Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og grg. frv. þess, sem hér liggur fyrir, ber með sér, hefur það aðallega að geyma tvær efnisbreytingar. Í fyrsta lagi þá, sem leiðir af aðskilnaði seðlabankans og viðskiptabanka Landsbankans. Jafnhliða þeim breytingum, sem nauðsynlegt hefur þótt að gera á landsbankalögunum í tilefni af þessu, hafa lögin um Landsbankann, að því leyti sem þau snerta viðskiptastarfsemi hans, verið samrýmd nýrri lagafyrirmælum um hliðstæða viðskiptabanka, svo sem þeim, sem gilda um Útvegsbanka Íslands og aðra viðskiptabanka, sem nú eru starfandi, en landsbankalögin eru í meginatriðum frá 1927, svo að eðlilegt er vegna þeirrar þróunar, sem síðan hefur átt sér stað, að slíkra breytinga væri þörf. Annað efnisatriðið, sem breytt er með þessum lögum, er ákvæði um kosningu bankaráðs Landsbankans, sem er í samræmi við tilsvarandi ákvæði um kosningu bankaráða annarra ríkisbanka, eins og þegar hefur verið samþ. hér í hv. deild hvað Framkvæmdabankann snertir. Fjhn. hefur haft þetta mál til athugunar, og mælum við fjórir, sem stöndum að nál. á þskj. 534, með því, að það verði samþ. óbreytt, en einn nefndarmanna, hv. 1. þm. Norðurl. e., tjáir sig frv. andvígan og hefur skilað séráliti á þskj. 540.



Herra forseti. Þetta frv. felur í sér þá einu efnisbreytingu, sem máli skiptir, frá núgildandi lögum um Útvegsbanka Íslands, að breytt er fyrirkomulagi varðandi kosningu bankaráðs. Er sú breyting í samræmi við aðrar breytingar, sem gerðar hafa verið um kosningu bankaráða ríkisbankanna. Afgreiðsla málsins í fjhn. hefur verið á þann veg, að við fjórir, sem stöndum að nál. á þskj. 523, mælum með því, að það verði samþykkt óbreytt, en hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur skilað séráliti og treystist eigi til að mæla með frv. Er sú afstaða n. í heild og einstakra nefndarmanna í fullu samræmi við afstöðuna til þeirra annarra bankafrv., sem hér hafa verið rædd, og sé ég því eigi ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál.



Herra forseti. Það er í raun og veru sjálfsögð afstaða til þessa frv. hjá mér, sem þarf ekki að skýra, þar sem ég hef verið andvígur frv. því, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu í deildinni um Seðlabanka Íslands. Ég hlýt að vera andvígur þessu frv. líka, því að eins og hv. frsm. meiri hl. sagði hér áðan, þá er efni þess aðallega tvenns konar og þeirra breytinga, sem það felur í sér frá núgildandi löggjöf: Annars vegar það, að breyta þarf landsbankalögunum í samræmi við það, að aðskilnaður á að vera gerður milli seðlabankans og Landsbankans, og ég hef gert grein fyrir því í sambandi við frv. um seðlabankann, hvers vegna ég er þeim þætti andvígur. Hins vegar er svo bráðabirgðaákvæðið um það að nema úr gildi umboð bankaráðsmannanna, sem nú starfa, og kjósa bankaráð hans að nýju. Því er ég einnig andvígur. Ég sé enga þörf á því að taka umboðið af þeim mönnum, sem nú starfa í bankaráðinu, og það því frekar sem það virðist á engan hátt hafa rekið sig á starfsemi núv. hæstv. ríkisstj., því að Landsbankinn hefur að fullu verið samvinnuþýður við hæstv. ríkisstj. Þessu vil ég bara lýsa yfir. Ég sé ekki ástæðu til að lengja mál mitt meira.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. gerði svo skýra grein fyrir afstöðunni í nefndinni, að ég tel mig ekki eiga annað erindi hér í ræðustólinn en undirstrika það, sem hann sagði, að afstaðan til þessa frv. er í fullu samræmi við afstöðu til hinna bankafrv., og að því er mína afstöðu snertir, fór hv. frsm. alveg með rétt mál, og ég þarf þar engu við að bæta. Ég er á móti frv.

Forseti (SÓÓ): Ég vil geta þess í sambandi við þetta mál, sem er hér til 1. umr. nú og er komið frá Nd., að hæstv. dómsmrh. er ekki í bænum í dag og getur þess vegna ekki flutt sína framsöguræðu við þessa umr. En hann bað mig um að taka það samt fyrir og koma því til n. og sagðist vona, að það sakaði ekki, þó að hann flytji þá ekki sína ræðu með þessu máli fyrr en við 2. umr.



Herra forseti. Eins og nál. meiri hl. fjhn. á þskj. 535 ber með sér, hefur n. eigi getað orðið sammála um afstöðuna til þessa máls, þannig að við þrír, sem að meirihlutanál. stöndum, mælum með samþykkt þess óbreytts, en tveir nm. munu hins vegar skila séráliti og munu þegar hafa gert það. Rétt er þó að geta þess, að nánari athugun hefur leitt í ljós, að óhjákvæmilegt er að gera tvær smábreytingar á frv. til leiðréttingar, og mun fjhn. sameiginlega leggja fram brtt. þess efnis fyrir 3. umr. Önnur breyt., sem þar er um að ræða, er við 11. gr. frv. Það er aðeins orðalagsbreyting, að fyrir „lausafé“ komi laust fé, því að óviðkunnanlegt er, að orðið lausafé sé í þessum lögum notað í annarri merkingu en gerist í daglegu tali. Hin breyt. varðar tilvitnun í lög og er við 13. gr. frv., að þar er vitnað til laga nr. 73 1933, en þessum lögum hefur, eins og hv. dm. mun kunnugt, verið breytt með efnahagslögunum frá s.l. ári, og er því það rétta að vitna i þau lög. Brtt. um þessi tvö atriði mun fjhn. leggja fram fyrir 3. umr. málsins, og eins og ég gat um, stendur öll n. að þeim till., þó að hún að öðru leyti hafi ekki getað orðið samferða í þessu máli. Við 1. umr, þessa frv. rakti hæstv. viðskmrh. ýtarlega sögu seðlabankamálsins hér á landi, svo að þess gerist ekki þörf að mínu áliti að ræða þá hlið málsins hér. En það hefur, eins og kunnugt er, um langt skeið verið deilumál hér á landi, hvort seðlabankinn skuli vera sjálfstæð stofnun eða einhverjum viðskiptabankanna sé falið að sjá um seðlaútgáfuna. Síðarnefndi hátturinn hefur, eins og kunnugt er, verið hafður á allt fram til setningar bankalöggjafar þeirrar, er lögfest var árið 1957. Þó að hægt sé að skilja, að slíkt fyrirkomulag hafi verið haft hér á landi, meðan bankastarfsemi öll var á frumskeiði, verður þó að telja það óeðlilegt og jafnvel hættulegt eðlilegri þróun peningamála og öryggi gjaldmiðilsins, þar sem seðlabanki og viðskiptabanki eiga svo ólíkum hlutverkum að gegna. Er hætta á því, að ef viðskiptabanki og seðlabanki eru undir sömu stjórn, verði hagnaðarsjónarmið viðskiptabankans látið hafa meiri áhrif á seðlaútgáfuna en öryggi gjaldmiðilsins krefur. Með bankalöggjöfinni 1957 var hins vegar stigið stórt spor í þá átt að gera Seðlabankann að óháðri stofnun, þó að enn væru nokkur tengsl milli viðskiptabanka Landsbankans og Seðlabankans, þar sem bankaráð Landsbankans kaus meiri hluta stjórnar Seðlabankans. Er það að áliti okkar, er að þessu nál. stöndum, til bóta að rjúfa með öllu þessi óeðlilegu tengsl á milli bankanna, svo sem lagt er til í frv. því, sem hér liggur fyrir. Þá verður og að telja það skynsamlega ráðstöfun að leggja veðdeildina, sem rekin hefur verið af Seðlabankanum síðan 1957, til Landsbankans, þar sem veðdeildarstarfsemi er ekki eðlilegt starfssvið seðlabanka. Um einstök atriði í sambandi við setningu slíkrar löggjafar má auðvitað deila, svo sem t.d. það, sem nokkuð bar á góma við 1. umr. málsins, hvert skyldi vera sjálfstæði stjórnar Seðlabankans gagnvart ríkisstj. Ég býst þó varla við því, að um það sé ágreiningur, að úrslitavaldið í peningamálum hljóti að verða í höndum ríkisstj., ef ágreiningur rís milli ríkisstj. og seðlabankastjórnar, því að annað mundi varla samrýmast reglum lýðræðisins. Það er hins vegar tilgangur 4. gr. frv. að skapa stjórn Seðlabankans aðstöðu til þess að halda fram skoðunum sínum, enda þótt þær fari í bága við skoðanir ríkisstj. Þó að það sé út af fyrir sig rétt, er hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) sagði við 1. umr. málsins, að embættismönnum sé heimilt að láta í ljós skoðanir andstæðar stefnu ríkisstj., þá mundi ég þó ekki vilja fella niður ákvæði 4. gr., þar sem því er slegið föstu, að stjórn Seðlabankans sé rétt að gera þetta, en í því liggur einmitt, að það er gert ráð fyrir því, að stjórn Seðlabankans lýsi að jafnaði opinberlega skoðunum sínum, enda þótt þær fari í bága við skoðanir ríkisstj. þeirrar, er að völdum situr. Ef aðrir embættismenn eiga í hlut, mun þeim að vísu vera slíkt heimilt að lögum, en óvenjulegt er það þó, að þeir láti slíka gagnrýni opinberlega í ljós. Mér dettur í hug að nefna sem dæmi í þessu sambandi, að það mundi vera óvenjulegt, ef ráðuneytisstjórinn í fjmrn. færi t.d. að gagnrýna afgreiðslu og meðferð fjárl. af hálfu fjmrh. eða fjmrn. Þó að það mundi að sjálfsögðu ekki varða við lög, að ráðuneytisstjórinn setti fram slíkar skoðanir, þá mundi það vera óvenjulegt og sennilega almennt nánast litið á það sem trúnaðarbrot. Það er eins og kunnugt er yfirleitt ekki venja, að opinberir embættismenn gagnrýni gerðir yfirboðara sinna, en með þessari lagagrein er því slegið föstu, að svo sé til ætlazt af stjórn Seðlabankans, og tel ég það til bóta og réttmætt að hafa þetta ákvæði, svo langt sem það nær. Hitt má auðvitað um deila, hvort ekki væri ástæða til frekari ákvæða, sem tryggðu sjálfstæði seðlabankastjórnarinnar gagnvart ríkisstj. Það hlýtur auðvitað alltaf að verða álitamál. Annað atriði, sem ágreiningur hefur verið um hér á hv. Alþingi í sambandi við meðferð þessa máls, eru ákvæði 11. gr. frv. um heimild til handa stjórn Seðlabankans til þess að binda að vissu marki innstæðufé viðskiptabanka og sparisjóða. Það verður auðvitað alltaf álitamál, hvaða prósentu skuli nefna í þessu sambandi. Ég tel þó óhjákvæmilegt að hafa slík ákvæði í þessum lögum, því að án þeirra gæti stjórn Seðlabankans varla haft þau tök á peningamarkaðnum og útlánum í heild, sem nauðsynlegt verður að telja, til þess að Seðlabankinn geti gegnt því hlutverki, sem honum er ætlað samkvæmt 1. og 2. mgr. 3. gr. þessara laga, þar sem hlutverk Seðlabankans er nánar afmarkað. Þó að setning löggjafar þeirrar, sem hér er lagt til að lögfest verði um Seðlabankann, tákni að vísu ekki neina byltingu í fyrirkomulagi peningamála hér á landi, þá teljum við, sem að áliti meiri hl. n. stöndum, hana þó til verulegra bóta. Með henni er skapað tæki til þess að tryggja öryggi gjaldmiðilsins eða verðgildi peninganna. Það, að slíkt tæki er til, er þó auðvitað ekki nein næg trygging fyrir heilbrigðri stjórn peningamála. Slík trygging verður auðvitað fyrst og fremst komin undir þeim mönnum, sem við stjórnvölinn standa hverju sinni. En það ætti þó að auðvelda framkvæmd heilbrigðrar stefnu í þessum málum, að slíkt tæki skuli vera til og vera fullkomnara en það áður hefur verið. Ég vil sérstaklega undirstrika það, að að mínu áliti verður ekki um öruggan gjaldmiðil að ræða hér á landi, fyrr en skilyrðislaust er hægt að framkvæma það, sem gert er ráð fyrir í 7. gr. laganna að stefnt skuli að, nefnilega að seðlar þjóðbankans verði a.m.k. að hálfu tryggðir með gulli eða frjálsum erlendum gjaldeyri. Því miður hefur ekki verið talið, að gjaldeyrisaðstaðan nú leyfði það, að þessi ákvæði yrðu gerð skilyrðislaus. En að slíku ber tvímælalaust að stefna, og tækist, áður en langt um líður, að gera þetta ákvæði 7. gr. frv. raunhæft, væri það að mínu áliti einhver merkasti árangur þeirrar löggjafar, sem ætlazt er til að nú verði sett.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., er eitt af fjórum frv. um ríkisbankana, sem eru nú á ferðinni hér í Alþingi, og þetta frv. þeirra stærst og brýtur því leiðina. Ég tel, að það hefði verið mjög viðeigandi að taka bankalöggjöf landsins í heild til endurskoðunar, ef það hefði verið gert á þann hátt að skipa til þess mþn., sem kjörin hefði verið af Alþingi. Telja hefði mátt með því, að trygging yrði nokkur fyrir því, að lagður yrði sá grundvöllur, sem menn almennt teldu réttan og gætu við unað, en sá grundvöllur mundi helzt fást með slíkri nefndarskipan. Ég tel, að það hefði verið ástæða til þess að gera bankastarfsemina í landinu miklu einfaldari en nú er. Hún virðist hafa haft mjög mikla tilhneigingu til þess að greinast, að flokkast í fleiri og fleiri heildir. Hér í Reykjavík munu nú vera 7 bankar. Og þessi starfsemi, þessi greiningarstarfsemi, skiptingarstarfsemi, hún virðist vera í mjög örri þróun. Ég tel hana ekki heppilega, og ég tel, að það hefði frekar átt að taka það til mjög rækilegrar athugunar að sameina banka heldur en að fjölga þeim. Hvers vegna ætti t.d. ekki að láta Seðlabankann taka að sér verkefni Framkvæmdabankans? Með dreifingu bankastarfseminnar milli margra stofnana á sama stað er auðskilið mál að tilkostnaður vex í kerfinu að því er snertir alla vinnu. Og það eru líka miklu meiri líkur til þess, að ósamræmi skapist í starfseminni heldur en ef bankarnir eru færri. Mér finnst það harla fráleitt, að sú hæstv. ríkisstj., sem sagðist ætla að framkvæma sparnað hjá hinu opinbera, skuli nú vinna að auknu mannahaldi við bankastarfsemina, hún skuli stofna til meiri eyðslu á vegum hins opinbera, en það gerir hún með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Og hún hefði vafalaust ekki gert það af svo lítilli þörf sem hún gerir það, ef henni hefði verið alvara með sparnaðartalið. Hvað lá á að gera þær breytingar, sem hún vill nú gera láta á bankastarfseminni? Það lá ekki svo mikið á þessu, að ekki mætti bíða endurskoðunar. Það lá ekki á þessu í Landsbankanum til þess að skilja seðlabankann og viðskiptabankann að frekar en gert var 1957 með breytingum, sem þá voru gerðar í þessum efnum og menn telja nú yfirleitt að hafi verið eðlilegar. Þá var greinilega aðskilið vald og stjórn seðlabankastarfseminnar og viðskiptabankastarfseminnar, en hins vegar samvinna höfð um ýmis atriði, sem áttu að verða til þess, að minni tilkostnaðar þyrfti við. Og hvað sem annars er um það, að rétt sé að skilja þarna frekar á milli, sem er nú ekki stórt spor, þá er alveg áreiðanlegt, að það er ekki hægt að færa fyrir því rök, að á þessu liggi nú sérstaklega, að ekki væri hægt að bíða með þetta eftir því, að nefnd, sem skipuð væri, gæti skilað áliti um bankalöggjöfina í heild og þessi atriði þá einnig. Skyldi nú þetta kannske vera nauðsynlegt til þess, að bankastarfsemin sé ríkisstj. nægilega samhent? Í það var látið á vissan hátt skína. En öllum þeim, sem fylgzt hafa með þessum málum, hlýtur að vera ljóst, að Landsbankinn hefur fullkomlega hlýtt kalli ríkisstj. Rödd hans hefur verið bassaröddin í laginu, og hönd hans hefur tekið peningamálin þeim kverkatökum samdráttarins, sem núverandi hæstv. ríkisstj. hefur ætlazt til. Það hefur alls ekki á þetta skort. Það er þess vegna ekki rétt tilfundin ástæða, að núv. hæstv. ríkisstj. þurfi að tryggja það, að Seðlabankinn verði sér samstilltur. Sú ástæða hefði getað verið til, ef hún væri ekki algerlega óþörf. Þess vegna mun engin ástæða til finnast, sem er á nokkurn hátt frambærileg. Ég tel annars, þó að ég nefni þessa ástæðu, að hún væri allathugunarverð, af því að hætt er við, að bankastarfsemin gæti orðið helzt til laus í rásinni, ef hver ríkisstj. byggi sér þannig í hendur með breytingum bankalaga fyrir sig. Nei, núv. hæstv. ríkisstj. þarf ekki að leggja fram breytingar á bankalögum af því, að bankinn þjóni henni ekki. Það stendur svo vel á við stjórn bankans fyrir hana, að á þetta skortir ekki. Breytingin er fyrst og fremst sú að fjölga stjórnendum Seðlabankans úr 5 upp í 8, þar með talið að fjölga bankastjórunum úr 2 í 3. Og þessi fjölgun er áreiðanlega aðeins til þess að koma gæðingum á stall. Eyðslan við þessa fjölgun gæðinga á stalli samrýmist ekki rétt vel hátíðlegum yfirlýsingum hæstv. ríkisstj. um að draga úr tilkostnaði á vegum hins opinbera. Hér er áreiðanlega um óþarfabruðl að ræða. Ég hef ásamt hv. 5. þm. Norðurl. e. leyft mér að leggja fram brtt. um það að fjölga ekki bankastjórunum, fella niður ákvæðin um fjölgun þeirra. Í sambandi við þessar tillögur gefst hv. stuðningsmönnum tækifæri til að firra sig ámæli um að stofna enn eitt nýtt, dýrt embætti hjá hinu opinbera. Ég vænti þess, að þeir taki það tækifæri til athugunar og noti sér það. Það er margt, sem ég fyrir mitt leyti hef við þetta frv. að athuga. Hins vegar veit ég, að það er árangurslaust að minnast á sumt af því, og ég hef enga löngun til að lengja umr. sérstaklega í sambandi við þessi mál og mun því mörgu sleppa. En á nokkur fleiri atriði vil ég þó minnast en þetta eyðsluatriði. Og þá eru mér ríkust í huga ákvæði í 11. gr. frv. um bindingu sparifjárins fyrir sparisjóðum og innlánsdeildum kaupfélaganna: Þessi ákvæði eru að mínu áliti mjög óheppileg og meira en það. Ég álít þau vera mjög skaðleg, sérstaklega fyrir dreifbýlið. Það er vitnað til þess af þeim, sem að þessum ákvæðum standa, að það hafi verið sett í lög 1957 að heimila að taka hluta af aukningu sparifjár hjá sparisjóðum og binda það í Seðlabankanum. Það er rétt, að þetta var lögleitt. Ég var á móti því, að það væri gert. En mér kom þó aldrei í hug, að þetta yrði misnotað, eins og gert hefur verið og gera á nú og í enn stærri stíl. T.d. datt mér aldrei í hug, að þó að yrði gripið til þess einhvern tíma, þegar nauðsyn þætti og einkanlega ef það færðist í aukana að bankar yrðu stofnaðir og þess vegna yrði örðugra að ráða við þróun peningamálanna og sérstaklega þá að hafa stjórn á þeim málum, þegar erfiðlega gengi hjá þjóðfélaginu, - þá datt mér aldrei í hug, að þessi ákvæði yrðu látin ná til smáfyrirtækja, eins og víða eru í landinu í formi sparisjóða. En þó að þessi ákvæði séu frá 1957, voru þau rýmkuð í efnahagsmálalöggjöf hæstv. ríkisstj. í fyrra og látin ná til innlánsdeilda kaupfélaga líka. Það taldi ég mjög rangláta útfærslu ákvæðanna vegna þess, að í eðli sínu eru innlánsdeildirnar allólíkar almennum sparisjóðum, þar er ekki um neina útlánastarfsemi að ræða, og þær eru nánast, ef rétt er á litið, reikningar hjá samvinnufélögunum, sem samvinnumenn og aðrir viðskiptamenn leggja sparifé sitt inn á til þess að efla þessar eigin stofnanir, lána þeim rekstrarfé, sem kemur þeim, sem inn leggja, sjálfum til góða í rekstrinum, og þess vegna er það, að með því að ætla að taka fé af þessum stofnunum til bindingar, þá er verið að taka fé í raun og veru úr sjálfsvörzlu og svipta menn réttinum yfir slíku fé. Ef menn bera saman ákvæðin, sem eru í 11. gr., við ákvæðin frá 1957 í löggjöfinni þá, þá er greinilegt, að það er ekki aðeins lengra gengið en það, að hér er átt við innlánsdeildir kaupfélaganna - ásamt sparisjóðum, heldur er líka gengið nær sparisjóðunum með ákvæðunum um bindinguna. Og hér er ekki aðeins um það að ræða, að menn vita, að hér eru heimildarákvæði, sem hægt er að grípa til, heldur vita menn líka af reynslunni s.l. ár, að þessi heimildarákvæði eru notuð. Og menn vita meira, menn vita, að nú hefur Seðlabankinn gefið út bréf til innlánsstofnana, sem dags. er 19. jan. s.l., á grundvellinum frá efnahagsmálalöggjöfinni. Þar eru m.a. birtar reglur um bindingu innstæðna í Seðlabankanum frá og með 1. jan. 1961. Þar segir fyrst, að af heildarinnstæðuaukningu á fyrstu ársfjórðungi skuli innlánsstofnanir greiða 30% inn í bundinn reikning í Seðlabankanum. Þó er tekið fram, að þetta skuli ekki ná til innlánsstofnana, sem hafi mínna en 5 millj. kr. af innlánsfé í byrjun ársins. Í öðru lagi eru fyrirmæli í bréfinu um, að lágmarksbinding innstæðufjár á hverjum þriggja fyrstu ársfjórðunganna skuli þó vera 1% af heildarinnstæðu í byrjun ársfjórðungsins, hver sem breyting innlána er, og þetta nær til allra innlánsstofnana, hvort sem innstæður hjá þeim eru meiri eða minni en 5 millj. kr. Í fyrsta sinn eiga innlánsstofnanirnar að afhenda Seðlabankanum fyrir 30. apríl 1% af heildarinnstæðum, eins og þær eru hjá þeim um síðustu áramót. Þessi bréf eru útgefin, áður en þetta frv. kemur fram. Þau eru byggð á ákvæðum, eins og ég sagði, sem eru í efnahagsmálalöggjöfinni, og miklar líkur virðast til þess eftir gangi málanna, eins og hann hefur verið, að þessi ákvæði verði hert, þegar búið er að leiða í lög 11. gr. eins og hún er nú. Ég sé ekki betur með tilliti til 11. gr., þar sem má taka allt að 20% af innstæðufé hjá viðkomandi stofnunum, því innstæðufé, sem ávísa má á með tékka, en 15% af öðrum innstæðum, að þá sé samkv. þeim ákvæðum hægt að taka a.m.k. milli 15 og 20% af innstæðufénu, sparifénu, sem inni stendur samtals. En svo kemur einnig til greina 12. gr. með viðbótarákvæðum, sem mælir svo fyrir, að heimilt sé að skylda þessar innlánsstofnanir til að eiga ríkistryggð verðbréf eða önnur trygg verðbréf, er nemi allt að 10% af innstæðu hjá þeim. Ég sé ekki betur en með þessu móti sé hægt að taka samtals a.m.k. fjórða part af aðalumráðafé sjóðanna og binda það, svipta þá ráðstöfunarrétti yfir því og draga það út úr þeim héruðum, sem sjóðirnir starfa fyrir. Eins og sparisjóðslöggjöfin er núna, eiga sparisjóðir að hafa 1/10 af fé sínu í peningum eða auðseljanlegum og tryggum verðbréfum. Það eru eðlileg ákvæði til þess að tryggja það, að sjóðirnir geti alltaf svarað til um fé það, sem gengið er eftir hjá þeim. En að leggja þessa nýju skyldu á þá virðist mér vera til þess að þvinga svo starfsemi þeirra, að ekki nái nokkurri átt. Ég hef leyft mér ásamt hv. 5. þm. Norðurl, e. að flytja till., sem draga úr þessum ákvæðum nokkuð. Þær till. eru á þskj. 563. Þær fela það í sér, að ekki megi telja til aukningar, sem skila þarf hluta af, þá upphæð, sem nemur vöxtum af innstæðufénu. Sú hugsun liggur þar til grundvallar, að það sé eðlilegur vöxtur hverrar innlánsstofnunar að vaxa um vextina af innlánsfénu og það megi ekki gera kröfur til þess, að af þeim vexti verði hún að skila til bindingar nokkrum hluta. Þá er tillaga um það, að ákvæði þessarar greinar nái ekki til innlánsstofnana, sem hafa minna en 10 millj. kr. innstæðufé samtals. Sú hugsun liggur þar til grundvallar, að slíkar stofnanir, sem hafa ekki meira umráðafé sem innstæðufé en 10 millj. geti ekki undir neinum kringumstæðum valdið nokkurri röskun í heildarpeningamálum þjóðfélagsins, því að ekki getur annað vakað fyrir þeim, sem setja þessa hagfræði, heldur en vilja hafa í hendi Seðlabankans eða þeirrar yfirstjórnar, sem honum er ætluð í peningamálum, vald til þess að koma í veg fyrir, að reknar séu peningastofnanir í landinu, sem trufli þá stefnu, sem yfirstjórn þessara mála vill hafa. Ég get ekki skilið, að nokkur geti haldið því fram, að svo smávirkar stofnanir, sem hafa ekki yfir að ráða meira en 10 millj. kr. eða allt að því, geti verið hættulegar fyrir jafnvægi í peningamálum þjóðfélagsins. Í hv. Nd. flutti 1. þm. Norðurl. v. ásamt 4. þm. Austf. till. sem þessa, en miðaði við 20 millj. sem hámark fyrir því, sem ákvæðin næðu ekki til. Mér dettur í hug, að það geti verið, að einhverjum hafi þótt það hámark of hátt, og þess vegna legg ég til, að það sé lækkað um helming, og þá get ég ekki skilið, að nokkur geti hér fundizt, sem þyki með því markið sett of hátt. Ég veit, að þeir, sem búa í höfuðstaðnum, þar sem aðalpeningastofnanir eru, geta litið svo á, að þetta sé ekki stórmál út af fyrir sig, eða þeir, sem eru hér í grennd við höfuðstaðinn, vegna þess að það hefur lítil áhrif á möguleika þeirra til þess að fá lán til þarfa sinna. En þeir mega gæta þess, að þeir hafa fyrsta flokks aðstöðuna í landinu í þessum efnum. Úti á landi, þar sem smáar peningastofnanir eru, skiptir þetta miklu máli. Þessir litlu sjóðir og innlánsdeildir eru á sínum takmörkuðu svæðum fjörgjafar í atvinnulífi og viðskiptalífi, þótt smáir séu, af því að þar er umhverfið smærra og minna um að vera. Hins vegar er starfsemin þar í atvinnulífinu þjóðfélaginu alla vega þýðingarmikil, og það er reginfjarstæða og öfugt að farið að ætla að taka þessum landshlutum peningalega blóð með því að flytja sparifé þeirra og geyma það hér í Seðlabankanum. Mér hefur verið sagt í skrafi í nefnd, að til þess sé nú ætlazt að fara heldur mildilega með þetta vald og binda ekki féð neinum órjúfandi böndum, heldur muni verða tekið liðlega á því að leyfa að ávísa á þetta fé, þegar á liggi. En á það er ekki treystandi, og eigi það svo að vera, þá er líklega ekki miklu fórnað með því að undanþiggja skyldunni þessar litlu stofnanir, sem ég hef verið að ræða um. En þar að auki vil ég benda á það, að svo mikið langræði er víða í landinu að sækja til Reykjavíkur, að það er mikil hindrun að ætlast til þess, að menn, sem standa fyrir þessum smáu stofnunum úti um land, geti verið í því sambandi við Seðlabankann sem þyrfti til þess að fá undanþágur, þegar erfiðlega gengur. Að fara bænaferðir slíkar til Reykjavíkur norðan úr Þingeyjarsýslu eða austan úr Múlasýslu kostar ekki lítið fé, og það er blátt áfram heimskulegt að setja viðskiptin í slíka kreppu, sem hér hlýtur að verða, og stofna til þess að auka stórkostlega allan rekstrarkostnað. Ég vil þess vegna vænta þess, að hv. þm. fallist á þessar tillögur okkar, Ég vil vænta þess, að þeir, sem hafa fyrsta flokks aðstöðuna, skilji svo aðstöðu hinna. Og ég vil vænta þess, að þeir, sem eru beinlínis meðal fólksins, sem hefur erfiðari aðstöðu, taki það tillit til þess og séu átthögum sínum svo velviljaðir að láta ekki binda fé þess á þennan hátt. Við, sömu menn og flytjum þær tillögur, sem ég hef gert hér að umræðuefni, höfum leyft okkur líka að flytja brtt. við 12. gr. Hún er um það, að í stað orðanna „ríkistryggð verðbréf eða önnur trygg verðbréf, er nemi allt að 10% af innstæðum“ komi: í sjóði, innstæðu í banka, sem ríkið ábyrgist, ríkistryggð verðbréf eða önnur trygg verðbréf, er samtals nemi 10%. - Með þessum ákvæðum er linað takið, ef þau eru samþykkt, - linað takið, sem er tekið samkvæmt 12. gr., eins og hún er í frv Ég skal upplýsa, að ég fékk þau svör við fsp. í fjhn., að þarna mundi ekki felast það, að þessum sparisjóðum og innlánsdeildum, sem þarna er um að ræða, yrði gert að skyldu að kaupa einhver tiltekin bréf, heldur gætu þarna reiknazt t.d. skuldabréf, sem sjóðurinn hefði tekið fyrir lán, sem hann hefði veitt og tryggt væri með fasteign, þ.e.a.s. tryggingarbréf fasteignaveðslána, og jafnvel gæti komið til greina, að það yrðu teknir gildir líka til þess að fullnægja þessari skyldu víxlar. Ég er mjög vantrúaður á, að þetta geti staðizt, og hygg, að tilgangurinn muni ekki heldur vera sá, heldur muni hann vera sá, að ætlazt er til, að það sé hægt að binda fé fyrir þessum stofnunum í föstum verðbréfum, sem einhverra hluta vegna þykir æskilegt fyrir þá, sem með völdin fara, að selja. Og mér finnst fjarstæða að leggja þá skyldu á herðar þessara stofnana að þurfa að verða við kröfum hvaða ríkisstj. eða hvaða valds sem væri, sem vildi nota sér heimildina á þann hátt, sem orðin hljóða hér. Ekkert liggur fyrir um það, hvaða verðbréf skuli metin gild í þessu skyni, en það er sagt, að Seðlabankinn ákveði það. Enn fremur er tekið fram, að þegar komin eru á regluleg kaupþingsviðskipti, skuli yfirleitt ekki önnur verðbréf metin gild en þau, sem þar eru skráð. Allt er þess vegna í óvissu um þetta, og því hygg ég, að það sé mjög eðlilegt af hendi þeirra, sem vilja koma í veg fyrir það, að misþyrmt sé smásparisjóðum og smáinnlánsdeildum, að breyta ákvæðunum og færa þau í raun og veru til samræmis við það, sem núgildandi sparisjóðslög skylda sparisjóðina til að hafa bundið eða laust tiltækilegt fé, - bundið í auðseljanlegum verðbréfum eða sem tiltækilegt fé. Ég ætla svo ekki að lengja mál mitt öllu meira, þó að ég hins vegar sjái margt við þetta frv., sem ég teldi að væri mjög æskilegt að breyta og nauðsynlegt að breyta. Ég veit, að það hefur ekki þýðingu að vera að flytja slíkar till., því að það er svo ráðið mál hjá þeim, sem meiri hl. hafa á Alþingi, að setja þessa löggjöf í gegn, að því verður varla haggað. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur á sérstöku skjali bent á mörg atriði, sem nauðsynlegt væri að lagfæra, og gerir hann sjálfsagt grein fyrir þeim. Mér sýnist, að þær till. séu á rökum reistar og sanni það, að hér er nokkuð flausturslega að farið með smíði þessa frv. En sem sagt, ég ætla ekki að hreyfa fleiri brtt. en ég er nú búinn að gera grein fyrir og eru hér á einu þskj., 563. Ég vænti þess, að menn líti með velvilja á þær og taki þær til greina. Oft hefur verið á það bent, þegar líður að lokum þings og mál er í seinni d. til meðferðar, að ekki sé tími til þess, að það fari aftur til fyrri d. Nú stendur þannig á hér, að það þarf að breyta frv. Fjhn. komst einhuga að þeirri niðurstöðu, að það þyrfti að leiðrétta skakka tilvitnun, og enn fremur, að laga þyrfti framsetninguna á einum stað, þar sem var æpandi málvilla á ferðum. Og þess vegna er það, að ég hygg, að það sé vafalaust, að frv. þurfi að fara til hv. Nd., og þá dregur ekkert um það, þó að það sé búið að laga það að fleira leyti, og það tefur ekkert fyrir framgangi þess. Þess vegna þurfa menn ekkert að hika við að samþykkja hér brtt. mínar. Ég tel, að ef brtt. þær, sem ég stend að, yrðu samþ., þá væri ráðin bót til muna á frv. En hins vegar tel ég það samt, þrátt fyrir það, svo gallað, að ég mun ekki greiða því atkv. og legg til, að það verði fellt, ekki fyrir það, að ég telji bankalöggjöfina í því ástandi, að ekki geti verið rétt að breyta henni, heldur af því, að ég tel, að þessar breyt. séu illa unnar og að það eigi að hafa þann hátt á að endurskoða bankalöggjöfina af n., sem þingið kysi, þar sem allir flokkar þings gætu unnið að og grundvöllur gæti skapazt fyrir bankalöggjöfina, sem telja mætti að væri svo breiður, að allir gætu unað á honum að standa.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið, hef ég ekki getað átt að öllu leyti samleið með hv. meðnm. mínum í fjhn. um afstöðuna til þessa frv., þ.e.a.s. hvorki með þeim, sem standa að meirihlutanál. og telja frv. algerlega gallalaust og vilja engar breyt. á því gera utan lítilfjörlega breyt. á málfari, né heldur með hv. 1. minni hl., sem telur frv. að engu til bóta og er því andvígur. Ég er þeirrar skoðunar, að þrátt fyrir ýmsa ágalla og ákvæði, sem ég er hreinlega andvígur, þá sé meginefni frv. samt sem áður spor í rétta átt og því sé ekki rétt að leggjast gegn því. Ég tel, að það geti ekki farið á milli mála, að aðalbreytingin, sem samþykkt þessa frv. hefði í för með sér á bankalöggjöfinni, sé sú í fyrsta lagi, að Seðlabankinn er nú gerður að algerlega sjálfstæðri stofnun án skipulagstengsla við Landsbankann, og í öðru lagi, að tryggilegar er nú frá því gengið en áður, að stefna ríkisstj., eins og hún er á hverjum tíma í efnahagsmálum, ráði úrslitum einnig að því leyti sem til kasta Seðlabankans kemur. Í þessu sambandi getur það ekki orðið úrslitaatriði, hvaða skoðanir menn hafa t.d. á stefnu núv. hæstv. ríkisstj. eða einhverrar annarrar ríkisstj., heldur afstaða manna til sjálfs „prinsipsins“, sem þarna er um að ræða, þ.e.a.s. hvort menn vilja, að ríkisstj. hafi úrslitavald í peningamálunum og beri síðan fulla ábyrgð á þeim gagnvart Alþingi og gagnvart þjóðinni, eða hvort það eigi að vera einhver önnur stofnun, sem þar hafi valdið að einhverju leyti a.m.k. Það er áreiðanlega rétt, sem hér hefur komið greinilega fram, að breytingin á bankalöggjöfinni 1957 var mikilsvert spor í þá átt að gera Seðlabankann að sjálfstæðri stofnun. En þó að honum væri þá sett sérstök stjórn, stóðu samt eftir skipulagsleg tengsl við Landsbankann, og honum voru einnig falin viðskiptabankaleg störf, eins og t.d. starfræksla veðdeildarinnar. Það var ekki heldur, hvað sem menn segja um það, gengið tryggilega frá því, að stjórn bankans gæti ekki sett jafnvel ríkisstj. stólinn fyrir dyrnar í efnahagsmálum og torveldað störf hennar, eins og ég ætla að komið hafi greinilega fram á tímum vinstri stjórnarinnar frá 1956–58. Það er því alveg ljóst, að með þessu frv. er verulega bætt úr ágöllum löggjafarinnar 1957 í þessum tveim mikilsverðustu atriðum, og það er mjög í samræmi við skoðanir okkar Alþb.- manna í þessum málum, enda er það ekkert launungarmál, að 1957 var gengið skemmra í þeim breyt., sem þá voru gerðar, heldur en okkar óskir höfðu staðið til, og raunar líka miklu skemmra en stefnuyfirlýsingar bæði Alþfl. og Framsfl. gáfu tilefni til að ætla að gert mundi. Á hinn bóginn er það skoðun okkar, að um leið og þessar nauðsynlegu og réttu leiðréttingar væru gerðar á skipulagi og stjórn Seðlabankans, hefði átt að gera fleiri skipulagsbreytingar, og er ég þar hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) sammála, og þessar skipulagsbreytingar hefði átt að gera m.a. af hreinum hagkvæmniástæðum. Ég vil þar sérstaklega nefna til, að ég tel, að það hefði átt að leggja Framkvæmdabankann niður, en hans hlutverk er, eins og alkunnugt er, að langmestu leyti á því sviði, sem Seðlabankanum er ætlað að starfa á, og ég hef ekki heldur heyrt nein rök fyrir því, að þeirrar bankastofnunar sé þörf lengur eða hún hafi neitt sérstakt hlutverk að vinna í peningamálunum, a.m.k. ekki hlutverk, sem mætti ekki vinna á hagkvæmari hátt af Seðlabankanum og þá af viðskiptabönkunum, að því leyti sem það kynni að falla undir þeirra starfssvið. Það er líka augljóst, að sú ráðstöfun að sameina störf Framkvæmdabankans Seðlabankanum hefði getað haft í för með sér mjög mikinn sparnað í rekstri bankakerfisins, en ég hygg ekkert ógagn hefði getað af því orðið. Og ég verð að segja það, að mér finnst það gegna furðu af ríkisstj., sem a.m.k. er alltaf með sparnaðarhjal á vörum og hefur jafnvel aflað sér sérstakra ráðunauta í þeim efnum til þess að benda sér á ýmislegt, sem mætti spara í ríkiskerfinu beint, og þá að sjálfsögðu í þeim stofnunum öðrum, sem því eru skyldastar, að hún skuli ekki hafa hugleitt þessi mál neitt út frá þeirri hlið. En það er hér sem oftar, að reynslan hefur orðið sú, að það er gengið alveg í öfuga átt við sparnaðar- og hagkvæmnistefnuna, sem sagt er þó að hæstv. ríkisstj. vilji fylgja. Í stað þess að vel mætti komast af með einn banka, við skulum segja eitt bankaráð og tvo bankastjóra, fyrir starfsemi bæði Seðlabankans og Framkvæmdabankans eiga nú að starfa tveir bankar með fjölmennu starfsliði að sjálfsögðu og samtals hvorki meira né minna en 14 bankaráðsmenn og bankastjórar. Við hvora þessa stofnun á að vera sérstök hagfræðideild, hvor með sitt tímarit t.d. og með miklu starfsliði, og skyld störf og þessar hagfræðideildir vinna eru svo líka unnin að sjálfsögðu af Hagstofu Íslands og líklega að einhverju leyti af svokölluðu efnahagsmálaráðuneyti. Það mætti kannske búast við því, að það væri nú vel séð fyrir hagskýrslugerð með öllum þessum stofnunum. En þó held ég, að það sé ekki um deilt og kannske fáum betur kunnugt en hv. alþm., að þessi störf eru öll í slíkum molum, að þeir menn, sem vilja leita réttra upplýsinga, þurfa að deila um allra einföldustu og sjálfsögðustu hluti, sem allir eiga greiðan aðgang að með öðrum þjóðum. Það er því ekki um það að ræða, að þessi störf skili betri árangri en annars staðar, þar sem þau eru í jafnvel einfaldara formi. Það var auðvitað hið rétta tækifæri til þess að gera slíkar skipulagsbreytingar sem þessar, sem ég hef nú minnzt á, nú um leið og verið var að gera aðrar breyt. á bankalöggjöfinni, og ég tel það höfuðgalla á þessu frv., að það tækifæri skuli ekki hafa verið notað. En það hefur ekki bara verið látið undir höfuð leggjast að nota nú rétt tækifæri til sparnaðar og aukinnar hagkvæmni í rekstri bankastofnananna, heldur er beinlínis og það algerlega að ástæðulausu aukinn rekstrarkostnaður, eins og t.d. með fjölgun bankastjóra úr tveimur í þrjá, á sama tíma og starfssvið bankans er þrengt og gert mínna en það hefur áður verið. Ég hef, eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, flutt brtt. með honum um þetta atriði, þar sem við leggjum til, að bankastjórarnir verði aðeins tveir eins og verið hefur. Það varpar kannske svolitlu ljósi á það, hve þessi ráðstöfun er þarflaus, að nú um alllangt skeið og þangað til fyrir tiltölulega fáum dögum var aðeins einn bankastjóri starfandi við þessa stofnun vegna forfalla sjálfs aðalbankastjórans af alkunnum orsökum. Ég hygg, a.m.k. hef ég ekki heyrt, að það hafi komið fram, að það hafi á nokkurn hátt torveldað starfsemi bankans, að aðalbankastjórinn hvarf þaðan frá störfum um nokkurra mánaða skeið, og virðist það benda til þess, að jafnvel einum manni væri fært að stýra þessari stofnun eða gegna þar störfum. Enn þá minni ástæða hlýtur þá að vera fyrir því að hafa bankastjórana þrjá, og ég vil taka undir það með hv. 1. þm. Norðurl. e., að ég sé ekki, að önnur rök geti legið til þeirrar ráðstöfunar en þau, að ríkisstj. sé umhugað um að hafa þarna eitt eða tvö bankastjórasæti til ráðstöfunar handa sínum gæðingum. Ég mun ekki fara í neinn sparðatíning varðandi þau atriði frv., sem ég er óánægður með og tel að betur hefðu mátt fara. Þó kemst ég ekki hjá að minnast örlítið á tvö önnur atriði en þau, sem ég hef nú gert að umtalsefni. Það er í fyrsta lagi, að með ákvæðum 5. gr. frv. er fyrirhugað, að stofnlánadeild sjávarútvegsins verði sérstök deild í Seðlabankanum. Þetta ákvæði tel ég að sé í algerri mótsögn við meginefni frv., þ.e.a.s. það meginefni þess að skilja starf viðskiptabankakerfis frá störfum Seðlabankans, og ég tel þetta vera til skemmda á frv. Samkvæmt því lagafrv., sem er hér tekið á dagskrá á þessum fundi, um stofnlánadeild sjávarútvegsins, opnun nýrra lánaflokka við stofnlánadeildina, þá á deildin, auk þess sem hún heldur að sjálfsögðu áfram innheimtu gamalla skulda frá tímum hinnar fyrstu stofnlánadeildar, að veita sjávarútveginum, fyrirtækjum við sjávarútveginn, lán gegn veðum í fasteignum, vélum og skipum. Ég held, að slík starfsemi eigi bæði samkvæmt eðli sínu og eins frá hagkvæmnisástæðum heima í viðskiptabanka eða viðskiptabönkum, og þar sem nú er starfandi sérstök stofnlánadeild fyrir sjávarútveginn í landinu, þ.e.a.s. Fiskveiðasjóður Íslands á vegum Útvegsbankans, þá hefði auðvitað verið langeðlilegast, að þessi starfsemi öll færi þar fram og engu síður fyrir það, þó að um hana gildi sérstök lög og sérstakar reglur. Hv. 1. þm. Norðurl, e. hefur gert þeim þætti þessa frv., sem fjallar um birtingu innstæðufjár, bæði sparisjóða og innlánsdeilda, svo góð skil, að ég tel ekki þörf á að bæta þar miklu við, ekki sízt þar sem ég er honum algerlega sammála um þá hlið málsins og hef flutt með honum brtt. þar að lútandi. Ég held, að sá verknaður að nota þær heimildir, sem settar voru í bankalöggjöfina 1957 um innstæðubindingu á fé sparisjóðanna, á þann hátt sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur gert og hyggst gera, séu hvort tveggja í senn óverjandi gagnvart hagsmunum þeirra byggðarlaga í landinu, sem mest skortir framkvæmdafé, og jafnframt hrein heimska, skoðað frá hagsmunasjónarmiði þjóðarheildarinnar. Það kann að vera, að nauðsynlegt sé undir vissum aðstæðum að hafa heimildir og nota þær til þess að binda innstæðufé meiri háttar peningastofnana í því skyni að hafa hemil á lánsfjárþenslu og fjárfestingu og til þess að geta beint henni í réttar áttir, en sjálfsagt má þó oftast nær um slíkar ráðstafanir deila að meira eða minna leyti. Og það er vissulega mín skoðun, að almennt séð hafi ráðstafanir núv. hæstv. ríkisstj. í þessa átt verið skaðlegar fyrir atvinnulíf og framkvæmdir í landinu. En um hitt held ég að sé ekki hægt að deila, að sú framkvæmd, sem hæstv. ríkisstj. hefur gengizt fyrir á þessum heimildun: varðandi smærri innlánsstofnanir, eigi ekkert skylt við það að hafa heildarstjórn á peningamálum þjóðarinnar, þar sem hér er um að ræða svo sáralitlar upphæðir, að þær hafa bókstaflega enga þýðingu varðandi slíka heildarstjórn, þó að þær á hinn bóginn geti skipt verulegu máli fyrir fámenn og fátæk byggðarlög í landinu. Ég held, að framkvæmd hæstv. ríkisstj. á gildandi heimildum varðandi sparisjóðina, við hliðina á árás hennar á rekstrarfé það, sem félagsmenn í samvinnufélögunum leggja þeim til gegnum innlánsdeildirnar, sé einhver rislægsta stjórnarathöfn, sem um getur á síðari tímum, og að það væri vissulega bezt fyrir hæstv. ríkisstj. sjálfa að taka nú sönsum og láta af þeirri fávíslegu stefnu sinni, sem hún hefur haldið til streitu varðandi það, og hv. þm. hafa vissulega tækifæri til þess að leggja sitt lóð á þá vogarskál með því að greiða till. okkar hv. 1. þm. Norðurl. e. atkv. sitt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram nokkrar brtt. á þskj. 548. 1. brtt. er við 15. gr. frv., og hún er um það, að í stað „fyrsta flokks verðbréf“ komi: trygg verðbréf. - Þetta er aðeins orðalagsbreyting. Það er, eins og allir vita, ekkert mat hér fyrir hendi á verðbréfum, og mér finnst það þess vegna hortittur að tala um „fyrsta flokks verðbréf“ þarna. Það, sem hlýtur að vera meint með þessu, er trygg verðbréf. 2. brtt. er við 19. gr. frv., en í 19. gr. er svo fyrir mælt, að tveir viðskiptabankar skuli auk Seðlabankans löggiltir til þess að verzla með gjaldeyri, þ.e.a.s. Landsbanki Íslands og Útvegsbanki Íslands, en bankastjórn Seðlabankans mun hins vegar heimilt að bæta fleiri bönkum við. Þetta er í samræmi við það, sem nú er, en reglan nú er sú, að það er stjórn Seðlabankans, sem ákveður, hvaða bankar hafi með höndum gjaldeyrisviðskipti. Ég hef á öðrum vettvangi barizt mjög lengi fyrir því, að Búnaðarbanka Íslands væri veitt sams konar heimild og Landsbankanum og Útvegsbankanum til þess að verzla með erlendan gjaldeyri, en árangurslaust, þar eð það hefur ekki fengizt meiri hluti í stjórn Seðlabankans fyrir tili. í þá átt. Ég hef þess vegna leyft mér að taka hér upp í þessa brtt. Búnaðarbanka Íslands og leggja til, að þegar í stað verði löggiltir sem gjaldeyrisbankar - auk Seðlabankans - Landsbankinn, Útvegsbankinn og Búnaðarbankinn. Ég þarf ekki og ætla ekki að hafa mörg orð um réttmæti þessarar tillögu, vil aðeins segja það, að Búnaðarbanki Íslands er ríkisbanki eins og hinir og hann er jafngamall t.d. Útvegsbankanum. Hann er orðinn stór banki og traustur banki, eins og allir vita, og hann hefur áreiðanlega veruleg viðskipti við þá aðila, sem fást við innflutningsverzlun, og liggur því í augum uppi, að það er mikið hagræði fyrir hann að fá heimild til þess að inna þessa þjónustu af hendi gagnvart sínum föstu viðskiptamönnum. Ég held, að það mæli fyllsta sanngirni með þessari breyt., og mér finnst ekki nokkur ástæða til þess að setja Búnaðarbankann í þessu efni skör lægra en hina bankana. Ég vona, að að athuguðu máli geti hv. þm. þessarar deildar orðið sammála um að samþ. þessa brtt., og skal ég ekki fara um hana fleiri orðum að svo stöddu a.m.k. Frá mínu sjónarmiði er hún og hefur lengi verið svo sjálfsögð. Ég hef mikið rætt um þetta annars staðar og hef aldrei heyrt nein frambærileg rök flutt fram fyrir því að synja Búnaðarbankanum um þennan rétt. Það er auðvitað, að um leið og það er gert, mundi hlutur hinna bankanna í þessum viðskiptum minnka eitthvað, en ég get ekki séð, að það séu ástæður, sem réttlæta það að vera á móti því að veita þessum banka réttinn, sem er engu síður orðinn einn af höfuðbönkunum hér heldur en Landsbankinn og Útvegsbankinn. Svo flyt ég 3., 4. og 5. brtt. við 24., 25. og 26. gr., sem allar eru orðalagsbreyt., þannig að í staðinn fyrir „bankastjórn“ í þessum greinum komi: framkvæmdastjórn. - Það er alveg ótvírætt, að í þessum greinum er átt við bankastjórana, og kemur það einnig fram í athugasemd. En að mínum dómi er í öðrum greinum frv. ýmsum með bankastjórn eða stjórn Seðlabankans eða jafnvel orðinu Seðlabankinn, sem mjög víða er notað, átt við það, sem eðli málsins og orðanna hljóðan samkvæmt er bankastjórnin, þ.e.a.s. bankaráð plús framkvæmdastjórnin. Ég held þess vegna, að það horfi til skýringar á lögunum að setja framkvæmdastjórn þarna í staðinn. Svo er 5. brtt. líka um það, að við gr. bætist ný málsgrein, þar sem tekið er fram það, sem mér virðist vanta í frv., ákvæði um það, hverjir skuldbindi bankana. Því verður kannske svarað, að um þetta verði sett ákvæði í reglugerð. En ég held, að í ákvæðum um hina bankana séu þess háttar ákvæði í sjálfum bankalögunum, og ég held, að það geti ekki orkað tvímælis, að slík ákvæði sem þetta, hvað þurfi til þess að skuldbinda bankann, eigi heima í lögunum. Þá er 6. brtt. um það, að ný grein komi inn á eftir 32. gr., sem verði 33. gr., og hún er um það, að Alþ. kjósi tvo endurskoðendur, svo sem verið hefur, til þess að endurskoða reikninga bankans. En með þessu frv. er gert ráð fyrir því, að það verði ekki framvegis kosnir endurskoðendur af Alþ., heldur sé það sérstök endurskoðunardeild, þ.e.a.s. starfsmenn stofnunarinnar í sérstakri endurskoðunardeild, sem á að vísu að lúta undir bankaráðið og formanni bankaráðs er sérstaklega ætlað að hafa eftirlit með, sem á að sjá um endurskoðunina. Það er að sjálfsögðu gott að hafa endurskoðunardeild þannig innan bankans og þörf á því að hafa sérkunnáttumenn til þess að fjalla um reikningana. En ég verð nú að segja það, að ég kann ekki við að fella niður það að hafa þingkjörna endurskoðendur til þess að endurskoða reikninga bankans og kann ekki við það frávik, sem með því er gert frá því, sem gildir um hina bankana. Það er alveg eins eðlilegt og nauðsynlegt fyrir Alþ. með þessum hætti að hafa eftirlit með þessum banka eins og hinum, að láta sína trúnaðarmenn, sem það kýs til ákveðins árabils, hafa með endurskoðunina að gera. Það má vera, að þetta hafi bara verið einhver gleymska í frv., ég satt að segja vildi vona það. Í frv. er að vísu gert ráð fyrir, að samráð sé haft við bókhaldsfróðan endurskoðanda. Mér finnst það samt sem áður ekki tryggilegur háttur og ekki viðeigandi. Það má vel vera, að sumir geri ekki mikið úr endurskoðun hinna þingkjörnu endurskoðenda, en það er nú samt sem áður siður, sem mér finnst ekki rétt að hverfa frá. Svo er það 7. brtt. Hún er við 34. gr. - 34. gr. hljóðar svo í frv., með leyfi forseta: „Bankastjórar, bankaráðsmenn og allir starfsmenn bankans eru bundnir þagnarskyldu um allt, er þeir fá vitneskju um í starfi sínu.“ Fari greinin svona orðuð frá hv. Alþ., þá sé ég ekki betur en þessir starfsmenn allir verði að ganga með bundið fyrir munninn, því að þeir eru bundnir þagnarskyldu um allt, sem þeir fá vitneskju um í starfi sínu. Það getur nú verið býsna margt. Ég hef leyft mér að flytja brtt. og legg til, að greinin orðist þannig: „Bankastjórar, bankaráðsmenn og allir starfsmenn bankans eru bundnir þagnarskyldu um atriði, sem þeir fá vitneskju um í starfi sínu og leynt skulu fara samkv. lögum, fyrirmælum yfirboðara eða eðli málsins. Þagnarskyldan helzt, þótt látið sé af starfi.“ Þannig orðað er þetta í samræmi við þá reglu, sem gildir um opinbera starfsmenn almennt. Loks hef ég svo borið fram brtt. við 36. gr. á þá lund, að í reglugerð séu einnig sett fyrirmæli um lífeyrissjóð starfsmanna bankans. Ég hef ekki fundið, að það væru í þessu frv. nein ákvæði um lífeyrissjóð starfsmanna þessa banka. Þó er það hins vegar svo, að starfsmenn Seðlabankans eru í lifeyrissjóði og eftirlaunasjóði Landsbankans, og það getur náttúrlega ekki verið meiningin að breyta því í sjálfu sér, það hlýtur að vera gert ráð fyrir því, að eftir sem áður verði starfsmenn bankans tryggðir hjá lífeyrissjóði og bankinn með sama hætti og verið hefur greiði í þann lífeyrissjóð. En til þess að fá að halda slíku áfram og stofna þannig nýjan lífeyrissjóð að formi til og að byggt verði áfram á þeim grunni, sem skapazt hefur, þá sýnist mér alveg óhjákvæmilegt að hafa einhverja lagaheimild, og vægari getur hún varla verið heldur en þetta, að það sé þó heimilað að ákveða þetta í reglugerð. En ég tel það alveg vafasamt og meir en vafasamt, að það væri heimilt að ákveða slíkt með reglugerð, án þess að hafa nokkra stoð í lögunum til þess. Það er a.m.k. víst, að í gömlu landsbankalögunum eru ákvæði um eftirlaunasjóð starfsmanna. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þessar brtt. Ég vissi, að þýðingarlaust væri að bera fram brtt., sem högguðu við meginstefnu eða meginefni þessa frv., og hef þess vegna alls ekki lagt í það, en hef hins vegar áður lýst afstöðu minni til þess. Formaður fjhn., hv. 11. þm. Reykv., hefur óskað eftir því, að fjhn. fengi tækifæri til þess að athuga þessar till. Ég get fúslega fallizt á það að taka þessar till. aftur til 3. umr, og mun gera það með ánægju, ef n. vill athuga þær.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að lengja umr. um þetta mál með því að ræða það almennt, enda þótt fróðlegt hefði verið að gera að umtalsefni þau atriði, sem fram hafa komið hér, einkum í ræðum hv. fulltrúa stjórnarandstöðunnar í fjhn., en að svo miklu leyti sem ástæða er til þess, þá geri ég ráð fyrir, að hv. frsm. n. muni gera það. Orsökin til þess, að ég stend hér á fætur, er raunverulega aðeins ein. Hún er brtt., sem hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) flytur við 19. gr. frv., þ.e.a.s. um, hvaða aðilar skuli hafa réttindi til þess að verzla með erlendan gjaldeyri. Ég get tekið undir hvert orð, sem hann sagði um það mál, og mig furðar í rauninni mjög á því, að það skuli ekki fyrir löngu hafa verið ákveðið, að ríkisbankarnir þrír, sem almenn viðskipti hafa með höndum, hefðu allir gjaldeyrisréttindi. Ég efa það ekki, að talsmenn Búnaðarbankans á hverjum tíma hafa - enda er mér kunnugt um það - mjög beitt sér fyrir því, að bankinn fengi þessi réttindi, og bankinn hefur nú búið svo vel á vissum tímum, að formaður bankaráðs hefur meira að segja um leið verið forsrh. og áhrifamesti maðurinn í þjóðfélaginu, og hann hefur því tvímælalaust haft góða aðstöðu til þess að hrinda þessu máli áleiðis. Ekki skal ég á neinn hátt bera hann sökum um það, að hann hafi ekki haft fullan áhuga á að koma þessu hagsmunamáli bankans fram. En það virðist svo sem þar hafi verið við mjög ramman reip að draga eftir því að dæma, að jafnmikill áhrifamaður skyldi ekki fá um þokað neinu í þessu efni. Hvað sem því líður, get ég alveg tekið undir það, sem hv. flm, brtt. sagði, að ég hef aldrei heyrt nein frambærileg rök fyrir því, að Búnaðarbankanum væri neitað um þessi réttindi. Vitanlega dregur það úr tekjum hinna bankanna, ef fleiri aðilar fá gjaldeyrisréttindi, og það er auðvitað mjög mikið álitamál, hversu langt á að ganga í því að veita einstökum aðilum réttindi til þess að verzla með erlendan gjaldeyri, vegna þess að það hefur einnig í för með sér allverulegan kostnað fyrir viðkomandi banka eða þá aðila, sem slíka verzlun hafa með höndum, og það gæti því farið svo, ef þessu væri dreift á mjög margar hendur, að það gerði ekki betur en rísa undir þeim tilkostnaði. Hv. 3. þm. Norðurl. v. fullyrti hér, að hann hefði beitt sér fyrir því í bankastjórn Seðlabankans, að Búnaðarbankinn fengi þessi umræddu réttindi, en það hefði ekki tekizt að koma því fram. Ég tel mjög þakkarverða hans baráttu fyrir þessu máli. Ég vil hins vegar segja það hér, þar sem það snertir mig persónulega orðið nokkuð mikið, hvað gerist í þessum efnum, þar sem ég hef verið til þess valinn að fara með trúnaðarstörf í þágu þessarar stofnunar, að þá vil ég láta það skýrt koma fram hér einmitt í tilefni þessarar brtt., að ég tel sjálfsagt, að Búnaðarbankinn fái þau réttindi, sem hér er um að ræða. Hitt er svo annað mál, eins og við sjáum af fortíðinni í þessum efnum og eins og viðhorfin eru í sambandi við þessa löggjöf og undirbúning hennar, að þá eru ekki miklar líkur til, að samkomulag gæti orðið um að gera þá breyt., sem hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur lagt til að gerð yrði hér, og ég hefði talið, að það væri óhagstætt fyrir Búnaðarbankann, ef brtt. þessi yrði felld í þinginu. Það gæti leitt til þess, að bankastjórnin, sem þó að formi til er veitt hér heimild til þess að veita þessum banka eigi síður en öðrum aðilum réttindi til að verzla með erlendan gjaldeyri, kynni að telja, að með þeirri afgreiðslu Alþ. á þessari till. væri fengin yfirlýsing um það, að Alþ. eða meiri hl. þess væri andvígur því, að Búnaðarbankinn verzlaði með erlendan gjaldeyri. Ég tel það því sjálfsagt, að þessi till. verði athuguð í fjhn. betur og rannsakað, hvort hugsanlegt er, að það fáist um það samkomulag, að þessi breyt., sem hér um ræðir, verði gerð á frv. Verði hins vegar ekki um það samkomulag, þannig að líkur verði ekki fyrir því, að brtt. yrði samþ., hefði ég talið, að það væri heppilegra, að hún kæmi ekki til atkv., einmitt með hliðsjón af því, að ég tel, að það sé sjálfsagt og Búnaðarbankinn hljóti að leggja á það áherzlu við stjórn Seðlabankans, að hann fái þau réttindi, sem hér er um að ræða. Og ég vil taka það skýrt fram, hvað sem verður um afgreiðslu málsins nú, að þá mun ég leggja á það alla áherzlu og ekki hika við það að gerast aðili síðar, ef ekki tekst um það samkomulag nú, að breyt. á seðlabankalöggjöfinni, sem beinlínis veiti Búnaðarbankanum þessi réttindi, ef ekki tekst að fá þau fram með samkomulagi á annan hátt. Þetta taldi ég rétt að kæmi hér fram á þessu stigi málsins varðandi mína afstöðu. Ég tel það þakkarvert, að hv. flm. vill beita sér fyrir því, og það, sem hann hefur gert í því efni í bankastjórn Seðlabankans, og vænti stuðnings hans í því efni í framtíðinni, en tel að öðru leyti nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, áður en þó verður til atkv. gengið um þessa till., hvaða áhrif það kynni að hafa, ef svo færi, að hún yrði hér felld. Varðandi einstök atriði frv. skal ég ekki fara mörgum orðum, eins og ég sagði í upphafi míns máls, þó að fróðlegt væri að ræða þau. Ég get vei tekið undir það, sem hér hefur komið fram, að það sé fyllilega ástæða til þess að athuga, hvort ekki sé hægt að koma störfum Framkvæmdabankans svo fyrir, að hægt sé að leggja hann niður. Framkvæmdabankinn hefur með höndum nú margvíslega skýrslugerð og athugun á þjóðarhag, sem honum er falin í lögum bankans. Það er jafnframt gert ráð fyrir því, að Framkvæmdabankinn sé ráðunautur ríkisstj. í fjárfestingarmálum, þannig að það eru ýmis verkefni, sem bankinn hefur, sem ef til vill eðli málsins samkvæmt er ekki eðlilegt að leggja beint undir Seðlabankann, þannig að það þarf að athugast, hvort hægt er þá að koma þeim málum fyrir á annan veg. Það hefur verið samþ. hér á Alþ. till. um að sameina hagskýrslugerð þá, sem unnið er að á vegum ríkisins. Það er vitanlegt, að þeim verkefnum er skipt niður á marga aðila, og full ástæða til að halda, að þar sé um tvíverknað að ræða í ýmsum efnum og að að þeim málum verði ekki eins skipulega unnið og nýtist ekki eins vel starfskraftar og ef þetta væri meira kerfisbundið og unnið að þessum verkefnum meira á einum stað. Ég tel sjálfsagt, að framkvæmd verði sú ályktun Alþ., og kynni þá í sambandi við það að vera hægt að koma fyrir á annan hátt ýmsum þeim verkefnum, sem Framkvæmdabankinn hefur að þessu leyti. Það er því hiklaust persónuleg skoðun mín, að það sé rétt að athuga það, hvort ekki sé hægt að koma verkefnum þessa banka fyrir á þann hátt, að hægt sé að leggja hann niður. Vissulega auðveldast það mjög við það, að Seðlabankinn fær þá stöðu, sem gert er ráð fyrir einmitt í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Annað atriði í þessu frv. er einnig þess efnis, að ég skal fúslega játa það, að það er mikið álitamál, hvort það á að vera í lögum um Seðlabankann, þó að fjhn. eða meiri hl. hennar gerði ekki tili. um að breyta því. Það er meira teknískt atriði, sem við töldum ekki rétt að breyta, þar sem bankafróðir menn hafa um þetta fjallað og það hefur verið rætt við viðkomandi stofnanir og talið heppilegra að hafa þetta á þann veg. Það, sem ég á hér við, er ákvæðið um, að stofnlánadeild sjávarútvegsins skuli vera í Seðlabankanum. Raunverulega væri miklu eðlilegra, miðað við það, að Seðlabankinn á ekki að hafa almenn viðskipti með höndum, að slík deild væri í Landsbankanum. En ég held ekki, að bað mál hafi svo veigamikla þýðingu, á hvorum staðnum þetta er, að það sé ástæða til þess af þeim sökum að fara að gera á þessu breytingu og hagga þeirri skipan, sem samkomulag hefur orðið um að heppilegust væri í þessu efni, þannig að ekki sé ástæða til þess að gera á þessu breyt., þó að ég játi fúslega, að það hefði verið á margan hátt eðlilegra, að þessu hefði verið þannig fyrir komið.



Herra forseti. Þeir hv. þm., sem standa að minnihlutaálitum um mál þetta, hafa nú gert grein fyrir máli sínu. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja þessar umr. verulega, þó að hitt og þetta hafi komið fram í ræðum þessara hv. þm., sem ástæðu gæti gefið til athugasemda. Seðlabankamálið er nú þegar orðið svo mikið rætt, að þess er ekki að vænta, að ný sjónarmið, svo að nokkru nemi, komi þar yfirleitt fram. Hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) gerði það, að mér skildist, að aðaltillögu sinni, að málinu yrði slegið á frest, en skipuð nefnd til þess að framkvæma heildarendurskoðun bankalöggjafarinnar. Þessari tili. er ég fyrir mitt leyti algerlega andvígur og tel, að þar yrði aðeins um óþarfa drátt og tilkostnað að ræða. Það sanna í þessu máli er, að það munu vera fá mál, sem eins mikið hefur verið starfað að í nefndum og á annan hátt undanfarna áratugi. Má þar t.d. nefna, að samstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. skipaði á sínum tíma n. í þetta mál, sumarið 1951. Sú nefnd mun hafa safnað allmiklum gögnum um málið og rætt það ýtarlega. En því miður varð ekki árangur af starfi þeirrar n., þannig að stjórnin gæti komið sér saman um nýja skipan þeirra mála. Út af fyrir sig tel ég það illa farið, að svo tókst til, að ekki varð þannig neinn sýnilegur árangur af starfi þessarar n., en hún mun hafa unnið mjög rækilega að málinu, og ég hef séð ýmis gögn, sem hún safnaði um þetta. Ég álít því, að málið sé svo rækilega athugað frá öllum hliðum, að það mundi aðeins hafa í för með sér óþarfa drátt á því að fara að skipa í það nýja nefnd. Þeir hv. tveir þm., sem standa að séráliti innan fjhn., hafa lagt fram brtt. á þskj. 563. Með þessum brtt. treysti ég mér ekki til að mæla og vænti þess, að ég tali þar raunar fyrir munn meiri hlutans. Eins og kom fram í framsöguræðu minni, tel ég, að ekki megi slaka á heimildarákvæðunum í 11. og 12. gr., ef Seðlabankinn á að vera fær um að gegna því meginhlutverki sínu, sem ákveðið er í 3. gr. frv. En rétt er að vekja athygli á því, að hér er auðvitað aðeins um heimildarákvæði að ræða, sem ekki er að vænta að stjórn Seðlabankans beiti út i æsar, nema hún telji, að sérstaka nauðsyn beri til þess, og mér finnst, að um afgreiðslu slíkra laga verði að bera nokkurt traust til væntanlegrar stjórnar Seðlabankans, þannig að hún geri ekki slíkar ráðstafanir, sem vitanlega geta haft í för með sér óþægindi fyrir þær stofnanir, sem hér eiga hlut að máli, viðskiptabankana og sparisjóðina, nema nauðsyn beri til. En hitt ætti að vera ljóst, að ástandið í peningamálum getur vel verið þannig, að nauðsyn beri til að nota slíka heimild að fullu, og auðvitað er það þetta, sem haft er í huga og hafa ber í huga, þegar þessi ákvæði eru sett. Hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) hefur einnig borið fram nokkrar brtt. við þetta frv. Hér er, eins og hann tók fram í framsöguræðu sinni, yfirleitt ekki um mikilvægar efnisbreytingar að ræða, heldur meira um orðalagsbreyt. og fyllri ákvæði í einstökum atriðum. Ég mæltist til þess við hann, að n. fengi tækifæri til að athuga þessar brtt. hans á milli umr., og hefur hann góðfúslega orðið við því, eins og fram kom í því, sem hann sagði. Ég vildi gjarnan sem formaður n. fá tækifæri til þess að bera þetta undir þá sérfræðinga, sem unnið hafa að undirbúningi frv. Í fljótu bragði sýnist mér, a.m.k. hvað snertir sumar þessar brtt., eins og t.d. síðustu tvær brtt., þær 7. og 8., að ekki væri óeðlilegt að setja slík ákvæði eða breyta orðalagi í samræmi við það. En þetta mundi ég óska að bera undir sérfræðingana, hvort sem það verður nú til þess að staðfesta þá skoðun, sem ég hef myndað mér í fljótu bragði, eða fá mig ofan af henni. Ég mun svo sjá til, að það verði athugað fyrir 3. umr. að taka afstöðu til þessara tillagna í einstökum atriðum. Ég vil taka það fram og get raunar tekið undir það með hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ), að ég er í rauninni alveg sammála hv. 5. þm. Norðurl. e. (BjörnJ) um það, að rekstur stofnlánadeildar er ekki eðlilegt hlutverk seðlabanka. En tæknilegar og aðrar ástæður hafa legið til þess, að gert er ráð fyrir því, að stofnlánadeildin sé áfram, eins og verið hefur í rauninni frá upphafi þeirrar stofnunar, í tengslum við Seðlabankann, og hefur meiri hl. n. því ekki séð sér fært að gera till. til breytinga í því efni. Að lokum vil ég aðeins minnast á það í sambandi við Framkvæmdabankann og skýrslustarfsemi hans, sem hér hefur borið á góma, einmitt í tilefni af því, að hv. 6. þm. Norðurl. e. gat þess, sem alveg er rétt, að samkv. ályktun Alþingis hefur verið skipuð nefnd til þess að athuga hagskýrslugerð og hagrannsóknir hér á landi og möguleika á því að koma þeim í einfaldara form, koma í veg fyrir tvíverknað og þess háttar, að þessi nefnd var skipuð í samræmi við ályktun frá Alþingi af hv. þáv. fjmrh., Guðmundi Í. Guðmundssyni, sumarið 1959, og hófst nefndin þegar handa um að safna gögnum og annað slíkt. En því miður varð um skeið dráttur á því, að hún gæti fyrir alvöru tekið til starfa, vegna annríkis ýmissa þeirra manna, sem sæti áttu í nefndinni, en þetta annríki stafaði m.a. af undirbúningi efnahagsmálalöggjafarinnar á siðasta vori. Nú mun allt tilbúið, að nefndin geti fyrir alvöru tekið til starfa, og vænti ég þess, að hún geti skilað áliti á sumri komanda, og mun hún þá að sjálfsögðu telja sér skylt að athuga m.a. eðlilega skiptingu verkefna milli Framkvæmdabankans og Seðlabankans. En svo lengi sem slík athugun hefur ekki verið gerð, þá finnst mér eðlilegt, að í lögunum sé gert ráð fyrir svipuðu fyrirkomulagi og nú er. Þetta taldi ég rétt að upplýsa, af því að ég var bæði flm. að þeirri þáltill., sem nefndin hefur verið skipuð samkv., og á auk þess sæti í henni.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í sambandi við ræðu hv. síðasta ræðumanns. Hann sagðist vera því mótfallinn, að bankalöggjöfin yrði endurskoðuð af nefnd, og taldi til þá ástæðu, að 1951 hefði verið skipuð nefnd, sem hefði unnið mikið starf, en enginn árangur hefði orðið af því starfi, og hann harmaði það, að árangur skyldi ekki hafa orðið. Ég sé ekki betur en harmur hv. þm., ef hann er einhver, sé sönnun þess, að heppilegt væri einmitt, að nefnd starfaði með árangri að þessum málum. Og þó að hægt sé að nefna dæmi um það, að ekki hafi orðið árangur af nefndarstarfi, þá er það ekki sönnun þess, að þetta verkefni eigi ekki alveg sérstaklega við að vinna af nefnd. Þá lýsti hv. 11. þm. Reykv. því yfir, að hann gæti ekki mælt með því, að samþykktar yrðu þær tillögur, sem við hv. 5: þm. Norðurl. e. leggjum fram um það, að ákveðið sé, að ákvæði 11. gr. nái ekki til minni sparisjóða og innlánsdeilda. Hann vildi réttlæta þá afstöðu sína gegn þessum tillögum með því, að þess mætti vænta, að ákvæðunum yrði ekki beitt harkalega. En hins vegar liggur það nú fyrir, að ákvæðunum á að beita harkalega. Í orðum hans gæti falizt það, að hann teldi, að þeir, sem með völd fara i þessu efni, seðlabankastjórn og ríkisstjórn, mundu taka tillit til aðstöðu vissra stofnana og þá stærðarinnar, taka tillit til munarins, sem enginn getur neitað að er á því, hvort um stóran sparisjóð og fémikla innlánsdeild er að ræða eða lítinn sparisjóð og litla innlánsdeild í fátæku umhverfi. En ég sé ekki betur en það sé útilokað, ef 11. gr. verður samþ. óbreytt, að þessir valdhafar megi taka sanngjarnt tillit í þessu efni, því að í 2. mgr. segir: „Seðlabankinn getur innan þessara takmarka breytt þessu hlutfalli, þegar ástæða þykir til, en sama hlutfall skal ætíð gilda um hvern flokk innstæðna hjá öllum innlánsstofnunum.“ M.ö.o.: sama skal hlutfallið, sömu aðferð skal hafa, sömu hlutfallskröfur á að gera til allra innlánsstofnana. Þess vegna er ekki hægt að hugga smáu aðilana, þá sem sárast þola þessi ákvæði, með því, að það geti orðið tekið sérstakt tillit til þeirra. Ég finn ekki betur en þarna sé beinlínis fyrir lagt, að eitt skuli yfir alla ganga. Það þarf að vísu ekki að nota hámarkið, en það á að nota sama hámark í hlutfallinu gagnvart öllum. Ég held þess vegna, að rök þau, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. flutti um þetta atriði, falli um sig sjálf. Og ef hann er þeirrar skoðunar, að misjöfn sé aðstaða sparisjóðanna og innlánsdeildanna til þess að þola gjaldbindinguna, þá á hann að fylgja till. okkar hv. 5. þm. Norðurl. e. til þess að tryggja það, að hér sé ekki harkalega beitt ákvæðum gagnvart smælingjum.



Herra forseti. Frv. þetta skýrir sig sjálft. Innihald þess er að hækka ábyrgðarheimild til handa fjmrh. úr 200 millj. í 350 millj. vegna tíu ára áætlunar um rafvæðingu landsins. Ábyrgðarheimild þeirri, sem nú er fyrir hendi, er eiginlega að verða lokið, en gert er ráð fyrir, að með því að hækka ábyrgðarheimildina um 150 millj. kr., muni það að óbreyttu verðlagi nægja til ársloka 1963 eða til að ljúka tíu ára áætluninni. Frv. þetta þarf að verða að lögum á þessu þingi vegna ráðstafana, sem þarf að gera í sambandi við fjáröflun á þessu ári, og vænti ég því, að hv. fjhn., sem fær þetta mál væntanlega til meðferðar, greiði fyrir því, að svo megi verða. Ég vil annars leggja til, að frv. verði vísað til fjhn. og 2. umr.



Herra forseti. Eins og grg. þess frv., sem hér liggur fyrir, ber með sér, er efni þess það að heimila ríkisstjórninni að slá minnispening úr gulli í tilefni af 150 ára afmæli Jóns Sigurðssonar á sumri komanda og verði því fé, sem inn kemur vegna sölu minnispeningsins, varið til framkvæmda á fæðingarstað Jóns Sigurðssonar að Rafnseyri við Arnarfjörð, en að dómi kunnugra hefur sá staður verið í þeirri niðurníðslu að undanförnu, að ekki er vammlaust fyrir Íslendinga og íslenzk stjórnarvöld. Fjhn, hefur haft þetta mál til athugunar og mælir einróma með því, að það verði samþykkt.