Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Við ræddum lengi í gær frv. til laga um breytingu á almennum hegningarlögum þar sem fram kom í umræðunni smám saman að það mál er algerlega vanbúið, þ.e. að hækka refsirammann úr tíu árum í tólf. Í lok þeirrar umræðu kom fram að skipuð hefur verið nefnd til þess að fjalla um refsingar, fjalla um það hvar eigi að þyngja refsingar í samræmi við þáltill. sem allshn. flutti og samþykkt var fyrir nokkrum árum, en þá var formaður allshn. núv. hæstv. dómsmrh. Þar var samþykkt að fela dómsmrh. að láta fara fram rannsókn á ákvörðun refsinga við afbrotum sem náðu til líkamsárása, kynferðisbrota og fíkniefnabrota. Í gær ræddum við refsiþyngingu við fíkniefnabrotum. Það liggur fyrir að þessi nefnd hefur verið skipuð. Það liggur fyrir að þessi nefnd kom ekki fyrir allshn. í þeirri vinnslu sem fram fór hjá allshn. um þetta mál. Því, virðulegi forseti, geri ég kröfu til þess að það mál komi að nýju til allshn. milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæðagreiðslu frv. til laga um breytingu á almennum hegningarlögum sem felur í sér útvíkkaðan refsiramma vegna alvarlegra fíkniefnabrota, fjölgað er úr tíu árum í tólf vegna alvarlegra brota á þessu sviði. Þetta frv. var mikið rætt í þinginu í gær og þar kom fram af hálfu stjórnarandstöðunnar að mikilvægt væri að málið fengi frekari umfjöllun í allshn. eins og hér hefur verið borin fram formleg ósk um. Ég vil taka undir þá ósk að málið komi að nýju fyrir allshn. og verði þá skoðað í ljósi annarra mála sem tengjast þessu frv. og hafa ekki fengið viðhlítandi afgreiðslu. Munum við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sitja hjá við atkvæðagreiðslu frv. núna en við tökum undir óskir um að málið komi til umræðu að nýju í allshn.

Herra forseti. Það er mjög athyglisvert hvernig þetta mál hefur þróast. Þegar við vorum að ræða það við 1. umr. gerði ég að meginmáli ræðu minnar þá tillögu sem allshn. afgreiddi frá sér á 122. löggjafarþingi. Það er umhugsunarefni að þá var talið mjög mikilvægt til þess að taka afstöðu til refsinga og refsilengdar að láta fara fram slíka rannsókn eins og þá var verið að afgreiða með tillögunni og varðaði líkamsárásir, kynferðisbrot og fíkniefnabrot. Tekið er fram í greinargerð allshn. að mjög mikilvægt sé að slíkar rannsóknir liggi fyrir fyrir faglega umræðu og mótun refsistefnu við lagasetningu og endurskoðun refsilaga, ekkert minna. Þetta eru orð allshn. og þá væntanlega undir forustu formanns hennar, þ.e. að slíkar rannsóknir séu nauðsynlegar fyrir faglega umræðu og mótun refsistefnu eða lagasetningu og endurskoðun refsilaga. Ég gerði þetta að meginatriði ræðu minnar við 1. umr. og það er mjög einkennilegt, herra forseti, að fá að heyra það nú að einhvern tíma á þessum tíma frá 1997--1998 hafi þessi nefnd verið sett á laggir en hún hafi hvergi nokkurs staðar komið að málum í aðdraganda þess að hingað kemur frv. sem nú á að fara að lögfesta um breytingar á refsirammanum. Ég tek eindregið undir það að allshn. taki þetta mál fyrir milli 2. og 3. umr. og sé enga ástæðu til annars en stjórnarmeirihlutinn sýni svolítinn dug og samþykki að allshn. klári að skoða þau mál sem allshn. sjálf á sínum tíma setti sem grundvallaratriði í vinnubrögðum.

Hæstv. forseti. Vegna orða hv. þingmanna tek ég undir það að rétt er að ákveðin tillaga var rædd í allshn. fyrir nokkrum árum þegar ég var þar formaður og samþykkt var að af stað færi rannsókn á viðurlögum við afbrotum. Marga brotaflokka átti þar að skoða. Engin sérstök nefnd var mynduð í því sambandi heldur var ákveðið að fá fólk til þess að fara í þetta mál, bera saman viðurlög við afbrotum og ýmsa aðra þætti sem tengjast afbrotum. Það er ósköp eðlilegt og þannig á auðvitað að vinna þegar verið er að móta refsistefnu. Hins vegar blasir við að orðið hefur þvílík breyting til hins verra varðandi fíkniefnamálin núna á stuttum tíma á síðustu árum að það verður að grípa til þess að rýmka refsirammann nú þegar. Þannig er að hámarksrefsing er núna tíu ár. Það er lagt til í þessu frv. að farið verði upp í tólf ár. Það er bara refsiramminn. Það er enginn sem segir til um það að dómarar skuli endilega herða refsingu eða þyngja dóma. Það er þeirra mat. En ef við lendum í því að hér komi í einhverjum mæli til landsins efni eins og t.d. heróín þá verða dómstólarnir að vera reiðubúnir til þess að geta tekið alvarlega á þeim málum. Við erum að senda skilaboð út í þjóðfélagið um að þingið líti þessi mál mjög alvarlegum augum og ég hef ekki orðið vör við annað en að hv. þingmenn séu mér sammála um að það. En það er auðvitað sjálfsagt fyrir nefndina að fylgjast með því hvaða upplýsinga er verið að afla. Nú þegar er verið að skoða þessi mál og ég geri ráð fyrir að þeirri vinnu verði fljótlega lokið. Hins vegar er ekki hægt að bíða með þetta mál sem liggur fyrir þinginu. Hegningarlög eru stöðugt í endurskoðun. Það er líka sérstök refsiréttarnefnd í dómsmrn. sem fylgist með þróun í þessum málum. Fyrir nokkrum árum var breytt heilum kafla varðandi kynferðisbrot. Hvar stæðum við nú ef við hefðum beðið þá eftir frekari upplýsingum?

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir þá skoðun sem hér hefur komið fram að við fáum málið aftur til umfjöllunar í nefndinni --- mér hefur líka skilist að formaður umræddrar nefndar sé Sigurður T. Magnússon héraðsdómari --- og þó ekki væri annað en að nefndin heyrði aðeins ofan í hann og þá vinnu og þá væntanlegu skýrslu sem hæstv. dómsmrh. hefur ýjað að að væri á leiðinni. Það hefur líka verið talað um að hækkun á refsirammanum sé studd kröfu almennings. Ef einhvers staðar hefur verið hávær krafa almennings um hækkun á refsiramma þá vitum við líka alveg hvar það er og það kemur einmitt fram í þessari þáltill. að sá refsirammi sé einn af þeim sem á að skoða, þ.e. kynferðisafbrot gagnvart börnum. Það er hávær krafa almennings að þau mál verði skoðuð og ég minni þingmenn núna á nýgengið mál á Vestfjörðum þar sem ekki er hægt að taka á málinu þar sem þolandinn er drengur en ekki stúlka. Þar þarf að taka á ef einhvers staðar. Mér finnst sú till. til þál. sem samþykkt var á 122. löggjafarþingi vera til fyrirmyndar um vinnubrögð, þ.e. að safna í gagnagrunn fyrir þingmenn til þess að byggja á í þeirri vinnu sem hér er unnin.

Hæstv. forseti. Vegna orða hv. þm. vil ég leyfa mér að varpa fram þeirri spurningu hvort bíða eigi með allar breytingar á hegningarlögum á Alþingi þar til búið er að endurskoða öll hegningarlögin. Þetta er enginn smálagabálkur sem verið er að tala um hér. Og eins og ég sagði áðan eru þau stöðugt í endurskoðun. Ég er hins vegar sammála því að það þurfi að skoða kynferðisafbrotamál. En varðandi það mál sem nefnt var hér síðast þá er sem betur fer búið að breyta öllum þeim lögum þannig að nú gildir jafnræði milli barna sama af hvoru kyni þau eru.  Það á einmitt að skoða þessi mál í tengslum við sérstaka nefnd sem skipuð hefur verið vegna tveggja skýrslna sem gerðar hafa verið fyrir þingið, m.a. um vændi og lagaumhverfi á Norðurlöndum um klám og annað þannig að ég vænti þess að við fáum góðar tillögur frá þeirri nefnd. Ég vil bara ítreka að þetta mál þolir ekki bið. Það er ekki mikið eftir af þinginu. Ef hv. þm. vilja fara út í slíka endurskoðun í heild sinni á þessum lagabálki þá er alveg ljóst að ekkert verður af þessum lagabreytingum og þá spyr ég: Vilja hv. þingmenn bera byrgð á því?

Hæstv. forseti. Mér finnst ekki gott að sitja undir því að ekki sé hægt að fá svör um það hvort taka eigi þetta mál til meðferðar í nefndinni. Allir hljóta að hafa átt von á því að formaður nefndarinnar kæmi hér upp og gæfi út yfirlýsingu um hvort hún mundi kalla þetta mál inn í nefndina eða ekki. Það hefur ekki gerst. Ég held því miður að maður verði að taka því þannig að það standi ekki til. Eða hvað? Það væri alla vega betra fyrir umræðuna að það kæmi skýrt fram hvað menn ætlast fyrir í þessu. Mér finnst það líka lágmarkskurteisi og að full ástæða sé til þess að gera það. Það þarf ekki að tefja málið á nokkurn hátt þótt það verði gert. Hér hafa verið færð fram góð rök fyrir því að fara yfir málið. Og er það ekki nóg? Ég vitna bara til þess sem þeir sem hafa verið á undan mér í stólnum hafa sagt um þetta efni. Mér finnst satt að segja ansi erfitt að búa við það að geta ekki fengið svör í þingsalnum við því hvort nefndin eigi að fara yfir þetta mál á milli umræðna eða ekki.

Herra forseti. Ég átti sæti í allshn. þegar umrædd þáltill. var samþykkt um að rannsókn færi fram á viðurlögum og ákvörðun refsinga við afbrotum. Ég vil rifja upp að tildrög þáltill. voru þau að fyrir nefndinni lágu tillögur um að hækka refsirammann í kynferðisafbrotum. Það var einróma álit nefndarinnar undir ágætri forustu núv. dómsmrh. að forsendan fyrir því að verið væri að breyta refsirammanum, hvort sem það væri í fíkniefnabrotum, kynferðisbrotum eða vegna alvarlegra líkamsárása, að fram færi rannsókn eins og samþykkt var á Alþingi og hér hefur verið rædd. Þess vegna kom mér undarlega fyrir sjónir að hæstv. ráðherra skyldi leggja fram þetta frv. án þess að slík rannsókn hefði verið til lykta leidd. Meira að segja er það svo að nefndin á að afgreiða málið án þess að fyrir hana verði lagt hver staðan er varðandi þá rannsókn. Það voru þrír refsirammar sem átti að skoða, alvarlegar líkamsárásir, kynferðisafbrot og fíkniefnabrot og við vitum ekki einu sinni hvort byrjað hafi verið á fíkniefnabrotunum eða kynferðisbrotunum eða hvar þetta mál liggur. Það er allsendis óeðlilegt að afgreiða málið meðan staðan er með þeim hætti. Ég vil minna á að í tvígang var veitt fjármagn af fjárlögum til að þessi rannsókn gæti farið fram. Þess vegna er það eðlileg krafa, herra forseti, að milli 2. og 3. umr. fái nefndin upplýsingar um hvar rannsóknin er á vegi stödd. Ég treysti mér ekki, herra forseti, til að greiða því atkvæði núna að samþykkja þetta frv. hæstv. ráðherra fyrr en fyrir liggur að nefndin hafi fjallað eðlilega um málið.

Virðulegi forseti. Mér finnst heldur miður í ljósi þess að það var dregið mjög skýrt fram í gær að málið er algerlega vanbúið. Við kölluðum mjög ítarlega eftir því að þær upplýsingar sem er augljóslega verið að ná í með þessari rannsókn væru lagðar fram. Það yrði skýrt nákvæmlega hvert væri markmiðið með þessu frv. Það kom hvergi fram. Það kom fram að málið er algerlega vanbúið. Þess vegna erum við að óska eftir því að málið gangi aftur til nefndar í því skyni að kalla þessar upplýsingar fram og þá er hægt að fjalla um það sem við gagnrýndum mjög harðlega í gær. Hins vegar, virðulegi forseti, verð ég að segja að það er mjög merkilegt í ljósi þess að það var auglýst mjög markvisst eftir hæstv. dómsmrh. í umræðunni í gær að hann skuli síðan koma og taka upp efnisumræðu um málið þegar verið er að ræða störf þingsins. Það er dálítið sérstakt og það hefði verið miklu eðlilegra að hæstv. dómsmrh. hefði verið á vettvangi í gær og tekið þátt í fjögurra tíma umræðu sem varð um málið. Við óskuðum líka eftir því að málinu yrði frestað í ljósi þess að hæstv. ráðherra var ekki við. Ekki var hægt að verða við því þannig að þetta er vægast sagt dálítið sérstakt. Kjarni málsins er sá að við ítrekum þessa kröfu. Við verðum að fá málið aftur inn í allshn. til að geta fjallað um það grundvallaratriði hvað býr að baki þessu frv., hvert er markmiðið o.s.frv. Þá er kannski rétt að rifja það upp fyrir hæstv. dómsmrh. af því að hann fjallaði áðan um það að dómstólar kveða upp úr um hversu langar refsingarnar eiga að vera en ekki Alþingi og bæði dómarar og Lögmannafélagið leggjast gegn þessum breytingum.

Herra forseti. Ég kalla eins og aðrir eftir því að viðbrögð fáist við þeirri eðlilegu og sanngjörnu kröfu að nefndin fái málið til umfjöllunar á nýjan leik milli 2. og 3. umr. Þingsköp standa einfaldlega til þess þegar rökstudd og jafneðlileg ósk og hér um ræðir kemur fram. Hún var margítrekuð í langri umræðu í gær. Ég tek undir það að þá saknaði ég þess mjög ákveðið að eingöngu væri einn fulltrúi stjórnarliða til andsvara, þ.e. hv. formaður nefndarinnar. Hæstv. ráðherra var fjarverandi sem og allir aðrir fulltrúar stjórnarliða í allshn. Umræðan tók dálítið mið af þeirri staðreynd. Umræðan leiddi hins vegar í ljós að málið er allt vanreifað, ekki eingöngu það sem hér hefur verið bent á að nefnd er að störfum sem ber að gæta innra samræmis í refsilöggjöfinni og taka út tiltekna þætti, þar á meðal fíkniefnaveröldina sem er að störfum, heldur og hitt að umsagnir sem voru hvað ítarlegastar og menn hljóta að taka talsvert mið af, þ.e. Lögmannafélag Íslands annars vegar og dómarar hins vegar, bentu á að í augnablikinu væri ekki svo brýnt eins og hæstv. dómsmrh. vill vera láta að það þurfi að ljúka því á næstu dögum að rýmka þennan refsiramma. Það var eingöngu í tveimur málum sem menn höfðu komist nær því að nýta þessi 10 ár sem eru hin efri mörk. Efnisatriði málsins eru þannig vaxin að það er sjálfsagt og eðlilegt að við förum mjög vandlega yfir þetta. Hér er um grafalvarlegt mál að ræða sem menn taka ekki ákvarðanir um samkvæmt geðþótta eða samkvæmt einhverjum hrópum og köllum úti í samfélaginu heldur verðum við að skoða þessi mál með sanngirni. Ég frábið mér það, herra forseti, og það skulu vera lokaorð mín, að menn skuli setja mál upp með þeim hætti að við sem viljum skoða þetta mál málefnalega séum á móti því að taka hart á fíkniefnabarónum. Það er útúrsnúningur og ómerkilegt að halda málum þannig til haga.

Herra forseti. Þetta mál er alveg skýrt í huga mínum. Hv. allshn. fór mjög rækilega yfir þetta tiltekna mál. Við mátum gögnin mjög vandlega þannig að þetta er alveg kýrskýrt í mínum huga. Ég sé enga ástæðu til að nefndin fari að fara aftur yfir frv. Það er vel og vandlega undirbúið. Hins vegar er það sjálfsagt að ég fari þess á leit við hæstv. dómsmrh. og dómsmrn. að það gefi okkur upplýsingar um hvar vinna þessarar títtnefndu nefndar er á vegi stödd og nefndarmönnum verði gefnar upplýsingar um þau störf. Það er sjálfsagt mál.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um lagagrein sem er til komin vegna misskilnings á tilskipun Evrópusambandsins og kveður á um bann við hlerun á símtölum og fjarskiptum. Um slíkt bann eru allir sammála. Hið umdeilda ákvæði lýtur að banni við því að símtöl séu tekin upp á segulband. Í stað þess að fella þetta ákvæði í lögum niður og taka á hvers kyns misnotkun á markvissan hátt í viðeigandi lögum, þá er með þessari lagagrein verið að spinna inn hin undarlegustu heimildarákvæði fyrir banka og fréttastofur. Þessir aðilar geta tilkynnt í eitt skipti fyrir öll að segulbandsupptökur séu notaðar en viðskiptavinir þeirra, bankanna og viðmælendur fréttamanna, hafa annan og lakari rétt. Og viti menn: Þeir sem verða fyrir símaofsóknum mega ekki taka upp samtal ofsóknarmannsins nema tilkynna honum áður að segulband sé notað. Menn eru komnir út á mjög hálan ís með þessari lagasetningu að ekki sé minnst á lögskýringargögnin sem vísað er til í þessu sambandi. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu en boða brtt. við 3. umr. á grundvelli frv. sem ég hef þegar talað fyrir.

Herra forseti. Sú tillaga sem verið er að flytja um breytingu á lögum um fjarskipti er meint til að vera ákveðin leiðrétting eða yfirklór á mistökum sem urðu við upphaflegu lagasmíðina árið 1999 þegar Alþingi samþykkti þau lög frá Alþingi. Sú grein sem hér er fjallað um byggir á mistökum í þýðingu á tilskipun frá Evrópusambandinu þar sem átti að taka til hlerana þriðja aðila en ekki þau atriði sem hér er verið að fjalla um. Ef það hefði átt að leiðrétta það með eðlilegum hætti þá átti að taka á grundvallaratriðum málsins, þ.e. þeim mistökum sem urðu við frumvarpsgerðina og mistök sem urðu í þýðingu á þessari Evróputilskipun en ekki fara að klóra yfir það eins og hér er lagt til. Því er ég andvígur þessu, herra forseti.

Herra forseti. Eins og umræða um störf þingsins leiddi í ljós er þetta mál með öllu vanreifað og eðlilegar óskir --- er atkvæðagreiðsla hafin, herra forseti?

Já, hún er hafin. Gerir hv. þm. athugasemd við það?

Já, ég geri það nú raunar því að ég hygg að tala mín geti breytt niðurstöðum hennar.

Við skulum verða við þeirri beiðni.

Herra forseti. Ég var að reyna að segja að umræðan um störf þingsins hefði leitt í ljós að þetta mál er með öllu vanreifað og eingöngu að hálfu leyti unnið í nefnd. Eðlileg beiðni kom fram um það að nefndin færi yfir málið á nýjan leik. Við því bárust ekki skýr svör. Að því leytinu til er ákaflega erfitt fyrir mig að taka efnislega afstöðu til málsins. Það getur vel farið svo að að uppfylltum ákveðnum skilyrðum gæti ég samþykkt það en eins og málið liggur nú fyrir neyðist ég til þess að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu sem er slæmt í jafnstóru máli.

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í efnisumræður um þetta mál við þessar aðstæður og vildi ekki gera það áðan undir liðnum um störf þingsins. En þar kom fram mjög skýr og einföld beiðni af þinglegu tagi um að allshn. taki málið til skoðunar á nýjan leik milli 2. og 3. umr. Þetta var tiltölulega vel rökstudd beiðni og það er algerlega fráleitt að hafna slíkri ósk, herra forseti. Ég minni menn á þær ræður sem hér voru fluttar til grundvallar því að rökstyðja starfsemi Alþingis í einni málstofu. Það var sérstaklega tekið fram að liður í því að vanda vinnubrögð þar sem þingið mundi orðið afgreiða lagafrv. í einni málstofu væri að nefndin gæti tekið það aftur til skoðunar milli 2. og 3. umr. ef einhverjar ástæður væru til. Ég bendi forustu þingsins og formönnum þingnefnda sem hafa ekki áttað sig á þessu að lesa í gegnum umræðurnar á sínum tíma og hugsa þessi mál betur áður en menn fara af þvílíkum þvergirðingshætti að ganga hér fram og hafna slíkum óskum. Hver eru hin þinglegu rök fyrir því þegar engin sérstök tímanauð torveldar að þingmenn líti aftur á málið milli 2. og 3. umr.? Telja menn virkilega að það sé vönduðum vinnubrögðum til framdráttar að haga sér þannig?