Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér liggur fyrir til 1. umr. frv. til vegalaga, en eins og kunnugt er eru vegalög í augum hv. þm. mikið mál og merkilegt, enda ekki undarlegt þar sem samgöngumál og þar með vegirnir skipta þjóðina svo miklu máli eins og raun ber vitni um. Það var hinn 9. júní 1975 sem ég skipaði 7 manna n. til þess að vinna að endurskoðun gildandi vegalaga. Ég hafði áður lýst því yfir hér á hv. Alþ. að ég mundi leita eftir því að ná samstöðu um þær breytingar sem fyrirhugaðar væru og gera það með því að fela einum þm. úr hverjum stjórnmálaflokki, er sæti á hér á hv. Alþ., ásamt tveim embættismönnum, ráðuneytisstjóranum í samgrn. og þáv. vegamálastjóra, að vinna þetta verk. Í skipunarbréfi til n. var þetta tekið fram, með leyfi hæstv. forseta, sem verkefni n.: „1. Gildandi ákvæði um flokkun vega, sem nú er skipt í hraðbrautir, þjóðbrautir og landsbrautir. M.a. vegna hringvegarins, sem opnaður var á s.l. ári, telur rn. nauðsynlegt að athugað sé hvort honum skuli skipt í hraðbrautir og þjóðbrautir, og enn fremur telur rn. nauðsyn bera til að athuga samband tengiveganna við hringveginn, eins og vegi á Vestfjörðum, Snæfellsnesi, Austfjörðum, svo að dæmi séu nefnd. 2. Þá telur rn. rétt að n. kanni hvort gera eigi sérstakar svæðaáætlanir eða landshlutaáætlanir, eins og nú á sér stað, eða fella allar vegaframkvæmdir inn í vegáætlun sem Alþingi afgreiðir þá í heild. 3. Fjárþörf sýsluvegasjóða. 4. Önnur ákvæði laganna er leiða kann af breytingum samkv. liðum 1–3 hér að framan.“ Í n. voru skipaðir Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri, sem var formaður n., Sigurður Jóhannsson vegamálastjóri, varaformaður, og alþm. Ásgeir Bjarnason, Helgi Seljan, Lárus Jónsson, Magnús T. Ólafsson og Sighvatur Björgvinsson. Ritari n. var ráðinn Jón Rögnvaldsson, þá deildarverkfræðingur, síðar yfirverkfræðingur hjá Vegagerð ríkisins. N. þessi hefur nú skilað áliti, og örlögin höguðu því svo til að það var síðasta verk fyrrv. vegamálastjóra, áður en hann fór í sína síðustu ferð, að ganga frá þessu nál. ásamt samstarfsmönnum sínum, og náðist samstaða í n. um þetta lagafrv. Meginatriði þessa frv. eru tvö. Í fyrsta lagi er að flokkun vega er breytt frá því sem áður var. Það er gert með því að gera höfuðflokk sem heitir stofnvegir, en þessi flokkur nær til þess, sem nú tilheyrir þjóðbrautum og hraðbrautum í vegakerfinu, og enn fremur aðeins inn á landsbrautasviðið í sambandi við það takmark að ná til hinna einstöku þéttbýliskjarna sem stefnt er að með flokkun þessari. Með þessu móti er búið að ná því sem var takmark þessarar endurskoðunar, að hafa hringveginn í kringum landið og vegi til helstu svæðanna í einum og sama flokki. Hins vegar mun það verða svo í framkvæmdinni, að innan þessa flokks verða vegir gerðir með margvíslegu móti, þannig að þeir vegir, sem bera mestu umferðina, bæði toppinn og einnig allt árið um í kring, verði byggðir með það fyrir augum að varanlegt slitlag sé hægt á þá að leggja þegar að því kemur að ákvörðun verður gerð um það. Hinn þátturinn í þessum vegaflokki verða svo vegir sem er reiknað með að verði um langa framtíð malarvegir og umferðarþunginn verði ekki eins mikill og er á þeim sem í betri gerðinni eru í uppbyggingu vegakerfisins. Þetta hlýtur af sjálfu sér að leiða af umferðarþunganum og þeirri nauðsyn sem það er að undirbyggja vegina með tilliti til þess. Þegar fyrsta vegáætlunin var samþ. á Alþ. 1964 voru þeir vegir, sem féllu í hraðbrautaflokk, aðeins 131 km. Þetta voru aðalvegir frá Reykjavík og hluti af Norðurlandsvegi norðan Akureyrar. Flokkun þjóðvega í vegáætlun 1964 var sem hér segir: Þjóðvegir í þéttbýli 97.8 km, hraðbrautir 131 km, þjóðbrautir 2857.3 km og landsbrautir 6375.7 eða alls 9361.6 km. Við þessa flokkun var það að athuga, að fjöldi vega í landsbrautaflokki uppfyllti ekki skilyrði 12. gr., hvorki um vegalengd né býlafjölda, en voru settir í þennan vegaflokk til næstu 5 ára samkv. sérstöku ákvæði í vegalögum, en það var um að vegir, sem voru komnir í þjóðvegatölu, féllu þaðan ekki út á 5 ára tímabilinu, enda var þá gert ráð fyrir að það yrði búið að gera á þeim þær endurbætur sem nauðsyn bæri til. Við þessa flokkun vekur það athygli, að hraðbrautir eru 1.4% þjóðvegakerfisins og ekki nema 4.4 af hraðbrautum og þjóðbrautum samanlögðum. Hefði í raun mátt hafa hraðbrautir sem undirflokk í þjóðbrautum eða láta gerð þeirra ráðast af tæknilegum ákvæðum samkv. 13. gr. Ástæðan til þess, að svo var ekki gert, var fyrst og fremst sú, að þörfin fyrir vegi með bundnu slitlagi á fjölförnustu vegaköflunum var svo mikið að menn vildu hafa þessa vegi í sérstökum flokki til þess að knýja á um úrbætur í þessum efnum. Við gerð bráðabirgðavegáætlunar fyrir árið 1976 var flokkun vega óbreytt frá vegáætlun 1974–1977 sem samþ. var á Alþ. vorið 1975. Sú flokkun var byggð á umferðartölum frá 1974 og var eins og hér segir: Þjóðvegir í þéttbýli 131 km, hraðbrautir 636 km, þjóðbrautir 3100 og landsbrautir 4748 km eða alls 8616 km. Þessi flokkun er í fullu samræmi við ákvæði 12. gr. laganna, eins og að framan má sjá af styttingu landsbrautanna. Þegar þessi flokkun er skoðuð kemur í ljós, að vegir í hraðbrautaflokki hafa nær fimmfaldast frá fyrstu vegáætlun og eru nú 7.4% þjóðvegakerfisins og 17.1% af samanlögðum hraðbrautum og þjóðbrautum. Þessi mikla aukning hraðbrauta frá fyrstu flokkun í vegáætlun er bein afleiðing af því að á þessu tímabili hefur bifreiðaeign landsmanna aukist um 145%, eða í 71 364 bifreiðar 1. jan. 1975. Í flokkun í vegáætlun 1976 eru hraðbrautir ekki lengur bundnar við aðalvegina út frá höfuðborgarsvæðinu eða Akureyri, en ná út frá fjölmörgum kaupstöðum og kauptúnum víða um land. Þessir hraðbrautakaflar hafa þó það sameiginlegt að þeir hafa allir flust úr þjóðbrautaflokki vegna umferðarmagns yfir sumarmánuðina. Ein af höfuðástæðunum til þess að farið var í þessa endurskoðun á vegal. var að það voru komnir í hraðbrautatölu vissir kaflar, en báðum megin við þá vegarkafla voru svo aftur þjóðbrautir og jafnvel landsbrautir, svo að erfitt var að sinna þessu. Það mátti því segja um ýmsa tengivegi, svo sem stórfellda tengivegi eins og Holtavörðuheiði og aðra þvílíka sem voru að sumu leyti í landsbrautaflokki, að með skiptireglum þeim, sem viðhafðar hafa verið hér á hv. Alþ., voru þm. margir hverjir ekki svo áfram um að taka af sínu takmarkaða skiptifé til þess að setja í þessa vegi. Sú varð því raun á bæði í hittiðfyrra og einnig við áætlunina fyrir árið í ár, að það varð að breyta út frá þessum reglum til þess að ná til veigamikilla atriða í samgöngumálum okkar, eins og vegarins yfir Holtavörðuheiði, til tengingar á Vestfjarðavegi og einnig það sem unnið hefur verið í því að tengja Austurlandsveg inn á þá nýju stefnu að fara ekki yfir Lónsheiði. Þetta gerði það að verkum að nauðsyn bar til að endurskoða málið í heild, og niðurstaðan hvað þetta atriði varðar er einmitt sú að hafa nú gert einn flokk úr þjóðvegum og hraðbrautum, sem áður var stofnbrautir, sem eru höfuðvegirnir í kringum landið og til þéttbýlisstaða víðs vegar á landinu, eins og ég áður sagði. Framkvæmdin verður hins vegar sú, að það mun verða misjöfn gerð þeirra vega sem í þessum stofnbrautum verða, og fer það eftir því hvað álitíð er um umferð um þá. Með þessari tilhögun á ekki að þurfa að koma til neinnar teljandi tilfærslu á milli vegaflokka, eins og við urðum að gera nú síðustu árin við endurskoðun vegáætlana. En tæknileg gerð veganna í hvorum flokki um sig fer að sjálfsögðu eftir áætlaðri umferð, þýðingu þeirra og landfræðilegum aðstæðum samkv. 3. gr. frv. þessa. Og ákvörðun um m.a., hvort bundið slitlag skuli lagt á tiltekinn vegarkafla í vegáætluninni, fer að sjálfsögðu eftir ákveðnum fjárveitingum á vegáætlun hverju sinni. Að lokum skal það tekið sérstaklega fram, að n. hefur með ofangreindri till. sinni um breytingu á 12. gr. gengið út frá því, að við meðferð vegáætlunar á Alþ. fjalli fjvn. Alþ. í heild um skiptingu fjárveitinga til einstakra stofnbrauta og ekki verði um þann flokk beitt hundraðshlutaskiptingu milli kjördæma, svo sem gilt hefur um þjóðbrautir og landsbrautir um nokkur ár. Annað atriði, sem er veigamikið í þessu frv., er að verulega er aukið fjármagn til sýsluvegasjóða. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að með gildistöku nýrra vegalaga 1. jan. 1974 var talið að nokkuð vel væri séð fyrir fjárþörf sýsluvegasjóða miðað við það sem áður var. Síðan hafa sýsluvegir verið lengdir tvisvar með breytingu á vegalögum, þ.e. l. nr. 24 1969 og nr. 27 1975. Hafa þeir á þessu tímabili lengst um nær 64%. En fjárveitingar til þeirra hafa ekki aukist að sama skapi, þó að nokkuð hafi áunnist með breytingum á vegalögum vorið 1975. Þessa þróun má glöggt lesa í yfirliti um lengd sýsluvega sem er hér á bls. 8 í grg. frv. og ég ætla ekki að eyða tíma í að lesa upp, enda eiga hv. alþm. kost á því að kynna sér það samkv. þessu yfirliti. En í ofangreindri töflu, sem ég vitnaði til, er einnig sýnt hverjar tekjur sýsluvegasjóða yrðu að óbreyttum lögum árin 1977 og 1978 og enn fremur hver aukningin yrði á ráðstöfunartekjum ef fram ná að ganga till. n. í 5., 6. og 7. gr. frv., þær sem nánar verður vikið hér að á eftir. Kemur þar fram að ríkisframlag mun á árinu 1978 tvöfaldast við breytinguna. Rauntekjur munu tæplega aukast jafnmikið og hlutfallstalan í aftasta dálki töflunnar gefur til kynna. Bæði má búast við því að sýsluvegir lengist nokkuð vegna heimildarákvæða 4. gr. um að taka vegi að sumarbústöðum í tölu sýsluvega, og einnig munu verðhækkanir á komandi árum hafa áhrif í þá átt að lækka hlutfallstölu á ný. Komið hafa fram raddir um það á Alþingi, að þar sem framlög úr héraði til sýsluvegasjóða eru aðeins 1/3 af heildartekjunum væri vel athugandi að gera alla sýsluvegi að þjóðvegum. N. hefur rætt þessa hugmynd og er sammála um, að slíkt væri spor aftur á bak, sýslunefndarmenn hefðu hver í sínu héraði mun meiri kunnugleika til að bera til að skipta sýsluvegafénu á skynsamlegan hátt en ef gera ætti það jafnhliða afgreiðslu vegáætlunar á Alþ. Með því væri einnig verið að flytja vald úr héraði til miðstjórnarvalds í Reykjavik, og síst væri ástæða til að ýta undir þá þróun í þessum málum. Það færi ekki heldur vel í sambandi við vegamál okkar, því að Vegagerðin hefur öðrum stofnunum fremur flutt valdið út til landsbyggðanna. Með því að setja verkfræðinga og yfirstjórn vegamála á tilteknum svæðum í kjördæmi, eins og Vegagerðin hefur gert, hefur hún að minni hyggju unnið merkilegt og þakkarvert starf í því að koma í framkvæmd raunverulegri byggðastefnu, enda sýnir það sig með hverju árinu betur að þeir aðilar, sem eiga heima í kjördæmunum, héruðum þeim sem þeir eiga að vinna í, hafa miklu betri staðbundna þekkingu til þess að vinna að þessum málum og auðveldara með að vinna úr þeim fjárveitingum sem eru til reiðu á hverjum tíma. Þess vegna er þetta spor mjög í rétta átt og þarf að vinna að því í sambandi við fleiri stofnanir. Lagt er til að lágmarksgjald það, sem hver hreppur skal greiða í sýsluvegasjóð hækki úr andvirði 3 dagvinnustunda fyrir hvern íbúa í andvirði 6 dagvinnustunda fyrir hvern íbúa. Þykir þetta nauðsynlegt vegna mjög vaxandi framkvæmdaþarfar í sýsluvegum, m.a. vegna aukinna þungaflutninga um þá í sambandi við breytt fyrirkomulag við mjólkurflutninga, í sambandi við tankvæðinguna. Heimildarákvæði til handa hreppsfélögum um að hækka gjald sitt er nokkuð þrengt, og gert er ráð fyrir að hámarksgjald megi nema andvirði 8 dagvinnustunda, en er tvöfalt lágmarksgjald samkvæmt gildandi lögum. Nefndin kannaði ýmsar aðrar leiðir til þess að auka tekjur sýsluvegasjóða. Er gefið nokkurt yfirlit yfir þær athuganir á fskj. 11. Í sambandi við þessa heimild vil ég segja það, að það verður að sjálfsögðu á valdi þeirra, sem heimildina hafa, að nota þetta. Ég tel hins vegar að það sé öllum ljóst, að mikla nauðsyn beri til að nota þessa heimild. Eins og þarna er drepið á, segja þungaflutningarnir í sambandi við mjólkurflutninga, sem eru orðnir á tankbílum og farið heim á hvern bæ, mjög til sín. Svo er annar þáttur sem er líka orðinn brýnn, en það er flutningur á skólabörnum sem er orðinn mikill hér um landið, að börn eru flutt heiman og heim daglega. Ber því brýna nauðsyn til að sinna þessum þáttum þannig að bæta úr heimkeyrslum á bæina og að skólastöðunum, það sem sýsluvegirnir ná þar. Ég geri því ráð fyrir að þó að einhver brögð verði að því að þessar heimildir verði ekki að fullu notaðar, þá muni þær í aðalatriðum verða notaðar. Gjald samkv. 23. gr. gildandi laga hefur verið mjög lágt og í mörgum tilfellum heimt af mannvirkjum, löndum og lóðum. Það hefur verið innheimt með sama álagi á fasteignamat eins og önnur gjöld sveitarfélags sem reiknuð eru sem hlutfall af fasteignamati. Álag þetta er nú 173%, sbr. auglýsingu félmrn. Eins og áður er komið fram, þá eru sett lágmarksákvæði í sambandi við þetta gjald. Ég sé nú ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa öllu fleiri orð um þetta frv. þótt merkilegt sé, enda er grg. þess glögg og með því fylgir mikið af skýrslum og kortum og öðru slíku sem þarf til þess að vinna úr þessu máli í hv. samgn. Alþ. Ég vil hins vegar, áður en ég lýk máli mínu þakka nm. öllum fyrir þeirra ágæta starf í sambandi við þetta mál, og það gladdi mig mjög að samstaða skyldi nást um það frá hendi n. Enda þótt mér sé það ljóst að hér sé vel unnið verk, þá er ekki þar með sagt að það geti ekki komið til einhverra breytinga í meðferð málsins hér á hv. Alþ., og hef ég aldrei verið mjög viðkvæmur fyrir því þótt einhverju hafi verið breytt í þeim frv. sem ég hef lagt hér fram, því að allt, sem betur má fara, vil ég til greina taka, og svo er í þessum efnum. Hitt er aðalatriðið, að mergur málsins í sambandi við þetta frv., sú flokkun að gera stofnbrautir hringinn í kringum landið, og aðalvegina til hinna einstöku staða, fái að haldast og landsbrautirnar leiði því af sjálfu sér, og að fjármagnið til aukinna sýsluvega nái einnig fram að ganga. Enda þótt mér sé ljóst, að það er mikill kostur að hafa góð vegalög, eins og hér er ætlast til að gera, og geri framkvæmd á skiptingu fjármagnsins og framkvæmdirnar um leið miklu auðveldari en að öðrum kosti væri, þá skiptir þó hitt mestu máli, að við getum fengið aukið fjármagn til framkvæmda í vegagerð. Á það skortir mjög að við höfum nóg fjármagn til þeirra hluta eða það fjármagn sem eðlilegt mætti telja að við hefðum til þess. Um það ræðum við síðar, þegar vegáætlun verður hér lögð fram, og ég vona að það geti orðið fyrr en seinna. En nauðsyn ber þó til að afgreiðsla þessa frv. eigi sér stað áður en vegáætlun verður afgreidd. Hún verður að byggjast á þessari löggjöf, því að að öðrum kosti væri flokkunin ekki framkvæmanleg. Ég treysti því hv. samgn. þessarar d. að vinna að þessu máli ötullega, eins og ég get með sanni sagt að hún hafi gert við þau mál yfirleitt sem ég hef lagt hér fram. Ég vil svo, hæstv. forseti, leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Mér þykir hlýða nú við 1. umr. þessa máls að segja hér nokkur orð, ekki síst af því að ég átti sæti í þeirri n. sem þetta lagafrv. samdi. Það er rétt sem hæstv. ráðh. sagði að þetta nefndarstarf var allmikið og mikil vinna í það lögð, alveg sérstaklega af starfsmönnum vegamálaskrifstofunnar, enda má segja það að vinnubrögð þeirrar stofnunar yfirleitt séu mjög til fyrirmyndar. Þaðan stóð aldrei á hvorki upplýsingum né kortum eða öðru slíku sem við þurftum að glöggva okkur á, og ber sannarlega að þakka það þegar ríkisstofnun vinnur svo vel sem þar er gert. Ég vildi þá einnig í framhaldi af því taka undir þau orð hæstv. ráðh., að vegamálaskrifstofan hefur einnig unnið mjög gott starf í valddreifingu út um landsbyggðina, hefur þar haft forgöngu miðað við ýmsar aðrar ríkisstofnanir og gert þar ótrúlega mikið gagn á stuttum tíma, þótt mér sé ljóst að þar þurfi enn betur að gera og þeir heimamenn, sem um þessi mál fjalla á hverjum einstökum svæðum, þurfi jafnvel enn þá rýmri ráð en þeir hafa í dag. N. skoðaði sannarlega marga möguleika á breytingum á vegalögum og þá alveg sérstaklega gagnvart flokkun vega, því að í það fór aðalstarf n. Þegar þessar till. eru skoðaðar, þá þykir mönnum eflaust að breytingin hafi ekki orðið ýkjamikil þegar á allt er lítið. Það valt auðvitað á ýmsu í n. öðru hverju og menn voru þar ekki á eitt sáttir, en þetta var málamiðlunin sem allir að lokum felldu sig við. Það er rétt sem hæstv, ráðh. sagði, það var skipuð n. þar sem menn voru frá hverjum þingi lokki. En vitanlega voru það ekki hin pólitísku sjónarmið sem þarna komu fyrst og fremst inn í, hin flokkspólitísku, heldur voru það kjördæmasjónarmiðin sem voru kannske meira ráðandi og stundum allsráðandi í sjónarmiðum og störfum okkar, eins og oft vill verða. Ég ætla ekki að fara út í störf n. eða þær hugmyndir sem yfirleitt komu þar upp. Það er auðvitað rétt að geta þess alveg sérstaklega, að það koma þar upp mjög ákveðin á tímabili sú stefna, sem jafnvel hefði getað orðið ofan á þótt aldrei hefði um hana orðið samkomulag, að það yrði hringvegurinn einn og þá aðeins hraðbrautirnar til viðbótar sem yrðu í þessum stofnvegaflokki. Ég leyndi því hvergi í n. að ég óttaðist þá þróun. Ég benti t.d. á það þar, að Austurland var þannig sett að nær allir þéttbýlisstaðir á Austurlandi voru þá utan við þetta stofnvegakerfi. Auðvitað var þarna spurning um forgang, og ég er ekki að segja það að með því að flokka vegi í stofnbrautir og þjóðbrautir séum við að setja stofnbrautir í flokk nr. eitt, sem eigi að hafa forgang, og þjóðbrautirnar í einhvern annan flokk óæðri. Það er sem sagt alls ekki skilningur okkar, og ég veit að það er ekki heldur skilningur hæstv. ráðh. Hins vegar vitum við auðvitað um hinn aukna forgang sem hraðbrautirnar hafa haft og hafa verið lýsandi dæmi um, þar sem framlög til þeirra hafa á stuttum tíma aukist úr rúmum 30% í yfir 50%, ef brýr eru undanskildar. Þetta er slæm þróun fyrir landshluta eins og Austurland þar sem engin hraðbraut er. Við höfum hins vegar haft það okkur til bjargar að vera með landshlutaáætlun. Ef hún hefði ekki verið í gangi, þá veit ég ekki hver hlutur okkar hefði verið. Hann hefði sannarlega verið slæmur. Ég sem sagt dró mjög í efa að á þessari forgangsþróun yrði mikil breyting með hringveginum svona þröngum, að hann yrði aðaluppistaðan í stofnbrautunum, og svo aftur hraðbrautunum. Sporin sem sagt hræddu. En því var vitanlega yfir lýst og kom beinlínis inn á fundinn til n. að það væri síður en svo ætlun hæstv. ráðh. að þarna væri um nokkurn forgang að ræða, og auðvitað fögnuðum við því. Mótrök margra þeirra, sem voru á því að halda þessu í þrengra forminu, voru þau, sem er auðvitað alveg rétt, að fyrir heildarsamgöngur í landinu öllu er þessi hringtenging og hún sem allra best, hún er auðvitað mjög mikilvæg, og það ber ekki úr því að draga að sú þróun verði sem hröðust að hringtengingin verði sem allra fullkomnust milli hinna einstöku landshluta. Það var bent á hina vanræktu kafla milli héraða, milli kjördæma, þetta einskis manns land sem stundum hefur verið nefnt. Það var bent á Möðrudals- og Mývatnsöræfin, það var bent á Holtavöruheiði og þannig fengist í þessi stóru verkefni fjármagn átakaminna, án togstreitu heimamanna, sem vildu draga féð beint til sín inn í kjördæmin, en þessir vegir gleymdust. Ég gat fallist á sumt af þessu, en hitt vó þó þyngra og alveg sér í lagi gilti þetta auðvitað um minn landshluta vegna þess að þar er hraðbrautadæmið hreinlega ekki með. Ég sagði áðan að hringvegurinn hefði farið fram hjá flestum þéttbýlisstöðum á Austurlandi. Á það var svo fallist, sem millileið að vísu til þess að fyrirbyggja misskilning, að það kom upp sú málamiðlun að lengja hringveginn eystra þannig að hann færi fjarðaleiðina og næði þannig til fjögurra þéttbýlisstaða í viðbót. Og um hina ýmsu möguleika, sem teiknaðir eru á kortunum, má margt segja, og síst er ég að halda því fram að málamiðlunin síðast gerða hafi verið í einu og öllu best, hvað þá eina rétta leiðin, því að auðvitað er það sem hér um gildir, það er framkvæmdin. Hér að vísu sá rammi sem vinna á eftir, en aðalspurningin verður alltaf um það hvernig verður unnið. Hraðbrautirnar hverja nú sem sjálfstætt hugtak út úr vegalögum. En aðalspurningin verður auðvitað áfram um það, hversu allsráðandi þær verða í fjármagnsútdeilingunni, hvort það verður óbreytt frá því sem verið hefur og ég hef auðvitað oft gagnrýnt af ástæðum sem alkunnar eru. Áfram stendur í 3. gr. þessa frv.: „Stefnt skal að því að leggja bundið slitlag á þá vegarkafla, þar sem innan 10 ára má búast við 1000 bíla umferð á dag yfir sumarmánuðina.“ Auðvitað verður á þetta áfram sótt af fullum krafti. Það er í þessu atriði sem mál ráðast. Náin framtíðarstefna í vegamálum á að mínu viti fyrst og fremst að beinast að því að gera sem allra mest af vegakerfi okkar sæmilega akfært sumar sem vetur. Og það þarf ekki hvað síst að huga að þeim vetrarvegum sem hafa þýðingu, annars vegar vegna ákveðinna miðstöðva í hinum einstöku landshlutum og framleiðsluvegunum sem ég svo kalla, sveitavegunum. Það er auðvitað rangt að kalla þá framleiðsluvegi, vegna þess að þar kemur miklu fleira til en flutningur á mjólk. Inn í það vefst einnig spurning um menntunarlega og félagslega aðstöðu þessa fólks sem þar býr. Ég hlýt því að fagna því að sjá á þskj. 62 till. frá nokkrum valdamiklum stjórnarþm. um það að flýta alveg sérstaklega uppbyggingu þjóðvega í snjóahéruðum landsins, og hlýt þá að líta þannig á að þeir muni sækja á það, þeir sömu þm., að eitthvað örlítið verði nú víkið af hraðbrautastefnunni, sem ég kalla svo, og þetta verkefni verði þá meira forgangsverkefni á næstu árum en það hefur verið. Ég fagna sem sagt þeirri till. og vona að í framhaldi af þessari breytingu verði hún samþykkt og að þessu verkefni unnið. Þetta er í raun og veru fyllri till. og víðtækari en sú till. sem ég flutti í fyrra um sveitavegi á Austurlandi, en meginhugsunin í þessari till. er þó í raun og veru alveg sú sama. Þeirri till. var vísað til ríkisstj. og hún sem sagt kurteisislega drepin með því móti og af þeirri einföldu ástæðu að hún væri ekki nógu víðtæk. Það er ekki hægt um þessa till, að segja. Hún er víðtæk, nær yfir landið allt, og við skulum því vona að hún verði samþykkt og að því svo unnið. En allt þetta leiðir til þess, að áfram er það mín stefna, þó að stofnvegahugtakið hafi verið útvíkkað, að sá vegaflokkur hafi engan forgang frekar en hinn í sambandi við þjóðbrautirnar, og það vona ég að sem allra flestir geti verið sammála um. En sú hætta blasir þó víð, og hún er auðvitað auðskilin. Það er svo gífurlega mikið fjármagn sem þarf í hvern hraðbrautarspotta sem leggja þarf, að áfram vofir sú hætta yfir að meginhluti vegafjárins eða æ vaxandi hluti þess sogist inn í þetta hraðbrautakerfi. Ef þessu væri jafnað nokkurn veginn út, þá væri kannske ekkert við því að segja, en það verður auðvitað aldrei. Og þá auðvitað óttumst við það, t.d. eystra, að hvort tveggja verði útundan, þ.e.a.s. þeir stofnvegir, sem ekki ná marki 3. gr. um bundið slitlag, og svo hins vegar þjóðbrautirnar. Ég vil sem sagt treysta því, að með þessari breytingu á vegalögum verði einnig nokkur breyting hér á, og treysti hæstv. ráðh. mjög í því sambandi, því að auðvitað er þessi breyting á vegalögum lítils virði fyrir okkur, a.m.k. úti á landsbyggðinni, ef hún boðar ekki um leið í reynd nokkra breytingu á útdeilingu vegafjárins. Það má auðvitað segja það, og það er rétt og inn á það kom hæstv. ráðh. nokkuð, að stóraukning vegafjárins í heild sé auðvitað sú lausn sem að ber að keppa. Við vitum að það er í mörg horn að líta í litlu samfélagi örrar uppbyggingar, en ég verð þó að segja það sem mína skoðun, að það hlýtur að teljast eðlilegt og sanngjarnt, að tekjur af umferð og því, sem henni er skylt, renni sem allra mest beint í Vegasjóð. Nú fer þessu hins vegar víðs fjarri. Það er aðeins litill hluti af þessum upphæðum sem rennur til endurbóta á vegakerfi okkar. Ég álit að frumskilyrði sé að á því verði mikil breyting, að tekjurnar af umferðinni, tekjurnar af farartækjunum, ýmsar tekjur því tengdar, renni sem allra mest beint í Vegasjóð. Ég þykist vita að hæstv. samgrh. reyni sem allra mest að beina fénu í þessa réttu átt. En staðreyndin er engu að síður sú að það fer allt of lítill hluti af þessu fé beint í þessi verkfeni þó að mikilvæg séu.  Ég skal ekki hafa um þetta miklu fleiri orð. Ég hlýt þó að víkja að sýsluvegum örstutt. Þar er um mjög vanrækt verkefni að ræða, og ég held að okkur hafi tekist að sumu leyti að koma þar nokkru til vegar, þó ekki nógu, því að það er fyrirsjáanlegt, að þessir vegir verða þrátt fyrir þessar breytingar, sem við höfum þarna lagt til, áfram vanræktir. Það er rétt að geta um það, ég tók ekki eftir því hvort það kom inn í mál hæstv. ráðh., að ein af þeim leiðum, sem við ræddum þarna í fullri alvöru, var að kaupstaðirnir greiddu einnig til þessa sjóðs, sýsluvegasjóðs. Ég lýsti því yfir í n. og get lýst því yfir eins hér, að ég hefði talið það sanngjarnt og eðlilegt og stutt það - gerði það. Ég veit að það átti ekki að vera í jafnríkum mæli og önnur sveitarfélög. En kaupstaðirnir áttu líka að fá nokkuð þar fyrir sinn snúð, t.d. að leggja þá vegi að ýmsum útivistarsvæðum sem þeir þurfa ábyggilega mjög á að halda til þess að losna úr andþrengslum, að maður tali nú ekki um héðan af höfuðborgarsvæðinu, og komast í heilnæmara og betra umhverfi og andrúmsloft, svo að þeir hefðu nú fengið eitthvað fyrir sinn snúð. Ég held sem sagt, að þetta hefði verið leið sem hefði átt að fara. En um hana náðist einfaldlega ekki samkomulag, ekki innan n. út af fyrir sig, það var ekki deila um það þar, en með þetta mál var farið inn í þingflokkana og þar voru menn hreinlega ekki sáttir við þessa hugmynd sumir hverjir. Við sáum að þetta yrði átakamál ef út í það væri farið, og því var frá því fallið. En ég held hreinlega að það hefði verið á því rík þörf að þeir hefðu einnig lagt hér eitthvað af mörkum. Það hefur læðst að mörgum sá grunur að ásókn sveitarfélaga í kaupstaðarréttindi stæði ekki í alllitlu sambandi við það að losna við þessi gjöld, sýslusjóðsgjöldin, og kannske hefur það í sumum tilfellum verið - fyrir utan stoltíð náttúrlega og upphefðina - aðalástæðan fyrir því að þessi sveitarfélög hafa verið að sækja í kaupstaðarréttindin. Og það á auðvitað ekki að mínu viti að vera að verðlauna þessa aðila fyrir það. Að þessu var ekki horfið. Ég tel það sem sagt miður, vil lýsa því hér yfir persónulega, að ég tel það miður, en ekki í okkar þingflokki frekar en að ég hygg öðrum gat orðið um það samkomulag að fara þessa leið. Ég vil svo aðeins ítreka það, að áfram hlýtur það að vera meginatriðið í öllum okkar vegamálum hvernig fjármagnsdreifingin verður, og þar hlýt ég að vilja leggja áherslu enn einu sinni á framtíðarstefnu okkar núna um sinn. Meðan við eigum svona mikið af ófærum vegum sem jafnframt eru eins þýðingarmiklir og þeir eru, þá eigum við að leggja aðaláherslu á þá, halda vitanlega eitthvað áfram með hraðbrautir, en fara okkur heldur hægt í þeim efnum, - leggja aðaláhersluna á hitt, samgöngur innan kjördæma og innan héraða, einkum varðandi þá vegi sem tengja hina einstöku staði við vissar miðstöðvar þjónustu og uppbyggingar í hinum einstöku landshlutum.



Herra forseti. Aðaltilefni þess, að ég kveð mér hljóðs nú við 1. umr. málsins, er að stjórn Samtaka sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi hefur samþykkt að fara þess á leit við þm. kjördæmisins að þeir flyttu frv. til breytinga á vegalögum, þannig að ákveðnir yrðu gjalddagar til sveitarfélaganna á þeirra hluta af þéttbýlisfé, en í dag eru engin ákvæði um gjalddaga. Farið er fram á að gjalddagar verði mánaðarlega. Ef það er talið illframkvæmanlegt, þá sjaldnar, en umfram allt, að inn í lögin komi einhver ákvæði um gjalddaga. Í gildandi lögum er ekki staf að finna um það efni, og það er náttúrlega algerlega ófært. Ég lít svo á að það hafi verið yfirsjón þegar þetta ákvæði var upphaflega inn í frv. tekið. Þéttbýlisvegafé gengur til gatnagerðarframkvæmda í viðkomandi sveitarfélagi, og vissulega þarf sveitarfélagið á sínu fjármagni að halda. Það er því alveg óviðunandi að því sé haldið inni, ef svo mætti segja, ekki einu sinni allt árið, heldur kannske langt fram á næsta ár, eins og reynsla er af. Það er að færast miklu meira yfir í ákveðnari og greinarbetri samskipti ríkis og sveitarfélaga, og það þarf að ná til þessa þáttar einnig. Ríkið gerir með réttu kröfu til þess að þeir aðilar, sem innheimta tekjur þess, standi skil á þeim jafnóðum, eftir því sem greint er á um, og eins hlýtur það að vera með sveitarfélögin, að þau eiga þá að hafa þá réttmætu ósk að þeirra hlutur í tekjum Vegasjóðs verði þeim greiddur á ákveðnum og tilteknum gjalddögum. Ég mun, herra forseti, koma þessu erindi áfram til hv. samgn. Þar sem við vissum að vegalögin voru að koma úr undirbúningsnefnd, þá var talin eðlilegasta leiðin að þetta erindi færi til n. sem um frv. fjallaði. En fyrst ég, herra forseti, er kominn hér upp í ræðustólinn, þá vil ég aðeins til viðbótar þessu taka undir þau orð, sem hér hafa fallið um mikilvægi þessa málaflokks, og segja það, að vegamálin, samgöngumálin eru eitt af grundvallaratriðum í okkar landi. Það er erfitt samgöngulega séð, hlýtur ávallt að kosta mikið að gera þar viðunandi átak, en við verðum að stefna að því að gera samgöngukerfið sem best úr garði. Það hefur verið víkið að hraðbrautunum bæði í ræðu og riti. Ég er ekki sérstaklega að minnast á það sem hv. síðasti ræðumaður sagði um það því að það var allt mjög hógvært. En stundum hefur verið, í fjölmiðlum sérstaklega, vikið að þeim - kannske ekki af verulegri þekkingu, vil ég segja. Ég skil vel að mönnum í þeim byggðarlögum, sem eiga við erfiðleika að etja í vegamálum, þyki miklu fé varið hér í nágrenni Reykjavíkur til þeirra samgöngubóta sem þar hafa verið gerðar. En það er ekki vist að þeir hinir sömu, sem svo hafa sagt, hafi gert sér grein fyrir hversu gífurlegt umferðarvandamál hefur verið við að etja í þessu efni, og til þess að upplýsa að nokkru, hvað hér hefur verið um að ræða, ætla ég að nefna hér tölur um umferð á tveimur stöðum á einum áratug. Það er meðaltalsumferð yfir Fossvogslæk árið 1965, meðaltalsumferð, og þá geta menn gert sér í hugarlund að topparnir, ef mætti nota það orð, risa hátt. Um Fossvogslæk fóru að meðaltali á sólarhring árið 1965 15500 bilar, en 1975, 10 árum síðar, 29000 bifreiðar. Það er eðlilega ekki til meðaltalið yfir 1976 því að það er ekki liðið. En talningar stefna á að það verði veruleg aukning á árinu 1976 frá 1975. Um Kópavogslækinn, þ.e.a.s. fyrir sunnan Kópavog, fóru 1965 8200 bílar að meðaltali á sólarhring, 10 árum seinna, 1975, 16970 bifreiðar, og þarna er einnig um það að ræða að í ár hefur orðið gífurleg umferðaraukning á þessu svæði frá því sem var í fyrra.  Varðandi sýsluvegina vil ég segja sem mína skoðun, að ég vil að þeir falli niður í þeirri mynd sem þeir hafa verið og eru. Ég er andvígur því að kaupstaðir fari að greiða til sýsluvegasjóða. Það er lagt til nú samkv. frv. að sumarbústaðaeigendur fari að greiða til Vegasjóðs samkv. því ákvæði sem þar er. Það er kannske eðlilegt að þeir geri það. Það er viðbótarskattur við fasteignaskatta sem sveitarfélögum er heimilt að leggja á sumarbústaði í viðkomandi sveitarfélagi, sem eru hærri prósenta heldur en lögð er á íbúðar- og gripahús í viðkomandi sveitum. En ég held líka að það sé mjög erfitt í framkvæmd að láta kaupstaðina fara að greiða inn í sýsluvegasjóðina, það sé miklu hreinlegra að afnema þessa skiptingu. Þetta eru allt saman vegir sem landsmenn þurfa allir að nota. Það er eðlilegt að það sé fjármagnað á einfaldan hátt og sameiginlega. Þetta er það sem ég vildi sagt hafa, herra forseti. En ég mun koma þessu erindi, sem ég lýsti að var tilefni þess að ég stóð hér upp, til hv. samgn. og vonast til þess að það fái góðar undirtektir þar.



Herra forseti. Þó að hæstv. samgrh. hafi orðið að víkja héðan úr salnum, þá vil ég eigi að síður láta það koma hér fram, að ég er ánægður yfir því hvernig hann ræddi um þetta frv. til vegalaga. Hann taldi eðlilegt og líklegt að á því gætu orðið nokkrar breytingar og bann mundi líta á það mildum augum. Ég segi þetta af því að fyrir mitt leyti tel ég rétt að kanna miklu betur en mér hefur enn þá gefist kostur á hvaða áhrif þessi nýja flokkun á vegum hefur á þróun vegagerðar í kjördæmi mínu og raunar yfir landið í heild. Maður kemst ekki hjá því, að þegar lítið er á þessa nýju flokkun sem gert er ráð fyrir að hverfa að í frv., þá virðist breytingin vera ákaflega lítilvæg. Það má heita að sé eingöngu að steypt sé saman hraðbrautum og þjóðbrautum í einn flokk sem kallaður er stofnbrautir. Þetta er með litlum frávíkum. Landsbrautir, sem áður voru, eru nú nefndar þjóðbrautir, en ákvæði um gerð hraðbrauta með bundnu slitlagi eru algerlega óbreytt frá því sem er í gildandi veg aleigum, svo að ég sé ekki hverju þetta getur bjargað af þeim válegu hlutum sem hv. 7. landsk. þm., Helgi Seljan, hafði að athuga við hraðbrautirnar sem alls ekki höfðu komist inn í Austurlandskjördæmi. Það eru ýmis atriði þessu lík sem ég vil gjarnan átta mig ú, áður en ég samþykki þetta frv. algerlega óbreytt, hvernig muni verka á landið í heild. Ef það er rétt, sem mér virtist hv. 7. landsk. þm. leggja mikla áherslu á, að hraðbrautarákvæðin verkuðu ekki í þessu frv. eins og áður hefði verið, þá er þarna um eitthvað að ræða sem er dálitíð einkennilega dulið fyrir mér, og ég þarf að reyna að leita að því hvað það er, því að það skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli fyrir það umdæmi sem ég er þm. fyrir. Það vill nú svo til að Suðurlandskjördæmi hefur lengsta ríkisvegi af ollum kjördæmum landsins og það hefur einnig lengsta sýsluvegi af öllum kjördæmum landsins.  En það eru þarna viss atriði önnur sem mig langar lítils háttar að koma að, og það er t.d. í sambandi við sýsluvegina. Eins og ég gat um, eru sýsluvegir mjög mikilvægir fyrir mitt kjördæmi þar sem þeir eru lengstir af sýsluvegum í einu kjördæmi á landinu. Það er þess vegna enginn vafi á því, að það er þörf fyrir mikið fjármagn til þeirra. En ég ber dálítinn ugg í brjósti við fyrstu skoðun yfir þeirri fjáröflun sem þarna er ráðgerð. Eins og nú er, þá er á lagt sýsluvegasjóðsgjald í sveitarfélögunum sem svarar 3 dagvinnustundum fyrir hvern íbúa. Frv. gerir ráð fyrir að þessu verði breytt upp í 6 dagvinnustundir. Ég efast ekkert um að mjög víða er full þörf á þessari aukningu. En ég tel að hér ætti að setja lágmarkið heldur neðar, en að sveitarfélögin sjá ef ættu úrskurðarvald um það hvort þau færu upp í 8 dagvinnustundir, eins og hámarkið er í frv. Ég er ekki að gera því skóna að því verði breytt. En þar sem sveitarfélögin vilja leggja þetta á sig, þá kemur sú viðbót til góða innan þess sveitarfélags. Það er fram tekið í þessu frv., og það er eins í lögunum. Svo er eitt í þessu efni, sem ekki er hægt heldur að ganga fram hjá, að ég óttast það, ef þessari skyldu er breytt úr 3 dagsverkum upp í 6 dagsverk, að það dragi ekki úr þeirri óheillaþróun sem orðið hefur á síðustu árum, að þéttbýlisstaðirnir hafa sagt sig úr lögum við sveitarfélögin og gengið úr sýslufélögunum. Eins og sakir standa eru þéttbýlishrepparnir ekki skyldugir til þess að greiða nema helming móts við dreifbýlishreppana. Þeir hafa greitt 11/2 dagvinnustund fyrir hvern íbúa. Það mundi verða aukið með þessu móti upp í 3, og ég á ekki von á öðru heldur en það hefði heldur erfiðar afleiðingar fyrir samskipti þessara sveitarfélaga. Ég segi þetta ekki fyrir þá sök, eins og ég aðeins kom að áðan, að mér sýnist ekki vera fullkomin þörf fyrir fjármagn í sýsluvegina. Þyngsli umferðarinnar á þeim hefur stóraukist hin síðari ár. Það er ekki einvörðungu að mjólkurbílarnir séu þyngri en áður hefur verið, heldur eru olíutankbílar, eins og allir þekkja, mjög stórir og þungir vagnar, og auk þess er farið í stórum stíl að flytja fóðurbæti lausan í tönkum heim á bæina, og það krefst líka öruggari og sterkari vega fyrir þá, þeir eru það stórir. Ég sé ekki ástæðu til að ég hafi miklu fleiri orð um þetta frv. að þessu sinni hér þar sem ég á kost á því að fjalla um það í samgn. þessarar hv. d. En ég, eins og ég sagði í upphafi, er ánægður yfir því að ráðh. gerir ráð fyrir því að það gæti orðið um breytingar að ræða, og ég er hræddur um að það verði ekki hjá því komist að gera einhverjar breytingar á þessu frv., þrátt fyrir það að það lítur út fyrir að fela í sér ákaflega litlar breytingar frá því sem er í eldri lögum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út frá þeim aths. sem hér komu réttilega fram hjá hv. 6. þm. Suðurl. Breytingarnar, sem málamiðlunin var um, eru að mínu viti mjög litlar, það er rétt. Ég tek það hins vegar skýrt fram, svo að það fari ekki á milli mála, að sú braut, sem ég hefði viljað fara í þessari lagasetningu, var töluvert á annan veg en þessi frv.- drög núna segja til um. Ég hefði auðvitað viljað ganga miklu lengra til móts við hið almenna þjóðvegakerfi okkar heldur en þar er gert og ákvarða þar beinlínis þau forgangsverkefni sem ég rakti áðan. En ég er á því að það þurfi að nást samstaða um þetta. Ég samþykkti í n. að fara inn á þessa málamiðlun, ekki síst vegna þess að mér sýndist á tímabili að sú stefna ætlaði að verða ofan á sem ég var enn þá hræddari við og var enn þá meiri hraðbrautastefna en nokkurn tíma núna ríkir. Það var þetta sem ég óttaðist, og því var það að þegar þessi leið var valin, þá féllst ég fúslega þar á. Það voru aðallega okkar ágætu embættismenn, - ég dreg ekkert úr þeirra starfi, síður en svo, gott að minnast samstarfsins við þá einmitt í þessari n., - það voru ekki hvað síst þeir sem voru að leggja þá linu í n, og auðvitað voru menn misjafnlega veikir fyrir henni þar. Þar voru m.a. menn eins og fyrrv. samgrh., þó að hann hefði ekki verið það mjög lengi. Af öllu þessu leiddi að á þessa málamiðlun féllst ég. Ég ætla ekki að fara þér að útlista mína meginstefnu í vegamálum. Ég vil ekki heldur fara að taka það djúpt í árinni að ég ætli að fara að fordæma allar hraðbrautir, allra síst þegar ég er búinn að fá svona hrikalegan tölulestur eins og kom hér fram hjá hv. þm. Axel Jónssyni. hv. 10 landsk. þm. Ég viðurkenni nauðsyn hraðbrauta þar sem umferðarþungi er orðinn algerlega óviðráðanlegur. Það er alveg rétt. En ég bendi á það einnig, að í þeim kjördæmum. þar sem nú er verið að leggja hraðbrautarspotta, - ég er sannfærður um að mikill hluti íbúanna þar vildi miklu frekar að þessir peningar væru komnir í almennar vegaframkvæmdir í þessum kjördæmum. Ég trúi ekki öðru. Ef svona upphæð kæmi á Austurland. við skulum segja 20, 30, 40 eða kannske 50 millj. sem við mættum leggja í einhvern tiltekinn hraðbrautarspotta, þá mundi ég afþakka það til slíks hiklaust. Ég mundi vilja fá það inn í hið almenna vegakerfi okkar til þess að gera þar á úrbætur, og í því felst kannske meira en ég gæti sagt frá í löngu máli um mína almennu stefnu í vegamálum.



Herra forseti. Í þriðja sinn er nú frv. þetta flutt, og skal þess nú freistað að fá hér á vissa leiðréttingu, þó ekki yrði eins langt gengið og þetta frv. okkar Stefáns Jónssonar hv. þm. gerir ráð fyrir. En hér er um að ræða breyt. á lögunum um grunnskóla varðandi skólakostnað, að ríkissjóður greiði upphitun skólahúsnæðis á móti sveitarsjóðum í því hlutfalli sem nú skal greina: „Sveitarsjóðir greiða upphitun sem nemur meðalkostnaði á fermetra í skólahúsnæði þar sem nýtur jarðhita. - Ríkissjóður greiðir eftir á samkv. endurskoðuðum reikningum og fskj. upphitun, sem er yfir því marki sem 4. málsgr. tiltekur, upp að meðaltalskostnaði á fermetra í skólahúsnæði þar sem hitað er með olíu eða rafmagni.“ Þetta frv. var upphaflega flutt í hittiðfyrra af Sigurði Blöndal sem þá sat hér á þingi sem varamaður Lúðvíks Jósepssonar, og tvær höfuðá stæður í grg. hans gilda enn, eins og segir með leyfi forseta - í grg. Sigurðar: „1. Hin gífurlega hækkun á verði olíu leggst af miklum þunga á þau sveitarfélög sem hita skóla sína með olíu, alveg sér í lagi þá sem hafa heimavist, en það er einmitt í fámennum sveitahreppum. 2. Mismunurinn á kostnaði við hitun skólahúsnæðis annars vegar með jarðhita og hins vegar með olíu er svo mikill að við það skapast aðstöðumunur milli sveitarfélaga af slíkri stærð, að eðlilegt og sjálfsagt sýnist að ríkið jafni hann.“ Ég get að miklu vísað til fyrri framsögu um þetta mál í fyrra. En vegna grg., sem fylgir hér með og byggð er á tölum frá 1974, er rétt að taka fram að þau hlutföll, sem þar er komið inn á, hafa ekki breyst neitt teljandi eftir upplýsingum sem ég hef aflað mér. Í grg. eru tekin sláandi dæmi um þennan mismun, hversu gífurlegur hann er, þó um einstök óvenjuleg dæmi sé að ræða, eða eins og segir í grg., með leyfi forseta: „Sem dæmi um mismun á hitunarkostnaði með olíu eða jarðhita má nefna, að í nokkrum þeirra skóla, sem hitaðir eru með jarðhita, er kostnaður 0, m.a. sumum stórum heimavistarskólum í sveit. Þegar hiti var virkjaður á þessum stöðum ýmsum var kostnaður við jarðborun felldur undir stofnkostnað. svo sem eðlilegt var, og var þá greiddur af ríkissjóði að 3/4 hlutum. Hins vegar er hitunarkostnaður við heimavistarskólann, þegar olíu er brennt, gífurlega hár. Flm.“ - sem er Sigurður Blöndal - „þekkir t.d. af eigin raun dæmi um slíkan skóla, sem er um 6000 rúmmetrar að rúmtaki, sem brennir olíu fyrir um 600 hús. kr.“ - þetta var á árinu 1975, grunnverð miðað við það - „og í yfirliti menntmrn. er einn heimavistarskóli í sveit þar sem hitunarkostnaður 1914 varð 1.4 millj. kr. Skóli á jarðhitasvæði af svipaðri stærð hafði í hitunarkostnað.“ Þetta er auðvitað dæmi sem eru allra lengst og yst á mörkunum sitt hvorum megin og á auðvitað ekki að leggja til grundvallar, en þau eru sláandi engu að siður. En ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - að lesa hér upp samþykkt Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi sem segir í raun allt það sem hér þarf að segja um þetta frv. okkar hv. þm. Stefáns Jónssonar: „Aðalfundur Sambands sveitarfélaga á Austurlandi, haldinn á Höfn í Hornafirði 1976, samþ. að fela stjórn sambandsins að vinna að því að ákvæðum grunnskólalaganna um upphitun skólahúsnæðis verði breytt þannig, að sveitarsjóðir greiði ekki nema sem nemur meðaltalskostnaði á fermetra í skólahúsnæði þar sem nýtur jarðhita. Upphitun, sem er yfir því marki, greiði ríkissjóður upp að meðaltanskostnaði á fermetra í skólahúsnæði þar sem hitað er upp með olíu eða rafmagni.“ - Þetta er reyndar að segja má tekið beint upp úr frvgr. - „Óþarft er að fjölyrða um það hér, hvers konar aðstöðumun sveitarfélög búa við að þessu leyti. Verst er þó að hitunarkostnaður skólahúsnæðis kemur hvað þyngst og óréttlátast niður á litlum sveitarfélögum sem búa einnig að öllu öðru leyti við erfiðastar aðstæður til að sjá börnum og unglingum fyrir nauðsynlegri og eðlilegri menntun og menntunaraðstöðu (heimavistarbarnaskólar). Það er því mikið réttlætismál, ekki síst eftir það slys að skylda þessi sömu sveitarfélög til að bera kostnað af viðhaldi ríkiseigna án þess að sjá þeim fyrir nægum tekjustofni á móti, að ríkisvaldið komi hér til aðstoðar með einu eða öðru móti. Bent hefur verið á að treysti menntmrn. sér ekki til að gera þá lagabreyt. sem hér er farið fram á, mætti e.t.v. til bráðabirgða láta þá skóla, sem hér um ræðir, njóta niðurgreiðslna á olíu úr sama sjóði og eftir sömu reglum og aðra sem nota olíu til húshitunar. Einnig hefur verið bent á að hugsanlegt væri að ákveða í gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins sérstakan taxta á rafmagni til upphitunar á skólahúsnæði og þá í samræmi við gjaldtöku hitaveitu. Á þetta er bent hér í því trausti að menntmrn. beiti sér fyrir einhverri sanngjarnri lausn á þessu máli.“ Eflaust er verið að vinna að þessu máli í því háa rn., og ég veit reyndar að þetta mál hefur verið nokkuð kannað þar, en um árangur af því er mér ekki kunnugt. Í þessari ályktun frá Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi er víkið að Olíusjóðnum sem ætlað er að skila 1600 millj. á næsta ári, þar af aðeins 600 millj. til þeirra sem samkv. upphaflegum lögum áttu einir að njóta, þ.e. íbúðarhúsaeigenda sem þurfa að kynda hús sín með olíu. Ráðstöfun þessa fjár hefur verið umdeild hér á þingi undanfarin ár, en sífellt verið gengið lengra að verja úr þessum sjóði almennt til óskilgreindra orkurannsókna eða orkuframkvæmda. Ég hef verið manna harðastur á þeirri meginreglu að sjóðurinn ætti að þjóna sínum upphaflega tilgangi. Með því var skattheimtan upphaflega réttlætt. En nú eru hlutföllín sem sagt orðin 6 á móti 10, eins og ég sagði, 6 til handa þeim sem skatturinn var lagður á fyrir, en 10 í annað. Við skulum segja að hlutföllin 10 á móti 6 komi þessu fólki til góða einhvern tíma í framtíðinni, og ég skal játa að ég get fallist hér á einhverja málamiðlun, þó hér sú svo úr hófi aflagað frá því sem upphaflega var ákveðið að engan veginn verður við unað. En einmitt í ljósi þessa væri verkefni eins og þetta í fremstu röð .og tvímælalaust á undan ýmsu því sem Olíusjóðurinn hefur verið notaður til og í raun enginn mér vitanlega hefur fengið fullkomnar upplýsingar um og allra síst fyrir fram, þó mér skiljist að nú eigi að verða á þessu breyting og þessum milljarði eigi nú að verja í skilgreind verkefni samkv. ákvörðun fjvn. og Alþingis. Ég treysti því að hv. menntmn. kanni hér sem best allar færar leiðir því vandi margra skóla og sveitarfélaga er mikill og jöfnunar er tvímælalaust þörf. Aðeins vil ég benda á það til viðhólar, að þegar skólakostnaðarskiptingin var gerð á sínum tíma og ákveðin verkefni færð alfarið á ríkið, önnur á sveitarfélögin og enn öðrum var skipt þar á milli, þá ríktu ekki þessar óeðlilegu aðstæður sem við búum nú við í þessum gífurlega mismun á kyndingarkostnaði. Þá var þessi munur að vísu til, en hann var hverfandi. Því þarf í raun og veru og ber í raun og veru að endurskoða þessi tilteknu ákvæði um kyndingarkostnaðinn. Um leið að því marki má deila og eins um það hvað á að ganga langt. En það má segja að þetta atriði hefði e.t.v. átt að koma til skoðunar á þinginu í fyrra þegar bandormurinn svokallaði var á ferðinni rétt fyrir jólahlé. En við því var aldrei að búast, þegar svo hraðsoðnum óskapnaði var dembt hér inn og afgr. á mettíma, að þar kynnu að felast neinar gagnlegar leiðréttingar og allra síst leiðréttingar á misrétti svipuðu því sem hér um ræðir. Ég treysti því sem sagt, að hér verði unnt að finna einhverja jöfnunarleið. Ég verð raunar að vona það og treysta því að rn. menntamála hafi þetta þegar á borði sínu sem brýnt viðfangsefni. En meðan ekkert heyrist þaðan, þá hljótum við hv. 5. þm. Norðurl. e. að freista þess einu sinni enn að fá Alþ. til þess að líta á þetta mál. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að óska þess að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. menntmn.