Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Magnússon Jeg vil leyfa mjer að gera stuttlega grein fyrir því, hvers vegna jeg get ekki greitt frv. þessu atkvæði. Jeg geri ráð fyrir, að það sje fram komið af sparnaðarástæðum að láta prestana vera prófdómendur við barnaprófin, svo og til að gefa þeim tækifæri til þess að hafa hönd í bagga með barnafræðslunni. Jeg viðurkenni, að það er ósanngjarnt að heimta af prestum að vera prófdómarar þar, sem erfiðar og dýrar ferðir eru; en þá mun að vísu gert ráð fyrir því, að þeir geti afsakað sig og fengið aðra. En eigi að síður get jeg búist við, að það kunni að verða í einstökum tilfellum dýrara ríkissjóði að borga ferðakostnað presta en að borga prófdómendum lögmælta dagpeninga; nú mun greitt 6 kr. á dag. Það er af þessum ástæðum, að jeg get ekki greitt frv. þessu atkvæði mitt.

Guðmundur Ólafsson Jeg get ekki fallist á það, sem háttv. 4. landsk.þm. (JM) sagði, að það yrði meiri kostnaður fyrir ríkissjóðinn en áður var, ef þetta frv. yrði samþykt. Jeg tel víst, að prestar geri engan ferðakostnaðarreikning, ef þeir eru búsettir í nánd við skólastaðinn. En áður voru 1 eða 2 menn prófdómendur fyrir alla sýsluna, og fór því töluvert f.je til þeirra. því þótt þeir hafi máske ekki haft beinan ferðakostnað, þá höfðu þeir að minsta kosti sama kaup fyrir dagana, sem þeir voru á ferðalagi, og prófdagana; var það fyrst 4 kr. á dag og síðar 6 kr. Það getur ekki komið til mála, að prestar í tiltölulega litlum prestaköllum fái nokkurn ferðakostnað, og er jeg því sannfærður um, að þetta er sparnaður frá því, sem áður var. Auk þess vænti jeg, að ferðakostnaðarreikningarnir verði athugaðir og eftirlit haft með því, að ferðakostnaðurinn sje ekki óhæfilega mikill. Háttv. 4. landsk.þm. er náttúrlega kunnari slíkum reikningum en jeg, en jeg vænti þess, að aðrir reikningar verði ekki teknir til greina en þeir, sem eru sanngjarnir.

Jón Magnússon Mjer er þetta ekki minsta kappsmál. Það var ekki rjett hjá hv. 1. þm. Húnv. (GÓ), að jeg hefði sagt, að það yrði meiri kostnaður við þetta; jeg sagðist aðeins búast við, að svo gæti farið í einstökum tilfellum. Það er oft og einatt álitamál um ferðakostnað. Það hafa orðið mál út af, hvað reikna beri ferðakostnað, hvort þar heyrði undir aðeins hestur eða gisting o. fl. Jeg ætlaði ekki með þessum orðum mínum að móðga neinn, síst hv. 1. þm. Húnv. (GÓ), og fæ ekki skilið, að þessi háttv.þm. hafi þurft að reiðast og vera með slettur til mín í tilefni af þessu. Jeg skýrði aðeins með hógværum orðum frá því, hvers vegna jeg væri á móti þessu frv., og hjelt sannast að segja, að mjer væri það leyfilegt.

Guðmundur Ólafsson Jeg skil ekkert í því, að hv. 4. landsk.þm. (JM) skuli vera að tala um, að jeg hafi verið móðgaður og verið með slettur til hans. Jeg er mjer þess ekki meðvitandi, að jeg hafi haft nokkur óviðurkvæmileg orð. En þótt þessi hv.þm. sje að öllum jafnaði kurteis í ræðum sínum, þá hefir hann þó kannske verið búinn að leggja inn fyrir því, að svo hefði verið. Jeg sagði bara, að hann væri kunnari slíkum reikningum en jeg; það er ekki ólíklegt, að hann hafi kynst þeim í ráðherratíð sinni, og ekki er það mín sök, ef við þá eru bundnar leiðinlegar endurminningar fyrir hann, og því fæ jeg ekki sjeð, að það sje neitt ljótt, þótt jeg tæki háttv.þm. fram yfir mig í þessu efni. Jeg held því, að jeg þurfi ekki að taka neitt aftur af því, sem jeg hefi sagt. Það var ekki ætlun mín að banna honum að vera á móti þessu frv., og venjulega er það ekki tekið svo. Þótt skoðun einhvers háttv.þm. sje mótmælt. Jeg get tekið undir með honum, að mjer er þetta ekkert kappsmál, en mjer finst það sanngjarnt og til bóta, og því er jeg með því.

Á 53. fundi í Ed., miðvikudaginn 2. maí, var frv. útbýtt eins og það var samþ. við 3. umr. í Nd. (A. 520).

Jón Magnússon Þegar svona merkilegt mál er á ferðinni, þykir mjer hlýða að minnast nokkrum orðum á það. Jeg vænti þess fastlega, að deildin taki greiðlega í þetta mál, svo það nái fram að ganga á þessu þingi. Jeg geri ráð fyrir, að það fari til landbn. Vona jeg, að hv. 1. þm. Húnv. (GÓ) taki það ekki illa upp fyrir mjer, þótt jeg hafi sagt þessi fáu orð.

Guðmundur Ólafsson Það er nú sama sem kallað á mig að standa upp. Jeg hafði annars ekki ætlað að taka til máls við þessa umræðu. Jeg get fullvissað hv. 4. landsk.þm. (JM), að landbn. hefir nokkuð athugað mál þetta og mun gera sitt ítrasta til þess, að það verði að lögum á þessu þingi. Og er okkur háttv. 4. landsk.þm. kemur svo vel saman um þetta, þá skulum við vona, að það gangi greiðlegar fram í deildinni en gert hafa þau mál, sem við höfum verið ósammála um.

Jónas Jónsson Jeg er mjög ánægður yfir því, að tillaga þessi skuli vera fram komin. Það mun nú vera búið að kortleggja Skaftafellssýslur, Suðurland alt og Vesturland og meiri hluta Húnavatnssýslu. Þá er ekki eftir nema Skagafjörður, Eyjafjörður, Þingeyjar- og Múlasýslur. En nú á síðustu árum hefir orðið tvennskonar ráðabreytni með kortagerðina. Annars vegar hefir orðið nokkurt hik á framkvæmdum um stund, og hins vegar var það, sem síðast var kortlagt, haft í minna formi. Það mun vera Húnavatnssýsla, sem þannig var gengið frá. Jeg vil nú kasta þeirri spurningu til hv. 4. landk. þm. (JM), þó að hann hafi að vísu mælst undan, að að sjer væri vikið sem stjórnanda, hvers vegna sú ráðabreytni hafi verið upp tekin að minka mælikvarðann, og hvort það sje nokkuð fastbundið að hafa það svo í framtíðinni. Jeg hefi heyrt margar raddir um, að það sje ekki til bóta; kortin voru ágæt eins og þau voru. En hvað sem þessu líður, þá álít jeg þessa tillögu góða og mun greiða henni atkvæði. Það skaðar ekki, þótt eigi verði byrjað í sumar, ef framkvæmdir verða því betri á næsta sumri.

Jón Magnússon Jeg hygg, að ekkert sje því til fyrirstöðu, að kortagerðin sje með sama mælikvarða og áður. Þessi breyting var gerð vegna þess, að það kostaði miklu minna að hafa kortin þannig og mælingamennirnir fullvissuðu um það, að kortin væru engu síður nothæf fyrir þetta, og þeir höfðu enga ástæðu til að óska eftir þessari breytingu. En jeg býst ekki við, að neitt sje því til fyrirstöðu að hafa sömu kortagerð og áður, ef þing og stjórn óska þess. Aðrar upplýsingar get jeg ekki gefið um þetta.

Jónas Jónsson Jeg er ánægður með þessar upplýsingar, það sem þær ná. Jeg bjóst ekki við að fá neinar töluupplýsingar. En það er eitt, sem jeg vildi gjarnan fá upplýsingar um. Það fer tvennum sögum um það, hvort foringi mælingamannanna hafi verið ánægður með þessa ráðabreytni, að minka mælikvarðann. Sumir segja, að hann hafi verið óánægður. Þetta getur vel verið að sje rangt, og er að vísu aukaatriði, en gott væri að fá vitneskju um það.

Jón Magnússon það fer fjarri því, að nokkur þvingun hafi átt sjer stað um þetta efni. Mælingamennirnir álitu þetta jafnnothæft og hitt. Ef mælingamennirnir hefðu verið á móti þessu, hefði engin breyting verið á gerð.