Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram svo hljóðandi fyrirspurn til iðnrh. um virkjun Bessastaðaár í Fljótsdal: „Hverjar eru meginniðurstöður athugana á orkuvinnslugetu Bessastaðaárvirkjunar í Fljótsdal? Hvenær verður hægt að taka ákvörðun um virkjun Bessastaðaár og hvaða stærð virkjunar mundi verða hagstæðust?“ Á síðasta þingi voru samþ. lög um virkjun Bessastaðaár. Samkvæmt þeim lögum var ríkisstj. heimilt að fela Rafmagnsveitum ríkisins að reisa og reka vatnsaflstöð við Bessastaðaá í Fljótsdal í Norður-Múlasýslu með allt að 32 mw. afli og gera nauðsynlegar ráðstafanir á vatnasvæði árinnar til að tryggja rekstur virkjunarinnar, enn fremur að leggja þaðan aðalorkuveitu að Egilsstaðakauptúni til tengingar þar við veitukerfi Grímsárvirkjunar og Lagarfossvirkjunar. Á árinu 1975 átti að verja allt að 150 millj. kr. til rannsókna á Bessastaðaárvirkjun. Samkvæmt upplýsingum hæstv. iðnrh. var varið samtals 136.3 millj. til þessara rannsókna á árinu 1975. Í desembermánuði s.l. áttu allir alþm. Austurl. fund með verkfræðingunum Leifi Benediktssyni, Finni Jónssyni og Sverri Ólafssyni svo og Erlingi Garðari Jónssyni framkvæmdastjóra Rafmagnsveitna ríkisins á Austurlandi um orkumál Austurlands. Verkfræðingarnir hafa unnið úr þeim gögnum, sem fyrir liggja eftir rannsóknirnar frá fyrra ári, og sögðu okkur að væntanlega mundu upplýsingar liggja fyrir fyrri part þessa árs sem væru nægjanlegar til þess að hægt væri að taka ákvörðun um framhaldið. Þess vegna hef ég talið tímabært að flytja þá fyrirspurn sem hér liggur fyrir á þskj. 307. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um hversu alvarlegt ástand er í raforkumálum Austurlands. Það er algjörlega teflt á tæpasta vað í þeim efnum að raforka sé nægileg mesta álagstímann. Frá janúarmánuði og fram til vors er einmitt víðkvæmasti og hættulegasti tíminn í þessu efni. Þá fer saman mikil orkunotkun til heimila og einnig til atvinnurekstrarins á Austurlandi. Það mætti margt fleira segja um raforkumál í Austfirðingafjórðungi, en þau voru rædd allítarlega hér á hv. Alþ. í fyrravetur, svo að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þær umr. nú, en vonast eftir því að hæstv. iðnrh. svari greiðlega fyrirspurninni.



Herra forseti. Fyrirspurnin er í tveim liðum. Fyrri liðurinn er svo hljóðandi: „Hverjar eru meginniðurstöður athugana á orkuvinnslugetu Bessastaðaárvirkjunar í Fljótsdal? Hvenær verður hægt að taka ákvörðun um virkjun Bessastaðaár og hvaða stærð virkjunar mundi verða hagstæðust?" Í lögum um virkjun Bessastaðaár í Fljótsdal frá des. 1974 er gert ráð fyrir allt að 32 mw. virkjun þar. Sú stærð virkjunar var valin með hliðsjón af þeim gögnum sem þá lágu fyrir. Aflið 32 mw. er byggt á meðalársrennslisorku árinnar sem áætluð var 185 gwst. á ári miðað við 68 millj. teningsmetra miðlun. Á s.l. ári var unnið að ferkari rannsóknum á svæðinu, svo sem nákvæmari kortagerð, jarðborunum og jarðfræðirannsóknum, svo og reiknaðar rennslisraðir árinnar, byggðar á úrkomumælingum, og gerðar frekari verkfræðilegar athuganir. Einnig var gerð rekstrareftirlíking í tölvu fyrir virkjunina. Ráðgjafaverkfræðingar, Helgi Sigvaldason o.fl., unnu það verk. Slíkar athuganir hafa á undanförnum árum verið gerðar fyrir ýmsa virkjunarkosti hér á landi og hafa gefið mikilsverðar upplýsingar um eiginleika einstakra virkjunarmöguleika, m.a. að því er varðar orkuvinnslugetu og aflþörf í samrekstri við það kerfi sem virkjunin tengist. Við slíka athugun eru notaðar upplýsingar um virkjunaraðstæður, m.a. rennsliseiginleika og miðlunarmöguleika þess vatnsfalls sem virkja á, svo og sömu upplýsingar um þær virkjanir sem fyrir eru í kerfi því sem væntanleg virkjun tengist. Þá er stuðst við upplýsingar um orkumeðferð og orkuspá. Með þessu fæst stærðfræðilegt líkan af orkukerfinu. Er síðan gerð svokölluð rekstrareftirlíking í tölvu fyrir ákveðið tímabil, þ.e. athugað hver orkuvinnslugeta kerfisins muni verða eftir tilkomu væntanlegrar virkjunar og hvaða afl sé æskilegt að sé fyrir hendi í virkjuninni. Slík athugun sem þessi veitir mikilsverðar upplýsingar um eiginleika þess raforkukerfis sem athugað er, en er þó vissum takmörkunum háð, m.a. hvað snertir takmörkun á flutningsgetu háspennulína. Með orkuvinnslugetu virkjunar er hér átt við þá aukningu í orkuvinnslugetu sem fæst úr því kerfi sem virkjunin er tengd inn á. Þessi aukning orkuvinnslu þarf ekki að vera bundin við orkuvinnslu í þeirri virkjun sem verið er að athuga. Samreksturinn getur haft í för með sér aukningu á orkuvinnslu annarra virkjana í kerfinu, t.d. ef fyrir er skortur á miðlun eða rennsliseiginleikar vatnsfalla mjög álíkir. Orkuvinnslugeta Bessastaðaárvirkjunar var athuguð miðað við tvo kosti: 1) Að Bessastaðaárvirkjun tengist við núverandi Austurlandskerfi. 2) Að Bessastaðaárvirkjun tengist við landskerfi, þ.e. þegar Austurland hefur verið tengt við Norðurland og Suðurland eftir að Sigölduvirkjun og Kröfluvirkjun hafa verið teknar í notkun. Orkuvinnsla er mjög háð því hve mikilli miðlun verður við komið í Bessastaðaárvirkjun. Helstu niðurstöður eru þessar: 1) Sé Bessastaðaárvirkjun tengd núverandi Austurlandskerfi: Með 30 millj. rúmmetra miðlun í Bessastaðaá vex orkuvinnslugeta kerfisins um 135 gwst. á ári og aflþörf Bessastaðaárvirkjunar er þá 37 mw. Með 70 millj. rúmmetra miðlum vex orkuvinnslugetan um 195 gwst. á ári og þá er aflþörfin 55 mw. Með 100 millj. rúmmetra miðlun vex orkuvinnslugetan um 215 gwst. á ári, þá er aflþörf virkjunarinnar 65 mw. 2) Sé Bessastaðaárvirkjun tengd landskerfi sem að framan greinir: Þá vex orkuvinnslugeta kerfisins með 30 millj. rúmmetra miðlun um 130 gwst. á ári og aflþörf Bessastaðaárvirkjunar er þá 22 mw. Með 70 millj. rúmmetra miðlun vex orkuvinnslugetan um 235 gwst. á ári og aflþörf virkjunarinnar er þá 39 mw. Með 100 millj. rúmmetra miðlun vex orkuvinnslugetan í 310 gwst. á ári og aflþörf er þá 52 mw. Aukin miðlun umfram 90–100 millj. rúmmetra skilar ekki tilsvarandi aukningu í orkuvinnslugetu. Niðurstaða þessara athugana er því sú að með virkjun Bessastaðaár aukist verulega nýting þeirra rennslisvirkjana sem fyrir eru á Austurlandi, þ.e. Grímsár og Lagarfoss, og að æskilegt sé að uppsett afl í virkjuninni verði nokkru meira en upphaflega var ráð fyrir gert. Jafnframt bendir athugunin til þess að virkjunin falli vel að samrekstri við aðrar virkjanir í landinu þegar komist hefur á örugg tenging hennar við virkjanir á Norður- og Suðurlandi. Þá er um það spurt hvenær hægt verði að taka ákvörðun um virkjunina og hvaða stærð muni verða hagstæðust. Þær athuganir á afli og orkuvinnslugetu, sem greint var frá, eru miðaðar við breytilega stærð miðlunar. Kostnaðarathuganir sem nú er verið að gera, benda til þess að hagkvæm stærð virkjunar muni vera á bilinu 30–60mw. með samsvarandi orkuvinnslugetu og miðlunarþörf. Virkjunina má byggja í tveimur eða fleiri áföngum og aðlaga þannig framkvæmdarkostnað á hagkvæman hátt að aukinni afl- og orkueftirspurn. Unnið er nú að áætlun um virkjunina og er ráðgert að sú áætlun verði tilbúin í þessum eða næsta mánuði. Á grundvelli hennar verður væntanlega hægt að meta hvenær í virkjunina skuli ráðist og hvaða stærð endanlega verður valin. 2. liður fsp. hljóðar svo: „Hvað líður framkvæmd þingsályktunar um raunsókn á byggingu Fljótsdalsvirkjunar?" Sú þál., sem vitnað er til. var samþykkt á Alþ. 15. maí s.l. og er svo hljóðandi: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um að Orkustofnun ljúki eins fljótt og við verður komið rannsókn á byggingu Fljótsdalsvirkjunar.“ Fljótsdalsvirkjun mundi nýta um 600 m fall af Fljótsdalsheiði niður í Fljótsdal, þ.e. rennsli Jökulsár á Fljótsdal og að auki rennsli ýmissa fleiri vatnsfalla sem renna til Fljótsdals að sunnanverðu. Hugsanlegt er talið að auka megi rennsli til virkjunarinnar enn frekar en þetta með vatni sem nú rennur til austurs og suðurs af Hraunum, hálendisrananum austur úr Vatnajökull. Aðalmiðlun virkjunarinnar mundi verða við Eyjabakka. Inn í hana yrði veitt framangreindum vatnsföllum. Stærð Fljótsdalsvirkjunar mundi væntanlega verða um 350 mw. og orkuvinnslugeta um 2100 gwst. á ári. Fljótsdalsvirkjun mundi nýta sama fall og Bessastaðaárvirkjun og má lita á Bessastaðaárvirkjun sem fyrsta áfanga hennar. Varðandi Fljótsdalsvirkjun hefur verið unnið að ýmsum forrannsóknum á væntanlegu virkjunarsvæði, svo sem kortagerð, vatnamælingum og jarðfræðirannsóknum. Á s.l. sumri var unnið að jarðfræðirannsóknum og borunum, vegna Bessastaðaárvirkjunar og koma þær rannsóknir að miklum notum við rannsókn á Fljótsdalsvirkjun. Mikið verk er enn eftir við jarðboranir og aðra neðanjarðarkönnun. Þetta er umfangsmesti og kostnaðarsamasti hluti þeirra rannsókna sem eftir eru, enda þótt boranir vegna Bessastaðaárvirkjunar séu góð byrjun. Fljótsdalsvirkjun er það umfangsmikið og stórt mannvirki að verulegar jarðboranir eru óhjákvæmilegar, svo sem boranir við Bessastaðaá á s.l. sumri sýndu greinilega. Reikna má með því að þessar jarðboranir taki þrjú sumur ef hægt væri að halda þeim áfram af fullum krafti. Samtímis mætti vinna að nákvæmniskortum af einstökum mannvirkjasvæðum, þegar þau hafa verið ákveðin, eftir því sem rannsókn miðar áfram. Slík nákvæmniskort liggja þegar fyrir af mikilvægasta hluta svæðisins, þ.e. af umhverfi Gilsárvatna og hluta af skurðleið þaðan upp að Eyjabökkum. Enn hafa einungis verið gerðar lauslegar verkfræðiáætlanir um Fljótsdalsvirkjun, enda hafa tiltæk gögn ekki leyft annað. Þessar áætlanir benda til þess að Fljótsdalsvirkjun geti verið það álitleg að full ástæða sé til að rannsaka hana ítarlega, svo sem fyrirhugað er, eftir því sem fjármagn og aðrar aðstæður leyfa.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir glögg svör við fsp. mínum. Það sem vakti athygli mína af hans svörum var í fyrsta lagi það að þess er að vænta í þessum mánuði eða þeim næsta að menn verði í stakk búnir til þess að taka ákvarðanir um virkjun Bessastaðaár- eða ég vildi heldur kalla Fljótsdalsheiðarvirkjunar því að þessi virkjun byggist fyrst og fremst á miðlun á Fljótsdalsheiði, kannske fullt eins mikið eða meira en á sjálfri Bessastaðaánni. Í öðru lagi kom fram í svari hæstv. ráðh. að svo lítur út sem virkjun Bessastaðaár gæti orðið með þeim hætti að hún væri ákaflega hagstæð virkjun til þess að þjóna því markmiði að framleiða rafmagn inn á landskerfið, að hún gæti þjónað sem toppstöð á þann hátt að það yrði safnað saman vatni á Fljótsdalsheiði á þeim tímum þegar Þjórsárvirkjanirnar hafa nægilegt vatn og nota síðan á þeim tíma þegar Þjórsárvirkjanir hafa takmarkað rennsli. Á þann hátt mætti nýta Fljótsdalsvirkjun inn á landskerfið þannig að það sparaði ef til vill verulega fjármuni vegna þess að það væri hægt að fresta eitthvað stórum virkjunum sem eru fyrirhugaðar, eins og t.d. Hrauneyjarfossvirkjun. Ég hef fengið í hendur álitsgerð ráðgefandi verkfræðinga, þeirra Helga Sigvaldasonar, Skúla Jóhannssonar og Gunnars Ámundasonar, sem hafa unnið að athugunum á þessu fyrir Rafmagnsveitur ríkisins, og þeir komast að þeirri niðurstöðu, sem er raunar í aðalatriðum sú sama sem kom fram hjá hæstv. iðnrh. þó að hann nefndi ekki alveg tiltekna möguleika af skiljanlegum ástæðum, - þeir komast að þeirri niðurstöðu að með því að virkja 60 mw. virkjun á Fljótsdalsheiði og tengja hana við landskerfið, þá væri hugsanlega hægt að fresta framkvæmd eins og Hrauneyjarfossavirkjun um 2–3 ár, en það er vitanlega stórt mál með tilliti til þess að talið er að Bessastaðaárvirkjun mundi kosta milli 5 og 6 milljarða, en aftur á móti Hrauneyjarfossvirkjun mundi kosta líklega á milli 18 og 19 milljarða. Ef hægt væri að ráðast svolítið seinna í þá virkjun, þá væri hægt að spara mikið fé af skiljanlegum ástæðum. Auk þess er kannske vert að hafa í huga að það er auðvitað mikið öryggisleysi fólgið í því fyrir hin þéttbyggðu svæði hér í kringum Reykjavík að þurfa að byggja algjörlega á línulögnum af þessu svæði yfir Suðurlandið, allt úr einni átt, og það væri víss trygging fólgin í því fyrir þetta svæði að geta byggt að einhverju leyti á raforku sem kæmi úr öðrum áttum. - Ég vildi aðeins minnast á þetta vegna þess að mér finnst þetta mjög athyglisvert og er mjög ánægður yfir að þessi rannsókn hefur beinst einnig inn á þessar brautir, að hún er ekki einvörðungu bundin við Austurlandið, heldur einnig í leiðinni við þann möguleika að það væri hugsanlegt að virkja stærri virkjun en nauðsynleg er í svipinn fyrir Austurland með það í huga að hún gæti þjónað sem toppstöð fyrir landskerfið í heild.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram við hæstv. heilbr: og trmrh. eftirfarandi fsp. „Hvað hefur ríkisstj. gert til þess að framkvæma könnun um það á hvern hátt megi veita öllum konum í landinu fæðingarorlof sem um ræðir í ákvæði til bráðabirgða í l. nr. 56 1975 um breyt. á l. nr. 57 27. apríl 1973, um atvinnuleysistryggingar (fæðingarorlof).“ 3. febrúar s.l. svaraði hæstv. heilbrrh. þessari fsp. sem hv. þm. Axel Jónsson hafði lagt fram snemma á þessu þingi. Ég leyfi mér að bera þessa fsp. aftur fram þar sem mér fannst hæstv. ráðh. ekki hafa gert lagalega skyldu sína í þessu máli, þ.e.a.s. að láta kanna hvaða valkostir eru fyrir hendi til að allar konur í landinu geti hlotið fæðingarorlof. Þessi könnun átti að fara fram fyrir 1. jan. 1976, en í svari hæstv. ráðh. kom fram að ekkert væri farið að kanna þetta mál þrátt fyrir bein lagafyrirmæli að það skyldi gert. Í umr. um þessa fsp. 3. febr. s.l. kom ekki fram hvað mikill hluti kvenna býr við það öryggi að verða þeirra hlunninda aðnjótandi að fá fæðingarorlof og hvað stór hluti býr við öryggisleysi að þessu leyti. Ég veit ekki til þess að gerð hafi verið athugun á því hvað slíkt mundi kosta t.d. fyrir almannatryggingakerfið, ef að því væri horfið að þær yrðu látnar bera kostnað af fæðingarorlofi þeirra kvenna sem engar slíkar greiðslur fá nú. Þó að miklir fjárhagsörðugleikar hrjái okkar þjóðfélag nú, þá réttlætir það ekki að mismuna konum á þennan hátt, því að eins og þessi mál standa nú get ég ekki betur séð en að þær konur, sem eru í mestri þörf fyrir fæðingarorlof, fái það ekki. Það væri líka hægt að hugsa sér að ná þessu marki í áföngum á einhverju árabili, t.d. á þremur árum, fyrsta árið fengju þær konur, sem nú fá ekkert fæðingarorlof, greiðslu í einn mánuð, á öðru ári tvo mánuði og þriðja árinu fengju þær fullt fæðingarorlof eða greiðslu í þrjá mánuði. En umfram allt, það þýðir ekki að samþ. lög hér á hv. Alþ. ef þeim er svo ekki framfylgt. Því skora ég á hæstv. heilbrrh. að láta þessa könnun fara fram nú þegar og gera hv. alþm. grein fyrir niðurstöðum hennar strax og þær liggja fyrir. Þá fyrst er grundvöllur fyrir því að gera ákveðnar till. um lausn þessa máls, en fyrr ekki.



Herra forseti. Ég leyfði mér að skrifa hæstv. forseta Sþ. bréf varðandi þessa fsp. og í því bréfi segir að vegna þessarar fsp. leyfi ég mér að benda á að ég svaraði fsp. um sama efni á 43. fundi í Sþ. hinn 3. febr. 1976. Fyrirspyrjandi var þá Axel Jónsson alþm. Ég leyfi mér að vísa til svars við fyrrgreindri fsp., eins og það birtist í Alþt. frá 3. febr., 12. hefti 1975–1976, dálki 1666–1667. Ég tel óeðlilegt að fsp. berist um sama efni eiginlega fund eftir fund. Ég tel það ósamboðið vinnubrögðum og virðingu Alþ. að leyfa slík vinnubrögð. Einhver þriðji þm. getur svo aftur tekið þessa fsp. upp í næstu viku, ef honum líkar ekki umr. sem fram fóru, og þannig má halda áfram. Þannig má fara með fleiri fsp. Nú ætla ég ekki að tala meira um þetta efni, en koma inn á það sem hv. fyrirspyrjandi - núv. fyrirspyrjandi - sagði að ég lýsti því yfir við þessar umr., eins og sjá má í Alþt. sem ég vitnaði til, að ríkisstj. hefði ekki við afgreiðslu fjárl. treyst sér til að taka inn í till. fæðingarorlof fyrir allar konur í landinu. Það var fyrst og fremst ákvörðun um að endurskoða lög um almannatryggingar. Sú endurskoðunarhefnd hefur þegar hafið starf, eins og fram kom í þessum umr. Hitt er svo annað mál, að mér hefur ekki líkað alls kostar vel að það hefur ekki verið nógu mikill hraði á þeirri endurskoðun. En þetta mál verður ekki að mínum dómi, hvað sem líður lagafyrirmælum, tekið upp og framkvæmt eitt og sér, ef við þurfum að stíga svo aftur skref aftur á bak í ýmsum öðrum liðum trygginganna. Þetta verður allt að skoða í einu lagi, eins og sú breyt. á atvinnuleysistryggingalögunum, sem samþ. var á s.l. ári, varð að bíða framkvæmda til 1. jan. 1976. Hitt er alveg hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að skv. lögunum átti að gera þessa könnun. En við skulum ekki líta á þetta eina mál, heldur marga tugi mála, þar sem kannanir hefur átt að gera. af stjórnvöldum og þær hafa ekki verið inntar af hendi á tilskildum tíma. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að þessi könnun hefur ekki átt sér stað. Könnunin er ákaflega lítils virði og hún verður sængurkonunum, sem ekkert fá af fæðingarorlofi atvinnuleysistrygginganna, ekki að nokkru gagni. Aðalatriðið er hvernig á að framkvæma og afla fjár til þess að að greiða þessa fæðingarstyrki. Ég er algjörlega sammála hv. fyrirspyrjanda í því að það er ranglátt að allar konur í landinu njóti ekki styrks með sama hætti. En það var samþ. á s.l. ári, frv. um breyt. á atvinnuleysistryggingalögunum, og það kom til framkvæmda í janúarmánuði. Það voru erfiðar fæðingarhríðir að koma þeirri reglugerð áleiðis. Sú reglugerð fæddist ekki á einum og sama degi. En þar vorum við í heilbr.- og trmrn. að framfylgja landslögum. En þetta atriði hvað varðar könnunina verður að bíða heildarendurskoðunar á almannatryggingalögunum. Ég hef beðið formann þeirrar n. að taka upp í heildarendurskoðunina þetta mál allt í heild og það fyrir alllöngu.



Áður en ég gef orðið vil ég taka það fram út af ummælum hæstv. heilbr: og trmrh. að fyrirspyrjanda var skýrt frá því er stóð í bréfi hæstv. ráðh. til mín, en hann taldi það, sem til var vísað, ekki vera fullnægjandi svar við sinni fsp. og óskaði þess að fsp. yrði rædd þar sem hann þyrfti að fá miklu viðtækari upplýsingar í málinu. Þá vil ég líka geta þess að hæstv. heilbr.- og trmrh. var þetta kunnugt áður en kom til þessa fundar í dag.



Herra forseti. Ég vil nú þakka ráðh. fyrir svör hans. En það, sem ég lagði áherslu á, er í bráðabirgðaákvæði laga nr. 57 frá 27. apríl 1375, að fyrir 1. jan. 1976 skal ríkisstj. láta kanna á hvern máta megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í þessu skyni. Það, sem ég fann að, var fyrst og fremst þetta, að könnunin var ekki gerð. Þegar könnunin lá fyrir var það auðvitað Alþingis að meta hvort væri hægt að taka eitthvað af þessu eða taka þetta í skrefum, eins og ég minntist á áðan, ekki síst þegar það liggur fyrir og ég gat ekki betur heyrt en að hæstv. ráðh. væri mér alveg sammála um að þær konur, sem þyrftu helst á þessu orlofi að halda,fá það ekki nú. Þegar hér á hæstv. Alþ. er samþ. að gera slíkt, þá á hæstv. ríkisstj. eða sá ráðh., sem málið heyrir undir, að láta slíka könnun eins og í þessu tilfelli fara fram. Það var aðeins þetta sem ég vildi ræða. Og ég endurtek áskorun mína til ráðh. að láta þessa könnun fara fram, þannig að hv. alþm. geti metið á hvern hátt er hægt að verða við því að konur fái fæðingarorlof, fyrst er búið að taka stóra hópa af þeim og þær njóta þess. En það verður auðvitað ekki gert ef menn vita ekki hve vandinn er stór, og það verður ekki gert öðruvísi en með samkomulagi ýmissa um hvernig þetta sé framkvæmt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Orlofsmál heyra ekki undir heilbrrh. en hins vegar gerir Atvinnuleysistryggingasjóður það. Þess vegna var það verksvið heilbr.- og trmrn. að semja og gefa út reglugerð um framkvæmd þeirra laga. En þó að þessu ákvæði hafi verið hnýtt þar til viðbótar um könnun á greiðslu fæðingarorlofs fyrir allar konur, þá er ekki þar með sagt, að Alþ. hafi tekið þá stefnu að greiða fyrir allar fæðingar úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Hitt er svo annað mál, að skyldan í þessu efni hvíldi auðvitað á ríkisstj. í heild. Og það var rætt á ríkisstjórnarfundi í haust við gerð fjárl., bæði þetta atriði og önnur, og þá varð þessi niðurstaða. Hins vegar hefði verið hægt að breyta því við meðferð fjárl., áætla til almannatrygginga eða á einhvern annan hátt til greiðslu á fæðingarorlofi þeirra sem ekki fá fæðingarorlof annars staðar greitt. En engin slík till. kom, hvorki frá ríkisstj. né einstökum þm., ekki að því er ég man best. Ég held að við þurfum ekki að orðlengja frekar um þetta mál. Ég hef sagt mína skoðun og jafnframt minn vilja í því að þetta verði tekið í heildarendurskoðun með almannatryggingarlögunum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 340 fsp. til hæstv. samgrh., svo hljóðandi: „Hefur verið gerð tímaáætlun um dreifingu sjálfvirka símakerfisins um sveitir landsins?“ Að undanförnu hafa átt sér stað hér á Alþ. nokkrar umr. um símamál og þá þjónustu sem landsmenn ætlast til að síminn veiti úti um hinar dreifðu byggðir landsins. Enn fremur hafa orðið hér umr. um þann aðstöðumun sem ríkir í þessum efnum milli þéttbýlissvæða og hinna dreifðu byggðarlaga. Það er því e.t.v. að sumra áliti að bera í bakkafullan lækinn að innleiða hér enn umr. um þessi mál. Ég álít þó að þessi fsp. snúist um sérstakt svið þessara mála, sem er dreifing sjálfvirka símakerfisins um sveitir landsins, þau byggðarlög einmitt sem verða að mörgu leyti afskipt hvað þjónustu snertir af hálfu hins opinbera og er það að mörgu leyti að vonum, svo erfitt og kostnaðarsamt sem það tíðum er að veita þar þá þjónustu sem sambærileg getur kallast miðað við hinar fjölmennari byggðir. Það er augljóst mál að lega landsins og aðstæður allar skapa óhjákvæmilega aðstöðumun sem erfitt er að ráða við. En ef við eigum að byggja þetta strjálbýla land, þá verða þeir, sem í dreifbýlinu búa, að gera þá kröfu að sinnt sé um hagsmuni þeirra til jafns við hagsmuni þéttbýlisins, að svo miklu leyti sem kostur er, þó auðvitað sé aldrei hægt að uppræta þann mun að fullu. Í öllum samskiptum manna hefur síminn sitt mikla gildi, og við, sem búum úti á landi, þurfum á þjónustu hans að halda engu síður en íbúar á höfuðborgarsvæðinu og öðrum þéttbýlisstöðum landsins. Það er því ekki að ástæðulausn að við íhugum öðru hvoru þá spurningu, hvenær við verðum þeirra þæginda aðnjótandi að fá sjálfvirkan síma inn á sveitaheimilin og komumst þannig í snertingu við umheiminn á mun áþreifanlegri hátt en raun er á í dag, þar sem sveitasímstöðvar eru yfirleitt opnar frá 4 og upp í 8–10 tíma á dag, en algengast mun vera í sveitum 4–6 tímar. Utan þess tíma er okkur illmögulegt að ná sambandi við önnur byggðarlög, nema til komi hjálpsemi og skilningur þess fólks sem við stöðvarnar vinnur. Mörgum þeim, sem þekkja sveitasímann, er auðvitað ljóst að með tilkomu sjálfvirks síma í sveitir landsins er trúlega útilokaður sá möguleiki, sem þekkist í dag víða, að geta notfært sér það að hlera símtöl náungans og fylgjast með viðburðum líðandi stundar með því að taka upp tólið og hlusta. Þetta þekkjum við úr sveitunum og finnst raunar ekkert athugavert. I.g er þess því fullviss að svolítil eftirsjá mundi mörgum þykja að því að missa sveitasímann og komast þannig úr snertingu við umræðuefni nágrannanna. En ég er líka jafnviss um að þessi tilhögun hlýtur að hverfa og - gamanlaust - þá liggur það auðvitað ljóst fyrir að sjálfvirkur sími er það sem koma skal og tengir hinar dreifðu byggðir saman og skapar meira öryggi í öllum samskiptum manna. En til þess að svo geti orðið verður auðvitað að gera áætlanir sem geta staðist og eru til þess að auka á öryggið, en ekki draga úr því. Á ég þá við þá staðreynd, sem stundum hefur komið í ljós eftir að búið var að setja upp sjálfvirkan síma í einhverju þorpinu, að eftir það var illmögulegt að ná sambandi við fjarlæg byggðarlög af því að álagið var of mikið og línurnar of fáar. En í þessu er ég auðvitað leikmaður og þarna hljóta þeir ráðum að ráða sem betur kunna, og árangurinn verður að vera í samræmi við það. Eins og við vitum dreifist sjálfvirkur sími hægt og bítandi um byggðir landsins. Þar sitja auðvitað þéttbýliskjarnarnir í fyrirrúmi, en sveitirnar á hakanum, og jafnóðum og þéttbýlið eykst á höfuðborgarsvæðinu og víðar þar sem gott er undir bú, þá eru settar upp stöðvar til að koma til móts við fólkið sem þar býr. Þetta er auðvitað gott og blessað og raunar eðlilegt þegar horft er á tekjurnar sem strax koma þarna til baka þar sem notendurnir eru nógu margir. En þá er von að einhver spyrji: Hvers á sveitafólkið að gjalda? Hvað er orðið um hina margumtöluðu byggðastefnu? Ég veit að hæstv. samgrh. skilur þetta manna best þar sem hann þekkir það af reynslu að búa við þetta símakerfi í sveitum landsins. Ef engin tímaáætlun hefur verið gerð um uppbyggingu og dreifingu sjálfvirka símans um sveitirnar, þá er ekki vonum seinna að farið verði að hugsa að því. En sé þessi áætlun til. þá væri fróðlegt að fá að sjá hana eða heyra og er þá tilgangi þessarar fsp. náð. Niðurstaða þessara orða minna er því þessi: Því verður varla unað af dreifbýlisfólki í sveitum landsins að einhver happa- og glappaaðferð sé viðhöfð í sambandi við dreifingu sjálfvirka símans í sveitunum. Dreifbýlisfólk hefur lagt þann skilning í orðið byggðastefna að stjórnvöld vilji stuðla að byggð sem víðast á landinu og jafna aðstöðumun svo sem kostur er. Þess vegna er þess óskað að einnig á þessu sviði sé unnið markvisst að því að jafna muninn og skapa sem flestum jafnréttisaðstöðu, að svo miklu leyti sem slíkt er unnt í landinu.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 2. þm. Vesturl. á þskj. 340 vil ég taka eftirfarandi fram: Það hefur ekki verið gerð tímaáætlun um sjálfvirka símakerfið um sveitir landsins og ekki hefur heldur verið gerð áætlun um ýmsa aðra staði en sveitirnar, að það sé búið að ákveða hvenær framkvæmdir skuli vera þar. Ástæður fyrir þessu eru tvær: í fyrsta lagi að fjárhagur símans hefur ekki leyft að fara með meiri hraða en orðið er, og svo hitt, að áætlanagerðir, sem gerðar hafa verið síðustu árin, hafa allar brenglast vegna hinnar miklu verðbólgu. Þess vegna hefur komið að litlu gagni þó að hafi verið búið að gera áætlanir, vegna þess að þær hafa ekki haldið gildi sínu þegar til framkvæmdanna kom. En út af fsp. hv. þm. vil ég vitna til ræðu sem ég hélt í sambandi við jöfnun símgjalda og er á dálki 1813 í Alþt. Þar segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ég þarf að vísu ekki miklu að bæta við það sem ég sagði áðan þar sem þeir hv. alþm., sem hér hafa talað, hafa í raun og veru staðfest það sem ég hef sagt, að það sé margþætt verkefni sem við þurfum að vinna í þessu. Við þurfum að tryggja betur það sjálfvirka kerfi, sem komið er, til þess að ná á milli staða. Við þurfum að dreifa því meira en orðið er. Mikið af gömlum línum er orðið þannig að það er hinum mesta vanda bundið að nota þær og óöryggi afar mikið. Hitt vil ég endurtaka og vekja athygli á, að það er ekki fyrirstaða við að breyta þessu sem gerir það að verkum að seint gengur, heldur fjármagnið sem þarf til þess. Eins og ég tók fram áðan hefur raunverulega ekki orðið nema ein breyting á gjaldskrá síðan ég kom í þetta starf, því að sú litla breyting, sem fékkst í sumar, var langt fyrir neðan það sem beinar launahækkanir voru við stofnunina.“ Þessu til viðbótar vil ég geta þess að þessi stofn»n hefur byggt sítt kerfi upp sjálf og gerir enn. Hún hefur hins vegar fengið miklu minni hækkanir á sínum þjónustugjöldum en gerst hefur bæði um aðrar stofnanir og kaupgjaldstaxtar hafa hækkað á svipuðum tíma. Þetta held ég að hafi verið upplýst hér í fyrravetur miðað við 1960 og síðan, og ég get að sjálfsögðu látið hv. þm. það í té. Ég vil svo endurtaka það, að ég tel brýna nauðsyn bera til að halda áfram á þessari braut, þ.e. bæði að jafna gjöldin og eins að dreifa sjálfvirka kerfinu út um landið, bæði til þéttbýlisstaða og einnig til sveitanna. Þess vegna er það mín skoðun að það megi ekki draga svo úr töxtunum að það dragi úr dreifingu kerfisins. Og ég vil vekja athygli á því að t.d. í Noregi, þar sem dreifing símans er orðin verulega mikil, eru símataxtarnir líka háir, enda er þar jafnað á milli og hefur símakerfinu verið dreift út um landið. Ég vil endurtaka þetta, þó að ég verði að hryggja hv. þm. með því að segja honum eins og ástatt er, og það er auðvitað ekki nema síálfsagt því að sannleikurinn er jafnan sagna bestur og hann er svona. En ég vil jafnframt taka það fram, að það er ekki af viljaleysi sem þessi dreifing gengur svo hægt, heldur er þar um fjárhagsmöguleikana að ræða sem munu ráða þar mestu um. Hins vegar er unnið að því hjá Landssímanum að athuga með hvaða hætti er ódýrast að dreifa þessu kerfi út um landsbyggðina og því verður haldið áfram.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir greinagóð svör við fsp. minni. Svo sem vænta mátti er hér við ýmsan vanda að etja og ætti okkur, sem úti á landi búum, að vera það vel ljóst. Það dylst ekki heldur að fjármagn þarf til þess að hrinda þessu í framkvæmd, um það er enginn í vafa, og þess er ekki að dyljast heldur að oft hefur verið rýmra um fé en nú er, þar sem þjóðin á við ýmsan vanda að stríða í þeim efnum. En þó að svo sé, þá verðum við að halda áfram að skapa sem jöfnust lífsskilyrði til búsetu í landinu. Þar verður þéttbýlið, sem um áraraðir hefur notið þeirra gæða sem hér hafa verið til umr., að koma til móts við dreifbýlið, því að öðruvísi getur ekki orðið um að ræða uppbyggingu í landinu en dreifa byrðunum á alla. Verður þá þéttbýlið að gjalda nokkurn skatt fyrir þann aðstöðumun sem það hefur haft fram yfir sveitirnar, því að nógur er munurinn samt. Ég vil því vona að að þessum málum verði unnið með hagsmuni dreifbýlisins fyrir augum og þannig verði skapað sem eðlilegast jafnvægi í byggð landsins. Hér er því ekki um það að ræða beinlínis hvort fjármagn er fyrir hendi til þessara hluta í dag, heldur hvort stjórnvöld hugsa sér að gera áætlun um dreifingu sjálfvirka símakerfisins í sveitunum og afla þá til þess tekna í samræmi við slíka áætlun. Það hlýtur að vera krafa þeirra, sem í dreifbýlinu búa, að áætlun sé gerð um þessi mál þannig að það liggi fyrir hvenær vænta megi vissra áfanga í þessum efnum í hinum ýmsu byggðum landsins.



Herra forseti. Drjúgur hluti af fundartíma hér í dag hefur farið í það að ráðh. hafa endurtekið fyrri svör við fyrri fsp. Þetta átti sér stað áðan þegar hæstv. samgrh. svaraði fsp. um símamál. Það er segin saga að þegar svarað er fsp. um þessi mál, þá hljóða svörin upp á mjög góðan vilja til að laga þetta, en þm. fá litlar fréttir af því að raunverulega sé unnið að því. Ég vil skjóta því til vinar míns, hæstv. samgrh., að það er ekki skemmtilegt afspurnar að ástandið hefur stórum versnað síðan hann tók við þessum málum. Þá gat að vísu verið vandkvæðum bundið að ná sambandi við Vesturland héðan úr Reykjavík. Nú hins vegar er þetta orðið þannig að það er alveg undir hælinn lagt hvort við þm. náum yfirleitt nokkru sambandi mið kjósendur okkar á Vesturlandi héðan úr Reykjavík. Ég vona nú að hæstv. ráðh. fari að taka rækilega til hendinni áður en svo fer, ef við Vesturl: þm. ætlum á annað borð að halda sambandi við kjósendur okkar, - að þá verðum við að fara og tala við þá persónulega, hætta að nota þetta merkilega tækniundur sem nefnist sími.



Herra forseti. Það er afskaplega langt frá því að ég vilji koma í veg fyrir að hv. 5. þm. Vesturl. geti náð til kjósenda sinna, því að maðurinn hefur oft sýnt sig að því að vera skemmtilegur og ég vil auðvitað að þeir njóti þeirrar ánægju sem hann hefur fram að færa. Hins vegar út af því, að einhver sérstök breyting hafi orðið í þessum efnum síðan ég varð samgrh., þá mundi ég telja að ef svo væri, þá ætti hún að vera til batnaðar því að það hefur þó verið fjölgað verulega linum á þessu svæði á þessu hálfa öðru ári sem ég er búinn að vera í þessu starfi og bað er unnið að því að laga þetta meira. En það tekur sinn tíma. Auðvitað er það svo að það eru fleiri en þessi hv. þm. sem eiga erfitt með að ná til sinna kjósenda. Úr þessu viljum við bæta. En það er afskaplega erfitt að komast fram hjá því þegar svarað er fsp. um sama efni, að nota þá ekki nokkuð svipuð svör, nema maður sé svo hagorður og skáldmæltur að geta sett þetta á svið eftir geðþótta, en það get ég ekki.



Herra forseti. Ég er ekki að vanþakka það að fjölgað sé símalínum á Vesturlandi. En ég held því fram að þetta hafi stórversnað á einu eða tveimur síðustu árum, versnað stórum. Ég á hér við sjálfvirka kerfið sem var þegar komið á er hæstv. ráðh. tók við. Og ég segi: Ef nýjar línur eiga að kosta það að gamla kerfið ónýtist, þá held ég að við verðum að láta okkur nægja gamla kerfið og varast að bæta við nýjum línum.



Herra forseti. Í febrúarmánuði 1972 tók til starfa á Landsspítalanum ný deild, bæklunarlækningadeild. Þær aðgerðir, sem þessi nýja deild átti að framkvæma, voru að nokkru leyti áður framkvæmdar í handlækningadeild þessa sama sjúkrahúss. Deildin hefur í þjónustu sinni mjög góða lækna sem standa fullkomlega jafnfætis læknum í þessari grein í Vestur-Evrópu. Áður en deildin tók til starfa urðu ýmsir bæklunarsjúklingar að fara til erlendra sjúkrahúsa til aðgerða. Og því má slá föstu að þeir hafi verið æðimargir sem enga læknismeðferð tókst að fá við þær aðstæður sem hér voru áður en þessi deild tók til starfa. En brátt kom í ljós að aðsóknin og þörfin var mjög mikil fyrir slíka stofnun. Þegar deildin tók til starfa fékk hún í hendur biðlista frá handlækningadeild Landsspítalans, en á þessum lista voru 236 sjúklingar. Í ársbyrjun 1973 var biðlistinn kominn upp í 430 og þó höfðu verið gerðar 465 aðgerðir 1972. Í ársbyrjun 1974 var biðlistinn orðinn 614, en aðgerðir 1973 voru 576. 1. jan. 1975 var biðlistinn orðinn 708, en aðgerðir 1974 733. Og nú er þessi biðlisti kominn upp í 769, en á síðasta ári voru framkvæmdar 777 aðgerðir eða 201 fleiri en 1973, án þess þó að deildin hefði fengið aukið húsrými til umráða. Þegar þessi deild hóf starfsemi sína fékk hún 23 rúm til afnota og árið eftir til viðbótar 10 rúm, en síðan hefur engin viðbót fengist þrátt fyrir margendurteknar tilraunir til þess. Erlendis er talið að til slíkra aðgerða sem á þessari deild eru framkvæmdar þurfi fjöldi rúma að vera um 0.5 0/00 af þeim íbúafjölda sem deildin á að þjóna. Hér mundi því þurfa um 109 rúm. Á Borgarsjúkrahúsinu eru 15 rúm sem ætluð eru fyrir bæklunarsjúklinga, en eins og áður sagði eru á bæklunarlækningadeild Landsspítalans 33 rúm, eða samtals 48 rúm. Eftir þessu vantar 6l rúm til þess að fullnægja þörfinni á þessu sviði, enda er biðlistinn orðinn það langur til þess að komast í aðgerð á þessari deild að ekki verður við unað lengur. Munu dæmi vera til þess að sjúklingar þurfi að bíða 2 eða jafnvel 3 ár til að komast í slíkar aðgerðir. Fólk, sem er með brjósklos eða ónýta mjaðmaliði hefur venjulega miklar og sárar þjáningar og er alveg hjálparvana og þá mun slík bið reynast flestum ofraun. Munu þess mörg dæmi að slík bið hefur brotið fólk algjörlega niður. Fyrir fólk, sem er komið um eða yfir sjötugt og veit að það þarf að bíða svo að árum skiptir til að fá sjúkrahúsvist, er alltaf sú hætta fyrir hendi að það grípi algert vonleysi og að hjálpin berist of seint. Af mannúðarástæðum er mjög brýnt, að bæklunarlækningadeild Landsspítalans fái sem allra fyrst þá aðstöðu að fólk þurfi ekki að bíða Langtímum saman eftir að komast í aðgerð, og að láta fólk, sem er á vinnualdri, bíða eftir slíkri aðgerð langtímum saman hlýtur að vera þjóðhagslega óhagkvæmt og óþolandi ástand. Ég hef orðið þeirrar reynslu aðnjótandi að dveljast á þessari deild og sjá hvað illa margir sjúklingar hafa verið komnir er þeir lögðust þar inn, og ég var vitni að því að gerð voru hrein kraftaverk á mörgum þessum sjúklingum. Ég hef því leyft mér að bera fram þessa spurningu til hæstv. heilbr.- og trmrh: „Hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að bæklunarlækningadeild Landsspítalans fái aukið húsrými til þess að geta án óhæfilegs dráttar gert aðgerðir á þeim sjúklingum sem til hennar leita?“



Herra forseti. Bæklunarlækningadeild Landsspítalans tók til starfa árið 1972. Meðan á byggingu Landsspítalans stóð var upphaflega gert ráð fyrir því að bæklunarlækningadeild hefði til umráða sem svaraði tveim deildum, þ.e.a.s. 46 rúmum. Á byggingarstigi var þessari ákvörðun síðan breytt þannig að gert var ráð fyrir að bæklunarlækningadeildin hefði eina deild, 23 rúm, en jafnframt yrði stofnuð endurhæfingardeild með 23 rúmum. Þegar síðan bæklunarlækningadeildin tók til starfa var sú ákvörðun tekin af stjórnarnefnd að bæklunarlækningadeildin fengi til umráða auk 23 rúma á eigin deild 10 rúm á endurhæfingardeild og er svo enn. Að sjálfsögðu höfðu aðgerðir vegna bæklunarsjúkdóma farið fram á Landsspítala áður en deildin tók til starfa og deildin tók við allstórum biðlista frá skurðdeild strax við opnun. Mjög fljótlega sýndi sig að deildin hafði ekki við og biðlistar deildarinnar hafa aukist ár frá ári. Á árinu 1973 gerði rn. till. um það til stjórnarnefndar að athuga möguleika á því að bæklunarlækningadeild fengi til umráða einnig rúm þau á endurhæfingardeild sem fyrr getur, en það var mat læknaráðs Landsspítala að jafnmikil og e.t.v. meiri þörf væri fyrir rúm fyrir endurhæfingu en viðbót við bæklunarlækningadeildina. Var því engin breyting gerð í þessu efni. Það liggja fyrir skýrslur bæklunarlækningadeildar fyrir árið 1974, og sýnir sig við samanburð á árunum 1913 og 1974 að starfsemi deildarinnar er komin í mjög fastar skorður. Þannig voru legudagar á árinu 1974 13 629, en á árinu 1973 12 318. Fjöldi innlagðra sjúklinga var á árinu 1974 615 og nýting sjúkrarúma 100%. Vegna stækkunar biðlista á bæklunarlækningadeild tók stjórnarnefnd ríkisspítalanna þetta mál upp á árinu 1974 og komst að þeirri niðurstöðu að ekki væru tök á því að auka rými deildarinnar innan Landsspítalans sjálfs nema það yrði svo mjög á kostnað annarrar starfsemi spítalans að ekki yrði við unað. Þá var leitað þess ráðs að ná samkomulagi við endurhæfingardeild á Reykjalundi um að ákveðin rúm þar yrðu til afnota fyrir bæklunarlækningadeild til framhaldsmeðferðar sjúklinga þannig að hægt yrði að útskrifa þá frá Landsspítala fyrr en ella hefði verið. Beint samkomulag hefur ekki verið gert um þessar ráðstafanir, en í reynd hefur þetta orðið svo að nokkru leyti og líklegt að ákveðið samkomulag náist um þetta innan ekki langs tíma. Þegar till. var gerð að staðli fyrir vistunarrýmisþörf hinna ýmsu sérgreina, þá var gert ráð fyrir því að fyrir bæklunarlækningar þyrfti 36 rúm miðað við 100 þús. íbúa eða um 75 rúm fyrir allt landið, eins og háttar hér í dag. Eru þá böru, sem þurfa aðgerða við, ekki talin með þar sem þau vistast á barnadeildum. Á þrem stórum sjúkrahúsum í Reykjavík má gera ráð fyrir að nú séu um 60 sjúkrarúm fyrir bæklunar-lækningar, þar með talin slys. Nokkrir slíkir sjúklingar vistast að jafnaði á sjúkrahúsum utan Reykjavíkur, enda þótt sérfræðingar séu þar ekki starfandi, svo að gera má ráð fyrir að það vanti um 10 sjúkrarúm á landinu öllu til þess að fullnægja þeim staðli sem ég gat hér um. Margir telja þó þessar tölur of lágar og benda á vaxandi slysatíðni, sérstaklega umferðarslysa, sem taka upp rúm bæklunarlækningadeilda, svo og aukna möguleika til skurðaðgerða í bæklunarlækningum sem hafa þróast á síðustu árum, og hafa jafnvel gengið svo langt að telja a'ð í stað 36 rúma miðað við 100 þús. íbúa þurfi 50 rúm. Miðað við þann staðal vantar hér í Reykjavík um 30 sjúkrarúm til þess að fullnægja þörf. Í bæklunarlækningum eins og allri annarri læknisfræði þá eru það bráðu sjúkdómarnir sem hafa forgang og eru þar slysin langstærsti hópurinn. Því er það svo að þeir sjúklingar, sem hafa langvarandi sjúkdóma, þurfa að bíða lengst og dæmi eru til þess að sjúklingar þurfi að bíða mánuðum, jafnvel árum saman eftir skurðaðgerð við slíkum meinum. Þetta er að sjálfsögðu ekkert einsdæmi hér á landi og heldur ekkert einsdæmi í sambandi við skurðaðgerðir, hvorki hér á landi né annars staðar. Biðlistar eru á öllum sjúkrahúsum og sjúkradeilum, misstórir að vísu eftir því hvers konar starfsemi er rekin. Biðlistar sjúkrahúsanna í Reykjavík eru þó mun stærri en sjúkrahúsa utan Reykjavíkur, enda fer meginhluti sérhæfðrar læknisþjónustu og skurðaðgerða fram í Reykjavík. Biðlisti bæklunarlækningadeildar hefur verið mjög nálægt eins árs umsetningu deildarinnar. Fjöldi innlagðra sjúklinga var á árinu 1974 615, en biðlisti í lok ársins 1974 708, en í lok ársins 1973 614. Til samanburðar má geta þess að biðlisti handlæknisdeildarinnar var í árslok 1975 1056 sjúklingar, þar af vegna skapnaðarlækninga 392 sjúklingar, en sérstök deild vegna skapnaðarlækninga tekur til starfa á Landsspítala nú alveg á næstunni með 12 rúmum. Sá biðlisti, sem skapnaðarlækningadeild tekur við þegar hún tekur til starfa, er því hlutfallslega ekki minni en sá sem er á bæklunarlækningadeild í dag. Þessar upplýsingar sýna að ástand á bæklunarlækningadeild er mjög svipað því sem er á öðrum skurðdeildum Landsspítalans í dag og er tæplega að vænta breytinga á því fyrr en nýjar sjúkradeildir rísa á Landsspítala eða við aðra spítala í Reykjavík sem geta tekið þessa sjúklinga til meðferðar. Með byggingu nýrra sjúkrahúsa annars staðar á landinu á að draga úr eftirspurn eftir spítalaplássum hér í höfuðborginni og þá eiga að skapast möguleikar til stækkunar þeirra deilda sem verst eru settar, eins og bæklunarlækningadeildarinnar.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli hér. Ef mig rekur rétt minni til. þá hreyfði hv. 2. þm. Reykn. þessu sama máli í fsp. fyrir nokkru. Það kemur í ljós nú, eins og hann greindi frá þá, 2. þm. Reykn., Oddur Ólafsson læknir, að ástandið var slæmt og grátlega lítið hefur miðað í þá átt að laga hér um, og það er tæpast verjandi. Eins og fyrirspyrjandi drap á bíða margir mikið tjón bæði á líkama sínum og sál við það ástand sem skapast hjá þessum sjúklingum og er ekki sæmandi annað en taka þetta mál til alvarlegrar athugunar og reyna að mæta þeirri eftirspurn sem er þegar biðtími er að jafnaði á annað ár og sumir miklum mun lengur eftir eðli sjúkdómsins. Fram kom í máli hæstv. ráðh. að með eðlilegri þróun virtist vanta um 30 rúm svo að lágmarksþörf væri mætt. Held ég að hv. Alþ. ætti að taka það til athugunar eða fá um það nánari skýrslu hvað það mundi kosta - og þá auðvitað í samráði við stjórnarnefnd ríkisspítalanna - að bæta úr þessu í áföngum, segjum á 2–3 árum. Það er mikið verk og búið að standa lengi yfir að gera skipulegt átak við uppbyggingu Landsspítalans og út í það er ekki hægt að fara í þessum stutta ræðutíma, en það mun rétt vera að deildar meiningar eru innan stofnunarinnar um hvar mest þörf er til úrbóta. En mér virðist sem svo að sjúklingar, er bíða lækningar með bæklunarmein, eigi sannarlega rétt á því að vera efstir eða a.m.k. mjög ofarlega á blaði. Ég vil þakka aftur bæði fyrirspyrjanda og hæstv. ráðh. fyrir að gefa þessar upplýsingar og vænti þess að hæstv. ráðh. líti þetta mál það alvarlegum augum að úrbætur verði gerðar á næstunni og þær undirbúnar strax.



Herra forseti. Ég mun ekki lengja þessar umr. að ráði. Það er vafalaust alveg rétt að það eru margir sem bíða tjón við það að komast ekki inn á bæklunardeild Landsspítalans. Það kom fram í svari hæstv. heilbrrh. að þessi deild mun þó ekkert einsdæmi, því miður. Sjálf rak ég mig á það s.l. sumar, er ég reyndi að greiða fyrir manni utan af landi sem að ég hygg þurfti einmitt að komast inn í þessa deild eða til svipaðrar aðgerðar og sú deild veitir og yfirlæknir þeirrar deildar sagði mér að það væru 200–300 manns sem biðu. Og þetta er slæmt ástand. Nú er það samt svo, og það vil ég sérstaklega henda á hér, að við höfum hvað eftir annað heyrt staðhæfingar fróðra manna um þessi mál um að við íslendingar ættum yfir heildina nægilegt sjúkrarými til þess að fullnægja sjúkraþörf landsmanna. Ég verð að segja, að manni hefur hnykkt við að heyra þessar upplýsingar með það fyrir augum hve oft við rekum okkur á einstök dæmi sem virðast sanna hið gagnstæða. Ég vil þess vegna benda á það, sem ég veit að er staðreynd, að það, sem okkur vantar helst í dag, er kannske ekki fyrst og fremst fleiri sjúkrarúm, heldur breytt skipulag sjúkrahúsamála, þ.e.a.s. að það sjúkrarými, sem við eigum, sé ekki nýtt sem skyldi. Það hefur, að ég tel sem leikmaður, réttilega verið bent á að það, sem okkur vantar tilfinnanlega, eru göngudeildir við sjúkrahúsin og deildir fyrir langlegusjúklinga, því að oft á tíðum er það svo að fólk, sem í raun og veru þarf engra aðgerða við, en hjúkrunar og umönnunar, tekur upp sjúkrarými sem eru í raun og veru ætluð sjúklingum með alvarlegri sjúkdóma og jafnvel bráða sjúkdóma. Ég vil þess vegna, af því að ég veit að hæstv. heilbrrh. hefur fullan hug á að bæta þarna úr, að tekin verði til alvarlegrar athugunar uppbygging sjúkrahúsa og skipulagning í rekstri og að áhersla verði lögð á rétta þætti okkar heilbrigðisþjónustu, þá vil ég eindregið leggja áherslu á að okkar heilbrigðisyfirvöld taki þennan þátt til rækilegrar athugunar með úrbætur fyrir augum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, en ég vil leggja áherslu á að aðgerðir sem þessar, það er ekki eðlilegt að þær séu framkvæmdar nema á einum stað á landinu. Við höfum á Landsspítalanum fjóra lækna mjög vel menntaða, og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, mundu þeir geta gert miklu meira en helmingi fleiri aðgerðir en þeir gera ef þeir hefðu aðstöðu til. Og það er langur tími fyrir mann, sem er t.d. með skemmdan mjaðmarlið, að bíða í 2–3 ár, en það mun vera algengur Biðtími fyrir þessa menn. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að auðvitað verður bæklunardeildin að taka inn ýmis tilfelli, bæði ef slys verða og eins þegar kannske þarf að bjarga limum af því að aðgerð má ekki dragast, en t.d. þessir sjúklingar, sem eru þó mjög þjáðir oft á tíðum, verða að bíða þennan tíma. Ég efast ekkert um það sem hæstv. ráðh. segir í sambandi við biðina annars staðar, en það verður líka eitthvað að líta á þessi mál frá mannúðarástæðum. Ég var þarna í 5 vikur og ég sá hvernig þeir sjúklingar voru á sig komnir sem þarna komu inn, menn á kannske miðjum aldri, voru búnir að bíða tvö ár til þess að fara í svona aðgerð og eftir hálft ár voru þeir menn komnir í vinnu, þannig að þarna þyrfti áreiðanlega að gera stórt átak. Ég skil ekki hæstv. ráðh. þegar hann er að miða við 100 þús. íbúa. Ég lít svo á að svona deild þurfi að þjóna landinu öllu, og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér t.d. frá Norðurlöndum, þyrftu að vera a.m.k. 109 rúm til að sinna aðeins þeim aðgerðum sem eru nú gerðar á bæklunarlækningadeildinni. Þá á ég ekki við ýmis slys - alls ekki - því að beinbrot og þess háttar geta auðvitað önnur sjúkrahús annast. Ég hef rætt þetta mál í rúmt ár við þessa lækna sem ég er nú orðinn málkunnugur þarna á handlækningadeildinni, og ég hef sannfærst um að það er gert þar allt sem hægt er til þess að drífa sjúklingana út, um leið og það er hægt, t.d. á aðra staði þar sem þeir geta jafnað sig, endurhæfingarstaði. Það líka sýnir það að þeir hafa gert 200 aðgerðum meira 1975 heldur en 1973. En þrátt fyrir það lengist biðlistinn alltaf stöðugt og er kominn, eins og ég sagði áðan, í 769 sem bíða eftir svona aðgerð. Ég held að þetta mál þurfi meiri rannsóknar við, og ég vona það að hæstv. ráðh. athugi hvort ekki eru einhverjir möguleikar á því að sá læknahópur, sem þjónar þessari bæklunarlækningadeild Landsspítalans, geti fengið aukið rými þannig að biðtíminn styttist fyrir þetta fólk.



Herra forseti. Það er sannarlega rétt að þetta er eitt af okkar stærstu heilbrigðisvandamálum og mjög torleyst vandamál. Það hefur verið rætt hér áður, eins og getið var um, og því er ekki að leyna að það liggja alveg ákveðnar ástæður til þess að úrbætur hafa ekki orðið. Í fyrsta lagi er það, að það eru þrír hópar af sjúklingum sem hér er um að ræða, sem koma til meðferðar þarna. Það eru slysin, það eru meðfædd örkuml og það eru gamalmenni. Allir þessir hópar eiga það sameiginlegt að þeir eru stækkandi: Öryrkjum vegna slysa fer fjölgandi eins og við vitum, meðfæddum örkumlum sömuleiðis, vegna þess að nú lifa miklu fleiri hlutfallslega en áður var af þeim sem fæðast með örkuml, og í þriðja lagi verður fólkið eldra og skapast hafa möguleikar á síðustu árum til þess að gera ýmislegt fyrir það sem áður var talið óhugsandi. Allt þetta veldur því að þörfin fyrir bæklunaraðgerðir hefur á fáum árum stórvaxið. Og það er að sjálfsögðu ekki bara hjá okkur sem erfiðleikar eru með að leysa úr þessum vanda. Það er líka í nágrannalöndunum, enda þótt þau séu vel stödd með sjúkrarúm. Það er rétt, að við eigum að eiga nægilega mörg sjúkrarúm í þessu landi fyrir okkar fólk, en þrátt fyrir það er ástandið slíkt að biðlistinn lengist í raun og veru alltaf á þessu sviði. Ég er ekki sammála hv. 3. þm. Norðurl. e. í því að við eigum aðeins að gera þetta á einum stað. Það held ég að sé algjör misskilningur. Við eigum á öðrum sjúkrahúsum en Landsspítalanum bæklunarlækna sem hafa unnið áratugum saman við þetta starf og unnið það mjög vel. Ég held að ef við ætlum eitthvað að höggva skarð í biðlistann sé einasta leiðin að víkka þetta út þannig að það sé gert viðar og lögð meiri áhersla á þessar aðgerðir einmitt á þeim stöðum þar sem þær hafa verið gerðar áður, sérstaklega á Landakoti og við bæklunarlækningadeildina, og svo að til séu staðir sem þetta fólk getur komist á til endurhæfingar eins fljótt og unnt er eftir uppskurð. Verið að gera og hafa verið gerðar verulegar tilraunir í þá átt að leysa þetta. En þörfin er mikil og þetta er sem sagt mikill annmarki í okkar heilbrigðisþjónustu. Það tekur langan tíma að byggja upp þannig að við fáum fleiri sjúkrarúm. Hitt er rétt, sem hæstv. ráðh. gat um, að ef við fáum stækkuð sjúkrahúsin í Keflavík, á Akureyri, Ísafirði og viðar úti um landið, á Selfossi, þá er enginn vafi á því, að það má vinna viss verk, sem nú eru unnin á bæklunarlækningadeild Landsspítalans, á þessum stöðum og þar með bæta ástandið í þessu efni. Ég vona að það verði gert allt sem unnt er til lagfæringa á þessu sviði á næstu árum.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður tók af mér ómakið í sambandi við þá skoðun hv. fyrirspyrjanda að þessar lækningaaðgerðir ættu að fara fram á einum stað. Ég held að það séu allir á því, sem best þekkja þessi mál, að við eigum auðvitað að nýta sem flest sjúkrahús til sem flestra aðgerða. Hins vegar verða auðvitað vandameiri aðgerðir framkvæmdar af sérfræðingum, og þá auðvitað er þessi bæklunarlækningadeild fyrst og fremst. En í sambandi við þrengslin, sem þarna eru, verða menn að líta í kringum sig, líta á það hvað verið er að byggja upp annars staðar, hvað hefur verið gert á annan hátt. Á s.l. ári var tekin í notkun í Hátúni, þar sem ríkið leigir þrjár hæðir, legudeild fyrir aldraða. Það hefur aðeins ein hæð verið tekin í notkun þó að þær séu allar þrjár til. Það hefur vantað starfsfólk, sérstaklega sérhæft starfsfólk, þ.e. hjúkrunarfræðinga, sem hefur vantað þar og gert það að verkum að þessar deildir eru ekki allar komnar í notkun. Þannig geta alltaf myndast einhverjir erfiðleikar á því að halda áfram eðlilegri uppbyggingu. Þegar þessar hæðir allar eru komnar í notkun er ætlunin að létta á öllum sjúkrahúsunum hér í Reykjavík hlutfallslega jafnt, og það á auðvitað að skapa möguleika fyrir því, þegar hægt er að taka langlegusjúklinga af þessum dýru „akút“-sjúkrahúsum á heimili fyrir langlegusjúklinga, að deildir, sem eru jafnilla settar og bæklunarlækningadeildin, fái fleiri sjúkrarúm. Nú er langt komið að taka í notkun fæðingardeildina og kvensjúkdómadeildina. Það léttir á ýmsum öðrum deildum vegna þeirra miklu þrengsla sem þar voru. Þarna er ekki lítil aukning sem verður á sjúkrarúmum. Svo er í byggingu og verður orðin fokheld um mitt þetta ár geðdeildin, sem er á landspítalalóðinni. Unnið er að byggingu sjúkrahúss á Selfossi af fullum krafti, stækkun sjúkrahúss í Keflavík, stórfelld stækkun við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, ný sjúkrahúsbygging á Ísafirði, stækkun í Neskaupstað og svo auðvitað bygging margra heilsugæslustöðva sem Alþ. hefur þegar veitt nokkurt fjármagn til, en allt er þetta háð fjármagni. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég skil mjög vel að slík fsp. sem þessi komi hér fram. Það eru ýmsir erfiðleikar við innanhúsaðbúnað sem eru í veginum, en ég tel ekki rétt að fara neitt að tíunda hér og engum til góðs. Ég hef fullan hug á því að reyna að ná þarna betri samvinnu og samstarfi til þess að fjölga þarna sjúkrarúmum bæði á þessari deild og nokkrum ölrum. En það tekur tíma. Hins vegar þykir mér vænt um það og bið menn að muna vel eftir því við afgreiðslu fjárl. næst að standa þá fast með mér í auknum fjárveitingum til sjúkrahúsabygginga og heilsugæslustöðva.