Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðan þetta mál var til 1. umr. í hv. deild, hefur sjútvn. tekið frv. til athugunar og rætt það á nokkrum fundum. Á fund n. hafa komið fulltrúar frá L.Í.Ú. og ræddu þeir þær breytingar, er þeir töldu nauðsynlegar á 1., 3. og 9. gr. frv. Nú síðar, skömmu áður en nál. var afgr. í n. og brtt. ákveðnar, barst henni bréf frá L.Í.Ú. eftir að fundur þess hafði verið haldinn, þar sem rædd voru nokkru fleiri atriði en áður höfðu komið til umræðu, og hefur n. einnig athugað þau. Sömuleiðis hefur n. talað við hæstv. ráðh., sem stendur að flutningi þessa frv. Niðurstaðan af athugunum n. er sú, að hún flytur við frv. nokkrar brtt. á þskj. 303, og hafa ekki aðrar brtt. komið fram enn, hvað sem kann að verða síðar. Áður en ég skýri brtt. á þskj. 303, vil ég leyfa mér að rifja upp í örfáum orðum aðalefni þessa frv., þ.e.a.s. í hverju sú aðstoð við útvegsmenn, sem það fjallar um, er fólgin í aðalatriðum. Er þá fyrst og fremst um þá útvegsmenn að ræða, sem stunduðu síldveiðar á tímabilinu 4945–1950 fyrir Norðurlandi, auk þess sem fleiri, er sérstaklega stendur á um, koma einnig til greina. Aðstoð sú, sem hér um ræðir, er aðallega tvenns konar. Í fyrsta lagi er í 1. gr. frv. gert ráð fyrir, að eftir verði gefin að meira eða minna leyti 6 aðstoðarlán, sem ríkissjóður hefur veitt útvegsmönnum á undanförnum árum eða ábyrgzt greiðslu á og síðan tekið að sér. Lán þessi nema samtals 181/2 milljón króna. - Þetta er fyrsta meginatriði frv. Annað meginatriði þess er svo það, að í 2. kafla er gert ráð fyrir, að ríkissjóður ábyrgist allt að 20 millj. kr. lán til að greiða fyrir skuldaskilum útvegsmanna. Gert er ráð fyrir, að lán þessi verði aðallega veitt í skuldabréfum, en án efa verður þó að veita nokkuð mikið í peningum einnig, þar sem margt, sem hér er um að ræða, verður naumast greitt öðruvísi. Í þriðja lagi er svo það, að þeir útvegsmenn, sem fá eftirgjafir, eiga að fá greiðslufrest á afborgunum á stofnlánum úr Stofnlánadeild sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóði Íslands, sem þeir hafa ekki getað greitt undanfarið, en þau nema sem næst 7 millj. kr. í dag. Er gert ráð fyrir, að þessi greiðslufrestur verði veittur þannig, að þetta jafnist niður á þau ár, sem eftir eru af lánstímanum. Þetta er þriðja meginatriði frv. Ég vildi aðeins rifja þau stuttlega upp, og mun nú gera grein fyrir brtt. sjútvn. Fyrsta brtt. n. á þskj. 303 er við 1. gr. frv. Er þar lagt til, að gerðar verði þrjár breytingar á gr. Fyrsta breytingin, á a-lið, er gerð til samræmingar á orðalagi við 2. gr. og er um það, að á eftir orðunum „síldveiðar stunduðu“ komi: fyrir Norðurlandi. - Breytingin, sem lögð er til í b-lið, stafar af misrituðu ártali, og er lagt til, að ártalið „1947“ falli niður. Það varðar lán, sem veitt voru á vertíð til áframhaldandi rekstrar, og voru þau veitt á árunum 1948 og 1949, en ekki árið 1947. Hér er um misritun eða misprentun að ræða á einhverjum tíma, og er þetta því engin efnisbreyting. C-liður 1. brtt. er hins vegar nokkur efnisbreyting. Þar er lagt til, að niðurlag 1. gr. falli niður. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eftirgjöf samkvæmt þessari grein skal einnig heimil, þó veðtrygging kunni að vera fyrir láninu, - og svo fellt úr: „en skal þó ekki nema hærri hundraðshluta en eftir verður gefinn að meðaltali þeim útgerðarfyrirtækjum, sem aðstoð fá til opinberra skuldaskila samkvæmt lögum þessum.“ - Hér er átt við eftirgjöf á svokölluðum frjálsum skuldaskilum, og þótti réttara að setja ekki þessa reglu og láta ákvörðun um hundraðshlutann heldur vera á valdi þeirrar stjórnar, sem með skuldaskilin fer. Er brtt. þannig í því fólgin, að stjórn skuldaskilanna verður samkv. henni ekki bundin við það að gefa aldrei eftir meira en þennan hundraðshluta, heldur verður það á hennar valdi að kveða á um það hverju sinni. Þá er önnur brtt. n. á þskj. 303, við 10. gr. Það stendur svo í 10. gr., að lán úr skuldaskilasjóði megi veita eigendum vélskipa og línuveiðigufuskipa, sem stundað hafa síldveiðar fyrir Norðurlandi einhvern tíma á árunum 1945–1950. Er hér í fyrsta lagi um orðalagsbreyt. að ræða til samræmis við orðalag annars staðar; en önnur breytingin er efnisbreyt. á þá lund, að í stað orðanna „eigendum vélskipa og línuveiðigufuskipa“ komi: eigendum eða útgerðarmönnum vélskipa eða línuveiðigufuskipa. - N. var bent á, að sumir stunda útgerð með vélskipum án þess að vera eigendur þeirra, og virðist ekki rétt að útiloka þá frá skuldaskilunum, ef þeir óska þeirra. 3. brtt. er svo við 12. gr., um gjalddaga lána úr skuldaskilasjóði. Í frv. er hann ákveðinn 1. maí, en n. leggur til, að hann verði 1. nóvember, en það er venjulegur gjalddagi á föstum lánum. N. þykir rétt, að hann verði hér hinn sami, enda hafa komið fram óskir um það af hálfu útvegsmanna. 4. brtt. er við 5. gr. frv. og er orðabreyting; - í stað „menn“ komi: umboðsmenn. - Er gert ráð fyrir, að stjórn sjóðsins geti skipað menn til að afla gagna varðandi lánin, og eru þeir á öðrum stað nefndir umboðsmenn; er lagt til, að það orð sé tekið upp hér. 5. brtt. er við 16. gr., í tveimur liðum. En þessir tveir liðir eru um sama efni, varðandi þá umboðsmenn sjóðsins, sem gert er ráð fyrir, að stjórn hans geti skipað samkv. 15. gr. Orðalag 15. gr. er þannig, að þar er aðeins um að ræða heimild til sjóðsstjórnarinnar til að skipa mennina, og er það í ósamræmi við orðalag síðar, þar sem gert er ráð fyrir, að þeir séu skipaðir. Samkv. brtt. er gert ráð fyrir heimild til skipunarinnar eingöngu, ef sjóðsstjórnin hefur talið þörf á. Í öðrum lið brtt. er að vísu önnur breyt. á atriði, sem mátti til að leiðrétta, þar sem í frv. er gert ráð fyrir, að sjóðsstjórnin fái álit umboðsmanna sinna um aðstöðu viðkomenda til vélbátaútgerðar. 6. brtt. er við 17. gr. og er í 3 liðum, a, b, c. Fyrsti liður brtt., a, er í rauninni aðeins leiðrétting, en b- og c-liðirnir eru hins vegar þess efnis, að síðasta málsgr. 17. gr. falli niður, en nýrri gr. bætt inn í, sem þá verður 18. gr. Hér er raunar ekki um efnisbreyt. að ræða, heldur er hér sett í sérstaka grein efni, sem nefndinni þótti ekki eiga heima í 17. gr., um það, hver ákveða skuli mat á skipum og fasteignum lánbeiðenda, en hin nýja grein, sem bætist við, er um það, hvernig það mat skuli endanlega ákveðið. Það er gert ráð fyrir því í grg., að þetta mat verði endanlega ákveðið af stjórn Skuldaskilasjóðs. Sjóðsstjórnin ákveður þá endanlega þetta verð á skipum og fasteignum lánbeiðenda, að fengnum upplýsingum og með samráði við umboðsmenn og matsmenn sjóðsins. Þessi ákvæði um endanlegt mat á eignum lánbeiðendanna eru gerð ýtarlegri í brtt. en í frv., og er þar vitnað í þær greinar, sem ákvæði um samsvarandi lán til skuldaskila standa í. En þetta atriði er nokkuð mikilsvert, þar sem gert er ráð fyrir, að upphæð lána þessara geti ekki farið fram úr 20% af virðingarverði eignanna, og í öðru lagi möguleikinn til að verða þessarar hjálpar aðnjótandi mjög háður þessu verði. Þessi matsákvæði eru gerð skýrari með því að færa þau í sérstaka grein út af fyrir sig með 6. brtt. 7. brtt. n. er við 18. gr. og er við það miðuð, að það er ekki skylt að skipa umboðsmenn eða virðingamenn, og því taldi n. ekki rétt orðalag frv. um það, hvenær stjórnin getur tekið ákvarðanir um það, hvort lánbeiðandi komi til greina við lánveitingu. Það getur farið svo, að þessir mats- og umboðsmenn hafi ekki verið skipaðir, og því taldi nefndin rétt að gera þarna smábreyt. á. 8. brtt. er við 20. gr. og er um það að fella niður nokkur orð í upphafi gr., sem n. telur, að ekki eigi við þarna, þar sem ekki er þörf á að semja frv. til skuldaskila fyrir þá menn, sem hafa fengið aðstoð samkv. 1. gr. frv. 9. brtt. er við 26. gr. og er um það, að aftan við gr. komi ný málsgr., sem hljóði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með kröfur ríkissjóðs samkv. 1.3. tölul. 1. gr. laga þessara má þó að fengnu samþykki ríkisstj. fara sem óveðtryggðar kröfur, þótt veðtrygging kunni að vera fyrir láninu.“ Í fyrstu gr. frv. er svo ákveðið, að eftirgjöf skuli einnig heimil, þó að veðtrygging kunni að vera fyrir láninu. Nefndin taldi, að naumast bæri að álíta, að þetta ákvæði ætti við annað en það, sem viðkemur 1. gr., og því þótti henni öruggara, að hér kæmu hliðstæð ákvæði um skuldaskilin. Þau ákvæði eru orðuð þannig, að það megi fara með þessi lán ríkissjóðs samkv. 1. gr. eins og önnur óveðtryggð lán, þótt veðtrygging kunni að vera fyrir láninu, en í upphafi 26. gr. er tekið fram, að samningur um skuldaskil hafi engin áhrif á þessar veðkröfur. Þessi ákvæði, sem n. vill setja, eru undanþáguákvæði um það, að þrátt fyrir ákvæðin í upphafi 26. gr. sé heimilt að fara með fyrrnefnd lán eins og óveðtryggð lán. Það er um þessi lán að segja, að sum eru tryggð með veði í skipi og sum með sjóveði, en það mun ekki ætlunin, að farið sé með þau lán sem veðlán, og því þótti nefndinni rétt að taka öll tvimæli af um að svo væri. 10. brtt. er aðeins orðalagsbreyt., og sé ég ekki ástæðu til að ræða hana. Brtt. þær, sem n. hefur gert við þetta frv., eru ekki aðrar en þessar, en það er ýmislegt, sem n. hefur verið bent á, m.a. frá sjónarmiði útvegsmanna, og æskilegt hefði verið að breyta, en hún við nánari athugun hefur ekki séð sér fært að verða við. Skal ég nefna þar ákvæði 9. gr. um gildi skuldabréfanna til greiðslu á skuldum, þar sem svo er ákveðið, að skuldabréfin, sem Skuldaskilasjóður borgar með þeim mönnum, sem lán fá hjá honum, skuli .aðeins vera gjaldgeng með nafnverði upp í skuldir útvegsmanna sjálfra. Það hefði auðvitað verið æskilegt frá sjónarmiði þeirra, sem taka við þessum bréfum frá útvegsmönnum, að þeir hefðu getað fengið tryggt, að þeir fengju fullt verð fyrir þessi bréf. En það er hins vegar svo, að ástæður leyfa naumast, að þessi lán séu veitt í peningum, en ef skuldabréfin eru gerð gjaldgeng með nafnverði, þá er það svipað og lánið hefði verið veitt í peningum. En hins vegar má gera ráð fyrir, að mikill hluti þessara lána verði innleystur með peningum, með kaupum á hinni veðsettu eign og annarri lögveðskröfu, og dregur þetta úr ákvæðunum um skuldabréfin, sem sumum eru þyrnir í augum. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. atvmrh. muni ræða þetta atriði hér á eftir. - Ég skal svo ekki hafa þessa ræðu lengri, en vil vekja athygli á því, að þetta frv. hefur legið alllengi fyrir þinginu og því æskilegt, að afgreiðslu þess sé hraðað sem mest, því að full þörf er á, að framkvæmd þess hefjist sem fyrst.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. sjútvn. fyrir að athuga þetta mál og fyrir þær brtt., sem eru prentaðar á þskj. 303 og hv. frsm. hefur nú gert grein fyrir. Ég er þessum brtt. samþykkur og tel þær til bóta og til að gera ákvæði frv. greinilegri. Eins og hv. frsm. hefur skýrt, þá er hér ekki um að ræða miklar efnisbreyt. á frv., nema breytingarnar samkv. c-lið 1. brtt. við 1. gr. frv. Þar er um allmikla breyt. að ræða. Skal ég því ekki gera till. að umræðuefni, en vil þó víkja lauslega að c-liðnum í 1. brtt. Eins og hv. þm. er kunnugt, var það þrennt, sem Landssamband ísi. útvegsmanna lagði sérstaka áherzlu á, að breytt yrði í þessu frv. Í fyrsta lagi það, sem c-liðurinn fjallar um, en eins og hv. frsm. skýrði frá, þá er efnisbreytingin sú, að í stað þess, að í frv. er mælt svo fyrir, að eftirgjöf á lánum samkv. 1. gr., sem eru veðtryggð, skuli ekki nema hærri hundraðshluta en eftir verður gefinn að meðaltali útgerðarfyrirtækjunum, sem aðstoð fá samkv. lögum þessum, þá skuli samkv. brtt. þessi höft leyst af og stjórn Skuldaskilasjóðs í sjálfsvald sett, að hve miklu leyti hún gefur eftir þessar kröfur. Mér er kunnugt um, að útgerðarmenn lögðu áherzlu á þetta atriði, og ég viðurkenni og fagna þessari brtt. og hygg, að hún muni verða til að greiða fyrir skuldaskilunum og létta kröfum af ríkissjóði. Hin önnur till., sem útgerðarmenn komu fram með, var um gjaldhæfni skuldabréfa Skuldaskilasjóðs samkv. 8. gr., eins og hv. frsm. drap á. Ég fellst á, að æskilegra hefði verið, ef hægt hefði verið að verða við þessari ósk útgerðarmanna, og ég fellst einnig á það sjónarmið, að þetta er nokkuð harður kostur þeim til handa, sem eiga þessar kröfur, að fá ekki nema lítinn hluta þeirra greiddan og auk þess með bréfum, sem ekki eru hæf til greiðslu á skuldum kröfuhafanna sjálfra. Ég vil þó taka fram, að skaði þessara manna orsakast ekki af skuldaskilunum sjálfum, heldur af þeim töpum, sem leiða til skuldaskilanna. En þeir verða þó fyrir töpum þessir menn, og það væri æskilegt að geta gert gjaldhæfni þessara bréfa meiri, þótt það hafi ekki reynzt auðið nú, því að ótti er um, að ef sú leið væri farin, þá mundi það trufla þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til að halda í horfinu útgáfu seðla og aðrar ráðstafanir innan vébanda lánsstofnana til að koma í veg fyrir verðbólgu í landinu. Í öðru lagi vildi ég segja þetta um bréfin: Enda þótt greiðsluhæfni bréfanna sé takmörkuð með lögum, þá hlýtur sú regla að gilda jafnt um þessi bréf eins og önnur ríkistryggð verðbréf, að þau eru ætluð til sölu, og sé ég enga ástæðu til að efast um, að bankar og aðrar lánsstofnanir muni athuga með velvilja að greiða eitthvað fyrir föstum viðskiptamönnum sínum í sambandi við þessi verðbréf. Misnotkun mætti auðveldlega útiloka, með því að skilanefnd léti lánsstofnunum á sínum tíma í té lista yfir númer og upphæð þeirra bréfa, sem hver einstakur skuldheimtumaður fær við skuldaskilin. Ég vil árétta það, að enda þótt lög takmarki greiðsluhæfni bréfanna, þá standa vonir til, að bankarnir greiði fyrir sínum viðskiptamönnum og taki við bréfum og greiði þá þær skuldir, sem móttakandi bréfanna stendur í. - Þriðja atriðið, sem útgerðarmenn lögðu mikla áherzlu á, var varðandi ógreiddar afborganir á stofnlánum, sem nema nú samtals um 71 millj. króna. Útgerðarmenn óskuðu eftir því, að allt að 3 ára afborganir færðust aftur, þannig að lánstíminn lengdist um 3 ár. Ég hefði óskað að verða við þessari ósk útgerðarmanna, en ég hef ekki séð mér það fært og því látið nægja þau ákvæði, sem felast í 3. gr. þessa frv., en þar er tryggt, að ekki verði gengið hart að mönnum vegna þessara skulda, heldur jafnist upphæð gjaldfallinna afborgana niður á þau ár, sem eftir eru af lánstímanum. Ég hef áður sagt, að þetta frv. byggðist í fyrsta lagi á samkomulagi innan stjórnarinnar, eins og önnur frv., sem stjórnin flytur. En í öðru lagi hef ég átt í samningum um þessi mál við aðra aðila, einkum þó Landsbankann, og ég geri ráð fyrir, og mun knýja á til þess að svo verði, að hann muni inna af hendi þær greiðslur í reiðu fé, sem nauðsynlegar eru til þess að frv. nái fram að ganga. Ég hef orðið að semja við Landsbankann um þessi atriði einn, og hann hefur reynt að halda fast við, að staðið verði í skilum með afborganir af lánunum. Menn verða að gera sér ljóst, að það er að sjálfsögðu eðlilegt sjónarmið banka að standa sem fastast við þá kröfu, að skuldunautarnir standi í skilum. Það er orðið algengt hér að halda með þeim, sem ekki standa í skilum, og það er ekki vinsælt, ef bankarnir ganga hart eftir sínum skuldunautum að borga. Það hlýtur alltaf að vera matsatriði, hve bankarnir ganga langt í þessum efnum. Við fjmrh. höfum ræðzt við um þetta atriði og fallizt á það sjónarmið bankanna, að ef á annað borð rætist úr fyrir útveginum, þá sé engin hætta á ferðum. En það er alltaf matsatriði, hvort skuldunautar geti staðið undir láni og borgað það á 11–14 árum eða 14–17. En um leið og ég mæli gegn því, að hann geti staðið undir láninu á 14 eða 17 árum, er enginn kominn til að segja, ef hann geti ekki staðið undir því á 14 árum, að hann geti það þá á 17. - Þetta verður alltaf matsatriði. Ég tel svo, að þetta mál liggi ljóst fyrir hv. dm. Í fyrsta lagi af því að þetta er margrætt mál hér á undanförnum árum, till. útvegsins og úrræði honum til bjargar, í öðru lagi vegna þess, að formsatriði þessa frv. eru nokkuð shlj. eldri l. um þetta efni, og loks vegna þess, að þetta frv. var rætt hér ýtarlega við 1. umr., auk þess sem hv. frsm. n. hefur gert glögga grein fyrir þeim brtt., sem n. flytur, ásamt þeim höfuðbjargráðum, sem frv. færir útvegsmönnum. Af öllum þessum ástæðum liggur málið svo ljóst fyrir, að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það frekar nema sérstakt tilefni gefist til. En ég vil mjög taka undir óskir hv. frsm. um, að málið fái sem skjótasta afgreiðslu í hv. d. og raunar í hæstv. Alþ., því að öll töf á frv. er til hins verra.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hæstv. atvmrh. og hv. frsm. sjútvn., að æskilegt væri, að þetta mál fengi sem skjótasta afgreiðslu. Annars hefur það ekki legið hér í d. og er ekki mjög mikið rætt, heldur hefur það legið hjá hv. sjútvn. til athugunar, og að sjálfsögðu hefur sú athugun komið að nokkru gagni, en æskilegt hefði verið, að frv. hefði tekið nokkuð fleiri breyt. en það hefur gert eftir þá löngu athugun, sem það hefur fengið hjá sjútvn. Hæstv. atvmrh. gat þess að það hefði aðallega verið þrennt sem Landssamband ísl. útvegsmanna hefði lagt áherzlu á að breyta í frv., vegna þess að við fyrstu athugun, sem frv. fékk hjá L.Í.Ú., var það í nokkuð öðru formi en það er nú. M.a. kom frv. þannig frá hæstv. atvmrh. til L.Í.Ú., að gert var ráð fyrir, í staðinn fyrir jafnar afborganir af skipakaupalánum á lánstímanum, sem eftir var, að lánstíminn væri færður aftur um 3 ár. Ég veit ekki annað en að fulltrúar Landssambandsins hafi verið mjög ánægðir með þetta ákvæði frv. og talið það til bóta. Þessu er svo breytt síðar í meðförunum, og þegar Landssambandið fékk frv. næst til athugunar, þá er búið að breyta þessu í jöfn vanskilalán til enda lánstímans. Að öðru leyti hafði frv. tekið þeirri breyt. frá því sem var upphaflega, að gert var ráð fyrir, að stjórnin væri skipuð þremur mönnum, einum frá hvorum banka og einum frá ríkisstj. Þetta taldi Landssambandið yfirleitt eðlilegt og hafði ekkert við það að athuga. Síðar, þegar frv. var lagt fram á Alþ., þá er þetta þannig, að í stjórninni skuli vera 4 menn, 2 frá bönkunum og 2 þar að auki, annar frá fjmrn., en fyrir hvern 4. maðurinn er, veit ég ekki. En í sambandi við þessa nýskipun á stjórn skuldaskilasjóðs fór Landssambandið fram á, fyrst faríð væri að fjölga í stjórninni, að hún yrði ákveðin 5 menn og Landssambandið fengi 1 fulltrúa. Sá háttur hafði verið á hafður um þetta frv., að áður en það var lagt fyrir þingið, hafði það verið sent L.Í.Ú., og ég get fyrir Landssambandsins hönd verið ánægður yfir, að svo var gert. Landssambandið hafði þá fulltrúafund, og hann tók frv. til athugunar og gerði við það nokkrar aths. Eftir þennan fund var skipuð sérstök n. í málið, sem kom á fund hjá sjútvn. og fékk tækifæri til að setja fram nokkrar aths., sem nm. vildu gera fyrir hönd Landssambandsins. Eftir að frv. var svo lagt fram, var haldinn aðalfundur Landssambandsins, sem enn fékk frv. til athugunar, og eftir þá athugun voru samþ. till., sem sendar voru sjútvn., með bréfi dags. 4. des. þessa árs, og aðalatriðin í þeim aths., sem fundurinn gerði við frv., eru aðeins í 7 liðum. Það fyrsta er, að fellt verði niður ákvæði 1. gr. frv. um, að eftirgjöf samkv. henni megi ekki nema hærri hundraðshluta en eftir verður gefinn að meðaltali þeim útgerðarfyrirtækjum, sem aðstoð fá til opinberra skuldaskila. Þetta atriði hefur hv. sjútvn. tekið til greina, og vil ég lýsa ánægju minni yfir því. Aðrar aths., sem fundur Landssambandsins gerði við þetta frv., voru, að ákvæði 3. gr. um greiðslufrest á ógreiddum afborgunum af lánum til skipakaupa úr Stofnlánadeild sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóði Íslands verði færð í hið upprunalega horf frv., þannig að lánstíminn lengist um 3 ár. Á þetta ákvæði hafði Landssambandið frá byrjun lagt sitt samþykki, og verður að telja miður farið, að því var breytt á þann hátt sem gert var, þegar frv. var lagt fram á Alþ. Undanfarin 3 ár hefur verið erfitt að standa í skilum með skipakaupalán, og ég fyrir mitt leyti verð að telja, að hagur vélbátaútvegsins hljóti að breytast mjög mikið til batnaðar til þess að hægt sé að njóta hagnaðar með þær afborganir, sem gert er ráð fyrir með þessu frv., að ekki hafi verið hægt að standa í skilum með undanfarin 3 ár. Það hefði að öllu leyti verið eðlilegra, að sá háttur hefði verið hafður á þessu, sem upprunalega var gert ráð fyrir í frv., að lengja lánstímann. Ef útlit yrði fyrir það, að hagur vélbátaútvegsins batnaði mikið, þá var að sjálfsögðu hægt að hafa ákvæði í gr. um það, að stjórn skuldaskilasjóðs gæti, ef hagur bátaútgerðarinnar batnaði, stytt þennan lánstíma eða lagt niður þann tíma, sem um er að ræða í frv. En fyrir fram að gera ráð fyrir því, að hagur vélbátaútgerðarinnar lagist það mikið, að hann þoli hærri afborganir en hann hefur gert undanfarin ár, tel ég ákaflega óvarlegt. Ég fæ ekki skilið, að hæstv. ríkisstj. vilji fallast á þetta, vegna þess að ef á að gera ráðstafanir á annað borð til þess að gera vélbátaútveginum fært að starfa áfram, þá þyrftu þessar ráðstafanir að vera þannig, að ekki væri tekið aftur með annarri hendinni það, sem látið er með hinni, en það tel ég, að sé gert með þessu ákvæði frv. eins og það er nú. Þriðja aths. var, að heimildin til greiðslufrests á skipakaupalánum verði látin ná til þeirra, sem síldveiðar stunduðu fyrir Norðurlandi á árunum 1945– 1950, þó menn eigi hafi fengið aðstoðarlán, ef þeir að dómi skilanefndar eiga erfitt með greiðslu. Þessi aths. er gerð eftir mjög ákveðnum tilmælum nokkurra norðlenzkra útgerðarmanna, sem bentu á, að það væru dæmi þess á Norðurlandi, að menn hefðu komizt þar af án þess að fá nokkur aðstoðarlán, en nú væri hag þeirra svo komið, að þeir ættu erfitt með sumir að standa í skilum með skipakaupalánin. Ég hygg, að þessi aths. sé alveg rétt, og eins og frv. er orðað, virðist mér vera ákaflega hæpið, að nokkrir útgerðarmenn eða útgerðarfélög geti fengið frest á stofnlánadeildarlánum eða fiskveiðasjóðslánum, nema að fá aðstoð samkv. þessum l., þ.e.a.s. skuldi ríkissjóði lán samkv. 1. gr. frv. og láti auglýsa eftir kröfum á hendur sér í Lögbirtingablaðinu samkv. 5. gr. frv. Nú fæ ég ekki skilið, ef svo kynni að vera ástatt um nokkra menn, að þeir hafi hingað til getað innt af hendi greiðslur, sem þeir áttu að greiða, en þyrftu nú að fá frest í Stofnlánadeildinni, hvers vegna ætti að fara að auglýsa þeirra bú til eins konar gjaldþrotaskipta. Ég fyrir mitt leyti vildi beina því til hv. sjútvn., að hún freisti þess að taka þessi tilmæli til greina, þar sem ekki er gert ráð fyrir því, að aðrir geti fengið frest á stofnlánadeildarlánum, þó þeir hafi stundað síldveiðar undanfarin ár, en þeir, sem áður hafa fengið aðstoð samkv. lögunum. Fjórða aths. er á þá leið, að dráttarvextir verði ekki reiknaðir af vangoldnum lánum þessara ára. - Nú er það svo, að allur fjöldi þeirra, sem hafa átt fé hjá útgerðarmönnum, geta ekki fengið vexti af sínu fé á þessum árum, og það sýnist ekki ástæða til þess að fara með dráttarvextina upp, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., á þessum skuldum, sem sannarlega eru óinnheimtanlegar á þessum tíma, og það getur ekki gert nema hækka skuldaupphæðina, sem er nóg fyrir. Þá er 5. aths., að stjórn skuldaskilasjóðs verði gefin heimild til að fella niður auglýsingu um innköllun, ef hún telur umsækjandann hafa gert fulla grein fyrir fjárhag sínum. Það var litið svo á af aðalfundi Landssambandsins, að ef stjórn skuldaskilasjóðs telur, að maður geri fulla grein fyrir fjárhag sínum, þá þyrfti ekki að auglýsa eftir innköllun, heldur yrði þetta á valdi stjórnar skuldaskilasjóðs. Þó að þetta sé ekki mikilsvert atriði, þá skil ég ekki annað en að það sé meinfangalaust að leggja þetta á vald skuldaskilasjóðs. Þá er 6. atriðið, að skuldabréf skuldaskilasjóðs fái eigi minna gildi sem gjaldeyrir til greiðslu á skuldum en ákveðið var í l. um skuldaskilasjóð vélbátaeigenda frá 3. marz 1935. Upp úr þessu atriði var mjög mikið lagt, og ég heyrði það á hæstv. atvmrh., að hann taldi, að raddir, sem hefðu komið fram við fyrri umr. málsins um það að auka gildi skuldabréfanna, væru á fullum rökum reistar. Ég vil endurtaka, að ég geri lítið úr því, að hæstv. atvmrh. gefi hér yfirlýsingu um, að honum finnist hann hafa rökstuddar vonir fyrir því, að bankarnir mundu á einhvern hátt greiða fyrir sölu þessara skuldabréfa. En ég hygg, að ef svo kynni að fara, að þessar rökstuddu vonir brygðust eitthvað, þá mundi vera meira öryggi í því fyrir skuldareigendur, sem þurfa að afskrifa mikið af sínum skuldum, að fá eitthvert ákvæði um það, til hvers þessi bréf skuli hafa gildi. En það mundi verða erfitt að fara eftir á að semja fyrir hvern mann við lánsstofnanir, hvað þær vildu úr þessum bréfum gera, því venjulega hefur verið á það bent hér í hv. d., að ýmis fyrirtæki, sem hafa lánað vélbátaeigendum á undanförnum árum, mundu verða mjög hart úti, ef bréfin fengju ekki meira gildi en gert er ráð fyrir í l., og ef ætlazt er til þess, að þau fái meira gildi, þá fæ ég ekki skilið, hvers vegna ekki má setja ákvæði um það inn í lögin. Ef til vill mundu þau ekki þurfa að hafa eins víðtækt gildi og gert er ráð fyrir í eldri skuldaskilasjóðslögunum, en það er svo þröngur stakkur sniðinn með þessu frv., að það getur orðið mörgum, sem eiga að búa við framkvæmd þessara l., til óþæginda og tjóns. Þá var það 7. aths. frá Landssambandinu, að stjórn skuldaskilasjóðs verði skipuð 3 mönnum eða 5, og tilnefni L.Í.Ú. einn mann í stjórnina. Ég skal viðurkenna, að með því að í stjórninni séu ekki nema 3 menn, þá er erfitt að uppfylla þessa ósk, mér finnst eðlilegt, að stjórn skuldaskilasjóðs sé skipuð einum manni frá hvorum banka og einum frá ríkisstj., en ef stjórnin er aukin úr 3 mönnum, þá er þessi till. Landssambandsins réttmæt og sjálfsögð. Um þær aths., sem hingað hafa verið sendar, mun ég ekki fara fleiri orðum, en ein aths. kom fram sérstaklega á aðalfundi Landssambandsins, sem n., sem skipuð var af aðalfundinum, var falið að koma áleiðis til Alþ. En það var aths. um það, hvað ætti að leggja til grundvallar við mat á skipum og eignum vélbátaeigenda. Á fundinum kom fram sú skoðun, að eðlilegt væri, að skipin yrðu metin nokkuð eftir þeim aldri, sem gert er ráð fyrir í l., en farið eftir lögboðnum og löglegum afskriftum. Á það var bent, að mjög miklar afskriftir á skipum á þessu ári mundu leiða til þess, að mörg af hinum eldri skipum og nokkur af þeim yngri mundu þá verða metin svo lágt, að mikil freisting yrði fyrir veðhafa að láta leggja sér þau út, og á þann hátt mundu verða eigendaskipti á skipunum. Það var svo gerð sú aths., að ef ákvæði yrði sett inn í l. um það, að fullt tillit væri tekið til lögheimilla afskrifta, þá mætti setja ákvæði í 26. gr., „enda óski veðhafi ekki eftir kaupum á hinni veðsettu eign,“ og mætti hækka þetta matsverð að verulegu leyti. Ég hygg, að ástæðan fyrir því, að þetta kom fram á landssambandsfundinum, sé sú, að menn óski yfirleitt eftir því, að ekki yrði farið út í það að afskrifa skip neitt fyrir veðskuldum. Þeir, sem hefðu stjórn þessara mála með höndum, mundu sjá um það, að réttur veðhafa væri tryggður án þess að tillit væri tekið til þess, hvort líklegt væri, að skipaeigendur gætu nokkurn tíma borgað veðskuldir. Þessir menn færðu það fram því til framdráttar, að þeir teldu rétt, að veðskuldir væru skrifaðar eitthvað niður, að bankarnir hefðu á undanförnum árum, þegar útgerðin tapaði miklu fé, safnað mjög miklum sjóðum og hefðu þess vegna í rauninni möguleika til þess að geta afskrifað nokkuð af þessum skuldum til þess að létta undir með vélbátaútveginum og reyna að tryggja framtíðarrekstur hans. Nú er ég ekki á þeirri skoðun, að það eigi á einn eða annan hátt að ganga á rétt veðhafa með þessu uppgjöri, en ég tel, að þetta sé þó atriði, sem vel þyrfti að athuga, en það mundi frekar vera framkvæmdaratriði í skuldaskilunum en að unnt sé að setja um það ákvæði í löggjöf. Það eru að vísu í þessu frv. settar sérstakar reglur, í 17. gr., um það, hversu skuli fara um mat á fasteignum og skipum lánbeiðanda, án þess þó að sérstaklega sé farið inn á þetta atriði. En ég fyrir mitt leyti hefði talið, að hv. sjútvn. hefði þurft að taka þetta atriði sérstaklega til umr., það væri þess virði, að hún bæri sig saman við stjórn skuldaskilasjóðs eða atvmrh. um það, hvað hugsanlegt væri í þessum efnum. Ég vil ekki tefja framgang þessa máls, en ég taldi rétt að láta þetta koma fram við þessa umr., en mun milli 2. og 3. umr. leita samkomulags við aðra hv. þm. um það að flytja brtt. við þetta frv. á þeim grundvelli, sem ég hef hér lýst. Ég geri ráð fyrir, að óskað sé eftir því, að frv. sé afgr. við þessa umr. í dag eða á næsta fundi, en mundi þá bera fram brtt. við 3. umr. á þá leið, sem ég hef sagt frá.



Herra forseti. Eins og hér er fram komið, þá hefur sjútvn. haft þetta mál til athugunar, hún hefur ekki gefið út neitt nál. um frv., sem stafar af því, að þetta frv. er flutt af n., en aðeins athugað milli umr. Við þessa athugun n. komu fram óskir um allmargar breyt. á frv., og n. féllst á að gera þær breyt., sem hún stendur öll að og fluttar eru á þskj. 303. Ég vil taka það fram, að eins og kom fram við 1. umr., þá er ég andvígur meginefni frv. um skuldaskil, sérstaklega þeim þætti í skuldaskilunum, sem er bundinn við hin þvinguðu skuldaskil. Ég er þeirrar skoðunar, að sú leið, sem þar er lagt til að farin verði, sé mjög óréttlát og óeðlileg og komi allhart niður á þeim, sem sízt skyldi. En eigi að síður tel ég, að hægt sé að gera nokkrar breyt. til bóta á frv., og hef tekið þátt í störfum n. að því leyti. En hitt vil ég undirstrika, að ég er andvígur meginefni frv., sem snýr að hinum lögþvinguðu skuldaskilum. Ég vil minna á það, sem ég sagði fyrr um þessi lög, að þau koma hart niður á sjávarþorpum og kaupstöðum, sem hafa aðallega vélbátaútgerð. Þar eru mestar skuldir, og verða því fyrirtæki á þessum stöðum harðast fyrir skuldaskilalögunum. Eftir erfiðleika, sem hafa steðjað að, er ástandið í útvegsmálum bæjanna svo slæmt, að sízt er á það bætandi, með því að setja á höfuðið fleiri fyrirtæki, en það yrði afleiðing þess að samþ. skuldaskilalögin. Þá vil ég einnig benda á, að þótt vélbátaútgerðin fái nokkra eftirgjöf á skuldum síðustu ára, mun það bitna allhart á útgerðinni, að hún skuli þurfa að notfæra sér slíka lagaheimild. Lánstraust útvegsins hverfur með öllu. Ég hygg, að ekki hafi liðið margir dagar frá því að frv. var borið fram, þar til allflestir, sem skipta við vélbátaútgerðina, höfðu kippt að sér hendinni og þorðu ekki að lána lengur. Það hefur komið í ljós, að óhjákvæmilegt er, ef vélbátaútgerðin á að haldast, þá verða bankarnir að veita ríflegra lán til rekstrarins, þegar einstaklingar hafa nú með öllu kippt að sér hendinni, vegna þess að þeir hafa misst traust á getu útgerðarinnar. Nú er eftir að vita, hvort lánsstofnanir geta aukið lánin eða hvort útvegurinn verður að draga saman seglin vegna minnkandi rekstrar. Meðal annars vegna þessa er ég andvígur þeirri stefnu, sem fram kom í 2. kafla frv. um lögþvingun skuldaskila. Þá kem ég að nokkrum atriðum í frv., sem ég ætla, að breyta megi til batnaðar. Hygg ég, að ég sé að miklu leyti sammála hv. þm. Ísaf. um það, sem gera má til bóta. Tel ég rétt að setja í 3. gr. ákvæði um, að þeir aðilar, sem enn hafa ekki fengið stuðning frá ríkinu og ekki sækja um skuldaskil, geti einnig orðið aðnjótandi að greiðslufresti. Það er víst, að ef ekki væri orðið við þessari beiðni, leiddi það af sér, að útgerðarfélög mundu neyðast til að óska eftir skuldaskilum. Ég vil undirstrika það, að sú nauðsyn er brýn, að gjaldhæfni skuldabréfa verði aukin verulega frá því, sem frv. gerði ráð fyrir. Það er alltaf bót fyrir fyrirtæki að fá þó þannig bréf, sem eru að einhverju leyti gjaldgengur miðill, en ekki bréf, sem ganga hvergi manna á milli. Vera kann, að sú yfirlýsing, sem atvmrh. gaf hér, geti orðið til bóta, ef bankar landsins færu eftir því, sem kom fram í ræðu hans. Mér finnst, að það minnsta, sem hægt sé að fara fram á, sé, að sett yrðu í lögin einhver skýlaus ákvæði um, að þeir hefðu rétt til að nota þessi bréf til greiðslu til banka landsins. Í sambandi við þetta frv., c-lið 1. brtt., vildi ég láta koma fram, að aðaltilgangurinn með ósk útvegsmanna um að koma á þessari breyt., sé að geta á eftir farið hina frjálsu skuldaskilaleið, þ.e. að fá eftirgefin stuðningslán ríkisins, þar sem slík eftirgjöf kæmi að notum. Þetta ákvæði í c-lið er lítils virði, ef það er ekki ætlunin að veita útgerðarmönnum, ef óskað er, eftirgjöf á þessum skuldum til ríkisins, svo að þeir geti komið á viðunanlegum rekstri. Þar sem útgerðarmenn hafa lagt áherzlu á þetta, þá er þetta tilgangurinn. Nú óska ég, að komi fram hjá hæstv. ráðh., hvort ekki sé ætlunin að veita eftirgjöf á stuðningslánum ríkisins, sem að dómi skuldaskilan. nægði til að halda útgerðinni áfram. En það er ekki um að villast, að útgerðarmenn vilja forðast þvinguð skuldaskil. Ég er þeirrar skoðunar, að ef þeir fá eftirgjöf skuldaskila, geti þeir haldið rekstri sínum áfram. Ég skal ekki tefja framgang málsins, en er andvígur þeirri leið, sem kemur fram í 2 kafla frv.; ég tel, að hún komi ómaklega niður. Ég vil vinna að breytingum á frv., en ekki nú, til að tefja ekki framgang málsins. Legg ég til, að málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Þær ræður, sem hér hafa verið fluttar af hv. þm. Ísaf. og hv. 2. landsk. þm., sem komu með gagnrýni á frv., gefa ekki tilefni til langrar ræðu af minni hálfu. Ræða hæstv. atvmrh. skýrði tilgang frv. En vegna þess, sem hv. 2. landsk. þm. sagði um þvinguð skuldaskil og frjáls skuldaskil og að hann sagðist vera mótfallinn þvinguðum skuldaskilum, vil ég minna á, að enn eru í gildi lög um frjáls skuldaskil, sem sett voru í árslok 4948 um það efni. Í þeim lögum var heimilað að gefa eftir, að nokkru eða öllu leyti, viss aðstoðarlán, sem síldarútvegsmönnum voru veitt, að því tilskildu, að þeir útvegsmenn gætu náð frjálsum skuldaskilum. Skilanefnd, sem starfað hefur samkv. þeim lögum, var ætlað að ganga þá frá eftirgjöfum, að fengnum þessum skuldaskilum. Nú var það vorið 1949, sem gefinn var kostur á þessum frjálsu skuldaskilum. Margir sóttu um eftirgjöf lána og fengu greiðslufrest. Síðan hafa fleiri bætzt við, en niðurstaðan var sú, að mjög fáir höfðu sagt n., að þeir gætu náð frjálsum skuldaskilum. Þetta sýnir, að frjáls skuldaskilaleið er engan veginn einhlít og hefur ekki nægt hlutaðeigendum, því ef svo hefði verið, þá hefðu þeir lagt sig fram við að fá hana. Nú er þessi kafli laganna um skuldaskil útvegsmanna til orðinn vegna þess, að menn sáu, að hin eldri ákvæði um frjáls skuldaskil nægðu ekki. Nú hefur sú reynsla, sem ég nefndi, sýnt, að þau komu fáum að gagni. Þótt talað sé um þvinguð skuldaskil, þá er ekki um neina þvingun að ræða fyrir útgerðarmennina. Það er verið að þvinga kröfuhafa, hann verður að gefa eftir ákveðinn hundraðshluta. Er þetta nefnt þvinguð skuldaskil eftir þessari aðferð, til aðgreiningar frá frjálsum skuldaskilum. Æskilegt er, að menn geri sér grein fyrir, að lögin eru engin þvingun fyrir útgerðarmenn. Þá vil ég lauslega minnast á fáein atriði, sem hér komu fram. Vona ég, að það gefi ekki tilefni til mikilla andmæla. Í fyrsta lagi það, sem hv. þm. Ísaf. sagði. Hann sagði, að málið hefði verið lengi til meðferðar í sjútvn. Ég vil geta þess, að það kom ekki til umr. fyrr en um miðjan nóv., en það eru nokkrir dagar síðan n. hefur lokið brtt. við frv. Tíminn milli 1. og 2. umr. er tíminn, sem útgerðarmenn og aðrir þurftu til að athuga málið. Hv. þm. gat þess, að frv. hefði breytzt síðan það var sent til Landssambands ísl. útvegsmanna. Má vel vera svo. Till. hafa verið gerðar um málið af skilanefnd. Ég veit ekki, hvort frv. hefur verið í annarri mynd í stjórn L.Í.Ú. Þegar fulltrúi L.í.Ú. kom til sjútvn. 15. nóv., var óskað breytinga á 3. gr., eða breyt. á 1., 3. og 9. gr. Ekki var óskað eftir breyt. á fleiri greinum þá. Ég vil taka fram, vegna þess, sem kom fram í umr. frá hv. þm. Ísaf. varðandi ákvæði 5. gr. um að láta í Lögbirtingablaðið, að þessir fulltrúar L.Í.Ú. kæmu með óskir um breytingu, tel ég óhætt að fullyrða, að þeir hafa ekki komið fram með neinar beinar óskir. - Hv. þm. Ísaf. ræddi um skipun stjórnar skuldaskilasjóðs. Ákvæði eru í 14. gr. frv. um að einn í stjórninni skuli skipaður af stjórn Landsbanka Íslands, tveir af stjórn Útvegsbanka Íslands og tveir af ríkisstj. Hv. þm. Ísaf. ræddi hér um vangreiddar afborganir af stofnlánunum og ákvæði í frv. um þær. Það mun vera svo, að skipalán eru veitt til 20 ára eða a.m.k. heimild til þess, að lán sé veitt út á ný skip til 20 ára. Er ákvæði um þetta í 9. gr. l. og er annars gert ráð fyrir, að það sé veitt til fimmtán ára. Ég ætla, að þetta lán sé veitt til 20 ára og dreifist afborganir á þann tíma. Mér finnst, að það megi taka tillit til þess þegar rætt er um þetta. Ég mun ekki tala lengi enn þá. Hv. þm. Ísaf. minntist á nýja skipan á þessu og gat þess, að hann mundi jafnvel bera fram brtt. síðar. Þetta um virðingarverð skipanna er mikið vandamál, og væri heppilegt, að ákvæðin í l. væru ekki mjög ströng, svo að það mætti hnika til. Frá sjónarmiði útgerðarmanna er það vafamál, hvort sé hagstæðara, að virðingarverð skipanna sé hátt eða lágt. Þetta þarf allt saman að athuga nánar, þegar einhverjar staðreyndir eru komnar í ljós. Hv. þm. Ísaf. taldi æskilegt, að útgerðarmenn gætu fengið greiðslufrest á afborgunum, þó að þeir hafi ekki fengið aðstoðarlán, að mér skildist. Ég tel, að heppilegra sé að taka ekki þetta atriði til athugunar í sambandi við þessi lög, því að það eru fleiri en útgerðarmenn, sem hafa fengið þessi stofnlán, og er vandi að sjá, hvar á að greina á milli. Þeir minntust báðir á þetta atriði, hv. þm. Ísaf. og hv. 2. landsk. Ég held það beri að athuga, hvort það sé heppilegt að ræða stofnlán þessara aðila í sambandi við stofnlán annarra aðila. Hv. 2. landsk. gerði nokkuð að umræðuefni í upphafi síns máls, hvort skuldaskilin kæmu ekki harðast niður á útgerðinni í þorpunum, og kvaðst óttast það. Mér skilst, að ýmis fyrirtæki í þessum þorpum hafi lánað útgerðinni til rekstrar, og mundi það þá lenda á þeim að gefa eftir kröfur sínar á hendur útgerðinni. Ég bendi á það, þó að skuldaskilin verði lögfest, verða þau engin þvingun. Það er alveg á valdi útgerðarmanna sjálfra, hvort þeir taka tillit til þessara fyrirtækja. Ef þeir hafa hag af því, munu þeir að sjálfsögðu gera það. En um þetta mál má í raun og veru segja það, að það er til umr. hér á Alþingi að gefa eftir skuldir og aðstoðarlán til útvegsins, sem stafar af slæmu ástandi í atvinnumálum þjóðarinnar, og engar líkur til, að útvegurinn geti staðið í skilum með þær skuldir. Þess vegna er ekki verið að ákveða þessar eftirgjafir, heldur hvernig á að koma þeim sem haganlegast fyrir fyrir útgerðina og þjóðina í heild.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð um þetta. Ég hef lagt til stuðnings tvo umboðsmenn og hef þá eðlilega tekið tillit til óskar hæstv. fjmrh. um annan manninn, því að það er eðlilegt, að hann hafi sitt að segja um þessi mál. - Hitt atriðið, sem ég vildi nefna, er út af fyrirspurn hv. 2. landsk., hvaða skilning ég legði í c-lið fyrri brtt. og hver væri framkvæmdin. Ég er honum alveg sammála um framkvæmd málsins, eins og ég hef tekið fram áður. Það er eðlilegt, að þeim heimilist þessi hagnaður og þetta verði þeim bjargráð, sem geta gert skuldaskil.