Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið verður til dagskrár hefur hæstv. forsrh. óskað eftir því að gefa yfirlýsingu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Það er samkomulag milli þingflokka um að að lokinni ræðu hæstv. forsrh. tali einn fulltrúi hvers þingflokks, annarra en þingflokks Sjálfstfl., og að forsrh. hafi tækifæri til andsvara í lok umræðunnar ef hann telur ástæðu til.

Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur gefið út svohljóðandi yfirlýsingu: Yfirlýsing ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Til að greiða fyrir kjarasamningum á almennum vinnumarkaði hefur ríkisstjórnin ákveðið eftirfarandi: 1. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir að það fyrirkomulag varðandi fjármögnun starfsmenntasjóðs verkafólks sem gilt hefur frá árinu 2000 verði framlengt til ársloka 2007 þannig að á þessu tímabili komi greiðslur frá Atvinnuleysistryggingasjóði til starfsmenntasjóðanna í samræmi við fyrirliggjandi tillögur Samtaka atvinnulífsins, Starfsgreinasambands Íslands og Flóabandalagsins þar að lútandi. 2. Ríkisstjórnin lýsir yfir því að hún er reiðubúin að taka upp viðræður við sérstaka lífeyrisnefnd sem Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands hyggjast koma á fót um hugsanlega aðkomu stjórnvalda að tilteknum þáttum er sú nefnd mun taka til meðferðar, m.a. að því er varðar verkaskiptingu milli lífeyrissjóða og almannatrygginga. 3. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að atvinnuleysisbætur hækki og verði frá og með 1. mars 2004 88.767 en hækki síðan um 3% 1. janúar 2005, 2,5% 1. janúar 2006 og 2,25% 1. janúar 2007. 4. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að almennt tryggingagjald lækki um 0,45% frá 1. janúar 2007 gegn því að Samtök atvinnulífsins samþykki að iðgjöld atvinnurekenda til sameignarlífeyrissjóða verði frá þeim degi 8%. Þetta er yfirlýsing sú sem ríkisstjórnin gaf í tilefni af þeirri samningagerð sem varð á almennum vinnumarkaði í gær. Rétt er að taka fram að þessar yfirlýsingar voru gefnar eftir að átt hafði sér stað samráð við aðila vinnumarkaðarins á nokkrum undanförnum vikum í framhaldi af þeim niðurstöðum sem urðu við samningagerðina. Þó að auðvitað sé hér ekki um að ræða endalok samningagerðar í tilefni af því að samningar voru almennt séð lausir er svo litið til að þessi samningagerð sé mótandi að verulegu leyti varðandi samningagerð almennt á vinnumarkaði. Hitt er hins vegar ljóst og menn verða að gera sér grein fyrir því að samningar eru háðir ýmsum fyrirvörum sem aðilar hafa komið sér saman um og auðvitað er sú yfirlýsing sem hér er gefin háð sömu fyrirvörum, þ.e. að samningagerðin haldi til fjögurra ára. Ríkisstjórnin lítur þannig á að þegar allir þeir þættir sem ríkisstjórnin lofar að beita sér fyrir í tengslum við gerð kjarasamninganna eru komnir til framkvæmda að fullu verði útgjöld ríkisins á ári hverju milli 2,7 og 2,8 milljarðar kr. vegna kjarasamninganna. Ríkisstjórnin telur að það sé verjanlegt að slíkar fjárhæðir séu úr ríkissjóði látnar í tilefni þessarar kjarasamningagerðar vegna þess að mjög mikilvægt er að samningur sé gerður til svo langs tíma sem þarna er gert. Það tryggir áframhaldandi stöðugleika í landinu og áframhaldandi kaupmáttaraukningu sem verið hefur með allra mesta móti í þessu landi miðað við önnur lönd. Jafnframt er rétt að fram komi að þegar ríkisstjórnin lýsti því yfir í stjórnarsáttmála sínum að á þessu kjörtímabili yrðu gerðar breytingar á þar til greindum sköttum til lækkunar var fram tekið að þær breytingar hlytu auðvitað að hafa hliðsjón af og tengjast fyrirvörum um að kjarasamningar almennt gæfu tilefni til þess að slík skattalækkun ætti sér stað. Það er mat ríkisstjórnarinnar að með þessum kjarasamningum, ef þeir verða mótandi fyrir aðra kjarasamninga, skapist skilyrði til þess að þau áform öll um skattalækkanir geti náð fram að ganga. Ljóst er að þær munu auðvitað að sínu leyti enn auka við þann kaupmátt sem þessir kjarasamningar leggja þá grundvöll að með því að skapa umgjörð stöðugleika og sátta í þjóðfélaginu. Þetta er yfirlýsing ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninga á almennum vinnumarkaði.

Virðulegi forseti. Ég vil strax í upphafi máls míns lýsa því yfir að Samf. styður þá yfirlýsingu sem ríkisstjórnin hefur gefið gagnvart aðilum vinnumarkaðarins. Við teljum að ríkisstjórnin hafi gert rétt í því að liðka með þessum hætti til svo hægt verði að ljúka kjarasamningum farsællega. Samf. mun líka fyrir sitt leyti greiða fyrir því að þær breytingar sem þurfa að fara í gegnum þingið gangi hratt fyrir sig. Við höfum lýst því yfir að það skipti miklu máli að ná kjarasamningum, og til langs tíma. Kjarasamningar eru forsenda stöðugleika. Stöðugleiki er forsenda vaxtar. Við þurfum á vexti að halda. Ef það er eitthvað sem þessi ríkisstjórn hefur ekki náð í jafnríkum mæli og hún skapaði væntingar um í kosningabaráttunni er það einmitt atvinnustigið í landinu. Við búum í dag við allt of mikið atvinnuleysi. Það er 3,5% atvinnuleysi og það er heldur að aukast en hitt. Það er sorglegt að ungt fólk er í vaxandi mæli í röðum þeirra sem ekki fá atvinnu og því miður er ungt fólk líka í röðum þeirra sem eru lengi atvinnulausir. Á baráttudegi kvenna, 8. mars, þykir mér líka við hæfi að vekja eftirtekt á því að atvinnuleysi meðal kvenna er að aukast og ef það er eitthvað sem ríkisstjórnin hefði líka átt að gera til viðbótar við þær aðgerðir sem hún hefur lýst yfir er það einmitt að ráðast í sérstakt átak til að bæta atvinnustig kvenna. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvort hann telji ekki við hæfi á þessum degi að gefa yfirlýsingu um slíkt. Er það ekki í anda þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin er að beita sér fyrir? Það sem er sérlega gleðilegt við þessa kjarasamninga er að þeir sem hafa lægst launin fá mesta hækkun. Þeir hækka strax upp í 100 þús. kr. og eiga síðan að fá jafnmiklar hlutfallshækkanir og aðrir. Þetta er sannarlega gleðiefni og það er í anda þeirra markmiða sem við jafnaðarmenn vinnum eftir. Ég vek eftirtekt á því að ríkisstjórn boðar hækkun atvinnuleysisbóta og það er sömuleiðis í þeim anda sem við í stjórnarandstöðunni höfum unnið eftir. Við höfum kallað eftir hækkun atvinnuleysisbóta. Samt sem áður er það staðreynd að þessi hækkun sem núna fyrsta kastið verður upp í tæpar 89 þús. kr. er of lítil. Enginn lifir af 89 þús. kr. og enginn sem þarf að vera lengi atvinnulaus getur dregið fram lífið með mannsæmandi hætti á þeim peningum. Þess vegna er nauðsynlegt að berjast fyrir því að þetta aukist. Ég fagna sérstaklega þeim áfanga sem næst að því er varðar jöfnun lífeyrisréttinda. Það er eitt af því sem Samf. hefur barist fyrir. Það má auðvitað geta þess að hluti af lífeyrisbótunum sem núna koma fram felst í því að tryggingagjald verður lækkað um 0,45% gegn því að atvinnurekendur hækki sínar greiðslur í sameiginlega sjóði upp í 8%. Það verður að geta þess að við í stjórnarandstöðunni vorum að slást við ríkisstjórnina hálft haustið einmitt vegna þess að hún vildi falla frá svipuðu framlagi, að vísu í séreignarlífeyrissjóði. Þarna má líta svo á að hún hafi ekki daufheyrst eða skellt skollaeyrum við því sem verkalýðshreyfingin og við í stjórnarandstöðunni vorum að tala um. Sömuleiðis fagna ég því að það er verið að tryggja framlög úr Atvinnuleysistryggingasjóði í starfsmenntasjóði fram til ársins 2007. Það skiptir máli að fólk í atvinnulífinu, sérstaklega það sem er illa launað, eigi kost á starfsmenntun til að þjálfa sig betur og auka færni sína á vinnumarkaði. Þá hlýt ég að vekja eftirtekt á því að mörgum þeirra sem falla undir samninga ASÍ og eru í hlutastörfum eru meinuð einmitt ákveðin réttindi sem tengjast því að auka færni sína. Hæstv. fjmrh. hafði í síðustu viku frumkvæði að því af hálfu ríkisstjórnarinnar að koma í veg fyrir að hægt yrði að samþykkja lög um slíkt. Málið hefur ekki farið í gegn og ég skora á hæstv. forsrh. að beita sér fyrir því á síðustu stigum þess máls að því verði breytt. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. forsrh. talar um skattalækkanir. Almenningi var lofað skattalækkunum upp á 25 milljarða þegar samningarnir væru frá. Hvenær verður staðið við þau loforð? Mun hæstv. forsrh. lækka virðisaukaskatt á mat eins og Samf., Sjálfstfl. og fleiri flokkar eru sammála um að vilja gera?

Herra forseti. Það er að sönnu ánægjuefni að náðst hefur saman um drög að kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins og fjölmennasta sérsambands á almennum vinnumarkaði. Það á að vísu, og að sjálfsögðu, eftir að afgreiða þá samninga en það eru ýmis atriði í þeim ótvíræð fagnaðarefni. Ég vil þá sérstaklega nefna í fyrsta lagi styrkingu á lífeyrissjóðakerfinu í formi aukinna iðgjaldagreiðslna inn í sjóðina á næstu árum í áföngum. Ég vil í öðru lagi nefna starfsmenntasjóðina sem unnið hafa mjög þarft verk og skipt miklu máli. Að sjálfsögðu hefði verið fráleitt að slá þar slöku við. Ríkið framlengir nú þátttöku sína í þeim í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð um nokkur ár en síðan er gert ráð fyrir því að þeir færist yfir á atvinnurekendur. Í þriðja lagi er svo hækkun atvinnuleysisbóta sem að vísu er svo sjálfsögð og svo löngu tímabær aðgerð, og þó að meira hefði verið, að það ætti í sjálfu sér ekki að þurfa að fagna því sérstaklega. Það vekur að vísu athygli að hlutur ríkisins í pakkanum þegar upp er staðið er mun minni en menn reiknuðu með. Það er augljóst mál að verkalýðshreyfingin hefur í þeim efnum gefið verulega eftir. Uppi voru hugmyndir um mun meiri þátttöku hins opinbera í að styrkja lífeyrissjóðina og létta t.d. af þeim greiðslu örorkulífeyris eða koma inn í þá mynd. Í reynd er framlag ríkisins fyrst og fremst það að þessu leyti að falla frá 0,45% hlutum af tryggingagjaldi gegn hækkun inngreiðslna atvinnurekenda í lífeyrissjóði. Það er einnig ljóst að hér er samið um mjög lágar prósentur. Hér er verið að semja á hógværum nótum í trausti þess að verðbólgumarkmið Seðlabankans haldi næstu fjögur árin og að verðlag hreyfist nánast ekki neitt, um 2% eða svo innan ársins, enda verða að sjálfsögðu allar kjarabætur launamanna að engu samkvæmt þessum samningum ef verðlag hreyfist eitthvað að ráði. Þarna er að vísu um opnunartíma að ræða á miðjum samningstímanum en það er algjörlega ljóst að áhættan sem tekin er að því leyti er á herðum launamanna. Það ræðst nánast alfarið af verðlagsþróuninni hvað almennir launamenn, ef þessi samningur verður gerður, og þeir sem þar eiga í hlut fá út úr honum nema ef til kæmi endurskoðun á samningnum. Það er líka athyglisvert að skattalækkunaráform ríkisstjórnarinnar eru alls ekki nefnd nema í framhjáhlaupi, eins og hæstv. forsrh. gerði. Það er öfugt við það sem formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., talaði ákaft fyrir fyrir kosningar, að semja ætti sérstaklega um skattalækkunarpakkann. Í umræðum hér á dögunum vísaði hæstv. fjmrh. því frá og hefur greinilega haft betur í þeim efnum. Enda hefur það væntanlega komið á daginn að verkalýðshreyfingin, eins og Starfsgreinasambandið, sem semur sérstaklega fyrir tekjulægsta fólkið í landinu, hefur ekki haft mikinn áhuga á skattalækkunarpakka ríkisstjórnarinnar. Af hverju ekki? Vegna þess að hann á fyrst og fremst að koma hátekjufólki og eignafólki til góða og er þar af leiðandi ekki sérstaklega í þágu þeirra umbjóðenda. Þar á bæ er væntanlega einnig skilningur á því að það er ekki endilega í þágu tekjulægra fólks í landinu að tekjur ríkissjóðs verði lækkaðar og kostnaðinum af opinberri samneyslu velt yfir á herðar notendanna. Það er alveg ljóst að verðlagsforsendur og viðkvæmir þættir þar, eins og þróun gengismála, vaxta og fleiri þátta, munu fyrst og fremst ráða því hvort samningurinn skilar launamönnum einhverjum umtalsverðum kjarabótum. Öfugt við síðasta ræðumann lýsi ég vonbrigðum yfir því að ekki skyldi nást meiri árangur í að hækka lægstu laun. Þó að kauptryggingin fari úr 93 þús. kr. í 100 þús. kr. og lægstu taxtar úr 88 þús. kr. í 96 þús. kr., eru það upphæðirnar sem við erum að tala um. Við erum að tala um laun til fullvinnandi fólks sem ná rétt 100 þús. kr. og af því eiga menn að borga einar 10--12 þús. kr. í skatta. Það er nú allt og sumt sem þarna er verið að semja um og síðan örlágar prósentuhækkanir á það næstu fjögur árin. Ég get ekki lýst sérstökum fögnuði eða mikilli ánægju með árangurinn að þessu leyti og allra síst þann 8. mars, á alþjóðlegum baráttudegi kvenna, því að ljóst er að hér er að uppistöðu til verið að tala um laun sem falla í hlut kvenna á vinnumarkaði, þ.e. þessi lægstu laun. Ríkisstjórnin hefði einnig að þessu leyti, að mínu mati, getað komið myndarlegar að málum að tryggja betur stöðu þeirra, bæði hvað lífeyrisréttindi varðar og bein kjör þeirra sem lægst hafa launin.

Hæstv. forseti. Þau ánægjulegu tíðindi eru nú ljós að tekist hafa samningar á vinnumarkaði milli Samtaka atvinnulífsins annars vegar, Flóabandalags, og Starfsgreinasambandsins hins vegar. Hæstv. forsrh. hefur rakið innihald yfirlýsingar ríkisstjórnar í tilefni af þessum kjarasamningum og er sérstök ástæða til þess að fagna því og undirstrika ánægju með að tekist hafi hóflegir samningar á vinnumarkaði, samningar sem munu tryggja stöðugleika í okkar efnahafslífi og vonandi leiða til aukins kaupmáttar launafólks. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sér ekki ástæðu til að lýsa yfir neinni sérstakri ánægju með það enda hefði Bleik verið brugðið ef svo hefði verið. Hæstv. forseti. Ég vil gera hækkun atvinnuleysisbóta að sérstöku umfjöllunarefni í tilefni af þessum kjarasamningum.

Hættur við að lækka?

Það er ástæða til að vekja athygli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar á því að frá árinu 1991 hafa atvinnuleysisbætur ekki hækkað jafnmikið á einu ári eins og nú. Með þessari ákvörðun hækka atvinnuleysisbætur um 14,3% á þessu ári 

Ég er að fagna sinnaskipum ráðherrans sem ætlaði að lækka bæturnar í haust.

Sá ráðherra sem hér stendur hefur líka lýst því yfir að hann vilji sjá breytingar á atvinnuleysistryggingalöggjöfinni. Sú vinna er farin af stað og það fer sjálfsagt í taugarnar á hv. þm. líka. Það er líka ástæða til að undirstrika að með þessari yfirlýsingu ríkisstjórnar verður lagt fram aukið fé til starfsmenntasjóða verkafólks. Í tengslum við kjarasamninga árið 2000 var tekin ákvörðun um að verja til þeirra aðgerða um 200 millj. kr. á því samningstímabili.

Við getum fagnað því.

Nú hefur verið tekin ákvörðun um að það verði um 400 millj. kr. Það er því ástæða til að fagna því líka og nú sé ég að hv. þm. er farinn að brosa. Í tengslum við gerð þessara kjarasamninga hefur ríkisstjórnin sömuleiðis ákveðið að taka á málefnum útlendinga á vinnumarkaði. Við höfum lagt til við Alþingi að við nýtum okkur aðlögunarfrest vegna stækkunar Evrópusambandsins. Það skiptir auðvitað máli og liðkar til við gerð kjarasamninga. Fleira mætti nefna, hæstv. forseti. Lífeyrismálin verða áfram til umfjöllunar milli ríkisvaldsins og aðila vinnumarkaðarins. Þar hefur tekist, með þessari yfirlýsingu, að stíga mjög mikilvægt skref. Niðurstaðan er þessi: Hóflegir samningar á vinnumarkaði leggja grunninn að auknum kaupmætti fólksins í landinu. Þar hefur ríkisstjórnin lagt lóð sín á vogarskálarnar. Því hafa aðilar vinnumarkaðarins séð ástæðu til að fagna. Mér finnst ánægjulegt að heyra að hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samf., samfagnar okkur og vissulega væri skemmtilegra ef hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri grænna, mundi slást í hópinn með okkur og sjá til sólar á þessum ágæta degi.

Hæstv. forseti. Þingflokkur Frjálsl. fagnar því að aðilum vinnumarkaðarins, þ.e. Starfsgreinasambandinu og Flóabandalaginu, skuli hafa tekist að koma á kjarasamningi til fjögurra ára við Samtök atvinnulífsins í gær. Miklar líkur eru til að þetta frumkvæði launþega hafi enn og aftur tryggt stöðugleika í landinu. Sérstök hækkun lágmarkslauna upp á 100 þús. kr. er áfangi á réttri leið sem lyftir undir betri afkomu þeirra sem verst eru settir. Sömuleiðis eru auknar inngreiðslur í lífeyrissjóði merkur áfangi í að bæta afkomu fólks á efri árum. Í því sambandi vil ég minna á tillögur Frjálsl. sem fluttar hafa verið á þingi á undanförnum árum um að lífeyrir fólks úr lífeyrissjóði skerði ekki bætur úr almannatryggingum eins og nú er. Ef marka má niðurlag 2. tölul. í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, segir, með leyfi forseta, um lífeyrisnefndina: ,,Nefnd mun taka til meðferðar m.a. að því er varðar verkaskiptingu milli lífeyrissjóða og almannatrygginga.`` Þá er spurt: Er ætlað að taka á samspili lífeyrisgreiðslna úr sameignarsjóðum og almannatryggingabótum, þ.e. jaðaráhrifum skerðinga þegar fólk fær tekjur úr lífeyrissjóðum? Er það það sem átt er við í 2. tölul. í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar? Almennt um yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar fögnum við því að ríkisstjórnin skuli koma að málum með þeim hætti sem hér er gert og teljum að mikil ábyrgð sé því samfara að reyna að tryggja vinnufrið til fjögurra ára. Ég verð hins vegar að segja það, virðulegi forseti, að ég sakna þess að ekki skuli vikið að lækkandi raungildi persónuafsláttarins. Í raun og veru er ekkert vikið að skattamálunum sem slíkum í yfirlýsingunni. Við höfum eingöngu orð hæstv. forsrh. áðan þegar hann sagði úr þessum ræðustól að öll áform --- ef ég hef tekið rétt eftir, virðulegi forseti --- ríkisstjórnarflokkanna um skattalækkanir mundu koma til framkvæmda. Við eigum auðvitað eftir að sjá útfærsluna og hvað það þýðir þegar verið er að að tala um stöðu láglaunafólks í landinu og hvað það þýðir fyrir barnafjölskyldur. Þeim málum er ekki lokið og að því leyti til getum við ekki lagt dóm á það sem mun fylgja þeim pakka, sem ég skil samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að óefnt sé, þ.e. allur skattaloforðapakkinn. Hann er ekki uppi á borðum til umræðu því ríkisstjórnin gerir ekki grein fyrir honum í yfirlýsingu sinni. Því ber auðvitað að fagna að atvinnuleysisbæturnar eru hækkaðar og munu halda áfram að hækka í áföngum á samningstímabilinu. Atvinnuleysisbætur hafa verið allt of lágar hér á landi, því miður, og þess vegna ber virkilega að fagna þeim áfanga. Það ber líka að fagna því alveg sérstaklega að nú er verið að huga að lífeyrisgreiðslum almennt í kjarasamningum og ríkisstjórnin tekur undir að koma að þeim málum enn frekar í yfirlýsingu sinni þar sem talað er um sérstaka lífeyrisnefnd. Allt eru þetta hlutir sem verkalýðshreyfingin hlýtur að meta sem svo að horft sé til þess í framtíðinni að bæta stöðu lífeyrisþega. Það er geysimikið mál, eins og lífeyrismál hafa þróast hér á landi á undanförnum árum, að hífa upp rétt verkafólksins, því það er alveg ljóst að þær vonir sem við gerðum okkur um að lífeyrissjóðirnir yrðu meginstoð í afkomu fólks á efri árum hefur ekki gengið eftir eins og menn vonuðust til og lengra í það en menn áttu kannski von á. Þess vegna ber að fagna því sem hér er lagt til. Varðandi afstöðu Frjálsl. til málsins munum við auðvitað leggja góðum málum lið eins og við höfum alltaf gert á hv. þingi.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka talsmönnum flokkanna fyrir góðar og málefnalegar undirtektir við þá atburði sem nú hafa orðið og þær ábendingar sem fram hafa komið. Varðandi skattamálin vil ég nefna að auðvitað munu allar þær skattalagabreytingar sem gerðar verða koma félögum þessara samtaka og annarra á vinnumarkaði með einhverjum hætti til góða. Við vitum, þó það hljómi þannig að eignarskattar séu eingöngu fyrir þá sem mest eiga, að margt eldra fólk sem fyrir ráðdeild, dugnað og sparnað hefur til að mynda önglað fyrir sæmilegri íbúð, að þegar aldurinn færist yfir og tekjur minnka er eignarskatturinn, eins og hann birtist hér á landi, þessu fólki mjög íþyngjandi og erfiður, slíkt fólk hefur því mikið gagn af því að eignarskattur sé aflagður. Matarskattur verður lækkaður niður í 7% og hefur þá lækkað á undanförnum árum úr 24,5% niður í 7%. Ljóst er að slík lækkun kemur ekki síst vel við þá sem minnst bera úr býtum vegna þess að hlutfallslega er stærstum hluta tekna þeirra varið til greiðslu á slíkum vörum, sem er augljóst þegar menn horfa til þess. Slíkar skattalagabreytingar og aðrar koma því öllum á vinnumarkaði til góða með einhverjum hætti. Ég vil nefna þetta til sögunnar og held reyndar að forustumenn atvinnulífsins beggja vegna borðs hafi gert sér grein fyrir því að það væri einn af þáttunum sem mundu fást með skynsamlegum kjarasamningum, að þessar skattalagabreytingar yrðu gerðar. Menn tala um hóflega kjarasamninga og svo sem allt í lagi að nota það orð. En við minnumst þess forðum tíð þegar kjarasamningar voru gerðir að fréttamenn spurðu gjarnan í framhaldi af samningunum: Eru þetta raunhæfir kjarasamningar? Hvað áttu menn við? Jú, menn höfðu slegist um háar tölur, stórar prósentur, sem litu kannski vel út í augnablikinu, en spursmál um hvort samningarnir voru raunhæfir eða ekki gekk út á það hvort samningarnir mundu halda gagnvart verðlaginu í landinu, eða hvort gengisfellingar og aðrir slíkir þættir í framhaldinu með reglubundnum hætti þyrftu að koma til. Það sem nú er að gerast, ekki endilega í þessum samningi heldur með honum og með öðrum samningum, er að kjarasamningar eru almennt orðnir raunhæfir. Menn vilja frekar tryggja mestu kaupmáttaraukningu sem menn hafa séð, bæði í þessu landi og öðrum, á undanförnum áratug, fremur en að setja í samninga stórar tölur sem engin forsenda eða undirstaða er fyrir. Þetta er hin mikla breyting sem orðið hefur og er ríkisstjórninni fagnaðarefni að mega taka þátt í því að leggja sitt af mörkum við gerð slíks kjarasamnings. Að nýju vil ég færa talsmönnum flokkanna á þinginu þakkir fyrir málefnalega umræðu um þessa yfirlýsingu.

Herra forseti. Í Ríkisútvarpinu í gær og í Fréttablaðinu í dag er fjallað um bréf frá menntmrn. sem varar skólastjórnendur framhaldsskóla við að taka inn nemendur umfram umsaminn hámarksfjölda. Í Fréttablaðinu er jafnframt vísað í viðtal við hæstv. menntmrh. þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ,,Markmiðið var að ítreka hámarksnemendaígildi hvers skóla samkvæmt fjárlögum til þess að minna á aðhald í ríkisrekstri.`` Síðar segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að framhaldsskólanemendum kemur til með að fjölga að minnsta kosti fram til ársins 2008--2009 og við því þarf að bregðast.`` Flestum er það fagnaðarefni að íslensk ungmenni vilji leita sér menntunar í auknum mæli og ljós nauðsyn þess ef Íslendingar eiga að standa sig í alþjóðlegri samkeppni nútíðar og framtíðar. En það virðist sem hæstv. menntmrh. sé ekki sama sinnis því ómögulegt er að skilja orð ráðherrans á annan hátt en þann að bregðast eigi við auknum fjölda þeirra sem vilja sækja sér nám í framhaldsskóla með því að hafna umsókn ótiltekins fjölda ungs fólks um skólavist. Það eru kaldar kveðjur til ungra Íslendinga. Það er alvarlegur skilningsskortur á mikilvægi framhaldsnáms í heimabyggð ef hæstv. ráðherra heldur að ráð við meiri fjölda nemenda en um getur í skólasamningum geti verið að vísa á aðra skóla. Mat þeirra sem til þekkja er að af hverjum tíu nemendum sem þurfa að sækja sér framhaldsnám annað en í heimabyggð séu a.m.k. tveir sem taki fjölskyldu sína með sér. Hæstv. menntmrh. virðist samkvæmt því ætla að ýta undir stóraukna byggðaröskun með ráðagerð sinni. Því hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra hvenær þessi stefnubreyting hafi verið ákveðin og hvort hún njóti stuðnings í ríkisstjórninni í þessu máli. Í Fréttablaðinu kom einnig fram að unnið sé að samningu reglugerðar um innritun í framhaldsskóla og ráðherra sé ekki ljóst hvað hún muni fela í sér. Ég spyr því einnig: Er ekki unnið samkvæmt markmiðssetningu við samningu reglugerðarinnar og ef ráðherra er ekki kunnugt um hvað hún á að fela í sér hver setur þá markmiðin sem unnið er eftir?

Virðulegi forseti. Þær eru kaldar kveðjurnar úr menntmrn. þessa dagana. Fyrst kemur hæstv. ráðherra menntamála fram með gagngera stefnubreytingu í málefnum Háskóla Íslands þar sem hún lýsir því yfir að skólanum beri að takmarka nemendafjölda skólans við gerðan samning við ríkið. Skólinn sé því ekki opinn þeim sem í hann vilja sækja eins og verið hefur frá stofnun skólans. Háskólinn er því ekki lengur opinn þjóðskóli heldur er það háð pólitískum geðþótta ráðherra menntamála og ríkisstjórnar hve margir fá aðgang að þjóðskólanum ár hvert. Þetta eru tímamót, herra forseti. Fjöldatakmarkanir við háskólann eru staðfestar sem fyrsta meginverkefni nýs hæstv. ráðherra menntamála. Og enn heggur hæstv. ráðherra í sama knérunn. Framhaldsskólunum virðist einnig gert að taka upp fjöldatakmarkanir. Öðruvísi er varla hægt að skilja bréf frá menntmrn. til framhaldsskólanna sem greint er frá í Fréttablaðinu í dag og í Ríkisútvarpinu í gær þar sem skólarnir eru varaðir við að taka inn nemendur umfram umsaminn hámarksfjölda og þeir geti ekki gert ráð fyrir auknum fjárveitingum. Þetta þýðir væntanlega bara eitt, herra forseti: Framhaldsskólarnir skulu taka upp fjöldatakmarkanir. Því verður ráðherra að taka af allan vafa um hvað átt er við með bréfinu. Er verið að fyrirskipa fjöldatakmarkanir við framhaldsskóla landsins? Einnig væri fróðlegt að fá svör við því hvort samstarfsflokkur Sjálfstfl., Framsfl., standi á bak við þessa stefnubreytingu. Er þetta hin nýja byggðastefna með öllu fólkinu í fyrirrúminu?

Virðulegi forseti. Ég held að mikið hugmyndaflug þurfi til þess að áætla sem svo eða draga þær ályktanir af því bréfi sem sent var skólameisturum framhaldsskólanna að þeir komi til með að standa frammi fyrir fjöldatakmörkunum. Það er síður en svo. Ástæðan fyrir þessu bréfi er fyrst og fremst sú að það hefur verið vinnuregla í ráðuneytinu að eftir að fjárlög hafa verið afgreidd er skólameisturum og rektorum framhaldsskólanna í landinu sent bréf þar sem kveðið er á um þau nemendaígildi sem þeir hafa úr að spila sem eru í samræmi við fjárlög. Það er auðvitað eðlilegt og í samhengi við það fjárstjórnarvald sem Alþingi hefur. Síðan ef við skoðum þá ánægjulegu þróun sem verið hefur í þeirri miklu menntasókn sem við höfum staðið fyrir á undanförnum árum, þá sjáum við gríðarlega fjölgun og ekki bara á háskólastiginu. Við erum einmitt búin að sjá 43% fjölgun nemenda á háskólastiginu frá árinu 2000 og fjárframlög aukin um 50%. Það sama gildir um framhaldsskólann að þar er um gríðarlega ásókn að ræða og það er fagnaðarefni. Hvernig höfum við í ráðuneytinu svo afgreitt þennan fjölda sem hefur í rauninni aukist umfram það sem kveðið er á um í fjárlögum varðandi nemendaígildi? Við höfum farið vandlega yfir þetta í góðu samráði og samvinnu við skólameistara viðkomandi skóla. Við höfum einfaldlega skoðað hvert tilvik fyrir sig og það hefur aldrei orðið svo að við höfum ekki getað komið til móts við þann aukna fjölda sem skólarnir hafa síðan staðið frammi fyrir að þurfa að taka. Þetta höfum við gert á Suðurnesjum og þetta höfum við m.a. gert við Menntaskólann á Ísafirði þar sem nemendum fjölgaði upp í 270 á árinu 2003 þegar gert var ráð fyrir mun lægri tölu. Að sjálfsögðu komum við til móts við þetta þegar við sáum að það voru raunhæf markmið og eðlileg fjölgun sem þarna átti sér stað. Ég tel þetta vera storm í vatnsglasi. Við ætlum okkur hér eftir sem hingað til að halda áfram að fjölga nemum í framhaldsskólum og stuðla að öflugri framhaldsskólauppbyggingu hér á landi. Það sama gildir að sjálfsögðu um Menntaskólann á Ísafirði.

Herra forseti. Hér hefur verið farið yfir og lýst ástandinu á framhaldsskólastiginu eftir að menntmrn. sendi bréf um að skólum beri að halda sig við þann fjölda nemenda sem búið var að skammta þeim af hinu sama ráðuneyti. Í raun er hér um að ræða fjöldatakmarkanir í framhaldsskólum og í fyrsta skipti sem við horfum fram á það. Það er alltaf gott þegar við skoðum slík mál að setja þau í samhengi og hæstv. ráðherra minntist á Suðurnes. Í framhaldi af þeim fréttum sem ég sá í morgun leitaði ég eftir stöðu mála hjá Fjölbrautaskóla Suðurnesja og það er mat skólastjórnenda þar að þeir muni þurfa að vísa 150--200 nemendum frá skólavist á þessu ári. Fjölgun á Suðurnesjum hefur að jafnaði verið um 1,5% á ári og raunfjölgun samkvæmt tölum Hagstofunnar í grunnskólum verður veruleg næstu tíu árin. Ef við bætum síðan við þeirri staðreynd að á Suðurnesjum er námsþátttaka ungs fólks lægst á landinu er ljóst að þörf verður á að taka við mjög auknum nemendafjölda á framhaldsskólastigi á næstu missirum en ekki hægt að draga úr fjölda þeirra eins og ráðuneytið virðist krefjast. Ekki hefur verið um neitt bruðl að ræða í rekstri Fjölbrautaskóla Suðurnesja en skólinn hefur alla tíð verið innan fjárlaga og með lægstan kostnað á nemanda af sambærilegum skólum. Á næstu árum mun áfram fjölga jafnt og þétt ef staðreyndir eru skoðaðar og höfðinu ekki stungið í sandinn eins og nú tíðkast hjá ráðuneytinu. Ráðuneytinu er líka fullkunnugt um þá stöðu mála sem er uppi en virðist standa á sama. Alla vega er ekki að sjá neinn vilja til að leysa málin þannig að ekki þurfi að vísa frá nemendum eins og nú blasir við. Í raun er það réttur allra barna að stunda nám á framhaldsskólastigi ekki síður en að það er skylda þeirra að gera það á grunnskólastiginu og það væri fróðlegt að sjá viðbrögð hæstv. menntmrh. ef eitthvað í líkingu við þetta gerðist hjá sveitarfélögunum, ef þau settu eitthvert nemendagildi á grunnskólana og vísuðu síðan nemendum frá ef fleiri nemendur ætluðu að koma þangað. Ég er hræddur um að þá mundi heyrast hljóð úr horni hjá hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Það liggur fyrir að við undirbúning fjárlaga ár hvert verður að gera áætlun um fjölda nemenda til þess að unnt sé að finna út fjárhæð sem ætla verður viðkomandi skóla til reksturs á komandi fjárlagaári. Fjárlög eru ekki alltaf endanleg ákvörðun um fjárveitingu heldur líka stundum áætlun um útgjöld sem verður að endurskoða og leiðrétta þegar kemur fram á árið og forsendur skýrast. Sú forsenda er alveg skýr af hálfu ríkisstjórnarinnar, eftir því sem ég best veit, varðandi framhaldsskóla að það á að ganga frá fjárveitingum með þeim hætti að ekki þurfi að vísa neinum einasta nemanda frá skóla. Það mun ekki verða gert á Ísafirði eða annars staðar á landinu. Fjárlög ársins 2004 eru þannig úr garði gerð að það stendur ekki til að vísa einum né neinum frá framhaldsnámi á Íslandi. Hæstv. ráðherra tók af allan vafa um þetta efni í ræðu sinni og það er alveg ljóst að áætlaðar fjárveitingar ársins verða endurskoðaðar þegar fyrir liggur nánar hversu margir muni sækja um á hausti komanda. Ég hygg því að sú umræða sem hér var hafið máls á byggist að nokkru leyti á misskilningi á því erindi sem sent var úr ráðuneytinu en það var til þess að fylgja eftir áætlunum fjárlaga. Ég vona, herra forseti, að menn velkist því ekki í neinum vafa um það eftir svör hæstv. menntmrh. að það er alveg skýrt að ekki stendur til að vísa nemendum frá námi í framhaldsskóla á Íslandi.

Herra forseti. Það kann að vera að sú umræða sem hér fer fram byggist á misskilningi en sá misskilningur er byggður á bréfi sem kom frá menntmrn. til skólameistara sem víða um Ísland eru nú í öngum sínum vegna sameiginlegs skilnings á þessu bréfi þannig að ég ætla þá að ráðleggja hæstv. menntmrh. að fela embættismönnum sínum að skrifa nýtt bréf þar sem fyrirætlan ráðuneytisins kemur skýrar fram. Ég ætla einnig að taka fram að það er ekki það sama að hleypa öllum nemendum sem á því hafa áhuga í framhaldsnám og að hleypa þeim í framhaldsnám þar sem þeim hentar best, þ.e. á heimaslóð. Það leysir engan vanda fyrir nemanda á Ísafirði, Akranesi, Suðurnesjum eða Suðurlandi að vera vísað í skóla í Reykjavík sem hugsanlega ættu laus pláss né heldur annars staðar á landinu. Fólk þarf að hafa leyfi til þess að sækja skóla í sinni heimabyggð og það er það eina sem er þjóðhagslega hagkvæmt.

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér fagnaðarefni að hæstv. ráðherra menntamála skuli hafa dregið í land og segi að það sé ekkert að marka hótunarbréfið sem greint var frá í Fréttablaðinu og Ríkisútvarpinu í gær af því að þar var alveg skýrt hvað átt var við. Þar var verið að segja mönnum að þeir fengju ekki að taka nemendur inn í skólana umfram það sem samið hafði verið um fyrir fram, ella þyrftu menn að beita fjöldatakmörkunum í framhaldsskóla á Íslandi. Það var annar tónn í ráðherra í gær eins og segir í Fréttablaðinu í dag, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að framhaldsskólanemendum kemur til með að fjölga að minnsta kosti fram til ársins 2008--2009 og við því þarf að bregðast.`` Í framhaldi af því kemur fram að þetta bréf sé sent til skólameistara svo þeir geti undirbúið einhvers konar fjöldatakmarkanir í skólana. Annan skilning er útilokað að leggja í það bréf sem hér er greint frá. En því ber vissulega að fagna að ráðherra segir að ekkert sé að marka bréfið sem skólameistararnir fengu í hendurnar á dögunum og hefur lýst því yfir að ekki verði um að ræða neins konar fjöldatakmarkanir í íslenskra framhaldsskóla þannig að menn geti haldið áfram að vinna sína vinnu án þess að sitja undir þeim hótunum sem merkja mátti í þessu bréfi frá menntmrn. til skólastjóra sem eins og stendur hér, ,,varar skólastjórnendur við að taka inn nemendur umfram umsaminn hámarksfjölda. Ekki má gera ráð fyrir aukafjárveitingum ...``

Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að hann á að leita eftir leyfi forseta til að lesa upp skrifað mál. Ég vil jafnframt áminna hv. þm. um að ávarpa ráðherra eins og ber samkvæmt þingsköpum.

Virðulegi forseti. Með leyfi forseta, stendur í Fréttablaðinu: ,,Ekki má gera ráð fyrir aukafjárveitingum vegna umframfjölda.`` Sá skilningur sem ráðuneytið og hæstv. menntmrh. virtust hafa í upphafi hefur því breyst allverulega og því ber vissulega að fagna.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt að aðdragandinn að þessari umræðu er dálítið sérkennilegur. Hér gerist það að þrír þingmenn sama stjórnmálaflokks flytja þrjá heimastíla um sama efnið og eru auðvitað með þessum hætti á vissan hátt að skáskjóta sér fram hjá því formi sem við höfum verið að koma okkur upp varðandi utandagskrárumræður. Og það er auðvitað mikið umhugsunarefni fyrir okkur sem höfum verið að reyna að búa til þessar hefðir þar sem við höfum verið að reyna að opna á slíkar umræður að þær skuli vera að þróast í þessa veruna. En aðalatriði málsins er auðvitað það sem komið hefur fram hjá hæstv. menntmrh. Bréf af því tagi sem hér hafa verið til umfjöllunar hafa verið send út áður til framhaldsskólanna og menn hafa síðan reynt að vinna úr því máli og reynt að koma því þannig fyrir að tryggt væri að allir þeir sem sækja um framhaldsskólavist fái þá vist í þeim skólum sem þeir vilja stunda nám sitt í. Vitaskuld fyrst og fremst í þeim skólum sem eru í heimabyggðinni eða næst henni. Það kom fram hjá hæstv. menntmrh. að þannig verður þetta líka á þessu ári. Það er ekkert sem gefur nokkurt tilefni til annars en að ætla að það sé hægt að koma þessu máli þannig fyrir. Þarna er fyrst og fremst verið að árétta tiltekin meginsjónarmið sem leiða af fjárlagaheimildunum og síðan ætla menn að reyna að vinna úr þessu með þeim hætti að skólarnir geti haldið áfram starfsemi sinni með eðlilegum hætti alveg eins og þeir hafa gert. Því er auðvitað augljóst mál, eins og hæstv. menntmrh. vakti athygli á og sagði áðan í ræðu sinni, að þessi umræða er að mörgu leyti á misskilningi byggð og það er út af fyrir sig kannski ánægjulegt að hafa þá tilefni til þess að leiðrétta þann misskilning. En ég undirstrika það sem ég sagði áðan að ég tel að á margan hátt hafi ekki verið vel til þessarar umræðu stofnað.

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki á því hvers vegna hæstv. menntmrh. sendi þá yfirlýsingu frá sér í bréfi sem fór til skólameistara framhaldsskólanna. Hæstv. ráðherra sagði rétt áðan að málin hefðu alltaf verið leyst. Því ber auðvitað að fagna en þá hlýtur að mega skilja mál hæstv. ráðherra þannig að bréfið til skólameistaranna sé einungis ábending um að gera þurfi samning við menntmrn. um frekari fjölgun. Ég fagna því auðvitað ef það er réttur skilningur. Ég held að það hljóti að vera þar sem tveir hv. stjórnarþingmenn hafa komið upp og fullyrt að öllum verði tryggð skólavist. Þeirra skilningur er einnig sá að þeim verði tryggð skólavist í heimabyggð sinni. Ég fagna því að málin hafi skýrst með þessum hætti. Það er ánægjulegt að hæstv. ráðherra skuli gefa þau beinu skilaboð til skólameistaranna að um nemendafjölgunina skuli samið í heimabyggð. Því fagna ég.

Virðulegur forseti. Málatilbúnaðurinn hér minnir óneitanlega á þekkta sögu af manni sem varð fyrir því óláni að það sprakk hjá honum. Hann vantaði tjakk og þurfti að ganga langa leið til að fá lánaðan tjakk. Þetta er þekkt saga. Maðurinn var búinn að sefja sig upp í mikla reiði þegar hann kom á næsta bæ. Þannig finnst mér málflutningur hv. stjórnarandstöðu vera. Um hvað snýst þetta mál? Það snýst um að sett eru fjárlög og það að sá sem stýrir fjármálaskrifstofu menntmrn. bendir embættismönnum á að fjárlög skammti fé. Þannig hefur það ávallt verið. Sjálfur starfaði ég í tíu ár sem skólameistari. Á hverju einasta ári var það með með þessum hætti. Þegar það gerðist síðan að nemendafjöldi fór fram úr því sem áætlað var settust menn niður og sömdu við menntmrn. um inntöku nemenda. Það gekk eftir og um það snýst þetta mál. Þetta er með öðrum orðum stormur í vatnsglasi. Það liggur fyrir skýr yfirlýsing frá hæstv. menntmrh. um að hér sé ekki verið að innleiða neinar takmarkanir á neinn hátt. Hér verða nemendur, nú sem fyrr, teknir inn í framhaldsskóla. Ég spyr: Í hverju felst þessi hávaði hv. stjórnarandstöðu?

Virðulegi forseti. Ég vil undirstrika að það ágæta bréf sem sent var frá ráðuneytinu er einfaldlega hefðbundið bréf og í samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti og ábyrga fjármálastjórnun. Síðan hafa háttvirtir þingmenn, m.a. hv. þm. Hjálmar Árnason, rakið mjög vel hvernig þetta fyrirkomulag er milli ráðuneytisins annars vegar og hins vegar skólameistara, rektora eða þeirra sem halda á málum fyrir hönd skólanna. Ef við skoðum tölurnar á síðasta ári þá hefur framhaldsnemum fjölgað gríðarlega. Hvernig hefur þessari þróun verið mætt fram til þessa? Sagan segir ýmislegt. Þessari þróun hefur alltaf verið mætt hér á þinginu. Alltaf. Af hverju halda menn allt í einu núna að menn ætli ekki að takast á við þau viðfangsefni sem menn standa frammi fyrir núna og leysa það? Auðvitað koma menn til með að leysa þetta en það er sjálfsagt og eðlilegt að þeir sem fara fram fyrir hönd stofnana, hvort sem það eru framhaldsskólar, háskólar eða aðrar ríkisstofnanir, geti ekki gengið að því gefnu að einhver kranapólitík sé í gangi þar sem þeir geti einfaldlega, í hvert skipti sem fjármagn vantar, fengið óútfylltan tékka. Þetta er sjálfsögð og eðlileg fjármálastjórnun, að menn setjist niður og ræði hvernig hægt er að koma til móts við þann vanda sem að steðjar hverju sinni. Ég kem til með að vinna að því að bæði málefni Menntaskólans á Ísafirði komi til með að leysast, sem og annarra framhaldsskóla. En það verður gert í sátt og samlyndi við skólastjórnendur, ekki á hinu háa Alþingi eða í fjölmiðlum.

Herra forseti. Iðnn. hefur haft til umfjöllunar stjfrv., 303. mál á þskj. 348, um breytingu á lögum um einkaleyfi, með síðari breytingum. Nefndin hefur komist að sameiginlegri niðurstöðu og skilað af sér áliti sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón Ögmund Þormóðsson frá iðnaðarráðuneyti, Ástu Valdimarsdóttur og Elínu R. Jónsdóttur frá Einkaleyfastofu og Valborgu Kjartansdóttur og Gunnar Örn Harðarson frá Félagi umboðsmanna vörumerkja og einkaleyfa. Þá hafa borist umsagnir um málið frá Félagi umboðsmanna vörumerkja og einkaleyfa, Hafrannsóknastofnuninni, formanni tækninefndar og formanni vísindanefndar Vísinda- og tækniráðs, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Lyfjafræðingafélagi Íslands, Félagi prófessora við Háskóla Íslands, Háskóla Íslands, Einkaleyfastofunni og Samtökum iðnaðarins. Málinu var upphaflega vísað til efnahags- og viðskiptanefndar sem vísaði því til iðnaðarnefndar með bréfi dagsettu 21. nóvember 2003 þar sem efni frumvarpsins er á málefnasviði hennar. Frumvarpið felur aðallega í sér breytingar á lögum um einkaleyfi vegna innleiðingar tilskipunar 98/44/EB, um lögvernd uppfinninga í líftækni, ásamt breytingum sem byggðar eru á ákvæðum samningsins um hugverk í viðskiptum, TRIPS-samningsins, og samstarfssáttmálans um einkaleyfi, PCT-sáttmálans. Líftæknitilskipunin fjallar um einkaleyfishæfi, umfang verndar á þessu sviði, nauðungarleyfi og varðveislu líffræðilegs efnis og er markmið tilskipunarinnar að samræma ákvæði aðildarríkja Evrópusambandsins, og nú aðildarríkja EES-samningsins, um einkaleyfishæfi uppfinninga á sviði líftækni. Þá er einnig ætlunin með frumvarpinu að samræma norræna einkaleyfalöggjöf. Nefndin telur rétt að taka fram að með orðinu tæknisvið í a-lið 1. gr. frumvarpsins er átt við öll svið sem uppfinningar eru gerðar á og nýta má í atvinnulífi og að ekki er ætlunin að þrengja skilyrði 1. gr. gildandi laga um að einkaleyfi sé veitt fyrir uppfinningu sem nýta má í atvinnulífi. Einungis á að tryggja að líftæknin falli undir gildissvið laganna með óyggjandi hætti. Þá kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að með þessari viðbót sé enn fremur verið að samræma lögin TRIPS-samningnum og 52. gr. evrópska einkaleyfasáttmálans sem hafi verið breytt árið 2000, en hið rétta er að þá náðist samkomulag um breytingartillögur við sáttmálann sem hafa ekki tekið gildi þar sem nægilega mörg ríki hafa ekki fullgilt þær. Þá hefur nefndin skoðað hugtakanotkun í frumvarpinu og telur nauðsynlegt að gera nokkrar breytingar. Fram kom á fundi nefndarinnar að þýðing tilskipunarinnar er ekki alltaf nákvæm sem skýrir ákveðinn mun á hugtakanotkun í frumvarpinu annars vegar og í þýðingunni hins vegar. Sem dæmi má nefna athugasemdir sem komu fram varðandi notkun orðanna klónun og einræktun, en einræktun er notað í frumvarpinu og er þar átt við ,,reproductive cloning`` í enskum texta tilskipunarinnar. Þá telur nefndin rétt að vekja athygli á að í frumvarpinu er vísað í lög um yrkisrétt, nr. 58/2000, varðandi skilgreiningu á hugtakinu plöntuafbrigði en í þeim er þó ekki nákvæm skilgreining á hugtakinu heldur talað um yrki sem afbrigði eða stofn af plöntutegund. Orðið plöntuafbrigði er þó í samræmi við íslenska málnotkun og einnig í samræmi við tilskipunina og norræna löggjöf og telur nefndin því rétt að halda hugtakinu plöntuafbrigði þar sem yrki er auk þess verndað plöntuafbrigði samkvæmt lögunum um yrkisrétt og því er um ólík verndarsvið að ræða. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Fyrri breytingin sem lögð er til á 1. gr. varðar einungis málfar og ég vísa í því sambandi til brtt. á þskj. 1044. 2. Seinni breytingin á 1. gr. og breytingin á 3. mgr. a-liðar 3. gr. fela í sér að nota orðið ,,erfðaupplýsingar`` í stað orðanna ,,upplýsingar um erfðaefni`` og ,,erfðafræðilegar upplýsingar``. Upplýsingar um erfðaefni geta verið nánast hvaða upplýsingar sem er um erfðaefni, t.d. hvaðan það kemur, en erfðaupplýsingar eru upplýsingar sem felast í erfðaefninu sjálfu, þ.e. samsetning þess og nákvæmar upplýsingar um hvað það er sem gengur í erfðir þannig að brtt. þrengir aðeins þá skilgreiningu sem er í frv. 3. Nefndin leggur til að í stað orðanna ,,með dýr til undaneldis`` í 2. mgr. b-liðar 3. gr. frv. komi orðin ,,með búfé til undaneldis`` og telur nefndin það í betra samræmi við efni tilskipunarinnar sem og þýðingu hennar. Þetta var niðurstaðan eftir vandlega yfirferð á upprunalegum texta tilskipunarinnar. Þarna er líka um að ræða þrengingu á þeirri skilgreiningu sem er að finna í frv. 4. Þá var upplýst á fundi nefndarinnar að í 5. gr. frumvarpsins hefði láðst að taka fram að sérfræðingarnir sem þar um ræðir eigi að vera óháðir og er lögð til breyting á frumvarpinu vegna þess. Sú breyting er nauðsynleg til þess að koma í veg fyrir að t.d. samkeppnisaðilar geti á því tímabili sem um ræðir, þ.e. þar til einkaleyfi er veitt, fengið sýni afhent. 5. Þá telur nefndin nauðsynlegt að skýra nánar skilyrði fyrir veitingu nauðungarleyfis þannig að samræmis sé gætt við tilskipunina og norræna einkaleyfalöggjöf á þann hátt að nauðungarleyfi skuli aðeins veitt ef yrkishafi sýnir fram á að yrkið feli í sér tæknilega mikilvægt framfaraspor og hafi verulegan ábata í för með sér í samanburði við uppfinninguna í einkaleyfinu. Nauðungarleyfið sem um ræðir er víxlleyfi þannig að sama regla þarf að gilda í lögum um yrkisrétt, nr. 58/2000, en nú hefur verið lagt fram á þingi frumvarp til breytinga á þeim lögum og er nauðsynlegt að samræmis sé gætt að þessu leyti á milli laganna. Iðnn. hefur gert ráðstafanir til að koma til hv. landbn. nauðsynlegum texta eða tillögu okkar að nauðsynlegri breytingu á því frv. þannig að samræmi verði á milli þessara tveggja lagabálka. 6. Að lokum er nauðsynlegt að benda á að sérstakt ákvæði vantar í frumvarpið um innleiðingu á tilskipun 98/44/EB, um lögvernd uppfinninga í líftækni. Slík ákvæði skal setja á undan gildistökuákvæðum samkvæmt samræmdum reglum Stjórnarráðsins og venjum við setningu laga. Leggur nefndin til að innleiðingargrein verði bætt við frumvarpið. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerðar eru tillögur um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, Ásta R. Jóhannesdóttir, Sigurður Kári Kristjánsson og Björgvin G. Sigurðsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins, en undir nefndarálitið skrifa auk mín hv. þm. Kjartan Ólafsson, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Sigurjón Þórðarson og Guðmundur Hallvarðsson.

Forseti. Það þarf ekki að hafa mörg orð um frv. sem við ræðum og þær brtt. og nál. frá iðnn. Ég vil þó aðeins geta þess, vegna þess að ég á sæti í iðnn., að láðst hefur að setja það inn að ég var líka fjarverandi fund nefndarinnar þegar þetta var tekið út. Eins og kemur fram í nál. er það fulltrúi Samf., Anna Kristín Gunnarsdóttir, sem skrifar undir nál., og það lýsir afstöðu allra fulltrúa Samf. í iðnn. þó þannig hafi staðið á að allir aðalfulltrúarnir hafi verið fjarverandi þegar málið var tekið út, af ýmsum ástæðum. Ásta R. Jóhannesdóttir var erlendis á vegum þingsins og sá sem hér stendur var norður í landi fjarverandi og ekki kominn til Reykjavíkur þegar fundur nefndarinnar var. Eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, þarf ekki að hafa mörg orð um frv. sem hér er rætt og þær brtt. sem fram koma. Það hefur verið farið vel yfir þetta í hv. iðnn., eins og hv. formaður nefndarinnar, Kristinn H. Gunnarsson, hefur farið yfir og mælt fyrir brtt. Ég vildi aðeins segja, vegna þess að það hefur láðst að setja það upp, að við þingmenn Samf. styðjum frv.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og samvinnunefnd um málefni norðurslóða, nr. 81/1997. Með frumvarpi þessu er lagt til að fellt verði niður ákvæði laga um Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og samvinnunefnd um málefni norðurslóða, nr. 81/1997, um sérstaka stjórn stofnunarinnar. Af hálfu umhverfisráðuneytisins hefur verið unnið að því að undirstrika ábyrgð forstöðumanna gagnvart ráðherra þannig að forstjórum stofnana sem heyra undir ráðuneytið hefur verið falin sú ábyrgð sem stjórnir viðkomandi stofnana höfðu áður. Er sú stefna sem í því birtist í samræmi við breytt viðhorf um stjórnun stofnana á vegum ríkisins, um að forstöðumaður stofnunar eða forstjóri beri ábyrgð á störfum og rekstri stofnunar, sem koma m.a. fram í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996. Hæstv. forseti. Ég hef rakið efni frv. í megindráttum. Ég legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og til umfjöllunar í hv. umhvn.

Virðulegi forseti. Hér er lagt fram frv. um breytingu á lögum um Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og samvinnunefnd um málefni norðurslóða. Meginefni þess er að hæstv. umhvrh. hyggst leggja niður stjórn sem á að vera í þessari stofnun samkvæmt lögunum frá 1997. Það verður strax að segja um það mál að undarlegt er að þess skuli ekki getið í athugasemdum við lagafrv. þetta að stjórnin sem skipuð var að ég hygg árið 1998 þegar stofnunin tók til starfa til þriggja ára, að sú stjórn situr enn --- eða situr ekki --- og hefði átt að endurskipa væntanlega árið 2001 en hefur dregist til ársins 2004. Ef allt væri eðlilegt væri stjórn númer tvö að skila af sér verki sínu. Áður en maður ræðir málið sjálft hlýtur þingmaður í mínum sporum, sem nýr er á þingi og ókunnugur málatilbúnaði og stjórnsýslu í hinu mikla ráðuneyti hæstv. umhvrh., að beina því til ráðherrans hvort þetta séu almennir siðir í ráðuneytinu, að fara ekki að lögum sem mæla fyrir um skipan stjórnar af því að einhvers konar stefna hefur verið tekin upp í ráðuneytinu eða hjá ráðherranum um að leggja stjórnina niður. Ég hélt að það væri þannig að þegar Alþingi hefði samþykkt lög væri það ráðherranna að framkvæma það sem tilskilið er í lögunum, sama hvort þeim þætti það vera snjallt eða ósnjallt, og leið þeirra til þess að komast hjá slíkum framkvæmdum væri sú ein að leggja til breytingar á lögunum, sem þeir reyndar hafa nokkuð greiða leið til, greiðari en ýmsum finnst við hæfi, samanber orð Sigurðar Líndals í sjónvarpsþætti hjá Agli Helgasyni í gær, sem voru eiginlega þingræði okkar og Alþingi ekki mjög mikill vitnisburður. Ég óska eftir því að ráðherrann svari þessu og svari því líka hvort svo er ástatt um fleiri stofnanir sem hún hefur einhvers konar forræði fyrir, að þær séu stjórnarlausar, að ég segi ekki stjórnlausar, af þeim völdum að ráðherra hafi ekki hirt um að skipa stjórnina og hvort hún telji þetta í samræmi við góða stjórnsýslu almennt. Svo ætla ég að segja þetta, að ég hygg að það sé almennt rétt lína að stofnanir sem eru beint undir ráðuneyti settar eigi að heyra undir ráðherrann og ráðherrann einan og ekki sé heppilegt að auk óbeinnar stjórnar framkvæmdarvaldsins um forstöðumenn sína eða yfirmenn í stofnunum séu aðrar stjórnarnefndir að blanda sér þar inn eða aðrar stjórnir, hvort sem þær eru kosnar á Alþingi eða skipaðar, með tilnefningum eða án, af ráðherranum. Mér finnst þetta einkum eiga við um þær stofnanir sem eru eiginlegar stjórnsýslustofnanir, sem falið er að fara með hluta af ríkisvaldinu til valdboðs eða úrskurðar eða þjónustu við borgarana. Mér finnst hins vegar ekki gegna sama máli um þær opinberu stofnanir í samfélagi okkar sem ekki eru glögglega stjórnsýslustofnanir, eða eru það ekki nema að nokkru leyti og takmörkuðu. Til dæmis um rannsóknastofnanir og vísindastofnanir tel ég að annað geti gilt. Ég nefni þetta vegna þess að hæstv. ráðherra hefur ekki, hvorki í athugasemdum sínum við lagafrv. né í hinni merku framsöguræðu sinni hér á fundinum, gert neinn greinarmun á þessu tvennu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, og spyr hana hér með, hvort henni þyki þetta gilda einu og að það skipti ekki máli hvers eðlis, hverrar gerðar stofnunin sé sem um ræðir. Í þessu tilviki tel ég að umhvn., sem væntanlega fær frv. til skoðunar, þurfi að leggjast vel yfir það hvort skynsamlegt er fyrir stofnunina og þau málefni sem hún á að sinna að stjórninni, sem reyndar er á mörkunum að sé til, sé fleygt burtu. Stofnunin á fyrst og fremst að vera upplýsingastofnun, rannsókna- og vísindastofnun, og hún gegnir miklu og merku hlutverki í alþjóðlegu samstarfi. Ég hygg að það geti verið gott fyrir stofnun af þessu tagi að njóta stjórnar sem vel sé skipuð og getur eflt hennar hróður og aukið starf hennar og heiður, bæði innan lands og erlendis. Þegar lesin eru lögin nr. 81/1997, um stofnunina og samvinnunefnd um málefni norðurslóða, sést glöggt að stofnunin er ekki af stjórnsýslutagi. Það má kannski segja að fræðslumiðlun um málefni norðurslóða til skóla og almennings annars vegar og hins vegar ráðgjöf um málefni norðurslóða, einkum umhverfisvernd og sjálfbæra þróun eins og sagt er hér í tveimur af sjö liðum um hlutverk og markmið stofnunarinnar, séu stjórnsýsluverkefni en það verður þá að segja eins og er að þau eru meðframverkefni og aukaverkefni. Aðalverkefnið er auðvitað að vera vísindastofnun og stofnun þar sem laðað er til alþjóðlegs samstarfs um þau málefni norðurslóða sem skipta okkur sífellt meiru og meiru og eiga eftir að gera á næstu árum og áratugum vegna margvíslegra breytinga sem eru að gerast á norðurslóðum, bæði náttúrulegar og félagslegar breytingar sem við erum þegar farin að verða vör við, sennilega hvorar tveggju. Um þessa stofnun er það svo að auki að segja að eins og nafn laganna bendir til á hún að rekast og starfa í samhengi við svokallaða samvinnunefnd um málefni norðurslóða sem um er fjallað í sömu lögum. Í lögunum eins og þau eru nú tengist þetta tvennt, ekki bara í því að vera í sömu lögum, heldur líka í því að formaður samvinnunefndarinnar er jafnframt stjórnarformaður stofnunarinnar. Ef hæstv. umhvrh. á að fá fram vilja sinn um það að stjórnin verði aflögð er engin formleg tenging milli Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar og þeirrar samvinnunefndar um málefni norðurslóða sem á að starfa í samhengi við hana. Ég lýsi eftir því hjá umhvrh. með hvaða hætti eigi að sjá um þá tengingu ef hæstv. ráðherra hefur sitt í gegn hér um þetta mál. Að lokum er svolítið undarlegt að þessi stofnun frá 1997 skuli ekki hafa neina reglugerð um sig. Umhvrh. hefur fengið heimild til að setja slíka reglugerð og sett var reglugerð um samvinnunefndina, reglugerð nr. 506/1997, um leið og lögin voru sett. Guðmundur Bjarnason, hinn ágæti fyrrv. ráðherra, skrifaði undir þá reglugerð en síðan hefur ekkert gerst. Þegar maður fer að skoða málefni stjórnar stofnunarinnar kemur í ljós að ráðherrann og ráðuneytið hafa kannski lítið að þessari stofnun hugað. Það kann að vera ágætt að hún fái að þróast frjáls og glöð en þetta þarf sem sé að skoða vel. Ég vil aðeins ítreka að það gildir um nokkrar stofnanir af ýmsu tagi sem ríkið setur á stofn eins og um þessa að það má kannski segja að hún er ekki endilega --- nú vantar hina ágætu hv. ungu þingmenn Sjálfstfl. í salinn --- af því tagi að hún eigi nauðsynlega að heyra undir ríkisvaldið. Stofnunin er þess eðlis að hún gæti vel verið til með einhvers konar öðrum aðferðum en þeim að vera í skúffu hjá ríkisvaldinu, hjá umhvrn. eins og hún er nú. Hún gæti verið sjálfstæð eða byggst á samvinnu frumkvöðla ýmissa, einkaframtaks og vísinda. Það er einmitt spurning hvort slík stofnun á þá ekki að njóta þess að hafa góða stjórn. Það er mikilvægt fyrir stofnun af þessu tagi að njóta sjálfstæðis, að geta gefið ráð sem hún á að gera með fullri reisn án þess að þurfa að taka mikið pólitískt tillit til ráðherrans sem skipar forstöðumann og kemur að stofnuninni með öðrum hætti. Það er jafnvel spurning --- a.m.k. má spyrja sig að því og ég geri ráð fyrir að við gerum það í umhvrn. --- hvort ekki ætti frekar að efla stjórnina og verksvið hennar, sem er fremur óljóst í lögunum, og hugsanlega breyta tilnefningum í hana eða skipan hennar. Það er þannig núna að ráðherrann, umhvrh., skal skipa formann og einn mann í viðbót án tilnefningar. Þriðji maður er svo tilnefndur af samvinnunefndinni sem auk formanns og umhvrh. er samansett af fulltrúum ýmissa stofnana sem þetta málefni einkum varðar. Það er ekki alveg að ástæðulausu að ég nefni þetta. Hæstv. umhvrh. hefur sýnt það að undanförnu að hún virðist ekki bera skynbragð á það hvernig vísindastofnunum og rannsóknastofnunum sé best stjórnað og virðist leggja á það ofurkapp að setja einhvers konar sína menn, þæga og undir áhrifum, í velflest embætti sem opnast geta, en víkja þaðan burt rannsóknarmönnum, sjálfstæðum fræðimönnum eða öðrum þeim sem kynnu að gera eitthvað annað en umhvrh. hæstv. vill að þeir geri þegar upp koma erfið pólitísk deilumál. Því miður er það fordæmi slæmt sem hæstv. umhvrh. sýndi um daginn með því að víkja burt úr stjórn Rannsóknastöðvarinnar við Mývatn hæfum og góðum fræðimanni og setja þar í staðinn einn af embættismönnum sínum. Því miður er það dæmi þannig að álit manns á hæstv. umhvrh. sem nú situr fer dofnandi og það er álitamál hvort verulega eigi að harma það að hún sé að yfirgefa starf sitt og ráðuneyti þegar þar að kemur í haust eða hvort maður ætti kannski að vona að það gerðist jafnvel enn þá fyrr. Þetta segi ég að gefnu tilefni auk þeirra athugasemda sem við munum væntanlega leggjast yfir í umhvn. um þetta tiltekna mál.

Herra forseti. Hér er flutt frv. til laga um breytingu á lögum um Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og samvinnunefnd um málefni norðurslóða. Verið er að leggja til að stjórn stofnunarinnar verði lögð niður og sé það í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að taka út stjórnir þeirra stofnana þar sem forstöðumenn eru gerðir ábyrgir fyrir stjórnun og rekstri og heyra beint undir ráðherra. Ég tek undir orð hv. þm. Marðar Árnasonar, í fyrsta lagi um að nauðsynlegt sé að gera greinarmun á því hvort við erum að tala um stofnanir sem eru hreinar stjórnsýslustofnanir eða stofnanir sem eru, eins og þessi, rannsókna- og vísindastofnanir. Ég tel að þarna megi gera mikinn greinarmun á þar sem eðli stofnananna er mismunandi, ég tala nú ekki um þegar stofnunin er ekki stærri en þessi en hefur svona óskaplega víðfeðmt og opið starfssvið eins og Stofnun Vilhjálms Stefánssonar. Um hana segir í lögunum, með leyfi forseta, að hún skuli: ,,a. safna og miðla upplýsingum um málefni norðurslóða, b. stuðla að því að umhverfisrannsóknir á norðurslóðum séu samræmdar og gera tillögur um forgangsröð þeirra, c. miðla fræðslu um málefni norðurslóða til skóla og almennings, d. vera stjórnvöldum til ráðgjafar um málefni norðurslóða, einkum umhverfisvernd og sjálfbæra þróun, e. annast samstarf við sambærilegar stofnanir erlendis, t.d. um rekstur fjölþjóðlegra verkefna, f. skapa aðstöðu fyrir fræðimenn sem stunda rannsóknarstörf á fræðasviði stofnunarinnar og g. sinna öðrum verkefnum samkvæmt ákvörðun sitjandi ráðherra``. Ég tel að svið þessarar stofnunar sé svo víðfeðmt að nauðsynlegt sé að hafa innan hennar ráðgefandi stjórn sem fjallar um stefnu og starfsáætlanir, hvar áherslan eigi að vera næstu árin eða hvaða ný málefni eigi að taka upp. Þessi stofnun, eins og aðrar, hefur sinn fjárhagsramma og það er ekki hægt að gera allt sem hugurinn stendur til. Ég tel að í raun og veru sé nauðsynlegt að hafa þriggja manna stjórn sem hafi áfram sama hlutverk og hún hefur í dag, að fjalla um stefnu og starfsáætlanir stofnunarinnar. Forstöðumaðurinn er eftir sem áður jafnábyrgur, ábyrgur gagnvart ráðherra, en hvort stjórnin verði þá áfram skipuð með sama hætti og er í núgildandi lögum skal ég ekkert segja um en ég tel nauðsynlegt að hafa tengingu frá Stofnun Vilhjálms Stefánssonar yfir í samvinnunefndina eins og er í núverandi stjórn. Það er bara bráðnauðsynlegt. Eitt er að hafa, eins og er í dag, leiðbeinandi reglur fyrir ráðherra til að taka út stjórnir stofnana vegna ábyrgðar forstöðumanna. Ég tel að prinsippákvæði þurfi að skoða með tilliti til þess hvaða stofnanir eiga í hlut. Hér eru nefnd til viðmiðunar heilbrigðiseftirlitið, Landmælingar Íslands og Brunavarnir. Þetta eru allt stjórnsýslustofnanir sem hafa mjög skýrt og afmarkað starfssvið sem er allt annað en Stofnun Vilhjálms Stefánssonar. Ég hef allan fyrirvara við þetta frv. og tel að það þurfi að skoða mjög vandlega. Það er ekki verið að tala um neinn sparnað hérna. Kostnaður af þessari stjórn hefur verið óverulegur. Hvergi hefur komið fram að hún hafi þvælst fyrir stjórnvaldsákvörðunum eða á einhvern hátt verið til trafala. Það hefur hvergi komið annað fram en að hún vinni samkvæmt þeim lögum sem henni er ætlað að vinna eftir. Verkefnið er víðfeðmt, fjármagnið takmarkað og það verða að vera ákveðnar áherslur. Þær breytast frá ári til árs og þá er bráðnauðsynlegt að hafa svona ráðgefandi stjórn. Ég hvet hv. umhvn. til að skoða þetta vel og meta hvort nokkur ástæða sé til að leggja þessa stjórn niður eins og margar aðrar sem verið er að leggja af. Ég tel að á sumum sviðum, og þá vísa ég inn á svið hæstv. heilbrrh., séu menn þegar farnir að sjá eftir stjórnum sem þar hafa verið lagðar af.

Herra forseti. Meginefni þessa frv. er að leggja til að stjórn stofnunarinnar verði lögð niður. Að sumu leyti er frv. í takt við þá þróun sem verið hefur undanfarin ár í stjórnsýslunni þar sem Alþingi hefur lagt niður ýmsar stjórnir og breytt verkefnum þeirra sumra sem eftir standa þannig að þróunin hefur verið sú að forstöðumenn stofnana hafa fengið aukin verkefni og forræði yfir stofnununum, sérstaklega eftir að lögin um réttindi og skyldur voru samþykkt hér árið 1997. Annars vegar hafa sem sé forstöðumenn öðlast aukinn styrk í stjórnsýslunni og hins vegar hefur ráðherra á viðkomandi málasviði haft beinni yfirráð yfir viðkomandi stofnun en áður var. Ég er dálítið hugsi yfir þessari þróun þó að ég hafi að sumu leyti stutt hana, a.m.k. sumt í henni. Ég vil minna sérstaklega á breytingar sem hér voru gerðar á lögum um heilbrigðisstofnanir en um nokkurra ára skeið var til umfjöllunar í þinginu að leggja niður stjórnir heilsugæslustöðva og var að lokum gert svo fyrir ekki svo löngu síðan. Ég er farinn að hafa verulega efasemdir um að við séum að stíga rétt skref sem almenna stefnumörkun. Það er greinilegt að valdið í opinberri stjórnsýslu sem annars staðar er vandmeðfarið og ég þykist sjá það í mörgum tilvikum að forstöðumenn ríkisstofnana skortir aðhald sem þeir áður fengu frá stjórnum sem sátu við stofnunina jafnvel þótt viðkomandi stjórn hefði ekki beint boðvald yfir þeim forstöðumönnum í öllum málum, t.d. starfsmannamálum. Ég er því farinn að hafa efasemdir um þessa stefnumörkun, þessa hreinlínuaðskilnaðarstefnu innan framkvæmdarvaldsins og sérstaklega um það að ýta löggjafarvaldinu þaðan út. Út af fyrir sig má hafa um það mörg orð. Við ræddum það m.a. í síðustu viku í tengslum við annað þingmál um breytingar á stjórnskipan Íslands sem er frv. sem ég flyt og fer nú til meðferðar í nefnd. Ég vil svolítið ræða um þetta mál á forsendum þess hvaða prinsipp menn vilja viðhafa við stjórnsýsluna og hvert hlutverk stjórnmálaflokkanna eigi að vera. Mér finnst það ekki vera eðlileg þróun að menn umgangist stjórnmálaflokkana eins og óhreinu börnin hennar Evu og vilji sem minnst af þeim vita og sem óvíðast finna þeim stað til þess að tala fyrir þeim sjónarmiðum sem stjórnmálaflokkarnir taka upp. Ég tel að menn verði að gera ráð fyrir því að stjórnmálaflokkarnir eru kjölfestan í lýðræðislegu fyrirkomulagi landsmanna og þess vegna er eðlilegt að í gegnum þá starfsemi sé farvegur til þess að hafa áhrif á störf og stefnu ýmissa opinberra stofnana. Það fer þó dálítið eftir því hvers eðlis stofnunin er og umfang. Það getur verið örlítið breytilegt frá einu málasviði til annars. En í meginatriðum er það skoðun mín að ég tel að menn séu að fara í ranga átt. Við eigum ekki að þurrka út úr lagasafninu aðkomu stjórnmálaflokkanna að framkvæmdarvaldinu. Það dugar ekki að það sé eitt og sér í gegnum ráðherrana. Þeir auðvitað koma og fara en stjórnmálaflokkarnir eru ávallt til staðar. Þeir sem eru við völd eða í stjórnarandstöðu á hverjum tíma eiga auðvitað að geta haft aðkomu að þessum málum og beitt sér fyrir þeim sjónarmiðum sem þeir vilja taka upp á sviði viðkomandi stofnunar og þannig haft áhrif á framvindu mála. Mér finnst ekki nægjanlegt að eini aðilinn sem geti sett fram sjónarmið sem heyra undir tiltekna stofnun sé ráðherrann. Mér finnst það ekki nægjanlegt. Ráðherrann er auðvitað þungavigtarmaður og hlýtur eðlilega að hafa mest að segja. En mér finnst ekki eðlilegt að hann sé eini aðilinn sem kemur úr hreyfingu stjórnmálamanna sem hafi aðkomu að þessum málum. Þetta vil ég segja almennt um málið og þetta er almenn afstaða mín og þess vegna er ég ekki stuðningsmaður þessa frv. Ég er andvígur því að ganga lengra á þessari braut að fella niður stjórnir nema að vera kunni í afmörkuðum tilvikum sem mér finnst réttlætanlegt að gera það. Það kann að vera því að málefnin eru ekki öll nákvæmlega eins. En almennt finnst mér þessi stefna sem uppi hefur verið, ekki bara hjá umhvrh. heldur fleiri ráðuneytum --- og þetta tengist að mínu viti fyrst og fremst stefnubreytingu sem verður með lögunum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna þegar forstöðumenn ríkisstofnana ná feiknarlega sterkri stöðu langt umfram það sem þeir höfðu lengi áður haft. Ég held að við þurfum bara að ræða þetta í Alþingi og átta okkur á því hvernig við viljum leggja línurnar í þessum efnum almennt. Þess vegna vil ég vekja athygli á þessu sjónarmiði til að koma því að í umræðunni. Ef við skoðum þessa stofnun sérstaklega þá er hlutverk stjórnar Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar þannig að hún fjallar um stefnu og starfsáætlanir stofnunarinnar. Forstöðumaður stýrir í raun og veru stofnuninni. Hann fer með daglega stjórn og hefur umsjón með rekstri þannig að hann sér um mannahald og tekur aðrar slíkar ákvarðanir og stjórnin hefur engu hlutverki að gegna í þeim efnum. Stjórnin hins vegar, samkvæmt gildandi lögum, fjallar um pólitíkina, um stefnuna og starfsáætlanir, og það er eðlilegt hlutverk stjórnmálamanna að koma að því. Mér finnst eðlilegt að hafa þetta hlutverk svona. Ég skal ekki segja hvort það sé eðlilegt að forstöðumaðurinn einn ráði öðrum hlutum til lengri tíma. Ég vil ekkert útiloka að það kunni að vera réttlætanlegt að breyta því fyrirkomulagi þannig að stjórn hafi meira hlutverki að gegna í rekstri en nú tíðkast. En a.m.k. finnst mér eðlilegt að stjórn hafi því hlutverki að gegna yfir stofnun eins og þessari að geta sett fram skoðanir og markað stefnu. Mér finnst það eðlilegt. Mig vantar eiginlega forsendur fyrir því að réttlætanlegt sé að fella niður stjórnina sem hefur þetta starfssvið. Það truflar á engan hátt starf forstöðumannsins þó að stjórnin sé til staðar. Ég hef rætt við forstöðumanninn og spurt hann út í það hvaða vandkvæði hafi verið uppi í starfsemi stofnunarinnar með þessu fyrirkomulagi og hann segir: ,,Ekkert. Ég tel engin vandkvæði hafa verið uppi.`` Og hann segir mér: ,,Ég vil að stjórnin verði áfram til.`` Þess vegna held ég að við þurfum að hugleiða þetta mál mjög vandlega, hvort rétt sé að fella þessa stjórn niður. Ég vil svo að lokum, herra forseti, vekja athygli á því að starfstími fráfarandi stjórnar eða umboð hennar rann út í nóvember 2001. Hvernig má það vera að í rúm tvö ár hafi ekkert gerst, að engin stjórn hafi verið skipuð? Mér finnst að hæstv. umhvrh. verði að gefa þinginu skýr svör við því hvað valdi því að ekki var skipuð ný stjórn. Það er svo mælt fyrir um í lögum. Ég ætlast til þess af ráðherrum, hvort sem þeir eru í ríkisstjórn sem ég styð eða ekki, að þeir fari að lögum. Ég geng því eftir því, herra forseti, að gefnar verði skýringar á því hvers vegna ný stjórn hefur ekki verið skipuð yfir þessari stofnun. Þetta vildi ég leggja inn í umræðuna, herra forseti, til þess að gera grein fyrir almennum sjónarmiðum mínum til þessa máls sem auðvitað skýra hvers vegna ég tek þá afstöðu til frv. sem raun ber vitni.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður sem hér hafa orðið um þetta litla mál. Það er kannski ekki lítið en það er ekki margar greinar, einungis þrjár greinar. Eins og hér hefur komið fram eru skoðanir skiptar á frv. eins og við var svo sem að búast og ekki í fyrsta skipti sem umhvrn. og umhvrh. kemur fram með mál af þessu tagi. Eins og sjá má í greinargerð með frv. þá kemur fram að af hálfu ráðuneytisins og ráðherra hefur verið unnið markvisst að því, ekki bara í minni tíð heldur tíð fyrri umhverfisráðherra líka, að undirstrika ábyrgð forstöðumanna gagnvart ráðherra með því að stjórnir viðkomandi stofnana hafa verið lagðar af. Eins og líka kom fram í umræðunum er þessi stefna í samræmi við þau viðhorf sem komu fram með lögunum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70 frá 1996. Þetta er því ekki nýtt mál má segja, hæstv. forseti, heldur mál sem hefur verið flutt hér áður bara gagnvart öðrum stofnunum. Stjórn Hollustuverndar ríkisins var lögð niður á sínum tíma og sá ráðherra er hér stendur hefur lagt niður stjórn Landmælinga Íslands og stjórn Brunamálastofnunar þannig að þetta er nú ekki í fyrsta skipti sem hér er komið inn með svona mál. Að vísu var sett upp ráðgefandi ráð gagnvart Brunamálastofnun en stjórnin var lögð niður. Það eru alltaf sömu rökin að baki þessum lagafrumvörpum sem hingað hafa komið inn, þ.e. að menn vilja hafa skýrari ábyrgð með því að hafa forstöðumann yfir stofnun sem lýtur þá að ráðherra en ekki stjórn líka. En um þetta eru deildar meiningar eins og hér hefur komið fram. Sumum þykir æskilegt að hafa stjórnirnar áfram og mismunandi sjónarmið liggja þar að baki, m.a. þau að pólitískir fulltrúar eigi að koma frekar að varðandi aðhald og stefnumótun og hugsanlega rekstur stofnana. En þetta er alla vega það mál sem ég legg hér til grundvallar, þ.e. að leggja niður stjórn í þessari stofnun og tel ég að æskilegt sé að gera það. Í umræðunum kom fram sú spurning hvort það skipti engu máli hvernig stofnanirnar væru, þ.e. hvort þær væru stjórnsýslustofnanir eða rannsóknarstofnanir. Mér finnst það í sjálfu sér ekki skipta öllu hvers eðlis stofnanirnar eru. Mér finnst eðlilegt að á meðan við höfum þetta kerfi með forstöðumanni þá þurfi ekki að vera stjórn hvort sem um er að ræða rannsóknarstofnun eða stjórnsýslustofnun. Stundum hefur gengið mjög vel þar sem stjórnir eru og stundum hefur það gengið illa. Til eru dæmi um hvort tveggja. En alla vega er lagt hér til að þessi stjórn verði lögð niður. Það kom líka fram í umræðunum að starfssvið þessarar stofnunar væri svo víðfeðmt að þess vegna ætti að vera stjórn. Mér finnst það ekki vera neitt sérstaklega sterk rök fyrir því að þarna verði áfram stjórn þó að sumir telji að starfssviðið sé mjög víðfeðmt. Við getum nefnt sem dæmi Brunamálastofnun. Starfsemi þeirrar stofnunar er mjög víðfeðm og fyrir utan það er hún mjög viðkvæm. Hún gengur út á, má segja, öryggi borgaranna og lífsgæði þeirra. En þar er ekki stjórn. Það hefur ekkert heldur komið fram í undirbúningi þessa máls að stjórnin hafi neitt þvælst fyrir eða að þetta sé einhver aðgerð vegna þess, alls ekki. Hún starfaði með miklum ágætum þegar hún starfaði. En það er rétt sem hér kom fram að hún hefur ekki starfað um nokkurn tíma og það verður að segja það eins og er að það var yfirsjón í ráðuneytinu að hún var ekki skipuð strax og það varð ljóst. En nú er verið að leita að tilnefningum í samvinnunefndina og samvinnunefndin mun auðvitað starfa áfram samkvæmt lögunum, en hún á að treysta og efla samstarf hlutaðeigandi aðila um rannsóknir á norðurslóðum og málefni Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar. Hér kom líka fram spurning um það hvort óeðlilega lítil tengsl væru á milli samvinnunefndarinnar og ráðuneytisins eða ráðherra. Ég tel svo ekki vera. Ráðherra skipar formann samvinnunefndar og ég tel að það þurfi ekkert að vera nein sérstök önnur tengsl þar á milli. Samvinnunefndin á að treysta samstarf þessara aðila. Það eru fjölmargir aðilar sem skipa í samvinnunefndina, þ.e. Hafrannsóknastofnun, Háskólinn á Akureyri, Háskóli Íslands, Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands, Rannsóknarráð Íslands, \mbox{RALA,} Veðurstofan, svo að eitthverjir séu nefndir, og ráðherra skipar formann. Hér kom líka fram að haft er eftir forstöðumanninum að hann vilji gjarnan halda áfram í stjórnina eða að stjórnin haldi áfram, verði ekki lögð niður. Það er ekki nýtt sjónarmið. Ég get nefnt það að þegar stjórn Landmælinga var lögð niður voru uppi svipuð sjónarmið. Hvatinn að baki því að stjórnir eru lagðar niður er ekki sá að einhver vandamál séu á milli forstöðumanns og stjórnar eða að stjórnin hafi gert eitthvað af sér eða neitt slíkt, alls ekki. Sjónarmiðið er einungis það að hafa ábyrgðina skýra miðað við lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þar sem kveðið er á um ábyrgð forstöðumanna ríkisstofnana. Ég vil að öðru leyti þakka fyrir þessar umræður og veit að umhverfisnefndin mun skoða þetta mál og fjalla um það með þeim hætti sem eðlilegur er.

Forseti. Hæstv. umhvrh. hefur farið yfir umræðurnar. Það er eins og einhverjar yfirsjónir hafi orðið í því hvernig hún fylgdist með þeim. Ég vil þakka henni fyrir að veita því athygli sem hér er sagt. Það er auðvitað lofsvert. Það kom t.d. fram að henni þykja allar stofnanir eins að þessu leyti. Það skipti í raun ekki máli hvað stofnanir geri. Ef þær eru undir ráðuneyti settar þá skulu þær hlíta þessari reglu, að þar sé ekki stjórn heldur forstöðumaður sem eingöngu hlýði ráðherranum. Spurningunni: Af hverju á að gera þetta líka við Stofnun Vilhjálms Stefánssonar? Henni er svarað með: Af því bara. Þetta er almenn stefna og þess vegna er rétt að Stofnun Vilhjálms Stefánssonar gangi undir sama jarðarmen í þessu máli og aðrar stofnanir. Maður kynni að halda að núna, sjö árum eftir að þessi lög eru samþykkt og sex árum eftir að stofnunin hóf störf, eftir að fengist hefur nokkur reynsla á starf stofnunarinnar, kæmi sá ráðherra sem yfir hana er settur með tillögur um að styrkja hana, breyta henni eða auka mikilvægi hennar, einkum í því ljósi sem ég nefndi nú áðan, að þetta samstarf á norðurslóðum og rannsóknir á ýmsu sem þar gerist, bæði félagslegum þáttum, pólitík og náttúruskilyrðum, sem öll eru að breytast á þessu svæði, skiptir okkur miklu. Við erum á þessu svæði og vegna mikilvægis þessa alls hefði maður haldið að Stofnun Vilhjálms Stefánssonar kynni að vera okkur miklu miðlægari en menn sáu fyrir, jafnvel fyrir nokkrum árum þegar menn úr ýmsum áttum sameinuðust um að koma þessari stofnun á fót. En svo er ekki. Hæstv. umhvrh. hefur það eitt til málanna að leggja að koma stjórninni frá og bætir því við að þau tengsl sem áður voru milli samvinnunefndarinnar og stofnunarinnar verða engin að forminu til ef þetta frv. verður að lögum. Það var spurt um þau tengsl. Ég vil leiðrétta hæstv. umhvrh. að því leyti að það var ekki spurt um eða hafðar af því áhyggjur að samvinnunefndin yrði tengslalaus við ráðherrann. Það var ekki mikið áhyggjuefni í umræðunum enda skipar umhvrh. formann samvinnunefndarinnar. Spurningin snerist um tengslin við Stofnun Vilhjálms Stefánssonar vegna þess að að því lagafrumvarpi samþykktu sem hér liggur fyrir þá yrðu þau tengsl engin með formlegum hætti, en áður var formaður stjórnar stofnunarinnar jafnframt formaður samvinnunefndarinnar. Í þeirri persónu tengdust þessar tvær stofnanir með eðlilegum hætti. Í lagafrv. er ekki einu sinni kveðið á um að forstöðumaður stofnunarinnar skuli starfa með samvinnunefndinni þó að það hafi nú verið reyndin, eðlilega að ég hygg. Ég er reyndar með reglugerð nr. 506/1997. Hún er fyrst og fremst um hvaða stofnanir tilnefni fulltrúa. Hún er ákaflega stutt, þrjár greinar, og er fyrst og fremst um það. Þar er ekkert getið um hvað forstöðumaður eigi að gera í þessu efni. Ég efast út af fyrir sig ekki um að að jafnaði geti tekist gott samstarf milli samvinnunefndarinnar og stofnunarinnar en það vantar hin formlegu tengsl sem menn gerðu ráð fyrir árið 1997. Á því var vakin athygli. Þetta er 1. umr. og málið verður auðvitað rætt í nefndinni. Við þökkum vitanlega fyrir að ráðherra skuli viðurkenna að stjórn hafi ekki verið skipuð. Hún kallar það ,,yfirsjón í ráðuneytinu``, með leyfi forseta. Ég lít svo á að hún hafi þar með beðist afsökunar á því að hafa ekki skipað þessa stjórn. En þetta er ekki nógu gott, að skipa ekki svona stjórnir. Það er eiginlega ekki nóg að hæstv. ráðherra komi hér fyrir þingið og segi aðspurður að þetta hafi verið yfirsjón í ráðuneytinu. Hvernig ber að skilja það? Hverjum er yfirsjónin að kenna? Er hún hæstv. ráðherra að kenna eða er hún einhverjum tilteknum embættismanni að kenna? Eru fleiri slíkar yfirsjónir sem ráðherra þyrfti að koma og biðjast afsökunar á fyrir hönd ráðuneytisins, vegna þess að stjórnir hafi ekki verið skipaðar eða þeim lögum sem Alþingi hefur sett hafi ekki verið hlítt? Það er ekki um það að ræða að menn hafi heitið því að fara í einhver erindi og síðan hafi tíminn ekki leyft þeim það eða eitthvað álíka. Hér er um að ræða lög frá Alþingi. Þeim lögum á ósköp einfaldlega að hlíta. Ráðuneytin, hve voldug sem þau eru þá er stjórnskipun okkar þannig, eiga að framkvæma það sem Alþingi ákveður. Ef ráðherra getur ekki framkvæmt það sem Alþingi ákveður þá á hann að skoða vel sinn hug. Að lokum þetta. Hæstv. umhvrh. sagði í upphafi ræðu sinnar að í umræðunni hefðu komið fram skiptar skoðanir um þetta mál. Um það er það að segja að ef við lítum á framsögu ráðherrans þá voru skoðanir ákaflega óskiptar um málið. Þeir tveir hv. ræðumenn sem tóku til máls auk þess sem hér talar lögðust á sömu sveif. Skoðanir voru sem sagt nokkuð eindregnar. Hafðar voru uppi efasemdir um tilgang þessa frv. og því heitið að skoða þetta og skorað á okkur í umhverfisnefndinni að skoða málið ákaflega vel. Í tilefni af því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagðist ekki vera stuðningsmaður þessa frv. þá er rétt að ráðherra svari því hvort hann hefur fengið eindreginn stuðning við frv. í þingflokkum ríkisstjórnarflokkanna. Hafa menn í þingflokkunum, bæði Sjálfstfl. og Framsfl., haft uppi efasemdir, fyrirvara eða verið í hreinni andstöðu við frv.? Það væri fróðlegt og gagnlegt fyrir okkur í umhvn. að fá að vita áður en við tökum til við að skoða þetta mál.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu stjórnarfrv. sem hefur auðvitað fengið umfjöllun í báðum þingflokkum. Það er hér komið fram. Varðandi tengsl samvinnunefndarinnar við Stofnun Vilhjálms Stefánssonar þá hef ég ekki áhyggjur af því að þau verði neitt ankannaleg. Hlutverk nefndarinnar er að treysta og efla samstarf hlutaðeigandi aðila um rannsóknir á norðurslóðum og málefni Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar. Það blasir við að samkvæmt lögunum verður samstarf þar á milli. Ég heyrði reyndar að þingmaðurinn taldi að það þyrfti ekki að vera erfiðleikum háð enda er svo alls ekki. Hæstv. forseti. Mér fannst þingmaðurinn gera því skóna að ráðuneytið hefði lítinn áhuga á þessari stofnun. Svo er alls ekki. Þetta lagafrv. má alls ekki skilja sem svo. Ég bendi á að mjög mikið starf er unnið á Stofnun Vilhjálms Stefánssonar, mjög gott og þarft starf sem við höfum stutt eins og okkur hefur frekast verið unnt. Stofnunin hefur t.d. verið í verkefni sem Norðurskautsráðið fól þeim við að skoða samfélagsþróun á norðurslóðum eða The Arctic Human Development Report, geysimikið verkefni. Stofnunin stendur vel og hefur verið að vinna mjög góð verkefni með stuðningi okkar. En frv. sem hér er flutt tengist því ekki á nokkurn hátt, þ.e. starfseminni innan stofnunarinnar.

Forseti. Um þessa ræðu er ekki margt að segja. Þau tengsl sem nú eru í lögum eru samkvæmt frv. ekki fyrir hendi. Ráðherra hefur þá upplýst okkur í umhvn. um að hún hafi engar áhyggjur af því. Hún telur að samvinnunefndin og stofnunin muni koma sér saman um það. Það má vel vera rétt og við skulum vona að það sé rétt. En hin formlegu tengsl eru afnumin. Ég hef efasemdir um þetta frv. og ætla að skoða það vel. Mér finnst undarlegt, og ég endurtek það, að það skuli koma fram núna, eitt og sér og hvorki með tengsl við aðrar stofnanir né neinar breytingar á Stofnun Vilhjálms Stefánssonar, án styrkingar á starfi hennar sem við hæstv. umhvrh. erum þó sammála um að sé bæði mikilvægt og gagnlegt.

Herra forseti. Þetta frv. er lagt fram í samræmi við lög nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, til staðfestingar á ríkisreikningi fyrir árið 2001. Það er á þskj. 982. Framsetning á talnaefni þessa frv. er í samræmi við fjárlög og fjáraukalög ársins 2001 og niðurstöður ríkisreiknings fyrir sama ár og er með sama sniði og frv. til lokafjárlaga fyrir árin þar á undan. Í frv. er stuðst við sömu vinnureglur og í lokafjárlögum fyrri ára að því undanskildu að meginreglan við útreikning fjárheimilda vegna ríkistekjufrávika miðar nú við álagðar tekjur í stað innheimtra tekna eins og áður var. Sú breyting er til samræmis við breytingu sem gerð er í ríkisreikningi 2001. Efnisatriði frv. eru í stórum dráttum á þá leið að í 1. gr. er leitað heimilda til að breyta fjárveitingum í sama mæli og reikningsfærðar ríkistekjur hafa vikið frá áætlunum fjárlaga samkvæmt uppgjöri. Þar er um það að ræða að stofnanir eða verkefni sem fjármögnuð eru með hlutdeild í ríkistekjum fái meiri eða minni heimildir til ráðstöfunar á tekjunum, eftir því hvort tekjurnar hafa reynst meiri eða minni en upphaflegar áætlanir gerðu ráð fyrir. Í 2. gr. frv. eru lagðar til niðurfellingar á stöðu fjárheimilda í árslok, einkum vegna verkefna þar sem útgjöld ráðast af öðrum lögum en fjárlögum, svo sem almannatryggingum, vaxtagjöldum og lífeyrisskuldbindingum. Þar er um að ræða afgangsheimildir eða umframgjöld sem ekki flytjast milli ára og koma þar með ekki til breytingar á fjárheimildum ársins á eftir. Samkvæmt 45. gr. fjárreiðulaga skal í lokafjárlögum leita heimilda til uppgjörs á gjöldum umfram fjárheimildir ársins og á ónotuðum fjárheimildum sem ekki eru fluttar milli ára. Einnig skal í frv. gera grein fyrir ónýttum lántökuheimildum liðins árs. Jafnframt skal í frumvarpinu leggja fram sérstaka skrá yfir geymdar afgangsfjárheimildir og um þá aðila sem hafa farið fram úr fjárheimildum ársins. Í 37. gr. laganna er heimild til að geyma ónýttar fjárveitingar í lok reikningsársins og með sama hætti að draga umframgjöld fyrra árs frá fjárveitingu ársins. Eins og ég gat um eru í 1. gr. frv. lagðar til breytingar á fjárheimildum ráðuneyta vegna frávika í mörkuðum tekjum og öðrum rekstrartekjum miðað við fjárlög, en nánari skipting á stofnanir og verkefni er í sundurliðun 1. Um er að ræða breytingar í samræmi við niðurstöður ársins 2001 þar sem útgjaldaheimild er hækkuð í þeim tilvikum sem lögboðnar ríkistekjur hafa reynst vera vanáætlaðar en lækkuð þegar tekjurnar hafa verið ofáætlaðar. Sem dæmi um þetta má taka að í frv. er gert ráð fyrir að framlag til Lyfjastofnunar hækki um 66 millj. kr. þar sem tekjur af eftirlits- og leyfisgjöldum stofnunarinnar urðu sem því nam hærri en áætlað hafði verið. Stærstu frávik sem leiða til hækkunar á fjárheimildum eru hjá Fæðingarorlofssjóði, sem fjármagnaður er með hlutdeild í tekjum af tryggingargjaldi en fjárþörf sjóðsins reyndist rúmum 320 millj. kr. meiri en áætlað var, og hjá Jarðasjóði og Jarðeignum ríkisins þar sem tekjurnar urðu u.þ.b. 227 millj. kr. umfram áætlun vegna mun meiri tekna af sölu ríkisjarða en reiknað hafði verið með. Helstu frávik sem leiða til lækkunar á fjárheimildum eru tæpar 252 millj. kr. hjá Atvinnuleysistryggingasjóði þar sem fjárþörf sjóðsins reyndist ofáætluð í fjárlögum sem því nam, og 52,3 millj. kr. hjá Ríkisútvarpinu vegna ofáætlunar tekna af afnotagjöldum. Í 2. gr. er sótt um heimildir til uppgjörs á ónotuðum fjárveitingum og umframgjöldum ráðuneyta sem ekki flytjast á milli ára og vísa ég til nánari skiptingar í sundurliðun 2. Þar er um nokkuð hefðbundna afgreiðslu að ræða sem lítið breytist á milli ára. Meginviðmiðunin er sú að felld er niður staða fjárheimilda á þeim liðum þar sem útgjöld ráðast fremur af öðrum lögum, t.d. lögboðnar greiðslur velferðarkerfisins og af hagrænum eða kerfislægum þáttum, t.d. lífeyrisskuldbindingar, frekar en af fjármálastjórn tiltekins stjórnsýsluaðila. Sem dæmi um þetta má nefna lífeyrisskuldbindingar og almannatryggingar. Einnig falla niður stöður verkefna sem er lokið, eins og t.d. 4 millj. kr. umframgjöld vegna ráðstefnunnar um konur og lýðræði, 4,5 millj. kr. umframgjöld við byggingu stafkirkju í Vestmannaeyjum hjá forsrn. og 1,1 millj. kr. er í afgang á lið 05-208 Bygging hafrannsóknaskips hjá sjútvrn. Skýringin á því, herra forseti, af hverju þessar tölur sem hér eru nefndar eru ekki nákvæmlega þær sömu og tilgreindar eru við þessi verkefni í sundurliðun 2 er sú að á móti gjöldunum koma sértekjur, en í fjárlögum eru sértekjur settar fram sem ein summutala hjá hverjum fjárlagalið en ekki brotnar niður á viðföng eins og gjöldin. Í fskj. með frv. er í samræmi við 45. gr. laga um fjárreiður ríkisins birt yfirlit yfir geymdar fjárheimildir og um þá aðila sem hafa farið fram úr fjárheimildum ársins, þ.e. yfirlit yfir stöðu fjárlagaliða sem færast til næsta árs. Með frv. eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður ríkissjóðs árið 2001 og vísa ég til grg. í fjáraukalögum og í ríkisreikningi fyrir það ár um meginatriðin í framvindu ríkisfjármálanna og um helstu frávik á tekjum og útgjöldum. Þá hefur Ríkisendurskoðun einnig lagt fyrir Alþingi skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings 2001 og um hana hefur verið fjallað í fjárln. Ég hef nú, herra forseti, farið nokkrum almennum orðum um frv. og hlutverk þess í tengslum við lög um fjárreiður ríkisins. Ég tel ekki ástæðu til að tíunda einstaka liði frv. sem varða uppgjör samkvæmt fyrirliggjandi reikningum, en legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárln. þingsins.

Herra forseti. Við ræðum hér frv. til lokafjárlaga fyrir árið 2001, og er rétt að vekja athygli á því að við erum stödd á árinu 2004 að ræða frv. til lokafjárlaga fyrir árið 2001. Það má segja að þetta sé þriðja og síðasta stig fjárlaganna sem hér er til umfjöllunar fyrir árið 2001, því áður höfum við samþykkt fjárlög og fjáraukalög fyrir árið 2001. Nú er því raunverulega komið að lokaafgreiðslu. Það er athyglisvert, þegar hæstv. fjmrh. vitnar til laga um fjárreiður ríkisins, að rifja upp hvað segir í 45. gr. þeirra laga, með leyfi forseta: ,,Með ríkisreikningi sem lagður er fram á Alþingi, sbr. 7. gr., skal fylgja frumvarp til lokafjárlaga honum til staðfestingar.`` Herra forseti. Ríkisreikningur hefur verið lagður fram reglulega á Alþingi, eins og gert er ráð fyrir í 45. gr. Ríkisreikningur fyrir árið 2001 var lagður fram ári síðar, seinni part ársins 2002, eins og eðlilegt er. En því miður fylgdi frv. til lokafjárlaga ekki, eins og segir í greininni, og þar með hefur hann ekki verið staðfestur. Til enn frekari upprifjunar er rétt að geta þess að á fundi fjárln. á morgun verður fjallað um frv. til lokafjárlaga ársins 2000. Við höfum því miður verið að dragast aftur úr og mér finnst nauðsynlegt að hæstv. ráðherra geri þingheimi grein fyrir því hvernig á því stendur að þessi dráttur hefur á orðið, en lokafjárlög fyrir árin 1998 og 1999 voru samþykkt í aprílmánuði ársins 2002, og talið að þar með mundu menn ná aftur að vera með þetta á eðlilegum tíma þannig að að hausti ársins 2002 hefði verið fjallað um lokafjárlög ársins 2000 um leið og ríkisreikningur ársins 2000 kæmi fram. Svo var ekki og lokafjárlög ársins 2000 voru lögð fram á Alþingi þann 12. mars 2003 þrátt fyrir að ríkisreikningur hefði verið lagður fram haustinu áður. Síðan voru lokafjárlög fyrir árið 2000 aftur lögð fram rétt fyrir jól og eins og ég sagði áðan verður um þau fjallað í fjárln. í fyrramálið. Þetta er auðvitað ekki nógu gott vinnulag og vonandi að það náist sem sett er fram í athugasemdum með frv. til lokafjárlaga fyrir árið 2001, að leggja fram lokafjárlagafrv. fyrir árið 2002 á vordögum. Vonandi verðum við komin í þann fasa á haustdögum að við uppfyllum 45. gr. laga um fjárreiður ríkisins. Herra forseti. Eins og ég sagði áðan held ég að nauðsynlegt sé að hæstv. ráðherra geri þingheimi grein fyrir því hvað valdið hefur því að þetta hefur safnast upp á þennan hátt. Það er ótækt að svo langur tími líði á milli ríkisreiknings og lokafjárlaga vegna þess, eins og kom fram við upplestur minn úr greininni áðan, að lokafjárlög eru til þess m.a. að staðfesta ríkisreikning. Það er líka vandamál að ekki sé fjallað um þessi mál nær þeim tímapunkti þegar það ár er liðið sem um er fjallað. Við getum t.d. horft til þeirra rekstrarvandræða sem upp koma í ýmsum stofnunum ríkisins, sem þar af leiðandi er ýtt fram fyrir sig og ekki tekið á og safnast upp vegna þess að það liggja ekki nægar upplýsingar fyrir þegar verið er að vinna fjárlög næsta árs á eftir, sem væri eðlilegt að menn hefðu fyrir framan sig þegar frá væri gengið. Það þarf einnig að skoða nákvæmlega það sem er á margan hátt sjálfvirkt í færslum, þ.e. þegar verið er að færa heimildir á milli ára sem ekki hafa verið nýttar og eins halla sem upp hefur safnast. Það þarf auðvitað að meta það hverju sinni og ákveðnar viðmiðunarreglur sem hér eru, en ég tel að það þyrfti að leggjast betur yfir það og að það væri ekki eins sjálfvirkt og það er að sumu leyti núna. Ég nefndi áðan að þegar rekstrarvandi á sér stað er auðvitað ótækt að ekki sé gripið í taumana fyrr en hann er raunverulega orðinn óviðráðanlegur. Það er því eðlilegt að um hver áramót sé þetta skoðað alveg sérstaklega. Einnig tengist þetta gerð fjárlaga, og ég veit að hæstv. ráðherra hefur það á prjónunum að vinna betur að því að menn horfi lengra fram á við þegar menn gera fjárlög og geri áætlanir nokkur ár fram í tímann. Það er ekki síður þá sem nauðsynlegt er að uppgjöri áranna þar á undan sé algjörlega lokið. Herra forseti. Ég ætlaði ekki að fara í miklar efnislegar umræður um frv. enda verður það skoðað og yfirfarið í fjárln. og frv. er þess eðlis að það er ekki, eigum við að segja, mjög umræðuvænt sem slíkt. En rétt er að fagna alveg sérstaklega því sem fram kemur í athugasemdum við frv. á bls. 66. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,... þar sem rétt þykir að kynna það mál sérstaklega fyrir fjárlaganefnd og fá um það umfjöllun.`` Það er auðvitað mjög til fyrirmyndar að fjmrn. telji ástæðu til að kynna ákveðin mál fyrir fjárln. og fá sérstaklega um þau umfjöllun, því það verður að segjast eins og er að því miður hefur á stundum skort nokkuð á að þessi eðlilegu tengsl væru á milli ráðuneytisins og fjárln. Eru nokkur nýleg dæmi þar um þar sem ríkisstjórn hefur verið að taka ákvarðanir um fjárútlát utan fjárlaga. Þrátt fyrir ákvæði í fjárreiðulögum um að það skuli kynnt í fjárln. hefur það ekki verið gert. Vonandi er því þessi setning í athugasemdunum fyrirboði þess sem koma skal, ekki aðeins gagnvart þessu atriði sem hér er um rætt og tengist frv. til lokafjárlaga fyrir árið 2001, heldur verði það almenn vinnubrögð í samskiptum hæstv. fjmrh. og fjárln. að kynningar fari reglulega fram og umfjöllun verði um þau mál sem eðlilegt er að fjallað verði um í samvinnu fjmrn. og fjárln.

Herra forseti. Ég vil aðeins segja nokkur orð í tilefni af ágætum athugasemdum hv. þm. varðandi tímasetningu málsins sem hér liggur fyrir. Ég tek undir með honum að vissulega er bagalegt hvað málið hefur dregist. Ég hef reyndar áður staðið hér í ræðustól og útskýrt það oftar en einu sinni hvernig á þessu hefur staðið að lokafjárlögin eða frumvörp til lokafjárlaga undanfarin ár hafa dregist svo mjög sem raun ber vitni. Fyrir því eru skýringar sem ég hygg að þingmenn í fjárln. þekki mætavel til. Þetta byrjar allt með því að við setningu fjárreiðulaganna er gerð grundvallarbreyting á allri uppbyggingu málsins og frá og með fjárlögum 1998 var farið yfir í allt annað kerfi í sambandi við bókhaldið. Því miður hefur dregist að koma því endanlega fyrir og útkljá álita- og ágreiningsmál sem verið hafa uppi og hreinsa út slíka hluti gagnvart gamla Ríkisbókhaldinu, nú Fjársýslunni, og öðrum þeim sem að þessum málum koma. Ég tek að sjálfsögðu á mig alla pólitíska ábyrgð á því en þetta er staða sem ég tek undir með hv. þm. að er algjörlega ómöguleg. Núna erum við að gera sérstakt átak í þessu og á þessu þingi verða vonandi afgreidd lokafjárlög fyrir árið 2000, 2001 og vonandi einnig 2002, þannig að frá og með næsta hausti megi koma þessu í það horf sem lögin um fjárreiður ríkisins gera ráð fyrir. Næsta haust getum við því lagt fram lokafjárlagafrumvarp fyrir síðasta ár, þ.e. árið 2003, eins og vera ber og verður engin afsökun fyrir því eftir að öll fjárlagakerfin, mannauðskerfin og fjárhagskerfin sem búið er að setja upp í Fjársýslu ríkisins verða komin í fullt gagn.

Herra forseti. Ég fagna orðum hæstv. ráðherra og tek undir að nauðsynlegt er að kippa þessu í liðinn. Það er rétt að dregist hefur úr hömlu að leysa ýmis, ég vil segja í flestum tilfellum, smádeilumál á milli aðila varðandi það að koma þessu í samt lag. Ég vona svo sannarlega að það takist sem hæstv. ráðherra boðar, að á haustdögum fáum við að sjá frv. til lokafjárlaga fyrir árið 2003 þannig að við getum komið þessu í rétt lag. Ég held að það sé rétt hjá hæstv. ráðherra að það verði engin afsökun ef það tekst ekki í haust. Ég vona því að þessi orð hæstv. ráðherra verði til þess að við þetta verði staðið og við verðum komin með 45. gr. fjárreiðulaganna í full not á haustdögum og getum fjallað um lokafjárlög fyrir árið 2002 um leið og við höfum fengið ríkisreikning í hendur. Ég vona því að þetta boði gott í þessum efnum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., með síðari breytingum. Í frumvarpinu er lagt til að framlengd verði tímabundin heimild til að lækka vörugjald af bifreiðum með vélar sem nýta metangas eða rafmagn að verulegu leyti í stað bensíns eða dísilolíu, svokölluðum tvíorkubifreiðum. Slík heimild var lögfest með lögum nr. 38/2000 og féll úr gildi um síðustu áramót. Rétt þykir hins vegar að framlengja heimildina enn um sinn eða til ársloka 2006. Þar sem innflutningsverð tvíorkubifreiða er alla jafna nokkru hærra en hefðbundinna ökutækja eru þær illa samkeppnisfærar gagnvart hefðbundnum bifreiðum og með frv. er stefnt að því að tvíorkubifreiðar verði betur samkeppnisfærar á almennum markaði. Markmiðið með framlengingunni er að styðja áfram við öra þróun í hönnun og framleiðslu ökutækja sem geta nýtt rafmagn og metangas, enda eru skaðleg áhrif þeirra orkugjafa á umhverfið mun minni en eldsneytis úr olíum. Einnig hefur verið bent á að notkun tvíorkubifreiða sé nauðsynlegt skref í frekari þróun í framleiðslu bifreiða sem eingöngu verða knúnar öðrum orkugjöfum en bensíni eða dísilolíu. Það byggist meðal annars á því að dreifikerfi fyrir aðra orkugjafa er enn svo gisið að ekki er unnt að reikna með almennri notkun slíkra bifreiða strax. Enn fremur eru ýmsar aðrar tæknilegar hindranir því til fyrirstöðu. Síðast en ekki síst er aukin notkun tvíorkubifreiða í samræmi við skuldbindingar Íslands gagnvart rammasamningi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og þá stefnu stjórnvalda að auka hlut innlendra orkugjafa. Örðugt er að áætla áhrif framangreindrar lagabreytingar á tekjur ríkissjóðs. Frá því að tímabundin heimild til lækkunar vörugjalds af tvíorkubifreiðum tók gildi með lögum nr. 38/2000 hafa um 50 bifreiðar af því tagi verið fluttar til landsins. Þrátt fyrir að gera megi ráð fyrir að innflutningur tvíorkubifreiða verði öllu meiri á næstu þremur árum en hingað til eru slíkar bifreiðar almennt dýrari en venjulegar bifreiðar og því líklegt að hreint tekjutap ríkissjóðs verði óverulegt. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég tel sjálfsagt að þetta frv. verði samþykkt á Alþingi. Það felur í sér framlengingu á bráðabirgðaákvæði þar sem verið er að undanþiggja tilteknar bifreiðir vörugjaldi, þetta eru bifreiðir sem nýta óhefðbundinn orkugjafa. Þeir óhefðbundnu orkugjafar sem þetta frv. tekur til eru einungis metangas eða rafmagn. Hæstv. ráðherra sagði í sinni ágætu framsögu að markmiðið með því að framlengja bráðabirgðaákvæðið væri að styðja áfram við öra þróun í hönnun og framleiðslu ökutækja sem geta nýtt rafmagn og metangas. Það er í sjálfu sér ákaflega lofsvert markmið. Nú er það svo að það eru fleiri tegundir óhefðbundins eldsneytis sem menn eru að nýta, eins og vetni. Við Íslendingar höfum tekið sérstakt frumkvæði á því sviði. Mig langar að spyrja hæstv. fjmrh.: Af hverju nær þetta ákvæði ekki til vetnis? Í öðru lagi: Eru einhver ákvæði í dag þar sem fjmrh. er veitt heimild til að undanþiggja bíla, sem eru knúnir að einhverju leyti af vetni, opinberum gjöldum?

Herra forseti. Þetta frv. er framlenging á tilteknum lagaákvæðum sem verið hafa í gildi undanfarin ár til að hlúa hér að vaxtarbroddi í sambandi við orkunotkun og minnkandi mengun. Vetnisfarartæki eru ekki svo langt á veg komin að það sé í rauninni á dagskrá að slík farartæki komi á götuna alveg á næstunni sem fólksbílar. Hins vegar hefur verið hlúð, ég vil segja með myndarlegum hætti, að starfsemi Íslenskrar nýorku og þeirra aðila sem hér hafa verið með sérstakt tilraunaverkefni í gangi hvað varðar vetnisstrætisvagna af hálfu hins opinbera. Hitt er annað mál að ég tel að móta þurfi heildarstefnu gagnvart öllum þessum þáttum á næstunni. Þetta bráðabirgðaákvæði sem gildir til ársloka 2006 gefur þangað til svigrúm til að móta slíka stefnu, og áður en þetta ákvæði til bráðabirgða fellur úr gildi.

Herra forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. fjmrh. að þegar tækninni hefur fleygt það fram að fjöldaframleiðsla tvíorkubíla eða tvinnbíla, sem geta nýst við vetni, verður hafin og þeir komnir á götuna, eins og hæstv. ráðherra orðar það, muni hann beita sér fyrir lagabreytingum sem gefa honum þá heimild sem ég gat um hér áðan. Ég tel það ákaflega nauðsynlegt og ég tel rétt að fara þá leið sem hæstv. ráðherra nefnir hér, að fara í heildstæða stefnumótun sem einmitt varðar það. Ég er ekki sammála hæstv. ráðherra um að tæknin sé ekki alveg komin á þetta stig. Ég held --- og hv. þm. Hjálmar Árnason leiðréttir mig ef ég fer rangt með --- að einmitt um þessar mundir sé tæknin að komast á það stig að á allra næstu missirum og örugglega á þessu kjörtímabili munum við sjá fjöldaframleidda bíla, sem gætu keppt við annars konar ökutæki ef þeim væri búin betri staða með skattalegum ívilnunum. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar, og Samf., að þessa stefnumótun þurfi að ráðast í og við höfum lagt fram sérstaka tillögu um það. Að því er varðar metangas og rafmagn, sem menn eru í vaxandi mæli farnir að nota til þess að knýja bifreiðir sínar, hafa Norðmenn farið þá leið að fella virðisaukaskatt og þungaskatt af svona bílum. Þegar það var gert tífaldaðist salan á þeim.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að lýsa mikilli ánægju með þetta frv. Það felur í sér að það er einfaldlega verið að framlengja þær undanþágur sem gilt hafa um vistvæn ökutæki. Þær hafa í rauninni ráðið úrslitum hvað það varðar að hingað eru þegar komnir þrír strætisvagnar og meira er í undirbúningi. Ísland hefur tekið ákveðna forustu í því að vera tilraunavettvangur fyrir þessa nýju tækni og það er einmitt það sem við erum að bjóða. Við erum að bjóða okkar smáa þjóðfélag sem tilraunvettvang, heppilegan vettvang til þess að gera tilraunir með nýja tækni. Það er ekki síst fyrir þá ákvörðun ríkisstjórnar og Alþingis að setja ákvæði eins og þetta, sem var bundið sólarlagsákvæði, sem við höfum náð þeim árangri sem raun ber vitni. Þess vegna ber að fagna því að undanþágurnar skuli framlengdar. Hér var minnst á að nauðsyn bæri til að fara yfir og móta allsherjarstefnu í málinu. Þá er rétt að minna á að sú vinna á sér stað nú þegar. Þegar hefur verið samþykkt þál. á hv. Alþingi og einmitt er verið að vinna að framtíðarlausn hvað varðar fjármögnun á vegakerfinu, hvað varðar undanþágur og þar fram eftir götunum. Að þeirri vinnu koma fulltrúar einna sex ráðuneyta, ef ég man rétt, auk fyrirtækisins Íslenskrar nýorku. Ég vænti þess að niðurstöður þeirrar vinnu sjáist mjög fljótlega og þá getur þingheimur tekið afstöðu til þeirra. Þar erum við hins vegar að tala um langtímafyrirkomulag en þetta frv. hér er í rauninni að bregðast við því sem er að gerast í núinu. Að lokum, virðulegur forseti, get ég ekki stillt mig um að leiðrétta eitt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni sem ég veit að er einlægur stuðningsmaður vistvænna ökutækja. Hann vék að því að hér hefði ekki verið minnst á vetnisbíla, hér væri aðeins talað um metangas og rafmagn, en það er nú svo að vetnisbílar eru flokkaðir sem rafmagnsbílar. Munurinn á þeim og hinum hefðbundnu rafmagnsbílum, sem sækja rafmagn sitt í rafurkerfi landsins og er bara stungið þar í samband, er sá að með vetnistækninni framleiða vetnisbílarnir sitt eigið rafmagn í stað þess að sækja það inn á netið. Þó að hér sé einungis talað um rafmagnsbíla er átt við vetnisbíla, enda er það fyrst og fremst hugsunin í góðu samráði við hið framsækna fyrirtæki Íslenska nýorku.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í þessum umræðum er langt frá því að ég sé jafn vel að mér í þessum efnum og hv. þm. Hjálmar Árnason sem hefur sýnt lofsverðan áhuga og dugnað í þessu máli. Þökk sé honum fyrir það. Ég var mér þess ekki meðvitaður að vetnisbílarnir féllu í reynd undir þetta ákvæði. En nú er það svo að hvorki hæstv. fjmrh. var það í sinni ræðu né ýmsir þeir sem tengjast Íslenskri nýorku, eða svo hef ég skilið mál þeirra. Ég er þeirrar skoðunar að ákaflega mikilvægt sé að gera allt sem hægt er til þess að greiða götu ökutækja af þessu tagi. Það er auðvitað vel, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason hefur reyndar áður upplýst mig um, að það er von á heildstæðri stefnumótun um þetta mál frá nefnd. Ég hef lagt fram fyrir hönd Samf. þáltill. þar sem kveðið er á um að það eigi að heimila fjmrh. að taka af öll opinber gjöld á meðan hann telur að þess þurfi til þess að bæta samkeppnisstöðu þeirra. Ég vísaði til norskra upplýsinga sem komu fram á sínum tíma í sjónvarpi. Þar gekk ríkisvaldið lengra varðandi rafbíla en hér stendur til, þar fóru menn þá leið að fella niður þungaskatt og virðisaukaskatt og áttu síðan í samningaviðræðum við sveitarfélög um að heimila þeim ýmiss konar fríðindi önnur, eins og að þurfa ekki að borga jarðgangatolla, vegatolla og ekki einu sinni bílastæðagjald. Meira að segja voru þeim veitt ákveðin forréttindi í umferðinni. Þetta leiddi til þess að notkunin stórjókst. Ég held að við þurfum að fara þessa sömu leið, og því fyrr því betra. Eins og ég sagði styðjum við í Samf. þetta frv. hæstv. fjmrh., og teljum að lengra hefði mátt ganga.

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að heyra stuðning Samf. við það ágæta mál að auka hér notkun vistvænna ökutækja. Ég árétta bara það sem ég nefndi áðan, að öll þau metnaðarfullu markmið sem hv. þm. talaði um og vitnaði til þáltill. sinnar og fleiri hv. þm. vaka einmitt fyrir hinni fjölskipuðu nefnd sem er að störfum. Hún mun leggja fyrir tillögu, vonandi afskaplega fljótlega, sem tekur til þess hvernig almennt á að fjármagna vegakerfið, til ábendinga um ýmsa þætti í lögum okkar sem eiga þá að taka mið af því hvernig lagaramminn á að geta hvatt okkur til að nota þessi vistvænu ökutæki. Ef hinn frægi dísil- og bensínskattur leggst af, ef menn hætta almennt að nota bensín og dísil hér, sem ég hygg að muni gerast fyrr en margan grunar, verðum við auðvitað að finna aðrar leiðir í staðinn. Ég held að þar muni áður en svo langt um líður koma möguleikar eins og útflutningur á vetni en nú þegar er starfandi í Þýskalandi félag sem var stofnað fyrir 10 árum og heitir hvorki meira né minna en Der Isländische Wasserstoffvereinlag, er í eigu margra þekktra þýskra fyrirtækja og hefur það markmið eitt að flytja inn vetni til Þýskalands frá Íslandi þegar markaðurinn verður tilbúinn. Stærstu bílaframleiðendur heims keppa núna um það að verða fyrstir inn á þennan markað sem bíður eftir vistvænni ökutækjum og hafa lýst því yfir að á allra næstu árum muni þeir hefja fjöldaframleiðslu. Fyrirtækið Íslensk nýorka er einmitt komið úr löngum heimsleiðangri til bílaframleiðenda í heiminum þar sem er verið að bjóða okkur sem tilraunavettvang á þessu sviði.

Herra forseti. Sú nefnd sem hv. þm. hefur hér verið að lýsa vinnur, eins og ég skil mál hans, að því að þróa framtíðarstefnu. Sú stefna á að taka til þess m.a. hvernig vegakerfið verður fjármagnað, og vegabóta á Íslandi eins og hv. þm. bendir á þegar búið verður að gjörbreyta kerfinu. Þá verðum við komin í þá eftirsóknarverðu stöðu að mjög stór hluti af íslenskum ökutækjum verður knúinn af þessum nýju óhefðbundnu orkugjöfum og við komin í skemmtilega framtíð. Spurningin er hvernig við náum henni og hvernig við náum að örva Íslendinga til að skipta sem fljótast yfir. Það gerum við með því að lækka verðið á þessum ökutækjum. Það sem ég er að reifa og velta hér upp er þessi yfirgangstími. Á meðan á honum stendur, sérstaklega í upphafi hans, þurfum við að grípa til töluvert róttækra ráða hvað skattlagningu varðar til þess að gera það mjög eftirsóknarvert fyrir þegninn að fjárfesta í svona ökutæki. Þegar stórir bílaframleiðendur byrja fjöldaframleiðslu á tvinnbílum eftir kannski fjögur ár, kannski eftir tíu ár, lækkar verðið á þeim mjög mikið. Það þarf samt sem áður töluvert til svo að þessir bílar verði samkeppnisfærir. Það er það sem tillaga okkar í Samf. lýtur að. Það er þessi yfirgangstími meðan verið er að skapa þá stöðu sem gerir það að verkum að almennir borgarar sjái í því eitthvað eftirsóknarvert, þeim verði ívilnað af hálfu hæstv. fjmrh. til þess að ýta þeim út í að kaupa einmitt ökutæki af þessum toga.

Herra forseti. Það er einmitt þessi yfirgangstími, en vonandi ekki yfirgangur, sem málið snýst um. Segja má að frv. sem hér er í umræðu og hefur kallað á þessa ágætu umræðu um vetnisbíla og aðra, miði einmitt að því að það verði meira aðlaðandi fyrir almenning en ekki síst fyrir þá erlendu aðila sem við höfum náð samstarfi við og munum ná samstarfi við að koma með þessi tilraunaökutæki hingað til landsins. Það er næsta skref og þar hefur okkur orðið verulega ágengt og á eftir að verða enn betur ágengt. En það verður væntanlega verkefni þeirrar nefndar sem hér er iðulega vitnað til að koma með tillögur og hugmyndir um það hvernig við eigum að bregðast við í framtíðinni þegar fjöldaframleiðslan er hafin og þá munu þessir bílar verða á mjög samkeppnisfæru verði við aðra. Við erum núna að tala um fyrsta tímabilið þar sem Íslendingar bjóða sig fram sem tilraunavettvang fyrir nýja tækni. Hér er auðveldara að gera tilraun vegna smæðar okkar, reynslu af því að skipta um orkugjafa og vegna smæðar samfélagsins, alveg eins og við höfum gert hvað varðar jarðvarmann þar sem vísindamenn okkar eru með þeim fremstu í heimi. Við höfum byggt upp þekkingu og reynslu og höfum síðan flutt út og erum að flytja þá þekkingu út til annarra landa. Og það er það sama sem við erum að bjóða í sambandi við vetnistæknina og frv. er mjög mikilvægur liður í því. Um það er ekki ágreiningur.

Herra forseti. Ég kem upp til þess að lýsa ánægju með framlagningu þessa frv. til laga um breyting á lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. þar sem verið er að gefa lengri frest til þess að heimila lækkun á vörugjaldi af bifreiðum sem flokkast undir að vera tvíorkubílar, þ.e. að ganga fyrir metangasi og rafmagni. Hér er verið að tala um vistvæn ökutæki, leið til nýtingar á vistvænu eldsneyti. Og því held ég að fleiri flokkar en þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafi það græna framtíðarsýn að styðja þetta fram komna frv. Það hefur komið fram hér að vetnisbílar eru flokkaðir sem rafmagnsbílar og því falla þeir undir þetta frv. Við getum því miður ekki vænst þess að sjá þá í almennri notkun á allra næstu árum, a.m.k. miðað við þá möguleika sem eru núna á dreifingu á vetni til notkunar fyrir þessa bíla, en það hlýtur að koma jafnhliða því að þeim fjölgi á götum borgarinnar að um leið vakni áhugi á að setja upp aðstöðu til þess að fylla þá af vetni. En einhvers staðar verður að byrja og það að lækka vörugjaldið er mikill hvati til áframhaldandi innflutnings á þessum bílum. Ég dreg ekki í efa að innan fárra ára muni þessi ökutæki verða mun algengari en við sjáum hugsanlega fyrir okkur í dag. Þar sem við höfum notast við eldsneyti sem er takmörkuð auðlind og með frekari kröfum um verndun andrúmsloftsins hljótum við að reyna eftir megni að draga úr notkun bensín- og olíubíla. Hér var nefndur sá möguleiki að flytja út vetni og í því sambandi óska ég þess heitast að það verði ein af okkar útflutningsgreinum. Ég vil þess vegna vísa því til hæstv. núv. ríkisstjórnar að láta af stóriðjustefnu sinni og ofdekri við áliðnaðinn og horfa til þess að við þurfum að hafa gott aðgengi að nýtanlegri vatnsorku til þess að sú framtíðarsýn rætist að arðvænlegt verði að flytja út vetni í nánustu framtíð.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en tek undir það sem menn hafa sagt um frv. að það er hægt að fagna því að það skuli lagt fram og að menn skuli hugsa fram í tímann hvað varðar þessi málefni. Mér finnst rétt að grípa þetta tækifæri og tala líka um það sem við höfum ekki staðið okkur nógu vel í. Við höfum engan veginn staðið okkur í því að reyna að hafa áhrif á bifreiðaeign hér, nýtingu á orku og mengun og annað slíkt sem hægt er að gera með með því að hafa áhrif á hvaða bílar eru notaðir og hvaða eldsneyti er notað. Það er óhætt að segja að einhver mesta hörmungarsaga sem verið hefur í þinginu er hvernig ríkisstjórnir liðinna ára hafa bögglast með olíugjaldið. Mig langar til þess að spyrja hæstv. fjmrh. að því á hverju menn eigi von núna. Nú er þetta mál búið að veltast í Alþingi í 12 eða 13 ár eða eitthvað svoleiðis. Menn hafa lagt fram ný og ný frv., stundum hafa þau verið samþykkt og lögin síðan dregin til baka. Hæstv. forseti. Er vitneskja fyrir hendi um það hvort hæstv. fjmrh. er hér og heyrir mál mitt? Já, nú sé ég það, hæstv. forseti, ég þarf ekki að fara í grafgötur með það. --- Mig langar til að fá svar við þeirri spurningu hvort þetta mál sé enn einu sinni strand og menn hættir við í bili. Eða hvort ná eigi fram þessu málefni sem menn hafa verið að veltast með, eins og ég hef sagt, um olíugjaldið, ég fæ örugglega svar við því á eftir. Svo finnst mér ástæða til þess að benda á það sem oft hefur verið bent á í þinginu að það mætti spara svolítinn tíma í umræðum með því að ræða saman samstæð mál eins og það málefni sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi áðan og málefni sem liggur hér fyrir af svipuðu tagi um vegslit þar sem er verið að gera ráð fyrir ýmsum ráðstöfunum til þess að hafa áhrif á hvaða bílar eru notaðir, bæði í þeim tilgangi að spara orku og minnka mengun og líka að minnka vegslit. Þessi pólitík hefur verið afskaplega lítið stunduð af stjórnvöldum á umliðnum árum og ekkert verið að gerast nema það að menn hafa hnoðað og þæft þetta olíugjald öll þessi ár og aldrei hefur neitt gerst í málinu. Nú hlýtur að vera komið að því að fá yfirlýsingu frá hæstv. ráðherra um hvað standi til í þetta skiptið hvað það mál varðar. Ég tek undir þetta mál og það sem sagt hefur verið í umræðunum, en þetta er svolítið eins og að byrja á að leggja veginn hinum megin við ána en smíða ekki brúna samhliða eða áður því við höfum verið að fleygja frá okkur miklum verðmætum undanfarin ár með því t.d. að nota ekki dísilbíla hér, með því að hafa ekki áhrif á það að almenningur kaupi bíla sem eyða minni orku og með því að reyna ekki að hafa áhrif á mengun og vegslit og annað slíkt með pólitískum ákvörðunum. Ég vildi koma þessu að og fyrst og fremst óska eftir svari við þeirri spurningu hvort við þingmenn á hv. Alþingi og þá sérstaklega þeir sem eru í samgn. þingsins fái þetta verkefni í vetur sem svo lengi hefur verið í höndum Alþingis.

Herra forseti. Hv. þm. spyr um frv. um svokallað olíugjald sem oft hefur borið á góma á Alþingi. Það frv. er á lista yfir þau mál sem ríkisstjórnin kynnti í haust og hyggst flytja í vetur. Það er hins vegar ekki komið fram vegna þess að það er ekki komin niðurstaða í öll atriði í málinu. En það er stefna mín að reyna að koma því máli til meðferðar í þinginu, en það er jafnframt stefnan að reyna að útrýma ágreinings- og deilumálum fyrir fram eftir því sem hægt er. Niðurstaðan er sem sé ekki fengin. En ég tek eindregið undir það með hv. þm. að núverandi kerfi hvetur til óhagkvæmni hvað varðar eldsneytisnotkun, gerir eldsneytisinnkaup þjóðarbúsins dýrari en þau þyrftu að vera og hamlar gegn því að almenningur og atvinnureksturinn nýti sér nýjustu tækni til að mynda í gerð dísilbíla og dísilvéla með því að hagnýta sér það sem fram er komið varðandi framþróun í dísilvélum. En þetta er sérstakt mál. Ég ætla ekki að fara út í efnisumræður um það en ég vildi bara upplýsa hver staða þess máls er. Hún er sú að málið er til meðferðar en er ekki enn þá tilbúið til framlagningar á hinu háa Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég fagna því út af fyrir sig að hæstv. ráðherra er ákveðinn í því að tryggja framgang þessa máls. Það er náttúrlega orðið með miklum undarlegheitum að menn skuli ekki vera búnir að finna botninn í það mál eftir allan þennan tíma og eftir alla þessa miklu umfjöllun. Maður verður þá satt að segja að binda von við það sem hæstv. ráðherra segir að nú séu menn komnir það nálægt niðurstöðunni að málinu verði dreift sem fyrst í þinginu því það gengur á tímann. Ég geri ráð fyrir því vegna þess hversu vandasamt málið hefur verið fram að þessu að það taki einhvern tíma að klára það í nefnd í framhaldi af því að það verði lagt hér fram til umræðu. En ekki meira um það.

Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð um það sem hér fór á milli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar og hæstv. fjmrh. í stuttu andsvari um olíugjaldsfrumvarpið svonefnda sem eins og hér kom fram hjá hæstv. fjmrh. var á verkefnalista hæstv. ríkisstjórnar og á að leggja fram á þessu þingi. Fyrir það fyrsta vil ég segja það, virðulegur forseti, að ég er ekkert mjög ósáttur við það að þetta frv. sé ekki komið fram eins og það hefur verið boðað í fjölmiðlum frá hendi hæstv. ríkisstjórnar. Þá á ég auðvitað við það að menn ætla að taka hér upp olíugjald sem er gott og góðra gjalda vert með þeim annmörkum þó sem á því eru. Það er gert eftir því sem sagt er m.a. til þess að kalla fram þann möguleika að fólk fari að kaupa litlar dísilbifreiðar o.s.frv. En annmarki, virðulegi forseti, er á því frv. sem hæstv. ríkisstjórn ætlaði sér að leggja fram, eins og það var boðað, ef taka á upp tvöfalt kerfi gagnvart flutningastarfsemi í landinu. Því vil ég nota tækifærið hér og nú og m.a. vegna þess að næsta mál á dagskrá þessa þingfundar er afnám flutningsjöfnunargjalds á sementi sem hæstv. iðnrh. mun fjalla um á eftir og flytja. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. sem hér er viðstaddur þessa umræðu hvort það sé enn þá ætlun ríkisstjórnarinnar að leggja fram þetta frv. með þessum mikla ókosti, þ.e. að vera með flutningabíla, bíla stærri en 10 tonn, líka á mæli og vera með tvöfalt kerfi. Ég ætla rétt að vona að hæstv. fjmrh. geti komið hér upp og sagt að ríkisstjórnin sé að hörfa frá þeirri vitleysu vegna þess að það liggur í augum uppi að ef svo verður þá mun það hækka flutningskostnað, en hinn ráðherrann sem staddur er í þessum sal, hæstv. iðnrh., boðaði mjög í kosningabaráttu --- þó að ekkert bóli nú á framkvæmd þess --- að hún ætlaði að koma með aðgerðir til að lækka flutningskostnað í landinu. Við höfum stundum sagt það að eins og flutningskostnaður hefur þróast hér í landi með mikilli skattheimtu ríkisins, hins opinbera, að hann sé einn versti landsbyggðarskattur sem í gangi er um þessar mundir. Segja má, virðulegi forseti, að ef olíugjaldsfrumvarpið með mæli á flutningabíla kemur líka eftir þá breytingu sem hæstv. ríkisstjórn gerði í upphafi þessa þings, þ.e. að hækka olíugjaldið sem fór þráðbeint út í verðlagið og hefur haft í för með sér hækkun á flutningsgjöldum, þá hefur ríkisstjórnin beitt sér fyrir því að flutningsgjald getur hækkað um allt að 25% að mati sérfróðra manna sem starfa í þessari grein. Ég ætla rétt að vona það, virðulegi forseti, af því að ég get rætt þetta mál nú á hinu háa Alþingi að viðstöddum fjmrh. sem vill fá peninga í sinn ríkiskassa af flutningastarfsemi --- hér er svo viðstaddur líka hæstv. iðnrh. sem hefur boðað að það eigi að jafna eða lækka flutningskostnað á landinu --- að það sé svona verið að toga þetta frá vinstri til hægri, að vinstri höndin viti ekki hvað sú hægri er að gera. Ég ætla rétt að vona það. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. fjmrh. sem hér er að fylgja úr hlaði frv. sínu um vetnisbíla og fleira, hvort málið sé að taka þeim breytingum --- nú heyrir maður það, virðulegi forseti, að málið sé stopp í öðrum ef ekki báðum þingflokkum ríkisstjórnarinnar út af þeim annmörkum sem ég er hér að nefna gagnvart olíugjaldsfrumvarpinu --- hvort þessi stærsti ókostur þar verði tekinn út. Í öðru lagi spyr ég, ef svo er ekki, þ.e. ef hæstv. ríkisstjórn sér sér ekki fært að taka hann út, hvort við eigum þá ekki hreinlega bara að stoppa við með olíugjaldsfrumvarpið, hætta við það en endurbæta þungaskattskerfið og búa þar til gjaldflokka fyrir minni bíla. Það mundi gera það að verkum að hagkvæmara yrði að kaupa minni bíla með dísilvél. Virðulegur forseti. Þetta vildi ég leggja inn í þessa umræðu vegna þess að umrætt olíugjaldsfrumvarp bar á góma og svo skemmtilega vill til að þetta má ræða á þessum nótum og líka vegna þess að við ætlum að ræða hér um flutningskostnað á sementi, verðjöfnun á flutningi á sementi. Það verður rætt hér á eftir. Þó svo að ekkert bóli á flutningsjöfnunarframkvæmd eða lækkun flutningskostnaðar frá hendi hæstv. ríkisstjórnar þá ætla ég rétt að vona að hæstv. fjmrh. fari ekki að koma með frv. hér inn sem geri það að verkum að flutningskostnaður muni hækka verulega, eins og ég nefndi áðan.

Herra forseti. Það var nú heldur verra þegar við erum að ræða hér ágætt frv. sem virðist vera góð samstaða um að hv. þm. Jóhann Ársælsson skyldi hafa ýtt á þennan takka í félaga sínum Kristjáni L. Möller og hleypt honum af stað í almennri olíugjaldsumræðu sem er ekki hér á dagskrá. Ég hef upplýst það í þessari umræðu sem svar við fyrirspurn að þetta mál er í undirbúningi eins og hefur legið fyrir lengi. Það var lagt fram í hittiðfyrra sérstakt frv. um þetta mál sem síðan hefur verið til skoðunar bæði á vettvangi ríkisstjórnarinnar en jafnframt hjá öllum hagsmunaaðilum sem hafa fengið þetta mál til umsagnar. Það er úr þeim umsögnum sem verið er að moða núna ásamt nýjustu upplýsingum um framþróun á þessu sviði í öðrum löndum, þ.e. tæknibreytingar og annað sem skiptir þarna verulegu máli. Í frv. sem var lagt fram fyrir tveimur árum var gert ráð fyrir því að stærstu bílar mundu áfram vera með mæli. Það er út í hött að kalla það tvöfalt kerfi. En það er mest af öllu út í hött að tala um flutningskostnaðarhækkanir af þeirri stærðargráðu sem hv. þm. Kristján L. Möller reiddi hér fram algjörlega tilefnislaust. Að öðru leyti ætla ég ekki að segja eitt einasta orð um þetta frv. hér í þinginu fyrr en það verður að þingskjali, fyrr en það kemur hér fram frv. Það er algjörlega óeðlilegt, herra forseti, að taka hér langan tíma undir tilteknu þingmáli til að ræða eitthvert allt annað mál sem er ekki hér á dagskrá. Þetta er óeðlilegt.

Virðulegi forseti. Ég veit nú ekkert hvort það sé endilega óeðlilegt að ræða þetta eins og hér er gert. Það gafst tilefni til þess að minnast á hið víðfræga olíugjaldsfrumvarp sem hefur verið boðað. Ég er áhugamaður um olíugjaldsfrumvarp, jafnframt áhugamaður um lækkun flutningskostnaðar og um að leggja af þann landsbyggðarskatt sem flutningskostnaður er en sem hæstv. fjmrh. hefur beitt sér fyrir með aukinni skattheimtu, t.d. með hækkun á olíugjaldinu fyrr á þessu þingi. Það hins vegar bendir til þess, og á það er ég bara að benda hér, að stundum fer ekki saman hugur og hönd hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er verið að hækka þennan kostnað en svo er annar hæstv. ráðherra að boða lækkun. Þetta bar hér á góma og sjálfsagt er að ræða um það. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. fjmrh. að það var ýtt á ákveðinn takka í mér við það að ræða þetta mál. Ég er bara ánægður með að á mér kviknaði og að það lifi enn þá í þeim gömlu góðu glæðum. Ég vil bara segja það við hæstv. fjmrh. að ýtt verður á marga takka ef komið verður með hið arfavitlausa frv. með þessari tvöföldu gjaldheimtu eins og boðað er, þ.e. ef leggja á sérstakan skatt, 10% skatt á flutningastarfsemi. Ég vil aðeins segja, virðulegi, forseti, að hæstv. fjmrh. telur það út í hött að ræða þetta hér samhliða. Mér finnst út í hött að búa til tvöfalt kerfi ef taka á upp olíugjaldið og ég vona að ekki þurfi að ýta á neinn takka með þessu þegar það kemur fram. Með öðrum orðum vona ég að hæstv. ríkisstjórn sjái að sér og hendi út úr væntanlegu frv. þessari tvöföldu skattheimtu sem þar er og leggst með enn meiri þunga á landsbyggðarfólk en aðra.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga afnám á jöfnun flutningskostnaðar á sementi. Það er 690. mál þingsins. Með frv. þessu er lagt til að jöfnun flutningskostnaðar á sementi verði afnumin og flutningsjöfnunarsjóður sements lagður niður. Frumvarpið er samið með hliðsjón af áliti nefndar sem skipuð var til að endurskoða ákvæði laga um jöfnun flutningskostnaðar á sementi og kanna hvort leggja bæri niður starfsemi flutningsjöfnunarsjóðs sements, sem og flutningsjöfnunargjald á sement, en mæta flutningskostnaði á landsbyggðinni þess í stað með almennum aðgerðum. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar iðn.- og viðskrn., Samtaka iðnaðarins og Byggðastofnunar. Nefndin var skipuð í kjölfar nefndarálits meiri hluta iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stofnun hlutafélags um Sementsverksmiðju ríkisins, en í því mælti iðnn. með að ákvæði laga um jöfnun flutningskostnaðar á sementi yrðu tekin til endurskoðunar. Í áliti nefndarinnar um endurskoðun flutningsjöfnunar sem er fylgiskjal með frv. kemur fram að markaðsaðstæður og leikreglur á markaði hafa tekið stakkaskiptum. Þá kemur fram að sementskostnaður er nú aðeins 2--3% af byggingarkostnaði hefðbundins íbúðarhúsnæðis. Annar kostnaður og byggingarefni eru því um 97--98% af heildarkostnaði og engin jöfnun á sér stað varðandi önnur byggingarefni svo sem timbur, stál, gler og ýmis klæðningarefni. Nefndin telur að núverandi kerfi hafi leitt til þess að flutningskostnaður sé hærri en vera þyrfti, að kerfið þjóni þeim best sem annast dreifinguna en sé kaupendum sements ekki til hagsbóta. Er nefndin sammála um að leggja til að starfsemi flutningsjöfnunarsjóðs sements verði lögð niður og hætt verði sérstakri jöfnun flutningskostnaðar sements. Í álitinu kemur fram að afnám flutningsjöfnunar sements muni að öllum líkindum leiða til einhverrar lækkunar á verði sements á suðvesturhorni landsins og að vænta megi einhverrar hækkunar í öðrum landshlutum. Ýmislegt bendir hins vegar til að hagræðing í flutningum og samkeppni á sementsmarkaði leiði til þess að hækkun sementsverðs á landsbyggðinni verði óveruleg. Herra forseti. Samkeppni á sementsmarkaði, betri samgöngur, flutninga- og geymslutækni og breyttar byggingaraðferðir gera það að verkum að flutningsjöfnun á sementi nær ekki því markmiði sem lagt var upp með við setningu laga um jöfnun flutningskostnaðar á sementi. Óeðlilegt verður að telja að flutningskostnaður sements sé jafnaður þegar slíkt gildir ekki um önnur byggingarefni. Ráðuneytið hefur um nokkurt skeið haft til skoðunar möguleika á almennum aðgerðum til að jafna flutningskostnað á landsbyggðinni. Er það von mín að tillaga um slíkt verði lögð fram á næstunni. Í ljósi alls þessa er í frv. lagt til að flutningsjöfnun á sementi verði afnumin, flutningsjöfnunarsjóður sements lagður niður og lög um jöfnun flutningskostnaðar á sementi felld úr gildi. Ég tel ekki ástæðu til þess að rekja nánar efni frv. og vænti þess að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Frú forseti. Ég vil inna hæstv. iðnrh. eftir því hvort ráðherrann hefði ekki talið skynsamlegra að bíða með þessar breytingar á jöfnun flutningskostnaðar á sementi þangað til hér hefðu verið kynntar samræmdar aðgerðir til jöfnunar á flutningskostnaði í landinu. Við minnumst þess hér frá liðum vetri að þá lagði hæstv. samgrh. fram skýrslu um flutningskostnað í landinu. Þar kom fram að munur á flutningskostnaði sem lagðist á íbúa landsins eftir því hvar þeir bjuggu var kannski 50, 70 og upp í 100%. Þá var einmitt rætt um að vinda ætti bráðan bug að því að finna leið til þess að jafna þennan kostnað og draga úr þeim mikla mismun sem landsmenn búa við vegna þessa háa flutningskostnaðar. Það er ekki einungis svo að flutningskostnaðurinn sjálfur sé hár heldur margfaldast þetta líka með skattlagningu af hálfu ríkisins á flutningskostnaðinn. Þetta var gert að kosningamáli af hálfu bæði Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks fyrir síðustu kosningar og sagt að eitt það brýnasta sem taka ætti á í sambandi við jöfnun á búsetu og atvinnuskilyrðum úti um land væri jöfnun flutningskostnaðar. En nú er bara fyrsta mál sem hæstv. ráðherra flytur hér að fella niður þá jöfnun sem þó var fyrir hendi, þ.e. varðandi sementið. Hefði ekki verið nær, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra hefði drifið hér inn frv. um jöfnun flutningskostnaðar í staðinn fyrir að drífa hér inn frv. til þess að fella niður þá litlu jöfnun sem í gangi er?

Hæstv. forseti. Hv. þm. hefur talsvert til síns máls að því leyti að það hefði ekki verið óskynsamlegt að láta þetta fylgjast að. Hins vegar er staðreyndin sú, eins og ég hef sagt frá í þinginu, að komi til þess að teknir verði upp styrkir vegna sýnilegs flutningskostnaðar fyrirtækja sem eru staðsett á landsbyggðinni og eru fyrst og fremst með markaðsvöru sína á höfuðborgarsvæðinu þá þarf það að hafa fengið samþykkt Eftirlitsstofnunar EFTA þar sem um styrki er að ræða. Meginreglan á Evrópska efnahagssvæðinu er sú að styrkir eru óheimilir en hins vegar eru ákveðnar undantekningar frá því, m.a. gæti það átt við um styrki til byggðamála. Málið er til umfjöllunar hjá áðurnefndri stofnun. Ég get ekki alveg svarað því á þessari stundu hvenær við getum gripið til aðgerða í þessu sambandi enda hefur ekki verið tekin pólitísk ákvörðun um að fara út í þessar styrkveitingar. En málið er samt sem áður í ákveðnum farvegi. Hér er að nokkru leyti um barn síns tíma að ræða, þá á ég við jöfnun á flutningi á sementi. Jöfnunaráhrifin eru ekki nema 0,4--0,6% vegna þess að sementskostnaður við byggingu húsa er 4--5%. Ég tel því að hér sé ekki um stórmál að ræða. Þar að auki kostar flutningsjöfnunarsjóðurinn, þ.e. reksturinn á honum, 4--5 millj. kr. á ári. Þetta er því ekkert stórmál í mínum huga.

Virðulegi forseti. Þau verða fæst stórmál, kosningaloforð Framsfl. þegar á að framkvæma þau. Það sannast hér um enn eitt þeirra. Því var lofað fyrir síðustu kosningar að koma skyldi á jöfnun á flutningskostnaði en eftir kosningar er það bara smáatriði. Hæstv. ráðherra hefði t.d. átt að upplýsa um hve mikið þetta muni auka kostnað við flutning á hverju tonni af sementi til Egilsstaða, Ísafjarðar og þeirra staða sem jöfnun þessa kostnaðar skiptir mestu máli. Nú setur hæstv. ráðherra fyrirvara: Komi til jöfnunar á einu eða öðru formi, segir hún. Þegar málið var rætt á þingi síðasta vor skömmu fyrir kosningar höfðu menn ekki slíka fyrirvara heldur átti að vinda bráðan bug að þessu. Þá voru tínd til dæmi um það hvernig þetta væri leyst í Noregi og Svíþjóð. Síðan hafa liðið allmargir mánuðir þannig að þó svo að ræða þurfi við ESA um þetta á einhvern hátt þá er greinilegt að þetta er ekkert forgangsatriði hjá hæstv. ráðherra. Virðulegi forseti. Ég ítreka óánægju mína með að Framsfl. skuli telja kosningaloforð sín, sem hann halaði á atkvæðin, smámál þegar á að fara að efna þau. Ég skora á hæstv. ráðherra að endurskoða þessa forgangsröðun og koma þeirri flutningsjöfnun í gang sem lofað var áður en sú litla flutningsjöfnun sem er þó við lýði, t.d. á sementi, verður aflögð. Ég ítreka spurningu mína, frú forseti: Getur ráðherrann nefnt dæmi um þann kostnaðarauka sem íbúar og atvinnufyrirtæki á Ísafirði og á Egilsstöðum verða fyrir við þessa breytingu?

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst koma á framfæri leiðréttingu. Ég mismælti mig áðan. Sementskostnaður er talinn vera 2--3% af byggingarkostnaði. Það er mikilvægt að þetta frv. verði að lögum núna áður en sementsvertíðin hefst fyrir alvöru. Eins og málum er háttað í dag er a.m.k. hægt að fullyrða að það er enginn hvati til að flytja sement á hagkvæman hátt. Það er mál út af fyrir sig. Af því að hv. þm. nefndi sérstaklega kostnað á landsbyggðinni þá sagði ég að búast mætti við að sementsverð hækkaði eitthvað á landsbyggðinni. En þá vil ég líka taka fram að fyrir austan er komið síló, það vill svo til. Það er ekki fyrir tilstilli hv. þm. Jóns Bjarnasonar að það varð. Það er út af því að þar á að fara að reisa álver og virkjun. Það er komið síló fyrir austan þannig að þar er ekki hætta á áhrifum af því að þetta frv. verði að lögum. Það er 

Hæstv. forseti. Hæstv. iðnrh. hefur fylgt úr hlaði frv. um að leggja niður jöfnun á flutningskostnaði á sementi. Það má með sanni taka undir það með hv. þm. Jóni Bjarnasyni, sem fram kom í stuttu andsvari áðan, að auðvitað hefði verið meiri myndarbragur á því ef hæstv. ráðherra hefði verið búinn að sýna eitthvað af þeim kosningaloforðum sem Framsfl. reið með um héruð. Þar voru tillögur þar sem tekið var undir það sem sá sem hér stendur hefur mikið fjallað um, þann landsbyggðarskatt, ósanngjarna skatt, sem flutningskostnaður er. Sá kostnaður leggst þyngst á þá sem þurfa að flytja hvort sem eru nauðsynjar eða vörur til endurvinnslu eða vörur suður á markað. Það hefði verið meiri bragur á því ef hæstv. iðnrh. hefði verið búinn að sýna eitthvað í þeim efnum. Hér er um að ræða gamalt kerfi sem varð til með lögum árið 1973, lögum um jöfnun á flutningskostnaði á sementi. Það er greinilegt að þá hafa miklir jafnaðarmenn verið á þingi og beitt sér fyrir þessu. En í athugasemdum í þessu frv., frá þeirri nefnd sem iðnrh. skipaði til að fjalla um málið, kemur fram að olía er eina vörutegundin, fyrir utan sement, sem ríkið heldur úti sérstöku flutningsjöfnunarkerfi fyrir. Fyrst ég nefni flutningsjöfnun á olíu mætti spyrja hæstv. iðnrh. nánar út í það. Ein af meginröksemdum hennar var að ekki væri hvati til að flytja sement á hagstæðastan máta vegna þessarar flutningsjöfnunar. Með öðrum orðum var gefið í skyn að þeir aðilar sem flytja sement geri það á óhagkvæman hátt vegna þess að þeir geti sótt svo og svo mikið til ríkissjóðs í flutningsjöfnun, eins og við sjáum á fskj. I með frv. Þá vil ég spyrja: Megum við eiga von á að hæstv. ráðherra komi einhvern tímann á þessu þingi með svipað frv. um að leggja niður flutningsjöfnun á olíu? Það er óskandi að svo verði ekki. Ég vil hins vegar taka skýrt fram að ekki er hægt að líða að nokkurt kerfi sem sett er til jöfnunar á flutningskostnaði sé misnotað eða að menn nýti ekki hagkvæmustu flutningsleiðir sem hægt er að nota. Til að koma í veg fyrir það eigum við að hafa eftirlitskerfi, til að fylgjast með því að ekki sé farið að eins og hæstv. ráðherra gaf í skyn. Með þessu á að vera öflugt eftirlitskerfi. Það á ekki að vera allt of flókið að fylgjast með því hvort menn misnoti kerfið og koma í veg fyrir það ef svo er. En það má aldrei vera röksemd eða skjól ríkisvaldsins fyrir því að leggja niður slíka flutningsjöfnun eins og hér er, að einhverjir aðilar í kerfinu misnoti það. Við ættum frekar að finna aðferðir til að koma í veg fyrir misnotkun eða refsa þeim sem gera það ítrekað með því að þeir fái þá ekki að stunda flutninga. Ég geri líka lítið með rekstrarkostnaðinn við flutningsjöfnunarsjóðinn sem er á bilinu 4--5 millj. kr. Sjóðurinn er, ef ég skil þetta rétt, vistaður í iðnrn. og fylgst með því þar. Það er heldur ekki röksemd fyrir þessu. Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í frv. eru útgjöld flutningsjöfnunarsjóðs um 156 millj. kr. árið 2002. Árið þar á undan voru það 219 milljónir og þar á undan, eins og fram kemur í þskj. 1019, 160--190 millj. kr. sem hafa verið notaðar til að jafna flutningskostnað. Í athugasemdum með frv. kemur fram að mesti kostnaðurinn hafi verið vegna flutnings á sementi til Norðurlands eystra og Austurlands, þ.e. þessara gömlu kjördæma. Hér kemur fram að í kringum 42 millj. kr. hafi farið þangað. Til Norðurlands eystra voru flutt 9 þús. tonn og niðurgreiðsla á flutningi þangað var um 28 millj. kr. Til Austurlands voru flutt um 3.200 tonn og niðurgreiðsla upp á 15 millj. kr. Hins vegar voru ekki flutt nema 788 tonn á Vestfirði árið 2002. Virðulegi forseti. Taflan sem birt er í frv. segir okkur líka mikið um þróun byggðamála í landinu. Ég gæti tekið Vestfirði sem dæmi í þessum efnum. Þangað er ekki mikið flutt af sementi sem er til marks um að þar er ekki jafnmikið um framkvæmdir sem krefjast þess að sement sé notað. Þetta er enn ein vísbendingin um það hvernig ákveðin landsvæði hafa orðið út undan í því góðæri Íslandssögunnar sem er núna. Það þrengir sífellt að hinum dreifðu byggðum og það kemur einnig fram í þessu máli. Hér er getið um að með því að leggja sjóðinn niður vonist menn til þess að verð á sementi hækki ekki óheyrilega mikið á landsbyggðinni. Menn ætla þar að treysta á samkeppni á markaðnum, samkeppni milli tveggja aðila. Annars vegar er það gamla Sementsverksmiðja ríkisins, sem ég man ekki hvað heitir um þessar mundir, það gamla góða fyrirtæki uppi á Akranesi, og hins vegar innflutt sement frá Danmörku, Portland-sementið. Menn treysta á að samkeppni á markaðnum lækki þennan kostnað. Ég er ekki svo viss um að það verði reyndin á mörgum stöðum á landsbyggðinni. Því miður. Ég er ekki viss um að það magn sem þarna er verið að selja sé það mikið að þessir tveir aðilar muni slást um að selja það. Eins er sementið oft flutt í litlum einingum, sem kemur heldur ekki til með að lækka verðið. Hér kemur einnig fram að sementskostnaður sé ekki nema 2--3% af byggingarkostnaði steinsteyptra húsa. Það er vafalaust alveg hárrétt. En það dugir ekki sem röksemd fyrir því sem hér er verið að gera. Sement er notað til ýmissa annarra hluta á landsbyggðinni en að byggja hús. Og því miður, eins og áðan kom fram í tölum um sementsflutninga til Vestfjarða árið 2002, það voru 788 tonn, er ekki verið að byggja svo mikið. Þetta vildi ég láta koma fram og ég leyfi mér að efast um þá ósk sem hér kemur fram um að samkeppni á markaðnum muni halda þessu niðri. Inn í þetta blandaðist áðan flutningskostnaður, hvort sem er á sementi eða öðru, og var töluvert mikið rætt um hann í aðdraganda kosninga. Ríkisstjórnin notaði sinn hátt í byggðamálum, þ.e. að skipa nefnd, nefnd sem skilaði enn einni skýrslunni um aðgerðir í byggðamálum, í þessu tilfelli um að lækka landsbyggðarskattinn, þessa ósanngjörnu skattheimtu ríkisvaldsins á flutningastarfsemi. Mikil og góð skýrsla kom en ekkert hefur orðið úr framkvæmdum eftir það nema að málið er í skoðun og hæstv. iðnrh. hefur sagt á Alþingi og annars staðar að hún vilji beita sér fyrir upptöku á einhvers konar flutningsjöfnunarsjóði í þessum efnum. Hér kom fram áðan m.a. enn ein staðfestingin á því að þær hugmyndir sem hæstv. ráðherra er með um þetta eru stopp úti í Brussel. Ég hef ekki hugmynd um hvað hæstv. iðnrh. hefur þar lagt til og hverjar tillögur eru í sambandi við þessa flutningsjöfnun. Ég hef t.d. verið á fundi norður á Akureyri þar sem mikil og góð bók frá Háskólanum í Reykjavík var lögð fram um flutningskostnað og byggðamál, mikil og góð bók með fullt af góðum tillögum sem því miður hefur ekki verið farið mikið eftir. Þar var t.d. fjallað um það að jöfnun yrði ekki í sjávarútvegi. Það ætti með öðrum orðum ekki að jafna flutningskostnað þeirra aðila sem t.d. búa á norðausturhorni landsins og þurfa að kaupa fisk á mörkuðum. Það getur kostað 15--20 kr., jafnvel meira, að flytja hvert kíló af fiski á þetta svæði til vinnslu og jafnmikið ef ekki meira að flytja afurðina suður til Reykjavíkur eða nærliggjandi útflutningshafna til útflutnings. Á mörgum svæðum landsbyggðarinnar þar sem útgerð hefur minnkað, jafnvel lagst af, þurfa menn að reiða sig á það að kaupa fisk á markaði og þá eru ofboðslegir flutningar, og sá flutningskostnaður sem af þeim hlýst verulega mikill sem skekkir samkeppnishæfni þessara fyrirtækja til að taka þátt. Þetta virkar líka á allar nauðsynjavörur fólks sem verið er að flytja. Vafalaust á þessi flutningsjöfnun, vonandi, að koma inn í það. Ég vildi segja, virðulegi forseti, að ég hef ákveðnar efasemdir um þá aðferð sem hæstv. iðnrh. er að viðra með þessum hugmyndum um flutningsjöfnunina, ekki samt vegna þess að ég sé á móti því að greiða þetta niður á einn eða annan hátt. Ég hef alltaf stoppað við og spurt, og vil gera það enn einu sinni, hæstv. iðnrh.: Kom aldrei til tals í iðnrn. eða hjá hæstv. ríkisstjórn að beita sér fyrir lækkun flutningskostnaðar með því að lækka skattheimtu hins opinbera af flutningastarfsemi? Það hefur komið fram, virðulegi forseti, að allt að helmingur af tekjum flutningabíls sem nú er að keyra norður í land eða eitthvað frá Reykjavík rennur á einn eða annan hátt í alls konar sköttum aftur til ríkisins. Ef flutningabíll keyrir norður með vörur sem kostar 100 þús. kr. að flytja norður fær ríkissjóður um 50 þús. kr. af því til baka í olíugjaldi, þungaskatti, gúmmígjaldi og hvað allar þessar skattheimtur nú heita. Svo ætlar ríkisstjórnin að halda áfram, eins og við vorum að ræða örlítið áðan, með allt að því heimskulegri hugmynd um aukagjald á flutningabíla ef svokallað olíugjald verður tekið upp, 10% aukagjald á flutningabíla. Með öðrum orðum á að halda mælagjaldinu áfram, ég tala nú ekki um þá aðgerð ríkisstjórnar að hækka olíugjald um áramótin um einar 400 millj. Sá kostnaður fór auðvitað þráðbeint út í verðlagið. Virðulegi forseti. Um það frv. sem hæstv. iðnrh. hefur lagt fram um að afleggja annan þáttinn sem er um jöfnun flutningskostnaðar, þ.e. af sementi, og olíugjaldið stendur þá vafalaust eftir --- ég bíð eftir því að fá að heyra hæstv. iðnrh. lýsa því yfir á Alþingi að ekki standi til að afleggja jöfnun á flutningskostnaði á olíu --- hef ég ákveðinn fyrirvara. Ef það reynist rétt að menn noti ekki hagkvæmar leiðir til að flytja sement er það auðvitað mjög bagalegt og þá er það spurning um leið hvort hugmyndir hæstv. iðnrh. um jöfnunarsjóð á flutningum sem ég gerði að umtalsefni áðan fela ekki í sér sömu annmarka á þeim flutningsjöfnunarsjóði eins og flutningsjöfnunarsjóði sements. Eins og hæstv. ráðherra sagði áðan munu menn ekki leita hagkvæmustu leiða til að flytja vöru til og frá vegna þessa atriðis. Ef satt er er það auðvitað mjög alvarlegt mál. Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra lagði til að þessu máli yrði vísað til hv. efh.- og viðskn. og er það auðvitað alveg eðlilegt. Ég vil hér og nú óska eftir því að það verði skoðað. Sú ósk kemur fram formlega úr ræðustól Alþingis að hv. iðnn. fái þetta frv. líka til meðferðar og umsagnar frá hv. efh.- og viðskn. Þó að þetta sé skattamál og eigi þá heima hjá efh.- og viðskn. er þetta líka byggðamál og þau heyra undir iðnn. Þess vegna tel ég mjög eðlilegt að iðnn. fái að fjalla um þetta frv. líka, kosti þess og galla við að leggja þetta niður. Ég vil að við förum í gegnum þetta og vil enda mál mitt með því að spyrja hæstv. iðnrh. hvort hún vilji beita sér fyrir því að hv. iðnn., nefnd byggðamála á Alþingi, fái líka að fjalla um þetta frv. og gefa umsögn um það.

Frú forseti. Það er með ólíkindum hvernig hv. þm. Kristján L. Möller fer um þau mál er varða flutningskostnað út á landsbyggðina. Hann hefur í vetur og undangengin þing talað mikið um að stjórnvöld hafi sí og æ hækkað skatta og skyldur hvað varðar flutningskostnað. Ég hef áður greint frá því úr ræðustól að núv. ríkisstjórn hefur gert ýmislegt til að lækka flutningsgjöld út á land. Vegur þá langmest að tollar sem voru 30% á flutningatækjum eru nú komnir í 0 sem skiptir verulega miklu máli. Virðisaukaskatturinn er auðvitað upp tekinn og situr þá ekki eftir inni í flutningafyrirtækjunum eins og hann gerði áður fyrr þannig að þarna munar frá því sem áður var um helming á innkaupum á þessum flutningatækjum frá því sem áður var. Svo má ekki gleyma því að vegirnir okkar hafa styrkst og batnað þannig að nú er heimilt að vera með miklu þyngri æki á vegunum en áður var og það er klárlega sparnaður í þessu flutningskerfi. Þannig geta menn nú verið með 44 tonn af æki, og allt upp í 49 tonn ef þeir uppfylla ákveðin skilyrði. Þannig er einmitt sementið flutt í þessum stærstu flutningaækjum. Þetta er hreinn sparnaður og hefur orðið til lækkunar á flutningskostnaði. Þetta er líklega í annað skipti sem ég nefni þetta af því að það er óþolandi að menn skuli í síbylju vera að tala um hækkanir á sköttum þegar þeir hafa lækkað og orðið til þess að flutningskostnaður út á landsbyggðina hefur lækkað.

Hæstv. forseti. Það er alveg með ólíkindum að hv. þm. Kjartan Ólafsson sem er kosinn af landsbyggð skuli enn einu sinni reyna að telja fólki trú um það, og okkur hér, að flutningsgjöld hafi lækkað. Mér er alveg sama um þessa demparalækkun og allt þetta tal úr 44 tonnum í 49 tonn. Vafalaust er þetta allt hið besta mál, og lækkun á tolli á flutningatækjum úr 30% niður í 0% er hið besta mál. Eftir stendur, virðulegi forseti, og það á hv. þm. Kjartan Ólafsson, landsbyggðarþingmaður eins og ég er, að hafa í huga, að opinberar tölur sýna fram á að þungaskattur og greiðslubyrði þungaskatts flutningabíls sem ekur 120--140 þús. km --- það er mjög algengt og jafnvel meira --- hefur hækkað um 45% frá árinu 1998, frá því að þær breytingar voru gerðar sem þá voru gerðar. Ég trúi því bara ekki eitt augnablik að hv. þingmaður geri sér ekki grein fyrir því að flutningsgjöld til og frá landsbyggðinni hafa hækkað allsvakalega. Það vita allir. Viti hann það ekki hefur einhver annar en ég verið að reyna að kenna hv. þingmanni að skoða og rýna í flutningstölur. Ég trúi því ekki að í kjördæmi hans ræði atvinnurekendur og aðrir ekki um þessi flutningsgjöld eins og gert er í öðrum landsbyggðarkjördæmum þar sem þetta er einn svívirðilegasti og versti landsbyggðarskattur sem á landsbyggðina er lagður.

Frú forseti. Við ræðum frv. sem hæstv. iðnrh. flytur, frv. til laga um afnám laga um jöfnun flutningskostnaðar á sementi. Það er kannski talandi dæmi um það hvernig stefna þessarar ríkisstjórnar, þá ekki hvað síst ráðherra Framsfl., birtist í raun íbúum hinna dreifðu byggða landsins hvað jöfnun aðstöðumunar varðar. Ég segi Framsfl. vegna þess að að öðru jöfnu mætti maður hafa væntingar til Framsfl. og ráðherra hans um að gæta að samkeppnisstöðu dreifbýlisins, samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja og einstaklinga úti um hinar dreifðu byggðir landsins. Einmitt ráðherrar Framsfl. ættu að hafa það í huga. Svo virðist samt vera þveröfugt og ég veit ekki hvort hæstv. iðnrh. er að reyna á einhvern hátt að þvo af flokknum ábyrgð og skyldur gagnvart dreifbýlinu. Það er dapurt, hæstv. ráðherra. Hér er verið að flytja frv. um að fella niður jöfnun á flutningskostnaði á sementi. Þegar rætt var um sölu á Sementsverkmiðjunni fyrir rúmu ári var einmitt lögð áhersla á hversu mikilvægt það væri að við söluna yrði bæði tryggð áframhaldandi framleiðsla á innlendu sementi, innlend sementsframleiðsla hér á landi, og jafnframt líka að tryggja að neytendur, einstaklingar og fyrirtæki vítt og breitt um landið, nytu jafnræðis hvað varðaði verð á innlendu sementi. Það var einmitt rætt um það í tengslum við sölu Sementsverksmiðjunnar hvernig mætti tryggja áfram þá jöfnun sem hafði farið fram í gegnum framleiðslu og sölu á sementi frá Sementsverksmiðjunni meðan hún var eign ríkisins. Þá var rætt um að setja mætti þær kvaðir varðandi sementsframleiðsluna að afgreiðslustaðir yrðu á ákveðnum stöðum á landinu, bæði fyrir laust og sekkjað sement, þar sem framleiðandinn væri skyldaður og þá jafnvel styrktur til þess að geta selt sement á sama verði hvarvetna á landinu. Í þeirri umræðu var t.d. horft til sjóflutninganna og ég harma það að sjóflutningar á sementi skuli vera lagðir niður. En þá var einmitt horft til þess að hægt væri að semja um ákveðna afhendingarstaði þar sem sement væri afgreitt, flutt á sjó og afgreitt á jöfnunarverði og yrðu þeir staðir jafnvel á Snæfellsnesi eða a.m.k. á Patreksfirði, Ísafirði, á ákveðnum stöðum á Norðurlandi og ákveðnum stöðum fyrir austan og fyrir Suðausturlandi og Vestmannaeyjum. Þá yrði tryggt að á þessum stöðum væri sement selt á jafnaðarverði um land allt og jafnframt reynt að hafa áhrif á hagkvæmasta flutningsmátann. Ég man að þetta var rætt í tengslum við söluna á Sementsverksmiðju ríkisins til einkaaðila þannig að sala á Sementsverksmiðjunni þýddi ekki jafnframt að sú jöfnun sem hafði verið náð í gegnum starfrækslu Sementsverksmiðjunnar yrði ekki fullkomlega felld niður. En þetta hefur nú farið á allt annan veg því að nú flytur hæstv. iðnrh. og byggðamálaráðherra Framsfl. frv. um að fella niður alla jöfnun á flutningskostnaði sements. Ég innti hæstv. ráðherra eftir því hvort ráðherrann vissi hvað þetta þýddi í aukningu kostnaðar á sementi víða um land en hæstv. ráðherra gat ekki komist til þess að svara því í því stutta andsvari sem var í upphafi umræðunnar. En ég vil áfram inna hæstv. ráðherra eftir því hvaða áhrif þetta hefur. Hver er flutningskostnaðurinn á sementi? Hver mun hann verða eftir þessar breytingar? Það er líka dapurlegt að verða að vitna til þess að nú skuli vera keyrt fram frv. um að fella niður þá litlu jöfnun sem var á einu þýðingarmesta hráefni til byggingar í landinu, sementi, fella niður þá litlu jöfnun sem þar er í gangi en vera samtímis að þykjast vera að ræða um að taka þurfi upp aðgerðir til jöfnunar á flutningskostnaði í landinu. Ég minntist á það í andsvari mínu við hæstv. ráðherra að á síðasta vetri var mjög rætt um flutningskostnaðinn. Þá lét hæstv. samgrh. vinna skýrslu um flutningskostnað í landinu, hvernig hann liti út gagnvart einstaklingum og fyrirtækjum vítt og breitt um landið og þá kom í ljós að það munaði kannski gríðarlega fyrir viðkomandi staði í verði á þeim vörum sem þeir þurftu að fá hvað það hækkaði við flutningskostnaðinn. Það munaði kannski yfir 70 eða jafnvel yfir 100% í sumum tilvikum hvað flutningskostnaðurinn jók verð á vörunni. Og svo þegar við bættist að um helmingur þess kostnaðar voru skattar til ríkisins þá var ríkið í raun að skattleggja fjarlægðir frá höfuðborgarsvæðinu. Fjarlægðin var allt í einu orðin tekjustofn per se. Maður héldi nú að annað lægi beinna við af hálfu ríkisins en að gera fjarlægðina að tekjustofni, það lægi frekar fyrir að gera þveröfugt að jafna þann mun sem verður á samkeppnisstöðu einstaklinga og fyrirtækja við mismunandi flutningskostnað og að það lækkaði sín gjöld. Seint í haust var hér ákveðin breyting á flutningsjöfnunarsjóði sements sem átti að taka gildi frá og með 1. janúar 2004. Þar sem ég er með bréf frá Sementsverksmiðjunni, dagsett á Akranesi 30. desember 2003, til viðskiptaaðila Sementsverksmiðjunnar hf., vil ég vitna til þess hér, með leyfi forseta.: ,,Flutningsjöfnunarsjóður sements hefur tilkynnt breytingar á greiðslum úr sjóðnum frá og með 1. janúar 2004 sem hafa í för með sér lækkun greiðslna í flestum tilvikum, einkum á sekkjuðu sementi og hlutfallslega meira eftir því sem vegalengdin er lengri. Það samkomulag hefur orðið milli fyrirtækisins og Flytjanda hf. að frá og með 1. janúar 2004 innheimtir Flytjandi hf. flutningskostnað hjá kaupanda samkvæmt gildandi taxta sínum hverju sinni, en kaupandi gerir síðan kröfu á flutningsjöfnunarsjóð samkvæmt gildandi taxta sjóðsins hverju sinni. Rétt er að benda á að mismunur verður á þessum greiðslum í öllum tilfellum nema einu, kaupanda í óhag. Kaupanda er að sjálfsögðu heimilt að breyta flutningsháttum ef hann getur með því lækkað kostnað við flutningana.`` Sem sagt frá 1. janúar og fram að gildistöku þessa lagafrv. sem hæstv. iðnrh. er hér að leggja fram og gert er ráð fyrir að komi til framkvæmda 1. júní, að mig minnir, gilda þær reglur sem þarna eru kynntar. Þá gefur flutningsjöfnunarsjóður sements út viðmiðunartölur um flutningskostnað sem hann vill miða við varðandi endurgreiðslu. Og ef við skoðum þær tölur sem hér eru settar fram er t.d. flutningskostnaður til Kirkjubæjarklausturs samkvæmt tillögum sjóðsins 2.673 kr. á tonn. Flutningsjöfnunarsjóður gaf sem sagt út þessa viðmiðun. Nú skyldi maður halda að þetta hefði átt að vera eitthvað sem flutningsjöfnunarsjóður hefði verið búinn að fá einhvern rökstuðning fyrir. En þá skulum við sjá hverju flutningsfyrirtækið Flytjandi svarar og hvernig þeim samningum var háttað. Með bréfi, dags. 1. janúar 2004, til Sementsverksmiðjunnar varðandi þetta erindi svarar Flytjandi þessu máli og ég leyfi mér að vitna til þess, með leyfi forseta: ,,Vegna ákvörðunar stjórnar flutningsjöfnunarsjóðs sements um flutningstaxta fyrir akstur á sekkjuðu sementi frá og með 1. janúar 2004 telur Flytjandi hf. sér ekki fært að flytja sement á þeim gjöldum. Til að einfalda málið setjum við fram eftirfarandi viðmiðunarverð sem gilda þegar sement er flutt í gegnum flutningskerfi Flytjanda.`` Þetta var sá aðili sem flutningsjöfnunarsjóður taldi sig vera búinn að semja við um flutninginn og hann er þá með allt annað verð en Flytjandi vill síðan flytja sementið á. Af því að hæstv. ráðherra minntist á að það hefði verið mjög lítill hvati í núverandi kerfi til þess að leita hagkvæmustu leiða í flutningi, sem ég vil í sjálfu sér mótmæla ef rétt hefði verið á málum haldið, þá virðist sá hvati a.m.k. ekki vera svo mikill að verð sem Flytjandi er reiðubúinn að flytja vöruna á sé neitt í líkingu við það sem flutningsjöfnunarsjóður taldi hæfilegt að miða við. Ég vil leyfa mér að vitna í nokkur verð sem Flytjandi hefur gefið upp um að hann vilji taka fyrir flutning á sekkjuðu sementi: Til Kirkjubæjarklausturs 4.287 kr., Djúpavogs 7.247 kr. og Breiðdalsvíkur 7.877 kr. Og ef við förum vestur, til Patreksfjarðar 5.886 kr., Þingeyrar 6.906 kr., Flateyrar 7.076 kr., Ísafjarðar 6.816 kr. og Suðureyrar 7.046 kr. Þetta eru þau verð sem þeir eru reiðubúnir að flytja á sem er nálægt því að vera nærri því tvöfalt það verð sem flutningsjöfnunarsjóður vildi meina að greiða ætti fyrir þennan flutning. Það mun síðan muna um það þegar þátttaka flutningsjöfnunarsjóðs fellur niður að þá kemur allur þessi kostnaður af fullum þunga á þá sem eru að kaupa þessa vöru. Virðulegi forseti. Það er því alveg makalaust að flytja hér frv. um að fella niður þá litlu jöfnun sem í gangi er þó svo að hún hafi í sjálfu sér þurft endurskoðunar við, en vera samtímis með ákveðin vilyrði og loforð um að endurskoða þetta flutningskerfi í heild sinni með það að markmiði að taka upp jöfnun á flutningskostnaði samkvæmt ákveðnum skilyrðum til þess að jafna samkeppnishæfni atvinnulífs og búsetu í landinu. Því var lofað fyrir síðustu alþingiskosningar í umræðum um flutningskostnað á síðasta vetri að það yrði gert og það yrði eitt af forgangsmálum. En nú er þetta bara orðið smámál og eins og hæstv. ráðherra komst að orði áðan ,,komi til jöfnuðar``. Það var ekki það orðalag sem notað var fyrir kosningarnar í vor. Þá var bara talið nauðsynlegt að einhenda sér í að finna þær leiðir sem gætu leitt til lækkunar flutningskostnaðar og jöfnunar á samkeppnisstöðu atvinnulífs og búsetu í landinu. Það hefði verið miklu brýnna að vinna að þessu en að keyra í gegn hér að fella niður þá litlu jöfnun sem í gangi er. Tökum t.d. samkeppnisstöðu fiskvinnslunnar í landinu. Áður var jöfnunarverð á útflutningi á fiski þannig að ef aðilar áttu ekki aðgang að útflutningshöfn var varan flutt til næstu útflutningshafnar og þeim kostnaði var jafnað út. Núna eru bara örfáar útflutningshafnir. Eru þær ekki þrjár? Eskifjörður, Reykjavík og Hafnarfjörður. Ég man ekki hve margar útflutningshafnir eru á fiski. Það er því orðinn gríðarlegur flutningur núna, verið að flytja kannski fisk til útflutnings landveg frá Vestfjarðahöfnunum, frá Norðurlandshöfnunum o.s.frv. til næstu útflutningshafnar, en þessi kostnaður fellur nú alfarið á viðkomandi fiskframleiðendur. Og sér þá hver í hendi sér með skipan þessara mála t.d. hvað útflutningshafnir varðar og stöðu sjóflutninganna hér við land og stöðu þessa jöfnuðar sem við viljum hafa sem er felldur þarna niður, hversu mjög þetta skerðir samkeppnishæfni útflutningsatvinnugreinanna. Áfram er bara keyrt á þetta sama að fella niður alla jöfnun. Hún er samkeppnishamlandi, hún truflar samkeppni. En ef það er eitthvað sem truflar í raun samkeppnishæfnina þá er það misréttið sem á sér stað í gegnum flutningskostnaðinn að og frá útflutningshöfnum og að og frá meginfyrirtækjum sem flytja inn vörur sem koma flestar inn á höfuðborgarsvæðið og er síðan dreift út á land. Það er einmitt þetta sem kannski skekkir mest samkeppnisstöðuna. Og mér fyndist að hæstv. ráðherra samkeppnismála ætti að vera meira upptekin af því hvernig á að jafna samkeppnisstöðu atvinnulífs og búsetu frekar en að auka á þann mismun. Og það frv. sem hæstv. ráðherra er hér með er með eindæmum, liður í því hjá hæstv. ríkisstjórn, hæstv. ráðherrum Framsfl. að skekkja enn frekar samkeppnisstöðu atvinnulífs og búsetu í landinu með því að fella niður þá litlu jöfnun sem þó í gangi var á sementsflutningum í landinu. Virðulegi forseti. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum af hálfu hæstv. ráðherra. Ég mótmæli þeirri forgangsröðun sem hér er sett um að stöðugt skuli felld niður, ráðist á og skert samkeppnisstaða atvinnulífs og búsetu úti á landi með lagasetningum af hálfu ráðherra.