Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Það er kannski ómaklegt að kalla þetta fundarstjórn forseta því að iðulega nota þingmenn þennan lið fremur til þess að kvarta undan verkstjórn forsætisráðherra en beinlínis fundarstjórn forseta. Nú ber vel í veiði þegar hæstv. forsætisráðherra ómakar sig loksins til þingfundar. Ástæða er til að spyrja hvort eigi að eyða enn einum mikilvægum þingdegi í þann vitleysisgang sem verkstjórinn hefur sett hér á dagskrá í vikunni og hvort forsætisráðherra hafi engar þarfari hugmyndir um verkefni fyrir þingið en þetta fánýta þras um ótímabærar virkjunarhugmyndir, hvort það séu engar tillögur um kjör heimilanna, lífskjörin í landinu, það að létta sköttum af láglaunafólki og lífeyrisþegum, taka á vandanum í húsnæðismálum eða önnur þarfaverk sem kallað er eftir hvarvetna í samfélaginu eða hvort það sé bara engin verkstjórn í landinu yfir höfuð. Þess vegna hljótum við að kalla eftir því þegar þessi vitleysa er sett í gang hér enn einn daginn að hæstv. forsætisráðherra svari því 

Virðulegi forseti. Við göngum nú til dagskrár þriðja daginn í röð um mál sem forseta hlýtur að vera ljóst að er óverjandi að hafa á dagskrá í því andrúmslofti sem nú er í samfélaginu. Ég spyr bara virðulegan forseta: Er eitthvað óskýrt í því að það er óskynsamlegt að hafa rammaáætlun á dagskrá? Vantar eitthvað upp á það að stjórnarandstaðan og samfélagið þarna úti geri grein fyrir því að það er annað sem er mikilvægara að ræða þessa dagana en skemmdarverk Jóns Gunnarssonar og stjórnarmeirihlutans? Er mönnum ekki ljóst að það eru logandi verkföll hérna úti um allt samfélag? Áttar ríkisstjórnarmeirihlutinn sig ekki á því hvert ástandið er á Íslandi í dag? Hvernig eigum við að fara að því að leiða forseta það fyrir sjónir hver staðan er? Eða stafar vandræðagangurinn af því að Ísland er í raun forustulaust þessa dagana, þessar vikurnar og þessi missirin, að það er engin heildarsýn 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé ekki þannig að það sé eingöngu forseti sem ákveði að setja þetta mál á dagskrá þessa dagana. Ég held að þessi stjórnarmeirihluti ímyndi sér á einhvern undarlegan hátt sem mjög erfitt er að setja fingurinn á að ástæðan fyrir því að sjö af hverjum tíu landsmönnum treysta ekki þessari ríkisstjórn sé sú að það vanti fleiri virkjanir í landinu. Ég held að þessi ríkisstjórn og þessi stjórnarmeirihluti ímyndi sér að ástæðan fyrir því að hér logar allt í illdeilum á vinnumarkaði og verkföll eru að lama samfélagið sé sú að það vanti að virkja við Hagavatn. Og um leið og það náist að koma því í gegn muni allt falla hér í ljúfa löð, traust á Alþingi muni vaxa og 80% þjóðarinnar muni flykkja sér að baki stjórnarflokkunum. Það er einhver veruleikafirring sem ræður því að þegar átta heilir dagar eru eftir af þessum þingvetri samkvæmt starfsáætlun sé á dagskrá mál 

Virðulegi forseti. Í lok þessa mánaðar getur farið svo að um 100.000 manns verði í verkfalli hér á landi. Liðið er á sjöundu viku frá því að verkföll hófust hjá ákveðnum hópum í samfélaginu. Og hvað gerir þessi ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn þá? Setur á dagskrá vægast sagt umdeildar tillögur um breytingar á rammaáætlun og eyðileggingu á því ferli. Til hvers? Við höfum nefnt það hér, þingmenn stjórnarandstöðunnar, að líkleg ástæða sé sú að verið sé að breiða yfir fullkomið getuleysi þessarar ríkisstjórnar til að takast á við það sem er í gangi á vinnumarkaði. Virðulegi forseti. Ákall þeirra sem eru núna í verkföllum eða eru á leiðinni í verkfall eru bætt lífskjör og bætt lífsskilyrði. Ríkisstjórnin og Alþingi geta komið með fjölmargar tillögur inn í þær aðstæður til að svara því kalli. Hverju skila menn hingað inn? 

Virðulegur forseti. Um leið og við, nokkrir þingmenn, kvöddum okkur hljóðs í upphafi þingfundar fór hæstv. forsætisráðherra fram. Það er engu líkara en það séu orðin skilyrt viðbrögð af hálfu hæstv. forsætisráðherra að um leið og einhver kveðji sér hljóðs hérna til að láta í ljós mótmæli eða ósætti  Ég kem hingað upp til þess að mótmæla dagskránni. Ég nota þennan lið um fundarstjórn forseta til þess. Ég held að forseta hljóti að vera orðið ljóst núna þegar þriðji dagurinn fer í það að ræða þetta mál að það er verulegt ósætti um það. Við erum verulega ósátt við breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar og tvö ráðuneyti telja hana lögleysu. Ég held að við séum óviljugir þátttakendur í leikriti. Það er einfaldlega ekkert annað sem bíður. 

Virðulegi forseti. Mér finnst skrýtið hvað við erum oft sett í þá stöðu að rökræða dagskrána hérna. Maður hefði haldið að þessi ágæta ponta væri helst hugsuð til þess að menn skiptust á skoðunum og létu þær í ljós á efnislegu innihaldi mála en þess í stað erum við í sífelldum deilum um dagskrána. Nú er auðvelt að kvarta undan því að þingmenn stjórnarandstöðunnar dirfist að koma hingað og láta í ljós skoðun sína en það er lítið annað hægt að gera þegar hún er hunsuð ítrekað, aftur og aftur, stanslaust reyndar. Það er nóg af málum sem við þyrftum að ræða hér, þar á meðal kjaradeilurnar sem við horfum núna fram á. Við ættum að einbeita okkur að þeim málum sem er þó sátt um að ræða yfir höfuð. Látum þetta bíða. Það eru örfáir dagar eftir af þessu þingi, a.m.k. samkvæmt starfsáætlun sem mann er farið að gruna að muni eitthvað lengjast, ef við ætlum að gera eitthvað. Ég velti fyrir mér tilganginum með þessu. Hvers vegna þarf þetta að vera á dagskrá? Er ekki nóg af öðrum málum sem við gætum rætt, er ekki nóg af öðrum krísum í 

Hæstv. forseti. Hér á dagskrá er áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, Hvammsvirkjun. Við vitum auðvitað öll hér inni að það er Hvammsvirkjun með breytingartillögum um fjórar aðrar virkjanir sem ekki hafa farið í lögformlegt ferli rammaáætlunar. Það hefur svælt fram sjálfa fjallkonuna. Við fengum mótmæli síðastliðinn miðvikudag, mótmæli eins og voru hér iðulega vegna virkjunarmála áður en rammaáætlun kom til. Það er í það far sem ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar vill setja þessi mál aftur. Ég er hissa á hæstv. forseta, þrátt fyrir álit umhverfis- og auðlindaráðuneytisins, að hann hafi metið það svo að þessi breytingartillaga sé þingtæk. Hún er það ekki. Ég hef fjallkonuna til vitnis um það.

Forseti. Ég mótmæli dagskrá þingsins í dag. Ég mótmæli þessari forgangsröðun, ég mótmæli því að forseti setji í óþökk þingflokksformanna hér mál á dagskrá sem er stríðsyfirlýsing á svo viðkvæmum tímum þar sem stórir hópar í samfélaginu hafa fundið sig knúna til að fara og nýta sér verkfallsréttinn. Það er neyðarástand á Landspítalanum, það er neyðarástand víða um land. Og í staðinn fyrir að við finnum tíma til að finna einhverjar leiðir sem við getum veitt aðkomu að kjarabaráttunni, í gegnum skattleysismörk eða eitthvað annað, erum við hér að karpa um eitthvað sem á ekki að karpa um því að það er búið að setja ramma og ramminn skal standa, forseti.

Herra forseti. Á síðasta kjörtímabili samþykktum við þingsályktun í kjölfar þess að í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var felldur áfellisdómur yfir vinnubrögðum í íslenskum stjórnmálum og íslenskri stjórnmálamenningu. Eitt af því sem þar var nefnt og reifað mjög ítarlega var sú tilhneiging íslenskra stjórnmálamanna að taka ekki mark á fagmönnum og fræðimönnum þegar þeir koma fram með réttmætar viðvaranir og réttmæt álit. Við samþykktum þá tillögu, að við ætluðum að bæta íslenska stjórnmálamenningu, 63:0. Nú eru sex hv. þingmenn, Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir, sem skrifa undir nefndarálit þar sem þau segja að þau telji ekki ástæðu til að bíða eftir áliti fagmanna í verkefnisstjórn rammaáætlunar. Þau telja sig þess bær að taka ákvarðanir án þess að verkefnisstjórn hafi lokið 

Herra forseti. Ég mótmæli dagskránni í þinginu í dag. Ég velti fyrir mér hvaða pólitík búi að baki, hvaða stjórnkænska sé í gangi að láta þingið ræða mjög umdeilda tillögu og halda því uppteknu við það, tillögu sem gengur gegn anda laga um rammaáætlun, tillögu sem gengur gegn tillögu hæstv. umhverfisráðherra, þegar nóg annað er um að ræða. Ef hæstv. forseti og hæstv. ríkisstjórn vilja alls ekki að hv. þingmenn ræði hér ástandið á vinnumarkaði er ýmislegt annað til að ræða. Ég get nefnt til dæmis tvö mál sem afgreidd eru út úr fjárlaganefnd, úr fortíðinni. Það er ekki enn búið að afgreiða lokafjárlög fyrir árið 2013 og það er ekki enn búið að afgreiða framtíðarplan hæstv. ríkisstjórnar í ríkisfjármálum fyrir næstu fjögur ár.

Herra forseti. Dagskrárvaldið er hjá hæstv. forseta og þegar núna eru bara örfáir dagar til þingloka hefði maður haldið að hæstv. ráðherrar mundu beita þrýstingi á að koma sínum málum hérna í gegn. Er þetta mál, sem er núna afbakað, í boði einhvers ráðherra? Nei, það er það ekki, það er í boði meiri hluta atvinnuveganefndar, sex þingmanna. Eru þessir sex þingmenn atvinnuveganefndar orðnir ígildi ráðherra? Hvað með hæstvirta ráðherra, eru þeir alveg rænulausir og hafa engan áhuga á að koma sínum málum fram og komast á dagskrá þingsins? Hvað ætla þeir að halda þinginu lengi, þessir sex þykjusturáðherrar í atvinnuveganefnd? Ég held að það sé kominn tími til að menn fari aðeins að hugsa forgangsröðun á dagskrá þingsins.

Virðulegur forseti. Í framhaldi af orðum síðasta hv. þingmanns er ástæða til að fara að spyrja hvers vegna þessir sex þingmenn í atvinnuveganefnd taka bara ekki að sér ríkisstjórnarforustuna fyrst hún er engin af annarra hálfu. Ég kalla enn eftir því að hæstv. forsætisráðherra tjái sig um þessa furðulegu forgangsröðun meiri hlutans hér á dagskránni. Hvar er, hæstv. forsætisráðherra, afnám verðtryggingarinnar? Hvar er lyklafrumvarpið sem lofað var? Hvar eru tillögur þínar um 300 þús. milljónir frá kröfuhöfum til heimilanna í landinu? Af hverju erum við að eyða tíma okkar í þras um þarflausar tillögur frá Jóni Gunnarssyni sem hvorugur umhverfisráðherra yðar hefur stutt? Er það vegna þess að forsætisráðherra er algerlega tómhentur í öllum sínum stærstu málum?

Virðulegur forseti. Það hefur ítrekað komið fram hér við umræðu um rammaáætlun hversu víðtæk vanþekking liggur til grundvallar tillögu meiri hlutans. Mig langar að spyrja forseta hvort það liggi alveg fyrir í meiri hlutanum að tillagan um Hagavatnsvirkjun snýst um 20 megavött. Til samanburðar skilar Hellisheiðarvirkjun 300 megavöttum. 20 megavött eru þess virði að fara í þennan slag í þinginu og setja allt á hliðina. Vís maður sagði mér það á Austurvelli í fyrradag að 20 megavött skiluðu 12 störfum í álveri. Þá eru nú aldeilis komin af stað hjól atvinnulífsins og framtíðin blasir við í hugskoti þeirra sem tala hér ítrekað um orkuleysi í samfélaginu en endurspegla ítrekað sitt pólitíska orkuleysi.

Virðulegur forseti. Ég held að það ætti að verða stjórnarmeirihlutanum ljóst að dagskráin mun ekkert ganga hér meðan þetta mál er á dagskrá, þessar breytingartillögur. Það verður ekkert afgreitt á þessu þingi ef þetta heldur svona áfram. Engin mál verða kláruð hérna meðan þetta mál er á dagskrá. Það er svo einfalt. Ég vek athygli á því að það er engin tilraun í gangi, það er ekkert samtal í gangi til að leysa þetta mál. Stjórnarandstaðan hefur rétt fram sáttarhönd þegar kemur að málefnum vinnumarkaðarins og ekki síður í þessu máli, sem nú er til umfjöllunar og sett á dagskrá dag eftir dag, til að finna leið út úr þessum ógöngum. Það er ljóst að það er að minnsta kosti ekki á forræði þingflokksformannanna að klára þetta mál. Þeir hafa greinilega ekki umboð til þess af hálfu sinna flokka að setjast niður með okkur í minni hlutanum og finna lausn.

Virðulegur forseti. Það er mjög margt undarlegt við þessi þingstörf núna þegar hillir undir lok þessa þings. Nokkrir dagar eru eftir og við höfum ekki séð neinn lista frá ríkisstjórninni yfir forgangsmál ríkisstjórnarinnar sem væri mjög eðlilegt á þessum tímapunkti til að við getum stillt saman strengi. Eitt mesta átakamál þjóðarinnar og samtíðarinnar er komið inn í þingsal án þess að nokkuð liggi á afgreiðslu þess. Það er verulega umdeilanlegt mál. Til hvers? Og það er gert í engu samráði við flokkana hér á þingi, þingflokksformenn eða formenn. Það er því mjög eðlilegt að maður spyrji, vegna þess að þetta er mjög óvenjulegt. Hvað er í gangi? Af hverju er þetta gert? Mér finnst hæstv. forseti skulda þingheimi skýringar á þessu. Eru engin önnur mál? Það er í rauninni skelfilegt, 

Virðulegi forseti. Ég hef sungið í kirkjukór, karlakór, en ég hef aldrei sungið í kvartkór eins og hér er búinn að syngja og kvarta. Núna byrjar hann þriðja daginn 

Forseti. Þetta er svo mikið rugl. Ég krefst þess að forseti fresti hér fundi og að boðað verði til fundar meðal formanna flokkanna til þess að fara yfir dagskrána. Það er ekki í boði, það er ekki boðlegt að hér séu viðhöfð svona vinnubrögð þar sem við vitum ekki hvað verður á dagskrá. Hvar er stöðugleikaskatturinn? Hvar eru hin tvö frumvörpin, sem eru enn í fjármálaráðuneytinu, varðandi húsnæðismál þar sem er neyð? Á meðan erum við bara að rugla. Hvað finnst þingmönnum í ríkisstjórnarflokkunum um þetta rugl? Af hverju er verið að setja hér mál á dagskrá sem hleypir öllu í uppnám 

Virðulegi forseti. Undir þessum lið, fundarstjórn forseta, erum við sannarlega að ræða fundarstjórn hæstv. forseta, en það gengur lítið, það gengur bara ekki neitt. Ég skil það eiginlega ekki. Ég hef áður krafið forseta um svör en hann þegir þunnu hljóði. Ég skil ekki af hverju forseti setur þessa meingölluðu breytingartillögu frá meiri hluta atvinnuveganefndar í forgang. Af hverju eru ekki önnur mál mikilvægari? Af hverju skiptir ekki máli að hér sé allt þjóðfélagið farið á hliðina út af kjaradeilum og verkföllum? Skiptir það engu máli? „It's on you“, það er bara þannig. Við bíðum öll í þessum sal eftir því að fá að gera eitthvað í málunum en við fáum það ekki, við höfum ekki leyfi til þess af því að forseti er með dagskrárvaldið, bara svo það sé alveg á hreinu.

Herra forseti. Það er kannski ekkert skrýtið að almenningur í landinu sé hissa á þessari umræðu hér og haldi að við sem erum í minni hluta séum að tefja þingstörf. Það skal sagt að þessi uppákoma er algjörlega í boði stjórnarmeirihlutans og ríkisstjórnarinnar. Það sem hv. þm. Páll Jóhann Pálsson leggur hérna til málanna er alveg með ólíkindum. Telur hann að það mál sem þeir taka hér í gíslingu sé það sem er eftirspurn eftir úti í þjóðfélaginu þegar hægt er að fara að lögum um rammalöggjöf og skila tillögum um orkunýtingarkosti eftir rúmt ár, að hægt sé að taka allt þingið í gíslingu þegar önnur mál brenna á þjóðfélaginu, heilbrigðismál, verkföll logandi og ferðaþjónustan í uppnámi út af verkföllum? Allt þetta er á ábyrgð 

Hæstv. forseti. Þegar þingi lýkur á hverjum degi birtist fljótlega dagskrá næsta dags. Undanfarna daga hefur maður kíkt í eftirvæntingu, hvort menn sjái nú ekki að sér og taki út mál sem eru í bullandi ágreiningi þar sem einhverra hluta vegna er beitt valdi til þess að koma fram með tillögur sem eru efasemdir um að standist lög eða reglur. Því miður hefur það valdið vonbrigðum ítrekað að dagskránni er ekki breytt. Maður veltir fyrir sér hvers vegna. Hæstv. forseti skuldar okkur að segja okkur það. Er það skipun frá ríkisstjórninni að gera þetta með þessum hætti eða er það einlægur vilji hæstv. forseta að hafa þetta mál sem forgangsmál? Og þá af hverju? Það eru auðvitað væntingar um að við séum að ræða lausnir, eins og kom fram hjá hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni, ekki lausnir á þessu máli heldur lausnir á kjaradeilum, skattbreytingum sem hugsanlega geta liðkað fyrir og 

Herra forseti. Svo að það sé ljóst hvar völdin og ábyrgðin í þessu máli liggur þá hefur forseti þingsins dagskrárvaldið og hefur ákveðið að setja í forgang þingsályktunartillögu með breytingartillögum sem þýða að ef þingið klárar þessa umræðu og samþykkir þingsályktunartillöguna þá hefur þingið ályktað að ráðherra skuli brjóta lög samkvæmt áliti ráðuneytisins sjálfs. Þetta er það sem forseti þingsins setur í forgang að skuli rætt hér dag eftir dag. Níu þingmenn geta samkvæmt þingsköpum kallað eftir því að ljúka þessari umræðu. Þið getið tekið málið, þið hafið valdið. Er það ekki meiri hlutinn sem ræður? Þið hafið valdið til að snúa upp á hendurnar á fólki með þetta. Í stað þess að leita sátta og finna lausnir getið þið bara snúið upp á hendurnar á þingmönnum og klárað þetta mál. Þið hafið þau völd, þetta er ykkar ábyrgð.

Herra forseti. Það sem ég hef áhyggjur af í tengslum við þetta mál er formleysið. Formleysi einkennir miklu fleira mál en bara þetta hjá þessari ríkisstjórn. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson nefndi samgönguáætlun sem er bara horfin, lögbundin áætlun. Ef við erum að tala um eftir hverju fólk um allt land er að bíða þá er það meðal annars að bíða eftir henni. Formleysið er algjört. Hér eru boðuð frumvörp eins og um stöðugleikaskatt fyrir þinglok - hvar er það frumvarp? Það er ekkert samráð um dagskrá þingsins. Þeim leikreglum og formum sem við höfum samþykkt að fylgja er ekki fylgt. Þegar staðan er orðin sú að við þurfum að deila um í hvaða nefnd málum skuli vísað út af þessu formleysi oftar en einu sinni, oftar en tvisvar, þá er ástæða til að hafa áhyggjur af vinnu okkar hér á þingi. Það er full ástæða til að ræða það undir liðnum um fundarstjórn forseta. Ég hef satt að segja á tilfinningunni að hér sé ekki um stjórnkænsku að ræða heldur algjört ráðaleysi þar sem 

Herra forseti. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson kemur hingað upp og talar um kvartkór. Það er ekki að kvarta að hafa áhyggjur af forgangsröðun í störfum þingsins og dagskrá þess, það er að sýna ábyrgð. Við köllum eftir því að haft verði samráð um það hvaða mál eigi að setja á dagskrá og klára á þeim örfáu dögum sem eftir eru þangað til við eigum að ljúka störfum. Ég vil taka undir með þeim sem hafa bent á að nær væri að ræða hér um möguleg útspil ríkisins til þess að liðka fyrir kjaradeilunum. Þúsundir manna eru í verkfalli. Það hlýtur að vera eitt af þeim stóru málum sem við eigum að hugsa um núna þegar aðeins örfáir dagar 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson sagði okkur vera að væla hér um daginn, fyrr í vikunni. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson kemur hér upp og kallar þetta kvartkór. Virðulegi forseti. Það sem við erum að tala um er einfaldlega það að við höfum áhyggjur af því hvert stefnir í samfélaginu þegar tugir þúsunda manna eru búnir að vera í verkföllum svo vikum skiptir. Nú stefnir í að hátt í 100 þús. Íslendingar verði í verkföllum. Það má kalla það kvartkór að hafa áhyggjur af stöðu heilbrigðiskerfisins við þessar aðstæður. Það má kalla það kvartkór og væl að hafa áhyggjur af því að millilandaflug fari að leggjast af. Virðulegi forseti. Þeir sem svona tala eru veruleikafirrtir, enda hafa báðir þessir þingmenn komið hér upp og sagt það hreinskilnislega að þeir standi eingöngu fyrir það að verja ákveðin hagsmunaöfl í samfélaginu og þeir hafa þar með ekki áhyggjur af þessari stöðu, en það höfum við, 

Virðulegi forseti. Það var mjög upplýsandi sem kom fram áðan í máli hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar um að við værum í rauninni bara að ræða um Hagavatnsvirkjun og að það væri einhvern veginn það sem eftir sæti. Hér er auðvitað mjög augljóst hvað verið er að gera. Það er verið að draga línuna, það er verið að draga hana eitthvert lengst frá svo sé hægt að mætast á einhverjum öðrum punkti en tillaga hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir. Þetta gengur auðvitað ekki. Hvorki ég, Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson, Þórunn Egilsdóttir né aðrir hv. þingmenn í atvinnuveganefnd, sitjum í verkefnisstjórn um rammaáætlun. Við getum ekki og eigum ekki lögum samkvæmt að ákveða um vernd eða virkjun kosta í rammaáætlun, það er bara svoleiðis.

Hæstv. forseti. Ég tek eftir því að þingmenn í meiri hlutanum virðast ekki allir gera sér grein fyrir hvers eðlis þingsköpin eru. Það er þannig í eðlilegu lýðræðisríki að minni hluti hefur einhverjar varnir til þess að meiri hlutinn geti ekki valtað yfir hann með hvaða vitleysu sem er. Í þingsköpum er eina ráð okkar að reyna í þessum stól að koma meiri hlutanum fyrir sjónir að það verklag sem þau vilja hafa hér gengur ekki hér. Það er ekki verklagið sem þarf til þess að ná niðurstöðu í svona stóru hagsmunamáli sem varðar íslenska náttúru, óafturkræfanlegar skemmdir á íslenskri náttúru. Þannig málum verður ekki lokið nema að fólk setjist niður og tali saman af alvöru. Þangað til það gerist verðum við hér í þessum ræðustól.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp í tilefni af orðum hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar. Hann virtist vera að gagnrýna það að við værum hér að kvarta. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, vissulega erum við að kvarta, til þess er þessi dagskrárliður, hann er hugsaður til þess að kvarta. Sömuleiðis talaði hv. þingmaður um dómara. Nú vil ég alls ekki lasta virðulegan forseta því hann er ágætur forseti að mörgu leyti, en í þessu tilfelli er rétt að minna okkur öll á það undir hvaða kringumstæðum við störfum. Við störfum við kringumstæður þar sem virðulegur forseti er fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins, þar sem virðulegur forseti er einnig hv. 2. þm. Norðvest. fyrir Sjálfstæðisflokkinn og þar sem virðulegur forseti var meðflutningsmaður á breytingartillögum 13. desember 2012 þar sem lagt var til að virkja Urriðafoss, Hvammsvirkjun, Holtavirkjun, Skrokkölduvirkjun og Hágönguvirkjun. Þannig að þegar talað er um dómara þá skulum við minna okkur á hvernig það á að vera í fótbolta eða í réttarsal. Þar á dómarinn að vera óháður. Við búum ekki við slíkt í þessum þingsal, virðulegi forseti. Það er einfaldlega ekki þannig að hér sé dómari sem geti útskýrt fyrir okkur með hlutlausum hætti 

Hæstv. forseti. Hér koma stjórnarandstöðuþingmenn ítrekað og gera athugasemdir við dagskrá, að hér sé tekið fyrir þetta mál, um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Ég geri svo sem engar athugasemdir við það því hv. þingmenn eru í fullum rétti í því efni. Við í stjórnarmeirihlutanum hlítum hins vegar úrskurði hæstv. forseta, svo það sé alveg skýrt. Hér koma hv. þingmenn ítrekað upp og vilja ræða stöðu á vinnumarkaði. Það viljum við öll gera. 

Það kemur að því.


            

Hæstv. forseti. Ég treysti á að hæstv. forseti hafi heyrt þá athugasemd að hér vilja allir ræða verkföll. Til þess dugir ekki óundirbúinn fyrirspurnatími. En ég tek bara undir áskorun hv. þm. Willums Þórs Þórssonar. Ég vil benda á það, hæstv. forseti, að ef við værum hér að ræða það sem heiti dagskrárliðarins segir til um, um Hvammsvirkjun, væri löngu búið að afgreiða það mál. Við erum að ræða um hvort henda eigi rammaáætlun. Það er ekkert smámál, hv. þm. Páll Jóhann Pálsson. Það er lítilsvirðing við fleiri þing. Það er búið að vinna að rammaáætlun í 15, 20 ár til að finna farveg til þess að leysa ágreining í samfélaginu. Hvers vegna eiga nokkrir þingmenn að hafa þann rétt að henda því öllu saman og hleypa öllu upp í loft í samfélaginu og breyta þessu samfélagi aftur í það að menn geti verið með einhverjar tillögur í vasanum um það að virkja hér og þar og að það verði einstaklingsmál að ákveða það með einhverjum kaupmálum á milli stjórnarflokkanna. Ég vil ekki þannig samfélag. 
            

Herra forseti. Markmið laga um verndar- og orkunýtingaráætlun er að tryggja að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati. Dettur einhverjum í hug að tillaga meiri hluta atvinnuveganefndar sé í anda þessara laga þar sem þeir telja sig þess umkomna að fara fram hjá faglegu mati og leggja til hér nýtingarkosti? Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson kom hér í ræðustól og bauð upp á pólitísk hrossakaup um virkjunarkosti.

Honum er alveg sama um …

Hv. þingmaður er einn af sex flutningsmönnum breytingartillögunnar. Hv. þingmaður áttar sig ekki á þeirri vinnu, tæplega 20 ára vinnu, sem liggur að baki rammaáætlun. Bara tilboð hv. þingmanns er nægilegt 

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir orð hv. þm Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur um að menn setjist nú niður og reyni að finna lausn á þessu máli svo við getum komist í að ræða önnur þarfari mál. Ég held að það sé alveg ágætt að stytta í þessari umræðu og reyna að ljúka henni. Það er örugglega hægt að gera það með góðum vilja í dag ef þingheimur kærir sig um það, setjast bara niður og finna lausn á því. Ég held að við getum ekki eytt tíma þingsins þriðja daginn í röð í að endurtaka sömu ræðurnar. Hér var verið að gera grín að hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir að hafa endurtekið einhverja ræðu sem ég heyrði svo sem ekki, en mér heyrist að hér flytji hver þingmaðurinn á fætur öðrum sömu ræðuna aftur og aftur. Það er nú ekki til þess að auka álitið á þinginu. Ég held að við getum öll verið sammála um það. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við reynum að stokka upp spilin núna og reynum að gefa á nýjan leik og ná áttum í þessu máli. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Ég hef rætt vandamálin á vinnumarkaði í þó nokkuð mörgum ræðum á þinginu á undanförnum missirum. Það voru litlar undirtektir. Núna hafa 

Herra forseti. Það er margt í ræðu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar sem ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að ræða hér. Ég mundi vilja sjá á dagskrá mörg önnur málefni en akkúrat það sem hér er verið að ræða í dag af því að þá kæmum við mörgum málum áfram og gætum lokið afgreiðslu þeirra. Ég tala nú ekki um aðförina að framhaldsskólum landsins sem hæstv. menntamálaráðherra stendur í þessa dagana þó að hann sé nú í útlöndum og geri út ráðuneyti sitt til þess að fara í þau mál, sem eru grafalvarleg; fækkun tækifæra nemenda úti á landsbyggðinni og fólks almennt til þess að sækja sér menntun. Þetta er aðför að framhaldsskólum landsbyggðarinnar. Það kemur ekki fram að sameina eigi til dæmis Kvennaskólann og MR sem eru hér hlið við hlið. Nei, það á að sameina skóla sem eru landfræðilega langt í burtu hver frá öðrum, en að þeir vinni saman er ekki í boði. Það mál er til dæmis mun brýnna 

Virðulegi forseti. Bakraddir kvartkórsins klikka ekki.  „Því miður ákvað síðasta ríkisstjórn að rjúfa þá sátt sem verið hafði í undirbúningi rammaáætlunar og skapaði með því fordæmi fyrir pólitískum inngripum í faglegar tillögur verkefnisstjórnar. […] Sú tillaga að rammaáætlunin sem upphaflega var lögð fyrir Alþingi byggði á vinnu fagmanna og tók mið af þeim umsögnum sem bárust í löngu og ítarlegu vinnuferli verkefnisstjórnarinnar. Miðstjórn ASÍ telur enn þá að sú tillaga sé líklegust til þess að skapa sátt.“ Eigum við ekki bara að fara 

Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Herra forseti. Eins og okkur hefur orðið tíðrætt um höfum við öll áhyggjur af vinnudeilum, og ekki nema eðlilegt, bæði hvað varðar verkföll BHM en líka verkfallsaðgerðir annarra samtaka. Eitt af því sem hefur heyrst frá stjórnvöldum, hæstv. fjármálaráðherra, er að verið sé að undirbúa breytingar á skattkerfinu sem hann telur að eigi að leiða til betra samfélags, væntanlega, og greiðari lausna á vinnudeilum, þ.e. að fækka þrepum í skattkerfinu. Mér kemur á óvart að þetta eigi að greiða fyrir lausn á vinnudeilum í ljósi þess að einfalt og flatt skattkerfi hefur verið afgreitt af mörgum alþjóðastofnunum, nú síðast OECD, sem fyrirbæri sem beinlínis auki ójöfnuð en ekki jöfnuð. OECD hefur bent á að nota megi skattkerfið til að auka jöfnuð og hvetur aðildarríki sín beinlínis til að fara í skattbreytingar og taka upp þrepaskipt skattkerfi þar sem það hefur ekki verið gert því að brauðmolakenningunni, þ.e. að hafa flatan skatt á alla þannig að ríkir og fátækir borgi jafnt hlutfall og svo græði hinir fátæku einhvern veginn á velgengni hinna ríku, hefur verið hafnað. Hún hefur verið lýst andvana. Því kemur mér á óvart að ríkisstjórn Íslands lýsi yfir í ljósi allra þeirra gagna sem liggja fyrir að ætlunin sé að fækka þrepum í skattkerfinu, ætlunin sé að fara aftur til baka í flatt skattkerfi. Ríkisstjórnin er auðvitað þegar búin að leggja sitt af mörkum í því með því að afnema auðlegðarskatt. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra, formann Framsóknarflokksins, sem stundum hefur verið þekktur fyrir að reyna að standa vörð um velferðina í samstarfi sínu við Sjálfstæðisflokkinn, hvort það geti verið stefna ríkisstjórnarinnar að fara þvert gegn ráðum allra alþjóðastofnana um að hverfa frá hinu þrepaskipta skattkerfi, aðgerð sem mun leiða til aukins ójafnaðar og samkvæmt þeim rannsóknum og gögnum sem liggja fyrir hafa slævandi 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að fá tækifæri til að fara aðeins yfir þetta mál því að það virðist vera einhver misskilningur á ferðinni hvað það varðar. Í fyrsta lagi vil ég þó lýsa yfir ánægju með að hv. þingmaður vísi í OECD hvað þessi mál varðar. Það má taka undir það sem hv. þingmaður bendir á, jöfnuður er til þess fallinn að tryggja almenna velsæld. OECD bendir einmitt á að jöfnuður sé óvíða og kannski hvergi meiri en á Íslandi nú um stundir og hafi aukist undanfarin ár. Það er áfram unnið að því að auka jöfnuð og þær skattkerfisbreytingar sem hafa verið til skoðunar sem einn af þeim þáttum sem menn hafa verið tilbúnir að skoða í tengslum við kjarasamninga snúa ekki að því að fletja út skattkerfið og hafa eitt skattþrep. Í raun eru þær frekar til þess fallnar að viðhalda óendanlega mörgum skattþrepum, ef svo má segja, vegna áhrifa persónuafsláttar. Án þess að ég ætli að fara nákvæmlega út í hvað menn hafa verið að skoða þar, því að það hlýtur að velta líka á því hvernig málin þróast hjá aðilum vinnumarkaðarins, hafa þær hugmyndir allar miðað að því að ýta enn undir jöfnuð í samfélaginu sem, eins og ég gat um áðan, hefur verið að aukast. Jöfnuður hefur verið að aukast, það hefur dregið úr misskiptingu frá því að þessi ríkisstjórn tók við og þær skattkerfisbreytingar sem verið er að skoða yrðu til þess fallnar að auka enn jöfnuð á Íslandi og minnka tekjubilið enn frá því sem nú er orðið.

Herra forseti. Ég er ekki viss um að ég skilji alveg svar hæstv. forsætisráðherra, ég verð að viðurkenna það, ég veit þó að hann byrjaði á að segja að þetta væri allt saman misskilningur. Ég hef heyrt það áður frá hæstv. forsætisráðherra að allt sé þetta misskilningur. Gott og vel, þrepaskipt skattkerfi hefur aukið jöfnuð og hæstv. forsætisráðherra sagði að jöfnuður í tekjudreifingu hefði aukist, það er rétt hjá honum. Það byrjaði í tíð síðustu ríkisstjórnar þó að hæstv. forsætisráðherra eigi mjög erfitt með að viðurkenna það, ekki síst vegna þeirra aðgerða sem var ráðist í hvað varðar skattkerfið. Það sem OECD bendir á er að skattkerfið getur verið lykiltæki til þess að auka jöfnuð í samfélaginu. Fækkun þrepa mun ekki auka jöfnuð í samfélaginu. Hæstv. forsætisráðherra segir að hann vilji auka jöfnuð í samfélaginu, mér finnst það gott, við erum sammála um það, en hvaða máli skipta þau sjónarmið þegar við heyrum ítrekað frá hæstv. fjármálaráðherra að hann vilji einfalda skattkerfið sem þýðir að fækka skattþrepum og hverfa aftur til skattapólitíkur fyrirhrunsáranna, skattapólitíkur Sjálfstæðisflokksins? Mun hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegur forseti. Þessi misskilningur virðist vera þrautseigur þótt ég hafi reynt að leiðrétta hann.  Af því að hv. þingmaður tekur upp á því að rifja upp stefnu síðustu ríkisstjórnar í skattamálum er rétt að hafa í huga að mesta breytingin hvað aukinn jöfnuð varðar varð með falli fjármálakerfisins þegar fjöldinn allur af hálaunastörfum þurrkaðist út. Hins vegar hafa breytingar núverandi ríkisstjórnar á skatt- og gjaldakerfum verið til þess fallnar að rétta sérstaklega hlut tekjulægri hópa, ekki hvað síst fjögurra tekjulægstu tíundanna.  
            

Virðulegur forseti. Það hefur væntanlega ekki farið fram hjá hæstv. forsætisráðherra að mikið ósætti ríkir hér í þinginu og nú er að hefjast þriðji dagurinn þar sem okkur er uppálagt að ræða mjög umdeilda breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar við tillögu hæstv. umhverfisráðherra um að Hvammsvirkjun verði færð í nýtingarflokk. Hér á sem sagt að færa fjóra virkjunarkosti í nýtingarflokk algjörlega fram hjá vinnu verkefnisstjórnar um rammaáætlun og það er sett hér sem bara svona tillaga milli umræðna um þingsályktunartillögu. Við erum allnokkur hér í þinginu sem sættum okkur ekki við þessa málsmeðferð og teljum, eins og lögfræðingar umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og atvinnvegaráðuneytisins, að það sé ekki í samræmi við lög að virkjanir séu færðar svona í nýtingarflokk með breytingartillögum milli umræðna. Mig langar hins vegar að eiga orðastað í fyrri hluta fyrirspurnar minnar við hæstv. forsætisráðherra um það hvort þessi málatilbúnaður, þessi breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar, endurspegli forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Erum við að ræða þetta mál vegna þess að því hefur verið komið á framfæri við hæstv. forseta af hálfu ríkisstjórnarinnar að þetta sé forgangsmál hennar? Er það þess vegna sem málið er hér á dagskrá? Eða er dagskráin algjörlega sett fram á ábyrgð og að frumkvæði hæstv. forseta? Ef við erum að ræða þetta vegna þess að það er forgangsmál ríkisstjórnarinnar þá vil ég gjarnan að það komi fram og ég mundi vilja heyra rökstuðninginn fyrir því. Hæstv. umhverfisráðherra hefur sagt að henni líki ekki breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar og hún vilji að verkefnisstjórnin fái frið til að klára sína vinnu, með öðrum orðum að hún styðji ekki þessa breytingartillögu. Styður hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegur forseti. Af því að spurt er um forgangsröðun þá er það að sjálfsögðu í forgangi hjá þessari ríkisstjórn að bæta lífskjör í landinu og það verður ekki gert nema með aukinni verðmætasköpun. Og þar hefur strandað á orkuframleiðslu ekki hvað síst. Af því að hér er talað mikið um faglegheit þá hefur verkefnisstjórn í öðrum áfanga fjallað um virkjunarkostina þrjá í Þjórsá, Skrokköldu og Hagavatn.  
            

Virðulegi forseti. Það er sem sagt búið að gera samkomulag um að breyta breytingartillögunni sem við áttum að ræða hér í allan dag. Hvenær átti að segja okkur þetta?  Ég bað ekki um faglegt mat eða mat hæstv. forsætisráðherra á þeim kostum sem hér eru til umræðu. Deilt er um hvort það sé leyfilegt að ákveða hér í þingsal að virkjunarkostir fari í nýtingarflokk þegar verkefnisstjórn um rammaáætlun hefur ekki lokið vinnu sinni. Og það er þess vegna sem hæstv. þáverandi umhverfisráðherra og núverandi umhverfisráðherra lögðu bara fram tillögu um einn virkjunarkost, Hvammsvirkjun. Það er eina virkjunin sem verkefnisstjórnin hefur lokið við að fjalla um. Er hæstv. forsætisráðherra þeirrar skoðunar, og er þar með á skjön við sinn eigin ráðherra 

Virðulegur forseti. Ég hafði reyndar hugsað mér að nota tækifærið til þess að ræða aðeins um fundarstjórn forseta hér í leiðinni. Ég vil benda virðulegum forseta á það að hafi þurft frekar vitnanna við um hvers konar skrípaleikur hefur verið hér í gangi undanfarna daga er það óþarfi eftir ræðu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Nú þegar búið er að tilkynna það að verið sé að leiða mál til lykta með sátt á þann hátt sem stjórnarandstaðan hefur beðið um, á þann hátt sem hæstv. umhverfisráðherra  Virðulegur forseti. Ég held að hér hafi glögglega komið í ljós að öll þessi umræða um fundarstjórn forseta, allur sá hamagangur sem við höfum horft upp á í þinginu, æsingurinn sem birtist m.a. í frammíköllum núna í þessu svari mínu, er til þess eins að skapa æsing, búa til ágreining og þar skiptir engu máli hvað er undirliggjandi. Það skiptir engu máli þó að orðið sé við óskum stjórnarandstöðunnar, það skiptir engu máli þó að menn séu tilbúnir að gefa sér enn meiri tíma í að ræða málin og leysa þau í sátt, sama hvað er lagt fram hér,  
            

Forseti. Ég er eiginlega alveg orðlaus, þetta er svo skrýtið allt saman. Það er alveg greinilegt að það sem ég ræddi hér áðan undir liðnum um fundarstjórn forseta og lagði til þarf að gerast núna strax. Það er að formenn flokkanna hittist og ræði um ástandið hérna. Það er einhvern veginn þannig að það nær enginn að búa til neinar brýr neins staðar. Það er nauðsynlegt, hæstv. forsætisráðherra, að koma úr glerturninum niður til okkar þingmanna og formanna stjórnarandstöðuflokkanna til að ræða um hvernig við getum fundið skynsamlegar lausnir á þeim vandamálum sem blasa við í samfélaginu. Ég óttast að allt þetta mál í kringum rammann sé einfaldlega til að breiða yfir þá staðreynd, það sem margir í samfélaginu upplifa sem getuleysi ríkisstjórnarinnar til að takast á við þessi stóru vandamál. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann telji ekki nauðsynlegt að við hittumst, við formenn flokkanna, til að reyna að sjá hvort við getum fundið einhverjar sameiginlegar lausnir. Eða hefur hæstv. forsætisráðherra enga trú á að hægt sé að finna neina lausn fyrir fram? Ég held að það mundi hjálpa til af því að það er bara þannig að alltaf þegar hæstv. forsætisráðherra kemur í pontu er eins og allir misskilji hann. Ég held að þetta væri þá til þess að tryggja að svona mikils misskilnings gæti ekki. Ég ætla síðan að fara yfir þau frumvörp sem ég vona að séu að koma hingað inn þannig að við getum tekið þau til efnislegrar umræðu og tekið þau fram fyrir þetta umdeilda mál um rammann.

Virðulegur forseti. Lausnin hér á þinginu hlýtur að liggja í því að ræða málin. Til þess erum við hér.  Virðulegur forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir virðist ekki geta setið á sér og hlustað á eitt einasta svar án þess að vera með stöðug frammíköll. Það er kannski vegna þess að hv. þingmaður hefur gengið hvað harðast fram í því sem ég var að gagnrýna áðan, að vera hér að búa til æsing úr engu. En ég ætla að halda áfram að svara spurningu hv. þm. Birgittu Jónsdóttur …  
            

Forseti biður hv. þingmenn að gefa hljóð meðan hæstv. forsætisráðherra talar, og sömuleiðis almennt meðan þingmenn eru að tala í ræðustól.

Virðulegur forseti. Til að hægt sé að ræða málin af einhverju viti og skipuleggja sig verða menn að leyfa málum að komast á dagskrá. Þeir verða að vera tilbúnir að fara í rökræðu um þau. Það er ekki hægt fyrir ríkisstjórn að fara að ræða við fulltrúa minni hlutans undir hótunum eins og hafa birst hér í dag, algjörlega afdráttarlausar og skýrar, um að menn muni ekki fá að ræða mál í þinginu nema þeir geri eins og stjórnarandstaðan vill. Við þær aðstæður er ekki hægt að halda samráðsfundi. Ef menn halda hins vegar áfram með dagskrá þingsins, vinna þetta eins og menn, eins og ætlast er til, 

Það er ekki önnur umræða um þetta mál, þetta er síðasta umræðan.

Forseti. Ég verð eiginlega bara enn dolfallnari yfir málflutningi hæstv. forsætisráðherra. Við höfum í minni hlutanum ítrekað kallað eftir samráði við ríkisstjórnina varðandi þessi stóru og miklu mál sem ríkisstjórnin þarf að koma í gegn, eins og til dæmis afnám gjaldeyrishafta, stöðugleikaskattinn. Það er greinilega enginn áhugi og væntanlega engin geta eða vilji til að leysa þau stóru mál. Það er ljóst miðað við þau svör hæstv. forsætisráðherra að hóta því að vilja ekki tala við formenn stjórnarandstöðunnar nema við setjum rammann á dagskrá. Það er alveg með ólíkindum. En þá er alveg ljóst og ég skal bara segja það fyrir mína hönd að ég sé enga ástæðu til þess að við formenn eða þingflokksformenn eigum nokkurt samtal um lok þingsins við forustu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Ég skil síðari spurningu hv. þingmanns þannig að þingmaðurinn hafi algjörlega skipt um skoðun frá því í fyrri spurningu. Ég vil engu að síður ítreka það að það er sjálfsagt mál og ekkert nema eðlilegt eins og hefð er fyrir þegar líður að lokum þingstarfa að menn setjist yfir skipulag mála. Hins vegar komumst við ekkert nær lokum þingstarfa eins og málum er háttað hér í dag og undanfarna daga þar sem stjórnarandstaðan eyðir öllum tíma þingsins í umræðu um fundarstjórn forseta sem er auðvitað gróf misnotkun á þeim lið. Menn eru meira að segja orðnir svo blindir á hvað þeir eru að gera að þeir eru farnir að kalla eftir mönnum í þingsal til að taka þátt í umræðu um fundarstjórn forseta. Virðulegur forseti. 

Virðulegur forseti. Ástæða er til þess á þessum fallega vordegi að fagna því að hæstv. forsætisráðherra sé runninn á rassinn með nauðungarflutninga á starfsfólki Fiskistofu. Um leið og við fögnum þeim fullnaðarsigri starfsfólksins er þetta hins vegar ákaflega gott dæmi um stjórnunarstíl forsætisráðherra. Hann fer fram með fautaskap og ofbeldi gagnvart fólki sem stendur vikum og mánuðum saman og þegar til á að taka reynist það vera algerlega óþarft og augljós einföld lausn sem mætt getur öllum sjónarmiðum og það þurfti ekki allt þetta stríð. Nú virðist enn einn slíkur leiðangur í uppsiglingu með því að þinghaldið er sett hér á hliðina dag eftir dag. Forsætisráðherra eða ríkisstjórn hans hefur í tvígang lagt fram stjórnarfrumvarp sem forsætisráðherra stendur að um Hvammsvirkjun, setja hana í nýtingarflokk. Hér er breið samstaða í þinginu um stjórnarfrumvarpið og meðhöndlun þess í þinginu. Hér er meira að segja stuðningur frá fjölmörgum stjórnarandstöðuþingmönnum við það að ráðast í þá tilteknu virkjun. En, nei, þá er spillt fyrir því að tillaga ríkisstjórnarinnar sjálfrar nái fram að ganga með einhverju ofbeldi um algerlega ótímabæra hluti sem síðan er bara fallið frá, núna fyrsta kostinum, eftir þrjá daga, algerlega óþarft stríð um virkjunarmál, augljóslega. Ég hlýt að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Getum við ekki fengið að fjalla um tillögu ríkisstjórnarinnar sem hún hefur flutt í tvígang um að ráðist verði í Hvammsvirkjun? Getur ekki ríkisstjórnin staðið með sinni eigin tillögu? Megum við sem styðjum þá tillögu ríkisstjórnarinnar ekki fá að styðja hana hér í þinginu? Þarf virkilega að spilla því með þessum furðulega tillöguflutningi úr meiri hluta atvinnuveganefndar? Það er ekki bara Hagavatnsvirkjunin sem hæstv. umhverfisráðherra hefur sagt að standist ekki lögin, það er líka Skrokkalda, og ætlar þá forsætisráðherra í næstu ræðu að falla frá henni? Hún hafði verulegar efasemdir um 

Virðulegur forseti. Það er búið að fjalla um Skrokkölduvirkjun og aðrar virkjanir sem verða vonandi til umræðu hér í dag ef stjórnarandstaðan hættir að ræða endalaust um fundarstjórn forseta. Hér er verið að gera það sem, af því að kjaraviðræður hafa mikið verið ræddar og mikilvægi þess að liðka fyrir þeim, Alþýðusamband Íslands hefur ekki bara beðið um heldur farið fram á, bæði í erindum til þingsins og ítrekað svo af miðstjórn Alþýðusambandsins, reyndar ekki gengið eins langt og Alþýðusambandið fór fram á, ég skal viðurkenna það, en verið þó að stíga skref til að koma til móts við kröfur Alþýðusambandsins og við skulum vona að það verði gott innlegg í þær kjaraviðræður sem nú standa yfir enda veitir ekki af því að halda áfram að auka verðmætasköpun í landinu og bæta kjör fólks. Það hefur reyndar gengið vel undanfarin tvö ár, kaupmáttur hefur aukist um 8% á tveimur árum, en til þess að halda áfram að auka kaupmátt á Íslandi og vonandi þá liðka fyrir því að ásættanleg niðurstaða fyrir alla náist í þeim kjarasamningum sem nú standa yfir þurfum við að halda áfram að auka verðmætasköpun og til þess þurfum við meðal annars orku eins og Alþýðusambandið hefur ítrekað bent á. Þó að við séum ekki að öllu leyti að koma til móts við kröfur Alþýðusambandsins erum við þó að stíga skref í áttina og vonandi þvælist stjórnarandstaðan ekki fyrir því marga daga í viðbót.

Virðulegur forseti. Það verður að vekja athygli dr. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar á því að hann er ekki í stjórnarandstöðu, hann er forsætisráðherra Íslands. Umhverfisráðherrar þeir sem hann hefur skipað, þau Sigurður Ingi Jóhannsson og Sigrún Magnúsdóttir, hafa bæði yfirvegað þessa stöðu og bæði komið með tillögu um einn virkjunarkost. Ríkisstjórn hans hefur haldið fundi og ákveðið að leggja þessar tillögur fram sem stjórnarfrumvarp. Ef það var sannfæring forsætisráðherra að það væri nauðsynlegt í orkuöflunarskyni að ganga miklu lengra er náttúrlega óskiljanlegt að slíkt stjórnarfrumvarp hafi komið fram. Þess vegna spyr ég enn og aftur, hæstv. forsætisráðherra: Er ekki bara hægt að hverfa frá hinum liðunum í þessari breytingartillögu núna í síðari ræðu yðar úr því að þér virðist geta fallið frá tillögu sem fram kom fyrir þremur dögum eins og ekkert sé héðan úr ræðustólnum og fjalla bara um þá tillögu sem yðar eigin ríkisstjórn gerði hér í þinginu? Þá er fullkomin sátt um málsmeðferðina þó að sumir þingmenn séu auðvitað á móti því að ráðast í þessa virkjun, en 

Virðulegur forseti. Mér þykir leiðinlegt að heyra hvað hv. þingmaður talar hér niður til þingsins, lítur nánast svo á að þingið eigi ekki að hafa neitt hlutverk annað en að afgreiða það sem kemur frá ríkisstjórninni.  Virðulegur forseti. Við skulum ekki tala til þingsins eins og hv. þm. Helgi Hjörvar gerði, við skulum sýna þinginu virðingu og fara að ræða málið, rökræða þá tillögu sem hér liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til að eiga orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég ætlaði að spyrja hann út í starfshóp um stuðningskerfi til að auðvelda för hreyfihamlaðs fólks. Þessi starfshópur skilaði skýrslu með tillögum í desember síðastliðnum og voru niðurstöður um umbætur í málaflokknum einróma. Breytingarnar lúta að breyttri flokkun styrkja og breyttu fyrirkomulagi vegna bílakaupa og eru tiltölulega kostnaðarlitlar þó að sjálfsögðu sé þarna um kostnað á þriðja hundrað milljóna að ræða til viðbótar. Ég er með nokkrar spurningar til hæstv. heilbrigðisráðherra út af þessu máli. Gert er ráð fyrir í tillögunum að málaflokkurinn um stuðning vegna bifreiðakaupa og reksturs flytjist alfarið yfir til sjúkratryggingastofnunar. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort gert sé ráð fyrir að fara að þessum tillögum og flytja málaflokkinn yfir á Sjúkratryggingar Íslands. Ég vil spyrja hvenær standi til að gera það og hvort verið sé að gera viðeigandi ráðstafanir varðandi breytingar á verklagi og flutningi starfsmanna. Síðast en ekki síst vil ég spyrja, af því að nú er verið að undirbúa fjárlög næsta árs, hvort sé gert ráð fyrir auknum fjárframlögum í samræmi við niðurstöður skýrslunnar í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016.

Virðulegi forseti. Starfshópurinn sem hér er gerður að umtalsefni af hv. þingmanni og tillögur hans skilaði tillögum sínum til félags- og húsnæðismálaráðherra 17. desember síðastliðinn. Frá þeim tíma hefur ráðuneytið unnið með þær tillögur sem heyra þar undir. Ég veit til þess að félags- og húsnæðismálaráðherra er að vinna fjárlagatillögur um þetta mál, en ég þekki ekki til hlítar hvar það er statt. Á þessari stundu hef ég ekki upplýsingar um það nákvæmlega hvernig þessari vinnu kemur til með að ljúka eða í hvaða farveg einstakar tillögur fara. Ég bíð einfaldlega eftir skilum frá starfsfólki ráðuneytisins í því efni hvernig þær hugmyndir sem þar koma fram verða afgreiddar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra svörin. Nú kemur fram í svari hans að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sé að vinna með þetta mál, en tillögur hópsins voru að stór hluti málaflokksins færi yfir á Sjúkratryggingar Íslands og þar af leiðandi yrði að gera ráðstafanir bæði með lagabreytingum og viðbúnaði innan sjúkratryggingastofnunar til þess að hægt væri að fara að tillögum hópsins. Þessar tillögur eru mjög til bóta og einfalda kerfið gagnvart notendum. Ég vil minna á að maður er ekki frjáls ef maður kemst ekki á milli staða. Þetta er mikið hagsmunamál fyrir tiltölulega stóran hóp fólks. Ég vil spyrja 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að margar af þeim tillögum sem þarna eru settar fram eru til mikilla bóta og er full þörf á. Það liggur fyrir að sumar þessara tillagna snerta Sjúkratryggingar Íslands og að sjálfsögðu aðra þætti. Til þess að þær geti orðið að veruleika þyrftu að koma tillögur til breytinga á lögum. Það gerist ekki á þessu þingi en hugsanlega á haustþinginu komandi. Í annan stað liggur fyrir að heildarmat á kostnaðaráhrifum þeirra tillagna sem starfshópurinn gerði eru rúmar 210 milljónir, ef ég man rétt. Þetta er á þessari stundu allt í vinnslu. Ég tek undir með hv. þingmanni í þeim efnum að tillögurnar sem þarna liggja fyrir eru til bóta í þágu þess fólks sem þarf á þeim úrbótum að halda sem um var fjallað.

Virðulegi forseti. Í svari við fyrirspurn áðan greindi hæstv. forsætisráðherra frá því að hér væri verið að víla og díla, eins og menn segja á góðri íslensku, í bakherbergjum um mál sem er á dagskrá í dag, rammaáætlun. Hæstv. forsætisráðherra virðist ekki gera sér grein fyrir því að við erum hér í síðari umr. um þingsályktunartillögu, sem þýðir að þetta er lokaumræða um málið, þegar hann segir við okkur að hann sé tilbúinn að tala við okkur þegar umræðu er lokið. Hæstv. forsætisráðherra virðist ekki gera sér grein fyrir því hvar málið er statt nema hann sé að gera grín að okkur eða þekki ekki þingsköpin. Ég geri ráð fyrir því að hér hljóti að verða gert eitthvert hlé á fundinum til að gera hæstv. forsætisráðherra grein fyrir stöðu málsins í þinginu og því að það er ekki hægt að ræða við stjórnarandstöðuna hér þegar umræðu um þetta mál er lokið að fullu sem það verður þegar þessari síðari umr. lýkur. Þess vegna, 

Virðulegur forseti. Ég geri ekki athugasemd við það að forseti taki 2. málið á dagskrá á eftir og geri ráð fyrir að það geti verið góð samstaða um það í þinginu eins og fjölmörg mál þegar vel er að þeim staðið. En hafi verið ástæða fyrir okkur til að koma í pontu undir liðnum um fundarstjórn forseta undanfarna daga er hálfu meiri ástæða til þess í dag. Við sögðum að málið væri vanbúið og algerlega óljóst á hvaða forsendum það væri flutt. Það sannaði sig auðvitað þegar hæstv. forsætisráðherra gekk í ræðustólinn í morgun og tilkynnti að ráðherra í ríkisstjórninni hefði samið við meiri hluta atvinnuveganefndar um að einhver allt önnur tillaga væri til umfjöllunar hér síðar í dag en fyrir liggur í þinginu. Þá hljóta þingmenn að spyrja hver staða þeirra sé, hver staða málsins og staða meiri hluta atvinnuveganefndar eða umhverfisráðherra til að semja við hana um einhvern tiltekinn málatilbúnað. Virðulegur forseti. Ég er satt að segja í lok þessarar viku alveg hættur að átta mig á því hvar þetta mál 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra, sem er ekki með okkur lengur, lagði til hérna áðan að við mundum hleypa málum á dagskrá. Ég tek undir það með hæstv. forsætisráðherra, við eigum að hleypa málum á dagskrá sem þingið er í stakk búið til að ræða. Það er mjög greinilega ekki í stakk búið til að ræða þetta mál vegna þess að það er enginn áhugi á að ræða það á meðan fullt af öðrum málum þarf umræðu hér, fyrir utan einfaldlega tíma þingmanna sem er af skornum skammti, andstætt því sem margir virðast trúa. Svo segir hæstv. ráðherra að andstaðan þori ekki í rökræðuna. Gott ef það var ekki í sömu ræðu, a.m.k. mjög nálægri ræðu, sem hann talaði um eitthvert samkomulag sem enginn í stjórnarandstöðunni hefur heyrt um, um það hvernig eigi að breyta breytingartillögunni. Hvað eigum við að rökræða hérna? Eigum við að koma í pontu og góðfúslega biðja hann, segja: Plís, hæstv. forsætisráðherra, ertu plís til í að hlusta aðeins á okkur? Gerðu það! Hvað eigum við að gera? 

Það er freistandi fyrir forseta að minna hv. þingmann á að þingmálið er íslenska.

Virðulegi forseti. Við erum í síðari umr. um þingsályktunartillögu frá hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra með breytingartillögu frá meiri hluta atvinnuveganefndar þar sem tillaga umhverfisráðherra er fimmfölduð. Þetta er síðari umr. og í lok hennar er þess vænst að hægt verði að ganga til atkvæða um málið. Þetta er staðan. Þá kemur forsætisráðherra og kynnir breytingartillögu við breytingartillögu í samráði við umhverfisráðherra eins og ég skil málið. Ég spyr bara hæstv. forseta: Var hæstv. forseti upplýstur um þetta samkomulag? Sannarlega er mjög óvenjulegt að hæstv. forsætisráðherra komi inn í umræðuna með þessum hætti og komi svo í hinu orðinu með ákall um rökræður þegar hann hendir bara inn einhverri breytingartillögu um breytingartillögu. Ég spyr: Tekur þrjá daga að hrekja hvern af þessum virkjunarkostum  
            

Málið er að sjálfsögðu á forræði þingsins og þingmenn, það á við jafnt um ráðherra sem aðra þingmenn, geta gert breytingartillögu við þær tillögur sem fyrir liggja. Hv. þingmenn þekkja það. Það er síðan hlutverk þingsins að taka afstöðu til slíkra tillagna. Hér hefur verið kynnt þessi tiltekna breytingartillaga þó að henni hafi hvorki verið dreift né hún lögð fram.

Hæstv. forseti. Ég hef velt málinu mikið fyrir mér eftir fyrirspurnatímann áðan sem hæstv. forsætisráðherra notaði til að breyta málinu og gagnrýna okkur á sama tíma fyrir að ræða þetta undir liðnum um fundarstjórn forseta. Hafi hæstv. forseti einhvern tímann haft verulega ástæðu til að taka þetta mál af dagskrá, fá einhverja umræðu um það utan þingsalar og koma öðrum málum á dagskrá er það eftir svör hæstv. forsætisráðherra. Hann var með tvenn skilaboð áðan um mál sem eru mjög hátt í umræðunni í dag og óskaði eftir rökræðu. Hann boðar breytingar á skattkerfinu og endanlegan fjölda skattþrepa. Erum við að ræða það í dag? Erum við að ræða einhverjar hugmyndir um það á hvaða vegferð við erum með það? Það má skilja hann þannig að þessi tillaga 

Herra forseti. Mér verður mjög tíðrætt um form undir þessum lið, því að form er lykilatriði í lýðræðissamfélagi, að við virðum formið. Og formleysið ágerðist hér enn með þessari yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra þar sem hann segir okkur að búið sé að gera samkomulag um að breyta breytingartillögu sem hér liggur fyrir. Þetta er algjör formleysa fyrir utan að tillagan endurspeglar það að hæstv. forsætisráðherra, sem vildi meina að með þessu væri komið til móts við þá gagnrýni sem hér hefur verið sett fram, sýnir að hann hefur ekki hlustað á umræðuna, því að það liggur fyrir að allir þeir kostir sem birtast í breytingartillögu meiri hluta atvinnnuveganefndar eru sama marki brenndir, þ.e. að verkefnisstjórn hefur ekki lokið umfjöllun um þá. Fyrir því eru færð greinargóð rök í greinargerðinni með tillögu hæstv. umhverfisráðherra sem var lögð hér fram í haust. Á meðan þessi breytingartillaga er hér inni, þar sem gengið er fram hjá lögbundnu ferli, er 

Forseti vill taka undir með hv. þingmanni varðandi það sem hv. þingmaður sagði um form og gildi þess. Þess vegna er alveg ljóst mál að ekki er komin fram formleg breytingartillaga við þá breytingartillögu sem fyrir liggur frá meiri hluta nefndarinnar. Hins vegar hefur það verið kynnt að til stæði að leggja fram slíka tillögu. Öðruvísi getur þingið ekki tekið afstöðu til hennar. Það er það sem forseti vill árétta. Varðandi það að þingflokksformenn hittist þá er það sjálfsagður hlutur þegar við höfum lokið við 2. dagskrármálið hér á eftir.

Herra forseti. Þessi umræða er alltaf að verða súrari og súrari og ekki bætti hæstv. forsætisráðherra umræðuna, gerði hana frekar enn tortryggilegri og furðulegri. Hann talar inn í hana eins og hann sé staddur á tunglinu, hafi ekkert fylgst með út á hvað þetta gengur, hvaða kostir eru þarna undir og hverju hefur verið kallað eftir, að lögum um rammaáætlun væri fylgt. Hann hefur ekkert fylgst með gagnrýni sem hefur komið úr tveimur ráðuneytum um að þetta væri ekki lögformlegur ferill. Það væri fróðlegt að heyra í hv. þingmönnum, meiri hluta atvinnuveganefndar, um þá breytingartillögu sem hæstv. forsætisráðherra leggur hér fram. Það er mjög undarlegt að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson hafi ekki sjálfur kynnt breytingartillöguna sem á að vera í samráði við meiri hluta atvinnuveganefndar og hæstv. umhverfisráðherra. Hvað er þarna á ferðinni? Eru þessi vinnubrögð í lagi? Nei.

Forseti. Ef þetta væri ekki grafalvarlegt mál mundi maður kalla það hálfgerðan skrípaleik sem hérna fer fram, sérstaklega af því að það er ekki alveg ljóst hvaða tillögu við erum ræða. Það væri fróðlegt að vita til dæmis hvort forseta hafi verið tilkynnt fyrr í dag um þá óformlegu breytingartillögu sem hæstv. forsætisráðherra minntist á. Til hvers vill stjórnarmeirihlutinn halda áfram með þessa umræðu ef það er ekki alveg ljóst hvað á að tala um? Hvenær á að taka afstöðu til þessa, hvenær kemur þessi breytingartillaga fram? Vissi forseti þingsins af henni áður en hæstv. forsætisráðherra tilkynnti um hana sisona í framhjáhlaupi í ræðustól áðan? Þetta er náttúrlega algjörlega með eindæmum.

Herra forseti. Hér var rætt um form, hér hefur verið rætt um framkvæmdarvald og hér hefur verið rætt um hver aðkoma þingsins eigi að vera. Hér virðist hafa átt sér stað samkomulag milli framkvæmdarvaldsins, miðað við það sem hæstv. forsætisráðherra tilkynnti áðan, við - ja, ég veit ekki hvort það er formaður atvinnuveganefndar eða aðrir þingmenn sem þar eru í meiri hluta og eru á þessari tillögu, en það er að minnsta kosti augljóst að framkvæmdarvaldið hefur haft eitthvað um það að segja hvað á að reyna að leggja fram. Ég segi eins og fleiri: Ef hæstv. forseti hefur vitað af þessu átti hann að boða til fundar með þingflokksformönnum strax í morgun. Þetta á ekki að koma fram með þeim hætti sem hér er gert. Ég leyfi mér að segja, virðulegi forseti, að ég tel fulla þörf á því, og ég er ekki að tala niður til fólks, 

Af þessu tilefni vill forseti segja að hann er alveg ósammála hv. þingmanni. Það er eðlilegast að breytingartillögur sem hafa verið lagðar fram á Alþingi og ætlunin er að breyta með nýrri breytingartillögu séu kynntar á Alþingi fyrir öllum þingmönnum með sama hætti.  
            

Virðulegur forseti. Ég iðrast mjög yfir því að hafa komið hér upp og lýst mig ósáttan við störf þingsins undir liðnum fundarstjórn forseta. Ég sé núna að að sjálfsögðu á maður að samþykkja það sem lagt er fram af stjórnarmeirihlutanum og sitja á óánægju sinni. Þegar þetta hefur síðan verið samþykkt og farið í gegnum umræðuna og atkvæðagreiðslu skulum við halda sáttafund. Er þetta ekki ræðan sem hæstv. forseti vill heyra? Á maður ekki að segja líka núna: Mikil er náð hæstv. forsætisráðherra að hafa ákveðið að hætta við Hagavatnsvirkjun? Hún var vissulega umdeildasti kosturinn sem átti að færa í nýtingarflokk en hinir eru það líka. Þetta er engin sáttatillaga. Ég ætla að tala um fundarstjórn forseta vegna þess að mér finnst það vera að teiknast upp að hæstv. forseti sem fer með dagskrárvaldið sé að misbeita þessu valdi. Það fer í taugarnar á mér, 

Forseti hefur eingöngu vakið athygli á því að það er hans skoðun að það sé eðlilegast að þegar boðuð er breytingartillaga sé hún kynnt fyrir þinginu eða lögð einfaldlega fram fyrir það. Það var ekki annað sem forseta varð á að segja úr forsetastóli.

Forseti. Fyrst ætla ég að koma með ábendingu til forseta frá fjöldamörgum hlustendum Alþingisrásarinnar um að bjölluhljómurinn fer mjög illa í eyru hlustenda. Ég bið forseta að taka tillit til þess. Við erum á þingi þar sem meiri hlutinn ræður, ekki satt, hæstv. forseti? Það eru í það minnsta þau skilaboð sem við höfum fengið. Ég verð að segja að það er ekki af neinni sérstakri ánægju eða gleði sem ég tek þátt hér í að reyna að koma einhverju skikki á fundarstjórn forseta. Við erum í því sem ég kallaði gjarnan á síðasta kjörtímabili leikhús fáránleika meiri hlutans. Það er mér engin gleði. Ég vil ítreka að það þarf að setja á samráðsfund á milli formanna flokkanna til að fara yfir það hvernig við ætlum að haga þingstörfunum. Það er óboðlegt, forseti, að hæstv. forsætisráðherra komi hér fram og hóti því að það verði ekki neinir fundir á milli formannanna ef við verðum ekki við kröfu hans um að við hættum að beita okkur fyrir því að mál sem er óþingtækt sé tekið af dagskrá.

Herra forseti. Ég ætlaði að ræða formið, eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir. Hér hefur tvisvar komið fram lýðræðisást hæstv. umhverfisráðherra, annars vegar í ræðu hennar þar sem hún sagði að það væri svo mikið lýðræði í Framsóknarflokknum að þar þætti sjálfsagt að þingmenn greiddu atkvæði með tillögum sem ráðuneyti umhverfismála telur stangast á við lögin sem í hlut eiga. Hins vegar kom fram áðan hjá hæstv. forsætisráðherra að það bæri vott um lýðræðisást hæstv. umhverfisráðherra að hún hefði verið tilbúin til samninga um að taka einn virkjunarkost út úr tillögunni. Ég veit ekki hvort hún ætlar þá að styðja allt heila klabbið sem eftir stendur þó að það stangist að mati hennar eigin ráðuneytis á við lög. Herra forseti. Þessi staða er óviðunandi og það verður að gera hlé á þingfundi og funda strax. 
            

Forseti hafði áður greint frá því að að loknu 2. dagskrármáli, sem er kosning í stjórn Viðlagatryggingar, hyggist forseti eiga fund með þingflokksformönnum og verður þá að sjálfsögðu gert hlé.

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir að taka vel í þá bón vegna þess að hér eru ekki neinar eðlilegar aðstæður í gangi og þess vegna er ekki hægt að beita því fyrir sig að hér komi tillögur inn með eðlilegum hætti. Hér er lokaumræða málsins í gangi og það var ákveðið af stjórnarmeirihlutanum að taka mjög afdrifaríkar breytingar við þingsályktunartillöguna inn í síðari umr. Hér er mjög óvenjuleg staða að öllu leyti og hún er ekki í boði stjórnarandstöðunnar heldur erum við eingöngu að reyna að hafa einhver áhrif á framvinduna við þær takmörkuðu aðstæður sem okkur er boðið upp á. Mig langar að spyrja og biðja um efnislegt svar frá hæstv. forseta um hvort hann hafi haft til hliðsjónar álit um lagalega stöðu málsins frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu annars vegar og atvinnuvegaráðuneytinu hins vegar þegar hann skrifaði sinn úrskurð sem kynntur var hér 

Forseti getur ljúfmannlega upplýst að álitin úr þessum tveimur ráðuneytum voru meðal þeirra gagna sem forseti hafði til hliðsjónar undirbúningi að úrskurði.

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra kom í ræðustól áðan og greindi frá því að náðst hefði samkomulag eða að sátt hefði tekist, ekki milli minni hlutans í þinginu og meiri hlutans, ekki milli stjórnarandstöðunnar og ríkisstjórnarinnar, heldur milli formanns atvinnuveganefndar og hæstv. umhverfisráðherra um að draga til baka einn af þeim kostum sem taldir eru til í breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Mér finnst þetta með ólíkindum. Var hæstv. umhverfisráðherra að semja fyrir hönd stjórnarandstöðunnar á þeim sáttafundi sem þarna fór fram? Kom þá ekki til álita að við ættum að minnsta kosti einhverja aðild að því samkomulagi? Í mínum huga er þessi breyting álíka og að menn mundu tilkynna að þeir væru hættir við að setja kjarnorkuver í Þórsmörk og olíuhreinsunarstöð í Landmannalaugar. 

Virðulegur forseti. Þetta er mjög áhugavert vegna þess að það sem við sjáum hérna eru samningaviðræður milli stjórnarflokkanna. Við sjáum þær hér fyrir opnum tjöldum og það ekki í fyrsta sinn. Ég bið virðulegan forseta með mér að lygna aftur augunum og hugsa til þess þegar Framsóknarflokkurinn lýsti því yfir að hann mundi aldrei standa með hækkun matarskatts og þá var talan 12% í frumvarpi fjármálaráðherra. Hvað gerðist svo? Það vannst stórkostlegur sigur af hálfu framsóknarmanna og talan varð 11%. Sama aðferðafræði á sér stað hér, virkjunarkostunum er fækkað um einn og forsætisráðherrann sjálfur er svo ánægður með áfanga Framsóknarflokksins að hann kemur hingað og ber sér á brjóst. Þetta eru hin íslensku stjórnvöld í dag. Þetta er ástandið á Íslandi, það eru samningaviðræður milli stjórnarflokkanna um stórt og smátt og lítilþægni Framsóknarflokksins í einu og öllu.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni, það eru helstu tíðindin á hverjum tíma þegar tekst að ná sátt á milli stjórnarflokkanna. Þar af leiðandi virðist ekki vera orka til að eiga við fleiri í þingsal. Hæstv. forseta hefur greinilega óskiljanlega einbeittan vilja til að hafa áætlun um vernd og orkunýtingu á dagskrá og ég spyr: Mun hæstv. forseti tryggja að forsætisráðherra flytji breytingartillöguna sem hann boðaði áðan þannig að við fáum tækifæri til að ræða við hann í þinginu í samræmi við óskir hans um að ræða og rökræða? Mun hæstv. forseti þá tryggja að umhverfisráðherra verði í salnum, taki þátt í umræðunni og ræði málin? Þetta finnst mér skipta mjög miklu máli vegna þess að hér er nýtt innlegg í umræðuna og áður en við tölum okkur alveg þurr í síðari umr. um þingsályktunartillöguna er ekki verra að fá öll spilin upp á borðið.

Herra forseti. Það sem ég átti við áðan þegar ég talaði um að hæstv. forsætisráðherra tilkynnti þetta er að annað eins hefur gerst í þinginu. Það veit ég þó að ég sé ekki hokin af þingreynslu. Menn hafa komið að máli hver við annan og konur og rætt mál sem skipta svo miklu máli til að reyna að finna fleti áður en þeir eru tilkynntir í þingsal. Þessi ríkisstjórn boðar mjög mikið samráð og samvinnu. Henni er samt ekki fyrir að fara nema þá helst að ríkisstjórnarflokkarnir séu að reyna að ná sátt og samlyndi sín á milli. Ekki bera þeir sig upp við stjórnarandstöðuna til að reyna að lenda málum með einhverjum hætti, enda á augljóslega að þröngva þessu í gegn. Eins og hér hefur komið fram er stjórnarandstaðan tilbúin að standa gegn þessu máli alla leið. Það að segja að hér sé búið að ná sátt, virðulegi forseti, er dónaskapur í ljósi 

Virðulegi forseti. Hér koma hv. þingmenn upp, berja sér á brjóst og kvarta eins og það komi reyndum hv. þingmönnum á óvart að einhverjar þreifingar séu um lausn á þessu máli. Það er eins og menn komi alveg af fjöllum.  
            

Við erum í þingsal.

Við þurfum bara að finna lausn á þessu máli. Það er ekki flóknara.

Takið það þá af dagskrá …

Herra forseti. Mér þykja orðin ansi mikil lausatök á stjórn þingsins og lítil formfesta. Nú síðast kemur hingað hv. þm. Páll Jóhann Pálsson og talar um að það sé sjálfsagður hlutur að þreifingar fari fram um málin. Við hvern eiga þær þreifingar að fara fram? Er venjan að menn þreifi á sjálfum sér þegar þeir eru að leysa svona mál? 

Virðulegur forseti. Ég komst ekki í það áðan að þakka hæstv. forseta fyrir það tækifæri að funda með honum á eftir um framvindu þessa máls. Auðvitað hefði maður viljað að við hefðum á fyrri stigum getað sest yfir það og reynt að átta okkur á því úr því að það lá ekki fyrir. Ég held því reyndar fram að strax á mánudaginn síðasta hefðum við getað séð fyrir að þetta færi allt í mikið óefni ef þessar breytingartillögur færu fram. Það á ekki að koma neinum á óvart að hér hefur orðið mikið uppnám. Það kemur ekkert annað til greina í þessu máli en að þessar breytingartillögur atvinnuveganefndar verði allar dregnar til baka og þá geta menn eins og ég sem er andvígur því að ráðist verði í Hvammsvirkjun að minnsta kosti sagt að verkferlið hafi allt verið virt. Þá er ég persónulega á móti þessari virkjun, persónulega 

Herra forseti. Í umræðum um störf þingsins hefur verið talað um leikhús fáránleikans og önnur nöfn höfð um það ástand sem hér ríkir. Ég trúi ekki öðru en að forseti sé orðinn áhyggjufullur. Forseti með alla sína þingreynslu hefur örugglega áttað sig á því þegar þetta mál var sett á dagskrá að hér yrðu miklar og langar umræður og deilur um málið. Hér bjóða hv. þingmenn og hæstv. forsætisráðherra meira að segja hrossakaup um virkjunarkosti þegar augljóst er að eina sáttin í málinu er að fara að tillögu verkefnisstjórnar og tillögu hæstv. umhverfisráðherra. Þar liggur sáttin og þangað eigum við að stefna. Pólitískum hrossakaupum úr ræðustóli 

Virðulegi forseti. Það verður fróðlegt að heyra hvað kemur út úr fundi sem forseti hefur lofað með þingflokksformönnum á eftir. Til að málin gangi sæmilega fyrir sig það sem eftir er af þinginu ætla ég að vona að lausnin verði sú sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir nefndi áðan, að tillagan eins og hún var lögð fyrir þingið verði hér til umræðu. Sáttatilraunir eiga að beinast að því að hér náist sátt en ekki einhverjum leikaraskap með því að taka út einn af fjórum kostum sem bætt var við hina upphaflegu tillögu. Ég beini því til forsetans að hann reyni að stuðla að því að þær málalyktir verði ofan á og þá held ég að fullt af málum fari að rúlla 

Virðulegi forseti. Það fer alltaf svolítið í taugarnar á mér þegar menn tala um lýðræði eins og það sé einhver afgangsstærð af ræðu til þess eins að geta klárað eitthvert svar hérna. Mér finnst hæstv. forsætisráðherra hafa gert það í dag þegar hann talaði um að hér bæri að setja málið á dagskrá og að hér ætluðum við að halda málefnalega rökræðu um þetta mál og væntanlega sannfæra hv. þingmenn meiri hlutans eða hæstv. ráðherra um ágæti þess að hafna þessari breytingartillögu á þeim forsendum að formið sé út úr kú. Hins vegar vitum við öll hvernig þetta virkar hérna. Þetta virkar ekki þannig að hér setjist niður hver þingmaður á fætur öðrum og hugsi með sér: Hver ætli sé rétta niðurstaðan? Nei, þingmenn taka ákvarðanir í þessum þingsal eftir því sem þeim er sagt þegar þeir eru í þeirri stöðu. Það er raunveruleikinn sem við búum við. Það fer í taugarnar á mér þegar menn láta eins og þetta ferli sé lýðræðislegra en það er.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hér á að fara fram fundur, eða hefur að minnsta kosti verið boðaður, þingflokksformanna til að fara betur yfir málið. Mig langar aðeins að hnykkja á einu af því að ég hef áhyggjur af því að ákveðnum virkjunum hafi verið hent inn í þessa breytingartillögu til að færa línuna á óútskýrðan stað til að geta svo farið að semja um eitthvað annað, til þess að geta svo farið að semja um virkjanir í Þjórsá eða eitthvað svoleiðis. Náttúruverndarsinnar tala til dæmis ekki fyrir Hvammsvirkjun. Hvar er línan þeim megin? Þeir eru samt „fair“ í sínum málflutningi og segja: Við ætlum að fara eftir því sem verkefnisstjórn rammaáætlunar ákveður. Þeir gefa mikið eftir, bara svo það sé sagt og það sé á hreinu. Þá þýðir ekki að ætla einhverja aðra línu og draga hana einhvers staðar annars staðar í sandinn og fara 

Virðulegi forseti. Þar sem vitnað var í orð mín frá ríkisstjórnarfundi í morgun í óundirbúnum fyrirspurnatíma fyrr í dag finnst mér rétt að segja Alþingi frá því að það er rétt sem þar kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra, að ég tók rammaáætlun upp í ríkisstjórn. Ég vildi fjalla um stöðu mála og var hún rædd fram og til baka. Þar sagði ég það sem hæstv. forsætisráðherra gat um, að mér fyndist eðlilegt að meiri hluti atvinnuveganefndar mundi draga Hagavatnsvirkjun til baka og að hún yrði ekki með í umfjöllun hér. Það sagði ég eftir að hafa rætt við alla fulltrúa í meiri hluti atvinnuveganefndar. Þau voru sammála því að það yrði gert með þeim hætti, að það væri eðlilegt fyrst umhverfis- og auðlindaráðherra gæti ekki stutt þá virkjun að draga þann kost til baka. Alla tíð úr þessum ræðustól hef ég sagt að Hagavatnsvirkjun nyti ekki forgangs hjá mér og að ég gæti ekki stutt hana þannig að ég er ekki að breyta um skoðun. Mér finnst svolítið misvísandi það sem komið hefur fram hjá sumum þingmönnum. Ég tók við sem ráðherra um áramót, forveri minn í embætti lagði fram Hvammsvirkjun, hún var komin til þinglegrar meðferðar þegar ég tók við og ég hef ekki skipt mér af þeirri þinglegu meðferð. Þetta mál er því til meðferðar hjá þinginu og er núna komið inn hérna og erum við með nefndarálit frá þeirri vinnu. Ég verð að segja að mér finnst nefndin hafa unnið allvel og kallað marga gesti fyrir og greinilega fjallað um þetta mál með góðum hætti. Allir þingflokkar á Alþingi hafa því verið meðvitaðir um það starf sem átt hefur sér stað í atvinnuveganefnd í vetur, að þar hefur verið fjallað um fimm kosti. Það er ekkert nýtt. Það er heldur ekkert nýtt að menn hafi stefnt að því að það kæmi hingað til umfjöllunar á Alþingi. Þannig vinnum við og þetta er búið að vera í hálft ár í nefndinni. Nú koma þessar tillögur sem sagt fram hér og er það einlæg ósk mín að fallið verði frá því að hafa Hagavatnsvirkjun með. Það er ekki síst út af því að ef við förum til baka í verkefnisstjórn nr. 2 þá fjallar verkefnisstjórn um rammaáætlun, um kostina þrjá í Þjórsá og Skrokköldu og Hagavatn og fleiri kosti. Kostirnir þrír í Þjórsá eru flokkaðir í orkunýtingarflokk sem og Skrokkalda en Hagavatnið sett í biðflokk. Þessir fimm virkjunarkostir eru því búnir að fara í gegnum ferli hjá faghópum verkefnisstjórnar og fá þannig faglega umfjöllun hjá okkar færustu sérfræðingum. Ég held að um það sé ekki deilt. Orkukostirnir í Þjórsá hafa enn fremur fengið endurtekna faglega umfjöllun hjá verkefnisstjórn í 3. áfanga. Það er rétt að geta þess að þann 12. júlí 2013 setti ráðherra viðauka við erindisbréf verkefnisstjórnar og fól henni að forgangsraða vinnu sinni þannig að hún framkvæmdi svo fljótt sem auðið væri mat á þeim sex virkjunarkostum sem færðir voru úr nýtingarflokki í biðflokk samkvæmt því sem var í 2. áfanga. Þeir kostir eru Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun, Skrokkölduvirkjun, Hágönguvirkjun og Hagavatn og Hólmsá við Atley. Þessa kosti bað ráðherra, forveri minn í starfi, verkefnisstjórn að skoða í upphafi 3. áfanga. Verkefnisstjórn taldi sig ekki hafa haft nægilegan tíma til að fjalla um alla þessa kosti sem ráðherra bað um, þ.e. sex kosti, en fjallaði sérstaklega um kostina þrjá í Þjórsá. Það endaði með því að verkefnisstjórn taldi sig enn ekki hafa fullkannað málið síðastliðið haust og setti fram mat á Hvammsvirkjun. Í athugasemdum um rammaáætlun, í lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun, 48/2011, segir orðrétt: „Í 3. mgr. kemur fram að verndar- og nýtingaráætlunin taki til virkjunarkosta sem verkefnisstjórnin hefur fjallað um. Er þannig við það miðað að Alþingi taki ekki afstöðu til annarra virkjunarkosta en verkefnisstjórnin hefur fjallað um.“ Eins og ég hef sagt var fjallað um þessa kosti í 2. áfanga og núna í upphafi 3. áfanga hefur verið fjallað mikið um kostina í Þjórsá. Samkvæmt úrskurði forseta Alþingis frá 12. maí síðastliðnum eru lög nr. 48/2011 ekki skýr, eða eins og þar segir, með leyfi forseta: „… ekki skýr um það hvort líta beri á umfjöllun 2. áfanga rammaáætlunar sem myndaði grunn að fyrstu ályktun Alþingis um áætlun og vernd og orkunýtingu landsvæða 14. janúar 2013, nr. 13/141, sem eins konar upphaf og að eftir því sem fram liðu stundir mundu ný gögn bætast við vegna komandi virkjunarkosta.“ Þetta er orðrétt upp úr úrskurði forseta 12. maí síðastliðinn. Ég lít svo á að ég sem aðrir þingmenn hlíti úrskurði forseta, að málið sé til þinglegrar meðferðar og þingtækt eins og niðurstaða hans sagði til um. Ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta, en ég vildi koma hér upp fyrst og fremst til þess að skýra það að málið kom til umfjöllunar í ríkisstjórn með þessum hætti og skýra frá því hvaða orð ég lét þar falla um Hagavatnsvirkjun.

Virðulegi forseti. Mér fannst eins og hæstv. ráðherra léti að því liggja að Hagavatn hefði verið flutt úr nýtingarflokki í biðflokk. Svo er ekki og ég vona að mér hafi misheyrst og hún standi ekki í þeirri trú að svo hafi verið, en hún gaf það hér í skyn. Ég ætla að fá að vitna í umrætt áliti frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þar sem segir, með leyfi forseta: „Verkefnisstjórnin hefur ekki skilað tillögu um flokkun þessara kosta til ráðherra og þingsályktunartillagan sem nú liggur fyrir Alþingi tekur ekki til þeirra kosta. Það er því mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að lög nr. 48/2011 geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hefur ekki farið fram hvað þá varðar.“ Það er ráðuneyti hæstv. ráðherra sem segir þetta beinlínis um Skrokköldu og Hagavatn. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún sé þá hér með að taka ákvörðun um að hunsa lögfræðilegt álit sérfræðinganna í ráðuneyti sínu vegna þess 

Virðulegi forseti. Ég er ekki að hunsa eitt eða neitt. Ég er að útskýra fyrir þingheimi orð og orðræðu sem átti sér stað í ríkisstjórn Íslands í morgun, að ég mundi mjög gjarnan vilja að á Alþingi yrði gerð breyting á þingsályktunartillögunni þannig að Hagavatnsvirkjun yrði ekki þar á meðal. Annað var ég ekki að útskýra, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra er ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Hún ræðir um það á ríkisstjórnarfundi að hún sjái fyrir sér að það megi gera breytingar á hinni umdeildu breytingartillögu sem hér er inni þannig að Hagavatn verði tekið út úr þeirri mynd. Er hæstv. ráðherra að lýsa hér sjálf einhverju fullkomnu áhrifaleysi? Hvað er verið að segja hér? Orð ráðherra í ríkisstjórn sem forsætisráðherra landsins gerir grein fyrir í þessum stól skipta máli. Og þegar hæstv. ráðherra segir að það eigi eingöngu að taka Hagavatn út og kynnir það hér í þessum stól er hún að segja á sama tíma að hún ætli að hunsa lögfræðilegt mat sérfræðinga sinna í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Það er ekki hægt að segja að hæstv. ráðherra hafi verið að meina eitthvað annað vegna þess að með því að ýta á hnappinn með því að einhver þessara 

Virðulegi forseti. Það er ekki verið að greiða atkvæði hér og nú.

Þetta er lokaumræða.

Frú forseti. Í minnisblaði því sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir vitnaði til frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu segir að um bæði Hagavatn og Skrokköldu eigi við að verkefnisstjórn hafi ekki fjallað efnislega um þessa virkjunarkosti. Raunar eru þrír aðrir til taldir. Ég vil því spyrja hvort nákvæmlega það sama eigi ekki við um Skrokköldu og Hagavatn, eins og hæstv. umhverfisráðherra hefur raunar gefið til kynna með orðum sínum áður. Hins vegar langar mig að spyrja hvort það sé ekki skylda hæstv. umhverfisráðherra að standa með verkefnisstjórn um rammaáætlun sem hefur heldur ekki lokið umfjöllun um Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun. Það er útskýrt mjög vel í þessu sama minnisblaði frá ráðuneyti hæstv. ráðherra að til að hægt sé að taka afstöðu til Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar þurfi að liggja fyrir ákveðnar upplýsingar um markmið mótvægisaðgerða sem miði að verndun fiskstofna enda um að ræða gríðarleg verðmæti sem eru búsvæði laxfiska í Þjórsá.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvernig ég á helst að reyna að útskýra þessi mál. Mér finnst, ef ég má segja það hér, munur á umfjölluninni um Skrokköldu og Hagavatn vegna þess að verkefnisstjórn í 2. áfanga fjallaði um alla þessa kosti, fjallaði um Þjórsá, Skrokköldu og Hagavatn. Sú faglega stjórn og undirhópar komust að þeirri niðurstöðu að setja kostina í Þjórsá í orkunýtingarflokk sem og Skrokköldu, en ekki Hagavatn. Þess vegna segi ég að ef ég á að fylgja faglegu mati var Hagavatn þegar í 2. áfanga sett í biðflokk þannig að mér finnst eðlilegt  Allir hinir flokkarnir hafa af faglegri verkefnisstjórn verið settir í orkunýtingu. Síðan hefur sérstaklega verið fjallað um alla kostina þrjá í fyrri hluta 3. áfanga. 
            

Frú forseti. Hæstv. ráðherra segir að það sé erfitt að skýra þetta út. Ég skil alveg hvað hæstv. ráðherra er að segja. Það sem hæstv. ráðherra er að segja er að hún taki ekki mark á núverandi verkefnisstjórn, að hún ætli að taka mark á verkefnisstjórn rammaáætlunar í 2. áfanga en hunsa núverandi verkefnisstjórn sem vinnur væntanlega að því hörðum höndum að ljúka mati á þessum flokkum. Hæstv. ráðherra telur nægja að horfa til fyrri verkefnisstjórnar. Hún lýsir hér vantrausti á núverandi verkefnisstjórn og sitt eigið ráðuneyti sem segir í minnisblaði að virkjunarkostir við Skrokköldu, Hágöngur I og II, Hagavatn og Hólmsá við Atley séu enn þá í umfjöllun hjá verkefnisstjórn að mati umhverfis- og auðlindaráðuneytisins, verkefnisstjórnin hafi ekki skilað tillögu um flokkun þessara kosta og það sé því mat ráðuneytisins að lögin geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og 

Virðulegi forseti. Ég hef mikla trú á verkefnisstjórn um rammaáætlun. Eitt af mínum fyrstu verkum þegar ég tók við um áramót var að kalla til formann verkefnisstjórnar og segja að nú værum við að hefja nýjan feril. Við settum okkur tímaplan, ákváðum verklag og höfum unnið mjög vel saman. Mig langaði til þess að geta unnið þannig að loksins yrði friður um þetta verkfæri sem Alþingi Íslendinga hefur búið til. 

… núna.

… ríkisstjórninni.

Maður má nú ræða á fundum. Ég var að segja mína skoðun, að þar sem Hagavatn hefði aldrei, hvorki í 2. áfanga 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Nú er þetta að teiknast mjög skýrt upp. Það er einfaldlega þannig að það á að taka mark á verkefnisstjórn 2, eða taka hennar mati, en gleyma svo öllu sem á eftir kemur. Í lögum um rammaáætlun er ekki gert ráð fyrir því að það sé bara verkefnisstjórn 1 og svo 2 og svo búið. Það eru margar verkefnisstjórnir sem bíða þess að vinna áframhald og sigta úr bið í virkjun og vernd. Það er eðli rammaáætlunar. Ef hæstv. ráðherra ætlar að hleypa því þannig í uppnám að næstu verkefnisstjórnir sem á eftir koma hafi kannski ekkert um málið að segja held ég að við ættum bara að stoppa núna. Við skulum ekki vera að eyða pening í að láta fólk vinna eitthvað sem skiptir svo engu máli. Það er bara fullkomið rugl. Það voru hennar ráðuneyti og samflokksmaður fyrr í þessu sama ráðuneyti sem komust að þeirri niðurstöðu 

Virðulegi forseti. Nei, ég er ekki á öðru máli. Ég sagði það í fyrrakvöld úr þessum ræðustól og er ekkert að breyta því núna, hv. þingmaður var kannski ekki viðstödd, að eflaust hefði ég höndlað málið með sama hætti og forveri minn í ráðuneytinu þegar hann vonaðist til að hann fengi alla kostina sex metna, auðvitað var samt lítill tími, og vonaðist þá líka til að hann gæti sett inn þessa þrjá kosti í Þjórsá. Það náðist ekki þannig að hann sendi Hvammsvirkjun hingað inn til umfjöllunar. Ég býst við að ég hefði gert nákvæmlega það sama. Maður getur aldrei sagt 100% hvernig maður aktar aftur í tímann. Að því leyti stend ég við það. Síðan fór það í nefnd, atvinnuveganefnd, og nú er komin tillaga þaðan. Ég er að lýsa því 

Virðulegi forseti. Vitsmunaleg geta mín nær ekki utan um þetta, ég verð að viðurkenna það. Ég skil ekki enn þá, frú forseti, svör hæstv. umhverfisráðherra. Ef hægt er að taka út Hagavatn eitt og sér en hún er samt með því og hefði kannski gert alveg eins og fyrrverandi ráðherra - ég bara skil þetta ekki, fyrirgefið. Ég verð að biðja hæstv. ráðherra að útskýra þetta betur fyrir mér og kannski öðrum sem eru ekki alveg með á nótunum. Mér finnst standa eftir spurningin: Styður hæstv. ráðherra ekki þá vinnu sem núverandi verkefnisstjórn um rammaáætlun, nr. 3 sem sagt, vann fyrir forvera hennar í starfi? Styður hún ekki vinnu síns eigin ráðuneytis? Og af hverju erum við farin að ræða hérna allt í einu atvinnuveganefnd Alþingis sem eitthvert ígildi 

Virðulegi forseti. Ég biðst fyrirgefningar á þeim orðum sem ég mun láta falla hér, ég gat ekki skilið þessa ræðu hv. þingmanns  
             Ég vitna aftur, með leyfi forseta, í úrskurð forseta þingsins: „Þegar það er skoðað í heild sinni sem hér hefur verið rakið sýnast rök hníga frekar í þá átt að til grundvallar umræddum virkjunarkostum liggi þegar fyrir faglegt mat á þeim málefnalegu sjónarmiðum sem byggja ber verndar- og orkunýtingaráætlun á. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir afar athyglisverða ræðu sem ég er samt enn að reyna að átta mig á því að hæstv. ráðherra talar um að það eigi að horfa til fyrri verkefnisstjórnar og niðurstöðu hennar en í lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun segir í bráðabirgðaákvæði að drög að þingsályktunartillögu eigi að fara í umsagnarferli. Það var gert og í því ferli komu fram nýjar upplýsingar. Hvað hefði hæstv. ráðherra viljað gera við þessar nýju upplýsingar annað en að færa virkjunarkostina í biðflokk þar sem eru virkjunarkostir sem þarfnast frekari skoðunar?

Virðulegi forseti. Eiginlega lýsi ég vonbrigðum mínum með að við tölum svona niður þessar ágætu verkefnisstjórnir um rammaáætlun, bæði fyrrverandi og núverandi,  Auðvitað má alveg dæma mig eins og alla aðra að ég vinni ekki eins og þingheimi líki en ég hef kannski horft skringilega á málið og ekki viljað skipta mér meira af því af því að mér hefur fundist það vera á vegum Alþingis að fjalla um það. Ég er stöðugt að ítreka að með sama hætti úrskurðaði forseti Alþingis að þetta væri til umfjöllunar hér 

Frú forseti. Spurning mín fjallaði ekki um hvort tillagan væri þingtæk eða ekki heldur spurði ég hæstv. ráðherra hvað hún hefði viljað gera við nýjar upplýsingar sem komu úr umsagnarferli áður en síðasta þingsályktun var samþykkt um rammaáætlun. Þeirri spurningu svaraði hæstv. ráðherra ekki. Hæstv. ráðherra vill ekki láta tala niður verkefnisstjórnir, hvorki þá fyrri né þá nýju, og það var ég heldur ekki að gera. Það er hins vegar hæstv. ráðherra sem vill ekki taka mark á núverandi verkefnisstjórn og þess vegna hljótum við í þessum sal að spyrja: Hvað með næstu niðurstöðu sem þessi verkefnisstjórn kemur með? Mun hæstv. ráðherra hlusta þá? Af hverju heldur hæstv. ráðherra að umfjöllun stjórnmálamanna sé betur til þess fallin 

Virðulegi forseti. Verkefnisstjórn um rammaáætlun er ráðgefandi fyrir ráðherra og einmitt sett á laggirnar af því að þetta er margslungið hagsmunaferli. Það þarf að taka tillit til mjög mismunandi sjónarmiða og því var gerð sátt um að búa til þetta verkfæri. Ég lít mikið til þessa verkfæris og tel að við eigum auðvitað að hlusta á það. En það hnígur að því að endanlega eru ákvarðanir teknar í þessum þingsal og það bíður mín eins og allra annarra hér inni að taka ákvörðun um hvernig maður greiðir atkvæði þegar þessi þingsályktunartillaga kemur til atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að við séum komin í málefnalega umræðu, loksins. Nú erum við að hefja þriðja daginn í umræðu um þessi mikilvægu mál og þriðju ræðuna, ef frá er talin sú ræða þar sem mælt var fyrir nefndarálitum og ræða hæstv. ráðherra. Því miður hefur ekki verið mikil efnisleg umræða um þessa virkjunarkosti sem meiri hluti atvinnuveganefndar leggur til að bætt verði í nýtingarflokk. Aðallega hefur verið rætt um hvort hún sé þingtæk og hvort verið sé að brjóta lög þrátt fyrir að forseti hafi úrskurðað í málinu eins og þingsköp kveða á um. Ég ætla að gera tilraun til þess í ræðu minni að færa rök fyrir því. Það er mikið kallað eftir þessum málum þrátt fyrir að einstakir þingmenn telji að svo sé ekki. Ég ætla að vitna í umsögn ASÍ, verkalýðsfélagsins, með leyfi forseta: „Sjálfbær nýting auðlinda landsins er þjóðhagslega mikilvæg og er grunnur að samfélagslegri velferð og bættum lífsskilyrðum sem verkalýðshreyfingin berst fyrir.“ Er þetta svo léttvægt? Álfyrirtækin skaffa 10% af vergri landsframleiðslu til þjóðfélagsins. 700 fyrirtæki, lítil og meðalstór, þjóna þessum fyrirtækjum. Að mínu áliti er ekki lítið í húfi og víða kallað eftir virkjunum. Ef við byrjum á neðri hluta Þjórsár þá leggur meiri hluti atvinnuveganefndar til að Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun verði færðar úr bið- í nýtingarflokk með Hvammsvirkjun, rétt eins og verkefnisstjórn 2. áfanga rammaáætlunar lagði til. Þess má geta að þessar virkjanir fengu fullt hús stiga hjá öllum fjórum faghópunum sem tóku sér góðan tíma til að skoða þessi mál og komust að þeirri niðurstöðu. Ekki var einhugur hjá verkefnisstjórn 3. áfanga um þá niðurstöðu að mæla aðeins með því að færa Hvammsvirkjun í nýtingu og skilaði fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga í stjórninni, Elín Líndal, séráliti þar sem hún lagði til að allir þrír kostirnir í neðri hluta Þjórsár færðust úr bið- í nýtingarflokk. Orkustofnun bendir á að með samþykkt þingsályktunartillögu hafi verið horfið frá faglegum niðurstöðum fyrri verkefnisstjórnar vegna þriggja virkjunarkosta í vatnsafli á Suðurlandi, allra í Þjórsá. Í þeirri tillögu var gert ráð fyrir að hagkvæmustu og best rannsökuðu virkjunarkostirnir yrðu fluttir úr orkunýtingarflokki í biðflokk. Mjög margir umsagnaraðilar mæla með því að þessir þrír kostir verði fluttir yfir í nýtingarflokk. Samtök iðnaðarins, Orkustofnun og fleiri telja að verkefnisstjórnin hafi farið út fyrir verksvið sitt með gagnakröfum langt umfram það sem rammaáætlun gerir ráð fyrir við umhverfismat áætlana. Ef þáverandi umhverfisráðherra hefði farið að lögum og staðfest skipulag sveitarfélagsins væru þær virkjanir jafnvel að hefja rafmagnsframleiðslu á þessu ári og því næsta, þ.e. 2015 og 2016. Ég ætla að leyfa mér að vitna aðeins í nokkrar umsagnir um þessi mál. Þessi kemur frá ASÍ, með leyfi forseta: „Gögn þriggja virkjunarkosta, þ.e. Hvammsvirkjunar, Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar, sem nú er lagt til að fari í biðflokk fengu fullt hús stiga (A) hjá öllum faghópunum. Þau rök sem færð eru fyrir tilflutningi þessara virkjunarkosta úr nýtingarflokki í biðflokk eru því ótrúverðug og ekki byggð á faglegum vinnubrögðum.“ Það er mat miðstjórnar ASÍ að upphaflega tillaga verkefnisstjórnar sé líklegust til að skapa sátt og hvetur Alþingi til að fylgja niðurstöðum fyrri verkefnisstjórnar. Það eru einhverjir fleiri en bara nokkrir þingmenn eða meiri hluti atvinnuveganefndar sem mæla með þessari virkjun. Samtök sunnlenskra sveitarfélaga, umsögninni var fylgt eftir á fundi atvinnuveganefndar Alþingis 12. nóvember sl., með leyfi forseta: „Stjórn SASS leggur áherslu á að Alþingi afgreiði málið á grundvelli þeirrar vönduðu þverfaglegu vinnu sem unnin var á vegum verkefnisstjórnar rammaáætlunar og tillögum hennar um flokkun virkjunarkostanna í verndarflokk, biðflokk og nýtingarflokk. Samkvæmt tillögum verkefnisstjórnar voru fjórir af sex vatnsaflsvirkjunarkostum á Suðurlandi í nýtingarflokki. Þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir að þeir fari allir í biðflokk. Að mati stjórnar SASS er það óviðunandi bæði vegna þess að ekki eru færð sterk rök fyrir þeim tillögum og einnig er um brýnt hagsmunamál að ræða fyrir sunnlendinga vegna þeirrar atvinnuuppbyggingar sem gera má ráð fyrir að fylgi í kjölfarið. Stjórn SASS skorar því á Alþingi að farið verði að tillögum verkefnisstjórnar um þá virkjunarkosti sem fara eigi í nýtingarflokk.“ Þeir sem gera sér ekki grein fyrir því að þetta er stór liður í atvinnuuppbyggingu á Suðurlandi og á Íslandi eru frekar veruleikafirrtir, segi ég. Samband íslenskra sveitarfélaga, það eru öll sveitarfélög á Íslandi, segir um Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun, með leyfi forseta: „Verkefnisstjórn um rammaáætlun 2 lagði til, að loknu löngu og afar vönduðu samráðsferli, að allir þrír virkjunarkostirnir í neðri hluta Þjórsár yrðu settir í nýtingarflokk. Af hálfu sveitarfélaga sem málið varðar og fleiri hagsmunaaðila voru gerðar alvarlegar athugasemdir við breytingar sem gerðar voru af hálfu ráðherra á tillögu verkefnisstjórnar, sem leiddu til þess að allir þrír virkjunarkostirnir voru færðir í biðflokk. Rök fyrir breytingum á röðun umræddra þriggja virkjunarkosta í neðanverðri Þjórsá voru einkum þau að rannsaka þyrfti betur áhrif virkjananna á laxfiska í Þjórsá. Álit sérfræðinga um það álitaefni liggur nú fyrir, sem og ítarleg svör Landsvirkjunar um mótvægisaðgerðir. Í áliti sérfræðinganna koma fram gagnlegar ábendingar sem taka þarf tillit til við hönnun virkjana og útgáfu virkjana- og framkvæmdaleyfa sem kom til á síðari stigum. Það er álit undirritaðra að með álitinu og svörum Landsvirkjunar hafi með trúverðugum hætti verið svarað þeim álitaefnum sem leiddu til þess að vikið var frá tillögu verkefnisstjórnar um rammaáætlun 2 og því sé ekkert því til fyrirstöðu að allir þrír virkjunarkostirnir verði nú settir að nýju í nýtingarflokk rammaáætlunar.“ Ef hv. þingmenn vilja aðeins glöggva sig á því, fyrir þá sem ekki hafa kynnt sér það, að þótt virkjunarkostir séu komnir í nýtingarflokk er ekki þar með sagt að þeir verði virkjaðir. Þá er eftir mat á umhverfisáhrifum framkvæmda þar sem menn telja að þessar athuganir á laxastofninum í neðri hluta Þjórsár eigi við. Þá eiga eftir að koma ýmsar frekari leyfisveitingar, t.d. nýtingarleyfi, framkvæmdaleyfi og virkjunarleyfi. Það er ekki fyrr en eftir það sem virkjunarframkvæmdir geta hafist. Varðandi hina þrjá virkjunarkostina, þ.e. Skrokköldu og Hágöngu I og Hágöngu II, sem færðir voru út nýtingarflokki yfir í biðflokk á sama tíma á grunni neikvæðra umsagna er freistandi að gera það sama nú því að margar umsagnir eru á þá leið að færa alla sex virkjunarkostina úr bið- í nýtingarflokk sem þvert á faglegt mat verkefnisstjórnar í rammaáætlun 2 voru færðir úr nýtingarflokki yfir í bið, Hágöngu I, Hágöngu II og Skrokköldu. Má þá helst nefna Samband íslenska sveitarfélaga, Samtök sunnlenskra sveitarfélaga, Orkusöluna, Samorku og Íslenska vatnsorku. Allir þessir sex kostir hafa fengið umfjöllun í verkefnisstjórn eins og lög gera ráð fyrir. Þrátt fyrir það leggur meiri hluti atvinnuveganefndar aðeins til að Skrokkalda verði færð í nýtingu og Háganga I og Háganga II bíði næstu umferðar. Hvaða umhverfisáhrif hefur Skrokkalda? Það verður ekkert miðlunarlón, hún er neðan jarðar, aðeins innan við 1 km affallsskurður sem mun sjást fyrir utan vegi. Það að hunsa niðurstöðu 2. áfanga verkefnisstjórnar finnst mér svolítil niðurlæging. Það lá mikil vinna á bak við þessa skýrslu eins og reyndir hv. þingmenn vita. Þess vegna finnst mér ansi lítið gert úr henni með því að vísa bara í næstu, að hún sé ómerk af því að sú 3. er komin. Ég vil benda hv. þingmönnum á að 2. áfangi er þessi doðrantur  „Hinn 12. júlí 2013 setti umhverfis- og auðlindaráðherra viðauka við erindisbréf verkefnisstjórnar þar sem tilmælum er beint til verkefnisstjórnarinnar að forgangsraða vinnu sinni þannig að hún framkvæmi eins fljótt og auðið er faglegt mat á þeim sex virkjunarkostum sem færðir voru úr nýtingarflokki í biðflokk eftir umsagnarferli annars áfanga rammaáætlunar og þeim tveimur kostum sem ekki fengu fullnægjandi mat í meðförum fyrri verkefnisstjórnar, þ.e. Hagavatn og Hólmsá við Atley. Óskað var eftir því að tillögur verkefnisstjórnar um framangreinda kosti mundu liggja fyrir ekki síðar en 15. febrúar 2014 […] Haustið 2013 varð verkefnisstjórn ljóst að hún mundi eingöngu ná að fjalla um þá þrjá virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár sem fjallað er um í 12. kafla álits meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis um núgildandi verndar- og orkunýtingaráætlun. Í samræmi við ákvæði 10. gr. laga nr. 48/2011 um verklag og málsmeðferð lagði verkefnisstjórn verndar- og orkunýtingaráætlunar fram tillögur sínar til ráðherra 21. mars …“ Nefndin segir eftir nokkrar athugasemdir, með leyfi forseta: „Of ítarlegra gagna er krafist, einkum varðandi mótvægisaðgerðir. […] Athugasemdir um þetta atriði komu m.a. fram í umsögnum nr. 5, 12, 14 og 28. Þar er bent á að þau gögn sem verkefnisstjórn óskaði eftir frá virkjunaraðilum hafi verið mun ítarlegri en ætlast má til að séu til staðar fyrir afgreiðslu á skipulagsstiginu. Verkefnisstjórn gerir sér grein fyrir því að gögnin sem krafist var fyrir vinnu hennar í þessari umferð eru ítarlegri en venja er á skipulagsstigi. Að mati verkefnisstjórnarinnar var hins vegar ekki unnt að vinna verkefnið sem fyrir hana var lagt með öðrum hætti, enda voru svo fáir kostir undir að ekki var hægt að raða kostunum eins og gert er ráð fyrir í aðferðafræði rammaáætlunar …“ Hún var með öðrum orðum ekki eins ítarleg og þeir gátu ekki raðað kostunum upp á nýtt. Í lokaorðum segir, með leyfi forseta: „Aðferðafræðin gefur ekki möguleika á að framkvæma mat á stökum virkjunarkosti eða mjög fáum virkjunarkostum, enda er þá ekki hægt að framkvæma marktækan samanburð á milli kosta.“ Fyrir þá kosti sem ekki var raðað upp í 3. áfanga hljótum við að styðjast við 2. áfanga þar sem mörg ár eru á bak við þá vinnu.  Varðandi það hvort þingsályktunartillagan sé þingtæk eða ekki þar sem ítrekað hefur verið vitnað í minnisblað frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti þá langar mig að lesa aðeins upp úr því plaggi, með leyfi forseta: „Þegar ráðherra hefur lagt fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um verndar- og orkunýtingaráætlun hefur málið verið lagt fyrir þingið og komið á forræði þess. Lög nr. 48/2011 fjalla eðli málsins samkvæmt ekki um það hvaða málsmeðferð skuli viðhöfð þegar löggjafarvaldið hefur málið til meðferðar enda gilda um það lög nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis eins og um önnur þingmál. Í 4. mgr. 45. gr. þingskapa kemur fram að við síðari umræðu tillögu til þingsályktunar skuli ræða tillögugreinar og breytingartillögur við þær.“ - Takið eftir: breytingartillögur við þær. - „Ljóst er því að Alþingi getur gert breytingar á þingsályktunartillögum sem lagðar eru fyrir þingið. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið bendir á að ef gerðar eru breytingar á tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um verndar- og orkunýtingaráætlun í meðförum þingsins ber ætíð að líta til ákvæða laga nr. 48/2011, þar á meðal markmiðs þeirra. Að mati ráðuneytisins getur þingið, að teknu tilliti til laga nr. 48/2011, lagt til breytingar á flokkun þeirra virkjunarkosta sem tillagan tekur til, enda hafi kostirnir fengið umfjöllun verkefnisstjórnar í samræmi við ákvæði laganna.“ - Ekki deilum við um það hvort þeir hafi fengið faglega meðferð. - „Eins og fram hefur komið er ferlið við flokkun virkjunarkosta lögbundið þar sem kveðið er á um að verkefnisstjórn vinni tillögur til ráðherra sem síðan tekur þær til skoðunar. Grundvöllurinn fyrir því að virkjunarkostur sé flokkaður í verndarflokk eða nýtingarflokk er sá að kosturinn hafi fengið efnislega umfjöllun hjá verkefnisstjórn í samræmi við áðurnefnda málsmeðferð í lögum nr. 48/2011. […] Er þannig miðað við að Alþingi taki ekki afstöðu til annarra virkjunarkosta en þeirra sem verkefnisstjórnin hefur fjallað um.“ Verkefnisstjórnin er búin að fjalla um alla þessa kosti. Ég held áfram að lesa, með leyfi forseta: „Eins og fram kemur í athugasemdum við þá þingsályktunartillögu sem nú liggur fyrir á Alþingi var af hálfu umhverfis- og auðlindaráðherra gerður viðauki við erindisbréf verkefnisstjórnar þann 12. júlí 2013. Þar var þeim tilmælum beint til verkefnisstjórnarinnar að forgangsraða vinnu sinni þannig að hún framkvæmdi eins fljótt og auðið væri faglegt mat á þeim sex virkjunarkostum sem færðir voru úr nýtingarflokki í biðflokk eftir umsagnarferli 2. áfanga rammaáætlunar og þeim tveimur kostum sem ekki fengu fullnægjandi mat í meðförum fyrri verkefnisstjórnar …“ Ég deili ekki við dómarann. Forseti Alþingis hefur skorið úr um þetta mál og ég kýs að deila ekki við dómarann. Ég kvarta ekki yfir dómaranum en fagna því að við skulum vera farin að ræða hér málefnalega um þessa virkjunarkosti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem varpaði ljósi á hans forsendur og bakgrunn að því er varðar skilninginn á rammaáætlun og þeim verkferlum sem eru undir. Í tillögu til þingsályktunar, sem hv. atvinnuveganefnd er í raun að gera breytingar við, kemur fram að ekki hafi verið dregið nægilega úr óvissu hvað varðar Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun og þess vegna hafi verkefnisstjórnin ekki talið rétt að gera tillögu um það. Í máli hv. þingmanns kemur ítrekað fram að hann telji meiri hluta atvinnuveganefndar til þess bæran að taka ákvarðanir og jafnvel að meta umhverfisáhrif á einstökum svæðum eins og í kringum Skrokköldu, sem kom fram í mati hans á því svæði, og betur til þess bæran en verkefnisstjórnina sjálfa. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Ég tel að þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar hafi fullan rétt á því að koma með sína tillögu, hafi tillögurétt, sem hv. þingmaður og aðrir þingmenn munu svo eiga kost á að greiða atkvæði um. Við í meiri hlutanum - alla vega ég sjálfur, sá sem hér stendur, ég tel mig ekki vera að fara í neitt faglegt mat sjálfur. Ég er að meta gögn, ég lít á verkefnisstjórn rammaáætlunar 2, ég lít á þau gögn sem mjög mikilvæg gögn. Ég harma það að hv. þingmaður hafi hunsað þau gögn og spyr á móti hvort hún hafi talið sig vera á hærra plani 

Virðulegi forseti. Vonandi veit þingmaðurinn betur en það sem hann er að gefa hér í skyn því að samkvæmt bráðabirgðaákvæði því sem þá var í gildi bar mér, ásamt þáverandi iðnaðarráðherra, Katrínu Júlíusdóttur, og síðan Oddnýju G. Harðardóttur, að leggja málið í dóm almennings með opnu umsagnarferli í tólf vikur og taka mark á umsagnarferlinu. Það virkar kannski framandi fyrir hv. þingmann að gera það, en það var okkur ætlað samkvæmt lögunum. Og vegna þess að við fengum nýjar upplýsingar töldum við okkur ekki stætt á öðru en hlusta eftir almenningi. Það er kannski eitthvað sem hv. þingmanni finnst óþægileg og skrýtin tilhugsun. Hv. þingmanni verður tíðrætt um rétt þingmanna til eins eða annars, rétt þingmanna til að leggja fram tillögur. Ég bið hv. þingmann aðeins að dýpka skilning okkar, sameiginlegan, á því hvað það þýðir. Þýðir það það að hv. þingmaður geti, sem fulltrúi í atvinnuveganefnd Alþingis, fært hvaða tillögu sem er, sem nú er í verndarflokki eða biðflokki, með gild lög um rammaáætlun - fært hvaða kost sem er, sem liggur fyrir samkvæmt niðurstöðu rammaáætlunar 2 - 

Virðulegi forseti. Nei, ég tel ekki svo vera. Sumir hv. þingmenn hafa haft það í flimtingum hér, spurt okkur af hverju við komum ekki bara með Gullfoss. En það vill þannig til að í þessari þingsályktunartillögu eru þessir kostir nefndir, verkefnisstjórnin var að fjalla um þá, þannig að ég lít svo á að við 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar eins og ekkert sé í nýtingarflokknum og að það hafi kallað á slíkar neyðaraðgerðir að menn hafi farið í það að bjarga efnahag landsins með því að vippa þessum virkjunarkostum í nýtingarflokk. Það eru óvart 16 kostir í nýtingarflokki, 16 kostir. Virðulegi forseti. Ég spyr hv. þingmann: Finnst honum það leiðangursins virði að sprengja rammaáætlunarferlið allt saman í loft upp? Fyrir hvað? Virðulegi forseti. Svo talar hv. þingmaður eins og menn séu bara í einhverjum leiðangri að sækja allt of mikið af gögnum og það sé alveg ómögulegt í verkefnisstjórn 3. áfanga og þess vegna þurfi nú að grípa fram fyrir hendurnar á þeim. Þessi verkefnisstjórn er ekki að gera neitt annað en það sem var óskað eftir að hún gerði af ráðherra, hæstv. ráðherra Sigurði Inga Jóhannssyni, með bréfi. 
             Virðulegi forseti. Má ég spyrja hv. þingmann hvenær hann telji vera komið of mikið af gögnum 

Virðulegi forseti. Nei, hv. þingmaður hefur ekki heyrt annað eins. Þetta eru bara umsagnir. Þingmanninum hefur verið tíðrætt um umsagnir og vísað í þær. Þess er einmitt getið í umsögnum frá merkum stofnunum að þau gögn og vinnan sem óskað er eftir eigi heima í umhverfismati framkvæmda sem er næsti ferill á eftir. Ég spyr: Hvað eru margir vatnsaflskostir í nýtingarflokki? Eru þeir ekki tveir eða þrír? Hitt eru allt saman gufuaflskostir. Þegar hv. þingmenn greiddu atkvæði um 2. áfanga rammaáætlunar voru þeir með Eldvörp þar, náttúruperluna á Reykjanesi. Þeir hikuðu ekki við að setja Eldvörp í nýtingarflokk. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar hér eins og á síðasta kjörtímabili hafi menn bara vippað einhverjum kostum til og frá og skellt Eldvörpum sisona í nýtingarflokk. Menn fóru einfaldlega eftir faglegri ráðgjöf verkefnisstjórnar og faglegri flokkun hennar. Þegar lögin segja okkur síðan að fara í 12 vikna umsagnarferli þá gerum við það. Hvað eigum við svo að gera við umsagnirnar sem koma út úr því? Hvað hefði hv. þingmaður gert við þær? Miðað við hvernig hann talar þá hefði hann hent þeim eða jafnvel sleppt þessu umsagnarferli þó að lögin segðu til um það vegna þess að lögin virðast ekki skipta hann neinu máli. Hvað hefði hann gert við þetta? Það sem við gerðum í staðinn fyrir að taka ákvarðanir á persónulegum nótum eða út frá eigin smekk og tilfinningum var að biðja verkefnisstjórnina um þetta. Heldur þú að það hafi verið auðvelt fyrir þingmenn eins og hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur að fylgja þessu úr hlaði á lokasprettinum og koma með tillögur sem fólu í sér alla þessa kosti á Reykjanesinu og 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi ekki alveg verið að hlusta á ræðuna mína. Hún hefur alla vega brosað út í annað þegar ég hef lesið upp úr umsögnum frá ASÍ, ítrekað.

Svaraðu spurningunni.

Við erum … 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sjái eðlismun á því annars vegar að ákveða að gera annað af tveimur kostum og hins vegar að bíða með að ákveða hvorn kostinn beri að velja, ef nokkurn. Sem dæmi: Við ætlum að nýta eitthvert svæði. Einum dettur í hug að byggja áfengisverslun, öðrum spilavíti. Við ákveðum að gera annað hvort. Sér hv. þingmaður mun á því að ákveða að byggja annað hvort eða að bíða með að byggja annað hvort?

Virðulegi forseti. Það að bíða er bara það sem við höfum gert, sem fyrrverandi ríkisstjórn gerði. Það er verið að bíða, en ef við hefðum ekki verið að bíða værum kannski við að setja í gang virkjanir 

Virðulegi forseti. Enginn hefur stungið upp á því að bíða að eilífu. Það hefur verið stungið upp á því, og reyndar þess krafist, að klárað verði það ferli sem er ætlað til að taka ákvörðun í þessu máli. Ég var ekki að spyrja hv. þingmann út í neinar umsagnir, með fullri virðingu, heldur spurði ég hv. þingmann hvort hann sæi eðlismun, ekki stigsmun heldur eðlismun, á því að taka það sem hinn aðilinn telur ranga ákvörðun og því að taka ekki ákvörðun, þ.e. að bíða þar til eitthvert annað ferli er búið og taka síðan ákvörðun. Ég spyr vegna þess að það er alltaf talað um eitthvað í síðustu ríkisstjórn, sem ég var ekki hluti af, svona meðan ég man, og ber enga ábyrgð á, þegar menn réttlæta það að núna sé vikið frá hinu samþykkta ferli, það sé vegna þess að gamla vonda ríkisstjórnin gerði það. Það er alltaf gert á þeim forsendum að fyrri ríkisstjórn hafi tekið eitthvað úr nýtingarflokki og sett það í biðflokk, ekki í verndarflokk heldur biðflokk. Ég spyr aftur: Sér hv. þingmaður ekki eðlismun þarna á?

Virðulegi forseti. Það er stór munur á því. Ég sagði það áðan, það er stór munur á því að bíða og því að halda áfram. Það er stór munur þar á. Fyrir mér snýst þetta um það hvort við notumst við rammaáætlun 2 sem grunngagn eða hvort við ætlum að styðjast við rammaáætlun 3. Varðandi rammaáætlun 3 segir verkefnisstjórnin að hún hafi ekki haft tíma né fjármuni til að fara „grundigt“ í að meta þá kosti og af því að búið var að skoða þessa kosti vel áður vil notast við það. Ég treysti þeim gögnum fullkomlega sem koma út úr rammaáætlun 2, út úr þeim verkefnahópi, af því þeir höfðu nægan tíma og gátu skilað því 

Forseti. Þetta er mjög athyglisvert. Það má væntanlega gera ráð fyrir því að ef meiri hluti atvinnuveganefndar vildi opna vínbúð þyrfti þessi meiri hluti í raun ekki að gera það þótt ríkisstjórnin hefði verið búin að koma sér saman um að hafa áfengi á vegum ríkisins. Minni hluti eða meiri hluti nefndar gæti farið á svig við það sem ríkisstjórnin væri búin að koma sér saman um. Skil ég það rétt? Ramminn 3 er eitthvað sem stendur og er leikreglurnar en þingmaðurinn telur að þingið þurfi ekki að framfylgja því verkferli sem búið var að ákveða að framfylgja, þannig að þingið getur farið á svig við það og krafist þess að ríkisstjórnin eða framkvæmdarvaldið fremji lögbrot.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þingmaður er að spyrja um. Ef hún er að spyrja hvort við höfum rétt á að bera fram tillögur þrátt fyrir að ríkisstjórnin ákveði eitthvað annað 

Ég má því draga af þessu þá ályktun að þingmanninum finnst í lagi að þingið fari fram á að ríkisstjórnin fremji lögbrot, það er mjög gott að halda því til haga. Þetta eru í sjálfu sér ákveðin tíðindi en ég fagna því að þingmaðurinn telji að þingmenn hafi rétt á að fara á skjön við vilja ríkisstjórnarinnar, það er þá í fyrsta skipti í langan tíma sem þingið hefur svo sjálfstæðan vilja. Eða telur hv. þingmaður að þessi breytingartillaga sé í raun líka ósk ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Það voru ekki mín orð að ég hefði rétt á að láta ríkisstjórnina fremja lögbrot. Reyndar hafa ráðherrar verið dæmdir í Hæstarétti fyrir að fremja lögbrot, þannig að við þurfum ekki að fara langt til að gá að því. Það sem ég er að segja er að ég tala ekki fyrir þingið. Meiri hluti atvinnuveganefndar er ekki þingið allt. Hann er ekki nema sex þingmenn. Við komum með breytingartillögu. Þar eru aðrir þingmenn í atvinnuveganefnd og þeir koma með sína tillögu og sitt álit. Svona er þingræðið. Við segjum ríkisstjórninni ekki hvað hún á að gera og ríkisstjórnin segir okkur ekki hvað við eigum að gera.

Virðulegi forseti. Mér finnst síðasta ræðan hafa afhjúpað og stutt það sem við höfum verið að biðja um, að þetta mál verði tekið af dagskrá. Það er algerlega ljóst í mínum huga að hv. þingmenn sem skrifa upp á þá tillögu sem hér liggur fyrir og er til umræðu vissu ekkert hvað þeir voru að skrifa upp á og hafa gert það á kolröngum forsendum. Hér hafa menn haldið því fram að það hafi verið teknar einhverjar ákvarðanir sisona, byggðar á einhverju persónulegu mati og í trássi við allt faglegt mat þegar færðir voru kostir úr vernd í biðflokk á síðasta kjörtímabili. Menn horfa algerlega fram hjá því að 12 vikna umsagnarferli hafði farið fram þarna á undan. Menn þurftu að taka fyrir þær umsagnir sem þá komu fram og síðasta ríkisstjórn og meiri hluti þingsins ákvað að gera það með þeim hætti að biðja vekefnisstjórnina um faglegt mat. Það er síðan hæstv. ráðherra hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar, Sigurður Ingi Jóhannsson, sem tekur þá ákvörðun að senda erindisbréf  Það þarf að fara yfir þetta mál allt frá A til Ö með hv. þingmanni. 
            

Frú forseti. Ég er orðin langþreytt á orðum hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar þegar hann vísar til þess að einstaklingur, fyrrverandi ráðherra, Svandís Svavarsdóttir, hafi verið dreginn fyrir Hæstarétt. Var það ekki stjórnsýsluákvörðun sem fór fyrir Hæstarétt? Hefur það ekki gerst oft í gegnum tíðina að stjórnsýsluákvarðanir á vegum ríkisins hafi farið þá leið? Þetta er orðið mjög ósmekklegt, svo vægt sé til orða tekið. En af því að sum okkar erum búin að vera að horfa á sauðburð í beinni útsendingu og var bara gaman að því þá þurftu bændur stundum að grípa inn í burðinn hjá ánum og hjálpa til. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson virðist halda að meiri hluti atvinnuveganefndar hafi það hlutverk að sinna eins konar sauðburði, menn séu að aðstoða verkefnisstjórn við burðinn, að koma virkjunarkostum í gegn og grípi inn í með inngripi.  
            

Frú forseti. Það er spurning hvort bændurnir í atvinnuveganefnd álíti sig lækna líka og ætli að skella sér í keisara með ánum. Nei, í alvörunni, þegar við erum farin að ræða þetta hérna og í ljós kemur að einhverjum þingmönnum þykir of mikið af gögnum liggja til grundvallar þá er ég farin að óttast svolítið hvar við erum stödd. Hvernig geta ákvarðanir verið teknar á grundvelli of mikilla upplýsinga? Það er alveg ljóst að við sem erum í atvinnuveganefnd höfum ekki það hlutverk og erum ekki í verkefnisstjórn rammaáætlunar og við höfum ekki þau gögn sem til þarf til að ákvarða um þá tillögu sem hér er rætt um. Þess vegna þarf að taka hana af dagskrá. Ég legg til að fundi verði slitið til að ræða það mál betur.

Forseti. Því dýpra sem við förum inn í umræðuna um þetta mál, sem er í alla staði mjög sérkennilegt og jafnvel sögulegt, þá verður manni ljósara að málflutningurinn fyrir þessari sérstöku málsmeðferð er í raun og veru byggður á vanþekkingu og röngum upplýsingum. Ég get ekki fellt mig við það að við séum að eyða tíma Alþingis í þetta mál núna þegar svo margt annað brennur á þjóðinni. Mér finnst alveg fráleitt að hæstv. forsætisráðherra neiti að ræða við formenn flokkanna í stjórnarandstöðunni nema við klárum þetta mál. Hvers konar ástand er hér eiginlega, forseti? Ég tel löngu tímabært að við tökum þetta mál af dagskrá og höldum áfram að vinna að öllum öðrum góðum málum sem bíða eftir afgreiðslu - eða eru kannski engin mál? 
            

Frú forseti. Það er raunalegt, þegar við erum búin að samþykkja hér í þingsal að við ætlum að fara að hlusta meira á fagfólk, að horfa á þessa tillögu meiri hlutans í atvinnuveganefnd og lesa svo um það í fjölmiðlum að innlegg hæstv. fjármálaráðherra, formanns Sjálfstæðisflokksins, í þessa umræðu hér á þingi sé að breyta þingsköpum og stytta ræðutíma, fólk sé farið að tala allt of mikið á Alþingi. Þetta sé svo þreytandi. Ég veit að hæstv. fjármálaráðherra verður seint sakaður um að vera diplómati af guðs náð eins og sjá mátti á innleggi hans á fésbókarsíðu sinni 1. maí þegar hann sendi launþegum í landinu kaldar kveðjur. En þetta er sem sagt innlegg hans í þessa umræðu þegar einmitt er ástæða til að staldra við og velta því fyrir sér hvort við séum að hlusta á fagfólk, hvort við séum að kynna okkur gögn málsins. Þá segir hæstv. fjármálaráðherra: Fólk verður bara að hætta að tala hér á þinginu, það verður að stytta ræðutímann. Þetta er það sem er að Alþingi, segir hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er ástæðan fyrir vantraustinu á Alþingi. Ég held að það sé ekki rétt hjá honum. Ég held að ástæðan sé sú að ekki er verið að byggja ákvarðanir hér á traustum grunni.

Frú forseti. Já, það er eiginlega svolítið skondið að sjá þetta innlegg hæstv. fjármálaráðherra. Utanríkisráðherra syngur bara í útlöndum, „We are the World“, og hefur gaman af, það er líklega innlegg hans í kjarabaráttuna hér á landi. Og hinn ráðherrann vill bara að við hættum að tala. Þetta er ekki mjög traustvekjandi. Þetta er á sama tíma og verkefnisstjórn nr. þrjú, sem hér er að störfum, er tekin niður í verkefnum sínum, ekki bara af hálfu meiri hluta atvinnuveganefndar heldur einnig af hálfu hæstv. umhverfisráðherra. Hún gat ekki svarað því hér áðan þegar hv. þm. Oddný G. Harðardóttir spurði hana hvað hún hefði gert við nýjar upplýsingar sem bárust í umsagnarferli. Því gat hún ekki svarað og því er ósvarað enn. Hæstv. umhverfisráðherra getur ekki staðið með þeirri tillögu sem hér er lögð fram. Hverjum hún er að reyna að mæta með því að bera þetta fram á ríkisstjórnarfundi í morgun, með þeim hætti sem gert er, er mér alveg óskiljanlegt nema það sé frekjuköllunum í Sjálfstæðisflokknum.

Hæstv. forseti. Eitt af markmiðum okkar í Bjartri framtíð var að vera ekki mikið að þvælast í ræðustól og tefja þingstörf en það er nú eiginlega ekki hægt annað þegar farið er fram með slíkri valdbeitingu og offorsi í þessu máli. Það er bara þannig, hv. þm. Páll Jóhann Pálsson, eins slæmt og mér þykir að segja það. Ekki síst þegar maður fer að skoða það að gefin var út skýrsla árið 2013 um traust til Alþingis. Þar varð aðalniðurstaðan þetta eilífa karp okkar þingmanna um allt og ekki neitt og að ekkert gerðist. Það er óskiljanlegt hvernig mönnum dettur í hug að henda þessari tillögu inn í þingið rétt fyrir lok þings vitandi hvaða áhrif það hafði fyrir áramótin þegar þeir lögðu hana fram og greinilega án þess að ræða við kóng eða prest í sínum flokkum meira að segja, ég tók nú eftir því. En ég mun tala í þessu máli eins og öllum öðrum. Þó að ég hafi ekki 100% vit á þessari rammaáætlun þá veit ég að það er verið að ráðast gegn landinu og það er ekki einu sinni verið að hlusta á fagfólk. Það er ekki einu sinni verið að hlusta á fólkið sem býr við Þjórsá. Við þingmenn fengum bréf frá 38 bændum sem búa við Þjórsá og það er algerlega verið að hunsa það hvað þeir eru að segja.

Forseti vill biðja þingmenn að virða ræðutíma vegna þess að kvartanir hafa borist frá almenningi þar sem fram kemur að bjölluhljómurinn er að eyðileggja fyrir þeim sem á okkur hlusta, þannig að ég sem forseti vil biðja þingmenn að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ábendingarnar varðandi bjölluna, ég hef orðið nokkra reynslu af því að nema bjölluhljóminn hérna í hnakkann á mér og verð nú að segja eins og er að það er dálítill munur á milli forseta í þessum efnum. Sumir forsetar eru býsna drjúgir í því að banka bara laust í bjölluna og það virkar alveg eins á þann sem talar eins og sá gífurlegi sláttur sem aðrir viðhafa, þannig að það sé sagt. Ég vil segja það að þegar við erum stödd í þessari umræðu þá liggur það algerlega fyrir að ef halda á áfram umræðu um rammaáætlun verður hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra að vera í salnum. Við kölluðum ítrekað eftir því í gær og hún kom hingað og drap niður fæti í 2–4 mínútur í senn og var alltaf farin fram aftur. Við erum að tala um það að óska eftir einhvers konar rökræðu. Hæstv. forsætisráðherra kallar eftir rökræðu en gerir ekkert annað en henda inn sprengju og ganga á dyr. Hæstv. fjármálaráðherra talar um vanda þingsins. Hver er vandi þingsins? Það er að við tölum of mikið og það þurfi að þrengja að okkur. Staðan er því orðin mjög alvarleg.

Virðulegi forseti. Ég held að ég sé með lausn á þessu með bjölluna. Við getum haft hérna í gólfinu eitthvað sem hristist þannig að það mundi trufla þingmanninn en ekki áheyrendur. Mig langar að gera að umtalsefni frétt sem ég var að lesa á mbl.is sem ber yfirskriftina, með leyfi forseta: „Bjarni vill breyta þingsköpum.“ Hæstv. fjármálaráðherra, hvað á maður að segja, greinir vandann rétt en hann fer hins vegar mjög af leið með lausnir. Það fyrsta sem honum dettur í hug er að mál fái takmarkaðan tíma til umræðu. Önnur hugmyndin er sú að völd forseta til að stjórna þingstörfum verði aukin. 

Virðulegi forseti. Best er nú að taka bara bjölluna úr salnum. Það er ekkert gagn að henni annað en æsa til hávaða og trufla áhorfendur. Ég held að forseta dugi alveg að stjórna fundi með röddu sinni og hamri eins og á öðrum fundum. En fjármálaráðherra hefur teflt fram sjónarmiðum sínum í málinu og er ástæða til að minna á það að stjórnarflokkarnir fengu minni hluta atkvæða, þeir þurfa því að fara býsna varlega í því að tala um meiri hluta í þessu sambandi. Hins vegar er ástæða til að gera við það alvarlegar athugasemdir að þessi umræða haldi áfram, því að þó að segja megi eins og sagt er á ensku „one down, three to go“ eða einu bjargað og þrjú enn eftir, þá er þetta ekki þannig að atvinnuveganefnd geti hér verið að gera hrossakaup um einn og einn kost úr ræðustól. Það er fullkomlega ósæmilegt. Þetta snýst ekki um pólitísk hrossakaup, þetta snýst um fagleg vinnubrögð.

Forseti. Nú höfum við hér eftir hádegið hlustað á tvær ræður um þetta mál, þetta erfiða og vonda mál. Það er verið að taka úr sambandi, ef svo má orða það, feril sem menn ætluðu að fara eftir til þess einmitt að það gerðist ekki sem er að gerast hér í dag. Og hvað gerist? Hér koma tveir ræðumenn - annar þeirra er hæstv. umhverfisráðherra, hún sjálf, og svo er það hv. þm. Páll Jóhann Pálsson, sem er fulltrúi Framsóknarflokksins í nefndinni sem fjallar um málið - og ég verð bara enn ruglaðri en ég var áður eftir að hafa hlustað á þessa tvo ágætu þingmenn og ráðherra. Mér heyrist það helst vera þannig að fólkið viti nákvæmlega ekkert hvað verið er að tala um. Ég held að það sé nauðsynlegt að taka þetta mál af dagskrá og koma með tillöguna eins og hún var í upphafi um eina virkjun, Hvammsvirkjun.

Frú forseti. Ég er komin hingað til að mótmæla dagskrá þingsins. Ég mótmæli því að við séum með málið sem verið er að ræða í dag á dagskrá. Ég bið forseta að taka vel í þá hugmynd mína að slíta þingfundi og kalla til sín þingflokksformenn og formenn stjórnmálaflokkanna til að fara yfir þá stöðu sem hér er komin upp. Það er ekki aðeins þannig að hér sé verið að eyða dýrmætum tíma og kröftum í að ræða mál sem við vitum alveg að mun ekki fara af dagskrá á meðan þessar umdeildu breytingartillögur eru frammi heldur er líka verið að eyðileggja rammaáætlun. Það er verið að kasta rammaáætlun út um gluggann. Allt í lagi, hér eru sex hv. þingmenn í atvinnuveganefnd sem leggja það til og kannski er það ekki það alvarlegasta, en hæstv. umhverfisráðherra er á sömu  
            

Frú forseti. Hæstv. forseti sagði hér áðan að úrskurður hans hefði meðal annars tekið tillit til álita frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Þess sér ekki stað í úrskurði forseta. Ég sé engin rök færð fyrir því þar að það þyki eðlilegt eða af hverju það sé forsvaranlegt að ganga í berhögg við álit ráðuneytis þaðan sem rammaáætlun kemur. Þess vegna verð ég að segja, af því að hv. stjórnarþingmenn hafa vitnað í að við þurfum að lúta valdi dómarans, þessi úrskurður lyktar af pólitík og ber ekki með sér að vera hlutlaust mat á því hvort þetta mál, svo umbúið, þ.e. breytingartillagan, sé þingtækt. 

Frú forseti. Það hefur komið fram að það ríki ekki traust, hvorki af hálfu hæstv. umhverfisráðherra né hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar, til þeirra faghópa sem skiluðu áliti til okkar í atvinnuveganefnd um að Þjórsá væri ekki fullrannsökuð og þær mótvægisaðgerðir sem Landsvirkjun ætlaði að notast við þar. Þar ríkir líka vantraust gagnvart verkefnisstjórn 3. áfanga og gagnvart umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Það er með ólíkindum að heyra hæstv. umhverfisráðherra tala á þessum nótum og líka hv. þm. Pál Jóhann Pálsson sem hélt framsögu áðan um málið. Það er ekki boðlegt að hafa þetta mál á dagskrá þegar verið er að lýsa algeru vantrausti á faghópa  Er boðlegt að hafa þetta á dagskrá hérna enn og halda áfram að ræða málið á þessum 

Virðulegi forseti. Ég ætla að ítreka þá beiðni sem fram hefur komið hér, að þessum fundi verði slitið vegna þess að það gengur ekki að halda umræðunni svona áfram. Ég heyri að forsendurnar sem menn hafa fyrir ákvörðun meiri hluta atvinnuveganefndar standast ekki skoðun. Ein þeirra er sú að menn séu að beita sambærilegum vinnubrögðum og viðhöfð voru á síðasta kjörtímabili. Þar fara menn algerlega rangt með. Það hefur komið skýrt fram að það ferli var með þeim hætti að menn fylgdu í einu og öllu lögum og fluttu til kosti úr vernd í bið eftir umsagnarferli. Hvers vegna eru kostir fluttir úr vernd í bið? Vegna þess að þá er verið að biðja verkefnisstjórnina að meta umsagnirnar þannig að ekki verði nein pólitísk fingraför. Halda menn ekki að við ráðherrarnir sem komum að þessu, ég, hv. þm. Oddný G. Harðardóttir og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, hefðum ekki haft einhverjar persónulegar skoðanir á því hvað mætti vera hvar? Alveg skulu menn vera vissir um að svo var. En leyfðu menn sér að fara þannig fram að þeir flokkuðu eftir þeim? Nei, 

Virðulegi forseti. Við erum að taka enn einn hringinn í þessari umræðu. Hér flytja þingmenn sömu ræðuna aftur og aftur og halda málþófinu áfram og ég verð að segja eins og er að ég held að virðing þingsins hrapi hjá þeim sem eru að horfa á þetta í sjónvarpinu frá degi til dags.  Ég vil aðeins gera athugasemd við það sem hv. þm. Páll Valur Pálsson sagði hér áðan  Ég vil líka minna á að það kom fram í rammaáætlun 3 að ekkert var rætt við Veiðimálastofnun og þeir hafa sagt á nefndarfundi í atvinnuveganefnd að þó að Þjórsá yrði rannsökuð í 100 ár í viðbót yrðu menn alltaf með sömu gagnrýnisraddirnar og sömu niðurstöðuna.

Frú forseti. Mönnum verður tíðrætt um virðingu Alþingis. En sem betur fer er virðing Alþingis ekki meiri en hún er. Það væri hættulegt fyrir lýðræðið ef fólk bæri virðingu fyrir þingi sem er ekki virðingarvert. Lykilatriðið í þessu máli er ekki það að reyna að hífa upp einhverja virðingu, lykilatriðið er að fara að hegða okkur á virðingarverðan hátt þannig að rétt sé að bera virðingu fyrir okkur. Bjarni Benediktsson er með tillögur um það hvernig hægt væri að bregðast við þessu og hann skilgreinir vandamál á þann veg að það sé talað svo mikið hérna. Nei, það eru einkennin. Vandamálið er samráðsleysi. Það er ekki verið með samráð um langtímastefnumótun í þessu samfélagi, það er vandamálið. Ef menn ætla að fara að ráðast á einkennið, sem er málþóf, að menn tali of lengi hérna, tefji mál, og ætla að gera það með því að stytta ræðutíma þingmanna o.s.frv., með alls konar leiðinlegum aukaverkunum sem eru slæmar fyrir lýðræðið, mun það ekki leysa neitt. Menn fara þá bara frönsku leiðina, leggja fram endalausar breytingartillögur um mál. Á þá að takmarka tækifæri manna til að leggja fram breytingartillögur? Verður það þá leiðin að ráðast á það einkenni? Er það þá lausnin? Lausnin í þessu máli er að þjóðin fái neitunarvald á löggjöf sem Alþingi er að samþykkja. Þá mundi þurfa að vera samstarf hér inni og sátt í samfélaginu um mál, annars stöðva landsmenn bara málið.

Hæstv. forseti. Mig langar að taka heils hugar undir með hv. þingmanni sem talaði hér áðan. Þetta er akkúrat stóra vandamálið hjá okkur, samráðsleysi. Það er alveg sama hvar á er litið, hvort það er í þessu máli eða í menntamálum, Fiskistofu, ég veit ekki hvað og hvað. Það er ekki haft samráð við nokkurn einasta mann. Mér var verulega brugðið að minn góði vinur, hv. þm. Ásmundur Friðriksson, vissi ekki hvers son ég var, en það er allt í lagi, það má liggja á milli hluta. En hann talaði um að virðing Alþingis taki niður við þessa umræðu sem á sér stað núna. Hann á það alveg skuldlaust og meiri hlutinn í atvinnuveganefnd á það alveg skuldlaust ef virðing Alþingis er að fara niður núna. Það er bara þannig. Þeir gátu alveg gert sér grein fyrir því hvað mundi verða í þinginu þegar þeir kæmu fram með þessa tillögu. Þeir sáu það í haust. Datt þeim í hug að það mundi eitthvað breytast núna þegar farið er fram með svona mikilli valdbeitingu og offorsi? Nei. Farið þið að hlusta á þjóðina. Hér er bréfið frá bændunum sem við fengum, hv. þm. Ásmundur Friðriksson. Hv. þingmaður ætti að fara með það í atvinnuveganefnd og reyna að vinna út frá því.

Frú forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hafa talað um þetta samráðsleysi. Og þegar hæstv. forsætisráðherra taldi sig í morgun vera búinn að ná sátt þá var það væntanlega, eins og síðar kom fram, milli umhverfisráðherra og meiri hluta atvinnuveganefndar. Ég vissi ekki að ná þyrfti einhverri sérstakri sátt þar. Ég held að menn hafi alveg gert sér grein fyrir því að það gæti eitthvað breyst, en sáttin hlýtur að vera fólgin í því að ræða við stjórnarandstöðuna en ekki eingöngu við sjálfan sig. Þegar við vitnum til hinnar góðu stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar þar sem talað er um að samfélag sé samvinnuverkefni, ég er sammála því, þá er ríkisstjórnin ekki að iðka það og hún er ekki að leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar, það er alveg ljóst, og hún er ekki að vinna að því að Ísland verði í fararbroddi í umhverfismálum á heimsvísu, það er alveg ljóst með þeim aðgerðum sem hér eru lagðar til.

Frú forseti. Ég verð að segja að ég kann ekki að meta vandlætingu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar á þeim ábendingum sem hér koma fram undir réttum lið, um fundarstjórn forseta, því að þar eiga að koma fram mikilvægar ábendingar um þetta mál sem þarfnast skoðunar og við biðlum til forseta að taka til greina. Málavextir eru svona: Meiri hluti avinnuveganefndar leggur fram breytingartillögu sem á sér ekki stoð í lögum og tekur að sér verkefni sem nefndinni hefur ekki verið úthlutað, þ.e. að vinna sem einhver angi af verkefnisstjórn rammaáætlunar. Það gengur ekki upp. Það er ekki það hlutverk sem við sinnum, það eru aðrir sem sinna því. Við þetta gerum við athugasemdir og við viljum stöðva málið. Svo bíða önnur mál og við viljum gjarnan vinna að á meðan verkefnisstjórn rammaáætlunar finnur út úr því 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð þeirra sem hér hafa talað og nefnt þá augljósu staðreynd að það er ekki hægt að halda þessum fundi áfram. Hér talaði hæstv. umhverfisráðherra áðan gegn eigin ráðuneyti. Hún talaði gegn verkefnisstjórn 3. áfanga rammaáætlunar. Hún styður með orðum sínum að Hagavatnsvirkjun ein sé dregin til baka í breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar og gengur þar með þvert gegn þeim sem starfa í hennar umboði, bæði ráðuneytinu og verkefnisstjórn 3. áfanga rammaáætlunar. Þetta er orðin alvarleg staða. Maður hafði áhyggjur af því framan af kjörtímabili að umhverfisráðuneytið væri ekki mannað, að menn ætluðu að afgreiða það þannig að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson yrði þar í hjáverkum. Það var mikið óráð. Ég fagnaði því þegar ráðuneytið var loksins mannað. Ég er verulega hugsi yfir því hvort það hafi verið til bóta.

Hæstv. forseti. Það er augljóst að okkur er mikill vandi á höndum þegar við erum núna að rífast um það hvort við eigum að virða lög og reglur í landinu. Hér erum við í raunveruleikanum að upplifa nákvæmlega það sama og gerðist í upphafi kjörtímabils þegar menn ákváðu að henda náttúruverndarlögum. Þau voru ónothæft. Það tókst. Svo kom í ljós þegar maður sat í nefndinni og var að ræða málin að það var eiginlega enginn ágreiningur um það sem var í lögunum. Hér erum við allt í einu farin að rífast um mál sem snúast um að vernda og nýta, við sem erum á því að gera þurfi hvort tveggja og vorum tilbúin að hleypa Hvammsvirkjun, sem er tillaga hæstv. ríkisstjórnar, í gegn. Nei, nei, þá dugir það ekki, það á að hleypa einhverju öðru í gegn í leiðinni með látum í staðinn fyrir að fara venjulega ferlið. Óttast stjórnarliðar að verkefnisstjórnin muni ekki afgreiða málið með eðlilegum hætti? Er það það sem hæstv. ráðherra er að segja? Ætlar hún nú að sniðganga alla þessa aðila? Það er grímulaust verið að 

Virðulegi forseti. Ég verð að ræða áfram virðingu Alþingis og hugmynd hæstv. fjármálaráðherra um að mál fái ákveðinn takmarkaðan tíma til umræðu og völd forseta til að stjórna þingstörfum verði aukin. Það má benda á að forsetinn er með alvald yfir dagskránni. Það er eitt af vandamálunum og þegar maður er með slík vandamál á maður ekki að auka það heldur þvert á móti að draga úr því. Hvergi kemur fram í þessari frétt að hæstv. fjármálaráðherra hafi dottið í hug að auka hugsanlega samráð um dagskrána. Er það ekki svolítið kjánalegt, svo ég noti ekki sterkara orð, að Alþingi Íslendinga, löggjafarvaldið, komi sér ekki einu sinni saman um dagskrána? Er það vandamál eitt og sér ekki það sem við ættum að staldra aðeins við og spyrja okkur að hvernig við leysum? Það er nokkuð sem maður hefði haldið að fullorðið fólk gæti komið sér saman um. Vandinn er sá að það er of mikið vald í höndum meiri hlutans. Hann er með alla ríkisstjórnina, hann fær framkvæmdarvaldið í kaupbæti, hann fær forseta þingsins, sem ég minni á að var ákveðið af tveimur mönnum, ég meina karlmönnum,  
            

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni. Í löndum sem vilja kalla sig lýðræðisþjóðfélög og vilja auka lýðræði hefur enginn áhyggjur af mætti meiri hlutans. Fólk hefur áhyggjur af því hvernig minni hlutinn er fótum troðinn og þess vegna er ekkert annað en hlægilegt að sjá þær tillögur sem hæstv. fjármálaráðherra hefur til að setja inn í þessa umræðu. Ég vil líka minna á það, af því að ég held að það skipti máli, að þetta er síðari umræðan um málið. Það er ekki eins og það séu þrjár umræður. Það er ekki eins og það gefist einhver umþóttunartími á milli 2. og 3. umr. þar sem fólk getur lagað eitthvað til og komið til móts hvert við annað í lokin. 

Frú forseti. Ég vil ítreka ósk mína um að forseti slíti þessum fundi og kalli til sín forustumenn flokkanna til að fara yfir þau alvarlegu tíðindi sem við höfum orðið vitni að í dag, sérstaklega eftir að hæstv. umhverfisráðherra hélt ræðu sína. Hér er verið að ráðast með stórkarlalegum hætti inn í ferli sem bundið er í lög, sem samþykkt voru í þverpólitískri sátt. Þetta er mjög alvarlegt. Það er um auðlindir þjóðarinnar að tefla og fyrir um 20 árum síðan hófst ferlið við að finna leið til sátta til að hver einasti kostur væri ekki stöðugt undir deilum og látum og illdeilum stafna á milli meðal þjóðarinnar. Frú forseti. Það sem nú er að gerast er að verið er að taka þessa 20 ára vinnu 

Frú forseti. Það er eðlilegt að ræða virðingu Alþingis undir þessum lið og mér finnst góðar spurningar hafa vaknað í kringum það. Því er haldið fram af hv. þingmönnum meiri hlutans að það að við sýnum andstöðu okkar við þetta mál sé á einhvern hátt ógn við virðingu Alþingis. Nú er það svo að hvert sem við lítum á þjóðþingum í kringum okkur eru ýmsar leiðir fyrir minni hluta til að sýna andstöðu sína og jafnvel stoppa mál, heldur betur. Þar hefur meiri hlutanum lærst að það skiptir máli að eiga samráð, að það skiptir máli að það séu skýrir ferlar, að það skiptir máli að fylgja ferlum og þess vegna sjáum við ekki oft senur á borð við þær sem við sjáum á þessu þingi á þjóðþingunum í kringum okkur, þar hegða menn sér öðruvísi. Þar er leikreglunum fylgt þannig að fólk er frekar að ræða efnisatriði máls, eins og hér hefur verið bent á. Ef við ræðum virðingu Alþingis held ég að við ættum að byrja á því að fara eftir þeim leikreglum sem eru settar í lög til þess að til svona umræðna þurfi ekki að koma.

Frú forseti. Væri það svo að við værum eingöngu ósammála meiri hlutanum um efnisinnihald í málinu þá værum við að megninu til í ræðum um málið. Þannig er það vanalega í þessum sal. Þar skirrist minni hlutinn ekki við að vera í efnisumræðu. En hér greinir okkur á um það hvort málið geti verið á dagskrá yfir höfuð eða ekki og okkur skortir fullkomlega rök fyrir því að gengið sé gegn áliti umhverfis- og auðlindaráðuneytisins um að þetta sé í andstöðu við lög um rammaáætlun. Svo fáum við sendingar í gegnum fjölmiðla frá hæstv. formanni Sjálfstæðisflokksins og ég vil fá að kalla eftir því að hann komi hingað í salinn og geri okkur grein fyrir hugmyndum 

Hæstv. forseti. Það er gríðarlega mikilvægt að fá að vita hvort hæstv. forseti hefur leitað eftir því að menn taki þetta mál af dagskrá og fari að snúa sér að öðrum málum. Ég bendi á óundirbúnar fyrirspurnir í morgun þar sem hæstv. forsætisráðherra sat fyrir svörum. Hann benti á að ýmislegt væri í gangi varðandi lausn kjarasamninga. Þá ber að fagna því að Starfsgreinasambandið hefur nú frestað boðun verkfalla og virðist vera að vinna að samningum við viðsemjendur sína. Á sama tíma virðist eitthvað ganga verr hjá BHM en mikilvægt er að vita hvað er verið að gera. Þar boðar hæstv. forsætisráðherra, eða það mátti skilja það þannig, að m.a. þetta mál væri til umræðu í kjaramálum, þar sem vitnað var í afstöðu ASÍ varðandi virkjunarmál. Þetta held ég að verði að skýrast áður en við höldum áfram umræðunni, áður en við förum í aðalræður og ljúkum umfjöllun um málið sem núna er til síðari umr. Eitt brýnasta málið núna er að reyna að ná sátt og samningum um kjarasamninga og þess vegna ættum við að vera að ræða það.

Virðulegi forseti. Það er ekki vilji okkar í stjórnarandstöðunni að vera að ræða þetta tiltölulega lítilfjörlega útspil meiri hlutans í atvinnuveganefnd um furðulegar tillögur sem ekki verða að veruleika á þessu þingi. Við höfum viljað ræða um kjaramálin í landinu, um það hvernig megi koma heimilunum til aðstoðar og höfum meðal annars kallað eftir því að við fáum þá húsnæðisfrumvörp Eyglóar Harðardóttur velferðarráðherra til umfjöllunar, sem áttu að vera föst í fjármálaráðuneytinu. En nú lesum við það í blöðunum, ekki bara á Facebook hjá fjármálaráðherra heldur í blöðunum, að frumvörpin hafi verið dregin til baka, 

Hæstv. forseti. Það má öllum vera ljóst að umræður á Alþingi eru komnar í algerar ógöngur, ekki aðeins í dag heldur líka síðustu daga, og þau tíðindi sem hv. þm. Helgi Hjörvar kom með í síðustu ræðu um að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefði dregið til baka annað af meginfrumvörpunum sem hún hafði boðað setur störfin á Alþingi í enn meira uppnám. Það hlýtur því að vera verulegt umhugsunarefni fyrir hæstv. forseta hvort ekki sé rétt að fresta fundi, fresta þeirri umræðu sem á sér stað hér í dag og eiga samtal við minni hlutann um það hvaða mál sé vilji til að ljúka á þessu vorþingi, hvaða mál séu hreinlega á dagskrá ríkisstjórnarinnar 

Hæstv. forseti. Við ræðum ítrekað hvort breytingartillaga meiri hlutans um tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða sé tæk til þinglegrar meðferðar á dagskrá þingsins. Hæstv. forseti hefur úrskurðað að svo sé og því sett málið á dagskrá. En það gengur hægt að framfylgja dagskránni vegna þess að hv. stjórnarandstaða kemur ítrekað upp og gagnrýnir þá ákvörðun og sættir sig hreinlega ekki við hana. Ég spyr virðulegan forseta hversu langt megi ganga í því að mótmæla þessum úrskurði. Hér kom vissulega upphafleg tillaga frá hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, Sigurði Inga Jóhannssyni, um að setja Hvammsvirkjun í nýtingarflokk. Það gerist síðan að hv. atvinnuveganefnd gerir breytingartillögu við þá þingsályktun og hæstv. forseti hefur úrskurðað að tillagan sé tæk á dagskrá. Það er staðan sem við verðum að vinna með og við í meiri hlutanum hlítum að sjálfsögðu þeim úrskurði. Við hljótum þess vegna að geta haldið áfram með dagskrána.

Frú forseti. Vandinn sem er núna á vinnumarkaði, setur meðal annars sjúklinga í hættu og skapar gríðarlega mikið tjón fyrir alla landsmenn var fyrirséður. Menn töluðu um hann fyrir jól. Þegar vandi er fyrirséður spyr maður að sjálfsögðu: Hvað gerir maður ef það er vandi sem er sífellt að koma upp aftur og er fyrirséður? Hvernig bregst maður við? Ég leita iðulega í smiðju föður nútímastjórnunar, Peters Druckers. Í bók sinni, The Effective Executive, á íslensku hugsanlega: Árangursríkt framkvæmdafólk, segir hann stjórnendum að spyrja sjálfa sig þessarar spurningar, með leyfi forseta: „Might previous or current crisis reoccur, and if so, might it be prevented or reduced to a routine?“ Ég ætla að þýða þetta eins og þingsköp kveða á um: Gæti fyrri eða núverandi krísa orðið aftur og ef já, er hægt að koma í veg fyrir hana eða minnka áhrif hennar með því að koma reglu á eða ramma utan um hvernig skuli bregðast við því? Jafnframt segir hann, með leyfi forseta: „If so, then make a plan to respond to the crisis and train clerks to manage it.“ Það gæti útlagst: Ef já, skaltu búa til plan til að bregðast við krísunni og þjálfa fólk í því að fylgja því. Hvers konar plan hefur verið í umræðu? Hverju höfum við kallað eftir? Hverju hafa aðilar vinnumarkaðarins, eins og ASÍ og Samtök atvinnulífsins, verið að kalla eftir þegar kemur að plani, þegar kemur að ramma utan um það að leysa kjaradeilur? Að sjálfsögðu vilja þeir koma í veg fyrir að þær eigi sér stað en annars að það sé góður rammi til að leysa þær. Við skulum byrja á að skoða hvað ASÍ segir, með leyfi forseta: „Kjarasamningagerð undanfarinna ára hefur sætt gagnrýni. Bent hefur verið á að samningsgerð hafi oft dregist á langinn sem að einhverju leyti megi rekja til þess að undirbúningur samningsaðila og samningaviðræðurnar hafi ekki verið nægilega markvissar. Þá hefur því verið haldið fram, að umsamdar launahækkanir hafi stundum leitt til efnahagslegs óstöðugleika sem aftur hafi valdið því að markmið um kaupmáttaraukningu hafi ekki náðst. ASÍ og SA lýstu því yfir í tengslum við endurskoðun kjarasamninga árið 2013 að samtökin vildu koma að sameiginlegu borði með aðilum opinbera vinnumarkaðarins og setja sér markmið um bætt vinnubrögð við gerð kjarasamninga. Nærtækast töldu ASÍ og SA að leita fyrirmynda hjá nágrannalöndunum sem tekist hefur að auka kaupmátt samhliða lágri verðbólgu. Samtökin töldu rétt að stefna að því að í sumarbyrjun 2013 yrði til sameiginleg sýn allra aðila vinnumarkaðarins á svigrúm atvinnulífsins og samfélagsins til aukins kostnaðar og bættra lífskjara næstu árin. Sú sýn og bætt vinnubrögð við gerð kjarasamninga áttu að vera mótandi við gerð kjarasamninga haustið 2013.“ Þá spyr maður: Hvað er þetta? Hvers vegna hefur ekki verið eitt af forgangsmálum ríkisstjórnarinnar að klára þennan ramma sem kallast sænska sáttin eða norræna leiðin við gerð kjarasamninga? Hlustum á hvað þeir segja hjá Samtökum atvinnulífsins. Þau gáfu nýlega út stefnumótun í tíu tillögum til að koma okkur á toppinn á tíu árum. Tillaga nr. 9 er „Betri umgjörð kjarasamninga“ og þar segir, með leyfi forseta: „Norræna vinnumarkaðslíkanið hefur tryggt efnahagslegan stöðugleika og skapað betri lífskjör en íslenska líkanið. Aðilar vinnumarkaðar, stjórnvöld og Seðlabankinn bera sameiginlega ábyrgð á því að koma á og viðhalda efnahagslegum stöðugleika. Efnahagslegur stöðugleiki stuðlar að bættri framleiðni sem er forsenda aukins kaupmáttar og byggir á því að launabreytingar samrýmist hóflegri verðbólgu og gengi krónunnar sé sem stöðugast. Á undanförnum tveimur áratugum hafa laun á Íslandi hækkað tvöfalt til þrefalt meira á hverju ári en í viðskiptalöndunum. Laun á Íslandi hækkuðu um 250% á þessu tímabili en um 100% í Svíþjóð.“ ASÍ og SA eru sammála um að við þurfum nýjan og sterkari ramma utan um gerð kjarasamninga. Hvar er þessi rammi? Hvers vegna er hann ekki kominn á? Nýlega var ég á fundi hjá samráðsvettvangi um aukna hagsæld sem er verkefni sem var sett af stað af forsætisráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur á síðasta kjörtímabili. Vettvangurinn er enn þá í gangi og þar eru góðar umræður. Nýlega vorum við að tala nákvæmlega um þetta, að þetta þyrfti að gerast. En núna erum við í miðjum kjaradeilum og það er ekki góð stjórnun. Góð stjórnun felst í að byggja ramma til að koma í veg fyrir að svona kjaradeilur verði. Nú erum við að ræða annan ramma, þ.e. ramma utan um landvernd og virkjanir, og það verður að finna einhvern sameiginlegan grundvöll til að finna sátt fyrir bæði virkjunarsinna og verndarsinna. Þetta er búið að vera 15 ár í gerð, skilst mér, og loksins þegar það komst á á síðasta kjörtímabili saka menn þessa ríkisstjórn og síðustu ríkisstjórn um að hafa brotið rammann og núna er ríkisstjórnin sögð fara á svig við þá löggjöf með bolabrögðum, þ.e. að henda inn fullt af nýjum nýtingarkostum sem ráðuneytið segir að stangist á við lög. Ef þingið samþykkir þá breytingartillögu við þingsályktunartillögu er þingið að álykta að ráðherra eigi að brjóta lög. Þetta býr ekki til traust. Ef þessi ríkisstjórn fer ekki að hegða sér öðruvísi sé ég ekki hvernig fólk geti borið traust til þess að sú ríkisstjórn geti komið sér saman um einhvers konar ramma, sterkan ramma um það hvernig skuli koma í veg fyrir deilur á vinnumarkaði. Þetta er mjög alvarleg staða. Það kemur mjög skýrt fram á bls. 85 í McKinsey-skýrslunni um Ísland að þetta er stór akkilesarhæll fyrir okkur og efnahagslífið. Í skýrslunni segir að það sé nauðsynlegt að við tökum á þessu til að koma efnahagslífinu hratt í gang, að við getum unnið að langtímastefnumótun. Það er alltaf verið að rekja það, þeir kalla það „policy instability“, þ.e. óstöðugleika í stefnumótun. Það er alltaf verið að rekja upp það sem aðrir gerðu. Slíkur óstöðugleiki þýðir ófyrirsjáanleika og ófyrirsjáanleiki er kostnaðarsamur fyrir alla, fólk sem er að taka ákvarðanir um líf sitt, fyrirtækin og alls konar stofnanir í samfélaginu. Þetta er ofboðslega kostnaðarsamt og mikil tímasóun fyrir allt samfélagið og þar höfum við ekki góðan ramma um það að tryggja að við getum komið okkur saman um hlutina á Alþingi og um dagskrána. Það þýðir líka tímasóun, þetta þýðir allt saman ofboðslega tímasóun og ofboðslega sóun á peningum. Núna hefur þetta líka orðið til þess að ástandið á vinnumarkaði felur í sér að sjúklingar eru í lífshættu. Við getum ekki haldið svona áfram. Við verðum að fara að setja upp nýja ferla sem tryggja ramma í kringum það að við neyðumst til að starfa saman, við verðum að geta starfað að langtímastefnumótun. Ég sé ekkert sterkara verkfæri til þess en það sem landsmenn vildu og sögðu í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október 2012, að þeir vildu fá að koma sjálfir að málum, að einhver minni hluti landsmanna gæti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslum um mál sem Alþingi hefur samþykkt. Þá getur meiri hlutinn á þingi ekki rekið eitthvað ofan í kokið á þjóðinni. Þá verða menn hérna inni að vera með miklu meiri sátt og samstöðu um það hvert við erum að fara með samfélagið, um stefnumótun, annars stöðvar þjóðin það bara. Þetta væri það sterkasta. Það er ekkert slæmt við þessa hugmynd en að sjálfsögðu er andstaða við hana af því að stjórnmálamenn vilja síður missa völd. Ég held að við séum komin á þann stað að þjóðin sættir sig ekki við þetta lengur. Það er ástæðan fyrir því að Píratar mælast svona hátt í skoðanakönnunum. Stóra ástæðan er að fólk vill fá að koma meira að málum sem varða það. Maður er bara svo hissa á að samt sem áður erum við hérna að ræða um ramma þar sem menn eru áfram að reyna með klækjum að þvinga í gegn ofboðslega umdeild mál. Menn virðast ekkert læra af þessu fylgishruni sem stjórnarflokkarnir hafa orðið fyrir. Aðilar vinnumarkaðarins og ráðuneytin koma að gerð skýrslu um kjarasamninga og vinnumarkað á Norðurlöndum sem er mjög áhugaverð lesning. Undirtitillinn er Skýrsla vinnuhóps aðila vinnumarkaðarins og hún kom út í maí 2013. Ég ráðlegg fólki að kíkja á hana og ríkisstjórninni að dusta rykið af þessari tillögu og koma henni í gagnið. Undir lið 2.4, Ramminn um kjarasamningana, kemur fram, með leyfi forseta: „2.4.1 Kjarasamningar og löggjöf. Norræna samningalíkanið byggir á því að ramminn um kjarasamningana er að mestu ákveðinn með samkomulagi heildarsamtaka á vinnumarkaði en ekki með löggjöf. Áratugum saman hafa verið í gildi samningar milli heildarsamtaka á vinnumarkaði um samskiptareglur og meðferð ágreiningsmála, oft nefndir aðalkjarasamningar. Þeir gilda bæði um almenna og opinbera markaðinn. Það er eindreginn vilji aðila á vinnumarkaði að kjör ákvarðist eins mikið og mögulegt er með kjarasamningum og sem minnst með löggjöf, og byggir á langri hefð og víðtækri þátttöku í samtökum atvinnurekenda og launafólks. Í öllum ríkjunum eru í gildi lög um félagsdóm og sáttastörf í vinnudeilum. Náið samstarf er haft við aðila vinnumarkaðarins um breytingar á löggjöf sem varðar vinnumál.“ Þetta er nokkuð sem hægt er að gera. Áfram, með leyfi forseta: „Lágmarkslaun eru ekki ákveðin með lögum á Norðurlöndunum. Á Íslandi og í Finnlandi segja kjarasamningar til um lágmarkskjör og svo er einnig á tilteknum sviðum í Noregi. Aðkoma stjórnvalda að kjarasamningum er mismunandi í ríkjunum fjórum en í þeim öllum er hefð fyrir þríhliða samstarfi stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. 2.4.2 Umboð til kjarasamningsgerðar. Umboð til samningsgerðar er hjá stéttarfélögunum en þau geta eftir atvikum framselt það til heildarsamtakanna og það sama gildir hjá samtökum atvinnurekenda. 2.4.3 Laun og bótakerfið. Á Norðurlöndum fer fram mikil umræða um breytingar á atvinnuleysisbótakerfinu og fyrirkomulagi á félagslegri þjónustu og eru sjónarmið aðila mjög mismunandi. Sumir telja að kerfin geti verið vinnuletjandi, þar sem bætur eru tiltölulega háar miðað við laun, en aðrir telja svo ekki vera. Breytingar eru fyrirhugaðar á ýmsum þáttum bótakerfisins, bæði í Danmörku og Finnlandi, og eru skiptar skoðanir um þær.“ Nýlegar rannsóknir og tölur sýna að einmitt sterkt bótakerfi og sterkt almennt velferðarkerfi eykur atvinnuþátttöku andstætt því sem maður hefur heyrt hingað til þannig að það er áhugavert að horfa á það í þessu samhengi. Áfram, með leyfi forseta: „2.5 Samningakerfið. 2.5.1 Launakerfin á almennum markaði. Í Danmörku ná lágmarkslaunasamningar og samningar án launatalna til 85% launamanna. Hækkun lágmarkslauna um ákveðna krónutölu hefur engin bein áhrif á laun yfir lágmarkslaunum. Um 15% launamanna taka laun samkvæmt launatöflum í kjarasamningum (d. normalløn), t.d. bílstjórar og ræstingafólk, og kemur ekki til samninga í fyrirtækjum um laun fyrir slík störf. Launahækkanir eru almennt ekki ákveðnar af stéttarfélögum og samtökum atvinnurekenda heldur eru þær ákveðnar í samningum milli fyrirtækja og trúnaðarmanna. Í Finnlandi hafa miðlægir samningar lengi verið ráðandi en þróunin er í átt til aukins vægis nærsamninga. Finnsku samtök atvinnulífsins leggja mikla áherslu á breytingar í þessa veru og að samningar verði án atbeina stjórnvalda. Í Noregi kveða flestir kjarasamningar á um lágmarkslaun sem gilda fyrir allt samningssviðið. Kostnaðarrammi í kjarasamningum er útfærður í fyrirtækjasamningum undir friðarskyldu. Kjarasamningar eru venjulega gerðir til tveggja ára og á fyrra árinu er samið um launabreytingar og sameiginleg mál en eingöngu um launabreytingar á síðara árinu. Á fyrra árinu eru kjarasamningarnir yfirleitt á milli aðildarfélaga heildarsamtaka en á síðara árinu á milli heildarsamtakanna. Í Svíþjóð hefur hlutur einstaklingsbundinna launa vaxið. Inntak vinnunnar og frammistaða eru þeir meginþættir sem lagt er mat á við ákvörðun einstaklingsbundinna launa. Algengt er að hluti launahækkana í kjarasamningum sé almennur og hluta sé ráðstafað í fyrirtækjasamningum milli trúnaðarmanna og stjórnenda. Vinnuveitendur vilja auka vægi launamyndunar innan fyrirtækja. 2.5.2 Launakerfin hjá hinu opinbera. Í Danmörku hefur verið samið um launaþróunartryggingu (d. reguleringsordning) sem ætlað er að tryggja svipaða launaþróun hjá opinberum starfsmönnum og á almenna vinnumarkaðnum. Fyrirkomulagið tryggir að laun opinberra starfsmanna hækki að meðaltali um 80% af meðaltali hækkana á almenna vinnumarkaðinum. Í Noregi er svigrúm í öllum stofnunum til launahækkana samkvæmt stefnumótun í aðalkjarasamningi. Stéttarfélögin hafa yfirleitt samflot við gerð kjarasamninga og í kjölfar þeirra eru gerðir nær- eða stofnanasamningar innan umsamins kostnaðarramma undir friðarskyldu. Í Svíþjóð vega einstaklingsbundin laun mikið hjá hinu opinbera og launamyndun innan stofnana er algengari en í fyrirtækjum á almennum markaði. 2.5.3 Hlutverk og samningar heildarsamtaka. Milli heildarsamtakanna eru í gildi aðalkjarasamningar sem eru hluti kjarasamninga stéttarfélaga og félaga vinnuveitenda. Í þeim eru ákvæði um leikreglur, svo sem um meðferð ágreinings, samningsumboð, hlutverk trúnaðarmanna og samstarf. Kjarasamningar um kaup og kjör eru yfirleitt milli einstakra stéttarfélaga, eða nokkurra saman í ákveðnum atvinnugreinum, og atvinnugreinafélaga vinnuveitenda. Frá þessu eru þó undantekningar. Heildarsamtökin gera þá samninga um sameiginleg mál sem varða öll aðildarfélög þeirra. Meginverkefni heildarsamtakanna er samræming, upplýsingagjöf og almannatengsl og að tryggja að sú launastefna sem mótuð hefur verið taki til alls vinnumarkaðarins. 2.5.4 Samstarf um launaupplýsingar. Aðilar vinnumarkaðarins eiga með sér náið samstarf um tölfræðiupplýsingar. Markmiðið er að allir samningsaðilar byggi umfjöllun sína á sömu gögnum. Í skýrslum á vegum samstarfsaðila er ekki að finna nein tilmæli eða álit á launabreytingum.“ Ég get haldið áfram að lesa þetta fyrir ykkur í næstu ræðu en ég vil taka saman og klára það sem kom fram um Norðurlöndin í plagginu Kaup og kjör frá ASÍ, með leyfi forseta: „Þó að vinnumarkaðir landanna séu um margt ólíkir sem og gerð kjarasamninga þá má segja að eftirfarandi atriði hafi einkennt kjarasamningsferlið í öllum löndunum: Mikið er lagt upp úr vönduðum undirbúningi fyrir kjarasamningsgerðina. Efnahagsforsendur eru greindar og vönduð gögn tekin saman um þróun launa. Þannig er tryggt að allir samningsaðilar búi yfir sömu upplýsingum um kjara- og efnahagsmál. Lögð er áhersla á að byggja upp kaupmátt í hægum en öruggum skrefum án þess að skaða samkeppnisstöðu landanna eða auka atvinnuleysi. Launahækkanir verða því að samrýmast stöðugu gengi. Svigrúm til launahækkana í löndunum ræðst af stöðu útflutnings- og samkeppnisgreinanna. Stundum er talað um „undanfara“ í samningsgerðinni en það eru þeir aðilar sem fyrstir semja í hverri lotu. Í Danmörku hefjast kjarasamningsloturnar með viðræðum Dansk Industri (DI) og CO-industri (d. gennembrudsområde). Þar er takturinn sleginn um launahækkanir enda er um að ræða fyrirtæki og félög innan greina í alþjóðlegri samkeppni. Samstaða er á vinnumarkaði um að þessar greinar séu leiðandi við samningsgerðina.“ Sjáið þið, það er ýmislegt hægt að gera og þetta er það sem bæði ASÍ og SA, sem sagt heildarsamtök aðila á vinnumarkaði, eru að kalla eftir. Stjórnvöld verða að taka þátt í þessu starfi og þau verða meðal annars að gera það með löggjöf. Er ekki kominn tími til að gera þetta? Eigum við ekki að hætta þessum frekjustjórnmálum, taka þetta mál, rammalöggjöf um vernd og nýtingu náttúruauðlinda, af dagskrá og setja á dagskrá ramma um gerð kjarasamninga, hvernig við getum leyst það síendurtekna vandamál með heildstæðri rammalöggjöf?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, þessa yfirgripsmiklu yfirferð yfir launamál. Ég vil taka undir það með honum að auðvitað ættum við að vera að ræða um það í dag hvernig við getum tekið á því vandamáli sem á sér stað í samfélaginu. Fyrir mér er það hreinlega óskiljanlegt að við skulum hafa látið þetta fara alla þessa leið. Við deilum því að við viljum auka samráð og samvinnu hér á Alþingi. Það hafa verið skrifaðar skýrslur um það, rannsóknarskýrsla Alþingis og skýrslan um traust til alþingismanna, og hvers vegna í ósköpunum förum við ekki eftir þessu? Hvað veldur því? Og hvað veldur því að þessi ríkisstjórn, sem skrifaði inn í stjórnarsáttmála sinn svo flott orð að maður kiknar í hnjánum þegar maður les þau, fer algjörlega þveröfugt að í þessu máli og efnir til ófriðar í hverju málinu á fætur öðru? Mig langar til að spyrja þingmanninn: Af hverju heldur hann að þetta sé að gerast?

Frú forseti. Ég held það sé vegna þess sem hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson orðaði mjög vel, hann sagði bara: Meiri hlutinn ræður. Hann er að sjálfsögðu minni hlutinn af meiri hlutanum sem ræður í raun þegar öllu er á botninn hvolft, en menn vilja ráða. Menn vilja ekkert sleppa því. Þeir vilja bara fá að ráða og stjórna þessu. Það er ástæðan. En fólkið er orðið þreytt á þessu. Landsmenn eru orðnir þreyttir á þessu. Fyrir tíu árum sátum við fyrir framan sjónvarpið og tókum inn upplýsingar sem þiggjendur alltaf. Með samfélagsmiðlunum erum við alltaf að taka þátt í umræðum á hverjum einasta degi, alltaf að móta okkur stefnu, alltaf að tala við aðra, sjá hvað öðrum finnst. Það gjörbreytir gildismati fólks. Fólk hefur réttmætar væntingar til þess að taka meiri þátt í ákvörðunum. Það að kjósa á fjögurra ára fresti einhverja menn sem fá síðan að ráða öllu, það er ekki það sem fólk vill. Þetta er samt sem áður hefðin og það er erfitt að breyta henni, en hún breytist náttúrlega þegar menn sjá 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Auðvitað er það þannig að það er kosið á fjögurra ára fresti. En við sem höfum verið að veltast í þessu þjóðfélagi síðustu hálfa öldina höfum tekið eftir gríðarlegum breytingum og eins og hv. þingmaður kemur inn á þá er fólk orðið miklu meðvitaðra um það sem er að gerast í samfélaginu. En því miður virðast þessi stjórnvöld ekki alveg átta sig á því. Ég talaði áðan um stefnuyfirlýsingar - það er ein setning um rammaáætlun í stefnuyfirlýsingunni þar sem segir, með leyfi forseta: „Rammaáætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða verður endurskoðuð á grundvelli niðurstaðna faghópa sérfræðinga sem verkefnisstjórn skipaði.“ Þetta er það eina sem sagt er um rammaáætlun sem er gríðarlega stórt mál þegar maður fer að velta því fyrir sér. Mig langar til að spyrja þingmanninn aftur, hann hefur kannski ekkert svör við því: Hverra hagsmuna eru menn að ganga sem ákveða að ganga svona á svig við lögin og nefna það ekki í kosningabaráttunni, fyrir kosningar?

Herra forseti. Það eru auðvitað hagsmunir í því að virkja, það skapar verðmæti og uppbyggingu o.s.frv. Ef við ætlum að vera með langtímastefnumótun um það hvernig við ætlum að nýta orkuauðlindirnar okkar þá þarf það að gerast í einhverri sátt og það þarf að gerast í faglegu ferli. Það eru ekki einu sjónarmiðin að búa til verðmæti með því að virkja allt saman, það eru líka verndunarsjónarmiðin, þ.e. fólk vill hafa náttúruna, ekki að virkja hana og finnst þá verið að skemma landið. Ég er hvort tveggja í senn, ég er bæði virkjunarsinni og verndarsinni. En það er ekki bara ég eða atvinnuveganefnd eða meiri hlutinn á þingi sem á að taka allar ákvarðanir um þetta, það verður að vera einhver rammi utan um það að geta fundið einhvers konar milliveg, einhvers konar sátt. Sama hvað þessi stjórnvöld og meiri hlutinn í atvinnuveganefnd segir - meiri hlutinn núna segir að meiri hlutinn á síðasta kjörtímabili hafi brotið rammann og verið að svindla. Þýðir það þá að núverandi meiri hluti eigi líka að gera það?

Frú forseti. Ég hlustaði af athygli á ræðu hv. þingmanns og þakka honum fyrir hana. Hann var fyrst og fremst að ræða verklag og vinnulag og að það væri æskilegra að hafa formfastara vinnulag, bæði í kjaraviðræðum og líka í því máli sem við ræðum hér, áætlun um vernd og nýtingu. Hins vegar langar mig að spyrja hv. þingmann út frá því sem hann gerði líka að umtalsefni, þ.e. almenna uppbyggingu til lengri tíma fyrir íslenskt efnahags- og atvinnulíf, hver afstaða hans sé til þess að um er að ræða náttúruna, það er hún sem er undir, sem er auðvitað orðin mesta tekjulind Íslendinga, í gegnum ferðaþjónustuna. Ferðamenn sem hingað koma koma að 80% rúmlega til að horfa á náttúruna. Því meira sem við göngum á hana því meira göngum við á þessa auðlind. Mér finnst algjörlega vanta þá sýn þegar við ræðum atvinnuuppbygginguna. Mig langar aðeins að heyra sjónarmið hv. þingmanns hvað þetta varðar.

Frú forseti. Nákvæmlega, þetta er eitt af sjónarmiðunum. Það eru ekki einungis fólgin verðmæti í því að virkja náttúruna, að virkja þessa náttúruauðlind, það eru líka efnahagsleg verðmæti fólgin í því að vernda hana, eins og hv. þingmaður nefnir. Hvar á að taka ákvörðun um þetta? Á að taka ákvörðun um það í atvinnuveganefnd? Á ekki að skoða málið heildstætt og vera með heildstæðan ramma um það hvernig við eigum að ræða það og meta alla þættina? Það er miklu farsælla, og McKinsey-skýrslan kemur inn á það, að gera þetta heildstætt og ná stefnumótuninni í langan tíma. Hvað halda menn að gerist núna? Nú klárast þessi þingsályktunartillaga, þ.e. ef hún klárast sem ég trúi að vísu ekki, við getum náttúrlega ekki hleypt henni áfram, en segjum að hún mundi klárast, þá væri þingið búið að álykta að ráðherra skyldi brjóta lög. Það yrði náttúrlega farið í að kæra það en menn mundu samt sem áður fara af stað og þá mundu verndarsinnar reyna að stöðva það, fá lögbann á framkvæmdirnar, og ef það gengur ekki mæta þeir á svæðið. Það er það 

Frú forseti. Ég hef áhyggjur af því að hér er um að ræða óafturkræfar ákvarðanir. Ein af þeim ákvörðunum sem er verið að leggja til er að virkja við Skrokköldu sem þýðir að við erum að fara inn á hálendi, en lagt hefur verið til að við búum til einn allsherjarþjóðgarð úr miðhálendinu. Það er krafa sem ég styð persónulega og ég tel að þarna haldi stjórnvöld á gríðarlegum verðmætum í höndum sínum, til framtíðar litið eigum við ósnortin víðerni, stærstu ósnortnu víðerni Evrópu. Hingað kemur fólk sem leitar eftir þeirri einstöku upplifun að vera í ósnortnu landi. Við eigum líka margar náttúruperlur utan þessa hálendis sem eru mikilvægar. Það sem er slæmt er að ræða svona mál úr samhengi við heildarstefnumótun um atvinnuuppbyggingu þar sem við höfum horft upp á gríðarlegar breytingar á undanförnum árum. Mér finnst eins og þær séu ekki teknar með. Mér finnst eins og hv. atvinnuveganefnd taki ekki með í reikninginn að ferðaþjónustan er orðin ein stærsta útflutningsgrein Íslands og nefndin er í raun, 

Frú forseti. Það er alveg rétt sem þingmaðurinn kemur inn á varðandi óafturkræfar ákvarðanir. Það er einmitt þegar um er að ræða óafturkræfar ákvarðanir sem við eigum að vinna í sem mestri sátt. En ef menn vilja bara stjórna og ráða og gera hlutina eins og þeir vilja þá borgar sig að vera frekur og keyra þetta allt saman áfram og byrja, jafnvel þótt óvissa sé um það hvort það standist lög, fara samt af stað og byrja af því að þá er svo dýrt að hætta við. Það er það sem mér sýnist menn ætla að gera og vera að reyna að gera og ætla að reyna að komast upp með. En ég held að landsmenn séu orðnir þreyttir á því og ég held að það muni kosta stjórnarflokkana töluvert af fylgi að fara fram á þennan hátt, af því að það er ekki efnahagslega skynsamlegt að gera þetta svona. Þetta eru lélegir stjórnarhættir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hef verið að velta fyrir mér í gegnum þessa umræðu alla saman hvað mönnum gangi til með því að hafa hana almennt á dagskrá í ljósi þess hversu umdeild hún er og líka í ljósi þess að stjórnarmeirihlutinn virðist heldur ekki vera kominn með niðurstöðu í málinu. Við erum nú í síðari umræðu um þingsályktunartillögu sem þýðir að það verða ekki fleiri umræður, það er bara þessi umræða og síðan verður atkvæðagreiðsla og þá er málið afgreitt. Það er þess vegna sem við stöndum í þessu. Svo koma fréttir af málum sem hv. þingmaður nefndi hér, sem eru kjaramál og almenn lífskjör í landinu og þær vinnudeilur sem við horfum upp á. Það er ýmislegt sem ríkisstjórnin getur gert til þess að koma til móts við deiluaðila. Eitt af því voru húsnæðisfrumvörpin umtöluðu, sem orkustangirnar voru sendar út af í fjármálaráðuneytið. Núna eru komnar fréttir um að 

Frú forseti. Það gæti verið einhver herkænska hjá meiri hlutanum að festa þingið í því að ræða um ramma um orkunýtingu þegar við ættum að ræða um ramma um hvernig við leysum kjaradeilur. Það er einmitt þess vegna sem ég nýtti bara tímann í að ræða það sem ætti að vera að ræða akkúrat núna, sem er ramminn um hvernig við leysum kjaradeilur og hvernig það virðist ekki vera eitt af forgangsatriðunum. Þetta er síendurtekið vandamál, þetta er fyrir séð vandamál og þegar maður er með fyrir séð vandamál þá náttúrlega fer maður í að búa til ramma, búa til kerfi til að takast á við þau þegar þau verða eða jafnvel koma í veg fyrir þau. Það getur verið rétt hjá þingmanninum að þetta sé bara einhver herkænska hjá ríkisstjórninni, sér í lagi þegar hún virðist vægast sagt vera með buxurnar niður um sig í ofboðslega mörgum málum sem þarf að bakka með og svo er hún sein að koma fram með mál. Eins og hv. þingmaður nefnir  Ég klára á eftir.

Virðulegi forseti. Kjarninn birti í dag frétt um það að í lok apríl hefðu húsnæðisfrumvörpin verið dregin til baka úr umsagnarferli í fjármálaráðuneytinu af hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra. Við höfum ekki fengið neinar fregnir af því hingað inn heldur hafa menn talað hér eins og þar séu málin í vinnslu og allt á fullri ferð. Við í stjórnarandstöðunni höfum setið hér tilbúin til þess að taka við þessum málum og vinna þau hratt hér í gegn til að koma til móts við deiluaðila á vinnumarkaði og svara því kalli sem kemur frá þeim sem hafa tekið þá erfiðu ákvörðun að fara í verkfall til að berjast fyrir bættum lífskjörum og lífsskilyrðum hér á landi. Þegar við stöndum frammi fyrir því að hæstv. húsnæðis- og félagsmálaráðherra er búin að taka tvö ár í að vinna frumvörp sem eru síðan dregin til baka og hún virðist vera að byrja upp á nýtt þá hvarflar auðvitað að manni að menn séu hér með okkur í þessum dansi til þess að breiða yfir það að þeir séu algerlega 

Forseti vill biðja þingmenn að halda sig sem næst því umræðuefni sem er til umræðu hverju sinni.

Frú forseti. Ég held að við ættum frekar að fara að ræða umgjörð rammans um hvernig kjaradeilur séu best leystar á vinnumarkaði í staðinn fyrir hitt málið. Hitt málið á ekkert að vera á dagskrá hérna og það er ekkert í lagi að það sé bara einhver einn maður, forseti þingsins, sem ræður því. Það er ekkert í lagi. Það eru ekki stjórnmál sem eru til þess fallin að við getum verið með langtímastefnumótun og sátt í samfélaginu. Ég hvet þingmenn til þess að fara bara að ræða um vinnumarkaðinn og kjaradeilurnar sem eru og tala um lausnir þar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni ræðuna. Kjarni ræðunnar var staðan á vinnumarkaði og mikilvægi stefnumótunar og hann tengdi það því máli sem við erum að ræða hér, orkunýtingu landsvæða og vernd auðlinda. Við hv. þingmaður deilum skoðun um mikilvægi stefnumótunar eins og margoft hefur komið fram. Í fyrra andsvari sný ég mér að fyrirkomulagi á vinnumarkaði. Hér er sannarlega um að ræða skipulagðan vinnumarkað, þ.e. kaup og kjör eru almennt ákveðin af heildarsamtökum launþega og vinnuveitenda. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér breytingar á því fyrirkomulagi andspænis óskipulögðum vinnumarkaði þar sem kaup og kjör 

Frú forseti. Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins eru sammála um norræna vinnumarkaðslíkanið eins og kemur fram hjá Samtökum atvinnulífsins, með leyfi forseta: „Norræna vinnumarkaðslíkanið hefur tryggt efnahagslegan stöðugleika og skapað betri lífskjör en íslenska líkanið.“ Það er nákvæmlega þangað sem við eigum að leita. Aðilar vinnumarkaðarins skoðuðu þetta vel og gáfu út skýrslu um það í maí 2013 sem ég las upp úr áðan. Þar eru ýmsar leiðir sem hægt er að fara. Þetta fer hins vegar ekkert áfram. Það þarf meðal annars að breyta löggjöf þannig að þetta fer ekkert áfram. Ég veit ekki hver besta leiðin er, en þetta er það sem Samtök atvinnulífsins segja og ASÍ er sammála um að það þurfi að skoða það. Þetta fólk þarf að setjast niður með ríkisstjórninni. Þetta þarf að vera partur af því að leysa þessa deilu á vinnumarkaðnum núna ef við viljum skapa fyrirkomulag þar sem við erum ekki alltaf að lenda í þessum krísum.

Forseti vill að gefnu tilefni biðja hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur afsökunar á því að hafa beint til hennar þeim ummælum að hv. þingmaður héldi sig sem næst umræðuefninu. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að fleiri hafa farið út fyrir umræðuefnið og það er ekki rétt að hún ein gjaldi þess.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Auðvitað er tíminn skammur til að fara yfir svo veigamiklar breytingar. Við hv. þingmaður erum sammála um að heildarrammi stefnumótunar sé nauðsynlegur til að skapa möguleika og auka líkur á sátt eins og á við um þau lög sem gilda um það mál sem er til umræðu, vernd og nýting auðlinda, og hefðbundinn heildarstefnumótunarrammi þar sem sett eru heildarmarkmið og áfangamarkmið og síðan hefðbundið ferli framkvæmdar og eftirlits sem slíkur rammi felur í sér. Ég vil þó spyrja í seinna andsvari hvort hann 

Frú forseti. Menn hafa talað um þessa löggjöf um rammann, vernd og nýtingu, í ræðum í ein 15–20 ár, svo lengi hefur hann verið í bígerð. Ég hef ekki hugmynd um hvernig best væri að hátta því, en menn lentu að minnsta kosti málinu, allir þingmenn samþykktu þann ramma og bæði virkjunarsinnar og verndarsinnar þurftu að gefa eftir til að komast inn í einhvern ramma þar sem væri hægt að vinna langtímastefnumótun í þessum málaflokki. Síðan saka núverandi stjórnvöld sem voru minni hlutinn þá stjórnvöld á síðasta kjörtímabili fyrir að hafa brotið rammann og eru núna sjálf að fara að brjóta rammann og þá verður engin langtímastefnumótun í þessum málaflokki. Þá verður bara allt upp í loft. Það er ekki gott fyrir neinn, frekjustjórnmálin þvinga bara svona í gegn. Sá tími er að miklu leyti liðinn. Það er pólitískt ofboðslega 

Frú forseti. Ég verð að gera athugasemd við fundarstjórn hæstv. forseta þó að hæstv. forseti hafi beðið viðkomandi þingmann afsökunar, hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, á því að hafa gert athugasemdir við efnisinnihald spurninga hennar, að þær væru ekki nógu nærri því efni sem við ræddum hér. Ég hef skilið það svo að okkur þingmönnum væri heimilt að koma úr ýmsum áttum að því umræðuefni sem er hér hverju sinni og að okkur þingmönnum væri frjálst að tala með hvaða hætti sem við vildum og spyrja þingmenn út í það sem við vildum hvernig sem við kæmum að málinu. Ég vissi ekki að hæstv. forseti legði fram eitthvert þema andsvara. Það er ekki boðlegt og við eigum að fá að tala frjálst frá ýmsum hliðum við aðra þingmenn hér inni um það sem við viljum gera.

Virðulegi forseti. Ég er nú á sömu leið og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir. Ég minnist þess ekki fyrr að hafa heyrt forseta gera athugasemdir við efnisinnihald í ræðum eða andsvörum þingmanna. Auðvitað gera menn athugasemdir við þá sem ræða um fundarstjórn eða í atkvæðaskýringum en aldrei hef ég heyrt það fyrr í ræðum eða andsvörum. Eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir ætla ég að hrósa forseta fyrir að hafa beðið hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur afsökunar á ummælum sínum. Virðulegi forseti. Ég vil, eins og hefur verið gert hér oftsinnis fyrr í dag, fara fram á það að þetta mál um rammaáætlun verði tekið af dagskrá vegna þess að það er óunnið. Það er auðsjáanlega óeining innan stjórnarflokkanna um þetta efni. Í rauninni, ef ég má orða það svo, virðulegi forseti, þá er verið að hafa okkur að fíflum 

Hæstv. forseti. Ég ítreka þá afstöðu mína sem hér hefur líka komið frá nánast öllum stjórnarandstæðingum í þinginu, að við ættum að henda þessu máli út sem nú er til umræðu. Við getum tekið upphaflegu tillöguna og afgreitt hana, sem er Hvammsvirkjun, sem er efnisgreining þessa dagskrárliðar, þ.e. við eigum að fjalla um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða og þar er Hvammsvirkjun sérstaklega sett í sviga. Það hefur komið fram hjá flestum þingmönnum hér að menn eru tilbúnir að afgreiða það mál enda er búið að afgreiða það í sambandi við rammaáætlun. Það sem ég hef áhyggjur af og tengist hæstv. forseta er að til þess að gæta virðingar Alþingis og tryggja aðkomu þess að stærri málum þá þurfum við í mjög auknum mæli að vinna stefnur og áætlanir fram í tímann, líkt og er verið að gera með ríkisfjármálaáætlun, líkt og var gert með rammaáætlun. Næsta mál hér á dagskrá fjallar um kerfisáætlun en þingið tók það mál og sendi það aftur til nefndar til þess að tryggja aðkomu Alþingis að því. Þetta snýst um stöðu þingsins og hæstv. forseta. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrst forseta fyrir afsökunarbeiðnina áðan og tek hana mjög gilda. Ég þekki það sjálf að geta verið hvatvís í stóli hér þegar mikið gengur á. Það sem ég var að reyna að koma á framfæri áðan og gerði í andsvari við hv. þm. Jón Þór Ólafsson er að það eru að koma fréttir af því að stóri húsnæðispakkinn sem við erum öll búin að bíða eftir svo árum skiptir frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefur verið dreginn til baka úr umsagnarferli í fjármálaráðuneytinu. Það þýðir með öðrum orðum að þessi frumvörp eru ekkert á leiðinni hingað inn á þessu þingi. Ég held því fram að ástæðan fyrir því að að menn halda til streitu að hafa rammaáætlun á dagskrá sé sú að breiða yfir það að ríkisstjórnin er ekki með nein mál til að leysa úr deilunum 

Virðulegi forseti. Ég ítreka beiðni mína sem hefur komið hérna fram áður. Ég veit eiginlega ekki hvað ég á að gera til þess að fá svar við henni eða hvað aðrir þingmenn eiga að gera. Margsinnis hefur komið fram beiðni um að koma þessari breytingartillögu og þá þessu máli aftar á forgangslista forseta því að það eru mörg önnur mál sem við viljum heldur ræða. Það er alveg ljóst að málið er stórkostlega vanbúið og það þýðir ekkert að reyna að henda því svona í gegn, það er bara því miður svo gallað. Ég bið um svör frá forseta. Mér finnst voðalega skrýtið að vera einhvern veginn að tala út í tómið og fá ekkert „feedback“ en mun halda áfram að gera það þangað til ég fæ svör.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað bara til að taka undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur. Mér finnst eins og það sé verið að hafa okkur að fíflum með því að hafa þetta mál á dagskrá, og ekki bara okkur heldur alla þjóðina. Það er alveg merkilegt að taka þá ákvörðun að henda þessu máli hingað inn þegar margt annað er miklu brýnna. Ég hef aðeins verið að velta fyrir mér þessari rammaáætlun. Það kemur fram hjá verkefnisstjórn að hún átti að skila fullunnum niðurstöðum í mars á næsta ári. Af hverju mátti ekki bíða eftir því, hvers vegna í ósköpunum var það ekki gert? Fyrir mér er sátt í samfélaginu eitt það mikilvægasta, langmikilvægast í hverju samfélagi er sáttin og traustið sem ríkir. Það er ekki á Íslandi í dag, því miður. Það er gríðarlegt vantraust og tortryggni og svona vinnubrögð eru ekki til þess fallin að laga það. Svo velti ég líka fyrir mér hvers vegna í ósköpunum liggi á að fara að virkja í Þjórsá. Við erum ekki að framleiða nema 18 þús. gígavattstundir af rafmagni á þessu landi. Við erum 330 þúsund og við notum ekki nema innan við 20% af því, Íslendingar sjálfir.

Frú forseti. Fimm og hálfur þingdagur er eftir og af þeim fer einn í eldhúsdag. Það eru ótrúlega mörg mál sem ég tel að ríkisstjórnin þurfi að afgreiða, m.a. það sem kemur fram í stjórnarsáttmálanum sem mikilvægasta verkefni ríkisstjórnarinnar, afnám hafta. Það frumvarp átti að koma hér inn nokkrum dögum eftir að fjármála- og efnahagsráðherra nefndi það. Síðan eru liðnir ansi margir dagar en um það hlýtur að þurfa að fjalla í þinginu. Eins og hér hefur komið fram er félags- og húsnæðismálaráðherra lagður á flótta með sín mál þannig að ekki verður það innlegg í kjarabaráttuna og ekki gengur eftir það öryggi í húsnæðismálum sem á að vera „í samræmi við þarfir hvers og eins og hafi raunverulegt val um búsetuform“ eins og kemur fram í stjórnarsáttmálanum. Ég held að þingið hafi mun meira að gera við þau þörfu verkefni sem eru tíunduð í 

Frú forseti. Í því nefndaráliti sem ég og Björt Ólafsdóttir skiluðum frá okkur úr atvinnuveganefnd um þetta mál leggjum við til að málinu verði vísað frá. Vegna hvers? Vegna þess að fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, lagði í raun og veru til að verkefnisstjórn 3. áfanga færi í flýtimeðferð með átta kosti. Verkefnisstjórnin kvartaði undan því þegar hún kom fyrir atvinnuveganefnd að þetta hefðu verið allt of fáir kostir til að vinna með og það væri mjög erfitt, en hún skilaði tillögu um einn kost sem var Hvammsvirkjun. Sú tillaga fór inn í þingið. Við vitum að verkefnisstjórn er búin að fá í hendurnar fjölda kosta og við teljum að úr því sem komið er, miðað við þau vondu vinnubrögð að hafa ekki fleiri kosti undir og þá miklu pressu á verkefnisstjórn að skila þessum eina virkjunarkosti, sem var Hvammsvirkjun, 

Frú forseti. Ég vil biðja forseta enn og aftur að taka vel í þá bón mína að slíta þessum fundi og kalla forustumenn stjórnmálaflokkanna til sín til að fara yfir stöðuna sem hér er komin upp. Ef frú forseti vill ekki verða við þeirri bón þá bið ég um að forseti útskýri fyrir okkur af hverju málið er hér á dagskrá. Af hverju er þetta umdeilda mál sett á dagskrá þingsins þegar öllum má vera ljóst að stjórnarandstaðan bregst illa við því að henda eigi rammaáætlun út um gluggann? Telur forseti að það verði til þess að auka virðingu fólks fyrir Alþingi og auka traust og tiltrú á því sem við erum að gera hér?

Frú forseti. Ég kem hingað upp til þess að ræða um fundarstjórn forseta. Hæstv. forseti bað þingmenn áðan um að halda sig sem næst því umræðuefni sem væri á dagskrá. Nú virði ég það við hæstv. forseta að hún hafi beðið hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur afsökunar á þessu inngripi en ég verð að segja að svona tilmæli frá forseta koma illa við þingmenn, sér í lagi í kjölfar ummæla sem höfð eru eftir hæstv. fjármálaráðherra af Facebook-síðu hans þar sem hann vekur máls á því hvort breyta þurfi þingsköpum og stytta mögulega ræðutíma þingmanna. Hér hefur talsvert verið talað um að minnka þurfi vald forseta og auka aðkomu minni hlutans að dagskrárvaldinu. Ég verð að segja að það fer verulega um mann þegar hæstv. forseti fer í ofanálag að blanda sér í ræðuinnihald 

Virðulegi forseti. Ég vil taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir sleppti honum. Undir þeim kringumstæðum sem við erum akkúrat í núna í þinginu þá ríður á að hæstv. forseti fari mjög vel með sitt vald. Það er þá sem reynir á hversu vel hæstv. forseti fer með fundarstjórn sína. Það er umhugsunarefni þegar flokksskírteinið gægist upp úr brjóstvasanum hjá virðulegum forseta. Þá er ég ekki bara að tala um þann sem núna er í stólnum. Ég vil spyrja forseta hvaða hugmyndir forseti hafi um framvindu þessa fundar. Nú er klukkan hálffimm á föstudegi og ég vil spyrja hversu lengi sé áformað að halda þessum fundi áfram. Það hlýtur öllum að vera ljóst að það verður ekki mjög hröð framvinda hér eftir. Ég spyr forseta hvort hún telji ekki nóg komið og menn eigi að fara að setjast yfir það hvort það séu einhverjir lausnarmöguleikar í sjónmáli.

Virðulegur forseti. Ekki hefur þessi dagur nú bætt ástandið hvað varðar dagskrá þingsins, eins og það hefur verið hér undanfarna daga. Meiri hluti atvinnuveganefndar hafði aldrei í hyggju að fá lögfesta kostina Hagavatnsvirkjun og Skrokköldu. En í viðleitni sinni til þess að reyna að fá að virkja alla kostina í neðri hluta Þjórsár virðast nefndarmenn hafa sett inn þessa kosti til að geta síðan kaupslagað um þá í einhverjum pólitískum hrossakaupum um að ef þeir gæfu þetta eftir þá skyldu einhverjir fá eitthvað annað. Virðulegur forseti. Þessi vinnubrögð eru svo barnaleg að það tekur engu tali en auðvitað líka fullkomlega ósæmileg og þess vegna löngu tímabært að forseti taki af skarið og taki málið af dagskrá. Þetta gengur ekki öllu lengur, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög tímabært að forseti og þeir sem dagskrárvaldið hafa hugsi sig um og athugi hvort ekki sé hægt að ná einhverjum friði um hvernig við höldum áfram þinghaldinu þangað til því lýkur. Ég held að því eigi að ljúka eftir um tíu daga, fimm þingdaga eða svo. Það stefnir nú ekki í að það muni ganga greiðlega eða að ríkisstjórnin geti lagt fram þau mikilsverðu mál sem við erum öll sammála um að þurfi að afgreiða, til dæmis mál um höft, stöðugleikaskatt, held ég að það sé kallað, og menn hafa talað um að afnema gjaldeyrishöftin. Við erum alveg sammála um að það eru mál sem mjög þarft og nauðsynlegt er að ræða fyrir þinglok. Ég vil því fara fram á það við forseta að hún að tali við félaga sína um að reyna að snúa þessu öllu til betri vegar af þeirri leið sem við erum á núna.

Frú forseti. Að þessu sinni ætla ég ekki að ræða það að sú tillaga sem hér liggur fyrir sé óþingtæk, heldur þá staðreynd að það er ekki bara vilji til þess að fara á svig við rammaáætlun sem ræður för, heldur er verið að breiða yfir fullkomið getuleysi ríkisstjórnarinnar til þess að takast á við þær aðstæður sem eru á vinnumarkaði og þær alvarlegu aðstæður sem eru á húsnæðismarkaði. Ég sem þingmaður hlýt að spyrja sjálfa mig að því hvort það sé eðlilegt að ég þurfi að vakta ljósvakamiðla til þess að vita hvað ráðherrarnir aðhafast. Ég hlustaði á hæstv. félagsmálaráðherra lýsa því yfir að frumvörpin væru á leiðinni. Það er augljóslega ekki nóg að hlusta á útvarpið, það virðist rangt sem þar kemur fram því að nú upplýsir annar fjölmiðill um að svo sé ekki. Það er kannski rétt sem varaformaður Samfylkingarinnar benti hér á og var snupruð fyrir, 

Hæstv. forseti. Það er svolítið undarlegt að við stöndum hér í ræðustóli og ávörpum hæstv. forseta og ætlum honum að svara fyrir allt það sem varðar dagskrárvaldið í þinginu. En það er rétt að minna á að við erum þannig sett að við erum með forsætisnefnd í þinginu þó að venja sé að forseti einn ákveði hvað er á dagskrá. Mig langar að spyrja hæstv. forseta sem nú er á forsetastóli hvort dagskrá eða skipulagning á þinghaldinu hafi verið rædd í forsætisnefnd. Staðan er orðin þannig núna að ég held að það væri skynsamlegast ekki bara að hætta í þessu máli heldur að stoppa þingið í viku eða svo á meðan við fáum að vita á hverju við eigum von í vor. Við fáum hér tilkynningar um að frumvörp séu væntanleg, komi ekki, eitthvað í kjarasamningum, kannski ekki. Er ekki þá eins gott að við förum bara og röðum þessu alveg upp á nýtt? Ég skora á hæstv. starfandi forseta að krefjast þess að forsætisnefnd fundi og skipuleggi þingið núna næstu 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hæstv. forseta fyrir fyrirmyndarbrag á fundarstjórn forseta þar sem hann bað hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur afsökunar eftir að hafa gert athugasemd við ræðu hennar, sem var von því að umræðan á það til að fara út um víðan völl og auðvitað eru kjaramálin og staða á vinnumarkaði rædd hér. Það kom ágætlega fram í ræðu hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar að hér er auðvitað um skipulagðan vinnumarkað að ræða þar sem samið er um kaup og kjör af heildarsamtökum launþega og atvinnurekenda. Það má vel vera að ríkisstjórnin geti þar komið að sátt á lokametrunum, sem ég hef fulla trú á að muni gerast og að hún sé verið að vinna að. Við skulum öll vona að það gerist. Hitt vil ég segja að að nefndaráliti meiri hluta, með því máli sem við ræðum hér, komu yfir 110 aðilar 

Virðulegi forseti. Það sem mér þykir líka svo óskaplega sorglegt við það að við séum að ræða þessi mál hér, þegar eldar loga á vinnumarkaði og við eigum að vera að taka á þeim málum með myndarbrag, er að ráðherrarnir skuli halda því fram í útvarpsþáttum, eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir nefndi hér áðan, og kynda enn undir að það sé von á frumvörpum hingað inn sem skipti máli fyrir þá deilu. Núna kemur í ljós að í meira en tvær vikur hefur legið fyrir að þessi frumvörp munu ekki koma hingað inn. Samt heldur ráðherra öðru fram í útvarpsviðtali. Hvað gengur mönnum eiginlega til? Hvernig væri að koma hreint fram og segja: Við ráðum ekki við ástandið, tökum nú höndum saman og reynum að gera eitthvað af viti þannig að það megi svara kalli um bætt lífskjör fólksins í landinu. Við jafnaðarmenn, og stjórnarandstaðan öll, veit ég, erum sko sannarlega tilbúin í það samtal. Ég held að það veiti ekki af að fara að byrja það.

Frú forseti. Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar rekur hér stórkarlalega gamaldags pólitík með hrossakaupum þegar kemur að auðlindum þjóðarinnar. Það lýsir sér best í því máli sem við erum nú að ræða og í málflutningi hv. stjórnarþingmanna og hæstv. ráðherra hér í dag. Þetta er með öllu ólíðandi. Frú forseti gerir sér varla vonir um það að stjórnarandstaðan fari að semja rammaáætlun út af borðinu. Ég vil spyrja eins og aðrir hv. þingmenn hér: Hvenær gerir frú forseti ráð fyrir því að þessum fundi ljúki? Klukkan er að verða fimm. Það væri gott fyrir okkur þingmenn að fá að vita hvenær hún hyggst slíta fundi. Ég spyr líka: Hvar er hæstv. umhverfisráðherra? Hví er hún ekki hér að fylgjast með umræðunni 

Frú forseti. Ég tek undir með þeim stjórnarandstöðuþingmönnum sem hafa talað og er í sjálfu sér ánægð að sjá að formaður umhverfis- og samgöngunefndar hefur loksins haft tækifæri til þess að koma inn í umræðurnar. Ég tel það mjög mikilvægt því að ég hef sagt eins og fleiri að þetta mál eigi heima þar inni. Ég vona þá auðvitað að sú nefnd standi í fæturna gagnvart þessari þingsályktunartillögu. Ég vil að sjálfsögðu spyrja eins og aðrir: Hversu lengi eigum við að halda áfram? Hver er tilgangurinn með því að halda áfram þegar ljóst er að málið fær ekki framgang á þinginu eins og það er búið? Við höfum hér stefnuyfirlýsingu með mörgum áhugaverðum markmiðum sem ríkisstjórnin hyggst vinna að og hefði verið áhugavert að sjá, m.a. í menntamálum þar sem „ríkisstjórnin leggur ríka áherslu á að efla menntakerfið með hagsmuni nemenda og þjóðarinnar allrar að leiðarljósi“. 

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hvenær áætlað er að ljúka þingfundi í dag. Þetta er einkennilegur vinnustaður að því leyti, og ég hef ekki kynnst því áður, að maður veit ekki hvenær maður getur stimplað sig út, þó svo að auðvitað lími maður sig við skjáinn eða skjöl þegar heim er komið til að fylgjast meira með. Það er þannig í lífi sums fólks að það á börn og þarf að sækja þau í skóla og leikskóla og því um líkt. Nú vantar klukkuna korter í fimm og ég þarf eiginlega að fá að vita hvort ég get sótt barnið mitt í skóla. Ef það er eitthvert leyndarmál þá væri kannski ráð að forseti hringdi bara í manninn minn og léti hann vita, þ.e. ef þetta er eitthvað háleynilegt. Mér þætti gott að vita hvenær áætlað er að hætta hér svo að ég geti sinnt öðrum skyldum mínum.

Forseti getur auðveldlega upplýst það. Eins og hv. þingmaður veit er heimild til þess að halda hér þingfundi áfram allt fram undir átta í kvöld og það er áform forseta að það verði gert en fundur verði þó ekki lengur en það og ekki eru nein áform um að sækja heimildir til kvöldfundar.

Virðulegur forseti. Okkur hefur verið tíðrætt um það að kjarasamningar séu í uppnámi og vinnumarkaðurinn logi. Þá hefur ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir oftar en ekki talað um það að þeir ættu útspil inn í það og það útspil væri mikið framfaraskref í húsnæðismálum. Virðulegur forseti. Á sunnudaginn var þá var hæstv. húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttir í viðtali í þættinum Á Sprengisandi og hún var bjartsýn á að það frumvarp væri á leiðinni og það mundi bara virkilega hafa áhrif á kjarasamningana og þessa umræðu. Svo kemur í ljós í fréttum að það eru tvær vikur síðan málið var dregið til baka. Ég spyr, virðulegi forseti, er þetta heiðarlegt? 

Virðulegur forseti. Þó að heimilt sé að halda fundinum áfram til klukkan átta er býsna óvenjulegt, nema mikið liggi við eða þinglok í aðsigi, að halda umræðum mikið lengur áfram en þetta á föstudegi, en látum það nú vera. Ég vildi fá að gera nokkrar athugasemdir við það að fjármálaráðherra sé að hlutast hér til um þingstörf sem hann hirðir ekki um að taka þátt í. Sums staðar er það þannig að fólk sem á að vera í vinnunni má ekki vera á Facebook. Kannski er ástæða til að segja við hv. þingmann og hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson að þegar hann á að vera í vinnunni eigi hann ekki að vera á Facebook. Það er alla vega alveg ljóst að hann er ekki að greiða sérstaklega fyrir þingstörfum með því sem hann er að aðhafast á Facebook þegar hann á að vera á þingfundi. Ég leyfi mér að efast um að það séu nauðsynleg forföll.

Hæstv. forseti. Ég vil bara taka undir með þeim sem hafa komið hér upp og hvatt forseta til þess að slíta þessum fundi og reyna að leita sátta í málinu. Það er alveg ljóst að þetta mun ekki enda hér í dag eða á næstu dögum. Ég velti líka fyrir mér hvers vegna í ósköpunum verið er að leggja þessa tillögu fram. Ég gæti vel skilið það ef rafmagn vantaði í landinu eins og kom fram hér áðan. Það vantar ekkert rafmagn, það vantar ekki neitt. Hér hafa stjórnarþingmenn talað um það að koma þurfi hjólum atvinnulífsins af stað. Hvar er sprungið þar? Það er 3% atvinnuleysi hér á landi, rétt rúm, og komið hefur fram í málefnum forustumanna ferðaþjónustunnar að svo mikil vinna er fram undan að flytja þarf fólk inn í stórum stíl til að sinna henni. Og svo tala aðrir stjórnarþingmenn um það, hv. þm. Ásmundur Friðriksson, að þetta sé framtíðin fyrir börnin okkar og þetta séu gullin atvinnutækifæri fyrir börnin. Leyfum þeim þá að ákveða hvort það eigi að virkja, því að okkur vantar ekki rafmagn, það er alveg á hreinu.

Hæstv. forseti. Ég finn mig knúna til þess að koma hér og bera blak af formanni Sjálfstæðisflokksins. Ég er sannfærð um að brotist hafi verið inn á Facebook-reikninginn hans og hann hljóti að vera á leiðinni hingað niður eftir til að segja okkur að hann hafi látið grípa til viðeigandi ráðstafana og lýsi því yfir að hann muni að sjálfsögðu aldrei taka svo alvarlega umræðu sem þessa á samfélagsmiðlum umfram það frekar en að koma hingað í ræðustól og taka umræðu hér. Ég leyfi mér bara að trúa því þangað til annað kemur í ljós að þetta geti bara ekki verið. Ég kem hér sem formaður velferðarnefndar og lýsi yfir furðu minni á því að hæstv. félagsmálaráðherra hafi haldið einu fram í útvarpinu sem kemur svo nokkrum dögum síðar í ljós að var rangt, og við í þinginu höfum verið að undirbúa okkur undir að taka við málunum sem skipta máli fyrir fólk á leigumarkaði. Hæstv. forseti. Mér finnst þetta fullkomin 

Herra forseti. Umræðan í þinginu í dag er komin í algjörar ógöngur. Ekki er nóg með það að hér er á dagskrá mál sem stjórnarandstaðan öll telur mjög vanbúið og ekki tækt til umræðu, heldur berast líka fréttir af því að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sé hætt við eða hafi dregið til baka stóru húsnæðisfrumvörpin sem hún hefur þó boðað að komi fram á þessu þingi. Mér finnst miklu nær að við frestum þeirri umræðu sem er á dagskrá núna og förum að taka til umræðu þau mál sem virkilega skipta máli hér og nú, þ.e. hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar sér fyrir í stefnu varðandi húsnæðismál þjóðarinnar svo og hver hin 

Virðulegi forseti. Mér skilst að ég sé númer 26 í röðinni af þeim þingmönnum sem vilja tjá sig um fundarstjórn forseta, sem er bara fáheyrt. Ég er á mælendaskrá og mig langar gjarnan til að ræða rammann. Mér skilst að það geti orðið kannski eftir tvo, þrjá daga ef heldur áfram sem horfir, einhvern tímann um miðja næstu viku. Þetta er náttúrlega algjörlega galið. Kallað var eftir því hvar ég hefði verið, en ég verð þó að áskilja mér sama rétt og hv. þm. Björt Ólafsdóttir ætlar að gera hérna á eftir, hún ætlar að fylgjast með umræðum í sjónvarpi og kíkja á skjöl og annað. Ég gat ekki skilið hana betur en hún ætlaði að gera það. Ég geri ráð fyrir að þeir stjórnarandstöðuþingmenn sem eru ekki hér séu eins og við hin að fylgjast með umræðum og vinna vinnuna sína. Ég bið því stjórnarandstöðuna eða þá sem eru hér að sýna okkur þá virðingu að reikna með því að við séum 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. 3. þm. Norðaust. gæti dottið meira eða minna hvað sem er í hug til að segja hér í pontu nema hugsanlega: Kannski ætti meiri hlutinn að hlusta af og til á stanslausa gagnrýni á dagskrána hér. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra sagt opinberlega á Facebook-inni góðu, fésbókinni eða hvað maður á að segja, virðulegi forseti, að hér þurfi að setja tímaramma utan um umræður og gefa virðulegum forseta meiri völd yfir þingstarfinu. Nú veit ég ekki hvaða völd forseti gæti átt við vegna þess að minn skilningur er sá að virðulegur forseti hefur alvald yfir dagskránni, það er jú undan því sem við erum að kvarta hérna. Lausnin á því er ekki meira vald hvernig svo sem því væri hægt að koma fyrir, heldur valddreifing til þingsins, til þjóðar, með öllum hugsanlegum lýðræðislegum ráðum frekar en að fara sífellt út í það þegar umræðan hérna þóknast ekki meiri hlutanum að takmarka umræðuna frekar en taka þátt í henni, sem ég reyndar fagna 

Herra forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, gjarnan nefnd rammaáætlun. Upphafleg tillaga hæstv. umhverfisráðherra gerði ráð fyrir einni breytingu á þeirri áætlun, þ.e. að Hvammsvirkjun í Þjórsá mundi færast úr biðflokki yfir í nýtingu. En eins og kunnugt er eftir þær umræður sem hér hafa verið, fyrst og fremst í umræðum um málið en líka um fundarstjórn forseta, þá breyttist þetta mál með þeim hætti að meiri hluti hv. atvinnuveganefndar leggur til fjóra nýja virkjunarkosti. Því má segja að við séum að ræða allt annað mál, herra forseti, í síðari umræðu um þingsályktunartillöguna, en það sem upphaflega var lagt fram. Ég verð að segja að illur grunur vaknaði hjá mér strax í byrjun þegar ákveðið var að vísa tillögu þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, sem byggði á mati verkefnisstjórnar rammaáætlunar, til hv. atvinnuveganefndar en ekki hv. umhverfis- og samgöngunefndar sem farið hafði með málefni rammaáætlunar og hafði meira að segja fengið verkefnisstjórn rammaáætlunar óformlega á sinn fund til að undirbúa sig undir þá tillögu sem við áttum von á. Þá var það ákveðið af meiri hluta þingsins að senda málið til hv. atvinnuveganefndar á þeim forsendum að hér væri um að ræða tilflutning úr bið yfir í nýtingu, ef hins vegar væri um að ræða tilflutning úr bið yfir í vernd mundi því máli vera vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Þetta þótti mér og þykir enn dæmalaus málflutningur sem sýnir ekki skilning á heildarhugsun rammaáætlunar sem er auðvitað að raða hugsanlegum virkjunum í röð þannig að við metum hverja hugsanlega virkjun í samhengi við aðrar og röðum þeim þannig í verndarflokk, biðflokk þar sem gögn vantar eða nýtingarflokk. Því hefur enn ekki verið svarað af yfirstjórn þingsins hvort ætlunin sé þá, ef lagt verður til af verkefnisstjórn rammaáætlunar að færa kosti yfir í vernd, að leggja þær tillögur sérstaklega fram og vísa til hv. umhverfisnefndar. Ég held að hugsunin á bak við þessa nefndavísun hafi verið sú að hér ætti að fara fram með fleiri kosti þvert á ferlið sem lögbundið er í lögum um rammaáætlun. Ég held að það hafi verið hugsunin. Mér þykir það leiðinlegt því ég sagði í upphafi að ég teldi að þetta væri nú einhver slysagangur, einhver flumbrugangur í nefndavísun sem hefði ekki endilega neina pólitíska merkingu, en ég er farin að hallast að því eins og málið hefur þróast að þetta hafi verið ætlunin. Það kemur á daginn að hv. þingmenn meiri hluta atvinnuveganefndar, hv. þm. Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir, sem skrifa undir nefndarálit meiri hlutans, telja greinilega að þau hafi verið sett sem einhvers konar ný verkefnisstjórn miðað við þær ræður sem hér hafa verið fluttar og miðað við nefndarálitið þar sem þau leggja sjálfstætt mat á fjóra aðra virkjunarkosti og gera tillögu um þá hér. Að vísu er nú búið að tilkynna okkur, sem er lýsandi fyrir verkstjórnina í þessu máli sem er öll með hreinum endemum, af hæstv. forsætisráðherra að hæstv. umhverfisráðherra sé búinn að gera eitthvert samkomulag við meiri hlutann, þannig að hugsanlega kemur fram breytingartillaga við breytingartillöguna hvað sem við getum sagt um það form allt saman. En hér eru sem sagt lagðir til fjórir nýir kostir, Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Skrokkölduvirkjun og Hagavatnsvirkjun og um það erum við að ræða og fáum til þess eina umræðu. Þegar maður heyrir hv. þingmenn meiri hlutans barma sér alveg ægilega undan þeirri umræðu sem hér hefur farið fram yfir því að við séum að tala ægilega mikið, þá í fyrsta lagi verð ég að segja að ég hef ekki nokkra einustu samúð með þessu væli, mér finnst þetta nefnilega óttalegt væl, herra forseti,  „Hvað varðar virkjunarkostina þrjá við Skrokköldu og Hágöngur var snemma ljóst að ekki yrði mögulegt að afla þeirra gagna sem upp á vantaði þannig að hægt væri að leggja fram endurskoðaða tillögu á Alþingi í febrúar 2014, enda ljóst að endurmeta þyrfti m.a. áhrif virkjananna á víðerni og verndarsvæði Vatnajökulsþjóðgarðs, svo og samlegðaráhrif virkjananna og flutningskerfa raforku. Verkefnisstjórn taldi sig ekki hafa forsendur til að meta þessa þætti án aðkomu fullskipaðra faghópa, enda óljóst hvort slíkt vinnuferli stæðist ákvæði 1. mgr. 9. gr. laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Formaður verkefnisstjórnar gerði ráðherra umhverfis- og auðlindamála grein fyrir þessari niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar á fundi þann 8. október 2013.“ Hér heldur svo áfram: „Hvað Hagavatnsvirkjun varðar var ljóst eftir vettvangsferð verkefnisstjórnar að auk óvissu sem áður var getið varðandi áhrif á sandfok, náttúrulega landmótun, útivist og ferðaþjónustu var óljóst hvernig tengingu virkjunarinnar við flutningskerfi yrði háttað, þar með hefði skapast ný óvissa um fyrirkomulag og áhrif línulagna frá virkjuninni og samlegðaráhrif virkjunar og flutningskerfis.“ Verkefnisstjórn taldi sig heldur ekki hafa forsendur til að ljúka mati þessa kostar án aðkomu fullskipaðra faghópa og þessu var ráðherra gerð grein fyrir. Þetta rímar auðvitað við það álit sem hér liggur líka fyrir frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þar sem beinlínis segir, með leyfi forseta: „Í ljósi fyrri umfjöllunar verður að telja að þar sem verkefnisstjórn fjallaði ekki efnislega um fimm tilgreinda virkjunarkosti, þ.e. Skrokköldu, Hágöngur I og II, Hagavatn og Hólmsá v/Atley, eins og lög nr. 48/2011 gera ráð fyrir, séu umræddir virkjunarkostir enn þá í umfjöllun hjá verkefnisstjórn að mati umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Verkefnisstjórnin hefur ekki skilað tillögu um flokkun þessara kosta til ráðherra og þingsályktunin sem nú liggur fyrir Alþingi“- þ.e. hin upprunalega - „tekur ekki til þeirra kosta. Það er því mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að lög nr. 48/2011 geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hefur ekki farið fram hvað þá varðar.“ Þetta gerist nú ekki mikið skýrara, herra forseti. Lögbundið ferli hefur ekki farið fram. Þó að þingsköpin séu vissulega mjög rúm með það að hv. þingmenn geti gert ýmsar tillögur þá geta þær tillögur auðvitað ekki gengið á svig við lög nema lögum sé breytt. Þetta hefði ég talið nokkuð augljóst, herra forseti, og ítreka þær athugasemdir sem ég hef gert við úrskurð virðulegs forseta sem í raun og veru er orðaður með mjög opnu orðalagi, þ.e. sagt er að „rök hnígi til þess“. Mönnum sýnist að rök hnígi til þess að umfjöllun hafi verið lokið þrátt fyrir þetta skýra minnisblað frá umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Ég spurði hæstv. umhverfisráðherra í dag í andsvari þegar hún hélt hér ræðu hvort hún vantreysti beinlínis verkefnisstjórn rammaáætlunar í ljósi þess að hún virtist líta svo á að það væri nægjanleg málamiðlun - málamiðlun sem við höfum samt auðvitað ekki séð heldur bara heyrt um frá hæstv. forsætisráðherra - að sleppa Hagavatni, í ljósi þess að þarna væri Skrokkalda beinlínis tiltekin líka sem ekki hefði farið fram lögbundin umfjöllun um, fyrir utan að verkefnisstjórn hefur auðvitað ekki lokið umfjöllun um Urriðafossvirkjun né Holtavirkjun eins og kemur fram í greinargerðinni með tillögunni. Hæstv. ráðherra vildi meina að hún legði mikið traust á verkefnisstjórnina en samt ætlar hún ekki eða a.m.k. gerir hún það ekki að tillögu sinni að við fylgjum ráðum verkefnisstjórnarinnar. Þetta er auðvitað dapurlegra og þyngra en tárum taki. Ég hef setið á þingi síðan árið 2007, herra forseti, og tók þátt í umræðu um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og las þá skýrslu og las gagnrýnina sem þar var sett fram á stjórnmálamenninguna á Íslandi, stjórnmálamenninguna á Alþingi, menninguna innan stjórnmálaflokkanna. Eitt af því sem þar var reifað í ítarlegu máli var nauðsyn þess að stjórnmálamenn hlustuðu eftir því sem fagmenn hefðu fram að færa og hefðu að segja. Það að reyna að leiða þetta deilumál, þetta stóra deilumál á Íslandi sem lýtur að því hvernig við nýtum okkar auðlindir, tilraunin til að leiða það í eitthvert eðlilegt ferli var auðvitað tilgangurinn með lögum um rammaáætlun, en þá verðum við að ætlast til þess að þeim sé fylgt. Það er ekki nægjanlegt að setja lagaramma þar sem við reynum að fela fagmönnum að raða virkjunarkostum ef við ætlum ekki að hlusta svo á þá. Og við sem sátum hér á síðasta kjörtímabili samþykktum tillögu 63:0 um að við ætluðum svo sannarlega að gera eitthvað í því sem kom fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, bæta stjórnmálamenninguna. Já, við ætlum að gera það, sögðum við öll. Við sögðum það öll. Að vísu voru ekki margir af þeim hv. þingmönnum sem skrifa undir nefndarálitið hér á síðasta kjörtímabili, raunar bara einn held ég, en það breytir því ekki að maður hefði haldið að slíkt ætti að skila sér áfram. Hluti af því er að hlusta á fagmenn og þá dugir ekki til að koma hér upp eins og hv. þingmenn meiri hluta atvinnuveganefndar hafa gert og vitna til sveitarstjórnarmanna sem eru mjög áfram um að fá þessar virkjanir af stað eftir því sem hér kemur fram. Það er bara ekki það sama og faglegt mat. Sveitarstjórnarmennirnir eru í pólitík alveg eins og við hin. Það er ekki það sama og að fá faglegt mat og bíða eftir faglegu mati verkefnisstjórnar, það finnst mér ekki svara því sem við höfum bent á að það er verkefnisstjórnar að ljúka sinni umfjöllun. Hv. atvinnuveganefnd getur gert tillögur um breytingar, en hún verður að bíða eftir því að verkefnisstjórn hafi lokið umfjöllun. Hún getur gert tillögur um breytingar þegar verkefnisstjórn hefur lokið umfjöllun. Þá er hægt að takast á um það á pólitískum vettvangi, jafnvel þótt fagaðilar leggi eitthvað til þá getum við tekist á um það ef hv. þingmenn vilja breyta því og hafa áhrif á það, en þeir bíða ekki einu sinni eftir því að verkefnisstjórnin ljúki sínu starfi. Af hverju erum við að tala svona mikið um þetta? Af hverju finnst okkur þetta skipta svona miklu máli? Jú, það er af því við erum að ræða um atvinnuuppbyggingu til framtíðar, ekki satt? Við skulum átta okkur á því, herra forseti, að samkvæmt upplýsingum Orkustofnunar þá er búið að virkja 50% af öllu virkjanlegu vatnsafli og jarðvarma á Íslandi. Það hefur gerst á ekkert mjög löngum tíma. Við þekkjum sögu rafvæðingar á Íslandi og fyrstu virkjanirnar sem voru byggðar hér, Sogsvirkjanirnar, voru gríðarlega mikilvægar fyrir uppbyggingu atvinnulífs á Íslandi á þeim tíma. Við þekkjum líka söguna á bak við það þegar ákveðið var að fara af stað, m.a. fyrir tilstuðlan þróunarfjár utan úr heimi, í stóriðjuuppbyggingu og ráðist var í að byggja álver í Straumsvík. Þetta var ákveðin atvinnustefna sem var rekin um miðja öldina, 20. öldina. En við verðum auðvitað að færa okkur yfir á þá öld sem við lifum á og það sem hefur gerst síðan. Nú búum við á þessu landi þar sem við erum að reyna að byggja upp fleiri stoðir í atvinnuuppbyggingu. Ég þarf ekkert að spyrja hv. þingmenn að því, þeir vita það jafn vel og ég að stærsta útflutningsgrein okkar um þessar mundir er ferðaþjónusta. Það mátti nú ekki einu sinni ræða ferðaþjónustu fyrir svona tíu árum, hún þótti bara ekkert merkileg, þótti ekkert merkileg, hún yrði aldrei framtíðaratvinnuvegur. Nú er hún stærsti útflutningsatvinnuvegurinn um þessar mundir og allir ætla sér að taka þátt í því. En af hverju koma þessir ferðamenn hingað? Koma þeir til að horfa á virkjanir? Nei, þeir koma út af náttúrunni. Þegar við stöndum frammi fyrir því að þurfa að gæta ákveðins jafnvægis í því hvernig við byggjum upp atvinnuvegi okkar þá skulum við horfa á það að við höfum þegar nýtt 50% af öllu virkjanlegu vatnsafli og jarðvarma. Við höfum þegar byggt talsvert af iðjuverum, ég get vel skilið þá sem vilja verja þau og horfa til einhverrar framtíðaruppbyggingar í því, það má vel hugsa sér framtíðaruppbyggingu áfram þar að einhverju leyti, t.d. á sviði gagnavera, en horfum til þess að við erum búin að gera ansi mikið á þeim stutta tíma sem við höfum haft yfir tækninni að ráða til að virkja þær auðlindir sem við eigum. Það er mikilvægt að við skiljum einhverjar ákvarðanir eftir til lengri tíma, en það er líka mikilvægt að við áttum okkur á því að það fólk sem hingað kemur mætir hérna til að horfa á þessa fossa. Þegar við ræðum um að ágangur ferðamanna sé orðinn of mikill, því hann er sannarlega orðinn það víða um landið, ég nefni Gullfoss og Geysi, þá má líta til þess að við eigum t.d. þrjá fossa í Þjórsá rétt í næsta nágrenni, Dynk, Gljúfurleitarfoss og Kjálkaversfoss og ef hægt væri að gera þá aðgengilegri fyrir ferðamenn mætti búa til sannkallaðan ferðamannastað sem mundi draga að sér tugþúsundir ferðamanna á hverju ári - ef við horfðum á þá sem svona auðlind. En mér finnst því miður umræðan hér inni snúast fyrst og fremst um einhliða atvinnuuppbyggingu. Við eigum sjávarútveginn líka, ekki gleyma því. Á því eigum við að byggja. Við eigum að byggja á mörgum stoðum. Við eigum ekki bara að horfa á nýtingu orkuauðlindarinnar til iðnaðar, við eigum að horfa til ferðaþjónustunnar, við eigum að horfa til sjávarauðlindarinnar, rannsóknanna og nýsköpunarinnar sem tengist auðvitað öllum okkar auðlindum en líka hugviti. Á það eigum við að horfa. Það er það sem almenningur í landinu er búinn að átta sig á, 60% fólks samkvæmt nýrri skoðanakönnun eru fylgjandi því að stofna þjóðgarð á miðhálendinu. Ef ráðist verður í Skrokkölduvirkjun þá erum við að fara inn á þetta sama miðhálendi. Það þýðir ekki að segja að virkjunin sjáist nú ekki mjög mikið af því að stór hluti verði neðanjarðar. Það breytir því ekki að þá förum við inn á ósnert svæði, við röskum því með mannvirkjum og við getum ekki horft fram hjá því. Við förum inn á svæði sem við gætum ákveðið hér og nú að gera að þjóðgarði. Af hverju finnst mér það góð hugmynd? Jú, þau víðerni sem við eigum á miðhálendinu eru stærstu ósnortnu víðerni í Evrópu. Stærstu ósnortnu víðerni í Evrópu. Þegar við fljúgum til útlanda og fljúgum yfir Evrópu þá sjáum alla litlu ferkantana, öll litlu frímerkin sem er búið að deiliskipuleggja niður í smæstu sentimetra og svo komum við heim og ég veit að öllum hv. þingmönnum líður eins og mér, ég er viss um að þeim líður eins og mér þegar þeir horfa yfir hraunflákana, jökulbreiðurnar, mosann og lyngið sem breiðir úr sér án þess að nokkur maður hafi deiliskipulagt nokkuð af því þetta er ósnortið. Þá hljóta allir að átta sig á því þvílíka auðlind við eigum. Það er það sem 60% landsmanna að minnsta kosti hafa áttað sig á, að þetta er auðlind. Þetta er auðlind sem skiptir máli að vernda sjálfrar sín vegna. Þessi náttúra er þarna óháð okkur og það skiptir máli að vernda hana sjálfrar sín vegna, en hún er líka auðlind því það skiptir máli að þeir sem hingað koma til að fara upp á hálendi sækjast eftir nákvæmlega þessu. Þeir eru ekki að sækjast eftir því að keyra þar um, stoppa í sjoppunni, fá sér pylsu, kíkja á hitt og þetta og aðeins upp á jökulinn, þeir eru að sækjast eftir því sem við getum kallað öræfakyrrðinni sem kölluð hefur verið svo í bókmenntum okkar, ljóðum og skáldskap, það er öræfakyrrðin og víðernin sem eru sannkölluð auðæfi í nútímanum þar sem áreitið er með slíku móti að maður getur nánast aldrei upplifað öræfakyrrðina. Það verður að viðurkennast, herra forseti, að háspennulínur, mannvirki, vegalagning - allt hefur þetta áhrif á upplifunina. Ég held því að ástæða þess að við ræðum þessa tillögu svo lengi og vel er að hún hefur í för með sér stefnumörkun gagnvart miðhálendinu sem getur orðið til þess að við getum ekki snúið við aftur, herra forseti, óafturkræf áhrif. Þótt menn segi hér: Ja, það er ekki búið að ákveða að virkja þótt við setjum þetta í nýtingarflokk, þá er það að færa þetta yfir í nýtingarflokk miklu afdrifaríkari ákvörðun en að færa úr nýtingu yfir í bið. Ef við færum úr nýtingu yfir í bið þá erum við að segja að við ætlum að bíða eftir því að fagaðilar hafi frekari tíma til að afla gagna. Af því að ég á stuttan tíma eftir en ætlaði þó aðeins að nefna virkjanir í Þjórsá þá er það svo að í greinargerð hæstv. ráðherra með upprunalegri tillögu eru færð verulega haldbær rök fyrir því af hverju það er ekki góð hugmynd að færa Urriðafossvirkjun og Holtavirkjun yfir í nýtingarflokk á þessum tíma. Það er vegna villta laxastofnsins. Ég ætla að nýta síðustu mínútu mína til að minna okkur á að miðhálendið er ekki bara verðmæti. Við skulum átta okkur á því að þarna er búsvæði stærsta villta laxastofns á norðurslóðum ef við getum orðað það svo, á norðurhveli, í því felst gríðarleg auðlind og við viljum ekki taka skref sem geta orðið til þess að raska tilvist þessa fisks. Það eru færð rök fyrir því til að mynda af þeim fræðimönnum sem hafa verið að vinna fyrir North Atlantic Salmon Fund að það þurfi að kanna miklu betur áhrif mótvægisaðgerða á borð við seiðaveitur og annað áður en við getum tekið þessa ákvörðun. Ég mundi segja að í þessu máli, herra forseti, væri það svo einfalt fyrir meiri hlutann að bíða þetta ár þangað til verkefnisstjórn skilar af sér í staðinn fyrir að efna til ófriðar um málið með þeirri breytingartillögu sem hér liggur fyrir, því það er svo margt undir, herra forseti. 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hún fór mjög vel yfir deilur um lögmæti þess að setja tillöguna hér á dagskrá og þessa breytingartillögu frá meiri hluta hv. atvinnuveganefndar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í þá stöðu sem komin er upp eftir að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra hélt sína ræðu í dag og hélt því blákalt fram að hún hlustaði á fyrrverandi verkefnisstjórn og væri tilbúin að styðja niðurstöðu hennar sem fram kom áður en umsagnarferli fór í gang sem boðað er með bráðabirgðaákvæði í lögum um rammaáætlun, en ætlaði ekki að hlusta á verkefnisstjórnina sem nú starfar. Ég velti því fyrir mér hver staða verkefnisstjórnarinnar er núna eftir þessi orð hæstv. ráðherra. Er í raun líklegt að hún muni starfa áfram ef hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra lítur fram hjá niðurstöðum hennar? Síðan vil ég líka biðja hv. þingmann, ef hún hefur tíma, að segja álit sitt á orðum hæstv. forsætisráðherra í dag en hann sagði eitthvað á þá leið að það yrði ekki rætt við stjórnarandstöðuna á meðan þetta mál væri á dagskrá. Ég skildi hæstv. forsætisráðherra þannig að það yrði bara ekkert talað við stjórnarandstöðuna á meðan hún væri að ræða þessi mál. Ég vil spyrja hv. þingmann 

Herra forseti. Ef við hyggjum fyrst að orðum hæstv. forsætisráðherra þá er þetta ekki mikil stefnubreyting þar sem hæstv. forsætisráðherra hefur kosið í störfum sínum að hafa sem minnst samráð við stjórnarandstöðuna, gjörsamlega þvert á það sem kemur fram í stjórnarsáttmála þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr þar sem sérstaklega er talað um gildi samráðs og samvinnu. Ég hef ekki orðið vör við miklar umleitanir af hálfu hæstv. forsætisráðherra um að ræða við stjórnarandstöðuna og mér fannst hann bara ítreka það í dag að hann sé ekki reiðubúinn til neins samtals um þetta mál meðan þessi umræða stendur. Það þýðir auðvitað að hann er ekki tilbúinn í neinar sættir í þessu máli. Það er dapurlegt af hálfu Framsóknarflokksins sem einhvern tímann var kallaður flokkur sátta í íslensku samfélagi. Ég held að sú arfleifð sé löngu horfin. Hvað varðar hæstv. umhverfisráðherra þá spurði ég hæstv. umhverfisráðherra hvort yfirlýsing hennar um að hún kysi að taka mark á síðustu verkefnisstjórn en ekki núverandi verkefnisstjórn væri vantraust á núverandi verkefnisstjórn. Hún sagði að hún treysti vel núverandi verkefnisstjórn, en sagði líka að afstaða hennar mótaðist af tillögum síðustu verkefnisstjórnar. Af því að orðið misskilningur kemur nú oft upp þegar rætt er um núverandi ríkisstjórn af einhverjum orsökum þá held ég að þarna sé að baki einhver mikill og djúpstæður misskilningur á lögum um rammaáætlun af því að hæstv. ráðherra talar þarna þvert á álit síns eigin ráðuneytis sem snýst um að núverandi verkefnisstjórn hefur lögbundnu hlutverki að gegna. Það er ekki valkvætt hvernig maður túlkar nákvæmlega þau lög, að maður geti bara ákveðið að hlusta á það sem síðasta verkefnisstjórn sagði og ekki það sem núverandi verkefnisstjórn segir. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hv. þingmaður kom inn á og minnti okkur á samþykkt sem við gerðum hér á síðasta kjörtímabili, þingsályktunartillögu sem samþykkt var 63:0, sem m.a. fjallaði um betri stjórnmálamenningu, að það væri nauðsynlegt að bæta stjórnmálamenninguna og menn voru sammála því í umræðum um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að hv. þingmenn þyrftu að taka til í sínum ranni hvað það varðaði. Nú eru tvö ár liðin síðan hæstv. ríkisstjórn tók við völdum og við erum farin að ræða hér hrossakaup um auðlindir landsins, náttúruauðlindir bæði til lands og sjávar. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvaða ráð telur hún að stjórnarandstaðan hafi í þessari stöðu annað en að vera með málþóf?

Herra forseti. Þetta er flókin staða og tengist auðvitað beint því sem hæstv. fjármálaráðherra reifaði á Facebook-síðu sinni fyrr í dag, þ.e. það þyrfti að stytta ræðutíma stjórnarandstöðunnar og auðvitað meiri hlutans líka, en fyrst og fremst er það auðvitað stjórnarandstaðan sem nýtir hér ræðutíma vegna þess að hún hefur engin önnur úrræði. Ég hef verið í hópi þeirra sem hafa talað fyrir því að stjórnarandstaðan eða skilyrtur minni hluti þingmanna geti skotið málum til þjóðarinnar, svo dæmi sé tekið. Ég hef ekki heyrt mikinn áhuga á því hjá hv. þingmönnum meiri hlutans enn þá, en það kann að breytast ef þeim finnst erfitt að sitja undir þessari umræðu, en umræðan er það tæki sem við höfum. Ég verð að segja það, af því að fólk ræðir nú þessa umræðu alltaf með mjög neikvæðum hætti eins og hún sé mjög slæm, að mér finnst afskaplega margt hafa nú þegar komið fram í umræðunni. Hún hefur gert mér talsvert ljósara t.d. hvaða sjónarmið voru í huga hv. meiri hluta atvinnuveganefndar þegar hann afgreiddi málið, þannig að ég lít á að umræðan sé gjarnan til góðs 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu og fagna því að við skulum vera komin af stað með dagskrána og ræðum málefnalega um þessa hluti. Hv. þingmaður gerir að umtalsefni og gerir lítið úr umsögnum sveitarstjórna og samtökum sveitarfélaga sem m.a. sá sem hér stendur hefur verið að vitna í og eins umsögn frá Alþýðusambandi Íslands. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða umsagnir það hafi verið sem fyrrverandi umhverfisráðherra tók svona mikið mark á að hún færði sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki yfir í biðflokk, hvort það hafi verið merkilegri aðilar, hvaða umsagnir það hafi verið og frá hvaða aðilum sem höfðu meira vit á þessu en þessir faglegu hópar sem voru búnir að leggja mikla vinnu í að undirbúa þeirra tillögu. Mig langar að fá svar við því.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég gerði ekki lítið úr þeim umsögnum sem bárust nefndinni, hvorki sveitarfélaga né annarra, ég benti hins vegar á að ekki mætti líta á þær með sama hætti og niðurstöður faghópa þar sem sérstaklega eru fengnir fagaðilar til þess að skoða tiltekna þætti, umhverfisþætti, oft samfélagslega og efnahagslega þætti, í þessum tilvikum umhverfisþætti, til að meta heildaráhrif hugsanlegra virkjana. Mér finnst þetta tvennt ólíkt. Ég geri ekki lítið úr umsögnum sveitarfélaga, ekki frekar en ég geri lítið úr stjórnmálamönnum almennt. Þeir hafa sínu hlutverki að gegna, en ég ætla til að mynda, hv. þingmaður, ekki að kalla mig fagaðila til þess bæran að dæma umhverfisáhrif hugsanlegra virkjana. Ég er ekki með „kvalifíkasjónir“ í það, svo ég fái að sletta hér. Hvað varðar ferli rammaáætlunar síðast er það alveg skýrt skilgreint í lögunum að þegar verkefnisstjórn hefur skilað af sér til ráðherra er gefinn lögbundinn umsagnarfrestur, alveg eins og var gert með tillögu um Hvammsvirkjun. Hér í ágætri greinargerð hæstv. ráðherra koma fram öll þau atriði sem bárust frá umsagnaraðilum um þessa tillögu. Það er gert mjög vel grein fyrir því í greinargerðinni. Í tilfellinu sem hv. þingmaður spyr um bárust 225 umsagnir og hæstv. ráðherra tók þá ákvörðun að leggja til við þingið að fluttir yrðu þrír hugsanlegir virkjunarkostir í Þjórsá, ekki í nýtingu, ekki í vernd, heldur í bið, þ.e. umsagnarfjöldinn var slíkur að ástæða var talin til þess að afla frekari gagna. Það virðist hafa verið á rökum reist ef marka má niðurstöðu verkefnisstjórnar sem segir hreinlega hér að það sé full ástæða til að skoða betur þær athugasemdir sem hafi komið fram um villta laxastofninn í Þjórsá. Þannig að ég fæ ekki séð að þetta sé sambærilegt með nokkru móti, herra forseti.

Virðulegi forseti. Um það er deilt hvort þær upplýsingar nýtist í umhverfismat áætlana eða framkvæmda. Hv. þingmanni var tíðrætt um ferðamennskuna, að ferðamenn kæmu hér til að njóta náttúrunnar. Ég get alveg tekið undir það. En það vill nú þannig til að stærsti ferðamannastaður landsins þar sem langflestir ferðamenn koma er Bláa lónið. Bláa lónið er til komið vegna virkjana. Þar á Suðurnesjum er búið að stofna auðlindagarð þar sem heimamenn nýta orku landsins á sjálfbæran hátt og kemur til með að trekkja og er strax farinn að trekkja að ferðamenn.

Herra forseti. Um það hef ég að segja að ég er ekki að halda því fram að allt manngert sé endilega hræðilegt. Öxarárfoss er dæmi um það þegar vatni var veitt af forfeðrum okkar á Þingvöllum til þess að tryggja vatn til þingfunda. Kannski hefði ég verið á móti því þá ef ég hefði fengið að sitja þingfundi, sem ég hefði vafalaust ekki fengið sem kona. En það breytir því ekki að manni finnst hann ósköp fallegur í dag. Það sem ég er að benda á er að við eigum gríðarleg verðmæti í okkar ósnortnu náttúru, verðmæti sem engin önnur Evrópuþjóð státar af. Það er út af þeim verðmætum og þarf ekki annað en horfa á það efni svo dæmi sé tekið sem er nýtt til markaðssetningar á Íslandi. Hvað er verið að sýna okkur þar? Að megninu til þessa ósnortnu náttúru. Það er hún sem laðar hingað að ferðafólk sem ferðast síðan með mismunandi hætti. Margir fara ekki upp á hálendi, margir njóta náttúrunnar í aðeins manngerðara umhverfi. Ég er bara að benda á að þarna eigum við gríðarleg verðmæti sem við þurfum að ganga afar varlega um.

Virðulegi forseti. Um leið og við hv. þingmaður erum mjög ósammála um þessi mál almennt séð, ekkert að því, menn hafa skiptar skoðanir á þessu, þá erum við þó sammála um að ósnortin náttúra er okkur mikilvæg. Ef horft er sérstaklega til þessarar þingsályktunartillögu þá er meginþemað í henni, sem er virkjanir í neðri Þjórsá og Skrokköldu, alls ekki ógn við ósnortna náttúru nema síður sé. Þar erum við á þannig svæðum. Ég vil aðeins koma að þessu atriði með ferðamenn og virkjanir, að ferðamenn komi ekki til Íslands til þess að skoða virkjanir, og hér var farið yfir Bláa lónið. En það eru þúsundir á þúsundir ofan ferðamanna sem fara alveg sérstaklega að skoða virkjanir. Bara í Hellisheiðarvirkjun eina koma um 100 þús. ferðamenn á ári. Það gerir hana að einum af fjölsóttari ferðamannastöðum landsins. Leiðin hefur verið opnuð fyrir almenning og það er greið leið fyrir almenning og ferðamenn að koma á þessa staði. Hv. þingmaður lýsti vel ferlinu sem fer fram og því sem fór fram á síðasta kjörtímabili og ákvörðun ráðherra þá um að taka tillit til þeirra fjölmörgu umsagna sem bárust. Það hefur reyndar ekki komið oft fram í umræðunni, en langstærstur hluti þeirra umsagna var dreifibréf þannig að fjöldinn segir nú ekki allt, það var svona hópbréf sem var sent. Ég lít svo á að við séum í nákvæmlega sömu stöðu núna. Við erum að meta umsagnir. Við komumst að niðurstöðu eftir yfirferð þeirra umsagna, víðtækra umsagna. Mér fannst hv. þingmaður tala svolítið niður til heimamanna og 

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann á móti: Hvort heldur hann að fleiri vilji horfa á Gullfoss óvirkjaðan eða virkjaðan? Eða Dettifoss? Eða Dynk sem margir hafa viljað virkja, glæsilegasta foss landsins? Það er ekki sama upplifun, og þar er ég ekki bara að tala fyrir sjálfa mig, að horfa á fossa sem átt hefur verið við og streyminu jafnvel stýrt í þeim og að horfa á ósnortna fossa. Fossar eru ein merkilegasta náttúra sem við getum horft á, vekja mann til umhugsunar um eilífðina og hvað þeir hafa lengi bunað á sínum stað. Skógafoss, þar faldi nú landnámsmaður gullkistu undir eins og við vitum. Þeir hafa verið hérna miklu lengur en við. Það er það sem skiptir svo miklu máli að velta fyrir sér. Þetta er náttúra sem er búin að vera hérna miklu lengur en við, verður hérna löngu eftir okkar daga líklega. Þess vegna þurfum við svolítið að velta fyrir okkur hvert okkar hlutverk er í samhengi við þessa náttúru. Hvað varðar ferlið þá hafna ég því alfarið að ég hafi talað niður umsagnir sveitarfélaga eða heimamanna. Það er ekki rétt. Ég er að benda á það og ég tel það vera réttmæta athugasemd að við eigum ekki að rugla saman umsögnum sveitarfélaga, heimamanna og umsögnum fagaðila. Ég tel sjálfa mig með í þeim hópi. Ég er stjórnmálamaður. Ég get haft mínar skoðanir. Ég neyðist samt til þess að taka mark á umsögnum fagaðila. Það reyndi ég að gera til að mynda þegar ég las upprunalegu tillöguna, þar sem athugasemdirnar sem bárust í hinu lögbundna umsagnarferli fylgja allar með. Þær fylgja allar með hjá ráðherranum. Það sem við höfum gagnrýnt er að í lögunum er kveðið á um að þetta umsagnarferli eigi sér stað og ráðherra leggi síðan sína tillögu fram. Þingið, eins og ég hef skilið það, geti gert breytingartillögur um flokkun, en að þingið leggi beinlínis til nýja möguleika, það er það sem 

Virðulegur forseti. Mér finnst fólk farið svolítið út úr umræðunni, það er lýsandi fyrir hana þegar farið er að tala um hvort eigi að virkja Dynk, Gullfoss eða Dettifoss eða Skógafoss eða Seljalandsfoss. Auðvitað er enginn að tala um það. Það er enginn að tala um það. Þetta er ákveðinn flótti frá því að taka efnislega umræðu um það sem um ræðir. Ég stend við það að við erum að gera í raun alveg nákvæmlega sömu breytingar og gerðar voru á síðasta kjörtímabili, bara í aðra átt. Það kom verkefnisstjórn á þeim tíma mjög á óvart, kom fram í viðtölum við formann verkefnisstjórnar, að ráðherra skyldi ekki fara að ráðum fagaðila þá. Það sýnir kannski að í röðum fagaðila getur matið verið mismunandi. Þeir koma sér ekki saman um eina niðurstöðu. En getur hv. þingmaður þá verið sammála mér um það að alveg eins og við urðum að beygja okkur á síðasta kjörtímabili í miklu ósætti 

Herra forseti. Það er ákveðin tilhneiging hér í umræðunni til þess að segja að ekki megi tala um suma hluti. Þegar ég nefni fossa, tiltekna fossa, þá er ég ekki að segja að það sé neinn búinn að leggja til að virkja þá, ég er bara að ræða það að við erum búin að virkja helming af öllu vatnsafli og jarðvarma. Þeir fossar sem ég nefndi hafa ekki verið virkjaðir og þeir eru dýrmætir. Það er stóra myndin sem mér finnst fullkomlega eðlilegt að ræða og ég ætla ekki að láta segja mér það  Hvað varðar hins vegar þessar athugasemdir um ferlið þá er það svo í fyrsta lagi að gert er ráð fyrir umsagnarferli í lögunum. Það er gert ráð fyrir umsagnarferli í lögunum. Út frá því getur maður dregið þá ályktun eins og ég sagði áðan að þingið geti svo gert breytingartillögur á þeim flokkum sem lagðir eru til af ráðherra, en ég set spurningarmerki við það að þingið sé beinlínis að gera tillögur um nýja kosti. Og athugum það að hér er um talsvert afdrifaríkari tillögur að ræða en um var að ræða á síðasta kjörtímabili þar sem lagt var til að færa úr nýtingu í bið. 

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að mér þætti það lýsa mikilli smekkvísi af hálfu hæstv. forseta að haga dagskrárstjórninni þannig að sú ágæta ræða sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir flutti nú yrði lokaræða umræðunnar. Ég held að þar hafi allt verið dregið fram um ástæður þess að þetta mál á ekki að vera á dagskrá. Ég er hingað kominn til að gera enn athugasemd við að fulltrúar stjórnarflokkanna haldi því fram að þeir misbeiti dagskrárvaldinu í þinginu í krafti einhvers meiri hluta. Nú gerði það formaður atvinnuveganefndar og það verður að halda því til haga að stjórnarflokkarnir fengu í síðustu alþingiskosningum ekki meiri hluta atkvæða, hvað þá að þeir hafi fengið meirihlutastuðning meðal íslensku þjóðarinnar. Það er alls ekki svo. Og frá kosningunum hefur kvarnast af þeim hátt í helmingurinn af þeim sem þá studdu þá 

Virðulegi forseti. Ég ítreka þá ósk sem hefur komið fram um að hæstv. umhverfisráðherra komi hingað og sitji við þessa umræðu. Það þýðir ekki að koma hingað inn með einhverjar tilkynningar um að menn séu að taka ákvarðanir um framhald málsins í ríkisstjórn á morgnana, tilkynna okkur það í þinginu í kringum hádegið og hverfa síðan á braut. Við erum í lokaumræðu um málið, þetta er lokaumferðin. Við höfum ekki annan tíma. Hæstv. forsætisráðherra sagði í morgun að hann ætlaði að ræða við stjórnarandstöðuna þegar þessari umræðu væri lokið, en þetta er lokaumræðan þannig að við hljótum að fara fram á það að minnsta kosti að ráðherrarnir, sem fjalla um þetta mál á fundum sínum á morgnana og taka ákvarðanir um það hvernig verði farið með málið að lokum, sitji hér og hlýði á rökstuðning okkar í stjórnarandstöðunni.

Virðulegur forseti. Hvernig stendur á því að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er ekki hérna? Af hverju er ráðherrann ekki við umræðuna? Það er búið að margbiðja hana um að vera við þessa umræðu. Af hverju er hún ekki hérna? Hefur henni verið gert viðvart um að hennar sé óskað hér? Það var þráfaldlega gert í gær með mjög takmörkuðum árangri. Hún kemur með tilkynningu inn í umræðuna í dag og fer svo. Hæstv. forsætisráðherra kemur líka inn í umræðu um óundirbúnar fyrirspurnir og fer svo, talar að vísu um leið og hann er að fara út úr salnum um mikilvægi rökræðunnar eins og venjulega, mikilvægi rökræðunnar, segir hann og gengur svo á dyr. 

Forseta er ekki ljóst hvort hæstv. ráðherra var gert viðvart fyrr á þessum fundi meðan forseti var ekki í forsetastóli en mun gera ráðstafanir í þá veru.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur. Það er svo merkilegt hér í umræðum að stjórnarmeirihlutanum finnst furðulegt að það sé ætlast til þess að í þingsal fari fram störf og ef hlutirnir taka lengri tíma en þau akkúrat höfðu hugsað sér gefur það þeim tilefni til að breyta þingsköpum. Hæstv. umhverfisráðherra kom hingað fyrr í vikunni og fannst líka óeðlilegt að þingstörfin færu ekki eftir hennar þörfum, að hún hefði þurft að bíða þess aðeins of lengi að koma í ræðustól. Henni fannst það alvarlegra en að stjórnarmeirihlutinn færi í andstöðu við hennar eigið ráðuneyti og ráðleggingar þaðan. 

Virðulegi forseti. Nú er ég glöð að sjá hæstv. forseta aftur í sæti sínu því að ég hef verið hér eins og biluð plata í allan dag að spyrja virðulega forseta sem hér hafa setið alltaf sömu spurningarinnar, af hverju við höfum þetta mál á dagskrá, af hverju það sé í forgangi. Ég hef áður spurt þann hæstv. forseta sem nú er kominn á hvaða faglega mati hann byggði úrskurð sinn um að hleypa breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar áfram. Ég og fleiri þingmenn teljum breytingartillöguna hreinlega ekki tæka, að hún standist ekki lög um rammaáætlun. Ég bið enn á ný um og þætti vænt um að fá svör við spurningunni.

Varðandi úrskurð forseta vísar forseti eingöngu til úrskurðarins. Þar kemur fram rökstuðningur fyrir niðurstöðu forseta í þeim efnum og málið er rækilega reifað.

Virðulegi forseti. Nú vantar klukkuna korter í sex. Ég er ekki mikið fyrir að gorta mig af því en ég er þingflokksformaður og ég hefði búist við að haft yrði haft samband við mig ef það ætti að ræða þessi mál eitthvað. Það hefur ekki verið talað við mig og ekki mér vitandi við aðra þingflokksformenn þannig að greinilega er ekkert verið að ræða við stjórnarandstöðuna um þetta. Með hliðsjón af því verð ég að taka undir þá ósk, í fyrsta skipti vek ég athygli á, að hlé verði gert á þessum fundi og talað saman um dagskrá þingsins til að leysa úr þessu. Þegar þingið kemur sér ekki saman um hvað eigi að ræða er að mínu mati of mikið að til að halda þingfund. Þetta ætti að vera mjög einfalt, við ættum að vera fljót að finna út úr þessu en eins og fram hefur komið á sér ekki stað neitt samtal um það hvernig við ætlum að haga þingstörfum. Og meðan svo stendur 

Herra forseti. Ég verð að taka undir með félögum mínum hér. Hæstv. forsætisráðherra verður tíðrætt um rökræðu og þá ættu stjórnarliðar auðvitað að vera hér í sal og hlusta. Formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flutti hér sína fyrstu ræðu í þessu stóra og mikilvæga máli og mér finnst alveg ótækt að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa séð sér fært að vera í þingsal. Á að þurfa að biðja ráðherrann að vera við það mál sem hún væntanlega telur vera það allra mikilvægasta? Fyrst því er þvingað inn á dagskrána alla daga hlýtur hún að þurfa að vera hér, standa með því og fylgja því eftir, m.a. með því að koma í andsvör við stjórnarandstöðuþingmenn. Mér finnst algjört lágmark að koma í andsvör við formenn flokkanna. Og af því að hér hefur mikið verið vitnað í ASÍ-umsögnina vil ég segja að ég get ekki séð að ASÍ styðji þetta mál. Mér þætti vænt um að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson fyndi fyrir mig og merkti þá línu þar sem ASÍ er svona ægilega mikill 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað og óska eftir því að umhverfisráðherra sé í sal. Raunar bíð ég eftir að sjá þá tillögu sem hún boðaði hér í dag þannig að maður sjái rökstuðninginn á bak við það að upphaflegu frumvarpi sé breytt með þeim hætti að hér er tekinn einn virkjunarkostur og það talið fullnægjandi. Í öðru lagi tel ég gríðarlega mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra verði við umræðuna vegna þess að ég datt í þann pytt, sem ég hefði átt að varast, að trúa forsætisráðherra þegar hann benti á að ASÍ legðist með tillögu og breytingartillögu. Það er hins vegar ekkert í þessu bréfi frá ASÍ, bara akkúrat ekki neitt. Það segist hafa stutt tillöguna 2012. Þegar laxarökin komu taldi ASÍ æskilegt að verkefnisstjórnin afgreiddi þetta, drægi saman lokaniðurstöðu um að ljúka ætti vinnu verkefnisstjórnar áður en málinu væri lokið. Þetta er nákvæmlega það sama og stjórnarandstaðan öll er að biðja um. Það að hæstv. forsætisráðherra 

Hæstv. forseti. Ég kem hingað enn og aftur til að hvetja hæstv. forseta til að ljúka þessum fundi og kalla til einhvers konar sáttanefnd. Ég hvet líka hv. þm. Jón Gunnarsson sem er víst ágætismaður til að kalla saman meiri hluta atvinnuveganefndar og draga tillöguna til baka, reyna að skapa sátt í samfélaginu og fara bara eftir því sem áður var ákveðið. Ég er ekkert endilega að ráðast að honum eins og margir kannski hafa gert og persónugert. Ég veit að hann er ekkert að gera þetta einn og sjálfur. Hann fær bara ordrur frá sínum formanni. Það á að virkja hér allt í drasl, ég heyrði það bara þegar Búðarhálsvirkjun var ræst. Þar gaf hann sterklega í skyn að sjálfstæðismenn væru rétt að byrja að virkja landið. Svo vil ég endilega minnast á Höskuld Þórhallsson sem kom hérna áðan og var „hissasti“ þingmaður í heimi, að hann væri nr. 26 í röðinni, en í ræðum um Icesave 2.–4. desember 2009 hélt þessi sami hv. þingmaður 74 ræður.

Herra forseti. Ég get ekki tekið undir með neinum sem kvartar undan umræðum, þessi umræða er gríðarlega upplýsandi. Ég tek sem dæmi það sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson reifaði hér, þ.e. umsögn ASÍ sem ég er búin að skoða síðan, þar sem einmitt er mælt með því að beðið verði eftir niðurstöðum verkefnisstjórnar rammaáætlunar um alla þá kosti sem meiri hluti hv. atvinnuveganefndar leggur hér til. Ég held að við þurfum bara að tala sem mest hér til þess að fá einmitt allar þessar upplýsingar og staðreyndir fram því að umræðan er alltaf góð. Við störfum í málstofu, ekki á færibandi. Það er engin ástæða til þess, eins og hæstv. fjármálaráðherra segir, að hafa áhyggjur af afköstum Alþingis. Ég held að það sýni einhvern misskilning á Alþingi, Alþingi á einmitt að vanda sig og til þess er umræðan. Ég geri athugasemdir við þá sem tala um kvartanir og kveinstafi. Ég held að þetta sé einmitt mjög góð umræða. Ég skil ekkert í hv. þingmönnum meiri hlutans að kvarta undan umræðunni. Þeir ættu að fagna henni.

Herra forseti. Ég tek undir þá kröfu að fundi verði ekki haldið áfram án þess að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sé mættur í salinn. Það er nú svo að staða þingsins í málinu er orðin svolítið sérkennileg. Eins og hæstv. forsætisráðherra lýsti svo ágætlega hér í morgun, þá var það hæstv. ríkisstjórn sem var að semja einn kost út af borðinu af breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Það var ríkisstjórnin sem var að semja kostinn út af borðinu og tilkynna þinginu það. Ég vil spyrja forseta hvort honum finnist þetta ekki svolítið öfugsnúið því að þingið er auðvitað með málið í sínum höndum og ætti frekar að segja sína niðurstöðu og láta hæstv. ríkisstjórn vita um hana en ekki öfugt.

Forseti. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur þegar hún segir að sú umræða sem hér fari fram sé um margt upplýsandi og fróðleg. Engu að síður langar mig að taka undir það, sem ýmsir hafa nefnt fyrr í dag, að forseti taki þetta mál af dagskrá, reyni að finna því betri farveg, helst að hin upphaflega tillaga, sem lögð var fram, komi hingað og við getum rætt hana. Mér finnst það skipta miklu máli að við erum ekkert hér á miðri leið, við erum í síðari umræðu. Það er alveg ómögulegt að vera í henni í svona miklum ófriði. Ef forseti sér sér ekki fært að gera þetta, þá geri ég að minnsta kosti þá kröfu að hæstv. ráðherra, frú Sigrún Magnúsdóttir, sé viðstödd þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég spyr aftur um hæstv. umhverfisráðherra Sigrúnu Magnúsdóttur, hvort búið sé að gera henni viðvart um að hennar sé óskað á þingfundinum. Ef hæstv. forseti ætlar að halda þessari umræðu áfram sé ég ekki að það sé hægt öðruvísi en að hæstv. ráðherra sé viðstaddur umræðuna. Hún hefur verið hér afar strjált, bæði í gær og í fyrradag, afar strjált, og það er ekki boðlegt. Í ljósi þess að hér er um að ræða viðamikla breytingartillögu við hennar eigin tillögu eða tillögu hennar ráðuneytis, hennar forvera, þá gengur ekki annað en að hún sé hér og taki þátt í þeirri rökræðu sem hefur verið í gangi varðandi breytingartillögurnar. Ég vil taka undir það, sem hér hefur verið sagt, að umræðan hefur verið góð, hún hefur verið upplýsandi og hún hefur verið afhjúpandi að því er varðar röksemdir og forsendur breytingartillögunnar. Það stendur í raun efnislega ekki steinn yfir steini. Við höfum fyrst og fremst talað um form en eftir því sem umræðunni vindur fram, og við förum meira að tala um innihald, kemur líka í ljós að þar er grundvöllurinn afar veikur.

Virðulegi forseti. Aðeins út af því sem hefur verið rætt hér um ASÍ, þá kom það mjög glögglega fram, í umsögn ASÍ frá árinu 2012, að þeir lögðu mjög mikla áherslu á að þessir virkjunarkostir yrðu settir í nýtingarflokk, sem ráðherra færði þá í biðflokk, og eins er verið að vitna í yfirlýsingu og samþykkt á miðstjórnarfundi ASÍ ári síðar. Ég get verið sammála hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur um að hér eigi sér stað málefnaleg umræða, þ.e. þegar málið er til umræðu. En það er mjög illa farið með tímann og beitt grímulausu málþófi þegar meiri umræða fer í fundarstjórn forseta en í málið sjálft. Það er illa farið með tímann. Við þær aðstæður er ekkert annað að gera en að halda áfram og ég hefði viljað hvetja virðulegan forseta til að halda hér áfram í kvöld. Mér finnst full ástæða til þess. Það eru margir á mælendaskrá sem vilja tjá sig um þetta mál og einboðið að við þurfum að svara þeirri eftirspurn. Umræðan getur líka farið að ganga hraðar fyrir sig ef þessi liður, um fundarstjórn forseta, er ekki misnotaður eins og gert er í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég skil vel að það sé súrt fyrir minni hlutann að fá ekki að ráða öllu hér, að þurfa að bíta í það súra epli að meiri hlutinn ráði. En það hefur verið skorað á mig að koma með þessa ályktun frá ASÍ sem ég hef lesið hérna upp úr og hér er hún frá 23. október 2013: „Því miður ákvað síðasta ríkisstjórn að rjúfa þá sátt sem verið hafði í undirbúningi rammaáætlunar og skapaði með því fordæmi fyrir pólitískum inngripum í faglegar tillögur verkefnisstjórnar. […] Það er mat miðstjórnar að upphafleg tillaga verkefnisstjórnar sé líklegust til þess að skapa slíka sátt og hvetur Alþingi til þess að fylgja niðurstöðum verkefnisstjórnarinnar.“ Miðstjórn ASÍ er að hvetja okkur til að gera þetta og við verðum við því.

Herra forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem farið hafa fram á að hæstv. umhverfisráðherra sé viðstödd þessa umræðu. Líkt og komið hefur fram er þetta síðari umræða um málið, þ.e. seinasta umræðan, og auðvitað á hæstv. umhverfisráðherra að vera hér viðstödd, hlusta á umræðuna og jafnvel taka þátt í henni eftir atvikum. Ég vil ítreka þá spurningu, sem beint hefur verið til hæstv. forseta, hvort hæstv. ráðherra hafi verið gert viðvart um að viðveru hennar sé óskað. Ég vil jafnframt biðja um að hæstv. forsætisráðherra sé gert viðvart og beðið um að hann sé einnig hér viðstaddur. Það var hann sjálfur sem bað um það hér við upphaf þingfundar að fram færi rökræða um málið. Þá finnst mér ekki til of mikils mælst að hann sé viðstaddur og taki þátt í þeirri rökræðu.

Virðulegi forseti. Ég er nú bara þannig upp alin að þegar forsætisráðherra segir eitthvað eins og hann gerði í morgun þá tók ég hann trúanlegan, að hugsanlega væri ASÍ að kalla eftir því að þessar breytingartillögur kæmu fram til að liðka fyrir deilum á vinnumarkaði. Það var nú bara orðað þannig hér í morgun. Svo les maður umsögn ASÍ og þar beinlínis segja þeir: „Alþýðusamband Íslands telur mikilvægt að Alþingi styðji þá breiðu sátt um fagleg vinnubrögð sem einkennt hefur alla vinnu í tengslum við undirbúning áætlunar um vernd og orkunýtingu landsvæða og mælist því til um að tillögur verkefnisstjórnar á hverjum tíma séu virtar.“ Þetta voru öll ósköpin og þessi umsögn átti aldeilis að kalla það fram hjá forsætisráðherra að hann stæði hér og gæfi út digurbarkalegar yfirlýsingar um að þessi breyting á rammaáætlun mundi liðka til í kjaraviðræðum. Þetta er eitthvað það veruleikafirrtasta sem ég hef orðið vitni að, öll þessi umgjörð og öll sú vanþekking sem birtist í máli ráðherranna, og það í röðum, um þetta mál í þinginu. Menn segja bara eitthvað af því að þeir ætla sér að gera þetta með öllum tiltækum ráðum.

Herra forseti. Ég ætla að halda áfram með umsögn ASÍ af því að ég óskaði eftir því að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson færi yfir það hvaða umsögn hann væri að vísa í. Þetta er einmitt það sem hæstv. umhverfisráðherra svaraði ekki, þegar hún var spurð þegar hún flutti ræðu sína, þ.e. hvað við gerum við nýjar upplýsingar. Hvernig vinnum við með nýjar upplýsingar? Umsögn ASÍ um þá tilteknu breytingartillögu sem hér liggur fyrir styður ekki þetta mál þannig að menn eru nánast hér að segja ósatt þegar þeir vitna til gamalla upplýsinga sem ASÍ styður ekki lengur, það eru aðrar forsendur sem ASÍ telur sig hafa í dag en þá. Þá á maður að segja frá því, hv. þingmenn Páll Jóhann Pálsson og Jón Gunnarsson. Að mati ASÍ er nauðsynlegt að hver virkjunarkostur fái þá umfjöllun hjá verkefnisstjórn byggða á faglegum rannsóknarniðurstöðum sem vera ber áður en lagt er til að færa einstakan virkjunarkost úr einum flokki yfir í annan. Svo mörg voru þau orð. Þetta er málið og þarna stendur umsögn ASÍ en ekki eins og hv. þingmenn hafa vitnað til.

Hæstv. forseti. Staðan hér er algerlega óviðunandi, bara það að menn komi hér upp og réttlæti þessa málsmeðferð á grundvelli umsagnar ASÍ frá árinu 2013. Það er árið 2015 og ný umsögn liggur fyrir og verið var að lesa upp úr henni. Hæstv. forseti hefur því miður ákveðið að taka þátt í þessum skollaleik. Ég endurtek þá bón mína að aftur verði farið yfir þessi mál og ég og fleiri fáum betri rökstuðning fyrir því af hverju forseta þyki sæmandi að fara gegn áliti umhverfis- og auðlindaráðuneytis um þessa breytingartillögu. Þar að auki tel ég að þangað til við komumst þangað verði hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra í salnum. Það virðist ekki veita af því að hún virðist ekki frekar en aðrir í stjórnarmeirihlutanum skilja út á hvað málið gengur.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé eðlilegast að gera hlé á þessum fundi þangað til hæstv. umhverfisráðherra er komin hér í salinn, bæði vegna þess hvernig málið er vaxið en líka vegna þess að ráðherrann hefur við meðhöndlun málsins orðið sérstakur gerandi í því hér í dag með tillöguflutningi og öðru slíku sem kallar enn frekar á að hún sé hér við umræðuna. Hitt verður auðvitað að skilja að hæstv. umhverfisráðherra forðist að vera hér í salnum þegar félagar hennar hafa í rauninni tekið hana og hent henni út í skurð í málinu og leyft Sjálfstæðisflokknum að hrauna yfir tillögur ráðherrans, gera allt aðrar og miklu dramatískari tillögur en bæði þessi ráðherra Framsóknarflokksins og forveri hennar, hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson, voru uppi með. Þeir hafa ákveðið að sniðganga hér hv. þm. Höskuld Þórhallsson, formann umhverfisnefndar, og gera þá nefnd að engu. Þeir hafa hér að engu verksvið efnahags- og viðskiptanefndar með hv. þm. Frosta Sigurjónsson í broddi fylkingar, vegna þess að hann leyfir sér að hreyfa einhverjum sjálfstæðum skoðunum öðrum 

Forseti. Nú er það orðið svo að forsætisráðherra kemur í ræðustól og gefur út yfirlýsingar og segir eitt og annað um ASÍ. Svo kemur í ljós að það er ekki satt þegar menn fara að glugga í pappíra. Hér kemur þingmaður Framsóknarflokksins í hv. atvinnuveganefnd, Páll Jóhann Pálsson, sem ekki hefur nú hjálpað til við að koma þessari umræðu áfram, og les og veifar hér tveggja og hálfs árs gömlum skjölum. Ég spyr: Hvað liggur á? Hér lá fyrir frumvarp um eina virkjun sem verkefnisstjórn mælti með. Hvað liggur á að taka núna þrjár, áttu að vera fjórar, til viðbótar? Er ekki nóg rafmagn í landinu? Það er alveg hellingur af rafmagni í landinu.

Hæstv. forseti. Ég sagði hér fyrr í ræðu um fundarstjórn forseta þar sem annar forseti sat á forsetastóli að það væri full ástæða til að gera hlé á störfum þingsins í vikutíma eða svo þannig að við áttuðum okkur á því á hvaða vegferð þingið væri hvað varðar ýmis mál sem eru á leiðinni eða ekki á leiðinni í þingið, vegna þess að hér hefur verið upplýst í fjölmiðlum að við eigum ekki von á húsnæðisfrumvörpum. Við eigum kannski von á einhverju um afnám hafta o.s.frv. Ég held að það sé mikilvægt að við setjumst nú niður og förum yfir þetta. Það kemur líka alltaf betur og betur í ljós og það er nú nytsemi í svona umræðu. Þegar maður fer að skoða ýmis álit, sérstaklega þegar maður á ekki sæti í atvinnuveganefnd, kemur í ljós að þar er verið að fara með rangt mál af þeim fossakaupmönnum sem hér ríða fram. Þeir hefðu getað farið í álitið sem gert var í kringum 1900, um að full ástæða væri til að virkja Gullfoss. Það voru menn sem samþykktu það þá, það voru full rök fyrir því, er það ekki? Menn sækja sér yfirlýsingar frá ASÍ, en sleppa bréfinu sem sent var sem svar til atvinnuveganefndar. Lesið þið líka álit Samtaka sveitarfélaga á Suðurlandi. Þar er svipuð niðurstaða. Fylgið þið verkefnisáætlun 

Virðulegi forseti. Við vorum með þetta mál nú í haust, 2014. Þetta er frá miðstjórn ASÍ haustið 2013. Ég get nú ekki ímyndað mér að það hafi mikið breyst þar á milli. 

Ótrúlegt.

Hér er lesið úr skýrslu rammaáætlun 3. 
             Með leyfi forseta, les ég aðeins úr henni: „Í framhaldinu varð fljótlega ljóst …“ 
             
            

Hann á þá að fara rétt með.

„Í framhaldinu varð fljótlega ljóst að nokkuð vantaði upp á að hægt yrði að gera öllum virkjunarkostunum átta viðunandi skil á þeim stutta tíma sem til ráðstöfunar var, sérstaklega eftir að ljóst varð að dráttur yrði á skipun faghópa vegna óvissu um greiðslur fyrir þá vinnu sem faghópunum var ætlað að inna af hendi.“ Það er ekki hægt að líkja þessum skýrslum saman. 

Forseti vill biðja um hljóð í þingsalnum. Hv. þingmenn hafa alveg haft möguleika á því að koma sjónarmiðum sínum á framfæri án þess að þurfa að gera það úr sætum sínum.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég er farin að hafa mjög miklar áhyggjur af því sem hér er í gangi. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson lýsir því yfir hér að honum þyki nóg um öll þau gögn sem flæða yfir …  Svo kemur hv. þingmaður fram með gögn sem eru gömul og eiga ekki við um þetta mál, þessa breytingartillögu, og notar þau sem rök í þessu máli. Þá erum við farin að rugla eitthvað, við verðum að tala um sama hlutinn. Ég hef áhyggjur af þessu sem og því faglega mati sem hæstv. forseti vísar hér stöðugt í. 

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan þá finnst mér umræðan góð af því að hún er að leiða margt í ljós en það vekur mér hins vegar mjög miklar áhyggjur hvað hún er að leiða í ljós. Hvað er hún að leiða í ljós? Það hefur verið vitnað í Alþýðusambandið um eitthvað og svo kemur í ljós að umsögnin er sú að ASÍ mælist til um að tillögur verkefnisstjórnar á hverjum tíma séu virtar. Er það þannig að við þurfum að fara að lesa hverja einustu umsögn yfir til að kanna nákvæmlega hvað er á bak við það sem er búið að segja okkur? 

Herra forseti. Ég vil ítreka þá ósk mína og fleiri hv. þingmanna um að ekki verði haldið áfram með þennan þingfund fyrr en hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er kominn. Síðan vil ég spyrja hæstv. forseta hvort hann sé ekki sammála því að það sé ástæða til að hafa áhyggjur af því viðhorfi sem flutningsmenn breytingartillögunnar sýna hér gagnvart anda laga um rammaáætlun og anda þeirrar vinnu sem var farið í til að reyna að skapa sátt um auðlindir þjóðarinnar. Hér kemur hv. þm. Páll Jóhann Pálsson og segir: Menn verða bara að sætta sig við að meiri hlutinn ræður. Hefur hæstv. forseti ekki áhyggjur af þessu viðhorfi og þeirri stemningu sem er komin um rammaáætlun?

Virðulegi forseti. Ein af algengustu spurningum sem ég er spurður af fjölmiðlum er hvað hafi komið mér mest á óvart við að setjast á þing. Ég svara þeim alltaf á þá leið að ég hafi ekki haft neina sérstaka fyrir fram mótaða skoðun á því hvernig það væri að vera hér, en eftir tvö ár verð ég að segja að það sem kemur mér hvað helst á óvart er hversu grímulaus vitleysan getur orðið hérna, hversu óskammfeilin hún getur orðið. Að því sögðu finnst mér alveg þess virði að íhuga orð hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar þegar hann talar um að meiri hlutinn ráði. Nú eru komin tvö ár inn í fjögurra ára kjörtímabil og kosningabaráttan var á þeim forsendum sem hún var háð, skuldaniðurfellingar og því um líkt sem við ættum kannski frekar að vera að ræða núna. Á sama tíma hefur stuðningur við ríkisstjórnina dvínað mjög mikið. Það finnst mér segja okkur að það þurfi aðrar leiðir til að útkljá ágreining en það hefðbundna kerfi sem við búum við, hvort sem það er á Alþingi, kosningum eða hvað. Það þarf frekari úrræði til að lýðræðisvæða þetta ferli. Það gengur ekki að við séum alltaf föst hér í þinglok vegna þess að við höfum ekki rænu á því að byggja upp betra kerfi. 
             Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Hæstv. forseti. Við erum hér að ræða undir liðnum um fundarstjórn tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsáætlun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Virðulegur forseti hefur úrskurðað að málið sé tækt til að vera tekið hér á dagskrá. Hv. stjórnarandstaða er ósátt við það og kemur ítrekað upp undir liðnum um fundarstjórn. Það sem mér finnst ómaklegt er að halda því fram hér að hæstv. umhverfisráðherra forðist umræðuna. Þvert á móti hefur hún komið hingað og tekið þátt í umræðunni. Hún kom til að mynda í fyrrakvöld og var látin bíða í þrjá klukkutíma til að komast að og geta átt samræðu við hv. stjórnarandstöðu. 

Ómaklegt?


            

Forseti vill nú í mestu vinsemd biðja hv. þingmenn að gefa hv. ræðumönnum næði til að ljúka sínu máli og vill enn á ný vekja athygli á því að það hefur verið talsvert rými til að koma sjónarmiðum sínum að, m.a. undir þessum dagskrárlið um fundarstjórn forseta.

Hæstv. forseti. Mikið vildi ég að þessu færi að ljúka. Þetta er ekki mjög skemmtilegt en kannski nauðsynlegt. Menn hafa komið hingað upp og talað um álit ASÍ frá 2002 og svo álitið núna og verkefnisstjórn og annað en mér finnst allt of lítið talað um að það býr fólk á bökkum Þjórsár. Við fengum bréf, sem ég hef bent á hér áður í ræðustóli, frá 38 bændum sem búa á bökkum Þjórsár og vilja bara fá að lifa þar í friði á jörðum sínum og yrkja landið, en hafa undanfarin 10–15 ár búið við óvissu um hvað þeir eigi að gera. Það hefur truflað allar rekstraráætlanir og allt hjá þessu fólki. Það finnst mér ámælisvert. Þetta fólk býr þarna, þetta er heimili þess og við ætlum bara að æða yfir það á skítugum skónum og virkja. Til hvers? Hvert á að fara með rafmagnið, hv. þingmenn? Hvert á að fara með það? Út úr kjördæminu, eins og alltaf? Á að fara að byggja upp einhverja atvinnu á þessu svæði með þessu rafmagni? Nei, það á að fara með það til Murmansk Skandinavíu 

Virðulegi forseti. Maður er alltaf á sama stað þegar maður kemur hingað í púltið. Það hefur ekkert gerst síðan síðast.  Mig langar aðeins að vitna í Elínu Líndal sem er í verkefnisstjórn um rammaáætlun. Hún var með sérálit þar sem segir, með leyfi forseta: „Fyrirliggjandi gögn studdu það sem fyrir var en nægileg gögn voru um að þrír kostirnir í Þjórsá færu í nýtingarflokk og gagnvægisaðgerðir Landsvirkjunar trúverðugar og góðar. Það var búið að raða rammaáætlun 2 svo verkefnið í rammaáætlun 3 var bara að bæta við upplýsingum sem voru til góðs og því auðveldara að taka ákvörðun.“ Hún segir enn fremur: „Ég, Elín Líndal, sem eini laxabóndinn í þessum hópi sé ekki annað en að mótvægisaðgerðir hafi verið settar fram á trúverðugan hátt.“ 
             Svo segir hún: „Röðun á kostum var breytt með pólitískum hætti.“ 
             Þetta er svo einfalt 

Herra forseti. Við upphaf þingfundar kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra að búið væri að gera samkomulag um að Hagavatnsvirkjun yrði dregin til baka úr þeim tillögum sem hér liggja fyrir, þ.e. það er búið að boða breytingartillögu við þá breytingartillögu sem þegar hefur komið frá hv. atvinnuveganefnd. Þetta sagði líka hæstv. umhverfisráðherra hérna áðan. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort komin sé fram formleg tillaga um þetta. Líkt og ég sagði hérna áðan í umræðu um fundarstjórn forseta þá erum við í síðari umræðu um þetta mál og þá hlýtur að skipta máli hvort komnar séu fram breytingartillögur við breytingartillöguna því að við hljótum að þurfa að hafa það undir þegar við ræðum málið.

Heyr, heyr!

Það eitt og sér, ef þetta er ekki komið fram, eru gríðarlega 

Virðulegi forseti. Við erum komin í síðari umræðu, seinustu umræðu um þingsályktunartillögu umhverfisráðherra sem fjallaði um að færa eina virkjun, Hvammsvirkjun í neðri hluta Þjórsár í nýtingarflokk, úr biðflokki í nýtingarflokk. Það var efni þingsályktunartillögunnar og það er það sem við ættum að vera að ræða, er það ekki? En einhverra hluta vegna erum við í þessari lokaumræðu að tala um eitthvað allt annað. Við erum að ræða um að færa auk Hvammsvirkjunar hvorki meira né minna en fjóra aðra virkjunarkosti úr bið í nýtingu, bara sisvona. Ég vil í byrjun þessarar umræðu taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur að það er auðvitað ótækt að við séum í fyrsta lagi allt í einu farin að ræða eitthvað annað en þingsályktunartillöguna og í öðru lagi breytingartillögu frá meiri hluta atvinnuveganefndar sem kveður á um fjóra aðra kosti. Nú held ég að við séum farin að ræða enn aðra breytingartillögu, en hún er að vísu ekki komin fram, en hér hafa verið gefnar meldingar um að taka Hagavatn út, og það er þá þriðja tillagan. Það þarf auðvitað að vera á hreinu hvað við ræðum - er það ekki? - vegna þess að eftir þessa umræðu göngum við til atkvæða og það getur ekki verið í lausu lofti um hvað við ættum að vera að ræða. En síðast, og að minnsta kosti þegar þessir punktar hér voru skrifaðir niður sem ég er að fara að styðja mig við, var planið frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að henda inn svona í leiðinni Urriðafossvirkjun og Holtavirkjun, Hagavatnsvirkjun og Skrokkölduvirkjun. Það hefur komið fram að það er mat lögfræðinga ráðuneytis umhverfis- og auðlindamála að enn vanti upp á gögn og ekki sé hægt, a.m.k. enn um sinn og ef fólk vill fara eftir lögum, að meta hvorki Hagavatn né Skrokköldu, hvort þessar virkjanir geti færst úr biðflokki í annaðhvort vernd eða virkjun. Þetta liggur fyrir og er álit umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Og þetta var líka niðurstaða fyrrverandi umhverfisráðherra því að hann lagði jú til bara Hvammsvirkjun en ekki neitt annað til þingsins. Meiri hluti atvinnuveganefndar ákveður að túlka hlutina og veruleikann einhvern veginn allt öðruvísi sem og, eins og komið hefur fram, núverandi hæstv. umhverfisráðherra. Ég verð eiginlega að fá að leggja það til að þessir aðilar, hæstv. umhverfisráðherra Sigrún Magnúsdóttir og þeir þingmenn sem leggja fram breytingartillöguna - ég veit að þetta er flókið fyrir fólk sem situr heima og hlustar á þetta og er að reyna að fylgjast með, mér finnst þetta ekki einu sinni liggja ljóst fyrir, þetta er ekki mjög gagnsæ umræða - ég legg til að núverandi umhverfisráðherra ræði við fyrrverandi umhverfisráðherra og samflokksmann sinn, Sigurð Inga Jóhannsson, sem og meiri hluta atvinnuveganefndar, þar eru samflokksmenn líka, og þetta fólk gæti kannski komist á sömu blaðsíðuna. Ég gæti trúað því að Sigurður Ingi Jóhannsson, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, gæti deilt visku sinni eða deilt þeim niðurstöðum sem hann komst niður á í sinni ráðherratíð ásamt starfsmönnum og lögfræðingum í ráðuneytinu um ástæður þess að einungis Hvammsvirkjun var færð inn í upprunalegu þingsályktunartillöguna sem lögð var fyrir þingið. Það er nefnilega svoleiðis og ég trúi því að niðurstaða hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra Sigurðar Inga Jóhannssonar sé til komin vegna þess að hann áttaði sig á því að lög nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, rammaáætlun, kveða á um umsagnarferli, þau gera það nefnilega. Og í því umsagnarferli sem fór fram um Skrokköldu komu fram athugasemdir sem var tekið tillit til. Þess vegna var Skrokkalda sett í bið en ekki í verndarflokk, herra forseti, hún var sett í bið, sú virkjun, vegna þess að athugasemdir komu fram um að virkjunin væri það nálægt, alveg í anddyri Vatnajökulsþjóðgarðs. Það komu fram lögmætar athugasemdir sem ekki höfðu komið fram áður og þá verður ráðherra samkvæmt lögunum að taka tillit til þess. Það var gert í tíð fyrri ríkisstjórnar. Ég held að það sé mikilvægt að fara í gegnum þetta svona svo að við séum á sömu blaðsíðu, því ég held að það séu ekki bara menn í þessum sal heldur væntanlega líka þeir sem heima sitja sem eru orðnir nokkuð ringlaðir yfir því hvernig fólk túlkar rammaáætlun og gjörðir fyrri ríkisstjórnar og þeirrar sem nú situr á mismunandi hátt. Ég held að það sé lag að leysa aðeins úr þessum ruglingi. Hagavatnsvirkjun, svo að við tökum hana næst fyrir, hefur ekki gengist undir það lögformlega ferli sem lög um rammaáætlun kveða á um, það er mjög skýrt og kannski enn skýrara en með Skrokköldu, en eins og ég rakti um málefni Skrokköldu er það þó líka skýrt. En þetta virðist ekki skipta formann atvinnuveganefndar og fylgisveina hans miklu máli. Formaðurinn hefur bara sagt: Skítt með þetta, skítt með þetta faglega ferli sem verkefnisstjórn og sérfræðingar í undirhópum hennar eiga að vinna að. Við strákarnir ætlum bara að græja þetta sjálfir, því að það þarf að virkja svo mikið. Þetta hefur svolítið verið tónninn, herra forseti. Nú ætlum við bara að ganga í málið. Virðulegi forseti. Ég hef setið alla þessa fundi með meiri hluta atvinnuveganefndar. Ég hef setið þá fundi þar sem atvinnuveganefnd eða meiri hlutinn hefur sett sig í þær stellingar að segja: Heyrðu, við tökum verkefnið að okkur, þrátt fyrir að löglega höfum við ekkert tilkall til þess. Það eru lög sem kveða á um annað. Það er verkefnisstjórn um rammaáætlun sem á að gera þetta. Með fullri virðingu, herra forseti, fyrir okkur öllum sem sitjum í þessari nefnd, mér finnst þetta vera ágætt fólk, við erum öll ágæt að einhverju leyti, en við sitjum ekki í atvinnuveganefnd sem þessir sérfræðingar, við gerum það einfaldlega ekki og ég held að við ættum að vera auðmjúk gagnvart því. Við erum þarna sem þingmenn en ekki sem jarðfræðingar eða aðrir tilteknir sérfræðingar sem veljast inn í atvinnuveganefnd og geta metið umhverfisáhrif, efnahagsáhrif og annað slíkt út frá þeim „parametrum“ sem skilgreindir eru í þessum lögum. Aðeins áfram um Hagavatn, það er svolítið skýrt hvernig þetta á sér stað eða hvernig vinnan á sér einmitt ekki stað, þegar við í atvinnuveganefnd ræðum um Hagavatnsvirkjun sem hefur ekki farið í gegnum einu sinni rammaáætlun 2 og þar vantar mikið upp á rannsóknir og gögn. Þá sitjum við ekki bara á nefndasviði Alþingis og segjum: Jú, við skulum fara í gegnum þessar jarðfræðistúdíur eða hvað það er. Gott væri ef við hefðum að minnsta kosti reynt það, en það var ekki svo. Ég ætla að tæpa á því hvað um er að ræða. Fólk bindur vonir við að það megi minnka sandfok með því að færa upp í upprunalegan árfarveg lónsins, og það væri óskandi að það væri hægt. Ég vil taka það fram að ég er úr þessari sveit, ég er úr uppsveitum Árnessýslu. Ég er úr Biskupstungum og Hagavatn er þarna rétt fyrir ofan og ég veit alveg að stjórnmálamenn hafa talað fyrir því lengi að virkja Hagavatn, og stjórnmálamenn eins og ég ættu væntanlega að hafa hag af því að reyna að lokka til sín kjósendur með því að segja: Ég ætla að virkja fyrir ykkur Hagavatn. En ég get ekki farið fram þannig við mína sveitunga án þess að geta lofað þeim því að farið hafi fram nægjanlegar rannsóknir á Hagavatni þannig að við séum örugg um að sandfok minnki, að miðlunarlónið eða þessi týpa af virkjun hafi í raun jákvæð áhrif. Ég ætla ekki að lofa upp í ermina á mér með það af því að ekki hefur verið sýnt fram á það. En ég vil gjarnan að fleiri rannsóknir fari fram eða í rauninni einhverjar til þess að við getum svarað þessum spurningum fyrir uppsveitarmenn í Biskupstungum og fyrir alla þjóðina. En við erum ekki einu sinni komin á þann stað. Landgræðslan hefur sagt um Hagavatn að stöðugt lón sé gott fyrir svæðið en ekki miðlunarlón. Fulltrúar hennar hafa sagt: Rennsli úr jöklinum er ekki nægjanlegt fyrir virkjun. Við þurfum að athuga að í þessari nýju tillögu sem liggur fyrir um Hagavatn er gert ráð fyrir 5 metra yfirborðssveiflu, sem þýðir að á ákveðnum árstíma lækkar vatnið í Hagavatni um 5 metra og aurinn sem kemur úr jöklinum situr eftir, og hvert fer hann? Jú, það eru uppi getgátur um það og alla vega segir Landgræðslan að það sé ekkert tryggt í því og það sé raunar áhyggjuefni að þessi aur geti fokið yfir allar sveitir þar fyrir neðan. Ég vil að við tökum mark á þessu, ég bið ekki um annað. Það er óábyrgt að lofa fólki einhverju sem við vitum ekki nógu mikið um. Virðulegi forseti. Ég vil fara aðeins yfir álit umhverfisráðherra, Sigrúnar Magnúsdóttur, um að halda sig við breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar en taka út Hagavatnsvirkjun, ef ég skil hana rétt, það er eitthvað sem hefur bara komið fram munnlega hér í dag og liggur ekki formlega fyrir. Það væri gott að hafa hæstv. ráðherra í salnum af því að ég tel þessa málstofu vera mjög mikilvæga, hér erum við að reyna að finna út úr mikilvægum málum og það gerum við með því að tala saman og það hefur gengið mjög vel. Það er vont að hafa hana ekki til þess að fara í gegnum þetta saman, því að um leið og Hagavatnsvirkjun er tekin út á grundvelli þess að hún hafi ekki farið í gegnum faglegt mat verkefnisstjórnar um rammaáætlun, eins og ég skildi það á ráðherranum, hvað þá með Skrokköldu? Ég fór í gegnum það áðan að Skrokkalda var sett í bið en það er ekki byggt á neinu faglegu ferli sem sá kostur er tekinn aftur, af því að það fór í umsagnarferli, það komu upp áhyggjur af nálægð við Vatnajökulsþjóðgarð. Við erum ekki búin að hrekja þær athugasemdir, verkefnisstjórn er ekki búin að gera það. Á ekkert að taka tillit til þess, skiptir það engu máli? Þessi kostur er enn þá í bið sem sagt og það hlýtur að þurfa að fara fram eitthvert mat áður en þetta er sett í virkjun. Hæstv. umhverfisráðherra talaði líka gegn því, ef ég skildi hana rétt, að verkefnisstjórn rammaáætlunar lyki vinnu um virkjanir í neðri hluta Þjórsár, sem sagt Urriðafossvirkjun og Holtavirkjun, með því að samþykkja breytingartillöguna mínus Hagavatn, þá er hún sjálfkrafa að segja: Nei, það þarf ekkert að skoða meira þessa virkjunarkosti í neðri Þjórsá. Þá er hún að tala gegn eigin orðum, sem komu fram í fréttum sjónvarps að kvöldi 22. janúar síðastliðins. Þar kom fram hjá Sigrúnu Magnúsdóttir, hæstv. ráðherra, að hin eðlilega málsmeðferð væri að verkefnisstjórn mundi sjá um rammaáætlun, það væri hin eðlilega málsmeðferð. En nú á allt í einu ekki að halda sig við það. Það væri eðlilegt að þessi verkefnisstjórn fengi, svo ég vitni til orða ráðherrans, virkjunarkostina til umfjöllunar og mikilvægt væri að hafa marga kosti undir því að þá væri betra að flokka þá í nýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk. Virðulegi forseti. Ég tel að það sé brýnt fyrir umræðuna ef við ætlum henni eitthvert hlutverk að fara stuttlega yfir markmið laga um verndar- og orkunýtingaráætlun, markmið þeirra laga sem við erum að fjalla um, nr. 48/2011, því að þau markmið eru mjög skýr. Það á að tryggja að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið er tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta. Mér finnst svolítið greinilegt eða mér finnst það vera að teiknast upp að því ágæta fólki sem við stjórnvölinn situr núna, líki bara alls ekkert þetta fyrirkomulag, af því að það gerir ekki ráð fyrir svona handstýringu, ef svo má segja. Þetta hefur margoft komið fram hér í pontu. Formaður atvinnuveganefndar segir að hann verði bara að taka af skarið, lætur að því liggja að fagleg vinna verkefnisstjórnar sé ómöguleg og hann og aðrir í meiri hluta atvinnuveganefndar séu til þess bærir og betri í að taka vinnuna yfir. Það getur vel að verið að þeim hv. þingmönnum þyki þeir hafa umboð til þess, en þeir verða þá að gera það í skjóli laga um rammaáætlun, af því að lög um rammaáætlun gera ekki ráð fyrir þessu. Ef ekki, þá verður bara að segja það eins og er: Ég ætla bara að ráða þessu. Allt í lagi, tölum þá um það. Það væri miklu heiðarlegra. Það eru vafalaust einhverjir sem væru bara ánægðir með það, einhverjir sem vilja fleiri virkjanir, meira af stóriðju, finnst ekkert að línum yfir miðhálendið En það er líka stór partur af þjóðinni sem vill þetta alls ekki. Ég vil þetta alls ekki og ég er hér á þingi til þess að verja þá hagsmuni og ég mun gera það. En báðir þessir hópar, virkjunarsinnar og þeir sem vilja feta sig eftir þessu faglega ferli, eiga það skilið að talað sé við þá eins og fólk, ekki svona froðukennt, að við segjum: Heyrðu, meiri hluti atvinnuveganefndar segir bara: Við viljum handstýra þessu, við viljum virkja og ekkert kjaftæði. Það er bara miklu heiðarlegra. Niðurstaða rammaáætlunar er að einhverju leyti málamiðlunartillaga. Þar er tekin ákvörðun um virkjun eða vernd á grundvelli gagna og fagálita. Það er einhver misskilningur í gangi, finnst mér, um að niðurstaðan sé bara fyrir náttúruverndarsinna. Þeir hafa margsinnis látið í minni pokann hvað varðar rammaáætlun, en þetta er málamiðlun. Við höfum rætt um Eldvörp og ég bendi á með Hvammsvirkjun að það er fólk sem býr á bökkum Þjórsár og í Þjórsárdalnum sem vill ekki sjá þá virkjun. Það mun væntanlega láta í minni pokann ef þetta fer í gegn. Mér finnst umræðan vera þannig að fólk ætli að virða ferlið öðrum megin, það eru náttúruverndarsinnar og þeir sem vilja fara eftir lögum um rammaáætlun, en hinir ætla bara að draga línuna lengra. Það er náttúrlega ekki „fair game“, það eru ekki sanngjarnar leikreglur. Ég vil upplýsa það hér að ég tel að það þurfi að virkja meira á Íslandi í framtíðinni, en ég vil ekki virkja bara til að virkja. Ég vil gæta jafnvægis við náttúru og nýtingu og ég vil ekki virkja fyrir ódýrt verð. Ég vil í fyrsta lagi nýta virkjanirnar betur og ég vil athuga með stækkanir á þeim sem fyrir eru. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og upplýsandi. Það hefur komið fram síðustu daga að mörgum í meiri hluta atvinnuveganefndar virðist þykja nóg komið af gögnum. Svo skýtur reyndar skökku við að verið er að vitna í gömul gögn en ekki gögn sem hafa borist nefndinni núna í þessari lotu. Ég vil heyra afstöðu þingmannsins til þessa. Það hefur vissulega komið inn fjöldi umsagna, en stendur ekki styrinn um að verið er að veita umsagnir um tillögur sem koma inn samkvæmt krókaleiðum en ekki eftir lögformlegu ferli rammaáætlunar?

Virðulegi forseti. Þarna hittir hv. þingmaður naglann algjörlega á höfuðið. Við ættum í rauninni ekki að vera að ræða hvort einhver vill virkja í neðri hluta Þjórsár eða hvað. Hér stendur styrinn um og það hefur verið ákall minni hlutans að við förum eftir þeim lögum í landinu sem okkur hafa verið sett. Ég tel það vera skyldu mína sem þingmanns, heilaga skyldu, að gera það. En með þessari málsmeðferð, sem er mjög óljós og sveiflukennd og tók síðast í morgun smásnúning, er ekki ljóst hvað er að gerast. Ég verð að segja það að mér finnst svona flumbrugangur í vinnubrögðum ekki til þess fallinn að auka virðingu Alþingis. Þetta er ógegnsæi og þetta lyktar af sérhagsmunum. Maður spyr sig hvað liggi á.

Hæstv. forseti. Fyrir nokkrum árum var gefin út doktorsritgerð sem hét Þar sem fossarnir falla. Þar er farið yfir söguna í deilum um orkunýtingu íslenskra fallvatna. Það er löng saga og mikil átök hafa átt sér stað. Rammaáætlun sem unnin var síðastliðin 15–20 ár var leið til þess að búa til leikreglur um ákvarðanatöku um mögulegar virkjanir annars vegar og vernd hins vegar. Deilurnar hér þessa dagana eru áframhald af þeim deilum sem hafa átt sér stað í gegnum söguna í íslensku samfélagi. Er þingmaðurinn sammála mér um að deilurnar séu svona harðar nú því að það sé í raun og veru verið að kippa úr 

Virðulegi forseti. Ég er svo sannarlega sammála hv. þingmanni. Það er auðvitað verið að berjast hér gegn því að góðu og gagnlegu ferli, sem allir þingmenn þess þings sem þá sat kusu með, hver einn og einasti þingmaður, sé kippt úr sambandi. Við viljum láta þetta þýða eitthvað. Og þá má ekki afbaka það og segja að það sé eitthvað annað en það raunverulega er. Ef menn ætla að virkja og beita handafli og taka freka kallinn á þetta þá geta þeir gert það, en þeir verða að gera það í eigin nafni, ekki í nafni rammaáætlunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Það er enn svolítið óljóst hver afstaða hv. þingmanns er til þessara tilteknu virkjana, þ.e. Hvammsvirkjunar sérstaklega, þar sem hún hefur farið í gegnum ferli, en einnig hinna virkjananna; Holtavirkjun er til dæmis upp á 53 megavött, Urriðafoss upp á 130 megavött ef ég skil rétt. Ég er honum sammála um að ferlið sé algjörlega úti á túni. En ég velti fyrir mér: Ef til ákvarðanatöku kæmi, sem yrði alfarið byggð á annarri umferð rammaáætlunar, hver yrði afstaða hv. þingmanns til þeirra virkjana sem lagðar eru til í þessu breytingartillögubrölti?

Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að í rammaáætlun 3 komu fram gögn, komu fram upplýsingar, sem ekki lágu fyrir í rammaáætlun 2 og ég er þannig gerð að mér þykir betra að taka upplýstar ákvarðanir en ekki þannig að ég mundi alltaf miða við það. Það er ekki gott að fara til baka og segja, með rammaáætlun 2, hvernig hlutirnir hefðu verið hefði ég vitað minna. Ég veit ekki af hverju maður ætti að vilja það. En ég hef það að leiðarljósi að hlíta þeim úrskurði sem verkefnisstjórn rammaáætlunar kveður upp og mælir með til ráðherra. Ég hef trú á ferlinu. Ég hef séð sjálf hvernig verkefnisstjórn vinnur. Mér finnst það faglegt ferli. Mér finnst það heiðarlegt og ég hef trú á því. Ég hef trú á því að verkefnisstjórnin sé til þess bær, og þetta skapalón sé þannig sniðið, að geta fært okkur bestu niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Það er virðingarverð afstaða að taka upplýstar ákvarðanir, það er jú mikilvægt grunngildi. Ég velti þó fyrir mér, ef þessi tillaga næði fram að ganga, hvernig við mundum halda áfram með rammaáætlun og óska eftir viðhorfum allra um málið. Ef núverandi stjórnarmeirihluti telur að á fyrra kjörtímabili hafi sáttin verið rofin og minni hlutinn hér telur sáttina rofna með þessum aðgerðum meiri hlutans, þá velti ég fyrir mér hvað sé eftir af rammaáætlun. Hvernig horfum við fram á veginn? Hvernig getum við meðhöndlað þennan málaflokk á annan hátt en með stórfelldu ósætti við hvert fótmál, við hverja einustu ræðu um hvern einasta hlut. Það er það sem ég hef í sjálfu sér mestar áhyggjur af hvað þetta varðar. Mér heyrist það sama vera uppi hjá hv. þingmanni. En ég spyr bara vegna þess að ég veit það ekki. Hvernig getum við horft fram á við? Ef þetta á að virka, ef þetta á að ganga eftir, hvað gerum við næst?

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Ég velti þessu líka fyrir mér. Ég veit ekki á hvaða stað við erum komin ef við ætlum að sniðganga rammaáætlun eins og breytingartillaga meiri hlutans gerir ráð fyrir. Þá er ég ansi hrædd um að við séum búin að henda tækinu, og við erum búin að gera það með því. Ég vil þá að það liggi alveg ljóst fyrir að hér verði stjórnmálamenn uppi í pontu, með sinn meiri hluta á bak við sig, eða sitt fólk sem situr hér daglangt og fram á nætur, og treður í gegn þeim virkjunarkostum eða verndarkostum sem þeim sýnist. Þá verður það þannig. Mér finnst það ömurlegt. Þess vegna spyrnir maður við fótum. Það þarf að vera rosalega skýrt að það er verið að spyrna við fótum út af því að það er verið að eyðileggja svo gott verkfæri, faglegt verkfæri sem við getum verið svo stolt af. Maður er ekkert alltaf sáttur við 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Ég reyndar er svolítið hissa, ég hélt hún væri jákvæðari fyrir virkjunum þar sem hún er svo hlynnt sæstreng. En mig langar að spyrja hv. þingmann um gildi rammaáætlunar 2, hvort hún sé bara „off“. Hvort hún sé ekki í gildi lengur af því að komin er rammaáætlun 3, þrátt fyrir að í rammaáætlun 3 hafi aðeins átt að skoða átta kosti en verkefnisstjórnin lýsir því að hún hafi hvorki tíma né fjármagn til þess að klára alla þessa átta kosti. Má ég þá spyrja hv. þingmann: Hvernig er hennar skilningur á því, eru sumir af þessum kostum enn þá í gildi í rammaáætlun 2 og aðrir í rammaáætlun 3?

Virðulegi forseti. Enn á ný held ég að við séum ekki alltaf að tala um sama málið. En málstofan er góð, umræðan er góð. Í rammaáætlun 3 átti að skoða allt, en það voru bara þessir átta virkjunarkostir sem hæstv. ráðherra hv. þingmanns handvaldi út og bað um að yrðu skoðaðir sérstaklega. Það er alveg rétt hjá þingmanni að ég er hlynnt því að skoða sæstreng mun nánar. Í því felst ekkert endilega að virkja meira. Það eru um tvær Blönduvirkjanir sem eru ónýttar á netinu í dag samkvæmt forstjóra Landsvirkjunar af því að við nýtum orkuna svo illa sem er á landsneti okkar. Sæstrengur er mögulega ein leið til þess að nýta þessa virkjun, það þarf að skoða það, og við þurfum að selja orkuna á mun hærra verði en við gerum núna. Ég er hlynnt því að þjóðin fái meira 

Virðulegi forseti. Ég fékk nú ekki alveg afdráttarlaust svar við því hvort rammaáætlun 2 væri enn þá í gildi að hluta til eða alls ekki. En mig langar aðeins að vitna í minnisblað frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu sem mikið er vitnað í: „Að mati ráðuneytisins getur þingið, að teknu tilliti til laga nr. 48/2011, lagt til breytingar á flokkun þeirra virkjunarkosta sem tillagan tekur til, enda hafi kostirnir fengið umfjöllun verkefnisstjórnar í samræmi við ákvæði laganna.“ Er hv. þingmaður sammála því að þingið geti gert breytingartillögur á röðuninni ef þessum kostum hefur verið raðað á löglegan hátt?

Virðulegi forseti. Það er gaman að hv. þingmaður hafi tekið upp þetta minnisblað. Ég held að þetta sé sama minnisblað - hann hefði átt að lesa það aðeins lengra, þegar í 3. mgr. þessa blaðs kemur fram: „… að verndar- og nýtingaráætlunin taki til virkjunarkosta sem verkefnisstjórnin hefur fjallað um. Er þannig miðað við að Alþingi taki ekki afstöðu til annarra virkjunarkosta en þeirra sem verkefnisstjórnin hefur fjallað um. Í því felst á engan hátt að Alþingi sé bundið af tillögum verkefnisstjórnar eða ráðherra um flokkun virkjunarkosta heldur eingöngu af lögum nr. 48/2011, þar á meðal að fyrir liggi faglegt mat á virkjunarkostum og landsvæðum.“ Það liggur ekki fyrir. Það liggur ekki fyrir í þeim breytingartillögum sem hv. þingmaður mælir fyrir. Það er bara svoleiðis.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Björt Ólafsdóttur fyrir prýðisræðu. Við færumst nær sömu blaðsíðu þegar við ræðum þetta hér í efnislegri umræðu. Hv. þingmaður var býsna skýr í ræðu sinni og stendur að áliti 2. minni hluta atvinnuveganefndar með frávísunartillögu. Ég er sammála hv. þingmanni um gildi ramma og í áliti meiri hluta segir á bls. 3 að meiri hlutinn sé í grunninn sammála því ferli sem lögin byggist á. Ég held að við séum nú flest sammála um það. Mig langar hins vegar að fara í orðsins fyllstu merkingu út fyrir rammann og spyrja hv. þingmann, af því að hún er búinn að taka á móti öllum þeim fjölmörgu gestum sem hafa tjáð sig um málið í vinnslu hv. nefndar: Hvaða kosti sér hún tæka í nýtingu?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá hv. þingmanni, að í meirihlutaálitinu stendur að þeir séu sammála minni hlutanum í grunninn. En svo kemur eitthvað þar á eftir, eitthvert „en“, er það ekki? Eitthvað sem er að bíða þess að verða? Og þá er maður ekkert til í rammaáætlun komplett. Varðandi þá virkjunarkosti sem ég sé færa þá get ég ekki lagt mat á alla þá kosti sem liggja fyrir. Í okkar umfjöllun höfum við bara verið að fjalla um þessa fimm. En mér finnst augljóst, augljósast að minnsta kosti, að Hvammsvirkjun, sem hefur einmitt verið afgreidd út úr verkefnisstjórn rammaáætlunar 3, sé nærtækust því að geta kallast virkjanleg. Þó eru enn uppi 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Björt Ólafsdóttur fyrir svarið. Hún er alveg skýr í afstöðu sinni og telur að upphafleg þingsályktunartillaga með Hvammsvirkjun sé sú framkvæmd sem er tæk til nýtingar. Ég er sammála hv. þingmanni um það sem snýr að gildi rannsókna og upplýstrar ákvörðunartöku er varðar virkjanir, þar erum við alveg á sömu blaðsíðu. En af því að ég veit að hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að hún þekkti til aðstæðna í uppsveitum Árnessýslu, og þekki þetta svæði mjög vel, þá vil ég spyrja hana út í hugmyndir um að virkja Hagavatn, hvað hún vilji segja frekar um þær hugmyndir.

Virðulegi forseti. Ég er alin upp fyrir neðan Hagavatn og ég man vel eftir sandfoki í miðjum heyskap, beinlínis moldroki. En því hefur aðeins linnt á síðustu árum. Þar eru ekki lengur þessir sandstormar sem voru í mínum uppvexti, sem ég man eftir á heitum sumardögum í júní, júlí, ágúst. Það gefur okkur tilefni til að velta því fyrir okkur hvort jarðvegurinn eða aurinn sé bara farinn og hvort meiri aur komi og þetta byrji allt upp að nýju ef við stækkum lónið. Ég get ekki metið það. Það eru jarðfræðingar, jöklafræðingar og aðrir sem þurfa að gera það fyrir okkur alþingismenn. Ég tel mjög varhugavert að 

Virðulegur forseti. Klukkan er sjö og það er föstudagskvöld. Ég velti fyrir mér hvað forseti hugsar sér með framvindu fundarins og spyr enn og aftur hvað sé að frétta af ráðherra umhverfismála, hvort henni hafi verið gert viðvart og hvort hún hafi einhverjar skýringar á fjarveru sinni í umræðunni í dag. Það væri afar fróðlegt að vita hvort svo væri. Mér finnst það eiginlega algerlega ólíðandi að ráðherra málaflokksins sé ekki viðstaddur þegar um svo heitt og umdeilt mál er að ræða og sérstaklega þegar umbúnaður málsins einkennist af slíku sleifarlagi sem við sjáum hér hlýtur ráðherrann að þurfa að vera þátttakandi í þeim rökræðum sem hafa farið fram. Ég vil óska eftir því að hæstv. forseti geri okkur þingmönnum grein fyrir því hver staða þess máls er, þ.e. óskarinnar um að hæstv. ráðherra sé hér.

Herra forseti. Ég verð að taka undir þá ósk að hæstv. ráðherra verði viðstaddur umræðuna, eins og ég sagði áðan. Ef þetta er brýnasta mál hennar og hún brennur fyrir því að það fáist afgreitt er eðlilegt að hún sé við umræðurnar og taki þátt í þeim með okkur. Mér sýnist sem svo að umræðunni ljúki ekki í kvöld, ég held að það sé alveg augljóst. Það hvarflar að mér, ef þetta mál er tekið aftur á dagskrá á þriðjudaginn eftir hádegi, hvort það þurfi þá sérstaklega að óska eftir því, enn og aftur, að hæstv. ráðherra verði viðstaddur umræðuna. Er það ekki sjálfsagt mál að svo sé? Ég tel það og ég tel ekki málefnalegt að hæstv. ráðherra komi hingað upp, skelli einhverju fram og fari svo. Það eru ekki rökræðurnar sem við í stjórnarandstöðunni eða hæstv. forsætisráðherra og fylgifiskar hans eru að biðja um. Rökræður fara ekki fram ef helmingur liðsins og þeir sem fara með völdin vilja ekki taka þátt í þeim.

Virðulegi forseti. Þetta er allt hið undarlegasta mál. Í fyrsta lagi kemur málið inn á þann hátt að ákveðið er að demba inn fjórum nýjum virkjunarkostum milli umræðna um þingsályktunartillögu um eina virkjun. Gott og vel. Síðan gerist það til viðbótar að í dag kemur hæstv. umhverfisráðherra og fær að koma inn í röð á mælendaskrá og tilkynnir okkur að nú eigi að gera breytingar á breytingartillögunni við upphaflegu tillöguna einhvern tíma undir þessari síðari umræðu, sem við vitum ekki hvenær er. Sú tillaga er ekki komin formlega fram en það er samt búið að segja okkur frá henni. Það er eins og menn geri sér ekki grein fyrir því að við erum í lokaumræðu um málið og næst á dagskrá er bara atkvæðagreiðsla. Hvað halda menn að þetta séu margar umferðir af umræðum? Menn tala eins og þeir geti verið að dóla sér við þetta, gera breytingar hingað og þangað fram eftir öllu máli. 

Herra forseti. Nú er líklega rúmur klukkutími liðinn síðan við báðum um að hæstv. umhverfisráðherra yrði gert viðvart um að við óskuðum hennar hingað í umræðuna og hún er ekki komin. Við gerðum jafnframt að ósk okkar að hæstv. forsætisráðherra, sem kallaði sjálfur eftir rökræðum um þetta mál fyrr í dag, yrði gert viðvart um að við óskuðum hans hingað í umræðuna. Hann er ekki hér heldur. Ég vil því beina því aftur til virðulegs forseta og spyrja hann hvort hæstv. ráðherrum hafi verið gert viðvart um að við vildum fá þá í umræðuna. Ég spurði líka fyrir rúmum klukkutíma út í það hvort formleg breytingartillaga við breytingartillöguna hefði borist. Ég hef heldur ekki fengið nein svör við því og ég ítreka því enn og aftur spurningar mínar til hæstv. forseta. Er búið að gera ráðherrunum viðvart og er komin fram formleg breytingartillaga við breytingartillöguna?

Virðulegur forseti. Það lýsir nú því rökþroti sem hæstv. forsætisráðherra og meiri hluti nefndarinnar eru í að þurfa að reyna að halda því fram að Alþýðusamband Íslands styðji þessar fráleitu tillögur þegar fyrir liggur skriflega af hálfu Alþýðusambandsins að það gerir það ekki. Hitt lýsir svo enn þá betur hinni erfiðu stöðu málsins að hæstv. umhverfisráðherra þori ekki að vera við umræðuna. Maður hlýtur að spyrja, hæstv. forseti, þegar ekki er orðið við ítrekuðum beiðnum um að ráðherrann sé hér, hefur hæstv. umhverfisráðherra sagt af sér? Er ástæðan fyrir því að Sigrún Magnúsdóttir er ekki í þingsalnum að hún hefur áttað sig á því hrikalega vantrausti sem lýst hefur verið í hennar garð af félögum hennar og formanni hennar þingflokks og af ríkisstjórninni með því að valtra hér yfir tillögur umhverfisráðherra, fara margfalt lengra en ráðherrann taldi og forveri hennar úr sama flokki með því að fara beint gegn lögfræðilegu áliti ráðuneytisins sem liggur fyrir þinginu? Er umhverfisráðherra 

Virðulegi forseti. Er von að spurt sé. Hvar er ráðherrann? Er landið umhverfisráðherralaust? Spurningin er sú, alla vega er ekki umhverfisráðherra í landinu sem hugsar um umhverfið. Hún er að hugsa um eitthvað annað, það er ljóst. Það hefur verið sagt hér fyrr í dag að málið sé vanbúið. Það er svo illa undirbúið að það er óboðlegt að láta okkur ræða það hér í seinni umræðu. Það sem verra er að þeir sem til eiga að þekkja og sitja í atvinnuveganefnd og hafa tekið til máls, framsóknarmenn og ég vitna sérstaklega til þeirra, fara rangt með. Forsætisráðherra fer rangt með. Þeir taka úr samhengi ummæli í nefndarálitum. Sum okkar hér inni kunnum þetta ekki lið fyrir lið og við heyrðum það áðan 

Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp eina ferðina enn til að lýsa stuðningi við þá í stjórnarandstöðunni sem hafa talað hér um að slíta þessum fundi og reyna að boða til sáttafundar um þetta mál því að ljóst er að þetta er ekki að fara að leysast. Það er í rauninni alveg ótrúlega sorglegt að við þurfum að standa hér í dag fyrir framan alþjóð og vera í þessu karpi, eitthvað sem íslenska þjóðin þarf alls ekki á að halda. Ég hef verið duglegur við það hér í ræðustól og í ræðu og riti að hvetja ríkisstjórnina til að blása til stóraukins samráðs við alls kyns samtök í samfélaginu til að reyna að koma á friði. Við erum lítið samfélag og við þurfum svo sannarlega á því að halda að halda hér frið og búa til sátt í samfélaginu. Samfélagið logar í kjaradeilum og velferðarkerfið er nánast í molum. Og við erum að eyða heilum dögum í það að ræða um einhverjar rammaáætlunartillögur sem engin þörf er á.

Að gefnu tilefni vill forseti tilkynna að boðum hefur verið komið til hæstv. umhverfisráðherra og sömuleiðis að formleg breytingartillaga hefur ekki verið lögð fram.

Herra forseti. Ég hef nú komið hingað upp og hrósað þessum umræðum því að ég lít á það sem okkar hlutverk sem hér erum að eiga í rökræðum. Og þó að hér séu svo sem ekki margir til svara, þótt einhverjir hafi auðvitað komið hingað upp og svarað af hálfu hv. þingmanna meiri hlutans, þá finnst mér rökræðan samt vera að færa okkur nær sannleikanum og margt sem hefur komið í ljós í dag í þessari umræðu sem varpar ljósi á málin. Til að mynda eru menn að vitna í nokkurra ára gömul plögg máli sínu til stuðnings í stað þess að vitna í raunverulegar umsagnir um málið og annað slíkt, en gallinn er að ég hef ekki þá tilfinningu að á rök okkar sé hlustað. Þetta er dálítið eins og þegar maður sem ég þekki notar alltaf „mute“-takkann á sjónvarpinu þegar þeir sem hann telur sig ekki vera sammála taka til máls af því að hann ætlar ekki að hlusta á þá. Svo segir hann gjarnan um sinn karl eða kerlingu: Hann eða hún var best, að vísu heyrði ég ekkert sem hinir sögðu. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmenn meiri hlutans séu dálítið að nýta „mute“-takkann svona, bæði í tæknilegum skilningi og andlegum.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa því yfir að ég er virkilega miður mín. Við höfum lagt á okkur mikla vinnu við að fara í gegnum ferli rammaáætlunar, við að fara í gegnum þessar breytingartillögur, við að hlusta á fólk sem kemur til okkar og við að reifa þetta mál. Niðurstaðan er að koma fram. Við erum að sjá hér að málið er stórlega gallað og mér finnst afskaplega leiðinlegt svo ekki sé meira sagt að enginn sé hér til að tala við um það, að það skipti bara meiri hlutann engu máli. Erum við ekki hér til að láta umræðuna færa okkur eitthvað? Ég er ekki hér til að stjórnarmeirihlutinn komist heim til sín í grillið. Ef ekki er vilji til að hlusta á þetta hefði átt að stoppa fund kl. fimm. En þetta er bara kjánalegt.

Hæstv. forseti. Hinn 16. maí 2011 samþykktu þingmenn allra flokka hér á Alþingi lög um verndar- og orkunýtingaráætlun. Með lögunum var sett heildstæð löggjöf um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og kveðið á um stöðu áætlunarinnar gagnvart stjórnvöldum við gerð skipulagsáætlana og veitingu opinberra leyfa, þar með talið rannsóknar-, nýtingar- og virkjunarleyfa. Þetta eru lögin um rammaáætlun og ég leyfi mér að halda því fram að þetta sé ein merkasta löggjöf sem sett hefur verið í landinu í seinni tíð, vegna þess að með þessum lögum var stefnt að því að skapa grundvöll fyrir áframhaldandi vinnu við mat og flokkun á virkjunarkostum. Og ekki aðeins það, þetta var tilraun til að koma málum, sem hafa valdið miklum deilum í landinu, yfir í skynsemisfarveg, þannig að við tækjumst á um málið, því að enginn gerði ráð fyrir því að við yrðum sammála um öll atriði, á einhverjum vitlegum forsendum, byggjum til ferli sem tryggði slíkt. Þó að þessi lög komi þarna til sögunnar, vorið 2011, höfðu ýmsir þættir sem lögin styðjast við áður verið við lýði. Þannig höfðu verið starfandi verkefnisstjórnir um verndar- og orkunýtingu. Ein slík verkefnisstjórn hafði verið starfandi á árunum 1999–2003, síðan kom önnur til sögunnar 2004–2011 og á fyrstu mánuðum 2013 var enn skipuð ný verkefnisstjórn. Þessi mál eiga sér langa sögu. Það er hægt að fara langt aftur en Alþingi samþykkti í apríl 1989 þingsályktunartillögu frá Hjörleifi Guttormssyni, þáverandi hv. þingmanni. Þingsályktunartillagan og þingsályktunin, sem endanlega var samþykkt, er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta undirbúa á vegum Náttúruverndarráðs í samráði við yfirvöld orkumála áætlun um verndun vatnsfalla og jarðhitasvæða, fossa og hvera. Drög að slíkri áætlun verði lögð fyrir Alþingi til kynningar fyrir árslok 1990 og áætlunin fullbúin til staðfestingar síðar.“ Mig langar til að vitna í greinargerð sem fylgdi þessari þingsályktun, vegna þess að þar er að finna hugsunina sem býr að baki lögunum um rammaáætlun. Hér segir, með leyfi forseta: „Á fimmta náttúruverndarþingi 1984 var ályktað að við undirbúning orkumannvirkja þurfi strax í upphafi að ganga úr skugga um umhverfisáhrif þeirra og flýta þurfi vinnu við endurskoðun á forgangsröð með hliðsjón af umhverfis- og náttúruvernd. Á vegum Náttúruverndarráðs hefur þegar farið fram mikil vinna og gagnaöflun til að flokka vatnsföll og fossa, jarðhitasvæði og einstaka hveri út frá verndargildi, svo og votlendissvæði og aðrar gróðurvinjar á hálendinu sem gætu orðið í hættu vegna vatnsmiðlana.“ - Og hér er vísað í fylgiskjöl. Áfram les ég, með leyfi forseta, og vitna í greinargerð með þingsályktuninni frá 24. apríl 1989: „Sérstök samráðsnefnd Náttúruverndarráðs og iðnaðarráðuneytis hefur allt frá árinu 1972 fjallað um virkjanaáform og umhverfisáhrif sem þeim mundu fylgja ef til framkvæmda kæmi. Þar hefur hins vegar ekki verið um heildstætt mat að ræða með tilliti til nýtingar og verndunar.“ - Talað er um heildstætt mat. „Í tillögunni er gert ráð fyrir að Náttúruverndarráð hafi forgöngu um gerð verndaráætlunar að höfðu samráði við yfirvöld orkumála. Er eðlilegt að það gerist á vettvangi samráðsnefndarinnar. Alþingi fjallaði síðan um og staðfesti áætlunina og þannig fengjust marktækar leiðbeiningar um rannsóknir og framkvæmdaáform til langs tíma. Með slíkri vinnuaðferð væri tryggt að ekki sé verið að verja fjármagni til rannsókna í þágu orkuvinnslu á svæðum sem vilji er til að varðveita sem lengst í náttúrulegu horfi og jafnframt væru síður líkur á hagsmunaárekstrum og hatrömmum deilum sem dæmi eru um hérlendis. Í þessu sambandi má vísa til reynslu Norðmanna þar sem norska Stórþingið hefur friðlýst fjölmörg vatnsföll, sumpart um takmarkaðan tíma.“ Það er annað sem fram kom í málflutningi tillögusmiðsins frá þessum tíma, Hjörleifs Guttormssonar, sem varð síðan eins konar rauður þráður í hans málafylgju um þessi mál hér á Alþingi. Hann vildi að sett yrði þak til langs tíma á raforkuframleiðslu í landinu, að við gerðum okkur grein fyrir því hvað við vildum framleiða mikið rafmagn. Hann flutti meðal annars tillögu til þingsályktunar 1997, og vísa ég þar aftur í Hjörleif Guttormsson, þar sem hann víkur að þessum málum. Hann segir að á þeim tíma, 1997, hafi heildarraforkunotkun í landinu verið tæpar 5,5 teravattstundir á ári og orkuspárnefnd hafi þá gert ráð fyrir að heildarraforkunotkun landsmanna árið 2025 yrði 9,4 teravött að óbreyttri stóriðjunotkun. Nú 14 árum síðar - og þetta er skrifað 2012 - er hins vegar framleidd orka nálægt 17 teravattstundum og hefur á þessum tíma vaxið um röskar 11 teravattstundir, fyrst og fremst vegna aukinnar sölu til stóriðju. Þetta sýnir ljóslega afleiðingar þess að hafa opið hús - og ég er vitna hér í gögn frá Hjörleifi Guttormssyni - fyrir raforkusölu til orkufreks iðnaðar. Ég vitna enn fremur í hann, með leyfi forseta: „Í umræddri þingsályktunartillögu“ - þetta er frá 1997 - „gerði ég ráð fyrir að raforkuframleiðsla með vatnsafli og jarðvarma fram til ársins 2050 færi ekki yfir 30 teravattstundir á ári, enda væri í þeirri tölu innifalið að innlend orka hafi þá leyst innflutt jarðefnaeldsneyti að fullu af hólmi.“ -Takið eftir því, „að fullu af hólmi“. Þetta er náttúrlega framtíðin sem við þurfum að hafa í huga þegar við ræðum um nýtinguna á okkar raforku. Hann heldur áfram, með leyfi forseta: „Ljóst er að núverandi hugmyndir orkufyrirtækja landsins um aukningu raforkuframleiðslu stefna langt yfir þessi mörk, t.d. áformar Landsvirkjun ein að bæta á næstu 15 árum við framleiðslu sína 11 teravattstundum frá nýjum virkjunum.“ Þetta hefur mér, hæstv. forseti, oft fundist vanta inn í þessa umræðu. Hvaða markmið eru það sem við setjum okkur hvað varðar framleiðsluna, hvað ætlum við að ganga langt? Við horfum á einstakar virkjanir en að mínum dómi mætti fara meira fyrir umræðu um markmiðin sem við setjum okkur. Hvað ætlum við að ganga langt? Ætlum við að leysa innflutt jarðefnaeldsneyti að fullu af hólmi, t.d. til að knýja fiskiflotann okkar? Ætlum við að reyna þetta? Og hvað ætlum við okkur mikla orku og miklar virkjanir? Það þarf að samþætta umræðu um þessi efni hinni um virkjunarkostina. Síðan hafa menn farið yfir það í þessari umræðu hvað gerðist þegar lögin voru sett á sínum tíma, vorið 2011, og síðan skipuð ný verkefnisstjórn á fyrstu mánuðum ársins 2013. Sett voru bráðabirgðaákvæði í lögin frá 2011 þess eðlis að niðurstöður þeirrar verkefnisstjórnar sem þá hafði verið starfandi skyldu fara í umsagnarferli, og það var á grundvelli þeirra umsagna sem bárust um tilteknar virkjanir að þær voru teknar úr nýtingarflokki og snúið aftur í biðflokk. Þetta er ekki sambærilegt við það sem er að gerast nú, að mínum dómi, þegar niðurstöður frá verkefnisstjórn liggja ekki fyrir, umfjöllun er ekki lokið, en lögum samkvæmt á að ljúka umfjöllun áður en málið kemur til kasta Alþingis. Um þetta hafa menn verið að deila og kveðja sér hljóðs hér um fundarstjórn forseta lengi og ítrekað; við teljum í stjórnarandstöðunni að hér sé ekki farið að lögum í strangasta skilningi, alls ekki. Það er ekkert óeðlilegt að menn taki það upp þegar rætt er um fundarstjórn forseta. Og síðan gerist það í dag, eins og við þekkjum, að inni í miðri síðari umræðu um þessa þingsályktunartillögu kveður hæstv. forsætisráðherra sér hljóðs og segir að menn hafi ákveðið að draga einn kostinn, eina tillöguna, til baka. Auðvitað hefði verið eðlilegt við slíkar aðstæður að stöðva umræðuna, kalla viðkomandi þingnefnd til fundar og ræða málið þar áður en umræðunni yrði lokið. Þetta eru því vinnubrögð sem er ekkert undarlegt að menn kveðji sér hljóðs um hér á þingi, undir liðnum um fundarstjórn forseta, og gagnrýni mjög harðlega. Síðan er það hitt að þó að við höfum fundið þetta ferli sem við viljum að verði sem faglegast og „saglegast“ til að fara yfir virkjunarkosti, þá er endanlegt vald til ákvarðana hér í þessari stofnun, á Alþingi. Við erum ekki endanlega bundin af því sem kemur frá þessum verkefnisstjórnum en þegar við ræðum málin og tökum ákvarðanir þá gerum við það á grundvelli yfirvegunar, gerum það á þeim grundvelli að fyrir liggur faglegt mat og við tökum upplýsta ákvörðun um málið. Og auðvitað gera allir sér grein fyrir því að þegar mál hafa farið í gegnum slíkt ferli þá er mjög þungur róður gegn slíkum ákvörðunum. En hann þarf stundum að eiga sér stað, að sjálfsögðu. Við mundum aldrei fallast á óútfyllta tékka og taka því sem frá verkefnisstjórnum bærist umyrðalaust, það mundi ég aldrei vera tilbúinn að undirgangast, alveg sama hvaðan það kæmi, þó að mér finnist mjög líklegt eftir ferlin að maður mundi sætta sig við niðurstöðurnar. Skrifaður var leiðari í Morgunblaðið fyrir nokkrum dögum þar sem leiðarahöfundur velti vöngum yfir því hvort þeir sem hér tækju þátt í umræðunni þekktu gerla til allra þeirra valkosta sem við værum að ræða. Skrokkölduvirkjun, hvað þekkja menn vel til Skrokkölduvirkjunar? Ég geri það ekki, en ég veit að það eru margir hér í salnum sem gera það, hafa sett sig inn í þessi mál og þekkja mætavel til málsins og hafa um það efasemdir. En það er ein önnur virkjun sem mætti nefna, Hvammsvirkjun í Þjórsá, sem er afgreidd frá verkefnisstjórn sem jákvæð. Ég er andvígur henni, ég mundi greiða atkvæði gegn henni. Ég velti því fyrir mér - ef það á að ganga eftir sem við erum að verða vitni að hér, að stjórnarmeirihlutinn taki rammaáætlun, þessi merku lög, og geri þau nánast að engu - hvort við eigum ekki að ganga alla leið og fara þá bara að tala um einstakar virkjanir. Þá vil ég gjarnan verja mínum tíma í að ræða Hvammsvirkjun og Skrokköldu. Og hver veit nema sá tími sé að renna upp að við eigum að taka þessi mál og einstakar virkjanir og fara með í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvers vegna? Til þess að kynna Urriðafoss fyrir þjóðinni, til að kynna Skrokkölduvirkjun fyrir þjóðinni, Hagavatn. Kannski þarf öll þjóðin að setja sig betur inn í þessi mál öll - og gefst betra tækifæri til slíks en í þjóðaratkvæðagreiðslu? Ég held ekki. Við erum að tala hér um mjög afdrifaríkar ákvarðanir og mér hefur fundist margir tala um niðurstöður verkefnisstjórnar, t.d. varðandi Hvammsvirkjun, af óþægilega mikilli léttúð. Hve margir hafa gengið upp eftir Þjórsá og skoðað í reynd hvað muni gerast þegar farið yrði að umbylta landinu þarna? Ég er búinn að gera það. En sama löggjafarþing og er tilbúið að sekta menn sem keyra út af vegarslóðum er tilbúið að hleypa þeim óargadýrum sem stórvirkar vinnuvélar eru inn í náttúruna og umbylta henni þannig að ekki verður aftur snúið, það er það sem er að gerast. Þess vegna segi ég að í þessum ferlum eru ákveðnar mótsagnir. Annars vegar er ég að dásama löggjöf sem ég tel vera einhverja hina merkustu hér í seinni tíð, löggjöf um rammaáætlun; mér finnst hún merk vegna þess að hún hjálpar okkur að taka upplýstar ákvarðanir þar sem málin hafa verið skoðuð frá öllum hliðum, eða sem flestum, og rökin skilmerkilega færð fram þannig að við getum skoðað þau. Hins vegar er ég að segja að í þessum ákvörðunum eru huglægir þættir - hvað mér finnst fallegt en hugsanlega ekki þér eða þér - sem engin verkefnisstjórn eða fagleg nefnd getur endanlega til lykta ráðið, vegna þess að það er huglægt. Finnst okkur Gullfoss fallegur, Dettifoss? Þetta er ekkert merkilegt, sagði einu sinni umhverfisráðherra um Kárahnjúkasvæðið, þetta er ekkert sérstaklega fallegt. Kannski fannst henni það, ég efast ekkert um það. Aðrir eru annarrar skoðunar og þannig verður þetta alltaf, að sjálfsögðu. Við finnum aldrei hina endanlegu lausn. En við finnum vinnuferlið og verkferlið sem auðveldar okkur að komast að niðurstöðu sem er byggð á upplýsingum, sem er upplýst. Það dapurlega við þessa umræðu núna og það ferli sem verið er að fara með þetta mál í gegnum er að það er verið að taka málið upp úr þeim ferli. Þess vegna koma menn hér og kveðja sér hljóðs um fundarstjórn forseta, það er fullkomlega eðlilegt. Það er hins vegar dapurlegt þegar fulltrúar stjórnarmeirihlutans sitja hér með skeiðklukkur og talnaklukkur og kladda og telja hvað menn hafi komið oft upp, hvað það sé langur tími. Þetta er mæling á hve mjög fólki er misboðið vegna þessara vinnubragða. Svo er það nú þannig að þegar verið er að ráðast í breytingar sem hafa áhrif á náttúru okkar lands og umhverfi þá tekur það svolítið í hjartað og sálina hjá okkur mörgum, það gerir það. Og það er nokkuð sem verður að virða. Það ber stjórnarmeirihlutanum hér á Alþingi og það ber ríkisstjórn þessa lands að virða, að við viljum láta koma fram við okkur af sanngirni og líka með virðingu fyrir landinu okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmönnum yfirgripsmikla ræðu sem kom í raun inn á marga þætti. Hún kom í fyrsta lagi aðeins inn á söguna og þá vildi ég kannski bæta við það. Hv. þingmaður segir að þetta sé ein merkasta löggjöf sem sett hefur verið og síðan fer hann yfir söguna, hvernig hún var sett. Ég held að frá því að þessi lög voru sett og frá því að umræða byrjaði um hana - hv. þingmaður nefnir fyrrverandi þingmann, Hjörleif Guttormsson - þá hafi fólk einmitt í þessum málaflokki vaknað til meðvitundar um hugmyndir sínar. Ég held að viðhorf okkar margra og fólks almennt hafi breyst miklu meira í þessum málaflokki, í náttúruvernd og umhverfismálum, en í mörgum öðrum á undanförnum tveimur til þremur áratugum eða svo. Síðan kom þingmaðurinn inn á, sem er fróðlegt líka, mótsögnina í því að búa til þessa verkferla en segja svo á endanum: En ég er ósammála Hvammsvirkjun. Það er alveg réttmætt vegna þess að á endanum hljótum við að vera í pólitík til að taka ákvarðanir. Þær geta alveg verið þannig að við séum á öndverðum meiði en upplýsingar eru forsendan fyrir því að geta tekið þá ákvörðun að segja: Ég er á móti Hvammsvirkjun. Þegar búið er að skoða upplýsingar um þætti í málinu getur hver þingmaður komið 

Hæstv. forseti. Þetta er alveg hárrétt. Í fyrsta lagi er ég alveg sammála hv. þingmanni um að vitund okkar um mikilvægi náttúrunnar og náttúruspjalla er allt önnur og miklu meiri en hún var fyrir einhverjum árum, að ekki sé minnst á áratugi. Þessi vitund var að mjög takmörkuðu leyti til staðar. Það voru til frumkvöðlar í þessari hugsun - Eysteinn Jónsson, svo að dæmi sé nefnt um mann frá fyrri tíð, og Hjörleifur Guttormsson og margir aðrir - sem hafa kveikt upp í okkur vitneskjuna og áhugann á þessum málum. Síðan er það hitt, þetta hlutlæga og huglæga, það er alveg rétt. Þegar ég segist vera á móti Hvammsvirkjun get ég verið að horfa til ýmissa annarra þátta en verkefnisstjórnin hefur gert og komist endanlega að niðurstöðu um. Og ég hygg að niðurstaða verkefnisstjórnar sé mjög líkleg til að vera í flútti við viðhorf mjög margra, ég hygg það. Ég vil hins vegar ganga nokkuð langt í náttúruvernd og hugsa mjög langt fram í tímann. Ég hef áhyggjur af því að við séum að ganga of hart fram á hendur náttúrunni. Þar vísa ég líka í þessa orkunýtingarþörf, að við spyrjum slíkra grundvallarspurninga, sem ég er ekkert alveg viss um að sé nægilega vel inni í þessari umræðu á sama hátt og vitund okkar fyrir náttúru og náttúruspjöllum var það ekki áður. Kannski höfum við ekki enn komist 

Forseti. Hv. þingmaður nefndi líka að kannski væri réttast að fara með ákvarðanir af þessu tagi, sem eru miklar fyrir náttúruna og að mestu leyti óafturkræfar, í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það má alveg hugsa sér það, því að það er líka í þeim þætti sem hugmyndir okkar hafa breyst svolítið. En er það ekki einmitt vandinn, og þess vegna þarf að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, að meiri hlutinn veður yfir minni hlutann í þinginu, leyfir ekki umræðu? Meiri hlutinn kemur inn með mál óundirbúin og segir: Þetta er nógu gott í kjaftinn á ykkur. Og við eigum bara að samþykkja. Við erum í vandræðum út af þessu líka. Við þurfum meira beint lýðræði vegna þess að 

Hæstv forseti. Það er alltaf tilgangurinn með þjóðaratkvæðagreiðslu að við viljum leiða erfið deilumál til lykta. Ég vil leiða til lykta spurninguna um það hvort við eigum að vera í NATO eða ekki. Setjum svo að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla og yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar vildi vera í NATO. Ekki er þar með sagt að ég væri þá hættur að berjast fyrir úrsögn Íslands úr NATO en um leið mundi ég virða niðurstöðuna. Maður getur því verið andvígur niðurstöðu úr ferli sem maður sættir sig við. Það er það sem ég er að tala fyrir hérna, að við höfum verið að reyna að smíða ferli sem gerir okkur auðveldara að taka ákvarðanir en líka takast á um ólík sjónarmið. Þess vegna finnst mér þessi löggjöf vera svo merkileg og 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir mjög góða ræðu. Hún súmmeraði upp það sem við erum kannski öll að hugsa og viljum. - Er bara ein mínúta? - Við viljum gera þetta í réttri röð og gera þetta faglega. Það er kannski það sem hrunið leiddi okkur fyrir sjónir að það vantaði hér fagleg vinnubrögð þar sem til allra kosta er litið. Ég er ekkert endilega á móti virkjunum. Ég hef svona velt því fyrir mér á síðustu árum hvað við fáum fyrir þessar virkjanir, hvað stóriðjurnar gefa íslensku þjóðinni í beinan arð. Ég tel að það sé allt í lagi að skoða alla hluti út frá því sérstaklega hvað þessar virkjanir skila okkur í arð. Hv. þingmaður minntist á að hann yrði á móti Hvammsvirkjun. Ég deili því með honum, ekki síst í ljósi ábúenda við Þjórsá þar sem aðalhlutverkið á þingi er að verja almannaheill. Við höfum fengið bréf, og ég hef margoft nefnt það hér í dag, frá 38 bændum sem búa á bökkum Þjórsár sem eru gjörsamlega mótfallnir þessum áformum. Þeir vilja fá að yrkja landið sitt og búa á þessum jörðum. Í DV í janúar 2014 var viðtal við ábúendur þar sem Hvammsvirkjun á að rísa. Landsvirkjun upplýsti fólkið ekkert um þetta. Það hefur ekki verið haft samband við einn einasta mann um að það eigi að gera þetta. Það er ekki talað við fólkið. Það er ekki samráð um neitt. Það á bara fara þarna og gera þetta. Svo er líka annað sem kemur fram frá þessum bændum. Ef þessar virkjanir ganga eftir þá verða tæplega 60% allrar raforkuframleiðslu vatnsorkuvera á þessu svæði. Þetta er mjög virkt eldfjallasvæði. Það kom fram í vetur þegar ég heimsótti Almannavarnir. Ef Bárðarbunga mundi gjósa og allt kæmi niður vatnasvæðið í Þjórsá, hvað gerist þá, hvað verður þá?

Hæstv. forseti. Það er þetta með arðinn og framtíðina. Við eigum náttúrlega að hugsa mjög langt fram í tímann. Við horfum núna til þess að ferðaþjónustan og arðurinn af henni er farinn að vega mjög þungt í þjóðarbúskap okkar. Það er náttúrlega alveg augljóst að ef við malbikum yfir allar náttúruperlurnar eða spillum þeim þá erum við jafnframt að spilla möguleikum okkar í þessum efnum. Ég er bara að setja þetta í samhengi við arð. Ég man eftir því að ég hitti einhvern tíma blaðamenn sem voru nýkomnir úr fljótasiglingu í Skagafirði. Þeir höfðu farið, held ég, í báðar jökulárnar þar. Þetta voru blaðamenn sem sérhæfðu sig í ferðamennsku. Þegar þeim var sagt að það væru áform uppi um að virkja þessar ár þá spurðu þeir hvort menn væru orðnir galnir eða hvort við gerðum okkur ekki grein fyrir því hvaða perlur við ættum í okkar fórum. Þess vegna segi ég að núna þurfum við að draga andann rólega. Okkur liggur ekkert á. Við ætlum að vera hérna næstu þúsund árin. Það liggur ekkert á. Þetta er ekkert að hlaupa frá okkur. Við verðum að íhuga rækilega hvert við stefnum. Við eigum ekki að halda áfram fyrr en við erum búin að koma okkur niður á markmiðin. Hvað þurfum við að eyðileggja mikið? Hvað þurfum við að framleiða mikið? Orkunýting felur iðulega í sér einhverja eyðileggingu. Hvað ætlum við að virkja mikið? Hvað þurfum við að virkja mikið? Hvað viljum við virkja mikið og til hvers?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég er algjörlega sammála honum í þessu máli. Við þurfum að vanda okkur. Við þurfum að horfa til framtíðar. Við eigum að skila landinu frá okkur til afkomenda okkar í sem bestu horfi. Ég er að velta fyrir mér því sem hann kom inn á síðast: Hvað þurfum við að virkja mikið? Í dag erum við að virkja 18 þúsund gígavattstundir - hugsið ykkur 18 þúsund gígavattstundir. En við getum ekki skaffað þriggja fasa rafmagn í Skaftárhrepp. Veltið því fyrir ykkur. Af þessum 18 þúsund gígavattstundum nota íslensk heimili og fyrirtæki tæplega 4 þúsund. Svo eru menn hissa á því að við teljum þetta hálfgerða klikkun. Þetta er náttúrlega ekkert annað en hálfgerð klikkun vegna þess að þetta skilar okkur ekki því sem við eigum að fá fyrir arðinn af náttúruauðlindum, ef við ætlum að virkja þær á annað borð. Þetta er það fyrsta sem við eigum að gera. Menn vilja stækka kökuna. Það þarf ekkert að stækka kökuna Íslandi, það þarf bara að skipta henni réttar.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa langt andsvar hér við hv. þingmann. Ég er honum hjartanlega sammála um að það er hægt að skipta kökunni á Íslandi á annan veg, á réttlátari hátt, hvort sem kemur að orkunni og orkunýtingu eða í okkar kjaramálum. Ef menn skildu það þá yrðu þessir kjarasamningar og þessar deilur leystar á morgun.

Virðulegi forseti. Það er alltaf gaman að heyra ræður hv. 8. þm. Suðvest., þær eru mjög efnismiklar og góðar. Hv. þingmaður fór inn á þann meginlýðræðisvinkil sem ég hef alltaf mestan áhuga á þegar kemur að svona hörðum deiluefnum sem þingið virðist ekki vera í stakk búið til að eiga við með góðu móti. Ég verð að segja að persónulega vil ég forðast það að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu vegna hverrar einustu virkjunar, vegna þess að ég held að það sé engin eftirspurn eftir því í sjálfu sér. Ég held að það sé miklu frekar eftirspurn eftir því að það sé einhver ferill eins og var fyrirhugað með rammaáætlun, sem var auðvitað stórglæsileg löggjöf og glæsilegt pólitískt markmið í svona stóru deiluefni. Ástæðan fyrir því að ég er að velta þessu fyrir mér er vegna þess að ef þingið er ekki hæft til að takast á við slík deilumál þurfa þau, að mínu mati, að enda hjá þjóðinni og undantekningarlaust ef þjóðin krefst þess sjálf, mér finnst það vera grundvallaratriði. En gefum okkur fyrir fram að við viljum helst gera þetta á grunni sem allir geta verið sammála um, ekki endilega alltaf í sátt, eins og hv. þingmaður fer réttilega inn á erum við ekki endilega sammála um hvað nákvæmlega eigi að virkja eða virkja yfir höfuð, ef út í það er farið, en við hljótum að vilja hafa grunn sem við getum öll unnið eftir. Það sem ég er að velta fyrir mér er hvernig við getum, ef þessi breytingartillaga frá hv. atvinnuveganefnd fer í gegn og er samþykkt, horft fram á veginn og hvað getum við gert næst til að reyna að ná aftur einhvers konar sátt um grunnaðferðina sem við ætlum að beita? Ég spyr hv. þingmann helst vegna þess að hann var í fyrri ríkisstjórn og getur kannski gefið okkur góða sýn á það hvar þetta ferli klikkar með hliðsjón af því hverjar væntingarnar voru þegar lögin voru sett 2011, 

Hæstv. forseti. Ég held að ég og hv. þingmaður séum nokkuð sammála um þessi efni og líka varðandi þjóðratkvæðagreiðsluna. Ég er í rauninni ekki að leggja til að hver einasta virkjun fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og ekki heldur þær sem ég kann að vera ósammála. Það hlýtur að verða miklu stærra mat hvað gera skal. Ég nefndi eingöngu hugsunina með þjóðaratkvæðagreiðsluna í því samhengi að vekja okkur til vitundar um málið. Það var eiginlega leiðarinn í Morgunblaðinu sem vakti mig þegar hann spurði: Hve margir þekkja Skrokköldu? Ég varð að játa það þar sem ég sat við eldhúsborðið heima og las leiðarann að ég þekkti hana ekkert sérstaklega vel. Ég fór hins vegar og leitaði gagna og spurði náttúrufræðinga og vísindamenn út í Skrokköldu og veit miklu meira um hana núna. Ég horfi á það sem gerist í þjóðaratkvæðagreiðslu, vegna þess að þá fer fólk að leita. Ég talaði um það í samhenginu að kynna fólk fyrir Skrokköldu og Urriðafossi. Hvað hafa margir farið og skoðað Urriðafoss, þennan fallega foss í neðri hluta Þjórsár sem menn ætla að fórna, eru tilbúnir að fórna? Væri það ekki þess virði að þjóðin legði leið sína að Urriðafossi og skoðaði fossinn og vissi hvað hún væri að tala um? Það er í því samhengi sem ég talaði um þetta mál. En hvað gerist? Ég held að ef þetta verður keyrt í gegn á þennan hátt muni það kalla á gríðarleg mótmæli utan þingsins. Við fengum forsmekkinn í Háskólabíói fyrir skömmu og ég held að þjóðin sé það vel vakandi að þetta muni vekja marga, sem enn eru sofandi, af sínum svefni og hinir sem eru komnir í baráttu gegn þessum áformum muni herðast.

Virðulegi forseti. Ef einhver hefði sagt mér fyrir ekki svo mörgum árum hversu oft ég og hv. þingmaður yrðum sammála á þingi hefði ég sennilega ekki trúað því. En ég er hjartanlega sammála því sem hv. þingmaður var að segja og sérstaklega þegar kemur að þjóðaratkvæðagreiðslum. Það sem gerist, og er ein af mörgum ástæðum fyrir því að ég er svona hrifinn af þeim persónulega, er einmitt að þegar fólk fær valdið í eigin hendur hefur það tilhneigingu til þess að skoða það. Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekkert skoðað Urriðafoss sérstaklega fyrr en þetta mál kom upp og ég er á móti því að virkja í kjölfarið, eftir að hafa skoðað hann. Þannig er, eins og hv. þingmaður sagði, líka með hinar virkjanirnar. Það sem ég er að velta fyrir mér er að því gefnu að við viljum ekki fara í þjóðaratkvæðagreiðslur eða öllu heldur mundi maður vilja að slík ráð væru óþörf, vegna þess að við viljum væntanlega hafa einhvern sameiginlegan grunn. Á síðasta kjörtímabili var hæstv. þáverandi ráðherra gagnrýndur fyrir að skrifa ekki undir og núna gagnrýnir minni hlutinn meiri hlutann fyrir að gera hlutina á þennan hátt. 

Hæstv. forseti. Við töluðum um viðhorfsbreytingu gagnvart náttúrunni. Ég held að þörf sé á sams konar viðhorfsbreytingu gagnvart þinginu og gagnvart vinnubrögðunum sem við ástundum hér. Þeim þurfum við að breyta og við þurfum öll að leggjast á árarnar um að breyta viðhorfum okkar allra til þeirra vinnuferla sem við erum að koma okkur saman um og við verðum og eigum að virða.