Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Til þess að koma í veg fyrir að hér þurfi að fara fram atkvgr. milli tveggja nefnda beindi ég þeim tilmælum til formanna þessara tveggja nefnda við umr. hvort þeir gætu ekki fyrir sitt leyti fallist á að nefndirnar fjölluðu sameiginlega um málið, a.m.k. um fjáröflunarþátt þess. Áður en atkvgr. færi fram væri æskilegt að þeir gætu upplýst hvort þeir gætu ekki fyrir sitt leyti samþykkt að nefndirnar fjölluðu sameiginlega um þann þátt málsins. Það er ljóst að fjh.- og viðskn. er að fjalla um lánsfjáráætlun og ekki er gert ráð fyrir þessu þar. Nauðsynlegt er að fjalla um málið í nefndinni. Ég vildi ítreka þessi tilmæli til formannanna tveggja áður en atkvgr. fer fram.



Þessar till. liggja eigi að síður fyrir og ég hygg að hv. 4. landsk. þm. vilji ekki taka sína till. aftur - eða getur hann hugsað sér það? Forseti getur lýst því yfir sem sinni skoðun að það sé eðlilegt að þessar nefndir starfi saman eftir því sem kostur er.



Herra forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli deildarmanna á að á dagskrá þessa fundar, 16. tölul., er annað frv., sem fjallar um breytingu á lausaskuldum launafólks í löng lán, sem samið er með það frv. sem hér á að vísa til nefndar sem fyrirmynd. Ég tel mjög óheppilegt að ef um tvö svo lík mál er að ræða verði um annað fjallað í landbn. og hitt e.t.v. í fjh.- og viðskn. þegar í eðli sínu er um eitt og sama mál að ræða. Ég sé ekki hvernig hægt er að flytja till. um að 16. málinu á dagskránni verði vísað til landbn.  Ég ítreka þá ósk að formenn nefndanna lýsi því yfir að nefndir þeirra muni fjalla sameiginlega um málið því ég hef ekkert, herra forseti, við það að athuga að landbn. fjalli líka um málefni launafólks.



Herra forseti. Ég geri nú ráð fyrir að formaður fjh.- og viðskn. sé mér sammála í því að ekkert sé við það að athuga þó að þessar nefndir ræði þessi mál sameiginlega að einhverju leyti, en ég geri varla ráð fyrir að nefndirnar leysi þann fjárhagsvanda sem hér er verið að tala um. Ég hygg að það verði ríkisstj. að gera, en ekki nefndirnar. En ef það er álit sumra hv. þm. að við munum geta eitthvað í því gert er sjálfsagt að reyna það. Hitt er svo annað mál, að sams konar mál hafa alltaf farið í landbn. þau ár sem ég hef verið hér á þingi. Það væri þá verið að breyta út frá venjunni. Menn verða að athuga það.



Ég hygg að ekki sé um að ræða brtt. Tvær tillögur koma fram, tvær uppástungur. Ég vil taka undir það, sem hv. þm. sagði, að venjan hefur verið sú, öll þau ár sem slík mát hafa komið fyrir, og ég var búinn að benda hv. þd. á það, að vísa þeim málum til landbn. Venjan og hefðirnar eru því fyrir hendi í þessu. Það verður nafnakall um till. landbrh. skv. sérstakri ósk, en vegna þess hvað margir varamenn eru hafa skrifarar óskað eftir stundarkorni til að leiðrétta nafnalista deildarinnar. Till. um að vísa málinu til landbn. samþ. með 22:13 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: KMT, HÁ, HBI, EKG, MÁM, ÓE, ÓÞÞ, PP, PJ, PS, RH, StG, SV, TG, ÞP, ÞS, AS, BÍG, EH, FÞ, GB, IG. nei: ÓRG, GA, GHelg, HG, JS, SighB, KH, KMK, SJS, SvG, GS, GeirG, GE. Fimm þm. (JBH, KJ, StH, GeirH, FrS) voru fjarstaddir. Tveir þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv. sínu:



Herra forseti. Þetta er ekkert stórmál. En ég vil taka mér í munn orð ágætis kollega míns úr þinginu, að það er aðalatriðið að málið sé afgreitt með lýðræðislegum hætti. Ég segi nei.



Herra forseti. Það er rangt, sem kom fram áðan í ræðu hjá einum þm., að hér væri um að ræða einhverjar skuldir sem ríkissjóður Íslands ætti að borga. Þetta er alrangt. Ábyrgð á þessum skuldum ber Búnaðarbanki Íslands. Málefni hans eiga heima hjá landbn. Því segi ég já.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra for seti. Ég mæli hér í fjarveru hæstv, fjmrh. fyrir frv. til l um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt nr. 75 1981, sbr. lög nr. 21 1983, um breytingu á þeim lögum, en frv. þetta hefur verið samþykkt nær óbreytt í Ed. Þetta frv. er flutt í framhaldi af því atriði í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. að áhersla verði lögð á að efla atvinnustarfsemi og atvinnuuppbyggingu til að auka hagvöxt og atvinnuöryggi, m.a. með breytingu skattalaga í þá átt að þau örvi fjárfestingu og eiginfjármyndun í atvinnulífinu. Frv. var samið í samvinnu fjmrn. og nefndar sem til þess verkefnis var skipuð 14. júlí á s.l. ári. Í þeirri nefnd áttu sæti þeir Ólafur Nilsson, lögg. endurskoðandi, er var formaður nefndarinnar og auk hans Geir Geirsson lögg. endurskoðandi og alþm. Davíð Aðalsteinsson, Eyjólfur Konráð Jónsson og Þorsteinn Pálsson. Nefndin vann mjög gott starf og skilaði áliti sínu í nóv. s.l. Í tengslum við þetta frv. samdi nefndin sérstakt frv. um frádrátt frá tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri og eru náin tengsl milli frv. beggja. Á undanförnum árum hafa margar greinar atvinnurekstrar átt í miklum erfiðleikum hér á landi þar sem gætt hefur samdráttar og versnandi afkomu. Í þessum efnum þarf að snúa vörn í sókn og hefja nýskipun arðbærrar atvinnustarfsemi með aukinni þátttöku almennings. Sérstaklega þarf að auka eiginfjármyndun atvinnufyrirtækja og bæta möguleika þeirra til endurnýjunar atvinnutækja. Hefur frv. að geyma allmargþættar tillögur til breytinga á skattlagningu einstaklinga og atvinnufyrirtækja sem allar stefna þó að þessu marki. Ég mun nú víkja að helstu tillögum frv. og snúa mér fyrst að þeim breytingum er varða atvinnureksturinn sjálfan. Þar eru meginbreytingarnar þríættar. Í fyrsta lagi er lagt til að fjárfestingarsjóður verði tekinn upp í stað núverandi varasjóðs. Í öðru lagi er lagt til að breyting verði gerð á meðferð úthlutaðs arðs hjá félögum og í þriðja lagi er gert ráð fyrir breytingu á fyrningarhlutföllum. Skv. núgildandi lögum er félögum sem atvinnurekstur stunda heimilt að leggja allt að 25% af hagnaði í sérstakan varasjóð. Þessum varasjóði er einungis heimilt að ráðstafa til að mæta rekstrartapi. Sé sjóðnum á einhvern hátt ráðstafað á annan veg ber að telja hina ráðstöfuðu fjárhæð til tekna að viðbættu 25% álagi. Gildandi ákvæði um varasjóð hafa löngum þótt að ýmsu leyti gölluð. Sérstaklega hafa menn þó gagnrýnt ákvæðið um óheimilaða ráðstöfun hans. Það hefur reynst mjög erfitt í framkvæmd að meta hvenær varasjóði hefur verið ráðstafað í þessu sambandi og hvenær hann skyldi telja til tekna að viðbættu 25% álagi. Í mörgum tilfellum hefur varasjóður í raun virkað eins og lækkun á skattahlutfalli félaga. Annar megingalli við ákvæði núgildandi laga um myndun varasjóðs er að heimildin hefur verið bundin við félög. Einstaklingum hefur ekki verið heimilt að leggja fé í varasjóð þó þeir stunduðu atvinnurekstur og hefur varasjóðsheimildin skapað visst misvægi milli atvinnurekstrar eftir því hvort hann er í formi félags eða á vegum einstaklings. Með ákvæðum frv. um fjárfestingarsjóð í stað varasjóðs er stefnt að raunhæfari varasjóðsmyndun í atvinnurekstri, þ.e. stefnt að myndun varasjóðs sem ráðstafa má til frekari uppbyggingar og tekjuöflunar í rekstrinum. Í frv. er lagt til að einstaklingar og félög, . sem hafa skattskyldar tekjur af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, geti myndað fjárfestingarsjóð með frádrætti frá tekjum allt að 40% af skattskyldum hagnaði ársins. Helming af tillagi í fjárfestingarsjóð skal leggja inn á bundinn reikning í banka eða sparisjóði, svonefndan fjárfestingarreikning. Reikningar þessir skulu vera verðtryggðir og bera sömu vexti og verðtryggðir reikningar við innlánsstofnanir almennt gera. Fjárhæð, sem lögð er inn á bundinn reikning, má fyrst nota sex mánuðum eftir að innborgun hefur farið fram og skal hún hafa verið notuð innan sex ára frá því tímamarki. Fjárfestingarsjóðurinn framreiknast árlega með verðbreytingarstuðli skv. 26. gr. tekjuskattslaganna. Verðbætur og vextir af innstæðureikningi eru skattskyld en reikningurinn reiknast með í stofni við útreikning á verðbreytingarfærslu. Þetta þýðir raunverulega að einungis ákveðnir raunvextir af þessum reikningum verða skattskyldir. Ef fjárfestingarsjóðnum er ráðstafað telst hann til skattskyldra tekna en jafnframt því er heimilt að fyrna nýjan reikning sem heimilt er að fyrna í fyrsta sinn á árinu skv. skattalögum eða eignum sem eru í smíðum og enn hafa ekki verið teknar í notkun. Í þessum till. um fjárfestingarsjóð í stað varasjóðs felast róttækar breytingar. Horfa sumar þeirra til rýmkunar á þeim heimildum sem nú eru í lögum en aðrar til þrengingar. Þegar þau atriði öll eru skoðuð í samhengi og metin heildarútkoma þeirra verður ekki sagt að þegar til lengri tíma er litið felist lækkun á skattlagningu fyrirtækja í þeim till. er varða fjárfestingarsjóðinn, þó að þær kunni eitthvað að rýra tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti atvinnurekstursins þegar til skamms tíma er lítið. Meginmáli skiptir þó að fjárfestingarsjóðurinn er mun raunhæfari við varasjóðsmyndun í atvinnurekstri en núgildandi ákvæði um varasjóð og hann er mun líkari en núgildandi varasjóður til að stuðla að frekari uppbyggingu og tekjuöflun í rekstri. Eru þær till. um fjárfestingarsjóð sem ég hef rakið hér að framan og frv. hefur að geyma að verulegu leyti sniðnar eftir hliðstæðri sjóðsmyndun sem heimiluð er í skattalögum flestra grannlanda okkar og þykir þar hafa gefið góða raun. Að því er félögin varðar eru í öðru lagi gerðar tillögur um breyttar reglur um skattalega meðferð úthlutaðs arðs hjá hlutafélögum og skattalega meðferð þess fjár sem samvinnufélög greiða félagsmönnum sínum í árslok eða færa þeim til séreignar í stofnsjóði. Skv. núgildandi lögum er helmingur þeirrar fjárhæðar sem hlutafélög greiða eða úthluta í arð frádráttarbær en þó má frádráttur aldrei vera hærri en nemur 5% af matsverði hlutafjár. Hjá viðtakendum þessa arðs er hann allur skattskyldur en þó getur hver einstakur viðtakandi fært til frádráttar allt að 12 700 kr. Þessar reglur hafa leitt til þess að iðulega kemur til tvísköttun arðs þar sem arður er að hálfu leyti skattlagður í félaginu sem úthlutar honum og að verulegu leyti aftur skattlagður hjá viðtakanda. Í frv. er lagt til að úthlutaður arður úr hlutafélagi verði frádráttarbær að fullu hjá félaginu, þó ekki umfram 10% af matsverði hlutafjár. Jafnframt eru gerðar tillögur um nokkra rýmkun á frádráttarbærni úthlutaðs arðs í höndum móttakanda og mun ég víkja að þeim síðar. Skv. þessum till. er með öllu afnumin sú tvísköttun á úthlutuðum arði sem ríkt hefur að nokkru leyti hingað til og verður að telja að mörgu leyti mjög óeðlilega. Þá eru einnig rýmkaðar heimildir samvinnufélaga til að færa til frádráttar fjárhæðir sem greiddar eru félagsaðilum eða færðar þeim til séreignar í stofnsjóði í hlutfalli við viðskipti þeirra á árinu. Að því er atvinnureksturinn varðar eru loks í þriðja lagi í frv. gerðar till. um nokkra hækkun á fyrningarhlutföllum. Þau hafa fram að þessu fyrst og fremst verið miðuð við raunverulegan endingartíma þeirra, þannig að eignin væri komin niður í niðurlagsverð að loknum endingartímanum, þó að sjálfsögðu hafi þarna verið um meðaltalsreglu að ræða. Hin síðari ár hefur borið æ meira á úreldingu eigna vegna örra tæknibreytinga þannig að endingartíminn einn ræður ekki úrslitum um þessi efni lengur. Í ljós hefur komið að núgildandi ákvæði um fyrningar nægja ekki í nærri öllum tilvikum til að færa eignir til raunverulegs verðs á hverjum tíma af þessum sökum. Í þessu sambandi má nefna örar tæknibreytingar á sviði tölvunotkunar, á sviði vöruflutninga, t.d. á sjó, og á fjölmörgum öðrum sviðum. Hafa þessar breytingar í mörgum tilfellum gert eldri búnað úreltan eða verðminni en ráð var gert fyrir og oft löngu áður en raunverulegum endingartíma búnaðarins í hinum hefðbundna skilningi þess orðs var lokið. Af þessum sökum eru gerðar í frv. till. um nokkra hækkun fyrningarhlutfalla. Þannig er lagt til að fyrningarhlutföll skipa og skipsbúnaðar hækki úr 8 í 10%, að fyrningarhlutföll verksmiðjuvéla og hvers konar iðnaðarvéla hækki úr 12% í 15% og að fyrningarhlutföll véla og tækja til jarðvinnslu og mannvirkjagerðar, bifreiða, tölvubúnaðar o.fl. verði hækkuð úr 12% í 20%. Jafnframt er lagt til að fyrningarhlutföll mannvirkja verði 2–10% í staðinn fyrir 2–6% áður. Eftir sem áður er gert ráð fyrir að fjmrh. ákveði með reglugerð fyrningarhlutfall einstakra flokka mannvirkja eftir gerð, byggingarefni o.fl. Það má því fyrst og fremst búast við að hið aukna svigrúm, sem gert er ráð fyrir í fyrningarhlutföllum mannvirkja, verði notað varðandi einstakar óvaranlegar tegundir eigna. Skv. gildandi lögum um tekju- og eignarskatt er íbúðarhúsnæði í atvinnurekstri ekki fyrnanlegt. Í ýmsum tilvikum er þetta óeðlilegt. Má í því sambandi nefna verbúðir og vistarverur starfsfólks fiskiðjuvera víða úti um land. Þá eru einnig dæmi um að íbúðir séu leigðar út af félögum eða öðrum í stórum stíl í atvinnurekstrarskyni. Er lagt til að á þessu verði breyting og íbúðarhúsnæði sem notað er í atvinnurekstri verði almennt fyrnanlegt. Ekki er þó gert ráð fyrir að þessi breyting taki til íbúðarhúsnæðis í eigu manna nema að heildarfyrningargrunnur slíks húsnæðis í hans eigu í árslok fari fram úr tilteknum mörkum. Slík takmörkun þykir nauðsynleg til þess að reglur um fyrningu á útleigðu íbúðarhúsnæði verði framkvæmanlegar. Ég hef nú lýst stuttlega tillögum frv. að því er varðar atvinnureksturinn, þ.e. tillögum um fjárfestingarsjóð, arð og hækkun fyrningarhlutfalla, og mun nú snúa mér að tillögum er lúta að einstaklingum. Helstu brtt. er að einstaklingum lúta skiptast í þrjá flokka svipað og varðandi atvinnureksturinn. Í fyrsta lagi till. um meðferð móttekins arðs og greiðslna í stofnsjóði samvinnufélaga, í öðru lagi um fjárfestingu einstaklinga í atvinnurekstri og frádráttarbærni hennar með vissum skilyrðum og innan vissra marka og loks í þriðja lagi till. varðandi breytta eignarskattsmeðferð að því er varðar hlutafjáreign og stofnfjárinnstæðu í samvinnufélögum. Ég vék hér áðan, þegar ég fjallaði um skattlagningu atvinnurekstrar og till. til breytinga á henni, að meðferð úthlutaðs arðs hjá hlutafélögum og færslna í stofnsjóði hjá samvinnufélögum. Að því er varðar skattalega meðferð þessara greiðslna hjá móttakendum eru einnig gerðar till. til breytinga í frv. því sem hér liggur fyrir. Skv. gildandi reglum er fenginn arður af hlutafjáreign frádráttarbær hjá einstaklingum sem við honum taka. Þessi frádráttarheimild sætir svo tvenns konar takmörkunum. Í fyrsta lagi er móttekinn arður ekki frádráttarbær nema upp að 10% af nafnverði einstakra hlutabréfa eða hluta og í öðru lagi má frádráttur aldrei vera hærri en 12 750 kr. fyrir einhleyping og helmingi hærri upphæð fyrir hjón. 1 frv. er ekki gerð till. um aðrar breytingar á þessum ákvæðum en þær að fyrrgreind fjármagnsupphæð frádráttarins hækki úr 12 750 kr. fyrir einstakling upp í 25 000 kr. og hækki samsvarandi fyrir hjón, þ.e. lagt er til að þetta hámark frádráttarheimildarinnar tæplega tvöfaldist. Þá gerir frv. einnig ráð fyrir því að frádráttarbær hámarksupphæð sem færð er félagsmanni í samvinnufélagi til tekna í stofnsjóð vegna viðskipta hans við félagið hækki úr 5% í 7%. Kunnara er en frá þurfi að segja að atvinnufyrirtæki á Íslandi hefur mjög skort eigið fé til rekstrar síns. Hefur sáralítið kveðið að því hér á landi að almenningur legði fé til slíks rekstrar enda má segja að skattalög hafi ekki gert þann kost ýkja fýsilegan, auk þess sem almennan markað fyrir slík hlutabréf hefur skort. Í c-lið 4. gr. frv. sem hér er til umr. er að finna rammagrein sem ætlað er að gera það hagstætt fyrir almenning með tilliti til skattálagningar að festa fé sitt í slíkum rekstri og örva þar með eigin fjármyndun og fjárfestingu í atvinnulífinu. Skv. þessari grein er frádráttarbært frá tekjum það fé sem varið er til aukningar í fjárfestingu í atvinnurekstri á tekjuárinu allt að 20 þús. kr. hjá einstaklingi og 40 þús. kr. hjá hjónum. Þessi aukning fjárfestingar þarf þó að fullnægja nánari skilyrðum en um þau skilyrði er fjallað í frv. um frádrátt frá skattskyldum tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri sem ég nefndi áðan og lagt var fram sem fylgifrv. með þessu frv. og kemur hér til umr. síðar. Í því frv. er gert í stuttu máli ráð fyrir fjórum mismunandi tegundum fjárfestingar sem fullnægt geti skilyrðum til frádráttarbærni: 1) Myndun bundinna stofnfjárreikninga í bönkum og sparisjóðum sem verja skal til nýmyndunar eigin rekstrar síðar. 2) Bein og milliliðalaus fjárfesting í hlutabréfum hlutafélaga þar sem hlutafé er ekki undir 10 millj. kr., hluthafar a.m.k. 100 og viðskipti með hlutabréf eru frjáls. 3) Gert er ráð fyrir frádráttarbærni tillaga í starfsmannasjóði sem sérstaklega eru myndaðir til kaupa á hlutabréfum í hlutafélögum sem þeim eru tengd. 4) Gert er ráð fyrir frádráttarbærni á fjárfestingu í hlutabréfum í sérstökum fjárfestingarfélögum sem mynduð yrðu til kaupa á áhættufé atvinnufyrirtækja og skuldabréfum þeirra. Þriðja megintillaga frv. varðandi skattlagningu einstaklinga hefur einnig þann tilgang að hvetja almenning til fjárfestingar í áhættufé. Lýtur hún að því að við ákvörðun á eignarskattsstofni einstaklinga verði heimilt að draga frá eigin innstæður á stofnfjárreikningum samvinnufélaga og hlutabréfaeign allt að 250 þús. kr. hjá einstaklingi og 500 þús. kr. hjá hjónum. Innan þessara marka gilda þá um þessar eignir sömu reglur og nú gilda um innstæður manna í bönkum og sparisjóðum. Ég hef nú stiklað á stóru varðandi efnisatriði og tilgang frv. sem hér er til umr. Ég hef takmarkað umfjöllun mína við meginatriði frv. Mjög nauðsynlegt er að afgreiðslu þessa frv. verði hraðað svo sem kostur er á. Ástæðan er sú að öllum ákvæðum þess öðrum en ákvæðum um frádráttarbærni áhættufjárfestinga er ætlað að gilda við skattlagningu á þessu ári. Er fyrirtækjum og þeim sem vinna við uppgjör og framtalsgerð því brýn nauðsyn á því að ljóst verði hið fyrsta hvaða reglur gildi um skattalegt uppgjör tekna og eigna ársins 1983. Dragist meðferð málsins hér á hv. Alþingi frekar en orðið er er augljóst að það mun leiða til verulegra erfiðleika í skattkerfinu og hugsanlega svo að áhrif kunni að hafa á það hvort næst að ljúka álagningu skatta á réttum tíma. Að lokum nokkur orð um áhrif frv. á tekjur ríkissjóðs. Um árabil hafa verið vélteknar upplýsingar úr framtölum einstaklinga sem hafa gert mönnum kleift að áætla fjárhagsleg áhrif einstakra brtt. í skattamálum þeirra með nokkurri nákvæmni. Sérstaklega hefur þetta gilt um till. er lúta að breytingum á skattstigum og öðrum þáttum í álagningarútreikningi skattalaganna. Slíkum véltækum upplýsingum hefur ekki verið fyrir að fara varðandi einstaka þætti í skattalegu uppgjöri atvinnurekstrarins enda er þar um mun flóknari þátt að ræða sem erfitt er að véltaka. Af þessum sökum hefur ætíð reynst erfitt að áætla nákvæm fjárhagsleg áhrif brtt. að því er atvinnureksturinn varðar. Á þetta einnig við um till. þessa frv. Það er því ljóst að frv. þetta mun hafa einhver áhrif til lækkunar varðandi tekjur ríkissjóðs þegar til skamms tíma er litið. Sé hins vegar horft til lengri tíma ætti sú lækkun sem í upphafi kann að verða á tekjuskattinum að skila sér að fullu og ríflega það með öflugu atvinnulífi og auknum tekjum. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það frv. sem hér er nú til umr. hefur hlotið meðferð í hv. Ed. og því fylgir annað frv., sem einnig er á dagskrá þessa fundar í hv. Nd. í dag. Þetta frv. er í rauninni einn veigamesti þátturinn í frumvarpsformi sem fram hefur komið í stefnu ríkisstj. vegna þess að frv. gerir ráð fyrir því að færa í lög mjög þýðingarmikil atriði í stefnu Sjálfstfl. Það er athyglisvert að einmitt um þessar mundir, á sama tíma og rætt er um að skera niður þjónustu við almenning á vegum ríkisins, leggja skatt á sjúklinga, kemur hæstv. heilbrrh. og mælir fyrir eins konar neikvæðum skatti handa fyrirtækjunum, þ.e. því að fyrirtækin í landinu fái peninga úr ríkissjóði nánast endurgreidda meðan menn sveitast í blóðinu við það í kerfinu þessa dagana að finna leið til að leggja skatta á þá sem þurfa að kaupa hina félagslegu þjónustu í landinu. Þannig er frv. táknrænt. Það er eins og flagg dregið við hún af núv. ríkisstj. Hér er stefna íhaldsins komin í frumvarpsbúningi skýrari en - já, ég vil leyfa mér að halda fram nokkurs staðar annars staðar. Og það er athyglisvert að þegar kemur að þessu máli er allt látið lönd og leið í sambandi við ríkissjóð og afkomu hans. Það er sagt í ræðu hæstv. ráðh.: Það er erfitt að áætla nákvæm fjárhagsleg áhrif. Það er ljóst hins vegar, sagði hæstv. ráðh., að frv. hefði í framkvæmd einhver áhrif til skemmri tíma til lækkunar á tekjum ríkisins. Það kemur sem sagt fram að hér er ekki verið að tíunda hlutina nákvæmlega eins og þegar kemur að hinni félagslegu þjónustu. Hér er sullað upphæðum út úr ríkissjóði til að framkvæma stefnu ofstækisfyllstu stuðningsmanna Sjálfstfl. - Ég veit að vísu að samflokksmenn hæstv. fjmrh. láta sér það margir í léttu rúmi liggja hvernig ríkissjóður kemur út hjá honum um þessar mundir og það er bersýnilega ekki verið að taka tillit til afkomu þjóðarkassans þegar verið er að leggja þetta frv. hér fram. Hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram nokkur frv. á þinginu í vetur og fékk nokkur frv. afgreidd núna fyrir áramótin. Það hefur ekki verið mikill hraði á þingstörfum að undanförnu, en beðið er um að þetta frv. fái alveg sérstakan forgang vegna þess að það liggi í rauninni líf á að hægt sé að taka tillit til þessa frv. og áhrifa þess, ef samþykkt verður, við álagningu skatta á árinu 1984. Þetta er með öðrum orðum forgangsmálið, hið stóra hugsjónamál íhaldsins í frumvarpsbúningi sem menn leggja ofurkapp á að fá hrint í framkvæmd. Og það er táknrænt fyrir þessa ríkisstj. að hún skuli vera svo smekklaus að láta hæstv. heilbr.- og trmrh., sem er að beita sér fyrir niðurskurði á félagslegri þjónustu, mæla fyrir þessu frv. í fjarveru hins mikla rammasmiðs, hæstv. fjmrh. Það er sláandi um hvaða áherslur þessi ríkisstj. leggur á málin. Það fylgir þessu frv. engin grg. um hvaða áhrif þetta frv. hefur á afkomu ríkissjóðs, eins og ég gat um. En það er fleira sem vantar. Það liggur ekkert fyrir um það í þessu frv., hvorki í grg. þess né framsöguræðu hæstv. ráðh., hvaða áhrif þetta frv. hljóti að hafa á atvinnureksturinn. Hvaða áhrif eru það nákvæmlega sem frv. mun hafa á atvinnureksturinn í landinu? Hvernig mun það efla iðnaðinn í fyrsta lagi, sjávarútveginn, úrvinnslugreinar landbúnaðarins? Hvernig kemur það fram gagnvart versluninni? Það liggja ekki svo mikið sem fyrir hugleiðingar um það frá hæstv. ríkisstj. hvaða áhrif þetta muni hafa á atvinnureksturinn í landinu. Ég held þó að það hefði átt að vera unnt fyrir ríkisstj. að fá á því eitthvert mat hvaða áhrif svona frv. gæti í framkvæmd haft á atvinnulífið. Ég mun fara fram á það í þeirri n. sem þetta mál fær til meðferðar að Þjóðhagsstofnun og Framkvæmdastofnun, eftirlætisstofnanir ríkisstj., einkum sú síðarnefnda, geri á því ítarlega úttekt hvaða áhrif lög af þessum toga mundu hafa á atvinnureksturinn í landinu. Hvaða áhrif mun það hafa á störf og hvaða önnur áhrif hefur slíkt frv., ef samþykkt verður, á atvinnureksturinn í landinu? En það er fleira sem hæstv. ríkisstj. verður að svara áður en þetta frv. fer í gegnum þingið. Það er líka spurt: Hvaða áhrif telja menn að samþykkt svona frv. muni hafa á sparifjármarkaðinn í landinu? Hvaða áhrif mun svona frv. hafa á þá hörðu samkeppni sem nú er uppi og harðnandi samkeppni um lánsfé í landinu? Það er alveg greinilegt að ríkisstj. beitir nú svo að segja öllum atvinnugreinum í landinu samanlögðum á sömu milljónirnar. Það er svo grimm samkeppni um fjármuni í landinu þessa dagana að það hefur aldrei verið annað eins. Það er verið að ræða um það í fullri alvöru að lífeyrissjóðirnir hafi betra upp úr því að leggja sitt fé inn á bankabækur, almennar sparisjóðsbækur, en að kaupa skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins, Byggingarsjóði verkamanna og Framkvæmdasjóði. Það er sem sagt búið að gera fjármagnsmarkaðinn þannig að hann er þrengri en nokkru sinni fyrr. Hann er ofbeittur, eins og það var orðað. Auðvitað er samþykkt svona frv. innlegg í baráttuna um spariféð í þessu landi. Það er alveg ljóst. Og það er mát sem líka á að skoða. Í þessu frv., eins og það liggur hér fyrir, felast stórkostleg fríðindi fyrir ákveðna þætti fjármagnsins í landinu. Það er í fyrsta lagi gert ráð fyrir að einstaklingar sem fá greiddan arð af hlutafjáreign, sem njóta þegar nokkurs skattaafsláttar, fái nú um tvöfalt hærri afslátt en verið hefur. Þessi tala, sem hefur verið 12 750 kr., fari í 25 000 kr. hjá einstaklingum og 50 þús. kr. hjá hjónum. Og hverjir eru það sem leggja fé í hlutafjárkaup af þessum toga? Ætli það séu einstæðar mæður eða einstæðir foreldrar? Ætli það sé iðnverkafólk sem lifir á tekjutryggingunni einni? Þessi tala, sem þarna á að gefa skattfrjálsa, er tvöföld sú tala hjá einstaklingum sem gert er ráð fyrir að tekjutryggingin nemi samkv. því samningsuppkasti sem forseti Alþýðusambandsins og framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins hafa undirritað. Tvöföld sú upphæð á hér að vera skattfrjáls þegar kemur að því marki að kaupa hlutafé. Ætli það sé þetta fólk sem á afgang í þessu skyni? Auðvitað ekki. Auðvitað er þetta frv. ekkert annað en liður í þeirri stefnu ríkisstj. að hampa fjármagninu á kostnað fólksins, vegna þess að núv. ríkisstj. telur að fjármagnið sé upphaf og endir alls sem gera skal og gera þarf og vinnan og þeir sem hana inna af hendi skipti litlu eða engu máli. Hér er komið að grundvallarátökunum í íslenskum stjórnmálum, grundvallardellunni annars vegar um vinnu og hins vegar um fjármagn. Það er ekki að furða þó að Alþýðusamband Íslands sendi frá sér mjög harðorð mótmæli út af þessu frv. Það segir, með leyfi hæstv. forseta: „Greinilegt er að umrædd frv. eru skýrt og markvisst framhald af fyrri ákvörðun stjórnvalda um tilflutning fjár í þjóðfélaginu. Stefnan hvílir öll á þeirri forsendu að fátækur maður, sem fær fé í hendur, sé líklegur til að nýta það í mat, klæði eða annað það sem þjóðfélaginu verður að litlu gagni. Sá ríki, sem lifir í vellystingum praktuglega, sé líklegri til að veita því í þjóðfélagslega nytsama framkvæmd. Umsögnin er einföld: Tillagan er eðlilegur þáttur í þeirri samfelldu stefnu ríkisstj. að gera þá fátæku fátækari og þá ríku ríkari. Alþýðusambandið getur ekki gert þá stefnu að sinni. Reykjavík, 3. febrúar 1984. Ásmundur Stefánsson.“ Hér er komið að kjarna málsins. Hér er komið að þeim kjarna málsins sem ég gat um áðan varðandi áherslu á fjármuni og fjármagn annars vegar og vinnu og virðingu fyrir þeim sem skapa verðmæti með vinnu sinni hins vegar. En í öðru lagi, fyrir utan arðinn af hlutafjáreign, er ætlunin að veita mönnum veruleg skattfríðindi út á fjárfestingu í atvinnurekstri. Hjón sem leggja fram 40 þús. kr. til fjárfestingar í eigin atvinnurekstri fá stóran hluta af þessari fjárhæð úr ríkissjóði í formi skattalækkunar, jafnvel allt að 40% ef þau hafa verulegar tekjur. Sama gildir um kaup á hlutabréfum í stórum hlutafélögum svo og um framlög starfsmanna í sérstaka fjárfestingarsjóði, svonefnda starfsmannasjóði, og hlutabréfakaup í fjárfestingarfélögum. Í þriðja lagi gerir þetta frv. um fríðindi fyrirtækjanna ráð fyrir því að eignarskattur á hlutabréfaeign verði stórkostlega lækkaður. Í fjórða lagi er opnuð leið til þess í öllum fyrirtækjum, jafnt þeim sem rekin eru í félagsformi sem í nafni einstaklinga, að leggja 40% af skattskyldum hagnaði ársins til hliðar í svonefnda fjárfestingarsjóði og kemur sú upphæð ekki til skatts á því ári. Þessi heimild kemur í staðinn fyrir núgildandi varasjóðsheimild sem er nú að hámarki 25% af skattskyldum hagnaði og nær aðeins til fyrirtækja í félagsformi. Í fimmta lagi eru fyrningarheimildir í atvinnurekstri verulega hækkaðar, fyrningarhlutfall véla hækkar úr 12% í 15–20%, skipa úr 8% í 10% og fasteigna úr 26% í 2–10%. Minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. var skipaður fulltrúum allra stjórnarandstöðuflokkanna og niðurstaða minni hl. varð sem hér segir, eins og fram kemur á þskj. 355: „Við undirritaðir nm. fjh.- og viðskn. Ed. teljum að miklu brýnna væri að bæta kjör lágtekjufólks með breytingum á skattalögum fremur en að veita atvinnurekendum enn frekari skattfríðindi. Við leggjum því til að frv. þetta verði fellt.“ Undir þetta rituðu Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, Ragnar Arnalds og Eiður Guðnason. Og undir þetta sjónarmið tökum við að sjálfsögðu. Hér er um að ræða frv. sem er gjörsamlega fráleitt að samþykkja miðað við núverandi stöðu hér í þessu landi. Frv. gerir ráð fyrir tilflutningi fjármagns til fjármagnseigenda frá þeim sem síst skyldi á sama tíma og uppi eru hugmyndir um að leggja skatta á þá sem þjónustunnar njóta á vegum opinberra aðila í þessu landi. Eins og ég gat um áðan, herra forseti, mun ég við meðferð málsins óska eftir nokkrum grg. frá opinberum aðilum þannig að það liggi m.a. fyrir hvaða fjárhagsleg áhrif frv. þetta, ef samþykkt verður, mun hafa á hag ríkissjóðs. Ég mun óska eftir upplýsingum um hvaða áhrif frv. þetta, ef samþykkt verður, mun hafa á atvinnulífið almennt og ég mun einnig óska eftir sérstakri úttekt á áhrifum þessa frv., ef samþykkt verður, á lánsfjármarkaðinn í landinu og sparifjármarkaðinn. Ég vil að lokum leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. tveggja tæknilegra spurninga: Í fyrsta lagi varðandi 4. gr. d- lið. Þar er gert ráð fyrir að við 3. málsgr. bætist nýr málsl. er orðist svo: „Útleiga manns á íbúðarhúsnæði telst ekki til atvinnurekstrar eða sjálfstæðrar starfsemi í þessu sambandi nema því aðeins að heildarfyrningargrunnur slíks húsnæðis í eigu hans í árslok nemi 4 millj. kr. eða meiru, ef um einstakling er að ræða, en 8 millj. kr., ef hjón, sbr. 63. gr., eiga í hlut.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því - það gengur ekki fram af þeim gögnum sem hér liggja fyrir - hvernig sú upphæð er fundin sem þarna er miðað við. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðh. þeirrar spurningar: Hvernig er ætlunin að framkvæma það ákvæði að íbúðarhúsnæði í atvinnurekstri verði fyrnanlegt? Í grg. frv. á bls. 7 og 8 í þskj. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Íbúðarhúsnæði í atvinnurekstri er ekki fyrnanlegt skv. gildandi lögum. Hefur þetta þótt óeðlilegt. Eru í því sambandi nefndar vistarverur starfsfólks fiskiðjuvera úti um land og íbúðir sem leigðar eru út af félögum eða öðrum í atvinnurekstrarskyni. Lagt er til að á þessu verði breyting, en þó er ekki gert ráð fyrir að íbúðarhúsnæði í eigu manna verði almennt fyrnanlegt og eru sett ákveðin mörk í frv. um þetta efni. Eftir þessa breytingu gilda að sjálfsögðu ákvæði 11.–13. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt um söluhagnað af fyrnanlegu íbúðarhúsnæði.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því hvernig ætlunin er að framkvæma þann greinarmun sem þarna á að gera á milli íbúðarhúsnæðis sem er fyrnanlegt annars vegar og þess sem ekki er fyrnanlegt hins vegar. Og ég vit spyrja hæstv. félmrh. að því hvernig ætlunin er að fara með þessar íbúðir gagnvart lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Er gert ráð fyrir að út á þessar íbúðir, sem byggðar eru og verða síðar fyrnanlegar skv. þessum lögum, sé hægt að fá almenn lán frá Húsnæðisstofnun ríkisins? Í frv. ríkisstj. um húsnæðismál, sem liggur fyrir hv. félmn., er gert ráð fyrir að félögum verði heimilt að reisa íbúðarhúsnæði, jafnvel til útleigu. Spurningin er þá sú: Er beint samband á milli þessara tveggja frv.? Er gert ráð fyrir að jafnframt því sem fyrirtæki byggi slíkt húsnæði í stórum stíl, 10, 20 eða 30 íbúðir, geti þau hin sömu félög fengið lán úr Byggingarsjóði verkamanna, eins og gert er ráð fyrir í frv. ríkisstj., en um leið verði það íbúðarhúsnæði fyrnanlegt, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv.? Það er alveg óhjákvæmilegt að hæstv. ríkisstj. geri grein fyrir því hvaða tengsl eru á milli þessara tveggja frv. hennar. Hv. formaður félmn. Nd., 1. þm. Suðurl., hefur frv. um húsnæðismál nú til meðferðar og sé ég að hann er einn af höfundum þessa frv. þannig að það kann að vera að hérna sé beinlínis kominn partur af húsnæðisstefnu ríkisstj. í grg. á bls. 7 og 8 í þskj. 230. Ég tel óhjákvæmilegt, herra forseti, að þessum tæknilegu spurningum verði einnig svarað áður en umr. lýkur, en ég endurtek: Þetta frv. er fyrst og fremst til marks um þá áherslu sem núv. ríkisstj. leggur á að fjármagnið hafi allan forgang umfram vinnuna og þá sem verðmætin skapa í þessu landi.



Herra forseti. Það er vissulega rétt sem fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns að það frv. sem hér er til umr. er vissulega einn veigamesti þátturinn í stefnu ríkisstj. Hér er nefnilega brotið í blað, horfið frá þeirri stefnu sem ráðið hefur undanfarin allt of mörg ár og lýsti sér m.a. í því að hv. 3. þm. Reykv. taldi ástæðu til að boða sérstakar neyðarráðstafanir við lok valdaferils síðustu ríkisstj. Hér er horfið frá slíkri stefnu. Nú er tekið til við að reyna að byggja upp sterkt og gott atvinnulíf sem getur veitt raunverulegar kjarabætur, ekki þær kjarabætur sem eingöngu byggjast á viðskiptahalla og söfnun eyðsluskulda í góðæri. Það eru falskar kjarabætur sem aldrei geta enst, en raunverulegar eru kjarabætur sem byggja á sterku og styrku atvinnulífi. Það er þess vegna sérstök ástæða til að fagna því máli sem hér liggur fyrir fagna því að það er horfið frá þessari neyðarbraut Alþb. sem fetuð hefur verið allt of mörg undanfarin ár og hefur skilið við atvinnulíf landsmanna í rústum og er viðurkennt jafnvel af forsvarsmönnum þess flokks. Hvert er megineinkenni atvinnulífs og efnahagslífs landsmanna um þessar mundir? Því miður er ekki bjart um að lítast í atvinnulífinu í dag þrátt fyrir að tekist hafi að vinda ofan af óðaverðbólgunni sem skapaðist vegna óstjórnar síðustu ára og þrátt fyrir að unnið hafi verið að margs konar nýmælum upp á síðkastið. Þrátt fyrir þetta er kyrkingur í atvinnulífi landsmanna. Sá kyrkingur stafar ekki af núverandi stjórnarstefnu, heldur af þeirri óstjórn sem einkennt hefur síðustu árin. Hann stafar af langvarandi verðbólgu sem hefur hvatt til rangra fjárfestinga og hefur jafnframt gengið á eiginfjárstöðu fyrirtækja. Það er rétt sem fram kom í framsöguræðu hæstv. ráðh. með þessu frv. að illa er komið í íslensku atvinnulífi einmitt vegna þess að eiginfjárstaða íslenskra fyrirtækja er mjög lök. Hún er lakari en almennt þekkist í löndunum í kringum okkur og það vekur yfirleitt athygli þeirra sem hingað koma og kynna sér íslenskt atvinnulíf hversu eiginfjárstaða fyrirtækjanna er lök. Ástæða þessa er það skilningsleysi sem ævinlega hefur ríkt í garð íslensks atvinnulífs og lýsir sér í því að menn líta svo á að ekki sé nauðsynlegt að standa vörð um atvinnulífið heldur megi ganga á hagsmuni þess. Menn ímynda sér að hægt sé að byggja upp viðunandi lífskjör í landinu án þess að standa vörð um atvinnulífið. Þrátt fyrir að verðmæti sjávarafurðaframleiðslunnar hafi aukist um u.þ.b. 75% á föstu verðlagi 1978–1981 skildi hæstv. síðasta ríkisstj. þannig við þá ágætu atvinnugrein að þar var ástandið vægast sagt ömurlegt. Útgerð jafnt og fiskvinnsla bjó við slæmar aðstæður og jafnvel á metaflaárinu 1981 var svo komið að frystiiðnaðurinn í landinu var að stöðvast. Þess vegna kom svolítið á óvart að heyra að hv. síðasti ræðumaður, 3. þm. Reykv., skyldi hafa einhvern sérstakan áhuga á að vita hvaða áhrif það frv. sem nú er til umr. hefði á atvinnustarfsemina, á stöðu sjávarútvegsins. Þannig spurði hann í ræðu sinni og gat þess jafnframt að hann hygðist sérstaklega láta kanna þetta þegar mál þetta kæmi til kasta n. Nd. Vitaskuld er ástæða til að fagna því að hann hefur tekið slíkum sinnaskiptum og kærir sig nú um að vita svolítið um afdrif atvinnulífsins í landinu. Við vorum svo lánsöm á árunum á undan að búa við aukinn afla sem skilaði okkur áfram. Vegna hins aukna afla og m.a. vegna aukinnar erlendrar lántöku tókst okkur að fleyta atvinnulífinu áfram þrátt fyrir að að öðru leyti væri illa að því búið. Þetta er skýringin á því að ekki kom til verulegs atvinnuleysis þrátt fyrir slæma stjórn efnahagsmálanna í tíð síðustu og næstsíðustu ríkisstj. En þau versnandi ytri skilyrði sem við stöndum núna frammi fyrir, minnkandi sjávarafli á flestum ef ekki öllum sviðum, koma okkur vitaskuld illa núna þegar atvinnulífið stendur svo veikum fótum fyrir sem raun ber vitni. Það eru vitaskuld ill tíðindi fyrir atvinnulífið og landsmenn alla að þjóðarframleiðsla skuli nú vera að minnka þriðja árið í röð og öllum er ljóst að spyrna þarf við fótum, það þarf að brjóta í blað, fitja þarf upp á nýjungum til þess að örva atvinnulífið að nýju. Því miður hefur líka verið þannig að málum staðið á undanförnum árum að sparnaður innanlands hefur dregist saman. Það hefur verið eitt af undrum íslensks efnahagslífs að þrátt fyrir langvarandi óðaverðbólgu og óstöðugleika hefur sparnaður hlutfallslega verið þó nokkuð mikill hérlendis miðað við það sem gerist og gengur hjá þjóðunum í kringum okkur. Þetta hefur vakið furðu en vissulega hefur þetta verið aflvaki margs konar nýjunga í atvinnulífinu og þetta hefur verið forsenda fyrir því að það hefur verið hægt að vinna að ýmsum þjóðþrifamálum á undanförnum árum. Hinn mikli sparnaður kemur fram í því að sem hlutfall af þjóðarframleiðslu á árunum 1961–1966 var hann u.þ.b. 27%. Á árunum 1967–1968, þegar urðu mestu efnahagslegu áföll sem sagan kann frá að greina á þessari öld, liggur mér við að segja, jafnvel þó að heimskreppan mikla sé meðtalin, hrapaði hann niður í 22%. Hann var á síðasta áratug að jafnaði um 25% en var þó mjög sveiflukenndur. Þar réðu mestu þau ytri áföll sem við urðum fyrir á þessum áratug og líka sú stefna sem fól það í sér að sparifjáreigendur gátu ekki ávaxtað innlánsfé sitt með eðlilegum hætti. En það undarlega gerðist á síðustu árum valdaferils síðustu ríkisstj. að þessi sparnaður sem hafði hangið í því að vera fjórðungur af þjóðarframleiðslunni og þaðan af meira hrapaði skyndilega. Þetta gerðist á árinu 1980 sem þó var einstaklega hagstætt ár hvað varðar öll ytri skilyrði. Það var hagstætt hvað varðaði sjávarafurðaframleiðsluna og það var hagkvæmt að mörgu öðru leyti. Þrátt fyrir það dróst sparnaður í þjóðfélaginu saman og hrapaði ofan í 19% og hafði ekki verið minni í þrjá áratugi. Og nú kemur allt í einu 3. þm. Reykv. og hefur geysilegar áhyggjur af því að þetta frv. sem hér liggur fyrir kunni að draga úr sparnaði í þjóðfélaginu, maður sem stóð að framkvæmd efnahagsstefnu með þeim hætti að sparifjármyndun landsmanna dróst saman um sem svaraði 7% eða þar um bil. Það lýsir dæmalausri kokhreysti, eða eigum við að segja yfirdrepsskap, að halda uppi slíkum málflutningi. En kannske lýsir það líka vilja hv. síðasta ræðumanns til að gleyma árunum á undan. Það er auðskiljanlegur vilji og ég skal vissulega taka þann vilja fyrir verkið . Till. sem hér liggur fyrir mun vissulega efla sparnað í landinu. Og hún mun gera fleira að verkum. Hún mun beina þessum sparnaði inn í farvegi atvinnulífsins og leggja þannig drög að því að hægt verði að hefja atvinnulífið til vegs og virðingar að nýju. Það er markmið þessarar till. og það felur hún í sér og þess vegna er hún geysileg breyting frá þeirri stefnu sem framfylgt hefur verið undanfarin ár. Þess vegna er það rétt hjá hv. 3. þm. Reykv. að þetta sé einn veigamesti þátturinn í stefnu ríkisstj. Það hefur verið eitt böl atvinnulífsins hérlendis að þurfa svo mjög að byggja á erlendum lántökum. Því miður sjáum við ekki fram á það á þessu ári vegna ytri áfalla að hægt verði að vinda ofan af erlendum lántökum en það hefur verið, liggur mér við að segja, að sumu leyti Þrándur í Götu atvinnulífsins hversu mjög það hefur þurft að byggja allt sitt viðurværi á erlendum lántökum. Við vitum vel að erlendu lántökurnar hafa orðið mörgum atvinnugreinum ákaflega þungar í skauti. Það hefur m.a. sýnt sig í sjávarútvegi þar sem útgerðin hefur orðið að fjármagna stofnframkvæmdir og fjárfestingar með erlendum dýrum lánum sem hafa hækkað að verðgildi langt umfram hækkun tekna útgerðarinnar, hækkun fiskverðsins m.ö.o. Það er athyglisvert að á síðustu árum hefur hallað á ógæfuhliðina hvað þetta varðar vegna þess að menn hafa teygt sig lengra en innlendi sparifjármarkaðurinn hefur leyft. Menn hafa reynt að fjárfesta meira en innlendur sparnaður hefur getað sagt til um. Fram kemur í ákaflega merku erindi Jóhannesar Nordals seðlabankastjóra, sem hann flutti á ráðstefnu Stjórnunarfélags Íslands 21. okt. 1982, að ef litið er á lántökur landsmanna í heild á árunum 1970–1973 voru að jafnaði 80% þeirra innlendar en 20% erlendar. Árið 1982 hafði dæmið snúist við þannig að innlend lánsfjármögnun var aðeins 60% en erlend 40%. Þetta er alvarlegt mál. Þetta skýrist að hluta til í ræðu seðlabankastjóra þar sem hann skýrir frá því að á tímabilinu 1954–1982 hafi þjóðarframleiðslan farið hátt í að þrefaldast. Hins vegar hafi notkun erlends lánsfjármagns nálægt tífaldast en notkun innlends lánsfjár rúmlega fjórfaldast. Allt þetta rennur stoðum undir þá skoðun mína að við höfum gengið of langt í að nýta okkur erlent lánsfé og að við þurfum að hverfa af þeirri braut. Það verður m.a. gert með því að efla eiginfjármyndun atvinnulífsins, gera það að verkum að það þurfi hvorki að leita í jafnríkum mæli á innlenda lánamarkaðinn né þann erlenda eins og það hefur gert hingað til. Þetta frv. er mikilvægt skref í þá átt. Það eru út af fyrir sig ekki mikil tíðindi að komast að því að vinstri menn á Íslandi hafi ekki mikinn skilning á því að efla þurfi atvinnulíf landsmanna. Ég hef þegar rakið í nokkru máli viðskilnað þeirra þegar þeir fóru úr síðustu ríkisstj. Það er líka fróðlegt að kynna sér þær till. sem þeir leggja fram. Núna þegar verið er að ákveða skattstigann leggja þeir til að stórauka skatta á félög. Þeir leggja til að skattar á félög verði u.þ.b. 15% hærri en þeir sem ríkisstj. gerir ráð fyrir. Þetta sýnir með öðru afstöðu þessara manna til atvinnulífsins. Líka er eftirtektarvert að skoða þær till. sem lagðar voru fram á landsfundi Alþb. um eflingu atvinnulífsins. Það getur margar fróðlegar rósirnar að líta í þeim undarlega blómagarði. Tíundað er í einum tíu liðum í frásögn í Þjóðviljanum hvað beri að gera. Ég gríp niður í kafla um iðnað. Þar segir: Gera ráðstafanir til þess að iðnaðurinn geti framleitt vörur fyrir stærri hluta heimamarkaðar en nú er um að ræða. Þar með sparast gjaldeyrir um leið og möguleikar myndast til að taka við fleira fólki í vinnu en nú er kostur á. Ekki orð um það hvernig eigi að gera þetta. Auka á iðnaðarframleiðsluna með því að auka iðnaðarframleiðsluna. Þetta virðist vera tillaga Alþb. í iðnaðarmálum. Svipað er uppi á teningnum í öðrum málaflokkum og ekki ástæða til þess að fjölyrða þar um. Ég vil endurtaka það að ástæða er til að fagna því frv. sem hér liggur fyrir. Það er skref í þá átt að búa betur að íslensku atvinnulífi, gera það sjálfstæðara gagnvart lánardrottnum og efla þátttöku almennings í atvinnulífinu. Allt er þetta til bóta.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða í löngu máli um þetta frv. og fylgifrv. þess sem er 160. mál og er á dagskrá hér á eftir. Ég vildi gjarnan geta rætt um þau bæði í örstuttu máli að þessu sinni til að spara fé og fyrirhöfn auk þess sem síðara frv. er mjög tengt því fyrra. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að það er í senn athyglisverð en þó um leið nokkuð sérkennileg tilviljun að á sama tíma og þessar athyglisverðu umr. fara fram í dag um grundvallarlögmál frjálshyggjunnar fjallar einn helsti hugmyndasmiður þeirra ungra sjálfstæðismanna og frjálshyggjunnar um það í Dagblaðinu hvernig eigi að selja ömmu sína og kemst m.a. að þeirri niðurstöðu að eina sem standi þar í veginum sé að hann bresti formlegar eignarheimildir. M.ö.o. kemst þessi ágæti maður að þeirri niðurstöðu að það eina sem standi í vegi fyrir því að hann selji ömmu sína sé eignarheimildaskortur. ( Heilbr.- og trmrh.: Getur hann bara ekki selt þig? Ekki er fjallað um það í frv. þó athyglisvert sé. Ég vek aðeins athygli manna á því sem ætti að koma fram í þessari athyglisverðu umræðu í Dagblaðinu að möguleiki væri fyrir þann ágæta hugmyndasmið þeirra ungra sjálfstæðismanna að slá nú tvær flugur í einu höggi með því að leggja út í hlutafjárkaup í ömmu sinni því að þá gæti þessi ágæti maður í senn fengið skattafrádrátt - ef amma hans væri virt dálítið hátt og hundrað menn vildu slá í kaupin með honum - a.m.k. sem svaraði 10 millj. kr. og auk þess mundi hann öðlast þá eignarheimild sem hann nú brestur. Finnst mér það mjög miður að þeir sjálfstæðismenn skuli ekki ganga frá svona vandamáli eins helsta hugmyndasmiðs síns um leið og þeir taka fyrir önnur vandamál í hinu íslenska skattkerfi. Sakna ég þess mjög að í orðum síðasta hv. ræðumanns skyldi ekki vera fjallað um þetta mikla vandamál hugmyndasmiðs þeirra frjálshyggjumanna um brest á eignarheimildum manna til að selja ömmu sína. Það er aðeins eitt atriði sem ég vildi vekja sérstaklega athygli á. Það kemur raunar fram í báðum frv. en tengist meira frv. sem hér er á dagskrá á eftir en því sem er verið að ræða nú. Í grg. með 159. málinu, því frv. sem nú er verið að ræða, segir m.a. svo um helstu breytingar frv., með leyfi forseta: „Það nýmæli er í frv. að einstaklingum verði heimilt að draga frá tekjum sínum árlega aukningu á fjárfestingu í atvinnurekstri allt að 20 þús. kr. hjá einstaklingi og 40 þús. kr. hjá hjónum. Ákvæði þessu er ætlað að örva beina þátttöku almennings í atvinnurekstri, bæði með nýmyndun eigin atvinnurekstrar og þátttöku í áhætturekstri í félagsformi.“ Út af fyrir sig er lítið við þessu að segja annað en að það er ákveðin stjórnmálastefna sem þarna kemur fram. En í framhaldinu eru reistar nokkrar skorður við þessu. Þar segir að sett séu skilyrði fyrir því að fólki sé þetta heimilt. Í fyrsta lagi að um sé að ræða myndun bundinna stofnfjárreikninga í bönkum og sparisjóðum, í öðru lagi að um sé að ræða framlög í starfsmannasjóði sem sérstaklega eru myndaðir til kaupa á hlutabréfum í hlutafélögum sem þeim eru tengd, í þriðja lagi að um sé að ræða fjárfestingu í hlutabréfum í sérstökum fjárfestingarfélögum sem mynduð yrðu til kaupa á áhættufé atvinnufyrirtækja o.s.frv. Í fjórða lagi að um sé að ræða fjárfestingu í hlutabréfum hlutafélaga þar sem hlutafé er ekki undir 10 millj. kr. og hluthafar eru a.m.k. 100 talsins. Með þessum skorðum er sem sé komið í veg fyrir að fólk geti notið þessa skattahagræðis nema með því móti að kaupa hlutafé í stórum hlutafélögum þar sem áhrif hvers og eins eru næsta lítil. Ég ætla ekki að ræða um það mál út af fyrir sig hvort það er æskilegt og rétt að leyfa fólki að draga slíkt stofnframlag frá tekjum sínum til skatts. Um það geta menn deilt endalaust. En mér finnst mjög óeðlilegt að það skuli eiga að mismuna þannig að þetta sé heimilt því aðeins ef viðkomandi einstaklingar kaupa hlutafé í stórum hlutafélögum með yfir 10 millj. kr. í hlutafé og yfir 100 hluthafa. Þetta mun útiloka fólk mjög víða á landinu frá því að taka þátt með sama hætti og t.d. Reykvíkingar í uppbyggingu atvinnulífs úti í hinum dreifðu byggðum. T.d. hefur oft verið vakin athygli á nauðsyn þess á Alþingi að byggja upp úti í hinum dreifðu byggðum fjölbreyttari atvinnustarfsemi. Þar hafa verið nefnd dæmi eins og fiskirækt sem víða er farið að stunda að tilhlutan heimaaðila. Menn hafa verið að reyna að ýta undir slíka starfsemi til þess í senn að skjóta fleiri stoðum undir atvinnulífið í dreifbýlinu, til að nýta í meira mæli en gert er nú náttúruauðlindir, svo sem eins og heitt vatn sem víða finnst úti í hinum dreifðu byggðum og hentar vel til fiskiræktar, og auk þess hafa menn talið þetta kjörið tækifæri til að stemma stigu við fólksflótta úr hinum dreifðu byggðum sem verður vegna þess að þar skortir fullnægjandi atvinnutækifæri við allra hæfi. Það segir sig sjálft að þeir eru ekki margir staðirnir á landinu þar sem líklegt væri að hægt væri að stofna til starfsemi atvinnufyrirtækja þar sem hlutafé yrði yfir 10 millj. kr. og um yfir 100 hluthafa væri að ræða. Vel getur verið að þegar fram í sækir yrði þetta hægt en í flestum tilvikum þurfa svona fyrirtæki, eins og t.d. fiskiræktarfyrirtæki sem landsbyggðarmenn eru að reyna að reisa víða um land, oft af veikum burðum, að geta sannað gildi sitt áður en svo er komið að fólk úr fjarlægum byggðarlögum vilji leggja þeim fé í formi hlutafjárframlaga. Ég veit um nokkur dæmi úr mínu gamla kjördæmi þar sem íbúar heillar sveitar, þar sem hætta er á fólksflótta, hafa tekið sig saman um að reyna að halda fólkinu heima m.a. með því að fitja upp á fiskirækt. Ég vil t.d. nefna eina svona tilraun sem nú er gerð í botni Ísafjarðardjúps. Þetta eru menn sem ekki aðeins stofna sitt litla félag heldur miðast framlag þeirra ekki síst við sjálfboðavinnu sem þeir leggja fram. Gjarnan njóta svona félög stuðnings þeirra aðila sem sveitina byggja. Í þessu tilviki eru þeir mun færri en eitt hundrað. Ef frv. yrði samþykkt óbreytt eins og hér er lagt til væri Alþingi að segja við fólkið í þessu byggðarlagi: Ef þið hafið hug á því að fá skattafrádrátt fyrir að leggja lið einhverjum atvinnurekstri í landinu verðið þið að gera það með því að kaupa hlutabréf í Flugleiðum hf. í Reykjavík, Eimskipafélagi Íslands hf. í Reykjavík, Hafskipum hf. í Reykjavík eða öðru slíku fyrirtæki. Þið njótið hins vegar einskis skattalegs hagræðis ef þið viljið reyna að styðja við uppbyggingu atvinnulífsins í ykkar eigin heimasveit með því að leggja fram fjármuni af eigum ykkar til þess að byggja upp fyrirtæki sem e.t.v. gæti átt mikla framtíð fyrir sér ef það fengi aðeins að sanna sig. Ég vara, herra forseti, mjög við því að þessi stefna verði staðfest á Alþingi Íslendinga. Ég get út af fyrir sig fallist á að rétt sé að örva starfsemi hlutafélaga með svipuðum hætti og hér er gerð till. um. Um það ætla ég mér ekki að deila við þá stjórnarliða. En mér finnst það vera þveröfug stefna að halda þannig á málum að beina öllu fjárframlagi einstaklinga í þessu skyni frá hinum smáa rekstri úti á landsbyggðinni sem þarf raunverulega á stuðningi að halda og yfir í hlutafjárkaup á stórum fyrirtækjum eða í stórum félögum á Reykjavíkur- og Suðurlandssvæðinu og kannske kaup á hlutafé í nokkrum félögum á allra stærstu stöðunum úti á landi. Þetta er ekki, herra forseti, sú byggðastefna sem ég held að menn almennt vilji styðja hér og þess vegna mun ég leggja mjög eindregna áherslu á það við þá n. sem fær frv. þetta til skoðunar að ef hún kemst að þeirri niðurstöðu að rétt sé að taka upp svona aðferðir til að laða fé frá almenningi í hlutafélögin aðstoði hún frekar með þeim hætti fyrirtæki úti í dreifbýlinu, svo sem eins og fyrirtæki á sviði fiskiræktar, loðdýraræktar og aðra slíka starfsemi sem á mikla framtíð fyrir sér, með því að heimila mönnum sama skattalegan rétt gagnvart hlutafjárframlögum í þessum litlu fyrirtækjum og fólki er heimilað ef það kaupir hlutafé í stærstu fyrirtækjum landsins. Ég lít á það, herra forseti, sem mistök að þessi ábending skuli ekki hafa komið fram við umr. í Ed. og vona að ekki sé of seint að koma fram með þessa ábendingu nú.



Herra forseti. Ég hygg að það sé rétt sem fram hefur komið í þessari umr. að þetta frv. svo og það frv., sem er á dagskrá þessa fundar um frádrátt á skattskyldum tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri og fylgir með þessu frv. sem hér er til umr., séu meðal merkustu nýmæla sem fram hafa komið á þessu þingi. Það er alveg ótvírætt að sú stefnumörkun sem í þessum frv. felst er markverð og mun alveg vafalaust leiða til farsældar fyrir íslenskt atvinnulíf. Það er líka rétt að þau viðhorf sem koma fram í þessum frv. kristalla ágreining milli borgaralegra og sósíalískra sjónarmiða við stjórn landsins. Þau nýmæli sem hér er um að ræða lúta bæði að atvinnufyrirtækjunum sjálfum, eins og hér hefur komið fram, og eins einstaklingunum. Atvinnufyrirtæki fá nú tækifæri til að draga frá tekjum sínum ákveðið hlutfall til að leggja í fjárfestingarsjóði. Ég held að við þær kröppu aðstæður í atvinnu- og efnahagsmálum sem við búum nú við sé afar mikilvægt að stuðla að aukinni fjárfestingu, stuðla að því að fjölga atvinnutækifærum og þessi ákvæði lúta að því markmiði. Sömuleiðis er mikilvægt að hér er gert ráð fyrir rýmkuðum fyrningarreglum. Það skiptir miklu máli fyrir íslenskt atvinnulíf að það geti tekið þátt í þeim öru tæknibreytingum sem nú eiga sér stað og endurnýjað vélar og tækni í því skyni að auka framleiðni. Að því er varðar einstaklingana eru hér einnig stigin mikilvæg skref, bæði að því er varðar meðferð arðs og færslur í stofnfjársjóði og eins að því er varðar aukna fjárfestingu í atvinnurekstri. Hvort tveggja horfir til mikilla framfara og stuðlar að því að gera möguleika manna jafnari en áður að því er varðar sparnað í almenna bankakerfinu og í atvinulífinu. Mikilvægt er að styrkja stöðu atvinnulífsins í þessu tilliti. Þær heimildir sem hér eru veittar í þessu skyni eru ýmsum takmörkunum háðar og ég hygg að færa megi alveg skýr rök fyrir því að á ýmsum sviðum eru þessar takmarkanir fullþröngar. Ég er í mörgu tilliti sammála því viðhorfi sem kom fram hjá hv. 3. þm. Vestf. að því er varðar kröfur um fjárfestingu í hlutabréfum hlutafélaga þar sem gert er ráð fyrir að um sé að ræða hlutafélög sem hafi hlutafé er nemi 10 millj. kr. og að hluthafar séu a.m.k. 100. Ég hygg að það sé rétt að víða um land og einnig hér á þéttbýlissvæðinu komi fyllilega til álita að slaka á þessum kröfum. Þó að úti á landsbyggðinni hafi vaxið upp öflug fyrirtæki og stór sem falli undir þennan ramma er þar einnig mikið um minni fyrirtæki og við verðum á næstu árum að leggja áherslu á uppbyggingu slíkra fyrirtækja. Ég tel þess vegna fullkomlega eðlilegt að í meðferð n. um málið verði þessar ábendingar teknar til athugunar í því skyni að kanna hvort þarna megi slaka á kröfum. Fram kom í ræðu hv. 3. þm. Reykv. fyrr í þessari umr. að að hans mati er hér verið að færa fjármagn yfir til einstaklinga á sama tíma og verið er að skera niður opinbera þjónustu. Ég held að nauðsynlegt sé að minna á í þessu sambandi að á undangengnum mánuðum hafa verið gerðar mjög víðtækar ráðstafanir á ýmsum öðrum sviðum skatta- og tryggingamála til að styrkja stöðu einstaklinga og fyrst og fremst þeirra sem við kröppust kjör búa. Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum voru sérstakar ráðstafanir gerðar í þessu skyni er fólu í sér hækkun á persónuafslætti, hækkun á barnabótum, tvöföldun á mæðra- og feðralaunum og hækkun lífeyristrygginga umfram almennar launabreytingar. Í skattafrv. sem liggur fyrir þessu þingi er gert ráð fyrir að greiðslubyrði tekjuskatts á þessu ári lækki nokkuð hjá þeim sem hafa meðaltekjur og lægri tekjur. Ríkisstj. hefur fallist á hugmyndir aðila vinnumarkaðarins um sérstakar ráðstafanir í þágu lágtekjufólks með hækkun barnabóta, en einnig hækkun á mæðra- og feðralaunum og hækkun á tekjutryggingu ellilífeyris. Hér hafa sem sagt verið stigin þrjú mjög mikilvæg skref í þessa veru í þágu þeirra einstaklinga sem við kröppust kjör búa. En þegar hv. 3. þm. Reykv. ræðir um þessi máletni og ber saman sýnist hann gleyma þessum mikilvægu staðreyndum og gegnir það furðu. Enda þótt hann hafi að því er virðist fylgst vel með umr. um stjórnmál á undangengnum mánuðum virðast þessi mikilvægu atriði hafa farið fram hjá honum. Óumdeilt er að atriði sem þessi hafa heillavænleg áhrif á atvinnureksturinn. Hér kemur auðvitað skýrt fram mismunandi afstaða manna til þess hvernig á að byggja upp þetta þjóðfélag. Sósíalistar vilja vitanlega byggja upp atvinnulífið með þeim hætti að það sé undir sem mestri ríkisforsjá. Þeir sem aðhyllast borgaraleg viðhorf skynja á hinn bóginn að mikilvægast er að atvinnulífið sjálft hafi sem mest frumkvæði að nýjungum, það hafi frumkvæðið að því að brjótast um og efna til nýmæla í atvinnurekstrinum. Þess vegna er nauðsynlegt að skapa því svigrúm til að takast á við þessi verkefni. Miðstýring leiðir ekki til mestra framfara, það sýnir reynslan. Að því er varðar sparifjármarkaðinn er það alveg rétt að þetta frv. er innlegg í baráttuna um sparifé. Vitaskuld er það það. Við stöndum frammi fyrir ákaflega mikilvægum verkefnum í atvinnumálum. Við þurfum að efla atvinnulífið. Við viljum gera fjárfestingu í atvinnulífinu jafngilda öðrum sparnaði til að treysta atvinnulífið, til að fjölga atvinnutækifærum. Sósíalistar vilja vitaskuld draga úr þessu. Þeir vilja auka hin opinberu umsvif. Þeir vilja auka hina opinberu þjónustu á kostnað atvinnuveganna, á kostnað framleiðslunnar. Við erum að deila um grundvallaratriði í í íslenskum efnahagsmálum. Komið hefur fram í þessum umr. að sósíalistar vilja komast út úr erfiðleikunum með eyðslu, við viljum komast út úr erfiðleikunum með vinnu og með því að skapa atvinnulífinu tækifæri til að vaxa og blómgast. Þessi frv. eru mikilvægur þáttur í þeirri viðleitni, nýmæli sem ég trúi og treysti að marki þáttaskil í íslenskri atvinnusögu. - Fundarhlé.



Herra forseti. Það voru fróðlegar ræður sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson, 1. þm. Suðurl., og hv. 1. þm. Vestf. fluttu fyrr við þessa umr. Það voru einkum og sér í lagi tvö meginatriði sem þeir töldu þessu frv. til tekna. Fyrra atriðið var að með þessu frv. væri stuðlað að því að einstaklingum væri gefinn kostur á að leggja fram fjármagn í stórum stíl til eflingar atvinnulífsins og í öðru lagi væri þetta liður í þeirri stefnu stjórnvalda að styrkja fjármagnsgetu atvinnuveganna. Við skulum líta á þessar tvær meginröksemdir frá öðrum sjónarhóli en gert hefur verið með tilvísun til þessa frv. Hvað er hv. ríkisstj. að gera á ýmsum öðrum sviðum? Hæstv. fjmrh. hefur ákveðið nýtt form á sparnaðarbréfum ríkisins til að gera þau girnilegri fyrir almenning í landinu og stuðla að því að ríkið fái í sinn hlut meira af því sparifé sem í umferð er í þessu landi. Hæstv. fjmrh. Sjálfstfl. hefur með þessum hætti gert sér sérstakt far um að styrkja samkeppnisstöðu ríkisins á hinum almenna sparifjármarkaði. Til viðbótar hefur fjmrh. ákveðið að taka upp þá nýbreytni að gefa út sérstaka ríkisvíxla í því skyni að hvetja fjármagnseigendur til að afhenda ríkissjóði fjármagn sitt til ráðstöfunar. Margt bendir til að þetta form ríkisvíxla verði með þeim sérkennilega hætti að á þeim verði engin ákveðin vaxtakjör, heldur verði í hverjum mánuði boðin út ákveðin upphæð ríkisvíxla og fyrirtækjum, bönkum og einstaklingum gefinn kostur á að senda tilboð til fjmrh. í einstakar milljónir, tugi milljóna af ríkisvíxlum, sem fjmrh. og Seðlabankinn láta síðan af hendi. Það er þess vegna alveg ljóst að með þessum tveimur aðferðum hefur hæstv. ríkisstj. ákveðið að styrkja mjög möguleika ríkisins til að draga til sín fjármagn frá viðskiptabönkunum sem þjóna atvinnuvegunum, af því fjármagni einstaklinga og fyrirtækja sem ella væri sett í atvinnurekstur, og breyta þannig hlutföllum í fjármagnsskiptingunni milli ríkisins og atvinnuveganna ríkinu í hag. Þetta er stefna sem felur í sér stórfellda aukningu á ríkishlutdeildinni í ráðstöfun sparifjárins í landinu. Í þriðja lagi hafa komið fram í fjh.- og viðskn. þessarar deildar upplýsingar sem benda til þess að hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. beiti sér nú fyrir því að lífeyrissjóðirnir í þessu landi hætti í verulegum mæli að ráðstafa fjármagni sínu til fjárfestingarlánasjóða atvinnuveganna og beini því í aðrar áttir. Nú skal ég ekki um það ræða á þessu stigi hvernig sú stefna mun nákvæmlega birtast. Það á eftir að koma í ljós. En það er a.m.k. ljóst að af hálfu þessara tveggja hæstv. ráðh. er nú verið að þreifa sig áfram með þriðju aðferðina, sem á að fela það í sér að færa fjármagn frá atvinnulífinu og sjóðum þess yfir í ráðstöfunarvald ríkisins. Það er þess vegna algjörlega út í hött og rangfærslur hinar mestu þegar þessir tveir hv. þm., Þorsteinn Pálsson og 1. þm. Vestf., eru að reyna að halda því hér fram að ríkisstj. sem hér er við völd sé eitthvað annt um að styrkja sérstaklega fjármagnsmöguleika atvinuveganna í samkeppni við ríkisvaldið. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson er nefnilega að beita sér fyrir því að ríkisforsjá og ríkisvald hvað varðar ráðstöfun fjármagns á Íslandi aukist stórlega í þessari valdatíð Sjálfstfl. Það erum við, talsmenn Alþb., sem erum að mæla gegn því að með þessum hætti sé hlutur ríkisins í fjármagnsdreifingunni aukinn. Við höfum þvert á móti lagt til að möguleikar atvinnulífsins í landinu í heild sinni til að ráðstafa þessu fjármagni í samvinnu launafólks og stjórnenda fyrirtækjanna væru stórlega auknir. En það er fjmrh. Sjálfstfl. og ríkisstj. Sjálfstfl. sem eru að finna hér upp, nánast í hverjum mánuði, nýjar aðferðir í formi nýrra gylliboða varðandi sparnaðarbréf ríkisins, varðandi ríkisvíxla og varðandi nýjar aðferðir um ráðstöfun á fjármagni lífeyrissjóðanna til að styrkja frekar hlutdeild ríkisins. Það er þess vegna alveg ljóst, að þegar litið er á málin frá þessum sjónarhóli verður það nánast eins og að skemmta skrattanum þegar þessir þm. mæla á þann veg hér að ríkisstj. sé að draga úr hlutdeild ríkisins. Það er mesti misskilningur. Það sem ríkisstj. er hins vegar að gera með þessu frv., eins og það liggur hér fyrir, er að skapa stóreignamönnum í landinu, sem eiga hlutdeild fyrst og fremst í stærri fyrirtækjum landsins, möguleika til að greiða minna af hlutafjáreign sinni og arðsemi þeirri, sem þeir fá út úr sínum fyrirtækjum, til almennra sjóða í landinu. Þá er ég kominn að seinni ástæðunni sem nefnd hefur verið þessu frv. til stuðnings, að það gefi almenningi í landinu kost á að leggja fram fjármagn til atvinnulífsins. Hvaða almenningi? Er það almenningurinn sem hefur 10–11 þús. kr. á mánuði. Eru það þær þúsundir sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson var að nefna áðan að ríkisstj. hefði sérstaklega í hyggju að koma til móts við með hliðarráðstöfunum í kjölfar kjarasamninga? Eru það þær þúsundir sem kjararannsókn Kjararannsóknarnefndar leiðir í ljós að þurfi að framfleyta sér og fjölskyldu sinni á launum sem nægja ekki fyrir húsateigu, mat, hita og rafmagni? Það er alveg ljóst að ríkisstj. hefur með kjarastefnu sinni stórlega skert möguleika fólks til að leggja fram fjármagn í atvinnulífið í landinu. Hvernig halda menn að ríkisstj. sem skert hefur lífskjörum fjórðung geti komið hér og sagt: Við erum að efla möguleika fólks til að leggja fram fjármagn í atvinnulífið. Það er a.m.k. ekki mikið samræmi í því að byrja fyrst á því að skerða lífskjör fólksins í landinu um fjórðung og rúmlega það og koma svo hér og segja: Við erum að styrkja stöðu fólksins til að leggja peninga í atvinnulífið. - Það er að vísu rétt að með þessu frv. er verið að styrkja stöðu stóreignafólks og efnameira fólks til að leggja fram peninga með skattleysishætti í atvinnulífið, en allur fjöldinn, þúsundirnar, tugþúsundirnar í þessu landi hafa eftir valdatöku þessarar ríkisstj. haft miklu minni möguleika til að leggja peninga sína í útgerðarfyrirtækin í sinni heimabyggð, í iðnfyrirtæki í sinni heimabyggð, í þjónustuiðnað og ýmsar aðrar atvinnugreinar, sem menn vilja byggja upp í samvinnu allt í kringum landið, einfaldlega vegna þess að þúsundir heimila þurfa nú á öllu sínu fjármagni að halda til að halda sér lifandi, í húsaleigugreiðslur, mat, síma, rafmagn og klæði. Þess vegna er það einnig ljóst, að þegar á þetta mál er horft í tengslum við það sem ríkisstj. er að gera í heild sinni hefur þessi ríkisstj. meir en nokkur önnur ríkisstjórn skert möguleika alls almennings í þessu landi til að leggja eitthvað af mörkum til þróunar atvinnulífsins. Hér er fyrst og fremst á ferðinni frv. sem er gert fyrir þann mikla minni hl. í þessu landi sem eru fyrirtækjaeigendur, stóreignamenn og hátekjufólk. Þetta frv. er liður í þeirri stefnu ríkisstj. að gera þá fátæku fátækari og þá ríku ríkari. Það er ósköp eðlilegt að útgerðarfjölskyldurnar, sem eiga togarana og frystihúsin í kringum landið, fagni þessu frv. Það er ósköp eðlilegt að þeir sem hafa verið að stofna fyrirtæki til að búa til lek plaströr fagni svona frv.  Þegar litið er á þetta frv. í ljósi annarra aðgerða sem ríkisstj. er að gera er alveg ljóst, eins og ég hef hér sagt, að þetta er breyting á skattalögum sem fyrst og fremst stuðlar að því að styrkja hag fyrirtækjaeigenda, stóreignafólks og hátekjufólks, enda er alveg ljóst að það eru ákveðnir þjóðfélagshópar í þessu landi sem hafa öðlast miklu betri hag eftir að ríkisstj. tók við völdum. Einstaklingar sem reka eigin fyrirtæki, sem eru með ýmiss konar rekstur og fólk í vinnu, komast miklu betur af sem eigendur fyrirtækja og rekstraraðilar í dag en þeir gerðu áður. Þær fjölskyldur sem lifa á vinnu annarra í formi fyrirtækjareksturs hafa núna miklu meira til ráðstöfunar í þessu þjóðfélagi en þær höfðu áður. Þetta frv. er þess vegna flutt fyrir þær fáeinu þúsundir í þessu landi sem eru stóreignamenn og hátekjufólk og eiga stórfyrirtækin í þessu landi. Þetta er flutt fyrir fjölskyldurnar í Sjóvá og Eimskip, einkaútgerðarfyrirtækjunum í kringum landið og aðra sem eru aðilar að stóru, öflugu, kapítalísku fyrirtækjunum í þessu landi. Þetta er ekki frv. í þágu valddreifingar, hv. þm. Þorsteinn Pálsson, enda kom það rækilega fram í ræðu hv. þm. að hann áttaði sig á því að gagnrýni þm. Sighvats Björgvinssonar hitti rækilega naglann á höfuðið þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson afhjúpaði hér að þetta frv. í þeim búningi sem ríkisstj. og Sjálfstfl. leggur það fram snertir á engan hátt það markmið að stuðla að þróun smárra fyrirtækja eða valddreifingu í atvinnulífi á Íslandi, heldur er þetta frv. gagngert sniðið fyrir kapítalísku risana í íslensku atvinnulífi, Hafskip, Eimskip og stóru einkaútgerðarfyrirtækin. Sú ríkisstj. sem hér situr að völdum stuðlar að því að skerða lífskjör almennings meir og meir. Hv. þm. Þorstein Pálsson vék að því í ræðu sinni að ríkisstj. vildi stuðla að því að bæta sérstaklega kjör þeirra verst settu og hefði nú í gær gert samkomulag við fulltrúa Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins um með hvaða hætti þetta yrði gert. Fyrst hv. þm. Þorsteinn Pálsson, sem fjölmiðlar upplýsa í gær og í dag að hefur verið aðili að þessu samkomulagi ásamt hæstv. forsrh. fyrir hönd ríkisstjórnarmeirihl. hér á Alþingi við fulltrúa ASÍ og VSÍ, hóf umr. um þetta samkomulag hér, þá væri æskilegt að hann upplýsti nokkur atriði í þessu sambandi.

Ég held að það sé öllum fyrir bestu að hann þegi um það.

Nei, ég held að það sé öllum fyrir bestu að hv. þm. Þorsteinn Pálsson geri grein fyrir því hér t.d. hvort hann er sammála þeirri till., sem sagt er að Vinnuveitendasambandið hafi lagt fram, að 300–330 millj. kr. til þessara aðgerða verði aflað innan fjárlaga með þeim hætti að minnka niðurgreiðslur. Það hefur komið skýrt fram að þetta er tillaga Vinnuveitendasambandsins. Svo er sagt í fjölmiðlum a.m.k. og hv. þm. Þorsteinn Pálsson getur þá upplýst ef það er ekki rétt. Hann hefur í samvinnu við hæstv. forsrh. tekið að sér að framkvæma þetta samkomulag og þess vegna er spurt að því hér: Á að afla fjár til þessara aðgerða, sem sagt er að eigi að bæta kjör hinna verst settu, með því að lækka niðurgreiðslur eða m.ö.o. með því að hækka verð á mjólk, kjöti og almennum lífsnauðsynjum fólksins í landinu? Ef svo er er alveg ljóst að hér er á ferðinni umfangsmikill kjarafölsun. Það er tekið með annarri hendinni sem látið er með hinni. Og þær fjölskyldur sem nú lifa fyrst og fremst á grjónagraut, sem eins og allir vita er búinn til úr mjólkurafurðum að verulegu leyti, þurfa að fara að greiða enn hærra verð fyrir þann fræga graut en þær hafa gert til þessa. Í öðru lagi væri æskilegt að hv. þm. Þorsteinn Pálsson svaraði því hér hvort hann er sammála þeirri skoðun eftirmanns síns í framkvæmdastjórastóli Vinnuveitendasambands Íslands að ríkisstj. muni ekki hér á Alþingi flytja frv. um þau atriði sem hér hefur verið rætt um að væru liðir í þessu samkomulagi né heldur hrinda þeim í framkvæmd eftir öðrum leiðum nema það liggi fyrir að öll verkalýðsfélög í landinu samþykki þann kjarasamning sem forustumenn ASÍ og VSÍ gerðu í gær. Er það einnig stefna hv. þm. Þorsteins Pálssonar og ríkisstj. að framkvæma þessi mál með þessum hætti, að taka samningsvaldið af hinum einstöku verkalýðsfélögum í landinu með því að segja: Hinir lægstlaunuðu, hinir verst settu, þeir sem þurfa að lifa á 10 þús. kr. launum eða minna, fá ekkert til sín nema öll verkalýðsfélögin allt í kringum landið samþykki þennan samning óbreyttan? - Er það afstaða hv. þm. Þorsteins Pálssonar? Er það sú afstaða sem ríkisstj. hefur mótað? Fyrr en þessum spurningum hefur verið svarað og báðum neitandi liggur ekkert fyrir um að þær aðgerðir sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson var að hæla sér af séu til að bæta kjör fólksins í landinu. Það væri þess vegna mjög æskilegt að áður en þessari umr. lýkur yrðu veitt svör við þessum spurningum. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson sagði áðan að það væri sú grundvallarafstaða borgaralegra afla sem aðgreindi þau frá öðrum öflum að fólk ætti að komast út úr erfiðleikunum með vinnu. Þetta má vissulegu til sanns vegar færa. Það hefur verið grundvallarstefna þessarar ríkisstj. að fólk eigi að vinna lengur og meira fyrir minna og minna. Fólk er nú mörgum klst. tengur að vinna fyrir hitareikningnum á mánuði, mörgum klst. lengur að vinna fyrir símareikningnum, mörgum klst. lengur að vinna fyrir rafmagnsreikningnum og einnig mörgum klst. lengur að vinna fyrir opinberum gjöldum, t.d. í Reykjavík. Alþýðusamband Íslands hefur t.d. gefið út sérstaka skrá yfir það hve mörgum tugum klst. í hverjum mánuði venjuleg launafjölskylda er nú lengur að vinna fyrir hinum einföldustu nauðsynjum síns heimilis. Er þetta stefna hinna borgaralegu afla, að fólkið í landinu eigi að leggja meira á sig, það eigi að vinna meira til að halda í sama horfi og áður, en á sama tíma, eins og með þessu frv., fái hinir ríku, efnameiri og eigendur fyrirtækjanna meira og meira fyrir minna og minna? Að þessu leyti er kannske skilgreining hv. þm. Þorsteins Pálssonar rétt, að fjöldinn á að vinna, en fjármagnseigendurnir eiga að fá meira í sinn hlut fyrir æ minna og minna. Þeir eiga að leggja minna til sameiginlegra þarfa samkv. þessu frv. Þeir eiga að fá meira í sinn hlut skv. þessu frv. Þar er ekki verið að leggja vinnumælikvarðann til grundvallar. Þar er fjármagnseignin ein lögð til grundvallar. Það er þar sem skilur á milli þeirrar lífshugsjónar sem hann hefur gerst talsmaður fyrir hér og þeirrar sem við erum fulltrúar fyrir ýmsir aðrir hér í salnum, að við viljum að manngildið ráði því hvað er hreyfilögmál þjóðfélagsins, en ekki fjármagnseignin, eins og hún gerir í þessu frv. Herra forseti. Hæstv. ríkisstj. hefur einnig lagt hér fram á Alþingi frv. um virðisaukaskatt. Samkvæmt því frv., ef að lögum verður, annaðhvort á þessu þingi eða snemma á næsta þingi, mun verðlag á matvælum stórlega hækka hér í þessu landi. T.d. á samningstíma þeirra kjarasamninga sem undirritaðir voru í gær mun, ef þetta stjfrv. verður samþykkt, verð á matvælum hækka jafnvel um rúm 20% á einum degi. Ef það fer svo saman að á sama tíma séu niðurgreiðslur skornar niður kannske um þriðjung til að afla fjármagns í ráðstafanir til góða launafólki og virðisaukafrv. tekur gildi einhvern tímann síðar á þessu ári, hvort sem það verður hérna megin við sumarið eða síðar á árinu, er alveg ljóst að ríkisstj. stefnir að því að stórauka enn framfærslukostnað venjulegra heimila í þessu landi á sama tíma og möguleikar fjármagnseigendanna og hlutabréfaeigendanna í stórfyrirtækjunum að skara eld að sinni köku hafa verið stórlega auknir. Það er þess vegna með þessu frv. ekki verið að leggja grundvöll að því að í þessu þjóðfélagi geti allur fjöldinn tekið þátt í atvinnurekstrinum. Það er mesti misskilningur. Það er ekki stefna þessarar ríkisstj. að allur fjöldinn geti tekið þátt í atvinnurekstrinum. Ríkisstj. hefur þvert á móti gert allan fjöldann svo auman tekjulega séð að hann hefur engar stærðir afgangs til þess að leggja af mörkum til atvinnulífsins í landinu, hvort sem hann vill gera það með sparnaði eða með því að taka beinlínis þátt í fyrirtækjunum í gegnum eignaraðild. Það hefur engin ríkisstjórn á Íslandi svipt venjulegt fólk í þessu landi í jafnríkum mæli möguleikum á því að taka þátt í atvinnulífinu annaðhvort með sparnaði eða eignarþátttöku og þessi ríkisstj. Það er þess vegna algjörlega út í hött að þessir ungu fulltrúar Sjálfstfl., frjálshyggjunnar, komi hér upp í ræðustólinn og geri sig breiða, eins og þeir gerðu áðan 1. þm. Vestf. og 1. þm. Suðurl., í þá veru að hér sé verið að efla þátttöku fjöldans í atvinnulífinu og gera honum kleift að taka þátt í því. Það er verið að styrkja stöðu hinna fjársterku. Það er verið að styrkja stöðu stóreignafjölskyldnanna sem hafa raðað sér í kringum Eimskip, Sjóvá, Hafskip og stærstu útgerðarfyrirtækin í kringum landið til að geta haldið áfram að skara eld að sinni köku. Þetta er frv. sem beitir skattalegum aðferðum til að draga fjármagnið saman á hendur æ færri og gera möguleika þeirra til að styrkja efnahagslega stöðu sína sífellt betri og betri. Að þessu leyti er þetta frv. í algjörri andstöðu við þá stefnu sem t.d. hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson lagði ríka áherslu á hér á árum áður og hins vegar meira í ætt við stefnuna um að selja ömmu sína eða gefa vændi frjálst að lögum og leyfa fíkniefnasölu að grassera í borginni skv. lögmálum markaðarins og hinna fjársterku, sem postuli nýfrjálshyggjunnar á Íslandi og innan Sjálfstfl. hefur boðað í blaðagreinum að undanförnu. Það liggur fyrir að bæði Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hafa mótmælt meginákvæðum þessa frv. Ég vek rækilega athygli á að þeirri samþykkt greiddu atkv. allir fulltrúar í stjörnum þessara samtaka. Í Morgunblaðinu í dag er birtur listi yfir þá sem eru í verkalýðsmálaráði Sjálfstfl. Ýmsir í þeim hópi sátu í stjórn Alþýðusambandsins og BSRB á þeim fundum þar sem þessi afstaða var mótuð. Í miðstjórn Sjálfstfl. eru líka menn sem hafa greitt atkv. gegn þessu frv. á vettvangi samtaka launafólks og ef menn skoða skrána yfir fulltrúa í verkalýðsmálaráði Sjálfstfl. er alveg ljóst að í þeim hópi eru einstaklingar sem standa að mótmælum Alþýðusambandsins og BSRB gegn þessu frv. Sjálfstfl. er sem betur fer ekki svo heillum horfinn að það sé ekki enn þá hægt að finna menn innan hans sem gera sér grein fyrir því hvað er hagsmunum almennings í landinu fyrir bestu og hvað ekki, hvað það er sem fyrst og fremst þjónar hagsmunum hinna ríku og hvað það er sem fyrst og fremst þjónar hagsmunum launafólksins í landinu. Ég held að æskilegt væri að hv. þm. Þorsteinn Pálsson kæmi hér upp og sýndi fram á hvað það væri í einróma umsögn Alþýðusambandsins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja um þessi frv. sem er rangt. Hvað er það sem er rangt, hv. þm. Þorsteinn Pálsson, í afstöðu sjálfstæðismannanna innan stjórnar BSRB og sjálfstæðismannanna innan stjórnar Alþýðusambandsins til þessa frv.? Þorir hv. þm. að gera grein fyrir því hér í salnum? Þorir hann í rökræður við sjálfstæðismennina í samtökum launafólks um þetta frv. eða kemur hann bara, eins og hann gerði hér áðan, og breiðir um sig með almennum óljósum frösum um að hér sé verið að styrkja hag almennings í landinu, efla sparnað, draga úr ríkisumsvifum og þetta sé barátta milli borgaralegra afla og sósíalismans, þessir séu á móti, þessir séu talmenn sósíalismans, en þeir sem eru með þessu frv. séu talsmenn borgaralegra afla? Er Björn Þórhallsson, miðstjórnarmaður í Sjálfstfl. og varaforseti Alþýðusambands Íslands, er greiddi atkvæði gegn þessu frv. í miðstjórn Alþýðusambandsins, á móti borgaralegum öflum skv. skilgreiningu Þorsteins Pálssonar hér? Er hann kannske einn af þeim vondu sósíalistum sem eru að berjast gegn þessu frv.? Er varaformaður BSRB, sjálfstæðismaður úr Hafnarfirði, sem situr í verkalýðsmálaráði Sjálfstfl. og líka greiddi atkv. gegn þessu frv., líka fjandmaður borgaralegra afla, einn af þessum vondu sósíalistum sem eru á móti þessu frv.? Væri ekki æskilegt að hv. þm. Þorsteinn Pálsson kallaði saman fund í flokki sínum og segði þessum mönnum að þeir væru að berjast gegn hinum borgaralegu öflum, ef hann ætlar að bjóða okkur hér í þingsal upp á þann málflutning að þeir sem tala gegn þessu frv. séu að tala gegn borgaralegum öflum? Er það kannske þannig að í æðstu forustustöðum í Sjálfstfl. sé fullt af mönnum sem eru á móti hinum borgaralegu öflum og hinni borgaralegu stefnu, það séu laumusósíalistar komnir inn í innstu raðir miðstjórnar Sjálfstfl. og skipi veglegan sess í stjórn verkalýðsmálaráðs Sjálfstfl.? Auðvitað afsannar yfirlýsing BSRB og ASÍ meginkjarnann í málflutningi hv. þm. Þorsteins Pálssonar áðan. Hans eigin flokksmenn hafa svarað honum með formlegri yfirlýsingu sem send hefur verið Alþingi. Og ég fullyrði að ef menn skoða þær umsagnir sem Alþýðusamband Íslands og BSRB hafa sent Alþingi á undanförnum árum um hin ýmsu frv., sem hér hafa verið til meðferðar, hefur sjaldan ef nokkurn tíma verið tekið jafnsterkt til orða og í mótmælunum sem send eru gegn þessu frv. Ég skora á hv. þm. Þorstein Pálsson og 1. þm. Vestf. og aðra þm. Sjálfstfl. að skoða skjalasafn Alþingis og gá hvort alþýðusamtökin í landinu hafa nokkru sinni tekið jafnsterkt til orða í mótmælum sínum gegn frv. sem hér hefur verið lagt fram. Það gerðu það allir, ég endurtek það, sem í stjórn þessara samtaka sitja. Hefur þetta frv. t.d. verið rætt í verkalýðsmálaráði Sjálfstfl.? Hefur það tekið einhverja afstöðu til þessa frv.? Er það eitt af óskabörnum Verslunarráðsins sem þessi nýfrjálshyggjuforusta í Sjálfstfl. leiðir hér fram - mennirnir sem annaðhvort eiga fyrirtæki eða hafa verið í forsvari fyrir fyrirtæki? Herra forseti. Það er ljóst af þessu frv. að þeir sem að þessari ríkisstj. standa ætla að halda áfram á þeirri braut að efla fátækt þúsundanna í þessu landi, en styrkja eignastöðu og fjármagnsmyndun þeirra fáu sem hafa yfir verulegu afgangsfjármagni að ráða í þessu landi. Það er mikill misskilningur að þessi ríkisstj. sé að draga úr hlutdeild ríkisins í ráðstöfun fjármagns. Hún er í reynd að stórauka hlutdeild ríkisins með því að búa til sérstök gylliskilyrði á hinum nýju ríkisskuldabréfum, með því að finna upp sérstakt form á ríkisvíxlum og með því að reyna að fá lífeyrissjóðina til að hætta að leggja fjármagn sitt til fjárfestingarsjóða atvinnuveganna og færa það yfir í annað. Herra forseti. Ég vænti þess að áður en þessari umr. lýkur svari hv. þm. Þorsteinn Pálsson þeim spurningum, tveimur sérstaklega, sem ég bar fram til hans varðandi hver væri afstaða hans og ríkisstj. gagnvart því með hvaða hætti ætti að afla fjár til þeirra aðgerða sem þeir samþykktu í gær, hann og hæstv. forsrh., að standa að. Er hugmyndin um að gera það með minnkun niðurgreiðslna virkilega til umræðu? Er það jafnvel ætlun ríkisstj. að samþykkja hugmyndir Vinnuveitendasambands Íslands um það form? Og er ríkisstj. eða Þorsteinn Pálsson sérstaklega sammála þeirri yfirlýsingu framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins að það komi ekki til greina að neinar af þessum aðgerðum í þágu hinna verst settu í þjóðfélaginu komi til framkvæmda fyrr en hvert og eitt einasta verkalýðsfélag í þessu landi hefur samþykkt kjarasamninga? Ef slík væri afstaðan væri það ekki aðeins að þessir herramenn, þessir sjálfskipuðu fulltrúar frjálshyggjunnar sem tóku samningsréttinn af launafólkinu í landinu um mitt s.l. ár, helgasta réttinn sem launafólk hefur, sviptu honum burtu með lögum, hafi hafið feril sinn með þeim hætti, heldur ætli þeir líka að halda honum áfram með því að stilla hinum frjálsu samtökum launafólks í landinu upp við vegg með þeim hætti og segja: Við höfum tekið hina verst settu í landinu, hina fátækustu í landinu, sem gísla og þeir fá ekki auknar barnabætur, þeir fá ekki aukinn mæðrastyrk, þeir fá ekki hækkun lágmarkslauna nema þið samþykkið allir á línunni umræðulaust þann kjarasamning sem gerður hefur verið. - Þar með væri hinn formlegi samningsréttur af hinum einstöku verkalýðsfélögum, hvort sem það er á Suðurlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi eða í Reykjavík, tekinn með því að nota hina fátækustu í þessu landi sem gísla í þessu skyni. Sú afstaða sem framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins lýsir í Morgunblaðinu í dag, að hann og Vinnuveitendasambandið ætli að beita fátækt fjöldans sem svipu og taka samningsréttinn af einstökum verkalýðsfélögum, væri kórónan á þá ríkisstj. sem hóf feril sinn með því að svipta samningsréttinum algjörlega burt. Og ég spyr hv. þm. Þorstein Pálsson: Er hann sjálfur í fyrsta lagi, er Sjálfstfl. í öðru lagi og er ríkisstj. í þriðja lagi sammála afstöðu forstjóra Vinnuveitendasambands Íslands?



Herra forseti. Í grg. með þessu frv. stendur m.a. með leyfi forseta: „Ljóst er að einhver lækkun mun verða á tekjum ríkissjóðs við gildistöku frv. þótt sú lækkun verði ekki nákvæmlega mæld á þessu stigi.“ Það er nú ekki að sjá og heyra að þessi væntanlegi tekjumissir valdi ráðamönnum eða þm. stjórnarflokkanna miklum áhyggjum, enda er hér um að ræða tekjutilfærslu til eftirlætisskjólstæðinga þeirra. Öðruvísi mér áður brá. Í hvert sinn sem hafa komið fram tillögur sem óhjákvæmilega leiða til fjárútláta eða tekjumissis ríkissjóðs, þ.e. tillögur sem fjmrh. eða ríkisstj. eru ekki þóknanlegar, svo sem eins og tillögur um framlög til fæðingarorlofsmála, dagvistunarmála, skólamála og þess háttar, þá er kallað eftir tillögum um sparnað á móti. Fjmrh. lagði a.m.k. í upphafi ferils síns þunga áherslu á þá stefnu sína að fella ekki niður tekjur nema bent væri á aðrar leiðir í staðinn til tekjuöflunar. Ég benti t.d. á ummæli ráðh. í nóv. s.l. þegar hann var spurður hvort hann ætlaði að verða við óskum bókaútgefenda um að fella niður söluskatt af bókum. Ég vitna orðrétt með leyfi forseta í Morgunblaðið 12. nóv. s.l.: „„Svar mitt er nei. Þetta er stór tekjuliður í fjárlögum og ég hef ekki fundið neina leið til sparnaðar á móti. Þá þykir mér ekki líklegt að það finnist leið til þess að fella þetta niður á næsta ári,“ sagði Albert Guðmundsson fjmrh., er hann var spurður í gær, hvort hann ætlaði að verða við óskum bókaútgefenda um að fella niður söluskatt á bókum. Albert sagðist hafa kannað málið til hlítar og niðurstaðan væri, að engin smuga væri til að fella niður söluskattinn. „Þetta er stór tekjuliður í núverandi fjárlögum, eitthvað um 56 millj. kr. Ef fella á þetta niður verður að finna leið til sparnaðar upp á sömu upphæð, en hún hefur ekki fundist, og ég gef engar vonir um að hún finnist á næsta ári,“ sagði fjmrh.“ Þetta sagði hann þá. Nú er ekki kallað á neinar tillögur til sparnaðar á móti þeim tekjumissi sem augljóslega fylgir þessu frv. ef það verður að lögum, þótt ekki sé hægt að segja fyrir um hvað það verði há upphæð. Engar áhyggjur þegar um er að ræða tekjumissi ríkissjóðs yfir til fyrirtækja sem þegar hafa fengið ómælda aðstoð hjá ríkisstj. við að halda niðri launum fólks svo að neyðarástand er orðið eða blasir við á mörgum heimilum. Einn ræðumanna, ég held að það hafi verið 1. þm. Vestf., sagði hér áðan að það vekti athygli útlendinga hve eiginfjármunastaða fyrirtækja væri lök. Það vekur áreiðanlega ekki minni athygli útlendinga að Ísland skuli vera láglaunasvæði. Ég þarf annars ekki að lýsa í löngu máli afstöðu Kvennalistans til þessa frv. Sú afstaða kemur fram í nál. minni hluta fjh.- og viðskn. Ed. Ég vil aðeins spyrja fjmrh. hvernig ríkisstj. hyggist bæta ríkissjóði þann tekjumissi sem boðaður er með þessu frv.



Herra forseti. Víst er það rétt að með því samkomulagi sem virðist hafa tekist á vinnumarkaðnum þá skulum við gera okkur fulla grein fyrir því að þar með hefur fátæktin verið fest í sessi á Íslandi. Þar með ganga menn út frá því sem gefnu að heilu atvinnugreinarnar í landinu eigi ekki að greiða mannsæmandi kaup. Engum blandast hugur um að þau grunnlaun sem um er samið sem lágmarkslaun eru ekki laun sem hægt er að lifa af. Þær atvinnugreinar í þessu landi sem ekki geta borgað meira kaup eru atvinnugreinar sem grundvallast á því að halda starfsfólki sínu neðan fátækramarka. Með samþykkt við slíka kjarasamninga er hæstv. ríkisstj. búin að festa fátækt í sessi hér á landi og með afstöðu sinni er forusta Alþýðusambandsins búin að fallast á það. Og ég spyr: Fyrst menn eru nú farnir að selja þau réttindi sem áunnust fyrir mörgum árum, jafnvel áratugum, eins og þau að fólki á aldrinum 16–18 ára skuli ekki greidd lægri laun en svokallað fullorðið fólk á að fá, hvenær kemur þá að því að fallist verður á að skrá að nýju karla- og kvennataxta skv. samningum stéttarfélaganna? Herra forseti. Þetta á ekki erindi inn í þessa umr., en ég vil aðeins vekja athygli manna á því, að eftir því sem ég best veit er hæstv. fjmrh. væntanlegur heim í kvöld. Við þær aðstæður sem nú eru orðnar held ég að ekki geti hjá því farið að Alþingi, a.m.k. stjórnarandstaðan og líklega alþm. allir, hljóti að krefjast þess að við fyrsta tækifæri fari hér fram umr. utan dagskrár á Alþingi, helst þegar á morgun, um þrjú atriði. Í fyrsta lagi það sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson vék hér að áðan, hver á að verða framkvæmd ríkisstj. á fyrirheitinu við verkalýðshreyfinguna um hækkun mæðra- og feðralauna, barnabótaauka o. fl. Þetta verður að sjálfsögðu að liggja fyrir. Eini aðilinn sem getur gengið eftir svörum við þessari spurningu við þessar aðstæður er Alþingi Íslendinga. Með sama hætti er það aðeins Alþingi sem getur gengið eftir svari við spurningunni: Eru einhver skilyrði sem hæstv. ríkisstj. setur og ekki hafa komið fram um þessa framkvæmd? Það er t.d. nauðsynlegt fyrir Dagsbrúnarverkamenn, sem halda sinn fund annað kvöld, að vita þetta áður en þeir ganga til atkvæða um þau samkomulagsdrög sem fyrir liggja. Hvaða skilyrði setur ríkisstj. verkalýðshreyfingunni fyrir framkvæmd á því fyrirheiti sem hún gaf verkalýðshreyfingunni varðandi þessa samninga? Í þriðja lagi liggur fyrir sú afstaða fjmrh., sem hann hefur þráfaldlega lýst, að verði samið um hærra kaup en nemur 4% muni hann segja af sér. Þessa yfirlýsingu hefur hæstv. ráðh. þráfaldlega gefið frammi fyrir alþjóð, t.d. í sjónvarpi. Og það verður að liggja fyrir, herra forseti, áður en lengra er haldið hver er afstaða fjmrh. eins og málin standa. Ég held að alþm., ekkert síður stjórnarsinnar en stjórnarandstæðingar, hljóti að fara þess á leit að slík umr. geti orðið sem allra fyrst utan dagskrár hér á Alþingi og þá helst ekki síðar en á morgun. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum almennt um efnahagsmálin og það ástand sem nú er orðið í okkar þjóðfélagi. Ég ætla aðeins að vekja athygli á því, að hv. 1. þm. Suðurl. tók í ræðu sinni áðan undir þær ábendingar og tillögur sem ég gerði um breytingu á þessu frv., þannig að ef það verður að lögum, sem er umdeilanlegt hvort eigi að verða við þessar aðstæður, að maður segi ekki meira, ef það verður að lögum þá verði hinum smáa gefinn jafnmikill réttur og risunum í íslensku atvinnulífi. Ég treysti því að hv. þm., sem á sæti í fjh.- og viðskn., flytji þessa sameiginlegu skoðun okkar þangað inn og beiti sér fyrir því að í n. verði gerð sú breyting sem gera þarf á frv. til þess að þetta sameiginlega viðhorf, sem við lýstum báðir, nái fram að ganga.



Herra forseti. Í aths. við þetta lagafrv. segir svo, með leyfi forseta: „Í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. er gefið fyrirheit um að gerðar verði breytingar á skattalögum í því skyni að örva fjárfestingu og eigin fjármyndun í atvinnulífinu, en öflugt atvinnulíf er forsenda bættra lífskjara í landinu.“ Ég býst við að menn hafi kannske ekki í annan tíma horft eins mikið til leiða til að bæta lífskjör í landinu eftir það sem hefur verið að gerast hér síðasta sólarhringinn, þegar verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur hafa tekið höndum saman um að staðfesta fátæktarstigið í landinu. Það hefur verið skrifað undir það opinberlega að laun í landinu hafi verið allt of há þangað til í maí s.l. og að nú sé búið að gera leiðréttingu. Og menn telja sig ekkert þurfa að sækja aftur fyrir sig í þeim efnum. Hvað er þá til ráða og hvað ætla menn að gera til þess að bæta lífskjör í landinu á næstu mánuðum, næstu misserum, til þess að reyna að lyfta okkur upp af þeirri eymd sem ég tel að við séum komin í þegar við þurfum að beita þeim aðferðum að þeir sem lítið hafa neyðist til að láta af hendi kannske 300 millj. til þeirra sem alveg við hungurmörkin eru og að það eru taldar úrlausnir í efnahagsmálum? Menn spyrja sig: Er þetta frv. dæmi um þær aðgerðir sem koma skulu í því skyni að bæta lífskjör í landinu? Kannske er þetta það eina sem ríkisstj. hefur lagt fram í þessum efnum á Alþingi. Ég man ekki eftir öðrum plöggum. Þá hlýtur maður að segja við sjálfan sig að ef ekkert er á prjónunum sem er fljótvirkara til að bæta lífskjör í landinu þá er sannarlega ástæða til ótta, vegna þess að eina ferðina enn á að beita á innlendan fjármunamarkað, en það hefur mjög verið í tísku undanfarna daga. Í hv. fjh.- og viðskn. höfum við haft lánsfjármál ríkisstj. til athugunar. Þar er talað um að útvega u.þ.b. 1 000 millj. í sjávarútveg, það þarf að útvega 150–200 millj. í landbúnað, það vantar 200 millj. í gat sem varð eftir sjúklingaskattinn, það vantar líklega 500–600 millj. í húsnæðismálin. Og þessu á að bjarga, að því er manni skilst, á innlendum fjármunamarkaði með gylliboðum um víxla og verðbréf og annað sem áður hefur ekki sést. Ég held að það sé komin ofbeit á innlendan fjármunamarkað og ég trúi því ekki að í gegnum þessar fyrirhuguðu skattalagabreytingar skili sér þær aðgerðir sem muni leiða til þeirra bóta á lífskjörum íslenskra launþega sem eru óumflýjanlegar og hljóta að þurfa að verða með skjótum hætti eftir það sem menn hafa séð hér síðustu dagana. Mig langar til að spyrja, af því að komist er að orði í aths. við þetta lagafrv. eins og ég lýsti í upphafi, hvort þetta sé ein af þeim aðferðum sem ríkisstj. í raun og veru reikni með að muni bæta lífskjör í landinu á næstu misserum.



Herra forseti. Það undrar mig að ekki séu fleiri á mælendaskrá. Ég trúi því ekki að hv. þm. Þorsteinn Pálsson svari ekki þeim spurningum sem til hans var beint hér. Það væri satt að segja ærið sérkennilegur atburður í þingsögunni ef formaður stærsta stjórnarflokksins, sem hefði gert daginn áður samninga við aðila vinnumarkaðarins, neitaði að svara hér á þingi nema með þögn sinni spurningum um það efni. Því held ég herra forseti, að þessi umr. hljóti að halda áfram. Ég á a.m.k. eftir að nota rétt minn til að tala lengur. Þess vegna reikna ég með því að á kvöldfundi, sem hefst kl 9, muni þessi umr. halda áfram. En ég vil vekja athygli á því, að þar eð ég vænti þess að vél Flugleiða frá London sé komin til landsins er hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason, jafnelskulegur, virðulegur og skemmtilegur og hann er nú, ekki lengur fjmrh., heldur er hinn raunverulegi fjmrh mættur í landinu og hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason, sem hér hefur talað fyrir málinu í embætti fjmrh., hefur ekki lengur umboð til að fara með málið. Ég tel þess vegna einsýnt í samræmi við almenna þingvenju að þegar þingfundur hefst hér kl. 9 til að ræða áfram um þetta mál, þá sé flm. frv., hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson, mættur á staðinn. Það getur enginn annar ráðh. talað fyrir hans hönd í þessum umr.  Fundarhlé.



Herra forseti. Í umr. um þetta dagskrármál hefur verið dregið fram það sem gerst hefur á sviði kjaramála síðustu dægur. Ég tel ekki óeðlilegt að menn hafi áhuga á því að ræða þau málefni á hinu háa Alþingi. Hins vegar tel ég rétt að undir þessum dagskrárlið ræðum við skattamál en ekki kjaramál. Ég legg því til að við ræðum um kjaramál utan dagskrár í Sþ. á morgun. Ég er fyrir mitt leyti reiðubúinn að svara þá á þeim vettvangi þeim fsp., sem til mín hefur verið varpað í þessari umr. um þau efni. En ég legg til að við höldum áfram umr. um þetta dagskrármál og ræðum það en ekki kjaramálin. Ég tel eðlilegt og rétt að við höfum þennan hátt á umr. og legg þetta þess vegna til fyrir mitt leyti.



Herra forseti. Þess var farið á leit, ef það mætti greiða fyrir þingstörfum að öðru leyti, að umr. þær um kjaramál sem hafnar voru hér í dag og ég hygg að hv. 1. þm. Suðurl. hafi hafið fari fram á morgun, en dagskrármálið sem hér var á dagskrá fyrir kvöldmatinn verði rætt áfram. Við Alþb.-menn, sem höfum tekið þátt í þessum umr., erum fyrir okkar leyti tilbúnir til að standa að slíku samkomulagi, enda fari fram umr. um kjaramálin utan dagskrár á morgun á fundi í Sþ. Ég kvaddi mér núna hljóðs til að staðfesta það samkomulag um vinnubrögð sem við fyrir okkar leyti værum tilbúnir til að standa að. En í öðru lagi stóð ég hér upp til að minna á að í kvöldfréttum Ríkisútvarpsins var enn þá einu sinni greint frá því að hæstv. forsrh. landsins hefði haft í hótunum við verkalýðshreyfinguna um það, að ef ekki hvert einasta verkalýðsfélag samþykkti svokallaðan kjarasamning, sem var undirritaður í gær af forseta Alþýðusambandsins og framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins, þá féllu niður svokallaðar félagslegar ráðstafanir. Þessi hótun forsrh., endurtekin núna í kvöld, er algerlega einstæð og öll hin ósvífnasta. Maklegast væri auðvitað að kalla hæstv. ráðh. hingað þegar í stað til að standa fyrir máli sínu, eftir þetta blaður sem frá honum hefur komið, svo að ljóst verði hvað hann á við. Nú stendur þannig á að eitt stærsta verkalýðsfélag landsins, Verslunarmannafélag Reykjavíkur, hefur hafið félagsfund til að fjalla um þessa svokölluðu kjarasamninga. Það er auðvitað hrikalegt að ætla nokkru verkalýðsfélagi að fjalla um kjarasamninga undir slíkum ummælum forsrh. landsins. Því verður hins vegar ekki breytt úr þessu og vonandi fæst úr því skorið á morgun hvað ríkisstj. ætlar að ganga langt í þessu efni og hvað hæstv. forsrh. á við með þeim hraklegu hótunum sem hann hefur haft í frammi utan þessara sala. Ég vænti þess því að umr. á morgun verði til þess að greiða fyrir því að ljóst verði hvernig ríkisstj. hyggst standa að þessum málum, en síðustu hótanir hæstv. forsrh. komu fram í kvöldfréttum rétt áðan.



Herra forseti. Ég fór fram á það við hæstv. forseta áður en fundi var frestað að hann sæi til þess að hinn raunverulegi fjmrh. landsins, sem kominn er til Íslands og lét hafa við sig viðtal í útvarpsfréttum kl. rúmlega 7, kæmi hingað til fundar í hæstv. Nd. Ég get fyrir mitt leyti fallist á að því verði frestað til morguns að ræða þessi mál. Þó held ég að rétt sé að ítreka að það er á þeim grundvelli að þær umr. verði þegar í upphafi fundar í Sþ., en ekki eins og stundum hefur verið tíðkað, að umr. utan dagskrár eru á fimmtudögum hafnar kl fimm, hálfsex eða jafnvel sex á fundum í Sþ., þannig að hvorki gefst þá nægilegur tími til að ræða málin né heldur tækifæri fyrir fjölmiðla að ganga frá eðlilegri frásögn af umr. næsta dag. Ég vil því láta það koma fram að ég skil það samkomulag sem hér hefur verið gert á þann veg að við munum kveðja okkur hljóðs utan dagskrár, einhver úr okkar hópi, í upphafi fundar í Sþ. og beina þeim spurningum sem við höfum hér borið fram til hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Mér kemur satt að segja nokkuð á óvart sá háttur sem er á hafður af hæstv. ráðh. í núv. ríkisstj. í sambandi við stjfrv. sem tekin eru hér fyrir og rædd, að það skuli aftur og aftur gerast að stjórnarandstaðan ber fram fsp. við 1. umr. málsins um ýmis tæknileg útfærsluatriði viðkomandi frv., en hæstv. ráðh. sjá ekki ástæðu til að standa upp og sýna stjórnarandstöðunni þann sóma að gera tilraun til að svara fsp. eða þá a.m.k. að gera stjórnarandstöðunni grein fyrir því og þingheimi að þeir viti ekki svarið og þeir muni reyna að afla þess svo að n. sú sem fjallar um málið geti fengið upplýsingar um það. Ég hafði lagt þrjár fsp. fyrir hæstv, forfallafjmrh. sem verður til miðnættis, að mér er tjáð, í því starfi fyrir atbeina stjórnarandstöðunnar m.a., og þær fsp. ætla ég að endurtaka. Ég spurði í fyrsta lagi að því, hvernig stæði á þeim tölum sem fram koma í d-lið 4. gr. frv. í sambandi við útleigu og fyrningargrunn íbúðarhúsnæðis sem telst ekki hluti af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi. Í þessari grein eru valdar tölurnar annars vegar 4 millj. og hins vegar 8 millj., ef um hjón er að ræða. Ég spurði hæstv. ráðh.: Hvað veldur því að þessar tölur voru valdar en ekki einhverjar aðrar? Það eru engar skýringar á því í frv. og engar skýringar á því hafa komið fram heldur í grg. frv. Í öðru lagi spurði ég: Hvernig á að fara með húsnæðislán varðandi það húsnæði sem fyrnanlegt verður eftir frv. þessu, ef að lögum verður? Verður hugsanlegt að lána t.d. húsnæðissamvinnufélagi 80% úr Byggingarsjóði verkamanna og gefa sama húsnæðissamvinnufélagi, sem skrifað verður fyrir viðkomandi húsnæði, kost á að fyrna íbúðarhúsið eins og hver önnur atvinnutæki í samræmi við önnur ákvæði þessara laga og skattalaganna? Það væru býsna mikil tíðindi fyrir t.d. húsnæðissamvinnufélagið Búseta, sem var verið að segja frá í fréttum áðan að hefði safnað til sín 14–1500 manns, ef svo væri að fyrirtækinu sem slíku yrði gefinn kostur á að fyrna húsnæði með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir að gildi um almennar fyrningar atvinnurekstrar. Þessar spurningar lagði ég fyrir hæstv. ráðh. og ég óska eftir að hann svari þeim eða geri grein fyrir því, ef hann ekki ræður við það, að hann muni útvega upplýsingar um málið í þeirri þingnefnd sem um það mun fjalla. Ég fór fram á það við hæstv. ráðh. í þriðja lagi, og ég endurtek þá spurningu, að hann upplýsi þingheim um hver hann telur að sé líklegur tekjumissir ríkissjóðs á fyrsta ári ef frv. þetta verður að lögum. Eru það 10 millj., eru það 20, 30 eða 50? Hvaða tölur eru menn að tala um? Það kemur fram í grg. frv. og í framsöguræðu hæstv. ráðh., sem var skilmerkileg í alla staði, að vafalaust verði nokkur tekjumissir fyrir ríkissjóð í fyrstu, en það sé ekki á vísan að róa með hver sú upphæð verði. Nú hlýtur ríkisstj. hins vegar að hafa gert sér grein fyrir því nokkurn veginn hve há sú upphæð gæti verið sem hér er um að ræða og á að fara að gefa ákveðnum tegundum fyrirtækja í landinu. Þess vegna endurtek ég þessa spurningu mína til hæstv. heilbrmrh. Herra forseti. Hér hafa fari fram allfróðlegar umr. að öðru leyti um frv. þetta, sem væri full ástæða til að fara rækilega út í og tíunda nokkuð vandlega og halda áfram nokkuð fram eftir kvöldi. Ég ætla ekki að tefja umr., en það er ýmislegt sem fram hefur komið, sem gefur samt tilefni til umr. og skoðanaskipta. Ég hygg að segja megi að sú forusta sem nú er í Sjálfstfl. sé fyrsta forustutegundin sem kalla má „hugsjónaíhald“ í þessu landi. Það eru menn sem á stuttbuxnaárum sínum í Heimdalli hafa tekið ofstækisfulla trú á ákveðnar kennisetningar frjálshyggjunnar. Þessir menn eru t.d. býsna ólíkir núv. hæstv. heilbr.- og trmrh., sem er vaxinn upp úr vestfirsku andrúmslofti og atvinnulífi  Ég get ekki neitað því að mér fannst hv. 1. þm. Vestf., ungur maður og mætur, sem hér talaði fyrr, vera haldinn þessari trú með býsna afgerandi hætti og hið sama á við, því miður, um núverandi formann Sjálfstfl. Núverandi formaður Sjálfstfl. hefur tekið þessa trú og hann tekur trú í þessum efnum fram yfir reynsluna, fram yfir staðreyndir umhverfisins. Fyrrverandi formenn Sjálfstfl., eins og t.d. Ólafur Thors, voru ekki mikið að láta kreddurnar þvælast fyrir sér. Þeir létu staðreyndir umhverfisins ráða úrslitum um sínar pólitísku ákvarðanir. En þessir trúboðar nýju forustunnar í Sjálfstfl. taka trúna og kredduna alltaf fram yfir niðurstöður umhverfisins ef þetta tvennt stangast á. Þannig er það t.d. með þessa hv. þm., 1. þm. Suðurl. og 1. þm. Vestf. Þegar þeir eru að tala um þetta óskabarn sitt, frv. sem hér liggur fyrir, er þeirra kenning sú, að þetta frv. hljóti í verki að hafa í för með sér stórkostlegan sparnað, sterkari eiginfjárstöðu fyrirtækjanna og þar með sterkara atvinnulíf. Þá vil ég spyrja þessa trúboða þeirrar spurningar sem kann að koma við grundvöllinn í þeirra kennisetningum: Telja þeir að þetta frv., ef að lögum verður, hafi eitt út af fyrir sig, í för með sér fjármunasköpun, verðmætasköpun í þjóðfélaginu? Hefur þetta frv. í raun í för með sér að fyrirtækin hafi betra svigrúm að öllu leyti, einungis af þessari ástæðu hér, eða er það af einhverri annarri ástæðu? Ætli það sé ekki af þeirri ástæðu að menn bindi vonir við að staða fyrirtækjanna verði þeim mun sterkari til að halda hinum ýmsu kostnaðarþáttum sínum niðri, þ. á m. kaupinu? Samþykkt svona frv. ein út af fyrir sig mundi ekki sjálfkrafa draga úr launakostnaði fyrirtækja, ekki sjálfkrafa draga úr hráefniskostnaði fyrirtækja, ekki sjálfkrafa draga úr vaxtakostnaði fyrirtækja. Þannig er auðvitað með öllu fráleitt að í þessu sem slíku felist nokkur lausn á neinum vandamálum. Það er þess vegna rétt, sem hv. 4. landsk. þm. sagði hér fyrr í umr. í dag, að ef þarna eru einu lausnir núv. ríkisstj. á atvinnumálum eða ef þarna er eina nýsköpunarátak núv. ríkisstj. í atvinnumálum, þá er ekki mikils þaðan að vænta. Ég er algerlega sannfærður um að jafnvel þó að björtustu vonir þessara kreddutrúarmanna yrðu að veruleika mundi það ekki skipta sköpum í atvinnulífinu hér á næstunni. Það er þannig hjá þessari ríkisstj., þó hún sé búin að keyra kaupið niður um 30%, að það er kyrkingur í atvinnulífinu, eins og hér var lýst af talsmönnum Sjálfstfl. fyrr í dag. Þetta frv. eins og það lítur hér út mun ekki leysa úr þeim vanda. Partur af þessari kennisetningu hv. þm. er sú, að eiginfjárstaða fyrirtækja á Íslandi sé sérstaklega slæm og þeir segja að það veki mikla athygli útlendinga að hún sé mjög slæm. Það væri fróðlegt að vita hverjir það eru, hvort að það væri Hannes Hólmsteinn, sem hefur fyrr borið á góma manna í dag, sem hefur kynnt þessi mál fyrir útlendingum um leið og hann sagði þeim frá ömmu sinni og hvernig honum gengi að selja hana.  Eiginfjárstaða fyrirtækja hér í þessu landi er talin mjög léleg og þeir segja, íhaldsmenn, kredduleiðtogar íhaldsins, í kvöld og dag að þetta hafi vakið mikla athygli útlendinga. Væri fróðlegt að fá upplýst hvaða útlendingar Það eru sem eru sérstaklega að taka eftir þessu máli. Útlendingar hafa hins vegar verið látnir vita að því núna að undanförnu að vinnuafl sé mjög ódýrt á Íslandi. Það var sendur út auglýsingabæklingur frá Sverri Hermannssyni um það út um heiminn að vinnulaun væru svo sem ekki neitt neitt á Íslandi og væri allt í lagi fyrir fyrirtæki að koma hingað þess vegna. Hins vegar er þetta með eiginfjárstöðuna mál sem ég kannast ekki við að hafi verið kynnt sérstaklega fyrir útlendingum. - En hvað þýðir það þegar talsmenn kredduíhaldsins eru að biðja um betri eiginfjárstöðu? Þeir eru auðvitað að biðja um sterkari völd fjármagnsins í landinu. Auðvitað hafa einkafyrirtæki í landinu verið óttarlegar druslur. Það verður að segja það alveg eins og er að það er leitun á sæmilegu einkafyrirtæki í landinu sem stendur þokkalega í lappirnar, er nokkuð vel rekið og ber snyrtilega ábyrgð á sínum rekstri. Yfirleitt hefur þetta verið meira og minna hangandi í pilsinu á ríkinu. Þetta hefur verið kallaður pilsfaldakapítalismi. Auðvitað eru þeir ungu sjálfstæðismenn sem eru núna að beita sér fyrir þessu frv. að reyna að breyta þessu og styrkja kapítalismann hér í landinu þannig að hann þurfti ekki alltaf að hanga í pilsinu á stóru mömmu, þ.e. ríkinu. En auðvitað eru þessir menn, þessir talsmenn Sjálfstfl., þessir kreddumenn, ekki að heimta neitt annað en að fjármagnið verði sterkara í viðureigninni við fólkið en verið hefur. Það er sú grundvallarkrafa sem þessir ungu menn eru að setja fram. Og ég er sannfærður um að í íslenska þjóðfélaginu er slík ofuráhersla á eiginfjárstöðu fyrirtækjanna og sterkara fjármagn og samkeppnisstöðu fyrirtækjanna hættuleg og sérstaklega dýr einmitt á Íslandi. Ísland er fámennt land og við þurfum á því að halda að menn standi saman og fari vel með það sem hér er skapað, þau verðmæti sem hér verða til. Í vinnubrögðum kapítalismans, gróðaþjóðfélagsins, sem þessir piltar eru að reyna að innleiða hér felst sóun, í því þjóðfélagi felst sóun vegna þess að það er sundurvirkt og það eyðir og brennir verðmæti. Peningar hafa aldrei skapað verðmæti. Það er fólk sem skapar verðmæti. Partur af þessum trúarbrögðum hv. þm. Sjálfstfl. er sá, að Alþb. hafi alveg sérstakan áhuga á að þjóðnýta öll fyrirtæki, gera öll fyrirtæki að ríkisfyrirtækjum, og það er alltaf sagt í leiðinni, svona eins og til að sannfæra sjálfan sig, um leið og lögð er á það áhersla að þeir sjálfir vilji frelsið, að hinir, andstæðingarnir, andskotarnir, vilji að ríkið reki allt draslið eins og það leggur sig, yfirtaki allt atvinnulíf hér í landinu, taki sjoppurnar, helst með valdaráni. Þetta gera þeir að sumu leyti til að hvítþvo sjálfa sig, gera óvininn sem svakalegastan til að gera sjálfa sig sem dýrlegasta. Auðvitað er það ekki þannig að Alþb. sé með einhverjar kröfur um að allsherjar ríkisrekstur sé lausn á öllum vandamálum í þjóðfélaginu. Alþb. er ekki ríkisrekstrarflokkur númer eitt.

Þú segir ekki.

Hv. 2. þm. Reykv. er núna risinn og kemur í salinn í fyrsta sinn í dag og er boðinn velkominn. Það er rétt að ég varpi á hann nokkrum orðum.

Ég er búinn að vera hérna.

Nei, þú hefur nú ekki sést fyrr.

Þá sér hv. þm. illa.

Ábyggilega betur en sá sem mælir við mig þessa stundina, sýnist mér. - Ég held að það sé rétt að ég ræði aðeins við hv. 2. þm. Reykv. af því að þetta kemur honum svo mjög á óvart með afstöðu Alþb. Alþb. er flokkur sem leggur fyrst og fremst áherslu á lýðræðislega eignaraðild og lýðræðislegt eignarhald fólksins sjálfs og hafnar þannig eignarhaldi fjármagnsins. Alþb. er þess vegna ekki ríkisrekstrarflokkur, þó að þeir talsmenn íhaldsins kjósi að hafa hlutina þannig, það er mikill misskilningur. Og það er í rauninni mjög hættulegt fyrir forustumenn Sjálfstfl., eins og hv. 2. þm. Reykv., að gera tilraun til þess svona oft að ljúga því að sjálfum sér að Alþb., sá flokkur sem það er, hafi þessi sjónarmið. Það gæti endað með því, ef þeir segja þetta nógu oft, að þeir fari að trúa því sjálfir. Ég held nefnilega að í raun sé þetta ómerkilegur áróðursfrasi sem þeir nota fyrst og fremst til að bjarga sjálfum sér á hundasundi frá sínu eigin rökþrotabúi. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því að á Íslandi er ágreiningurinn ekki annars vegar um hagnað og hins vegar um ríkisrekstur. Ágreiningurinn er annars vegar um vald fjármagnsins og hins vegar um lýðræðislegt vald fólksins. Það er grundvallarágreiningurinn í landinu og hann er á milli Sjálfstfl. og Alþb. Framsfl. sem ku vera í ríkisstjórn um þessar mundir, og þaðan er nú yfirleitt aldrei neinn maður í þessum sal nema þá hæstv. forseti, er þarna einhver staðar á milli að þvælast í einskismannslandi og það veit yfirleitt aldrei neinn hvar honum skýtur upp. Það getur verið hvar sem er því hann hefur engar grundvallarviðmiðanir. Hann kemur upp þar sem honum sýnist það heppilegast á hverjum tíma, er þannig rakinn hentistefnuflokkur og ræður engum úrslitum í þessum málum frekar en öðrum. Hann er meðaltal af umhverfi sínu, eins og ég hef áður sagt, og ekkert annað. Hv. 1. þm. Suðurl. fór að ræða um það hér fyrr í dag, enn þá einu sinni, að ríkisstj. hefði gripið til stórkostlegra félagslegra ráðstafana. Þetta sagði hann í tilefni af ummælum mínum um að þetta frv. hefði í för með sér skattalækkun á fyrirtækjum á sama tíma og hæstv. heilbr.- og trmrh. er að leggja skatta á sjúklingana. Það var verið að tíunda hér stórkostlega þau afrek í félagslegum umbótum sem núv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Þetta er eitt af þeim málum, herra forseti, sem verður að ræða hér mjög rækilega á morgun, þessar svokölluðu félagslegu úrbætur núv. ríkisstj. Hér er í rauninni um að ræða hundsbætur fyrir þá hrikalegu kjaraskerðingu sem hefur átt sér stað. Það er hins vegar mál sem við munum ræða nánar á morgun. Hv. 1. þm. Suðurl. lauk máli með því hér í kvöld að segja sem svo: Ég trúi og treysti því að þetta frv., ef að lögum verður, muni blása nýju lífi í atvinnureksturinn á Íslandi. Þar með var komið að því grundvallaratriði sem ég vakti athygli á í upphafi máls míns. Hér er komið að trúnaðartrausti, hér er komið að trú, hér er komið að kreddu, ofstækisfullum viðhorfum sem eru í rauninni látin hafa allan forgang og staðreyndir umhverfisins látnar víkja. Þannig er nýja hugsjónaíhaldið farið að búa til frv. um frjálshyggjuna sem birtast þessa dagana og það fyrsta er hér á dagskrá í Nd. í dag. Þetta frv. markar vatnaskil, að mínu mati, í sögu Sjálfstfl. vegna þess að þetta mun ekki laga neitt fyrir atvinnurekstrinum þegar fram í sækir, mun í rauninni ekki breyta neinu um fjölgun starfa eða atvinnutækifæra í landinu. Hér er aðeins verið að uppfylla tilteknar kröfur ákveðinna trúarbragða, ákveðinnar kreddu, ákveðins ofstækis í innsta armi Sjálfstfl., sem fyrst nú hefur fengið fram vilja sinn innan Sjálfstfl., sem áður var litið á sem þröngan sérvitringahóp, en núna er kominn til valda meðan talsmönnum staðreyndanna og hinnar raunverulegu þróunar íslensks atvinnulífs hefur verið vikið til hliðar.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Fsp. sem hv. 3. þm. Reykv. hefur borið fram vil ég leitast við að svara. Fyrsta fsp. varðar d-lið 4. gr., þ.e. þá upphæð sem kemur inn í d-liðinn: „Útleiga manns á íbúðarhúsnæði telst ekki til atvinnurekstrar eða sjálfstæðrar starfsemi í þessu sambandi nema því aðeins að heildarfyrningargrunnur slíks húsnæðis í eigu hans í árslok nemi 4 millj. eða meiru, ef um einstakling er að ræða, en 8 millj., ef hjón, sbr. 63. gr., eiga í hlut.“ Ég spurðist fyrir um það áður en ég mælti fyrir frv. hvernig þessar tölur væru til komnar og mér var sagt að þessar tölur hefðu verið settar fram sem hæfilegt mat í þessum tilgangi. Nú má varðandi þessar tölur sem allar aðrar, sem eru byggðar á mati þeirra manna sem sömdu þetta frv. og þeirri efnismeðferð sem frv. fékk í fjmrn., deila um hvort þessi tala sé réttari en önnur. En ég hef ekki annað svar við þessari fsp. Þá spurði hv. þm. um fyrningar húsnæðis til atvinnurekstrar, hver ætlunin væri varðandi fyrningar þess. Það þarf að hafa í huga í sambandi við það húsnæði sem ég gerði ítarlega að umræðuefni og er notað til atvinnurekstrar, að yfirleitt er það byggt á allt öðrum lánum og með allt öðrum hætti en húsnæðislánum, t.d. verbúðir og fleira, og því hlýtur þar að vera tekið tillit til lána hverju sinni. Það hlýtur að verða að fá frekari umfjöllun í nefnd. Ef um slíkt atvinnurekstrarhúsnæði er að ræða frá Húsnæðismálastofnun ríkisins þá hlýtur að mínu mati að verða tekið tillit til þess. Hitt er allt annað mál með það húsnæði sem ég gerði fyrst og fremst að umræðuefni í dag. Um efni þriðju spurningarinnar: Hver er líklegur tekjumissir ríkissjóðs ef þetta frv. verður að lögum? fjallaði ég einnig ítarlega í framsöguræðu minni í dag, að því væri ekki hægt að svara að öðru leyti en því, að þegar til lengri tíma lætur væri hér ekki um tekjumissi að ræða, en hann væri fyrst í stað nokkur. Svar fékkst ekki við því og taldir á því margir tæknilegir annmarkar að reikna þann tekjumissi út frá ári til árs. En það sem á bak við þennan þátt frv. liggur er það að hér er verið að ýta undir, auka og styrkja undirstöðu atvinnulífs, undirstöðu fyrirtækja. Og mér finnst það algerlega rangt að farið sé að tala um að með því sé verið að styrkja sterkustu fyrirtækin í landinu og renna stoðum undir þeirra rekstur. Það er fyrst og fremst verið að stefna að því að renna styrkari stoðum undir íslenskan atvinnurekstur, og þá ekki síður þann sem er í smærri mæli en í þeim stærri. Þegar við lítum á stærsta og veigamesta atvinnureksturinn, sem þetta þjóðfélag byggir að verulegu leyti afkomu sína á, sjávarútveginn, þá er staða fyrirtækjanna með þeim hætti, að þar eru bullandi vanskil upp á örugglega yfir 2000 millj. kr. í stofnfjársjóðum, í bönkum, í skuldum við olíufélögin. Þetta gerir það að verkum að þessi fyrirtæki eru veikari, þessi fyrirtæki eiga verra með að taka á sig áföll eins og þau sem núna dynja yfir, minnkandi veiði, minnkandi aflabrögð á hvert fyrirtæki, á hvert skip, þau hafa minna umhendis og eru veikari að axla þessar byrðar. Ég tel að það hefði gjarnan mátt vera miklu fyrr búið að samþykkja frv. með líkum hætti og þetta til þess að gera atvinnureksturinn sterkari og undirstöður atvinnunnar veigameiri fyrir þjóðfélagið. Því að það hlýtur að hafa það í för með sér að lífsafkoma þess fólks sem vinnur við þennan atvinnurekstur er um leið traustari. Eftir því sem atvinnureksturinn er veikari eru afkomuskilyrði allra þeirra sem við slíkan atvinnurekstur vinna að sama skapi veikari. Þess vegna fer hér saman hagur atvinnufyrirtækja og hagur þeirra sem hjá atvinnufyrirtækjunum vinna. Mér er alveg sama um alla kreddur og kennisetningar. Ég hef alist upp við það að vinna fyrir mér frá blautu barnsbeini og ég hef líka alist upp við það að sjá veigalítil fyrirtæki sem ekki hafa mátt við neinu. Og þegar þau hafa kiknað undan ábyrgð og skuldabyrði, þá hefur það leitt af sér atvinnuleysi og versnandi efnahag alls þorra verkafólks, sjómanna og allra þeirra sem eiga líf sitt og afkomu undir slíkum fyrirtækjum. Þess vegna er það trú mín að réttara sé að fara út í þessar breytingar. En hvort þetta er nóg er önnur saga. Ég tel að með breytingum á fyrningum, með breytingum á varasjóði fyrirtækja eigum við að stefna að því að fyrirtækin í landinu, atvinnureksturinn í landinu hafi traustari stoðir að byggja tilveru sína á. Hann geti tekið að sér að fjármagna sig meira sjálfur en þurfi ekki alltaf að sækja allt í opinbera sjóði. Það dregur úr þeirri samkeppni sem hv. síðasti ræðumaður lýsti hér í dag, samkeppninni eftir fjármagninu, ef fyrirtækin verða sterkari og geta lagt meira af mörkum. Það gerir líka það að verkum, að fyrirtækin verða alvörufyrirtæki en byggja ekki á því að samfélagið eigi úr sjóðum sínum að lána atvinnurekstrinum að fullu og öllu eða því sem næst. Þess vegna tel ég að hér sé um spor að ræða í rétta átt. Menn mega engan veginn hlaupa yfir það hver er viðleitnin á bak við þetta. En það er heldur ekki minnst á það sem snýr að einstaklingnum í þessu frv. Það hafa menn hlaupið alveg yfir að nefna. Ég tel það þó ekki síður mikilvægt fyrir heilbrigða atvinnustarfsemi og efnahagsstarfsemi. Ég vil ekki taka undir það að hér jaðri við að fólk sé farið að svelta, eins og ræðumaður eins nýja flokksins sagði hér í kvöld, að fólk hafi ekki til hnífs eða skeiðar. Sem betur fer búum við í það góðu þjóðfélagi að allir hafa til hnífs og skeiðar en það eru ýmsir sem geta ekki veitt sér allt. 

Það eru 5 þús. manns.

Vertu ekki með svona dellu og vitleysu. Hvaðan kemur það fólk sem fyllir veitingahúsin á hverju föstudags- og laugardagskvöldi? Er það vitnisburður um þjóðfélag sem er að fara á höfuðið? Og hverjir skildu svona við atvinnureksturinn, hverjir skildu svona við þetta þjóðfélag? Það voru þessir piltar hérna sem hlupu frá og þorðu ekki í ríkisstj. 

Ég hef ekki skilið við.

Hann lagði á flótta. Jú, þú skildir við stjórn landsins, þú hljópst frá, þú þorðir ekki að vera lengur.  Eftir að hv. þm. var búinn að koma þjóðinni í þessa úlfakreppu og þegar búið er að rétta við, þegar búið er að sigrast á verðbólgunni, koma henni niður, þá muna þessir menn ekkert eftir þessu. Þeir bara setja fyrir augun alveg eins og hesturinn, þeir horfa bara beint fram, beint af augum, horfa ekki til hliðar af því að þeir þorðu ekki að standa frammi fyrir því að berjast, fyrir því að bæta það sem miður hafði farið. Flest af því sem miður hefur farið er af mannavöldum. Hins vegar er líka nokkuð sem er óviðráðanlegt og hvorki þessum mönnum eða öðrum verður kennt um. 



Herra forseti. Hæstv. ráðh. tók þannig til orða um leið og hann...

Hann gerir stutta athugasemd.

Gerir stutta athugasemd? Já, hef ég talað tvisvar.

Já.

Já, þá geri ég smáathugasemd.

Eins og hv. þm. veit hefur hann talað tvisvar, en hann hefur rétt til að gera stutta athugasemd.

Já, já, ég skal verða stuttorður, hæstv. forseti. Hæstv. ráðh. tók þannig til orða þegar hann gekk úr ræðustólnum áðan að sumir menn hefðu stungið hausnum í steininn - í steininn sagði hæstv. ráðh. og mismælti sig þannig. Mér fannst að ráðh. væri nákvæmlega á sig kominn eins og hann hefði stungið hausnum í stein, barið höfðinu við stein því að hann fæst aldrei til að horfa á veruleikann og ræða um hlutina eins og þeir liggja fyrir í núverandi hæstv. ríkisstj. sem hann kom til valda undir forustu Framsfl. Þegar hæstv. ráðh, kemst í kastþröng og tryllist af bræði hér í ræðustólnum aftur og aftur, þá öskrar hann: Sviðin jörð, sviðin jörð sem þið skilduð við. Þessi hæstv. ráðh. gerir sér víst ekki grein fyrir því hvernig hann er búinn að leika kaupmátt launa, að hann er búinn að flytja milljarða til í þjóðfélaginu frá launafólki og almenningi. Þegar hæstv. ráðh. er spurður um lífskjörin í landinu, hvað segir hann þá? Þá segir hann: Fólkið veltir sér um á veitingahúsum um helgar, laugardögum og kannske sunnudögum líka. Þetta er sami ráðh. og ber ábyrgð á lífskjörum aldraðra og öryrkja í þessu landi. Það fólk veltist ekki um á veitingastöðum um þessar mundir. Og ekki heldur það fólk sem þessi hæstv. ráðh. ætlar að fara að leggja á sjúklingaskatta. Það er ekki á veitingastöðum. Það er á sjúkrahúsum. Og ég segi við hæstv. ráðh.: Ef það er svo að menn eigi að skammast sín fyrir eitthvað, þá er það málflutningur af því tagi sem hann iðkar hér aftur og aftur, einkum og sér í lagi þegar hann hagar sér með þeim hætti sem hann gerði hér áðan þegar honum var bent á hvernig núv. ríkisstj. hefur leikið lífskjör hins almenna launamanns. Hann á að hugsa til þessa fólks áður en hann veður að fulltrúum annarra stjórnmálaflokka hér í þinginu með þeim ummælum og með þeim hætti sem hann gerði hér fyrr í kvöld. Og það skal ég fullvissa hæstv. ráðh. um, þannig að það sé alveg á hreinu, að honum verður svarað svo lengi sem nauðsyn krefur úr þessum ræðustóli.



Herra forseti. Hæstv. heilbr. og trmrh. sagði rétt í þessu þegar síðasti ræðumaður var að fara úr ræðustólnum: Þú kannt ekki að skammast þín. Hæstv. ráðh. kann ekki að skammast sín. Maðurinn sem hefur skert kaupmátt ellilífeyris og örorkulífeyris um 1/4. Maðurinn sem hefur skilið 5 þús. manns sem eiga afkomu sína undir Tryggingastofnun ríkisins eftir með 8 þús. kr. á mánuði. Svo segir hann hér í ræðustólnum: Það er bara lygi, það er bara einhver tilbúningur úr þessum hrokagikki og monthana sem hér var í ræðustólnum. Hæstv. ráðh. ætti að beina fsp. sínum til þeirra stofnana sem heyra undir hann. Hann ætti að taka eftir þeim opinberu gögnum sem þær stofnanir senda frá sér. Það liggur ljóst fyrir að skv. þeim gögnum sem þær stofnanir sem heyra undir ráðh. sendu frá sér fyrir tveimur mánuðum síðan voru tæplega 5 þús. manns sem höfðu 8 þús. kr. á mánuði til að lifa af og ekki meira.  (Heilbr.- og trmrh.: Þetta er afrakstur þinna verka.)  Það er afrakstur, þetta er afrakstur -  (Heilbr.- og trmrh.: Allt saman þér að kenna.)  Allt saman mér að kenna?  Hæstv. ráðh. ætti að kalla til sín þær þúsundir sem muna þau þáttaskil og heyra hvað þær þúsundir sögðu um ráðherratíð Magnúsar Kjartanssonar og sögðu um þá ráðh. sem við tóku af honum og sem héldu, þrátt fyrir mikla efnahagserfiðleika, þeim kaupmætti hjá ellilífeyris- og örorkulífeyrisþegum að hann hrapaði ekki niður eins og hæstv. ráðh. ber nú ábyrgð á. Svo kemur hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason hér og segir: Það þarf kjark, það þarf kjark, þið þorðuð ekki, þið þorðuð ekki. Þið vilduð ekki fara í ríkisstj. Það er alveg rétt. Við vildum ekki fara í ríkisstj. upp á þær kröfur Matthíasar Bjarnasonar og Sjálfstfl. að ráðast svo gegn fátæka fólkinu í landinu að það yrðu þúsundir sem hefðu ekki afgangs nema 1–2 þús. kr. til að greiða mat fyrir sig og börn sín og varla það. Hæstv. ráðh. ætti að vita að mikill hluti þess fólks, sem ég nefndi áðan og hefur bara 8 þús. kr. á mánuði til að lifa af, þarf að greiða kannske 5–6 þús. kr. í húsaleigu á mánuði. Hvað á það þá afgangs, hæstv. ráðh.? Hvað ætli hæstv. ráðh. hafi á mánuði núna? Ætli það séu ekki rúmlega 60 þús. kr.? Það er ósköp skiljanlegt að þessir menn séu komnir úr tengslum við þúsundirnar í landinu sem hafa 8–11 þús. kr. á mánuði og halda að þetta fólk flykkist á veitingastaðina um helgar. Þessi borg er full af einstæðum foreldrum sem hafa 10–13 þús. kr. á mánuði. Það hefur verið sagt af hæstv. forsrh. og formanni Sjálfstfl. að þær aðgerðir sem ríkisstj. hefur verið að tala um að gera í framhaldi af kjarasamningunum mundi breyta mjög kjörum þessa fólks. Hvað sagði formaður einstæðra foreldra í útvarpinu í kvöld? Froða, sagði formaður einstæðra foreldra, blaðamaður á Morgunblaðinu, um þessar aðgerðir ríkisstj. Froða, var hennar óbreytta orð og hún varaði einstæða foreldra í útvarpinu í kvöld við að trúa þessum blekkingum. En það er ósköp eðlilegt að þessir menn haldi áfram sínu striki þegar hæstv. ráðh. afhjúpar það hér í ræðustólnum að hann heldur að þetta þjóðfélag sé fullt af fólki sem hefur svo rúm kjör að það geti leyft sér að vera á veitingahúsum um helgar. Veit hæstv. ráðh. hvar forsrh. er í kvöld? Hann er í veislu. Hann getur ekki verið hér í kvöld vegna þess að hann er í veislu. Hvers vegna er hæstv. ráðh. hér í hlutverki fjmrh.? Vegna þess að fjmrh. var erlendis, ekki í opinberum erindum, kannske veisluferðalagi. Hverjir eru það sem stunda veislurnar í þessu þjóðfélagi? Vill ekki hæstv. ráðh. koma með skrá yfir veislurnar í ráðherrabústaðnum sem hafa verið haldnar síðan þessi ríkisstj. tók við, t.d. veisluna sem hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. héldu fyrir frönsku þyrluumboðsmennina sem voru að koma hingað fyrir nokkrum mánuðum síðan og var boðið í sérstaka veislu í ráðherrabústaðnum.  (Heilbr.- og trmrh.: Varstu undir borðinu þarna?)  Nei, það fréttist nú ýmislegt sem þessir höfðingjar eru að hafast að.

Voru menn undir borðum þarna eða hvað?

Við skulum ekkert leiða neinum getum að því hvar menn hafi verið. Þessi ræða hæstv. heilbr.- og trmrh. í kvöld verður lengi í minnum höfð. Þegar hæstv. ráðh. var spurður um kjör þúsundanna sem þurfa að framfleyta sér á lífeyrinum frá Tryggingastofnun, elli- og örorkulífeyrinum, voru svör ráðh. að veitingahúsin væru full af þessu fólki um helgar, það hefði nóga peninga. Það er merkileg sýn sem ráðh. hefur á þetta þjóðfélag. Þess vegna er kannske ekki að furða að hann ætli að halda áfram að skerða kjör þessa fólks á þessu ári og á næsta ári þegar hann lifir í þeirri blekkingu að veitingahúsin séu full af þessu fólki. Ætli það séu ekki frekar þeir sem eiga að greiða minni skatta skv. því frv. sem hér er til umr. sem sækja veitingahúsin um helgar heldur en öryrkjarnir og ellilífeyrisþegarnir? Kannske er nauðsynlegt að forsvarsmenn ellilífeyrisþega og öryrkja í þessu landi bjóði hæstv. ráðh. í heimsókn til sín, bjóði hæstv. ráðh. að lifa af kjörum sínum í einn mánuð. Hvað ætli bensínið á Range Roverinn í einn mánuð kosti, hæstv. ráðh., þó hann sé gefins að hluta? Hvað ætli það kosti? Hvað ætli það séu mörg mánaðarlaun elli- og örorkulífeyrisþeganna sem hæstv. ráðh. hefur fengið í gjöf í afslættinum á Range Rovernum? Svo dirfist þessi ráðh. að koma hér og bera það á borð að örorku- og ellilífeyrisþegarnir stundi veitingahúsin um helgar vegna þess að þeir hafi svo mikið af peningum. Herra forseti. Þessi umr. hefur orðið æði sérstök. Í henni hefur afhjúpast mjög rækilega viðhorf hæstv. ráðh. til fólksins í landinu. Hæstv. ráðh. neitar því að fátækt sé á Íslandi. Hann neitar því að hér sé fólk sem eigi erfitt með að hafa fyrir mat handa sér og börnum sínum. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. hvort hann er reiðubúinn að koma með mér niður í Ísbjörninn og niður í BÚR t.d. á morgun og ræða við einstæðu mæðurnar sem vinna í pökkunarsalnum í þessum tveimur frystihúsum, leigja hér í borginni og þurfa að borga 6,7 eða 8 þús. kr. á mánuði í leigu, 1–2 þús. kr. í hita og rafmagn, hlusta á þær gera grein fyrir því hvað þær hafi afgangs í mat og föt handa börnum sínum. Það er staðreynd að fjöldinn allur af einstæðum mæðrum vinnur í þessum tveimur frystihúsum sem eru svo aðkrepptar að þær hafa orðið að breyta allverulega neysluvenjum síns heimilis til þess að hafa fyrir einfaldasta mat handa sér og börnum sínum. Þær hafa orðið að hætta að veita börnum sínum þá ánægju að fara í kvikmyndahús eða leikhús. Þær hafa orðið að koma til fjölskyldu sinnar og biðja um afgangsföt til að eiga klæði handa börnum sínum. Þetta getur ráðh. allt fengið að heyra ef hann er reiðubúinn að stíga aðeins út úr stjórnarráðinu og til fólksins í þessu landi og kynnast því hvað hér er að gerast, hverjar eru afleiðingarnar af þeirri stefnu sem hæstv. ráðh. hefur verið fenginn til að framkvæma. Ég veit, af því ég þekki sögu hæstv. ráðh. vel, að ef hann opnaði augu sín og færi út á meðal fólksins mundi hann snúa við á þessari braut. Ræða hans í kvöld sýnir eingöngu að hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason veit ekki hvað hann er að gera. Hann veit ekki að það þjóðfélagsástand sem hann er hér að skapa er í hrópandi andstöðu við öll þau helstu lífsviðhorf sem hann hefur þó haldið fram, bæði hér á árum áður þegar hann starfaði í heimabæ okkar beggja, Ísafirði, og þegar hann á Alþingi hefur barist fyrir kjörum elli- og örorkulífeyrisþega. Kannske er það skýringin að hann og e.t.v. fleiri séu orðnir svo lokaðir inni í rangölum stjórnarráðsins, svo uppteknir við þennan dans í kringum embættismenn og aðra ráðherra, svo uppteknir af þessari hringiðu stjórnsýslunnar og veisluhaldanna sem tilheyra ráðherrastörfunum, að smátt og smátt hafi hann losnað úr tengslum við það fólk sem hann hefur þó oft áður talið að hann ætti fyrst og fremst að tryggja að hefði mannsæmandi kjör.  (Heilbr.- og trmrh.: Ég stunda ekki veislur.)  Nei, vel má vera að hæstv. ráðh. stundi ekki veislur. Ég treysti orðum hans alveg í þeim efnum. En ég ítreka af miklum alvöruþunga, hæstv. ráðh., að það eru ekki ýkjur, það er ekki einhver retorik í ræðustólum á Alþingi, lýsingin á þeirri fátækt sem er að verða í landinu. Ég verð að segja af minni reynslu að það var ekki fyrr en um miðjan þennan vetur sem smátt og smátt fóru að koma í ljós þau skýru dæmi sem nú blasa við um það líf sem þessi stjórnarstefna hefur boðið fjölda fólks. Ég á þá ósk í garð hæstv. ráðh., sem ber sérstaka ábyrgð gagnvart elli- og örorkulífeyrisþegum, að hann gefi sér nú tíma til að skoða rólega hvað er að gerast, hvað hefur gerst og hvernig ástandið er orðið. Í þessum umr. hafa þær lýsingar sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson og hv. 1. þm. Vestf. gáfu til að réttlæta þetta frv. verið bornar saman við raunverulegt ástand í efnahagsmálum þjóðarinnar og stefnu ríkisstj. á öðrum sviðum. Því hefur verið lýst hér mjög rækilega að þessi ríkisstj. kappkostar að taka til ríkisins sífellt meira og meira fjármagn frá atvinnuvegunum og þeim viðskiptabönkum sem þjóna atvinnuvegunum. Þessi ríkisstj. hefur búið til sérstök ríkisbréf með gæðakjörum í þessu skyni. Hún er þessa dagana að finna upp sérstaka ríkisvíxla í þessu skyni og hún hefur hafið sérstök ríkisafskipti af lífeyrissjóðunum einnig í þessu skyni.

Og gengistryggð skuldabréf.

Þessu hefur ekki verið mótmælt enn í þessum umr. enda er það ekki hægt. Þessir trúmenn, sem hv. þm. Svavar Gestsson lýsti svo vel fyrr í umr., verða að reyna að horfast í augu við þennan veruleika einnig.  Það vekur vissulega athygli að hv. þm. Þorsteinn Pálsson, nýkjörinn formaður Sjálfstfl., hefur enn á ný haft þann hátt á í þessum umr. að koma og flytja almenna slagorðaræðu um þau viðhorf sem eiga að liggja að baki þessu frv. Þegar sýnt er fram á með málefnalegum rökum og fjölda dæma að veruleikinn er allur annar en málflutningur hans gaf til kynna ríkir þögn. Það vekur vissulega athygli að þessi nýkjörni þm. Sjálfstfl. og formaður hans treystir sér ekki til, hvað eftir annað á Alþingi, að fylgja eftir í málefnalegum umr. þeim sjónarmiðum sem hann hefur sett fram. Hann hörfar. Hann hættir við. Hann þegir. Það er vissulega mikil breyting frá því sem áður var varðandi Sjálfstfl. Geir Hallgrímsson hafði þó manndóm í sér við og við til að halda rökræðu sinni til streitu, flutti stundum mjög langar ræður á Alþingi af því tilefni, stundum dálítið leiðinlegar, en látum það vera. Það var þó tilraun af hálfu þáv. formanns Sjálfstfl. til að halda sínum sjónarmiðum til streitu á þinginu og taka þátt í rökræðum um málin. En núv. hv. þm. Þorsteinn Pálsson, formaður Sjálfstfl., hörfar, hættir og þegir. Hv. þm. Friðrik Sophusson, varaformaður Sjálfstfl., sést hér við og við í mýflugumynd. Það er þá helst að hann taki til máls þegar hann er að reyna að leiðrétta hæstv. fjmrh. Annars tekur hann ekki mikinn þátt í umr. Eins ætlar það greinilega að vera hér og nú, að hv. þm. Þorsteinn Pálsson flytur almenna slagorðaræðu um frv., en þegar hver þm. á fætur öðrum gerir veigamiklar athugasemdir og gagnrýnir hans málflutning er engu svarað.

Gengur framsóknarmaður í salinn. Ég vek athygli á því.

Já, rétt er að vekja athygli á því að það kemur framsóknarmaður í salinn.

Ég fór úr húsinu kl. 6, þá var hann enn þá í stólnum.

Hins vegar er rétt að vekja athygli á því að hæstv. forseti þessarar deildar er einnig framsóknarmaður og stýrir fundum mjög svo vel þannig að við höfum ekkert saknað hinna neitt sérstaklega. Herra forseti. Ekki er mikil ástæða til að ræða þetta mál miklu lengur fyrst þeir sem hér hafa talað, sá sem nú situr í sæti 1. þm. Vestf. og einnig formaður Sjálfstfl. Þorsteinn Pálsson, leggja ekki út í að halda áfram rökræðum um frv. Ég vil svo að lokum, herra forseti, ítreka þá ósk til hæstv. heilbr.- og trmrh. að hann gefi sér á næstu vikum tíma til að kynnast kjörum fólksins í þessu landi. Vonandi gerist það aldrei aftur í þingsögunni að sá maður sem ber ábyrgð á kjörum elli- og örorkulífeyrisþega svari með skætingi á þingi þegar talað er um fátækt þessa fólks, að það hafi næga peninga enda sé það á troðfullum veitingahúsum um allar helgar.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir hönd fjmrh. fyrir frv. til l. um frádrátt frá skattskyldum tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri. Frv. það sem hér er til umr. er fylgifrv. með frv. til l. um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt. Í tekjuskattsfrv. er lagt til að framlög manna til fjárfestingar í atvinnurekstri séu frádráttarbær frá skattskyldum tekjum innan vissra marka, þ.e. 20 þús. kr. hjá einstaklingi og 40 þús. kr. hjá hjónum. Í frv. þessu er að finna nánari skilyrði fyrir frádráttarbærni slíkrar fjárfestingar og má því segja að það sé aðeins tæknileg útfærsla á þeim meginákvæðum sem er að finna í framangreindu frv. Frv. þetta er eins og tekjuskattsfrv. undirbúið af nefnd þeirri sem skipuð var 14. júlí á s.l. ári. Ýmsar ástæður liggja til þess að nauðsynlegt er að lögfesta reglur um nánari skilyrði fyrir frádráttarbærni framlaga manna til atvinnurekstrar. Er þar fyrst og fremst að nefna að æskilegt er að beina þessari fjárfestingu inn á ákveðnari brautir svo að hér á landi myndist fastmótaðar leiðir til fjárfestingar í atvinnurekstri, en það mun auðvelda almenningi mjög slíka fjárfestingu í framtíðinni. Þá verður að telja nauðsynlegt að veita þeim sem hyggjast festa sparifé sitt í áhættufjármagni í atvinnurekstri vissa lágmarkstryggingu fyrir því að þetta fé fari til fjárfestingar sem líkleg er til að gefa nokkurn arð og nokkra tryggingu fyrir því að ekki sé misfarið með þetta fé. Loks er nauðsynlegt að tryggja að frádrátturinn nái einungis til raunverulegrar aukningar á framlögum manna til atvinnurekstrar, þannig að komið sé í veg fyrir misnotkun á frádráttarheimildinni. Í I. og VI. kafla frv. er að finna ýmis sameiginleg ákvæði sem eiga við allar þær fjárfestingarleiðir sem heimilaðar eru skv. frv. Í II. og V. kafla er hins vegar að finna ákvæði um þær fjármagnsleiðir til fjárfestingar sem heimilt verður að velja á milli og er sérstakur kafli um hverja þessara leiða. Í fyrsta lagi er um að ræða svonefnda stofnfjárreikninga, sem II, kafli frv. fjallar um. Þessir reikningar eru ætlaðir þeim einstaklingum sem hyggjast leggja út í nýjan atvinnurekstur í formi einkafyrirtækis. Þeir sem hyggjast hefja einstaklingsrekstur geta fengið fjárhæðir frádregnar innan framangreindra marka frá tekjum gegn því að leggja hina frádráttarbæru upphæð í heild inn á sérstakan bundinn reikning í banka eða sparisjóði fyrir lok tekjuársins. Þessar innstæður eru hugsaðar sem stofnfé í væntanlegum atvinnurekstri og verða þær bundnar á reikningnum í sex mánuði frá lokum tekjuárs og eru verðtryggðar skv. lánskjaravísitölu. Innstæðurnar verða notaðar til kaupa á varanlegum rekstrarfjármunum í hinu nýja atvinnufyrirtæki og það verður að ráðstafa þeim innan sex ára frá lokum innborgunarársins. Þeir sem hyggjast stofna til nýs atvinnurekstrar geta því safnað stofnfé inn á þessa reikninga í allt að sex ár áður en reksturinn hefst. Þegar reksturinn er síðan hafinn og tekið er út af hinum bundnu reikningum teljast 2/3 hlutar úttektarinnar til skattskyldra tekna, en þennan skattskylda hluta er heimilt að nota á sama ári til sérstakra flýtifyrninga á fyrnanlegum eignum eða sérstakra fyrirframfyrninga á eignum sem enn hafa ekki verið teknar í notkun. Með þessu móti kemur enginn hluti fjárfestingarreiknings til skattlagningar við upphaf rekstrar, en skattlagningu er hins vegar einungis frestað og mun þessi flýtifyrning fyrr eða síðar leiða til þess að reglulegar fyrningar hafi áhrif á útreikning söluhagnaðar. Fyrirmyndar af þessum stofnfjárreikningum er að leita í dönskum skattalögum, en þar hafa reglur um etableringskonto verið í gildi í þó nokkur ár og gefið að talið er góða raun. Einn þeirra möguleika til frádráttarbærra framlaga til rekstrar sem í frv. er að finna er fjárfesting í hlutabréfum. Fjárfesting í hlutabréfum hinna stærstu hlutafélaga yrði frádráttarbær við bein og milliliðalaus kaup einstaklinga á bréfum í þessum félögum. Skilyrði fyrir því að slík bein og milliliðalaus kaup séu frádráttarbær er að hlutafé viðkomandi hlutafélags sé a.m.k. 10 millj. kr., að hluthafar séu eigi færri en 100 og engar hömlur séu lagðar á viðskipti með hlutabréf félagsins. Þá er þess krafist að ársreikningur félagsins sé öllum aðgengilegur. Sums staðar erlendis þar sem hliðstæðar frádráttarheimildir eru við lýði er frádrátturinn bundinn því skilyrði að fjárfest sé í félögum sem skráð eru á opinberu kaupþingi. Slíku er ekki til að dreifa hér. Er því nauðsynlegt að setja sérstök skilyrði um þau félög sem heimilt er að kaupa hlutabréf af beint og milliliðalaust með þeim skattfríðindum sem um er að ræða. Í frv. eru gerðar allstrangar kröfur til þessara félaga, þannig að ljóst er að við núverandi aðstæður eru tiltölulega fá félög hér á landi sem fullnægja þeim skilyrðum. Eðlilegt virðist að allstrangar kröfur séu gerðar í þessum efnum til að koma í veg fyrir misnotkun heimildarinnar. Til fjárfestingar með frádráttarbærni í minni félögum verða menn að fara aðrar leiðir en bein og milliliðalaus kaup hlutabréfa í viðkomandi félagi. Er um tvær leiðir að velja skv. frv.: annars vegar svonefnda starfsmannasjóði og hins vegar svonefnda fjárfestingarsjóði. Í IV. kafla er fjallað um starfsmannasjóði. Starfsmannasjóðir eru hugsaðir sem sameignarfélög sem starfa í tengslum við tiltekin hlutafélög og eru eingöngu mynduð af starfsmönnum viðkomandi hlutafélags. Skal eina markmið starfsmannasjóðanna vera að kaupa hlutabréf í viðkomandi hlutafélagi. Þessir starfsmannasjóðir eru opnir öllum starfsmönnum viðkomandi hlutafélags og þeim einum. Þeir eru eins konar fjárfestingarklúbbur starfsmanna og er að sjálfsögðu hvorki gert ráð fyrir skylduaðild launþega að sjóðnum né skyldu hlutafélags til að selja slíkum sjóðum hlutabréf. Með starfsmannasjóðnum gefst starfsmönnum kostur á sérstökum frádrætti með því að leggja fé til hlutabréfakaupa í viðkomandi félagi og eru ekki gerðar jafnstrangar kröfur til félaga í þessum efnum og þeirra félaga sem heimilt er að kaupa beint og milliliðalaust af og ég ræddi hér um áðan, hvorki að því er varðar heildarfjárhæð hlutafjár eða fjölda hluthafa. Hins vegar eru gerðar ákveðnar kröfur um fjölda starfsmanna félagsins. Aðilar að starfsmannasjóðum mundu sjálfir fara með atkvæði á hluthafafundum í hlutfalli við aðild sína að sjóðnum, en lagt er til að enginn einn aðili geti farið með meira en 5% af heildaratkvæðamagni hlutafélags vegna aðildar sinnar að starfsmannasjóðnum. Loks er í V. kafla fjallað um svonefnd fjárfestingarfélög. Hér er um að ræða hlutafélög sem sérstaklega yrðu mynduð til fjárfestingar í áhættufé atvinnufyrirtækja, skuldabréfum þeirra og annarri hliðstæðri fjármögnun. Það má t.d. nefna fjármögnun með kaupleigusamningum. Kaup einstaklinga á hlutabréfum í þessum fjárfestingarfélögum yrðu frádráttarbær innan þeirra almennu marka sem um slíkan frádrátt gilda. Eru gerðar strangar kröfur til þessara félaga varðandi ráðstöfun á fjármagni til fjárfestingar í atvinnurekstri. Þannig er þess krafist að 90% heildarfjármagns félaganna sé varið til fjárfestingar í atvinnufyrirtækjum og a.m.k. helmingur þeirra fjármuna fari ávallt í áhættufjármagn. Í ákvæði til brb. er reyndar gert ráð fyrir vissum aðlögunartíma til að þessum skilyrðum verði fullnægt og sérstök ákvæði eru um fjárfestingu í skuldabréfum samvinnufélaga. Þá eru gerðar þær kröfur að samanlögð fjárfesting fjárfestingarfélags í hlutabréfum, skuldabréfum og annarri fjármögnun eins og sama aðila fari aldrei umfram 10% af heildarfjármagni fjárfestingarfélagsins. Er þetta gert til að dreifa áhættu félagsins. Þá eru gerðar þær kröfur að hlutafé fjárfestingarfélags skuli a.m.k. vera 5 millj. kr. og enginn einn hluthafi geti farið með meira atkvæðamagn í félaginu á hluthafafundi en sem nemur 5%. Engar hömlur má leggja á viðskipti með hlutabréf slíks félags og ársreikningar þess skulu vera öllum aðgengilegir. Þá er gert ráð fyrir að bankaeftirlit Seðlabanka Íslands hafi eftirlit með starfsemi fjárfestingarfélaganna og um það gildi sömu reglur og gilda um eftirlit með bönkum og sparisjóðum eftir því sem við getur átt. Í frv. er gert ráð fyrir að það komi til framkvæmda við álagningu tekjuskatts á árinu 1985 og gildi þannig vegna skattlagningar tekna ársins 1984, þannig að fjárfesting í atvinnufyrirtækjum eftir samþykkt þessa frv. á þessu ári yrðu frádráttarbær við skattlagningu á næsta ári. Hins vegar mun þetta ekki hafa áhrif á skattheimtu nú á þessu ári. Herra forseti. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.