Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Samkvæmt þingsköpum þeim sem gilda eru tvær umræður um allar þáltill. Það er ein af hinum merkilegu nýjungum sem settar voru í þeim þingsköpum sem við nú viðhöfum.



Tillaga þessi lýtur ekki hinni venjulegu takmörkun á umræðutíma við 1. umr. þáltill.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um heimild fyrir ríkisstjórnina til að fullgilda fyrir Íslands hönd tvær viðbótarbókanir vegna aðildar Spánar og Portúgals að Efnahagsbandalagi Evrópu og Kola- og stálbandalagi Evrópu. Hinn 1. janúar 1986 urðu Spánn og Portúgal aðilar að Efnahagsbandalagi Evrópu og Kola- og Stálbandalagi Evrópu. Vegna þessa er nauðsynlegt að gera breytingar á samningum Íslands við þessi Evrópubandalög og fá heimild fyrir ríkisstjórnina til að fullgilda fyrir Íslands hönd tvo viðbótarsamninga, svokallaðar viðbótarbókanir, vegna aðildar Spánar og Portúgals að bandalögunum. Þar er gert ráð fyrir því að bókanirnar gangi í gildi hinn 1. mars n.k. og er ljóst að skjótrar meðferðar er þörf ef slíkt á að takast. Viðbótarbókanirnar sem slíkar eru skref í átt til aukinnar fríverslunar 18 Evrópulanda, þ.e. 12 EBE-ríkja og 6 EFTA-ríkja. Þar eð Portúgal hefur verið aðili að EFTA verða ekki umtalsverðar breytingar á tengslum Íslands við það land. Hins vegar hafa fríverslunartengsl Spánar við önnur Evrópulönd, m.a. Ísland, verið mun minni, þannig að breytingarnar verða aðallega varðandi tengsl Spánar við hin Evrópulöndin 17. Aðalbreytingin vegna aðildar Íslands að bókununum verður sú að Íslendingar munu eiga greiðari aðgang að spænska markaðnum fyrir iðnaðarvörur sínar og ýmsar sjávarafurðir. Er því hagkvæmt að gera þessa alþjóðasamninga. Í samningagerðinni felst efnislega að ákvæði samninga Íslands við Efnahagsbandalag Evrópu og aðildarríki Kola- og stálbandalags Evrópu um fríverslun með ýmsar vörur taka við gildistöku viðbótarbókananna einnig til viðskipta Íslands við Spán og Portúgal. Í megindráttum leiðir ekki aðeins af þessu að tollar og gjöld, sem hafa sömu áhrif og tollar, falla þá niður af iðnaðarvörum heldur og ýmsum sjávarafurðum og vörum sem unnar eru úr landbúnaðarafurðum. Þetta gerist þó í áföngum á tæplega sjö ára aðlögunartíma sem endar 1. janúar 1993. Vissar undantekningar eru frá lengd aðlögunartímans. Sé litið á iðnaðarvörur sést að bókanirnar munu aðallega hafa áhrif á viðskiptin við Spán, en fríverslunartengsl Íslands við það land hafa verið minni en við aðildarríki EBE og EFTA-ríkin. Ísland og Portúgal höfðu sem EFTA-ríki með sér fríverslun samkvæmt ákveðnum reglum þannig að ekki verður um neinar teljandi breytingar að ræða í viðskiptum Íslands við það land. Til að auðvelda aðlögun Spánar og Portúgals að fríverslun var samið um það, aðallega við Spán, að heimilt væri að halda innflutningstakmörkunum á iðnaðarvörum í nokkur ár. Er ekki talið að slíkar takmarkanir hafi í för með sér neikvæð áhrif á útflutning þeirra iðnaðarvara sem Íslendingar hafa flutt til þessara landa að undanförnu, t.d. áls til Spánar. Aðlögunartíminn við innflutning sjávarafurða til Spánar og Portúgals verður einnig tæp 7 ár, en þó tæp 10 ár fyrir fisk, feiti og lýsi. Tollarnir lækka í áföngum í þessum löndum á þeim sjávarafurðum sem bókun nr. 6 við fríverslunarsamning Íslands og EBE tekur til. Um sjávarafurðirnar gildir þá sú regla að á aðlögunartímabilinu fær enginn aðili betri kjör við innflutning til Spánar og Portúgals en ákvæði aðildarsamnings þessara ríkja við EBE kveða á um. Af þessu leiðir að tollar á vissum íslenskum sjávarafurðum, sem nutu tollfrelsis í Portúgal meðan það var í EFTA, verða hærri um skeið en þeir voru þar eð útflutningur okkar á sjávarafurðum til Spánar og Portúgals að undanskildum saltfiski hefur svo til enginn verið. Skiptir þetta þó ekki neinu sérstöku máli. Af sömu ástæðum felast engar sérstakar hættur í innflutningsmörkuðunum gagnvart þeim sjávarafurðum er fríðinda njóta skv. bókun nr. 6. Það sem sagt er um saltfisktoll EBE og tilraunir bandalagsins til að tengja saman viðskiptafríðindi og fiskveiðiréttindi í þáltill. skiptir ekki máli varðandi afgreiðslu tillögunnar. Vil ég því ítreka áherslu mína á að tillagan hljóti skjóta meðferð þingsins þannig að viðbótarbókanirnar sem verða okkur ótvírætt til hagsbóta geti gengið í gildi á þeim tíma sem um ræðir í þeim, m.ö.o. 1. mars n.k. Í þessu sambandi vil ég taka fram að athygli utanrmn. hefur þegar verið vakin á því að mál þetta sé aðkallandi, en málið var kynnt utanrmn. í gærmorgun, þannig að fulltrúar allra flokka höfðu fengið málið í sínar hendur. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta lengra mál. Þessu fylgir ítarleg grg. sem skýrir sig að öðru leyti sjálf. Ég legg til að þessari umræðu verði frestað og málinu vísað til hv. utanrmn.



Herra forseti. Á þskj. 513 hef ég leyft mér að bera fram þáltill. um rannsókna- og tilraunastöð um fiskeldi sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela landbrh. að beita nú þegar heimild í 62. gr. laga nr. 76/1970 og standa fyrir myndun félagsskapar ríkisins og þeirra, er fiskeldi stunda, um rekstur rannsókna- og tilraunastöðvar. Tilraunastöðin í Kollafirði verði rekin af slíkum félagsskap sem tilraunastöð fyrir erfðafræðirannsóknir og kynbætur á eldisfiskum, til lífeðlisfræðirannsókna, svo og til rannsókna á fisksjúkdómum og verði með aðstöðu til leiðbeiningar og fræðslu um varnir gegn fisksjúkdómum, fóðrun fiska og aðra þýðingarmikla þætti ferskvatns- og sjávareldis." Tillögunni fylgir allítarleg grg. sem ég sé ekki ástæðu til að lesa í heild. Ég vil aðeins benda á tilvitnun í grein eftir Pétur Bjarnason fiskeldisfræðing sem birtist í Morgunblaðinu 5. maí 1984 og hljóðar svo, með leyfi forseta: "Í fyrsta lagi þarf að stunda markvissar rannsóknir svo eldismál séu leyst á kerfisbundinn hátt í tilraunaeldisstöð en ekki á þann hátt, eins og nú er, að hver eldisstöð sé að eyða dýrmætum tíma og fjármunum til þess að komast að hlutum sem hægt væri að komast að með einu símtali við virka tilraunaeldisstöð. Í öðru lagi þarf að koma upp leiðbeiningakerfi til þess að fyrirbyggja óþarfa mistök og koma nýrri þekkingu sem fyrst á framfæri. Í þriðja lagi þarf að búa svo að fisksjúkdómayfirvöldum að þau geti annast eftirlits- og þjónustuhlutverk sitt af þeim myndugleik sem þarf til þess að koma í veg fyrir að sjúkdómar og smit valdi meira tjóni en óhjákvæmilegt er og svo til hins að erlendir kaupendur framleiðslunnar geti treyst því að vel sé á málum haldið og að útflutningur þurfi því ekki að stranda á vottorðaleysi." Ég vil hér aðeins bæta við nokkrum orðum til frekari áréttingar þeim rökstuðningi sem í grg. till. felst. Í fyrsta lagi er í grg. tiltölulega lítið vikið að fræðsluhlutverki slíkrar stöðvar sem um ræðir, of lítið, eftir á að hyggja. Íslendingar vöknuðu upp við það fyrir tveim til þrem árum að á sviði fiskeldis var eitthvað að gerast sem vert væri að taka þátt í. Ungt fólk byrjaði að þyrpast í norska skóla til að læra a.m.k. almennar reglur um það hvernig umgangast á eldisfisk. Sumir leituðu meiri menntunar en eftir situr að verklega reynslan var mest bundin við sjókvíalax í norskum fjörðum. Nú er rétt að undirstrika það að við eigum endilega að notfæra okkur erlenda reynslu hvenær sem við getum. En við erum hér í fiskeldinu að leggja út á aðra braut en Norðmenn og okkar praktísku reynslu getum við ekki alfarið sótt þangað. Þess vegna er tilraunastöð, eins og lögð er til hér, einmitt svo nauðsynleg, til að þjálfa fólk við íslenskar fiskeldisaðstæður. Menn vöknuðu líka upp við vondan draum í menntunarmálum fiskeldis og alls konar menntabrautir komu fram, svo sem fiskeldisbraut á Kirkjubæjarklaustri, "sporðbraut" á Hólum, jafnvel háskólanám í tengslum við sjávarútvegsfræði í Háskóla Íslands. Minna virðist hafa verið hugsað fyrir því að væntanlegir nemendur fengju verklega þjálfun jafnframt. Á rannsókna- og tilraunasviðinu eru líka ótalmörg verkefni sem kalla á úrlausn, úrlausn sem ekki verður veitt nema með tilraunaaðstöðu. Ófullkomin upptalning verður að nægja hér. Hún er að hluta til tekin úr drögum að þeirri skýrslu sem Rannsóknaráð ríkisins er að láta vinna um þróun fiskeldis. En sökum þess að þau drög eru ekki opinber enn þá verða hér engar beinar tilvitnanir heldur allt á ábyrgð flytjenda þessarar þáltill. Það þarf að kanna helstu líffræðilegar forsendur fiskeldis, rannsaka innbyrðis áhrif þeirra þannig að byggja megi á þeim fjárfestingar- og arðsemisútreikninga. Það verður að athuga helstu forsendur fyrir innlendri fóðurframleiðslu til fiskeldis, prófa innlent þurrfóður sem tryggi góða fóðurnýtingu, góðan vöxt og litla mengun. Úttekt á sjávarhita innfjarða í kringum landið auk annarra landkosta, sem nauðsynlegir eru, floteldi í sjó, fjarðaeldi, lónaeldi, reykeldi, hefur heldur ekki verið gerð. Það þarf að gera tölvulíkan yfir helstu reiknistærðir í fiskeldi sem nota má við arðsemisúttektir. Það verður að hefja tilraunir með eldi nýrra tegunda eins og lúðu, sandhverfu og jafnvel þorsks. Til þess að nýta hinar sérstæðu aðstæður hér, þ.e. jarðhitann og svo hæfilegan sjávarhita, a.m.k. við Suðvesturland, gæti þurft að flýta hrognatöku og klaki um tvo til þrjá mánuði og ala síðan seiðin upp í 200-800 grömm á öðru ári eftir klak. En e.t.v. allra álitlegasta valkostinn, keraeldi allan eldistímann, verður mjög nauðsynlega að athuga betur. Það er mikilvægt í því sambandi að geta slátrað sem jafnast yfir árið. Því verður sennilega nauðsynlegt með kynbótum eða öðrum aðferðum að fá fram stofna sem hrygna oft á ári, þ.e. ekki allir fiskar samtímis. Kynbætur á íslenska laxastofninum með það markmið að auka endurheimtur, vöxt og lífsþrótt í eldi og fá fram stofna með breytilegum hrygningartíma er mjög mikilvægt rannsóknarefni. Auk þess eru svo rannsóknir á gerð og eiginleikum búnaðar sem til eldisins þarf. Til þess að undirstrika það sem gera þyrfti fyrst og fremst í væntanlegri tilraunaeldisstöð er þetta: Markmiðið er að greina og leysa þau líffræðilegu og tæknilegu vandamál sem laxeldi á við að etja í dag, að leita að hagkvæmustu aðferðum í matfiskseldi við íslenskar aðstæður og að koma á samstarfi opinberra og hálfopinberra stofnana og fyrirtækja um samræmt rannsóknarstarf til stuðnings fiskeldi í landinu. Herra forseti. Ég leyfi mér einnig að vitna hér í Norsk fiskeopdret áramótahefti 1985-1986. Þar segir frá risavöxnum áformum um fiskeldi á Íslandi, eldi í kerum á landi. Viðmælendur, norskir fiskeldismenn, eru spurðir: Hvað á að gera við þessa 20-30 rúmmetra af úrgangi sem til falla í hverri landstöð? Svarið er: Það er unnið að lausn á Íslandi. En að hreinsa kerin? Jú, það verður bara að hafa nóg vatn, meira en 10 tonn á mínútu. En ef laxinn verður nú kynþroska of snemma í heita vatninu og hættir að vaxa? Svarið er: Það eru norskir og íslenskir líffræðingar að vinna að lausn þessa vandamáls. Hvað ætli sé á seyði hér? Eru Norðmenn hugsanlega að leiða landann í ógöngur? Ætli okkur veiti nokkuð af því sjálfir að byggja upp þekkingu á þessu sviði áður en við förum að láta nota okkur hér sem tilraunadýr? Við höfum fyrir langa löngu vanist þeirri hugsun að tilraunabú séu nauðsynleg til að ná árangri í kvikfjárrækt. Það ætti að vera deginum ljósara að kvikfjárrækt, sem við erum að byrja á, þarfnast tilraunastarfsemi miklu fremur. Það var og viðurkennt fyrir áratugum að atvinnuvegirnir þarfnast allir rannsókna og tilraunastarfsemi. Þetta var rækilega staðfest með lögunum um rannsóknastofnanir atvinnuveganna 1964. Í takt við tímann liggur nú fyrir Alþingi till. um að rannsóknastofnanir atvinnuveganna verði sjálfseignarstofnanir í líkingu við það sem hér er lagt til. Við verðum að hugsa fyrir þessum málum í sambandi við fiskeldið, hinn nýja atvinnuveg. Við verðum að gera það áður en við eyðum milljörðum í framkvæmdir. Herra forseti. Það hefur verið lögð fram brtt. við þessa þáltill. mína. Að vísu á almenn umræða um brtt. víst ekki að fara fram fyrr en við síðari umræðu en ég hef í sjálfu sér ekkert nema gott um þessa brtt. hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að segja. Ég get þess reyndar í grg. að efni till. sé vissulega athugunar vert. Þar segir, með leyfi forseta: "Í stöðinni í Kollafirði og næsta nágrenni eru aðstæður að mörgu leyti góðar þó að auðvitað þurfi að bæta ýmsu við og lagfæra. Það er augljóst að rannsókna- og tilraunastöð, eins og hér um ræðir, þyrfti minnstan undirbúning ef hún yrði reist þar. Þess er þó jafnvel að vænta að hagkvæmt gæti orðið að reisa og reka fleiri slíkar stöðvar annars staðar á landinu þar sem aðstæður eru frábrugðnar en fiskeldi þýðingarmikil atvinnugrein eins og t.d. í Þingeyjarsýslum." Ég get sem sagt tekið undir efni þessarar brtt. sem hér er fram komin, ég vildi aðeins bíða og sjá hver afdrif þessi tillaga fær áður en lengra verður haldið.



Herra forseti. Það verður ekki sagt að skortur hafi verið á tillögum og málatilbúnaði um fiskeldi og fiskirækt hér á hinu háa Alþingi núna á allra síðustu árum. Er það af hinu góða og vitnar um vaknandi og vaxandi áhuga á þessu málefni. Einhver hefði sjálfsagt sagt að fyrr hefði mátt vera og þegar maður kynnir sér brautryðjendastarf manna eins og Þórðar Flóventssonar frá Svartakoti, sem snemma á þessari öld tók sig til á gamals aldri og aflaði sér upplýsinga og fróðleiks um fiskirækt og fiskeldi og ferðaðist síðan um landið til að miðla öðrum af þeirri þekkingu sinni, þá getur maður spurt sjálfan sig hvort það sé ekki merkilegt að við skulum vera jafn seint á ferðinni með tillöguflutning eins og einmitt hér er til umræðu. En betra er seint en aldrei og miklu betra og ég fagna því að hér er hreyft við einum merkilegum þætti þessara mála, þ.e. spurningunni um rannsókna- og tilraunastarfsemi á þessu sviði. Er það síst ómerkasti hlutinn af þessu máli. Ég tel sem sagt hér vera þarfa tillögu á ferðinni og er henni efnislega sammála. Það er nauðsynlegt að koma skipulagi á og hefja hið allra fyrsta rannsóknir og tilraunir á þessu sviði. En ég gæti hugsað mér að standa mætti að þessu með ofurlítið öðrum hætti en sjálf tillögugreinin gerir ráð fyrir og hef því lagt fram brtt. við þessa till. til þál. og ég geri það með tilvísan til síðustu setningar 1. málsgr. 33. gr. þingskapa Alþingis, en þar segir að ráðherrar eða einstakir þingmenn geti lagt fram brtt. við hvaða umræðu þingmáls sem er. Ég hef því kosið að leggja þessa till. fram hér nú þegar við fyrri hluta umræðunnar um tillöguna til þess að hún liggi fyrir og ég geti vitnað til hennar í máli mínu og sömuleiðis til þess að sú þingnefnd, sem fær þáltill. til meðferðar, geti haft hana til hliðsjónar. Mér er þó vel ljóst, herra forseti, að slíkar brtt. koma ekki til afgreiðslu fyrr en við lok umræðu um þáltill. En brtt. mín, sem liggur frammi á þskj. 534, gerir ráð fyrir að tillögugrein þál. verði svohljóðandi, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela landbrh. að beita nú þegar heimild í 62. gr. laga nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, og standa fyrir myndun félagsskapar ríkisins og þeirra er fiskeldi stunda um rekstur rannsókna- og tilraunastöðvar. Fiskeldisstöðin í Kollafirði skal nýtt í þessu skyni, einkum til kynbóta og erfðafræðirannsókna, rannsókna á fisksjúkdómum og annarrar skyldrar starfsemi sem henta þykir að stunda þar. Einnig skal komið á fót tilraunastöð í seiðaeldi og fiskirækt við Öxarfjörð. Þar skal rannsaka sérstaklega þá möguleika sem miklar ferskvatnsuppsprettur í Kelduhverfi með kjörhitastigi til seiðaeldis bjóða upp á til seiðaframleiðslu í stórum stíl. Einnig skulu rannsakaðir í stöðinni möguleikar á eldi í ferskvatni í stórseiðastærð eða allt í sláturstærð. Þá skal enn fremur við uppbyggingu stöðvarinnar taka mið af mögulegri hagnýtingu jarðvarma frá háhitasvæði í Öxarfirði til fiskeldis og æskilegrar tilraunastarfsemi í því sambandi. Stöðin í Kollafirði og tilraunastöðin við Öxarfjörð skulu í sameiningu hafa með höndum leiðbeiningar- og fræðslustarfsemi um varnir gegn fisksjúkdómum, fóðrun fiska og aðra þýðingarmikla þætti ferskvatns- og sjávareldis." Ég legg einnig til að fyrirsögn tillögunnar verði: "Tillaga til þál. um rannsókna- og tilraunastarfsemi í seiðaeldi og fiskirækt." Ég vil sérstaklega vekja athygli á því, herra forseti, að við Öxarfjörð eru mjög sérstakar aðstæður og miklir möguleikar til fiskeldis, seiðaeldis og fiskiræktar. Ég vil leyfa mér að segja að hvergi á einu svæði á landinu finnist á jafnlitlu landsvæði jafnmiklir og fjölbreyttir möguleikar og þar er að finna. Er þar fyrst til að taka að þar er nægjanlegt ferskt vatn, bæði kalt til íblöndunar og einnig volgt sem nota má beint til eldis við kjörhitastig og það í miklum mæli. Það er hreint, ómengað jarðvatn sem kemur þar upp úr jörðinni í stórum uppsprettum með kjörhitastigi. Þar má velja sér það hitastig, sem menn vilja, án nokkurrar íblöndunar, e.t.v. með því að færa borholur svo nokkrum metrum munar til eða frá. Þetta hefur sú starfsemi, sem þegar hefur verið komið á fót þarna, sannað og sýnt. Sennilega verður hvergi í heiminum hægt að fá vatn beint inn til stöðvar fyrir minni tilkostnað en þarna gefst. Það má ætla að slíkur tilkostnaður verði með tímanum hverfandi þáttur í rekstri þessara stöðva og gefur þá auga leið að það er mikið hagræði þar sem víða annars staðar er einmitt kostnaður við að afla vatns og fá rétt hitastig á vatn stór þáttur í rekstri slíkra stöðva. Ég held einnig að íslenskar aðstæður almennt í fiskeldi, sérstaklega í laxaeldi, krefjist þess að þessi þáttur verði rannsakaður mjög vandlega vegna þess að þarna er ekki bara um að ræða möguleikann á því að ala upp seiði í venjulega seiðastærð eða smáseiðastærð heldur kemur líka til skoðunar sá möguleiki, sem margir sérfræðingar eru nú mjög spenntir fyrir, að ala seiðin inni í stöðinni upp í svonefnda stórseiðastærð, þ.e. það stór seiði að þau geti á einu sumri við rétt hitastig í sjó náð fullri sláturstærð. Það gefur auga leið að ef þessi möguleiki reyndist sæmilega viðráðanlegur við aðstæður eins og fyrir hendi eru í Kelduhverfi og jafnlágan tilkostnað og þar má ætla að verði, gæti þar orðið um byltingu að ræða í fiskeldismálum. Miðað við aðstæður í sjónum hér við Suðvesturland, þar sem þær eru hagstæðastar, gæti þetta einfaldlega þýtt að við Íslendingar gætum framleitt lax af sláturstærð á mun styttri tíma en þær þjóðir sem við komum til með að keppa við og væri þá mikið fengið. Ég vil einnig nefna að við Öxarfjörð er hald manna að sé að finna háhitasvæði. Það væri þá annað af tveimur háhitasvæðum landsins sem liggja við sjó eða alveg fram í sjó, gott ef ekki út í sjó. Þar væru því allir möguleikar til að nýta háhitann með varmaskiptum til að hita upp sjó og ala fisk við þau skilyrði. Þetta allt gerir það að verkum að ég held að full efnisleg rök séu til þess að slík tilraunastöð komist á legg einmitt þarna á þessum stað á landinu. Þar er hægt að sameina sérstakar aðstæður að þessu leyti og það er óhjákvæmilegt að það verði tekið inn í dæmið. Ég var á ferð í Kelduhverfi með sérfróðum manni á þessu sviði og við skoðuðum þær aðstæður sem þarna eru. Þá kviknaði hugmynd að þessari starfsemi sem hér er flutt tillaga um. Það var mat og niðurstaða þessa sérfræðings að þarna væru aðstæður ekki aðeins sérstaklega hagstæðar og ástæða til að skoða þær út frá sjónarmiði og hagsmunum alls Íslands heldur væru jafnvel þarna möguleikar svo stórkostlegir að ætla mætti að þarna gæti orðið um framleiðslu að ræða sem gæti þjónað miklu stærri markaði en Íslandi einu - þá er ég hér að tala um seiðaframleiðslu. Það má öllum ljóst vera, sem komið hafa að Litluá í Kelduhverfi og skoðað uppspretturnar sem þar eru, að þarna er um stórkostlega möguleika að ræða í bókstaflegri merkingu þess orðs. Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta. Tilgangur minn með því að flytja þessa brtt. var að vekja athygli á því að heppilegt væri að undir einni og sömu yfirstjórn risu rannsóknastöðvar sem tækju á öllu þessu verkefni. Ég er sammála flm. till. um að Kollafjarðarstöðin hlýtur að vera þar inni í myndinni en ég vildi einnig vekja athygli á því að sérstakar aðstæður á sviði fiskeldis og fiskiræktar við Öxarfjörð réttlæta það fullkomlega að mínu mati að þar verði einnig byggð upp rannsóknaraðstaða af þessu tagi.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að segja nokkur orð í sambandi við þessa þáltill. sem hér er til umræðu. Ástæðan fyrir því er m.a. sú að ég á sæti í nefnd sem er að fjalla um þessi mál og á, eins og segir í skipunarbréfi til nefndarinnar, að vera ríkisstjórninni til ráðgjafar. Í þessari nefnd eru átta menn, þar af þrír alþm., hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og Kjartan Jóhannsson auk mín. Í þessari nefnd eru menn með nokkuð mikla þekkingu á þessu sviði, þ.e. Árni Ísaksson og Jónas Matthíasson. Þeir hafa bæði þekkingu og reynslu í þessum málum. Ég held að ég megi segja að þessi nefnd sé á einu máli um að það sé sjálfsagt að reyna að efla tilraunastöðina í Kollafirði til að annast þær rannsóknir eða hafa yfirumsjón með rannsóknum sem þarf að gera í þessum málum. Gallinn er bara sá í augnablikinu að stöðin er þannig sett að hún má ekki selja neitt frá sér og þannig gæti það farið í tvö, þrjú ár eins og nú horfir. Því miður eru fleiri stöðvar með þennan nýrnasjúkdóm sem gætu lent í sölubanni á seiðum. Það er ákaflega erfitt um vik varðandi allar rannsóknir á meðan á þessu banni stendur, a.m.k. í stöðinni sjálfri. Það er þungt áfall þegar svona kemur upp og ekki síst í rannsókna- og tilraunastöð. Það er áreiðanlega rétt, sem hefur komið fram hjá þeim tveimur hv. þm. sem hafa rætt um þessi mál hér, að hér á landi virðast vera mjög miklir möguleikar í sambandi við fiskeldi. Það byggist fyrst og fremst á jarðhitanum. Menn eru nokkuð bjartsýnir með þetta kvíaeldi. Ég var að heyra það að í Grundarfirði eru þeir að hugsa um mikið kvíaeldi í sjó. En það getur engum blandast hugur um það að þarna er um verulega áhættu að ræða. T.d. hafa verið gerðar mælingar í sjó fyrir Suðurlandi, t.d. inni í Hvalfirði. Þá hefur hitinn farið ofan í 0 gráður í staðinn fyrir að hitinn á Grundarfirði virðist vera um 3 gráður. Maður hefði ekki trúað þessu að óreyndu en mælingarnar sýna þetta hvort tveggja. Ef hitinn í Hvalfirði mundi falla um 0,6 gráður eða rúma hálfa gráðu er sá fiskur, sem er í kvíaeldi þar, kominn í hættu. Í Grundarfirði eða annars staðar fer þetta svo mikið eftir straumum, þetta árið getur þetta blessast, annað árið ekki. Næstkomandi fimmtudag hefst ráðstefna í Ósló þar sem sérfræðingar víðs vegar að úr heiminum koma saman til að bera saman bækur sínar um eldi á landi í tönkum. Það er verið að prófa þetta í Norður-Noregi og við vitum það náttúrlega að hafinn er undirbúningur undir slíkt hér á landi. Talið er að þarna höfum við möguleika fram yfir flesta aðra vegna jarðhitans. En það er ekki nóg að hafa jarðhita, það þarf líka að hafa nægilegt ferskt vatn. Norðmenn eru komnir langt á þessu sviði. Ég tók eftir því að frummælandi, hv. þm. Björn Dagbjartsson, minntist t.d. á að við ættum hugsanlega að taka upp lúðueldi. Norðmönnum hefur ekki tekist að klekja út lúðu, það lifðu aðeins tvö seiði í haust hjá þeim frá s.l. vori og þeir eru búnir að átta sig á því hvers vegna. Þær lifa á miklu dýpi og þyngdarþrýstingur er mikill og allt annar en er á þessum landstöðvum. E.t.v. komast þeir yfir það. En ýmislegt annað eldi gengur þar vel, sérstaklega með sandhverfu, og með bleikju bæði frá Noregi, Íslandi og Kanada. Ég hef ekki trú á að á næstunni verði hægt að stunda lúðueldi enda er það kannske óþarfi vegna þess að sandhverfan er fiskur sem er mjög gott að eiga við í eldi og er svipað verð á á erlendum mörkuðum. Það er mikill möguleiki líka á urriða og jafnvel þorski, Norðmenn virðast vera búnir að ná tökum á því. Ég ferðaðist dálítið um Norðurlönd í fyrrasumar á eigin vegum og skoðaði tilraunastöðvar í Danmörku, Svíþjóð og Noregi. Í Svíþjóð eru þessar tilraunastöðvar fjármagnaðar af virkjununum eingöngu. Í Danmörku er þetta með líku sniði og þáltill. leggur til, þ.e. að það er þjónusta við þá sem reka eldisstöðvar. Í stöð, sem er í úthverfi Kaupmannahafnar, eru einir tíu sérfræðingar á ýmsum sviðum sem þjóna þessum stöðvum og selja sína þjónustu. Sú nefnd, sem fær þessa till. til umfjöllunar, ætti að skoða þessi mál mjög vel. Ég er ekki alveg sannfærður um að það sé rétta lausnin sem þarna er lögð til. Ég held að ríkið eigi fyrst og fremst að reka þessa stöð, eina stöð. Það getur verið spurning hvort eigi að selja þessa þjónustu. En ég legg til að þessi mál verði skoðuð. Þetta eru brýn mál og það þarf að hefjast handa sem fyrst.



Herra forseti. Fyrst og fremst vildi ég gera það að tillögu minni að þessari till. verði vísað til hv. atvmn. sem mér láðist að gera áðan. Í öðru lagi vildi ég þakka þær undirtektir sem till. hefur fengið. Mér fannst gaman að hv. 4. þm. Norðurl. e. minntist á hinn merka mann Þórð í Koti og má vísa á gagnmerka grein um þann mann og hans merku störf í Árbók Þingeyinga eftir dóttursonarson Þórðar. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um annað sem fram kom hjá hv. þm. Ég vildi þó aðeins minnast á lúðueldi sem hv. 3. þm. Norðurl. e. kom hér inn á. Það er rétt - ég hef líklega þessar sömu upplýsingar og hann - að lúðuklak hefur gengið ákaflega stirðlega hjá Norðmönnum. Hins vegar hefur þeim tekist að ala lúðublöð upp og það er að takast hér líka í smærri tilraunum suður á Reykjanesi. 140 lúðublöð, sem veidd voru s.l. haust, hafa nú tekið vel við sér, aðeins 7 þeirra hafa drepist. Nú er búið að kenna þeim átið og þau eru að byrja að taka við sér. Þessar hugmyndir held ég að séu allrar skoðunar verðar en ég er alveg sammála hv. þm. um það að sjálfsagt er langt í land með það að við getum stjórnað öllum þeim lífsferli. Að öðru leyti vil ég ekki orðlengja þetta frekar en þakka undirtektir. Umr. (atkvgr.) frestað.