Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ingibjörg H. Bjarnason Hv. 4. landsk. hefir nú talað svo mikið og upplýst málið með löngu talnaregistri. Er jeg honum þakklát fyrir fróðleikinn og skal ekki fara að rengja tölurnar. En það vil jeg taka fram í byrjun, að þær hafa í engu breytt skoðun minni á þessu máli. Hv. 4. landsk. hyggur, að kosningarnar 1926 sýni ljóslega, að 1. vetrardagur sje heppilegri kjördagur en 1. júlí. Fljótt á litið styðja tölurnar þetta. En það er margt annað, sem athuga verður, áður en hægt er að draga slíka ályktun. Eins og hv. þm. tók fram, þá var svo ástatt í júlí 1926, að margir listar voru í kjöri og voru skipaðir bæði konum og körlum, og einnig kom fram sjerstakur kvennalisti. Jeg býst við, að hv. þm. hugsi sem svo, að einmitt þess vegna hafi konur frekar sótt kjörfund. En á listum flokkanna voru konur eingöngu settar í þau sæti, er vonlaust var, að þær næðu kosningu, og þess vegna lítil ástæða fyrir konur að fjölmenna sjerstaklega á kjörfund. Undirbúningur að kvennalistanum var svo seint hafinn og lítið fyrir listann unnið eftir að hann kom fram, að ekki var við að búast, að hann fengi nægilegt fylgi. Konur hugsuðu því margar hverjar sem svo, að þær gætu eins látið vera að kjósa. Það má því ekki draga endanlega ályktun af þessum kosningum. Hinn 1. júlí höfðu kosið 5708 konur, en 6390 1. vetrardag. Í fljótu bragði virðast því konur sækja betur kjörfundi 1. vetrardag en að vori til. En af kosningaskýrslum hagstofunnar sjest, að fyrsta vetrardag kusu í Reykjavík einni saman 682 konum fleira en 1. júlí. Mismunurinn snertir því lítið sveitirnar. Í öllum sveitakjördæmum samanlagt er mismunurinn einungis 81 kona. Hv. þm. tók fram ýms lofsamleg ummæli um það, hvað konur væru duglegar að sækja kjörfundi. Því vil jeg síst andmæla. En jeg tel þó vafasamt, að konur sjeu jafnduglegar að sækja kjörfundi í misjöfnu veðri eins og karlar. Jeg gæti sagt margt um það, hvenær konur eiga best heimangengt. En jeg skal ekki fara hjer út í einstök atriði. Frá því sjónarmiði hygg jeg 1. vetrardag vera óheppilegri sem kjördag en 1. júlí. Það er varla svo fáment heimili til, að ekki hafi það kaupakonu að sumarlagi. En þær eru flestar farnar um veturnætur. Er því lakara fyrir húsmóðurina, sje hún einyrki, að komast að heiman á þeim tíma árs. Jeg veit það vel, að konur hafa talið og munu telja það skyldu sína að taka þátt í kosningum til þings. En þær eru oft svo bundnar við heimilisstörf sín, að þær geta ekki sótt kjörfundi. Komi það fyrir, sem hv. þm. gaf í skyn, að vinnuveitendur neiti starfsfólki sínu um leyfi til að sækja kjörfund, þá getur það samkv. lögum kært slíkt athæfi og fengið hlut sinn rjettan. Það getur að vísu verið einhvers virði, sem menn hafa sagt um þetta mál fyrir 20 árum. En tímarnir breytast og með þeim breytist margt annað. Samgöngur hafa að vísu breytst til batnaðar, en eitt hefir breytst til hins lakara. Það er fólksfæðin. Fólksleysið í sveitunum er þess valdandi, að verra er að hafa kjördag að vetri til en að sumarlagi. Þá er sumarhjálpin farin og húsbændurnir einir eftir heima. Jeg hygg, að þegar á málið er litið frá ýmsum hliðum, þá verði fleira, sem mælir með því að hafa kjördaginn 1. júlí en 1. vetrardag. Jeg stóð hjer upp til að þakka hv. 4. landsk. fyrir fróðlega ræðu og góð orð í garð kvenna og um leið færa rök að því, að konum kemur betur, að kjördagurinn verði færður en að hann sje eins og nú í skammdegismyrkrinu.



Jeg skal ekki tala eins lengi, hafa eins hátt, fullyrða eins mikið nje snúa eins út úr og hv. 4. landsk. þm. Hann þóttist vera að svara mjer, en ræða hans var meira árás á mig en svar við því, sem jeg sagði um þátttöku kvenna í kosningunum 1926, og svo ýmsar hugleiðingar frá sjálfum honum um eitthvað, sem jeg hefi aldrei sagt og ekkert kemur málinu við. Vegna þess, hvernig hv. 4. landsk. þm. hóf þessa svarræðu sína til mín, hafði jeg ekki skap í mjer til þess að hlusta á þær rangfærslur, öfugmæli og aðdróttanir, sem hann leyfði sjer að hafa í frammi í skjóli þinghelginnar, og get af þeirri ástæðu ekki svarað nema fáu einu úr ræðu hans. Í minni fyrri ræðu lýsti jeg ánægju minni og þakklæti yfir að fá að kynnast talnaskýrslum hv. 4. landsk. þm., og lagði þær til grundvallar fyrir því, sem jeg þá sagði um þátttöku kvenna í kosningunum 1. júlí og 23. okt. 1926. Notaði jeg þessar tölur samviskusamlega, en ekki með óráðvendni. Hv. 4. landsk. þm. var að drótta því að mjer, að jeg hefði gefið í skyn, að konur hefðu sótt júlí-kosningarnar 1926 verr en búast hefði mátt við, þar sem þá var um kvennalista að ræða, vegna þess að Bríet Bjarnhjeðinsdóttir var efst á þeim lista. Þetta er mjög ómaklegt í minn garð. Jeg hefi við önnur tækifæri átt kost á að skýra frá áliti mínu á þessari þjóðkunnu konu, og lýsi jeg það sem tilhæfulaus ósannindi, að jeg hafi sagt nokkuð í þessa átt, og sömuleiðis það, að jeg hafi unnið á móti þessum lista. Það eru mörg vitni að því, að jeg þvert á móti á fundi skoraði á konur að sýna meiri áhuga og fylkja sjer utan um þennan lista. Þetta eru því vísvitandi rangfærslur hjá hv. 4. landsk. þm., eða þá sprottið af fávisku hans. En það er fáviska, þegar menn eru að fleipra því, sem þeir kunna engin skil á. Jeg get bætt því við, að á þeim fundi hvatti jeg einmitt konur til þess að sýna nú lit - sýna, að þær hefðu eitthvað að þakka þessari merku forgöngukonu kvenrjettindamálanna hjer á landi. Jeg læt þessa getið til þess að taka af allan vafa um það, að jeg hafi unnið að því að rýra álit kvennalistans. Jeg tók það fram í ræðu minni í dag, að það hefði verið unnið of lítið fyrir kvennalistann 1926. Hv. 4, landsk. þm. veit það ósköp vel, að það þarf meira að gera en að stilla mönnum upp á lista, að það þarf að vinna fyrir hann, eða eins og það er kallað, „agitera“ fyrir honum. Enn sem komið er eru komur ekki komnar eins langt, sem betur fer, í að beita miður heiðarlegum meðulum í þessu skyni og sumir karlmenn hafa látið sjer sæma. En skylt er að taka það fram, að allir frambjóðendur eiga hjer ekki óskift mál. Konur hafa ekki haft efni á því að borga dýrar ferðir til fundarhalda og senda „smala“ fyrir hvers manns dýr. Þær hafa orðið að vinna af eigin kröftum og vilja, en engu fje haft úr að spila. En hv. 4. landsk. þm. kannast ef til vill við fjelagsskap, sem ver miklu fje, hvaðan sem það er komið, í þessu skyni. Skal jeg ekkert um það segja, hvort þeir menn, sem fyrir þessum fjelagsskap standa, eru honum heilir, en það er mest um vert, að þeir noti hann rjett og vel, en hafi hann ekki fyrir stiga. Má og svo fara, að þau höft fúni, sem þannig eru fengin. Hv. 4. landsk. þm. hjelt því fram í sinni fyrstu ræðu í dag, að vinnuveitendur settu verkafólki sínu oft stólinn fyrir dyrnar með að kjósa. Út af þessu benti jeg á það í minni fyrri ræðu, að slíkt framferði væri saknæmt að lögum, ef einhver vildi banna öðrum að neyta kosningarrjettar síns, og sagðist ekki efast um það, að þeir menn, sem sjerstaklega gefa sig út fyrir að gæta rjettar lítilmagnans, eins og hv. 4. landsk. þm. gerir, væru fúsir á að lögsækja þá vinnuveitendur, sem uppvísir yrðu að slíku. Ennfremur gat jeg þess, að 1. júlí væri heppilegri kjördagur fyrir konur í sveit en 1. vetrardagur, vegna þess að þá væri sumarhjálpin farin. Út af þessu fann hv. 4. landsk. þm. ástæðu til þess að bera mjer á brýn, að jeg kærði mig kollótta, þótt kaupakonurnar gætu ekki neytt kosningarrjettar síns. Þetta er útúrsnúningur og illgirni - og ekkert annað. Jeg hefi fullan hug á því að sýna sanngirni og láta lítilmagnann hafa sinn óskoraða rjett. Leikaraskapinn í þeim efnum get jeg látið hv. 4. landsk. þm. eftir. Þá fór hv. 4. landsk. þm. að skopast að klæðnaði kvenna. Jeg sje ekkert skoplegt við það, þótt konur til sveita sjeu öðruvísi klæddar en karlar á ferðalögum. Þær ríða flestar í söðli og nota söðulreiðföt, en fæstar hnakk og buxur. Svo fór hann að tala um það, hv. 4. landsk. þm., að ýmislegt annað gæti orðið konum að farartálma en illveður. Taldi hann, að það þyrfti að hlífa konum við erfiðum ferðalögum, þær væru „hið veika kyn“ o. s. frv. En jeg verð nú að segja hv. 4. landsk. þm. það, að jeg tek ekkert mark á þessum fagurgala hans eða hlífðarsemi í garð kvenna. Jeg vil, að konur fái að njóta jafnrjettis síns án þess að sí og æ sje verið að stagast á því, að taka verði sjerstakt tillit til þeirra sem „hins veika kyns“. Þá gaf hv. 4. landsk. þm. það í skyn, að jeg hefði misnotað tölur hans. Nei, jeg notaði þær rjett og sýndi fram á það, að þær konur, sem kjörfund sóttu 1. júlí 1926, voru ekki nema 81 færri en hinar, sem kusu 1. vetrardag það sama ár, í öllum sveitakjördæmunum til samans. En það er allhart, að ekki skuli vera hægt að treysta því, að landsk. þm. fari rjett með það, sem hann hefir eftir manni, heldur rangfæri það alt og ranghermi. Jeg veit ekki betur en að það sje viðurkent af flestum, að síðan konur fengu kosningarrjett sje meiri ástæða til að breyta kjördeginum en áður. Hefir þetta og komið fram hjer í umr. í dag, og hv. 4. landsk. þm. meira að segja játað það óbeinlínis. Jeg hirði ekki að rekja rangfærslur hv. 4. landsk. þm. frekar, en vil þó benda honum á það að síðustu, þar sem hann leggur til, að kjördagarnir verði hafðir tveir, að þetta er beint á móti kosningalögunum. 23. gr. þeirra l. hljóðar svo: „Þá er almennar, reglulegar kosningar fara fram, skal kjördagur vera hinn sami um land alt, hinn fyrsti vetrardagur“. Og síðari málsgreinin: „Bæði er þetta á sjer stað og þegar almennar kosningar fara fram eftir þingrof, skulu allar kosningar gilda frá hinum almenna kjördegi, þótt einstöku kosningar hafi eigi farið fram á þeim degi“. Þetta finst mjer taka af öll tvímæli um það, að kjördagurinn eigi að vera einn.

Vill hv. þm. ekki lesa brtt. mína?

. Jeg hefi gert það. Ennfremur get jeg vitnað í 1. málsgr. 18. gr. máli mínu til sönnunar. Hún er á þessa leið: .,Nú býður einhver sig fram til þingmensku, og skal hann þá tilkynna yfirkjörstjórninni í kjördæminu framboð sitt skriflega, svo snemma, að það komi henni í hendur eigi síðar en 4 vikur á undan kjördegi“. Jeg læt hjer staðar numið. Jeg bjóst ekki við því, að jeg mundi þurfa að standa í illdeilum við hv. 4. landsk. þm. út af ræðu minni í dag, þó að jeg tæki til athugunar talnaregistur hans og færði rök fyrir skoðun minni á grundvelli hans eigin talna. Hvað það snertir, að hv. 4. landsk. þm. hafi brugðist vonir um mig, get jeg lýst yfir því, að jeg hefi aldrei gefið neitt það í skyn, sem gæfi honum ástæðu til að vonast eftir fylgi mínu við það, sem hann heldur fram í þessu máli. Þau vonbrigði verður hv. 4. landsk. þm. því að skrifa á sinn reikning, en ekki minn.



Jeg hefi ekki miklu að svara nú, því þessi ræða hv. 4. landsk. var svo hógvær og ekki eins árásarkend eins og hin fyrri. Jeg get ekki skilið í því, hvers vegna hv. þm. er svo umhugað um að draga framboð frú Bríetar Bjarnhjeðinsdóttur hjer inn í umr. Jeg átti engan þátt í því framboði; var ekki einu sinni meðmælandi. Og hvort áhrifin voru mikil eða lítil, kemur ekki málinu við. En það er ekki hægt að afsanna, að á fundi, sem haldinn var fyrir kosningarnar, hvatti jeg konur til að fylkja sjer um listann. Þetta voru mín einu afskifti af þeim lista, því jeg var ekkert við það riðin, að listinn kom fram. Sje hv. þm. nokkur fróun í því, get jeg frætt hann á, að jeg greiddi þessum margumtalaða, lista atkv. mitt, enda þótt flokksbræður mínir - íhaldsmenn - væru einnig í kjöri. Það er einhver ástæða, sem ekki liggur opin fyrir mjer, sem hv. þm. hefir til að draga svo mjög framboð frú Bríetar inn í þessar umr. En mjer „lætur svo illa að látast“ og get ekki nje vil villa á mjer heimildir í þessu máli. Konur voru á fleiri listum við þær kosningar, og hefir það sjálfsagt haft áhrif á það, hve fáir kusu listann. Þannig var kona í 2. sæti á lista hv. þm. sjálfs. Og ekki var það mín sök, þó með því væri spilt fyrir lista frú Bríetar. - Hv. þm. sagði, að það kæmi ónotalega við kaun mín að minnast á framboð frú Bríetar. Slíkum dylgjum hirði jeg ekki að svara. Ef jeg hefði verið ein af stuðningskonum listans, þá hefði mátt saka mig um, að jeg hefði veitt honum slælegt lið. En nú var jeg ekki einusinni meðmælandi, og dvaldi þar að auki ekki hjer í bænum nema lítið fram eftir sumri. Konur hafa hingað til gert frekar lítið að því að agitera, og því ekki fengið þá æfingu í þeirri list, sem ella myndi, en hinsvegar efa jeg það ekki, að ef þær vilja beita sjer fyrir einhverju máli eða styðja eitthvert þarft mál, þá muni um fylgi þeirra og áhrif, enda eru þær helmingur kjósenda og geta því ráðið miklu um úrslit mála við kjörborðið, ef þær leggjast allar eitt. Og jeg vona það, að hv. 4. landsk. eigi eftir að sjá það, að konur veita glögga athygli framkomu þjóðfulltrúanna á Alþingi. Það mun koma í ljós við næstu kosningar. Hv. 4. landsk. mun þá komast að raun um, að konur láta sjer fátt um þá fulltrúa, er tala fagurt og hyggja flátt og munu meta einstaka þm. eftir verðleikum þeim og drengskap, er þeir hafa sýnt á undanförnum þingum. - Sje jeg svo ekki ástæðu til að lengja umr. frekar. Jeg hefi þegar svarað síðustu skeytum hv. 4. landsk. til mín. Mun jeg ekki fara lengra út í þá sálma. Jeg hefi bent þeim hv. 4. landsk. og hæstv. dómsmrh. á það, að lesa betur kosningalögin, og þá munu þeir komast að raun um, að þar er gert ráð fyrir einum kjördegi, en ekki tveimur. Jeg skal því að lokum taka það fram, að jeg tel brtt. hæstv. dómsmrh. lítils virði. Tel jeg sjálfsagt, að hún verði feld, enda er hún ekki til annars. Læt jeg svo máli mínu lokið.