Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Fundum þessarar hv. deildar hefur verið frestað til kl. 20.30 í kvöld. Ég hef heyrt að hv. Nd. muni ekki halda fundi í kvöld og að þar eigi eftir að vinna þó nokkuð mikil nefndarstörf til þess að deildin geti haldið áfram störfum. Ég spyr því hv. forseta hvort nokkur ástæða sé til þess nú í annað skiptið í röð að halda kvöldfund hér í hv. deild. Greinilegt er að á næsta kvöldi, föstudagskvöldi, verður hér kvöldfundur þannig að æskilegt væri að deildarþingmenn slyppu við það að hafa kvöldfund í kvöld. Ég sé í sjálfu sér enga ástæðu til þess að í þessari hv. deild verði kvöldfundir frekar en í hv. Nd.



Það er rétt sem hv. 4. þm. Vesturl. sagði að hér eru miklar annir og mikið lagt á hv. þingdeildarmenn í hv. Ed. sem og neðri varðandi vinnutíma. En forseti hafði það á tilfinningunni að hv. þm. væru tilbúnir að leggja á sig nokkra vinnu ef það mætti verða til þess að hægt væri að ljúka þingstörfum í þessari viku. Forseti hafði skilið það svo að hv. þingdeildarmenn væru betur undir það búnir að koma til kvöldfundar en á fundinn nú þar sem ekki eru öll nál. tilbúin til þess að taka fyrir þau mál sem áttu að vera á dagskrá. Ef frekari mótmæli koma við því að kvöldfundur verði verður forseti að sjálfsögðu að hlíta því og taka málið til endurskoðunar.



Virðulegi forseti. Það hefur út af fyrir sig ekki verið rætt neitt með formönnum þingflokka eða forsetum hvernig þingstörfum verður hagað núna á næstunni. Við höfðum vissulega gert ráð fyrir því að þessi dagur nýttist. En svo hefur farið að menn hafa þurft að líta á mál í nefndum og við bíðum eftir að nefndir skili af sér. Það verður auðvitað að hta á það að við erum nú þegar búin að hafa heilmikil störf að kvöldlagi í þessari viku og eigum sennilega kvöldfund fyrir höndum á morgun þannig að ég tek mjög undir með hv. síðasta ræðumanni. Mér finnst að athuga þurfi það gaumgæfilega hvort það er endilega bráðnauðsynlegt eða heppilegt að hafa fund í kvöld úr því að upplýst er að Nd. ætlar ekki að hafa fund. Það er nýtt í málinu. Það vissi ég ekki og mér sýnist að með tilliti til þeirra upplýsinga væri mjög æskilegt að forseti tæki það til athugunar hvort ekki væri rétt að sleppa fundi í kvöld, í öllu falli væri kannske hægt að gera stutt hlé núna og ræða málið og fara yfir það hvernig mönnum sýnist að auðveldast væri að skipuleggja þetta á næstu tveimur sólarhringunum.



Forseti getur tekið undir það að það var nýtt í málinu fyrir hann einnig að ekki yrði kvöldfundur í hv. Nd. og þess vegna er greinilegt að það er nauðsynlegt að taka þetta mál til athugunar þó forseti vilji aðeins minna hv. þingdeildarmenn á að þessi hv. þingdeild getur unnið sjálfstætt án aðstoðar hv. Nd. ef því er að skipta.



Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekkert nýtt að annir séu á þessum tíma og það er ekkert nýtt að haldnir séu kvöldfundir. Hins vegar erum við öll áreiðanlega sammála um það að reyna að komast hjá því eftir því sem unnt er. Það hefur verið haldinn einn fundur með þingflokksformönnum og forsetum, fyrir fáeinum dögum, þar sem var rætt um þessi mál og skipulagningu vinnunnar. Ég hafði m.a.s. vænst þess að annar slíkur fundur yrði haldinn. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að halda slíkan fund núna og ræða það hvernig menn vinna þessi mál næstu daga. Ekki eru menn að skorast undan sinni vinnu hér en hins vegar er sjálfsagt að hagræða vinnunni og skipuleggja hana þannig sem best má verða og inni í því er auðvitað falið að komast hjá löngum kvöldfundum á hverju einasta kvöldi núna, og að þeir fundir geti farið fram með eðlilegum hætti. Þess vegna held ég að það sé alveg óhjákvæmilegt núna að þingflokksformenn og forsetar ræði þessi mál, og þegar ég segi núna meina ég núna á næsta klukkutímanum.



Þá er málið væntanlega upplýst að því leyti að það verður boðað til fundar með formönnum þingflokka og forsetum til að ræða þessi mál. En það er kannske rétt að minna á það að htið hefur verið um fundarstörf í þessari hv. deild í dag. Það var stuttur fundur og tíminn hefur þess vegna verið notaður fyrir nefndarstörf og var auðvitað slæmt að ekki var hægt að nýta hann betur. Þess vegna taldi forseti að menn væru yfirleitt sammála um að þetta mundi þróast í kvöldfund af þeim sökum. Væntanlega munu þessi mál þá skýrast. Þessum fundi verður þá frestað núna, ekki til kl. 20.30 heldur aðeins um skamman tíma á meðan fundur formanna þingflokka og forseta stendur yfir.



Virðulegi forseti. Það er líkast til um hálfur annar tími eða svo kannske heldur meira, síðan sjútvn. fjallaði um 246. mál, Ríkismat sjávarafurða. Ég hef fyrir nokkru síðan lagt fram nál. mitt til skrifstofustjóra og það er verið að ganga frá því. Ég fer þess á leit að umræðu um það verði frestað þar til nál. hefur verið dreift.



Forseti hafði ekki gert sér grein fyrir því að nál. væri ekki komið inn á borð þm. og þess vegna er sjálfsagt að athuga það mál. Það er e.t.v. rétt að nota tímann á meðan til þess að greina frá því að eftir þann fund sem haldinn var með forsetum og formönnum þingflokka, hefur niðurstaðan orðið sú að hér verður ekki kvöldfundur í kvöld og það verða fundir í þessari hv. deild eftir fundi í sameinuðu þingi á morgun.



Frú forseti. Ekki neitt nöldur heldur bara einföld spurning. Er þá ekki meiningin að halda fleiri fundi en þann sem við erum á í dag?



Forseti hafði ekki gert sér grein fyrir því að nál. væri ekki komið inn á borð þm. og þess vegna er sjálfsagt að athuga það mál. Það er e.t.v. rétt að nota tímann á meðan til þess að greina frá því að eftir þann fund sem haldinn var með forsetum og formönnum þingflokka, hefur niðurstaðan orðið sú að hér verður ekki kvöldfundur í kvöld og það verða fundir í þessari hv. deild eftir fundi í sameinuðu þingi á morgun.



Virðulegi forseti. Ég vil að það komi skýrt fram að hér er ekki alfarið og eingöngu um óskir manna að ræða heldur var það niðurstaðan af sameiginlegum fundi forseta og þingsflokksformanna að þingstörfin gætu gengið fyrir sig með þessum hætti, þ.e. að fjárlagaumræðan hæfist í Sþ. á morgun kl. 14 og síðan yrðu deildafundir um kvöldið þar sem væntanlega yrði hægt að ljúka við þau mál sem eftir eru. Ef það reynist ekki unnt er auðvitað unnt að halda deildafundum áfram á laugardagsmorgun og er ekkert því til fyrirstöðu. Ég held að það sé kannske ekki eingöngu vegna óska eða með tilliti til þm. heldur sé einnig verið að taka eðlilegt tillit til starfsfólks Alþingis.



Hv. 5. landsk. þm. hefur nú skýrt þetta mál betur en forseti gerði hér í upphafi og þá fer það væntanlega ekkert á milli mála hvernig þingstörfum verður háttað og ég þakka honum fyrir að hafa gefið þær skýringar sem hann gaf sem eru réttar.



Virðulegi forseti. Það frv. sem er til umræðu fjallar um breytingu á lögum um Ríkismat sjávarafurða. Eins og fram hefur komið við framlagningu þess s.l. nótt er það rétt að mjög skammur tími er til stefnu fyrir þessa hv. deild að fjalla um þetta mál eins og allir hefðu óskað. Ég þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir það hvað þeir tóku þessu máli af mikilli þolinmæði, að reyna að gera það besta úr því þannig að við gætum afgreitt það úr deildinni fyrir jólaleyfi. Ég vona nú að álit minni hl. sjútvn., Skúla Alexanderssonar, sé komið á borðin þannig að við getum hafið þessa umræðu sem ég ætla af minni hálfu ekki að hafa langa. Í sem stystu máli er þetta á þann veg að þetta mál er afgreitt úr Nd. og hún samþykkir með breytingu sem hingað er komin til okkar þetta frv. og meiri hl. nefndar þessarar hv. deildar vill taka undir það og ganga að samþykkt þess eins og það kemur frá Nd. Þennan meiri hl. skipa auk mín Björn Dagbjartsson, Kolbrún Jónsdóttir, Karl Steinar Guðnason, Jón Kristjánsson og Árni Johnsen með fyrirvara. Það nál. sem við látum frá okkur fara hljóðar þannig: "Nefndin hefur rætt frumvarpið á fundi sínum og fengið til viðtals fulltrúa frá Sambandi ísl. fiskframleiðenda, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Sjávarafurðadeild Sambands ísl. samvinnufélaga, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Ríkismati sjávarafurða, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, sjútvrn., Félagi fiskmatsmanna og Félagi starfsmanna Ríkismats sjávarafurða. Fulltrúar Sjómannasambands Íslands gátu ekki mætt á fundi nefndarinnar." Við gerðum til þess ítrekaðar tilraunir að finna tíma hjá þeim en þeir gátu ekki mætt til viðtals við nefndina vegna anna þannig að þá urðum við að sjálfsögðu að sleppa því viðtali. Það sem þetta frv. felur í sér er eingöngu að lagt skuli niður svokallað ferskfiskmat sem hefur verið í gildi og sett var í lögin 1984 í maímánuði. Við lögðum þá mikla vinnu í það að stokka upp þetta kerfi og koma á þessu ríkismati en núna við nánari athugun þykir rétt að fella það niður. Allir þeir aðilar sem við ræddum við í dag, allur sá fjöldi sem er fulltrúar þeirra sem við áttum viðræður við, voru undantekningarlaust, get ég sagt, meðmæltir því að þetta yrði fellt niður. Meginbreytingin er sú að nú er það vinnslan sjálf og sjómenn og útgerðarmenn sem koma sér saman um það mat sem framkvæmt verður og verðið á þeim fiski sem keyptur er. Ég hef ekki frétt af þeim fundi sem ég held að standi yfir í Verðlagsráði sjávarútvegsins um það hvort þeir ná samstöðu um að taka upp svokallað frjálst verð en hætta með verðlagsráðsákvæðin. Það er mikill áhugi margra aðilanna fyrir að gera það. Ef það dæmi gengur í gegn ýtir það enn frekar undir að þessi deild, ferskfiskmatið, er ónauðsynlegri en hún var hjá Ríkismatinu. Sú breyting sem lagt er til að gerð verði er skref í þá átt að draga úr þeirri miðstýringu, getum við sagt, sem verið hefur. Auðvitað þurfum við að hafa okkar mat og einkum er áríðandi fyrir okkar útflutningsafurðir að tryggilega sé frá því gengið að við sendum ekki vöru á markað sem ekki stenst fyllstu kröfur. Alls staðar hjá fiskvinnslustöðvunum eru matsmenn sem eru þar ábyrgir fyrir vinnslunni og eiga ekki að taka hráefni til vinnslu nema það sé öruggt, annars kemur það þeim í koll þegar varan er flutt út. Þetta mál á því að vera hægt að leysa, en auðvitað tekur það einhvern tíma, eins og gildir um öll slík mál, að aðlagast breyttum aðstæðum. Það er það sem sumum nefndarmönnum finnst einkum kvíðvænlegt og veit ég að það á við um hv. 4. þm. Vesturl., eins og sést af minnihlutaáliti hans. Hann vill fresta gildistöku frv. sem á að vera nú um áramót. Hann vill fresta henni til þess að aðilar fái tíma til að aðlaga sig hinum breyttu aðstæðum sem af þessu leiðir. Mín skoðun er sú að ef slíkt skal ske sé engin bót að því að draga það. Það er þá farið að tíunda alls konar erfiðleika sem vilja koma upp. Best er að gera svona breytingu með nokkuð snöggum hætti svo að menn verði að takast á við þetta strax en ekki geyma það of lengi. Ég sagði að það væri spor í rétta átt að leggja ferskfiskmatið niður. En ég held að ekki verði hjá því komist að að líta frekar á þessi mál almennt, hvernig Ríkismatið verði uppbyggt, passa að ekki verði of mikið af toppum, ef svo má segja, í þeirri stofnun. Ferskfiskmatið er horfið þaðan núna og ef fleiri þættir hverfa þarf færra fólk. Helst er þörf fyrir þá aðila sem gagngert starfa við útflutningsframleiðsluna og geta verið þar, eins og kemur fram í þessu frv., sem nokkurs konar hæstiréttur ef viðsemjendur um kaup á fiski þurfa á að halda, kalla til yfirmat, en þá verða þeir að greiða það sjálfir sem til kalla. Þarna er því um verulegan sparnað að ræða fyrir ríkið eða þessa stofnun á vegum ríkisins. Við þurfum að taka, að mér sýnist, frekar á í þessum efnum en ég tel þetta vera spor í rétta átt. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um þetta að sinni en hef lagt fram álit meiri hl. sjútvn. í þessum efnum.



Virðulegi forseti. Sjútvn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. til laga um breytingu á Ríkismati sjávarafurða. Innan nefndarinnar varð ekki samkomulag um að skila sameiginlegu nál. þó að það væri ansi langt frá því að nefndin væri ósammála um stefnu frv. Ég held að segja megi að við í nefndinni höfum öll viðurkennt að það sem verið er að leggja niður, þ.e. ferskfiskmat Ríkismats sjávarafurða, hafi oft og tíðum skilað frekar litlum árangri. Því væri sjálfsagt að leita einhverra annarra leiða til þess að ná því markmiði að sá afli sem að landi berst og unninn er hér heima, og reyndar fluttur líka ferskur á erlendan markað, verði betri. En vitaskuld hlýtur það að vera markmið gæðaeftirlits þó að það hafi ekki verið nefnt í þessari umræðu að ég held fyrr en núna hjá hv. 3. þm. Vesturl., frsm. meiri hl. nefndarinnar. Það hefur verið talað um allt önnur atriði þegar fjallað hefur verið um þessa lagabreytingu. Það hefur verið talað um sparnað hjá Ríkismati sjávarafurða og um stefnu og hugmyndir hagsmunaaðila og annað eftir því, en aðalatriðið hefur lítið verið til umræðu að ég tel. Vil ég reyndar ekki alveg fullyrða þetta en ég minnist þess ekki nema í ræðu hv. 3. þm. Vesturl. Þetta frv. hefur átt svolítið sérkennilega leið hér í gegnum þingið. Það var lagt fram í hv. Nd. hinn 10. desember eftir að frést hafði um ferð þess og undirbúning að gerð þess allar götur frá því að þing kom saman í haust. Jafnvel höfðu menn haft veður af því nokkru fyrr að til stæði að leggja ferskfiskmat Ríkismats sjávarafurða niður og afhenda það gæðamat seljendum og kaupendum fersks afla. En af einhverjum sérstökum ástæðum kemur ekki frv. fram fyrr en eins og ég segi 10. desember. og það hefur verið til umræðu og umfjöllunar í hv. Nd. síðustu sjö daga og þykir ekki mikið með jafnviðamikið og mikilsvert mál sem þetta. Vitaskuld er það allt of stuttur tími sem hv. Nd. fékk til þess að fjalla um þetta mál, enda hafði virðuleg sjútvn. Nd. ekki tíma til þess að ræða við alla þá sem hún kallaði til skrafs um málið. Svo þurfti nefndin að flýta sér. Ég efast ekkert um að hv. nm. í Nd. hafi komist að rökrænni niðurstöðu þótt þeir spjölluðu ekki við fleiri en þessa, þ.e. annan hluta hagsmunaaðilanna, í sambandi við þetta mál. Fyrst og fremst voru það kaupendur, sem þeir ræddu við, reyndar við hálfan seljanda, þ.e. fulltrúa útvegsmanna, Kristján nokkurn Ragnarsson. Hann verður hálfur í þessu tilfelli af því að hann verður ekki heill nema Óskar sé með honum en þá verður hann fullgildur fulltrúi seljenda. Það var vitaskuld mjög mikilsvert að hv. sjútvn. Nd. skyldi ræða við þá höfðingja sem hún ræddi við, þ.e. þennan hlutann, en það var náttúrlega jafnhvimleitt að ekki skyldi takast að spjalla við fulltrúa sjómanna. Það kemur síðan á daginn, nú þegar við höfum nokkra klukkutíma til umráða til þess að fjalla um þetta mál, að fulltrúar sjómanna eru það önnum kafnir við ýmiss konar skyldustörf, samninga uppi í Garðastræti, í þeirri miklu stofnun, og úti í verðlagsráði, að þeir höfðu ekki tíma meðan við vorum að störfum, sjútvn. þessarar hv. deildar, til þess að koma til okkar og spjalla við okkur um málið. Þetta sýnir að allt of mikill hraði hefur verið hafður á og það ber að átelja slík vinnubrögð. Vitaskuld er hér á ferðinni þannig lagað mál að það þurfti ekki aðeins að kalla til fulltrúa hagsmunaaðila. Það þurfti að senda út frv. og leita skriflegs álits, ekki endilega frá miðstjórnarvaldinu hér í Reykjavík heldur frá ýmsum aðilum úti um land, kannske fyrst og fremst vegna þess að það sem hér er verið að samþykkja verður að mörgu leyti erfiðara í framkvæmd víða úti um land en hér á þéttbýlissvæðinu við Faxaflóa. M.a. verður sums staðar miklu erfiðara að fá hina svokölluðu yfirmatsmenn, ef þá þarf að sækja til úrskurðar, úti um land en hér á þessu svæði. Ef um einhver mistök verður að ræða eða vandræði í kringum þetta í byrjun verður miklu erfiðara að leysa þau úti um land. Þess vegna hefði verið nauðsynlegt að leita álits útvegsmannafélaga, sjómannafélaga og fiskvinnslustöðva úti um land og heyra þeirra álit þó að ég efist ekki um að skoðanir þeirra fulltrúa hér séu vel marktækar gagnvart toppnum á þessum stofnunum. Ég efast um að undir þessum kringumstæðum sem nú eru séu þær fullkomlega marktækar gagnvart öllum félögum þessara aðila, enda kom það í ljós í viðræðum okkar við þessa menn að einn fulltrúinn undirstrikaði það, þ.e. Sigurður Haraldsson frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, að hann væri ekki kominn þar sem fulltrúi allra félaga þeirra samtaka. Þeir væru nú reyndar um 250 eða svo  Það hefði kannske ekki endilega verið nauðsynlegt að senda þetta til þessara 350 saltfiskframleiðenda en ég held að það hefði þó verið sérstaklega nauðsynlegt að senda það til sem flestra sjómannafélaga úti um landið þannig að þeir sem eiga tekjur sínar fyrst og fremst kannske undir þessum úrskurði og þessari framkvæmd, þ.e. launþegarnir sem þetta snertir, hefðu möguleika til þess að svara fyrir sig. Mig grunar hálfpartinn að fulltrúar sjómanna, þó að ég ætli ekki að túlka þeirra skoðun úr ræðustól á Alþingi þegar þeir hafa ekki getað komið til okkar, eða forusta sjómannasamtakanna, önnur en sú sem kom til okkar í dag, sé að nokkru leyti meðmælt þessu máli, hún muni ekki hafna þessu. Þá var umfjöllun á Sjómannasambandsþingi á þann veg að ályktun þess getur engan veginn talist stefnumarkandi í þessu máli. Það bendir ákveðið til þess að þar hafi að einhverju leyti verið skiptar skoðanir en menn hafi leyst málið á svolítið diplómatískan hátt eins og sumum ágætum nefndarformönnum í þessari hv. deild tekst oft og tíðum. Að mínu mati hefði því verið mjög nauðsynlegt að senda þetta frv. til umfjöllunar í sjómannafélögunum og til ýmissa annarra hagsmunaaðila sem tengjast þessu úti á landi. Ég held að það hefði verið farsælasta lausnin á þessu máli ef hæstv. sjútvrh. hefði fallist á þá beiðni mína í gær að málinu yrði eingöngu vísað til sjútvn. hv. deildar og málið unnið síðan betur, bæði á vettvangi nefndarinnar og þeirra aðila sem við blasir að eiga að taka við þessu verkefni, fram að þeim tíma sem þingið kemur saman aftur til fundar hinn 19. janúar. Þá hefðum við getað afgreitt þetta hér í deildinni á fyrstu þingdögum og yfirbragð málsins hefði verið allt annað ef það hefði verið samþykkt á grundvelli þess að um það hefði verið fjallað víðar í þjóðfélaginu en gert hefur verið. Ég er ekki í neinum vafa um að fyrir þá aðila sem nú telja sig reiðubúna að taka við þessu hlutverki Ríkismatsins hefði verið ákjósanlegt að vita að hér á hv. Alþingi væri samstaða um að afgreiða málið eftir ákveðinn tíma. Þeir hefðu þá getað á þessu tímabili markað sér stefnu í því hvernig þeir ætluðu að taka við þessu verkefni og sinna því á þann bestan máta sem þeir hefðu getað fundið leiðir til. Ég er ekki í neinum vafa um að þessir aðilar allir hafa það að leiðarljósi sem ég nefndi áðan og þegar þetta fer í þeirra hendur munu þeir keppa að því að út úr þessu komi betri afli, betra hráefni en verið hefur hingað til, þetta verði sem sagt framfaraspor. En ég er hræddur um að sú afgreiðsla sem málið hlýtur núna geti orðið til þess að þetta verði miklu frekar spor aftur á bak en áfram. Við sem höfum verið óánægðir með starfsemi Ríkismats sjávarafurða á undanförnum árum stöndum því frammi fyrir því að verða enn þá óánægðari með starfsemi þeirra aðila sem eiga að taka við þessu verkefni ef þetta frv. verður að lögum sem allt virðist benda til.

Þar sem hér eru auðheyrilega greinaskil í ræðu hv. þm. vek ég athygli á því að nú eru aðeins tvær mínútur þar til þessum þingdeildarfundi lýkur og þar með fundum í þessari hv. deild í dag. Þess vegna er nauðsynlegt að fresta fundi og þar með ræðu hv. 4. þm. Vesturl.

Það er, ég segi ekki þegið með þökkum en þeim úrskurði er tekið. Umræðu frestað.