Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Ragnhildur Helgadóttir) : Herra forseti. Við, sem flytjum frv. á þskj. 26, fluttum á þinginu í fyrra frv., sem alveg var samhljóða, og það fjallar um breytingar á skattgjaldi hjóna. Frv. var í fyrra tekið til einnar umr. og fengið fjárhagsnefnd til fyrirgreiðslu, en átti einhverra hluta vegna þaðan ekki afturkvæmt á því þingi. Það er vafalaust, að sú skipan, sem nú ríkir í skattamálum hjóna, leiðir til þjóðfélagsvandamáls, sem fer sízt þverrandi. Þessar reglur veikja þann grundvöll þjóðfélagsins, sem sízt skyldi, þ. e. a. s. heimilið sjálft, með því að fólk tekur iðulega upp sambúð ógift í stað þess að ganga í hjónaband. Og það er víðar, en á okkar landi, sem við þetta vandamál er að stríða, og það vekur æ fleiri til íhugunar. M. a. eru skattamál hjóna mjög í deiglunni á hinum Norðurlöndunum, og almennur vilji virðist þar vera til að finna leiðir til úrbóta. Ég mun ekki að þessu sinni hafa mörg orð um nauðsyn breytinga í þessum efnum, þar eð vænta má, að hv. þm, sé mætavel ljóst, að ekki má dragast úr hömlu að lagfæra þennan annmarka núgildandi skattalaga. Eins og sjá má, er aðalatriði frv. í 2. gr. þess um, að skattskyldum tekjum hjóna skuli skipt til helminga yið skattútreikning án tillits til þess, hvort hjónin stunda bæði vinnu utan heimilis eða ekki. Við teljum, að breyting sem þessi í frv. muni koma skattamálum hjóna í mun heilbrigðara horf, en nú er. Þetta er að vísu allróttæk breyting, og ríkissjóður kann að fá tiltölulega minna í skatttekjur fyrsta kastið en áður var. Ýmsa kann meira að segja að undra tilkoma slíks frv. núna, þegar sjálft fjárlagafrv. er með, ja, það er óhætt að segja jafnörvæntingarfullum svip og raun ber vitnl. Rikisbúskapnum er reynt að halda gangandi með bráðabirgðalánum innanlands í von um stórfelld erlend lán. Það er ljóst, að það er lífsnauðsyn fyrir þessa þjóð, að hver borgari noti athafnasemi sína sem frekast til öflunar tekna og þá sköpunar verðmæta þjóðarbúinu til handa. Þess vegna verðum við að líta á þau áhrif, sem slík skattalagabreyting mundi hafa, þegar frá líður, og gera okkur ljóst, að íslenzka ríkið hefur ekki efni á að láta lög gilda, sem lama athafnasemi einstaklinga, þegar ríkisfjárhagurinn er jafnbágborinn og raun er á. Er fram í sækir, er það vafalaust, að skattalagabreyting í þá átt, sem þetta frv. fer fram á, mundi fremur verða liður í því að koma fjármálum þjóðarinnar í heilbrigðara horf, en hitt. Ég mun svo leggja til, að þessu frv. verði vísað til hv. fjhn. þessarar deildar til athugunar, og vona, að nefndin sýni því meiri skilning, en áður hefur verið.



Herra forseti. Ég hef litið yfir þetta frv. á þskj. 26 og grg., sem því fylgir. Ekki hef ég orðið þess var, að þar væru neinar upplýsingar um það, tölulegar, hver áhrif samþykkt frv. mundi hafa á tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti. Ef til vill hafa flm. frv. ekki talið ástæðu til að gera um þetta neina áætlun. En ég hef athugað það, hver áhrif þetta hefði á skattgreiðslu hjóna í tveimur tilfellum, ef frv. þetta hefði verið orðið að lögum, þegar skattar voru á lagðir á þessu ári, sem nú er að líða, 1957. Ég hef annars vegar gert athugun á því, hver áhrif það hefði haft á skattgreiðslur hjóna, sem hafa 4 börn á framfæri og 60 þús. kr. nettótekjur. Hjón með þá fjölskyldustærð og þær tekjur skilst mér að hafi borgað nú á þessu ári í tekjuskatt 560 kr. Þetta er nú ekki mikil skattgreiðsla, það er innan við einn af hundraði af nettótekjunum, og mér reiknast svo til, að ef þetta frv. hefði verið orðið að lögum, hefðu þessi hjón borgað, 504 kr. í stað 560 kr., eða 56 kr. lægri skatt. Svo hef ég hins vegar tekið dæmi af hjónum, sem höfðu 160 þús. kr. nettótekjur. Dæmi um slíkt eru áreiðanlega til hér, og víst mun vera hægt að finna hjón, sem hafi meiri hreinar tekjur á ári en þessa upphæð, og ég byggi útreikninginn á því, að þau hafi líka 4 börn á framfæri eins og hin. Þessi hjón þurfa að borga í ár samkvæmt gildandi lögum í tekjuskatt 23.780 kr. Það er milli 14 og 15% af nettótekjunum. En ef þetta frv. hefði verið orðið að lögum og skattur þeirra reiknaður eftir því, þá sýnist mér, að þau hefðu átt að greiða 11.600 kr., fengið meira en helmingslækkun á skattinum. Mismunurinn er nefnilega 12.180 kr, Af því að engir slíkir útreikningar komu fram um áhrif frv. í ræðu hv. frsm., þótti mér rétt að benda á þetta, hver áhrif frv., eins og það er, mundu fyrst og fremst verða. Það er ekki hægt að sjá annað en þetta sé fyrst og fremst frv. um stórfellda lækkun á skatti hátekjufólks. Hins vegar virðist það hafa mjög lítil áhrif til lækkunar á skattgreiðslu hjóna, sem hafa miðlungstekjur eða þar fyrir neðan. Hv. 1. flm. vék að því í sinni ræðu, að hagur ríkissjóðs mundi ekki vera svo góður sem skyldi, og nefndi það, sem rétt er, að fjárlfrv., sem hér er til meðferðar, er með allmiklum greiðsluhalla, og þingið þarf að sjálfsögðu að finna leiðir til þess að jafna þennan halla, svo að fjárlagaafgreiðslan geti orðið viðunandi. Nú er ég ekki viss um, að það sé það, sem er þýðingarmest eða mest á ríður í þessum efnum, að ákveða svo mikla lækkun á beinum sköttum hátekjumanna sem hér er lagt til. Ég skal viðurkenna, að það getur verið full ástæða til að gera einhverjar breytingar á lagaákvæðum um skattgreiðslur hjóna, en ég held, að það þurfi að undirbúa það mál vandlegar og taka öðruvísi á því en gert er þessu frv.

Flm. (Ragnhildur Helgadóttir) : Herra forseti. Ég vil leyfa mér að láta í ljós nokkra ánægju yfir þeim áhuga, sem sessunautur minn, hv. þm. V-Húnv., sýnir þessu máli, og að hann hefur eytt tíma í að reyna að reikna út áhrif þessa frv., ef að lögum yrði, á skattgreiðslu hjóna með 4 börn á framfæri. Hann kvartaði um, að upplýsingar um áhrif þessa frv. hefðu ekki komið hér fram. En satt að segja taldi ég heldur leiðara að þreyta hv. þdm. með löngum talnalestri, en hef hins vegar langan lista um áhrif þessa frv. í fórum mínum, sem þegar er prentaður í þingtíðindum síðan í fyrra, og einnig hef ég talnalista beint frá skattstofunni og skal fúslega láta formanni hv. fjhn. þessar upplýsingar í té, en þær eru mun nákvæmari og fyllri en þær upplýsingar, sem hv. ræðumaður kom hér með áðan, og sýna, að þetta frv. hefur mjög hagstæð áhrif fyrir öll hjón og ekki sízt þau hjón, þar sem bæði hjónin afla beinna tekna. Hv. ræðumaður lét í það skína, að þetta frv. yrði einungis til þess að lækka stórlega tekjur hátekjumanna, og taldi það mjög miður farið. Þessir hátekjumenn, sem hann vildi telja svo miklar meinvættir þjóðfélagsins, eru í þessum tilfellum kannske helzt hjón, sem bæði afla allgóðra tekna, og veit ég ekki, hverja á að telja hátekjumenn, ef ekki fólk, sem svo er ástatt um. Ef til vill er maðurinn með sínum tekjum einum saman ekki talinn hátekjumaður, en þegar tekjur beggja hjónanna eru lagðar saman, fellur það undir það, sem hv. ræðumaður kallar því nafni. Svo virtist einnig sem hann teldi það galla á þessu frv., að lágir skattar lágtekjufólks lækkuðu lítið. En það liggur í augum uppi, að óréttlætið er meira, því hærri sem skattstiginn verður, og meiri þörf á að lagfæra þá annmarka, sem þar koma fram, heldur en lága skatta lágtekjufólks, sem hefur 4 börn á framfæri, eins og var í því dæmi, sem hv. ræðumaður nefndi. Vissulega væri langæskilegast, að fólk þyrfti enga skatta að greiða. En fyrst fólkið þarf enn þá að greiða beina skatta í þessu þjóðfélagi, þá er sannarlega vert að reyna að koma í framkvæmd því réttlæti, sem nokkur föng eru á. Hv. ræðumaður spurði einnig, hvort áætluð hefðu verið þau áhrif, sem framkvæmd slíks frv. kynni að hafa á tekjur ríkissjóðs. Ætla má, að þótt öll nákvæmni í reikningum skattstofunnar væri viðhöfð, væri gersamlega ómögulegt að segja fyrir um það, hver áhrif slíkt frv. hefði, er nokkuð liði frá, því að svo mörg atriði hefur slík nýskipan skattamála áhrif á, að það yrði alls ólíkt því, sem nú er. Framtöl yrðu réttari, fólk mundi leggja meira á sig til að afla meiri tekna, og þannig mætti gera ráð fyrir, að þær upphæðir, sem yrðu taldar fram til skatts, yrðu mun hærri, en að óbreyttu ástandi. Ég mun svo, eins og ég áður sagði, vona að nefndin sýni þessu máli frekari skilning en áður hefur verið, og hygg enda, að það muni mega ráða af orðum hv. síðasta ræðumanns, að nokkur áhugi verði nú þessum málum sýndur.



Herra forseti. Ég leyfi mér nú að taka í sama streng og hv. síðasti ræðumaður, að nú þykir mér Bleik brugðið, þegar hv. form. fjhn. er nú bara með á takteinum þegar í stað útreikninga og leiðbeiningar varðandi frumvörp um breytingu á skattalöggjöfinni, sem hér eru lögð fram. Sjálfur hef ég staðið að flutningi þessa frv. áður og oftar en einu sinni, og það hefur verið til meðferðar í fjhn. og verið þar langdvölum, mánuðum saman, og það hefur gengið erfiðlega fram til þessa að fá efnislega meðferð á frv. út frá einu eða öðru sjónarmiði, hvort það rýrði um of tekjur ríkissjóðs, eða þá heldur hitt, að það mismunaði skattborgurunum. En ég minni á það, að bæði fyrr og síðar, þegar þetta frv. hefur verið flutt, hefur það komið fram hjá flm., að þeir væru algerlega til viðtals um breytingar á frv. við nánari athugun í fjhn., ef fram kæmu rökstuddar ástæður fyrir því, að það væri kannske eðlilegt, að það væri í einu eða öðru formi öðruvísi. Þetta leiðir af því, að það eru ákaflega óhæg heimatökin fyrir þingmenn að bera fram breytingar á skattalöggjöfinni og geta í upphafi gert sér grein fyrir öllum áhrifum þeirra í einstökum atriðum. Frv. eru því oft og tíðum í upphafi ábending um meginsjónarmið og „prinsip“, sem þingmennirnir vilja fá viðurkennt í löggjöfinni, en þau þingmannafrv. um breytingar á skattalögum, sem hafa náð fram að ganga, hafa bæði fyrr og síðar tekið margvíslegum breytingum í meðferð þingsins. Og það er sannarlega gott til þess að vænta og ætti að mega leiða það af þeim undirtektum, sem málið hefur fengið hjá formanni fjhn., að þetta mál muni nú hljóta allt aðra meðferð á þessu þingi, en það hefur hlotið fram til þessa. En það eru svo önnur sjónarmið, sem fram komu í ræðu hv. þm., sem mér finnst ástæða til að gera nánar að umtalsefni, og það er þetta, sem hann hefur haldið fram nú og reyndar víst áður, að hér sé eiginlega um að ræða aðeins lækkun á hátekjum. Það eru þessar lækkanir á hátekjum, sem eru þyrnir í augum þessa hv. þm. og reyndar fleiri þingmanna, og væri ástæða til að gera það alveg sérstaklega að umtalsefni. Það er alveg rétt, að tekjuskatturinn er ekki hár á lágum tekjum, en það er vegna þess, hvernig uppbygging í okkar tekjuskattslöggjöf er, að tekjuskatturinn er orðinn óþolandi á hærri tekjum, á þeim svokölluðu hátekjum, og það er öfugstreymi, sem á að binda endi á í okkar þjóðfélagi og menn eiga ekki að blygðast sín fyrir að horfast hreinskilnislega í augu við. Það er staðreynd, og hv. þm. vita það, að fjöldinn af fólki í þessu landi, launastéttir og í sjómannastétt, hætta að vinna mánuðum saman á árinu, af því að þeim þykir ekki ómaksins vert að vera að leggja á sig erfiði til þess að afla tekna að langsamlega mestu leyti fyrir ríkissjóð og bæjarsjóði, þegar þeir sjálfir bera í hlut af viðbótartekjum, sem þeir kunna að fá, kannske 3 kr. af hverjum 10 kr., eins og skattalöggjöfin er nú uppbyggð. Ég hef staðið að því áður að flytja hér breytingar á skattalöggjöfinni á sínum tíma, till., sem drægju úr þessum óeðlilegu áhrifum, sem hinn hækkandi skattstigi hefur í dag og verðbólgan sjálfkrafa er alltaf að gera æ verri og verri, og voru af hálfu okkar sjálfstæðismanna fluttar till. um, að það yrði tekið tillit til þess vegna þess, hvernig skattstiginn væri af hærri tekjum, sem aðeins hækkuðu vegna aukinnar dýrtíðar í landinu, settu menn upp í miklu hærri skattstiga og þar af leiðandi miklu hærri skatta og versnandi afkomu um leið. Við þessum till. hefur hv. þm. V-Húnv. skellt alveg skolleyrum, og ég tel það hafa verið mikinn skaða, að slík sjónarmið fengust ekki viðurkennd, þegar samþykktar voru breytingarnar síðustu á skattalöggjöfinni. Og þetta er þeim mun alvarlegra mál, þar sem það er vitað, að jafnvel núverandi hæstv. ríkisstj. hefur gengið í það að leysa vinnudeilur og kjaradeilur í þessu þjóðfélagi þannig að láta menn fá kjarabætur, sem byggjast á því, að menn fái í raun og veru ekki hærri tekjur, af því að menn ekki vildu þær, þar sem þær mundu flestar fara í opinber gjöld, tekjuskatta og útsvör til ríkis og bæjarfélaga, heldur eru þær faldar á annan hátt og í raun og veru fela í sér, ef menn vilja vera sanngjarnir og eðlilegir, skattsvik og hljóta að leiða af sér verulega mikil brot á gjaldeyrislöggjöf landsmanna. Þegar svo er komið, að sjálf hæstv, ríkisstj. leiðist inn á slíkar villigötur vegna skattaálagningarinnar á það, sem nú er kallað hinar háu tekjur, þá er sannarlega ástæða til þess að endurskoða þau mál nánar og horfast alvarlega í augu við þau og vera ekki með þessar villukenningar um það, að hér sé verið að ívilna eitthvað hálaunafólki og stórgróðamönnum, því að það verður enginn stórgróðamaður á Íslandi, sem hefur aðeins hreinar tekjur, sem allar koma til skatts, eins og skattalöggjöfin er í dag. Ég segi þetta vegna þess, að ég vil þegar í upphafi reyna að vara við þeirri blekkingu, sem hér er höfð í frammi um það, að frv. eins og þetta sé fyrst og fremst til hagsbóta fyrir hátekjufólkið í landinu. Og það sést bezt á þeim dæmum, sem ég hef nefnt og munu áreiðanlega verða reifuð í sambandi við meðferð þessa máls í fjhn. og við síðari umr. málsins í þinginu. Það er von mín, að meginsjónarmið þessa frv. nái nú fram að ganga á þessu þingi í einni eða annarri mynd, og eins og ég sagði, legg ég ekki megináherzlu á það, hvort það er nákvæmlega eftir þeim leiðum, sem þarna eru fram settar, eða einhverjum öðrum, ef höfuðsjónarmið og efni málsins er viðurkennt. Og það er út af fyrir sig ánægjuefni, að hv. þm. V-Húnv. og form. fjhn. þessarar d. hefur einmitt í sinni ræðu áðan látið í það skína, að það sé full þörf á því að leiðrétta þetta mál, og þegar málin eru rædd nánar í n., sem er náttúrlega eðlilegt um mál eins og þetta og erfitt er að tíunda við 1. umr. málsins, þá ættu vonir að standa til, að sjónarmið manna gætu færzt nær hvert öðru og einhver árangur fáist við endanlega afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Það var aðeins eitt atriði, sem mig langaði til að vekja athygli á í sambandi við þetta mál og snertir nokkuð útreikninga þá, sem hv. þm. V-Húnv. kom fram með hér áðan. Það er auðvitað alveg rétt, að það verður ætið að hafa hliðsjón af því við afgreiðslu á skatta- og tollamálum hér á Alþ., hvernig það verkar á hag ríkissjóðs, en þó geta atvik staðið þannig, að það sé mjög hæpið að láta það sjónarmið ráða um of gerðum manna. Ég lít þannig á, að þetta mál, sem hér er flutt, sé réttlætismál, sem ekki verði lengur staðið gegn, og ég held, að það sé mjög vaxandi skilningur hjá þjóðinni fyrir því, að þetta skipulag sé gersamlega óviðunandi. Í því sambandi skiptir engu máli, hvort um er að ræða háar eða lágar tekjur. Hér er um að ræða réttindamál, sem ekki er lengur hægt að skjóta á frest að nái fram að ganga, því að eins og hv. 1. flm. gat hér um áðan, getur þjóðfélagið ekki lengur hagað skipan skattamála þannig, að fólki sé refsað fyrir að stofna til hjúskapar. Svo lengi sem hjónaband og heimili eru viðurkenndir hyrningarsteinar þjóðfélagsins, eru auðvitað ekki til nokkur rök fyrir því, að það fólk, sem til hjúskapar stofnar, skuli af þjóðfélagsins hálfu verða að sæta sérstökum viðurlögum fyrir það að stofna til þessa sambands sín í milli. Þetta er kjarni þessa máls. Og fram hjá þessu verður ekki gengið. Það er ekki hægt með neinu móti að segja: Hjón, sem samanlagt hafa svo og svo háar tekjur, geta ósköp vel borgað þessa skatta, - Það getur vel verið, að þau geti það, en það er algert aukaatriði í málinu. Hitt er aðalatriðið, að þjóðfélagið er þarna að beita þetta fólk stórfelldum órétti. Hvaða vit er í því, að t. d. karl og kona, sem hvort um sig hefur áður unnið fyrir ákveðnum tekjum og hefur borgað af þeim skatt sitt í hvoru lagi, skuli við það að stofna til hjúskapar verða að greiða stórfelld aukaframlög til ríkis og sveitarfélaga? Þetta lít ég á að sé kjarni málsins. Og ég held, að við getum ekki lengur varið það þjóðfélagslega séð, að gera ekki þær breytingar, sem hér er um að ræða, í meginatriðum, hvað sem líður tekjuskattsmálum ríkissjóðs að öðru leyti. Það atriði verður þá að leysast á annan veg. Þetta vildi ég aðeins leggja áherzlu á, því að frá mínu sjónarmiði skiptir þetta atriði meginmáli, en ekki það, hvort um er að ræða háar eða lágar tekjur eða hvort fólk greiðir í þessu tilfelli þetta háan skatt og í öðru tilfellinu aðra upphæð. Það er miklu minna atriði og getur ekki haft og má ekki hafa afgerandi áhrif á úrslit þeirrar meginhugsunar, sem fram er sett í þessu frumvarpi um breytingar á tekjuskattslögunum. Hitt er allt annað mál, sem hv. 5. þm. Reykv. hér benti á, að það kann vel að vera, að það sé ástæða til að setja einhverjar takmarkanir í þessu sambandi, þar sem um mjög háar tekjur er að ræða, sem annar aðili aflar. Það er atriði, sem vissulega er hægt að taka til athugunar, og stendur ekki í vegi fyrir samkomulagi við flutningsmenn málsins, að það verði gert, ef menn að öðru leyti telja sér fært að fallast á þá meginhugsun, sem liggur að baki þessu frv.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi láta fylgja þessu frv., um leið og það fer til hv. fjhn. Ég vildi leyfa mér að vekja athygli á því, að skv. ákvæðum 2. gr. frv., þótt að lögum yrðu, lækka ekki skattskyldar tekjur framteljanda. Þ. e. a. s. skattskyldar tekjur hvers framteljanda standa óbreyttar, þó að þetta ákvæði yrði að lögum. Hins vegar eru svo ákvæði í frv. um það, að skattskyldum tekjum hjóna skuli skipt til helminga við álagningu tekjuskattsins, þannig að hvort hjónanna um sig verði sérstakur skattgreiðandi og skatturinn reiknaður sérstaklega af hvorum helmingi, sem að sjálfsögðu mundi hafa áhrif til lækkunar á skattinum, að vísu nokkuð mismunandi eftir tekjuhæðinni, eins og hér hefur komið fram í umr. En þetta, að hér er ekki um að ræða lækkun skattskyldra tekna hjá hverjum framteljanda eða á hverju framtali, hefur hins vegar í för með sér, skilst mér, að sú upphæð, sem kemur til athugunar hjá niðurjöfnunarnefnd á hverjum stað við álagningu útsvara, stendur óbreytt, þrátt fyrir ákvæði þessa frv., þótt að lögum yrði. Og að öðru óbreyttu mundi þetta frv., þótt að lögum yrði, ekki hafa áhrif á upphæð þess útsvars, sem á er lagt á hverjum stað. Nú er það svo, eins og mönnum er kunnugt, að af þeim gjöldum, sem lögð eru á tekjur manna og þá ekki sízt á hærri tekjur, sem hér hefur nú verið sérstaklega nokkuð rætt um, eru útsvörin, sem lögð eru á í hverju bæjar- og sveitarfélagi, yfirleitt mun hærri upphæð. en tekjuskatturinn til ríkisins, þannig að þótt þarna væri gerð nokkur breyting á varðandi tekjuskattsálagninguna, þá vantar þarna mjög mikið á - meiri hluta, ef engin ráðstöfun er gerð í sambandi við útsvörin. Þetta vildi ég leyfa mér að benda á nú við 1. umr., áður en málið fer til n., og mér sýnist, að ef hnigið er að því ráði að skipta tekjum hjóna og lækka þannig gjöld þeirra, þá eigi að gera það í sambandi við útsvarsálagninguna, og ég vil, eins og ég sagði, benda á, að það mundi muna miklu meira um það fyrir hlutaðeigendur, ef það væri gert. Ákvæði um þetta geta að sjálfsögðu ekki verið í sama frv. og þau ákvæði, sem hér er um að ræða, af því að þar væri um að ræða breytingu á öðrum lögum, þ. e. a. s. á útsvarslöggjöfinni. En eigi að síður mætti og ætti að taka það til meðferðar jafnhliða. Annars hygg ég, að hæstv. fjmrh. hafi lýst því yfir í ræðu þeirri, sem hann flutti við 1. umr. fjárlaganna, að þetta mál, um skatt á tekjur hjóna, væri til athugunar á vegum ríkisstj. Má þá ætla, að úr þeirri átt komi eitthvað fram um þetta mál og að tækifæri verði til þess að ræða það nánar síðar hér á Alþingi.