Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Reykjavík 4. des. 1978. Benedikt Gröndal, 3. þm. Reykv., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér, með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 2. varamaður Alþfl. í Reykjavík, Bragi Jósepsson námsráðgjafi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ingvar Gíslason, forseti Nd. Til forseta Sþ.“ Mér hefur borist kjörbréf Braga Jósepssonar og vil ég biðja hv. kjörbréfanefnd að taka það til skoðunar. Til þess fær hún 5 mínútur. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið saman til fundar til að rannsaka kjörbréf Braga Jósepssonar, Skipasundi 72, Reykjavík, sem er 1. varaþm. Alþfl. í Reykjavíkurkjördæmi. N. leggur til að kjörbréfið verði tekið gilt og kosningin samþ.



Bragi Jósepsson hefur ekki áður setið á Alþingi og ber honum því að undirrita eiðstaf. Hinn nýi þm., Bragi Jósepsson, undirritaði drengskaparheit um að halda stjórnarskrá landsins.



Ég leyfi mér að bjóða hv. alþm. Braga Jósepsson velkominn til þingstarfa.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. félmrh., hvað liði framkvæmd þál. frá 14. maí 1975 um atvinnumál aldraðra. Þetta mun vera í þriðja sinn sem ég stend hér upp til þess að spyrjast fyrir um framkvæmd þessa máls, því það verður að segjast eins og er, að fyrrv. félmrh. virtist því miður engan áhuga hafa á því að hrinda þessu máli í framkvæmd þrátt fyrir góð loforð. Hér er vissulega um að ræða margþætt og vandasamt mál. Ályktunin, sem hlaut samþykki á sínum tíma á Alþ., var á þá leið, að ríkisstj. skyldi undirbúa í samráði við aðila vinnumarkaðarins frv. til laga um atvinnumál aldraðra og yrði að því stefnt, að allir 67 ára og eldri, sem til þess hefðu þrek og vilja, gætu átt kost á atvinnu við sitt hæfi. Eins og ég sagði er hér um viðamikið mál að ræða, en svo vel vill til, að fyrir liggur ákaflega vel unnin og ítarleg rannsókn Jóns Björnssonar sálfræðings um atvinnuþörf og atvinnumöguleika aldraðs fólks. Þessa skýrslu vann Jón Björnsson á sínum tíma fyrir Reykjavíkurborg. Hún var fullbúin, að því er ég best veit, vorið 1976. Við höfum því ákaflega góðar upplýsingar um hin ýmsu vandamál, sem aldrað fólk á við að stríða og varða atvinnumöguleika þess og afkomu og andlega og líkamlega vellíðan eða vansæld. Í þessari skýrslu sinni leggur Jón Björnsson fram raunhæfar tillögur til úrbóta og leggur áherslu á samræmdar aðgerðir til þess að leysa úr atvinnuvanda aldraðs fólks. Til þess að leysa mörg þessi vandamál þarf að koma til kasta hins opinbera að áliti Jóns Björnssonar. Hér er því miður ekki tóm til að ræða í löngu máli skýrslu hans, en ég læt mér nægja að koma með stutta tilvitnun. Í þessari skýrslu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með tillögunum er ekki einasta miðað að því að laga tilboð vinnumarkaðarins að þörfum og getu hinna öldruðu, heldur einnig að því, að hinir öldruðu sjálfir lagi sig að möguleikum þeim sem vinnumarkaðurinn hefur að bjóða þeim á hverju stigi öldrunarinnar. Hér er því um gagnkvæma aðlögun að ræða, en á hvorugan bóginn einhliða. Hlutverk hins opinbera að þessari gagnkvæmu aðlögun hlýtur að mestu leyti að felast í hvatningu, upplýsingaþjónustu og áróðri, einnig því að taka frumkvæði um að opna henni nýjar leiðir, samræma hana og efla á allan veg. Enn fremur hlýtur hið opinbera að vernda rétt hins aldraða til vinnu og tryggja honum sem mest valfrelsi til vinnu áháð andlegu og líkamlegu ástandi hans. Að tillögum þessum er hið opinbera einnig bakhjarl hins aldraða og trygging gegn sveiflum atvinnumarkaðarins, breytingum á kröfum hans og gegn einhliða hagsmunum vinnuveitenda. Samkvæmt niðurstöðum könnunar þessarar er vandinn, sem við er að etja, tvenns konar. Annars vegar er um að ræða miðaldra og aldraða einstaklinga við vinnu sem er þeim á einn eða annan veg ofviða og kemur ónauðsynlega fljótt til með að slíta líkamsorku þeirra og binda of bráðan enda á valfrelsi þeirra gagnvart vinnu. Úrbætur á þessum vanda felast í fyrirbyggjandi aðgerðum, sem stuðla að aukinni aðlögun þessa hóps að breyttum forsendum til vinnu. Hins vegar er um að ræða miðaldra og eldra fólk sem þegar hefur hætt atvinnuþátttöku í trássi við eigin langanir og af illri nauðsyn, þar eð engin tilboð vinnumarkaðarins svöruðu til meintrar eða raunverulegrar vinnugetu þeirra.“ Ég vil minna á að fyrir þessu þingi liggur einnig till. til þál. flutt af Helga F. Seljan og fleiri þm. Alþb. um eflingu þjónustu- og úrvinnsluiðnaðar í sveitum, þar sem þeir leggja áherslu á að hér væri eitt verkefni sem komið gæti til góða hinum öldruðu í dreifbýlinu, sem ella sætu auðum höndum, og væri hægt með dálítilli atorku og áhuga að leysa úr brýnustu þörfum þeirra til vinnu: Hér er að mínu viti þörf rammalöggjafar, og ég treysti því, að hæstv. félmrh. taki þetta mál föstum tökum til þess að ég þurfi ekki enn að ári að standa upp og spyrjast fyrir um þetta mál.



Herra forseti. Þegar þetta mál kom síðast til umr. á Alþingi í mars 1977 var frá því skýrt, að utanrrn. hefði verið beðið að útvega lög og fáanlegar upplýsingar frá Norðurlöndum sem að gagni mættu koma ef til samningar lagafrv. í samræmi við umrædda þál. kæmi. Svör við þessari málaleitan hefðu borist frá sendiráðum Íslands í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Danska félmrn. skýrði frá því, að þar í landi væru engin sérstök ákvæði um atvinnu fólks sem náð hefði ellilífeyrisaldri, sem er 67 ár, en þessum aldursflokki sé vísað á vinnu á sama hátt og öðru vinnandi fólki. Þess var einnig getið, að á vegum vinnumálaráðuneytisins í Danmörku væru tvær ellimálanefndir sem fjalla eiga um vandamál aldraðra í sambandi við atvinnu bæði hjá einkaaðilum og hinu opinbera og með það fyrir augum að halda öldruðu og miðaldra fólki í vinnu. Nefndirnar sinna þó næstum eingöngu þeim sem eru yngri en 67 ára. Í svari frá sendiráðinu í Svíþjóð kom fram að þar í landi séu engin lög sem tryggi öldruðum vinnu eða rétt til vinnu og að engar upplýsingar séu um atvinnumál fyrir hendi þar er hægt væri að styðjast við við samningu umrædds lagafrv. Í Noregi mun ekki heldur vera um að ræða neina löggjöf um þetta efni, en þaðan hafa borist nokkrar skýrslur um málefni aldraðra, þ. á m. um atvinnumál þeirra. Félmrn. ræddi í mars 1977 við þá Björn Jónsson forseta Alþýðusambands Íslands og Ólaf Jónsson forstjóra Vinnuveitendasambands Íslands um málið og lagði til að samböndin tilnefndu fulltrúa til þess ásamt fulltrúa frá félmrn. að athuga og gera till. um atvinnumál aldraðra með tilliti til þál. Alþingis 14. maí 1975 og þeirra upplýsinga, sem aflað hefði verið um stöðu þessara mála í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, og með hliðsjón af niðurstöðum og tillögum Jóns Björnssonar sálfræðings í skýrslu þeirri sem hann samdi fyrir Félagsmálaráð Reykjavikurborgar um vinnugetu og atvinnumöguleika aldraðra og hv. fyrirspyrjandi minntist á áðan. Eins og fram kom í svari hæstv. fyrrv. félmrh. á Alþingi um sömu fyrirspurn sem hér er til umr. 15. mars í fyrra, kvað forseti Alþýðusambands Íslands sig vera hlynntan þessari hugmynd og mundi hann hreyfa henni í miðstjórn ASÍ og skýra rn. frá undirtektum þar. Forstjóri Vinnuveitendasambands Íslands tók í sama streng og lofaði að hreyfa fyrrgreindri hugmynd í framkvæmdastjórn Vinnuveitendasambandsins og skýra rn. frá skoðunum manna þar og undirtektum. Þar sem rn. hafði ekki heyrt neitt frá þessum samtökum um frekari viðbrögð þeirra við fyrrgreindri tillögu rn. hafði það samband við starfandi framkvæmdastjóra ASÍ og forstjóra Vinnuveitendasambands Íslands og fékk hjá þeim þær upplýsingar, að mál þetta hefði lítið verið rætt í miðstjórn ASÍ og framkvæmdastjórn Vinnuveitendasambands Íslands. Jafnframt tóku þeir fram að viðræður fulltrúa sambandanna um málefni aldraðs fólks hefðu að mestu eða öllu leyti snúist um greiðslu og verðtryggingu lífeyris til þess. Herra forseti. Ég er sammála hv. fyrirspyrjanda um það, að þetta mál er vandasamt og viðamikið, og ég hef mikinn hug á því að taka þetta mál upp aftur og taka það föstum tökum, eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á. Það á vissulega fullan rétt á sér.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans. Ég hlýt þó að láta þess getið, að þau ollu mér vonbrigðum. Það er auðheyrt að svarið hefur verið sótt í skúffu rn., því efnislega var það nákvæmlega sama svarið og hæstv. fyrrv. félmrh., Gunnar Thoroddsen, gaf mér í fyrra, og hélt ég þó að stjórnarskipti hefðu orðið. Það er ljóst að hér þarf frumkvæði rn. að koma til. Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband hafa lýst áhuga sínum á því að vinna að þessu máli, en ég endurtek: Frumkvæði rn. þarf að koma til, og vænti ég þess, að hæstv. félmrh. geri hið bráðasta gangskör að því að skipa n. með fulltrúum þessara aðila og hrindi þessu máli af stað hið skjótasta.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þá umr. sem hér varð um daginn varðandi Vesturlínu, en taldi þó rétt vegna þeirra ummæla, sem hér féllu eftir að ég talaði síðast í málinu að greina í örstuttu máli frá vissum þáttum sem ég hef aflað mér upplýsinga um síðan. Það liggur fyrir, að 28. ágúst ritaði fjmrn. iðnrn. bréf þar sem svarað var neitandi beiðni iðnrn. um tiltekna fjárveitingu í Vesturlínu þannig að unnt væri að ljúka henni á næsta ári. Þetta er síðasta gagnið sem snertir þetta mál sem fyrir liggur í iðnrn. Það bárust því engin frekari gögn þar að lútandi frá fyrrv, ríkisstj. Ég hef kannað þetta mál í fjmrn. og fjárlaga- og hagsýslustofnun. Í fjárlaga- og hagsýslustofnun liggja fyrir vinnugögn sem dags. eru 28. ágúst, þar sem byggðalínur eru sýndar ýmist með fjárveitingunni 1953 millj. kr. eða 4533 millj. kr. varðandi fjárveitingu á komandi ári, og hvað hærri upphæðina snertir er vísað neðanmáls til Vesturlínu með 3980 millj. kr. fjárveitingu. Þetta síðara vinnugagn varð til, eftir upplýsingum sem ég hef aflað mér, að kvöldi 31. ágúst, að kallaður var út starfsmaður fjárlaga- og hagsýslustofnunar til þess að ganga frá vinnugagni sem síðan var lagt fyrir ríkisstjórnarfund, síðasta fund fráfarandi ríkisstj., að morgni 1. sept. og um málið var þar bókað: „Fjmrh. lagði fram yfirlit yfir lánsfjármagnaðar framkvæmdir, dags. 28. ágúst 1978.“ Önnur afstaða var ekki tekin af fráfarandi ríkisstj. um þetta og þessari afgreiðslu var ekki komið lengra. Um hana hafa engin gögn borist iðnrn. og ekki heldur til stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins, sem eins og hér var upplýst í umr. um daginn hefur það fyrir venju, að leggja ekki út í efnispantanir nema staðfesting liggi fyrir á fjárhagslegum skuldbindingum þar að lútandi. Þetta vildi ég að hér kæmi fram, en skal ekki orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að upphefja hér umr. efnislega um þá fyrirspurn sem ég bar fram og miklar umr. hafa verið um. Ég vil aðeins í tilefni af orðum hæstv. iðnrh. láta það enn á ný koma skýrt fram, að það var ákvörðun fyrrv. ríkisstj. að ljúka Vesturlínu fyrir árslok 1979. Það hefur verið með skýrum rökum bent á það og sýnt fram á að fyrrv. ríkisstj. var alvara í þessu. Og það var ekkert sem þurfti annað en halda þeirri ákvörðun fram og gera það sem nauðsynlegt var um þær mundir sem núv. ríkisstj. tók við völdum. Það var aðeins ein leiðrétting sem ég vildi koma fram með í tilefni af ummælum hv. 6. þm. Suðurl. Hann sagði að það hefði komið í ljós, að Orkubú Vestfjarða seldi orku ódýrar en Rafmagnsveitur ríkisins. Mátti skilja það á honum, að af þeim ástæðum hefði verið varhugavert, ef ekki rangt að láta Orkubú Vestfjarða hafa hluta af verðjöfnunargjaldinu. Í þessu sambandi vitnaði hv. þm. í grg. með till. sem Kjartan Ólafsson o.fl. hafa flutt, þar sem eru upplýsingar um taxta yfir heimilisnotkun rafveitna. Auðvitað sagði hv. þm. alveg rétt þegar hann tók fram að samkv. þessum taxta er verð Orkubús Vestfjarða um 3 kr. lægra en verð Rafmagnsveitna ríkisins. En í þessu sama þskj. er annar taxti sem hv. þm. þagði um, þ.e. fyrir vélar, og samkv. honum er taxti Orkubús Vestfjarða milli 3 og 4 kr. hærri en taxti Rafmagnsveitna ríkisins. Auk þess eru tveir aðrir taxtar sem um er að ræða. Annar er fyrir daghitun, og þar er taxti Orkubús Vestfjarða 8 aurum lægri á hverja kwst. Og svo er það taxtinn fyrir næturhitun, og þar er taxti Orkubús Vestfjarða rúmri einni krónu hærri á hverja kwst. Ég vil aðeins láta það koma fram, að það er alveg öruggt, að þegar tekið er meðaltal af þessu er orkuverð Orkubús Vestfjarða ekki lægra en Rafmagnsveitna ríkisins. Orkubúið hefur ekki ráð á slíku. Auk þess vil ég láta það koma fram, að þeir taxtar, sem ég hér vitna í, eru hvað Orkubúið snertir frá 22. sept. s.l., en hvað Rafmagnsveitu ríkisins snertir frá 10. ágúst eða um einum og hálfum mánuði eldri. Það var ekkert annað, herra forseti, en þetta sem ég vildi að hér kæmi fram. Ég vil ekkert efast um það, að núv. ríkisstj. haldi við það sem nú er í lögum, að Orkubú Vestfjarða fái sinn hluta af verðjöfnunargjaldinu. Ég hef skilið hæstv. iðnrh. á þann veg og ég hef skilið hæstv. fjmrh. á þann veg í orðaskiptum sem urðu milli okkar um þetta efni við 1. umr. fjárlaga.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður tók af mér ómakið, því að það var þetta sem ég ætlaði að leiðrétta, en síðan er nú liðinn hálfur mánuður. Ég ætla því ekki að nota þennan tíma til þess að gera neinar frekari aths. eða umr., en láta í ljós vanþóknun mína á stjórn Sþ. að taka til umr. fsp. og láta svo líða hálfan mánuð á milli. Ég tel slíkt þinghald ekki til sóma fyrir Alþingi Íslendinga.



Herra forseti. Ástæðan fyrir því, að ég féll frá orðinu áðan, var sú að ég var búinn að gleyma hvað var til umr., en það rifjaðist upp fyrir mér þegar ég hlustaði á hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, 5. þm. Vestfl., hvað það var, nefnilega Orkubú Vestfjarða. Um það hef ég ýmislegt að segja og þá stefnu sem þar var tekin í raforkumálum. Það er auðvitað enginn tími til að fara í umr. um slíkt mál á þeim tíma sem ég hef hér til umráða, svo ég ætla að láta nægja að varpa fram þeirri spurningu til umhugsunar alþm., hvernig þeir haldi að raforkumálum landsins verði komið þegar öll kjördæmin eru komin með sín orkubú, þegar öll kjördæmin eru búin að fá afskrifaðar skuldir, þegar öll kjördæmin eru búin að fá 20% af verðjöfnunargjaldi, ef það væri hægt að skipta því þannig, og hvernig væri ástatt ef allir ættu skaðabótakröfur vegna þess að þeir fengu ekki rafmagn á þeim tíma sem aðrir hafa fengið það. Ég ætla að þá yrði illa komið raforkumálum landsins. Af deilum núv. og fyrrv. hæstv. iðnrh. ætla ég ekkert að skipta mér, en ég kannast auðvitað ekki við neinn kvöldfund sem hér var mikið til umr. fyrir hálfum mánuði, enda var hann enginn. Það hefur verið upplýst síðar, og ber að fagna því, að það a.m.k. er þó ekki lengur ásteytingarsteinn.



Herra forseti. Á þskj. 109 hef ég leyft mér ásamt hv, þm. Kjartani Ólafssyni að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. viðskrh.: „Hver hefur þróun hins svokallaða olíustyrks orðið miðað við raungildi frá árinu 1974 til ársins í ár svo og miðað við fjárlagafrv. 1979? Hvaða hlutfall er hér um að ræða sé annars vegar miðað við olíunotkun og hins vegar við hitaveitu á þessum árum?“ Um þessa fsp. þarf aðeins örfá orð. Árið 1974, þegar olíuverðshækkunin mikla skall á og 1% í söluskatti var á lagt til jöfnunar fyrir þá sem þessi alda skall á af fullum þunga, var verð lítra af olíu í mars það ár 11.50 kr. og olíustyrkur á einstakling 7200 kr. á ári. Nú er olíulítrinn í u.þ.b. 50 kr. og olíustyrkur á einstakling 10 500 kr. Þessar einföldu tölur segja vitanlega ekki allt um þetta, og því er hér sérstaklega spurt um raungildi þessa styrks og samanburð á annars vegar olíunotkun og hins vegar hitaveitu. Nú er öllum ljóst að mikil hækkun á olíu er fyrirsjáanleg nú á næstunni, og hún skellur auðvitað af fullum þunga á því fólki sem enn býr við olíukyndingu eina. Enn er óvíst hver áhrif þeirrar hækkunar muni verða. Í ljósi talna í fjárlögum nú og í fjárlagafrv. næsta árs er nauðsyn að fá, áður en þetta mál verður afgreitt, annað hvort frá hæstv. ríkisstj. eða þá úr fjvn. allnákvæma úttekt og upplýsingar um raungildi olíustyrksins. Í aths. með fjárlagafrv. nú segir svo, með leyfi hæstv. forseta. „Styrkur vegna olíunotkunar til húshitunar. Styrkur þessi er áætlaður 680 millj. kr. eða 176 millj. kr. lægri en í fjárlögum 1978. Gert er ráð fyrir að styrkþegum fækki úr 64 þús. í 60 þús. og greitt verði 10 500 kr. á mann eins og á árinu 1978. Að öðru leyti skýrist lækkunin með því, að reiknað er með lægri styrk til rafveitna, dísilstöðva og heimavistarskóla sem nemur 34 millj. kr. og enn fremur að á árinu 1978 var gert ráð fyrir 100 millj. kr. lið vegna vanáætlunar 1977“. Um þessa vanáætlun kann ég ekki neina skýringu og veit ekki hvað veldur. En hvert svo sem hið fræðilega útreiknaða svar verður, sem hæstv. viðskrh. mun flytja hér á eftir, án efa frá skýrsluspekingum okkar, þá er ljóst að hér þarf á verulega bragarbót. Ég vil því biðja hæstv. ráðh. að svara því í leiðinni, hverra tillagna hans eða hæstv. ríkisstj. um lagfæringu hér á er að vænta varðandi fjárlög næsta árs eða hvort ætlunin er að fjvn. sjái þar alfarið um einhverja leiðréttingu.



Herra forseti. Talið er að olíunotkun til upphitunar íbúðarhúsa sé að meðaltali 12–15 lítrar á ári á hvern rúmmetra húsnæðis. Notkun er misjöfn eftir landssvæðum, veðráttu, aldri og gerð húsa, ketilnýtingu o.fl. Í Reykjavík og nágrenni er meðalnotkun talin 12–13 lítrar á rúmmetra á ári, en viða úti á landi er hún meiri, 14–15 lítrar, og sums staðar miklu meiri eða yfir 20 lítra á rúmmetra. Ekki eru til nákvæmar tölur um meðalstærð íbúða í landinu né um meðalfjölda íbúa á íbúð. Í eftirfarandi tölum, er gengið út frá því, að stærð íbúðar sé 300 rúmmetrar, ca. 100 fermetrar, íbúafjöldi sé hjón með tvö börn og olíunotkun sé 14 lítrar á rúmmetra á ári. Reiknað er með að meðalnotkun á heitu vatni sé 1.9 rúmmetrar á hvern rúmmetra í íbúð á ári. Miðað við ofangreindar forsendur hefur hlutdeild olíustyrks í kyndingarkostnaði með olíu á ári, miðað við olíuverð í mars ár hvert, verið sem hér segir: 1974 nam þessi hlutdeild 59.6%, 1975 nam hún 37.7%, 1976 nam hún 36.1%, 1977 nam hlutdeildin 31.4%, 1978 25.5% og í sept s.l. 20.1%. Eins og hv. fyrirspyrjandi gat um eru tölur um olíustyrk í fjárlagafrv. fyrir árið 1979 miðaðar við sömu fjárhæð og í ár, þ.e.a.s. 10 500 kr. á mann eða alls 42 000 kr. á ári miðað við þá fjölskyldustærð sem hér var reiknað með. Miðað við núverandi olíuverð nemur olíustyrkur því um 20% af þeim meðaltalskyndingarkostnaði sem hér var gerð grein fyrir. Olíuverð til húsakyndingar að frádregnum olíustyrk hefur 81/2-faldast frá 1974 til sept. 1978. Á sama tíma hefur olíuverð án olíustyrks rúmlega fjórfaldast. Hitaveituverð í Reykjavík hefur á sama tíma fjórfaldast. Það er einnig fróðlegt að velta því fyrir sér í þessu sambandi , þó ekki sé um það spurt í fsp., hverju olíustyrkurinn þyrfti að nema árið 1979 til þess að halda hlutföllum af kyndingarkostnaði undanfarandi ára. Miðað að við verðlag á olíu og olíustyrk í mars ár hvert verða niðurstöðurnar þessar, ef gengið er út frá núgildandi olíuverði á árinu 1979: Ef olíustyrkurinn ætti að nema því á mann sem hann nam 1974 sem hlutfall af olíuútgjöldum til kyndingar, þá ætti hann að vera 31 140 kr. á mann. Ef hann ætti að halda hlutfallinu frá 1975 þyrfti hann að vera 19 700 kr. á mann. Ef hann ætti að halda hlutfallinu frá 1976 þyrfti hann að vera 18 840 kr. á mann. Miðað við árið 1977 þyrfti hann að vera 16 390 kr. á mann. Og miðað við 1978 þyrfti hann að vera 13 330 kr. á mann. Það er sem sagt alveg augljóst af þessum tölum, sem ég hef hér rakið, að veruleg öfugþróun hefur átt sér stað varðandi hlutfall olíustyrks af kyndingarkostnaði. Þess vegna hefur það verið tekið upp þegar í ríkisstj., að gerð verði nokkur bragarbót á í þessum efnum áður en fjárlög verða afgreidd fyrir árið 1979. Ég kann því miður ekki vegna fsp. hv. fyrirspyrjanda að nefna ákveðnar tölur í því sambandi, en umr. eru í gangi um það mál innan ríkisstj. milli viðskrn. og hæstv. fjmrh. Í tengslum við þetta vil ég gjarnan koma því á framfæri, sem ekki hefur verið rætt áður á hv. Alþ. nú á þessum haustdögum, að veruleg hækkun hefur átt sér stað á olíu- og bensínvörum á undanförnum mánuðum. Þannig hefur bensín hækkað um 40.86% frá 24. júlí til 1. nóv. 1978. Gasolía hefur á sama tíma hækkað um 34.29% og fuelolía hefur hækkað á sama tíma um 14.8%. Ef menn velta því fyrir sér hvað þessi mikla hækkun á olíu þýðir í okkar þjóðarbúskap, þá kemur í ljós að þessi hækkun á bensíni, sem ég gat um áðan, hefur í för með sér um 5.7 millj. dollara hækkun á ársgrundvelli og heildarhækkunin á ári fyrir íslenska þjóðarbúið, sem stafar af þessum breytingum á verði á bensíni og olíum, er hvorki meira né minna en 6.3 milljarðar kr. í viðbótarútgjöldum í beinhörðum gjaldeyri. Þetta eru tölur sem er ákaflega nauðsynlegt fyrir alla, sem velta fyrir sér horfum í íslenskum efnahagsmálum, að hafa í huga. Einnig er vert að minna á að búist er við enn frekari hækkun á olíu og bensíni á fyrra missiri næsta árs a.m.k.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. skýr og ljós svör. Ég held að öllum hafi orðið ljóst af þeim tölum, sem hér voru raktar mjög ítarlega, hver þróun þessa styrks hefur verið á undanförnum árum, og ég ætla ekki að fara að rekja í fsp.-tíma, hvernig með hefur verið farið. Þetta söluskattsstig var fyrst lagt á í fullu samráði við verkalýðshreyfinguna til þessa sérstaka verkefnis og til þessa verkefnis eins. Síðan voru tekjur af þessu söluskattsstigi færðar að hluta til Orkusjóðs, til tiltekinna verkefna sem höfðu vissulega réttlætingu nokkra. Síðan fór þetta alfarið inn í almenna skattheimtu til ríkisins, og samkv. fjárlagafrv. nú er hér aðeins um að ræða 1/5 hluta þess sem eitt söluskattsstig gefur af sér. Það er sem sagt augljóst, að þessi saga hefur verið samfellt á niðurleið varðandi þennan styrk. Hann hefur sífellt verið að rýrna að verðgildi eða raungildi. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. viðskrh. um það, að ríkisstj. skuli hafa tekið þetta verkefni sérstaklega fyrir og ætli sér að gera þarna á nokkra bragarbót, því á því er full þörf, ekki síst í ljósi þeirra upplýsinga sem fram komu hjá hæstv. viðskrh. um hina miklu olíuverðshækkun sem þegar er orðin og á enn eftir að verða. Síðan eiga auðvitað fjvn. og Alþ. síðasta orðið hér um, e.t.v. enn frekar en næst samkomulag um í hæstv. ríkisstj. En hér þarf að vera viðbúið bæði að færa nokkuð til leiðréttingar og eins að mæta þeirri hækkun sem þegar er orðin og jafna þannig þann mismun sem skapast hefur og kom glögglega fram í máli hæstv. ráðh. að ekki þarf framar um að deila.



Herra forseti. Það voru ákaflega fróðlegar upplýsingar sem fram komu í svari hæstv. viðskrh. við þeirri fsp. sem við hv. 3. þm. Austurl. bárum hér fram varðandi olíustyrkinn. Eins og þær tölur, sem hæstv. ráðh. gerði hér grein fyrir, bera með sér, hefur þróunin orðið sú, að í stað þess að hlutdeild olíustyrksins nam rétt um 60% á árinu 1974, þá var þessi sama hlutdeild komin niður í aðeins þriðjung þeirrar upphæðar eða um 20% nú í sept. 1978. Þessi þróun á stjórnartímabili fyrri ríkisstj. er vægast sagt átakanleg. Sannleikurinn er sá, að það, hversu kjör manna eru gífurlega mismunandi hvað snertir hitunarkostnað húsnæðis eftir því hvar á landinu fólk er búsett, er með öllu óþolandi. Það verða varla fundin nokkur önnur útgjaldasvið fjölskyldna í landinu þar sem mismunun eftir búsetu er jafngeigvænleg og hvað varðar húshitunarkostnaðinn. Ég hygg að það sé alls ekki of mikið sagt, að það kosti svo sem fimmfalt meira að hita upp húsnæði með olíu annars vegar, sem fólk verður að búa við víða úti um landið, eða að hita það upp með þeim kostnaði sem hér er um að ræða hjá Hitaveitu Reykjavíkur. Þetta misrétti verður að sjálfsögðu að leiðrétta. Það er trúlega ekki hægt að gera með einu stökki, en ég vil vænta þess, að við fjárlagaafgreiðslu nú eigi sér stað hvað varðar olíustyrkinn mjög veruleg breyting frá því sem tölur fjárlagafrv. gera ráð fyrir. Það er sanngirnismál, og þar dugar ekki nein smávægileg leiðrétting. Ég vil aðeins minna á það, að eins og hér hefur komið fram samþ. verkalýðshreyfingin á sínum tíma að þetta eina prósentustig í söluskatti, sem upphaflega átti að verja til greiðslu olíustyrks, gengi ekki út í kaupgjald. Verkalýðshreyfingin afsalaði sér réttinum til þess að fá þetta eina prósentustig greitt í kaupi. En á móti var því lofað, að þessi upphæð, sem söluskattsstigið gæfi, rynni í heild til greiðslu á olíustyrknum til að jafna þarna lítillega milli þegna þjóðfélagsins. En aðalatriði málsins í þessu sambandi er það, að eins og mál standa nú greiðir það fólk, þeir þegnar þjóðfélagsins sem þurfa að kynda hús sín með olíu og þeir eru ekki langt frá að vera þriðjungur þjóðarinnar, - þeir greiða sem slíkir a.m.k. 1/3 af þeim heildartekjum sem inn koma fyrir þetta söluskattsstig. En það er hins vegar orðið minna en 1/3 af þeirri upphæð sem inn kemur fyrir söluskattsstigið sem rennur til greiðslu á olíustyrk. Í raun og veru fær þetta fólk því ekki eina einustu krónu í styrk eins og málið stendur. Þetta fólk borgar í þessu söluskattsstigi sinn hluta, og sú upphæð er hærri en það sem það fær til baka.



Herra forseti. Það eru fróðlegar upplýsingar sem hér koma fram, þótt þær komi mér á engan hátt á óvart. Ég ætla ekki að fara að efast um þá útreikninga sem hér voru settir fram, sjálfsagt eru þeir endurbættir, en á sínum tíma, þegar var verið að reikna þetta hlutfall, var ávallt miðað við 12 lítra af olíu til þess að kynda upp einn rúmmetra húsnæðis. Í þessum útreikningum var reiknað með 12 –15 lítrum og munar þar litlu. Einnig var ávallt reiknað með 2.15 tonnum af heitu vatni til þess að kynda einn rúmmetra af húsnæði, en nú er það 1.9 tonn, þannig að þarna eru væntanlega einhverjar nýjar niðurstöður sem hafa breikkað þetta bil. Ég ætla ekki að fjölyrða um olíustyrkinn og þann mismun sem er á kyndingarkostnaði. En það er eitt sem mér finnst vanta í þessar upplýsingar, og það er hvað kostar að kynda tilsvarandi húsnæði með rafmagni. Þess hefur alltaf verið gætt í sambandi við ákvörðun á olíustyrknum, að kyndingarkostnaður með olíu yrði þó ekki lægri en með rafmagni. Og ég held að það sé nauðsynlegt fyrir menn að gera sér nokkra grein fyrir því líka, því að það er mjög margt fólk sem hitar húsnæði sitt upp með rafmagni. Nú er í gildi og hefur verið lengi, frá 1973 eða 1974, skattur á olíu, innflutningsgjald, sem ég man nú ekki hvað er mikið. Það er einhvers staðar á milli 1 og 2%, og það mun vera samsvarandi því að 10% skattur eða mjög nálægt því væri lagður á sölu á heitu vatni hér í Reykjavík. Hér er fyrst og fremst um að ræða að Alþ. hafi áhuga á að jafna þessa skattheimtu, því einhvers staðar þarf að ná þessum peningum. Ég vil því spyrja hæstv. viðskrh., hvort hann gæti hugsað sér að jafna þetta að nokkru leyti með því að leggja tilsvarandi skatt á heitt vatn og lagður er á olíu með þessu innflutningsgjaldi sem yrði þá til jöfnunar meðal landsmanna. Eitt atriði, sem hefur einnig að mínum dómi staðið í vegi fyrir því, að þarna hafi náðst meiri jöfnuður, er okkar vísitölukerfi, því vísitölufjölskyldan býr hér í Reykjavík og kyndir hús sitt með heitu vatni, og vísitalan reiknast út frá því. Þess vegna hefur ávallt verið tilhneiging til þess, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, að halda verði á heitu vatni jafnvel innan eðlilegra marka. Það hafa ávallt verið óskir um það hjá Hitaveitu Reykjavíkur að hækka vatnið miklum mun meir en raun ber vitni, en þetta hefur að mínum dómi staðið í vegi fyrir eðlilegri jöfnun, þ.e.a.s. að vísitölufjölskyldan skuli aðeins búa hér í Reykjavík. Ég vil endurtaka spurningu mína til hæstv. viðskrh., hvort hann telji eðlilegt og réttlætanlegt að a.m.k. samsvarandi skattur sé lagður á heitt vatn og olíu, þó ekki væri lengra gengið til að byrja með.



Herra forseti. Ég held að það væri miklu réttara fyrir þá hv. stjórnarliða, sem hér hafa talað, suma hverja, að spara sér stóru orðin um átakanlega þróun olíustyrksins á skeiði fyrrv. ríkisstj. og láta sjá hver niðurstaðan verður af störfum þeirra í núv. hæstv. ríkisstj. Eins og fram hefur komið, er gert ráð fyrir í fjárlagafrv. fyrir næsta ár að styrkveiting þessi sé jafnhá á mann og var á síðasta ári, eða 10 500 kr., og lækkar það heildarfjármagnið í olíustyrkinn um 176 millj. kr. Það er sem sé lækkun á fjármagni um 176 millj. kr. í því frv. sem fyrir liggur. Ég tel að það sé ástæða til að athuga þetta mál gaumgæfilega og það þurfi vissulega að gera þarna bragarbót á. En það er miklu sæmra fyrir þessa hv. þm. að gera það við fjárlagaafgreiðslu heldur en að vera að hrósa sér af því fyrir fram í hv. sameinuðu alþingi. Það komu fróðlegar upplýsingar fram í mali hæstv. viðskrh. um samanburð í þessum efnum og um verð á olíu eins og nú standa sakir svo og, sem flestum mun nú kunnugt, að mikil hætta er á því að olíuverð fari mjög hækkandi á næstunni. Ég skal ekkert dæma um þá útreikninga, sem hér eru lagðir til grundvallar, um 12 – 15 lítra á rúmmetra íbúðarhúsnæðis á ári, en sú tala kemur mér þó ókunnuglega fyrir sjónir. Þar sem ég er kunnugur mun þurfa að jafnaði miklu meira magn til þess að hita upp íbúðarhúsnæði heldur en hér er talið. Ég skal ljúka máli mínu, herra forseti, og ekki brjóta þau mörk sem þingsköp setja í þessum umr., aðeins bæta því við, að þessar umr. og önnur þau mál, er þetta snerta, sýna ljóslega hversu mikil þörf er á fyrir okkur Íslendinga að nýta innlenda orkugjafa í vaxandi mæli til heilla fyrir þjóðina alla.



Herra forseti. Ég vil þakka þær upplýsingar sem hér hafa komið fram um það mikla misrétti sem við þekkjum, sem úti á landi búum, og þar hafa tölurnar talað sínu máli. Ég þarf ekki að undirstrika það frekar, en treysti því, að á þessu fáist leiðrétting við afgreiðslu fjárlaga. Ég tel hins vegar rétt að rifja það upp í örstuttu máli, að það hafa orðið breytingar á fjárframlögum til fleiri þátta en olíustyrks. Einnig hafa orðið breytingar að því er varðar framlög vegna hitaveiturannsókna og hitaveituframkvæmda sem tengdar voru á sínum tíma þessu 1% söluskattsstigi. Þau lög, sem sett voru þar um 1974, voru afnumin í árslok 1977, að mig minnir. Á tímabili fráfarandi ríkisstj. var þessu fjárframlagi, sem kom inn fyrir þetta 1% söluskattsstig, skipt á milli olíustyrks og hins vegar skyldi afgangurinn renna til Orkusjóðs til að standa undir hitaveiturannsóknum, hitaveituframkvæmdum og öðrum þáttum sem Orkusjóði er ætlað að styðja. Þegar um þetta mál var fjallað hér á hv. Alþ. í desember 1977 kom það fram í máli þáv. hæstv. fjmrh., að hér væri einungis um formsbreytingu að ræða, en ekki efnislega, það væri ekki hugmyndin að skerða framlög til þessara þátta þrátt fyrir lagabreytinguna. Reyndin hefur því miður orðið önnur. Við höfum fengið tölur um þróun olíustyrksins, en ekki ósvipað hefur gerst varðandi framlög til Orkusjóðs og þannig hefur skapast þar stórfelldur vandi sem fyrir lá við síðustu stjórnarskipti og nemur nú yfir hálfum milljarði kr., um 560 millj. kr. Hefur verið reiknað út af orkuráði og Orkustofnun, að ef þessi lög um 1% söluskattsstigið væri í gildi og hlutfallsskiptin væru þau sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir varðandi olíustyrkinn, þá ætti að koma um 900 millj. kr., að mig minnir, meira til Orkusjóðs en nú er gert ráð fyrir samkv. fjárlagafrv. Þannig sést að um stórskert framlag er að ræða og þarna er vandi á ferðinni einnig að því er Orkusjóð snertir sem leysa verður að mínu mati nú í tengslum við fjárlagagerð og lánsfjáráætlun. Svo vil ég að lokum aðeins geta þess, að það eru ekki aðeins þeir, sem búa við olíukyndingu húsnæðis, sem eru miklum órétti beittir. Einnig þeir, sem búa við rafhitun húsa á þeim hinum sömu svæðum, borga margfalt meira en þeir sem hafa rafhitun þar sem raforka er hvað ódýrust. Þessi munur er í sambærilegu húsnæði um 220–250%, mismunandi eftir því hvort um einbýlishús eða sambýlishús er að ræða, sem Austfirðingar t.d. og Vestfirðingar þurfa að greiða hærra verð fyrir rathitun sinna húsa.



Herra forseti. Þessar umr. og upplýsingar um olíustyrk eru ein staðreyndin enn í sambandi við erfiðari aðstöðu til búsetu úti á landi en í Reykjavík og nágrenni sem erfitt er að sætta sig við. Ég vil taka undir með hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni um hið háa verð á raforku til húsahitunar sem er staðreynd. Þennan aðstöðumun verður að jafna og væri nauðsynlegt að fyrir lægju skýrar tölur um þetta verð. Í þessu sambandi vil ég vekja sérstaka athygli á því, að vissulega er þörf á að sameinast um aukna leit og virkjun jarðvarmans og að hefja framkvæmdir við fjarhitun með ódýru rafmagni á þeim svæðum þar sem jarðhiti er ekki fyrir hendi. Ég vil leyfa mér að skora á hæstv. ríkisstj. og alþm. að taka rösklega til hendi í þessum málum, eins og raunar hefur verið gert í hitaveituframkvæmdum víða til þessa. Ég tel að þarna sé ein besta fjárfestingin í okkar landi og ekki síst til að jafna aðstöðumun og létta af þjóðinni því sem við eigum í vændum. eins og fram hefur komið, í síhækkandi olíuverði.



Herra forseti. Á fundi Sþ. 18. apríl 1973 var kosin nefnd 7 þm. til þess að gera tillögur um markmið, leiðir og mörkun almennrar stefnu í byggðamálum. Kosningin fór fram að viðhafðri hlutfallskosningu skv. ályktun Alþ. frá 13. apríl 1973 um þn. í byggðamálum. Í n. þessa voru kosnir þáv. hv. alþm. Steingrímur Hermannsson, Lárus Jónsson, Helgi F. Seljan, Matthías Bjarnason, Ingvar Gíslason, Karvel Pálmason og Pétur Pétursson. Síðan þetta gerðist er liðinn alllangur tími, og enda þótt hér hafi stundum á hinu háa Alþ. komið fram einstakar, afmarkaðar tillögur í formi þingmála frá þeim hv. þm. sem skipað hafa þessa n., þá hef ég ekki orðið þess var, að n. hafi skilað áliti. Ekki þarf að rek ja hér í löngu máli og ekki ástæða til að rekja umr. um byggðamál á liðnum árum. Þær hafa verið miklar, bæði fyrir þann tíma sem þessi n. var kjörin og eins síðan. Margt hefur verið vel gert í byggðamálum, en margt er þó ógert. Aðstöðumunur fólks, sem býr úti á landsbyggðinni, er mjög mikill í sumum greinum, m.a. að því er snertir þá þætti mála sem hér voru ræddir síðast. Þess vegna er mér og sjálfsagt ýmsum öðrum forvitni á að vita hvort þessi n. hefur skilað áliti og - ef svo er - hverjar séu þá niðurstöður hennar um markmið, leiðir og mörkun almennrar stefnu í byggðamálum. Ég kýs ekki að hafa lengri formála að þessari fsp., herra forseti, en ég hef leyft mér að spyrjast fyrir um það, og beini fsp. minni til hæstv. forsrh., hvað líði störfum byggðanefndar sem kosin var af Alþ. 18. apríl 1973: a) Hefur n. lokið störfum og ef svo er, hvenær má vænta þess, að nál. verði birt? b) Hver voru laun nm. og hver var annar kostnaður við störf nefndarinnar?



Herra forseti. Spurt er: „Hvað líður störfum byggðanefndar, sem kosin var á Alþ. 18. apríl 1973? a. Hefur n. lokið störfum og ef svo er hvenær má vænta þess að nál. verði birt? b. Hver voru laun nm. og hver annars kostnaður við störf nefndarinnar?“ Svar: Byggðanefnd hefur ekki enn lokið störfum. Skv. upplýsingum frá formanni nefndarinnar eru drög að lokaskýrslu hennar væntanleg nú í byrjun þessa mánaðar. Fallist nefndin á drögin mundi álit hennar væntanlega liggja fyrir um áramótin. Ekki hafa verið inntar af hendi neinar greiðslur vegna nefndarstarfanna frá því sem getið er í skýrslunni um stjórnir, nefndir og ráð ríkisins á árinu 1976, sem út var gefin í okt. 1977. Þar kemur fram að 7 nm. hafi samtals verið greidd þóknun sem nemur 325 þús. kr., en sérfræðikostnaður við störf nefndarinnar hafi numið 1 millj. 175 þús. kr. og þóknun og kostnaður því samtals numið 1.5 millj. kr. Hefur Byggðasjóður staðið straum af kostnaði við störf nefndarinnar í samræmi við það sem segir í þál. frá 13. apríl 1973 sem skipan nefndarinnar var byggð á. Með þessu tel ég mig hafa svarað fsp. hv. þm., en vil jafnframt minna á að 9. des. 1973 svaraði þáv. forsrh. fsp. um störf nefndarinnar og í janúar 1974 var dreift á Alþingi skýrslu um störf hennar.



Herra forseti. Mér þykir nú miklu miður að formaður n., hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson, skuli ekki vera viðstaddur þessar umr. Ég vil aðeins taka það fram út af þessari fsp., að á vinstristjórnarárunum, þegar þessi n, var sett á laggirnar, þá starfaði hún að mínu viti mjög vel og vann að ýmsum sérmálum sem hún tók út úr sem brýnstu mál og við einstakir nm. fluttum þau hér inn á Alþingi. Eftir að hæstv. fyrrv. ríkisstj. tók við völdum strjáluðust fundir mjög, og fór svo að við nm. vissum í rauninni ekki um það, hvort við vorum í þessari n. eða ekki, enda hafði formaður það við orð, og sú stefna ríkti ekki hér í landi, að áraði til funda af þessu tagi. Í n. hafa vissulega verið nokkrar deilur um verksvið hennar, hvað hún skyldi gera. Sumir okkar nm. vildu flytja meira af brýnustu úrbótamálum og geyma okkur þá frekar þann lið sem laut að hinni almennu stefnumörkun. En þegar kom að hinni almennu stefnumörkun er ekki því að leyna heldur, að þar urðu deildar meiningar um hvaða markmið skyldi setja. Við fengum svo frá formanni n. send frumdrög seinni hluta s.l. vetrar, en á það hefur hins vegar verið bent nokkrum sinnum í n. og reyndar viðar, að svokölluð byggðadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins hafi í raun tekið að nokkru leyti þetta ómak af okkur nm. og hafi tekið að sér þau verkefni sem okkur var falið að vinna að. Við höfðum nokkurt samráð við þessa byggðadeild á þeim fáu fundum, sem haldnir voru eftir að hún var stofnuð, einum eða tveimur, að mig minnir. Ég sem sagt harma það, að formaður n. skuli ekki vera hér til þess að svara ásamt okkur hinum til saka fyrir það, hversu hægt hér hefur gengið, og útskýra það, hvers vegna ekkert liggur fyrir enn þá um það, hvenær n. ætlar sér að skila eða hverju n. ætlar að skila af sér.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. svör hans. Það kemur í ljós að n. þessi hefur enn eigi lokið störfum og þar af leiðandi ekki enn skilað áliti. Upplýsingar eru um það, að formaður n. hafi gert drög að lokaskýrslu og ekki vitað hvort n. mundi fallast á þau drög, en e.t.v. styttist þó eitthvað tíminn þangað til n. lýkur störfum sínum. Út af þessu er kannske ekki margt að segja annað en það, að ég lít á byggðamálin það stórum augum og þýðingarmiklum, að ástæða hefði verið til fyrir þessa n. að vinna nokkru skarpar að þessu verkefni en hér sýnist hafa verið gert. Það er full ástæða til þess, að jafnþýðingarmiklum málaflokki sé sýndur sá sómi af þingkjörinni n., að hún reyni að ljúka störfum á skemmri tíma en hér er um að ræða, sem eru 41/2 ár, þannig að ég get naumast annað en átalið það og tel að það sé raunar virðingu Alþingis ekki fyllilega samboðið vegna þess að þessi hv. n. er kjörin af Alþingi. Nú sagði einn nm., hv. þm. Helgi F. Seljan, að n. hefði starfað vel á fyrsta hluta síns æviskeiðs eða á vinstristjórnarárunum fyrri, eftir stjórnarskiptin hefði dregið mjög úr fundahaldi og dofnað yfir starfi n., og hann hafði eftir formanni nefndarinnar að það væri vegna þess að þá hefði ekki árað fyrir stefnu í byggðamálum. Nú væri e.t.v. ástæða til þess að spyrja hvað hér er verið að segja. Er verið að halda því fram t.d., að hæstv. fyrrv. ríkisstj. undir forsæti Geirs Hallgrímssonar hafi horfið frá byggðastefnunni? Er verið að gefa það í skyn, að sú stjórn og þeir stjórnarflokkar, sem þá voru við völd, hafi ekki viljað styðja byggðastefnu eins og gert var af vinstri stjórninni fyrri? Ég tel að þetta sé rangt, og mér þætti betur að hv. þm. Helgi F. Seljan gerði grein fyrir því í hverju þetta er fólgið.  Ég skal ekki lengja þetta mál mikið. Ég tel að hér sé um svo þýðingarmikið mál að ræða og enn sé svo mikið óunnið á sviði byggðamála, sem að full ástæða sé til að þessi hv. n., sem kjörin var fyrir 41/2 ári, ljúki starfi sínu. Ef hún treystir sér ekki til að ljúka því, þá verði að einhverju leyti skipt um menn í þessari nefnd. Ég skal ljúka máli mínu, hæstv. forseti, en við, sem búum á landsbyggðinni, þurfum að standa vörð um okkar hagsmuni eins og allir í þessu þjóðfélagi, um leið og við lítum á hagsmuni þjóðfélagsins í heild. En við búum við það í ýmsum greinum að bera meiri kostnað, hafa dýrari þjónustu, minni þjónustu og erfiðari samgöngur en sá hluti þjóðarinnar sem býr í aðalþéttbýlinu. Við eigum því láni að fagna að njóta ýmissa annarra kosta sem hér skulu ekki metnir til verðs. Þess vegna þarf að móta heildstæða stefnu í sambandi við byggðamálin og ljúka því verki sem þessari n. var ætlað fyrir 41/2 ári.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram var það eitt af höfuðstefnumálum vinstristjórnarinnar, sem hér sat 1971–1974, að vinna að eflingu byggðar um allt land. Í þessu skyni voru unnin margvísleg störf á vegum þessarar stjórnar og gerðar ýmsar skipulagsbreytingar. M.a. voru settar upp tvær nefndir sem oft á þessum tíma var rætt um sem eins konar systurnefndir í þessu verki. Önnur er sú n. sem hér er til umr. og ekki hefur enn skilað áliti. Hin var n. sem falið var að fjalla um staðarval ríkisstofnana og að vísu tók nokkuð langan tíma að vinna sitt verk, en skilaði því þó fyrir um það bil þremur árum. Um það verk má að vísu margt segja og deila um margt það sem þar var sagt. En ég held að það fari ekki á milli mála, að þegar höfð er í huga meðferð fyrrv. ríkisstj. á áliti þeirrar n. og því algera aðgerðaleysi í breytingum á staðarvali ríkisstofnana, sem einkenndi valdatíma þeirrar ríkisstj., og jafnframt þau sjónarmið formanns þeirrar byggðanefndar, sem hér hefur verið vitnað til, að á valdatíma hennar hefði ekki árað fyrir byggðamál í landinn, þá held ég að það liggi alveg ljóst fyrir, að störf þeirra tveggja n., sem af vinstri stjórninni 1971–1974 voru settar á laggirnar til þess að efla róttækar breytingar í byggðamálum. hafi setið á hakanum. Núv. hæstv. samgrh. lét n. ekki vinna þetta tímabil að neinn marki, og það álit, sem hin n. skilaði, var að nokkru leyti látið rykfalla í skjalavörslum rn., og þau álit, sem leitað var eftir frá einstökum ríkisstofnunum, var lítið gert með. Það er von mín að með nýrri ríkisstj. verði innleidd hér ný vinnubrögð í þessum efnum, þannig að því mikla starfi, sem hafið var á árunum 1971–1974, verði nú haldið áfram.



Herra forseti. Eins og þingheimi er kunnugt hefur útgerð og fiskvinnsla á Suðurnesjum og reyndar Suðvesturlandi staðið afar illa að undanförnu. Ástæður fyrir þessum vandamálum eru vafalaust margar og flóknar, en hæst ber minnkandi aflabrögð og einnig að samsetning afla hefur verið mjög óhagstæð. Einnig er það skoðun mín, að stjórnvöld hafi ekki brugðist svo fljótt við vandanum sem þurft hefði. Áður fyrr eða allt til 1971 var atvinnulíf á Suðurnesjum eða Suðvesturlandi afar blómlegt og lagði jafnframt mikið fram í þá sjóði er voru til styrktar þeim landssvæðum er þá áttu við staðbundin vandamál að stríða. Í vor og sumar var hagur fiskvinnslu á Suðurnesjum svo bágborin, að frystihúsin hættu um skeið starfsemi og atvinnuleysi var verulegt af þeim sökum. Þegar ný ríkisstj. tók við völdum fóru hjól atvinnulífsins að snúast á nýjan leik. Vonir manna um betri tíð hafa eflaust átt þátt í því að svo varð. Skömmu eftir að Kjartan Jóhannsson sjútvrh. tók við störfum skipaði hann starfshóp er átti að gera úttekt á vandamálum frystihúsanna. Að undanförnu hafa borist fréttir um að enn sæki í sama horf og fyrr í atvinnumálum Suðurnesjamanna, og má geta þess, að nú fyrir helgina var á annað hundrað manns sagt upp störfum í frystihúsunum. Því þótti mér brýnt að spyrjast fyrir um það, hvað liði fyrrgreindri úttekt, og jafnframt þurfa að fylgja upplýsingar um tillögur til úrbóta og hve miklu fjármagni verður veitt á svæðið svo að þær tillögur geti orðið að veruleika. Fsp. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hvað líður úttekt þeirri á vandamálum frystihúsanna á Suðurnesjum sem sérstakur starfshópur vinnur að á vegum sjútvrh.?“



Herra forseti. Fsp., sem hér liggur fyrir, hljóðar þannig: „Hvað líður úttekt þeirri á vandamálum frystihúsanna á Suðurnesjum sem sérstakur starfshópur vinnur að á vegum sjútvrh.?“ Fsp. svipaðs eðlis hefur borist frá hv. þm. Eiríki Alexanderssyni þar sem óskað er skriflegs svars. Ég hef skilað því svari og því verður væntanlega útbýtt. Það er rétt að minna á aðdraganda þessa máls. Með bréfi, dags. 21. sept. 1978, óskaði sjútvrn. eftir að Þjóðhagsstofnun tilnefndi einn mann og Framkvæmdastofnun 2–3 menn í starfshóp til að gera athugun á stöðu fiskvinnslufyrirtækja, sem búa við svæðisbundin vandamál, og gera tillögur um úrlausn þeirra. Þjóðhagsstofnun tilnefndi einn mann og Framkvæmdastofnun ríkisins tilnefndi tvo. Í erindisbréfi starfshópsins er honum ætlað að hafa samráð við heimamenn svo og hagsmunaaðila og lánastofnanir sjávarútvegsins. Í erindisbréfinu segir enn fremur: „Starfshópurinn skal skila tillögum um fjárhagslega, tæknilega og stjórnunarlega endurskipulagningu fyrirtækja í sjávarútvegi á hverju svæði. Við athugun og áætlanagerð skal sérstaklega stefnt að því að tryggja atvinnuöryggi, samræmi í uppbyggingu veiða og vinnslu og aukna hagkvæmi og bætta nýtingu í vinnslunni.“ Starfshópurinn tók til starfa í lok. sept. s.l. Þessi starfshópur var skipaður í framhaldi af setningu reglugerðar um ráðstöfun gengismunar eða samhliða henni. Tilgangurinn var auðvitað í fyrsta lagi að athuga stöðu fyrirtækjanna og í öðru lagi að skila áliti sem gæti verið til hliðsjónar við stefnumörkun. Það er tekið fram í reglugerðinni að stuðla eigi að bættu skipulagi í veiðum og vinnslu og jafnframt að þar sem rekstur hafi stöðvast skuli fyrirtæki hafa forgang. Fyrsta verkefni þessa starfshóps var svæðisbundinn vandi frystihúsanna á Suðurnesjum. Ástæður þess, að Suðurnesin voru tekin fyrst, voru einkum tvær. Frystihúsin á Suðurnesjum höfðu þegar stöðvast, og í öðru lagi var vitað fyrir að svæðisbundinn vandi frystihúsanna var mestur á Suðurnesjum. Í því sambandi er rétt að benda á að í sérstakri athugun á afkomu frystihúsa eftir landshlutum, sem Þjóðhagsstofnun gerði í okt. 1977, kom m.a. fram að afkoma frystihúsanna á Suður- og Suðvesturlandi var sýnu lökust. Athugun starfshópsins hefur þannig beinst fyrst og fremst að frystihúsunum á svæðinu frá Grindavík til Voga, en á þessu svæði eru nú 24 frystihús. Eftirfarandi atriði hafa verið sérstaklega könnuð: Mikilvægi fyrirtækjanna í atvinnulífi á hverjum stað, í annan stað fjárhagsstaða fyrirtækjanna nú, rekstrarárangur þeirra á þessu ári og undanförnum árum og almennt mat á stjórnun fyrirtækjanna, og í þriðja lagi tæknibúnaður fyrirtækjanna, afkastageta og nýting. Starfshópurinn hefur skilað fyrstu tillögum sínum og þar kemur m.a. fram, að starfshópurinn telur að af þeim 24 frystihúsum, sem eru á svæðinu, skipti 9–11 höfuðmáli, bæði að því er varðar atvinnulíf og framleiðslu. Fyrirtækin 11 eru með nálægt 80%, af freðfisksframleiðslunni á svæðinu, þannig að atvinnulega séð skiptir höfuðmáli að þau séu starfrækt. Séu þau ekki starfrækt er atvinnulífi sérstök hætta búin. Starfshópurinn hefur kannað fjárhagsstöðu og tæknibúnað áður greindra fyrirtækja, sem talin eru mikilvægust frá atvinnusjónarmiði, og við athugun á fjárhagsstöðu hefur sérstaklega verið kannaður rekstrarárangur og greiðslugeta og greiðsluþol fyrirtækjanna. Þá hefur verið lagt mat á kostnað við brýnustu tæknilegu endurbætur í þessum fyrirtækjum ásamt nauðsynlegri styrkingu fjárhagsstöðu og settar fram hugmyndir um þetta efni. Af öðrum tillögum starfshópsins má nefna, að lagt er til að komið verði á fót sameiginlegri fiskmóttöku og fiskmiðlun fyrir togaraafla á svæðinu, þannig að hráefnið berist jafnt að og unnt sé að vinna það nýtt. Í öðru lagi er lagt til að komið verði á fót á svæðinu sameiginlegri reiknistofu frystihúsanna, sem m.a. fylgdist með hráefnisaukningu og vinnulaunakostnaði frystihúsanna og veitti þeim almenna rekstrarráðgjöf. Hráefni og vinnulaun eru sem kunnugt er að jafnaði um 3/4 hlutar af rekstrarkostnaði hvers frystihúss, og af hálfu starfshópsins er þessi aðgerð hugsuð til þess að stuðla að betri og öruggari stjórnun fyrirtækjanna. Þá telur starfshópurinn þýðingarmikið að togaraaflinn gegni veigameira hlutverki í hráefnisöflun frystihúsanna en nú er. Togaraútgerð tryggir öruggari og jafnaði hráefnisöflun allt árið en bátaútgerð megnar, og þess vegna verður rekstur frystihúsanna jafnari og öruggari á grundvelli togaraútgerðar heldur en bátaútgerðar að dómi starfshópsins, og sjálfsagt eru fleiri um það álit. Eins og nú er kemur nálægt helmingi þess afla, sem frystihúsin 11 taka á móti í frystingu, söltun og herslu, af togurum. Í raun er hér um margþætt verkefni að ræða, eins og af þessu má ráða. Í fyrsta lagi er hin fjárhagslega endurskipulagning eða lagfæring á fjárhagsstöðu fyrirtækjanna. án þess að hún komi til með einum eða öðrum hætti er þess ekki að vænta, að þau verði rekin. Í annan stað þurfa að eiga sér stað vissar tæknilegar úrbætur til þess að fyrirtækin séu betur í stakk búin til þess að skila góðum rekstrarárangri. Í þriðja lagi er um að ræða stjórnunaraðgerðir sem geta verið mikilvægar með tilliti til þess, að reksturinn gangi sem best. Í því sambandi leggur starfshópurinn til að komið verði á reiknistofu. Í fjórða lagi er það hráefnisjöfnun eða miðlun, og þá má tala um það annars vegar út frá því hráefni, sem nú berst á land, og hins vegar, að til lengri tíma litið yrði hráefnisöflun traustari með því að stærri hluti þess afla, sem á land berst, kæmi af togurum. Og það er hugmynd starfshópsins að auka eigi togaraútgerð á kostnað bátaútgerðar á svæðinu. Nú er unnið að framkvæmd þeirra tillagna starfshópsins sem lúta að styrkingu á fjárhagsstöðu fyrirtækjanna með breytingu á lausaskuldum í lán. Í þessu sambandi standa yfir viðræður við viðskiptabanka fyrirtækjanna og fleiri aðila um þátttöku í lánalengingum. Verður leitast við að hraða framkvæmd málsins eins og kostur er, þannig að þessum þætti verði lokið fyrir áramót. Eftir því sem þurfa þykir verða sett skilyrði fyrir lánveitingum og þá í því skyni að ná fram aukinni hagkvæmni í rekstri og stjórnunarlegum endurbótum. Nú þegar þessar tillögur liggja fyrir um aðgerðir í málefnum frystiiðnaðarins á Suðurnesjum verða aðrir landshlutar eða landssvæði tekin fyrir. Raunar er þegar hafin athugun á stöðu frystihúsanna á Suðurlandi og í Vestmannaeyjum, og í framhaldi af því koma önnur landssvæði. Í þessu sambandi vil ég minna á, að þegar núv. ríkisstj. tók við var alger rekstrarstöðvun eða að hluta á stórum hlutum af Reykjanesi og Suðvesturlandi. Það er því ómótmælanlegt, að á þessu svæði var við erfiðasta vandann að glíma og þess vegna eðlilegt og sjálfsagt að fyrst yrði tekist á við vandamálin á þessu svæði og þau könnuð sérstaklega. Ég tel að sá vandi, sem við er að glíma á Suðurnesjum, sé margþættur, og ég held að það sé ljóst, að hann eigi sér langan aðdraganda. Það, sem skiptir meginmáli, er að feta stig af stigi til betra ástands en verið hefur, og eins og ég gat um þarf þar margt til að koma. Annars er ekki að vænta en að nokkurn tíma taki að ná árangri og vinna verði málið lið fyrir lið.



Herra forseti. Ég verð því miður að lýsa vonbrigðum mínum með svör hæstv. sjútvrh. Mér þykja þessi svör allloðin og eins konar heimspekilegar hugleiðingar um það sem þurfi að gera þegar til lengri tíma er litið, en ekkert beint og bitastætt, hvorki um það, sem verið er að gera eða búið er að gera, né það, sem þarf að gera nú á næstu vikum til þess að bæta úr því alvarlega ástandi sem ríkir nú suður á Suðurnesjum. Það urðu mér sár vonbrigði þegar ég sá að fsp. mín var ekki á dagskrá í dag. Ég sá hana aftur á móti í vélritaðri dagskrá hér í gærkvöld og átti þess vegna fastlega von á því, að hún kæmi á dagskrá hér um leið og þessi fsp. hv. þm. Karls Steinars, en svo varð ekki. Sú fsp. er miklu ítarlegri og ég hefði viljað sjá þau svör og ég hefði vænst þess, að þau væru miklu ákveðnari, eitthvað sem hægt væri að henda reiður á. Ég hef ástæðu til að ætla að skýrsla þess starfshóps, sem hæstv. ráðh. gat um og falið var að kanna stöðu fiskiðnaðar á þeim svæðum. sem byggju við sérstök vandamál, og þar með Suðurnesjasvæðinu, - ég hef ástæðu til að ætla að skýrsla þessa starfshóps sé tilbúin. Ég furða mig á því, að þessi skýrsla skuli ekki vera birt, jafnvel þó að það sé áfangaskýrsla, því að það er ákaflega þýðingamikið að menn fái að vita eitthvað um það sem á að fara að gera. Það er talað um í forgangsfrystihús af 24, og það er spurt: Hvað á að gera við hin 13? Á Suðurnesjum er saltfisks- og skreiðarverkun enn þá meiri en frysting, þannig að sú atvinnugrein er ekki síður þýðingarmikil fyrir Suðurnesjamenn og ástandið hjá þeim fyrirtækjum er ekki síður alvarlegt. En um þau hefur ekki einu sinni verið rætt. Í sjónvarpsviðtali við sjútvrh. í gær, sem ég gat því miður ekki séð, var mér sagt, að ekki hefðu komið nein bein svör heldur, og á fundi með eigendum frystihúsa suður á Suðurnesjum voru heldur engin bitastæð svör gefin. Hv. þm. Karl Steinar sagði að í tíð síðustu ríkisstj. hefði ástandið suður á Suðurnesjum verið bágborið, og ég skal ekki mótmæla því, enda var ég einn af þeim sem gagnrýndu það sem gert var, eða réttara sagt hvað lítið var gert til þess að ráða bót á því ástandi. En ég get ekki séð að það ætli að batna neitt með tilkomu þessarar nýju ríkisstj. Á jafnlöngum tíma frá því að febrúargengisfellingin var gerð af fyrri ríkisstj. og þessi ríkisstj. hefur nú haft til að sinna þessum málum var úthlutað af gengismunarfé hagræðingarlánum í Reykjaneskjördæmi sem námu 312 millj. kr. af 701 millj. sem var úthlutað í allt. Eins og ég hef sagt nú, fær enginn maður neitt að vita hverjir hafa fengið lán, í hverju fyrirgreiðsla sé fólgin eða hvort fyrirtækin fóru af stað út á vonina eina saman. Ég verð sem sagt að lýsa vonbrigðum mínum með svar hæstv. ráðh. enn á ný. Mér fannst það næstum því samhljóða skipunarbréfi til starfshópsins. Hér er ekkert sem hægt er að henda reiður á, sem menn geta sett traust sitt á, til þess að þeir geti átt von á betri og bjartari framtíð suður á Suðurnesjum. Ég vona að hæstv. sjútvrh. taki nú rögg á sig og geri betur.



Herra forseti. Hv. þm. Eiríkur Alexandersson gaf mér tilefni til þess að koma hér og gera nokkrar aths. og koma á framfæri nokkrum sjónarmiðum í sambandi við þetta mál. Hv. þm. Eiríki Alexanderssyni er það e.t.v. gleymt og grafið, hver sá viðskilnaður var s.l. sumar þegar stjórnun þessara mála fór úr höndum sjálfstæðismanna. Sjálfstfl. hafði haft forustu um fiskveiðimál í sjávarútvegsráðherratíð hv. núv. þm. Matthíasar Bjarnasonar og um leið þessi mál Suðurnesja. Þegar hæstv. sjútvrh. Kjartan Jóhannsson tekur við sjútvrn. var atvinnuleysi á þessu svæði. Þá höfðu fiskiðnfyrirtækin á Suðurnesjum stöðvast, sagt var: hingað og ekki lengra. Þessi fyrirtæki höfðu verið í fjársvelti nær allan þann tíma, öll þau 4 ár sem þessi mál voru undir forustu sjálfstæðismanna, og niðurstaðan varð sú, að þegar hæstv. fyrrv. sjútvrh. lét af störfum var þar atvinnuleysi á svæðinu og fyrirtækin stöðvuð. Ég vil aftur á móti þakka hæstv. sjútvrh. hans lofsverða framtak á þessu sviði nú. Það er langt síðan heyrst hefur um slík snarhandtök sem hafa verið höfð á þessu sviði. Það hefur verið bryddað á nýjum vinnubrögðum, - vinnubrögðum sem eiga að miða að því að það fjárfestingarfjármagn nýtist sem fyrir hendi er og á að veita til þess að efla sjávarútveg og fiskvinnslu. Það kom fram í máli hv. þm. Eiríks Alexanderssonar, að fyrr á þessu ári hafi einhverju fjármagni verið veitt til þessara fyrirtækja, en það hefur auðsjáanlega farið fyrir lítið. Þess vegna er það grundvallaratriði, að rekstrarstöðukönnun fari fram á þessu svæði og gerðar verði skipulagsbreytingar þannig að fjármagnið, sem veitt verður, nýtist til hagsbóta í fiskiðnaði og sjávarútvegi og til hagsbóta fyrir fólkið allt á þessu svæði. Það er grundvallaratriði. Og það er séð að hæstv. sjútvrh. er á réttri leið í þessum efnum. Ég trúi því, að niðurstaðan úr þessari könnun og aðgerðir í framhaldi af henni eigi eftir að lyfta þessu byggðasvæði upp úr því ástandi, sem Sjálfstfl. skildi við það við síðustu stjórnarskipti. Herra forseti. Ég verð ekki miklu langorðari, en ætla að minnast á eitt atriði þessu samtengt. Eins og okkur er kunnugt um er þarna um 6–7 verstöðvar að ræða. Íbúar þessara verstöðva eru háðir fiskveiðum og fiskvinnslu og engu öðru. Slæm fjárhagsstaða þessara fyrirtækja þýðir það, að fjárhagsstaða sveitarfélaganna sem slíkra stendur mjög völtum fótum um þessar mundir. Önnur fyrirtæki starfa í tengslum við sjávarútveg á þessu svæði, og sveitarsjóðir eru vissulega háðir þessum fiskiðnaðarfyrirtækjum, og því gefur að skilja að þegar hart er í ári og hart er í búi, þá er erfitt um aðdrætti. Það er erfitt fyrir sveitarsjóðina að innheimta sín gjöld af fiskiðnfyrirtækjum. Þetta er vandamál sem einnig þarf að horfa á í þessu samhengi. Það þarf vissulega að gera ákveðnar bráðabirgðaráðstafanir til þess að þarna geti haldið áfram að blómgast eitthvert líf, en til lengri tíma verður að gera grundvallarskipulagsbreytingar þannig að til heilla horfi um framtíðina.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að blanda mér í það flokkspólitíska karp hv. þm. Suðurnesjamanna sem hér hefur nú hafist, hvorki þá lofræðu, sem hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson flutti um sjútvrh., né heldur það sem Eiríkur Alexandersson sagði. Ég vildi þó láta það koma hér skýrt fram af minni hálfu, að ég verð því miður að segja það, að þau svör, sem voru gefin við þessari fsp., eru ekki nægilega skýr og nægilega tæmandi. Vonandi er það skriflega svar, sem mér skildist á hæstv. ráðh. að væri í undirbúningi, skýrara. Ef svo er ekki, þá er þörf á að þetta mál verði tekið fyrir á þann hátt að það fái betri og ítarlegri efnislega meðferð. Hér er um að ræða hluta af mjög stóru vandamáli, - vandamáli sem felst fyrst og fremst í því hvort verið er að verja því fé, sem hefur verið markað að eigi að fara til hagræðingar í sjávarútvegi, þannig að sjávarútvegur landsmanna sé betur í stakk búinn til frambúðar. Er verið að verja þessu fé í raun og veru til slíkra framkvæmda? Eða er í reynd verið að verja því fé, sem skapast hefur með gengismun á þessu ári, í það að bjarga vanskilaskuldum, lausaskuldum og ýmsum öðrum atriðum í fjárhagsstöðu fyrirtækjanna hverju sinni, en alls ekki verið að styrkja grundvöllinn þannig til frambúðar að þessi fyrirtæki séu lífvænlegar rekstrareiningar. Ég verð að segja það, að mér hefur fundist meðferð þessa máls hingað til af hálfu rn. gefa tilefni til þess, að menn vörpuðu fram fleiri spurningum en svör hafa fengist við hingað til um það, hvort þarna væri rétt að verki staðið. Ég vil taka það fram, að í fjh.- og viðskn. Ed. var óskað eftir því fyrir þremur vikum að fá þá áfangaskýrslu sem hér var gerð að umræðuefni, og ég vona að það verði orðið við þeirri ósk, þótt af hálfu ráðuneytisstjórans væru taldir ýmsir annmarkar á því. Það kom jafnframt fram í n., að könnun á öðrum frystihúsum í öðrum hlutum landsins yrði lokið fyrir 10. þ.m., en nú skilst mér á hæstv. ráðh. að það sé mun lengra í land með það starf. Ég tel það algera forsendu, áður en hægt sé að hefjast handa, eins og ráðh. lýsti hér yfir, að framkvæma tillögur þessa starfshóps hvað snertir að breyta lausaskuldum fyrirtækjanna á Suðurnesjum í föst lán, að þessi heildarúttekt liggi fyrir, vegna þess að ég geri ráð fyrir að sú bakhjarl þeirra fjármagnsráðstafana, sem þarna eru á ferðinni, sé einmitt það hagræðingarfé sem verið er að fjalla um hvernig eigi að ráðstafa. Þessi mál þurfa að liggja miklu skýrar og ljósar fyrir í heild sinni áður en hægt er að byggja umfangsmiklar fjármunaráðstafanir til þessara fyrirtækja sem og annarra á tillögugerð.



Herra forseti. Það eru örfá orð í sambandi við þær umr. sem hafa orðið vegna fsp. um vandamál frystihúsa á Suðurnesjum. Ég vil fagna því, að menn hafa verið kvaddir til þess af hálfu sjútvrn. að kanna svæðisbundin vandamál í rekstri frystihúsanna, eins og talað hefur verið um. En ástæðan til þess, að ég kveð mér hér hljóðs er fyrst og fremst sú, að ég vil nota þetta tækifæri til að leggja á það þunga áherslu, að mjög brýn þörf er á því að hraða þessari úttekt, ekkí aðeins á Suðurnesjum, heldur einnig á ýmsum öðrum stöðum á landinu. Ég efast ekki um að vandi frystibúsanna á Suðurnesjum hefur verið mjög mikill, og ég ætla ekki að gagnrýna það að starfshópurinn hefur byrjað könnun sína þar. En ég vil vekja á því athygli, að enda þótt svo sé í ýmsum öðrum kjördæmum, t.d. í því kjördæmi sem ég er fulltrúi fyrir, Vestfjarðakjördæmi, að þar finnist ýmis frystihús sem eru í hópi þeirra sem standa einna skást í þessari grein, þá finnast þar einnig byggðarlög þar sem rekstur viðkomandi frystihúss getur engu að síður verið ákaflega illa á vegi staddur og það þannig að jaðri við algera stöðvun atvinnulífs. Ég þekki þetta að sjálfsögðu best á Vestfjörðum og vil vekja á því athygli, að þar er um mjög mikinn mun að ræða innan kjördæmisins. Ég vil taka sem dæmi stað eins og Bíldudal, þar sem ég tel að sé alveg sérstök ástæða til að hraða úttekt á málum frystihússins þar, og vil vænta þess, að hæstv. ráðh. hafi á því máli fullan skilning. Á Bíldudal er þannig ástatt, að þar hefur örugglega verið meira um atvinnuleysi verkafólks á undanförnum árum heldur en í nokkru byggðarlagi af sambærilegri stærð nokkurs staðar á landinu. Í slíku byggðarlagi hlýtur að vera sérstök ástæða til þess að láta ekki dragast úr hömlu að úttekt í þessum efnum fari fram og að liðsinni verði veitt til þess að tryggja að atvinnulífið geti haldist gangandi. Það kom fram í máli hæstv. sjútvrh., að starfshópnum hefur nú verið falið að athuga stöðu þessara mála í Vestmannaeyjum og á Suðurlandi, og vafalaust er full þörf á því. En ég vil leyfa mér að mælast til þess og tel mig hafa fyrir því fullgild rök, þó að tíminn leyfi ekki að færa þau hér öll fram, að það verði hið allra bráðasta gengið að því verkefni af hálfu þessa starfshóps eða annarra, sem rn. kynni að kveðja til, að skoða þá staði annars staðar á landinu sem allra verst eru settir og þar sem allra mest er aðkallandi að hindra yfirvofandi allsherjaratvinnuleysi, eins og t.d. á þessum stað, Bíldudal, sem ég gat um.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. og ætla ekki að fara að ræða hér um afkomu frystihúsanna í landinu, en náttúrlega er aðalatriðið að frystihúsin í landinu almennt hafi bærileg rekstrarskilyrði, og ég býst ekki við að þau breytist mjög ört með nýjum ríkisstj. frekar en - eins og einn hv. þm. hefði kannske orðað það - með gangi himintungla. Þetta er ekki aðalvandamálið og mér finnst undarlegt að vera að karpa út af fyrir sig um það. En það er aðeins eitt sem ég tók eftir í svari hæstv. sjútvrh. sem mér finnst ástæða til þess að vara nokkuð við. Ef ég hef skilið hann rétt, þá gat hann þess, að þessi starfshópur hefði komist að þeirri niðurstöðu, að það væri rétt að auka togaraútgerðina á Suðurnesjum á kostnað bátaútgerðarinnar. Ég geri ráð fyrir að það muni vera svo víðar um landið, ef menn hafa rekstur frystihúsanna í huga, að þetta væri rétt niðurstaða. En ég vil vara við þessu, vegna þess að hér er um tímabundið vandamál að ræða og gæti haft mjög alvarlegar afleiðingar varðandi nýtingu fiskstofnanna. Þetta þurfa menn að hafa í huga. Þessi vandi er m.a. upp kominn vegna þess, að saltfisksframleiðslan stendur mjög höllum fæti og afli bátaflotans á vetrarvertíð fer að miklu leyti í salt, vegna þess að það eru miklir toppar í þeirri vinnslu. En mér finnst ástæða til að vara við því, að staðan eins og hún er í dag á mörkuðunum, leiði til þess að menn fari út í einhverja stökkbreytingu í fiskiskipaflotanum, þ.e.a.s. að leggja niður verulegan hluta af bátaflotanum til þess að geta bætt við togurum. Ég skildi hæstv. ráðh. á þennan hátt, að þetta hefði verið niðurstaða þessa starfshóps. Þetta mun örugglega hafa mjög alvarlegar afleiðingar varðandi nýtingu fiskstofnanna við landið og er ekki ástæða til að gera það verra en nú er.



Herra forseti. Ég get nú ekki annað gert en lýsa undrun minni yfir þeirri gagnrýni sem hér hefur komið fram. Ég vil minna á að það var allt saman dautt á Suðurnesjum hinn 1. sept. þegar núv. ríkisstj. tók við völdum, en fyrirtækin hafa verið starfrækt síðan. Ég held líka að einmitt það starf, sem hefur verið unnið, sé unnið í þeim anda að styrkja grundvöllinn til frambúðar, og það var einmitt í þeim anda og með tilliti til stefnumörkunar sem þessi starfshópur var settur til starfa. Það er ljóst, að til þess að treysta þetta til frambúðar þarf margt til að koma, eins og ég rakti hér á undan, m.a. fjárhagsleg og tæknileg endurskipulagning. Hvort tveggja þetta kemur fram í störfum starfshópsins og að hvoru tveggja þessu hefur verið unnið. Ég gat þess, að nú væri unnið að viðræðum við viðskiptabanka og fleiri aðila um lengingu lána til þess að treysta fjárhagsstöðuna. Ég gat þess líka, að þó að byrjað væri á þessum stað þýddi það ekki að aðrir staðir, sem ættu við sérstök vandamál að glíma, yrðu ekki teknir fyrir, heldur yrði farið yfir landið allt. Ég get vel tekið undir það með hv. þm. Kjartani Ólafssyni, að víða sé pottur brotinn og það verður að skoða þá staði sérstaklega sem verst eru settir, enda er það sérstaklega tekið fram í reglugerðinni sem starfað er eftir. Að því er varðar hugmyndir hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, þá veit ég að það er ábending sem á fullan rétt á sér, enda munn mál af þessu tagi einungis leysast af heimamönnum. hvernig flotinn skuli vera upp byggður, og fyrst og fremst með hliðsjón af mörgum sjónarmiðum. Engu að síður held ég að það sé ljóst, ef litið er á frystinguna eina sér, að togaraútgerð hentar betur til þess að skapa örugga hráefnisöflun og jafna hráefnisöflun til frystingarinnar, svo að það sjónarmið á fullan rétt á sér. Ég tel að með því starfi, sem hér hefur verið unnið, hafi verið stefnt að því að ná fram aðalatriðunum í þessu máli að því er Suðurnesin varðar, fá fram hvað væri mikilvægast með tilliti til þess að treysta atvinnuöryggi á staðnum, hver væru mikilvægustu sjónarmiðin með tilliti til þess, að atvinnulífið stæði þar traustari fótum. Ég tel líka að það hafi verið unnið að því af fullum þrótti að fyrirtækin þarna suður frá gætu skrimt eins og önnur fyrirtæki hér á landi í þessari vinnslugrein, því að afkoman er nú ekki betri en það, að það er ekki hægt að tala um að þau geri meira en að skrimta. Ýmiss konar kröfugerð, sem er uppi um margvíslega hluti hér í þjóðfélaginu, ætti ekki síður að beinast að því að skapa undirstöðuatvinnuvegunum góðan rekstrargrundvöll. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta. Ég tel að þau svör, sem hér hafa verið gefin, svari þeirri fsp. sem fram hefur verið borin. Áfram verður unnið að því að ná fram þeim markmiðum sem eru mikilvægust fyrir Reyknesinga, nefnilega að treysta grundvöll þessarar undirstöðuatvinnugreinar. En jafnframt verður á hverjum tíma að sjá til þess, eftir því sem frekast er unnt, að til atvinnustöðvunar komi ekki. Þetta hvort tveggja hefur þó tekist. Það tókst að koma atvinnulífinu í gang, það er verið að vinna að því að treysta grundvöllinn að því er hina fjárhagslegu stöðu varðar, og það kemur að því að það verður að treysta hana líka skipulagslega séð og að því er tæknibúnað húsanna varðar. En menn skulu gæta að því, að þetta er svæði, sem hefur dregist stórlega aftur út á undanförnum árum, og margra ára vanræksla verður ekki unnin upp á þremur mánuðum.