Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, fjallar um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir 1959. Meðferð þessa máls hér í þinginu hefur orðið nokkuð óvenjuleg, þar sem það hefur gerzt, að minni hl. hv. fjhn. hefur í fyrsta lagi tafið afgreiðslu þessa máls síðan fyrir jól og leggur nú til, að frv. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Ég skal í þessu sambandi fyrst rekja hér stuttlega, hvernig háttað er um undirbúning og afgreiðslu reikninga ríkissjóðs og ríkisstofnana. Uppgjör, meðferð og afgreiðsla þessara reikninga er í stórum dráttum á þessa leið: Í fyrsta lagi er spurningin um það, hvenær eigi að loka þessum reikningum, og hefur sá verið háttur lengi, að reikningum ríkisins er haldið opnum, sem kallað er, langt fram yfir áramót, mánuðum saman og jafnvel fram á sumar. Það er mikilsvarðandi fyrir meðferð fjármálanna og uppgjör þeirra, að reikningum sé lokað sem allra fyrst, og skal ég koma nokkru nánar að því síðar. Í öðru lagi: eftir að reikningunum hefur verið lokað, gengur ríkisbókhaldið frá reikningum og býr út heildarríkisreikninginn. Í þriðja lagi er svo reikningurinn prentaður þannig. Í fjórða lagi koma svo til yfirskoðunarmenn Alþingis, þessir þrír trúnaðarmenn, sem Alþingi kýs til þeirra starfa. Þeir fara yfir reikningana, kanna þá og gera sínar athugasemdir. Í fimmta lagi eru svo þessar athugasemdir yfirskoðunarmanna sendar til fjmrn., sem ýmist semur eða annast um, að í hlutaðeigandi ráðuneytum og ríkisstofnunum séu samin svör við athugasemdum yfirskoðunarmanna. Í sjötta lagi fá svo yfirskoðunarmenn svör við sínum athugasemdum og gera tillögur út af þeim. Þær tillögur eru, eins og hv. þm. vita, með ýmsum hætti. Stundum telja yfirskoðunarmenn, að athugasemd þeirra sé fullnægt með svarinu, stundum segja þeir, að aths. og svarið sé til eftirbreytni framvegis, stundum segja þeir, að þetta sé til athugunar framvegis, stundum til viðvörunar framvegis, stundum að svo búið megi standa og loks vísa þeir stundum málinu til aðgerða Alþingis. Í sjöunda lagi, þegar svo athugasemdir, svör og tillögur yfirskoðunarmanna liggja fyrir, þá er þetta allt saman prentað og gengið frá reikningnum prentuðum í heild. Það eru samin tvö frumvörp í sambandi við hvern ríkisreikning, annað frv. til samþykktar á ríkisreikningnum, eins og stjórnarskráin gerir ráð fyrir, og hitt frv. til fjáraukalaga, ef þess gerist þörf, og fjáraukalögin eru jafnframt samin eftir tillögum yfirskoðunarmanna. Í áttunda lagi eru svo frv. til samþykktar á ríkisreikningi og frv. til fjáraukalaga ásamt ríkisreikningnum sjálfum prentuðum með athugasemdum og svörum og tillögum lögð fyrir Alþingi til samþykktar og afgreiðslu. Þetta er í stórum dráttum gangur þessara mála. En hvernig hefur svo þessum málum verið háttað að undanförnu varðandi tímann, sem þetta allt tekur? Sá siður hefur verið í landi voru um langan aldur, að óhæfilega langur tími hefur liðið frá lokum reikningsárs og til endanlegrar afgreiðslu Alþingis á ríkisreikningnum. Ef litið er yfir síðustu 30 ár eða síðustu 30 ríkisreikninga eða réttara sagt frá árinu 1928–57, þá lítur dæmið þannig út, að 4 þessara reikninga hafa verið afgreiddir á öðru ári eftir reikningslok, 19 þeirra hafa verið afgreiddir á þriðja ári og 7 þeirra ekki verið afgreiddir fyrr en á fjórða ári, eftir að reikningsárinu lauk. Ef við lítum á síðasta áratuginn, kemur það í ljós, að reikningurinn hefur yfirleitt ekki verið afgreiddur fyrr en á þriðja ári eftir reikningslok. Þannig er t.d. með ríkisreikninginn fyrir 1950, að hann er ekki afgreiddur frá Alþingi fyrr en í ársbyrjun 1953. Reikningurinn fyrir 1951 er afgreiddur 1954, ríkisreikningurinn 1952 er afgreiddur á árinu 1955, reikningurinn 1953 er afgreiddur á árinu 1956, reikningurinn 1954 er afgreiddur á árinu 1957, reikningurinn 1955 afgreiddur á árinu 1958 og reikningurinn 1956 á árinu 1959. M.ö.o.: öll þessi ár tekst ekki fyrr en á þriðja ári eftir reikningslok að afgreiða ríkisreikninginn endanlega og fá endanlega kvittun Alþingis að þessu leyti. Það er auðvitað hverjum manni ljóst, sem við fjármál fæst, að svona búskapur og svona reikningshald á engan rétt á sér. Ég ætla, að hvert einasta fyrirtæki í landinu, sem vill teljast rekið sæmilega, reyni að gera upp sína reikninga og hafa þá tilbúna og endanlega afgreidda á fyrsta ári eftir lok reikningsárs og sem allra fyrst á því ári. Ég ætla, að þetta sé nokkurt einsdæmi í okkar þjóðfélagi, sá ósiður, sem þannig hefur komizt á og hefur blómgazt svo vel síðasta áratuginn, að aldrei hefur tekizt að afgreiða reikninginn fyrr en á þriðja ári. Hvers vegna er æskilegt að koma betri skipan á þetta og afgreiða reikningana fyrr? Til þess liggja að sjálfsögðu ýmsar ástæður. Í fyrsta lagi er það auðvitað sjálfsagður búskapur, það eru engir búskaparhættir að liggja þannig árum saman á reikningum, áður en þeir eru endanlega afgreiddir. Í öðru lagi er fyrir allan almenning í landinu, sem vill fylgjast með fjármálum ríkisins, nauðsynlegt, að hann fái að vita nokkuð um tekjur og gjöld ríkisins sem allra fyrst. Og í þriðja lagi fyrir alþm. og ekki sízt fyrir fjvn. er það auðvitað nauðsynlegt, að þegar verið er að undirbúa og samþykkja fjárlög fyrir næsta ár, þá liggi fyrir ríkisreikningurinn með athugasemdum yfirskoðunarmanna, svörum og tillögum þeirra. Þannig á það auðvitað að vera, að ríkisreikningurinn sé ekki aðeins tilbúinn, heldur endanlega afgreiddur frá þingi, eins og stjórnarskráin gerir ráð fyrir, að gert sé, á næsta ári eftir reikningslok. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð 20. nóv. 1959, taldi ég nauðsynlegt þegar i stað að hefjast handa um að bæta úr þessu ástandi, og áður en nóvembermánuður var á enda, hafði ég rætt ýtarlega við þá þrjá embættismenn, sem aðallega fjalla um þessi mál, en það eru ráðuneytisstjóri fjmrn., ríkisendurskoðandinn og ríkisbókarinn, og ég hafði falið þeim að gera um það áætlun og ráðstafanir, að hægt væri að kippa þessu í lag. Þeir gerðu síðan sína áætlun og athuganir á þessu máli, og þá voru ákveðnar ráðstafanir í þá átt að lagfæra þetta. Í desemberbyrjun það ár ræddi ég við yfirskoðunarmenn Alþingis til þess að fá liðsinni þeirra til þess að hraða afgreiðslu ríkisreikninganna. Þeir tóku þeirri málaleitun mjög vel og skiluðu sínum athugasemdum og tillögum strax og nokkur tök voru á, eftir að reikningarnir lágu fyrir. Og hver hefur svo orðið árangurinn af þessu? Hver hefur orðið árangurinn af þessari viðleitni? Hann var í fyrsta lagi sá, að á síðasta ári var reikningum ríkisins og ríkisstofnana lokað fyrr en venja er til, að ríkisbókhaldið hafði tilbúna reikningana fyrr en venja hafði verið, að prentunin tók styttri tíma, að yfirskoðunarmenn tóku miklu fyrr til starfa en áður og luku störfum sínum á skömmum tíma. Árangurinn af þessari viðleitni hefur orðið sá, að á siðasta árí, 1960, tókst að ljúka og leggja fyrir Alþingi ríkisreikninga fyrir þrjú ár, fyrir árin 1957, 1958 og 1959. Fyrri tveir reikningarnir gengu greiðlega í gegnum Alþingi og voru lögfestir. Sá þriðji, fyrir árið 1959, var lagður fyrir í nóvember. Átti ekkert að vera því til fyrirstöðu, að unnt væri að afgreiða hann fyrir áramót, og tók ég það fram við umr. í Alþ., að ég óskaði eftir því og beindi því til hv. nefnda og alþm., að lögin yrðu afgreidd fyrir jól. Þá gerist það, að hv. minni hl. fjhn. neitaði að afgreiða reikninginn fyrir jól, og þar sem fáir dagar voru þá eftir og miklar annir í þingi, frestaðist reikningurinn af þessum sökum. Og nú sem sagt hafa þessir tveir hv. þm. í minni hl. fjhn. lagt til, að reikningnum sé vísað frá, og er það einsdæmi, að ég ætla, í þingsögunni. Nú er það svo, að eitt atriði í þessum efnum er notað sem átylla fyrir þessari furðulegu afstöðu hv. þm., og það eru störf ríkisendurskoðunarinnar. Ríkisendurskoðunin hefur nú starfað um alllangt skeið, og er endurskoðun hennar fólgin í því eða þannig háttað í stórum dráttum, að það er endurskoðun eftir á. Ég vil biðja hv. þm. að gera sér grein fyrir því, að endurskoðun getur verið ýmist þannig, að það er fyrir fram endurskoðun, reikningar og greiðslur eru endurskoðaðar, áður en þær eru inntar af hendi. Það er sú endurskoðun, sem að sjálfsögðu er áhrifamest og sú, sem þyrfti að koma á hjá ríkissjóði og í sem flestum ríkisstofnunum. Í öðru lagi er svo endurskoðun jafnóðum, eins og er sums staðar, en hún er aðallega fólgin í því, að sem allra fyrst, eftir að reikningar hafa verið greiddir, þá eru þeir endurskoðaðir, en þó ekki fyrr en eftir að greiðslan hefur farið fram. Loksins og í þriðja lagi er sú endurskoðun, sem hefst ekki fyrr en eftir að reikningsárinu er lokið. Þessi eftiráendurskoðun er almenna reglan og hefur verið almenna reglan hjá ríkisendurskoðendum. M.ö.o.: í þessu tilfelli er það ekki fyrr en eftir árslok 1959 og eftir að reikningar hinna ýmsu stofnana liggja fyrir, sem ríkisendurskoðunin hefur þessa starfsemi sína. Nú hefur verið þannig um siðasta áratug, að ríkisendurskoðunin hefur verið oftast mörg ár á eftir með einstaka reikninga og einstakar stofnanir. Á fyrri hluta þessa síðasta áratugs var svo komið, að endurskoðun margra stofnana var mörg, mörg ár á eftir tímanum. Á síðustu árum hefur þetta þó færzt mjög í betra horf en áður. Nú er það þannig, að þegar yfirskoðunarmenn fengu reikninginn til yfirskoðunar, þá átti ríkisendurskoðunin eftir að endurskoða hjá allmörgum stofnunum og allmarga reikninga, og vegna þess kemur hv. minni hl. fjhn. og segir: Þar sem reikningurinn er óendurskoðaður, þá er ekki hægt að afgreiða hann, og við leggjum til, að honum sé vísað frá með rökstuddri dagskrá. Nú vil ég upplýsa það í fyrsta lagi, að það hefur aldrei komið fyrir, að ríkisendurskoðunin hafi verið búin að ljúka endurskoðun á reikningum allra stofnana og sjóða, áður en frv. hefur verið lagt fyrir Alþingi eða afgreitt, ekki eitt einasta ár. Og það hefur aldrei komið fyrir, að ríkisendurskoðunin hafi verið búin með þessa endurskoðun í öllum greinum, áður en Alþingi afgreiddi reikninginn, og því hefur aldrei verið hreyft á Alþingi fyrr, að þessar ástæður eigi að valda því, að frestað sé samþykkt á ríkisreikningi. Þetta eru auðvitað tylliástæður einar. Og nú gæti maður sagt sem svo, ef hér væri nýliði á ferð, að þetta væri skiljanlegt, að honum fyndust þetta einkennileg vinnubrögð. En þegar maður gætir þess, að hv. frsm. minni hl., hv. 1. þm. Norðurl. v., hefur lengi átt sæti á Alþ. og hann hefur átt sæti í 21 ár í fjhn. þessarar deildar og í þetta 21 ár hefur hann á hverju einasta ári fjallað um ríkisreikning, að hver einasti af þessum rúmlega 20 ríkisreikningum hefur ekki að fullu verið umboðslega endurskoðaður af ríkisendurskoðuninni, að hann hefur aldrei í þessi rúm 20 ár hreyft aths., hvernig stendur þá á því, að þessi hv. þm. kemur nú eins og álfur út úr hól og heimtar, að reikningnum sé frestað, vegna þess að hinni umboðslegu endurskoðun sé ekki lokið? Hvað veldur því, að þessi hv. þm. eftir sína 21 árs setu í fjhn. og eftir að hafa fjallað á hverju einasta ári um ríkisreikning finnur þetta nú allt í einu út? Ríkisendurskoðunin er ekki seinna á ferð nú en áður. Að sumu leyti er hún fyrr á ferð. Í grg., sem ríkisendurskoðandi hefur látið í té, segir hann m.a.: „Því er svo farið, að yfirskoðunarmenn geta unnið sín störf og lokið þeim, án þess að ríkisendurskoðunin hafi lokið sínum. Störfin eru ekki að neinu leyti tengd á þann hátt, að þau bindi hvort annað. Allar leiðréttingar, sem gerðar eru eftir aths. og úrskurðum ríkisendurskoðunarinnar, fara fram á því ári, sem þær eru gerðar. Þær ná ekki árinu, sem reikningurinn er yfir, meðan endurskoðunin fer fram eftir á. Þær koma að jafnaði á næsta reikningsár á eftir eða stundum næstnæsta.“ Og nú er því þannig varið, að þó að ríkisendurskoðunin hefði verið búin með endurskoðun á öllum reikningum og stofnunum, áður en yfirskoðunarmenn luku sínu starfi, þá hefðu þær athugasemdir, sem ríkisendurskoðunin gerði, eða leiðréttingar ekki getað komið inn í reikninginn 1959. Þar sem endurskoðun er eftir á, hljóta allar leiðréttingar, sem til koma eftir tillögum eða athugun ríkisendurskoðunar, að koma inn í næsta ríkisreikning. Það er því hrein fásinna að ætla sér að fresta afgreiðslu ríkisreiknings af þessari ástæðu. Hitt er svo allt annað mál, að starfi og tilhögun ríkisendurskoðunarinnar þarf að breyta. Ég gat þess, að fyrirframendurskoðun, þ.e.a.s. áður en reikningarnir eru greiddir eða innheimtir, að slík fyrirframendurskoðun væri sú æskilegasta. Slík endurskoðun fer aðeins fram í einni grein ríkisstarfseminnar, og það er tollendurskoðunin. Áður en tollreikningar eru greiddir, innheimtir, fer ríkisendurskoðunin yfir þá alla saman. Í öðru lagi mun endurskoðun, sem kölluð er jafnóðum, þ.e.a.s. fer fram strax að loknum greiðslum, eiga sér stað nú hjá tveimur stofnunum, Tryggingastofnun ríkisins og Landssímanum. Varðandi aðrar stofnanir, sjóði, fyrirtæki fer endurskoðunin ekki fyrr fram eða hefst ekki fyrr en eftir að reikningsárinu er lokið og reikningur hefur verið gerður. Þetta atriði hef ég margsinnis og ýtarlega rætt við ríkisendurskoðandann, sem hefur mikinn áhuga á því og hefur haft í mörg ár, að þessu megi breyta, því að hann hefur margsinnis tekið fram, að hin áhrifamesta endurskoðun og sú, sem hefur verulega þýðingu, er fyrirframendurskoðun. En til þess að svo mætti verða, hefur aðbúnaður að ríkisendurskoðuninni ekki verið nægilega góður undanfarin ár. Nú er að því unnið að breyta þessu. M.a. þarf að sameina bókhald og sjóði ýmissa stofnana, sem nú eru mjög dreifðir, til þess að þetta sé mögulegt, og að því er unnið að breyta starfsháttum ríkisendurskoðunarinnar þannig, að hún geti orðið sem mest fyrirframendurskoðun. Ég skal taka það fram, að vitanlega tekur þetta tíma, kostar töluverða fyrirhöfn, ef til vill einhvern aukinn mannafla. En auk þess má gera ráð fyrir, að ákaflega örðugt verði að koma í kring slíkri fyrirframendurskoðun utan Reykjavíkur. Þegar málin liggja svo fyrir, eins og ég nú hef greint, að það hefur aldrei mér vitanlega veríð talið neitt skilyrði fyrir afgreiðslu ríkisreiknings, að hinni umboðslegu endurskoðun, sem oft er mörg ár á eftir tímanum, væri lokið, og að hv. frsm. minni hl. hefur í 21 ár, sem hann hefur átt sæti í fjhn. og hefur haft ríkisreikninginn til meðferðar, aldrei hreyft þessari aths., aldrei dottið það í hug, þá verður manni að spyrja: Hvað veldur því, að þessi hv. þm. og hv. 3. þm. Reykv., liðsmaður hans í þessu efni, leyfa sér slíka framkomu? Ef það er, eins og manni skilst, óhafandi og jafnvel ósæmandi að afgreiða þennan ríkisreikning, vegna þess að hinni umboðslegu endurskoðun sé ekki að fullu lokið, þá hefur það náttúrlega verið hin mesta hneisa undanfarin 20 ár að gera þetta á hverju reglulegu þingi og hv. frsm. minni hl. er þá víssulega sekur og ekki minnst þingmanna, vegna þess að hann hefur mesta reynslu allra núlifandi þm. um setu í fjhn. og auk þess, að ég ætla, ákaflega oft verið frsm. n. um afgreiðslu ríkisreikninganna. Enn fremur ber þess að gæta, að fjáraukalögin fyrir árið 1959 voru lögð fram hér fyrir jól og afgreidd athugasemdalaust. Ef ekki má afgreiða ríkisreikninginn, þá mátti ekki fremur afgreiða fjáraukalögin, sem víssulega eru algerlega byggð á ríkisreikningnum. Hv. þm. hreyfði ekki einni aths. í þá átt. Nei, það hljóta að vera einhverjar annarlegar og sérstakar ástæður fyrir því, að hv. þm. tekur nú þessa furðulegu afstöðu, Ég hef aðeins komið auga á tvær ástæður. Ég skil það út af fyrir sig vel, að jafnvanafastur og íhaldssamur maður og hv. frsm. minni hl. kunni því illa, að nú sé verið að breyta út af þeim gamla, góða vana að afgreiða ríkisreikninginn ekki fyrr en eftir 3 eða 4 ár. Hans smekk virðist þannig farið, að hann hafi ekki mikla lyst á nýmeti, heldur vilji helzt, að farið sé svolítið að slá í reikninginn, áður en hann er borinn á borð fyrir hv. þingmenn. Út af fyrir sig skilur maður, að vanafesta og fastheldni hv. þm. ráði hér nokkru. En önnur ástæðan kynni að vera sú, að hann haldi, að ríkisstj. fái eitthvert lof fyrir það að koma reglu á þessa hluti og afnema það ófremdarástand, vil ég segja, sem í þessum efnum hefur ríkt. Í rauninni hefur einn liðsmaður hv. þm., þingfréttaritari Þjóðviljans, tekið skýrt fram, að þetta sé aðalhugsunin, því að hann talar um það tvívegis í Þjóðviljanum ekki alls fyrir löngu, að skrautfjöðrin í hatti fjármálaráðherrans sé eitthvað illa farin, vegna þess að ríkisreikningurinn hafi ekki fengizt afgreiddur. Þarna er komin játning á því, sem væntanlega liggur hér á bak við. Hv. þm. og stjórnarandstæðingar, a.m.k. þeir, sem honum fylgja að málum f þessu, virðast telja, að með því að kippa þessum málum í lag og láta ríkið gera upp sín fjármál og afgreiða sína reikninga, eins og í rauninni hvert heiðarlegt fyrirtæki vill gera, - hv. þm. virðist vera eitthvað hræddur um, að stjórnin fái einhverja fjöður í sinn hatt. Ef þetta er aðalástæðan fyrir tilburðum hans hér, þá má vel vera, að þetta sé mannlegt, en stórmannlegt er það ekki. Og myndarlegra hefði verið fyrir þennan hv. þm. að styðja drengilega að þeirri umbótaviðleitni í þessum efnum, sem nú er reynt að hafa um hönd. Þessir hv. þm. í minni hl. flytja hér tillögu, sem þeir kalla að rökstuddri dagskrá. Ég hef sjaldan, ef nokkurn tíma á mínum þingferli séð dagskrá, sem er jafnórökstudd og sneydd rökum og þessa. Og ef þessir hv. þm. sjá ekki sóma sinn í því að taka þessa órökstuddu dagskrá aftur, þá legg ég til, að hún verði felld og frv. samþykkt.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. v. (JPálm), sem er yfirskoðunarmaður ríkisreikninga, flutti ræðu um þetta mál, seinast þegar það var hér á dagskrá. Hann nefndi m.a. í ræðu sinni ríkisstj., sem sat hér 1959 og hann studdi, og hann komst svo að orði, að þessi stjórn hefði verið að fleyta þrotabúi. Ég verð nú að segja það, að ég hef aldrei heyrt slíka öfugmælavísu fyrr frá hv. þm. Það er alkunnugt, að sú stjórn tók við verulegum greiðsluafgangi frá þeirri stjórn, sem áður var, og notaði hann til að fleyta sér yfir árið 1959. Hv. þm. nefndi það einnig í ræðu sinni, eins og hann hefur gert stundum áður, að tekjur og gjöld útflutningssjóðs hefði átt að telja með tekjum og gjöldum ríkissjóðs. Þetta hefur vitanlega ekki við nein rök að styðjast og allir útreikningar og talnalestur hans í sambandi við það því alveg út í hött. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta, vegna þess að ég tel mjög vafasamt, að það sé nokkur hv. þdm. annar, sem lítur eins á þetta mál. A.m.k. er það kunnugt, að núv. hæstv. ríkisstj., sem hann styður, og einnig fyrrv. hæstv. ríkisstj., sem hann studdi sömuleiðis, líta allt öðruvísi á þetta. Um það vitnar ríkisreikningurinn, sem hér liggur fyrir. Annars þótti mér gott að heyra það í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v., yfirskoðunarmannsins, að mér virtist hann vera mér sammála um, að það væri ekki það lag á þessum hlutum með endurskoðunina sem þyrfti að vera, tölulega endurskoðunin væri langt á eftir, og hann sagði, að það hefði verið skoðun yfirskoðunarmanna, að tölulegri endurskoðun ætti að vera lokið, þegar reikningurinn væri afgreiddur. Það kom þarna fram, að hann er mér alveg sammála um þetta, og ég vænti þess, því að hann er endurskoðandi áfram, að hann og félagar hans vinni þannig að þessu, eins og vera ber, að þeir leggi ekki ríkisreikning fyrir Alþ., fyrr en endurskoðun hans er lokið. Það eiga þeir vitanlega ekki að gera, og hæstv. fjmrh. hefur ekkert yfir þeim að segja, hinum þingkjörnu endurskoðendum, þeir eru kosnir af Alþingi og eru þess starfsmenn, en ekki ráðuneytisins. Hæstv. fjmrh. flutti hér ræðu áðan, og var þá útsynningur í deildinni, alveg eins og úti. Hann sagði, að við í minni hl. fjhn. hefðum tafið afgreiðslu ríkisreikningsins fyrir áramótin. Reikningurinn var ekki afgr. þá vitanlega fyrir það, að það var alls ekki tímabært að afgreiða hann og ekki hægt, málið var þannig undirbúið af hálfu fjmrn., að það var ekki sæmilegt að afgreiða reikninginn, og það er ekki heldur enn. Hæstv. ráðh. fór að rekja gang reikningsfærslunnar og endurskoðunar í ráðuneytinu og sagði í fyrsta lagi, í öðru lagi o. s. frv. og taldi upp átta atriði, en honum yfirsást þarna hrapallega, því að hann sleppti úr einum þýðingarmiklum lið, sem hann átti þó ekki að gleyma. Hann nefndi aldrei endurskoðunardeildina í fjmrn., sem hefur miklu hlutverki þarna að gegna samkvæmt landslögum og ber skylda til að endurskoða reikninginn og skila endurskoðunarskýrslu til hinna þingkjörnu endurskoðunarmanna, til þess að þeir geti látið sína umsögn um reikninginn í té til Alþingis. Hann sleppti þessu alveg. En hann er einmitt sjálfur húsbóndi yfir þessari endurskoðunardeild, hún heyrir undir hans ráðuneyti. Hann segir, að það hafi óhæfilega langur tími liðið frá lokum reikningsárs að undanförnu til endanlegrar afgreiðslu ríkisreiknings á Alþ. Það hefur orðið dráttur á afgreiðslu reikningsins, og það er einmitt vegna þess, að það hefur verið beðið eftir því, að endurskoðun reikninganna væri lokið, og það hefur staðið fyrst og fremst á endurskoðuninni í fjmrn. Það hefur ekki staðið á því að gera upp ríkisreikninginn í ríkisbókhaldinu. Eins og ég hef áður gert grein fyrir og öllum er kunnugt, hefur það verið þannig um mörg ár, að á hverju fjárlagaþingi höfum við fengið ríkisreikning síðasta árs í hendur til þess að hafa hann til hliðsjónar við undirbúning fjárlagaafgreiðslu og annarra fjármála. Þetta er öllum kunnugt. Það hefur ekki staðið á því. En það, sem hefur valdið drættinum á því, að ríkisreikningurinn væri endanlega afgr. á þingi, er endurskoðunin, hún hefur verið langt á eftir. Það er því alveg út í hött, þegar hæstv. ráðh. var að tala um, að þingmenn þurfi við undirbúning fjárlaga að hafa reikning síðasta árs til hliðsjónar. Þetta hafa þeir haft um fjölda undanfarinna ára á hverju fjárlagaþingi. Svo spyr hann: Hver hefur orðið árangur af viðleitni núv. ríkisstj. til þess að flýta þessu? Árangurinn er ekki enn meiri en það, að endurskoðuninni er enn ólokið. Ég er ekkert að ásaka þá sérstaklega fyrir það. Það hefði sjálfsagt kostað aukin útgjöld, aukinn mannafla í endurskoðunardeild fjmrn., ef þessu hefði verið flýtt svo, að endurskoðun reikningsins fyrir 1959 væri nú að fullu lokið. Það hefði vitanlega ekki verið nokkur vandi að afgr. ríkisreikning fyrr á undanförnum árum en gert hefur verið, ef það hefði þótt rétt að afgr. óendurskoðaða reikninga. Þá hefði verið hægt á hverju einasta þingi að samþ. hér ríkisreikning fyrir næstliðið ár. Þetta hefur bara ekki verið gert. Hæstv. ráðh. segir, að það sé einsdæmi að leggja til, að reikningi sé vísað frá. Það er áreiðanlega einsdæmi, að ríkisreikningur sé lagður fyrir Alþ. að svo miklu leyti óendurskoðaður eins og þessi núna. Hann talar um endurskoðun eftír á í fjmrn. Ég veit ekki betur en sú endurskoðun, sem allir hinir þingkjörnu yfirskoðunarmenn framkvæma, sé líka eftir á. Þá sagði hæstv. ráðh., að það hefði aldrei komið fyrir, að ríkisendurskoðun hafi verið búin að ljúka endurskoðun, þegar reikningur var afgr. á Alþ. Þetta fær alls ekki staðizt, og ég sé ekki ástæðu til að eyða tíma í að endurtaka það, sem ég sagði í minni framsöguræðu. Ég rakti þar gang mála síðasta áratuginn. Ég minnist þess, að á árunum um og fyrir 1950, þeim árum, þegar flokksbræður hæstv. núv. fjmrh. fóru með yfirstjórn fjármálanna, þá var oft rætt um þetta á Alþ. hvað endurskoðunin væri langt á eftir, og ég get búizt við því, að á þeim árum hafi menn samþykkt hér ríkisreikning, þó að endurskoðun hafi ekki verið að fullu lokið. En þó að slíkt hafi komið fyrir, þá er það sízt til fyrirmyndar. Siðan var þessu að verulegu leyti kippt í lag, og eins og ég gat um í minni framsöguræðu, þá er það svo um ríkisreikningana fyrir 1951, fyrir 1953, 1954, 1955 og 1956, að þá er engin athugasemd við reikningana frá yfirskoðunarmönnum hinum þingkjörnu um það, að ólokið sé hinni tölulegu endurskoðun í fjmrn., - engin athugasemd um það. Og það er algerlega rangt, sem hæstv. ráðh. heldur fram, að þessir reikningar hafi verið afgr. án þess, að endurskoðun væri lokið. Að minnsta kosti hefur alþm. þá ekki verið kunnugt um það. Ég geri fastlega ráð fyrir því, að hinir þingkjörnu yfirskoðunarmenn hafi gætt svo skyldu sinnar, að þeir hefðu látið þess getið, þegar þeir afgr. reikningana til Alþingis, ef hinni umboðslegu endurskoðun hefði þá verið ólokið. Ég er ekki í vafa, að þeir hefðu gert það. Þessi fullyrðing hæstv. ráðh. fær því alls ekki staðizt, frekar en margt annað af því, sem hann var hér með áðan. Drátturinn, sem orðið hefur, er einmitt vegna þess, að það hefur verið beðið eftir því, að endurskoðun væri lokið, og það er það, sem á að gera. Hitt er sjálfsagt, að reyna að flýta endurskoðuninni eins og hægt er, og þar ætti hæstv. núv. fjmrh. að sýna sinn dugnað. Það er einmitt stofnun, sem hann ræður yfir, endurskoðunardeildin í fjmrn., sem hér stendur á og hefur verið beðið eftir undanfarin ár. Hann er húsbóndi þar, og þar á hann að koma fram endurbótum, til þess að hægt verði að afgr. ríkisreikninginn eftirleiðis fyrr en verið hefur. Það er bara tilgáta út í loftið hjá hæstv. ráðh., að ég sé á móti því að afgr. reikninginn núna fyrir það, að ég óttist, að núv. stjórn fái eitthvert lof í sambandi við málið. Hún getur aldrei hlotið neitt lof fyrir það eða hæstv. fjmrh. að knýja fram samþykkt á ríkisreikningi hér, sem er ekki tímabært að samþykkja, vegna þess að endurskoðun hans er að miklu leyti ólokið. En jafnvel þótt svo væri, að stjórnin gæti fengið einhverja viðurkenningu í sambandi við afgreiðslu á ríkisreikningi, þá mundi það hrökkva skammt á móti öllu öðru, sem er á hinn veginn. Ég mundi ekkert sjá eftir því, og ég mundi þvert á móti fagna því, ef hæstv. núv. fjmrh. yrði sá maður að koma þessu í betra lag, jafnvel þó að þyrfti einhverju til að kosta við aukið mannahald í fjmrn., að koma endurskoðuninni þar í það horf, að það þurfi ekki að bíða árum saman eftir henni með afgreiðslu á ríkisreikningi. Ég þykist nú alveg vita það, að ýmsir í stuðningsliði hæstv, fjmrh. sjái, að það sé alveg rétt, sem við í minni hl. höldum fram, að það eigi ekki, það séu óeðlileg vinnubrögð að samþykkja ríkisreikning, fyrr en endurskoðun hans er að fullu lokið. Ég skal ekki segja samt, hvernig fer með afgreiðslu málsins. Það getur vel verið, að þeir geri það fyrir hæstv. fjmrh. að fella okkar rökstuddu dagskrá og samþykkja reikninginn nú þegar. En ég vænti þess, að þetta verði þó til þess, þessar athugasemdir, sem við höfum gert um þetta atriði, að það verði ekki gert framvegis að afgreiða ríkisreikninginn með þessum hætti. Það getur vel verið, að stuðningsmenn hæstv. ráðherra, þó að þeir séu í raun og veru með okkur í þessu máli, fari eftir hans vilja, af því að þeir óttist. að hann verði heldur önugur í sambúðinni að öðrum kosti, og vilji ógjarnan fá útsynning rétt strax aftur í deildina, svipaðan þeim, sem geisaði hér áðan.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara langt út í þessar umr., en ræða hv. 4. þm. Norðurl. v. (JPálm) gefur mér tilefni til þess að segja nokkur orð við afgreiðslu þessa máls. Ég get tekið undir það, sem fram hefur komið hér, að nauðsyn ber til að hraða afgreiðslu ríkisreikningsins eins og auðið er. En það hlýtur að vera réttur skilningur, að því aðeins er um yfirskoðun að ræða af hendi trúnaðarmanna Alþ., að þá sé búin að fara fram sú endurskoðun, sem gert er ráð fyrir að fari fram af hendi ráðuneytisins, því að ef svo væri ekki, þá væri hér ekki heldur um yfirskoðun að ræða. Það hefur komið fram í grg. frá yfirskoðunarmönnum nú, að endurskoðun af hálfu ráðuneytisins hafi ekki verið eins langt á veg komin að þessu sinni og venja er til, og í flestum tilfellum mun henni að mestu leyti hafa verið lokið, þegar þeir hafa tekið til við sín störf. Þrátt fyrir það, þótt svo væri, urðu þeir yfirskoðunarmenn við ósk hæstv. fjmrh. og hófu sína endurskoðun á ríkisreikningnum. Ég lít svo á, að þeir hafi með þessu brotið þann trúnað, sem hv. Alþ. hefur falið þeim. Endurskoðun þeirra á ekki að vera um það eitt að kreditera hæstv. fjmrh., hún á líka að vera eftirlit með því, að þeir, sem fara með hina umboðslegu endurskoðun, vinni sitt verk. Það er nokkur hætta á því, ef yfirendurskoðun fer fram, áður en því verki er lokið, að þá gæti það dregizt úr hömlu og jafnvel farið svo, að svo að árum skipti yrðu reikningar ýmissa minni háttar fyrirtækja ríkisins ekki endurskoðaðir. Það á að vera hlutverk yfirskoðunarmanna að gæta þess, að umboðsleg endurskoðun fari fram. Eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. tók fram hér í umr. um daginn, þá er samþykkt ríkisreiknings á hv. Alþ. nánast kvittun Alþ. fyrir þeim störfum, sem trúnaðarmenn Alþingis, yfirskoðunarmennirnir, eru búnir að inna af hendi. Alþ. á að geta treyst þeim til þess að leggja ekki blessun sína yfir ríkisreikninginn, svo að farið sé fram á það við Alþ., að það samþ. hann, fyrr en lokið er þeim störfum, sem á að vera lokið, áður en yfirendurskoðun fer fram. Þetta á að vera ófrávíkjanlegt atriði, og ósk hæstv. fjmrh. þar að lútandi á ekki að ráða neinu um það. Hv. yfirskoðunarmenn hafa því algerlega brugðizt því verkefni, sem þeir áttu að leysa fyrir hönd Alþ., með að fara í endurskoðun, áður en undirbúningi var lokið. Um þetta verður ekki deilt, og verður engum til framdráttar, þó að þeir hafi trassað slíkt áður. Annars var það nánast annað atriði í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v., sem kom mér til þess að taka til máls, þó að þetta væri svo sem ærin ástæða til að tala um, því að það er ekki lítið atriði, þegar þeir, sem eru fulltrúar Alþingis gagnvart ríkisreikningnum og eiga að leggja hönd á verkið að síðustu, bregðast svo trúnaði þingsins eins og fram hefur verið tekið. En það var þrotabúið, sem hv. 4. þm. Norðurl. v. var að tala um, og fleira skemmtilegt, sem fram kom í ræðu hv. þm. og ég mun víkja að síðar, sem gaf mér tilefni til að biðja um orðið. Sá skilningur er almennur hér á Alþ. og alls staðar í þjóðfélagi voru, að þrotabú væri það, sem gæti ekki greitt sínar skuldir, ætti ekki eignir fyrir sínum skuldum og stæði með óreiðu hér og þar. En hver var óreiðan, sem ríkisstj. tók við í árslok 1958? Hún var þessi: 43.5 millj. í greiðsluafgang frá árinu 1958 voru til þess að ráðska með á árinu 1959, þegar búið var að greiða greiðsluhallann frá 1957. Þetta var þrotabúið, sem þessi hv. þm. var að tala um, - og þetta er maður, sem er yfirendurskoðandi ríkisreikningsins, sem heldur öðru eins og þessu fram, - þegar hæstv. ríkisstj. tekur við svo blómlegu búi, að hún nánast lifði á því, því að það var ekki þetta eitt, sem hún fékk í arf frá fyrrv. ríkisstj. til þess að ráðstafa á árinu 1959. Svo var þessi hv. þm. að tala um, að það hefðu orðið litlar umframgreiðslur á árinu 1959, það hefði nú verið annað en áður hafi verið. Lítum á það. Árið 1959 voru fjárlög afgreidd hér á hv. Alþ. í lok aprílmánaðar. Ríkisstj. tók við um áramótin og endurskoðaði því fjárlagafrv. á fyrstu fjórum mánuðum ársins, áður en það var afgreitt. Hún fór frá 20. nóv. Er að undra, þó að hún á þessu tímabili eyddi ekki miklu umfram fjárlög, þegar hún fékk fjárlögin afgreidd, þegar fjórir mánuðir voru liðnir af árinu, og sat nánast í sjö mánuði eftir það? Við þetta er svo því að bæta, að hér er 40. aths. endurskoðenda ríkisreikningsins, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eignahreyfingar samkv. 20, gr. hafa farið langt fram úr fjárlögum. Samkv. fjárlögum er gert ráð fyrir 85.8 millj. útgjöldum, en þær námu samkv. ríkisreikningi 238.9 millj.“ Hér fannst samt hv. yfirskoðunarmönnum, að þeir þyrftu að gera aths. við, þrátt fyrir það lof, sem hv. þm. sá ástæðu til að bera á hæstv. fyrrv. ríkisstj. fyrir, að ekki hefðu verið neinar umframgreiðslur. Svo kom hv. þm. að því, sem var það skemmtilegasta í ræðu hv. þm., og það var tal hans um tvöfaldan ríkissjóð. Ég verð að segja það, og það er víst alkunna, að ég hef aldrei gert mikið stáss með núv. hæstv. ríkisstj., enda ekki séð ástæðu til þess, að þar væri neitt til að stássa með. Ég hef hins vegar aldrei ætlað henni verri hlut en fram hefur komið. Mér var það ljóst, þegar hæstv. ríkisstj. sendi Alþ. heim á haustmánuðum 1959, að hún var þá að undirbúa viðreisnina og var með því að senda þm. heim að koma í veg fyrir, að hennar eigin stuðningsmenn yrðu viðstaddir, þegar málið væri undirbúið, svo að þeir ættu ekki kost á því að fylgjast með undirbúningnum og á þann hátt að komast inn í málið. Var öllum ljóst, að þetta var höfuðtilgangur hæstv. ríkisstj., en ekki það að losna við stjórnarandstöðuna. Það þurfti að leyna málinu fyrir stjórnarstuðningsmönnunum, svo að þeir væru ekki til kvaddir, fyrr en málið væri fullundirbúið, og yrðu að gera það upp við sig að fylgja annaðhvort ríkisstj. sinni eða ekki. En hitt hafði mig aldrei grunað, að hæstv. ríkisstj. kæmi þannig fram við sína stuðningsmenn, að hún sendi þeim ekki einu sinni „hvítu bókina“, Viðreisn, - ég taldi alveg víst, að hún hefði ekki haft þá þar útundan, þeir hlytu að hafa fengið bókina heim á sín heimili eins og við hinir. En ég heyrði á ræðu þessa hv. þm., að hann hefur a.m.k. ekki lesið bókina, ef hann hefur fengið hana, því að á bls. 31, neðst, stendur þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Hrein útgjaldaaukning ríkissjóðs vegna afnáms útflutningssjóðs nemur því 113 millj. kr.“ Þetta er að vísu búið að segja oft og mörgum sinnum hér á hv. Alþ. En svo kemur hv. 4. þm. Norðurl. v., yfirskoðunarmaður ríkisreikninganna, og segir: Áður fyrr voru ríkisreikningarnir tveir og útgjöld ríkisins hafa því lækkað um nærri 900 millj. kr., vegna þess að útflutningssjóður var felldur niður. - En í „hvítu bókinni“ stendur: Aðeins 113 millj. af hækkun ríkisgjaldanna 1960 voru vegna þess, að útflutningssjóður var niður lagður. - Annað var það ekki og ekki meira. Hver á svo að trúa því, að þegar yfirfærslugjaldið var hækkað með gengisbreyt. úr 55% í 132%, þá sé minna á þjóðina lagt? Öðrum tollum og sköttum var haldið, sumir nýir á lagðir, og þeir hækkuðu vegna þess, að þeir voru teknir af hærri stofni. Samt getur þessi hv, þm. komið hér á Alþ. og sagt, að raunverulega hafi ríkisútgjöldin lækkað um 900 millj. Ég verð að segja það, að þegar þannig er á máli haldið og það af manni, sem jafnhliða segir frá því, að hann hafi endurskoðað ríkisreikninginn yfir 20 ár, þá verður manni að hugsa: Ja, endurskoðunin, guð hjálpi mér. - En það var aðeins eitt, sem var þess vert í ræðu þessa hv. þm., að því væri á lofti haldið, - því að þetta er nánast til gamans, að halda því fram, að ríkisútgjöldin hafi lækkað um 900 millj., - það var þetta, sem hv. þm. sagði um sjóði landbúnaðarins. Hann sagði það í sambandi við ríkisábyrgðirnar, sem ég ætla ekki að fara að ræða hér nú, því að þær koma sennilega til umr. hér í hv. deild síðar, að það væri ekki nema eðlilegt, að ríkissjóður tæki að sér greiðslu á ábyrgðum vegna sjóða Búnaðarbankans. Um þetta höfum við framsóknarmenn lagt fram frv. í hv. Ed. Það mætti mikill mótspyrnu. Og það er gleðilegt, ef á stjórnarheimilinu er að verða skilningur á réttmæti þessa. Það var það eina, sem kom fram í ræðu þessa hv. þm., sem merkilegt gat talizt. Um þetta mál eða ræðu hæstv. fjmrh. ætla ég ekki að segja neitt frekar að sinni, enda hafa því máli svo góð skil verið gerð. En mér finnst, að hv. 4. þm. Norðurl. v. þurfi að átta sig betur á ýmsum hlutum, áður en hann heldur slíka ræðu sem hann flutti hér fyrir nokkrum dögum.



Herra forseti. Þeir hafa nú talað hér tveir hv. fulltrúar Framsfl. og gert miklar athugasemdir út af því, sem ég tók fram í ræðu minni hér um daginn, og eins og vant er kemur það fram hjá þessum hv. þm., að það hafi allt átt að vera í góðu lagi, þegar vinstri stjórnin fór frá í des. 1958. Þeir tala um það sem ægilegar öfgar frá minni hálfu að nefna þrotabú í því sambandi. En þrotabú var það og þrotabú, sem stjórnir þær, sem siðan hafa verið, hafa verið og eru að stríða við. Það var ekki þrotabú í þeim skilningi, að ríkissjóðurinn væri orðinn alveg tómur, enda hefði það verið skárri ósköpin, ef slíkt hefði bætzt ofan á, eftir að þeir voru búnir á 21/2 ári að hækka tolla og skatta sem svaraði 1200 millj., miðað við heilt ár, og eftir að þeir voru búnir að auka skuldir ríkisins, aðallega erlendar, um 600 millj. Þrotabú vinstri stjórnarinnar lá í allt öðru, og þess vegna hrökklaðist hún frá við litinn orðstír. Þrotabúið lá í því, að dýrtíðin flaug upp og stjórnin réð ekki við neitt, og þrotabúið lá í því, að gengi krónunnar var orðið svo gífurlega fallið sem reynslan hefur síðan sannað. Þetta voru merkin um þrotabú vinstri stjórnarinnar, og úr því að þessir hv. þm. stofna til þess að fara nú enn á ný í þrætu út af því ástandi, sem hefur verið og er og horfur eru á að verði nokkuð lengi, þá get ég ekki látið hjá líða að lýsa því hér yfir, að á þeim dögum, sem ég hef verið á þessu þingi, bæði fyrir jólin og síðan á nýári, hefur gengið alveg fram af mér að hlusta á allar þær rubbræður, sem hér hafa verið fluttar af hv. stjórnarandstæðingum. Þess vegna þykir mér nú ástæða til að taka hér dálítið nánar til athugunar það ástand, sem var, það ástand, sem þessir menn hafa komið á, það ástand, sem þeir skildu við, og fleira. Hv. síðasti ræðumaður, 3. þm. Vesturl. (HS), var með brigzlyrði í minn garð og okkar yfirskoðunarmanna um það, að við hefðum brugðizt okkar skyldu með því að skila athugasemdum við reikninginn 1959, áður en allri endurskoðun ríkisendurskoðunarinnar væri lokið. Ef við hefðum gert þetta, þá höfum við gert þetta alla tíð og allir yfirskoðunarmenn á undanförnum árum, því að það er alveg rangt hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG), að það hafi nokkurn tíma skeð á undanförnum árum, að það hafi verið lokið allri endurskoðun. Það kann að vera, að það megi segja það, að við höfum ekki að fullu gegnt okkar skyldu með því að gera ekki alltaf á hverju ári athugasemdir út af þessu. Það er út af fyrir sig rétt, við höfum ekki alltaf gert það. En við vorum lengi tveir okkar hér á Alþ., og í umr. um reikningana höfum við aldrei dregið dul á, að það var mjög mikið eftir af endurskoðun og oft í mörgum stofnunum til margra ára. Nú er það svo, að ef þetta er trúnaðarbrot frá minni hálfu, þá fellur það ekki síður á minn samstarfsmann, sem ég hef lengst verið með. Annar minn samstarfsmaður, Björn Jóhannesson, fulltrúi Alþfl., hefur verið tiltölulega stuttan tíma, og mætti segja, að það bæri þá ekki sérstaklega að ásaka hann - eða minnst. En ef ég er ásökunarverður sem yfirskoðunarmaður út af þessum hlutum, þá er það ekki síður minn samstarfsmaður, fulltrúi Framsfl., Jörundur Brynjólfsson, sem hefur verið hér á Alþ. lengur en flestir aðrir og lengur forseti í þessari hv. deild en nokkur annar maður fyrr eða síðar, og maður, sem allir vita að er einn af hæfustu mönnum Framsfl., sem setið hafa á Alþ. Ef hægt er að ásaka mig fyrir trúnaðarbrot fyrir að hafa skilað athugasemdum of fljótt þessara hluta vegna, þá er það ekki síður um þennan mann, sem var búinn að vera yfirskoðunarmaður, áður en ég kom að því starfi. Þá er það þetta, sem hv. síðasti ræðumaður var að tala um sem ógurlegar öfgar frá minni hálfu, að ég tók það fram, að gjöldin hefðu lækkað frá því, sem þau voru á árinu 1959, til fjárl. 1960 um á 9. hundrað millj. kr. Hann sagði nú 900 millj, og bætti þar nokkrum tugum milljóna við það, sem ég tók fram, og allar tölur, sem ég fór þar með, eru réttar. Það er samlagning á gjöldum ríkissjóðs og útflutningssjóðs, sem urðu rúmlega 2300 milljónir, og frá því eru dregnar 1500 millj., sem fjárlögin námu. Ég tók það fram í minni ræðu um daginn, að þessi mismunur, þessar rúmar 800 millj., það var það, sem gengisbreytingin verkaði, því að eins og ég tók þá fram, þá voru á árinu 1959 veittar i útflutningsstyrki á sjávarafurðir um 800 millj. kr., og það var fellt niður. Breytingin að öðru leyti á útgjöldunum var tiltölulega mjög lítil. Hún hefur orðið nokkur síðan, sem eðlilegt er, því að gengislækkun hlýtur alltaf að draga dilk á eftir sér og hafa í för með sér mikla hækkun á ýmsum útgjaldaliðum. En úr því að ég er út í það kominn að tala við hv. þm. úr stjórnarandstöðunni, sem eru meðal þeirra, sem á þessum vetri hafa haldið hverja ræðuna á fætur annarri til ásökunar núv. ríkisstj. og um það, hvað hafi verið alblómlegt, þegar vinstri stjórnin sáluga skildi við, er rétt að ræða við þá nánar. Þessir andstæðingar núv. stjórnar, sem hér hafa haft sig mest í frammi á þessum vetri, hafa talað mikið um stefnur. Þetta ættu þeir ekki að gera, vegna þess að sumir þessara manna eru stefnulausari menn en hægt er að finna nokkurs staðar annars staðar, og það á þó sérstaklega við framsóknarmennina. Félagar þeirra í kommúnistaflokknum, Alþb., hafa, eins og allir vita, stefnu. Það er rússneska stefnan, það er hinn alþjóðlegi kommúnismi, sem er þeirra stefna, og á síðustu árum hefur hún komið fram hér á Alþingi og í landinu sem hrein niðurrifsstefna, og þegar hún þjappast upp að óreiðustefnu Framsfl., þá er engin furða, þó að faðmlagið sé sterkt. En þessir menn tala sí og æ um stefnu núv. ríkisstj. og kalla hana samdráttarstefnu. Ég er nú nokkuð kunnugur núv. stjórnarflokkum og þeirra mönnum, og ég þekki þar ekki þessa samdráttarstefnu. Ég þekki engan mann í stjórnarflokkunum, sem hefur þá stefnu að draga saman framkvæmdir, framleiðslu, viðskipti og atvinnu. Áhugi fyrir því og óskir um það eru hvergi fyrir hendi. Allt þetta tal um samdráttarstefnu er þess vegna rugl eitt. Hitt er annað mál, að þeir menn, sem hafa fengið það hlutverk að stríða við það þrotabú, - ég sný ekki frá því orði, - það þrotabú, sem óreiðustefna liðinna ára hefur eftir sig látið, þeir eru auðvitað bundnir við óhjásneiðanleg lífslögmál, eins og það, að sá, sem hefur á allan hátt hagað sér ráðlauslega og hefur farið á hausinn, eins og kallað er, hann verður að breyta um lifnaðarhætti og getur ekki haldið áfram að gana át í hverja vitleysuna annarri verri og hirða ekkert um afleiðingar. Fyrir 5–6 árum var aðalslagorðið hjá sumum framsóknarmönnum það, að efnahagslíf Íslendinga væri helsjúkt. Þetta var, þegar þeir voru að sundra ríkisstj. Sjálfstfl. og sinni eigin. Þetta var, þegar þeir voru að undirbúa verkfallið mikla 1955 og stofna Hræðslubandalagið fræga. Þá ætluðu þeir að lækna hið helsjúka efnahagskerfi. Þeir töldu sig þeim vanda vaxna að gerast læknarnir og til þess þyrfti að fá hina voldugu samstarfsmenn, kommúnista og Alþfl. Nú skyldi sjúkdómurinn ekki grassera lengur í efnahagskerfi Íslands. Við vitum, hvernig þetta fór. Aldrei fara sögur af slíkri meðferð á neinum sjúklingi. Vinstri stjórnin fékk völd, ekki vantaði það. Hún notaði þau völd til að auka og margfalda allar sjúkdómsorsakir þess sjúklings, sem hún þóttist ætla að lækna og hún taldi helsjúkan áður. Laun og kaupgjald var hækkað í stórum stíl, skattar og tollar hækkaðir á annan milljarð miðað við heilt ár, eins og ég tók áðan fram, skuldir stofnaðar alls staðar þar, sem það var hægt, með einni undantekningu þó, sem ég kem síðar að. Framkvæmdir ríkisins voru stórum auknar, einkum stórar og dýrar byggingar. Eyðslan, óhófið, óreiðan og ráðleysið óx og margfaldaðist. Auðvitað elnaði sjúkdómur þjóðfélagsins að sama skapi. Eftir tveggja og hálfs árs hrakfallagöngu gáfust læknarnir upp. Þeir yfirgáfu sjúklinginn og sögðu: Sjúklingurinn er að deyja. Hann er kominn fram á glötunarbarminn. - Manni fannst, að það hlyti að vera grafarbarmurinn. Manni fannst það, þar sem hinn helsjúki sjúklingur yrði þá að vera jarðaður. Orsakirnar lágu ljóst fyrir. Dýrtíðarmælikvarðinn óx um 17 stig á einum mánuði, skuldir og ábyrgðir vaxnar þjóðinni yfir höfuð og gengi íslenzkra peninga fallið svo ofboðslega, að engin dæmi eru til slíks áður, þó að fyrr hefði verið svart vegna aðgerða sömu manna, þeirra sem úr þeim flokkum voru þá við völdin. Þegar svona var komið, hlutu aðrir menn að taka við. Þeir menn í þjóðfélaginu, sem helzt er hægt að treysta, hafa stjórnað síðan. Þeir hafa verið, eru og verða að meðhöndla þrotabúið. Að tala um stefnu, þegar svo er komið, er nokkuð hæpið, því að allar fyrri stefnur hafa orðið fyrir áföllum. Það, sem helzt kemur til mála um starfsemi núverandi stjórnar, er að kalla hana bjargráðastefnu. En það hefur þegar sannazt, sem áður mátti vera kunnugt, að það er dýrt að verða gjaldþrota, það er dýrt, og það er alltaf þægilegra að hleypa hesti sínum út í fenið en draga hann upp aftur. Það fer ekki neitt á milli mála, að ýmsar ráðstafanir núv. ríkisstj. eru neyðarráðstafanir, - það vitum við, - sem var ekki unnt að sneiða hjá. Sú hin stærsta þeirra og alvarlegasta var sú að viðurkenna í verki þann sannleika, að gengi íslenzku krónunnar var fallið svo hroðalega sem kunnugt er. Þetta er í þriðja sinn, sem skráningu okkar krónu er breytt til lækkunar með lögum. 1939, 1950 og 1960 eru ártölin, sem þetta miðast við. Í öll skiptin gerist þessi saga á sama hátt, þótt síðasta hrapið sé mest og hættulegast, enda telja nú fróðir menn, að okkar króna sé komin niður í 6 fullgilda aura eða jafnvel lægra en það. En hverjir voru það, sem felldu krónuna nú? Það var ekki núv. ríkisstj. Núv. stjórn gerði það eitt að viðurkenna í verki þann sannleika í okkar gengismáli, sem fyrir lá. Það voru aðrar stjórnir, sem voru við völd 1950–59, sem felldu krónuna. Það var óreiðustefnan, og hlutur vinstri stjórnarinnar var þar auðvitað langsamlega mestur. Þegar svo þeir syndaselir, sem mesta sök eiga á þessum ráðstöfunum, tala sig hása og skrifa sig þreytta um það, að núv. stjórn sé að skerða kjör fólksins og beita samdráttarstefnu í öllum framkvæmdum, þá er það andstyggilegra en flest, sem áður hefur heyrzt og sézt. Kjaraskerðing hlaut að verða óumflýjanleg afleiðing af verkum þessara manna. Annað gat ekki skeð. Og ef hún verður ekki meiri en hingað til og enn er orðið, þá gengur það kraftaverki næst. Sama er að segja um framkvæmdir og lánamöguleika. Þar hlutu afleiðingar að fylgja orsökum eins og ævinlega. En vinstristjórnarherrunum þykir ekki nóg komið, þeim þykja ekki enn nógar skuldir. Þeim er ekki nóg, að ríkisábyrgðir eru komnar í 2300 millj, kr. eða jafnmikið og allt sparifé landsmanna, og þeim þykir ekki nóg að vera búnir að koma gengi okkar krónu niður í 6 aura, sem svarar til þess, að 1000 kr. fjárhæð, sem lögð var í banka fyrir 50–60 árum, er ekki meira virði nú en 60 kr. voru þá. Þeir vilja fella gengi krónunnar miklu meira. Það sýnir öll þeirra starfsemi, innan þings og utan. Að tala um aðfarir þeirra, síðan núv. ríkisstj. tók við, og kalla það stefnu, er ekki hægt. Stefnuleysi er sanni nær. Fullkomið ábyrgðarleysi er þó réttasta orðið. Ég hef til glöggvunar skrifað hér niður hjá mér aðalútdráttinn úr ræðum og greinum þessara manna síðustu 10–12 mánuðina. Sú formúla er í aðalatriðum á þessa leið: Allar aðgerðir núv. stjórnar til uppgerðar á þrotabúi vinstri stjórnarinnar telja þessir menn óþarfar, en hægt að halda áfram hinni fyrri stefnu með þrotlausum ríkisuppbótum á alla framleiðslu, áframhaldandi vísitöluskrúfu, launahækkunum, auknum framkvæmdum á öllum sviðum. Þannig tala fulltrúar Alþb., og þannig tala sumir framsóknarmennirnir, - ég segi sumir, því að þeir eiga þar engan veginn allir óskilið mál. Þeir tilbiðja heimskuna til að vekja óánægju í öllum stéttum og lofa öllum betri kosti. Við verkamenn og sjómenn segja þeir: Þið verðið að fá hærra kaup, styttri vinnutíma, meiri frí. - Þeir spana þessa menn til verkfallsuppreisna og eru nú í þann veginn að stöðva alla útgerðina í byrjun vertíðar, þegar einna bezt lítur út með veiðiföng. Við fastlaunamenn segja þeir: Þið verðið að fá miklu hærri laun til að geta lifað mannsæmandi lífi. - Ég hef ekki heyrt kröfuna þar um styttri vinnutíma, enda er það svo, að flestir fastlaunamenn hafa þetta 5–7 tíma vinnu á dag og margir þeirra hafa frí þriðja hvern dag á árinu. Við útgerðarmenn segja vinstristjórnarherrarnir: Þið verðið að fá hærra afurðaverð. Ríkið verður að greiða uppbætur. - Sama segja þeir við bændur. Verzlanirnar verða að fá hærri álagningu, segja þessir menn, og þeirri kröfu er einkum hampað í kaupfélögum landsins. Við alla landsmenn segja þessir menn: Þið verðið að fá lægri skatta og tolla og útsvör, lægra verð á neyzluvörum, lægri vexti, meiri lán og miklu meiri framkvæmdir í sveitum og kaupstöðum. Þetta er það, sem þessir menn hafa verið að útmála, ræðu eftir ræðu, dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð, síðan núv. ríkisstj. tók við. Allt er þetta sá boðskapur, sem dunið hefur í eyrum þings og þjóðar síðustu mánuði og allt frá sömu mönnum, sem fyrir 5–6 árum lofuðu að lækna okkar helsjúka efnahagskerfi, en steyptu því fram á gjaldþrotsbarminn. En nú er ástæða til að spyrja. Er þetta nokkuð nýtt? Er ekki þetta sama, sem alltaf fylgir ábyrgðarlausum valdastreitumönnum, og þar eru framsóknarmenn og kommúnistar fremstir í flokki? Vissulega er þetta ekki nýtt. Þetta er sami boðskapurinn og þessir menn sumir fluttu 1949, þegar þeir voru að sundra ríkisstj. Stefáns Jóh. Stefánssonar og stofna til eins hins óþarfasta og fráleitasta þingrofs, sem sagan geymir, og þetta er sami boðskapurinn, sem flestir þessir sömu menn fluttu 1955 og 1956, þegar þeir voru að spana til verkfallsins mikla og undirbúa mestu óreiðustjórn, sem nokkru sinni hefur starfað á Íslandi. Ég minntist hér á atburðina árið 1949, þegar ríkisstj. Stefáns Jóhanns var við völd. Auk margs annars var þar lagt allt kapp á að takmarka innflutning sem allra mest, svo að ríkissjóður fengi sem minnstar tekjur að spila úr, og þá var það fjármálaráðherrann þáv., Jóhann Þ. Jósefsson, sem var aðalskotmarkið hjá þessum mönnum, sem gerðu á allan hátt tilraunir til að sprengja þessa stjórn. Og þessi iðja bar árangur. Stjórninni var sundrað, þingrof og kosningar fóru fram. Eitt ár mátti ekki líða, þar til kosningar áttu að verða. Hlutföllin í þingi breyttust lítið, en eftir kosningar var ekki hægt að mynda þingræðislega meirihlutastjórn. Það ráð var því tekið, að stærsti flokkurinn, Sjálfstfl., myndaði flokksstjórn í minni hl. Hún vann mikið verk á stuttum tíma og lagði fyrir Alþingi tillögur um viðtækar ráðstafanir. En hún fékk engan frið til að framkvæma sínar tillögur. Framsóknarmenn fluttu vantraust á stjórnina og fengu það samþykkt. Stjórnin fór frá. En samvinnuhugur, drengskapur og góðvilji sumra sjálfstæðismanna gengur stundum á ýtrustu mörk. Í þetta sinn varð endirinn sá, að þeir gengu til samvinnu við Framsfl. og undir þeirra forustu til að framkvæma þær ráðstafanir, sem framsóknarmenn fluttu sitt vantraust út af og flokksstjórnin féll á. Framsóknarmenn náðu sínu aðaltakmarki, því að gera Eystein Jónsson að fjmrh. Það var hann síðan í nærri 9 ár og þar með auðvitað Framsfl., sem réð fjármálunum meira en aðrir. Tíunda árið eða árið 1959 sýnir á ljósastan máta afleiðing þeirrar fjárstjórnar, af því að fyrst á því ári komu að fullu í ljós afleiðingar þeirra laga, sem samþ. voru af vinstristjórnarliðinu í maí 1958, en giltu aðeins hálft það ár. Ég hef í minni fyrri ræðu, sem ég flutti hér um daginn, skýrt nokkuð ríkisreikninginn fyrir árið 1959, sem hér er til umr. og ég hef hér við höndina. En ég hef hér líka annan ríkisreikning. Það er reikningur ársins 1949. - Fundarhlé. Herra forseti. Þegar fundinum var frestað fyrir tæpum klukkutíma, var ég kominn þar í ræðu minni að geta þess, að ég hefði hér í höndunum tvo ríkisreikninga. Annað er reikningur ársins 1949, siðasta ársins sem Jóhann Jósefsson var fjmrh. Hinn reikningurinn er fyrir árið 1959, sá sem hér er til umr. og meðferðar. Breytingin á þessu tíu ára tímabili er sá lærdómur, sem allir stjórnmálamenn á Íslandi þurfa að kunna. Ég skal hér aðeins nefna eina hlið þessa máls, en það eru ríkisútgjöldin. Á árinu 1949 urðu þau öll skv. þeim reikningi 404 millj. á sjóðsyfirliti. Það eru öll útgjöldin. Árið 1959 urðu gjöldin á sjóðsyfirliti þess árs reiknings 1193.3 millj. kr., en gjöld útflutningssjóðs það ár, og hann var enginn til 1949, voru 1135.3 millj. Þetta eru alls 2328.6 millj. kr. M.ö.o. hafa árleg ríkisútgjöld á þessu tímabili hækkað um 1935.6 millj. kr. En þar með er ekki sagan öll sögð. Á báðum þessum reikningum voru stórkostleg ríkisgjöld, sem eru ekki talin með í samlagningunni. Það eru útgjöld margra ríkisstofnana, sem gerðar eru upp og aðeins færður inn í samlagningu mismunur á tekjum og gjöldum, eins og ég vék að hér um daginn. Gjöld þessara stofnana voru 1959 hátt á fjórða hundrað millj. kr. og hafa hækkað á tíu ára tímabilinu nokkuð yfir 200 millj. kr. miðað við heilt ár. Ég hef ekki reiknað þetta út nákvæmlega. Allt þetta sýnir það, að á þessu tímabili, þessum tíu árum, hafa útgjöld ríkisins og stofnana þess hækkað miðað við heilt ár um nokkuð yfir 2000 millj. kr., þ.e. meira en tvo milljarða. Þegar þetta er haft í huga, þá er það furðulegt, að mennirnir, sem þessu hafa stjórnað, skuli sí og æ vera með aðfinnslur og úthrópanir í garð annarra manna, sem fara með fjármál. Ég hef hér að framan nokkuð lýst öllum þeim beinu og óbeinu loforðum, sem núv. stjórnarandstæðingar gefa stéttum þjóðfélagsins á víxl um betri kjör og bætta aðstöðu, ef þeir hefðu nú völd. Öllum venjulegum mönnum með heilbrigða skynsemi finnst, að um það allt gildi hið sama, sem skáldið sagði forðum. „Eitt rekur sig á annars horn, eins og graðpening hendir vorn.“ Það virðist allt vera í mótsögn hvað við annað og allt til samans í mótsögn við það, sem átti sér stað á valdatíma sumra þessara manna, sem sagt: Það stangast hvað við annað. Menn hafa því verið að velta því fyrir sér, hvernig því sé varið með þessa forustumenn Framsóknar og kommúnista, hvort þeir hafi yfir einhverjum töfrasprota að ráða, hvort þeir eigi einhvern Aladdínslampa í fórum sínum eða hvort þeir séu haldnir einhverri geggjun og séu að leika sér að því að gera sig að undri frammi fyrir þjóð og þingi. Allt er þetta nokkuð örðug ráðgáta, einkum vegna þess, að við, sem þekkjum þessa menn, vitum, að margir þeirra eru allgreindir menn að eðlisfari. Það er þó svo með þessar gátur eins og allar aðrar, að einhver ráðning er til, og ég þykist sjá, hver hún sé. Segjum, að kosningar færu fram á næsta vori og þessir flokkar fengju völd, eins og þeir þrá heitara en allt annað, mundu þeir þá geta framkvæmt allt sitt loforðaspjall við allt og alla? Ja, hver veit um það? En til þess hafa þeir þó einn möguleika og aðeins einn. Hann er sá að ganga Rússum á hönd í einu og öllu. Fyrsta sporið yrði sennilega það að taka 1–2 þús. millj. að láni hjá Rússum eða Austur-Þjóðverjum, ausa því út í nýjar framkvæmdir og hækkuð laun. Rússneska stórveldið munaði ekki mikið um slíkt, og sjálfsagt yrðu vextirnir lágir og fresturinn langur, því að aldrei væri til þess ætlazt, að lánið yrði greitt í sömu mynt. Í leiðinni mundu hinir nýju valdamenn segja Ísland úr Atlantshafsbandalaginu, reka burt varnarliðið og færa öll okkar viðskipti austur fyrir járntjald. Á þessa lundina mundi það verða, þetta hálofaða hlutleysi, sem þeir menn eru alltaf að flagga með, sem kalla sig hernámsandstæðinga. Ég efast ekki um, að þessi möguleiki hefði verið til árið 1958, en Alþfl. var ekki líklegur til að fylgja honum, og Hermann Jónasson vildi það ekki heldur. Þess vegna sagði hann af sér, eins og kunnugt er. Það geta kommúnistarnir aldrei fyrirgefið honum. Þeir ásaka hann leynt og ljóst um það, og það lítur út fyrir, að margir hans eigin flokksmenn séu þar alveg á sömu línu. Víðs vegar um land telja þeir þennan formann flokksins hálfgerðan varg í véum fyrir það að hafa sleppt völdunum, eins og þeir segja. En alls þessa vegna er íslenzk pólitík mjög einföld í dag. Þjóðin á um tvennt að velja og aðeins tvennt. Þetta er vesturs- eða austursbandalagið, annaðhvort núverandi stjórn og völd þeirra flokka, sem hana styðja, eða austursbandalag kommúnista og Framsóknar, með þeim tilfæringum, sem ég hef hér nefnt, eða einhverjum öðrum svipuðum. En það verða allir Íslendingar að gera sér ljóst og hugleiða vandlega, að þótt brosin verði vafalaust blíð og faðmlögin mjúk, á meðan verið er að draga allan fjárhag Íslands austur fyrir tjaldið, þá mundi það breytast fljótt, þegar frá liði. Afkomendur Íslendinga fengju ekki að njóta þeirra verka, sem unnin yrðu fyrir rússnesku lánin. Þau yrðu krafin inn, ekki með íslenzkum peningum, því að þeir væru engir til, heldur með frelsi þjóðarinnar. Okkar land gæti þá búizt við sömu örlögum og Litháen, Lettland, Eistland, Ungverjaland og önnur þau lönd, sem rússneska tígrisdýrið hefur klófest, og þá er ekki víst, að eftirkomandi kynslóðir væru líklegar til að hrósa Framsfl. og Alþb. fyrir allt þeirra framferði. En ég vil samt segja þetta: Það er ákaflega ólíku saman að jafna í sjálfu sér um Framsfl. og Alþb. Því verður þjóðin að gera sér grein fyrir. Alþb., kommúnistaflokkurinn, er flokkur með stefnu. Hann hefur rússnesku stefnuna ómengaða, stefnu yfirgangs og einræðis. Hann hefur síðustu 30 árin leikið sér að blekkingum nafnaskipta og hræsnismála, allt í þeim tilgangi að blekkja þjóðina. Hann hét til að byrja með Kommúnistaflokkur Íslands og kom þá hreinlega til dyranna sem eindreginn fylgisþjónn rússnesku öfgastefnunnar. Hann fann brátt, að með þessu væri varla hægt að ginna nægilega marga Íslendinga. Þess vegna skipti hann um nafn, og næsta nafnið var Sameiningarflokkur alþýðu, Sósíalistaflokkurinn, sem jafnvel er til enn þá í fórum flokksins. En það reyndist augljóst, að þetta dugði ekki til lengdar. Þegar lögbrotafélagið var stofnað, sem kallaðist Hræðslubandalag, þá mátti til að stofna annað bandalag, - og hvað skyldi það heita? Gert var ráð fyrir, að alþýðan á Íslandi væri einna auðunnast land, og því var valið nafnið Alþýðubandalag. Það skyldi berjast eins og ljón á móti úlfum gegn Hræðslubandalagi Framsóknar og Alþfl. Þannig gekk í kosningunum 1956, en eftir þær runnu bæði saman í eitt og mynduðu v-stjórn, sem þýðir vinstri stjórn, vandræðastjórn, vond stjórn. Við vitum, hvernig hún endaði. Kommúnistarnir voru óánægðir, Hermann Jónasson forsætisráðherra brást rússneska bandalaginu, sagði af sér völdunum og gekk úr félaginu í bili og er vegna þess, eins og ég var að geta um, hjá mörgum þessum mönnum illa séður. Framsfl. er annars eðlis. Hann er valdastreituflokkur, stefnulaus með öllu. Hann hefur lafað og lifað á því að hafa völd, vinna á víxl og svíkja á víxl. Á tímabilinu 1934–1958 hefur það gengið svo, að framsóknarmenn hafa blekkt og svikið Alþfl. og Sjálfstfl. sitt á hvað, svo að öllu lengra verður ekki komizt. Þess vegna hefur nú þessi pólitíski braskaraflokkur þann einn kost að þjappa sér upp að kommúnistaflokknum á hinn innilegasta máta. Enginn annar ber neitt traust til hans. Þó er mjög mikið vafamál, að kommúnistar treysti enn sterkt. Þeir vita líka, að ekki er miklu að treysta. En er það nú víst, að allir framsóknarmenn séu þarna á einni línu? Því fer fjarri. Innan þings og utan, um allar byggðir landsins, eru framsóknarmenn, sem í hjarta sínu eru gersamlega andstæðir rússnesku stefnunni. En flokkurinn er hagsmunasamband, samantjóðrað af persónulegum valdadraumum og fjármálalegum fríðindum. Að slíta bandið er ekki suðgert. Það er dýrt að hlýða fyrirskipun, en er orðið mörgum þessum mönnum undarlega tamt. Þeir geta varla hugsað sér slíkt, hafa líka gert það að trúarbrögðum, að í Sjálfstfl. eða Alþfl. geti þeir aldrei farið. Þessir menn virðast því nauðugir, viljugir píndir til þess að fylgja Framsóknarforustunni, hvað sem hún gerir og hversu fjarlæg sem hennar starfsemi er þeirra vilja og skoðunum. Samtök og forustu til mótstöðu vantar algerlega. Fordæmi Bændaflokksins þykir þeim ekki sérlega aðlaðandi. Þróttinn og samtökin vantar, og þess vegna má við öllu búast, alveg eins og á 400 manna flokksþinginu 1956, þegar skynsamleg tillaga frá Vilhjálmi Þór bankastjóra var felld með öllum atkv. gegn 6. Alls vegna er því Framsfl. það lið á Íslandi, sem mest hætta stafar af fyrir frelsi og sjálfstæði þjóðarinnar. Á því getur framtíðin oltið. Allt tal þessara manna er bundið við þá röksemd, að völdin séu fyrir öllu, skoðanir, stefna og afstaða til annarra manna sé aukaatriði. Þess vegna má við öllu búast. En það er nauðsynlegt, að þetta breytist. Framsóknarmennirnir sjálfir verða að sýna það í verki, að einhverjum þeirra sé óhætt að treysta. Því aðeins geta þeir gert sér von um hugsanlega samvinnu við aðra en Alþb., og því er ekki að leyna, að margir drengilegir menn eru til innan Framsfl., og þeir ættu að sjá það og skilja, að fyrir þá er mikið verkefni og gott að hefja sinn flokk upp úr því forarsvaði, sem honum hefur verið steypt í á undanförnum árum. Allt það, sem hér hefur verið sagt um það, að ég hefði farið með einhverjar skakkar tölur eða rangar upplýsingar varðandi þann ríkisreikning, sem hér er til meðferðar, er alveg út í bláinn. Ég hef farið hér með réttar tölur eingöngu. Herra forseti. Ég get alveg búizt við því, að það komi einhverjar hríðargusur frá austurdyrunum í sambandi við það, sem ég hef hér sagt. En ég hef ekki rétt til að taka hér til máls aftur við þessa umr., og þess vegna verða mín svör, ef mér þykir ástæða til einhverra svara, að bíða, þangað til 3. umr. um þennan reikning fer fram.



Herra forseti. Það er sagt, að „sannleikanum verði hver sárreiðastur“. Þetta kom mér í hug, þegar ég hlustaði á ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v., því að það mátti gerla heyra, að maður sá var reiður mjög. Ég vil víkja að því fyrst, að ég mun ekki hér í ræðu minni fara að gera upp um ræður manna, hvorki þessa þm., sem nú var að fara úr ræðustólnum, né annarra, hvort þeir fari með rugl, séu geggjaðir eða séu að gera sig að viðundrum. Slíkur málflutningur hæfir þeim, sem vilja hann nota, og þeir þurfa ekki að nota hann, sem rökum geta beitt. Ég benti á það hér í minni ræðu, og það var tilefnið til þess, að ég tók hér til máls, að hv. þm. hefði sem trúnaðarmaður Alþingis ekki staðið svo á verðinum sem skyldi. Þetta kemur fram í hans eigin áliti með undirskrift athugasemdanna við ríkisreikninginn. Ég vil spyrja þennan hv. þm.: Af hverju er hann og hans samstarfsmenn að taka það fram nú, að það sé svo og svo mikið eftir óendurskoðað af ríkisreikningnum, ef þetta er venja? Og af hverju eru þeir kallaðir yfirendurskoðendur? Það er af því, að þeir eiga að endurskoða, þegar önnur endurskoðun hefur farið fram. Ég er sannfærður um það, þó að ég hafi ekki unnið á þeim bæ, að það er hin umboðslega endurskoðun, sem fyrst og fremst finnur athugasemdir og hún bendir yfirendurskoðendum á margt í því efni. Hún hlýtur að hafa til þess mun betri aðstöðu en þeir. Þess vegna ríður þeim á, að hún sé búin að fara fram, áður en þeir vinna sitt verk. Hvernig heldur hv. þm., að væri litið á það í sýslunefnd, ef þangað kæmi hreppsreikningur, sem væri endurskoðaður aðeins af endurskoðanda sýslufélagsins, en ekki af heimakjörnum endurskoðendum? Honum mundi verða vísað frá, vegna þess að eðlilegum undirbúningi væri ekki lokið. Þetta fann hv. þm., og hann fann það, að hann hafði að beiðni hæstv. fjmrh. farið í verkið með of miklum hraða og flaustrað því af, án þess að eðlilegum undirbúningi væri lokið. Það skiptir mestu fyrir hv. Alþ., að þegar ríkisreikningurinn kemur til þingsins, þá sé búin að fara fram sú athugun, sem á að vera búin að fara fram, og þingið byggir svo sína samþykkt á yfirendurskoðun og undirendurskoðun, sem á að vera búin að fara fram, þegar samþykktin er gerð, enda eiga yfirskoðunarmenn, eins og ég tók fram áðan, líka að hafa eftirlit með hinni umboðslegu endurskoðun, gera sér ljóst, hvort hún fer fram á eðlilegan hátt eða ekki. Þessu verður ekki á móti mælt, og af því að þetta var vanrækt, var hv. þm. svo reiður sem raun bar vitni um og flutti þá ræðu, sem hann flutti hér áðan. Þá var það með þrotabúið, og nú var nokkuð skipt um skeið. Nú var ríkissjóður ekki neitt þrotabú. Það var allt annað, sem átti að vera þrotabú, þó að það væri ríkisreikningurinn, sem var verið hér að ræða um, þegar hv. þm. fór að tala um þrotabúið. Það, sem gerðist, þegar vinstri stjórnin fór frá, var einfaldlega það, að það var ekki samstaða í ríkisstj. hjá þeim flokkum, sem fóru þá með völdin í landinu. Það var brostinn grundvöllurinn um samstarf við stéttafélögin, sem þessi ríkisstj. byggði sína tilveru á, og þá gerði hún það eina, sem rétt var, hún sagði af sér. Hún átti ekkert að gera annað. Grundvöllurinn, sem hún byggði á, var samstaðan við stéttafélögin. Það var brostið, því hafði verið hafnað, samstaða var ekki til í ríkisstj. um það, sem átti að gera. Og hvað á ríkisstj. þá að gera? Hún á auðvitað að leggja málið fyrir Alþ. og vita, hvort Alþ, getur myndað aðra ríkisstj. Þetta á hver ábyrgur stjórnmálaflokkur að gera, og þetta er það, sem gerðist 1958, og annað ekki. Þá talaði hv. þm. enn þá um gjöld ríkissjóðs og útflutningssjóðs. Hvað á þetta að þýða hjá hv. þm.? Ég skal gefa honum þessa bók, fyrst ríkisstj. hefur ekki verið svo rausnarleg að láta honum hana í té, svo að hann geti lesið um þetta og þurfi ekki hér á hv. Alþ. að vera að rugla með útflutningssjóð og ríkissjóð, sem voru tvær óskyldar stofnanir. Þar er sérstaklega tekið fram, að hvaða leyti niðurlagning útflutningssjóðs hafi áhrif á hækkun ríkisútgjaldanna 1960. Þetta vita allir þeir, sem vilja vita, og geta lesið um þetta í bókinni, og ég skal sannarlega gefa hv. þm. hana, því að ég á víst tvö eintök af þessu riti. Hv. þm. var einu sinni enn að tala um viðskilnaðinn hjá vinstri stjórninni. Hann þarf að kaupa sér Morgunblaðið frá 19. des. 1958. Þar stendur, hvað þurfti að gera til þess að koma því í lag, sem þeir telja að þurfi lagfæringar við. Það var að lækka kaupgjaldið um 6%, sem sjálfstæðismenn ásamt hluta úr Alþfl. og Alþb. börðust fyrir sumarið 1958, og hv. 3. þm. Reykv. lýsti yfir hér á hv. Alþ. í vetur, að hann hefði staðið í samstarfi við hæstv. núv. forsrh. um að koma því fram. Þetta töldu sérfræðingar Sjálfstfl., að þyrfti að gera, þá yrðu hlutirnir í lagi og þeir gætu farið að stjórna. Svo kemur hv. þm. nú og talar um eitthvert þrotabú og vandræði, sem þeir hafi þurft að basla við núna, þegar þeir eru að fást við sína eigin drauga. Næst kom hv. þm. að því, að það hefði hækkað dýrtíð og ríkisútgjöldin áður fyrr. En hvað hefur gerzt nú? Fjárlög hafa hækkað frá því 1958 yfir 80%, eða um 700 millj. kr. á þessum tíma, sem liðinn er frá því, að vinstri stjórnin fór frá völdum, svo að núverandi stjórnarliðum hefðu ekki blöskrað þær tölur; sem áður voru. Þeir hafa a.m.k. dyggilega unnið að þessum hækkunum. Hv. þm. var að tala um það hér áðan, að útgjöldin hefðu hækkað á 10 ára tímabili, 1949–1959, um einar 700–800 millj., ef ég man rétt. En ég benti á það hér í vetur í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, að kaupgjald í landinu hækkaði á sama tíma álíka að prósenttölu og ríkisútgjöldin hafa hækkað. En það, sem hefur gerzt núna, er, að kaupgjald í landinu hefur lækkað á sama tíma og ríkisútgjöldin hafa hækkað. Það er sá munur, sem á er, að afkoma almennings í landinu fór batnandi áður, en nú versnandi. Þess vegna er hér líka enn þá um nýjan samanburð að ræða, sem er ekki núverandi ríkisstj. og stjórnarliðum hagstæður. Þá er það dýrtíðin. Hún hefur lækkað hjá núv. ríkisstj. - eða hvað? Aldrei hefur hún tekið annan eins fjörkipp og síðan núverandi ríkisstj. kom til valda. Það eina, sem hefur staðið í stað, er kaupgjaldið. Allt annað hefur hækkað stórkostlega. Stefna núv. ríkisstj. er þessi. - Henni blöskraði ekki dýrtíðin, sem áður var, heldur jók hún hana og það myndarlega. Þá kom hv. þm. að því að tala um óreiðustefnu Framsóknar. Það var ljóta stefnan, sem Framsókn hafði haldið uppi. Í því sambandi vil ég minna þennan hv. þm. á það, að fyrir kosningarnar í fyrra gáfu þeir sjálfstæðismenn út bækling einn, sem hét „Kjördæmamálið“. Í upphafi þess sögðu þeir, að með fyrri kosningunum lyki því tímabili á Íslandi, sem staðið hefði þá í síðustu 30 ár og kennt er við Framsfl. En hvað hefur skeð á þessum árum? Hvernig hafa þessi ár verið fyrir íslenzku þjóðina? Aldrei hefur verið um stórstígari framkvæmdir að ræða á Íslandi heldur en einmitt á þessum árum, aldrei meiri uppbygging, aldrei blómlegra atvinnulif, aldrei hafa fleiri menn á Íslandi átt eigin íbúðir en nú, og allt er eftir þessu. Þetta tímabil er tímabil Framsfl., og hann er stoltur af því. Svo kemur hv. þm. og kallar þetta óreiðutímabil, blómlegasta tímabilið í sögu íslenzku þjóðarinnar. Og það er annar svipur á atvinnulífinu á Íslandi, það er annar svipur úti um hinar breiðu byggðir Íslands nú en var á tímabili vinstri stjórnarinnar. Þá var í landinu blómlegt og uppbyggjandi atvinnulíf, sem nú er að dragast saman. Þetta veit hv. þm., og þess vegna er hann svo sár, sem kemur út í hans reiði, þegar hann stendur frammi fyrir þessum hlutum. Þá talaði hv. þm. um óábyrga stjórnarandstöðu. Það eru slæmir flokkar, sem standa að því. Man hv. þm. nokkuð eftir stjórnarandstöðunni 1956–58? Man hann nokkuð um kaupgjaldsbaráttu þá? Man hann nokkuð eftir frásögn í Morgunblaðinu af ræðu Jóhanns Sigurðssonar á Dagsbrúnarfundinum, þegar hann var að brýna kommana fyrir aðgerðaleysið? Þeir sætu bara og héldu að sér höndunum og gerðu ekki neitt. Iðja, þar sem sjálfstæðismenn stjórna, var búin að hækka kaupið, og þar buðu atvinnuveitendurnir upp á kauphækkun. Það var gert vafalaust til þess að styrkja þáv. ríkisstj. Eða heldur hv. þm. það? Nei, 1958 var hækkað kaup í pólitískum tilgangi, og það er aldrei betri sönnun fyrir kauphækkun í pólitískum tilgangi en einmitt þá, vegna þess að flokkarnir, sem stóðu að þeirri kauphækkun, tóku hana aftur, þegar þeir komu til valda. Þeir tóku hana aftur, þegar þeir komu til valda, þá þurfti fólkið í landinu ekki kauphækkunina. Þegar þeir voru komnir til valda, var hún tekin til baka, því að hún var búin að gera sitt gagn. Kauphækkun þarf ekki að vera neitt óábyrg afstaða. Fólkið í landinu þarf að hafa eðlilegar tekjur, til þess að viðskiptalífið og framkvæmdalífið í landinu geti gengið með eðlilegum hætti. Þá kom hv. þm. að því, að hann þekkti ekki samdráttarstefnuna hjá núv. ríkisstj., hann hefði aldrei orðið var við hana. Ég tók það fram í ræðu minni hér í dag, að hæstv. ríkisstj. hefði sent sína þingmenn heim haustið 1958, til þess að þeir gætu ekki gert sér grein fyrir viðreisninni. Þetta kemur eins greinilega fram og vera má, því að hv. þm. kemur hér aftur á Alþingi og segir: Ég þekki ekki þessa stefnu. Hann þekkir ekki stefnuna, sem núv. hæstv. ríkisstjórn er mynduð til að framkvæma og stendur að. Til hvers heldur hv. þm., að vaxtahækkunin sé gerð? Hún er gerð til þess, að almenningur í landinu sé ekki að taka lán. Til hvers heldur hv. þm., að það séu gerðar skorður um útlán til atvinnuveganna og um heildarútlán hjá bönkunum? Það er líka gert til þess, að uppbyggingin í landinu verði sem minnst, til þess að sem minnst fjármagn verði í veltunni. Til hvers heldur hv. þm., að hafi verið að stytta lánstímann? Það var líka gert til þess, að minna væri um framkvæmdir en ella. Allt þetta er á eina og sömu lund. Og svo heldur hv. þm. því fram, að hann þekki ekki stefnu hæstv. ríkisstj. Þeir vissu, hvað þeir voru að gera, hæstvirtu ráðherrarnir, þegar þeir sendu þm. sína heim, enda er árangurinn nú kominn fram. Heldur hv. þm., að það sé verið að draga féð frá landsbyggðinni hingað inn í Seðlabankann nema til þess að draga úr uppbyggingunni úti um landið? Þetta er allt á eina bókina lært. Og heldur hann, að það sé varið sömu upphæðum til framkvæmda yfirleitt í landinu nú og áður var, nema af því, að það er í samræmi við stefnu núv. ríkisstj.? Það má ekki auka neinar fjárhæðir til framkvæmda í landinu, því að það er brot á samdráttarstefnu ríkisstj. Þess vegna sést það greinilega, hvað hæstv. ríkisstj. hefur tekizt vel með heimsendingu hv. þm. sinna, að þeir hafa ekki komizt að því, sem raunverulega hefur gerzt. Hv. þm. talaði um, að það væri ekki hægt að tala um stefnu hjá núv. ríkisstj. Það er misskilningur. Hæstv. núv. ríkisstj. hefur stefnu. Hennar stefna er gamla íhaldsstefnan, samdráttarstefnan, það eru góðu gömlu dagarnir, sem hæstv. forsrh. lýsti fyrir okkur hér í fyrravetur. Þeir voru hér fyrir 30 árum. Það er sú stefna, sem þeir vilja stefna að, og þess vegna hafa þeir stefnu. Þeir hafa íhaldsstefnuna, sem var hér, áður en umbótatímabil Framsfl. kom til. Þetta veit almenningur í landinu, og hv. þm. veit þetta líka, þó að hann vilji láta líta svo út, að hæstv. ríkisstj. hafi enga stefnu. En þessi stefna leiðir til samdráttar. Hún á að skapa fáa ríka og marga fátæka. Þetta er mergur málsins, þó að ýmislegt kunni að fara á annan veg, þegar til framkvæmdanna kemur. Ég ætla ekki að fara út í umr. um utanríkismál við hv. þm., því að hér vorum við aðallega að tala um fjármál, en þau ekki, - eða þá spá hans um framtíðina. Ég held, að hann muni hvorki í þeim efnum né öðrum reynast sannspár.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér mikið inn í þessar umr., en ég hjó eftir því áðan í ræðu hv. 3. þm. Vesturl., að hann sagði, að það hefði komið fram í ritlingi um stjórnarskrármálið fyrir síðustu kosningar, um kjördæmabreytinguna, að tímabilið eftir 1930 og fram til þess tíma væri kennt við Framsfl., mundi verða kennt við Framsfl., og þetta væri eitt mesta framfaratímabilið í sögu þjóðarinnar og Framsfl. væri stoltur af því, að þetta tímabíl væri við hann kennt. Það er mjög mikill misskilningur, sem kemur fram í þessari skoðun hv. þm., vegna þess að það var beinlínis tekið fram og leiðir af eðli málsins, í sambandi við hvað þetta var sagt, að hér var verið að ræða um stjórnskipunina og stjórnlagadeilurnar á Alþingi eftir 1930, það tímabil, þegar voru hinar löngu og miklu deilur um lýðræðislega stjórnskipun í landinu, - það tímabil í þeim efnum mundi vera kennt við Framsfl., því að á öllu þessu tímabili hafði Framsfl. meiri völd á Alþingi og í stjórn landsins en honum bar í hlutfalli við það kjörfylgi, sem hann hafði með þjóðinni. Hann stjórnaði í skjóli misréttis og ranglætis á árunum eftir 1930, og það er vegna misréttis og ranglætis í stjórnskipun landsins, sem þetta tímabil verður kennt við Framsfl. Þennan misskilning er bezt að leiðrétta í eitt skipti fyrir öll, því að ég hef oft orðið var við þetta sama í Tímanum og annars staðar frá hv. þingmönnum Framsfl. En varðandi svo, hversu mikið framfaratímabil þetta er, þá vil ég minna hv. þm. á það, að formaður Framsfl., Hermann Jónasson, sagði í útvarpsræðu fyrir kosningarnar 1956, að hér yrði að brjóta um blað, hverfa frá eyðimerkurgöngunni, sem þjóðin hefði verið í, og fara inn á nýjar leiðir í fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar, - það yrði að brjóta um blað, vegna þess að Sjálfstfl. hefði haft lykilaðstöðu í þjóðfélaginu, eins og hann komst að orði, s.l. 17 ár. Þetta var rétt hjá formanni Framsfl. En á þessum 17 árum fyrir 1956, ætli það sé ekki þá, sem framfarirnar hafa orðið mestar og glæsilegastar í okkar þjóðfélagi, einmitt framfarirnar. Ég er hræddur um, að það sé dálítið önnur saga frá tíma fyrri vinstri stjórnarinnar, frá árinu 1934 og fram að stríðinu. En þarna hleypur gróskan í framfarir okkar Íslendinga, og það er á því tímabili, samkv. vottorði formanns Framsfl., sem Sjálfstfl. hafði lykilaðstöðuna í þjóðfélaginu. Svo er aðeins eitt atriði enn, sem margoft hefur komið fram; og það var um þessa hættulegu stefnu núv. hæstv. ríkisstj. að draga fjármagnið utan af landinu og inn í Seðlabankann. Um þetta má sjálfsagt margt deila, og ég hef látið koma fram hér áður á þingi skoðun mína um, að það megi fara varlega í að draga fjármagnið, ef um það væri að ræða, utan af landinu og inn í Seðlabankann. En það er ljóst, að fyrir ríkisstj. vakti, að svo miklu leyti sem ákveðið var að binda fjármuni sparisjóðanna og innlánsdeilda kaupfélaganna í Seðlabankanum, að með því skapaðist tækifæri eða möguleikar til þess að forða atvinnurekstrinum frá strandi, að Seðlabankinn gæti þá, eins og hann raunverulega varð að gera á s.l. ári, gengið í ríkari mæli en áður inn á þá braut að lána þeim bönkum fé, sem aðallega standa undir útflutningsframleiðslu þjóðarinnar. Það hafa aldrei verið önnur eins .lán, sem þessir bankar hafa þurft að fá hjá Seðlahankanum og m.a. getað fengið af þessum sökum, eins og á s.l. ári vegna erfiðrar aðstöðu sjávarútvegsins. En hvað mikið hefur svo verið dregið utan af landinu inn í Seðlabankann? Það væri mjög fróðlegt að fá upplýsingar um það. Og ég leyfi mér nú að varpa fram þeirri spurningu: Getur þessi hv. þm. frætt okkur aðra þm. um það, hvað mikið hefur verið dregið úr innlánsdeildum kaupfélaganna á s.l. ári inn í Seðlabankann, eða einhverjir aðrir fylgismenn Framsfl. hér? Það er spurning, sem er mjög ofarlega í mönnum og menn vildu fá að vita um. Hún hefur ekki birzt enn þá opinberlega. En ég geri ráð fyrir því, að þeir menn, sem alltaf eru að tala um það, hvílík meinsemd það hafi verið að kippa þessu fé úr innlánsdeildum kaupfélaganna og inn í Seðlabankann, geti gefið þessar upplýsingar, og leyfi mér þess vegna að inna eftir upplýsingum um það.



Herra forseti. Það voru einkum tvö atriði; sem komu fram í ræðu hv. 3. þm. Vesturl., sem ekki má lengur láta ómótmælt. Það hefur að vísu verið margendurtekið hér af hv. Framsóknarþingmönnum og þeir treysta því að sjálfsögðu, að enginn nenni að vera að mótmæla þeirri rökleysu og vilji láta það standa ómótmælt í þingtíðindum, en ég tel ekki rétt, að því sé ekki mótmælt hér í hv. Alþingi. Fyrra atriðið var það, að hæstv. ríkisstj. hefði sent heim stuðningsmenn sína 1959, svo að þeir fengju ekki aðgang að þeim tillögum, sem verið var að útbúa í sambandi við viðreisnina, og þeir mundu aldrei hafa stutt ríkisstj., ef þessi háttur hefði ekki verið á hafður. Þetta eru þau orð, sem hv. þm. hafði um okkur, sem styðjum ríkisstj., og sumir hverjir. hv. þm. Framsfl. hafa hvað eftir annað haldið því fram. En ég skal segja hv. þm. það, hver var aðalástæðan fyrir því, að þingið var sent heim. Það var málæði frá hv. þm. Framsfl., sem var aðalástæðan fyrir því, að það varð að senda þingið heim. Hefur hv. þm. alveg gleymt því, að það var varla hægt að taka fyrir hér í þessari hv. d. eða hv. Ed. eða í Sþ. nokkurt mál, að ekki væri kvatt sér hljóðs utan dagskrár og haldið uppi sífelldu málæði - allan fundinn út, svo að ómögulegt var að taka nokkurt mál fyrir? Ég get upplýst hv. þm. um það, að allt þetta málæði - tekur hvorki meira né minna en 500 þéttskrifaðar blaðsíður í þingtíðindunum. Og þar á Framsfl. mikinn meiri hluta. Ég hélt þó, að það væri ekki auðvelt að slá það met út hjá Sósíalistaflokknum eða Alþb., en það tókst Framsóknarþm. í þessum umr. Þar eru þeir með allmiklu fleiri blaðsíður en samstarfsflokkur þeirra, Alþb. Það var útilokað þá að hafa hér nokkurt starf í þinginu, og það var sannarlega til smánar, bæði einum og öðrum af hv. þm. Framsfl., sem tóku þátt í þeim umr. Og ég verð að segja það, að ég varð undrandi yfir því, þegar jafngamall og reyndur og stilltur þm. eins -og hv. 1. þm. Norðurl. v. lét hafa sig til þess hér að ræða á fjórða klukkutíma ekkert annað en tómt bull bókstaflega til þess að halda hér uppi málæði, svo að ekki væri hægt að koma fram. þingstörfum. Hann komst svo langt að lýsa hér, hvað bændur á Reykhólum fyrir nokkur hundruð árum hefðu haft sér til matar og hvernig þeir hefðu aflað þeirra matvæla o.fl., o.fl., og þetta var allt í sambandi við umr. um framlengingu á lögum um skemmtanaskatt á Íslandi, sem aldrei hefur verið sagt eitt einasta orð um öll þau ár, sem ég hef setið á þingi. Þetta var eina og. aleina ástæðan fyrir því, að það varð að senda þingið heim. Það var ekki hægt fyrir forseta að neita um þann rétt í þingi að ræða mál. Ég álít hins vegar, að hann hafi gengið of langt í því að leyfa að ræða mál utan dagskrár, eins og gert var hér dag eftir dag. En það var útilokað að koma á nokkurri þingreglu hér í þinginu allt árið 1959, fyrr en búið var að senda heim suma af þeim, sem aldrei áttu neitt erindi inn á þingið 1959. Þetta var aðalástæðan fyrir því, að þinginu var frestað, en engan veginn hin. Og hv. 3. þm. Vesturl. veit það ósköp vel, að þann þótta eigum við sumir hverjir þm., sem styðjum núv. ríkisstj., að við mundum alls ekki láta bjóða okkur að reka okkur heim til þess að hafa engin afskipti af málunum. Það get ég fullvissað hann um. Hann ætti því ekki að halda svona ræðu einu sinni enn hér í Alþ. og bera fram svona fjarstæður í málfærslunni. Hitt, sem hann hélt fram og er líka rétt að mótmæla, er, að hér hefði ekki allt verið komið í þrot í atvinnumálum og fjármálum landsins. Það sannar ekki neitt, þó að einhver ögn væri til enn þá í ríkissjóðnum, af því að svo og svo djúpt hafði verið farið ofan í vasa þegnanna. En ef það er rétt, að aldrei hafi verið blómlegra atvinnulíf, aldrei meiri þróun hér og gróska í atvinnulífinu og aldrei meiri peningar til þess að greiða með en þegar vinstri stjórnin fór frá, hvers vegna fór þá vinstri stjórnin frá, því að þau rök, sem voru borin fram áðan, eru algerlega röng? Hæstv. þáv. forsrh., Hermann Jónasson, sá einmitt, hvert stefndi, og hann var ekkert myrkur í máli að láta bæði sinn eigin flokk, samstarfsflokkana, andstöðuflokkana og alla þjóðina vita um það, að ef hann héldi einu spori lengra áfram í þessa átt, þá færi hann fram af björgunum. Það er ekki við, sem höfum búið það til. Á þeirri stundu var Hermann Jónasson raunsær. Og á þeirri stundu bjargaði hann Framsfl. frá að fara í glötunina, og þessi hv. þm. ætti að vera feginn þeirri ráðstöfun, en ekki að vera að gaspra um það nú hér, að allt hafi verið í blóma og það væri engin ástæða til þess að halda ekki áfram þeirri stefnu. Hermann Jónasson vildi nefnilega ekki taka á sig þá áhættu að fara lengra inn í eyðimörkina en hann var kominn með flokkinn og samstarfsmennina, og þess vegna sneri hann við. Hitt hefði auðvitað verið miklu betra, að hann hefði snúið við miklu fyrr. Ef það væri nokkur hæfa í því, að ástandið í atvinnumálum þjóðarinnar og fjármálum hafi verið nokkuð svipað því, sem hv. þm. sagði hér áðan, þá voru það hrein svík við þjóðina, að Framsfl., Alþb. og Alþfl. skyldu ekki halda samstarfinu áfram. Nýlega sagði einn af okkar ágætu þm. hér, - 3. þm. Reykv., að hann væri verkalýðshreyfingin á Íslandi, hann réði alveg yfir allri verkalýðshreyfingunni, það væri hann einn, sem réði þar öllu, hann þyrfti ekki að spyrja neinn annan. Hvers vegna féllst þá ekki verkalýðshreyfingin á Íslandi á tillögur Hermanns Jónassonar um að snúa við? Veit ekki þessi hv. þm., að erlendis voru öll sund lokuð fyrir Íslendinga til þess að fá frekari lán, nema snúið yrði við? Er honum það alveg óljóst? Er honum alveg óljóst, að allir þeir menn erlendis, sem þekktu þessi mái, vildu ekkert orðið gefa fyrir ábyrgðir ríkissjóðs á Íslandi, nema því aðeins að það yrði snúið við í efnahagsmálunum? Ég hef ekki haft mikið að gera við viðskiptamál erlendis og ekkert fyrir hæstv. ríkisstj., en ég hef haft svo mikið að gera við þau mál og þekki svo mikið, að ég veit, að það var ekki hægt að stiga þar nokkurt fet nema reka sig á þessar staðreyndir, að menn erlendis vildu ekki treysta orðið íslenzkri ríkisstj., nema snúið yrði við í efnahagsmálum, utan stórveldið Rússland. Og þetta kallar hv. þm., að sé ákaflega blómlegt æviskeið í voru landi. Ég hef nú setið lengur á þingi en hv. þm. og get sagt honum það, að raunverulegasta uppbyggingarstarfið var einmitt á árunum, sem Framsfl. var ekki í stjórn. Það var á árunum 1944–47. Það var raunhæfasta starfið. En þá sviku hálfbræður Framsfl. það samstarf, og þeir sviku það vegna þess, að þeir mátu meira áhuga og umhyggju fyrir stórveldinu Rússlandi en þegnum Íslands. Og nú vildi ég gjarnan spyrja hv. þm.: Hvers vegna hefur það fallið í skaut Framsfl. þessi ár síðan 1940 að svíkja alla þá samstarfsmenn, sem flokkurinn hefur verið með í ríkisstj.? Hverjir voru þessir seku, er hlupu frá stjórninni 1940, þegar Hermann Jónasson gat ekki lengur setið þá? Hverjir voru það, sem vildu ekki taka þátt í uppbyggingunni 1944–47 vegna reiði við sumpart andstöðuflokkana og sumpart við þjóðina, að þeir skyldu ekki kunna að meta forustu Framsfl. í landinu? Og hverjir voru það, sem sviku samstarfið 1949? Það voru ekki sjálfstæðismenn, og það var ekki heldur Alþfl. Nei, það var Framsfl. Þá þóttist hann hafa hag af því að rjúfa þá stjórn og svíkja hana. Hverjir voru það, sem stóðu á móti því, að hingað kæmu til landsins 32 togarar 1947, sem samið var um 1945? Hverjir börðust á móti því? Hvaða þm. var það, sem þá sagði, að þetta yrði allt saman tómt rusl, þegar það kæmi til landsins, og lýsti því með þessum orðum, eins og einhver karl, sem hefði komið í vatnsmyllu og sagt: Fyrst var spýta, svo var önnur spýta í kross og þriðja spýta í kross og svo fór allt í ganginn, - en þessi uppbygging sjálfstæðismanna mundi aldrei fara í ganginn? Þetta voru spádómarnir þá, og frá hverjum kom svona spádómur? Var það ekki frá einum hv. þm. Framsfl.? Þeir voru þá ekki með að byggja upp. En hverjir voru það þá, sem fyrst og fremst vildu halda áfram þessari uppbyggingu undir miklu óhagstæðara fjárhagskerfi 1947–49 og vildu þá ólmir kaupa 10 togara í viðbót með margfalt dýrara verði og margfalt erfiðari lánskjörum? Það voru framsóknarmennirnir, sem svo hlupu frá vandanum 1949. Og hverjir hlupu frá 1953? Það var enn Framsfl. Og hverjir hlupu frá 1956? Og hvaða maður var það þá, sem mest át ofan í sig af öllum ummælum um kommúnistana? Það var Eysteinn Jónsson. Hann gleypti öll þau ummæli, sem hann hafði haft öll þessi ár um kommúnista, mörg góð, mörg rétt, - hann gleypti það allt saman á einni stundu til þess að komast í sæng með þeim til að stjórna landinu. Aldrei hefur Eysteinn Jónsson smækkað sig eins mikið og á þeirri stundu. Og hverjir voru það, sem gengu hér um salina í þinginu 1955-56 til þess að eyðileggja það samstarf, sem var verið að byggja upp hér í landinu með Framsfl.? Það var foringi flokksins, Hermann Jónasson. En hann fékk launin fyrir þau störf sín seinna meir. Nei, hv. 3. þm. Vesturl. þarf ekki að segja okkur það, sem höfum setið hér á þingi og haft samstarf við þennan flokk, hann þarf ekkert að segja okkur frá því, hvernig það samstarf hefur verið og hvernig þau loforð hafa verið haldin. Að það sé hann, sem sé driffjöðurin í allri uppbyggingu hér á Íslandi, það þarf hann að segja einhverjum öðrum en okkur hér. Ég vildi hins vegar óska þess, að augu Framsóknarþm. opnuðust nægilega snemma til þess að sjá, á hvaða hroðaleið þeir eru í landsmálum með því að falla í faðma við þann flokkinn, sem fyrst og fremst hugsar um hagsmuni annarrar þjóðar en Íslendinga. Og ég vildi óska þess, að formaður Framsfl. bæri gæfu til að snúa við með flokkinn á björgunum, áður en þeir falla alveg niður, eins og honum tókst að láta þá snúa við um haustið 1958 út úr þeirri villu, sem þeir þá voru búnir að leiða sjálfa sig í og alla þjóðina.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 5. þm. Reykv., hæstv. forseta okkar, Jóhanns Hafsteins, vil ég segja þetta: Það, sem stendur í bæklingnum, er svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrri kosningarnar í sumar marka lokaþátt stjórnmálatímabils í sögu þjóðarinnar, sem margir munu telja, að hefjist með valdatöku Framsfl. fyrir um það bil 30 árum.“ Það var engin stjórnarskrárbreyting, sem átti sér stað með valdatöku Framsfl. 1927: Hitt get ég vel skilið, að góður og gegn maður, eins og hæstv. forseti okkar, vilji gjarnan eiga sinn hlut í þessu tímabili og vilji því leggja á það annan dóm en sumir hans flokksmenn hafa gert og vilji þess vegna ekki eigna Framsfl. það einum, enda hafa þeir sjálfstæðismenn stundum tekið þátt í framförum í samstjórn við Framsfl. Út af flutningi fjár til Seðlabankans, þá er mér ekki kunnugt um, hvað mikið það sé. Hins vegar veit ég, að úr minni heimabyggð hefur nokkur fjárhæð farið, svo að hundruðum þúsunda skiptir og kannske milljón, og er það allveruleg fjárhæð fyrir ekki stærri byggð en þar er. Varðandi það, sem komið hefur frá innlánsdeildunum, - ef það hefur ekkert komið, þá er það af þeirri einföldu ástæðu, að þangað hefur ekkert nýtt fé komið, og er það ekki nema eðlilegt vegna þeirrar samdráttarstefnu, sem hér hefur verið ríkjandi. Út af ræðu hv. 1. þm. Vestf. vil ég segja þetta: Hann segir: Hv. Alþ. var sent heim af því, að stjórnarandstæðingar báðu um orðið og töluðu hér á hv. Alþ. Er það frambærileg rök, að hæstv. ríkisstj. geti sent Alþ. heim, af því að þm. tala um mál á Alþingi? Ég segi nei. Og ég veit ekki, hvort það er sérstök ástæða fyrir þennan hv. þm. að vera að ræða það, að þm. tali hér á hv. Alþ. Áður en ég kom hér á hv. Alþingi, var ég búinn að heyra af honum langar sögur um það, hvað hann tæki hér mikinn þátt í umr., og ég verð að segja það, að ég taldi honum það ekki til lasts. Hann var kjörinn á þing til þess að taka þátt í þingstörfum, í umræðum einnig. Og það erum við hv. þm. Það eru ekki frambærileg rök, að alþingismennirnir séu sendir heim, af því að þeir taki til máls. Hitt veit hæstv. ríkisstj., að hún framkallaði hér umr. á Alþ. í fyrrahaust; vegna þess að hún frestaði þingstörfum. Þá framkallaði hún umr. út af frestuninni sjálfri. Nei, sannleikur málsins er sá, sem ég skýrði frá, að hæstv. ríkisstj. kærði sig ekki um að hafa sitt þinglið við, þegar hún var að undirbúa viðreisnina. Og því verður ekki mótmælt með þeim rökum, að ríkisstj. sendi þing heim, af því að þm. tali. Það er ekki í hennar verkahring, eða hennar vald nær ekki til þeirra hluta. Þá var hv. þm. að tala um það, að Framsóknarflokksmenn hafi farið úr ríkisstjórnum, sem þeir hafa setið í. Er það nú nokkuð sérstakt, þó að upp úr slitni hjá stjórnarflokkum, sem standa að ríkisstj.? Það er ekkert eilífðartryggðarband, sem bundið er með myndun ríkisstj.? Það er samningur um að reyna að koma áfram málum um tiltekinn tíma, og samstarf er, meðan hægt er að koma þeim málum áfram, sem stjórnarflokkar geta sameiginlega unnið að. Þegar sá tími er liðinn, að ríkisstj. geti staðið saman að þeim málum, sem hún ætlar sér að koma fram, þá er ekkert annað að gera en hætta samstarfinu, því að þá er stjórnin ekki starfhæf lengur. Það er þetta, sem hefur gerzt og annað ekki. Og þetta er bezta sönnunin fyrir því, að Framsfl. hefur aðeins verið í ríkisstj. til þess- eins að koma áfram þeim málum, sem þjóðinni mættu að gagni verða, en ekki setið þar stundinni lengur.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um það að sameina undir eina stjórn rekstur áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins. Undanfarna tvo áratugi hefur oft verið um það rætt, að rétt væri að sameina þessi fyrirtæki í sparnaðarskyni. Tvívegis hafa verið lögð fram frv. um það efni, en hvorugt þeirra náð fram að ganga. Á s.l. ári fór fram rækileg rannsókn á því, hvort það mundi leiða til sparnaðar að sameiná þessi fyrirtæki. Sú rannsókn liggur þegar fyrir varðandi einn meginþátt þessa máls. Það er um sameiningu á sjálfri yfirstjórn, skrifstofuhaldi, bókhaldi og öðru, sem það snertir. Rannsóknin leiðir það í ljós, að sparnaður varðandi þetta efni muni verða um það bil 1 millj. kr. á ári. Annar liður er svo húsnæðiskostnaður, en þessi fyrirtæki hafa húsnæði sitt á hvorum stað. Ef þau væru sameinuð, mætti spara allverutegar fúlgur á ári hverju í húsnæðiskostnaði: Það liggur ekki enn þá fyrir - tölulega, hversu mikill sá sparnaður muni verða, en hann yrði verulegur. Í þriðja lagi er svo framleiðsla, birgðageymslur, útsending, flutningur og annað þess háttar, sem er enn í athugun og enn er ekki lokið, þannig að ég get ekki um það sagt, hversu mikill sparnaður muni verða í þeim greinum, en það er einnig talið, að hann muni verða verulegur. Eftir þessar athuganir þykir alveg einsýnt að leggja til, að þessar stofnanir verði sameinaðar undir einni stjórn, og um það fjallar þetta frv. Frv. var lagt fyrir hv. Ed. og var þar samþ. alveg einróma, og vænti ég þess, að svo verði einnig í þessari hv. deild. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Gengislækkunin í fyrra jók mjög framfærslukostnað íslenzkra námsmanna erlendis. Hann jókst meira en svaraði hinni almennu hækkun á söluverði gjaldeyris, þar eð námsmenn höfðu fengið gjaldeyri keyptan með aðeins 30% álagi, þótt almenna yfirfærslugjaldið væri 55%. Alþ. gerði í fyrra mjög myndarlegar ráðstafanir til þess að draga úr áhrifum gengisbreytingarinnar á námskostnað Íslendinga erlendis. Framlög á fjárlögum til námslána og styrkja voru hækkuð sem því svaraði, að allir íslenzkir námsmenn gætu áfram fengið sömu upphæð í lán og styrki og þeir höfðu áður fengið, reiknað í erlendum gjaldeyri, þrátt fyrir gengisbreytinguna. Fjárhæð sú, sem veitt var til námslána og styrkja handa námsmönnum erlendis, var hækkuð úr 2 millj. i 5.2 millj. kr. Þegar höfð er hliðsjón af því, að á árinu 1959 hafði fjárveiting til námslána og styrkja til handa íslenzkum námsmönnum erlendis verið hækkuð úr 1275 þús. í 2 millj. og þannig fjórfölduð á tveim árum, verður ekki annað sagt en Alþ. hafi gert sér ljósa nauðsyn þess að greiða fyrir íslenzkum námsmönnum erlendis. Fjárveiting til lánasjóðs stúdenta við Háskóla Íslands hafði og á árinu 1959 verið aukin úr 650 þús. í 1 millj. Hún var í fyrra aukin aftur upp í 1.4 millj. kr. Hinar auknu fjárveitingar til íslenzkra námsmanna erlendis í fyrra voru þó ekki nægjanlegar til þess að draga úr áhrifum gengisbreytingarinnar á framfærslukostnaðinn í þeim mæli, sem æskilegt hefði verið. Þess vegna hefur ríkisstj. síðan athugað möguleika á því að bæta aðstöðu námsmannanna frá því, sem var á síðasta ári. Ríkisstj. er þeirrar skoðunar, að skynsamlegasta leiðin að því marki sé að veita íslenzkum námsmönnum erlendis kost á ríflegum námslánum með mjög hagstæðum kjörum. Til ársins 1953 voru veittir nokkrir námsstyrkir við háskólann hér, svonefndir náms- og húsaleigustyrkir. Stúdentarnir sjálfir beittu sér þá hins vegar fyrir því, að slíkar styrkveitingar voru felldar niður, en í staðinn stofnaður lánasjóður, sem veita skyldi stúdentum hagkvæm lán. Voru það tillögur þeirra, að lánin skyldu vera með 31/2% vöxtum, endurgreiðsla hefjast þremur árum eftir, að námi lyki, og þau þá endurgreiðast á 10 árum. Alþ. féllst á þessa till. stúdentanna og setti lög um lánasjóð stúdenta við háskólann hér,og hefur hann starfað siðan 1953. Á því ári veitti Alþ. 300 þús. kr. til sjóðsins. Framlagið var hækkað í 500 þús. kr. 1954, í 650 þús. kr. 1956, í 1 millj. 1959 og í 1.4 millj. á síðasta ári. Menntamálaráð Íslands, sem úthlutar fjárveitingum Alþingis til íslenzkra námsmanna erlendis, hefur og mörg undanfarin ár varið nokkrum hluta fjárveitinganna til námslána og þá með sömu kjörum og gilt hafa við háskólann hér. Á árunum 1953–58 varði menntamálaráð þó aðeins um 1/3 hluta fjárveitingarinnar til námslána, en 2/3 hlutum til styrkja. Þegar fjárveitingin var aukin 1959 úr 1.3 millj. í 2 millj., breytti menntamálaráð hins vegar um stefnu, minnkaði styrkupphæðina úr 875 þús. í 600 þús., en jók námslánaupphæðina úr 400 þús. í 1400 þús. Í fyrra, þegar fjárveitingin var aukin, til þess að námslán og styrkir gætu haldizt óbreytt f erlendum gjaldeyri, voru lánin og styrkirnir aukin hlutfallslega, en jafnframt voru þá sett lög um lánasjóð námsmanna erlendis, í öllum meginatriðum hliðstæð lögunum um lánasjóð stúdentanna hér, þar eð eðlilegt þótti, að jafnmiklar námslánaveitingar og þá var orðið um að ræða, eða 3.2 millj. kr., færu fram samkvæmt lögum. Stefnan undanfarin ár hefur því verið sú að færa stuðning ríkisvaldsins við námsmenn æ meir yfir í það horf, að þeim sé veittur kostur á hagkvæmum lánum í stað beinna styrkja. Það voru stúdentarnir við háskólann hér, sem áttu sjálfir upptökin að þessari stefnubreytingu, og menntamálaráð hefur síðan horfið meir og meir að henni. Á s.l. ári varði menntamálaráð 4.6 millj. kr. til námslána, en 1.3 millj. kr. til styrkja, annarra en stóru styrkjanna svonefndu, sem ég mun víkja nánar að síðar. Ríkisstj. telur, að skynsamlegasta leiðin til að auka stuðning við íslenzka námsmenn sé sú að hækka verulega þær fjárhæðir, sem þeir geti fengið að láni með hagkvæmum kjörum, og lengja endurgreiðslutímann frá því, sem verið hefur. Það er höfuðmarkmiðið með þessu frv. að koma því til leiðar, að framvegis eigi íslenzkir námsmenn heima og erlendis kost á láni að meðaltali 25 þús. kr. á ári í allt að fimm skipti með 31/2 % vöxtum til 15 ára, en endurgreiðsla hefjist 3 árum eftir að námi lýkur. Þeir, sem stunduðu nám erlendis, fengu á síðasta ári í lán og styrk upphæð, sem nam að meðaltali 15 þús. kr. á hvern námsmann, þeirra sem á annað borð hlutu lán eða styrk. Þeir, sem stunduðu nám við háskólann hér og fengu lán, fengu hins vegar aðeins rúmar 10 þús. kr. í lán að meðaltali. Sökum þess að langmestum hluta þess fjár, sem Alþ. nú veitir til stuðnings íslenzkum námsmönnum, er varið til námslána, mun eigið fé þeirra tveggja lánasjóða, sem nú starfa, aukast allört á næstu árum. Athuganir hafa leitt í ljós, að eftir 7–8 ár gætu sjóðirnir sameiginlega af eigin rammleik aukið meðallánsupphæð sína til hvers námsmanns upp í 25 þús. kr. En til þess að unnt sé að hækka meðallánsupphæð nú þegar á þessu ári upp í þessa fjárhæð, þurfa sjóðirnir hins vegar verulegt lánsfé á næstu árum. Skömmu eftir áramótin ræddi ég það við stjórnendur lánsstofnana hér í Reykjavík, hvort þær væru fáanlegar til þess að kaupa á næstu árum skuldabréf að nýjum lánasjóði, sem myndaður yrði við sameiningu þeirra tveggja, sem nú starfa, þannig að honum yrði kleift að hækka meðallánsupphæð nú þegar á þessu ári upp í 25 þús. kr. Þessi málaleitan fékk mjög góðar undirtektir, og hafa lánsstofnanir nú veitt vilyrði um slík skuldabréfakaup, sem geri kleift að hækka meðallánsupphæð í 25 þús. kr. Það er gert ráð fyrir því, að veitingu beinna námsstyrkja, að frátöldum stóru styrkjunum svonefndu, verði hætt, samtímis því að námslánin verði aukin. Hafa útreikningar sýnt, að sjóðurinn þarf að selja skuldabréf fyrir 4–5 millj. kr. næstu 6 árin, en síðan fer lánsfjárþörfin smáminnkandi, og árið 1970 geti sjóðurinn byrjað að endurgreiða lánin og árið 1980 yrðu þau að fullu greidd. Lánsfjárþörfin yrði hæst árið 1971 45 millj. kr. En 1985 mundi eigið fé sjóðsins vera orðið svo mikið, að hann gæti staðið undir lánveitingum sínum af eigin rammleik, þannig að ríkisframlag til hans gæti fallið niður. Frv. þetta er flutt til þess að gera kleift að hagnýta þá lánsmöguleika, sem völ er á og nauðsynlegir eru, til þess að hægt sé að auka nú þegar námslánin upp í 25 þús. kr. að meðaltali, skapa skilyrði til þess, að unnt sé að veita lán fimm sinnum í stað fjórum sinnum, eins og gert hefur verið undanfarið, og lengja endurgreiðslutímann úr 10 árum í 15 ár. Í þessu sambandi er eðlilegt að sameina þá tvo lánasjóði, sem fyrir eru, í einn og setja honum sérstaka stjórn. Er í frv. gert ráð fyrir því, að hún sé skipuð fimm mönnum, tilnefndum af háskólaráði, menntamálaráði, stúdentaráði og Bandalagi háskólamanna, þangað til íslenzkir námsmenn erlendis hafa komið á fót samtökum sín á milli, en þá er gert ráð fyrir, að þau tilnefni mann í stjórnina. Formann er hins vegar gert ráð fyrir að menntmrh. skipi. Hlutverk stjórnarinnar á að vera að annast fjárreiður sjóðsins, en þó er heimilað að fela bankastofnun útborgun lána, bókhald, innheimtu og eftirlit með greiðslum. Þá er enn fremur gert ráð fyrir því, að stjórnin skipti fé því, sem Alþ. veitir hverju sinni til stuðnings námsmönnum, milli stúdenta við háskólann hér og íslenzkra námsmanna erlendis, og er þess vegna gert ráð fyrir því, að sjóðurinn starfi í tveimur deildum, lánadeild stúdenta við Háskóla Íslands og lánadeild námsmanna erlendis. Ekki er heppilegt að binda það í fjárlögum, hversu mikið fé skuli renna til hvors hópsins fyrir sig, því að tala námsmanna heima og erlendis kann að breytast frá ári til árs og ýmsar aðstæður aðrar, sem gera það nauðsynlegt, að hlutfallsskiptingin sé endurskoðuð árlega. Eðlilegt er og, að stuðningur hins opinbera við námsmenn heima og erlendis sé sem hliðstæðastur, og þarf að fara fram gaumgæfileg athugun á því, hvernig hann megi verða það. Ætti skiptingin þá að sjálfsögðu að miðast við niðurstöður slíkrar athugunar, en hún er í verkahring stjórnar sjóðsins. Frv. gerir á hinn bóginn ráð fyrir því, að sömu aðilar annist úthlutun sjálfra námslánanna og nú, þ.e. menntamálaráð úthluti námslánum til íslenzkra námsmanna erlendis og nefnd skipuð með sama hætti og stjórn lánasjóðs stúdenta við háskólann hér nú úthluti námslánum til háskólastúdenta. En í þeirri stjórn eiga sæti tveir fulltrúar frá háskólaráði, tveir frá stúdentaráði og hinn fimmti frá menntmrn. Í 7. gr. er ákvæði um, að ríkissjóður leggi sjóðnum árlega til framlag í fjárlögum, sem sé eigi lægra en framlagið í núgildandi fjárlögum, en það er 6 millj. og 25 þús. kr. Í 8. gr. er síðan ákvæði, er heimilar sjóðsstjórninni að taka innanlands allt að 45 millj. kr. lán á árunum 1961–80 gegn tryggingu í verðbréfaeign sjóðsins, en eins og ég gat um áðan, er slík lántaka nauðsynleg, til þess að unnt sé að auka námslánin og hafa kjör á þeim eins og ég hef lýst. Í ákvæðum til bráðabirgða er menntamálaráði heimilað að gera þeim námsmönnum erlendis, sem fengið hefðu styrk á þessu ári og því næsta samkvæmt þeim reglum, sem gilt hafa, kost á að fá áfram þann styrk, sem þeir hefðu fengið, í stað lána samkvæmt þeirri skipan, sem frv. gerir ráð fyrir að tekin verði upp. Starfsreglur menntamálaráðs hafa að undanförnu verið þær, að námsmenn hafa fengið námslán fyrstu tvö ár námsins, en síðan námsstyrki í tvö ár í viðbót. Má því segja, að þeir, sem búnir eru að fá námslán í tvö ár hjá menntamálaráði, hafi getað gert sér réttmæta von um námsstyrk í ár og næsta ár. Hefur því þótt rétt að heimila menntamálaráði að veita þessum námsmönnum kost á því að fá áfram þann stuðning, sem þeir hefðu fengið að öllu óbreyttu, þ.e. styrk með ef til vill viðbættu láni, samtals að upphæð 15 þús. kr. hvort árið, eða fá hin nýju námslán í allt að þrjú skipti, að meðaltali 25 þús. kr. í hvert skipti. Að þessu frátöldu er gert ráð fyrir því, að beinar styrkveitingar falli niður, nema hvað haldið verði þeim styrkjum, sem árið 1959 var tekið, að veita afburða námsmönnum í eins konar verðlaunaskyni fyrir námsafrek við stúdentspróf. Árið 1959 voru styrkir þessir 5 að tölu og veittir til 5 ára, 20 þús. kr. á ári. Í fyrra var þeim fjölgað í 7 og upphæð þeirra jafnframt hækkuð í 30 þús. kr. vegna gengisbreytingarinnar. Eru þessir styrkir veittir án tillits til þess, hvort stúdentinn hyggst stunda nám sitt heima eða erlendis. Þessum styrkjum er talið rétt að halda, þótt stuðningnum við námsmenn að öðru leyti sé breytt í námslán.. Þá má geta þess, að í 6. gr. frv. er það nýmæli, að stúdentum frá hinum Norðurlöndunum, sem heimilisfastir eru á Íslandi og stunda nám við Háskóla Íslands, er veittur réttur til námslána með sama hætti og íslenzkum námsmönnum. Að síðustu skal þess getið, að við undirbúning þessa frv. hafa verið höfð samráð við menntamálaráð, háskólaráð og stjórn lánasjóðs stúdenta. Þá hafa og að sjálfsögðu verið höfð náin samráð við stjórnendur þeirra lánastofnana, sem veitt hafa vilyrði fyrir því að kaupa skuldabréf af sjóðnum, en þeim er ríkisstj. sérstaklega þakklát fyrir fyrirgreiðslu við málefni, sem hún telur mjög nytsamlegt. Á því er enginn vafi, að það er ekki aðeins mjög gagnlegt að greiða fyrir því unga. fólki, sem, býr sig undir ævistarf í þágu þjóðar sinnar, með löngu námi. Það má jafnvel segja, að vafasamt sé, hvort nokkur fjárfesting sé líkleg til þess að skila meiri arði en einmitt sú, sem varið er til þess að auka og bæta þekkingu þjóðarinnar. Ég leyfi mér að óska þess, herra forseti, að frv, verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn., og ég leyfi mér að beina því til hv. nefndar, að hún hraði afgreiðslu málsins eftir föngum, þar eð ég tel brýna nauðsyn bera til, að skipan sú, sem frv. gerir ráð fyrir, komi sem fyrst til framkvæmda.



Herra forseti. Ég er samþykkur þeirri aðalstefnu, sem kemur fram í þessu frv., að í stað styrkja sé farið meira inn á lánabrautina, svo sem frv. mælir fyrir um. En ég tók hér til máls til þess að benda á, að þetta frv. er aðeins um einn flokk námsmanna, þ.e. háskólaborgara, styrkur eða lán til háskólaborgara innanlands, en síðan til fleiri námsflokka, þegar lært er erlendis. Í þessu sambandi vil ég benda á, hvort það sé alveg rétt fyrir Alþingi að hlúa eingöngu að þessum námsflokkum í landinu, og vildi mega beina því til hæstv. menntmrh., hvort hann væri til viðtals um það að gera verkefni lánasjóðsins víðtækari innanlands. Ég vil leyfa mér að benda á, að eftir því sem tækniþróunin vex í þessu landi, er vaxandi þörf á þeim mönnum, sem stunda iðnnám. Til dæmis var hér á Íslandi komið á stofn 1916 vélstjóraskóla, og þegar borin er saman námsbraut vélstjóra og þeirra manna, sem nema hér við háskólann, þá sýnist ekki óeðlilegt, að tekið sé nokkurt tillit til þess kostnaðar, sem vélstjóranámið hefur í för með sér. Eins og nú er komið fræðslulöggjöfinni í landinu, verða þessir menn að inna af höndum gagnfræðanám, sem tekur 2 ár, áður en þeir koma í verknám. Síðan er þeim gert að skyldu að vera við verknám í 4 ár og á sama tíma vera við iðnskólanám, sem kostar þá mikla vinnu, bæði daga og nætur, alveg gagnstætt því, sem almennt er um þá unglinga, sem ganga í menntaskóla. Og þegar því er lokið, verða þeir að fara í bóklegt nám í vélstjóraskólanum í 3 ár. Þeir eru þá komnir samanlagt með 9 ára nám, án þess að hafa að nokkru leyti meiri tekjur en sá, sem gengur til háskólanáms. Ef við berum þetta saman við stúdentanámið, þá þurfa stúdentar fyrst að inna af hendi gagnfræðanám eða landspróf, sem tekur líka 2 ár, menntaskólanám, sem tekur 4 ár, og stytzta háskólanám 3 ár, ef farið er í guðfræðinám eða annað, sem hægt er að taka á skemmsta tíma. Við erum þá komnir í 9 ára nám, nákvæmlega sama tíma og vélstjórar. Haldi þeir áfram tvö ár til við háskólann, þá erum við komnir í 11 ára nám, miðað við 9 ára nám hjá vélstjórunum. Nú skulum við ekki loka augunum fyrir því, að síðan var farið að byggja hér ýmiss konar iðjuver, frystihús, sementsverksmiðjur, áburðarverksmiðjur og rafmagnsiðjuver, eru fyrst og fremst kallaðir til starfa þessir menn, sem eytt hafa 9 árum til náms, og auk þess kallar til þeirra skipafloti landsmanna, eftir því sem hann eykst, þar koma stærri og vandaðri vélar og meiri þörf þar á mönnum með góða þekkingu til þess starfa. En flotinn er í dag þannig settur, að mjög mikill hluti af fiskveiðiflotanum hefur orðið að sætta sig við undanþágu frá náminu og verður að gera enn og það til stórtjóns fyrir alla útgerð og alla aðila, og það er vegna þess, að aðgangurinn að skólanum er ekki eins mikill og eftirspurn. Það er í þessum skóla nú eitthvað á annað hundrað manns, en fullnægir hvergi eftirspurninni, og það er m.a. vegna þess, að þeim er gert erfiðara um nám en t.d. í Háskóla Íslands, einkum og sér í lagi þegar miðað er við þau lög, sem hér á að setja. Ég vil því mega beina þeirri spurningu til hæstv. menntmrh.: Er hann til viðtals um það, að einnig þessir menn fái að njóta á líkan hátt sams konar lána og hér er gert ráð fyrir? Ég get vel skilið, að það sé kannske ekki hægt á þeim stutta tíma, sem eftir er af þessu þingi, að fella það inn í þetta frv., og ég get vel fellt mig við það, að hæstv. ráðh. lýsi því yfir, að það skuli tekið til athugunar fyrir næsta þing, hvort ekki væri hægt að koma þessu á. Ég mundi vel fella mig við þá lausn málsins, því að ég hef fullan skilning á því, að það verði erfitt að fella það inn í þetta frv., vegna þess að það þurfi meiri undirbúning. En ég vænti þess, að hæstv. ráðh. láti orð falla um það hér, að hann vilji láta athuga þetta mál, athuga, hvort hægt sé að sameina þetta síðar við þetta frv., ef það verður ekki hægt nú, og hann vilji þá beita sér fyrir því, að það verði gert, því að mér er fullkomlega ljóst, að það er mjög mikil nauðsyn, að þetta mál sé tekið til athugunar. Ég tel, að það sé ekki rétt stefna hjá hv. Alþingi að beita sér eingöngu fyrir því, að sem flestir þegnar þjóðfélagsins fari í háskólanám á Íslandi.



Herra forseti. Þegar þetta mál var rætt hér á þingi í fyrra, vakti ég máls á því, að ekki væri nægilega langt gengið þá til að bæta upp íslenzkum námsmönnum þá kjaraskerðingu, sem hefði hlotizt af völdum gengislækkunarinnar, með þeirri fjárveitingu, sem þá var ætluð til þessara mála. Það hefur nú komið á daginn, að þessi athugasemd mín var rétt, eins og kemur fram í grg. þessa frv., að þær úrbætur, sem fengust þá, hafa hvergi nærri hrokkið til þess að bæta þá kjaraskerðingu námsmanna, sem leiddi af gengislækkuninni. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er stigið nokkurt spor í þá átt að bæta námsmönnum þetta með því að gefa þeim kost á auknum lánum. En ég dreg hins vegar mjög í efa, að það sé rétt stefna að ætla að gera þetta eingöngu með lánaleiðinni. Ég held, að það sé líka nauðsynlegt að gera þetta á þann veg að auka námsstyrkina frá því, sem veríð hefur. Við sjáum það, ef við athugum þetta frv. nánar, að þó að reynt verði að bæta úr þörfum námsmanna með auknum lánum, kemur til með að hvíla á þeim talsvert mikill baggi að námi loknu, þó að þeir njóti þeirra hlunninda, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Það er gert ráð fyrir því, að námsmaður geti fengið 25 þús. króna lán árlega í fimm ár, a.m.k. á sá möguleiki að vera fyrir hendi, eða samtals um 125 þús. kr., og þennan möguleika yrðu að sjálfsögðu allir þeir námsmenn að nota sér, sem hafa ekki þeim mun efnaðri aðstandendur. Mér sýnist, að þetta mundi þýða það, að þegar farið væri að endurborga lánin, mundu afborganir og vextir af þeim vera um 12 þús. kr. á ári í 15 ár, og það er að sjálfsögðu æði mikill baggi. Þess vegna dreg ég í efa, þó að námsmenn fái þau hlunnindi, sem felast í þessu frv., að þau verði nægjanleg, sérstaklega fyrir þá, sem efnaminni eru, og þess vegna ætti ekki síður að vinna að því að bæta úr þeirri nauðsyn, sem hér er fyrir hendi, með því að auka námsstyrkina en með því að fara lánaleiðina. Það var alveg rétt, sem hæstv. menntmrh. sagði hér áðan, að einhver sú bezta og öruggasta fjárfesting, sem til væri, væri að styrkja unga og efnilega menn til framhaldsmenntunar, og ég held, að þetta komi til með að eiga enn þá frekar við í framtíðinni en það hefur þó átt við að undanförnu vegna þess, hve mikið kemur til með að velta á því, að þjóðfélagið hafi sem flestum vel menntuðum og ekki sízt tæknilega menntuðum mönnum á að skipa. Þess vegna held ég, að við þurfum að gera enn meira en gert er ráð fyrir í þessu frv. til að hvetja menn til að afla sér slíkrar menntunar og að gera mönnum það mögulegt, án þess að á þeim þurfi að hvíla mikill skuldabaggi um langan tíma, eftir að þeir hafa lokið námi. Víða erlendis færist það nú í vöxt til þess að hvetja unga menn til framhaldsmenntunar, að þeir séu látnir fá styrki í vaxandi mæli, og víða er ekki hægt að kalla þetta styrki, heldur námslaun, sem ég held að sé alveg eins rétt og gefi raunverulega réttari hugmynd um það, sem meint er með því framlagi, sem ríkið veitir í þessum efnum. Ég vil í framhaldi af því, sem ég hef nú sagt; beina þeim tilmælum til þeirrar nefndar, sem kemur til með að fjalla um þetta mál, að jafnframt því sem að sjálfsögðu ber að taka vel frv., að því leyti sem það gengur í þá átt að skapa mönnum betri skilyrði til lána, þurfi að taka það alveg sérstaklega til athugunar, hvort ekki eigi að ganga mun lengra á þeirri braut en hingað til hefur verið gert að veita aukna námsstyrki. Ég vil í því sambandi endurnýja eða árétta þau ummæli að nýju, sem hæstv. menntmrh. sagði, að betri fjárfestingu er tæpast um að ræða en það að tryggja efnilegum mönnum sem bezta menntunarmöguleika. Ég vil svo enn fremur taka undir það, sem hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) sagði, að mér finnst, að það eigi að athuga í þessu sambandi, hvort ekki sé rétt að veita fleiri ungum mönnum möguleika til námsstyrkja og námslána en þeim, sem stunda háskólanám.



Herra forseti. Það, sem er kosturinn við þetta frv., er, að námsmenn fá með þessu mótí meira fé til þess að geta kostað sig til náms en þeir hafa nú. Það, sem er gallinn hins vegar á þessu frv. frá mínu sjónarmiði, er, að það er notuð röng leið til þess að veita þeim þetta fé, Það er engum efa bundið, að fyrir þjóðfélagið er langheppilegasta aðferðin í sambandi við að tryggja, að þjóðfélagið fái sem bezta krafta til starfanna fyrir mannfélagið í framtíðinni, að allir hafi sömu efnahagslegu aðstöðu til þess að læra, þannig að auður eða fátækt geti ekki ráðið því, hvort menn geta setið á skólabekknum og lært, heldur séu það eingöngu hæfileikarnir, sem geri út um þetta. Og það er engum efa bundið, að það er nauðsynlegt fyrir íslenzka þjóðfélagið að stefna að því af fullri djörfung að skapa slíka aðstöðu. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að t.d. Bandaríkjamenn, þar sem þessi aðstaða hefur verið óskaplega misjöfn, eins og auður og fátækt er í því landi, eru að læra það nú m.a. einmitt af sósíalistísku ríkjunum, eftir að þau fóru að fara fram úr þeim á víssum sviðum tækninnar, að það er hin jafna aðstaða í þjóðfélaginu fyrir alla aðila til menntunar, sem skapar mestar framfarir í einu þjóðfélagi. Þess vegna væri það rétt stefna, að það, sem ríkið léti í té handa námsmönnunum, væru fyrst og fremst styrkir, sem gerðu þeim, sem eru fátækir, jafnmögulegt að læra og þeim, sem eiga efnaða að. Og það er vitanlegt, að jafnvel núna er það svo, að sumir þeir menn, sem hæst stúdentspróf hafa tekið á Íslandi á síðustu árum, mundu ekki hafa getað haldið áfram námi sökum fátæktar, nema því aðeins að þeir gætu notið slíkra styrkja í löndum sósíalismans. Og það er ekki rétt af íslenzka ríkinu, þegar það er að gera þarna verulega bót á, eins og víssulega felst í þessu stjórnarfrv., að reyna að tryggja námsmönnum meira fé til umráða, að gera hana með þessu móti. Ég álit þess vegna, að það eigi að taka það til alvarlegrar athugunar í þeirri nefnd, sem þetta mál nú fer til, að fara ekki inn á þessa leið, að afnema styrkina, alla nema stóru styrkina, heldur að halda styrkjunum að svo og svo miklu leyti. Ég sæi ekkert eftir bönkunum að leggja beinlínis fram nokkurt fé og það óafturkræft og án 8% vaxta. Bankar, sem græða 150–200 millj. kr. á ári, geta ósköp vel lagt þó nokkuð mikið af mörkum til, eins og hæstv. menntmrh. orðaði það, „beztu fjárfestingarinnar, sem til væri“. Þeir leggja í það mörg tvísýn fyrirtæki, að það að styrkja námsmenn með nokkru fé væri ekki nema eðlilegt. Hitt er aftur á móti eðlilegur hlutur, að þjóðfélagið geri allríkar kröfur til þeirra námsmanna, sem það styrkir á þann hátt, og jafnvel að betra eftirlit sé með því en oft hefur verið undanfarið. Ég vil ekki á neinn hátt tefja fyrir þessu frv. Ég álít, að það eigi að ganga nú til menntmn. En ég vil eindregið mælast til þess, að hv. menntmn. athugi það, hvort ekki ætti að halda meira af styrkjunum en hér er gert ráð fyrir. Og enn fremur vil ég aðeins skjóta því fram, að jafnvel þó að bankarnir láni vextina, sem þeir mundu lána til lánasjóðsins, þá sé ekki rétt að láta þá reikna fulla vexti af þessum lánum, t.d. jafnvel upp í 8%, það sé of mikið. Við Íslendingar eigum svo mikið undir því, að fyrst og fremst verði okkar fólk menntað, bæði til verklegs og bóklegs náms, að við verðum að reyna að tryggja, að allir hafi þar jafna aðstöðu og að við getum skapað öllum þeim, sem hæfileika hafa, möguleika til þess að afla sér þeirrar miklu þekkingar, sem mannfélagið nú getur látið í té. Þess vegna er það mjög ánægjulegt, að það skuli vera lagt til að stiga þarna stórt skref til þess að auka það fé aftur, eftir að það var minnkað hér um árið. Ég vænti, að menntmn. athugi að gera það á skynsamlegri hátt en þarna er gert.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) ræddi þá vaxandi þörf, sem væri á mönnum, sem stundað hefðu iðnnám og hvers konar tækninám, og þá nauðsyn, sem á því væri að bæta aðstöðu þeirra til þess að stunda námið, sem í mörgum greinum er orðið mjög langt. Ég er honum algerlega sammála um það, sem hann sagði í þessum efnum, um það, hve stórvaxandi þörf okkur Íslendingum, eins og raunar öllum öðrum þjóðum, er á mönnum, sem hafa til að bera grundvallaða tæknimenntun, tækniþekkingu, þótt ekki sé um háskólamenntun að ræða. Kannske er það einmitt á því sviði, sem skórinn kreppir einna mest hér á Íslandi núna, að það er hér alvarlegur og vaxandi skortur á mönnum, sem hafa meiri menntun en iðnskólar veita, en hafa þó ekki þörf fyrir jafnmikla menntun og háskólar veita. Ég er honum líka sammála um það, að í sumum greinum, sérstaklega að því er snertir vélstjóranám, er það orðið svo langt, að mjög æskilegt væri að geta stutt þá menn, sem út á þá námsbraut leggja, en þeir eiga nú ekki völ neins opinbers stuðnings nema þess, sem í því felst, að þeir eiga kost á ókeypis skólavist. Það mun hafa verið fyrir líklega tveimur árum, sem fulltrúar frá nemendum vélskólans og kennurum hans, undir forustu skólastjóra vélskólans, komu til mín og ræddu þessi vandamál. Niðurstaðan af þeim viðræðum varð sú, að ég skipaði nefnd manna til þess að athuga þörf vélskólanema á aðstoð í námi þeirra með sérstöku tilliti til þess, að stofnaður yrði lánasjóður til þess að veita nemendum vélskólans lán, en einmitt það nám er sérstaklega langt, eins og hv. þm. rakti. Þessi nefnd skilaði störfum í fyrra, í ársbyrjun 1960, ef ég man rétt, og hefur það frv., sem hún samdi um stofnun lánasjóðs vélskólanema, síðan verið til athugunar í ríkisstj. Ef það á að samþykkjast, mundi þurfa nokkra fjárveitingu á fjárlögum í þennan sjóð, vegna þess að stuðningurinn er eðlilega í því fólginn að veita lánin með lægri vöxtum en hægt er að fá lánsfé fyrir á almennum lánsfjármarkaði. Það mundi því hvort tveggja þurfa að ske, annars vegar að byggja sjóðinn smám saman upp með ríkisframlögum, líkt og gert hefur verið með þá tvo lánasjóði, sem nú eru til í landinu, til handa námsmönnum, og svo hins vegar til þess að jafna þann vaxtahalla, sem yrði á sjóðnum, ef hann tæki lán og endurlánaði með hóflegum eða lágum vöxtum. Þetta mál er enn til athugunar í ríkisstj., og ég er þeirrar skoðunar, að hér sé um nauðsynjamál að ræða, sem eigi að fá jákvæða afgreiðslu á sínum tíma. Um þetta frv., sem hér liggur fyrir, er hins vegar það að segja, að það gerir ráð fyrir ráðstöfun á fé, sem í gildandi fjárlögum er veitt, annars vegar til íslenzkra námsmanna erlendis og hins vegar til stúdenta við háskólann hér. Þess vegna tel ég ekki ákvæði um lánveitingar til t.d. vélskólanema eða annarra tæknifræðinema hér innanlands eiga heima í þessu frv. og hitt væri heppilegra, að setja sérstök lög um nýjan námslánasjóð fyrir þá nemendur hér innanlands, sem taldir væru verðugir nokkurs stuðnings. Auðvitað væri hugsanlegt að breyta ákvæðunum um þennan lánasjóð, sem nú er gert ráð fyrir að stofna, þannig, að hann taki einnig til annarra námsmanna en stúdenta, sem stunda nám hér innanlands, en þá verður að koma til ný fjárveiting frá Alþingi í sjóðinn til stuðnings þessum námsmönnum. Ef það yrði gert, er að sjálfsögðu ekkert því til fyrirstöðu að breyta lögunum og víkka hlutverk þessa námslánasjóðs. En meðan það fé, sem Alþingi veitir á fjárlögum, er eingöngu ætlað annars vegar stúdentum við háskólann hér og hins vegar námsmönnum erlendis, er ekki hægt að breyta þessum lögum og láta þau taka einnig til annarra námsmanna innanlands en stúdentanna, vegna þess að þá er ríkisframlag, sem nú er veitt til stúdenta og námsmanna erlendis, tekið til annarra námsmanna, sem Alþingi veitir nú ekkert fé til á fjárlögum. Ég vil taka það hér skýrt fram, að ég er öllum þeim meginatriðum, sem hv. 1. þm. Vestf. rakti í ræðu sinni um þessi mál, sammála og vil mjög gjarnan hafa samstarf við hann, sem ég veit að er áhugamaður sérstaklega um tækninámið, um það að flýta fyrir því, að þetta mál fái þá afgreiðslu, fyrst í ríkisstj. og síðan hér á Alþingi, sem ég veit að við erum sammála um að nauðsynleg og eðlileg sé. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) lýsti því í sinni ræðu, að hann teldi nauðsynlegt eða a.m.k. miklu heppilegra að halda styrkjum, auk stóru styrkjanna svonefndu, í stað þess að hverfa algerlega yfir á námslánabrautina að stóru styrkjunum frátöldum. Á s.l. ári var 1.3 millj. kr. varið til námsstyrkja til handa námsmönnum erlendis, en engu til námsstyrkja handa stúdentum við háskólann hér. Í fyrsta lagi má segja, að það sé óeðlilegt að gera í þessu efni upp á milli námsmannanna erlendis og stúdentanna við háskólann hér. Annaðhvort á að veita báðum hópunum styrki eða hvorugum hópnum styrki. Þetta er þó ekki mergurinn málsins, heldur hitt, að það að hverfa frá styrkjunum og nota það fé sem uppistöðu í lánasjóð gerir kleift að hafa námslánin svo miklu meiri en styrkina, að ég fyrir mitt leyti er í engum vafa um, að það er rétt stefna að taka upp lánin f stað námsstyrkjanna. Ég lét athuga það við undirbúning málsins, hvaða áhrif það mundi hafa, ef þeim 1.3 millj. kr., sem á síðasta ári var varið til námsstyrkja til handa námsmönnum erlendis, - ef þeirri upphæð til styrkja yrði haldið, hvaða áhrif það hefði á getu sjóðsins til að veita námslán á næstu 20 árum. Að halda styrkupphæðinni mundi þýða, að hver námsmaður héldi að meðaltali rúmlega 3 þús. kr. styrk, en áhrifin á upphæð námslánanna mundu verða sú, að eftir 3 ár yrði að lækka námslánin úr 25 þús. i 22 þús. kr., og siðan yrði um áframhaldandi lækkun að ræða, þangað til lánin yrðu að síðustu komin ofan í 12 þús. kr. Það, sem m.ö.o. er um að velja, er annars vegar sú braut, sem þetta frv. gerir ráð fyrir að lagt verði út á, að menn eigi kost á 25 þús. kr. láni á næstu 20 árum, og hins vegar að menn eigi kost á 3 þús. kr. styrk að meðaltali og lánum, sem fari lækkandi úr 22 þús. í 12 þús. kr. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að frá sjónarmiði námsmannanna sjálfra er hin fyrri leiðin æskilegri og heppilegri. Það er heppilegra að eiga kost á 25 þús. kr. láni allan tímann frekar en þessum tiltölulega litla styrk og síðan hríðlækkandi láni. Hitt er annað mál, að mér finnst það vei koma til athugunar, þegar sjóðurinn er orðinn svo öflugur, að hann þarf ekki lengur á ríkisstyrk að halda til þess að standa undir óbreyttum lánum, að þá sé það fé, sem þá losnar hjá ríkinu, tekið til lánveitinga jöfnum höndum, auk þess sem lánin yrðu aukin. Það kæmi líka til athugunar, að þegar ekki þarf lengur á að halda nýjum fjárveitingum til stóru styrkjanna svonefndu, eftir tvö ár, en til þeirra eru veittar 210 þús. kr. á hverju ári, þá sé þeim fjárveitingum haldið og þær notaðar til þess að taka upp nýja styrki, sem séu mun lægri en stóru styrkirnir. En þetta mun geta komið til ákvörðunar þegar eftir tvö ár, því að þetta er þriðja árið, sem kerfi stóru styrkjanna er í gangi. Þetta hvort tveggja finnst mér sem sagt vel koma til athugunar. En á þessu stigi fannst mér það ekkert áhorfsmál, að skynsamlegra væri að nota það fé, sem Alþingi veitir, og það fé, sem hægt er að fá að láni í bönkum, til lánveitinga eingöngu, því að með því móti kemur féð hraðast námsmönnunum að gagni og með því móti er unnt að tryggja, að það fé, sem þeir fá til ráðstöfunar, að vísu sem lán, en með mjög hagstæðum kjörum, verði sem hæst. Að öðru leyti þakka ég þær góðu undirtektir, sem meginefni frv. fékk hjá öllum þeim þremur hv. þm., sem tóku til máls.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. menntmrh. fyrir þær undirtektir, sem hann hafði hér við mína till. í sambandi við þetta mál, og ég felli mig að sjálfsögðu fullkomlega við þá meðferð á málinu, sem hann lýsti. Ég skil mjög vel hans rök, að það sé ekki rétt að taka upphæð, sem ákveðin hefur verið þegar til háskólastúdenta, til láns eða styrkja, og dreifa á aðra aðila, og mun því ekki gera neina tilraun til þess að fá þessi ákvæði sett inn í það frv., sem hér er til umr. Ég vænti hins vegar, að þessari athugun verði haldið áfram og að henni verði lokið svo snemma á árinu, að það sé vitað, hve stóra fjárupphæð þarf til viðbótar á fjárlögum til þessara mála, áður en gengið er frá undirbúningi fjárlaga. Ég ber það traust til hæstv. fjmrh., að hann muni ekki skjóta sér undan því að taka sanngjarna upphæð til þessara má]a inn á næstu fjárlög, Ég skal svo ekki ræða meira um það atriði. Ég er hæstv. menntmrh. alveg sammála um það og er þar á öndverðum meið við þá aðra, sem hér hafa talað, að það beri að halda sér fast að lánastefnunni. Öll þau rök, sem hann færði fyrir því máli, eru sannarlega rétt. En þar kemur og enn meira til. Við vitum, að eins og nú er málum komið, er mjög mikill fjöldi þeirra nemenda, sem fá styrk til að nema erlendis, ekki einungis háskólanám, heldur og ýmsan annan fróðleik, sem hefur tilhneigingu til þess að ná í þennan styrk, jafnvel þó að menn stundi ekki nám sem aðalgrein erlendis. Ef um það væri að ræða, að þessir menn ættu að bera ábyrgð á endurgreiðslu fjárins, gæti það verið stærsta og bezta vörnin gegn þeirri ásælni, sem er í að fá styrki, án þess að það sé knýjandi þörf fyrir sömu aðila að vera við nám erlendis, sem ef til vill mætti nema hér heima. Í þessu liggur mjög mikill vandi fyrir þá menn, sem eiga að úthluta þessum fríðindum, að gera upp á milli þeirra manna, sem sækja um þetta. En það mundi veita mikið aðhald, ef þetta skilyrði yrði sett, að það séu einmitt veitt lán, en ekki styrkir, eins og gert hefur verið.



Herra forseti. Í tilefni af því, sem hæstv. menntmrh. sagði um málefni annarra námsmanna en þeirra, sem stunda háskólanám, þá vil ég segja það, að ég hygg, að það mundi verða heppilegast að leysa það mál þannig að mynda sérstakan sjóð í því skyni, eins og hann minntist á, í stað þess að taka það upp í sambandi við þann lánasjóð, sem hér er verið að ræða um, og mér virðist það mál vera komið á svo góðan rekspöl, að það ætti að vera unnt fyrir hæstv. menntmrh. að leggja slíkt frv. fram nú á þessu þingi, svo að menntmn. gæti fengið það til athugunar jafnhliða því, sem hún athugar þetta frv. Ég held, að það sé engin ástæða til þess að vera að tefja neitt framgang slíks máls, fyrst undirbúningur þess er þegar kominn á verulegan rekspöl. Þörfin fyrir það, að slíkur sjóður sé settur á laggirnar, er augljós og jafnvel ekkert síður aðkallandi en það mál, sem hér liggur fyrir, og þess vegna ætti að mega vænta þess, að hæstv. ríkisstj. léti þetta mál ekki dragast lengur, heldur legði það fram nú á þessu þingi, svo að unnt væri að taka það til athugunar jafnhliða því, sem þetta mál er athugað í nefnd. Í tilefni af því, sem hæstv. menntmrh. sagði um þetta mál, að það væri ekki hægt að auka lánin án þess að fella niður námsstyrkina, þá finnst mér sú fullyrðing hans ekki geta staðizt. Það, sem að sjálfsögðu þarf að gera í þessum efnum, er að veita heildarfjárveitinguna bæði til námslána og námsstyrkja, en hæstv. menntmrh. gekk út frá því, að upphæðin, sem veitt væri til þessara mála, mætti alls ekki vera hærri en sú, sem talað er um hér í frv. Það er alveg augljóst af því, sem hér hefur fram komið, og menn vita það líka og víssu það reyndar áður, að þessi upphæð er allt of lág til þess að fullnægja þeirri upphæð, sem þarf til þessara hluta. Þess vegna ber að stefna að því, að þessi fjárveiting sé aukin, og menntmn. verður að hafa það atriði vel í huga, þegar hún athugar þetta mál, því að það er að sjálfsögðu rétt hjá hæstv. menntmrh., að ef menn binda sig við þá upphæð, sem hér er nefnd, þá er ekki hægt að gera hvort tveggja að auka lánin og að halda áfram styrkjunum. Það, sem þarf að gera, ef rétt er haldið á í þessum efnum, er að vinna að því, að bæði lánsmöguleikarnir og styrkjamöguleikarnir verði auknir og heildarfjárveitingin til þessara mála verði hækkuð sem þeirri þörf nemur. Ég álít þess vegna, að sú athugun, sem þetta mál fær í menntmn., eigi að beinast að því, hvað mikið þurfi að hækka fjárveitinguna, til þess að hægt sé að fullnægja eðlilegri lánaþörf í þessum efnum, jafnframt því að halda við eðlilegum styrkjum. Og ég held, að það komi ekki einungis til mála í því sambandi að viðhalda þeim styrkjum, sem nú eru, heldur hækka þá talsvert frá því, sem nú er. Ég vildi beina því til hæstv. n., hvort hún gæti ekki unnið að því að kynna sér það fyrirkomulag, sem er víða búið að taka upp erlendis og er ekki fólgið í því að veita lán eða styrki, heldur svokölluð námslaun. Það fyrirkomulag hefur gefizt vel víða erlendis, og ég held, að það komi að því fyrr en seinna hér á landi, að við verðum að taka þá fyrirmynd upp, ef við ætlum að tryggja það, að nægilega margir menn afli sér þeirrar tæknilegu framhaldsmenntunar, sem þjóðfélagið hefur þörf fyrir, og ekki þá sízt þeir, sem eru efnaminni. Mér finnst sem sagt, að það sé undirstaða þess, ef meðferð þingsins á þessu máli að þessu sinni eigi að koma að einhverju gagni, að fjárveitingin, sem veitt er, verði verulega hækkuð, hún sé of lág í þessu frv., og vandinn verði þess vegna ekki sæmilega leystur, nema því aðeins að þessi upphæð, sem hér er nefnd, verði hækkuð verulega, jafnvel allt að tvöfölduð, svo að það sé hægt að fullnægja bæði eðlilegri lánaþörf og eðlilegri styrkjaþörf námsmanna. Ég held, að enginn þm. ætti að þurfa að sjá eftir því, þó að það færu einar 12 millj. kr. til slíkra mála eins og þessara. Það er hægt að fullyrða það, að það er vafasamt, hvort nokkur fjárveiting verði líklegri til að borga sig betur en einmitt sú, því að það sagði hæstv. menntmrh. alveg rétt, og ég vil ljúka þessum orðum mínum með því að taka undir það með honum, að það er vafalaust engin fjárfesting til betri en sú, sem beinist að því að styrkja unga, efnilega menn til framhaldsmenntunar.



Herra forseti. Þegar ég lagði fyrir þessa hv. deild frv. um Seðlabankann og Landsbankann, lét ég þess getið, að bráðlega mundi ríkisstj. leggja fyrir hv. þingdeild frv. til laga um Útvegsbanka Íslands. Í þessu frv. eru ekki önnur efnisnýmæli en þau, að í 9. gr. eru ákvæði um, hvernig bankaráð skuli skipað, og eru þessi ákvæði að því leyti breyting frá gildandi skipun, að gert er ráð fyrir því, að allt bankaráðið, þ.e. hinir fimm menn, sem það skipa, sé kosið hlutbundinni kosningu af sameinuðu Alþingi, en gildandi regla er sú, að fjórir bankaráðsmenn eru kosnir af Alþ., en einn skipaður af bankamálaráðherra. Í frv. um Seðlabanka og Landsbanka, sem nú liggja fyrir hv. deild, er einmitt gert ráð fyrir þessari skipan á bankaráðum þeirra banka, og er ákvæði þessa frv. til samræmis við það, sem þar er lagt til, og sama gildir um frv. um Framkvæmdabankann. Slík breyting var gerð á skipun bankaráðs Búnaðarbankans á s.l. ári. Tvær aðrar minni háttar efnisbreytingar eru í þessu frv. Í gildandi lögum er gert ráð fyrir heimild ráðherra til þess að víkja bankastjóra frá, en hér er gert ráð fyrir því, að bankaráð geti undir víssum kringumstæðum haft slíka heimild, enda er það bankaráðið, sem ræður bankastjórana, en ekki ráðh. Þá eru tekin af tvímæli um það, hvernig skilja beri ákvæði gildandi laga um það, hvaða aðila innan bankans Fiskveiðasjóður Íslands lúti, en um það hefur verið nokkur ágreiningur, hvort skilja beri ákvæði gildandi laga þannig, að stjórnendur fiskveiðasjóðs séu bankastjórn Útvegsbankans eða bankaráð hans. Í framkvæmd hefur fiskveiðasjóður verið talinn heyra undir bankastjórnina, og er gert ráð fyrir, að þetta atriði verði lögfest þannig. Að öðru leyti er ekki um efnisbreytingar að ræða, en orðalagi hins vegar á nokkrum stöðum breytt, það gert einfaldara, og þó einkum og sér í lagi er því breytt til samræmis við það, sem á sér stað í frv. um Landsbanka Íslands, sem liggur fyrir þessari hv. deild. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.

Flm. (Pétur Sigurðsson) [frh.] : Herra forseti. Þegar hæstv. forseti frestaði umr. um mál þetta s.l. þriðjudag, hafði ég nokkuð rætt um ýmsar þær fullyrðingar, sem komið höfðu fram hjá þeim þrem ræðumönnum, sem talað höfðu þann dag um frv. það, er hér liggur fyrir til umr. Ég hafði t.d. þakkað hv. 3. þm. Vesturl. fyrir meðferð hans á málinu. Hann er að vísu andstæðingur þess, en hann ræddi það málefnalega, hafði að nokkru leyti dregið afstöðu sína af dómum annarra, að vísu merkra manna, en þó einstaklinga, sem telja, að öll neyzla áfengis, í hvaða mæli sem er og hvaða mynd sem er, sé hættuleg. Ég hafði svarað nokkru af því, sem þessi hv. þm. hafði sagt og ég taldi mig sem flm. að þessu frv. þurfa að svara. Ég mun ekki tefja störf þingsins við að endurtaka meira en nauðsynlegt er til að sýna fram á, að mistúlkun annarra á orðum mínum hafi átt sér stað. Ég vil þó undirstrika enn á ný svör mín við ýmsu því, sem þessi hv. þm. sagði og reyndar fleiri hafa gert af þeim hv. þm., sem rætt hafa um þetta mál og móti því talað. Sú fullyrðing þeirra, sem hafa andmælt þessu frv., um það, að ég hafi átt að telja, að sterkum drykkjum yrði útrýmt með samþykkt þessa frv., er alröng. Ég benti hins vegar á þær staðreyndir, sem fyrir lægju í ýmsum nágrannalöndum okkar um það, að úr drykkju sterkra drykkja mundi draga, ef samþykkt slíks frv. yrði gerð hér á hv. Alþ. Ég benti á tölur frá Svíþjóð og Finnlandi, sem sýndu bæði, að heildarneyzlan hafði minnkað við tilkomu ölsins þar, jafnframt því sem neyzlumagn sterku drykkjanna hafði stórlega minnkað. Ég benti á, að hjá sumum þjóðum hefði beinlínis verið af opinberum aðilum, af þeirra löggjafarþingum, hvatt til neyzlu öls frekar en neyzlu sterkra drykkja, í fullri vitund um það, að tala alkohóllítranna pr. mann pr. ár mundi hækka. Þeir gerðu sér þetta fyllilega ljóst, og þetta var einfaldlega gert vegna þeirrar staðreyndar, að neyzla sterkra vína er hættulegri fyrir einstaklinginn, sem neytir áfengis í þessari eða hinni myndinni, heldur en ölneyzlan, bæði á því stigi áfengisneyzlu, sem má kalla ofneyzlu, og eins á öðrum stigum. Það má líka geta þess einmitt í þessu sambandi, enda held ég, að einn af andmælendum hafi nokkuð komið inn á það, fyrir þá, sem halda því fram, að glæpir og lögbrot haldist í hendur við áfengisneyzlu, að í Þýzkalandi, sem er talið „typískt“ bjórneyzluland, er kostnaður hins opinbera vegna löggæzlu eða vegna baráttu við glæpi og afbrot, getum við kallað það, aðeins helmingur sama kostnaðar í Bandaríkjunum, sem verða ekki talin vera bjórneyzluland í neinum líkum mæli og Þýzkaland er. Ég minntist einnig í svarræðu minni hér á þriðjudaginn á fullyrðingar þessara andmælenda um það, að ég hefði sagt, að áfengisneyzla væri menningaratriði og jafnvel að aukin menning væri fólgin í þeirri breytingu áfengislaganna, sem hér er til umræðu. Þessum fullyrðingum mótmælti ég auðvitað, og ég benti á þá skoðun, sem ég held fram og hef alltaf haldið fram, að það hefði ábyggilega verið betra, ekki aðeins fyrir íslenzku þjóðina, heldur og fyrir allar þjóðir, að þær hefðu aldrei þekkt áfengið i einni eða annarri mynd. Hins vegar væri tilvist þess staðreynd, sem við yrðum að sætta okkur við og reyna að aðhæfa okkur þeirri staðreynd á sem beztan hátt. Ég hef sagt og ég segi enn, að við þurfum að forða ungum sem öldnum frá því að neyta áfengis í óhófi, en skapa aftur á móti þær umgengnisvenjur, að þær séu það, sem við getum kallað vitrænar og menningarlegar og geti orðið bæði þeim, sem neyta þess, og öðrum að skaðlausu. Þegar ég hef rætt um menninguna og áfengisneyzlu, hefur það eingöngu verið í sambandi við menningarlegar neyzluvenjur og menningarlegar umgengnisvenjur. Öllum öðrum orðum, sem mér hafa verið lögð í munn í sambandi við áfengi og menningu, vísa ég heim til föðurhúsanna. Þeirri spurningu hefur verið varpað til mín, hvort ég teldi heppilega leið, þegar rætt væri um ólöglega bruggun, að lögleiða lögleysuna, og jafnframt, hvort lögleiða ætti stuld, ef einhver mundi stela. Þessi spurning gæti orðið tilefni mikilla umræðna, sem ég skal ekki stuðla að, en ég vil hins vegar benda á, að margir mundu nú telja, að skynsamlegt væri að ryðja þeim hindrunum úr vegi, sem gera margan einstaklinginn að lögbrjót. Ég hef áður bent á þá skoðun mína, að almenningur hefði það alls ekki á tilfinningunni, að sá einstaklingur væri að brjóta lög eða væri afbrotamaður, sem bruggaði öl fyrir sig eða sitt heimili, og eingöngu vegna þess, að bruggun á öli er alls ekki í ósamræmi við réttarvitund fólks né siðferðisvitund. Er þar alveg ólíkt um að segja og þegar verið er að gera samanburð á þessu atriði og þjófnaði. Í Biblíunni segir t.d., að menn eigi ekki að stela. En ég man ekki eftir því, að neins staðar standi i Biblíunni, að það eigi ekki að brugga öl eða neyta víns. Hins vegar bendir Biblían oft á, að það eigi að umgangast þessa hluti af hófsemi. En mig langar í þessu sambandi að varpa fram þeirri spurningu til þeirra, sem þetta hafa dregið fram, einmitt þetta atriði, hvaða ráð þeir sjái til þess að fyrirbyggja þessa bruggun, sem ég hef haldið fram og það með nokkrum rétti að eigi sér stað hjá einstaklingum, ekki aðeins hér í Reykjavík, heldur og um allt land. Hvernig ætla þeir að sjá fyrir því, að þau lög, sem við búum við, áfengislög, séu ekki brotin á þessu sviði? Á að senda réttargæzlumenn inn á heimili manna og gera leit þar? Ég á við í þessu tilfelli þá einstaklinga, sem brugga öl til sinnar eigin neyzlu, til sinnar heimilisneyzlu, ekki til þess að selja eða njóta ágóða af. Það væri gaman að fá svar við þessari spurningu frá þeim, sem hafa dregið þetta atriði fram. Ég svaraði í minni fyrri ræðu af ásettu ráði ekki ræðu fyrsta andmælanda þessa frv., hv. 2 þm. Austf., Halldórs Ásgrímssonar, enda mun hann hafa verið veikur að undanförnu. En það er þó sumt í þessari ræðu, sem verður ekki komizt hjá að minnast á, en að sjálfsögðu mun ekki verða eins ýtarlega farið út í það og hún gefur tilefni til vegna fjarvistar hans. Það er margt af því, sem kom fram í ræðu hans, sem ég hef þegar minnzt á og sé enga ástæðu til þess að endurtaka, og hinar almennu hugleiðingar hans ræði ég ekki, þó að mér finnist að mörgu leyti vera hlálegt af þessum hv. þm. að nota mikinn hluta af ræðutíma sínum til þess að sýna fram á, hve frv. sé illa undirbúið og að það hefði þurft að vera ýtarlegra á mörgum sviðum, en þegar hann er búinn að nota megnið af sínum ræðutíma til þess að sýna fram á þetta, leggur hann til, að það sé fellt við 1. umr. Þetta kallar maður nú að fara sparlega með tíma þingsins. Þessi hv. þm. lagði fyrir mig allmargar spurningar, og eins og ég sagði, eru margar þeirra spurningar, sem ég hef þegar svarað. En það er þó eitt auðsætt á þessum spurningum hans, að hann hefur ekki minnstu hugmynd um, að hér á landi er bruggað áfengt öl í dag. Hann hefur ekki gert sér neina grein fyrir þeirri staðreynd. Ég veit ekki til þess, og hann a. m. k. gat þess ekki og ég hef aldrei heyrt talað um, að það hafi orðið nein misbrúkun á þeirri heimild, sem einmitt leyfir þá bruggun. Þessum hv. ræðumanni virðist líka algerlega ókunnugt um ákvæði áfengislaganna um áfengisvarnaráð og skyldur ríkisstjórna, allra ríkisstjórna, um að leita álits þessa áfengisvarnaráðs, áður en reglugerðir samkvæmt áfengislögunum eru gefnar út. Þessi hv. þm. dró það út úr minni grg. með frv. og jafnframt af minni framsöguræðu, að ég hefði verið að tala um ölsmygl, þegar ég var að tala um þann mikla fjölda af bjórflöskum, sem hér væru í umferð á Íslandi í dag. Þetta er alrangt hjá þessum hv. þm. Ég hef aldrei nokkurn tíma minnzt á neitt ölsmygl, enda kom þessi hv. þm. með skýringuna á þessum bjórflöskum í sínu máli. Það er einkennilegur hugsunarháttur, sem hefur gripið þennan þm. að draga ölsmygl inn í þetta mál. Það er hvergi minnzt á það, hvorki i grg. né mínu máli. Hins vegar benti ég á, að það væru hér þegnar á Íslandi, sem ættu þess kost að fá áfengan bjór. Ég geri ráð fyrir fljótt á litið, að þeir séu um 1000–1200 að tölu, og þeir hafa aðstöðu til þess að fá þetta áfenga öl til sinnar neyzlu. Þessi skipan mála gagnvart þessum mönnum hefur verið viðurkennd, ekki aðeins af þessari núv. hæstv. ríkisstj., heldur af öllum ríkisstj., svo langt sem ég man, eftir að ég fór að fara á milli landa. Ég man ekki betur en það hafi einmitt verið sú ríkisstj., sem þessi hv. þm. studdi, sem kom þeirri skipan á þessi mál, sem við búum við í dag. Framkvæmd þessarar skipunar hefur verið í höndum ekki aðeins flokksbróður, heldur og náfrænda þess ráðherra, sem hafði með þessi mál að gera. Eftir þessum orðum þessa hv. þm. mætti helzt skilja eftir því að dæma, hve bjórinn sé hættulegur nú í dag fyrir allan landslýð, að þessi ráðh. og þessi umræddi tollgæzlustjóri hafi viljað þessum 1000–1200 Íslendingum allt annað en vel, sem ég leyfi mér þó að mótmæla. Ef ég á að vera slíkt illmenni með flutningi þessa frv., sem hér hefur komið fram hjá sumum mönnum, mætti alveg eins halda því fram, að þessir ráðamenn væru ekki síðri mér í illmennskunni, svo að ég segi ekki meira. Hann kom inn á það í sinni ræðu, að hann hefði lesið í huga mér um ein og önnur atriði, bæði úr grg. og eins úr framsöguræðu. Ég vil leyfa mér að vísa þessu heim til föðurhúsanna, og það er leiðinlegt að þurfa að verða til þess hér á hv. Alþ. að lýsa því yfir, að maður, sem nýtur þeirrar trúnaðarstöðu, sem hann er nýbúinn áð taka við, að vera bankastjóri á Austurlandi, að þessi maður sé algerlega ólæs, en það liggur beinast við að gefa þá yfirlýsingu eftir þessi ummæli hans. Það var mjög merkilegt líka, sem þessi hv. þm. kom inn á, þegar hann fór að draga fram nafn hins virðulega þingskörungs, Péturs Ottesens, og vitna í hann. Ég segi nú bara: Fyrr mátti vera, að þessi hv. þm. viðurkenndi kosti þessa þm. En hann athugar það ekki, að um leið og hann er að bera mig og þennan nafna minn saman og mér til ófrægðar, vegna þess að við erum ekki og hefðum ekki verið, hefðum við átt hér sæti báðir, sammála um þetta mál og erum ábyggilega ekki enn þá, þá er hann um leið að níða niður og ófrægja sína eigin flokksbræður. Og mér finnst það vera lítil og léleg laun fyrir góða og dygga þjónustu, ekki aðeins hans málstað, heldur og þingsins, að á slíkan máta skuli vera farið með menn eins og t. d. Bernharð Stefánsson, núv. búnaðarmálastjóra, Bjarna Ásgeirsson og jafnvel hv. annan skrifara þessarar deildar, sem allir hafa átt einhvern tíma aðild að flutningi ölfrv. og það jafnvel ölfrv., sem fór fram á sterkari heimild en ég geri í dag. Og ég man ekki betur en nú fyrir skömmu hafi formaður Sambands ungra framsóknarmanna gefið út þá yfirlýsingu á prenti í blaði, sem nýfarið er að gefa hér út, að hann væri fylgjandi því, að hér væri leyfður áfengur bjór eða áfengt öl. Eru allir þessir menn slík illmenni, sem hefur komið fram í ræðum eða sérstaklega ræðu þessa hv. þm. að ég væri? Ég leyfi mér að mótmæla því. Ég skal alls ekki kveða upp neinn dóm um þeirra innra hugarfar, en hins vegar þori ég að taka það á mig að lýsa því yfir, að þeir séu ekki illmenni af því að hafa tekið þessa afstöðu til áfengs öls. Þá vitnaði þessi hv. þm. og reyndar 3. þm. Vesturl. líka í tvo alkunna og glæsilega lækna, Vilmund landlækni og Helga Ingvarsson yfirlækni á Vífilsstöðum. Ég tók það einmitt fram í minni framsöguræðu, að jafnvel þótt kenningar, sem Vilmundur hélt á lofti fyrir 20–30 árum eða svo, hefðu verið taldar góðar og gildar þá, væru þær það alls ekki í dag, það væru komnar allt aðrar kenningar upp, bæði hjá læknum og öðrum vísindamönnum, sem hafa rannsakað þessi mál, sem eru byggðar á allt öðrum grundvelli. Ekki ætla ég mér hér á Alþingi að fara að tæta neitt utan af þessum góðu mönnum, því að þeir eiga það sízt skilið. En ég er ótrúaður á, að Helgi Ingvarsson yfirlæknir á Vífilsstöðum hefði látið sér það nægja i baráttunni við berklana, að það yrði sett í lög ákvæði um, að berklar væru bannaðir. Ég er anzi hræddur um, að hann hefði ekki látið þar við sitja, heldur hefði hann snúið sér að því, sem hlýtur að vera mál málanna, og það er lækning þess sjúkdóms, sem leiðir til ofneyzlu áfengis. Þessi hv. þm., 2. þm. Austf., minntist á það snemma í sinni ræðu, að flutningur frv. væri óþurftarverk við Reykvíkinga. Og hann kom með þá furðulegu staðreynd, sem kom líka fram hjá hv. 1. þm. Vestf., að þetta mundi leiða til þess, sagði hv. 2. þm. Austf., að öl yrði gefið skólabörnum hér á morgnana í stað mjólkur og hafragrauts, og 1. þm. Vestf. betrumbætti þetta, mig minnir, að hann hafi minnzt á, að öl mundi koma í stað móðurmjólkur. Svona ofstæki gengur of langt. En það er rétt að draga einmitt fram þessar yfirlýsingar þessara manna hér á þingi til þess að undirstrika það ofstæki, sem er á bak við hjá sumum mönnum, sem hafa rætt um málið. Ég hafði að nokkru svarað hv. 1. þm. Vestf. í minni síðustu ræðu. En það voru þó nokkur atriði, sem ég átti eftir ósvarað. Hann varpaði þeirri spurningu til mín, hvort ég teldi, að þetta frv. væri i samræmi við 1. gr. áfengislaganna, ef takmarkalaus sala á öli yrði leyfð. Nú hef ég þegar tekið fram og margundirstrikað þá skoðun mína, að ég einmitt vil ekki takmarkalausa sölu, hvorki á þessari tegund áfengis né öðrum tegundum. En ef við lítum á 1. gr. áfengislaganna, þá segir í henni, að tilgangur þessara laga sé sá að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu. Þar sé ég hvergi, að eigi að vinna gegn notkun þess, heldur misnotkun, eða eins og ég mundi túlka það, gegn ofnotkun, og greinin heldur áfram: „og útrýma því böli, sem henni er samfara,“ sem sagt bölinu, sem er samfara misnotkuninni. En hins vegar er staðreynd, að þegar við lítum á ástandið í dag, þá má segja sem svo, að þessi 1. gr. hafi ekki verkað betur þrátt fyrir góðan vilja þeirra, sem áttu hlut í að setja hana inn í áfengislögin, en að bölinu hafi ekki verið útrýmt, en ölinu hafi verið útrýmt. Ég var að nokkru leyti búinn að svara þeim orðum þessa þm. áðan, þegar hann hélt því fram, að ég hefði sagt, að þetta frv. mundi útrýma áfengisbölinu. Það hef ég aldrei sagt, enda geri ég mér fulla grein fyrir því, að þessi tegund áfengis eins og aðrar getur skapað áfengisböl, ef um misnotkun er að ræða. En það er athyglisverð staðreynd, og ég hef reyndar bent á þá staðreynd áður, að um leið og við hér á Íslandi höfum ekkert öl, þá telja fróðustu menn, að tala drykkjusjúklinga okkar sé 1.3% af heildaríbúatölu þjóðarinnar, en á sama tíma er tala drykkjusjúklinga í landi eins og Vestur-Þýzkalandi, sem er, eins og ég sagði líka áðan, „týpískt“ bjórneyzluland, aðeins ½%, og samt má segja, að vínneyzlan þar eftir þessum kjánalegu alkohóllítrum, sem hafa alltaf verið lagðir til grundvallar í öllum dómum um áfengismál, ekki aðeins þessarar þjóðar, heldur og annarra, sé meira en þrisvar sinnum meiri en okkar. Mér finnst þetta vera eftirtektarverð staðreynd, sem við ættum að líta kannske með meiri íhygli á en við höfum gert. Ég held, að ég hafi nú minnzt á flest þau atriði, sem ég tel máli skipta. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð lengri að sinni. Ég vil aðeins taka það fram, að ég sé ekki ástæðu til þess að efna til langra umræðna um þetta úr þessu og mun þess vegna ekki svara, nema gefist sérstakt tilefni til. Mér finnst, að málið hafi verið nógu lengi hér til umr. Hér hefur ekkert nýtt komið fram, frá því að 3. þm. Vesturl. hélt sína ræðu hér. Hún var a.m.k. laus við það ofstæki, sem hér ríkir hjá mörgum, sem um þetta mál vilja ræða.



Herra forseti. Hér hefur farmaður, hv. 12. þm. Reykv., ýtt skipi sínu úr vör, frv. um breyt. á áfengislögum, sem hér liggur fyrir. Á siglingu þess í fyrradag gerðist sá óvenjulegi atburður, að vélameistarinn, hv. 1. þm. Vestf., neitaði að hlýða hringingu af stjórnpalli frá stýrimanni, hv. 12. þm. Reykv. Þegar stýrimaður gaf fyrirmæli um fulla ferð áfram, setti vélstjórinn aftur á bak. Hvernig verður nú með framhald ferðarinnar? Mér sýnist ríkja um það fullkomin óvissa eftir þessa uppreisn í vélarúminu, engu minni óvissa en var hér á dögunum um það, hvernig hinni ævintýralegu ferð portúgalska skipsins Santa Maria mundi ljúka, eftir að ráðin höfðu þar verið tekin af skipstjórnarmönnum. Skyldi hv. 12. þm. Reykv. nokkuð geta bjargað sér á seglum? Ætli hann hafi nokkra háseta, sem kunna að hagræða seglum? Ég efast um það. Þau eru heldur lítið notuð nú á seinni tímum á þessari öld vélvæðingarinnar. Ég hef hlýtt á þessar umr. frá byrjun með vakandi eftirtekt. Ég hef m.a. heyrt hér ræður þeirra tveggja farmanna, sem ég nefndi, hv. flm. og hv. 1. þm. Vestf. Það er oft gaman að, hlusta á frásagnir farmanna, sem víða hafa farið um önnur lönd, því að þeir kunna frá mörgu að segja. Þessir hv. þm. hafa komið til margra landa og skoðað lífið þar, eru kunnugir m.a. í hafnarborgum, hafa komið þar á öldrykkjustofur m.a., kynnzt drykkjusiðum þar og framferði manna. Það var fróðlegt á þetta að hlýða. En það kom fram í þessum umr., að hv. 1. þm. Vestf. er reynslu ríkari en hinn, og er það reyndar eðlilegt, því að það, er eldri maður. Hann sagði okkur ekki aðeins frá því, sem hann hefur séð á ölstofum í hafnarborgum, heldur sagði hann okkur frá því, sem reyndar er nú vitað áður, að hann hefur oft á liðnum árum mætt erlendis í fínum veizlum með stjórnmálaforingjum annarra þjóða og öðru heldra fólki, og það kom fram hjá honum, eins og reyndar vænta mátti, að í þeim samkvæmum fer allt siðsamlega fram. Í þeim veizlum ræðast menn við persónulega og kynnast persónulega, og m.a. sagði hv. 1. þm. Vestf. okkur frá því, að í þeim veizlum hefði hann komizt í kunningsskap við einn frægan Finnlending, sem heitir Fagerholm. Menn ræða sem sagt í þessum veizlum um ýmis vandamál mannkyns, og hv. þm. lét þess getið, að hann hefði rætt við þennan finnska Fagerholm m.a. um áfengisvandamálin og þeir skipzt á skoðunum um þau efni. Þegar ég hlýddi á þennan þátt í ræðu hv. 1. þm. Vestf., kom mér í hug vísa, sem er um það bil 60 ára gömul. Hún er í Alþingisrímunum. Þar er sagt frá því, að frambjóðandi einn - á Vesturlandi - var að tala við háttvirta kjósendur fyrir kosningar. Hann tíundaði ýmislegt sér til framdráttar og m.a. þetta: Hef ég og með höfðingjum heldur verið talinn og í nefnd í útlöndum öðrum fremur valinn. Það kom hins vegar ekki fram í ræðum hv. 12. þm. Reykv., að hann hefði setið veizlur margar með fyrirmönnum í öðrum löndum. Má þó vel vera, að hann hafi einhvern tíma komið í slíkt samkvæmi. En hv. 12. þm. Reykv. hafði samt nokkuð hér til mótvægis, því að hann hafði í höndunum ritsmíð eina, einmitt eftir hinn sama finnska Fagerholm, og vitnaði óspart til hennar í ræðum sínum. En þrátt fyrir upplýsingar þeirra beggja er það enn langt frá því að vera nógu skýrt fyrir mér, hver afstaða Finnans Fagerholms er í þessu bjórmáli. Mér skildist á ummælum hv. 1. þm. Vestf., að sá finnski maður mundi hafa heldur andúð á bjór. En aftur á móti virtist mér flm. frv, vitna í ritverk Fagerholms til stuðnings sínu máli, því, sem hér liggur fyrir. Þetta væri mikils um vert að fá að vita greinilega, hvernig þessi merki maður þar austur í Finnlandi lítur á málið, og nú held ég, að einmitt bjóðist tækifæri til þess. Fundur Norðurlandaráðs mun eiga að verða núna seinna í þessum mánuði, að ég held í Kaupmannahöfn, og hv. 1. þm. Vestf. mun fara þangað. Ég held, að hann sé formaður íslenzku sendinefndarinnar, sem þangað fer. Nú tel ég eiginlega alveg víst, að Fagerholm hinn finnski verði líka á þessu móti. Og þá hittast þeir í veizlu. Því hefur nefnilega verið útvarpað yfir heimsbyggðina nú nýlega, að það eigi að halda þeim veizlu í Kaupmannahöfn, og þar er sagt frá því, að aðalrétturinn þar verði heitar pylsur. Þetta er nú eitt dæmi um ágæta fréttaþjónustu nú á tímum, að menn skuli fá vitneskju um þetta löngu fyrir fram. En þarna gefst einmitt ágætt tækifæri fyrir hv. 1. þm. Vestf. að taka nú Fagerholm tali, endurnýja gamlan kunningsskap við hann og fá alveg hrein svör hans um það, hver afstaða hans sé í þessu bjórmáli. Það gæti verið ákaflega gott fyrir þá nefnd, sem fær þetta frv., að vita það, hvort sem það verður nú heldur allshn. d. samkv. till. flm. eða hv. menntmn. samkv. till. 1. þm. Vestf. Ég held, að það borgaði sig fyrir n. að fresta afgreiðslu málsins, þangað til þeir kæmu heim af Norðurlandaráðsfundi og þetta fengist greinilegar upplýst. Ég hef ekki aðeins hlýtt með athygli á þær umr., sem hér hafa farið fram. Ég hef að sjálfsögðu einnig lesið frv. og grg., sem því fylgir, og satt að segja kemur mér sumt þar dálitið einkennilega fyrir sjónir. Hv. flm. segir t.d. í grg., að um þetta mál, sem hér er á ferð, hafi verið og séu mjög skiptar skoðanir. Og í framhaldi af því segir hann: „Því er þetta frv. komið fram.“ Sem sagt, hann flytur málið vegna þess, að það hafa verið um það skiptar skoðanir. Mér finnst það nú ekki sterk röksemd eða veigamikið atriði í þessu. Ég fæ ekki séð nauðsyn á því að flytja frumvörp hér á Alþ. um ákveðin mál eingöngu vegna þess að það séu um þau mál skiptar skoðanir. Ég hefði haldið, að menn ættu að flytja frumvörp fyrst og fremst vegna þess, að þeir sæju brýna þörf fyrir að koma fram með mál, sem einhverjum mætti verða til gagns og heilla. En ég hef ekki séð í grg. og ekki heldur heyrt í ræðum manna því haldið fram, að þetta væri neitt nytsemdarmál, nauðsynlegt fyrir þjóðina eða mundi verða landsmönnum til gagns. Eitt af því, sem hv. flm. talaði um í framsöguræðu sinni, var það, að hér væri til mikið af glerkútum eða glerbrúsum. Þeir hefðu komið til landsins utan um einhverja sýru, skildist mér, og þeir væru eftirsóttir, þessir brúsar, - og hann taldi, að þetta væru hentug ílát fyrir bjór. Nú get ég ekki fallizt á, að það út af fyrir sig sé þýðingarmikið atriði í málinu eða sterk meðmæli með því að fara að brugga hér sterkan bjór, þó að það kunni að vera til einhver ílát hér, sem vel mætti geyma hann í, og sé ég ekki, að það skipti máli, hvort þau ílát eru úr gleri eða gamlir trékútar, eins og notaðir voru hér áður fyrr. Á einum stað í grg. segir hv. þm., að vínneyzla aukist hér með hverju ári, bæði sú, sem sést í skýrslum, og einnig hin, sem aldrei sést öðruvísi en í raun. En þetta er nú ekki rétt hjá hv. flm., þetta hlýtur hann að hafa sett þarna af vangá, því að skýrslur, sem birtar hafa verið nú í vetur, sýna það, að árið 1960 var áfengisneyzla hér á landi 10% minni en 1959. En í niðurlagi grg. teflir hv. þm. fram því, sem hann kallar meginröksemdir í þessu máli. Hann segir, að meginröksemdirnar séu þær, að slíkt bann sem nú er á áfengu öli sé móðgun við menningarþroska og frelsiskennd íslenzkra þegna. Ég skal viðurkenna það með hv. flm., að það getur verið hættulegt að móðga menningarþroskann. Við skulum segja, ef hann væri nú svo stórkostlega móðgaður, að hann þyti af landi burt, vegna þess að hann fengi ekki hér drykk við sitt hæfi. Þetta væri náttúrlega mjög slæmt. En ég er ekki eins hræddur við þetta og hv. flm. Ég held, að það sé engin hætta á því, að menningarþroskinn yfirgefi okkur, þó að hann fái ekki sterkt öl. Það eru ýmsar tegundir af drykk hér fyrir, sem hann ætti að geta bjargazt við. Eins og ég sagði áðan, hef ég ekki séð í grg. eða heyrt í ræðum manna, að það mundi verða neinum til gagns eða heilla, þó að hér væri farið að brugga og drekka sterkan bjór. En ég tel ákaflega sterkar líkur fyrir því, að samþykkt frv. og ef eftir því væri farið mundi leiða til þess, að hér yrði meiri áfengisneyzla eftir en áður. En ef þjóðin eykur áfengisneyzluna, mun henni verr farnast en áður. Þess vegna tel ég rétt af hv. þd. að fella þetta frumvarp.



Herra forseti. Ég býst nú ekki við, að mér takist að verða jafngamansamur í sambandi við þetta mál og hv. 1. þm. Norðurl. v., enda kannske ekki þess að vænta. Ég hef hlýtt hér á svarræðu hv. flm. og ekki orðið miklu fróðari af því, sem þar hefur verið fram flutt. En þegar eru tekin út öll persónuleg hnotabit, sem ég tel ekki að sé vert að vera að eyða tíma hv. þm. í og ég mun leiða hjá mér að svara, sýnist mér, að þessi meginatriði standi eftir. Fyrst, að engin ný rök hafi komið fram frá hv. flm., sem styðji þá nauðsyn, að frv. verði samþykkt. Engin ný rök. Endurtekning fyrri raka, sem að langmestu leyti voru engin frambærileg rök, eru engin ný rök. Þar er aðeins um endurtekningu að ræða. Og rökleysi verður ekki að rökvísi, þó að það sé margendurtekið. Hins vegar hafa mörg orð fallið hér af vörum hv. flm., sem beinlínis styðja það, að ekki eigi að samþykkja þetta frv., eins og það liggur fyrir, heldur verður þá að breyta því á þann hátt, sem ég legg til í brtt. minni hér í Alþingi, og skal ég nokkuð benda á það. Hv. flm. lagði sjálfur til í seinni ræðu sinni, að samþykkt þessa frv. skuli frestað, en í stað þess verði skipuð milliþinganefnd til þess að rannsaka málið, - segist hafa bent hv. þingmönnum á þessa leið. Ég tel, að það sé ekkert útilokað að fá samkomulag um slíka afgreiðslu málsins. En ef samkomulag ætti að nást á þessum grundvelli, þarf að samþykkja mína brtt. og bæta svo við frv. nýrri grein sem bráðabirgðaákvæði um að skipa nefnd til þess að athuga ástandið í áfengismálunum og bera fram raunhæfar tillögur til úrbóta og m.a. sé þá athugað, hvort sala á sterku öli innanlands geti bætt ástandið, eins og það er í dag. Ég er tilbúinn til þess að ræða við hv. flm. um þessa afgreiðslu málsins. En ég segi: hvers vegna var þá verið að bera frv. fram í þessari mynd, ef það hefur legið á bak við hjá hv. þm. að vilja fara þessa leið? Ég skal ekki ræða frekar um það, en ég er fullkomlega til viðtals um, að málið sé þannig afgreitt. En þegar nú hv. flm. hefur flúið úr öllum varnarstöðvum og hann hefur enn fremur viðurkennt, að við þurfum að varna því, að einstaklingar og hópar verði ofdrykkjunni að bráð, því að þetta hefur hann viðurkennt í umr., að málið sé ekki svo einfalt, að sanngjarnt sé, að hann svari slíkum spurningum og þeim, er ég beindi til hans í minni ræðu í sambandi við umbætur á ástandinu, - því hefur hann einnig haldið fram, - og í þriðja lagi, að sala sterks öls hér geti ekki dregið úr ofnautn áfengis og því síður útrýmt henni, heldur í hæsta lagi bætt eitthvað drykkjumenninguna, því að betra sé þó að drekka öl en brennivín, - þegar allt þetta liggur fyrir og það liggur fyrir skjallega hér, er þá nokkuð ósanngjarnt að spyrja hv. flutningsmann hvað knúði hann til þess að flytja þetta frumvarp og það í því formi, sem það er flutt? Hvaða aðilar eru það, sem hafa svo brennandi áhuga á þessu máli, að það nái fram að ganga í því formi, sem það var flutt, að hv. flm. þætti rétt og teldi nauðsynlegt að flytja það? Það hefur ekki komið fram hér í umr. Hv. þm. er einn af þm. Reykjavíkurbæjar. Ég spyr hann því: Var það Sjálfstfl., sem óskaði eftir því, að hann bæri þetta frv. fram? Mér er a.m.k. ekki kunnugt um það. Og þar til annað kemur fram, mótmæli ég því, að það hafi verið að hans tilhlutan, að málið hafi verið borið fram í því formi, sem það er, eða í nokkru formi. Ég spyr: Var það hæstv. dómsmrh.? Ég mótmæli því einnig, að það geti verið, og vísa þar til ummæla hæstv. dómsmrh., sem hann hafði um þetta mál, þegar hann sjálfur bar það fram í frumvarpsformi, stjfrv. 1952 og aftur 1953, og tók þó út þetta ákvæði úr frv., sem hafði verið sett inn í af milliþinganefndinni. Ég á ekki von á því, að hæstv. dómsmrh. hafi nokkuð snúizt í því máli síðan, svo að þaðan getur það ekki verið runnið. Eru það þá stéttarbræður hv. flm., eru það þeir, sem hafa óskað eftir því, að málíð væri borið fram hér á Alþingi, sjómennirnir í landinu? Ég fæ ekki trúað því, fyrr en eitthvað annað liggur fyrir til sönnunar því. Er það þá Reykjavíkurborg, eru það forustumenn Reykjavíkurbæjar, sem hafa óskað eftir því? Ég mótmæli því harðlega. Er það lögreglustjóri eða lögreglan í Reykjavík, sem hefur óskað eftir því, að frv. nái fram að ganga, til þess að fá enn meiri vandræði í þeim málum? Ég trúi því ekki. Er það heilbrigðiseftirlitið í landinu, sem hefur óskað eftir því, að það væri gert, m.a. landlæknir? Við höfum svörin frá lækni á Vífilsstöðum. Ég trúi ekki heldur, að læknar eigi þátt í flutningi þessa frv. Eru það þá einhver félagasamtök, t.d. kvenréttindafélögin eða kvennafélögin yfirleitt? Vart trúi ég því. Eru það verkalýðsfélögin í landinu? Hér hefur komið yfirlýsing um það á hv. Alþingi, að það séu ekki þau, sem standi á bak við það. Er það Bláa bandið, sem hefur óskað eftir því, að þetta frv. yrði borið hér fram til þess að hjálpa þeim í þeirra starfsemi? Ekki trúi ég því. Eða templarar? Varla trúi ég því, að það séu þeir. Er það áfengisvarnaráð, sem hefur óskað eftir því, að frv. væri borið fram? Því trúi ég ekki heldur. Eru það þá leynivínsalarnir? Nei, ég trúi ekki því, að þeir hafi heldur gert það. Ekki léttir það göngu þeirra um að græða peninga á smygli. Eða eru það smyglararnir? Eru það samstarfsmenn hans á flotanum, sem -  Þá komum við að einu: Eru það ferðaskrifstofurnar, vegna þess að það auki ásókn erlendra ferðamanna að koma hingað til Íslands og njóta hins ágæta öls? Er það, það? Ég skal ekki segja um það, það getur vel verið. En ég vil aðeins leyfa mér í því sambandi að benda á, að hér voru staddir á síðasta sumri margir erlendir ferðamenn, m.a. í sambandi við Norðurlandaráð, og einnig okkar ágæti Fagerholm. Og þegar þeir fóru héðan, var það tvennt, sem þeir voru mest undrandi yfir. Annað voru þau mörgu grettistök, sem íslenzka þjóðin hafði lyft á þessari öld. Þeir skildu bókstaflega ekki, hvernig svo fámenn þjóð hefði getað lyft öðrum eins grettistökum og hér hefði verið lyft og einkum og sér í lagi á síðustu árum. Þetta var annað, sem þeir voru undrandi yfir. Hitt var, hve mikið var drukkið á Íslandi. Þeir sátu, m.a. allir forsetar ráðsins að undanteknum mér, - ég var ekki með þeim það kvöld, - inni á einu mjög ágætu matsöluhúsi, og sögðu þeir mér, að þeir hefðu séð, sem þeir spurðu mig að, hvort væri venja yfirleitt, fjölda af ungu, glæsilegu fólki byrja með því að drekka vínblöndu, eins og gert er þegar menn fá sér miðdegisverð, drukkið svo eina tegund víns með hverjum rétti, endað með konjaki með kaffinu - og hefðu sjálfsagt einnig tekið öl með, ef það hefði verið fyrir hendi, til þess að njóta allra gæðanna, og endað svo með því að drekka sig kolfulla, kvenfólk og karlmenn, í viský svo lengi sem opið var, og það undruðust þeir mest, hvernig þessi þjóð með slíkri áfengismenningu, eins og varð fyrir þeim hér, á sama tíma gæti verið leiðandi þjóð á mörgum sviðum í atvinnulífinu. Þeir sögðu líka við mig: Þetta hlýtur að vera fádæma gott land að þola þetta og samt sem áður er verið að byggja landið upp. En hvaða aðrar leiðir eru svo til þess að laða hingað ferðamenn en að flytja sterkt öl inn í landið? Ég skal benda hv. flm. á, að það eru háværar raddir um það í dag, að við töpum milljónum á því að koma ekki betra skipulagi á hótelmenninguna í Keflavík, því að þúsundir manna fara þar um og geta ekki einu sinni fengið öl eða kaffibolla eða neitt til að hressa sig á frá því snemma á kvöldin þangað til snemma næsta morguns. Ég hygg, að hv. flm. ætti að taka sig til og beita sér fyrir því, að það yrði opnað þar fyrir almenning, ekki bjórstofa, heldur bara almennar veitingar, svo að þetta fólk þurfi hvorki að skjálfa í kulda þar né vera miður sín fyrir það, að allt sé lokað á þeim ágæta stað, og um þennan stað fara þúsundir manna. Ég skal gjarnan vera með honum, ef hægt væri að koma því máli í eitthvað betra horf. Ég minnist líka, eins og ég sagði hér um daginn, að það var meginþátturinn í því að leyfa meira frelsi í áfengissölu 1953 en gert var, að það væri hægt að byggja hér upp betri hótel fyrir ferðamenn en áður hefði verið. En hefur það verið gert? Allt það hefur verið vanrækt. Það sagði við mig einn ágætur maður í gær í samtali, að ástæðan fyrir því, að hann væri fylgjandi þessu frv., - þetta var einn af ágætum hv. þm., - væri sú, að hann eins og flestir aðrir, sem hefðu kynni af því, hvers vegna unglingarnir í dag héngju á sjoppunum, eins og kallað er, og drykkju þar gosdrykki, sem þeir blanda með brennivíni, telji sér skylt að vera með því, að þetta frv. nái fram að ganga. En ég vil spyrja: Er nokkur von til þess, ef þessir sömu unglingar hafa þá nákvæmlega sömu aðstöðu og e.t.v. sömu tilhneigingu til þess - ekki að blanda gosdrykkina með brennivíni, heldur ölið með brennivíni, af því að þeim þyki það ekki nógu sterkt, - er nokkur von til þess, að það verði til þess að minnka ósiðina í sambandi við drykkju í landinu? Ég held ekki. Ég held, að það verði mikil og stór hjálp til þess að auka þá stórkostlega, og þess vegna er ég á móti samþykkt frv. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að benda hv. flm. á, sem ég veit að hann mun þekkja, hver er reglan í þeim löndum, sem hann er svo kunnugur, - ég þekki nokkuð vel til líka, - þegar haldið er hádegisverðarboð með köldum rétti. Hver er reglan? Hún er almennt sú að byrja að drekka brennivín með síldarréttunum og á eftir brennivín með bjór, sterkum bjór, drekka síðan konjak með kaffinu og þar næst sterkari drykki á eftir. Ég hef ekki séð, að bjórdrykkjan við þessi hóf hafi dregið nokkuð úr viskýdrykkjunni, eftir að hádegisverðinum er lokið. Ég hef ekki séð það, og það sannar mér ekki, að það batni við bjórinn, nema síður sé, og það hefur hv. flm. viðurkennt, að það sé versta blanda, sem hægt sé að drekka, þegar farið sé að drekka bjór, sem blandaður sé sterkari tegundum, og það hafi hinar vísindalegu tilraunir í Finnlandi sýnt, að þar séu verst áhrif á taugakerfi manna og líkama allan, svo að ekki eigum við að óska eftir því. En síðustu rökin og einu rökin, sem að nokkru leyti er hægt að hlusta á í sambandi við þetta mál, eru þó þau, að það sé hægt fyrir ríkissjóðinn að græða allmikið fé á þessari bjórsölu. Ég trúi því ekki, að núv. hæstv. fjmrh. hafi lagt á það áherzlu eða það sé frá hans brjósti runnið að flytja málið til þess að ná þannig nýjum tekjum í ríkissjóðinn. Ég trúi því ekki. En sé það aðalástæðan að fá nýtt fé í sambandi við sölu á þessari vöru, þarf náttúrlega frv. að verða miklu ýtarlegra en það er og alls ekki að láta þau mál koma fram í reglugerð, heldur í lögunum sjálfum. Þá vil ég spyrja þá hv. þm., sem ef til vill kunna að fylgja þessu frv. í gegn, sem ég veit ekkert um, og þá hv. flm.: Vilja þeir vera til umr. við okkur hina, sem viljum ekki ölið, að allur sá gróði, hver einasti eyrir, fari til þess að útrýma áfengisbölinu á Íslandi? Ég er rétt að ljúka mínu máli, herra forseti. Hv. flm. var að núa mér því um nasir, að ég væri með ofstæki í þessu máli. Ég er alveg viss um, að ef hann hefði varið jafnlöngum tíma til þess að kynna sér það böl, sem áfengið hefur skapað í þessu landi, og ég hef gert, og er þó engan veginn nema brot af þeim tíma, sem þyrfti að verja til þess, þá væri hann á nákvæmlega sama máli og ég í þessu máli, - nákvæmlega sama máli. En þegar hann fer með ummæli mín þannig, að ég hafi sagt hér fyrr í minni ræðu, að þetta ætti jafnvel að koma hér í staðinn fyrir móðurmjólkina, þá finnst mér nú skörin vera farin að færast upp í bekkinn, því að orð mín um það féllu sem hér segir, með leyfi hæstv. forseta, og eru tekin beint upp af segulbandinu: „Alger afneitun öls og annars vínanda um meðgöngutímann og fram yfir þroskaskeið móður, frá því að móðir hættir að næra barnið með brjóstmjólkinni, er áreiðanlega miklu sterkari vernd en dagleg neyzla öls, sem inniheldur 3½%.“ Er nokkurt ofstæki í þessum orðum? Ég held, að hv. flm. verði að finna orðum sínum betri stað eða hafa einhver sterkari rök en þetta til þess að stimpla mig sem einhvern sérstakan ofstækismann. Ég skal svo verða við þeirri ósk hv. 1. þm. Norðurl. v. að ræða þessi mál mjög ýtarlega við herra Fagerholm, þegar við komum saman eftir 14 daga og hittumst þar yfir öli og pylsum, ef hv. Alþingi vil] bíða eftir þeim ummælum, sem frá honum kynnu að koma.



Herra forseti. Ég skal nú ekki misnota tímann lengur. Það er þó sannarlega gott, að eftir allar þessar umr. séu menn svo gamansamir sem þeir eru, sérstaklega 1. þm. Norðurl. v. Ég sakna þess sannarlega, að Framsfl. skuli ekki velja hann til þess að verða meðreiðarmann 1. þm. Vestf. í pylsuveizlu Norðurlandaráðs í Kaupmannahöfn, sem hefst innan skamms. Ég tek undir það, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði í sinni ræðu, að hér hafa ekki komið nein ný rök fram. Það hefur ekkert komið hér fram, sem ég hef ekki verið búinn að fara orðum um áður. En það er misskilningur í orðum 1. þm. Vestf., sem ég vil leiðrétta. Ég dró fram niðurlagsorð Helga Ingvarssonar yfirlæknis á Vífilsstöðum um, að hann óskaði eftir, að mþn. fjallaði um málið, vegna þess að ég hafði einmitt lokið minni framsöguræðu á því, að sú þingnefnd, sem fengi málið til meðferðar, tæki málið til ýtarlegrar meðferðar og skoðunar og kynnti sér einmitt þær nútímastefnur, sem uppi væru í þessum málum í nágrannalöndum okkar. Þeirri löngu upptalningu hv. síðasta ræðumanns og spurningalista um það, hverjir hafi fengið mig til þess að flytja þetta frv., - að ég tali nú ekki um hið smekklega innskot hv. þm. um sína eigin stéttarbræður, sem eru einu mennirnir á íslenzkum farskipum, sem hafa logsuðutæki í höndum, þau hefðu verið betur ósögð, - ég get svarað því fljótt, þessari spurningu hv. þm., hver hafi fengið mig til þess að flytja þetta frv. Það er sannfæring mín. Ég hef ekki aðeins heimild til þess, heldur líka skyldu samkv. stjórnarskrá Íslands, og ég tel, að einmitt þessi gamli, æruverðugi þm. hafi það ekki síður en ég. Þess vegna hef ég aldrei leyft mér einu sinni að bera fram slíka spurningu við þennan hv. þm. í þessari hv. d., jafnvel þótt ég hafi oft séð ærna ástæðu til þess að spyrja hann að því, hver hafi fengið hann til þess að bera sum af þeim málum inn í þessa deild, sem hann hefur borið hér fram: Ég ætla að taka það fram að lokum, að ég held mig við þá till. mína, að málinu verði vísað til allshn. Það er mesti misskilningur, að ég hafi mælt með því, að hans till. væri samþykkt í þeirri mynd, sem hann hefur borið hana fram. Ég tel hins vegar, að þessi till. eða efni hennar ætti að samþykkjast, og því skal ég vera með. Þess vegna má hans till. fara til menntmn. En ég held fast við mína till., að þessu frv. verði vísað að umr. lokinni til allshn.