Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja hér nokkur orð, þar sem vitað er, að hv. 5. þm. Vestf. tekur til máls hér á eftir, en í rauninni á hann inni hjá mér nokkrar upplýsingar vegna ræðu, sem hann flutti fyrir nokkrum dögum, en þegar ég talaði hér síðast, hafði ég ekki fengið þær upplýsingar í hendur. Mér þykir þess vegna eðlilegt, að hv. þm. fái að heyra nokkuð um það, áður en hann fær orðið hér á eftir. Eins og hv. alþm. muna, var megininnihald í ræðu hv. 5. þm. Vestf. dreifingarkostnaðurinn, og hv. þm. taldi, að dreifingarkostnaðurinn væri óeðlilega hár. Hann taldi, að það hefði verið erfitt að fá upplýsingar um dreifingarkostnaðinn fyrir 6 manna n. Nú ætla ég engan dóm á það að leggja, hvort dreifingarkostnaðurinn gæti ekki verið lægri en hann er. En ég tel, að það sé alveg nauðsynlegt og sjálfsagt, að hv. þm. og þá ekki síður sú n., sem verður sett á laggirnar til þess að vinna að endurskoðun verðlagsmálanna, fái allar upplýsingar, sem fyrir liggja í sambandi við dreifingarkostnað búvörunnar, því að það eru allir hv. þm. sammála um, að það sé sameiginlegt hagsmunamál allra landsmanna, hvar í stétt sem þeir eru, að dreifingarkostnaðurinn geti verið sem minnstur. Ég hef aðeins fengið upplýsingar nú og glögga skýrslu, sem er fróðleg, frá Mjólkursamsölunni í Reykjavík. Ég hef ekki enn í höndum sams konar skýrslu í sambandi við sláturafurðir, dreifingu kjöts og kjötvara, en þannig skýrslu mun ég einnig fá. Og ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa hér nokkuð úr þessari skýrslu Mjólkursamsölunnar, sem er til fróðleiks fyrir alla hv. þm. og fyrir landsmenn alla, því að þessi skýrsla ber nú það með sér, að dreifingarkostnaður mjólkurinnar er minni en margir hafa haldið. Ég ætla hins vegar alls ekki að fullyrða, að það sé útilokað, að hann gæti verið eitthvað minni. Ég ætla engan dóm á það að leggja. En samkv. þessari skýrslu kemur í ljós, að dreifingarkostnaðurinn er allmiklu lægri en ýmsir höfðu haldið. Og einmitt þessi skýrsla er vitnisburður um það, að það á ekki að leyna neinu í þessu sambandi, að n., sem tekur til starfa nú í næstu viku, að ég vona, á að fá upplýsingar og þau gögn á borðið, sem hún óskar eftir. Ég segi þetta í tilefni af því, að hv. 5. þm. Vestf. skoraði alvarlega á mig að hlutast til um það, að upplýsingar væru gefnar, en eins og ég gat um, upplýsti frkvstj. Framleiðsluráðs landbúnaðarins, að það væri engin tregða á því að leggja gögnin á borðið. En hér er skýrsla í sambandi við Mjólkursamsöluna í Reykjavík. Sams konar skýrsla vitanlega er fáanleg, en aðeins síðar, í sambandi við kjötverzlunina. Þá er það í sambandi við mjólkurverð árið 1964. Vegið meðaltal útsöluverðs á árinu 1964 var 9 kr. 44.63 aurar á mjólkurlítra í lausu máli. Sölutekjur, að frádregnum tekjum af sölu brauða, sælgætis o.fl., námu á sama tíma 9 kr. 14.7 aurum á lítra innveginnar mjólkur, eða 29.93 aurum lægri upphæð en verðlagningunni á mjólk í lausu máli nemur. Þessi mismunur stafar af ýmsum áslæðum, og eru þessar helztar: Verðlagning vinnsluvara er ekki í fullu samræmi við verðlagningu á mjólkinni. Nokkur rýrnun verður á mjólkinni í meðförum. Sölulaun eru greidd öðrum aðilum. Flösku- og hyrnugjald stendur ekki fyllilega undir kostnaði o.fl. Brúttótekjur af sölu brauða, sælgætis o.fl. að frádregnum söluskatti og öðrum opinberum gjöldum af þeim samsvöruðu 7.73 aurum á mjólkurlitra. Sé kostnaðurinn við söluna á þessum vörum talinn hinn sami og tekjurnar, verður skipting mjólkurverðsins þannig á lítra: Kostnaður Mjólkursamsölu og mjólkurbúa 2 kr. 8.78 aurar, þ.e. 22.82%. Til byggingarsjóðs og varasjóðs 7.32 aurar, 0.8%. Til stofnlánasjóðs landbúnaðarins 4.62 aurar, 0.51%. Til verðmiðlunarsjóðs 8.52 aurar, 0.93%. Til bænda, stofnlán búnaðarmálasjóðs meðtalin, 6 kr. 85.46 aurar. M.ö.o., bændum var borgað út árið 1964 74.94% af útsöluverðinu. Helztu kostnaðarliðir eru: Launa- og starfsmannakostnaður, annar en við akstur frá búi, 1 kr. og 30.6 aurar eða 14.22%. Flutningskostnaður og rekstur bifreiða mjólkurbúanna 12.73 aurar, eða 1.39%, vextir 14.39 aurar, 1.57%, afskriftir aðrar en af bílum búanna 18.96 aurar, 2.07%. Annar kostnaður 40.37 aurar, 4.41%. Kostnaðurinn er, eins og áðan var sagt, 2 kr. 16.51 eyrir, eða 23.66%. Tekjur af búðarvörum, þ.e. sala á sælgæti og brauðum og slíku 7.73 aurar, eða 0.84%. Rekstrarkostnaður mjólkurbúa og Mjólkursamsölunnar er í eðli sínu þríþættur, þ.e. mjólkurvinnsla, flutningur afurða á sölustað og dreifingarkostnaður. Rekstrarkostnaður mjólkurbúanna er að mestu iðnaðarkostnaður auk flutningskostnaðarins. Dreifingarkostnaður þeirra er rekstur örfárra búða og nemur sem svarar 2.79 aurum á innveginn mjólkurlítra svæðisins. Rekstrarkostnaður Mjólkursamsölunnar, að svo miklu leyti sem hann er borinn uppi af mjólkinni, er allur dreifingarkostnaður, en það samsvarar á allt mjólkurmagnið að meðtöldu tillagi til byggingarsjóðs 83.25 aurum á lítra. Rekstrarkostnaður Mjólkursamsölunnar og mjólkurbúanna skiptist þá þannig milli þessara þriggja liða: Mjólkurvinnsla 110.01 eyrir, eða 12.03%, flutningur afurðanna 12.73 aurar, 1.39%, sölukostnaður 86.04 aurar, eða 9.4%. Með í þessum sölukostnaði er útkeyrsla hjá Mjólkursamsölunni, bæði innan Reykjavíkur og til nærliggjandi kaupstaða, svo og flutningur mjólkurafurða til Vestmannaeyja. Með er talinn allur heildsölu- og smásölukostnaður, en ekki afsláttur eða sölulaun til annarra, sem búðir reka. Einnig er meðtalinn kostnaður við rekstur rannsóknarstofu. Hlutverk hennar er fyrst og fremst í þágu mjólkurvinnslunnar og mjólkurframleiðslunnar sjálfrar, þ.e. bænda, til að tryggja og bæta gæði mjólkur og mjólkurvöru frá fyrstu hendi og vísindastörf í þágu mjólkuriðnaðarins. Hún er hugsuð fyrst og fremst og rekin til þjónustu við neytendur og framleiðendur. Allur kostnaður Mjólkursamsölunnar, eins og honum er lýst hér að framan, samsvarar 11.55% af vörusölu hennar. Sé framlag til byggingarsjóðs meðtalið, en hann gegnir svipuðu hlutverki og varasjóðir samvinnufélaga, nemur kostnaðurinn 12.09% af sölunni. Þá eru það afskriftir Mjólkursamsölunnar. Hv. 5. þm. Vestf. talaði mikið um afskriftirnar í ræðu sinni og taldi þær óeðlilega miklar, og það má vitanlega alltaf um það deila, en afskriftir Mjólkursamsölunnar eru aðeins lögum samkvæmt, og það hefur nú ekki alltaf verið talið, að það væri of rúmt. Fasteignir aðrar en mjólkurbúðir eru afskrifaðar um 4%, þ.e. eins og lög ákveða. Mjólkurbúðir eru afskrifaðar um 10%. Þær eru afskrifaðar meira en aðrar fasteignir vegna innréttinga og kæliútbúnaðar í búðunum. Búðirnar voru áður afskrifaðar niður í 100 kr., og er það rétt, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði, en því var hætt fyrir nokkrum árum. Síðan er síðasta afskrift látin standa eftir, eða 10% af upphaflegu verði. Nú hefur samsalan margar búðir í leiguhúsnæði, og á þess vegna ekkert annað en innréttingarnar og tækin, og kælitæki og annað þarf að endurnýja, og l. samkv. er leyft að afskrifa vélar um 12%. Hér er afskriftin hins vegar 10%, og þykir rétt, að það komi fram einmitt í tilefni af því, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði um þessi mál. Mjólkurvinnsluvélar eru afskrifaðar um 12%. Það er einnig lögum samkvæmt. En mjólkurvinnsluvélar þarf alltaf að vera að endurnýja og endurbæta öðru hverju, og hefur löggjafinn talið, að 12% afskrift á vélum væri það eðlilega. Bifreiðar eru afskrifaðar mest fyrst og svo minnkandi, eftir því, sem þær eldast, en bifreiðarnar munu í seinni tíð tæplega hafa verið afskrifaðar eins og heimilt er l. samkv., aðeins minna. Þess má geta, að enda þótt nú sé heimilt að láta endurmeta fasteignir og afskrifa þær um 10%, hefur Mjólkursamsalan ekki breytt afskriftunum í það horf, þannig að Mjólkursamsalan hefur ekki nú í seinni tíð afskrifað eins og heimilt er. Hún hefur ekki látið endurmeta, til þess að geta þannig fengið hærri afskriftir. Þetta finnst mér eðlilegt, að hv. 5. þm. Vestf. fái upplýst einmitt hér í umr. og nauðsynlegt, að þetta komi fram. Bókhald Mjólkursamsölunnar hefur frá byrjun verið endurskoðað af Endurskoðunarskrifstofu Björns E. Árnasonar, sem hefur annazt það starf af mikilli nákvæmni, að ætla má. Þá er það verð mjólkur. Hér að framan er miðað við mjólk í lausu máli, þótt meiri hluti neyzlumjólkur í Reykjavík sé seldur í hyrnum eða flöskum. Ástæðurnar eru þær, að sérstöku gjaldi er ætlað að bera uppi kostnaðinn við hyrnurnar og flöskurnar. Ýmsar stofnanir iðnaðar og fleiri í Reykjavík kaupa mjólk í lausu máli og almennir neytendur í kaupstöðum og kauptúnum, er ekki fá mjólk frá Reykjavík, en öll önnur mjólkurvara er seld án þessa gjalds. Væri hyrnu- og flöskugjaldinu dreift á alla mjólk og mjólkurafurðir, yrði það vitanlega lægra á mjólkurlitra að meðaltali en það er á þá mjólk, sem það er lagt á. Þetta er tekið fram hér vegna þess misskilnings, sem oft kemur fram við samanburð á því verði, er bændur fá fyrir mjólkina, og því verði, sem neytandinn greiðir fyrir hyrnumjólk, og látið heita sem mismunurinn sé dreifingarkostnaður. Og þá segir, að það sé fjarstætt og mætti skýra það með dæmum, að engum dytti í hug að telja dreifingarkostnað verðmismun, sem er á ullarverði til bænda og sama þunga fullbúinna ullarklæða, talað um ullariðnað og klæðaiðnað, síðan og stundum á millistigum kemur svo álagning til að mæta sölukostnaði. Enginn telur rekstur síldarverksmiðja eða frystihúsa dreifingarkostnað, og fleira er hér talið því til stuðnings, að þegar mjólk er seld í sérstökum umbúðum, sem kosta mikla peninga, sé það ekki hinn raunverulegi dreifingarkostnaður. Ég hef talið rétt, að þetta kæmi fram, vegna þess að það er svo mikið rætt um verðlagsmál landbúnaðarins. Þetta er fjórði dagurinn, sem um þetta er rætt hér, og er sízt við því að amast. Umr. eiga að vera til þess að upplýsa málin, og nú vænti ég þess, að A.S.Í. og sjómannafélagið gangi frá því að tilnefna í n., sem ríkisstj. vill koma á laggirnar til þess að koma þessum málum í lag, og n. geti þá byrjað störf sín upp úr helgi, og ég held, að það sé gott nú um leið og það er ákveðið, að n. taki til starfa, að það liggi ljóst fyrir, að það stendur ekki á Mjólkursamsölunni, það stendur ekki á Framleiðsluráðinu að leggja gögnin á borðið, til að aðilar geti fengið upplýst ýmis atriði, sem ekki hafa áður legið ljós fyrir. Og ég vil ítreka það, sem ég sagði hér fyrir nokkrum dögum, að ég vænti þess, að þrátt fyrir yfirlýsingu hv. 5. þm. Vestf. hér á dögunum, að hann teldi ekki eðlilegt, að framleiðendur og neytendur semdu framvegis um verðlag búvörunnar, vil ég vænta þess, að hv. þm. endurskoði afstöðu sína og þá einnig og ekki sízt í ljósi þess, að það er grundvöllur til viðræðna um þessi mál í hreinskilni og það á að upplýsa það, sem óskað er í sambandi við dreifinguna. Og ég er sannfærður um, að það er hollast fyrir báða aðila, neytendur og framleiðendur, að það geti skapazt gagnkvæmur skilningur á milli þessara aðila, gagnkvæmur skilningur, og á þessum skilningi verði lagður grundvöllur til verðlagningar á búvörum fyrir framtíðina.



Herra forseti. Það hafa nú orðið hér allmiklar umr. um landbúnaðarmálin í sambandi við þetta brbl. frv., sem hér er á dagskránni. Þessar umr. hafa snúizt um ýmislegt fleira en verðlags- og kjaramál bænda. Inn í þetta hafa einnig dregizt framleiðslumál bændanna og svo dýrtíðarmálin, eins og eðlilegt er. En hin æðisgengna dýrtíð er auðvitað undirrót alls ills fyrir bændur, eins og aðra þá þegna þessa lands, sem verða að lifa af handafli sínu, og líklega hefur nú dýrtíðin fáa leikið jafnhart og bændastéttina. Það úrræði, sem bændum hefur jafnan verið bent á til þess að jafna leikinn við verðbólguna, er að stækka búin og auka framleiðsluna, og þetta hafa bændúr keppzt við, en mér finnst, að við bændurnir höfum litla hamingju hlotið af þessu starfi okkar. Með þessu hafa bændur yfirleitt lagt á sig meira og stærra þrældómsok með hverju ári, sem liðið hefur. Þeir hafa lagt á sig lengri vinnutíma, og þeir hafa tekið á sig þyngri og þyngri skuldabagga. En ég hygg, að þeir hafi ekki haft erindi sem erfiði fyrir þetta starf. Víða fara bændur frá jörðum sínum og fá ekkert verð fyrir þær, eins og nú er ástatt. Þeir, sem eftir sitja í sveitinni, verða vegna fámennis að taka á sig alls konar nýjar og þyngri byrðar en áður, vegna þess að fólkinu hefur fækkað. Unga fólkið hefur ekki og getur ekki vegna dýrtíðar stofnað til búskapar, og búskapur þeirra, sem búnir eru að koma upp þessum stóru búum, sem þeir hafa verið hvattir til að koma upp, getur ekki keppt við aðra atvinnuvegi um vinnuaflið, og svo standa menn uppi einyrkjar með allt of mikið erfiði, sem þeir ráða ekki við. Þetta er allt saman kunnara en frá þurfi að segja, en ég get ekki látið hjá liða að vekja athygli á þessu í sambandi við þessar umr. Svona er nú sagan. Og það er staðreynd, að það er ekki hægt að reka sveitabúskap með aðkeyptu vinnuafli, hversu mikil tækni sem notuð er við búskapinn, bæði vegna þess, að þetta vinnuafi er ekki fáanlegt og að framleiðslan stendur ekki undir því kaupgjaldi, sem auðvitað þyrfti að vera hægt að borga. Ýmsir halda, að það sé ekkert annað ráð til þess að bjarga bændastéttinni en einungis það að stækka búin. Og menn standa endilega í þeirri meiningu, að stórbóndinn reki gróðafyrirtæki. En ég fullyrði, að þetta er ekki þannig yfirleitt. Það kann að vera, að einstaka bóndi, sem var búinn að framkvæma allt, áður en dýrtíðin hóf göngu sína með þessu æðisgengna kapphlaupi sínu, slíkur bóndi hafi haft allgóða aðstöðu á undanförnum árum, en því miður eru þeir bændur lítið brot af tölu bændanna í landinu. Það er þessi stækkun búanna, sem öll viðreisnarhersingin hefur verið að ráðleggja bændum. Hún hefur reynzt illa, og nú hefur þessi stækkun búanna leitt af sér offramleiðslu, eins og kunnugt er, sem þeir kvarta nú mest undan, sem áður hafa mest hvatt bændur til að auka framleiðsluna. Það er niðurstaðan af öllum ráðleggingunum. Ég get ekki neitað mér um það að láta þá skoðun mína í ljós, sem ég hef margoft látið í ljós áður, bæði hér á hinu háa Alþ. og annars staðar, að ég hef alltaf haldið því fram, að langsamlega farsælasta leiðin fyrir íslenzku þjóðina væri sú í landbúnaðarmálum, að hér sé rekinn fjölskyldubúskapur, þar sem bóndinn og fjölskylduliðið vinnur saman að búskapnum. Það hygg ég, að verði sú hollasta aðferð, sem hægt er að hafa í íslenzkum landbúnaði. Ég hygg líka, að þannig muni fást mestur afrakstur af því fjármagni og fjármunum, sem í þennan atvinnuveg er varið, og þannig megi líka helzt halda jafnvægi í framleiðslunni. Og ég er sannfærður um, að það er í raun og veru eina ráðið til þess, að jafnvægi haldist nokkuð gott í framleiðslunni, og þá enn fremur það, að með þeim hætti verður auðvitað langhægast að halda jafnvæginu í byggð landsins, sem er einn stærsti þátturinn og kannske sá veigamesti til þess að þjóðin geti notið í framtíðinni hollra áhrifa dreifbýlisins á uppeldi komandi kynslóða, en hvarvetna í heiminum, þar sem ég hef frétt um, er sveitalífið talið veita inn í þjóðlífið hollum áhrifum og hraustu blóði. Hæstv. landbrh. vildi túlka ræðu mína hér í byrjun þessara umr. þannig, að ég væri að æsa bændur á móti brbl. Ég hef engan hug á því að æsa neinn til neins, en ég harmaði það og gagnrýndi í senn, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki leysa kjaramál bændastéttarinnar í samráði við stéttarsamtök þeirra, úr því að svo fór, að 6 manna n. var gerð óvirk. Fulltrúar bænda áttu þar enga sök á. Ég tel, að með slíku hafi hæstv. landbrh. brugðizt siðferðilegri skyldu sinni, og ég tel, að hann hefði átt að segja af sér fremur en leysa málið á þennan hátt, sem hann gerði, og við það hefði hann vaxið í mínum augum. Í þeim umr., sem hér hafa orðið, hefur hæstv. landbrb. reynt að leiða athyglina að ýmsum öðrum þáttum landbúnaðarmála en þeim, sem í brbl. felast. Það er auðfundið á því, að hann finnur, að aðstaðan er veik og hann er ekki sannfærður um, að hann hafi gert það, sem gera bar í þessu máli. Hann veit, hvaða augum bændur almennt lita á það að hafa nú einir allra stétta í landinu verið án saka settir undir þá lagakvöð að mega engu ráða um sín kjaramál. Hæstv. ráðh. tók líka fremur þann kostinn hér síðast, þegar þetta mál var til umr., - ég held s.l. þriðjudag, - að halda hér ræðu um hlutverk og þýðingu landbúnaðarins fyrir þjóðina. Í þeim almennu hugleiðingum hans var margt gott, ég skal játa það, og vel sagt, sem ég get vel tekið undir. Það snertir ekki það mál, sem hér er til umr., brbl. sjálf. Hv. 5. þm. Vestf. flutti hér langa ræðu um þetta mál og kom viða við. Hann var allherskár og hressilegur í vopnaburði að venju og brá brandi sínum ótt og títt í áttina að sölufélögum bændanna. Hann taldi sig hafa unnið gott verk með því að koma 6 manna n. fyrir kattarnef. Ég er honum ósammála um þetta, og það kom fram í ræðu minni um daginn, og ég ætla ekki að fjölyrða um það frekar nú. Hins vegar vil ég gera nokkuð að umtalsefni þær árásir, sem hv. 5. þm. Vestf. gerði á sölufélög bændanna, en ég tel mig til þess knúinn, þar sem ég er bóndi og félagsmaður í þeim sölufélögum, sem hv. þm. sérstaklega nefndi. Hann talaði mikið um milliliða- og dreifingarkostnað hjá Mjólkurbúi Flóamanna og Mjólkursamsölunni og Sláturfélagi Suðurlands og sagði, að sívaxandi hluti verðsins færi í milliliðakerfið, og nefndi, að 700 millj. kr. hefðu þannig farið á s.l. ári. Ég veit ekki, hvernig slík dæmi eru búin til eða slíkar útkomur eru fengnar og skal ekki tala um það. Honum þóttu afskriftirnar óeðlilega háar, og hann spurði að síðustu, hvort kaupmenn gætu ekki annazt dreifingu varanna, rétt eins og hann hefði betri reynslu af þeim við slíkt en félögum bænda. Hér hefur nú verið lesin skýrsla frá Mjólkursamsölunni, sem hæstv. landbrh. las hér áðan um þennan dreifingarkostnað, rekstrarkostnað Mjólkursamsölunnar, fyrningar og afskriftir og annað slíkt, sem sýnir það, að dreifingarkostnaður Mjólkursamsölunnar er um 9.4%, en ég veit ekki betur en kaupmenn hér í bænum vilji fá 23% fyrir að selja landbúnaðarvörur. Og ég held þess vegna, að það sé alveg ugglaust mál, að Mjólkursamsalan hefur verndað neytendur með því að hafa þessa dreifingu sjálf á hendi, því að annars hefðu þeir fengið miklu hærri dreifingarkostnað. Þetta held ég, að sé alveg sannað mál með þeirri skýrslu, sem hér var áðan lesin. Hv. þm. klykkti út með því í ræðu sinni hér á dögunum að heimta rannsókn á stofnanir bændanna, rétt eins og þau séu líkleg til þess að vera einhver okureða fjársvikafyrirtæki. Ég verð að segja það, að ég varð mjög undrandi yfir því, að þessi ágæti og mæti maður skyldi sleppa svona fram af sér beizlinu í ræðu sinni. Bændur hafa, m.a. fyrir hans tilverknað, þar sem hann að vísu telur sig hafa gert rétt, nýlega verið gerðir réttlausir til áhrifa á sín kjaramál, en það er ekki nóg, heldur á einnig að setja stofnanir þeirra undir opinbera rannsókn, eins og þegar þjófar eiga í hlut, og ég sá í blaði, að hæstv. landbrh. hefði tekið vel í það, að sú rannsókn yrði látin fara fram. Ég vil nú spyrja hæstv. landbrh., hvort það sé rétt eftir haft, hvort hann hugsi sér að skipa rannsóknarnefnd á þessi fyrirtæki. Það er ekki af því, að ég telji, að stofnanir bænda hafi nokkuð að óttast, þó að slík rannsókn færi fram. Ég er algerlega óhræddur við slíka rannsókn, en óneitanlega held ég, að slík aðför að stofnunum bændanna yrði svartur blettur á þeim, er hana fyrirskipaði. Ég er hræddur um, að hún yrði svartur blettur, og ég hygg, að ef slíkt yrði gert, yrði það fyrsta fyrirbrigði slíkrar tegundar, sem maður veit um hér í löndum hins frjálsa heims, a.m.k. hér á Norðurlöndum. Ég hef aldrei heyrt talað um, að stofnanir bænda þar, sölufélög þeirra og stofnanir, hafi verið settar undir opinbera rannsókn. Ég hef nýlega í blaðagrein gert nokkra grein fyrir rekstrarkostnaði Mjólkurbús Flóamanna og þeirri útkomu, sem þar varð, og sagt frá því, að mjólkurbúið gat skilað 80% af verði varanna beint í vasa bændanna. Ég hygg, að slík útkoma sé ekki til staðar hjá nágrönnum okkar hér í næstu löndum og þess vegna sé ekkert að óttast fyrir þessar stofnanir, þó að þær yrðu nú að leggja fram öll sín gögn, enda eru reikningar þeirra opinberir og getur hver maður fengið að sjá þá án allrar rannsóknar. Þeir eru opnir og engin hula yfir neinu, sem þessar stofnanir snertir. Mér fannst ég ekki komast hjá því sem bóndi, sem bæði stjórnarmaður í Mjólkurbúi Flóamanna og í fulltrúaráði Mjólkursamsölunnar að víkja að þessu. Ég tel eðlilegt, að sú skýrsla, sem hæstv. landbrh. las hér áðan, verði fengin í hendur öllum þm., og ég hef óskað eftir því við Mjólkursamsöluna, að sú skýrsla yrði send öllum þm., svo að þeir geti með eigin augum fengið að glöggva sig á þeirri grg., sem þar hefur verið sett fram. Ég hafði ekki hugsað mér að lengja mjög þessar umr. Þær eru nú þegar orðnar alllangar, en ég tel þær að vísu hafa verið þýðingarmiklar. Það hefur margt komið fram í þeim athyglisvert, og það er sérstök ástæða til þess fyrir bændastétt landsins að fylgjast vel með, þegar um þessi mál er rætt hér á þingi, og ég vænti þess, að það megi ýmislegt gagn hafa af því, sem hér hefur komið fram. Ég ætla svo ekki, herra forseti, að eyða meiri tíma.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs vegna nokkurra atriða, sem komu fram í ræðu hæstv. viðskmrh., þegar hann talaði hér seinast. Hæstv. viðskmrh. virtist a.m.k. að einhverju leyti hafa skilið mig þannig, að ég væri orðinn sammála þeirri stefnu, sem hann hefur haldið fram í landbúnaðarmálum. Ég held, að þetta stafi af einhverjum misskilningi hjá hæstv. ráðh. Hitt er hins vegar rétt, að ég tók undir þær skýringar, sem hann gaf á því, að útflutningsuppbætur á landbúnaðarvörum hafa farið mjög hækkandi eða raunverulega margfaldazt á undanförnum árum. Það er alveg rétt, að þessar meginskýringar ráðh. taldi ég réttar. En þær voru tvíþættar. Í fyrsta lagi sú skýring, að miklar verðhækkanir innanlands af völdum verðbólgunnar hefðu hækkað mjög framleiðslukostnaðinn og þar með afurðaverðið og aukið það bil, sem er á milli þess og þess verðs, sem fæst erlendis. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að þetta er meginorsökin til þess, hve mjög útflutningsuppbæturnar hafa hækkað á undanförnum árum. Og ég vil aðeins nefna það sem dæmi um þetta, að t.d. útflutningsmagnið á sauðfjárafurðum var svo að segja það sama haustið 1962 og 1963 og verðlagið erlendis var heldur hærra þá, þ.e. seinna haustið heldur en hið fyrra. Þrátt fyrir það þurfti að borga um 20 millj. kr. meira á þetta útflutningsmagn, sem lá eingöngu í því, að afurðaverðið hafði hækkað innanlands sem þessu svaraði og bilið á milli þess og útflutningsverðsins hafði vaxið. Þessi þróun hefur þó orðið enn meiri tvö árin, sem síðan eru liðin, og sést á þessu, að það eru verðhækkanir innanlands eða verðbólgan innanlands, sem á meginþátt í því, hve mjög útflutningsuppbæturnar hafa vaxið, en eins og ég sýndi fram á og mun siðar víkja að, er það fyrst og fremst verðbólgustefna ríkisstj., sem á þátt í þessu. Hin ástæðan, sem hæstv. ráðh. nefndi, var sú, að mjólkurafurðir eða framleiðsla á þeim hefði aukizt meira en á sauðfjárafurðum á undanförnum árum og það ætti sinn þátt í aukningu uppbótanna, vegna þess að það fengist tiltölulega minna verð fyrir mjólkurvörurnar en sauðfjárafurðirnar. Þetta er rétt hjá honum, en þetta stafar einnig af því, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur hagað þessum málum. Meðan nær eingöngu voru fluttar út kjötvörur, reyndi hún að halda kjötverðinu sem mest niðrí og lét verðhækkanirnar innanlands aðallega koma fram á mjólkurvörunum með þeim afleiðingum, að framleiðsla þeirra jókst, en hin framleiðslan stóð í stað eða frekar dróst saman. Hæstv. ríkisstj. átti þannig meginþátt í þessari öfugþróun með stefnu sinni og getur sjálfri sér um þetta kennt, en ekki bændunum. Ég ætla svo ekki að endurtaka það frekar, að það er rétt hjá hæstv. viðskmrh., að það stafar af þessum tveimur meginástæðum, hve óeðlilega mikið útflutningsuppbæturnar hafa vaxið á undanförnum árum. Ég kem þá að því, sem er í raun og veru helzta deilumálið milli mín og hæstv. viðskmrh. Ég hef haldið því fram hér í þessum umr., að verðbólgan hafi aukizt meira tvö seinustu árin en nokkru sinni fyrr, og það eigi m.a. sinn þátt í þessari miklu hækkun á útflutningsuppbótunum, sem við höfum verið að ræða um. Hæstv. menntmrh. hefur hins vegar haldið því fram, að verðbólgan hafi í raun og veru aukizt minna tvö seinustu árin en áður fyrr. Um þetta atriði hefur deilan á milli okkar staðið. Ég nefndi í ræðu minni hér á dögunum til sönnunar um þetta þá hækkun, sem hefði orðið á vísitölu byggingarkostnaðarins, og ég taldi rétt að nefna hana í þessu sambandi, vegna þess að við vorum fyrst og fremst í samhandi við þetta mál að ræða um framleiðslukostnaðinn. Af hvaða ástæðu sem það er, hvort það er af kunnáttuleysi hæstv. menntmrh. eða einhverju öðru, virðist hann líta svo á, að framleiðslukostnaður og framfærslukostnaður sé eitt og hið sama, því að hann svaraði mér aðallega með því að vitna til útreikninga, sem nýlega höfðu birzt í því blaði, sem ég er ritstjóri að og snertu framfærsluvísitöluna. Hæstv. ráðh. reyndi að hnekkja þeim niðurstöðum, sem ég hafði birt þar, með því að koma með allt aðra útreikninga. Þeir útreikningar, sem ég hafði birt í blaðinu, voru fólgnir í því að fylgja vísitölunni á tilteknu árabili miðað við ákveðinn grundvöll eða grundvöll fyrir eitt ár og bera síðan saman hækkun vísitölustigana á hverju ári og byggja samanburðinn um hækkunina á þennan hátt. Ég hygg, að því verði ekki á móti mælt, að þetta er réttur samanburður og það er ekki hægt að fá réttan samanburð með neinum öðrum hætti. Ef á að gera slíkan samanburð eins og þetta, verður að sjálfsögðu alltaf að miða við sama grundvöllinn, en ekki við mismunandi grundvelli, eins og hæstv. ráðh. gerði í sínum útreikningi. Og það verður til þess að gera útreikninginn réttan að taka alltaf sama magnið. Í hverju vísitölustigi felst að sjálfsögðu sama upphæðin, og þess vegna er ekki önnur leið réttari til þess að fá réttan samanburð en einmitt þessi. Hæstv. menntmrh. vildi hins vegar fara allt aðrar leiðir í þessum efnum með því að taka mismunandi niðurstöðu fyrir hvert ár og reikna út prósentur af því. En það mætti draga upp dálítið dæmi til að sýna muninn á þessum tveimur reikningsaðferðum og hvor væri réttari. Við skulum t.d. segja, að sá atburður gerðist, að tveir hv. alþm. tækju upp á því að hækka jafnmikið, t.d. um 10 cm. Við skulum segja, að þetta væru menn, sem eru dálítið mismunandi stórir eins og t.d. Davíð Ólafsson og hæstv. forsrh. Ef þeir lengdust báðir um 10 cm, mundi ég halda því fram, að þeir lengdust nokkurn veginn jafnt, cm væri cm, hvort heldur það væri hjá DÓ eða BBen. En nú kem ég að því einmitt, sem ég ætlaði að koma að. Hæstv. menntmrh. er að sjálfsögðu trúr herra sínum og húsbónda, og hann vill halda því fram, að Bjarni Benediktsson hafi hækkað meira en Davíð, og þá kemur hann með prósentuna, og það finnur hann sennilega út, að Bjarni Benediktsson hafi hækkað um 7% en Davíð hafi ekki hækkað nema um 5%, og með þessum útreikningi heldur hann því fram, að hækkunin hjá Bjarna hafi orðið miklu meiri, og það er með þessum hætti, sem hann finnur það út, að verðbólgan á síðari árum hafi verið minni en áður fyrr, með því að reikna út prósentur af mismunandi grundvelli. Ég held, að þetta dæmi sé alveg nægilega ljóst til að sýna mismuninn á minni reikningsaðferð og reikningsaðferð ráðh. og hún dragi alveg ljósa mynd af því, hvor okkar hafi réttara fyrir sér, þegar verið er að mæla það, hvað dýrtíðin hafi aukizt á undanförnum árum. En ég ætla þá að koma aftur að þeim útreikningum, sem ég var með hér á dögunum og ég taldi fyrst og fremst sanna það, að verðbólgan og dýrtíð hefði aukizt miklu meira tvö seinustu árin en áður fyrr, og það byggði ég á vísitölu byggingarkostnaðarins, og það er nefnilega gott að nota hana, vegna þess að það gildir ein og sama vísitalan fyrir ákveðið tímabil, en ekki mismunandi vísitölur eins og í sambandi við framfærslukostnaðinn, og auk þess mun það flestra dómur, að vísitala byggingarkostnaðarins muni vera mun nær sanni en hin vísitalan með hvað það snertir að gefa rétta mynd af ástandinu. Ég verð nú því miður að upplýsa það, að sá útreikningur, sem ég var með hér á dögunum, var ekki að öllu leyti réttur eða þ.e.a.s. hann var að vissu leyti úreltur. Þær tölur, sem við vorum með, voru á þá leið, að frá 1. okt. 1955 til 1. okt. 1963 hafi vísitala byggingarkostnaðar hækkað úr 100 stigum í 183 stig, eða hækkað um 83 stig á þessum 8 árum eða um 10 stig á ári til jafnaðar. Ég fór hins vegar með þær upplýsingar þá, að á þeim tveimur árum, sem síðan eru liðin, frá 1. okt. 1963 og til 1. okt. í ár, - sem er stjórnartímabil núv. ríkisstj. þ.e. rn. Bjarna Benediktssonar - hefði vísitala byggingarkostnaðar hækkað úr 183 stigum í 248 stig. Ég verð því miður að viðurkenna það, að þessar upplýsingar eru ekki alveg réttar, þ.e.a.s. þær eru orðnar úreltar. Ástæðan er sú, að Hagstofan hefur um seinustu mánaðamót reiknað nýja vísitölu byggingarkostnaðar eins og hún gerir árlega í hvert skipti í októberbyrjun, ef vísitalan er reiknuð út tvisvar á ári. Seinast var hún reiknuð út 1. júní, og ég miðaði mína tölu við það, en það hefur komið á daginn að þrátt fyrir það þó að hæstv. menntmrh. segi, að það sé engin verðbólga í landinu eða a.m.k. miklu minni verðbólga í landinu en áður hefur verið, gefur vísitala byggingarkostnaðarins annað til kynna, því að hún hefur á þessum 4 mánuðum hvorki meira né minna en hækkað um 19 stig, sem er algert met í þessum efnum. Byggingarkostnaður hefur samkv. þessum upplýsingum aldrei hækkað meira í landinu en á þessum 4 mánuðum síðan 1. júní s.l. eftir því sem útreikningar Hagstofunnar herma. Og í dag er því vísitala byggingarkostnaðar ekki 248 stig, eins og ég sagði hér fyrir nokkrum dögum, heldur 267 stig, eða hefur m.ö.o. hækkað um 84 stig síðan 1. okt. 1963 eða í valdatíð núv. ríkisstj. M.ö.o., til þess að menn fái nokkurn samanburð á þessum tveimur árum og undanförnum árum sést hann kannske einna ljósast af því, að á 8 árunum, frá 1955–1963, hækkar vísitala byggingarkostnaðar um 83 stig, hækkar um 83 stig á 8 árum, en á þeim tveimur árum, sem síðan eru liðin, valdatíð Bjarna Benediktssonar sem forsrh., hefur þessi sama vísitala hækkað um 84 stig eða 1 stigi meira en á 8 árunum á undan. Á átta árunum á undan hækkar hún um 10 stig til jafnaðar á ári, en á tveimur árunum seinustu hefur hún hækkað um rösklega 40 stig á ári, eða fjórum sinnum meira. Og nú skal ég gera það hæstv. menntmrh. til geðs, þó að ég álíti hans reikningsaðferð alls ekki rétta, eins og ég hélt hér fram áðan, að reyna að reikna þetta út í prósentum, hvað byggingarkostnaðurinn hefur vaxið mikið á þessum tveimur árum samkv. þeirri aðferð, sem hann viðhefur. Og mér skilst, að niðurstaðan væri þá sú, svo að hans reikningsaðferð sé höfð, að á árunum 1955–1963 hafi byggingarkostnaður hækkað til jafnaðar um 10% á ári, en á þeim tveimur árum, sem síðan eru liðin, hafi hækkunin numið 46%, eða 23% á ári. Ég held þess vegna, að það nægi ekki einu sinni fyrir hæstv. menntmrh. að hafa þessa reikningsaðferð, sem hann hefur haft, ef hann ætlar að sanna það, að verðbólgan og dýrtiðin hafi vaxið minna seinustu árin en á undanförnum árum. Meira að segja, þótt hann noti sína aðferð, kemur út sú niðurstaða, að vöxtur byggingarkostnaðar hefur orðið tvöfalt hraðari á þessu tímabili en áður var. Þetta kemur áreiðanlega heldur engum á óvart, sem nokkkuð hefur fylgzt með þróuninni í landinu á undanförnum tveimur árum. Ég held, að það sé ekki hægt að finna þann atvinnurekanda, sem ekki viðurkennir það, að framleiðslukostnaðurinn hafi aldrei aukizt hraðar en á þessu tímabili. Og ég held, að það sé líka erfitt að finna þá launþega, sem ekki viðurkenna það, að dýrtíðin hafi aldrei aukizt hraðar en á þessum tímabilum. Í raun og veru þurfum við engar vísitölur til þess að finna þetta út, vegna þess að þetta eru staðreyndir, sem liggja hvarvetna fyrir og staðreyndir, sem menn finna hvarvetna fyrir. Það hefur aldrei verið annar eins verðbólguvöxtur og dýrtíðarvöxtur í þjóðfélaginu og á þessum tveimur árum síðan núv. ríkisstj. var mynduð undir forustu Bjarna Benediktssonar. Það eru staðreyndir, sem allir vita, svoleiðis að það er í raun og veru óþarft fyrir okkur hæstv. menntmrh. að vera nokkuð að þrátta um vísitölu í því sambandi, því að það vita allir, hver er sannleikurinn í þessum efnum. Menn gera sér alveg grein fyrir því, að ef við segjum t.d., að undanfarnar ríkisstj. hafi fengið ótemjur norðan úr Húnavatnssýslu eða Skagafirði til að þeysa á dýrtíðarreiðina, þá mætti til samanburðar segja það, að þeir hæstv. forsrh. og hæstv. viðskmrh. hefðu fengið sér strút til þess að þeysa reiðina á, en hann hleypur að sjálfsögðu miklu hraðar en nokkur íslenzkur hestur mundi geta gert. Og það er kannske líka sameiginlegt með reiðmönnunum og reiðskjótunum í þessum efnum, og það er nú kannske það athyglisverðasta, að þeir hafa báðir þann hæfileika að geta stungið höfðinu í sandinn og ekki séð þá hættu, sem er að nálgast, og ég held, að það sé af þeim ástæðum, sem þeir hæstv. forsrh. og hæstv. viðskmrh. virðast svo ákaflega rólegir, þó að verðbólgan og dýrtíðin sé alltaf að vaxa í höndum þeirra, og reyni að sannfæra sig um það, að þetta sé allt í bezta lagi og í raun og veru hafi verðbólgan og dýrtíðin aldrei vaxið minna en einmitt nú. Mér finnst rétt að víkja nokkrum orðum að því, sem kom fram í sambandi við þessi mál hjá hæstv. landbrh. Hann virtist vilja halda því fram, að ég teldi það aðallega stafa af hækkun kaupgjaldsins, hve dýrtíðin og verðbólgan hefði vaxið mikið í landinu á undanförnum árum. Þetta er alveg rangt hjá hæstv. landbrh. Og ég vil í þessu sambandi árétta það, sem hæstv. forsrh. hefur hvað eftir annað sagt og er á þá leið, að verkalýðssamtökin hafi aldrei verið hófsamari í kröfum sínum en einmitt síðan hann var forsrh. og þess vegna hafi verið mjög auðvelt að ná sanngjörnum samningum við þau. En ég held því ekki heldur fram, að það sé því verði að kenna, sem bændurnir hafa fengið, hve mjög verðbólgan og dýrtíðin hafa vaxið á undanförnum árum. Ég held því fram, að þetta liggi fyrst og fremst í rangri stjórnarstefnu, stjórnarstefnu, sem er röng á flestum eða mjög mörgum sviðum, og því til viðbótar sé þetta fólgið í algerlega duglausri ríkisstj., ríkisstj., sem sé búin að gefast upp við það að stjórna og láti þessi mál sem mest afskiptalaus og hugsi aðeins um það eitt að hanga í stólunum. Ég álít, að verðbólgan stafi að mjög miklu leyti af því, að ríkisstj. hefur alveg gefizt upp við það að hafa nokkurt taumhald á fjárfestingunni. Ég álít, að verðbólgan stafi ekki að litlu leyti af þeirri skattastefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur fylgt, þeirri ofsköttunarstefnu, sem hún hefur fylgt. T.d. á þeim tveimur árum, sem hafa liðið síðan ríkisstj. Bjarna Benediktssonar var mynduð, hefur söluskatturinn verið hækkaður um 150%, og það eitt gefur sennilega um 600 millj. kr. meira í ríkissjóðinn en hann áður fékk, auk þess sem fjöldamargir aðrir skattar hafa verið hækkaðir og álögur. Þetta hefur að sjálfsögðu sín áhrif á dýrtíðina og verðlagiði landinu og síðan á framfærslukostnaðinn. Ég álít enn fremur, að sú vaxtapólitík, sem ríkisstj. hefur fylgt, eigi mikinn þátt í verðbólgunni og dýrtíðinni. Ég álít á sama hátt, að sá lánsfjárskortur, sem ríkisstj. heldur uppi, eigi mikinn þátt í því, hvernig farið hefur í þessum málum, og þannig mætti rekja áfram fjölmargar aðrar ástæður. Það má líka í þessu sambandi benda á það, að þó að verulegur vandi hafi skapazt í sambandi við útflutningsuppbætur á landbúnaðarvörum af þessum ástæðum, hefur ekki síður vandi sagt til sín á mörgum sviðum öðrum. Ég veit ekki betur en hæstv. ríkisstj. sé nú í þann veginn að skipa sérstaka nefnd til að athuga rekstrarafkomu vélbáta, sem eru innan við 100 eða 120 smál., vegna þess að þrátt fyrir hin beztu aflabrögð og þrátt fyrir hærra útflutningsverð á sjávarafurðum en nokkru sinni fyrr, er svo komið, að þessi stóri hluti bátaflotans ber sig ekki eða ber sig a.m.k. mjög illa og sumum þessara báta hefur orðið að leggja af þeirri ástæðu. Þetta er ástand, sem ég held, að öllum mönnum í nálægum löndum hljóti að þykja ótrúlegt. Og ég held, að fátt hafi vakið öllu meiri furðu á Íslandi á undanförnum árum, þegar Surtsey er undanskilin, heldur en sú stórfellda hækkun á byggingarkostnaði Norræna hússins, sem norræn blöð hafa hvað eftir annað verið að segja frá. Þeir hafa þar úti á Norðurlöndum ætlað að hjálpa okkur að byggja þetta hús og verið að gera um það nýjar og nýjar áætlanir, og alitaf á að hækka framlögin til okkar. En það dugir aldrei neitt, vegna þess að verðbólgan hér heima heldur svo hratt áfram að þeysa áfram, þeir ríða svo hart á strútnum, forsrh. og viðskmrh., að þeir úti í Noregi, sem hafa þessa útreikninga með höndum, hafa ekki við að hækka áætlanirnar um Norræna húsið. Og núna á þjóðþingunum, sem voru að koma saman þar fyrir nokkrum dögum eins og hér, verður það eitt af málunum, sem þar liggur fyrir, að koma með till. um að hækka framlögin, sem Íslendingar eiga að fá í Norræna húsið vegna hins meinta verðbólguvaxtar, sem hér hefur orðið. Það er kannske einna gleggsta dæmið um þann mikla verðbólguvöxt, sem hefur orðið í tíð núv. ríkisstj. tvö síðustu árin, að í fjárlfrv., sem lagt er fram á þessu þingi fyrir 1966, er gert ráð fyrir um það bil helmingi hærri álögum en var gert ráð fyrir í fjárlfrv. fyrir árið 1963. Þannig hefur hæstv. ríkisstj. með verðbólgu sinni tekizt að tvöfalda ríkisálögin á þremur árum á sama tíma og hún hefur svo raunverulega lækkað framlögin til verklegra framkvæmda. Þetta gefur kannske einna gleggst til kynna þá gífurlegu verðbólguþróun, sem hefur orðið í landinu á undanförnum árum. Ég held þess vegna, að það sé alveg vonlaust verk fyrir hæstv. menntmrh. að ætla að reyna að halda því fram, að dýrtíðin og verðbólgan hafi vaxið minna á tveimur undanförnum árum en hún hefur áður gert. Það þarf raunar enga vísitölu til þess að sanna hið gagnstæða, vegna þess að fólkið í landinu veit hið gagnstæða, það veit hið rétta í þessum efnum, og það finnur það sjálft á pyngjum sínum, hver þróunin hefur verið í efnahagsmálum og hvernig verðbólgan og dýrtíðin hafa vaxið gífurlegar á undanförnum tveimur árum en nokkru sinni fyrr. Og það, sem ég vildi þess vegna að lokum segja við hæstv. ríkisstj., er, að hún á að hafa kjark til þess að hætta að vera á strútnum, hún á að hafa kjark til þess að hætta að stinga höfðinu í sandinn eins og strúturinn. Hún á að gera sér grein fyrir þeim erfiðleikum, þeim háska, sem er fram undan í þessum efnum, ef ekkert verður að gert. Ef hæstv. ríkisstj. gerir þetta ekki, hefur hún skilyrðislaust engan annan góðan kost en að segja af sér.



Herra forseti. Af því að það eru gamlar taugar góðs kunningsskapar milli okkar hv. 5. þm. Reykv. (ÞÞ), verð ég að segja, að mér þykir reglulega fyrir því, að honum skuli skjátlast svo hrapallega í einföldustu grundvallaratriðum og honum skjátlast í málflutningi sínum í ræðu sinni hér áðan og í þeim greinum, sem hann hefur skrifað um vísitölumál og dýrtíðarmál í blað sitt undanfarið. Það er ekki einungis, að allir hagfræðingar séu alveg forviða á því, að slíkt skuli geta hent mann í þeirri ábyrgðarstöðu, sem hv. þm. er, þ.e.a.s. ritstjóri blaðs næststærsta flokks landsins og alþm., heldur þarf í raun og veru ekki annað en einföldustu reikningskunnáttu og heilbrigða skynsemi til þess að sjá það, hversu gersamlega hv. þm. fer villur vegar í röksemdafærslu sinni, og þarf í raun og veru ekki að hafa um þetta mjög mörg orð. Ég vona, að mér nægi tiltölulega mjög stutt mál til þess að sýna fram á, hversu - ég vil nú ekki nota annað og sterkara orð leiðinlegan misskilning af hálfu hv. þm. hér er um að ræða. Það, sem okkur greinir á um, er þetta einfalda grundvallaratriði: Á að miða dóm manna um dýrtíðaraukningu við fjölgun vísitölustiga á ákveðnu tímabili, t.d. einu ári, eða hlutfallslega hækkun vísitölunnar? Þetta er það, sem okkur greinir á um. Vilji maður dæma um það, hvort dýrtíð eða verðbólga sé að vaxa á t.d. einu ákveðnu ári, á 12 mánuðum, á maður þá að telja vísitölustigin, sem vísitalan hefur hækkað um, eða á maður að miða við hlutfallslega aukningu vísitölunnar? Það, sem hv. þm. hefur gert í 2–3 ræðum hér á hinu háa Alþ., og það, sem hann hefur gert í mörgum forustugreinum og stórri helgidagagrein í blaði sínu, er það að fella dóm um dýrtíðaraukningu á ólíkum tímabilum með því að telja aukningu vísitölustiganna á tímabilunum báðum. Hér er auðvitað um algerlega ranga aðferð að ræða, sem mjög greinilega sést á því, að ef við t.d. gerum ráð fyrir því, að vísitala hafi einhvern tíma verið 100, það er nú einu sinni grundvöllur alls vísitölureiknings, og gerum ráð fyrir því, að hún hækki á einu ári, einhverju liðnu ári, um 10 stig. Svo líði 10 ár og þá sé vísitalan komin upp í 1000, hún sé komin upp í 1000 á einum áratug. Svo hækki hún aftur um 10 stig. Þá segir hv. þm: Í raun og veru hefur dýrtíðaraukningin verið sú sama. Fyrir 10 árum fjölgaði vísitölustigunum, vísitalan hækkaði um 10 stig. 10 árum seinna, þegar hún er orðin 1000, hækkar hún aftur um 10 stig. Vísitöluaukningin er sú sama, hún hækkar um 10 stig í báðum tilfellunum. Sér ekki hvert mannsbarn, hversu hér er um grundvallarmisskilning á eðli alls vísitölureiknings að ræða? Hér þarf enga sérþekkingu aðra til en að kunna prósentureikning og hafa heilbrigða skynsemi til þess að sjá, hvernig á þessu máli á að taka. Á fyrra tímabilinu, þegar vísitalan hækkaði um 10 stig, óx dýrtið um 10%. Á því ári óx dýrtíð eða verðbólga um 10%. Á seinna árinu, þegar vísitalan er orðin 1000 og hún hækkar aftur um 10 stig, vex dýrtíð og vísitala um 1 %, þó að stigin séu 10. Um þetta held ég. að geti ekki verið nokkur ágreiningur meðal barnaskólabarna, hvað þá að það þurfi að vera ágreiningur um það meðal þm.

Er 10 við 100, er það 1000?

Mig brestur svar við að svara svona mikilli einfeldni. Það, sem hv. 5. þm. Reykv., Þórarinn Þórarinsson, gerir í sínum málflutningi gegn mér og að því er hann telur gegn stefnu hæstv. ríkisstj., er það að telja aukningu vísitölustiganna á undanförnum árum, undanförnum tímabilum. Ýmist telur hann aukningu vísitölustiga framfærslukostnaðarins eða hann telur aukningu vísitölustiga byggingarkostnaðarins, - ég skal koma að þessu öllu saman nánar á eftir, - og sér, að þessi tala þessa stigafjölda er svo og svo mikið há. Svo tekur hann gamalt tímabil fyrir 5 árum eða 10 árum og segir: Þá jókst vísitalan um svo og svo miklu færri stig, þess vegna er verðbólguaukningin miklu meiri núna en hún var þá. Þetta er sama dæmið og ég var að tala um áðan og þess vegna álíka fráleitt. Það eina, sem auðvitað kemur til greina að gera í þessum efnum, vilji maður mynda sér óbrjálaða skoðun, er það að athuga hlutfallslega hækkun vísitölunnar eða hlutfallslega hækkun verðlagsins, sem vísitalan er mælikvarði á, á þessum tveimur tímabilum, sem verið er að bera saman. Annars kemur út úr þessu tóm botnleysa. Það, sem leiddi hv. þm. út á þessar sorglegu villigötur, var tilraun hans til þess að sýna fram á það, að erfiðleikar landbúnaðarins nú ættu eingöngu rót sína að rekja til þess, að dýrtíð og verðbólga hefðu vaxið miklu meir á valdatíma núv. ríkisstj. en nokkurn tíma áður í sögu þjóðarinnar, að því er mér skildist. Hún hefði vaxið miklu örar og meira nú en áður, og þessa vísdómslegu niðurstöðu fékk hann með talningu á vísitölustigunum. Það er rétt, vísitalan hefur hækkað um fleiri stig nú en hún gerði fyrir 10 árum eða fyrir stríð. Það hefur engum manni dottið annað í hug en halda því fram. En satt að segja hefur bara engum öðrum en þessum hv. þm. dottið í hug að byggja nokkurn dóm á tölu stiganna, svo vitlaust er það. En það, sem hv. þm. vildi segja með þessum barnalega og vitlausa útreikningi, það, sem hann vildi sagt hafa, á ég að segja, var það, að dýrtíðaraukningin hafi verið meiri undanfarin ár en hún var áður. Í ræðu minni í gær sýndi ég fram á það, gat ég talna um það, hvernig vísitala framfærslukostnaðar hefði hækkað síðan 1. jan. 1959, er Framsfl. fór úr stjórn, og til dagsins í dag. En vísitalan hefur hækkað síðan um 69%, hún hefur hækkað síðan fyrst á árinu 1959 um 69%, eða ef við tökum einfaldan meðaltalsreikning um hlutfallslega hækkun á ári, þetta eru tæp 7 ár, þá hefur hún hækkað um 10%, um tæp 10% síðan 1. jan. 1959. En ef við nú tökum áratuginn á undan, ef við tökum fyrsta tímabilið frá 1. jan. 1950 til 1. jan 1959, ár, er Framsfl. var í stjórn, öll árin, hækkaði vísitalan um 136% á 9 árum, en um 17%, ef maður reiknar einfalt meðaltal af prósentuhækkuninni yfir tímabilið. M.ö.o., hliðstæður útreikningur á hlutfallslegri hækkun vísitölunnar eða framfærslukostnaðarins sýnir, að undanfarin ár eftir að Framsókn fór úr valdastóli, hefur hún hækkað um tæplega 10%, en á 9 árunum á undan, þegar Framsókn var við völd, hækkaði hún að einföldu meðaltali á ári um 17%. Með þessu hrynur gersamlega öll röksemdafærsla hv. þm. fyrir því, að erfiðleikar landbúnaðarins nú séu alveg sérstaklega því að kenna, að vöxtur dýrtíðarinnar hafi verið miklu meiri nú en hann var áður. Hann er of mikill nú. Mér er það fullkomlega ljóst. Þetta er okkar höfuðvandamál. En hann var bara miklu, miklu meiri áður, meðan Framsókn réði miklu, meiru en hún ræður núna. Nú er það háttur hv. þm., eins og raunar margra fleiri, að ef eitt atriði er hrakið hjá þeim, hlaupa þeir yfir í annað atriði. Þess vegna, - auðvitað getur þm. ekki mælt á móti þessu, þetta eru opinberar tölur og rétt reiknaðar, - þá hættir hann að tala um vísitölu framfærslukostnaðar og fer að tala um vísitölu byggingarkostnaðar. Þá er það hún, sem á að sýna fram á það, að dýrtíðaraukningin undanfarin ár hafi verið meiri en nokkurn tíma áður í sögu landsins eða frá því að slíkir útreikningar byrjuðu. Þetta er líka misskilningur, og þess vegna hef ég tekið saman hækkun vísitölu byggingarkostnaðar yfir alveg sömu tímabil. Það er ekki hægt að miða það við áramót, því að hún er ekki reiknuð út miðað við áramót, hún er reiknuð út 1. febr., júní og okt., svo að ég tek októbertölurnar. Það er sem næst sambærilegt. Ef athugað er, um hversu mikið vísitala byggingarkostnaðar hefur hækkað síðan í okt. 1958, en Framsókn fór úr stjórn um það leyti, þangað til í júní 1965, er heildarhækkunin 85,1 %. Þetta eru 6.7 ár, og ef maður reiknar einfalda meðaltalshækkun á ári, er það 12,8%, sem hún hefur hækkað síðan Framsókn fór úr valdastólnum. Ef við nú tökum sama tímabil á undan, hliðstætt tímabil á undan, meðan Framsókn var við stjórn, þ.e.a.s. tímabilíð okt. 1949 til okt. 1958, hefur hún hækkað um 146,3%. Þetta eru 9 ár, og með einföldum meðaltalsreikningi er hækkunin 16,2% á ári, meðan Framsókn sat í valdastóli og lét öll sín góðu áhrif og góðu áform koma í ljós og rætast. M.ö.o., 16,2% þegar hún sat við völd, 12,8% síðan hún fór frá völdum. Þessi röksemd er því algerlega hrunin um sjálfa sig líka. Það er alveg sama, hvort við tökum vísitölu framfærslukostnaðar eða vísitölu byggingarkostnaðar. Fleiri visítölur eru hér ekki til, eru ekki reiknaðar, þær eru ekki til. Það er alveg sama, hvora vísitöluna við tökum. Hlutfallsleg hækkun vísitölunnar er minni síðan í ársbyrjun 1959 og til dagsins í dag en hún hafði verið áður eða frá 1950 til þess dags, að Framsókn fór frá völdum. Allt, sem hv. þm. hefur sagt um þetta, er því fullkomlega út í bláinn og á ekki við nokkur minnstu rök að styðjast.



Herra forseti. Það hefur verið margt um þetta mál sagt síðan ég seinast í upphafi umr., þ.e.a.s. í fyrri viku, tók hér þátt í þeim. Fjöldi þm. hefur tekið þátt í umr. og sýnist sitt hverjum og tveir hæstv. ráðh. hafa einnig tekið þátt í umr. og sýnist sitt hverjum líka, þótt þeir séu málsvarar fyrir eina og sömu stjórnarstefnu. Sumir komast svo að orði, að báðir landbrh. hæstv. ríkisstj. hafi tekið þátt í umr., en ég held, að það sé nú sanni nær, af því að þeir eru málsvarar hvor fyrir sína stefnu, að segja, að hæstv. landbrh. og anti-landbrh. ríkisstj. hafi rætt þessi mál. Mér finnst nú rétt að víkja fyrst nokkuð að því, sem ég hef heyrt af þessum umr. s.l. mánudag, víkja að nokkrum atriðum í ræðum þeirra þm., sem þá töluðu. Ég heyrði þá hv. 5. þm. Reykv. (ÞÞ) hefja mál sitt á því að segja, að það væri vafasamt, að betra kerfi fyndist en gamla sálaða 6 manna n.-kerfið. Það hefur verið anzi nálægt fullkomleikanum, eftir þessu að dæma, og er von, að menn syrgi slíkan grip. Ja, ég skil það, að þessum hv. þm. er ekki um, að því hafi verið sagt upp og tekið úr umferð, ef svo mætti segja. Vafasamt, að betra kerfi finnist. Ég kem þessu ekki heim og saman við það, að aðrir ræðumenn hér hafa verið að tala um, að það þyrfti að breyta þessu í grundvallaratriðum. Og sumir hafa þeir einmitt verið meðal flokksbræðra hv. þm., sem hafa viðurkennt það, að kerfið hafi verið gallað, verulega gallað, og þurfi að breyta því í grundvallaratriðum. Hv. þm. fann nú ýmiss konar vandkvæði hafa risið, meðan þetta ágæta kerfi var við lýði, eins og t.d. hinar miklu niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur, sem nú komi þungt niður á ríkissjóði og séu orðnar vandamál hans. En það var nú ekki kerfinu að kenna, það var stjórnarstefnunni að kenna, og víst er mikið rétt í því, að þar er um veitur í stjórnarkerfinu að ræða. Það er fyllilega rétt, sem einhver sagði hér í umr., að það getur aldrei verið á valdi einstaks bónda að vita um það, þegar hann einbeitir kröftum sínum að framleiðslumálum sínum, hvort það leiðir til offramleiðslu, þegar á heildina er litið. Það getur því ekki verið hægt að ætlast til þess af hverjum einstökum bónda, að hann beiti ráðstöfunum til þess að forðast þetta viti. Það hlýtur að vera hlutverk stjórnarvalda, sem hafa í hendi sér alla þræði málanna, og það hljóta að vera til úrræði hjá ríkisstj., sem þorir annars að beita aðgerðum, sem verður að beita, til að kippa slíku í lag. Ef svo er komið, að ríkissjóður rísi ekki undir þeim byrðum, sem af því leiðir, að framleiðslugeta landbúnaðarins hefur vaxið, á hún að beita þar skynsamlegum ráðstöfunum en ekki láta allt reka á reiðanum. Hæstv. landbrh. sagði, að uppbæturnar mundu vera á þessu ári um 200 millj. kr. og væru mun hærri en árið áður. Það er skildingur, ég játa það. En hvaða úrræðum á að beita? Það er í rauninni vafasamt, hvort á að borga jafnmiklar útflutningsuppbætur til mjólkurframleiðslu á þeim svæðum, sem hafa langbezt skilyrði til allrar ræktunar og þar að auki aðgang að langbezta markaði landsins. Það er alveg vafasamt, hvort á að örva þeirra framleiðslu enn þá, þegar offramleiðsla er komin, með útflutningsuppbótum og t.d. niðurgreiðslum. En það getur vel verið, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki þor til þess með tilliti til atkvæðamöguleika að beita slíkum ráðstöfunum. En hitt er a.m.k. nálægt öllum sanni, að það er ekki skynsamlegt, þegar svo er komið, að offramleiðsla er á mjólk, eins og menn viðurkenna að sé, að vera þá að örva mjólkurframleiðslu með greiðslum frá ríkinu í þeim hlutum landsins, í þeim héruðum, þar sem skilyrði eru léleg til kúabúskapar og mjólkurframleiðslu. Þar á auðvitað, ef þar eru góð skilyrði til sauðfjárræktar, að veita þeirri búgrein aðstoð þar og íáta bændurna um það sjálfa, hvort þeir vilja vera að baksa í mjólkurframleiðslu við erfið skilyrði. En þeir geta freistazt til þess, ef þeir fá aðstoð frá ríkinu til þess að gera þessa vitleysu. Alveg á sama hátt á ekki að vera að styrkja menn á neinn hátt með ríkisfjárframlögum til sauðfjárræktar, þar sem engin skilyrði eru til sauðfjárræktar. Ef bændur á þeim stöðum landsins vilja endilega fást við sauðfjárrækt sem sport eða sér til ánægju, eiga þeir að gera það á sinn eiginn kostnað. En ríkið freistar þeirra til þess að gera það nú samt sem áður, ef greiðslur eru nógu miklar þarna goldnar með. Það væri vissulega mögulegt fyrir stjórnarvöld að skipta landinu í svæði með tilliti til þess, hvort viðkomandi landssvæði væri vel fallið til mjólkurframleiðslu eða sauðfjárræktar, og haga aðstoð sinni miðað við það. Í þeirri stefnu væri eitthvert vit, og það er hægt að ná tökum á málinu með slíkum aðgerðum. E.t.v. kunna að vera miklu fleiri úrræði, sem ríkisvald, sem hefði eitthvert þor til að taka á málinu, gæti beitt. En það er a.m.k. auðséð, að það er hægt að beita úrræðum t.d. eins og þessum og hafa þannig áhrif á framleiðslumagnið. Og auðvitað hlýtur það að auka eftirtekjur landbúnaðarins að efla hann þar og þá búgrein, þar sem hún hefur bezt skilyrði og örva ekki, að búgrein sé stunduð, þar sem eru léleg skilyrði til þess að iðka hana. En það er gert nú. Menn haga sér núna eins og maður, sem væri að hella vatni í ílát og hann væri nú búinn að fá reynslu af því, að 9/10 hlutar vatnsins færu utan hjá ílátinu, en það væri haldið áfram að hella samt, 1/10 hluti kæmist til skila, 9/10 hlutar utan hjá, en það er ekki breytt um aðferð, það er haldið áfram að hella. Þeir meðal bændastéttarinnar, sem gegnum verðlagspólitíkina eina, ef einblínt er á hana, bera mest úr býtum, eru stórbændurnir. En þeir, sem menn þykjast bera fyrir brjósti og vera að hjálpa, smábændurnir, fá ákaflega litla leiðréttingu sinna mála með því að gera þetta eingöngu gegnum verðlagspólitík landbúnaðarins. Hv. 5. þm. Reykv. (ÞÞ) gerði mikið úr því, að ákvörðun Alþýðusambandsstjórnarinnar um það að taka aftur umboð fulltrúa síns í 6 manna n. hefði verið gerð með 6:3 atkv. Réttar eru þessar tölur, en það er a.m.k. óefað, að það er góð og gild ákvörðun að afgreiða mál með 6:3 atkv. Og það er misskilningur, að þeim, sem þarna voru í minni hl., hafi komið þessi afstaða miðstjórnar Alþýðusambandsins á óvart. Það er alger misskilningur. Þessi mál var búið að ræða á einum þremur fundum á þessu hausti frá því að málið kom fyrst á dagskrá, og þá virtust allir í miðstjórninni vera á því, að miðstjórnin gæti ekki haft mann í 6 manna n. við þá starfsaðstöðu, sem nú væri þar, og við þau skilyrði, sem nú hefðu skapazt. Það kom okkur í meiri hl. í miðstjórn A.S.Í. því mjög á óvart, hvaða afstöðu þessir þrír félagar okkar tóku. En það er augljóst nú, hvaðan þeir höfðu orðið fyrir áhrifum. Það er auðvitað frá þeim mönnum, sem segja, að betra kerfi sé vart hugsanlegt en þetta, sem við vorum að hverfa frá. Þá sagði hv. 5. þm. Reykv., að það væri jú sjálfsagt, að verkalýðssamtökin fylgdust með milliliðakostnaðinum. Mikið var. En ég spyr hv. þm.: Er hann með því eða er hann á móti því, að það sé rannsakað, hver milliliðakostnaðurinn sé og hvað hann geti minnstur verið, því að það skiptir máli bæði fyrir bændur og neytendur? Ég þarf enga umsögn hans um það, að það sé sjálfsagt, að við fylgjumst með honum, en er hann með eða móti rannsókn á því? Það er enginn glæpamannsstimpill settur á samtök bændanna fyrir það, þegar um 600–700 millj. kr. fúlgur er að ræða fyrir þá þjónustustarfsemi, sem þau inna af hendi, þótt það sé gáð að því, hvort þarna væri hægt að komast af með minni upphæðir. Það er alger misskilningur, að það sé verið að setja nokkurn þjófs- eða glæpamannsstimpil á samtökin, þó að heimtað sé, að þarna sé fylgzt með. Hv. 5. þm. Norðurl. v. (BP) ræddi um þetta mál og kom víða við, og sumu af því, sem hann sagði, var ég sammála. Hann sagði t.d., að verkalýðssamtökin hlytu að krefjast gagna varðandi milliliðakostnaðinn, og gekk þannig inn á okkar sjónarmið, og hann sagðist játa, að það þyrfti að breyta ýmsu í þessum málum. Hann var ekki alveg inni á fullkomleikakenningu Þórarins Þórarinssonar. Ég játa, að mörgu þarf að breyta, að það þarf að breyta ýmsu í þessum málum, sagði hv. þm. Og hvernig var hægt að gera það nema með því að segja þessu kerfi upp og láta það þannig koma til þeirrar endurskoðunar, sem það einmitt nú kemur? En hann sagði, að hann teldi ástæðulaust að orða það þannig, þegar Mjólkurbú Flóamanna og Mjólkursamsalan í Reykjavík gengu í Vinnuveitendasambandið, að segja, að þá hefðu þessi samtök bænda gengið yfir í fjandmannaraðir verkalýðssamtakanna. Hann sagðist játa að vísu, að þetta skref hefði verið ástæðulaust að sínum dómi. Jú, jú, einhverja ástæðu hafa forráðamenn Mjóikursamsölunnar og Mjólkurbús Flóamanna sjálfsagt talið vera fyrir því, að þeir ættu heldur leið með Vinnuveitendasambandi Íslands en að njóta þess að vera stikkfrí í þessum málum, eins og þessi fyrirtæki höfðu verið. Verkalýðshreyfingin hafði tekið sérstakt tillit til þeirra, sem stóðu utan við samtök aðilanna á vinnumarkaðinum. Þess höfðu þau notið. Hv. þm. Björn Pálsson áleit, að þetta skref hefði nú verið ástæðulaust, en það væri rangt eins og ég hefði orðað það, að segja, að þeir hefðu gengið yfir í fjandmannaraðir. Nú held ég, að hv. þm. misskilji þetta, því að það er í flestum tilfellum enginn persónulegur fjandskapur milli forustumanna verkalýðssamtakanna og vinnuveitendasamtakanna, alls ekki. En það er háð hörð barátta um skiptingu þeirra verðmæta, sem vinnan skapar, háð hörð barátta um það, hvað fjármagnið eigi að fá og hvað vinnan eigi að fá. Og þessi barátta er háð þannig, að atvinnurekendurnir eru löglegur samningsaðili annars vegar og verkalýðssamtökin viðurkenndur samningsaðili hins vegar, og þannig heyja þeir sína baráttu um andstæð sjónarmið, og maður getur alveg eins sagt fjandsamleg sjónarmið, því að það er stundum engin blíða í þeim málum. Og það er einmitt í þessa aðstöðu, sem forustumenn bændasamtakanna stilltu sér. Þeir gengu yfir í raðir þeirra aðila, sem við heyjum hagsmunabaráttuna við um það, hvernig skiptingin eigi að vera milli fjármagns og vinnu í framleiðslunni. Þar með held ég, að það sé augljóst mál, að það var ekkert vinsemdarbragð. Með þessu fóru þessi samtök bændanna að borga fé í áður gilda sjóði atvinnurekenda til þess að gera þá sterkari í hagsmunabaráttunni á móti verkalýðssamtökunum. Þetta skilur væntanlega hver maður. Þetta er a.m.k. ekki óskiljanlegra en talnaleikur hæstv. menntmrh. áðan, sem hann sagði, að hvert skólabarn skildi, og voru það þó allhæpnar kenningar, sem þar voru hafðar frammi í tölum, það verð ég að segja. Hv. 3. þm. Vestf. tók einnig þátt í þessum umr. s.l. mánudag og var mjög gramur yfir því, ef grundvellinum undir 6 manna n. álitinu yrði breytt. Ég er þeirrar skoðunar, að sá grundvöllur, að bændur eigi fyrir sína vinnu að bera úr býtum líkt og launastéttirnar í bæjunum, verkamenn og iðnaðarmenn, sé réttur grundvöllur og það sé hollt, hvaða skipulagi, sem á þessi mál verður komið, að þeirri grundvallarstefnu verði fylgt. Hins vegar hef ég látið það í ljós áður, og ég get vel sagt það enn, að ég er mjög í vafa um, hvort það sé hollt bændastéttinni að hafa í þeirri viðmiðun kjör sjómanna. Jú, það er gott fyrir blessaðan bóndann að fá hækkun afurðaverðs allt í einu, þegar vel fiskast og vel árar til sjávarins. Það er gott. En það er líka jafndýrt fyrir hann að þurfa að fara með sitt afurðaverð niður í öldudal, þegar illa árar til sjávarins, ógæftir herja,aflaleysi eða ísalög loka miðum. Ég verð að segja það, þó að ég sé orðinn bóndi, að ég mundi ekki kæra mig um slíka sveiflu, að það væri skipulagt, að bændur yrðu fyrir þeim sveiflum, sem við teljum einna verstar og skapa mesta óvissu í sjávarútvegi. Það eru topparnir og öldudalirnir, sem gera þann atvinnuveg áhættusamastan. Og það er betra að láta það ekki hafa áhrif á landbúnaðinn líka. Ég sé ekki hag bóndans í því. Ég held því, að það sé rétt að miða við launastéttirnar, verkafólk og iðnaðarmenn í bæjunum, og ætla bændunum sem lágmarkstryggingu þau kjör. E.t.v. er það einmitt þetta, sem gerir það að verkum, að hv. framsóknarmenn eru sáróánægðir með brbl., fyrir utan það, að þeir eru andvígir því - og það skil ég vel principielt - að mál bændanna séu leyst með brbl. Það er út af fyrir sig, þegar galopin leið lá til þess að taka upp frjáls samningsviðskipti við bændurna um að leysa þessi mál. Sé hægt að finna hvítan díl á þessum brbl., ættu þó bændur að koma auga á, að það, sem hefur bætt hag þeirra eitthvað síðan í fyrra, er það, sem verkalýðshreyfingin hefur skilað þeim í hendur, það er vísitöluálagið, sem fékkst fram við baráttu verkalýðssamtakanna fyrir ári, og það er viðmiðunin, að vísu er stokkið yfir eitt skref, það ér viðmiðunin við launastéttirnar í bæjunum, því að bætur trygginganna eiga ekki að dragast aftur úr þeim bótum, sem verkafólkið hefur fengið. Ég verð því að minna á, að enn þá meira að segja í þessum brbl. njóta bændurnir þeirra ávaxta, sem verkalýðsbaráttan hefur skilað að landi, og það álít ég vel. Bæði landbrh. og anti-landbrh. voru sammála um, að það hefði ekki verið um neitt annað að ræða fyrir hæstv. ríkisstj. en að setja brbl., um það kom þeim saman, en þeir lokuðu báðir alveg augunum fyrir því, að það var auðvitað sjálfsagt að reyna að leysa málin með frjálsum samningum við bændurna, a.m.k. í þetta skipti, þótt þeir vilji ekki gera það að framtíðarskipulagi, sem ég væri nú á, að væri sá réttur, sem bændur ættu að krefjast, og mig furðar alveg stórlega á því, að fulltrúar bændastéttarinnar hér á Alþ. segjast vera öllum rétti sviptir núna, en þeir gera ekki kröfu um fullan rétt til að fá að semja um sín mál. Þeir bera hana ekki fram. Sumir þeirra biðja um kerfið gamla óbreytt, aðrir, eins og Björn Pálsson, segja, að það þurfi nú að breytast verulega, en þeir bera engar kröfur fram um fullan rétt fyrir stétt sína, samningsrétt. Um það hefur nokkuð verið deilt, og þó er hægt að segja það eiginlega, að því hafi einhliða verið haldið fram, að A.S.Í. hafi gert bændunum mesta óleik með því að taka aftur tilnefningu fulltrúa síns í 6 manna n. En ein rödd hefur þó heyrzt á annan veg, og það er rödd Alþýðublaðsins. Alþýðublaðið segir í leiðara núna fyrir skömmu, að með því að taka mann sinn úr 6 manna n. hafi A.S.Í. brugðizt neytendum, sérstaklega hafi forseti A.S.Í. með þessu svikið 30 þús. launþega. Allir hinir hafa verið að segja, að ég hafi verið að bregðast bændum með þessu, en nú fæ ég það, að ég hafi orðið svikari við 30 þús. launþega og þá líklega bændunum í hag. Jú, það er meira að segja sagt, að þetta sé eiginhagsmunapólitík mín, af því að ég sé orðinn bóndi.  Í upphafi þessa fundar talaði hv. 2. þm. Sunnl., sem einnig tók þátt í upphafi þessara umr., og verð ég að segja, að ég er ýmsu sammála, sem hann sagði núna. Hann sagði, að það væri ekki endilega sáluhjálparatriði fyrir bændur að koma upp sem stærstum búum, heldur mundi fjölskyldubúskapurinn þar verða affarasælastur, auðvitað þó a.m.k. miðað við það, að fjölskyldurnar reyni að koma búunum upp í eðlilega stærð. Það held ég, að við hljótum að meina báðir. Þessi hv. þm. var á þeirri sömu skoðun og ég, að ráðh. hefði vel getað gert annað en að setja brbl. til að leysa þessi mál. Hann sagði, að það hefði átt að þrautreyna að leysa þessi mál í samráði við bændur og samtök þeirra, þrautreyna það, og það held ég, að sé hárrétt, og jafnvel að gefast ekki upp við þá tilraun, leysa þetta með frjálsum samningum í þetta skipti a.m.k. eða segja af sér. Ég mundi ekki harma það, ef hæstv. ríkisstj. segði af sér og gæfi þannig upp á bátinn þá stefnu, sem hún er búin að missa út úr höndunum. En þó held ég, að það yrði nú helzt eftirsjón í hæstv. landbrh. frá sjónarmiði þeirrar stéttar, sem hann þjónár, og má vera, að þar komi nú bændahagsmunir mínir enn fram. En hv. 2. þm. Sunnl. var ekki vel við þær aths., sem ég hafði gert í frumræðu minni um sölufélög bænda, eins og hann kallaði, Mjólkursamsöluna í Reykjavík, Sláturfélag Suðurlands og Mjólkurbú Flóamanna, þegar ég hefði borið fram kröfu um rannsókn á hendur þessum aðilum. Ég vék að því áðan, að það er alger misskilningur hjá þessum hv. þm., ef honum finnst það, að með kröfunni um rannsókn séu þessi samtök höfð fyrir sökum, eins og þau væru fjársvikafyrirtæki. Hann orðaði það þannig. Ég hagaði ekki málflutningi mínum þannig, að ég held, að ég væri að væna þessi samtök um nein fjársvik, heldur sagði ég, að hér væri um svo stórkostleg viðskipti að ræða, svo mikla þjónustustarfsemi, að það mætti ekki vera alveg ótakmarkað olnbogarúm fyrir þessi fyrirtæki eftirlitslaust að haga rekstrinum eins og þeim sýndist, ákveða t.d. afskriftir eftir eigin höfði, ráðast í fjárfestingarframkvæmdir eftir eigin höfði og taka það af sínu eigin fé og láta það koma inn í verðlagið, því að þetta hefði bæði áhrif á hag bænda og neytenda. Og þótt hér sé um samvinnufyrirtæki að ræða, held ég því enn fram, að svo rúmt megi þau ekki hafa um sig, að þau geti ráðið þessu eftirlitslaust. Þetta varðar fleiri en stjórnendur þessara fyrirtækja, sem hafa núorðið sannanlega ákaflega litið samband við umbjóðendur sína í mörgum tilfellum, eins og bezt kom í ljós, þegar þau tóku ákvörðunina um að ganga í Vinnuveitendasamband Íslands. Það hefðu áreiðanlega einhverjir af bændunum spurt: Er ykkur nauðsynlegt að stofna til ýfinga við verkalýðshreyfinguna með því að ganga inn í andstæðingaraðir þeirra, - svo að ég segi ekki fjandmannaraðir, - og gætuð þið þá ekki heldur hugsað ykkur að fara í Vinnumálasambandið? Það er þó málsvari fyrir atvinnurekendur samvinnumanna. Nei, ekki komu þeir auga á það, enda höfðu þeir ekki samráð við bændur um þetta mál a.m.k. Þegar ég sagði, að ég teldi ástæðu til þess að rannsaka, hver væri nauðsynlegur dreifingarkostnaður í sambandi við vöruverð landbúnaðarafurðanna, var það eingöngu út frá því sjónarmiði, að neytendur og bændur ættu kröfu á því, að þarna væri kannað ofan í kjölinn, hvort ekki færi meira í þessa þjónustustarfsemi en brýn nauðsyn krefði. Ég hagaði ekki orðum mínum þannig, að ég væri að drótta að þessum fyrirtækjum neinum þjófnaði eða fjársvikum, því að ef þessi fyrirtæki taka sér frjálsræði til þess að hafa lítt takmarkað olnbogarúm, gerist það á kostnað einhvers, - það gerist alveg óumflýjanlega á kostnað neytenda og bænda með of háu afurðaverði. Hæstv. landbrh., Ingólfur Jónsson, flutti hérna í upphafi þessa fundar skýrslu nokkra frá Mjólkursamsölunni í Reykjavík um dreifingarkostnað hennar, álagningu og ýmsa aðra þætti dreifingarkostnaðarins hjá því fyrirtæki, og virtist mér það vera skoðun ráðh., að sú skýrsla væri nokkuð sannfærandi að því er varðaði það, að dreifingarkostnaðurinn hjá Mjólkursamsölunni væri hóflegur. Þar var gerð tilraun til þess að aðgreina álagninguna sjálfa og ýmsa aðra kostnaðarliði, sem leggjast á vöruna í meðförum, og veit ég nú ekki, hverju það þjónar sérstaklega. Það, sem mér finnst skipta mestu máli, og það, sem ég lagði áherzlu á í minni frumræðu, er það, að það er gífurlega mikill munur á verði því, sem bændur fá fyrir afurðir sínar, og því, sem neytendur í kaupstöðunum verða að borga. Ég veit, að hann verður alltaf að vera allmikill þessi kostnaður, og hann er margliðaður, það er rétt, en heildarniðurstaðan er rétt eins og ég greindi frá. Þessi milliliðakostnaður er um og yfir 50% miðað við það verð, sem bændurnir fá. Það leggjast 48% ofan á það verð, sem bóndinn fær fyrir mjólkina. Það leggst 51% hjá milliliðunum ofan á það verð, sem bændur fá fyrir kjöt. Það leggjast 53% ofan á kartöfluverðið hjá framleiðendum, 53%. Ég tel þessar tölur óvefengjanlegar, því að þær eru gefnar upp af þeirri n., sem nú í haust fjallaði um þessi verðlagningarmál, og það er reiknað út frá því, sem þar var gefið upp, að bændurnir fengju. Hæstv. ráðh. sagði viðvíkjandi þeirri kröfu minni, að það væri sjálfsagt, að væntanleg n. í þessum málum fengi fullar upplýsingar um milliliðakostnaðinn. Það sagði hæstv. ráðh. En ég tek það fram, að ég tel ekki endilega öruggt, að skýrslur frá fyrirtækjunum sjálfum gefi fullnægjandi upplýsingar um þetta. Ég hefði talið, að það væri rétt og ætti ekki að meiða neinn, sízt þá, sem vitað er að hafa haldið vel á málum, að hæstv. ráðh. setti n. með fullu rannsóknarumboði til þess að sannfæra alla um það, að hér væri svo vel á málum haldið, að dreifingarkostnaðurinn gæti ekki minni verið. Og það væri ekki hægt að fá lækkun á afurðaverðinu við það, að þessir liðir minnkuðu. Hins vegar skal ég ekkert hafa á móti því, að þessir aðilar gefi skýrslur um það, hvernig þeir telja, að þessi milliliðakostnaður myndist, en það er þó talsvert meira en þeir hafa verið fúsir til að gera hingað til, því að það er sannleikur, að þegar 6 manna n. var falið að ákveða líka heildsölu- og smásöluverð, fór hún fram á það, neytendafulltrúarnir a.m.k., að fá að athuga reikninga dreifingarfyrirtækjanna. Hvernig var tekið undir það? Það er sannleikur, að þessari kröfu var tekið með mikilli tregðu. Þó var fallizt á það, að fulltrúi frá neytendunum færi að athuga þetta hjá Mjólkursamsölunni og mjólkurbúunum yfirleitt, ef annar fulltrúi frá Mjólkursamsölunni tæki þátt í því starfi líka. Þessa athugun framkvæmdu þeir fyrir árin 1961 og 1962. En alveg var neitað um aðgang að þessu hjá öðrum fyrirtækjum. Kom nokkuð í ljós við þessa athugun? Jú, jú, það kom ýmislegt í ljós. Þetta var sett í gang vegna þess að Framleiðsluráðið hafði gefið skýrslu, sem var byggð á reikningum Mjólkursamsölunnar, og þessa skýrslu lögðu þeir fyrir, og þessir tveir endurskoðendur fengu hana fyrst og fremst til þess að vinna úr en einnig reikninga Mjólkursamsölunnar. Sá endurskoðandi, sem vann fyrir neytendahluta 6 manna n., taldi sig geta sannað það, að þarna hefðu slæðzt inn í skýrslu Framleiðsluráðsins liðir, sem væru mjólkurdreifingunni alisendis óviðkomandi. Námu þeir nokkurri verulegri upphæð? Þeir námu rétt við 7 millj. kr. Þeir, sem höfðu gengið frá þessari skýrslu, hnekktu ekki þessum niðurstöðum endurskoðandans. Það var tekið til baka þetta plagg og raunar beðizt afsökunar á því, að þessi mistök hefðu orðið. Hér var sagt, að vextir væru reiknaðir 10% í skýrslu Mjólkursamsölunnar. Það kom í ljós við þessa athugun endurskoðandans, að vextir voru reiknaðir frá 9.4%. Ég held, að það hafi verið lægst hjá Mjólkurbúinu í Borgarnesi, og upp í 24% voru vextirnir, en meðaltalið var eitthvað yfir 10%. Skýrslunum, sem hæstv. ráðh. las um afskriftirnar, ber nokkurn veginn saman við það, sem ég vissi úr öðrum áttum og kom í ljós við þessa endurskoðun, að fasteignir væru afskrifaðar með 4%, vélar með 12%, en samt sem áður reynist það rétt, að Mjólkursamsalan er búin að afskrifa sínar búðir mjög margar niður í 100 kr., og þær hafa verið afskrifaðar svona á þann hátt, að bændur hafa borgað þessar afskriftir í mjólkurverðinu. Krafan um endurskoðun og hlutlausa rannsókn, ekkert annað en hlutlausa rannsókn í þessum efnum, hefur fengið stuðning úr ýmsum áttum, meira að segja í málgögnum beggja stjórnarflokkanna. Dagblaðið Vísir hefur tekið undir kröfuna og sagði, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið mánudaginn 6. sept. sl.: „Því er ekki að leyna, að ýmsum neytendum í bæjum þykir verð afurðanna harla hátt, þótt enginn neiti því, að margur bóndinn er ekki of sæll af kjörum sínum. Hér þarf að kafa niður í kjölinn, m.a. að athuga milliliðakostnaðinn“. Þetta voru undirtektir Vísis. Alþýðublaðið hefur gert þessa kröfu að umtalsefni á þessu hausti í leiðara, og segir þar, með leyfi hæstv. forseta, orðrétt: „Það kom engum á óvart, sem eitthvað þekkir til þessara mála, að Alþýðusambandið skyldi segja skilið við 6 manna n. og fulltrúi Sjómannafélagsins í raun og veru fylgja á eftir. Hefur ástandið verið þannig um árabil, að hvor þessara neytendafulltrúa sem verið hefði, hefði getað sagt sig úr n.“ Seinna í sama leiðara sagði Alþýðublaðið: „Það er rík ástæða til að athuga dreifingarkostnað landbúnaðarafurða. Að vísu er þessi dreifing að öllu leyti í höndum félaga, sem eru eign bændanna sjálfra og skipulögð sem samvinnufélög. En þau hafa meiri eða minni einokun, sem er alltaf hættuleg, og ekki er vist, að greindustu bændur geti gagnrýnt hina sérfróðu framkvæmdastjóra, þótt ástæða væri til. Fjárfesting þessara fyrirtækja hefur verið gífurleg, og þau hafa orð á sér fyrir að vera fjársterk, þegar til framkvæmda kemur. Gæti það t.d. munað bændur tugum millj., hvernig afskriftir þessara framkvæmda eru hafðar. Mætti þannig lengi telja atriði, sem ástæða er til að rannsaka, þegar verðlagningarkerfið er hrunið. Er það jöfnum höndum hagsmunamál bænda og neytenda, að þessi mál séu öll á hreinu og tortryggni eytt“. Þetta sagði Alþýðublaðið, þetta voru undirtektir, ja, anti-landbrh. skulum við segja við þessari kröfu. En hæstv. landbrh. sjálfur hefur einnig tekið undir þessa kröfu. Það er rétt, að því var hann spurður hér áðan, og það stendur fast, að hann hefur bæði í fyrri umr. og nú sagt: Nauðsynlegt er, að n. fái allar upplýsingar um milliliða- eða dreifingarkostnaðinn. Því miður var ég tepptur utanbæjar um seinustu helgi og var því ekki viðstaddur í upphafi þingfundar s.l. mánudag, þegar hæstv. landbrh. og anti-landbrh. töluðu. En af blaðafrásögnum styðst ég sérstaklega við frásagnir flokksblaða þeirra hvors um sig. Sé ég það, að hæstv. landbrh. muni þá hafa tekið upp sína fyrri kenningu um, að A.S.Í. hafi framið lögbrot með því að afturkalla tilnefningu af fulltrúa sínum í 6 manna n. Það er rétt svo, að ég trúi þessu, því að ég tók vandlega eftir því, hvernig ráðh. hagaði orðum sínum um þetta atriði, einmitt um þetta atriði, í framsöguræðu sinni, þegar hann lagði brbl. hérna fyrir. Þá sagði hann, og það skrifaði ég strax niður hjá mér: „Alþýðusambandið afsalaði sér rétti til þess að eiga fulltrúa í 6 manna n.“,en ástæðurnar til þess sagðist hann raunar ekki skilja. Og þetta er hárrétt. Alþýðusambandið afsalaði sér, eins og á stóð, rétti sínum til þess að eiga tilnefndan fulltrúa í þessu starfi, af því að við töldum það ekki svara tilgangi sínum lengur, eins og á stóð, og þyrfti að knýja fram endurskoðun á þessu skipulagi, bæði vegna hagsmuna bænda og neytenda. Við töldum meira um vert að knýja fram endurskoðun á þessu úrelta kerfi en að eiga mann í n. Þess vegna afturkölluðum við tilnefningu á fulltrúa okkar í 6 manna n. Ég held líka, að hæstv. ráðh. fái engan sóma af því að halda fram, að A.S.Í. sé lögbrjótur - lögbrjótum á auðvitað að refsa - þegar hann svo kemur til A.S.Í. og biður það að setjast að löggjafarstarfi. En nú spyr ég: Hefur hæstv. ráðh. kynnt sér það, því að hann hefur ekki verið einn um að halda þessari kenningu á loft, hvort A.S.Í. sé lögbrjótur? Það hefur Stéttarsamband bænda gert líka og ekki síður og virðist halda fast við það enn. Er það víst, að Stéttarsamband bænda vilji láta bjóða sér það að setjast að borði með lögbrjótum til þess að semja till. að nýrri löggjöf? Er það víst? Fyrir lítið kemur tilnefning hæstv. ráðh., ef þá heltist annar aðili úr lestinni, vegna þess að honum sé misboðið. Þá hafa blöðin það eftir hæstv. landbrh., að sjálfsagt væri, að væntanleg endurskoðunarnefnd fái öll gögn um dreifingarkostnaðinn, og það hefur hæstv. ráðh. endurtekið á þessum fundi, enda hafa þau ávallt verið 6 manna n. greið aðgöngu, segir blaðið eftir hæstv. ráðh. Hér er farið rangt með. Þetta er ósatt. Ég hef áður skýrt frá því, að það fékkst loksins knúið fram, að lítið væri í gögn Mjólkursamsölunnar tvö ár í röð með því skilyrði, að þar væri einnig annar maður að starfi við þá athugun. En hvað hefur svo gerzt eftir 1962? Það hefur verið komið í veg fyrir áframhaldandi athugun á þessum gögnum með því að tilnefna ekki mann frá fyrirtækinu til starfsins, en það var forsenda fyrir því, að endurskoðandi reikninganna mætti rannsaka þessi mál. Þannig hefur verið komið í veg fyrir, að þessi rannsókn héldi áfram. Það hefur verið neitað um nauðsynleg gögn. Og sum af þessum fyrirtækjum hafa aldrei gefið kost á því, eins og Sláturfélag Suðurlands, aldrei. Ég spyr því: Hefur það verið krafa manna, að fulltrúar neytenda í 6 manna n. inntu það starf af hendi að taka þátt í verðlagningu landbúnaðarafurða með bundið fyrir augun? Og ef þeim hefur verið ætlað það, er þá nokkur furða, þó að þeir neituðu að starfa við þessa aðstöðu? Forsendan var brostin fyrir því, að þeir gætu starfað, ef þeir hefðu ekki aðra eða betri starfsaðstöðu en þetta. Í Alþýðublaðinu, sem ég vitnaði í áðan, var svo að orði komizt, að stundum hefðu þessi fyrirtæki reynzt fjársterk, þegar til framkvæmda hafi komið, og var þannig fallizt á það sjónarmið. Vegna þess, að þau hefðu verið einráð um það, hvernig þau höguðu rekstri sínum og gátu komið því út í mjólkurverðið, þá hafi þau getað tekið anzi mikið úr eigin sjóðum til fjárfestingar framkvæmda, og það taldi ég í minni fyrri ræðu eitt atriði ásamt afskriftarreglunum, sem þyrfti að veita aðhald um. Ég hef upplýsingar um það, að við árslok 1963 var fjárfesting Mjólkursamsölunnar í fasteignum, vélum og tækjum og hlutdeild í öðrum fyrirtækjum samkv. hennar eigin reikningum rúmlega 45 millj. kr. Og hvernig kom þetta fé? Af þessari upphæð kom tæplega 31/2 millj. kr. frá lánastofnunum. Afgangurinn var fenginn úr byggingarsjóði, 221/2 millj.,og af rekstrarfé Mjólkursamsölunnar rúmlega 19 millj. Af þessari upphæð var fjárfesting á árinu 1963 einu nærri því 8 millj. kr. Það má vel vera, að þessi fjárfesting hafi verið nauðsynleg, en það liggur ekkert fyrir um það nema þeirra eigið mat, og þeir höfðu frjálsræði til þess að fara út í þessar framkvæmdir. Það var getið um það áðan, að mjólkurbúðirnar í Reykjavík væru nú ekki allar eign Mjólkursamsölunnar. Það er rétt. Mjólkursamsalan rekur 116 mjólkurbúðir í Reykjavík, 116, selur mjólk í 116 búðum. Þar af rekur hún sjálf 62 og á sjálf 38 af þeim. En 24 eru hins vegar í leiguhúsnæði. 38 búðir eru eign Mjólkursamsölunnar. En svo rekur Mjólkursamsalan mörg önnur fyrirtæki, Mjólkurbarinn, brauðgerð, ísgerð, Gúmmíbarðann, og samsalan á 52 stóra bíla og rekur eigið bifreiðaverkstæði. Það má vel vera, að allur þessi rekstur sé bráðnauðsynlegur í þjónustu dreifingarstarfsins, og það má líka vel vera, að rannsókn kynni að leiða það í ljós, að með þessu móti sé neytendum og bændum þjónað bezt, á ódýrastan hátt, en ég veit ekkert um það, og það veit enginn neitt um það nema rannsókn fari fram á því. Og það þarf alls ekki að telja það neitt meiðandi fyrir þessi fyrirtæki, heldur ættu þau hreint og beint að bjóða það, að þetta verði rannsakað af hlutlausum aðilum, þannig að það væri öruggt, að það væri ekkert ofsóknarform á því. Ég veit líka og fer þar ekki með neitt fleipur, að mikinn meiri hluta ársins á Mjólkursamsalan í Reykjavík, 60–70 millj. kr. á innstæðureikningi í þjóðbankanum, Landsbankanum. Það er gott, að hún er svona efnuð. En mér er hins vegar ekkert kunnugt um það, hvort neytendum eða framleiðendum eru reiknaðar vaxtatekjur af þessari innstæðu og það látið hafa áhrif á verðið. Ég veit ekkert um það. En hitt veit ég, að að meðaltali nema vaxtagreiðslur, sem komnar eru inn í verðlagið, 11.8 aurum á hvern innveginn mjólkurlitra, og til er dæmi um 23 og kvart eyri á lítra. Ég fagna því, að hæstv. ráðh. hefur fallizt á það sjónarmið mitt, sem hefur líka fengið stoð í báðum stjórnarblöðunum undir umr. um þetta mál, að það sé öllum til góðs, að rannsókn fari fram á þessu, hlutlaus rannsókn, og hæstv. ráðh. á að sjá um, að sú rannsókn verði látin fara fram, áður en hafin verða störf við að undirbúa nýjan lagagrundvöll um afurðasölumálin. Ég vil svo þessu næst víkja nokkuð að ummælum hæstv. viðskmrh. s.l. mánudag. 



Herra forseti. Frv. þetta um skrásetningu réttinda í loftförum er flutt af samgmn. d. samkv. ósk hæstv. samgmrh. Hafa einstakir nm. óbundnar hendur um flutning og fylgi við brtt. við það. Frv. þetta var flutt á síðasta Alþ. sem stjfrv., en varð ekki útrætt í Ed. Þessi hv. þd. hafði þó afgreitt málið. Á síðasta ári voru sett lög um loftferðir nr. 34 1964. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er samið í framhaldi af þeim I. og með sama hætti og þau. Samkv. 1. gr. l. nr. 49 1947 skal stofnun og vernd eignarréttar og eignarhafta á skrásettu loftfari fara eftir reglum um fasteignir að svo miklu leyti, sem þeim verður við komið. Nú eru loftför alþjóðleg samgöngutæki. Er auðsætt,að móta ber reglur um eignarrétt og eignarhöft í loftförum með hliðsjón af því. Genfarsáttmálinn frá 19. júní 1948 geymir reglur um þessi efni. Er sáttmálinn reistur á málamiðlan milli lögskipana sáttmálaríkjanna. Ísland hefur undirritað þennan sáttmála, en hefur eigi fullgilt hann. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er við það miðað, að Ísland staðfesti sáttmálann og öðlist þar með þá vernd fyrir loftför sín í sáttmálaríkjunum, sem sáttmálinn veitir. En sáttmálinn geymir reglur um, að hve miklu leyti sáttmálaríki ber að virða réttindi í loftförum, er heima eiga í öðrum sáttmálaríkjum. Koma slíkar reglur einkum til greina, þegar innlendur aðili eignast erlent loftfar, svo og ef lögsókn er hafin gegn fyrirsvarsaðila erlends loftfars hér á landi. Sérstaklega má benda á, að aðild ríkis að sáttmálanum veitir hagræði, þegar leitað er láns gegn veði í loftförum. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv. fyrir hönd samgmn., en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.



Herra forseti. Um þetta mál gildir hið sama og málið, er var til umr. hér á undan. Frv. er flutt að ósk hæstv. samgmrh. af samgmn., og hafa einstakir nm. óbundnar hendur um flutning og fylgi við brtt. við frv. Það var flutt á síðasta Alþ. sem stjfrv., en varð ekki útrætt, enda þótt þessi hv. þd. afgreiddi málið. Frv. er undirbúið með sama hætti og önnur frv. um loftferðamál. Það miðar að því að veita ákvæðum Genfarsáttmálans frá 1948 um uppboð á loftförum lagagildi. Ákvæðin eru þó ekki takmörkuð við sáttmálaríki, þar sem þau þykja eiga við um önnur loftför. Sáttmáli um alþjóða viðurkenningu á réttindum í loftförum gerður í Genf 19. júní 1948 er fskj. með frv. til I. um skrásetningu réttinda í loftförum, sem afgreitt var við I. umr. hér í hv. þd. fyrir skömmu. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. Að sjálfsögðu mun samgmn. taka bæði þetta frv. og frv. um skrásetningu réttinda í loftförum til frekari meðferðar á milli umr.