Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er efnislega samhljóða lögum um sjúkraþjálfun, eins og þau voru endanlega samþykkt hér á síðasta Alþingi. Hér er um að ræða hliðstæðar stéttir þótt menntun sé önnur og störfin þar af leiðandi ekki heldur þau sömu. Stétt iðjuþjálfa er ung hér á landi þótt iðjuþjálfun eigi sér í einhverri mynd að sjálfsögðu lengri sögu. Markviss notkun á ýmsum störfum til læknismeðferðar fyrir allar tegundir sjúklinga hefur hins vegar aðeins verið viðurkennd síðan 1918. Meðferð eða lækning með iðjuþjálfun fer þannig fram, að iðjuþjálfinn notar gagnlegar athafnir eða störf, aðlagar þau og sníður til í þeim tilgangi að mæta mikilhæfum þörfum, sem fólk hefur yfirleitt: þörf fyrir vinnu, skemmtun eða tómstundaiðju, þörf fyrir menntun og þörf til þess að skapa. Þessi starfsgrein er mjög ung hér á landi. Um 15 iðjuþjálfar með fulla menntun og réttindi eru nú við störf á Íslandi, bæði við geðlækningar og líkamlega endurhæfingu. Iðjuþjálfafélag Íslands var stofnað í mars 1976, og rétt til inngöngu í það hafa allir löggildir iðjuþjálfar sem lokið hafa prófi frá viðurkenndum iðjuþjálfaskóla, þ.e.a.s. viðurkenndum af alþjóðasambandi iðjuþjálfa. Slíkur skóli er ekki til hér á landi, en áætlun hefur verið gerð um menntun iðjuþjálfa við Háskóla Íslands í tengslum við nám í sjúkraþjálfun sem nú hefur verið tekið upp. Nám iðjuþjálfa tekur víðast hvar þrjú ár, sums staðar þó fjögur ár og á einstaka stað aðeins tvö ár. Námið er allviðamikið, og vil ég í því sambandi vísa í upptalningu á bls. 3 í grg. með frv. Það er mat heilbr: og trmrn., að tímabært sé orðið að setja lög um iðjuþjálfun og iðjuþjálfa og veita þannig þessari stétt lögverndaða viðurkenningu á starfsréttindum og starfsheiti. Eins og ég sagði í upphafi, þá er þetta frv. samið með hliðsjón af þeirri afgreiðslu sem frv, til laga um sjúkraþjálfun fékk á Alþ. á sínum tíma. Það er von mín, að þetta frv. um iðjuþjálfa geti fengið góða og greiða meðferð hér í hv. þd. Um einstakar gr. frv. sé ég ekki á þessu stigi ástæðu til að fjalla, en leyfi mér að vísa til athugasemda sem frv, fylgja. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að frv. verði vísað til heilbr.- og trn.



Herra forseti. Frv. þetta var lagt fyrir hv. Ed. og var samþ. þar óbreytt. Efni þess er framlenging á 13% verðjöfnunargjaldi af raforku sem hefur verið í gildi um skeið og gildir til loka þessa árs og fer frv. fram á að það verði framlengt fyrir árið 1978. Þetta gjald var lagt á til að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins. Nú hefur það gerst, að Orkubú Vestfjarða hefur verið stofnað samkvæmt lögum sem samþ. voru á Alþ. vorið 1976. Við frekari undirbúning þess máls og rækilega athugun á fjárhagsgrundvelli Orkubúsins og eignum og skuldum orkuveitna á Vestfjörðum og Rafmagnsveitna ríkisins einnig á Vestfjörðum þótti einsýnt, að til þess að Orkubú Vestfjarða fullnægði þeirri meginforsendu að vera rekið á traustum fjárhagsgrundvelli yrði að ætla Orkubúinu hluta af verðjöfnunargjaldi raforkunnar. 20% eða fimmtungur gjaldsins var sú upphæð sem till. var gerð um að lokinni þessari ítarlegu athugun á fjárhagsgrundvelli. Þetta var sumpart miðað við eignir Rafmagnsveitnanna á Vestfjörðum og við eignir Rafmagnsveitnanna í heild, enn fremur þann halla sem Rafmagnsveiturnar höfðu haft af rekstri á Vestfjörðum miðað við aðra landshluta. Á fyrri hluta þessa árs, þegar þessi mál voru í undirbúningi, var samþykkt af ríkisstj. að áfram skyldi haldið undirbúningi að stofnun Orkubúsins, m.a. á þeim grundvelli, að Orkubúið fengi 20% af verðjöfnunargjaldinu. Á þessum grundveill var síðan unnið áfram að þessu máli. Seinni hluta ágústmánaðar var haldinn stofnfundur Orkubúsins á Ísafirði og þetta ákvæði m.a. sett í stofnsamning sem síðan var í haust staðfestur formlega og endanlega af ríkisstj. Þar er svo ákveðið, að ríkisstj. muni beiti sér fyrir því, að Orkubú Vestfjarða fái 20% af verðjöfnunargjaldi af raforku. Í þessu frv. er því sú breyting frá gildandi lögum, að Rafmagnsveitur ríkisins skuli fá 80% af tekjum af verðjöfnunargjaldi og Orkubú Vestfjarða 20%. Ég vænti þess, að þetta frv. fái hér góðar undirtektir eins og í hv. Ed., en þar mælti iðnn. öll með samþykkt frv. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv, iðnn.



Herra forseti. Ég skal ekki ræða málið, en mig langar aðeins til að spyrjast fyrir um það. því miður fylgdist ég ekki alveg, með framsöguræðu hæstv. iðnrh. um málið, en mig langar til að gera fsp. um það. hvort þessi skipting á verðjöfnunargjaldinu: annars vegar 80% til Rafmagnsveitna ríkisins og hins vegar 20% til Orkubús Vestfjarða. hafi áhrif eða hvaða áhrif hún hafi á rafmagnsverð Rafmagnsveitna ríkisins, - hvort hæstv. ráðh. gæti upplýst þetta.



Herra forseti. Ekki er gert ráð fyrir að þessi ákvörðun hafi nein áhrif á rafmagnsverð Rafmagnsveitna ríkisins. Það var annað atriði en verðjöfnunargjaldið sem mjög kom til athugunar í sambandi við stofnun Orkubúsins, og það var hvernig eignayfirtöku Orkubúsins skyldi háttað, bæði varðandi orkuveiturnar á Vestfjörðum og eignir Rafmagnsveitnanna og þá einnig hvernig færi um skuldir. Eftir athugun sérfræðinga á þessu máli varð niðurstaðan að til þess að fjárhagsgrundvöllur væri sæmilega traustur undir Orkubúinu gæti það aðeins tekið hluta af skuldum Rafmagnsveitna ríkisins á sig, og þegar miðað var við uppgjör í árslok 1975 var gert ráð fyrir að Orkubúið tæki á sig 500 millj. af skuldum Rafmagnsveitnanna, en um 800 millj., sem eftir stæðu, kæmu ekki til Orkubúsins. Þessar tölur hafa breyst við framreikning síðan, en hins vegar felst það í samþykkt ríkisstj. um þetta mál, að rekstur og afborganir af þeim skuldum, sem eftir verða og ekki flytjast yfir til Orkubúsins, skuli greiða úr Orkusjóði eða af öðrum tekjustofnum orkumála. Ekki er gert ráð fyrir því, að afgangurinn af þessum skuldum verði áfram á vegum Rafmagnsveitna ríkisins. Ég vil því svara fsp, hv. þm. á þá leið, að ég lít ekki svo á, að þetta hafi nein áhrif á rafmagnsverð hjá Rafmagnsveitum ríkisins.



Herra forseti. Frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1975 liggur hér fyrir á þskj. 130. Einnig hefur verið lagt fram frv. til fjáraukalaga vegna sama árs og verður gerð sérstök grein fyrir því í Sþ. Eins og fram kemur í aths. með frv., er það samið eftir ríkisreikningi fyrir árið 1975. Reikningurinn var afhentur yfirskoðunarmönnum til meðferðar og lagður óendurskoðaður fyrir Alþ. í okt. 1976. Í apríl 1977 var hann lagður fyrir Alþ. endurskoðaður með athugasemdum og till. yfirskoðunarmanna og svörum ráðh. Við 1. umr. fjárlagafrv, fyrir þetta ár gerði ég nokkra grein fyrir afkomu ríkissjóðs á árinu 1975 og ríkisreikningi. Ég mun því ekki gera nema örstutta grein fyrir honum nú, enda hafa þm. haft hann til skoðunar. eins og ég sagði, frá hausti 7976. Yfirskoðunarmenn gerðu fyrirspurnir í tólf liðum og birtu auk þeirra yfirlit um viðskipti innheimtuembætta við ríkissjóð samkv. bókhaldi ríkisbókhaldsins fyrir árið 1975 með hliðstæðum hætti og áður hafði verið. Svör við fsp. sínum telja yfirskoðunarmenn ýmist fullnægjandi eða rétt að viðkomandi atriði verði tekið til athugunar. Till. sínum skiluðu yfirskoðunarmenn í mars s.l. og leyfi ég mér að vísa í ríkisreikninginn varðandi þær svo og fyrirspurnir þeirra og svör við þeim. tel ég ekki ástæðu til að gera nánari grein fyrir þeim að svo stöddu. Með frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1975 mun ég gera stutta grein fyrir helstu frávikum ríkisreiknings og fjárlaga ársins, en hér rekja stærstu liði í gjöldum og tekjum A-hluta ríkisreikningsins. Ég vil eins og áður vekja athygli á tveimur meginreglum við uppgjör A-hluta ríkisreikningsins samkv. núgildandi lögum, nr. 52 frá 1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Önnur er sú, að álagðar tekjur og áfallin gjöld eru lögð til grundvallar við uppgjör rekstrarreiknings, en ekki greiðsluhreyfing þessara liða, þ.e. innheimta tekna og útgreiðsla gjalda. Af því leiðir að í efnahagsyfirliti eru óinnheimtar- tekjur meðal eignaliða og ógreiddar gjaldskuldbindingar meðal skuldaliða. Hin meginreglan er sú, að fjárfestingarútgjöld A-hlutans eru talin með gjöldum þess árs, þegar til þeirra er stofnað, en þeim ekki dreift með afskriftum á þann árafjölda sem gert er ráð fyrir að fjárfestingin endist, eins og gildir um uppgjör fyrirtækja og sjóða ríkisins í B-hluta ríkisreiknings. Greiðsluafkoma ríkissjóðs á árinu 1977 samkv. breytingu sjóðseignar innistæðna og skulda og ávísana á hlaupareikningum við Seðlabanka Íslands og innlánsstofnana ásamt breytingum lánareikninga við Seðlabankann var óhagstæð á árinu 1975 um 4 milljarða 928 millj. kr., og að viðþættu láni við Seðlabankann vegna ábyrgðar ríkissjóðs á verðtryggingu verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, að fjárhæð 846 millj., var greiðsluafkoman óhagstæð um 5 milljarða 774 millj, kr. Heildarniðurstaða rekstrarreiknings A-hluta ríkisreikningsins fyrir árið 1975 var sú, að gjöld námu 58 milljörðum 576 millj. 672 þús. kr., tekjur námu 51 milljarði 43 millj. 986 þús. kr.. Gjöld skiptust þannig í stórum dráttum: Gjöld vegna fræðslu- og menntamála á vegum menntmrn. námu 7 milljörðum 610 millj. 584 þús. kr., þar af vegna héraðsskóla og grunnskóla 4 milljörðum 105 millj. 875 þús. kr, - Gjöld vegna búnaðarmála námu 2 milljörðum 616 millj, 236 þús. kr., þar af 1102 millj. 438 þús. vegna uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir. - Gjöld vegna útvegsmála námu 2 milljörðum 393 millj. 233 þús. kr. þar af 698 millj. 108 þús. kr. vegna Hafrannsóknastofnunar. Er þá innifalið í þeirri fjárhæð kaupverð á togaranum Baldri fyrir stofnunina, að fjárhæð 342 milli. 121 þús. kr. Einnig eru taldar með útvegsmálum 846 millj. 108 þús. kr. vegna skylduframlags ríkissjóðs til verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins samkv. sérstökum lögum. - Gjöld vegna dómgæslu og lögreglumála námu 3 milljörðum 15 millj. 980 þús, kr., þar af vegna landhelgisgæslu 886 millj. 25 þús. kr. - Gjöld vegna húsnæðismála námu 2 milljörðum 199 millj. 697 þús. kr., þar af 1 milljarður 896 millj. 788 þús. kr. til Byggingarsjóðs ríkisins eða Húsnæðismálastofnunar. - Gjöld vegna tryggingamála og heilbrigðismála námu 18 milljörðum 468 millj. 588 þús. kr., þar af 16 milljarðar 502 millj. 57 þús, til Tryggingastofnunar ríkisins. - Gjöld vegna toll- og skattheimtu námu 597 millj. 106 þús. kr., og framlag til Ríkisábyrgðasjóðs svo og vegna togara, sem tilfært er undir fjmrn., en ekki útvegsmál h,já sjútvrn., nam 429 millj. 984 þús. kr. - Gjöld vegna samgöngumála, án yfirstjórnunargjalda samgrn., námu 6 milljörðum 895 millj. 223 þús. kr., þar af vegna vegagerðar 4 milljörðum 5 millj. 224 þús. - Gjöld vegna iðnaðarmála og orkumála, án yfirstjórnar rn., 1 milljarði 571 millj. 763 þús. Kröfluvirkjun er þar ekki meðtalin frekar en virkjanir sem gerð er grein fyrir í B-hluta ríkisreiknings. - Gjöld vegna niðurgreiðslna á vöruverði námu 5 milljörðum 586 millj. 5 þús. kr. - Gjöld vegna greiðslna á vöxtum og verðbótum lána, sem ríkissjóður hefur tekið, ásamt vöxtum af yfirdráttarskuldum í Seðlabankanum námu alls 1 milljarði 776 millj. 95 þús, kr. Stærstu einstakir gjaldaliðir A-hluta ríkisreiknings voru eins og áður vegna niðurgreiðslna og uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir svo og vegagerðar, eða samtals 27 milljarðar 195 millj. 724 þús. kr, sem var 46% gjalda A-hlutans í heild á árinu 1975. Á árinu 1974 var þetta hlutfall 48%. Tekjurnar í heild námu, eins og ég áður sagði, 51 milljarði 443 millj. 985 þús., samkv. tekjufærslu, þ.e.a.s. álagning tekna. Innheimtan á árinu nam hins vegar, eins og gerð er grein fyrir á bls. 61–63. í ríkisreikningi, 49 milljörðum 342 millj. 915 þús. kr. Stærstu teknaliðir A-hlutans eru eins og áður söluskattur, almenn aðflutningsgjöld, tekju- og eignarskattur og hagnaður af Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Söluskattur nam í tekjufærslu 17 milljörðum 885 millj. 135 þús. kr. og í innheimtu 17 milljörðum 79 millj. 415 þús. kr. - Aðflutningsgjöld, almenn, námu 10 milljörðum 117 millj. 812 þús. kr. í tekjufærslu og svo til sömu fjárhæð í innheimtu. - Tekju- og eignarskattur, þar með erfðafjárskattur, námu í álagningu 6 milljörðum 103 millj. 569 þús. kr, og í innheimtu 5 milljörðum 724 millj. 515 þús, kr. Barnabætur og persónuafsláttur að fjárhæð 3 milljarðar 896 millj. 134 þús. hafa þá verið dregin frá. Hagnaður Áfengis- og tóbaksverslunarinnar nam 4 milljörðum 736 millj. 364 þús. kr. - Þessir fjórir liðir námu í tekjufærslu alls 38 milljörðum 842 millj. 880 þús. kr. eða 76% af heildartekjum A-hluta ríkisreiknings árið 1975. Þessi hlutfallstala var um 80% árið 1974. Fimmti stærsti tekjuliðurinn var launaskattur, er nam 2 milljörðum 934 millj. 889 þús, kr. í álagningu, innheimta nam 2 milljörðum 700 millj. 565 þús. kr. Að launaskatti meðtöldum námu þessir fimm tekjuliðir 82% heildartekna A-hlutans árið 1975, en 84% árið 1974. Ég mun ekki gera nánari grein fyrir niðurstöðu ríkisreiknings fyrir árið 1975. Um frávik ríkisreiknings og fjárlaga mun ég fjalla, eins og ég sagði áður, í framsögu fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1975. Ég legg svo til, herra forseti, að frv, verði að lokinni 1. umr, vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á s.l. vori gerðu. launþegar og atvinnurekendur með sér samkomulag um að greiða á árunum 1978 og 1979 sérstakar uppbætur á lífeyrisgreiðslur sambærilegar þeim sem greiddar hafa verið nú um tveggja ára skeið. Frv. það, sem hér er lagt fram, gerir ráð fyrir að svipuð skipan verði á greiðslum hjá Lífeyrissjóði bænda og almennt tíðkast hjá lífeyrissjóðum. Lífeyrissjóðir þeir, er stóðu að samkomulaginu s.l. vor, deila að nokkru með sér útgjöldum vegna uppbótagreiðslna. Samstarf þetta tryggir að enginn sjóðanna verði fyrir þungum áföllum þeirra vegna. Í hæsta lagi þarf að verja 13–14% af iðgjöldum sjóða til uppbótagreiðslna. Hjá Lífeyrissjóði bænda er þessu öðruvísi farið. Sjóðurinn á ekki aðild að neinu samstarfi við aðra lífeyrissjóði um jöfnun útgjalda og verður því sjálfur að standa undir allri uppbótagreiðslu af tekjum sínum. Áætlað er að 48% raf iðgjalda.- og framleiðslutekjum sjóðsins verði varið til lífeyrisgreiðslna árið 1978 og langmestur hluti þess fjár uppbótagreiðslur. Fjárhagsbyrði þessi stafar að sjálfsögðu fyrst og fremst af mun óhagstæðari aldursskiptingu félaga í Lífeyrissjóði bænda en hjá öðrum sjóðum. Til að greiðslur lífeyris úr Lífeyrissjóði bænda geti orðið sambærilegar og úr öðrum sjóðum er lagt til með frv. þessu, að tekjur sjóðsins verði nokkuð auknar. Til þessa hafa laun þau, sem iðgjald hefur verið reiknað af, miðast við kaupgjald hausts á undan gjaldárinu að viðbættu 10% álagi vegna kaupgjaldsbreytinga. Þessi skipan hefur á undanförnum árum verið í litlu samræmi við raunverulegar breytingar á launum. Hér er því lagt til að álag þetta verði 20% í staðinn fyrir 10%. Jafnframt er lagt til að iðgjöld verði aldrei miðuð við lægri fjárhæð en 4/5 af heildarverðmæti bú vöru í stað 3/4 hluta nú. Talið er að breytingar þessar muni auka ráðstöfunarfé sjóðsins árið 1978 um rúmlega 40 millj. frá því er það ella verður. Um einstakar greinar frv. leyfi ég mér að vísa til athugasemda sem eru prentaðar með frv. Frv. þetta er samið í náinni samvinnu við stjórn Lífeyrissjóðs bænda. Hér er á ferðinni sanngirnismál sem ég vænti að fái góðar undirtektir og njóti skjótrar afgreiðslu í hv. þd. og vonast til að það geti orðið að lögum áður en hv. þm. fara í jólaleyfi. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr, vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er lagt til að ríkisstj. verði veitt tímabundin heimild til að innheimta ýmis gjöld, þ.e.a.s. fyrst og fremst nokkur stimpilgjöld, með viðauka. Á undanförnum árum hefur slíkt frv. verið flutt árlega og heimildar Alþ. verði aflað til að gjöld þessi væru innheimt með óbreyttum viðauka, þ.e.a.s. 140%. Tekjur ríkissjóðs vegna innheimtu stimpilgjalda, þinglýsinga og aukatekna voru áætlaðar 1 milljarður 984 millj. kr. fyrir fjárlagaárið 1977. Samkv. frv. til fjárlaga fyrir árið 1978 eru tekjur vegna sömu gjalda áætlaðar 2 milljarðar 346 millj. kr., og er þá miðað við að áfram verði veitt heimild fyrir innheimtu gjalda með viðauka. Ég tel rétt að skýra frá því, að nú stendur yfir heildarendurskoðun laga um stimpilgjöld. Fjh: og viðskn. Alþ. hefur verið gerð grein fyrir því, hvernig að því starfi hefur verið staðið og hvernig það stendur. Væntanlega verður nýtt frv. til laga um stimpilgjöld lagt fram þegar að loknu jólaleyfi þm. Hér er um yfirgripsmikið lagafrv. að ræða og því ekki talið fært að leggja það fram nú fyrir jólin á mesta annatíma Alþ. Er því enn einu sinni lagt til, að ríkisstj. verði veitt hin hefðbundna heimild til að innheimta þessi tilteknu gjöld með viðauka næsta fjárlagaár. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.