Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sveinn Ólafsson Jeg þykist mega fullyrða, að engu frv. á þessu þingi hefir verið tekið með öllu meiri ánægju en frv. því, sem hjer liggur fyrir á þskj. 94. Og mjer finst ástæða til að ætla, að svo muni vera hvarvetna úti um landið, að því verði fagnað vel. En mjer finst líka jafnvafalaust, að það muni verða enn meiri aufúsugestur úti um sveitir landsins, ef brtt. verður samþ., sem fyrir liggur við frv., á þskj. 120, og sem lýtur að því að byggja á næsta ári lítið aukaskip til strandferða. Hún er borin fram af fjórum þingdeildarmönnum auk mín. Jeg efast ekki um það, að hún eigi ítök í mörgum af hv.þdm. og íbúum strjálbygðra sveita með ströndum landsins. Við flm. lítum svo á, að nú sje einmitt hentugur tími valinn til þess að koma í framkvæmd slíkri skipsbyggingu, til þess að koma í verk strandferðum þeim, sem brýn þörf landsins heimtar og veitt geti nokkurn veginn viðunandi samgöngur með ströndum fram. Að tíminn sje hentugur til þess einmitt nú, byggist meðal annars á því, að við síðustu áramót urðu talsverðar fyrningar í ríkissjóði framar því, sem vant er. Samkvæmt því, sem hæstv. fjrh. (JÞ) upplýsti við 1. umræðu fjárlaganna, hafa þær numið fyrir 1924 og 1925 á 4. miljón króna. Einnig er augljóst, að á þessu ári verður líka nokkurt handbært fje, sem ætlað var til annara hluta, sem sje þær 600 þús. kr., er í fjárlögum yfirstandandi árs voru ætlaðar til afborgana á þeim lausum skuldum ríkissjóðs, sem nú þegar eru greiddar. Það má því eftir atvikum líta svo á, að tíminn sje vel valinn til þess að koma í framkvæmd þessu þarfa og sjálfsagða fyrirtæki. Um óákveðinn langan tíma getur það hvort, sem er ekki dregist, að í það verði ráðist, og þegar tekjuhalli er á landsreikningi, eru verklegar framkvæmdir erfiðari. Mjer þykir rjett að geta þess hjer, að þessi till. vor flm. um skipsbygginguna er í raun og veru 2. liður úr till. milliþinganefndarinnar í strandferðamálinu, þeirrar sem starfaði á síðastliðnu sumri, sá liðurinn, sem samgmn. treystist ekki óskift að leggja með, þegar málið var borið undir hana. En hún hefir engu að síður látið það í ljós, að hún teldi þetta eiga að komast í framkvæmd áður langt um liði. Eins og kunnugt er, hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til þess að auka og bæta strandferðirnar á þessu ári, með því að undirbúa leigu á skipi til haustferða ásamt „Esju“. En það er vitanlegt, að slíkt er aðeins fyrir stuttan tíma, seinni hluta þessa árs. Og í öðru lagi er það vitanlegt, að slík leiguskip eru í mörgum tilfellum óhagfeld og koma ekki að þeim notum, sem innlend skip geta komið, ekki síst vegna aukins tryggingargjalds á slæmum höfnum. Jeg tek það fram og legg á það alveg sjerstaka áherslu að hjer er ekki um neitt kjördæmamál að ræða. Þetta er þjóðfjelagsmál. Það snertir beint að minsta kosti 13–15 af sýslum landsins, sem skipaviðkomur geta fengið, og allar hinar óbeinlínis, sem ekki hafa bein not af strandferðunum. Hjer er því ekki verið að draga sjerstaklega fram hagsmuni eins hjeraðs eða kjördæmis. Þetta er mál, sem heildina varðar. En við það verður að kannast, að það snertir þó fyrst og fremst þá hluta landsins, sem mest hafa farið varhluta af samgöngum undanfarið vegna einangrunar, slæmra hafna og strjálbýlis, en þar er líka þörf samgangna brýnust. Jeg veit það vel, að ýmsum háttv.þdm. þykir í mikið ráðist með þessu, þykir ef til vill of mikið í sölurnar lagt með 400 þús. kr. skipskaupum. En þegar miðað er við þær fjárhæðir, sem á venjulegum tímum eru notaðar til þess að lagfæra og halda við vegum í landinu, þá er þessi upphæð út af fyrir sig ekki mikil. Jeg nefni aðeins það, að í fjárlagafrv. því, sem fyrir þinginu liggur, er gert ráð fyrir um 700 þús. kr. til vegagerðar og viðhalds vega, fyrir utan það, sem ætlað er til akfærra sýsluvega, brúa og minniháttar aðgerða. Og þó eru það aðeins smáspottar vega, sem gerðir eru fyrir þessa upphæð, spottar, sem koma tiltölulega fáum að liði. Það er þó hartnær tvöföld upphæðin við skipskaupin, sem þarna er varið til þess að koma ögn áleiðis þessu seinunna verki, að færa vegakerfi landsins í sæmilegt horf. Og meðan engin tök eru á að koma því í það horf, að hægt sje að tengja aðalhjeruðin saman, þá verðum vjer að notast við þann veginn, sem oftast er greiðfær, ef farartækin vantar ekki, nota leiðina með ströndum fram. Það má rjettilega bera skipakaupin saman við önnur samgöngufyrirtæki, sem heimta fjárframlög. Þótt ólíkt sje, má þó bera þau saman við þá fyrirætlun í stjfrv., sem hefir komið fram í þinginu undanfarið, að leggja beri jafnvel alt að 200 þús. krónum af ríkisfje í tiltölulega lítið bryggjubyggingarmannvirki í Borgarnesi. Hvað eru þessar 400 þús. kr. til strandferðaskips, sem alt landið nýtur, í samanburði við það, sem þar er ráðgert að fórna fyrir tiltölulega lítinn hluta landsbúa? Jeg er ekki að leggja á móti þessu bryggjufyrirtæki, en aðeins að draga það fram til samanburðar við skipskaupin, til þess að sýna, að hjer er í raun og veru ekki til mikils mælst af oss flm., þegar öll landsheildin hefir þörfina og nýtur fyrirtækisins. Það má alt eins vel bera þetta saman við ýms önnur þau fyrirtæki, sem ríkið hefir á baki og síst eru heildinni notabetri en strandferðir. Fullkomin fjarstæða væri samt að telja skipskaupin hliðstæð við þá fyrirætlun, sem nú mun hafa bólað á hjá hæstv. stjórn, að vilja leggja á ríkissjóðinn margra miljóna útgjöld í sambandi við örlítinn járnbrautarstúf hjeðan austur yfir Hellisheiði. Og þótt það út af fyrir sig sje mikils vert og komi mörgum landsbúum að liði, ef úr því verður, þá gagnar það alls ekki jafnmörgum og þetta fyrirtæki, sem hjer er stefnt að. Því var skotið að mjer, þegar brtt. okkar flm. kom fram, að hún myndi vera sett til höfuðs sjálfu frv. Jeg vil því, til þess að fyrirbyggja allar getsakir og grun í þessu efni, lýsa því yfir, fyrir mitt leyti að minsta kosti, að þótt þessi sanngjarnlega tillaga okkar yrði feld, þá greiði jeg eftir sem áður atkvæði með frv. Það er svo fjarri því, að hugmynd okkar sje að spilla fyrir frv., að jeg hygg, að það verði hiklaust stutt af öllum þeim, sem styðja þessa brtt., hvernig sem um hana fer. Annars er rjett að geta þess um leið, að með þessari brtt. er reynt að stíga eitt fótmál, sem stíga þarf jafnframt því að kæliskip kemst í rekstur. Það getur ekki verið tilætlunin, að jafndýrt skip og stórt sem kæliskipið verði haft til þess að smjúga inn á hvern vog og vík í landinu. En hinsvegar gerum við flm.brtt. ráð fyrir því, að strandferðaskipið verði útbúið nokkru kælirúmi, til þess að flytja kælda matvöru til markaðsstaða og í veg fyrir kæliskipið. Þetta litla skip verður hvort sem er að fara með ströndum fram og safna farmi. Þess er enn að gæta, að ekki hefir fengist nein ábyggileg reynsla um það, hvernig kæliflutningur muni takast, og mættu þar að liði verða tilraunir strandferðaskipsins, enda er að sjálfsögðu mikilsvert fyrir ýms hjeruð landsins, sem hafa nautakjötsframleiðslu að sumrinu, að eiga kost á að koma slíkri vöru til innlendra markaðsstaða. En til þess hefir ekki verið tækifæri undanfarið - og er ekki ennþá. Framleiðsla þeirra hjeraða nýtist ekki og vöntun flutningatækja á sjó og landi fyrir þau tálmar eðlilegum og nauðsynlegum viðskiftum innanlands, jafnvel svo, að kjöt, smjör, ostur, egg o. s. frv., sem nægt er af í landinu, er að talsverðum mun flutt frá útlöndum. Jeg held þess vegna, að með hentugu strandferðaskipi gefist færi á að gera ýmsar tilraunir með flutning á kældum matvörum á innlendan markað, sem jafnframt hefðu þýðingu fyrir útflutning á útflutningshæfum vörum. Jeg verð að biðja afsökunar á því, að jeg gríp dálítið aftur í tímann. Það eru nú 45 ár síðan jeg kom fyrsta sinn austur um álinn til frænda vorra í Noregi og dvaldi þar vetrarlangt. Jeg kyntist þar póstflutningi og samgöngum yfirleitt og átti kost á að sjá, hvernig þeim var hagað. Mjer er ekkert minnisstæðara frá ferðinni en sá samanburður, sem jeg gerði um samgöngur og landsháttu hjer heima við ástandið þar. Strandferðirnar þar voru mikla lengra á veg komnar um og fyrir 1880 en þær eru hjer þann dag í dag. Það mátti þá svo heita, að hvert afskekt útkjálkahjerað og eyjar með ströndum Noregs - en þær eru mýmargar -, hvert smáfiskiver og bygðarhverfi nær sjó ætti vikulega kost á sambandi við hvern stað sem vera skyldi með ströndum fram. Fyrir utan fjögur stór póstskip, sem gengu óaflátanlega fyrir utan skerjagarðinn, með viðkomum á öllum aðalhöfnum frá Knöskanesi til Oslóar, var fjöldi af litlum gufuskipum sem önnuðust ferðir um sund, víkur og voga á tilteknum svæðum og höfðu ferðaáætlanir samræmdar áætlunum aðalskipanna. Síðan þetta var hafa stórfeldar breytingar orðið til bóta á samgöngum í Noregi, bæði á sjó og landi. Það er auðvitað með öllu þýðingarlaust að bera saman ástæðurnar þar og hjer og gera hjer jafnháar kröfur. Mjer dettur heldur ekki í hug, þótt jeg nefni þetta, að hjer verði að sinni líkt eftir þeim samgöngum, sem tíðkast við Noregsstrendur. En við verðum að reyna að feta okkur í áttina að samgöngum, sem gera fólkinu vært að dvelja í strjálbýli strandanna. Þeir tímar hljóta að koma - eru ef til vill komnir - að fólkið lætur sjer ekki lynda að sitja í einangri mánuðum saman og jafnvel heil missiri, án póstferða eða samgöngutækja á sjó eða landi, án þess að komast í nærsveitir öðruvísi en á hestbaki, þegar best lætur, eða fótgangandi. En þannig er þó ennþá víða ástatt í voru landi, þar sem strjál er bygðin, jafnvel á stórum svæðum. Jeg vil ekki þreyta hv.þdm. með langri ræðu, enda þykist jeg vita, að þeir, sem andvígir eru þessu máli, láti ekki skipast af mínum orðum. En við hinu get jeg búist, að einhverjir láti skipast af þörfinni á bættum samgöngum, sem fást til að athuga hana, og snúist þess vegna til fylgis okkur flm., sem stöndum að brtt. á þskj.120. Jeg hygg þá ekki fáa, sem líta svo á með mjer, að ein ríkasta ástæðan fyrir því, að fólkið flýr úr sveitunum og sest að á mölinni við sjóinn, sje einmitt sú, hvað margar sveitir eru einangraðar og eiga við margháttaða erfiðleika að búa í samgönguleysinu. Ef sá skilningur er ekki alment vakinn nú, sem sjer og finnur nauðsyn þessa máls, þá mun það aðeins tímaspursmál, að allur fjöldinn vakni til meðvitundar um þörfina og það, hvert stefna beri, og þá verða þeir ekki öfundsverðir, sem leggjast móti kröfunum. Að lokum vil jeg svo heita á allar hollvættir strjálbygðu sveitanna að styðja þetta velferðarmál, og þykist jeg þess fullviss, að margar þeirra muni hjer innan deildarinnar.

Frsm. (Jón Sigurðsson) Jeg hafði gert mjer góðar vonir um, að þetta frv. fengi að ganga hindrunarlaust í gegnum báðar deildir, og allra síst mundi mjer nokkru sinni hafa komið til hugar, að stjettarbræður mínir færu að fleyga málið og tefja fyrir því. En það kalla jeg að þeir geri, þegar á það er litið, að hjer liggur fyrir frv., sem allur þorri hv.þdm. er á einn máli um, að nái fram að ganga, en aftan í það er svo hnýtt öðru máli, sem að vísu er gott í sjálfu sjer, en á nú sem stendur formælendur fá og tvísýnt mjög um framgang þess, enda svo um það deilt, að sjálf nefndin, sem haft hefir það til meðferðar, er ekki á sama máli. Meiri hl. landbúnaðarnefndar hefir farið þess á leit við hv.flm., hvort þeir vildu ekki taka brtt. aftur og flytja hana í liðnu formi, t. d. koma með frv. í þessa átt. Á það hefðum við nefndarmenn getað fallist og eftir því sem orð fjellu hjer í háttv. deild í gær, er málið var tekið af dagskrá, bjóst jeg jafnvel við, að sú leið yrði farin, að koma með sjerstaka frv. um byggingu strandferðaskips. En þetta hefir ekki verið gert, málið borið fram eins og það lá fyrir í gær, og er mjer óskiljanlegt þetta kapp, sem hv.flm. leggja á það að hnýta strandferðaskipinu aftan í kæliskipið. Jeg verð að líta svo á, að það sýnist bera vott um, að bæði þessi mál eigi að fylgjast að, og ef svo vill verða, þá í einn og sömu gröfina. Það er líka eitt, sem ekki greiðir fyrir frv. og því máli sem það átti að bera uppi, ef brtt. verður samþykt, því að með henni á strandferðaskipið að koma á undan kæliskipinu. Í brtt. er það tekið fram skýrum orðum, að það eigi að vera fullgert næsta vetur. Mætti því gera ráð fyrir, ef þröngt væri um fjárgreiðslur ríkissjóðs, að strandferðaskipið yrði bygt fyrst, en hitt látið sitja á hakanum, hver veit hvað lengi. Jeg skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, en geta þess, að landbn. hefir að sjálfsögðu óbundin atkvæði um brtt., þar sem einn nefndarmaður er flm. hennar og greiðir eflaust atkvæði með henni, en meiri hl. nefndarinnar greiðir atkvæði á móti brtt.; það þykist jeg mega fullyrða.

Jón Auðunn Jónsson Okkur í samgmn. Nd. kom á óvart, er við sáum hv.l.þm. S.-M. (SvÓ) fara á bak við nefndina og bera fram fyrir hv. deild till., sem nefndin var búin að fella, því hún gat ekki að þessu sinni og að svo vöxnu máli fallist á neina af till. milliþinganefndarinnar, nema þá eina, sem hún tók upp og hefir verið samþykt hjer í hv. deild. Sem betur fer er það óvanalegt hjer á hinu háa Alþingi, að sú leið sje farin, sem háttv.flm.brtt. (SvÓ) hefir valið sjer, og þess vegna virðist mjer liggja í augum uppi, að háttv. deild vísi brtt. á þskj. 120 til samgöngumálanefndar áður en gengið er til atkvæða um hana. Þetta er samgöngumál og ekkert annað, og því algerlega óskylt því máli, sem því er hnýtt aftan í. Það er öllum kunnugt, að útlitið er ekki glæsilegt fyrir atvinnuvegina nú í nánustu framtíð, og líklega þarf fleiri ár til þess að komast úr yfirstandandi kreppu. Þykist jeg vita, að allflestir háttv.þm. hafi áhuga og vilja til að ljetta sköttum og þungum álögum af atvinnuvegunum, svo að þeir sligist ekki. Vona jeg, að sú verði niðurstaðan, að ekki minna en 1 milj. kr., sem nú hvílir á atvinnuvegunum, verði af þeim ljett um það er þessu þingi er lokið. Þessi till., sem hjer liggur fyrir, fer í sömu átt, að ljetta undir með öðrum aðalatvinnuvegi þjóðarinnar og leggja fram 350 þús. kr. til tryggingar betri afkomu landbúnaðarins. Og um þetta hygg jeg, að allir sjeu einhuga, og vænti jeg þá, að hins sama gæti um hinn aðalatvinnuveginn og að af honum verði ljett a. m. k. sem svarar 600 þús. kr. á næsta ári og að tekjubálkur fjárlaganna verði lækkaður að sama skapi. Allir sjá þá óumflýjanlegu nauðsyn að styrkja atvinnuvegina, að engum kemur til hugar að mæla á móti því að leggja 350 þús. kr. í kæliskip. Ef ekki á að sliga hinn aðalatvinnuveginn, sjávarútveginn, þá verður að ljetta af honum hinum mjög svo þungu sköttum, en þar af leiðir, að fara verður varlega í útgjöldum ríkissjóðsins. Hv. aðalflm. brtt. (SvÓ) taldi hentugan tíma að ráðast í stórræði til útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. En jeg er þar á annari skoðun. Atvinnuvegirnir stynja undir þungum sköttum og álögum og útlitið er það, að þeir eigi erfitt uppdráttar næstu ár, þó aldrei nema hið háa Alþingi reyni að ljetta undir með þeim sem kostur er. Þá gat hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) þess, að bygging strandferðaskipsins mundi draga úr fólksstreymi til kaupstaðanna og tryggja fólkið í sveitunum. Þar er jeg líka á öndverðri skoðun. Það eru vegirnir og samgöngurnar innan sýslna og hjeraða, sem best munu stuðla að því í framtíðinni að tryggja fólkið í sveitunum. Það verður að leggja ríka áherslu á, að Norðurlandsveginum verði haldið áfram og flýtt sem kostur er lagningu hans á næstu árum. Mannflutningar liggja um sveitirnar víðast hvar, en ekki með ströndum fram. Þegar Norðurlandsbrautin er komin og akvegur vestur í Dalasýslu, ferðast menn bæði þaðan, úr Strandasýslu og af öllu Norðurlandi landveg til Borgarness, og þaðan sjóveg t. d. hingað. Jeg skal svo láta staðar numið hjer, en verð fyrir hönd samgmn. að lýsa óánægju minni yfir því, að brtt. þessi skuli vera fram komin í því formi, sem hún er, enda leyfi jeg mjer að leggja eindregið á móti því, að hún nái fram að ganga.

Þorleifur Jónsson Af því að jeg er meðflm. þessarar brtt., sem útlit er fyrir, að verði talsvert þráttað um, þá verð jeg að segja fáein orð. Finst mjer þá hlýða að hefja mál mitt með því að þakka hv. landbn. og hæstv. atvrh. fyrir að bera fram frv. um byggingu kæliskips. Get jeg skrifað undir alt það, sent hv.frsm. landbn. (JS) sagði við 1. umr. þessa máls, því að hjer er áreiðanlega um eitthvert stærsta framfaraspor fyrir landbúnaðinn að ræða. Það er ekki lítið í það varið, ef tækist að víkka markað fyrir afurðir landbúnaðarins og jafnhliða hækka verðið, en að þessu er stefnt með byggingu kæliskipsins. Þess vegna er mjer óblandin ánægja, hvað þetta mál er komið á góðan rekspöl, því auðsætt er, að ekki vantar nema herslumuninn, eins og sjest á því, að Eimskipafjelag Íslands leggur til skipið, en ríkisssjóður þarf aðeins að kasta kæliútbúnaðinn. Er þetta mikil breyting frá því, sem ráð var fyrir gert í fyrra, því að þá kom jafnvel fram, að bygging kæliskips mundi aldrei kosta undir 1 miljón króna, en það ljetu líka margir á sjer heyra, að í þann kostnað væri ekki horfandi. Mál þetta væri svo mikið nauðsynja- og framtíðarmál. Af þessu má sjá, að þótt við flytjum tillögu um byggingu strandferðaskips, er það alls ekki til að spilla fyrir frv. um kæliskipið, eða eins og heyrst hefir, að við flm. vildum með brtt. tefja fyrir byggingu kæliskipsins. Slíkt er hin mesta fjarstæða, enda þykir mjer hart að þola þau brigslyrði hv. 2. þm. Skagf. (JS), að við með brtt. okkar sjeum að fleyga málið. Það eru algerlega rangar getsakir og tilhæfulausar með öllu. Hann veit það líka og hlýtur að viðurkenna það með sjálfum sjer, hv.þm., að það er ekki af illum hug við kæliskipið, að við berum fram brtt., því við erum því máli trúir engu síður en hann, heldur vakir það fyrir okkur, að sem mest og best not geti orðið að kæliskipinu, en það teljum við að geti aðeins orðið með því eina móti, að strandferðirnar sjeu bættar svo, að við þær megi una fyrir allan landslýð. Það er á allra vitorði, að strandferðir hafa verið afarófullkomnar núna síðustu 10 árin. Jeg þarf ekki að lýsa því, hvað allir landshlutar voru betur settir með strandferðir fyrir stríð, eða á þeim árum, sem Austri og Vestri, og stundum þriðja skipið, stunduðu þær. Þarf því síst að furða þó að margir sjeu orðnir langleitir eftir því, að bætt sje úr samgönguleysinu með ströndum fram, og að landsmenn heimti það af fulltrúum sínum hjer á þingi, að þeir láti ekki reka á reiðanum um þessi mál, eins og viljað hefir við brenna undanfarið. Þess vegna er og hart að heyra því núið þeim um nasir, sem ekki þola sömu kyrstöðu í málinu, að það sje í óhreinum tilgangi gert að leggja nú til, að strandferðirnar verði færðar í það horf, að allir megi sem best við una. Jeg skal t. d. geta þess, svo að mönnum sje ljóst, hvernig strandferðunum er nú háttað, að í sumar sást skip tvisvar sinnum á Hornafirði. En á meðan þeir fóru reglubundið með ströndum fram Austri og Vestri, var komið við á Hornafjarðarósi í hverri ferð að sumrinu. Og sömu söguna hygg jeg, að fleiri hafi að segja, t. d. Vestfirðingar; þar munu margar smáhafnir verða útundan nú, sem muna þó fífil sinn fegri. Að vísu skal það játað, að sumstaðar er bætt úr með ferðum Goðafoss, en það eru aðeins stóru hafnirnar, sem fyrir þeim hlunnindum verða, svo að þeir, sem næstir þeim búa, þurfa kannske ekki að kvarta. En það verður líka að taka tillit til þeirra, sem í skugganum búa, og er síst sæmandi fyrir löggjafarvaldið að halda þeim áfram í myrkrinu. Hv. þm.N.-Ísf. (JAJ) gerði lítið úr því, að samgönguleysið mundi hrekja fólkið úr sveitunum, en því er þó svo varið, að einmitt vondar og óhagstæðar samgöngur verða þess valdandi, að fólkið tapar trúnni á sveitirnar og leitar þangað, sem það hyggur, að hægra sje að bjarga sjer. Jeg þekki mörg slík dæmi, þó jeg hirði ekki um að nefna þau. Þó skal jeg geta þess, að úr mínu hjeraði fluttust þrír bændur í fyrra og í vor stendur til, að einn eða tveir taki sig upp og leiti á burt. Og enginn kemur í staðinn, jarðirnar leggjast í eyði eða eru nýttar af nágrönnunum, sem þurfa þeirra þó ekki við. Og spyrji maður þessa bændur, hvers vegna þeir flytji á braut, er svarið á þessa leið: Hjer er ekki búandi vegna samgönguleysis og annara ókosta, sem því fylgja. Það er áreiðanlega engin fjarstæða, þó menn álykti sem svo, að eftir því sem samgöngurnar batna og eru gerðar fullkomnari, því betur uni fólkið hag sínum heima fyrir í sveitunum. Að þetta mál sje fjarskylt aðalkjarna frv., get jeg ekki skilið. Kæliskipið er aðallega gert fyrir stóru hafnirnar, en með brtt. okkar er stefnt í þá átt, að smærri hafnirnar geti komið sínum framleiðsluvörum óskemdum á markaðinn. M. ö. o., litla strandferðaskipið á að flytja vörurnar af smæri höfnunum í veg fyrir kæliskipið eða í það. Hugsum okkur t. d., að á Hornafirði bíði 600 kindaskrokkar, sem strandferðaskipið flytur til Reyðarfjarðar og kemur þeim fyrir í húsi þar þangað til kæliskipið kemur sem flytur þá áfram á markaðinn, eða ef svo heppilega tækist til, að skipin lægju samtímis á Reyðarfirði, þá er ekki annað en skipa vörunum á milli þeirra. Nei, það getur enginn sagt með rjettu, að hjer sje um óskyld mál að ræða. En hinsvegar virðist mjer alt benda á það, að þeir hv.þdm., sem eru á móti brtt., hafi enn sem komið er ekki áttað sig á henni, og af þeim ástæðum sjái þeir ekki hversu gott og mikilvægt málefni sje hjer á ferðinni. Hv. þm.N.-Ísf. (JAJ) sagði, að háttv. samgmn. hefði ekki sjeð sjer fært að taka upp þessa till. um byggingu strandferðaskips, vegna kostnaðarins, er af því leiddi. Því skal að vísu ekki neitað, að það er dýrt og upphæðin, 400 þús. kr., allhá. Þó eru hjer nefnd ýms fyrirtæki, sem ekki kosta minna, og þó ekki komin öll kurl til grafar enn. Og í fjárlagafrv. blöskrar hæstv. stjórn ekki að fara fram á 300 þús. kr. fjárveitingu, sem gengur að mestu leyti til símalagninga í einn einasta hjeraði. Jeg er ekki með þessu að álasa hæstv. stjórn, enda tel jeg þessa fjárveitingu að mörgu leyti rjettmæta. En jeg bendi á þetta til þess að sanna, að það eru fleiri stórhuga en við, sem stöndum að brtt. á þskj. 120. Í raun og veru get jeg ekki betur sjeð en að við á þessum tíma höfum ráð á að byggja strandferðaskip og leggja jafnhliða í kæliskip. Hitt má kannske segja, að rekstur þessara skipa sje svo dýr, að tap verði á honum. Við vitum, að strandferðirnar hafa aldrei borið sig, og munu að líkindum ekki gera það fyrst um sinn. En frá þeim kostnaði má þó draga flóabátastyrki þá, sem óumflýjanlegt er að veita á meðan strandferðirnar eru í þessu öngþveiti, en þeir mundu falla niður að mestu leyti, þegar bætt væri við nýju strandferðaskipi. Hjer er áreiðanlega um stórt framfaraspor að ræða, enda mun það sýna sig, að samgöngumálum okkar er ekki borgið fyr en við höfum borið gæfu til þess að eignast svona skip. Það er fjarri mjer að lasta það, að samgöngur á landi verði bættar og fullkomnaðar. En það er líka jafnsjálfsagt að nota þá samgöngubraut, sem liggur hringinn í kringum landið og ekki þarf að leggja, þó kaupa þurfi skip, er kostar nokkur hundruð þúsund krónur. Þess vegna segi jeg það, að enginn hv.þdm. þarf að skammast sín fyrir það að ljá svona nauðsynjamáli fylgi sitt.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg verð að segja það, að mjer varð mjög illa við, er jeg sá þessa brtt. á þskj. 120. Ekki af því, að mjer detti í hug, að hv.flm. hafi með henni ætlað sjer að spilla fyrir því máli, sem hún er sett í samband við. En mjer var illa við hana af því jeg þóttist sjá, að þetta mál - bygging strandferðaskipsins, sem er ekki óvinsælt mál - átti að fljóta í kjölfari annars máls, sem er þó miklu vinsælla. Og þetta dreg jeg af því, að sá háttv. þingmaður er aðalflm. brtt., sem orðið hafði í minni hluta í samgöngumálanefnd, þegar samþykt var þar að fresta að sinni, að bygt yrði strandferðaskip. Það er ekki sanngjarnt að setja svona mál aftan í annað mál, sem allir viðurkenna, að eigi fram að ganga, þegar búið er að samþykkja í báðum samgmn. þingsins að gera ekki út um kaup á strandferðaskipi á þessu ári. Því þó að frv. um kæliskipið sje vinsælt mál, er ekki víst að það geti borið uppi auk sín svona stórt mál. Jeg veit ekki, hvaðan hv.flm. hafa þær tölur um verð hins nýja strandferðaskips, sem í brtt. eru nefndar. Framkvæmdarstjóri Eimskipafjelags Íslands hefir sagt mjer, að hann hafi fengið lauslegt tilboð í skip í líkingu við Austra og Vestra, og var það 375 þús. danskar krónur. Í þessu tilboði var ekki tekið tillit til kæliúbúnaðar. Með núverandi gengismun er þetta 440 þús. kr., eða tæplega það. Við þetta bætist kæliútbúnaðurinn og auk þess á skipið eftir tillögunni að vera 10 fetum lengra. Þegar Nielsen framkvæmdarstjóri sá tillöguna, símaði hann til útlanda á ný og spurði, hve mikið slíkt skip mundi kosta, og fjekk það svar, að það mundi ekki verða undir ½ miljón með öllum útbúnaði. Það er rjett að horfast strax í augu við kostnaðinn og vera ekki að gera sjer vonir um, að skipið kosti ekki nema 400 þús. kr., og víst er það, að ekki verður hætt við byggingu skipsins eftir að byrjað er á henni, þótt 100 þús. kr. vantaði upp á fjárveitinguna. Auk þess gæti jeg búist við, að það kæmi til með að kosta meira áður en það væri komið á flot, að fullu útbúið til strandferða. Jeg vildi því mælast til þess við hv.flm., að þeir vildu gera kæliskipsmálinu þann greiða að bera þetta mál fram sjerstaklega, til þess að spilla ekki fyrir kæliskipinu. Ef meiri hluti hv. deildar er með því að byggja strandferðaskip, þá nær það fram að ganga, þó það sje borið fram sjerstaklega. Mjer finst hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) hafa mikið til síns máls, er hann vill láta vísa þessu máli til samgmn. Jeg álít, að það sje erfitt að vísa þeirri kröfu á bug, að mál þetta verði nú látið ganga til samgmn. Mjer finst hún eiga rjett á því að segja álit sitt um málið. Frv. mitt um kæliskipið afhenti jeg fyrst hv. landbn. vegna þess, að jeg leit svo á, að framlagið til kæliskipsins væri í þágu landbúnaðarins sjerstaklega, en það er ekki hægt að segja um byggingu strandferðaskips, að það sje sjerstaklega í þágu landbúnaðarins. Ef mál þetta kæmi til hv.Ed. með þessari breytingu, þá er athugamál, hvort því yrði ekki þar vísað til samgmn.

Það er á móti þingsköpum

. Hv. þm. ætti að vera það kunnugt, að það er hægt að veita undanþágur frá þingsköpum, og auk þess getur mál breyst svo í meðferðinni, að það verði alt annað mál en það var í upphafi. Mjer virtist hv. aðalflm. gera lítið úr því, að kæliskipið mundi bæta nokkuð að ráði úr strandferðunum. En það mun áreiðanlega bæta þær mikið. Kæliskipið mun sigla milli landa eins og Goðafoss gerir nú, en ferðir Goðafoss eru hentugustu strandferðir, sem við höfum nú. Hann tekur vörurnar erlendis og flytur þær beint til þeirra hafna, sem þær eiga að fara á, svo á þær fellur ekkert aukaflutningsgjald. Jeg er því viss um, að þetta skip mun bæta mikið úr strandferðunum. Jeg viðurkenni það auðvitað, að það er ekki þess hlutverk að smjúga inn á hverja vík og vog, eins og hinir hv.flm. hafa orðað það, en ef það tekur vörur erlendis svo nokkru nemur til smáhafna, þá mun það skila þeim þangað beint, líkt og Goðafoss gerir nú. Bæði hv.l.flm. (SvÓ) og hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) báru saman samgöngur á landi og sjó og sögðu, að strandferðir væru verri nú en þær hefðu verið áður. Það er rjett, að meðan Austri og Vestri gengu hjer voru strandferðirnar góðar, en ef litið er til síðustu ára, þá er öðru nær en strandferðirnar hafi orðið útundan, ef borið er saman við samgöngubætur á landi. Það hefir mjög litlu verið varið til vega í fjárlögum síðustu ára, aðeins haldið við. En á þessu tímabili hefir verið keypt eitt gott strandferðaskip, og auk þess miklu fje varið til þess að styrkja flóabáta. Jeg er sannfærður um, að sá samanburður er rangur, ef sagt er, að strandferðirnar hafi orðið útundan fyrir vegabótunum. Einhver mintist á bryggjuna í Borgarnesi og taldi ósamræmi í því að veita fje til hennar, en neita um strandferðaskip. Jeg fæ nú ekki betur sjeð en að bryggjugerð í Borgarnesi sje þáttur í því að bæta úr strandferðum. Jeg hefi oft farið leiðina norður, um Borgarnes, og jeg verð að segja það, að það er hörmulegt til þess að vita, hve oft fjöldi manna verður að bíða dögum saman í Borgarnesi, vegna þess að ekki er hægt að afgreiða skipið. Hvaða gagn er að því, þótt fljótt sje lagður vegur milli Borgarness og Norðurlands, ef menn verða svo að bíða marga daga veðurteptir í Borgarnesi vegna bryggjuleysis. Jeg hygg, að meðan ekki er lengra komin notkun kælirúms en nú er, þá ættum við ekki að hugsa um nema eitt kæliskip að sinni. Betra að láta vöxtinn koma smátt og smátt. Jeg viðurkenni, að það væri æskilegt að hafa kæliskip á smáhöfnunum, til þess að flytja kjötið á stærri hafnirnar, en skilyrðið til þess er, að þá sjeu til frystihús á stærri höfnunum; annars verður varan ónýt. En jeg trúi því naumast, að slík: frystihús verði komin hjer upp fyrir vorið 1927. Það tekur tíma að venjast notkun kælirúma, eins og öðru, og held jeg því, að þetta eina kæliskip sje nægilegt að sinni og geti gert mikið gagn. Jeg vil undirstrika það, sem hv.frsm. landbn. (JS) sagði, að það er ekki annað sjáanlegt en að strandferðaskipið eigi að ganga fyrir hinu skipinu. Þá vil jeg og benda á það, að það er æskilegt, að mál þetta komist sem fyrst út úr þinginu. Það er þörf á því að semja sem fyrst um byggingu á skipinu. Efni til skipasmíðar er frekar lágt núna, en búist er við, að það hækki á næstunni. Því er best að gera samninginn sem fyrst. En það er ekki hægt fyr en þetta frv. er orðið að lögum. Mjer þykir það eðlilegt, að hv.þm. A.-Sk. detti fyrst í hug slæmar samgöngur við Hornafjörð og miði margt við það, en þegar hann segist aðeins tvisvar sinnum hafa sjeð strandferðaskipið á síðastliðnu ári, þá er þetta ekki rjett. Það má minna á það, að Hornafjarðarbáturinn hefir fengið töluverðan styrk. Því er ekki nema hálfsögð sagan, þar sem það getur ekki verið lífsskilyrði fyrir þá þar eystra að hafa Esjuna, ef þeir hafa sjerstakan, ríkissjóðsstyrktan bát til þess að flytja vörurnar að sjer og frá. Þá mintist þessi háttv.þm. á það, að það væru ekki flm.till. einir, sem væru bjartsýnir, heldur væri stjórnin það líka, og færði fyrir því þau rök, að stórar upphæðir væru veittar til símalagninga í fjárlagafrv. stjórnarinnar. En hann sjer væntanlega, að því fleiri stórupphæðir, sem um er að ræða, því örðugra verður að standast kostnaðinn. En ástæðan fyrir því, að upphæðin til símalagninga varð svo há, er sú, að meiningin var að tengja Vestfjarðasímann saman að vestanverðu, og eru sjerstakar ástæður sem valda þessu. Þá mintist hann á, að þetta skip mundi geta sparað fjárveitingar til flóabáta. Ekki sparar það Borgarnesbátinn, ekki Víkurbátinn og ekki bátinn á Ísafjarðardjúpi. En þetta eru dýrustu bátarnir. Það kann að vera að það geti sparað Hornafjarðarbátinn, en þó er jeg ekki viss um það. En enginn efi er á því, að þetta skip verður dýrt í rekstri, að minsta kosti 150 þús. kr. á ári. Það er því ekki svo, að hjer sje aðeins að ræða um framlag í eitt skifti fyrir öll, heldur er líka bundinn þungur baggi í framtíðinni. Jeg neita því ekki, að það væri framfaraspor að fá skip þetta, en jeg held því hinsvegar fram, að við höfum ekki ráð á því að svo stöddu að stíga þetta spor. Við verðum nú að láta okkur nægja að taka annað skrefið, sem sje kæliskipið. Jeg vil að síðustu endurtaka þá ósk mína og bæn, að hv.flm. taki þessa. till. sína aftur og beri hana fram sjerstaklega síðar, svo þeir tefji ekki kæliskipsmálið, sem þeir telja gott og gagnlegt.

Sveinn Ólafsson Mjer virðist, að ekki hafi verið tekið nógu mikið tillit til þess í þeim umræðum, sem hjer hafa farið fram, að hjer er að ræða um hagsmunamál allrar þjóðarinnar, en ekki aðeins lítils hluta hennar. Umræðurnar hafa aðallega snúist um það, sem fram hefir komið áður, í sambandi við annað mál, og lutu að því að átelja frammistöðu mína í þessu máli, vegna sambandsins við þál. um leiguskip til strandferða. Háttv. frsm. landbn. (JS) fór fremur óvirðulegum orðum um till. okkar á þskj. 120. Jeg get þó að mestu látið honum ósvarað, því að hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) hefir svarað flestu. Hv. frsm. reyndi með endurteknum fullyrðingum að koma því inn í vitund tilheyrenda, að við sem brtt. flytjum, værum með henni að grafa aðalfrv. gröf og vildum eyðileggja það. Þetta segir hann, þótt jeg áður lýsti yfir því, að jeg mundi fylgja frv. þótt okkar brtt. yrði feld. og það mundu að líkum allir stuðningsmenn till. gera líka. Þetta eru því alóþörf olnbogaskot frá hendi hv.frsm. Það var einkum hv.þm.N.-Ísf. (JAJ), sem gaf mjer tilefni til þess að standa upp aftur. Hann átaldi það með þungum orðum, að jeg hefði farið á bak við samgmn., er jeg gerðist flm. þessarar brtt.

Jeg mintist ekkert á það

. Háttv. þm. var að tala um gabb og blekkingar, og það leyndi sjer ekki, hvað fyrir honum vakti. Út af þessu vil jeg láta þess getið, að samgmn. gat ekki orðið sammála um það óskift að flytja þessa till., þótt einstakir menn í nefndinni væru henni hlyntir. Að samgmn. var ekki fjarri þessari till. um nýtt strandferðaskip, kemur best fram í niðurlagi greinargerðar þeirrar till., er nefndin flutti, sem jeg, með leyfi hæstv. forseta, vil leyfa mjer að lesa upp: „Vjer álítum að vísu, að stefna beri að tíðari og meiri strandferðum en fengist geta með Esjuferðunum og leiguskipi að haustinu og að rekstur þeirra geti eigi haganlegur orðið fyr en aðgreindir eru að mestu vöruflutningar og flutningur pósts og farþega og hentugt, innlent flutningaskip fer strandferðir ásamt Esju.“ Í þessu finst mjer liggja talsvert ljós bending um það, hvað fyrir nefndinni hefir vakað. Þegar því hv.þm.N.-Ísf. er þungorður í minn garð út af þessari brtt. og telur mig hafa farið bak við nefndina með hana, þá hygg jeg, að það stafi af vondri samvisku hjá honum og eftirsjá af því að hann vildi ekki á sínum tíma styðja mig í því að flytja hana. Það hlýtur að vera þessi óþægilega vitund hjá honum, sem ýfir skapið. Hv. þm. sagði, að með aðalfrv. væri ljett undir með öðrum atvinnuvegi landsins, en með brtt. væri þyngt á hinum atvinnuveginum. Þetta er kynleg kenning. Eru ekki strandferðirnar fyrst og fremst fyrir atvinnuvegi landsins? Hvar er merkjalínan milli gagnsins af þeim fyrir hvorn atvinnuveginn? Það er alveg ósjeð, hvorum atvinnuveginum þær gagna meira. Háttv. þm. gaf undir fótinn um það, ef ekki yrði samþykt þessi brtt., að þá mætti vænta niðurfærslu á sköttum, - hann nefndi um eina miljón eða meira -, en honum fanst vonlítið, að þess mætti vænta, ef brtt. okkar yrði samþykt. Slík tylliboð freista einskis. Fjeð er til frá fyrri árum í tekjuafgangi handa báðum skipunum, enda er ekki nema nokkur hluti þessarar miljónar, sem hv.þm. ætlar að gefa upp í sköttum, er mundi eyðast í strandferðaskipið. Jeg verð að halda því fram, að auknar strandferðir ljetti jafnt undir með báðum aðalatvinnuvegum vorum: stuðningurinn er bæði til lands og sjávar. Hv. þm. vill vjefengja þau orð mín, að bættar samgöngur á sjó mundu spekja fólkið í sveitunum, og hjelt hann því fram, að til þess væru betur fallnar bættar samgöngur á landi. Jeg skal nú alveg láta hann um þessa kenningu, og getur hann t. d. reynt að sannfæra Hornfirðinga um það, að þeir hafi meira gagn af vegi yfir Holtavörðuheiði en strandferðaskipi. Jeg held í alvöru, að það eigi langt í land ennþá, - mannsaldra ef til vill, - að afskektari hjeruð og sveitir á landinu komist í samband hver við aðra landleiðina. Aðalsambandið landshlutanna á milli og hjeraða með ströndum fram verður því að vera um sjóinn, meðan vegirnir á landi koma ekki að fullum notum, og það munu þeir ekki gera á næsta mannsaldri, nema þar sem þjettbýlast er. Jeg held jeg láti svo úttalað um þessar ávítur háttv.þm.N.-Ísf. til mín, tel rjettast að láta þær inn um annað eyrað og út um hitt. Hæstv. atvrh. (MG) vjek að mjer nokkrum orðum í síðustu ræðu sinni, og bar hann fram þá ósk, að við flm. þessarar brtt. tækjum hana aftur og bærum hana heldur fram í sjerstöku frv. En hann tók ekkert fram um það, hvað unnið væri við það að flytja þetta mál í tvennu lagi, og þess vegna finst mjer vera lítil ástæða til þess að verða við tilmælum hans, og þar eð jeg hinsvegar heldur ekki get borið mig saman við hv. meðflm. mína, þá get jeg heldur ekki gefið fyrirheit um þetta.  (Atvrh. MG: Jeg bað hv.þm. um þetta í gærdag)  . Auk þess er jeg alls ekkert gefinn fyrir að fara í þessháttar hnífakaup að ósjeðu. Hæstv. atvrh. segir, að með brtt. okkar sje óvinsælu máli hnýtt aftan í vinsælt mál.  (Atvrh. MG: Jeg sagði ekki óvinsælu, jeg sagði aðeins, að hitt málið væri vinsælla)  . Jeg held jeg hafi þetta alvegt rjett eftir hæstv. atvrh. Hann sagði ennfremur, að framkoma okkar flm.brtt. væri óviðeigandi, af því að samgöngumálanefndir beggja deilda hefðu komið sjer saman um að koma ekki með tillögur um, að gert yrði út um skipakaup á þessu þingi. Þetta er ekki rjett hjá hæstv. ráðh.; þær hafa aldrei tekið þá ákvörðun saman. En hitt er satt, að samgöngumálanefnd Nd. var ósammála um flutning þessarar brtt. og vildi ekki kljúfa sig um hana, en varð sammála um leiguskip á þessu ári. Þá taldi hæstv. atvrh., að kostnaðurinn mundi verða miklu meiri við að smíða skipið en brtt. okkar gerði ráð fyrir, og er það rjett að því leyti, að ef miðað er við 375 þús. kr. danskar, svo sem Nielsen framkvæmdarstjóri gerir, þá verður það nokkuð meira en 400 þús. kr. ísl. eftir núverandi gengi. En þetta er aðeins áætlunarupphæð og munurinn skiftir hjer litlu. En á það má líka minna, að tilboða hefir aðeins verið leitað um smíðið frá örfáum stöðum, eða máske aðeins einni skipasmíðastöð. Á fyrri árum, meðan jeg var í nánara sambandi við Noreg en nú, var mjer nokkuð kunnugt, hvernig þar var háttað um skipasmíðar. Norðmenn áttu þá ýmsar góðar skipasmíðastöðvar, og voru að minsta kosti tvær stöðvar, sem voru mjög fullkomnar og færar til þeirra hluta, og þó ljetu þeir mjög smíða skip sín erlendis. Keyptu þeir smíði þeirra aðallega í Glasgow á Skotlandi, þar sem vera munu ábyggilegastar, bestar og ódýrastar skipasmíðastöðvar af þeim, sem oss liggja nærri. Þess vegna álít jeg ennþá órannsakað, hvað kosta muni að smíða þetta skip, og tel mjög líklegt, að það mundi fást gert fyrir 350–400 þús. ísl. kr. En þótt það kostaði alt að 500 þús. kr., þá er fórnin ekkert óeðlilega stór, þegar litið er á það, hve samgönguþörfin er brýn og að allur almenningur þessa landa nýtur góðs af því, ef þetta skip fæst. Og þó að mál þetta verði máske svæft nú í þetta sinn, þá er það áreiðanlega aðeins lítil tímaspurning. Málinu verður aftur hreyft og leitt til lykta innan tíðar með viðbót eins skips eða fleiri. Háttv. þm.N.-Ísf. krafðist þess, að till. væri borin undir samgöngumálanefnd, og hefi jeg ekki á móti því í sjálfu sjer, en tek það fram, að frv. sjálft er líka þess eðlis, að því ætti að vísa til samgöngumálanefndar, því að eftir orðum hæstv. ráðh. eru kæliskipinu ætlaðar strandferðir Hæstv. atvrh. áleit, að kæliskipið mundi fullnægja samgöngu- og flutningaþörfinni. því það gæti farið strandferðir, ef með þyrfti. Jeg álít að vísu, að skipið gæti þetta, en jeg teldi það ekki vera neinn búhnykk að nota kæliskipið til allra snattferða. Auk þess veit jeg vel, að Goðafoss, eða skip af svipaðri stærð, kemst ekki inn á allar hafnir á landinu, sem lítið strandferðaskip fer á. En um Goðafoss er það að segja, að hann kemur venjulega ekki á aðrar hafnir en þær, er hann á fullkomið erindi til vegna flutninga. Hæstv. ráðh. talaði um Borgarnesferðirnar og sagði, að þær fjellu ekki niður, þó að nýtt strandferðaskip kæmi. Af hverju? Af því að fólk, sem vant er orðið tíðum og góðum samgöngum, vill ekki fella sig við strjálar ferðir við og við, eins og strandferðirnar eru, sem við í afskektari hjeruðunum verðum að sætta okkur við; enda er það engin furða. Ef þeir, sem Borgarnesferðanna njóta, vildu sætta sig við eins ófullkomnar samgöngur og aðrir eiga við að búa víðsvegar úti um land, þá væri hægt að láta þetta litla strandferðaskip koma þar við í hverri ferð. Skip eins og þetta getur auðvitað ekki komið í stað allra flóabátanna, en þó mundi verða minni þörf þeirra sumra, svo sem Hornafjarðarbáts, Grímseyjarbáts. Djúpbáts o. fl. Skipið gæti vel komið á hafnir á þessum slóðum, eins og áður var gert með Austra og Vestra. Hæstv. ráðh. fann það meðal annars að brtt. okkar, að ef hún yrði samþ., þá mundi svo fara, að strandferðaskipið gengi fyrir kæliskipinu; en þetta er máttlaus mótbára. Smíði kæliskipsins er komið undir geðþótta Eimskipafjelags Íslands eftir frv., en hitt ekki. Það gæti vel hugsast, að Eimskipafjelagið kysi að fresta smíði kæliskipsins um nokkra mánuði, og yrði hitt skipið þá bygt á undan, en það mundi samt ekki draga neitt úr gagnsemi kæliskipsins eða spilla fyrir því, nema síður væri. Jeg ætla svo ekki að elta ólar við fleiri mótbárur háttv. andstæðinga minna að sinni. Niðurstaðan verður sú sama, hvort lengur eða skemur er þáttað um þetta, en jeg tel það þarfleysu að vera að svara öllum hnútum, sem kastað hefir verið hjer að þarflausu og ófyrirsynju.

Jón Auðunn Jónsson Jeg ætla ekki að vera margorður í þetta sinn, en vil aðeins benda á það, sem mjer virðist ljóst orðið af þessum umræðum, sem er, að hv.flm.brtt. hafa ekki getað gert sjer fullkomlega hugmynd um, til hvers þetta skip skuli nota. Sumir álíta þeir, að það megi jafnvel leggja niður flóabátana. Háttv. 1. þm. S.M. (SvÓ) álítur meira að segja, að það megi leggja niður Borgarnesferðirnar og lækka styrkinn til Djúpbátsins. Viðvíkjandi því, sem þessi háttv.þm. sagði um Vestra, að hann hefði komið á margar hafnir við Djúpið, vil jeg benda honum á, að þetta er hreinn og beinn misskilningur. Vestri kom ekki á aðrar hafnir við Djúpið en Bolungarvík og Álftafjörð, alls 8 ferðir á þessa báða staði. Þetta voru allar þær samgöngubætur, sem fólk átti þá kost á þar vestra. Mjer kom ekki á óvart, þó að þykknaði í háttv.þm., því að það vill oft verða svo, að menn reiðast sannleikanum: en hv.þm. mátti vel vita, að þess var engin von, að samgöngumálanefnd ljeti kyrt liggja, ef farið væri á bak við hana með flutning á tillögum um mál, sem hana varða. En það er að fara á bak við nefndina, að taka upp og flytja við þessa umræðu brtt., sem nefndin hefir í e. hlj. felt að flytja. Háttv. 1. þm. S.-M. segir, að það sje nú aðeins í brtt. að ræða um minni helminginn af þeim gjöldum, sem ljetta mætti af almenningi, og þeirri gjaldabyrði, sem atvinnuvegirnir verða að bera. Jeg held samt, að ½ milj. kr. sje ekki minni helmingurinn, og ef 160 þús. kr. bætast þar við árlega, þá er hjer áreiðanlega um stærri helminginn að ræða. Jeg ætla ekki að fara að ræða við þennan hv.þm. um það, hvort Ísfirðingar eða aðrir þar vestra hafi gagn af Holtavörðuheiðarveginum, en jeg bendi honum aðeins á, að Norður-Ísfirðingar meta ekki málefni eftir því gagni, sem þeir sjálfir hafa af þeim; þeir veita þýðingarmiklum þjóðmálum atfylgi með heill alþjóðar fyrir augum, en hirða minna um persónulega hagamuni, og þeir hafa lagt mikið af mörkum til opinberra þjóðþrifamála með stórum skattgreiðslum en litlum fjárkröfum til landssjóðs. Háttv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ) kvartar yfir vondum samgöngum þar eystra, og hann segir, að fólkið flýi úr sveitum þaðan vegna samgangnaleysis og einangrunar, sem það vilji ekki una við. Það mun enginn neita því, að samgöngur við Hornafjörð eru slæmar, en þetta skip þeirra bætir ekki úr þeim. Þó að skipið eigi að vera lítið eitt minna en Esja, geri jeg mjer ekki vonir um, að það geti komið við á Hornafirði. Það er bæði of stórt til þess, og auk þess fást skip ekki vátrygð til Hornafjarðar nema um hásumarið, nema gegn svo háu iðgjaldi, að enginn vegur er að hlíta slíku gjaldi. Jeg held því, að það verði að haga samgöngunum við Hornafjörð á annan hátt, enda njóta Hornfirðingar tiltölulega mjög mikils styrks til bátaferða miðað við fólkstölu. Að fólk flýi sveitirnar er ekki vegna slæmra samgangna á sjó. Jeg veit t. d. um Mývatnssveit á Norðurlandi, sem er bæði afskekt og á við illur og erfiðar samgöngur að búa, að þar er fólkið kyrt í sveitinni kynslóð eftir kynslóð. Það er augljóst, að það er gamla ætthagaástin og trygðin við heimahagana, sem veldur þessu, en þar sem þessar kendir eiga engin ítök í hugum manna, þar flýr fólkið úr sveitunum. Hv. þm. talaði eitthvað um 300 þús. kr. framlag til síma í einu sveitahjeraði. Þm. ætti að vera vorkunnarlaust að vita, að þessi símalína er lögð vegna allra Vestfjarða, sunnan Ísafjarðardjúps. Jeg sje svo ekki tilefni til að karpa meira um þetta að sinni, en skal lofa hv.þm. sem altaf eru að klifa á, hvað samgöngur sjeu nú lakari en áður var, að sjá samanburð á því áður langt líður, og get jeg þá trúað, að þeim bregði í brún.

Fjármálaráðherra (JÞ): Þetta er svo stórt fjárhagsatriði, er brtt. felur í sjer, að jeg verð að fara um það nokkrum orðum. Í frv. stjórnarinnar er gert ráð fyrir útvegun kæliskips, og gott samkomulag er fengið við Eimskipafjelag Íslands um það. Skipið er falt gegn 350 þús. kr. framlagi úr ríkissjóði, og það treystir stjórnin sjer til að láta af hendi rakna á yfirstandandi ári, vegna þess að eins og stendur vissi stjórnin ekki af neinum öðrum eða meiri fjárframlögum, sem þyrftu að ganga fyrir þessu. Stjfrv. bætir úr fleiru en kæliskipsþörfinni, því gert er ráð fyrir, að Eimskipafjelagið útvegi til þessa gott skip til algengra vöruflutninga og með hæfilegu farþegarúmi. Þetta verður mikil umbót á skipakosti vorum, því að skipið verður aðeins notað til kæliflutnings á útleið hjeðan. En strandferðir þær, sem fást með milliferðaskipum Eimskipafjelagsins, eru viðurkendar að vera þær bestu, sem kostur er á hjer, og þegar skiptum fjelagsins fjölgar um eitt gott skip, leiðir það því til bættra strandferða. Það verður til umbóta á fleiri sviðum en hv.flm.brtt. hafa enn sjeð. Þeir vilja nú láta smíða nýtt strandferðaskip, sem með öllum kostnaði verður ekki undir 500 þús. kr., og þar við bætist það, sem allir menn vita vel, að slíkt skip verður allþungur baggi á ríkissjóði, sem varla kostar minna en 150 þús. kr. tillag árlega, samkvæmt þeirri reynslu, sem fengin er með Esju. Þetta er því mun stærra fjárhagsatriði en 350 þús. kr. í eitt skifti fyrir öll. Það verður að taka tillit til þessa alls, kostnaðar við smíði og árlegs rekstrar og viðhaldskostnaðar; ef það yrði metið til höfuðstóls, yrði stærð þessa fjárhagsatriðis, sem strandferðaskipið felur í sjer, ekki minna en ca. 3–4 milj. kr. En þó að stjórnin treysti sjer nú til að verja 350 þús. kr. til þess að fá góða úrlausn á máli, sem vænta mátti, að yrði miklu dýrara og fjárfrekara, er hitt svo ógætilegt, að tekur ekki tali, ef bætt skal þar ofan á alt að ½ milj. kr., enda þótt máske væri kleift að láta þetta fje af mörkum. En það mundi kosta beinlínis það, að halda yrði öllu í kyrru horfi á öðrum sviðum, sem alls ekki er víst, að þó mundi takast, því að það er svo margt nauðsynlegt, sem kallar að, og þess utan er mikil nauðsyn á, ef hægt væri að ljetta eitthvað á sköttum. Jeg álít því mjög ógætilegt að samþykkja þessa brtt. um strandferðaskipið, og jeg verð að taka undir það með þeim, sem ætla, að brtt. sje borin fram til þess að fleyga þýðingarmikið og gott mál. Það þýðir ekki að hampa því, að menn muni greiða atkv. með frv., þó brtt. verði feld; menn verða að líta á, hvaða afleiðingar það mundi hafa, ef brtt. yrði samþykt. Jeg held því, að þeir, sem mundu ella samþykkja framlagið til kæliskipsins, mundu verða á móti málinu í heild sinni, ef brtt. yrði samþykt, af því þeir vilja ekki binda ríkjssjóði svo þungan bagga, sem brtt. er. Og þetta halla jeg, að verið sje með brtt. að fleyga málið. Jeg álít, að málið sje í hættu, ef brtt. verður samþykt, vegna þess að það er mjög hætt við því, að ríkissjóður muni ekki geta lagt fram þessa upphæð á yfirstandandi ári, í viðbót við annað, sem búast má við, að kröfur komi fram um.

Tryggvi Þórhallsson Jeg er svo skapi farinn, að mjer þykir vænt um að geta fylgt fram einhverju góðu máli, en ennþá vænna þykir mjer um það, að geta fylgt tveim góðum og farsælum málum fram í senn. Þess vegna var það, þegar landbn. bar fram þetta mál, að jeg fagnaði því mjög, því að jeg er viss um, að hver einasti bóndi um alt land mun fagna því, ef Eimskipafjelag Íslands eignast kæliskip, til þess að geta komið dýrmætustu vöru landbúnaðarins á breskan markað. En jeg var líka glaður, þegar kom fram annað nálega eins þýðingarmikið mál fyrir mikinn hluta landsins. Jeg er ekki í vafa um það, að hver einasti bóndi í hinum dreifðu bygðum mun gefa því gætur, hvernig því reiðir af hjer á þinginu, og einmitt þetta, þegar frv. á þskj. 94 hefir svo mikla þýðingu, þá bjóst jeg við, að því myndi einróma fagnað, þegar þessar brtt. komu fram frá nokkrum hv.þm.; en það ætlar því miður ekki að verða svo. Það hafa komið fram margar raddir gegn þessari brtt., og sjálfur atvrh. (MG) sagði, að sjer hefði orðið illa við, þegar þessi till. kom, og fleiri hafa lýst yfir hinu sama. Höfuðástæðan hjá þessum hv.þm. hefir verið sú, að með þessu væri verið að fleyga kæliskipsmálið, en jeg vil lýsa yfir því fyrir mína, hönd, að þessi till. spillir á engan hátt fyrir kæliskipsmálinu. Jeg myndi hiklaust greiða atkv. með því, þótt þessi brtt. yrði feld, hvað þá ef hún yrði samþykt, svo að mjer finst þetta hrein fjarstæða. En ef þessi brtt. fær meiri hl. atkv. í þinginu og verður samþykt, þá styður hún framgang málsins, en ef hún verður feld, þá er eftir að vita, hvernig sá meiri hl. tekur kæliskipsmálinu. Jeg veit, að jeg má segja það, að allir þm. Framsóknarflokksins munu sem einn maður standa með frv. um framlag til kæliskipskaupa, hvort sem þessi brtt. verður samþ. eða ekki, og ef það er tilfellið, að því frv. sje einhver hætta búin, þá hlýtur það að vera frá þeim flokki, er styður hæstv. stjórn, sem þá er ekki hollari en svo í kæliskipsmálinu, að hann vilji fórna því. En jeg vil ekki trúa þessu, því að jeg get ekki ætlað þeim þingflokki svo ilt, að hann vilji snúast á móti málinu. Það var aðallega form. samgmn. (JAJ), sem lagðist á móti þessari till.Hv. þm. (JAJ) benti á þá miklu erfiðleika, sem atvinnuvegirnir ættu við að stríða, og það get jeg fyllilega tekið undir. Jeg geri ráð fyrir, að hv.þm. viti, hvers vegna það er, að það er ekki vegna árferðisins, heldur vegna þess, að meiri hl. þessa þings hefir stutt til fjármálastjórnar þann mann, sem hefir orðið valdur að því, að mjög óviturleg stefna hefir ríkt í gengismálinu. En það er þó ennþá betra að bæta samgöngurnar, og jeg er ekki í nokkrum vafa um það, að það væri ennþá betra og miklu þýðingarmeira til hjálpar atvinnuvegunum að fá nýtt strandferðaskip heldur en að ljetta af einhverjum skatti. Jeg er sammála hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) um það, þar sem hann bar saman ýmislegt, sem á að framkvæma, að strandferðaskipið er miklu nauðsynlegra mál en nokkuð það, sem hv.þm. (ÞorlJ) nefndi, og vil jeg þó síst spilla fyrir nokkru af því. En jeg vil minna á það, að nú er í fjárlögunum 600 þús. hr. póstur, sem á að vera til afborgunar á lausaskuldum, sem þegar eru greiddar, svo að ekki þarf að nota hann til þess. Jeg álít, að þeim þúsundum sje ekki betur varið til annars en að leggja þær fram til kæliskipskaupa og til þess að bæta strandferðirnar. Mjer þótti það satt að segja koma úr hörðustu átt, að hæstv. fjrh. (JÞ), sem því hefir ráðið og ber ábyrgð á því, hvort atvinnuvegirnir standa höllum fæti eða ekki, skyldi leggjast svo þunglega á móti því að veita þeim þá bestu stoð, sem hægt er að veita með bættum samgöngum.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það er aðeins út af því, sem hv.þm. Str. (TrÞ) sagði, að 600 þús. kr. væru til í fjárlögunum fyrir árið 1926, sem ekki þyrfti að greiða. Jeg vil minna á það, að þótt þessi útgjaldaliður falli niður, þá var líka áætlaður tekjuhalli á þeim fjárlögum, sem samsvaraði mestum hluta þessa liðar, svo að hvað það snertir, þá er enn ekki úr neinum tekjuafgangi að moða fyrir árið 1926, og við vitum á þessu augnabliki ekki, hvort hann verður nokkur eða enginn. Jeg ætla ekki að fara að ræða gengismálið nú, en jeg verð að segja hv.þdm., að það er ekki í fyrsta sinni, sem hv.þm. Str. kemur hjer fram með tiltekna útúrsnúninga á þá leið, að þegar fjrh. af fjárhagslegum ástæðum ekki telur sig geta stutt eitthvað, sem fram er borið, þá gerir hv.þm. (TrÞ) það úr því, að fjrh. sje því máli mótsnúinn: jeg hygg, að það sjeu fáir kjósendur í landinu, sem sjeu svo einfaldir að skilja ekki, hvaða blekkingar þar er farið með, þegar svona er frá skýrt, og veit jeg, að það er í raun og veru alveg óþarft að benda á þetta hjer í þessari hv. deild, enda held jeg, satt að segja, að enginn, sem þekkir mína fortíð, sjerstaklega í landsmálum, hafi ástæðu til að bera mjer á brýn, að jeg sje mótfallinn samgöngubótum í landinu. En það er skylda mín á meðan jeg er fjrh. að segja það, sem jeg held að þurfi til þess, að gætt sje hófs í fjármálum, og það ætla jeg að halda áfram með, hversu oft sem hv.þm. Str. rís upp til þess að reyna að gera úr því eitthvað alt annað en það, sem það í raun og veru er. Og þegar hv.þm. (TrÞ) fyrir hönd alls Framsóknarflokksins getur risið straks upp, án þess að koma með neinar röksemdir móti því, sem jeg sagði um fjárhagsmálið, og lýst yfir því, að allur flokkurinn virði það að vettugi og muni verða með málinu, þótt brtt. verði samþ., þá er það ekkert annað en það, sem jeg hefi altaf vitað, að frá Framsóknarflokknum er ekki að vænta þeirrar gætni, sem þarf að viðhafa í fjármálum, og sjerstaklega þegar erfiðir tímar eru í aðsigi.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. aðalflm. (SvÓ) hefir lýst yfir því, að hann vildi ekki taka aftur brtt., þó að jeg hafi mjög lagt að honum með það, og bar hv.þm. því við, að hann hafi ekki getað borið sig saman við meðflm. sína. En jeg vil minna hv.þm. á það, að jeg fór fram á þetta við hann í gær, og hafði hann því nógan tíma til þess, og jeg skildi það líka svo, þegar málið var tekið út af dagskrá í gær, að það væri einmitt til þess að athuga, hvort brtt. skyldi tekin aftur. Jeg skildi líka svo hv.þm. úr landbn., því að jeg vil ekki geta þess til, að þetta hafi aðeins verið gert til þess að draga málið. Jeg sagði alls ekki, að þessi till., sem hjer er á ferðinni, væri óvinsæl, heldur sagði jeg, að hjer væri hnýtt minna vinsælu máli aftan í annað vinsælla, og það eru nú komnar fram ótvíræðar sannanir um það í dag, svo að það sjest, að jeg hefi ekkert ofmælt í þessu. Og jeg verð að endurtaka það, að samgmn. beggja deilda hafa ákveðið það að ráða ekki af að byggja strandferðaskip á þessu ári. Það lá fyrir nefndum beggja deilda till. um það, en því var í hvorugri deildinni sint, og þess vegna er það auðsætt, að það getur ekki orðið samróma samþykt um þetta hjer í þinginu, en allir, sem talað hafa, hafa lýst sig samþykka því, að kæliskipsmálið gangi fram. Þessi till. getur því ekki verið borin fram til þess að styðja kæliskipsmálið; það er ómögulegt. Mjer skildist hv. aðalflm. till. (SvÓ) viðurkenna, að það væri of lágt áætlaður byggingarkostnaður í brtt. hans og sagði, að það mundi sennilega þurfa 450 þús. kr., og vil jeg þá benda hv.flm. (SvÓ) á, að í brtt. stendur, að það megi verja alt að 400 þús. kr., svo að þá eru 400 þús. kr. hámarkið, og er einkennilegt að taka svo til orða, þegar hv.þm. (SvÓ) veit, að það þarf meira fje. Þá var eitt atriði, sem hv.þm. hafði ekki rjett eftir mjer. Jeg sagði ekki, að það væri ekki hægt að láta vera að vísa þessari brtt. til samgmn. til athugunar, heldur benti jeg á, að það mundi vera erfitt að standa á móti þeirri kröfu, ef nefndin vildi fá það til athugunar. Jeg og hv. samþm. minn (JS) sögðum ekkert meira um þetta atriði. En það sýnist nú vera svo, að hv.þm. (SvÓ) setji strandferðaskipið hærra en kæliskipið, og sömuleiðis kom það fram hjá hv.þm. að hann hjelt, að Eimskipafjelag Íslands myndi fresta að byggja kæliskipið. En jeg get fullvissað hv.þm. um, að það er tilgangurinn að gera samningana eins fljótt og hægt er, ef þetta frv. verður samþykt, og að þetta er ábyggilegt, því að skipið á að verða líkt og Goðafoss, nema hvað farþegarúmið og kæliútbúnaðinn snertir. Hv. þm. Str. kvaðst hafa búist við, að þessari till. yrði tekið með fögnuði miklum, en á hverju byggir hv.þm. það? Ekki þó á nál. samgmn. beggja deilda. Auðvitað er það rjett, sem hv.þm. segir, að þetta mál gengur fram, ef meiri hl. allra þm. verða með því, og þess vegna bað jeg um það, að málið væri látið koma fram sjerstakt; en það var einmitt það, sem hv.flm. vildu ekki. Þeir vildu reyna að láta það fljóta í skjóli annars vinsælla máls, og jeg skil ekki, að hv.þm. Str. eða aðrir hv.þm. geti farið í neinar grafgötur um það, að við getum ekki fylgt þessari brtt., ef hæstv. fjrh. treystir sjer ekki til að lofa svona hárri upphæð. (SvÓ): Hvað treystir sá hæstv. ráðh. sjer til að leggja fram í fyrirhugaða járnbraut?). Það mál er ekki komið hjer enn, en jeg býst við, að fjrh. muni segja til þess á sínum tíma, hve mikið hann sjái sjer fært að leggja til þess fyrirtækis; en annars hygg jeg, að hv. 1. þm. S.-M. hafi enga heimild til þess að spyrja mig um það, hvað hæstv. fjrh. ætlar sjer. Jeg vonaði, að þetta mál gæti gengið fljótt gegnum þingið, vegna þess að það eru svo að segja allir háttv.þm., sem eru því fylgjandi, og það er áríðandi að fá málið afgreitt sem fyrst, því að ekki er víst, að það tilboð, sem nú er fyrir hendi, standi lengi. Til þess að flýta fyrir málinu fjekk jeg nefnd til þess að flytja það, í von um, að það þá fengi fljótari afgreiðslu, en upphaflega ætlaði jeg mjer að hafa þetta frv. stjfrv., því að jeg bjóst við að geta fengið svo fljótt svar frá fjelaginu, að jeg gæti haft það frv. til á líkum tíma og hin, en eins og frv. sýnir, þá kom ekki svar frá fjelaginu fyr en 24. febr. þ. á. Hvort mjer annars verður að von minni um framgang þessa máls, skal jeg ekki spá neinu, en leyfa mjer að vona það í lengstu lög. Að síðustu tek jeg það fram, að brtt. er í rauninni beint banatilræði við kæliskipsmálið, því að þótt vjer getum lagt fram 350 þús. kr. til kæliskips, getum vjer ekki auk þess lagt fram um ½ miljón á sama ári til strandferðaskips. Og kæliskipið á að ganga fyrir.

Halldór Stefánsson Það má svo heita, að umr. um þetta mál hafi snúist nær eingöngu um brtt. okkar á þskj. 120. Umr. hafa farið, eins og gengur, nokkuð dreift, og er töluvert farið að bera á því, að menn tali um ýms aukaatriði, en út í þær umr. ætla jeg ekki að fara. Jeg ætla aðeins að tala um það, sem mjer virðist vera aðalatriðin í þessu máli, og aðalatriðin í þessu máli eru tvö. Í fyrsta lagi, hvort þörf er á bættum samgöngum með ströndum fram, og í öðru lagi, hvort það er hægt að bæta úr þeirri þörf, fjárhagsins vegna. Ástæðurnar fyrir þörfinni, fyrir fyrra atriðinu, hafa verið margteknar fram og ekki verið mjög vjefengdar, þó að sumir vilji gera minna úr þeim en aðrir. Mjer virðist, að um þá, sem nú vilja draga úr því, að þörfin sje svo sjerlega brýn, megi segja svo, að þeirra viðurkenning á því sje aðeins játning með vörunum, sem ekki kemur fram þegar eitthvað á á sig að leggja. Viðvíkjandi þörfinni get jeg látið nægja að benda á viðurkenningu þingsins sjálfs, sem komið hefir fram með ýmsu móti, t. d. í fyrra með því að samþykkja að skipa milliþinganefnd til þess að athuga málið. Það er þó viðurkenning á, að það sje þörf á því. Í öðru lagi get jeg vísað til álits nefndarinnar, þar sem þörfin er viðurkend, og það álit hefir verið fyrir þinginu og er kunnugt. Í þriðja lagi get jeg bent á það, að hjer í þessari háttv. deild hefir verið samþykt ráðstöfun til að bæta úr þessari þörf til bráðabirgða. Á jeg þar við till. um að leigja skip til strandferða þegar á þessu ári sem bráðabirgðaúrlausn á þessu. Í fjórða lagi má benda á það, að þetta þing hefir með höndum ýms mál, sem meira og minna snerta þetta mál, t. d. bryggjugerð í Borgarnesi og fyrirhugaða vegagerð í sambandi við hana, vegabæturnar í Flóanum, sem eingöngu eru ætlaðar í því skyni að bæta úr samgönguörðugleikum þar, og nú er sagt, að stjórnin hafi ennþá í huga að bæta úr samgönguvandræðum eins landshluta með því að efna til járnbrautar fyrir hann. Þannig finst mjer vera alveg skýlaust, að þingið hefir viðurkent þörfina á auknum samgöngum, en ef menn nú ekki vilja standa við það álit, þá getur það ekki verið nema af því tvennu, að það hefir annaðhvort verið eintóm varajátning, eða þá að menn sjá sjer það ekki fært af fjárhagslegum ástæðum, og þá er komið að hinu atriðinu, hvort það er fært, fjárhagslega sjeð. Það er nú, eins og vænta mátti, að hæstv. fjrh. (JÞ) hefir helst dregið fram þá hlið málsins til athugunar, þótt aðrir hafi vikið að því líka. Jeg skal þá minnast á fjárhaginn eins og hann er, og er það þá fyrst, að skuldir ríkissjóðs hafa færst niður um fleiri miljónir á örstuttum tíma, svo að nú eru skuldir hans ekki nema. tæpar 12 miljónir, en voru rúmar 18 miljónir að nafnverði fyrir tveim árum. Þá er næst að benda á það, að frá næstliðnu ári, þegar tekjur allar eru komnar og gjöld öll greidd - þar á meðal 4 milj. kr. lausaskuldirnar - þá er 1¼ milj. kr. tekjuafgangur. Svo get jeg líka bent á það, sem reyndar hefir þegar verið nefnt hjer, að í fjárl. yfirstandandi árs er upphæð, 600 þús. kr., sem ætluð var til afborgunar á lausaskuldum, sem þegar eru greiddar, og sem þannig kemur ekki til að þurfi að nota, og loks er það, að ríkið á í varasjóði, eftir skýrslu hæstv. fjrh. til þingsins, 3¾ milj. kr. Þegar litið er á allar þessar ástæður til samans, verður ekki annað sjeð en að þetta sje vel fært, fjárlagslega sjeð. Og þá get jeg ekki skilið, hvers vegna á að fresta þessu máli, því að eina afsökunin fyrir að hafa frestað því svo lengi, eru fjárhagsástæðurnar, en nú eru þær ástæður ekki lengur fyrir hendi, og því er óverjandi að draga framkvæmdirnar lengur. Jeg hefði jafnvel talið forsvaranlegt að ráðast í þetta með því að taka lán, en þegar þess þarf ekki með, þá er frekari frestun algerlega óverjandi. Því hefir verið haldið fram, að frekar bæri að ljetta útgjöldum á atvinnuvegunum en ráðast í þessar framkvæmdir. En þetta tel jeg álitamál, af því að bættar samgöngur, hvort heldur er á sjó eða landi, er sú besta og eðlilegasta leið til að styðja atvinnuvegina. Eiga slíkar framkvæmdir, sem hjer er um að ræða, því fyllilega rjett á að sitja í fyrirrúmi, því að enginn getur neitað því, að góðar samgöngur sjeu undirstaða atvinnuveganna. Jeg nefndi áðan ýms mál, sem fyrirhugað er að koma í framkvæmd mjög bráðlega, þar á meðal Borgarnesbryggjuna, Flóaáveituvegina o. fl., og jeg skal strax taka það fram, að jeg ætla að fylgja þeim, enda þótt jeg líti svo á, að þetta mál hefði átt að ganga á undan þeim, því að það kemur almennast að gagni. Og mjer þykir sjaldan of mikið í ráðist af þeim framkvæmdum, sem snerta almenningsheill. Að því er snertir kæliskipsmálið, þá vil jeg vísa á bug þeim ásökunum, að við flm. þessarar tillögu höfum flutt hana einungis til að fleyga málið og tefja það að óþörfu, því jeg sje ekki, að hún geri annað en lengja dálítið þessa umræðu, en tefur það ekki um einn einasta dag.

Klemens Jónsson Það var eitt atriði í ræðu hæstv. fjrh., sem ekki má standa ómótmælt. Hæstv. ráðherra hjelt því fram, að hv.þm. Str. (TrÞ) hefði lýst því yfir, að allur Framsóknarflokkurinn væri óskiftur með byggingu strandferðaskips. Þetta er ekki rjett. Hv. þm. Str. lýsti því yfir, að allur flokkurinn myndi eigi að síður verða með byggingu kæliskips, þó þessi till. yrði ekki samþykt. Út af þessu dró hæstv. fjrh. þá ályktun, að Framsóknarflokkurinn sýndi ekki nægilega gætni í fjármálum, hvað sem útlitinu liði. En þessum ummælum verð jeg að mótmæla. Mál þetta var rætt í samgmn., þar sem jeg á sæti, og var jeg þar á móti því einmitt af fjárhagslegum ástæðum. Taldi óvíst, að fjárhagur ríkissjóðs þyldi sem stæði þau útgjöld, sem því væru samfara. Og af sömu ástæðum þori jeg ekki að vera með till. þessari. Að þessu leyti er jeg því sammála hæstv. fjrh., en jeg verð alveg að mótmæla því, að Framsóknarflokkurinn gíni yfir hverri flugu, sem til útgjalda horfir, því að í þeim flokki eru engu síður gætnir fjármálamenn en í Íhaldsflokknum, eins og reynslan hefir sýnt.

Fjármálaráðherra (JÞ): Mjer var sönn ánægja að heyra þessi orð frá háttv. 2. þm. Rang. (KlJ). Hvað það snertir, að jeg hafi haft það rangt eftir hv.þm. Str., að hann hafi lofað því, að allur Framsóknarflokkurinn yrði með kæliskipsmálinu, þó tillaga þessi yrði sett inn í, skal jeg taka það fram, að jeg gat ekki betur heyrt. En hafi jeg misheyrt, vænti jeg, að hann leiðrjetti það sjálfur.

Tryggvi Þórhallsson Það mun þykja skylt, að jeg gefi hæstv. fjrh. (JÞ) og hæstv. atvrh. (MG) kvittun fyrir það, sem þeir sögðu áðan. Vil jeg þá fyrst beina máli mínu til hæstv. atvrh. Hann spurði mig, á hverju jeg bygði það, að menn myndu fagna tillögu um byggingu á nýju strandferðaskipi. Þar til skal jeg svara honum því, að þessi ummæli mín bygði jeg á þeirri þörf, sem alkunnugt er, að atvinnuvegunum er á bættum samgöngum, og þá um leið á slíku skipi, sem hjer er farið fram á að fá. Þá skildist mjer á hæstv. ráðherra, að hann myndi verða á móti kæliskipinu, ef þessi till. yrði samþykt. Sje nú svo, og ætli hæstv. stjórn jafnframt að gera þetta að „kabinet“-spursmáli, þarf hún ekkert að óttast, því hún hefir altaf aðstöðu í efri deild til að hindra framgang þess. Þá gat hæstv. atvrh. þess, að flýta þyrfti kæliskipsmálinu, meðal annars svo hægt væri að láta Eimskipafjelagsstjórnina fá fulla vissu sem fyrst. Þetta held jeg að sje engin ástæða. Hæstv. stjórn getur gefið fjelaginu fulla vissu undir eins, svo framarlega sem hún veit, að hún hefir helming síns flokks með sjer, því að Framsóknarflokkurinn mun ekki ganga á móti því máli.  (Atvrh. MG: Er mjer óhætt að gefa fulla vissu hvað snertir ábyrgðina líka?)  . Ef hæstv. ráðherra óskar, þá getur hann fengið yfirlýsingu frá Framsókn á morgun.  (Atvrh. MG: Já, jeg óska þess)  . Úr því hæstv. ráðh. óskar slíkrar yfirlýsingar, skal jeg sjá um, að málið verði tekið fyrir í flokknum á morgun og yfirlýsingin fáist. Þá sný jeg mjer að hæstv. fjrh. Hv. 2 þm. Rang. (KlJ) hefir að nokkru svarað honum fyrir mig. Það voru aldrei mín orð, að allur Framsóknarflokkurinn væri með byggingu strandferðaskips. Heldur voru það mín orð, að mestallur flokkurinn myndi verða með frv., þó að till. um strandferðaskipið yrði samþykt. Hann neitaði því, að hann væri mótsnúinn að fá nýtt strandferðaskip, og taldi það, sem jeg sagði, útúrsnúning. Jeg sagði, að hann væri mótfallinn því að fá það núna. Þess vegna verð jeg að halda því fram, að jeg hafi farið rjett með. Þá kom hæstv. ráðherra með eina röksemd gegn því, að hann værri á móti byggingu á nýju strandferðaskipi, enda þótt hann af fjárhagsástæðum gæti ekki fylgt því nú. Röksemd hæstv. ráðherra var sú, að enginn, er þekti fortíð hans, myndi efast um, að hann væri málinu fylgjandi. Hjer sem oft fyr hefir hann orðið dálítið óheppinn í röksemdafærslu, því að hver, sem þekkir fortíð hans, skyldi hafa trúað því, að hann yrði íhaldsmaður, því að enginn hefir fordæmt íhaldsstefnuna eins og hann? Nei, það dugir ekki að þekkja fortíð hæstv. fjrh. til þess að þekkja skoðanir hans nú.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg get látið mjer í ljettu rúmi liggja ummæli hv.þm. Str. (TrÞ), þegar okkur hv. 2. þm. Rang. (KlJ) ber saman. Það verður þá sætt sameiginlegt skipsbrot fyrir okkur, ef við skyldum verða fyrir reiði hans.