Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg býst við því, að engum þurfi að koma það á óvart, þótt jeg kveðji mjer hjer hljóðs í þessu máli. Við hv. þm. Snæf. (HSteins) og hv. 6. landsk. (JKr) bárum í fyrra fram í Ed. þáltill. svipaðs efnis, og erum við vitanlega mjög þakklát hv. flm. fyrir það, að þeir hafa nú tekið upp þetta mál að nýju. Þessi þáltill. var borin fram þ. 20. febr. síðastl., en ekki tekin á dagskrá fyr en 19. mars, og nú fyrst, þ. 27. mars að kvöldi, er hún tekin til umræðu. Jeg er sammála hv. flm. (HjV) um alt það, sem hann sagði till. til stuðnings. Á hverju þingi undanfarið hefi jeg tekið þetta fram, og kanske betur en hægt er að gera í svo stuttri ræðu. En jeg held, að hv. flm. (HjV) hafi gert það svo nægilega vel, að jeg geti látið það nægja að þessu sinni. En mjer þykir hlýða að lesa upp kafla úr brjefi frá nefnd þeirri, sem á að sjá um þetta mál og jeg hefi þann heiður að eiga sæti í. Jeg býst við, að hæstv. stj. hafi verið sent þetta brjef af formanni hennar, próf. Guðm. Hannessyni. Þar er gerð grein fyrir, hvernig nefndin álítur hagkvæmast að koma upp þessari byggingu fyrir 1930, þegar hún samkvæmt samningi við stjórn landsspítalasjóðsins á að vera fullgerð. Jeg ætla þá að leyfa mjer að lesa upp nokkrar tölur, sem jeg tel nauðsynlegt að komi fram. Þann 21. nóv. 1927 var fjárhagur landsspítalans þannig: Greitt úr landsspítalasjóði 1925 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . kr. 50,000,00 1926 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – 139,000,00 1927 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – 86,000,00 Samtals kr. 275,000,00 1928 eru til umráða . . . . . . . . . . – 25.000,00 Samtals kr. 300,000,00 Búið að borga til byggingarinnar kr. 500,000,00 Óunnið . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – 700,000,00 Samtals kr. 1200,000,00 Áætlun frá 27/4 1926 var . . . . . . – 1360,000,00 Eftir því sem jeg kemst næst, þá liggur þessi mismunur aðallega í lækkuðu kaupi og lækkun á verði byggingarefna. Öll útboð til verksins hafa orðið lægri en áætlað var, og má telja það kost. Þegar áætlunin var gerð 1926, var gert ráð fyrir, að alt verkið mundi kosta um 1360 þús. kr., og þá var gert ráð fyrir, að þessi kostnaður fjelli á ár hvert: 1928 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . kr. 344,000,00 1929 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – 234,000,00 1930 (Þar af innanstokksmunir. . kr. 170,000,00) . . . . . . . . – 292,000,00 Samtals kr. 870,000,00 Þann 16. mars 1928 var stjórninni skrifað þetta yfirlit: Greitt úr ríkissjóði . . . . . . - „ - . . . . . . 155,000,00 . . . . . . 75,000,00 . . . . . . 230,000,00 Alls kr. 505,000,00 . . . . . . 120,000,00 - – 145,000,00 . . . . . . 350,000,00 - – 650,000,00 Ef aðalbyggingunni á að verða lokið 1930, þótt starfsmannahúsi sje slept, eru þarfir yfirstandandi árs þessar: Sljettun innveggja . . . . . . . . . . . kr. 185,800,00 Hurðir . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – 24,000,00 Hitaveita (pípur og ofnar) . . . . . – 50,000,00 Veggflísar . . . . . . . . . . . . . . . . . – 20,000,00 Samtals kr. 279,800,01 Handbært fje . . . . . . . . . . . . . . . – 145,000,00 Mismunur kr. 134,800,00 Sú upphæð er það fje, sem þarf að fá að láni á þessu ári. Jeg hefi þá lesið upp útdrátt úr þessu brjefi nefndarinnar, og jeg vona, að hv. þm. hafi skilið þýðingu þessara talna. En úr því að jeg er staðin upp á annað borð, þá er óhjákvæmilegt að minnast á aðalatriði þessa máls, og það er samningurinn, sem gerður var af hæstv. ríkisstjórn f. h. Alþingis við stjórn landsspítalasjóðsins, og er dags. 24. apríl 1925. Þar eru m. a. sett tvö skilyrði fyrir fjárframlagi landsspítalasjóðsins. Það fyrra er, að ríkissjóður leggi fram að minsta kosti kr. 200,000,00 á ári, og það seinna að spítalinn verði fullbúinn 1930. Jeg vil undirstrika þessi tvö atriði, því að ef þeim er báðum fullnægt, þá er alt í góðu lagi. En eins og sjá má af fjárlagafrv. stjórnarinnar, sem fyrir þessu þingi liggur, þá á nú þegar að fara að rifta þessum samningi, því að þar er einungis gert ráð fyrir 100 þús. kr. framlagi í stað 200 þús. Þetta hefir að vísu fengið einhverja leiðrjettingu í hv. Nd., en á því er þó ekki full bót ráðin enn sem komið er. Hv. flm. (HjV) tók það rjettilega fram, að þótt veittar væru kr. 200,000,00 á ári, þá gæti spítalinn samt ekki verið fullgerður á tilsettum tíma, og þar með yrði annað höfuðskilyrði samningsins rofið. En ef þessi skilyrði verða rofin af ríkissjóði, þá getur hinn málsaðilinn fengið hann dæmdan, að viðlögðum dagsektum; til þess að leggja fram hina umsömdu upphæð, eða að öðrum kosti að endurgreiða það fje, sem Landsspítasjóður Íslands hefir lagt til byggingarinnar, ásamt vöxtum. Jeg geri ekki ráð fyrir, að til þessa komi, en jeg vil taka það fram hjer, að skyldi svo fara, að samningsrof yrðu, þá mundum vjer konur, sem að þessu stöndum, sennilega leita úrskurðar dómstólanna um þessi mál. Að minsta kosti vil jeg nota þetta tækifæri til þess að lýsa yfir því, að jeg geymi mjer fullan rjett til þess. Vona jeg þó, að enginn þurfi að skilja þetta sem neina hótun.

Það er ómögulegt að skilja þetta öðruvísi en sem hótun

. Ef annar aðilinn brýtur samning, þá eru það samningsrof, og má engan undra, þótt jeg geymi mjer rjett til þess að fá samningnum fullnægt. Verði þessi þáltill. samþ., þá er alt gott og blessað, svo framarlega sem hæstv. stj. sjer fært að leggja fram það fje, sem þarf. Jeg skal taka undir það með hv. flm. (HjV), að þetta mál hefir átt því láni að fagna að vera ekki flokksmál, og get jeg nefnt marga menn í andstæðingaflokkum mínum, t. d. bæði hæstv. fjmrh. (MK) og hæstv. dómsmrh. (JJ), sem ætíð, þegar málið hefir komið fyrir hv. Ed., hefir sýnt því mikinn skilning og velvild. Jeg vona því, að það sje rjett hjá okkur hv. flm. (HjV), að þetta mál eigi ætíð að standa fyrir utan öll stjórnmál, og því muni enginn kritur verða um það. Það heyrist oft, að ýms stórmál, sem varða velferð lands og lýðs, eru af flutningsmönnum og öðrum, sem sjerstaklega er ant um þau, kölluð „mál málanna“, og er þá nokkuð eðlilegra en að jeg kalli þetta mál, sem oss konum hefir verið og er hjartfólgnast allra mála - kalli það mál málanna? Mjer er spurn: Treystir nokkur hv. þm., sem hjer er viðstaddur, sjer til að reikna það út, hvað mannslífin kosta, hverjar afleiðingar það hefir að taka mann, sem er banvænn, af spítala, til þess að koma þangað manni, sem er enn þá banvænni? Jeg vil þess vegna leyfa mjer að skora á alla hv. þm., sem hjer eru staddir, að þeir styðji að því, að þetta mál, sem jeg kalla „mál málanna“, fái rjetta úrlausn nú, svo að það geti staðið sem merki um skilning þeirra á rjetti einstaklinganna, því að þetta er mál, sem allir eiga að njóta góðs af. Jeg skal svo ekki orðlengja þetta, enda býst jeg ekki við, að langar ræður breyti afstöðu manna hjer.



Jeg hlýt að svara að einhverju leyti ræðu hæstv. fjmrh. (MK), sem aðallega snerist um það eitt, að bera mjer á brýn, að jeg hefði haft hótanir í frammi, og að jeg væri að sýna það greinilega, „að kvennaríkið vildi hafa endaskifti á hlutunum“. Þetta átti víst að vera fyndni hjá hæstv. ráðh. En jeg bjóst satt að segja ekki við, að hann færi að fara út í svona útúrdúra, þegar jafn-alvarlegt mál sem þetta er til umræðu. Þá var hæstv. ráðherra að víta það, að jeg hefði talað um samningsrof. Slíkt var algerður óþarfi hjá hæstv. ráðh., því að jeg talaði ekki um, að samningarnir hefðu verið rofnir, heldur var jeg að vara við að rjúfa þá, og ekki veldur sá, er varar, þótt ver fari. Jeg fann ástæðu til slíkra aðvarana vegna þess, að í fjárlagafrv. því, sem nú liggur fyrir þinginu, eru ekki ætlaðar nema 100 þús. kr. til landsspítalans, í stað þess að það ættu að vera minst 200 þús. samkvæmt samningnum. Og af þeirri upphæð mun síst veita, til þess fyrst og fremst, að byggingunni miði eitthvað áfram, og jafnframt til þess, að hægt sje að vinna það, sem hentugast er á hverjum tíma. Jeg bið því engrar fyrirgefningar, þó að jeg benti á það í síðustu ræðu minni, að um samningsrof mætti tala í þessu sambandi. Um það skal jeg ekki þrátta, hvort ríkissjóður hefir hingað til lagt meira fje fram til spítalabyggingarinnar en honum hefir borið, en hitt veit jeg, að landsspítalasjóður hefir lagt fram það fje, sem samningar hafa staðið til, svo að nú eru ekki eftir af þeirri upphæð nema síðustu 25 þúsundin, og þau eru handbær hvenær sem vill. Jeg vil leiðrjetta dálítinn misskilning, sem mjer virðist vera í huga hæstv. fjmrh. (MK), og einnig hefir komið fram í ræðu hjá honum í öðru máli hjer í hinu háa Alþingi. Það er sá misskilningur, að um miklar viðbótarbyggingar við landsspítalann sje að ræða. En skv. samningnum eru það ekki nema tvær byggingar, sem eiga að vera komnar upp fyrir 1930, spítalabyggingin og starfsmannahúsið. Það hús á jafnframt að vera partur af spítalanum sjálfum, og verða þar unnin ýms störf, sem nauðsynleg eru til þess, að spítalinn geti starfað. Það mun litið misjafnlega á, hvort æskilegt sje, að aðalbyggingin sje komin upp 1930, en jeg lít svo á, að ekki sje aðeins æskilegt, að aðalbyggingin sje þá komin upp, heldur og hin byggingin, sem samningurinn talar um. Eins og jeg sagði, getur spítalinn ekki tekið til starfa fyr en báðar byggingarnar eru komnar upp. Um þetta get jeg vitnað til nefndarinnar og formanns hennar, próf. Guðmundar Hannessonar. Hæstv. fjmrh. (MK) mótmælti því, að stjórnin hefði rofið samninginn við landsspítalanefndina. Jeg segi ekki, að hún hafi rofið samninginn beinlínis, en hún hefir gert eitthvað í áttina, þar sem það stóð í fjárlagafrv., að leggja ætti fram 100 þús. kr., í stað 200 þús. kr. samkv. samningnum. Þarf því að taka lán til þess, að samningurinn sje haldinn. Þess vegna er till. hv. 2. þm. Reykv. (HjV) og hv. 5. landsk. (JBald) orð í tíma talað. Hæstv. ráðh. talaði um, að konur ætluðu að fara að „gerast breiðar í sessi“. Jeg skil þetta sem það eigi að vera fyndni og ætla ekki að fara að svara því. En jeg skil ekki, að vera mín á Alþingi gefi tilefni til að álíta, að þessi samkoma sje nokkuð ver skipuð, þótt konur eigi þar sæti. Að stjórnin fari sínu fram hvað sem konur segja, það má vel vera. En konur eru meira en helmingur þjóðarinnar og kjósendanna, - geta orðið helmingur Alþingis, þegar stundir líða, hver veit. Og þá kann að vera, að hæstv. landsstjórn færi að taka tillit til þess, sem konur segja. Það, að heillavænlegt sje að draga á langinn byggingu, sem byrjað er á, hefir hv. 2. þm. Reykv. hrakið svo rækilega og vel, að jeg þarf engu við að bæta. Enginn einstaklingur mundi láta dragast lengi að ljúka við svona dýra byggingu. Það er að láta fje sitt standa ónotað. Jafnlengi og það dregst að ljúka þessari byggingu, jafnlengi dregst það að bæta úr hinni brýnu þörf, sem öllum landsmönnum er spítalanum. Innan þingsins hafa komið fram raddir, sem vilja draga upp þá grýlu, að spítalinn muni verða dýrari en gert hefir verið ráð fyrir. Reynslan bendir í þveröfuga átt. Öll útboð hafa orðið lægri en áætlað hafði verið. Get jeg lagt fram og ljeð hæstv. stjórn skrá, þar sem þetta er sýnt með tölum. Hv. 5. landsk. mun hafa vikið til mín fáeinum orðum. En jeg var þá svo önnum kafin við að brjóta til mergjar það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að jeg veitti orðum hv. þm. ekki fulla eftirtekt. Það er siður minn að taka það verulega fram yfir það óverulega, og því hlýddi jeg fremur á hæstv. fjmrh. en hv. 5. landsk. Hann mun hafa verið með smáhnippingar til mín, en jeg vænti, að við sjeum jafngóðir vinir eftir sem áður. En þar sem hæstv. ráðh. sagði, að við konur hefðum unnið fyrir landsspítalann af eintómum látalátum, þá er það ómaklega sagt.  (Fjmrh. MK: Hefi jeg nokkurn tíma sagt það?)  . Máske ekki með þeim orðum, en jeg skrifaði hjá mjer orð hæstv. ráðh. Hann sagði: Hv. 2. landsk. og aðrar konur, sem virðast sýna röggsemi í þessu máli. Þetta eru hans óbreytt orð. Jeg skammast mín ekkert fyrir að „virðast“ sýna röggsemi, en mjer er annað lagnara en að látast. Jeg vona, að jeg þurfi aldrei að skammast mín fyrir það, sem jeg hefi gert í þágu landsspítalamálsins. Jeg ætla ekki að segja meira og vona, að það, sem jeg kann að hafa misgert með orðum mínum, verði ekki látið bitna á þessu máli málanna.

Forseti (MT): Umræðunni er slitið.



Örstutt athugasemd.

Forseti (MT): Jeg veit ekki til, að neinn hafi borið sakir á hv. 2. landsk., og umræðunni er slitið.

Gilda önnur þingsköp í Sþ. en venjulega?

. Hv. 2. þm. G.-K. er ekki forseti hjer, og verður gengið til atkvæða.