Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Þessi breyting á gildandi lögum var gerð vegna þess, að nauðsynlegt var talið vegna eldhættu, sem af loftárásum getur komið, er minnst varir, einkum þar sem eru timburhús, að koma sem fyrst hinum einföldustu eldvarnatækjum í öll hús. Húseigendur hafa verið skyldaðir til að hafa þau í húsum sínum, og ráðstafanir þessar hafa þegar verið framkvæmdar í aðalatriðum. Fyrst og fremst er það sandur, sem notaður er til að slökkva í eldsprengjum, þar sem vatn má alls ekki nota til þess. Frekari skýringar hygg ég ekki þurfi að fylgja þessum ráðstöfunum.



Vegna þess að síðasta þingi láðist að framlengja þau ákvæði, sem hér ræðir um, þótti ríkisstjórninni nauðsyn að gera það með bráðabirgðalögum, og virtist henni einsætt, að það mundi vera jafnt vilji Alþingis sem hennar. Ég óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og nefndar.

*Ísleifur Högnason: Vegna þess að hér er kominn fyrir þingið til samþykktar heill bunki af bráðabirgðalögum og flest sett rétt áður en það kom saman, vildi ég mega spyrja nánar um nauðsyn þessa frv. Er fjárhagur hins opinbera svo slæmur í raun og veru, að ekki mætti bíða alþingis að ákveða þetta? Sé svo ekki, hlýtur þessi lagasetning hálfum mánuði fyrir þing að vera eitt af því, sem stjórnin gerir til að storka þinginu og traðka á virðingu þess og rétti.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Það er einber misskilningur hjá hv. 4. landsk:, að þetta komi ríkisfjárhagnum við, því að tekjur af skemmtanaskatti renna nú til þjóðleikhúss, eins og í öndverðu var lögleitt. Einmitt af því, að síðasta þing afréð að framlengja ekki bráðabirgðaákvæðin um, að féð rynni til ríkisins, og þetta ætti um leið að vera mál fjármálaráðuneytis, en þjóðleikhúsið liggur undir ráðuneyti dómsmála og kennslumála, láðist að framlengja ákvæðin um viðauka við skattinn, þau teldu svona ofan í milli við flutninginn. Engin breyting varð á aðgöngueyri skemmtana við þetta, og þar sem skatturinn var þannig þegar innheimtur, var spurningin ekki um annað en það, hvort þjóðleikhúsið fengi viðaukann eða láta hann renna í vasa bíóeigendanna og annarra, er skemmtanaaðganginn seldu. Var það einkum áhugaimil hv. 4. landsk.?

*Ísleifur Högnason: Það kom fram, sem mig varði, að skatturinn hélzt og enga nauðsyn hafði borið til þessara bráðabirgðalaga, nema þá að traðka á þingræðinu, og það er það, sem við getum ekki þolað mótmælalaust, þingmenn utan af landi. Má vera, að stjórnin eigi hægari heimatökin við þm. hér í Reykjavík. Auðveldari og betri en bráðabirgðalögin hefði sú leið átt að vera að ná samkomulagi um greiðslu skattaukans við þá, sem búnir voru að innheimta hann, ekki sízt þar sem einn helzti bíóeigandinn er þm. í stuðningsflokki stjórnarinnar.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Þetta er enn hraparlegri misskilningur hjá þm., því að það er algerlega á þingsins valdi, hvort skattaukinn er hirtur eða verður gefinn þeim, sem að þessum einkarekstri standa. Það er líka misskilningur, að samkomulagsleiðin hefði verið fær. Bíóin eru aðeins ein tegund þeirra fyrirtækja, sem um er að ræða, og þm. sá, sem hv. 4. landsk. veik að, er aðeins meðeigandi í einu þeirra. Auðvitað þurfti löggjöf, og nú er það Alþingis að ákveða hana.

*Haraldur Guðmundsson: Ég vil nota tíma þessarar aths. til að svara nokkrum atriðum hæstv. ráðh. Fyrst hæstv. forsrh. er ekki inni, vil ég víkja að hæstv. fjmrh. Ég tók svo eftir, að hann tæki svo til orða; þegar hann var að svara hv. 4. þm. Reykv., að hann gæti fallizt á, að Sjálfstfl. mundi hafa getað komið út blöðum til jafns við Alþfl. að samanlögðu, en teldi ástandið hafa engu að síður verið svo óvenjulegt, að rangt hefði verið að láta fara fram kosningar. Mér þótti vænt um að fá staðfesta þá skoðun mína, að blaðaútgáfa Sjálfstfl. hafi ekki þurft að vera minni en Alþfl. og kosningafrestunin hafi því alls ekki byggzt á mismiklum blaðakosti flokkanna, en get með engu móti fallizt a hitt, að þetta friðsamlega verkfall hafi að öðru leyti gefið ríkisstjórninni næga ástæðu til þessa tiltækis. Þá sagði fjmrh., að Stefáni Jóhanni Stefánssyni, fyrrv. ráðh., hefði gefizt kostur á að standa fyrir máli sínu í útvarpi og. gera þar, að mér skildist, aths. við það, sem hæstv. fjmrh. kallar greinargerð sína fyrir setning brbl. Ég vil fullyrða, að Stefán Jóh. hafði enga ástæðu til að halda, að hann mundi eiga þess kost, fremur eftir að hann var vikinn úr stjórninni en áður, og veit, að ekki hefur hæstv. fjmrh. enn látið hann vita um þessi sinnaskipti sín. Á næstsíðasta fundi ræddum við hæstv. forsrh. um það, hvort hann hefði vald eða rétt til að taka sér það vald að banna blöð án dómsúrskurðar eða þess, að útkoma þeirra væri hættuleg sjálfstæði landsins. Enginn vafi er á, að 67. gr. stjórnarskrárinnar bannar að leiða slíkt í lög, hvort sem væri brbl. eða önnur. hað er rangt, sem hæstv. ráðh. fór með í sambandi við umr. um stöðvun á útkomu Þjóðviljans, að St. Jóh. St. hafi beitt sér fyrir slíkri löggjöf. síðasta fundi var hæstv. ráðh. kominn ofan af því að brjóta svo bert móti 67. gr. stjórnarskr., en sagði, að sama árangri mætti ná með sektum og refsiákvæðum og öðrum tálmunum, sem gert gætu blöðum ómögulegt að koma út. Með því væri málið lagt undir dómsvaldið, en ekki framkvæmdarvaldið, og ég lýsi ánægju minni yfir, að ráðh. hefur þó að nokkru leyti fallizt á mína skoðun. Hann talar um, að það þurfi ekki lítinn kjark til að berjast fyrir góðu máli, ef það er óvinsælt af kjósendum. Hann bar það á Alþfl., að hann þyrði ekki að fylgja réttmætum ráðstöfunum í dýrtíðarmálunum af ótta um kjörfylgið. Ég veit, að hann talar þarna að nokkru leyti af hreinskilni. En ég fæ ekki séð, að hann sé í neinni hættu að baka sér óvinsældir hjá þeim kjósendum, sem hann og hans flokkur byggja pólitískt líf sitt á. Aðgerðir þær, sem Framsfl. beitir sér fyrir í dýrtíðarmálum,, hafa enn ekki orðið til annars meir en að auka dýrtíðina, og það brot á yfirlýstri stefnuskrá hikar hann ekki við að gera til þess að draga fram undir fölsku yfirskini hlut bænda. Ef nokkur maður er að leita kjörfylgis í þessum málum, er það hann.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það er nú óþarfi að teygja umr. um þetta. Hv. þm. Seyðf. veit vel, að ríkisstj. hefur rétt og skyldu til að setja brbl. um hvað eina, sem þörf er , og að þær ráðstafanir, sem ég hef talað um, að til mála kæmu gagnvart blöðum, hafa verið framkvæmdar í löndum; sem hafa alveg sams konar stjórnarskrá og við, segjum t.d. í Danmörku. Þó að hv. þm. Seyðf. fallist á, að þær ráðstafanir eigi rétt á sér, eins og hann hlýtur að gera og hefur gert, og má minna á þær athuganir, sem gerðar voru, þegar skrif Þjóðviljans voru álitin hættuleg í sambandi við setuliðið og fyrir okkar sjálfstæði og málinu var hreyft jafnsnemma af mér og St. Jóh. St. í ríkisstjórninni, þá virðist þn). svo blindur í sjálfs sök, að hann gæti ekki viðurkennt rétta ráðstöfun gagnvart hans flokksblaði. Engin leið er að þegja við þeirri ásökun, að ég hafi reynt að afla flokki mínum fylgis með því að hækka landbúnaðarvörur úr hófi fram. Slíkar firrur þarf að hrekja, hversu oft sem þær heyrast. Vegna þeirrar stórfelldu hækkunar, sem orðin er á kaupi og mörgu öðru, sem bændur greiða, er enginn afgangur af því, að búrekstur beri sig viðunanlega, svo sem raun ber vitni; að fjöldi bænda leitar daglaunavinnu við sjó í stað búskaparins; og er við stórhættu búið, að hann dragist mjög saman af þeim sökum, nema rönd sé við reist. Það er eftirtektarvert á tímum, þegar bændur ættu að áliti þm. Seyðf. að stórgræða á búskapnum, að sjaldan hafa verið auglýstar eins margar jarðir til sölu og nú. Því fer ákaflega fjarri, að Framsfl. hafi á nokkurn hátt gengið of langt í því að veita bændum hina óhjákvæmilegu hækkun verðlags á afurðum þeirra. En hv. þm. Seyðf. virðist nota hvert tækifæri til þess í seinni tíð að hnýta í bændur, virðist hafa það fyrir sitt sérmál að reyna að skerða þeirra hlut. Það er í samræmi við hinar einstöku tillögur flokks hans í dýrtíðarmálum á s.l. ári að setja verðlagseftirlit á allt nema kaupgjaldið í landinu. Þó vita það allir menn, að verðlagsákvörðun á afurðum bænda er ekker t annað en ákvörðun á kaupi þeirra, - og hví á að misjafna svo með hinum vinnandi stéttum? Við framsóknarmenn höfum aldrei farið fram á annað en hvoru tveggja yrði haldið niðri, kaupgjaldi og afurðasöluverði innanlands. Hvarvetna þar, sem barist er gegn dýrtíðinni erlendis með slíkum ráðstöfunum, er þetta látið fylgjast að, t.d. í Ástralíu, þar sem við völd eru verklýðssinnaðar stjórnir. En síðasta hálfa árið hefur málgagn íslenzka Alþfl. aldrei af því látið að rægja saman verkamenn og bændur út af þeim tilraunum, sem gerðar hafa verið til að festa kaup og verðlag í heilbrigðu jafnvægi. Áður en þessi hv. þm. Alþfl. ber það á aðra, að þeir dekri við kjósendafylgið, væri bezt fyrir Alþfl. og flokkinn að leggja þann söng niður.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég vil nota tímann til að taka aðeins eitt atriði fyrir. Hæstv. forsrh., gefur þær upplýsingar, að með því að breyta prentfrelsisl. megi skapa í landinu ástand, sem jafngildi því, að útkoma óþægilegra blaða sé bönnuð. Með því, að blöðin verði látin berast lögreglustjóra 1 klst. áður, en ekki 1 klst. eftir útkomu þeirra, telur hann megi gera þau upptæk og skapa þetta ástand og auk þess beita sektum og fangelsunum í sama tilgangi. En það eru í raun og veru einu mannréttindin, sem stjórnarskráin veitir þegnunum skilyrðislaust, að prentfrelsisskerðing megi aldrei í lög leiða. Ég skal rétt minna á 68. og 69. gr. Í 68. gr. er mönnum veittur réttur til að stofna félög í sérhverjum löglegum tilgangi, og má ekkert félag leysa upp með stjórnarráðstöfun. „Þó má banna félag um sinn,“ bætir stjórnarskráin við, „en þá verður þegar að höfða mál gegn félaginu, til þess að það verði leyst upp: Og í 69. gr. segir: „Banna má mannfundi undir berum himni, þegar uggvænt þykir, að af þeim leiði óspektir.“ 67. gr. ein er undantekningarlaus og hljóðar svo : „Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar á prenti; þó verður hann að ábyrgjast þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar tálmanir fyrir prentfrelsi má aldrei í lög leiða.“ Þetta eru ákveðnustu fyrirmælin í stjórnarskránni og hvaða stjórnarskrá, sem til er, að ég held. Bezt gæti ég trúað, að fyrir velviljuðum lögfræðingum mætti túlka þau svo, að blöðum væri í því mikil vernd gegn fjárútlátum. Ef slík brbl. væru sett, sem hæstv. forsrh, talar um, og beitt til að þagga á þennan hátt niður í andstæðingablöðum ríkisstj., álit ég ekki nokkurn minnsta vafa á því, að þær tálmanir brytu í bág við prentfrelsi stjórnarskrárinnar



Örstutt athugasemd. Ég verð að mótmæla því, sem hæstv. forsrh. segir, að ég noti hvert tækifæri, sem gefst, til að narta í bændur. Það er líka öðru nær en till. Alþfl. í dýrtíðarmálum sé ætlað að leiða til áníðslu á bændum. Fyrstu till. í þeim málum voru bornar fram af Alþfl. haustið 1940, og var lagt til að setja útflutningsgjald á ísfisk seldan til Bretlands, en bæta upp með því verð annarra ísl. afurða, m.a. landbúnaðarframleiðslunnar. Ef framsóknarmenn hefðu aldrei gert aðrar kröfur en verðlag landbúnaðarafurða og kaupgjald yrði látið hækka í réttu hlutfalli hvort við annað, dytti mér ekki í hug að rengja óhlutdrægnina, sem hæstv. forsrh. hrósar sér af og flokki sínum, en í andbúnaðarvörur hafa sumar hækkað tvöfalt við vinnuna. Framsóknarmenn fengu bann við hækkun þeirra numið úr lögum, meðan enn var bannað að hækka kaupið, og létu þá sem þeir mundu ekki misnota sjálfræðið í þeim efnum. Annað kom þó brátt í ljós, og verður aldrei út skafið, að þeir hafa í dýrtíðarmálum beitt hlutdrægni sér til pólitísks framdráttar.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Hv. þm. Seyðf. (HG ) ætti að vera það kunnugt, að Alþbl. kom varla svo út nokkru sinni, meðan verkfallið stóð, að ekki væri hvatt til þess að rísa gegn landslögum og brjóta þau - og meira að segja í þeim yfirlýsta tilgangi að brjóta þau niður. Ég vil biðja hann að hyggja að því í hegningarl., hvort slíkt varði ekki við einhver ákvæði þeirra. Hv. þm. Seyðf. vildi víst skilja orð mín um verðlag landbúnaðarafurða og kaupgjald þannig, að ég mundi viðurkenna réttlætinu fullnægt með því, að hvort tveggja hækkaði í sömu hlutföllum. Það væri misskilningur, sem næði ekki neinni átt. Það hlutfall hafði lengi verið þannig, að búnaður var rekinn með tapi, en kaup var hátt, miðað við klst., til að vega mót áhrifum atvinnuleysisins. Nú hefur margt, sem til framleiðslunnar þarf, hækkað gífurlega, t.d. kolakostnaður mjólkurbúanna, flutningskostnaður, flutningatæki, sölukostnaður o.fl. Má um það vísa til útreikninga tveggja manna, sem til þess voru fengnir að fjalla um þá kostnaðarhlið, og hefur almenningur aðgang að þeim reikningum. Hækkun samkv. vísitölu væri alls ónóg til að vega móti þessu. Að hinu leytinu er sú breyting orðin hjá verkamönnum, að þeir hafa að meðaltali tvöfalt meiri vinnu en var, og hækkar það grunnkaup þeirra í fyrsta lagi um helming, en ofan 5. það tvöfaldaða grunnkaup ársins kemur full vísitöluuppbót. Það mundi mega sanna með nákvæmum skýrslum, að árstekjur þorra verkamanna hafa, sem betur fer, hækkað sem þessu nemur, - og erfiði þeirra að vísu orðið mikið. Það lætur nærri, að árstekjurnar hafi hjá sumum þrefaldazt, en öðrum jafnvel fjórfaldazt. Og að lokum þetta: Það er verið að tala um, að mjólkurhækkunin í nágrenni Reykjavíkur ætti að vera í samræmi við vísitöluna. En það er augljóst, að ætti hækkun á landbúnaðarvörum yfirleitt að vera í samræmi við þær kröfur, sem gerðar eru af Alþfl., þá mundi ekki helmingur af íbúum þessa bæjar hafa næga neyzlumjólk, af því að mjólkurframleiðslan mundi dragast saman. Þetta er mjög skiljanlegt. Öllum hv. þm. er kunnugt um, að undanfarið hefur verið skortur á mjólk í bænum, og hefur þess vegna orðið að sækja hana langt að, jafnvel til Akureyrar. Þrátt fyrir þetta er því haldið fram, að verðlagið á landbúnaðarafurðum hafi verið hækkað með sérstakri ósanngirni og mér sem landbrh. borið á brýn, að ég hafi sýnt óbilgirni og hlutdrægni í þessu máli. Ég veit ekki, hvort hv. þm. Seyðf. er kunnugt um það, en ég veit, að sumir aðrir hv. þm., sem eru bændur, vita, að meðan rætt var um, að mjólkurverðið mætti ekki hækka nema samkv. vísitölunni, borguðu bændur vetrarmönnum sínum 3000 kr. í kaup yfir veturinn, en áður aðeins 300–400 kr. Kaupgjald vetrarmanna, sem hirða og mjólka kýr, hefur því margfaldazt, og þrátt fyrir þessa gífurlegu kauphækkun, er varla hægt að fá menn til þessa starfs. T.d. lítur nú út fyrir, að ekki verði hægt að reka búið áfram á Vífilsstöðum. Þó að boðið sé margfalt kaup, fæst ekki nokkurt fólk til þess að annast um búið. Það er líka ákaflega skiljanlegt, að ungir menn vildu áður heldur vinna í sveit fyrir 300–400 kr. yfir veturinn eftir atvinnu sumarsins en vera í kaupstöðum og hafa enga vinnu. Það var betra að hafa þessa stöðugu vinnu fyrir lítið kaup heldur en borga með sér. Nú getur hver einasti maður fengið stöðuga vinnu í landi, og nú dettur engum í hug að fara upp í sveit til að hirða og mjólka kýr, þegar honum býðst vinna í kaupstöðum, sem er geysilega hátt borguð, með nægri eftirvinnu, næturvinnu og sunnudagavinnu. Öll vinna í landi er stöðug, og verða bændur að borga kaup með tilliti til þessara hreyttu aðstæðna. Þess vegna er það eingöngu að kenna vanþekkingu á búrekstri og þeim erfiðleikum, sem bændur eiga við að stríða, þegar því er haldið fram, að sýnd sé ósanngirni í hækkun landbúnaðarafurðanna. Verð þeirra má ekki lægra vera til þess að hægt sé að halda framleiðslunni áfram.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Það voru tvö atriði í ræðu hv. þm. Seyðf., sem mér þykir rétt að gera aths. við. Hann vísaði til þess í svari hv. 4. þm. Reykv., að ég hefði gert ráð fyrir því, að hægt hefði verið fyrir Sjálfstfl. að koma út blöðum, þrátt fyrir verkfallið, til jafns við Alþfl. Með þessari yfirlýsingu hafi ég svo játað, að ekki sé rétt, sem stendur í grg. um ástæðuna fyrir brbl. Nú stendur í grg., að í Reykjavík sé vinnustöðvun í prentsmiðjum og aðeins einn stjórnmálaflokkur geti komið blöðum út með venjulegum hætti. Þó að hægt hefði verið fyrir Sjálfstfl. að koma út blöðum til jafns við Alþfl., væri það ekki með venjulegum hætti. Hv. þm. þarf ekki annað en bera saman það vinnuafl, sem er starfandi í Alþýðuprentsmiðjunni, og það vinnuafl, sem venjulega starfar í hinum prentsmiðjunum. Ég er ekki kunnugur í Alþýðuprentsmiðjunni, en ég hygg, að þarna verði allstór mismunur. Prentsmiðjurnar gátu ekki starfað með venjulegum hætti, þar sem lærlingar voru eingöngu við verkið. Prentsmiðjustjórar hafa venjulega annað starf á hendi en vinna í prentsmiðjunum sjálfum og geta því eigi verið fullkomnir til þess starfs. Þess vegna hefði þurft að grípa til alveg óvenjulegra aðgerða til að geta komið út blaðakosti til jafns við Alþýðublaðið. Það hefði kannske verið hægt, en álitamál er, hvort rétt hafi verið að grípa til einhverra örþrifaráða, og prentsmiðjustjórar voru þess ekki hvetjandi. Þess vegna er það rangt hjá hv. þm. Seyðf., að ég hafi játað, að hægt hafi verið að gefa út blöð Sjálfstfl. í fullri stærð. Þó að ef til vill hefði verið hægt að koma út einu og einu blaði, gat það að minnsta kosti ekki orðið með venjulegum hætti. Þá sagði hv. þm., að það væri rangt hjá mér, að Stefán Jóh. Stefánsson hafi átt þess kost að svara fyrir sig í útvarp. Það voru ekki mín orð. En ég sagði, að ef hann hefði viljað fá tækifæri til að bera hönd fyrir höfuð sér, eins og Ingimar Jónsson og Jón Blöndal, þá hefði hann fengið birta yfirlýsingu frá sér í útvarpinu. En hann treysti sér ekki til að bera af sér þær sakir, sem ég hafði borið á hann. Hæstv. fyrrv. félmrh. kærði sig ekki um að fá áheyrn í útvarpinu til þess að bera af sér sakirnar, af því að allir vissu, að þær voru réttar. Þá er eitt atriði, sem ég vil benda hv. þm. Seyðf. á og kom fram í orðaskiptum hans við hæstv. forsrh. Hann talaði um, að gerðardómslöggjöfin væri til þess fallin að afla ríkisstjórninni vinsælda meðal vissrar stéttar, og hann átti þar við bændurna. Sannleikurinn er sá; að löggjöfin um gerðardóm hefur sama gildi fyrir bændur eins og fyrir verkamenn, að halda verðlaginu niðri. Hvers vegna skyldi þessi löggjöf vera til þess fallin að afla ríkisstjórninni vinsælda meðal bænda, sem verða fyrir barðinu á henni, en óvinsælda meðal verkamanna? Það get ég ekki skilið. Í báðum tilfellum eru settar hömlur við því, að vinnandi stéttir geti selt vinnu sína því verði, sem þeim líkar á hverjum tíma. Ég finn ekki muninn. Ég geri ekki ráð fyrir, að hv. þm. Seyðf. hafi aðeins átt við bændastéttina, þetta hafi líka. verið þægt verk fyrir atvinnurekendur, sem hafa verkamenn í vinnú og borga þeim kaup. Þannig var það túlkað; en meiningin með þessari löggjöf er að taka stríðsgróðann úr höndum þessara manna. Hv. þm. Seyðf. var að tala um í einni af ræðum sínum, að ríkisstj. hefði verið að spilla samkomulaginu milli atvinnurekenda og verkamanna með þessari löggjöf. Hann gekk út frá því, að ágætt samkomulag um kauphækkun hefði verið milli atvinnurekenda og verkamanna, en svo hafi ríkisstj. gert allt til að spilla því. Mér skilst, að þessi löggjöf sé því jafnt til þess fallin að afla vinsælda og óvinsælda. Sannleikurinn er líka sá, að ef löggjöf þessi hefði ekki komið, höfðu atvinnurekendur ástæðu til að græða því meira sem kaupið var hærra, en með þessum l. eru einmitt lagðar hömlur á þetta. Þessi löggjöf er ekki til þess fallin að afla vinsælda eða óvinsælda meðal einnar eða annarrar stéttar, nema ef hún verður vinsæl meðal þeirra manna, sem mest eiga á hættu með það, að peningarnir verði verðlausir. Hverjir eru það, sem eiga mest á hættu með, að peningar verði verðlausir? Eru það þeir, sem hafa mikið milli handanna og eiga fasteignir eða farartæki, eða þeir, sem verða að lifa af handafli sínu? Ég er ekki í neinum vafa um það, að þessi löggjöf á að vera til þess fallin að afla sér vinsælda meðal verkamanna og launastétta, vegna þess að hún er sett til að tryggja hag þeirra. Hv. þm. Seyðf. reiknar hér með fáfræði kjósenda sinna, þegar hann er að útlista fyrir þeim, að verið sé að vinna gegn þeim með þessari löggjöf.

*Finnur Jónsson: Það hefur þó unnizt á við þessa umr., að fengizt hefur játning hæstv. fjmrh., að í prentaraverkfallinu gat Sjálfstfl. gefið út blöð sín a.m.k. jafnstór og blað Alþfl. En þetta nægði ekki Sjálfstfl. Hann þurfti að fá blöð sín gefin út með venjulegum hætti, og bilið Sjálfstfl. eru a.m.k. þrisvar sinnum stærri en blað Alþfl. Ég fyrir mitt leyti get ekki annað séð en að þetta sé gjaldþrotsyfirlýsing frá hæstv. fjmrh. á stefnu Sjálfstfl. Og eftir því sem felst í stefnu Sjálfstfl. og framkvæmdum er mjög skiljanlegt, að þessi yfirlýsing sé rétt. Það var ég, en ekki hv. þm. Seyðf., sem sagði, að l. um gerðardóm hefðu verið sett beinlínis til að spilla samkomulaginu milli atvinnurekenda og verkamanna, og ég benti á það m.a., að samningar voru ónýttir, sem atvinnurekendur og verkamenn voru búnir að gera með sér. Verður það eina verk þessa svo kallaða gerðardóms að ónýta slíka samninga. Ef atvinnurekendur hafa verið búnir að gangast inn á vissa kauphækkun verkamanna, er verkamönnum illa við, er þeir ganga á bak orða sinna. Má nærri geta, hvort verkamenn vinna með góðum vilja, þegar gengið er þannig á rétt þeirra. Hæstv. fjmrh. talaði um, að þrátt fyrir hörð orð um aðgerðir stj. í þessum málum, þá hefði hann setið í sæti sínu allan tímann og ekki kvartað. Þetta er mjög óvanalegt undir ræðum þm., því að vanalega tala þrír ráðh. hver úr sínu horni fram í ræður þm. Á þennan hátt hafa þeir viljað takmarka ræðutíma þm. Hæstv. fjmrh. sagði, að Stefán Jóh. Stefánsson hefði átt kost á því að svara fyrir sig. Það hefur verið rætt hér af öðrum hv. þm., þegar ráðizt var á ráðh. Alþfl. og flokkinn sjálfan með taumlausum áróðri af hálfu ráðh., þegar þeir gerðu grein fyrir gerðardómsl. í útvarpinu. Þá var Stefáni Jóh. Stefánssyni neitað að svara, og ég bið hæstv. fjmrh. að leiðrétta mig, ef ég fer með rangt mál. En það er rétt, að tveimur mönnum, sem höfðu verið bornir því, sem þeir kölluðu lognar sakir, af hæstv. fjmrh. í útvarpinu, gafst tækifæri til, eftir langa mæðu og mikla eftirgangsmuni, að fá birtar aths. sínar í útvarpinu við ræðu fjmrh. Hæstv. fjmrh. hefur ekki heldur farið með rétt mál viðvíkjandi þeim upplýsingum, sem Stefán Jóh. Stefánsson gaf í ríkisstj. Hann sagðist í erindi sínu hafa gefið þær upplýsingar í ríkisstj., að engar slíkar kröfur um grunnkaupshækkun yrðu settar fram. Hefur áður verið á það bent, að fyrrv. félmrh. hafi sagt, að engin sérstök eða almenn hreyfing sé í þá átt, og með því að fella niður orðin „sérstök“ og „almenn“ var allt önnur meining í því, sem hæstv. fjmrh. hafði eftir fyrrv. félmrh., en átti að vera. Auk þess hefur aðstaðan breytzt; síðan hæstv. fyrrv. félmrh. gaf upplýsingar sínar. Þá vissu menn ekki annað en að ríkisstj. mundi rækja þau loforð, sem hún hafði gefið á Alþ., og láta dýrtíðarl. koma til framkvæmda. En það var eins og ríkisstj. gerði allt, sem í hennar valdi stóð, til að auka dýrtíðina. Eftir að þingið var farið heim s.l. haust, hækkuðu landbúnaðarafurðir upp úr öllu valdi. Sama álagningin var lögð á hundraðshluta erlendra vara eins og áður hafði verið. Auk þess var ekkert gefið eftir af tollunum, sem Alþ. hafði ætlazt til. Var ekki annað sjáanlegt, en að ríkisstj. ætlaði sér að spenna dýrtíðina upp úr öllu valdi. Einmitt meðan ríkisstj. gerir allt til að auka dýrtíðina, gerir hún ráðstafanir til að koma í veg fyrir allar grunnkaupshækkanir. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að ræðu hæstv. forsrh. á þessum fundi. Hæstv. forsrh. hélt því fram í fyrradag, að afstaða Alþfl. til Bretavinnunnar hefði verið önnur, meðan Alþfl, herði átt ráðh. í ríkisstj.; heldur en eftir að hann sagði af sér. Ég benti þá á það, að í nóv. s.l. hefðu fulltrúar Alþfl. í svo kallaðri Bretavinnunefnd lagt til, að mönnum í Bretavinnunni yrði fækkað um 600 manns á tímabilinu frá 1. febr. þ.á. til 1. maí. Hæstv. forsrh. sagði, að fyrrv. félmrh. hefði ekki greitt atkvæði móti slíkri fækkun í ríkisstj., enda hefði engin atkvgr. farið fram. Það er nokkuð undarlegt, að ekki hafi verið greitt atkv. við atkvgr., sem aldrei hafi farið fram. En fulltrúi Alþfl. í Bretavinnun. var á annarri skoðun en meðnm. hans. Þeir höfðu lagt til, að fækkað yrði í Bretavinnunni frá 1. marz til 1. maí um 1200 menn frá því, sem var um áramót. Þessar till. Alþfl. eru ekki nýjar, þær eru frá 20. nóv. í haust. Nokkrar umr. urðu um þá till. í ríkisstj. að banna blöð, og gekk hæstv. forsrh. svo langt, að hann sagði, að ráðh. Alþfl. hefði viljað banna Þjóðviljann með brbl. Hvað Þjóðviljanum viðvíkur, þá gátu skrif baðsins verið hættuleg gagnvart aðstöðu landsins út á við, og hefði því verið rétt að banna hann á þeim grundvelli. - Það fór líka svo á endanum, að af því að ríkisstj. vildi ekki taka afstöðu til þessa máls, þá gripu Bretar til sinna ráða. En hitt er alveg rangt, að Alþfl. hafi komið til hugar að banna blöð með brbl. Það hlýtur að vera misminni hæstv. forsrh. Það kom aldrei til mála að banna Þjóðviljann vegna andstöðu hans við ríkisstj., heldur sökum afstöðu hans gagnvart hinu erlenda valdi hér í landinu, og það er sitt hvað. Hæstv. forsrh. fullyrti, að Alþýðublaðið hefði aldrei komið út frá því verkfallið hófst, án þess að hvetja menn til að óhlýðnast hinum þá nýsettu lögum. Getur hæstv. ráðh. staðið við þessi ummæli sín alþýðublaðið hvatti menn aldrei til að gerast brotlegir við I., heldur hið gagnstæða. Ef til vill á hæstv. ráðh. við það, þegar Alþýðublaðið leiðrétti þá frétt, sem útvarpið flutti, að öllum þeim, er horfið hefðu frá vinnu, bæri skylda til að koma til vinnu sinnar strax daginn sem lögin voru sett. En sú tilkynning var ekki rétt, eins og Alþýðublaðið tók fram. Hæstv. forsrh. hefur í þessum umr. blandað saman starfi ofbeldisflokks og heilbrigðri gagnrýni á ríkisstj. í innanlandsmálum, og skil ég ekki, hvernig hann hefur getað ruglað þessu saman. Ég vil ekki vera að blanda mér í umr. hv. þm. Seyðf. og hæstv. forsrh. um þá velmegun, sem þeir tala um. annar hjá verkamönnum og hinn hjá bændum. Ég hef bent á, að illa eigi við af fulltrúum bænda og verkamanna að metast á um þessa hluti, sérstaklega nú á tímum, þegar stríðsgróðinn rennur milljónum saman í vasa einstakra manna hér á landi. Á meðan þeir rífast um þetta, fitna sjálfstæðismaurapúkarnir og raka saman fé. Það var sagt af hæstv. fjmrh., að þessi svo nefndu gerðardómsl. væru af mörgum sögð þörf fyrir atvinnurekendur, og vildi hann afsanna þetta. Í þessum l. er heimild til að ákveða taxta fyrir viðgerðir véla, saumaskap o.fl., en það hefur verður vanrækt, og verður sjálfsagt bið á, að það verði gert, en aftur á móti hefur gerðardómurinn lækkað laun verkafólks, og er það hið eina, sem hann hefur framkvæmt. Af þessu er það augljóst mál, að gerðardómurinn er stéttadómur. Svo vil ég víkja nokkrum orðum að fyrirspurn, sem ég gerði í gær til hæstv. forsrh. - Hann svaraði henni ekki eins greinilega og ég hefði óskað, og því mun ég bera hana fram aftur, ef hæstv. ráðh. heyrir til mín. Fyrirspurnin var viðvíkjandi alþingiskosningum í vor. - Það hefur heyrzt, að frestun kosninga í Reykjavík hafi vakið ugg um, að í ráði væri að fresta einnig kosningunum í vor. Fyrirspurnin var á þessa leið orðrétt: „Það er vitanlegt og var viðurkennt, þegar kosningafrestunin var framkvæmd, að grundvöllurinn undir kosningafrestuninni var samstarf þriggja flokka í ríkisstj. og það, að ekki yrði gengið á rétt einstakra stétta. Alþfl. hefur lýst yfir, og hann hefur fylgi mikils hluta launastéttanna í landinu, að með svonefndum gerðardómslögum hafi verið gengið freklega á rétt launastéttanna. af þessum ástæðum hætti Stefán Jóh. Stefánsson samstarfi í ríkisstj., og þar með var af hans hálfu álitið, að grundvölurinn undir kosningafrestun væri fallinn burt. Ef svo skyldi vera, að öðruvísi væri litið á þetta af hæstv.- forsrh. og að þegar til kæmi, brysti núverandi stjórnarflokka kjark til að leggja þessi ágreiningsmál undir úrskurð kjósenda, þá væri æskilegt að fá að vita það sem fyrst.“ Ég vil svo biðja hæstv. forseta að koma þessari fyrirspurn áleiðis til forsrh.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég svaraði þessu í gær. Ég hef alltaf álitið, að kosningafrestun komi ekki til mála nema mikill meiri hluti Alþ. sé því samþykkur, og við ráðh. Framsfl. höfum tvisvar lýst yfir því í útvarpsræðum, að við teldum sjálfsagt, að kosningar yrðu látnar fara fram í vor. - Ég tók þetta skýrt fram í ræðu til allrar þjóðarinnar, og hæstv. viðskmrh. tók það einnig mjög greinilega fram í grg. sinni fyrir gerðardómsl. Mér finnst því liggja fyrir greinilegt svar við þessari fyrirspurn.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Mig furðar ekkert á því, þótt hv. þm. Ísaf. vilji halda um sitt og ekki láta hafa neitt það af sér, sem hann á, en það var, þegar hann benti mér á, að það væri sín uppfinning, en ekki þm. Seyðf., að spilla samkomulaginu, en hv. þm. Ísaf. tyggur nú flest upp eftir þm. Seyðf. Ég segi þetta þó ekki til þess að hafa neitt það af hv. þm., er hann telur sér fremd í. Hv. þm. Ísaf. sagði, að hann gæti sannað, að það, sem fyrir Sjálfstfl. hefði vakað, hefði verið, að hann vildi fá sexfaldan blaðakost á við Alþfl, Það, sem hv. þm. sagði þarna, var allt tuggið upp eftir hv. 4. þm. Reykv., og hefur það þegar verið hrakið, og mun ekki frekar að því vikið. Ég sagði hv. þm. Seyðf., að Sjálfstfl. hefði getað komið út blaði, en ekki með venjulegum hætti. Ég benti á það, að Alþýðuprentsmiðjan réði yfir meira vinnuafli en því, sem sjálfstæðismenn gátu fengið. - Það, sem ég sagði því í grg. minni, var samkvæmt staðreyndum. Sjálfstfl. átti ekki kost á blaðaútgáfu í samanburði við Alþfl. Hv. þm. Ísaf. sagði, að gerðardómsl. hefðu aðeins spillt samkomulaginu. Þetta er upptugga eins og flest, sem þessi hv. þm. segir. Hann sagði enn fremur, að Stefáni Jóh. Stefánssyni hefði ekki verið gefið tækifæri til þess að bera hönd fyrir höfuð sér í útvarpinu, en það var ekkert um það að ræða, því að í l. var engin árás á Stefán Jóh. Stefánsson. - Vinnubrögðin voru eins og hér á Alþ., aðeins sá munurinn, að grg. fyrir l. var þarna lesin í útvarpið. Stefán Jóh. Stefánsson neitaði að flytja frv., og því stóð ekki til, að grg. væri að vænta frá honum. Hitt er annað mál, að ef um hefði verið að ræða árás á hann. í frv., þá hefði honum verið gefinn kostur á að verja sig, eins og þeim Jóni Blöndal og Ingimar Jónssyni. - Hv. þm. Ísaf. hefur án efa fundizt þetta eitthvað þunnt hjá sér, því að hann bætti við, að Jón Blöndal og Ingimar Jónsson hefðu eftir langa mæðu fengið að gera athugasemd. Hvað viðvíkur þessari löngu mæðu, þá var hún ekki löng, því að þeir gerðu sínur athugasemdir í sömu vikunni og lögin komu, og mæða var það, hvernig fyrir þeim fór. - Svo var það viðvíkjandi hreyfingunni, hvort um var að ræða, eins og hv. þm. Ísaf. komst að orði, almenna hreyfingu og sérstaka hreyfingu  Hv. þm. Ísaf. sagði, að aðferðir ríkisstj. í dýrtíðarmálunum hefðu verið mjög vítaverðar, því að alltaf hefði dýrtíðin hækkað. Þetta lendir jafnt á öllum, sem í ríkisstj. voru fyrir áramót, því að allar hækkanir fóru fram fyrir þann tíma, svo að Stefán Jóh. Stefánsson er jafnt ábyrgur fyrir öllu og við hinir. Sannleikurinn er, að grundvöllurinn fyrir þessum svikum er sá, að ríkisstj. vantaði sannfæringu um, að eitthvað af þessu væri í gerjun. Hvað viðvíkur Þjóðviljanum, þá vil ég efast um, að hægt sé að banna blöð, sem skrifa eins og Þjóðviljinn gerði, en ég vil vekja athygli hv. þm. Seyðf. og hv. þm. Ísaf. á að það var þeirra eigin flokkur, sem leiddi asnann í herbúðirnar.

*Finnur Jónsson: Hæstv. fjmrh. vildi ekki gera neinn greinarmun á því, hvort maður segði, að engin hreyfing væri, engin sérstök hreyfin eða almenn hreyfing. Ef hæstv. fjmrh. hreyfir litla fingurinn, þá mundi ég ekki segja, að það væri almenn hreyfing á honum. En það er einmitt það, sem gerðist í kaupgjaldsmálunum um áramótin, að það var ekki nema litli fingurinn á alþýðusamtökunum, sem hafði hreyfingu fyrir grunnkaupshækkun, félög samtals 500 manna, sem gerðu kaupkröfur hér í Reykjavík, af sennilega 18 þús. manna, sem nú eru í Alþýðusambandinu. Það var þess vegna engin almenn hreyfing um grunnkaupshækkun, þó að ákaflega eðlilegt hefði verið, að hún hefði farið af stað seinna, eftir allt, sem hæstv. ríkisstj. hafði ýmist látið ógert í dýrtíðarmálunum eða þá gert til að auka dýrtíðina í landinu. Hæstv. fjmrh. sagði, að þær ásakanir í garð ríkisstj., að hún hefði ekkert gert í dýrtíðarmálunum, skyllu á alla, sem setið hafa í ríkisstj. eða stutt hana fram að áramótum. Þetta er alls ekki rétt, og það veit hæstv. ráðh. vel. Ríkisstj. hefur hvað eftir annað, fyrst í júnílok í fyrra og seinna í nóvembermánuði, tekið við heimildum, sem þingmenn álitu, að hægt væri að nota allverulega til að halda dýrtíðinni niðri. Og þó að þessar heimildir hafi ekki verið stórar, eru þær stærri en hæstv. fjmrh. vill vera láta, Þær voru það stórar, að hæstv. ríkisstj. áleit í júnímánuði í fyrra, að þær mundu nægja nokkurn veginn. En það fékkst aldrei samkomulag innan ríkisstj. um að framkvæma þessar ráðstafanir. Hæstv. fjmrh., sem hefur einmitt gefið eftir tolla, vildi ekki gera það. Hæstv. atvmrh., sem hafði með fragtirnar að gera, gerði ekkert í því að takmarka þær. Hæstv. landbrh. leyfði hvað eftir annað hækkanir á landbúnaðarafurðum. Og hæstv. viðskmrh. hafði, að því er maður bezt veit, trassað hreinlega verðlagseftirlitið á álagi 4 erlendar vörur.

Og hæstv. félmrh. sat þetta allt af sér!

Félmrh. hafði einn þáttinn. Slík heimild var viðvíkjandi húsaleigumálunum, og það er líka sú eina dýrtíðarráðstöfun, sem til þessa hefur ver ið framkvæmd hér á landi. Ég veit, að hæstv. fjmrh. er þetta allt vel ljóst. Og það eru sjálfsagt mannlegar afsakanir fyrir þessu öllu saman. En fyrir hinu er aftur engin mannleg afsökun, að grípa svo, þegar í óefni er komið, til alls konar óyndisúrræða, sem ekki á neinn veg halda niðri dýrtíðinni í landinu. Út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði um grg. fyrir frv., þá þykir mér honum sem sérstaklega greinagóðum manni hafa ákaflega yfir skotizt. Hann kvað hinar svo nefndu grg., sem ráðh. fjórir fluttu í útvarpið, tveir fyrir l. um gerðardóm í kaupgjalds- og verðlagsmálum og tveir fyrir l. um frestun bæjarstjórnarkosninganna, ekkert vera annað en sams konar grg. og fluttar eru á Alþingi.

Sagði ég þetta?

Já.

Ég sagði, að grg. tveggja ráðh. fyrir gerðardómsl. væru þessu samsvarandi

. Og flutt eru fyrir l. á Alþingi? Já, aldeilis. Nú eru til tvenns konar grg. fyrir l. Annað er grg. fyrir brbl. og er alla tíð flutt í forsendum þess, sem gefur út lögin.

Þetta voru frumvörp.

Einmitt, og grg. er gefin af ríkisstjóranum, sem gefur út lögin. Ég ætla ekki, að það þurfi að lesa hér upp neina sérstaka grg., enda hef ég aðeins aths., en það liggja hér á borðinu fyrir framan mig líklega ein sex frv. til l. um staðfesting á brbl. Í hverju einasta þessara frv. er lagt fram fylgiskjal, þar sem í eru forsendur, sem ríkisstjórinn tekur upp í. þá grg., sem ríkisstj. hefur afhent honum sem réttmæta fyrir brbl. Þetta eru sams konar grg. og venjulega eru látnar fylgja aftan við þingskjöl, þegar lagafrv. eru lögð fram á Alþ. En „greipargerðir“ þessara fjögurra ráðh. eru aukagreinargerðir. Og það verður dálítið óvinsælt að fara í þskj. með persónulega ádeilu á einstaka menn. Og vitanlega er enn óforsvaranlegra að gera það í útvarpi, þar sem hinn aðilinn hefur enga möguleika til að svara fyrir sig. Ég man sérstaklega eftir ræðu hæstv. atvrh. um gerðardóminn. Hún var ekkert annað en taumlaus ádeila á Alþfl., ádeila, sem menn að jafnaði hefðu ekki viljað hafa í frammi í útvarpi, þó að einhver hefði verið til andsvara. Og viðvíkjandi því, að Stefáni Jóh. Stefánssyni hafi verið gefinn kostur á því að leiðrétta það, sem missagt var, þá er það alls ekki rétt, því að til þess hefði hann þurft a.m.k. jafnlangan tíma og þessir báðir ráðh. í útvarpinu. Hann vissi ekki, að til stæði að flytja þessar grg. í útvarpið, fyrr en eitthvað tveimur klukkustundum áður, og þegar hann fór fram á að láta í ljós skoðun sína einnig, þá var honum neitað um það. Ég veit, að hæstv. fjmrh. játar þetta vera rétt hermt. Ég sé, að hæstv. forseti er orðinn óþolinmóður, með því að hann hefur aðeins gefið mér aths. En að lokum bið ég hæstv. fjmrh., að næst þegar hann talar um grg. fyrir frv., þá blandi hann ekki saman grg. fyrir lagafrv. á Alþingi og þeim grg., sem ríkisstjóri tekur upp fyrir brbl.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Hv. þm. Ísaf. er búinn að sitja, ég man ekki hvað mörg þing, en verður það á að koma fram eins og maður, sem aldrei hefur á þing komið. Því að þegar talað er um grg. fyrir frv., sem koma fram á þingi, þá eru það ekki grg. ríkisstjóra, sem staðfestir lögin. Grg., sem ráðh. fluttu, voru alveg tilsvarandi þeim grg., sem fylgja frv. frá flutningsmönnum á Alþingi. Þetta er það, sem ég sagði. Og slík grg. var lesin upp í útvarpið. Grg. ráðh. voru grg. flm. frv., og þess vegna hefur ekkert skeð annað en það, sem skeður á hverju einasta þingl. Þetta er á sinn máta eins mikill barnaskapur hjá hv. þm. eins og tal hans um „hreyfinguna“, bæði hártoganir og barnaskapur.