Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vildi leyfa mér að beina því til hæstv. forseta, hvort ekki mætti taka 7. málið á dagskránni fyrst. Frv. er þannig, að það þarf að fá skjóta afgreiðslu, ef það á að koma til framkvæmda við þær kosningar, sem fram eiga að fara á þessum vetri eða vori. En þar sem ég hygg, að meiri hluti þm. sé samþykkur frv., teldi ég rétt, að það yrði afgr. áður en þingi verður frestað.

Forseti (StgrA) : Ég mun reyna að sjá um, að málið fái afgreiðslu á þessum fundi, og hef ég hugsað mér að taka það fyrir að afgreiddu fyrsta dagskrármáli.

Frsm. (Guðmundur Í. Guðmundsson) : Allshn. hefur haft þetta mál til meðferðar, en ekki orðið á einu máli um það. Þó hefur meiri hluti n. samþ. frv. eins og það er, en einstakir menn hafa áskilið sér rétt til að hafa óbundnar hendur varðandi brtt., sem fram kynnu að koma. Einn nm. leggur til, að frv. verði fellt, en fimmti nefndarmaðurinn var fjarverandi. Frv. hefur að geyma breyt. á 7. gr. laga nr. 87. Þar er ákvæði um, hvernig og með hvaða hætti menn séu kjörgengir til sveitarstjórnar. Í 2. mgr. 7. gr. núgildandi l. um sveitarstjórnarkosningar er bannað, að hjón og menn skyldir að niðjatali sitji samtímis í hreppsnefnd eða bæjarstjórn. Þar sem bæjarstjórnir eru skipaðar allt að 15 fulltrúum, virðist engin réttmæt ástæða til þess að banna með lögum, að hjón eða menn skyldir að niðjatali sitji samtímis í bæjarstjórn og jafnvel líka í hreppsnefnd. Þeir, sem að þessu frv. standa, telja rétt að afnema slíkar kvaðir úr lögum, en láta kjósendur sjálfa ráða um slíkt. Um fyrra atriðið, að kjörgengi miðist við kosningaaldur, er það að segja, að það virðist ekki líklegt, að menn sækist eftir að kjósa í hreppsnefnd aðra en þá, sem hafa verið búsettir það lengi, að þeir séu orðnir kunnugir málum sveitarinnar. Hins vegar getur staðið þannig á, að maður, sem er vel að sér um málefni sveitarinnar og kjósendur vilja fá í hreppsnefnd, flytji í sveitarfélagið eftir að kjörskrá hefur verið samin og hafi því ekki öðlazt kosningarrétt. Fyrri brtt. miðar að því, að menn geti fengið kjörgengi, þó að þeir hafi ekki kosningarrétt, enda hafi þeir verið búsettir í sveitarfélaginu minnst 3 mánuði. - Um síðara atriðið er nokkuð svipað og það fyrra, eða að veita kjósendunum sem frjálsastar hendur í vali á forustumönnum. Ákvæðið í 2. mgr. 7. gr. laga nr. 81 hefur miðað að því að koma í veg fyrir, að einstakar fjölskyldur fengju óeðlilega mikil áhrif í sveitarstjórn, en slíkt virðist eðlilegt að láta kjósendur ráða um. Og það yrði að teljast óréttlæti, ef t. d. faðir og sonur stæðu framarlega í tveimur mismunandi flokkum. Nú vildu báðir þessir flokkar bjóða fram til sveitarstjórnar þessa forustumenn sína, en vegna þessara ákvæða í lögum væri það ekki leyfilegt. Meiri hluti n. hefur fallizt á, að þetta ákvæði verði fellt niður og sett í vald kjósendanna. Ég sé ekki ástæðu til að ræða meir um þetta að svo stöddu.

Frsm. (Ingvar Pálmason) : Efni þessa frv. er framlenging á bráðabirgðaákvæði um vátryggingar vélbáta, þar sem vélbátafélagi Vestmannaeyja er veitt nokkuð sérstök aðstaða. Þetta félag er orðið gamalt og stjórn þess hefur verið til fyrirmyndar. Þetta bráðabirgðaákvæði var sett í því trausti, að sá mismunur, sem er í þessu frá fyrri lögum, mundi minnka og ákvæðið þar af leiðandi falla í burtu, en reynslan hefur orðið önnur, því að Vestmanneyingar vilja halda þessu ákvæði, en rétt þykir þó að hafa það áfram bráðabirgðaákvæði. Frv. er komið frá Nd. Sjútvn. þessarar d. hefur athugað málið og ekki séð ástæðu til að kippa þessu bráðabirgðaákvæði um Vestmannaeyjafélagið úr lögum og leggur því til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Flm. (Eiríkur Einarsson) : Ég tel í rauninni ekki nauðsynlegt að fara nú mörgum orðum um þetta frv., ef maður hefur í huga tvö málsatriði, sem hér koma til greina, annars vegar hina viðurkenndu og miklu þörf á að treysta samgöngur milli höfuðstaðarins og Suðurlandssvæðisins, sem engum blöðum er um að fletta, að er ærin og mikil, og svo hins vegar það, að fyrir stuttum tíma var skipuð mþn., þar sem fulltrúar allra stjórnmálaflokka áttu sæti, og þessi n. hefur nú skilað till. um úrlausn þessara mála. Og þar sem n. var að miklu leyti skipuð sérfróðum mönnum og auk þess sérstaklega kunnugum mönnum og hefur mikið starfað að þessu úrlausnarefni og orðið á eitt sátt um niðurstöðu, þá sýnist ekkert annað vera eftir en að ganga á lagið eftir þeim niðurstöðum og treysta málið til framgangs. Þetta frv. er samið í samræmi við álit mþn., svo langt sem það nær, og hvergi vikið frá verulega. Sérstaklega má geta þess, að hér er bætt við því ákvæði, að ef hagur ríkissjóðs virðist ekki svo glæsilegur, þegar til framkvæmdanna kemur, að nægilegt fé yrði fyrir hendi án þess að gengið yrði á aðrar nauðsynlegar framkvæmdir, þá sé ríkisstj. heimilt að taka lán til framkvæmdanna. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að vitanlega er ekki skylt að nota það, heldur aðeins að hafa það í bakhöndinni, ef á þyrfti að halda. Þetta er það, sem er á sérstakan hátt tekið fram í frv. Þegar miðað er við sex ára framkvæmd á þessari miklu vegagerð, eins og mþn. miðar við, að verði gert, þá er það gert með tilliti til þess, hve stórvirk vinnslutæki eru fljótlega og örugglega fyrir hendi, og að sama skapi, hvernig vinnuafli, verkstjórn og verkalýð við þetta mannvirki sé háttað að hverju sinni. Þetta ætti að verða til umbóta á þessari lagasetningu og ekki til annars, því að vitanlega er sanngjarnara og varkárara, að megi hnika þessu til, að ekki sé unnið jafnt öll árin, heldur yrði heimilt að vinna meira annað árið og minna hitt, eftir því sem til hagar um stórvirk tæki og hve mikið er að gera í landinu að hverju sinni. Ég hygg, að þótt þessi varnagli sé sleginn, þar sem þetta er beint eða óbeint sagt í frv., þá verði ekki álitamál, að það sé til bóta að taka þetta fram. Ég vil fáu einu bæta við þetta, því að ef ætti að lýsa hér með mörgum orðum þeirri nauðsyn, sem er á því, að bæta hér úr, þá er það frá sjónarmiði allra, sem nokkur kennsl bera á, hvað um er að ræða, annars vegar framleiðsla stærsta samfellda framleiðslusvæðis landsins, Suðurlandsundirlendisins, og hins vegar þörf höfuðstaðar landsins. Þarna koma hagsmunir svo margra til greina, að það er ekki of mikið sagt, að það sé hálf þjóðin, og þegar svo langt er komið, þá veit ég, að enginn leyfir sér að halda því fram, að þetta sé héraðspólitík, heldur almenn landspólitík, landshagsmunamál. Því verður ekki á móti mælt, að svona er ástatt um þessa hluti. Það er ástæða til að taka það fram, að þegar um þessa samgöngubót er rætt, þá hefur þar margt komið til skjalanna og margt komið til álita. Þetta er meira en þrjátíu ára stríð. Það er síðan hingað kom ungur og djarfur verkfræðingur, Jón Þorláksson. Þá byrjaði hann að ræða um járnbrautarmálið. Þá opnuðust sjónir manna fyrir því, að það yrði að opna á traustan hátt þessa leið. Og nú stendur nokkuð sérstaklega á, þar sem n., skipuð sérfróðum mönnum úr öllum þingflokkum, hefur rannsakað málið gaumgæfilega og. gefið út um það nál., sem hefur verið útbýtt meðal allra hv. þm., þar sem allir hv. nm. eru á eitt sáttir um málið og hvernig beri að leysa það. Ég hef þá að svo stöddu ekki fleira um málið að segja. Ég vona, að hv. þdm. séu ásáttir um, að málið verði ekki að þessu sinni mikið tafið, svo framarlega sem á að vísa því til n., sem ég geri að till. minni, að verði samgmn. þessarar d. Læt ég svo í sparnaðarskyni á tíma máli mínu lokið.



Herra forseti. Mér þykir ekki óeðlilegt, þó að hv. 2. þm. Árn. hafi borið fram þetta frv., því að eins og hann segir, eru sterk rök, sem mæla með, að frv. sé borið fram. Eins og hann hefur tekið fram, er hvergi vikið frá þeim till., sem fram koma í nál. Málið hefur verið rannsakað af n., sem þar til var kjörin og skipuð var annars vegar sérfróðum mönnum og hins vegar pólitískum hagsmunamönnum, svo að það virðist, sem málinu ætti að vera fullkomlega bjargað í höndum þessara aðila. Samt er það nú svo, að fyrir augum leikmanna á þessu sviði virðist, að málið þurfi miklu betri undirbúning en enn er orðið hjá þessum mönnum. Skal ég þá fyrst fara nokkuð út í það. Fyrst er hér gert ráð fyrir að fara nýja leið í gegnum Þrengslin. Um þessa leið hefur verið deilt hér á þingi mikið áður, og virðist hún nú ætla að sigra í þessari baráttu um, hvar vegurinn eigi að liggja austur yfir fjall eða milli þessara tveggja byggða, Reykjavíkur og austurláglendisins. Það bendir þá til þess, að þeir hafi haft rétt fyrir sér, sem vildu hafa þessa leið í upphafi. En eftir að komið er yfir mestu snjóþyngslin og erfiðleikana á fjallinu, þá er ekki gert ráð fyrir að halda inn á þjóðveginn, sem nú er, heldur fara út af honum og yfir foræðin í Ölfusinu til Selfoss. Nú er upplýst, að þarna er víða a. m. k. sex metra dýpi og aðeins fúamýri og alveg órannsakað, hvort þar er nokkuð fremur botn en í síkinu við Hvítá, sem hefur kostað ríkið mörg hundruð þúsund fram yfir það, sem áætlað var, og ef jarðvegurinn á þessu 2–3 km svæði yrði eins og síkið hjá Ferjukoti, þá þyrfti að þrefalda þessa upphæð eða meira. Sé kastað svona höndunum til undirbúnings málsins á öllum sviðum, þá er ekki undarlegt, þó að menn vilji líta í kringum sig, áður en gengið er frá frv. Ég viðurkenni, að það er mikil nauðsyn fyrir þá, sem búa austan fjalls, að fá sem öruggasta leið yfir fjallið. En það getur ekki verið, að það sé jafnmikil nauðsyn að gera nýjan veg austur yfir Ölfusið, sem hlýtur að kosta mikið fé. Mér vitanlega hefur aldrei komið fram, að erfiðleikar væru að komast frá Hveragerði austur að Ölfusá og ekki heldur frá Hjalla að Ölfusá, svo að það hlýtur að liggja eitthvað annað til grundvallar fyrir, að eigi að eyða milljónum í að byggja þennan veg og nota ekki þann, sem fyrir er. Ég vænti þess fyllilega, að samgmn., sem fær þetta mál til meðferðar, athugi þetta gaumgæfilega og breyti frv. a. m. k. á þann hátt, að vegurinn verði ekki lagður lengra en niður af fjallinu fyrst um sinn og nota svo gamla veginn, eins og hann liggur fyrir, með þeim endurbótum, sem þarf þar að gera. Mér þykir einkennilegt að sjá samanburðinn hér á því, hvað kosti að leggja þennan veg austur á móts við það, hvað kostar að leggja hann yfir Hellisheiði. Það virðist, eftir því sem kemur fram í nál. á blaðsíðu 17, að það kosti 9,6 millj. að leggja nýjan malarveg með því að fara þá leið frá Lækjarbotnum austur í Ölfus, sem nú er þegar lögð, en ef á að gera nýja leið um Þrengslin, þar sem enginn vegur er fyrir, þá á það að kosta 7,2 millj. kr., svo að með þessu virðist upplýst frá vegamálastjóra, að allt, sem hefur verið lagt í leiðina frá Lækjarbotnum austur í Ölfus, sé verr en ekki gert, því að varla verður það skilið öðruvísi en að það sé hvergi hægt að hafa nokkra stoð af þeim vegi, sem fyrir er. Og ef það skyldi vera rétt, þá vil ég ekki gleypa, eins og þorskur gleypir agn, þá áætlun, sem hér liggur fyrir frá þessum manni. Mér finnst þetta benda mjög til þess, að þessi mál þurfi gagngerðrar athugunar við á ný, því að eftir því sem hér kemur fram, verður rúmum tveim millj. ódýrara að leggja nýjan veg yfir Þrengslin en að endurbæta þann gamla svo, að hann verði jafngóður og nýr vegur. Þá vil ég í þriðja lagi benda á, að þær niðurstöður, sem þessir menn komast að, eru einhverjar þær fáránlegustu, sem ég hef séð. Í fyrsta lagi leggja þeir mikla áherzlu á, að setja verði rúmar 22 millj. í þennan veg og að það verði gert á 6 árum, og þeir leggja svo mikla áherzlu á þetta, að lagt er til, að 3,7 millj. verði teknar upp á fjárl. fyrir 1946, þó að málið sé ekki komið í gegnum þingið eða frekari rannsókn hafi farið fram, vitandi það, að vegamálastjóri hefur ekki tekið þessa fjárhæð upp í till. sínar um fjárveitingar til vega í fjárl. næsta árs. En þegar búið er að setja þessa till. ófrávíkjanlega fram, þá er sett fram önnur till., að meðan sé verið að byggja þetta mannvirki, þá skuli leggja allt kapp á að ljúka þeim vegi, sem kallaður er Selvogsvegur, og ekki einasta það, heldur einnig, að á sama tíma verði Þingvallaleiðin endurbætt. Mér er óskiljanlegt, hvernig n., sem er skipuð jafnágætum mönnum, getur látið fara frá sér slíkt plagg. Þeir leggja fyrst til að henda milljónum króna í tvær leiðir, sem fyrir eru, til að ljúka þeim á sama tíma og enn fleiri millj. eiga að fara í þriðja veginn. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að þegar samgmn. tekur þetta mál til meðferðar, þá starblíni hún ekki á þennan einasta veg á landinu. Hún getur ekki lagt til, að þetta frv. verði samþ., nema reynt sé um leið að uppfylla á sama hátt kröfur frá öðrum héruðum, sem að sjálfsögðu eiga eins mikinn, ef ekki meiri rétt til samgöngubóta en þessi. Hér er þó um að ræða veg, sem hægt er að fara og á að ljúka samkvæmt till. þessara manna, sem sé öryggisvegur, þegar snjór er á fjallinu, og þá séð fyrir flutningum vetur og sumar, meðan önnur héruð hafa engan veg, ekki einu sinni sem hægt er að koma hjólbörum eftir. Taki Alþingi þá röggsemi á sig að samþ. þetta frv. og ákveða, að stj. sé heimilt að taka 22 millj. kr. lán til framkvæmdanna eða allt að því, þá finnst mér, að á sama tíma og þeir binda sig þeim bagga, verði þeir einnig að leysa samgöngumál annarra héraða, ekki eingöngu vegamál, heldur einnig brúamál. Ég vil líka minna á, að í þessari till. er gert ráð fyrir að leggja fé í nýjar brýr, sem eru allt að 14 metra langar, þó að önnur brú sé þar í minna en eins km. fjarlægð, meðan neitað er um fé til brúa annars staðar, þar sem menn eru skildir sundur frá öðrum héruðum, af því að fé fæst ekki til að byggja þar brýr. Mér hefur þótt rétt að láta þetta koma fram til leiðbeiningar fyrir n., því að hvað sem mþn. líður, þá getur samgmn. ekki afgr. málið nema með tilliti til annarra þarfa, sem eiga sér eins mikinn rétt, ef ekki meiri.



Þessi vegur, sem hér er gert ráð fyrir að leggja, er tvímælalaust einhver allra nauðsynlegasti vegur á þessu landi, þar sem hann á að tengja saman aðallandbúnaðarsvæði þjóðarinnar og höfuðborgina, sem er orðin mjög stór og margir mundu segja óeðlilega stór. Þessu máli, samgöngumáli þessa mikla landbúnaðarsvæðis og höfuðstaðarins, verður ekki komið í viðunandi horf nema járnbraut sé lögð eða lagður vegur fyrir stóra bíla, allt upp í 10–12 tonn. Fyrr verður ekki það lag á flutningum milli þessara staða, sem verður að vera á flutningum milli höfuðborgarinnar og stærsta framleiðslusvæðis landsins. Það er því ekkert óeðlilegt, þó að lögð sé sérstök og óvenjuleg áherzla á þetta, vegna þess hvernig stendur hér á. Tala ég þetta sem þm. fyrir hérað, sem er ekki meðal þeirra, sem þarna eiga að koma til greina. Ég er því þakklátur fyrir, að frv. hefur komið fram. Það hefur nú sýnt sig við þá rannsókn, sem fram hefur farið, að heppilegast sé að leggja veginn í gegnum Þrengslin, og margir, sem hafa farið þá leið í snjóþyngslum, álíta, að þessi niðurstaða sé rétt. Hvernig það er með vegarstæði yfir forirnar, skal ég ekki segja, en mér er sagt, að þar sé nú landið með allt öðrum hætti síðan það var þurrkað. Viðkomandi því, að ekki sé dýrara að leggja nýjan veg en að byggja ofan á þann gamla, þá er það ekki óeðlilegt, því að sennilega er mikill hluti gamla vegarins þannig gerður, að hann er ekki steinlagður, en vitanlega er ósteinlagður vegur á þessu svæði gagnslaus, því að þá sker vitanlega niður úr honum seinni part vetrar þráfaldlega, þegar votviðri eru og klaki er að fara úr jörð. Það er því sennilega litlu dýrara að byggja nýjan veg en að laga þann gamla, en vegurinn var einu sinni byggður þannig, að hann var ekki steinlagður, þó að það þyki ófullnægjandi og sé alveg ófullnægjandi fyrir þann þungaflutning, sem nú á sér stað og er gersamlega eyðileggjandi fyrir þá vegi, sem eru ekki steinlagðir. Ég skal svo ekki þreyta hv. þm. með lengri ræðu um þetta mál, sem að vísu er ákaflega stórt mál, sem margt mætti segja um. Hv. flm. sagði í þessu sambandi, að um gönuhlaup hefði verið að ræða, sem ekki tjóaði að tala frekar um. Ég geri ekki ráð fyrir því, að hér sé átt við Þingvallaleiðina, og mun því vera átt við veginn suður til Krýsuvíkur og austur þá leið. En ég vil aðeins geta þess, vegna þess að nokkuð er um þetta talað í sambandi við þessa vegalagningu yfir Þrengslin, að þetta er ekkert gönuhlaup. Þarna í Krýsuvíkinni er land, sem er kannske eitt af því allra bezta og auðugasta landi, sem þessi þjóð á, og er því ekkert undarlegt, þótt vegur sé lagður um þetta svæði. Vegurinn frá Krýsuvík austur Selvog og til Suðurlandsundirlendisins er mikið mannvirki, en hann er síður en svo nokkurt gönuhlaup, og það er sjálfsagður hlutur að leggja hann, þar sem vitað er, að til hans má áreiðanlega grípa þegar snjór er, þótt hann geti ekki orðið aðalleið, þar sem vegurinn er ekki gerður fyrir mikinn þungaflutning. Um þetta mál vil ég svo segja það, að þótt flutt sé um það frv., og það er gott, að það kom fram, þá er aðalatriðið, að hægt sé að leggja fram fé til verksins. En allir eru nú sammála um þessa leið, og ég vona, að hv. flm., sem er stuðningsmaður ríkisstj., sjái um það, að peningar verði lagðir fram. En það má vel vera, að nauðsynlegt sé að samþ. till. um lántöku til þess að hægt sé að koma þessu í framkvæmd, ég skal ekkert um það segja á þessu stigi málsins. Ég geri ráð fyrir, að ríkið þurfi að taka lán til svo margra hluta, eins og nú horfir. En ef byggja á þennan veg aðeins fyrir lánsfé, þá gæti svo farið, að dráttur yrði á því, að hann verði byggður.

Flm. (Eiríkur Einarsson) : Ég skil það vel, að hv. þm. Barð. talaði um málið eins og hann gerði. Ég skil það vel, að því ókunnugri sem menn eru þessu máli, því meiri vorkunn er þeim mönnum, þótt þeir misskilji það, sem að því lýtur. Ég heyrði það á ýmsum orðum, sem féllu hjá hv. þm. Barð., að hann brestur kunnugleika á málinu. Er ég því ekki að lá honum þau orð, sem hann fór með í sambandi við þetta mál. Mér virtist það vera meginatriði hjá hv. þm., hvort ekki væri hægt að nota þann Tanga veg, sem til er af gömlu leiðinni. Frá sjónarmiði n. og mínu og fjölda annarra, sem þarna þekkja til, þá hentar gamla vegarstæðið ekki, ef koma á á öruggum samgöngum milli höfuðstaðarins og Suðurlandsundirlendisins. Það er viðurkennt, að Hellisheiðarvegurinn er lagður þannig, að hann er undir sífelldri snjóahættu. Og þegar maður athugar, að því fylgir sífelldir snjómokstrar, mjólkurleysi fyrir höfuðstaðinn og annað slíkt, þá eru það miklir annmarkar. Vegurinn liggur sem sagt á meginleiðum, þar sem hann er óhæfur. Hann var ákveðinn í meginlínum í kringum 1890. Verkfræðingarnir miðuðu hann þá við allt annað en nú er miðað við. Þá var bara miðað við baggahesta og hestvagna, og miðað var við, að vegurinn yrði notaður á vorin, sumrin og haustin í mesta lagi. Við vetrarferðir var yfirleitt ekki miðað á þeim tíma. Það er því ekki undarlegt nú, þegar komið er fram á 20. öldina, þótt þessi vegur sé orðinn úr sér genginn og svari ekki tilgangi sínum. Og það er vonum seinna, sem farið er að svipast eftir öðrum stöðum, öðru vegarstæði. Við höfum leitað að þessu vegarstæði hvað eftir annað, og eru nú flestir sammála um, að vegurinn skuli lagður gegnum Þrengslin. Það er dálítið einkennileg tilviljun, að 1932 var lögfest vegagerð, sem skyldi vera gegnum Þrengslin. Niðurstaðan hefur orðið sú sama nú. En hvers vegna hefur þeim, sem rannsakað hafa þetta, orðið svona starsýnt á þessa leið? Það er vegna þess, að telja má víst, að þessi leið sé snjóléttust og því trygg allar árstíðir. Till. sú, sem hér liggur fyrir, gengur í þá átt, að ákveðin sé sú samgöngubót, sem örugga megi telja milli höfuðstaðarins og Suðurlandsundirlendisins o. s. frv. En á Alþ. hafa verið gerðar samþ. um annan veg. Það er því ekkert undarlegt, þótt hv. þm. Barð. og fleiri reki augun í þetta og spyrji, hvernig standi á þessum mörgu leiðum austur. Þarna á að lögfesta veg, sem kostar á þriðja tug millj. kr. milli Reykjavíkur og Selfoss, og svo er líka Þingvallavegurinn og Krýsuvíkurleiðin. Hvað á þetta að þýða? Ég álít, að ekki þurfi að eyða löngu máli til að svara þessu. Þingvallavegurinn er ekki til vegna höfuðstaðarins sérstaklega. Hann er til vegna þess, að helgistaðurinn Þingvöllur er í sveit settur þar sem hann er. Um Krýsuvíkurleiðina vil ég ekki ræða mikið að þessu sinni, það hafa orðið heldur leiðinlegar og langar umr. um þann veg. Ég vil taka það hér fram, að ég þóttist áður hafa orðað það málsatriði vægilega, svo að það þyrfti engan að, særa. En ég hef alltaf haldið því fram, að vegarlagningin í Krýsuvík væri ekki lausn á aðalsamgöngumáli Sunnlendinga. Sú vegargerð kemur ýmsum að notum og er fyllilega réttmæt. Minn fordómur á þeim vegi er nú ekki meiri en þetta. Það er þegar búið að gera þar svo mikið, að ekki verður snúið við. En þó að Þingvallaleiðin sé til og Krýsuvíkurleiðin og þær verði báðar til, þá megum við ekki láta það glepja okkur, því að það er ófullnægjandi frá sjónarmiði allra, sem þekkja aðstæður allar. Þótt niðurstöður segi, að Krýsuvíkurleiðin verði snjólaus, þá verður að taka það með í reikninginn, að Krýsuvíkurleiðin verður í kringum 40 km. lengri en Þrengslaleiðin. Þetta er meginatriði málsins. Á veturna, þegar ferðir hafa stöðvazt um Hellisheiði, er farin Þingvallaleiðin, sem lengur er fær. En það er eftirtektarvert, að um leið og nokkrir möguleikar eru á því, að hægt sé að gera Hellisheiði færa; þá eru allir, sem hlut eiga að máli, farnir að rífast í vegamálastjóra um að reyna að opna leiðina. Hvað snertir allan kostnað, munar það miklu, hvort farinn er 40 km. lengri eða skemmri vegur. Þetta kemur til með að vera mjög stórt atriði. Það varðar alla framtíð, að rétt afstaða sé tekin til þessa málsatriðis. - Nú er að athuga hitt, hvort mþn. hefur valið beztu leiðina með Þrengslaleiðinni eða ekki. Bezt er fyrir þá menn, sem hafa á þessu takmarkaða kunnugleika, að taka tillit til þess, sem fram hefur komið í málinu þessari leið til stuðnings. Bæði verkfræðilegt álit og upplýsingar fróðra manna, sem mark er á takandi, hníga í sömu átt hvað þetta snertir. Og það getur ekki verið nein tilviljun, að þessi leið skyldi einnig verða fyrir valinu 1932. Hv. þm. Barð. virtist ætla að gera það að málsatriði, að stytta skyldi leiðina skáhallt frá Hjalla austur í Ölfus. Ég játa, að í þessu efni er allur varinn góður. Ég þakka hv. þm. Barð. fyrir að hafa vakið máls á þessu. Hv. þm. Str. minntist á það í sinni ræðu, að það sé meira um vert að sjá um fé til vegarins en lögfestingu hans. Ég vil halda því fram, að með frv., eins og það nú liggur fyrir, þá sé sleginn sá varnagli, sem tryggi það, að fé verði til. Verði búskapur ríkisins svo góður, að hægt sé að veita fé til vegarins á fjárl. frá ári til árs, þá er það frá okkar sjónarmiði bezt. En þar sem margt er að gera í samgöngumálunum, þótti rétt að setja lántökuheimild í það. Mér heyrðist á hv. þm. Str., að hann væri í vafa um það, hvort rétt væri að ráðast í þessar framkvæmdir með lánsfé. Það er auðvitað ekki ákjósanlegt að þurfa að taka lán til hluta, en það er nú oft gert og talið nauðsynlegt. Í slíkum tilfellum er ekkert hægt að gera annað en að meta hverju sinni, hve brýn nauðsynin er, hvort hún er þess verð eða ekki. Mér heyrðist á sama hv. þm., að þetta væri mikið nauðsynjamál. Og hvað er þá annað hægt að gera en reyna að tryggja fjárframlög til þess? En okkur flm. langar ekkert til þess, að þessar framkvæmdir verði gerðar á kostnað annarra héraða. Það er óþarfi að eyða að þessu fleiri orðum, þótt margt mætti fleira um þetta mál segja. Það er ekki minn vilji, að máli þessu sé flaustrað af, og tel ég, að allar skynsamlegar till. ættu að vera komnar fram áður en síðasta orð er sagt varðandi þetta stóra mál.



Ef hv. þm. Árn. hefði hlustað á mína ræðu eða skilið hana, þá hefði hann getað sparað sér sína löngu ræðu. Ég er ekki að mæla móti þessu máli, en ég tók það aðeins fram, að ekki mætti taka þessa áætlun eins og einhvern biblíulestur. Í þessu felst engin tilhneiging til að halda fram Hellisheiðarveginum. Mér virðist, að málið ,sé ekki nægilega athugað, og vildi ég benda hv. samgmn. á, að samkv. þeim till., sem fyrir liggja, er ljóst, að hægt er að bæta úr þessum málum á ódýrari hátt. Mér skilst, að hér sé blandað saman óskyldum atriðum. Það er allt annað mál að bæta lélega vegi eða vegakafla eða fara að leggja nýja vegi, þar sem úrvalsvegir eru fyrir, svo sem er um veginn frá Elliðaám í Lækjarbotna. Þeir munu vafalaust margir, sem gætu fallizt á að leggja fram 3 millj. kr. til vega þar, sem augljós þörf er, þótt þeir hins vegar féllust ekki á, að aftan í það væri hnýtt 7 millj. kr. framlagi í óþekkta og vafasama leið. Og ég vil segja það, að hafi athugun þessa máls í n. ekki verið betri en skilningur hv. þm. Árn. á minni ræðu, þá hefur verið kastað til þess höndunum. Ég álít, að hv. samgmn. eigi að hafa öll héruð landsins í huga og meta meir að fullnægja brýnustu þörf, þar sem illir eða engir vegir eru, en að byggja upp vegi, sem sæmilega svara kröfum tímans. Ásælnin utan af landi mundi ekki vera slík, ef þar væru aðrir eins vegir og á þessu svæði. Og hv. þm. Árn. þarf ekki að undrast, þótt þm. annarra kjördæma fallist ekki orðalaust á slíkar till. Ég ætlast til, að n. athugi þetta nánar án tillits til þess, hvað mþn. hefur ákveðið í þessu efni.

Flm. (Eiríkur Einarsson) : Það gladdi mig að heyra, að hv. þm. Barð. leggur annan skilning í sín ummæli en ég gerði, og gerði ég þó vel. Ég veit, hvað vakti fyrir mþn. þegar hún samdi þetta álit. Það voru eingöngu búhyggindi. Það er margt fleira, sem athuga þarf, en kostnaðurinn við vegarlagninguna. Þar kemur líka til greina ending farartækjanna, rekstrarkostnaður, benzín o. fl., en um það skal ég ekki ræða nú. En ég skal heita þm. Barð. því, að það; sem hann benti á, skal tekið til athugunar í n., þótt ég búist við, að hún geri sínar till. um þetta.



Það er gott að heyra, að þm. Barð. er ekki mótfallinn þessu frv., þótt raunar væri erfitt að skilja það af ræðu hans. Ég hef alla mína þingmannstíð heyrt hin sömu rök gegn þessu máli, þ. e., hvað mætti gera fyrir þetta fé annars staðar á landinu. Þetta er sterk röksemd fyrir þá, sem úti á landi búa, en hún þarf ekki að vera rétt fyrir því. Þessi framkvæmd þarf ekki að tefja aðrar framkvæmdir, hún getur staðið undir sér sjálf, og þótt fólk úti um land eigi sinn rétt, þá verður að taka tillit til, hvar þörfin er mest. Það eru ekki lagðar dýrar hengibrýr eða önnur fjárfrek samgöngutæki, nema í stórborgum og þar sem umferð er mikil. Hér er um það að ræða að tengja saman höfuðborg landsins, þar sem 1/3 landsmanna býr, og hin stærstu landbúnaðarhéruð í 60 km. fjarlægð. Hér eru fyrir hendi öll þau skilyrði, sem ættu að gera járnbraut nauðsynlega og sjálfsagða, en sú lausn þessara mála hefur ekki enn þá fengið byr hér á Alþingi. En hvað sem því líður, er það ljóst, að þetta 60 km. bil þarf að brúa. Nú er það kunnugt, að miklu getur munað á kostnaði við vegarlagningu eftir því, hvernig vegarstæðið er. En hér skiptir það mestu máli að fá sem beinasta og greiðasta leið, og verður í því tilfelli að ráða það sjónarmið, hvað hagsmunirnir eru miklir. Það er um þrjár leiðir að ræða, fyrst járnbraut, en frá því virðist nú vera horfið að sinni. Annað er að byggja vandaðan og varanlegan veg, og í því sambandi er rétt, að n. athugi möguleika á að stytta leiðina, t. d. með því að fara mýrarnar í Ölfusinu. Mér skildist á hv. þm. Barð., að hann gæti fallizt á 4. gr., en ekki meira, en ég vil segja, að þar sem hér er um að ræða framtíðarlausn, þá sé ekki í of mikið ráðizt. Ef Alþ. sýnist, að þetta stefni ekki alls kostar á rétta braut, þá er hægur vandi fyrir það að breyta einhverju, ef hentugra þykir. Vil ég svo ekki fjölyrða um þetta, en ég vildi eigi láta því ómótmælt, þar sem ég veit af gamalli reynslu, að ævinlega þegar rætt hefur verið um veginn austur, hafa blandazt inn í þær umr. vegamál annarra héraða, hvað þar sé allt í óstandi o. s. frv. En ég segi fyrir mitt leyti, að ég mun ekki láta neitt þvílíkt hafa áhrif á skoðun mína í þessu máli.



Það var aðeins örlítil aths., sem mig langaði til að færa fram. Ég hefði tekið allt öðruvísi á þessu máli, ef um járnbraut hefði verið að ræða. Þá hefði ég tekið undir ummæli hv. 1. þm. Reykv. - Öll mín ummæli hafa hnigið í þá átt að sýna fram á, hversu mál þetta er lítið undirbúið. Ég skal ekki segja neitt um það, hvort betra hefði verið að verja nokkrum millj. í járnbraut. Ef hv. 1. þm. Reykv. efast um afstöðu mína til þessa máls, get ég lýst yfir því, að ég er fylgjandi því að gera nýjan veg frá Svínahrauni og yfir í Ölfus. Það er búið að eyða mörgum millj. í eldri vegina, og sé ég ekki ástæðu til að eyða tugum milljóna í þessa nýju vegi. Það er auðvitað misskilningur hjá hv. 1. þm. Reykv., að svona gífurlegt framlag til þessa vegar muni ekki íþyngja um vegaframkvæmdir annars staðar á landinu. Það er t. d. augljóst, að vegna þess að veitt hafa verið hundruð þúsunda kr. í Krýsuvíkurveginn, hafa aðrir vegir orðið að sitja á hakanum, og þannig mun það einnig verða, ef veittar verða milljónir króna í Austurveginn, að vegaframkvæmdum víða annars staðar á landinu seinkar.