Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og segir í nál. á þskj. 850, þá hefur n. rætt þetta mál, 252. mál, frv. til l. um vitagjald, og komizt að þeirri niðurstöðu að mæla einróma með samþykkt þess. N. leit svo á, að hækkun úr 4 kr. í 10 á rúmlest væri sízt of mikil miðað við hækkanir á flestum eða öllum sviðum á tímabilinu 1960–1972. Í aths. við frv. er gerð grein fyrir þeim breytingum, sem orðið hafa á lögum um vitagjald frá 1911, og því, að ýmis ákvæði laganna eru orðin úrelt. Auk þess segir í aths., að það sé tekið skýrt fram í 2. gr., að tekjunum af vitagjaldi skuli varið til viðhalds vitakerfis landsins, og að lokum, að nauðsynlegt sé að færa gjöldin nokkuð til samræmis við núgildandi verðlag.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. þessarar d. hefur rætt þetta frv. og er sammála um að mæla með því, að það verði samþ. með einni lítils háttar breytingu. Í umsögn mæðrastyrksnefndar um þetta frv. kom fram ábending um nauðsyn þess, að ekki verði felld út úr lögum um orlof húsmæðra reglan um það, að orlofsnefndir skuli hafa samstarf við mæðrastyrksnefndir, þar sem þær eru starfandi á hverju orlofssvæði. En svo er mál með vexti, að mæðrastyrksnefndir hafa rekið slíka starfsemi, sem um ræðir í þessu frv., sums staðar áratugum saman og annars staðar skemur. Það hefur að vísu gerzt að mestu fyrir það fé, sem aflað hefur verið með sölu mæðrablóms á vorin, eins og ég vona, að hv. þdm. kannist við, og hafa þeir vafalaust keypt mæðrablóm nú s. l. sunnudag, en það fé, sem þeir létu fyrir þetta litla blóm, fer einmitt til slíkrar starfsemi á vegum mæðrastyrksnefndar eins og um er getið að ríkið skuli nú kosta á vegum orlofsnefnda samkv. þessu frv. Þar sem um er að ræða sams konar hópa, sem mundu notfæra sér þetta orlof, bæði á vegum mæðrastyrksnefnda og einnig á vegum orlofsnefnda, þykir okkur ástæða til að áfram standi í lögunum, að þessir aðilar skuli hafa samstarf sín á milli. Að öðru leyti höfum við ekkert við frv. að athuga og mælum með því, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil nú þakka hv. heilbr.- og félmn. fyrir að hafa skilað áliti um frv. um orlof húsmæðra, þó að það sé nokkuð síðbúið. En það bjargast. Það skiptir nú öllu máli. Um þá einu brtt., sem hv. n. hefur gert á frv., vil ég aðeins segja það, að mér er heldur illa við hana, mér er heldur lítið um hana gefið og veit, að kvenfélagasamtökin í landinu, Kvenfélagasamband Íslands, sem á að hafa meginforustuna um framkvæmd þessara laga, telur, að þarna sé blandað dálítið óskyldu saman, þó að hvort tveggja fjalli um orlof húsmæðra. Hér er með frv. lagður fastur fjárhagslegur grundvöllur að starfsemi þessari, orlofi húsmæðra, sem mannréttindum þeirra, sem þær eigi rétt á, en mér skilst, að sú orlofsstarfsemi, sem mæðrastyrksnefndirnar reka, sé svona að mestu leyti líknarstarfsemi, og húsmæðrum hefur yfirleitt verið illa við að finna þann keim af því, að það væri þáttur í nokkurri líknarstarfsemi, að þær fengju að njóta orlofs. Það á það ekki að vera heldur. Þess vegna finnst mér þetta vera dálítið óskylt og hefði heldur kosið, að breytingin hefði ekki verið gerð. Það er rétt, að þetta ákvæði er í gildandi lögum, en mun þó hafa verið löngu fallið úr gildi í framkvæmd. En ekki vil ég láta þetta varna framgangi málsins og læt því kyrrt liggja, en aðeins læt það í ljós, að mér finnst þarna vera heldur miður en betur.



Herra forseti. Vegna þess að í ræðu hæstv. ráðh. komu fram ummæli þess efnis, að Kvenfélagasamband Íslands mundi telja, að hér væri tveimur ólíkum hlutum saman blandað, vil ég upplýsa það, að á sínum tíma, þegar þessi lög voru fyrst sett, var einmitt sú breyting, sem við leggjum til, að gerð verði núna á frv., sett inn í og samþykkt hér á Alþ. sem lög fyrir ábendingu Kvenfélagasambands Íslands. Þetta vildi ég, að kæmi fram. Við þetta mætti einnig bæta lítilli aths. við önnur ummæli hæstv. ráðh., þar sem hann nefndi, að það orlof, sem starfrækt væri á vegum mæðrastyrksnefndar, væri fyrst og fremst líknarstarfsemi. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., en ég tel, að það megi einnig telja, að svo verði um það orlof, sem verður starfrækt á vegum orlofsnefnda, þegar þess er gætt, hve það kemur til með að ná til fárra kvenna í raun og veru. Það hlýtur að verða gildandi regla, að þær, sem mest eru þurfandi fyrir slíkt orlof efnahagslega séð, þær, sem minnst tök hafa á því að kosta það sjálfar, hljóta auðvitað að ganga fyrir um það að fá að njóta þess.



Herra forseti. Þetta frv. er hér komið úr heilbr.- og félmn. eftir alllanga mæðu. Heilbr.- og félmn. hefur því miður ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Minni hl., fulltrúar Sjálfstfl. í n., skilar sérstöku nál., en við stjórnarsinnar í n. og hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason skilum séráliti, þar sem við mælum með samþykkt frv., en þó með nokkrum breytingum. Helzta breytingin er sú, að við leggjum til að 4. gr. falli niður, þannig að skipan stjórna verkamannabústaða í sveitarfélögunum verði óbreytt. Ég leyfi mér í því sambandi að vitna í ummæli frá Húsnæðismálastofnuninni varðandi þetta, en þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Færa má rök fyrir því, að stjórnir verkamannabústaða séu nú óþarflega fjölmennar, einkum í minni sveitarfélögunum, og sé því sú meginhugsun rétt að fækka stjórnarmönnum. Gera mætti þó greinarmun hér á eftir stærð sveitarfélaga og umfangi byggingarframkvæmda, sem venjulega helzt í hendur. Húsnæðismálastjórn er þeirrar skoðunar, að stjórn verkamannabústaða ætti að vera skipuð fimm mönnum, tveimur eftir tilnefningu sveitarstjórna, tveimur eftir tilnefningu húsnæðismálastjórnar og einum eftir tilnefningu verkalýðsfélaga í sveitarfélagi, og skipi ráðh. einn þeirra formann. Að fella með öllu niður tilnefningarrétt húsnæðismálastjórnar sýnist hæpið og órökrétt, þar eð lánveitingar til framkvæmdanna eru að öllu leyti á hennar vegum, enda þótt nokkurt framlag komi frá sveitarfélögum. Sé ekki talið eðlilegt að halda í lögum tilnefningu í stjórnirnar frá húsnæðismálastjórn, gæti að voru áliti komið til greina, að sveitarstjórn tilnefni þrjá menn og verkalýðsfélögin tvo eða sveitarstjórn fjóra og verkalýðsfélögin einn og ráðh. svo formann úr hópi hinna tilnefndu stjórnarmanna.“ Þetta segir í ummælum húsnæðismálastjórnar. um þessa grein, sem við leggjum til, meiri hl., að falli niður og skipun þessara mála verði óbreytt. En við treystum því, að endurskoðun fari fram á þessu, eins og reyndar öðru því, sem þetta frv. snertir, og reyndar leggja allir nm. áherzlu á það, að það sé þörf nánari athugunar á þessum málum. Svo eru tvær aðrar breytingar, sem við leggjum til. Brtt. eru á þskj. 845. Á eftir 1. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: „Við 6. mgr. 5. gr. laganna bætist: Meðaltalsársvextir allt lánatímabilið skulu þó aldrei vera hærri en 7½%. Viðbót sú, sem fellur til á afborganir samkv. þessari mgr., telst vextir.“ Hér er um samræmingaratriði að ræða. Ég hef þegar rætt till. um að fella niður 4. gr. 3. till. er svo hljóðandi: „Á eftir 4. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: Á eftir 1. ml. 2. mgr. 20. gr. laganna komi nýr ml., svo hljóðandi: Ráðh. getur þó ákveðið hærra framlag úr ríkissjóði vegna mjög fámenns þéttbýlisstaðar, enda framlengist þá greiðsluskylda hlutaðeigandi sveitarfélags samkv. 1. mgr., þar til samanlögð framlög þess eru orðin jafnhá samanlögðu framlagi ríkissjóðs vegna sveitarfélagsins.“ Þessar tvær till., sem ég nú nefndi, eru fluttar samkv. beiðni ráðh. Ráðuneytisstjóri Hjálmar Vilhjálmsson kom á fund til okkar, þegar við afgreiddum málið í gær, og lagði þessa beiðni fram. og meiri hl. verður við þeirri beiðni að flytja þessar till. Ráðuneytisstjórinn gerði grein fyrir þessari till. og grg. hans er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Í þessari hugmynd er gert ráð fyrir fyrirframgreiðslu af hálfu ríkissjóðs á mótframlagi vegna fámennra sveitarfélaga, sem stuðlað getur að byggingu verkamannabústaða þar, án þess að byggingarframkvæmdir dragist úr hófi. Framlagsskyldu sveitarfélags lýkur þó ekki á fjórum árum eins og mælt er fyrir í 1. mgr. 20. gr., en heldur áfram þar til sveitarfélagið hefur skilað jöfnu framlagi á móti framlagi ríkissjóðs. Er það í samræmi við almennar reglur laganna um framlög til Byggingarsjóðs verkamanna. Fyrirframgreiðslan er ekki bundin við ákveðna fjárhæð. Bygging verkamannabústaða er þannig möguleg í fámennu þorpi og hagstæðan hraða framkvæmda má tryggja með þessum hætti.“ Ég reikna með því, að hæstv. félmrh. geri e. t. v. nánari grein fyrir þessum málum, svo að ég ætla nú ekki að hafa þessa framsögu mína lengri, en aðeins geta þess, sem mér láðist að geta áðan, að meirihlutamenn áskilja sér rétt til þess að fylgja ekki aðeins þeim brtt., sem þeir flytja á áðurnefndu þskj., heldur áskilja þeir sér einnig rétt til þess að fylgja öðrum brtt., sem fram kunna að koma, og einn þeirra, hv. þm. Bjarni Guðnason, hefur reyndar flutt brtt. við 1. gr. frv.



Herra forseti. Við fulltrúar Sjálfstfl. í heilbr.- og félmn. höfum gefið út sérstakt nál. á þskj. 827. Þar leggjum við til, að frv. þessu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, svo hljóðandi: „Þar sem einsýnt er, að breytingar þær, sem frv. gerir ráð fyrir, eru ekki svo aðkallandi, að þær megi ekki bíða til næsta hausts, telur Nd. Alþ. rétt, að skipuð verði nefnd, sem í eigi sæti fulltrúar frá hverjum þingflokki og tilnefndir af þeim. Hafi nefndin það hlutverk að endurskoða lögin um Húsnæðismálastofnun ríkisins. einkum með tilliti til fjárþarfar Byggingarsjóðs, afnáms vísitölubindingar o. fl., og verði endurskoðun lokið í haust.“ - Það hefur fallið þarna niður: „og frv. lagt fyrir næsta Alþingi.“ Ég vil fara nokkrum orðum um þetta mál. Satt að segja var erfitt að átta sig á því, hver yrðu örlög þessa frv. í heilbr.- og félmn., þar til í gærmorgun, og mæðan var orðin talsverð og nokkuð löng. En niðurstaðan varð samt sú, sem kannske mátti búast við, að um síðir hefur tekizt, með einhverjum þvingunum sjálfsagt, að beygja fulltrúa stjórnarflokkanna í n. til fylgis við þetta frv. Það verður að ætla, að allir hv. alþm. geri sér grein fyrir því sjónarspili, sem hæstv. félmrh. hefur hér í frammi. Þetta hefur orðið ljósara á þeim fáu dögum, sem liðnir eru síðan þetta frv. var lagt fram. Það er t. d. ómótmælanleg staðreynd, að veigamesta ákvæði frv. um afnám vísitölubindingar lána getur ekki komið til framkvæmda á þessu ári einfaldlega vegna þess, að lánin eru þegar gjaldfallin. Því liggur ekkert á að flaustra þessari breytingu af. Það hefur ekki heldur verið upplýst, hver áhrif 3. gr. frv. raunverulega hefur á tekjur Byggingarsjóðs ríkisins. Eins og ég tók fram við 1. umr. þessa máls, styður Sjálfstfl. það, að vísitölubinding af afborgunum og vöxtum af lánum Byggingarsjóðs verði afnumin. Hins vegar viljum við ekki taka þátt í neinum flausturslegum ákvörðunum, en þær eru einmitt viðhafðar hér. Þessi regla, sem sett er fram hér, er þannig, að erfitt verður fyrir allan almenning að skilja hana. Menn vita raunverulega ekki, að hverju þeir ganga. Þetta kemur einkum fram, þegar menn kaupa íbúðir, sem þessi lán fylgja. Við viljum þess vegna taka undir þá hugmynd, sem kemur fram í umsögn húsnæðismálastjórnar, að setja vextina fasta, en hafa þá þó breytilega, ef svo má að orði komast. Ég á við það, að í fyrstu, þegar lánið er tekið, verði vextirnir lágir, t. d. 4%, og þeir haldist þannig um eitthvert tiltekið árabil. Síðan hækki þeir stig af stigi, þar til því hámarki er náð, sem talið verður eðlilegt. Hér er ekki sett fram ákveðnari tillaga vegna þess að þetta er mál, sem þarf ítarlegrar athugunar við. Það þarf að taka tillit til hagsmuna lántakenda annars vegar og hagsmuna Byggingarsjóðs ríkisins hins vegar. Með ákvæðum 3. gr. frv. er ekki tekið tillit til hagsmuna Byggingarsjóðs, en slíkt er brýn nauðsyn, ef sjóðurinn á að verða þess megnugur að sinna þeim umsóknum, sem honum ber að sinna samkv. lögum. Ég ítreka það, að það liggur ekki á, nú á síðustu dögum þingsins, að afgreiða þetta mál vegna þess að þetta kemur hvort eð er ekki til framkvæmda fyrr en á næsta ári. Þess vegna er skynsamlegt að fresta þessu og fara að þeirri tillögu okkar, að nefnd, sem í eigi sæti fulltrúar allra þingflokka, athugi málið í sumar og hafi tilbúið frv. fyrir næsta þing. Þá vil ég geta þess, að samkv. upplýsingum, sem ég hef getað aflað mér, eru aðeins fjórir lánaflokkar komnir yfir það mark, sem 3. gr. gerir ráð fyrir, yfir 73/4%. Það eru fyrstu fjórir lánaflokkarnir, sem gefnir voru út. Hæstu meðalvextir eru á skuldabréfum, sem gefin voru út um áramótin 1964–1965, og eru 8.1%. Þessi hugmynd, sem hér hefur verið hreyft, um fasta vexti, sem hækki þó með árunum, er í sjálfu sér ekki ný. Hún er t. d. notuð nú við útgáfu spariskírteina ríkissjóðs. Þannig eru vextir af þeim 3%, ef þau eru innleyst innan þriggja ára frá útgáfu, síðan fara þeir hækkandi. Þetta mætti alveg eins útfæra í sambandi við lán Byggingarsjóðs. Um 2. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir að hækka um 20 millj. kr. framlag til lána vegna kaupa á eldri íbúðum, vil ég aðeins fara nokkrum orðum. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert að hækka þessi framlög til lánveitinga út á eldri íbúðir. Fjárþörfin til þeirra þátta er alveg örugglega miklu meiri en þetta. En þar sem Byggingarsjóði er ekki séð fyrir auknum fjárframlögum úr ríkissjóði, hafa ákvæði þessarar greinar þau áhrif að draga úr lánum til nýbygginga. Ef til vill er það ætlun ríkisstj. Ef svo er, væri mjög æskilegt að fá það upplýst. Það hefur komið í ljós á þeim skamma tíma, sem þessi heimild hefur verið í lögum, að nauðsyn ber til að hafa framlögin hærri. Í lögunum eru hámarkslán ákveðin 250 þús. kr., en það hefur ekkert lán verið afgreitt með svo hárri fjárhæð til þessa. Þeir Alþb.-menn munu hafa staðið fast á móti 4. gr. og því hefur meiri hluti n. lagt til, að hún falli niður, og orðið þar einnig við tilmælum eða ábendingum húsnæðismálastjórnar. Þessa tillögu styð ég. Ekki svo að skilja, að fyrirkomulag það, sem nú gildir um skipan stjórnar verkamannabústaða, sé hafið yfir alla gagnrýni, heldur hitt, að ég get ómögulega stutt hæstv. félmrh. í þeirri viðleitni hans að koma hinu pólitíska þuklarakerfi sínu á með þeim sérstæða hætti, sem 4. gr. gerði ráð fyrir. Þá er eftir að líta aðeins á 1. gr. frv., ákvæði 1. gr., þar sem gert er ráð fyrir að fækka þingkjörnum fulltrúum í húsnæðismálastjórn úr sjö í fimm. Samkv. upplýsingum hæstv. ráðh. er það gert til þess að draga úr þessu pólitíska þukli. Það á víst að minnka eftir því sem höndunum fækkar. Húsnæðismálastjórn lýsir sig andvíga þessari breytingu í umsögn sinni og bendir á aukin verkefni stjórnarinnar á síðari árum og þá ekki sízt vegna hinna nýju laga frá 12. maí 1970, er húsnæðismálastjórn var fengin varzla Byggingarsjóðs verkamanna og yfirstjórn verkamannabústaðakerfisins, svo og lánveitingar til kaupa á eldri íbúðum, auk víðtækra heimilda til framkvæmdalána o. fl. Til að anna hinum auknu verkefnum hefur stjórnin skipt sér í starfsnefndir. Húsnæðismálastjórn bendir á, að fækkun í stjórn mundi ekki verða til hægðarauka. Nú vill svo til, að núv. hæstv. félmrh., Hannibal Valdimarsson, hefur áður gegnt sama embætti. Ef maður athugar afskipti hans af löggjöfinni um Húsnæðismálastofnun ríkisins á hinum fyrri velmektarárum og ber þau saman við ráðagerðir hans nú, auðveldar það satt bezt að segja ekki skilning á þessum athöfnum hans. Í febrúar 1957 setti þessi hæstv. ráðh. brbl., sem fólu í sér breytingu á skipan húsnæðismálastjórnar. Þetta er sem sagt ekki í fyrsta skipti, sem það liggur á að breyta þessum lögum. Með þessum brbl. var fjölgað í stjórninni úr fimm í sjö. Nú á að fækka úr sjö í fimm. Jafnframt því að fjölga í húsnæðismálastjórn fólu þessi brbl. í sér skipun þriggja manna úr stjórninni til þess að hafa á hendi stjórn allra framkvæmda á vegum hennar eftir nánari fyrirmælum í reglugerð, eins og sagði í lögunum. Tilgangurinn með þessum brbl. var alveg augljós. Það þurfti að koma í veg fyrir, að fulltrúi Sjálfstfl. í húsnæðismálastjórn tæki þátt í úthlutun lána. Það þótti sem sagt ekki gott, að hið pólitíska þukl færi fram fyrir augum þáverandi stjórnarandstöðu. Þetta voru sem sagt febrúarlögin 1957. En svo komu ný lög í júní sama ár. Og hvað skeður þá? Þá er aftur fækkað um tvo í stjórninni og ákvæðin um framkvæmdanefnd felld niður. Vegna tengsla veðdeildar Landsbanka Íslands og Byggingarsjóðs ríkisins hafði ráðh. fengið heimild til að skipa einn mann í stjórn samkv. tilnefningu bankans. Með júnílögunum 1957 er þessi fulltrúi sviptur atkvæðisrétti sinnum um lánveitingar, eða eins og segir í lögunum: „Skal hann eigi hafa atkvæðisrétt um lánveitingar.“ Þannig var nú traust hæstv. félmrh. á bankavaldinu í þann tíð. Nú talar sami hæstv. ráðh. um, að í rauninni sé sjálfsagt að leggja Húsnæðismálastofnunina niður og fela veðdeild Landsbankans að annast þessi mál. Er nú nokkur furða, þótt ýmsum sýnist, að ástæða væri til að gefa hæstv. félmrh. tíma yfir sumarið til þess að athuga þessi mál betur? Það gæti komið í veg fyrir áframhaldandi hringl með fjölda stjórnarmanna í húsnæðismálastjórn og m. a. losað ráðh, við að skipta um skoðun opinberlega eftir hálft ár. Hlutur Alþfl. í afgreiðslu þessa máls er nú kannske kapítuli út af fyrir sig. Formaður flokksins skrifar undir nál. með fulltrúum stjórnarflokkanna. Hann skrifar undir það, að tekjur Byggingarsjóðs séu rýrðar og hann skrifar væntanlega undir það, að Alþfl. missi fulltrúa sinn í húsnæðismálastjórn. Eða hefur e. t. v. verið samið um eitthvað annað? Kannske fáum við að vita það á eftir.



Herra forseti. Ég mun að þessu sinni ekki flytja mjög langt mál. En hins vegar verður að taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, að hér er á ferðinni mjög undarleg afgreiðsla á einu stjfrv. Það er ekki aðeins, að samstarfsmenn hæstv. félmrh. áskilji sér rétt til að fylgja og bera fram brtt., heldur mun samfara því einnig liggja fyrir, að hæstv. félmrh. hóti jafnvel að slíta hjúalögum þeim, sem hann býr undir í hæstv. ríkisstj., ef þetta frv. nái ekki fram að ganga. Og þær undarlegu staðreyndir liggja fyrir, að meginatriði þessa frv. eru á þann veg, að ekkert liggur á að samþykkja þau ákvæði fyrr en með næsta hausti. Það virðist vera, að þarna sé á ferðinni metorðagirnd hæstv. félmrh., og er þó undravert af manni á hans aldri að láta hana hlaupa með sig í gönur, búinn að gegna þeim stöðum, sem hann hefur gegnt á undanförnum árum, þ. á m. embætti félmrh. í fyrri vinstri stjórninni. En þegar málin eru skoðuð betur, skilst manni auðvitað, hvað verið er að fara. Það er staðreynd, að hæstv. félmrh. var forseti Alþýðusambandsins á þeim tíma, þegar samið var um vísitöluákvæðin á lánum húsnæðismálastjórnar. Það var auðvitað ákaflega skiljanlegt, þegar hann og aðrir sömdu af sér, að talið hefði verið af öllum þorra landsmanna, sem hafa orðið að búa við þessi ákvæði, að hann þyrfti að fá nokkrar bætur á því. Það skil ég ákaflega vei. og ég skal styðja hann í því að fá þessi ákvæði afnumin. En þar fyrir utan breytir hann ekki neinu með þessu frv. fyrir þann mikla fjölda, sem þarf að borga þessar afborganir með þeim ákvæðum, sem á hvíla á þessu ári, því að það er þegar gjaldfallið. Þá stendur eftir: Á að fara í það að breyta stjórn Húsnæðismálastofnunar? Eigum við hv. þm. að dansa eftir þessu gamla stefi þeirra vinstristjórnarmanna: hægri, hægri, vinstri, vinstri, tja, tja, tja? Eiga að vera fimm í dag, sjö á morgun, eiga að vera sjö í dag og fimm á morgun, allt eftir því hvernig bezt gefur fyrir hæstv. félmrh.? Ég tel, að það sé engin ástæða til þess að afgreiða þetta frv. núna. En ef hæstv. ríkisstj. vill fá þetta ákvæði sem krans á þann stóra róðukross, sem hefur nú verið hafinn upp fyrir þjóðinni og ber afrekaskrá núverandi hæstv. ríkisstj., þá er sjálfsagt að verða við því og samþykkja vísitöluákvæðið, en þó held ég, að hæstv. Alþ. ætti að hafa nokkuð í huga ábendingar húsnæðismálastjórnar, sem kjörin er af hæstv. Alþ., um það, hvaða leiðir hún vilji fara. Og ekki er víst, að tillögur um slíkar breytingar séu afgreiddar á einum degi uppi í félmrn., heldur þarf kannske fleiri aðila við til þess að benda á leiðir til úrbóta. Það er talað um, að ef ákvæði 3. gr. nái fram að ganga, geti jafnvel svo farið, að Byggingarsjóður sjálfur verði gjaldþrota á nokkrum árum. Nú ætla ég ekki að ræða það, sjálfsagt hefur ríkisstj. gert sér grein fyrir þessu og kemur með tillögu um, hvernig megi koma þar á móti, enda hlýtur það að vera, ég veit, að þeir hafa hugsað þannig. En vegna þess að ég á sæti sem þingkjörinn fulltrúi í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, sem er annar stærsti lánveitandinn í þessar byggingarframkvæmdir, - ég held, að lán hans nemi um 700 millj. kr. í dag, - langar mig að spyrja hæstv. félmrh.: Hefur náðst samkomulag við þennan sjóð? Og nú veit hæstv. ráðh. eins vel og ég, að það er ekkert leyndarmál, að formanni þessa sjóðs var falið að ræða við félmrh. um það, hvernig mætti leysa þetta vandamál. Hefur þetta vandamál verið leyst, hvernig megi bæta þessum sjóði það tap, sem ég get ekki annað séð en að hann hljóti að verða fyrir, ef þessi lög verða samþykkt? Þar fyrir utan hlýtur það að vera stóra málið fyrir alla húsbyggjendur hér í landi, hlýtur auðvitað stóra spurningin að vera burtséð frá öllum frv., sem hæstv. ríkisstj. flytur um breytingar á stjórn, breytingar á vöxtum og öllu slíku, stóra spurningin hlýtur að vera: Hefur hæstv. félmrh., hefur hæstv. ríkisstj. tryggt þeim, sem eru að byggja, það fjármagn, sem á þarf að halda á þessu sumri, á þessu ári? Hvernig hafa hæstv. félmrh. gengið samningarnir við lífeyrissjóðina? Hann hafði skrifað þeim bréf og óskað eftir ákveðinni þátttöku þeirra til þess að fjármagna lánaþörf húsnæðismálastjórnar. Ég frétti síðast í gær, að hann hefði ekki einu sinni sýnt þessu þann áhuga að tala við ákveðna lífeyrissjóði eða ákveðinn þátt þeirra, eins og t. d. sjóði Alþýðusambands Íslands. Eiga þeir að vera stikkfrí í þessu dæmi hjá hæstv. félmrh. eða eru það bara einhverjir aðrir sjóðir, sem eiga að koma með þetta fé, sem þarf til að fjármagna lánsþörf húsnæðismálastjórnar? Ég held, hv. alþm., að áður en þetta frv. fer héðan út úr þessari deild, þá þurfum við að fá frekari upplýsingar frá hæstv. félmrh. um húsnæðismálin, lánaþörf og getu lánastofnana til þess að standa undir lánaþörfinni, og það, sem hér er á ferðinni, sé hreinn hégómi miðað við aðalatriðin, sem eru látin bíða utangarðs, en ættu kannske að vera hér til umr. fyrst og fremst.



Herra forseti. Þannig er nú komið þinghaldi, að ekki er tími til langra ræðuhalda um þau mál sem menn hafa áhuga á að fái endanlega afgreiðslu. Þær miklu ræður, sem hér hafa verið fluttar, gætu leitt til mjög langra umræðna, en ef ég tæki þátt í þeim. mundi ég stofna afgreiðslu málsins í fulla tvísýnu, og það ætla ég ekki að gera. Svo að ég komi fyrst að því, sem síðast var sagt hér, hvað líði fjárútvegun til húsbyggingasjóðsins, vil ég aðeins segja það, að ekkert er um það í þessu frv. og um það þurfum við ekki að deila í sambandi við afgreiðslu þess, en unnið hefur verið að því að reyna að ná samningum við lífeyrissjóði, samband þeirra, um lánveitingu til húsnæðismálasjóðsins, 200–250 millj. kr. Atvinnuleysistryggingarnar hafa greitt úr með upphæð, sem nemur um 60 millj. kr., og ef þessir samningar takast, þá er þarna um að ræða fjárútvegun, sem nemur um 300 millj. Ég býst við því, að svo geti farið, að það þurfi að útvega meira fé á þessu ári, til þess að starfsemin sé rekin af fullum þrótti, sem auðvitað verður að gerast, og þetta er eingöngu af því, að búið var að nota svo mikið af fé Byggingarsjóðs á árinu 1972 fyrir fram, að samkv. skýrslu húsnæðismálastjórnar voru ekki eftir nema 50.4 millj. af tekjum þessa árs. Það er það, sem skapar vandann. Að öðru leyti hafa þetta verið tiltölulega litlar upphæðir á ári hverju, sem hefur vantað umfram, en þannig er komið, að nú er búið að éta þetta fyrir fram. Það er því sá vandi, sem blasti við, þegar hæstv. fyrrv. ríkisstj. fór frá, og aðallega er undirrótin að fjárskorti Byggingarsjóðsins á árinu í ár. En úr því þarf að bæta eftir sem áður. Það er alveg sama, hverjum það er að kenna, bæta þarf úr þessu, því að féð er ekki fyrir hendi, það er búið að verja því, búið að nota það. Hv. meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. með nokkrum breytingum, og vil ég taka það fram. að sú breyting. sem er mest samkv. till. meiri hl., er sú að fella 4. gr. niður. Hún er um það, að ráðh. skuli skipa í stjórn verkamannabústaða í sveitarfélögum og í stjórn þessari skuli eiga sæti fjórir menn, sem skipa skuli þannig, að tveir séu þar tilnefndir af sveitarstjórn, einn eftir tilnefningu verkalýðsfélags í sveitarfélaginu og einn án tilnefningar, sem jafnframt skuli vera formaður stjórnarinnar. Varamenn skuli skipaðir á sama hátt. Kjörtímabilið verði fjögur ár. Þetta er 4. gr., sem lagt er til nú að verði felld niður. Í henni er breyting frá því, sem nú er í gildandi lögum, á þann veg, að það er fækkað þarna verulega í stjórn verkamannabústaðanna úti um landið. Núna er þetta sjö manna fylking og sjö varamenn, 14 manns, og hefur tekið óratíma hjá mörgum sveitarfélögum að safna þessu saman. Þrír skulu tilnefndir af sveitarfélaginn, af hreppsnefndinni eða sveitarstjórn, þrír skulu tilnefndir af húsnæðismálastjórn suður í Reykjavík og einn af verkalýðsfélagi. Þegar þessar tilnefningar hafa svo allar verið komnar, hefur félmrn. skipað formann úr hópi þessara manna. Þetta er þunglamalegt fyrirkomulag og alveg áreiðanlega ekki hægt að tengja það við störf þessara manna, að þeir þurfi að vera svona margir. Það er eitthvað annað, sem þarna er á bak við. Þarna er sem sé í 4. gr. lagt til, að þessum mönnum sé fækkað. Svo báglega hefur gengið að undanförnu að tilnefna þessa 14 menn, sjö aðalmenn og sjö varamenn í stjórn verkamannabústaðanna víða úti um land, að stjórnirnar eru rétt fyrir skömmu komnar á laggirnar sums staðar, og eru þó nærri tvö ár síðan lögin voru sett. Ég hef því sagt við hv. þingnefnd: Ég get fallizt á það, að við látum þessar fjölmennu fylkingar starfa að stjórn verkamannabústaðanna úti um landið og fáum reynslu af, hvernig þessar fjölmennu stjórnir gefast og starf þeirra, og verum ekki að svipta þá þeirra umboði núna, þegar þeir eru rétt setztir á rassinn í stólana sína. Þannig er nú þessi breyting gerð, að felld er niður 4. gr. frv. með fullu samþykki mínu til þess að reynsla komist á þessar fjölmennu stjórnir, sem eiga að sjá um byggingu verkamannabústaða, sjö aðalmenn og sjö varamenn, jafnvel í hinum fámennustu sveitarfélögum. Ekki deilum við um það, rétt er það, að engin fjárútvegun er í því að hækka 50 millj. kr. framlagið til kaupa á eldri húsum í 70 millj., það er aðeins breyting, sem er í samræmi við fengna reynslu. Þessi heimild til þess að verja meira fé til kaupa á eldri húsum hefur verið of naum, hún er rýmkuð þarna. Rétt er það, að með því kreppir að hinni almennu lánagetu sjóðsins. Það er alveg rétt og það fellur því ásamt öðru undir þann vanda, sem fyrir hendi er hvort eð er, að útvega meira fé til hinna almennu lána. Meginefni frv. er hins vegar þetta: Settir skulu meðaltalsársvextir yfir allt lánstímabilið, 25 ár, og skulu þeir að meðtalinni þóknun veðdeildarinnar aldrei vera hærri en 73/4%, þ. e. vextirnir sjálfir 71/2% meðaltalsvextir yfir allt lánstímabilið. Frá fyrsta degi að lánið var tekið og þangað til lánstíminn er útrunninn sé meðaltalið 71/2%, og 1/4% komi svo fyrir þjónustu veðdeildarinnar að því er snertir afgreiðslu lána. Þetta er meginefni þessa frv. Þetta ákvæði kemur í staðinn fyrir þau vaxtakjör, sem nú eru, sem byrja með 4% og taka síðan á sig kaupgjaldsvísitölu frá ári til árs, og menn hafa nú komizt að niðurstöðu um það, að í lok lánstímans og á síðari hluta hans séu þessir vextir með vísitöluálaginu orðnir óhóflega háir eða langt fyrir ofan það að geta heitið okurvextir. Menn gerðu sér, þegar þetta ákvæði var tekið upp, vonir um, að stjórnvöldum á Íslandi kynni að heppnast að hemja svo verðbólgu og dýrtíð, að þróunin yrði ekki slík. Annað atriði kom líka til, og þetta var samkomulag milli ríkisstj. og verkalýðshreyfingar, - það er alveg hárrétt, sem hv. 10. þm. Reykv. sagði hér áðan, - en það var gert í þessari góðu trú, að með því væri verið að setja einmitt vísitöluálag á lánastarfsemina í landinu, og því var heitið, að það skyldi gert að því er snerti öll verðtryggð lán. Frá því hvarf svo ríkisstj., og þá varð sú skoðun almenn, a. m. k. í verkalýðshreyfingunni, að forsendur væru svo breyttar, að sjálfsagt væri að breyta þessu kerfi. Fráfarandi ríkisstj. hafði haft góð orð um það, að þarna stefndi greinilega í ófæru og þessu yrði að breyta, og setti menn til þess að rannsaka þetta mál ofan í kjölinn, tvo frá Seðlabankanum og tvo frá Alþýðusambandinu. Niðurstaðan er sú, að þetta verði óhóflega há og dýr lán til húsnæðismálanna einna með þessu kerfi, og þess vegna hélt ég, að enginn ágreiningur væri um að afnema vísitölukvöðina af húsnæðislánum. Og ég trúi því ekki, að það sé ágreiningur um það. Menn segja: Það á bara að setja 4% vexti nú og þeir hækki svo upp í 71/2 eða 8% og látið þar við sitja. Það á að vera lausn málsins. En það er ekki viðunandi lausn málsins. Með þessari till., sem hér er í 3. gr., um 71/2% meðaltalsvexti, nær það til allra lána, sem veitt hafa verið til 1965, og fyrir allan þann lánstíma, og með tölvu, segja hagfræðingar, þjónustumenn Seðlabankans, að auðvelt sé að reikna út meðaltalsvextina frá byrjun. Þó að þeir séu komnir núna yfir markið upp í 8.1% u. þ. b., þá sé hægt að reikna út með tölvu, hverjir meðaltalsvextirnir skuli vera yfir allt tímabilið. En ef þetta er ekki gert, eru hæstir vextir á lánunum, sem tekin voru 1965, vegna þess að þau lán eru búin að taka á sig mestar vísitöluhækkanir, svolítið lægri á lánunum, sem tekin voru 1964, enn lægri á þeim, sem tekin voru 1963, og lánin, sem voru veitt núna. . . Nei, þetta er vitanlega alveg öfugt, að vextirnir eru hæstir á þeim lánum, sem eru búin að taka á sig mestar vísitölukvaðir, komnir á níunda %. Það þarf að laga, er það ekki? Það verður ekki gert með því að ákveða fasta vexti frá gildistöku þessara laga. Þeir menn, sem fengu síðan afgreidd lán núna á árinu 1971, með hvaða vexti eru þeir? Þeir eru með 4% vexti. Og þeir yrðu það áfram, ef ekki væru teknir upp meðaltalsvextirnir. Þannig væru menn, sem hefðu tekið lán á hinum ýmsu árum, með mismunandi vexti hjá sömu stofnun frá ári til árs. Það er lítt viðunandi. Nú er hins vegar lagt til, að lánin, sem veitt eru á þessu ári og framvegis, byrji með 4%, taki síðan á sig hækkanir þangað til komið er upp í það, að þan bera í lok lánstímans meðaltalsvextina 71/2% og eldri lánin sömuleiðis. Það verða einir og sömu vextirnir hjá öllum lántakendum Húsnæðismálastofnunarinnar frá því 1965 og til loka lánstímans á hverjum tíma með þessari reglu, og það er aðalvinningurinn með þessari tillögu. Ég efast um, að hv. þingnefnd hafi áttað sig á þessu, að verið er að reyna að ná þessu öllu saman undir eina og sömu vexti, ein og sömu vaxtakjör. Menn hafa ekki mér vitanlega dottið niður á aðra aðferð en þessa til þess. Og sérfræðingar segja, að þetta sé framkvæmanlegt, að tryggja, að þeir, sem eru orðnir of háir nú, lækki ofan í meðaltalið, og vextirnir af lánunum, sem tekin voru eftir gildistöku þessara laga, hækka þar til meðaltal þeirra til loka lánstímans á hverjum tíma verður 7½%. Það er þetta, sem verið er að seilast eftir, að fá sömu vaxtakjör hjá öllum þeim, sem lán hafa tekið og taka hjá Húsnæðismálastofnuninni, í staðinn fyrir að láta þá bera þá vexti, sem koma út að loknum lánstíma miðað við vísitöluálagið. Menn segja: Það liggur ekkert á að afgreiða þetta. Það er, held ég, líka byggt á nokkrum misskilningi. Það eru viss lán, sem nú ganga út á þessu ári, það á að fella þau undir meðaltalsvextina líka auðvitað. Þeir lántakendur, sem þá tóku lán, eiga ekki að borga hærri vexti en meðaltalsvextina, eftir að þessi lög hafa tekið gildi. En ef því er frestað, verða þeir látnir bera vaxtakjörin samkv. vísitöluálagsniðurstöðunni. Ég held því fram, að það sé sjálfsagt að afnema vísitölukvöðina á húsnæðislánunum nú þegar, ef við erum sannfærðir um, að það séu ekki viðhlítandi lánakjör. Ég hef nú vitnisburð eins hv. þm. áðan um það, að þetta að breyta lögunum í 7½% vexti og ¼% þóknun muni svipta Húsnæðismálastofnun eða Byggingarsjóð ríkisins svo miklu fjármagni, að hann geti orðið gjaldþrota við það. Hvað þýðir það? Það hljóta þá að vera einhverjar geysilega stórar upphæðir, sem lántakendur eru losaðir við að greiða með þessari breytingu. Annars getur ekki sjóðurinn farið flatt á því. Og það er tilfellið, það er verið að lagfæra lánakjörin, gera þau lántakendunum hagstæðari, og það þýðir auðvitað, að það gengur út yfir sjóðinn. Það er ekki hægt að játa það betur en með því að útmála, hversu miklu skakkafalli sjóðurinn verði fyrir. En enn þá meira skakkafalli yrði hann fyrir, ef lánakjörin yrðu bara ákveðin frá 4% og upp í 7½%. Það væri meiri blóðtaka fyrir hann, því að jafnmikið sem vextirnir frá 4% eru fyrir neðan 7½% verða þeir á síðari hluta lánstímans fyrir ofan 7½%, þannig að jöfnuður náist. Þetta hafa sérfræðingar Seðlabankans útfært með línuritum og gert þannig auðskilið hverjum manni. Ég held það sé nú ekki annað eftir að ræða en það, sem ég hef gert grein fyrir, fækkunina í húsnæðismálastjórn. Ég er þeirrar skoðunar, að þó að störfin séu geysilega mikil, geti sjö menn að meðtöldum bankamanninum annað því starfi. Furðulegt þykir mér, ef það er skoðun manna, að með vaxandi verkefnum Húsnæðismálastofnunarinnar eigi að fjölga stjórnendum. Mér finnst ekkert samhengi á milli þessa. Aukin störf verða að hvíla á öðru starfsfólki. Með því að störfin hafa vaxið svo gífurlega, - þetta eru rök húsnæðismálastjórnar, - störfin hafa vaxið svo gífurlega mikið, er ekki of margt í húsnæðismálastjórninni, þó að núna séu þar átta menn. Ég held, að ekkert samhengi sé á milli þessa hins aukna starfs og fjöldans í húsnæðismálastjórn, þurfi ekki að vera það, eigi ekki að vera það. Menn viðurkenna, að það þurfi að hækka heimildina til lánveitinga út á eldri húsin. Það er gert. Vísitölukvöðina þarf að afnema. Ég segi, að það liggi á að gera það. Aðrir segja, að það megi bíða. En eftir hverju er að bíða með það? Ég hef síðan fallizt á að láta þessa sjö manna sveit úti um byggðir landsins halda sér við að stjórna byggingu verkamannabústaða þar og fá reynslu á þeirra störf, og varla getur það verið reiknað mér til ósanngirni. Svo hefur n. verið beðin að flytja eina brtt., sem ég tel vera næstveigamestu breytinguna í frv. Hún er til þess að ráða bót á því, að samkv. lögum eða kaflanum um byggingu verkamannabústaða, eins og hann er nú, kemur það út, að af kauptúnum með 200–1000 íbúa fá þau fámennari alls ekki leyfi til að byggja eina íbúð verkamannabústaða, ekki einu sinni á 4 ára tímabilinu, sem þau eiga að gera áætlun fyrir. Þau, sem eru með 1000 íbúa, stærri kauptún eins og Bolungarvík, Ólafsvík og slík, að þeim er mjög kreppt, svo að vegna þessarar áætlunar og þessara ákvæða geta þau ekki farið í hagkvæman byggingaráfanga í einu, af því að þau eiga ekki rétt á nema einni til tveimur íbúðum á tímabilinu. Þetta þarf að laga. Þetta er alveg ótækt, því að mörg af þessum smæstu kauptúnum hafa einna mesta þörf fyrir að byggja verkamannabústaði. Tillagan er um þetta, þar segir: „Ráðh. getur þó ákveðið hærra framlag úr ríkissjóði vegna mjög fámenns þéttbýlisstaðar, enda framlengist þá greiðsluskylda hlutaðeigandi sveitarfélags samkv. 1. mgr., þar til samanlögð framlög þess eru orðin jafnhá samanlögðu framlagi ríkissjóðs vegna sveitarfélagsins.“ Í örfáum orðum sagt þýðir þetta, að þegar þannig stendur á, að ekki er hægt að ráðast í hagfelldan byggingaráfanga í fámennu kauptúni, hraðar ríkissjóður greiðslum sínum um sinn, svo að hægt sé að fara í áfangann, en sveitarfélagið er ekki laust undan greiðsluskyldunni og greiðir áfram það framlag á mann, sem ráðh. hefur ákveðið, þá sennilega í hámarki, og heldur áfram að greiða það, eftir að byggingarnar eru komnar upp, þangað til sveitarfélagið hefur greitt jafnmikið og ríkið. Ég álít, að þarna sé sjálfsagt að víxla svona til fjármagninu, til þess að hægt sé að fara í hagfelldan byggingaráfanga. Ég vildi vona, að þessi breyting á gildandi lögum, breyting á 20. gr., viðbót við 20. gr. laganna, valdi ekki ágreiningi, því að full þörf er á því að gera þessa breytingu. Þetta var það, sem ég taldi að þyrfti helzt um þetta að segja, og læt hér staðar numið, mun ekki fara í maraþonumræður, hvað sem á dynur, því að ég ætla þessu frv. líf, ætla ekki að taka þátt í að drepa það sjálfur.



Herra forseti. Mér finnst rétt að ræða hér nokkuð atriði, sem mér finnst mjög óljós í sambandi við þetta frv., sem hér er til umr., áður en það fer til atkvgr. Í fyrsta lagi vildi ég minnast á það, sem hæstv, ráðh. sagði, að fyrrv. ríkisstj. hefði lánað svo mikið til húsbygginga á sínum valdatíma, að lítið fé væri eftir á þessu ári vegna þess í Byggingarsjóði ríkisins. Ef svo hefði ekki verið gert, hefði bara auðvitað byggingarþörfin verið þeim mun meiri á þessu ári. Er það ekki rétt skilið hjá mér? Því að ef ekki hefði verið byggt jafnmikið í tíð fyrrv. ríkisstj. og gert var, væri auðvitað óbrúað bil þar í húsbyggingum, þá mundi byggingarþörfin vera þeim mun meiri á þessu ári. Mig minnir - og hæstv. ráðh. leiðréttir mig, ef ég man það ekki rétt, - að hann hafi sjálfur sagt hér við umr. í hv. d., að fjárþörfin á þessu ári til þess að húsbyggingar gætu haldið áfram eins og eðlilegt væri og þörf væri fyrir væri á milli 350 og 500 millj. kr. Þetta minnir mig, að hæstv. ráðh. hafi sagt sjálfur, og hann leiðréttir mig, ef hann hefur ekki sagt þetta. Það hefur verið upplýst hér, að Atvinnuleysistryggingasjóður muni kannske lána 60 millj. kr. í þetta og að farið hafi verið þess á leit við lífeyrissjóðina, að þeir lánuðu 200–250 millj. kr. Þarna skilst mér að vanti talsvert á, en það, sem er kannske höfuðatriði, er þetta, að þetta er hvort tveggja í mikilli óvissu, og líka það, að mér hefur borizt til eyrna, að hæstv. ráðh. hafi boðið lífeyrissjóðunum vísitölutryggð spariskírteini í þessu efni. Þá er spurningin þessi: Um leið og verið er núna að afnema vísitölubindinguna, sem ég eins og aðrir hv. dm. er samþykkur, en um leið og verið er að gera það að óathuguðu máli og verið að taka eða hugsa um að taka lán til Byggingarsjóðs með vísitölubindingu aftur á móti, er þá ekki verið að gefa út blankan víxil á framtíðina og er ekki rétt að athuga þessi mál í samhengi? Ég sé ekki annað en eðlilegt sé að gera það. Nú er komið fram yfir gjalddaga, það er ekki vefengt, lán Byggingarsjóðs er komið fram yfir gjalddaga á þessu ári og þess vegna breytir það í raun og veru sáralitlu eða engu að samþykkja þetta ákvæði um afnám vísitölubindingarinnar fyrir þá, sem þessi lán hafa á þessu ári. Það er unnt að gera það á næsta hausti og þá kemur það jafnt niður fyrir þá, en þá er það orðið líka ljóst, hvort fjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins verði mætt með öðru móti en að taka vísitölutryggð lán til hans, þá er það orðið ljóst. Og þá er hægt að fara að taka á málinu. Einhver verður að borga. Annaðhvort verður ríkissjóður þá að borga mismuninn eða einhver annar verður að borga mismuninn, ef Byggingarsjóður ríkisins á ekki að fara beina leið á höfuðið. Það er þetta höfuðatriði, sem mér finnst, að hv. þm. hér í hv. d. þurfi að fá vitneskju um, áður en þeir fara að samþykkja þetta frv. Mér finnst það vera hreint út í bláinn að hraða þessu máli svo, að menn hafi ekki hugmynd um þessi atriði. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta, en vil aðeins spyrja hæstv. ráðh. að lokum: Er það ekki rétt hjá mér, að hann bjóði lífeyrissjóðunum vísitölutryggð spariskírteini til þess að fjármagna Byggingarsjóð ríkisins? Er það ekki rétt hjá mér, að hann telji fjárþörfina vera 350–500 millj. kr.? Og hvernig ætlar hann að leysa mismuninn og hvernig ætlar hann að leysa það að fjármagna Byggingarsjóð ríkisins með vísitölutryggðum lánum, hver á að borga?



Herra forseti. Fjármálahlið húsnæðismálanna er ekki með í þessu frv., en búið að skýra frá því, hvaða fjárútveganir séu í gangi, og þær verða í gangi þangað til búið er að fullnægja lánaþörf húsnæðismálasjóðsins á þessu ári. En það verður ekki gert með þessari lagabreytingu, svo að það á ekki að bögglast fyrir brjóstinu á hv. stjórnarandstæðingum. Hitt er rétt, að farið hefur verið fram á það við lífeyrissjóðina, að þeir veittu 200–250 millj. kr. lán og rætt hefur verið um það við þá, að það yrði ef til vill með vísitölukjörum, en til tiltölulega skamms tíma. Á skömmum tíma ættu lánin ekki að vera búin að rúlla upp á sig mjög miklum vísitöluviðbótum. Satt er það, að þetta er í litlu samræmi við það, að við erum að losa byggjendurna við vísitölukvöð og teljum þá ekki geta borið hana, en ef ekki fæst lánsfé með öðrum en þessum hætti, þá er að sæta því. Það er nú mál manna, að það sé mikið vandamál sem eigi að koma til móts við, að tryggja fjármuni lífeyrissjóðanna, þannig að þeir eyðist ekki í verðbólgu, og e. t. v. þarf þjóðfélagslegar aðgerðir til þess. Ég tel því, að við eigum að halda þessum fjárhagslega vanda húsnæðismálanna utan við þetta frv., því að ekkert er um það í frv. Það verður að taka með öðrum hætti á því máli.



Herra forseti. Ég efa ekki, að við getum verið sammála um það, að bæði ég og hæstv. félmrh. tali um, að við megum ekki drepa okkar eigin börn. En ég verð nú að segja, að það er lítið samhengi milli röksemda hæstv. ráðh. og þessa frv., þegar allt kemur til alls. Það liggur fyrir og því hefur hæstv. félmrh. ekki mælt í móti, að engin þörf er á því nú að samþykkja þetta frv. vegna þeirra aðila, sem eiga að fá að njóta ákvæðanna um afnám verðlagsákvæðanna í lánum sínum, einfaldlega vegna þess, að það getur ekki komið til greina á þessu ári. Það er þannig ekkert annað en hrein sýndarmennska að sýna frv. á þessu stigi málsins. Hitt er annað mál, hæstv. félmrh., að bæði ég og aðrir í stjórnarandstöðunni, sem mæla gegn því, að frv. fari í gegn nú, - ég veit, að ég mæli fyrir munn flestra þeirra, - við erum sammála því, að það þurfi að fá breytingu fram á þessu ákvæði. Hitt þykir mér nokkuð eftirtektarverð yfirlýsing hjá hæstv. ráðh., þegar hann viðurkennir það sem einn af samninganefndarmönnum á sínum tíma um þetta atriði, að það átti að vera til þess að fyrirbyggja verðbólgu í þjóðfélaginu. Nú vill hann afnema það. Er hann og aðrir hæstv. ráðh. ríkisstj. þá um leið að gefast upp við að stöðva verðbólguna í þjóðfélaginu? Hafa þeir algerlega kastað þessu ákvæði Ólafssáttmála fyrir róða, eða hefur hann ekki verið lesinn í morgun og ekki í gærkvöld? Nei, ég sé ekki annað en að þegar núv. hæstv. ráðh. taka þetta eina ákvæði, sem til er í samningum og ákvæðum um opinbera aðila, út úr og vilja fella það niður, þá séu þeir hreinlega búnir að gefast upp á því að berjast við verðbólguna. Gott og vel. Ég hef hins vegar álitið og hef lengi álitið, að einmitt þetta ákvæði hefði getað verið gott og gagnlegt á sínum tíma, og ég geri ráð fyrir því, að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar á þeim tíma hafi hugsað það þannig, að með þessu ákvæði ættu auðvitað slík ákvæði að ná yfir fleiri liði en þennan eina. Því var ekki lofað af hæstv. félmrh., og það var ekki heldur gert, en nú sé ég á öllu eftir þessu ákvæði í þessu lagafrv. ríkisstj., að ekkert er hugsað um að fara þá leiðina. Ef á að fara að taka þetta ákvæði út . . .  Hæstv. félmrh. svaraði ekki neinu mínum spurningum um það, hvernig ætti að koma á móti þeim tveimur sjóðum, sem eru aðallánveitendur til húsbyggjenda. Það er hárrétt hjá honum, að hann er með þessu frv. að koma á móti þeim. sem hafa fengið lánið, en um leið skulum við ekki gleyma því, að m. a. varðandi þann sjóð, sem hann ætti nú kannske frekar öðrum að bera fyrir brjósti, Atvinnuleysistryggingasjóð, liggur ekkert fyrir enn þá, hvernig hann eigi að bera þann stóra skaða, sem hann mun verða fyrir af þessari ráðstöfun, né heldur Byggingarsjóð ríkisins. Það liggur ekkert fyrir, ég hef ekki séð neitt um þetta í framkvæmdaáætluninni eða í neinu því, sem tilheyrir eða heyrir undir fjáröflun núverandi ríkisstj. Má vera, að það hafi farið fram hjá mér, því að það hefur verið um svo glæfralegar tölur að ræða, að það er ekki von, að stjórnarandstaðan komist yfir að ná því svona á örfáum dögum, en vegna þess að ég á sem þingkjörinn fulltrúi sæti í stjórn þessa sjóðs, Atvinnuleysistryggingasjóðs, þá endurtek ég spurningu mína til hæstv. félmrh.: Hvernig ætlar hann að tryggja, að þessi sjóður, sem einmitt hefur lánað sama fólkinu og fær þessi lán, sem bera þessa okurvexti, hvernig ætlar hann að bæta þessum sjóði það tjón, sem hann verður fyrir vegna þeirra ákvæða, sem gilt hafa á undanförnum árum? Herra forseti. Ég heyrði það á hæstv. félmrh. og auðvitað veit ég það hafandi í huga afstöðu hv. fulltrúa Alþfl., að þeir eru í einu og öllu með því, sem hér er að gerast. Það má vel vera, að þeir taki undir það með hæstv. félmrh., að óhætt sé að drepa sitt eigið líf í dag. Ég held mig hins vegar við þá skoðun, sem hefur komið fram í minnihlutaáliti n. frá fulltrúum okkar sjálfstæðismanna í hv. d., að þessu máli ætti að fresta til haustsins. Til þess hins vegar að gefa hæstv. félmrh. nútímafálkaorðu í barminn, sem á nú víst að hanna samkv. tillögum hans eigin barna, þá mætti vel taka þetta eina ákvæði út úr, ef honum liði betur út af því, og samþykkja það, en það hefur hins vegar ekki nokkurn skapaðan hlut að segja, og ég held, að ef við skoðum málið til hlítar, ættum við að láta fulltrúa þingflokkanna ásamt sérfræðingum, sem þingið hefur m. a. kjörið til að fara með þessi mál skoða málið til haustsins. Það þarf ekki að verða neinn sérstakur blettur á hæstv. félmrh., þó að hann gengist undir slíkt, en það virðist vera orðið slíkt tittlingatog á milli þeirra hæstv. ráðh„ að ef einn hæstv. ráðh. fær þetta málið samþykkt, þá þurfi annar að fá hitt, alveg sama, hvað vitlaust það er, og má vera, að það sé þess vegna, sem hæstv. félmrh. heldur svo fast við að knýja þetta frv. fram.



Herra forseti. Þegar við hverfum til þess tíma, er núverandi hv. stjórnarflokkar voru í stjórnarandstöðu, og rifjum nokkuð upp af því, sem þeir sögðu þá um ástandið í húsnæðismálum, voru lýsingar þeirra á húsnæðismálum hinar hörmulegustu og þungar ádeilur á fyrrv. ríkisstj. fyrir úrræðaleysi, eins og þeir kölluðu það, í húsnæðismálum og uppbyggingu húsnæðismálanna. Þar var engin undantekning í þessum kór núverandi hæstv. félmrh., og ég held, að óhætt sé að segja, að oft hafi heyrzt meira í honum en flestum öðrum um þessi efni. Nú skal ég fúslega játa það, að meðan sú ríkisstj. var við völd, sem ég studdi, vildi ég á margan hátt hafa ýmsa hluti öðruvísi. En það er nú eins í þessu og öðru, það verður að taka tillit til skoðana fleiri en sjálfs sín. Ég taldi þó, að með þeirri síðustu breytingu, sem gerð var á húsnæðismálalöggjöfinni, hefði verið stigið nokkuð myndarlegt skref í rétta átt. Hins vegar kom mjög greinilega í ljós hjá þáverandi hv. stjórnarandstæðingum. að það hefði ekki verið gert, enda er það svo, að þegar núverandi ríkisstj. var mynduð og þessir þrír flokkar, sem að henni standa, gerðu með sér hinn svokallaða málefnasamning, þá gleymdust ekki húsnæðismálin, sem ekki er von. Þeir mundu eftir flestu, sem hægt er að fá og njóta í jarðnesku lífi, eins og Ólafskver ber fagurlega vitni um. Í þessu margumrædda Ólafskveri segir um húsnæðismálin, með leyfi hæstv. forseta: „að gera ráðstafanir til að lækka óhóflegan húsnæðiskostnað almennings, m. a. með lækkun byggingarkostnaðar, hagstæðari lánum og með afnámi vísitölubindingar húsnæðislána.“ Þetta var það fyrirheit, sem ríkisstj. gaf í húsnæðismálum. Þeir höfðu mjög gagnrýnt vísitölubindingar á húsnæðislánum, sem verið hafa í gildi, og ég hygg, að flestir þeir, sem lán hafa átt hjá húsnæðismálastjórn, hafi búizt við því, meira að segja af ríkisstj., sem byrjaði jafnkröftuglega að efna loforð sín, að fá nú frv. til laga hæði um þetta atriði og svo önnur, sérstaklega um það að lækka óhóflegan húsnæðiskostnað almennings með því að lækka byggingarkostnaðinn. Það yrði flutt hér á þessu þingi frv. til laga um Húsnæðismálastofnunina og breytingar á húsnæðismálalöggjöfinni, mjög víðtækt frv., þar sem kæmu fram úrbætur á öllu því, sem þeir töldu, að hefði þurft að gera. Ég vil alls ekki leyfa mér að kenna hæstv. félmrh. einum þennan króga, sem hér liggur fyrir, þetta húsnæðismálafrv. Ég held, að þeir eigi þetta frv. allir sjö. Þeir stóðu a. m. k. allir sjö og stjórnarflokkarnir að þessum málefnasamningi og þeir hljóta að hafa fjallað um þennan málaflokk eins og aðra sameiginlega í ríkisstj., og ég verð nú að segja það, að þegar fyrir liggur ákveðið loforð um afnám vísitölubindingar húsnæðislána, hélt ég, að ríkisstj. mundi í tæka tíð flytja frv. og lögfesta það, áður en gjalddagi þessara lána kæmi, sem var 1. maí s. l. Það hefur því verið svikið þetta loforð þetta árið hvað snertir gjalddaga húsnæðislána. Hitt liggur ekki fyrir í þessu frv. og kemur hvergi fram. hin fyrirheit ríkisstj. að gera tilraun til þess að lækka óhóflegan húsnæðiskostnað almennings með lækkun byggingarkostnaðar. Ég held, að það hafi samt verið gert eitthvað annað í þessum efnum en að lækka byggingarkostnaðinn. Ég hygg, að um það sé ekki að villast, að frá því að þessi ríkisstj. tók við völdum hafi byggingarkostnaðurinn stórlega aukizt, en það er auðvitað allt fyrrv. ríkisstj. að kenna, eins og þeir keppast nú allir við að segja á öllum sviðum. En er nú ekki kominn tími til eftir fullan meðgöngutímann og einum mánuði betur, sem ríkisstj. hefur verið við völd, að fara að gera eitthvað annað en bara að kenna öðrum um það, sem aflaga hefur farið og eins það, sem aflaga hefur farið á þessum 10 mánuðum, sem þeir hafa verið við völd? Ég held að þetta frv. sé svo lítils virði í sjálfu sér, að það sé ekki þess virði að sýna það. Ég bjóst við, eins og ég sagði áðan, að fram kæmi vandað frv., þar sem ríkisstj. legði sig alla fram um að standa við sín glæstu fyrirheit í þessum málum. En ég sé það ekki með þessu frv., sem hæstv. félmrh. hefur lagt fram og af sínu alkunna örlæti eignað sér, en eins og ég sagði áðan, ég held, að þeir séu sjö um að eiga þennan ómerkilega króga.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. kvaðst ekki vilja halda langa ræðu um þetta efni, því að nú væri naumur tími á Alþ. og hann fyrir sitt leyti vildi ekki tefja málið með löngum ræðuhöldum, og sagðist því vilja stytta mál sitt og það yrðu því heldur einhverjir aðrir að drepa málið þannig. Þessu er því til að svara, að mál eru stundum lögð fram með þessum hætti, í fyrsta lagi mjög seint á þinginu og í öðru lagi eru þau að veltast vikum saman í nefnd og koma síðan tveim eða þrem dögum fyrir þingslit frá n. inn í þingið og þá er ætlazt til þess, að umr. um svo veigamikið mál eins og húsnæðismál eru séu skornar niður og málið nánast þvíngað í gegn. Ég segi fyrir mig, að ég hef allan fyrirvara á því, hversu langar mínar ræður verða, og tel að þetta mál sé þess eðlis, að það þurfi að athuga vel og enginn tími sé of langur, þegar rætt er um húsnæðismál og Húsnæðismálastofnun ríkisins. Það var rétt ábending, sem kom fram frá hv. 10. þm. Reykv., að þegar nú er lagt til í þessu frv., að vísitölubindingin sé afnumin vegna þess, hversu þessi vísitölubinding geti komið sér illa þegar frá líður, þá felst sannarlega í þessari till. að nokkru leyti, ef ekki öllu leyti, uppgjöf núverandi yfirvalda, stjórnvalda, á því að ráða við verðbólguna, þeir gera sem sagt ráð fyrir því, að verðbólgan haldi áfram, hún skrúfist áfram upp og vísitölubindingin leiði til enn óhagstæðari kjara en hingað til. En þessi uppgjöf ríkisstj. er afskaplega athyglisverð og segir sína sögu, og ég tel raunar, að það sé mjög athyglisverð viðurkenning, sem rétt sé að halda á lofti. Ráðh. hæstv. greip fram í fyrir þessum hv. þm. áðan. Þegar hv. þm. Pétur Sigurðsson var að tala um að í Ólafskveri væri vikið að því, að afnema skyldi vísitölu húsnæðislána, þá greip hæstv. ráðh. fram í og sagði, að ekkert væri um það í Ólafskveri. Nú má vera, að hann hafi misskilið hv. 10. þm. Reykv., en staðreyndin er auðvitað sú, að í þessum málefnasamningi margfræga og margumtalaða er mjög skýrum stöfum vikið að þessu, sem reyndar síðasti ræðumaður benti á, og þar segir, með leyfi forseta: „að eitt af loforðum ríkisstj. er að gera ráðstafanir til að lækka óhóflegan húsnæðiskostnað almennings m. a. með lækkun byggingarkostnaðar, hagstæðari lánum og afnámi vísitölubindingar húsnæðislána.“ Afnámi vísitölubindingar húsnæðislána. Þetta loforð hefur eflaust verið sett inn í málefnasamninginn fyrir tilstuðlan þessa hæstv. ráðh., félmrh., vegna þess að hann tók mjög stórt upp í sig hér á síðasta þingi um þau okurlán og þá okurvexti, sem væru á húsnæðismálalánum, og hann flutti meira að segja sérstaka þáltill. í lok síðasta þings, sem gekk út á, að þegar í stað skyldu þessir okurvextir afnumdir. Hér fyrr í vetur leyfði ég mér að bera fram fsp. einmitt um vísitölubindingu húsnæðislána, fsp. til hæstv. félmrh., sem var svo hljóðandi: „Hverjar eru niðurstöður þeirrar könnunar, sem fram hefur farið á vegum Seðlabanka Íslands og Alþýðusambands Íslands fyrir tilstuðlan félmrn. varðandi vísitölubindingu húsnæðislána? Hvenær má búast við, að ríkisstj. geri þær ráðstafanir varðandi afnám vísitölubindingar, sem boðaðar eru í málefnasamningi ríkisstj.?“ Í þessu sambandi vitnaði ég til ummæla, sem fólust í fyrrnefndri þáltill. hæstv. félmrh. og fleiri þm. og ummæla, sem komu fram í grg. með þessari þáltill., en þar sagði m. a., með leyfi forseta: „Ástæða er til að ætla, að gildandi lagaákvæði um vísitölutengingu lána Húsnæðismálastofnunar ríkisins leiði og hafi leitt til óþolandi misréttis lántaka úr Byggingarsjóði ríkisins miðað við aðra lántaka. Enn fremur, að raunvextir bindi þeim, sem fengið hafa lán úr sjóðnum á tímabilinu frá því er lán voru tengd vísitölu, nú slíka fjárhagsbagga, að þeir fái ekki undir þeim risið og þurfi hér því þegar í stað að breyta vaxtakjörum að lágmarki svo, að vextir Byggingarsjóðsins verði a. m. k. aldrei hærri en útlánsvextir banka. Í meðfylgjandi fylgiskjali er mál þetta kannað til hlítar og komizt að niðurstöðu, sem telja verður óyggjandi, að sanni hina brýnu nauðsyn úrlausnar þessa máls.“ Svo mörg voru þau orð í þessari grg., sem fylgdi þáltill. hæstv. ráðh. Hannibals Valdimarssonar og annarra tveggja hv. þm. Þeir sem sagt fullyrtu í þessari grg., að það væri óyggjandi niðurstaða, að lán úr sjóðnum, sem tengd voru vísitölu, byndu slíka fjárhagsbagga, að lántakendur gætu ekki undir þeim risið. Hér væri um að ræða óþolandi misrétti, sem úr þyrfti að bæta þegar í stað. Þessi till., sem flutt var á s. l. vori, eins og fyrr er sagt, var gerð að heilmiklu máli í kosningabaráttunni, var blásin upp og stóð nú ekki á málgögnum þáverandi stjórnarandstöðu að tíunda það, hvers konar ólög þetta væru, hvers konar misrétti væri þarna á ferðinni, allt undan rifjum vondrar viðreisnarstjórnar, og ég gizka á, að það sé nærri lagi, að þessi áróður hafi haft allveruleg áhrif í kosningabaráttunni, og vissulega höfðaði hann til þess stóra hóps fólks, sem bæði hafði tekið lán eða hugðist taka lán, fólks, sem hefur staðið í húsbyggingum og hugðist hefja húsbyggingar, eða fólks, sem þurfti að kaupa fasteignir af ýmsum ástæðum. Eins og fyrr segir, spurðist ég fyrir um efndir á þessu málefnasamningsloforði og höfðaði jafnframt til þessara ummæla frá því fyrir kosningar til þess að reyna að draga fram bæði hvað liði efndunum og eins hvort rétt væri, sem þarna var fullyrt. Þetta barst í tal á þinginu í lok nóvember s. l., og þá upplýsti félmrh. hæstv., eins og reyndar var kunnugt og ég hafði upplýst í grg. með fsp. minni, að þessu máli hefði verið vísað til athugunar Seðlabankans og ASÍ, þar sem þess var óskað, að þessar tvær stofnanir könnuðu, hversu mikil áhrif vísitölubindingin hefði og hversu réttar væru þær fullyrðingar, sem uppi voru og m. a. komu fram í plaggi, sem Þórir Bergsson tryggingastærðfræðingur sendi frá sér og var reyndar upphaf þeirra umræðna og þeirrar tillögugerðar, sem í gang fór fyrir kosningarnar: Þessu hafði verið vísað til Seðlabankans og ASÍ af fyrrv. stjórn til athugunar í maí 1971.

Ég vil spyrja ræðumann, hvort hann á mikið eftir af ræðu sinni, og ef svo er, hvort hann gæti þá fallizt á að fresta henni þar til síðar í kvöld.

Ég skal gjarnan verða við beiðni forseta um að fresta ræðu minni, því að ég er ekki nærri búinn enn þá.

Þess er óskað, svo að mál, sem óhjákvæmilega þurfa að fara á milli deilda, geti komizt áfram. Ég þakka ræðumanni fyrir að hafa orðið við þessari ósk.

[Frh.]



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um breytingu á þingsköpum Alþ., var flutt af allshn. þessarar hv. d. og að verulegu leyti byggt á 6 ára gömlu frv. frá mþn., en er nú komið hingað aftur til d. frá hv. Ed., og hefur hún gert á því breytingar, sem ég víl leyfa mér, af því að ég hef verið frsm. þessa máls hér í d., að vekja athygli á. Breytingarnar, sem Ed. hefur gert á frv., eru eftir því, sem mér virðist, við 5. gr. og við 13. gr. Breytingin við 5. gr., en sú grein fjallar um þn., er um að breyta nafni á einni af fastanefndum þd., þannig að fjhn. verði eftirleiðis nefnd fjárhags- og viðskiptanefnd, og er með þessu tekið tillit til ábendingar, sem gerð hefur verið um þetta efni að vísu með nokkuð öðrum hætti við umræður um málið. Í öðru lagi hefur verið gerð breyting á 13. gr. frv., og þar er raunar um tvær breytingar að ræða. Önnur er um það, að áður en stefnuræðu forsrh. er útvarpað, skuli eftirrit af ræðunni afhent þm. sem trúnaðarmál eigi síðar en viku áður en hún er flutt. Hin breytingin er þess efnis að fella niður að útvarpa fjárlagaræðu, framsöguræðu fjmrh., við 1. umr. fjárlaga og umræðu um hana. Ég vil segja það um þessar breytingar, sem ég nú hef nefnt, að mér virðist fyrir mitt leyti eðlilegt, að hv. Nd. geti á þær fallizt, þannig að afgreiða megi frv. svo breytt sem lög frá þingi. Ég vil svo bæta því við auk þess, sem ég nú hef sagt, að ég vil vona það fyrir mitt leyti, að reynslan leiði í ljós, að sú breyting, sem gerð verður á þingsköpunum, ef þetta frv. nær fram að ganga, reynist til bóta að ýmsu leyti. Þess er þó að gæta, að undanþágur frá þingsköpum eru á valdi þm. á hverjum fundi, og ekki má gera ráð fyrir, að breytingar þær, sem nú eru væntanlegar á þingsköpunum, hafi í för með sér neina stórbreytingu á starfsháttum þingsins. Þeir aðilar, sem einkum móta starfshætti þingsins á hverjum tíma, eru þingforsetarnir og ríkisstj., sem að jafnaði hefur mikil áhrif, hver sem hún er, á ganghraða þingmála og að jafnaði flytur sjálf mörg hin stærstu mál. Glöggt er gests augað, og einn hinna nýkjörnu þm., þ. e. sem nú situr á þingi í fyrsta sinn, hefur oftar en einu sinni í vetur haft orð á því við mig, að honum þætti nefndastörfum vera áfátt í þinginu. Hann benti mér á það, að hann hefði tekið eftir því, að sumar n., sem hann tilgreindi, hefðu ekki verið boðaðar á fund vikum saman, þótt þar lægju fyrir mál til afgreiðslu. Ég geri ráð fyrir, að það sé ekki einsdæmi um þær n. eða á þessu þingi. Sjálfur hef ég þótzt veita því athygli í seinni tíð, að n. leggi minni alúð við störf sín nú en þær gerðu fyrir 30–40 árum, þegar ég átti fyrst sæti á Alþ. eða hafði kynni af þingstörfum. En það hygg ég miklu skipta fyrir löggjafarstarfið, að þn. vinni vel og láti ekki sinn hlut eftir liggja. Ekki má þá heldur gleyma því, að þingflokkarnir, sem nú eru orðnir fimm talsins og fer trúlega fjölgandi að öðru óbreyttu, ráða mjög miklu um starfshætti þingsins, og það liggur við, að segja megi, að Alþ. skiptist nú í fimm þing líkt og stéttaþingin fyrr á öldum. Utanstefnur viljum vér engar hafa, stóð í Gamla sáttmála. En þátttaka Íslands í alls konar bandalögum og þjóðasamstarfi fer nú sívaxandi og jafnframt það, að alþm. sé nú oft og mörgum utan stefnt af þeim sökum, stundum þegar verst gegnir, og fjarvistir hinna reglulega kjörnu þm. aukast einnig af öðrum sökum. Það hefur líka sín áhrif, að fundir eru nú orðið lengst af á þinginu ekki haldnir nema fjóra daga í viku, og segir það þá til sín, ef nefndastörf aukast þá ekki að sama skapi. Allt það, sem ég nú hef nefnt, hefur áhrif á starfshætti þingsins, en hornsteinn þingstarfanna, löggjafarinnar og hins sjálfstæða þjóðríkis á Íslandi er auðvitað stjórnarskráin. Hin fyrirheitna lýðveldisstjórnarskrá er enn ófengin. Endurskoðun gömlu stjórnarskrárinnar er enn ólokið 28 árum eftir lýðveldisstofnunina. Á því leikur vís enginn vafi, að meiri hluti þjóðarinnar vill láta endurskoða stjórnarskrána, og ég held, að meiri hl. alþm. muni einnig vera þess sinnis, en það mál er nú einnig á lokastigi hér í þinginu.



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað þetta frv. um breyt. á lögum um lífeyrissjóð sjómanna. Efni þess er varðandi makabætur sjóðfélaga og það er flutt til að samræma ákvæði laga um lífeyrissjóð sjómanna hliðstæðum ákvæðum í lögum og reglugerðum um lífeyrissjóði hinna almennu verkalýðsfélaga. Þykir vel fara á því og eðlilegt, að hér gildi sömu ákvæði. Fjhn. leggur til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mun ekki gera ágreining um afgreiðslu þessa máls að þessu sinni. Ég vil hins vegar benda á þá staðreynd, að ákvæði lagafrv. þess, sem við erum að afgreiða nú, taka einungis til sjómanna, sem lögskráðir eru samkv. lögskráningarlögum. Er þar um að ræða sjómenn á skipum 12 rúmlesta og stærri. Hér fyrir Alþ. hefur legið í vetur frv., sem ég hef flutt ásamt nokkrum sjálfstæðismönnum, um breytingu á lögskráningarlögum á þann veg, að sjómenn, sem stunda fiskveiðar á skipum undir þessari stærð, öðlist m. a. þau réttindi, sem fylgja þessari löggjöf. Hv. formaður sjútvn. Nd. hefur ekki séð ástæðu til þess að taka þetta mál fyrir í n. eða afgreiða það, þannig að ég tel miður farið, þegar við erum að afgreiða þetta mál, að svo sé ekki. En þar fyrir utan þá auðvitað áskilja þeir þm., sem flutt hafa þetta mál, sér allan rétt til þess að taka það upp á næsta Alþ., ef þeir eiga þangað afturkvæmt, en ég vil aðeins undirstrika þetta, að með þessari löggjöf, sem við erum að samþykkja, er verið að skera af smábátasjómenn allt í kringum land og það hefur legið fyrir þessu hv. Alþ. í sjútvn. Nd. frv. um þetta efni, án þess að það hafi fengizt nokkur afgreiðsla á því máli þar.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós þakklæti til hv. n. fyrir það að hafa afgreitt þetta mál fljótt og vel, eftir að það kom hingað til d. Hér er um að ræða mál, sem fjallar um leiðréttingu á ýmsum atriðum, sem komið hafa í ljós við framkvæmd á lögum varðandi lífeyrissjóði sjómanna. Hitt get ég tekið undir með hv. síðasta ræðumanni, að bæði í þessu máli og í mörgum öðrum þarf Alþ. að taka miklu meira tillit til þeirra, sem róa á smæstu bátunum, á trillunum, og að ýmsu leyti eru settir hjá við löggjöf varðandi ýmiss konar réttindi og ýmiss konar aðstöðu, sem við sköpum í þessu landi. Við megum ekki hugsa eingöngu um stærri bátana, og við megum ekki vera blind fyrir því, hversu mikils virði aflinn af allra smæstu bátunum er og hversu mikið atvinnuatriði þetta er og hvaða þýðingu slíkir róðrar hafa fyrir þá, sem stunda þá.



Herra forseti. Sjútvn. fékk þetta mál til meðferðar nokkuð snemma í vetur. Hún sendi það ýmsum aðilum til umsagnar og ræddi það á nokkrum fundum. Umsagnir bárust um málið frá Fiskifélagi Íslands, Hafrannsóknastofnuninni og Sjómannasambandi Íslands, og eru niðurstöður þessara aðila allra jákvæðar. Í umsögn Fiskifélagsins kemur þó fram, að þeir leggja það til að möskvastærð verði leyfð nokkuð önnur og minni fyrir Norðurlandi en gert er ráð fyrir í frv. N. skilaði áliti á þskj. 549, en einstakir nm. áskildu sér þar rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Síðar kom í ljós, að nokkuð skiptar skoðanir voru um einstök atriði till. og þá helzt í sambandi við bann gegn bolfiskveiði í nót og einnig þetta atriði, sem fram kom hjá fiskifræðingum, að möskvastærð þyrfti að vera önnur fyrir Norðurlandi en talið var, að hún þyrfti að vera annars staðar á landinu. Til þess að komast fram hjá ágreiningi um málið, sem auðvitað mundi verða til þess að hætta væri á, að það næði ekki fram að ganga á þessu þingi, þá höfum við tveir þm. leyft okkur að flytja brtt. nú við þessa umr., sem prentuð er á þskj. 876 og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Neðri deild Alþingis ályktar að skora á ríkisstj. að ákveða með reglugerð, að lágmarksmöskvastærð þorskfiskneta skuli frá 1. jan. 1973 eigi minni vera en sjö þumlungar. Þó skulu á svæðinu frá Horni austur um að Digranesi leyfðar veiðar með þorskfisknetum með minni möskvastærð, en þó eigi minni en 5'/2 þumlung.“ Þessi till. er flutt til þess að sníða úr till. þau atriði, sem við sáum fram á, að ágreiningi mundu valda, og við vonum, að till. þannig breytt, nái fram að ganga og um hana þurfi ekki að verða hér skiptar skoðanir. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta mál lengri framsögu, en vænti þess, að hv. d. geti orðið sammála um afgreiðslu málsins á þann veg, sem lagt er til á þskj. 876.



Herra forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs til þess að gera neina aths. við efni þessarar till., sem ég hef allt hið bezta að segja um. Ég vildi aðeins benda hv. dm. á, að fyrir nokkrum mínútum var samþ. hér í Nd. sem lög frá Alþ. frv. um breytingar á þingsköpum, og ein breytingin, sem gerð var með þessu frv., sem nú er orðið að lögum, þó að enn hafi ekki verið staðfest, er sú, að þáltill. er ekki hægt að afgreiða í annarri deild, heldur skal till. fara til beggja deilda. (Grípíð fram í.) Mér er það ljóst, að þessi lög taka kannske ekki gildi fyrr en þau verða staðfest, en hér er um það sérkennilega tilviljun að ræða, að ef menn ekki fylgja eða vilja fylgja því, sem þeir samþykktu í fyrra á þessum sama fundi, þá verðum við a.m.k. að gera okkur ljóst, að þetta verður kannske síðasta þáltill., sem er samþ. í annarri deild Alþingis.

Forseti (Gi1sG): Í tilefni af ábendingu hv. 8. landsk. þm. vil ég aðeins lýsa því yfir, að ég tel fara vel á því, að hv. d. geri nú ályktun þessa og flýti sér að því.