Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf frá formanni þingflokks Samfylkingarinnar, Margréti Frímannsdóttur, dags. 3. febrúar sl.: „Þar sem Jón Kr. Óskarsson, varamaður Rannveigar Guðmundsdóttur, 2. þingmanns Suðvesturkjördæmis, getur ekki lengur setið á Alþingi óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi, Sandra Franks stjórnmálafræðingur, Bessastaðahreppi, taki sæti á Alþingi í hans stað sem varamaður í veikindaforföllum Rannveigar Guðmundsdóttur.“ Kjörbréf Söndru Franks hefur þegar verið rannsakað og samþykkt, en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Sandra Franks hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Um kl. 3.30 í dag fer fram umræða utan dagskrár um loðnuveiðar. Málshefjandi er hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson. Hæstv. sjávarútvegsráðherra Einar K. Guðfinnsson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseti vill tilkynna að fyrirspurn um rekstrarskilyrði íslenskra kaupskipaútgerða, mál 439 á þskj. 660, er kölluð aftur.

Virðulegur forseti. Að undanförnu hafa skilaboð í fjölmiðlum frá ráðherrum og öðrum ráðamönnum verið nokkuð misvísandi hvað varðar uppbyggingu álvera á komandi árum og má segja að þar reki sig hvað á annars horn. Ég vil rifja upp í því sambandi að fyrir tæpum tveimur árum sagði Friðrik Sophusson, forstjóri Landsvirkjunar, á alþjóðlegri ál- og orkuráðstefnu að rými væri fyrir eitt nýtt álver hér á landi á næsta áratug og þegar heildarframleiðsla á áli næði 1 millj. tonna á ári værum við komin að ákveðnum mörkum. Þetta sama sagði hæstv. iðnaðarráðherra Valgerður Sverrisdóttir í útvarpsfréttum í júní, að milljón tonn væri hámarkið. Skyndilega dúkka hins vegar upp hugmyndir um stækkun í Straumsvík og tvö ný álver. Þá var það sem hæstv. umhverfisráðherra sagði að menn væru komnir fram úr sér í þessari umræðu og ef af stækkun yrði í Straumsvík væri ekki pláss fyrir fleiri álver. Fyrir norðan var hæstv. iðnaðarráðherra að kynna hugmyndir um álversuppbyggingu á Norðurlandi og sagði þar að álver á Norðurlandi væri óháð því sem gerðist fyrir sunnan. Þó að af stækkun yrði í Straumsvík og byggingu í Helguvík kæmi það ekki í veg fyrir álver fyrir norðan og Norðlendingar hefðu aldrei verið eins nærri því að fá álver, eins og hún orðaði það. Þegar hún var spurð út í ummæli hæstv. umhverfisráðherra í þessu máli sagði hún, og ég held að ég hafi það orðrétt eftir henni, við viðmælanda, þann sem spurði: Treystu á mig, takið ekki mark á umhverfisráðherra. Nú spyr ég: Á hverjum á að taka mark í þessu máli? Eftir höfðinu dansa limirnir, og því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Telur hann að það sé pláss fyrir stækkun í Straumsvík og nýtt álver fyrir norðan innan Kyoto-bókunarinnar og telur hann að það sé pláss fyrir allar þessar framkvæmdir fyrir árið 2012, innan ramma þeirra hagstjórnarmarkmiða sem menn hafa sett sér, m.a. um stöðugleika?

Frú forseti. Það liggur fyrir og hefur gert lengi að það er áhugi hjá fyrirtækinu Alcan að stækka álverið í Straumsvík. Nú hefur verið farið fram á samningaviðræður um orkuverð vegna þeirrar framkvæmdar. Annað liggur ekki fyrir. Það liggur líka fyrir að Alcoa hefur áhuga fyrir að reisa álver á Norðurlandi og er að leita eftir samningum um það. Það liggur enn fremur fyrir að fyrirtækið Century hefur áhuga fyrir að reisa álver í Helguvík. Mér finnst af hinu góða að slíkur áhugi sé fyrir hendi og mér finnst það af hinu góða að það sé áhugi í viðkomandi byggðum á að auka atvinnu á því svæði. Síðan verður að koma í ljós hvort samningar takast. Það er að mínu mati ljóst að það ræðst ekki síst af því hvort hægt verði að skaffa rafmagn til þessara fyrirtækja. Það liggur alveg ljóst fyrir að það mun taka alllangan tíma. Þegar þetta liggur síðan ljósar fyrir þarf að raða því upp og sjá hvernig það rúmast í efnahagslífi okkar. Ég tel alls ekki tímabært að fullyrða neitt um það. En mér finnst mjög undarlegt að á Alþingi skuli menn vera svona andvígir því að þessi umræða fari fram, nánast andvígir því að þessi sveitarfélög leiti eftir auknum atvinnutækifærum og vilja ekki gefa mönnum ráðrúm til að fara yfir það.  Að því er varðar Kyoto-bókunina skal ég koma að því í seinna svari mínu vegna þess að ég hef ekki tíma til þess núna.

Virðulegur forseti. Ég spurði ákveðinnar spurningar og fékk ekki mjög ákveðið svar. Satt að segja var svarið nokkuð loðið, þ.e. ríkisstjórnin ætlar að sjá til þess að viðræður verði uppi við þessa þrjá aðila um byggingu álvers í Helguvík, fyrir norðan og stækkun í Straumsvík. Síðan á að koma í ljós hvort samningar takast. Ég hlýt hins vegar að líta svo á, virðulegur forseti, þar sem því hefur ekki verið svarað með öðrum hætti að þessar þrjár framkvæmdir rúmist ekki innan Kyoto-bókunarinnar og rúmist ekki innan þeirra hagstjórnarmarkmiða sem við höfum sett okkur, þ.e. eitt af þessum þremur getur gert það en ekki þrjú. Er þá ekki verið að draga þrjú fyrirtæki og þrjú sveitarfélög á asnaeyrum með því að segja þetta ekki skýrt í ræðustól Alþingis, virðulegur forseti?

Frú forseti. Ég man þá tíð þegar við sömdum um Kyoto-bókunina. Þá sagði þáverandi formaður Samfylkingarinnar að sú beiðni yrði hlegin út af borðinu. Það liggur fyrir að við höfum heimild til að byggja stóriðju sem samsvarar 1.600 þús. tonnum af CO 2 . Það ákvæði gildir til 2012. Hvað tekur við eftir 2012 vitum við ekki. Ég hef svarað því mjög skýrt að við hljótum að gera þá kröfu áfram að geta nýtt okkar endurnýjanlegu auðlindir og tekið þátt í því að minnka mengun í heiminum með því að framleiða rafmagn með vistvænum hætti á Íslandi. Það vil ég að sé alveg skýrt. Ég veit að sjálfsagt telja margir hér inni að einhverjar frekari kröfur af okkar hálfu í þeim efnum verði hlegnar út af borðinu, og kannski vill núverandi formaður Samfylkingarinnar segja það. En sú mun verða krafa núverandi ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Ég vitna í umhverfisráðherra sem sagði í fréttum að það væri ljóst að ef stækkun í Straumsvík yrði eins og að var stefnt yrðu Íslendingar búnir að fylla í mengunarkvóta sinn í Kyoto-bókuninni og ekki yrði pláss fyrir fleiri álver nema með frekari mengunarkvótum eða stórfelldum samdrætti í mengun á öðrum sviðum. Nú hef ég skilið hæstv. ráðherra þannig að hann hyggist beita sér fyrir því að Íslendingar fái frekari mengunarkvóta eftir 2012, en fyrir 2012 liggur alveg ljóst fyrir hvað við megum gera. Innan þess kvóta rúmast ekki allar þessar framkvæmdir. Það er því verið að draga þrjú fyrirtæki og þrjú sveitarfélög á asnaeyrum ef þeim er gefið undir fótinn með að fyrir þann tíma nái menn að fara í framkvæmdir í þessum sveitarfélögum. Innan kvótans rúmast annaðhvort stækkun eða eitt álver fram til ársins 2012. Er ekki rétt að segja það þá skýrt og vera ekki að láta menn gæla við þá hugsun að hér geti komið einhverjar framkvæmdir sem hvorki standast þær alþjóðlegu skuldbindingar sem við höfum gert né heldur þau markmið sem við höfum í hagstjórn?

Frú forseti. Þetta er ósköp einfalt. Það liggur alveg ljóst fyrir að aðeins eitt af þessum fyrirtækjum telur líklegt að það geti lokið þessum framkvæmdum fyrir árið 2012. Það er varðandi álverið í Straumsvík ef samningar takast þá um það. Við vitum ekkert um það. Að því er varðar bæði Alcoa og eftir því sem ég best veit Century líka eru uppi hugmyndir um að það verði síðar. Það hefur verið nefnt árið 2012 í því sambandi en það er hið alfyrsta. Þetta útilokar ekkert hvað annað, þ.e. ef menn hafa þá stefnu að vilja virkja frekar í landinu og nýta íslenskar auðlindar til að geta tekið þátt í því að minnka losun í heiminum. Ég vildi gjarnan heyra frá hv. formanni Samfylkingarinnar hvort hún telur rétt að við gerum það. Það skiptir að sjálfsögðu miklu máli fyrir þessi fyrirtæki að stór stjórnarandstöðuflokkur eins og Samfylkingin tali skýrt í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Í fjölmiðlum hefur komið fram að hæstv. dómsmálaráðherra sem, eins og þingheimur þekkir, er annálaður áhugamaður um að komið verði á fót íslenskum her hafi hreyft hugmynd sem hefur yfirbragð þess að ráðherrann vilji einnig að á laggirnar verði sett nokkuð sem kalla mætti íslenska leyniþjónustu. Sjálfur kallar hæstv. ráðherra Björn Bjarnason það greiningardeild hjá embætti ríkislögreglustjóra sem hafi m.a. með landráð að gera. Nú segir í 5. gr. lögreglulaga að starfrækt skuli lögreglurannsóknardeild sem rannsaki landráð og brot gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórnvöldum þess og aðstoði lögreglustjóra við rannsókn alvarlegra brota. Þetta er reyndar fyrirkomulag sem hefur verið gagnrýnt, mönnum hefur þótt skorta á tengsl og aðhald, t.d. frá Alþingi, hvað þetta snertir. Nú vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. dómsmálaráðherra Björns Bjarnasonar hvað raunverulega vaki fyrir honum.

Virðulegi forseti. Þetta mál mun koma til umræðu í þinginu þar sem þetta er hluti af frumvarpi til laga um breytingu á lögreglulögum sem ég mun flytja hér og snertir skiptingu landsins í lögregluumdæmi og stofnun sérstakrar rannsóknardeildar við sjö lögregluembætti í landinu, breytingu á lögregluumdæmi á höfuðborgarsvæðinu og einnig á Suðurnesjum. Hér er því um tæknilegt atriði að ræða varðandi deildir sem starfa innan ríkislögreglustjóraembættisins og einnig við lögregluembætti annars staðar ef ákvörðun verður tekin um að stofna slíkar deildir. Varðandi efnisatriði málsins verður fjallað um það í lögum um meðferð sakamála um heimildir þeirra sem við þessar deildir munu starfa. Ég á von á að frumvarp um það efni, um meðferð sakamála og meðferð opinberra mála verði lagt fram til kynningar á þinginu í vor. Þingið mun því ræða þessi mál öll til hlítar áður en þingi lýkur.

Hæstv. forseti. Nú er skírskotun í landráð í a.m.k. þremur lagabálkum, þar á meðal í lögum um lagagildi varnarsamnings milli Íslands og Bandaríkjamanna og um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir. Þar er landráð m.a. skilgreint, vísað í skemmdarverk, njósnir og brot á hvers konar lögum er varða leyndarmál íslenska ríkisins eða Bandaríkjamanna eða leyndarmál er varða varnir Íslands eða Bandaríkjanna. Síðan segir annars staðar í þessum lagabálki að stjórnvöld Íslands og Bandaríkjanna skuli gefa hvor öðrum skýrslur um árangur, hvers konar rannsóknir og saksóknar í þeim málum sem eru til umfjöllunar. Nú vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. dómsmálaráðherra: Finnst ráðherranum ekki eðlilegt að efla tengsl og aðhald af hálfu Alþingis Íslendinga? Að Alþingi Íslendinga sitji ekki skör neðar en Bandaríkjaher og bandarísk yfirvöld þegar um þessi alvarlegu mál er að tefla?

Virðulegi forseti. Þau frumvörp sem ég er að ræða og verða rædd á þingi síðar þegar þau koma fram snerta ekki þann þátt málsins sem hv. þingmaður vakti máls á. Þar er um önnur lög að ræða, en að sjálfsögðu hefur Alþingi aðgang að upplýsingum og kemur að þessum málum og öllum ákvörðunum varðandi þá þætti sem verða til umræðu þegar þau frumvörp verða rædd og þá er hægt að fara nánar út í þau atriði sem hv. þingmaður vék máls á en þau atriði sem hann nefndi sérstaklega í síðustu ræðu sinni snerta ekki það sem ég er að fjalla um hér.

Hæstv. forseti. Snertir ekki það sem hæstv. dómsmálaráðherra er að fjalla um. - Ég er að vekja máls á atriðum sem ég tel mjög mikilvægt að Alþingi taki til skoðunar í tengslum við hugsanlegar breytingar á þessu fyrirkomulagi af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég spyr einnig um hegningarlög. Þar er kveðið á um skilgreiningar á landráði m.a. á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: „Geri maður samband við stjórn erlends ríkis til þess að stofna til fjandsamlegra tiltækja eða ófriðar við íslenska ríkið eða bandamenn þess, …“ Er ástæða til að taka hegningarlögin að þessu leyti til gagngerðrar endurskoðunar? Menn hafa þá horft á óvini ríkisins. Getur verið að óvinir og hugsanlegir brotamenn í þessum efnum sitji við stjórn ríkisins? Ég er t.d. að vísa í það þegar íslensk stjórnvöld skuldbundu íslensku þjóðina til árása á erlendar þjóðir og þá er ég að sjálfsögðu að vísa í Afganistan og Írak.

Hv. þingmaður gæti orða sinna.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fer um svo víðan völl að það er ómögulegt að elta hann í þeim leiðangri sem hann hefur hafið í þessum ræðustól. Ég mun ekki flytja frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum og síst af öllu af því tilefni sem hann nefndi í ræðu sinni.

Hæstv. forseti. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forseta þingsins: Fyrir hvað og af hvaða ástæðum forsetinn gerði athugasemd við orðalag mitt hér áðan?

Ef forseti telur ástæðu til hefur hún það fyrir reglu að biðja hv. þingmenn um að gæta orða sinna og haga orðum sínum á þann hátt að það sé hér til sóma. Forseti gat ekki betur heyrt en hv. þingmaður væri að tala um landráð í sambandi við stjórnvöld.

Hæstv. forseti. Ég skal taka ábyrgð á mínum orðum.

Forseti stjórnar hér þinghaldi og áminnir þingmenn ef hann telur þörf á.

Hæstv. forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. iðnaðarráðherra snýr að hækkun raforkuverðs. Við höfum fengið inn í Alþingi skýrslu sem unnin hefur verið um breytingar á raforkuverði og þar höfum við séð þó nokkrar prósentuhækkanir, einkum í dreifbýli, en misjafnt eftir landsvæðum. Þetta hefur stundum komið til umræðu og jafnan verið borið til baka um að ný raforkulög hefðu neitt að segja til hækkunar. Við höfum stundum verið að nefna það, einkum þingmenn landsbyggðarinnar, að við hefðum dæmi um að raforkuverð hefði hækkað verulega og meira en komið hefur fram og hæstv. iðnaðarráðherra hefur samþykkt að hefði átt sér stað. Nú vill svo til að sá sem hér stendur á hús norður í Ísafjarðardjúpi sem heyrir undir dreifbýlisbyggðina Súðavík. Eins og ég les úr útreikningum kílóvattstunda af því húsi, sem er gamalt lögbýli í Ísafjarðardjúpi, hefur orðið 50% hækkun þar á taxta, úr 4,60 þann 31.10.2004 í 7,17 31.10.2005. Báðar tölurnar eru án virðisaukaskatts. Það eru auðvitað mörg fleiri dæmi sem við þingmenn höfum fengið í hendur en við höfum ekki viljað vera að vitna í reikninga annars fólks. Ég get hins vegar vitnað í reikninga sjálfs míns og spyr hæstv. iðnaðarráðherra hvort hún hyggist aðhafast eitthvað til að kanna hvaða forsendur eru fyrir slíkum hækkunum á milli ára.

Hæstv. forseti. Já, það er kannski að jafnaði tvisvar, þrisvar í viku sem þetta mál kemur upp á hv. Alþingi og það vill svo til að hér er búið að dreifa skýrslu sem ég vonast til að geti sem allra fyrst komist til umræðu, um framkvæmd nýju raforkulaganna, þar sem við gætum þá vonandi fengið tækifæri til að fara yfir þetta mál í heild sinni þannig að ekki þurfi að tala um það í stikkorðastíl því hv. þingmenn að sjálfsögðu kveðja sér ekki hljóðs til að tala um þá sem hafa lækkað en það er svo sannarlega mikið um það að bæði heimili og fyrirtæki hafi lækkað eftir að nýju raforkulögin tóku gildi. Hægt er að nefna háar prósentutölur í því sambandi þar sem bæði fólk og fyrirtæki hafa verið að lækka og það er þá einkum á svæði Rariks. Hvað varðar Súðavík geri ég mér grein fyrir að Súðavík kemur ekki vel út vegna þess að Súðavík telst í dreifbýli. Eins og hv. þingmaður hlýtur að vita var beitt sérstökum aðferðum til að greiða niður dreifingarkostnað í dreifbýli af því sem nemur dýrustu dreifingu í þéttbýli. Það voru 230 milljónir sem komu á fjárlögum til að koma til móts við þær greiðslur. Í aðalatriðum vil ég segja að það hefur sýnt sig að þessi lög eru réttmæt enda var ekki undan því komist að setja þau miðað við að þetta er tilskipun frá Evrópusambandinu. Mér finnst því broslegt að hv. þingmenn séu alltaf að grípa eitt og eitt dæmi út úr og koma hér, nú kom hv. þingmaður með eigin reikninga upp í ræðustól á Alþingi til að reyna að blása upp einhver óskapleg vandamál í kringum þetta nýja kerfi. Það er ekki svo að þetta sé eitthvert stórkostlegt vandamál. Við þurfum vissulega að líta á ákveðna þætti eins og hvað snertir upphitunina og nú þegar hefur verið brugðist við því á ákveðinn hátt og verður gert frekar.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ég vorkenni dálítið hæstv. iðnaðarráðherra. Nú finnur hún sérstaklega að því að ég skuli koma með reikninga sem ég á sjálfur og nota þá í ræðustól. Ég hef ekki viljað koma með tölur frá öðru fólki. Hæstv. ráðherra, ég er ekki að tala um þessar krónur vegna þess að ég geti ekki greitt þær. Þú þarft ekki að hafa áhyggjur af því, hæstv. ráðherra. En um breytingu er að ræða sem snýr að fleirum en þeim sem hér stendur, snýr að breytingu hjá því fólki sem býr í dreifbýli. Og það er svolítið kokhraust, hæstv. ráðherra, að koma hér aftur og aftur og nánast halda því fram að það hafi allir fengið lækkun sem á því þurftu að halda. Það á ekki við þann sem hér stendur að hann hafi þurft sérstaka lækkun til að eiga þetta hús. Ég var einfaldlega að vekja athygli á því að ég er með eigið dæmi um hvað hefur gerst, yfir 50% hækkun.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvað við eigum að fara nákvæmar ofan í reikninga hv. þingmanns en mér er kunnugt um að raforkuverð hjá Orkubúi Vestfjarða var almennt frekar lágt og að hækkað hafi um 50% hjá hv. þingmanni þarf kannski ekki að segja að hann greiði svo mjög háar upphæðir miðað við það sem gengur og gerist. En að ég hafi haldið því fram að allir hafi fengið lækkun er náttúrlega útúrsnúningur og ekki rétt því það hef ég aldrei sagt. Ég hef hins vegar sagt að margir hafi fengið lækkanir og við þurfum að ræða þetta frekar þegar umrædd skýrsla kemur til umfjöllunar. Og ýmislegt sem hefur komið fram nýlega af hálfu forstjóra orkufyrirtækjanna er náttúrlega rangt og ég get staðfest það hér að það eru kannski 2,5–3% af þeim hækkunum sem hafa orðið á suðvesturhorninu sem eru vegna nýju raforkulaganna og þá vegna þess að við vorum að útvíkka jöfnunarkerfið, við vorum að útvíkka flutningskerfið sem er einmitt jákvætt fyrir landsbyggðina.

Hæstv. forseti. Til að undirbyggja framtíðina fyrir hæstv. ráðherra þegar að því kemur að þessi mál verði rædd hér í heild sinni skal ég upplýsa hana um hvernig þessir nýju reikningar eru útbúnir. Þeir eru annars vegar útbúnir fyrir dreifingu og flutning og fyrir það greiðist 4,27 kr. á kílóvattstundina þegar búið er að draga frá 0,63 aura í svokallað dreifbýlisframlag. Síðan er greitt sérstaklega fyrir söluna sem er annar hluti reikningsins því að nú er þessu skipt upp, 2,90 kr. Þetta eru tölur fyrir utan virðisaukaskatt. Ég veit reyndar einnig að það eru fleiri en ég sem hafa tekið eftir þessum breytingum og ég efast ekki um að íbúar í dreifbýlishreppnum Súðavík hafi komið athugasemdum sínum á framfæri eins og margir fleiri, því miður. Þetta eru bara staðreyndir og mér finnst að ráðherrann ætti að viðurkenna það og taka á málunum.

Hæstv. forseti. Mér er mjög vel kunnugt um hvernig þetta nýja fyrirkomulag er hugsað. Það byggist á dreifingu, flutningi og sölu. Það er bara einn þáttur í þessu kerfi sem er í raun hreyfanlegur og til samninga í þessu nýja samkeppnisumhverfi og það er orkuþátturinn sjálfur, það er verðið á orkunni því að dreifingin og flutningurinn eiga ekki að hafa áhrif á endanlegt verð eða a.m.k. ekki flutningurinn þar sem hann er jafnaður út. Ég vil ítreka það að mér finnst ekki skynsamlegt að við séum að eyða tíma á hv. Alþingi til að taka fyrir einn og einn reikning. Ég held að það sé skynsamlegra að við tölum um þetta í heild sinni þegar skýrslan kemur hérna til umfjöllunar og ég er ekki hrædd við að fara í þá umræðu.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um stöðuna í virkjunarframkvæmdum við Kárahnjúka. Síðast í morgun lásum við í Morgunblaðinu að bor 2 sé aftur í erfiðleikum í sprungum í aðrennslisgöngum Kárahnjúkavirkjunar: Hér segir, með leyfi forseta: „Erfiðlega gengur að bora hluta aðrennslisganganna að Kárahnjúkavirkjuninni, og hefur bor 2 lent í talsverðum vandræðum undanfarnar þrjár vikur, sem gætu orðið þess valdandi að tafir verði á því að fyrsta vélin verði sett í gang, en áætlun gerir ráð fyrir gangsetningu hennar í apríl 2007.“ Nú er það auðvitað engin tilviljun að apríl 2007 er dagsetningin sem kemur aftur og aftur upp í þessari umræðu, mánuði fyrir komandi alþingiskosningar, frú forseti. Það er þess vegna vert að spyrja hvort menn hafi ekki samið af sér þegar samið var við álrisann ameríska, Alcoa, um að orkan ætti að vera tilbúin á þessum tíma. Og ég spyr því: Er ekki eðlilegt að fresta þessari gangsetningu nú þegar, og hvað kostar það þá Landsvirkjun? Við vitum að kostnaðurinn við þetta allt hefur farið fram úr öllum áætlunum, langt fram úr áætlunum, og talað er um að við séum orðin mörgum mánuðum á eftir áætlun í þessum efnum. Hverju svarar, frú forseti, hæstv. iðnaðarráðherra þessum málum? Getur hún gert þingheimi grein fyrir stöðunni við Kárahnjúka?

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þingmaður hefur áhyggjur af því að ekki verði hægt að gangsetja virkjunina nægilega snemma. Það er raunar mál sem ég hefði líka áhyggjur af ef útlit væri fyrir það. Hins vegar held ég að þetta sem við erum að lesa í dagblöðum í dag sé ekki nein sönnun þess að ekki verði hægt að standa við áætlanir. Það hafa áður verið hrakspár á ferðinni í sambandi við þessa framkvæmd. Ég heyri að hv. þingmaður er farinn að kvíða fyrir næstu kosningum. Það er hins vegar ekki þannig með mig því að ég veit að það mun allt saman ganga vel. Nú er það ekki þannig að ég sé í samningum um hvert einasta atriði sem varðar þessa framkvæmd. Landsvirkjun semur við Alcoa, eða Alcoa við Landsvirkjun, um orkuþáttinn. Að sjálfsögðu er farið eftir ákveðnu plani hvað það varðar og tímaáætlunum, og ef allt gengur eftir verður hægt að gangsetja þarna í apríl 2007, sem er vissulega vel heppnuð dagsetning. Að kostnaður hafi farið fram úr öllum áætlunum held ég að sé ekki rétt hjá hv. þingmanni, ég held að þetta sé allt saman í býsna góðu lagi og ég er ákaflega stolt yfir því að þetta gengur vel. Ég vona að hv. þingmaður hafi farið nýlega austur á land og séð þær gríðarlegu framkvæmdir og bjartsýni sem þar ríkir út af þessum framkvæmdum, bæði niðri á fjörðum og uppi á Héraði. Þetta er nýtt líf fyrir Austfirðinga og það er ekki vinstri grænum að þakka.

Frú forseti. Býsna vel heppnuð dagsetning, segir hæstv. iðnaðarráðherra og er greinilega í feikigóðu skapi í dag, nýkomin frá Norðurlandi með einhverja trúboðsfundi um næstu álver þar. Ég er hérna með skýrslu um mat á umhverfisáhrifum, frú forseti, og mig langar til að vitna aðeins í hana. Þar stendur: „Jarðfræðirannsóknir skipa jafnan veglegan sess við undirbúning vatnsaflsvirkjana. … Slíkar rannsóknir á virkjunarsvæðinu norðan Vatnajökuls hófust fyrir um 30 árum og telja verður að svæðið sé vel rannsakað og kortlagt.“ Hvað kemur síðan í ljós? Svæðið er hvorki vel rannsakað né kortlagt. Það eru alltaf að koma í ljós ný og ný misgengi og það er verið að dæla þúsundum tonna af steypu ofan í þessar sprungur til að hægt sé að bora í gengum þetta. Hvernig væri að bora sig út úr þessari vitleysu og hætta við þetta eða fresta þessu a.m.k. um góðan tíma? Það er skynsamlegasta ákvörðunin sem hægt er að taka í dag, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég hef óskað eftir utandagskrárumræðu um loðnuveiðar, ástand loðnustofnsins og nýtingu hans, umræðu við hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hvers vegna skyldi ég hafa gert það? Jú, ég gerði það vegna þess að hér tel ég að við séum að ræða ákveðin grundvallaratriði í því hvernig við nýtum okkar mikilvægustu endurnýjanlegu auðlindir sem eru fiskstofnarnir í hafinu í kringum landið, í raun og veru ekki bara loðnu heldur aðra fiskstofna einnig. Nú hefur það gerst að eftir eina mestu loðnuleit sögunnar sem staðið hefur yfir vikum saman á öllu hafsvæðinu frá sundinu milli Íslands og Grænlands og austur um Norðurland og úti fyrir Austfjörðum hafa samtals mælst eitthvað um 600 þús. tonn af loðnu sem er minnsta mæling í nokkra áratugi. Á grundvelli þessa hefur verið gefinn út kvóti upp á rétt rúmlega 200 þús. tonn. Hér er verið að fara eftir ákveðinni þumalfingursreglu sem hefur verið notuð í mörg ár við nýtinguna sem hljóðar upp á að það eigi að skilja eftir á hverju ári eitthvað um 400 þús. tonn af loðnu til að hrygna svo að stofninn geti nú fengið færi á því að endurnýja sig. Það má náttúrlega spyrja, virðulegi forseti, hversu áreiðanlegar þessar mælingar eru. Ég skal svo sem ekkert um það segja en ég sé það á þeim gögnum sem hafa verið lögð fram á vefsíðu Hafrannsóknastofnunar að loðnan er dreifð á mjög stóru hafsvæði út af Austfjörðum og rannsóknaskipið hefur siglt fram og til baka um þetta svæði á þó nokkuð löngum tíma. Mér finnst full ástæða til að setja spurningarmerki við þessa mælingu, hversu nákvæm hún er. En gott og vel, látum svo vera að það séu 600 þús. tonn af loðnu í sjónum núna, vonandi meira, en ef það er svona hlýtur maður að spyrja hvort ekki hafi verið ástæða til að fara varlega í það að gefa út þennan 210 þús. tonna kvóta í ljósi aðstæðna hér við land og í ljósi ýmissa upplýsinga sem hafa komið fram á undanförnum missirum um það að við séum hugsanlega að nýta þennan mikilvæga fiskstofn vitlaust, grundvallarfiskstofn í vistkerfinu hér við Ísland, hvort við förum ekki offari við veiðarnar. Ég hef svo sem rætt þetta hér áður og velt upp ýmsum spurningum varðandi þessa hluti en því miður sýnist mér sem stjórnvöld ætli ekki að taka neitt mið af þeim aðvörunum sem komið hafa fram, ekki ætla að taka neitt mið af þeim góðu röksemdum sem hafa verið færðar fram í þessu máli, hvorki af alþingismönnum á hinu háa Alþingi né fólki í atvinnugreininni sjálfri. Fjöldamargir sjómenn og skipstjórar hafa tjáð sig um þessi mál en líka aðrir, þar á meðal líffræðingar, og sagt að við séum að gera hlutina rangt. Það má til að mynda spyrja sig hvort ekki hefði átt að fara varlega núna í ljósi þess að stofninn virðist vera lítill, í ljósi þess að fæðuþörf botnfiska virðist, og er mjög sennilega, meiri en í meðalári vegna hækkandi hitastigs sjávar, í ljósi þess að ýsustofninn virðist vera mjög stór - kannski hefur hann aldrei verið jafnstór - í ljósi þess að þorskstofninn virðist glíma við viðvarandi ætisskort ár eftir ár þar sem nýliðunin hefur gersamlega brugðist í allt of mörg ár svo að nú blasir við mikil hætta af þessum völdum. Ég bendi á að um helgina kom mjög athyglisverð frétt frá Færeyjum í Morgunblaðinu þar sem færeyskir fiskifræðingar hafa komist að raun um það að fæðuframboð skiptir einmitt mjög miklu máli fyrir nýliðun og vöxt botnfisksstofna. Er nú ekki ástæða fyrir okkur á Íslandi til að fara aðeins að hugsa okkar gang? Ég get líka bent á að hér var haldin ráðstefna um loðnu og loðnuveiðar fyrir nokkrum árum, alþjóðleg ráðstefna á Íslandi, þar sem lagðar voru fram greinar sem bentu til þess að loðnan væri einmitt mjög mikilvæg fyrir þorskinn, til að mynda við Kanada og líka í Barentshafi. Talandi um Barentshaf, þar hafa menn á síðustu 10 árum veitt alls 1,3 millj. tonna af loðnu. Þar hefur þorskstofninn verið veiddur, harkalega segja margir fiskifræðingar og langt umfram ráðgjöf en þó virðist þorskstofninn þar þola þetta auðveldlega. 1,3 millj. tonna af loðnu á 10 árum. Á sama tímabili höfum við Íslendingar veitt hér á Íslandi 10,5 millj. tonna af loðnu. Þarna erum við að taka gríðarlega mikla næringu út úr vistkerfinu og þetta hlýtur einhvers staðar að verða til þess að eitthvað láti undan. Ég tel að það sé full ástæða til þess nú, virðulegi forseti, að við förum að spyrja okkur þeirrar spurningar hvort ekki sé kominn tími til að fara sér aðeins hægar í þessum efnum þó að ég sé alls ekki með því að mælast til þess að loðnuveiðar verði algjörlega stöðvaðar.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir þessa umræðu. Þetta er auðvitað ekki í fyrsta skipti sem við ræðum þessi mál. Hv. þingmaður bað um utandagskrárumræðu 17. janúar sl. og hóf síðan umræðu hér undir öðrum dagskrárlið um þetta tiltekna mál. Ég tel einfaldlega að þetta mál verðskuldi það að við ræðum það heilmikið. Þetta skiptir okkur öll miklu og við eigum auðvitað að fara yfir þessi mál hérna, á þessum pólitíska vettvangi jafnt og vísindalegum vettvangi eða vettvangi sjómanna og útvegsmanna sem málið varðar alveg sérstaklega. Auðvitað skiptir það mjög miklu máli hvernig við stöndum að þessari nýtingu. Hv. þingmaður spurði mig grundvallarspurningar sem var sú hvort ekki væri ástæða til að fara varlega varðandi nýtinguna á loðnunni. Vitaskuld er það svo að þegar ég tók ákvörðun um það í síðustu viku að gefa út kvóta til loðnuveiða var það gert á grundvelli varúðarsjónarmiða eftir að hafa farið yfir það með þeim sem gleggst þekkja til. Þá var það niðurstaða mín að það væri óhætt og skynsamlegt að gefa út loðnukvóta núna. Ég tel að stefna okkar varðandi loðnumálin eigi einfaldlega að vera sú að við eigum að nýta loðnustofninn til veiða en við eigum að gera það af mikilli varkárni, í fyrsta lagi auðvitað þannig að við stefnum ekki stofninum í hættu og í annan stað verðum við að tryggja að hann geti áfram verið þessi mikilvægi þáttur í hinu flókna samspili í fæðubúskap hafsins. Við leggjum til grundvallar ákveðin meginsjónarmið, þau að skilja eftir nægjanlegt magn til þess að stofninn standi undir hrygningu og sé sjálfbær. Þegar við horfum á þetta til lengri tíma er alveg augljóst mál að þessi stefna hefur tekist. Okkur hefur tekist að nýta loðnustofninn þannig að hægt hefur verið að veiða mikið magn úr honum jafnframt því að hann hefur gengið til hrygningar. Við sjáum auðvitað að við veiddum ekki mikið af loðnu ár eftir ár ef hrygningin hefði ekki tekist. Það er hins vegar alveg rétt að það eru mjög mikil vonbrigði að við skyldum ekki finna meira en rúmlega 600 þús. tonn af loðnu í þessum leiðangri núna. Vitaskuld urðum við að leggja heilmikið í þessi verkefni. Við vorum gagnrýnd fyrir það á sínum tíma að við sinntum ekki loðnuleit nægilega vel en ég tel reyndar að sú gagnrýni hafi ekki verið rétt. Við reyndum að sinna þessu eins og mögulegt var og það sem skiptir miklu máli til lengri tíma litið er sú staðreynd að við fundum nægjanlegt magn til að standa undir hrygningunni og síðan var það á grundvelli þeirra varúðarsjónarmiða sem ég lagði hér áherslu á að út voru gefin 200 þús. tonn. Það er ekki nóg með það. Ég gerði það einnig þannig að þegar ég gaf út reglugerð varðandi veiðarnar á loðnunni var líka ákveðið að banna flottrollsveiðar nema á tilteknu svæði. Það bann tók gildi núna um hádegið og miðað við stöðu veiðanna eins og þær eru í dag - skipin eru að veiða tæplega 40 mílur suðaustur af Papey, loðnan hefur gengið tiltölulega hratt suður með Austurlandinu - þýðir það einfaldlega að flottrollsveiðar liggja væntanlega niðri við landið. Það er gert vegna þess að mat okkar er að það skipti miklu máli að við stöðvum flottrollsveiðarnar með þeim hætti sem þær höfðu verið stundaðar til þess að tryggja að loðnan kæmist í sitt eðlilega göngumynstur. Það er auðvitað alveg hægt að segja sem svo að ekki séu nægjanlegar rannsóknir og að ekki sé alveg hægt að sanna að þessar flottrollsveiðar hafi neikvæð áhrif á veiðarnar. Út frá varúðarsjónarmiðinu var það hins vegar mat mitt og niðurstaða að engu að síður væri skynsamlegt að skella á þessu banni þó að ég gerði mér mætavel grein fyrir því að þetta mál er býsna umdeilt. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að vísbendingar um ætisskort eru mjög alvarlegt mál. Það hefur líka komið fram af hálfu Hafrannsóknastofnunar. Þess vegna eru það út af fyrir sig ánægjuleg tíðindi sem við höfum heyrt og séð víða frá landinu að vísbendingar eru uppi um að fæðubúskapurinn hafi gengið betur ofan í þorskinn en verið hefur undanfarin ár. Það voru bæði vísbendingar frá Norðurlandi og ég hef líka upplýsingar frá vestanverðu landinu um nákvæmlega það sama. Auðvitað vonum við að þetta sé þá til marks um að eitthvað horfi skár í þessum efnum. Virðulegi forseti. Ég tek undir að þetta er gríðarlega mikið mál sem við erum hér að ræða. Til grundvallar því sem ég ákvað á sínum tíma lagði ég varúðarreglu sem bæði tekur til þess magns sem var heimilt að veiða og ekki síður hins með hvaða hætti þessar veiðar voru stundaðar. Ég vek athygli á því að sú gagnrýni kom líka fram og ekki síður hávær um að eðlilegt hefði verið að gefa út verulegan upphafskvóta miklu fyrr. Ég hafnaði því. Menn töldu líka að það hefði átt að heimila bæði meiri veiði og fyrr. Ég taldi enga ástæðu til að verða við því vegna þess að ég hafði ekki efnislegar forsendur til þess og það var ekki fyrr en mér varð ljóst 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hæstv. ráðherra fyrir að hafa nýlega sett reglur sem takmarka loðnuveiðar í flotvörpu á afmörkuðum svæðum. Það er afar mikilvægt hagsmunamál að loðnustofninn viðhaldi stöðugleika sínum og verði fyrir sem minnstum skaða vegna ágangs þeirra skipa sem sækja loðnu í flotvörpu. Skaðsemi loðnuveiða í flotvörpu er ótvíræð að áliti þeirra skipstjórnarmanna sem ég umgengst og stundað hafa loðnuveiðar í áratugi. Þeir telja að veiðar í flotvörpu drepi mun meira af loðnu en það sem skilar sér um borð í skipin. Enn fremur telja þeir að veiðar með flotvörpu hafi áhrif á hegðun loðnu sem er að koma upp að landinu til hrygningar. Hún tvístrist og dreifi sér og skili sér ekki eins vel á hrygningarstöðvarnar. Rannsóknir á loðnustofnunum hafa verið umdeildar og töluverð óvissa er um þær rannsóknaraðferðir sem notaðar eru eins og reynsla síðustu ára hefur sýnt með ótvíræðum hætti. Forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji það koma til greina að banna allar loðnuveiðar í flotvörpu á íslenskum skipum líkt og hann hefur gert með nýrri reglugerð um erlend skip í íslenskri lögsögu. Felst ekki raunveruleg fiskvernd í því að láta náttúruna njóta vafans og banna alfarið loðnuveiðar í flotvörpu á meðan verið er að rannsaka áhrif þessara veiða á loðnustofninn?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna ákvörðun hæstv. sjávarútvegsráðherra um að banna veiðar á loðnu með flottrolli. Ég tel að það hafi verið skynsamleg ákvörðun og hefði út af fyrir sig mátt taka hana fyrr. Í öðru lagi tel ég að sú stefna sem stjórnvöld hafa haft, að skilja eftir um 400 þús. tonn af loðnu í sjónum til að tryggja viðgang stofnsins, hafi í meginatriðum reynst rétt. Þó verðum við alltaf að vera á varðbergi. Aðstæður sem ráða vexti og viðgangi stofnsins eru síbreytilegar og geta breyst skyndilega þannig að menn þurfi að fara enn varlegar stundum. Og hugsanlega eiga þær aðstæður að einhverju leyti við núna. Í þriðja lagi tel ég að við eigum ekki bara að hafa þá stefnu að nýta loðnustofninn til veiða heldur að nýta loðnustofninn til að veiða úr sjónum sem mest verðmæti. Það þarf ekki að þýða að veiða endilega loðnuna sjálfa heldur jafnvel, ef meiri verðmæti reynast í því, að geyma loðnuna sem æti fyrir aðrar fisktegundir og veiða þær. Ég vek athygli á hversu illa hefur gengið að byggja upp þorskstofninn. Stöðugt sækir á mig sá grunur að hinar miklu loðnuveiðar á undanförnum 20 árum eigi sinn þátt í því. Ég held að við hefðum fengið meiri verðmæti upp úr sjónum ef við hefðum veitt meira af þorski heldur en það sem við veiddum af þorski og loðnu. Í fjórða lagi vil ég segja, virðulegi forseti, að í mínum huga er niðurstaðan af þessari umræðu sú að við þurfum að setja meira fé til rannsókna. Meira fé til rannsókna og til fleiri aðila. Því hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra verið að beita sér fyrir eins og komið hefur fram hér í þingsölum. Ég styð hæstv. ráðherra eindregið í þeirri viðleitni. Meira fé til rannsókna til fleiri aðila.

Frú forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á að við umgöngumst náttúruauðlindirnar af varfærni, þær séu bæði verndaðar og nýttar á sjálfbæran hátt. Við tölum hér um loðnuna. Loðnan er hluti af lífríki hafsins í kringum landið og því er útilokað að líta á hana sem einhvern einangraðan eða afmarkaðan þátt í því lífríki. Við leggjum því áherslu á heildstæðar rannsóknir á lífríkinu. Það þarf enginn að segja okkur að það hafi ekki áhrif að taka yfir eina milljón tonna af loðnu úr lífríkinu. Það er visst fagnaðarefni að loðna skuli finnast þó í litlu magni sé enn. Ég vil jafnframt fagna þeim skrefum sem verið er að stíga af hæstv. sjávarútvegsráðherra í varfærni við veiðar á loðnu. Við höfum bent á það í umræðum, bæði hér í þingsölum og úti í samfélaginu, að þessar flottrollsveiðar, eins og þær hafa verið stundaðar, séu afar hæpnar gagnvart lífríkinu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er það ekki svo að þær voru á sínum tíma gefnar út til bráðabirgða í tilraunaskyni? Og hafa raunar aldrei verið staðfestar sem varanlegur veiðimáti? Ég tel að það eigi að ganga lengra á þessari braut og láta lífríkið njóta vafans meðan við höfum ekki nægilegar rannsóknir til að byggja á. Það eru jú hagsmunir okkar til framtíðar að lífríkið í heild sé varðveitt með þeim hætti að það gefi okkur líka hámarksnýtingu í fiskafla. Að því þurfum við að vinna, frú forseti.

Hæstv. forseti. Það er full ástæða til að ræða um loðnustofninn og loðnuveiðar. Þetta er einn mikilvægasti fiskstofn Íslands og ber orku inn á okkar hefðbundnu fiskimið og lífríkið. Menn vita vel hvernig fiskiríið hefur verið fyrir Norðurlandi í allt sumar og er enn. Loðnan gekk upp að Norðurlandi seinni part vetrar í fyrra og lítið var veitt af henni. Það virðist sem svo að fiskurinn hafi sótt verulega í þetta. Fyrir Norðurlandi hefur nánast verið stanslaus botnfiskveiði, einkum á línu, allt síðastliðið ár og er reyndar enn. Fiskurinn er nokkuð vel haldinn að því er sjómenn segja. Á sama tíma segja fiskimenn að þorskur sé illa haldinn hér vestan og sunnan lands og þarf ekki nema að kíkja í Fiskifréttir í dag og sjá hvað þar er sagt af einum skipstjóranum. Á annarri síðu í Fiskifréttum er talað um að línuveiðar sæki stöðugt á og hafi sótt á undanfarin ár. Af sjálfu leiðir ef fiskinn vantar eða hefur takmarkað æti þá gefur fiskurinn sig betur á línu. Ég tel fulla ástæðu til að bæta inn í þessa umræðu öðru atriði. Það er nýting sjávarspendýranna á loðnustofninum. Það er vitað að hvalirnir éta geysilegt magn af loðnu. Er talið að þeir éti um það bil fimmfaldan þann kvóta sem við ætlum nú að veiða. Ég vil spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort hann sé ekki í alvöru farinn að velta því fyrir sér að taka upp hvalveiðar í atvinnuskyni og stunda þær af miklu meiri krafti en við höfum gert undanfarin ár. Norðmenn hafa, ef ég veit rétt, aukið veiðar sínar á hrefnu ár eftir ár og eru farnir að veiða hundruð dýra á hverju ári. Ekki er að sjá að það komi niður á útflutningi þeirra eða annarri framleiðslu. Ég vil beina því til ráðherrans að skoða það í 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka umræðuna, hún er alltaf nauðsynleg þegar um er að ræða þennan mikilvæga nytjastofn okkar. En þannig er að veiðistjórnin á loðnunni hefur í meginatriðum tekist býsna vel. Samt sem áður er það alveg augljóst mál að við þurfum að auka rannsóknir. Það er lykilorðið í sambandi við loðnuveiðarnar til að við vitum meira og meira um þennan mikilvæga stofn. Það þarf að rannsaka loðnustofninn sjálfan og hvernig hann hagar sér. Það þarf að auka rannsóknir á vistkerfinu í heild og samhengi þorsks og loðnu en líka loðnustofninn í samhengi við aðrar tegundir eins og kom fram hjá hv. þm. Guðjóni Arnari, t.d. í samhengi við hvalastofnana. Það hefur einnig komið fram hjá ráðherra að það þarf að rannsaka betur áhrif flottrollsveiða. Hæstv. forseti. Sú regla að skilja eftir 400 þús. tonn til hrygningar virðist hafa verið árangursrík og hefur alls ekki leitt til neikvæðrar þróunar í nýliðun á loðnustofninum. Augljóst er, eins og við sjáum nú, að það er ekkert hrun í stofninum. Göngumynstur er hins vegar breytt og það eru allt of margir þættir sem við þekkjum ekki og þurfum því að skoða betur. Ég vil vitna til Jóhanns Sigurjónssonar, forstjóra Hafrannsóknastofnunar, á aðalfundi LÍÚ. Hjá honum kom fram að síðustu sjö vertíðir hefur ekki tekist að mæla veiðistofn fyrir áramót og niðurstaðan af aflamarki er því oft síðbúin. Síðustu þrjú til fjögur árin hefur ungloðna haldið sig annars staðar að haustlagi þannig að erfiðlega hefur gengið að ná mælingu og þar með að ná fram einhverjum spám. Hæstv. forseti. Hér er um mikið efnahagslegt spursmál að ræða. Því verðum við að leggja heilmikið á okkur til að ná sem bestri 

Frú forseti. Það er rétt að byrja á að fagna því að þessi umræða skuli eiga sér stað. Fyrir okkur sem búum í byggðarlögum þar sem loðna er unnin eru það alltaf gleðitíðindi þegar loðnukvóta er úthlutað á sama hátt og það eru jafnan vonbrigði þegar úthlutun er lítil. Það eru mikil vonbrigði hversu lítið hefur fundist af loðnunni og ekki síður að það skuli engin vissa vera fyrir því að ekki sé meira af loðnu í sjónum. Ég vona að hæstv. ráðherra hafi rétt fyrir sér hvað það varðar að hún sé miklum mun meiri. Loðnuleitin hefur því miður ekki verið með þeim hætti að allir geti hrópað húrra fyrir henni. Það má því miður líka segja um rannsóknir Hafrannsóknastofnunar, þær hafa ekki verið með þeim hætti að allir geti verið ánægðir. Það hefur blasað við til fjölda ára að fjármagn hefur skort til stofnunarinnar til að auka rannsóknir sínar, m.a. rannsóknir á flottrollinu sem því miður hafa ekki verið nægar. Þess vegna eru ákvarðanir hæstv. ráðherra byggðar á allt of veikum grunni. Hæstv. ráðherra þarf auðvitað að taka þessar ákvarðanir en hann er ekki öfundsverður af að þurfa að gera það á jafnveikum grunni og raun ber vitni. Hæstv. ráðherra virðist fara í einu og öllu eftir Hafrannsóknastofnun jafnvel þó að stofnunin sé ekki með skýrar tillögur og færi líkur að hinu og þessu. Þá nefni ég t.d. ákvörðun hæstv. ráðherra um flottrollsbannið sem augljóslega getur haft þær afleiðingar að við fáum minni verðmæti fyrir loðnuna en við gætum ella. Með því banni er verið að gera hlut vinnsluskipanna, sem nú eru úti og eru að frysta á miðunum, minni. Það er því að ýmsu að hyggja og áhyggjuefni hvernig að málum er staðið. Eitt að lokum, frú forseti. Það er varðandi fyrstu úthlutun sem átti sér stað. Þá vakti sérstaka athygli að þar fengu útlendingar meiri hlut en Íslendingar. Það er rétt að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sýni ekki að ástæða sé til að kanna hvort ekki þurfi að breyta þessum samningi að einhverju leyti.

Frú forseti. Þetta er í þriðja sinn á tiltölulega skömmum tíma sem við tökum loðnu til umræðu á hv. Alþingi. Mér sýnist stefna í það sama og í fyrri skiptin að við séum í rauninni litlu nær og skal engan furða því þekking okkar á hegðun loðnunnar í hinu mikla hafi umhverfis Ísland er afskaplega takmörkuð. Óvissuþættir eru gífurlega margir, nægir að nefna samspil hitastigs, seltu og breytileika á þeim þáttum og öðrum í lífríki sjávar sem auðvitað hefur áhrif á göngumynstur loðnunnar. Þess vegna er mikilvægt fyrir okkur að halda í vonina og taka ef til vill mark bæði á fiskifræðingum og ekki síður reyndum loðnuskipstjórum sem bíða pollrólegir sannfærðir um að loðnan muni koma nú eins oft áður. Ég tek undir það að ég tel að ráðherra hafi stigið rétt skref, varfærin skref í þessu. Í fyrsta lagi með því að úthluta takmörkuðum kvóta á grundvelli þeirrar þekkingar sem búið var að afla og þeirrar loðnu sem búið var að finna og ber að fagna því að stór hluti af þeirri loðnu virðist fara til manneldis. Ég vil einnig fagna sérstaklega þeirri ákvörðun hæstv. ráðherra að takmarka flottroll svo að segja má að búið sé allt að því banna það í loðnuveiðum og með þeim rökum sem hér hafa verið nefnd áður að þau leiki aflann illa og kunni að breyta hegðunarmynstri. Stóra spurningin er, hversu langt eigum við að ganga í loðnu þegar hún er fundin? Að sjálfsögðu þurfum við að hafa í huga að vernda stofninn en hins vegar ekki síður að skoða tengsl hans við aðra þætti, að horfa á meiri hagsmuni fyrir minni og athuga hvernig við getum náð sem mestum verðmætum upp úr sjónum og hversu langt við eigum að ganga í að vernda loðnuna vegna annarra tegunda. Þá tek ég undir þau sjónarmið sem hér hafa verið nefnd um samkeppnina okkar við hvali og hvet hæstv. ráðherra til að ýta enn frekar undir þessa fjölstofna veiðistefnu.

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála síðasta hv. ræðumanni um að við séum litlu eða engu nær eftir þessa umræðu. Ég tel þvert á móti að umræðan sýni í rauninni að hér sé að verða ákveðin viðhorfsbreyting, bæði hér á Alþingi en líka í þjóðfélaginu. Við getum líka kallað þetta vitundarvakningu. Við höfum nefnilega komist á þann punkt núna í umræðunni að við erum farin að spyrja grundvallarspurninga. Við erum ekki að rífast um sjálft kvótakerfið heldur erum við að spyrja grundvallarspurningar um nýtinguna á fiskimiðunum, hvernig aðferðafræði við beitum við nýtinguna á fiskimiðunum. Ég hef margoft bent á að við hljótum að vera þar á villigötum því það er ekki einleikið, virðulegi forseti, hversu erfiðlega okkur hefur gengið að byggja upp bolfiskstofna hér við land. Það er ekki einleikið að skoða ástandið eins og það er í dag og bera það síðan saman við það sem var fyrir um 50 árum þegar hér var frjáls sókn og Íslandsmið, þessi stórkostlega gullkista gat gefið af sér fleiri hundruð þúsund tonn af þorski á hverju ári, nánast jafnstöðuafla í frjálsri sókn. Það er umhugsunarefni hvernig á því stóð að miðin gátu borið uppi þessa miklu sókn áratugum saman án þess að þar yrði fall í veiðum. Ég tel að stór hluti af skýringunni sé einmitt falinn í þessu. Á hverju ári flæddi þessi mikla orka og þessi mikla næring yfir fiskimiðin og var þar eftir sem æti fyrir fiskana. Það skipti ekki höfuðmáli hvort þorskurinn hefði beint aðgengi að loðnumiðunum meðan hún var að synda yfir grunnslóðina nokkrar vikur eftir áramót á hverju ári. Það sem skipti höfuðmáli var að þessi næring kom inn á grunnslóðina og hún var þar grundvöllur fyrir öllu vistkerfinu, hún varð til þess að næringarskilyrði sköpuðust fyrir það sem gaf okkur síðan þessa miklu gullkistu, Íslandsmið, og vonandi, virðulegi forseti, munum við aftur komast á það stig að geta upplifað þá tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka þessa umræðu sem mér finnst hafa verið í meginatriðum málefnaleg. Hún hefur líka haft það gildi að hafa varpað ljósi á þau álitamál sem uppi eru þegar við fjöllum um þessi mál sem eru auðvitað á margan hátt býsna flókin eðli málsins samkvæmt. Það sést m.a. á því að ég hef bæði verið spurður um hvort ekki væri eðlilegt að banna allar flottrollsveiðar en einnig fengið gagnrýni um að ég hafi gengið fullbratt til leiks í þeim efnum, að takmarka flottrollsveiðarnar eins og ég gerði með reglugerð sem gefin var út fyrr helgina og tók gildi núna í hádeginu. Að mínu mati er ekki ástæða til að banna allar flottrollsveiðar. Þær geta vel átt rétt á sér við tilteknar aðstæður. Hins vegar er ástæða til að taka mjög mikið mark á því sem margir sjómenn, útvegsmenn og reyndar vísindamenn hafa talað um að sú hætta verði fyrir hendi að ótakmarkaðar flottrollsveiðar hafi neikvæð áhrif annars vegar fyrir stofninn sjálfan og í hinn stað fyrir göngumynstur loðnunnar. Það sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði áðan var mjög athyglisvert. Hann vakti athygli á því að sæmilegur fæðubúskapur hefur verið fyrir Norðurlandi á þessum vetri en hins vegar væri öðruvísi fyrir að fara fyrir sunnan land og vestan eins og hv. þingmaður nefndi. Það sem menn hafa verið að benda á varðandi flottrollið er að það kunni m.a. að hafa haft þau áhrif að trufla göngumynstur loðnunnar, hún hafi ekki haft næði til að ganga vestur með Suðurlandi þó að við getum ekki fullyrt það eða sannað upp á punkt og prik þannig að óyggjandi sé. En það var engu að síður niðurstaðan að takmarka þessar veiðar. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson spurði um úthlutun til útlendinga. Það var einfaldlega samkvæmt samningum og ef við tækjum þá samninga upp þyrftum við líka að taka upp ákvæði sem lýtur að veiðum Norðmanna sem gerir það m.a. að verkum núna að það er mjög takmarkandi fyrir veiðar Norðmanna og gerir þeim mjög illmögulegt og kannski ómögulegt að stunda veiðarnar á loðnunni. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða á þskj. 672, 448. mál. Í frumvarpinu er kveðið á um allnokkur efnisatriði sem ég ætla að fara yfir í stuttu máli. Í 1. gr. laganna er lagt til að fella niður 6. gr. gildandi laga en hún lýtur að dagakerfi krókabáta sem fellur niður í lok þessa fiskveiðiárs. Eins og menn vita var gengið til þess verks að breyta lögum í þá veru að dagakerfi svokallað var fellt úr gildi en í staðinn fengu þessir bátar úthlutað ríflegum kvótum að mati margra og þess vegna átti þetta að taka gildi á nokkrum tíma. Það er nokkur aðlögunartími og nú er honum sem sagt að ljúka og þess vegna er lagt til að 6. gr. verði felld brott. Í öðru lagi er lagt til að sett verði hámark á samanlagða krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila. Samkvæmt 1. mgr. í 11. gr. a eru þær takmarkanir á samanlagða aflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila í fimm helstu tegundum botnfisks auk síldar, loðnu og úthafsrækju og miðast hámarkið við 12% í þorski, 35% í karfa en 20% í öðrum tegundum. Þá segir í 3. mgr. sömu greinar að samanlögð aflahlutdeild fiskiskipa megi aldrei nema meiru en 12% af heildarverðmæti aflahlutdeildar allra tegunda sem sæta ákvörðun um heildarafla. Fyrrgreind takmörkun tekur einnig til krókaaflahlutdeildar að því leyti að við útreikning á heildaraflahlutdeild reiknast krókaaflahlutdeild með. Hér er hins vegar lagt til að auk þessa verði sett sérstakt hámark á samanlagða krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila. Lagt er til að hún verði 6% í þorski, 9% í ýsu og 6% af heildarverðmæti krókaaflahlutdeildar þeirra tegunda sem krókaaflahlutdeild er úthlutað í. Ljóst er að mikil sameining krókaaflahlutdeildar hefur orðið og ástæða þykir þess vegna til að setja þær takmarkanir sem hér er lagt til þannig að krókaaflahlutdeildin dreifist á fleiri fyrirtæki og þar með sjávarbyggðir. Í lokamálsgrein 11. gr. a í lögunum um stjórn fiskveiða er skilgreining á því hvort aðilar teljist tengdir og jafnframt er í 11. gr. b tekið á því hvernig við skuli brugðist þegar aflahlutdeild fiskiskipa aðila fari umfram þau mörk sem hér er lagt til að sett verði. Í sjálfu sér þarf ekki að hafa mjög mörg orð um þetta. Þessi mál hafa verið talsvert rædd og sú þróun sem hér er í rauninni verið að bregðast við hefur átt sér stað býsna hratt. Yfir þessi mál var farið á síðasta hausti og eftir athugun taldi ég ekki ástæðu til að leggja fram frumvarp í þessa veru þá vegna þess að það gerir maður í síðustu lög að koma í veg fyrir að menn geti þróað útgerð sína með skynsamlegum og hagkvæmum hætti og vil ég ekki bregða fæti fyrir það og ekki er verið að gera það með frumvarpi þessu. En hins vegar hefur þróunin verið býsna hröð og þegar við vorum að búa til lögin í kringum smábátakerfið var alltaf gert ráð fyrir því, og það var pólitískt markmið í sjálfu sér sem ég held að allir hafi verið sammála um, að mjög mikilvægt væri að eignaraðildin í smábátakerfinu væri býsna dreifð, bæði vegna þess að það er skynsamlegt í sjálfu sér að eignaraðild sé dreifð en líka vegna þess að það mun ásamt öðru stuðla að því eða a.m.k. ýta undir að það fiskveiðistjórnarkerfi sem var búið til með hagsmuni hinna dreifðu byggða fyrir augum, að aflahlutdeildirnar og aflaheimildirnar, rétturinn til fiskveiða sé dreifðari heldur en hann væri ef þetta þróast í þá átt sem maður gæti ella séð fyrir sér og kynnu að vera einhverjar vísbendingar um. Þegar þessi mál eru skoðuð er það ekki svo að margar útgerðir séu út af fyrir sig með mjög stórar aflahlutdeildir. Það er fyrst og fremst ein útgerð sem er eitthvað nálægt því þaki sem hérna er verið að kveða á um en aðrar útgerðir eru miklu lægri, kringum 2% og þaðan af lægra. Það er því ekki þannig að engin dreifing sé í þessu kerfi. Með frumvarpinu er einfaldlega verið að reyna að stuðla að og tryggja tiltekna þróun. Þess vegna er þetta ekki frumvarp sem í sjálfu sér breytir núverandi ástandi í miklum mæli heldur mun fyrst og fremst hafa áhrif á framtíðarákvarðanir manna. Menn velta fyrir sér hvort nægilega sé fyrir öllu séð varðandi hugtökin tengdir aðilar o.s.frv. Þá vitna ég til þess að við höfum nokkra reynslu af álíka löggjöf og sú löggjöf hefur virkað býsna vel. Við sjáum það og ég minnist þess raunar að þegar þetta var á sínum tíma leitt í lög voru margir sem sögðu: Þeir verða fljótir að sjá leiðir í þessum efnum. En reynslan hefur verið sú að þetta fyrirkomulag, sú pólitíska nálgun sem þá var gerð á þessum málum hefur í meginatriðum fúnkerað býsna vel og við sjáum það einfaldlega á þeim tölum um aflahlutdeildir sem liggja til grundvallar einstakra útgerða. Í þriðja lagi er lagt til í þessu frumvarpi að unnt verði að flytja aflamark milli fiskiskipa með einfaldari hætti heldur en tíðkast núna. Í 1.–3. mgr. 12. gr. laga um stjórn fiskveiða eru ákvæði um hvernig staðið skuli að flutningi aflamarks milli skipa. Fiskistofa hefur haft til athugunar hvernig auðvelda megi flutning á aflamarki milli fiskiskipa með rafrænum tilkynningum frá flutningsbeiðanda. Við flutning aflamarks milli skipa þarf ýmsum skilyrðum að vera fullnægt sem er á ábyrgð Fiskistofu að fylgt sé. Til þess að tryggja öryggi þessa kerfis þarf Fiskistofa að gera sérstakan þjónustusamning við þá sem aðgang fá að kerfinu þar sem þeir fá m.a. lykilorð sem veitir þeim heimild til flutnings aflamarks milli báta. Í upphafi er gert ráð fyrir að aðgangur veiti útgerðarmönnum aðeins heimild til að flytja milli eigin báta en þegar kerfið þróast þá geti heimild til flutnings aflamarks orðið víðtækari. Í stað greiðslu fyrir hverja tilkynningu um flutning aflamarks er lagt til að greiddar verði 12.000 kr. árlega fyrir þjónustusamninginn. Gjald fyrir hverja færslu Fiskistofu á aflamarki er 2.000 kr. og hefur Fiskistofa innheimt um 20 millj. kr. árlega vegna þessarar þjónustu við útgerðina. Ef frumvarpið verður samþykkt svona er ljóst að það mun hafa áhrif á fjárhag Fiskistofu en það hlýtur einnig að leiða af eðli máls að það gefur Fiskistofu fullt svigrúm til að hagræða á móti vegna þess að þarna er verið að færa verkefni sem áður voru einfaldlega unnin á Fiskistofu til útgerðanna og þær sjái um þetta. Þetta er bara hluti af okkar nútímavæðingu og þeirri þróun sem alls staðar er. Þetta er ekkert ósvipað því sem við sjáum einfaldlega gerast í bankakerfinu. Menn láta tilflutninga af reikningum og milli reikninga gerast gegnum heimabanka og þetta er á vissan hátt gert með sama hætti. Þetta er bara sjálfsagt hagræðingarmál sem við þurfum hins vegar að vanda okkur við. Reynt er að gera það og beita þeim rafrænu takmörskunum sem til staðar eru og við þekkjum í daglegu lífi okkar. Í fjórða lagi er lagt til að gerðar verði tvær tímabundnar lagabreytingar vegna þeirra erfiðleika sem hafa komið upp í veiðum og vinnslu á úthafsrækju. Nýlega hefur verið kynnt skýrsla um ástandið í þessum iðnaði og ég nefndi í umræðu fyrir nokkru, mjög lítillega þó. Ástand úthafsrækjustofnsins hefur verið mjög lélegt og hefur Hafrannsóknastofnun aðeins lagt til að veiddar verði 10 þúsund lestir af úthafsrækju á yfirstandandi fiskveiðiári. Mikil óvissa er um veiðimöguleika á næstu árum, léleg veiði og markaðsaðstæður hafa leitt til þess að leyfilegur afli í úthafsrækju hefur ekki verið nýttur síðustu ár og það er ljóst að á þessu ári dregur enn úr veiðinni. Síðast var rækju af Íslandsmiðum landað hér í lok september og því miður hef ég ekki neinar vísbendingar um að rækjuveiðar séu að hefjast að nýju. Til að létta undir með veiðum og vinnslu á úthafsrækju er lagt til að eftirfarandi breytingar verði gerðar sem gildi fyrir yfirstandandi fiskveiðiár og tvö næstu. 1. Vannýting á úthlutuðum aflaheimildum í úthafsrækju leiði ekki til þess að skip missi aflahlutdeild sína í úthafsrækju eða öðrum tegundum. Eins og kunnugt er segir í 12. gr. laga um stjórn fiskveiða að veiði skip minna en 50% af samanlögðu aflamarki sínu í þorskígildum talið tvö fiskveiðiár í röð þá falli aflahlutdeild þess niður. Hér er lagt til að í ár og næstu tvö fiskveiðiár verði þessi veiðiskylda tekin úr sambandi ef svo má segja varðandi úthafsrækjuna. Hins vegar nýtist rækjuveiðar til að fullnægja veiðiskyldu sem er á öðrum tegundum. Ég vil taka það skýrt fram að í þessari ákvörðun felst ekki nein stefnumótandi ákvörðun um að minnka veiðiskylduna almennt. Þarna er einfaldlega verið að bregðast við mjög sértækum vanda. Ef við gerðum þetta ekki kynnu útgerðir, sem eru með mikla rækjukvóta en litlar heimildir í öðrum tegundum, að lenda í því að geta ekki nýtt kvóta sína og mundu þá missa aflahlutdeild sína. Auðvitað má segja að menn geti alltaf brugðist við svona hlutum með einhverjum aðgerðum en það er miklu eðlilegra að við einfaldlega horfumst í augu við þennan veruleika, þennan vanda sem við skulum vona að sé tímabundinn og muni lagast. Þess vegna er lagt til að þessar breytingar verði gerðar á lögunum til þess að menn þurfi ekki að fara út í aðgerðir - að lögin geri það að verkum að menn geti unnið með skynsamlegum hætti innan þeirra vébanda. Í annan stað er lagt til að veiðigjald fyrir úthafsrækju verði greitt eftir á miðað við landaðan úthafsrækjuafla í lok fiskveiðiárs næstu þrjú árin en ekki innheimt í upphafi fiskveiðiárs miðað við úthlutað aflamark. Þar sem 10 þúsund tonnum af úthafsrækju hefur verið úthlutað á yfirstandandi fiskveiðiári hefur álagning veiðigjalds fyrir þær aflaheimildir þegar farið fram. Er gert ráð fyrir að sú álagning, sem nemur um 10 millj. kr., verði felld niður og endurgreidd og síðan greiði útgerðir í lok fiskveiðiárs veiðigjald miðað við úthafsrækjuafla hvers skips í lok þess árs. Hér er með öðrum orðum verið að reyna að létta veiðigjaldinu af rækjuútgerðinni. Þetta er auðvitað ekki há upphæð, þetta eru 10 millj. kr., en það sjá auðvitað allir í hendi sér að það er óréttlæti í því fólgið að aðilar sem greiða fyrir fiskveiðirétt sem ekki er hægt að nýta, bæði af efnahagslegum og líffræðilegum ástæðum, þurfi að borga fyrir þann veiðirétt. Það er þekkt í fiskveiðistjórnarlögunum að við einstaka veiðistofna greiða menn af lönduðum afla en ekki úthlutuðum aflaheimildum. Fyrst og fremst er auðvitað um að ræða tímabundna aðgerð. Horfið er frá þessu prinsippi að því leyti að úthlutunin kalli á greiðslu en ef menn veiða þá greiða menn gjald í samræmi við það. Þetta er auðvitað líka hugsað sem tímabundin aðgerð. Það kom ýmislegt til álita í þessum efnum, hvernig ætti að fara að þessum breytingum, en eftir að við höfðum farið yfir þessi mál þótti skynsamlegast að gera þetta með þessum hætti. Ég vil líka undirstrika það að þær tvær tillögur sem hér eru lagðar fram eru í samræmi við þær tillögur sem fyrrgreind nefnd, sem fór yfir stöðuna í rækjuveiðum og -vinnslu, lagði til. Þessar tillögur eru í samræmi við það. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. sjávarútvegsnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra fór yfir þær breytingar sem lagðar eru til á lögum um stjórn fiskveiða. Mig langar að reyna að fá svör áður en umræðan fer mikið lengra, það er oft betra að gera það strax í upphafi frekar en vera að ræða eitthvað sem maður veit ekki almennilega um og kannski skýrist það svo í lokaumræðu með hvaða hætti hlutirnir eru. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í prósenturnar, 6% í þorski og 9% í ýsu. Ég náði því ekki nægilega vel í framsögunni hvað liggur á bak við þessar prósentur, í fyrsta lagi að þær skuli valdar og í öðru lagi að það skuli vera munur á prósentu í þorski og ýsu. Einnig langar mig að spyrja hæstv. ráðherra af hverju ekki sé þá gert ráð fyrir hámarki í öðrum tegundum eins og steinbít, ufsa o.s.frv. Hvaða rök liggja fyrir því? Í stóra kerfinu er gert ráð fyrir hámörkum á öllum þeim tegundum sem úthlutað er í kvótanum. Maður veltir líka fyrir sér hvort einhverjar útgerðir séu komnar yfir þessi mörk eins og þau liggja núna og þá vil ég fá að heyra hjá hæstv. ráðherra hvort hann telji að svona lög geti orðið afturvirk. Gætu þeir sem hafa verið að sækja sér heimildir í núverandi kerfi, og gert það samkvæmt þeim lögum sem gilda, þá horft fram á það að þurfa að breyta ákvörðunum sínum og rekstri þrátt fyrir að þeir hafi á þeim tíma sem um ræðir náð í heimildirnar samkvæmt þeim lögum sem gilda í landinu?

Virðulegi forseti. Það er auðvitað þannig að þær prósentutölur sem hv. þingmaður spurði um eru engin vísindaleg nálgun, það ber að sjálfsögðu að játa. Eins og ég sagði áðan eru þær ekki hugsaðar á þann hátt að þær séu takmarkandi í sjálfu sér miðað við núverandi ástand heldur fyrst og fremst til að hafa áhrif á framtíðina, væntingar og ákvarðanir um hana. Ákvörðun um þær er m.a. tekin í ljósi þeirra upplýsinga sem við höfðum um hámarkshlutdeild einstakra útgerða og þær eiga ekki að leiða til þess að menn þurfi að selja frá sér eða neitt þannig. Hv. þingmaður spurði: Af hverju ekki hámark í öðrum tegundum? Ástæðan er sú að við fórum yfir þetta á sínum tíma og okkur sýndist og það er þannig að samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum frá Fiskistofu er meiri dreifing í öðrum tegundum. Ég tel hins vegar alveg hugsanlegt að ræða það hvort setja eigi hámark í aðrar tegundir ef menn telja það nauðsynlegt til að tryggja það sem verið er að reyna að gera með þessu, þ.e. frekari dreifingu. Eins og staðan er í dag þá sýnist mér ekki vera sérstakt tilefni til þess. Hv. þingmaður spurði hvort einhverjar útgerðir væru þegar komnar yfir þetta hámark. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef núna þá er ekki svo en ein útgerð er komin nokkuð nálægt þessu. En a.m.k. síðast þegar ég fékk upplýsingar þá var engin útgerð komin yfir þetta. Spurt var hvort lög af þessu tagi gætu verið afturvirk og sem svar við því er eðlilegast að vísa til þeirra fyrirmynda sem við höfum í gildandi lögum varðandi hámarkið í heildaraflamarkinu. Gert er ráð fyrir því að Fiskistofa hafi það hlutverk að fylgjast með þessu - ég veit að Fiskistofa undirbýr núna að efla þá starfsemi sína - og jafnframt er gert ráð fyrir því að mönnum verði tilkynnt um þetta, menn fái síðan andmælarétt eins og eðlilegt er og hafi síðan nokkurn umþóttunartíma til að leiðrétta þetta eða laga þetta hjá sér þannig að menn fari ekki yfir þetta heildarmark.

Virðulegi forseti. Mig langar rétt í stuttu andsvari að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra út í það sem varðar 4. liðinn sem talað er um, þ.e. þær breytingar sem gerðar eru vegna vannýtingar á úthlutuðum aflaheimildum í úthafsrækju og eins út af veiðigjaldinu á úthafsrækju. Ég fyrir mitt leyti fagna því sem hér er gert en tel kannski að það hefði mátt ganga örlítið lengra. Þetta er þó skref í rétta átt og ég hef spurst þó nokkrum sinnum fyrir um þetta atriði, sérstaklega hvað varðar veiðigjaldið. Fyrirspurn mín til hæstv. sjávarútvegsráðherra er sú hvers vegna stjórnvöld koma ekki til móts við úthafsrækjuveiðiútgerðir í sambandi við 9. gr. og úthluti úr þessum varasjóði okkar 9. gr., sem geymir 12 þúsund tonn, og við notum m.a. til að láta 1.650 tonn í uppbætur vegna hruns í skelveiðinni í Breiðafirði og eins vegna innfjarðarrækjuveiði. Ég tel þennan varúðarsjóð af hinu góða og úthlutanir hans, annars vegar út af skelveiðinni og hins vegar innfjarðarrækjunni. En hvers vegna í ósköpunum er ekki gripið til þessa sama ráðs gagnvart úthafsrækjuveiðiskipunum og þeim útgerðum sem hafa stundað úthafsrækjuveiðar og hafa orðið fyrir þeim mikla skell sem hér er lýst? Má ég minna á það, virðulegi forseti, að eitt árið vorum við að veiða næstum 70 þúsund tonn af úthafsrækju. Hvað er það sem gerir það að verkum að stjórnvöld vilja ekki nýta 9. gr. fyrir úthafsrækjuveiðibátana?

Virðulegi forseti. Vitaskuld gæti það komið til greina sem hv. þm. Kristján L. Möller var að spyrja um að við mundum úthluta á grundvelli 9. gr. aflabótum til úthafsveiðiflotans. Það yrði þá að gerast í samhengi við úthlutun á nýju fiskveiðiári. Ég vil lýsa því yfir skýrt og skorinort að ef til þess kemur þarf að sjálfsögðu að taka um það pólitíska ákvörðun að auka úthlutanir til slíkra sértækra bóta. Það væri ekki hægt að gera það með þeim hætti að skerða bætur sem núna eru veittar til innfjarðarflotans eða til byggðarlaga sem eru í nauðvörn. Menn yrðu að ganga að því með opnum huga og opnum augum, átta sig á því að það yrði þá að skerða aflamarkið að öðru leyti og færa til þess flota þar sem þarna er um að ræða sérstakar aflaheimildir. Þeir sem hafa uppi óskir um slíkt verða þá að gera sér grein fyrir því. Auðvitað kæmu alls konar annmarkar upp við slíkar aðstæður, meðal annars þeir að þessi floti, þ.e. rækjuflotinn, hefur aldrei lagt til aflaheimildir í þessar uppbætur. Það er eingöngu botnfiskflotinn, þ.e. þau skip sem eru með þessar fjórar eða fimm tegundir, sem við notum í þessar bætur. Það má velta því fyrir sér hvort það sé sanngjarnt að þeir sem aldrei nokkurn tíma hafa lagt til þessara bóta úr sínum kvóta að þessu leytinu, þ.e. rækjukvótanum, fái aflabætur sem mundu síðan valda skerðingu annars staðar. Þegar við skoðum hverjir það eru sem eru með aflaheimildirnar í rækjunni þá er það þannig að fimm útgerðir, Þormóður rammi, Íshaf, Brim, Hraðfrystihúsið Gunnvör og Samherji, eru með 58% af bótunum. Þeir eru auðvitað mjög stórir almennt talað í bolfiskinum líka þannig að mér sýnist af þessu augljóst að slíkt yrði sennilega í meira mæli en í flestum öðrum tilvikum alger tilfærsla úr hægri vasa í vinstri vasa eða öfugt. Ég held að við yrðum að skoða þetta mál algerlega í grunninn. Við yrðum að skoða það alveg til enda hvaða áhrif það hefði fyrir þessar útgerðir m.a., ef farið yrði að úthluta meiri aflaheimildum í þessar bætur og þeim síðan úthlutað til rækjuveiðiskipanna.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir það svar sem hér hefur komi fram og tel að það eigi að skoða þetta. Ég sagði það reyndar fyrir upphaf þessa fiskveiðiárs að við hefðum átt að skoða það þá. En ég fagna því auðvitað að hæstv. sjávarútvegsráðherra segir að það komi til greina að skoða það á nýju fiskveiðiári sem hefst 1. september í haust. Ég verð að segja það enn einu sinni að ég hef verið skotinn í þessari 9. gr., þessum viðlagasjóði sem svo hefur verið, til að koma til móts við hrun í einstökum veiðistofnum eins og hér hefur átt sér stað hvað varðar úthafsrækjuveiðarnar. Hvað ætlum við t.d. að gera, virðulegi forseti, ef allt í einu kæmi til að engin loðnuveiði yrði? Við vorum að ræða það og það getur gerst, það hefur gerst. Þá þarf að vera innbyggt í þetta kerfi fyrir alla þannig varasjóður sem 9. gr. er. En það er svo aftur annar handleggur, virðulegi forseti, að þegar búið er að úthluta þeim uppbótum sem ég hef hér gert að umtalsefni þá er restinni úthlutað hlutfallslega til allra sem hafa kvóta og þar með er varasjóðurinn farinn. Það er auðvitað ekki gott vegna þess að þá gætum við þurft að lifa heilt ár án þess að geta gripið í þennan varasjóð.

Virðulegi forseti. Ég vil a.m.k. að það liggi alveg fyrir að með því sem ég sagði áðan var ég engan veginn að slá því föstu að það verði niðurstaðan fyrir næsta fiskveiðiár að þessum aflabótum verði úthlutað. Ég sagði eingöngu að það kæmi alveg til greina og væri eitthvað sem við þyrftum að skoða. Ég var hins vegar líka að vekja athygli á þeim annmörkum sem eru sannarlega á þessu. Í fyrsta lagi að þeir sem eru með aflaheimildir í rækju hafa ekki verið að borga í þann pott sem notaður hefur verið til að standa undir úthlutun til þessara byggðakvóta. Í annan stað tel ég að ef menn ætla að fara að gera þetta er væntanlega um að ræða úthlutun upp á einhver þúsund tonn og þá yrðu menn auðvitað að skerða aðra. Ég vakti síðan athygli á að þannig stendur á varðandi þetta að þeir sem eru stærstir í rækjunni eru líka margir hverjir mjög stórir í bolfiskinum. Við þurfum að skoða alveg til hlítar hvort hér væri þá ekki eingöngu um að ræða aflatilfærslu milli hægri og vinstri vasans og hver yrði hin raunverulega niðurstaða. Við eigum að skoða þetta í heild því að vandinn er ekki bara rækjuveiðamegin heldur líka vinnslumegin og þar eru því miður miklu færri úrræði af hálfu hins opinbera til að bregðast við.

Hæstv. forseti. Mig langar til að fá svör frá hæstv. sjávarútvegsráðherra varðandi tvö atriði. Fyrra atriðið er vegna ákvæðis til bráðabirgða. Hefur hæstv. ráðherra látið skoða það vandlega hvort það að menn geti haldið veiðiréttindum án þess að nýta þau ár eftir ár, eins og hér er gert ráð fyrir, standist stjórnarskrárákvæði um atvinnufrelsi? Ég get ekki séð málefnalegar ástæður fyrir þessu, því að ef þetta er ekki gert í þeim tilgangi að vernda fiskstofninn þá er þetta eingöngu gert til að vernda eignarrétt viðkomandi á veiðiréttinum. Það er atriði sem getur ekki gengið upp gagnvart atvinnufrelsi, þ.e. möguleikum annarra til að nýta sér þetta. Mér finnst lágmark að þeir sem fá slík réttindi nýti þau, a.m.k. sé ekki komið í veg fyrir að aðrir nýti þau ef möguleikar á því eru fyrir hendi og þeir sem fyrir eru nýta þau ekki. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur hann látið athuga þetta vandlega? Í öðru lagi spyr ég, og það er vegna 3. gr. um rafrænar tilkynningar, en sagt er frá því í athugasemdum við sömu grein að gert sé ráð fyrir að þetta sé svona í upphafi en síðar verði þetta útvíkkað og gildi um meiri veiðiheimildir en bara þær sem eru í eigu sömu aðila: Gengur þetta upp gagnvart þeirri niðurstöðu sem ríkisskattstjóri hefur komist að, þ.e. að tilkynna beri verð á veiðiheimildum með fullnægjandi hætti til Fiskistofu þegar þær eru fluttar til á milli skipa?

Virðulegi forseti. Spurningin um það hvort þetta ákvæði varðandi rækjuna hafi verið skoðað ítarlega með tilliti til þess hvort það standist stjórnarskrá þá get ég játað að það var ekki skoðað ítarlega. Það var skoðað þannig að við sem stóðum að frumvarpinu, og ég sem sjávarútvegsráðherra, vorum auðvitað sannfærðir um að ákvæðið stæðist stjórnarskrána. Hér er um að ræða bráðabirgðaákvæði sem á að standa í mjög skamman tíma og frumvarpið kveður á um hvenær þessu ástandi á að ljúka. Ég lagði áherslu á það, m.a. í framsöguræðu minni, að hér væri ekki um að ræða neina prinsippbreytingu, heldur væri eingöngu verið að bregðast við með tilteknum hætti við tilteknar aðstæður og ástæðan er auðvitað sú sem ég greindi hér frá og það vandamál sem við þekkjum að menn geta lent í því að missa frá sér veiðiréttinn og þar með atvinnuréttinn. Auðvitað er kveðið á um það í stjórnarskránni að standa skuli vörð um atvinnuréttindi fólks og það hefur sína þýðingu líka. Ég tel að það sé engin spurning, fyrir utan það að fyrir því eru auðvitað öll sanngirnisrök að svipta menn ekki atvinnuréttindum með þessum hætti við þessar aðstæður. Við eigum þá að reyna að breyta lögunum á þann veg að menn geti varið sig gagnvart því. Varðandi rafrænu tilkynningarnar þá sé ég ekki að sú breyting geti haft nokkur áhrif á það sem hv. þingmaður var að tala um. Fiskistofa hefur alla möguleika á að fylgjast með þessu máli. Gert er ráð fyrir að menn sæki um sérstakt lykilorð og Fiskistofa getur síðan kallað eftir öllum þessum upplýsingum, m.a. allar upplýsingar um það þegar menn eru með tilfærslur á milli sín, og þegar fram í sækir annarra útgerða. Við erum einfaldlega að nýta okkur þær breytingar sem eru orðnar, þær framfarir sem eru orðnar. Það er engin ástæða til að þetta fari í gegnum Fiskistofu í Hafnarfirði þegar hægt er að gera þetta með rafrænum hætti eins og við þekkjum og eins og tíðkast í öllum slíkum samskiptum og viðskiptum manna á meðal.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagðist vera sannfærður um að þetta bráðabirgðaákvæði stæðist stjórnarskrána. Mér finnst hér öllu snúið á haus. Ef menn þurfa ekki að nýta veiðiréttinn þegar honum hefur verið úthlutað til þeirra og ef ekki þarf á því að halda að takmarka veiðar vegna þess að verið sé að vernda fiskstofn á þá að setja sérstakt ákvæði bara til að sjá til þess að vernda veiðirétt þeirra manna sem hafa fengið úthlutað veiðirétti en nýta hann ekki af einhverjum ástæðum? Mér finnst menn vera hér með allt á hvolfi. Búið er að snúa öllum röksemdum við sem hafðar voru á sínum tíma þegar því var haldið fram að þetta væru atvinnuréttindi sem ætti að verja, af því að alltaf var gert ráð fyrir að menn nýttu þau. Það hlýtur að þurfa að hafa þetta þannig að ef einhverjir aðrir treysta sér til að nýta réttindin verði það opið, það verði ekki bara gengið eftir því sem beðið er um hér eða pantað frá eigendum veiðiréttar í landi.

Virðulegi forseti. Það hefði valdið nokkrum vonbrigðum ef hv. þingmaður hefði ekki setið við sinn keip í þessu efni. Það er einfaldlega svo að við höfum það fyrirkomulag að úthluta aflaheimildum og þar með veiðirétti og þegar þannig stendur á, eins og gerist núna, að af líffræðilegum og efnahagslegum ástæðum geta menn ekki nýtt sér aflaheimildirnar þá sé bara ósköp eðlilegt, virðulegi forseti, að það leiði ekki til þess að menn tapi veiðirétti varanlega. Er það þetta sem hv. þingmaður er að tala um? Þær aðstæður eru uppi á öðrum sviðum og við höfum reynt að verja það að menn geti haldið veiðirétti sínum, t.d. varðandi innfjarðarrækjuna. Við höfum gert það á þann hátt að úthluta þeim aflabótum 

Frú forseti. Í þessu frumvarpi má segja að fram komi þrjú atriði, eins og hæstv. ráðherra rakti hér, auk þeirra bráðabirgðaákvæða sem komu aðeins til umræðu í andsvarinu. Ég vil aðeins segja um bráðabirgðaákvæðið að hvað varðar rækjuflotann þá tek ég undir með hæstv. ráðherra. Mér finnst það sanngirnissjónarmið hvernig sem á það er litið og þar sem ástandið á rækjustofninum er eins og raun ber vitni er eðlilegt að taka tillit til þess eins og hér er gert, þ.e. að ef menn geta ekki sótt sjóinn þótt þeir fegnir vildu á ekki að refsa þeim fyrir það og á hinn bóginn á heldur ekki að rukka þá samkvæmt þessu bráðabirgðaákvæði, taka af þeim gjald, nema þeir fái afla. Það er bara sanngirnissjónarmið og undir það tek ég. Í frumvarpinu eru þrjú meginatriði, fyrir utan bráðabirgðaákvæðið. Í fyrsta lagi það sem kalla má lagalega tiltekt þar sem sóknardagakerfi krókabáta fellur niður í lok þessa árs á grundvelli breytinga sem hér voru gerðar um árið. Dagabátarnir eru með öðrum orðum að hverfa og þá er eðlilegt að taka tillit til þess í lagaumhverfinu. Það er líka gaman að rifja það upp, miðað við allar þær hrakspár sem uppi voru hafðar hjá ýmsum hv. þingmönnum, þegar verið var að stíga það skref að leggja niður dagakerfið og líta yfir slóðina núna og sjá hvaða reynsla er komin af því. Verður ekki annað séð en almenn gleði ríki meðal langsamlega flestra þeirra sem áður voru á dagakerfi og upplifa núna muninn. Þetta er rólegra líf, það er fjölskylduvænna líf og þeir geta stundað útgerð sína með markvissari og rólegri hætti en áður tíðkaðist. Með öðrum orðum: Flest markmiðin sem menn settu sér með þessari breytingu hafa náðst og það er vel. Því má segja að þetta ákvæði 1. gr. frumvarpsins að leggja niður dagakerfið sé í rauninni hinstu skrefin í því og menn hljóta að fagna því og telja það eðlilegt. Í annan stað vil ég nefna 3. gr. frumvarpsins sem lýtur að því sem kom aðeins til umræðu í andsvörum áðan, um að flutningur aflaheimilda geti gerst með rafrænum hætti. Það væri í rauninni í alla staði óeðlilegt að leggjast gegn því. Það væri í rauninni að leggjast gegn framförum að nýta sér ekki tæknina, eins og hæstv. ráðherra nefndi, menn stunda þetta í bankaviðskiptum, þar sem þessi rafræna tækni opnar fyrir sveigjanleika. Rétt er að draga fram líka að það dregur úr skattheimtu á útgerðina því að Fiskistofa hefur þurft að rukka fyrir þennan flutning og með því að notfæra sér tæknina er annars vegar verið að spara útgerðum en um leið verið að skapa þennan sveigjanleika. Það segir sig sjálft að það að ganga frá slíkum aflaheimildum með rafrænum hætti er miklu fljótlegra og þar af leiðandi sveigjanlegra heldur en með eldri aðferðum. Menn ættu að fagna því að leiða nútímatækni inn í stjórnkerfi fiskveiðanna. Þá kem ég að 2. gr. sem, eins og hér hefur komið fram og birtist í greinargerð með frumvarpinu, lýtur að því að setja þak á smábátana líkt og gert hefur verið í stóra kerfinu. Munurinn er þó sá að það nær ekki yfir allar tegundir, eins og fram hefur komið fram m.a. í andsvörum, og þar að auki eru prósentur á hámarkinu. Þær eru lægri í smábátakerfinu en í stóra kerfinu, t.d. 12% í þorski í stóra kerfinu en 6% í því kerfi sem innleiða á með þessu frumvarpi. Ég tek undir það meginsjónarmið sem gert var í stóra kerfinu að setja ákveðið þak til að sjá til þess að útgerðin fari ekki á allt of fáar hendur og reyna þar með að dreifa atvinnustarfseminni, og sömu rök eiga að sjálfsögðu að gilda um hina smærri báta. Það vekur hins vegar upp ákveðnar spurningar, hvort talan 6% á móti 12% í stóra kerfinu standist og jafnframt hvort sú prósenta, 6%, sé óeðlilega lág. Það eru fullgild rök sem hæstv. ráðherra nefndi að í rauninni sé enginn kominn upp undir þetta þak enn þá en þó vísaði hæstv. ráðherra til eins fyrirtækis sem kynni að vera að nálgast það. Það er svo, frú forseti, að fyrirtæki laga sig ávallt að því kerfi sem fyrir er hverju sinni og við hverja breytingu sem á sér stað, hvort heldur er á stjórn fiskveiða eða öðru rekstrarumhverfi sem fyrirtækjum er búið, fer af stað ákveðin þróun. Nú hefur það einmitt gerst á Suðurnesjum að slík þróun hefur átt sér stað. Menn hafa lagað sig að því kerfi sem Alþingi setti þeim og þar hefur skapast ágætt samstarf með líklega stærsta aðilanum á þessu sviði og fjölmörgum einyrkjum sem búa á svæðinu og þeir telja hag sínum vel borgið með slíku samstarfi. Því má velta upp þeirri spurningu hvort e.t.v. sér verið að hafa of mikil afskipti af þeirri þróun með því að velja prósentutöluna eða hámarkið í þorski 6%. Þá kann t.d. að koma upp sú staða ef einyrki á Suðurnesjum vill ganga til samstarfs við slíkt fyrirtæki og fyrirtækið er farið að nálgast toppinn að þá kunni menn að vera að hrekja viðkomandi aflaheimildir út af því svæði. Ég hygg að í þeim mikla slag sem er um aflaheimildir á milli svæða séu menn ekki tilbúnir til þess. Ég fagna því að hæstv. ráðherra svaraði þeirri spurningu í andsvari að á bak við töluna 6% væru engin nákvæm vísindi. Ég túlka það svo, og tel eðlilegt að sjávarútvegsnefnd fari rækilega yfir það, að við ættum ekki endilega að líta á þessa tölu, 6%, sem heilaga tölu og hljótum að taka það til skoðunar hvort ekki sé þörf á að lyfta þeirri tölu um kannski 1 eða 2% til að raska ekki einstökum svæðum og þeirri þróun sem á sér stað. Frú forseti. Það þarf í sjálfu sér ekki fleiri orð um þetta. Ég tel að frumvarpið sé mjög til bóta og að enn einu sinni séum við að lagfæra lög um stjórn fiskveiða. En það er alveg sama hversu litlar lagfæringarnar eru, þær kalla alltaf á langar og miklar umræður enda er sjávarútvegur enn þá ein af mikilvægari atvinnugreinum okkar.

Frú forseti. Enn einu sinni stöndum við hér og ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Ég hef áður bent á að fá lög í þessu landi taka eins oft breytingum og kannski eins miklum breytingum á tiltölulega skömmum tíma og þessi lög sem sett voru á árinu 1990. Því hefur oft verið haldið fram, og ég er alveg sammála þeim rökum, að þegar menn ræða um málefni sjávarútvegsins og stjórn fiskveiða þurfi þeir að geta horft tiltölulega langt fram í tímann og velt fyrir sér hvernig rekstrarumhverfi og slíkt verði í framtíðinni. Því verður maður að segja að oft og tíðum er ástæða til að verða hissa þegar þeir sömu tala um nauðsyn þess að stöðugleiki ríki í greininni og umhverfi hennar og að það sé nauðsynlegt að þeir sem stundi útveg og útgerð horfi fram á ákveðna festu í greininni til að þora að hætta fé sínu og skipuleggja sig til framtíðar. Ég taldi saman að gamni mínu breytingarnar sem gerðar hafa verið á þessum lögum núna - ég prentaði þau út til að hafa þau hér til hliðar meðan við erum að ræða frumvarpið - og ég sé að á lögunum er búið að gera 35 breytingar á þeim 15 árum sem liðin eru frá því að þau voru samþykkt. Enn liggja fyrir sjávarútvegsnefnd tvær breytingar á lögunum sem verið er að fara yfir þannig að þetta eru mögulega 37 eða 38 breytingar á fiskveiðistjórnarlögunum á 15 árum, þ.e. yfir tvær breytingar á ári. Ég held að menn ættu að hætta að hreykja sér af miklum stöðugleika og litlum breytingum í umhverfi greinarinnar þegar lögunum um greinina er breytt eins oft og raun ber vitni. Þegar stjórnað er með aflamarkskerfi eins og við gerum hér hafa menn orðið sammála um það, frú forseti, að nauðsynlegt sé að takmarka stærð einstakra aðila eða skyldra aðila í þessum potti sem við höfum. Sá sem hér stendur tekur undir það. Það er alveg nauðsynlegt fyrir okkur í þessu kerfi að hafa einhverja varnagla sem koma í veg fyrir að aflaheimildirnar eða heimildirnar til að sækja fiskinn í sjónum í kringum landið safnist á mjög fáar hendur. Við vitum takmarkanirnar sem eru í stóra kerfinu eða aflamarkskerfinu fyrir stærri skipin og það hefur verið nokkur sátt ríkjandi um þær prósentur sem þar eru. Það er hámark á öllum þeim tegundum sem eru í kvótanum, 12% í þorskinum en síðan 20% í ýsu og ufsa, og 35% í karfanum. Aðrar tegundir, eins og grálúða, síld, loðna og úthafsrækja, eru með 20% hámarksaflahlutdeild einnar útgerðar eða skyldra aðila. Slíkar takmarkanir hafa í raun ekki verið eingöngu fyrir krókaaflamarkskerfið og smábátana og algerlega hefur vantað í sjálfu sér að setja slíkar reglur. Við erum með tvö kerfi og mér hefur virst almenn sátt á Alþingi um það að meðan fiskveiðum er stjórnað með þeim hætti sem um ræðir vilji menn ekki að hægt sé að sameina þessi tvö kerfi, þ.e. að smábátarnir geti runnið inn í aflamarkskerfið og að enginn munur sé á kvóta, hvort sem er í smábátakerfinu eða hinu stærra. Hæstv. ráðherra velur þá leið að leggja fram frumvarp þar sem fleiri atriði eru hengd á þetta eina atriði sem ég gerði að umræðuefni. Ég ætla að reyna, frú forseti, að halda mig kannski að mestu í minni fyrri ræðu við 2. gr. og það sem þar er en þó getur vel verið að úr því að við fengum greinargóð svör við stuttu andsvari mínu við ráðherra áðan að ekki þurfi að ræða hlutina í eins miklum smáatriðum í 1. umr. hvað varðar 2. gr. eins og annars hefði kannski þurft að gera. Af hverju erum við með sérkerfi fyrir smábátana? Það hefur þróast á þessum tíma í kvótakerfinu okkar að þessi leið hefur verið sú sem menn hafa séð skásta til að reyna að efla sjávarbyggðirnar og gefa mönnum kost á því að sækja sjóinn vítt og breitt kringum landið. Það var til langs tíma nánast eini möguleiki þeirra sem hugðu á útgerð og vildu hasla sér völl að fara inn í smábátakerfið, inn í dagakerfið meðan það var við lýði, og þar þurfti minnst fjármagn og minnstu að hætta til til að fara inn í það kerfi ef við berum það saman við stóra kerfið. Alltaf hefur verið talað um að nauðsynlegt væri fyrir okkur að reka þetta kerfi með þeim hætti að þetta safnaðist ekki á tiltölulega fáar hendur og að þetta væri útvegur sem byggðirnar, og sérstaklega smærri byggðirnar, hringinn í kringum landið stóluðu mikið á og þyrftu að hafa aðgang að. Með þeirri breytingu sem gerð var þegar sóknardagakerfið var lagt af vissu allir sem fóru í gegnum þá umræðu að mjög margir útgerðarmenn smábáta mundu selja þennan kvóta í hendur annarra þegar búið væri að takmarka þetta í kílóum og ekki dögum lengur. Sá sem hér stendur var ekki fylgjandi því að breyta úr dagakerfinu í smábátunum yfir í kvótakerfi, einfaldlega vegna þess að það lá alveg fyrir hvað mundi gerast. Þeir horfðu kannski fram á það að krókaaflamarkið þeirra væri ekki meira en svo að það borgaði sig ekki að gera út á það, enda hefur orðið ansi mikil fækkun. Það hefur fækkað um meira en 100 báta í kerfinu frá því að þessi breyting var gerð og það munar um minna þegar við horfum á heildartöluna á þessum bátum. Á fyrsta ári frá því að breytingin var gerð fækkaði um 108 báta sem hættu að gera út og létu kvótann sinn í hendurnar á öðrum. Það lá alveg fyrir að þetta gerðist mjög hratt, smábátunum fækkaði og útgerðunum sömuleiðis, bátarnir stækkuðu jafnvel líka og urðu fullkomnari þannig að auðvitað horfðum við sem höfum viljað sjá smábátakerfið um allt land upp á það að miðað við óbreytt lög gæti ástandið á mjög skömmum tíma orðið þannig að það yrðu, eins og lögin gerðu ráð fyrir, einungis jafnvel tveir útgerðaraðilar sem ættu nánast allan krókaaflamarkskvótann. Ég held að ekkert okkar sem erum á þingi hafi viljað sjá slíkt. Hvort sem menn eru sammála núverandi fiskveiðistjórnarkerfi eða hvernig það er rekið held ég að enginn hafi viljað hafa þá framtíðarsýn að tveir útgerðarmenn eða tvö stór fyrirtæki hefðu yfir að ráða öllum smábátakvótanum á Íslandi. Á fyrsta árinu sem leið frá því að dagakerfið var lagt af og kvótakerfið tekið upp skiptu yfir 2 þús. tonn af þorski um eigendur að þorskkrókaaflamarki. Í þorskígildistonnum voru þetta yfir 5 þús. tonn þannig að þetta gerðist ekkert hægt og hljótt. Í þorskinum erum við að tala um 36 þús. tonn ef ég man rétt en þarna skiptu 2 þús. tonn nánast á augnabliki um eigendur. Ég velti því upp í umræðu á þingi 3. nóvember á síðasta ári hvort menn hefðu ekki af þessu áhyggjur og hvort ekki væri nauðsynlegt fyrir okkur að bregðast við og setja inn í lögin frekari takmarkanir á hámarkseign aðila sem gerðu út smábáta. Mjög fljótlega heyrði ég að fleiri tóku undir þessa skoðun mína og auðvitað höfðu fleiri af þessu áhyggjur en ég. Menn veltu fyrir sér hvar ætti í raun og veru að setja þetta þak. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan að þau 6% í þorski sem ráð er fyrir gert hér og síðan 9% í ýsu væru ekki neinar hávísindalegar tölur, þetta væru ekki tölur sem hefðu komið út úr einhverju reiknilíkani hjá Hafrannsóknastofnun eða Fiskistofu. Þetta eru talin skynsamleg mörk, væntanlega af þeim sem setja fram frumvarpið, bæði með það í huga að ekki yrðu of fáir útgerðarmenn í þessum útgerðarflokki og kannski ekki síður, sem við þurfum líka að hugsa um, að hámörkin í þessum flokki frekar en öðrum mega ekki verða það lág að enginn geti gert út, hverjum einasta útgerðarmanni eða fyrirtæki sé gert gersamlega ókleift að gera út í smábátakerfinu. Allir þurfa að hafa ákveðinn fót til að standa á til að geta gert út með árangri. Ég er sammála hv. þm. Hjálmari Árnasyni að sjávarútvegsnefndin hlýtur að þurfa að skoða þessar prósentur. Þetta er helmingur í þorski miðað við stóra kerfið, þetta er innan við helmingur í ýsunni, kannski spurning um að velta fyrir sér af hverju það, af hverju gildi þá ekki sú regla sem sett er í þorskinum að þetta sé bara helmingur af því sem gildir í stóra kerfinu. Þegar við förum yfir listana yfir tegundirnar í stóra kerfinu velta menn líka fyrir sér hvort ekki væri full ástæða til að taka allar tegundir í krókaaflamarki inn í þetta og setja hámörk með sama hætti og gengur í hinu stærra. Síðan er það spurningin um afturvirknina. Menn gera plön og skipuleggja rekstur sinn til framtíðar eins og þeir best kunna hverju sinni. Ég var ánægður með að heyra það hjá hæstv. ráðherra að enginn virðist vera kominn í þau hámörk sem hér eru lögð til þannig að væntanlega er ekki verið að hafa rétt af nokkrum manni með því að bæta þessu við. Við megum náttúrlega ekki gleyma því að í sjálfu sér má flytja fisk niður á milli kerfa þó að ekki megi flytja hann upp þannig að þeir sem vilja og geta geta náttúrlega keypt sér hlutdeild í stærra kerfinu og flutt hana niður í smærra kerfið og þannig á einhvern hátt reynt að ná þeirri viðbót sem þarf til að gera útgerðina nægilega hagkvæma. Maður veltir þó fyrir sér varðandi þennan tíma að ansi langur tími er liðinn frá því að við byrjuðum að velta þessu upp, frá því að byrjað var að ræða þetta á Alþingi og byrjað að ræða við hagsmunaaðila. Það er búið að taka nóvember-, desember- og janúarmánuð að koma fram með frumvarp og það væri gaman að skoða það í sjávarútvegsnefndinni þegar þar að kemur hver þessi mörk voru um það leyti sem umræðan byrjaði og hæstv. sjávarútvegsráðherra og sjávarútvegsráðuneytið byrjuðu að ræða við hagsmunaaðila, hvort eitthvert stórt hlaup hafi orðið á þeim tíma, hvort einhverjir aðilar hafi hlaupið til og reynt að tryggja sér meiri heimildir og hærra mark í þessu kerfi en þeir höfðu á þeim tíma þegar við byrjuðum að ræða þetta. Í reglugerð sem hæstv. sjávarútvegsráðherra setti 4. ágúst 2005, reglugerð nr. 724, er fjallað um veiðar í atvinnuskyni fyrir fiskveiðiárið 2005/2006. Þar segir að bátum sem leyfi hafa til veiða með krókaaflamarki skuli úthlutað krókaaflamarki í þorski, ýsu, ufsa, steinbít, löngu, keilu og karfa á grundvelli krókaaflahlutdeildar þeirra. Þarna er búið að tína upp allar þær tegundir sem um ræðir og enn vaknar sú spurning hvort ekki væri rétt að velta upp hámarkssetningu á allar tegundirnar. Það sem gerist og getur gerst og við þekkjum frá kerfinu í gamla daga er að ef einhverjar tegundir voru þannig að hægt var að sækja í þær umfram aðrar bjó það til aukna sókn í þær tegundir. Menn bjuggu kannski til rétt sem annars hefði ekki verið og því hljótum við að þurfa að velta fyrir okkur hvort ekki sé rétt að allar tegundir sem úthlutað er krókaaflamarki í á grundvelli þeirrar hlutdeildar sem útgerðarmennirnir hafa falli undir sama kerfi og að á það komi hámarksprósenta. Ég sagði áðan að hæstv. ráðherra hengdi fleira á þessa ferð. Þegar farið er að telja saman allar breytingar sem gerðar eru á lögum um stjórn fiskveiða er kannski skiljanlegt að menn reyni að nota ferðina og breyta nokkrum atriðum frekar en að taka eitt atriði í einu því að þá yrðu þessar breytingar enn fleiri en nú er. Þau þrjú atriði sem á frumvarpið eru hengd núna eru í fyrsta lagi 1. gr. þar sem lýst er yfir útför sóknardagakerfisins. Fyrir þá tvo báta sem hafa verið í því kerfi og eru í því á þessu ári dettur þann 31. ágúst á þessu ári sú heimild niður og þá er ekkert lengur til sem heitir sóknardagakerfi. Ég get alveg játað það fyrir mig að ég sé eftir því kerfi, ég sé eftir því kerfi í smábátunum vegna þess að ég taldi að það gæti hentað mjög vel í þeirri útgerð sem smábátarnir eru í.

… í byggðunum.

Þetta var eitt af því sem hengt var á. Annað er ákvæðið um heimild til að gera þjónustusamninga um rafrænar tilkynningar um flutning aflamarks milli fiskiskipa og meira að segja kveður á um það í lögunum að greiða skuli 12 þús. kr. á ári fyrir slíkan samning. Þegar maður les í gegnum greinina segir að ráðherra sé heimilt að setja nánari reglur um skilyrði fyrir gerð þjónustusamninga og víkja frá ákvæðum 1.–3. mgr. að því leyti sem þau lúta að framkvæmd flutnings aflamarks og greiðslu gjalds vegna hans. Mér sýnist að með þessu orðalagi í greininni sé hæstv. ráðherra í raun heimilt að víkja frá nánast hverju sem er í 1.–3. mgr. Að því leyti sem þau lúta að framkvæmd flutnings aflamarks, hlýtur að fela í sér að allt það sem lýtur að flutningi aflamarks, hvort sem um það er að ræða að upplýsingar um verð skuli vera fyrir hendi þegar þetta fer á milli óskyldra aðila o.s.frv. Gott væri að fá að vita hjá hæstv. ráðherra hvort sá skilningur minn sé réttur að í raun heimili þessi lagatexti í 3. gr. ráðherra að ákveða upp á nýtt hvaða upplýsingar þurfa að fylgja í þessum rafrænu skráningum á flutningi aflamarks milli skipa í eigu sömu útgerðar eða milli skipa útgerða sem ekki eru í sömu eigu - hvort hann geti í raun ákveðið upp á nýtt að víkja talsvert frá lagatextanum og hvort það sé þá ekki nær að fara beint í lagatextann og breyta þá þeim atriðum sem menn eru að velta fyrir sér að breyta. Það er annað í þessu sem maður hlýtur að velta fyrir sér. Samkvæmt lögunum í dag greiða útgerðarmenn 2 þús. kr. fyrir hverja tilkynningu eða færslu á aflamarki. Það kemur fram í mati fjármálaráðuneytisins á áhrifum þess á ríkissjóð að nú verði eingöngu gerður þjónustusamningur sem greiddar eru fyrir 12 þús. kr. einu sinni á ári, að ætla megi, í ljósi þeirra viðskipta sem fram hafa farið á undanförnum árum, að tekjur Fiskistofu komi til með að dragast saman út af þeim breytingum. Það segir reyndar að ætla megi að kostnaður Fiskistofu verði eitthvað minni út af því að þeir þurfi ekki að sinna þessu. Ég verð að segja alveg eins og er að ég á erfitt með að trúa því að umfang eða kostnaður hjá fiskilöggunni minnki þó að þetta sé gert með þessum hætti. Ég segi það einfaldlega vegna þess að ég hef ekki séð þá þróun eða tilhneigingu hjá opinberum stofnunum, jafnvel þótt breytingar séu gerðar á formi tilkynninga eða eitthvað slíkt, að það dragi eitthvað úr stjórnunar- eða rekstrarkostnaði þeirra stofnana. Ég held að með þessu sé verið að horfa á að greiðslur til Fiskistofu vegna tilkynninga um flutning á aflamarki muni einfaldlega lækka. Ég yrði ekkert hissa þótt kostnaður héldist sá sami og verið hefur. Ég tek undir með hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að við hljótum að þurfa að skilgreina mjög nákvæmlega hvaða upplýsingar þurfa að koma fram í þessum rafrænu færslum. Við hljótum að þurfa að tryggja að lagaákvæði, sem eru í lögunum um stjórn fiskveiða, segi að þegar um sé að ræða flutning á milli óskyldra útgerða verði að fylgja verð. Í raun og veru ætti líka að fylgja verð á þessum flutningi þegar verið er að flytja á milli skipa í eigu sömu útgerðar því að þetta eru upplýsingar sem Verðlagsstofa skiptaverðs notar líka þegar hún veltir fyrir sér fiskverði og hvort verið sé að láta sjómenn taka þátt í kvótaleigu eða kvótakaupum. Þegar svona kerfi er tekið upp hljótum við að reyna að tryggja það með sem öruggustum hætti að allar þær upplýsingar sem þurfa að fylgja svona færslum komi með í rafrænu færslunum en verði ekki eftir. Það er svo einfalt og auðvelt þegar verið er að setja kerfið upp að setja það upp með þeim hætti að það safni þessum gögnum þannig að hægt sé að komast að þeim á mjög einfaldan hátt. Það á ekki að setja inn einhverjar takmarkaðar upplýsingar fylgjandi þessu þannig að menn þurfi einhvern tíma síðar meir að fara að gramsa til að reyna að tengja saman magn færslu og verð. Frú forseti. Tími minn er nánast á enda þannig að ég kemst ekki í bráðabirgðaákvæðið um rækjukvótann, a.m.k. ekki í þessari ræðu minni. Ég held að full ástæða sé til að velta aðeins fyrir sér hvað þar er á ferðinni og ræða aðeins betur við hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Af ýmsu er að taka í þessu frumvarpi. Fyrst er auðvitað það sem stendur upp úr, að þarna er sóknardagakerfið kistulagt endanlega. Það er svo sem ekki í fyrsta skipti sem maður stendur frammi fyrir frumvarpi um það. Ég minnist þess að í janúarmánuði 1999, fyrir réttum sjö árum, var lagt fram stjórnarfrumvarp í framhaldi af hæstaréttardómi sem gerði ráð fyrir því að allar veiðar yrðu kvótabundnar og að ákvæði eldri laga sem þá voru í gildi yrðu afnumin þannig að menn styddust eingöngu við aflamarkskerfið. Það fór þá á þann veg að í meðförum þingnefndar, sjávarútvegsnefndar sem ég veitti þá forstöðu, var frumvarpinu að verulegu leyti breytt og tekið upp nýtt sóknardagakerfi sem hefur verið við lýði þar til nú, og var reyndar breytt á vordögum 2004. Það má því segja ef maður lítur yfir farinn veg að breytingin sem við gerðum í janúarmánuði 1999, um það að taka upp handfærakerfi á sínum tíma, hafi að mörgu leyti reynst heilladrjúg í því sem henni var ætlað, þ.e. að opna leið fyrir nýja útvegsmenn, sérstaklega í því skyni að tryggja viðgang atvinnugreinarinnar á þeim svæðum landsins sem áttu mest undir högg að sækja vegna framsalsáhrifa kvótakerfisins. Þó að kerfið hafi að sumu leyti verið ósanngjarnt gagnvart útvegsmönnum í aflamarkskerfinu vegna þess að sóknardagabátarnir, handfærabátarnir á þessum tíma, áunnu sér aflaheimildir sem síðar var breytt í kvóta á þeirra kostnað met ég það engu að síður svo að heildaráhrif aðgerðanna hafi verið jákvæð að því leyti sem til var ætlast af hálfu Alþingis á þeim tíma. Því miður varð þróunin í því kerfi á þann veg að ekki varð samstaða um að viðhalda því og sóknardagakerfið var farið að líkjast æ meira venjulegu aflamarkskerfi þar sem verðlagning á sóknareiningunum tók mið af sömu lögmálum og gilda um aflahlutdeildir. Þannig voru komnar upp sömu aðgangshindranir inn í kerfið og voru í aflamarkskerfinu og engu þægilegri leið fyrir nýliða inn í fiskveiðarnar í gegnum sóknardagakerfið en er í gegnum aflamarkskerfið. Út af fyrir sig leiddi það til þess að menn komust að þeirri niðurstöðu að þá væri rétt skref að hafa sams konar stýringu í báðum kerfunum. Auðvitað má deila um hvort það hafi verið rétt skref en þegar menn bera saman þróunina frá þeim tíma til dagsins í dag og það sem var þá verða menn að gera sér grein fyrir því að jafnvel þótt menn hefðu ekki breytt sóknardagakerfinu vorið 2004 hefði orðið þróun í því. Hvernig hefði sú þróun orðið til dagsins í dag á annan veg en hefur orðið í aflamarkskerfinu? Ég sé ekki fyrir mér að hún hefði orðið mjög frábrugðin. Ég held að hún hefði orðið mjög svipuð með sömu vanköntum og annmörkum og fækkun báta vegna þess að auðvitað stækkuðu bátarnir, afkastageta þeirra jókst og þá leituðust eigendurnir við að kaupa fleiri sóknardaga á þá báta, rétt eins og menn gerðu eftir breytinguna, þ.e. að kaupa meira af veiðiheimildum í aflamagninu. Ég er ekki svo viss um að breytingin hefði orðið frábrugðin því sem hún varð. Við hefðum staðið í svipuðum sporum og við stöndum nú. Það eru að vissu leyti tímamót í sögunni að menn séu komnir á það stig að taka út úr lögunum ákvæði um þetta handfærakerfi. Þá er ástæða til að spyrja: Í hvaða sporum erum við núna og hvers konar kerfi erum við með? Erum við búin að finna upp hið fullkomna kerfi sem við þurfum ekkert að huga að breytingum á? Höfum við náð hinum fullkomna sannleik í fiskveiðistjórn, getum við lagst til hvílu og sagt að þessu verkefni sé lokið og búið svo um aldur og ævi við það sem er í lögunum í dag? Er svo komið, virðulegi forseti, að Alþingi geti lagt það verkefni á hilluna að glíma við löggjöf um stjórn fiskveiða?

Örugglega.

Örugglega, er kallað hér fram úr salnum og ég heyri á tóninum að ekki fylgir mikil alvara þeim orðum, eða kannski ætti ég að segja að ekki fylgdi mikil trú þeim orðum að svo væri. Ég minni á könnun, þá síðustu sem ég hef séð, um afstöðu landsmanna til kvótakerfisins. Gallup gerði hana og birti í september 2004. Spurt var hvort menn væru ánægðir með kvótakerfið og svo var spurt hvort menn vildu breyta því. Svörin eru mjög athyglisverð vegna þess að könnunin er gerð af viðurkenndu fyrirtæki og gefur góðar vísbendingar um vilja þjóðarinnar og afstöðu. Í ljós kemur að aðeins 18% eru ánægð með kerfið, aðeins 18% eru ánægð með kvótakerfið fyrir einu og hálfu ári. Ég geri svo sem ráð fyrir að það hafi ekki mikið breyst frá þeim tíma. 64% voru óánægð með kerfið og þar er dálítið mikill munur á þegar meira en þrír eru óánægðir á móti hverjum einum sem er ánægður. Ef við skoðum svo seinni spurninguna, um það hvort menn vilji breyta kerfinu, kemur í ljós að aðeins 16% vilja halda kerfinu óbreyttu en heil 84% vilja breyta því eða leggja það niður. Ef við skoðum þann hóp sérstaklega og kljúfum hann í tvennt vilja 19% leggja kvótakerfið niður. Fleiri vilja sem sagt leggja kerfið niður en hinir sem vilja halda því óbreyttu. 65%, þ.e. tveir þriðju þjóðarinnar, vilja breyta kerfinu. Ef við segjum að það sé verkefni stjórnmálamanna að hlusta á það sem þjóðin hefur fram að færa og leitast við að haga löggjöf þannig að hún falli að hagsmunum og þörfum hennar mundi ég segja að niðurstaðan úr þessari könnun væri sú að við ættum að breyta kerfinu. Þjóðin er að segja okkur það. Viðfangsefni okkar er þá að velta fyrir okkur hvernig við eigum að breyta kerfinu. Hvað er það sem þjóðin er óánægð með og hvernig getum við breytt lögunum þannig að við tökum á þeim atriðum og mætum þeim vanköntum sem almenningur sér greinilega á kerfinu? Svarið við spurningunni sem ég varpaði fram áðan er það að okkur hefur ekki enn tekist að ljúka löggjöf um stjórn fiskveiða á þann hátt að um það sé sæmileg sátt í þjóðfélaginu. Við eigum mikið verk óunnið til að breyta, skulum við segja, - ég segi ekki að við eigum að leggja það niður - kvótakerfinu þannig að ásættanlegt verði til einhverrar framtíðar. Ég vil draga þetta fram þannig að menn standi ekki í þeirri trú að ég telji að verkefninu sé lokið með því frumvarpi sem við glímum við núna. Ég vildi kannski í framhaldinu aðeins fara yfir það hverju við eigum að breyta. Ég held að það séu ákveðin atriði sem valda verulegri óánægju. Ég held að það séu fyrst og fremst áhrifin af framsalinu, áhrif sem verða á atvinnulíf einstakra byggðarlaga vegna hreyfinga á veiðiheimildum. Ég held að löggjöfin eins og hún er taki ekki nægilega á þessum áhrifum þannig að þau eru í allt of ríkum mæli slæm og það er að mati almennings, skulum við segja, ósanngjarnt. Því þarf að breyta. Við höfum fullt af dæmum sem við getum rakið sem sýna hve mikið hefur breyst í atvinnumálum heilla byggðarlaga við framsal á veiðiheimildum. Bara frá síðustu alþingiskosningum hafa bæst við byggðarlög sem hafa orðið fyrir miklum áhrifum vegna eignabreytinga á veiðiheimildum og stóðu áður nokkuð styrkum fótum, t.d. Akranes, Skagaströnd og Akureyri. Sjálft höfuðvígi kvótakerfisins, Akureyri, er nú í þeirri stöðu að atvinnuhagsmunir margra þeirra, skulum við segja, sem starfa í sjávarútvegi þar eru í óvissu. Menn óttast að þróunin hjá eiganda fyrrum Útgerðarfélags Akureyringa sé á þann veg að veiðiheimildirnar séu að fara í burtu frá staðnum og störfin þar með.

Hvað með Akranes?

Akranes, já, ég nefndi það.

… tilviljun.

Þetta er bara frá síðustu alþingiskosningum. Menn sjá því að þetta er alltaf að gerast og við þurfum að hafa betri svör fyrir umbjóðendur okkar en þau sem núverandi löggjöf býður upp á. Það er alveg ljóst mál. Hvernig geta þau verið? Menn hafa bent á byggðakvóta, að veiðiheimildir séu teknar frá sem hægt er að ráðstafa inn í sömu byggðarlög aftur þannig að nýir aðilar geti fengið þær til að hefja atvinnurekstur með útgerð og skapað ný störf. Það er alveg möguleiki. Vandinn við núverandi kerfi er að byggðakvótinn er svo lítill að aflið með því er ekkert í líkingu við skaðann sem verður vegna framsalsins. Það þarf miklu stærri hluta af heimildunum til að geta bætt fyrir með þessum hætti. Ég held hins vegar að besta ráðið við svona sé að taka á því með almennum hætti, finna leiðir þannig að við getum stuðst við almennar reglur. Þá hljótum við að koma að veiðiheimildunum sjálfum, úthlutun þeirra, hvernig menn geta nálgast þær, og verðlagningu þeirra. Þó að kvótakerfið sé í orði kveðnu sett á til að vernda fiskstofna er það fyrst og fremst markaðskerfi, kerfi til að leiða sjávarútveginn inn í markaðsumhverfi sem síðan á að leiða til þess að atvinnureksturinn verði hagkvæmur o.s.frv. Það er í sjálfu sér ekki slæmt, við erum ekki andvíg því að hafa markaðskerfi í okkar helstu atvinnugrein. Ef við skoðum veiðiheimildirnar er ekkert markaðskerfi í þeim. Þeim er úthlutað frá ríkinu, ótímabundið. Ef einhverjir vilja komast yfir veiðiheimildir verða þeir að kaupa af þeim sem hafa þær fyrir og á því verði sem þeir setja upp. Þeir sem eru fyrir í greininni geta dálítið mikið ráðið verðlagningunni vegna þess að engar reglur gilda um markaði fyrir veiðiheimildir eða eitthvað slíkt. Við sjáum að 3–4 fyrirtæki á landinu stjórna algjörlega verðlagningunni á veiðiheimildunum, fyrst og fremst aflamarkinu. Þau hafa svo mikið af veiðiheimildunum undir höndum, ráða eiginlega algjörlega þróuninni í útleigunni og geta nokkurn veginn spennt upp verðið með tiltölulega einföldum hætti. Ég held að þetta kerfi sé mjög ófullkomið markaðskerfi, hafi marga galla og menn þurfi að finna leiðir til að gera það þannig að þegar veiðiheimildir eru seldar taki verðlagningin á þeim mið af tekjumöguleikum veiðiheimildarinnar. Það er alveg galið að menn kaupi veiðiheimildir á verði sem er það hátt að þeir fá ekkert fyrir sinn snúð í 10–15 ár. Hvers konar markaðskerfi er það? Það eru verulegir gallar á þessu kerfi, virðulegi forseti, sem ég hugsa að Alþingi eigi eftir að glíma við og reyna að bæta úr. Ég held að við ættum að gera það, setjast niður og betrumbæta þetta kerfi þannig að betur verði hægt að styðjast við það til lengri framtíðar, rétt eins og viðhorfskönnun um afstöðu almennings segir okkur. Á dögunum kom út skýrsla frá iðnaðarráðuneytinu um þróun fasteignaverðs á landsbyggðinni. Hún leiddi í ljós mjög athyglisverða niðurstöðu sem var sú að á ákveðnum landsvæðum hefði fasteignaverð lækkað, á öðrum hækkað, og það réðist af atvinnuástandi, þ.e. hvernig þróunin varð á vinnumarkaðnum. Skýrsluhöfundar drógu það fram að það þyrfti að vera hagvöxtur á hverju atvinnusvæði. Þar sem ekki var hagvöxtur heldur dró úr fjármagni í umferð, m.a. vegna þess að veiðiheimildir fóru í burtu, lækkaði verð á fasteignunum. Þetta bendir okkur á að við þurfum að tryggja það að byggðarlög sem hafa orðið til vegna sjávarútvegs eigi þann möguleika að geta þróast áfram, að þeir peningar sem atvinnugreinin skilar séu til atvinnusköpunar og styrkingar atvinnulífs á viðkomandi svæðum. Eins og kerfið hefur þróast tekur það ansi mikla peninga út úr greininni í formi afgjalds fyrir auðlindina, svo sem með háu verði á aflahlutdeildum eða háu leiguverði. Jafnvel þótt menn veiði mikið magn á einhverjum stöðum og heildarverðmæti sé nokkuð margir milljarðar fer svo og svo há fjárhæð út úr hagkerfi viðkomandi svæða sem leigugjald. Krafturinn sem leiðir af atvinnustarfseminni er miklu minni en áður var. Ein leiðin sem ég velti fyrir mér hvort menn ættu að fara til að dreifa hagvextinum um landið er að nota gamla bolvíska aðferð. Virðulegi forseti, ég sé að hæstv. sjávarútvegsráðherra glennir upp augun því að ég er ekki viss um að hann átti sig á því hvaða frumkvöðul við Bolvíkingar eigum í stjórn fiskveiða á Íslandsmiðum. Ég held að það sé algert einsdæmi. Þar er ég auðvitað að tala um norska konu, virðulegi forseti. Konur eru, eins og menn vita, oft frumkvöðlar að ýmsum nýjungum. Þuríður sundafyllir frá Hálogalandi sem settist að í Bolungarvík setti Kvíarmið, hafði ákveðna gáfu og gat að einhverju leyti stjórnað fiskgengd ef marka má Landnámu. Þegar hún hafði þetta gert ákvað hún að hver sá sem nýtti þessi mið yrði að borga toll eða afgjald, eina á kollótta. Það var nokkurt gjald á þeim tíma og ég held að menn ættu að velta því fyrir sér að fara þessa gömlu bolvísku leið sem er líklega fyrsta útgáfa af veiðileyfagjaldi og athuga hvort ekki sé sanngjarnt og eðlilegt að sjávarplássin um landið, sem hafa í gegnum aldirnar nýtt auðlindina þar fyrir utan, fái ákveðnar tekjur á ári hverju sem afgjald fyrir nýtingu miðanna, rétt eins og Þingeyingarnir eru núna að fara fram á fyrir sína hönd fyrir nýtingu jarðorku sinnar. Þeir setja upp þá kröfu að orkan verði því aðeins nýtt að hún leiði til atvinnusköpunar í þeirra eigin héraði. Þeir hafa lýst því yfir með digrum yfirlýsingum að þeir muni ekki fallast á að orkan verði flutt frá Þingeyjarsýslu til þess að skapa atvinnu í öðrum héruðum vestan Þingeyjarsýslu. Þetta er út af fyrir sig alveg sama sjónarmiðið. Ef menn fallast á að það sé eðlilegt og sanngjarnt að Þingeyingar hafi jarðorkuna undir sínu landi sem auðlind eða til atvinnusköpunar í sínu héraði gildir auðvitað hið sama um fiskimiðin. Ég held að kannski ættu menn að íhuga að ráðstafa aflahlutdeildum eða veiðiheimildum til byggðarlaga sem þau hafa til að nýta eða selja eða fái beint ákveðið afgjald í gegnum ríkissjóð sem er þá hugsað sem gjald fyrir nýtingu auðlindarinnar undan byggðarlagi þeirra. Þetta vildi ég láta duga, virðulegur forseti, til umfjöllunar um málið almennt. Ég hef ekki sagt mikið um einstök efnisatriði frumvarpsins. Það spara ég mér til 2. umr. málsins en hef fjallað, eins og oft er ætlast til, almennt um málið við 1. umr.

Frú forseti. Ég er á því að í þessari umræðu og í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar hafi þingmaðurinn leikið tveim skjöldum. Hann talar bæði með og á móti kvótakerfinu. Þess vegna væri mjög gott að fá upp úr þingmanninum hvort hann er með eða á móti kvótakerfinu og hverju hann vilji breyta. Hann hefur alltaf stutt breytingar til hins verra og gert byggðunum á Vestfjörðum erfiðara fyrir. Þess vegna finnst mér löngu orðið tímabært að hv. þingmaður komi hreint fram í þessari umræðu. Hann segist stundum fylgja sannfæringu sinni og þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann, frú forseti, hvort hann sjái eftir því að hafa stutt breytingarnar á þessu fiskveiðistjórnarkerfi okkar sem leiddu til þess að sóknardagakerfið var lagt niður. Sér hann eftir því í ljósi þess hve slæmar afleiðingarnar hafa verið fyrir Vestfirðinga? Landaður afli á t.d. Tálknafirði, norðurfjörðum og Ströndum hefur dregist saman. Allt sem við sögðum í Frjálslynda flokknum þegar verið var að setja þessi lög - eða ólög, vil ég segja - og afleggja sóknardagakerfið hefur nánast orðið að veruleika. Því miður. Þess vegna er tímabært að hv. þingmaður segi okkur hvort hann sjái eftir þessu. Mér finnst ömurlegt þegar menn tala um afturför fyrir byggðirnar úr þessum ræðustól og tala jafnframt um það sem einhverja þróun á kerfi. Þetta kerfi sem við sjáum hér er að leggja sjávarbyggðirnar í rúst og því miður hefur hv. þingmaður tekið þátt í að styðja breytingar sem allir vissu að mundu koma byggðunum illa, sérstaklega á Vestfjörðum.

Virðulegi forseti. Eins og ég gat um í ræðu minni átti ég kannski ekki hvað sístan þátt í því fyrir sjö árum að sóknardagakerfið var ekki lagt niður. Komið var fram stjórnarfrumvarp sem gerði ráð fyrir því, frumvarp sem tók miklum breytingum í meðförum sjávarútvegsnefndar Alþingis sem ég var formaður fyrir á þeim tíma þar sem sett var í lög ný útgáfa af sóknardagakerfi, hið svonefnda handfærakerfi sem hefur verið við lýði fram til þessa. Árangurinn af því kerfi var mjög góður, að ég tel. Ég tel að menn hafi náð vopnum sínum á mörgum stöðum á landinu vegna þeirrar leiðar sem var opnuð fyrir nýja aðila inn í atvinnugreinina, og ekki hvað síst í mörgum byggðarlögum á Vestfjörðum sem hafa notið góðs af þessari breytingu. Ég get horft stoltur yfir farinn veg í þeim efnum. Það verður hins vegar á það að líta að þróunin í sóknardagakerfinu var slík að stefndi í öngstræti og var orðið mjög keimlík þróuninni í kvótakerfinu. Það var greinilegt að meðal þeirra sem stunduðu þessar veiðar eftir sóknardagakerfi var mikill ágreiningur um það hvert stefna skyldi. Straumarnir lágu í þá veru sem löggjöfin síðan tók mið af, þ.e. að styðjast við sams konar löggjöf í báðum kerfunum í stað þess að hafa tvenns konar ólíka löggjöf. Eins og ég sagði áðan má auðvitað deila um hvort það var rétt skref eða ekki en ég tel þó að þróunin í sóknardagakerfinu hefði orðið með þeim hætti að við stæðum ekki í betri sporum í dag en við stöndum nú eftir þá breytingu sem gerð var.

Frú forseti. Ákvörðunin um að leggja niður sóknardagakerfið var tekin af hv. þingmanni og það var gert árið 2004. Mér finnst eins og hv. þingmaður sé að þvæla málið og horfist ekki í augu við eigin verk og mér finnst það miður. Hann tók ákvörðun um að afleggja sóknardagakerfið, sem hefur komið byggðum á Vestfjörðum mjög illa. Hann gerði það ekki einn, hann gerði það í félagsskap með hæstv. sjávarútvegsráðherra og með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Ef þeir hefðu staðið í lappirnar hefðu þessar breytingar ekki orðið. Það eru staðreyndir málsins og það er sárt fyrir hv. þingmenn að horfast í augu við að þeirra verk hafi komið byggðunum illa. En þeir áttu að vita það vegna þess að þeir voru upplýstir um það hér í þessum sal. Að halda því fram núna að þróunin hefði hvort eð er verið í þessa átt er alrangt. Það vita þeir sem fylgjast með sjávarútvegi í dag að þeir sem ætla að hefja útgerð á lítilli trillu þurfa að reiða fram 150 millj. kr. Að halda því fram að kerfið hafi verið komið í þá átt er alrangt hjá hv. þingmanni. Í öðru lagi hefur þetta skert samkeppnisstöðu byggðanna fyrir vestan vegna þess að sóknardagabátarnir sóttu oft í minni fisk en nú hefur aflinn og sóknin verið að færast til þeirra staða þar sem von er á stærri fiski. Þetta vissi hv. þingmaður og það er ömurlegt að verða vitni að því að menn reyni að þvæla málin. Það er bara einfaldlega miklu betra og heiðarlegra fyrir þingmanninn að koma upp í ræðustól, frú forseti, og viðurkenna það og segja að hann sé stoltur af verkum sínum eða þá að hann sjái eftir þeim. Mér finnst að hv. þingmaður eigi að sjá eftir þessu vegna þess að þetta hefur reynst byggðunum afar illa.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson getur kynnt sér á hvaða verði dagarnir voru þegar löggjöfin var sett árið 2004 og á hvaða verði menn seldu veiðileyfi í sóknardagakerfinu. Það voru engar smáfjárhæðir þar á ferðinni og þær fóru verulega hækkandi þannig að kostnaðurinn við aðgang inn í kerfið var orðinn gríðarlega hár, líka inni í sóknardagakerfinu, og fór hækkandi. Það varð ekki nein afturför í þeim skilningi.

En sérðu eftir þessu?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er dálítið ókyrr.

Nei, nei, ég er það ekki.

Ég held að þingmaður Frjálslynda flokksins sé svona órólegur vegna þess að hann missti glæpinn. Við það að breyta þessu kerfi yfir í eitt samræmt veiðistjórnarkerfi missti flokkurinn fótanna af því að hann hefur gert út á sóknardagahugmyndina, sem út af fyrir sig er ágæt og margir aðhylltust a.m.k. framan af. Ég held að Frjálslyndi flokkurinn sé í þeim sporum að hann viti eiginlega ekki alveg við hvað sérstaða hans á að miðast í íslenskum stjórnmálum. Ég fór yfir það, virðulegi forseti, að ég teldi að við hefðum ekki lokið því verkefni að semja fullnægjandi löggjöf um stjórn fiskveiða. Ég rakti það að hvaða leyti ég teldi rétt að vinna að breytingum á löggjöfinni. Hins vegar hefur hv. þingmaður ekki getað sýnt fram á með skýrum hætti hvað Frjálslyndi flokkurinn vill í stjórn fiskveiða. Það er dálítið þokukennt, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að mér finnst frekar dapurlegt að heyra málflutning hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Ég man vel þá daga þegar verið var að setja þessa sóknardagabáta í kvóta á vordögum árið 2004. Ég man vel þá orrahríð sem þá átti sér stað í þingsalnum. Ég man vel þær ræður sem voru fluttar. Því miður hafa þau varnaðarorð sem við höfðum þá í þingflokki Frjálslynda flokksins komið fram af fullum þunga. Það er beinlínis sorglegt að sjá menn koma upp í ræðustól einu og hálfu ári síðar, stjórnarþingmenn eins og hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, og hreykja sér af þeim verkum. Ég er hér með nokkrar fréttir úr Bæjarins besta, ég tók útskrift af þeim rétt áðan. Hvernig eru fyrirsagnirnar? Jú, 17. ágúst 2005: Ríflega þriðjungssamdráttur í afla milli ára í júlí. 28. ágúst: Afli og aflaverðmæti minnkar á milli ára. 15. september 2005: Tæplega 40% samdráttur í lönduðum afla í ágúst á milli ára og svona má lengi telja. Hér er síðan viðtal við Aðalstein Óskarsson, framkvæmdastjóra Atvinnuþróunarfélags Vestfjarða, þar sem hann segir að afdrif sóknardagakerfisins séu meðal skýringa á minni vexti launagreiðslna á Vestfjörðum. Virðulegi forseti. Ég held að engum íbúa á Vestfjörðum dyljist hvílíkt reiðarslag afnám sóknardagakerfisins var fyrir hagkerfi Vestfjarða. Nokkrir sægreifar fengu milljónatugi í vasann. Margir þeirra hafa selt sig út úr greininni, eins og fram kom í ágætri ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar, en eftir situr almenningur með sárt ennið. Það væri gott að fá svar við þeirri spurningu hvort hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sjái ekki eftir því að hafa tekið þátt í þessu voðaverki.

Virðulegi forseti. Það er þannig með handfæraveiðarnar og sóknardagakerfið að bátarnir elta fiskinn og fara eftir fiskgegnd. Þegar hún breytist þá breytist veiðislóðin. Hluti af skýringunni á því hvers vegna minna veiddist fyrir vestan er sú að veiðislóðin breyttist, t.d. veiddist meira fyrir Norðurlandi. Það hefði ekki breytt neinu þó sóknardagakerfi hefði verið áfram, það hefði bara endurspeglast af því - bátarnir veiða þar sem fiskurinn er. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að þeir lögðu til, ef ég þekki þeirra tillögur um stjórn fiskveiða rétt, að einhvers konar sóknardagakerfi yrði hjá litlu bátunum en aflamarkskerfi hjá stóru bátunum - þeir voru eiginlega með tillögur um bæði kerfin. Geta þeir ímyndað sér hver staðan væri nú ef stuðst hefði verið við tillögur þeirra um aflamarkskerfi annars vegar og sóknardagakerfi hins vegar? Er það breytilegt eftir veiðarfærum eða stærð báta eða hvernig ætlar Frjálslyndi flokkurinn t.d. að bregðast við breytingum á lífríki sjávarins, eins og urðu og skýra breyttar fiskigöngur fyrir landinu?

Virðulegi forseti. Nú varð ég svolítið hissa. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, jafnreyndur þingmaður og hann er, fór allt í einu í andsvar í andsvari. Það eru vinnubrögð sem þykja ekki góð á hinu háa Alþingi, að alþingismenn leggist í andsvör þegar þeir eiga að vera í svörum við andsvör sem hafa komið fram við þeirra eigin ræður. Hann fer að spyrja mig út í útfærslur á fiskveiðistjórnartillögum Frjálslynda flokksins. Ég ætla ekkert að eyða mínum dýrmæta tíma í það að fara að útlista það hér. Ég get komið inn á það í ræðu minni á eftir. Hins vegar er það svo að hv. þingmaður forðast eins og heitan eldinn að svara þeirri grundvallarspurningu sem bæði ég og hv. þm. Sigurjón Þórðarson höfum lagt fyrir hann. Það er hvort hann sjái eftir því að hafa tekið þátt í því voðaverki sem unnið var á vordögum árið 2004 í þessum þingsal. Voðaverki sem þrír hv. þingmenn sem sitja hér núna komu að, tveir þeirra þvert á fyrri orð og loforð, þ.e. núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einar K. Guðfinnsson, og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og síðan hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, formaður sjávarútvegsnefndar. Þessir þrír menn eru allir sekir um það sem hér gerðist sem var mikið feilspor í fiskveiðistjórninni og var hreint tilræði gegn sjávarbyggðunum. Það sem var kannski alvarlegra við þennan gjörning var það að þessir menn fóru þvert á fyrri orð eða a.m.k. tveir þeirra, þ.e. hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra og síðan hv. 7. þm. Norðvest. Báðir þingmenn Vestfjarða sem höfðu lýst því yfir margoft í ræðum og riti að þeir mundu verja sóknardagakerfið, mundu taka þátt í að útfæra það en verja það með kjafti og klóm. Þessar greinar eru allar til. Ég las þær upp árið 2004 og ég skal gjarnan lesa þær aftur. Það er mín skoðun að þingmenn eigi að standa við orð sín en það gerðu þessir herramenn ekki og fyrir það skulu þeir hafa ævarandi skömm.

Virðulegi forseti. Ég heyri engin svör frá hv. þingmönnum Frjálslynda flokksins sem útskýra hvernig staðan væri nú ef farið hefði verið að þeirra vilja í þessum efnum. Hvert væri verðið á sóknardeginum, hvert væri verðið á veiðileyfinu í sóknardagakerfinu í dag? Menn vita alveg  Hvaða breytingar vilja þeir gera á kvótakerfi Frjálslynda flokksins sem þeir boðuðu? Ég fór yfir það í ræðu minni hvaða annmarka ég sæi á núverandi löggjöf. Ég fór yfir það að ég teldi að hún væri ekki orðin fullkomin og þyrfti að gera á henni verulegar breytingar. En hvaða breytingar vilja þingmenn Frjálslynda flokksins gera á kvótakerfinu sínu sem þeir boðuðu fyrir kosningar? Þeir segja ekki orð um það, virðulegi forseti. Þeir segja ekki orð um það. 

Hæstv. forseti. Það er að færast smáfjör í þessa umræðu og er það vel, gott ef menn fara svolítið „grundigt“ í málin. Ég heyrði að hv. síðasti ræðumaður, Kristinn H. Gunnarsson, auglýsti sérstaklega eftir stefnu Frjálslynda flokksins. Fyrir frændsemissakir ætla ég væntanlega í endaða næstu viku að senda honum nýja útgáfu af stefnuskrá Frjálslynda flokksins sem kemur þá úr prentun. Ég ætla ekki að teygja tímann mikið hér. Ég vona að hann lesi sér til gagns. Það gerði hann ekki, hv. þingmaður, við skýrslu Byggðastofnunar sem hann bað sjálfur um útgáfu á. Sú skýrsla sagði fyrir um hvað störfum mundi fækka á Vestfjörðum ef kvótasett yrði í smábátaveiðunum, störfum í sjómennsku um 200 og störfum í fiskvinnslu um 100. Þegar haldið var áfram með kvótasetninguna á krókabátana vöruðu menn við því að það gæti haft veruleg áhrif á þá tekjumöguleika og þá afkomumöguleika sem byggðirnar hefðu. Þetta kæmi frekar en orðið væri í veg fyrir að endurnýjun yrði í kerfinu. Þó að verðmæti sóknardaganna hafi eitthvað hækkað á því tímabili sem sóknarkerfið var við lýði var það í og með vegna þess að sumir voru farnir að reikna með því að þessum sóknardögum yrði breytt í aflaheimild, yrði breytt í kvóta og menn mundu hagnast alveg sérstaklega á því. Við erum í raun og veru, hæstv. forseti, að ræða um þessar afleiðingar í frumvarpinu þegar við tölum um hvort takmarka þurfi að menn geti keypt upp aflaheimildir eins og hér er verið að leggja til, annars vegar 6% í þorski og síðan 9% í ýsu og 6% í heildarverðmætunum, í krókaaflamarkinu. Þá erum við í raun og veru að velta því sama upp að menn geti ekki haldið áfram sem hafa til þess möguleika og fjármuni að safna til sín aflaheimildum, sem e.t.v. verða síðar verðmætari út á það að þær þjappast saman á fáar hendur og menn geta því ráðið verðmynduninni, ráðið atvinnuháttum í byggðarlögunum og stjórnað því hvar er gert út hér á landi og hvernig aflinn dreifist um landið. Þetta er það frumvarp sem við erum að ræða hér, þetta er meginefni þess þegar við erum að tala um hvort það þurfi e.t.v. í núverandi kvótakerfi, vegna þess hvernig það er uppbyggt með frjálsu framsali aflaheimilda, að setja takmörkun á það hversu stórir menn geta orðið í þessu kerfi, hversu hratt þeir geta safnað til sín aflaheimildum, því að aflaheimildir geta ekki safnast saman á einn stað nema þær fari frá öðrum stað. Þannig virkar þetta kerfi og þess vegna sitjum við uppi með vandamál í ýmsum byggðarlögum sem tengjast því að aflaheimildirnar fara frá ýmsum stöðum og safnast á færri hendur. Það er nákvæmlega sama tilhneiging í kvótaaflamarkskerfinu núna eins og hefur verið í aflamarkskerfinu. Þetta höfum við, alla vega geri ég ráð fyrir því að við sem höfum verið að fylgjast með sjávarútvegi höfum vitað að þetta mundi gerast með því að setja allar fisktegundir inn í kvóta og að kvótasetja trillurnar í öllum þeim fisktegundum og taka síðan sóknardagana og breyta þeim í fiskveiðikvóta og þar af leiðandi fara með alla smábátaútgerðina yfir í kvótasett fiskveiðistjórnarkerfi. Þá yrði samþjöppun og það erum við að fást við í þessu frumvarpi. Við erum að tala um að það þurfi að setja, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, 6% þak í þorskinn og 9% þak í ýsunni og 6% að meðaltali. Hæstv. forseti. Ég hallast nú heldur að því að þar sem menn eru að ræða svona takmörkun þá eigi hún að vera neðar en hér er lagt upp með. Hins vegar hefur slík tillaga þann annmarka í för með sér að það verður að gefa mönnum aðlögunartíma. Ég tel hins vegar að það sé meiri hugsun í því að hafa prósenturnar neðar en hér er lagt til ef menn meina að þeir vilji hafa atvinnuréttinn dreifðan bæði milli einstakra útgerðarstaða og einstakra landsvæða. Þess vegna held ég og bendi á að ég tel að þessar heimildir ættu að vera minni í prósentum talið til þess að ná þeim markmiðum sem menn eru hér að fást við. Við erum nokkuð seint á ferðinni að grípa inn í þessa þróun vegna þess að það máttu jú flestallir vita að hún færi í þennan veg og það er hætt við því að hún muni halda áfram að fara í þennan veg í fleiri fisktegundum en hér er talað um. Það er samt svo að það eru kannski ekki nákvæmlega eins útgerðarmöguleikarnir á öllum fisktegundum allt í kringum landið. Ég hygg að t.d. útgerðarmöguleikar á steinbít séu mun meiri fyrir vestan en víða annars staðar á landinu þó að það kunni auðvitað að breytast eins og svo margt í okkar lífríki hér á Íslandsmiðum. En nóg um það. Ég held að það sé algjört öfugmæli sem hv. þm. Hjálmar Árnason sagði fyrr í dag að það efni sem hér er í 1. gr., þ.e. að fella sóknardagakerfið algjörlega niður, að allir hafi orðið afar kátir og menn væru afar kátir í dag með að hafa stigið það skref. Ég er alveg viss um það, hæstv. forseti, að fólk í sjávarbyggðunum vítt og breitt við landið er ekkert mjög kátt með það sem er að gerast eftir að sóknardagakerfið var lagt niður. Við höfum auðvitað séð að það var hengd upp ákveðin gulrót fyrir ýmsa með niðurfellingu sóknardagakerfisins og það voru auðvitað margir sem ákváðu að selja, því miður. Þær aflaheimildir eru farnar og orðnar þjappaðar saman í önnur útgerðarform, ekki endilega í neinum handfæraveiðum eins og þær voru stundaðar heldur eru þær komnar yfir á línubáta eða litla beitningarvélabáta eins og er talsvert farið að tíðkast í smábátakerfinu og fer vaxandi. Miðað við þá þróun sem þar á sér stað tel ég, hæstv. forseti, að það frumvarp sem hér er til umræðu sé tímabært í sjálfu sér, hefði kannski átt að vera fyrr á ferðinni, eins og ég gat um í upphafi máls míns. En ég held að það sé mikill misskilningur hjá þingflokksformanni Framsóknarflokksins að allir séu kátir í sjávarbyggðunum með þá þróun sem hefur orðið á undanförnum árum, það held ég að sé mikið öfugmæli. Menn hafa orðað það svo að hér væri verið að kasta rekunum og jarðsetja sóknardagakerfið en það er nú svo að þeir sem voru inni í sóknardagakerfinu eru væntanlega enn þá margir á lífi og hafa fengið þó nokkra fjármuni út úr því kerfi og eru sennilega sumir enn þá við þokkalega afkomu þó að ég viti náttúrlega ekki hvernig mönnum helst á fé, það er einstaklingsbundið. Hitt er algjörlega ljóst að fólkið sem tók á móti aflanum í ýmsum sjávarbyggðum er ekkert mjög kátt með þessa þróun. Það má m.a. nefna byggð eins og Norðurfjörð á Ströndum sem við fyrrverandi Vestfjarðaþingmenn höfðum miklar taugar til og reyndum að viðhalda byggð þar og tryggja að byggðarlagið gæti haldið velli með því að byggja undir betri atvinnumöguleika og nokkuð öryggi fyrir fólkið. Ég hygg að niðurlagning sóknarkerfisins hafi því miður virkað algjörlega öfugt á það byggðarlag. Auðvitað er það svo að hvort sem það er sóknarkerfi eða aflamarkskerfi munu bátar í þessum kerfum róa þar sem fiskinn er að hafa. Það höfum við auðvitað séð, eins og ég gat um í ræðu fyrr í dag, við hina miklu fiskgengd sem kom upp á Norðurlandi eftir að loðnan fékk að ganga þar upp í friði að mestu leyti á vordögum, að mikil sjósókn hefur verið frá Norðurlandi og menn hafa verið með báta í öllum kerfum, bæði sóknardagakerfum, þá báta sem þar hafa verið, og eins og í krókaaflamarkskerfinu að gera út bæði á línu að mestu leyti en að litlu leyti á handfæri. Það hefur verið róið frá höfnum á Siglufirði, Skagaströnd, svo dæmi séu tekin, það er þar sem hefur verið gert út af krafti við að veiða fisk fyrir Norðurlandi sem þar hefur verið í meira mæli á síðasta ári en oft áður. Það mun auðvitað alltaf verða að menn fylgja eftir fiskgöngum í kringum landið en fiskgöngurnar eru líka misjafnar. Sóknardagur sem slíkur í einhverju sölukerfi er engin ávísun á fisk. Hann er ávísun á sókn en það þarf hörkuduglega menn til að stunda þá sókn og menn þurfa þá að vera tilbúnir til að fara og vera þar og gera út þar sem fiskurinn er. Og ekkert er nú öruggt í fiskveiðum að þessu leyti til og ekki á vísan að róa og það hefur vissulega komið fyrir og kom verulega oft fyrir í sóknardagakerfinu að mönnum tókst ekki að nýta sína daga þrátt fyrir yfirlegu, vegna þess að menn voru alltaf að bíða eftir bestu veiðidögunum og besta veðrinu kannski. En það eru fleiri atriði sem ég vil koma að í ræðu minni, hæstv. forseti. Ég er búinn að fara yfir 1. og 2. gr. en ég velti fyrir mér 3. gr. sem er um heimild Fiskistofu til þess að að taka upp svokallaðar rafrænar skráningar og semja við fyrirtæki um tilfærslur. Ég vil spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra að því hvort menn hafi hugleitt við þessa breytingu hvort eitthvað yrði tregara um upplýsingagjöf frá Fiskistofu, þ.e. verður eftir sem áður auðvelt fyrir hvern sem er sem hefur áhuga á sjávarútvegi og vill fylgjast þar með að fara inn á vef Fiskistofu og skoða tilfærslur einstakra báta. Eða fylgir þessum samningi hugsanlega einhver takmörkun á því að menn geti séð frá degi til dags hvað verið er að gera, verður einhver aðgangshindrun að einstökum samningum fyrirtækja sem fá að gera þetta rafrænt eða hvaða reglur hyggst ráðherrann setja í því sambandi? Ég held að það sé mikilvægt að þetta kerfi sé sem opnast og að þeir sem þar starfa og hafa áhuga á geti fylgst með, séð upplýsingar og tilfærslur sem eiga sér stað í kerfinu. Þess vegna spyr ég að því hvort þetta geti hugsanlega leitt til þess. Síðan kem ég að blessuðu bráðabirgðaákvæðinu. Það eru svo mörg bráðabirgðaákvæði í lögunum um stjórn fiskveiða, tæplega 30 og eru fleiri en lagagreinarnar held ég. Hér er verið að setja enn eitt bráðabirgðaákvæðið. Það snýr hins vegar að máli sem ég benti á í ræðu þegar verið var að setja gjald á aflaheimildirnar, að það væri afar vafasamt að útfæra gjaldið þannig að menn ættu að greiða auðlindagjald sem byggt væri á afkomu ársins á undan fyrir fram af úthlutuðum aflaheimildum, þ.e. reiknað út miðað við afkomu ársins á undan en síðan ætti að greiða það eftir á miðað við þær aflaheimildir sem þeir fengju úthlutað. Því eins og ég benti á þegar verið var að setja þessi lög, þá gæti komið upp sú staða í fyrsta lagi að aflabrögðin væru þannig að aflaheimildirnar næðust ekki. Í öðru lagi að markaðssvæðið væri allt öðruvísi árið á eftir, að þó að kvótakerfið væri til staðar þá næðust ekki aflaheimildirnar. Í þriðja lagi gæti það verið þannig að verð fyrir ákveðnar aflaheimildir og ákveðinn afla upp úr sjó væri það slakt að menn sæju sér ekki hag í því að gera út á hann. Við stöndum frammi fyrir því í rækjunni annars vegar að þó að það sé úthlutað aflaheimildum telja menn ekki eftirsóknarvert að gera út á aflaheimildirnar, m.a. vegna mikils olíukostnaðar við það að veiða rækju, með tilliti til þess verðs sem fæst fyrir rækjuna og hins vegar að það fæst lágt verð fyrir rækju í dag vegna þess að afurðaverð er lágt og þar til viðbótar hafa gengissmálin sett rækjuiðnaðinn í mikinn vanda, eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra veit mætavel. Þess vegna held ég að það ákvæði sem hér er lagt upp með, að menn skuli greiða gjaldið miðað við landaðan afla, sé algjörlega rökrétt í sjálfu sér og hefði í raun og veru verið eðlilegra þegar gjaldið var sett á að menn miðuðu við landaðan afla á hverjum tíma. Menn hefðu þess vegna getað verið með gjaldið á þriggja mánaða fresti miðað við landaðan afla, eins og mig minnir reyndar að hafi verið gert í sóknardagakerfinu því að þar úthlutuðu menn ekki aflaheimildum heldur dögum og þar af leiðandi var greitt til ríkisins vegna aflaheimildanna í hlutfalli við landaðan afla. Það er auðvitað miklu eðlilegra, hæstv. forseti, að slíkt sé gert heldur en að vera að taka mið af afkomu ársins á undan í ákveðnum veiðigreinum og greiða það svo árið á eftir þegar umhverfið er kannski allt öðruvísi og menn eru komnir í mikla erfiðleika. Þess vegna held ég að þó nú sé verið að bæta við einu bráðabirgðaákvæðinu í viðbót þá verði að samþykkja að það eru full rök fyrir því að svo sé gert. Og það hefði í raun og veru verið eðlilegra að þannig útfærsla hefði verið almennt í veiðikerfinu að auðlindagjaldið, sem svo hefur verið kallað, væri greitt í samtímanum og miðað við þær forsendur sem menn eru að gera út á, þ.e. af lönduðum afla. Þá hefðu menn setið að því borði að geta tekið mið af bæði því hvort afli kæmi á land og eins hins vegar af verðmynduninni á hverjum tíma. Hæstv. forseti. Það er auðvitað svo að þegar við erum að ræða stjórn fiskveiða blandast iðulega inn í það nýtingarstefna af fiskimiðunum og atvinnuhættir í byggðum landsins, í sjávarbyggðunum. Það eru mjög margar byggðir enn þá á Íslandi sem eiga undirstöðu sína að langmestu leyti undir afkomu veiða og fiskvinnslu á stöðunum. Sums staðar hefur tekist sæmilega til en á mörgum stöðum hefur það því miður ekki gerst og ég tel að í því kvótakerfi sem við notum í dag sé engan veginn hægt að bregðast við því að rétta þessar byggðir við. Það er hægt að tína til mörg dæmi um að sjávarbyggðir sem nú fara halloka og íbúarnir þar eru kannski búnir að nýta alla sína möguleika til þess að starta atvinnurekstri á nýjan leik. Þeir hafa ef til vill siglt í erfiðleikunum við að reyna að nálgast aflaheimildir eða leigja þær til sín og gera út á það, að þá hafa þeir siglt í strand og það er ekkert kapítal eftir til þess að fara af stað, enda ákaflega dýrt að fara inn í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og koma sér þar fyrir og menn þurfa mikla fjármuni til þess. Áður gat orðið nýliðun í kerfinu sem ekki á sér stað í dag. Það var vegna þess að þá gátu duglegir menn komið sér fyrir í fiskveiðistjórnarkerfinu út á dugnað sinn og það frelsi sem því fylgdi, sem fólst m.a. í því að menn þurftu ekki að hafa kvóta fyrir öllum fisktegundum eins og var í smábátakerfinu. En því miður sjáum við nú, hæstv. forseti, að hér eru byggðarlög þar sem menn gera ekki lengur út af neinum krafti vegna þess að þeir geta ekki lengur komist inn í kerfið, þeir eru búnir að eyða upp fjármunum sínum og lenda í skakkaföllum við að gera út á mjög dýrt leigukerfi og ráða ekki við stöðuna eins og hún er. Þess vegna er það svo að sá litli vísir að byggðakvótum sem nú er til staðar nægir ekki til, sóknarkerfið er aflagt og menn komast ekki þar inn með auðveldum hætti. Þess vegna er brautin lokuð, hv. þm. Hjálmar Árnason, og lítil ánægja í byggðunum þrátt fyrir þín orð hér áðan.

Herra forseti. Þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur mælt fyrir, felur tvennt í sér, í meginatriðum. Í fyrsta lagi að fella burt þau lagaákvæði sem stóðu eftir varðandi sóknardagakerfið sem var greinilega aflagt hér í þinginu fyrir um ári eftir að hafa fengið mjög sérstæða meðferð í sjávarútvegsnefnd eins og þingheimi er kunnugt. Hins vegar er verið að setja ákveðin hámörk á heildarverðmæti krókaaflabáta, hámörk á hlutdeild þeirra í heildarkrókaaflaheimildum. Það má svo sem margt segja um þá aðgerð að fella niður sóknardagakerfið og ég vil bara halda því hér til haga að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vorum andvígir því og töldum það mjög óskynsamlegt. Við töldum rétt að fiskveiðiflotinn væri sem fjölbreyttastur og að sem flestar stoðir rynnu undir sjávarútveginn. Þar á meðal væri sóknardagakerfið sem gæfi ákveðið svigrúm til fjölbreytni í atvinnuveginum og einnig töldum við að sá veiðimáti hentaði nokkuð vel við strandbyggðirnar þar sem um tímabundnar fiskveiðar gæti verið að ræða innan ársins. Þessar breytingar hafa þegar á einu ári komið fram og menn geta deilt um hvort það sé til bóta eða ekki. Í grein þar sem vitnað er í Morgunblaðið 19. október sl. er farið yfir þær breytingar sem hafa orðið á smábátaflotanum við afnám sóknardagakerfisins. Þar segir, með leyfi forseta: „Bátarnir hafa stækkað og þeim hefur fækkað. Við upphaf þessa fiskveiðiárs voru krókaaflamarksbátar 628 og hafði fækkað um 108 á einu fiskveiðiári. Meðalstærð bátanna er nú 6,19 brúttótonn of hafa þeir að meðaltali stækkað um 17,5% frá árinu 2003. Nú eru 571 krókaaflamarksbátur með hlutdeild í þorski og hefur þeim fækkað um 113 báta á einu ári. Nú eru 78 bátar, 13,7% heildarinnar, með helming allra aflaheimilda í þorski en fyrir ári voru 128 bátar með helming veiðiheimildanna.“ Þannig að veiðiheimildir í þessum flokki, sem áður fóru á 128 báta, deilast nú á 78 báta, fækkunin er því um 40 bátar á einu ári, þ.e. 50% þessara veiðiheimilda. „Það hefur því orðið veruleg samþjöppun í þessum flota, bátum lagt og heimildir færðar yfir á aðra báta.“ Síðan er rakið hvert þessar veiðiheimildir sóknardagabáta hafi farið. Þar segir áfram, með leyfi forseta: „Mikil tilfærsla hefur orðið á aflaheimildum milli staða. Langmest hefur flust til Reykjaness, sem hefur bætt við sig 2.903 þorskígildum og 1.621 tonni af þorski. Mest af þessu hefur flust til Grindavíkur … Mest hefur verið flutt frá Vestfjörðum …“ Ég vek athygli á því að fyrir þessum breytingum tala hv. þingmenn sem telja sig oft þingmenn Vestfjarða og eiga þar heimili, hæstv. sjávarútvegsráðherra og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Þeir hafa staðið að breytingum varðandi það að leggja niður sóknardagakerfið og með þessum breytingum hafa á einu ári hafi verið flutt 1.840 þorskígildi og 1.704 tonn af þorski frá Vestfjörðum. Þetta eru þær breytingar sem urðu þarna. Ég skal ekki segja hvort það hefði breyst eitthvað þótt sóknardagakerfið hefði verið áfram en engu að síður innan þessa flota hefur þetta gerst. Ég hélt að einmitt á þessum stöðum, í byggðarlögum á Vestfjörðum, hefði verið pólitískur áhugi á að treysta útgerðina, fiskvinnsluna og sjávarútveginn í sessi. En allar lagasetningar ganga í þveröfuga átt. Herra forseti. Því miður stöndum við frammi fyrir því hér að talsmenn stjórnarflokkanna segja eitt en gera annað. Ég get í sjálfu sér tekið undir þau sjónarmið sem hér er verið að leggja til varðandi það að setja hámark á hlutfall af þorski og ýsu og öðrum kvótasettum fisktegundum á krókaaflamarksbáta. Ég get alveg stutt það sjónarmið út af fyrir sig. Ég tel reyndar, og tek undir þar með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, að þetta mark sé of hátt. Við megum ekki heldur nota það sem afsökun að einhverjir séu kannski komnir upp undir þetta þak. Því þetta er ekki varanleg eign. Þetta er eins og hver önnur rekstrarréttindi sem fyrnast með sama hætti og aðrir útgerðarþættir þannig og það má ekki horfa á þetta sem eign. Sé hins vegar einhver kominn upp fyrir þetta mark sem sett er, þá er hægt að gefa aðlögunartíma til að hann fari þá niður í þau mörk sem sett eru samkvæmt lögum. Sá aðlögunartími getur verið það rúmur að eðlilegt geti talist. En ég leyfi mér að halda því fram að þau hámörk sem þarna eru, 6% af þorski og 9% af ýsu, séu í hærri kantinum og fróðlegt væri að fá upplýsingar um það í hv. sjávarútvegsnefnd þegar málið kemur þangað hvernig raunstaðan er. Ég vitnaði til þess í upphafi máls míns hvað hefur gerst á einu ári og vil endurtaka það. Það eru 78 bátar, eða 13,7% heildarfjölda bátanna, sem nú eru með helming allra aflaheimilda í þorski en fyrir ári voru 128 bátar með helming veiðiheimildanna. Þannig er þróunin. Að sjálfsögðu þarf að vera rými innan þessa flota í sjálfu sér svo hægt sé að stunda þar hagræðingu að einhverju marki en við þurfum líka að huga að hinum atvinnupólitíska þætti sem þessar veiðar hafa gagnvart byggðunum. Hér vil ég einmitt koma að því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram mjög ítarlega stefnu í sjávarútvegsmálum. Þar leggjum við áherslu á að allir þeir þrír þættir sem skipta meginmáli í sjávarútveginum, þ.e. að réttur byggðanna, réttur fólksins sjálfs sem býr á viðkomandi svæðum sem hafa byggst upp í kringum fiskveiðar, í kringum landvinnslu, sé virtur en ekki fullkomlega fyrir borð borinn eins og nú er gert í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, þar sem réttur íbúanna, réttur fólksins, réttur byggðanna er að engu hafður. Því viljum við breyta. Í öðru lagi viljum við að sjálfsögðu líka tryggja ákveðinn grunnrétt þeirra sem stunda útgerðina, hafa gert og það eðlilega. Í þriðja lagi viljum við að þess vegna geti ákveðinn hluti fiskveiðiheimildanna verið á uppboði. Við höfum lagt til að þetta geti skipst til þriðjunga, þriðjungur sé í rauninni forgangsréttur byggðanna, fólksins sem býr, þriðjungur sé til ráðstöfunar fyrir útgerðina og þriðjungur geti farið á uppboð eða gengið á markaði. Þá leggjum við líka þunga áherslu á það í okkar tillögum að veiðar á strandgrunninu næst landi séu sóttar af sérflota, dagróðraflota, og ekki hvað síst að þær veiðiheimildir og sá floti tengist viðkomandi heimabyggð ásamt því að rétturinn og skyldan til að landa þar og vinna sé mjög rík. Við sjáum í fiskveiðistjórnarkerfi okkar að þorskstofninn við landið er ekki í rauninni einn einsleitur stofn, heldur er hann samsettur af fleiri undirstofnum sem geta verið meira eða minna staðbundnir og inni á ákveðnum fjörðum fyrir ákveðnum landshluta. Úthlutun samkvæmt núverandi kvótakerfi út frá því að þetta sé einn stofn er ekki mjög skynsamleg ráðstöfun, reyndar bara vitlaus. Þess vegna er mjög brýnt að fiskveiðistjórnarkerfið, ekki hvað síst með tilliti til þeirra þátta sem núna eru að uppgötvast og menn byrjaðir að viðurkenna, þættir sem sjómenn þekktu - ég minnist þess t.d. að þegar ég var krakki við Húnaflóann þekkti faðir minn í sundur Húnaflóafisk og fisk af Grænlandsmiðum sem var allt annars konar fiskur. Fyrir þeim var alveg ljóst að það voru staðbundnir stofnar, það voru stofnar sem voru líka á ferðinni kringum landið þannig að veiðar úr einum þessara stofna gátu haft áhrif á endurnýjun þess stofns. Þetta tel ég mjög brýnt að verði skoðað. Herra forseti. Ég hef áhyggjur af fiskvinnslunni. Ég óttast að þar megi ekki ganga miklu lengra áður en við förum að eiga á hættu að tapa meginþorra fiskvinnslunnar úr landi. Úr því að við erum að ræða um sjávarútvegsmálin hefði ég gjarnan viljað spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvernig hann líti nú á stöðu fiskvinnslunnar með óbreytta gengisvísitölu. Gengið er svo hátt, dollarinn er nú í kringum 105, og fyrir nokkrum árum sögðu fulltrúar fiskvinnslunnar að færi gengið niður fyrir 115 yrði ástandið mjög erfitt. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði í ræðu á Alþingi að hann yrði mjög hræddur fyrir hönd íslenskra útflutningsgreina, þar á meðal fiskvinnslunnar, ef gengið héldi áfram að vera með þeim hætti sem það var þá. Þá stóð það í kringum 115. Núna er það búið að vera niður undir 100 í heilt ár, enda sjáum við hvað er að gerast, hver fiskvinnslan á fætur annarri leggst af. Mér finnst hæstv. sjávarútvegsráðherra taka þessi mál allt of kæruleysislega, allt of létt. Hann heldur ræður, skrifar greinar og segir að gengið fari að lagast. Nú segja allir …  Ég er hér t.d. með frétt frá Akranesi. Við gætum haldið að Akurnesingar stæðu lengi vel með þetta gríðarlega stóra fyrirtæki sitt, HB Granda, sameinað á Akranesi. Þar dregst samt fiskvinnslan alveg stórkostlega saman og menn segja, með leyfi forseta, í grein sem birtist í Morgunblaðinu 18. janúar sl.: „Árið 2004 þegar HB var hluti af Brimi lengst af ársins var landað 8.220 tonnum af bolfiski, 6.210 tonnum af frosnum fiski, 48.500 tonnum af loðnu og 38 þúsund tonnum af kolmunna … Á síðasta ári var landað í Akraneshöfn tæpum 6 þúsund tonnum af bolfiski, rúmlega 5 þúsund tonnum af frosnum afurðum …“ Þetta er gríðarlegur samdráttur og það verður ekki séð annað en að sá samdráttur muni halda áfram. Akranes, sú höfn, sú verstöð, sá sjávarútvegsbær sem við héldum að mundi standa hvað best og standa af sér veðrið með sameiningu fyrirtækja, stendur nú frammi fyrir stórkostlegum samdrætti í fiskvinnslu. Hvað þá um önnur pláss eins og við höfum rakið hér, Vestfirði, Norðurland vestra, Austfirði, Vestmannaeyjar svo að dæmi séu tekin? Alls staðar er fiskvinnslan í miklum vanda. Í lokin, herra forseti, langar mig til að minnast á rækjuna. Hérna er ákvæði til bráðabirgða um að úthlutaðar veiðiheimildir í rækju sem eru vannýttar megi færa á milli ára og að skip missi ekki aflahlutdeild sína í úthafsrækju eða öðrum tegundum vegna þess að ekki er hægt að nýta hana. Menn monta sig af því að viðkomandi fyrirtæki þurfi ekki að greiða veiðigjald fyrir úthafsrækju. Drottinn minn dýri, auðvitað munar um það en ég held að flestir hafi verið á móti því að þetta veiðigjald yrði lagt á rækjuna á sínum tíma. Staða rækjufyrirtækjanna er mjög alvarleg og það er ekki það eitt að ekki berist rækja, heldur líka sú fjárhagsstaða þeirra fyrirtækja sem eru í þessari grein. Það þarf að greiða afborgun af skuldum sem og rekstur verksmiðjunnar þó að henni sé lokað. Ég spyr hæstv. sjávarútvegsráðherra: Eru engar aðgerðir á döfinni, t.d. til að koma til móts við rækjuverksmiðjur og rækjuútgerðir á Hvammstanga, í Súðavík, þessar litlu rækjuverksmiðjur? Litlu, jæja, þær eru býsna stórar en hafa skipt atvinnu á viðkomandi stöðum gríðarlega miklu máli. Það var farið út í þessa sérhæfingu. Einn sjávarbær skyldi hafa rækju, annar saltfisk og sá þriðji frystan fisk. Með þessu átti að ná fram hagræðingu og þessi hagræðing var lögð svona á þessi byggðarlög. En svo þegar eitthvað bjátar á, hvar er þá samkenndin? Það var hluti af þeirri samkennd sem keyrð var yfir byggðarlögin að þau skyldu sérhæfa sig með þessum hætti. Hvar er þá samkenndin í hina áttina 

Hæstv. forseti. Þetta frumvarp er samansett úr þremur og eiginlega fjórum atriðum og þau eru dálítið mismunandi. Í fyrsta lagi gengur frumvarpið út á það að slá botninn í þetta kvótakerfi eins og stjórnvöld vilja hafa það í bili með einhvers konar hámörkum á aflahlutdeild í krókaaflamarkinu. Auðvitað munu gallarnir á þessu fyrirkomulagi halda áfram að koma í ljós. Menn eru ekki enn þá búnir að átta sig á því að möguleikarnir til endurnýjunar og nýliðunar í greininni eru horfnir. Þeir eru eingöngu fólgnir í því að kaupa til sín veiðirétt á hæsta verði í dag en í gegnum tíðina voru göt í kerfinu sem tryggðu ákveðna nýliðun sem hefur farið fram á undanförnum árum. Sú nýliðun er úr sögunni. Það verður engin blómatíð í Bolungarvík aftur út á eitthvert fyrirkomulag eins og það sem tryggði veiðiheimildir þangað fyrir nokkrum árum. Það er liðin tíð. Það er helsti gallinn fyrir utan eignarhaldsákvæðin í þessu fyrirkomulagi sem ég ætla ekki að ræða núna, að nýliðar eiga engan kost á því að komast með eðlilegum hætti inn í útgerð á Íslandi. Þetta á eftir að brenna mjög hart á byggðarlögunum sem byggja fyrst og fremst á veiðirétti og útgerð, smærri byggðarlögum alveg sérstaklega, og á næstunni mun alveg örugglega koma í ljós að þar getur orðið mikill vandi uppi. Ég ætla ekki að tala meira um þetta. Ég ætla hins vegar að tala aðeins meira um 3. gr. Ég nefndi hana í andsvari við hæstv. ráðherra. Í henni er talað um að breyta fyrirkomulaginu á því að færa kvóta milli útgerða. Það þykir ekki ganga nógu skarpt og hratt fyrir sig. Nú skal þetta verða rafrænt þannig að menn séu fljótir að skutla veiðiheimildunum á milli. Allt gott um það, en það er óvart þannig að Fiskistofa hefur þarna hlutverk sem er mikilvægt. Í lögunum um stjórn fiskveiða er talað um hlutverk Fiskistofu og þar segir, með leyfi forseta: „Áður en Fiskistofa staðfestir flutning aflamarks skal stofnunin skrá upplýsingar um flutning aflamarksins samkvæmt tilkynningu þar að lútandi. Ráðherra skal með reglugerð ákveða í hvaða formi tilkynningar til Fiskistofu um flutning aflamarks skuli vera. Sá sem tilkynnir um flutning aflamarks skal greiða Fiskistofu gjald að fjárhæð 2.000 kr. með hverri tilkynningu. Áður en Fiskistofa staðfestir flutning aflamarks skal stofnunin fá staðfestingu Verðlagsstofu skiptaverðs um að fyrir liggi samningur útgerðar og áhafnar um fiskverð til viðmiðunar hlutaskiptum.“ Þetta þarf allt að vera til staðar. Ég átta mig ekki alveg á því, það gerist rafrænt og ágætt væri að hæstv. ráðherra útskýrði svolítið fyrir okkur hv. þingmönnum hvernig þetta sé hugsað og gangi fyrir sig, sérstaklega þegar lengra er haldið. Það kemur fram í skýringum með 3. gr. að þar sé gert ráð fyrir því eða a.m.k. stefnt að því að hægt verði með rafrænum hætti að flytja veiðiréttinn á milli skyldra og óskyldra útgerða til framtíðar. Þarna þarf að ganga frá málum með fullnægjandi hætti auk þess sem það hefur líka komið mjög skýrt fram af hálfu ríkisskattstjóra að hann telji að þessara upplýsinga þurfi að afla, Fiskistofa hafi það hlutverk. Það hljóta þá að vera alvöruupplýsingar sem skattyfirvöld geta notfært sér í sambandi við eftirlit sitt. Það er vonandi alveg á hreinu hvað ég átti við þegar ég spurði hæstv. ráðherra um þetta atriði. Það sem ég ætlaði mér að tala um fyrst og fremst í þessari ræðu minni er bráðabirgðaákvæði sem gert er ráð fyrir að verði samþykkt með þessu lagafrumvarpi. Þar eru tvö atriði inni, annars vegar ákvæði til bráðabirgða, eins og segir í frumvarpinu, með leyfi hæstv. forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 1.–2. málsl. 5. mgr. 12. gr. skal úthlutað aflamark í úthafsrækju á fiskveiðiárunum 2005/2006, 2006/2007 og 2007/2008 ekki leiða til þess að fiskiskip missi aflahlutdeild í úthafsrækju eða öðrum tegundum.“ - Þetta er merkileg tillaga. Hún gengur nefnilega út á að ekki þurfi að fara eftir þeim reglum sem hafa gilt alveg frá því að menn settu þessi lög, eftir að framsalið kom, þ.e. að menn þurfi að nýta sjálfir hluta veiðiheimildanna. Þetta er þannig núna að menn verða að veiða 50% annað hvert ár til að þeir missi ekki veiðiréttinn. Þetta er líka nýtt að því leyti til að þarna er að mínu viti komið úr allt annarri átt að stjórnarskrárákvæðinu sem á sínum tíma var mikið umtalað í sambandi við úthlutun veiðiréttar. Þá höfðu menn vissa röksemd uppi um það ákvæði sem stendur í stjórnarskránni, með leyfi hæstv. forseta: „Öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess. Í lögum skal kveða á um rétt manna til að semja um starfskjör sín og önnur réttindi tengd vinnu.“ - Þessi klausa sem ég las á undan, „enda krefjist almannahagsmunir“, var höfð uppi þegar verið var að rökstyðja það að hægt væri að setja á veiðihamlanir, kvóta eða aðrar aðferðir til að stýra veiðum í fiskstofna, að almannahagsmunir krefðust þess að fiskstofnarnir yrðu varðir. Nú kemur hæstv. sjávarútvegsráðherra með þá röksemd að það eigi að verja veiðiréttarhagsmuni útgerðarinnar. Menn eru komnir allt í einu hinum megin að málinu. Áður var vitnað í þessa grein með það í huga að það mætti skerða almenn réttindi manna til atvinnu af því að það þyrfti að vernda fiskstofna. Nú kemur hæstv. sjávarútvegsráðherra og segir að ekki megi skerða veiðiréttarhagsmuni þeirra sem eigi veiðiréttinn. Ég verð að segja að það er eins gott að menn átti sig þá á því hvor þýðingin er uppi, sú sem í upphafi var notuð eða sú sem hæstv. sjávarútvegsráðherra er með uppi núna. Ég tel gjörsamlega fráleitt að hægt sé að bera því við að eitthvert tímabundið ástand eigi að valda því að menn breyti reglum eins og þessum í þeim tilgangi að vernda veiðirétt manna sem ekki nýta hann. Hvar er þá það ákvæði sem er í 3. gr. laganna um stjórn fiskveiða? Ég bið hæstv. sjávarútvegsráðherra að svara því. Þar stendur, með leyfi forseta: „Sjávarútvegsráðherra skal, að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunarinnar, ákveða með reglugerð þann heildarafla sem veiða má á ákveðnu tímabili eða vertíð úr þeim einstökum nytjastofnum við Ísland sem“ - og takið eftir - „nauðsynlegt er talið að takmarka veiðar á.“ Þetta stendur í lögunum um stjórn fiskveiða. Hæstv. sjávarútvegsráðherra getur ákveðið heildarafla úr þessum tegundum sem nauðsynlegt er að takmarka veiðar á. Þegar niðurstaðan verður sú að hæstv. ráðherra úthlutar veiðirétti til útgerða sem útgerðin nýtir ekki, jafnvel ár eftir ár, hlýtur hæstv. ráðherra að þurfa að fara að horfa í eigin barm og vita hvort hann sé á réttri leið í því að úthluta veiðirétti sem er ekki notaður. Hvaða rök eru fyrir því að banna útgerðarmönnum sem hugsanlega mundu vilja nýta sér það að veiða rækju þær veiðar ef enginn annar vill veiða þó að kvótum hafi verið úthlutað? Hvaða þjóðhagsleg rök væru þá fyrir því? Nákvæmlega engin. Auðvitað væri þjóðhagslega hagkvæmt að menn nýttu þennan veiðirétt. Hvers vegna í ósköpunum ættu menn að verja eignarhald á veiðirétti með þessum hætti? Ég veit ekki betur en að sumar tegundir af fiski hafi verið settar inn í kvóta og teknar út úr kvóta aftur, nákvæmlega af þeirri ástæðu að ekki var talin þörf fyrir kvóta á þeim af því að ekki þyrfti takmarkanirnar. Hæstv. ráðherra þarf að fara yfir þessa hluti, en að mínu viti er mjög athyglisvert að fá a.m.k. að heyra skýringarnar sem ættu að vera fyrir því að einhver almannaheill væru á bak við það að verja eignarhald útgerðarinnar á veiðiréttinum, útgerðar sem vill ekki nota þennan veiðirétt af því að það borgar sig ekki. Ég tel að þetta bráðabirgðaákvæði þurfi býsna góðrar skoðunar við og ég mun beita mér fyrir því í starfi nefndarinnar að um það verði fjallað gaumgæfilega hvort sá tími sé kominn núna að menn geti notað einhver allt önnur rök en voru notuð á sínum tíma þegar ákvarðanir voru teknar um að fela sjávarútvegsráðherra í þessum lögum þetta hlutverk. Hæstv. forseti. Það er svo sem hægt að ræða um sjávarútvegsmál endalaust, eins og oft hefur verið reyndin í sölum Alþingis, og ástandið í sjávarútveginum gefur auðvitað tilefni til þess núna. Hæstv. ráðherra lét að því liggja í andsvörum við mig hér fyrr í dag að útgerðin stæði illa og að menn ættu að standa við bakið á henni. Ég get algjörlega fallist á það. Ég tel samt rétt að menn hugi að þeim aðferðum sem við það eru notaðar. Ég get ekki séð að nein afsökun sé fólgin í því að fara einhverjar vafasamar leiðir og henda út í hafsauga röksemdum sem menn hafa notað sem aðalgrundvöll fyrir ákvörðunum sínum á fyrri tímum í sambandi við stjórn fiskveiða bara af því að það sé ástæða til að gera þessar breytingar. Ég ætla að nefna hina breytinguna sem er fólgin í því að endurgreiða útgerðinni gjaldið. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst ástæða til að rifja upp að í umræðum um veiðigjaldið, sem hér er verið að tala um, kom mjög skýrt fram frá stjórnarandastöðunni að hún teldi þetta fyrirkomulag á veiðigjaldinu ekki mjög sniðugt. Það voru fleiri en stjórnarandstæðingar sem sögðu það. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna í ræðu mína við 2. umr. þegar verið var að setja veiðigjald á hér í sölum Alþingis. Þar segir: „Því veiðigjaldi sem lagt er til að upp verði tekið virðist vera ætlað að taka mið af afkomu greinarinnar. Ekkert tillit er þó tekið til aflaheimildanna eða verðmætis þeirra sem viðkomandi útgerðarmenn fá. Sú viðmiðun er þó aðgengileg því að verðmæti aflaheimilda liggur alltaf fyrir á sívirkum markaði. Fyrir fram má sjá að ýmsir gallar munu verða á framkvæmd þessa máls. Í fyrsta lagi verður gjaldið miðað við meðalafkomu í greininni árið á undan. Það kom fram í umfjöllun í nefndinni, m.a. frá aðilum frá Seðlabanka Íslands og Þjóðhagsstofnun, að þarna væri í raun og veru valin mjög vafasöm aðferð. Það mun auðvitað gerast með þessari aðferð að þeir sem starfa í greininni geta lent í því að vera árum saman að borga verulega hærra gjald en afkoma þeirra gefur tilefni til. Og úr því að menn hafa valið þá leið að láta afkomu í greininni skipta þarna máli er það auðvitað ekki í samræmi við jafnræði almennt að hafa viðmiðun af þessu tagi. Gjaldið sem lagt er til er afar lágt miðað við raunverð þeirra aflaheimilda sem ríkið er að úthluta viðkomandi útgerðum í dag. Ef tillit er tekið til þess að um leið og það verður lagt á verða önnur gjöld á útgerðina lögð niður er um óverulega hækkun álaga á útgerðina að ræða miðað við afkomu fyrri ára. Þótt haft sé á orði að miða skuli við afkomu í sjávarútvegi er samt vitað að vegna aðferðarinnar við að ákveða gjaldið munu einstakar greinar útgerðar, ef illa árar í þeim, þurfa að borga sama gjald og hinar sem vel gengur í.“ Ég dreg sérstaklega fram það sem kom fram af hálfu bæði Seðlabankans og Þjóðhagsstofnunar, að þetta væri mjög óeðlilegt fyrirkomulag. Það hefur reyndar komið á daginn því að hæstv. sjávarútvegsráðherra er mættur hér í sali Alþingis með tillögur um bráðabirgðabreytingar hvað þetta varðar. Kannski hefði verið ástæða til að hlusta á þessi varúðarorð á sínum tíma og reyna þá með einhverjum hætti að hafa þetta fyrirkomulag þannig að ekki kæmi upp vandi af þessu tagi. En hann er nú kominn upp. Hæstv. forseti. Aðalerindi mitt í ræðustólinn var þetta sem ég fjallaði aðallega um í ræðu minni, þ.e. að þetta eignarhaldsfyrirkomulag sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin hafa verið svo hrifin af og hafa í sjávarútveginum virðast vera að ganga út yfir allt. Gömlu rökin sem menn höfðu fyrir því að taka upp kvótakerfið á sínum tíma eru grafin og gleymd og þau eru notuð um eignarhaldið sjálft í dag, en þau eru ekki rökin fyrir því að stjórna fiskveiðum eins og þau voru í upphafi.

Virðulegi forseti. Við ræðum nú enn eitt frumvarpið til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38 15. maí 1990, með síðari breytingum. Ekki hef ég lengur töluna á því hversu oft við höfum rætt breytingar á þessum blessuðum fiskveiðistjórnarlögum, þetta er líklega ein stagbættasta löggjöf sem finna má á byggðu bóli a.m.k. í hinum vestræna heimi. En hér eru sem sagt enn einar breytingarnar á þeim lögum, enn og aftur erum við farin að ræða um stjórn fiskveiða í þessum sal. Í þetta skipti ætla menn að setja þak á kvótaeign í trilluflotanum, á þorsk og ýsu, eingöngu á þorsk og ýsu. Mig langar í upphafi máls míns meðan ég man að koma þeirri spurningu á framfæri við hæstv. sjávarútvegsráðherra hvers vegna menn hafi ekki tekið aðrar tegundir með, t.d. ufsa og steinbít, hvað valdi að þær tegundir séu ekki líka teknar með í þennan pakka, því að þetta eru að sjálfsögðu tegundir sem eru mikilvægar hjá þessum flota, a.m.k. svo mikilvægar að menn sáu ástæðu til að grípa til þess óyndisúrræðis fyrir nokkrum árum að kvótasetja einmitt trillurnar í þeim tegundum, þ.e. ufsa og steinbít. Þetta eru að sjálfsögðu tegundir sem skipta miklu máli fyrir þennan flota, það vitum við öll. Ég kom áðan upp í andsvör við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, sem því miður er nú horfinn úr salnum, vegna þess að frumvarpið vekur upp afskaplega dapurlegar minningar. Það vekur upp minningarnar um það þegar sóknardagatrillurnar voru settar í kvóta hér á vordögum árið 2004 þvert á fyrri loforð sem margir stjórnarþingmenn höfðu gefið, til að mynda í kosningabaráttunni á vordögum árið 2003. Ég átti mjög erfitt með að skilja það þá hvað vakti fyrir mönnum með því að grípa til þess voðaverks gegn sjávarbyggðunum og ég verð að segja að þó að nú sé liðið eitt og hálft ár síðan þetta var gert þá á ég í raun enn þá verr með að skilja hvað vakti fyrir mönnum. Staðreyndirnar eru því miður þær, virðulegi forseti, að það hefur komið í ljós með mjög svo sársaukafullum hætti hvaða afleiðingar þessi aðgerð hafði fyrir byggðirnar. Hér hafa aðrir þingmenn talað á undan mér, bæði Jón Bjarnason, hv. þingmaður Vinstri grænna, og Jón Gunnarsson, hv. þingmaður Samfylkingar, og farið yfir tölur, blákaldar staðreyndir sem sýna hvernig bátunum hefur fækkað og um leið atvinnutækifærunum í þessum byggðum. Það hefur reyndar fjölgað aðeins á öðrum stöðum, en samt sem áður hefur byggðum sem máttu ekki við því að verða fyrir slíkri blóðtöku þurft að blæða og þeim hefur blætt mjög alvarlega. Við getum talað um Snæfellsnes. Við getum talað aðeins um Suðurland. Við getum nefnt Strandir. Við getum nefnt Norðausturland, Vesturland, Austurland, höfuðborgarsvæðið jafnvel og kannski síðast en ekki síst Ísafjarðarsýslur og Barðastrandarsýslur þar sem mínusarnir eru mjög stórir þegar breytingar á kvóta í smábátakerfinu eru skoðaðar frá 1. september 2004 til 1. september 2005. Nú vill svo undarlega til að einmitt þessar byggðir - sem eru heimabyggðir til að mynda hæstv. sjávarútvegsráðherra og hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, sem báðir voru í sjávarútvegsnefnd á þessum tíma og hafa báðir verið talsmenn sinna ríkisstjórnarflokka í sjávarútvegsmálum - hafa farið verst út úr þessum gjörningi. Ég velti því fyrir mér hvort þessir hv. þingmenn séu stoltir af þeim ljóta leik sem þeir léku hér á vordögum árið 2004 þegar þeir brugðust hreinlega því trausti sem þeim hafði verið sýnt í alþingiskosningunum árið 2003, á grundvelli loforða. Á grundvelli loforða, virðulegi forseti, sem þessir þingmenn höfðu ítrekað gefið í ræðu og riti. Ég fór yfir það hér vorið 2004 hvað þessir menn höfðu sagt og hvað þeir höfðu skrifað. Ég las það hér upp í ræðustól. Ég get svo sem gert það aftur. Það hefur allt saman verið fært til bókar í þingtíðindum. Fólk getur lesið, séð og skoðað, hvað þessir menn höfðu sagt og síðan getur fólk rannsakað hverjar afleiðingarnar hafa orðið. Ég fór hér áðan yfir fréttir af fréttavef Bæjarins besta, sem er mjög auðvelt að finna á netinu. Fréttir frá því í lok síðasta sumars og síðan í haust af lönduðum afla, tölur yfir landaðan afla, til að mynda á Vestfjörðum. En þá voru einmitt að koma fram af miklum þunga afleiðingar þess að sóknardagatrillurnar voru settar í kvóta á sínum tíma. Þetta var annað sumarið eftir að þessi gjörningur fór fram. Fyrsta heila sumarið, ef svo má segja, þar sem kerfið hafði fulla virkni. Ég las yfir titla þessara frétta hér áðan en ég ætla að gera það aftur þannig að ekkert fari á milli mála. Hér er frétt frá 16. ágúst 2005 á vef Bæjarins besta, með leyfi forseta, þar sem fyrirsögnin er: Ríflega þriðjungssamdráttur í afla á milli ára í júlí. Hér segir, með leyfi forseta: „Í júlí var landað 3.182 tonnum af sjávarfangi á Vestfjörðum. Í sama mánuði í fyrra var landað 4.886 tonnum og er samdrátturinn á milli ára því tæp 35%. Þetta kemur fram í tölum frá Hagstofu Íslands. Mestur hefur samdrátturinn orðið í þorskafla. Í ár var hann 1.913 tonn en í fyrra var hann 3.019 tonn. Samdrátturinn er því rúm 1.100 tonn eða rúm 36%.“ Virðulegi forseti. Það eru fleiri svona fréttir. Hér er önnur frétt frá 25. ágúst árið 2005. Með leyfi forseta, er fyrirsögnin: Afli og aflaverðmæti minnkar á milli ára. Og hér eru menn að tala um aflann í maí, en þar hefur orðið verulegur samdráttur á milli ára, einmitt á Vestfjörðum. Við getum líka skoðað tölurnar yfir ágúst. Tæplega 40% samdráttur í lönduðum afla í ágúst á milli ára. Mestu munar þar um mikinn samdrátt í þorskaflanum sem minnkaði þá úr 2.936 tonnum í 1.783 tonn. Eða um 40%. Á sama tíma dróst þorskaflinn á landinu öllu saman um 12,5%. Ýsuaflinn dregst líka mikið saman og ufsaaflinn dregst saman um hvorki meira né minna en 90% tæp á milli ára í þessum mánuði. Virðulegi forseti. Ég held það þurfi ekki frekari vitnanna við. Ég held að það verði afskaplega aumt yfirklór ef menn ætla að reyna að fara að útskýra þetta einhvern veginn öðruvísi en með þeim hætti að þarna hafa byggðirnar orðið fyrir mjög stóru áfalli. Skýringarnar er síðan að finna í tölum yfir þróun og tilfærslu á bátum, hvernig bátunum hefur fækkað og hvernig þeir hafa færst til og hvernig þeir eru að færast á færri hendur. Hvernig kvótarnir eru teknir og sameinaðir af þessum bátum og þeim síðan hent á bálið, þeir brotnir mélinu smærra eða seldir fyrir slikk til kvótalausra útgerðarmanna eða annarra sem hyggjast nota þá til annarra verka en fiskveiða í atvinnuskyni. Þetta er mikill harmleikur, virðulegi forseti. Þetta er ekkert sniðugt. Það er afskaplega dapurlegt að sitja hér undir málflutningi hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem hélt því fram að við í Frjálslynda flokknum værum eitthvað sárir yfir þessu. Vegna þess, eins og hann orðaði það, að það hefði verið hafður af okkur glæpurinn - það sagði hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hér í ræðustól og glotti út að eyrum. Ég gat ekki skilið það öðruvísi en svo að hann meinti það þannig að þarna hefðu menn virkilega náð að bregða fæti fyrir Frjálslynda flokkinn, náð sér niður á honum og hreinlega, hvað á maður að segja, eyðilagt tilverurétt hans. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur líka fullyrt svipaða hluti á heimasíðu sinni og hlakkaði mjög í honum, að þarna hefðu menn nú loks náð að kveða Frjálslynda flokkinn í kútinn, ef svo má segja. Málflutningur af þessu tagi er ekkert fyndinn þegar um jafnalvarlegt mál er að ræða. Mér finnst þetta varla svaravert. Þetta snýst um miklu meiri og alvarlegri hluti en þá að hér séu menn að reyna að ná sér niðri á einhverjum stjórnmálaflokkum. Það er mjög alvarlegur hlutur ef stjórnarþingmenn eru hér að setja lög í þeim tilgangi einum að ná sér niðri á stjórnarandstöðuflokki með mjög alvarlegum afleiðingum fyrir efnahag hundruða ef ekki þúsunda fólks á landsbyggðinni. Hvað skyldi fólkið í litlu byggðunum segja, fólkið sem hefur orðið að líða fyrir aðförina sem gerð var að sóknardagaflotanum? Hvað skyldi það fólk segja um tekjumissi sinn og þann samdrátt sem hefur orðið í atvinnulífinu á þessum stöðum í kjölfar þessara aðgerða? Skyldi það vera sammála hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni og Birni Bjarnasyni, hæstv. dómsmálaráðherra, um að þetta hafi nú heldur betur verið flott aðgerð því þarna hafi mönnum virkilega tekist að bregða fæti fyrir Frjálslynda flokkinn? Ég held ekki. Ég held að þessu fólki sé alls ekki hlátur í huga, langt í frá, kannski þeim sem gátu selt sig út úr þessu kerfi og fengið gullpeninga fyrir kvótann sem þeir fengu í staðinn fyrir sóknardagana. Það má vel vera að það hlakki í þeim í dag og þeir séu ánægðir. En maður hlýtur að minna það ágæta fólk á það að einn góðan veðurdag verður síðasta eyrinum eytt og þá munu menn átta sig á því að þeir hafa selt mjólkurkúna. Þeir hafa selt mjólkurkúna frá börnunum sínum og það mun hafa alvarlegar afleiðingar, ekki bara fyrir þá sjálfa heldur byggðirnar þeirra, fyrir börnin þeirra, fyrir framtíðina alla. Ég er þeirrar trúar og þeirrar sannfæringar að fiskimiðin kringum landið séu auðlind. Þetta er endurnýjanleg auðlind sem getur gefið af sér einn þann besta afrakstur sem við sjáum í heiminum þegar verðmæti eru annars vegar. Við vitum það ef við skoðum sögulegar staðreyndir. Ég er þeirrar skoðunar að sjávarbyggðirnar allt í kringum landið séu mjög mikilvægar fyrir framtíð okkar Íslendinga sem þjóðar. Þær eru mjög mikilvægar fyrir sjálfsvitund okkar sem þjóðar. Þær eru mjög mikilvægar fyrir menningu okkar sem þjóðar. Þær eru mjög mikilvægar fyrir framtíð allrar þjóðarinnar. Það er ábyrgðarhluti, það er ábyrgð sem á að hvíla á herðum okkar stjórnmálamanna og ég skal glaður takast á við þá ábyrgð. Það er á ábyrgð okkar að sjá til þess að sú barátta sem forfeður okkar stóðu fyrir við að byggja þessi landsvæði verði ekki að engu. Við það að koma þessum þorpum upp. Við það að byggja upp atvinnulíf á þessum stöðum. Við það að byggja upp skóla, heilbrigðisþjónustu, hafnir, samgöngur, fjarskipti. Þar er okkar skylda að takast á við þá ábyrgð að halda þessu við. Þeirri ábyrgð megum við ekki gleyma og það er alvarleg aðför að framtíð þessara staða þegar við tökum lífsviðurværið frá þeim, gerum það að söluvöru á frjálsum markaði með hrikalegum afleiðingum. Menn geta ekki þrætt fyrir það að kvótakerfið, eins og það er útfært í dag, hefur haft mjög alvarleg áhrif á byggðaþróun í landinu. Menn geta ekki þrætt fyrir það. Það eru staðreyndir sem menn komast ekkert fram hjá. Ég held reyndar að hæstv. sjávarútvegsráðherra sé innst inni sammála mér í þessu. Að minnsta kosti kýs ég, þegar ég les gamlar greinar eftir hann, að trúa því að þær hafi verið skrifaðar í góðri trú. Þar kemur fram sami grundvallartónn og kom fram í máli mínu hér áðan. En einhvers staðar á ferli hans sem stjórnmálamanns kom eitthvað fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra, þegar hann var enn þá þingmaður og ákvað að kúvenda í vörninni fyrir flotann sem skiptir svo miklu máli fyrir þessa litlu staði. Hann ákvað að kúvenda, ekki bara þegar trillurnar voru teknar úr sóknardagakerfi og settar í kvóta heldur líka þegar trillurnar voru kvótasettar í hinum svokölluðu aukategundum eins og ýsu, ufsa og steinbít - sem var algerlega óþörf aðgerð. Það hefur sýnt sig að þar voru gerð mikil mistök. Þá fóru menn að stíga fyrstu skrefin í þá átt að gera þessa smábáta að algerri markaðsvöru með því að kvótasetja þá þannig að það var hægt að selja þá hvert á land sem er. Það fór að skipta miklu minna máli hvaðan þessir bátar voru gerðir út. Þeir þurftu ekki lengur að njóta nálægðar sinnar við fiskimiðin. Þessir bátar hurfu. Þetta var algjör óþarfi, það hefur komið í ljós að hvorki ýsa, ufsi né steinbítur voru í þeirri hættu að það réttlæti þessa aðgerð. Hvorki ýsa, ufsi né steinbítur. Þetta eru kannski þeir þrír bolfiskstofnar hér á Íslandi sem hafa spjarað sig nokkuð vel undanfarin ár. Það er allt fullt af ýsu allt í kringum landið núna. Það er ekki kvótakerfinu að þakka. Það er alger fásinna að halda því fram. Við getum farið yfir það hvers vegna það er ekki kvótakerfinu að þakka. Það gerðist nefnilega eitthvað í líffræðinni hér í Norður-Atlantshafi í kringum árið 2000. Þá varð allt í einu ýsusprenging, við getum kallað það það, í öllu hafinu, allt frá Kanada austur um Færeyjar í Norðursjó við Ísland og í Barentshafi. Þá komu fram mjög sterkir árgangar af ýsu af ástæðum sem enginn skilur, enginn veit út af hverju það gerðist. En þetta gerðist og síðan hefur ýsustofninn verið að sækja mjög í sig veðrið á kostnað annarra fiskstofna, eins og til að mynda rækju og mjög sennilega þorsks líka því ég hef ýsuna grunaða um að éta sandsíli frá þorskinum og hugsanlega þorskseiðin líka. Þetta gerðist í náttúrunni en ekki vegna kvótakerfisins. Ef þetta hefði verið kvótakerfinu að þakka hefði þetta ekki líka gerst við Færeyjar því þar er ekkert kvótakerfi eins og við vitum, þar er sóknardagakerfi. Ufsinn hefur líka blómstrað við Færeyjar. Hann hefur líka sótt í sig veðrið hér. Það er ekki kvótakerfinu að þakka að ufsinn hefur sótt í sig veðrið. Þar hefur líka verið mjög góð nýliðun, bæði við Færeyjar og hér við Ísland. Menn skulu því fara varlega í því að fullyrða að kvótakerfinu megi þakka fyrir þetta. En hitt er svo annað mál, eins og ég sagði áðan, að smábátarnir hefðu átt að hafa áfram það frelsi sem þeir höfðu allt í kringum landið til að stunda þessar veiðar. Ég tel að þessir bátar séu engin ógn við vistkerfið. Veður og annað hamlar þeim í það miklum mæli að ekki þarf að hafa svona afskaplega miklar áhyggjur af þeim. Hafi menn áhyggjur af þessum bátum er mjög auðvelt að setja reglur um hversu mikið af veiðarfærum þeir megi hafa í sjó á hverjum tíma og hafa síðan eftirlit með því. Flóknara þarf þetta nú ekki að vera. Það þarf ekkert að búa til eitthvert miðstýrt kerfi ríkisvaldsins til að stjórna fiskveiðum með þessum hætti. Það er alveg með ólíkindum að frelsishugsjónamennirnir í Sjálfstæðisflokknum skuli fallast á þetta. Þeir eru þar komnir mjög langt frá til að mynda skoðanabræðrum sínum í Færeyjum sem fussa og sveia allt hvað af tekur í hvert skipti sem talað er um kvótakerfi við þá og fara mjög svo háðulegum orðum um hið íslenska kerfi sem ég ætla ekki að hafa eftir hér. Hið sama má segja um íhaldsmenn á Bretlandi sem nú hafa lagt fram tillögur um það að fiskveiðistjórnun í Norðursjó verði endurskoðuð og þar verði tekið upp sóknarmarkskerfi í staðinn fyrir kvótakerfi því að kvótakerfið þar hefur ekki skilað neinum árangri. Virðulegi forseti. Ég gæti svo sem haldið hér langa ræðu áfram um fiskveiðistjórnarmál og það má vel vera að ég biðji um orðið aftur til að halda hér seinni ræðu mína. Ég sé að tíminn líður hratt og ræðutími minn er senn á þrotum. Ég vil að lokum lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að þau hlutföll sem nefnd eru í þessu frumvarpi, bæði á þorski og ýsu, séu of há. Þau eiga að vera lægri, og það er sannfæring mín, vegna þess að þessir smábátar eiga að vera atvinnutæki úti á landsbyggðinni. Þeir eiga að vera sem dreifðastir allt í kringum landið til að halda uppi atvinnu á þessum stöðum. Þessar byggðir eiga að njóta nálægðar sinnar við fiskimiðin. Þær eiga að njóta þess að fá að eiga þessa báta í friði fyrir mönnum sem vilja safna þeim saman og búa til sem stærstan kvóta til að geta síðan smíðað sem stærsta báta til að auðgast á þessum kvótum með þeim hætti. Við verðum að fara að líta á þessa báta í miklu stærra samhengi en við höfum gert hingað til. Þeir skipta mjög miklu máli fyrir okkur Íslendinga sem þjóð. Þeir skipta mjög miklu máli fyrir mannlífið í landinu og ég mun hvenær sem er rísa til varnar og verja þennan flota. Ég mun hvenær sem er taka þátt í þeirri vinnu að koma þessum flota út úr kvótakerfinu aftur þannig að byggðirnar nái aftur vopnum sínum en þurfi ekki að upplifa lengur þá niðurlægingu og þær hörmungar sem þær hafa þurft að gera undanfarin ár meðan að Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hafa ráðið ríkjum í landinu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson vitnaði hér í Bæjarins besta og samdrátt á Vestfjörðum yfir sumartímann. Ég tel ekki eðlilegt að bera saman árin 2004 og 2005. Árið 2004 voru sóknardagabátar, þá var heimilt að veiða frá 1. apríl til 31. október. Núna fá menn að veiða allt árið. Við vitum af fréttum síðustu daga að menn eru að mokveiða. Það er hærra verð á þorski í febrúar og mars. Við erum búin að fá fréttir af Grímseyingum sem eru að mokveiða þorsk þannig að þetta er ekki sambærilegt ár. Það er sambærilegt að bera saman 2005 og 2006. Það er ekki sambærilegt að bera saman þessi tvö kerfi þar sem í öðru má bara vera að veiðum frá 1. apríl til 31. október. Þarna held ég að hv. þingmaður sé að bera saman epli og appelsínur. Ég þurfti að hafa samband við tvo trillukarla í dag og ætlaði að hitta annan í Þorlákshöfn. Hann var farinn að veiða af því að hann er í krókaaflamarkskerfinu. Bátur hans væri bundinn í sóknardagakerfinu. Hann mætti ekki byrja að veiða fyrr en 1. apríl. Það er því ekki eðlilegt að bera saman þessi tvö ár.

Virðulegi forseti. Vissulega geta aflabrögð á milli ára verið mjög mismunandi frá einu svæði til annars. Það er ekkert nýtt. Það er alveg rétt að það eru mjög góð aflabrögð við Grímsey núna. Það má vel vera að líka séu mjög góð aflabrögð við Vestfirði einmitt núna. Ég hef svo sem ekki kynnt mér það nákvæmlega. Hins vegar er ég hér með tölur fyrir framan mig sem sýna að miklar breytingar hafa orðið, tilflutningur á kvóta í smábátakerfinu, til að mynda frá 1. september 2004 til 1. september 2005. Þetta er tafla sem var birt í Morgunblaðinu og ég sé ekki betur en að Strandir hafi tapað hér 128 þorsktonnum, Norðausturland 128 þorsktonnum. Ísafjarðarsýslur hafa tapað 1.000 tonnum af þorski. Barðastrandarsýslur hafa tapað 750 tonnum af þorski í kvóta. Segir þetta ekki einhverja sögu? Síðan sjáum við að miklar breytingar hafa orðið á bátum og hvar þeir heyra til. Mest hefur verið flutt frá Vestfjörðum, 1.840 þorskígildi og 1.704 tonn af þorski. Endurspeglar þetta ekki þær fréttir sem síðan voru í Bæjarins besta um að aflasamdráttur á Vestfjörðum hefði verið mjög mikill? Ég hefði nú haldið það. Ég þyrfti raunar ekki að fara neitt í grafgötur með að sú er skýringin. Bátarnir hafa verið seldir í burtu og kvótarnir með. Flestir af bátunum hafa síðan verið brotnir mélinu smærra, verið sendir á bálið eða seldir fyrir lítið fé til kvótalausra útgerðarmanna. Þetta eru staðreyndirnar sem liggja á borðinu og afleiðingar af þeim ákvörðunum sem voru illu heilli teknar hér í þessum sal vorið 2004.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson svaraði mér ekki hvort það væri raunhæft að bera saman þessi kerfi, annars vegar sóknardagakerfið og hins vegar krókaaflamarkskerfið þar sem menn eru að veiða á öðrum tíma. Eins vil ég spyrja hv. þingmann - hann hefur nú hreykt sér af því að vera í miklu og góðu sambandi við smábátasjómenn - hvort hann hafi rætt við þá um hvort breyting hafi orðið á rekstrarumhverfi smábáta við að fara úr sóknardagakerfinu yfir í krókaaflamark. Ég hef rætt mikið við þessa aðila, fengið símhringingar og tölvupóst, og það er almenn ánægja með breytinguna. Við vissum það líka í sjávarútvegsnefnd þegar gerð var skoðanakönnun að menn vildu fara í þessa breytingar. Þeir töldu þetta vera miklu betra rekstrarumhverfi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður minntist hér síðast á skoðanakönnun sem hefði verið lögð fram í sjávarútvegsnefnd á sínum tíma. Það er skoðanakönnun sem hefði ekki haldið vatni hjá fræðimönnum sem jafnvel kunna mjög lítið fyrir sér í því hvernig framkvæma á skoðanakannanir. Hún var vægast sagt vafasöm, sú skoðanakönnun. Hafi hv. þingmaður ekki séð blekkinguna sem fór fram þá er honum vart viðbjargandi og alvarlegt mál að hann skuli enn þá halda embætti sínu sem formaður sjávarútvegsnefndar fyrst hann lét blekkjast af jafnauðvirðilegum látalátum eins og borin voru á borð nefndarinnar þá vordaga. Það er náttúrlega alveg rétt að það er erfitt að bera saman sóknardagakerfi og kvótakerfi þegar kemur að aflabrögðum. Hitt veit ég þó, og það er að sóknardagakerfið er á margan hátt miklu betra, til að mynda fyrir byggðirnar. Það er líka betra vegna þess að í því er hvorki brottkast né kvótasvindl. Það er nokkuð stór breyta, hef ég grun um, í þessum efnum. Kvótakerfið er þannig að hægt er að leigja frá sér aflaheimildirnar, veiða út á þær annars staðar, þær ganga kaupum og sölum. En sóknardagakerfið er þó þannig að það hefur í sér innbyggðan hvata til að gera út frá litlu þorpunum sem einmitt byggðust upp vegna nálægðar sinnar við fiskimiðin. Það tel ég mjög stóran kost. Sóknardagakerfið hefur líka mjög marga aðra kosti sem ég hef ekki tíma til að fara nánar í hér en ég vil þó nefna að það hefur gefist mjög vel hjá frændum okkar, Færeyingum, og ég hygg að það mundi gefast mjög vel hjá okkur Íslendingum líka. Ég er alveg sannfærður um að sóknardagakerfið mun verða tekið upp í veiðum strandveiðiflotans við Ísland í framtíðinni. Héðan í frá er það bara spurning um tíma hvenær kvótakerfið brotnar saman og við tökum upp sóknarmarkskerfið hér við land.

Virðulegi forseti. Ég mun hér fjalla um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38 15. maí 1990, með síðari breytingum. Í fyrsta lagi erum við að fella niður 6. gr. sem byggir á því að dagakerfi sóknardagabáta verður lagt niður. Aðeins tveir bátar eru enn starfandi í því kerfi en munu færast yfir í krókaaflamarkskerfið í lok þessa fiskveiðiárs. Það var mikil og skynsamleg ákvörðun að leggja af sóknardagakerfið og færa það yfir í krókaaflamark. Það var gert í sátt við þorra þeirra aðila er starfa í greininni. Það var tekist á um þetta mál á Alþingi en þegar kom að atkvæðagreiðslu um það voru ekki nema fjórir þingmenn sem greiddu atkvæði á móti þessum breytingum. 
             Þetta mál hefur töluvert verið rætt í dag. Ef við rifjum það aðeins upp komu mjög margir aðilar á fund sjávarútvegsnefndar og þeir voru sammála því að það þyrfti að loka þessu kerfi. Það má nefna fulltrúa Sjómannasambands Íslands, Vélstjórafélags Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og félags áhugahóps dagabátaeigenda. Þeir voru einnig sammála þessu. Þeir höfðu gert skoðanakönnun sem hefur verið rædd fyrr á þessum fundi og mér fannst hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson lýsa ákveðnu vantrausti á þá aðila sem tóku þátt í þeirri skoðanakönnun. Mjög stór hluti þeirra aðila er í þessu kerfi. Það var athyglisvert hve margir vildu aflamark, það voru fáir sem vildu vera í sóknardagakerfinu og röksemdirnar sem fylgdu voru þær að þetta væri rekstrarhæf eining út frá úthlutun aflamarks. Hvaða rök liggja að baki og hverjir voru kostir þess að fara í aflamark? Það er meira atvinnuöryggi. Við vitum líka að lausafjárstaða margra sóknardagabáta var erfið. Það var erfitt að selja sóknardagabáta. Bankakerfið var töluvert erfiðara að eiga við varðandi kaup á sóknardagabátum en bátum með aflamark. Þetta er margsannað og aðilar sem komu á fund sjávarútvegsnefndar sögðu okkur frá aðila sem fékk fjögur tilboð í bátinn sinn með fyrirvara um fjármögnun hjá bankanum. Þeim var öllum hafnað. Í sóknardagakerfinu, eins og fram hefur komið, máttu dagabátar einungis róa frá 1. apríl til 31. október. Með því að fara í krókaaflamark geta þessir aðilar sjálfir ákveðið hvenær þeir róa og hvert þeir sækja fisk í sjó. Með því að stjórna sjósókn sinni sjálfir geta þeir valið stærri og betri fisk með því að veiða á öðrum árstíma og fengið þannig betra verð. Þetta var það sem ég var að ræða áðan, að menn veiða á öðrum tíma og það er minni veiði yfir sumartímann. Þetta er hluti af þeim skýringum sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson ræddi um áðan við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson í andsvari. Aðilar sem heimsóttu sjávarútvegsnefnd á sínum tíma töldu meira öryggi í því að vera með varanlegan afla, 45 tonn, en að veiða 70 tonn eitt árið og vera í óvissu annað árið. Það eru miklar breytingar sem fylgja þessu. Við vitum það. Minni afla er landað á sumrin. Afli dreifist jafnar yfir árið og menn sækja á öðrum tíma og reyna að ná í stærri og verðmeiri fisk. Það er mjög eðlileg þróun að bátum fækki í þessu kerfi. Aflaheimildar verða sameinaðar, fleiri heilsársstörf verða til og þá losnar líka um önnur störf. Einhverjir fara yfir á línu en það skapar fleiri störf en handfæraveiðar, en handfæraveiðar leggjast aldrei af. Þær eru mjög hagstæð og ódýr veiðieining. Möguleiki á nýliðun í aflamarkskerfi er meiri en í sóknardagakerfi að mati þeirra er starfa í greininni. Ástæðan er fyrst og fremst sú að hægt er að gera langtímaáætlun á rekstri aflamarksskips en sóknardagabátur nýtur ekki sama vægis í bankakerfinu eins og áður hefur komið fram. Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er jafnframt bætt við 1. mgr. 11. gr. laganna að hlutfall verði ekki hærra en 6% af þorski og 9% af ýsu miðað við heildarkrókaaflahlutdeild í hvorri tegund þar sem samanlögð krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila er takmörkuð. Jafnframt bætist við 2. mgr. 11. gr. klásúla um heildarverðmæti krókaaflahlutdeildar. Það var og verður alltaf ágreiningur um þessar prósentur. Sumir vilja hafa þær lægri en aðrir hærri. Sumir vilja samræma þetta prósentum sem eru í dag í kerfinu. Við verðum samt sem áður að skerpa á því ef við ætlum að skilja enn betur á milli stóra kerfisins og krókaaflamarkskerfisins. Ég hef talið mikilvægt að stjórnvöld skilgreini það enn frekar og það gerir hæstv. sjávarútvegsráðherra með þessu frumvarpi. Ég vil sérstaklega geta þess sem fram kemur í athugasemdum við 2. gr. frumvarpsins en þar stendur, með leyfi forseta: „Samkvæmt gildandi ákvæði 1. mgr. 11. gr. a eru settar takmarkanir á samanlagða aflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila í fimm helstu tegundum botnfisks, auk síldar, loðnu og úthafsrækju, og miðast hámarkið við 12% í þorski og 35% í karfa en 20% í öðrum tegundum. Þá segir í 2. mgr. 11. gr. a að samanlögð aflahlutdeild fiskiskipa megi aldrei nema meira en 12% af heildarverðmæti aflahlutdeildar allra tegunda sem sæta ákvörðun um heildarafla. Fyrrgreind takmörkun tekur einnig til krókaaflahlutdeildar, sbr. 5. mgr. 7. gr., en hér er lagt til að auk þessa verði sett sérstakt hámark á samanlagða krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila. Er lagt til að hún verði 6% í þorski, 9% í ýsu og 6% af heildarverðmæti krókaaflahlutdeildar þeirra tegunda sem krókaaflahlutdeild er úthlutað í. Ljóst er að mikil sameining krókaaflahlutdeildar hefur orðið og ástæða þykir til þess að setja þær takmarkanir sem hér er lagt til þannig að krókaaflahlutdeildir dreifist á fleiri fyrirtæki og þar með sjávarbyggðir.“ Herra forseti. Ég fagna því sérstaklega að heimilt er að tilkynna um flutning aflamarks milli fiskiskipa í rafrænu formi. Gerður hefur verið þjónustusamningur við Fiskistofu og árgjald fyrir slíkan samning verður 12 þús. kr. fyrir hvert fiskveiðiár. Hér er um mikinn sparnað að ræða hjá fyrirtækjum. Í fyrstu er gert ráð fyrir að aðgangur veiti útgerðarmönnum aðeins heimild til að flytja aflamark á milli eigin báta, er það kerfi hefur þróast geti heimildirnar til flutnings náð til allra sem eru með þjónustusamning. Þetta er eðlilegt meðan þessi mál eru að þróast með því að gæta þarf öryggis við svo veigamiklar breytingar. Einnig er ákvæði til bráðabirgða þar sem tekið er á því að úthluta aflamarki í úthafsrækju á fiskveiðiárunum 2005/2006, 2006/2007 og 2007/2008, að það leiði ekki til að fiskiskip missi aflahlutdeild í úthafsrækju eða öðrum tegundum. Við höfum rætt um vanda rækjuiðnaðarins hér á Alþingi og er þessi breyting eðlileg í framhaldi af því. Að undanförnu hafa veiðar og vinnsla úthafsrækju gengið illa. Ástand úthafsrækjustofnsins hefur verið lélegt og aðeins heimilt samkvæmt tillögu Hafrannsóknastofnunar að veiða 10 þús. lestir á yfirstandandi fiskveiðiári. Það hefur ekki tekist að veiða leyfilegan úthafsrækjuafla síðustu ár. Bæði hefur veiðin ekki verið sem skyldi og markaðsaðstæður ekki nógu góðar. Herra forseti. Ég hef sagt það áður að þrátt fyrir lög um stjórn fiskveiða er ekkert það heilagt í þeim að ekki megi breyta eða taka tillit til aðstæðna hverju sinni og það er verið að gera varðandi rækjuveiðarnar. Ég fagna því sem hæstv. sjávarútvegsráðherra er að gera. Það er jafnframt verið að endurgreiða útgerðargjald vegna úthlutaðs aflamarks í úthafsrækju á fiskveiðiárunum 2005/2006. Veiðigjaldið samkvæmt V. kafla laganna vegna úthafsrækju fiskveiðiárin 2005/2006, 2006/2007 og 2007/2008 skal innheimt í lok hvers fiskveiðiárs miðað við landaðan úthafsrækjuafla fiskiskipa á því fiskveiðiári. Hér er um tímabundnar lagabreytingar að ræða vegna þeirra erfiðleika sem upp hafa komið í veiðum og vinnslu úthafsrækju og ber að fagna því. Vonandi næst að rétta úr kútnum í veiðum og vinnslu á úthafsrækju en það er mjög mikilvægt fyrir sjávarbyggðir hér á landi þar sem rækjuveiðar og -vinnsla hefur verið nokkuð stór þáttur í atvinnulífinu. Hæstv. sjávarútvegsráðherra á hrós skilið fyrir þessar breytingar, bæði hvað varðar styrkingu og skerpingu á milli stóra og litla kerfisins, svo og að bregðast tímabundið við erfiðleikum sem hafa verið í rækjuveiðum og -vinnslu.

Herra forseti. Ég er viss um að hv. formaður sjávarútvegsnefndar er sammála mér um að fiskveiðistjórn snýst fyrst og fremst um fiskvernd. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann út í þann þátt málsins hvað varðar það að nú eru menn að setja þessi höft á, að kvótinn safnist ekki saman á einstök fyrirtæki í of miklum mæli. Hv. þingmaður hefur mikinn skilning á því, það kemur fram í ræðunni hans. En mig langar að spyrja hv. þingmann, herra forseti, hvort hann hafi ekki áhyggjur af þeirri þróun sem hefur orðið hvað varðar að kvótinn safnast saman einmitt á þá staði þar sem fiskurinn er hvað stærstur. Til dæmis á Suðurland, í Grindavík. Það kom fram í ágætri ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar þar sem hann rakti hvert aflatilfærslurnar hafa farið og það hefur einmitt verið á Suðurland. Það væri fróðlegt að fá það hjá hv. þingmanni hvort hann telji þetta æskilega þróun. Hvort menn hætti ekki einfaldlega að gera út frá þeim stöðum sem von er á minni fiski.

Virðulegi forseti. Við þekkjum það í gegnum tíðina frá því þetta kerfi var tekið upp 1984 að í þeim sjávarbyggðum sem standa best eru aðilar þar heima í héraði sem hafa unnið í þessu kerfi frá upphafi. Þeir hafa fjárfest í þessu kerfi. Það hefur orðið mikil breyting á eignarhaldi og segja má að 85% kvótans hafi skipt um hendur á þessum tíma. Ég er mjög stoltur af Sunnlendingum hvað þeir hafa verið duglegir að starfa í þessu kerfi og byggja upp atvinnu heima í héraði.

Herra forseti. Ég get ekki skilið þetta svar öðruvísi en að hann sé ánægður með þá þróun að menn sæki frekar í stóra fiskinn en minni fiskinn. Ég er þessu ekki sammála. Ég er á því að við eigum að nýta öll fiskimið landsins. Ég tel þetta óráðssíu. En mig langar að spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar um annan þátt sem varðar það sem kemur fram í bráðabirgðaákvæðinu og kom einnig fram í ræðu hv. þingmanns. Það er þegar menn ná ekki að veiða rækjukvótann, hvort menn eigi þá að vera að takmarka veiðar. Hvort ekki sé einmitt ástæða þá til að opna fyrir að nýir aðilar geti komið inn í greinina og sótt t.d. í úthafsrækjuna. Af því að við erum náttúrlega ekki að setja þessi lög bara fyrir einstaka útgerðarmenn. Ég vona að hv. formaður sjávarútvegsnefndar átti sig á því að verið er að hugsa um almannahagsmuni. Ég er á því að almannahagsmunir 

Virðulegi forseti. Hér er um bráðabirgðaákvæði að ræða og ég tel að þetta sé sérstök aðgerð vegna rækjuvinnslunnar. Við höfum rætt hér á Alþingi um vanda rækjuiðnaðarins og þau áhrif sem sá vandi hefur haft á sjávarbyggðir þar sem rækjuveiðar og -vinnsla er mikil. Menn hafa fjárfest í þeirri atvinnugrein og við vonum að hún komi til aftur. En ekki er eðlilegt annað en að bregðast við með þeim hætti og hæstv. sjávarútvegsráðherra er að gera.

Hæstv. forseti. Mig langar að komast betur að því hjá hv. formanni sjávarútvegsnefndar hvort honum finnist eðlilegt að aðilar sem ekki nýta þann veiðirétt sem þeim er úthlutað geti haldið honum, bara af því þeir séu blankir. Þá eigi menn að koma til Alþingis og fá einhverjar nýjar reglur og þá gildi ekki þær grundvallarreglur sem voru í upphafi um að fyrst og fremst þyrfti kvóta vegna fiskverndar. En nú skiptir kvótinn algerlega um hlutverk samkvæmt tillögu hæstv. sjávarútvegsráðherra og því sem hann hefur um þetta sagt, þ.e. að lögin eigi að tryggja mönnum veiðiréttinn fyrst og fremst en eigi ekki að tryggja fiskvernd. Ég velti því svolítið fyrir mér og mig langar að hlusta á hv. þingmann segja álit sitt á því á hvaða leið við erum með stjórn á fiskveiðum ef á að fara í þessa slóð með nýtingarréttinn, þ.e. að menn eigi bara að fá undanþágur frá þeim reglum sem eru í gildi ef standi illa á hjá þeim. Ég spyr: Finnst ekki hv. þingmanni frekar ástæða til að huga að annars konar stuðningi við þessa útgerð en þá að breyta reglunum gagnvart þessum aðilum og hafa þær allt öðruvísi en gagnvart öðrum aðilum í sjávarútvegi sem stunda aðrar veiðar en þær sem hér eru til umræðu?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson spyr hvort ekki sé eðlilegt að nýta veiðirétt frekar en að þeir haldi honum sem eru blankir. Við erum að tala um mjög sérstakar aðstæður í rækjuiðnaði. Við erum búin að fara í gegnum þetta mál á Alþingi og þar hafa flokksbræður hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, menn sem eru úr byggðum eins og Siglufirði, farið yfir þá stöðu og erfiðleika. Það væri óeðlilegt að bregðast við með öðrum hætti en við gerum í dag. Þetta er ekki almenn aðgerð. Það er alveg ljóst. Menn ætla ekki að gera þetta með flestar tegundir ef menn halda það. Verið er að bregðast við með bráðabirgðaákvæði og það er mjög eðlilegt að brugðist sé við á þennan hátt. Við erum búin að horfa á sársaukafull gjaldþrot í þessum iðnaði í dag. Þetta hefur verið mjög erfitt. Það hefur gengið misjafnlega í rækjuiðnaði. Við vitum það líka. Við skulum einnig taka dæmi varðandi loðnuna. Það yrði erfitt, sérstaklega hjá einyrkjunum, ef engin loðna hefði fundist í ár. Það er ljóst. Við getum endalaust rætt um það þegar menn ná ekki að veiða það sem þarf og aðra erfiðleika, hvenær menn eigi að beita 9. gr. og hvenær ekki. Það er líka mjög vandmeðfarið ákvæði. En þetta er ekki sanngjörn umræða miðað við hvernig hún hefur verið á Alþingi um vanda rækjuiðnaðarins.

Hæstv. forseti. Mér finnst þessi rök nú eiginlega ekki boðleg. Mér finnst að á Alþingi eigi menn að horfa almennt á vandamálin og stuðning við einstakar atvinnugreinar eigi þá að ræða sérstaklega og hann kemur alveg fullkomlega til greina. Hins vegar er mjög varasamt að breyta reglum alveg sérstaklega um stjórn fiskveiða ef koma upp alveg sérstök vandamál í einhverjum einstökum greinum. Það eru almenn ákvæði t.d. sem hafa komið mönnum til hjálpar hvað varðar skelina. Og auðvitað er hægt að setja almenn ákvæði hvað varðar einhverjar svona uppákomur. En hér er alveg sértæk aðgerð til að koma í veg fyrir að menn missi kvóta í þeirri tegund sem um er að ræða. Það er nýtt í sölum Alþingis og full ástæða til að skoða það vandlega. Fyrir nú utan það að mjög vafasamt er hvort þetta mál eins og það er lagt fyrir stenst ákvæði stjórnarskrárinnar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðjón Hjörleifsson fór um víðan völl í vörn sinni, varnarræðu sinni, til að verja þá ömurlegu aðgerð sem hann átti aðild að á vordögum 2004 þegar sóknardagatrillurnar voru settar í kvóta. Þar fannst mér hann halla frekar réttu máli. Hann talaði m.a. um að það að setja trillurnar í kvóta hefði, hvað á ég að segja, tryggt atvinnu, ef ég man rétt. Hvað getum við þá sagt um þá sem höfðu lífsviðurværi sitt af veiðum af sóknardagabátunum sem eru nú komnir á bálið og hafa verið sendir í glatkistuna? Hvað skyldum við segja um þá? Hvað skyldum við segja um fólkið í sjávarbyggðunum sem hefur orðið fyrir áfalli af þeim völdum og hefur núna misst lífsviðurværi sitt, til að mynda fólki sem lifði og hafði atvinnu af því yfir sumartímann að taka við afla af þessum bátum. Fólki sem vann í fiskvinnslunni. Getur það hreykt sér af því að þessi aðgerð hafi aukið atvinnuöryggi þess? Ég held ekki. Hér var talað um að það væri orðið svo miklu betra hjá mönnum sem hefðu verið með sóknardagabáta núna að vinna í bankakerfinu. Já, skyldi það ekki vera betra þegar sumir þeirra hafa fengið kannski 40–50 milljónir greiddar fyrir kvótann sem þeir fengu úthlutað á sóknardagatrillurnar sínar. Ég held að það sé svolítið auðveldara fyrir þá menn að halda haus yfir vatni í bankakerfinu í dag. Síðan er það annað. Þeir sem fengu kvóta og eiga kvóta enn þann dag í dag eiga auðvitað betra með að koma ár fyrir borð, ef svo má segja, í bankakerfinu. Vegna þess að bankarnir hafa gert þá reginskyssu í þessu kvótakerfi að þeir hafa verið að lána mönnum peninga út á óveiddan fiskinn í sjónum, sem er mjög varhugaverð aðgerð og háskaleg hagkerfinu. Bankarnir hafa verið allt of gírugir við að lána mönnum út á óveiddan fiskinn í sjónum. Hvað gerum við svo þegar fiskurinn finnst ekki? Hvað hefur orðið um veðin sem voru til að mynda í rækjukvótanum 

Virðulegi forseti. Ég ræddi um betra rekstrarumhverfi. Við vitum að það sem er að gerast alls staðar í kringum okkur er fækkun, t.d. í þessu kerfi. Það er fækkun í verslun og þjónustu. Það er fækkun alls staðar. Það er fækkun í raforkufyrirtækjum. Það eru sameiningar og annað. Þetta er bara það sem er að gerast.  Þeir aðilar sem komu til okkar í sjávarútvegsnefnd þegar þetta mál var til umræðu gerðu okkur alveg grein fyrir því hvernig þeir sæju þetta gerast. Þá heyrðist ekki eins hátt í mönnum sem voru á móti þessu.

Virðulegi forseti. Við mótmæltum því kröftuglega vorið 2004 þegar þessi lög voru sett. Við í Frjálslynda flokknum greiddum því frumvarpi ekki atkvæði þegar það var til afgreiðslu. Talandi um að afkoman sé svo góð. Já, er það? Skyldu menn vera alveg sammála því þegar þeir upplifa það núna ár eftir ár að þorskkvótinn er skorinn niður á milli ára? Skyldu þeir vera sammála því sem hafa verið að kaupa sér kvóta og upplifa einmitt þetta, að við erum ekki að ná neinum árangri í þessu kerfi. Og þarna liggur kannski hundurinn grafinn. Við erum ekki að ná neinum árangri. Það er ekki nóg með að við séum að hjakka í sömu hjólförunum heldur grafast hjólin dýpra og dýpra niður í drulluna. Það er það sem er að gerast. Ef við værum að auka þorskkvótann kannski um 20–30% á ári eins og við hefðum kannski átt að vera að gera, þá væri málið allt öðruvísi. En málið er að menn eru alltaf að tapa kvóta vegna þess að við erum ekki að ná árangri. Er þá ekki kominn tími til að athuga hvort ekki sé ráð að reyna að finna upp á að gera eitthvað nýtt?

Virðulegi forseti. Við höfum rætt um það á Alþingi að þorskstofninn er í lægð. Ég sé ekki að það verði fleiri fiskar í sjónum með nýja fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég spurði hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson hvort hann hafi rætt við aðila sem starfa í þessu kerfi um rekstrarumhverfið þar. Hann hefur ekki svarað því. Hann ætlar að koma í ræðustól á eftir og því mjög eðlilegt að hann geri mönnum grein fyrir því. Hann var a.m.k. í miklu sambandi við þessa aðila fyrir kosningar og hlýtur að ræða við þá áfram. Auðvitað skil ég hv. þingmenn Frjálslynda flokksins. Með þessari breytingu er ekkert eftir af kosningabaráttu þeirra í sjávarútvegsmálum. Þetta snerist um að selja daga fyrir kosningar, rétta mönnum sem voru vart nema með pungapróf heimildir, eins og hv. þingmaður gerði í Vestmannaeyjum. Í kaffistofuspjalli var rætt um að menn gætu fengið heimildir  
            

Herra forseti. Eftir að hafa hlýtt á umræðuna, sérstaklega ræðu og andsvör hv. formanns sjávarútvegsnefndar, held ég að ekki veiti af því að menn tali um hvers vegna við stýrum fiskveiðum. Ég stóð í þeirri meiningu að með því ætti að vernda fiskinn í sjónum. Stundum hefur verið sagt að menn ætli að byggja upp fiskstofnana. En þegar maður heyrir málflutning hv. formanns sjávarútvegsnefndar er allt annað uppi á teningnum. Þá snýst þetta um eitthvað allt annað, að fyrirtæki séu í tímabundnum erfiðleikum. Málið snýst þá alls ekki um hagsmuni heildarinnar, langt í frá. Mér finnst átakanlegt að hlýða á þetta. Þegar hv. þingmaður er spurður um þetta, herra forseti, þá segist hann hafa rætt við menn úti í bæ. Þeir séu ánægðari núna, sem hann talar við, en þeir voru áður. Hvers konar rök eru þetta í málinu? Mér finnast þau veigalítil. Ég held að allir sanngjarnir menn hljóti að vera mér sammála, nema þá kannski innvígðir og innmúraðir kvótasinnar. Menn hljóta að sjá að þetta er bara vitleysisrugl. Hann talar við einhvern í síma og það eru rökstuðningur fyrir frumvarpi sem heldur ekki vatni. Hvers vegna stýrum við fiskveiðum? Það er til þess að byggja upp fiskstofna og ná fram hagkvæmri nýtingu. Ekki er að sjá að okkur hafi gengið mjög vel með það. Nei, alls ekki. Við getum skoðað þorskinn. Við veiðum helmingi minna af honum en áður en við fórum í þessa vitleysu. Það hefur sett sjávarbyggðirnar í mjög erfiða stöðu og verður talsvert mál, þótt við breytum kerfinu, fyrir þær að ná vopnum sínum á ný. En ég er sannfærður um að það er hægt og lít bjartsýnn til framtíðar. Ég tel ekki, eins og hv. formaður sjávarútvegsnefndar, að það sé jákvætt að flytja allan kvóta af Norðurlandi, þar sem fiskurinn er smærri, á landið sunnanvert. Ég gat ekki heyrt betur en að hann fullyrti það. Mér finnst það alvarlegt ef það er boðskapur Sjálfstæðisflokksins til okkar Norðlendinga að þetta sé jákvætt. Það er bara alls ekki svo. Kerfið er ekki árangursríkt. Ég er á því að stýra eigi fiskveiðum svæðisbundið og með sókn. Þar sem slík stýring hefur verið á veiðum hefur náðst árangur, þ.e. í Færeyjum. Við sjáum að það er ekki bara að upp komi efasemdaraddir á Íslandi um stýringu botnfisksveiða með kvóta. Upp hafa komið efasemdir víðar. Um helgina bárust fréttir af þingmanni skoska íhaldsflokksins á Evrópusambandsþinginu, Struan Stevenson. Hann efaðist þar um fiskveiðistjórn Evrópusambandsins. Hvað gerðist? Sérfræðingar frá Hafró hlupu til í útvarpsfréttir í dag til að kasta rýrð á þá skoðun sem skoskur stjórnmálamaður hélt fram á heimasíðu. Til hvers? Til hvers eru þeir að því? Vegna þess að þeir óttast að menn horfi á málið með gagnrýnum augum og skoði íslensku fiskveiðistjórnina. Hún er götótt. Eigum við að ræða um fiskveiðistjórnina út frá hagrænum þáttum? Á hv. formanni sjávarútvegsnefndar, Guðjóni Hjörleifssyni, var að heyra að svo væri, bráðabirgðaákvæðið kæmi til vegna þess að rækjuiðnaðurinn gengi illa. Ég hef samúð með rækjuiðnaðinum en er samt ekki viss um að þetta sé leiðin. Alls ekki. Það er langt í frá. Nær væri að líta t.d. á rafmagnsverðið og margt fleira. Hið sorglega við þessa breytingu snýr að útför sóknardagakerfisins. Að henni stóðu þingmenn Vestfjarða. Við í Frjálslynda flokknum höfum bent á að Vestfirðingar mundu fara illa út úr þeirri breytingu, sem raunin varð. Að vísu reynir hv. þm. Guðjón Hjörleifsson að þvæla því máli. Ég held þó að allir Vestfirðingar, ekki síst þeir sem búa á Tálknafirði, hljóti að vera mér sammála. Enda segir einn þingmaður Vestfjarða, sem talar út og suður þegar talað er um fiskveiðimál, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, að það megi efast um alla þætti fiskveiðistjórnarinnar. Það segir hann í viðtali á vef Bæjarins besta. Ég er honum sammála. En hann gerir ekkert nema að herða hnútinn, herða á vitleysunni í því kerfi. Það væri fróðlegt að fá svör frá hæstv. ráðherra Einari K. Guðfinnssyni um hvort hann er sammála því að það sé jákvætt að aflaheimildir fari suður af norðanverðu landinu. Er hann sammála? Eru þeir alveg einhuga um þetta? Það er ótrúlegt að hlýða á mál þeirra. Við höfðum varað áðurnefnda þingmenn við. Þeir höfðu auk þess lofað fólkinu á Vestfjörðum og víðar að halda í sóknardagakerfið. Þeir gerðu það m.a. á fundi á Ísafirði undir yfirskriftinni „Orð skulu standa“. Stóra fundinum þar. En þeir sviku það og hafa auðvitað ævarandi skömm fyrir. Það er átakanlegt að hlýða á hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson tala um að þetta sé einhver þróun sem hafi ekki verið umflúin. Hann segir að þetta hafi gerst mörgum árum fyrr. Það er bara ekki rétt. Það er sérstaklega skrýtið vegna þess að stundum talar sá maður eins og samviskan sjálf, líkt og hann einn hafi samvisku í Framsóknarflokknum, t.d. um Íraksstríðið. Hann er á móti því. Hann var á móti fjölmiðlalögunum. En hann gat ekki staðið með Vestfirðingum, herra forseti. Hann gat ekki haldið orð sín þegar það skipti Vestfirðinga máli. Sama má segja um hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hann hefur alltaf lofað hinu og þessu fyrir kosningar eins og kollegi hans hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Ég man ekki betur en að hæstv. ráðherra hafi skrifað á heimasíðu sína að hann hefði þá trú að Samfylkingin ætlaði að koma sóknardagakerfinu fyrir kattarnef. Svo gerði hann það sjálfur. Mér finnst það ekki stórmannlegt. Fyrir einhverjar kosningar lofaði hann að halda í þorskaflahámarkið. Hann gerði það ekki. Síðan kemur hann og gerir ekki neitt fyrir byggðirnar á Vestfjörðum, ekki nokkurn skapaðan hlut. Hann lofaði atvinnuátaki á Bíldudal. Ég veit ekki betur en að þar sitji allt fast enn. Jú, hann hefur staðið að mjög einkennilegu verkefni. Ég er á því að það sýni í raun vitleysuna í nýtingarstefnunni þegar menn, í stað þess að veiða afræningja, fara að fóðra afræningja. Ég vísa þar til tilraunar sem gerð var í Arnarfirði. Í stað þess að leyfa fólkinu á Bíldudal að veiða fiskinn - hann er að éta upp rækjuna í Arnarfirðinum en fólkið má ekki veiða hann vegna þess hve heilagt kvótakerfið er, þótt það sé að rústa heimaplássum þessara ágætu þingmanna - var frekar gripið til þess ráðs að fóðra afræningjana. Hver var árangurinn? Hann var sorglegur vegna þess að rækjan hvarf, þrátt fyrir þessa einkennilegu tilraun. Í umræðunum í dag hefur einnig komið fram að það að afleggja sóknardagakerfið hafi verið liður í að ráðast á Frjálslynda flokkinn. Ég verð að segja að mér finnst það vera stórtíðindi. Sérstaklega að viðurkenna þá gjörð á sama tíma og fjallað er á hinu háa Alþingi um að stofna greiningardeild til að komast fyrir landráð. Ég spyr: Hvað gengur mönnum til með því að taka af kerfi sem hefur skilað árangri og skilað þorpum landsins ávinningi, jafnvel þar sem hv. þingmenn búa, bara til að ráðast á einn flokk? Þarna ráðast menn á heildarhagsmuni þjóðarinnar. Ég tel að þetta ætti jafnvel að vera fyrsta málið sem hæstv. dómsmálaráðherra ætti að skoða, hans eigin verk. Hann hefur nánast viðurkennt það á heimasíðu sinni. Það gæti verið verðugt verkefni fyrir greiningardeildina að skoða hans eigin verk hvað þetta varðar. Fyrir tækifærið til að ráðast á minnsta flokkinn á Alþingi er jafnvel fórnað heildarhagsmunum þjóðarinnar. Það er með ólíkindum. Ég er nú ekki viss um að þeim verði kápan úr því klæðinu. Allt sem við í Frjálslynda flokknum höfum sagt um sjávarútvegsmál hefur því miður átt við rök að styðjast. Ég segi því miður, vegna þess að við höfum sagt: Trúið ekki þessum flokkum þótt þeir lofi ykkur því að einhver bót verði gerð kerfinu eftir kosningar. Þeir munu miklu frekar herða á vitleysunni. Það hefur gerst. Við skulum líta á heildarhagsmunina. Það er minni þorskafli og nánast engin úthafsrækja. Kvótakerfið er svo heilagt að þótt ekki náist að veiða úthafsrækjuna má ekki hnika neinu. Þeir sem hafa aflaheimildir núna mega ekki losa tökin á aflaheimildunum. Hvers vegna ekki að hleypa nýjum aðilum að til að þeir geti þá náð í þennan afla? Það yrði þjóðinni í hag. Ég fæ því miður engin svör við því. Ég vil enn og aftur minna á að miklar efasemdaraddir hafa heyrst, m.a. í Skotlandi og Norður Írlandi, um að stýra botnfisksveiðum með kvóta. Ég verð að segja að mér finnst miður að hæstv. sjávarútvegsráðherra vilji ekki skoða aðrar leiðir þegar hann sér að við erum komin út í horn með stefnu okkar. Við bentum á að þetta mundi leiða til fækkunar og að þetta yrði til samþjöppunar, fækkunar skipa og stærri báta. Allt hefur þetta orðið raunin. Ég er á því að ábyrgð þeirra manna sem hafa stýrt þessu ferli sé mikil. Þegar menn tala um að þetta sé einhver þróun þá eru það hrein öfugmæli. Þróun er orð sem felur það í sér að menn stefni fram á við en þegar menn fara aftur á bak á að nota orðið afturför. Það er mjög sorglegt að heyra hv. formann sjávarútvegsnefndar segja að nýliðun sé jafnvel orðin auðveldari í kerfinu núna þegar þessi kvóti á aflabáta er kominn. Hefur sá ágæti maður enga jarðtengingu? Að stofna útgerð sem hefur 13 millj. kr. tekjur, þ.e. 100 tonna aflaheimild, kostar 140–150 millj. samkvæmt prísnum í dag. Það má reikna það út og hafa alla stærðir hvað hagstæðastar að tapið á slíkri útgerð er 8 millj. kr. á hverju ári. Þá á eftir að borga aflaheimildirnar. Þetta er með ólíkindum. Svo eru menn að tala um þessi stóru og sterku fyrirtæki. Því miður er raunin sú að þau eru flúin út af hlutabréfamarkaðnum. Ef ég man rétt eru einungis tvö eftir á hlutabréfamarkaðnum. Afkoman er nú ekkert mjög glæsileg. Skuldirnar hrannast upp. Mig minnir að það stærra skuldi u.þ.b. 20 þús. milljarða. Helsti hagnaður fyrirtækisins, ef marka má fréttir Morgunblaðsins, sem var gífurlegur á síðasta ári - mig minnir að hann hafi verið um milljarður - var gengishagnaður. Það var vegna þess að gengið hækkaði svo mikið sem leiddi af sér að þeir fengu náttúrlega minna fyrir afurðirnar. En það hafði líka jákvæðar afleiðingar fyrir þetta ágæta fyrirtæki að skuldirnar lækkuðu í íslenskum krónum, sem er náttúrlega jákvætt líka fyrir skuldugt fyrirtæki. Þarna myndaðist nánast milljarður í hagnað. Þessu var slegið upp í Morgunblaðinu sem spilar oft með þessu kerfi, að þetta sé allt í lagi. Það sé bara allt í lagi að þetta sé jákvætt, að þá lækkaði þetta um milljarð. Þannig að ef þetta fyrirtæki hefði skuldað ekki 20 milljarða heldur 40.000 millj. hefði Morgunblaðið getað slegið upp 2 milljarða kr. hagnaði af þessu fyrirtæki. Þetta lýsir náttúrlega stöðu sjávarútvegsins. Skuldirnar eru alveg óskaplegar og það kemst enginn inn í greinina. Það er annað - hæstv. sjávarútvegsráðherra reynir nú að gleyma sér og grúfir sig niður í blað frammi á gangi, sem ég skil vel því að ég er því miður að segja sannleikann hér - það er ekki verið að mennta fólk í greininni. Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að leggja niður fiskvinnsluskóla og ég þráspyr hæstv. menntamálaráðherra sem svarar út og suður að þetta sé í einhverri skoðun og bla, bla, bla. Ef við spyrjum sjálfstæðismenn út í það hvers vegna verið sé að leggja niður t.d. útvarpsþátt sem fjallar um sjávarútvegsmál þá finnst þeim fáránlegt að spyrja um það. En hvers vegna leggja þeir niður útvarpsþáttinn? Það er vegna þess að þeir þola ekki umræðuna um sjávarútvegsmál. Þetta er bara orðið þeim erfitt og lýsir líka ákveðinni firringu hjá flokknum. Það má ekki ræða þessa hluti og helst bara að loka fyrir umræðuna. Það eru bara settar upp bara einhverjar ráðstefnur, t.d. í kringum 40 ára afmæli Hafró, og einhverjir græningjar fengnir sem aðalmenn, sem eru á móti fiskveiðum. Við höfum gagnrýnt þetta í Frjálslynda flokknum. En við segjum líka við fólk að það geti verið bjart fram undan ef við losum okkur við kvótaflokkana. Við höfum heyrt og bara viðurkennt það hér, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, að þetta snýst ekkert lengur um fiskvernd. Þetta snýst um afkomu einhverra fyrirtækja. Ég segi við fólkið í landinu: Þau eru skilaboðin. Þetta snýst ekkert um heildarhagsmuni. Hann hefur viðurkennt það hér, hv. formaður sjávarútvegsnefndar. Þetta snýst um einhver veð og afkomu í fyrirtækjum, einstökum fyrirtækjum, og alls ekki heildarhagsmuni. Við skulum skoða þessa hluti með gagnrýnum hætti og vinna okkur út úr þessu kerfi. Ég er alveg sannfærður um, eins og ég stend hér, að það er hægt, en það verður jafnframt ekki gert með þeim flokkum sem nú eru við stjórnvölinn og hafa bara hert á vitleysunni. Ég er á því að ungt fólk þurfi ekki eingöngu að líta á álver sem framtíðarvinnustað sinn heldur einnig sjávarútveginn. Ég er á því að sjávarútvegur geti tengst inn í aðrar tæknigreinar. Hann sé ekki bara lokuð grein eins og Sjálfstæðisflokkurinn vill hafa hann. Ég segi það enn og aftur: Ef þjóðin ber gæfu, og sérstaklega landsbyggðin, til að hafna þessu kerfi og þessum kerfisflokkum verður umræðan um stöðu sjávarútvegsins miklu bjartari.

Virðulegi forseti. Núverandi kvótakerfi hefur verið umdeilt um langt skeið og líklega hafa ekki jafnmiklar deilur staðið um nokkurt mál síðustu ár. Ég minnist þess reyndar að núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, hvar sem hann nú er, var einn af helstu gagnrýnendum þessa kerfis og mótmælti mörgum ágöllum þess. Það er eðlilegt í ljósi þess að hæstv. ráðherra er þingmaður Vestfirðinga og líklega hafa engir farið jafnilla út úr núverandi kvótakerfi og einmitt Vestfirðir. Ég þarf örugglega ekki að lýsa því fyrir hæstv. ráðherra hversu grátt byggð á Vestfjörðum hefur verið leikin vegna þeirra möguleika sem kvótakerfið veitir til að flytja kvótann burt úr byggðum svæðisins. Hann og ekki síst Ísfirðingar og Bolvíkingar vita það flestum betur. Það má vel fallast á að kvótakerfið hefur ýmsa kosti í för með sér. Ég á sjálf rætur í sjávarútvegi og þekki af eigin raun ýmsa kosti þess. En ég þekki líka alvarlega galla þessa kerfis. Ég vil í upphafi ræðu minnar leggja á það áherslu að kvótakerfið var í upphafi sett á stofn til að vernda fiskstofna við Ísland. Yfirlýstur tilgangur þess í upphafi var fyrst og fremst að tryggja að nytjastofnar við Ísland yrðu ekki ofveiddir. Það var aldrei ætlunin að kvótakerfið leiddi til stórkostlegrar samþjöppunar á aflahlutdeild sem auðvitað gat ekki þýtt annað en að hinir stóru og fjársterku stækkuðu á kostnað hinna smærri sem höfðu ekki sama aðgang að sjóðum í árdaga kerfisins. Framsalið, sem er undirstaða samþjöppunarinnar, og mest hefur verið deilt á, var aldrei meginmarkmið kvótakerfisins. Það kom ekki fram fyrr en eftir að kvótakerfið í núverandi grunnmynd kom fram. Þegar horft er til baka og kerfið er metið út frá mælikvarða fiskverndar, sem var upphaflegur tilgangur þess, er óhætt að segja að það sé í besta falli mikið vafamál hvort núverandi kvótakerfi hafi verndað fiskstofnana jafn vel og í upphafi var áformað. Það þarf ekki annað en að líta til þorsksins. Kvótakerfið átti að byggja þorskstofninn upp en stofninn hefur minnkað frá því að kerfið var tekið upp og það leikur töluverð óvissa um vísindin sem liggja að baki stofnstærðarmælingum eins og reynsla síðustu ára hefur sýnt með ótvíræðum hætti. Ég veit vel að þetta snertir ekki meginatriði þess frumvarps sem við ræðum hér í dag en mig langar samt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að það sé í besta falli vafamál hvort kvótakerfið hafi náð tilgangi sínum sem fiskverndarkerfi. Framsalið, sem að vísu kom ekki fyrr en töluvert eftir að kvótakerfið kom á, hefur verið gagnrýnt harðlega vegna þess að það gerði mönnum kleift að selja frá sér kvóta eða veiðirétt, skv. 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða, sem var almannaeign. Þetta varðar auðvitað grundvallaratriði og snýst í reynd um spurninguna um hvort almenningur sem lögbær eignaraðili fær það sem honum ber fyrir not afmarkaðs hóps af auðlindinni. Ég ætla nú ekkert að fara frekar út í þá deilu hér. En framsalið skiptir hins vegar máli fyrir það frumvarp sem hér er rætt í dag. Það frumvarp hefur bersýnilega þann tilgang að sporna gegn því að heildarkrókaaflahlutdeild safnist á of fáar hendur. Ákvæðin sem heimiluðu framsalið voru strax í upphafi gagnrýnd fyrir að skapa möguleika á of mikilli samþjöppun í greininni. Reynslan sýnir að sú gagnrýni var á rökum reist. Allar götur síðan hefur kvótinn verið að þjappast saman. Hann hefur í krafti framsalsins verið að færast frá minni útgerðum yfir á stærri útgerðir. Frá þeim sem höfðu minni aðgang að fjármagni yfir í hendur hinna stóru og fjársterku. Aðgangur að auðlindinni er fyrir vikið takmarkaður og nýir og öflugir aðilar eiga erfitt með að koma inn í greinina. Frá hagfræðilegu sjónarmiði er efalítið auðvelt að verja þetta. Aukin samþjöppun getur leitt til aukinnar hagræðingar og aukinnar arðsemi af greininni sem birtist í ýmiss konar formi. Kosturinn við þetta kerfi er t.d. sá að til hafa orðið stór og fjársterk fyrirtæki sem hafa getað farið í útrás og haslað sér völl erlendis með því kaupa upp útgerðir, eins og nokkrar útgerðir hafa nú þegar gert. Það á vafalítið eftir að leiða til sterkrar stöðu Íslendinga í alþjóðlegum sjávarútvegi. En ókostirnir eru hins vegar augljósir. Samþjöppunin hefur leitt til byggðaröskunar. Sjávarbyggðir vítt og breitt við strendur landsins hafa tapað kvóta, ekki síst í kjördæmi hæstv. sjávarútvegsráðherra þar sem vestfirskum sjávarbyggðum hefur blætt í mæli sem enginn sá fyrir í upphafi. Þetta öðru fremur hefur hert á þeirri byggðaröskun sem hefur einkennt Ísland síðustu áratugi og hefur t.d. leitt til verulegrar fólksfækkunar eins og í kjördæmi ráðherrans. Þetta sáu menn hins vegar fyrir. Af þeirri ástæðu var sett ákveðið hámark á aflahlutdeild í helstu nytjategundum beinlínis til að stemma stigu við þróun sem strax fór af stað í kjölfar framsalsheimildar laganna. Það hámark felur í sér takmarkanir á samanlagða aflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila í fimm helstu tegundum botnfisks, auk síldar, loðnu og úthafsrækju. Miðast hámarkið við 12% í þorski, 35% í karfa en 20% í öðrum tegundum. Þá segir líka í 2. mgr. 11. gr. laganna í a-lið að samanlögð aflahlutdeild fiskiskipa megi aldrei nema meira en 12% af heildarverðmæti aflahlutdeildar allra tegunda sem sæta ákvörðun um heildarafla. Þessi hámörk um aflahlutdeild eru auðvitað ekkert annað en viðurkenning kvótaflokkanna á því að samþjöppun er mikil innan kvótakerfisins í krafti framsalsins. Hún er líka viðurkenning á því að of mikil samþjöppun er óæskileg og röskun á byggðarlögum vegna flutnings kvóta er að sama skapi jafnmikil. Ég hélt sem kona með rætur í sjávarútvegi hafandi fylgst með umræðu stjórnmálamanna að þetta væri einmitt eitt af því sem andstæðingar kvótakerfisins hefðu gagnrýnt hvað harðast á árum áður. En ég hélt að hæstv. sjávarútvegsráðherra væri í þeim hópi. Margir voru þeirrar skoðunar að til langs tíma væru þessi hámörk ekki nóg til að koma í veg fyrir byggðaröskun. Ég eins og margir aðrir beið auðvitað eftir því að kvótaandstæðingar í hópi stjórnarliða létu orð fylgja efndum. Ég hélt að þeir mundu beita sér fyrir því að þessi hámörk yrðu lækkuð til að draga úr samþjöppun kvóta til stóru fyrirtækjanna og þar með til að styrkja undirstöðu smærri fyrirtækja og landsbyggðarinnar. Ég átti satt að segja von á því að þetta yrði eitt af fyrstu verkum hæstv. sjávarútvegsráðherra. Frumvarpið sem hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir vil ég hins vegar leyfa mér að túlka sem gagnrýni á ákvarðanir fyrri ráðherra um kvótahámark í einstökum tegundum þó hann þori ekki að stíga skrefið til fulls og leggja til lækkun á þeim. Hæstv. ráðherra leggur hér til að hámark verði sett á krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila eða í eigu tengdra aðila. Hæstv. ráðherra leggur til að hún verði 6% í þorski, 9% í ýsu og 6% af heildarverðmæti krókaaflahlutdeildar þeirrar tegundar sem krókaaflahlutdeild er úthlutað í. Það vekur strax athygli mína að mörkin sem hæstv. ráðherra leggur til eru töluvert lægri en hámörkin fyrir samanlagða aflahlutdeild í helstu nytjategundum sem ég rakti áðan. Ég spyr: Getur það stafað af öðru en því að hæstv. ráðherra telji þau hámörk of há? Það er af þessari ástæðu sem ég lít á tillögu hæstv. ráðherra í þessu frumvarpi sem óbeina gagnrýni á ákvarðanir sem fyrirrennari hans beitti sér fyrir. Í ljósi þeirrar staðreyndar að framsal innan greinarinnar hefur stöðugt leitt til aukinnar samþjöppunar tel ég tillögur frumvarpsins vera að mörgu leyti skynsamlegar þó að sjálf hafi ég viljað sjá enn lægri prósentutölur en þær sem ráðherrann setur fram. Menn gera sé fémæti úr því verðmæti sem felst í krókaaflahámarkinu með því að framselja hlutdeild sína til stærri og sterkari aðila. Við það tapast sannarlega störf þó að vissulega megi segja að hagkvæmni og arðsemi þeirra útgerða sem fá meiri kvóta aukist. Þarna vegast á hagsmunir. Ég tel ríkari hagsmuni felast í því að verja hagsmuni hinna smáu því að þeir leggja meira til styrkingar á landsbyggðinni að jafnaði en hinir sem hafa tilhneigingu til að hafa rótfestu í stórum byggðarlögum eins og í Reykjavík. Það er einfaldlega ljóst, eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, að mikil sameining kvótaaflahlutdeildar hefur orðið og það er ástæðan fyrir því að rétt þykir að setja þær takmarkanir sem hér er lagt til þannig að krókaaflahlutdeildir dreifist á fleiri fyrirtæki og þar með fleiri sjávarbyggðir. Það sem vekur hins vekur mesta athygli í frumvarpinu eru þær tölur sem hæstv. ráðherra leggur til sem hámörk hjá krókaaflabátum, þ.e. 6% í þorski og 9% í ýsu og 6% í eigu tengdra aðila. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki hefði verið eðlilegra að fyrir lægju vísindaleg rök að baki þessum tölum. Mér leikur þó mest hugur á því að vita eða að hann skýri muninn á tölunum fyrir hámarkið annars vegar á krókaaflabátunum og hins vegar á flotanum í heild þar sem fyrirtæki mega veiða allt að 12% heildaraflamarks þorsks og 35% í karfa og 20% í öðrum kvótasettum tegundum. Þetta er sláandi munur. Ef það er svo að löggjafinn telur að ekki eigi að fara hærra en 6% í þorski, 9% í ýsu og 6% í eigu tengdra aðila í krókaaflaflotanum, er þá ekki jafnnauðsynlegt að hafa hámörkin jafnlág í öðrum greinum flotans? Mig langar til að spyrja hvaða rök liggja fyrir því að það er ekki gert. Ég spyr af því að ég vil reyna að skilja samræmið í rökum ráðherrans. Má ekki alveg eins segja að hér sé verið að mismuna útgerðargreinum eftir því hvort þær eru á krókaaflahámarki eða á venjulegri aflahlutdeild? Mér finnst hæstv. ráðherra þurfa að skýra þetta betur. Ég ítreka að ég er ekki að gagnrýna að tölurnar í tilviki krókabátanna séu of lágar, þvert á móti. En telji ráðherrann þessar tölur nauðsynlegar hjá bátum á krókaaflahámarki eru þá ekki tölurnar fyrir hámarkssamþjöppun á hinum skipum flotans of háar og hvað réttlætir þann mun? Ég bið ráðherra um að útskýra þetta fyrir mér. Er alveg ljóst hvort það samræmist jafnræðisreglunni að þetta fari svona? Í því ljósi spyr ég ráðherra hreint út hvort hann telji þá ekki nauðsynlegt að leggja fram frumvarp sem lækkar hámarkið á aðrar útgerðir og hvað þær megi þá hafa.

Virðulegi forseti. Ég kem í ræðustól öðru sinni til að halda ræðu. Tilefnið er að sjálfsögðu þessi nýjasta skóbót ofan á blessað fiskveiðistjórnarkerfið okkar. Hér hafa menn farið um víðan völl og talað um sjávarútvegsmál í víðu samhengi eins og oft vill verða þegar við ræðum þau mál í sölum hins háa Alþingis. Í ræðu minni áðan kom ég aðeins inn á mikilvægi smábátanna fyrir okkur Íslendinga sem þjóð og þá sérstaklega fyrir landsbyggðina. Ég hygg að þar hafi ég a.m.k. einu sinni, þó að kannski séu nokkur ár síðan, átt mér skoðanabræður í öðrum stjórnarflokknum, þ.e. Sjálfstæðisflokknum. Til að mynda sagði hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson í Morgunblaðinu í nóvember árið 2002, með leyfi forseta: „Uppbygging smábátaflotans er eina vörn sjávarbyggðanna og það smáræði sem smábátarnir hafa verið að fiska hefur þó bjargað því sem bjargað hefur verið í sjávarbyggðum.“ Hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einar K. Guðfinnsson, þá hv. þm. Vestfjarða, sagði við Bæjarins besta í nóvember árið 2000, með leyfi forseta: „Á það var bent fyrir skömmu, að smábátar sköpuðu liðlega fimm prósent af heildarverðmætinu í landinu. Getur það virkilega verið að það séu þessi fimm prósent sem séu að valda vandræðum í stjórnkerfi fiskveiða? Getur það virkilega verið að það séu þessi fimm prósent af heildaraflaverðmætinu sem skekki heildarsamkeppnisstöðu annarra sem starfa í sjávarútvegi í dag? Ég trúi því ekki.“ Við höfum líka séð til verka hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, þar sem hann hefur einmitt verið að kljást við sægreifaöflin, þessi öfl manna sem vilja sölsa undir sig nýtingarréttinn á auðlindinni í hafinu umhverfis Ísland. Ég man það mjög glöggt þegar hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði í kosningabaráttunni vorið 2003 og var þar að ráðast á forstjóra Samherja, þá sagði hv. þingmaður þetta, með leyfi forseta: „Við munum líka fagurgalann um að útgerðin vestra yrði efld og aukin viðskipti við fyrirtækin á norðanverðum Vestfjörðum. Þetta sagði Þorsteinn Már ekki einasta mér, heldur hafði hann þetta allt saman yfir mannskapnum á skipinu, á fundum og í fjölmiðlum. Það þarf ekkert að rekja þetta frekar. Það stóð ekki eitt einasta orð hjá forstjóranum. Ekki eitt einasta orð. Flóknara er það nú ekki.“ Síðan sagði hann, með leyfi forseta: „Nú er öldin önnur. Nú reynir Samherjaforstjórinn ekki lengur að sýna á sér mjúku hliðina. Hann stritast stöðugt við að níða skóinn niður af Vestfirðingum með naggi sínu og heitingum. Það virðist sem fleinn í holdi hans að smábátasjómenn eigi veiðirétt sem hann getur ekki læst klóm sínum í. Nú síðast grípur hann til þess lúalega óyndisúrræðis að reyna að etja sjávarbyggðunum í landinu gegn Vestfirðingum. – Þvílík lágkúra og þvílíkt dæmi um lítilmótlegt viðmót slíks höfðingja. Allt virðist þetta stafa af því að á Vestfjörðum eins og víðar á landinu er nú blómleg útgerð smábáta. Þökk sé löggjöf sem hefur fært þeim veiðirétt. Og enn ýfir það skap Þorsteins Más að vita til þess að við sjálfstæðismenn höfum ákveðið að beita okkur fyrir því að treysta betur stöðu strandveiðiflota sem tryggir sjávarbyggðunum um land allt hráefni. Þannig að fólkið sem þar býr, vinnufúsar hendur, geti fengið störf í atvinnugrein sem er og hefur verið forsenda byggðanna við strandlengjuna.“ Þessi grein var rituð vorið 2003, virðulegi forseti. Það er svo sem hægt að tína fleira til en hér er aftur hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sem segir haustið 2002, með leyfi forseta „Öryggisleysinu sem verður þegar ótti skapast við að aflaheimildir hverfi og að veiðirétturinn verði afnuminn. Það hefur orðið hlutskipti margra. Ekki þarf að nefna dæmin, þau eru í fersku minni fólksins. Nauðvörnin var eins og menn vita oft á tíðum, veiðikerfi smábátanna.“ - Nauðvörnin, veiðikerfi smábátanna. En nú stöndum við, virðulegi forseti, í þessum sal. Upp er runninn febrúar árið 2006 og við erum að ræða þessa skóbót, veiðikerfi smábáta. Nauðvörnin mikla hefur verið brotin á bak aftur, varnirnar hafa brostið. Það hefur komið fram hér í dag að það var m.a. gert til að koma höggi á Frjálslynda flokkinn. Heyr á endemi. Var það kannski ætlunin allan tímann, eins og hv. þm. Sigurjón Þórðarson sagði áðan, að koma höggi á minnsta flokkinn á Alþingi með því að setja þessi ólög, að koma trillunum í kvótakerfi? Já, lágt geta menn lagst til að koma höggi á pólitíska andstæðinga fyrst þetta er sannleikurinn. Þarna eru að sjálfsögðu komnir verðugir kandídatar fyrir greiningardeild ríkislögreglustjóra, það verð ég að segja. Hér er þessi skóbót sem minnir mig einna helst á það að hér séu á ferðinni menn sem eru í raun og veru eins og litlir drengir sem hafa verið að leika sér að eldspýtum í flugeldageymslu. Þeir hafa því miður náð að kveikja í tundrinu og flugeldasýningin er komin á fulla ferð með skelfilegum afleiðingum. Vegna þess að það sem er að gerast núna er nákvæmlega það sem við sáum einmitt fyrir, við þingmennirnir í litla flokknum, nákvæmlega það sem við vöruðum við á sínum tíma, þar sem við vorum ekki að hugsa um hagsmuni flokksins okkar, við vorum að hugsa um hagsmuni fólksins í landinu, við vorum að hugsa um heildarhagsmuni þjóðarinnar. Þess vegna vildum halda þessu opnu. Við vildum gefa ungum mönnum kost á því að komast inn í kerfið neðan frá og þessar trillur, sem þá voru í sóknardagakerfinu, gerðu einmitt mörgum ungum manninum kleift að koma undir sig fótunum í þessu kerfi. Sumir þessara manna eru stöndugir útgerðarmenn í dag, sem betur fer, segi ég. Það er nefnilega þannig að atvinnugrein án nýliðunar ber í sér dauðann. Þannig hlýtur að fara fyrir þessari atvinnugrein ef menn fara nú ekki að hugsa og hlusta, ef menn halda áfram að múra aftur þetta kerfi, eins og þeir eru búnir að gera núna, og ætlast síðan til að áfram komi fram ungir og dugandi útgerðarmenn. Við verðum að opna þetta kerfi aftur og það gerum við best með því að opna það neðan frá. Þessi lög munu ekki stuðla að því að hægt verði að sjá til þess að ungum mönnum verði kleift að komast inn í þessa atvinnugrein, langt í frá, því að þessi lög gera það að verkum að þessi stjórnlausa flugeldasýning, ef svo má segja, mun í raun og veru halda áfram upp að þessu þaki með einum eða öðrum hætti. Við höfum séð það gerast í stóra kerfinu sem kallað er. Við höfum séð þar hvernig sjávarútvegsfyrirtækjum fækkar einu af öðru, hvernig aflaheimildirnar færast á stöðugt færri kennitölur með sameiningum, fyrst og fremst með sameiningum. Ég er ekki á því að allir séu sammála um að það hafi verið jákvætt. Ég bý sjálfur á Akranesi og ég veit alveg hvaða afleiðingar þetta kerfi hafði fyrir minn heimabæ, ég horfi á það hvern einasta dag þegar ég rúnta niður á bryggju. Höfnin þar er draugahöfn, höfn sem iðaði af lífi fyrir tveimur árum er draugahöfn í dag. Það er fyrir tilstilli þessa kerfis sem menn standa hér og mæra og vegsama. Það er fyrir tilstilli þessa kerfis sem að mínu mati stjórnast fyrst og fremst af óstjórnlegri græðgi. Ég er ekki sannfærður um að það borgi sig að búa til sem stærst sjávarútvegsfyrirtæki og að það skili þjóðarbúinu endilega sem mestum hagnaði, alls ekki. Við verðum að horfa á þetta dæmi í miklu stærra samhengi. Við verðum að taka inn aðra þætti. Ég lít til að mynda svo á að það sé hluti af hagnaðinum af auðlindinni, sjávarútvegsauðlindinni, að hún geti veitt sem flestu fólki atvinnu og ég skammast mín ekkert fyrir að segja það. Þannig fær þjóðin hlutdeild í hagnaðinum af auðlindinni að sem flestir geti haft lifibrauð sitt af henni. Það þarf ekkert að skammast sín fyrir að segja þetta. Mér finnst engin skömm að því þó að úti á landi að séu fleiri hundruð trillur sem veita mikla vinnu, skilja eftir mikið af peningum í byggðarlögunum. Þannig var það. Það sem er svo hagstætt við útgerðina er að hún skapar svo mikilvæg verðmæti og svo mikið af verðmætunum verður eftir í byggðunum. Þannig nýtur þjóðin arðs af auðlindinni. Ég lít a.m.k. svona á þetta. Þess vegna verð ég að segja það enn og aftur, virðulegi forseti, að það sem gerðist í þessum sal á hinum örlagaríku maídögum árið 2004 var í raun og veru mjög vondur atburður sem hefur haft mjög alvarlegar afleiðingar. Ég held að það hljóti að vera verkefni allra stjórnmálamanna, sem á annað borð finna til einhverrar ábyrgðar, að fara nú í alvöru að hugleiða hvernig við getum farið að því að vinda ofan af þessu kerfi. Ég mun nota ræðutíma minn síðar til að fara einmitt yfir það hvernig ég hefði farið að því að komast út úr þessu kerfi.

Herra forseti. Umræðan um þetta mál hefur farið vítt og breitt. Einn hv. þingmaður Framsóknarflokksins hefur m.a. spurt mikið um stefnu Frjálslynda flokksins. Það hefur verið upplýst í umræðunni að hann muni fá stefnu okkar í pósti. Við erum einmitt að gefa út stefnuskrána í veigamiklu broti. Ég vonast til að það verði honum til góðs og að hann nái að sveigja Framsóknarflokkinn í einhverju máli. Það gengur reyndar ansi illa í flestum öðrum málum sem hann er ósammála flokknum um en þó er aldrei að vita. Að vísu verður við ramman reip að draga þar sem guðfaðir kvótakerfisins er formaður flokksins. Ef til vill, herra forseti, þarf að skipta um formann í þeim flokki til að hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, hv. þingmanni takist að sveigja stefnu flokksins í sjávarútvegsmálum. Við höfum verið að ræða um smábátana og, sem skiptir verulega miklu máli, að menn hafi áhyggjur af því að aflaheimildirnar safnist á fárra hendur. Ég er sammála því að það beri að forðast. Ég hefði aftur á móti talið að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefði átt að gera ráð fyrir að aflaheimildirnar soguðust ekki á aðeins einn landshluta. Mér finnst vanta umræðu um líffræðina á bak við fiskveiðistjórnina. En þetta með smábátana er annað mál. Á þeim starfa menn sem eru samningslausir. Að vísu kom fram hjá hv. þm. Guðjóni Hjörleifssyni að hann hefði hringt í menn. Helstu röksemdir hans fyrir því að þetta frumvarp væri gott voru að þeir sem hann ræddi við hefðu verið jákvæðir. Það er þó greinilegt að hann hefur ekki talað mikið við sjómenn. Þeir eru ósáttir við margt í fiskveiðistjórninni, sérstaklega smábátasjómenn. Þeir eru samningslausir líkt og mér skilst að blaðburðarbörn hafi verið lengi vel. Það er ólíðandi og til skammar fyrir stjórnvöld að hafa ekki tekið á því. Ég ræddi hér við hæstv. félagsmálaráðherra um þetta mál. Hann vísaði málinu að einhverju leyti, ef ég skildi hann rétt, á hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það væri fróðlegt að heyra í umræðunni hvort honum finnist þetta ekki átakanleg staðreynd, að þeir sem sækja sjóinn á minnstu bátunum séu samnings- og nánast réttlausir. Við höfum séð slæm dæmi um þetta, m.a. í blöðum, um að mönnum hafi verið kastað úr skipsplássi að ástæðulausu og háð erfiða baráttu við að fá lífeyrissjóðsgreiðslur og sækja rétt sinn. Þetta er eitt af því sem þarf að taka á. Eins finnst mér stundum dregin upp glansmynd af tekjum sjómanna. Sú mynd er óraunsæ og allir sem hafa komið nálægt sjávarútvegi vita að tekjur sjómanna hafa dregist saman á síðustu árum. Þetta er áhyggjuefni. Margir sjómenn hafa tjáð mér að þeir væru óánægðir með þessa nýju samninga og að þeir hafi orðið fyrir tekjusamdrætti. Ég tel að fiskveiðistjórnarkerfi eigi þátt í því. Við verðum að gæta að því að þótt dregnar hafi verið háar fjárhæðir út úr stórum og stöndugum útgerðum, t.d. 3.000 millj. kr. út úr einni útgerð norðan heiða eina helgina, eða hvað það var, þá kemur það á endanum niður á sjómönnum. Útgerðin verður skuldsett og alltaf fer meira og meira í að borga vexti. Þannig verður minna eftir hjá þeim sem vinna í greininni. Enda sjáum við að því miður er mjög lítil endurnýjun á fiskiskipastólnum, nema þá helst í allra minnstu bátunum. Þetta er eitt af því sem menn ættu að hafa áhyggjur af og ræða. Menn ræða þannig um fiskveiðistjórnina að þeir fara að tala um potta og aflabrest, t.d. í Breiðafirði, sem ég geri ekki lítið úr. Síðan fara fram ráðstefnur um nýliðun og 40 ára afmæli Hafró. Þá koma upp æ meiri efasemdir um að stýra eigi fiskveiðum með þessum hætti. Það er að sjá að fiskifræðingar í Færeyjum hafi gagnrýnt kenningar Jóns Kristjánssonar um að ekki þurfi stóran hrygningarstofn til að nýliðun verði með ágætum. Það kemur m.a. fram, í síðustu viku í Morgunblaðinu, sem oft er mjög, vægast sagt, vilhallt kvótakerfinu. Mér finnst það stundum því marki brennt að segja ekki alla söguna. En þó birtist þar frétt sem segir að í Færeyjum sýni nýjar rannsóknir að nýliðun ráðist af fæðuframboði í sjónum og sjálfráni. Mest er um sjálfránið þegar mikið af horuðum þorski kemur upp að landinu, sem aftur ræðst af því að hve mikill fiskur, þorskur og ufsi er um fæðuna. Sem sagt, með öðrum orðum: Færeyskir fiskifræðingar taka núna undir með kenningum Jóns Kristjánssonar. Jafnvel mjög nýlegar rannsóknir sýna að stór hrygningarstofn geti haft öfug áhrif á nýliðun. Mér finnst vert að ræða þetta, að þetta sé einnar messu virði. Í stað þess hef ég orðið var við að menn reyni jafnvel að útiloka slíka umræðu. En það er einmitt þörf á að fara yfir þetta. Eins og ég minntist á í fyrri ræðu minni hafa komið upp efasemdir í Skotlandi, sem ná alla leið til Evrópusambandsins, um nýtingarstefnu Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Þetta er eitt af því sem við þurfum að ræða og eins um hve mikið hefur þrengt að sjómönnum. Ræða þarf starfskjör þeirra. Þeir eru samningslausir og standa jafnvel verr en blaðburðarbörn gerðu fyrir nokkru. Mér skilst þó að a.m.k. annað blaðið hafi gengið frá sínum málum, stærsta dagblaðið. Þetta er ólíðandi. Við ræðum hér annað veifið um starfsmannaleigur en mér finnst tími kominn til að ræða starfskjör sjómanna á minnstu bátunum af alvöru. Þetta er ekki léttvægt mál þar sem þeir geta vísað hvor á annan, hæstv. sjávarútvegsráðherra og félagsmálaráðherra. Við þurfum að taka á þessu máli. Ég vonast til að orð mín verði til að hreyfa a.m.k. við hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það var að heyra á hæstv. félagsmálaráðherra að þetta væri ekki mjög mikið mál. Ég held að hann hafi þá talað af vankunnáttu, hafi ekki verið viss um raunverulega stöðu slíkra báta. Ég vonast til að þessi umræða verði til að skila okkur a.m.k. árangri að því leyti.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur verið sagt, að ólíklegt er að þetta sé síðasta frumvarpið sem við sjáum til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Hv. þm. Jón Gunnarsson greindi frá því að á þeim hefði orðið um 35 breytingar á 15 árum og væri ekki allt upptalið í þeim efnum. Það er rétt hjá honum. Frumvarpið sem hér er um að ræða tekur á fimm eða sex efnisatriðum þannig að ef það er nú allt tekið með í kippu verðum við komin eitthvað á fimmta tuginn í breytingum. En það tel ég út af fyrir sig ekki óeðlilegt eða gagnrýnisefni. Þvert á móti sést af því að við höfum þróað þessi mál. Breytingarnar eru að mínu mati til marks um að tekið hafi verið tillit til umræðunnar eins og hún hefur verið hverju sinni. Menn hafa reynt að bregðast við og hafa forgöngu um mótun stefnu sem menn telja horfa í skynsemdarátt. Mér finnst það ekki slæmt í sjálfu sér. Ég er hins vegar sammála hv. þm. Jóni Gunnarssyni, 10. þingmanni Suðurkjördæmis, um að sjávarútvegurinn verði að geta búið við ákveðna festu. Það er eitthvað sem við þurfum að vinna að. Frumvarpið sem hér er fjallað um miðar m.a. að því að draga út tilkostnað í greininni og bregðast við vanda á tilteknum sviðum. Hv. þingmenn hafa töluvert spurt um 3. gr. frumvarpsins. Það er eðlilegt. Hér er um að ræða breytingu sem er ekki stór efnisbreyting en er hins vegar til þess fallin að draga úr tilkostnaði í greininni. Það er eitt af þeim verkefnum sem við verðum að sinna á öllum tímum, að reyna að lækka kostnað. Eins og hér hefur komið fram þarf sjávarútvegurinn að geta staðið undir góðum lífskjörum. Hluti af því er að reyna að sjá til að við leggjum ekki á hann óþarfa álögur og kostnað. Hv. þingmenn hafa út af fyrir sig ekki mótmælt fyrirkomulaginu. Það sem menn hafa hins vegar velt fyrir sér, sem er eðlilegt, er hvort þessi breyting muni leiða til að þær upplýsingar sem hafa legið fyrir innan Fiskistofu og hjá skyldum aðilum, Verðlagsstofu skiptaverðs o.s.frv., verði minna gagnsæjar en áður. Verður erfiðara að fá þessar upplýsingar? Mun t.d. skatturinn eiga erfiðara með að fá þær upplýsingar sem hann þarf á að halda o.s.frv.? Ég verð einfaldlega segja að ekkert slíkt vakir fyrir mönnum. Hér eru eingöngu lagðar til breytingar sem leiða af sér lægri kostnað. Allar þær upplýsingar sem Fiskistofa þarf á að halda og sem Verðlagsstofa skiptaverð þarf á að halda, m.a. til að tryggja að staðið sé með eðlilegum hætti að skiptum milli útgerðar og sjómanna, verða til staðar og jafnaðgengilegar fyrir þá sem á þeim þurfa að halda. Hið sama gildir um skattinn. Hér er gert ráð fyrir þjónustusamningi milli Fiskistofu og þeirra sem fá heimild til að færa kvóta með þeim hætti sem kveðið er á um í 3. gr. Sjálfsagt er að í þjónustusamningnum verði kveðið á um það, og þau skilyrði sett sem duga til að upplýsingarnar liggi fyrir. Ég vil því leggja mikla áherslu á að ekkert í þessum efnum gerir það að verkum að eitthvað tregara verði um upplýsingagjöf. Við erum jú líka með lög, t.d. varðandi Verðlagsstofu skiptaverðs, sem kveða á um hlutverk við að fylgjast með verðmyndun í sjávarútvegi, til að tryggja m.a. að menn standi við kjarasamninga. Hv. þingmenn hafa einnig gert að umræðuefni ákvæði til bráðabirgða, þ.e. þar sem kveðið er á um að fiskiskip missi ekki aflahlutdeild sína þegar svo stendur á sem nú varðandi rækjuna. Þetta er auðvitað mjög eðlilegt ákvæði. Það stendur sérstaklega á varðandi rækjuna. Ef við bregðumst ekki við með þessum hætti getur auðvitað skapast sú hætta að menn missi veiðiréttinn. Menn geta alltaf varist með þessum hætti. Ég hef ekki miklar áhyggjur af því, ef menn stæðu frammi fyrir því að þetta ákvæði yrði ekki samþykkt, að menn hefðu ekki tök á því að koma sér fram hjá þessu, ekki allir en a.m.k. margir hverjir. Það er á hinn bóginn engin ástæða til að gera lögin þannig að menn þurfi að beita einhverjum hundakúnstum í þessu sambandi. Það er miklu eðlilegra að við viðurkennum einfaldlega það sem um er að ræða, sérstakt vandamál sem er eðlilegt að takast á við. Hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur velt því fyrir sér hvort í þessu felist brot á stjórnarskrá. Það tel ég ákaflega langsótt. Hér er einfaldlega tekin um það ákvörðun, tímabundin ákvörðun, að létta af veiðiskyldukvöð. Ég tók það sérstaklega fram í ræðu minni áðan þegar ég ræddi þessi mál, að ekki væri horfið frá grundvallarhugmyndinni um veiðiskyldu. Þar fyrir utan vitum við að lög um veiðiskyldu hafa breyst á undanförnum árum. Við vorum með miklu veikari veiðiskyldu áður fyrr. Við tókum síðan um það pólitíska ákvörðun, m.a. að áeggjan sjómannasamtakanna, að auka veiðiskylduna. Margir töldu reyndar að í því fælist brot á stjórnarskrá vegna þess að aðgangur að greininni væri takmarkaður með þeim hætti, dregið úr leiguframsali o.s.frv. Ég var ósammála því eins og ég er ósammála því sem hv. þingmaður segir nú, að við brjótum með ákvæðum frumvarpsins gegn stjórnarskrá. Hv. þingmaður spyr af hverju ætti að vernda veiðirétt manna. Ég vil vekja athygli á því að hv. þingmaður, sem hefur verið talsmaður þess að fyrna veiðirétt manna, hefur aldrei treyst sér til að gera slíkt nema á 10–20 árum eða eitthvað svoleiðis. Er það ekki rétt? Fimm árum fyrst, 10 árum, 20 árum - býður einhver betur? Engum hefur mér vitanlega dottið í hug að taka ætti veiðirétt af mönnum, allra síst þeim mönnum sem standa hvað veikast og liggja nánast á hliðinni þegar svona stendur á varðandi rækjuna, að taka burtu veiðirétt manna á einu ári vegna þess að þeir geti ekki veitt eitt ár eða tvö. Á þá bara einfaldlega taka af þeim veiðiréttinn? Ég gat ekki skilið orð hv. þingmanns öðruvísi en svo að hann væri að tala um það. Mér finnst kjarni málsins vera þessi: Við stöndum frammi fyrir miklum vanda. Hv. þingmaður Kristján L. Möller hefur brýnt mig í að við þurfum að ganga enn þá lengra til móts við veiðiréttarhafana. Færa þeim sérstakar aflabætur til að tryggja þeim veiðiréttinn til frambúðar. Ég hef verið tregur til að gangast inn á það. Þess vegna finnst mér svolítið skrýtið að síðan komi gagnrýni á frumvarpið sem felur það í sér að reyna að búa til ívilnandi aðgerðir sem koma í veg fyrir að menn missi veiðirétt sinn. Það er auðvitað í samræmi við það sem hv. þm. Jón Bjarnason spurði mig að mig hér áðan, þ.e. hvað eigi að gera fyrir rækjubyggðirnar. Hér er verið að taka á því að vissu leyti með því að ívilna varðandi veiðigjaldið og eins með því að koma til móts við útgerðir með þessum hætti sem ég hef hér farið aðeins yfir. Þriðja atriðið sem menn hafa gert hér að umræðuefni og skiptir mjög miklu máli er ákvæðið sem getur að líta í 2. gr. frumvarpsins og snýr að hámarki í krókaaflahlutdeild. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson spurði mig: „Af hverju ekki aðrar tegundir?“ Ég svaraði því reyndar í andsvari áðan. Ég fór yfir það að eftir að við höfðum skoðað þessi mál sýndist okkur að við vanda væri fyrst og fremst að eiga í þessum tveimur tegundum, það væri mun meiri dreifing á öðrum tegundum. Hins vegar hef ég líka lýst því yfir að ég sé alveg opinn fyrir því að þessi mál séu skoðuð sérstaklega með hliðsjón af þessum tegundum, öðrum tegundum sem menn hafa verið að tala um. Ég hef verið og er talsmaður þess að hafa kvótaþak sem menn hafa kallað svo. Góður og málvís maður gagnrýndi mig, hringdi í mig og sagði að það væri ekki gott orð þannig að við skulum í nafni málverndarstefnu finna annað, eitthvert þak á þessar aflaheimildir, eitthvað sem gerir það að verkum að aflaheimildirnar geta ekki safnast saman á mjög fárra hendur. Þetta eru út af fyrir sig sömu spurningarnar og hv. þm. Sandra Franks spurði mig áðan, þ.e. hvort vísindaleg rök væru fyrir þessum tölum, af hverju ekki væru sömu tölur og í stærra kerfinu og hún spurði hvort ég væri tilbúinn til þess að leggja til lægri tölur í stærra kerfinu. Það er alveg rétt að það eru engin vísindaleg rök fyrir þessum tölum. Það er auðvitað þannig og það eru ekki til nein vísindaleg rök. Þetta er pólitísk ákvörðun sem lýtur að því að reyna að dreifa veiðiréttinum. Ég tel reyndar að sérstök rök séu fyrir því að dreifa veiðiréttinum í þessu smábátakerfi vegna tilurðar kerfisins sem hafði það markmið að reyna að tryggja tiltekna dreifingu veiðiréttar bæði landfræðilega og á milli útgerða. Síðan er það hitt sem skiptir líka miklu máli og það er að í þessu stóra kerfi þurfum við á stórum og öflugum fyrirtækjum að halda, eins og mér finnst hv. þingmenn hafa sagt öðrum þræði líka í þessari umræðu. Þeim er sett ákveðið þak, 12% heildarþak, og undir því verða menn síðan að starfa. Við þurfum hins vegar á mjög stórum og öflugum fyrirtækjum að halda í þessu kerfi til þess að takast á við mjög miklar og dýrar fjárfestingar eins og við sjáum t.d. núna í uppsjávarflotanum. Þess vegna held ég að tiltekin rök séu fyrir því að hafa þessar prósentur hærri í stóra kerfinu. Þegar ég var formaður sjávarútvegsnefndar fór það nú svo í nefndinni að við lögðum til lækkun á þeim tölum sem upphaflega voru settar fram í frumvarpinu þannig að menn vita nú í hvaða átt minn hugur hefur staðið í þessum efnum. Ég hef viljað halda þessu þaki eða hámarki - svo að ég fari nú ekki aftur að brjóta gegn íslenskri tungu - sem við höfum þarna og því hef ég sett þetta upp í þessu sambandi í smábátakerfinu. Það eru mín rök fyrir því að hafa tölurnar lægri í þessu kerfi en í stóra kerfinu. Menn hafa velt því fyrir sér hvort mörkin mættu lækka. Ég benti á að þetta frumvarp hefði meðal annars verið sniðið að þeim veruleika sem blasir við okkur í útgerðinni núna. Við vorum að reyna að gera það þannig að frumvarpið leiddi ekki til skerðingar fyrir þá sem núna starfa þarna. Þetta var hugsað fyrst og fremst til þess að tryggja tiltekna þróun frekar en til þess að berja niður eitthvað sem þegar hefði átt sér stað. Ein ástæðan fyrir því að við stöndum í þessum sporum er vitaskuld sú að það hefur verið vaxandi sókn inn í smábátakerfið Það er út af fyrir sig jákvætt og áhugavert efni vegna þess að það er til marks um að menn sjá þarna tækifæri í íslenskri útgerð á grundvelli smábátakerfisins. Þetta finnst mér út af fyrir sig jákvætt vegna þess að þegar við settum þetta kerfi á fót á sínum tíma voru þeir ófáir sem sögðu: „Nú er verið að dæma sjávarbyggðirnar til fátæktar. Þetta smábátakerfi er óskilvirkt. Það mun ekki standast stóra kerfinu snúning. Smábátakerfið verður til þess að til verður tvenns konar sjávarútvegur, lakari sjávarútvegur í smábátakerfinu, öflugri í stóra aflamarkskerfinu.“ Nú er hið gagnstæða að koma á daginn. Nú er það að koma á daginn að menn sækja inn í smábátakerfið vegna þess einfaldlega að við höfum reynt að breyta því. Við höfum í fyrsta lagi reynt að auka sóknarréttinn, veiðiréttinn í þessu kerfi. Við höfum fært aflaheimildir inn í kerfið og það er ómótmælanlegt. Það er að veiðast æ meira í þessu kerfi í heildina og í annan stað höfum við líka smíðað önnur úrræði, almenn úrræði sem hafa gagnast þessu kerfi vel. Þar á ég t.d. við línuívilnunina. Enginn vafi leikur á því að ein ástæðan fyrir því að menn sjá möguleika í þessu kerfi er sú að menn fá þar 16% ívilnun í línu. Það gerir það að verkum, ekki síst við þær aðstæður sem núna eru í hafinu í kringum okkur og menn hafa hér verið að tala um, að þessar línuveiðar hafa verið hagkvæmar og öflugar og gefið heilmikla möguleika og þess vegna eru menn meðal annars að sækja inn í þetta. Virðulegi forseti. Það fer nú eitthvað að ganga á minn tíma. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson spurði mig mjög um það hver væri afstaða mín til þess að ekki væru kjarasamningar milli sjómanna á smábátunum og Landssambands smábátaeigenda eða einstakra félaga þeirra. Ég vil einfaldlega vísa í svar forustumanna Landssambands smábátaeigenda á aðalfundi þess núna í haust þegar þeir voru spurðir um þetta mál alveg sérstaklega. Ég held að ég muni það alveg rétt að þeir hafi lýst því þá yfir að þeir hygðust ganga til samningaviðræðna um þessi mál við sitt fólk. Samningsrétturinn er þeirra megin og ég mun ekki fara að skipta mér af því eða blanda mér í það þó að ég sé alveg sammála því að sjómenn á þessum bátum verða að hafa sín réttindi. Það gefur augaleið. Það er líka í þágu útgerðanna sjálfra að menn séu með þessa hluti sína alla í lagi. En vissulega er einn hluti af styrkleika smábátakerfisins sveigjanleikinn og sá sveigjanleiki hefur meðal annars gefið mönnum færi á að sækja á dögum sem þeir hefðu ella ekki haft möguleika til. En það breytir ekki því að vitaskuld þurfa að vera lágmarksréttindi í þessu kerfi, í þessum flota. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að taka upp almenna sjávarútvegsumræðu. Tími minn leyfir það ekki núna. Það er ekkert óeðlilegt við að menn efni til pólitískrar almennrar umræðu um sjávarútvegsmál þegar frumvarp af þessu taginu liggur fyrir. Þetta frumvarp snertir marga þætti þess. Það snertir veiðileyfagjaldsumræðuna og ekki er óeðlilegt að menn taki þá umræðu. Þessi umræða snertir líka kjarna smábátaútgerðarinnar og þess sem við höfum reynt, nefnilega að styrkja smábátaútgerðina í heild sinni. Við sjáum, hvað sem hver segir, að smábátaútgerðin á Íslandi í dag er almennt talað og í heild sinni öflugur útgerðarmáti. Það sést best á því að menn sækja inn í þessa útgerð og hafa áhuga á því að hasla sér þar völl. Það er því ekkert óeðlilegt við það þegar slík mál eru flutt hér í frumvarpsformi að menn taki almenna umræðu um sjávarútvegsmálin, en ég hef reynt á þessum mínútum sem ég hafði að fara yfir þau efni sem sérstaklega voru álitaefni og sneru að frumvarpinu beint og reynt að svara þeim spurningum sem fyrir mig voru lagðar. Ef til vill hef ég hlaupið yfir eitthvað. En ég vildi að minnsta kosti reyna að fara yfir þau mál sem ég taldi sérstaklega snúa að frumvarpinu og var beint til mín efnislega eða í spurningarformi.

Hæstv. forseti. Ég ætla aftur að vísa til 3. gr. laganna um stjórn fiskveiða þar sem stendur, með leyfi forseta: „Sjávarútvegsráðherra skal, að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunarinnar, ákveða með reglugerð þann heildarafla sem veiða má á ákveðnu tímabili eða vertíð úr þeim einstökum nytjastofnum við Ísland sem nauðsynlegt er talið að takmarka veiðar á.“ Ég skil þetta þannig að hæstv. sjávarútvegsráðherra geti ekki bara ákveðið það eftir sínu höfði hvort settur sé kvóti heldur þurfi að vera þörf á því. Þegar fyrir liggur að menn veiða ekki þá kvóta sem hafa verið settir út, kannski ár eftir ár, hlýtur hæstv. ráðherra að þurfa að velta því fyrir sér hvort ekki eigi að gefa veiðar frjálsar á viðkomandi tegund. Það hefur verið gert - þar má nefna steinbítinn til sögunnar - að taka tegund út úr kvóta ef ástæða hefur þótt til einmitt af þessum sökum sem ég er að nefna. Síðan finnst mér hæstv. ráðherra þurfa að fara betur yfir það hvort þetta geti í raun og veru gengið upp miðað við röksemdir manna á sínum tíma fyrir því að leggja hömlur á atvinnufrelsi manna sem voru rökstuddar með því að fiskveiðum þyrfti að stjórna, að vernda þyrfti viðkomandi stofna. Ekki er veitt úr þeim stofni sem um er að ræða eins og lagt er til. Ekki eru veiddir kvótarnir sem hæstv. ráðherra ákveður. En hæstv. ráðherra vill opna leið til þess að viðkomandi aðilar geti haldið í kvótana áfram án þess að veiða allan þann tíma sem hér er lagt til að þetta ástand standi.

Virðulegi forseti. Auðvitað er það rétt hjá hv. þingmanni að hægt væri að taka rækjuna út úr kvóta alveg eins og við gerðum með steinbítinn á sínum tíma. Reyndar var gerð tilraun til þess fyrir ekki löngu síðan að taka steinbítinn út úr kvóta þó að það hafi nú ekki tekist á þeim tíma. En ég spyr þá hv. þingmann: Hvernig vill hv. þingmaður standa að þessu máli? Vill hv. þingmaður í ljósi stöðunnar eins og hún nú er taka veiðiréttinn af þessum útgerðum sem hafa verið að veðsetja sig, hafa verið að kaupa veiðiréttinn kannski í ýmsum tilvikum? Þau sitja uppi með miklar fjárskuldbindingar og þurfa að standa undir þeim með einhverjum hætti. Er það þá skoðun hv. þingmanns að það sé sérstakt heillaráð núna þegar svona stendur á í rækjuútveginum að taka burt veiðiréttinn og bregða þannig fæti fyrir útgerðirnar? Mér finnst þetta mjög undarleg afstaða hv. þingmanns en hann hlýtur að þurfa að svara fyrir hana. Hv. þingmaður segir að núverandi fyrirkomulag hamli því á einhvern hátt að menn geti hafið rækjuveiðar. Allir vita að þetta er ekki þannig. Rækjukvótinn fæst fyrir ekki neitt. Ef einhver vill veiða kvóta og landa hjá rækjuvinnslum hér á landi þá er ekki nokkurt vandamál að fá aflaheimildir til þess vegna þess að aflaheimildirnar eru sem leiguheimildir einskis virði um þessar mundir. Þess vegna finnst mér sá hluti röksemda hv. þingmanns engan veginn standast þegar grannt er skoðað, og ekki þarf einu sinni að skoða þetta grannt því þetta blasir við hverjum einasta manni bara þegar litið er á málið. Hv. þingmaður verður að tala skýrt í þessum efnum. Hann segir núna að það eigi að taka þessar aflaheimildir af mönnum, að það eigi að taka burt þennan veiðirétt vegna þess að menn séu ekki að nýta hann og það standist þess vegna ekki stjórnarskrá að þeir fái að halda veiðiréttinum. Er það skoðun hv. þingmanns að það beri einfaldlega að gera þetta núna gagnvart rækjuútgerðunum sem standa veikast, sem eiga í mestum erfiðleikum, vegna þess að veiðirétturinn nýtist þeim ekki? Er þá sérstakt 

Hæstv. forseti. Ekki veit ég betur en að hæstv. ráðherra hafi tekið þátt í semja þessi lög og setja þau hér á Alþingi. Það er bara verið að tala um það hvort fara eigi eftir þeim eða ekki. Það er verið að tala um að gera hér breytingar til þess að þurfa ekki að fara eftir þeim lögum sem eru núna í gildi. Ég held að menn þurfi að hugsa sig svolítið um áður en þeir hlaupa til og breyta lögum, berandi enga virðingu fyrir lögum sem í gildi eru, t.d. stjórnarskránni. Þar finnst mönnum bara allt í lagi að nota einhverjar nýjar röksemdir núna sem snúa í allt aðra átt en giltu í upphafi þegar rökin voru sótt í að það þyrfti að stjórna veiðum úr fiskstofnum til að vernda þá. Nú snúa rökin í hina áttina af því að það stendur illa á. „Hvað á að gera?“ spyr hæstv. ráðherra. Það er hægt að styðja við þessa útgerð ef ríkisstjórnin 

Virðulegi forseti. Það er sérkennilegt ef hv. þingmanni finnst undarlegt að maður vilji breyta lögum þegar tilefni er til þess að lögum sé breytt. Ættum við þá þegar við samþykkjum einhvern tíma lög að lýsa því yfir að þeim lögum verði aldrei að eilífu breytt? Það var hv. þingmaður að segja hérna áðan.  Hv. þingmaður sagði að hægt væri að styðja við bakið á rækjuútgerðinni með ýmsum öðrum hætti. Ég þekki þá umræðu vel. Hv. þm. Kristján L. Möller segir hér fund eftir fund að það eigi að nota 9. gr. og útdeila sérstökum byggðakvótum. En hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur hins vegar allt aðra skoðun. Hann er þeirrar skoðunar að svona byggðakvótum eigi ekki að beita heldur nota frekar fjárhagslegar aðgerðir af hálfu hins opinbera. Það sem hv. þingmaður er í raun að segja, en vill ekki segja úr ræðustóli af því að hann treystir því að ég geti sagt það fyrir hann, er að það eigi að koma með ríkisstyrki til rækjuútgerðarinnar í landinu og þá vitum við það alla vega. 
            

Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra út í þetta frumvarp, m.a. vegna þess að við erum að ræða útför sóknardagakerfisins. Það er gengið frá því í 1. gr. Það væri fróðlegt að fá að heyra afstöðu hæstv. ráðherra til þess vegna þess að aflegging sóknardagakerfisins hefur leikið Vestfirði grátt og leitt til mikils aflasamdráttar. Það eru ekki einungis mín orð, heldur vitna ég til orða hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, þegar hann er spurður út í þennan samdrátt segir hann í Bæjarins besta á vefnum að efast megi um alla þætti fiskveiðistjórnarinnar. Það eru hans orð. Vegna þess að hann studdi þetta óhæfuverk gagnvart Vestfirðingum langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Sér hann eftir því?

Virðulegi forseti. Á sínum tíma þegar við vorum að ræða um sóknardagamál lá afstaða mín algjörlega fyrir í þeim efnum. Ég vildi gjarnan viðhalda sóknardagakerfinu en ekki í óbreyttri mynd. Mér var alveg ljóst að þannig gat það ekki staðist til neinnar lengdar. Ég hef margoft talað um það, og m.a. á þessum frægu fundum sem hv. þingmaður hefur stundum vitnað til. Hann getur flett því upp að ég sagði alltaf skýrt og skorinort: Jú, ég vil gjarnan hafa sóknardagakerfi. Ég er þeirrar skoðunar enn þann dag í dag að það sé alveg hægt að stjórna veiðum með sóknarstýringu. En þá verður líka að koma fleira til, það verður að koma til flotastýring. Þá verða menn að vera menn til þess og hafa kjark til þess að beita jafnframt flotastýringu. Það er alveg ljóst mál,  Niðurstaðan varð hins vegar önnur eins og menn vita. Þá var þrautaráðið það að við reyndum að setja á þessa báta, sem áður höfðu starfað í sóknardagakerfi, eins miklar aflaheimildir og frekast var hægt að tosa út. Það er enginn vafi á 

Herra forseti. Það var mjög erfitt að greina á þessum orðaflaumi hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort hann sæi eftir þessu eða ekki. Það mætti halda að hann hefði bara verið bundinn til þess og neyddur til að ýta á hnappinn til að taka þátt í þessu óhæfuverki gagnvart Vestfirðingum. En mig langar að spyrja annarrar spurningar fyrst ég fékk ekki svar við þessari. Þó skynja ég að hann muni vera mjög sáttur við þetta. Hin spurningin hljóðar svo: Er hann sammála hv. formanni sjávarútvegsnefndar að það sé jafnvel bara jákvætt að allar aflaheimildir streymi að norðan og suður á land? Finnst honum þetta bara jákvætt? Það var ekki að heyra annað en að hv. formaður sjávarútvegsnefndar væri sáttur. Ég spyr vegna þess að markmið þessa frumvarps er að dreifa veiðiréttinum. Og ég spyr: Hvers vegna er hann ekki bundinn að einhverju leyti við landsvæði? Það er alveg auðséð og öll rök hníga til þess að hann 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði hvort ég væri sammála því að það væri jákvætt að allar aflaheimildir streymdu suður. Ég gat ekki merkt það af orðum hv. þm. Guðjóns Hjörleifssonar að hann hefði verið að tala um það. Þetta er útúrsnúningur að mínu mati á orðum hans.  Ég var borinn þungum sökum á sínum tíma þegar ég stóð að línuívilnuninni, sagt að það væri tilraun til að láta aflaheimildirnar streyma vestur á firði og norður um land. Það er það sem menn sögðu. Ég hef hins vegar sagt sem svo að ég haldi að það skipti mjög miklu máli fyrir sjávarútveg okkar og ekki síst fyrir smábátaútgerðina að aflaheimildirnar séu sem dreifðastar. Það er líka það sem við erum einfaldlega að reyna að gera með þessu frumvarpi. Við erum að reyna að festa í sessi þetta smábátakerfi af því að það virkar vel. Við erum að reyna að tryggja að aflaheimildirnar séu dreifðar. Við sjáum af ásókninni í þetta kerfi að það er áhugi á því að gera út innan þess vegna þess að það er öflugt og kröftugt og skapar fjölmörgu fólki vinnu um allt land.

Virðulegi forseti. Skapar fjölmörgu fólki vinnu um allt land, já, kannski alls staðar nema á Vestfjörðum. Ég skal ekki segja. Þeim hefur a.m.k. fækkað mjög verulega þar eftir að þetta óhæfuverk var unnið hér í maí árið 2004. En víkjum aftur að þessu atriði varðandi hlutdeildina, 6% þorskur, 9% ýsa. Hvers vegna ekkert í ufsa og steinbít? Mér fannst ráðherrann ekki svara því nægilega vel. Hann sagði að heimildirnar í þeim tegundum væru svo dreifðar hingað og þangað að það væri engin þörf á að setja neinar reglur um það. En er þá ekki einmitt þess vegna þörf á að setja einhverjar reglur, byrgja brunninn áður en barnið dettur ofan í hann? Það er talað um að þetta sé svo lífvænlegt kerfi og það hafi heldur betur komið á daginn að menn vilji vera í því. Ástæðan er sú að braskararnir eru á fullu í kerfinu núna að mata krókinn. Er það ekki rétt að kvótinn hafi hækkað úr 700-kalli í 1.400-kall í þessu kerfi? Braskararnir eru á fullu að mata krókinn í kerfinu. Það er það sem er að gerast núna. Það mun halda áfram að gerast þangað til menn komast vart lengra. Þetta ferli er búið að vera að gerast í stóra kerfinu og sami leikurinn endurtekur sig aftur í þessu kerfi.  Það er þetta sem við í Frjálslynda flokknum höfum verið að benda á og það er þetta sem stjórnarliðar eru núna, í einhverri örvæntingu, að reyna að koma í veg fyrir - en þeir passa sig á því að gleyma steinbítnum og ufsanum. Skyldi það ekki vera vegna þess að einmitt þessa stundina eru útvaldir gæðingar í Sjálfstæðisflokknum að safna til sín steinbítskvóta, nú eða ufsakvóta en þó sérstaklega steinbítskvóta fyrir vestan? Skyldi það ekki eiga eftir að koma á daginn? Mig grunar að svo sé. Einn helsti kvótapésinn var snöggur til á heimasíðu Landssamtaka smábátaeigenda þegar hann frétti af þessu frumvarpi og skrifaði þar inn í kommentakerfið: En hvað með steinbítinn? Já, hvað með steinbítinn? Þar sjá braskararnir 

Virðulegi forseti. Ég gerði grein fyrir því efnislega áðan af hverju þetta ákvæði var ekki látið taka til fleiri tegunda. Fyrir mér vakir ekkert annað en það sem ég var að segja. Ég verð að biðja hv. þingmann einu sinni að trúa því sem maður er að reyna að segja. Fyrir mér vakir ekkert annað en að reyna að tryggja tiltekna dreifingu og þegar við horfum síðan á að dreifingin er miklu meiri í ufsa, karfa, löngu, keilu og steinbít, sem eru hinar tegundirnar í krókaaflamarkinu, töldum við ekki á þeim tímapunkti nauðsynlegt að setja þetta ákvæði inn. Ég hef hins vegar margsagt úr þessum ræðustóli að ég er alveg opinn fyrir því að þessi mál séu skoðuð. Mér finnst ekkert óeðlilegt við það, nema síður sé, mér fyndist skynsamlegt að sjávarútvegsnefndin færi yfir þetta mál. Hún hefur tækifæri til þess í viðræðum við m.a. hagsmunasamtökin og þá aðra aðila sem málið varðar. Ég verð að mótmæla því, virðulegi forseti, að hv. þingmaður tali alltaf um braskara í þessu kerfi. Þegar við horfum á þetta og sjáum hvað hefur verið að gerast eru það ekki braskarar sem eru á bak við útgerðirnar. Ólarnir í Grímsey eru ekki braskarar. Fiskvinnslan Kambur á Flateyri er ekki braskari. Það eru ekki braskarar sem standa fyrir Útgerðarfélaginu Ósi í Bolungarvík, svo að ég taki þá stærstu sem eru í þessu kerfi. Er það það sem hv. þingmaður á við þegar hann talar um þetta kerfi, að þessir menn séu braskararnir, mennirnir sem hafa keypt aflaheimildir í stórum stíl til að styrkja sínar eigin útgerðir? Það er ekki þannig. Auðvitað er hægt að finna einhverja menn sem eru að reyna að spila á þetta kerfi og gengur misjafnlega vel eða illa í því vegna þess að það er verið að breyta þessum hlutum eins og menn hafa verið að tala um. En við eigum að reyna að horfa á þetta sem alvöruútgerð. Þetta er alvöruatvinnugrein og langflestir í henni eru einfaldlega menn sem eru að reyna að koma sér fyrir í atvinnurekstri, standa vel að honum og stuðla að því að útgerð þeirra og fiskvinnsla sé öflug. Við eigum ekkert að gera neitt lítið úr því.

Virðulegi forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra biður um að honum sé trúað. Það er bara svo erfitt að trúa hæstv. sjávarútvegsráðherra þegar maður les hans gömlu ræður og greinar. Þegar maður les hans gömlu yfirlýsingar eins og ég gerði áðan, skoðar þann málflutning og sér síðan hvernig verkin hafa verið er svo erfitt að treysta, svo erfitt að trúa, jafnvel þótt maður gjarnan vildi gera það. Það er bara svo erfitt þegar menn hafa hvað eftir annað verið staðnir að því lofa einu fyrir kosningar og gera síðan allt annað þegar búið er að kjósa. Það verður mjög fróðlegt að sjá hvernig hæstv. sjávarútvegsráðherra mætir kjósendum sínum í Norðvesturkjördæmi fyrir alþingiskosningarnar árið 2007 með þennan verknað á bakinu. Mig grunar að núna fari þannig að þetta ferli sem hófst eftir að lögin voru samþykkt í maí 2004 muni halda áfram, og það muni halda áfram að fjara undan sjávarbyggðunum. Og hæstv. sjávarútvegsráðherra ætti að muna að þar eru atkvæði hans falin, 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að það sé svo erfitt að trúa mér. Þá vil ég spyrja: Af hverju er hv. þingmaður að spyrja mig? Er það til þess að fá einhver svör sem hann veit fyrir fram að eru þá haugalygi? Ég verð að segja að þetta gengur ekki alveg upp í mínum kolli og skal játa að ég er örugglega samt sem áður ekki jafnskarpur og hv. þingmaður. Það sem ég gerði einfaldlega var það að ég flutti efnisleg rök við þeirri spurningu sem hv. þingmaður beindi til mín. Ég flutti efnisleg rök og reyndi að útskýra hvers vegna staðið var að þessu frumvarpi með þeim hætti sem þarna var. Hvernig brást hv. þingmaður við? Jú, hann gerði það með því að reyna að klína á mig einhverjum annarlegum hvötum, að ég reyndi að taka þátt í einhverju braski, að því mér skildist, með einhverjum ótilgreindum mönnum sem væru að reyna að koma sér fyrir hingað og þangað. Hann kallaði þá braskara sem hefðu keypt sig inn í þetta kerfi. Mér er eiginlega alveg orða vant og veit ekki hvernig ég get svarað þeim spurningum sem fyrir mig eru lagðar þegar fyrir liggur að hv. þingmaður vill ekki einu sinni trúa svörum mínum. Það er einfaldlega þannig að ég fór efnislega yfir málið, flutti ákveðin rök fyrir því og sagði af hverju það er þannig að við settum þetta ákvæði á svona en ekki einhvern veginn öðruvísi.