Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Í upphafi þingfundar í gær kvöddu nokkrir þingmenn sér hljóðs til að ítreka ósk sem sett var fram fyrir nokkrum dögum um að fram færi á Alþingi stutt utandagskrárumræða um stöðuna í sjávarútvegsmálum þannig að það lægi fyrir áður en Alþingi færi heim og kosningabarátta hæfist hvort það sé virkilega svo að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn ætli sér ekkert að gera í málefnum strandveiðiflotans og þess fjölda fiskverkafólks sem er að missa atvinnu sína um þessar mundir. Ég ætla í fyrsta lagi að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forseta og hjá hæstv. starfandi sjútvrh. hvort hægt sé að fá svör við þeirri beiðni og hvernig standi á því að menn ætli að standa hér dag eftir dag í umræðum um störf þingsins sem nú þegar eru búnar að taka miklu lengri tíma en hálftíma utandagskrárumræða um málefni sjávarútvegsins mundi taka. Eftir nokkra klukkutíma, herra forseti, hefst landsfundur Sjálfstfl. Í Degi í dag er viðtal við tvo þingmenn þess flokks, annars vegar við Kristján Pálsson þar sem hann segir að málefni kvótalítilla byggðarlaga bæði á Vestfjörðum og Austurlandi verði í umræðunni á þessum landsfundi. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Kristján Pálsson alþingismaður sagðist telja að eina leiðin til að bjarga þessum byggðum væri að auka enn frekar allt frelsi hvað varðar kaup og sölu á aflaheimildum. ... Einar Oddur Kristjánsson sagði að fyrir hin litlu, dreifðu byggðarlög, sem lifa eingöngu á sjávarfangi væri lífsnauðsynlegt að efla strandveiðiflotann.`` Herra forseti. Eru þeir sjálfstæðismenn að rugla saman Alþingi Íslendinga og landsfundi Sjálfstfl.? Það er ekki landsfundur Sjálfstfl. sem tekur ákvarðanir um eða á umræður um hvað gera eigi til að bjarga strandveiðiflotanum og fiskverkafólki heldur þessi stofnun hér, Alþingi Íslendinga. Hvernig stendur á því að þeir menn sem ætla sér að ræða þessi mál eftir nokkra klukkutíma á landsfundi Sjálfstfl. skirrast við að gera það á Alþingi Íslendinga, í þeirri einu stofnun þar sem ákvarðanirnar eru teknar?

Herra forseti. Þetta mál hefur verið til umræðu í þinginu og það er rétt hjá hv. þm. að niðurstaða þarf að fást í því. Ég var á fundum og var rétt að koma í þessu þannig að ég hafði ekki tök á því að vera í upphafi fundarins, en ég fer fram á það við forseta að hann fresti fundi í 15 mínútur þannig að unnt verði að komast að niðurstöðu í þessu máli.

Herra forseti. Ég þakka fyrir það hlé sem forseti gaf til þess að fara yfir mál varðandi sjávarútveginn sem hér hafa verið til umræðu. Í þessu hléi hafa mál skipast á þann veg að sjútvn. þingsins mun koma saman og fjalla um málið og ég tel að góðar líkur séu á því að samkomulag náist í málinu. Ég mælist því til þess að þingfundi verði fram haldið og sjútvn. fái tækifæri til þess að fjalla um þetta mál og koma með tillögur sínar til þingsins.

Virðulegi forseti. Hér hafa vissulega gerst nokkur tíðindi. Það virðist vera að sjálfstæðismenn hafi komist að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt sé að vísa ekki þessu máli bara til landsfundar Sjálfstfl. því að hann hefur ekki löggjafarvald, eins og ætla mátti af orðum þeirra þingmanna sem ég vitnaði í áðan, heldur sé nauðsynlegt að Alþingi Íslendinga fái að fjalla eitthvað um þessi mál. Hefur það nú ekki gengið andskotalaust, virðulegi forseti, að fá þá niðurstöðu fram en auðvitað er lítið betra en ekki neitt og maður vonast til að sjá einhverjar tillögur frá sjútvn. sem séu til þess fallnar að leysa þessi mál. Ef ekki er um það að ræða, þá held ég auðvitað fast við þá beiðni mína að Alþingi ræði þetta vandamál en ekki sé látið nægja að vísa því bara til landsfundar Sjálfstfl.

Virðulegur forseti. Í gær var farið fram á að umræða yrði utan dagskrár um þessi málefni sem hafa síðan verið í umræðu á milli flokka í bakherbergjum og er góðra gjalda vert að sjútvn. þingsins taki á þessum efnum sem hugsanlegt er að ná samkomulagi um og ég þakka fyrir þær undirtektir. Það er alveg ljóst að þau mál sem brenna á mönnum þurfa að fá einhverja úrlausn á Alþingi Íslendinga og á það hefur verið þrýst. Til dæmis er ósvarað fyrirspurn sem ég bar fram við hæstv. sjútvrh. um stöðu sjávarútvegsbyggða sem misst hafa veiðiheimildir og kvótalítilla útgerða og þannig er með mörg atriði þessa máls sem hafa ekki fengist upp gerð og ég lýsi ánægju með það að sjútvn. kemur saman og hæstv. starfandi sjútvrh. hefur stuðlað að því.

Forseti vill geta þess að eftir að þeim atkvæðagreiðslum sem eru fram undan er lokið verður gert hlé á þeim fundi og boðaður fundur í hv. sjútvn. og fær hún þá stutta stund til þess að ganga frá því þingmáli sem hér er á döfinni. En forseti vill samt vekja athygli hv. þingmanna á því að við erum bersýnilega að lenda í allmikilli tímaþröng þar sem gert hafði verið ráð fyrir að fundum lyki um hádegisbilið og þess vegna skorar forseti eindregið á hv. þingmenn að sýna sveigjanleika og tillitssemi svo okkur megi takast að ljúka störfum á tilsettum tíma.

Virðulegur forseti. Hér er lögð til brtt. af formanni iðnn. sem varðar það að inn í það ákvæði frv. sem varðar virkjunarheimild fyrir Bjarnarflagsvirkjun er tekið ákvæði sem segir að þar við bætist ,,að uppfylltum skilyrðum samkvæmt lögum nr. 36/1974, um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu.`` Þetta ákvæði skiptir auðvitað efnislega ekki máli vegna þess að lögin eru í gildi en ekki sakar það. Og þó að ég sé andvígur þessu frv. og þingflokkur óháðra hafi lýst andstöðu við það þá styð ég þessa brtt.

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða rétt eina skerðingu á kjörum sjómanna og það aldraðra sjómanna sem lokið hafa löngu starfi á sjó. Það er verið að lækka greiðslur til sjómanna á þeim forsendum að sjóðurinn hafi ekki efni á að greiða það sem gert hefur verið ráð fyrir. Á sama tíma líður ekki sá dagur að við fáum ekki upplýsingar um ótrúlegan gróða sjávarútvegsfyrirtækja. Hefði ekki verið nær, hæstv. forseti, að leita annarra leiða en fara í vasa sjómannanna sjálfra, öldruðu sjómannanna, til þess að bjarga sjóðnum? Ég tek ekki þátt í atkvæðagreiðslu í þessu máli.

Herra forseti. Af illri nauðsyn er hér verið að greiða atkvæði um Lífeyrissjóð sjómanna rétt einu sinni enn. Það er rétt. En forsögu þessa máls má rekja m.a. til flokksbræðra þess ágæta þingmanns sem hér talaði áðan, sem þá birtist í formi félagsmálapakka árið 1980. Þáv. ríkisstjórn með alþýðubandalagsmenn innan borðs hafði lofað sjómönnum ýmsum hlunnindum sem aðrir launþegar í landinu höfðu fengið. M.a. áttu þessi hlunnindi að birtast í því að sjómenn gætu hafið töku lífeyris við 60 ára aldur og fylgdi þá með líka 

Þingmaðurinn er kominn í umræðu í atkvæðaskýringu.

Hæstv. forseti. Öryrkjabandalagið og Landssamband eldri borgara hafa óskað eftir að fá formlega aðkomu að Tryggingastofnun. Nú er verið að breyta stjórnsýslu Tryggingastofnunar í ýmsum grundvallaratriðum. Sett er á laggirnar sérstök úrskurðarnefnd. En við þessar breytingar eykst þörfin á lýðræðislegu aðhaldi. Við teljum rétt að verða við þessum óskum Öryrkjabandalagsins og Landssambands eldri borgara og teljum að þetta verði stofnuninni til góðs og öllum þeim sem við hana skipta.

Herra forseti. Félagar í Landssambandi eldri borgara og Öyrkjabandalaginu eiga mjög mikið undir úrskurðum tryggingaráðs þar sem þeir eru varanlega háðir þeim úrskurðum sem þar koma til og þeim málum sem þar er fjallað um. Þeir hafa lengi óskað eftir að eiga aðild að tryggingaráði en hefur verið hafnað á þeim grundvelli að þar sé úrskurðað í einstökum deilumálum. Nú er verið að breyta lögunum í þá veru að sérstök úrskurðarnefnd mun fjalla um einstök deilumál og því sjáum við ekki neina fyrirstöðu lengur fyrir því að þessir aðilar fái aðild að tryggingaráði og gerum tillögu þar um. Ég segi því já.

Virðulegur forseti. Ég vil benda á það varðandi þessa tillögu að þeir tveir hópar sem hér eru sérstaklega tilgreindir, þ.e. Landssamband eldri borgar og Öryrkjabandalagið dekka alls ekki skjólstæðinga Tryggingastofnunar. Þar eru inni mun fleiri sjúklingahópar. Því væri óeðlilegt að taka þessi tvö samtök út úr, sérstaklega í ljósi þess að þetta mál kom mjög seint fram og ekki gafst tími til þess að kafa ofan í hvaða sjúklingahópar fleiri ættu þá að koma þarna að. Tryggingaráð er skipað af Alþingi þannig að ef það á að fara að brjóta upp þá skipan og bæta inn öðrum fulltrúum 

Herra forseti. Það væri sómi að því að hv. alþingismenn samþykktu þessa tillögu nú á ári aldraðra. Það hefur verið baráttumál aldraðra og öryrkja að fá aðkomu að stjórn Tryggingastofnunar ríkisins. Nú hefur hlutverki tryggingaráðs verið breytt og því er eðlilegt að þeir hafi aðkomu að stjórninni. Þess má geta að lífeyrisþegar, þ.e. aldraðir og öryrkjar, eru einn stærsti hópur viðskiptavina lífeyristrygginga og þess vegna er fullkomlega eðlilegt að þeir fái þarna aðkomu að eins og við höfum margoft farið fram á í sérstökum frv. sem hafa legið fyrir þinginu og liggja fyrir enn þá. Ég segi því já og vonast til þess að fólk sjái að sér og samþykki þetta við þessa atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Þetta snýst um það hvort breyting á lífeyri skuli fylgja hækkunum launavísitölu Hagstofu Íslands eins og við leggjum til. Miðað við hækkun hennar frá því í desember 1994 til desember 1998 ætti upphæð fulls lífeyris að vera 191.622 kr. en ekki 181.476 kr. Um þetta erum við að greiða atkvæði í brtt. við 4. gr. En við gerum einnig tillögu um að fólki verði ekki mismunað eftir heimilishaldi, að ekki verði klipið af hjónafólki eða þeim sem eru í sambúð.

Virðulegur forseti. Í þessari tillögu felst að það eigi að hækka uppbætur um 10 þús. kr. flatt á alla. Það kom ekki fram í umræðum í gær hvað þetta mundi kosta. Þeir hafa ekki reiknað það út sem flytja tillöguna en mér skilst að þetta muni kosta upp undir 3,5 milljarða. Ég teldi miklu nær að reyna að hækka þá sem verst eru staddir í þessum hópi en hækka alla flatt. Það er einmitt það sem stjórnvöld hafa verið að gera, 

Þau hafa ekki gert það.

Herra forseti. Í þessum b-lið 4. gr. frv. er fjallað um skerðingu lífeyris hjóna ef bæði fá lífeyri. Minni hlutinn er með þessari brtt. að taka undir álit frá aðgerðarhópi aldraðra sem telur að mismunun fólks eftir heimilishaldi stríði gegn jafnrétti og að skerðing grunnlífeyris af þessari ástæðu feli því í sér ranglæti. Af þeim sökum telur minni hlutinn að ákvæðinu þurfi að breyta þannig að lífeyrir hjóna sem bæði fá lífeyri verði tvöfaldur lífeyrir einstaklings í stað þess að skerða lífeyri fólks einungis vegna þess að það er í sambúð. Ég segi því já.

Herra forseti. Við leggjum til að 33. gr. laganna verði breytt til að tryggja að psoriasissjúklingum sem ekki geta nýtt sér lækningu í Bláa lóninu eða hérlendis sé tryggð læknismeðferð erlendis, á Kanaríeyjum. Þetta ákvæði hefur verið í lögunum en hætt var að afgreiða samkvæmt því frá árinu 1996. Síðan þá hefur aðeins einn sjúklingur farið utan en mjög margir þurfa á þessari þjónustu að halda og það hefur sýnt sig að sé þetta ekki inni sem sérákvæði er meðferð erlendis ekki tryggð fyrir þessa sjúklinga. Við teljum að það verði að tryggja hana með þessu ákvæði í lögunum. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Það er algerlega óeðlilegt að halda þessu sérákvæði inni. Núna er það svo að pólitískt skipað tryggingaráð á að ákveða hverjir fara í þessar ferðir, reyndar eftir aðstoð frá læknum. En það er miklu eðlilegra að siglinganefnd taki þetta mál að sér eins og hún reyndar hefur gert síðustu ár, þ.e. að siglinganefnd ákveði hverjir eiga að fá að fara erlendis í meðferð. Fækkað hefur í þessum hópi með tilkomu Bláa lónsins sem býður upp á afar góða þjónustu. Hins vegar er eðlilegt að verst höldnu sjúklingarnir fái að fara og nýbúið er að samþykkja að sex fari til meðferðar á Kanaríeyjum. Það er því alrangt sem hér er gefið í skyn að það sé verið að leggja þessar ferðir af. Það er miklu eðlilegra að siglinganefndin fjalli um þessa sjúklinga eins og aðra sjúklinga. Það er furðulegt að þeir sem kenna sig við jafnræði skuli ekki styðja það. Ég segi því nei.

Hæstv. forseti. Með þessari tillögu um lagabreytingu viljum við tryggja að þeir psoriasissjúklingar sem á þurfa að halda fái loftslagsmeðferð í útlöndum. Aðeins einn sjúklingur hefur farið til útlanda í slíka meðferð síðan árið 1996. 

Þetta er umræða.

Ég er með bréf frá Tryggingastofnun ríkisins þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Um leið og við endursendum yður meðfylgjandi vottorð skal tekið fram að ekki eru fyrirhugaðar fleiri utanlandsferðir til lækninga, psoriasisferðir, á vegum Tryggingastofnunar ríkisins.`` Ég er með fleiri gögn sem sýna fram á að það voru ósannindi sem hér voru höfð uppi af hálfu fulltrúa ríkisstjórnarinnar í gær. Það er einmitt þess vegna sem þörf er á því og enn þá ríkari þörf er á því en áður að fá þessa tryggingu inn í lögin.

Herra forseti. Ég beitti mér mjög fyrir því á árunum 1993 og 1994 sem heilbrrh. að gera Bláa lónið að virkum meðferðarstað fyrir psoriasissjúklinga. Það er mér í minni að ýmsir höfðu efasemdir um þær leiðir á þeim tíma og m.a. Samtök psoriasissjúklinga. Reynslan hefur hins vegar verið prýðileg og ég hygg að allir fagni þeim árangri sem þar hefur náðst. Þó að félagar mínir í stjórnarandstöðunni hafi flutt tillögu um það þá hef ég ákveðnar efasemdir um að vera með stefnubreytingu í þessum efnum þó að á hinn bóginn vilji ég auðvitað halda því til haga að ekki dugir öllum psoriasissjúklingum sú meðferð sem Bláa lónið býður upp á. Ég vil því undirstrika það sem hér hefur komið fram að vitaskuld skal tryggingaráð og aðrir færir aðilar tryggja að þessir sjúklingar eins og aðrir fái bestu aðhlynningu sem kostur er á. Því greiði ég ekki atkvæði.

Virðulegur forseti. Afgreiðsla þessa máls er gerð í miklu flaustri. Málið kom fram fyrir örfáum dögum og ég tel að það hafi engan veginn fengið þá meðferð sem þyrfti. Ég tel líka að álitaefni séu í þessu máli að því er varðar aðstöðu innlendrar kvikmyndagerðar með tilliti til erlendrar og því legg ég til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég vek alveg sérstaklega athygli á 7. gr. þar sem segir að þeir sem hafa hlotið styrk úr Kvikmyndasjóði Íslands til framleiðslu sömu myndar fái ekki endurgreitt samkvæmt lögum þessum. Þetta er eitt dæmi um skelfilega mismunun samkvæmt þessu frv.

Herra forseti. Þegar þetta mál var til umfjöllunar í hv. iðnn. komu þar bein skilaboð til okkar nefndarmanna að ef einhverjar breytingar yrðu gerðar á þessu frv. væri mikil hætta á því að frv. yrði stoppað og það kæmi ekki til afgreiðslu. Ég ásamt fleirum í nefndinni gerðum miklar athugasemdir við það að ef, eins og segir í 7. gr., umsækjandi hafi hlotið styrk til framleiðslu sömu myndar fái hann ekki endurgreitt. Þrátt fyrir þetta ákvæði og úr því að við gátum ekki fengið þessu breytt, þá ákvað ég að undirrita þetta álit nefndarinnar án fyrirvara. Mér þótti það miður en til þess að fá málið í gegn samþykkti ég það og þess vegna segi ég já.

Virðulegi forseti. Um það mál sem hér kemur til afgreiðslu er ekki sátt. Þvert á móti er grundvallarágreiningur um hvernig fara skuli með skipulag og stjórn miðhálendisins. Samfylkingin vill að Alþingi taki ábyrgð á heildarskipulagi miðhálendisins með því að afgreiða umhverfis- og auðlindaskipulag með ályktun Alþingis. Þar komi fram markmið um framtíðarnotkun landsins og nýtingu gæða þess. Innan þess grundvallarramma haldi sveitarfélög aðal-, svæðis- og deiliskipulags rétti sínum. Þetta er mál sem varðar alla, í þéttbýli og í dreifbýli. Ég gagnrýni harðlega alla málsmeðferð stjórnarmeirihlutans á Alþingi. Ég vísa allri ábyrgð á málinu á hendur Sjálfstfl. og Framsfl. og við í Samfylkingunni munum sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Virðulegur forseti. Með þessu máli sem meiri hluti umhvn. stendur að er verið að standa við fyrirheit sem gefin voru við afgreiðslu frv. til sveitarstjórnarlaga síðasta vor og þá var áskilið af fulltrúum í félmn. að skipulagslöggjöfinni yrði breytt. Það er verið að gera með þessari afgreiðslu. Ég stend að henni að öðru leyti en því að ég geri brtt. um að inn í samvinnunefnd miðhálendis komi fulltrúi tilnefndur af félagasamtökum um umhverfis- og náttúruvernd og fái þar hliðstæða stöðu og fulltrúi útivistarsamtaka sem gert er ráð fyrir samkvæmt tillögu meiri hlutans að eigi fulltrúa í nefndinni. Þetta er okkar áhersla en að öðru leyti tel ég mikla bragarbót verða á þessu máli og málsmeðferð með afgreiðslu þessara tillagna frá meiri hluta nefndarinnar.

Herra forseti. Í þessari grein felst m.a. ákvæði um skipan svæðisskipulagsnefndar, að hún skuli skipuð 12 fulltrúum. Að auki er ákvæði um að ráðherra sé heimilt að skipa allt að fjóra áheyrnarfulltrúa í nefndina frá öðrum en sveitarfélögum. Ég tel að ekki eigi að vera þetta ákvæði um áheyrnarfulltrúa, m.a. vegna þess að skipulagsmál eru verkefni sveitarfélaganna. Ég tel að þannig eigi það að vera og óþarft og óeðlilegt að stækka skipulagsnefndina á þennan hátt. Að öðru leyti get ég fellt mig við flest önnur ákvæði greinarinnar. Vegna ákvæðis um aðild að svæðisskipulagsnefndinni greiði ég hins vegar ekki atkvæði.

Virðulegur forseti. Ég lýsi sérstakri ánægju með niðurstöðu málsins. Hér kemur fram að í samvinnunefndinni eiga að vera fulltrúar frá höfuðborgarsvæðinu. Þar á að vera fulltrúi frá Reykjavíkurborg og einn frá Samtökum SSH og SSS, þ.e. Samtökum sveitarfélaga á Suðurnesjunum og Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Þau tilnefna saman einn fulltrúa þannig að hér koma öll sjónarmið að. Ég vil lýsa sérstakri ánægju með þetta. Nú verður hálendið skipulagt sem ein heild í nefnd sem skipuð er fulltrúum alls landsins. Ég segi því já.

Herra forseti. Undirritun Kyoto-bókunarinnar mundi staðfesta vilja Íslendinga til að axla ábyrgð í umhverfismálum með öðrum þjóðum. Ríkisstjórnin hafnar undirritun og gerir Íslendinga ótrúverðuga og marklausa á alþjóðavettvangi. Við erum eina OECD-ríkið sem undirritar ekki bókunina fyrir 15. mars og verðum því ekki stofnaðilar. Það er skömm að afstöðu ríkisstjórninnar. Þetta var fyrsta þingmál Samfylkingarinnar og skilin milli ríkisstjórnar og Samfylkingar í umhverfismálum eru skýr. Við viljum vinna að umhverfismálum á trúverðugan hátt og sterk siðferðisrök mæla með undirskrift. Herra forseti. Ég er andvígur því að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Staðan í þessu máli er einfaldlega sú að hvað Ísland varðar er samningum ekki lokið. Því er órökrétt að undirrita bókunina og rétt að vísa málinu til ríkisstjórnar. Því segi ég já.

Virðulegur forseti. Það eru meiri háttar mistök af hálfu íslenskra stjórnvalda að undirrita ekki þessa bókun innan tilskilins frests. Það eru afleit skilaboð til alþjóðasamfélagsins að Ísland, í hópi ríkustu þjóða heims, ætlar að skerast úr leik í sambandi við þetta mál og gera að skilyrði að Ísland fái opið hús fyrir mengun frá stóriðjufyrirtækjum. En það er ekki nóg að undirrita bókunina. Það þarf einnig vilja og samkvæmni til að standa við ákvæði hennar. Ég hef gagnrýnt að ekki er hægt að gera kröfu um að verða samstiga öðrum við að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og standa að uppbyggingu stóriðju í landinu, styðja við það eins og t.d. Samfylkingin ætlar að gera og hefur sýnt á Alþingi. Það er alger ósamkvæmni í slíkri afstöðu. Ég er á móti því að vísa þessari till. til ríkisstjórnarinnar. Alþingi á að taka afstöðu og ég segi nei.

Herra forseti. Ég hafna því að sjálfsögðu að vísa tillögunni til ríkisstjórnarinnar sem hefur lýst því yfir að hún ætli ekki að undirrita Kyoto-bókunina fyrir tilskilinn frest, þ.e. 15. mars nk. Ég gagnrýni þá ákvörðun harðlega og harma þá glópsku. Með því er ríkisstjórnin að skáka okkur út í horn í þessu máli. Í undirskrift felst í rauninni aðeins yfirlýsing viðkomandi ríkis um að það telji samninginn mikilvægan og stefni eindregið að staðfestingu hans. Slíka yfirlýsingu vill ríkisstjórnin ekki gefa. 77 ríki eru búin að undirrita bókunina, þar af öll OECD-ríkin nema Ísland. Þrjú ríki hafa þegar staðfest samninginn. Með einstrengingslegri afstöðu sinni er ríkisstjórnin að setja Ísland í afar neikvætt ljós og veikja stöðu okkar í alþjóðlegu samstarfi. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Setning nýrra náttúruverndarlaga markar tímamót í náttúruvernd og umhverfismálum hér á landi. Frv. þetta leysir af hólmi úrelt lög frá 1971 og staðfestir nútímaviðhorf í náttúruvernd. Frv. rýmkar rétt almennings til að ferðast sem frjálsast um landið og dveljast þar án þess að gengið sé á eðlilegan rétt landeigenda. Lög þessi gera okkur kleift að taka skipulega á landslagsvernd, efnistöku, verndun náttúrulegra búsvæða og innflutningi á plöntum og dýrum svo nokkuð sé nefnt. Árum saman hefur verið stefnt að setningu þessara laga. Það er því ánægjulegt að slíkt skuli hafa tekist undir forustu hæstv. umhvrh. Guðmundar Bjarnasonar. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Afgreiðsla þessa máls var á mjög tæpu vaði. Frv. kom mjög seint fram, tíminn til að vinna málið var naumur en þó tókst um það samstaða í umhvn. að leggja það fram til afgreiðslu. Við hefðum þurft rýmri tíma. Það er ekki sérlega þakkarvert að hér komi fram endurskoðuð löggjöf um náttúruvernd. Það er lögboðið og raunar komið fram yfir lögboðinn frest sem voru lok síðasta árs. Hér er því brugðist við lagaskyldu úr lögum um náttúruvernd frá 1996. Margir þættir eru færðir til bóta í þessu frv. Með afgreiðslu þess eru m.a. tekin inn ákvæði um landslagsvernd, efnisnám og innflutning plantna en frumvörp um það hafa legið fyrir frá þeim sem hér talar og fleirum ár eftir ár í þinginu. Þessu ber að fagna og væntanlegri samþykkt þessa frv. þar sem ég undirrita nefndarálitið með fyrirvara og vil að það komi fram.

Hæstv. forseti. Fulltrúar Samfylkingarinnar í umhvn. eru fylgjandi þessu frv. um náttúruvernd en með fyrirvara. Fyrirvarinn er helstur við 3. gr. þar sem á síðustu stigum vinnslu frv. í umhvn. var bætt við ákvæði þar sem skógræktarland fellur nú undir skilgreininguna ræktað land. Þetta ákvæði takmarkar allnokkuð þann almannarétt að umferð um skóglendi sé frjálst nema sérstakar aðstæður komi til. Þessi breyting sem virðist við fyrstu sýn lítil getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Því segi ég nei við þessari brtt.

Herra forseti. Ég er mjög ósáttur við þessa breytingu. Þessi breyting mun hafa það í för með sér að íslenskum skattborgurum verður bönnuð umferð um land sem þeir leggja sjálfir fé í að rækta upp, land í einkaeigu sem þeir hafa sjálfir verið að rækta upp. Ég held, virðulegi forseti, að jafnvel ákvæði sem heimilar mönnum að ganga á skautum um óræktað land vegi ekki á móti þessu.

Herra forseti. Í þessari brtt. er lagt til að í stað orðanna ,,jörð er frosin og snævi þakin`` komi: jörð er snævi þakin og frosin. Þetta er tvímælalaust til bóta og ég segi já.

Virðulegur forseti. Það getur verið dálítið djúpt á skilningi ef ekki er lesið í málið. Er ekki munur á því hvort menn aka á frosinni og auðri jörð eða aka á jörð sem er snævi þakin og frosin?

Herra forseti. Að sjálfsögðu er sanngjarnt að taka gjald fyrir veitta þjónustu eins og segir í 1. málsl. þessarar greinar. Ég er enn sem fyrr algerlega mótfallin gjaldtöku fyrir aðgang af landsvæðum. Ég vek athygli á því að Ferðamálaráð hefur ítrekað ályktað á þann veg á undanförnum árum. Vissulega þarf að vera möguleiki til að taka á þeim vanda ef spjöll hafa orðið á landi eða náttúru eða ef hætta er á spjöllum. Það úrræði hefur Náttúruvernd ríkisins í heimild samkvæmt 19. gr., til að takmarka umferð eða hreinlega loka svæðum tímabundið. Það úrræði á að duga fyllilega en ég mótmæli gjaldtöku fyrir aðgang og greiði atkvæði gegn þessum hluta greinarinnar.

Við erum komin að 54. gr. frv. og hv. 4. þm. Austurl. hefur óskað eftir því að orðin í 1. málsl. 1. mgr. sem hljóða svo: ,,að fengnu samþykki sjávarútvegsráðherra og eftir atvikum`` falli niður þannig að fyrsta setningin yrði þá þannig ef tillagan verður samþykkt: ,,Umhverfisráðherra getur að fengnum tillögum eða áliti Hafrannsóknastofnunarinnar`` o.s.frv. Forseti vonar að þetta sé ljóst. Það sparar okkur tíma að fara svona í atkvæðagreiðsluna.

Virðulegur forseti. Ég tel afar óeðlilegt, þegar lögin gilda um landhelgi og auðlindalögsögu, að einum ráðherra öðrum en umhvrh. sé veitt sú staða að geta neitað ákvörðunum, að leita þurfi samþykkis sjútvrh. um aðgerðir sem varða útfærslu laganna innan landhelgi og auðlindalögsögu. Ég mæli því með því að þetta falli niður.

Virðulegur forseti. Hér liggur fyrir tillaga frá stjórnarmeirihluta um að breyta nýlega settum lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir og þessi tillaga var til umræðu um fjögurleytið í nótt. Þar lá fyrir tillaga frá minni hluta, sem ég mæli fyrir, um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Aðalatriði frv. eru breytingar á setningu gjaldskráa en síðan fylgir brtt. um að atvinnurekendur og samtök þeirra fái heimild til þess að tilnefna fulltrúa í allar heilbrigðisnefndir með fullum réttindum. Allir hljóta að sjá að fyrirkomulag af þessu tagi gengur ekki og gengur gegn eðlilegri stjórnsýslu. Þeir aðilar sem á að hafa eftirlit með eiga að hafa full réttindi í eftirlitsnefndinni. Þetta er einhver fráleitasti gjörningur sem ég hef séð lengi og undarlegt að þeir vísu menn í meiri hluta nefndarinnar skuli standa að þessu.

Herra forseti. Það frv. sem er til afgreiðslu er að flestu leyti til bóta. Ég er því meðmæltur að sveitarstjórnir fái aukin áhrif á setningu gjaldskrár af þeim toga sem hér um ræðir. Á hinn bóginn verður því ekki neitað að sú brtt. sem kemur frá meiri hluta umhvn. skaðar málið umtalsvert og er stílbrot á annars ágætu máli. Mér finnst það þó ekki nægja til að vísa málinu í heild sinni aftur til föðurhúsanna og greiði því atkvæði gegn frávísunartillögunni en hvet hins vegar þingheim til þess að fella þessa brtt. nefndarinnar. Hún er algert stílbrot á annars þokkalegu máli.

Hæstv. forseti. Það lagafrv. sem við erum að afgreiða er um sumt góðra gjalda vert þótt það hefði þurft mun betri skoðunar við eins og fram kemur í nál. minni hluta frá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni. Að vísu fór málið til tveggja aðila til umsagnar. Það var Samband ísl. sveitarfélaga og Vinnuveitendasamband Íslands. Enda varð niðurstaðan sú að Vinnuveitendasambandið tróð fulltrúa sínum inn í hverja einustu heilbrigðisnefnd í landinu þannig að meiri hlutinn, Sjálfstfl. og að sjálfsögðu einnig Framsfl., vegna þess að skipunin kemur þar að lútandi, hefur orðið við þessari beiðni. Ég greiði atkvæði gegn þessu, bæði gegn vinnubrögðunum og gegn tillögunni sem ég tel vera mjög til ills. Að öðru leyti mun ég sitja hjá við afgreiðslu frv.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um atkvæðagreiðsluna til þess að gera lýðum ljóst og taka af öll tvímæli í þá veru að yfirskrift þessarar greinar, 22. gr., jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar, er mjög misvísandi og villandi. Hér verða auðvitað ekki greidd atkvæði um þá tillögu sem hér um ræðir heldur um allt aðra tilögu sem samstaða náðist um í samgn. þingsins og ég stend að og lýtur að því að samgrh. verði falið að gera langtímaáætlun um gerð jarðganga hérlendis. Þó að ég hafi staðið að þessu nál. skal ég játa það á mig að það er ónákvæmni í nál. á bls. 2 þar sem segir að nefndin leggi til að tillagan, þ.e. tillaga um jarðgöng milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar verði samþykkt með svofelldum breytingum. Þegar hin svonefnda brtt. er síðan lesin kemur í ljós að hún á ekkert sammerkt með upphaflegu tillögunni annað en að jarðgöng ber á góma í þeim báðum. Eðlilegast hefði sennilega verið að athuguðu máli að nefndin hefði einfaldlega flutt sjálfstæða tillögu án tengsla við þáltill. nokkurra þingmanna. Ég held að nauðsynlegt sé að þetta komi mjög skýrt fram. Ég stend að þessari tillögu nefndarinnar en undirstrika þann skilning minn að auðvitað er þingið þá um leið að láta liggja í besta falli, vísa frá í kannski ýtrasta skilningi þeirri þingmannatillögu sem er í hinni skrifuðu dagskrá. Ég undirstrika einnig, herra forseti, að ég er ekki að taka efnislega afstöðu til hennar og hún kemur vel til álita í þeirri langtímaálitsgerð sem samgrh. mun láta fara fram en það er mikilvægt að halda þessu öllu til haga, ekki síst á þessum síðustu og verstu tímum þegar samgrh. landsins, sem ekki er viðstaddur í þessum þingsal en í kjördæmi sínu fyrir norðan, hefur eina skoðun á því sem hér er sagt og hér er skrifað en sitjandi þingmenn stjórnarliðanna hafa síðan allt aðrar skoðanir. Þessi jarðgangaloforðasmíð stjórnarliða núna rétt fyrir kosningar er eins og grín úr gömlum myndum. Hins vegar er algerlega nauðsynlegt, herra forseti, áður en atkvæðagreiðsla fer fram að hv. þingmönnum sé þetta alveg ljóst.

Herra forseti. Í gær var mjög mikil umræða í þingsölum um formið gagnvart þessari tillögu. Hv. samgn. afgreiddi tillögu sem vísað var til hennar með annarri tillögu þar sem tekið var upp orðrétt tillaga frá hv. þm. Magnúsi Stefánssyni og ekkert efnisatriði í fyrri tillögunni kom fram í þeirri tillögu sem hér er lögð fram. Þetta voru að mati okkar fjölmargra óeðlileg vinnubrögð og það hefði verið við hæfi að hv. samgn. hefði tekið málið til skoðunar og flutt sjálf þá tillögu sem er nú að koma til atkvæða. Hv. samgn. féllst ekki á málaleitan okkar og því kemur málið núna til atkvæða. Ég er ekki að taka afstöðu gegn efni tillögunnar heldur að gagnrýna formið á afgreiðslunni. Ég mun því ekki greiða atkvæði um tillöguna.

Virðulegi forseti. Á undanförnum sólarhringum höfum við verið að greiða atkvæði um nokkur mál sem hafa tekið miklum breytingum í meðförum viðkomandi þingnefnda. Við vorum að greiða atkvæði á dögunum um till. til þál. um landslið hestamanna sem hét hins vegar eftir að búið var að fara um hana höndum í hv. landbn. ,,Tillaga til þingsályktunar um íslenska hestinn`` og hafði tekið algerum breytingum. Í gær, held ég að það hafi verið, afgreiddi þingið samhljóða till. til þál. sem var upphaflega um þjóðgarða á miðhálendinu án þess að í tillögugreininni væri greint frá því um hvaða þjóðgarða væri að ræða. Sú tillaga tók þvílíkum breytingum í meðförum hv. umhvn. að þar var ekki lengur hægt að kalla hana till. til þál. um þjóðgarða heldur hét hún þá ,,Tillaga til þingsályktunar um Vatnajökulsþjóðgarð``. Með öðrum orðum hefur þingið verið að taka samhljóða afstöðu til mála sem tekið hafa grundvallarbreytingum. Svo er einnig hér. Það er ósköp eðlilegt að nefndir breyti málum. Það er gott mál að raða jarðgangaframkvæmdum í forgangsröð, og leysa þann hnút sem uppi hefur verið milli manna. Ég segi því já.

Virðulegur forseti. Eins og ég rakti í ræðu minni um þetta mál á hv. Alþingi í fyrrakvöld er enginn vafi á vilja Alþingis um að Austfjarðagöng verði næst í forgangsröð. Sá vilji kemur glöggt fram í þingskjölum frá 1991 með ákvörðun þar um frá 1987 sem enn fremur er staðfest í vegáætlun 1991--1993 þar sem lagt er til fjármagn í rannsóknir Austfjarðaganga. Enn og aftur kemur vilji Alþingis fram í vegáætlun 1993--1996 með ráðstöfun rannsóknarfjár til Austfjarðaganga. Virðulegur forseti. Vilji Alþingis er skýr í þessu máli og í trausti þess að við hann verði staðið greiði ég atkvæði með þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Í athugasemdum við langtímaáætlun um vegagerð sem afgreidd var frá Alþingi fyrir tæpu ári segir m.a. svo að ef til framkvæmda í jarðgangagerð komi yrði það gert samkvæmt sérstakri áætlun. Hins vegar er með samþykkt ályktunarinnar hafinn undirbúningur að nýju átaki í jarðgangagerð á Íslandi. Þær áherslur sem fram koma í tillögu okkar Arnbjargar Sveinsdóttur um jarðgöng milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar falla algerlega að þessum markmiðum. Þessari niðurstöðu fagna ég og þessa niðurstöðu þakka ég.

Hæstv. forseti. Einkum tvennt hefur áunnist með tillöguflutningi um undirbúning jarðganga á milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar og vinnslu málsins á Alþingi. Annars vegar að í ljós hefur komið að mikil samstaða er með Austfirðingum um að rétt sé að hefja jarðgangagerð á Austurlandi með jarðgöngum á milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar eins og fram kemur í umsögnum frá sveitarstjórnum á Austurlandi og samtökum sveitarfélaga. Hins vegar að umræða um jarðgangagerð á Íslandi er hafin á ný af alvöru með því að samgrh. er falið að vinna að áætlun um gerð jarðganga á Íslandi þar sem sérstaklega verði horft til framkvæmda sem komi m.a. í stað kostnaðarsamrar vegagerðar, stytti vegalengdir og stækki atvinnusvæði. Mál þetta hefur hlotið farsælan endi með afgreiðslu þess í dag. Tillagan fjallar um undirbúning jarðganga og það gerir brtt. hv. samgn. einnig og því segi ég já.

Herra forseti. Jarðgöng eru raunhæfur kostur í vegagerð á Íslandi og ekki á einum stað heldur fleirum. Fyrirsögn þessa máls var ,,Jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar`` en eftir yfirferð hv. samgn. á málinu er það ekki lengur tillaga um eina tiltekna jarðgangahugmynd heldur nokkra álitlega kosti. Það er sett í víðara samhengi af hv. samgn. eins og búið er að fara rækilega yfir. Það er lagt til að hæstv. samgrh. láti kanna helstu jarðgangakosti sem áhugi er á, kanni mikilvægi og þýðingu þeirra og setji síðar upp í forgangsröð. Ég treysti því að þessir kostir verði metnir faglega og sá skynsamlegasti verði valinn hið fyrsta. Þar er vissulega einn möguleikinn þessi jarðgangakostur á Austurlandi. Svo var á Akureyri í gær merkilegur fundur sem bar yfirskriftina ,,Opnum Tröllaskaga`` og fjallaði um jarðgöng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. En hér er, herra forseti, verið að greiða atkvæði um að enginn einn kostur hafi forgang.

Herra forseti. Hv. samgn. og stjórn þingsins hefur sett þingheim í nokkurn vanda. Hv. samgn. afgreiðir þetta mál á ákaflega sérkennilegan hátt þar sem hún leggur fram tillögu að breytingum sem er í raun algerlega ný tillaga. En sú tillaga er út af fyrir sig góð og reyndar miklu betri en hin en hún er bara um annað mál. Upphaflega tillagan er ósköp einfaldlega kosningaplagg eins og við höfum heyrt í umræðunni og þessar tvær tillögur eiga í rauninni ekkert sameiginlegt annað en það að orðið jarðgöng kemur fyrir í báðum tillögunum. Afgreiðsla samgn. er að mínu mati formlega röng og ég mótmæli þessari málsmeðferð en tillagan er efnislega góð og þess vegna hlýt ég að samþykkja hana.

Herra forseti. Hér er verið að taka afstöðu til þess að unnin verði langtímaáætlun um gerð jarðganga á Íslandi. Umræðan um jarðgöng hefur verið óábyrg og út og suður að undanförnu og hefur það skapað óraunhæfar væntingar og óþarfa togstreitu milli landsvæða út um landið. Hér er ekki verið að samþykkja framkvæmdir við ákveðin jarðgöng eins og upphaflega tillögugreinin gerði ráð fyrir heldur er brtt. samgn. um nýja tillögugrein og fyrirsögn um að þessi mál verði sett í ákveðinn og eðlilegan farveg, að unnin verði áætlunargerð jarðganga sem Alþingi mun síðan fjalla um. Það er hinn eðlilegi framgangsmáti málsins og ég segi já.

Herra forseti. Það er greinilegt að kosningar eru í nánd. Öll umræðan um þetta mál er fáránleg. Hér tala menn eins og það sé verið að samþykkja jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Hér er bara verið að fjalla um allt annað mál. Ég efast um að þetta mál sé þinglegt eins og það liggur fyrir og það kom greinilega fram í umræðunni í nótt. Hér er verið að samþykkja allt aðra tillögu en er merkt hér nr. 22. Hér er verið að samþykkja tillögu um langtímaáætlun í jarðgangagerð. Þetta er fáránlegur málatilbúnaður og ég tek ekki þátt í svona dellu og greiði þess vegna ekki atkvæði.

Virðulegur forseti. Skömm ríkisstjórnarinnar allrar í sambandi við jarðgangamálefni er mikil og ekki batnar málið fyrir ríkisstjórnina við málsmeðferðina eins og það er hér fyrir lagt. Þar vegast á stjórnarflokkarnir sem hafa verið að glíma með ráðherra sína í fararbroddi um áróðurstillögur og málsafgreiðslan endurspeglar glímuna. Auðvitað er með öllu fráleitt að standa að afgreiðslu máls eins og hér er gert og formaður samgn. hefur ekki vaxið að virðingu við þessa tillögugerð eða aumlegan rökstuðning sinn fyrir því hvernig málið er hér fyrir lagt. Það er líka ljóst af þessu máli að Sjálfstfl. er með málsmeðferðinni að reyna að stela hugmyndum frá Framsfl. Hann tekur tillögu sem hér liggur fyrir frá framsóknarmönnum nær orðrétt og færir undir merki eins þingmanns eða tveggja Sjálfstfl. 

Herra forseti. Ég vek á því athygli að hér eru greidd atkvæði um tillögu sem heitir: ,,Tillaga til þingsályktunar um langtímaáætlun í gerð jarðganga á Íslandi.`` Þetta er auðvitað það sem átti að gera við afgreiðslu og umfjöllun langtímavegáætlunar. Stjórnarflokkarnir heyktust á því viðfangsefni. Það sem hér er lagt til er einfaldlega þetta: Það er lagt til að nýr samgrh. og ný ríkisstjórn móti þessa stefnu. Það er gott mál. Ég segi já.

Tæpast eru það neinar fréttir fyrir hv. alþm. og auðvitað er það augljóst mál að þær áætlanir sem gerðar höfðu verið um þingfrestun eru nokkuð gengnar úr skorðum. Því er óhjákvæmilegt að endurskipuleggja þingstörfin. Forseti hefur hugsað sér að við gerum 15 mínútna hlé og að sjútvn. komi saman í myndaberberginu. Jafnframt óskar forseti eftir því að formenn þingflokkanna komi til fundar við forseta í forsetaherberginu niðri eftir fimm mínútur og getur sá fundur þá staðið í tíu mínútur.