Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Okkur greinir einfaldlega á um það hvort þetta sé í samræmi við gildandi lög. Ég tel þetta vera í fullu samræmi við gildandi lög. Ég hef það því miður ekki hjá mér, en við létum athuga það sérstaklega í fyrra og höfum lögfræðilegt álit frá fleiri en einum og fleiri en tveimur lögmönnum um lögmæti þess að leggja á skólagjöld. Það er ótvíræð heimild í lögum um framhaldsskóla. Menn eiga ekki að þurfa að deila um það. Og menn eiga heldur ekki að þurfa að deila um að þessi skólagjöld verða ekki notuð til þess að greiða kennaralaun. Það verður ekki gert. Það er alveg . . .

Þetta eru ekki skólagjöld.

Nei, menn hafa misjöfn orð um hvað þetta heitir. Innritunargjöld, skólagjöld, efnisgjöld, ýmislegt er þetta kallað og þetta er líka greint í lögunum. Hins vegar hefur aldrei verið sett reglugerð um innheimtu þessara gjalda sem lögin gera þó ráð fyrir að verði gert. Ég setti nefnd í það innan ráðuneytisins á sl. sumri að semja reglugerð um innheimtu þessara gjalda og ekki bara þessara heldur líka þeirra gjalda sem renna í nemendasjóðina. Það er full þörf á því vegna þess að þar er um að ræða tugi milljóna. Tugir milljóna króna eru innheimtar í framhaldsskólakerfinu til nemendasjóðanna. Það hefur alls enginn neitt eftirlit með því. Þetta mál er því í sérstakri athugun. Þá er það rangt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að sú tillaga sem um getur í frv. brjóti í bága við niðurstöðu Alþingis í fyrra. Hún kom aldrei til atkvæða. Tillagan var dregin til baka.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra, viðulegi forseti, að tillagan var dregin til baka í fyrra þannig að það varð pólitísk niðurstaða af málinu þó að það kæmi ekki til atkvæða. Það er auðvitað augljóst mál að Alþfl. hefur í þessu máli skipt um skoðun. Hann hefur núna samþykkt að leggja skólagjöld á nemendur í framhaldsskólum sem nema 3 þús. kr. á hvern nemanda. Það sem stendur í framhaldsskólalögunum um þetta mál er þetta, virðulegi forseti, í 32. gr.: ,,Ríkissjóður greiðir samkvæmt lögum þessum rekstrarkostnað framhaldsskóla. Hver skóli er sjálfstæð rekstrareining og hefur sérstaka fjárveitingu á fjárlögum. Ríkissjóður greiðir allan launakostnað við kennslu sem fram fer og skipulögð er í samræmi við áætlun sem samþykkt er af menntmrn. Auk kostnaðar við kennslu greiðir ríkissjóður launakostnað við stjórnun, námsráðgjöf, störf í skólasafni, á skrifstofu, félagsstörf, eftirlit og umsjón með heimavistum og eignum skóla og annarra þeirra starfa er nauðsynleg teljast vera. Ríkissjóður greiðir enn fremur laun prófdómara á lokaprófi og þann launakostnað er stafar af lækkun kennsluskyldu samkvæmt ákvörðun menntmrn. og annan þann kostnað er leiðir af kjarasamningum. Auk launakostnaðar greiðir ríkissjóður annan rekstrarkostnað af starfsemi skólans, viðhaldi húsa og tækja að frátalinni kostnaðarþátttöku nemenda, sbr. 33. gr.`` Þar er um að ræða heimavistarkostnað sem sérstaklega er greindur. Mín skoðun er því sú að það sé lögbrot að taka skólagjöld af nemendum í almennan rekstur. Það stangist á við framhaldsskólalögin. Það var fallið frá þessu í fyrra sem betur fer en núna verður auðvitað að láta á þetta reyna, ekki aðeins með atkvæðagreiðslum hér heldur einnig með pólitískum viðræðum við Alþfl. alveg sérstaklega. Þess verður freistað við þessa umræðu og 3. umr. þessa máls.

Hæstv. forseti. Þar sem það kom fram í máli hæstv. ráðherra að það hafi verið og sé full þörf á að endurskoða þau grunnskólalög sem sett voru í tíð síðustu ríkisstjórnar væri forvitnilegt að fá að heyra hvað það er sérstaklega í þeim lögum sem hæstv. núv. menntmrh. getur ekki fellt sig við. Er það einsetinn skóli, er það lengri skóladagur, er það það að nemendur eigi kost á skólamáltíðum eða hvað? Hvað er það sem er svona sérstaklega slæmt við þau lög sem náðist svo mikil samstaða um hér fyrir þremur árum síðan eða þar um bil? Það er deilt um lánasjóðinn eins og vanalega, hversu mikill hluti lánanna er styrkur. Ég lít þannig á að ef hver nemandi er tekinn fyrir og farið yfir hans dæmi alveg frá upphafi til enda, við skulum segja nemandi sem endurgreiðir lánið að fullu, þá fáist ekki út sú niðurstaða að meira en helmingur af því sem nemandinn fékk að láni sé styrkur. Það er svo margt fleira sem kemur inn í þegar hæstv. ráðherra tekur heildardæmið og segir: Vegna þess að það þarf 54% framlag úr ríkissjóði þá er 54% styrkur. Mér finnst það ósanngjarnt vegna þeirra nemenda sem greiða öll sín lán til baka á þeim kjörum sem eru í gildi hverju sinni að dæmið sé sett fram á þennan hátt. Vegna umræðna um skólana sem verið er að byggja í Reykjavík og á Reykjavíkursvæðinu skal ég fullyrða að við Menntaskólann á Akureyri, þar sem alltaf er mikil aðsókn enda er skólinn virtur, hæstv. ráðherra þekkir það vel, væri hægt að fá fleiri nemendur, jafnvel svo hundruðum skiptir ef það væri aðstaða og stærri heimavist í skólanum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. spurði hvað það væri í gildandi grunnskólalögum sem ég get ekki fellt mig við og spurði sérstaklega hvort það væri ákvæðið um einsetinn skóla, skólamáltíðir og fleira í þeim dúr. Þetta var ekki spurning sem sett var fram af mikilli sanngirni eða velvilja. Ég hef marglýst því yfir að mörg og kannski flest af þeim markmiðum sem eru í gildandi grunnskólalögum eigi auðvitað að halda og sérstaklega þau sem hv. þm. spurði um. Ég er ekki að láta endurskoða löggjöfina til að fella brott einmitt þessi ákvæði, alls ekki. En það sem hefur knúið til þess að endurskoða löggjöfina snertir þessi akvæði m.a. Þau voru sett og lagðar þær skyldur á sveitarfélögin án þess að séð væri fyrir tekjustofnum til þeirra svo ég nefni það dæmi. Ég trúi ekki að það hafi farið fram hjá hv. þm. eða neinum að framhaldsskólinn kvartar undan því að fá heldur slakari nemendur en hann fékk áður. Háskólinn kvartar undan því að fá slakari nemendur úr framhaldsskólakerfinu. Efast menn um þetta? Þegar svona er fullyrt dugar það mér til að setja slíka endurskoðun af stað sem ég hef gert. Enn um lánasjóðinn. Mér tókst náttúrlega ekki enda lagði ég mig ekki sérstaklega fram um að reyna að skýra fyrir hv. þm. í hverju þessi námsaðstoð er fólgin. Nú er ræðutíminn búinn og ég ætla bara að segja að þegar lán er afborgunarlaust þar til tiltekinn árafjöldi er liðinn frá lokum náms er það ákveðin bein námsaðstoð. Þegar lán er með 1% vöxtum er það líka beint framlag frá ríkinu. Það er það sem ég á við og það er þetta sem gerir 54%.

Hæstv. forseti. Það er ekki einkennilegt að kvartað sé yfir að nemendur komi ekki nógu vel undirbúnir úr grunnskólanum vegna þess að þessi lög sem sett voru fyrir þremur árum voru ekki komin til framkvæmda. Forsenda þess að grunnskóli sé góður og standist kröfur er að skóladagur sé lengri, skóli sé einsetinn og margt fleira. Síðan get ég verið sammála hæstv. ráðherra um að framhaldsskólinn er heldur ekki óaðfinnanlegur. Þar þarf líka að taka á málum, t.d. með því að koma á styttri námsbrautum sem veiti þó réttindi til ákveðinna starfa. Ég ætla svo sannarlega ekki að halda því fram að engin bein námsaðstoð sé við námsmenn. Auðvitað er það og þannig á það líka að vera. En að hún sé í þeim mæli sem hæstv. ráðherra er alltaf að halda fram, því er ég bara ekki sammála. Það hafa verið of mikil afföll og það er eitt af því sem var að þessu gamla kerfi sem var lagt niður í fyrra. Þegar þeim afföllum er svo deilt út á nemendur sem standa sig og greiða til baka, þá er eflaust hægt að fá út einhverjar tortryggilegar tölur. En ég sætti mig ekki við þessa framsetningu hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að fara yfir þær brtt. sem ég flyt ásamt nokkrum öðrum þingmönnum Alþb. við 2. umr. fjárlaga og ætlaði kannski að ræða auk þess um þau mál sem fram hafa komið í umræðunni nú að undanförnu. Án þess að ég hefði hugsað mér það áður en þessi lota hófst finnst mér að ég komist eiginlega ekki hjá því að fara aðeins yfir þau. Síðan ætlaði ég að ræða svolítið við hæstv. heilbrrh. um þá þætti sem að honum snúa, einkum rekstur sjúkrahúsa. Ég vil nota tækifærið og þakka báðum hæstv. ráðherrunum fyrir að vera viðstaddir þessa fjárlagaumræðu. Það er fyrst rétt að víkja að því sem fram hefur komið síðustu mínúturnar varðandi skóla- og menntamálin. Það sem ég ætla að nefna fyrst áður en ég kem að þessum sérstöku tillögum okkar alþýðubandalagsmanna er að ég gerði það upp við mig að það væru nokkur svið þar sem ég vildi sjá til hvað kæmi frá fjárln. og ríkisstjórn við afgreiðslu málsins við 2. umr. Þess vegna kaus ég að flytja ekki brtt. við 2. umr. við þá þætti en áskil mér rétt til þess að flytja brtt. við 3. umr. Þeir eru eftirfarandi: 1. Framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna. 2. Menningarstarfsemi, m.a. áhugaleikfélög, Bandalag ísl. leikfélaga og atvinnuleikhóparnir. 3. Námsgagnastofnun. Ég tók eftir því varðandi Námsgagnastofnun að á einhverju stigi málsins heyrði ég því fleygt að ætlunin væri að hækka aðeins framlagið til Námsgagnastofnunar, mig minnir um 10--15 millj kr., ég man ekki töluna nákvæmlega og auðvitað gladdist ég yfir því. Ég sá síðan að ætlunin er að nota þá peninga til að endurgreiða eða tryggja það að Námsgagnastofnun slyppi skaðlaus frá bókaskattinum, þeim sérstaka menningarskatti sem ætlunin er að leggja á á árinu 1993, og hefði auðvitað þurft að ræða ítarlega við þessa fjárlagaumræðu að núna er ætlunin að taka upp að nýju skatta á bækur hér. Ég vil samt láta það koma fram áður en ég vík að þessum einstöku brtt. að ég mun við 3. umr. málsins íhuga að flytja brtt. sérstaklega við þessa þætti frv. Ég vil síðan víkja lauslega að því sem fram hefur komið síðustu mínúturnar og þá kannski fyrst þessu með framhaldsskólann. Ég vil segja, virðulegi forseti, að ég held að það sé óhjákvæmilegt að mennn geri sér grein fyrir því að hér er tvímælalaust teflt á tæpasta vað í sambandi við það hvort það er löglegt að taka skólagjöld í rekstur framhaldsskólanna eins og verið er að gera. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ólöglegt. Ég hef skrifað um það nokkuð ítarlegar greinar sem birtust í blöðum sumarið 1991. Upp úr þeim hugmyndum og skrifum urðu miklar pólitískar deilur um málið og Alþfl. ákveða að beita sér gegn skólagjöldum í framhaldsskólum. Niðurstaðan varð sú að stjórnarandstaðan eða Alþfl., ef menn vilja orða það þannig, hafði sitt fram í málinu þannig að það voru ekki lögð á skólagjöld í framhaldsskólum samkvæmt fjárlögum ársins 1992. Nú er verið að smygla skólagjöldum inn með dálítið óheiðarlegum hætti. Það er farið bakdyramegin að þessum hlutum. Það er ekki fyrr en maður fær yfirlit frá ráðuneytinu sem heitir Sértekjur framhaldsskóla að maður áttar sig á því hvað hér er á ferðinni. Auðvitað er það svo að um langt árabil hafa verið innheimt skólagjöld eða einhvers konar gjöld í framhaldsskólum. Hæstv. ráðherra rakti mörg dæmi um það. Hann nefndi tölu í einhverju tilviki sem var milli 40--50 þús. kr. minnir mig. Ég ímynda mér að það sé, ef ég man þetta rétt, matvælabraut Verkmenntaskólans á Akureyri. Mig minnir að hún hafi skagað upp úr öllu vegna þess að þar eru menn að taka það sem kallað er efnisgjald. Í þessu minnisblaði menntmrn. sem var lagt fyrir fjárln. segir að það séu um 200 millj. kr. sem eru teknar í alls konar gjöld af þessu tagi. Kennslugjöld, hlutur nemenda í öldungadeildum og meistaraskólum, eru þar af 55 millj. kr. og það dettur engum í hug að hrófla neitt við því. Það eru engar tillögur um það. Í öðru lagi eru svokölluð efnisgjöld eins og í iðnskólunum og í Verkmenntaskólanum á Akureyri og víðar. Það eru um 45 millj. Þetta eru um 100 millj. Síðan kemur til viðbótar t.d. heimavistargjöld, um 20 millj., mötuneytisgjöld koma þarna við sögu líka, ýmis akstursgjöld og jafnvel leigutekjur eru menn að taka inn í þessa ,,púllíu`` sem hluta af sértekjum framhaldsskólanna. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr því að það er eðlilegt að reyna að taka utan um þessa hluti. Mér dettur auðvitað ekki í hug að gagnrýna ráðuneytið fyrir það. Auðvitað á ráðuneytið að hafa yfirlit yfir þessi mál, drottinn minn dýri. Hins vegar tel ég að ráðuneytið eigi ekki að skipta sér af félagsgjöldum skólafélaga. Ég tel að skólafélögin séu sjálfstæð félög sem hafi sín lög og reglur og það að skipta sér af félagsgjöldum skólafélaganna sé rétt eins og að skipta sér af félagsgjöldum verkalýðsfélaganna, kvenfélaganna eða yfirleitt annarra félaga í landinu. Ráðuneytinu kemur það ekkert við. Það er fyrir utan starfssvið ráðuneytisins. Síðan koma í frv., samkvæmt greinargerð menntmrn., 50 millj. kr., 3.000 kr. á nemanda sem eru tekin í skólagjöld í framhaldsskólakerfið. Nú er manni auðvitað nokkur vandi á höndum í sambandi við mál af þessu tagi. Ég segi það eins og er að ég veit ekki hvernig á að snúa sér. Ég er nokkuð sannfærður um að þetta stenst ekki lög. Ég las rækilega umræðurnar sem fóru fram 1988 um framhaldsskólalögin sem voru sett áður en ég kom í menntmrn. Ég las rækilega t.d. ræðu þáv. hæstv. menntmrh. Birgis Ísl. Gunnarssonar. Ég las greinargerðina með frv. Ég las nefndarálitið. Ég sá engin rök fyrir því að það mætti taka skólagjöld í almennan rekstur í framhaldsskólum. En hvað á maður að gera? Ráðherrann heldur þessu fram og auðvitað getur Alþingi gert vilja hans að lögum. En það dugir ekki að setja það inn í fjárlög. Það verður þá að breyta efnislögunum sem þarna eru framhaldsskólalögin. Ég tel óhjákvæmilegt að það yrði kannað, ef þessi gjöld verða lögð á upp á 3.000 kr. á nemanda í framhaldsskólum, hvort ekki væri hugsanlegt og óhjákvæmilegt að stefna málinu til meðferðar í réttarkerfinu til þess að kanna það hvort þetta stenst lög. Allt tekur það langan tíma. Þetta leiðir auðvitað hugann að því hvort hér þyrfti ekki að vera til einhver lagastofnun til að leita til eða föst laganefnd. Auðvitað getur slík stofnun eða nefnd aldrei tekið völdin af Alþingi. Sem betur fer erum við með það kerfi að Alþingi ræður þessum hlutum og það getur enginn tekið völdin af Alþingi í þessum efnum. Mér finnst að mér sé skylt sem alþingismanni að benda á þetta og beita mér jafnvel fyrir því þar sem ég hef getu til og vit að fólk mótmæli þessu og reyni að knýja ríkisstjórnina til að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að gera þetta löglegt með því að breyta framhaldsskólalögunum. Málið liggur einmitt þannig, og þar stendur hnífurinn í kúnni, að ríkisstjórnin hefur ekki til þess þingmeirihluta. Alþfl. hefur ekki viljað samþykkja breytingu á framhaldsskólalögum sem skapar möguleika til þess að leggja á skólagjöld. Þess vegna er þessu smyglað hér inn bakdyramegin inn í fjárlagafrv. Ég vil mótmæla því sem ekki heiðarlegum vinnubrögðum. Ég segi það alveg eins og er. Þetta vildi ég segja um framhaldsskólana og gæti sagt margt um þá að öðru leyti, m.a. í sambandi við orðaskipti hæstv. ráðherra og hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur um framhaldsskólann og grunnskólann. Ég kunni ekki að meta það hvernig menn höguðu orðum sínum þar en ég kann ekki við að þreyta þingmenn á löngum umræðum um grundvallaratriði eða einstök stefnuatriði í skólamálum um hánótt. Ég ætla að láta það liggja. Ég ætla hins vegar að víkja að öðru atriði sem fram kom í skoðanaskiptum hæstv. menntmrh. og hv. 3. þm. Norðurl. e. Það lýtur að Háskóla Íslands. Ég verð að játa að ég varð steinhissa á orðum ráðherrans í sambandi við Háskóla Íslands. Hæstv. ráðherra segist ekki skilja af hverju hlutirnir eru svona þar sem nemendum hafi fækkað og stöðum hafi ekki fjölgað o.s.frv.  En þá vil ég spyrja hann að því í framhaldi af þessu og það er það sem veldur undrun minni: Hvar er samstarfsnefnd menntmrn. og háskólans? Er hún ekki til? Er hún ekki að störfum og er hún ekki að reyna að svara svona spurningum? Ég hygg að það sé tvímælalaust að háskólinn er í verulegum vandræðum. Það er tvímælalaust þannig að háskólinn hefur frestað fjölda námskeiða. Það liggur fyrir að hann hefur skorið niður fjöldann allan af námskeiðum. Við vitum að hann hefur þrengt svo að t.d. dæmatímum í verkfræði- og raunvísindadeild að nemendur eru sjálfir að borga dæmatíma í verk- og raungreinum. Þeir eru sjálfir að skjóta saman fyrir dæmatímum. Ég get nefnt ótal mörg fleiri dæmi af slíku tagi sem sýna að háskólinn er bersýnilega upp við vegg að því er varðar fjármuni til kennslu og rannsókna. Mér er ekki kunnugt um það að háskólinn sé að sóa og sólunda peningum í eitthvað annað. Ég kannast ekki við það. Þess vegna verð ég að segja eins og er að ég undrast þessa árás liggur mér við að segja á háskólann sem fram kom í máli hæstv. menntmrh. vegna þess að það er einu sinni skylda ráðherra, ekki einasta að skilja alla hluti heldur að reyna að skilja þá og reyna að fara í þá vinnu að setja sig inn í málin í smáatriðum. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Er þessi nefnd ekki til? Hefur hún ekki reynt að taka á málinu til þess að glæða skilning bæði ráðuneytisins og ráðherrans og ríkisstjórnarinnar annars vegar og svo háskólans hins vegar? Hæstv. menntmrh. sagði að í ríkisreikningnum 1991 og frv. 1993 væru nokkurn veginn sömu tölur ef ég skildi hann rétt. Ég næ því ekki vegna þess að í ríkisreikningnum 1991 fékk háskólinn 1.610,5 millj. kr. Í frv. fær hann hins vegar 1.518,5 millj. kr. og síðan er bætt við í brtt. fjárln. --- mig minnir að það séu nokkrir tugir millj. kr., ég þori ekki alveg að fara með það hvaða tala það er en það nær alla vega ekki þeirri tölu sem ég sé að er í ríkisreikningi 1991. Ég sé því ekki að þetta sé rétt hjá hæstv. ráðherra og vil biðja hann að skýra þetta aðeins betur fyrir mér. Að auki er þess að geta að inni í tölunni fyrir árið 1993 er tala sem ekki er í tölunni 1991 sem eru skólagjöldin. Framlag ríkissjóðs til háskólans að raunvirði á árinu 1993 er því tvímælalaust talsvert lægra en á árinu 1991, a.m.k. sem nemur skólagjöldunum. Þetta er atriði sem ég hefði gjarnan viljað heyra hæstv. ráðherra segja skoðun sína á því ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna hann setur tölurnar upp með þeim hætti sem hann gerði. Ég fór í það, hæstv. forseti, að reyna að átta mig á því hver þyrftu að vera framlögin til háskólans til að halda nokkurn veginn raunvirði ársins 1991 að meðtöldum skólagjöldunum. Ég sá ekki betur en það þyrfti í raun og veru að hækka framlagið til skólans á árinu 1993 frá því sem er í fjárlagafrv. um u.þ.b. 100 millj. kr. Mér sýndist það vera 107--108 millj. kr. eða þar um bil. Af þeirri ástæðu er það, virðulegi forseti, sem ég flyt hér tillögu á þskj. 447 um að hækka framlag til rekstrar háskólans samkvæmt ákvörðun háskólaráðs um 100 millj. kr. Ég treysti mér ekki til þess og fannst það ekki í mínum verkahring að gera tillögu um það hvernig þessi upphæð deildist niður á einstakar deildir og verkefni háskólans. Þess vegna er það orðað svo að þetta sé til rekstrar samkvæmt ákvörðun háskólaráðs og tilgangurinn er sá að tryggja það að háskólinn hafi nokkurn veginn svipað fé að raunvirði og hann hafði 1991. Þessa tillögu flyt ég ásamt hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni og Önnu Kristínu Sigurðardóttur. Á sama þskj., og kem ég þá að þessum tillögum, flyt ég einnig tillögu með þeim um Rannsóknasjóðinn og ætla aðeins að koma að því. Undir fjmrn. eru peningar til rannsókna undir lið 09-481 690 Átak á sviði rannsókna og þróunarstarfsemi, 300 millj. kr. Þetta er hluti af útgjöldum samkvæmt heimildarákvæðum. Ég vil segja það fyrir mitt leyti að ég tel það fagnaðarefni að þessir fjármunir séu ákveðnir til rannsókna. Hvort þeir fást er allt annað mál verð ég að viðurkenna. Það sem ég er með tillögu um, virðulegi forseti, er ósköp einfaldlega að þessir fjármunir sem þarna eru færðir til gjalda í fjmrn. verði færðir til gjalda í menntmrn. af því að þeir eiga heima hjá hæstv. menntmrh. Þetta sýnir auðvitað að ég treysti honum betur en hæstv. fjmrh. til að fara með rannsóknir enda heyrir það undir menntmrn. samkvæmt stjórnarráðslögunum. Mér þætti vænt um að hæstv. menntmrh. segði eitthvað um þetta á eftir eða greiddi tillögunni atkvæði vegna þess að þessir peningar eiga hvergi annars staðar heima en hjá hæstv. menntmrh. Fjmrh. á ekki að vera að darka í rannsóknum. Hann hefur nóg með sitt eins og alþjóð veit og ég ætla ekki að fara nánar út í það. Þess vegna flyt ég tillögu um að þessir fjármunir, 300 millj., verði fluttir frá fjmrn. og yfir til menntmrn. Það er með öðrum orðum ekki króna í ný útgjöld heldur er þetta tilflutningur á fjármunum innan þess sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Loks flytjum við litla tillögu sem er þriðja tillagan á þskj. 447 frá okkur þremur þar sem við leggjum til að Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra hækki úr 7,6 millj. í 9,6 millj. Tilgangurinn með þessari tillögu er sá að leggja áherslu á að það fáist fjármunir til rannsókna og kennslu í táknmálstúlkun. Mér þætti afar vænt um það ef hv. fjárln. og hæstv. ráðherra vildu skoða þessa tillögu vegna þess að ég hef hugsað mér að draga hana til baka atkvæðagreiðsluna á morgun. Menn geta því velt því fyrir sér hvort ekki er hægt að laga þetta mál því þetta er úrslitaatriði til þess að táknmálstúlkunin komist af stað með eðlilegum hætti og rannsóknir á íslensku táknmáli geti haldið áfram. Þá vík ég þessu næst, virðulegi forseti, að einu atriði enn. Ég hef talað um háskólann og framhaldsskólann og ætla síðan að víkja aðeins að grunnskólunum og segja eins og er: Ég er undrandi á vinnubrögðum menntmrn. í einu tilteknu máli sem hefur legið fyrir í allt heila haust. Það hefur legið fyrir í allt heila haust að fjárlögin eða frv. geri ráð fyrir því að halda áfram að skera niður kennslu í grunnskólum. Það hefur legið fyrir í allt heila haust að fjárlagafrv. gerir ráð fyrir því að fækka tímum. Fjárlagafrv. gerir ráð fyrir því að fella niður skólamáltíðir eða taka þær ekki upp. Þrátt fyrir þetta, virðulegi forseti, gerist það fyrst 10. eða 11. des. að frv. kemur um breytingu á lögum um grunnskóla, um þetta sem hefur legið fyrir allan þennan tíma. Það hefði verið hægt að taka á þessu máli í lotu í október, nóvember þegar menn voru að fokka í svo að segja engu stundum dögum saman. Í staðinn eru menn að koma með þetta núna. Þetta eru ótæk vinnubrögð, verð ég að segja, virðulegi forseti, og vegna þess að það er auðvitað augljóst mál að bæði við þessar aðstæður og þó fyrr hefði verið flutt að þá kallar þetta mál á verulegar umræður. Tíminn til verulegra umræðna er óneitanlega talsvert minni núna en hann var t.d. fyrir fáeinum vikum, ég tala ekki um í upphafi haustþingsins eftir að hléi lauk í byrjun október. Á þskj. 446 flyt ég brtt. ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds þar sem gert er ráð fyrir því að hanna húsnæði fyrir heimavist fyrir Fjölbrautaskólann á Sauðárkróki og ljúka byggingarframkvæmdum á árinu 1993 þannig að það verði flutt í svokallað bóknámshús skólans það haust og byrjað jafnframt á heimavistarhúsnæði. Hér er um afar stórt mál að ræða, þýðingarmikið hagsmunamál fyrir skólasamfélagið á Íslandi og auðvitað byggðarlagið, Sauðárkrók og Norðurland vestra. Ég legg á það mikla áherslu að tillagan verði skoðuð af fullri alvöru, einkum og sér í lagi það ákvæði hennar sem lýtur að spurningunni um að hefja hönnun á heimavistarhúsi fyrir þennan skóla. Á þskj. 448 flyt ég brtt. ásamt öllum öðrum þingmönnum Alþb. þar sem gert er ráð fyrir því að verja viðbótarupphæð til farskóla Kennaraháskóla Íslands. Mig minnir að í fjárlagafrv. séu 12 millj. kr. í þessu skyni. Út á það hafa verið teknir inn í farskólann nemendur en samkvæmt upplýsingum sem ég hef og komu fram í svari hæstv. ráðherra við fsp. minni fyrir nokkru, þá kostar kennsla hvers nemanda í þessum skóla aðeins 250 þús. kr. á ári eða á árinu 1993. Ég geri sem sagt tillögu um 5 millj. í viðbót í farskóla Kennarháskóla Íslands. Hér er um að ræða mjög mikilvægt hagsmunamál fyrir landið allt. Ekki bara fyrir landsbyggðina, eins og það er yfirleitt orðað, heldur fyrir landið allt og þjóðina í heild og væri vissulega mikill fengur að. Um leið vil ég nota tækifærið til að segja að ég fagna því að það hefjist kennaranám við háskólann á Akureyri næsta haust. Mér fundust þó dálítið skrýtnar fréttirnar af því í fjölmiðlum, sérstaklega þar sem var sagt að þarna ætti að kenna kennurum sem væru sérstaklega til þess fallnir að kenna á landsbyggðinni. Mér er satt að segja ekki kunnugt um að fólk sem er á landsbyggðinni þurfi aðra fræðslu en við í þéttbýlinu. Ég vil leggja á það áherslu um leið og ég fagna þessari ákvörðun. Ég er sannfærður um að hæstv. ráðherra er sammála mér um að kennaranám við Háskólann á Akureyri á ekki að vera neitt annars flokks nám, þetta á að vera fyrsta flokks nám. Þetta á ekki að vera annars flokks kennaranám af neinu tagi. Vík ég þá, virðulegi forseti, að tillögum sem ég flyt og lúta sérstaklega að heilbrrn. Þá fyrst á þskj. 441 sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. Norðurl. e., Guðmundi Bjarnasyni, og snúa að rekstri Ríkisspítalanna. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að það verði aukið við fjármagn til áfengismeðferðar á Vífilsstöðum svo sú starfsemi sem þar hefur verið geti haldið áfram óbreytt. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort það er ekki rétt skilið hjá mér að þetta mál sé til meðferðar milli 2. og 3. umr. Upplýsingar sem ég hef um það eru úr nál. meiri hlutans í hv. fjárln. Það er mikilvægt að vita hvort ætlunin er að taka á þessu máli milli 2. og 3. umr. Hér er auðvitað um að ræða mikilvægt mál. Í öðru lagi flyt ég hér ásamt hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni tillögu um að leggja 20 millj. kr. í viðbót í rekstur Kristness. Ég færi þá tillögu undir Ríkisspítalana. Það ber ekki að skilja þannig að ég hafi neitt að athuga við það að rekstur Kristness verði fluttur yfir á Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sem samkomulagsdrög munu liggja fyrir um. Mér er ljóst að það verður mjög erfitt, svo ekki sé meira sagt, að tryggja það að rekstur Kristness fari yfir á Fjórðungssjúkrahúsið frá og með áramótum sem eru eftir 20 daga. Það er ljóst að þarna þarf að gera breytingar á vissum þáttum sem eru með þeim hætti að þær taka langan tíma. Þarna ber auðvitað að sýna öllu starfsfólki og hlutaðeigandi aðilum fulla virðingu. Það verður ekki gert nema með því að hlutirnir fái að taka eðlilegan tíma, nokkra mánuði inn á árið 1993. Hér er sem sagt gert ráð fyrir því að bæta þarna nokkru við í rekstrarfé. Mér er sagt að þeir Kristnesmenn telji að það þurfi talsvert miklu hærri upphæð í viðbót en hér er gerð tillaga um og ég skil það út af fyrir sig vel. Það er satt að segja dálítið umhugsunarefni hvernig að þessum málum hefur verið staðið í Kristnesi, ekki bara núna heldur um langt árabil. Menn hafa verið að byggja mikið upp, ekki bara hús heldur líka vonir. Þarna er gríðarlega myndarlega að hlutunum staðið og af miklum metnaði. Til þess að tryggja að svona hús séu starfrækt þarf auðvitað fé í rekstur. Þetta leiðir hugann að hinni almennu stefnumótun í heilbrigðismálum og öðrum málum þar sem menn ættu að hafa vit á því á Alþingi að koma sér upp þeirri vinnureglu og setja það í lög og skrá það í lögbókina að fjárlög, rammafjárlög, séu sett til nokkurra ára í senn, að menn séu ekki að breyta hlutum frá ári til árs, skapa stöðuga óvissu, vekja vonir sem ekki er hægt að standa við o.s.frv. Varðandi áfengismeðferðina hef ég tekið eftir því í fjölmiðlum að hæstv. heilbrrh. mun hafa gert eða er að gera samkomulag við SÁÁ um að SÁÁ taki við frá áramótum 1994, hefur mér skilist, rekstri þeirra heimila sem SÁÁ er með og SÁÁ beri á þeim fulla ábyrgð. Það getur auðvitað ekki verið að heilbrigðisþátturinn verði á ábyrgð neins annars en heilbrrn. en að reksturinn verði á ábyrgð SÁÁ. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort það er rétt að svona samkomulag hafi verið gert. Ég vil segja það líka í þessu sambandi að ég tel að það kæmi vel til greina að gera svona samkomulag við fleiri ef sæmilega er að þessu staðið, t.d. við ríkisstofnanirnar líka. Af hverju mega t.d. ekki Ríkisspítalarnir taka að sér að veita tiltekna þjónustu fyrir tiltekna peninga og gera um það samning við heilbrrn. eða fjmrn. eða ríkisstjórnina eftir atvikum, rétt eins og gerður var samningur um fjölgun hjartaskurðaðgerða á þessu ári á Landspítalanum. Í tengslum við þetta SÁÁ-mál vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra: Er þá gert ráð fyrir því í þessum samningi að áfram verði rekin sú starfsemi í grófum dráttum sem nú er á vegum SÁÁ? Ég er kannski ekki síst að hugsa um meðferðarheimilið að Staðarfelli vegna þess að það munu hafa verið uppi hugmyndir um að leggja það niður og vegna þess að hér er flutt tillaga á þskj. 461 frá hv. þm. Ingibjörgu Pálmadóttur þar sem gert er ráð fyrir því að það verði heimilt að afhenda Samtökum áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann (SÁÁ) til eignar eftirtaldar eignir sem þau hafa nú til afnota að Staðarfelli í Dölum: Gamla skólahúsið, kennaraíbúðir, tvö hús, kyndi- og rafstöðvarhús. Ég er satt að segja þeirrar skoðunar að þessi tillaga sé algjörlega fráleit vegna þess fyrst og fremst að það er óeðlilegt með öllu að samtök af þessu tagi fari að yfirtaka þennan stað eða aðra slíka staði vegna þess að í slíkum samtökum geta auðvitað orðið breytingar, bæði rekstrarlegar og faglegar, og engin ástæða til að samtökin eigi þennan stað heldur er eðlilegt að gerður sé samningur við þau um rekstur á þessum stað, kannski til tíu ára í senn. Eignarhald og afhending er algjör fjarstæða að mínu mati. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Er eitthvert samhengi á milli þessarar tillögu svo hann viti og þeirra hugmynda sem uppi voru um að leggja niður starfsemi meðferðarheimilisins að Staðarfelli í Dölum? Mér þykir leitt að þurfa að segja frá því að ég tel mig neyddan til þess að greiða atkvæði gegn þessari tillögu hv. þm., Ingibjargar Pálmadóttur, þegar hún kemur til atkvæða. Þá vil ég, virðulegi forseti, víkja að tillögu sem ég flyt ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, 14. þm. Reykv., þar sem gert er ráð fyrir því að leggja fé til að starfrækja á næsta ári hjúkrunarheimilið Eir í Grafarvogi. Það er merkilegt fyrirtæki, á sér merkilega sögu nú þegar, á bak við það er mikill hugur og jákvæður vilji hjá fjöldamörkum félagasamtökum. Kannski er ekki síst merkilegt við þetta heimili hvað það heitir og er fróðlegt að fylgjast með því hvernig mönnum gengur að beygja nafnið á hjúkrunarheimilinu Eir. Hef ég heyrt af því ýmsar útgáfur nú þegar sem mættu verða sérstakt rannsóknarefni fyrir íslenska málnefnd eða aðra væna menn við tækifæri. Hér geri ég ráð fyrir því að settar verði í almennan rekstur á hjúkrunarheimilinu Eir um 100 millj. kr. á næsta ári. Það jafngildir því að þar verði hægt að starfrækja allt árið 30--35 rúm. Af þessu tilefni viljum við í fyrsta lagi fara fram á það við hæstv. heilbrrh. að hann greiði þessari góðu tillögu atkvæði og í öðru lagi spyrja hann að því hvort eitthvað er inni á sjúkratryggingunum til þess að setja í hjúkrunarheimilið Eir eða er eitthvað sem ætlunin er að taka af Framkvæmdasjóði aldraðra til að setja í rekstur hjúkrunarheimilisins Eirar? Ef það er svo, þá hve mikið? Það hygg ég að hafi ekki verið upplýst í umræðunum enn þá og þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að nefna þetta við hæstv. ráðherra. Ég ætla ekki að fara yfir, sem væri kannski full ástæða til, þann vanda sem blasir við öldruðu fólki á Reykjavíkursvæðinu. Það er hrikalegur vandi og þar sem við sem höfum auðvitað búið við stórfelldan hagvöxt satt að segja þangað til það allra síðasta, á hverju ári hirt happdrættisvinninga fyrir þjóðarbúið upp á milljarða og aftur milljarða skulum láta það um okkur spyrjast að staðan sé enn svo slæm að það séu 150--200 manns sem búi við það sem kallað er brýn þörf hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar fyrir hjúkrunarheimili. Það er okkur til skammar, þessu fólki sem höfum horft upp á hagvöxtinn undanfarin ár og áratugi. Um þetta vil ég sérstaklega spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. Síðan ætla ég aðeins að lokum að nefna eitt, virðulegi forseti, út af því sem hér hefur komið fram í sambandi við framhaldsskólana í Reykjavík og á þéttbýlissvæðinu. Ég tel að það veiti ekki af því að setja fjármuni í það að byggja upp þessa skóla hér. Ég segi það alveg eins og er. Ég skora á þingmenn sem draga það í efa að heimsækja útibú t.d. Menntaskólans í Reykjavík eða koma t.d. eina morgunstund í kennslustund í Menntaskólanum við Sund. Það er of vægt til orða tekið að þar sé drepið í hverja smugu og það er næstum að segja of væg samlíking að tala um að þar sé fólk eins og síldar í tunnu. Það er satt að segja alveg ótrúlegt hvað fólk hefur verið útsjónarsamt og duglegt við að leysa úr flóknum verkefnum framhaldsskólanna í algerlega vonlausu húsnæði, liggur mér við að segja hér á þessu svæði. Ég vil fá að taka það fram, hæstv. forseti, að t.d. í Menntaskólanum á Akureyri er þetta afleitt líka, einkum í gamla skólahúsnæðinu en hér á þessu svæði er það einnig mjög, mjög slæmt og það er mjög brýnt að taka á því og ég tel að það beri ekki að gagnrýna menn fyrir það. Ég vil einnig segja að ég tel að það sé mikilvægt að tekist hafi samstarf við Bílgreinasambandið um þennan skóla í Grafarvogi. Það hefur lengi staðið til að koma upp slíkri samvinnu. Ég hef auðvitað áhyggjur af því hvernig það þróast frá almennu skólapólitísku og uppeldislegu sjónarmiði og ég segi það með fullri virðingu fyrir vinum mínum sem að þessu Bílgreinasambandi standa og Guðmundi Hilmarssyni og fleiri snillingum í Félagi bifvélavirkja að ég tel ekki að þessi samtök eigi endilega að ráða skólastarfinu í einstökum atriðum en það á auðvitað að virkja atvinnulífið með skólunum og það á að nota þetta tækifæri úr því að þeir bjóða fram hjálp í þeim efnum. Það á að nota þetta tækifæri og reyna að þróa þetta upp í eðlilega samvinnu skólanna og atvinnulífsins og mér sýnist satt að segja ekki af veita. Það er nauðsynlegt að gera það. Ég get nefnt mörg dæmi því til sannindamerkis en kannski er þing Alþýðusambands Íslands alveg sérstaklega glögg heimild um að menn þurfa að tala saman milli skóla og atvinnulífs og vil láta ræðu minni að sinni lokið um þau mál með því að hvetja til þess að áhugi Alþýðusambandsins í skólamálum verði einnig nýttur í þágu þeirra hér í framtíðinni. Virðulegi forseti. Ég hef lagt hér fram nokkrar fyrirspurnir til tveggja hæstv. ráðherra jafnframt því sem ég hef mælt fyrir brtt. sem ég flyt hér ásamt nokkrum öðrum þingmönnum Alþb.

Hæstv. forseti. Til að spara tíma ætla ég að reyna að ljúka mínu máli í andsvari. Samstarfsnefnd menntmrn. og Háskóla Íslands er starfandi og þar eru þessi mál auðvitað rædd. Auk þess nefni ég að þróunarnefnd hefur hafið störf. Ég skipaði hana sl. vor en hún horfir til lengri tíma heldur en þeirra vandamála sem verið er að glíma við einmitt nú í dag. Varðandi þau orð mín að háskólinn hefði meira fé til umráða samkvæmt frv. en hann hefði áður haft þá á ég þar að sjálfsögðu við að skólagjöldin eru meðtalin og það er einnig talið með í brtt. sem þegar hafa komið fram í fjárln. eins og t.d. aukning til vinnumatssjóðsins um 30 millj. kr. Þannig fæ ég út úr þessu hærri tölu en reikningurinn 1991 segir. Varðandi 300 millj. sem hv. þm. talaði um og vildi færa til menntmrn. þá felur þessi uppsetning í fjárlagafrv. að sjálfsögðu ekki í sér neina breytingu á því að rannsóknir heyra undir menntmrn. Það liggur fyrir tillaga hjá ríkisstjórninni frá nefnd sem hefur raunar lagt þá tillögu fram um að 300 millj. kr. af sölu ríkisfyrirtækja verði til reiðu á næsta ári til rannsókna og að af þeim fari 200 millj. kr. til Vísindasjóðs og verði þar til framtíðarinnar en 100 millj. til Rannsóknasjóðs Rannsóknaráðs og verði skipt eftir ákveðinni tillögu sem ég hef ekki tíma til að fara nánar út í hér. Ég er tilbúinn að athuga milli umræðna tillögu um táknmálstúlkunina en ég veit ekki betur en það mál hafi verið leyst eins og ég hygg að ég hafi skýrt frá hér í fyrirspurnatíma á þingi fyrir nokkru. Varðandi tillöguna um farskóla Kennaraháskólans vil ég aðeins segja að það mál er enn til sérstakrar athugunar hjá fjárln. og ég hef mikinn hug á því að reyna að greiða þar frekar úr heldur en hægt var með þessari fjárveitingu vegna þess að umsóknir komu frá 200 kennurum en háskólinn treysti sér eingöngu til þess að taka við 55 eða 56 og það er til athugunar að reyna að greiða þar frekar úr. Hann telur sig geta tekið við 20 til viðbótar. Varðandi grunnskólafrv. viðurkenni ég að það er allt of seint fram komið, því miður.

Virðulegi forseti. Ég vil á grundvelli þessara svara sem hæstv. menntmrh. gaf láta það koma fram að ég mun draga til baka til 3. umr. tillöguna um táknmálstúlkun og sömuleiðis tillöguna um farskóla Kennaraháskóla Íslands. Ég skil það svo að þau mál verði bæði athuguð. Varðandi tillöguna um Rannsóknasjóð verð ég að segja að mér finnst satt að segja að það sé einnig mál sem menn ættu að skoða aðeins betur hvort ekki sé óeðlilegt upp á framtíðina að vera að færa rannsóknapeninga annars staðar en á menntmrn. Ég held að það gæti endað illa ef menntmrh. sættir sig við lítinn hlut í þessum efnum. Ég tel að hann eigi að ætla sínum málaflokki mikinn metnað og hann eigi ekki að una því að þetta sé vistað hjá fjmrn. Hann þarf ekki að sækja um gistingu þar fyrir einhverja aura þó að þeir komi frá einkavæðingu sem eigi að fara til rannsókna. Þó get ég út af fyrir sig viðurkennt það sem fram kom í máli hæstv. ráðherra að það er kannski ekki með öllu heppilegt að vista þetta endilega hjá Rannsóknasjóði, en þá mætti auðvitað hugsa sér að orða liðinn einhvern veginn öðruvísi og það er mál sem ég mun taka til athugunar. Svo að lokum það að framlag ríkissjóðs til Háskóla Íslands á árinu 1993 verður auðvitað lægra en var samkvæmt reikningi 1991, fyrst og fremst vegna skólagjaldanna.

Hæstv. forseti. Það fer ekkert á milli mála að framlag ríkissjóðs er lægra. Það sem ég var að tala um þegar við vorum að skiptast hér á orðum, ég og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttur, var einfaldlega það að háskólinn hefði meira fé til umráða að meðtöldum skólagjöldum. Það vil ég taka skýrt fram og það var það sem vakti undrun mína í allri þessari umræðu um niðurskurðinn. Ég er ekki að biðja um einhverja vistun fyrir þessar 300 millj. hjá fjmrn. Auðvitað kemur þetta til með að heyra undir menntmrn. eins og það hefur gert en ég vek athygli á því að þetta fé er ekki í hendi enn þá. Það er gert ráð fyrir því að af sölu ríkisfyrirtækja verði 300 millj. til ráðstöfunar á næsta ári og þeim verði varið með þessum hætti sem ég sagði. 200 millj. í Vísindasjóði, 100 millj. í Rannsóknasjóð Rannsóknaráðs. Af þeim fari 50% til Rannsóknasjóðs, 35% til rannsóknartengds framhaldsnáms og 15% til sérstaks markaðsátaks.

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er vinnur ríkisstjórnin nú fjárlagagerð eftir reglum sem hv. 8. þm. Reykn., þáv. fjmrh., mótaði á sínum síðasta vetri í fjmrn., þ.e. eftir svokallaðri rammafjárlagagerð. Það þýðir að ef ráðherra gerir tillögu um aukningu á fjárveitingu til einhvers verkefnis á sínu verksviði þá verður hann að færa það af öðru verkefni og skera þá niður sem því svarar. Ég vænti þess sannarlega að fá stuðning til slíkra tilfærslna frá þeim hv. þm. sem flytja tillögur um viðbótarfjárveitingar að þeir séu þá reiðubúnir til að styðja mig að sækja þær viðbótarfjárveitingar til annarra viðfangsefna á mínu verksviði. Ég vil aðeins staðfesta það að ég fékk í morgun tillögur sérstakrar nefndar undir forustu ráðuneytisstjórans í heilbr.- og trmrn. varðandi áfengismeðferðina á Vífilsstöðum. Í því fólust ákveðnar tillögur sem ég hef þegar komið á framfæri við stjórnarnefnd Ríkisspítalanna og óskað eftir afstöðu þeirra til þeirra tillagna. Verði stjórnarnefnd Ríkisspítalanna við þeim tillögum sem þar eru gerðar verður málið leyst með þeim hætti og tillaga flutt um það við 3. umr. Hafni stjórnarnefnd Ríkisspítala, þá eru aðrir reiðubúnir til að leysa málið á þeim grundvelli þannig að málið verður leyst og afgreitt við 3. umr. Í öðru lagi. Samkomulag við SÁÁ, sem hefur verið gert, hefur verið lagt fram í fjárln. Það er sjálfsagt að afhenda hv. þingmanni ljósrit af því. Ég mun gera að á morgun. Ég er ekki með það hér hjá mér. Þar er ekki gert ráð fyrir því að SÁÁ taki við því verkefni í ársbyrjun 1994 sem hv. þm. lýsti heldur því að árið 1993 verði notað til þess að kanna hvort slíkt samkomulag sé fáanlegt sem þar er um að ræða. Í þriðja lagi þá er engin sameiginleg hugsun í þeirri lausn sem þar er orðuð og tillögu hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur. Ég veit ekki hvaða hugsun liggur á bak við tillögu hennar önnur en sú að afhenda eignir ríkisins til einstaklinga án endurgjalds. Slíkt styð ég ekki. Að lokum. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að beita sér fyrir því að fjárveitingar verði til reksturs Eirar á næsta ári miðað við þær fjárþarfir sem okkur verður gerð grein fyrir. Við eigum í viðræðum við stjórn Eirar. Það er ekki enn ljóst hver er rekstraráætlun þeirra fyrir þá starfsemi sem við treystum okkur til að fjármagna á næsta ári. Ég reikna með því að niðurstaða í þeim viðræðum verði fengin fyrir 3. umr. og þá mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að leggja fyrir Alþingi tillögu um þær fjárveitingar sem til þarf svo að hægt sé að standa við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar um sem ég gaf við formlega vígslu hjúkrunarheimilisins Eirar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þau svör sem hér hafa borist og vil benda á að við alþýðubandalagsmenn flytjum ekki aðeins útgjaldatillögur. Við flytum líka tekjuöflunartillögur. Ég er ekki tilbúinn til að láta fjmrn. ákveða rammann til heilbrigðis- og tryggingamála og mun því ekki setja hlutina upp með þeim hætti sem hæstv. ráðherra gerði í sínu máli áðan. Mér þykir leitt til þess að vita að ekki skuli enn þá liggja fyrir ákveðin upphæð sem á að fara til hjúkrunarheimilisins Eirar. Mér finnst sérkennilegt að hún skuli ekki liggja fyrir enn þá og þess vegna dreg ég þá ályktun af orðum hæstv. ráðherra að ég eigi þann kost einan í þessari stöðu að halda til streitu tillögu minni og hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur um sérstakt rekstrarframlag til hjúkrunarheimilisins Eirar í Grafarvogi.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, enda var það formaður hans eigin flokks sem bjó til þessar reglur um rammafjárlög, þá er það ekki fjmrn. sem skammtar fagráðuneytunum peninga í því sambandi heldur er sú ákvörðun tekin af ríkisstjórninni í heild. Í öðru lagi vil ég benda á að það er mjög eðlileg krafa af hálfu fjárveitingavaldsins að rekstraráætlanir nýrra stofnana séu lagðar fram áður en ákvörðun er tekin um hversu miklu fé skuli veitt til þeirra. Eins og nú standa sakir hefur hvorki hv. þm. né ég neina hugmynd um hvort þær 100 millj. sem hann leggur til að veitt verði til reksturs til hjúkrunarheimilisins Eirar sé of mikið eða of lítið miðað við þær rekstraráætlanir sem aðstandendur heimilisins leggja til grundvallar sínum beiðnum því að hvorugur okkar hefur séð þær og því vil ég endurtaka það að ríkisstjórnin, sem hefur gefið yfirlýsingu um það að við munum beita okkur fyrir fjárveitingu til reksturs hjúkrunarheimilisins, mun að sjálfsögðu ekki gera neina tillögu þar um fyrr en það liggur fyrir á hvaða áætlunum rekstraráform þeirra á næsta ári grundvallast. Ég vænti þess að hv. þm. hafi sömu skoðun á þeim efnum að það sé ekki varlegt að gera ráð fyrir fjárveitingum áður en ígrundaðar rekstraráætlanir hafa verið lagðar fram sem ekki hefur enn verið gert.

Virðulegi forseti. Mér er það mikil ánægja að afhenda hæstv. heilbrrh. á eftir rekstraráætlanir fyrir hjúkrunarheimilið Eir í Grafarvogi sem hafa verið lagðar fram í hv. fjárln. og hafa legið þar fyrir um þó nokkurt skeið þar sem farið er rækilega yfir það hvaða aðilar það eru sem þarna yrðu vistaðir. Þar er fjallað t.d. ítarlega um greiningu á þeim hópum sem þarna er um að ræða og það er hægt að gera það vegna þess að vistunarhópur aldraðra á Reykjavíkursvæðinu hefur þegar fjallað um þessa einstaklinga þannig að rekstraráætlun í smáatriðum liggur fyrir. Það er engin ástæða til þess að draga það stundinni lengur að taka ákvörðun í þessu efni og þess vegna hlýt ég að halda þessari tillögu til streitu, og segi svo að lokum, virðulegi forseti. Það er fróðlegt að frétta af því að hæstv. heilbrrh. skuli hafa samþykkt þann ramma sem heilbr.- og trmrn. á að þola á árinu 1993. Mér þykir athyglisvert að hann skuli hafa tekið þátt í því að móta þann ramma með þeim hætti sem hann hér liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég vildi beina þeirri spurningu til hæstv. forseta í upphafi máls míns hvort hæstv. menntmrh. muni vera enn í húsinu. Ég hafði hugsað mér að spyrja hann lítils háttar í framhaldi af upplýsingum um Rannsóknaráð sem hann gaf hér upplýsingar um áðan. Það er fleira sem ég hefði áhuga á að fá að heyra um það mál.

Hæstv. menntmrh. er í húsinu og hann verður látinn vita að nærveru hans sé óskað.

Ég þakka fyrir þær upplýsingar, virðulegi forseti. Hæstv. forseti. Ég tók hér til máls fyrr í dag um fjárlagafrv. og tók þá fyrir ákveðna málaflokka og gerði grein fyrir stöðu þeirra miðað við fjárlagafrv. eins og það er nú. Ég tók ekki sérstaklega fram hverjar þær brtt. væru sem fjárln. öll stendur að. Ég taldi nægilegt að hv. formaður fjárln. gerði það. En vegna þeirrar gagnrýni að við í minni hluta fjárln. höfum ekki nefnt sérstaklega þessar tillögur þá er mér ljúft að geta þess aftur að ég tel þær vera spor í rétta átt og það gerði ég raunar í dag líka. Ég vil sérstaklega lýsa yfir ánægju minni með það að bæði samtök um Kvennaathvarf og Stígamót fengu í þeim meðförum umtalsverða hækkun frá frv. eins og það er. Það sýnir að það er nokkurs metið allt það mikla starf sem þar er innt af hendi í þágu þeirra kvenna og barna sem hafa orðið þolendur ofbeldis. Það er viðurkenning á starfi Stígamóta sem aðstoðar þá sem verða fyrir kynferðislegu ofbeldi. Því miður hefur orðið vaxandi þörf fyrir slíka starfsemi og ég vildi svo sannarlega óska þess að svo væri ekki. Um leið og ég lýsi yfir ánægju með þessar hækkanir, þær eru vissulega fleiri eins og aukið framlag til ferðamálasamtaka landshlutanna, þá vil ég líka ítreka það að ég er ósammála þeirri stefnu, sem kemur fram í þessu frv., að sparnaðartillögur ríkisstjórnarinnar skuli í svo verulegum mæli beinast að heilbrigðismálum, einnig hinum síaukna niðurskurði á barnfjölskyldur þessa lands. --- Nú sé ég að hæstv. menntmrh. er kominn í salinn og þar sem nú er mjög áliðið nóttu, klukkan farin að ganga tvö, þá hef ég ekki hugsað mér að hafa þetta langt mál, en ég vildi spyrja hann í framhaldi af þeim upplýsingum sem hann kom hér með áðan um framlag til vísinda- og rannsóknastofnana þar sem hann upplýsti að 300 millj. kr. af sölu eigna væru hugsaðar til þess að auka fjárveitingu til rannsóknastofnana. Það kom líka fram hjá honum að þetta væri ekki fyrir fram vituð upphæð þar sem ekki væri vitað hvað mundi seljast af eignum. Svo sem kunnugt er og hefur komið fram í umræðum eiga 20% af greiddu andvirði seldra eigna að skila sér til rannsóknastarfa. En fyrirspurn mín er fyrst og fremst vegna þess að á ársfundi Vísindaráðs og Rannsóknaráðs ríkisins 27. nóv. sl. flutti hæstv. menntmrh. ræðu sem hann nefnir Stefnumótun ríkisstjórnarinnar í vísindatækni og nýsköpunarmálum. Í þeirri ræðu segir hann m.a., með leyfi forseta: ,,Eins og kunnugt er mæltu sérfræðingar OECD með því að það fé sem Rannsóknasjóður hefði til umráða yrði aukið. Þrátt fyrir þröngan fjárhag ríkissjóðs hefur þetta mál verið forgangsverkefni á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Þannig var á fundi ríkisstjórnarinnar 14. ágúst sl. samþykkt efnislega svohljóðandi tillaga embættismannanefndar um stefnumótun varðandi Rannsóknasjóð Rannsóknaráðs ríkisins: ,,Árlegt framlag til Rannsóknasjóðs hækki í 200 millj. kr. á næstu tveimur árum og hækkunin verði í tveimur jöfnum áföngum.`` Samkvæmt þessar samþykkt``, segir hæstv. ráðherra, ,,ætti ráðstöfunarfé Rannsóknasjóðs að vera a.m.k. 165 millj. kr. á næsta ári. Ríkisstjórnin hefur jafnframt samþykkt tillögur um að hluta af söluandvirði eigna ríkisins verði varið til að fjármagna rannsókna- og þróunarverkefni.`` Ég ætla ekki að lesa lengra af þessari ræðu hæstv. ráðherra en vil í framhaldi af þessu spyrja hann hvort það sé fyrirhugað að ráðstöfunarfé Rannsóknasjóðs verði aukið úr 115 millj. kr., sem það er í fjárlögum þessa árs, í þær 165 millj. kr. sem hér er talað um. Því í næstu línum fyrir neðan kemur að síðan séu jafnframt samþykktar tillögur um að verja hluta af söluandvirði eignar ríkisins í þessu skyni.

Hæstv. forseti. Þessi orð mín þýða alveg nákvæmlega það sem þau segja, þ.e. að ráðstöfunarfé Rannsóknasjóðs á árinu 1993 verði 165 millj. kr. Þetta kemur hins vegar ekki fram í fjárlagafrv. og skýringin er sú að það verður látið reyna á það hvort þær 50 millj. sem vantar upp á það sem segir í fjárlagafrv. nást líka af sölu ríkisfyrirtækja. Ég hef lagt fram tillögur í ríkisstjórninni þess efnis að málið verði tekið upp að nýju á árinu 1993 ef í ljós kemur að þetta fé fæst ekki af sölu ríkisfyrirtækja. Það þýðir með öðrum orðum að það mundi þá væntanlega koma á fjáraukalögum á árinu 1993. Við þurfum að geta svarað því núna hvort Rannsóknasjóður hefur þetta ráðstöfunarfé í raun og veru. Það þarf Rannsóknaráð að vita þegar í upphafi árs. Þetta er skýringin. Hina tillöguna um 300 millj. hef ég skýrt áður.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Ég verð þó að segja að mér þykir mjög miður að ekki skuli hafa verið settur neinn fastur tekjuliður fyrir Rannsóknasjóð, sem væri þá þessar 50 millj. kr., heldur sé þetta óákveðin upphæð sem hugsanlega yrði til viðbótar af sölu eigna. Með því get ég ekki séð að í raun og veru sé búið að ákveða neitt viðbótarframlag. Það fer algjörlega eftir því hvort tekst að selja ríkiseignir. Það átti að selja þær á þessu ári fyrir einn milljarð kr. Það tókst ekki. Eftir því sem síðast fréttist er búið að selja fyrir í kringum 400 millj. kr. Á næsta ári á að selja fyrir 1,5 milljarða og ekkert útlit fyrir að það muni ganga neitt betur. Mér finnst því að þessar tillögur séu ekki nægilega öruggar sem tekjstofn fyrir Rannsóknasjóð til þess að fullnægja þeim stefnumiðum ríkisstjórnar sem þarna koma fram.

Hæstv. forseti. Þetta er ekki réttur skilningur hjá hv. þm. Ég var einmitt að segja að ríkisstjórnin hefur ákveðið að tryggja þessar 165 millj. 300 millj. eru ekki tryggðar. Það er alveg rétt. En ég var að segja að ef þessar 50 millj., sem eiga að koma til viðbótar í Rannsóknasjóð á árinu 1993, fást ekki við sölu ríkisfyrirtækja, þá liggur fyrir samþykkt um að málið verði tekið upp til sérstakrar afgreiðslu á árinu 1993. Það þýðir með öðrum orðum að við svörum því nú þegar að Rannsóknasjóður hefur a.m.k. þessar 165 millj. kr. Ég vona að þetta sé alveg skýrt.

Hæstv. forseti. Það má vel vera að ég hafi ekki skilið þetta alveg. Vinnudagur hjá okkur þingmönnum eru farinn að verða nokkuð langur núna þannig að kannski eru sellurnar ekki alveg í lagi. En ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma þessu á framfæri og ég vona svo sannarlega að þetta verði til þess að styrkja þá rannsókna- og vísindastarfsemi sem okkur er mjög mikil nauðsyn á að efla.

Til þess að brtt. þessi megi koma á dagskrá þarf að veita afbrigði og skv. 90. gr. þingskapalaga þarf að koma uppástunga frá forseta eða formanni þingflokks um afbrigði. Óskar hv. þm. eftir því að það verði reynt að fá afbrigði fyrir þskj. þannig að það megi koma á dagskrá?

Herra forseti. Ég hef aldrei vitað að það væri sérstaklega beðið eftir ósk um slíkt atriði heldur væri föst regla að forseti leitaði eftir afbrigðum ef tillögur kæmu fram. Eftir að hafa hlustað á hv. 4. þm. Vestf. minnast á nauðsyn þess að auka ekki á halla ríkissjóðs, þá taldi ég sjálfgefið að forseti mundi taka því fegins hendi fram kæmi slík tillaga og leitaði eftir afbrigðunum. En er hæstv. forseti í vafa um að menn gegni þingskyldu og séu til staðar, m.a. fjárln., sem hlýtur að vera á næstu grösum og vel upp lögð til að greiða atkvæði?

Forseti mun að sjálfsögðu kanna það hvort nægilega margir þingmenn eru í þinghúsinu þannig að veita megi afbrigði og mun fara fram atkvæðagreiðsla um það. Til þess að brtt. 464 frá Ólafi Þ. Þórðarsyni megi koma á dagskrá þarf að leita afbrigða og verður það nú gert og hefst nú atkvæðagreiðslan. --- Atkvæðagreiðslu er lokið. Það voru aðeins 15 þingmenn sem tóku þátt í atkvæðagreiðslunni. 

Herra forseti. Það er mjög vitnað í þingsköpin og eitt af grundvallaratriðum þeirra er að atkvæðagreiðsla fari fram með þeim hætti að menn sjái niðurstöðuna. Það er náttúrlega kominn upp einn stórkostlegur annmarki enn á þessu ljóskerfi ef það birtir ekki einu sinni niðurstöðuna nema þegar því sjálfu detti í hug að því er virðist. Ég held það væri ráð að hringja út í fjárln. og vita hvort þeir koma ekki hingað. Ég hef ástæðu til að ætla að þeir séu vel vakandi og í góðu formi. En mér finnst það alveg með ólíkindum, ég segi nú ekki annað, ef niðurstaðan er sú að í þinghúsinu núna er hæstv. menntmrh., hæstv. fjmrh., hæstv. heilbrrh. horfinn á braut, aðrir ráðherrar ekki, hæstv. forsrh. hefur fjarvistarleyfi af eðlilegum ástæðum og ekkert við því að segja, en ég sé ekki betur en fjárln. öll sé bara horfin. Nei, það er ekki rétt. Hér stendur vaktina hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir og skákar nú illa hinum liðsmönnunum sem maður hélt að hefðu séð ástæðu til að vera við umræðuna. Þó að þeim finnist kannski stjórnarandstaðan heldur rýr þá hefur hæstv. menntmrh. sagt mjög margt af viti þessa stundina og verið til fyrirmyndar og þeim hefði verið mikið fræðsluefni að hann hefði getað veitt þeim þær upplýsingar sem hann gaf hér. Það er spurning hvort hann fer út í Austurstræti og það er spurning hvort hann nær sambandi við þetta lið. Ég treysti því þá þrátt fyrir kerfið að hæstv. forseti hafi sannreynt og ritarinn hafi upplýst að hér sé ekki meiri hluti þingmanna til að hægt sé að taka greiða atkvæði.

Forseti telur að það hafi verið sannreynt að það eru aðeins 15 þingmenn í þinghúsinu.

Hæstv. forseti. Það var ætlun mín þegar ég skráði mig á mælendaskrá fyrir allnokkru síðan, snemma dags þegar umræðan var að hefjast, að mæla fyrir nokkrum brtt. sem ég flyt ýmist einn eða ásamt fleiri þingmönnum. Í nokkrum tilvikum ætlaði ég að mæla fyrir tillögum sem ég er meðflm. að ásamt fleiri félögum mínum úr þingflokki Alþb. Einnig hafði ég hug á því að nefna lítillega ein tvö til þrjú málefni við fjárlagaafgreiðsluna, svo sem eitt sem heyrir undir hæstv. heilbrrh., sem var viðstaddur fyrr í kvöld, en ef hæstv. ráðherra er horfinn á braut og með tilliti til þess að það er nokkuð áliðið og hvíldartími manna af skornum skammti þá mun ég ekki gera kröfur um að hæstv. heilbrrh. verði ræstur út. Ég treysti því að hann noti tímann vel og hvílist og safni kröftum og komi vitrari til þingstarfa á nýjan leik, því ekki veitir af að hæstv. heilbrrh. haldi vel hugsun sinni þessa dagana ef marka má ýmislegt sem frá honum hefur komið. Ég ætlaði satt best að segja að ræða lítillega málefni Kristnesspítala og e.t.v. sakar ekki þótt hæstv. heilbrrh. sé fjarstaddur ef hæstv. fjmrh. er nærri, sem á að þekkja málefni þeirrar stofnunar sæmilega og fer að sjálfsögðu með fjárveitingar til þeirrar starfsemi eins og önnur fjárveitingamál ríkisins. Einnig er það svo, hæstv. forseti, að ég hefði gjarnan viljað segja fáein orð um málefni sem heyra undir hæstv. landb.- og samgrh., báða málaflokka hans. Annars vegar efndir hæstv. ríkisstjórnar á búvörusamningi, sem eru nokkuð í skötulíki, og sömuleiðis fáein orð um vegamál og tala þar jafnframt fyrir brtt. sem við þingmenn Alþb. flytjum í báðum þessum tilvikum. Með tilliti til aðstæðna mun ég stytta nokkuð mál mitt miðað við það sem hefði e.t.v. hefði ella orðið við hagstæðari aðstæður. Það er nokkuð umhendis að vera að ræða mikið við fjarstadda menn og 3. umr. fjárlaga eftir og má vel vera að þá gefist betra færi á því að ræða við þá sem ræða þarf við um þessi mál. Þó er það nokkur galli ef maður á að trúa því á annað borð að það hafi eitthvað upp á sig að rökræða þessi mál á hinu háa Alþingi að neyta ekki færis við 2. umr. því óneitanlega er það vinnulag betra að menn geti tekið sér tíma milli 2. og 3. umr. til að skoða álitamál, ef einhver minnsti vilji er fyrir hendi til þess að láta sjónarmið mætast varðandi fjárveitingamálefni. Sumt af því sem þingmenn bera fyrir brjósti eru ekki endilega stórfelld útgjaldamál, um getur verið að ræða minni háttar lagfæringar á smáliðum sem menn bera nokkuð fyrir brjósti. Í slíkum tilvikum verður mönnum stundum á að höfða til sanngirni og raka og manni liggur við að segja til betri manns þeirra sem viðstaddir eru. Fyrst, hæstv. forseti, vil ég nefna brtt. sem flutt er af okkur öllum hv. þm. Alþb. og er á þskj. 445 og varðar tvo stóra tekjuuöflunarliði fyrir ríkissjóð og einn útgjaldalið. Þar er á ferðinni útfærsla á tillögum okkar um sérstaka fjáröflun í ríkissjóð til að standa straum af átaki til atvinnuaukningar. Eitt af því sem hæstv. ríkisstjórn hefur í raun og veru gefist upp við og ekki varð að endingu í tillögum hæstv. ríkisstjórnar svo neinu marktæku næmi eru einhverjar raunhæfar aðgerðir til að taka á versnandi atvinnuástandi og skapa hér ný störf. Ríkisstjórnin kynnti að vísu fyrr á þessu hausti ákvarðanir um nokkuð auknar framkvæmdir í vegagerð sem reyndust þegar á daginn kom ekki ýkja mikil aukning því þær voru frá þeim mikla niðurskurði sem þá var þegar ákveðinn. Vissulega skapast við þetta einhver störf frá því sem ella hefði orðið en þau munu lítt duga til að leysa þann mikla aðsteðjandi vanda sem atvinnuleysið er. Við flytjum því á þskj. 445 brtt. um að lagður verði á sérstakur hátekjuskattur, samkvæmt tillögum sem við höfum útfært í okkar stefnu, sem gefi 1,6 milljarða kr. á næsta ári. Sömuleiðis verði fjármagnstekjur skattlagðar þannig að það skili 2.000 millj. í ríkissjóð og 3 milljarðar af þessu fé verði notaðir til atvinnuátaks. Það sem eftir stendur af tekjuaukningunni má þá jafna á móti þeim brtt. öðrum sem við flytjum, m.a. til þess að tryggja fullar efndir á búvörusamningnum og forða því stórslysi að hæstv. ríkisstjórn eða hv. Alþingi vanefni þannig búvörusamninginn að bótaskylda geti skapast hjá ríkinu af þeim sökum. Enginn vafi er á því að búvörusamningurinn er löggerningur af því tagi með staðfestingu á Alþingi að réttur bændanna sem ákveðið hafa að haga framleiðslu sinni í samræmi við ákvæði samningsins er ótvíræður og þess vegna er þörf á því að sjá fyrir fjármunum til að standa við samninginn. Tímans vegna hef ég ekki fleiri orð um þessa brtt. á þskj. 445 en taldi nauðsynlegt að byrja á henni þar sem hún er annars vegar sprottin af áherslum okkar í efnahags- og atvinnumálum sem við þingmenn Alþb. höfum kynnt og hins vegar er henni ætlað að fjármagna með þessum hætti þær útgjaldatillögur, sem eru nokkrar, sem við hv. þingmenn Alþb. flytjum. Á undanförnum árum höfum við sem stjórnarandstæðingar staðið að tillöguflutningi af þessu tagi, a.m.k. hin síðari ár, gert það með þeim ábyrga hætti að við höfum jafnt því að flytja tillögur til hækkunar, flutt tillögur til fjáröflunar á móti og mættu fleiri taka sér það til eftirbreytni. Ég vil þá fyrst, hæstv. forseti, víkja að tillögu okkar þingmanna Alþb. á þskj. 454 sem lýtur að því að efna búvörusamninginn. Fyrir liggja ótvíræð gögn sem sanna að núverandi fjárlagafrv. í óbreyttri mynd sinni dugar ekki til þess að uppfylla ákvæði þess samnings. Þar vantar verulega upp á og við höfum flutt tillögur til úrbóta á því þar sem eru á ferðinni nokkrir stærstu liðirnir, þó ekki þeir liðir þar sem álitamál má telja hvort í fjárlagafrv. sem slíku felist beinlínis vanefndir eða brot á samningnum. Fyrsta tillagan gengur út á það að talsvert verði lagt af mörkum til þess að uppfylla ákvæði bókunar um átak í landgræðslu og skógrækt sem hafi það sérstaklega að markmiði fyrir utan auðvitað úrbætur á þessu sviði að skapa bændum störf og fólki í sveitum landsins í tengslum við þann samdrátt í hefðbundinni framleiðslu sem nú stendur yfir. Við leggjum til að 150 millj. kr. komi á liðinn Skógrækt og landgræðsla, ýmis verkefni, sérmerkt þannig að það verði nýr liður: Til landgræðslu- og skógræktarverkefna samkvæmt bókun búvörusamnings. Er þá átt við samninginn frá vorinu 1991 og bókanir um þetta efni sem honum fylgja. Í öðru lagi þarf augljóslega að leggja Jarðasjóði til meira fé á fjárlögum næsta árs en frv. gerir ráð fyrir til þess að staðið verði við þau fyrirheit í búvörusamningi að sjóðurinn hafi nægilega fjármuni handa í millum til að kaupa jarðir bænda sem hætta vilja búskap og ekki eru seljanlegar með öðrum hætti. Við leggjum til að í stað 115 millj. undir liðnum Jarðasjóður og jarðeignir ríkisins komi 165 millj. Í þriðja lagi leggjum við til að uppfyllt verði ákvæði samningsins um 300 millj. kr. á ári í Framleiðnisjóð landbúnaðarins. Til þess þarf að hækka fjárveitingu samkvæmt frumvarpi um 50 millj. Hér er engu að síður um verulegan sparnað að ræða fyrir ríkissjóð frá því sem var á tíma fyrri búvörusamnings en þá hefðu runnið, miðað við þær viðmiðanir sem þá giltu, líklega milli 600 og 700 millj. kr. í Framleiðnisjóð ef fyrri samningi hefði verið fylgt. Það vantar 175 millj. kr. á liðinn Uppgjör birgða samkvæmt búvörusamningi að mati Ríkisendurskoðunar og við leggjum til að sú fjárhæð bætist við þann lið. Þá kem ég að síðasta tölulið brtt. á þskj. 454. Þar er fjallað um liðinn Sérstakar greiðslur í landbúnaði. Þau ótíðindi hafa gerst að ríkisstjórnin hefur komið illilega á bak þeim greinum landbúnaðar sem hafa ekki náð samningum við ríkisvaldið um framleiðslumál sín. Með því að stórlækka endurgreiðslur niður í 260 millj. er verið að leggja nær fullan virðisaukaskatt á framleiðslu nauta-, svína-, hrossa-, og alifuglaafurða. Matarskatturinn er kominn í um 20% miðað við þessar fjárveitingar samkvæmt frv. og mun enn aukast ef hæstv. ríkisstjórn lækkar enn þessa tölu eins og heyrst hefur að hæstv. landbrh. hafi fallist á. Þetta er auðvitað fullkomlega óþolandi útkoma, bæði sökum þess að verið er að raska mjög jafnvægi milli þessara greina sem a.m.k. þolanleg sátt hefur ríkt um á undanförnum árum. Þarna er verið að svíkja með öllu þau fyrirheit að skattlagning á helstu greinar innlendrar matvælaframleiðslu sé hófleg eða ekki meiri en 12--14% eins og verið hefur undanfarin ár. Sömuleiðis mun það vera áform hæstv. ríkisstjórnar að afnema með öllu greiðslur til lífeyrissjóðs bænda vegna þessara greina, þeirra sem ekki eru umsamdar samkvæmt búvörusamningum. Það hlýtur auðvitað að verða talsmönnum þessara greina landbúnaðarins ærið umhugsunarefni hvort þær eigi einar að axla niðurskurð hæstv. ríkisstjórnar eins og hann beinist að landbúnaðinum, sökum þess að búvörusamningar sem náðst hafa fyrir kindakjöts- og mjólkurframleiðsluna tryggja mun betur stöðu þeirra greina. Að mínu mati er þetta alveg forkostuleg aðgerð, óhemjuvitlaus aðgerð og ranglát, mun valda mikilli úlfúð innan landbúnaðargeirans, hlýtur nánast að kosta styrjaldarástand milli þessara búgreina og að mínu mati einnig óskynsamleg vegna þess að þetta eru þær greinar sem líklegastar myndu verða til þess að mæta samkeppni af ýmsu tagi við aðrar matvörur, bæði innlendar sem erlendar og yrðu þess vegna fyrstar til að verða fyrir barðinu á slíku. Það er alveg ljóst að á undanförnum árum hefur ekki síst verið horft til hagræðingar í þessari framleiðslu og möguleika á að lækka matvælaverð með hagræðingu og bættri framleiðni á þessu sviði landbúnaðarins. Með svona framgöngu af hálfu ríkisvaldsins er öll slík viðleitni gerð að engu. Ég held að alveg óhjákvæmilegt sé, hæstv. forseti, að minna menn á það að engin ein grein fjárlaganna, enginn einn fjárlagaliður færir ríkissjóði í þessu frv. jafnmikinn sparnað miðað við útgjöld fyrri ára og einmitt landbúnaðurinn. Það væri fróðlegt og hollt fyrir ýmsa hv. þm., ekki síst úr Alþfl., sem geisa mikið um útgjöld til landbúnaðarmála, að átta sig á því að það átak sem gert hefur verið í þessum efnum á undanförnum árum og sérstaklega í tíð fyrri ríkisstjórnar er nú að skila ríkissjóði upp undir þriggja milljarða sparnaði milli ára.  Þegar það liggur fyrir, bæði í áliti ríkislögmanns og í úttekt Ríkisendurskoðunar fyrir fram, að um brot á búvörusamningnum yrði að ræða þá er það með ólíkindum ef Alþingi ætlar að loka málinu þannig. Getur Alþingi Íslendinga látið sér sæma að loka fjárlagafrv. þannig að fyrir liggi lögfræðilegt álit ríkislögmanns og úttekt Ríkisendurskoðunar og hvort tveggja sé samdóma um það að afgreiðsla fjárlagafrv. með þessum hætti myndi brjóta samninginn, þann löggerning sem ríkið hefur gert, staðfest með undirskrift ráðherra, og leitað eftir samþykki á þingi og Alþingi sjálft hefur samþykkt? Í hvaða stöðu er Alþingi sem samþykkt hefur samninginn, ekki bara í einum lögum, heldur líklega í þrennum lögum á síðasta ári? Í hvaða stöðu er það að lenda ef það ákveður svo með eigin fjárlagafrv. að brjóta þennan bindandi löggerning? Ég held að það sé ákaflega neyðarleg staða og niðurlægjandi fyrir Alþingi svo ekki sé meira sagt. Ég vil því hvetja hv. þm. að hugsa þetta ekki bara út frá því að þetta sé vandi ríkisstjórnarinnar, það er auðvitað ekki svo, því miður. Þetta verður að áfalli og álitshnekki okkar alþingismanna allra ef þingið vinnur með þessum hætti að málinu.  Hæstv. forseti. Ég hef ræðu mína um búvörusamninginn ekki lengri. Á sínum tíma töluðu ýmsir, m.a. úr þingliði stjórnarflokkanna, mikinn gegn búvörusamningnum og töldu óhjákvæmilegt að gera verulegar bætur á honum bændum í hag áður en hann yrði að löggjöf landbúnaðarins, en í tíð núverandi ríkisstjórnar er sótt að honum. Þannig hafa hlutverkaskiptin orðið, hæstv. forseti, eins og stundum vill verða í pólitíkinni. Ég er ekkert að lasta það. Helsta haldreipi hv. formanns landbn., 3. þm. Austurl., Egils Jónssonar, er búvörusamningurinn í vörninni fyrir landbúnaðinn sem hann mun ekki hafa farið um mjög hlýlegum orðum á framboðsfundum í Hornafjarðarhéraði vorið 1991.

Hver er skoðun varaformanns landbn.?

Nú veit ég ekki mikið um það hvernig þankagangur hv. varaformanns landbn. er. Það er að sönnu mikilvægt embætti og eru einhverjar mestu vegtyllur sem Alþfl. hefur lengi haft í landbúnaðarmálum og jafnvel frá upphafi vega fyrir utan það stutta tímabil sem þótti fréttnæmt meðan Bragi Sigurjónsson, hv. þáv. þm., varð landbrh. Man ég að ýmsum frændum mínum, framsóknarmönnum í Þingeyjarsýslum þóttu það allveruleg tíðindi þegar alþýðuflokksmaður var orðinn landbrh. En ég fer ekki nánar út í þá sálma af hlífðarsemi við hv. 17. þm. Reykv. Hæstv. forseti. Ég ætlaði þá næst að taka tillögu sem tengist þessum landbúnaðarmálum og er flutt af hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni ásamt mér, er á þskj. 455 og varðar fjárveitingar til skógræktarverkefnisins á Fljótsdalshéraði, sem nefnast Héraðsskógar. Því miður ætlar hæstv. ríkisstjórn ekki á þessu sviði frekar en svo mörgum öðrum að standa það sómasamlega að málum að hægt sé að segja að hún standi við gerða samninga. Héraðsskógaverkefnið byggir á sérstökum lögum sem samþykkt var einróma á Alþingi fyrir um þremur árum. Í þeim lögum er gert ráð fyrir bindandi samningum við bændur um þátttöku í því skógræktarverkefni. Tugir slíkra samninga hafa verið gerðir og ef ekki er séð fyrir nægjanlegum fjárveitingum stofnast þeir samningar í hættu. Það var mat skógræktarátaksins þegar sótt var um fjárveitingar á fjárlögum næsta árs, að um 58 millj. kr. þyrfti til að efna sómsamlega alla þá samninga sem gerðir höfðu verið eða í undirbúningi voru og fjármagna verkefnið að fullu. Í fjárlögafrv. er því miður ekki gert ráð fyrir nema 47 millj. og 600 þús. kr. Nú mun að vísu hv. meiri hluti fjárln. leggja til nokkurra milljón króna aukningu á þessum lið, en þó ekki nóg til þess að ná upp í þær 58 millj. sem til þarf. Mun þar vanta um 7 millj. upp á ef eingöngu brtt. meiri hlutans nær fram að ganga. Við leggjum þess vegna til að þetta verði hækkað í 58 millj. þannig að efna megi skuldbindingar og fyrirheit samkvæmt þessu verkefni sem ég held að að flestra dómi sem eitthvað til þekkja sé afar mikilvægt, er fyrsta alvöru skógræktarverkefnið á Íslandi sem er með því sniði og af þeirri stærðargráðu að hægt sé að kalla það eiginlegt nytjaskógaverkefni. Reynslan sýnir að á Fljótsdalshéraði eru skilyrði fyrir hendi til þess að rækta nytjaskóg, Guttormslundur stendur sem óhrekjandi vitnisburður um að það er hægt og miklar vonir eru bundnar við þetta verkefni, ekki bara af íbúum þessa svæðis heldur meðal skógræktaráhugafólks um allt land. Ég vil þá, hæstv. forseti, næst taka brtt. sem við flytjum þrír hv. þm. á þskj. 443, það er ásamt mér Hjörleifur Guttormsson og Jóhann Ársælsson. Brtt. er um að hækkaðar verði eða bætt við fjárveitingum til Ferðamálaráðs sem lúti að því að gera úrbætur á fjölsóttum ferðamannastöðum. Sömuleiðis fái Náttúruverndarráð hliðstæða aukningu til ráðstafana í þjóðgörðum og á friðlýstum svæðum og hækki því fjárveiting Náttúruverndarráðs úr 27 millj. og 700 þús. kr. í 33 millj. 700 þús. kr. Ferðamálaráð fái hins vegar nýjan lið upp á 10 millj. í þessu skyni. Ég held að öllum sem til þekkja beri saman um það að hreint neyðarástand ríkir á allmörgum stöðum sem vinsælir eru af ferðamönnum. Mætti þar nefna ýmsar perlur, svo sem jarðhitasvæðið á Hveravöllum og fleiri slík svæði. Því miður er svo að skipulag þessara mála er afar ófullkomið hjá okkur Íslendingum. Umsjón staðanna er í höndum mismunandi aðila, sums staðar eru það ferðafélögin, annars staðar Ferðamálaráð, í þriðja tilvikinu e.t.v. stjórnir þjóðgarða eða Náttúruverndarráð og í fjórða tilvikinu því miður enginn. Allmörg svæði hafa þannig orðið algjörlega út undan í þessu skipulagi, ef skipulag skyldi kalla. Dæmi um slíkan stað er umhverfi Dettifoss. Þar hefur ríkt hreinasta upplausn gagnvart því hver skuli sinna lágmarksgæslu og lágmarksúrbótum á því svæði og er varla hafandi eftir úr ræðustól á Alþingi það neyðarástand sem skapast hefur varðandi lágmarksumhirðu og hreinlætismál og annað því um líkt á þeim slóðum og því miður á fjölmörgum öðrum stöðum í landinu. Víða eiga í hlut fámennir afskekktir sveitahreppar sem ekkert bolmagn hafa til þess að taka við eða standa undir þjónustu við þúsundir ferðamanna sem e.t.v. streyma inn á slíka afskekkta en vinsæla staði yfir sumartímann. Þetta er hin argasta ómynd svo ekki sé meira sagt, hæstv. forseti, þegar haft er í huga að þessir staðir eru í mörgum tilvikum afar þýðingarmiklir í rekstri ferðaþjónustunnar yfir sumartímann sem eins og margtuggið er, bæði á Alþingi og annars staðar, er ein allra álitlegasta eða kannski segja sumir því miður eina álitlega vaxtargrein okkar í atvinnumálum sem stendur og skilar nú allmyndarlegum upphæðum í formi gjaldeyristekna í þjóðarbúið. Það er þess vegna með ólíkindum ef ekki er hægt að ná um það samstöðu á Alþingi að leggja, mér liggur við að segja, smáaura, tvo til þrjá tugi milljóna, af mörkum af hálfu hins opinbera til að sómasamlega sé hægt að ganga um þessar náttúruperlur, verja þær skemmdum og sjá svo um að ferðaþjónustan geti rekið starfsemi sína á þessum slóðum. Þetta er grein sem skilar 13 milljörðum kr. í hreinum gjaldeyristekjum inn í þjóðarbúið að talið er. Það er ekki mikil fjármálaspeki fyrir eina þjóð að standa svo báglega að málum, fyrir utan reisnina sem í því felst gagnvart umhverfi og náttúru. Við stærum okkur oft af því að hér sé hreint land og fagurt land og ómengað og allt það. Það er argasta öfugmæli því miður eins og nú orðið háttar til af mörgum þessum stöðum. Það má kannski ekki segja það upphátt en staðreyndin er sú að hér á þessum næturfundi hljóta menn að þola að heyra sannleikann. Ég tel mig þokkalega dómbæran á ástand þessara mála. Ég hef ferðast um hálendið og fylgst með því í 15--20 ár hvernig ákveðnar viðkvæmar náttúruperlur norðan heiða hafa verið að láta á sjá ár frá ári. 

Ævinlega tilbúinn að gera greiða.

Hæstv. forseti. Þá kemur ein lítil tillaga flutt af sömu hv. þm., Hjörleifi Guttormssyni, Jóhanni Ársælssyni og mér. Hún varðar fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar. Þar leggjum við til að nýr liður komi sem nefnist Rannsóknir á hrygningu og klaki þorsks og þar verði 10 millj. kr. fjárveiting lögð af mörkum. Svo ótrúlegt sem það nú er, lygilegt og furðulegt, þegar höfð er í huga öll umræðan um hrun þorskstofnsins og þá óskaplegu erfiðleika sem eru að ganga yfir íslenskt þjóðarbú vegna samdráttar í þorskveiðum, þá er það samt satt að Hafrannsóknastofnun hefur ekki fengið fjárveitingar til þess á undanförnum árum og er ekki ætlað samkvæmt fjárlagafrv. til þess að hrinda úr vör langþráðu verkefni um sérstakar rannsóknir á hrygningu og klaki þorsks.  Þá vil ég, hæstv. forseti, nefna litla brtt. sem við flytjum, hv. þm. Jóhann Ársælsson og ég, og varðar málefni Vegagerðar ríkisins. Við leggjum til að uppsetningu á þeim lið verði breytt þannig að liðurinn Nýframkvæmdir, liður 10-211 610, hækki úr 2.260 millj. í 2.954 millj. eða um tæpar 700 millj. Þess í stað lækki liðurinn Framkvæmdaátak vegna atvinnumála um sömu upphæð, eða úr 1.800 millj. og niður í 1.106. Það kann í fljótu bragði að sýnast að þetta skipti ekki miklu máli, að Vegagerðin hafi úr sama fé að moða eftir sem áður. Það er rétt en það sem við erum að fara með þessu er að við viljum að Vegagerðin fái að halda sínu fé af sínum tekjustofnum á næsta ári og lántaka hennar lækki sem þessu nemur. Hér er þess vegna á ferðinni krafa um það að þær tæpar 700 millj. kr. sem ríkissjóður ætlar að stela af hinum mörkuðu tekjum Vegagerðarinnar, sem vegalögin kveða skýrt á um að skuli ganga til vegagerðar, fari í þau verkefni og lántökur Vegagerðarinnar lækki sem því nemur. Vanti ríkissjóð meira fé verður hann að taka það að láni en ekki stela því af Vegagerðinni. Það er furðulegt ef geðleysi hv. stjórnarþingmanna er orðið slíkt, manna sem margir hverjir ósköpuðust fyrir ekki mörgum árum út af mun minni skerðingu á tekjum Vegagerðarinnar sem gripið var til í eitt ár þegar við sérlega afbrigðilegar aðstæður var verið að reyna að koma saman fjárlögum rétt fyrir árslok 1988 eftir að ríkisstjórnin hafði liðast í sundur og önnur orðið að taka við. Þá var gripið til þess ráðs að hækka stórlega bensíngjald og ná þannig í viðbótarfé og hluta þess var varið til ríkisútgjalda á því ári. Við það fyrirheit var staðið að sú skerðing stóð aldrei nema þetta eina ár og árin þar á eftir naut Vegagerðin góðs af því að tekjustofnar hennar höfðu verið hækkaðir. Þá ósköpuðust margir hv. þm. Sjálfstfl. yfir þessari aðgerð og höfðu vond orð og mörg um þann sem hér stendur. Þau virðast öll gleymd. Nú á að fara út í miklu verri aðgerð og háskalegri vegna þess að ekki er bara verið að skerða tekjurnar um stórar fjárhæðir heldur verður Vegagerðin skuldsett á móti svo nemur miklum fjárhæðum, eða 1.800 millj. kr. á einu ári og svo á að ganga lengra á þeirri braut á árunum 1994 og 1995. Vita menn hver liðurinn Nýframkvæmdir er? Hann er 2,2 milljarðar. Með öðrum orðum verður skuld Vegagerðarinnar vegna þessa eina árs hátt í heilsársupphæð samkvæmt liðnum Nýframkvæmdir eins og hann stendur núna í fjárlögunum. Þetta er hroðaleg útkoma fyrir Vegagerðina og þess vegna leggjum við til að þessu verði breytt. Hæstv. forseti. Þá vil ég nefna lítillega fremur litla brtt., sem mér er þó nokkuð hugfólgin, á þskj. 456. Þetta er brtt. við liðinn Hafnamál, að við sundurliðun þar og reyndar líka við niðurstöðutölu hafnarframkvæmdanna bætast 6 millj. kr. Sundurliðunin komi í sérstöku yfirliti eða bætist við hið sérstaka yfirlit og orðist svo: ,,12 Árneshreppur, hafnaraðstaða smábáta.`` Hér er lagt til að varið verði á næsta ári 6 millj. kr. til að bæta hafnaraðstöðu smábáta í Árneshreppi á Ströndum. Það má spyrja af hverju þingmaður úr Norðurlandi eystra sé að flytja brtt. um auknar hafnarframkvæmdir í Vestfjarðakjördæmi og það af öllu stöðum í Árneshreppi á Ströndum.  Eitt af því sem stendur mönnum þar mjög fyrir þrifum er að sú smábátaútgerð sem er auðvitað algjör lífsnauðsyn í þessum hreppi og er uppistaða í tekjuöflun allmargra fjölskyldna og drýgir tekjur annarra býr við ótrúlega lélega hafnaraðstöðu. Sérstaklega á það við um Gjögur en einnig að nokkru leyti um Norðurfjörð og Djúpuvík. Frá þessum þremur stöðum er smábátaútgerð aðallega stunduð í Árneshreppi. Nú eru einstöku bæir þar kannski fyrir utan með sínar heimalendingar. Ég held að í því liggi ekki stórir fjármunir fyrir íslenska þjóðarbúið að aðstoða í litlu þessa byggð sem þarna verst og er býsna merkileg fyrir okkur Íslendinga og jafnvel þó víða væri leitað. Staðreyndin er sú að það má allt eins sjá það fyrir sér að hún geti átt allgóða framtíð. Þangað sækir aukinn straumur ferðamanna og smábátaútgerðin hefur dafnað þar vel á síðustu árum. Þar var mokfiskirí fyrir landi á síðasta sumri svo það komst í fréttirnar. Grásleppuútgerð hefur gefið nokkuð vel af sér sökum þess að sóknin er hófleg og þetta liggur allfjarri þeim ofnýttu miðum sem sums staðar annars staðar eru tekin að bila. Það kom mér mjög á óvart þegar ég heimsótti þessar slóðir á sínum tíma að átta mig á því að þangað höfðu nánast engar fjárveitingar af neinu tagi runnið frá hinu opinbera síðustu 10--20 ár eða a.m.k. sáralitlar. Til dæmis hafði þar varla sést vegagerðartæki á öllum þessum langa og lélega vegi svo áratugum skipti. Úr þessu varð nú ásetningur minn að reyna að bæta og ég gat beitt mér fyrir því á þessum tíma þegar sama sumar hófust nokkrar framkvæmdir eða lagfæringar á veginum þarna norður og í framhaldinu var gerð skýrsla á Hafnamálastofnun um hvað hægt væri að gera til að bæta hafnaraðstöðu smábáta. Einhverjar minni háttar fjárveitingar komust svo inn í fjárlög næsta ár þar á eftir sem ég hafði því miður ekki sömu aðstöðu lengur til að fylgja eftir. En nú sýnist mér að samkvæmt þeirri sundurliðun frá fjárln. um hafnarmannvirkin sem er komin að ekki sé ætlunin að veita einni einustu krónu til framkvæmda í þessum hreppi. Það finnst mér lélegt og ég vil því leyfa hv. þm. að eiga kost á því að bæta þarna úr. Ég held því fram að þetta mundi ekki setja ríkissjóð eða landið á hausinn þótt svolitlir aurar yrðu lagðir í þetta verkefni. Þá er að lokum, hæstv. forseti, brtt. á þskj. 451 sem ég flyt og varðar liðinn Sjávarútvegsmál, ýmis starfssemi, Sjóvinnukennsla, sjóvinnu- og rannsóknabátur. Sá liður hækki úr þeim 1.200 þús. kr. sem hann er í í frv. í 14 millj. Það er að mínu mati hinn argasti aumingjaskapur að gefast upp við að halda því verkefni úti. Tryggingafé mun vera til til þess að endurnýja þann bát sem með hörmulegum hætti tapaðist á sínum tíma. Á þessu verkefni og rekstri þessa báts hangir ýmislegt fleira svo sem rannsóknaverkefni í Eyjafirði sem báturinn var ætlaður til. Hæstv. fyrrv. sjútvrh. hafði tekið um það ákvörðun að báturinn skyldi vistaður á Akureyri eða á Eyjafjarðarsvæðinu og nýtast vaxandi starfsemi á sviði sjávarútvegsins þar. Ég tel þess vegna að ef menn vilja vera sjálfum sér samkvæmir og hv. Alþingi sem ályktað hefur um Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið sem miðstöð rannsóknar og fræðslu á sviði sjávarútvegs eigi þá að samþykkja þessa tillögu til að unnt sé að standa við þennan þátt þeirra verkefna. Hæstv. forseti. Þá er að lokum brtt. sem flutt er af hv. þm. Svavari Gestssyni og Guðmundi Bjarnasyni. Í sjálfu sér er það ekki hlutverk ræðumanns að mæla fyrir henni, það munu þeir annaðhvort þegar hafa gert eða eiga eftir að gera. Ég ætla að leyfa mér að nefna aðeins málefni Kristness því ég held að þar sé á ferðinni eitt af þessum ótrúlegu málum þar sem hæstv. heilbrrh. hefur gengið fram með býsna sérkennilegum hætti svo ekki sé meira sagt. Hæstv. heilbrrh. hefur að vísu þegar komið sér á spjöld sögunnar með þeim hætti að ég hygg að hans verði lengi minnst fyrir ótrúleg afrek liggur mér við að segja, t.d. þegar hæstv. ráðherra komst á sl. vetri að þeirri niðurstöðu að ein helsta okurstofnun landsins væri Hjálpartækjabankinn í eigu Öryrkjabandalagsins og Sjálfsbjargar. Hæstv. ráðherra réðst með offorsi að Hjálpartækjabankanum og skammaði hann fyrir okur. Það var helst á honum að skilja að þessi sjoppa, Hjálpartækjabankinn, hefði verið rekinn í svívirðilegu gróðaskyni um árabil. Hið sanna sem í ljós kom var auðvitað það að Öryrkjabandalagið og Sjálfsbjörg höfðu lagt þessari starfsemi til verulegt fé í upphafi, stutt hana af stað og aldrei tekið krónu út úr þeim rekstri. Ég tek þetta bara sem lítið dæmi, hæstv. forseti, um þau ótrúlegu ,,afrek`` sem hæstv. heilbrrh. hefur unnið í málflutningi af þessu tagi. Ég hygg að það sé leitun á öðru eins. Hæstv. heilbrrh. beitti á síðasta ári talsvert þeirri aðferð að ráðast með býsna ósvífnum hætti að einstökum stofnunum, jafnvel einstökum stéttum innan sinnar greinar. Allir muna árásir hæstv. heilbrrh. á Landakotsspítala og St. Jósefsspítala og það sem sigldi í kjölfarið. Nú hefur hæstv. heilbrrh. fundið sér á þessu ári ný fórnarlömb og beitt sömu aðferðinni sem ég tel vera, hæstv. forseti, svo ég orði hlutina eins og ég meina þá en ekki í hálfkæringi, neðan við allar hellur. Ég hef aldrei síðan ég fór að fylgjast með stjórnmálum heyrt einn ráðherra beita þessari aðferð gagnvart aðilum innan sinnar greinar, þeirrar sem hann á að sjá fyrir samkvæmt lögum. Hæstv. heilbrrh. leyfir sér t.d. að misbeita aðstöðu sinni sem yfirmaður heilbrrn. til að koma á framfæri röngum og villandi upplýsingum til að klekkja á viðkomandi stofnun. Ég fullyrði þetta, hæstv. forseti, þó svo heilbrrh. sé farinn að sofa og hér séu ekki margir viðstaddir.  Ég fullyrði að hæstv. heilbrrh. eða ráðuneyti hans hefur með alveg gjörsamlega óþolandi hætti sent frá upplýsingar sem eru rangar, sem eru villandi, sem eru bersýnilega ósanngjarnar í garð Kristnesspítala að því er virðist til þess eins að veikja fyrir fram varnir þeirrar stofnunar og gera þeim sem vilja efla hag hennar erfitt um vik að verja sig fyrir þeim niðurskurðaráformum sem reyndust vera í farvatninu. Hæstv. ráðherra fór þannig að þessu með Kristnes að hann lét fyrst berast fréttir af því að þar væri óheyrilegur kostnaður á hvert rúm. Það voru sendar út frá ráðuneyti hans upplýsingar sem voru bersýnilega svo ósanngjarnar í garð starfseminnar þar að það getur ekki verið að menn sem eiga að þekkja sæmilega til í heilbrigðismálum hafi gerst sekir um slík mistök nema eitthvað meira en lítið sé að. Þar voru teknar viðmiðanir og settar fram fullyrðingar sem ekki fást staðist. Þegar betur er að gáð er kostnaður á Kristnesspítala eðlilegur með hliðsjón af eðli þeirrar starfsemi sem þar fer fram og þeim aðstæðum sem henni hafa verið skapaðar, m.a. ónógar stöðuveitingar til þess að fullmanna og fullnýta endurhæfingaraðstöðuna þar. Þar fengust skýringar sem meira en duga til þess að sýna að reksturinn á Kristnesspítala er að teknu tilliti til þessa alls síst dýrari en á fjölmörgum öðrum stofnunum. Samanburðurinn var á hinn bóginn gerður við stofnanir sem vegna ónógrar hækkunar á daggjöldum eru nú reknar með bullandi tapi. Það var engu að síður talið boðlegt af hálfu heilbrrn. að nota það sem samanburð til að sanna hversu dýr starfsemin á Kristnesi væri, hún væri þetta miklu dýrari en t.d. starfsemi á öðrum endurhæfingarstofnunum. En það var ekki látið fylgja með að þær væru reknar með miklu tapi. Nei. Menn áttu væntanlega að halda að þar gengi allt skínandi vel og væri bara í fínu lagi. Hvað eiga svona vinnubrögð að þýða? Til hvers eru þau annars en þess sem ég leyfi mér að fullyrða að hafi verið tilgangurinn, og bið menn þá að sanna annað, að brjóta fyrir fram niður varnir stofnunarinnar þannig að hún lægi vel við högginu þegar það kæmi. Þetta verð ég að segja að eru vinnubrögð sem ég tel að engum manni séu sæmandi, jafnvel ekki núv. hæstv. heilbrrh. Í raun og veru var nákvæmlega það sama sem hæstv. ráðherra gerði gagnvart SÁÁ. Hverjar voru fréttirnar sem hæstv. ráðherra byrjaði á gagnvart SÁÁ áður en umræðan fór í gang um fjárveitingar til áfengismeðferðarinnar? Hvað var það? Hæstv. ráðherra kom í fjölmiðla og sagði að mikil brögð væru að því að menn væru bara í hressingar- og hvíldardvöl inni á þessum stofnunum. Hver áttu hugrenningatengslin að vera önnur en þau að fá fólk til að hugsa: Það er eitthvað bogið við þessa starfsemi? Þetta er eitthvað skrýtið. Fólk er bara þarna eins og á fínum hótelum og er að hvíla sig. Til hvers er verið að svona löguðu? Ég segi eins og er: Þetta eru vinnubrögð sem ég tel að séu engum manni sæmandi, jafnvel ekki hæstv. núv. heilbrrh. Það er auðvitað sorglegt sem er að koma æ betur í ljós og var rækilega til umræðu á Alþingi í gær að hæstv. heilbrrh. nær engum árangri. Auðvitað ekki. Menn ná ekki árangri með svona vinnubrögðum. Ég vil svo að lokum, áður en ég segi skilið við heilbrigðismálin, geta þess að þegar farið er svo yfir málefni Kristnesspítala t.d. kemur í ljós það sem sannast svo víða í framgöngu hæstv. heilbrrh. Það er að hæstv. ráðherra er hvað faglegu hliðina snertir í raun og veru úti að aka. Það eru engin fagleg rök af neinu tagi fyrir hendi til þess að réttlæta þann niðurskurð eða samdrátt í starfseminni á Kristnesi sem fjárlagafrv. boðar. Það er brýn þörf fyrir öll þessi endurhæfingarrúm á Norðurlandi og þó fleiri væru. Staðreyndin er sú að á Norðurlandi, miðað við upptökusvæði Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, ættu að vera um 40 endurhæfingarrúm miðað við fjölda þeirra á suðvesturhorni landsins, þ.e. þegar lögð er saman endurhæfing á Reykjalundi, í Hveragerði og á Grensásdeild Borgarspítala. Þau eru 12 á Kristnesi í dag. Er þá skynsamlegt að leggja þau niður? Það mundu tillögur hæstv. heilbrrh. samkvæmt fjárlagafrv. gera ef ekki tækist að bjarga því við. Staðreyndin er líka sú að Norðurl. e. er fyrir það kjördæmi landsins sem er næst á eftir Reykjavík verst sett með langlegurúm og hjúkrunarrúm. Er þá skynsamlegt að fækka rúmunum þar? Ef Kristnesspítala yrði lokað yrði ástandið á Norðurl. e. verra en í Reykjvík. Hér er samkvæmt norrænum stöðlum neyðarástand hvað varðar fjölda hjúkrunarrýmis miðað við íbúatölu. Eru það faglegu rökin fyrir því að loka Kristnesspítala að það þurfi að skapa neyðarástand líka á Norðurlandi eystra? Hver er svo byggðapólitíkin í því að leggja niður einu endurhæfinguna sem er til utan höfuðborgarsvæðisins? Er það gáfuleg og réttlætanleg stefna? Ég segi nei. Þetta er auðvitað það sem ég tel að fyrir utan vinnubrögð og framgöngu hæstv. heilbrrh., sem öll þjóðin er hneyksluð á, sé verst en það er að hæstv. ráðherra hefur ekkert vit á heilbrigðismálum. Hann virðist ekki hafa hirt um að setja sig inn í grundvallaratriði í þessum málaflokki. Han veður þarna um eins og fíll í postulínsbúð, brýtur og bramlar, rífur niður og skemmir án nokkurrar faglegrar stefnumörkunar eða hugsunar.  nokkur orð. Hæstv. forseti. Ég bind vonir við að þessari atlögu að Kristnesspítala verði hrint með einum eða öðrum hætti. Það er mikill vilji og mikill hugur í mönnum norðan heiða að gera það. Ég ætla þess vegna ekki og hef ekki hugsað mér að hreyfa málefnum spítalans með brtt. við 2. umr. fjárlaga. Ég vil í fyrsta lagi bíða og sjá hver verða afdrif brtt. þeirra hv. þm. Svavars Gestssonar og Guðmundar Bjarnasonar. Ég vil í öðru lagi bíða og sjá hvort eitthvert samkomulag kann að liggja fyrir áður en 3. umr. fer fram um fjárlög milli Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri og Kristnesspítala eða Ríkisspítalanna um hugsanlega yfirtöku Fjórðungssjúkrahússins eða sameiningu Kristnesspítala og Fjórðungssjúkrahússins. En ég segi bara að ég mun seint sætta mig við það að fjárlögin verði afgreidd hér endanlega og 3. umr. ljúki án þess að einhver úrlausn fáist í þessu máli. Ég tel það gersamlega óþolandi framgöngu af hálfu hæstv. heilbrrh. og ég sé ekki hvernig í ósköpunum þingmenn sem á annað borð setja sig inn í þetta mál, ég tala ekki um þingmenn af viðkomandi svæði, Austurl., Norðurl. e. og Norðurl. v. sem búa á upptökusvæði Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri geta þolað það að fótunum verði að hluta til kippt undan starfsemi þessa eina deildaskipta og sérhæfða sjúkrahúss landsins utan höfuðborgarsvæðisins með þessum hætti. Auðvitað er ljóst að ef menn rústa þetta niður eru menn ekki bara að loka Kristnesi og hætta endurhæfingu þar. Það hrynur auðvitað grundvöllurinn undan bæklunarlækningadeild á Akureyri með því að engin endurhæfing verður fyrir hendi á svæðinu og það er ekki víst að atlagan stöðvist þar. Er það e.t.v. ætlun hæstv. heilbrrh. að fara þannig með Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri að fótunum verði kippt undan því sem sérhæfðu og deildaskiptu sjúkrahúsi, hinu einu sinnar tegundar utan höfuðborgarinnar og þar með kannski líka því hlutverki sem það hefur samkvæmt almannavörnum og skipulagi átt að gegna sem varasjúkrahús fyrir suðvesturhorn landsins. Ég held að það verði að ræða hlutina eins og þeir eru og í því samhengi sem þeir eru. Ég verð að segja eins og er að þó að ég hafi ekki gaman af því mun ég gera allt sem í mínu valdi stendur til þess að koma í veg fyrir að þetta gangi fram. Ég segi það, hæstv. forseti, ég mun gera það. Það verður þá seint náð fullum sáttum við mig um afgreiðslu mála og lok þinghaldsins fyrir jólin ef þessi ósvinna á að ganga eftir. Það er allt í lagi að skila því til hæstv. heilbrrh.

Þá frestum við jólunum eins og Castro.

Castro bjargaði miklum verðmætum með því á sínum tíma með þjóð sinni að fresta jólunum og ná sykuruppskerunni í hús. Castro var góður bóndi. En sama verður ekki sagt um núv. heilbrrh. Hann hefur örugglega ekki meira vit á landbúnaði en hann hefur á heilbrigðismálum og það er ekki mikið. Hæstv. forseti. Ég held ég fari að láta þetta duga. Ég hef nokkurn veginn rakið mig í gegnum þær brtt. sem ég ætlaði að mæla fyrir og nefna þá málaflokka sem mér eru hugleiknir á sviði heilbrigðismála, landbúnaðar- og samgöngumála og nokkra aðra þætti. Auðvitað mætti margt segja um þessi fjárlagamál í almennu samhengi en ég ætla ekki að gera það tímans vegna. Mér sýnist ýmsir fara að verða nokkuð syfjulegir og framlágir eins og t.d. formaður þingflokks Alþfl. þó að hann megi eiga það að hann er nokkuð þaulsætinn við þingstörfin og sinnir sínum þinglegu skyldum betur en margir aðrir. Það er nokkurt umhugsunarefni, hæstv. forseti, við hvaða aðstæður fjárlagaumræðan fer fram. Ég var að hugsa um það áðan að það held ég að eigi að verða okkur öllum nokkurt umhugsunarefni, þátttakendunum í umræðunni, hæstv. forsetum, hæstv. ríkisstjórn og ekki síst hv. fjárln. hvernig þetta rekur sig hér í gegnum daginn, kvöldið og nóttina. Menn sem skrá sig á mælendaskrá kannski milli kl. 1 og 2 að deginum komast að þegar langt er liðið á nótt þegar ýmist enginn eða einn ráðherra, tilviljun hver, er viðstaddur, þegar enginn maður eða einn úr hv. fjárln. er í húsinu, hvorki varaformaður, formaður fjárln. né aðrir geta numið þau skilaboð sem hv. ræðumenn eru að flytja eru til þess að fylgjast með. Maður fer auðvitað að spyrja sig að því, til hvers er þá þessi umræða? Hvaða tilgangi þjónar hún? Er þetta kannski allt orðinn misskilningur að það hafi eitthvað upp á sig að flytja brtt., að mæla fyrir þeim, að reyna að færa rök fyrir sínum málstað? Ég tel, hæstv. forseti, að þetta eigi að verða okkur öllum nokkurt umhugsunarefni. Menn ættu að skoða hug sinn um það hvort ekki þurfi á komandi árum að tímasetja þetta með öðrum hætti. Þá á ég við bæði umræðuna sjálfa og hvernig henni er hagað og líka hvernig vinnutíma hv. fjárl. er hagað svo þeir menn séu ekki uppteknir á meðan umræðan fer fram og fleira. Ég beini þessu í allri vinsemd til hæstv. forseta og býð honum góða nótt.

Forseti getur tekið undir margt af því sem kom fram hjá hv. þm. og varðar þingstörfin og umræðuna um fjárlög.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en tekið undir þau umvöndunarorð sem hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon hefur um það með hvaða hætti þessi umræða fer fram. Það er alveg hárrétt að þingmenn sýna henni sorglega lítinn áhuga. Ég verð auðvitað að lýsa depurð minni yfir því að hér eru ekki staddir nema tveir þingmenn stjórnarandstöðunnar. Stjórnarandstaðan hefur geisað mjög í fjölmiðlum sem og í þingsölum yfir því hversu mikil mannvonska felst í þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir og í því fjárlagafrv. sem hún hefur hér mælt fyrir. En það er ákveðin þverstæða fólgin annars vegar í þessum ummælum og hins vegar því að það sækir varla nokkur einasti þingmaður stjórnarandstöðunnar þessar umræður. Það veldur mér líka, hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon, nokkrum áhyggjum vegna þess að ég tel að í virku lýðræði felist einmitt það að stjórnarandstaðan veiti aðhald. Það liggur við að ég leyfi mér að segja, virðulegi forseti, að það sé allt loft úr stjórnarandstöðunni. Þingmaðurinn fór vítt um svið eins og hans er von og vísa. Ég vil lýsa því yfir, virðulegi forseti, að ég og minn flokkur höfum gjarnan umgengist þennan hv. þm. af nokkrum virðuleika. Ég vil minna á að þegar minn ágæti formaður, hæstv. ráðherra Jón Baldvin Hannibalsson, gaf sínum fyrri kollegum einkunnir var einkunn hans um Steingrím Jóhann sú að hann væri næsta frambærilegur þingmaður. Ég tek undir það og þess vegna vakti það sorg mína hversu vanstillt ræða þingmannsins var. Hann fór víða og ræddi m.a. búvörusamninginn og meint svik ríkisstjórnarinnar á honum. Hann taldi m.a. til umsögn Ríkisendurskoðunar. Ég verð að segja það að ég gef afskaplega lítið fyrir umsögn Ríkisendurskoðunar og er hissa á því að hv. þm. sem hefur ekki fremur en hans flokkur lokið miklu lofsorði á þá stofnun skuli notfæra sér þau gögn. Mig langar að taka eitt lítið dæmi. Stofnunin bendir t.d. á að það vanti einar 13--14 millj. kr. í framlög til sláturhúsa vegna vaxta- og geymslukostnaðar. Þegar ég las þetta sem varaformaður landbn. fór ég að reyna að grafast fyrir um það með hvaða hætti hún komst að þessu. Ég komst að þeirri niðurstöðu að hún hefði ekki farið í ýkja djúpar rannsóknir heldur einungis skrifað Framleiðsluráði landbúnaðarins bréf sem sendi þetta svar. Þetta tel ég afskaplega vond vinnubrögð. Að lokum, virðulegi forseti, af því að svo vill til að ég hef örlitla menntun í kynlífi fiska gleður það mig að hér kemur þingmaðurinn og lýsir því yfir að hann vill verja 10 millj. í að rannsaka hrygningu þorskfiska. Af því að ég er áhugamaður um æxlunartækni þessara fiska vil ég spyrja þingmanninn, til þess að mér gefist mögulega færi á að styðja tillögurnar: Með hvaða hætti hyggst hann verja þessum 10 millj. og í hvers konar rannsóknir á æxlunaratferli þorskfiska?

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi er rétt að það komi fram að hér voru þrír stjórnarandstæðingar í salnum því verri róg um hæstv. forseta vorn en þann að ætla honum að styðja ríkisstjórnina get ég ekki hugsað mér við núverandi aðstæður. Ég vil bera hönd fyrir höfuð hæstv. forseta. Í örðu lagi er það rangt hjá hv. 17. þm. Reykv. að stjórnarandstaðan hafi eitthvað dregið af sér í umræðunni og mætt illa til þings. Hér var t.d. reynd atkvæðagreiðsla áðan og þá var mikill meiri hluti viðstaddra stjórnrandstæðingar til að reyna að greiða hér fyrir þingstörfum. Ég hygg að hv. þm. átti sig á því að það er stjórnarliðið sem er allmiklu verr mennt þótt það eigi að heita í meiri hluta eða var síðast þegar ég vissi, þ.e. á þingi ef talan 63 er höfð í huga. Það er út af fyrir sig alltaf matsatriði hvaða einkunnir eigi að gefa ræðum manna eins og hv. þm. fór út í og gaf minni ræðu áðan þá einkunn að hún hefði verið vanstillt.  Varðandi Ríkisendurskoðun þá getur hún svarað fyrir sig sjálf. Ég hef sagt áður að hún er ekki heilög stofnun en það má nota ýmslegt sem frá henni kemur. Um rannsóknir á klaki þorskfiska er það að segja að fyrir liggur hjá Hafrannsóknastofnun vönduð áætlun um það sem ég hef fengið upplýsingar um frá Jakob Jakobssyni hvernig eigi að verja þessum fjármunum. Hann telur upphæðina nóga til að koma þessum rannsóknum af stað. Mér skilst að þær eigi aðallega að beinast að rannsókn á hrygningarslóðinni sjálfri, á aðstæðum þar hvort selta sjávar, hitastig, veður og ýmsar aðrar aðstæður geti haft merkjanleg áhrif og geti orðið mönnum að gagni við að meta hrygninguna, afkomuna og spá þannig fyrir um hlutina og ef til vill hafa áhrif til hins betra með t.d. friðunaraðgerðum á þeim slóðum eða við hagstæðar aðstæður o.s.frv. Þetta hlýtur hv. doktor að átta sig á og skilja að eru allt saman verkefni vísindamanna að útfæra en ekki okkar stjórnmálamanna.

Virðulegi forseti. Ég sé það að orð míns formanns um þennan hv. þm. eru sönn. Hann tekur rökum og er greinilega enn að þroskast. Þannig sést það til að mynda að eftir mín umvöndunarorð var hans seinni ræða miklu hófstilltari og málefnalegri og það ber að þakka. Ég vil síðan segja það að ég er afskaplega ánægður yfir því þegar hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon fer yfir sviðið og telur upp þá sem hér eru staddir úr stjórnarandstöðu og stjórn, að hann telur hv. þm. Inga Björn Albertsson í hópi stjórnarsinna. Það eru gleðileg tíðindi fyrir mig og ég fagna því. Hann sagði hins vegar að stjórnarandstæðingar hefðu ekki dregið af sér. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að hér kemur þingmaðurinn og talar af mikilli tilfinningu og það er augljóst að honum er heitt í hamsi. Hvar eru hinir andstæðingar stjórnarinnar sem er heitt í hamsi? Þeir eru ekki staddir hér. Ég sé þá ekki. Hvar eru mótmæli þeirra við þessarsi vonsku? Er kannski vonskan í stjórnarandstöðunni ekki meiri en svo að hún er sofandi heima eða hímir hún hér á bekkjum um húsið og sefur? Ég spyr, virðulegur forseti. Ég hnaut líka um það að í fyrri ræðu vakti hv. þm. athygli á því að fjárln. var ekki stödd hér og hann sá sérstaka ástæðu til að draga það fram að formaður og varaformaður voru ekki staddur hér. Nú vill svo til, virðulegi forseti, að ég veit að fjárln. hefur verið á afar mikilvægum fundi það sem af er þessari nóttu. Þar eru ekki bara staddir varaformaður og formaður heldur líka þeir virðulegu þingmenn stjórnarandstöðunnar sem sitja í þessari nefnd. Ég vil að það komi fram að það er ekki sökum anna við annars konar fundarstörf sem þeir hafa ekki getað sótt þennan mikilvæga þingfund og tekið þátt í þessari umræðu okkar. Að öðru leyti vil ég þakka hv. þm. fyrir að hafa upplýst mig um að hann hefur vísindalegan grunn undir tillögu sinni sem gerir hana miklu meira aðlaðandi en ella. Ég verð að þakka honum fyrir að hafa vakið athygli á því að þessi áætlun liggur fyrir og ég mun auðvitað það sem eftir lifir nætur og þangað til við göngum til atkvæða um klukkan 11 í fyrramálið íhuga mjög vandlega hvort ekki sé flötur á því hér að ná ákveðinni samstillingu milli stjórnar og stjórnarandstöðu um þetta tiltekna mál.

Hæstv. forseti. Hv. þm. fer nokkuð á kostum og maður sér það fyrir sér að ef hann væri nokkrum kílóum léttari væri hann efni í ballettdansara, svo fimlega fer hann hér stafnanna á milli í þessum málflutningi. Á annað borðið manar hann stjórnarandstöðuna og brýnir hana á því að hún sé alls ekki nógu hörð af sér og mæti ekki nógu vel og hvar sé nú andstaðan að hér séu ekki fleiri. Það liggur við að maður sjái hv. þm. þannig fyrir sér að hann vilji helst hafa hér umsátursástand. Menn berjist hér með vopnum nánast, a.m.k. með orðum. Í hinu orðinu talar hann svo um það að mikilvægar upplýsingar hafi komið fram sem hann þakkar fyrir og vil nú leita sátta og samstöðu um lagfæringar af þessu tagi. Þetta kalla ég skemmtilega fimi að vippa sér svona á milli borðanna.

Það er eðli þingmannsins.

Þetta er eðli þingmannsins upplýsir hv. þm. um sjálfan sig og vel er það. Ég get lofað hv. þm. því að ef sú ríkisstjórn sem hv. þm. styður enn, hygg ég, að verulegu leyti, þó ekki öllu frekar en hv. þm. Ingi Björn Albertsson sem hér er nefndur, heldur á spilunum svo sem horfir næstu sólarhringana, þá muni hv. þm. sjá að það er talsvert líf í stjórnarandstöðunni því allt stefnir þetta nú heldur í þá átt úr vondu í verra. Þá mun hv. þm. sjá að stjórnarandstaðan mun rækja sínar skyldur og veita það aðhald sem hv. þm. bað um.

Jafnt í svefni sem vöku.

Ég er út af fyrir sig þakklátur hv. þingflokksformanni Alþfl., og ég vil vekja athygli á því að hér er formaður annars þingflokks stjórnarliðsins að minna okkur í stjórnarandstöðunni á skyldur okkar og hvetja okkur til þess að draga ekki af okkur við það að veita ríkisstjórninni aðhald. Ég tel að starfsbræðrum hv. þm. í þingflokkum stjórnarliðsins hljóti að þykja þetta sömuleiðis þörf ummæli og góð og vel til þess fallin að þingstörfin megi nú ganga eðlilega fyrir sig.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að vekja athygli á þeirri merkilegu staðreynd að þingflokksformaður annars stjórnarflokksins hefur óskað eftir því að ríkisstjórnini verði veitt mun harðari andstaða en verið hefur til þessa. Við höfum auðvitað gert okkur grein fyrir því að það væri veruleg ókyrrð innan stjórnarflokkanna, ekki síst Alþfl. en einnig líka Sjálfstfl. í hinum ýmsu málum sem upp hafa komið undanfarna daga. Hins vegar er bersýnilegt að ástandið er orðið svo alvarlegt að hv. formaður þingflokks Alþfl. óskar eftir því að fá aðstoð okkar í stjórnarandstöðunni við að fella þessa ríkisstjórn. Við munum veita honum alla þá aðstoð sem við getum í því göfuga ætlunarverki hans.

Virðulegi forseti. Hér er komið að einu lykilatriði í því lýðræði sem við búum við. Það er hið virka aðhald stjórnarandstöðunnar. Það er alveg sama hvaða ríkisstjórn er við lýði. Hún getur aldrei rækt sitt hlutverk af festu og nægilegri ábyrgð nema það sé til staðar virk stjórnarandstaða. Það er alveg sama hver er við völd. Stjórnarandstaðan gegnir lykilhlutverki í því lýðræði sem við köllum vestrænt lýðræðissamfélag. Því miður virðist mér svo, virðulegi forseti, án þess að ég fari fram á það að stjórnarandstaðan sé vakin og dregin hingað í þingsali að hún sé að bregðast þessu hlutverki sínu vegna þess að hún virðist ekki sýna þessu nokkurn einasta áhuga ef frá eru taldir þeir ágætu þingmenn sem hér eru staddir. Ég minni á það að einn af oddvitum Kvennalistans orðaði það svo í ágætri ræðu í gær að auðvitað væru aðgerðir stjórnarinnar þess eðlis að hér ætti að vera æstur múgur fyrir utan þinghúsið. Ég hef ekki litið, virðulegur forseti, út um gluggann síðustu klukkutímana, enda hef ég verið önnum kafinn við umræður, en ég sé engan æstan múg inni í þingsölum. Ég sé engan æstan stjórnarandstöðuþingmann ef frá er talinn hv. þm. Steingrímur Jóhann. En ég vil einungis, virðulegi forseti, nota þetta tækifæri til þess að taka undir með hv. þm. Svavari Gestssyni að virk stjórnarandstaða er lykilatriði í því lýðræði sem við búum við. Þetta veit ég að hann skilur því að í árdaga nam hann marxíska díalektík í kvöldskólum. Ég kom meira að segja nálægt því eitthvað sjálfur og bý að því afar lengi og þess vegna skil ég þetta vel.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 17. þm. Reykv. fyrir þær upplýsingar sem hafa komið fram um það hvað hann man vel barnalærdóminn og þekkir sjálfsagt enn þá bæði í orði og í verki grundvallaratriði hinna díalektísku sjónarmiða þar sem andstæðurnar leikast á, stjórn og stjórnarandstaða, svart og hvítt, nótt og dagur.

Forseta þykir ekki nákvæmlega vera rætt um gæslu þingskapa.

Það getur vel verið að það fari svo einhvern tíma næstu daga, virðulegi forseti, í sambandi við gæslu þingskapa einmitt, að hv. formaður þingflokks Alþfl. komist að því fullkeyptu að þessar andstæður séu glaðvakandi og verði þeim mun betur vakandi sem nær dregur jólum.

Virðulegi forseti. Ég tel ekki rétt að vekja hæstv. ráðherra þó full ástæða sé til að spyrja þá ýmissa spurninga og hv. 17. þm. Reykv. hafi verið að hvetja stjórnarandstöðu til þess. Ég held að það sé þjóðinni fyrir bestu að hæstv. ráðherrar sofi í hausana á sér og það er mitt framlag til forvarna á þessu kvöldi. Ég ætla að tala fyrir einni brtt. sem kostar ríkissjóð ekki eina krónu en áður en ég geri það mun ég fara nokkrum almennum orðum um það sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að gera. Allar þær mörgu óþægilegu og vitlitlu aðgerðir sem hæstv. ríkisstjórn stendur fyrir í þjóðfélaginu eru gerðar í nafni þess að bæta hér atvinnuástand. Þær kollsteypur sem ríkisstjórnin tók í fyrra á velferð og menntakerfinu voru líka gerðar í því sama tilefni að efla atvinnulífið. Nýir skattar á einstaklinga og fyrirtæki voru til að efla atvinnulífið, niðurskurður í menntakerfinu til að efla atvinnulífið, skattar á sjúklinga til að efla atvinnulífið, þjónustugjöld af öllu tagi voru til að efla atvinnulífið, skattar á sveitarfélög og skattar á sjómenn, allt var þetta til að efla atvinnulífið. Nú eru lagðir skattar á foreldra, sérstaklega einstæða foreldra, og það er örugglega allt til að efla atvinnulífið. Árangurinn sjá allir. Hér hefur verið lagt til að leggja 2 milljarða til vegagerðar til að efla atvinnulífið en nú eru komnar upp nýjar tillögur að taka a.m.k. 1 milljarð af þessum 2 út, eflaust líka til að efla atvinnulífið. Svo vitna menn hér til skiptist í ræðum sínum ýmist í litlu gulu hænuna eða Nóbelsskáldið okkar, Halldór Laxness. Það er eflaust líka til að efla atvinnulífið. Hv. formaður fjárln., sem er löngu farinn úr húsi, lýsti því yfir fyrr í dag að hann hefði verið í hlutverki litlu gulu hænunnar í fjárln. og trúlega þeir meirihlutamenn sem þar hafa unnið, eflaust til að styrkja og efla atvinnulífið. Menn fara í allra kvikinda líki til að örva og efla atvinnulífið. En hver er staðreyndin um atvinnuástandið? Því fer stöðugt hrakandi hér á landi. Því miður er ekkert í sjónmáli sem virðist ætla að breyta því vegna þess að hæstv. ríkisstjórn er sífellt að gera ráðstafanir sem deyfa frumkvæði einstaklinga með nýjum og nýjum uppátækjum sem lama í stað þess að styrkja og skapa. Menn vita aldrei frá degi til dags hvaða ný uppátæki verða á döfinni. Hæstv. ríkisstjórn heldur eflaust að virðisaukaskatturinn á bækur og tímarit efli atvinnulífið, efli prentiðnað sem hér er talinn vera með því besta sem þekkist í heiminum. Hæstv. fjmrh. heldur eflaust að hann fá meira í kassann þegar prentiðnaður flyst til útlanda í stórum stíl vegna skattpíningar innan lands. Hæstv. fjmrh., sem er sem betur fer löngu sofnaður, honum veitir ekki af, heldur eflaust að fleiri fái vinnu við blaða- og tímaritaútgáfu þegar kannski tvö dagblöð eru eftir og kannski ekkert tímarit vegna þess að tímarit verða eflaust bara innflutt því það er ekki virðisaukaskattur á þeim. Þessar aðgerðir efla ekki atvinnulífið. Íslenska bókaútgáfan mun ekki lifa af virðisaukaskattinn verði hann ekki tekinn í áföngum. --- Ég er mjög ánægð að hv. 17. þm. Reykv. skuli vera kominn hér inn til að hlýða á mál mitt.

Það er hann líka.

Þessar aðgerðir efla svo sannarlega ekki atvinnulífið. Hv. þm. hafa talað um í vetur að það þyrfti að auka notkun á innlendri orku og þeir harma að ljósavélar skulu vera í gangi í höfnum vegna þess að rafmagnið sé svo dýrt. Menn hafa harmað það að fyrirtæki kynda jafnvel upp með svartolíu. Það er eldað á gasi á veitingastöðum. Þessir sömu hv. þm. ætla að fara að samþykkja innan tíðar virðisaukaskatt á orku og þessir sömu hv. þm. hafa margsinnis talað um í þessum þingsal að orkuverð sé víðast hvar úti á landi fjórfalt hærra en í Stór-Reykjavíkursvæðinu. Samt á að auka enn á þennan mismun með virðisaukaskatti á orku. Það er sagt að það eigi að niðurgreiða orkukostnaðinn þar sem hann er hæstur en hversu mikið og hve lengi? Allar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar eru til mjög skamms tíma. Þeir eru alltaf að skipta um skoðun og alltaf skipta þeir um skoðun til að örva og efla atvinnulífið. Þessa dagana hefur hæstv. ríkisstjórn verið að selja aflaheimildir Hagræðingarsjóðs hæstbjóðendum í staðinn fyrir að standa við gefin loforð að bæta þeim upp sem hafa orðið fyrir mestum skerðingum vegna þorskbrestsins. Ef ríkisstjórnin væri að hugsa um að efla hér atvinnulífið, þá hefði hæstv. ríkisstjórn gert það að skilyrði að sá afli sem Hagræðingarsjóður er að selja væri unninn í íslenskum fiskvinnslustöðvum en það eru engin skilyrði þar að lútandi. Ég tel víst að meginþorri þessa afla fari beint út óunninn því að hæstv. ríkisstjórn er bara að hugsa um hámarksgróða og er ekki að hugsa um atvinnu þegar allt kemur til alls. Þó að hæstv. heilbrrh. sé löngu sofnaður, þá langar mig að fara nokkrum orðum um heilbrigðismál, enda skilst mér að hv. 17. þm. Reykv. og formaður Alþfl., Jafnaðarmannaflokks Íslands, svari öllum þeim spurningum sem beinast að hæstv. heilbrrh.  Hann hefur gert meira í atvinnumálum. Það var til verulegs sóma sú mikla endurbygging og viðhaldsframkvæmdir sem áttu sér stað á Fæðingarheimili Reykjavíkur og ótaldir peningar sem fóru þar til endurbyggingar áður en hæstv. ráðherra lokaði síðan starfseminni. Mér vitandi fer engin starfsemi þar fram núna þó búið sé að kosta miklu til endurbyggingar. Það er auðvitað út af fyrir sig sorgarsaga en ég fagna því að Kvennalistinn er með tillögur á borðum þingmanna þar sem gert er ráð fyrir að endurreisa Fæðingarheimilið því sú krísa sem við búum við varðandi fæðingardeildina er óverjandi. Þar þrengir svo mikið að fæðandi mæðrum í dag að þær eru allar reknar út á fjórða degi nánast hvernig sem ástatt er fyrir þeim. Þetta kostar þjóðfélagið mikla peninga því að þær þurfa mikla sérfræðiþjónustu og ýmsar aukaverkanir sem af því hljótast að þær eru reknar út svo snemma. Þegar menn eru að tala um velferð á varanlegum grunni hljóta menn að endurskoða þetta sem er til vansa fyrir þjóðfélagið. Í fjárlagafrv. sem er til umræðu er alls staðar dregið verulega úr forvarnastarfi. Nægir þar að nefna tannverndina. Hún hefur hingað til verið ókeypis fyrir börn. Ríkið hefur borgað forvarnir í tannvernd fyrir skólabörn. Það verður ekki lengur. Það er að vísu kannski atvinnuskapandi því það verður auðvitað til þess að tannskemmdir aukast og meira verður að gera fyrir tannlækna þegar til lengri tíma er litið.  Það er næstum ekki króna til íþróttamála og það er verið að draga svoleiðis úr Íþróttasjóði að 16 millj. eru eftir í sjóðnum. Það er margsinnis búið að ræða það hér að dregið er verulega úr fjármagni til áfengis- og vímuefnavarna og meðferðar. Ég ætla þó að þakka fyrir þær 15 millj. sem hafa bæst við til þessa málaflokks milli 1. og 2. umr. Ég tel að þessar 15 millj. verði kannski til þess að ekki þurfi að loka meðferðarheimilinu að Staðarfelli í Dölum en það heimili hefur verið rekið um nokkurra ára bil með frábærum árangri.  ,,Við 6. gr. Nýr liður: 4.41 Að afhenda Samtökum áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann (SÁÁ) til eignar eftirtaldar eignir sem þau hafa nú til afnota að Staðarfelli í Dölum: gamla skólahúsið, kennaraíbúðir (tvö hús), kyndi- og rafstöðvarhús.`` Mér skilst að hv. þm. Svavar Gestsson hafi gert þessa tillögu að umræðuefni og taldi sig ekki getað stutt hana. Ég tel að hv. þm. hafi gert það vissum af ókunnugleika. Hann hafi ekki gert sér grein fyrir því að heimamenn telja það mikið atriði að SÁÁ eignist þessi hús til að tryggja áframhaldandi starfsemi Samtaka áhugafóks um áfengisvarnir sem eru þarna með mjög myndarlega starfsemi. Það væri auðvitað freistandi að tala áfram um heilbrigðismál almennt og það alvarlega ástand sem er að skapast vegna þessa miklu biðlista sem eru sífellt að lengjast á heilbrigðissviðinu, sérstaklega hvað bæklunaraðgerðir varðar. Og það eru einmitt þær aðgerðir sem ég tel að séu þjóðhagslega hagkvæmastar vegna þess að þeir einstaklingar sem fá þar meðferð geta eftir það lifað eðlilegu lífi í þjóðfélaginu en eru kannski bundnir hjólastóli í dag. Við eigum nægilegt legupláss, við eigum næga sérfræðinga en það vantar rekstrarfé og það er ekki gott að eiga hér nóg húsnæði og nóg starfsfólk en ónýtar deildir. Virðulegi forseti. Ég veit að það er tilgangslaust að halda hér langar ræður. En fátt er okkur Íslendingum nauðsynlegra þegar kreppir að í þjóðarbúinu en að ná sæmilegri sátt um hvernig á að þreyja þorrann og góuna en hæstv. ríkisstjórn hefur hvorki þolinmæði né áhuga fyrir slíku, enda er óþolinmæðin og óðagotið svo mikið að því sem þótti nauðsynlegt að gera í fyrra og framkvæma með miklum tilkostnaði og fyrirhöfn er nú fleygt til hliðar og ekki einu sinni skoðað hvort og hvernig árangurinn er af því. Enda telur hæstv. forsrh. að það sé góðs viti að allir eru jafnóánægðir. Þegar efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar voru kynntar 23. nóv. sl. þá sagði hæstv. ráðherra einmitt að það væri mjög góðs viti ef allir væru jafnóánægðir. En það er til tvenns konar óánægja í heiminum. Óánægja sem leiðir til örvæntingar og óánægja sem knýr til átaka. Sú fyrrnefnda verður til þess að það litla sem til er tapast en sú síðarnefnda þröngvar til umbóta. Menn geta svo dæmt um hvorri óánægjunni hæstv. ríkisstjórn þjónar.

Virðulegi forseti. Það var margt í ræðu hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur sem er íhugunarvirði. Ég er út af fyrir sig þakklátur fyrir það að hún lýsir ánægju sinni með þá sátt sem hefur tekist varðandi málefni SÁÁ. Það er rétt hjá þingmanninum að milli umræðna er búið að auka fjárveitingu til SÁÁ og það sem meira er, það er búið að ná og undirrita samkomulag við SÁÁ. Forráðamenn SÁÁ hafa undirritað það samkomulag og lýst í fjölmiðlum mikilli ánægju með það þannig að ég hygg að við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur af því meira. Hins vegar vek ég athygli á því að tillaga þingmannsins varðandi SÁÁ, þ.e. að gögn og gæði að Staðarfelli verði afhent SÁÁ, er yfirboð. Hún er dæmigert yfirboð vegna þess að þar er um að ræða tillögu sem gengur miklu lengra heldur en vilji SÁÁ er til. Það hafa ákveðnar hugmyndir komið frá SÁÁ einmitt varðandi hús og gæði að Staðarfelli sem ganga ekki líkt því eins langt og virðulegur þingmaður vill. Síðan vil ég jafnframt, virðulegi forseti, nefna að þingmaðurinn ræðst að ríkisstjórninni fyrir það að sýna ekki nægilegan vilja til að efla atvinnu og nefndi sérstaklega að ef hún vildi þá hefði ríkisstjórnin séð til þess að afli Hagræðingarsjóðs sem seldur er yrði einungis látinn af hendi með þeim skilyrðum að hann yrði unninn hér heima og í héraði. Þá vil ég geta þess, virðulegi forseti, einmitt vegna þess að um þessar mundir er ríkisstjórnin að undirbúa aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, að það er alveg ljóst að í kjölfar þess mun útflutningur á óunnum afla hraðminnka. Raunar má geta þess að sú þróun hefur verið síðustu árin að afli, sem landað hefur verið heima, er miklu meiri en áður. Þetta kom m.a. fram í síðasta tölublaði aukablaðs Morgunblaðsins, Í verinu. Þetta veit ég að þingmaðurinn skilur. Síðan vil ég líka geta þess að ýmsir, m.a. sá þingmaðurinn sem hér stendur, hafa verið þeirrar skoðunar að banna ætti útflutning á óunnum afla. Hins vegar hafa ýmsir sem tengjast fiskmörkuðum, ég nefni t.d. forstöðumann fiskmarkaðar Suðurnesja, fallið frá þeirri skoðun. Hann var upphaflega þeirrar skoðunar en telur núna að aðild okkar að EES muni sjálfkrafa leiða til þess að útflutningur á óunnum afla muni næstum því falla niður og það nokkuð hratt þannig að ljóst er að með því að vinna að inngöngu Íslands í Evrópskt efnahagssvæði er ríkisstjórnin að vinna að þeim markmiðum sem hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir vænir hana um að vera ekki að vinna að.

Virðulegi forseti. Hv. 17. þm. Reykv. mæðist í mörgu. Hann þarf að svara fyrir alla hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar og hann þarf að svara öllum stjórnarandstæðingum, enda blæs hann og stynur og ég fyrirgef hv. þm. þó að hann tali hér af miklum ókunnugleika varðandi vilja SÁÁ. Ég fyrirgef honum það því að það er nú ekki mikið þó að hann fipist einhvers staðar þegar hann þarf að svara svo mörgum þingmönnum. Þannig að ég virði nú viljann fyrir verkið. Hann talaði um aðild Íslendinga að EES. Það væri svo sem hægt að ræða um það en ekki í beinu andsvari. Ég var bara að tala um það, hv. þm., vegna þess að ég veit --- ég hélt að ríkisstjórnin, nú veit ég að það er ekki rétt hjá mér, vildi efla atvinnu hér innan lands og þess vegna fannst mér ekki óeðlilegt þar sem hún hafði Hagræðingarsjóð í hendi sér að sá afli sem Hagræðingarsjóður hafði umleikis væri unninn í íslenskum fiskvinnslustöðvum. Það finnst hv. þm. greinilega alveg óþarfi af því að einhver útgerðarmaður eða fiskverkandi á Reykjanesi hafði sagt honum eitthvað annað. En sem sagt, ég virði það við þingmanninn að hann skuli reyna að svara öllu þó hann hafi náttúrlega ekki mikið til málanna að leggja.

Virðulegi forseti. Mikið skil ég það vel að hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir vilji ekki ræða Evrópska efnahagssvæðið. Staðreyndin er sú að flokkur hennar er um þessar mundir í þvílíkri klípu í því máli að það má segja að hann sé nánast opið flak þannig að ég vil, vegna þess að mér er frekar hlýtt til Framsfl. og sér í lagi hlýtt til hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur, hlífa henni við að ræða þetta. Varðandi SÁÁ er staðan þannig að ég tala þar ekki af neinum ókunnugleika. Það vill svo til að ég ásamt formanni Alþfl. og heilbrrh. átti í samningaviðræðum við forustumenn SÁÁ og er því gerkunnugur hvert vilji þeirra stefndi í þessu máli. En fyrst verið er að tala um ókunnugleika, þá vil ég geta þess, virðulegi forseti, að hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir talaði m.a. um að stjórnarþingmenn fjösuðu um það að nýta þyrfti innlenda orku betur en gert er núna en hins vegar á sama tíma og þeir hefðu uppi slíkar ræður þá væru til að mynda skip í höfnum að keyra dísilvélar í stað þess að nýta innlenda orku. Þess vegna vil ég upplýsa þingmanninn, sem eins og ég er mikill unnandi hæstv. iðnrh., um það að téður hæstv. ráðherra, sem þingheimur allur hefur fest mikla ást við, hefur einmitt sett niður nefnd til þess að vinna að þessu máli m.a. vegna þess að aðrir þingmenn, að vísu ekki þingmenn Framsfl. en þó þingmenn úr kjördæmi hv. þm., settu fram hugmynd í þessa veru á sl. vori. Því vil ég að það komi hér fram, virðulegi forseti, að a.m.k. í þessu efni þarf þingmaðurinn ekki að hafa of miklar áhyggjur og gæti nú þess vegna farið heim að sofa en ég veit að þingmaðurinn vill starfa málefnalega þannig að hún mun vaka hér með okkur áfram í nótt.

Virðulegi forseti. Enn og aftur vil ég þakka hv. 17. þm. Reykv. Við skulum vaka og vera góð. Þegar ég var hér að tala um fisk og fiskflök, þá fer hann að tala um einhver sár flök, mannleg flök og ruglar öllu saman sem sýnir náttúrlega það að hann fylgist bara ekki með.

Ég var að tala um flak Framsfl. Þau eru ekki mjög fersk.

Ég var að tala um fisk. Virðulegi forseti. Ég var að tala um fiskflök og þannig ruglar hann öllu saman eins og hæstv. ríkisstjórn gerir, hrærir öllu saman í einn graut svo úr verður alveg ótrúleg kássa sem enginn skilur.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar nefna að hér í Alþingishúsinu er komin upp afar skemmtileg staða því að svo stendur nú á að hér eru framsóknarmenn komnir í hreinan meiri hluta. Hér erum við þrjú af fimm og þar sem ég veit um ást hv. 17. þm. Reykv. á framsóknarmönnum og einlægan vilja hans til þess að ganga til liðs við þann flokk, þá eru hér út frá þeim forsendum 80% þingmannanna, sem eftir eru, annaðhvort framsóknarmenn eða á hraðri leið inn í Framsfl. Ég held að ég geti ekki gert mér neinar vonir um að ég geti sagt það sama um fimmta þingmanninn þar sem er þingflokksformaður Sjálfstfl., sá mæti maður Geir Haarde. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði hér áðan að Framsfl. ætti bágt þar sem væri EES-málið. Ég dreg enga dul á það að í Framsfl. eru skiptar skoðanir varðandi það en það er mál sem Framsfl. mun vinna úr og koma út úr sterkari. Hins vegar vil ég segja hv. þm. það að sá flokkur, sem sagan mun held ég dæma harðast í þessum Evrópumálefnum, er Alþfl. fyrir það að formaður hans hefur algerlega klúðrað því tækifæri sem hann hefur haft um eins og hálfs árs skeið að vinna þessu máli mikinn pólitískan meiri hluta, ekki bara hér á Alþingi heldur líka meðal þjóðarinnar. Til þess eins og forsaga málsins hefur verið hafa verið öll tök en gæfuleysi Alþfl. í þessu máli er eins og í öllum öðrum. Virðulegi forseti. Ég kom hér annars upp til þess að ræða eilítið brtt. sem ég hef lagt hér fram á þskj. 442. Hún lætur ekki mikið yfir sér og er ekki stór í sniðum en getur þó skipt sköpum fyrir mikilvæga starfsemi. Ég tel reyndar að það sé miklu vænlegra til árangurs að flytja fáar brtt. og reyna á þann hátt að knýja fram einstök efnisatriði við afgreiðslu fjárlaga. Brtt. þessi lýtur að því að auka fjárveitingu til Háskólans á Akureyri um 4 millj. kr. Í greinargerð með brtt. segir svo, með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegsdeild Háskólans á Akureyri hefur staðið fyrir rannsóknum á lífríki sjávar í Eyjafirði. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 1993 er ekki gert ráð fyrir fé til þessa verkefnis. Tillaga þessi, um 4 millj. kr. hækkun á rekstrargjöldum skólans, er flutt til þess að tryggja framhald þessara rannsókna.`` Þetta verkefni hefur verið fjármagnað af sjútvrn. af lið þar sem hét Sjóvinnukennsla og rekstur skólaskips. Sá liður hefur nú verið þurrkaður út og það er, eins og ég sagði hér fyrr í dag í umræðum um fyrirspurn, það eina sem við höfum séð frá hæstv. ríkisstjórn í kjölfar nýsamþykktrar tillögu Alþingis sem var samþykkt á síðasta vori þess efnis að efla Eyjafjörð sem miðstöð í sjávarútvegsfræðum og rannsóknum. Þetta er verkefni sem er afar mikilvægt fyrir viðgang Háskólans á Akureyri og þessi tillaga tryggir að hægt er að leysa þetta með lágmarkskostnaði, ekki með því að kaupa nýjan bát heldur með því að leigja skip til þessara rannsókna. Virðulegi forseti. Það hefði verið freistandi að setja hér á langa ræðu um fjárlagafrv. sem hér er til umræðu og enn er nóttin ung. Það er langt til morguns þannig að tíminn er nægur  Ég ætla að lokum, virðulegi forseti, að fara örfáum orðum um málefni Kristnesspítala þar sem fulltrúi heilbrrh. situr hér í salnum. Ég hef fylgst með því máli nánast frá degi til dags frá því að það kvisaðist út á liðnu sumri að í heilbrrn. væru uppi hugmyndir um að loka spítalanum. Ég vildi ekki trúa því að nokkrum manni dytti slíkt í hug en í viðræðum mínum við hæstv. heilbrrh. í ágúst sl. sannfærðist ég um að þær hugmyndir voru virkilega uppi, að vísu byggðar á forsendum sem var afar erfitt að skilja og voru held ég reyndar hvergi til nema þá í hugarheimi hæstv. ráðherra. Ég hef síðan fylgst með framgangi málsins og ég vil enn trúa því að það skapist samstaða um það við afgreiðslu fjárlaga að hægt verði að ná fram lágmarksfjárveitingu til viðbótar til að hægt sé að tryggja rekstur Kristnesspítala. Heimaaðilar eru sammála um að taka höndum saman um að samreka spítalann með Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og stuðla að því sem langtímaverkefni að ná fram raunhæfum sparnaði í öldrunarlækningum og fækka þar með því aldraða fólki sem þarf á sjúkrahúsvist að halda. Það er raunhæft markmið en það kostar peninga í bráð en getur sparað mikið til lengri tíma litið. Virðulegi forseti. Ég hef lokið því sem ég vildi koma að lágmarki á framfæri hér við þessa umræðu.

Frú forseti. Ég hafði á orði í ræðu minni við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins í fyrra að einn helsti vandi íslensku þjóðarinnar væri ístöðuleysi þeirra sem með fjármuni hennar fara. Það hefði alltaf verið látið undan. Þegar okkur vanhagaði um eitthvað væru hiklaust slegin ný lán fremur en að láta kaupin bíða eða spara fyrir þeim. Af þessari braut yrði hins vegar að snúa og það yrði ekki gert án stórfelldrar uppstokkunar í ríkisfjármálunum. Það væri hin einfalda og sársaukafulla staðreynd sem Alþingi og þjóðin stæði frammi fyrir. Þegar litið er til baka og reynt að leggja mat á þann árangur sem náðst hefur í glímunni við að koma böndum á ríkisútgjöldin verður ekki fram hjá því litið að eitt og annað hefur áunnist þó svo að þeim markmiðum sem að var stefnt í upphafi árs hafi ekki verið náð. Í fjárlögum líðandi árs var stefnt að eftirfarandi meginmarkmiðum: 1. Að lánsfjárþörf opinberra aðila yrði innan við 24 milljarðar króna. 2. Að lánsfjárþörf ríkissjóðs yrði minni en 6 milljarðar króna. 3. Að rekstrarhalli ríkissjóðs yrði minni en 4 milljarðar króna, að jafngildi 4,5% samdrætti útgjalda að raungildi. 4. Að ofangreindum markmiðum yrði náð án þess að hækka skatta. Viðvarandi halli á ríkissjóði á liðnum árum hefur m.a. leitt til hinna miklu skulda þjóðarbúsins. Af þeim sökum var í fjárlögum yfirstandandi árs stefnt að því að draga verulega úr halla ríkissjóðs og eyða honum á árinu 1993 án almennra skattahækkana. Löngu er ljóst að þessi markmið munu ekki nást. Kemur þar einkum til að samdráttur í atvinnustarfsemi, verslun og viðskiptum hefur dregið verulega úr skatttekjum ríkissjóðs. Fyrstu níu mánuði ársins hafa þær dregist saman um rúman 1,1 milljarð kr. Þá eiga sjálfvirkni í sumum þáttum ríkisútgjaldanna og grundvallarbreytingar í landbúnaði sinn þátt í að skýra það að halli ríkissjóðs á þessu ári verður meiri en áformað var. Þegar litið er á afkomu ríkissjóðs fyrstu níu mánuði ársins kemur í ljós að hrein lánsfjárþörf A-hluta ríkissjóðs hefur lækkað um 3 milljarða kr. þegar mælt er á föstu verðlagi. Þá hefur sú eftirtektarverða breyting átt sér stað að til þess að svara þessari lánsfjárþörf hefur ríkissjóður ekki dregið svo neinu nemur á viðskiptareikning sinn í Seðlabanka Íslands heldur hefur tekist að fjármagna þetta á innlendum og erlendum lánamarkaði. Þrátt fyrir það sem að framan segir er vert að undirstrika að margar þeirra sparnaðaraðgerða sem ákveðnar voru á árinu hafa ýmist skilað sér eða munu gera það á komandi mánuðum og árum. Án þeirra er deginum ljósara að hallinn hefði orðið geigvænlegur. Þá er og vert að hafa í huga að rekstrarhalli A-hluta ríkissjóðs er tveim milljörðum kr. lægri á fyrstu níu mánuðum þessa árs en hann var á sama tímabili í fyrra. Eins og ég sagði áðan eru ýmsar vísbendingar uppi um að þær sparnaðaraðgerðir sem gripið hefur verið til á þessu ári muni skila umtalsverðum árangri þó ekki verði þau í samræmi við þau markmið sem að var stefnt. Svo sem þingheimi er kunnugt gerðu fjárlög ársins ráð fyrir því að heildarsparnaðurinn í ár samanborið við árið 1991 yrði um 5,5 milljarðar króna. Þrátt fyrir mjög versnandi ytri skilyrði og áföll í þjóðarbúskapnum höfðu 2 milljarðar hins áformaða sparnaðar náðst í lok september sl. Í þessu sambandi er rétt að gefa því gaum að í ár hefur tekist að draga úr starfsmannafjölda og launakostnaði A-hluta ríkissjóðs en ýmsir voru farnir að halda að það væri nánast náttúrulögmál að útgjaldaliðir þessir hækkuðu ár frá ári. Hér er því um nokkur tímamót að ræða sem ég tel rétt að gera nánari grein fyrir. Fjárlög líðandi árs gerðu ráð fyrir því að ársverkum A-hluta fjárlaga mundi fjölga um 100 á árinu og mátti einkum rekja fjölgunina til málefna fatlaðra og aðskilnaðar dóms- og umboðsvalds í héraði. Niðurstaðan er hins vegar sú að loknum fyrstu níu mánuðum ársins að ársverkum hafði fækkað um 208 eða um 1,1%. Á þessu tímabili lækkuðu launaútgjöld A-hluta ríkissjóðs um tæpar 300 milljónir króna, eða um 1,4%. Eflaust muna elstu menn ekki að það hafi gerst áður. Tveggja þriðju hluta lækkunarinnar er að leita í minni yfirvinnu en eins þriðja í dagvinnu. Sé lækkun útgjalda skoðuð nánar kemur í ljós að rekstrarútgjöld A-hluta ríkissjóðs og rekstrartilfærslur hafa lækkað um 1,2 milljarða króna á fyrstu níu mánuðum ársins miðað við sama tímabil í fyrra. Útgjöld æðstu stjórnar ríkisins og allra ráðuneytanna að Hagstofunni og umhvrn. undanskildu hafa lækkað. Í krónum talið er lækkunin mest hjá heilbr.- og trmrn. eða tæpar 400 milljónir kr. sem svarar til 1,2% af heildarútgjöldum ráðuneytisins. Mestur er sparnaðurinn hlutfallslega hjá iðnrn. en útgjöld þess lækkuðu um 211 milljónir kr. á fyrstu níu mánuðunum eða um 23,8%. Af framansögðu má ráða að tekist hefur að stöðva vöxt í starfsmannahaldi og almennum rekstrarútgjöldum hjá ríkinu. Vöxtur þessara útgjalda er með öðrum orðum ekkert óviðráðanlegt náttúrulögmál. Það er hægt að spara ef einlægur vilji er til staðar og markmiðin sem að er stefnt eru raunhæf. Ljóst er að dagar hins flata niðurskurðar eru liðnir. Lengra verður ekki gengið á þeirri braut. Sú leið sem fyrirliggjandi fjárlagafrv. hefur markað á því sviði er einkum að hagræða sem mest í ríkisrekstri, rjúfa sjálfvirkni útgjalda á ýmsum sviðum og að ætla notendum, bæði einstaklingum og fyrirtækjum, aukna þátttöku í kostnaði. Áhersla verður engu að síður lögð á það að þjónusta ríkisins minnki hvorki né versni. Þannig hefur nú tekist að rjúfa sjálfvirkni útgjalda til landbúnaðar. Samkvæmt nýjum búvörusamningi er ábyrgð á sölu landbúnaðarafurða flutt frá ríkinu til framleiðenda og vinnslustöðva. Af þessum sökum munu útgjöld ríkissjóðs væntanlega lækka um a.m.k. 3 milljarða á árinu 1993 frá því sem þau voru í ár. Á sama hátt er í frv. að finna margvíslega viðleitni til þess að draga úr þeim útgjöldum almannatrygginga sem hafa á sér blæ sjálfvirkninnar. Í því efni nægir að nefna ýmsar sérbætur og tekjutryggingar. Þá má nefna að áform eru uppi um að lækka útgjöld lífeyristrygginga með því að eignatengja lífeyrisgreiðslur en ekki er gert ráð fyrir að útgjöld þessa málaflokks hækki að raungildi milli ára. Jafnframt þessu verður lögð rík áhersla á öflugt skatteftirlit en nú er unnið að tillögugerð í því sambandi á vegum fjmrn. og skattayfirvalda. Á sviði hagræðingar er það að segja að á sama hátt og í ár verður á næsta ári gerð krafa um að stofnanir ríkisins hagræði í rekstri sínum. Á því sviði er af ýmsu að taka. Nýlega kom t.d. út skýrsla Ríkisendurskoðunar um bifreiðamál ríkisins. Þar kemur fram að heildarkostnaður vegna bifreiðanotkunar og bifreiðaeignar ríkisins á árinu 1991 er talinn hafa numið 1,8 milljörðum kr. að meðtöldum afskriftum og svarar það til um 1,5% af heildarútgjöldum A-hluta ríkissjóðs á því ári. Útgjöld vegna bifreiðanotkunar starfsmanna námu 954 milljónum króna á árinu 1991. Þar af námu útgjöld ríkisins vegna leigðra starfsmannabifreiða rúmum 600 hundruð milljónum kr. Á síðustu tíu árum hefur kostnaður þessi aukist um rúmlega 40% á föstu verðlagi. Þriðja hverjum starfsmanni ríkisins var greitt fyrir akstur eigin bifreiðar á árinu 1991 eða um 6.000 starfsmönnum. Heildarakstur þeirra er talinn hafa numið næstum 22 milljónum kílómetra og að mati Ríkisendurskoðunar fóru um 170 ársverk í þennan akstur. Mér segir svo hugur um að á þessu sviði sem á svo mörgum öðrum megi taka til hendi í hagræðingar- og sparnaðarskyni. Nægir í þessu efni að vísa til þeirrar niðurstöðu í nefndri skýrslu að launauppbætur séu oft dulbúnar í formi bílastyrks, eftirliti með greiðslum þessum sé á margan hátt ábótavant og reglur um ákvörðun þeirra sniðgengnar. Á hinn bóginn er og greint frá því að vel virðist staðið að bifreiðarekstri hjá stærstu stofnunum ríkisins, t.d. Pósti og síma, Vegagerð ríkisins og Rafmagnsveitum ríkisins. Það bendir eindregið til þess að almennt sé hægt að spara og hagræða á þessu sviði hjá ríkinu ef ákveðin stefna er mörkuð varðandi bifreiðamálin. Töluverð óvissa ríkir um horfur í alþjóðaefnahagsmálum á næstu missirum og hefur óróleikinn á alþjóðagjaldeyrismörkuðum aukið þar á. Sá bati í heimsbúskapnum sem vænst hefur verið um nokkra hríð hefur látið á sér standa. Hagspár efnahagsstofnana eru þó flestar á þann veg að hagvöxtur muni aukast smám saman á næstu missirum. Á næsta ári er talið að hagvöxtur OECD-ríkjanna verði rúmlega 2% samanborið við 1,5% á yfirstandandi ári. Horfur eru á að atvinnuleysið í OECD-ríkjunum muni aukast lítillega fram á næsta ár og verði um 8,3% að meðaltali samanborið við 7,9% í ár. Hins vegar er talið að draga muni úr atvinnuleysi með auknum hagvexti á árinu 1994 eða allt að 1 / 4 úr prósenti á því ári. Spáð er að verðbólga í OECD-ríkjunum haldi áfram að lækka og nái sögulegu lágmarki í árslok 1994 er hún verður 2,5% að meðaltali samkvæmt spám sem er lægsta verðbólga síðan 1960. Þó svo að menn sjái nokkur batamerki á ytri skilyrðum þjóðarbúsins fer ekki á milli mála að sá ytri samdráttur sem hefur verið viðvarandi um nokkurt árabil hefur haft áhrif á þjóðarbúskap okkar Íslendinga. Nægir í þeim efnum að nefna áform um byggingu álvers á Keilisnesi og tilheyrandi virkjunum var slegið á frest um óákveðinn tíma sl. haust vegna erfiðleika á álmörkuðum og fjármögnun þeirra verkefna. Þegar horft er til helstu þátta efnahagsmála hér á landi gætir sömu vandamála og víða erlendis. Sé þjóðarbúskapurinn skoðaður yfir lengra tímabil kemur í ljós að frá árinu 1987 hefur ríkt hér algjör stöðnun. Landsframleiðslan hefur dregist saman um rúmlega 1% á þessu fimm ára tímabili eða um 4 milljarða kr. á verðlagi þessa árs. Á síðasta ári jókst landsframleiðsla um 1,5% en á yfirstandandi ári hefur efnahagsþróun snúist til hins verra. Gert er ráð fyrir að landsframleiðslan dragist saman um 2,7% og þjóðartekjur um 3,8% sem stafar að mestu af rýrnun viðskiptakjara og minni sjávarafla. Á næsta ári er spáð enn frekari samdrætti í landsframleiðslu eða allt að 1,5%. Atvinnuleysi hér á landi hefur tekið miklum breytingum til hins verra á undanförnum árum og þá í náinni samsvörun við slakt gengi framleiðslu og atvinnurekstrar. Á síðasta áratug mældist atvinnuleysi langtímum saman innan við 1%. Á síðasta ári mældist atvinnuleysi hér á landi 1,5% en í ár er talið að atvinnuleysi sé um 3% og er gert ráð fyrir að það aukist enn frekar á næsta ári eða a.m.k. um 0,5% frá árinu í ár. Þó eru ekki bara dökkar hliðar á efnahagsþróun undanfarinna missira. Þannig hefur náðst mikilsverður árangur í viðureigninni við verðbólguna. Það er kunnara en frá þurfi að segja að verðbólgan hefur verið með erfiðustu viðfangsefnum hagstjórnar hér á landi um langt skeið. Verðbólgan er nú minni en í flestum viðskiptalöndum okkar en gert er ráð fyrir að meðalhækkun framfærslukostnaðar milli áranna 1991 og 1992 verði um 2,5--4% og milli áranna 1992 og 1993 svipuð. Til samanburðar var verðbólgan um 7% árið 1991 og um 5% 1990. Áður en ég læt lokið umfjöllun minni um helstu þætti efnahagsmála vil ég minnast á gífurlega skuldaaukningu þjóðarinnar erlendis en á síðustu tíu árum hafa erlendar skuldir þjóðarinnar ríflega tvöfaldast í erlendri mynt. Að raungildi hafa þær aukist um 50%. Hlutfall erlendra skulda af útflutningstekjum hefur hækkað úr 119% árið 1982 í 155% á næsta ári samkvæmt áætlun. Það gefur auga leið að svona getur þetta ekki haldið áfram því þá verður efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar stefnt í tvísýnu. Í nýlegri skýrslu Seðlabanka Íslands er skýrt frá skuldsetningu heimilanna í landinu. Þar segir að á árinu 1980 svöruðu skuldir heimilanna við lánakerfið tæp 14% af landsframleiðslu en í árslok var þetta hlutfall komið í 53,5%. Skuldir heimilanna höfðu því tæplega fjórfaldast á þessu tímabili, með tilliti til landsframleiðslu. Þessar staðreyndir hljóta að vera öllum landsmönnum mikið áhyggjuefni en skemmst er að minnast þeirra atburða sem hentu frændur okkar Færeyinga en segja má að þeir hafi um sinn glatað fjárhagslegu sjálfstæði sínu. Nú nýverið greip ríkisstjórnin til efnahagsaðgerða til að styrkja stöðu íslensks atvinnulífs og sporna gegn auknu atvinnuleysi. Aðgerðir þessar komu í kjölfar viðræðna ríkisstjórnar, aðila vinnumarkaðarins og fulltrúa sveitarfélaga. Áhrif aðgerðanna felast einkum í þrennu: Í fyrsta lagi er gripið til fjölmargra aðgerða til að styrkja stöðu atvinnufyrirtækja í landinu. Má þar nefna lækkun á gengi íslensku krónunnar, lækkun tekjuskattshlutfalls fyrirtækja og afnám aðstöðugjalds. Í öðru lagi eru gerðar ráðstafanir til að minnka viðskiptahallann gagnvart útlöndum og í þriðja lagi að bæta afkomu ríkissjóðs þegar fram í sækir, sérstaklega á árunum 1994 og 1995. Þá er ekki síður mikilvægt í þessum ráðstöfunum að lögð er sérstök áhersla á nýsköpun í íslensku atvinnulífi með öflugu rannsókna- og þróunarstarfi í þágu atvinnulífs. Þetta atriði er sérstaklega ánægjulegt í ljósi þeirrar stöðnunar sem ríkt hefur í íslenskum þjóðarbúskap á liðnum árum. Eitt brýnasta verkefni okkar er að stækka þjóðarkökuna til þess að skapa betri lífsafkomu fólksins og ekki síður til að ná þjóðinni og heimilum í landinu úr þeirri hrikalegu skuldasúpu sem hún er komin í. Þá miða þessar aðgerðir að því að varðveita lægstu laun og ekki síður að fyrirbyggja að atvinnuleysi aukist frá því sem nú er. Mikilvægast í þessum efnum að mínu áliti er að bægja frá atvinnuleysisvofunni því ekkert er hrikalegra fyrir einstaklinga en að búa við atvinnuleysi og þau félagslegu vandamál sem því er samfara. Lönd í Evrópu, þar sem lífskjör eru einna best, hafa um áratuga skeið búið við litla sem enga verðbólgu. Sem dæmi má nefna Þýskaland og Sviss. Fyrir bragðið hafa einstaklingar, fyrirtæki og hið opinbera í löndum þessum lifað við stöðugt og heilbrigt ástand í peningamálum og til dæmis búið við þann lúxus að geta gert raunhæfar framtíðaráætlanir og hámarkað nýtingu þeirra fjármuna, sem til ráðstöfunar eru. Lítum nú í eigin barm. Frá miðju ári 1970 fram til ársins 1990 ríkti óðaverðbólga á Íslandi. Rýrnun krónunnar okkar varð það hröð að fyrir þá peninga sem árið 1970 hefði mátt kaupa þriggja herbergja íbúð væri í dag aðeins hægt að fá fimm manna tjald af ódýrri gerð. Við þessar aðstæður breyttist hegðun manna. Virðing manna fyrir peningum minnkaði og í stað skipulagðra vinnubragða og ráðdeildar var höfuðáherslan lögð á eyðslu. Menn voru farnir að trúa því að því fyrr sem menn eyddu peningunum, því betra. Eyðslustefnan var það sem réði ferðinni hjá einstaklingum, fyrirtækjum og hinu opinbera. Afleiðing eyðslustefnunnar birtist í risastórum einbýlishúsum, sem nú má fá fyrir brot af því sem kostaði að byggja þau, offjárfestingu í verslunar- og skrifstofuhúsnæði, vatnsvirkjunum sem engin þörf er fyrir, laxeldisstöðvum, refabúum og að ekki sé minnst á blessaðan sjávarútveginn og landbúnaðinn. En afleiðing eyðslustefnunnar birtist í öðru. Einstaklingar, fyrirtæki, bankar, sveitarfélög og ríkissjóður þurfa að endurgreiða lán, greiða verðbætur og vexti, og sitja auk þess uppi með tapið af því sem margir þeirra sem hvað harðast iðkuðu eyðslustefnuna, geta nú ekki endurgreitt lánin. Afleiðing eyðslustefnunnar kemur fram í skertum lífskjörum og atvinnuleysi. Allir landsmenn vita það vel að maður fæðir hvorki börnin sín fyrir vexti né verðbætur. Því vaknar sú spurning hvort áhrif óðaverðbólgunnar á íslenskt samfélag hafi ekki verið það slæm að við séum beinlínis orðin skemmd og öll þjóðin þurfi að fara í endurhæfingu til þess að geta þrifist við stöðugt verðlag. Ég segi þetta meðal annars vegna þess að fjölmargir sjá einungis eina leið til þess að leysa vandann en það er að taka fleiri lán. Menn virðast ekki skilja það enn þá að ríkissjóður, sameign okkar allra, þarf að endurgreiða lánin og borga vexti og verðbætur. Að taka fleiri lán er að mínum dómi svipuð lausn og sú að hressa timbraðan alkóhólista með því að hella ofan í hann brennivíni. Ef halda á uppi fullri atvinnu í landinu og bæta lífskjörin þá verðum við að hætta eyðslunni og taka upp gjörbreytta stefnu, stefnu sem gerir okkur hæf til þess að lifa við stöðugt verðlag. Þessa stefnu vil ég kalla nýtingarstefnu. Hún felst meðal annars í því að peningum þeim sem ríkissjóður ráðstafar, t.d. í opinberar framkvæmdir og endurbyggingu, verði einungis veitt til arðbærra verkefna, þ.e. að arðsemi framkvæmdanna verði höfð að leiðarljósi að viðbættu því að þegar gert er upp á milli hinna arðsömu verkefna þá hafi þau verkefni forgang sem útvega sem flestum vinnu. Með nýtingarstefnunni eins og hún er skilgreind hér ávinnst margt. Störfum eins og til dæmis í byggingariðnaði fjölgar þá í fyrsta skipti í langan tíma og það sem meira er, þau skila arði til þjóðfélagsins. Skoðum aðeins betur þetta með arðsemina. Hinn vinnandi Íslendingur hefur aldrei viljað eða gert þá kröfu að vera þurfalingur eða sá sem þiggur eitthvað frá öðrum. Hann vill gera gagn í þjóðfélaginu, láta gott af sér leiða og halda fullri reisn og bera virðingu fyrir sjálfum sér. Hann verður að hafa tilgang í lífinu. Fólk verður að hafa hlutverki að gegna. Nýtingarstefna í stað eyðslustefnu hefur fjölmarga kosti eins og arðsemi í stað afborgana og vaxta, atvinnu í stað atvinnuleysis og sjálfstraust í stað þunglyndis. Í bók Halldórs Laxness, Barni náttúrunnar, ráfar sveinninn Randver í glímu við sjálfan sig þar sem í vitund hans togast á andstæðar hugsanir. Gamall sveitamaður verður á vegi hans og segir: ,,Þú stendur á krossgötum lífsins. Við þér blasa tvær leiðir. Önnur er vegurinn niður í Helvíti eigingirninnar og sjálfselskunnar --- hins versta í sjálfum þér, og þar ber sál þín úr býtum óróleika og lífsleiða. Hinn er vegurinn í Paradís göfginnar og ósérhlífninnar, vegurinn til hins sanna, guðdómlega eðlis mannsins, og þar fyllist sál þín gleði og sælu yfir vitundinni um, að þú sért að vinna heiminum gagn.`` Sú ríkisstjórn sem nú situr hefur vissulega náð árangri eins og ég hef tíundað hér að framan. Það blasir hins vegar við að þau markmið sem ríkisstjórnin hefur sett sér hafa ekki öll náð fram að ganga. Margt hefur gengið vel og menn mættu til leiks í fyrra reiðubúnir til að taka á vandamálunum. Menn voru bjartsýnir á að árangur mundi nást. Við höfum trúað því og trúum því enn að okkur takist ætlunarverkið, að leysa íslensku þjóðina, atvinnulífið, launþegana úr viðjum efnahagssamdráttar og eyðslustefnu fyrri ára. Þessar aðgerðir hafa hins vegar mætt mikilli mótspyrnu, einkum þeirra sem láta sig efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar litlu varða. Íslenska þjóðin stendur á svipuðum krossgötum og Randver. Skuldir þjóðarinnar vaxa ár frá ári og er nú svo komið að það tekur ekki nema nokkur ár að komast í sömu stöðu og frændur okkar í Færeyjum, sem í raun misstu fjárhagslegt sjálfstæði sitt fyrr í vetur. Nú er sú þjóð ofurseld ákvörðunum útlendinga, sem hlýtur að vera áfall hverjum sómakærum Færeyingi, að ekki sé talað um þá lífskjaraskerðingu sem nú blasir við launþegum þess samfélags. Það blasir við þjóðinni að enn verði ríkissjóður að una við tekjufall. Fiskurinn, undirstaða lífskjaranna, þverr ár frá ári og ytri aðstæður eru okkur það óhagstæðar að fyrirheit um fjárfestingar útlendinga láta á sér standa og tilhlökkunin um efnahagslegan ábata í þeim efnum lætur á sér standa, að minnsta kosti um sinn. Verkefnið sem við blasir er tröllslegt. Fyrri ríkisstjórnir hafa ekki haft burði til að taka á vandanum heldur haldið áfram eyðslustefnunni, haldið áfram að sökkva þjóðinni í kviksyndi skulda og óarðbærra fjárfestinga. Ekki er nokkur vafi á því að allur almenningur skilur að aðgerða er þörf. Fólkið, sem tengist sjávarútveginum, fiskverkafólkið og sjómennirnir, skilja það reyndar betur en talsmenn stjórnarandstöðunnar að þegar vertíðin brestur, þegar minna fiskast koma minni tekjur, ekki aðeins til fólksins heldur og fyrir allt þjóðarbúið. Þeir sem alla ævina sitja í hlýju umhverfi og njóta starfsöryggis, jafnvel æviráðningar, eiga erfiðara með að skilja hver er undirstaða lífskjaranna. Það er ekkert skemmtiverk fyrir ráðherra eða þingmenn stjórnarflokkanna að standa að erfiðum og sársaukafullum aðgerðum. Við gerum það samt því að við vitum að annars stæðum við uppi með atvinnuleysi nær 10 þúsund manna en 3--4 þúsund manns. Þeim breytingum, sem gerðar hafa verið, fylgir vissulega kjaraskerðing. Við teljum það fórn fyrir betri framtíð. Sú kjaraskerðing, sem við blasir, verður ekki til við ákvarðanir þeirra stjórnmálamanna sem nú ráða. Kjaraskerðingin varð til vegna óstjórnar fyrri ára, vegna óstjórnar þeirra stjórnmálamanna sem nú ganga hvað lengst í því að gagnrýna, rangfæra og skrökva til um þann veruleika sem við okkur blasir. Veruleika minnkandi þjóðartekna, þverrandi fiskimiða. Í þjóðfélaginu hefur víða heyrst að sjálfsagt sé að spara, sýna ráðdeild og aðhaldssemi. Í reynd taka allir undir það tal. Það er hins vegar reglan að þeir sömu eru yfirleitt sannfærðir um að sparnaðurinn og ráðdeildin eigi að vera annars staðar en hjá þeim sjálfum. Stofnunum, fyrirtækjum og einstaklingum þykir greinilega vænst um þá hagfræði eina, sem kemur svo glöggt fram í þekktri kennslubók, sem nefnd er ,,Litla gula hænan``. Þar sagði kötturinn: Ekki ég. Þar sagði hundurinn: Ekki ég. Flest sögðu þau: Ekki ég. Eru þetta ekki einkenni þess sem Nóbelsskáldið nefnir helvíti eigingirninnar og sjálfselskunnar. Hvernig búum við með slíku hugarþeli í haginn fyrir þá sem landið erfa? Meginforsendur fjárlagafrv. voru byggðar á þjóðhagsáætlun sem lögð var fram í byrjun októbermánaðar sl. Þar var m.a. gert ráð fyrir því meginmarkmiði ríkisstjórnarinnar að stuðla að áframhaldandi stöðugleika í efnahagsmálum, þannig að verðbólgan verði áfram lægri en í helstu viðskiptalöndum. Eftir að fjárlagafrv. var lagt fram hafa ytri aðstæður þjóðarbúsins versnað sem m.a. kemur fram í miklum óróa á alþjóðagjaldeyrismörkuðum sem hefur veruleg áhrif á gengi gjaldmiðla sem skipta máli fyrir útflutningsafurðir okkar. Ríkisstjórnin hefur brugðist við þessum vanda eins og ég gat um hér að framan. Fjárlaganefnd hóf undirbúning að afgreiðslu fjárlagafrv. 9. október með viðræðum við sveitarstjórnarmenn. Eins og áður auglýsti nefndin viðtalstíma þar sem þeim aðilum er þess óskuðu var gefinn kostur á að bera upp erindi sín við nefndina. Þá kallaði nefndin fyrir sig forsvarsmenn helstu stofnana ríkisins til viðræðna um starfsemi þeirra og fjárframlög. Þá voru samskipti fjárlaganefndar við einstök ráðuneyti og ráðherra umtalsverð. Þessi vinnutilhögun kemur í kjölfar þeirrar áherslu sem núverandi ríkisstjórn hefur lagt á að einstök ráðuneyti séu ábyrg fyrir þeim fjárlagaramma sem tilheyrir einstökum ráðuneytum. Nefndin hefur haldið 44 sameiginlega fundi og til nefndarinnar hefur komið fjöldi aðila. Þá hafa einstök ráðuneyti og svo fjmrn. veitt nefndinni aðstoð við upplýsingaöflun við úrvinnslu fjárlagafrv. Ég vil fyrir hönd nefndarinnar þakka öllum aðilum fyrir gott samstarf. Eins og á liðnum árum fengu fastanefndir Alþingis til umsagnar þann þátt fjárlagafrv. sem fjallaði um málefnasvið þeirra. Nefndirnar hafa skilað áliti sínu. Þó ekki sé komin löng reynsla á þessa tilhögun er ég ekki í vafa um að þessi nýbreytni er til bóta fyrir störf fjárlaganefndar. Eigi að síður tek ég undir þau sjónarmið fram fram komu hjá nokkrum fastanefndanna að nauðsynlegt væri að koma á fastri skipan á þetta fyrirkomulag í framtíðinni í ljósi þeirrar reynslu sem er fengin. Er nefndin hafði lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem til hennar bárust lá fyrir að brtt. sem nefndin hafði sameiginlega unnið að leiddi til hækkunar á 4. gr. um 228,9 milljónir króna. Í heild gera brtt. meiri hluta nefndarinnar við 2. umræðu ráð fyrir 21,1 milljón króna lækkun útgjalda frá frv. Eins og venja er bíða til 3. umr. afgreiðsla á tekjuhlið frv., B-hluta og heimildir skv. 6. gr. Þá á eftir að færa ýmsa liði, einkum rekstrarliði, upp til verðlags vegna þeirra gengisbreytinga sem átt hafa sér stað frá því að fjárlagafrv. var lagt fram. Auk þessa eru ýmis viðfangsefni sem bíða 3. umr., bæði stærri og smærri, sem fjárlaganefnd hefur til umfjöllunar. Í því sambandi má nefna Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, Vegagerð ríkisins, veiðistjóra og varðar það framlag vegna veiða á ref og mink, sérstakar greiðslur í landbúnaði, greiðslur vegna búvöruframleiðslu, sjúkrahús í Reykjavík, þá er sérstaklega átt við útdeilingu sparnaðar, Ríkisspítalar og í því eru Gunnarsholt og Vífilsstaðir. Í gær fór fram á Alþingi utandagskrárumræða að beiðni oddvita stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd, hv. 1. þm. Norðurl. e., Guðmundar Bjarnasonar.

Forseti, er þetta rétt?

Þingskapaumræða. Tilgangur umræðunnar virðist fyrst og fremst hafa verið sá að koma því á framfæri við fjölmiðla að rekstrarhalli ríkissjóðs á næsta ári yrði á bilinu 7--8 milljarðar kr. en ekki 5--6 milljarðar kr. eins og stjórnarflokkarnir stefndu að. Enn fremur var að því vikið að þau vinnubrögð meiri hluta fjárlaganefndar að hafa ekki tilbúnar við 2. umr. fjárlaga allar tillögur er varða gjaldahlið fjárlagafrv. væru einsdæmi. Væri nánast ómögulegt fyrir minni hlutann að taka frv. til 2. umr. af þessum sökum. Af þessu tilefni er rétt að rifja upp að ekki eru meira en tvo ár síðan að hv. 1. þm. Norðurl. e. átti sæti í ríkisstjórn sem lagði fram frv. til fjárlaga fyrir árið 1991. Hvernig skyldi hafa verið háttað með afgreiðslu þáv. meiri hluta fjárlaganefndar við 2. umr. í desembermánuði 1990 vegna ýmissa mála sem þá voru óafgreidd af þáv. ríkisstjórn? Ekki væri úr vegi og ég sakna þess að hv. 8. þm. Reykn., Ólafur Ragnar Grímsson, er ekki staddur hér en hann hefði þurft að leggja við hlustir. Í nál. meiri hluta fjárveitinganefndar við frv. til fjárlaga fyrir árið 1991 segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Nokkur fleiri mál bíða því 3. umr. nú en vanalegt er og eru skýringarnar á því eins og áður sagði annars vegar að ýmis álitamál eru enn ófrágengin og hins vegar að ríkisstjórnin boðaði með fjárlagafrv. ýmsar breytingar sem hafa áhrif á bæði útgjalda- og tekjuhlið frv. en hafa enn ekki verið sýndar með flutningi frumvarpa á Alþingi.`` Við 3. umr. fjárlagafrv. fyrir árið 1991 voru útgjöld hækkuð um 1,7 milljarða kr. Meðal þeirra viðbótarútgjalda var framlag til Tryggingastofnunar ríkisins að fjárhæð 133 milljónir kr. en eins og þingheimi er kunnugt var hv. 1. þm. Norðurl. e. þá heilbrrh. Eins og af framansögðu má ráða hafa ýmis mál á liðnum árum, bæði á tekna- og gjaldahlið fjárlagafrv. verið afgreidd við 3. umr. Að svo skuli gert nú er því alls ekki einsdæmi eins og gefið hefur verið í skyn. Þess vegna var alls ekkert tilefni til uppákomu af því tagi sem sett var á svið í þinginu í gær varðandi fjárlagadæmið fyrir næsta ár. Eins og endranær verður að spyrja að leikslokum um endanlega niðurstöðu. Menn geta svo reiknað og spáð hver hallinn verður endanlega ef þeir vilja en niðurstaða fæst auðvitað ekki fyrr en Alþingi hefur endanlega afgreitt og lagfært fjárlagafrv. Meiri hluti nefndarinnar stendur að flestum brtt. en mun skila séráliti og hefur nú þegar gert það. Mér láðist að geta þess áðan í því er tekið verður til 3. umr. að nefndin hefur ekki fjallað um skiptingu á viðhaldsfé sem ríkisstjórnin hefur gert tillögu um en það verður gert við 3. um. Vil ég nú víkja að einstökum þáttum þeirra tillagna sem gerðar hafa verið og flytja skýringar við þær. Fyrsta tillagan á þskj. 437 varðar Alþingi. Þar er lagt til að Alþingiskostnaður hækki um 31,3 millj. kr. en stór hluti þessarar hækkunar er vegna verkefna sem Alþingi hefur tekið að sér fyrir aðrar stofnanir. Fjárln. samþykkti að fara að tillögu forsætisnefndar um útgjöld Alþingis. Forsætisnefnd er skipuð fulltrúum allra stjórnmálaafla á Alþingi og var samþykkt forsætisnefndar einróma. Hvað varðar umboðsmann Alþingis er lagt til að önnur rekstrargjöld embættisins verði hækkuð um 0,9 millj. kr. Gerð er tillaga um að framlag til Ríkisendurskoðunar hækki um 3 millj. kr. Launagjöld hækki um 1,4 millj. kr. en sértekjur lækki um 1,6 millj. kr. en í athugasemd við frv. til fjárlaga segir m.a.: ,,Þá er gert ráð fyrir að embættið afli sértekna fyrir sérstök verkefni sem það vinnur að fyrir aðila innan stjórnkerfisins og ekki falla undir almennan verkahring þess.`` Ríkisendurskoðun hefur ekki og áformar ekki að vinna að öðrum verkefnum en lög um stofnunina gera ráð fyrir. Þar kemur til að stofnunin telur að nokkuð vanti á að hún geti sinnt þessum verkefnum nægilega vel og því ekki svigrúm miðað við starfsmannafjölda að sinna öðrum verkefnum. Þá er komið að brtt. er varða menntmrn. Í frv. til fjárlaga eru 40 millj. kr. ætlaðar til kostnaðar við framkvæmd EES-samninga. Í brtt. fjárln. er stærstum hluta þeirra dreift á aðalskrifstofur ráðuneytanna. Nánar er gerð grein fyrir þessu í umfjöllun um fjmrn. hér á eftir. Hvað varðar Háskóla Íslands er lagt er til að framlag til skólans hækki um 35,2 millj. kr. Til vinnumatssjóðs háskólans eru ætlaðar 30 millj. kr. en það er í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að styðja við rannsóknir og þróunarstarf. Einnig er gerð tillaga um 2 millj. kr. framlag til bættrar stjórnunar innan háskólans. Lagt er til að veittar verði 3,2 millj. kr. til tveggja nýrra stöðugilda, prófessors í fiskifræði og prófessors í heimilislæknisfræði. Aðrar breytingar sem gerðar eru á viðfangsefnum háskólans eru millifærslur milli viðfangsefna eins og fram kemur í nál. fjárln. Breytingar þessar eru gerðar í samráði við háskólaritara og hafa ekki áhrif til hækkunar eða lækkunar. Af sama toga eru brtt. varðandi Tilraunastöðina að Keldum. Um er að ræða tilfærslur milli viðfangsefna stöðvarinnar og eru þær gerðar í samráði við fjármálastjóra Keldna. Hvað varðar Raunvísindastofnun Háskólans þá hækkar fjárveiting alls um 5,4 millj. kr. Til kostnaðar við öflun styrkja frá útlöndum og tækniflutnings innan lands eru ætlaðar 1,4 millj. kr. Hefð er fyrir samskiptum milli stofnunarinnar og útlanda og eru nú milli 120 og 150 verkefni í gangi. Efling þessara samskipta er á góðri leið til þess að afla sértekna að utan. En það kostar fjármagn og herkostnað að afla hins útlenda fjár og því er hér lagt til að veita 1,4 millj. kr. til þess að standa straum af kostnaði við eflingu erlendra vísindasamskipta. Fjárveitingin er einnig ætluð til að efla tækniflutning innan lands en samskipti eru við fyrirtæki víða á landinu þar sem þekking og reynsla Raunvísindastofnunar er aflvaki atvinnutækifæra á landsbyggðinni. Lagt er til að veita 3,2 millj. kr. til rekstrar- og efniskostnaðar á rannsóknastofum stofnunarinnar en rannsóknir á sviði raunvísinda krefjast grunnkostnaðar sem er óumflýjanlegur. Að lokum eru lagðar til 0,8 millj. kr. til hálfrar stöðu sérfræðings við kjarnarófstækið, NMR, fullkomnasta efnagreiningatæki landsins, sem krefst mikillar sérfræðiþekkingar og fasts starfsmanns til þess að nýtast eins og til er ætlast. Hvað varðar Tækniskóla Íslands þá er gerð er tillaga um 9 millj. kr. hækkun fjárveitingar til tækjakaupa og að fullgera tölvuteikniver hjá skólanum. Í könnun sem gerð var fyrr á þessu ári meðal aðila sem hafa tæknifræðinga í vinnu kom fram það álit að nýútskrifaða tæknifræðinga skorti tilfinnanlega kunnáttu í tölvuvæddri teikningu og hönnun. Undanfarin ár hefur verið reynt að kenna þessa hluti, en sú kennsla hefur að mestu verið í skötulíki vegna vöntunar á tækjabúnaði. Ég vil vekja sérstaka athygli á að tengslum tækni- og verkmenntaskóla við atvinnulífið. Tengslin eru hættulega lítil og brýnt er að þessir aðilar í sameiningu finni leiðir til aukins samstarfs. Það á að vera hagur atvinnulífsins að þessir skólar séu vel búnir tækjum og til þess að svo geti orðið þarf fjárstuðning frá fyrirtækjum. Hvað varðar almenna framhaldsskóla, viðhald og stofnkostnað, þá er framlag til byggingarframkvæmda hækkað um 7 millj. kr. Heildarframlag til viðhalds og byggingarframkvæmda er þá 533,7 millj. kr. og er sundurliðun sýnd í brtt. fjárln. á þskj. 437. Hvað varðar Námsgagnastofnun er gerð er tillaga um hækkun fjárveitingar til Námsgagnastofnunar um 8 millj. kr. til að mæta álagningu virðisaukaskatts á innlendar bækur. Á árinu 1992 mun stofnunin framleiða og dreifa til grunnskóla náms- og kennslugögnum fyrir 220 millj. kr. Þar af eru um 195 millj. kr. undanþegnar virðisaukaskatti. Með tilkomu 14% virðisaukaskatts á innlendar bækur mun stofnunin þurfa að skila skatti af áður óskattlagðri framleiðslu sinni. Hvað varðar Vélskóla Íslands er framlag til tækjakaupa skólans er hækkað um 2 millj. kr. en það er ætlað til að hefjast handa við hönnun og smíði á kennslukælikerfi á næsta ári. Samkvæmt alþjóðasamþykktum sem Ísland er aðili að þurfa að eiga sér stað gagngerar breytingar á kælikerfum vegna ósoneyðandi áhrifa freon-kælimiðla. Íslendingar eru fyrst og fremst matvælaframleiðsluþjóð þar sem kælitækni skiptir gífurlega miklu máli og mikil aukning hefur orðið á kælitækjum til sjós með tilkomu frystitogaranna. Góð menntun vélstjóra á þessu sviði skiptir því miklu máli varðandi rekstraröryggi og rekstrarhagkvæmni. Hvað varðar grunnskóla almennt þá er framlag til Hlíðardalsskóla, Ölfusi, sem starfræktur er af Sjöunda dags aðventistum á Íslandi, hækkað um 0,9 millj. kr. Skólinn sendi fjárln. beiðni um nær tvöföldun framlags til að geta lækkað skólagjöld en þau eru nú 325 þús. kr. yfir veturinn fyrir hvern nemanda. Fjárln. taldi ekki unnt að koma að fullu til móts við óskir skólans en leggur til að framlag til skólans í fjárlögum 1993 verði 6 millj. kr. Í frv. til fjárlaga var gerð sú breyting á framsetningu svokallaðra safnliða menntmrn. að í stað þess að sundurgreina framlög til einstakra verkefna var gerð tillaga um heildarfjárveitingu til tiltekinna málaflokka. Í brtt. fjárln. gengur þessi ráðstöfun að nokkru leyti til baka en teknir eru inn nokkrir nýir liðir. Þá er komið að brtt. er lúta að utanrrn. Gerð er tillaga um að framlag hækki um 15,5 millj. kr. vegna kostnaðar við EES-samninga. Kostnaðurinn er þríþættur. Í fyrsta lagi eru 10 millj. kr. til að standa straum af kostnaði við húsnæði í Brussel þar sem fastafulltrúum einstakra ráðuneyta er ætlað að hafa aðstöðu. Í öðru lagi er gert ráð fyrir 3 millj. kr. tilfærslu til íslenskra hagsmunasamtaka til að gera þeim kleift að fylgjast með starfi EFTA og EB, m.a. gegnum ráðgjafarnefnd EFTA. Loks er gert ráð fyrir 2,5 millj. kr. hækkun til að bæta við starfi í Brussel til að sinna auknu álagi. Þá er gerð tillaga um 2 millj. kr. framlag til Útflutningsráðs Íslands en framlag til ráðsins í fjárlögum 1992 nemur 10 millj. kr. Næst eru brtt. er lúta að landbrn. Hvað varðar Búnaðarfélag Íslands er gerð tillaga um 3 millj. kr. hækkun á framlagi til Búnaðarfélags Íslands til að mæta greiðslu uppbóta á lífeyri frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, LSR, til fyrrverandi héraðsráðunauta og frjótækna. Ríkissjóður hefur um langan tíma greitt sem nemur 65% af launum héraðsráðunauta og frjótækna. Fram til ársins 1986 voru þessir embættismenn aðilar að LSR, en frá 1987 hafa þeir verið aðilar að Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda. Þeir starfsmenn sem höfðu aðild að LSR og hafa náð eftirlaunaaldri hafa fengið greiddan lífeyri frá LSR til samræmis við áunnin réttindi. Fjmrn. hefur hins vegar ekki fallist á að þeir væru skilgreindir sem ríkisstarfsmenn og því ekki greitt sjóðnum uppbætur á lífeyri þeirra. Uppbæturnar hafa þannig safnast upp sem skuld héraðsbúnaðarsambanda við LSR og nemur nú um 14 millj. kr. Fjárln. hyggst gera tillögu við 2. umr. fjáraukalaga fyrir árið 1992 um viðbótarframlag til Búnaðarfélags Íslands vegna þessarar skuldar. Á árinu 1993 eru þessar uppbætur áætlaðar 3 millj. kr. Hvað varðar Hagþjónusta landbúnaðarins er lagt til að framlag til hennar hækki um 0,4 millj. kr. Horfið er frá skipulagsbreytingum sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. en við það var miðað að stefna að sameiningu eða náinni samvinnu Hagþjónustunnar og búvísindadeild Bændaskólans á Hvanneyri. Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Eins og fram kemur í nál. fjárln. er hækkun til RALA ætluð til afborgana af lánum vegna framkvæmda við tilraunastöðina á Stóra-Ármóti. Nú eru liðin fimm ár frá því að tilraunastöðin tók til starfa og á þessum tíma hefur átt sér stað mikil uppbygging. Gert er ráð fyrir að búið standi undir öllum breytilegum og hálfföstum kostnaði en tryggja þarf fjármagn utan bús til fjárfestinga og afborgana af lánum. Alls hvíla rúmar 25 millj. kr. á búinu og greiðslubyrði er í kringum 3 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir að ríkið komi að hálfu inn í afborganir á móti sunnlenskum bændum. Skógrækt og landgræðsla. Framlag til skógræktarátaks á Fljótsdalshéraði, svokallaðrar Héraðsskógaáætlunar, hækkar um 3,4 millj. kr. Í fjárlagafrv. er það allnokkru lægra en í fjárlögum yfirstandandi árs. Gerðir hafa verið 50 bindandi samningar sem taka til 3.900 hektara lands næstu tíu árin. Stefnt er að því að gróðursetja um 1,5 milljón plöntur árlega á þessu landsvæði. Þessi starfsemi hefur m.a. skapað skólafólki atvinnu yfir sumartímann. Í ljósi slæmra horfa í atvinnumálum telur fjárln. rétt að hækka framlag ríkisins til átaksins um 3,4 millj. kr. á næsta ári, enda verði sú fjárhæð til að halda upp svipaðri starfsemi og í ár. Gerð er tillaga um 1,5 millj. kr. hækkun til Veiðimálastofnunar. Á síðastliðnu sumri var gert mikilvægt átak í veiðieftirliti á sjó með ströndum landsins. Þar kom til samstarf veiðieftirlitsmanna á vegum hins opinbera, á vegum veiðifélaga og einstakra hafbeitarstöðva auk landhelgisgæslu. Eftirlitið var samræmt af nefnd áðurnefndra aðila og fulltrúa stangaveiðimanna undir forsæti veiðimálastjóra. Hér er gert ráð fyrir að verkefni þessu verði haldið áfram og að ríkið greiði hluta kostnaðar á móti hagsmunaaðilum. Veiðiréttareigendur greiða hins vegar alfarið kostnað vegna veiðieftirlits í eigin ám. Bændaskólinn á Hvanneyri. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. hækkun til að hefja uppbyggingu framtíðartölvukerfis fyrir skólann. Starfsemi hans fer fram í allmörgum húsum sem mynda kjarna byggðarinnar á Hvanneyri. Hagsýsla ríkisins var fengin til að gera tillögur að samræmdu kerfi sem gæti tengt saman þessa vinnustaði. Í tillögum Hagsýslunnar er gert ráð fyrir svokölluðu staðarneti fyrir tölvur sem rúmað getur alla starfsemina. Gert er ráð fyrir að nýta öflugustu vélarnar í eigu skólans en meginhluti af núverandi tölvukosti er í raun úreltur. Að mati Hagsýslunnar er heildarkostnaður við uppsetningu netstöðvar og kaup á nauðsynlegum búnaði um 9 millj. kr. Þá er komið að brtt. er heyra undir sjútvrn. Hvað varðar Hafrannsóknastofnun þá er gerð tillaga um 2 millj. kr. hækkun á framlagi til stofnunarinnar vegna alþjóðlegrar ráðstefnu um áhrif umhverfisbreytinga á þorskstofna sem haldin verður hér á landi næsta sumar. Sjávarútvegsmál, ýmis starfsemi. Lögð er til 1,6 millj. kr. hækkun framlags til sjóvinnukennslu og er þá til ráðstöfunar 2,8 millj. kr. Fjárln. vill með þessari fjárveitingu tryggja að áfram starfi í tengslum við ráðuneytið maður sem hafi umsjón með sjóvinnukennslu í skólum landsins. Til þessa hefur viðkomandi umsjónarmaður starfað hjá Fiskifélaginu og er það hugmynd nefndarinnar að svo verði áfram. Brtt. er heyra undir dóms- og kirkjumrn. eru eftirfarandi: Undir liðunum dómsmál, ýmis kostnaður og ýmis löggæslukostnaður, er um að ræða tilfærslur á fjárveitingu milli fjárlagaliða vegna biðlauna nokkurra starfsmanna dómsmálastofnana eins og gerð er grein fyrir í nál. Hvað varðar prestaköll og prófastsdæmi er lögð til 3 millj. kr. hækkun á launagjöldum vegna tveggja stöðugilda presta. Annars vegar er um að ræða stöðu farprests en ekki er tekin afstaða til hvar á landinu hann verði ráðinn. Hins vegar er um að ræða stöðu aðstoðarprests í Vestmannaeyjum en laun aðstoðarprests í hlutastarfi er nú greidd af sóknargjöldum en þörf er fyrir aukið fé vegna umfangsmikils og stöðugt vaxandi starfs. Kirkjumál, ýmis kostnaður. Lagt er til að taka upp nýjan lið og veita 1,4 millj. kr. til Kirkjumiðstöðvar Austurlands en liður þessi hefur fengið fjárveitingu af safnlið undir dóms- og kirkjumrn. sem hefur verið skipt með bréfi frá fjárln. Kirkjumiðstöðin er samstarfsverkefni 50 safnaða á Austurlandi. Að auki er lögð til 2 millj. kr. hækkun til Hóladómkirkju og 1 millj. kr. hækkun til Snorrastofu. Þá er komið að tillögum er lúta að félmrn. Tjaldanesheimilið, Mosfellsbæ. Framlag til heimilisins er hækkað um 2 millj. kr. Heimilið var gefið íslenska ríkinu árið 1976 og óskuðu gefendur að heimilið yrði í umsjón heilbrrn. þó svo að eðli starfseminnar heyrði undir félmrn. Það kom í hlut Ríkisspítala að annast rekstur þess. Tillögur Ríkisspítala um fjárframlög til heimilisins hafa á síðustu árum ekki fengið nægan stuðning hjá félmrn. sem m.a. hefur leitt til fjárhagsvanda heimilisins. Málefni vistheimilisins hafa þannig lent á milli tveggja ráðuneyta sem vísa hvort á annað. Fjárln. leggur áherslu á að komið verði á betri skikkan á þessi stjórnunarmál, þannig að sama ráðuneyti beri fjárhagslega og faglega ábyrgð á heimilinu í framtíðinni. Vinnueftirlit ríkisins. Lögð er til 0,5 millj. kr. hækkun á launagjöldum vegna hálfrar stöðu fulltrúa til að geta lokið tilflutningi verkefna frá Reykjavík til umdæmisskrifstofa. Á móti hækka sértekjur um 0,2 millj. kr. þannig að framlag hækkar alls um 0,3 millj. kr. Vinnumál. Lagt er til að framlag til Alþýðusambands Íslands verði 13 millj. kr. Er það gert í ljósi þeirra umfangsmiklu starfsemi sem þessi heildarsamtök verkalýðshreyfingarinnar inna af höndum í almannaþágu. Félagsmál, ýmis starfsemi. Lögð er til hækkun á framlagi til Kvennaathvarfs í Reykjavík um 1 millj. kr. og Stígamóta um 0,5 millj. kr. Framlag til þessara málefna hafa hækkað verulega umfram almennar verðlagshækkanir enda hefur mönnum orðið æ betur ljós nauðsyn þess að styðja við bakið á starfsemi sem þessari. Þá er komið að brtt. er varða heilbr.- og trmrn. Tryggingastofnun ríkisins. Fyrst er að greina frá tillögum til breytinga á framlögum til almannatrygginga. Framlög til lífeyristrygginga breytast bæði til lækkunar og hækkunar. Samkvæmt stjfrv. til breytinga á lögum um almannatryggingar er gert ráð fyrir að mæðra- og feðralaun verði lækkuð í þeim mæli að þau falli niður með fyrsta barni og lækki samsvarandi með tveimur börnum og fleiri. Talið er að útgjöld ríkisins lækki vegna þessa um 605 millj. kr. og til viðbótar við 75 millj. kr. lækkun á þessum launum sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Á móti lækkun mæðra- og feðralauna kemur 60% hækkun á barnalífeyri og meðlögum. Sú hækkun er talin auka útgjöld ríkisins um 180 millj. kr. Nánari skýringar vegna þessara breytinga er að finna í grg. með áðurnefndu stjfrv. Í fjárlagafrv. er ráðgert að ná fram 200 millj. kr. lækkun á útgjöldum ríkisins vegna fæðingarorlofs. Ljóst er að sú lækkun næst ekki fram nema að hluta og er því lögð til hækkun á framlagi til þessa þáttar um 150 millj. kr. Talið er að það sem upp á vantar náist með því að herða á framkvæmd greiðslna í fæðingarorlofi. Af hálfu ríkisstjórnarinnar er stefnt að því að eignatengja lífeyrisgreiðslur, enda nái fram að ganga áform um fjármagnseignarskatt. Ekkert hefur orðið úr þeim áformum enn og því er lagt til að lífeyrisgreiðslur hækki um 200 millj. kr. vegna þessa. Loks er talið að áformuð endurskoðun á ýmsum félagslegum sérbótum lífeyristrygginga skili 75 millj. kr. en ekki 100 millj. kr. eins og gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Að öllu samanlögðu munu útgjöld ríkisins til lífeyristrygginga lækka um 50 millj. kr. og er það tillaga meiri hluta fjárln. Næsti liður almannatrygginga eru sjúkratryggingar. Lögð er til 250 millj. kr. lækkun á þessum lið. Á vegum heilbrrn. eru í undirbúningi víðtækar aðgerðir til að hemja útgjöld sjúkratrygginga. Þær aðgerðir munu beinast að því að ná fram betri nýtingu á því fé sem ríkissjóður leggur til þessara þátta almannatrygginga. Áhersla verður lögð á að auka kostnaðarvitund þeirra sem veita þjónustuna og þeirra er njóta hennar. Að því er stefnt að ná fram lækkun á lækniskostnaði sjúkratrygginga um allt að 300 millj. kr. á ársgrundvelli þannig að sá kostnaður verði 120 millj. kr. lægri en áætlað er í fjárlagafrv. Talið er að þessi kostnaður nemi allt að 1.500 millj. kr. á árinu 1992. Þar af verði greiðslur til sérfræðinga 1.100 millj. kr. og greiðslur til heimilislækna 400 millj. kr. Í annan stað eru í undirbúningi í heilbrrn. tillögur sem ætlaðar eru til að lækka lyfjaútgjöld ríkisins um rúmlega 500 millj. kr. á næsta ári frá því sem stefnir í ella. Stefnt er að því að framlag ríkisins til lyfjakaupa verði eigi hærra en 2.500 millj. kr. eða 30 millj. kr. lægri en gert er ráð fyrir í forsendum fjárlagfrv. Áðurnefnt stjfrv. um breytingar á almannatryggingum hefur m.a. að geyma ákvæði sem tryggja eiga betri nýtingu á því fé sem varið er til lyfjakaupa. Sama frv. tekur enn fremur á tannlæknakostnaði. Greiðsluhlutdeild sjúkratryggðra í tannlæknakostnaði er samræmd og verður hvergi núll en algengast er að hún verði 25%. Talið var að tannlæknakostnaður á þessu ári mundi lækka um 150 millj. kr. frá árinu 1991 vegna lægri greiðsluhlutdeildar ríkisins í vissum viðgerðum og samninga við tannlækna. Í reynd er lækkunin óveruleg og í ljós hefur komið að í þeim tilvikum sem greiðsluþátttaka ríkisins er algjör hefur kostnaðurinn vaxið verulega. Kostnaður ríkisins í tannlæknakostnaði er áætlaður 764 millj. kr. eða 100 millj. kr. lægri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Þriðji flokkur almannatrygginga eru slysatryggingar. Gerð er tillaga um 50 millj. kr. hækkun á þeim lið. Í frv. til fjárlaga var gert ráð fyrir að færa slysatryggingar að hluta eða öllu leyti til almennra tryggingafélaga á árinu 1993, enda bjóða þau upp á svipaðar tryggingar. Áformað var að ná fram 100 millj. kr. sparnaði með þeirri breytingu. Fyrsta skrefið í þessa átt verður stigið á næsta ári með því að fella niður slysatryggingu ökumanns úr ákvæðum laga um almannatryggingar. Það mun hins vegar einungis leiða til 50 millj. kr. sparnaðar fyrir ríkissjóð. Hvað varðar landlækni er lögð til 10 millj. kr. hækkun sem er ætluð Krýsuvíkursamtökunum til reksturs meðferðarheimilis í Krýsuvík. Heimilið tekur við vímuefnaneytendum 18 ára og eldri sem aðrar meðferðarstofnanir hafa gefist upp á. Þessir sjúklingar þarfnast langtímameðferðar, endurhæfingar, grunnskólamenntunar og þjálfunar í mannlegum samskiptum. Hvað varðar Heyrnar- og talmeinastöð Íslands er gerð er tillaga um 5 millj. kr. hækkun vegna innréttinga og húsbúnaðar í viðbótarhúsnæði stöðvarinnar. Húsnæðismál stofnunarinnar hafa verið í skoðun í langan tíma, en stöðin hefur búið við mjög þröngan húsakost. Til stóð að stöðin yrði flutt í nýtt húsnæði en nú hefur fengist leigt viðbótarhúsnæði á núverandi stað sem nægja mun rekstrinum. Þetta er mun ódýrari lausn á húsnæðisvanda stofnunarinnar en þær lausnir sem hafa verið til skoðunar. Gerður hefur verið leigusamningur til 10 ára og talið er að núverandi rekstrarfjárveiting dugi til að standa undir viðbótarleigu. Hvað varðar málefni fatlaðra er þáttur sem lýtur að hjarta- og lungnasjúklingum en lagt er til að framlag til endurhæfingarstöðvar hjarta- og lungnasjúklinga verði hækkað um 2,4 millj. kr. Stöðin tók til starfa á árinu 1989. Við afgreiðslu fjárlaga 1991 var þess óskað að framlag ríkisins yrði hækkað svo unnt yrði að hafa tvo hópa í frumendurhæfingu á göngudeild í stað eins og bæta við einum hópi lungnasjúklinga. Alþingi féllst á nokkra hækkun framlags eða 1,5 millj. kr. Þessi þjónusta stöðvarinnar er talinn ódýrari kostur fyrir ríkið en annars staðar væri völ á. Hækkun á framlagi nú stuðlar að því að þessi rekstur geti starfað með óbreyttu fyrirkomulagi á árinu 1993. Hvað varðar sjúkrahús og læknisbústaði þá er lagt er til að taka upp tvo nýja liði, Hlaðgerðarkot 6 millj. kr. og Heilsuhæli Náttúrulækningafélags Íslands sem gerð er tillaga um að fái 12,5 millj. kr. Um er að ræða framlag til endurbóta á húsnæði. Hvað varðar heilbrigðismál og ýmsa starfsemi þá er gerð er tillaga um tvo nýja liði. Annars vegar er lagt til að veittar verði 5 millj. kr. til fræðilegra rannsókna á greiningu fósturgalla með það að markmiði að auka nákvæmni í mælingu slíkra galla. Hins vegar er lögð til 10 millj. kr. fjárveiting til Bláalónsnefndar en í fjárlögum 1992 er fjárveiting 7 millj. kr. Hvað varðar Samtök áhugamanna um áfengisvandamálið er lagt er til að framlag til starfsemi sjúkrastofnana SÁÁ hækki um 15 millj. kr. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir 35 millj. kr. lækkun á framlagi til starfsemi sjúkrastofnana SÁÁ. Að undanförnu hafa átt sér stað viðræður milli stofnunarinnar og heilbrrn. um framtíðarskipan þessara mála. Nú hefur heilbrrh. kynnt fyrir fjárln. samkomulag sem hann hefur gert við forsvarsmenn SÁÁ um að undirbúinn verði samningur milli heilbrrn. og SÁÁ um þjónustu þá sem ríkissjóður kaupir af SÁÁ vegna meðferðar áfengissjúkra. Stefnt er að því að slíkur samningur geti tekið gildi í ársbyrjun 1994 og yrði frá og með þeim tíma rekstur meðferðarstofnana SÁÁ alfarið á ábyrgð samtakanna sjálfra, en ríkið greiddi tiltekna fjárhæð fyrir umsamda þjónustu. Hvað varðar heilsugæslu í Reykjavík þá er hér um að ræða tilfærslur milli heilsugæslustöðva í Reykjavík og er nánar gerð grein fyrir þeim í nefndaráliti. Millifærslurnar eru gerðar að beiðni samstarfsráðs heilsugæslustöðva í Reykjavík og styður heilbr.- og trmrn. þá beiðni. Hvað varðar Heilsugæslustöð Suðurnesja þá er lögð er til 1,8 millj. kr. hækkun launagjalda vegna stöðu heilsugæslulæknis, en stöður heilsugæslulækna á Suðurnesjum eru óeðlilega fáar miðað við íbúafjölda. Næst eru breytingartillögur er varða fjmrn. Í fjárlagafrv. eru 40 millj. kr. ætlaðar til kostnaðar við framkvæmd EES-samninga. Á grundvelli beiðna ráðuneyta um fjárveitingar til að standa straum af viðbótarkostnaði vegna þátttöku í væntanlegu EES-samstarfi lagði fjmrn. fyrir fjárln. tillögu að skiptingu á þessu fé á aðalskrifstofur ráðuneytanna. Skipting meiri hluta fjárln. sem birtist í breytingatillögum meiri hlutans er eftirfarandi: Menntmrn. 2,5 millj. kr., utanrrn. 15,5 millj. kr., landbrn. 0,5 millj. kr., sjútvrn. 1 millj. kr., dóms- og kirkjumrn. 0,5 millj. kr., félmrn. 1,5 millj. kr., heilbrrn. 5 millj. kr., fjmrn. 1,1 millj. kr., samgrn. 0,5 millj. kr., iðnrn. 1 millj. kr., viðskrn. 1 millj. kr., Hagstofa Íslands 1 millj. kr. og umhvrn. 2 millj. kr. Alls eru þetta 33,1 millj. kr. þannig að eftir standa 6,9 millj. kr. til síðari ráðstöfunar. Auðsýnt er að ekki verður gerlegt að sinna öllum þeim nefndum og sérfræðingahópum sem boðið er upp á að Ísland taki þátt í. Sú venja hefur þegar myndast í öllum samskiptum Íslands við alþjóðastofnanir að tekið sé þátt í starfi mikilvægustu nefnda og ráða með þátttöku manna er koma héðan að heiman. Að baki tillögu fjárln. að skiptingu þessa fjár liggur sú stefnumörkun að fastafulltrúar Íslands í Genf og Brussel fylgist með og sinni sem mest störfum einstakra nefnda fyrir hönd einstakra ráðuneyta. Fundir verði því aðeins sóttir í helstu nefndum og þá í þeim tilfellum þar sem beinlínis er verið að fjalla um hagsmuni Íslands eða semja um ákveðin mikilvæg málefni. Kjósi einstök ráðuneyti að sækja fundi því til viðbótar verði þau að kosta slíkt af almennum fjárveitingum sínum. Þá er komið að brtt. er lúta að samgrn. Lagt er til að viðfangsefni 1.31 Flugbjörgunarsveitir fái nýtt heiti, Landsbjörg. Á síðasta ári sameinuðust Landssamband flugbjörgunarsveita og Landssamband hjálparsveita skáta í ein samtök sem nefnast Landsbjörg. Í fjárlögum 1992 er gert ráð fyrir framlagi til samtakanna sem sameinuðust undir sitt hvoru ráðuneytinu, þ.e. samgrn. og menntmrn. Eftir áðurnefnda sameiningu þykir meiri hluta fjárln. rétt að sameina framlögin undir eitt ráðuneyti, samgrn., enda er starfsemi þeirra háttað með líkum hætti og Slysavarnafélag Íslands en framlög til starfsemi á vegum félagsins eru vistuð hjá samgrn. Í fjárlagafrv. eru 2 millj. kr. ætlaðar til starfsemi flugbjörgunarsveita líkt og í fjárlögum yfirstandandi árs. Lagt er til að framlagið verði hækkað um 4 millj. kr. Hafnamál. Lagt er til að framlag til ferjubryggja hækki um 2 millj. kr. og að tekinn verði inn nýr liður, Hafnarmannvirki, Sandgerði, og er framlag 25,1 millj. kr. Á móti þessum hækkunum lækkar framlag til hafnamannvirkja um sömu fjárhæð og verður 781,9 millj. kr. Sundurliðun á fjárveitingum til hafnamannvirkja, ferjubryggja og sjóvarnagarða er sýnd á þingskjali 437. Hvað varðar Ferðamálaráð er hækkun sem hér er lögð til er sérstaklega ætluð ferðamálasamtökum landshlutanna. Mikil gróska hefur verið í ferðamálum um land allt og hafa ferðamálasamtök landshlutanna átt þar stóran hlut að máli. Fjárln. vill með þessari fjárveitingu stuðla að frekari uppbyggingu samtakanna. Ferðamálaráði er ætlað að skipta fjárhæðinni. Að lokum eru breytingartillögur er varða umhvrn. Gerð er tillaga um að framlag til yfirstjórnar ráðuneytisins hækki um 3 millj. kr., þar af eru 2 millj. kr. vegna kostnaðar við framkvæmd EES-samninga. Til stöðu húsvarðar eru ætluð 1 millj. kr. Hvað varðar ýmis verkefni þá er lögð er til 1 millj. kr. hækkun vegna svokallaðrar Montreal-bókunar. Árgjald Íslands vegna þessarar bókunar verður 27.000 dollarar en ekki 25.000 dollarar eins og gert var ráð fyrir í vinnslu fjárlagafrv. Þá hef ég lokið yfirferð yfir breytingartillögur fjárln. og meiri hluta fjárln. á þskj. 437 og 438. Til viðbótar við það sem ég hef sagt um einstakar tillögur vil ég taka eftirfarandi fram: Sýslumannsembætti. Rétt er að benda á breytingar á heitum sýslumannsembætta sem hafa ekki verið settar fram sem breytingartillögur. Um er að ræða hreint formsatriði og er gert í samræmi við reglugerð nr. 57/1992, um stjórnsýsluumdæmi sýslumanna. Nöfnum hefur verið breytt á þá leið að forsetningu er bætt inn í nöfnin. Dæmi: Sýslumaðurinn Reykjavík verður Sýslumaðurinn í Reykjavík, Sýslumaðurinn Akranesi verður Sýslumaðurinn á Akranesi o.s.frv. Sú breyting sem er kannski sjáanlegust er undir utanríkisráðuneyti en lögreglustjórinn á Keflavíkurflugvelli fær nú heitið sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli. Hvað varðar Háskólann á Akureyri er þetta að segja. Menntmrh. hefur kynnt í ríkisstjórn fyrirætlanir sínar um að stofnuð verði kennaradeild við Háskólann á Akureyri og lagt til að 5 millj. kr. verði varið til deildarinnar á fjárlögum 1993. Fjárln. mun taka afstöðu til tillögu menntmrh. milli 2. og 3. fjárlagaumræðu. Hvað varðar Landhelgisgæsluna þá er það að segja að þrátt fyrir 7% lækkun fjárveitingar til Landhelgisgæslunnar miðað við fjárlög þessa árs, mun reynt að halda úti öllum þremur varðskipunum í stað þess að leggja einu þeirra allt árið. Reynsla Landhelgisgæslunnar er sú að það sé ódýrara að draga úr rekstri allra skipanna, með því að leggja hverju þeirra fyrir sig meðan áhafnir þeirra taka út sumarleyfi sín og áunna frídaga, en að leggja einu skipi alveg, sem leiðir til uppsagna fjölda starfsmanna með mikla þjálfun og reynslu. Jafnframt verður dregið úr flugrekstri Landhelgisgæslunnar til að ná endum saman. Það er því skoðun meiri hluta fjárln. að hyggilegt sé að áðurgreindum 7% niðurskurði verði mætt á framangreindan hátt, þ.e. með sama skipakosti og á þessu ári. Frú forseti. Þær tillögur sem ég hef skýrt, kalla á minni breytingar en hefðbundið er hjá fjárln. sem áður hét fjárveitinganefnd. Þessar tillögur bera þess vitni að reynt er svo sem kostur er að sýna aðhald, láta ekki undan nema brýnt tilefni sé til. Sjálfsagt verða margir sárir og leiðir yfir því að hafa ekki fengið óskum sínum fullnægt, en efnahagslegur veruleiki leyfir ekki meira. Ég vil fyrir hönd nefndarinnar þakka starfsmanni nefndarinnar, Sigurði Rúnari Sigurjónssyni, fyrir frábært starf og mikinn dugnað. Einnig þakka ég Halldóri Árnasyni, starfsmanni fjmrn., sérstaklega gott starf. Þá hefur nefndin notið góðrar aðstoðar starfsfólks Ríkisendurskoðunar og fjmrn. Einnig viljum við færa starfsfólki Alþingis þakkir bæði hér og þá ekki síður fólkinu í Austurstræti 14, sem lagt hefur sig fram um að greiða götu okkar. Ég flyt og öllum samstarfsnefndarmönnum mínum, bæði stjórnarsinnum og stjórnarandstæðingum, þakkir fyrir mjög gott samstarf og umburðarlyndi í minn garð, en allir hafa þeir lagt sig fram um að starf nefndarinnar gæti gengið sem greiðast. Eins og ég gat um áðan er ýmsum málum vísað til 3. umr., reyndar ekki fleirum en oft áður. Fyrir 3. umr. verður að taka ákvarðanir sem styrkja fjárlagafrv. verulega. Það verða sjálfsagt óvinsælar ákvarðanir. Við þær aðstæður sem við búum er nauðsynlegt að gera fleira en gott þykir. Ég vík enn að krossgötum þeim er Randver Halldórs Laxness stóð á. Líkt og hann þurfum við að velja næsta skref. Velja um það hvort við ætlum að vera ætlunarverki okkar trú eða láta það ógert. Velja hvort við viljum standa við þau fyrirheit að hafa hér lága verðbólgu, lága vexti og berjast gegn atvinnuleysi, sem knúið hefur dyra þúsunda manna eða fara sömu leið og fyrri ríkisstjórnir, leið ráðleysis og sóunar. Okkur mun takast að ná þeim markmiðum sem við höfum sett okkur. Leiðin að markinu er grýtt og ill yfirferðar, en þá leið verðum við að fara til að ná árangri. Það er leið Randvers, sem ég vitnaði í áðan, ,,sælu yfir vitundinni um að þú sért að vinna heiminum gagn``.

Hæstv. forseti. Ég mun gera grein fyrir nál. minni hluta fjárln. um frv. til fjárlaga fyrir árið 1993, sem flutt er á þskj. nr. 433. Frv. til fjárlaga fyrir árið 1993 er komið til 2. umr. Fjárln. hefur haldið marga og oft stranga fundi frá því seint í september og fram á þennan dag. Ég vil í upphafi þakka gott samstarf við samnefndarmenn mína alla, bæði stjórnarliða og stjórnarandstæðinga og þó ekki síst formanninn, hv. þm. Karl Steinar Guðnason og starsfmann nefndarinnar, Sigurð Rúnar Sigurjónsson, svo og annað starfsfólk þings og ráðuneyta sem aðstoðað hefur nefndina í störfum sínum. Þá vil ég að fram komi að eins og jafnan áður hefur verið gott samstarf í nefndinni um vinnubrögð þó svo að menn takist auðvitað á um einstök atriði, efnisatriði og stefnumál. Í upphafi vann nefndin mest við að sinna ýmsum viðtölum svo sem venja er við sveitarstjórnarmenn, við fulltrúa félaga og samtaka ýmiss konar, við forsvarsmenn ráðuneyta og stofnana. Jafnvel hafa sumir hæstv. ráðherrar heiðrað nefndina með nærveru sinni. Að undanförnu höfum við einkum fjallað um útgjaldahlið frv. en samkvæmt venju mun tekjuhliðin að mestu bíða til umfjöllunar 3. umr. Við upphaf þessarar umræðu þegar komið er að afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár hlýtur maður að velta fyrir sér hver sé meginstefnan hjá hæstv. ríkisstjórn. Hvert er hún að fara með afgreiðslu fjárlaga, hvert stefnir hún eins og þau virðast nú líta út og hvernig samrýmast þau hinni boðuðu stefnu? Hæstv. forsrh. og aðrir hæstv. ráðherrar hafa sungið í kór sönginn um nýja og breytta stjórnarhætti. Boðskapurinn sem þeir hafa einkum fært fram er að skera niður ríkisútgjöld, hverfa frá sjóðasukkinu, afskiptaleysi af atvinnulífinu, óbreytt gengi, engar skattahækkanir, einkavæðing opinberra fyrirtækja og ríkisstofnana. Með hallalausum fjárlögum átti að treysta atvinnulífið, auka atvinnu, draga úr skuldasöfnun, lækka vexti svo eitthvað sé upp talið. Væntanlega hafa hv. þm. heyrt þessa upptalningu oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. En hver er svo árangurinn ef við lítum á hvað hefur áunnist hjá þessum ágætu herrum? Hallinn á ríkissjóði hefur meira en tvöfaldast frá fjárlagatölu yfirstandandi árs. Halli á fjárlögum næsta árs stefnir í að verða líklega helmingi hærri en í fjárlögum þessa árs. Atvinnulífið er í kreppu, atvinnuleysi fer vaxandi og stefnir í að verða meira en þekkst hefur í marga áratugi, vextir hafa hækkað. Gengið hefur verið fellt, sjóðir til aðstoðar atvinnulífinu eru endurreistir, áður var það kallað sjóðasukk. Skattahækkanir og álögur á almenning eru meiri en nokkru sinni áður. Þetta er afrekaskráin og væri sjálfsagt hægt að tína fleira til. Mér virðist ringulreið og ráðleysi alls ráðandi í störfum hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarflokka. Ákvörðunum, sem teknar voru í gær, er breytt í dag og á morgun veit enginn hvað kann að koma upp úr jólasveinapokum þessara herra. Fyrr í haust komu tillögur til atvinnuskapandi aðgerða upp á 2 milljarða króna sem einkum átti að verja til vegagerðarframkvæmda. Nú er rætt um að skera þessar framkvæmdir niður, kann að vera að það gerist á milli 2. og 3. umr. fjárlaga. Í yfirlýsingum hv. formanns fjárln. hefur hann margítrekað að í þessu efni séu engar heilagar kýr til, allt verði skoðað og auðvitað leitað allra leiða. Í nóvember var hæstv. ríkisstjórn knúin til þess af aðilum vinnumarkaðarins að horfast í augu við hið alvarlega ástand sem við blasir í atvinnulífinu. Ætlaði hún þó lengst af að láta það afskiptalaust. Stjórnarandstaða lýsti sig reiðubúna til viðræðu um aðgerðir til að viðhalda þjóðarsáttinni. En ríkisstjórnin féll á prófinu. Það náðist ekkert samkomulag og þjóðarsáttin var rofin. Aðgerðirnar frá 23. nóv., sem hétu því fallega nafni ,,Að styrkja stöðu íslensks atvinnulífs og sporna gegn auknu atvinnuleysi``, duga nú skammt. Það er ekki sátt við aðila vinnumarkaðarins, hvorki við vinnuveitendur né launþega og ekkert útlit fyrir að hæstv. ráðherrar standi við sitt, vinni sín heimaverkefni eins og reiknað var með. Mig langar aðeins að skjóta hér inn í út af þeim ummælum hv. formanns fjárln. áðan að umræður í gær um þingsköp vegna starfa fjárln. hefðu kannski verið tímaskekkja ef litið er til atburða frá fyrri tíð að vissulega er það rétt að menn hafa oft tekið ákvörðun um að geyma verkefni milli umræðna, bæði stór og smá. Það sem við blasti núna við fjárlagaafgreiðsluna við 2. umr. var að ráðherrar höfðu lagt fram tillögur sem voru viðamikill þáttur í þessum boðuðum efnahagasaðgerðum sem átti að þýða niðurskurð á ríkisútgjöldum um rúmlega milljarð króna, 1.200 millj. kr. Það var ljóst í gær að sá niðurskurður var langt frá því að vera í höfn. Það var aðeins það og fyrst og fremst það sem við stjórnarandstæðingar vildum draga fram og fá upplýst hvort hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarliðar ætluðu virkilega að fara í þessa umræðu án þess að hafa hugmynd um það hvert væri markmið ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra. Ætla þeir að halda áfram niðurskurði strax eftir þessa umræðu eða eru þeir fallnir frá þessum niðurskurði? Það var það sem ég bað um að fá hér fram í umræðunum í gær og að hæstv. forseti þingsins kynnti sér það og tæki ákvörðun í framhaldi af því hvort þessi umræða væri tímabær. Að því leytinu til á það ekkert skylt við það þegar menn taka ákvörðun um og ná samkomulagi um að ákveðnir málaflokkar séu geymdir frá 2. umr. til þeirrar 3. eins og við höfum alla jafna gert, t.d. með tekjuliðina. Vissulega eru í boðuðum aðgerðum hæstv. ríkisstjórnar ýmsir jákvæðir þættir. Það er leitað leiða til að styrkja atvinnulífið. Ég tel að niðurfelling aðstöðugjalds sé einn af stærstu þáttunum í því sambandi og sú ákvörðun sé fyllilega tímabær. Það orkar kannski frekar tvímælis að lækka tekjuskatta hjá fyrirtækjum nú við þessar aðstæður. Það er einu sinni svo að vegna ástandsins í atvinnulífinu eru það sjálfsagt ekki mörg fyrirtæki sem yfir höfuð greiða tekjuskatt og þess vegna kemur þessi ákvörðun þeim lítið til góða. Sum fyrirtæki hafa þrátt fyrir allt verulega góða afkomu og þau eiga auðvitað að greiða skatt við þessar aðstæður. Ég tel að það sé vafasamt að nú sé tímabært að gera þessa breytingu. Það er óhjákvæmilegt að finna nýja tekjustofna í stað aðstöðugjaldsins. Ég vænti þess að hæstv. ríkisstjórn og þeir sem að málinu koma með fulltrúum sveitarfélaganna muni vanda vel þá vinnu á næsta ári þegar sú stefna verður mótuð hvernig sveitarfélögunum skuli til frambúðar tryggðar tekjur eða tekjustofnar í stað aðstöðugjaldsins. Það var og er víðtækur stuðningur við það að taka upp skatta á eigna- og fjármagnstekjur. Því tel ég að ríkisstjórnin hefði átt að nýta þetta tækifæri sem hún hafði og fara í það verk að afla tekna á móti niðurfellingu á öðrum sköttum að þessu sinni og til að treysta stöðu ríkisfjármálanna. Talandi um skattheimtu vil ég lýsa stuðningi mínum við boðaðar aðgerðir hæstv. fjmrh. um að endurskipuleggja skattkerfið og efla og styrkja innheimtu. Ég tel að það sé ekki vanþörf á, hefði reyndar þurft að fara í það verk fyrr og af meiri röggsemi en honum og fyrirrennurum hans hefur tekist. Í fréttatilkynningu frá fjmrn. frá 19. nóv. sl. kemur fram að ráðherra hafi skipað nefnd til að fara í þessa vinnu þar sem lögð er áhersla á að athuga umfang skattsvika og leita leiða til að herða allt eftirlit og koma í veg fyrir skattundandrátt og nefnt að ríkisstjórnin leggi mikla áherslu á þetta verkefni. Ég vil lýsa yfir stuðiningi mínum við þessar hugmyndir og láta það koma fram að auðvitað er sá mismunur óviðunandi sem er á starfsgrundvelli og samkeppnisstöðu hinna ýmsu fyrirtækja sem þurfa að starfa á sama markaði og við sömu aðstæður að öðru leyti en því að einum tekst að skjóta undan eða gerir það og brýtur þar með öll lög en hinir, sem reyna að leggja áherslu á að standa í skilum svo sem lög kveða á um með eigin skatta og skatta starfsmanna, búa við allt aðrar aðstæður. Ég vil minna á skýrslu sem lögð var fyrir Alþingi fyrir nokkrum árum síðan, ég hygg að það hafi verið 1986, sem gerði grein fyrir því hvað menn álitu að væri mikill undandráttur á sköttum í þjóðfélaginu. Þar segir m.a. í samandregnum niðurstöðum, með leyfi forseta: ,,Niðurstaða starfshópsins er sú að umfang dulinnar starfsemi hérlendis sé á bilinu 5--7% af vergri landsframleiðslu. Ef miðað er við 6% sem meðaltal nemur þetta um 6,5 milljörðum kr. árið 1985 miðað við áætlaða verga landsframleiðslu. Tap hins opinbera vegna vangoldinna beinna skatta og söluskatts má áætla 2,5--3 milljarða kr. árið 1985.`` Séu þessar tölur framreiknaðar miðað við landsframleiðsluna nú og tekin sömu 6% er hér um litla 23 milljarða kr. að ræða. Ef tekið er sama skatthlutfall og í skýrslunni sem lögð var fyrir Alþingi á sínum tíma, þá eru vangoldnir skattar um 10--11 milljarðar kr. af veltu fyrirtækjanna. Þetta er auðvitað ástand sem er algerlega óviðunandi og við hljótum að standa saman um að taka á þessum þáttum. Árin 1984 og 1985 fluttu nokkrir þingmenn Framsfl. þáltill. þar sem lagt er til að skorin verði upp herör gegn þessari svokölluðu svörtu atvinnustarfsemi. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að nokkru fé sé varið til þessa starfs á næsta ári, um 40 millj. kr., og leiddar líkur að því að það muni skila sér margfalt í auknum tekjum. Ég vona svo sannarlega að sú spá rætist og þessar 40 millj. kr. nýtist vel. Nánar verður fjallað um tekjuöflunina og tekjuhlið við 3. umr. og ég ætla því ekki að fjalla nánar um það nú. Það er ýmislegt annað í boðskapnum frá 23. nóv. sem er vert nánari athugunar. Fyrir utan áhrif skattkerfisbreytinga eru stórauknar aðrar álögur á landsmenn. Þar má nefna breytingar á barnabótum, breytingar á vaxtabótum og hækkun bensíngjalds. Bara þessir þrír liðir nema álögum á annan milljarð króna. Bensíngjaldið er að sjálfsögðu eins og menn vita markaður tekjustofn Vegagerðarinnar. Hér er gert ráð fyrir að skerða hann og láta hann renna í ríkissjóð. Það er rökstutt í þessum aðgerðum með viðbótarframlagi til atvinnusköpunar. 500 millj. kr. áttu að renna í viðhaldsverkefni á vegum hins opinbera. Ekkert hefur komið fram um það enn í tillögum sem hér liggja fyrir um breytingar á fjárlagafrv. Það kann að vera að það verði tekið til nánari umfjöllunar milli umræðna. Hins vegar er því ekki að neita að við þykjumst hafa heyrt að rætt sé um að fella þær niður úr þessum aðgerðapakka af því að annað hafi ekki gengið eftir. Söguna um sparnað á útgjaldahliðinni þekkja hv. þm. Þar var upphaflega talað um að spara 1.240 millj. kr., 5. des. var sú tala komin niður í 800 millj. kr. og í dag liggja ekki fyrir í tillögum meiri hluta fjárln. nema 250 millj. kr. af þessum markmiðum. Undarleg finnst mér í því sambandi framkoma hæstv. heilbrrh. og fullyrðingar hans, kannski má segja loforð eða vilyrði um að spara 600--650 millj. kr. Þær tillögur sem fram hafa komið eru þó ekki nema 250 millj. kr. Rökstuðningur hans við þessum breytingum er sá að það hafi lekið út af þeim hugmyndum sem upphaflega voru í frv. á móti þessum tölum, hann sé jú að spara 600 millj. núna en hann geti bara ekki sparað þær 600 millj. kr. sem hann átti að spara í haust. Það má sjálfsagt segja að ákvörðunin um að falla frá fjármagnstekjuskattinum hafi áhrif á þetta því að hluti af áætluðum sparnaðaraðgerðum var að eignatekjutengja lífeyrisgreiðslurnar. Það verður ekki af því miðað við óbreyttar aðstæður. Þetta er sjálfsagt ágæt röksemdafærsla á ríkisstjórnarheimilinu. Síðan heldur þessi hæstv. ráðherra blaðamannafund og segist ætla að spara 2,5 milljarða kr. og er kokhraustur. Ég óttast að þessi sparnaður allur komi fyrst og fremst fram í auknum álögum á almenning. Hér sé ekki um raunsparnað í kerfinu að ræða. Það eru engar kerfisbreytingar boðaðar og þetta mun auðvitað fyrst og fremst þýða það að einstaklingarnir verða látnir borga brúsann og það mun vissulega þýða lægri útgjöld fyrir ríkissjóð en sumir hafa kallað þetta skattinnheimtu og auðvitað er það ekkert annað. Í yfirlýsingunni frá hæstv. ríkisstjórn á dögunum segir m.a., með leyfi forseta: ,,Með efnahagsaðgerðum ríkisstjórnar er afkoma ríkissjóðs styrkt um rúmlega 2 milljarða kr. á næstu tveimur árum eða sem nemur u.þ.b. þriðjungi rekstrarhallans. Þetta er nauðsynlegt til að skapa skilyrði fyrir lækkun vaxta. Jafnframt stuðla aðgerðir ríkisstjórnarinnar að því að treysta atvinnulífið og stöðva aukningu atvinnuleysis.`` Mér finnst þetta nokkuð óljóst. Ég vil líka benda á það að allur sá niðurskurður sem er í hinum opinbera rekstri leiðir til atvinnuleysis hjá því starfsfólki sem þar hefur áður unnið. Það kom m.a. fram í ræðu hv. formanns fjárln. áðan að störfum í opinberri þágu hefur fækkað verulega á þessu ári. Gott ef það er raunverulegur sparnaður sem ekki bitnar á þjónustunni svo vandamálin hlaðist upp. Þetta eykur vandann á hinn bóginn, eykur atvinnuleysi og útgjöld ríkissjóðs úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Varðandi vilyrðin um að lækka vextina má vísa til yfirlýsingar eða álits forstjóra Þjóðhagsstofnunar sem hann gaf á fundi fjárln. á dögunum þegar aðgerðirnar voru ræddar þar, að ekkert mat væri lagt á þessar aðgerðir til vaxtalækkunar og óvíst hvort nokkur lækkun yrði. Það var hans skoðun eins og hún kom þar fram og ýmislegt bendir til þess síðan að vextirnir gangi fremur hægt niður. Auk þess má minna á að í úttekt Þjóðhagsstofnunar á þessum aðgerðum er gert ráð fyrir að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann milli ára dragist saman að meðaltali um 4,4% sem er náttúrlega veruleg aukning frá fyrri spá sem gerði ráð fyrir 0,8% samdrætti. Miðstjórn ASÍ lét þær fréttir frá sér fara í gær að hún teldi að kaupmáttur mundi rýrna að meðaltali um 7,5% vegna þessara aðgerða ríkisvaldsins. Hæstv. forseti. Fjárln. flytur sameiginlega nokkrar tillögur til lagfæringar á einstökum liðum frv., eins og hv. formaður hefur gert grein fyrir í ræðu sinni, svo og skiptingu á fjárfestingarliðum. Þetta eru sömu vinnuaðferðir og notaðar hafa verið mörg undanfarin ár að undanskilinni afgreiðslu fjárlagafrv. í fyrra. Þá taldi minni hluti fjárln. sér ekki fært að styðja aðgerðirnar vegna þess hvernig að fjárlagadæminu öllu var staðið í það sinn. Við höfum hins vegar ákveðið að standa nú að þessum breytingum. Mig langar til að nota tækifærið og þakka hv. formanni fjárln. fyrir yfirlýsingu sem hann gaf í ræðu sinni áðan um væntanlega athugun á málefnum Háskólans á Akureyri milli umræðna með tilliti til þess að taka þar upp kennaradeild. Ég held að það sé mikilvægur áfangi og hefur verið baráttumál forsvarsmanna háskólans svo og ýmissa annarra, þar á meðal þingmanna kjördæmisins að undanförnu. Ég fagna þessari yfirlýsingu. Það er að sjálfsögðu ástæða til að lagfæra margt fleira í fjárlagafrv. Ég geri mér fulla grein fyrir því að aðstæður eru erfiðar og það er nauðsynlegt að gæta ýtrasta aðhalds. Við þingmenn verðum allir að standa saman um það svo sem mögulegt er. Við verðum þó að hafa heildaryfirsýn yfir það til hvers niðurskurðurinn, aðhaldið og sparnaðurinn leiðir. Sparnaður á einu sviði má ekki leiða til aukinna útgjalda á öðru sviði. Þá er það ekki raunveruleg aðgerð. Við verðum líka að gæta þess að þær aðgerðir sem við grípum nú til leiði ekki til þess til lengri tíma litið að skapa ný og kannski enn þá erfiðari vandamál en þau sem við gætum leyst í dag. Ég tel því miður að slíka yfirsýn vanti í frv. og vanti í störf hæstv. ríkisstjórnar. Svigrúm hv. fjárln. og stjórnarliðanna þar er vissulega ekki mikið. Að sjálfsögðu hefði þurft að móta slíka stefnu með heildaryfirsýn við gerð fjárlagafrv. sjálfs. Ég mun nú snúa mér að því að fjalla nánar um einstaka efnisþætti frv. Ég ætla að byrja á að ræða ofurlítið um heilbrigðis- og tryggingamálin þar sem ég tel að þessara heildarsjónarmiða, sem ég var að nefna, sé ekki nægilega vel gætt. Þar er um að ræða mikinn niðurskurð á viðkvæmasta þætti okkar velferðarkerfis. Þar er kostnaði hins vegar í stórum stíl velt á einstaklingana í stað þess að leita allra leiða til kerfisbreytinga sem leitt gætu til raunverulegs sparnaðar. Þó er rétt að geta þess að það virðist vera verulegur sparnaður í rekstri einstakra stofnana, einstakra sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva á því fjárlagaári sem nú er að líða. Það er vissulega virðingarvert og gott ef það tekst án þess að það bitni á þjónustunni og án þess að það lengi biðlistana. Ég óttast hins vegar að niðurstaðan sé sú að við séum að skapa ýmiss konar vandamál með þessum mikla sparnaði, að við séum að lengja biðlistana, að við séum að ýta verkefnum á undan okkur. Hæstv. heilbrrh. hefur stundum nefnt að aðgerðum hafi fjölgað á þessum stofnunum þrátt fyrir hinn mikla niðurskurð. Ég vil segja honum og öðrum hv. þm. að þetta hefur að sjálfsögðu gerst með því að ný þekking er að koma inn í þessar stofnanir á hverjum tíma. Það er ný tækni að koma þar inn líka og henni er þrátt fyrir allt reynt að beita þótt vissulega vanti mikið á það að þessar stofnanir séu svo búnar tækjum sem æskilegt væri og geti fylgt eftir þeirri þróun sem stöðugt á sér stað vegna þess að fjárveitingar eru af svo skornum skammti. Hæstv. ráðherra hefur einnig nefnt að hann álíti að biðlistar hafi styst þrátt fyrir þessar aðgerðir, niðurskurð, aðhald og sparnað í heilbrigðisstofnunum. Samkvæmt mínum upplýsingum, sem ég hef fengið frá landlækni, mun það því miður ekki vera enda vart við því að búast. Listinn yfir bæklunaraðgerðir hefur t.d. lengst frá apríl 1992 til september 1992 en á þessum tímum hefur landlæknir gert úttekt eða borið saman biðlista stofnana. Bæklunaraðgerðir á listanum í vor voru 757, eru núna 783. Þeim hefur fjölgað um 26 sem þar bíða eftir nauðsynlegum aðgerðum. Ég þykist því miður viss um að þessi listi hafi enn lengst síðan í september því að nú er bæklunardeild á Landspítalanum lokuð. Sama er að segja með ýmsar aðrar mikilvægar aðgerðir, t.d. hjartaskurðlækningar. Þar hefur biðlistinn lengst úr 63 í 68, fjölgunin er 5. Vonandi hefur þó fækkað á þeim lista aftur af því að hæstv. ráðherra hefur beitt sér fyrir sérstökum samningi milli Tryggingastofnunar og Ríkisspítala varðandi hjartaskurðlækningarnar. Á háls-, nef- og eyrnadeildum hefur biðlistinn lengst úr 812 í 837, þar er fjölgun um 25. Í þvagfæraskurðlækningum hefur listinn lengst úr 514 í 560. Þar hefur biðlistinn lengst um 46. Í hjartaþræðingum hefur biðlistinn lengst úr 107 í 139 eða um 32 og biðlisti eftir ýmiss konar endurhæfingarþjónustu hefur lengst úr 448 í 455, þ.e. 7 einstaklingar bíða í viðbót. Þetta eru tölur annars vegar í apríl og hins vegar í september. Rétt er að geta þess að miðað við hliðstæðan biðlista sem skoðaður var í ársbyrjun 1991 hefur bæklunaraðgerðum fækkað verulega en landlæknir hefur jafnframt upplýst mig um það að talan frá því í fyrra hafi verið ónákvæm þegar farið var nánar yfir þann lista. Það hafi komið í ljós að þar var jafnvel um tvítalningu að ræða og í sumum tilvikum hafði það blessað fólk sem var á biðlistanum látist meðan það beið eftir aðgerð. Biðlistatalan frá því í apríl 1991 er því ekki alveg samanburðarhæf. Það er því full ástæða til þess að óttast afleiðingar af þessum mikla sparnaði eða niðurskurði á stofnunum, þó að þar megi vissulega benda á að verulega hefur dregið úr kostnaði. Ef við óttuðumst ekki þessar afleiðingar, þá væri það auðvitað vel. Mig langar aðeins að nefna í tengslum við þetta bréf sem okkur í fjárln. barst í gær frá Krabbameinsfélaginu, reyndar afrit af bréfi til heilbrrn., þar sem gerð er grein fyrir því að Krabbameinsfélagið muni sætta sig við niðurskurð á fjárlögum, frá fjárlögum í ár til næsta fjárlagaárs, um 10 millj. kr. án þess að láta það bitna á þeirri mikilvægu þjónustu, leit að krabbameini í leghálsi og brjóstum sem er einn af stærstu þáttum leitarstöðvar Krabbameinsfélagsins. Þeir segjast ætla að halda óbreyttum fjölda og leita allra leiða til þess að ekki dragi úr þjónustunni á þessu sviði. Þessi mikli niðurskurður mun vissulega bitna á ýmsum öðrum þáttum og verkefnum Krabbameinsfélagsins. Við erum auðvitað að ýta til verkefnum. Við erum auðvitað að fresta vandanum á hinum ýmsu sviðum með þessum mikla og róttæka niðurskurði. Í bréfi Krabbameinsfélagsins til ráðuneytisins kemur skýrt fram að félagið lítur svo á að verksamningurinn um leitarstarfið sé óbreyttur og mun félagið leitast við að standa við sinn hlut og ætlast til þess að heilbrigðisyfirvöld geri það sama eftir árið 1993. Hér sé því aðeins um tímabundið ástand að ræða. Ef við lítum á það hvert stefnir í málefnum Tryggingastofnunar ríkisins er ljóst að hinn svokallaði sparnaður í sjúkratryggingunum byggist fyrst og fremst á því að láta notendur þjónustunnar greiða hærri kostnaðarhlut eins og ég hef nefnt. Mig langar að rekja nokkur frekari dæmi um það. Þrátt fyrir áform um að lækka útgjöld sjúkratrygginga vegna lyfja úr 2,4 milljörðum á árinu 1991 í 2,2 milljarða í ár er nú þegar ljóst að útgjöldin í ár stefna í 2,6, jafnvel 2,7 milljarðar. Í viðbót við þetta hafa að sjálfsögðu útgjöld einstaklinganna aukist, líklega um um það bil 400 millj. kr., bein útgjöld þeirra, vegna hærri greiðsluþátttöku en greiðsluþátttaka einstaklinganna hefur verið hækkuð úr 18% í um 30% af heildarútgjöldum vegna lyfjanotkunar. Af þeim 400--500 millj. kr. sem ríkisútgjöld vegna lyfja munu aukast í ár á að vísa helmingi eða meira en það, 200--300 millj. kr., til næsta árs. Í fjáraukalögum sem hér liggja fyrir þinginu er gert ráð fyrir að bæta stofnuninni upp 200 millj. kr. Auk þess gerir fjárlagafrv. sjálft ráð fyrir 100--200 millj. kr. sparnaði í lyfjaútgjöldum. Í nýjustu sparnaðaraðgerðum ríkisstjórnarinnar er einnig gert ráð fyrir viðbótarsparnaði í lyfjum og ráðgerð lækkun frá útgjöldunum í ár mun því nema um 500--600 millj. kr. á næsta ári. Sjá allir að það hlýtur að vera algerlega óraunhæft jafnvel þó að kostnaðarþátttaka sjúklinga verði enn aukin frá því sem er í dag. Þess má geta að frv. það sem heilbrrh. boðaði um skipulagsbreytingar í lyfjamálum hefur ekki enn litið dagsins ljós. Það hefur ekkert slíkt frv. borist til þingsins. Það breytir litlu þótt orðalagi í almannatryggingalögum sé breytt úr ,,lyfjum sem sjúkratryggðum ber brýna nauðsyn til að nota`` í orðalagið ,,lyf sem sjúkratryggðum er lífsnauðsynlegt að nota``. Þetta hygg ég að hafi ekki mikil áhrif til sparnaðar. Þá er einnig gert ráð fyrir því að spara á annað hundrað milljónir kr. í sérfræðiþjónustu sem hætt er við að lendi mest á sjúklingum. Má reyndar skjóta því inn í að í umræðum í gær um þessar tillögur hæstv. ráðherra kom fram að það er engin eining í röðum stjórnarliða um þessar breytingar. Að lokum má nefna breytingar á greiðsluþátttöku í tannviðgerðum sem munu þýða stóraukin útgjöld fyrir notendur. Hætt er við að þessi aukna greiðsluþátttaka dragi verulega úr forvarnaaðgerðum á sviði tannheilsu en breytingarnar gera ráð fyrir að ríkið greiði ekki lengur fyrir forvarnir. Nú þurfa foreldrar eða aðstandendur barna að greiða eða taka þátt í öllum tannviðgerðum svo einhverju nemur. Það er því ekkert lengur ókeypis á þessu sviði frekar en á sumum öðrum hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er full ástæða til óttast að þetta leiði til lakari tannheilsu sem við höfum þó verið að bæta mjög á undanförnum árum ef við berum okkur saman við nágrannaþjóðirnar. Með þessu er verið að hverfa áratugi aftur í tímann. Þessar svokölluðu sparnaðaraðgerðir munu því allar þýða auknar skattálögur sem nema mörg hundruð millj. kr., jafnvel nær milljarði, á þá sem nota þurfa þessa heilbrigðisþjónustu. Í frv. er einnig boðaður sparnaður í lífeyristryggingum en sá sparnaður var mikið ræddur í gær í hv. Alþingi í tengslum við frv. hæstv. heilbrrh. um breytingu á almannatryggingum. Ég ætla því ekki að orðlengja mikið um það nú en langar þó að nefna í tengslum við allan sparnaðinn, allar breytingarnar sem boðaðar eru í tryggingalöggjöfinni, að fjárln. hefur fengið bréf frá Tryggingastofnun og reyndar kom forstjóri Tryggingastofnunarinnar á fundi nefndarinnar. Í bréfinu segir, með leyfi forseta: ,,Það er mat Tryggingastofnunar að fjárvöntun miðað við frv. geti numið um 320 millj. kr. og er þá tekið tillit til sömu forsendna og frv. gengur út frá um verðlagsbreytingar milli ára og fyrirhugaðan sparnað en hann er áætlaður um 740 millj. kr. í frv. Þó að tekið sé tillit til þessara verðlagsbreytinga og sparnaðarins álítur forstjóri Tryggingastofnunarinnar að enn vanti um 320 millj. kr. inn í stofnunina til þess að hún geti starfað eðlilega á næsta ári.`` Ekki er enn búið að gera neinar tillögur um lagfæringar á þessum grunntölum hvort sem litið verður á það á milli umræðna eða ekki. Þá langar mig að fara örfáum orðum um málefni Atvinnuleysistryggingasjóðs en framlög til hans eru miðuð við það að atvinnuleysi verði á bilinu 3,5--4% á næsta ári. Fjarþörfin er lækkuð um 300 millj. kr. vegna hinna boðuðu aðgerða ríkisstjórnarinnar til þess að draga úr atvinnuleysi. Er þá vonandi þær gangi fram en verði ekki skornar niður í meðförum þingsins á frv. Þá er sjóðnum gert að ganga á eigið fé sem nemur 250 millj. kr. og svo kemur loks mjög sérkennileg athugasemd. Það er gert ráð fyrir að spara um 100 millj. með breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar. Eins og vitað er er nefnd að störfum við endurskoðun á tryggingagreiðslunum og bendir til þess að sú endurskoðun muni auka útgjöld sjóðsins en ekki spara þar sem fleiri telja sig eiga rétt á bótum en áður var vegna breytinga á iðgjaldagreiðslunum. Þá eru líka ótalin þau áhrif sem ný ákvæði um greiðslu til atvinnuskapandi verkefna í samningum við sveitarfélögin kunna að hafa á greiðslustreymið úr sjóðnum. Af öllu þessu má sjá að það er mikil óvissa ríkjandi um fjárreiður Atvinnuleysistryggingasjóðs. Stjórnendur sjóðsins, sem komu einnig á fund nefndarinnar, gátu ekki gert neina grein fyrir því hvernig þessar viðræður við sveitarfélögin ættu að fara fram eða til hvers þær mundu geta leitt varðandi útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs. Í rekstri sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu var ráðgert að spara verulega fjármuni á þessu ári og samkvæmt úttekt Ríkisendurskoðunar virðist hafa náðst nokkur árangur á því sviði. Ég hef reyndar lýst því að nokkru leyti hér á undan hvaða afleiðingar ég tel að það geti haft í för með sér. Við fulltrúar minni hlutans í fjárln. höfum margítrekað gengið eftir því að fá upplýsingar frá heilbrrn. um það hvernig þessi áform hafa gengið eftir og hvaða stofnanir það eru sem hafa í raun sparað á þessu ári. Því miður virðast þær upplýsingar ekki vera aðgengilegar, a.m.k. ekki enn. Væntanlega er það fyrir það að ráðuneytið vill ekki gefa þær út fyrr en árið er allt þannig að rétt sé farið með. Ekki finnst mér þó ólíklegt að það hefði mátt sjá einhverjar vísbendingar um það hvert stefnir. Ég hef fulla trú á því að þessi sparnaður komi að verulegu leyti fram í fjárveitingum til Ríkisspítalanna, langt umfram það sem gerist á hinum stofnunum tveimur að teknu tilliti til þess að rekstri Landakots var gerbreytt. Þær tölur sem liggja fyrir í fjárlagafrv. varðandi sjúkrahúsin á næsta ári gera ráð fyrir því að Landspítalinn þurfi að búa við óbreytt ástand. Fjárreiður hans eru aðeins hækkaðar sem nemur verðlagsbreytingum en fjárveitingar til Borgarspítala og Landakotsspítala eru hækkaðar nokkuð umfram það. Að vísu má segja að það er nokkur leiðrétting gerð á fjarveitingum til Ríkisspítalanna hvað varðar sértekjur og launaútgjöld en á móti er spítalanum ætlað að taka út einstaka rekstrarþætti, eins og að hætta að reka áfengisdeild á Vífilsstöðum, að breyta rekstri Gunnarsholtshælisins og lækka fjárveitingar til rekstrar Kristnesspítala um 40 millj. kr. Þetta eru upphæðir sem verður erfitt að standa við öðruvísi en að leggja ákveðna þætti starfseminnar niður enda er talað tæpitungulaust um það nú orðið. Það er beinlínis boðað að slíkt skuli gert. Þá er, eins og reyndar hefur komið hér fram áður í umræðum í þinginu, gert ráð fyrir því að selja eða breyta þvottahúsi Ríkisspítalanna í hlutafélag og selja síðan hlutabréfin. Ríkisspítölunum er ætlað að nota það sem sértekjur í sínum rekstri. Gangi þetta ekki eftir bregður svo við að Ríkisspítalarnir eiga í viðbót að skera niður sem þessum sértekjum nemur sem eru áætlaðar 60 millj. kr. Þetta finnst mér mjög undarleg ráðstöfun og hún leiðir hugann að því hvernig hæstv. ríkisstjórn muni ganga að ná fram ráðgerðum áætlunum um það að selja ríkiseignir fyrir 1,5 milljarða kr. á næsta ári. Það er gert ráð fyrir því sem tekjum í tekjuhlið fjárlagafrv. Svo er hér gert ráð fyrir því að einstaka stofnanir hafi þetta á sinni könnu og njóti teknanna. Ef ég man rétt hefur hæstv. heilbrrh. einnig gert ráð fyrir því að ef honum tekst að selja eða breyta Samábyrgð Íslands á fiskiskipum í hlutafélag og selja það hlutafélag síðan eigi það að ganga til þess að spara fjárveitingar í heilbrrn. en ekki til þess að laga streymi fjárveitinga hjá fjmrn. samkvæmt fjárlagafrv. Stjórnarnefnd Ríkisspítala átti fund með hæstv. heilbrrh. 29. okt. sl. Þar gerði ráðherra grein fyrir því að ef ekki tækist að fá þessar 60 millj. kr. út úr sölu á þvottahúsinu yrði að skoða málið að nýju og væri ekki endilega sjálfgefið að það bitnaði á starfsemi Ríkisspítalanna. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hans og vona að þetta geti gengið eftir ef þörf krefur. Landspítalinn er háskólasjúkrahús samkvæmt lögum. Þar er lögð stund á fleiri sérgreinar læknisfræðinnar en gert er annars staðar á landinu og þar fer einnig fram öflug vísinda- og rannsóknastarfsemi. Landspítalinn er stærsti spítali landins og jafnframt spítali allra landsmanna, eins konar endastöð fyrir mikið veika sjúklinga sem þurfa á sérhæfðri þjónustu að halda. Í ljósi þessara staðreynda er brýnt að við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár verði rekstrarumfang Ríkisspítalanna lagfært þannig að Ríkisspítalarnir geti rekið sína starfsemi af fullri reisn. Ástæða væri til þess að fara nokkrum orðum um það hvernig fyrirhugað var að standa að málum á Kristnesspítala en það mundi verða langt mál, virðulegi forseti. Ég vil þó láta það koma fram að í nál. þeirrar nefndar sem nýlega hefur skilað af sér kemur ekkert fram um það hvernig eigi að spara þessar 40 millj. kr. heldur er því aðeins lýst yfir að árangursríkasta leiðin til þess að ná því markmiði að reka Kristnesspítala innan ramma fjárlagafrv. sé að sameina reksturinn Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri. Það mun hins vegar kalla á verulega hagræðingu og sparnaðaraðgerðir. En tillögurnar liggja ekki fyrir. Við höfum heyrt að það megi ná einhverjum sparnaði með því að leggja niður yfirstjórnina og skrifstofuhaldið, breyta læknamönnun, breyta rekstri þvottahúss og eldhúss en fullvíst er að þessar aðgerðir ná aldrei 40 millj. kr. sparnaði. Það er því brýnt að ráðuneytið og fulltrúar Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri móti hið fyrsta tillögur sínar um það hvernig eigi að ná þessum niðurskurði þannig að hugsanleg viðbótarfjárþörf geti þá legið fyrir við 2. umr. frv. Þrátt fyrir niðurskurð á einstökum stofnunum, boðaðan niðurskurð eins og t.d. hér á Kristnesspítala, er á hátíðastundum hægt að gefa fögur loforð um aukin útgjöld. Við vígslu hjúkrunarheimilisins Eirar nú á dögunum lofaði hæstv. heilbrrh. fjármunum til þess rekstrar. Vissulega er þörf fyrir aukna þjónustu á þessu svæði í þágu aldraðra. Það er mér ljóst. Hins vegar hefur ekki enn komið fram hvernig ráðherra ætlar að standa við þessi loforð og ekkert komið fram um það í vinnu fjárln. hingað til. Væntanlega hafa þetta verið meira en orðin tóm. Virðulegur forseti. Félagar mínir í minni hluta fjárln. munu á eftir gera grein fyrir ýmsum öðrum efnisflokkum. Ég hef eytt nokkrum tíma í að fara allrækilega í gegnum heilbrigðismálaþáttinn. Ég vil þó aðeins segja um mennta- og menningarmálin að þar er því miður staðfestur áfram niðurskurður á fjárframlögum til grunnskóla sem í fyrra var lofað að skyldi aðeins standa í eitt ár. Hér er um að ræða stórar upphæðir og bitnar á því að kennslustundum er fækkað í bekkjardeildum og nemendum í bekkjunum fjölgað. Þá er og verulegur niðurskurður boðaður á fjárveitingum til Námsgagnastofnunarinnar. Skólagjöld á að innheimta af nemum í framhaldsskóla og verulega er kreppt að fjárveitingum til Háskóla Íslands svo og til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Allt leiðir þetta hugann að því hvert við stefnum í okkar menntamálum. Erum við að draga úr menntuninni? Erum við að koma í veg fyrir að okkar unga fólk nái að tileinka sér þá menntun sem nauðsynleg er til þess að við getum haldið áfram að treysta og byggja upp efnahags- og atvinnulíf okkar, ekki síst í harðnandi samkeppni í heimi sem sífellt er að vinna meira og meira saman? Þetta held ég að sé full ástæða til þess að fjalla ítarlega um og veit að aðrir félagar mínir í minni hluta í fjárln. munu gera það. Mig langar að nefna varðandi þessi mennta- og menningarmál að gerð er tillaga um það að sérgreina aftur í fjárlögunum fjárframlög til einstakra þátta sem áður voru í safnliðum eins og frv. var lagt fram að þessu sinni. Þar vil ég nefna t.d. fjárveitingar til leiklistarmála, til frjálsrar leiklistarstarfsemi í landinu, svo og til æskulýðs- og íþróttastarfs þó að því miður séu þær fjárveitingar skornar niður frá því sem er í fjárlögum ársins í ár og hefði þar vissulega þurft að gera þar betur því að það álít ég að sé hluti af forvarnastarfi í landinu að hlúa vel að íþrótta- og æskulýðsstarfseminni. Í landbúnaðarmálunum er verulegur niðurskurður. Fyrir utan það sem beinlínis tengist búvörusamningnum upp á 2,3 milljarða kr. sýnist mér vera um það bil milljarður í viðbót sem skorinn er af hinum ýmsu þáttum sem lúta að landbúnaðarmálum. Hér er engu hlíft og er þó gerð krafa til hæstv. landbrh. að spara enn meira í þessum málaflokki sem á við mikla erfiðleika að etja eins og atvinnumálum er háttað í landinu og miðað við allan þann samdrátt sem hefur orðið í þeirri atvinnugrein. Til gamans má geta þess, og hefði nú sumum líklega ekki fundist erfitt að verða við því, að okkur í fjárlaganefnd barst lítið bréf frá skólameistara Bændaskólans á Hólum þar sem hann óskaði eftir 2--3 millj. kr. til þess að gera við þak á skólastjórabústað, en þakið fauk í fyrravetur. Það er ekki svo að það hafi fokið nú á dögunum heldur í fyrra. Svo kemur hér fram í bréfi: Í ljós kom eftir hvassvirði á sl. vetri að þakplötur höfðu losnað af þakinu á skólastjórabústaðnum. Því miður sjá menn sér nú ekki fært að verða við þessari litlu beiðni og er þessari umsókn hafnað eins og svo mörgum öðrum. Í sjávarútvegsmálum vil ég sérstaklega benda á að það er mikil lækkun á lið sem merktur er Gæðaátak, starfsmenntun, markaðsöflun og tilraunir í sjávarútvegi og hefði þó verið full ástæða til þess að gera vel á þessu sviði en þetta sýnir aðeins það stefnuleysi sem virðist algert. Þegar hefði þurft að styrkja þessa þætti, rannsóknir og markaðsstarf, þá er það þvert á móti skorið niður. Við Íslendingar höfum nýlega fengið ábendingu um það að við verjum of litlu fé til rannsókna og tilraunaverkefna og hætt sé við því að það geti leitt til ófarnaðar til lengri tíma litið því að auðvitað er það undirstaða framfara í nútímasamfélagi að standa vel að þessum þáttum. Það eru að vísu gefin fyrirheit um það í fjárlagafrv. að auka fjárveitingar til rannsókna- og tilraunastarfsemi en það er hins vegar háð því skilyrði að hægt sé að selja ríkisfyrirtækin margumtöluðu upp á 1,5 milljarða kr. og þá er það hlutfall af slíkri sölu sem á að renna í þetta verkefni. Ef ekki tekst að selja þessar stofnanir verður líka lítið um fjármuni til rannsókna- og þróunarverkefna. Í samgöngumálunum er sá leikur leikinn að láta í það skína að tæpum tveimur milljörðum kr. sé bætt við í framkvæmdir á vegum Vegagerðarinnar. Sannleikurinn er sá að þetta er auðvitað miklu minna fé. Þar er skorið verulega niður, markaðir tekjustofnar jafnhliða þessu og þar að auki eru Vegagerðinni færð ný verkefni svo sem að reka ferjur og flóabáta. Þær fjárveitingar sem ætlaðar eru í frv. til þess verkefnis eru þar að auki nú þegar langt undir því sem Vegagerði áætlar á næsta ári þannig að ef ekki verður bætt við fjárveitingu til þess að standa við þessi verkefni þá er líka ljóst að enn þarf að draga úr þeim boðuðu framkvæmdum sem fjárlögin gera ráð fyrir. Hæstv. forseti. Ég nefndi í upphafi að hæstv. ríkisstjórn boðaði nýja og breytta stefnu. En ég leyfi mér að spyrja: Er það betri stefna? Dregið er úr samfélagslegri hjálp. Einstaklingunum er ætlað að greiða í stórauknum mæli fyrir opinbera þjónustu, bæði í menntakerfinu og í heilbrigðismálunum. Atvinnuleysi er vaxandi með öllum sínum hörmungum. Afskiptaleysi ríkisvaldsins af atvinnulífinu hefur m.a. þau áhrif. Mig langar að nefna eitt lítið dæmi í þessu sambandi þar sem sótt er um fjárveitingu frá fámennum sveitahreppi upp á 4--5 millj. kr. til þess að efla atvinnustarfsemi og reka svokallaðar skólabúðir. Þessar skólabúðir mundu skapa tiltölulega mikla vinnu í þessum litla hreppi. Það mundi t.d. lengja starfstíma hótels í sveitarfélaginu og skapa um það bil átta störf. Heimamenn hafa lagt mikla vinnu í það að leita verkefna, leita nýrra atvinnutækifæra, verið með nefnd starfandi í því og átt samskipti við ýmsa opinbera aðila sem allir eru af vilja gerðir þangað til kemur að því að leggja út fjármunina. Þá er allt í einu allt lokað. Þarna hefur þó fundist verkefni sem getur gengið, sem er eftirspurn eftir og gæti skapað nokkur atvinnutækifæri í sveitarfélaginu. Hins vegar eru 4--5 millj. kr. hvergi fáanlegar þannig að hætt er við því að ekki verði framhald á því verkefni að reka skólabúðirnar. Ég spyr því aftur: Er yfirsýnin næg? Til hvers leiða þessar niðurskurðaraðgerðir allar sem boðaðar eru? Það dregur úr menntun þjóðarinnar þegar aðgangur að skólunum er með þeim hætti sem raun ber vitni, þegar dregið er úr aðstoðinni í gegnum lánasjóðinn þá fækkar þeim sem fara í langskólanámið. Vandamálin hrannast upp í félagslegu þjónustunni og í heilbrigðisþjónustunni. Erum við kannski að skapa þjóðfélag í líkingu við það sem við sjáum í sumum stórborgum nágrannaþjóðanna? Ég vona sannarlega að svo sé ekki. Ég legg hins vegar áherslu á það aftur að það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að gæta alls aðhalds og sparnaðar í hinum opinbera rekstri og ég veit að staða stjórnvalda í dag í því efni er erfið og brtt. fjárln. sem hér liggja fyrir við umræðuna bera þess glöggt vitni. Við vitum reyndar líka að það er enn mikið verkefni óunnið við það að ljúka fjárlagagerðinni. Við eigum eftir að skoða útgjaldaliði betur og leita sparnaðar og við eigum þó enn þá frekar eftir að horfa á tekjuhliðina alla og forsendur hennar. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið og afdrif hans getur haft áhrif á efnahagsforsendur fjárlagafrv. því að tekjur af því hugsanlega samstarfi voru reiknaðar inn í grunnforsendur fjárlaganna og þá er að sjálfsögðu eins og hv. þingheimur veit fjöldi fylgifrumvarpa óafgreiddur, þar með taldar veigamiklar breytingar á almannatrygginga- og skattalöggjöfinni. Því mun minni hluti fjárln. gefa út framhaldsnefndarálit við 3. umr. þegar nefndin hefur lokið störfum sínum og endanleg útkoma fjárveitinga og tekjuhliðar er ljós þannig að við sjáum hver er raunverulegur halli á fjárlögum næsta árs. Minni hluti nefndarinnar flytur ekki sameiginlegar brtt. við frv. að þessu sinni, en einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur gert góða og skilmerkilega grein fyrir nál. minni hlutans og ég vil nota þetta tækifæri til að þakka samstarfsmönnum mínum í minni hlutanum ágætt samstarf og raunar meiri hluta líka þó að allmikill ágreiningur hafi þar verið uppi eins og gefur að skilja. Í Morgunblaðinu í dag er frétt á annarri síðu sem segir meira en nokkuð annað að það sem við höfum verið að halda fram undanfarið um fjárlagavinnuna var auðvitað hárrétt. En þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta, og þetta er í Morgunblaðinu í dag: ,,Nýjar brtt. við fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar gera ráð fyrir ríflega 250 millj. niðurskurði í lífeyris- og sjúkratryggingum. Þá hyggst heilbrrh. afla nærri 200 millj. í tekjur og félmrh. 100 millj. með Lánasjóði sveitarfélaga. Gert er ráð fyrir 100 millj. niðurskurði í landbúnaði. Enn vantar 300 millj. til reksturs Hafrannsóknastofnunar. Önnur umr. fjárlaga fer fram í dag og segir fjmrh. líklegt að forsendur breytist á næstu dögum. Hann stefni áfram að því að halli ríkissjóðs verði ekki meiri en sex milljarðar.`` Nú er alveg ljóst, virðulegi forseti, að hallinn eins og frv. liggur fyrir núna er í kringum 8 milljarðar og enn þá vitum við ekkert hvernig á að bregðast við eða hvar á að finna þá tvo milljarða sem vantar til þess að halli verði ekki nema sex milljarðar. Nokkuð er síðan tilkynnt var um niðurskurð upp á 1.240 millj. Af því höfum við einungis séð 250 millj. Því er auðvitað alveg ljóst að það er rétt sem stendur í fyrirsögn í Morgunblaðinu í dag. ,,Fjárlagavinna ráðuneyta varla hálfnuð.`` Má segja að það sé hálfgerð tímaeyðsla að vera að eyða miklu púðri í umræðu þessa þar sem vinnan er hér öll eftir, bæði hvað varðar tekjur og gjöld. Fleira kemur til sem gerir þetta dálítið innihaldslaust eins og sakir standa. Það er ljóst að 175 millj. vantar til þess að búvörusamningur sé uppfylltur og af þeim 278 millj. sem þar eru ógreiddar eru um það bil 175 millj. hreint lögbrot verði það ekki greitt og er líklegast að það verði að finna það fé og koma því inn í fjáraukalög fyrir 1992. Þá ber að minnast á að það hlýtur að hafa allmikil áhrif að ekki verður úr EES-samningi eða samningnum um Evrópska efnahagssvæðið nú um áramót. Í þjóðhagsspá og forsendum fyrir fjárlagavinnunni var reiknað með 550--750 millj. þjóðhagsbata vegna samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Ég held að það hljóti þá a.m.k. að helmingast ef samningurinn tekur ekki gildi fyrr en á miðju næsta ári og er ljóst að það getur hann ekki gert. Þá er ljóst að í gjaldahlið frv. eru einhverjir tugir milljóna sem ætlaðir eru vegna gildistöku samningsins, þ.e. á útgjaldahlið. Má búast við að hægt verði að lækka það eitthvað þar sem ekki verður af samningi. Þá er ljóst að þar sem hagræðingarsjóðsmálið hefur ekki skilað því sem það átti að skila er rekstur Hafrannsóknastofnunar í uppnámi og þar vantar heilar 300 millj. Við erum því enn að tala um hundruð millj. til viðbótar því sem nú liggur fyrir. Síðan megum við ekki gleyma að kjarasamningar eru lausir hjá fjölmörgum stéttarfélögum um áramót og ég á ekki von á að þær stéttir sætti sig við að samningar þeirra verði óbreyttir. Ég veit ekki til að ein króna sé í þessu fjárlagafrv. fyrir launahækkunum. Því er ljóst að þarna eru svo margir lausir endar að ógerningur er að tala um þetta frv. af einhverju viti. Þó er rétt að benda á ýmsar breytingar sem gerðar hafa verið eins og þær að nú skal taka af vegafé til að reka ferjur landsins og maður gæti spurt næst: Gæti komið til að tapið af innanlandsfluginu yrði næsti gjaldaþáttur frá Vegagerð ríkisins? Þarna má finna hina furðulegustu hluti sem auðvitað hlýtur að verða að taka alvarlega fyrir og móta einhverja stefnu til framtíðar. Ég sé ekki annað í fljótu bragði en það verði að byrja á því að taka upp þjóðhagsspá, það verði að taka upp bæði tekjuhlið og gjaldahlið þessa frv. og þá fyrst geti hafist einhver vitræn vinna við að deila þessu fé sem til verður til hinna ýmsu þátta samfélagsins. Við höfum þegar haldið um það allnokkrar ræður hvar menn virðast helst bera niður þegar spara skal og við minnihlutamenn í hv. fjárln. erum sammála um það og einhuga að það sé gert þar sem síst skyldi. Harkalegar árásir á heilbrigðiskerfið í landinu, fjölskyldumál, málefni barna, menningarmál, málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna og þannig mætti lengi telja, það eru þeir málaflokkar sem verða fyrir auk menningarmálaþáttarins ekki síður. Þetta er auðvitað alger stefnubreyting frá því sem verið hefur. Alllengi hefur verið þjóðarsátt um að reyna að reka hér gott skólakerfi, gott heilbrigðiskerfi, góðan háskóla, góðan lánasjóð og þetta hefur í stórum dráttum tekist. Nú skal víkja frá þeirri stefnu og svo langt er til seilst að um árabil hafa tannlækningar barna verið ókeypis og árangurinn af því liggur fyrir eins og allir vita að tannheilsa Íslendinga hefur auðvitað gerbreyst. Nú er næstum óhugsandi að hitta ungt fólk með gervitennur eins og gerðist hér fyrir nokkrum áratugum. Með því að tanneftirlit var ókeypis gátu foreldrar veitt börnum sínum þann munað að fylgst var með tönnum barnanna og þess vegna kom aldrei til svo alvarlegra tannskemmda að hætta væri á tannmissi. Með því að nú verða engar tannlækningar ókeypis, hvorki fyrir börn, gamalmenni né neinn annan er brotið blað í sögu þessara mála og því hlýtur auðvitað að verða alvarlega mótmælt. Í fyrsta lagi er það ekki sparnaður. Það getur hver manneskja sagt sér sjálf því að þetta breytir ekki öðru en því að tannviðgerðir verða þeim mun dýrari sem þær eru lengur trassaðar og auk þess sem þarna er snúið til baka frá svo margyfirlýstum stefnumiðum að það sætir furðu að menn skuli láta sér detta annað eins og það í hug. Það gefur alveg auga leið að peningalítið barnafólk fækkar auðvitað ferðum með börn sín til tannlækna þegar það er farið að kosta peninga. Það segir sig alveg sjálft. Auðvitað er hægt að taka hvern lið fyrir sig. Hér var mikil umræða í gærkvöldi um óskiljanlegt frv. hæstv. heilbrrh. þar sem verið er að flytja stuðning við barnafjölskyldur úr sameiginlegum sjóðum landsmanna yfir á einstaklinga. Væri kannski að bera í bakkafullan lækinn að fara að endurtaka það sem ég sagði hér í ræðu minni seint í gærkvöldi, en það verður gert síðar og svo sannarlega við 3. umr. þegar í ljós kemur hvernig því máli lyktar vegna þess að það kom sem betur fer í ljós í umræðunni í gær að um þessi mál er ágreiningur milli stjórnarflokkanna og einstakra þingmanna. Hv. 1. þm. Norðurl. e. gerði góða grein fyrir þætti heilbrigðis- og tryggingamála svo ég ætla ekki að endurtaka það, en þegar litið er til mennta- og menningarmála, þá heldur þessi ríkisstjórn sig enn þá við þá stefnu að færa fjármagn frá launafólki í landinu til fjármagnseigenda þannig að nú er svo komið að stór hluti af fjármagni landsmanna er á örfárra manna höndum. Á yfirstandandi fjárlagaári er grunnskólinn enn skorinn niður og þvert ofan í þau loforð sem höfð voru í frammi við afgreiðslu síðustu fjárlaga er haldið áfram að stytta skólatíma og fjölga í bekkjum. Á sama tíma og meiri og meiri vinna leggst á kennara, æ stærri þáttur sem foreldrar gátu áður sinnt er fluttur yfir í skólana, þá er fjölgað í bekkjum, skólatími styttur og laun kennara þarf ekki að ræða. Þau eru á allra vitorði og auðvitað til stórrar vansæmdar. Það er dagljóst að það er ógerningur að kenna svo nokkur mynd sé á 29 eða 30 börnum í bekk. Fyrir nokkrum árum varð nokkur umræða um hvernig komið væri fyrir verkmenntakennslu í skólum, handmenntakennslu, því að þegar farið var að kenna drengjum og stúlkum sömu handavinnuna var það ekki betur undirbúið en svo að tímum var ekki fjölgað. Það gerðist ekkert annað en hvor hópurinn um sig fékk helmingi færri tíma en hann hafði haft áður. Það er löngu ljóst að úr þessu hefur orðið að svo til engin handmenntakennsla af nokkru viti er í grunnskólanum. Ég leyfi mér að halda þessu fram því að ég þekki það einfaldlega af reynslu. Stúlkur læra sáralítið fyrir sér í saumaskap og prjónlesi, eins og við gerðum á árum áður, og piltar sáralítið í smíðum. Sama gildir ef ég sneri því við og segði: Enn minna læra piltar í saumaskap og enn minna læra stúlkur í smíðum. Þetta er árangur þessarar breytingar því miður. Hugmyndin var sjálfsagt vel meint í anda jafnréttis milli kynjanna en stundum er farið af stað áður en hlutirnir er tilbúnir og verr farið af stað en heima setið. Hæstv. fyrrv. menntmrh., Svavar Gestsson, gerði ítrekaðar tilraunir til þess að bæta úr þessu, en því miður var hann ekki nógu lengi í ráðherrastól til þess að því verki yrði haldið áfram svo að úr yrði bætt. Þetta hef ég margsinnis talað um á hinu háa Alþingi vegna þess að það þýðir ekkert að vera að tala um íslenskan iðnað og íslenska hönnun ef ekki er byrjað þegar í grunnskólunum að kenna verkmennt og handmennt. Það hannar enginn klæðnað sem kann ekki að halda á nál eða prjóna sokkbol. Fólk verður að vita og þekkja hvaða efni það er að fást við og er að handfjalla. Þetta hangir auðvitað allt saman og er til stórskaða fyrir iðnaðinn í landinu og þar með þjóðarhag allan. Um það mætti margt segja og væri kannski ástæða til að hafa um það umræðu hvort við höfum verið á réttri leið með framhaldsskólakerfið okkar vegna þess að ég hef lengi haft þá skoðun að það hafi verið rangt að færa fjölbrautaskólana upp á menntaskólastig. Fjölbrautaskólar eru ágætir en menntaskóli er annað. Ég held að það sé kominn tími til að menn setjist niður og skoði þá reynslu sem af þessu kerfi er orðin. Ég held að menn eigi að horfast í augu við hvað þarna er að. Nú er ég ekki að segja að fjölbrautaskólar séu ekki komnir til að vera. Þeir eru af hinu góða en þeir eru ekki það sama og menntaskólar eins og þeir voru áður. Þar með er ég ekki að segja að þeir megi ekki líka breytast, en ég held að við verðum að hafa kjark til þess að setjast niður og skilja þarna á milli. En það er ekki tími til að rökstyðja það hér og nú og ég ætla heldur ekki að gera það. En ég ætla aðeins að segja að fátt er hættulegra einni þjóð en að hætta á að menntun í landinu rýrni. Það er undirstaða allra framfara í öllum samfélögum að landsmönnum sé séð fyrir góðri menntun og vísindarannsóknir efldar sem mest við megum því þá aðeins færumst við fram á veg og erum fær um að eiga samleið með öðrum menntuðum menningarþjóðum. Þau nýmæli er að finna í þessu fjárlagafrv. að í fyrsta skipti eru skólagjöld, sem leyfilegt hefur verið að innheimta í framhaldsskólunum, eyrnamerkt til reksturs skólanna að hluta. Hingað til hefur skólunum verið heimilað að innheimta hjá nemendum tiltölulega lág gjöld til þess að styðja við félagslíf í skólanum og annað slíkt, en nú skulu a.m.k. 3.000 kr. á nemanda fara í beinan rekstur skólans. Þetta er aðeins byrjun á því að hér verði tekið upp, ef þessi heillum horfna hæstv. ríkisstjórn fær að sitja nógu lengi, breska og ameríska kerfið að menn geri svo vel og borgi fyrir sína eigin menntun vegna þess að þessir menn hafa ekki enn þá skilið að menntun er ekki fjárfesting einstaklingsins. Hún er fjárfesting samfélagsins alls. Háskóli Íslands er í slíkri kreppu að yfir 160 námskeið hafa verið felld niður. Og svo er komið að það er erfitt að sjá til þess að nemandi geti skilað eðlilegri framvindu sem Lánasjóður ísl. námsmanna krefst til þess að næsta greiðsla komi vegna þess að námskeiðið sem nemandinn ætlaði að taka hefur verið fellt niður. Á sama tíma hefur stjórn lánasjóðsins stórlega hert kröfur um námsframvindu þannig að þarna er nemendum gert tvöfalt erfiðara að stunda nám sitt. Skólagjöld hafa verið tekin upp. 22 þús. kr. skulu menn greiða fyrir að fá að fá kennslu á hverju skólamissiri við Háskóla Íslands, enda hefur markmiðinu verið náð: innrituðum stúdentum hefur stórfækkað eða um 700 manns sem eru 8% á einu ári. Ég ætla að vona að ekki verði framhald á sömu prósentutölu því að þá fara menntunarmál í landinu að líta æðiilla út. Það er auðvitað ljóst að þeir sem hafa veikasta þjóðfélagstöðu, fólk sem er með framfærslu, kvæntir stúdentar með börn á framfæri og einstæðir foreldrar, eru auðvitað þeir sem hrökklast frá námi. Maður hlýtur að verða að spyrja þessa hæstv. ríkisstjórn öðru hverju hvort hún viti virkilega hvað hún er að gera og hvort hún vilji þetta. Ekki er hæstv. ríkisstjórn illa við einstæðar mæður. Ekki heldur hún að þær eigi verra með að læra en aðrir. Það er einu sinni svo í lífi okkar að við verðum stundum að vita til hvers við eru að gera það sem við erum að gera. Það verður einfaldlega að vera einhver tilgangur með því. Ég get ekki hugsað mér að nokkur Íslendingur vilji játa það upphátt að hann vilji mismuna fólki á þennan hátt aðgang að námi vegna fjölskyldustöðu eða framfærslu. Ég trúi því bara ekki. Um Lánasjóð ísl. námsmanna hafa verið haldnar svo margar og svo langar ræður að ég ætla ekki að endurtaka þær og vitna í mörg bindi af þingtíðindum, en þar eru einkennilegir hlutir að gerast. Frá því að sjóðurinn er skorinn niður um hálfan milljarð, þá situr þar stjórn sem ómögulegt er annað að sjá en vilji íslenskum námsmönnum allt ógagn gera. Fáránlegustu reglur sem þessir herrar semja koma námsmönnum í slíkan bobba að það er með hreinum ólíkindum. Ég þekki persónulega þó nokkur dæmi um fólk sem hefur hreinlega hrökklast heim frá námi erlendis vegna þess að það getur ekki staðið í þessu. Það getur ekki staðið í að stríða við þetta fólk. Ég geri ráð fyrir að hæstv. heilbrrh. fengi stjörnur í augun yfir dugnaði hv. varaþm. og virðulegs stjórnarformanns Lánasjóðsins. Honum hefur svo sannarlega tekist að spara. Það er ekkert lítið sem hann hefur sparað og sker og sker. Það eina sem hann hefur ekki sparað er að hann þurfti helmingi meira húsnæði þegar hann settist þarna upp eftir og hefur heila hæð á Laugavegi 77 og ekki illa búna, langt í frá, einhvers staðar fundust peningar til þess. Ætli það sé ekki einmitt svo að það megi víða finna peninga, það megi víða spara. Ég skyldi bjóðast til þess, hafandi verið opinber starfsmaður alla mína starfsævi þar til ég settist inn á hið háa Alþingi, að hjálpa hæstv. ríkisstjórn að skera niður heilmikinn kostnað. Ég veit hvar hægt er af að taka. En því miður hefur bara enginn viljað þekkjast það góða boð. Það er ekki fylgst með tölvuæðinu sem fer eins og engisprettufaraldur yfir þetta land. Það er ekki orðinn sá eymdarkontór til að þar sé ekki tölvukerfi á borð við stórfyrirtæki. Það var dálítið skondið að vera á ferð í Bandaríkjunum ekki alls fyrir löngu og sjá tölvukostinn þar í landi. Þá munar ekkert um það hjá Sameinuðu þjóðunum, og er það enginn kotbúskapur, að þar er sáralítið um tölvur. Þar eru ekki einu sinni rafmagnsritvélar. Menn eru bara einfaldlega með gamlar ritvélar rétt eins og við vorum með fyrir svona 20--30 árum og þykir engum mikið. Þeir hafa einfaldlega sett peningana í annað. Grunur minn er sá að þeir hafi ekki farið í neitt betra en það er önnur saga. En það sýnir að það er vel hægt að reka fyrirtæki án þess að hægt sé að tala við hálfan heiminn án þess að standa upp úr stólnum og má nú öllu ofgera. Ég vildi gera það að tillögu minni að hæstv. ríkisstjórn léti rannsaka þau yfirgengilegu tölvukaup sem viðgangast í landinu. Þetta er orðið þannig að menn tala saman milli landa úr póstkassanum í einhverju horni í tölvunni sinni við vini og vandamenn út og suður. Þetta er hægt á hinu háa Alþingi ef menn vissu það ekki. Ættinginn í útlöndum þarf bara að kaupa sér eitthvað sem heitir módem held ég.

Módem.

Módem, segir hv. 9. þm. Reykv. sem veit allt um þetta og mætti segja mér að hann ætti módem og þá getur hann spjallað við karla og kerlingar út um allar trissur. Halda menn að það sé eitthvert vit í þessu? Til hvers er þetta? Þetta gæti kannski gagnast hæstv. ráðherrum þegar þeir eru að spjalla saman yfir góðum mat og víni í útlöndum um Evrópska efnahagssvæðið. Það mætti kannski gera það í gegnum módem og kæmi kannski að meira gagni, en ég skal ekki hafa fleiri orð um það. Virðulegi forseti. Mér er ljóst að það bíða margir eftir að komast að. Ég ætla aðeins að víkja að menningarmálunum. Ekki opnar stjórnmálamaður á hátíðlegum stundum svo munninn að hann fari ekki að stæra sig af íslenskri menningu, sögu, menningu, þjóðtungu og öllu þessu. En það er afar erfitt að sjá þegar litið er á þetta fjárlagafrv. að hæstv. ríkisstjórn þyki óskaplega vænt um menningu, sögu og tungu því að nær allt er skorið niður sem hægt er að skera. Jafnvel hin heilaga kýr íslensku þjóðarinnar, bókin, fær ekki að vera í friði. Bókmenntaþjóðin má ekki lesa svona mikið. Hún á að fara að borga meira fyrir bækurnar sínar og auðvitað þarf að setja skatt á þær sem hafði þó tekist að létta af bókaútgáfu í landinu. Auðvitað á þetta eftir að hafa afdrifaríkar afleiðingar bæði fyrir bókritun og bókagerð. Hið ágæta fyrirtæki, Menningarsjóður, skyldi auðvitað niður lagður. Hann var svo dýr í rekstri sögðu menn. Menningarsjóður hefur gefið út bækur sem fæstir útgefendur hefðu lagt í að gefa út. Ég vil nefna bækur, sem menn hamast við að gefa þingmönnum sem ná virðulegum aldri, Íslenska sjávarhætti eftir Lúðvík Kristjánsson sem er stórvirki og tók áratugi að vinna. Það er ekki auðvelt fyrir nokkurn bókaútgefanda í landinu að halda uppi slíku verki án þess að það skili einni krónu fyrr en 20--30 árum seinna. Slík verk, orðabækur og annað slíkt hefur Menningarsjóður annast. Þá kom þetta fólk eins og skriðdrekar inn í það fyrirtæki og án þess náttúrlega að tala við kóng eða prest lagði það niður. Formenn slógust þarna í nokkra mánuði og voru formenn í ráðinu til skiptis og að lokum var sjóðurinn lagður niður. Þ.e., það hefur ekki verið gert því að það er ekki búið að gera það með lögum sem nauðsynlegt er að gera. En var fyrirtækið svona illa statt? Nei, það var það ekki. Þegar búið var að selja bara það sem til var af bókum og réttindum til bókaútgáfu voru 17 millj. kr. eftir. Þær eiga raunar að vera uppistaðan í einhverjum nýjum sjóði sem nýtt frv. á að koma fram um. Það er að vísu ekki heldur farið að sjá dagsins ljós en komi það er það einfaldlega með arðinn af Menningarsjóði í farteskinu. Allt er þetta því eins, illa unnið, vanhugsað og heimskulegt. Þess skal geta sem gott er að Þjóðleikhús Íslendinga hefur nokkurn veginn fengið að halda sínu og er það vel og sýnir einhvern vinskap í sambandi við leiklistina í landinu. Sama má segja um áhugaleikhús og Bandalag ísl. leikfélaga. Það er illmögulegt að horfa fram hjá því að leiklist er sú listgrein í þessu landi sem langflestir landsmenn fást við og njóta. Það er satt að segja aðdáunarvert hversu blómlegt leiklistarlíf þrífst úti um allt land á smæstu stöðum og menn láta sig ekki muna um að færa upp verk sem eru oftar sýnd í stórum atvinnuleikhúsum og svo sannarlega hefur þetta vakið athygli á erlendri grund. Er það vel og ber að fagna því að þetta hefur verið virt og reynt að halda einhverju sómasamlegu fjármagni í þennan rekstur. Það er ekki langt síðan hið háa Alþingi setti ný þjóðminjalög og skyldi nú bæta úr þeim trassaskap sem því miður hefur ríkt allt of lengi varðandi vörslu og vernd menningarminja í landinu. Húsafriðunarsjóður átti að sjá um að vernda gömul hús sem nær engin eru orðin hér á landi vegna þess að um þau hefur verið gengið af fullkominni villimennsku. Sá sjóður er auðvitað skorinn niður við trog þannig að það er ekki að sjá að mikill vilji sé til þess að fara að hinum nýju lögum. Þetta ber að harma og það er kannski dæmi um þjóðrembuna í Íslendingum, sem er annað en þjóðarmetnaður og raunar andhverfa hans, að sjálft Þjóðminjasafn Íslendinga heldur hvorki vindi né vatni. Þær fáu gersemar sem við eigum úr menningarsögu þjóðarinnar liggja undir stórskemmdum. Starfsmenn eru hlaupandi með þetta undan roki og rigningu þegar verst viðrar hér í borg. Það er ömurlegt til þess að hugsa að ekki skuli vera gert myndarlegt átak til þess að bæta hér úr. Framlög til lista almennt eru í fullkominni óvissu. Hæstv. menntmrh. leggur á það mikla áherslu að fá að deila út úr svokölluðum safnlið sjálfur og vill ekki að hv. þm. séu að skipta sér af því. Umtalsvert fé rennur þannig óráðstafað til ráðherra og hinar ýmsu listgreinar eiga það nokkuð undir honum hvernig skipt verður og fá hv. þm. þar ekki öllu ráðið en þó nokkru. Mér er það mikið gleðiefni að geta upplýst að einu okkar indælasta tónskáldi, Árna Björnssyni, sem hefur verið gallaður á heilsu allt sitt líf svo að segja frá því að hann var ungur maður, hafa verið veittar 300 þús. kr. til útgáfu á verkum sínum, en kona hans, frú Helga Þorsteinsdóttir, hefur unnið ótrúlegt starf við að skrá og halda saman verkum manns síns. Sú er von mín að ríkisvaldið hætti ekki fyrr en þessi verk hafa verið að fullu búin til prentunar því að Tónverkamiðstöðin ræður auðvitað ekki við nema mjög takmarkaða útgáfu íslenskra tónverka þar sem illa er að henni búið í alla staði. Þannig mætti lengi telja og skal ekki tíundað hvað sem er en maður hlýtur að staldra við stærstu stofnanir eins og Listasafn Íslands. Þar var beðið um fullkominn hégóma til þess að geta ráðið, ég man ekki hvort það var einn starfsmaður eða í eitt og hálft starf, en ekki var hægt að verða við því, a.m.k. ekki fyrir þessa umræðu en ég vona svo sannarlega að hægt verði að bæta úr því þegar þetta frv. kemur til 3. umr. Ég á von á að hv. 6. þm. Vestf., sem er fulltrúi Kvennalistans í fjárln., muni gera grein fyrir samgöngumálum og ferðamálum og síðan eru tillögur frá einstökum þingmönnum sem þeir munu tala fyrir, þar á meðal fjölmargar tillögur frá hv. þm. Alþb. og ég ætla að láta þeim eftir að tala fyrir þeim tillögum sjálfir svo að ekki verði á fólk lagt að hlusta of lengi á sama fólkið hér. En að lokum, virðulegur forseti. Það er tímaeyðsla á þessu stigi máls að fara í hvern einasta lið. Þetta verk er óunnið. Það liggur engin stefna fyrir. Ríkisstjórnin veit ekki hvað hún er að gera vegna þess að ég trúi því ekki að hún sé svona slæm. Það getur ekki verið að hæstv. ríkisstjórn sé illa við smábörn. Það er ekki mögulegt. Ég get ekki trúað því. Það getur ekki heldur verið að vel menntaðir hv. stjórnarþingmenn sjái ekki gildi þess að viðhalda, verja og vernda íslenska menningu. Það getur heldur ekki verið 

Hann er ekki heilagur.

Hann er sannheilagur.

Þetta er orðið ágreiningsefni.

Það getur ekki verið að þessu fólki sé í nöp við íslensku fjölskylduna. Það getur ekki verið að þeir vilji ekki mennta litlu börnin okkar. Það getur ekki verið að þeir vilji ekki mennta unga námsfólkið okkar hér heima og erlendis. Það er eitthvað annað. Þetta er eitthvert ráðleysi, fum og fát. Menn þurfa að setjast niður og reyna að átta sig á hvert þeir eru að fara. Ég veit ekki hvort hv. þm. hafa lesið Lísu í Undralandi. Lísa villtist í völundarhúsi og hún hitti kött og spurði hann: Hvernig á ég að komast út? Kötturinn spurði eins og skynugum ketti bar: Hvert ertu að fara? Ég veit það ekki, sagði Lísa. Þá er alveg sama hvaða leið þú ferð, sagði kötturinn.

Virðulegi forseti. Hv. formaður fjárln. lýsti dæmisögu áðan og tók söguna um litlu gulu hænuna sem dæmi um muninn á þeim sem vinna verkin og hinum sem ekki vildu vinna þau. Það er að vísu rétt hjá honum að þegar litla gula hænan fann fræ sem þurfti að vaxa og dafna og vinna úr þar til það yrði að afurð sem hægt væri að leggja sér til munns, þá sagði karlkynið, bæði hundurinn, kötturinn og fleiri: Ekki ég, ekki ég og það var hún sem vann öll verkin með góðum árangri. Mér finnst hann ætti að beina þessari athugasemd til hæstv. ríkisstjórnar að í ríkisstjórninni væri betur að málum unnið ef kvenkynið réði þar meiru en einum tíunda. Frú forseti. Í upphafi máls míns vil ég þakka gott samstarf í nefndinni. Sérstaklega þakka ég starfsfólkinu í Austurstræti fyrir mikla þolinmæði við okkur fjárlaganefndarfólk. Þó veit ég að lokaspretturinn er enn þá eftir enda margt óljóst enn í fjárlagafrv. því sem við erum hér að fást við. Fyrst vil ég taka það fram að ég harma að ekki skyldi nást sú samstaða sem stefnt var að með stjórn og stjórnarandstöðu um að leita lausna í því erfiða efnahagsástandi sem við óneitanlega búum við. Viðræður voru í gangi bæði meðal stjórnmálamanna og aðila vinnumarkaðarins og vitanlega tóku þær sinn tíma. Því miður var á þær klippt af hálfu stjórnarliða með því að tilkynna 23. nóv. sl. um gengisfellingu og nýjar efnahagsráðstafanir sem áttu að lækka útgjöld ríkissjóðs um 1.240 millj. Þó er ekki enn hægt að sjá að þau markmið náist. Allt frá því að tilkynning ríkisstjórnarinnar var gefin út hefur verið beðið eftir því að þessar tillögur ásamt öðrum niðurskurðartillögum stjórnarinnar litu dagsins ljós í frumvarpsformi. Sl. laugardag var dreift þrem frv. sem öll tengjast afgreiðslu fjárlaga. Aðeins eitt þeirra kemur þó inn á gjaldahlið fjárlaga. Það eru breytingar á mæðra- og feðralaunum og barnalífeyrir sem eiga að skila í heildina 250 millj. kr. sparnaði fyrir ríkissjóð. Auðvitað er hér ekki um raunverulegan sparnað útgjalda að ræða því að verið er að skerða mæðra- og feðralaun um 680 millj. en hækkun barnalífeyris kemur á móti þannig að heildarskerðingin verður 500 millj. Enn er verið að bæta álögum á barnafjölskyldur þessa lands. Það er hörmulegt til þess að vita að ríkisstjórnin skuli ekki finna aðrar leiðir til niðurskurðar í ríkisfjármálum en þær að skerða tekjur barnafjölskyldna. Fjármagnseigendur sleppa eina ferðina enn og barnlausar fjölskyldur geta hrósað happi yfir því að hafa ekki farið í það að eiga börn, jafnvel þó að um hraust fólk á besta aldri sé að ræða. En það er sá þjóðfélagshópur að mati hæstv. heilbrrh. sem ekki á að vera að standa því að eiga börn og sækja sín réttindi eins og fæðingarorlofsgreiðslur sem eru þó lögboðin réttindi. Þess er líklega ekki langt að bíða að hæstv. heilbrrh. vaði í þann lagabálk sem heitir fæðingarorlof og skeri niður með einum eða öðrum hætti þau réttindi sem hafa gert konum á vinnumarkaði kleift að standa í að eignast börn og hafa þannig stuðlað að atvinnuþátttöku íslenskra kvenna. Það hefur haft í för með sér að konur hafa getað verið heima og sinnt börnum sínu á fyrstu mánuðunum. Það gleymist alveg að það er einmitt hin vaxandi atvinnuþátttaka kvenna sem hefur átt drýgstan þátt í þeim hagvexti sem orðið hefur hin síðari ár í íslenskum þjóðarbúskap. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram var ekki mikil umræða um það. Það var vitað að það ætti eftir að taka miklum breytingum í meðförum þingsins og ekki síst vegna þess að sjálfur fjmrh. viðurkenndi að það væri þá þegar orðið úrelt plagg sem ekki fengi staðist. Svo margar breytingar væru fyrirhugaðar bæði á tekju- og gjaldahlið. Helst var deilt á þau áform að breyta lögum um virðisaukaskatt í þá veru að skattleggja húshitun, bækur, blöð, tímarit, útvarp og sjónvarp, svo eitthvað sé nefnt, einnig að draga úr endurgreiðslum virðisauka af vinnu iðnaðarmanna við íbúðarhúsnæði, svo og snjómokstur og sorphreinsun hjá sveitarfélögum. Nú er útfærslan hins vegar á þann veg að taka upp tveggja þrepa virðisaukaskatt og skal lægra skattþrepið leggjast á húshitun hinn 1. jan. nk., síðan á bækur, blöð og fjölmiðla aðra þann 1. júlí á næsta ári og ferðaþjónustu 1. jan. 1994. En fallið er frá skattlagningu á sveitarfélögin, enda beittu þau öllum þeim þrýstingi sem tiltækur var, m.a. að neita að halda áfram umræðum í sameiningarnefndinni svokölluðu fyrr en fallið væri frá þessum áformum. Það vafðist lengi fyrir stjórnarþingmönnum að samþykkja virðisauka á húshitun og ekki að undra þar sem það var eitt af stórum markmiðum þessarar ríkisstjórnar að jafna húshitunarkostnað í landinu. Það var eitt af fyrstu verkum hennar að leggja 35 millj. til jöfnunar á húshitunarkostnaði. Þær aðgerðir hófust hinn 1. júní 1991 og er rétt að rifja upp ummæli hæstv. iðnrh. um það mál sem hann lét falla í umræðum 21. nóv. 1991. Þar sagði hann, með leyfi forseta: ,,Markmiðið með tillögum orkuverðsjöfnunarnefndar var að kostnaður við hitun íbúðarhúsnæðis í vísitölufjölskyldu lækki í þremur áföngum á næstu tveimur til þremur árum úr um það bil 7.500 kr. á mánuði í 5.000 þús. kr. á mánuði eða um þriðjung. Með aukinni niðurgreiðslu frá 1. júní sl. má því segja að fyrsta áfanganum hafi verið náð. Í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár``, segir hæstv. iðnrh., ,,er gert ráð fyrir því að við höldum þessu niðurgreiðslustigi allt það ár.`` Síðar í þessari sömu ræðu segir hann: ,,Markmiðið er alveg skýrt. Þennan mun ætlum við að jafna.`` Í hvítbók ríkisstjórnarinnar svokölluðu er þetta einnig eitt af aðalstefnumálunum. Það er því augljóst að þetta var markmið ríkisstjórnarinnar. Það er hins vegar ekki í samræmi við þær aðgerðir sem nú eru áformaðar, að skattleggja húshitunarkostnað. Þó að ég þykist vita að þingmenn frá þeim kjördæmum þar sem þessi kostnaður er mörgum sinnum hærri en þar sem hann lægstur á landinu hafi reynt að koma í veg fyrir þessa skattlagningu, þá tókst það ekki. Við höfum enn ekki séð þá útfærslu sem kemur í veg fyrir að þetta leiði til hækkunar, hvað þá heldur að áform séu um að halda áfram þeirri jöfnun sem lofað var fyrir ári. Þegar skattlagning er einu sinni komin á einhvern póst hefur hún tilhneigingu til að festast í sessi. Niðurgreiðslur eða jöfnunaraðgerðir liggja hins vegar vel við höggi og hægt um vik að draga úr þeim með einfaldri samþykkt eða reglugerðarbreytingu. Þær línur sem ríkisstjórnin leggur í gegnum markmið fjárlaga er ekki bara að draga úr útgjöldum til að minnka halla ríkissjóðs. Það er mjög virðingarvert markmið að draga úr halla til að minnka skuldasöfnun þjóðarinnar. Það er vissulega erfitt þegar við þurfum að horfa upp á það að einn tíundi hluti af fjárlögum ríkisins fer í að greiða vexti af skuldum. Við viljum öll sjá að hægt sé að draga úr skuldasöfnun og helst að við gætum greitt niður skuldirnar. En það eru leiðirnar sem ríkisstjórnin velur til að ná markmiðum sínum sem við gagnrýnum harkalega. Með þeim aðgerðum sem nú á að grípa til og eru boðaðar eru ráðstöfunartekjur barnafjölskyldna skertar um 1,5 milljarða kr. á þessu ári og því næsta. Í fjárlögum sl. árs voru barnabætur skertar um 500 millj. kr. Nú eru mæðralaunin skert um 500 millj. kr. og skerða á barnabætur aftur um 500 millj. Hvenær er mál að linni? Ég bara spyr. Það er heldur ekki látið staðar numið hér. Tannlæknakostnaður er aukinn og lyfjakostnaður er aukinn og það kemur vitanlega þyngst niður á þeim sem eru að ala upp börn. Börn eiga það nefnilega til að verða oftar veik en fullorðið fólk og það er líka nauðsynlegt að huga að tannheilsu þeirra þegar í bernsku. Í þessa liði er sóttur niðurskurður fjárlaga að miklu leyti, a.m.k. þær tillögur sem nú eru komnar fram. Og nú boðar ráðherrann að næst eigi að taka fyrir fæðingarorlofið. Þessi ríkisstjórn mun fá þau eftirmæli í sögunni ef svona heldur áfram að hafa verið barnfjandsamleg. En hvar á þá að skera niður? spyrja stjórnarliðar. Komið þið með tillögur ef þið hafið einhverjar. Til þess að ná jöfnuði í ríkisfjármálum þarf annað tveggja að minnka útgjöld eða auka tekjur nema hvort tveggja sé. Það hefur verið hætt við að setja á fjármagnsskatt. Með því hefði verið hægt að auka tekjur ríkisins um allt að 1 milljarð kr. Sumir halda því fram að þar sé hægt að ná í 2 milljarða kr. Tæpa 2 milljarða á að taka að láni til að fara í auknar vegaframkvæmdir. Þarna eru a.m.k. 3 milljarðar kr., helmingur af áætluðum halla frv. eins og það liggur fyrir núna. Er það raunhæft markmið til atvinnuskapandi aðgerða, eins og það heitir, að fara í auknar vegaframkvæmdir fyrir 1.800 millj. kr. lánsfé? Auðvitað viljum við öll sjá auknar vegaframkvæmdir. Við viljum betri vegi og það er víða um land þörf á úrbótum. En er það svo brýnt ef við ætlum að spara í ríkisútgjöldum að það geti ekki beðið í eitt ár? Þó að ég búi á því landsvæði þar sem menn bíða með óþreyju eftir betri samgöngum á ýmsum sviðum, þá verð ég að svara þessari spurningu neitandi. Ég efast mjög um að þessar framkvæmdir leysi stóran vanda í atvinnumálum eins og til er ætlast, að ekki sé talað um allan þann feluleik sem stundaður er í sambandi við þessar 1.800 millj. því að í raun er hér aðeins um viðbót upp á 1 milljarð kr. og tæplega það ef tekjustofnar Vegasjóðs væru nýttir eins og til er ætlast í lögum. Það höfum við í minni hluta fjárln. reyndar rakið í okkar nál. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Í vegamálum er fyrst skorið niður um 344 millj. kr. og til viðbótar er kostnaður á flóabáta og ferjur færður á Vegagerðina. Sá kostnaður er í fjárlögum 1992 304 millj. kr. Nýleg úttekt Vegagerðar ríkisins á fjármálum ferja og flóabáta bendir til að þær 330 millj. kr., sem ætlaðar eru til þess verkefnis í fjárlagafrv., dugi ekki. Þar segir að áætlaður rekstur árið 1993 kosti 389 millj. kr. og er þá eftir að gera upp gamlar skuldir`` --- frá síðustu áramótum eða jafnvel frá því að síðasta úttekt var gerð --- ,,að upphæð 94,5 millj. kr. Vegagerðin hefur sett það skilyrði fyrir því að taka við þessum rekstri að dæmið verði gert upp og þeir taki við hreinu ,,borði``.`` --- Þarna er fjárvöntun upp á rúmlega 150 millj. kr. --- ,,Ekki eru þó öll kurl til grafar komin þar sem enn er óvíst um hvað hugsanlegar breytingar á hinu nýja skipi, Herjólfi, muni kosta.`` Þá hefur Félag ísl. bifreiðaeigenda sent frá sér harðorð mótmæli vegna hækkunar á bensíngjaldi umfram hækkun vegna gengisfellingar. Sú hækkun sem þegar er komin til framkvæmda, þ.e. 1,50 kr. á lítra, mun koma fram í 10 millj. kr. tekjum á þessu ári fyrir Vegasjóð því að samkvæmt lögum á það að renna í Vegasjóð, og á næsta ári verða það um 120 millj. kr. Fyrirhugaðar hækkanir um áramót er áætlað að gefi 150 millj. kr. Það mál er reyndar í skoðun í ráðuneytinu enn þá og verður líklega enn meira þegar upp er staðið. Þarna eru tekjur upp á 370 millj. kr. á næsta ári sem nú þegar er búið að ákveða til viðbótar á núverandi tekjustofnum til Vegagerðar. Þetta eru markaðir tekjustofnar Vegagerðarinnar samkvæmt lögum og eiga að renna til vegagerðar. Það kemur því enn betur í ljós ef við tökum allar þesar upphæðir saman, 344 millj kr. skerðinguna, sem á að renna í ríkissjóð, 330 millj. vegna kostnaðar við ferjur og flóabáta, 370 millj. í hækkuðu bensíngjaldi og síðan var heimild til lántöku vegna jarðgangagerðar á Vestfjörðum á þessu ári upp á 250 millj. kr. Þetta allt gerir samtals 1.300 millj. kr. Svo eru menn að ræða um nýtt fjármagn upp á 1.800 millj. Ef við tækjum með í reikninginn þá skerðingu sem sett var á Vegasjóð á yfirstandandi ári væri talan komin í mínus og vel það. Ef ég vík frekar að umfjöllun okkar í minni hluta fjárln. um þetta fjárlagafrv. þá segir þar að þeir málaflokkar sem helst verða fyrir barðinu á niðurskurðarhníf ríkisstjórnarinnar séu heilbrigðismál, menntamál og landbúnaðarmál. Í viðbót við það sem ég hef rakið hér á undan um árásir á barnafólk á enn að spara í rekstri sjúkrastofnana með því að draga úr framlögum til áfengismeðferðar og jafnvel loka stofnunum. Þó eru ekki enn neinar heildstæðar tillögur í þeim efnum á borðinu, enda margt óljóst enn um það hvernig ná á áætluðum niðurskurði í heilbrigðiskerfinu upp á 2,6 milljarða kr. Samdráttur er einnig boðaður í rekstri Kristneshælis en líklega þó fallið frá lokun eins og í fyrstu var áætlað. Mikil mótmæli hafa borist við þessu, ekki síst frá norðanmönnum sem sjá fram á það að endurhæfingarstarf sem á Kristnesi er hafið mun fara minnkandi og ekki takist að efla það eins og fyrirhugað var. Það mætti nefna það í framhjáhlaupi að mér heyrðist á hv. formanni áðan að það mundi ekki veita af endurhæfingarstofnunum í landinu. Þá á það að skila sértekjum að selja þvottahús Ríkisspítala og mætti fara mörgum orðum um þá fyrirætlun. Ég hef vitanlega enga trú á því að sú aðgerð skili einhverju sparnaði eins og ætlast er til. Þvert á móti mun verða kostnaðarauki af þessari aðgerð. Ef hún tekst, þá verður það kostnaðarauki fyrir spítalana. Atvinnuleysistryggingasjóður mun þarfnast aukinna framlaga miðað við allar spár um atvinnuleysi á næsta ári og það er illa í samræmi við hlutverk hans að fyrirhuguð er endurskoðun á sjóðnum með það að markmiði að draga úr fjárþörf hans. Ég get ekki séð neitt samhengi í slíkum áætlunum á sama tíma og aukin eftirspurn er eftir atvinnuleysisbótum. Hvað varðar mennta- og menningarmál er enn haldið uppteknum hætti að þrengja að skólakerfinu á flestöllum stigum. Í fyrra var þó látið í veðri vaka að sá niðurskurður sem harðast var deilt á í grunnskólum, þ.e. fækkun kennslustunda og fjölgun í bekkjum, yrði aðeins til eins árs. Nú hefur komið á daginn að sá niðurskurður er áfram inni á fjárlögum þeim sem við erum að ræða nú. Er það í samræmi við annað hjá þessari ríkisstjórn að ekkert er að marka það sem á þeim bæ er sagt eða fullyrt í dag því að á morgun er það gleymt eða svikið. Þannig eru loforð menntmrh. í þessum efnum nú að engu orðin. Í framhaldsskólum er enn verið að reyna að koma á skólagjöldum. Nú eru þau dulbúin og talað um samræmingu á því sem sé í skólunum. Öllum skólum er gert að innheimta a.m.k. 3 þús. kr. á nemanda og það sett inn í rekstraráætlanir skólans. Vísað er í það að skólarnir hafi innheimt fyrir efniskostnaði og nú séu þeir að taka þetta inn í bókhaldið. Þetta er auðvitað ekki rétt því að í flestum tilfellum hefur þetta verið til starfsemi nemendafélaganna, til að standa að sérverkefnum og efniskostnaði vegna þeirra, en alls ekki fyrir almennum rekstrarkostnaði skólanna. Niðurskurður til háskólans í frv. er þó eitt alvarlegasta málið að þessu sinni og hefur verið mikil umræða um það í haust meðal skólamanna. Rektor Háskóla Íslands hefur varað alvarlega við niðurskurðinum og bent á afleiðingarnar sem það muni hafa fyrir menntastig þjóðarinnar og framtíðarhorfur. Því miður hefur hann talað fyrir daufum eyrum. Þó komu inn lítils háttar lagfæringar til Háskóla Íslands og ber að þakka það. Þær eru í þeim brtt. sem fjárln. stendur að og það styðjum við að sjálfsögðu í minni hlutanum. En við hörmum að ekki hefur verið reynt að koma meira til móts við óskir háskólans í þessum efnum. Framlag til vísinda og rannsókna í frv. þessu er algerlega háð því að það takist að selja eignir en ákvæði eru um að 20% af greiddu andvirði seldra eigna renni til þeirra mála. Á þessu ári hefur ekki tekist að selja eignir ríkisins eins og að var stefnt. Þær áttu að skila 1 milljarði kr. en skila tæplega 500 millj. eftir síðustu upplýsingum. Á næsta ári er talað um 1,5 milljarða eignasölu sem ekki er frekar útlit fyrir að takist ásamt því að ekki er allt söluverð greitt út í hönd. Það verður því ekki há tala sem þessi 20% af greiddu andvirði seldra eigna eiga að skila til rannsóknastarfa. Á sama tíma og skýrsla OECD gefur það út að Íslendingar hafi algerlega vanrækt að leggja fé til þessara mála og nauðsynlegt sé að byggja á rannsóknum og nýsköpun til að efla atvinnustarfsemi er þessi málaflokkur mjög mikið vanræktur. Það má líka minna á að verði af aðild okkar að EES verðum við að leggja meira fjármagn til þessara mála til þess einfaldlega að geta fylgst með því sem þar er að gerast. Það kemur einnig fram í framlögum til rannsókna í sjávarútvegi en þeir liðir lækka mikið á milli ára. Í nál. okkar í minni hluta fjárln. segir: ,,Niðurskurður í sjávarútvegsmálum er umtalsverður í þessu frv. Munar þar mestu um rannsókna- og eftirlitsþáttinn. Þar er lækkun milli áranna 1991`` --- þ.e. miðað við reikning 1991 --- ,,og 1993 50% þegar á heildina er litið. Mikil lækkun er á lið sem merktur er Gæðaátak, starfsmenntun, markaðsöflun og tilraunir í sjávarútvegi, en hann lækkar úr 51 millj. kr. í 21 millj. kr. á milli ára. T.d. er ekki útlit fyrir að hægt verði að halda áfram þeim tilraunum með þorskklak sem byrjað var á og áttu að standa í nokkur ár. Þá á Hagræðingarsjóður að standa undir rekstri Hafrannsóknastofnunar þrátt fyrir að á yfirstandandi ári hafi þær tekjur brugðist í meginatriðum. Útlit er fyrir að allt að 300 millj. kr. vanti til að áætlanir standist í ár. Í nál. sjútvn. kemur fram að nefndinni í heild þykir of langt gengið í niðurskurði til rannsókna.`` Einn er sá málaflokkur sem sætir mestum niðurskurði milli ára í fjarlagafrv. og það eru landbúnaðarmál. Heildarniðurskurður er þar 3,3 milljarðar kr. og ekki þykir Alþfl. nóg að gert samanber ummæli hæstv. utanrrh. á dögunum. Enn á að skera og ekki á að standa við gerða samninga þar frekar en annars staðar. Það virðist sem ríkisstjórnin þurfi að fá á sig hæstaréttardóma til þess að standa við gerða samninga. Verður það kannski næsta skref hjá landbn. Alþingis að leita til dómstóla en ekki bara eftir áliti Ríkisendurskoðunar um það hvort fjárlög séu í samræmi við gerða samninga við bændasamtökin? Ég ætla ekki að sundurliða frekar allar þær lækkanir sem eru á framlagi til landbúnaðarmála. En ég vil nefna sérstaklega að í búvörusamningnum er gert ráð fyrir auknu framlagi til landgræðslu og skógræktar í sambandi við áformaða fækkun sauðfjár en við það er ekki staðið. Ferðamál eru einn sá málaflokkur sem hefur verið mest atvinnuskapandi á undanförnum árum. Enn er þó haldið uppi sama hætti gagnvart Ferðamálaráði og markaður tekjustofn ráðsins skertur svo að það fær aðeins 1 / 3 hluta af því sem lögboðið er. Framlag til reksturs skrifstofunnar er einnig lækkað og henni er ætlað að afla talsverðra sértekna eins og flestum öðrum stofnunum. Í viðtölum fjárln. við þær stofnanir sem gert er að afla aukinna sértekna kom yfirleitt fram að það væri með öllu óraunhæft. Þessi skerðing til Ferðamálaráðs er ekki síst alvarleg í ljósi þess að í ferðamálum er helsti vaxtarbroddur nýrrar atvinnustarfsemi. Árið 1991 námu gjaldeyristekjur af ferðaþjónustu nær 12,5 milljörðum kr. Það er skoðun Ferðamálaráðs að án mikilla fjárfestinga annarra en í markaðssetningu sé unnt að tvöfalda gjaldeyristekjur af ferðaþjónustu á næstu átta árum og skapa þar 2.200 ný ársverk sem tækju þá við fjórða hverjum nýliða á vinnumarkaði. Ferðamálaráð hefur samkvæmt þessu mótað stefnu í ferðamálum til aldamóta sem lofar góðu en það er ljóst að það verður lítið úr framkvæmdum ef fjárveiting verður ekki aukin. Til upplýsinga ætla ég að geta þess að Ferðamálaráð hefur fengið 800 millj. kr. minna en lög áætla frá árinu 1976, 800 millj. kr. minna. Umhverfismál eru stór og vaxandi málaflokkur um allan heim. Hér á landi er alveg sýnt að svo mun einnig verða. Umhvrn. er yngsta ráðuneytið sem hér er starfandi. En þrátt fyrir að umhverfismál séu sífellt að fá meira vægi í allri umræðu þjóðmála um allan heim erum við ekki þar í takt við tímann. Það ber fjárlagafrv. með sér. Enda sá ráðherra umhverfismála ástæðu til að koma á fund fjárln. sérstaklega og benda á nauðsyn þess að auka fé til þessara mála um rúmar 20 millj. kr. í fjárlagafrv. m.a. vegna mengunarmælinga í sjó. Eins og ráðherrann benti réttilega á er okkur mikil nauðsyn á að fylgjast vel með efnainnihaldi sjávar, svo mjög sem við byggjum afkomu okkar á hvers kyns sjávarafurðum. Þá eru sorp- og fráveitumál sveitarfélaga víða í miklum ólestri og flest sveitarfélög hafa óskað eftir aðstoð umhvrn. við stefnumörkun í þeim málum. Náttúruverndarráð hefur einnig í mörg ár verið í fjársvelti og þrátt fyrir nokkra aukningu í frv. frá fjárlögunum sem gilda í ár, þá er hér um algera lágmarksupphæð að ræða að mínu mati. Ég vil minna á hversu mikilvægt það er að hugsa um náttúruvernd í sambandi við hvers kyns landkynningu og ferðaþjónustu. Það er alveg sýnt að verkefni Náttúruverndarráðs munu fara vaxandi á næstu árum. Þá er dálitið sérkennilegt að Veðurstofunni er gert að afla sértekna af þjónustu við innanlandsflugið. Þar fylgir viss hætta á því að flugfélögin reyni þá að spara í þeim kostnaði með því að leita ekki eins oft til Veðurstofunnar um veðurathuganir. Þau eiga kannski að nota sömu veðurspána oftar en einu sinni til þess að vinna að nýtingarstefnu hv. formanns fjárln. Ekki tel ég þetta til bóta í landi sem okkar þar sem veðurfar og landfræðilegar aðstæður eru erfiðari en víða annars staðar og mjög áríðandi að fylgst sé með veðurathugunum hjá þeim sem stunda innanlandsflugið. Að lokum vil ég taka það fram vegna þeirra brtt. sem hér eru fram lagðar af fjárln. allri að undanfarnar vikur hefur nefndin unnið sameiginlega að þeim tillögum í góðu samstarfi. Hér er um ýmsar lagfæringar að ræða milli liða, skiptingu fjár af safnliðum, skiptingu á fé til hafnamála, sjóvarnagarða, sjúkrahúsa, heilsugæslustofnana, framhaldsskóla, stofnkostnaðar og fleira. Leitast hefur verið við að styðjast sem mest við ramma fjárlaga og unnið málefnalega að því að útdeila því fjármagni sem ætlað var til þeirra verkefna. Við í minni hlutanum stöndum því að þeim brtt. með meiri hluta nefndarinnar. Við höfum hins vegar ekki komið nálægt því að móta þær tillögur sem eru á þskj. 438 og lýsum allri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni og þeim sem kjósa að styðja hana í þeim tillögum. Mér heyrðist raunar á umræðunni í gærkvöldi að ekki væri samstaða innan beggja stjórnarflokkanna um þær tillögur. Við vorum ekki spurð álits á þeim niðurskurði sem brtt. meiri hlutans gera ráð fyrir áður en þær voru lagðar fram. Þær komu tilbúnar frá hæstv. heilbrrh. og ég efast raunar um að meiri hluti fjárln. sé neitt ánægður með þær þó hann neyðist til að leggja þær fram. En það kemur væntanlega í ljós í atkvæðagreiðslu síðar. Ég vil svo að lokum ítreka það enn einu sinni að í raun er þetta fjárlagafrv. enn mjög ófullburða þar sem þær tillögur sem skipta sköpum í gerð þessa eru enn ekki fram komnar. Tekjuhliðin er öll í óvissu og niðurskurður á gjaldahlið upp á 250 millj. það eina sem enn hefur komið inn í frv. Það eru tillögur sem felast í því frv. sem hér var rætt í gær um breytingar á almannatryggingalögum. Það var hér til 1. umr. og engin samstaða um það í flokkum stjórnarliða. Það er því ekki á þessu stigi hægt að segja fyrir um afdrif þess í þinginu. Að öðru leyti þakka ég öðrum fjárlaganefndarmönnum fyrir gott samstarf. Ég er sannfærð um að ef nefndin sem heild hefði meira með það að gera að móta fjárlögin, þá væru þau ásættanlegri en nú er útlit fyrir að þau verði.

Virðulegi forseti. Eins og hv. formaður fjárln. hefur gert grein fyrir hefur fjárln. lokið störfum fyrir 2. umr. og lagt fram nál. og brtt. við 4. gr. fjárlagafrv. fyrir árið 1993. Engum blandast hugur um að staða þjóðarbúsins er erfið og það hefur vissulega komið fram í vinnu fjárln. að ríkisfjármálin eru mikilvægur hlekkur í stjórn efnahagsmálanna og getur skipt sköpum um það hvort okkur tekst að vinna efnahags-og atvinnulífið út úr brimgarði samdráttar og minnkandi tekna. Við 2. umr. um fjárlög vil ég þakka samstarfsmönnum í fjárln. fyrir ágætt samstarf, starfsfólki nefndarinnar og þeim öllum sem koma að vinnu fjárln. fyrir ánægjulegt starf. Með bættu skipulagi og breyttu verklagi hefur tekist að gera starf fjárln. viðráðanlegra þrátt fyrir mikla yfirferð og mörg erindi frá stofnunum, sveitarfélögum og félagasamtökum sem leita til nefndarinnar eða eru kvödd til fundar við hana. Fjöldamörg erindi sem berast fjárln. kalla á mikla vinnu og til þess að nefndin geti haft yfirlit yfir alla þætti fjárlaga og geti lagt mat á sparnað eða tillögur um aukin útgjöld verður ekki undan því vikist að kalla til fjölmarga forstöðumenn stofnana og gefa þeim tækifæri til þess að gera grein fyrir rekstri og þeim erindum sem til afgreiðslu eru hverju sinni. Þá er ótalin sú vinna, og henni er ekki lokið, sem hefur fylgt umfangsmiklum tillögum stjórnarflokkanna um aðgerðir til að styrkja stöðu atvinnulífsins og sporna gegn atvinnuleysi. Þrátt fyrir mikið álag á nefndina hefur starfið gengið vel. Samt sem áður má enn bæta starfsaðferðir nefndarinnar svo hún geti tekið til sérstakrar athugunar tiltekin viðfangsefni í ríkisrekstrinum, svo sem undirbúning framkvæmda, kostnað við viðhald mannvirkja eða lagt mat á forsendur fyrir rekstri einstakra stofnana, stórra og smárra, á grundvelli úttekta Ríkisendurskoðunar. Það hlýtur að vera mikilvægt viðfangsefni fjárln. að meta betur en áður árangur við sparnað eða gera athugun á leiðum til betri nýtingar þeirra fjármuna sem til ráðstöfunar eru. Í því sambandi mætti nefna að nauðsynlegt er að gera athugun á þeirri framkvæmd fjárlaga sem lýtur að tilfærslu einstakra stofnana milli rekstrar og stofnkostnaðarliða og ekki síður að leggja t.d. mat á þá miklu fjármuni sem árlega eru ætlaðir eða nýttir til hugbúnaðargerðar og tölvukaupa. Tölvuvæðing ríkisstofnana hefur sprottið fram með þeim hætti að undrun sætir og er full ástæða til að endurmeta þau mál og leitast við að einfalda og gera þau hagkvæmari. Það hlýtur að vera mikilvægt verkefni nefndarinnar að meta eða láta leggja mat á tillögur ráðuneyta um framlög til skyldra stofnana. Sem dæmi má nefna að í viðtölum við nefndina hafa komið fram athugasemdir um framlög til einstakra framhaldskóla. Ráðuneyti menntamála hefur unnið að því að koma upp greiningu eða mati á útgjaldaþörf einstakra framhaldsskóla með því að gefa þeim tilteknar gildistölur sem byggðar munu vera á kennsluframboði, tækjakostnaði, húsnæði og ýmsum þáttum sem tengjast rekstrarkostnaði og eru mismunandi frá einum skóla til annars. Til þess að leggja áherslu á nauðsyn þess að fyrir liggi faglegt mat á greiningu kostnaðar framhaldsskólanna hefur fjárln. óskað eftir því að menntmn. þingsins geri athugun á þessum þáttum og leggi fram greinargerð um málið. Er þess að vænta að sú greinargerð geti legið fyrir á næsta ári þegar fjárlög 1994 verða undirbúin. Meiri hluti fjárln. leggur ríka áherslu á að þeir skólar sem einkum sinna verknámi á framhaldsskólastiginu njóti eðlilegrar hlutdeildar í rekstrarframlögum, en ljóst er að nokkuð hærri tilkostnaður er á hvern nemenda í verknámsgreinum en bóknámsgreinum. Með samstarfi fjárln. og einstakra fagnefnda Alþingis ætti á sama hátt að vera mögulegt að taka fyrir einstaka þætti í ríkisumsvifunum og greina forsendur þeirra og reyna þannig að tryggja sem best nýtingu fjármuna. Um leið væri gengið eftir því að sú þjónusta verði veitt sem Alþingi hefur ætlast til með samþykkt tiltekinnar löggjafar og með samþykktum fjárveitingum til þeirra verkefna. Þær efnahagslegu forsendur sem fjárlagafrv. fyrir árið 1993 byggir á eru stöðugt að taka breytingum. Hagkerfi okkar er ekki ólíkt veðrinu. Það tekur skjótum breytingum og allra veðra er von þegar treyst er á sjávarafla og ótrygga markaði fyrir afurðir. Það er því mikilvægt fyrir okkur að skyggnst vel um og taka ekki áhættu og meta stöðu okkar í ljósi þeirra miklu hræringa sem eiga sér stað í efnahagslífi nágranna okkar og helstu viðskiptaþjóða. Þær horfur sem blasa við í efnahagsmálum hér heima og á alþjóðavettvangi fela ekki í sér neina vissu um snögg umskipti til hins betra í útflutningstekjum landsmanna á næstu missirum. Það eru ófrávíkjanlegar staðreyndir. Eins og allir vita stafar þetta annars vegar af því að þorskstofninn er í lægð og hins vegar af því að ástand í efnahagsmálum í heiminum tefur nýtingu innlendra orkugjafa sem skapað geta útflutningstekjur. Af þessu má sjá að það væri óraunsæi að víkja sér undan vandanum nú og treysta á efnahagsbata sem engin merki eru um á næstu missirum. Vandi okkar við fjárlagagerðina núna er að ganga þann gullna meðalveg í ríkisútgjöldum að þau verði innan þeirra marka að ekki valdi óviðráðanlegu og óásættanlegu atvinnuleysi um leið og forðast verður eftirspurnarþenslu á fjármagnsmarkaði með hækkun vaxta og tilheyrandi víxlverkunaráhrifum. Meiri hluti fjárln. leggur ríka áherslu á að beita aðhaldi og takmarka ríkisútgjöldin við þær aðstæður sem við búum við í efnahagslífinu nú um stund. Aðgerðir stjórnarinnar og tillögur í atvinnu- og efnahagsmálum eiga að stuðla að bata og hamla gegn atvinnuleysi. Afgreiðsla fjárlaga verður að tengjast þeim áformum. Eins og jafnan vill verða mæta sparnaðar- og samdráttartillögur andstöðu, ekki síst hjá stjórnarandstöðunni, sem ekki er tilbúin til þess að standa að nál. með meiri hluta fjárln. nema þeim brtt. sem eru til hækkunar á útgjöldum ríkisins. Ekki er það trúverðug afstaða og ekki líkleg til þess að vekja traust eða tiltrú um að stjórnarandstaðan sé tilbúin til að ganga til þess að lækka hallann á fjárlögum. Í umræðum um gæslu þingskapa í gær var notaður langur tími í að krefjast svara um hver hallinn yrði á fjárlögum sem nú eru til 2. umr. í þinginu. Við slíkar aðstæður sem eru í þjóðfélaginu hefði það verið merki um styrk stjórnarandstöðunnar að fylgja stjórnarflokkunum við afgreiðslu fjárlaga, svo alvarleg sem staðan hjá þjóðarbúinu er. Við verðum að brjótast út úr langvarandi tímabili stöðnunar og samdráttar þjóðartekna og tímabili mikilla skuldbindinga ríkissjóðs, bæði vegna mannvirkja sem ekki nýtast, byggingarframkvæmda, sem ekki hefur verið lokið við, bygginga, sem hafa drabbast niður vegna viðhaldsskorts, vegna rekstrar þjónustustofnana, sem kallað hafa á aukin ríkisútgjöld, og vegna sjálfvirkni í velferðarkerfinu sem er umfram það sem við getum leyft okkur jafnvel fyrir fullfrískt fólk. Þetta er sá vandi sem við okkur blasir þegar fjallað erum rekstur ríkisins. Sparnaður eða niðurskurður hjá stofnunum er ekki auðvelt verk, hvað þá lækkun á tilfærslum, svo sem niðurgreiðslum, tryggingabótum eða framlögum til heilbrigðiskerfisins almennt. Þær aðgerðir sem gripið er til af stjórnvöldum verða að vera trúverðugar og þeim verður að fylgja fast eftir. Á þessu ári var gripið til sparnaðar og verulegra breytinga á ýmsum sviðum í rekstri sem spara vonandi þegar fram líða stundir ekki síður en þær spara til skemmri tíma. Þar má nefna breytingar í rekstri sjúkrahúsanna í Reykjavík og þann flata 5% niðurskurð sem ekki var spáð vel fyrir við umræður um fjárlög þessa árs. Nú hefur hins vegar komið í ljós að verulegur sparnaður hefur náðst í ár og ekki ber á öðru en sú aðgerð hafi tekist allvel enda var útfærslan vel undirbúin og í flestum tilvikum hefur það markmið náðst að lækka útgjöld stofnana um 3%. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fyrstu níu mánuði ársins kemur fram að 2 milljarðar af áformuðum sparnaði höfðu náðst í lok septembermánaðar sem hefði að vísu þurft að vera mun meira og auðvitað þarf að vinna enn frekar að sparnaði. Það verður hins vegar að viðurkennast að flatur niðurskurður er ekki heppileg leið til þess að draga úr kostnaði. Ef ná á árangri við sparnað verður að taka hvert viðfangsefni, hverja stofnun fyrir og gera sér grein fyrir markmiðum með starfsemi og setja skýrar áætlanir um rekstur. Við slíkar aðgerðir verður að virkja starfsfólkið og beita viðurkenndum stjórnunaraðferðum en ekki láta kylfu ráða kasti um endurskipulagningu. Allar aðgerðir verða að vera trúverðugar. Úti í þjóðfélaginu hafa menn gert sér grein fyrir því að grípa varð til harðra aðgerða og ekki síst á sviði ríkisfjármála. Það kom í ljós fljótlega eftir að ríkisstjórnin tók við og fletti ofan af fortíðarvandanum sem hefur magnast upp þegar tekjur þjóðarbúsins rýrna enn frekar og í ljós hefur komið að lífskjörin hafa verið fengin að láni að verulegu leyti. Í nýútkomnu fréttabréfi sem verðbréfaviðskipti Samvinnubankans gefa út kemur fram glöggur skilningur á þessu. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Án þeirra efnahagsaðgerða sem ríkisstjórnin greip til nú fyrir skömmu var talið að viðskiptahallinn hefði orðið svipaður 1993 og 1994 og á líðandi ári. Þetta hefði leitt til þess að erlendar skuldir þjóðarinnar hefðu aukist um 25 milljarða kr. á þessum tveimur árum. Með efnahagsaðgerðunum er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn minnki verulega og verði á árinu 1994 um helmingur af því sem hann hefði annars orðið.`` Síðar í greininni segir: ,,Þær horfur sem blasa við í efnahagsmálum hér heima og á alþjóðavettvangi fela ekki í sér neina vissu um snögg umskipti til hins betra í útflutningi landsmanna á næstu missirum.`` Síðar segir: ,,Af þessu má sjá að það væri óraunsæi að víkja sér undan vandanum nú með erlendum lántökum og treysta þannig á efnahagsbata áður en staða þjóðarbúsins út á við væri komin í óefni. Þess vegna var skynsamlegt að grípa til efnahagsaðgerða af því tagi sem ríkisstjórnin gerði fyrir skömmu.`` Ástæða er til að vekja sérstaka athygli á þessum varnaðarorðum við þessa umræðu, ekki síst þegar stjórnarandstaðan hefur talað um hversu harkalega er skorið niður án þess þó að benda á eða leggja fram tillögur um sparnað eða tekjuöflun annað en gamla kunningja, svo sem hátekjuskatt og fjármagnstekjuskatt, sem Framsfl. og Alþb. létu vera að leggja á þegar þeir höfðu tækifæri til þess í síðustu ríkisstjórn. Fjárln. hafa borist fjölmörg erindi og beiðnir um fjárveitingar. Þar er um að ræða bæði óskir einstakra ráðuneyta og stofnana um hækkun á rekstrarliðum og einnig óskir um framlög til verkefna sem unnið er að, sem sum hafa verið lengi í byggingu, og einnig til nýrra verkefna. Nefndin hefur orðið að hafna fjölmörgum athyglisverðum óskum og auknum útgjöldum svo nemur hundruðum milljóna kr. Mjög athyglisverðar eru áætlanir um viðhaldsþörf margra bygginga og hlýtur að vera mikið umhugsunarefni fyrir okkur hversu viðhaldi er áfátt hjá ríkisstofnunum og hlýtur að verða að taka til sérstakrar meðferðar. Á vegum heilbrrn. hefur verið gerð áætlun um nauðsynleg viðhaldsverkefni og nemur sú áætlun rúmum 500 millj. kr. Slík risavaxin viðhaldsáætlun eins ráðuneytis dregur fram nauðsyn þess að á vegum ríkisins verði lögð fram langtímaáætlun um framkvæmdir, ekki einungis á sviði vega-, flug- og hafnamála heldur einnig á sviði hvers konar byggingarframkvæmda. Með vandaðri áætlun til lengri tíma, er fjallaði um allar framkvæmdir á vegum ríkisins, ætti að vera unnt að standa vel að undirbúningi og varast að fara of geyst í þeim efnum. Fjárln. hefur lagt allt kapp á að halda útgjöldum í skefjum þrátt fyrir margar óskir um mismunandi verkefni. Brtt. til hækkunar sem lagðar eru fram við frv. og studdar af meiri hluta fjárln. eru ekki háar. Eins og fram kemur í áliti meiri hluta nefndarinnar eru tillögur til hækkunar á 4. gr. frv. 228,9 millj. kr. og tillögur til lækkunar 250 millj. kr. Útgjöld skv. 4. gr. lækka því í heild um 21,1 millj. kr. Meiri hluti fjárln. hefur leitast við að leggja tilteknar línur og dregur fram áherslur í vinnu sinni. Það er nauðsynlegt að fram komi að það hefur verið ágætt samstarf innan nefndarinnar og eins og fram kemur á brtt. um nokkur aukin útgjöld hefur minni hlutinn skrifað upp á þær einnig þannig að nefndin öll flytur þær brtt. Í sambandi við þessar brtt. má nefna eftirtalin atriði: í fyrsta lagi má nefna varðandi viðfangsefni á sviði menntunar, rannsókna og atvinnulífs, að verulegt framlag er til Vinnumatssjóðs háskólans sem á að efla rannsóknir og vísindastarf á vegum háskólans, samtals upp á 32 millj. kr. eins og kom fram í framsöguræðu hv. formanns fjárln. Þá er veitt heimild til prófessorsstöðu í fiskifræði sem er ástæða til að vekja sérstaka athygli á. Svo sannarlega er kominn tími til þess að sú staða sé heimiluð og ekki vansalaust að svo lengi hafi dregist að veita heimild fyrir prófessorsstöðu í fiskifræði. Þá er veitt heimild til þess að setja upp prófessorsstöðu við heimilislækningar sem er afskaplega mikilvægt til þess að efla stöðu heimilislækninga. Þá er framlag til Raunvísindastofnunar aukið, bæði vegna einnar stöðu sérfræðings og einnig til þess að efla verkefnastyrki erlendis og til tækniflutnings innan lands. Ég mun ekki fara nánar út í þetta atriði. Það var skýrt greinilega og rækilega hjá formanni fjárln. Einnig má nefna aukin framlög til tækjakaupa vegna Tækniskólans, Vélskólans og Bændaskólans á Hvanneyri. Ég vil geta þess sérstaklega að til Ferðamálaráðs er veitt sérstakt framlag og ég vil undirstrika það vegna þess að það kom hvergi fram í greinargerð minni hluta nefndarinnar en meiri hluti fjárln. lagði áherslu á að það væri sérstök aukin upphæð til Ferðamálaráðs, 5 millj. kr., til þess að efla þá atvinnugrein um landið með framlagi til landshlutasamtaka á sviði ferðamála. 1 Þá er ástæða til að nefna eitt verkefni enn þá sem tengist því, en það er framlag til Bláalónsnefndarinnar vegna áframhaldandi rannsókna á lækningamætti lónsins. Eitt merkasta viðfangsefni sem kom á borð fjárln. er án efa það sem kom fram í ræðu hv. formanns fjárln. og er sú ákvörðun að heimila stofnun kennaradeildar við Háskólann á Akureyri sem ekki þarf að efast um að mun verða mikil lyftistöng bæði fyrir Háskólann á Akureyri og ekki síður fyrir kennaramenntunar í landinu. Á sviði félags- og menningarmála má nefna atriði eins og aukin framlög til Hóladómkirkju og Snorrastofu. Einnig er ástæða til að vekja athygli á auknum framlögum til Kvennaathvarfs og Stígamóta og hækkaðs framlags til Tjaldanesheimilisins, sem er í rauninni leiðrétting, en það heimili hefur verið á reki á milli ráðuneyta að því er sagt er. Þá er ástæða til þess að minna á og vekja athygli á því að fjárln. hefur tekið upp styrk við Krýsuvíkursamtökin og leggur til byggingarstyrk til Samhjálpar vegna Hlaðgerðarkots. Þessi dæmi sem hér eru tekin af tillögum sem meiri hluti fjárln. hefur fylgt og sýnir þær áherslur sem nefndin leggur til viðbótar þeirri stefnumörkun fjárlagafrv. sem greinilega kemur þar fram. Á sviði atvinnumála hefur ríkisstjórnin vissulega markað skýra áherslu um að auka rannsóknir og þróunarstarf og nýta til þess fjármuni sem ætlað er að fáist með sölu ríkisfyrirtækja. Það er mikilvægt markmið að menntun og rannsóknir verði í ríkari mæli orsök en ekki afleiðing hagvaxtarins. Í brtt. fjárln. kemur fram sundurliðun á fjárveitingum til hafna, framhaldsskóla, sjúkrastofnana og sundurliðun á framlögum af safnliðum. Ekki eru gerðar teljandi breytingar á þessum liðum í heild frá frv. Framlög til framhaldskóla hækka úr 400 millj. kr. í 407 millj. kr. og er tekin upp fjárveiting í nýjan skóla í Reykjavík, en sífellt fleiri nemendur sækja framhaldsskóla á höfuðborgarsvæðinu. Engu að síður ber að leggja áherslu á að styrkja framhaldsskólana í öðrum landshlutum og eru fjárveitingar til þeirra verkefna í takt við fyrirhugaða framkvæmdaáfanga þar. Ekki er gerð breyting á framlagi til hafnamála. Framlag til hafnagerða er með því hæsta sem verið hefur og munu nást mjög margir mikilvægir áfangar í hafnargerð víða á landinu og tengjast sumir fyrirætlunum um sameiningu hafna í hafnasamlögum. Í vinnu fjárln. var stuðst við drög að hafnaáætlun sem ekki hefur verið lögð fyrir þingið en leggja ber áherslu á að hún hljóti afgreiðslu svo eftir henni verði farið á sama hátt og vegáætlun, þrátt fyrir að árlega verði fjárln. og þingmenn kjördæma að endurmeta einstök verkefni í samráði við heimamenn. Framlög til byggingar sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva eru óbreytt frá frv. og er skipt á viðfangsefni í brtt. nefndarinnar. Stjórnarandstaðan hefur haldið uppi gagnrýni á fjárlagafrv. og þær aðgerðir til styrktar atvinnulífinu sem stjórnin hefur undirbúið og tengjast afgreiðslu fjárlaganna. Vissulega eru margar blikur á lofti og því verður milli 2. og 3. umr. að halda áfram því vandasama verki að fara rækilega yfir alla möguleika til þess að draga enn frekar úr ríkisútgjöldum sé þess nokkur kostur. Ríkisstjórn, með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar, hefur gengið mjög vasklega fram í því að leita leiða til þess að koma á breytingum. Annars vegar með því að afla ríkissjóði tekna með breytingum á skattkerfinu án þess að skattbyrði aukist teljandi og hins vegar að draga úr útgjöldum og minnka tilfærslur. Það verk er ekki vinsælt og verður ekki gert hljóðalaust. Hins vegar verður það gerast. Að öðrum kosti er efnahagslegt sjálfstæði okkar Íslendinga í hættu. Í nál. minni hluta kemur fram ein samfelld gagnrýni á frv. og störf meiri hluta fjárln. fyrir að taka ekki upp allar beiðnir um hækkun ríkisútgjalda sem fyrir nefndina eru lagðar. Þetta nál. veldur miklum vonbrigðum og þjóðin hlýtur að taka eftir þvílíkum vinnubrögðum stjórnarandstöðunnar. Allt skal gert fyrir alla hvað sem það kostar og senda skal reikninginn inn í framtíðina í þeirri von að einhverjum takist að greiða þann reikning síðar. Nú þegar hafa komið fram brtt. frá einstaka hv. þm. stjórnarandstöðunnar og eru þær brtt. samtals upp á um 1,5 milljarða kr. fyrir utan allar þær ábendingar sem koma fram í grg. minni hluta fjárln. Og vegna ræðu hv. 14. þm. Reykv. verð ég að vekja athygli á því vegna þess með hvaða hætti hún fjallaði um Lánasjóð ísl. námsmanna að þessi hv. þm. samþykkti haustið 1990 verulegan niðurskurð upp á 200 millj. á þessum sama Lánasjóði ísl. námsmanna og væri fróðlegt að fletta upp í þingtíðindum frá þeirri tíð um þá umræðu. Stjórnarandstöðunni verður að vera ljóst að af þeirri braut að reyna að gera allt fyrir alla verðum við að snúa. Þrátt fyrir lög sem sett hafa verið þar sem veitt er heimild til starfsemi á grundvelli fjárveitinga hverju sinni getum við ekki annað en tekið tillit til þeirra tekna sem þjóðin hefur til ráðstöfunar. Nál. minni hlutans er með þeim hætti að það ætti að senda það inn á hvert heimili fyrir jólin og óska eftir umsögn um það hvar taka eigi fjármagn til þeirra stórfelldu auknu ríkisútgjalda sem stjórnarandstaðan virðist leggja til í grg. Minni hluti fjárln. klykkir síðan út með því að segja að nefndin geri ekki sameiginlegar tillögur til breytinga. Við hljótum að spyrja: Hvar hefur stjórnarandstaðan verið síðustu vikur? Fyrr í ræðu minni vitnaði ég í fréttabréf verðbréfaviðskipta Samvinnubankans og vil gera það aftur. Í niðurlagi þeirrar greinar, sem er mjög athyglisverð og yfirleitt eru mjög athyglisverðar greinar skrifaðar í þetta merkilega fréttabréf, segir, með leyfi forseta: ,,Í ljósi ríkjandi aðstæðna í þjóðarbúskapnum er engra góðra kosta völ. Við þurfum sem einstaklingar og þjóð að sníða okkur stakk eftir vexti. Tímabundin skerðing lífskjara verður því ekki umflúin. Við okkur blasir hins vegar það verkefni að endurvekja hagvöxtinn þannig að bæta megi lífskjörin aftur sem fyrst.`` Vissulega eru þetta orð í tíma töluð. Þau eru í raun endurómur af þeim boðskap sem þjóðin hefur um aldir orðið að tileinka sér, að vísu með mismunandi harkalegum hætti. Íslenska þjóðin hefur aldrei þrátt fyrir allt verið betur undir það búin að rifa seglin og tryggja velferðina og efnahagslegt sjálfstæði til frambúðar en einmitt nú.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. og varaformanns fjárln., Sturlu Böðvarssonar, hér áðan um það að nál. minni hluta sé með þeim hætti að það ætti að senda inn á hvert heimili, þá vil ég taka undir það því ef það yrði sent inn á hvert heimili mundu menn sjá hvaða áherslur minni hlutinn hefur lagt í sínu nál. Hins vegar vil ég mótmæla því að minni hlutinn sé að koma með brtt. til hækkunar. Það er tekið fram í lokin á nál. minni hlutans að hann muni ekki koma með brtt. til hækkunar og flytur ekki sameiginlegar brtt. við frv., eins og segir hér með leyfi forseta, en vitaskuld áskilja einstakir nefndarmenn sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. innan sinna þingflokka ef þeir svo kjósa.

Virðulegi forseti. Ég vakti athygli á því í minni ræðu að nú þegar hafa komið fram brtt. frá stjórnarandstöðunni sem mér telst til að nemi um 1,5 milljörðum. Í nál. minni hluta fjárln. kemur fram, eins og ég sagði í minni ræðu, ein samfelld gagnrýni á einstaka þætti. Gagnrýnin er fyrst og fremst fólgin í því að ekki skuli hafa verið samþykkt að leggja í hin margvíslegustu útgjöld til einstakra málaflokka. Ég get ekki lesið annað út úr þessu nál. en það að stjórnarandstaðan sé að gagnrýna að ekki skuli hafa verið fallist á tiltekin útgjöld sem eru rækilega tíunduð í nál. Einstakir þingmenn hafa nú þegar sýnt það að þeir hafa áhuga á einstökum verkum, sem er ekkert óeðlilegt, og lagt fram tillögur nú þegar til hækkunar á frv. Á sama tíma er fjárlagahalli gagnrýndur.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins endurtaka það að minni hlutinn í fjárln. hefur ekki lagt fram tillögur til hækkunar á frv. Við stóðum að sameiginlegum brtt. til lagfæringar og hækkunar á ýmsum liðum og við erum vitaskuld þakklát fyrir að hafa þar fengið að koma að sjónarmiðum okkar. Það eru rúmar 200 millj. kr. Við höfum einnig verið ásökuð fyrir það hér í dag að hafa ekki tekið þátt í niðurskurðartillögum meiri hlutans. Því er til að svara að þessar 200 millj. kr. sem eru til hækkunar munu ekki skipta sköpum ef áætlaður fjárlagahalli verður 8 milljarðar kr. Hvað viðvíkur þeim 1,5 milljörðum sem hv. þm. mun vera búinn að reikna út, og ekki skal ég efast um reiknikunnáttu hans í því, þá hefur minni hluti fjárln., þó að hann hafi skrifað nál. með ábendingum sem vitaskuld hlýtur að vera hlutverk stjórnarandstöðu á hverjum tíma að koma með ábendingar, ekki sett fram þær tillögur sem hann vitnar í áðan og eru upp á 1,5 milljarða.

Herra forseti. Þeir hv. formaður fjárln. og hv. varaformaður hafa nú farið yfir fjárlagafrv. við 2. umr. í nokkru máli. Þeir virðast vera alveg hissa á því að minni hluti fjárln. skuli ekki segja já og amen við þessu frv. og þykja það harla gott. Ég styð ekki þetta frv. og mun koma að því í nokkru máli, ekkert of löngu að vísu því að þeir hv. fjárlaganefndarmenn í minni hlutanum hafa farið í gegnum nokkur atriði og hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur rakið álit minni hlutans og farið yfir ýmsa þætti, en ég mun víkja nánar að nokkrum atriðum. Ég vil í fyrsta lagi þakka samstarfsmönnum mínum í nefndinni, bæði í meiri hluta og minni hluta því að þar hafa menn setið að verkum í góðu samstarfi og vinnan þar gengið eðlilega fyrir sig miðað við aðstæður. Ég segi að það er ekkert við fjárlaganefndarmenn í sjálfu sér að sakast um þann hringlandahátt sem verið hefur um ýmis atriði sem varðar frv. Það er ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir sem heild sem eiga þar sök á. Ég vil minnast sérstaklega á þá embættismenn sem hafa unnið með nefndinni og eins það starfsfólk þingsins sem vakir yfir okkur við þessa vinnu daga og nætur. Það á þakkir skilið og rétt að nefna það. Það er ekki langt síðan 1. umr. fjárlaga fór fram en margt hefur breyst á þeim tíma. Þann 20. okt. sl. var 1. umr. fjárlaga og þá lét hæstv. fjmrh. þessi orð falla, með leyfi forseta: ,,Í framsöguræðu minni fyrir fjárlagafrv. yfirstandandi árs fjallaði ég um helstu vandamál í íslensku efnahagslífi og nauðsyn róttækrar stefnubreytingar í efnahagsmálum. Núverandi ríkisstjórn markað þegar í upphafi ferils síns nýja stefnu í efnahagsmálum, stefnu sem hafnaði gömlu aðferðunum;`` --- og takið nú eftir --- ,,gengisfellingum, óhóflegri sjóðafyrirgreiðslu, skattahækkunum og stórfelldum ríkisafskiptum sem ætlað var að leysa hvers manns vanda.`` Mánuði seinna tók hæstv. forsrh. til máls og tilkynnti aðgerðir í efnahagsmálum sem reyndar var búið að bíða eftir í heilt ár þjóðinni til stórtjóns auðvitað. Þar segir hann, ég vitna í eina setningu, með leyfi forseta: ,,Með efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar er afkoma ríkissjóðs styrkt um rúmlega 2 milljarða á næstu tveim árum sem nemur um það bil þriðjungi rekstrarhallans.`` Þetta er ein setning úr tilkynning forsrh. með yfirlýsingu sem ríkisstjórnin birti þann 23. nóv. sl., fyrir þremur vikum síðan, um aðgerðir til að styrkja stöðu íslensks atvinnulífs og sporna gegn auknu atvinnuleysi. Í ljósi ummæla fjmrh. hefði mátt halda að hér væri um tímamótayfirlýsingu að ræða með nýjum úrræðum þar sem gömlu aðferðunum væri hafnað og ný og fersk úrræði leidd til vegs. En viti menn. Innihaldið var gengisfelling og stórfelldar skattahækkanir, beinar og óbeinar, svo miklar að fjmrh. Sjálfstfl. á nú Íslandsmetið í skattheimtu. Öllu sjóðasukkinu var með þessum aðgerðum steypt saman í einn sjóð með nýju nafni en vinnubrögðin við þá samsteypu voru slík að enginn vissi hvað sjóðurinn ætti að borga eða hvað hann ætti að gera eða hverjir ættu að borga í hann. Hins vegar var veigamikill þáttur þessarar yfirlýsingar 23. nóv. um ríkisfjármál og raunar varðaði þungamiðjan í þessum efnahagsaðgerðum afkomu ríkissjóðs, bæði tekju- og gjaldahlið fjárlagafrv. Þótt gjaldahliðin bíði til 3. umr. og nánari umfjöllun um hana sömuleiðis, sem byggir á endurmati Þjóðhagsstofnunar á efnahagshorfum eins og venjulega, þá blandast hún óhjákvæmilega inn í 2. umr. fjárlaga vegna þess að hún verður ekki aðskilin frá útgjaldahliðinni að sjálfsögðu. Í efnahagsráðstöfununum var gert ráð fyrir því að nota ríkissjóð til þess að færa byrðar af atvinnuvegunum yfir á einstaklingana í landinu. Í yfirliti fjmrn. yfir þessar aðgerðir frá 24. nóv. kemur fram að áætlað var að gera breytingar frá fjárlagafrv. sem eru raktar í 12 liðum í yfirlitinu. Þar á meðal var ætlunin að auka framlög til viðhaldsverkefna, til atvinnuaukningar, upp á 500 millj. kr., sem er mjög jákvæð aðgerð. Þar var einnig ætlunin að spara útgjaldahlið fjárlaga 1.240 millj. kr. Þar voru ákvæði um niðurfellingu aðstöðugjalds sem er einnig jákvæð aðgerð og ég hef lýst stuðningi við. Þar voru ákvæði um skattlagningu í stað þessarar niðurfellingar og þar voru einnig ákvæði um tímabundinn skatt á háar tekjur. Þess er gætt þó að setja fyrirvara um þessa skattlagningu, einu skattlagninguna eða gjaldtökuna sem er settur fyrirvari við og sagt að hún sé tímabundin. Það er augljóst hverra hagsmuna ríkisstjórnin er að gæta. Eini liðurinn sem gefnar eru vonir um að verði felldur fljótt niður aftur er þessi 5% skattur á þá sem hafa breiðu bökin. Styrking fjárlaga, eins og hæstv. fjmrh. og forsrh. og aðrir stjórnarliðar hafa kallað það, átti að skapa forsendur fyrir lækkun vaxta og vera eitt lykilatriðið í styrkingu atvinnulífsins í landinu. Því var niðurskurðurinn upp á 1.240 millj. kr. eitt lykilatriði þessara aðgerða sem reyndar hefur verið beðið eftir í heilt ár eins og ég sagði áðan. Fjárln. beið þess í hálfan mánuð að fá sundurliðun á þessum 1.240 millj. kr. Á meðan var tíminn notaður til að taka á móti ýmsum aðilum til viðtals við nefndina og farið yfir ýmsa þætti frv. eftir því sem tök voru á. Ég spurði hv. formann fjárln. samviskusamlega eftir því í lok hvers fundar hvort við ættum ekki von á lista yfir þennan niðurskurð en hann varðist fimlega framan af, fullyrti að þessi listi kæmi og ég held að hann hafi a.m.k. framan af trúað því að svo yrði. Hins vegar kom það smám saman í ljós og fullkomlega um síðustu helgi að ekkert samkomulag var um efnahagsaðgerðirnar eða niðurskurðinn í ríkisstjórninni. Félmrh. sagði nei. Landbrh. sagði nei. Af einhverjum ástæðum voru menntamálin ekki ofarlega á baugi í þessari umræðu enda var allt flakandi þar eftir síðustu fjárlagagerð sem frv. nú er að festa í sessi í menntakerfinu. Það var ekki furða þó að formaður fjárln. vitnaði í Litlu gulu hænuna áðan því þar sögðu flestir: Ekki ég. En það var einn í ríkisstjórninni sem sagði: Ég vil gera hlutina. Hann er að vísu ekki lítill sá. Það var hæstv. heilbrrh. Hann var ekki feiminn við að taka á sig nokkuð af niðurskurðinum, 650 millj. kr. var sögn. Það komu fréttir um það um síðustu helgi að þessar 1.240 millj. væru orðnar að 800 millj. og það stóð einn dag. Sl. mánudag sendi svo heilbrrh., sem var svo kotroskinn á sunnudag þegar hann kom til fundar við nefndina, embættismann sinn til viðtals með minnisblað sem sýndi að þessi sparnaður var kominn niður í 250 millj. kr. Annað höfum við ekki handfast. Við komumst ekki einu sinni til þessarar umræðu án þess að fá enn nýjar fréttir um að ekkert samkomulag sé í stjórnarliðinu um tilvísanakerfi og Samábyrgð Íslands á fiskiskipum sem voru til umræðu í gær. Tilvísanakerfið átti að gefa um 130 millj. kr. sparnað og Samábyrgðin eða sala hennar um 170 millj. kr. í tekjur. Það er ekkert orðið eftir af þessum niðurskurði og öll þessi sparnaðaráform fokinn út í veður og vind. Hins vegar heldur hv. formaður fjárln. enn þá í vonina um að þessar 500 millj. til atvinnuskapandi aðgerða í viðhaldi mannvirkja standi og ég vona að svo verði. Hann tók það fram í ræðu sinni áðan. Hins vegar ganga hótanir út og suður um niðurskurð og m.a. á að skera niður vegaframkvæmdir sem ákveðnar voru fyrir tveimur mánuðum eða svo og þegar er byrjað á í sumum tilfellum til þess að fullkomna þessa flugeldasýningu. Það er ljóst að það eina sem stendur eftir af þessum efnahagsaðgerðum er gengisfelling, skattahækkanir og stórfelld kjararýrnun í breytingum á tryggingabótum almannatrygginga. Fyrir þessar aðfarir er búið að slíta í sundur friðinn við verkalýðshreyfinguna í landinu og það er vel. Auðvitað er þetta eitt hið mesta klúður í stjórnmálum sem verið hefur seinni árin og það er illa farið. Svo ég víki að fjárlagafrv., sem hér er til umræðu og einstökum liðum þess, þá er það versta við þetta fjárlagafrv. að þar skortir samhengi við efnahagslífið og þær aðstæður sem eru í landinu. Stefna stjórnvalda er greinilega sú að niðurskurður á öllum sviðum ríkisútgjalda sé ráðið til að ná niður vöxtum og þá muni atvinnulífið koma til af sjálfu sér. Þetta er góð og gild hagfræðikenning sem ég get tekið undir og það er einn þátturinn. Hins vegar gengur hún ekki upp ein sér. Fjármál ríkissjóðs verða aldrei skilin frá því þjóðfélagsástandi sem er, þeirri veltu og þeim umsvifum sem eru í þjóðfélaginu. Niðurskurður í einni grein ríkisútgjalda getur leitt af sér stórtap fyrir ríkissjóð á öðrum sviðum. Við núverandi aðstæður, þegar samdráttur í efnahagslífi, brestur í meginauðlindinni og erfiðleikar steðja að atvinnulífinu, er mjög áraíðandi að vanda fjárlagagerð, raða í forgangsröð og reyna að gera sér grein fyrir því hvað skilar árangri, reyna að efla þá starfsemi sem eykur fólkinu í landinu kjark, kunnáttu og heilbrigði og hafa yfirsýn yfir hlutina. Það er ekki víst að það sé náttúrulögmál að til bóta sé að skera niður hvern einasta lið fjárlaga við þessar aðstæður þó að hart sé í ári. Það er t.d. ekki skynsamlegt við þessar aðstæður að svelta skólakerfið í landinu, draga úr þeim kjark sem stunda nám og leggja hvorki fé til námsgagnagerðar, svo að viðunandi sé, né tækjabúnaðar og viðhalds í skólum. Námsgagnanefnd hefur sent fjárln. vel rökstutt erindi á mörgum blaðsíðum um stöðu þeirrar stofnunar. Ég ætla ekki að vitna nema í eina setningu í því erindi sem kom til fjárln. þann 13. okt. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í fjárlagatillögum þeim sem nú liggja fyrir Alþingi er niðurskurður milli ára 25 millj. kr. Ef þessi niðurskurður verður að veruleika er ljóst að stofnunin lendir í ógöngum með að sjá öllum nemendum fyrir námsefni næsta skólaár sem henni er skylt samkvæmt lögum. Þá hefur stjórnin miklar áhyggjur af því hvaða áhrif hugsanlegar breytingar á tilhögun virðisaukaskatts gætu haft á fjárhag stofnunarinnar.`` Það er tekin sú ákvörðun í fjárln. og er það vel að bæta stofnuninni virðisaukaskattinn en annar vandi er skilinn eftir. Það hefur verið rakið og ég skil það vel að hv. formaður og hv. varaformaður fjárln. reki það sem jákvætt er við þessa fjárlagagerð. Það hefur verið reynt að sýna svolítinn lit við tækjakaup í skólum, m.a. í Tækniskólanum eins og hefur verið rakið hér. Hins vegar eru mjög margir skólar illa staddir í tækjakaupum, m.a. Sjómannaskólinn, Iðnskólinn og Vélskólinn. Í erindi Vélskóla Íslands segir, með leyfi forseta: ,,Ég vil vera hógvær í þessu máli og fer því einungis fram á að fjárveiting til tækjakaupa verði aukin um 2 millj. sem mundi gera okkur kleift að hefjast handa við hönnun og smíði á góðu kennslukælikerfi á næsta ári.`` Þessi hækkun sem og hækkun til Iðnskólans bíður og ég tel það rangt hjá þjóð sem ætlar sér að vera tæknivædd, ætlar sér nýsköpun í atvinnulífi að láta ekki þessa hluti hafa forgang. Ég tel að nú þegar við höfum verið í miklum fjárfestingum á undanförnum árum, ég dreg enga fjöður yfir það að ýmsir hafa verið afar fjárfestingarglaðir síðasta áratuginn, eigi að fara í hönd sá tími sem menn halda við því sem þeir eru með í höndunum. Því vil ég svo sannarlega að vona að það verði staðið við áform um að viðhalda opinberum mannvirkjum. Það er atvinnuskapandi í fyrsta lagi. Það skapar betra umhverfi og það sparar fé fyrir framtíðina af því að við erum að reyna að ná saman fjárlögum með sem minnstum halla. Það er ekki neinn ágreiningur í sjálfu sér um að þessi vandi er mikill en það eru einmitt ýmsar aðgerðir, sem kosta peninga í augnablikinu, sem spara peninga þegar fram í sækir. Við höfum séð þess hörmuleg dæmi á síðustu árum hvað trassaskapur í viðhaldi getur kostað. Það nægir að nefna Þjóðleikhúsið sem dæmi um það sem kostaði hvorki meira né minna en 1 milljarð kr. Annað hús stendur vestur á Melum sem er Þjóðminjasafnið. Það er annað álíka dæmi. Allir héraðsskólarnir hringinn í kringum landið eru að grotna niður. Það er talað um að flytja eigi út íslenskt hugvit. Þar held ég að fylgi varla hugur máli því rannsóknir og þróunarstarfsemi í landinu hafa verið afgangsstærðir en nú telja stjórnarliðar sig hafa bætt þar úr og eru með áform um, eftir því sem þeir segja sjálfir, stórfelld fjárframlög til þessara þátta, 330 millj. kr. ef ég man rétt. En þar fylgir nokkur böggull skammrifi. Þessi framlög til rannsókna og þróunarstarfsemi eru skilyrt því að það takist að selja eigur ríkisins og hafa af því 1,5 milljarða kr. í tekjur á næsta ári a.m.k. Þessi framlög eru sem sagt til þess að vera andlitslyfting á einkavæðingaráformum ríkisstjórnarinnar. Þessi einkavæðingaráform ganga auðvitað ekki upp því stjórnarliðar eru ekki sammála um þau. Hv. 2. þm. Norðurl. v. var að skjóta á eitt slíkt áform í gærkvöldi í umræðum og reyna að skjóta það niður.  starfsemi án skilyrða og gera átak í því efni. Ég er sammála því. Það skilar sér auðvitað í auknum tekjum til ríkissjóðs en hv. meirihlutamenn í fjárln. virðast ekki hafa tíma til að bíða eftir því að einn hlutur skili sér eða horfa í heild á hlutina. Við höfum ekki eytt nógu miklum tíma í nefndinni í það og við höfum eytt of miklum tíma í að setja okkur inn í það hvort hægt er að skera niður einstaka fjárlagaliði án þess að gera okkur nógu vel grein fyrir afleiðingunum. Þetta er ekkert nýtt en þetta hefur verið svona á síðasta ári. Þetta hefur verið svona á síðasta ári og er svona nú og ég er ekki viss nema þetta hafi verið svona áður. Ég er ekki viss um að þetta hafi verið neitt betra í gegnum árin. Það þarf að breyta þessum vinnubrögðum. Ég fæ heldur ekki séð að við þessar aðstæður sé skynsamlegt að taka upp virðisaukaskatt, t.d. á bókum, blöðum og tímaritum. Ég held að sú aðgerð sé röng eins og á stendur og geti beinlínis orðið til þess að fjöldi fólks missi atvinnu sína. Hér hefur öllum þingmönnum að ég held borist vel rökstutt erindi frá stærstu tímaritaútgáfu hérlendis. Innan þess fyrirtækis eru um 100 ársstörf. Þar segir að vegna þessarar aðgerðar sé raunveruleg hætta á því að fjöldi þessara starfa leggist niður eða hverfi úr landi. Það er vel rökstutt í erindinu að kostnaður ríkissjóðs af þessari aðgerð í atvinnuleysisbótum gæti orðið um 45 millj. kr. fyrir utan atvinnuleysi fjölda manna. Það segir líka varðandi þetta mál í erindi frá Blaðamannafélagi Íslands, dags. 7. des., sem þingmönnum hefur borist að fjárhagsstaða margra útgáfufyrirtækja sé mjög erfið um þessar mundir. Með leyfi forseta, vil ég vitna í þetta bréf: ,,Umtalsvert atvinnuleysi er meðal blaðamanna í fyrsta sinni í 95 ára sögu Blaðamannafélagsins. Í stað þess að treysta og styrkja stöðu íslenskra fjölmiðla og efla þá í stóraukinni samkeppni við erlenda aðila hvort heldur er í blaðaútgáfu eða ljósvakamiðlun, þá virðast stjórnvöld stefna markvisst að því að draga sem mest úr innlendri fjömiðlun.`` Þetta er eitt lýsandi dæmi um það hvernig ein aðgerð getur verið gersamlega misheppnuð og haft þveröfug áhrif við það sem henni er ætlað. Ég tel að við þessar aðstæður sé heldur ekki skynsamlegt að lækka framlög til íþróttahreyfingarinnar í landinu. Íþróttahreyfingin vinnur mikilvægt forvarnastarf. Það tekur inn á félagsmál og íþróttir auka heilbrigði manna og því er íþróttastarfsemi forvarnastarf í heilbrigðiskerfinu. Þess vegna getur sparnaður í þessum þáttum komið fram í margföldum útgjöldum í þeim risastóra málaflokki sem heilbrigðisgeirinn er þegar fram í sækir. Og í stórum útgjöldum í félagslegum vandamálum sem stafa af því að unglingar finna sér ekki áhugamál eða finna sér ekki neitt til að taka sér fyrir hendur. Mér finnst það afspyrnuvitlaust að lækka fjárframlög til Ungmennafélags Íslands og Íþróttasambands Íslands við þessar aðstæður. Ég tók það skýrt fram í fjárln. að ég mótmælti þeirri meðferð sem þessi sambönd fengu í nefndinni. Þrátt fyrir að ég standi að tillögum meiri hlutans þá er í nál. fyrirvari um að flytja eða fylgja brtt. og ég stend að og er reyndar 1. flm. að brtt. þar sem lagt er til að þessi samtök fái sömu upphæð að krónutölu og á fyrra ári. Mér finnst niðurskurður til þessara samtaka algjörlega ástæðulaus eins og nú standa sakir. Hann skiptir alls ekki sköpum í því dæmi sem við erum að glíma við og en getur, eins og ég sagði, leitt til margfaldra útgjalda þó síðar verði að slaka á því þróttmikla starfi sem íþróttahreyfingin hefur unnið í landinu. Fjárln. bárust erindi frá ÍSÍ þann 27. nóv. og er undirritað af formanni þess, Ellert B. Schram. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Hjá ÍSÍ er starfað að mörgum málaflokkum, sérstaklega barna- og unglingamálum, kvennaíþróttum, lyfjaeftirliti, almenningsíþróttum og afreksíþróttum. Auk þess er veitt öflug þjónustustarfsemi fyrir alla sambandsaðila. Þá rekur ÍSÍ gistiheimili fyrir íþróttafólk.`` Frá Ungmennafélagi Íslands kom einnig erindi. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Ungmennafélagshreyfingin heldur uppi þróttmiklu starfi um land allt sem m.a. felst í menningarmálum, félagsmálafræðslu, náttúruvernd og umhverfismálum, leiklist og íþróttamálum svo eitthvað sé nefnt. Auk þess reka samtökin þjónustumiðstöð í Reykjavík þar sem ungmennafélagar af landsbyggðinni geta gist endurgjaldslaust. Ég hygg að fjölmargir hv. þm. þekki mjög vel til starfa þessara samtaka beggja og ég trúi því ekki að þeir unni þeim ekki þess sannmælis að búa við óbreyttar fjárveitingar frá fyrra ári. Ég hef ekki treyst mér til að leggja til hækkun á fjárveitingum til þeirra en mér finnst ekki sanngjarnt að lækka til þeirra fjárframlag þó ekki sé nema um 3,6 millj. kr. til þeirra beggja. Það munar um þær upphæðir enn þá í þessari starfsemi sem rekin er af sjálfboðaliðum í stórum stíl. Ég ætla þá að fara nokkrum orðum um landbúnaðarmálakaflann í frv. sem er kapítuli út af fyrir sig. Bændur landsins hafa gengið í gegnum stórfelldar breytingar, fyrst með búvörulögunum sem sett voru árið 1985 og búvörusamninginn sem fylgdi í kjölfarið og með nýjum búvörusamningi, sem tók gildi í mars 1991 um sauðfjárafurðir, og í ágúst 1992 varðandi mjólkurafurðir. Í kjölfar þessara samninga munu útgjöld til landbúnaðarmála samkvæmt frv. lækka um 2,2 milljarða,  Hins vegar hafa hæstv. ráðherrar verið í rannsókn á því hvort það þurfi að halda þennan samning. Það hefur verið fengið álit ríkislögmanns á því hvort þurfi að halda hann og auðvitað þarf að halda hann. Það orkar ekki tvímælis. Samt eru tilburðir til að brjóta hann. Ég ásaka ekki hæstv. landbrh. því ég veit um hans stöðu. Hann er undir miklum þrýstingi frá Alþfl. til að ganga lengra í niðurskurði í þessum málaflokki en hæfilegt er. Ummæli formanns Alþfl. um þessa atvinnugrein eru alveg dæmalaus og nægir að geta þess að hann lét svo um mælt að 250 millj. væru smáaurar í niðurskurði til landbúnaðarmála til viðbótar við 3,3 milljarða kr. sem þessi niðurskurður er í heildina þó aðeins 2,2 milljarða megi rekja til búvörusamningsins. En þegar það gekk ekki eftir, þegar hann fékk þessu ekki framgengt þá lét hann svo ummælt að það yrði að bíða þangað til hinn góði GATT-samningur gengi í gildi til að þjarma að landbúnaðinum. Ég tek fram að þessi tilvitnun er ekki orðrétt en hún er efnislega rétt. Formaður landbn., hv. 3. þm. Austurl., hefur barist allmikið um í þessum málum. Landbn. hefur skilað ítarlegu áliti um landbúnaðarkaflann og komið á fund fjárln. Hann hefur beðið um áliti Ríkisendurskoðunar á því hvernig Ríkisendurskoðun líti á búvörusamninginn og efndirnar á honum. Ríkisendurskoðun hefur komist að þeirri niðurstöðu að það vanti 250 millj. kr. í fjárlagafrv. næsta árs miðað við skuldbindingar búvörusamningsins. Niðurskurður í landbúnaðarmálunum til viðbótar búvörusamningunum er hvorki meira né minna en 750 millj. kr. Þetta er meðferðin á þessari atvinnugrein og reyndar alveg furðulegt að bændum landsins skuli ætlað að taka þessar byrðar á sig. Mér er alveg kunnugt um að það hefur verið erfitt fyrir bændaforustuna og hún gagnrýnd fyrir að gera þessa samninga. Það hefur ekki verið auðvelt verk fyrir hana að ná samkomulagi um að gera þessa búvörusamninga og síðan sé gengið svona til þessa verks og menn fái ekkert ráðrúm til að skipuleggja sig í kjölfarið á þessum miklu breytingum. Það var reiknað með því og gerð um það bókun að leggja verulegt fjármagn til landgræðslu og skógræktar á samningstímanum. Ég skal láta þessa ríkisstjórn njóta sannmælis.  Ég er hér með erindi um mál sem ég þekki mjög vel og tilheyrði þessu. Það er skógræktarverkefni austur á Fljótsdalshéraði sem er afar mikilvægt fyrir atvinnulíf á því svæði. Það var í fyrstu atrennu lækkað um 10 millj. kr. frá því í fyrra. Síðan var það hækkað um 3,7 millj. kr., ef ég man rétt, í meðförum fjárln. við 2. umr. málsins. Síðan er látið svo um mælt, hv. formaður fjárln., að þetta eigi að duga til að halda uppi svipaðri starfsemi og á síðasta ári. Það væri gott ef allir gætu búið við þetta. Þeim mönnum sem stjórna þessu er ætlað að taka nokkuð á sig. Til þeirra eru fjárveitingar minnkaðar um nærri einn fimmta og síðan eiga þeir að halda uppi svipaðri starfsemi og á síðasta ári. Ef allir gerðu það væru engin vandræði að ná saman þessum fjárlögum. En þetta er bara til að undirstrika þá stefnubreytingu sem er í þessum málum. Vonir kviknuðu í fyrra við það að framlög voru hækkuð til þessara málaflokka sem allir bundu miklar vonir við og mikill áhugi á er bæði í dreifbýli og þéttbýli. Þetta er eitt af þeim málum sem sameinar dreifbýli og þéttbýli og menn hafa áhuga fyrir þessum málum. Það er stefnubreyting í þessu og framlögin lækkuð. Það er dálítið merkilegt að sérstakur markhópur í þessum niðurskurði eru svína- og alifuglabændur 

Eru það ekki nægileg rök?

Það er þó alveg ljóst hvað sem um þá má segja að meðferðin á þeim í frv. á eftir að koma fram í verðlagi þessara afurða ef þeir geta á annað borð komið þessum hækkunum út í verðlagið. Þó er fullt eins líklegt að niðurfelling framlaga til þeirra leiði til kjaraskerðingar í greininni sem þessir menn verða að taka á sig og hætta þá þessari framleiðslu og auka enn á vandann í landbúnaðarmálunum. Hv. formaður fjárln. hefur stundum orðað það svo að menn gangi eins og villidýr um ríkiskassann. Ég sé ekki betur en tilhneigingin sé að ganga eins og villidýr um landbúnaðarkerfið. Það er bókstaflega allt skorið niður sem heitið getur í þeim málaflokki og þrátt fyrir þá gífurlega erfiðu stöðu og þær breytingar sem hafa verið í atvinnugreininni sem hafa leitt af sér stórfelldan niðurskurð ríkisútgjalda. Ég skal geta um það sem gert er. Það er áætlað núna að inn í fjáraukalög komi upphæð vegna jarðræktarlaga og framlaga á síðasta ári upp á 19 millj. kr. og smávægilegar lagfæringar í þessum málaflokki fyrir baráttu þeirra sem láta sig landbúnaðinn einhverju varða. Að lokum áður en ég yfirgef þennan málaflokk er einn lítill liður sem skiptir kannski ekki stóru máli í heildardæminu en hann er ljóst dæmi um það andvaraleysi sem er í þessum málaflokki. Það er lítill liður sem heitir Fyrirhleðslur. Hann var lækkaður úr 25 millj. í 15 millj. og hækkaður síðan aftur upp í 19 millj. kr. Fyrir þessar 19 millj. kr. á að verjast ágangi vatnsfalla á öllu landinu. Það á að verjast ágangi Markarfljóts, Hornafjarðarfljóts og Jökulsár á Dal, svo nefnd séu þrjú myndarleg vatnsföll fyrir utan öll hin minni. Þetta er alveg lýsandi dæmi um það krafs út um allt sem getur leitt af sér stórkostleg fjárútlát síðar. Mér er t.d. sagt varðandi Jökulsá á Dal, svo ég nefni dæmi sem ég þekki vel, að menn geti tekið það rólega og gert myndarlegt átak næsta ár en það er ekkert víst að Jökulsá á Dal, sem er mikið vatnsfall og skapþungt, sé sammála þessu. Það getur vel verið að hún verði búin að flæða yfir bakka sína og eyðileggja hundruði hektara lands, rjúfa vegi og einangra bæi á næsta ári þegar menn ætla að fara að gera þetta mikla átak og þá er skaðinn skeður. En þetta er alveg dæmigert um vinnubrögð sem eru ekki skynsamleg. Þó að menn haldi kannski að tilgangurinn sé góður þá er þetta ekki skynsamlegt og getur leitt til stórtaps síðar meir. Það er annað varðandi þetta, svo að maður taki dæmi um þversagnirnar í þessari fjárlagagerð, það er annar liður varðandi dreifbýlið og sveitirnar sem hefur verið sveltur núna á seinni árum, fjárframlög skorin stórlega niður, þ.e. til dreifikerfis í sveitum, dreifikerfis raforku og dreifilína. Fjárframlög til þess eru 1 / 10 af því sem metið er að þurfi árlega. Það var utandagskrárumræða um daginn um þessi mál og hvað ætli hæstv. iðnrh. hafi séð til bóta? Að stofna hlutafélag um Rafmagnsveitur ríkisins til að fjárfestar landsins gætu keypt hlutafé í brotnum raflínustaurum og línum sem liggja niðri tvist og bast um landið. Þetta eru nú aldeilis ráð sem duga. En auðvitað getur þetta leitt til stórútgjalda seinna. Slíkt andvaraleysi eigum við að forðast og reyna að hafa einhverja skynsemi í því sem við erum að gera, reyna að fyrirbyggja hlutina í stað þess að vera með allt í lúkunum ef eitthvað kemur upp á. Ég bið herra forseta að fyrirgefa mér þetta orðbrag með lúkurnar en það er varla hægt að orða þetta öðruvísi. Stærstu liðirnir, sem heyra undir félmrn. í þessu frv., bíða 3. umr. eins og húsnæðismálin og stofnanir sem heyra undir B-hluta. Þó er ætlunin að spara 132 millj. í rekstri Húsnæðisstofnunar ríkisins. Það er gott ef hægt er að ná þeim sparnaði. En þó segir í bréfi frá Húsnæðisstofnun þann 10. nóv., með leyfi forseta: ,,Það er því áformað að ná fram 132 millj. kr. í sparnað í rekstri stofnunarinnar á næsta ári með lækkun útgjalda og hækkun sértekna. Til þess að ná þessu markmiði er fyrirhugað að selja hönnunardeildina, leggja niður skyldusparnaðinn og draga saman umfang annarra þátta. Stofnunin telur að ekki sé raunhæft að ná fram svona mikilli lækkun í einum áfanga þrátt fyrir fyrirhugaðar breytingar án þess að skerða þjónustuna.`` Þannig virðist sem þessi sparnaður sé ekki í höfn. Ég fer fljótt yfir sögu í þessum málaflokki. Háð hefur verið mikil styrjöld við sveitarfélögin í landinu meðan fjárln. hefur verið að störfum. Sú styrjöld byrjaði á fyrra ári, þegar fjárlög voru til umræðu, með einhliða skattlagningu á sveitarfélögin. Síðan fór fram dauðaleit að ráðum í haust til að komast hjá því að afnema þessa skattlagningu á sveitarfélögin. Menn fundu það helst til ráða að hætta endurgreiðslum í virðisaukaskatti á þjónustu sveitarfélaga, snjómokstri o.fl. Þetta vakti harða andstöðu sveitarstjórnarmanna og formaður Sambands ísl. sveitarfélaga, sem jafnframt er borgarfulltrúi í Reykjavík og einn af oddvitum Sjálfstfl. þar, fór í verkfall og neitaði að mæta í nefnd á vegum félmrn. sem við áttum báðir sæti í og gerði hana óstarfhæfa um sinn meðan hann var í þessu verkfalli og meðan hann átti í þessari viðureign við ríkisstjórnina. Síðan var samið vopnahlé og friðarsamningar voru innsiglaðir þann 10. okt. með undirskrift hæstv. forsrh., hæstv. félmrh. og formanns Sambands ísl. sveitarfélaga, sem er Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, og þar var saminn friður. Þar lofuðu hæstv. félmrh. og hæstv. forsrh. að gera þetta aldrei aftur og öll atriði skyldu tekin til umfjöllunar í sérstakri samráðsnefnd og ákvæði um slíka samráðsnefnd yrðu sett í nýjan samstarfssáttmála ríkis og sveitarfélaga er öðlast skyldi gildi í ársbyrjun 1993 en núverandi samstarfssáttmáli rennur út um næstu áramót. Þar var samið um það að sveitarfélögin skyldu greiða 500 millj. í Atvinnuleysistryggingasjóð. Síðan skyldu þau fá þessar 500 millj. aftur til atvinnuskapandi aðgerða í sveitarfélögunum. Þetta er í sjálfu sér ekkert óskynsamlegt og ég ætla ekkert að leggjast gegn því atriði og hef reyndar lýst stuðningi við það. Hins vegar er alveg eftir að sjá hvernig þetta er útfært. Atvinnuleysistryggingasjóður og meðferðin á honum er kapítuli út af fyrir sig og það veit náttúrlega enginn hvernig fjárhag hans verður fyrir komið á næsta ári því að atvinnuleysi hefur farið vaxandi og ekkert er fyrir því séð og við því verður auðvitað að bregðast. Vonandi getur þessi sjóður náð saman endum. Vonandi verður sú þróun að atvinnuleysi fari minnnkandi en til þess verða menn auðvitað að leggjast á eitt. Til þess verða menn að gera efnahagsaðgerðir, koma sér saman um þær aðgerðir og enda ekki í tómri ringulreið og vitleysu eftir svona tvær vikur. Samstaðan þarf að endast lengur en í tvær vikur ef ráða á við atvinnuleysið í landinu. Ég vil geta um það hvað varðar mál félmrn. að málefni fatlaðra hafa fengið viðunandi meðferð í þessu frv. og það er vel.  Ef ég vík að þeim málaflokkum sem heyra undir dómsmrn. þá ber þar hæst málefni Landhelgisgæslunnar sem hafa verið nokkuð til umræðu að undanförnu. Það stóð til að Landhelgisgæslan ætti að leggja einu skipi og hefði það auðvitað leitt til atvinnuleysis sjómanna og það hefði leitt til minna öryggis á sjó. Það hefði leitt til þess að eftirlit hefði minnkað og kannski aðeins eitt skip eða ekkert skip verið á sjó af varðskipunum. Það var horfið frá þessu og er það vel. Hins vegar fékk Landhelgisgæslan enga peninga til að standa straum af þessu og þarf að skera niður eitthvað af starfsemi sinni og minnka þjónustuna. En það kom fram í viðræðum við nefndina að forsvarsmenn hennar vilja frekar leggja það á sig að reyna að spara í öðrum þáttum, t.d. í flugrekstrinum heldur en fara þá leið að leggja skipinu. Það kom fram í umræðum um málefni Landhelgisgæslunnar á dögunum, m.a. hjá hv. 3. þm. Reykv. að hann áleit óviðunandi að marka Landhelgisgæslunni stefnu með einhverjum ákvörðunum í fjárlögum hverju sinni. Þetta er lykilstofnun í vörslu landhelginnar og við eigum að hafa langtímamarkmið í rekstri hennar. Rekstur Landhelgisgæslunnar kostar verulega fjármuni og auðvitað þurfum við að athuga hvernig þeim rekstri er best fyrir komið. Ég ætla mér ekkert að vera með nein yfirboð í því efni en ég er sammála því að það er ekki við hæfi að marka Landhelgisgæslunni einhvern bás með ákvörðunum í fjárlögum á hverju ári. Við verðum að hafa einhverja heildarsýn í þeim efnum og líta yfir lengri tíma. Ég vil koma að einu máli sem heyrir undir dómsmrn. sem er að vísu ekki mjög stórt hvað varðar fjármagn en er eitt af þessum dæmigerðu málum sem eru ekki svo mjög stór í sniðum sem eru ekki skynsamleg eða úthugsuð en það úir og grúir af slíkum málum í frv. og þetta er eitt af þeim málum sem getur auðvitað leitt til aukinna útgjalda í stað þess að spara. Það er ætlunin samkvæmt frv. að leggja niður stöður hreppstjóra um land allt og spara með því 18,4 millj. kr. sem það kostar að reka þessi embætti í öllum hreppum landsins, þessa gömlu og virðulega stétt.  ,,Undirrituðum er það fullljóst að Alþingi Íslendinga þarf ekki að spyrja nokkurn ráða áður en ákvörðun þessi er tekin. En ekki er þó hægt að láta hjá líða að vekja athygli á gagnsemi starfa hreppstjóra í nútímaþjóðfélagi. Samkvæmt fjárlagafrv. má gera ráð fyrir sparnaði í ríkisfjármálum sem nemur um það bil 18,4 millj. kr. á ári með þeirri ákvörðun að leggja niður störf hreppstjóra. Ekki verður séð hvernig þau störf, sem hreppstjórar nú inna af hendi, verða leyst eftir breytinguna.`` Og hér segir: ,,Hreppstjórar annast lögskráningu á skip. Ef ætlunin er að fá sérstaka menn til að annast lögskráningu í stað hreppstjóra, þá vaknar sú spurning hvers vegna þessi breyting sé gerð. Hreppstjórar annast einnig önnur störf, svo sem mælaálestur bifreiða, löggæslu, sitja í almannavarnanefndum sem staðgenglar lögreglustjóra, veita viðtöku dánartilkynningum og gefa vottorð þar um og innheimta opinber gjöld.`` Og síðar segir, með leyfi forseta: ,,Hreppstjórar hafa undantekningarlítið reynst vel í umdæminu, ekki síst í kauptúnum. Lögskráning sem er umtalsverð hvílir á þeirra herðum. Auk þess hafa þeir reynst lögreglu ómetanleg aðstoð við mörg tækifæri, ekki síst þegar færð er slæm á vetrum. Laun hreppstjóra eru lág. Þau eru í umdæminu á bilinu frá 4.893 til 13.350 kr. á mánuði en sú fjárhæð [þ.e. hærri upphæðin] er greidd í þremur stærstu þéttbýlissveitarfélögunum. Heildarlaunakostnaður á síðasta ári nam 1.043.994 kr., þar af launagreiðslur 936.963 kr. til tíu hreppstjóra.`` Greinargerðin er miklu lengri en ég læt þetta nægja. Í umræðum í fjárln. hefur komið í ljós að ætlunin er að fá aðra til að leysa þessi störf af hendi fyrir hreppstjóra, sérstaka menn til að lögskrá og síðan eiga dýralæknar að leysa eitthvað af þessum störfum af hendi.  Formaður fjárln. og varaformaður, hv. 6. þm. Reykn. og hv. 1. þm. Vesturl., gerðu dálítið að því hér í ræðum sínum áðan að hæla sér af góðum árangri í ríkisfjármálum á yfirstandandi ári. Það er eiginlega gagn að frv. til fjáraukalaga er ekki komið til umræðu. Svo vill til að samantekt minni hluta fjárln. um það frv. liggur fyrir og Ríkisendurskoðun hefur lagt mat sitt á afkomu níu fyrstu mánaða þessa árs. Formaður og varaformaður lögðu báðir mikla áherslu á það í ræðu sinni að tveir milljarðar hefðu náðst í rekstrarsparnaði á árinu og töldu það góðan árangur. Það er vissulega jákvætt og ég fagna því að það hafi náðst. Hins vegar er ekki allt sem sýnist í þessum efnum. Sparnaðurinn, sem átti að nást, var nefnilega 5,5 milljarðar. Náttúrlega er alveg ljóst að ekki mun nást nema helmingurinn af því þótt við séum nokkuð bjartsýnir um mánuðina sem eftir lifa. Það er nú reyndar ekki nema rúmur hálfur mánuður sem eftir lifir af árinu en þó þrír síðustu mánuðir ársins skili nokkrum sparnaði þá verður þessi upphæð varla meira en 2,5 milljarðar. Hins vegar er þessi sparnaður til kominn vegna lækkunar á vaxtagjöldum upp á 950 milllj. kr. og minni stofnkostnaðar og eignakaupa sem nemur 900 millj. kr. Það hefur nefnilega sáralítill sparnaður náðst, því miður, þótt ég efist ekki um að hið ágæta starfslið sem við höfum hjá ríkinu --- ég held að það sé ágætis fólk upp til hópa --- hafi lagt sig fram um að reyna að gera eins vel og föng eru á þá hafa þessi markmið hreinlega ekki náðst. Það sama má segja um þann sparnað á yfirstandandi ári sem átti að nást í heilbrigðiskerfinu. Þegar skrúfað er fyrir einn kranann þá rennur úr öðrum og heildarsparnaðurinn er enginn. Því miður er ástandið svona. En ég ætla ekki að ræða meira um það við þessa umræðu. Frv. til fjárlaga kemur til umræðu síðar og þá getum við tekið dálitla rispu um málið. Ég hef að sjálfsögðu sleppt að ræða um marga málaflokka sem ástæða væri til að ræða um en ég fer nú að stytta mál mitt að þessu sinni. Náttúrlega er hægt að tala langt mál um sjávarútvegsmál og sjútvrn., Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins og þann vandræðagang sem er í kring um þann sjóð og þær sölur aflaheimilda sem eiga að standa undir rekstri Hafrannsóknastofnunar. En ég vil samt geta þess að mér þykir mjög miður að ekki skyldi vera sýndur einhver litur á því við fjárlagaafgreiðslu að rannsóknir á þorskklaki, sem Hafrannsóknastofnun telur afar mikilvægar, geti farið fram. Beðið var um 20 millj. kr. til þessa geysilega mikilvæga verkefnis. Ég hefði staðið að því þótt þetta hefði kannski ekki verið svo mikil upphæð að aðrir aðilar hafa komið þar inn á móti en mér finnst mjög miður að meiri hluti fjárln. skyldi ekki treysta sér til að koma neitt til móts við þetta verkefni og sýna lit. Fjölmörg atriði mætti nefna til viðbótar við þessi sem ég hef nefnt. Ég stend að einni brtt. við þetta fjárlagafrv. Henni hefur verið dreift þótt hún sé ekki komin formlega hér á dagskrá en ég hef nefnt hana og ástæðurnar fyrir því að ég stend að henni. Við framsóknarmenn í minni hluta fjárln. höfum ekki í huga að flytja fleiri brtt. Við viðurkennum auðvitað þann vanda, sem við er að etja, og við höfum lýst því yfir að við höfum ekki ætlað okkur að flytja útgjaldatillögur. Hins vegar hef ég farið yfir það að í fjölmörgum atriðum leiða ráðstafanir í þessu fjárlagafrv., sem eru taldar vera til sparnaðar, til aukinna útgjalda þannig að það er ekki hægt að einfalda hlutina og segja sem svo: Ef þú minnist á eitthvað til hækkunar þá verður að ganga í eitthvað annað og skera það niður á móti. Málið er bara ekkert svona einfalt. Tekjuhliðin og atvinnustefna ríkisstjórnarinnar eru óaðskiljanleg frá gjaldahliðinni og ekki er hægt að leggja málið svona upp eins og hv. formaður og hv. varaformaður fjárln. hafa gert í sínum ræðum. Endanleg mynd á fjárlagafrv. kemur auðvitað ekki fyrr en við 3. umr. Það vita allir menn. Því er ótímabært að vera með kröfur á minni hlutann bæði út í fjárln. og í umræðunni og býsnast yfir því ef eitthvað er nefnt um að menn vilji að horfi til betri vegar þá verði menn að finna eitthvað annað og skera það niður lið fyrir lið á móti. Ef vilji hefði verið fyrir því að koma til móts við ýmislegt af því sem ég hef nefnt í ræðu minni þá hefði áreiðanlega ekki staðið á okkur að leggja til hvernig því yrði mætt. Fjárlagagerðin hverju sinni verður að efla atvinnu í þjóðfélaginu, ekki síst við þessar aðstæður. Hún verður að vera þannig að hver þjóðfélagsþegn greiði sanngjarnan hlut til sameiginlegra þarfa. Hún verður að vera þannig að ekki sé vaðið blindandi í niðurskurð á útgjaldaliðum sem hafa í för með sér hækkun annars staðar á öðrum liðum. Ég sagði áðan að mér finnst við fjárlaganefndarmenn ekki hafa eytt nógu miklum tíma í það að átta okkur á samhengi ríkisfjármálanna. Þau fjárlög, sem nú eru til 2. umr. í þeirri stöðu sem þau eru nú og miðað við það útlit sem er um framhaldið, leiða til aukinnar misskiptingar í þjóðfélaginu. Þeir sem betur mega sín þurfa ekkert að óttast en þeir sem minna mega sín mega biðja guð að hjálpa sér. Það er einmitt þetta sem er einkenni stefnu sem kennd er við frjálshyggju og sem ég vona að þessi ríkisstjórn hverfi frá sem fyrst og að ýmsir þeir ágætu menn, sem fylgja henni, þeirra á meðal hv. félagar mínir í fjárln., þurfi ekki að hanga aftan í ríkisstjórn sem rekur þá stefnu. Ég vona að því linni. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Hæstv. forseti. Heyrði ég það rétt að ríkisstjórnin hefði ákveðið að leggja af störf hreppsstjóra sem fram að þessu hefðu m.a. sinnt því, eins og kom fram í máli hv. þm., að hafa umsjón með því að skrá áhafnir á báta og skip og einnig að veita dánarvottorðum viðtöku og ætlun ríkisstjórnarinnar væri að færa þessi verkefni á hendur dýralæknum? Ég mótmæli slíku og ég trúi ekki að það geti verið þingmeirihluti fyrir slíkri gerð.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hv. 4. þm. Norðurl. v. segir að ríkisstjórnin hefur áform um að leggja störf hreppstjóra af. Það er að vísu misskilningur að það eigi að fela öll þessi störf dýralæknum þannig að hv. . . . Gripið fram í: Mikið af þeim?) Hv. 4. þm. Norðurl. v. getur kannski fengið atvinnu við að taka við dánarvottorðum svona sem aukavinnu. En ég held að það sé ekki meiri hluti fyrir þessu máli í stjórnarliðinu en það mun koma í ljós.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á fara að dæmi hv. formanns fjárln. og vitna í bókmenntir. Þær bókmenntir sem ég ætla að vitna í eru því miður ekki jafnmerkar og hans bókmenntir. Hann vitnaði í Litlu gulu hænuna, ég ætla að vitna í merkt rit sem ber heitið Velferð á varanlegum grunni og er stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar sem kynnt var með miklum tilþrifum fyrir rétt rúmu ári.  Því miður er ekki að sjá í því fjárlagafrv. sem hér er verið að fjalla um né í þeim ráðstöfunum í efnahagsmálum sem kynntar voru nú fyrir skömmu að hæstv. ríkisstjórn hefði þau stefnumið sem rakin voru hér að framan. Ekki er að undra þótt mörgum í þessum sal hafi flökrað ofurlítið þegar lagðar voru fram lokatillögur á margumræddu ráðstöfunum um síðustu helgi. Þær bera þess ekki vott að það sé skráð stefna ríkisstjórnarinnar að styrkja fjölskylduna. Heldur þvert á móti, enginn fer verr út úr þeim ráðstöfunum en einmitt fjölskyldan sem svo fjálglega var rætt um í þeirri stefnuyfirlýsingu sem ég áðan vitnaði í. Og því verr fer hún út úr þeim eftir því sem hún er stærri og tekjulægri að ekki sé talað um ef hún er að basla við að koma sér upp húsnæði. Skýrast birtist þetta í síðustu ráðstöfunum þer sem reiknað er með að hátekjufólk skili skitnum 300 millj. í ríkiskassann í formi hátekjuskatts á meðan barnafólki og sjúklingum er ætlað að skila hátt á þriðja milljarð með skerðingu á barnabótum, vaxtabótum, mæðra- og feðralaunum og aukinni kostnaðarhlutdeild í lyfjakostnaði og tannlækningum sem bitnar verst á barnmörgum fjölskyldum. Það sama má segja um hækkun virðisaukaskatts á ýmsar neysluvörur svo sem kjúklinga og svínakjöt. Að vísu er þessi lyfjasparnaður hæstv. heilbrrh. í meira lagi grunsamlegur. Á þessu ári er ætlunin að spara 200 millj. en þrátt fyrir mikið brambolt og aukna kostnaðarþátttöku notenda jukust útgjöldin um 400 millj. 200 millj. af þeim útgjaldaauka á síðan að spara á næsta fjárlagaári til viðbótar við niðurskurð upp á 100--200 millj. Samtals gera þetta 400--500 millj. kr. Samt lofar hæstv. heilbrrh. því að kostnaðarþátttaka almennings verði ekki meiri en 31%. Hvernig þetta dæmi má ganga upp er með öllu óskiljanlegt. Varla nægir sú ráðstöfun ein að greina á milli bráðnauðsynlegra lyfja og lífsnauðsynlegra. Fróðlegt væri að heyra álit lækna á því hvenær lyf hættir að vera bráðnauðsynlegt og fer að vera lífsnauðaynlegt ef þeir yfirleitt treysta sér til að skera úr um það. Með skerðingu á mæðra- og feðralaunum er einungis verið að færa kostnað frá ríkissjóði yfir á foreldra sem eru í þeirri stöðu að greiða meðlag með börnum sínum. Þannig þarf foreldri sem nú greiðir meðlag með þremur börnum nú að greiða tæpar 40.000 kr. á mánuði eða 10.400 kr. meira en áður. Þessi hækkun verður þó ekki til að bæta aðstöðu þess foreldris sem hefur börnin á framfæri sínu þar sem ríkið skerðir framlag sitt á móti. Þvert á móti, þetta foreldri þarf að þola skerðingu upp á 2.944 kr. Ekkert tillit er tekið til fjárhagsstöðu meðlagsgreiðenda í þessu sambandi. Í minnisblaði frá heilbr.- og trmrn., sem lagt var fyrir fjárln., kom fram að gert hafði verið ráð fyrir 200 millj. kr. sparnaði eða niðurskurði á greiðslum vegna fæðingarorlofs. Að vísu var niðurskurðurinn lækkaður niður í 50 millj. eftir að hæstv. trmrh. gerði sér grein fyrir þeirri staðreynd að afar óheppilegt er af líffræðilegum orsökum að vísa barnsfæðingum til aldraðra þótt vissulega væri mikið hagræði í því fjárhagslega þar sem þeir fá hvort eð er bætur og eru alla jafna ekki á vinnumarkaðnum og ættu því ekki að þurfa fæðingarorlof. Er ég með þessu að vísa í þau fleygu orð ráðherrans að ótækt sé að fullfrískt fólk á besta aldri sé að fá fæðingarorlof. Að vísu er óljóst hvernig á að ná þessum 50 millj. kr. niðurskurði þar sem ekki hafa verið boðaðar neinar breytingar á lögum til að skera niður fæðingarorlof. En það er eins með þessar og aðrar sparnaðarhugmyndir hæstv. ríkisstjórnar, þær eru nánast eingöngu tölur á blaði sem bitna harkalega á einstökum hópum en leiða að öðru leyti ekki til sparnaðar á útgjöldum ríkisins. Ein er sú stofnun í íslensku samfélagi sem er ekki einungis mjög þýðingarmikil fyrir framtíð þjóðarinnar heldur getur hún einnig skipt sköpum fyrir aðstæður barna og fjölskyldna þeirra. Hér er ég að tala um grunnskólann. En í tíð síðustu ríkisstjórnar voru samþykkt metnaðarfull grunnskólalög þar sem gert var ráð fyrir verulegum umbótum í skólastarfi og þar með aðstæðum barna. Í þeim var m.a. ákveðið að skólatími barna yrði lengdur í áföngum, fækkað yrði í bekkjum, komið upp skólamötuneyti og skólaathvarfi í öllum skólum. Með bandorminum svokallaða sem samþykktur var á þinginu í fyrra var ekki einungis komið í veg fyrir að þessar umbætur næðu fram að ganga heldur var bætt um betur og vikulegur skólatími enn skertur þrátt fyrir ítrekuð loforð um að niðurskurðurinn gilti aðeins fyrir skólaárið 1992--1993 er hann staðfestur áfram í fjárlagafrv. fyrir árið 1993. Fyrir þetta þing hefur nú verið lagt fram frv. til laga til að staðfesta áfram þennan niðurskurð. En í greinargerð með frv., segir m.a.: ,,Frestað er framkvæmd ákvæðis um að nemendur skuli eiga kost á málsverði á skólatíma. Frestað er að lengja kennslutíma nemenda í grunnskóla . . . Enn fremur er frestað framkvæmd á 6. mgr. 46. gr. þar sem kveðið er á um að koma skuli á skólaathvörfum við hvern grunnskóla. Frestað er til loka skólaárs 1993--1994 að fækka nemendum í bekkjum í samræmi við 75. gr.`` Þannig höfum við nú stystan skóladag sem þekkist í nágrannalöndum. Þetta er gert samhliða öðrum niðurskurðartillögum sem bitna harkalega á börnum og barnafjölskyldum eins og rakið hefur verið í mörgum ræðum síðustu daga. Þetta er gert á sama tíma og fjöldinn allur af grunnskólabörnum á Íslandi gengur sjálfala meiri hluta dagsins og kemur jafnvel ekki heim til sín nema til þess að sækja plastpokann á hurðarhúninum með hádegismatnum í. Ekki geta þetta talist skynsamleg viðbrögð við ástandi eins og þessu. Til viðbótar þessum þrengingum sem grunnskólinn er settur í er farið í stórfelldan niðurskurð til Námsgagnastofnunar án þess að ljóst sé hvernig eigi að standa að námsgagnagerð. Þess má geta að kostnaður vegna námsgagna er um 6 þús. kr. á hvern grunnskólanemanda á móti 40 þús. á hvern framhaldsskólanemenda. Það er því óskiljanlegt hvernig á að ná þessum kostnaði niður enn frekar. Því miður sá hæstv. menntmrh. sér ekki fært vegna heilsubrests að svara fyrirspurn þar um sem meiningin var að leggja fram í morgun. En hann hefði væntanlega getað svarað því hvernig hann ætlar að fjármagna útgáfu á námsgögnum. Það kæmi ekki á óvart þó að á árinu 1993 kæmu fram tillögur um að foreldrar tækju þátt í þessum kostnaði sem bættist þar með ofan á annan foreldraskatt sem virðist vera í miklu uppáhaldi hjá hæstv. ríkisstjórn. Í forsendum fjárlagafrv. þess sem hér er til umræðu er gert ráð fyrir minni tekjubreytingum á árinu 1993 en á yfirstandandi ári. Í greinargerð frv. kemur fram að heildaratvinnutekjur á mann muni hækka um 1% á árinu 1993. Hér er með öðrum orðum verið að segja að ekki er gert ráð fyrir að laun hækki á árinu. Hvernig í ósköpunum dettur hæstv. ríkisstjórn í hug að það muni ganga eftir? Þegar er ljóst að í kjölfar síðustu árása á launafólk hafa nokkur stéttarfélög ákveðið að segja upp samningum sínum. Kennarasamband Íslands hefur sagt upp sínum samningum og það sama hefur Starfsmannafélag ríkisstofnana gert. Alþýðusambandið hefur skorað á aðildarfélög sín að segja upp samningum. Svona mætti áfram telja. Ákvörðunin um að segja upp samningum var tekin hjá sumum þessara félaga eftir að tilkynnt hafði verið um fyrri hluta efnahagsaðgerða sem fólust í auk 6% gengisfellingar, niðurskurð á barnabótum um 10%, skerðingu vaxtabóta og hækkun tekjuskatts þar sem barnafólki var ætlað að skila 1,5 milljörðum á meðan hátekjufólk skyldi skila 300 millj. í gegnum hátekjuskatt. Hæstv. forsrh. var meira að segja svo ósvífinn að halda því fram að hér væri verið að koma til móts við óskir samtaka launafólks og því væri sátt um þessar aðgerðir. Um leið gat hann þess af sinni alkunnu smekkvísi að hátekjuskatturinn væri einungis sálrænt atriði fyrir launafólk. Aukaatriði væri hversu miklu hann skilaði. Um leið og þessar aðgerðir voru kynntar var boðað að von væri á frekari niðurskurði upp á 1.240 millj. Töldu þá margir að nú mundi ríkisstjórnin finna breiðu bökin í samfélaginu og láta þau taka á sig þessar 1.240 millj. Eftir langa mæðu og erfiðar fæðingarhríðir hafði hæstv. ríkisstjórn fundið breiðu bökin. Að vísu treysti hún þessum breiðu bökum ekki til að taka á sig nema 800 millj skerðingu. En hver voru svo þessi breiðu bök? Jú, það voru aftur foreldrar og sjúklingar og eins og áður því meiri skerðing eftir því sem börnin voru fleiri og tekjurnar lægri að ekki sé nú talað um einstæða foreldra og einkum og sér í lagi þá sem glímdu við veikindi sín eða barna sinna. Þetta er svo makalaust að það er með ólíkindum að flokkur sem kennir sig við jöfnuð skuli láta hafa sig í að taka þátt í öðru eins og þessu og láta sér í ofanálag detta í hug að þetta verði gert í sátt við launafólk. Það eru engar líkur á því að launafólk geti risið undir þessum ósvífnu árásum og útlit er fyrir harðar vinnudeilur á næsta ári og þar með er þessi hluti í forsendum fjárlagafrv. kominn út í veður og vind. Til þess að líta nánar á hvernig það launafólk á Íslandi sem á að taka á sig þessar byrðar hefur það tók ég með mér Fréttabréf Alþýðusambands Suðurlands sem birtir launataxta sinna félagsmanna. Tökum konu í ábyrgðarstarfi sem ætti að vera sæmilega vel launuð, matráðskona í skólaráðuneyti. Hún hefur eftir þrjú ár 54.498 kr. Skrifstofufólk hefur 53.007 kr. Skrifstofufólk sem annast störf sem krefjast þjálfunar og reynslu á sviði skrifstofustarfa er með 62.026 kr. Við getum haldið svona endalaust áfram. Starfsmenn steypustöðva sem hafa unnið í þrjú ár hjá sínu fyrirtæki hafa 53.279 kr. Allar tölur eru á þessum nótum í launatöflunni. Þetta er fólkið sem á að taka á sig þær byrðar, taka það á sig að rétta við halla þjóðarbúskaparins og það þarf víst ekki að efast um að þetta fólk er vel í stakk búið til þess að taka á sig 10% kjaraskerðingu til að ríkisstjórnin geti náð fram sínum ,,sparnaðaráformum``. Launafólk og þá sérstaklega barnafólk hefur á þessu ári mátt sætta sig við mikinn niðurskurð á velferðarkerfinu og aukna skatta. Í fjárlagafrv. 1993 er enn höggvið í sama knérunn. Fram kom í máli hv. þm. Finns Ingólfssonar í gær að auknar álögur á sjúklinga, aldraða og öryrkja nema á árinu 1992--1993 samtals 3,8 milljörðum kr. Þá er ekki meðtalin skerðing á barnabótum, niðurskurði til grunnskóla, framhaldsskóla, Lánasjóðs ísl. námsmanna o.s.frv. Eins og kom fram í máli hv. þm. Jóns Kristjánssonar áðan hefur sparnaður af þessum aðgerðum og þessu brambolti verið nánast enginn. Hér hefur einungis verið um tilfærslu á fjármunum að ræða. Hæstv. ríkisstjórn er að vinna skemmdarverk á íslenska velferðarkerfinu á fölskum forsendum, á forsendum ráðdeildar og sparnaðar. Við að vinna þetta skemmdarverk hefur hún skýlt sér á bak við ótta almennings við atvinnuleysi. Ég er ekki að segja að atvinnuástand hér á landi sé gott eða að ekki þurfi að spara eða draga saman í þjóðarbúskapnum. Það er bara ekki sama hvar er sparað og hvað er dregið saman og hæstv. ríkisstjórn er einfaldlega ekki að taka á þessum málum. Tillögur til uppbyggingar atvinnulífsins eru afar fátæklegar og ótrúverðugar og sparnaðurinn er fólginn í því, eins og áður hefur komið fram, að skattleggja sjúklinga og barnafólk á meðan hátekjufólk og stóreignafólk spilar frítt. Ekkert útlit er fyrir að fjárlagahallinn verði minni þrátt fyrir þessa skemmdarverkastarfsemi. Virðulegi forseti. Það er engin sátt um fjárlagafrv. það sem hér er til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Í 2. umr. um fjárlög hefur það komið í minn hlut að mæla fyrir brtt. okkar kvennalistakvenna við frv. til fjárlaga. Þær er að finna á þskj. 435. Við höfum ekki farið þá leið að flytja margar tillögur að þessu sinni. Að vísu er nú ein umræða eftir og aldrei að vita hvað getur gerst en að þessu sinni flytjum við þrjár brtt. við fjárlagafrv. Þessar tillögur fela vissulega í sér hækkun útgjalda á fjárlögum þessa árs, samtals á 42 millj. 683 þús. kr., en þær eru jafnframt þess eðlis að að þeim samþykktum munu án efa sparast umtalsverð útgjöld, bæði fjárhagsleg og vegna félagslegra vandamála, nú þegar og ekki síður í framtíðinni. Það tel ég nauðsynlegt að við höfum í huga. Auk þess að mæla fyrir þessum brtt. eru nokkur önnur atriði sem ég tel ástæðu til að geta um. Ég byrja þó á því að mæla fyrir og útskýra okkar brtt. Í fyrsta liðnum leggjum við til að hækkaður verði liðurinn Sérkennsla í grunnskólum úr 10,2 millj. kr. í 20 millj. Tilgangur þessarar hækkunar er að bæta nú þegar úr bráðum vanda sem skapast hefur vegna barna sem ekki fá kennslu við sitt hæfi í íslensku skólakerfi. Þau eru vissulega mörg en það er sérstaklega einn hópur 150 barna sem við eigum við og það eru þau börn sem flust hafa erlendis frá til Íslands, t.d. börn flóttamanna. Flest þessara barna hafa ekki vald á íslenskri tungu. Tungumál þeirra margra hverra er mjög ólíkt okkar og menningarheimurinn sem þau eru sprottin úr er mjög ólíkur. Vandi þessara barna er mjög mikill og aðbúnaður þeirra í íslenska skólakerfinu er smánarblettur á því samfélagi sem við viljum oftast kalla siðmenntað. Fyrir tveimur mánuðum kom út skýrsla á vegum menntmrn., Íslenskukennsla fyrir nýbúa, tillögur starfshóps. Þar kemur fram, eins og ég gat um áðan, að hér er um að ræða um það bil 150 börn. Sú fjárveiting sem þörf er á handa þeim í allt til að halda uppi sómasamlegri íslenskukennslu og styðja þau á annan hátt er 23--31 millj. kr. Það er því ekki hægt að segja að við förum offari þó að við biðjum um tæpar 10 millj. kr. til þess að bæta úr allra brýnustu þörfinni. Við leggjum til að þetta framlag sem við erum að biðja um verði sett á liðinn Sérkennsla í grunnskólum vegna þess að sú viðleitni sem er nú þegar fyrir hendi til að sinna þessum börnum er ekki síst vegna þess að það hefur verið reynt að sinna þessum börnunum eftir mætti og gera það sem hægt er til að kenna þeim sérstaklega. Þetta er í rauninni mjög viðamikið mál. Ég vil geta þess að auk þessa þarf að veita börnunum aukinn stuðning í venjulegri bekkjarkennslu til þess að þau hafi tök á því að tileinka sér námsefnið og sitji við sama borð og önnur börn í náminu. Það er því miður alveg með ólíkindum, í sumum tilvikum alla vega, hvernig búið er að þessum börnum í skólakerfi okkar. Við erum langt á eftir nágrannaþjóðunum í þessum efnum. Þetta er sérstaklega undarlegt í ljósi þess að við höfum sjálfviljug tekið á móti hópum flóttamanna og skuldbundið okkur til að rækja skyldur okkar við þá hópa. Ég vil samt sem áður leyfa mér að ætla að hér sé um andvaraleysi að ræða en ekki ásetning. En ef ekki verður gripið til ærlegra umbóta og það mjög bráðlega, þá er ekki lengur um andvaraleysi að ræða heldur vítaverða vanrækslu. Við Íslendingar höfum tekið að okkur nokkurn hóp flóttamanna, svo sem ekki stóran, m.a. frá Víetnam. Ég held að fáum blandist hugur um að það hefur verið fengur fyrir samfélag okkar að fá þetta harðduglega fólk til liðs við okkur og alls engin fórn af hálfu Íslendinga. Hins vegar getum við ekki haldið áfram að haga okkur eins og við höfum gert og sveifla fólki úr ólíkum menningarheimum inn í íslenskt samfélag, ætlast til þess að það læri íslensku upp á guð og lukkuna og að börnin komist í gegnum skólakerfið án þess að fá fullnægjandi tungumálakennslu og stuðning. Þessi kennsla og þessi stuðningur verður að eiga sér stað innan eðlilegs skólatíma og án þess að börnin séu tekin úr hópi félaga sinna í skólanum nema í mjög litlum mæli. Ég er hrædd um að við alþingismenn mundum tæplega njóta okkar sem skyldi ef okkur væri skyndilega svipt inn á kínverskt þjóðþing og ættum að spjara okkur þar án teljandi stuðnings. Við yrðum dæmd til þess að vera utanveltu og það er ekki öfundsvert hlutskipti. Ég held að það þyrfti ekki endilega að bera vott um lélegt atgervi okkar eða greind heldur er þetta ósköp eðlilegt þegar maður kemur í umhverfi þar sem talað er framandi tungumál, letrið er annað, menningin önnur, arfleifðin önnur og grunnurinn annar. Þá hlýtur að þurfa töluvert mikið til til að geta tileinkað sér þetta allt. Fjöldi flóttamanna víða um heim og fjöldi fólks sem hefur valið sér nýtt föðurland hefur samt sem áður spjarað sig mæta vel við þessar aðstæður en við stöndum mörgum öðrum þjóðum langt að baki í þessum efnum. Mér er það minnisstætt að ég kenndi eitt sinn nemanda sem kom raunar af íslenskumælandi heimili erlendis frá inn í íslenskt skólakerfi. Þetta var 14 ára strákur. Þrátt fyrir góða greind og sterkan grunn í íslensku háði tungumálið honum engu að síður námi. Einfalt hugtak eins og bratti var honum t.d. fullkomlega framandi og hann átti mjög erfitt með að tileinka sér og skilja um hvað ég var að tala. Hann hélt raunar að ég væri að gera gys að sér þegar ég talaði um bratta. Ég kenndi þessum pilti íslensku í sértímum í þrjú ár og hann náði ljómandi góðum árangri en foreldrar hans urðu að kaupa handa honum þá þjónustu sem hann hefði að sjálfsögðu átt að fá innan skólans. Brauðstrit flestra íslenskra nýbúa er allt of hart til þess að leyfa slíkan munað enda eiga þau mannréttindi, að geta tileinkað sér nám og tjáð sig án erfiðleika, ekki að vera munaður fárra heldur mannréttindi allra. Mjög er misjafnt hvernig skólar og fræðsluumdæmi hafa tekið á málefnum þeirra barna sem hér er átt við. Því miður eru þess allt of mörg dæmi að þau séu í algeru reiðileysi í íslensku skólakerfi árum saman án þess að læra okkar ágæta en afskaplega erfiða tungumál. Það er áfellisdómur yfir ríkjandi ástandi að slíkt geti yfir höfuð gerst en það hefur gerst og það kemur fram í skýrslunni sem ég nefndi. Skólunum er allt of þröngur stakkur sniðinn og sérkennslukvótinn er skammarlega lágur. Hann er engan veginn til skiptanna eins og hann er nú. En þessi viðbót sem við kvennalistakonur leggjum til að fari til þessa fjárlagaliðar mundi vonandi bæta úr sárustu þörfinni. Ef þau börn sem hér eru nú hefðu hafnað í nágrannalöndum okkar í stað þess að koma til Íslands hefðu þau notið betri þjónustu. Mig langar til að gefa þinginu smáupplýsingar um hvaða þjónusta er í boði annars staðar og vona að við tökum upp mannsæmandi háttu og búum vel að þessum börnum áður en það er um seinan. Í Danmörku er í námsskrá ákvæði um kennslu innflytjendabarna en ég vek sérstaka athygli á því að slík ákvæði er ekki að finna í íslensku grunnskólalögunum eða námsskrá. Meginstefnan í Danmörku er sú að innflytjendabörn verði tvítyngd. Sveitarfélög fá styrk frá ríkinu til að standa straum af kennslu og öll innflytjendabörn eiga að fá dönskukennslu bæði í hópum og einstaklingsaðstoð eftir því sem þörf krefur. Einnig er börnunum kennt eigið móðurmál í 3--5 kennslustundir á viku utan venjulegs skólatíma. Það er stundum vandkvæðum bundið en engu að síður er reynt að leysa það. Auk þessa eiga börnin að fá stuðning við nám í öðrum námsgreinum eftir þörfum samkvæmt námsskrá í Danmörku. Þetta er auðvitað allt annað en við bjóðum börnunum sem koma hingað. Í Noregi er sérstaklega lögð rækt við að kenna norsku fyrir innflytjendur og innflytjendabörnin þar eiga einnig kost á móðurmálskennslu, þ.e. kennslu á sínu eigin móðurmáli. Meginstefnan er sú að íbúarnir aðlagist norsku samfélagi sem fyrst og geti fylgt jafnöldrum sínum í norskum skólum en að þeir viðhaldi og rækti jafnframt móðurmálið og verði tvítyngdir. Þetta fyrra er kannski það sem er reynt hér, að láta börnin aðlagast, en það er ekki gert mikið og í sumum tilvikum nánast ekki neitt til að auðvelda þetta. Þar af leiðandi verður árangurinn eins og hann er. Í Svíþjóð hafa verið í námsskrá frá 1980 sérstakir kaflar um kennslu í sænsku fyrir nýbúa og móðurmálskennslu innflytjenda. Það liggja fyrir drög að nýrri námsskrá í Svíþjóð núna og í þeim eru svipaðir kaflar um kennslu í sænsku. Síðan er lögð sérstök áhersla á það í nýju námsskránni að nemendur fái kennslu við hæfi hvers og eins í sænsku þar til þeir hafa náð góðum tökum á málinu. Á þetta hefur nokkuð þótt skorta í Svíþjóð en þar hefur hins vegar verið mikil kennsla og vönduð víða í móðurmáli innflytjendabarnanna. Það er sem sagt um breyttar áherslur að ræða í Svíþjóð en ekki að verið sé að minnka þjónustuna þrátt fyrir að Svíar séu að draga saman á öllum sviðum. Ég vil sérstaklega vekja athygli á þessu því ég held að það sé fráleitt að segja bæði já og nei. Segja já við því að fólk komi frá ólíkum menningarsvæðum til Íslands, eins og við höfum sem betur fer gert, og nei við því að fólki sé gert kleift að spjara sig eins og fólkið í næstu íbúð. Næsta brtt. okkar kvennalistakvenna ætti að vera nokkuð kunnugleg og hún er e.t.v. brýnni nú en nokkru sinni fyrr. Við leggjum til að varið verði 30 millj. kr. til þess að endurreisa Fæðingarheimilið í Reykjavík. Þetta er tvöfalt réttlætismál. Í fyrsta lagi nær það ekki nokkurri átt að ekki skuli lengur vera boðið upp á val á fæðingaraðferð og fæðingarstofnun hér á mesta þéttbýlissvæði landsins. Svo sem kunnugt er hafa ýmsar nýjungar við fæðingar og sængurlegu verið fyrst reyndar á Fæðingarheimili Reykjavíkur og margar hverjar verið seinna teknar upp annars staðar. Konur vilja eiga val og krafan um það er svo skýr að síðan Fæðingarheimilinu í Reykjavík var lokað hafa allmargar konur tekið þann kost að fara alla leið til Keflavíkur til að ala börnin sín. Þar er andi Fæðingarheimilisins enn við lýði enda er ljósmóðirin fyrrum yfirljósmóðir Fæðingarheimilisins og skilningur annarra á hugmyndum hennar er í góðu lagi. Þetta eru skýlaus skilaboð um að konur láta ekki bjóða sér það að eiga ekki þetta val. En auðvitað eiga ekki allar tök á því að fara til Keflavíkur. Nú er svo komið að hópur kvenna sem kennir sig við náttúrbörn er að vekja athygli á þeim sjálfsögðu réttindum verðandi mæðra að eiga val um fæðingaraðferð, meiri fjölbreytni og annars konar umhverfi við fæðingu og sængurlegu en hátækni- og kennslusjúkrahús. Ég man það í utandagskrárumræðu, ég held það hafi verið 13. apríl sl., um málefni Fæðingarheimilis Reykjavíkur að þá sagði hæstv. heilbrrh., Sighvatur Björgvinsson, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það sem stendur til er að reyna að bjóða upp á sömu þjónustu með því að innrétta á fæðingardeild Landspítalans sams konar aðstöðu til fæðingarhjálpar og á sér stað á Fæðingarheimili Reykjavíkur.`` Hvort sem það er vegna hins stóraukna álags á fæðingardeildina eða einhvers annars er alveg ljóst að á meðan konur kjósa að fara alla leið til Keflavíkur héðan af höfuðborgarsvæðinu til þess að ala börn sín hefur þetta að sjálfsögðu ekki orðið. Við þurfum ekki að blekkja okkur með þetta. Ég efa það ekki að allir eru af vilja gerðir að hlúa sem best að konum, verðandi mæðrum, fæðandi konum og nýbökuðum mæðrum og börnum þeirra en þegar vinnuálagið er slíkt og það er nú á fæðingardeildinni við Landspítalann er auðvitað tómt mál að tala um þetta. Á sama tíma er verið að skera niður fjárveitingar og ég tala nú ekki um það hversu smánarleg laun ljósmæðra eru. Raunar má geta þess að hjúkrunarfræðingar og ljósmæður á Landspítalanum hafa fengið sig fullsaddar af þeim kjörum sem þeim er boðið upp á og hafa gripið til þess að segja störfum sínum lausum. Ég veit ekki hvort nýr samningur við ljósmæður breytir einhverju þarna um en ég óttast að það sé ekki mjög mikil breyting. Ég vil geta þess að það er fleira en bara þetta val sem vakir fyrir okkur kvennalistakonum. Það hlýtur á endanum að vera kostnaðarsamt að láta allar fæðingar eiga sér stað á hátækni- og kennslusjúkrahúsi, jafnvel þótt farið sé að spara og þrengja að konum sem þar fæða börnin með því að senda þær heim eftir sífellt færri daga sængurlegu. Á síðasta ári voru fæðingar á fæðingardeild Landspítalans 2.558 og eru áætlaðar nálægt 2.900 á þessu ári. Þetta eru um 70% allra fæðinga í landinu. Það segir mér enginn að allar þessar fæðingar þurfi að fara fram á hátæknispítala og með þann tækjabúnað við höndina sem alla jafna á fyrst og fremst að vera til taks við áhættufæðingar. Sem betur fer eru slíkar fæðingar oftast fyrirsjáanlegar. Áhættuþættirnir eru flestir þekktir og þar að auki er yfirleitt auðvelt að beina konum, bæði utan að landi og úr næstu götu, yfir á fæðingardeild Landspítalans ef eitthvað óvænt kemur upp á varðandi móður og barn. Hér tala ég raunar af eigin reynslu því ég veit að ef á bjátar er stutt á milli þessara tveggja fæðingarstofnana sem lengst af hafa staðið konum á Reykjavíkursvæðinu til boða. Samkvæmt minni reynslu gerir það ekki nokkurn skapaðan hlut til þótt maður eigi sitt barn á Fæðingarheimili Reykjavíkur en þurfi að taka sængurleguna á fæðingardeildinni vegna öryggisins sem þar er boðið upp á fyrir mæður og börn og vegna nálægðar við barnaspítala Hringsins. Ég veit líka að það væri meira en lítið undarlegt ef öll áhætta væri bundin við konur á Reykjavíkursvæðinu því auðvitað eru þær konur sem ala sín börn úti á landi sendar til Reykjavíkur ef fyrirsjáanlegt er að einhver áhætta sé á ferðinni. Einnig eru þær sendar eins snarlega og hægt er til Reykjavíkur ef eitthvað kemur upp á sem ekki hefur verið fyrirsjáanlegt og ég veit ekki betur en að það gangi í langflestum tilfellum vel. Auðvitað getum við aldrei boðið upp á fullkomið öryggi en ég held að það sé hreinasti óþarfi að bera fyrir sig öryggisþáttinn þegar verið er að beina öllum konum inn á fæðingardeild Landspítalans. Það er hreinn óþarfi og gjörsamlega úrelt hugsun og úr takti við allt sem verið er að gera annars staðar. Við sem erum á mínum aldri þekkjum margar hverjar þessar stofnanir báðar. Við höfum átt val og við viljum að sjálfsögðu að aðrar konur eigi þetta sama val. Þriðja tillaga okkar kvennalistakvenna varðar atvinnumál og nýsköpun í samfélaginu þótt það geti vel verið að einhverjir hafi ekki lesið það nákvæmlega út úr tillögunni er þeir lásu hana. Þar erum við ekki að biðja um stórar fjárhæðir en við erum að biðja um fjárhæðir sem munu án efa nýtast vel. Það þarf nefnilega ekki mikið fé til að koma á laggirnar hér á landi merkilegri starfsemi sem gæti orðið til að hvetja konur til stofnunar fyrirtækja á traustum grunni með góðan bakhjarl og skapa þannig atvinnu og umsvif. Hér á ég við þriðja lið tillagna okkar kvennalistakvenna um að leggja 2 millj. 883 þús. kr. til stofnunar lánatryggingarsjóðs kvenna á Íslandi. Þetta mál hefur átt sé nokkurn aðdraganda. Hér er um að ræða net alþjóðlegs samstarfs sem hefur orðið til til að bæta úr brýnni þörf sem er á lánafyrirgreiðslu fyrir konur. Þetta alþjóðlega net, Women's World Banking, hefur einnig verið kallað kvennabanki manna á meðal á Íslandi en lánatryggingarsjóður kvenna er meira réttnefni því hér er ekki um bankastofnun að ræða heldur veðtryggingasjóð sem baktryggir lán þeirra kvenna sem uppfylla skilyrði sjóðsins að öðru leyti. Hið alþjóðlega nafn þessa sjóðs er venjulega stytt í WWB og vera má að ég muni nýta mér þá styttingu hér í nánari greinargerð. Kerfið er þannig að lánastofnanir þær sem fyrir eru í hverju landi fyrir sig eru nýttar í stað þess að byggja upp nýtt kerfið við hliðina á því sem fyrir er í landinu. Í vönduðu erindi til fjárln. gera þær konur er undirbúa stofnun Íslandsdeildar WWB glögga grein fyrir því hvernig lánatryggingarsjóðurinn virkar og langar mig, með leyfi forseta, að grípa aðeins niður í þessa afbragðsgóðu greinargerð með umsókn kvennanna: ,,Í kjölfar kvennaráðstefnunnar árið 1975 [á vegum Sameinuðu þjóðanna] var WWB stofnaður. Markmið Women's World Banking er að stuðla að efnahagslegu sjálfstæði kvenna og efla atvinnurekstur þeirra með því að auðvelda konum aðgang að fjármagni. Kveikjan að stofnuninni var sú staðreynd að konur unnu 65% allrar vinnu í heiminum en öfluðu aðeins 10% heildartekna og áttu minna en 1% af eignum heimsins. Þessar staðreyndir eiga reyndar við um stöðu kvenna enn í dag. WWB hóf starfsemi árið 1979 með 15 millj. kr. styrk frá Þróunarstofnun Sameinuðu þjóðanna og 150 þús. kr. framlagi frá hverjum stofnaðila. Í dag hefur WWB yfir 420 millj. að ráða sem notaðar eru sem veðtryggingasjóðir fyrir 56 aðildarstofnanir í 42 löndum. Hlutverk sjóðsins er fyrst og fremst að vera veðtrygging fyrir lánum sem viðskiptabanki aðildarstofnunarinnar veitir. WWB er í rauninni net sjálfstæðra aðildarstofnana sem starfa annars vegar í samvinnu við höfuðstöðvar WWB í New York og hins vegar við viðskiptabanka í viðkomandi landi. Aðildarstofnanir WWB eru sjálfstæðar einingar sem miða starfsemi sína við þarfir viðkomandi samfélags. Hver stofnun starfar óháð höfuðstöðvunum og ber ábyrgð á eigin stjórnsýslu, fjárhag og framkvæmdum. Í viðkomandi landi safnar aðildarstofnunin frjálsum framlögum í stofnsjóð sem síðan er notaður sem veðtrygging fyrir lánum. Fyrir hvert lán sem veitt er tryggir WWB 50% af heildarupphæðinni, aðildarstofnunin 25% og viðkomandi viðskiptabanki 25%. Aðildarstofnunin gerir samning um samstarf við einn eða fleiri viðskiptabanka. Samstarf aðildarstofnunarinnar við viðskiptabanka byggist upp á eftirfarandi verkaskiptingu: Aðildarstofnunin metur lánshæfni umsókna. Reynist umsóknin lánshæf veitir viðskiptabanki lán á markaðsvöxtum. Vextir af lánum renna til viðskiptabanka og allt að 3% þóknun rennur til aðildarstofnunarinnar. Viðskiptabanki fær þannig allar vaxtatekjur af veittum lánum en þarf aðeins að taka 25% áhættu auk þess sem hann fær aðgang að nýjum markhópi. Aðildarstofnunin metur ekki aðeins lánshæfni heldur veitir jafnframt öllum sem þess óska fjárhags-, rekstrar- og markaðsráðgjöf. Markmið aðildar Íslands að WWB er að fá aðgang að erlendu áhættufjármagni ásamt ráðgjöf varðandi fjármálastarfsemi og fyrirtækjarekstur kvenna. Erlendar rannsóknir sýna að forráðamenn lánastofnana eru tregir til að lána konum í fyrirtækjarekstri. Ástæða er til að ætla að aðstæður hér á landi séu sambærilegar. Konur sem vilja hasla sér völl sem atvinnurekendur í nýrri atvinnugrein fá litla lánafyrirgreiðslu og mæta jafnvel andstöðu annarra atvinnurekenda og viðskiptavina. Samkvæmt vinnumarkaðskönnun Hagstofunnar eru konur 35% atvinnurekenda á Íslandi. Sífellt fleiri konur hefja fyrirtækjarekstur vegna skorts á atvinnutækifærum, sérstaklega á landsbyggðinni. Undanfarin ár hefur velgengni smáfyrirtækja í Bandaríkjunum og Evrópu vakið athygli en fyrirtæki kvenna eru fjölmennust í hópi smáfyrirtækja. Talið er að atvinnu- og hagvaxtarmöguleikar framtíðarinnar liggi hjá smáfyrirtækjum. Ef tryggja á velgengni kvenna í fyrirtækjarekstri þarf að auðvelda konum aðgang að ráðgjöf og fjármagni. Smæð fyrirtækja kvenna og samþjöppun þeirra í atvinnugreinar þar sem verðmætasköpun er lítil eru m.a. afleiðingar andsnúinna viðhorfa forráðamanna lánastofnana og viðskiptavina til kvenna í fyrirtækjarekstri.`` Ég ætla ekki að tilgreina allt sem stendur í umsókninni en ég vísa á að í Vísbendingu þann 20. ágúst sl. er grein eftir Lilju Mósesdóttur, Velgengni í fyrirtækjarekstri. Þeir sem hafa áhuga á að vita meira um þetta merkilega framtak geta að sjálfsögðu litið á þetta. Undir lok umsóknar sinnar segja konurnar, með leyfi forseta: ,,Enda þótt undirbúningshópurinn vinni að þessu máli í sjálfboðavinnu er nú svo komið að þörf er á fjármagni. Nauðsynlegt er að ráða starfskonu í átta mánuði, kaupa sérfræðiþjónustu, svo sem löggilta þýðingarvinnu, lögfræðiaðstoð og fleira. Einnig þarf að hefja kynningarstarf um land allt, skrá stofnfélaga og vinna að stofnfundi sem fyrirhugaður er haustið 1993.`` Ég bendi á að hér er ekki verið að flana að neinu í flaustri eða fljótræði heldur hefur ábyrgur undirbúningur farið fram og ég tel að það ætti að sjálfsögðu að vera til framdráttar. En um hvaða upphæðir erum við að tala? Þær eru ekki háar. Það er í rauninni alveg ótrúlegt að það skuli ekki hafa nú þegar verið samþykkt að taka þetta inn sem fjárlagatillögu og þá tillögu allrar nefndarinnar. Samkvæmt nákvæmlega sundurliðaðri kostnaðaráætlun er greinilegt að hér er alvara á ferð. Það er ekki verið að biðja um neinar stórfúlgur. Það er talað um að starfsmaður þurfi stærsta hlutann af þessu eða liðlega eða u.þ.b. helminginn. Þýðingar eru tilgreindar alveg nákvæmlega og síðan eru aðrir liðir t.d. lögfræðiþjónusta, prentun upplýsingabæklings og ferðakostnaður. Þetta er ekki mikið. Vonast ég til að þessi tillaga verði samþykkt eða að á milli 2. og 3. umr. muni þetta jafnvel bara fljúga í gegn. Suðurnesjakonurnar, sem hafa vakið þjóðarathygli með framtaki sínu til að bæta úr atvinnumálum kvenna, hafa eins og fleiri konur komist í tæri við skilningsleysi a.m.k. sumra bankastjórnenda á hugmyndum sínum. Þær og fleiri konur sem sitja ekki með hendur í skauti heldur bretta upp ermarnar þegar harðnar í ári mundu án efa eiga fleiri tækifæri ef lánatryggingarsjóður kvenna væri til nú þegar. Ég verð raunar að taka fram að ég gat þessarar hugmyndar á fundi með þessum konum nú nýverið. Þær voru mjög áhugasamar um og vildu fá að vita meira og spurðu bara: Hvenær verður þetta orðið að veruleika? Þær hafa því miður rekið sig á sömu veggi og konurnar í Afríku, konurnar í Asíu og konurnar í þróuðum löndum og þróunarlöndum, þær koma að lokuðum dyrum þegar verið er að sækja um lánsfjármagn einkum og ekki síst ef þær eru að biðja um lágar fjárhæðir vegna þess að þær eru ekki reiðubúnar til að veðsetja íbúðarhúsnæði sitt og barnanna sinna og taka stóra áhættu. Eins og við vitum væntanlega öll mætavel er það gefið mál að háar fjárhæðir liggja oft á lausu fyrir mikla áhættu en lágar fjárhæðir og miklar tryggingar virðast einhvern veginn ekki njóta náðar fyrir augum bankastjóra. Það er raunar undravert og annar kapítuli sem ekki verður leystur með löggjöf einni saman þó gott væri kannski að hafa eitthvað til að styðjast við.

Forseti vill spyrja ræðumann hvort hann á langt eftir af ræðu sinni eða hvort ræðunni er senn lokið. Ætlunin var að gera hlé á fundinum um þetta leyti.

Ég vil upplýsa hæstv. forseta um að ég á eftir tvö efnisatriði ræðu minnar er varða fjárlögin í heild. Það er eiginlega hvorki stutt né langt í lok ræðu minnar. Forseti verður því að meta það. Ég er það mikið handskrifað að ég þori ekki að giska á það.

Forseti vill þá fara fram á það við hv. ræðumann að fresta ræðu sinni.

Við því skal orðið og mun ég þá halda áfram þegar þessu hléi er lokið.

Forseti vill geta þess að stefnt er að því að fram fari atkvæðagreiðsla um kl. 9 en þá þarf að leita afbrigða vegna brtt. sem fram hafa komið. --- Fundarhlé.

Virðulegur forseti. Ég var komin að þriðja lið af þremur af þeim brtt. sem við kvennalistakonur flytjum við fjárlagafrv. Þessi þriðja brtt. okkar varðar það að veita rúmlega 2,8 millj. kr. til stofnunar lánatryggingarsjóðs kvenna eða réttara sagt til undirbúnings stofnunar þess sjóðs. Hér er um mjög merkt framtak að ræða og undirbúningur hefur allur verið unnin í sjálfboðavinnu en nú er að því komið að það þarf fé vegna starfsmanns í átta mánuði og auk þess þarf fé vegna þýðingarvinnu, lögfræðiráðgjafar og annarrar sérfræðilegrar löggjafar og nokkurra annarra atriði. Þær konur sem hafa staðið að þessum undirbúningi hafa nú þegar skilað fjárln. mjög vel útfærðum hugmyndum sínum. Takmarkið með stofnun þessa sjóðs er að greiðari aðgangur kvenna verði að ráðgjöf og lánsfé. Þetta hefur að sjálfsögðu mikið vægi varðandi alla nýsköpun í vinnu. Ég gat þess einnig að konurnar á Suðurnesjum sem hafa verið að gera sitthvað í sínum atvinnumálum, verið að stofna samtök, bæði Sölku Völku í Grindavík og Björgu í Keflavík, eru meðal þeirra kvenna sem horfa til stofnunar þessa sjóðs. Þar sem mikið hefur verið talað um að það þurfi að veita einhverja fyrirgreiðslu held ég að það væri engin ofrausn af hæstv. fjárln. að láta slag standa og gera tillögu um tæplega 3 millj. til þessa merka framtaks. Það sem er kannski einna mikilvægast varðandi þennan lánasjóð er að þarna er um alþjóðlegt net að ræða sem hefur gefist mjög vel. Þetta á bæði við um þriðja heims ríki þar sem þessi lánatryggingarsjóður gegnir mjög mikilvægu hlutverki og einnig í svokölluðum fyrsta og öðrum heimi þar sem lönd telja sig tiltölulega þróuð en eru þó ekki þróaðri en það að enn eiga konur ekki greiða leið að lánsfjármagni. Í virtu tímariti The World Monitor sem er mánaðarrit The Christian Science Monitor, í marshefti 1991, er fjallað um þennan lánasjóð á nokkuð að ég vil segja vandaðan hátt og gefur það nokkuð glögga mynd af hver tilgangur hans er. Meðal þeirra sem vitnað er í er Ela Bhatt sem er einn stofnandi og núv. stjórnarformaður hins alþjóðlega Lánatryggingarsjóðs kvenna eða Women's World Bank sem ég hef leyft mér hér að skammstafa WWB. Í þessari ítarlegu grein segir Ela Bhatt m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Markmið okkar var að ná til kvenna sem hið hefðbundna bankakerfi hafði hafnað og ná þeim inn í hringiðu efnahagslífsins.`` Það reyndist ekki svo auðvelt að ná þessu marki en eftir þrotlausa vinnu og mikla elju hefur WWB orðið að mjög öflugum alþjóðasamtökum. Starfsemi WWB er mjög margvísleg og mismunandi eftir löndum, m.a. hefur sjóðurinn haft veigamiklu hlutverki að gegna í ýmsum þróunarlöndum. Alls staðar eru sérstök vandamál kvenna hin sömu. Það gengur treglega að sannfæra bankastjórana um ágæti hugmynda kvenna eins og konurnar á Suðurnesjum hafa fengið að reyna. Hvernig ætli það hafi þá gengið hjá starfssystrum þeirra í þriðja heiminum ólæsum jafnvel sem ekki hafa búið við nútímaþægindi og hafa kannski ekki einu sinni trúverðugleika vegna stöðu sinnar og menntunarstigs fyrir utan það að vera konur? Er þetta bara ekki glatað spil sem ekkert þýðir að leggja rækt við? Ég held að margir mundu flýta sér að segja að þetta gæti varla hafa gengið mjög vel. En það er allt aðra sögu að segja sem betur fer. Ég vitna enn til greinar í The World Monitor en hún er eftir Meenal Pandya og þar segir, með leyfi forseta: ,,Ein stærsta glíman var við viðhorf bankastjórnenda víðs vegar um heiminn. Venjulegir bankastjórar líta á ólæsar konur, sem ekki kunna einu sinni að fylla út öll þau margvíslegu eyðublöð sem í bönkum eru, sem áhættuviðskipti af versta tagi, bæði tíma- og peningasóun. Lánardrottnum í marmarahöllum og í fínum fötum líður ekki vel í návist kvenna sem vita lítil deili á nafnnúmerum, jafnvel ekki fæðingardögum og árum og jafnvel full nöfn þeirra samkvæmt þjóðskrá vefjast fyrir þeim. En WWB hafa sýnt fram á að þessar konur hafa með aðstoð, ráðgjöf og fræðslu reynst hinir traustustu viðskiptavinir banka og endurgreiðsluhlutfall af lánum þeirra er 99%.`` Fyrst þessi vonlausu eða vonlitlu dæmi hafa komið svona vel út veit ég ekki eftir hverju við erum að bíða. Það hefur ekki verið hrapað að undirbúningi, það hefur þvert á móti verið unnið mjög markvisst og skipulega að þeim undirbúningi og það er best að bæta því við svo enginn misskilningur sé á ferðinni að það er ekki bara reynslan í þriðja heiminum að endurgreiðslur lána hafa verið nánast 100% heldur hefur það um víða veröld reynst afburðagott fyrir bankastofnanir að taka þátt í samstarfi við WWB því það hefur ekki verið hægt að fá öllu betri viðskiptavini. Ég læt hér lokið umfjöllun um þessra þrjár brtt. sem við kvennalistakonur gerum við fjárlagafrv. Auðvitað hefðum við viljað koma miklu víðar við. Í þessum umgangi ákváðum við að taka þessi þrjú atriði fyrir, öll mjög nauðsynleg. Það er ekki verjandi lengur að veita ekki fé til þess að veita börnunum sem koma hingað mállaus á íslensku til landsins, jafnvel flóttabörnum, sómasamlega þjónustu. Það er heldur ekki verjandi að konur skuli ekki hafa val í fæðingum, að Fæðingarheimili Reykjavíkur skuli hafa verið lokað og ekkert komið í staðinn þrátt fyrir ummæli hæstv. heilbrrh. í mars sl. Ég vil undir lok ræðu minnar fá að víkja að tveimur þáttum í viðbót sem mér finnst sérstök ástæða til að geta um í sambandi við fjárlagafrv. og þær áherslur sem ég vil sjá þar. Áður en ég vík að því finnst mér rétt að taka undir með þeim fjöldamörgu sem hafa lýst efasemdum sínum vegna þessarar umræðu yfir höfuð þar sem það er mjög hæpið að einhver vitræn umræða verði um heildarsýn á fjárlögum og fjárlagagerð á meðan heilu milljarðarnir eru óljósir og ekki vitað hvernig á að fara með, ekki vitað um hvað er samstaða og um hvað er ekki samstaða burt séð frá því að gagnrýnin sem við stjórnarandstæðingar höldum uppi á fyllilega rétt á sér, hún á hljómgrunn í öllu samfélaginu, samningar eru í uppnámi og hér stefnir í mjög hörð átök. Það er nánast ekki forsvaranlegt að ræða fjárlagafrv. núna án þess að hafa hugmynd um hvernig það lítur út eða hvernig línur liggja eða hvaða línur verða lagðar. Það sem er einna alvarlegast er að þarna standa út af háar upphæðir sem ljóst er að reynt verður að sækja hugsanlega til kvenna í fæðingarorlofi. Við skulum ekki líta fram hjá þeim yfirlýsingum sem hér hafa gengið. Það eru stórir og miklir menn sem hafa sagt ýmislegt og ég ætla ekki að vera svo bjartsýn að halda að sú umræða sé dauð þótt ég voni það að sjálfsögðu. Þegar svona stendur á þá er kannski markviss heildarmálefnaumræða ekki eins auðveld og er þegar línur fara að skýrast. Það má kannski segja að þau atriði sem ég hef valið að benda á er kannski auðveldara að framkvæma innan þess ramma sem við nú sjáum, þess skakka og skælda ramma sem er hvorki hornréttur, hringlaga né hefur neitt form sem ég þekki. Þau tvö atriði sem ég ætla að víkja að undir lokin þau eru bæði með þeim hætti að þau eru framkvæmanleg innan þess ramma fjárlaga sem við sjáum svo framarlega sem skilaboðin frá fjárln. og Alþingi eru skýr. Fyrra atriðið sem ég sé sérstaka ástæðu til að staldra við er niðurskurður á fé til rannsókna og þróunarstarfs í sjávarútvegsmálum. Þar á ég ekki síst við fjárlagalið sem hefur verið nefndur fyrr í dag og er hluti af nál. minni hluta hv. fjárln. Það er liðurinn Gæðaátak, starfsmenntun, markaðsöflun og tilraunir í sjávarútvegi. Sá liður lækkar úr 51,2 millj. í 21,7 millj. kr. Ástæðan fyrir því að ég gef mér að hægt sé að breyta þessu, jafnvel að tilstuðlan eða frumkvæði allrar fjárln., er að það er ljóst hver vilji löggjafans er a.m.k. í orði. Talað er um að það verði að veita fjármagni í rannsóknir, þróun, gæðaátak, starfsmenntun, markaðsöflun, tilraunir. Þetta er allt saman einhvers staðar þarna í lausu lofti, háð því að það verði stórfelld einkavæðing, sala á ríkisfyrirtækjum og mikill hagnaður. Ekkert af þessu er fyrirsjáanlegt. Sé það í raun vilji löggjafans að gera eitthvað í því þarf að setja þetta inn í staðinn sem öruggan fjárlagalið og klípa af einhverju öðru og óþarfara eða að nýta einhverja af þeim fjölmörgu leiðum sem við stjórnarandstæðingar, ekki síst við kvennalistakonur höfum bent á, t.d. að hafa hátekjuskattinn myndarlegri, ég tala ekki um ef menn uppgötvuðu að það má hafa hann stighækkandi en það virðist vera langt í það. Það á að nýta þá leið sem fær er með því að setja lúxusskatta, og ég hef ekki sömu áhyggjur og hæstv. fjmrh. af því hvernig lúxus skuli skilgreindur, og að sjálfsögðu á að skattleggja fjármagnstekjur eins og aðrar tekjur, ekki fjármagnið sem fólk á heldur tekjurnar sem það hefur af því að eiga það. Niðurskurður á þessum fjárlagalið er sérlega bagalegur vegna þess að þar í er m.a. niðurskurður úr 20 millj. í 9 millj. á fjárveitingum til aflanýtingarnefndar sem hefur verið samstarfsverkefni Rannsóknastofnunar fiskiðaðarins og sjútvrn. og hefur m.a. staðið fyrir aflakaupabanka, merkilegri markaðskynningu sem kölluð var furðufiskavika núna síðsumars og vakið hefur athygli á nýjum sóknarfærum í fiskveiðum og vinnslu. Þarna er um að ræða nýsköpun, þarna er um að ræða tilraunir sem munu nýtast okkur í framtíðinni. Innan þessa liðs hefur verið svigrúm fyrir langtímarannsóknir sem eru ekki alveg örugglega arðbærar en geta orðið það og þarna hefur verið svigrúm fyrir eitthvert áhættufé í tilraunir. Og þetta á að skera. Auðvitað er fráleitt að fara þá leið. Ég trúi því að flestir þingmenn þekki hina nýju OECD-skýrslu sem afhjúpar lélega frammistöðu okkar Íslendinga í uppbyggingu rannsókna, þróunar og nýsköpunar og þar er ekki síst átalið að langtímaverkefnum í rannsóknum og tilraunum hefur ekki verið sinnt sem skyldi. Varað er við því að kreppa að slíkum grundvallarþáttum til að efla atvinnulíf framtíðarinnar og skapa ný störf. Það er í rauninni kolröng stefna og þetta vita flestar þjóðir og hafa beint fjármagni í rannsóknir og nýsköpun. Það dugar ekki að vísa á einhverja ótrygga sölu ríkisfyrirtækja á meðan markaðurinn er í klemmu og kannski ekki aflögufær til að kaupa einu sinni þó að við förum nú ekki út í harða deilu um það hvað skal selja og hvað ekki, hvað er hyggilegt að einkavæða og hvað ekki. Áreiðanlega eru skiptar skoðanir en sumt má vissulega selja en eins og markaðurinn er núna þolir hann áreiðanlega ekki mikla loftfimleika í þeim efnum. Sérstaklega er áríðandi að leitað verði sem fjölbreyttastra leiða varðandi nýsköpun í sjávarútvegi og fiskvinnslu og ég vil endurtaka það ef einhver skyldi nú vera búinn að gleyma því að það eru konur sem bera uppi fiskvinnsluna í landinu, duglegar konur sem hafa bæði leikni og námsgetu til þess að feta nýjar slóðir í vinnslu fisktegunda framtíðarinnar. Þær geta orðið býsna fjölbreyttar ef við berum gæfu til þess að skera ekki niður rannsóknir. Vík ég þá að síðara atriðinu sem má flokka undir almennar athugasemdir mínar við fjárlagafrv. Það er varla að maður kunni við að að nefna þær staðreyndir sem eru um íslensk framlög til þróunaraðstoðar þar sem þær þola alls ekki dagsbirtu, varla rafmagnsbirtu, en auðvitað þýðir ekki að stinga höfðinu í sandinn heldur þarf að breyta til. Það var mikið áhyggjuefni og ekki að ástæðulausu þegar löndin í Austur-Evrópu og Asíu, sem áður höfðu verið undir kommúnisma, fóru fram á þróunaraðstoð vegna breyttra aðstæðna þar heima fyrir. Þá sögðu ríkin í suðri að nú væri hætta á að skorin væru niður framlög til þeirra. Því miður er full ástæða til þess að hafa slíkar áhyggjur. Einnig verður að líta á það að nú eru stríðsátök og mikil neyð víða um lönd og nægir þá að nefna Sómalíu og Bosníu-Hersegovínu. Almenningur hér á landi sem annars staðar hefur brugðist skjótt og vel við og sem betur fer hafa stjórnvöld einnig séð sóma sinn í að hækka að einhverju leyti framlög vegna þessara sérstöku aðstæðna og ber síst að lasta það. En ástæðan fyrir því að ég tek þetta sérstaklega fram núna, og í raun og veru ekki í fyrsta skiptið sem við kvennalistakonur vekjum athygli á þessum málum, er að það má ekki gleyma því að samhliða nauðsynlegri neyðaraðstoð er brýnt að byggja upp skynsamlega stefnu í þróunarmálum og þau mál hafa fengið það góða skoðun að það ætti að vera hægt að gera slíkt. Það þarf að aðstoða þær þjóðir sem eru nú meira og minna háðar öðrum þjóðum eða eiga í innanlandsneyð að byggja upp sjálfstæða tilveru og þróunarlöndin þurfa að komast nær efnahagslegu sjálfstæðu í sviptingu heimssögunnar án þess að verða of háð hinum svokölluðu þróuðu ríkjum sem hafa bæði gert sig sek um það að eyða landi og þjóðum í baráttu sinni til þeirrar þróunar sem við höfum leyft okkur að kalla framþróun. Við berum ábyrgð, bæði sögulega og siðferðilega, á því að hjálpa til en á forsendum þeirra þjóða sem byggja þau lönd þar sem þarf að taka til hendinni. Þróunaraðstoð UNIFEM, Þróunarsjóðs kvenna á vegum Sameinuðu þjóðanna, er dæmi um sérlega vel heppnaða þróunaraðstoð sem byggist ekki síst á fjöldamörgum smærri verkefnum sem samanlagt hafa skapað fjölmörgum konum og körlum störf, glætt atvinnulíf í mörgum þróunarlöndum og orðið til þess að umhverfissjónarmiða er gætt á tímum framfara vegna þess að verkefni sem taka tillit til umhverfisins eru sérlega valin og styrkt en það er ekki svo lítils vert eins og fólk er sem betur fer að vakna til vitundar um. Þessi stuðningur UNIFEM hefur líka gefið snauðu fólki aðgang að sjálfsögðum lífsnauðsynjum eins og hreinu vatni og stundum þarf ekki svo ýkjaháar fjárhæðir til þess að gera heilu þorpin sjálf sér nóg um hreint vatn eða tiltölulega lítið mengað. Á morgunverðarfundi UNIFEM á Íslandi á degi Sameinuðu þjóðanna þann 24. okt. sl. var hæstv. forsrh. sérlegur gestur samtakanna á Íslandi og það verður að segjast eins og er að hann gaf góð fyrirheit sem ég held að ég geti túlkað sem loforð um það að framlag til UNIFEM og þeirrar markverðu starfsemi sem UNIFEM á Íslandi styður yrði í samræmi við hófstilltar óskir samtakanna. Í ár flytjum við kvennalistakonur ekki tillögu um sérmerkt framlag til UNIFEM eins og á sl. ári en fé til UNIFEM mun væntanlega koma af fjárlagaliðnum Þróunarmál og alþjóðlegar hjálparstofnanir í samræmi við loforð hæstv. forsrh. Ég veit að konurnar sem standa að UNIFEM á Íslandi litu svo á að búið væri að gefa fyrirheit sem ekki væri nokkur ástæða til að rengja og að sjálfsögðu fagna ég því. Ég vil einungis ítreka það að nauðsynlegt er að sinna uppbyggingu ekki síður en neyðarhjálp þegar þróunaraðstoð er veitt og ég vona að við Íslendingar munum auka í framtíðinni hlut okkar í þessum málum en ekki skerða. Í ársskýrslu UNIFEM fyrir árið 1991 kemur glöggt fram að ekki er verið eyða peningum heldur er verið að fjárfesta í framtíð alls heimsins. Þetta eru peningar sem skila sér margfalt bæði í betri líðan fólks víða um veröld og minni hættu á að þörf sé á neyðaraðstoð, sem er miklu dýrari í öllum tilvikum, og að sjálfsögðu líka í því að heimurinn verði friðvænlegri því að eins og ég held við skiljum öll, þá eru það stóru málin, umhverfismál og þróunarmál sem munu segja svip sinn á sögu næstu áratuga. Í ársskýrslu UNIFEM eru ýmsar fróðlegar ábendingar og staðreyndir raktar og þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Endalok kalda stríðsins og fyrstu skref í átt til fjölflokkalýðræðis vöktu vonina um þróun í átt til friðar og framfara árið 1991. En framfara í þágu hverra? Spurningar vakna um þátt kvenna í ákvarðanatöku og stjórnum um allan heim.`` Það er einmitt þarna sem pottur er brotinn. Það er þarna sem enn þarf að sækja og það er þarna sem enn þarf að huga að staðreyndum. Einnig af þessum sökum hefur UNIFEM beint þróunaraðstoð til kvenna en rétt er að geta þess að það er almennt viðurkennt að engin þróunaraðstoð nýtist betur en sú sem fer um hendur kvenna. Konur, sem hafa fengið þróunaraðstoð, hafa reynst mjög nýtnar. Þær gæta vel hvers eyris, sem um hendur þeirra fer, svo og annarra verðmæta og þær miðla næstu kynslóð af reynslu sinni sem er ekki minnst um vert. Ég ætla að ljúka máli mínu með því að rekja nokkrar staðreyndir sem koma fram í þessari skýrslu og vona að það verði veganesti til þeirra sem sjá síðan um að útdeila peningum af óskiptum lið fjárlaga, þess sem ég nefndi núna, og það skiljist að um nauðsynlega áherslu er að ræða. En fyrsti punkturinn er: Konur eru í meiri hluta þeirra sem lifa undir fátæktarmörkum og fjöldi kvenna sem býr við fátækt á landsbyggð víða um heim hefur aukist um 50% frá árinu 1975. Konur eru meiri hluti ólæsra í heiminum. Ólæsum konum hefur fjölgað úr 543 millj. í 597 millj. frá árinu 1970 til ársins 1985 þegar nýjustu tölurnar yfir heiminn eru teknar. Konur í Asíu og Afríku vinna 13 stundum lengur á viku en karlar, aðallega í ólaunuðum störfum. Konur bera 30--40% lægri laun úr býtum fyrir sömu vinna. Þetta er staðreynd, ekki bara hér á landi heldur um allan heim. Konur eru í 10--20% stjórnunarstarfa í heiminum og innan við 20% starfa sem tengjast sérhæfðri iðnaðarframleiðslu. Konur eru innan við 5% þjóðhöfðingja heimsins. Næst kemur staðreynd sem ég vil vekja sérstaklega athygli á. Ef ólaunuð vinna kvenna innan og utan heimilis væri tekin með í þjóðhagsreikningum mundi verðmæti heimsframleiðslu aukast um 25--30% samkvæmt hagskýrslum heimsins. Samkvæmt skýrslu Sameinuðu þjóðanna The Worlds Women, sem ég hef hér áður gert að umræðuefni, þá fer bilið milli kvenna og karla vaxandi, bæði ef litið er á efnahagslegt og félagslegt sjálfstæði og forræði. UNIFEM hefur þó breytt stöðu kvenna og það ekki síst með því að styrkja einstök verkefni á sviði landbúnaðar, viðskipta og iðnaðar en þessi verkefni skipta miklu máli til að bæta stöðu kvenna í þróunarlöndunum. Meðal þessara verkefna eru vatnsöflun og vernd jarðvegs í afskiptum þorpum í Lesótó, þróun á nýtingu sólarorku fyrir 12 kvenna fyrirtæki í Perú sem framleiðir háþróaðar tæknivörur og nýting húsdýraáburðar til eldsneytisframleiðslu í Jemen. Þessi dæmi held ég að ættu að taka af öll tvímæli um að nauðsynlegt er að hafa þetta í huga þegar peningum er deilt út af fjárlagaliðnum, safnliðnum sem sér um þróunarmál og alþjóðastofnanir og að það sé tryggt að UNIFEM fær það sem hæstv. forsrh. hefur gefið fyrirheit um og treyst er á. Lýk ég þá máli mínu, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil koma því að að eins og allir vita er hér umræða um fjárlög fyrir árið 1993. Fjárlög eru ekki einasta málefni fjmrh. heldur einnig fagráðherranna. Ég bendi á að mjög stór málaflokkur inni í því sem heitir fjárlög eru heilbrigðis- og tryggingamál og hér á dagskrá þessa fundar eru brtt. sem snerta þann málaflokk mjög margar, sömuleiðis málaflokk hæstv. menntmrh. Ég óska því eftir því að því er mínar tillögur varðar, sem ég mun mæla fyrir síðar á fundinum, að tryggt verði a.m.k. þeirra vegna að þessir hæstv. fagráðherrar verði viðstaddir umræðuna þannig að hægt verði að kalla þá til og spyrja um um lykilatriði í málaflokkum þeirra jafnóðum og umræðan gengur fram. Það er útilokað að halda umræðunni áfram með öðrum hætti, virðulegi forseti, þar sem hæstv. fjmrh. hefur engin tök á að svara til um einstök rekstraratriði í heilbrrn. eða menntmrn.

Forseti mun koma þessum óskum á framfæri við viðkomandi ráðherra.

Herra forseti. Núv. ríkisstjórn fór af stað eftir góðan árangur í kosningum við gífurlegan stuðning fjölmiðla þessa lands og má segja að engin ríkisstjórn á seinni árum hafi siglt annan eins óskabyr í fjölmiðlum eins og sú sem nú tók við. Það er því umhugsunarefni þegar maður kynnist því hvaða umsögn annað af tveimur dagblöðum þessa lands veitir þeirri vinnu sem hv. fjárln. hefur verið að sinna að undanförnu. Ég hygg að mjög há prósenta af starfsliði Dagblaðsins hafi kosið þá ríkisstjórn sem nú fer með völd í þessu landi. Það vita allir að mesti gáfumaðurinn á því blaði hefur af einstakri hógværð skrifað að staðaldri undir dulnefninu Dagfari í blaðið. Og ég held að það sé óhjákvæmilegt fyrir Alþingi Íslendinga að átta sig á því hvað þessi aðdáandi núv. ríkisstjórnar, sem hefur tekið að sér að skrifa í þetta blað, fræða þjóðina um störf stjórnarinnar, hefur að segja um þá vinnu sem hér hefur verið lögð á borð. Með leyfi forseta vil ég lesa upp úr pistli dagsins, fimmtudagsins 10. des. 1992: ,,Niðurskurður á niðurskurði. Ekki er ríkisstjórnin fyrr búin að tilkynna niðurskurð á fjárlögum og ríkisútgjöldum en hún tilkynnir nýjan niðurskurð. Nú er sagt að enn vanti 2 milljarða kr. upp á að ná réttum halla á fjárlög og var þó ríkisstjórnin nýbúin að skera niður um 800 millj. til að komast niður í þann halla sem hún telur réttan. Þetta með hallann er sérmál. Eins og allir vita hafa ríkisstjórnir undanfarinn áratug gert tilraun til að afgreiða hallalaus fjárlög. Það hefur ekki tekist betur en svo að í hvert skipti, sem ríkisreikningar eru birtir, kemur í ljós að hallinn er verulegur og því meira sem sparað er því meira fer í ríkisreksturinn. Á endanum gáfust ríkisstjórnirnar upp við að afgreiða hallalaus fjárlög og hafa nú afgreitt fjárlög með halla sem eykst jafnskjótt og búið er að skera niður í hann. Núverandi ríkisstjórn hefur sem sagt ákveðið að hallinn sé í lagi, svo framarlega sem hann er réttur og hefur markið verið sett á 6 milljarða kr. halla á þeim fjárlögum sem gengið verður frá fyrir áramótin. Hvernig talan sex verður heilög í því sambandi er flestum hulin ráðgáta, enda víðs fjarri því að hallinn verði neins staðar í námunda við þá tölu. Samt hefur allt starf ríkisstjórnarinnar gengið út á það að halda sér við 6 milljarða í hallarekstur, enda virðist í sjálfu sér aukaatriði hvort það stenst, vegna þess að sparnaðurinn eykur sífellt á hallann þegar upp er staðið. Engu að síður hafa ráðherrar setið uppi með þennan halla og keppst við að koma sínum útgjöldum niður á það stig að hallinn standist. Mikil vinna var lögð í það í sumar að skera niður hjá einstökum ráðuneytum og þannig var frv. kynnt í haust að mikið afrek hefði verið unnið í niðurskurði. En svo komu efnahagsaðgerðir og aftur þurfti að skera og ákveðið að skera niður um 1.240 millj. Þann niðurskurð skáru þingflokkarnir niður í 800 millj. sem reyndist svo 500 millj. Ekki var fyrr búið að skera niður niðurskurðinn en í ljós kemur að enn þarf að skera niður af þeim niðurskurði sem búið var áður að skera niður. Nú þarf að skera niður um 2 milljarða í viðbót við þær 800 millj. sem búið var að ákveða eftir að búið var að ákveða að skera niður 1.240 millj. um 500 millj. Ef sömu hlutföll eru notuð má reikna með því að stjórnarflokkarnir fari í þennan niðurskurð og nái 1.200 millj. og eru þeir þá búnir að ná þeim 2 milljörðum sem síðustu kröfur eru uppi um, en þá er auðvitað eftir að skera niður þær 1.240 millj. sem áður höfðu verið skornar niður um 800 millj. niður í 500 millj. Með öðrum orðum, niðurskurðinn sem rétt nýbúið er að gera hefur farið í annan niðurskurð en þann niðurskurð sem upphaflega var búið að tilkynna og aftur verður að skera niður þær 800 millj. sem áður var búið að skera niður um 500 millj. Þetta er auðvitað þrælavinna þegar haft er í huga að því meir sem sparað er og skorið niður, því meir aukast ríkisútgjöldin og því meir þarf að skera niður. Stundum spyr maður sjálfan sig hvort nokkuð sé eftir af tekjum ríkisins og hvort nokkuð sé eftir til útgjalda eftir allan þennan niðurskurð. Hefur ríkisvaldið nokkur efni á því að verja peningum til eins eða neins þegar alltaf þarf að skera niður og hallinn er stöðugt að aukast og ekkert er afgangs fyrir það sem ríkisstjórnin vill gera við peningana sem ekki hafa verið skornir niður? Er eitthvað til að skera niður þegar niðurskurður á niðurskurð ofan hefur ekki annað í för með sér en að aftur þarf að grípa til niðurskurðar? Veslings þingmennirnir. Þeir eru ekki öfundsverðir. Sitja greyin og skera niður og skera niður niðurskurðinn til þess eins að fá nýjan niðurskurð til að kljást við sem er algjörlega óháður gamla niðurskurðinum. Og alltaf stækkar hallinn!`` Þegar mesti gáfumaður Dagblaðsins hefur reynt að útskýra það fyrir þjóðinni með þessum hætti hvað unnið sé hér á Alþingi er þá von nema spurt sé að það hljóti að vera miklir afreksmenn sem sitja þessa dagana í fjárln. sem leysa þetta verk svo vel sé. Og satt best að segja skil ég það mætavel, eftir að hafa hlustað á þetta, hvers vegna Karl Steinar Guðnason hv. þm. telur vissara að lesa upp úr Barni náttúrunnar en snúa sér að því að útskýra það fyrir þingheimi hvað þeir hafi verið að gera að undanförnu. Barn náttúrunnar er í sjálfu sér merkileg bók en það athyglisverða við þetta er að í fyrra þegar hv. þm. hélt mikla ræðu á Alþingi Íslendinga þá vitnaði hann í allt annað rit og allt annan spámann en þennan Randver sem nú er orðin þjóðhetja okkar Íslendinga. Það er óhjákvæmilegt að fara yfir það hvaða spámanni hann hefur varpað fyrir róða og er hættur að trúa á og bera hann saman við þann spámann sem upp er tekinn og ákveðið hefur verið að leggja allt traust á. Hv. þm. Karl Steinar hafði þann spámann líka úr ritum Laxness. Ég hygg að það sé rétt og skylt að minna þingið og þjóðina á það hver þessi spámaður var af því að í inngangsorðum sinnar ræðu minnti hann á það hvert hefði verið markmiðið þó að hann minntist ekki á spámanninn. Með leyfi forseta vil ég lesa upp úr ræðu hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar sem hann flutti í fyrra og var boðskapurinn mikli þá: ,,Það fjárlagafrv., sem nú er til afgreiðslu, gerir ráð fyrir 3,7 milljarða kr. halla. Ef ekki hefði verið reynt af fremsta megni að draga úr þessum halla, ef ekkert hefði verið gert og óstöðvandi hungur hins sjálfvirka ríkiskerfis hefði verið satt og fyllstu óskum sinnt, þá hefði fjárlagahallinn orðið upp undir 20 milljarðar kr. Hins vegar má segja að í dag sé innbyggður rekstrarhalli hjá ríkissjóði á bilinu 8--10 milljarðar kr. sem er raunverulegur halli miðað við óbreytt rekstrarumhverfi. Ein af þekktari persónum íslenskra bókmennta er án efa hinn merkilegi snærisþjófur af Akranesi, Jón Hreggviðsson. Halldór Laxness lýsir lífsbaráttu Jóns í hinu ágæta verki, Íslandsklukkunni. Sagt er meðal annars frá hinum aðskiljanlegu raunum hans vegna meintra afbrota. Í svartholinu á Bessastöðum verður Ásbjörn Jóakimsson einn af samferðamönnum Jóns Hreggviðssonar. Í annálaðri tugthúsræðu sinni segir Ásbjörn við samfanga sinn, Jón Hreggviðsson, eitthvað á þessa leið: ,,Afturámóti mun íslenska þjóðin lifa um aldir ef hún lætur ekki undan hvað sem á dynur. Ég hef neitað að flytja kóngsins mann yfir Skerjafjörð, það er satt. Hvorki lifandi né dauður, sagði ég. Ég verð hýddur og það er gott. En ef ég hefði látið undan, þó ekki væri nema í þessu, og ef allir létu undan . . . fyrir pestinni og bólunni, létu undan fyrir kónginum og böðlinum, --- hvar mundi þetta fólk þá eiga heima?`` Þannig lætur Halldór Laxness hinn staðfasta Ásbjörn Jóakimsson, hinn heita föðurlandsvin, predika yfir Jóni Hreggviðssyni mikilvægi þess að láta ekki undan hvað sem á dynur. Helsti vandi íslensku þjóðarinnar í ríkisfjármálum er ístöðuleysi þeirra sem með fjármunina hafa farið. Það hefur alltaf verið látið undan. Þegar eitthvað hefur vantað hafa bara verið slegin ný lán.`` Þetta sagði formaður fjárln. og stóð hér í stólnum og auðvitað leit maður upp á sínum tíma. Það var kominn maður í formennsku sem ekki mundi láta undan, var staðfastur en ekki ístöðulaus, ákveðinn í að standa við markmiðin sem hann hafði sett fram í þessari ræðu. Það er ekki skrýtið þó að maður spyrji: Hver urðu svo örlögin af stefnunni stóru? Það er umhugsunarefni. Ég held nú samt að áður en við komum að þeim þætti sé rétt að víkja örlítið nánar að fleiri punktum í þessari makalausu ræðu sem flutt var í fyrra. ,,Af þessu gætu aðrir lært. Ár eftir ár hafa kröfur um útþenslu ríkiskerfisins aukist. Ár eftir ár hafa fjárlög verið þannig úr garði gerð að helst mætti ætla að þeir sem þau gerðu og samþykktu hefðu trúað því í alvöru að þeir ættu aðeins eftir eitt ár á þingi. Eða trúað því að eftir líðandi ár kæmi ekki annað ár. Ríkissjóður hefur átt sér fáa formælendur. Menn hafa horft fram hjá því að það er grundvallaratriði að ríkissjóður sé rekinn án halla. Ef það er ekki gert verkar það út um allt þjóðfélagið. Vaxtastigið verður hærra ef ríkissjóður veður eins og villidýr um bankakerfið. Það verkar síðan á heimilin í landinu og atvinnulífið. Það eyðileggur heimilin og tortímir fyrirtækjunum. Allir tapa.`` Þetta var það sem ekki átti að eiga sér stað. En hver er niðurstaðan? Við skulum enn fara yfir markmiðin sem sett voru fram í þessari sömu ræðu. ,,Meginmarkmið fjárlagafrv. fyrir árið 1992 eru``, sagði hv. formaður fjárln., Karl Steinar Guðnason: ,,Að lánsfjárþörf opinberra aðila verði minni en 24 milljarðar kr.`` Stóðst þetta? Þetta stóðst ekki. Lánsfjárþörfin fór í 28 milljarða. Hvað varð nú af hinum staðfasta tugthúslim á Bessastöðum sem var orðinn leiðtogi formanns fjárln.? ,,Að lánsfjárþörf ríkissjóðs verði minni en 1 milljarður kr.`` stendur hér. Ég held að þetta sé prentvilla, það hafi átt að vera 4 milljarðar. En hver varð hann í reynd? 11? Stóðst þá þetta: ,,Að rekstrarhalli ríkissjóðs verði um 4 milljarðar kr.`` Hann verður 9--10, að sagt er. ,,Að þessum markmiðum verði náð án þess að hækka skatta.`` Á pappírunum er talað um að skattheimtan hafi verið svipuð, þ.e. hin beina skattheimta. En greiðslurnar, sem teknar voru í gegnum þjónustugjöldin og Hæstiréttur Dana hefur úrskurðað sem beina skatta í Danmörku, voru ekkert smáræði á þessu ári. Það sér þess vegna í hælana og iljarnar á hinum staðfasta tugthúslim úr tugthúsinu á Bessastöðum. Hann er yfirgefinn. Hann er ekki lengur hafður sem átrúnaðargoðið fyrir hv. formann fjárln. Þeir sem flytja ræðu eins og flutt var í fyrra eru nefnilega þeir sem telja að þeir lifi bara eitt ár og þurfi aldrei að standa frammi fyrir þeim veruleika að þurfa að gera grein fyrir vitleysunni sem þeir létu frá sér fara, enda er formaður fjárln. flúinn úr salnum og sennilega kominn á stað þar sem hann telur að betra sé að vera.  Ég er ekki viss um að það henti honum að fara í ræðustól þessa stundina. En þetta er merkileg staða. Þetta er merkileg staða vegna þess að í þessari ræðu sem nú var flutt er kominn nýr fulltrúi úr bókmenntunum sem tekinn er upp sem fyrirmyndin og það er alveg vonlaust annað, herra forseti, en gera sér grein fyrir hver þessi fyrirmynd er. Hún er eftir Nóbelsskáldið Halldór Laxness, úr Barni náttúrunnar. Hinn nýi fulltrúi hinnar nýju fyrirmyndar er Randver. Ég hef nú reyndar ekki kynnst manni með þessu nafni en kannast þó dálítið við nafnið. Kaflinn heitir Vetur dáinna vona. ,,Randver var vesalingur, --- ,,andlega volaður`` maður í vissum skilningi. Hann var orðinn með öllu óþekkjanlegur frá því sem áður var. Stóra hakan, sem áður hafði verið í svo fallegu samræmi við aðra hluta andlitsins, sýndist nú alt of stór, og hún var að auki vaxin dökku, þéttu skeggi, sem virtist óhirt með öllu.`` Þetta var nýja hetjan, nýja fyrirmyndin. Og bókin var Barn náttúrunnar, bernskuverk 17 ára unglings sem seinna átti eftir að vera Nóbelsskáld, vissulega. Það er sjálfsmorð í I. kafla, það er sjálfsmorð í næstseinasta kaflanum. En Randver, þriðji aðilinn sem var ástfanginn af barni náttúrunnar slapp við sjálfsmorð en engu að síður var hann farinn að hugleiða það líka. Það er kannski þetta sem blasir við í dag hjá átrúnaðarmönnum ríkisstjórnarinnar, hvort það sé vegurinn sem þarna blasir við. Fasteignasalinn sem kom frá Ameríku og leitaði að guði var svona grátt leikinn þegar leið á bókina. Ég veit ekki hvort það er svo. Tímanna tákn að við í svartasta skammdeginu þegar það hefur verið sagt að þunglyndið sæki meira að Íslendingum og því miður gerist það oft að menn kveðja þennan heim vegna þess að þeim sýnast öll sund lokuð þá er boðuð slík aðferð að velferðarkerfinu að þeir verða margir sem ekki ráða við það verkefni að halda sér ofan sjávar í þeim skilningi að sjá fyrir sér og sínum. En þeir sem nú fara með völd halda einhverra hluta vegna að íslensk löggjöf eigi sér hvorki fortíð né að hún sé byggð á einhverjum skyldum. Hún sé nánast hugdetta stjórnmálamanna sem hafi verið hér á undan þeim. En íslensk löggjöf á sér fortíð. Hún á sér annars vegar fortíð norrænnar menningar og hins vegar á hún sér fortíð þeirrar ákvörðunar þessarar þjóðar árið 1000 að taka upp kristna trú. Og nú þætti mér vænt um ef hv. þm. séra Gunnlaugur kæmi í salinn því að það er nú einu sinni svo að það hefur stundum borið á því að klerkastétt þessa lands hefur viljað siða okkur stjórnmálamennina til og veita okkur vissar ádrepur fyrir að við hugsum lítt um stefnu kristinnar kirkju þegar við setjumst að lagasmíð hér á Alþingi. En það er kannski nauðsyn að það komi fram að það hefur einnig oft og tíðum verið horft á það tafl og þess vegna m.a. var það velferðarkerfi byggt upp sem hér er. En við skulum víkja að þeim tveimur greinum stjórnarskrárinnar sem eru byggðar á því að kristni var lögtekin árið 1000, það er 70. og 71. gr. 70. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Sá skal eiga rétt á styrk úr almennum sjóði, sem eigi fær séð fyrir sér og sínum, og sé eigi öðrum skylt að framfæra hann, en þá skal hann vera skyldum þeim háður sem lög áskilja.`` Hvað segir þetta? Þetta segir að náungakærleikurinn sem boðaður var í kristinni trú hefur náð inn til 70. gr. stjórnarskrárinnar sem kveður á um það að Íslendingar beri ábyrgð hver á einum, beri ábyrgð á náunga sínum í þessu samfélagi. Úr sameiginlegum sjóðum beri að sjá til þess að þeir eigi möguleika til lífs eins og stórskáldið Einar Ben. sagði: Réttan skerf sinn og skammt á hvert skaparans barn allt frá vöggu að gröf. Halda menn að sumar þær aðgerðir sem hér hafa verið settar fram séu á þann veg að hægt sé að trúa því að menn muni ráða við þær? Ég vil nefna ýmis dæmi þar sem þrengt hefur verið að barnafjölskyldum þessa lands. Ég er sannfærður um að það stenst ekki. Það er vitað að þeir ýmsu aðilar í þessu samfélagi sem búa við miklar skyldur fyrir munu ekki rísa undir þeim skyldum sem við er bætt. Í þeim hópi eru m.a. þeir sem greiða meðlög með mörgum börnum. Það blasir við að skv. 70. gr. hafa menn eða þeirra félagasamtök aðeins eina leið. Hún er sú að stefna ríkinu. Það er að stefna ríkinu, ganga ekki fram eins og beiningamenn heldur stefna ríkinu til þess að láta það fé af höndum sem þarf til þess að 70. gr. sé fullnægt. Það stendur ekki til að fulltrúar framkvæmdarvaldsins, hvort sem þeir eru meðalkratar eða súperkratar, skammti þennan rétt. Hann er lögsækjanlegur. Það verður Hæstiréttur Íslands sem á að skera úr um hvaða greiðslur ber að inna af hendi. Þetta er alvara þess máls. Það er engin sérstaða sem háskólamenntaðir menn hafa til þess að mega lögsækja ríkið. Hitt blasir við að hver og einn sem einstaklingur getur það ekki. En samtök þeirra, hvort heldur það er verkalýðshreyfingin eða neytendasamtök í þessu landi, hljóta að meta það hvort það sé ekki einmitt leið laga sem beri að fara, hvort ekki beri að sækja þetta mál á grundvelli þeirrar íslensku siðmenningar sem setti 70. gr. og krafðist þess að við bærum ábyrgð hver á öðrum og það væri ekki sjálfsagt mál að menn yrðu úti í landinu. 71. gr. er í sama anda, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hafi foreldrar eigi efni á að fræða sjálf börn sín eða séu börnin munaðarlaus og öreigar, er skylt að sjá þeim fyrir uppfræðingu og framfæri af almannafé.`` Þetta þýðir að þær hugmyndir um að leggja nú á námsgjöld í annað sinn, skatt á unglinga í framhaldsskóla, er lögsækjanlegt á hendur ríkinu. Það er lögsækjanlegt að ríkið greiði sjálft þessi gjöld ef foreldrarnir hafa ekki efni á því að greiða þau. Svo einfalt er það mál. Hver er þá skilningur íslenskra laga á því hvað sé barn? Í tvennum íslenskum lögum er þetta atriði skilgreint. Annars vegar eru barnalögin sem tala um skil á milli unglings og barns við 16 ára aldur. Hins vegar eru lög um vernd barna og ungmenna sem tala um 16 ára aldurinn, en barnalögin tala aftur á móti um allt að 18 árum því að framfærsluskyldan nær til þess tíma. Svo standa menn hér og tala eins og hægt sé að rústa velferðarkerfið án þess að íslenska ríkið beri ábyrgð, án þess að hægt sé að lögsækja þá sem þannig starfa. Það er hægt að lögsækja menn eins og hv. 17. þm. Reykv. ef hann brýtur stjórnarskrána. Það er hægt að lögsækja hann af foreldrum sem ekki eiga möguleika á því að koma börnum sínum áfram í skóla. Og það er hægt að láta dæma þá til að greiða bætur.

Og mig sérstaklega.

Ekki mig sérstaklega, heyrist sagt utan úr salnum.

Og mig.

Og mig sérstaklega. Það er ögn karlmannlegri afstaða. Hér er ekki verið að tala um neitt sem þarf að koma mönnum á óvart. Hér er verið að tala um þá hluti sem menn unnu eið að að virða. Mér er ljóst að aðrar greinar stjórnarskrárinnar, eins og um eignarréttinn, kunna hv. þm. Sjálfstfl. betur margir hverjir. Sú grein á vissulega rétt á sér. En ég hélt að íslenski alþýðuflokkurinn hefði þekkingu á 70. gr. og 71. gr. en svo virðist ekki vera. Hvernig getur það gerst að þessi áhrif kristnitökunnar frá árinu 1000 skuli vera gleymd fulltrúa Alþfl. í fjárln.? Hvernig getur það gerst? Það er auðvelt að rétta við halla ríkissjóðs ef það er eina markmiðið. Það er auðvelt verk. En þau eru fleiri. Það er vandinn. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, mig undrar nánast hvernig það getur gerst að Jafnaðarmannaflokkur Íslands, sem hefur barið á öðrum stjórnmálaflokkum með kjörorðinu ,,Löglegt en siðlaust``, skuli nú ganga svo langt að það blasir við að það er bæði löglaust og siðlaust. Þá er rétt að snúa sér ögn að því að meta það hvað hæstv. fjmrh. hefur verið að boða þjóðinni. Hæstv. fjmrh. hefur nefnilega líka talað um þá nýju tíma þegar allt átti að vera gjörbreytt, þegar vorið átti að koma inn í íslensk efnahagsmál, þegar atvinnulífið átti að rísa úr öskustónni og skapa hagvöxt og nóg tækifæri fyrir vinnufúsar hendur. Hæstv. fjmrh. sagði svo í ræðu sinni í fyrra: ,,Það er auðvitað grundvallarbreyting á þeirri stefnu sem stjórnvöld hafa fylgt hingað til. Aðeins þannig getum við hleypt lífi í efnahagslífið á nýjan leik. Besta leiðin til að skapa eðlileg rekstrarskilyrði er að tryggja stöðugleika í efnahagslífinu. Þar leika gengisfesta og lág verðbólga lykilhlutverk. Jafnframt er þarft að stuðla að lækkun vaxta og lækkun skatta. Um nauðsyn þess að gengi krónunnar sé stöðugt og verðbólga hér á landi sé svipuð og í helstu viðskiptalöndum þarf naumast að fjölyrða. Mörg þau vandamál sem nú er við að glíma í efnahagsmálum má rekja til ákvarðana er teknar voru á tímum óðaverðbólgu liðinna ára. Gengisfellingar hafa engan veginn náð tilætluðum árangri enda hafa þær einungis frestað nauðsynlegri endurskipulagningu í atvinnulífinu. Opnun hagkerfisins og frjáls gjaldeyrisviðskipti eru mikilvægir liðir í því að koma í veg fyrir óraunhæfa gengisskráningu. Jafnframt er ljóst að varanlegur stöðugleiki í verðlagsmálum næst ekki nema með því að gengi íslensku krónunnar verði stöðugt. Það er í þessu samhengi sem ríkisstjórnin hæstv. hefur sett stefnuna á að tengja íslensku krónuna við evrópska myntkerfið.`` Það er nú svo. Eru þeir búnir að þessu? Er hæstv. fjmrh. búinn að flytja tillöguna um að nú skuli tengja krónuna við evrópska myntkerfið? Hefur genginu verið haldið föstu? Hvorugt hefur gengið eftir. Þetta eru draumsýnir manna sem vita lítið um þann veruleika sem þeir lifa í. Það var hrein snilld að horfa á það atriði í breska þinginu þegar leiðtogi verkamanna las upp draumsýnina sem forsætisráðherra Breta hafði þar sem hann lýsti draumnum stóra um að breska pundið ætti að vera sterkasti gjaldmiðill Evrópu. Það var hlegið í breska þinginu að þeirri fáfræði sem hafði legið á bak við þá draumsýn. Ég hygg að það sé ráð að spyrja nú: Hvernig fóru þeir, sem tóku við vöruskiptajöfnuði í maí hagstæðum upp á 1,3 milljarða á sínum tíma og hlýddu á boðskap Verslunarráðsins um að fyrirtækin hefðu komið vel út 1990, að því á fyrstu dögum síns valdaferils að klúðra þessu öllu? Hvernig fóru þeir að því? Með því að stórhækka vextina í landinu með aðgerðum af hálfu ríkisvaldsins. Þeir notuðu handaflið til að færa vextina upp. Það er ákaflega hljótt um yfirlýsinguna sem sett var af stað í umræðunum í fyrra. Menn munu að sjálfsögðu spyrja: Hvers vegna er sú umræða ekki tekin fyrst og fremst að ræða hér þær ræður sem þeir fluttu í haust, hæstv. fjmrh. og hv. formaður fjárln.? Vegna þess að deilan um þær ræður er deila um hluti sem eiga eftir að koma í ljós. Deilan um ræðurnar sem fluttar voru í fyrra er uppskeran af því sem þá var boðað og reyndist tómt rugl. Það er ekki trúverðugt að koma aftur ári síðar og boða með nýjum spámönnum í nýjum dýrðarljóma kenningar sem hafa hrunið svo gersamlega. Hvernig skyldi þeim ágæta dreng á Flateyri við Önundarfjörð, sem studdi þessa ríkisstjórn til valda, líða í þeirri stöðu að hafa þurft að selja frá sér togarann úr byggðarlaginu? Hvernig skyldi alþýðuflokksforingjanum í sama byggðarlagi hafa liðið þegar hann þurfti að semja það harðorða bréf sem hann sendi frá sér þegar honum var ljóst hvert komið var? Það vill svo til að ríkisstjórnin getur ekki kvartað undan því að á Vestfjörðum hafi hún ekki hlotið kjörfylgi. Hún hlaut svo sannarlega kjörfylgi á þessum stöðum. Hvernig skyldi Bolvíkingum verða við í dag? Ég hygg að þeir séu margir sem hugsa með sér: Ætli eitthvað sé til því sem dreift hefur verið til þingmanna sem upplýsingum um hvaða ráðherrar hafi reynslu af því að vera utan við ríkiskerfið? Og hæstv. félmrh. sigldi hæstan byr. Það kemur nefnilega í ljós að þó að Sjálfstfl. hafi í gegnum tíðina oft verið talinn fulltrúi atvinnulífsins í landinu, þá hefur ráðherralið hans fyrst og fremst unnið sem ríkisstarfsmenn eða starfsmenn pólitískra flokka í gegnum lífið. Sumir hafa svo hreint borð að það er með ólíkindum eins og hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. sem hafa nánast ekki álpast út fyrir hringinn, ekki komið nálægt einkaframtakinu á sínum ferli. Það segir kannski dálítið um það hvers vegna þeim finnst það ekki skipta neinu máli hvert stefnir. Svo spyr maður sjálfan sig í öllu þessu umróti: Þegar smáupphæðir fjárlaga eru strikaðar út eins og laun til hreppstjóra að manni skilst til þess að spara og hugmyndir eru settar fram um að hægt sé að fá miklu kröfuharðara lið í kauplegu tilliti til þess að taka við. Dýralæknar, lögregla og fleiri og fleiri eiga að taka við þessum störfum. Eitt af þeim störfum sem þeir hafa sinnt er skylduskráning á íslensk skip. Ég hygg að þeir hafi verið vaktir upp til þeirra starfa oft á tíðum. Niðurstaðan blasir aftur á móti við. Ef þetta verk er unnið af öðrum má búast við miklum greiðslum. Ég er þeirrar skoðunar að þessi níu hundruð alda gamla hefð að hafa hreppstjóra í landinu sé kannski eitt af því örfáa sem má líkja við þegnskylduvinnu að hluta til. --- Og er nú hv. 17. þm. Reykv. búinn að ná árangri í sinni snyrtimennsku hér í salnum. Þeir trúa því margir og m.a. hv. 17. þm. Reykv. að það sé stór áfangi að leggja niður þessi embætti. Af því að hæstv. forseti þingsins, veit ég, hefur komið á eyna Mön og kynnt sér það hvernig það litla eyríki viðheldur sínum menningararfi t.d. með því að lögsögumenn segja upp lög þingsins einu sinni á ári þannig að almenningur geti í heyranda hljóði hlýtt á það hvað samþykkt var, þá hygg ég að það sé umhugsunarefni fyrir hæstv. forseta hvað vinnst með því að ganga þannig um í skipulagi í landinu að einhvern tíma þurfi að setja sérstakar skýringar í orðabók þegar kvæði Jónasar verður kynnt ,, . . . og hleypur þegar hreppstjórinn finnur hana á förnum vegi.`` Nú er ég úr því strjálbýli þar sem löggæsla hefur löngum verið af mjög skornum skammti, svo skornum skammti að sýslumaður og merkur stjórnmálamaður tapaði nánast ærunni vegna þess að ekki var fylgt eftir réttum formsatriðum við mannslát. Ég spyr þess vegna sjálfan mig: Er það hin nýja stefna að þurrka út það lið sem þó er enn hægt að kalla út ef mikið liggur við og hefur leyfi til að kveðja með sér menn til aðstoðar? Það var að mínu viti verulegt umhugsunarefni hver staða lögreglunnar í Borgarnesi hefði orðið ef alvarlegir atburðir hefðu gerst á Húsafelli í sumar þegar þar var beðið um aðstoð en neitað var. Hins vegar bað hreppstjórinn um aðstoð og kannski var það á þeirri forsendu sem hægt var að neita og segja einfaldlega: Þú verður að kveðja þér út lið ef með þarf. En hver er staðan? Ég geri mér fulla grein fyrir því að þeir eru til sem í barnslegri einfeldni sinni trúa því að þeir spari peninga með því að þurrka þetta út. Hins vegar veit ég að það eru starfandi hreppstjórar á Vestfjörðum í dag sem hafa handtekið menn sem hafa staðið að ódæðisverkum á höfuðborgarsvæðinu. Þeir hafa einfaldlega þurft að handtaka þá hvort sem þeir höfðu áhuga á því eða ekki. Skyldan bauð svo. Ég hef trú á því að þeim ráðherrum Alþfl., sem helst hafa reynt að verja stefnu jafnaðarmanna, sé svo komið að nokkur hætta sé á því að samráðherrar í ríkisstjórn telji heppilegast að viðkomandi ráðherra fari að láta af störfum. Það er ærið umhugsunarefni á þessum tímum að þegar rokið hefur verið af stað með óraunhæfar niðurskurðarhugmyndir hefur fyrst og fremst verið einhver viðspyrna í félmrn. Það er mikið umhugsunarefni sem kom fram hjá fyrrv. heilbrrh., hv. 9. þm. Reykv., að heilbrigðismálin hefðu engan ráðherra  Þessi staða leiðir hugann að því hvort það séu ekki hinir ábyrgu ráðherrar sem hafa komið af stað þessari kreppu í samfélaginu, aukið kreppuna með undraverðum hraða og segja svo: Við verðum að skera niður, við verðum að skera niður, við verðum að skera niður. Herra forseti. Nú er nauðsyn að víkja örlítið vestur yfir haf til þess tíma þegar Roosevelt tók við í Bandaríkjunum vegna þess að þá geisaði heimskreppa. Þá höfðu allir niðurskurðarsérfræðingar Vesturlanda, allt íhaldsliðið eins og það lagði sig, lagst á eina sveif og boðað að nú skyldi skorið niður alls staðar, alls staðar sparað og afleiðingarnar blöstu við. Það varð samdráttur í allri heimsbyggðinni og viðskiptalífið var að stöðvast. Þá tók við völdum í Bandaríkjunum forseti, Roosevelt að nafni, sem sneri taflinu við. Hann ákvað að hefja stórkostleg ríkisafskipti í þessu landi kapítalismans til þess að koma hjólunum af stað á nýjan leik. Og ríkisafskiptin dugðu ekki aðeins til að koma hjólunum af stað í Bandaríkjunum á nýjan leik heldur öllum hinum vestræna heimi og heimsviðskiptin blómstruðu. Í Evrópu, höfuðstöðvum kaupauðgistefnunnar, Frakklandi, þar sem boðað var að einokun væri það sem skipti öllu máli og fjármálaráðherra Frakka á sínum tíma, Colbert, náði miklum árangri í kaupauðgistefnunni í því að verja ýmsan iðnað sem seinna átti eftir að blómgast í Frakklandi, t.d. tískuiðnaðinn. Enn þann dag í dag boðar Evrópa nákvæmlega það sama. Enn þann dag í dag boðar hún einangrunarstefnu. Enn þann dag í dag boðar hún að tolla beri hráefnið. Enn þann dag í dag boðar hún að halda beri sem flestum í þeirri stöðu að sitja við það eitt að frumvinna sem minnst af hráefnunum og senda þau nánast óunnin úr landi inn á iðnaðarsvæði heimsins. En tímarnir eru breyttir. Evrópa gegnir engu forustuhlutverki í dag sem iðnaðarríki. Japan er komið lengra með sína iðnaðarframleiðslu og í Bandaríkjunum eru þeir hlutir að gerast nú að bílaframleiðendur Bandaríkjanna geta framleitt bíla með færri vinnustundum en japanski bílaiðnaðurinn. Eftir forsetakosningarnar, þrátt fyrir það að Clinton hefur ekki enn tekið við, hefur bílasala í Bandaríkjunum stóraukist og það er útlit fyrir vor í Bandaríkjunum. Á sama tíma og þetta gerist er íslenska ríkisstjórnin á fullu að reyna að þrýsta okkur inn í hina gömlu Evrópu úreltra sjónarmiða og þar með að festa okkur í því viðskiptastríði sem blasir við. Mér er spurn: Það skyldi þó ekki vera að lýsing Dagblaðsins á vinnubrögðunum sé hárrétt? Lýsingin sem Dagfari gefur á því hvað verið sé að gera sé svo hárrétt að þegar hún er sögð á jafneinfaldan hátt og þar er gert, þá sé allur sannleikurinn sagður um vinnubrögðin. Það er nefnilega staðreynd að hér á landi hefur það verið bannorð að skipta sér af atvinnulífinu, að reyna að efla það og ná þar árangri. Aðeins örfáar hugmyndir eru uppi um það að á Suðurnesjum þurfi að leggja opinbert fé í atvinnulífið. Forseti Alþýðusambands Vestfjarða talar um að þar verði nú að stofna bæjarútgerðir með aðstoð lífeyrissjóðsins fyrir vestan og sveitarfélaganna. Og hann fer ekki virðulegum orðum um einkaframtakið og getu þess til að leysa málin vegna þess að ríkisvaldið hefur ekki skapað þau skilyrði sem þarf til þess að atvinnulífið geti rétt úr kútnum og blómstrað. Það hefur ekki séð til þess að vextir á Íslandi yrðu eðlilegir þrátt fyrir að verðbólgan fór niður og þess vegna er útlit fyrir að við missum hana af stað á nýjan leik. Ég veit ekki hvað á að segja um yfirlýsingar núv. ríkisstjórnar um að efnahagsaðgerðirnar núna muni duga. Auðvitað verður litið á það eins og hvert annað rugl ef ég ætla á þessari stundu að segja fyrir um það hvað verður í þeim efnum. Hitt blasir við að íslenska þjóðin trúir því ekki að þær muni duga. Það vill svo til að við höfum félagsvísindadeild við háskólann sem gerir skoðanakannanir og samkvæmt nýrri skoðanakönnun þar um blasir það við að hún hefur enga trú á því að þessar efnahagsaðgerðir muni duga. Ég ætla að bæta við: Ef það er satt að á 90 fyrstu dögunum komi það í ljós í Bandaríkjunum hvernig hver forseti sem þar tekur við á eftir að reynast er þá ekki kominn tími á það hvernig þessi ríkisstjórn reynist? Ég hygg nefnilega að þeir séu orðnir margir landsbyggðarþingmennirnir sem hugsa sem svo: Hvað á ég að horfa upp á mikið hrun í minni heimabyggð áður en ég tel nauðsynlegt að snúast gegn þessari ríkisstjórn? Hvað á ég að horfa upp á mikið hrun? Núv. ríkisstjórn er enn brött og ég vil vitna í það sem hæstv. fjmrh. sagði í ræðu sinni við 1. umr. af því að í ljós hefur komið að sumt stenst ekki tímans tönn, með leyfi hæstv. forseta: ,,Núverandi ríkisstjórn markaði þegar í upphafi ferils síns nýja stefnu í efnahagsmálum --- stefnu sem hafnaði gömlu aðferðunum; gengisfellingum, óhóflegri sjóðafyrirgreiðslu, skattahækkunum og stórfelldum ríkisafskiptum sem ætlað var að leysa hvers manns vanda. Þess í stað er lögð áhersla á að draga úr ríkisafskiptum, auka frjálsræði í viðskiptum og tryggja stöðugleika með föstu gengi og lágri verðbólgu. Ég er sannfærður um að þetta er besta og jafnvel eina færa leiðin til þess að fá hjól atvinnulífsins til þess að snúast á nýjan leik. Aðeins þannig getum við skapað ný atvinnutækifæri, ný störf og þar með dregið úr því atvinnuleysi sem því miður hefur farið vaxandi. En til þess að geta tekist á við erfiðleikana þurfa menn að vita hvar ræturnar liggja. Mig langar þess vegna að fara nokkrum orðum um þann þátt. Við Íslendingar höfum þurft að búa við langvarandi tímabil efnahagsstöðnunar og samdráttar eða allt frá árinu 1987. Þar skiptir minnkandi afli og erfiðleikar í sjávarútvegi að sjálfsögðu miklu máli. Auk þess hefur í mörgum mikilvægum viðskiptalöndum okkar gætt samdráttar sem ekki sér enn fyrir endann á. Þá er ekki síður alvarlegt að ýmsar aðrar atvinnugreinar, jafnvel útflutningsgreinar sem aðrar, hafa átt erfitt uppdráttar. Uggvænlegast er þó að þessari þróun hefur fylgt meira atvinnuleysi en hér hefur þekkst um áratuga skeið. Það er hins vegar rétt að hafa í huga að efnahagssamdráttur og vaxandi atvinnuleysi eru vandamál sem fleiri hafa þurft að kljást við en Íslendingar. Ýmsar af okkar nágrannaþjóðum hafa jafnvel gengið í gegnum enn meiri þrengingar en við.`` Hvað með gengisfestuna? Var ekki gengið fellt? Ráðherrann sem talaði svo við 1. umr. fjárlaga vitandi um hina veiku stöðu íslensku krónunnar. Var hann að blekkja þingið með því að tala á þann veg sem hann talaði? Eða var það enn óraunsæ sýn sem neyddi hann til þess að tala á þennan hátt? Var það svo? Nei, það er merkilegur hlutur að menn skuli vera svo skammsýnir að láta annað eins fjúka og þurfa svo að kokgleypa það örlítið seinna. Svo kemur lýsingin, bjartsýnisspáin mikla, seinna í ræðunni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á þessu ári eru horfur á að hallinn á ríkissjóði verði talsvert minni en í fyrra. Enda þótt okkur takist ekki að ná markmiðum fjárlaga þokast tvímælalaust í rétta átt. Við settum okkur í upphafi það markmið að minnka hallann um helming milli ára. Hins vegar reyndist hallinn í fyrra miklu meiri en við gerðum ráð fyrir auk þess sem ytri aðstæður hafa verið okkur andsnúnar. Eitt af meginmarkmiðum fjárlaga ársins 1992 var að draga úr lánsfjárþörf opinberra aðila. Það hefur gengið eftir.`` --- Markmiðið var 24 milljarðar en fór í 28 milljarða. Hann segir svo hér áfram: ,,Lántökur hins opinbera lækka úr 40 milljörðum kr. árið 1991 í 28 milljarða 1992 og verða þannig um þriðjungi lægri en í fyrra. Þessi árangur er farinn að skila sér í lægri vöxtum á innlendum markaði.`` --- Það er nú aldeilis að vextirnir séu á niðurleið. Hvað með Íslandsbanka, óskabarn hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh.? ,,Á síðustu mánuðum hafa raunvextir á verðtryggðum skuldabréfum þokast niður á við og sama gildir um vexti á óverðtryggðum skammtímabréfum. Þannig eru raunvextir á spariskírteinum ríkissjóðs nú 1% lægri en þeir voru fyrir gerð kjarasamninganna í vor og raunvextir á óverðtryggðum útlánum hafa lækkað enn meira.`` Hæstv. ráðherra neitar að horfast í augu við þá staðreynd að íslenska bankakerfð hefur ekki séð sér fært miðað við það hvernig að atvinnulífinu er búið í landinu að lækka vextina vegna þess að gjaldþrotaskriðan er svo hröð að þeir verða að moka stöðugt stærri og stærri fjárhæðum í afskriftasjóði. Herra forseti. Ábyrgð þeirra manna er mikil sem líta nánast á það sem verk sem allt í lagi sé að hafa með öðru verki að stýra landinu. Hún er mikil ábyrgð þeirra manna sem í dag með blekkingum reyna að koma því inn hjá þjóðinni að þeir hafi einhveru afrekað. Það mikið umhugsunarefni að valdatakan var líka fengin með blekkingum sem leiðir til þess að í Alþfl. vegur nánast salt hvort meiri hluti kjósendanna sem studdi flokkinn styður stjórnina eða ekki. 52% styðja stjórnina, 48% styðja hana ekki. Í Sjálfstfl. fer ólgan vaxandi með hverjum degi. Það væru merkilegir fundir ef þeir birtust í sjónvarpi, orrustufundirnir sem nú eru háðir í flokksherbergi Sjálfstfl. og fjalla um það hvort ríkið ætli hreinlega að stela fyrirtæki sem þeir hafa sumir hverjir litið á að ríkið ætti ekki. Þar á ég við Samábyrgð Íslands. Það er merkileg staða þegar einn af forsetum þingsins efast um að ríkið eigi eign sem ríkið ætlar að selja. Það er umhugsunarefni hvar við stöndum. Svo hratt eru trippin rekin að það er ekki einu sinni beðið eftir því að á lögformlegan hátt sé gengið frá slíkum málum áður en þau eru flutt á Alþingi. Ég verð að segja eins og er að ég hef þá trú að deilurnar sem nú magnast upp með hverjum deginum sem líður annars vegar innan Alþfl. og hins vegar innan Sjálfstfl. eigi eftir að ryðja úr forustusveit þessara flokka þeim mönnum sem þar standa nú. Ég er ekki búinn að sjá það að íslenska þjóðin gleymi því slagorði sem núv. formaður Alþfl. setti fram um karlinn í brúnni sem ætti að fara frá ef hann ekki fiskaði. Ég er ekki búinn að sjá það heldur að það viðtal sem hæstv. forsrh. lét hafa eftir sér í Mannlífi, og féll þar í sömu gildruna og forverar hans í forustusveit stjórnmálaflokka hafa fallið í að segja hluti um sína samstarfsmenn sem betur væru ósagðir, verði til þess að rækta kærleikann hjá þessum stjórnmálaflokkum. Það er merkileg staða í ríkisstjórninni að þegar forsrh. þarf á atkvæðamagni að halda, þá eru það fyrst og fremst alþýðuflokksráðherrarnir sem styðja hann. --- Og gerist nú hæstv. heilbrrh. svo hógvær að hann sest í sæti óbreytts þingmanns til að máta það svo að honum verði ekki jafnmikið um ef hann skyldi tapa ráðherrastólnum á næstunni.

Virðulegi forseti. Það er vissulega ástæða til að óska fjárln. til hamingju með það að hafa komið hingað til afgreiðslu fjárlagafrv. til 2. umr. Það hefur nú jafnan þótt mikill árangur þegar sá áfangi hefur náðst við fjárlagaafgreiðslu. Mér þykir líka vert að færa fjárln. þakkir fyrir tillögur sínar. Við fyrstu yfirsýn sýnist mér að þótt þær séu ekki sérstaklega víðáttumiklar þá hafi stundum í annan tíma minna verið leiðrétt en gert hefur verið í þessum tillöguflutningi sérstaklega þegar litið er líka til fjáraukalaga, sem vonandi verða bráðum tekin til umræðu og afgreiðslu á Alþingi. Það má náttúrlega ekki minna en menn láti þess getið sem vel er gert. Það er mér raunar ánægjuefni að öll nefndin hefur staðið að áliti í þýðingarmiklum atriðum. Þessar umræður hafa vissulega verið nokkuð athyglisverðar og að sumu leyti minna þær mig á að menn gætu notað gömlu ræður forvera sinna í fjárln. og hér á Alþingi þegar verið er að rökræða um málefni eins og hér hefur verið gert. Það er satt að segja íhugunarefni hvað litlar breytingar verða við það að skipt er um stóla. Það á ekki frekar við en endranær en mér sýnist að margt í fari ríkisstjórna breytist ekki sérstaklega mikið þó að nýir menn komist í stólana. Nú sem áður er hér kyrjað um skatta og niðurskurð. Það hefur maður reyndar heyrt og séð fyrr sem bjargráð en ég hef aldrei séð árangur. Það stafar náttúrlega m.a. af því að skattþolið er brostið í landinu fyrir lifandi löngu. Menn finna nýjar leiðir til þess að kalla inn tekjur til ríkisins úr hendi borgaranna, en í mörgum tilfellum er þar einungis um tilfærslu að ræða. Ég óttast að svo muni reynast enn í dag. Eins er um þá ýmsu niðurskurðaþætti sem menn hafa verið að fjalla um og hefur reyndar verið gert um margra ára skeið án þess að umtalsverður árangur hafi náðst. Þó er vert að leggja áherslu á um þessar mundir að það hefur náðst meiri agi í ríkisrekstrinum en áður hefur verið. Það er greinilegt og raunar staðfest að mjög margar ríkisstofnanir sem taka að sér að vinna verkefni fyrir það opinbera fara betur með peninga en áður gerðist. Það er auðvitað mjög mikilvægur árangur. Ég vona og reyndar treysti að þegar þessari fjárlagaumræðu lýkur og þeirri málaafgreiðslu sem henni tengist á þessu ári, þá muni menn með nýju ári og hækkandi sól leitast við að huga með skýrari hætti en gert hefur verið að atvinnulífinu í landinu. Ég held nefnilega að við munum ekki ná tökum á ríkishallanum og eiga í erfiðleikum með viðskiptahallann þar til við komum atvinnulífinu í almennilegt horf. Við getum ekki alltaf kennt því um að þorskurinn hafi verið að yfirgefa okkur því það hefur verið fullt af allra handa fiski í sjónum hringinn í kringum landið. Úr mínu kjördæmi t.d. berast þær fregnir núna að þar skorti síld til vinnslu og söltunar og horfur á því að menn salti ekki upp í þá samninga sem hafa verið gerðir. Hvernig hefðum við farið að ef við hefðum t.d. haft gömlu Rússasamningana, sem menn hafa verið að gráta yfir að hafa misst og það ekki að ófyrirsynju, þegar ekki er einu sinni hægt að fá síld til vinnslu og söltunar í þá samninga sem við höfum þegar gert og standa okkur til boða? Auðvitað verða menn að rífa sig út úr einhverjum reglum þegar svona stendur á. Við getum ekki látið lög hamla því að hægt sé að sækja þau auðæfi til sjávarins sem þar er að finna og markaður er fyrir einvörðungu vegna þess að við erum með einhver lög sem hindra að slíkt sé hægt. Ég hef rætt þetta mál við sjútvrh. og mér er ljóst að hann hefur þau til athugunar en það er alveg útilokað annað en að láta reyna á þau í þinginu ef ekki verður brugðið til þess ráðs að leysa þessi mál með trúverðugum hætti. Mikið hefur verið talað um landbúnaðinn að undanförnu og nú bregður svo við að þar kemur m.a. fram að í þeim efnum að spara fjármagn og skera niður sé mælirinn orðinn fullur. Ég veitti því athygli að hæstv. heilbrrh., sem hér er nú staddur, talaði í þá veru ef marka má frásögn Dagblaðsins frá því í gær. Mönnum hefur að sjálfsögðu oft verið talað til Alþfl. í sambandi við landbúnaðarmál og þá kannski ekki alltaf með sérstaklega jákvæðum hætti. Það er út af fyrir sig ekki að ófyrirsynju. En í þessari ríkisstjórn þarf ekki að kalla Alþfl. til ábyrgðar. Sjálfstfl. hefur forustu fyrir þessari ríkisstjórn. Sjálfstfl. hefur fjmrh. í þessari ríkisstjórn og Sjálfstfl. hefur landbrh. í þessari ríkisstjórn. Hann hefur raunar meiri völd, t.d. formann landbn. Það er þá ekki fyrr en komið er að varaformanni landbn. sem hægt er að fara að kalla Alþfl. til ábyrgðar. Nú vill svo til að varaformaður landbn. hefur á ýmsa vegu reynst bærilega, að ekki sé meira sagt. Auðvitað erum það við sjálfstæðismenn sem berum ábyrgð á þessum málum. Við eigum náttúrlega að vera þeir menn að kannast við það og taka við þeirri niðurstöðu sem af störfum okkar leiðir í þessari ríkisstjórn að því er landbúnaðarmálin varðar. Ef stjórnmálaflokkar hafa svo ólík sjónarmið að þau leiði til vandræða í þjóðfélaginu með einum eða öðrum hætti eiga þeir ekki að starfa saman. Það eru málefnin sem eiga að ráða því hvort stjórnmálaflokkar starfa saman eða ekki. Með því að við höfum tekið að okkur að stjórna landinu með Alþfl. verður það auðvitað að gerast með þeim hætti að okkar stefna geti ráðið. Ég hef sagt frá því og ekki farið dult með það að sú stefna sem nú er fylgt í landbúnaðinum byggist á búvörusamningnum sem gerður var af fyrrv. ríkisstjórn og ég hef haft afskaplega margt við að athuga. Marga þá bresti sem nú snúa að framleiðslumálum bænda og afkomu ber að rekja til þessa samnings. Hann er bæði dýr og óhagkvæmur fyrir landbúnaðinn. Eins og þessi orð hafa sannast með framkvæmd samningsins er hitt skelfilegt ef hann er brotinn. Það liggur að sjálfsögðu fyrir að í þeim efnum hefur orðið vendipunktur í niðurskurðarumræðunni þar sem menn hafa staðnæmst við og raunar sagt að því er varðar búvörusamninginn: Hingað og ekki lengra. Landbn. Alþingis fór nákvæmlega yfir búvörusamninginn og til þess að ekki orkaði tvímælis fékk hún meira að segja Ríkisendurskoðun til að leggja mat á hvernig fjárlagafrv. samræmdist búvörusamningnum. Ég er afar þakklátur Ríkisendurskoðun fyrir hennar skýrslu. Hún var vel unnin og ég er reyndar þakklátur landbn. líka fyrir þá vinnu sem hún lagði í þetta mál. Ég er sannfærður um að sú umræða sem af þessu hefur hlotist hefur vakið eftirtekt og mönnum skilst miklu betur en áður að stjórnarhættir ríkisstjórnarinnar geta því aðeins gengið fram með líðanlegu móti að þessi samningur verði virtur. Ef það kann að reynast erfiðleikum háð gera menn auðvitað tilraun til þess að breyta slíkum samningi. Ég held að við þurfum á marga vegu í Alþingi að taka upp þau vinnubrögð að virða samninga eða þá að leita eftir breytingum á þeim. Það er auðvitað grundvallaratriði. Ég er þess vegna á margan hátt ánægður með það sem hér hefur komið fram í þessum efnum. Annað er það hins vegar að ýmislegt stendur út af í framkvæmd þessa samnings og sumu af því ætla menn að sjá farborða með öðrum hætti. Ég minni á hlut Verðmiðlunarsjóðs sem ætlað er að taka að sér 175 millj. kr. í eitt ár, frestun á framlagi, sem er reyndar með samkomulagi, til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og eins er um framlag eða fyrirgreiðslu til Byggðastofnunar til þess að sinna ýmsum brýnum framfaraverkefnum á landsbyggðinni. Menn deila út af fyrir sig um það hvort þar sé um styrk eða lán að ræða og orðalagið í samningnum getur alveg eins átt við lán eða styrk. Þegar þessar upphæðir eru lagðar saman nema þær 325 millj. kr. Það er alveg útilokað annað en að færa þessi viðskipti til bókar. Þau verða auðvitað að ganga í gegnum reikninga ríkissjóðs, fjárlög fyrir 1993, eins og gerist í öllu venjulegu bókhaldi. Það þarf auðvitað að segja frá því þar í hverju þessar breytingar eru fólgnar og hvernig á að skila fjármagninu aftur til baka. Ég skil það raunar ekki að ríkisstjórnin skuli ekki koma fram með þessar ákvarðanir í fjárlagafrv. fremur en að skapa þann óróleika sem í kringum hana er út af samningnum og losa sig við þá óþægilegu umræðu sem af þessu hlýst, m.a. við gagnrýni þess manns sem hér stendur og hefur ekki verið sérstaklega fyrir það að láta hlut sinn í þessum efnum og mun heldur ekki gera það. Það er ólíðandi annað en að menn komi svona málum fyrir með skilvirkum og skýrum hætti. Ég trúi því og treysti að fjárln. taki þessi mál fyrir 3. umr. til meðferðar og gangi þannig um að þrifalegra verði í kringum framkvæmd samningsins. Ég veitt því sérstaka athygli í umræðunni í dag hvernig tveir hv. fjárlaganefndarmenn höguðu máli sínu. Þessir menn voru hv. 1. þm. Vesturl. og hv. 2. þm. Austurl. Báðir fluttu góðar og málefnalegar ræður. Þeir töluðu um sama efnið báðir með alveg sama hætti. Það var um viðhaldsverkefnin á opinberum eignum hjá ríkissjóði. Það liggur náttúrlega ljóst fyrir, eins og þessir heiðursmenn sögðu báðir, að þar er búið að safna upp miklum vanda vegna þess að menn hafa verið að spara. Með tiltölulega litlu fjármagni yfir lengri tíma hefði verið hægt að halda þessum opinberu framkvæmdum í miklu betra standi. Ég minni sérstaklega á Þjóðleikhúsið, frá því að það var endurbyggt og endurreist undir forustu Árna Johnsens, og forsetabústaðinn á Bessastöðum. Af báðum þessum framkvæmdum hlaust mikil umræða í þjóðfélaginu. En hús getur staðið þó að mikil þörf sé á lagfæringu eins og dæmin sanna. Vegna áhuga hjá þessum tveimur hv. fjárlaganefndarmönnum, og ég veit að svo er um fleiri, langar mig að benda á og biðja fjárln. að fjalla um það í því starfi sem hún á eftir að vinna því hér er vandamál á ferðinni. Ég á við fyrirhleðslur vegna vatnaágangs. Það vill svo til að í fjárlögum þessa árs var veitt til þessara framkvæmda 25 millj. kr. Það er svipuð og upphæð og verið hefur síðan þetta verkefni var gert að sjálfstæðu verkefni í landgræðslustörfum. Samtals er búið að verja til verkefnisins á tímabilinu um 300 millj. kr. og það er búið að skila gífurlega miklum árangri til þess að verja lönd og græða. Það hafa reyndar fleiri gengið til þessara verka, Vegagerðin, Viðlagatrygging og sveitarfélög. Það hefur því orðið gífurlega mikill árangur af þessu starfi. 300 millj. kr. hafa hins vegar gengið fram til þeirra verkefna af þessum fjárlagalið. Nú eru ekki til neinir fastir stuðlar um það með hvaða hætti beri að afskrifa þessi verkefni. Ef við gefum okkur þá stærð að það væri 10% viðhaldsþörf þarf þessi fjárveiting að nema 30 millj. kr. Ef við tökum þá stærðina að miða við 5% og endurnýja þessi verkefni að einhverju leyti á 20 ára fresti er viðhaldsþörfin 5 millj. kr. Við sjáum það á fjárlagaliðnum, eins og hann er áætlaður, að hér er verið að efna til mikilla erfiðleika með því að láta þessi mannvirki ganga úr sér og þau eru að sjálfsögðu augljós dæmi um það hvað af því getur hlotist. Landbn. lagði áherslu á það, sem raunar liggur fyrir, að 15 millj. kr. væru auðvitað lágmarksfjárveiting til að halda við þessum mannvirkjum. Hún lagði líka áherslu á það að mikil vá væri fyrir dyrum að því er varðaði tvö vatnsföll, Markarfljót og Jökulsá á Dal, þar sem gróðurlöndum, mannvirkjum og vegagerð er ógnað. Mér er það vissulega ljóst, enda hef ég tekið þátt í þeirri umræðu, að fyrir því máli hafði meira og betur verið talað sem sneri að Markarfljóti en Jökulsá og ég skal líka fúslega viðurkenna að þar var þörfin enn stærri og vandinn meiri. Það hefur atvikast þannig þann tíma sem ég hef verið í fjárln. það ég hef æðioft fjallað um þessi mál og ég hélt að farið yrði að óskum landbn. og reyndar margra fleiri, auk þess sem ég vissi líka að um þessi mál voru miklir áhuga- og baráttumenn í fjárln. Fjárveitingin yrði því hækkuð í það sem hún var fyrir einu ári síðan, um 10 millj. kr. Reyndin varð sú að hækkunin nam 4 millj. og hún er mjög verðmæt og gerir það að verkum að til viðbótar við það sem aðrir aðilar leggja þarna fram næst mikilsverður árangur við Markarfljót. Það er ekkert vit í því að hlaupa frá þeim aðgerðum að koma upp bærilegum varnargörðum við Jökulsá á Dal. Ég bið fjárln. að skoða þetta mál á milli umræðna. Það er ýmislegt sem í haginn hefur verið búið. Það hefur verið flutt grjót á staðinn og Viðlagatrygging er tilbúin að líta á málið. Með fjárveitingu hliðstæðri þeirri sem fór í Markarfljót væri hægt að ná árangri og bægja mikilli hættu frá við Jökulsá á Dal. Annað verkefni ætla ég líka að biðja fjárln. að taka til mikillar og velviljaðrar athugunar. Það er brimvörn á eystri fjörutanganum við Hornafjörð. Það er einkennilegt í raun að hugsa til þess að þessir tveir fjárlagaliðir sem taka sérstaklega til flóðvarna og náttúruhamfara sem af þeim leiðir skuli skornir niður með sama hætti, reyndar sjóvarnagarðarnir heldur betur. Ef ég man rétt var til þeirra veitt á fjárlögum þessa árs 50 millj. kr. en sá óskiljanlegi hlutur gerist að þessar framkvæmdir eiga nú einungis að njóta 25 millj. kr. og mér er sagt að óskir um fjárveitingu til þessara verkefna nemi á annað hundrað millj. kr. í þeim erindum sem fyrir liggja. Nú er það þannig að fyrir nokkrum árum var ákveðið að gera markvisst átak til að verja tangana báðum megin við Hornafjarðarós, bæði Suðurfjörutangann og Austurfjörutangann. Því verki sem tilheyrir Suðurfjörutanganum er lokið en fyrsti áfangi á Austurfjörunum hefur hins vegar verið ráðgerður á næsta ári. Það fara væntanlega svo fram í vetur ítarlegar rannsóknir á því hvernig haga beri framhaldinu. Fjárln. leggur fram tillögur um að til verkefnisins verði veitt 17,5 millj. kr. sem er helmingur af áætluðum kostnaði. Það gefur náttúrlega auga leið að undir þeim kringumstæðum er ekki hægt að ná árangri. Ég hef fylgst með sumum þeim þáttum í rannsóknum við Hornafjörð sem farið hafa fram á síðustu árum og byggjast á tillögum sem við þingmenn Austurlandskjördæmis fluttum á Alþingi. Það hefur vakið athygli manna hve gífurlegt vatnsmagn það er sem fer um Hornafjarðarós. Það er áreiðanlegt að engan mann hefur órað fyrir því áður en þessar mælingar hófust. Afrennsli allra fallvatna á Íslandi nemur um rúmum 5.000 lítrum á sekúndu. Það er svo að segja sama magn og fer um Hornafjarðarós. Ef við smækkum þessa mynd og skýrum hana aðeins betur er það álíka mikið vatn og hlaupið hefur fram í tveimur síðustu Skeiðarárhlaupum eða tífalt vatn Ölfusár sem er vatnsmesta á í landinu eins og menn vita. Ég held að menn ættu ekki að taka sér það fyrir hendur að bjóða þessum öflum birginn. Það gengur mjög á Austurfjörutangann og það veit enginn hvað af því kann að hljótast að taka þar ekki tímanlega til hendi eins og ráðgert hefur verið. Ég bið fjárln. að fara yfir þessi tvö mál. Þau snerta að vísu Austurlandskjördæmi þar sem ég er kjörinn en ég vitna til þess sem ég sagði áðan að að því er varðar Markarfljót tel ég að sú afgreiðsla sem liggur fyrir um að hafa það í forgangi sé eðlileg. Virðulegi forseti. Þetta var kannski aðalerindið í hér ræðustól. Að lokum vil ég hins vegar taka fram og leggja á áherslu að það eru vonbrigði að til landgræðslustarfa bænda, eins og um var samið í búvörusamningi, skuli ekki vera veitt fé í ríkara mæli en gert er í þessari fjárlagagerð. Ríkisendurskoðun fann enga fjárveitingu til þessara verkefna. Landgræðslustjóri talar um 20 millj. og gildir þá í rauninni einu hvort heldur er. Hins vegar verður að viðurkennast að hér er ekki um brigð að ræða í samningnum vegna þess að það er ekki tilgreint hvernig beri að reiða þetta fjármagn af hendi og á hvaða tíma heldur er það bundið því að það komi fremur inn þegar sparnaðar fer að gæta í landbúnaðinum eins og raunin er nú á. Hér er hins vegar um að ræða verkefni sem er mikilvægt til að mæta þeim samdrætti sem orðinn er í hefðbundnum greinum landbúnaðarins. Hér er um að ræða verkefni sem íslenska þjóðin er afskaplega sátt við að gangi fram. Það er mikill og vaxandi vilji fyrir því að við græðum upp landið okkar og þó sérstaklega að við stöðvum eyðingu þar sem hún á sér stað. Um það hefur Alþingi reyndar tekið ákvörðun í tveimur þál. Ríkisstjórnin hefur í sínum málefnasamningi ákveðið að vinna á grundvelli þeirra ákvarðana sem Alþingi hefur tekið í þessum efnum. Við höfum á margan hátt betri tækifæri til að vinna þessum málefnum framgang en verið hefur. Landmælingar Íslands hafa unnið feikilega merkilegt verk í þá veru að mynda Ísland og bráðlega verður hægt og reyndar er þegar farið að vinna að áætlunum í landgræðslustörfum á grundvelli hinnar nýju tækni. Miðað við ástæður sem eru við fjárlagagerðina verður auðvitað að meta aðstæður í þjóðfélaginu. Auðvitað hefði verið allt annar svipur á þessari fjárlagaafgreiðslu að því leyti sem snertir landbúnaðinn og landið ef aðeins hefði verið sýndur litur í þá veru að leggja fram byrjunarfjármagn til þessara mikilvægu málefna. Ég held að það sé full ástæða til að biðja fjárln. að fjalla um það mál á einhverjum funda sinna sem fram undan eru. Ég hef þá lokið máli mínu, forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þm. lét þau orð falla að fyrir 3. umr. vonaðist hann til að þrifalegra yrði orðið í kringum þennan búvörusamning en nú væri. Ég vil biðja hv. þm. að koma hér upp og tjá okkur í hverju þessi óþrifnaður ríkisstjórnarinnar liggur gagnvart bændum og búvörusamningi.

Virðulegur forseti. Það er að sjálfsögðu full ástæða fyrir því að hv. þm. skuli spyrja því hann var ekki viðstaddur þegar ég skýrði þetta mál fyrr í umræðunni. Það sem ég tilgreindi voru 175 millj. kr. sem á að taka að láni úr Verðmiðlunarsjóði. Það voru 100 millj. sem eiga að berast til þessara verkefna til Byggðastofnunar og hefur ekki verið fullt samkomulag um hvers eðlis það fjármagn ætti að vera, hvort það ætti að vera styrkur eða framlag. Í þriðja lagi eru það 50 millj. kr. sem með samkomulagi við Stéttarsamband bænda er fært til næsta árs. Ég lagði á það áherslu að það væri með skilmerkilegum hætti sagt frá því við fjárlagaafgreiðslu og fært í bókhald, eins og vera ber, hvernig þessum skuldbindingum ríkissjóðs væri fyrir komið. Ég tel sjálfgefið að allt annað svipmót væri á framkvæmd búvörusamningsins ef þessar tölur væru ekki látnar hanga í lausu lofti. Það er þess vegna aðgerð sem ég tel til þrifnaðar í samskiptum manna á milli.

Hæstv. forseti. Ég ætla fyrst og fremst að beina mínu máli til hæstv. menntmrh. Ég lýsi ánægju með að hann skuli vera hér staddur. Eins og sést á nál. meiri hluta fjárln. þá skilar minni hluti menntmn. séráliti. Ég mun koma inn á ýmis mál sem þar er tekið á og jafnvel einhver fleiri. Á síðasta ári var gripið til afdrifaríkra ákvarðana af hálfu hæstv. ríkisstjórnar í skólamálum. Við bíðum þess e.t.v. seint bætur ef þetta á að halda svona áfram. Við þurfum ekki að deila um að það fara miklir fjármunir til menntamála og því er mikilvægt að þeim sé vel varið og hagræðingu beitt á öllum sviðum. Það er samt athyglisvert að á árunum frá 1980 til 1990 hækkaði hlutfall skólamála af heildarútgjöldum ríkissjóðs ekki. Það var um 4,5% af þjóðarframleiðslu allan þann áratug. Á þeim áratug tókst samt sem áður að byggja hér upp gott menntakerfi. Mér dettur ekki í hug að halda því fram að okkar menntakerfi sé óaðfinnanlegt. Auðvitað þarf það að vera í stöðugri endurskoðun. Sú endurskoðun sem hæstv. ríkisstjórn hefur talið mesta ástæðu til að viðhafa er hins vegar af allt öðrum toga. Hún byggist ekki á því að líta á menntakerfið með jákvæðu hugarfari en gagnrýnum augum með það að leiðarljósi að bæta og endurskoða. Nei, sú endurskoðun byggist á því að rífa niður og spara ákveðna milljónatugi án tillits til afleiðinganna. Síðan eru viðhafðar dylgjur um það að skólakerfið sé alls ekki nógu gott til að reyna að réttlæta verknaðinn. Við skulum líta fyrst á grunnskólann. Á milli áranna 1991 og 1992 var heildarniðurskurður á framlögum til grunnskóla alls 166 millj. 505 þús. kr. Þessi sparnaður náðist fram með fækkun bekkjardeilda þ.e. með fjölgun nemenda um allt að tvo í bekk og hins vegar með fækkun vikustunda í 4. og 5. bekk um eina stund og í 6. bekk um tvær vikustundir. Lagaheimild fyrir þessum aðgerðum fékkst með hinum illræmda bandormi sem samþykktur var á síðasta þingi við lítinn fögnuð þeirra sem láta sig skólamál varða. Hann gilti einungis til eins árs hvað þessi ákvæði áhrærir. Með þessum aðgerðum var einnig heimilað að hafa þrjátíu nemendur í bekk innan grunnskólans. Það væri forvitnilegt að fá svör við því hjá hæstv. menntmrh. um hversu margar bekkjardeildir tókst að fækka með þessu ákvæði 3. gr. um ráðstafanir í ríkisfjármálum frá árinu 1992. Það voru lög nr. 1 en þessi ólög fengu það virðulega númer. Með þessum lögum var einnig numið úr gildi ákvæði um það hvenær koma skuli á samfelldum skóladegi, lengri skóladegi og að börnum verði gefinn kostur á skólamáltíðum. Nú er svo komið innan grunnskólans að nauðsynlegasta kennsluefni rúmast ekki lengur innan þess skólatíma sem stjórnvöld treysta sér til að greiða fyrir. Þetta bitnar að sjálfsögðu á lestrarkennslu og öðrum undirstöðugreinum. Í svari hæstv. menntmrh. við fsp. frá hv. þm. Guðnýju Guðbjörnsdóttur á síðasta þingi um hvenær megi ætla að ákvæði núgildandi grunnskólalaga um einsetinn grunnskóla komi til framkvæmda kemur fram orðrétt, með leyfi forseta: ,,Menntmrh. hefur nýlega skipað nefnd sem ætlar að skila drögum að frv. um grunnskóla og framhaldsskóla fyrir 1. sept. nk. Meðal þess sem nefndinni er sérstaklega ætlað að fjalla um er samfelldur skóladagur og einsetinn grunnskóli. Nefndin er m.a. beðin að meta hvort hægt er að nálgast markmið um einsetinn grunnskóla og samfelldan skóladag með því að lengja árlegan skólatíma en fækka kennsluárum.`` Nú er 1. sept. löngu liðinn og ekki hef ég orðið vör við drög að frv. um grunnskóla og framhaldsskóla sem ráðherra nefndi í sínu svari annað en það frv. sem birtist á borðum þingmanna í dag og var lítið fagnaðarefni en nauðsynleg lagaheimild til að geta haldið þeim niðurskurði áfram sem hafinn var á síðasta ári. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Eru þessi frv. væntanleg inn í þingið eða eru þau vel geymd í ráðuneyti hæstv. ráðherra? Hefur þessi nefnd sem hæstv. ráðherra nefnir kannski aldrei skilað af sér? Mín skoðun er sú að eitt brýnasta verkefnið í íslenskum stjórnmálum sé að búa betur að grunnskólanum. Það er þar sem grunnurinn er lagður að öllu námi og einnig að framtíðinni enda voru grunnskólalög samþykkt af fulltrúum allra flokka í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það var því grátbroslegt að Sjálfstfl. skyldi strax telja sig knúinn til að breyta þeim lögum um leið og hann fékk völd. Það er staðreynd sem ekki þýðir að horfa fram hjá að foreldrar eru vegna vinnu sinnar oft of mikið utan heimilis og því verður varla breytt. Skólinn verður því að taka að sér aukið uppeldishlutverk en þó þarf hann fyrst og fremst að geta staðið undir nafni sem kennslustofnun barna sem hann gerir því miður varla í dag. Á þeim tíma sem ráðherrar í núv. hæstv. ríkisstjórn voru í grunnskóla var tíðin allt önnur. Þá voru mæðurnar heima, þ.e. þær voru ekki útivinnandi, og í mörgum tilfellum voru þær annar kennari barnanna. Þessu er bara ekki til að dreifa í dag og það vona ég að hæstv. ríkisstjórn geri sér grein fyrir. Samkvæmt frv. til fjárlaga eins og það liggur nú fyrir við 2. umr. á niðurskurðurinn í skólakerfinu að halda áfram og frv. sem ég nefndi áðan er því til staðfestingar. Í því sambandi rifjast upp fyrir mér orð hæstv. menntmrh. sem hann viðhafði á fundi með foreldrum grunnskólabarna á Akureyri síðasta vetur. Þessi fundur var einn af mjög mörgum sem foreldrar efndu til vegna þessa alvarlega ástands innan grunnskólans. Mér er það mjög minnisstætt að hæstv. menntrh. sagði á þessum fundi, og ég var mjög ánægð með þá yfirlýsingu, að fólk þyrfti ekki að hafa þessar óskaplegu áhyggjur af þessu því þetta yrði aðeins í eitt ár. Ég skal viðurkenna að ég trúði þessu og lét koma fram á fundinum að það væri ánægjulegt að heyra að þetta yrði bara í eitt ár. En það er þá kannski Alþingi að kenna að það á að halda þessum niðurskurði áfram því að stundum hefur maður heyrt hæstv. ráðherra grípa til þess ráðs þegar þeir þurfa að svara fyrir óvinsælar aðgerðir sem þeir svo vissulega hafa unnið í sínum ráðuneytum en Alþingi síðan samþykkt að það hafi verið Alþingi sem samþykkti þetta og það sé þeirra verk að framkvæma þann verknað. Mér finnst það nú ekki mjög stórmannlegt af hæstv. ráðherrum. Eitt af því sem kom fram í svari hæstv. menntmrh. við fyrirspurn þeirri sem ég nefndi var að til greina kæmi að fækka kennsluárum um leið og skóladagur yrði samfelldur og árlegur skólatími lengdur. Ég get alveg tekið undir það að það er mál sem þarf að skoða, ekki síst á þessum síðustu tímum þegar minnkar um atvinnu og skólafólk á orðið erfiðara með að fá atvinnu að sumrinu. En það hefur þó komið í ljós og er ánægjuefni að stúdentsprófið okkar stenst fyllilega samanburð við sambærileg próf erlendis og kannski er það nú ekki mikið, mundi e.t.v. einhver hugsa þar sem hér taka nemendur stúdentspróf einu ári síðar. Nemendur eru sem sagt einu ári lengur að læra til stúdentsprófs en þá ber að líta á það að skólaárið er miklu styttra hér. En ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um það að þetta getur einungis gerst samfara betri grunnskóla og samfelldum skóladegi o.s.frv. En eitt af því sem nú virðist eiga að gera að alvöru samkvæmt frv. til fjárlaga er að leggja á skólagjöld. Á síðasta ári var þessi boðskapur einnig í fjárlagafrv. og þá fluttum við sem skipuðum minni hluta menntmn. á þeim tíma brtt. við 2. umr. sem fól í sér að þessi ákvæði yrðu tekin út úr frv. Brtt. var frestað til 3. umr. en það gerðist í millitíðinni að ákvörðun var tekin um það af hæstv. ríkisstjórn eða meirihlutaflokkunum að hætta við þetta. En nú virðist, a.m.k. miðað við að hvernig málið lítur út á þessari stundu, eiga að gera alvöru úr því að leggja á skólagjöld. Og við, fulltrúar minni hlutans í hv. menntmn., höfum lagt fram brtt. á þskj. 440 þess efnis að þetta verði ekki gert. Samkvæmt frv. er reiknað með 3.000 kr. af nemendagjöldum nemenda sem eigi að ganga til rekstrar framhaldsskólans og þar er þá brotið blað í íslenskri menntasögu ef það verður að veruleika. Meðflutningsmenn mínir að þessari brtt. eru hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, Svavar Gestsson og Ólafur Þ. Þórðarson og er Kristín Ástgeirsdóttir 1. flm. Við leggjum sem sagt til að framlag til framhaldsskólans verði aukið um 45,5 millj. sem nemur þeirri upphæð sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að hafa upp úr krafsinu og láta nemendur sjálfa borga í rekstri framhaldsskólans. Svo er það annað sem hefur komið fram hér í máli nokkurra hv. þm. að þessi aðgerð hefur enga lagastoð. Það kom nýlega fram í fréttum í fjölmiðlum að það væri gífurlegur fjöldi nemenda af landsbyggðinni sem stunduðu nám hér á höfuðborgarsvæðinu. Talið er að þeir séu um 3.500 og að þeir nemendur flytji með sér 1,5 milljarða kr. árlega. Skólameistarafélagið telur nauðsynlegt að bregðast við þessu með því að efla skólahald úti á landi og tengja námsbrautirnar betur atvinnulífinu. Í frétt sjónvarpsins þann 7. des. kemur fram að menntmrh. sé sammála þessu og telji að taka þurfi þetta mál til athugunar. En það er hins vegar nýr og gamall sannleikur, hæstv. menntmrh., að verkin tala og á næsta ári á að hefja byggingu á tveimur framhaldsskólum hér á höfuðborgarsvæðinu sem verða að heildarkostnaði upp á 1 milljarð kr. Fjárveitingar í ár eru annars vegar til nýs bílgreinaskóla, held ég að ég megi kalla hann sem enginn innan skólakerfisins virðist nú vita haus né sporð á, 55 millj. og 30 millj. sem eiga að ganga til nýs framhaldsskóla í Garðabæ þannig að ég get alveg ómögulega séð að þetta sé í samræmi við orð hæstv. menntmrh. í þessu viðtali þar sem hann telur að það þurfi að beita sér fyrir því að þetta mikla fjármagn flytjist ekki til höfuðborgarinnar með þessum nemendum. Og í sama viðtali kemur fram að hæstv. ráðherra er þeirrar skoðunar að það eigi að tengja skólana meira atvinnulífinu og þetta kemur einnig fram í svari ráðherrans við fsp. frá hv. þm. Drífu Hjartardóttur þar sem hanns segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Á undanförnum árum hefur verklegt nám átt undir högg að sækja í skólakerfinu. Mikilvægt er að ráða á því bót. Nefnd um mótun menntastefnu er m.a. að athuga hvernig efla megi þátt verkmenntunar í framhaldsskólakerfinu og gera verklegt nám og starfsnám að raunhæfum kosti fyrir breiðari hóp nemenda en nú er.`` En það er í þessu sambandi einnig þannig að það eru verkin sem tala. Verði fjárlög samþykkt frá Alþingi eins og þau líta út hér við 2. umr., en það eru víst fáir sem eiga von á því, þá er það alvarlegt mál fyrir Iðnskólann í Reykjavík og í algerri þversögn við hinn mikla áhuga hæstv. ráðherra fyrir verklegu námi. Þar stunda yfir 1.500 nemendur nám að deginum og þar að auki tæplega 300 í kvöldskóla. Það hefur verið hagrætt mikið innan skólans og á síðasta ári voru gerðar róttækar aðgerðir til að vera innan marka fjárlaga en þetta hefur valdið slíkri þjónustuskerðingu að nú gefst nemendum í ýmsum tilfellum ekki kostur á að uppfylla þau skilyrði sem t.d. lánasjóðurinn setur og það ríkir ófremdarástand í þessum verkmenntaskóla. En það sem er hvað alvarlegast er að skólinn hefur ekki fjárveitingar fyrir kvöldnámskeið sem er vaxandi eftirspurn eftir. Því fyrirkomulagi hefur verið komið á að til að fá meistararéttindi þarf að taka meistaraskóla og hefur þetta valdið vaxandi ásókn í kvöldskólann. Eftir sem áður miðast fjárveiting við 160--170 nemendur en þeir eru um það bil helmingi fleiri. Að vísu eru 10 millj. núna settar til viðhalds Iðnskólans með brtt. fjárln. en það dugar skammt til þess að reka sjálfan skólann. Ég ætla þá aðeins víkja að háskólanum en það er þannig komið fyrir þeirri merku stofnun að ýmsir forsvarsmenn skólans tala um að miðað við fjárveitingar sem skólanum eru ætlaðar verði að fara að taka þá pólitísku ákvörðun hver leiðin af þessum þremur verði valin: að fækka þeim greinum sem kenndar eru, að takmarka aðgang að skólanum eða láta niðurskurðinn koma flatt niður á allar greinar þannig að þessi höfuðstofnun æðri menntunar og vísinda hér á landi verði gerð að lélegum háskóla. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra hefur velt þessu fyrir sér hvaða leið hann telji réttast að fara. Háskólinn á Akureyri fær hækkun á fjárveitingum sem er í framhaldi af nýjum lögum um skólann sem samþykkt voru á síðasta ári en það er þó áhyggjuefni að það virðist ekki eiga að verða við beiðnum um að veita fjármagn til sjávarrannsókna í Eyjafirði og mun hv. 6. þm. Norðurl. e. gera frekari grein fyrir því máli en hann hefur lagt fram brtt. þar um. En það var þannig að í mars 1991 tók þáv. sjútvrh. ákvörðun um að rannsóknabáturinn Mímir yrði gerður út frá Akureyri. Síðan fórst sá bátur eins og allir vita og tryggingafé liggur inni í sjútvrn. Hæstv. sjútvrh. hefur þó lýst því yfir úr þessum ræðustóli að nýtt skip muni verða gert út frá Akureyri í tengslum við háskólann þar og er það í sjálfu sér ánægjulegt, en það er í þessu efni eins og fleirum að það eru verkin sem þurfa að tala. Ég tek hins vegar eftir því að þó að þröngt sé skammtað til Háskóla Íslands þá er þar heimiluð prófessorsstaða í fiskifræði. Þetta kom mér svolítið á óvart og ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra getur gefið mér skýringar á því, en mér finnst einhvern veginn eins og þetta sé ekki í samræmi við þá þál. Alþingis að efla Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið sem miðstöð rannsókna og vísinda á sviði sjávarútvegs og heldur ekki í samræmi við að við Háskólann á Akureyri er starfrækt sjávarútvegsbraut. Háskólinn á Akureyri sækir einnig um 10 millj. til þess að koma á fót kennaradeild við skólann á næsta ári. Samkvæmt orðum hv. formanns fjárln. hér í dag virðist vera komin hreyfing á það mál og eins var getið um það í kvöldfréttum að hæstv. ráðherra hefði ákveðið að heimila að sett væri á stofn kennaradeild við Háskólann á Akureyri. Ef svo er þá lýsi ég sérstakri ánægju með það. Miðað við fréttir átti hæstv. ráðherra í erfiðleikum með samstarfsflokkinn hvað þetta snertir, en ég óska honum til hamingju með að hafa orðið ofan á í þeirri baráttu og vona að málið sé þar með í höfn þó að nú sé talað um 5 millj. en ekki 10 millj. eins og sótt var um, en e.t.v. er eitthvert svigrúm til þess að hækka þá upphæð. Svo er það með Lánasjóð ísl. námsmanna sem ég ætla ekki að hafa langt mál um hér en kemst ekki hjá því að nefna með nokkrum orðum og sérstaklega vegna þess að í greinargerð fjárlagafrv. stendur nákvæmlega þetta, með leyfi forseta: ,,Á heildina litið verður rúmur helmingur námslána styrkur eftir sem áður.`` Hæstv. ríkisstjórn virðist enn þá vera við sama heygarðshornið hvað þetta snertir að geta ekki hætt að tala um þetta sem styrki við þá einstaklinga sem eru lánþegar hjá sjóðnum þrátt fyrir að lán séu fullverðtryggð, þau séu með 1% vöxtum og það séu greidd lántökugjöld og fleira mætti telja. Þetta reikningsdæmi get ég ekki fengið til þess að ganga saman í mínu höfði. Mér finnst alveg með endemum að þessu skuli vera haldið fram. Framlag ríkissjóðs til sjóðsins er 1.710 millj. en lántaka virðist vera meiri en nokkru sinni eða meira en 3,5 milljarðar. Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki að hafa mörg orð um þetta að þessu sinni en mér sýnist bara á þessu að ríkisstjórnin virðist einhvern veginn vera að gefast upp á þessu máli og það styttist eflaust í það að lánasjóðurinn verði lagður niður og þessi lánafyrirgreiðsla færð inn í bankakerfið, enda er hún komin hálfa leið inn í bankakerfið eins og málin eru í dag. En það er örlítil birta, týra sem sést í myrkrinu og er alveg ástæða til að nefna líka það sem vel er gert og vil ég þá nefna að það var orðið við beiðni frá íslenska menntanetinu um fjárveitingu upp á 6 millj. kr. og ég get sagt það fyrir mig að mér hefur fundist sérstaklega ánægjulegt að vinna að og fylgjast með því máli, bæði framkvæmd þess og eins hvað því hefur verið tekið vel af hv. þm. og hæstv. menntmrh. Þetta mál er á fullri ferð. Það er óhætt að segja það. Það eru fleiri og fleiri skólar að tengjast íslenska menntanetinu og hugmynd þeirra sem standa þar í forsvari er sú að þegar fram líða stundir þá muni þetta fyrirtæki geta rekið sig sjálft með þeim gjöldum sem notendur greiða. En það er ekki komið að því enn þá og þess vegna þarf svolítið rekstrarfé á fjárlögum og við því var orðið að þessu sinni sem er ánægjuefni. Hæstv. forseti. Þá ætla ég að mæla fyrir brtt. sem ég flyt á þskj. 453 og snertir skólabúðir í Mývatnssveit upp á 5 millj. kr. Það er sem sagt farið fram á fjárveitingu upp á 5 millj. kr. vegna þess máls. Skólabúðir er ekki neitt sem við erum að finna upp hér í dag. Þær hafa verið starfræktar við Reykjaskóla í Hrútafirði t.d. og þetta er þekkt fyrirbæri hjá öðrum þjóðum. Ég get nefnt það að í Noregi þykir það sjálfsagt að hver grunnskólanemandi fari a.m.k. tvisvar sinnum í skólabúðir á sínum grunnskólaárum. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða sem því miður var ekki orðið við að veita fjármagni til af hv. fjárln. en fjárlagabeiðnin var upp á 6 millj. kr. og af einskærri hógværð fer ég ekki fram á nema 5 millj. í minni brtt. Það var í desember 1990 sem sú hugmynd kviknaði hjá foreldrafélagi grunnskólans í Skútustaðahreppi að koma á skólabúðum í Mývatnssveit með svipuðum hætti og hafa verið reknar að Reykjum í Hrútafirði. Það leist öllum vel á hugmyndina og það hafa verið starfræktar skólabúðir þarna í nokkurs konar tilraunaskyni á síðasta vetri og hefur gengið alveg sérstaklega vel. Þetta hefur veitt sex manns atvinnu og jafnvel hefur verið að tala um það núna að þetta gæti veitt átta manns atvinnu og það er ekki svo lítils virði á þessum erfiðleikatímum í atvinnumálum þannig að ég vil enn leyfa mér að vona að þetta mál verði tekið fyrir á milli 2. og 3. umr. og ef ég heyri einhvern þann tón hjá hæstv. ráðherra, þá mun ég að sjálfsögðu fresta því að mín brtt. komi til atkvæða við þessa umræðu. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa örstutt upp úr greinargerð fræðslustjórans í Norðurlandskjördæmi eystra, Trausta Þorsteinssonar, en hann hefur sýnt þessu máli mikinn áhuga ásamt heimamönnum í Mývatnssveit. Hér stendur m.a.: ,,Menntmrn. heimilaði starfrækslu skólabúða á síðasta skólaári sem tilraunaverkefni í tvo mánuði og sýndi það sig á aðsókn að mikill áhugi var meðal skólamanna að nýta tilboð þetta. Aftur var heimilað að starfrækja búðirnar nú tvo síðustu mánuði ársins og er þegar fullbókað þann tíma.`` --- Svo segir síðar: ,,Samkvæmt aðalnámsskrá grunnskólanna eru meginmarkmiðin með kennslu náttúrufræða í grunnskóla að nemendur þroski með sér virðingu og samkennd með lífi, náttúru og umhverfi, fái tækifæri til að njóta útiveru, skynja náttúrufegurð og taka afstöðu til náttúruverndarmála. Nemendur læri að afla sér þekkingar á náttúrunni, bæði með beinni reynslu og með hjálp gagna, viðhaldi áhuga sínum á að fræðast um náttúruvísindi og tækni og þjálfist í að beita tækjum við mælingar og athafnir.`` --- Svo segir hér neðar: ,,Skólabúðir í Mývatnssveit gætu því orðið heilsárs skólabúðir í framtíðinni þar sem sumartíminn yrði nýttur fyrir erlenda skóla, svo sem framhaldsskóla og háskóla.`` Þess má geta að einmitt á þessum degi var verið að stofna hlutafélag um norræna skólasetrið sem meiningin er að verði reist á Vesturlandi, nánar tiltekið í Hvalfirðinum. Mér er kunnugt um að fram hafa farið fram umræður um það á milli þeirra aðila sem þar ætla sér að fara af stað og einstaklinga í Mývatnssveit að þarna geti hugsanlega tekist samstarf. Þetta er því í sjálfu sér ódýrt mál, vil ég leyfa mér að segja, hæstv. forseti, en gæti skipt verulega miklu fyrir það sveitarfélag sem um ræðir og er Skútustaðahreppur. Ég veit ekki hvort ég á að fara út í það að tala um háskólamenntun í listgreinum. Á síðasta þingi var lögð fram fyrirspurn um það efni þar sem kom fram að ráðherra væri að vinna að þeim málum en treysti sér ekki til þess að svara hvenær háskólamenntun í listgreinum hæfist hér á landi. Það er eitt af þeim málum sem eru áhugaverð og hlýtur að koma en spurningin er hvenær. Að síðustu, hæstv. forseti, langar mig til að koma örlítið inn á íþróttamálin. Samkvæmt frv. og brtt. frá fjárln. er meiningin að skera niður framlag, bæði til Ungmennafélags Íslands og til Íþróttasambands Íslands. Ekki veit ég um skýringar á því hvers vegna þetta er gert, en mér finnst það rangt því það er enginn vafi á því að gífurlegt forvarnastarf fer fram innan þessara samtaka og með íþróttaiðkun og æskulýðsstarfi yfirleitt. Það er vísindalega sannað að svo er og væri hægt að lesa upp niðurstöður úr merkum könnunum sem leiða allar það sama í ljós, bæði þær sem hafa verið gerðar hér á landi og ekki síður erlendis, þar hefur þetta mál verið miklu meira skoðað, að eftir því sem unglingar stunda meira íþróttir þeim mun minna drekka þeir og reykja. Svo einfalt er það mál. Það hefur verið uppi einhvers konar misskilningur, bæði á hv. Alþingi og víðar, þess efnis að það séu svo miklir fjármunir sem t.d. Ungmennafélagið sé farið að fá í gegnum lottóið að ástæðulaust sé að veita svo miklu fjármagni á fjárlögum og gert hefur verið. Ég er hér með tölur frá Ungmennafélagi Íslands sem sýna ef við tökum árið 1985 að þá voru heildartekjur tæplega 18 millj. og þar af liðlega 6 millj. frá Getraunum. Þetta er áður en lottóið byrjar en þá eru tekjurnar þetta miklar frá Getraunum. Á síðasta ári, 1991, eru heildartekjur 16,5 millj., næstum því 1,5 millj. minna. Þá eru mjög litlar tekjur af Getraunum en aftur á móti komnar tekjur af lottói sem eru minni en tekjurnar voru af Getraunum. Það er því rangt að Ungmennafélag Íslands hafi úr miklu meira að spila nú en var áður. Sannleikurinn er sá að það er minna. Þarna hefur farið fram hagræðing mikil og aðhald verið í heiðri haft. Mannahald hefur t.d. ekki breyst sl. tíu ár en sannleikurinn er bara sá að Ungmennafélag Íslands þarf á þeim fjármunum að halda sem samtökin fengu á þessu ári, enda fara þeir fram á sömu upphæð, auk þess sem þeir fara fram á 2 millj. vegna kaupa á þjónustumiðstöð og gistiaðstöðu. Þessi gistiaðstaða, sem Ungmennafélagið rekur, er mjög merkilegt fyrirbæri því þar gista endurgjaldslaust þeir keppendur og þeir unglingar sem koma til borgarinnar til þess að keppa. Það er því mjög ámælisvert að hæstv. ríkisstjórn skuli ætla að skerað fjárveitingu til Ungmennafélagsins og sama má segja um ÍSÍ. ÍSÍ hefur miklar tekjur af lottói, það er alveg óhætt að segja það, en 96% þeirra tekna er ráðstafað til hreyfingarinnar, þ.e. til sérsambanda, íþróttabandalaga og héraðssambanda og þess háttar. Sjálfar höfuðstöðvarnar hafa því innan við 5 millj. af því fjármagni til rekstrar á sinni skrifstofu. ÍSÍ er skorið meira niður en Ungmennafélagið eða um 2,6 millj. kr. ef borið er saman við fjárveitingar á þessu ári. Þess má geta að það kostar um 2,4 milljarða að reka íþróttahreyfinguna en beint fjárframlag til ÍSÍ, miðað við þessar tölur, nemur því aðeins rúmlega 1% af heildarrekstrarkostnaði. Fyrr má nú vera að geta ekki staðið við það að hafa að minnsta kosti óbreytta tölu frá því í ár. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt frekar. Það hefði verið ástæða til þess að koma inn á ýmis fleiri mál, svo sem menningarmál sem ekki eru öll í góðu lagi samkvæmt þessu frv. eins og það liggur fyrir nú. Hæstv. ráðherra hefur líka lið út af fyrir sig til þess að deila út fjármagni og ég vona að því verði vel varið. Ég veit t.d. um samtök á Norðurlandi sem heita Menor sem hafa sótt um fjárveitingu og hafa fengið fjárveitingar frá Alþingi. Nú get ég ekki séð að þeim sé ætlað fjármagn á sérstökum lið í fjárlögum og býst ég við að hæstv. ráðherra muni útdeila af þeim 19 millj. sem hann hefur t.d. til þeirra samtaka.

Hæstv. forseti. Til mín hefur verið beint nokkrum fyrirspurnum og í ræðu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur voru nokkur atriði sem ég vil gjarnan koma að. Þingmaðurinn spurði hvað hefði tekist að fækka um margar bekkjadeildir vegna breyttra laga í bandorminum svokallaða. Ég hef því miður ekki við höndina upplýsingar um það um hversu margar bekkjadeildir fækkaði. Þær voru ekki margar. Niðurskurðurinn í grunnskólakerfinu kom fyrst og fremst niður á launaliðnum að sjálfsögðu, vegna þess að það er auðvitað aðalþátturinn sem ríkið greiðir í kostnaðinum við grunnskólana. Það jafngilti u.þ.b. 120 stöðugildum, en stöðugildum mun hafa fækkað um u.þ.b. 70 á milli ára, þannig að þessi lækkun á útgjöldum til grunnskólanna kemur fyrst og fremst niður á lækkuðum launum til kennara, eins og vitað var fyrir. Hv. þm. spurði hvenær endurskoðunarnefndin, nefndin sem vinnur að endurskoðun grunnskóla- og framhaldsskólalöggjafar, mundi skila. Ég hafði í fyrirspurn á síðasta þingi svarað því til að það yrði 1. september. Það er rétt. Ég svaraði því þannig, en samkvæmt beiðni nefndarinnar framlengdi ég hennar starfstíma til loka marsmánaðar þannig að ég geri ráð fyrir að við það tímamark verði staðið. Ég mun fá í hendur áfangaskýrslu, ég hef að vísu fengið drög að áfangaskýrslu en mun fá hana í lokagerð á allra næstu dögum, um hluta af því stóra viðfangsefni sem nefndin hefur með höndum. Ég er alveg sammála hv. þm. að það sé brýnt og kannski brýnasta verkefnið að búa betur að grunnskólanum en gert hefur verið. Ég er hins vegar ekki sammála þingmanninum um að það sé grátbroslegt, eins og þingmaðurinn orðaði það, að hefja endurskoðun grunnskólalaganna eins og ég lét gera fyrr á þessu ári. Ég veit að sú endurskoðun var nauðsynleg vegna þess að skólalöggjöf okkar er ekki í lagi. Þó hún sé ný er hún ekki í lagi. Ég held að það sé vaxandi skilningur á því meðal almennings og líka meðal kennara að það hafi verið full þörf á að hefja þessa endurskoðun. Það er rétt eftir mér haft að ég hafi sagt á fundi á Akureyri á sl. vetri að þessi niðurskurður í skólakerfinu, þ.e. frestun á ákvæðum grunnskólalaga um fjölda í bekkjardeildum og vikulegan kennslutíma, stæði aðeins í eitt ár. Því svaraði ég svo vegna þess að það segja lögin. Ákvæðin í bandorminum svokallaða gilda aðeins til næstu áramóta. Nú er alveg ljóst að við þurfum að framlengja þessa frestun, ef svo má segja, og þess vegna hef ég flutt frv. sem dreift var á hv. Alþingi í dag og kveður á um áframhaldandi frestun þessara tilteknu ákvæða í grunnskólalögum út þetta skólaár og hið næsta. Hv. þm. kom síðan að álagningu skólagjalda og taldi að brotið væri blað í íslenskri skólasögu ef þessi fyrirætlan næði fram að ganga og bætti því reyndar við að fyrir þessu væri engin lagastoð. Það er rangt hjá hv. þm. Það eru ákvæði í framhaldsskólalöggjöfinni sem heimila innheimtu skólagjalda og þess vegna er það einmitt að skólagjöld hafa verið innheimt á undanförnum árum í flestum ef ekki öllum framhaldsskólunum. Það sem verið er að gera með þessum ákvæðum í fjárlagafrv. þar sem getið er beint um að 3.000 kr. séu teknar af hverjum nemanda hvers skóla er ekkert annað en að það er verið að taka inn í fjárlögin það sem raunverulega er gert. Ég er með alveg nýjar upplýsingar um innheimtu skólagjalda á þessu skólaári um hvern einasta framhaldsskóla í landinu. Ég held að það séu aðeins fimm skólar þar sem innheimt er lægri upphæð en 3.000 kr. á nemanda. Þá er ég að tala um skólasjóðina en ekki það sem innheimt er til nemendafélaganna sem eru í mörgum tilvikum miklu hærri upphæðir. Þetta hefur verið gert án afskipta ráðuneytisins. Þeir skólar sem innheimta lægri upphæð en 3.000 kr. í skólasjóðina, þ.e. til skólanna sjálfra og ég tek það skýrt fram að ég efast ekkert um að þessum fjármunum er varið til hinna nauðsynlegustu hluta, eru Menntaskólinn í Reykjavík, Menntaskólinn á Laugarvatni, Menntaskólinn við Sund, Flensborgarskóli og Framhaldsskólinn á Húsavík. Fleiri eru þeir ekki. Hinir innheimta allir hærri upphæðir en 3.000 kr. Ég held að hæsta upphæðin sé 6.500 kr.

Og Verslunarskólinn?

Verslunarskólinn er náttúrlega alveg sér á parti með 35.500 kr. Iðnskólann tel ég ekki heldur þarna með vegna þess að þar gegnir sérstöku máli. Þar eru innheimtar 12.700 kr. Fyrir utan þetta innheimta margir skólar eðlilega efnisgjöld og fleira sem geta numið allt að 40.000 kr. Ég hef ekkert orðið var við að að þessu væri fundið. Ég minnist þess ekki. Ég minnist engrar umræðu um að þarna væri verið að brjóta blað í íslenskri skólasögu með því að innheimta þessi gjöld í hinum ýmsu skólum. Ég man aldrei eftir því að hafa heyrt það. En um leið og á að setja þetta inn í fjárlög fara menn að ókyrrast.  Hvaða munur er á þessu? Ég spyr hv. þm.: Hvaða munur er á því að skólarnir innheimti svo og svo háar fjárhæðir án afskipta ráðuneytisins eða því að ráðuneytið leggi til að í fjárlögum komi beinlínis fram að þessi fjárhæð sé færð til bókar? Ég óska eftir svari. Þá talaði hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir um nýja skóla sem nú er veitt fjármagn til, að vísu ekki í fyrsta skiptið. Á fjárlögum ársins 1992 er framlag bæði til nýs skóla í Reykjavík og nýs skóla í Garðabæ en það eru hærri fjárhæðir núna. 55 millj. til skóla sem hv. þm. kallaði bílgreinaskóla og virtist ekki vita hvers konar skóli það væri. Að vísu er þetta enginn bílgreinaskóli. Þetta er nýr framhaldsskóli sem ætlunin er að reisa í samvinnu tveggja sveitarfélaga og ríkisins, þ.e. Reykjavíkurborgar, Mosfellsbæjar og ríkisins. Þessi skóli hefur verið lengi í undirbúningi og er fyrst og fremst verkmenntaskóli. En það er rétt að Bílgreinasambandið hefur sýnt alveg sérstakan áhuga á byggingu þessa skóla og hefur heitið að styðja það að þessi skóli komist í gagnið sem allra fyrst, m.a. með því að leggja til hans verðmæt kennslutæki. Vegna þess sem komið hefur fram nýlega frá Skólameistarafélaginu um það hversu margir nemendur utan af landsbyggðinni stunda nám í Reykjavík þá segir það okkur ekkert annað en það að hér eru vandamálin einmitt mest. Hingað sækir ótrúlega mikill fjöldi nemenda utan af landsbyggðinni. Ég bið menn um að athuga það í einlægni að það er ekki eingöngu vegna þess að ekki sé nægilegt húsrými út í hinum einstöku landshlutum. Það er fleira sem kemur þarna til. Ýmsir hagir nemenda kunna þarna að ráða og hagir foreldra. Ég hef gjarnan nefnt sem dæmi að mér er það mjög minnisstætt að ég var á fundi einmitt í kjördæmi hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur á sl. vetri þar sem rætt var um samstarf framhaldsskólanna í Þingeyjarsýslu, þ.e. framhaldsskólans á Húsavík og framhaldsskólans á Laugum þar sem allt hérað héraðið tekur þátt í uppbyggingu framhaldsskólanna. Þá kom einmitt fram að það kynni að vera nokkuð andstætt fyrir íbúa t.d. á Þórshöfn og Raufarhöfn að nemendur þaðan væru sérstaklega hvattir til að fara í skólana á Húsavík eða Laugum. Það kynni að vera heppilegra vegna t.d. ættingja sem væru í Reykjavík eða á Reykjavíkursvæðinu að þessir nemendur færu þangað. Það er nú einu sinni svo að við höfum ekki lagt neina átthagafjötra á þetta fólk. Það hefur fengið að velja og það held ég að við eigum að reyna að halda í þrátt fyrir þá þátttöku sem sveitarfélögin taka í uppbyggingu framhaldsskólanna. Ég held að það sé af hinu góða að það sé ekki bundið við fræðsluhérað viðkomandi nemanda að hann verði að stunda námið þar. Við hljótum að reyna að leysa þetta með þessum hætti. Þess vegna er það sem þörfin fyrir nýja skóla er langmest einmitt á höfuðborgarsvæðinu. Og þess vegna er það sem gerð er tillaga um fjárframlag bæði til nýs skóla í Reykjavík og svo í Garðabæ. Þá kom hv. þm. nokkuð að Háskóla Íslands og tók þar undir sönginn sem menn hafa heyrt að undanförnu um að nánast verið sé að eyðileggja háskólann með þeim gífurlega niðurskurði sem á að hafa átt sér stað. Hver er þessi niðurskurður? Vita menn það? Ég held að menn viti það bara ekki. Ef við berum saman fjárframlög til Háskóla Íslands samkvæmt ríkisreikningi 1991 og frv. 1993, sem er held ég ekki svo rangt að bera saman, þá hefur háskólinn fleiri krónur nú samkvæmt frv. en hann hefur nokkru sinni haft. Hvað er það sem hefur gerst sem veldur þessum óskaplegu áhyggjum hjá háskólafólki? Hvað hefur gerst? Ég veit það ekki. Ég hef hvatt til að það verði beinlínis kannað. Hafa verið gerðar svona miklu meiri kröfur til Háskóla Íslands allt í einu núna að hann getur ekki sinnt þeim með fleiri krónum en hann hafði 1991? Hefur starfsmannafjöldi háskólans aukist svona mikið? Og ef svo er, þá hvers vegna? Hefur nemendafjöldi aukist? Nei, það er nú aldeilis ekki. Ég hef aldeilis fengið gagnrýnina fyrir aðgerðirnar.  Hv. þm. gerði hér að nokkru umræðuefni tillögu um prófessorsembætti í fiskifræði. Sú tillaga er komin frá fjárln. Hún kom ekki frá mér. En ég fagna því ef Alþingi samþykkir fjárframlag til prófessorsembættis í fiskifræði. Ég held að það sé mjög af hinu góða að stofna til slíks embættis og ég held að það trufli ekki á nokkurn hátt það merkilega starf sem fram fer í sjávarútvegsdeild Háskólans á Akureyri. Ég held að það geri það ekki. Þar hefur komist á mjög gott samstarf milli háskólans og Hafrannsóknastofnunar og sjútvrn. og því samstarfi verður áreiðanlega haldið áfram. Frá því hefur verið greint í dag að ég hafi tekið ákvörðun um stofnun kennaradeildar við Háskólann á Akureyri. Það er gert í trausti þess að fjárln. taki til jákvæðrar afgreiðslu tillögu mína um 5 millj. kr. framlag til viðbótar við Háskólann á Akureyri á fjárlögum 1993 til að kennaradeildin geti tekið til starfa á næsta hausti 1993. Þessi upphæð mætti vafalaust vera hærri en Háskólinn á Akureyri telur að þetta muni duga til þess að deildin taki til starfa. Ég efast ekkert um að við þessa tillögu verður góður stuðningur á hv. Alþingi. Ég minnist þess þegar við vorum að samþykkja ný lög fyrir Háskólann á Akureyri á síðasta þingi að þá lýstu mjög margir þingmenn stuðningi sínum við að kennaradeild yrði þar stofnuð. Ég met þann stuðning mikils. Hv. þm. minntist líka á lánasjóðinn og skildi ekki þann málflutning okkar að rúmur helmingur námsaðstoðarinnar væri styrkur. Ég veit ekki hvernig ég á að skýra það. Það eru 54% af námsaðstoðinni sem kemur beint sem framlag ríkisins til þessarar námsaðstoðar. Það er bara staðreynd. Svona einfalt er það. Ef þingmaðurinn skilur það ekki þá veit ég ekki hvernig ég á að fara að því að koma henni í skilning um þetta. Ég bara kann ekki aðferðina. Þetta er bara svona. Þetta hlutfall var hærra. Það er alveg rétt. Það var það. Það var um 65%, ef ég man rétt, en með breyttum lögum er þetta hlutfall komið niður í 55%. Það er svo. Það mega menn gagnrýna og gera. Ég veit það vel. Íslenska menntanetið höfum við stutt og ég veit að það er góður stuðningur við að efla það kerfi. Flestir skólar hafa tengst því og menntmrn. sjálft og þar er um mjög gott mál að ræða. Um skólabúðirnar í Mývatnssveit skal ég ekki hafa mörg orð. Ég veit að þarna er um mjög gott mál að ræða. En ég treysti mér ekki til að leggja til við undirbúning tillagna menntmrn. til fjárlaga að framlag verði veitt til þeirra. Við heimiluðum starfrækslu þeirra, eins og hv. þm. rakti, en ég hafði því miður ekki svigrúm til þess að leggja til að til þeirra yrði veitt ákveðið framlag. Það eru reknar einar skólabúðir nú eins og hv. þm. er vafalaust kunnugt, á Reykjum í Hrútafirði og langur biðlisti eftir að komast þangað. Ráðuneytið hefur haft uppi ráðagerðir um að fjölga slíkum skólabúðum og það mál er enn í athugun. Um háskólanám í listgreinum vil ég aðeins segja það að ég er núna að ganga frá skipan nefndar sem mun hefja störf á allra næstu dögum til að fara í gegnum það mikla efni sem til er um háskólanám í listgreinum. Að lokum vegna þess að hv. þm. minntist á menningarsamtökin á Norðurlandi, Menor, þá held ég að ég geti fullyrt að þau verða styrkt af safnliðum menntmrn. eins og gert hefur verið. Ég vil svo aðeins vegna orða hv. þm. um íþróttamálin og niðurskurð í þeim greinum, það er verið að færa saman á safnliðum, eins og menn sjá ef borið er saman fjárlagafrv. og fjárlög yfirstandandi árs, og segir ekki endilega að verið sé að skera niður eða þurrka út einstaka fjárlagaliði sem áður voru í fjárlögunum sjálfum.

Virðulegi forseti. Það er aðeins í sambandi við skólagjöldin í framhaldsskólum. Ég hef skilið það svo að ætlunin væri og gert ráð fyrir því í frv. að innheimta til almenns rekstrar skóla 3 þús. kr. af hverjum nemanda. Ég hygg að þessi heildarinnheimta sé vafalaust eitthvað misjöfn eftir skólum en hér mun vera um að ræða 3 þús. kr. af hverjum nemanda til almenns rekstrar. Ég er sammála hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur um að það að innheimta peninga af nemendum til almenns rekstrar eru ný tíðindi og kaflaskil. Það er brotið í blað eins og hv. þm. sagði. Ég er auk þess þeirrar skoðunar, hæstv. forseti, að það sé í raun og veru ekki í samræmi við gildandi lög að innheimta skólagjöld með þessum hætti því að í lögum um framhaldsskóla segir að ríkið borgi rekstrarkostnað framhaldsskóla, laun og annan slíkan fastan kostnað, ef ég man orðalagið rétt. Ég tel að með þessari tillögu í fjárlagafrv. sé þess vegna gengið á svig við lögin í fyrsta lagi. Í öðru lagi tel ég að tillagan í fjárlagafrv. brjóti í bága við niðurstöður síðasta Alþingis og Alþfl. alveg sérstaklega vegna þess að Alþfl. beitti sér fyrir því, ef ég man rétt, milli 2. og 3. umr. í fyrra að skólagjöld færu út af framhaldsskólunum og hv. þm. Össur Skarphéðinsson hrósaði sér af því afreki að hafa losað framhaldsskólanema við þessi skólagjöld þá. Nú er farið bakdyramegin að hlutunum. Hér leggur hæstv. ráðherra til að skólagjöld verði innheimt. Ég tel það ekki standast lög og ég tel að með þessu sé Alþfl. að ganga á svig við þau fyrirheit sem hv. formaður þingflokks Alþfl. lét frá sér fara á síðasta þingi og hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson. Það er þess vegna alveg nauðsynlegt að þingmenn Alþfl. geri grein fyrir því síðar í þessum umræðum hvernig stendur á því að þeir eru núna að flytja tillögur um skólagjöld í framhaldsskólum en það er það sem verið er að gera. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort það er ekki rétt skilið hjá mér, eru þetta ekki 3 þús. kr. af hverjum nemanda sem eiga að ganga til almenns rekstrar?