Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Þetta frv., sem nú hefir fengið samþykki Nd., fer fram á það eitt, að taka upp í lögin um laun embættismanna ákvæði um það, að starf yfirlæknisins í Kristnesi skuli heyra undir þau lög. Þetta sýnist sjálfsagður hlutur, bæði fyrir það, að læknirinn hefir óskað þess, og einnig vegna þess, að enginn vafi er á því, að hann á að starfa þarna áfram. Læknirinn óskar þess að fá notið þeirra hlunninda, sem því fylgja, að embætti hans komist undir þessi lög og eru aðallega fólgin í því, að hann færi að leggja fé í lífeyrissjóð embættismanna og einnig öðlast dálitla tryggingu fyrir ekkju sína, ef til kemur. Í Nd. var dálítið um það deilt, hvort þetta ætti að samþ. nú þegar, eða hvort bíða ætti eftir formlegri afhendingu hælisins til ríkisins, en ég lít svo á, að sú afhending sé þegar um garð gengin. Það félag, sem beitti sér fyrir stofnun Kristneshælis og sá um byggingu þess, álít ég, að hafi þá lokið sínu hlutverki, enda hefir hælið síðan verið rekið fyrir ríkisfé sem ríkiseign, og á síðasta þingi var í fjárl. samin fyrir það sundurliðuð áætlun alveg eins og Vífilsstaðahæli. Þess vegna er enginn vafi á því, að hælið er afhent ríkinu, og verður því að líta á yfirlækninn sem embættismann ríkisins. Vona ég því, að frv. verði samþ., og ef því yrði vísað til n. að lokinni umr., sem líklega er réttast, þá mun vera bezt, að það fari til fjhn.

Frsm. (Magnús Torfason) Allshn. þessarar deildar hefir eins og allshn.Nd. lagt það til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt. Ég þykist ekki þurfa að fara mörgum orðum um frv. Það var reifað við 1. umr. af réttum hlutaðeiganda. Ennfremur eiga sæti í d. tveir fagmenn í þessum efnum, og hafa þeir ekki fundið ástæðu til að bera fram brtt. Getur því ekki verið hér um ágreining að ræða. Það er engum vafa bundið, að það er mikil bót í því að fá almenn ljósmæðralög, sem ná ekki aðeins til þeirra ljósmæðra, sem skipaðar eru af hinu opinbera, heldur og til allra starfandi ljósmæðra. Þetta er aðalbreytingin á lögunum frá 1932. Þá eru og nokkrar aðrar breyt. Hin helzta er sú, að hér er gert ráð fyrir, að ljósmæður, sem hafa stór umdæmi, þurfi ekki að sækja menntun sína til annara landa. Það er gengið út frá því, að kennsla sé orðin svo fullkomin í þessum fræðum í landinu sjálfu, að slíks sé ekki þörf. Og er gleðilegt, að svo er komið. Þá er ákvæði um gegningarskyldu ljósmæðra, sem ekki eru skipaðar, heldur starfandi, og er ekki nema gott til þess að vita, að slík ákvæði komi inn í löggjöfina, því að það er nauðsynlegt og mannúðlegt í alla staði. Að síðustu skal ég taka það fram, að vel má vera, að allshn. komi með brtt. við frv. til 3. umr., en það er þó ekki fullráðið ennþá. Fjölyrði ég svo ekki frekar að sinni.

Ingvar Pálmason Um frv. það, er hér liggur fyrir, skal ég ekki fjölyrða. Í 4. gr. þess stendur: „Laun skipaðra ljósmæðra í kaupstöðum skulu greidd úr bæjarsjóði, en utan kaupstaða að einum þriðja hluta úr ríkissjóði“. Þetta er ekki nýtt ákvæði, en í sambandi við það vil ég vekja athygli hv.allshn. á því, að biðja hana um að athuga, að fyrir þinginu liggur frv. um ráðstafanir út af fjárþröng sveitarfélaga. Í því frv. er gert ráð fyrir að leggja sýslusjóðunum nokkrar auknar byrðar á herðar. Þetta frv. vildi ég biðja hv.n. að athuga samhliða frv. því, sem hér er til umr. Það er alveg rétt, að í frv. til ljósmæðralaga er ekki um neinar nýjar fjárhagslegar byrðar að ræða, hvorki fyrir ríkissjóðinn eða sýslusjóðina, en í frv. um ráðstafanir út af fjárþröng sveitarfélaga er um að ræða nýjar álögur á sýslusjóðina. En eins og nú er háttað, tel ég ekki bætandi nýjum álögum á þá, nema þá því aðeins, að þeim sé séð fyrir nýjum tekjustofnum eða af þeim létt eldri álögum. Ég hreyfi þessu hér, ekki af því, að ég geri ráð fyrir, að farið verði að breyta launakjörum ljósmæðranna, heldur til þess, að þingið taki til athugunar, hvort ekki sé fært að létta einhversstaðar gömlum álögum af sýslufélögunum, ef enn á að bæta á þau nýjum gjöldum.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég vil fyrst þakka hv.allshn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Út af ræðu hv. 2. þm. S.-M. vil ég taka það fram, að ég sé alls enga ástæðu til þess að vera að blanda frv. því, sem hér er til umr., við frv. um ráðstafanir út af fjárþröng sveitarfélaga. Það er að vísu svo, að í því frv. er gert ráð fyrir, að lagðar verði undir vissum kringumstæðum auknar byrðar á sýslufélögin, en það er því aðeins, að þau séu þess megnug. Annars kemur það ekki til greina. Að deila um það mál er nægur tími, þegar það kemur til umr. Mál það, sem hér er til umr., er því alveg óskylt. Hér er ekki um að ræða neinar auknar byrðar á sýslufélögin umfram það, sem nú er.

Ingvar Pálmason Ég skildi ummæli hæstv.dómsmrh. þannig, að það væri ekkert aðalatriði í frv. um ráðstafanir út af fjárþröng sveitarfélaga að halda ákvæðinu um að skylda sýslufélög til þess að greiða 10% af því fé, sem illa stæðum sveitarfélögum kann að verða gefið eftir. Um það er ekki nema gott eitt að segja. En ég vil vekja athygli á því, að frv. þetta minnir á kvaðir, sem á að leggja á sýslufélögin. Verð ég því að endurtaka þau tilmæli mín til hv.allshn., að hún athugi þessi tvö frv. samhliða. Ég sé heldur ekki annað en það sé fyllilega réttmætt við afgreiðslu mála, að athuga önnur skyld mál í sambandi við þau.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég held, að það væri ekki rétt að fara að hreyfa við launakjörum ljósmæðranna nú á þessum tímum, því eins og kunnugt er, hafa staðið miklar og harðvítugar deilur um þau á undanförnum þingum, eða allt fram til ársins 1930. Það myndi aðeins verða til ills eins fyrir alla viðkomendur að fara að hreyfa því nú. Ég verð að endurtaka það, að ég tel þetta mál ekki koma hið minnsta við frv. um ráðstafanir út af fjárþröng sveitarfélaga. Það væri fjarri öllum sanni að fara vegna frv. um fjárþröng sveitarfélaga að létta af sýslufélögunum þeim kvöðum, sem á þeim hvíla samkv. gildandi lögum vegna ljósmæðranna. Annars vil ég vekja athygli hv.þm. á því, að í frv. um ráðstafanir út af fjárþröng sveitarfélaga er það ekki meint, að öll sýslufélög greiði þessi umræddu 10% af skuldum sveitarfélaganna. Meira að segja er ákvæðið ekki 10%, heldur allt að 10%. En í öllum bænum, við skulum ekki fara að deila um það frv. Til þess er nægur tími, þegar það kemur til umr.

Frsm. (Magnús Torfason) Ég ætla ekki að fara að deila um launakjör ljósmæðranna, ætla ekki að hætta mér út í yfirsetukonuverkin. En ég vil leiðrétta þann misskilning, sem kom fram í ræðu hv. 6. landsk., að ljósmæðurnar þyrftu að leggja sér til áhöld. Það stendur skýrum orðum í 4. gr., að ríkissjóður leggi til áhöld í ljósmæðraumdæmin, og landlæknir á að ákveða, í samráði við aðalkennara ljósmæðraskólans, hver þau skuli vera. Það er því bert, að þær þurfa engan kostnað að hafa af þeim. Annars má vel vera, að í sumum umdæmum sé ástæða til þess að hækka eitthvað laun ljósmæðranna. Ef hv. 6. landsk. óskar að hækka laun yfirsetukvenna, þá er vissast fyrir hana að fá því framgengt með því að ljá till.hv. 2. þm. S.-M. um að laun yfirsetukvenna verði greidd úr ríkissjóði, sitt atkv. Ég er ekki í vafa um, að þá fær hv. 6. landsk. ósk sína uppfyllta. Annars skal ég ekki fara mörgum orðum um till.hv. 2. þm. S.-M. Ég leit svo á, að ekki væri ástæða til að blanda henni saman við þetta mál að sinni, eða frv. um fjárþröng sveitarfélaga, heldur vildi ég aðeins benda á það, að komið hefir til mála að breyta til í þessu efni. Það er ekki aðeins svo, að það liggi í loftinu, heldur er það blátt áfram orðið ljóst, að eitthvað verður að breyta til um fjármál sveitarfélaganna, annaðhvort að auka tekjur þeirra eða létta þær byrðar, sem á þeim hvíla, og það er einmitt það, sem till. ætlast til, að gert verði. Út af því, sem borið hefir verið fram í umr., að sum sveitarfélög mundu alls ekki þurfa neinnar hjálpar með, þá held ég mér sé óhætt að fullyrða það, að ekkert sýslufélag hér á landi hefir nógar tekjur. Það þarf ekki annað en benda á það, hve margt er ógert af þeim verkefnum, sem sýslufélögin hafa með höndum. t. d. í samgöngumálum. Það má fullyrða, að sýslusjóðirnir eru ekki komnir lengra en það eftir 60 ára starf, að þeir hafa aðeins að litlu leyti getað leyst af hendi það sjálfsagða skyldustarf sitt að koma á sæmilegum samgöngubótum í héruðunum. Ég veit, að það eru fleiri sýslunefndaroddvitar en ég, sem finna sárt til þess, hvað sýslufélögin eru ómegnug. Þess vegna skal ég taka það fram, að ég mun fyrir mitt leyti athuga þessa till. vel í n. og vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki það ekki á dagskrá fyrr en ég hefi gefið honum bendingu um það.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Ég hafði kvatt mér hljóðs, þegar málið var hér til umr. á dögunum, og verð því að leyfa mér að segja nú nokkur orð út af ræðu hv. 4. þm. Reykv. þá. Ræða hv.þm. snérist meira um þetta mál almennt og þá stefnu, sem upp var tekin með 1. frá seinasta þingi, heldur en um þær breyt., sem hér liggja fyrir. Verð ég því að vænta þess, að hæstv. forseti leyfi mér að tala nokkuð almennt um málið, þótt það sé ekki venja við þessa umr. - Hv. 4. þm. Reykv. taldi farið inn á hættulega braut með l. um byggingarsamvinnufélög, og beindi því til n., hvort hún vildi ekki athuga um það, hvort ekki væri nauðsynlegt að gera frekari breyt. á 1. en hér er farið fram á í frv. stj. Og einkum taldi hv.þm. varhugavert, að ríkið legði fram ekki svo lítinn styrk með þessu, og taldi, að með því fyrirkomulagi væri mikið að styrkja hvern borgara í þjóðfélaginu til þess að byggja yfir sig. Ég vil ráðleggja hv.þm. að lesa lög þau, sem samþ. voru á síðasta þingi, áður en hann talar um þetta atriði. Hann átti ekki sæti á þingi í fyrra og er 1. því sennilega ekki kunnugur. Þar er alls ekki um neinn fjárstyrk að ræða. Býst ég við, að hv.þm. rugli saman 1. um verkamannabústaði og þessum 1. Ríkissjóður ábyrgist lán fyrir byggingarsamvinnufélögin samkvæmt ákveðnum skilyrðum, sem sett eru í l. En eins og við vitum, þá er það ekkert einsdæmi, að ríkissjóður gangi í slíkar ábyrgðir. Ríkið ábyrgist t. d. veðdeildarlánin og stendur því í bakábyrgð fyrir þeim að miklu leyti. Enginn þarf að efast um, að í l. um byggingarsamvinnufélög sé tryggilega frá því gengið, að þessi ábyrgð sé sem áhættuminnst; m. a. má sjá það af því, að húsin má ekki veðsetja fyrir meiru en 80% af kostnaðarverði þeirra. Það er margt fleira í þessum 1., sem ég álít stefna til mikilla bóta frá því, sem áður hefir tíðkazt, t. d. að öll óeðlileg verðhækkun á húsunum er fyrirbyggð. Bannað er að selja eignirnar hærra verði en kostnaðarverði nemur, og þar með komið í veg fyrir þá óhæfu, að fasteignir séu sprengdar upp úr öllu valdi, og svo hvílir sú verðhækkun eins og farg síðar á eigendum og almenningi. Hv. þm. minntist á veðdeildina í þessu sambandi og að nær væri að gera henni mögulegt að starfa en að kasta fé til þessara mála. Ég skal ekki rökræða það út af fyrir sig og vil benda á það, að nauðsynlegt mun vera, að veðdeildin fái fé til umráða fyrr en seinna. En hinsvegar held ég, að megi benda á ýmislegt, sem sýni, hvernig veðdeildin einmitt lánar fé sitt og sízt er til eftirbreytni. Allmikið af fjármagninu hefir verið lánað út á gömul hús, sem hækkað hafa í verði vegna ýmissa atburða, en féð hefir ekki gengið til að koma upp nýjum húsum, nema þá helzt „luksus“íbúðum og „villu“hverfum. L. um byggingarsamvinnufélög miða að því, að komizt verði framhjá því skeri, og tilgangur þeirra er að koma upp tiltölulega ódýrum, einföldum byggingum, sem geta fullnægt kröfum þeirra, sem ekki gera því meiri og hóflausari kröfur. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég tel l. frá seinasta þingi mjög merkilegt spor til að koma þeim málum í heppilegt horf að ýmsu leyti. Þar er m. a. svo um búið, að mönnunum, sem mynda með sér byggingarsamvinnufélag og vilja koma upp húsi eða íbúð, er gert að skyldu að leggja fram sem nemur 1/5 af stofnkostnaðinum sjálfir, en fái svo hjálp til þess að geta komið upp byggingunni, þegar þeir geta lagt fram þann hluta af byggingarkostnaði, sem áskilið er. Mér skildist á hv. 4. þm. Reykv., að honum þætti verr farið, að lagt skyldi til, að hámarksstærð íbúðanna yrði aukin. Ég get gengið inn á þá hugsun, sem liggur til grundvallar þessu, að ekki sé rétt að byggja stærri íbúðir en þarf og svara til þess, sem teljast verður hæfilegt öllum almenningi. Hinsvegar féllst n. á það, að fjögurra herbergja íbúðir myndi vera fulllágt, og vildi ákveða stærð íbúðanna allt að 6 herbergi. Ég get ekki látið hjá líða að minnast á þetta atriði í sambandi við ræðu hv. 4. þm. Reykv. Þá má benda á, að hér er einmitt jarðvegur fyrir slíkan félagsskap. Nú hefir þegar verið stofnað byggingarsamvinnufélag hér í Rvík og hafinn mjög myndarlegur undirbúningur um að koma upp byggingum, og eftir því sem ég veit bezt, þá er þessi félagsskapur alls ekki bundinn við pólitíska flokka, heldur munu allir stjórnmálaflokkar hafa skipað sér um þetta félag, sem virðist búa yfir heppilegri lausn húsnæðismálanna. Þessar breyt. á 1. eru bornar fram af hæstv. stj. sökum þess, að við framkvæmd l. hefir þótt koma í ljós, að þær breyt., sem hér liggja fyrir, muni heppilegar. Er mönnum nú ætlað að vera í ábyrgðarflokkum út af fyrir sig, en ekki sameiginleg ábyrgð fyrir alla félagsmenn, og virðist n. það til bóta. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta, en n. hefir samkv. ósk hæstv.atvmrh. tekið brtt. sínar aftur til 3. umr. málsins.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Það var einungis vegna þess, að mér virtist frv. og till.hv.n. gefa tilefni til þess, að ég sagði hér nokkur orð almennt um málið, og skal ég víkja nokkuð nánar að einstökum atriðum í ræðu hv.frsm., sem ég tel rétt, að séu gagnrýnd áður en gengið er til atkv. um frv. - Hv. frsm. benti mér á, að hér væri ekki um neinn fjárstyrk að ræða frá ríkinu. Ég skal játa, að hér er ekki um neinn þann fjárstyrk að ræða, sem greiddur er fyrirfram. En hv.þm. á eftir að sannfæra mig um, að þetta geti ekki kostað ríkissjóð mjög alvarleg útgjöld eftir á, því að það eru ekki lítil hlunnindi, sem þessum félagsskap eru áskilin úr ríkissjóði, enda væri ástæðulaust að setja slík l. sem þessi, ef ætlazt er til, að þeir hagnýti sér það ekki. Ég álít, að menn hefðu átt að játa sér nægja veðdeild Landsbankans og styrkja hana heldur. Það er að vísu rétt hjá hv.þm., að bak við veðdeildarlánin stendur ábyrgð ríkissjóðs, en það er þó alls ekki sambærilegt við byggingarsamvinnufélögin, því að ábyrgð veðdeildarinnar nær aldrei til meira en 40% af matsverði eignanna, en hjá byggingarsamvinnufélögum nær ábyrgðin til 80% af matsverðinu. Og ekki er nóg með það, heldur má heita, að með 1. þessum hafi félögunum verið veitt fjárveitingarvald og yfirráð yfir ríkissjóðnum. Hverjir 15 menn, sem koma sér saman um myndun svona félags, fá þar með þau réttindi, sem l. veita, og þau réttindi eru ákaflega mikil. Ef breyt. þær, sem hér er farið fram á, næðu samþ., þá þarf að vísu staðfestingu atvmrh. á samþykktum félaganna, en þegar því er lokið, stendur leiðin opin í ríkissjóðinn. Ég verð því að segja, að ég álít ekki eins og hv.frsm., að hér sé farið inn á mjög heppilega braut og mjög tryggilega frá öllu gengið. Ég vildi þvert á móti segja, að hér sé mjög ótryggilega frá gengið, og er enginn vafi á því, að ríkissjóður muni á sínum tíma hafa mikla ábyrgð og áhættu af þessu öllu saman. Hv. frsm. lagði mikið upp úr því, að bannað væri að veðsetja þessi hús samvinnufélagsmanna fyrir meira en 80% kostnaðarverðs. Ég verð að segja það, að ég sé ekki mikið samband milli þessa og ábyrgðar ríkissjóðs. Ég vil leyfa mér að benda hv.frsm. á, að þótt hús, sem veðdeildarlán hvíla á, séu veðsett fyrir tvöfalt fasteignamat, þá kemur ábyrgð ríkissjóðs í gegnum veðdeildina alls ekki til í því sambandi. Slíkt eykur alls ekki ábyrgð ríkissjóðs og myndi ekki auka, þótt veðsett væri fyrir allt, sem hægt væri. - Hv. frsm. segir, að veðdeildin sé ekki til eftirbreytni. Sú eftirbreytni verður a. m. k. ekki til tjóns meðan ekki er gengið lengra en veðdeildin gerir. Ég varð stórlega undrandi, þegar hv.frsm. sagði, að veðdeildin væri yfirleitt ekki notuð til þess að koma upp nýjum byggingum, heldur hafi fé hennar mestmegnis farið í gömul hús. Ég get ekki séð, að þetta sé neitt ásökunarefni á Landsbankann fyrir meðferð hans á fé veðdeildarinnar. Og ég skil ekki annað en að hann sé mér sammála, ef hann athugar það nánar, að það er ekkert ásökunarefni; þó að veðdeildin láni út á eldri hús, þegar þau eru vel veðhæf. Byggingarsamvinnufélög eru ætluð til þess, segir hv.frsm., að koma upp ódýrum byggingum og hentugum. Og að svo miklu leyti sem þetta er aðaltilgangur 1., svipað eins og um verkamannabústaðina, þá er það innan takmarka, sem mætti tala um. En þegar á að víkka svo verksvið þessa samvinnufélags, að skylt sé ríkissjóði að ábyrgjast 80% af lánum til félagsmanna, hvað stór hús sem þeir vilja byggja, þá er a. m. k. komin ástæða til að ætla, að hér sé komið inn á hættulega braut. Það var líka eftirtektarvert, að í fyrsta skipti, sem átti að hagnýta þessi l., þá kemur strax í ljós, að það eru ekki þeir menn, sem hugsa sér að hagnýta sér 1., sem þurfa á smærri íbúðum að halda og geta látið sér nægja það, sem 1. ákveða, heldur menn, sem þurfa stórar íbúðir með mörgum herbergjum og íburðarmiklum, og þeir þurfa svo strax að fá 1. breytt, til þess að þessir ágætu borgarar, efnaðir menn, sem vilja hafa stórar og góðar íbúðir, geti komizt inn undir þessi 1. og orðið á þann hátt þeirra miklu fríðinda aðnjótandi, sem þau hafa nú að bjóða. Hv. frsm. lagði mikið upp úr því skilyrði, að þeir ættu að eiga dálítið sjálfir, sem stofnuðu þessi samvinnubyggingarfélög. Ég verð nú að álíta, að það skipti löggjafann engu, hvort maður kemur upp yfir sig sínu húsi og á 1/5 part af andvirðinu eða ekkert, ef hann getur fengið lán og borgað það smátt og smátt af eigin tekjum. Ég get ekki gert greinarmun á þessu. En það kemur strax í ljós, þegar á að framkvæma þessi l. hér í Rvík, - og sennilega verða þau aldrei framkvæmd nema hér í Rvík, - að þeir menn, sem ætla að hagnýta sér þessi lög, gera meiri kröfur en þeir, sem upphaflega var ætlað að hjálpa. Þeir sjá, að það eru stórkostleg hlunnindi, sem þeir verða aðnjótandi, ef þeir komast inn undir þessi l., hlunnindi, sem að mínu áliti enginn borgari á að verða aðnjótandi, nema allir viti, að það sé verið að gefa honum, að hann sé að þiggja gjöf frá ríkissjóði og hann sé verðugur þeirrar gjafar. En með þessum l. er verið að reyna að draga dul yfir það, að hér sé verið að gefa fáum mönnum hlunnindi, sem ekki geta allir fengið að njóta, og því verra verður þetta, sem þeir eru betur efnum búnir og þurftarfrekari, sem hlunnindanna ætla sér að njóta, og sérstaklega fyndist mér það óviðeigandi, að þingið og ríkissjóður fari að hjálpa þeim til að byggja yfir sig dýr og vönduð hús, sem alls ekki þurfa á slíkri hjálp að halda. Ég sagði við 1. umr., að þetta væri ekki rétt braut, sem hér væri komið inn á, og spurði, hvort nú væri meining löggjafarvaldsins að hætta að aðstoða þá, sem þurfa að fá fasteignalán í gegnum veðdeildina, en taka upp fyrir þá, sem lakar eru settir, fyrirkomulag eins og nú er á samvinnufélagi verkamannabústaðanna, og að þeir, sem betur eru settir, geti komið undir ákvæði byggingarsamvinnufélaga. Þetta hvorttveggja gæti verið gott, ef í nægilega stórum mæli væri framboðið af ríkissjóði og þingi. Þá játa ég, að ekki væri þörf fyrir veðdeildina. Og ég spurði þess vegna, hvort meiningin væri að loka fyrir veðdeildina, hætta að aðstoða gegnum hana, þar sem allir eru jafnfrjálsir að fá sín fasteignalán, en taka upp þetta í staðinn. Ég held, að þetta sé varhugaverð leið, og þess vegna tók ég til máls og benti á þetta.

Tryggvi Þórhallsson Ég vildi segja nokkur orð út af þeirri bendingu, sem hæstv. ráðh. (ÞBr) kom með um það, að það þyrfti að setja eitthvert hámark í sambandi við breytingar á 1., sem hér eru á ferðinni, og vil ég undirstrika það frekar, sem hæstv. ráðh. lét koma fram, og teldi ég jafnvel ástæðu til, að það kæmi fram annað hámark og viðtækara en hæstv. ráðh. benti á, þar sem hann talaði um að setja hámark að því er snertir rúmtak íbúðanna, miðað við 500 tenm. Það verður að vera hugsunin með löggjöfinni, að ekki verði veitt sérstök hjálp þeim, sem ekki þurfa á hjálp að halda. Ég vil minnast á hliðstæð dæmi, þar sem ríkissjóður veitir aðstoð til að reisa hús. Ég hefi á hendi sem starfsmaður Búnaðarbankans framkvæmdir á l. um byggingar- og landnámssjóð. Hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir því, að þessar hámarksíbúðir kostuðu 22 þús. kr. í Rvík. Ég vil nú segja þessu til samanburðar, að það hefir verið tekin ákvörðun af stjórn byggingar- og landnámssjóðs, að hámarkslán til húss sé 6 þús. kr. Ég álít, að ráðstafanir til að styrkja byggingar megi ekki verða til þess að halda uppi óeðlilega háu verðlagi. Ég vil þess vegna leyfa mér að skjóta þeirri spurningu til n., hvort hún fallist ekki á, að jafnframt þessum breyt. á l. sé sett hámark, og ég fyrir mitt leyti álít, að það hámark að því er fjárhæð snertir eigi að vera töluvert lægra en það, sem hæstv. ráðh. benti á. Meðan ríkið veitir ekki nema 6 þús. kr. á hús út til sveitanna, þá álít ég ekki koma til mála, að íbúðum í kaupstöðum, sem reistar eru af þessu félagi, séu veittar ferfalt til fimmfalt hærri upphæðir. Ég get nefnt annað dæmi, og það eru prestssetrin. Hámarksupphæðin, sem ríkið veitir til þeirra, er 12 þús. kr. Ég óska, að n. taki þetta til athugunar, og vona, að hún geti komið með till. um þetta.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Ég skal ekki lengja umr. mikið. Hv. 4. þm. Reykv. viðurkenndi, að það væri ekki um beinan styrk að ræða úr ríkissjóði til byggingarsamvinnufélaga, en hann var að tala um, að hér væri að ræða um fjárstyrk, sem kæmi eftir á, að ríkissjóði yrði að blæða vegna ábyrgðanna, sem hann tæki á sig vegna byggingarsamvinnufélaganna. Ég benti á í ræðu minni áðan, að hér væri svo tryggilega frá gengið, að lítil hætta mundi á því vera, og hv.þm. (PHalld) benti ekki á neitt atriði í 1. til þess að hrekja, að svo væri, enda er ekki neitt, sem gæti bent til þess, að um hættu væri að ræða fram yfir ábyrgðir ríkissjóðs vegna veðdeildar og annara fasteignalána. Ég hygg líka hæpið að benda á það, þar sem aldrei má veðsetja eign fyrir meira en 80% af kostnaðarverði hennar, að það muni vera um mikla hættu að ræða hvað það atriði snertir. Það er nú ekki svo, eins og hv.þm. virtist halda fram, að hér væri allt opið fyrir félagsmenn og að þeir séu eftirlitslausir um þær byggingar, sem þeir reisa. Það er síður en svo. Atvmrh. verður að samþ. byggingauppdrætti, sem byggja á eftir. Ráðh. á og að leggja samþykki sitt á, hvar húsin skuli reist, og yfirleitt hafa öruggt eftirlit um allt, er byggingar þessar snertir. Hv. þm. áleit, að það kæmi málinu ekki við, sem ég hafði haldið fram, að það væri nokkurs virði, að vissa væri fyrir því, að þeir, sem byggðu, hefðu eitthvað sjálfir fram að leggja. Ég álít það mjög mikils virði. Mér er sagt af kunnugum mönnum hér í Rvík, að það sé alsiða, að þeir, sem byggja og fá lán í veðdeild, verði að fá afganginn í einhverskonar okurstofnunum hjá einstökum mönnum. Lánin verða óeðlilega dýr, jafnvel mun ekki einsdæmi að menn verði að greiða 50% eða meira í afföll og vexti af slíkum lánum. Afleiðingin af þessu verður sú, að húsin verða óeðlilega dýr. Ég held því fram, að mjög mikið öryggi sé í því fólgið, að þeir, sem byggja, geti sjálfir lagt fram nokkurn hluta af stofnkostnaði og losni á þann hátt við að lenda í klóm okrara, sem þeir seint eða aldrei losna úr aftur. Ég sagði aldrei, að veðdeildin lánaði einungis út á gamla húsaskrokka, eins og hv.þm. hafði eftir mér.  Út af því, sem hv.þm. Str. sagði, þá skal ég játa, að það er rétt hugsun, sem kemur þar fram, að ríkissjóður ábyrgist aðeins takmarkaða fjárhæð til þess að reisa ódýr en hentug hús. En vitanlega má ekki í því efni eingöngu miða við byggingar í sveitum. Það er ekki til neins að ganga framhjá því, að byggingarkostnaður verður hér í Rvík alltaf meiri. Ég er hinsvegar fús til að athuga, hvort ekki ætti að setja hámark um ábyrgð ríkissjóðs til hverrar íbúðar. En ég hygg, að það, sem hæstv.atvmrh. heldur fram, að ákveða rúmtak í byggingum, verði það, sem miða verður við í þessu efni. Hvað það snertir, sem hv. 4. þm. Reykv. heldur fram, að hér sé svo miklu lengra gengið heldur en með veðdeildarábyrgð, þá má ekki miða við það, að veðdeildin lánar út á 40% af matsverði, en byggingarsamvinnufélögin 80% af kostnaðarverði. Hlutföll milli kostnaðarverðs og matsverðs munu vera mjög breytileg á ýmsum tímum og standa í sambandi við verðsveiflur og verðlagsbreytingar. Á undanförnum árum hefir matsverð bygginga stundum verið margfalt á við kostnaðarverð. Þess vegna mun það svo, að oft er lánað úr veðdeild hlutfallslega á móts við það, sem til er ætlazt, að ábyrgð ríkissjóðs nái til í byggingarsamvinnufélögunum, og stundum meira. Þetta átti nú ekki að vera nema stutt aths., og ég sé heldur ekki ástæðu til að fara frekar út í þau ummæli, sem fram hafa komið við þessa umr. Að því leyti hafa þessar aðfinnslur hv. 4. þm. Reykv. verið óþarfar, að það var einmitt meining n. að hafa hámark á stærð þessara bygginga, og að því leyti erum við sammála. En það er þá hitt, sem má deila um, hvar það hámark eigi að vera, hvort eigi að miða við fjögurra herbergja íbúð eða hvort eigi að ákveða ákveðið rúmtak, eins og hæstv. ráðh. benti á. Þetta er hlutur, sem hægt er að ræða um. En það er enginn meiningarmunur um það, að það eigi að setja eitthvert hámark á slíkar byggingar.

Jón Auðunn Jónsson Út af því sem hv.frsm. hélt fram, að hér væri ekki um áhættu að ræða fyrir ríkissjóð, þá vildi ég segja það, að öllum er vitanlegt, að hús, sem byggð voru fyrir 6-7 árum, eru ekki seljanleg nú fyrir 75% af byggingarkostnaði. Ég get t. d. bent á hús, sem byggt var fyrir 11 þús. kr. lán úr byggingar- og landnámssjóði, var veðsett með fyrsta veðrétti og maðurinn varð að borga yfir 5 þús. kr. úr eigin vasa til þess að koma húsinu upp. Byggingarkostnaðurinn varð því í raun og veru 16 þús. kr., það er ekki hægt nú að selja þessa jörð með húsinu fyrir 11 þús. kr., m. ö. o., þó að jörðin sjálf væri gefin, þá er ekki hægt að selja hana fyrir meira, með húsinu, en sem svarar 60% af byggingarkostnaði hússins. Hv. frsm. minntist á veðdeildina, og það er auðséð, að hann er mjög ókunnugur starfsemi hennar. Hann sagði, að þar væri ekki lánað meira en 40% af virðingarverði, en þó væri lánið stundum eins hátt og allur byggingarkostnaður hefði verið. En það er nú svo í veðdeildinni, að þar eru fastar reglur bundnar við stærð húsanna og ásigkomulag, svo og á hvaða stað þau standa. Sérfróðir menn fara yfir allar virðingar, sem lán eru veitt út á, og er ekkert tillit tekið til virðingarfjárhæðarinnar, ef það er ekki í samræmi við álit hinna sérfróðu manna. Það er því tryggt, að veðdeildin lánar aldrei meira en eignin er auðseljanleg fyrir, enda hefir hún aldrei tapað á lánum. Ég hefi oft séð, að veðdeildin hefir lánað aðeins 20% af virðingarverði, og stundum minna. Fagmenn eru látnir yfirfara virðinguna, og þegar þeir sjá, hvað húsin eru stór, hvaða efni er í þeim og hvernig viðhaldið er, þá færa þeir virðingarverðið niður. Það er ekki kontrollaust lánað 40% af virðingarverði, síður en svo. Það gladdi mig, sem hv.þm. Str. sagði, að stjórn byggingar- og landnámssjóðs hefði tekið þá ákvörðun að lána ekki meira en 6 þús. kr. til íbúðarhúsbyggingar í sveitum. Það hefir satt að segja mörgum bændum verið til bölvunar, að þeir hafa getað fengið há lán og þeim fyrirskipað að byggja stærra og dýrara en þörf þeirra krafði og þeir höfðu getu til að ávaxta. Hv. frsm. virðist alltaf miða við krónuupphæð og segir, að það sé jafnvel lánað meira út á gömul hús en þau kostuðu. Hv. þm. gleymir því, að hús, sem reist voru fyrir verðfall krónunnar, kostuðu helmingi meira að krónutali en nú. Það eru engin rök, að segja, að t. d. hús, sem kostaði 12 þús. kr. fyrir stríð, eða 1916-1917, það sé uppsprengt verð, þó að það sé nú selt fyrir 20 þús. kr. Það má ekki miða eingöngu við pappírspeninga, þegar um fasteignir er að ræða, heldur verður að miða við einhvern ákveðinn hlut, eins og t. d. gullkrónu. Ég held, að ríkissjóður ætti sérstaklega að styrkja þá, sem erfiðast eiga og verða að sætta sig við alveg ófullnægjandi og kannske heilsuspillandi íbúðir, en ekki færa hámarkið upp, til þess að þeir, sem betri getu hafa, geti notið þessara hlunninda, sem vissulega geta orðið og sennilega verða til talsverðra fjárútláta fyrir ríkissjóð.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Ég skal ekki vera langorður og ekki heldur fara út í undirstöðuatriði, sem ræða má mikið um í þessu sambandi, hvort það princip, sem þessi löggjöf byggist á, sé rétt eða rangt. En þar sem hv.frsm. talaði um, að mikil trygging lægi í því fyrir ríkissjóð, að ráðh. er ætlað að líta eftir þessu, þá verð ég að segja fyrir mitt leyti, að mér finnst sú trygging vera sáralítil, því að ráðh. hefir sáralítil völd samkv. þessum lögum. Það mun koma í ljós, þegar farið verður að framkvæma þessi lög. Ráðh. er skyldugur til að staðfesta félagið og gera það löglegt, ef 15 menn óska að njóta þessara kjara, og hann er skyldugur til að taka ábyrgðarlán fyrir þessa menn. Hann hefir bara dálítið vald til þess að skipta sér af, hvaða fjárhæð hvert skuldabréf, sem gefið er út, hljóðar upp á, en hann ræður ekki, hvort það er í ísl. kr. eða erlendri mynt. Honum er skylt að láta gera fyrirmyndaruppdrætti að slíkum húsum, og hann má neita að samþ. lóðir, ef honum lízt ekki á þær, og svo skipar hann endurskoðanda félagsins. Ég fæ ekki séð, að vald hans sé mikið meira en þetta. Mér virðist hann vera alveg á valdi þessa félagsskapar, þegar hann er stofnaður, um margt og mikið, og næstum því allt, sem félagsskapurinn vill samkvæmt þessum lögum. Hv. frsm. sagði, að engin áhætta stafaði af þessum 80%, og mér finnst hann leggja mikið upp úr því, að enginn megi fá veð á eftir. Ég get ekki skilið, að hann haldi því fram í alvöru til lengdar, að það hafi veruleg áhrif á ábyrgð ríkissjóðs, hvort einhver á veðskuld á eftir.  Mig langar til að spyrja hv.frsm. að einu. Hann segir, að af þessum 80% stafi engin áhætta. Getum við þá ekki verið sammála um að hækka heimildina um veðdeildarlán og láta það duga? Við skulum segja t. d. að hækka heimildina upp í 60%. Ef engin áhætta fylgir 80%, þá ætti lítil áhætta að stafa af 60%. Ég held, að það sé betri aðferð til þess að styrkja menn í þessu efni en slík löggjöf, sem hér er um að ræða, ef hægt væri að hækka veðdeildarlánin. Ég skil heldur ekki, þegar hv.frsm. er að tala um, að veðdeildin láni út á hús, sem búið er að sprengja upp úr öllu valdi, því hún tekur ekkert tillit til þess, hvað húsin eru sprengd upp; þar kemur aðeins til greina mat veðdeildarinnar. Ég vil benda á það, að hv frsm. sagði, að hér væri kostnaðarverð látið ráða, en ekki matsverð. En í þessu tilfelli er það oftast nær það sama, svo að slíkt getur aðeins munað mjög litlu.

Ingvar Pálmason Samkv. ósk frá hv. 2. landsk. sendi sjútvn. frv. þetta til umsagnar hafnarstjóranum í Rvík. Umsögn hans hefir n. ekki borizt ennþá, og fyrir þær sakir fékk hún málið tekið út af dagskrá siðast. Þar sem nú mál þetta á að öllu leyti eftir að ganga gegnum hv.Nd., þá sé ég ekki ástæðu til þess að fara að tefja það nú, vegna hinnar vantandi umsagnar hafnarstjórans. Þær aðfinnslur, sem hafnarstjórinn kann að bera fram, getur Nd. því tekið til athugunar. Legg ég því til, að mál þetta verði afgr. frá d. nú.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Þetta frv. hefir eins og hið næsta á undan á dagskránni (frv. um laun embættismanna) verið fyrir Nd. og var samþ. þar breytingalaust. Það er flutt af okkur báðum þm. Skagf. eftir beiðni búnaðarsambands Skagafjarðar. Frv. gengur út á að heimila að veita lán úr Bjargráðasjóði til sýslufélaga, til þess að koma í veg fyrir kornvöruskort af völdum hafíss í þeim héruðum, sem þeirri hættu eru undirorpin. Þessi heimild er ekki í lögunum um Bjargráðasjóð frá 1925, en fyrir þessum ákvæðum er hin mesta nauðsyn, því eins og menn vita, getur það komið fyrir, að Norðurland lokist alveg af hafís og einangrist þannig frá öllum samgöngum á sjó um langan tíma. Og auðvitað er það hlutverk Bjargráðasjóðs að hjálpa í slíkum tilfellum. Hugmyndin er sú, a. m. k. í Skagafirði, að búnaðarsambandið eigi jafnan kornvörubirgðir á því tímabili ársins, sem líkur eru til, að ís geti lokað höfnum. Þessi ráðstöfun ætti ekki að kosta mikið, en hinsvegar yrði hún til mikillar tryggingar. Ég geri ráð fyrir og þykir það ekki ólíklegt, að önnur sýslufélög, þau er þannig eru sett, muni nota sér þessa heimild, ef hún verður samþ. Í Nd. var þetta frv. fyrir landbn. og legg ég til að það fari til sömu n. þessarar hv. d.

Héðinn Valdimarsson Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv.forsrh., hvort hann vill ekki fallast á, að frv. fari til n. Ég hefi heyrt, að frv. eigi að fara gegnum þingið eins fljótt og auðið er. Málið hefir ekki komið til atkv. í utanríkismn. Er það fyrst við þessar umr., að menn hafa verulega farið að hugsa málið og ræða það. Tel ég því sjálfsagt, að málið fari í n. Hv. þm. Seyðf. hefir svo rækilega svarað ýmsum þeim, er hér hafa talað, að ég hefi þar fáu við að bæta. Þó vil ég svara hæstv.forsrh. nokkrum orðum. Það er rangt hjá honum, að hann hafi getið um það í einkaviðtali við mig, að hann myndi segja af sér, ef samningur þessi yrði ekki samþ. Það var við umr. utan dagskrár hér í þinginu fyrir skömmu. Ég hefi þegar vakið athygli á því, að hæstv.forsrh. leggur stöðu sína undir það, að þessir samningar, sem okkur eru þó óhagstæðir, nái fram að ganga. En við því, að stjórnarskrármálið nái framgangi, er hann ekki að leggja stöðu sína að veði. Mér skildist raunar hann vera að afsaka sig með því, að norska stj. hefði heimtað, að hann legði stöðu sína að veði við þessu. Verð ég að telja slíkt heldur óviðeigandi, og getur hver dæmt þar um sjálfur. Utanríkismálan. er sammála um, að fiskiveiðunum beri að halda eins mjög til landsmanna sjálfra og tök eru á. En í grg. fyrir samningnum er algerlega vikið frá þeirri stefnu. Viðvíkjandi síldarverksmiðjum Norðmanna hafa þeir hæstv.forsrh. og hv.þm. G.-K. haldið því fram, að þær hafi mátt kaupa ótakmarkað af útlendum skipum eftir samkomulaginu frá 1924. Þetta er ekki rétt. Í samkomulaginu er þessi grein: „Þær fiskveiðastöðvar Norðmanna, sem nú eru, er heimilt að reka áfram, á meðan væntanlegt samkomulag um tolllækkunina helzt, en það sé uppsegjanlegt af beggja hálfu með hæfilegum uppsagnarfresti“. Þarna er ekkert leyfi falið fyrir verksmiðjurnar til kaupa af erlendum skipum. Það, sem farið myndi vera eftir um þetta, eru ákvæði fiskiveiðal. Í 9. gr. segir: „Atvinnumálaráðherra getur veitt leyfi til þess, að eigendur síldarolíu- eða síldarmjölssmiðju, eða slíkra verksmiðja, megi nota erlend skip til þess að fiska fyrir verksmiðjur þessar til eigin nota, þrátt fyrir bannið í 2. málsgr. 3. gr. Í leyfinu, sem veita má fyrir 2 ár í senn, ber að taka fram, að það veiti ekki erlendum skipum heimild til fiskiveiða eða fiskverkunar í landhelgi, og ennfremur skal tekið fram, að leyfið falli burtu, ef skilyrði þess séu eigi haldin í öllum greinum“. Af þessu sést, að erlendar verksmiðjur þurfa sérstakt leyfi fyrir kaupum af erlendum skipum. Ef þessari gömlu stefnu hefði verið haldið, þá hefði mátt minnka kaup þeirra smám saman, svo að þau hefðu að lokum horfið með öllu. En þó að utanríkismn. hafi haldið þessari stefnu, þá hefir hæstv. stj. ekki gert það eða samningamennirnir. Hv. þm. Seyðf. hefir svo greinilega sýnt fram á það, hvernig allur norski veiðiflotinn á nú kost á að selja síld hingað, að ekki verður vefengt. Ég ætla hér að minna á atriði, sem ekki mun öllum kunnugt. Kringum 1855 kom málaleitun frá Frökkum um að fá að setja upp stöð fyrir franska fiskiflotann á Dýrafirði. Þó að Frakkar byðu mikil hlunnindi gegn þessu, þá hafnaði þingið því í einu hljóði. En eftirkomendur þeirra manna, sem þá neituðu þessu, eru ekki eins vel að sér í þessu efni. Þá sagði hæstv.forsrh., að með því að framfylgja ósanngjarnlega fiskiveiðalöggjöfinni, myndi hafa verið erfitt að ná þessum samningum við Norðmenn. Skil ég ekki þennan hugsunarhátt og þann ládeyðuskap, sem kemur fram í þessu. Hví á að gefa Norðmönnum sérréttindi hér, í stað þess að halda fram fullu jafnrétti, ekki sízt eftir að þeir höfðu fellt niður ívilnanir í okkar garð, eins og varð í sumar? En e. t. v. stafar þetta hik hæstv.forsrh. af veizlufagnaði þeim, sem hann sat í Osló. Þeir hafa sjálfsagt hugsað þar, að Íslendingum mætti allt bjóða. Hæstv. forsrh. sagði, að kröfur verkalýðsins gengju í þá átt, að verksmiðjurnar í Krossanesi og á Raufarhöfn héldu áfram. En bæði er það, að þessar verksmiðjur hefði mátt kaupa af Norðmönnum, og eins hitt, að atvinna hefði varla minnkað mikið, þó að þeim hefði verið bannað að kaupa af erlendum skipum. Hæstv. forsrh. þakkaði hv.þm. G.-K. fyrir þessa samninga. Hann getur ekki hafa þakkað honum fyrir þá hliðina, sem veit að kjöttollinum, því að á því máli hefir hv.þm. G.-K. ekkert vit, og var það Jón Árnason, sem fjallaði þar um. Hann hefir því eflaust verið að þakka fyrir hitt, sem veit að sjávarútveginum og þann skerf, sem hv.þm. G.-K. lagði til þeirra mála. Mér er nú spurn: Hvers virði er þessi kjötsala til Noregs fyrir íslenzka bændur? Hún á að nema 11500 tunnum næsta ár og minnka svo ár frá ári ofan í 6000 tunnur. Kjötsalan hér innanlands er nú um 35000 tunnur. Þessi íslenzki markaður er miklu meira virði en sá norski. Og hvaða verð fá svo íslenzkir bændur fyrir kjöt það, er þeir selja til Noregs? Getur landbúnaðurinn yfirleitt byggzt á því? Auk þess er, eins og ég hefi getið um áður, ekki einu sinni tryggt, að Norðmenn kaupi kjötið fyrir núverandi verð, því að hér er búið að upplýsa það, að Norðmenn geta sjálfir fullnægt sinni kjötþörf. Lítur helzt út fyrir, að svona muni fara, því að Norðmenn framleiða nú þegar mikið kjöt. Það, sem þyrfti að endurgreiða bændum sem skaðabætur, ef samningarnir yrðu felldir, er ekki meira en það fé, sem búið er að kosta til varalögreglunnar. Þessar 6000 tunnur gera ekki meira en 1 tunnu á hvern bónda á Íslandi. Hæstv. atvmrh. spurði, hvað ætti að gera við þessa 6000 bændur, hvort það ætti að senda þá til Eskifjarðar eða Seyðisfjarðar. Ég ætla þá að spyrja hann á móti, hvort það eigi að salta sjómenn og verkamenn niður í tunnur og senda þá til Noregs, til þess að njóta lága tollsins þar. Afleiðing þessara samninga verður aukið atvinnuleysi og tap fyrir alla þá, sem hag hafa af síldarútgerð.

Flm. (Ingólfur Bjarnarson) Alþ. hefir á síðustu árum tekið upp þá stefnu, að setja sérstök hafnarl. fyrir ýmsa kaupstaði og kauptún víðsvegar um land með fastákveðnum hlutfallslegum ríkisstyrk til hafnargerðanna, og ennfremur hefir ríkið tekið á sig ábyrgð á láni til framkvæmdar þessum fyrirtækjum. Á síðustu árum hafa verið sett slík hafnarl. fyrir Akranes, Dalvík, Sauðárkrók, Skagaströnd, Eyrarbakka o. fl. - Þetta frv., sem ég ber hér fram, er um hafnargerð á Húsavík. Það er algerlega eins sniðið og þau hafnarlög, sem ég fyrr nefndi, sömu ákvæði um ríkisframlög o. s. frv. Ég býst því við, að frv. mæti velvild þingsins og nái greiðlega samþykki þess. Þó er rétt að taka það fram, að hafnargerðir á hinum ýmsu stöðum eiga misjafnan rétt á sér. Kemur þá til greina, hvað þörfin er brýn fyrir slík mannvirki og hve mikils gagns má vænta af þeim. Ég vil því fara nokkrum orðum um aðstöðuna á Húsavík og nauðsynina á hafnargerð þar. Flestum hv.þm. mun vera kunnugt, að Húsavík er með fjölmennustu þorpum landsins, íbúar munu vera um 900. Þar er nú komin á fót stórmyndarleg túnrækt, sem vex hröðum fetum, og kvikfjárrækt býsna mikil í sambandi við hana. Ég hygg, að nú séu í þorpinu um 130 kýr og 2000 sauðfjár, og er það auðvitað mikið hagræði fyrir þorpsbúa. Einnig er þar talsverð verzlun, og munu það vera einir 8 hreppar, sem sækja þangað með viðskipti sín. En þrátt fyrir þetta er það þó sjávarútvegurinn, sem er aðalatvinnuvegur þorpsbúa, og svo mun það einnig verða í framtíðinni. Húsavík liggur ákaflega vel við útgerð, og eru hin ágætustu fiskimið þar skammt frá. En sá galli er á gjöf Njarðar, að höfnin er ótrygg og slæm, og stendur það útgerðinni mjög fyrir þrifum, ekki hvað sízt nú á síðari árum, þegar farið er yfirleitt að sækja á stærri bátum en áður. Nú eru það um 20-30 vélbátar, sem sjó sækja frá Húsavík. En mjög er örðugt að geyma þá þar. Það hefir þó nokkrum sinnum komið fyrir, að bátar hafa sokkið þar á höfninni, og sumir eyðilagzt alveg. Nú eru þarna aðeins smábryggjur, og þær verða stöðugt meira og meira ófullnægjandi, eftir því sem bátarnir verða yfirleitt stærri. Tilfinnanlegast er að hafa ekki svo myndarlega bryggju, að síldveiðaskip geti lagzt þar að. Síldarafli er mikill á Skjálfanda á sumrum, og væri ágæt aðstaða til síldarverzlunar á Húsavík, ef þar væru sæmilegar bryggjur og alltrygg höfn. Af þessum ástæðum hefir hreppsnefnd Húsavíkurhrepps og hafnarnefnd kauptúnsins ákveðið að leggja út í það mannvirki, sem fyrirhugað er með þessu frv. Hefir málið undanfarin ár verið til meðferðar heima í héraðinu. Áður hefir legið fyrir Alþingi beiðni frá héraðinu í því formi, að veittur yrði ríkisstyrkur til bryggjubyggingar á Húsavík. Alþ. tók þessu erindi vel. Fjvn. lagði til 1930, að ríkið styrkti þessa bryggjugerð með 60-70 þús. kr. upphæð, sem skipt yrði á 3 ár, og var það samþ. á þinginu. En samt varð ekkert af bryggjubyggingunni. Var það bæði vegna fjárskorts og þess, að mönnum heima fyrir þótti sýnt, að bryggjan ein, eins og hún hafði verið fyrirhuguð, mundi ekki vera fullnægjandi lausn þessa máls. Niðurstaðan varð sú, að ákveðið var að leggja út í fullkomna hafnargerð, byggja bæði skjólgarð og myndarlega bryggju, og liggur nú fyrir þessu þingi áætlun um þetta fyrirhugaða mannvirki frá vitamálaskrifstofunni. Hún er að vísu lausleg. Sömuleiðis teikning af fyrirtækinu, þar sem gert er ráð fyrir, að byggð verði bryggja og hafnargarður framan við höfnina. Áætlað er, að hafnargerðin muni kosta um 1 millj. kr. Það er mikil fjárupphæð fyrir ekki stærra kauptún, en hugmyndin er að dreifa kostnaðinum á lengri tíma. Nú þegar er hafizt handa heima fyrir, með því að flytja að grjót og annað efni. Hugsunin að halda verkinu áfram smátt og smátt, eftir því sem fé fæst til fyrirtækisins, og hafa Húsvíkingar nú þegar tryggt sér töluvert fé til þess, og fyrir þessu þingi liggur nú beiðni um byrjunarstyrk til fyrirtækisins. Með tilliti til þess, hvernig slíkum málum sem þessum hefir verið tekið á undanförnum þingum, sé ég ekki þörf á því að hafa fleiri orð um málið að sinni. Vil ég að endingu óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr., að þessari umr. lokinni, og til sjútvn.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Þetta frv. lá fyrir þinginu í fyrra, en náði þá ekki fram að ganga. Ég álít óþarft að gera frekari grein fyrir því en gert er í grg. þeirri, sem fylgir frv. Svo óska ég, að því verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og sjútvn.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Eins og getið er um í grg. frv., er það borið fram vegna þess, að það er nauðsynlegt fyrir síldarútveg landsmanna, að lagðar séu meiri hömlur á sölu erlendra veiðiskipa hér á landi en verið hafa hingað til. Annars vil ég ekki við þessa umr. gefa tilefni til deilu um málið. Það, sem um það þarf að segja nú, er tekið skýrt fram í grg. Vona ég, að hv. d. leyfi málinu að ganga til 2. umr., að þessari umr. lokinni, og til sjútvn.