálaleiðtogar hér láta hafa sig í að ræða um, að fara eigi að taka upp evru á næstu dögum og það muni bjarga stöðugleika efnahagslífsins. Hann segir í upphafi, með leyfi forseta: „Ójafnvægi hefur einkennt íslenskan þjóðarbúskap undanfarin missiri og gerir enn. Yfirstandandi þensluskeið á rætur í stórframkvæmdum sem hófust fyrir nokkrum árum og breytingum á fasteignaveðlánamarkaði …“ - og lækkun skatta, eða skattbreytingum. Hann veit hvers vegna þetta ójafnvægi er þó að fjármálaráðherra viti það ekki og hafi ekki viðurkennt það. Hann rekur ítarlega í ræðu sinni að kannski hafi það verið styrkur okkar að hafa krónuna til að bregðast við í ölduróti vanstjórnar efnahagsmála í landinu. Kannski var það bjargráð. Hann kallar eftir stuðningi við að halda jafnvægi í efnahagsmálum. Ég er ekki stuðningsmaður þess að hér eigi að vera ástand sem réttlæti að Seðlabankinn sé með hæstu vexti í heimi, alls ekki. Ég tel það afar misráðið. En við megum ekki heldur fá óðaverðbólgu. Við skulum minnast þess að það varð þó fullt samkomulag á sínum tíma um lögin um Seðlabankann. Ég tel, þótt ég sé ekki sammála stefnu Seðlabankans og því hve fáránlegt það er þegar seðlabankastjóri talar um að Íbúðalánasjóður, með þátttöku sinni í íbúðakaupum, sé vandinn á markaðinum, að það sýni veruleikafirringuna á þeim bæ. Ég er heldur ekki sammála því að forsvarsmenn í íslensku atvinnulífi eigi að tala niður þá litlu viðleitni sem Seðlabankinn sýnir í efnahagsmálum í stað þess að breyta efnahagsstjórnuninni. Það á að krefjast breyttrar efnahagsstjórnunar. Það á að krefjast þess að strikað verði yfir stóriðjuframkvæmdirnar. Fram undan er val, val á milli þess að við styrkjum innviði samfélagsins, getum hækkað laun hjá umönnunarstéttunum og förum ekki í stóriðju og ekki í hernaðarumsvif. Þeir sem vilja fara í stóriðjuna eru slá á möguleikana til að styrkja innviði þessa samfélags.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir ræðu hans og framlag til umræðunnar. Hann hefur verið talsmaður Vinstri grænna, sem er stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn hér á þingi, og því ekki óeðlilegt að þar ómi helstu sjónarmið stjórnarandstöðunnar. Ég hlýddi í gær á ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Hann gagnrýndi mjög hart þá miklu þenslu og óstjórn sem ríkti í efnahagsmálum hér á landi og taldi mikilvægt að ríkisstjórnin, sem nú situr, notaði tækifærið og drægi saman seglin eða skæri niður eins og hann orðaði það. Mér finnst allt annar tónn í ræðu talsmanns Vinstri grænna hér í fjárlagaumræðunni og þætti vænt um að hv. þingmaður upplýsti okkur um hvor stefnan er stefna Vinstri grænna. Ég veit að það er erfitt að gera það í stuttu andsvari en það yrði alla vega til þess að skýra umræðuna að þetta kæmi fram. Í annan stað hefur mér fundist eins og Seðlabankinn sé orðinn leiðtogi þessa stjórnmálaflokks hér í umræðunni um efnahagsmál og ég geri ekkert lítið úr því. En Seðlabankinn hefur, eins og hv. þingmaður nefndi sérstaklega, gagnrýnt lágt vaxtastig hjá Íbúðalánasjóði og þess vegna hafa stýrivaxtahækkanir bankans meðal annars ekki virkað. Hv. þingmaður gagnrýndi það reyndar en hann talaði einnig um breytta efnahagsstjórn. Mér þætti vænt um að hv. þingmaður upplýsti betur hvað í þeim orðum felst. Það yrði líka til þess að styrkja umræðuna. Ég hlustaði grannt á ræðu hv. þingmanns en náði því ekki alveg 

Herra forseti. Mér þykir mjög vænt um að heyra að þingmenn Samfylkingarinnar ætla að fara að reyna að hlusta, ég verð að viðurkenna það. Ég fagna því og mun nýta mér það í framtíðinni, að minnsta kosti ef framhald verður á. Hins vegar hefur hv. þm. Lúðvík Bergvinsson ekki hlýtt vel á ræðu Steingríms J. Sigfússonar í gær ef hann hefur misskilið hana með þessum hætti. Hann var einmitt að vara við þeim miklu framkvæmdum sem væru í gangi, bæði á vegum einkaaðila og líka á vegum hins opinbera. Hvað vorum við þá fyrst og fremst að tala um? Við vorum ekki að tala um vegaframkvæmdirnar sem hafði verið slegið á frest, nei. Landsvirkjun er í opinberri eigu. Orkuveita Reykjavíkur er í opinberri eigu. Leyfin sem veitt eru fyrir stóriðjuframkvæmdum, hvort sem það eru stóriðjuframkvæmdirnar sem verið hafa í gangi á undanförnum árum fyrir austan eða á Grundartanga eða áform og undirbúningur undir frekari stóriðju, eru drifin áfram af ríkinu og ríkisfyrirtækjum sem ríkisstjórnin, ef hún vill, getur haft hemil á. Þar bregst hún. Þar köllum við eftir svörum. Við köllum eftir svörum um það hvort ríkisstjórnin ætlar að heimila eitt nýtt álver eða fleiri á næstunni. Hæstv. fjármálaráðherra viðurkennir að fjárlagafrumvarpið sé í uppnámi ef einu slíku álveri yrði hleypt af stokkunum. En það fást ekki svör um það. Meðan þannig er staðið að málum er þess ekki að vænta að við vitum hvað framtíðin ber í skauti sér 

Virðulegi forseti. Ég var í andsvari mínu með tvær meginspurningar á lofti. Þær gengu annars vegar út á það af hverju stefnan í gær væri ekki stefnan í dag, og það kom kannski ekki nægilega skýrt fram nema hv. þingmaður reyndi að draga það inn í umræðuna að miklar framkvæmdir væru hjá einkaaðilum og hinu opinbera. Nú erum við að ræða fjárlögin og hið opinbera á kannski ekki gott með að grípa inn í einkaframkvæmdir, einkum þær sem hér voru raktar í gær. En til þess að þrengja spurninguna og gera hlutina aðeins einfaldari vil ég spyrja hv. þingmann: Hvaða framkvæmdir ríkisvaldsins ætti að hætta við? Hvaða framkvæmdir eru það sem ekki ætti að ráðast í? Mér þætti vænt um að heyra af þeim framkvæmdum. Hv. þingmaður, sem situr í fjárlaganefnd, veit mætavel að ekki er gert ráð fyrir stóriðjuframkvæmdum í fjárlagafrumvarpinu. Það veit hv. þingmaður vel. Það er því ekki nægilega góð röksemdafærsla að flýja þangað. Ég einfalda þetta því og spyr: Hvaða opinberu framkvæmdir er hv. þingmaður að leggja til að hætt verði við til þess að slá á þensluna? Það er fyrri spurningin. Seinni spurninguna vil ég ítreka frá því áðan. Hv. þingmaður talar um að breytt efnahagsstjórn sé algjörlega nauðsynleg og væntanlega byggist það á því að hér sé allt í kaldakoli, að hér sé allt í steik og fara þurfi aðrar leiðir en menn hafa gert á undanförnum árum. Mér þætti vænt um að heyra hvaða innlegg eða hvaða leið hv. þingmaður er að kalla eftir. Það hljómar frasakennt ef menn slá um sig með orðum sem ekkert innihald er í. Sem talsmaður stjórnarandstöðunnar í fjárlagaumræðunni finnst mér ekkert ósanngjarnt að kalla eftir því hvaða breyttu efnahagsstjórn verið er að kalla eftir svo að við getum 

Herra forseti. Við, ég og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, höfum nú um nokkurra ára skeið verið á þingi. Ég minnist þess ekki að í fjárlagafrumvarpi sem lagt hefur verið fram á þessum tíma - nema kannski einu sinni - hafi verið getið um að ráðast ætti í stóriðjuframkvæmdir. Það hefur einungis verið sagt að þessi mál væru í óvissu og ákvörðun kæmi síðar. Samt hefur á þessu tímabili verið ráðist í einar mestu stóriðjuframkvæmdir sögunnar. Hann spyr: Hvaða framkvæmdir? Ég segi: Stoppa Landsvirkjun í Þjórsá. Stöðva áform um virkjanir í Þjórsá, það eru skilaboð. Ég segi stoppa.  Landsvirkjun er 100% í eigu ríkisins. Við vorum að tala um hverjir hefðu áhrif á þenslu og framkvæmdir. Það er meðal annars Landsvirkjun og ríkisstjórnin ræður algjörlega yfir Landsvirkjun. Hún getur alveg stýrt þeim framkvæmdum sem Landsvirkjun ræðst í. Þar mætti stoppa núna strax og þá eru það skilaboð um að ekki verði ráðist í stækkun álvers í Helguvík, ekki í stækkun álvers í Straumsvík o.s.frv. Það er verið að sigla hraðbyri inn í einkavæðingu, ég er reyndar alveg hissa á að Samfylkingin skuli vera með í því. Einkavæðing heilbrigðiskerfisins er hið stóra mál næstu vikna og missira enda er forsætisráðherra alveg yfir sig heppinn og ánægður að vera kominn með Samfylkinguna sér við hlið 

Herra forseti. Þetta var um mjög margt merkileg ræða hjá félaga mínum, hv. þm. Jóni Bjarnasyni, talsmanni Vinstri grænna í fjármálum. Ég verð nú eiginlega að útnefna hv. þingmann sem skuggaráðherra fjármála landsins og mun líta til þess þegar við förum að vinna í fjárlaganefndinni. Honum þykir vænt um að þingmenn Samfylkingarinnar séu farnir að hlusta. Ég hélt að engum hefði dulist að Samfylkingin hlustar, hún hefur verið nefnd hér samræðustjórnmálaflokkur landsins og samræður byggja yfirleitt á góðri hlustun. Félagi hv. þm. Jóns Bjarnasonar, hv. þm. Ögmundur Jónasson, hafði orð á því áðan að ég hefði ekki setið undir ræðu hans í salnum. Ég bendi hins vegar á að hægt er að hlusta víða á þessu svæði og minnist þess ekki að ýmsir þingmenn Vinstri grænna hafi setið undir fádæma góðri ræðu minni morgun.  Það er tvennt sem ég vildi koma að út af þessari ræðu. Í fyrsta lagi að hv. þm. Jón Bjarnason minntist á bindiskyldu bankanna og að fjármagn í umferð ætti að vera minna en það er. Í öðru lagi minnist hann á að lánshlutfall Íbúðalánasjóðs hafi lækkað úr 90 í 80% eða í raun og veru að dregið er úr fjármagni í umferð eins og hann sjálfur minntist á. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Er það stefna Vinstri grænna að takmarka flæði á fjármagni? Og svo varðandi þær sögur sem hann sagði af Englandsbanka: Er það stefna Vinstri grænna að það sé eðlilegt að veita bönkum landsins og öðrum einkafyrirtækjum ríkisábyrgð eins og hann vék að í ræðu sinni?

Herra forseti. Hvað varðar Íbúðalánasjóð þá er það furðulegur misskilningur sem kemur fram hjá hv. þingmanni að lækki lánshlutfallið létti það greiðslubyrði á íbúðakaupendum. Það er einmitt þveröfugt. Að mati okkar vinstri grænna er það ein af frumþörfum landsmanna að eiga íbúðarhúsnæði og við höfum talið það styrk okkar samfélags að sem flestir ættu sitt eigið húsnæði þó að við teljum líka að það eigi að vera til húsnæði á leigumarkaði á hóflegum kjörum, á hóflegum kjörum sem Íbúðalánasjóður styrkti líka því að ekki veita bankarnir slík kjör. Hv. þingmaður ætti að þekkja það vel til að innkoma bankanna á húsnæðismarkaðinn þýddi stórhækkun á vöxtum og stórhækkun á verði húsnæðis. Og það að lækka lánshlutfall Íbúðalánasjóðs leiddi til þess að þeir sem voru að kaupa sér íbúðarhúsnæði þurftu að taka viðbótina, þessi 10%, og þá sennilega á yfirdráttarlánum með yfir 20% vöxtum. Varð það til að létta greiðslubyrðina eða minnka þensluna í samfélaginu? Nei, herra forseti. Ég sé að hv. þingmaður skilur núna að hann var á villigötum hvað þetta varðaði. Varðandi hitt, hvort bankarnir séu með óbeinni ríkisábyrgð, hvað mundi hv. þingmaður leggja til ef það lægi fyrir að KB-banki væri að fara á hausinn, sem ég vona að gerist alls ekki og ég veit að styrkur hans stendur styrkum fótum, og þeir sem ættu fjármagn í bankanum ættu á hættu að missa fé sitt eins og var í þessum breska banka? Ég hygg að það mundu renna tvær grímur á marga í þeim efnum. Ég vona reyndar svo sannarlega að bankarnir hér á landi séu svo sterkir að þetta komi ekki fyrir en þetta kom fyrir bankann í Bretlandi og var hann þó talinn sterkur fyrir og ríkið vildi ekki láta það falla á almenning í Bretlandi.

Herra forseti. Ég verð að ítreka spurningu mína. Ég ræddi ekkert um greiðslubyrði í spurningu minni og vék ekki einu orði að því. Ég lagði einfaldlega út af ræðu hv. þingmanns sem var þannig að hann hefði verið á móti þessari breytingu á bindiskyldu bankanna og að fjármagn hefði orðið meira en ella í umferð, á sama tíma veltum við því upp að þegar Íbúðalánasjóður breytir lánshlutfalli sínu er auðvitað verið að draga úr fjármagni í umferð. Þess vegna spurði ég einfaldlega hvort það sé stefna skuggaráðherra fjármála landsins, hv. þm. Jóns Bjarnasonar, að takmarka flæði á fjármagni inn á markaði. Í annan stað óskaði ég eftir að þeirri spurningu yrði svarað af hálfu Vinstri grænna: Eru menn tilbúnir í að fara í ríkisábyrgðir á einkafyrirtækjum eins og hv. þingmaður vék að? Ég lagði fram þessa spurningu, hv. þingmaður, og ætlast til að henni sé svarað líkt og hv. þingmaður spurði mig að ákveðnum atriðum í morgun og við sem sitjum í fjárlaganefnd með honum gátum gefið skýr svör við.

Herra forseti. Þessi umræða um bindiskyldu bankanna kom í framhaldi af ræðu sem hv. þm. Illugi Gunnarsson flutti hér og velti fyrir sér hvernig hægt væri að draga fé úr umferð. Þá benti ég á að þetta er heimild sem Seðlabankinn hefur og þegar bindiskyldan var lækkuð á sínum tíma held ég að margir hafi talið það vera ranga ákvörðun. Það var m.a. nefnt sem ein ástæðan fyrir því að þenslan fór í gang. Hvort það sé aðgerð sem á að beita núna þá má vel vera að það sé eðlilegt að leggja meira fé í Seðlabankann til að standa af sér hugsanlegar sveiflur. Þetta var gert á síðasta ári og talið nauðsynlegt þá að styrkja eigið fé Seðlabankans og ég tel að það geti líka verið brýnt að gera það í dag. Hvað varðar þá spurningu tel ég mjög mikilvægt að staða Seðlabankans sé sem allra sterkust gagnvart því að standa af sér sveiflur og Seðlabankinn hefur ekki mörg tæki til þess. Varðandi þetta með bankana. Já, þetta er mjög athyglisvert og ég get alveg sagt að á sínum tíma þegar bankarnir voru einkavæddir og gefnir nokkrum auðmönnum sem löbbuðu með þá út undir hendinni fyrir spottprís, þá var ég andvígur því að báðir bankarnir væru seldir með þeim hætti og taldi að ríkið ætti að eiga einn sterkan þjóðbanka sem það gæti síðan haft hér. Sú skoðun mín er alveg óbreytt. Hins vegar viðurkenni ég að það mundu renna á mig tvær grímur alveg eins og það runnu tvær grímur á forsætisráðherra Bretlands, og er þó ekki við neitt smámenni að jafna og ég ætla ekki endilega að fara að gera það, þegar hann ákvað að hlaupa undir bagga með breska bankanum sem var að fara á hausinn þó að hann væri á þessum ofboðslega frjálsa markaði sem allir mæra, til að koma í veg fyrir að almenningur og fyrirtæki töpuðu eignum sínum og færu á hausinn. 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér við 1. umr. frumvarp til fjárlaga árið 2008 og umræðan hefur fyrir margra hluta sakir verið athyglisverð. Samkvæmt því frumvarpi sem við ræðum hér er ljóst að ríkisstjórnin hefur gefist upp á því að nýta fjárlögin sem hagstjórnartæki. Frumvarp ársins 2007 og það frumvarp sem við ræðum hér eru eins og svart og hvítt því að frumvarpið sem þáverandi ríkisstjórn lagði fram fyrir fjárlagaárið 2007 var 17,2% lægra en það frumvarp sem við við ræðum nú á tímum óstöðugleika og undirliggjandi verðbólgu í samfélaginu. Hvaða skilaboð er þessi nýja ríkisstjórn að senda út á markaðinn nú þegar Seðlabankinn stendur í því að ná tökum á stöðugleikanum og lækka verðbólguna? Jú, ríkisstjórnin birtir hér þenslufjárlög á mjög viðsjárverðum tímum sem er mjög alvarlegur hlutur. Þó að þessi ríkisstjórn hafi nýhafið störf hefur hún, eins og ég sagði áðan, strax gefist upp á því viðfangsefni að ná tökum á stöðugleikanum og verðbólgunni sem nú einkennir íslenskt samfélag. Hæstv. forseti. Í því merka riti Stefna og horfur sem fylgir frumvarpi til fjárlaga segir á bls. 18 að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sé sett markmið um að ríkisútgjöld aukist ekki í hlutfalli við þjóðarframleiðslu frá því sem nú er. Síðasta ríkisstjórn tók upp þá góðu venju að birta langtímaáætlun í ríkisfjármálum og þessi ríkisstjórn hefur jafnframt gert það. Samkvæmt þessari langtímaáætlun og því frumvarpi sem við ræðum hér mun ríkisstjórnin ekki ná markmiðum sínum. Ríkisstjórnin mun ekki ná þessum markmiðum sem hún er nýbúin að setja sér. Samneyslan árið 2007 er áætluð 2% á meðan þjóðartekjur eða landsframleiðsla eru að aukast um 1,2%. Næstu fjögur ár verður þetta þannig að samneyslan samkvæmt þessum áætlunum eykst hlutfallslega miklu meira en landsframleiðslan. Hvar eru nú ræður samfylkingarmannanna sem töluðu um það á síðasta kjörtímabili að það þyrfti aga í ríkisfjármálum, að það þyrfti að hemja þessi útgjöld? Hvar eru þeir hv. þingmenn? Frumvörp áranna 2007 og 2008 eru að hækka um 17,2%. Ég held að við þurfum að fara aftur fyrir þjóðarsáttarsamningana til að finna viðlíka breytingar sem hafa átt sér stað á milli ára. Það er mjög alvarlegt ef ríkisstjórnin er að feta í þá átt að óstöðugleiki verði raunin sem hann er í dag og ef enn á að auka á óstöðugleikann. Þegar maður skoðar einstök ráðuneyti, hæstv. forseti, kemur í ljós m.a. að utanríkisráðuneytið með öllum sendiráðunum og öllu hækkar um 21,2% á milli frumvarpa. Hvar eru nú samfylkingarmennirnir, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, og ég ætla að benda á að formaður Samfylkingarinnar er komin í utanríkisráðuneytið, hvar er hv. þingmaður nú? Framlög til utanríkisráðuneytisins hækka um 21,2% á milli ára. Á meðan aðrir þingmenn benda réttilega á það að öryrkjar og eldri borgarar fá trúlega kjaraskerðingu á næsta ári, hvar eru þá hinar digru yfirlýsingar samfylkingarmanna og gamla góða Sjálfstæðisflokksins fyrir síðustu kosningar?  Nú er ljóst að heildarútgjöld ríkissjóðs sem hlutfall af vergri landsframleiðslu aukast næstu missirin eins og ég sagði áðan og gerir fjármálaráðuneytið ráð fyrir að þetta hlutfall verði 34% árin 2008 og 2009. Svo hátt hefur hlutfallið ekki verið síðan 1993. Þetta eru afrek fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins og þvílíkar hugsjónir hjá ungum sjálfstæðismönnum hér á þinginu sem hafa talað fyrir því að minnka ríkisbáknið. Það er mark á þessum mönnum takandi.  Hæstv. forseti. Mig langar að spyrja að því hvort hæstv. heilbrigðisráðherra sé á svæðinu.

Hæstv. heilbrigðisráðherra mun vera í húsinu og forseti mun gera ráðstafanir til að kalla hann til ef það er ósk hv. þingmanns.

Takk fyrir það. Hæstv. forseti. Ástæða þess að ég óska eftir nærveru hæstv. heilbrigðisráðherra eru heimildir í 6. gr. frumvarpsins og raunar hefur umrædd heimild verið í fjárlagafrumvarpinu mörg síðustu ár. Það var reyndar þáverandi heilbrigðisráðherra Framsóknarflokksins sem kom þessari heimild þar inn, enda er það svo að þeim ágætu ráðherrum hefur verið mjög vel treystandi fyrir því að þróa heilbrigðiskerfið og hafa staðið fyrir því að við eigum eitt besta heilbrigðiskerfi í heiminum í dag. Nú kveður við nýjan tón. Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að gleypa heilbrigðisráðuneytið og fjármálaráðuneytið. Í heimild 7.5 stendur, með leyfi forseta: „Að heimila sjúkrahúsum að taka þátt í eða eiga samstarf við fyrirtæki sem vinna að vísindarannsóknum og þróun nýjunga á sviði heilbrigðismála og læknisfræði. Samningar, sem fela í sér fjárskuldbindingar, skulu lagðir fyrir ráðherra heilbrigðismála og fjármála til staðfestingar.“ Við höfum túlkun hæstv. fjármálaráðherra á heimild 7.8 þar sem stendur, með leyfi forseta: „Að selja Grímseyjarferjuna m/s Sæfara og ráðstafa andvirðinu til kaupa eða leigu á annarri hentugri ferju.“ Hæstv. ráðherra gengur svo langt í túlkun sinni á þessari annars auðlesnu heimildargrein að hann telur að um ótakmarkaða heimild sé að ræða fyrir framkvæmdarvaldið sem þingið hafi veitt. Þess vegna tel ég eðlilegt að við, hv. þingmenn, þurfum að átta okkur á því, í ljósi skilnings ráðherrans á heimildargreinum almennt, hvaða vald þingið er að framselja með þessum hætti. Um milljarðamál getur verið að ræða, einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Í raun og veru á ég von á því, náum við ekki breytingum á heimildargreinum fjárlagafrumvarpsins, að þetta verði eitt aðalumræðuefnið við 2. umr. fjárlaganna, a.m.k. vil ég beita mér fyrir því. Því miður er hæstv. heilbrigðisráðherra ekki á svæðinu þannig að ég verð að biðja hæstv. forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá. Það er mjög mikilvægt við þessa umræðu, og fyrir fjárlaganefndina sem á mikið verk fyrir höndum, að fá það á hreint hjá hæstv. heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra hvort eitthvað standi til að eiga við heilbrigðiskerfið á næstunni með því að nýta þessar heimildargreinar þegar þingið verður búið að afgreiða fjárlög fyrir árið 2008.

Herra forseti. Það var mjög athyglisvert að heyra ræðu fyrrv. formanns fjárlaganefndar um þetta fjárlagafrumvarp. Hann er kominn í hlutverk stjórnarandstöðunnar. Þegar maður veltir því fyrir sér um hvaða fjárveitingar er að ræða sem hann vísar til að séu þensluhvetjandi, ef við tökum frá það sem er talið að séu reiknuð útgjöld og tilfallandi ófyrirséð útgjöld eins og mótvægisaðgerðir, aftur til skattkrafna, brotthvarfs varnarliðsins sem hv. þingmaður þekkir vel og vaxtamunar á lánum til leiguíbúða, þá eru 25 milljarðar kr. sem eru stefnumarkandi útgjöld. Af þessum 25 milljörðum eru 17 milljarðar í samgönguframkvæmdir, 2,4 milljarðar í háskólarannsóknir, 2,3 milljarðar í hjúkrunarheimili og endurhæfingu, tæpir 2 milljarðar í minni tekjutengingar almannatrygginga og 1 milljarður í málefni fatlaðra. Eru þetta atriði sem hv. þingmaður telur að valdi þenslunni? Eru þetta hlutirnir sem hann er á móti í frumvarpinu og hefur mestar áhyggjur af núna eftir að hann er kominn úr stjórnarsamstarfinu? Samgönguáætlunin er að mestu leyti á bak við útgjöldin, mál sem við samþykktum sameiginlega í vor, málefni fatlaðra sem ráðherrar Framsóknarflokksins höfðu mikinn áhuga á á þeim tíma sem þeir voru í félagsmálaráðuneytinu. Ég tala nú ekki um hjúkrunarheimilin og almannatryggingarnar sem ráðherrar Framsóknarflokksins höfðu mikinn áhuga á meðan þeir voru í heilbrigðisráðuneytinu. Er áhugi Framsóknarflokksins ekki lengur á þessum málum? Eiga þau ekki að vera þarna? 
             Reyndar, herra forseti, tókst okkur við gerð þessara fjárlaga að skila meiri afgangi en okkur tókst sameiginlega nokkru sinni á þeim 12 árum sem við vorum í samstarfi með Framsóknarflokknum.

Hæstv. forseti. Vissulega er það ný staða að vera kominn í stjórnarandstöðu og þurfa að veita stjórnarmeirihlutanum málefnalegt aðhald. En ég vil minna á að sem formaður fjárlaganefndar varði ég margar óvinsælar aðgerðir sem ríkisstjórnin fór í á sínum tíma til að koma böndum á efnahagslífið og til þess að minnka verðbólguna. Hvaða aðgerðir eru nú í gangi? Eini raunhæfi samanburðurinn á fjárlagafrumvarpinu sem við erum að ræða núna er við fjárlagafrumvarpið sem sett var fram í þinginu fyrir ári. Það er alveg sama hvað hæstv. ráðherra þylur upp, breytingin á milli ára er 17,2%. Ber það vott um að það sé stöðugleiki í samfélaginu? Ber það einhvern vott um það að þessi ríkisstjórn ætli að beita sér fyrir því að ná niður verðbólgunni og óstöðugleikanum? Ég segi nei. Það vill svo til að flestir aðilar á markaði eru sammála því að beita eigi fjárlögum fyrir árið 2008 sem stjórntæki í efnahagsmálum. Það stjórntæki ætlar ríkisstjórnin ekki að nýta sér. Hún hefur einfaldlega gefist upp á verkefninu. Síðan er staðreyndin, hæstv. forseti, og það var ágætt að heyra álit hæstv. ráðherra á því, að gríðarleg aukning hefur orðið á samneyslunni. Er hún í stefnu og anda Sjálfstæðisflokksins? Samkvæmt frumvarpinu hefur samneyslan ekki verið meiri hlutfallslega síðan árið 1993. Ég hugsa að þegar ungir sjálfstæðismenn fara að veita þingmönnum Sjálfstæðisflokksins einkunnir, eins og þeir eru vanir að gera, muni þingmenn þeirra ekki skora hátt á því prófinu, enginn af þeim. Allir bera ábyrgð á þessu frumvarpi sem við erum að ræða hér, ekki síst hæstv. fjármálaráðherra.

Herra forseti. Rekstrargjöldin í þessu frumvarpi hækka minna að raungildi en þau gerðu á milli áranna 2006–2007. Stærsti hlutinn, nánast helmingurinn af þeirri aukningu  Það eru tilfærslurnar sem hækka umtalsvert. Stærsti hlutinn af því eru almannatryggingarnar, samningur við eldri borgara og öryrkja, sem ég og þáverandi heilbrigðisráðherra Siv Friðleifsdóttir gerðum við eldri borgara og samþykktur var í lok síðasta árs. Samgöngurnar hafa aukið við framkvæmdirnar og það er m.a. vegna þess að lotunni í stóriðju er að ljúka. Það er í samræmi við langtímaáætlunina sem var í gildi fyrir ári síðan. Síðan hefur hv. þingmaður eitthvað gleymt því hvernig 6. gr. heimildirnar virka. Þó að það sé heimild í 6. gr. þá eru takmarkanir fyrir því hvaða skuldbindingar og kostnaður má vera þar á bak við. Það byggir á öðrum greinum fjárlagafrumvarpsins í ýmsum köflum sem við eiga, í heimildargreininni sjálfri eða þá, í því tilfelli sem hann vísar til sem hefur væntanlega skírskotun til fjárreiðulaganna, að heimilt er að gera skuldbindingar vegna fjárlagaliða sem áætlað er fyrir inn í tímann, til framtíðar. Það þurfa viðkomandi ráðherrar að gera, fagráðherrann og fjármálaráðherrann. Þannig er 6. gr. sem fyrrv. heilbrigðisráðherra Framsóknarflokksins fékk inn í frumvarpið við 2. umr. árið 2000.

Hæstv. forseti. Ég held að við ættum að geyma umræður um heimildargreinar og hvernig framkvæmdarvaldið hefur farið með þær heimildargreinar sem Alþingi hefur samþykkt. Við getum geymt okkur það til þeirrar umræðu sem bíður okkar vegna þeirra mála. Það er einfaldlega ekki tími né rúm til að ræða það hér. Staðreyndin er einfaldlega sú, sama hvað hæstv. fjármálaráðherra gumar sig af því frumvarpi sem við erum að ræða hér, að frumvarpið er á skjön við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem er ekki gömul. Þar segir að stefnt skuli að því að „ríkisútgjöld aukist ekki í hlutfalli við þjóðarframleiðslu“. Svo lesum við þetta frumvarp sem við erum að fjalla um og það stenst ekki. Síðan rýnum við í langtímaáætlunina til fjögurra ára. Ekki stendur steinn yfir steini þar. Þessi grundvallarstefna sem ríkisstjórnin setti sér í efnahagsmálum er ekki stafsins virði, því miður. Hæstv. fjármálaráðherra opinberar það sjálfur, með þeim gögnum sem hér hafa verið lögð fyrir okkur, að ríkisstjórnin ætlar sér ekki að standa við þetta stefnumið. Það er ósköp eðlilegt að stjórnarandstæðingar á þingi, því ekki heyrist mikil gagnrýni úr stjórnarliðinu, hafi áhyggjur af því hver staða efnahagsmála er almennt. Hæstv. ráðherra virðist ekki hafa miklar áhyggjur af því. Við í stjórnarandstöðunni þurfum að veita þessari ríkisstjórn mikið aðhald. Ekki fer hún vel af stað í þessu máli frekar en mörgum öðrum. En ég kem þeirri ósk hér með á framfæri, hæstv. forseti, að hæstv. heilbrigðisráðherra verði viðstaddur þegar ég flyt aðra ræðu mína um þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hressilega ræðu. Það blés aðeins um sali þegar hann flutti sína tölu þótt ég hafi reyndar verið þeirrar skoðunar, eftir að hafa hlýtt á umræðuna í dag, að mikilvægt sé að þingið styrki stjórnarandstöðuna með öllum tiltækum ráðum til að fram fari málefnaleg og öflug umræða. En það var kannski ekki erindi mitt hingað heldur hitt að hv. þingmaður talaði mikið um þenslufjárlög og fann þeim allt til foráttu. Hæstv. fjármálaráðherra upplýsti um grunnstefið í auknum útgjöldum. Ég ætla ekki að fara yfir það en mig langar að minna á að hv. þingmaður var formaður fjárlaganefndar allt þar til í vor. Það kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra að stór hluti fjárlagafrumvarpsins var unninn einmitt á þeim tíma þegar hv. þingmaður var formaður fjárlaganefndar. Hann er því kannski ekki laus við einhverja ábyrgð þó að að sjálfsögðu sé þetta lagt fram á ábyrgð þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Ég vil einnig minna á það að þegar hv. þingmaður var í fjárlaganefnd jukust útgjöld svo mikið að Standard & Poor's lækkaði lánshæfismat ríkissjóðs eftir að hv. þingmaður hafði stjórnað umferðinni á hinu háa Alþingi. Nú kemur hv. þingmaður, ber sér á brjóst og telur að efnahagsþekking ríkisstjórnarinnar og þá væntanlega stjórnarliðsins alls sé slík að nauðsynlegt sé að veita henni mikið málefnalegt aðhald. Ég geri ekki lítið úr því en það væri gaman að heyra hvaða sjónarmið ríktu á þeim tíma þegar hv. þingmaður var formaður fjárlaganefndar og Standard og Poor's sáu sig tilneydda að lækka lánshæfismat ríkissjóðs eftir aukninguna undir forustu hv. þingmanns.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi akkúrat verið að nálgast kjarna málsins í máli sínu áðan. Það er um stöðu þingsins og þingnefndanna. Fjárlaganefnd Alþingis er ekki þannig búin að hún geti með sómasamlegum hætti afgreitt fjárlög hverju sinni. Í fyrsta lagi er takmörkuð sérfræðiþekking þar þrátt fyrir frábært starfsfólk og í öðru lagi er það gríðarlegt vinnuálag að ætla sér að afgreiða eitt fjárlagafrumvarp í október og nóvember, á 60 dögum. Það þarf að sjálfsögðu að breyta þessu verklagi og mikil umræða var um það í fjárlaganefnd. Mér finnst t.d. mjög óþægilegt að við hv. þingmenn, að við tölum ekki um þingmenn í fjárlaganefnd þingsins, skulum sjá fjárlagafrumvarpið á sama tíma og fjölmiðlar landsins. Síðan eiga menn að koma í viðtal um hádegið og segja hvað þeim finnst um fjárlagafrumvarpið. Hvaða viti borin umræða getur orðið um fjárlagafrumvarpið? Að sjálfsögðu þarf að hleypa fjárlaganefndinni miklu fyrr að þessari vinnu. Ég held að við hv. þingmaður hljótum að vera sammála um að hv. þingmenn í fjárlaganefnd þurfi að minnsta kosti að vera búnir að fara yfir frumvarpið með þar til greindum ráðuneytum þannig að þeir séu reiðubúnir í þá umræðu sem hér fer fram. Auðvitað er umræðan dálítið yfirborðskennd, það verður að viðurkennast, því að aðalvinnan hefur ekki farið fram sem er að kafa ofan í frumvarpið og kynna sér allar forsendur á bak við það. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um það, og ég skal staðfesta það, að að sjálfsögðu hefur það verið framkvæmdarvaldið sem hefur verið hvað mest leiðandi í fjárlagagerðinni hingað til.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt gefið ágæta lýsingu á því hér í lokin, og kannski dæmt sína eigin ræðu á þeim forsendum, að menn hafi ekki haft nægan tíma til að kynna sér málið. Í meðförum fjárlaganefndar, þar sem hv. þingmaður var formaður, jukust útgjöldin svo að lækka varð lánshæfismat ríkissjóðs. Síðan kemur hv. þingmaður núna, með þetta orðspor ekki nema ársgamalt eða svo, tæplega ársgamalt, ber sér á brjóst og æpir yfir þingheim að mikilvægt sé og algerlega nauðsynlegt að draga úr þenslu. Þetta er náttúrlega mjög athyglisvert. Í annan stað vil ég einmitt ítreka nauðsyn þess að styrkja stjórnarandstöðuna því að í umræðunni fyrr í dag kom fram að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði á svipuðum nótum og hv. þm. Birkir Jón Jónsson í umræðu utan dagskrár í gær. Hv. þingmaður og skuggafjármálaráðherra, Jón Bjarnason, talaði síðan fyrir frekari útgjöldum í dag. Hv. þm. Bjarni Harðarson talaði í morgun um að hér væru á ferðinni kreppufjárlög. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson kemur nú og talar um að hér séu á ferðinni þenslufjárlög. Það verður að segjast eins og er, með virðingu fyrir öllum, að það er þrautin þyngri að reyna að átta sig nákvæmlega á því hvað stjórnarandstaðan er að fara. Ég vil einfaldlega segja, og ég held að það sé afar mikilvægt, að við eigum að huga að stöðu þingsins til þess að umræðan geti orðið málefnalegri, uppbyggilegri og betri. Þannig gætum við hv. þingmenn, sem erum að reyna að átta okkur á því hvert stjórnarandstaðan er að fara í þessu tilviki og hvað hún er að segja, átt þess kost að eiga uppbyggilegar samræður um fjárlögin en ekki á þeim nótum sem hér hefur verið.

Hæstv. forseti. Þetta var ekki besta ræða sem hv. þingmaður hefur flutt. Það getur nefnilega vel farið saman að menn tali um kreppu og menn tali um þenslu. Hv. þingmaður hlýtur að geta gert sér grein fyrir því. Ef menn missa tökin á efnahagsmálunum getur það vissulega leitt til kreppu og það eru sterkar áhyggjuraddir í samfélaginu í þá átt að þenslan sé of mikil og heyrist kannski ekki síst frá fyrrverandi forsætisráðherra Davíð Oddssyni. Hæstv. forseti. Ég vil í lok þessa andsvars míns spyrja: Hver er stefna Samfylkingarinnar tengd þessum fjárlögum? Hvaða stefnubreyting hefur átt sér stað á örfáum mánuðum? Samfylkingin, með varaformann sinn í broddi fylkingar, gagnrýndi þá útþenslu utanríkisþjónustunnar, hvort ekki væri hægt að nota internetið meira, loka sendiráðum og allt þetta, hvers lags óráðsía þetta væri. Síðan verður formaður Samfylkingarinnar utanríkisráðherra og fjárveitingar til utanríkisráðuneytisins aukast um rúm 20%. Er þessi flokkur samkvæmur sjálfum sér í pólitík? Við getum fundið margar ræður úr tíð síðustu ríkisstjórnar þar sem stjórnarliðar komu upp og bentu á að margt væri athugavert við þau fjárlög sem þá voru rædd og menn viðruðu áhyggjur sínar. Höfum við heyrt einhverjar raddir um það? Nei, þetta eru æðisleg fjárlög. Þetta er alveg frábært. Við höfum aldrei skilað meiri tekjuafgangi, alveg meiri háttar. Hér er fólk sem býr í fílabeinsturni og neitar að hlusta á þá umræðu sem á sér stað úti í þjóðfélaginu. Fólk hefur áhyggjur af því að verðbólgan muni valda því miklu hugarangri og erfiðleikum. Húsnæðismálin eru til að mynda tengd verðbólgunni. Þetta eru mál sem snerta okkur öll og ekki er allt jafnæðislegt og menn hafa gefið til kynna.

Herra forseti. Hin árvissa umræða um fjárlög ríkisstjórnarinnar er ævinlega ein af líflegri umræðum Alþingis og 1. umr. kannski sérdeilis lífleg vegna þess að þá höfum við leyfi til að fara ansi vítt yfir sviðið og tæpa á þeim pólitísku málum sem eru grundvallaratriði hjá hverju og einu okkar, hjá hverjum og einum flokki sem á fulltrúa á Alþingi Íslendinga. Það er eðli málsins samkvæmt gaman. Við höfum gefið okkur út í það að vinna þessi pólitísku störf. Við tökumst á um grundvallarsjónarmið og um okkar hjartans mál þegar fjárlagafrumvarpið er lagt fram. Þess vegna er hiti í umræðunni. Þess vegna tökumst við á. Auðvitað erum við öll að reyna að vera málefnaleg og það þarf ekkert að skamma okkur fyrir það þó að við förum stundum tilfinningalega í hlutina. Ég ætla að leyfa mér að fara tilfinningalega í ákveðna þætti fjárlagafrumvarpsins. Ég ætla t.d. að leyfa mér að segja að mér finnst afar dapurlegt hvernig Samfylkingin kemur fram gagnvart sjúklingum og öldruðum. Í kaflanum frá heilbrigðisráðuneytinu er talað um aukna greiðsluþátttöku á hverri blaðsíðunni af annarri. Á einum stað stendur að lagt sé til að komugjöld hækki 1. janúar 2008 sem nemur 160 millj. kr. fyrir heilt ár, á annarri blaðsíðu segir að gert sé ráð fyrir 100 millj. kr. hækkun komugjalda til sérgreinalækna frá 1. janúar 2008 og á þriðju síðunni segir að hækka eigi greiðslur frá vistmönnum á öldrunarstofnunum um 90 millj. kr. Það skýrist ekki bara af auknum fjölda fólks á öldrunarstofnunum heldur af því að greiðsluþátttaka verði aukin. Ég verð að segja að mér finnst þetta rosalega dapurlegt og mér finnst Samfylkingin hafa náð litlu fram af þeim málum sem hún lagði áherslu á í kosningunum. Ég hefði viljað sjá meira af þeim í fjárlagafrumvarpinu. Mér finnst það líka dapurlegt að hækkun skattleysismarka skuli ekki vera hér inni. Það var annað kosningaloforð Samfylkingarinnar sem hún hélt fram í kosningabaráttunni. Hvar standa nú þeir fulltrúar Samfylkingarinnar og þessara sjónarmiða sem fengu gríðarlega fína kosningu út á þessi hjartans mál sín þegar við finnum þeirra ekki stað í fjárlagafrumvarpinu? Ég trúi ekki að kjósendur Samfylkingarinnar séu ánægðir að sjá boðskapinn sem hér er til staðar. Ég ætla líka að leyfa mér að segja að mér finnst mjög dapurlegt að sjá hvað hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin þverskallast endalaust við að horfa á hugtakið kynjuð hagstjórn. Hvar eru kynjasjónarmiðin í fjárlagafrumvarpinu? Ég spyr eina ferðina enn, sennilega í níunda sinn, eftir að hafa talað í fjárlagaumræðu í átta ár. Þetta er níunda ræðan mín um fjárlög á Alþingi Íslendinga og ekkert breytist hvað varðar kynjasjónarmiðin, ekkert. Það er alveg sama ásjónan á frumvarpinu nú og var á frumvarpinu sem ég gagnrýndi fyrir átta árum hvað þetta varðar. Ég tek undir með borgarfulltrúum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Reykjavík sem óskuðu eftir því að fjárlagafrumvarp borgarstjórnar yrði sent til umsagnar til Rannsóknastofu í kvenna- og kynjafræðum. Ég vil leyfa mér að taka þá hugmynd upp hér og leggja til að fjárlagafrumvarpið fari til umsagnar hjá Rannsóknastofu í kvenna- og kynjafræðum. Það er löngu orðið tímabært að ríkisstjórn, hvort sem það er ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eða Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, fái „gúmoren“ fyrir slíka frammistöðu svo að talað sé sjómannamál. Það er ekki forsvaranlegt á þessum tímum, þegar við erum að reyna að takast á við spurninguna um jafnrétti kynjanna af einhverri alvöru, og höfum lög í landinu sem segja að við eigum að gera það í hólf og gólf í allri stefnumörkun, að ævinlega skuli koma fram fjárlagafrumvarp sem ber þess engin merki að hugsað sé í þessum efnum. Hvar er t.d. stærsta heilbrigðisvandamál kvenna á Íslandi og þó víðar væri leitað, um alla veröld sennilega, þ.e. kynbundið ofbeldi? Hvenær ætla menn að átta sig á því að við útrýmum ekki kynbundnu ofbeldi nema setja í það fjármuni? Meðan það er ekki gert er ekki vilji hjá ríkisstjórninni til að ráðast gegn kynbundnu ofbeldi með þeim meðulum sem við höfum í samfélaginu. Mér finnst það líka dapurlegt þegar ég horfi á frumvarpið að þar skortir hin grænu sjónarmið og þau hef ég líka nefnt aftur og aftur. Ég sakna þess að sjá ekki gríðarlega aukna áherslu á almenningssamgöngur og þátttöku hins opinbera í almenningssamgöngum um allt land. Ef við ætlum í alvöru að takast á við þá umhverfisvá sem er til staðar í hlýnun lofthjúpsins, sem tengist losun koltvísýringsins, verðum við á löggjafarsamkundunni að axla ábyrgð okkar og gera það sem við getum. Við getum sett fjármuni í að veita almenningssamgöngum í samfélaginu forgang. Við getum sett fjármuni í að tryggja að auðveldara verði fyrir fólk að ferðast um landið, hvort sem það er í þéttbýli eða í dreifbýli, án þess að vera ævinlega á einkabílnum sínum. Við getum líka stýrt því hvernig bíla menn kaupa sér. Við getum tryggt að stórum, bandarískum fóðurflutningadrekum fækki og við fáum fleiri smábíla sem losa minna út í andrúmsloftið. Þessa á að sjá stað í fjárlagafrumvarpinu en gerir það ekki af því að viljann skortir. Ríkisstjórnina skortir pólitískan vilja til að takast af alvöru á við umhverfismálin. Fjárlagafrumvarpið er manifesto, stefnuyfirlýsing, um það og það er dapurlegt að horfa upp á þetta. En það dapurlegasta af öllu sem mér finnst dapurlegt við frumvarpið er hernaðaráherslan, að Íslendingar, friðelskandi þjóð í Norður-Atlantshafinu, sem hefur engan her og vill í orði kveðnu bera friðarboðskap út um veröldina, skuli setja 1,5 milljarða í hernaðarútgjöld í eigin landi. Það er þyngra en tárum taki að horfa upp á og ekki hægt að láta það gagnrýnislaust. Það er margt sem veldur mér áhyggjum þegar ég les frumvarpið og það er margt sem mér finnst afar dapurlegt í því og ég leyfi mér að vera tilfinningaleg þegar ég segi frá því hvernig lestur þess snertir mig. Við fáum stuttum ræðutíma úthlutað í þessari umræðu en gætum talað í mjög langan tíma af því að við höfum áhuga á því að takast á um þessi grundvallarmál.

Þú getur talað aftur.

Ég get talað aftur, segir hæstv. iðnaðarráðherra og ég á vafalaust eftir að nýta mér þann rétt minn. Ég var að fá í hendurnar og við öll endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2006. Þegar maður fer að lesa það sem ríkisendurskoðandi hefur að segja við okkur kemur eitt af grundvallaratriðunum í ljós, það er meðferð ríkisfjármuna og það hvernig stofnunum okkar og framkvæmdarvaldinu ferst það úr hendi að vinna eftir fjárlögunum. Niðurstaðan er dapurleg hvað varðar einn ákveðinn þátt sem ríkisendurskoðandi bendir okkur á og við verðum að taka til okkar og skoða. Þegar skýrslan er lesin sjáum við að í lok ársins 2006 stóðu 75 fjárlagaliðir, eða sjöundi hver fjárlagaliður, í halla umfram 4% fjárheimild, samtals að fjárhæð 14 milljarðar kr. Sömuleiðis segir í skýrslunni að 54% allra fjárlagaliða séu með afgang umfram 4% vikmörk. Þegar á heildina er litið hafi tveir af hverjum þremur fjárlagaliðum annaðhvort verið með ofnýttar eða vannýttar heimildir umfram 4% vikmörk um síðustu áramót. Þetta er gríðarlega alvarlegur dómur ríkisendurskoðanda um það hvernig ríkisstjórninni og stofnunum sem starfa eftir fjárlögunum tekst til. Við verðum að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því hvernig hann hyggst bregðast við þessu. Ríkisendurskoðandi brýnir okkur og telur að taka þurfi af festu á rekstri stofnananna sem fara meira en 4% fram úr fjárheimildum, ýmist með því að ákveða hærri fjárheimildir til þeirra eða þá með því að ganga eftir því að þær dragi úr útgjöldum sínum. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað verið sé að gera í fjármálaráðuneytinu til þess að ná þeim markmiðum sem ríkisendurskoðandi setur okkur og einnig við sjálf með löggjöfinni. Ríkisendurskoðun telur að ónýttar fjárheimildir sem eru umfram 4% eigi að fella niður nema þær eigi að nýta að nýju á næsta fjárlagaári en heimildir megi endurnýja á fjárlögum næstu ár eftir því sem þörf er á. Ég tel að fjármálaráðherra þurfi að svara okkur því í þessari umræðu hvernig hann lítur á ábendingar Ríkisendurskoðunar 

Herra forseti. Ég vildi bregðast aðeins við síðari hluta ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur sem laut að framkvæmd fjárlaga. Það hefur ítrekað verið nefnt í þingsölum í dag að fjárlaganefndin og fjármálaráðuneytið hafa lagt mikla áherslu á, á umliðnum mánuðum og ekki síður á næstu vikum, að fara yfir framkvæmd fjárlaga. Við höfum kallað eftir ýmsum gögnum til fjárlaganefndarinnar. Þetta er eitt af þeim þremur verkefnum sem hæstv. fjármálaráðherra kynnti hér í morgun. Í fyrsta lagi breytt verklag við fjárlagagerðina, í öðru lagi rammafjárlagagerð og í þriðja lagi yfirferð á framkvæmd fjárlaga. Það skýrir sig og hefur skýrt sig í umræðunni eins og fjölmargir hafa vikið að. Hins vegar vekur það ekki eftirtekt að hér séu ólíkar skoðanir, að dregið sé fram það sem hv. þingmönnum finnst fara miður eða það sem mönnum finnst hafa gefist vel. Ég vildi einfaldlega spyrja hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur hvort sú mikla vinna og yfirferð sem starfsmenn ríkisstofnana og ráðuneyta hafa lagt í umrætt fjárlagafrumvarp sé þannig að þingmönnum Vinstri grænna þyki ekki neitt til þeirrar vinnu koma og að í raun sé ekkert í fjárlagafrumvarpinu sem hægt er að vera stoltur af.

Hæstv. forseti. Mér þykir auðvitað ágætt að menn hafi áform um að taka til í ríkisfjármálum okkar og breyta vinnulaginu en það höfum við ætlað að gera í mörg ár. Við höfum talað um það ítrekað og að nafninu til höfum við haft þessi rammafjárlög til þriggja ára. Þau hafa bara ekki virkað. Mín kenning er sú að ekki hafi verið nægur vilji til þess hjá framkvæmdarvaldinu að fara eftir þeim stefnumiðum eða þeim neyðarljósum sem menn hafa þó sett, í orði kveðnu. En með nýjum mönnum koma kannski nýjar reglur. Ég treysti hv. formanni fjárlaganefndar alveg til að standa vaktina og ég brýni hann til þess og vona að hann komi til með að gera það og eitthvað breytist frá því sem verið hefur. Þetta hefur ekki verið í góðu ástandi og þetta er ekki í fyrsta skipti sem ríkisendurskoðandi gefur okkur ábendingar á borð við þær sem við fáum í dag eða í skýrslu hans, sem ég var að nefna. Varðandi hitt, hvort við séum vanþakklát gagnvart öllu því fólki sem hefur lagt hönd á plóg við gerð þessa mikla plaggs, vil ég segja að svo er ekki. Við erum ekki að gagnrýna það fólk sem hefur unnið vinnuna, handavinnuna, sem er mikil, flókin og er vel af hendi leyst. En fólkið sem hefur unnið þá vinnu er ekki ábyrgt fyrir pólitíkinni í plagginu, svo sannarlega ekki. Við gagnrýnum pólitíkina í plagginu. Pólitíkin í plagginu er ríkisstjórnarflokkanna, Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks.

Frú forseti. Ég hlýt að líta svo á að hv. þingmaður sé þar af leiðandi ánægður með fjölmargt í plagginu án þess að það hafi komið fram í þessari umræðu. Auðvitað eru mismunandi skoðanir á ýmsu í umræddu frumvarpi eins og hefur verið vikið að í morgun. Auðvitað er hér pólitískur ágreiningur á milli stjórnmálaflokkanna um margt. Hins vegar er gott til þess að vita að þingmenn Vinstri grænna, þess stjórnmálaflokks, geti fylkt sér á bak við fjölmörg atriði í umræddu frumvarpi. Enda eru í frumvarpinu fjölmörg atriði sem við munum svo sannarlega ná samstöðu um. Hingað til hefur verið mjög góð samstaða í nýrri fjárlaganefnd og sérstaklega gagnvart því verkefni sem lýtur að framkvæmd fjárlaga. Þar hafa þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu náð að einbeita sér. Ég sé ekki fram á annað en að stjórnarandstöðuþingmenn í nefndinni geti í raun tekið jafnríkan þátt í því verkefni og við hin sem þar sitjum.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í inngangi ræðu minnar, þegar við vorum að fjalla um stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra, þá er ég tilbúin að styðja þessa ríkisstjórn til góðra verka. Að sjálfsögðu eru margir góðir þættir í fjárlagafrumvarpinu. Við búum í góðu samfélagi og höfum alla möguleika á að gera það betra. Ábendingar þær sem ég var með í tíu mínútna ræðu minni lutu að því að gera samfélagið betra en það er. Það má því ekki skilja orð mín svo að ég sjái hvergi ljós í þessu frumvarpi. Við eigum auðvitað eftir að takast á um grundvallaratriði í frumvarpinu, eigum eftir að vinna saman, leggja hönd á plóg öll saman úr flokkum sem eiga fulltrúa á Alþingi. Vonandi kemur út úr því málamiðlun á ýmsum sviðum og auðvitað treysti ég því að eitthvað af sjónarmiðum Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs, sem við höfum talað fyrir í dag, nái fram að ganga á endanum. Eins og ég segi þá eigum við eftir að fara með þetta allt í gegnum nefndirnar og það er kannski þar sem hin eiginlega vinna, við pólitíkina í þessu öllu saman, mótast og tekur á sig endanlega mynd.

Frú forseti. Það er satt best að segja ánægjulegt að standa hér og fjalla um fjárlagafrumvarp ársins 2008, frumvarp sem gerir ráð fyrir 38 milljarða kr. tekjuafgangi. Þetta er auðvitað mjög góð niðurstaða, ekki síst þegar litið er til þess að hún er mun betri en langtímaáætlun gerði ráð fyrir. Það sýnir hvaða árangri umbreytingar í íslensku samfélagi hafa skilað á undanförnum árum. Það kemur manni hins vegar á óvart að ýmsir sem hér hafa talað eru ósáttir við það að ekki sé hægt að gera nákvæmari áætlanir þegar kemur að tekjuhlið ríkissjóðs, með öðrum orðum: að frelsi Íslendinga sé orðið slíkt að þeir geti tekið upp á því að framkvæma umfram það sem fjármálaráðuneytið eða Alþingi gerir ráð fyrir. Það truflar mig hins vegar alls ekki, jafnvel þó að það samræmist ekki áætlunarbúskaparhugsunarhætti og forræðishyggju margra þeirra sem hér hafa talað í dag. Það sem skiptir mestu máli, að því gefnu að tekjurnar séu ekki undir áætlun fjárlaga, er að útgjaldahlutinn standist. Það er staðreynd að sú skekkja sem að þeim lið snýr hefur verið 0,1–0,8% þegar horft er til samneyslu ríkis og almannatrygginga síðustu ára. Það eru hins vegar auknar tekjur sem margir þingmenn hafa mestar áhyggjur af. Það vantar ekki að hv. þingmenn Vinstri grænna vilji eyða þessum tekjum sem allra fyrst og jafnvel ganga til kjarasamninga úr þessari pontu, helst í dag. En þannig gengur það ekki fyrir sig þótt ég sé sammála því að horfa verði sérstaklega til þeirra hópa sem minnst hafa í þjóðfélaginu. Það verður að horfa sérstaklega á þann hóp í komandi kjarasamningum, leiðrétta kjör þeirra án þess að það skili sér síðan upp allan launastigann og valdi víxlverkunum og verðbólgu sem kemur engum til góða og þeim allra verst sem síst skyldi. Eins og ég kom inn á áður hafa Vinstri grænir sérstakar áhyggjur af því að ríkissjóður hafi meiri tekjur en ráð var fyrir gert. En það kemur okkur sjálfstæðismönnum ekkert á óvart. Við höfum margoft sagt að lækkun skatta leiðir til þess að tekjur ríkissjóðs aukist ef eitthvað er. Hv. þm. Ögmundur Jónasson leggur í raun til skattalækkanir úr pontu í dag, talar um skattalækkanir, en formaður flokks hans, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, hefur hins vegar gagnrýnt hæstv. forsætisráðherra fyrir að nefna að svigrúm sé fyrir skattalækkanir á kjörtímabilinu. Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason lék sér að því að setja hæstv. fjármálaráðherra í ýmis hlutverk í dag. Það varð til þess að ég fór ósjálfrátt, þar sem ég sat úti í sal, að setja Jón Bjarnason í annað hlutverk en hann á að venjast. Hvernig hefði málið litið við ef hann væri t.d. þingmaður á franska þinginu þar sem vandamálið er allt annað en hér. Þar er allt að 25% atvinnuleysi hjá ungu fólki á ákveðnum svæðum. Þar er málum jafnframt þannig farið að hagvöxtur er mjög lítill. Það er merkilegt að rýna í töflur kynningarefnis fjármálaráðuneytisins sem gefið er út í tilefni af framlagningu frumvarpsins. Þar er staða Íslands borin saman við lönd OECD á árunum 2003–2007. Horft er til tekjuafkomu ríkissjóðs og hagvaxtar. Í slíkum samanburði kemur fram að tekjuafgangur ríkissjóðs og hagvöxtur eru hér með því besta meðal ríkja OECD. Sé hins vegar horft til þeirra ríkja sem hvað minnstan hagvöxt hafa, til þeirra ríkja þar sem fjárlagahallinn er mestur, hvað kemur þá í ljós? Þar sitja lönd eins og Þýskaland, Holland og Frakkland. Þetta eru lönd sem við höfum ekki litið niður á hingað til. Þar eru líka Ítalía og Portúgal. En hvað eiga þessi ríki sammerkt? Jú, þau eru öll í Evrópusambandinu og nota hina margrómuðu evru. Hvort viljum við frekar glíma við hátt atvinnustig eða atvinnuleysi? Hvort viljum við frekar glíma við fjárlagaafgang eða fjárlagahalla? Ég held að allir Íslendingar séu sammála um að betra sé að glíma við hið fyrrnefnda. Ég spyr: Ef stjórnarandstaðan getur verið með svartsýni og bölmóð yfir fjárlagafrumvarpi næsta árs, hvernig væru þá ræður hennar í því efnahagsástandi sem mörg Evrópulönd, flest þeirra, búa við? Öfugt við Vinstri græna gerir Framsóknarflokkurinn sér grein fyrir þessu. Framsóknarmenn telja að réttara sé að sýna aðhald við þessar kringumstæður en að ausa úr sjóðum ríkisins. Framsóknarflokkurinn hefur áhyggjur af því að þetta frumvarp sé allt of þanið. Við megum því væntanlega búast við því að Framsóknarflokkurinn leggi fram ítarlegar tillögur um hvar skera eigi niður og hvar aðhalds skuli gætt. Vill Framsóknarflokkurinn skera niður í samgöngumálum? Vill Framsóknarflokkurinn skera niður í almannatryggingum og velferðarmálum? Vill Framsóknarflokkurinn skera niður í heilbrigðismálum, samgöngum, löggæslu- og öryggismálum eða fræðslumálum? Það gengur ekki upp að hv. þingmenn Framsóknarflokksins nefni ekki í nokkru hvar á að draga saman. Fyrrgreindir málaflokkar eru þeir einstöku málaflokkar sem mest er aukið við í fyrirliggjandi frumvarpi. Því munu niðurskurðartillögur væntanlega bitna á einhverjum þeirra eða öllum. Það hefur verið boðað að slíkar tillögur muni koma fram við 2. umr. og verður fróðlegt að sjá þær sundurliðaðar. Eina einstaka tillagan sem ég hef heyrt koma frá þeim er um útgjaldaaukningu til að skora stig í tengslum við mótvægisaðgerðir á landsbyggðinni. Þeir hafa lagt til útgjaldaaukningu. Herra forseti. Staðreyndin er sú að fjárlagafrumvarpið undirstrikar sterka stöðu ríkissjóðs og öflugan rekstur ríkisins á undanförnum árum. Í því kemur fram að þrátt fyrir mikinn rekstrarafgang undanfarinna ára hefur aðhalds verið gætt í rekstri ríkissjóðs og afgangnum verið varið í að greiða niður skuldir. Þess vegna erum við orðin skuldlaus. Það er til marks um að stjórnvöld rækja hlutverk sitt af ábyrgð og hafa komið málum þannig fyrir að við munum búa við gott bú á Íslandi næstu árin og jafnvel leggja grunn að góðu búi næstu áratugina.

Virðulegi forseti. Ég staldraði aðeins við það sem kom fram í upphafi ræðu hv. þingmanns, um áætlanagerð. Ég er ósammála honum um að það sé vönduð áætlanagerð þegar tekjur fara svo langt fram úr því sem áætlað hefur verið. Nú er áætlað að á þessu ári verði skatttekjurnar 405 milljarðar en í desember þegar gengið var frá fjárlögum voru þær áætlaðar 343 milljarðar. Þarna munar 62 milljörðum kr. eða 18%. Fyrir næsta ár er áætlað að afgangurinn verði 31 milljarður. Reyndar hefði hann orðið 60 milljarðar ef ekki hefðu komið til útgjöld frá því að gengið var frá áætluninni fyrir ári síðan. En þá var talið að árið 2008 yrði ríkissjóður rekinn með 5 milljarða kr. halla. Munurinn á matinu núna og spánni fyrir ári fyrir árið 2008 er 65 milljarðar kr., liðlega 18%. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að mér finnst það ekki vönduð áætlunargerð þegar svo miklu munar í mati á skatttekjum ríkissjóðs. Ég veit að hv. þingmaður sem bæjarfulltrúi í Kópavogi væri ekki ánægður með það ef tekjuáætlun kaupstaðarins væri svona langt fjarri því sem síðar reyndist. Þá á eftir að taka tillit til skatttekna á næsta ári, af framkvæmdum sem ekki er gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu en gætu orðið. Þar á ég við stóriðjuna.

Frú forseti. Ég verð að svara hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni þannig að þó að honum finnist þetta ekki vönduð áætlunargerð þá truflar þetta mig afskaplega lítið. Það mundi trufla mann ef tekjurnar væru langt undir áætlunum. Það kæmi sér náttúrlega illa fyrir ríkissjóð. En á meðan áætlunin gerir ráð fyrir minni tekjum en í rauninni koma í kassann þá truflar það mig ekki neitt. Og fyrst hv. þingmaður vísar sérstaklega til Kópavogs þá höfum við einmitt lent í því sama þar. Þar hefur fleira spilað inn í, t.d. úthlutanir á lóðum sem kannski hafa komið inn fyrr en við ætluðum, sem er í raun nokkuð sem hefðum átt að geta stjórnað sjálfir, og þenslan í þjóðfélaginu sem hefur skilað meiri tekjum inn í kassann þar rétt eins og hjá ríkissjóði. Áætlunarbúskapurinn sem slíkur hefði kannski tekið á þessu með markvissari hætti en við höfum búið til þannig samfélag hér að fólk hefur frelsi til athafna, sem betur fer. Þegar vel gengur í efnahagslífinu, ég tala nú ekki um á heimsvísu, þá njóta menn athafnafrelsis og taka ekki mið af því hvað við í þessum sal segjum eða hvað fjármálaráðuneytið segir. Menn framkvæma eins og þeim dettur í hug og njóta síðan uppskerunnar sem skilar sér aftur í blómstrandi efnahagslífi sem eykur tekjur ríkissjóðs umfram það sem áætlað hefur verið. Það truflar mig ekki.

Virðulegi forseti. Svona geta hv. þingmenn ekki talað þegar þeir semja fjárlög, að tala um að tekjuhlið fjárlaga sem megi vera skáldskapur og trufli menn ekkert þó hún sé fjarri öllum veruleika þegar upp er staðið. Áætlun sem stjórnvöld gera um tekjur eða gjöld er auðvitað alvörumál. Á grundvelli þeirra eru ákvarðanir teknar. Það er ekki boðlegt að tala um það af slíkri léttúð og kom fram hér í andsvari hv. þingmanns. Ef þingmaðurinn skoðar muninn á áætlunum og reynslu af útgjöldum ríkissjóðs sér hann að fjármálaráðherra og hans mönnum gengur tiltölulega vel að sjá fyrir útgjöldin. Hvernig má það þá vera að þeim gangi ekki vel að sjá fyrir um tekjuhliðina? Ég tel, virðulegur forseti, tölur ráðherrans fyrir þetta ár og næsta ár svo fjarri því sem ætla má að verði að það sé ekki áætlanagerð heldur séu settar fram tölur, vitandi vits að þær eru fjarri lagi, til að rugla umræðuna og villa um fyrir fólki. Ef þær tölur væru settar inn sem ég held að fjármálaráðherra hafi á borðinu hjá sér væri önnur mynd fyrir framan okkur. Þá væri hinn pólitíski veruleiki sá að menn ræddu um það hvort draga eigi úr skattheimtu eða jafna kjörin hér í landinu með frekari hætti en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Með því að fara svo langt frá því sem ætla má að verði á tekjuhliðinni er verið að afvegaleiða þing og þjóð, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni um að hvað útgjaldaþáttinn varðar hefur hann staðist nokkurn veginn og skekkjan verið 0,8% eða minna undanfarin ár, eins og ég vék að áðan. Skýringin á því er í rauninni sú að menn hafa ákveðnar fjárheimildir til að eyða og menn verða einfaldlega að fara að fjárlögum og ekki fara fram úr því sem þeim er skammtað. Ég held að við hljótum öll að vera sammála því. Hins vegar getum við ekki stjórnað einstaklingunum að þessu leyti. Það er nokkuð sem við ráðum bara ekki við. Í áætluninni er miðað við núverandi ástand en síðan getur eitthvað komið upp á, menn ákveðið að gera eitthvað sem leiðir til þess að tekjurnar aukist. Það er þá hægt að horfa til þess sérstaklega og er í raun horft til þess í fjárlagafrumvarpinu með ákveðnum fráviksþáttum. Menn geta í sjálfu sér séð ýmsar vangaveltur um þau atriði. En menn verða einhvers staðar að negla niður tiltekna tölu. Hv. þingmaður er ósammála þessari tölu. Ég ætla ekki að segja að hugmyndir hans verði alveg út í bláinn. Ég er bara að segja að það er mjög erfitt að áætla þennan tekjuhluta, miklu auðveldara að áætla gjaldahlutann. Það er ekki sagt af neinni léttúð. Þetta fylgir bara þessu frjálsa þjóðfélagi, að það er miklu erfiðara að áætla tekjurnar en gjaldahlutann sem við neglum niður í frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að leyfa mér að óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með fyrsta fjárlagafrumvarpið sem hann leggur fram á nýbyrjuðu kjörtímabili. Við erum gamlir samstarfsmenn og mér þykir tilheyrandi að byrja mína ræðu á að óska honum til hamingju. Það er svo að 1. umr. um fjárlagafrumvarp felur yfirleitt í sér umræðu um útlínurnar, efnahagsástandið o.s.frv. Við bíðum gjarnan með að koma með tillögur um einstök málefni þangað til í 2. umr. Ég vona að stjórnarliðar skilji það og ég veit þeir gera það. Við eigum eftir að fara í gegnum fjárlagafrumvarpið og gera okkur grein fyrir því hvað það felur í sér. Þetta frumvarp ber vitni um góðan árangur fyrri ára, hjá fyrri ríkisstjórnum, og Framsóknarflokkurinn er stoltur af því að það skuli birtast með þessum hætti. Við höfum skilað góðum árangri og margoft rætt það og ný ríkisstjórn tekur við góðu búi. Ég vil aðeins koma inn á að ég tel mikilvægt að haldið verði áfram að bæta áætlanagerð í ríkisfjármálum. Við höfum margrætt þetta og margt hefur verið gert í því á undanförnum árum. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til dáða í að halda því áfram. Það koma fram mikil frávik í tekjuáætlun ársins 2007 frá fjárlögum ársins. Það er náttúrlega athyglisvert að sjá áætlun um að fjármagnstekjuskattur skuli hækka um 20 milljarða milli ára. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra ætti líka að ná samstarfi með skattyfirvöldum við að lagfæra áætlanagerð við álagningu skatta. Það skekkir útlínur og mynd fjárlaga, tekjuáætlunar, ef það er ekki í góðu lagi. Ég held að þar sé verk að vinna og ég er viss um að menn geta náð þar góðum árangri með samstarfi. Ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að ræða um framkvæmd fjárlaga, við höfum svo oft gert það á undanförnum árum. Hæstv. fjármálaráðherra þekkir sjónarmið mín í því og ég þekki hans sjónarmið. Ég hvet hann einfaldlega til dáða við það að ná betri árangri í þeim efnum. Ég veit að félagar hans í stjórnarmeirihlutanum eru tilbúnir til þess með honum. Þar er verk að vinna eins og við höfum séð í skýrslu Ríkisendurskoðunar og auðvitað þarf að ná betri árangri. Ég vil fagna því sem fram hefur komið um að hér verði á vorþingi rætt um útgjaldaramma og forgangsröðun í útgjöldum ríkissjóðs næstu ára. Ég er einn af þeim sem hafa margoft rætt það og lagt til að svo verði gert. Mér sýnist að ríkisstjórnin ætli að fara út á þá braut. Ég fagna því og ég held að það sé til bóta varðandi fjárlagagerðina og vinnubrögðin í því. Ég vil lýsa ánægju minni með það hér í þessari umræðu. Eins og gengur kemur margt fram í framsögu hæstv. fjármálaráðherra við 1. umr. fjárlaga. Eitt af því sem vakti athygli mína var hugmynd, a.m.k. hugmynd, um að stofna sjóð til að mæta óvæntum útgjöldum. Ég held að ýmis rök mæli með þessu. Ég þekki það sjálfur frá fyrri tíð og er fyrir mitt leyti tilbúinn að fara yfir það. En ég vek athygli á því og legg á það áherslu að ákvarðanir um útgjöld úr þeim potti, ef við getum orðað það svo, verði nátengdar Alþingi þannig að fjárveitingavaldið komi mjög sterkt að því. Þar vísa ég til laga um fjárreiður ríkisins og stjórnarskrár. Þegar við ræðum þau mál nánar verður að hafa það í huga. Annað sem vakti athygli í ræðu hæstv. ráðherra var hugmynd um að stofnanir gætu slegið lán hjá ríkissjóði og greitt til baka með vöxtum. Hér er athyglisvert mál á ferðinni sem við þurfum að fara vandlega í gegnum og hafa hliðsjón m.a. af fjárreiðulögum og stjórnarskrá. Ég held að það sé að mörgu leyti varhugavert að fara út á þá braut að gera þetta þótt ég telji ekki ástæðu til að útiloka það á þessu stigi. Ég vil taka þátt í umræðu um það, fara yfir þessar hugmyndirnar og átta mig betur á því hvað hæstv. fjármálaráðherra á við með þessu. Vonandi fáum við tækifæri til þess fljótlega. Í frumvarpinu og fylgigögnum sjáum við þá jákvæðu þróun sem orðið hefur síðustu ár varðandi hreina stöðu ríkissjóðs. Það er með ólíkindum að sjá þessar tölur, hreina stöðu ríkissjóðs á Íslandi. Ég hef ekki rannsakað það en ég efast um að við sjáum hliðstæður hjá öðrum löndum í nágrenni okkar. Ég minnist þess að þegar ég kom inn á Alþingi 1995 voru vaxtagjöldin líklega þriðji stærsti útgjaldaliður fjárlaga. Í dag eru vaxtatekjurnar hærri en vaxtagjöld og ríkissjóður skuldar nánast ekkert. Af þessu sést hve gríðarlegur árangur hefur náðst í ríkisfjármálum á undangengnum árum. Þar hafa haldist í hendur framsóknarmenn og sjálfstæðismenn, í þeirri baráttu, og getum við verið sáttir með það og ánægðir. Ég vek athygli á öðru sem kemur fram í frumvarpinu, þ.e. fjármagnstekjuskatti sem ríkið innheimtir. Árið 1995 var ekki innheimtur fjármagnstekjuskattur. Árið 2005 var þessi skattur sem ríkið innheimtir rétt tæplega 15 milljarðar kr. Á þessu ári er áætlað að fjármagnstekjuskatturinn verði um 31 milljarður, hann hefur tvöfaldast á tveimur árum. Þetta sýnir okkur hvað er að gerast í okkar hagkerfi og hvaða afleiðingar við sjáum, m.a. af einkavæðingunni á fjármálamarkaði sem við fórum út í fyrir nokkrum árum. Þetta er athyglisvert. Tíminn flýgur, margt að segja og ég þarf að stytta mál mitt miðað við það sem ég ætlaði mér. Ég vil bara ítreka, virðulegur forseti, án þess að ég sé með tillögur um það núna, að ég hvet ríkisstjórnina til að gæta að sér í ríkisútgjöldum. Þó að tekjuafgangur sé samkvæmt þessu frumvarpi góður, og ég ætla ekki að draga úr því, þá er full ástæða til að gæta að sér varðandi útgjöld ríkissjóðs. Tekjuafgangurinn núna er fyrst og fremst borinn uppi af tekjuaukanum, ekki af aðhaldi í útgjöldum, að mínu mati. Ég vil beina því til hæstv. fjármálaráðherra, sem ég veit að gerir sér fulla grein fyrir þessu, að horfa til þessara hluta. Það væri út af fyrir sig ástæða til að nefna nokkur einstök atriði í frumvarpinu en tímans vegna ætla ég að spara mér það þar til síðar. Í því eru ýmsir óvissuþættir og það er ekkert óeðlilegt, t.d. er varðar hugsanlegar stóriðjuframkvæmdir og hvað varðar kjarasamninga. Ég geri þó ráð fyrir því að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir einhverju svigrúmi til þess að mæta kjarasamningum og hugsanlegum launabreytingum sem þar verða. Ég á hins vegar eftir að rannsaka nánar hvort frumvarpið gerir ráð fyrir útgjöldum varðandi breytingar á Stjórnarráðinu og - af því að hæstv. iðnaðarráðherra gengur hér fram hjá - hvort gert er ráð fyrir sérstökum útgjöldum, kostnaði, t.d. vegna þess að iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu er skipt upp í tvö ráðuneyti. Það á eftir að koma í ljós og við munum skoða það. Eins og heyrist, sem eflaust kemur einhverjum á óvart, eru viðhorf mín almennt séð gagnvart þessu frumvarpi jákvæð. Ég tek hins vegar fram að ég á eftir að fara í gegnum það efnislega. En ef maður skoðar útlínurnar og heildarmyndina þá er hér auðvitað á ferðinni frumvarp sem sýnir gríðarlega öfluga stöðu ríkissjóð. Sú staða er fyrst og fremst árangur ríkisstjórna síðustu ára. Við stóðum saman í þessu verkefni, framsóknarmenn og sjálfstæðismenn. Hér hefur verið mikið rætt um, m.a. forsætisráðherra hefur nefnt það, að svigrúm sé til skattalækkana. Ég er almennt hlynntur því að lækka skatta en hlýt að taka undir varúðarsjónarmið sem fram hafa komið um skattalækkanir við þær aðstæður sem nú eru í hagkerfinu. Ég beini því til stjórnarmeirihlutans og hæstvirtra ráðherra að hafa það í huga og velja réttar tímasetningar til þess, þegar þar að kemur. Nú er tíminn runninn út, virðulegur forseti. Ég á heilmikið eftir sem ég ætlaði að nefna en ætla ekki að fjalla um það hér og nú. Ég læt þá máli mínu lokið en við eigum eftir að fara í gegnum frumvarpið og gera okkur grein fyrir hvað í smáatriðum felst í því og munum auðvitað taka ýmis mál fyrir við 2. umr. og brjóta frumvarpið til mergjar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hlý orð í minn garð og þakka honum fyrir málefnalega umræðu. Það er vissulega rétt hjá honum að það er gott bú sem við höfum með að sýsla þessa dagana. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt greint rétt eitt af stærstu umræðuefnum dagsins, þ.e. áætlanagerðina og þá sérstaklega tekjuáætlunina. Hv. þingmenn hafa verið mjög ósáttir við það hve ónákvæm hún hefur reynst. Hv. þingmaður kom inn á réttu skýringuna þegar hann nefndi fjármagnstekjuskattinn til sögunnar. Þar er nánast nýr tekjustofn kominn til sögunnar og jafnframt aukast mjög tekjur af tekjuskatti lögaðila. Þessir tveir þættir breyta hlutföllunum í tekjuöflun ríkisins og skýra að miklu leyti þann tekjuauka sem orðið hefur á síðustu árum. Þegar við förum að skilja betur hvernig þessir þættir virka í hagkerfi okkar mun áætlanagerðin batna að sama skapi. Ég vil einnig þakka hv. þm. Magnúsi Stefánssyni fyrir málefnaleg viðhorf til þeirra sjónarmiða sem ég hef kynnt um bætta fjárlagagerð. Ástæðan fyrir því að ég kynnti þau til sögunnar fyrir kynningu fjárlaga og fyrir þessar umræður var einmitt sú að ég vildi fá umræðu um þetta, fá menn til þess að taka höndum saman um að ræða það mál og finna betri farveg fyrir vinnu okkar í þeim efnum. Það er hárrétt sem hann segir um framkvæmd fjárlaga, að hana höfum við rætt mjög oft. Við megum ekki gera hana að hanaslag. Þetta er sameiginlegt verkefni okkar, framkvæmdarvaldsins, fjárveitingavaldsins og Ríkisendurskoðunar, að hafa hemil á þessu. Ég tek síðan undir það sem hv. þingmaður sagði, að við þurfum að gæta að okkur í útgjöldunum, jafnvel þótt staðan sé góð.

Hæstv. forseti. Ég þakka orð hæstv. ráðherra í minn garð. Það mætti halda að við værum enn þá í sama liðinu. Auðvitað erum við það að mörgu leyti og viljum vinna saman að þessum málum. Hvað varðar tekjuáætlunina geri ég mér grein fyrir því, sem fyrrverandi formaður fjárlaganefndar, að það er ekki eins einfalt og sumir vilja vera láta að búa til nákvæma tekjuáætlun. Það er hárrétt sem hæstv. ráðherra sagði, sérstaklega varðandi fjármagnstekjuskattinn. Það er ekki mjög einfalt að áætla hann fyrir fram enda margir óvissuþættir sem spila þar inn í og mjög gróf nálgun sem menn þurfa að beita í þeirri áætlunargerð. Ég ætla ekki að lengja umræðuna frekar en ítreka það sem ég sagði áðan og hvet hæstv. fjármálaráðherra, ríkisstjórnina, stjórnarmeirihlutann og fjárlaganefnd, til að vera vakandi varðandi gjaldahlið fjárlaganna. Þótt það sé góðæri í dag og tekjurnar langt umfram áætlanir þá getum við ekki búist við því að það vari að eilífu. Við skulum því búa okkur undir að einhvern tíma komi að því að kreppi að og þá er eins gott að menn hafi ekki verið of gírugir í að auka samneysluna. Þeir sem þá verða við völd þurfa að taka sér ákveðin verkfæri í hendur og gera hluti sem ég held að ekkert okkar sem hér erum a.m.k. viljum þurfa að gera.

Hæstv. forseti. Ég ætla að segja nokkur orð til viðbótar við fyrri ræðu mína um fjárlagafrumvarpið. Þar vil ég nefna að ég lít svo á að fjárlagafrumvarpið endurspegli pólitískan vilja. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum nota fjárlögin til jöfnunar, til að jafna stöðu fólks eftir búsetu, eftir kyni, eftir því hvort fólk býr við fulla heilsu eða ekki og til að jafna aðgengi fólks að opinberri þjónustu. Við viljum nota fjárlögin til þess að jafna stöðu íbúa þessa lands og lítum á fjárlögin sem tæki til forgangsröðunar. Ég get ekki talið upp hvert einstakt atriði í því efni í stuttri ræðu en þessa sýn höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þess vegna setjum við fram gagnrýni okkar á forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og við eigum eftir að koma enn frekar að því við frekari vinnslu fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2008. Mörg okkar hafa nefnt að forsendur fjárlagagerðarinnar eru mjög veikar af ýmsum ástæðum, m.a. vegna fjármagnstekjuskattsins. Það er erfitt að áætla hver hann verður. En eitt er alveg víst, að verði sú ákvörðun tekin að halda hér áfram með stóriðjustefnuna þá mun það eitt og sér ryðja öllu öðru til hliðar því að ruðningsáhrifin verða áfram inni í hagkerfinu og munu reynast erfið. Þótt við búum núna tímabundið við ástand sem við höfum í raun illa ráðið við þá gerum við það enn síður til lengri tíma. Ég spyr: Viljum við búa við það ástand sem ríkir í dag, ofþensluna í þjóðfélagi okkar á öllum sviðum? Við ráðum ekki við að manna heilbrigðisþjónustuna, ráðum ekki við að manna leikskólana og aðra skóla. Við fáum ekki fólk til að vinna þau störf. Opinberar stofnanir eru ekki samkeppnishæfar gagnvart hinum frjálsa markaði. Hér verðum við að stóla á að fá fólk af erlendu bergi brotið til að vinna fyrir okkur. Sem betur fer, segi ég, er það möguleiki en til lengri tíma litið tel ég að það sé óheillaþróun að spenna bogann svo hátt að við getum ekki mannað heilbrigðisþjónustu og skóla. Ég tel að sú staða sem nú er uppi á þessum mikilvægu stofnunum sé okkur til vansæmdar, sé okkar skömm. Ef við getum ekki búið svo að þeim starfsmönnum og stofnunum sem sinna velferðarþjónustu okkar á þvílíkum þenslu- og uppgangstímum sem nú eru, þegar við getum og höfum efni á að leggja til hliðar fjármuni, skatttekjur sem eru umfram áætlanir, hvenær eigum við þá að gera það? Getum við gert það þegar niðursveiflan kemur, getum við þá farið að bæta kjörin? Nei, það er ekki hægt. Með þeirri hagstjórn sem nú ríkir er það eingöngu hið opinbera, þ.e. ríkisvaldið sem heldur í við sig. Alþingi hefur eingöngu það ráð að draga saman í opinberum rekstri eða halda þétt utan um fjármálin og fresta eða fara ekki í opinberar framkvæmdir. Það er eina ráðið sem hið opinbera hagkerfi hefur til að draga úr verðbólgu. Ef við ætlum að búa við slíkt þensluástand áfram mun það bitna enn meira og verr á opinberri þjónustu en gerist í dag. Við höfum nýlega fengið í hendurnar endurskoðun ríkisreiknings frá 2006 frá ríkisendurskoðanda sem bendir á þá alvarlegu stöðu að margar opinberar stofnanir hafi farið langt yfir 4% markið sem sett er að megi ekki fara yfir á fjárlögum, það sé alvarleg staða og fjármálaráðherra og Alþingi verði að skoða það mjög vel. Ég leyfi mér að fullyrða, hæstv. forseti, að það sé í raun óþarfi að leggjast í mikla rannsókn á þessu sviði. Að því leyti sem ég þekki til heilbrigðisstofnana, hvort heldur það er Landspítalinn, sjúkrahús, heilsugæslustöðvar, dvalarheimili, hjúkrunarheimili, tökum allt fyrir, þá er augljóst að allar þessar stofnanir hafa verið fjársveltar á undanförnum árum og eiga þó allar að sinna ákveðnum skyldum. Þeim hefur ekki tekist að uppfylla þær eins og sem þeim ber og þannig að þjónustan sé eins og vilji og geta leyfir vegna þess að þær hafa ekki fjármagn til þess. Hvað á þá að gera? Núna er það svo að framkvæmdarstjórarnir einir bera fjárhagslega ábyrgð á hverri stofnun. Hvað eiga þeir að gera þegar þeir sjá fram á að reksturinn sem þeir bera ábyrgð á, sem er skilgreindur, þegar fjármagnið dugar ekki? Hvað eiga þeir að gera, fara fram úr fjárlögum? Það er ekki heimilt. Draga saman, loka deildum, skella saman tveimur bekkjum í hverjum árgangi? Hver ber hina pólitísku ábyrgð? Það er ekki ráðherrann sem segir: Þú skalt loka ákveðnum deildum og þú skalt draga úr skilgreindri þjónustu. Ábyrgðin er þín vegna þess að þér var ekki skammtað meira fjármagn en þetta. Nei, hjá ráðherra er engin ábyrgð. Ábyrgð á skertri þjónustu er hjá framkvæmdarstjóranum eða stofnuninni. Er hægt að stjórna opinberri þjónustu með þessum hætti? Nei, það er ekki hægt. Þá segja menn: Já, en Sóltún? En heilsugæslan í Salahverfi? Þar eru allir svo ánægðir, svo ánægðir með þjónustuna í einkarekstri. Sóltún, sem betur fer, náði þeim samningum sem nægja til að reka þá þjónustu, eins og við viljum að opinbera þjónustan sé. Þeir fengu það fjármagn sem önnur hjúkrunarheimili í sömu stöðu ættu að fá en fá ekki. Síðan er sagt: Þarna sjáið þið, einkarekin þjónusta er miklu, miklu betri. Það eru allir miklu ánægðari, sjúklingarnir, starfsfólkið og allir eru ánægðir. Væri ekki starfsfólkið á Grund og öðrum hjúkrunarheimilum og dvalarheimilum ánægðara ef daggjöldin væru það há og sanngjörn og sambærileg og framlögin til Sóltúns? Væru þá ekki allir ánægðari, starfsfólk og sjúklingar? Yrði ekki niðurstaðan hin sama í samsvarandi könnun á ánægju með þjónustuna? Það er búið að svelta opinberar stofnanir svo lengi og svo illa að það er meira að segja orðið viðkvæðið hjá dvalarheimilisgestum, hjá sjúklingum: Svei mér þá, það má einkareka þetta allt saman - allt er betra en þetta. Fjársvelti stofnananna hefur verið viðvarandi og getur varla versnað. Á svo að bera þær saman við þær stofnanir sem fá nægilegt fjármagn? Auðvitað vantar meira fjármagn inn í opinberu stofnanirnar þannig að við getum verið stolt af þeirri þjónustu sem við höfum efni á og viljum veita. Við höfum menntað starfsfólk, menntaða hjúkrunarfræðinga sem vinna við önnur störf en hjúkrun. Hvers vegna? Þenslan er það mikil og launakjörin svo miklu betri á hinum almenna markaði en hjá ríkisstofnunum. Auðvitað sækir þá fólk í betur launuð störf. Er það ekki eðlilegt? Hvernig er þá þessu mætt? Er þessu mætt með fjölgun nema? Er þessu mætt með því að bæta svo kjör hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða og annarra í umönnunarstörfum að þeir fáist til að vinna þau störf? Nei. Nú á að leita út fyrir landsteinana og fá útlendinga í þessi störf. Meira að segja hin einkarekna hjúkrunarþjónusta reynist of dýr. Nei, nú á að leita að útlendingum. Er þetta 

Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir því að ég er aftur stiginn í ræðustól, í annað sinn í dag, er sú að ég ætlaði að eiga orðastað við hæstv. samgönguráðherra, Kristján Möller, langaði til að fá þann ágæta mann til að taka mig og þingheim í smákennslustund varðandi samgöngumálin. Hann lýsti því yfir við stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra 1. október að hann hefði fyrir því sannanir að einkaframkvæmd í samgöngumálum hefði reynst heppilegri, hún væri ódýrari, hún stæðist betur tímaáætlanir o.s.frv. Ég hafði hug á því að fá hæstv. ráðherra til að skýra fyrir okkur hvaðan hann hefði þessar upplýsingar og færa rök fyrir máli sínu. Hæstv. ráðherra hafði samband við mig og okkur kom saman um að umræða um þetta efni færi fram síðar, hann hefur eðlilegar ástæður til að sækja ekki þingfund nú síðdegis og hef ég ekkert við það að athuga. Hér hafa komið fram ýmsar athugasemdir og ábendingar, m.a. við mitt mál. Ég vísa í mál hv. þm. Illuga Gunnarssonar. Hann upplýsti okkur um að á undanförnum árum hefði framlag til heilbrigðismála og menntamála aukist að raungildi á Íslandi. Ég get upplýst hv. þingmann um að þetta hefur gerst víðast hvar í hinum vestræna heimi og hinum iðnvædda heimi, heilbrigðiskerfið hefur orðið dýrara, sömuleiðis menntakerfið. En það er einn hængur á, enn skortir fjármagn til þess að hægt sé að reka íslenska velferðarkerfið og íslenska menntakerfið sem skyldi. Víða má segja að landauðn blasi við, stofnanir eru að tæmast og þar vísa ég til ýmissa stofnana í öldrunarþjónustu, í málefnum fatlaðra og einnig í skólunum. Ekki er það allt á ábyrgð ríkisins, sumt er á ábyrgð sveitarfélaga, en það er alvarlegur vandi sem við blasir. Við höfum hvatt til þess að ríkisstjórnin rísi undir ábyrgð í fjárveitingum sínum og við höfum gagnrýnt að það sé ekki gert í fjárlagafrumvarpinu sem liggur fyrir. Hv. þm. Illugi Gunnarsson vék einnig að framlagi til lífeyrismála og þá einnig til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ég verð að segja að ágætlega hefur verið staðið að þeim þætti á undanförnum árum þegar litið er aftur til ársins 1997 en þá var gerð breyting á lagaumhverfi lífeyrissjóðanna, m.a. hinna opinberu. Talsvert fjármagn hefur verið látið renna til gömlu deildar LSR til þess að styrkja stöðu hans og hefur þar verið sýnd framsýni. Þó verð ég að segja að þetta frumvarp veldur mér áhyggjum að því leyti að fjórða árið í röð er krónutalan sem hér um ræðir hin sama, um 4 milljarðar kr. Sérfræðingar telja að þetta geri ekki meira en rétt halda í horfinu og væri ekki fyrir að þakka góðri ávöxtun fjármuna lífeyrissjóðanna stefndi í óefni. Það eru engar ölmusugreiðslur sem hér er verið að inna af hendi og minni ég á að hér fyrr á tíð voru miklir fjármunir teknir úr hinum opinberu lífeyrissjóðum vaxtalaust og nýttir til samfélagslegrar uppbyggingar. Ég gagnrýni ekki að svo hafi verið gert en þetta var að sjálfsögðu gert á kostnað eiginfjárstöðu þessara sjóða. Annað er að almannatryggingakerfið hefur notið þess hve öflugt lífeyriskerfi opinberu lífeyrissjóðanna var. Hv. þm. Illugi Gunnarsson fékk andsvar vegna ræðu sinnar hvað þetta snertir. Hann hvatti til þess að það yrði íhugað að greiða jafnvel þessar skuldir upp, eða þessar skuldbindingar öllu heldur, og finnst mér það vera íhugunarefni að sönnu, en sú gagnrýni sem hann fékk þá á sig var að með því móti væri hugsanlega verið að sleppa miklu fjármagni út í hagkerfið. Hv. þingmaður benti þá á að hægt væri að setja þær skorður með lögum eða reglum að þessu fjármagni yrði beint til útlanda. Staðreyndin er sú að það sem verið er að láta renna inn í lífeyrissjóðina með þessum hætti er miklu minna en sú upphæð sem lífeyrissjóðirnir beina út úr landinu. Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins er með á milli 91 hundrað milljarða í fjárfestingum erlendis en það er um 30% af fjárfestingarfé sjóðsins. Lögum samkvæmt er hægt að fara upp í hærri hlutföll, um 50%, en það er um þriðjungur, 30%, sem rennur til útlanda í hlutabréf aðallega og eitthvað í aðrar skuldbindingar. Ármann Kr. Ólafsson, hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, kvaddi sér hljóðs og vildi gefa okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði umsagnir og einkunnir, sagði að við töluðum út og suður, einn mælti með niðurskurði og aðhaldi í ríkisbúskapnum og aðrir töluðu fyrir skattalækkunum og var þar vísað í þann sem hér stendur. Ég var ekki að tala fyrir skattalækkunum. Ég var hins vegar að benda á svik Samfylkingarinnar sem á hverjum stjórnmálafundinum á fætur öðrum, sem ég sótti fyrir síðustu kosningar, lofaði því að hækka skattleysismörk í hvað? 150 þús. kr.  Það sem Samfylkingin er hins vegar að gera núna er að lækka skattleysismörkin að raungildi. Það er sagt í frumvarpinu að skattleysismörkin og persónuafslátturinn eigi að fylgja þróun verðlags. Hver er þróun verðlags frá ágúst til ágústmánaðar? 4,2%. Það er gert ráð fyrir að frá desember í fyrra til desember í ár verði hún 4,8%. Og menn ætla að 90 þús. kr. skattleysismörkin fari upp í rúmlega 93 þús. kr. með þessum hætti, rúmar 93.200 krónur. Ef hún fylgdi hins vegar launavísitölu, sem frá september til september hækkar um 8%, færu skattleysismörkin í rúmar 97 þús. kr. En Samfylkingin, sem lofaði að keyra skattleysismörkin upp í 150 þús. kr., er að rýra skattleysismörkin að verðgildi. Það var ekki ég sem var að lofa skattalækkunum eða krefjast skattalækkana. Ég var að minna á þau loforð sem menn voru kosnir út á inn á þing. Það var ég að gera og það væri ágætt ef hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson áttaði sig á því. Það er ekkert misræmi í málflutningi þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hvað þetta snertir. Við erum einvörðungu að minna á loforð sem gefin voru í aðdraganda síðustu alþingiskosninga og við erum að benda á efndirnar í fyrsta fjárlagafrumvarpi sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar leggur fram. Það var það sem við vorum að gera. Við vorum að gera annað og höfum gert og ég gerði það í ræðu minni hér áðan, þegar ég sagði að öldin væri ung en þegar værum við sennilega að verða vitni að stærsta þjófnaði Íslandssögunnar. Það er nefnilega verið að stela auðlindum þjóðarinnar. Fyrst voru það sjávarauðlindirnar, nú eru það fallvötnin og jarðvarminn sem fjárfestarnir gína yfir, voma yfir, og þetta gerist í skjóli ríkisstjórnarinnar, þetta gerist í skjóli íhaldsins í Reykjavík. Eða vita menn hvað er að gerast hér í skjóli myrkurs nánast án lýðræðislegrar umræðu þegar menn eru að renna saman Geysi Green Energy, sem er dulnefni fyrir Glitni og FL Group, og síðan dótturfyrirtæki Orkuveitu Reykjavíkur? 

Frú forseti. Sannarlega hefði iðnaðarráðherra gaman af því að taka þátt í þeirri umræðu sem hv. þingmaður nefndi. Ég held að það sé margvíslegt tilefni til að hún fari fram. Áður en ég kem aðeins að því í þessu stutta andsvari þá fannst mér drengilegt af hv. þm. Ögmundi Jónassyni að vísa til þess að hæstv. samgönguráðherra gæti ekki, af verðugu tilefni, verið hér. Hv. þingmaður vildi spyrja hann um einkaframkvæmdina og hagkvæmni hennar. En ég velti fyrir mér, frú forseti, hvort hv. þingmaður ætti ekki að spara sér að kalla hæstv. samgönguráðherra í salinn til þess að spyrja hann út í það. Af hverju spyr hann ekki hv. þm. Árna Þór Sigurðsson um það? Er sá hv. þingmaður ekki einn af þeim borgarfulltrúum í Reykjavík sem lýsti því yfir að hann hefði ekkert á móti því að tiltekin stórframkvæmd sem tengist samgöngumálum Reykvíkinga yrði sett í framkvæmd með þeim hætti? Að því er varðar stuld á orkulindum þá vil ég bara segja eitt: Ef hv. þingmaður hefur haft tíma til að hlusta á með hvaða hætti iðnaðarráðherra hefur talað um það þá vissi hann að sá ráðherra hefur sagt það algjörlega skýrt að hann sé þeirrar skoðunar að skipta eigi orkumarkaðnum upp þannig að samkeppnisreksturinn verði í sérstökum fyrirtækjum og í öðru fyrirtæki verði þá jafnan sá þáttur sem við getum kallað einokunarþáttinn og sá hluti verði alltaf í félagslegri meirihlutaeign. Sá gerningur sem var gerður í dag fól t.d. í sér ákvæði í samningnum sem gerir það að verkum að einokunarþátturinn í Hitaveitu Suðurnesja verður í félagslegri meirihlutaeign. Það skiptir miklu máli, ekki síst vegna þess að forustumenn þess fyrirtækis höfðu áður talað í aðra veru. Að því er varðar stefnu iðnaðarráðherra í sambandi við orkulindirnar sjálfar þá er staðan þannig núna að stór meiri hluti þeirra er í samfélagslegri eigu, bæði nýttar og ónýttar orkulindir. Það liggur ljóst fyrir að sú stefna sem ég hef lýst að ég vilji fylgja í vetur gerir ráð fyrir því að ekki verði heimilt að flytja þær úr samfélagslegri eigu. Hv. þingmaður getur því a.m.k. 

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi einkaframkvæmdina. Hæstv. samgönguráðherra fullyrti í ræðustól fyrir nokkrum dögum, 1. október í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra, að einkaframkvæmd í vegagerð, í samgöngumálum, skilaði betri árangri, stæðist betur tímasetningar og kostaði minna. Ég vildi fá upplýsingar um hvaðan hann hefði þetta. Við höfum lagt fram þingmál sem kemur til umræðu í byrjun næstu viku þar sem kallað er á rannsókn á þeim málum áður en ráðist verði í frekari einkavæðingu og einkaframkvæmd. Ef hugmyndafræðingar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar þola ekki slíka umræðu býð ég ekki mikið í þann söfnuð. Varðandi einkaorkugeirann er það að segja að rétt fyrir kosningar heimilaði ríkisstjórnin sölu á hlut í Hitaveitu Suðurnesja sem var seldur með því skilyrði að hann gengi til einkaaðila. Inn kom Geysir Green Energy. Það heitir alltaf voðalega fínum nöfnum þegar menn ætla að gera eitthvað vafasamt. Nú er það síðan að gerast að Reykjavík Energy Invest hefur opnast einkaframtakinu og einkafjármagninu. Bjarni Ármannsson, fyrrum Glitnisforstjóri, hann setti t.d. 500 millj. þangað þangað inn, hálfan milljarð á genginu 1. Nú er verið að selja á genginu 1,3 og 2,3 og við vitum að það á eftir að margfaldast. Þessir aðilar eiga núna tæplega helminginn í Hitaveitu Suðurnesja. Svona hratt er þetta að gerast. Þetta er ekki bara hús, fólk og þekking heldur auðlindir þjóðarinnar. Við eigum að taka það alvarlega. Við skoruðum á fyrri ríkisstjórn að stöðva þetta og við skoruðum á núverandi ríkisstjórn að stöðva þessa 

Herra forseti. Ég tilheyri þeim hópi manna sem hv. þingmaður kallar söfnuð sem hann dregur í efa að þoli að fram fari umræða um hagkvæmni einkaframkvæmdar. Ég þoli það alveg og það getur vel verið að niðurstaðan verði einhvern veginn öðruvísi en ég í dag þenki eða hv. þingmaður. En hann gæti örugglega leitað, ekki í geitarhús að ull heldur að góðum ráðum hjá félaga sínum, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Hann var í Reykjavíkurlistanum sem tók þessa ákvörðun, talaði um einkaframkvæmd á Sundabrautinni. Ég vænti þess að jafnvandlega og hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs jafnan vinna sína heimavinnu þá hafi hann þegar gert slíkar kannanir. Ekki talar hv. þingmaður út í loftið um jafnalvörumikil mál og þessi. Að því er varðar síðan söluna á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja þá er það einfaldlega þannig að hún fór fram áður en kom til kosninga. Hvað á núverandi iðnaðarráðherra að gera í því máli? Ég er ekki í grundvallaratriðum á móti þeirri sölu. Ég er hins vegar í prinsippatriðum á móti því að það sé hægt að selja orkulindir sem eru í samfélagslegri eigu. Ég er í grundvallaratriðum á móti því að einkafyrirtæki geti eignast ráðandi hlut í þeim þáttum í orkumarkaðnum sem eru að lögum undir einokun. Um þessa stefnu held ég að sé ekki deilt. Enginn sjálfstæðismaður, svo að ég muni eftir, hefur mælt gegn þessu og upp er komin upp sú staða að m.a. sjálfstæðismenn í tveimur bæjarfélögum virðast fylgja henni. Það birtist t.d. í þessum samningi í dag. Hv. þingmaður ætti að taka í mína útréttu sáttarhönd og hjálpa mér að koma þessu máli í gegn fremur en að fjandskapast um málið hér. Reynum að vinna úr þessari stöðu. Það er háttur praktískra stjórnmálamanna eins og ég veit að a.m.k. hv. þm. Ögmund Jónasson langar til að vera. 

Hæstv. forseti. Mér þótti hæstv. iðnaðarráðherra gefa mjög athyglisverða yfirlýsingu. Hann sagðist því fylgjandi, ef ég heyrði rétt, að fram færi rannsókn og umræða um afleiðingar  Ég átti svolítið erfitt með að átta mig á málatilbúnaði hæstv. ráðherra varðandi eignarhald á orkulindunum. Hann sagði að þær mættu ekki fara úr almannaeign að meiri hluta. Var það ekki rétt hjá mér? Hann hristir höfuðið. Ég hef greinilega misskilið eitthvað. En hann bað um hjálp. Hæstv. ráðherra bað um hjálp og ég skal líkna, hjálpa hæstv. ráðherra Össuri Skarphéðinssyni. Hver veit nema ég eigi eftir að fara fram á umræðu utan dagskrár um nákvæmlega þetta efni á næstu dögum.

Frú forseti. Ég hyggst taka hv. þm. Ögmund Jónasson á orðinu með það að hann hyggist óska eftir umræðu í þinginu um orkumál og ætla því að spara mér að tjá skoðanir mínar um þau mál sem hér hafa verið til umræðu í undanförnum ræðum. En hjá þingmanninum kom fram sú athugasemd að von væri að útgjöld til heilbrigðismála og menntamála á Íslandi hefðu aukist, það væri í takt við það sem gerðist í löndum í kringum okkur. Þá er til að taka að það er rétt að útgjöld til þessa málaflokks hafa víðast hvar aukist. Það er þó ekki algilt. Í fyrsta lagi eru menn betur meðvitaðir um mikilvægi menntunar en áður og vita að til þess að komast af í samkeppni þjóðanna í framtíðinni mun alltaf reyna meira á hvernig menn hafa fjárfest í þeim málaflokki. Við Íslendingar búum að því núna að okkur hefur tekist jafnmyndarlega að auka framlög til menntamála á sama tíma og við höfum aukið útgjöld til heilbrigðismála og félagsmála og annarra góðra málaflokka. Ég vil sérstaklega nefna vegamálin. Þar hefur verið unnið stórkostlegt afrek á síðustu árum, síðasta einn og hálfan áratug. Á sama tíma hefur okkur tekist nokkurn veginn að greiða upp skuldir ríkissjóðs við útlönd. Það er stórkostlegt afrek en samtímis hefur tekist að lækka skattana bæði á fyrirtæki og einstaklinga. Berum þetta saman við lönd sem hafa vissulega aukið útgjöld sín til menntamála, t.d. Frakkland eða Þýskaland, lönd sem búa við viðvarandi halla á fjárlögum, halla sem velt er yfir á næstu kynslóðir, sem eru í nákvæmlega þeirri stöðu sem við Íslendingar vorum í fyrir ekki svo löngu. Í staðinn fyrir að við veltum halla og byrðum yfir á næstu kynslóðir þá léttum við undir með komandi kynslóðum. Við búum yfir lífeyrissjóðakerfi, okkur hefur lánast að búa til kerfi á Íslandi sem er þannig að eignir lífeyrissjóðanna eru nú metnar á u.þ.b. 1.500 milljarða kr., sem er gríðarleg eign, einhvers staðar í kringum 120% af þjóðarframleiðslunni. Í OECD-löndunum er þetta hlutfall í kringum 25%, sem er ekkert annað en ávísun á skattahækkanir í framtíðinni til að geta staðið undir þeirri velferð, því lífi sem menn vilja veita eldri borgurum landsins. Munurinn er sem sagt þessi: Það velferðarkerfi sem við höfum búið til og sú aukning sem við stöndum fyrir, bæði í menntamálum, heilbrigðismálum og félagsmálum, er velferð sem við höfum efni á, sem við getum borgað núna. Þetta eru ekki byrðar fyrir næstu kynslóðir. Það er grundvallarmunurinn á okkur og mörgum þeim sem við berum okkur saman við. Takið eftir öðru: Nú er það þannig að framlög Íslendinga til menntamála eru næsthæst í heimi sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Vissulega þurfum við að gera betur en það er samt sem áður staðreynd að þetta er hlutfallið. Og þjóðarframleiðsla á mann er há á Íslandi, hærri en hjá mörgum þjóðum sem við berum okkur saman við. Hvað þýðir þetta og hvað segir þetta? Það segir að áhersla ríkisstjórnarinnar er á að fjárfesta í menntun, það eru skilaboðin. Í fjárlagafrumvarpinu sem nú liggur fyrir er það ein af hinum stefnumótandi ákvörðunum að auka enn frekar við framlög til menntamála, sérstaklega til háskólanna og í rannsóknarsjóði. Ég tel að þetta sé algjört grundvallaratriði og ég er þeirrar skoðunar að við séum rétt að byrja. Við þurfum að gera meira og auka fjárframlög til menntamála og munum gera það á næstu árum af því að við munum hafa efni á því. Við munum geta gert það þannig að við séum ekki að skuldsetja komandi kynslóðir fyrir þeirri þjónustu sem við veitum í dag. Við erum að fjárfesta í komandi kynslóðum með því að auka framlög til mennta. Það er líka áhugavert fyrir þá sem hafa svo lengi talað fyrir því að hækka skatta á fjármagnstekjur að skoða þá staðreynd að fjármagnstekjuskatturinn, á fyrstu sjö mánuðum þessa árs, er nokkurn veginn sama tala og kostar okkur að reka menntakerfið. Með öðrum orðum, fjármagnstekjuskatturinn skilar okkur jafngildi menntakerfisins. Skattur sem engu skilaði fyrir nokkrum árum síðan.  Þegar við horfum á fjárlagafrumvarpið sem heild má helst finna það að því, eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni, að við búum við þann vanda að eiga erfitt með að áætla tekjurnar. Það er vissulega áhyggjuefni. Það má líka taka undir þá skoðun að útgjaldaaukningin sé mikil. Ég sæki mér huggun í það, hvað það varðar, að töluvert stór hluti af þeim sé tilfallandi, komi sérstaklega til vegna ákveðinna aðstæðna í samfélaginu, þá sérstaklega vegna þorskniðurskurðar og tilrauna til að mæta þeim vanda sem blasir við á landsbyggðinni. Menn hafa reynt að bregðast við því, að ég tel skynsamlega, með því að auka framlög til vegagerðar, styrkja innviði samfélagsins og auka möguleika íbúa þessara svæða á því að bjarga sér sjálfir. Því er ekki að neita að auðvitað hljóta menn að hafa áhyggjur af því hvaða áhrif þessi fjárlög muni hafa á efnahagslífið í landinu. Það er sjálfsagt mál og við verðum að fylgjast með því. En það eru ástæður fyrir aukningunni í fjárlagafrumvarpinu, ástæður fyrir þessum útgjaldaauka. Hann er ekki kominn til að vera, er ekki viðvarandi þar sem stór hluti hans er sérstök verkefni. Það ber að horfa til þess. Ég vil að lokum árétta þá skoðun mína að hin sterka staða ríkissjóðs sem við horfum fram á er sérstök ástæða til þess að við horfum til þess að skattar verði lækkaðir í framhaldinu. Það er einhvern veginn þannig, stundum er svolítið við menn með mína menntun að sakast í því efni, hagfræðingana, að fræðimenn eru alltaf þeirrar skoðunar að það sé ekki möguleiki á að lækka skatta. Ýmist er það þannig vegna þess að ríkissjóður stendur of veikt og því ekki hægt að lækka skattana eða einfaldlega vegna þess að ríkissjóður er of sterkur og ekki heldur hægt að lækka skattana. Það er eins og útgerðarmaðurinn sem aldrei gat farið á sjóinn af því að ýmist var veðrið að verða vont, orðið vont eða gæti orðið vont eða hvernig það nú var, það var bara aldrei nógu gott. Þess vegna ættum við núna að einsetja okkur, eins og komið hefur fram í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra, eins og komið fram hjá hæstv. fjármálaráðherra og eins og fram kom í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, á þessu kjörtímabili að lækka skatta. Við eigum að horfa á vörugjöldin, horfa á tekjuskattinn, á fyrirtækjaskattinn og þá skatta sem við getum mögulega lækkað. Það mun skila sér margfalt til ríkissjóðs þegar upp verður staðið.

Hæstv. forseti. Ég var búin með kjarnann af því sem ég ætlaði að segja í fyrri ræðu minni en langar þó áður en umræðum lýkur að nefna örlítið eitt af mínum hjartans málum sem eru menningarmálin. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Illuga Gunnarssyni, að í menntamálakafla frumvarpsins eru vissulega tíðindi sem varða menntamálin sem eru ánægjuleg alla vega við fyrsta yfirlestur. Menntamálanefnd mun síðan að sjálfsögðu fá í heimsókn það fólk sem stendur fyrir hin ólíku skólastig, háskólastigið, framhaldsskólastigið og grunnskólastigið, og fara nánar yfir þann kafla. En við fyrstu yfirferð virðist manni vera margt gott og vel tekið á málum þar. Hins vegar langar mig til að senda örlítil skilaboð um fjárveitingar til menningarmála inn í vinnu nefndanna. Nú vitum við öll hve mikil áhersla hefur verið lögð á nýsköpun í atvinnuvegunum, framsækið samfélag þarf á því að halda að nýsköpun sé mikil. Í mínum huga skiptir þar verulegu máli hversu vel við búum að hinum skapandi stéttum, hversu vel við gerum listamönnum þessa lands kleift að skapa verðmæti og leggja sinn skerf til menningararfsins, og ekki bara starfandi listamönnum heldur ekki síður áhugafólki í menningu og listum. Nú er það alkunna að fjármunir hins opinbera hafa í áranna rás runnið í menningarstarfsemi bæði atvinnufólks og áhugafólks og ég ætla svo sannarlega ekki að gagnrýna það. Mér finnst sjálfsagt að svo sé því að við hér erum ábyrg fyrir því að menningararfurinn haldi áfram að verða til, að til verði menningararfur. Hins vegar hefur mér oft fundist streymi fjár héðan í einstök menningarverkefni og í einstaka geira menningarinnar æðiómarkvisst. Ég á mér þann draum að fjárlög ríkisins geti verið með þeim hætti að það fólk sem starfar innan menningarinnar, hvort sem það er atvinnufólk eða áhugafólk, viti nokkurn veginn að hverju það gengur varðandi stuðning hins opinbera í þessum málaflokkum. Ég er ekki sátt við þann plagsið sem viðhafður er hér að safnliðir í fjárlagafrumvarpi í menningarmálunum skuli ævinlega skornir niður við trog frá einu fjárlagaári til annars. Nú er það svo að fjárlaganefnd hefur sýslað með safnliðina í þessum geira og bætir iðulega mjög ríflega í þá þegar farið er að vinna mál í nefndinni, en þegar fjárlagafrumvarpið lítur dagsins ljós að ári er ævinlega búið að skera niður alla þessa safnliði. Það verður til þess að það fólk sem rekur t.d. tónlistarhátíðir vítt og breitt um landið heldur að það sé búið að skera niður, að það fái ekki fjárveitingu til starfsemi sinnar á því ári sem fjárlagafrumvarpið varðar. Nú er það ekki svo því að í langflestum tilvikum fá þessir aðilar aftur stuðning. En mér finnst algerlega ófært að hátíðir, t.d. tónlistarhátíðir sem eru á ársbasis, ég nefni tónlistarhátíð í Reykholti, Skálholti, Kirkjubæjarklaustri, Siglufirði, Mývatni og víðar um landið viti ekki hverju má búast við. Þegar tónlistarsjóður var stofnaður á Alþingi Íslendinga fagnaði ég því mjög að þar með væri kannski kominn ákveðinn farvegur fyrir slíkar fjárveitingar. Nú hefur það því miður ekki orðið raunin. Nú er tónlistarsjóður búinn að starfa í þrjú ár, ég er ekki með nákvæmar tölur fyrir árið sem nú er að líða, hvernig fjárveitingar í gegnum tónlistarsjóð voru eða hvernig það fór á endanum, en árið þar á undan, þ.e. 2006, tók tónlistarsjóður til sín á fjárlögum 50 millj. kr. En fjárlaganefnd gat ekki á sér setið og leyfði tónlistarsjóðnum ekki að úthluta einum til tónlistarverkefna heldur úthlutaði fjárlaganefnd að auki tæpum 10 millj. kr. til tónlistarverkefna, sem fór þá ekki í gegnum það faglega mat sem allar umsóknir sem fóru í gegnum tónlistarsjóðinn urðu að fara í gegnum. Þetta hefur orðið til þess að nú sækja þeir sem eru að sækja um til Alþingis bæði til sjóðanna sem við búum til, tónlistarsjóðs, hins nýja bókmenntasjóðs og til leiklistarráðs - þetta eru farvegir sem við höfum verið að reyna að koma á - en líka til fjárlaganefndar af því að fólk veit að fjárlaganefnd getur ekki á sér setið og opnar budduna fyrir þeim sem hljóta náð fyrir augum hennar. Þetta er ekki nógu góður framgangsmáti þannig að ég auglýsi eftir því og hvet fjárlaganefnd og þá sem koma áfram að fjárlagavinnunni í nefndunum til þess að taka þetta allt til gagngerrar endurskoðunar og hæstv. fjármálaráðherra til að skoða þetta í sínum ranni, hvort ekki megi tryggja að tónlistarsjóður sé svo gildur að hann geti t.d. gert samninga við fastar tónlistarhátíðir til þriggja ára eða til fimm ára þannig að tryggt sé að tónlistarfólk viti að hverju það gengur í þessum efnum. Svipað fyrirkomulag hefur verið við lýði hjá leikhúsfólki. Leikhúsfólk hefur haft ákveðinn fjárlagalið til sjálfstæðra leikhópa á fjárlögum og það hefur verið hending og undantekning ef leikhópur hefur sótt um sjálfstætt til fjárlaganefndar, allt fjármagnið hefur farið í gegnum leiklistarráð. - Nema núna, í fyrra og á þessu ári, þá ber á því að fólk áttar sig á því að það er líka hægt að sækja fjármuni beint til fjárlaganefndar. Nú kemur hv. formaður fjárlaganefndar í salinn og ég treysti því, úr því að hann heyrði ekki ræðu mína, að hann lesi hana þegar hún er komin á þingvefinn og taki ráðleggingar mínar afar alvarlega. Það skiptir alla máli sem starfa innan menningargeirans að fólk viti að hverju það gengur, að það hafi ákveðið öryggi, geti planlagt eða gert áætlanir til lengri tíma en eins árs - eða þess vegna eins og nú er kannski jafnvel alls ekki. Það er á okkar ábyrgð að þessu fólki sé gert kleift að starfa. Því betur sem við skipuleggjum fjármuni og fjárveitingar til menningargeirans því meiru megum við búast við af því fólki sem starfar í geiranum, hvort heldur það er atvinnufólk á sviði menningar og lista eða áhugafólk.

Frú forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir þessar ábendingar. Þrátt fyrir að ég hafi ekki verið í salnum náði ég að heyra það sem um var rætt varðandi þann hlut sem lýtur að menningarstarfi og þar á meðal starfsemi til að mynda leikhúsa og annarra ólíkra hópa sem hún fór yfir. Ég hef fundið fyrir því þann stutta tíma sem ég hef verið formaður fjárlaganefndar að mjög stórir hópar á þessu starfssviði, atvinnuleikarar, atvinnumenn jafnt sem áhugafólk, hafa leitað til mín í miklum mæli til þess að leggja áherslu á erindi sín. Við Íslendingar erum svo lánsöm að eiga framúrskarandi listafólk í mjög mörgum menningargreinum og þetta fólk er að fylgja sínu eftir. Það hefur gert það á umliðnum árum gagnvart fjárlaganefnd hverju sinni og ég hef trú á því að fullur vilji sé til þess hér eftir sem hingað til að horfa til þeirra stóru hópa sem vilja fylla þann flokk sem kemur að menningarstarfi. Menntamálaráðuneytið fer vissulega fram með verkefni sín innan þess ramma sem við höfum skapað hverju sinni en ég hef áður lýst því yfir að fjárlaganefndin öll, ekki bara stjórnarliðar heldur einnig stjórnarandstaðan, getur komið að þessum verkefnum í umræðu í fjárlaganefnd og ég á von á því að það gerist milli 1. og 2. umr.

Hæstv. forseti. Mér virðist nú að hv. þingmaður hafi þrátt fyrir allt þörf fyrir að lesa ræðu mína því að kjarni ræðunnar var sá að ég tel að það þurfi að koma ákveðnu skikki og setja ákveðið form á þær fjárveitingar sem fara í gegnum þingið til menningarmála og listastarfsemi. Við höfum á fjárlögum safnasjóð, við höfum húsafriðunarsjóð, við höfum tónlistarsjóð, bókmenntasjóð, fornleifasjóð og menningarsamninga við landsbyggðina. Allt eru þetta tæki sem við höfum búið okkur til til þess að hafa hlutina í farvegi. En við erum á villigötum ef við búum til tvo farvegi og höfum þessa sjóði með ákveðinn eyrnamerktan sjóð eða pott en gerum jafnframt því fólki sem sækir í þessa sjóði kleift að sækja um til fjárlaganefndar, ef fjárlaganefnd hefur aukaúthlutun fyrir það fólk sem á rétt á því að sækja í þessa sjóði. Við eigum að setja þá fjármuni sem við ætlum í þessa hluti inn í sjóðina og tryggja að þar fái hlutirnir faglega umfjöllun í þeim sjóðstjórnum sem við höfum ákveðið að séu skipaðar en reyna að standast þá freistingu að fjárlaganefnd sé til hliðar með sjálfstæða útdeilingu fjármuna, jafnvel miklu, miklu hærri upphæðir en sjóðirnir fá. Ég held ég muni það rétt að húsafriðunarsjóður hafi rúmar 90 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu. Ég held ég muni það líka rétt að í fyrra og árið þar áður hafi fjárlaganefnd úthlutað að auki hærri upphæð en húsafriðunarsjóðurinn hafði eyrnamerkt á fjárlögum. Það sama á við um safnasjóð. Fjárlaganefnd úthlutaði hærri upphæðum til safna en safnasjóður úthlutaði á síðasta ári. Það er þetta sem ég er að gagnrýna, þessu verðum við að koma í farveg. Það held ég að komi okkur öllum til góða.

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna það að mér fannst um tíma eins og hv. þingmaður væri að gagnrýna fjármuni til menningarstarfsemi. Þar af leiðandi tek ég það sem svo að við getum orðið ásátt um þann hluta fjárlagafrumvarpsins. Hins vegar er það svo að þeir hlutir sem hv. þingmaður fór yfir fór ég yfir í ræðu minni í morgun og gerði grein fyrir því m.a. þar og/eða á öðrum stöðum, m.a. í fjölmiðlum á sumarmánuðum. Ég hef rætt þetta innan fjárlaganefndar og verið með mjög skýr skilaboð um þetta. Ljóst er að það er alla vega einhugur innan fjárlaganefndar að horfa á þetta með öðrum hætti en verið hefur því við getum auðvitað ekki horft á það að við séum að halda úti tveimur húsafriðunarsjóðum svo dæmi sé tekið. Menn verða því einfaldlega að velta því fyrir sér hvort umræddir liðir sem hafa verið á verksviði fjárlaganefndar eigi að vera í húsafriðunarsjóði og/eða aðrir sjóðir sem um er rætt. Ég hef hins vegar lýst því yfir, hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, að ég telji að við gerum ekki stórkostlegar breytingar á þessu haustþingi. Fjárlaganefnd er ásátt um það að viðhafa sama vinnulag á þessu þingi eins og á undanförnum þingum. Það er enginn ágreiningur um það á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ástæðan fyrir því er einfaldlega sú að þeir sem eru að setjast í fjárlaganefnd eru flestir nýir og þess vegna vilja menn reyna að slípa sig til í störfum innan nefndarinnar en horfa til breytinga í þessu verkefni, því ég tek svo sannarlega undir það sem hér hefur verið sagt og má kannski segja að hv. þingmaður sé að taka undir það sem ég hef sagt.

Hæstv. forseti. Ég hef haldið þessa ræðu úr ræðustóli í átta ár. Við þurfum því kannski ekki að metast um það, ég og hv. þingmaður, hvor hefur sagt þessa hluti oftar. Ég fagna því ef hv. formaður fjárlaganefndar ætlar að fara að taka þessi vinnubrögð til gagngerrar skoðunar á þeim nótum sem ég hef verið að tala um og ég lýsi mig reiðubúna til að þess að koma að því starfi því ég tel mig vita nokkuð um hreyfingu fjármuna innan þessa geira. Ég er því sannarlega viljug til þess að taka þátt í að benda hv. þingmanni á þær leiðir sem ég hef komið auga á í starfi mínu sem þingmaður og í starfi mínu úti á akrinum sem listamaður. Hins vegar finnst mér ákveðin vonbrigði fólgin í því að hv. þingmaður skuli lýsa því yfir að sömu vinnubrögð verði viðhöfð í ár og hafa verið hingað til. Ég veit auðvitað að það er rétt og það verður ekki hjá því komist vegna þess að fjárlagafrumvarpið er eins og það er. Ég hefði viljað sjá að skrefið hefði verið stigið með frumvarpinu, að safnliðirnir hefðu ekki verið skornir niður heldur hefðu þeir verið færðir yfir á þá sjóði sem í raun var verið að veita verkefni til, í gegnum safnliði á síðasta ári. En gott og vel, svona standa þessi mál. Hv. formaður fjárlaganefndar hefur lýst yfir vilja til að taka þau til endurskoðunar. Ég sem er áhugamanneskja um þetta er til í að starfa með honum í því og þá held ég að við getum tekið saman á því verkefni sem ég tel vera mjög mikilvægt, að listamenn og fólk sem starfar að listum og menningu í landinu geti aðeins séð fótum sínum forráð í þessum efnum, þ.e. hversu mikið er til skiptanna í viðkomandi geira frá ári til árs.

Hæstv. forseti. Ég kem hér í annað sinn. Mér fannst ég fá hvatningu frá hæstv. fjármálaráðherra til að fara frekar ofan í ákveðna liði í dag þannig að ég ætla að gera það. Það sem ég vil koma sérstaklega inn á og hefði gjarnan viljað að hæstv. samgönguráðherra væri hér til að hlusta á mál mitt, sá mikli byggðamálaráðherra, er að það á að leggja niður flutningsjöfnunarsjóð, sjóð sem hefur haft það hlutverk að ná niður verði á bensíni og gasolíu á landsbyggðinni. Sem dæmi má nefna að á Þórshöfn munar þetta 3 krónum og 30 aurum annars vegar hvað varðar bensín og 2 krónum og 20 aurum hvað varðar gasolíuna. Nú á að þurrka stuðninginn sem kemur af innkaupum á þessari vöru út, þannig að það er ekki eins og þetta séu framlög úr ríkissjóði, og láta fólkið borga fullt verð. Stuðningurinn hefur verið til þess að jafna búsetuskilyrði á landinu og nú á að henda honum í burtu. Þetta kemur mér svo sem ekki á óvart því ég veit að sjálfstæðismenn hafa haft áhuga á að koma sjóðnum fyrir kattarnef í mörg ár en við höfum staðið á bremsunni, en það virðist hafa gengið vel að fá Samfylkinguna inn á þetta. Mér finnst þetta algjört hneyksli. Á sama tíma og verið er að grípa til ráðstafana vegna minnkunar á aflaheimildum í þorski þá er þetta eins og blaut tuska framan í landsbyggðarfólk. Ég veit að hæstv. fjármálaráðherra mun koma hér upp og segja að ég hafi lagt niður jöfnun á sementi en þar var bara allt annað fyrirkomulag. Þar var greitt samkvæmt reikningi og það var enginn hagræðingarhvati til staðar og þess vegna taldi ég rétt að leggja niður það fyrirkomulag. Hér er aftur á móti um að ræða að borgað er fyrir hvern lítra af bensíni og gasolíu sem kemur í landið og síðan er endurgreitt eftir því hvar varan er seld og eftir því sem það er lengra frá Reykjavík því hærra er þetta. Mér finnst þetta því vera grafalvarlegt mál og hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. samgönguráðherra og fleiri ráðherrar eiga eftir að fá að heyra eitthvað á svipuðum nótum og ég hef verið að segja núna frá landsbyggðarfólki. Svo ætla ég aðeins fyrst ég er komin hérna upp að nefna nokkur mál, t.d. Hafrannsóknastofnun sem hefur verið mikið til umfjöllunar og flestir hafa haldið því fram að þar sé fjárskortur. Það er mjög lítið sem hæstv. ríkisstjórn hefur komist að niðurstöðu um að hækka framlög til Hafró. Vissulega eru 30 millj. til viðbótar til veiðarfærarannsókna á Ísafirði sem ég þekki vel til og er ánægð með það en þarna tel ég að standa hefði þurft betur að málum. Svo vil ég gjarnan nefna Þróunarsamvinnustofnun sem var í minni tíð í utanríkisráðuneytinu tekin mjög til umfjöllunar. Skilað var skýrslu sem hljóðar upp á það að skynsamlegast væri að taka þessa starfsemi í ráðuneytið. Við hæstv. forsætisráðherra vorum sammála um að það skyldi gert þótt ég væri ekki með tillögur um það á síðasta þingi þar sem það var orðið stutt til kosninga. Ég taldi rétt að ný ríkisstjórn og nýr utanríkisráðherra mundi fjalla um þessi mál og móta tillögur. Ég geri mér ekki grein fyrir því hvort það er komin niðurstaða í það hvað gera skal. Fyrst ég er að tala um utanríkisráðuneytið vil ég lýsa ánægju með það að Ratsjárstofnun sé undir utanríkisráðuneytinu í fjárlagafrumvarpinu sem þýðir að það verður ekki breyting á hvað það varðar. Þó vissulega sé breyting á að nú er þetta orðin stofnun í íslenskri stjórnsýslu þá hefur ekki verið látið eftir hæstv. dómsmálaráðherra með það að stofnunin fari undir dómsmálaráðuneytið. Að þetta skuli vera sett fram með þessum hætti sannar að það er búinn að vera ágreiningur í Sjálfstæðisflokknum um málið. Forsætisráðherra hefur ekki viljað viðurkenna það en miðað við að þetta er gert með þessum hætti og miðað við það sem fram hefur komið opinberlega frá hæstv. dómsmálaráðherra, Birni Bjarnasyni, leikur enginn vafi á því að það er bullandi ágreiningur í Sjálfstæðisflokknum um málið. Ég stend með utanríkisráðuneytinu og tel að það væri útilokað að starfsemin færi undan utanríkisráðuneytinu þar sem um er að ræða starfsemi sem snýr að verulegu leyti að Atlantshafsbandalaginu og Atlantshafsbandalagið hefur ekki samskipti við fagráðuneyti eftir því sem ég best veit. Síðan vil ég spyrja að einu og fjármálaráðherra sem er þar að auki fyrrverandi sjávarútvegsráðherra getur kannski upplýst mig um það. Fram hefur komið í máli hæstv. ráðherra á síðustu dögum að meiningin sé að setja meiri kraft í þorskeldi hér á landi. Þetta er eitt af því sem við framsóknarmenn settum fram sem tillögu að mótvægisaðgerðum. Ég hef ekki áttað mig á því hvar upplýsingar er að finna um það hvernig þetta skuli gert og hvað ríkisstjórnin hafi sérstaklega í huga í þeim efnum. Ég tel að við eigum mikla möguleika þarna. Við megum ekki verða eftirbátar annarra í þessu sambandi og minni á að þegar farið var í lúðueldið og framleiðslu á lúðuseiðum, þá kom ríkið mjög myndarlega að því máli sem varð til þess að við erum best í heimi í að framleiða lúðuseiði. Ég trúi því að við getum líka náð miklum árangri í sambandi við framleiðslu á þorskseiðum ef staðið er myndarlega að málum. Þá er ég að tala um að ríkið mundi í samstarfi við útgerðarfyrirtækin - ég er ekki að tala um að ríkið standi eitt í þessu og kannski þarf ríkið ekki að setja svo mikið fjármagn í þetta heldur mundu útgerðarfyrirtækin gera það, en að ríkið sýni einhvern lit, sýni einhvern áhuga á málinu og segi opinberlega að ríkisstjórnin sé þeirrar skoðunar að þetta sé einn af okkar framtíðaratvinnuvegum. Síðan væri hægt að segja ýmislegt sem ég ætla ekki að gagnrýna, en miðað við hvernig Samfylkingin hefur talað í landbúnaðarmálum á síðustu missirum er það náttúrlega eitt af kosningasvikunum hjá Samfylkingunni að framlög til landbúnaðarráðuneytisins hækka milli ára. Það stendur því ekki steinn yfir steini þar frekar en annars staðar í málflutningi samfylkingarmanna. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en það var sérstaklega þetta með flutningsjöfnunina sem gerði það að verkum að ég vildi koma hér upp.

Herra forseti. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir á kollgátuna, það er einmitt sá góði árangur sem náðist með flutningskostnaðinum á sementinu þar sem menn tala um að flutningskostnaður og þar með verð á sementi hafi lækkað við breytinguna sem leiðir til þess að við teljum að svipuðum árangri eigi að verða hægt að ná varðandi flutningskostnað á olíu. Enda sjáum við það líka að stórfyrirtæki á stærð við olíufyrirtæki selja vöru sína á sama verði alls staðar á landinu, nánast undantekningarlaust. Ef Jóhannes í Bónus getur það, þá geta olíufélögin gert það líka. Ég er alveg sannfærður um það. Ég átta mig ekki alveg á því að það sem hv. þingmaður sagði um Ratsjárstofnun komi fjárlögunum beint við en allt í lagi fyrir hana að koma sínu skoðunum á framfæri þar. Ég veit reyndar, og hef auðvitað fylgst með því lengi, að hún ber hag Þróunarsamvinnustofnunar fyrir brjósti. Varðandi það sem hún nefnir sem tengist Hafrannsóknastofnun, þá er það fleira en veiðarfærahlutinn fyrir vestan sem er um að ræða, það eru líffræðiverkefni upp á einar 25 millj. til viðbótar og eitthvað þar að auki sem ég man ekki í augnablikinu. Síðan kemur úr mótvægisaðgerðunum sem ekki er búið að dreifa á stofnanirnar í frumvarpinu en er í potti undir fjármálaráðuneytinu enn þá og verður væntanlega breytt við 2. umr., að þá koma 50 millj. vegna togararallsins. Síðan er gert ráð fyrir því að í rannsóknaraukningunni yrði um þorskeldismarkáætlun að ræða og að það verði markáætlun í hafrannsóknum. Þorskeldisáætlunin yrði undir AVS-sjóðnum svokallaða. Ég vil einnig nefna fjárveitingar í mótvægisaðgerðum til útibúanna og setranna sem jafnframt munu duga vel í hafrannsóknum.

Hæstv. forseti. Það er ekki hægt að bera saman þetta tvennt, þ.e. flutningsjöfnunarsjóð vegna olíuvara og sementsjöfnunina. Þetta eru gjörólík kerfi. Sú ákvörðun að leggja niður þennan sjóð flytur ákveðin skilaboð til landsbyggðarmanna: Ríkisstjórnin ætlar ekki að sinna byggðunum. Þetta er gróf aðgerð. Ég hefði viljað fá tækifæri til að tala við hæstv. samgönguráðherra um þetta mál miðað við allar ræðurnar sem hann hefur haldið á háttvirtu Alþingi úr þessum ræðustóli um flutningskostnað. Hann á eftir að heyra ræður um þetta á Eyþingi. Um helgina er sveitarstjórnarþing á Norðurlandi eystra, á Raufarhöfn, og eitt er víst, hann mun ekki komast í gegnum það þing án mikillar gagnrýni, miðað við öll stóru orðin sem hafa verið látin falla um flutningskostnað. Það fyrsta sem hann gerir þegar hann kemur í ríkisstjórn, hann fer ekki erindisleysu inn í ríkisstjórnina, hæstv. ráðherra, er að leggja niður flutningsjöfnunarsjóðinn.

Herra forseti. Mér finnst það dálítið sérstakt að þegar Framsóknarflokkurinn leggur niður gamalt jöfnunarkerfi þá er það allt í lagi og sjálfsagt og það virkar og hefur jákvæð áhrif á verðþróunina. En þegar Samfylkingin leggur til að leggja niður gamalt jöfnunarkerfi þá er allt ómögulegt og útilokað að það virki neitt.

Þau eru mjög ólík.

Jöfnunarkerfin eru ólík. Hvernig í ósköpunum stendur á því að svona vitlaust jöfnunarkerfi var rekið í sementinu? Bar Framsóknarflokkurinn ekki ábyrgð á því? Það ber allt að sama brunni. Þær breytingar sem hafa átt sér stað koma fram í afstöðu manna. Ég vil aðeins koma aftur að Hafrannsóknastofnuninni. Mér sýnist að í fjárlagafrumvarpinu og í mótvægisaðgerðunum sé verulega verið að bæta í hvað varðar hlut hafrannsókna, varðandi Hafrannsóknastofnunina sjálfa og einnig varðandi útibúin og setrin víða um land. Í þriðja lagi er það gert með því að setja upp markáætlanir bæði í þorskeldi og í hafrannsóknum. Með því er verið að opna fyrir aðkomu annarra vísindamanna en þeirra sem eru annaðhvort við Hafrannsóknastofnunina eða í útibúum eða setrum sem henni tengjast. Við ættum því að fá meiri breidd og þar með meiri möguleika á því að fá góða og virka vísindalega umræðu um hafið og fiskinn í sjónum til þess að styrkja okkur í því að taka ákvarðanir í framtíðinni. Ég fagna því að hv. þingmaður sýnir þessum hluta skilning og áhuga.

Herra forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarp fyrir árið 2008. Ég vil byrja á því að óska hæstv. fjármálaráðherra hjartanlega til hamingju með frumvarpið. Þetta er fjórða árið í röð sem fjárlagafrumvarp sýnir afgang. Samanlagður afgangur þessara fjögurra ára er um 300 milljarðar eins og kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra. Ég ætla ekki að fara í efnislega umræðu enda tíðkast það ekki við 1. umr. að ræða efnislega um framlög til aldraðra eða öryrkja, til heilbrigðismála eða menntamála. Það bíður 2. umr. og umfjöllunar í nefnd. En ég vil benda á að þessi afgangur á fjárlögum fjögur ár í röð er mjög mikilsvert framlag ríkisvaldsins til þess að berjast gegn þenslu hér á landi. Ég vil einnig benda á þau gleðilegu tíðindi að vaxtagjöld eru nú verulega lægri en áætlaðar vaxtatekjur, sem þýðir að ríkissjóður er farinn að láta vextina vinna með sér en ekki á móti sér og mætti margur Íslendingurinn læra af því. Ég ætla heldur ekki að geta um stóraukin útgjöld, sem eru á vissan hátt dapurleg en stórauknar tekjur vega þar á móti. En ég ætla að ræða um þensluna sem mönnum hefur orðið tíðrætt um. Ég tel að Kárahnjúkavirkjun hafi ekki valdið mikilli þenslu. Mannskapurinn var að mestu leyti erlendur, fjármagnið var erlent og tækin og tólin voru erlend og það kom því ekki mikið við íslenskt efnahagslíf. Hins vegar er vaxtalækkun bankanna, sem hófst fyrir þremur árum, vextir voru lækkaðir stórlega og útlán að sama skapi aukin, ein aðalástæða þenslunnar sem við búum við í dag sem er vegna þess að mikil eftirspurn er eftir íbúðarhúsnæði. Menn hafa talað um að miklar sveiflur séu í gengi á myntum. Ég skil þá umræðu ekki almennilega vegna þess að sveiflur krónunnar gagnvart evrunni eru ekkert mjög miklar og eiginlega minni en sveiflur dollarans gagnvart evrunni. Ég heyri frá Evrópuþjóðum að þær kvarta mikið undan því hvað evran sé orðin dýr. Forsvarsmenn útflutningsgreina í Þýskalandi og Frakklandi kvarta undan því að þeir fái lítið fyrir vöru sína í Bandaríkjunum og vilja að gripið verði til aðgerða. Það væri þá kannski ráð að taka upp dollara í evrulandinu eins og menn vilja taka upp evru hér þegar þeir kvarta undan sveiflum. En mér skilst að bandaríkjadollari hafi hækkað um 70% á sjö árum gagnvart evru og mundi mönnum bregða hér á landi ef því væri svo farið um krónuna. En mig langar til þess, herra forseti, að ræða um viðskiptahallann. Nokkur lönd í heiminum hafa mikinn viðskiptahalla og eru Bandaríkin ef til vill þar fremst í flokki. Ég leyfi mér að fullyrða að góður hluti af halla Bandaríkjanna er með ríkisábyrgð. Hann er með ríkisábyrgð vegna þess að löndin sem mest flytja út til Bandaríkjanna, Kína sérstaklega, hafa notað afganginn af viðskiptajöfnuðinum til að kaupa bandarísk ríkisskuldabréf. Þannig séð má segja að halli Bandaríkjanna sé fjármagnaður með ríkisábyrgð. Þessu er öðruvísi farið hér á landi. Ríkissjóður er með afgangi og hann er orðinn skuldlaus. Sveitarfélögin hafa líka séð að sér og staða þeirra hefur batnað þannig að hið opinbera á Íslandi á engan þátt í viðskiptahallanum. Hann er allur fjármagnaður með ábyrgð einstaklinga. Það er mjög veigamikið atriði. Nú vil ég biðja menn að hafa í huga að það er einhver aðili, einhver lánveitandi, sem lánar fyrir þessum viðskiptahalla. Hann hlýtur að gæta að því að þau lán sem hann veitir skili arði. Hann færi ekki að lána öðruvísi, sem segir mér að viðskiptahallinn er ekki til. Það hljóta að vera duldar tekjur á móti. Reyndar er hluti af viðskiptahallanum jöklabréfin sem eru væntanlega með ábyrgð íslenskra fjölskyldna að einhverju leyti, yfirdrætti og öðru slíku, sem sagt skammtímalánum. Og síðan er viðskiptahallinn líka vegna útrásarinnar eins og menn hafa nefnt hér. Fyrirtæki sem kaupir t.d. fyrirtæki í Bretlandi tekur til þess breskt lán og fjárfestir í Bretlandi en þeir peningar koma aldrei til Íslands. En vaxtagreiðslurnar af láninu koma til gjalda í viðskiptahallanum. Hagnaðurinn af kaupunum kemur hugsanlega ekkert fram ef eignin eða hlutabréfin eru ekki seld. Það er ekki fyrr en þau eru seld sem hagnaðurinn kemur fram. Þess vegna tel ég að viðskiptahallinn sé stórlega ofmetinn og í ljósi þeirrar röksemdar að hann sé án ríkisábyrgðar hlýtur hann að vera mjög lítill. Varðandi skuldsetningu heimilanna þá hafa íbúðir hækkað mjög mikið í verði þannig að í reynd eiga einstaklingarnir mjög vel fyrir skuldunum. Eignirnar hafa hækkað miklu meira en skuldirnar, jafnvel þær verðtryggðu, vegna þess að meginuppistaða verðbólgunnar er jú hækkun á fasteignum. Á bak við þetta allt saman eru því mjög góð veð og góðar eignir. Mér finnst ekki hægt að tala um fjárlagafrumvarpið með svo góðri afkomu án þess að geta þess hvernig við ætlum að nýta afganginn og ég vil gera það með því að lækka skatta. Það er ekki spurning. Ég tel að góða stöðu ríkissjóðs megi skýra með því að við höfum lækkað skatta. Lækkun skatta hvetur einstaklinga og fyrirtæki til dáða. Lækkun skatta er hvati fyrir menn að skaffa meira, afla sér hærri tekna, annaðhvort með meiri menntun, ábyrgð eða jafnvel með meiri vinnu, sem er kannski ekki beint æskilegt. En skattalækkanir hvetja menn til að skila góðri afkomu og fá há laun. Þegar ég kem að þeim óskalista þá eru vörugjöldin fyrst og fremst. Þau eru svo óskapleg. Flækjustigið er svo hátt. Það kostar svo mikið að greiða vörugjöld. Ég hef heimsótt fyrirtæki þar sem tveir starfsmenn gera ekkert annað en að reikna út vörugjöld. Það er ekki vinna sem skilar miklu í þjóðarbúið. Þannig að ég hugsa að lækkun vörugjalda mundi einfalda alla skattaframkvæmd í fyrirtækjum og verða þar af leiðandi arðsöm. Svo er það stimpilgjaldið. Við getum að sjálfsögðu ekki lækkað stimpilgjald á fasteignir eða fasteignaverðbréf í þeirri stöðu sem nú er því að stimpilgjöldin er eina veikburða bremsan á frekari hækkun íbúðaverðs. Ef við mundum fella þau niður þá mundi síðasta bremsan gefa sig og verðið á íbúðum hækka enn frekar. Ég held að það séu ekki margir sem vilja það. Við gætum hins vegar lækkað stimpilgjöld á öðrum skuldbindingum, skammtímalánum og öðru slíku, og ég held að við ættum að skoða það og vera tilbúin um leið og fasteignaverð fer að lækka. Stóraukið framboð á íbúðum mun fyrr eða seinna lækka verð á fasteignum. Þá á hæstv. fjármálaráðherra að vera tilbúinn að lækka stimpilgjaldið. Ég vil svo að sjálfsögðu lækka tekjuskattinn. Ég vil frekar lækka prósentuna en persónuafsláttinn vegna þess að persónuafslátturinn er niðurgreiðsla á lág laun. Við erum að niðurgreiða lág laun með persónuafslættinum. Ég vil ekki sjá lág laun á Íslandi. Ég vil hvetja fyrirtæki og einstaklinga til að borga há laun og fá há laun. Það gerum við best með því að lækka prósentuna þannig að menn sjái meira eftir því sem þeir vinna meira og hafa hærri tekjur. Þetta er mjög mikilvægt. Ég held að þar sé heilmikið land að vinna. Lækkun tekjuskatts í prósentum mundi hvetja menn til frekari mennta, til þess að taka að sér aukna ábyrgð, afla meiri tekna o.s.frv. Það kemur þjóðfélaginu til góða í auknum umsvifum og ríkissjóði til góða með auknum skatttekjum.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að ítreka, eins og ég gerði í upphafi máls míns í morgun, þakkir og hamingjuóskir til hæstv. fjármálaráðherra, ráðuneyta og annarra sem komið hafa að gerð fjárlagafrumvarpsins. Þó að ólíkar skoðanir hafi komið fram varðandi innihaldið í frumvarpinu þá er það einfaldlega svo að við sem fyllum þennan stóra sal þingheims getum öll verið stolt af þeirri miklu vinnu sem starfsmenn ráðuneyta og stofnana hafa lagt fram á umliðnum vikum og mánuðum í gerð frumvarpsins. Auðvitað eigum við eftir að takast á eða alla vega að ræða, á milli 1. og 2. umr., um einstaka hluti efnislega, líkt og komið hefur fram í umræðum í dag. Ég vil þó áður en ég fer yfir hið tæknilega í málinu víkja örfáum orðum að hlutum sem hv. þm. Ögmundur Jónasson kom að í ræðu sinni og varða orkumál. Hv. þm. Ögmundur Jónasson leiðrétti hv. þm. Illuga Gunnarsson, eða lagði út af orðum varðandi mál er lúta að LSR þar sem hann þekkir vel til. Enda er hann að mig minnir enn stjórnarformaður LSR og hefur sérstaka þekkingu á starfsemi sjóðsins. Virðulegi forseti. Ég á sæti í stjórn Hitaveitu Suðurnesja, sem hv. þingmaður ræddi mikið um í dag. Hann vísaði til ákveðinna breytinga orðið hafa síðasta sólarhring. Ég vil einfaldlega leiðrétta aðila í þeirri umræðu. Þannig er að í Hitaveitu Suðurnesja eru nokkrir hluthafar sem hafa gert með sér hluthafasamkomulag sem byggir á því að hver um sig virði rétt annars óháð eignarhlut. Það byggir líka á því að aðilar hafi gagnkvæman forkaupsrétt á hlutum hver annars svo fremi sem þeir hlutir hafi ekki áður verið tilkynntir til sölu. Þetta þýðir að þeir hluthafar sem að hluthafasamkomulaginu standa, sem eru fjórir, Reykjanesbær, Geysir Green, Orkuveita Reykjavíkur og Hafnarfjarðarbær, hafa ákveðið að hlutir skipti ekki um eiganda nema um það náist samstaða. Ég er með öðrum orðum að að segja að þær yfirlýsingar sem hafa verið gefnar á umliðnum sólarhring eiga eftir að fara í efnislega umræðu hjá eigendahópnum. Ég vil fyrir hönd þess eiganda sem ég sit í stjórn fyrir, Hafnarfjarðarbæjar, lýsa því yfir að sú umræða hefur ekki farið þar fram. Sú umræða hefur ekki farið þar fram. Það er ljóst að sé ætlunin að gera einhverjar breytingar á Hitaveitu Suðurnesja sem hlutafélagi, uppskiptingu eða annað, eins og hv. þingmaður kom að, þá þarf sú umræða að fara fram hjá öllum eigendum. Ég vara því menn við því að úttala sig um málið áður en allir eigendur eru búnir að fjalla um það. Við megum ekki fella dóma í þingsölum um mál sem eiga eftir að koma til umræðu hjá eigendahópnum. Ég lýsi því einfaldlega hér yfir að sú umræða hefur ekki farið fram hjá einum af stærri eigendum hitaveitunnar, Hafnarfjarðarbæ, sem hefur um langan tíma verið næststærsti eigandi í hitaveitunni. Auðvitað breyttist það eftir það hluthafasamkomulag sem gert var í sumar. Hafnarfjarðarbær hefur hins vegar ekkert haft út á aðra eigendur í hlutafélaginu að setja, hvorki þá sem hafa verið eigendur um langt skeið né þá sem hafa komið nýir inn enda var tekin ákvörðun um að selja hlut ríkisins í Hitaveitunni á opnum markaði. Það þýddi að ákveðnir aðilar gátu eignast hluti í félaginu. Eftir á að hyggja er ljóst að að ríkið fékk í sjálfu sér ansi góða sölu, eins og sagt er á markaði. Verðið var mun hærra en það verðmat sem lá fyrir. Ég vildi koma þessu á framfæri í þessari umræðu þannig að einstaka hv. þingmenn Vinstri grænna færu ekki fram úr því sem er að gerast úti í sveitarfélögunum. Að lokum vil ég einfaldlega ítreka að helstu niðurstöður þessa fjárlagafrumvarps eru þær að það er tekjuafgangur upp á 31 milljarð kr., sem jafngildir 2,4% af landsframleiðslunni. Lánsfjárafgangur er jafnframt áætlaður 32 milljarðar kr. Nú mun fjárlaganefnd taka við frumvarpinu og vinna samkvæmt 25. gr. laga um þingsköpin og getur nefndin vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlagafrumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Með sama hætti geta aðrar fastanefndir ákveðið að fjalla um einstaka þætti lagafrumvarpsins. Hv. þm. Pétur Blöndal fór yfir ákveðna atriði hér á undan og til hans og efnahags- og skattanefndar verður vísað frumvarpi til lánsfjárlaga og tekjugrein fjárlagafrumvarpsins. Miklu máli skiptir að menn haldi tímamörk í þessari umræðu út í fastanefndunum og í umræðu við þá aðila sem rætt er við. Tímamörkin þurfa að halda og þeir sem hafa verið á þingi lengur en ég vita að umfangið er gríðarlega mikið og áætlun fjárlaganefndar gengur út á að 2. umr. - en áætlunin er gerð í samráði við forseta þingsins - fari fram 29. nóvember. Þar af leiðandi liggur fyrir nákvæm starfsáætlun næstu daga og vikur. Við munum í næstu viku fá til 1. umr. fjáraukalögin og gerum ráð fyrir að afgreiða þau viku fyrr, eða að 2. umr. fari fram 20. nóvember. Ég ítreka að hlutverk fjárlaganefndar er að fara yfir það verk sem fjármálaráðuneytið hefur skilað. Það mun gert í góðu samstarfi við fjármálaráðuneytið eins og verið hefur hingað til. Hæstv. fjármálaráðherra hefur boðað ákveðnar breytingar á vinnulagi og hvatt til rammafjárhagsáætlunargerðar líkt eins og Alþingi sjálft. Það hefur komið fram í stefnuyfirlýsingum forustumanna stjórnarflokkanna. Ég hef ekki heyrt annað en að stjórnarandstaðan taki undir þau sjónarmið. Það hefur verið lögð áhersla á það í umræðunni í dag að við viljum frekar horfa til þess eftirlitsþáttar sem lýtur að þinginu er varðar framkvæmd fjárlaga. Það er ljóst að að mörgu er að hyggja á næstu dögum og vikum. Ég óska eftir því að eiga gott samstarf við alla aðila sem að þessu koma og ekki hvað síst að fólk geri sér grein fyrir því, þingmenn sem aðrir, að það verður gríðarlegt álag á þinginu og starfsfólki þingsins. Við þurfum að horfa til þess að það álag sé þá í sjálfu sér nýtt þannig að við yfirkeyrum hvorki okkur né starfsfólk þingsins. Ágæti forseti. Ég þakka fyrir umræðuna sem hefur farið fram í dag og vænti markvissrar umræðu á næstu vikum og dögum, ekki hvað síst við 2. og 3. umr. fjárlaga.

Hæstv. forseti. Ég fagna þeim yfirlýsingum sem hv. þm. Gunnar Svavarsson gaf varðandi samruna Geysis Green Energy og dótturfyrirtækis Orkuveitu Reykjavíkur, Reykjavík Energy Invest, sem Sjálfstæðisflokkurinn í Reykjavík reynir að keyra áfram í samvinnu við Framsóknarflokkinn. Hv. þm. Gunnar Svavarsson sagði að við yrðum að gæta okkur á að tala málið ekki of langt áður en ákvarðanir hafa verið teknar. Ég tek þessari ábendingu að sjálfsögðu. Við höfum einvörðungu horft til vinnubragðanna í Reykjavík, stjórnarmeirihlutans í borginni, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, sem ég tel vera mjög ámælisverð. Hv. þm. Gunnar Svavarsson sagði að þessi mál ættu eftir að koma til ákvarðanatöku hjá öðrum eignaraðilum og við skyldum ekkert gefa okkur í þeim efnum. Hann gaf engin fyrirheit á einn veg eða annan. En mér þótti í sjálfu sér gott að heyra þessa yfirlýsingu. Hann sagði, hv. þingmaður, að hlutur ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja hefði verið seldur á opnum markaði. Þetta er ekki alveg rétt vegna þess að eftir að hæstv. fjármálaráðherra Árni M. Mathiesen hafði farið höndum um þessar tillögur var salan skilyrt að einu leyti, þ.e. að þessi sala yrði ekki á opnum markaði. Opinberum fyrirtækjum, stofnunum í almannaeign, var meinað að kaupa hlutinn. Hvort það er rétt hjá hv. þingmanni að ríkið hafi fengið góðan pening fyrir þessa sölu, miklir peningar voru það vissulega, veit ég ekki en ég held að það sé agnarsmá upphæð þegar málið er skoðað til lengri tíma.

Herra forseti. Ég vil bæta því við í umræðuna að það sem ég var einfaldlega að benda á að þegar menn gera með sér hluthafasamkomulag og eru hluthafar í hlutafélögum þá koma svona mál til umræðu í hlutafélaginu. Það er alveg óvíst hvernig því vindur fram og jafnframt hvernig eigendahópurinn tekur á því. Í sumar kom upp sambærilegt mál og ég verð að segja fyrir mitt leyti að margt í því hefði farið á annan veg hefði farið fram umræða um málið. Umræðan í Hafnarfirði núna er hins vegar með þeim hætti að þeir sem sitja þar í bæjarstjórn fá allir að koma að umræðunni, þ.e. Sjálfstæðisflokkurinn, Vinstri grænir og Samfylkingin. Í því er enginn undanskilinn, allir fá tækifæri til þess að taka þátt og vinna í þeim málum. Þannig mun það verða áfram í Hafnarfirði því auðvitað eru þetta stórir hagsmunir. Ég vil hins vegar leiðrétta hv. þm. Ögmund Jónasson að vissu marki. Auðvitað má túlka það sem að þetta hafi ekki verið á opnum markaði. En þar nýttu þrjú sveitarfélög sér forkaupsréttinn. Reykjanesbær, Hafnarfjarðarbær og Grindavík nýttu sér forkaupsréttinn á hlut ríkisins og keyptu hann. Það var síðan ákveðið í hluthafasamkomulaginu hvernig því yrði deilt á síðari stigum þegar náðist sátt varðandi ákveðin átök í félaginu. Ríkið sem slíkt seldi ekki einkaaðila hlutinn heldur voru það sveitarfélögin sem nýttu sér forkaupsréttinn.

Hæstv. forseti. Það er rétt að sveitarfélögin gátu nýtt sér forkaupsrétt sem þeim var áskilinn í reglum sem um þetta giltu en að því leyti sem hæstv. fjármálaráðherra réði einhverju um þessi mál og að því leyti sem einkavæðingardeild Sjálfstæðisflokksins kom að málinu var reynt að sporna gegn því að aðrir en einkaaðilar fengju að eignast þann hluta. Það er nokkuð sem við skulum ekki gleyma, að einkavæðingardeild Sjálfstæðisflokksins stjórnast af hugmyndafræði og ótrúlegri þjónustulund við fjárfesta á markaði. Ásetningurinn er sá að koma orkugeiranum í einkahendur. Minnumst samþykktar þings Sjálfstæðisflokksins sem haldið var í aðdraganda síðustu kosninga. Þar kom þessi ásetningur fram. Þar var reynt að drepa málinu á dreif vegna þess að vitað var að þjóðinni félli það almennt ekki í geð og úr þessu urðu fremur loðmullulegar misvísandi yfirlýsingar. Sama gildir um heilbrigðisgeirann. Menn vissu að málið þoldi ekki mikla umræðu og var ekki líklegt til að afla flokknum mikils fylgis ef það kæmist í hámæli hver raunverulegur ásetningur Sjálfstæðisflokksins er þegar heilbrigðisþjónustan er annars vegar. Ég tel mikilvægt að við höfum í huga að þessi flokkur, sérstaklega einkavæðingarhluti hans sem ræður því miður of miklu í flokknum, lætur ekki stjórnast af rökum eða skynsemi heldur einvörðungu af hagsmunum. Það eru hagsmunir peningamannanna sem ráða og við erum að verða vitni að því á mjög dapurlegan hátt í Reykjavík.

Herra forseti. Ég var staddur á fundi í gær þar sem ég útnefndi ákveðinn fundarmann viðurkenningu. Taldi ég að hann ætti skilinn þann mikla heiður að fá bjartsýnisverðlaun. En hann hafði þann háttinn á að hann gat alltaf komið Reykjavíkurflugvallarumræðu inn í umræðu um að því er virtist ótengd mál. Það er kannski eins með síðasta andsvar félaga míns, hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Hér vorum við einfaldlega að upplýsa um ákveðin mál. Ég fór yfir það að í kjölfar umræðu í dag, líkt og hv. þm. Ögmundur Jónasson fór í umræðu um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins enda þekkir hann þar vel til. Á einhvern hátt þróaðist þetta andsvar út í að fjalla um deildaskiptingu í stjórnmálaflokkum. Ég verð að segja að í það ekki þannig í mínum stjórnmálaflokki að við séum með slíkar deildir.  En ég vil bara að lokum eftir andsvör mín við ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar nota enn og aftur tækifærið og þakka fyrir málefnalega umræðu í dag.

Herra forseti. Aðeins út af því sem formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnar Svavarsson, sagði um endurskoðun á fjárreiðulögum eða reglugerðum og verklagi við fjárlagagerðina sem hæstv. fjármálaráðherra hafði tæpt á í máli sínu í morgun, þá vil ég bara segja að að sjálfsögðu erum við tilbúin til að skoða og endurskoða þessi lög og þessar reglur og það sem að því lýtur. Það er bara alveg sjálfsagt. Ég hef flutt held ég nánast á hverju þingi í nokkur ár, frumvarp til laga um breytingar á lögum um fjárreiður ríkisins sem lutu einmitt að því að farið væri að lögum varðandi framkvæmd fjárlaga. Ef tillögur mínar hefðu verið samþykktar stæðum við ekki frammi fyrir Hafnarfjarðarferju hæstv. fjármálaráðherra sem sumir kalla Grímseyjarferju, en hún er nú enn þá í Hafnarfirði og óvíst hvort hún fer nokkurn tímann þaðan. Önnur atriði sem hv. þingmaður minntist á og komu fram í ræðu fjármálaráðherra er ég ekki tilbúinn að skrifa upp á, að fjármálaráðherra fái að stofna einhvers konar banka sem hann deili svo út úr og fái í rauninni meira og minna lögbundnar heimildir til þess sem hann var að gera á svig við lög síðastliðið sumar. Ég er ekki tilbúinn að skrifa upp á það og aðrar hugmyndir sem þar komu fram og voru bara til þess að staðfesta að mér virtist í fljótu bragði enn frekar kverkatak eða tröllatak framkvæmdarvaldsins á þinginu hvað varðar framkvæmd fjárlaga. Ég ætlaði bara að taka fram að það var alveg sjálfsagt og ég hef verið mikill hvatamaður þess að skerpa á ákvæðum fjárreiðulaga en ekki í þeim anda sem 

Herra forseti. Ég veitti nú hv. þm. Ögmundi Jónassyni bjartsýnisverðlaunin áðan en ég verð eiginlega að taka þau strax af honum og veita þau félaga mínum og kollega í fjárlaganefndinni, hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Auðvitað er það svo að við höfum rætt almennt um atriði er snúa að framkvæmd fjárlaga og höfum haft sameiginlegan skilning í því máli að ég tel, öll fjárlaganefndin. Hins vegar þarfnast málið sem hér er vikið að þá annarrar umræðu af hálfu hv. þingmanns. Hv. þm. Jón Bjarnason vill auðvitað vel í þessu máli og hefur sínar skýringar og skoðanir í þeim efnum líkt og hæstv. fjármálaráðherra. Hæstv. fjármálaráðherra hefur öll tækifæri og getu til að koma fram með hugmyndir eins og hér hefur verið varpað fram og þær hugmyndir fara auðvitað til efnislegrar umræðu. Ég verð því að segja fyrir mitt leyti að ég horfi til þess að ráðherrar jafnt sem aðrir þingmenn varpi fram hugmyndum um það sem betur má fara. Síðan getum við haft ólíkar skoðanir á því þegar til umræðunnar kemur. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans hér. Ég nefndi hann í ræðupúltinu í morgun sem skuggaráðherra fjármála, enda er hann talsmaður Vinstri grænna, stærsta stjórnarandstöðuflokksins, í fjármálum og situr í fjárlaganefnd. Ég vonast til að eiga við hann gott samstarf jafnt sem aðra stjórnarandstæðinga í fjárlaganefnd í þeirri vinnu sem við förum í á næstu vikum og mánuðum.

Herra forseti. Það var í rauninni ekkert annað en að ég fagna undirtektum eða orðum hv. formanns fjárlaganefndar um að þessir allir þættir fara náttúrlega til umfjöllunar og allir hafa rétt til að koma sínum ábendingum og skoðunum á framfæri hvað það varðar og svo er bara unnið úr því. Af því að menn voru að ræða söluna á Hitaveitu Suðurnesja áðan, þá er einmitt hægt að benda á á grunni hvaða heimildar er selt, hvaða orðum í fjárlögunum. Þar stendur einfaldlega: „Að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja.“ Ég minnist þess að hliðstæðar setningar voru inni þegar bankarnir voru seldir og ég held að ég muni það rétt að í athugasemdum sem komu bæði frá Ríkisendurskoðun og frá umboðsmanni Alþingis um framkvæmd slíkrar einkavæðingar og sölu á ríkiseignum, kæmi fram að setja bæri mun skýrari lög og mun skýrari verklagsreglur ekki aðeins um heimild til að selja þær heldur líka hvernig mætti selja þær og afleiðingar væru metnar, þannig að slíkt færi til umræðu innan þingsins og settar væru um það ákveðnar reglur. Enda er alveg fráleitt að hugsa sér framkvæmd fjárlaga með þeim hætti að hægt sé að selja hlut ríkisins í samfélagseign Hitaveitu Suðurnesja með skilyrðum í útboðum sem hvergi koma fram og hvergi standa á blaði í fjárlögunum. Að mínu viti var því ekki löglega staðið að sölu á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja 

Herra forseti. Þar erum við ósammála, ég og hv. þm. Jón Bjarnason, því að ég lít svo á að umrædd sala á sínum tíma hafi verið fullkomlega lögleg. Tekin var ákvörðun um að fara ákveðna leið og fela í þessu tilfelli einkavæðingarnefnd að sjá um söluna. Hún gerði það á ákveðinn hátt og framkvæmdi það faglega og er ekkert út á það að setja. Salan var vel kynnt og um hana víða fjallað. Fengnir voru fagaðilar til að fjalla um hana þannig að allir höfðu aðkomu að henni. Auðvitað má kannski segja sem svo að menn gagnrýndu þau hliðarskilyrði sem sett voru við söluna. Í þeim efnum, eins og öðrum, voru ólíkar skoðanir uppi. Það var ákveðinn hugur sem lá að baki í þeim efnum og hugsun af hálfu ráðuneytisins. Það var einfaldlega ekkert óeðlilegt í gangi varðandi þá sölu heldur var hún fyrst og fremst öll unnin á faglegan hátt. Síðan kom í ljós að þrjú sveitarfélög ákváðu að nýta sér forkaupsréttinn og ég geri varla ráð fyrir að hv. þm. Jón Bjarnason hafi nokkuð út á það að setja, enda höfðu þau fullan rétt til þess samkvæmt þeim samþykktum sem félagið HS hf. starfar eftir.

Herra forseti. Tímans vegna ætla ég að neita mér um að ræða orkumálin og söluna á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja og fjárheimildir framkvæmdarvaldsins og Grímseyjarferjuna því til þess munu gefast önnur tækifæri í haust.  Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem nú hefur staðið frá því klukkan hálfellefu í morgun. Ekkert eitt efnisatriði eða efnisflokkur eða þáttur hefur að mínu mati staðið upp úr í umræðunni. Hins vegar ber umræðan þess merki að um er að ræða 1. umr. fyrstu fjárlaga kjörtímabilsins og að breytingar hafa orðið á Alþingi frá því á síðasta kjörtímabili. Bæði eru hv. þingmenn, sumir hverjir, og þingflokkarnir að fóta sig á nýjum hlutverkum og það hefur áhrif á það hvernig mál eru lögð fram og hvernig menn bregðast við. Ef ég hleyp aðeins örlítið á heildarframsetningu mála eins og ég upplifi hana síðustu sólarhringana, þá finnst mér á málflutningi Vinstri grænna að þeir tali bæði um að það sé þensla í fjárlögunum, of mikil þensla, og telji á hinn bóginn að ekki sé nóg að gert í hinum ýmsu málum. Hvað málflutning Frjálslynda flokksins varðar og talsmanna hans, þá telur annar þeirra frumvarpið allt of svartsýnt, að miklu meira sé að vænta í efnahagskerfinu á næstunni en frumvarpið gerir ráð fyrir, og hinn talsmaðurinn telur að frumvarpið og umfjöllun forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar ýti undir væntingar hjá almenningi um betri hag og að halda beri aftur af slíkum væntingum. Framsóknarflokkurinn talar um bólgin fjárlög en leggur jafnframt til aukin útgjöld til tiltekinna mála. Það má segja að þær tillögur sem hann hefur lagt fram séu um það bil einn fjórði af því sem ég hef kynnt hér sem tillögur um stefnumarkandi útgjaldaaukningu í frumvarpinu. Framsóknarflokkurinn, þ.e. bæði hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir og hv. þm. Birkir Jón Jónsson, boða tillögur um lækkun útgjalda síðar í ferlinu og þá væntanlega við 2. umr. Ég undrast hins vegar hvers vegna í ósköpunum þingmenn Framsóknarflokksins draga inn í umræðuna 6. gr. heimild sem varðar heilbrigðisstofnanir og fyrst kom inn í fjárlög við 2. umr. árið 2000, væntanlega fyrir forgöngu þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Ingibjargar Pálmadóttur. Ég skil ekki almennilega hvaða tilgangi það þjónar að draga þessa 6. gr. heimild inn í umræðuna, en hv. þingmönnum er það að sjálfsögðu frjálst. Það er þó þrennt sem hefur hvað eftir annað komið upp í umræðunni hjá fulltrúum að segja má allra flokka. Það er í fyrsta lagi sú óvissa sem menn tala um að sé í þjóðhagsáætluninni. Ég hef reyndar sjálfur gert það að umtalsefni og tiltekið þrjár sérstakar ástæður til þess og einnig það að í þjóðhagsáætluninni eru tvö frávikstilvik vegna tveggja þessara þriggja óvissuþátta. Því er á engan hátt hægt að halda því fram að ekki séu allar upplýsingar lagðar á borðið eða sú hugsanlegu staða sem upp gæti komið og Alþingi gæti þurft að taka tillit til í umfjöllun sinni um málið. Auðvitað eru skýringar á því hvers vegna um þessa óvissu er að ræða. Það er sjálfsagt rétt að nefna það svona til fyllingar í umræðuna, án þess að ég sé að gera það til að afsaka eitt eða neitt, að það eru fleiri aðilar sem hafa átt við svipuð vandkvæði að stríða, sérstaklega í tekjuáætlununum. Það á bæði við um slíka vinnu í fjárlögum annarra landa og eins hvað varðar þá aðila hér landi sem setja fram efnahagsáætlanir eða efnahagsspár og jafnvel Seðlabankann sjálfan en hann hefur líka átt í erfiðleikum með að spá fyrir um tekjur ríkissjóðs og greiningardeildirnar jafnframt. Hins vegar held ég að hv. þm. Magnús Stefánsson, fyrrverandi formaður fjárlaganefndar, hafi kannski tengt saman í ræðu sinni það sem að mínu mati eru líklegustu skýringarnar á þessu. Þær eru að nýir tekjustofnar eru að koma inn í fjárlögin og hafa verið að koma inn í þau á síðustu árum og nýtt efnahagsumhverfi með breytingum því til viðbótar sem gera það að verkum að við höfum ekki sömu forsöguna til að byggja á þegar við erum að meta gögnin og komast að réttu niðurstöðunum. Þetta er annars vegar fjármagnstekjuskatturinn og hins vegar tekjuskattur lögaðila sem hafa breytt hlutföllunum í tekjuskiptingu ríkissjóðs. Annað atriði sem hefur komið upp hjá fjölmörgum ræðumönnum eru ýmsir ósiðir í framkvæmd fjárlaga, framúrkeyrsla og þar fram eftir götunum. Og þriðja atriðið er starfsumhverfi þingmanna og þingnefnda sem margir hafa talið ófullnægjandi og talið að það þyrfti að bæta og að það gæti jafnvel orðið til þess að bæta forsendur manna til þess að starfa við fjárlagafrumvarpið og jafnvel forsendur manna til þess að taka þátt í umræðu eins og fjárlagaumræðunni. Það hefur líka komið fram hjá nánast öllum aðilum að á öllum þessum þremur sviðum er verið að vinna að úrbótum á ýmsum stöðum. Menn eru almennt sammála um að hlutir færu betur fram ef betur tækist til með þessa þætti. Því er óhætt að segja að þrátt fyrir að tekist hafi verið á um ýmsa hluti sé kannski meiri samstaða um það sem skiptir mestu máli þegar til lengri tíma er litið, það er að áætlunargerðin sé sem best til þess að byggja ákvarðanatökuna á, að framkvæmdin sé sem réttust og í samræmi við lög og að þingið hafi forsendur til þess að vinna vel úr þeim málum sem lögð eru fyrir. Ég held að það eigi að geta verið þokkalega góð niðurstaða úr þessari umræðu sem allir ættu að geta vel við unað. Ég vil að lokum þakka þeim sem þátt tóku í umræðunni og óska góðs samstarfs við nefndina og þingheim allan í áframhaldandi vinnu í fjárlaganefnd.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það sem hæstv. ráðherra sagði varðandi starfsaðstöðu þingsins og annað þar að lútandi. Hæstv. ráðherra sagði að að sínu viti stæði ekkert upp úr við þessa umræðu. Það væri fátt sem hefði komið á óvart. Ég get nú ekki sagt að það eigi við um okkur í stjórnarandstöðunni. Við urðum undrandi yfir því að ekki kæmu fram breyttar áherslur í fjárlagafrumvarpinu eftir að Sjálfstæðisflokkurinn, hvað eigum við að kalla það, skipti um staf á göngu sinni um íslenskt samfélag og íslenskt efnahagslíf sem hefur staðið nú frá byrjun 10. áratugarins. Hann komst fyrst til valda með fulltingi Alþýðuflokks árið 1991, síðan tók Framsókn við 1995 og nú heitir stafurinn Samfylking. Þrátt fyrir digrar yfirlýsingar og loforð Samfylkingarinnar í aðdraganda síðustu alþingiskosninga þá gætir þeirra því miður ekki í fjárlagafrumvarpinu. Við vöktum athygli á því hér við umræðuna hve slöpp Samfylkingin virðist hafa verið við smíði fjárlagafrumvarpsins. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að annars vegar hafa talsmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs varað við þeirri miklu þenslu sem er í samfélaginu og þar koma margir þættir við sögu. Röng forgangsröðun í fjárlögum vissulega og einnig aðrir þættir. Á hinn bóginn höfum við bent á að ýmis starfsemi á vegum hins opinbera er alvarlega fjársvelt, það eru grunnþjónustustofnanir í velferðarþjónustunni. Í þessu er engin mótsögn fólgin.

Herra forseti. Mér finnst hv. þingmaður vega heldur ómaklega að Samfylkingunni og gera henni bæði upp hugarfar og verk sem ekki eru rétt. Fjárlagavinnan er þannig að hún gerist ekki á stuttum tíma. Það má líkja henni við olíuskip, það tekur talsverðan tíma að beygja og taka nýja stefnu. Það er vissulega hægt að láta það taka krappar beygjur. En það kostar öldugang og það er engin ástæða til þess að skapa einhvern öldugang í samfélaginu. Vinstri grænir hafa örugglega önnur sjónarmið en fram koma í frumvarpinu. Það kemur engum á óvart. Og miðað við það sem hv. þingmaður segir, að það séu bæði hlutir sem þeir telji of mikið í lagt og hlutir sem vanti upp á, þá hlýtur hann ásamt félögum sínum að sýna okkur þær hugmyndir þegar líður á þessa vinnu á svipaðan hátt og Framsóknarflokkurinn hefur boðað. Ég tek orð hans þannig að hann boði svipaðar tillögur af hálfu Vinstri grænna. Þá verður tekist á um það í nefndinni og hér í þingsalnum þegar líður á fjárlagavinnuna og úrslit munu ráðast um það hver niðurstaðan verður. Þannig er það, þannig hefur það verið og þannig mun það vonandi verða áfram því að við viljum áfram byggja á þeim lýðræðishefðum sem eru grundvöllur þess starfs sem fer fram á Alþingi.

Hæstv. forseti. Það er fallega gert af hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins að taka upp hanskann fyrir Samfylkinguna. Það má vel vera að það taki tíma að taka krappar beygjur. En einmitt því hefur hæstv. forsætisráðherra hótað. Hann hefur hótað því að taka krappar beygjur til hægri. Hann hefur sagt að nú sé hann kominn með áhöfn sem sé dugandi, greiðvikin og hjálpfús þegar einkavæðingin er annars vegar og þar hefur hann vísað í heilbrigðisgeirann og orkugeirann sérstaklega. Og af yfirlýsingum oddvita Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra, að dæma, þá virðist hæstv. forsætisráðherra hafa nokkuð til síns máls í því efni. Ég ætla ekkert að þræta fyrir það að góður ásetningur stjórnarflokkanna kunni að vera til staðar þegar velferðarþjónustan er annars vegar, en á það mun að sjálfsögðu reyna á komandi ári þegar stéttir innan samfélagsþjónustunnar ganga til kjarasamninga. Ég ætla að bíða með að fella hina þyngstu dóma þar til þeim er lokið.

Herra forseti. Það er afstætt hvaða beygjur eru krappar og hverjar ekki. Og afstætt hvaða hlutir eru róttækir og hvaða afstaða er íhaldssöm. Þannig geta vel verið forsendur fyrir því að ég skilji forsætisráðherra á annan hátt en hv. þingmaður. En ég held að það sé örugglega skynsamlegt hjá honum að bíða með, hvernig má orða þetta,