Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þannig háttar til að fyrir tveimur dögum kom ég að máli við stjórn þingsins og fór fram á umræðu utan dagskrár um sjávarútvegsmál, tiltekna þætti sjávarútvegsmála, þ.e. um viðskilnað hæstv. ríkisstjórnar og meiri hlutans við þau mál. Nokkrum dögum áður átti ég orðastað við hæstv. sjútvrh. og spurði hvað liði athugun á vanda smábáta sem róa á svonefndum dagatakmörkunum. Ég spurði eftir þeim erindum sem borist hafa, bæði sjútvn. og að ég hélt einnig sjútvrn., vegna vanda þeirra sjómanna, einkum í ljósi þeirrar afgreiðslu sem þeir fengu í lagasetningu í janúar sl. í tengslum við svonefndan kvótadóm Hæstaréttar. Forseti hefur færst mjög undan því að slík utandagskrárumræða fari fram þó ég sé að vísu ekki að öllu leyti sáttur við það. Ég minni á að það er réttur þingmanna, að taka upp mál utan dagskrár í allt að hálfa klukkustund á hverjum fundi, hvort heldur er í formi yfirlýsingar eða fyrirspurnar til ráðherra. Ég sætti mig við það og einkum í ljósi þess annríkis sem hér er og vil ekki verða til þess að tefja fyrir þingstörfum. En ég uni því hins vegar illa, herra forseti, að ekki fáist a.m.k. einhver svör um hvort og þá hvað verði aðhafst varðandi þetta mál og hvenær sjá megi afrakstur þeirrar vinnu sem unnin hefur verið í sjútvn. og lengi vel stóð til, að ég hélt, að hlyti hér afgreiðslu, jafnvel í samkomulagi. Mér er ljóst að hæstv. sjútvrh. er erlendis, enda lítil svör þaðan að hafa ef marka má reynsluna. Satt að segja var viljaleysi hæstv. sjútvrh., þegar við ræddum þessi mál hér á dögunum, átakanlegt. Í ljósi þess að starfandi sjútvrh. er hæstv. menntrh. geri ég ekki kröfu til þess að sá hæstv. ráðherra svari efnislega fyrir sjútvrh. Mér er ljóst að það er ekki að öllu leyti sanngjarnt að gera slíka kröfu. En, herra forseti, fari svo að ekki fáist afgreiðsla á þessu máli og fram komi tillögur um lagfærðingar, a.m.k. á verstu ágöllunum á þeirri löggjöf sem hér var afgreidd í janúar, þá mótmæli ég því, þeirri niðurstöðu og viðskilnaði hæstv. ríkisstjórnar og meiri hlutans við þetta mál. Sé hins vegar von til þess að samkomulag takist um slíkar breytingar þá vil ég að sjálfsögðu leggja mitt af mörkum til að þær nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Vandi þeirra útgerðarmanna sem hv. þm. ræddi um er vissulega mikill, þ.e. vandi þeirra sem gera út smábáta á dagakerfinu. Vandi annarra er ekki síður mikill, þ.e. vertíðarflotans og landverkafólksins sem er að missa vinnu sína svo tugum skiptir allt í kringum landið. Fyrr í dag var gerð tilraun til þess að fá tillögu um það mál tekna á dagskrá til umræðna. Á það var ekki fallist. Án tillits til þess hvort einhver minni háttar niðurstaða næst í smærri málum held ég að ekki verði hjá því komist, áður en þetta þing fer heim, að hér fari fram utandagskrárumræða um stöðu landvinnslunnar og strandveiðiflotans. Ég fylgi eftir þeim tilmælum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að sú umræða um viðskilnað ríkisstjórnarinnar geti farið fram. Menn skulu gera sér grein fyrir því að það má vel vera að hægt sé að fresta afgreiðslu ýmissa mála en vetrarvertíð á Íslandi verður ekki frestað. Verði vertíðarflotinn sendur af stað með þær aflaheimildir sem hann hefur í dag má segja að frá því sé endanlega gengið að vetrarvertíðin, nú skömmu fyrir kosningar, verði að engu gerð. Mér finnst því rétt, án tillits til nokkurs annars, að Alþingi gangi ekki út úr þessu húsi án þess að viðskilnaður ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum verði gerður að umræðuefni.

Herra forseti. Það er frekar fátt um svör. Það hlýtur að skiljast sem svo að frá hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutanum sé ekkert að hafa, engar upplýsingar um eitt eða neitt, engar niðurstöður og jafnvel ekki vilja til eins eða neins. Ég verð að segja, herra forseti, að það eru þá heldur dapurleg málalok ef svo á að fara. Ég vona að það sé a.m.k. alveg á hreinu hvar stíflan er í þessu máli. Það er ekki stjórnarandstaðan sem leggst gegn því að þessi mál verði tekin á dagskrá og rætt verði um viðskilnað ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum eða stöðuna sem uppi er í þeim efnum, bara þannig að þau skilaboð komist skýrt til þjóðarinnar. Við erum tilbúin að greiða fyrir framgangi þess að gera sanngjarnar og nauðsynlegar leiðréttingar, tæknilegs eðlis, sem allir eru sammála um og vita að gera þarf. Lagasetningin í janúar var stórlega gölluð, og eins og þá var spáð fyrir um hafa nú þegar komið fram ýmsir fingurbrjótar í þeirri vinnu, eðlilega eins og höndum var til þess kastað. Jafnframt er alveg ljóst, herra forseti, að það er ósanngjarnt hvernig fara á með þennan litla hóp sem sótt hefur sjó á grundvelli krókaveiða með dagatakmörkunum. Ef sú útreið sem þeim hópi er ætluð nú er borin saman við það sem sambærilega settur hópur fékk á vordögum 1994 og 1995, þá er þar um mjög gróft brot á öllum jafnræðisreglum að ræða. Þessir sjómenn fá að óbreyttu, ef engar lagfæringar koma til, mun ósanngjarnari útkomu en sá hópur fékk sem valdi um vorið 1994 og fékk lagfæringar á stöðu sinni aftur árið 1995. Ég spái því, herra forseti, að þetta muni þykja eitt af ljótari dæmum um óvandaða stjórnsýslu og vond vinnubrögð ef þetta stendur eftir óleiðrétt.

Herra forseti. Tveir hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa lagt fram tillögu um aukna úthlutun á aflaheimildum. Ekki hefur tekist að fá þá tillögu tekna á dagskrá. Dagskrártillaga þar að lútandi var felld. Hvers vegna? Vegna þess að þingmenn stjórnarmeirihlutans þora ekki að standa andspænis því að þurfa að greiða atkvæði um slíka tillögu. Þeir þora það ekki. Núna blasir við að þinginu er að ljúka. Það blasir líka við, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur drepið á, að víða er mjög alvarleg staða í strandveiðum þessarar þjóðar. Það er lágmarkskrafa að stjórnarandstaðan fái a.m.k. að ræða stöðu mála í þeim byggðum við þann ráðherra sem fer með málaflokkinn. Þó hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson sé staddur einhvers staðar í útlöndum þá er maður hér sem gegnir fyrir hann. Það er ekki hægt að ljúka umræðunni án þess að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson fái svar við þeirri ósk sem hann hefur lagt hér formlega fram, um utandagskrárumræðu. Er það þannig, herra forseti, að ríkisstjórnin leggi ekki í að ræða þetta mál við stjórnarandstöðuna? Við því þarf að koma svar. Og hæstv. starfandi sjútvrh. verður a.m.k. að sýna það þrek að hann geti komið í þennan ræðustól og svarað kröfu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Fær stjórnarandstaðan utandagskrárumræðu um þetta, eins og þingsköp heimila henni, eða brestur hæstv. starfandi sjútvrh. kjark til þess að ræða þetta mál? Getur það verið að stjórnarliðið allt saman bresti kjark til þess?

Herra forseti. Er ekki hægt að fá svar við þeirri einföldu spurningu, frá hæstv. sitjandi sjútvrh., hvort hann er reiðubúinn að ræða við Alþingi um stöðu strandveiðiflotans áður en þessu þingi lýkur? Við stjórnarandstæðingar erum reiðubúnir, þó skammur tími sé eftir af þinginu, til að gera allt sem við getum til að leysa málin. Þau mál verða ekki leyst með því að taka aðeins á vandamálum lítils hluta þeirra sem um sárt eiga að binda. Strandveiðiflotinn allur og fiskverkafólk um allt land bíður eftir því. Hefur ríkisstjórn Íslands ekkert við þetta fólk að segja? Hefur hæstv. sjútvrh. ekkert við þetta fólk að segja á síðustu dögum Alþingis, fólkið sem er tugum saman að missa vinnu sína í frystihúsum víðs vegar um land og vertíðarflotann sem er nú nærri aflaheimildalaus? Ég ítreka spurningu mína, virðulegi forseti: Er ekki hægt að fá svar hjá hæstv. sjútvrh. við þeirri beiðni að efnt verði til stuttrar utandagskrárumræðu um vanda fiskiskipaflotans og landvinnslunnar áður en þing fer heim og áður en við göngum til kosninga?

Eins og hv. þingmönnum öllum er ljóst er gert ráð fyrir að ljúka hér fundi á morgun kl. 12.30. Þar með er ljóst hve langur tími hefur verið gefinn til þess að ljúka umræðum. Í kvöld var gert ráð fyrir því að ræða þau mál sem eru á dagskrá. Í því ljósi verður að láta þingstörf ganga fyrir sig. Forseti væntir þess, eins og kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., að skilningur sé á þeirri stöðu vegna þess knappa tíma sem hér er til umráða.

Herra forseti. Ég held að rétt sé að fram komi að enda þótt einhverjum sé umhugað um að ljúka þinginu um hádegi á morgun þá er líka stór hópur fólks tilbúinn til þess að vera hér mun lengur til að ræða m.a. þau mál sem fitjað hefur verið upp á. Í janúar var hér umræða og lög afgreidd sem sneru að fiskveiðum. Það er alveg ljóst undir hvaða formerkjum sú umræða fór fram. Frv. sem þá var afgreitt var fyrst og fremst svar við hinum svokallaða kvótadómi. Það var þó þannig að um leið og meiri hlutinn á Alþingi var að reyna að svara kvótadóminum voru afgreiddar viðamiklar breytingar sem lutu að smábátaflotanum. Við vöruðum við því þá að með þeim hraða sem var á umræðunni og með þeim vinnubrögðum sem viðhöfð voru í nefndinni mundi sú vinna koma í hausinn á okkur aftur. En meirihlutamenn voru býsna státnir þá og keyrðu málið --- mér liggur við að segja af offorsi í gegn. Það er hins vegar ljóst, herra forseti, að staða mála nú er sú að svo sannarlega þyrfti að ræða stöðu smábátanna hér á Alþingi. Það væri gott að fram kæmi hvaða tillögur og hugmyndir menn hafa gagnvart þeim málum, hvað menn eru tilbúnir til að gera og hvað ekki, þannig að það færi ekki á milli mála. Og það væri líka nauðsynlegt, herra forseti, að þær hugmyndir sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefur reifað og lagt fram frv. um fengju góða og ítarlega umræðu. Ég tel mikilvægt, herra forseti, að viðhorf til þessara mála liggi alveg skýr fyrir í þinglok. Ég styð þá beiðni sem hér hefur komið fram um utandagskrárumræðu um þessi mál og ég vænti þess að við henni verði orðið. Það stendur ekki á stjórnarandstöðunni að vera hér lengur á morgun og enn lengur ef á þarf að halda til að ræða þessi mál.

Herra forseti. Mér finnst ekki hægt að skilja við þetta mál öðruvísi en  Ég tel nauðsynlegt, herra forseti, að fram komi hvað það er sem veldur þessu. Ef hæstv. forseti telur að vegna anna þingsins sé ekki tími til að ræða þetta, þá vil ég upplýsa að ég er á mælendaskrá um mál sem er til umræðu á eftir, skipulags- og byggingarlög, og hafði ég hugsað mér að flytja um það þriggja stundarfjórðunga ræðu. Herra forseti, til samkomulags um þetta lýsi ég því yfir að ég er reiðubúinn til að falla frá orðinu í þeirri umræðu og þá getum við haft þessa hálftíma umræðu og hæstv. forseti vinnur meira að segja einn stundarfjórðung. Er þetta ekki dálítið gott tilboð, hæstv. forseti, sem hægt er að fallast í því ljósi að nauðsynlegt er að fá þetta mál til umræðu áður en þingið fer heim? Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti mundi taka afstöðu til þessa góða boðs frá mér, sem mundi óneitanlega greiða talsvert fyrir þingstörfum.

Forseti hefur hlýtt á þær umræður sem hér hafa farið fram. Það er öllum ljóst sem hér eru inni hvaða tímamörk eru á umræðum.

Virðulegi forseti. Í samræmi við samkomulag sem hér var gert í gærkvöldi, vegna virkjunar í Bjarnarflagi, er brtt. sem ég tala fyrir flutt. Breytingatillagan er við frv. til laga um breytingu á lögum um raforkuver, nr. 60/1981, með síðari breytingum. Hún er svohljóðandi: ,,Við 3. tölul. 1. efnismgr. 1. gr. og lokamálslið 4. gr. bætist: að uppfylltum skilyrðum samkvæmt lögum nr. 36/1974, um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu.``

Virðulegi forseti. Ég vil, nú við 3. umr. málsins, mæla fyrir brtt. sem ég flyt við þetta mál. Samkvæmt því orðast ákvæði til bráðabirgða þannig að margföldunarstuðlar sem er í 2. mgr. 9. gr. og 5. mgr. 11. gr. hækki örlítið, og að þetta ákvæði gildi til 1. júlí árið 2001. Í þessu felst að það sólarlagsákvæði sem áður var samþykkt í bráðabirgðaákvæði dettur upp fyrir og lögin verða því ótímabundin. Jafnframt minnkar sú skerðing á lífeyrisréttindum sem fyrirhuguð var, þ.e. hún verður minni á þeim tíma sem þetta bráðabirgðaákvæði gildir. Þess skal getið að þessi tillaga er flutt í samráði við þau samtök sem standa að sjóðnum. Borist hafa undirskriftir frá fimm stjórnarmönnum varðandi þetta mál. Enn fremur átti ég ásamt fleiri hv. þm. fund með forsvarsmönnum Farmanna- og fiskimannasambandsins í dag, auk stjórnarmanns LÍÚ í sjóðnum og stjórnarmanns Sjómannasambandsins. Þessi tillaga er flutt með hliðsjón af þeim fundi. Ég vona að þingheimur geti samþykkt þetta. Gert er ráð fyrir því að lífeyrismál sjómanna muni koma upp í næstu kjarasamningum milli útvegsmanna og sjómanna. Ég hygg að það muni vera sameiginlegt áhugamál þeirra sem að sjóðnum standa að ganga þannig frá sjóðnum að hann geti staðið myndarlega að lífeyrismálum sjómanna í framtíðinni.

Herra forseti. Í tilefni af afgreiðslu þessa máls vil ég láta eftirfarandi koma fram: Í umfjöllun um þetta frv. til laga um Lífeyrissjóð sjómanna hefur fjárhagsstaða sjóðsins komið til umræðu. Ljóst er að vandi sjóðsins veldur margvíslegum erfiðleikum sem eru að hluta vegna lagasetningar um 60 ára lífeyrisaldur sjómanna. Málefni sjóðsins munu áfram verða til skoðunar í fjmrn. og mun ráðuneytið, í samráði við samtökin sem að sjóðnum standa, kanna leiðir til þess að takmarka röskun á högum þeirra sem réttindi eiga í sjóðnum. Þessu til viðbótar, herra forseti, vil ég lýsa ánægju minni með þær brtt. sem efh.- og viðskn. flytur hér við 3. umr. og það samkomulag helstu aðila að sjóðnum sem að baki þeim liggur.

Herra forseti. Um frv. sem við erum að ræða hér í lokaumræðu um Lífeyrissjóð sjómanna voru mjög skiptar skoðanir og mikill ágreiningur við 1. umr. málsins. Við 2. umr. kom fram að málið var afgreitt úr efh.- og viðskn. af meiri hluta nefndarinnar. Stjórnarandstaðan tók ekki þátt í þeirri afgreiðslu úr nefndinni og taldi ekki rétt að málum staðið. Minni hlutinn taldi að betur hefði þurft að tryggja hag sjómanna í Lífeyrissjóði sjómanna. Við 2. umr. kynnti hv. formaður efh.- og viðskn., Vilhjálmur Egilsson, útlínur að yfirlýsingu sem hæstv. fjmrh. mundi gefa hér við 3. umr. Hæstv. fjmrh. gaf yfirlýsingu um þetta efni rétt áðan úr ræðustól. Þar komu m.a. fram vandkvæði sem tengjast sjómönnum yfir 60 ára aldri, forsöguna þekkja menn ágætlega hér í þingsölum, og að þau mál yrðu áfram til skoðunar í samráði við viðkomandi aðila, til að takmarka röskun þeirra í sambandi við sjóðinn. Málið snýst um að samkvæmt lögum þarf að skerða greiðslur úr sjóðnum. Þessi yfirlýsing, sem fjmrh. gaf um þetta efni, er mjög mikilvæg. Ég vil geta þess sérstaklega hér að sá stjórnarandstæðinga sem hafði forgöngu um málið af okkar hálfu var hv. fyrrv. alþingismaður, Svavar Gestsson. Þetta var síðasta verk hans á Alþingi að knýja fram þessar yfirlýsingar og betrumbætur á Lífeyrissjóði sjómanna. Ég tel ánægjulegt að það skuli, nokkrum dögum eftir að hann hefur horfið hér úr þingsölum, vera hægt að vitna til góðra starfa hans um þetta efni. Hv. formaður efh.- og viðskn. gat einnig um frekari brtt. sem ganga allar í átt til þess sem við stjórnarandstæðingar styðjum, þ.e. sólarlagsákvæði er tekið út og með endurreikningi verður um minni skerðingu á sjóðnum að ræða. Öll þessi atriði, og þá sérstaklega yfirlýsing fjmrh., hafa gert það að verkum að stjórnarandstaðan hefur fallið frá hinni hatrömmu andstöðu sem við boðuðum við þetta frv. við 1. umr. og héldum áfram í nefndarstarfinu. Af okkar hálfu verður málið væntanlega lögfest með atkvæðum stjórnarliða. Við teljum að tekist hafi að gera þær betrumbætur í tengslum við löggjöfina og með þeirri yfirlýsingu sem fjmrh. gaf sem hægt var að fá fram um þetta mál. Ég vona að málefni sjóðsins eigi eftir að fá farsæla umfjöllun þegar fram líða stundir.

Herra forseti. Aðeins nokkur orð í tilefni af þessari afgreiðslu málsins. Við 1. umr. um þetta mál sagði ég óhjákvæmilegt að fara vandlega yfir vanda sjóðsins og greina hann niður, annars vegar í hreina og klára umframtryggingu réttinda eða réttindi umfram það sem iðgjöld stæðu undir, þ.e. að sjóðurinn yrði réttur af. Hins vegar þurfti að finna út að hve miklu leyti vandi sjóðsins stafaði af hinni svonefndu 60 ára lífeyrisaldurstökureglu frá sínum tíma og hver ábyrgð stjórnvalda væri í því sambandi. Sú regla var lögfest sem hluti af þríhliða niðurstöðu kjarasamninga á sínum tíma. Málin hafa skýrst að því leyti að gögn komu fram í efh.- og viðskn. sem sundurgreina þennan vanda. Fyrir liggur að um 1,3 milljarða kr. stafa af þessari sérstöku reglu og skapar það Lífeyrissjóði sjómanna umtalsverða sérstöðu, a.m.k. hvað þetta varðar. Nú hefur hæstv. fjmrh. gefið yfirlýsingu sem gengur út á hvort tveggja í senn, að viðurkenna vanda sjóðsins og fallast á að ganga til viðræðna við hagsmunaaðila sjóðsins um þetta mál. Ég ætla að sjálfsögðu ekki að reyna að túlka yfirlýsingu hæstv. fjmrh. hér eða gefa í skyn að hún sé annað og meira en hún er. Hún er án skuldbindinga og gefur hvorki loforð né fyrirheit um beina þátttöku ríkisins. Hún er þó viðurkenning á því að eðlilegt sé að stjórnvöld skoði þennan vanda og þau beri þar ábyrgð. Því hygg ég að verði ekki á móti mælt. Ég fagna þessu og treysti hæstv. fjmrh. til að fara af alúð yfir málið og setjast að alvöruviðræðum um þennan vanda. Ég fagna því einnig að hér er flutt brtt. um að sólarlagsákvæði eða takmarkaður gildistími laganna falli út. Ég hafði miklar efasemdir og hef enn um að skynsamlegt sé að fella úr gildi sérlög um Lífeyrissjóð sjómanna. Þar kemur ýmislegt til. Því verður ekki á móti mælt að aðstæður í þessum sjóði eru nokkuð sérstakar, saga hans er sérstök og lífeyrisréttindi sjómanna eru nokkuð sérstakt mál. Ég hef þá tilfinningu, herra forseti, að hyggilegt sé að láta sérlög gilda um þennan lífeyrissjóð um eitthvert árabil og ekki sé óeðlilegt að aðilar reyni að koma sameiginlega að vanda hans, bæði aðilar vinnumarkaðarins og ríkisvaldið. Ég minni á að þó að Lífeyrissjóður sjómanna verði að sjálfsögðu að eiga fyrir réttindum, sem hann skapar eins og aðrir sjóðir og ekki um annað að ræða í framtíðinni en að hann uppfylli kröfur um fjárhag miðað við réttindi sjóðfélaga, þá er kannski óvíða sárara ef grípa þarf til umtalsverðra skerðinga á réttindunum en í þessu tilviki. Í því sambandi nefni ég sérstaklega örorkuna. Sjómennskan er hættulegasta starf í landinu, þar eru slys og örorka tíðari en hjá flestum, ef ekki öllum öðrum stéttum. Þar af leiðandi eru þau réttindi kannski verðmætari fyrir sjómenn, í áhættusömum störfum, heldur en flesta aðra. Einnig er það svo, herra forseti, að það er dapurlegt að ekki skuli vera hægt að halda uppi 60 ára lífeyristökualdursreglu án nokkurrar skerðingar á þeim lífeyriréttindum sem sjómenn hafa eftir það. Á því leikur enginn vafi að menn sem byrja ungir til sjós hafa lagt sitt af mörkum og meira en það og eiga fyllilega skilið að komast í land þegar þeir hafa náð 60 ára aldri. Það er dapurlegt að menn skuli hafa þurft að hörfa frá upphaflegum áformum um eiginlegan 60 ára lífeyristökualdur, yfir í að það sé á kostnað sjómanna sjálfra og réttinda þeirra hjá sjóðnum ef þeir nýta sér núgildandi ákvæði um að hefja lífeyristöku við þau aldursmörk. Sem sagt, herra forseti, þær breytingar sem hér hafa náðst fram eru þó jákvæðar og í rétta átt. Ég fagna því og fell frá andstöðu minni við málið. Ég mun sitja hjá við afgreiðslu þess og ekki tefja för þess í gegnum þingið frekar en orðið er.

Herra forseti. Hv. þm. sagði sérstaklega slæmt fyrir sjómenn að lúta skerðingu. Nú er það svo að frá 1974 og sérstaklega frá 1980 hafa allir launþegar verið skyldaðir til að borga í lífeyrissjóð. Sumir hafa orðið fyrir því að lífeyrissjóðir þeirra hafa orðið gjaldþrota. Þeir hafa tapað öllum réttindum. Aðrir hafa orðið fyrir því að réttindi þeirra væru skert um 50%. Telur hv. þm. að þetta fólk þoli betur að réttindi þeirra séu skert en sjómenn sem skerða á hjá um 10 eða 12%? Þoldi þetta fólk skerðinguna betur en sjómenn? Telur hv. þm. að hægt sé að segja slíkt við þá sem tapað hafa öllum sínum réttindum eða helmingi þeirra, að það skipti ekki máli?

Herra forseti. Ég hafði nú lofað að tefja ekki frekar framgöngu þessa máls en neyðist eiginlega til að brjóta nýgefið loforð. En svar mitt skal vera stutt. Þetta er ekki svaraverður þvættingur hjá hv. þm. Ég var ekki að mæla því bót að lífeyrisréttindi manna hefðu skerst í litlum sjóðum sem hefðu farið illa. Það fólst ekkert slíkt í mínu máli. Það sem ég var að benda á var að vegna geysilega hárrar slysatíðni í sjómennskustörfum eru þau réttindi sem lífeyrissjóðurinn tryggir mönnum til örorkubóta augljóslega mjög mikilvæg í augum þeirrar stéttar, það liggur í hlutarins eðli. Eða heldur hv. þm. Pétur Blöndal að sjómenn viti ekki hvaða áhættu þeir taka í starfi sínu? Það gera þeir. Og ætli það sé þá ekki þannig að það skipti einhverju máli fyrir þá og fjölskyldur þeirra að hafa þó það á bak við sig að ef þeir þurfa kannski seinni hluta ævinnar að búa við skerta starfsorku vegna slysa þá njóti þeir sæmilegra örorkubóta? Það var þetta sem ég var að segja, hv. þm., og ekkert annað. Og ég frábið mér skæting af því tagi sem hér kom fram.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1096 frá hv. allshn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 16/1973, um happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna, og frv. til laga um breytingu á lögum nr. 18/1959, um vöruhappdrætti fyrir Samband íslenskra berklasjúklinga. Nefndin hefur fjallað um málin. Í frumvörpunum er lagt til að umræddum happdrættum verði heimilt að reka peningahappdrætti og með því verði staða þeirra bætt. Happdrættismarkaðurinn hefur þróast ört á undanförnum árum. Happdrættum hefur fjölgað og samkeppni milli þeirra aukist. Þetta hefur m.a. leitt til þess að happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna og Sambands íslenskra berklasjúklinga hafa þurft að horfa upp á samdrátt ár frá ári. Nefndin hefur skilning á vanda umræddra happdrætta og tekur undir þau sjónarmið sem fram koma í frumvörpunum, en þar sem Happdrætti Háskóla Íslands hefur nú einkarétt á peningahappdrætti samkvæmt lögum nr. 13/1973, með síðari breytingum, telur nefndin ekki unnt að leggja til að þau verði samþykkt. Nefndin telur eðlilegt að happdrættismarkaðurinn í heild verði tekinn til skoðunar og að sett verði ein heildarlög um happdrætti og leggur til að málunum verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Kristján Pálsson og Hjálmar Jónsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita Valgerður Sverrisdóttir, Jón Kristjánsson, Árni R. Árnason, Svanhildur Árnadóttir, Ögmundur Jónasson, Jóhanna Sigurðardóttir og Kristín Halldórsdóttir.

Herra forseti. Ég ætla ekki að teygja lopann með langri umfjöllun hér um þetta mál. Ég vil þó aðeins vekja athygli á því að hv. allshn. gerir það að nokkru máli í nál. sínu um einkaleyfi Happdrætti Háskóla Íslands og segir: ,,... en þar sem Happdrætti Háskóla Íslands hefur nú einkarétt á peningahappdrætti samkvæmt lögum nr. 13/1973, með síðari breytingum, telur nefndin ekki unnt að leggja til að þau verði samþykkt.`` Ég þykist þó vita að nefndin viti betur því að í skjóli einkaleyfis Happdrættis Háskóla Íslands hefur happdrættisflóran heldur betur dafnað og vaxið. Peningahappdrættum hefur fjölgað mjög frá 1973 og er nú svo komið að heildarvelta happdrættismarkaðarins hér á landi er 16 milljarðar og eru Happdrætti SÍBS og DAS með um 5% af heildarveltunni. Það merkilega við þessa auknu veltu happdrættanna er að ný happdrætti hafa komið á markaðinn og greiða út í peningum, t.d. Talnagetraunir, Getspá, Víkingalottó, Sjóðsvélar o.fl. og allt er þetta þó undir þeim lögum að háskólinn hefur einkaleyfi á peningahappdrætti. Svo ekki er nema von að nokkurri undrun sæti hjá þeim þingmanni sem hér stendur að þetta skuli verða orðatiltæki nefndarinnar og vitnað til einkaleyfis Happdrættis Háskóla Íslands. En með tilliti til þess --- ég viðurkenni að þetta frv. til laga um breytingu á lögum um happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna var lagt fram nokkuð seint, og í ljósi þröngs tíma sem þingið hefur ætla ég ekki að hafa frekari orð um þetta mál en vænti þess að hæstv. ríkisstjórn taki málið til gaumgæfilegrar athugunar. Einnig vil ég benda á, þegar verið er að tala um að eðlilegt sé að sett verði heildarlög um happdrætti, að þetta mál hefur verið í skoðun í mörg ár. Það er ekki langt síðan nefndarálit kom frá ágætri nefnd sem hefur fjallað um þessi mál. Þessi happdrætti, t.d. SÍBS, hafa stuðlað að framgangi mörg þúsund aðila sem hafa farið á Reykjalund, og stuðlað að því að þeir sem hafa lent í slysum eða alvarlegum veikindum komist aftur inn á vinnumarkaðinn. Innan skjólstæðinga Happdrættis DAS eru nú 700 aldraðir og ég óttast að ef ekki verður á allra næstu mánuðum gripið til þeirra ráða að Happdrætti DAS og SÍBS fái leyfi til að reka peningahappdrætti í skjóli laga um einkaleyfi Háskóla Íslands á peningahappdrættum --- eins og Víkingalottó, Talnagetraunir, Getspá, Sjóðsvélar og hvað þetta allt heitir, sem veltir um 16 milljörðum á ári, þá hlýtur það að koma á ríkið og skattborgarana að bregðast við og taka við því mikla hlutverki sem SÍBS og Dvalarheimili aldraðra sjómanna hafa stuðlað að fram til þessa.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá menntmn. um till. til þál. um að setja á stofn vestnorrænan menningarsjóð. Nefndin hefur fjallað um tillöguna sem flutt er af þingmönnum í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Nefndin tekur undir þá skoðun flutningsmanna að ein af forsendum þess að sameiginleg menning Vestur-Norðurlanda nái að styrkja stöðu sína og eflast í framtíðinni sé að sköpuð verði betri skilyrði fyrir menningarlega samvinnu þeirra á milli. Tillögur menntamálanefndar um samþykkt þingsályktunartillagna um eflingu internetsamvinnu skóla á Vestur-Norðurlöndum og eflingu íþróttasamstarfs milli Vestur-Norðurlanda ganga í þessa átt. Vestnorræna ráðið samþykkti á ársfundi sínum í júní á síðasta ári að stofnun sérstaks vestnorræns menningarsjóðs væri leið að því marki að efla og þróa menningarsamstarf landanna. Nefndin telur þá hugmynd athyglisverða en telur eðlilegt að hún verði rædd nánar milli ríkisstjórna landanna og þeim gefinn kostur á að útfæra hana frekar eða koma fram með aðrar sambærilegar hugmyndir. Nefndin leggur til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Menntmn. er einróma í afgreiðslu sinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá menntmn. um tillögu til þál. um eflingu íþróttasamstarfs milli Vestur-Norðurlanda. Nefndin hefur fjallað um tillöguna sem flutt er af þingmönnum í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Alþingi hefur lagt áherslu á góð og náin samskipti við næstu nágranna okkar, Færeyinga og Grænlendinga. Telur nefndin að tillagan falli vel að þeim markmiðum og leggur til að hún verði samþykkt. Menntmn. er einróma í afgreiðslu sinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá menntmn. um tillögu til þál. um eflingu internetsamvinnu skóla á Vestur-Norðurlöndum. Nefndin hefur fjallað um tillöguna sem flutt er af þingmönnum í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Alþingi hefur lagt áherslu á góð og náin samskipti við næstu nágranna okkar, Færeyinga og Grænlendinga. Telur nefndin að tillagan falli vel að þeim markmiðum og leggur til að hún verði samþykkt. Menntmn. afgreiddi þetta mál einróma.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá menntmn. um tillögu til þál. um að íslenska táknmálið verði viðurkennt móðurmál heyrnarlausra. Nefndin hefur fjallað um málið og í tillögunni er lagt til að menntamálaráðherra verði falið að undirbúa frumvarp til laga um að íslenska táknmálið verði viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra hér á landi. Eins og segir í greinargerð með tillögunni er íslenskan ekki viðurkennt móðurmál Íslendinga í lögum eða stjórnarskránni enda gerist þess ekki þörf, hún er móðurmál Íslendinga og enginn dregur það í efa. Yrði það lögfest að íslenska táknmálið verði viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra hér á landi mundi það hafa víðtæk áhrif. Slíka lagasetningu þyrfti að undirbúa af kostgæfni til að hún skilaði tilætluðum árangri. Af þeirri ástæðu telur nefndin ekki rétt að tillagan verði samþykkt óbreytt. Menntamálanefnd telur mikilvægt að málið verði skoðað vel og gerð athugun á hvort rétt sé að festa það í lög að táknmálið verði móðurmál heyrnarlausra eða hvort hægt sé að tryggja réttarstöðu heyrnarlausra á annan hátt. Á undanförnum árum hefur ýmislegt áunnist í málefnum heyrnarlausra. Má sem dæmi nefna Samskiptamiðstöðina og kennslu í táknmálstúlkun í Háskóla Íslands. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með svohljóðandi breytingu: Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að menntamálaráðherra verði falið að láta gera athugun á réttarstöðu heyrnarlausra hér á landi í samanburði við réttarstöðu heyrnarlausra í nágrannalöndunum með það að markmiði að tryggja sem best stöðu íslenska táknmálsins. Menntmn. er einróma í afstöðu sinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá umhvn. um þáltill. um vinnuumhverfi sjómanna. 1. flm. tillögunnar er Guðmundur Hallvarðsson en meðflutningsmenn eru hv. þm. Gísli S. Einarsson, Guðjón Guðmundsson, Kristinn H. Gunnarsson og Stefán Guðmundsson. Tillagan fjallar um að Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að stuðla að því að vinnuumhverfi sjómanna sé bætt. Meðal annars þarf að huga að mengunarvörnum um borð í skipum, eftirliti með meðferð matvæla og meðferð hættulegra efna, auk þess sem gefa þarf gaum að vinnuvernd um borð í fiskiskipum og kaupskipum á þann hátt að um vinnuumhverfi sjómanna gildi vinnu-, hollustu- og mengunarvarnareglur sambærilegar við þær sem gilda hjá öðrum starfsstéttum. Nefndin fjallaði um þetta mál og fékk til sín gesti og var það einróma álit nefndarmanna að styðja tillöguna og afgreiða hana samhljóða frá nefndinni. Greinargerð og nál. koma fram þingskjölum og geri ég ekki frekari grein fyrir því sem þar kemur fram.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar. Nefndin fjallaði ítarlega um þetta mál og vegna þess að málið var seint fram komið var farin sú leið að í stað þess að senda það út til mjög margra aðila sem kynnu að hafa skoðanir á því og málið varðaði, þá fengum við til okkar fulltrúa þeirra. Okkur bárust einungis skriflegar umsóknir frá Sjálfsbjörg og Öryrkjabandalagi Íslands, en bæði félögin óskuðu eftir því að senda inn skriflegar umsagnir. Frv. gerir ráð fyrir því að forsendur við ákvörðun örorku byggist alfarið á læknisfræðilegum staðli og að allir sem eru metnir a.m.k. 75% öryrkjar njóti tiltekinna réttinda. Sömuleiðis er gert ráð fyrir því í frv. að miklu meiri áhersla verði lögð á endurhæfingu en áður sem forsendu fyrir örorkumati. Samstaða var í nefndinni um þá skoðun að þær breytingar sem felast í frv. séu mjög til bóta. En það er ljóst, og það var sameiginleg skoðun nefndarinnar, að með því að gera frv. að lögum verður örorkumat Tryggingastofnunar ríkisins algerlega óháð tekjum og tekjumöguleikum öryrkja. Þetta er afar mikilvægt, herra forseti. Í viðræðum okkar við fulltrúa Tryggingastofnunar ríkisins um endurhæfingarlífeyri kom fram að tryggingalæknir mun með skömmum fyrirvara geta metið þörf sjúklings fyrir endurhæfingu og þannig úrskurðað honum mjög fyrirvaralítið endurhæfingarlífeyri. Ef menn utan af landi þurfa að mæta hjá tryggingalækni vegna þessa mun stofnunin greiða ferðakostnað þeirra líkt og gildir t.d. um slys. Ef þeir af einhverjum ástæðum komast ekki og þurfa að bíða eftir að tryggingalæknir komi í þeirra byggðarlag gætu viðkomandi sömuleiðis fengið úrskurðaðan endurhæfingarlífeyri eða örorkulífeyri til bráðabirgða á grundvelli læknisvottorðs, án þess þó að í því fælist nokkur viðurkenning á slíkum rétti af hálfu Tryggingastofnunar ríkisins. Þetta, herra forseti, kom fram í samræðum nefndarinnar og var gagnkvæmur skilningur hennar og fulltrúa Tryggingastofnunar ríkisins. Það kom líka fram að um leið og tryggingalæknir hefur metið þörf einstaklings fyrir endurhæfingu getur viðkomandi einstaklingur átt rétt á endurhæfingarlífeyri skv. 8. gr. laga um félagslega aðstoð, nr. 118/1993. Nefndin vill þó vekja athygli á því að með hliðsjón af markmiði frv. um meiri áherslu á endurhæfingu þarf að endurskoða ákvæði laganna um endurhæfingarlífeyri en samkvæmt þeim er slíkur lífeyrir aldrei greiddur lengur en í átján mánuði. Telur nefndin brýnt að ákvæði um tímalengd endurhæfingarlífeyris verði endurskoðuð fljótlega eftir að lögin eru komin til framkvæmda svo að ljóst megi vera að þau nái tilgangi sínum. Nefndin leggur líka mikla áherslu á að Tryggingastofnun ríkisins hafi þegar að frv. samþykktu samband við þá einstaklinga sem hafa lækkað í örorkumati vegna vinnu og kynni þeim rétt þeirra til að fá örorkumatið endurskoðað samkvæmt reglum frv. Það kom fram í samræðum okkar við sérfræðinga Tryggingastofnunar ríkisins að þetta er auðvelt að gera og að þeir hafa þegar hafið undirbúning að því að hafa samband við þessa lífeyrisþega. Herra forseti. Nefndin varð sammála um að mæla með því að frv. yrði samþykkt með breytingum sem við leggjum til í sérstöku þskj. Breytingarnar eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lagt til að gildistöku laganna verði frestað til 1. september 1999 enda þarfnast reglur um breyttar forsendur örorkumats talsverðs undirbúnings og þær þarfnast líka verulegrar kynningar af hálfu Tryggingastofnunar ríkisins. Þessi ósk kom fram af hálfu sérfræðinga stofnunarinnar og við töldum að það væri sjálfsagt og í þágu lífeyrisþega og þeirra sem njóta þessa frv. að við henni yrði orðið. Í öðru lagi leggjum við til breytingu á ákvæði sem er til bráðabirgða. Þessari breytingu er ætlað að skýra ákvæðið nánar. Með henni eru tekin af tvímæli um að nýju reglurnar gildi um þá sem metnir eru öryrkjar í fyrsta skipti eftir að lögin taka gildi en hrófli hins vegar ekki við stöðu hinna sem hafa verið metnir í gildistíð eldri laga. Þó geta þeir sjálfir óskað sérstaklega eftir því að til endurmats komi. Þannig mundu þeir sem fengið hafa metna meiri en 75% örorku samkvæmt gömlu reglunum halda því hafi forsendur upphaflegs örorkumats ekki breyst, en þeir sem metnir eru með minni örorku, þ.e. 65%, 50% eða minni en 50%, geta samkvæmt nýju reglunum og samkvæmt þessari breytingu sótt um endurmat. Herra forseti. Ég get þess að hv. þm. Ögmundur Jónasson, áheyrnarfulltrúi þingflokks óháðra í nefndinni, er samþykkur þessu áliti. Undir nál. ritar sá sem hér stendur auk hv. þingmanna Láru Margrétar Ragnarsdóttur, Sivjar Friðleifsdóttur, Guðmundar Hallvarðssonar, Bryndísar Hlöðversdóttur, Guðna Ágústssonar og Sigríðar Önnu Þórðardóttur.

Hæstv. forseti. Það er erfitt að koma að máli á síðustu stundu þegar það er komið til afgreiðslu. Ég geri mér ljóst að ég hef sennilega ekki mikil áhrif á gang þess, en vegna síðari tíma ætla ég að leyfa mér að láta skrá skoðun mína á þessu máli í þingtíðindi vegna þess að ég hef töluverðar áhyggjur af því. Mér er alveg ljóst að Öryrkjabandalagið hefur ályktað um þetta gegnum árin og ég hef haft samband við aðila þar. Mér er ekki alveg grunlaust um að menn séu farnir aðeins að efast um réttmæti áhugans á þessu máli. Hér er verið að breyta því ákvæði sem hefur verið í 12. gr. almannatryggingalaga frá fyrstu byrjun, sem mér hefur alltaf fundist harla skynsamlegt. Það er ákvæðið í b-lið 12. gr. þar sem segir svo um þá sem eiga rétt á 75% örorku, með leyfi forseta: ,,eru öryrkjar til langframa á svo háu stigi að þeir eru ekki færir um að vinna sér inn 1 / 4 þess er andlega og líkamlega heilir menn eru vanir að vinna sér inn í því sama héraði við störf sem hæfa líkamskröftum þeirra og verkkunnáttu og sanngjarnt er að ætlast til af þeim með hliðsjón af uppeldi og undanfarandi starfa.`` Þetta er nefnilega harla skynsamlegt því að örorka eins er ekki endilega sú sama og örorka annars þó fötlunin eða sjúkdómurinn sé svipaður. Það er mikill munur á því að sjómaður sem aldrei hefur unnið við önnur störf missi handlegg eða fót eða skrifstofumaður sem getur unnið sömu vinnu og hann hefur gert, þrátt fyrir fötlun sína. Auðvitað er engin ástæða til að greiða þeim örorkulífeyri og örorkubætur sem eru fullfærir um að afla svipaðra tekna og þeir hafa haft. Það er annað sem ég er hrædd við og það er þar sem talað er um hvernig nú skuli meta þetta, þ.e. eins og það hljóðar nú í hinu nýja frv., þar sem talað er um að liðurinn orðist svo, með leyfi forseta: ,,Tryggingayfirlæknir metur örorku þeirra sem sækja um örorkubætur samkvæmt staðli sem læknadeild Tryggingastofnunar ríkisins semur ...`` o.s.frv. Nú er mér fullljóst að slíkir staðlar eru til og sérstaklega hafa þeir verið sóttir til Ameríku. Missir handar er þannig ákveðin örorka, missir fótar er einhver staðall o.s.frv. Það sem ég er hrædd við, hv. þingmenn og hæstv. forseti, er að fötlunin og sjúkdómurinn þurfi að vera mjög sýnilegur. Ég er hrædd um þá sem eru með sjúkdóma sem ekki eru svo auðsýnilegir hverjum sem er, að ég nú ekki tali um andlega sjúkdóma. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt á endanum að taka tillit til félagslega þáttarins í möguleika hverrar manneskju til að komast af. Hugmyndin með örorkubótum er auðvitað að gera öllum bærilegt að lifa eins og aðrir í samfélaginu þrátt fyrir fötlun, hversu illileg sem hún kann að vera. Það hefur óneitanlega verið tilhneiging til þess að skera niður í öllu heilbrigðiskerfinu. Það er sí og æ verið að leita leiða til þess að minnka útgjöld hins opinbera til þessara mála, og það á sama tíma og ekki líður svo kvöld að við heyrum ekki um hundruð milljóna gróða hinna ýmsu stórfyrirtækja landsins og menn vita ekki hvað þeir eiga við hann að gera. Ég ber því ugg í brjósti fyrir þessari breytingu og ætla ekki að draga dul á það. Nú er mér ljóst að hæstv. forseti óskar sjálfsagt ekki eftir löngum umræðum um þetta og ég skal virða það. Þó hlýt ég að geta þess að í hinu nýja frv. er minnst á 8. gr. laga um félagslega aðstoð og talað um að menn geti fengið endurhæfingarlífeyri o.s.frv. á meðan verið er að þjálfa þann sem slasast eða veikst hefur út á vinnumarkaðinn. Þegar hv. fyrrv. þm. Matthías Bjarnason beitti sér fyrir því að endurhæfingarlífeyrir yrði til, sem er tiltölulega nýtt fyrirbæri í tryggingalöggjöfinni, þá var það satt að segja til að áfmá þá smán og skömm sem ríkt hefur um árabil og ríkir enn í því að sjúkradagpeningar, sem eru það eina sem fólk fær sem veikist eða slasast og ekki er slysatryggt, eru svo lágir að ekki nokkur maður getur lifað af þeim. Þess vegna var það samþykkt sem lög að til kæmi hugsanlegur endurhæfingarlífeyrir en skýrt er tekið fram í lögum að hann sé aldrei greiddur nema í 18 mánuði. Ég er ekki alveg búin að sjá að auðvelt sé að endurhæfa manneskju á 18 mánuðum til þess að koma henni aftur út á vinnumarkaðinn í öllum tilvikum. Auðvitað er galli þegar verið er að breyta löggjöf eins og tryggingalöggjöfinni að verið er að ræða tvö frumvörp, næsta mál á dagskrá líka. Maður gæti spurt sig hvers vegna í ósköpunum kemur þetta ekki í einu þingskjali því auðvitað er þetta nátengt. Það pínir mig, hæstv. forseti, til að taka aftur til máls í því máli því að þetta hangir saman en ég skal ekki eyða tíma í að skýra það að þessu sinni. Til þess að endurhæfing þjóni því sem hún á að þjóna þarf mikla peninga og margt starfsfólk. Haldi menn að það sé sparnaður að því að nýta þá leið held ég að það sé mikill misskilningur enda á ég eftir að sjá að það verði gert mikið átak í því. Ég veit ekki til að í það sé lofað einni einustu krónu og frekar verið að reyna að draga úr endurhæfingu en hitt. Ég er þess vegna hrædd um að margt fólk verði afar illa úti og ekki síst t.d. ungt fólk --- og við höfum rekist illilega á það í tryggingaráði --- sem verður fyrir alvarlegum slysum eða veikindum og ætlar að reyna að fara í nám og auka menntun sína til að gera lífsafkomulíkur sínar betri. Þetta er afar erfitt vegna þess að endurhæfingarlífeyririnn endist þeim ekki, hann rennur út. Það er ekki endilega víst að manneskjan fái þá framfærslu á meðan því til þess þarf hún að vera metin með 75% örorku. Ég er því dauðhrædd um að þetta sé afskaplega óundirbyggt og illa undirbúið. Ég veit hvað vakti fyrir Öryrkjabandalaginu sem er það að þeim hefur auðvitað oft sárnað að um leið og skjólstæðingar þeirra hafa getað farið að vinna eitthvað er ráðist að örorkubótunum og einkum og sér í lagi eftir að tekið var upp á því að skerða sjálfan lífeyrinn sem engum manni hafði dottið í hug fyrr en sósíaldemókrötum ársins 1992 enda þótt hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir tali eins og hún hafi aldrei komið þar nálægt. En það er önnur saga. Í mörgum tilvikum missir fólk allt ef það fer eitthvað að vinna þó það sé metið 75% öryrkjar. Þar með alls konar hlunnindi sem allir eiga auðvitað að fá sem eru illa fatlaðir, það eru svokölluð lyfjakort og hvað það nú allt saman heitir. Þetta er auðvitað hægt að hafa þó ekki sé verið að breyta sjálfu örorkumatinu. Nú skal ég ekki orðlengja um þetta. Ég held að það hafi verið þetta sem Öryrkjabandalagið var að horfa í, að menn misstu ekki þessi aukahlunnindi og hafi þess vegna talið að betra væri að hafa þetta hreina læknisfræðilegt mat. Ég hef bara, hæstv. forseti, ekki trú á því að það sé til neitt sem heitir hreint læknisfræðilegt mat og verð ég nú kannski feimin þegar ég horfi framan í virtan heimilislækni í bænum, hv. þm. Katrínu Fjeldsted. Auðvitað er hver manneskja búin ólíkum möguleikum til að sjá fyrir sér og sínum með þann erfiða kross á herðunum að vera fatlaður eða veikur. Ég skal ljúka máli mínu að þessu sinni, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ræða hv. þm. kom mér verulega á óvart. Hún hlýtur að vera eina manneksjan á Íslandi sem ég hef a.m.k. hitt enn þá sem telur að óæskilegt sé að beita hreinu læknisfræðilegu mati. Ég veit ekki betur en að það hafi mjög lengi verið keppikefli Öryrkjabandalagsins að ná þeim árangri. Ég held líka að sumt af því sem hv. þm. sagði kunni að stafa af því að um einhvern misskilning sé að ræða, þó að mér ói við því að segja að þessi hv. þm., sem hefur lengi komið að málefnum Tryggingastofnunar, þekki þetta ekki út í hörgul. Eigi að síður er það þannig, herra forseti, að hér er um það að ræða að leggja af þá aðferð sem menn notuðu áður að ef menn gátu unnið og unnu sér inn ákveðna fjárhæð var skattskýrslunni í rauninni beitt til þess að meta menn niður. Það leiddi til þess að þeir fengu ekki örorkuskírteini með öllum þeim ívilnunum sem því fylgir. Þetta hefur verið baráttumál Öryrkjabandalagsins mjög lengi og þeir tóku þessu mjög fagnandi í samræðum við nefndina og lögðu kapp á að þetta yrði samþykkt. Varðandi staðalinn sem hv. þm. gerði að umræðuefni skil ég vel áhyggjur hennar um það efni. Okkur var sagt í nokkru máli frá því hvernig þessi staðall á að vera. Hann byggir að verulegu leyti á sjálfsmati, þ.e. menn útfylla eyðublöð og greina sjálfir eigið mat og þetta byggir á breskri fyrirmynd. Á þetta hlýtur að koma einhvers konar reynsla og hún verður að slípa af agnúana. Ég deili hins vegar með hv. þm. áhyggjum hennar varðandi tímalengd endurhæfingarlífeyrisins en vek athygli á því að þetta var mál sem við ræddum í nefndinni og innan nefndarinnar er fullur skilningur og af hálfu Tryggingastofnunar og heilbrrn. að endurskoða lögin með tilliti til þess. Við stóðum frammi fyrir því, herra forseti, að láta þetta mál liggja og koma í veg fyrir að það næði samþykkt og þá yrði það andstætt öryrkjum, hagsmunaaðilunum, eða að bíða eftir því að hægt væri að ljúka þessum breytingum varðandi endurhæfingarlífeyrinn.

Herra forseti. Ég get ekki séð annað en að þetta mál sé til bóta. Þarna er verið að breyta örorkuskilgreiningunni eins og kom réttilega fram hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur en það hefur verið baráttumál Öryrkjabandalagsins að skilgreiningunni verði breytt. Við hljótum að þekkja það flest sem höfum verið að sinna þessum málum hve mörg dæmi eru þess að öryrkjar, sem eru jafnvel illa fatlaðir, hafa reynt að vera úti í atvinnulífinu, sem hefur síðan haft það í för með sér að tekjur þeirra hafa orðið nokkrar og það hefur e.t.v. skert algjörlega allan lífeyri. Svo þegar skattskýrslan kemur fram er viðkomandi öryrki, sem er sannarlega öryrki, metinn niður í 65%. Við það þarf hann að fara að greiða meira fyrir sjúkraþjálfun, meira fyrir endurhæfingu, meira fyrir lyfin, meira fyrir alla þjónustu. Ég þekki ótal dæmi þess að fólk, sem hefur reynt að vera úti í atvinnulífinu, þarf að að bera af því verulegan kostnað að fara í endurhæfingu til að geta verið í vinnunni. Það fólk hefur síðan lent í auknum útgjöldum vegna þess að það er metið niður í 65% örorku. Þetta er auðvitað til bóta fyrir þann hóp sem er að reyna að sjá sér farborða með því að vinna fyrir sér fyrir utan það hve gott það er fyrir hvern og einn að komast út í atvinnulífið. Við skulum líka muna að við erum að fjalla um örorkuskilgreininguna í lífeyristryggingunum. Við skulum ekki rugla því saman við slysaörorkumatið því að aðrar forsendur eru teknar til viðmiðunar þegar fjallað er um slysaörorku en almennu örorkuna. Við skulum heldur ekki gleyma því að tekjutengingin í lífeyristryggingunum er orðin það mikil að það er fljótt að verða að engu sem öryrkinn sem er úti í atvinnulífinu hefur frá Tryggingastofnun. Með því að halda 75% matinu, eins og gert er ráð fyrir með þessari breytingu, heldur hann þó a.m.k. grunnlífeyri. Þó getur reyndar verið að hann missi hann en engu að síður ætti hann a.m.k. að halda réttindunum. Margt af því fólki sem ég hef a.m.k. haft afskipti af er oft í það lágt launuðum störfum að það heldur a.m.k. grunnlífeyri frekar en að fara niður í 65% þegar það á þá ekki tök á neinum viðbótargreiðslum. Á sínum tíma var það mikil bót að endurhæfingarlífeyrinn kom inn. Það er alveg rétt að sjúkradagpeningarnir eru náttúrlega til háborinnar skammar og í rauninni ekki hægt að nýta þá því að við sjáum það sjálf að þegar fólk hefur átt í langvarandi veikindum eða hefur lent í áföllum eða slysum í lífinu og fer síðan á lífeyri tekur oft langan tíma að fá mat. Þá er fólk á sjúkradagpeningum sem eru um 20 þús. kr. á mánuði. Eftir langvarandi veikindi og fjárhagsleg áföll vegna veikinda, jafnvel áfall allrar fjölskyldunnar, er það náttúrlega alveg ljóst að það er ekki það sem þetta fólk þarf, þ.e. 20 þús. kr. í sjúkradagpeninga á mánuði. Þar hefur auðvitað endurhæfingarlífeyririnn komið til móts. Aftur á móti tel ég að það þurfi að bæta allt sem snýr að endurhæfingarlífeyri því að oft tekur nokkurn tíma að fá mat á endurhæfingarlífeyri og þá er fólk stundum einhvern tíma á sjúkradagpeningum sem á auðvitað ekki að eiga sér stað. Það þarf líka að meta þetta lengur en í þrjá mánuði í einu eins og gert er núna. Endurhæfingarlífeyririnn er þriggja mánaða mat og síðan þarf að sækja um aftur. Það er auðvitað allt of þungt í vöfum hjá fólki sem er sannanlega í endurhæfingu og það er sýnt þegar matið fer fram að viðkomandi þarf að vera lengur en þrjá mánuði í endurhæfingunni. Ég hefði líka talið að það hefði þurft að tryggja endurhæfinguna, sem hér er talað um að þyrfti að vera meira en bara líkamleg endurhæfing. Það þarf auðvitað að endurhæfa fólk til að það geti starfað úti í samfélaginu, jafnvel til að afla sér einhverrar menntunar, einhverja þjálfun, jafnvel starfsþjálfun til þess að gera fólki kleift að fara út í atvinnulífið, þá sem treysta sér og þá sem geta. Mér finnst breytingin líka vera jákvæð að því leyti að hún er ekki vinnuletjandi eins og gamla kerfið var þegar 75% örorkan var miðuð við 1 / 4 af starfsgetu. Það varð til þess að fólk veigraði sér við að reyna að fara út í atvinnulífið. Það virkaði vinnuletjandi, sem þetta kerfi gerir því miður. Það er vinnuletjandi með öllum tekjutengingunum, það letur fólk til að fara út í atvinnulífið. En ég hefði gjarnan viljað --- ég veit ekki, herra forseti, hvort hæstv. ráðherra er hér í húsi.

Forseti vill geta þess að hæstv. heilbrrh. er í húsinu og fylgist vafalaust með umræðum.

Ég hefði gjarnan viljað varpa hér spurningu til hæstv. ráðherra um það hvernig hún hyggst standa að kynningum á þessum breytingum. Það kemur fram að gildistöku laganna er frestað til 1. september nk. Ég veit að hafinn er undirbúningur í Tryggingastofnun að breyta þessu örorkumati en ég hefði gjarnan viljað vita hvernig staðið verður að kynningum til þeirra sem málið varðar vegna þess að ekki er gert ráð fyrir að þessi breyting varði aðra en þá sem koma nýir inn í örorkumat og svo þá sem óska eftir því að verða metnir, þ.e. þeir sem eru komnir með mat og hafa e.t.v. verið lækkaðir niður geti þá fengið endurmat samkvæmt þessum nýju lögum. Ég hefði því talið æskilegt að við umræðuna kæmi fram hvernig hæstv. ráðherra hyggst standa að þessari kynningu af hálfu Tryggingastofnunar ríkisins. Herra forseti. Ég verð að segja að ég held að þetta sé að flestu leyti til bóta. Þetta kemur flestum öryrkjum, a.m.k. þeim sem geta verið úti í atvinnulífinu, til bóta í lægri lyfjakostnaði, í lægri endurhæfingarkostnaði og ýmsum öðrum þáttum sem varða heilsufar. Ég tel að það verði einnig að koma fram að það þurfi að tryggja næga kosti til endurhæfingar. Nú hefur komið fram að það er ekki til staðar, það eru biðlistar eftir endurhæfingu. Þannig er komið fyrir mörgum öryrkjanum, og ég verð bara að geta þess hér að það eru mjög margir öryrkjar sem þyrftu að vera í endurhæfingu, sem þyrftu að vera í sjúkraþjálfun en hafa ekki efni á því vegna þess hve lífeyrisgreiðslurnar eru lágar. Varla líður sú vika að ekki séu einhverjir sem hafa samband við mann vegna þess að þeir hafa ekki efni á því að veita sér endurhæfingu sem þeir þyrftu að fá. Það hefur auðvitað í för með sér að útgjöld velferðarkerfisins verða meiri vegna þessara lífeyrisþega. Þeir þurfa meiri lyf, þeir missa fyrr heilsuna o.s.frv. En spurningar mínar, herra forseti, til hæstv. ráðherra eru þessar: Hvernig verður staðið að kynningum? Verður séð til þess að næg úrræði verði til staðar til þjálfunar og endurhæfingar? Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað með endurhæfingu sem snýr að starfsþjálfun eins og fyrir þá öryrkja sem geta farið út í atvinnulífið ef þeir fá ákveðna menntun til þess?

Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að fara að leiðrétta hv. þm. sem hér talaði áðan, ég veit að hún er kunnug þessum málum. En ég vil aðeins ítreka að þetta hefur í raun og veru engin áhrif á greiðslur hvort sem fólk er metið eftir hinni nýju aðferð eða hinni gömlu. Sé það 75% öryrkjar þá fara tekjur að skerðast eftir alveg sömu reglum. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur að frekar er breytt um örorkumat ef tekjur aukast samkvæmt gamla matinu. En í rauninni hefur þetta engin áhrif á greiðslur nema matið breytist í verulegum mæli. Ég vil ítreka þann ótta minn að örorkan verði því aðeins metin réttlátlega ef hún er mjög sýnileg. Ég er hrædd við allt sem erfitt er að þreifa á varðandi sjúkdóma. Fólk gæti orðið illa úti í því sambandi. Það þarf ekki mikið hugmyndaflug til að ímynda sér að konur yrðu hugsanlega afgreiddar með því að þær gætu unnið heimilisstörf og þá þyrfti litlar áhyggjur að hafa af þeim. Matið yrði með öðrum orðum kannski ekki alltaf sanngjarnt. En ég skal ekki orðlengja þetta. Mér er ljóst að ég get ekki ætlast til þess að hafa nein áhrif á þetta mál þar sem ég kom að því fyrir tveimur dögum og það komið á afgreiðslustig. En með kveðju til vina minna í Öryrkjabandalaginu þá vil ég að þeir viti að ég er ekki jafnáhugasöm um þessa breytingu og þeir. Ég vil þess vegna láta skrá það að ég er ekki grunlaus um að þeir eigi eftir að sjá eftir því að hafa barist fyrir þessari breytingu.

Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka að þetta hefur auðvitað áhrif á afkomu öryrkja, hvort þeir lenda í meiri eða minni útgjöldum vegna heilsufars eins og lyfjakostnaði, endurhæfingarkostnaði, sjúkraþjálfun o.s.frv. og jafnvel tannlæknakostnaði. Þetta hefur áhrif á það hvort þeir eru með meiri eða minni útgjöld vegna þeirra þátta þannig að þetta kemur þessu fólki til góða að halda örorkumatinu. Ég vil geta þess hér, af því að ég gerði það ekki áðan, að 75% viðmiðunin er alls ekki viðmiðunin á örorku í öllum nágrannalöndum okkar heldur eru aðrar viðmiðanir. Það er því svo sem ekkert heilagt í þeim efnum hvað okkur varðar. Ég vil bara benda á að nágrannar okkar skilgreina örorkuna á annan hátt en við gerum.

Virðulegi forseti. Ég þakka ágætar umræður um þetta mál. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir spurði mig þriggja spurninga, m.a. hvernig kynningu verði háttað. Það er þannig að Tryggingastofnun verður falin kynning á nýjum lögum. Gert er ráð fyrir að fjölga úrræðum í endurhæfingu og til þess eru áætlaðar 40 millj. kr. í því frv. sem liggur frammi. Áætlað er að auka starfsþjálfun og starfsmenntun og er Tryggingastofnun að vinna að ýmsum tillögum í þeim efnum núna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég hefði gjarnan viljað fá skilgreint betur hvernig --- nú er allur gangur á því hvernig ný lög eru kynnt hjá Tryggingastofnun --- á að kynna þeim öryrkjum, sem e.t.v. ættu rétt á breytingu á sínu mati. Verður þeim sent bréf eða hvernig verður farið í þá kynningu? Ég spyr hæstv. ráðherra í framhaldi af þessu með 40 milljónirnar, telur hæstv. ráðherra að sú fjárveiting muni duga til að sinna því verkefni þannig að ekki verði biðlistar eftir endurhæfingu eins og er í dag?

Virðulegi forseti. Varðandi kynninguna þá ætlum við að Tryggingastofnun þekki hvernig best er að standa að slíkri kynningu og við treystum þeim best til þess. Ég ætla ekki að fara í smáatriðum út í það. En um hvort þessi fjárhæð dugi, þá á hún að duga á þessu ári til að hefja þetta mikilvæga verkefni.

Herra forseti. Fyrir smámisskilning komst ég ekki að með örstutt andsvar vegna orða næst-, næst-, næst-, næstsíðasta ræðumanns, en ætla í svipaðri tímalengd að segja við hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, sem leit í augun á mér hérna í salnum, og ég ætla að leyfa mér að líta í augun á henni og svara því sem hún lýsti hérna áðan. Hún gerði því skóna að það væri ekkert til sem héti hreint læknisfræðilegt mat. Og mitt svar er: Jú, það er reyndar til. Og slíkt hreint læknisfræðilegt mat tekur með í reikninginn líkamlegt og andlegt ástand sjúklingsins og félagslega stöðu hans. Þannig er hreint læknisfræðilegt mat framkvæmt eftir því sem ég best veit.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta heilbr.- og trn. á þskj. 1056 um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum, og um breytingu á lögum nr. 118/1993, um félagslega aðstoð, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er lagt til að sett verði á fót sérstök úrskurðarnefnd almannatrygginga er skeri úr um réttindi einstaklinga í málum þar sem deilt er um grundvöll, skilyrði eða upphæð bóta og að hlutverk tryggingaráðs verði þrengt frá því sem nú er. Þá eru lagðar til breytingar á ýmsum ákvæðum laga um almannatryggingar og laga um félagslega aðstoð, einkum hvað varðar skilyrði um lögheimili. Meiri hluti heilbr.- og trn. telur ákvæði frumvarpsins um sérstaka óháða úrskurðarnefnd fela í sér verulegar réttarbætur fyrir skjólstæðinga Tryggingastofnunar ríkisins. Ákvæði frumvarpsins um skipun í nefndina hafa verið gangrýnd töluvert og telur meiri hlutinn rétt að breyta þeim ákvæðum til að tryggja réttaröryggi borgaranna enn frekar. Meiri hlutinn telur rétt að geta þess að þær breytingar á lögum um almannatryggingar, nr. 117/1993, sem felast í 7.--9. gr. frumvarpsins hafa engin áhrif á efnisréttinn eins og hann er. Þá vill meiri hlutinn taka skýrt fram að með breytingu á f-lið 33. gr. þeirra laga eins og 14. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir er ekki verið að fella úr gildi möguleika psoriasis- og exemsjúklinga til að sækja loftslagsmeðferð erlendis. Samkvæmt 35. gr. almannatryggingalaga er sérstakri nefnd sérfræðinga sem skipuð er fimm læknum falið að meta þörf sjúklinga fyrir slíka meðferð við erlendar sjúkrastofnanir. Meiri hlutinn telur ekki rétt að ákveðnir hópar sjúklinga njóti sérstakrar málsmeðferðar umfram aðra heldur sé jafnræðis milli sjúklingahópa gætt. Því er farsælast að allar ákvarðanir um sérstaka meðferð erlendis verði í höndum sérfræðinganefndarinnar skv. 35. gr. laganna. Ég vil ítreka sérstaklega varðandi þetta að ekki er verið að skerða möguleika psoriasis- og exemsjúklinga til að fara í loftslagsmeðferð erlendis heldur er verið að tala um að siglinganefndin svokallaða taki þessi mál yfir eins og hún reyndar hefur gert undanfarin ár. Nokkurs misskilnings hefur gætt í þessu máli. Við í heilbr.- og trn. fengum til okkar gesti frá samtökum psoriasis- og exemsjúklinga. Þeir gagnrýndu að þessi mál væru í höndum siglinganefndar, m.a. vegna þess að þar væri ekki húðlæknir. Ég hef kynnt mér hvernig mál eru afgreidd í siglinganefndinni. Það gert á þann hátt að þegar teknar eru fyrir umsóknir frá psoriasis- eða exemsjúklingum fylgja þeim alltaf álit húðlæknis. Þeir fimm læknar sem eru í siglinganefndinni og tryggingayfirlæknir meta þær umsóknir. Stundum er þeim hafnað og þá yfirleitt vegna þess að sjúklingarnir hafa ekki leitað sér allra úrræða hér á landi sem gefast fyrir þá sjúklinga. Stundum eru umsóknir samþykktar. Ef menn í siglinganefndinni eru í einhverjum vafa leita þeir álits annars húðlæknis en þess sem gaf hina fyrstu umsögn og síðan tekur siglinganefndin endanlega afstöðu. Þetta er því gert mjög faglega. Í nýlegu bréfi sem meiri hluti heilbr.- og trn. fékk frá Samtökum psoriasissjúklinga í gær, dags. 9. mars, undirritað af Helga Jóhannessyni, formanni Samtaka psoriasis- og exemsjúklinga eða Spoex, kemur fram eftirfarandi setning, sem ég ætla að lesa hér upp, með leyfi forseta: ,,Síðan 1996, þegar loftslagsmeðferðin var felld niður þrátt fyrir skýr lagaákvæði, hefur aðeins einn psoriasissjúklingur notið slíkrar meðferðar á grundvelli 35. gr. um siglinganefnd. Það ástand er engan veginn viðunandi og meðferðin því í raun aflögð.`` Það er ekki rétt að þessi meðferð sé í raun aflögð. Samkvæmt upplýsingum tryggingayfirlæknis, þegar til hans var leitað, komu engar umsóknir til siglinganefndar árið 1997. Árið 1998 komu nokkrar umsóknir en nefndin synjaði umsóknum tveggja einstaklinga á þeirri forsendu að meðferð hafði ekki verið fullreynd á Íslandi. Hins vegar samþykkti nefndin umsóknir frá sex einstaklingum á árinu 1998, það var í október eða nóvember. Um þetta er formanni Spoex fullkunnugt, enda var hann á fundi nýlega í Tryggingastofnun til þess að ræða fyrirkomulag ferða þeirra einstaklinga til Kanaríeyja. Það er því alls ekki hægt að átta sig á því hvers vegna aðili fyrir sömu samtök skrifar í bréfi, dagsettu í gær, að þessi meðferð sé í raun aflögð. Það er alls ekki svo. Það er tiltölulega nýbúið að samþykkja ferð fyrir sex einstaklinga til Kanaríeyja til að leita sér lækninga þar. Ég vil lesa það sem kom fram í fylgiskjali frá Samtökum psoriasis- og exemsjúklinga. Það er bréf sem dags. er 2. mars 1999, stílað á hæstv. heilbrrh. Ingibjörgu Pálmadóttur og það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Samtök psoriasis- og exemsjúklinga vilja þakka yður fyrir skjót viðbrögð í framhaldi af fundi fulltrúa Spoex með yður 23. febrúar sl. við að finna lausn á málum sex psoriasissjúklinga sem siglinganefnd Tryggingastofnunar ríkisins hefur samþykkt að gangist undir loftslagsmeðferð á meðferðarstöð fyrir psoriasissjúklinga erlendis.`` Samtökunum er fullkunnugt um þetta og hafa auðvitað lagt sitt af mörkum við að fá þessu framgengt. Einhver vandræði voru með þetta mál þar sem svo seint var ljóst að þessi hópur fengi að fara að allt var orðið fullt á meðferðarstöðinni. En mér skilst að búið sé að leysa það. En það er alls ekki rétt, og ég harma að það komi fram í bréfi samtakanna að í raun sé búið að leggja þessa meðferð niður. Það er ekki rétt. Hins vegar vill meiri hlutinn taka skýrt fram að eðlilegt er að siglinganefnd fari með þessi mál eins og önnur mál sjúklinga sem leita sér meðferðar erlendis. Í skjali samtakanna kemur eftirfarandi fullyrðing fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Engin rök búa þar að baki og fullyrðingar í greinargerð um að Bláa lónið geti leyst loftslagsmeðferð af hólmi eru órökstuddar og algjörlega óraunhæft að halda slíku fram.`` Ég vil benda á að í þeirri greinargerð sem við fengum með frv. segir hvergi að loftslagsmeðferð í Bláa lóninu leysi aðra loftslagsmeðferð af hólmi. Það kemur ekki fram og ég ætla að lesa hér, með leyfi virðulegs forseta, upp úr athugasemdum um 14. gr.: ,,Ákvæði 2. mgr. 33. gr. laganna er fellt brott þar sem eftir tilkomu Bláa lónsins er ekki þörf á sérákvæðum um læknishjálp psoriasissjúklinga á meðferðarstofnunum erlendis. Um hana gilda almennar reglur almannatryggingalaga um læknishjálp erlendis.`` Hér er því einungis verið að tala um að ekki sé þörf á sérákvæði. Þetta þýðir ekki að verið sé að fella á brott heimild Tryggingastofnunar til þess að greiða fyrir svona meðferð enda er nýbúið að samþykkja meðferð fyrir sex sjúklinga til að fara utan til að leita sér meðferðar. Þetta vildi ég að kæmi mjög skýrt fram vegna þeirra upplýsinga sem við fáum bæði frá Tryggingastofnun ríkisins, frá siglinganefndinni, og svo upplýsinga frá Samtökum psoriasis- og exemsjúklinga. Meiri hlutinn mælir með því að frv. verði samþykkt með breytingum sem gert er grein fyrir á þskj. 1057. Í fyrsta lagi er brtt. við 2. gr. þar sem lagt er til að ákvæðinu verði breytt þannig að í stað að í stað þess að ráðherra skipi alla nefndarmenn án tilnefningar verði formaður og varaformaður tilnefndir af Hæstarétti. Þriðji nefndarmaðurinn verði skipaður án tilnefningar. Þetta er ákvæði sem hljómar mjög líkt og ákvæði um aðrar úrskurðarnefndir þar sem Hæstiréttur tilnefnir einn til tvo af þeim sem sitja í úrskurðarnefndum. Því má segja að þetta er aðeins lengra frá valdi ráðherra sem á núna ekki að skipa alla án tilnefningar. Í öðru lagi gerum við tillögu um það í c-lið 2. gr. að því ákvæði verði breytt þannig að báðir málsaðilar, þ.e. bæði tryggingaráð og neytandinn eða einstaklingurinn sem sækir sitt til Tryggingastofnunar, eiga sama rétt til að krefjast frestunar á réttaráhrifum úrskurðarnefndarinnar ef þeir hyggjast bera málið undir dómstóla. Við bætum því við að einstaklingurinn eða neytandinn á sama rétt á þessu og tryggingaráð. Að lokum, virðulegi forseti, leggjum við til að fjárhæð ellilífeyris verði leiðrétt í a-lið 4. gr. en þessi fjárhæð misritaðist við gerð frv., sem okkur fannst heldur óþægilegt, þar var ritað 181.476 kr. í stað 188.736 kr. Virðulegi forseti. Ég hef greint frá afstöðu meiri hlutans til þessa máls og legg til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hefur verið gerð grein fyrir.

Herra forseti. Vegna orða hv. framsögumanns nál. meiri hlutans í þessu máli vil ég að það komi fram varðandi psoriasissjúklingana að ég veit að það hafa verið skiptar skoðanir um hvort sérákvæði ætti að vera inni í lögunum eða hvort þetta ætti að fara í gegnum siglinganefndina. Eins og gert er ráð fyrir í lögunum verður að segjast eins og er að meðan þetta var sérákvæði var það tryggt að ákveðnum hópi Íslendinga, sjúklingum sem voru mjög slæmir af psoriasis, var tryggð vist á meðferðarstofnun erlendis þar sem þeir gátu fengið þessa meðferð. Eftir að hætt var að taka þetta inn sem sérstaka afgreiðslu, eins og fram kom í máli hv. þm., er það svo að þegar fólk sækir um þetta í gegnum siglinganefnd er allur gangur á því hvort fólk fái einhvers staðar inni á þessum meðferðarstofnunum fyrir psoriasissjúklinga vegna þess að það er mjög mikil aðsókn að þeim. Ég vil benda á að ekki er verið að leysa vanda þessa fólks, síður en svo, með því að taka þetta úr úr sérákvæðinu.

Virðulegur forseti. Þetta sérákvæði hefur verið inni núna hin seinni ár þangað til sennilega í fyrramálið eða seinna í nótt þegar við fellum það úr gildi. En siglinganefndin hefur samt fjallað um þessi mál hin síðustu ár. Því er ekki verið að breyta neinu að þessu leyti. Það fóru fleiri sjúklingar út áður fyrr. Um tíma fóru 40 á ári. Síðan fóru 30 á ári og þetta hefur trappast niður. Segja má að það sé að mörgu leyti eðlilegt vegna þróunar í heilbrigðisþjónustunni sem betur fer. Það hafa verið að koma betri lyf og það hefur líka verið byggð upp starfsemi í kringum Bláa lónið. Þar er núna sjúkrahótel, þar eru ljósalampar og svokölluð loftslagsmeðferð og fólk fer í lónið og makar á sig því sem þar er og virðist ganga vel í mörgum tilvikum. En þetta hentar ekki öllum þannig að einhverjir verða að fara út. Nýbúið er að samþykkja ferð fyrir sex og mér skilst að ferð fyrir einn í slíka endurhæfingu eða meðferð kosti 150 þús. kr. sem er örugglega vel réttlætanlegt í einhverjum tilvikum af því að sjálfsögðu kostar meðferðin líka sitt hér heima, lyf, sjúkrahúsvist og annað. Ég tel að mjög faglega sé staðið að þessum málum og miklu eðlilegra sé að siglinganefndin fjalli um þennan sjúkdómaflokk eins og aðra. Þetta er jafnræði og það kemur á óvart ef fylkingin, sem segjast vera talsmenn jafnræðis áttar sig ekki á því að eðlilegt er að fella sérákvæði úr gildi.

Herra forseti. Hv. þm. má alls ekki skilja orð mín svo að ég sé á móti því að við nýtum okkur Bláa lónið. Það hefur alltaf verið skoðun mín og ég talið það vera til hagsbóta fyrir okkur að nýta okkur úrræði innan lands og fyrir alla þá sem hafa hag af því, það er auðvitað alveg sjálfsagt, og ég veit alveg að það hefur verið hagkvæmara fyrir okkur. Aftur á móti þegar þetta er fer í siglinganefndina, eins og ég benti á áðan, er ekki lengur verið að taka frá pláss fyrir þessa sjúklinga sem var gert meðan þetta var afgreitt sem sérafgreiðsla, sérumsókn til tryggingaráðs. Vissulega fór þetta í gegnum siglinganefnd og allar þær umsóknir, sem komu fyrir psoriasissjúklinga til Kanaríeyja, voru metnar og voru þær náttúrlega miklu fleiri en unnt var að samþykkja. En aðalatriði málsins, sem ég er að beina til hv. þm., er að það er ekki verið að veita þessum sjúklingum sömu þjónustuna, það er ekki verið að tryggja að þeir fái pláss, að þeir fái inni á sjúkrastofnunum erlendis eins og var áður en meðferð umsókna var breytt. Eins og hv. þm. þekkir var það 1996 sem ákveðið var að reyna til fullnustu úrræði innan lands og ferðir til Kanaríeyja voru aflagðar nema þá sem einstaka umsókn í gegnum siglinganefnd. Það sem ég er að benda á er að ekki eru tryggð úrræði fyrir þá sem sækja um, eins og kemur reyndar fram í bréfinu frá psoriasissjúklingum um að jafnvel hafi ekki verið hægt að koma því fólki sem sótti um í meðferð vegna þess að það var upppantað. Það var þetta atriði sem ég er að benda hv. þm. á, herra forseti.

Virðulegur forseti. Það er ekki rétt að þessar ferðir hafi verið aflagðar 1996. Hins vegar hefur siglinganefnd verið með þessi mál síðan. Samkvæmt upplýsingum mínum kom engin umsókn þangað inn 1997. Að vísu hef ég upplýsingar frá Spoex um að a.m.k. ein umsókn hafi þá verið send inn sem ég átta mig ekki á hvert fór fyrst siglinganefnd telur að hún hafi ekki komið þangað. En það er alveg rétt sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir er að benda hér á að það hafa verið vandræði vegna þess að menn hafa ekki pantað pláss fyrir fram þegar siglinganefndin ákveður svo að samþykkja umsóknir, t.d. sex núna fyrir stuttu. En mér skilst að nú sé búið að reyna að leysa úr því með þeim hætti að þetta fólk búi á hóteli, þ.e. ekki á sjálfri meðferðarstöðinni en fari á meðferðarstöðina og verði þar í meðferð á daginn og fari svo til baka á hótelið. Það er leyst með einhverjum slíkum hætti. En mér finnst mjög æskilegt að siglinganefndin skoði þessi mál til hlítar af því að að sjálfsögðu er mjög óþægilegt þegar loksins kemur jákvætt svar að fólk geti þá ekki farið á meðferðarstöðina. Þetta er atriði sem við getum ekki tekið á í lagatexta en siglinganefnd verður að skoða sínar reglur þannig að þessi þjónusta geti verið eins góð og hægt er.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta heilbr.- og trn. á þskj. 1084 og brtt. á þskj. 1085. Undir nál. ritar auk mín hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður heilbr.- og trn., og undir brtt. rita hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Ögmundur Jónasson auk þeirrar sem mælir hér fyrir tillögunum. Eins og hér hefur þegar komið fram varð hv. heilbr.- og trn. öll sammála um að leggja til að af þeim þremur mönnum sem ráðherra skipar í úrskurðarnefnd almannatrygginga skuli Hæstiréttur tilnefna tvo. Sömuleiðis var samstaða um að gera tillögu um að úrskurðarnefndin gæti að kröfu beggja málsaðila frestað réttaráhrifum úrskurðar. Minni hlutinn styður því breytingartillögu meiri hlutans við 2. gr. frumvarpsins í þskj. 1057. Gildandi lög um almannatryggingar mæla fyrir um tvenns konar hlutverk tryggingaráðs. Annars vegar er ráðið úrskurðaraðili í deilumálum sem koma upp milli Tryggingastofnunar og viðskiptavina hennar. Hins vegar hefur það ákveðna stjórn og eftirlit með starfsemi stofnunarinnar. Öryrkjar og aldraðir, sem eru fjölmennir í hópi viðskiptavina stofnunarinnar, hafa lengi óskað eftir því að eiga fulltrúa í tryggingaráði. Því hefur jafnan verið hafnað og með vísan til úrskurðarhlutverks ráðsins hafa stjórnvöld talið óeðlilegt að þessir hópar ættu fulltrúa þar. Í frumvarpinu er hins vegar gert ráð fyrir að úrskurðarhlutverk ráðsins flytjist alfarið til hinnar nýju úrskurðarnefndar. Helstu rökin sem beitt hefur verið gegn setu fulltrúa framangreindra hópa í ráðinu eru því ekki lengur fyrir hendi. Reyndar er það mikilvægt að aðhaldshlutverk tryggingaráðs sé eflt með hliðsjón af því að úrskurðarvald í ágreiningsmálum er fært til annars aðila. Minni hlutinn telur því að Landssamband aldraðra og Öryrkjabandalag Íslands ættu að fá fulltrúa í ráðinu, og gera tillögu um það. Í a-lið 4. gr. frv. er gerð tillaga um upphæð fulls árlegs ellilífeyris. Minni hlutinn telur að breyting á lífeyri eigi að fylgja hækkunum á launavísitölu Hagstofu Íslands. Miðað við hækkun hennar frá desember 1994 til desember 1998 ætti upphæð fulls lífeyris að vera 191.622 kr. en ekki 181.476 kr. eins og lagt er til í framangreindu ákvæði. Minni hlutinn telur því að fjárhæðinni þurfi að breyta til samræmis við þetta. Reyndar hefur framsögumaður meiri hlutans gert leiðréttingu á upphaflegu tölunni en við teljum að hún eigi að vera enn hærri. Þar höfum til viðmiðunar hækkanir á launavísitölu Hagstofu Íslands og teljum eðlilegt að þessi tala fylgi þeim. Í b-lið 4. gr. er fjallað um skerðingu lífeyris hjóna ef bæði fá lífeyri. Minni hlutinn tekur undir álit frá aðgerðahópi aldraðra, sem lagt var fyrir hv. heilbr.- og trn., en aðgerðahópurinn telur að mismunun fólks eftir heimilishaldi stríði gegn jafnrétti og að skerðing grunnlífeyris af þessari ástæðu feli því í sér ranglæti. Í raun er verið að skerða lífeyri fólks vegna þess eins að það er í sambúð. Við teljum þetta óeðlilegt. Minni hluti heilbr.- og trn. telur því að ákvæðinu eigi að breyta þannig að lífeyrir hjóna sem bæði fá lífeyri verði tvöfaldur lífeyrir einstaklings. Við teljum réttinn einstaklingsbundinn og óheimilt að mismuna fólki eftir því hvort það er í sambúð eða ekki. Í 14. gr. frv. er breyting varðandi kostnað við læknismeðferð psoriasissjúklinga, og hv. framsögumaður meiri hluta gerði hér ítarlega grein fyrir áðan. Í greinargerð með frv. er breytingin m.a. skýrð með því að eftir tilkomu Bláa lónsins sé ekki þörf á sérákvæðum um læknishjálp psoriasissjúklinga á meðferðarstofnunum erlendis. Í nefndinni kom hins vegar fram, m.a. hjá þeim sem komu frá Samtökum psoriasis- og exemsjúklinga, að meðferð í Bláa lóninu dugi ekki öllum sjúklingum. Með þessu teljum við að verið sé að afnema sérákvæði sem fortakslaust hafa veitt psoriasissjúklingum rétt á loftslagsmeðferð erlendis. Hv. frsm. meiri hluta heilbr.- og trn. telur að þarna sé um misskilning að ræða. Hún lýsti á hverju hún byggði þá afstöðu sína. Hún telur að Samtök psoriasis- og exemsjúklinga, og þar með talinn væntanlega minni hluti heilbr.- og trn., misskilji málið. Hún heldur því fram að þessi meðferð hafi ekki verið aflögð, það sé rangt. Ég vil aðeins vekja athygli á því sem m.a. varð til þess að minni hluti heilbr.- og trn. ákvað að taka undir með þessum samtökum og þann ótta að ætlunin sé að afnema þetta ákvæði. Það þarf að skoða það í ljósi þess að breytingin kemur í kjölfar þess að eftir langa framkvæmd, frá árinu 1979--1995, fékk ákveðinn hópur á ári þessa loftslagsmeðferð greidda. Og síðan hefur hún --- við skulum ekki fullyrða að hún hafi verið aflögð, það virðist ekki vera alveg þannig --- nánast verið aflögð, herra forseti. Það er alveg ljóst að þó að einstaka maður hafi farið síðan þá hefur orðið veruleg breyting á þessu frá því 1996. Fyrir því hljóta að vera einhverjar ástæður. Ég vil því spyrja hv. framsögumann meiri hluta heilbr.- og trn: Hvernig stendur á því að það verður svona skyndileg breyting á þessu, frá 1995 og 1996, ef ekki er ætlunin að breyta neinu þarna um? Í kjölfarið á þessu öllu kemur lagabreyting sem tekur út þetta sérákvæði. Það er ekkert skrýtið að þessi hópur óttist að leggja eigi niður þetta úrræði. Ég mundi alla vega telja það eðlilegt ef ég þyrfti að skýra þessi lög síðar. Miðað við þá meðferð sem þetta mál hefur fengið, framkvæmdina og lagabreytingarnar, þá er ekkert óeðlilegt að skýra það þannig að búið væri að leggja þetta úrræði af. Segja má að orðalag í nál. meiri hluta komi til móts við þá túlkun en samt sem áður, ef þetta ákvæði á að vera inni, framkvæmdin á að vera óbreytt og þetta úrræði áfram að vera til, af hverju í ósköpunum er þá lögð svo mikil áhersla á að taka þetta út? Af hverju er verið að taka út þetta sérákvæði, herra forseti?  Við viljum tryggja að þetta úrræði verði ekki fellt út. Það hefur margoft komið fram að meðferðin dugir mörgum á meðan önnur úrræði duga kannski ekki. Hv. framsögumaður meiri hluta heilbr.- og trn. talaði um að meðferðin kostaði 150 þús. kr. á mann og sagði síðan í kjölfarið að það væri kannski réttlætanlegt í einhverjum tilvikum. Ég dró þá ályktun af máli hennar að henni þætti þetta of dýrt. Ég verð nú að segja að það sló mig þegar fulltrúar Samtaka psoriasis- og exemsjúklinga komu fyrir heilbr.- og trn. Einn í þeirra hópi var greinilega mjög illa farinn af psoriasis og lýsti því fyrir okkur hvernig loftslagsmeðferð hafði gagnast honum á meðan Bláa lónið og úrræði þar dugðu honum ekki neitt. Hann lýsti því að hann hefði eftir fjögurra vikna meðferð á meðferðarstofnun á Kanaríeyjum verið algjörlega einkennafrír í 18 mánuði án þess að nota nokkur lyf, án þess að nota nokkra stera. Hvernig í ósköpunum er hægt að tala um að þetta sé dýrt, 150 þús. kr. fyrir meðferð, ef hún dugar manni?  Þau eru gerð í kjölfar ákveðins læknisfræðislegs mats. Húðsjúkdómalæknar hafa hins vegar staðfest að það geta ekki allir notað meðferðina í Bláa lóninu. Og ef hv. meiri hluti heilbr.- og trn. telur rétt að hafa þessa meðferð inni áfram og að þetta sé aðeins lagatæknileg breyting sem snúist um að taka út sérákvæði en ekki um að breyta möguleikum á þessari meðferð þá skil ég ekki hve mikil áhersla er lögð á þetta. Ég vil þá líka spyrja: Hvað gerir það að verkum að svo mikið hefur dregið úr þessum ferðum frá árunum 1995 og 1996? Samtök psoriasis- og exemsjúklinga vilja halda því fram að meðferðin í Bláa lóninu dugi ekki vegna þess að hún nýtist ekki nærri því öllum þeim sem geta hins vegar notað loftslagsmeðferðina. Við teljum nauðsynlegt að taka af allan vafa um þetta. Við leggjum til þá breytingu að tryggja að þetta sé inni. Ég hef nú gert grein fyrir áliti minni hluta heilb.- og trn. og þeim brtt. sem við höfum lagt fram. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en hv. þm. Ögmundur Jónasson, áheyrnarfulltrúi þingflokks óháðra, er samþykkur álitinu. Undir álitið rita Össur Skarphéðinsson og Bryndís Hlöðversdóttir.

Virðulegur forseti. Ef ég hef gefið í skyn að þetta væri ,,kannski réttlætanlegt`` þá vil ég leiðrétta sérstaklega. Í einhverjum tilvikum er örugglega réttlætanlegt að senda psoriasissjúklinga út. Kremin eru mjög dýr þannig að það er örugglega peningalega réttlætanlegt. En maður á ekki alltaf að hugsa í peningum, það getur líka verið réttlætanlegt upp á betri líðan þessa fólks. Ég vil að það komi skýrt fram að þetta megi ekki bara skoða í aurum og krónum. Það er alls ekki rétt að meðferðin hafi verið aflögð. Hjá síðasta ræðumanni kom fram að hún hefði nánast verið aflögð og ég þakka fyrir að menn viðurkenni þær staðreyndir. Samtök psoriasis- og exemsjúklinga telja hins vegar að meðferðin hafi verið aflögð, sem er ekki rétt. Framfarirnar hafa orðið svo miklar eins og ég benti hér á, bæði í lyfjameðferðinni og með tilkomu Bláa lónsins. Þangað eru t.d. að koma Þjóðverjar og Færeyingar að leita sér lækninga. Bláa lónið á ekki við alla en það á við marga, a.m.k. einhverja, ég veit ekki hve marga. En einhverjir verða að fara út. Ég vil nota tækifærið hér, virðulegur forseti, til að spyrja aðeins út í atriði í áliti minni hlutans. Af hverju er einungis Landssamband aldraðra og Öryrkjabandalagið tekið inn, fyrst nú á að taka inn hagsmunahópa? Þetta eru alls ekki allir skjólstæðingar Tryggingastofnunar. Mér finnst því mjög skrýtið að taka þá þarna inn og er ekki tilbúin að samþykkja það. Síðan er það hækkunin á lífeyrinum. Ég vil spyrja hv. þm. hvað það kostar að hækka um 10 þús. kr. flatt? Væri ekki eðlilegra að hækka þá frekar þá sem lægstir eru? Hér á að hækka flatt á alla og ég vil spyrja: Hvað á þetta að kosta? Eru það margir milljarðar?

Herra forseti. Ég hef ekki reiknað það nákvæmlega út hvað þetta kostar. Þetta mál hefur margoft komið til umræðu í þinginu og væntanlega eru til einhverjir útreikningar um það. Samt sem áður, herra forseti, tel ég þetta það mikilvægt réttlætismál að það sé prinsippmál að þessi laun hækki í samræmi launaþróun. Í mínum huga er þetta ekki spurning um kostnað, þetta er réttlætismál og það má ekki hafa þessa peninga af fólki. Það er rangt. Það er mannréttindabrot að hafa þessa peninga af fólki. Varðandi þá hópa sem við teljum rétt að taka inn í tryggingaráð þá er það rétt að þar inn eru ekki teknir allir hagsmunahópar og allir skjólstæðingar Tryggingastofnunar. Það væri einungis til að æra óstöðugan og við erum ekki að leggja það til. Við leggjum til að þeir hópar sem hafa langtímaskjólstæðinga í sínum röðum, þ.e. fólk sem er algjörlega háð þessum greiðslum til langframa, að fulltrúar þeirra séu þarna inni. Eflaust mætti taka fleiri inn í ráðið til að tryggja að allir ættu þar sína fulltrúa. Samkvæmt okkar tillögu mun þetta ná yfir ansi breiðan hóp og teljum rétt að fulltrúar þeirra fái aðild að tryggingaráði. Þeir hafa margsinnis lagt fram góð og gild rök fyrir því af hverju þeir ættu að eiga þar fulltrúa. Hvað varðar loftslagsmeðferðina þá er þar um að ræða læknisfræðilegt mat á því að þessi meðferð dugi. Ég heyrði hv. þm. ekki svara spurningu minni um hvað hefði breyst svona mikið árin 1995 og 1996. Fulltrúar þessara samtaka segja okkur að í raun þurfi margir á loftslagsmeðferð að halda en hafi ekki fengið hana. Hvað gerði það að verkum að þetta breytist svona skyndilega? Eitthvað hlýtur það að vera. Er það Bláa lónið? --- Herra forseti. Ég bið um að þingmaðurinn hlýði á mál mitt vegna þess að ég er að leggja fyrir hana fyrirspurn. --- Þó meðferð Bláa lónsins komi ekki í staðinn fyrir loftslagsmeðferðina þá er virðist þó vera svo árin 1995 og 1996, vegna þess að einungis örfáir sjúklingar hafa fengið loftslagsmeðferð síðan þá, á móti u.þ.b. 40 á ári sem fengu þessa meðferð fram að því.

Virðulegur forseti. Ég býst við að þessi hækkun á lífeyri, um 10 þús. kr. á mann, kosti eitthvað á fjórða milljarð. Ég er þó ekki með þessa tölu  Varðandi það hvað gerðist á þessu árabili þá reyndi ég að draga fram í svörum mínum áðan að það hafa orðið svo miklar framfarir í meðferð og Bláa lónið sem hefur dugað fyrir mjög marga hefur komið til sögunnar. Það kom mér á óvart að fá þær upplýsingar frá Tryggingastofnun ríkisins, frá siglinganefndinni, að engar umsóknir bárust 1997. Mér finnst það mjög ankannalegt og kann ekki skýringar á því. En þær upplýsingar sem ég hef sýna að ekki hafa borist umsóknir þá. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr að það er miklu faglegar gert að gera þetta svona heldur en að láta pólitískt skipað tryggingaráð sem Alþingi skipar taka ákvörðun um hve margir fara, í staðinn fyrir að láta fimm lækna gera það sem fá umsagnir og álit annars húðlæknis ef þeir eru í vafa. Það er miklu faglegra að láta það sama ganga yfir alla. Núna eru til miklu betri úrræði í loftslagsmeðferð og meðferð fyrir psoriasissjúklinga en fyrr. Það er því ekkert réttlæti í öðru en að þetta sé gert á þennan hátt. En að sjálfsögðu má ekki hafa reglurnar svo stífar að enginn komist. Þetta verður að vera mjög faglega undirbyggt og ég trúi því að svo sé, sérstaklega í ljósi þess að sex einstaklingar eru að fara núna í slíka meðferð til Kanaríeyja.

Herra forseti. Ég kann ekki skýringu á því hvers vegna engar umsóknir bárust árið 1997. Mér kæmi ekki á óvart að það stafaði af því að fólk hefði talið að það ætti ekki rétt á þessu úrræði lengur, án þess að ég ætli að fullyrða neitt um það. Það er kannski ekki eðlilegt að vera að geta sér til um hluti á þennan hátt. En það hlýtur að vera einhver skýring á því. Þó að hækkunin á lífeyrinum um 10 þús. kr. kosti á fjórða milljarð þá breytir það ekki því að mér finnst rétt að hún gangi eftir. Mér finnst það réttlætismál og mér finnst réttlátt að hún að hún gangi eftir. Það á að fylgja launaþróun í stað þess að vera undir náð og miskunn ríkisstjórnarinnar komið hverju sinni hvort fólk fái eðlilegar hækkanir í samræmi við launaþróun. 

Hæstv. forseti. Ég endurtek það sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að ég kem að þessu máli svo til afgreiddu og ætlast ekki til þess að menn fari að breyta því mikið þrátt fyrir mínar athugasemdir enda eru þær kannski ekki svo miklar. Ég er hlynnt þessari skiptingu. Ég held að það sé rétt að setja á fót úrskurðarnefnd og því sé létt af tryggingaráði að skera úr í deilumálum. Það hefur komið í ljós að næstum allur tími tryggingaráðs fer einmitt í kærumál. Ég held að það sé ágætt að fá til þess sérstaklega bæra nefnd og get ekki verið neitt að hafa á móti því. Það sem ég vildi minnast á er að mér finnst aðeins dregið úr vægi tryggingaráðs varðandi eftirlit með rekstri stofnunarinnar. Gert er ráð fyrir að upptalningin í 6. gr. laganna í stafliðum a--g um þau atriði sem ráðið á að annast sérstaklega falli út og ég sé dálítið eftir því. Mér finnst það verða máttlausara og almennara þó það standi að vísu eftir að tryggingaráð skuli hafa eftirlit með fjárhag, rekstri og starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins. Það kann vel að vera að þetta komi ekki að sök. Mér sýnist samkvæmt þessum breytingum að mikill tími ráðsins hljóti að fara í að fara yfir alls kyns reglur um einstaka þætti í tryggingakerfinu. Það er talað um að tryggingaráð semji reglur o.s.frv. Það gerir það náttúrlega ekki heldur gerir starfsfólk hinna ýmsu deilda stofnunarinnar. Tryggingaráð þarf síðan að samþykkja þær eða stimpla á það. Í það fer töluverður tími líka og þar held ég að sé alveg ómetanlegt, þegar þessi skipting er orðin, að tillaga þeirra minnihlutamanna, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, Bryndísar Hlöðversdóttur, Ástu R. Jóhannesdóttur og Ögmundar Jónassonar, verði samþykkt. Ég held að sé alveg nauðsynlegt að Landssamband eldri borgara og Öryrkjabandalag Íslands fái fulltrúa í ráðið. Það getur ekki verið nein ástæða til að vera á móti því. Sannleikurinn er nú sá að þessir aðilar þekkja best það sem verið er að fjalla um. Ég held að það yrði ráðinu mikil hjálp að fá fulltrúa þessara sambanda í ráðið. Þetta er gamalt baráttumál. Ég sé nú reyndar að fleiri hv. þm. hafa borið fram sams konar tillögu á þessu þingi, þ.e. hv. þm. Ágúst Einarsson, Kristinn H. Gunnarsson, Ásta R. Jóhannesdóttir og Össur Skarphéðinsson. Ég vil nú biðja þá hv. þm. sem til mín heyra að sýna þann rausnarskap að samþykkja þessa brtt. Ég sé ekki hvað getur verið á móti því. Öryrkjabandalagið hefur margsinnis óskað eftir þessu, Landsamband aldraðra líka. Væri það ekki bara dálítið klókt af þeim sem í framboð fara að samþykkja þessa tillögu svona rétt fyrir kosningar? Það getur held ég ekki kostað neitt. Ég lýsi jafnframt stuðningi við aðrar brtt. á þskj. 1085. Ég held að það sé sjálfsagt mál að reyna að leiðrétta þann niðurskurð sem orðið hefur á bótum til þessara aðila. Annað var það nú ekki mikið sem ég ætlaði um þetta mál að segja. Aðeins varðandi psoriasissjúklingana. Það vill svo til að ég get upplýst hv. þingheim um af hverju ferðirnar voru svo til aflagðar. Það var ósköp einfaldlega vegna frumkvæðis lækna Tryggingastofnunar ríkisins og með samþykkt meiri hluta tryggingaráðs. Þetta var einfaldlega aflagt. Ég verð að lýsa undrun minni yfir upplýsingum hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur ef hlutirnir eru farnir að ganga þannig fyrir sig að menn snúa sér til hæstv. ráðherra, ef ég skildi hana rétt, og sex sjúklingar fá skyndilega afgreiðslu.  Það er auðvitað alveg hárrétt sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir sagði, síðari tíma menn hljóta að draga þá ályktun af meðferð þessa máls að vilji yfirvalda sé að þetta hverfi. Fyrst eru þessar ferðir til heitari landa hreinlega teknar af meira og minna og síðan er textinn tekinn út úr lagagreininni. Það er ómögulegt að lesa annað í það en að þetta sé ekki forgangsmál og ég held að það veiki stöðu psoriasissjúklinga að þessu leyti. Ég get alveg skilið hugmyndir lækna Tryggingastofnunar um að efna ekki til þessara ferða ef hægt er að ná sama árangri hér heima. Það vill hins vegar svo til að þeir sem verst eru haldnir af þessum skelfilega sjúkdómi og leiða hafa sumir fengið ágætan bata, a.m.k. tímabundið. Því er auðvitað ástæða til að gera flest sem í mannlegu valdi stendur. Ástæðan fyrir því að menn voru hættir að sækja um þetta er tvímælalaust sú að þeir vissu að það þýddi ekki neitt. Ég fagna því þess vegna ef ráðherra er sjálfur farin að taka af skarið og senda menn til útlanda og vil þá benda mönnum á að sækja um beint til hæstv. ráðherra. Að öðru leyti get ég fallist á flest það sem í þessu stendur og hef lokið máli mínu.

Virðulegur forseti. Ég held að einhvers misskilnings hafi gætt í máli síðasta ræðumanns. Ég ætla að lesa aftur upp úr bréfi Samtaka psoriasis- og exemsjúklinga. Bréfið var til hæstv. heilbrrh., Ingibjargar Pálmadóttur, og hljóðar svona, með leyfi forseta: ,,Samtök psoriasis- og exemsjúklinga vilja þakka yður fyrir skjót viðbrögð í framhaldi af fundi fulltrúa Spoex með yður 23. febr. sl. við að finna lausn á málum sex psoriasissjúklinga sem siglinganefnd Tryggingastofnunar ríkisins hefur samþykkt að gangist undir loftslagsmeðferð á meðferðarstöð fyrir psoriasissjúklinga erlendis.`` Þarna er því siglinganefndin búin að samþykkja þessa ferð.

Hún finnur lausn á máli þeirra.

Já, það voru praktískar lausnir sem voru fundnar. Það var ekki verið að gefa leyfi fyrir þessum ferðum. Það var búið. Siglinganefnd var búin að gefa grænt ljós á þessar ferðir þannig að það er alrangt að stilla málum þannig upp að hæstv. ráðherra hafi veitt leyfi til ferðarinnar. Það er alls ekkert þannig. Það er mjög merkilegt að fá þetta bréf. Það var viðhengi við gögn sem við í heilbrn. fengum frá samtökunum Spoex þegar við fórum yfir þetta mál. Það er sérstaklega athyglisvert í ljósi þess að sömu samtök segja í bréfi í gær að ástandið sé engan veginn viðunandi og meðferðin því í raun aflögð, sem er að sjálfsögðu alrangt.

Hæstv. forseti. Ég skal játa að ég er ekki mjög vel að mér um ferðir psoriasissjúklinga og ekki öllum hnútum kunnugur um þessi efni. En hitt finnst mér skipta máli í þessu sambandi hver reyndin varð. Hafa psoriasissjúklingar farið í þessar ferðir á undanförnum árum? Staðreyndin er sú að svo er ekki. Hvað sem öllum leyfisveitingum líður þá hefur einn sjúklingur farið frá árinu 1996. Þetta er það sem máli skiptir. Þá fer maður að velta því fyrir sér hvað fyrir ríkisstjórninni og meiri hlutanum vaki með þeim lagabreytingum sem við erum að deila um hér. Þegar athugasemd um 14. gr. frv. er skoðuð kemur fram --- ég ætlast til að hv. þingmaður fylgist með máli mínu --- þá kemur fram, þegar skýrt er hvers vegna 2. mgr. 33. gr. gildandi laga er felld niður, að það er fellt brott þar sem eftir tilkomu Bláa lónsins er ekki þörf á sérákvæðum um læknishjálp psoriasissjúklinga á meðferðarstofnunum erlendis. Það er þetta sem menn eru að segja. Það er þetta sem vakir fyrir mönnum, þ.e. að koma í veg fyrir þessar ferðir.

Nei.

Af hverju stendur þetta þá hér í greinargerð með frv.?

Sérákvæði ...

Staðreyndin er sú að þetta fólk hefur ekki farið í þessar ferðir. Hvað sem öllum leyfisveitingum líður þá hefur ekki fengist pláss á meðferðarstofnunum vegna þess að ekki hefur verið hægt að semja um það. Það þarf að gera þetta skipulega þannig að fólk komist í þessa meðferð. En það hefur ekki fengið þessa meðferð. Við fengum fulltrúa psoriasissjúklinga á okkar fund í hv. heilbrn. og þar lýstu þeir því yfir, menn sem eru illa þjáðir af þessum sjúkdómi, að meðferð erlendis dugi þeim í 18 mánuði. Það sagði einstaklingur sem á við þennan sjúkdóm að stríða. Hún dugir þeim í 18 mánuði. Þeir verða einkennalausir í 18 mánuði ef þeir komast í slíka meðferð. Staðreyndin er sú að frá árinu 1996 hefur aðeins einn maður farið hvað sem öllum leyfisveitingum líður. Og það er vegna þess að þetta er ekki gert á skipulegan hátt og ekki er búið svo um hnútana í lögum og reglugerðum sem gilda um þetta mál. Við erum einmitt að fjalla um raunveruleikann fyrir þetta fólk en ekki einhverjar innihaldslausar yfirlýsingar eins og við heyrðum frá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Þetta er staðreynd málsins. Um frv. í heild sinni er það að segja að stjórnarandstaðan hefur gert nokkrar brtt. við frv. og vil ég rökstyðja þær nokkrum orðum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að sérstök úrskurðarnefnd verði skipuð til að skera úr um skilyrði eða upphæð bóta hjá Tryggingastofnun. Þetta er verkefni sem hefur hvílt hjá tryggingaráði til þessa en nú er hugmyndin sú að sérstök úrskurðarnefnd fari með þessi mál. Sú brtt. liggur fyrir frá meiri hluta nefndarinnar, sem er einnig studd af minni hlutanum, að Hæstiréttur skipi tvo fulltrúa í nefndina en ráðherra skipi ekki alla fulltrúana, eins og gert var ráð fyrir í frv. upphaflega. Um þetta náðist samkomulag. Ég viðurkenni að ég er ekki sérstakur aðdáandi sérfræðingaveldisins hjá ríkinu, en segja má að verið sé að lögfræðingsvæða allt ríkiskerfið. Ekki er hægt að setja mann í nefnd nema hann hafi lögfræðipróf upp á vasann eða sé bær til að gegna dómarastöðu. Ég er yfirleitt andvígur þeirri stefnu sem tekin hefur verið hvað þetta snertir, en í þessu tilviki held ég að það sé til góðs. Ég held hins vegar að þá eigi jafnframt að breyta hlutverki tryggingaráðs. Hlutverk tryggingaráðs samkvæmt núgildandi lögum er að hafa eftirlit með fjárhag, rekstri og starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins. Í annan stað á tryggingaráð að taka á þeim álitamálum sem upp koma við úrskurð bóta, þeirri skyldu sem nú hvílir hjá tryggingaráði. Eftir að þessi breyting er gerð, eftir að úrskurðarvaldið er komið til úthlutunarnefndarinnar, sérfræðinefndarinnar, er eðlilegt að við breytum hlutverki tryggingaráðs líka þannig að það sinni aðhaldshlutverki. Það hafi ekki einvörðungu með stofnunina að gera og fjárhag hennar heldur einnig aðhaldshlutverkið fyrir hönd þeirra sem þurfa að sækja til Tryggingastofnunar. Þess vegna held ég að þetta sé hyggileg tillaga sem við setjum fram, að fulltrúi Öryrkjabandalagsins og Landssambands aldraðra fái aðild að tryggingaráði í ljósi þessara breyttu aðstæðna. Öryrkjabandalagið og gott ef ekki einnig Landssamband aldraðra lögðu til að þeir fengju aðild að úrskurðarnefndinni. Ég held hins vegar að þetta sé skynsamlegra, líka vegna þess að sá sem þarf að hlíta úrskurði nefndarinnar, dómi úrskurðarnefndarinnar, þarf hugsanlega að sækja rétt sinn áfram fyrir dómstólum. Þá er það ekki góður kostur að mínum dómi fyrir Landssamband aldraðra eða Öryrkjabandalagið að hafa átt aðild að úrskurðarnefndinni. En það á að geta veitt úrskurðarnefndinni aðhald. Ég sakna þessa skilnings hjá meiri hluta heilbrn. því að þegar hún gerir núna brtt. við --- ekki um skipan úrskurðarnefndar, heldur um réttinn til að fresta réttaráhrifum úrskurðar þá segir, ef ég man rétt, í meirihlutaáliti nefndarinnar að báðir málsaðilar eigi að hafa rétt til þessarar frestunar. Báðir málsaðilar eru þá annars vegar tryggingaráð og hins vegar sá sem nýtur bótanna. En ég lít svo á að tryggingaráð eigi einnig að gæta hagsmuna bótaþegans en það verður ekki gert nema samsetningu ráðsins sé breytt. Það sem ég er að gera núna er að reyna að skýra hvers vegna ég tel heppilegra að breyta samsetningu tryggingaráðs, ég tel það heppilegra en að verða við óskum Öryrkjabandalagsins og Landssambands aldraðra um að fá aðild að sjálfri úrskurðarnefndinni. Gerð hefur verið grein fyrir öðrum þáttum, en við teljum að breyting á lífeyri eigi að fylgja hækkunum á launavísitölu Hagstofu Íslands, nokkuð sem við höfum hamrað á, og nefnum þær upphæðir sem þar þurfi að breytast. Þá tökum við undir álit frá aðgerðahópi aldraðra sem telur að mismunun fólks eftir heimilishaldi stríði gegn jafnrétti og að skerðing grunnlífeyris af þeirri ástæðu feli í sér ranglæti. En í lögunum segir: ,,Lífeyrir hjóna, sem bæði fá lífeyri, skal nema 90% af lífeyri tveggja einstaklinga.`` Lífeyrir er skertur vegna hjúskaparstöðu og við teljum að þarna þurfi að gera breytingu á. Varðandi psoriasissjúklingana þá hef ég gert grein fyrir afstöðu minni til þeirra mála. Það er nú sannast sagna svolítill frumskógur að átta sig á þeim reglum sem um þetta gilda en á þessu er tekið í 14. gr. frv. og þar er vísað yfir í 33. gr. núgildandi laga. Í frv. er lagt til að breyta f-lið 33. gr. en í þessum f-lið er fjallað um hlutverk sjúkratryggingadeildar og segir, með leyfi forseta: ,,Að greiða kostnað samkvæmt nánari ákvörðun tryggingaráðs vegna psoriasissjúklinga sem að mati sérfræðinga þurfa að leita læknishjálpar á meðferðarstofnunum psoriasissjúklinga sem komi í stað sjúkrahúsvistar.`` Og síðar segir: ,,Tryggingaráð setur nánari reglur um greiðslufyrirkomulag og skipulag slíkra ferða auk hámarksfjölda psoriasissjúklinga sem árlega geta notið slíkrar fyrirgreiðslu.`` Þessi liður er felldur út. Hann er felldur út samkvæmt frv. Þegar flett er upp á skýringum á þessum breytingum þá komum við að því sem ég vísaði til áðan um Bláa lónið, að Bláa lónið væri komið til sögunnar og ekki þörf á loftslagsmeðferð erlendis í þeim mæli sem áður var. Við í heilbrn. höfum hins vegar sannfærst um það og gerðum það öll, hélt ég, þegar við fengum heimsókn frá fulltrúum Samtaka psoriasissjúklinga, að þetta væri til góðs, það væri meira að segja sparnaður af þessu, en þetta væri --- og það er náttúrlega það sem skiptir öllu máli --- mjög til góðs fyrir þá einstaklinga sem í hlut eiga. Psoriasis er mjög erfiður sjúkdómur, hann er kostnaðarsamur sjúkdómur og mér finnst að við eigum, áður en við skiljum við þetta mál, að sameinast um þá tillögu sem minni hlutinn setur fram þar sem skýrt er kveðið á um rétt psoriasissjúklinga til meðferðar af þessu tagi.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir það með síðasta ræðumanni að það er örugglega sparnaður í einhverjum tilvikum að senda psoriasissjúklinga út vegna minni lyfjakostnaðar og minni sjúkrahúsvistar. En það er rangt sem hv. þm. hélt fram, og vísar til athugasemda um 14. gr., að með því að fella út þetta sérákvæði verði psoriasissjúklingar ekki sendir í loftslagsmeðferð. Það er einungis verið að fella út sérákvæði. Og það stendur hér: ,,Ákvæði 2. mgr. 33. gr. laganna er fellt brott þar sem eftir tilkomu Bláa lónsins er ekki þörf á sérákvæðum um læknishjálp psoriasissjúklinga á meðferðarstofnunum erlendis. Um hana gilda almennar reglur almannatryggingalaga um læknishjálp erlendis.`` Þarna hefði verið betra að staðið hefði meira í athugasemdunum í greinargerðinni og vísað í 35. gr. Það hefði verið meira upplýsandi fyrir okkur en setja þetta svona fram, vegna þess að ,,almennar reglur`` þýðir siglinganefndin sem er í 35. gr. Samtök psoriasissjúklinga hafa líka fallið ofan í þennan pytt --- og það væri ágætt ef hv. þm. Ögmundur Jónasson hlustaði einnig á mig --- og segja eftirfarandi í bréfi sem kom til heilbr.- og trn., með leyfi forseta: ,,Engin rök búa þar að baki og fullyrðingar í greinargerð um að Bláa lónið geti leyst loftslagsmeðferð af hólmi eru órökstuddar og algjörlega óraunhæft að halda slíku fram.`` Þessu er bara alls ekki haldið fram í greinargerðinni, alls ekki. Það er eðlilegt að psoriasissjúklingar fari í loftslagsmeðferðir en þá á að gera það á faglegum grunni í siglinganefnd þar sem læknarnir sitja og fá álit húðsjúkdómalækna og leita oft til annars húðsjúkdómalæknis. Hvað réttlætir það, hv. þm. Ögmundur Jónasson, að psoriasissjúklingar séu með sérákvæði þannig að pólitískt skipað tryggingaráð eigi að fjalla um ferðir þeirra en ekki faglega skipuð siglinganefnd?

Hæstv. forseti. Ef ég væri psoriasissjúklingur og þyrfti að komast í loftslagsmeðferð og fengi bót meina minna þar og hefði verið neitað um það síðan árið 1996 þá hefði ég orðið mjög reiður að hlusta á þessa ræðu hv. þm., sem talar hér um reglur og reglugerðir. Staðreyndin er sú að fólkinu hefur verið meinað að fara. Og þeir sem hafa fengið leyfi hafa ekki komist vegna þess að ekki er rétt á þessum málum haldið. Og þegar því er haldið fram upp í opið geðið á okkur að þessi hópur þurfi ekki á sérákvæðum að halda um ferðir til útlanda, hvaða sjúklingahópar þurfa á slíkri meðferð að halda? Það er mjög takmarkaður hópur. Það er þessi hópur og örfáir aðrir sjúklingahópar sem hafa þurft að sækja lækningu erlendis. En það er fyrst og fremst þessi hópur. Og það er þess vegna sem hann þarf á sérákvæðum að halda. Mér finnst verkefnið vera þetta og mér finnst það vera mjög skýrt: Hvernig tryggjum við að psoriasissjúklingar fái þá meðferð sem þeim ber og þeir þurfa á að halda?

Ég tek undir að mjög brýnt er að þessir sjúklingar fái eðlilega meðferð og það er verið að veita hana. Samkvæmt mínum upplýsingum eru fleiri sjúklingar sem þurfa að fara utan en einungis þessir. Það er eðlilegt að allir fái sömu meðferð í stjórnsýslunni. Það er eðlilegt og eðlilegt að fimm manna læknahópur fari yfir þessi mál en ekki tryggingaráð, þó að þeir fái faglega umsögn læknis. Samkvæmt mínum upplýsingum frá siglinganefnd barst ein umsókn um meðferð fyrir psoriasissjúklinga á árinu 1996 og henni var synjað þar sem ekki var fyrirhuguð meðferð á sjúkrastofnun heldur einungis ferð á eigin vegum til Kanaríeyja. Árið 1997 bárust engar umsóknir samkvæmt upplýsingum siglinganefndar. Þetta ber reyndar ekki saman við upplýsingar sem ég hef fengið frá Spoex. Og á árinu 1998 synjaði nefndin umsóknum tveggja einstaklinga á þeirri forsendu að meðferð hefði ekki verið fullreynd á Íslandi en samþykkti hins vegar umsóknir frá sex einstaklingum árið 1998. Þetta er Spoex fullkunnugt um og þetta fólk er að fara núna bráðlega í meðferð erlendis. Hér er því staðið faglega að málum og eðlilegt að fækki í hópi þeirra sem fara vegna bættra meðferðarúrræða. Bláa lónið hefur svo sannarlega komið þar að góðum notum. Eins og ég gat um hér fyrr eru bæði Þjóðverjar og Færeyingar að koma hingað og leita sér lækninga. Hins vegar er þetta úrræði ekki fyrir alla, fyrir suma en ekki fyrir alla. Og þess vegna er eðlilegt að þeir sem eru verst settir og geta ekki notað eða fá ekki bót meina sinna með innlendum úrræðum og geta sýnt fram á það fari út vegna þess að þá er það örugglega sparnaður, fyrir utan það að það bætir vellíðan þessa fólks sem er ekki hægt að meta til fjár. Þess vegna er verið að senda núna sex einstaklinga á næstu dögum til Kanaríeyja í meðferðarstöð. En það er rétt sem komið hefur fram að koma þarf málum í betri farveg til að hægt sé að panta þessi pláss og það er eitthvað sem siglinganefndin þarf að skoða.

Herra forseti. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttur verður tíðrætt um jafnræðisreglur og faglega meðferð. Fagleg meðferð núverandi ríkisstjórnar á þessum hópi sjúklinga hefur gert það að verkum að frá árinu 1996 hefur aðeins einn psoriasissjúklingur fengið meðferð erlendis, enda þótt margir hafi sótt um. Staðreyndin er sú að fólk hefur, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér frá Samtökum psoriasissjúklinga, hætt að sækja um vegna þess að því hefur verið talin trú um að það þýddi ekkert. Enda hefur reyndin verið sú.

Það eru sex á leiðinni.

Eru sex á leiðinni? Það þyrftu a.m.k. 40 manns að fara til útlanda á ári.

Jæja.

Ég vísa þar í þau gögn sem við höfum undir höndum frá Samtökum psoriasissjúklinga.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á að koma inn á umræðuna um psoriasissjúklingana. Það er rétt að ástæðan fyrir því að ekki komu fleiri umsóknir á árabili því sem hér hefur verið til umræðu er sú að psoriasissjúklingar fengu þær upplýsingar að búið væri að leggja þessar ferðir af, að búið væri að leggja af ferðir til Kanaríeyja til meðferðar. Enda tók tryggingaráð um það ákvörðun að láta reyna á úrræði innan lands, þ.e. Bláa lónið. Það er ástæðan fyrir að umsóknir hafa ekki borist. Í ljós kemur að ef psoriasissjúklingarnir fara sömu leið og aðrir, í gegnum siglinganefndina, þá er ekki hægt að leysa úr þeirra málum, þ.e. fá pláss fyrir þá, nema þeir fari bónarleið til ráðherra. Af bréfinu sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir las hér, þakkarbréfi frá psoriasissjúklingum um að ráðherra hefði leyst vanda þeirra með það að fá inngöngu á meðferðarstofnun á Kanaríeyjum, er ljóst að þarna þurftu menn greinilega að fara bónarveg. Auðvitað er þetta ekki boðlegt. Við leggjum því til að þetta sérúrræðið verði áfram inni og tryggt verði að ákveðinn hópur Íslendinga fái þessa þjónustu ef þeir þurfa á henni að halda samkvæmt læknisfræðilegu mati. Ég hefði talið fulla ástæðu til að þetta ákvæði sem við leggjum til hér, breyting á lögunum, verði samþykkt til að tryggja þessa þjónustu fyrir þá sem vissulega þurfa á þessu að halda. Fulltrúar psoriasissjúklinga hafa í tvígang í vetur komið til okkar í heilbr.- og trn. til að kynna ástandið og þörfina fyrir þessa læknismeðferð. Varðandi aðrar breytingar sem við leggjum til í brtt. við þetta frv. er ljóst að við að setja á laggirnar sérstaka úrskurðarnefnd er hlutverki tryggingaráðs breytt. Eins og margoft hefur komið fram í máli manna hefur það verið baráttumál, bæði aldraðra og öryrkja, að fá fulltrúa inn í tryggingaráð. Menn hafa lagt fram frumvörp til þess að breyta þessu. Ég minni á frv. Ágústs Einarssonar og fleiri þingmanna úr þingflokki Samfylkingarinnar um þetta mál. Ég tel að við þessa breytingu á eðli tryggingaráðs sé fullkomlega eðlilegt að samþykkja þá breytingu á lagagreinunum um tryggingaráð, þannig að fulltrúar þessar stærstu viðskiptamannahópa Tryggingastofnunar ríkisins, þ.e. frá Öryrkjabandalaginu og öldruðum komi inn í tryggingaráðið. Varðandi hækkun á upphæð grunnlífeyris þá hefur margoft komið til umræðu að þetta eigi að vera persónubundinn réttur, persónubundin trygging í almannatryggingunum. Það að sambúðarform hafi áhrif á upphæð grunnlífeyris er brot á jafnræðisreglum stjórnarskrárinnar og raunar mannréttindabrot. Það að maður búi með öðrum, hvort sem það er eiginmaður, eiginkona eða aðrir, á hvorki að skerða örorku- né ellilífeyri. Vegna orða hv. þm. Siv Friðleifsdóttur í umræðunni áðan vil ég að minna á að Framsfl. lagði áherslu á að þessi breyting yrði gerð fyrir kosningarnar 1991. Ég minnist þess að forsvarsmenn Framsfl. í Reykjavík hafi haft uppi fögur orð um að breyta þessu.  Ég tek eftir því í umsögn fjmrn. um frv., að þetta er ekki talið hafa mjög miklar breytingar í för með sér, þ.e. fyrir ríkissjóð. Engu að síður er talað um að hér sé um réttarbætur að ræða. Það er frekar ólíklegt að réttarbætur í tryggingakerfinu kosti ekki eitthvað. Enda spurði hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur, um hvað sú breyting, að afnema skerðingu lífeyris hjóna þegar bæði fá lífeyri, mundi kosta. Ég vil benda hv. þm. Siv Friðleifsdóttur á að kanna það í tillögum Framsfl. í þessa veru. Það var allt reiknað út og hlýtur að vera hægt að færa það upp til núvirðis, þannig að það ætti nú allt að liggja fyrir. Ég hefði talið eðlilegt að samþykkja einhverjar af þeim tillögum sem við höfum lagt fram. Það er ömurlegt að horfa upp á að einu breytingar til bóta í málum lífeyrisþega séu þegar yfirvofandi er dómsmál vegna lagagreinanna. Það er slæmt þegar slíkt þarf til að farið sé í að leiðrétta kjör lífeyrisþega, eins og t.d. tekjutengingu við tekjur maka, sem við þekkjum vel. Það var ekki fyrr en Öryrkjabandalagið fór í dómsmál um þetta efni að menn voru tilbúnir að breyta og stíga fyrsta skrefið til þess að aftengja lífeyrisgreiðslur tekjum maka. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Hún hefur staðið yfir alllengi. Ég vil ítreka að það þarf að ráða bót á ástandinu hjá psoriasissjúklingunum og tryggja að þeir sem ekki fá lækningu í Bláa lóninu fái viðunandi meðferð annars staðar. Til þess þurfa að vera ákvæði í lögunum, sérákvæði, það hefur þessi umræða sýnt svo ekki verður um villst. Einnig vil ég ítreka, herra forseti, að núna eru full rök fyrir því að fulltrúar aldraðra og öryrkja fái sína fulltrúa í tryggingaráð eftir að hlutverki tryggingaráðs verður breytt, þ.e. verði frv. sem við ræðum hér um að lögum.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá landbn. Nefndin hefur fjallað um þetta mál. Frv. þetta er lagt fram í þeim tilgangi að breyta ákvæðum jarðalaga, nr. 65/1976, um að héraðsnefndir tilnefni fulltrúa í jarðanefndir. Segja má að héraðsnefndum hafi farið fækkandi á undanförnum árum vegna sameiningar og fækkunar sveitarfélaga. Nú er svo komið að á nokkrum landsvæðum starfa ekki héraðsnefndir lengur. Hefur því komið upp það vandamál að landbrh. hefur ekki verið unnt að skipa jarðanefnd þar sem tilnefningar hafa ekki legið fyrir frá héraðsnefnd. Vegna þessa þykir nauðsynlegt að breyta ákvæði 4. gr. jarðalaga, nr. 65/1976, um að héraðsnefndir tilnefni fulltrúa í jarðanefndir. Með frumvarpi þessu er lagt til að leyst verði úr vandamálinu með því að sýslumenn taki við því hlutverki af héraðsnefndum að tilnefna fulltrúa í jarðanefndir. Nefndin mælir með samþykkt frv. Undir nál. skrifa allir fulltrúar landbn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um landshlutabundin skógræktarverkefni frá landbn. Nefndin hefur fengið á sinn fund ýmsa aðila. Í nál. segir: ,,Umsagnir bárust frá búnaðarþingi, Skjólskógum, Landgræðslu ríkisins, Skógræktarfélagi Íslands, Suðurlandsskógum, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Barra-Fossvogsstöð hf., Náttúrufræðistofnun Íslands, skógræktarráðunauti Skógræktar ríkisins á Vesturlandi, Landssamtökum skógareigenda og Héraðsskógum. Frumvarpið er í meginatriðum byggt á lögum nr. 93/1997, um Suðurlandsskóga, og er í því lagt til að landbrh. verði veitt heimild til að stofna til landshlutabundinna skógræktarverkefna í líkingu við Suðurlandsskóga. Verði ráðherra veitt heimild til að stofna til verkefna án þess að sérstaka lagasetningu þurfi í hverju tilviki. Er stefnt að því að þegar reynsla verður komin á framkvæmd laga samkvæmt frv., sem og lögum um Suðurlandsskóga og Héraðsskóga, fari fram endurskoðun á þeim með það að markmiði að um landshlutaverkefni gildi einn lagabálkur í stað þriggja. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Helstu efnisbreytingar eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að stjórnir einstakra verkefna verði skipaðar til fjögurra ára en ekki tveggja eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Þá verði einn stjórnarmaður skipaður af skógræktarfélögum á viðkomandi svæði og verði stjórnarmenn því fjórir, en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þeir verði þrír. 2. Bætt verði við frumvarpið ákvæði til bráðabirgða þar sem fram komi að fara skuli fram mat á umhverfisáhrifum landshlutaáætlunar áður en stofnað er til landshlutaverkefnis þar til fram hefur farið endurskoðun laga nr. 63/1993. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali.`` Egill Jónsson og Lúðvík Bergvinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Aðrir fulltrúar í landbn. skrifa undir álitið.

Herra forseti. Ég á sæti í hv. landbn. og stend að því nál. sem hv. þm. Guðni Ágústsson var að gera hér grein fyrir. Hér er um að ræða mjög merkilegt mál, þ.e. lagasetning um landshlutabundin skógræktarverkefni, en gerð er tillaga um almenna löggjöf á þessu sviði. Áður höfum við afgreitt á hinu háa Alþingi tvenn lög um þetta efni, lög um Héraðsskóga og nú síðast lög um Suðurlandsskóga. Herra forseti. Það er greinilegt að mikill vilji er hjá bændum þessa lands og frjálsum félagasamtökum og stjórnmálamönnum að efla skógrækt í landinu og er það hið besta mál og skylda okkar alþingismanna að búa um þá starfsemi góða löggjöf og tryggja að skipulag sé sem best. Ég tel að það sé gert í þessu frv. sem er hér til 2. umr. Hv. landbn. fór vandlega yfir málið og leitaði ráða ráða hjá fjölmörgum einstaklingum eins og kom fram í máli hv. þm. Guðna Ágústssonar. Frv. sjálft gerir ráð fyrir tiltekinni umgjörð um málið sem ég ætla ekki að lýsa hér vegna þess að það var gert við 1. umr. En nokkrar brtt. eru gerðar á frv. sem eru mjög mikilvægar að mati okkar í landbn. Við lengjum tímann við stjórnun verkefna. Það er eðlilegt við nánari athugun að menn séu skipaðir til lengri tíma, fjögurra ára, enda eru fjögur ár ekki langur tími í skógrækt, en þess má geta að landshlutaáætlanirnar okkar eiga að ná til 40 ára. Hér er því hugsað til langs tíma og hugsað stórt. Mjög mikilvæg breyting er gerð í stjórn landshlutaverkefnanna. Stjórnamönnum fjölgar um einn og hann er skipaður af skógræktarfélögunum á viðkomandi svæði. Þetta er mjög mikilvægt ákvæði. Þarna eru hin frjálsu félagasamtök tengd inn í þessa vinnu og ég er þess fullviss, herra forseti, að samstarfið milli aðila, hvort sem þeir koma frá Skógrækt ríkisins, skógarbændum, skógræktarfélögum eða landbrh., þ.e. milli þeirra aðila sem skipaðir verða í verkefnisstjórn, verði hið besta. Þó er nú e.t.v. mikilvægasta ákvæðið sem bætist við frv. samkvæmt brtt. landbn. það að fara skuli fram mat á umhverfisáhrifum landshlutaáætlunar áður en stofnað er til landhlutaverkefna. Þetta er mjög mikilvægt ákvæði að mati landbn. og okkar stjórnarandstæðinga sérstaklega. Þetta var ágreiningsefni á sínum tíma þegar löggjöfin um Suðurlandsskóga var afgreidd. Þess ber hins vegar að geta að í bráðabirgðaákvæðinu segir einnig að þessi skylda að láta fara fram umhverfismat gildi þar til endurskoðun laga um mat á umhverfisáhrifum er lokið. Sú vinna er í gangi og er komin nokkuð langt. Það liggur fyrir hálfbúið frv. um það efni og ég er þess fullviss að löggjöf um mat á umhverfisáhrifum verði lögfest á næsta þingi án tillits til þess hvaða ríkisstjórn tekur við. Hér er því vísað til lagasetningar sem núna er í farvatninu og mjög líklegt að menn muni halda áfram þeirri endurskoðunarvinnu sem hefur verið unnin í ráðuneytinu. Það er hins vegar mjög mikilvægur þáttur að okkar mati að umhverfismatið fari fram og þar með tryggt samræmi við bæði umhverfi og samtök og skipulag á hverju svæði. Vitaskuld er einna mikilvægast við þessa lagasetningu að um hana ríki sátt og það að nást skyldi sátt innan landbn. um þetta mál á hinu háa Alþingi er mjög gott. Ég fagna því sérstaklega. Landbn. hefur afgreitt tvo mikilvæga málaflokka núna á síðustu dögum. Hinn var um búnaðarfræðslu. Við bárum einnig gæfu til að standa sameiginlega að breytingartillögum og afgreiðslu málsins þar sem meiri hlutinn tók fullt tillit til sjónarmiða okkar í minni hlutanum. Þar urðu góð skoðanaskipti. Það sama átti sér stað um landshlutverkefnin sem hér eru til umræðu því að meiri hlutinn sýndi sanngirni í mati á röksemdum okkar stjórnarandstæðinga. Niðurstaðan er sameiginlegt nál., sameiginlegar brtt., og ég er þess fullviss að lögfesting um landshlutabundin skógræktarverkefni eigi eftir að reynast landinu farsæl og verða lyftistöng ekki hvað síst hinum dreifðu byggðum landsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Lánasjóð landbúnaðarins, nr. 68/1997, með síðari breytingum. Það er frv. frá landbn. 1. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: Við 1. gr. laganna bætist nýr málsliður er verði 2. málsl., svohljóðandi: Aðsetur hans er á Selfossi. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Með frv. fylgir greinargerð þar sem aðalatriðin eru á þá leið að á síðari hluta síðasta árs kom fram tillaga frá landbúnaðarráðherra um að kannað yrði hvort hægt væri að flytja aðsetur Lánasjóðs landbúnaðarins frá Reykjavík. Var það tekið til skoðunar í stjórn sjóðsins sem komst að þeirri niðurstöðu að ekkert væri því til fyrirstöðu að sjóðurinn gæti þjónað viðskiptamönnum sínum frá öðrum stað en Reykjavík. Eftir ítarlega könnun lagði stjórn lánasjóðsins til við landbúnaðarráðherra að höfuðstöðvar sjóðsins yrðu fluttar á Selfoss og hefur hann fallist á þá tillögu. Nokkur vinna hefur verið lögð í fyrirhugaðan flutning sjóðsins. Þá var nýráðnum framkvæmdastjóra hans gerð grein fyrir fyrirhugðum flutningi er hann var ráðinn til starfsins. Þetta mál er því á fullri ferð og ég vona í góðri sátt bæði við starfsfólk og innan stjórnar þessa sjóðs og við bændur þessa lands. Jafnframt var ákveðið í stjórn sjóðsins að þjónustustöð verði verði rekin norðan lands í tengslum við þessa breytingu þannig að hann geti þjónað landinu sem allra best. Ég hef þessi orð ekki fleiri, hæstv. forseti, og legg til að frv. verði samþykkt á þessu þingi og tel það reyndar mikilvægt.

Herra forseti. Það frv. sem hv. þm. Guðni Ágústsson gerði hér grein fyrir er flutt af landbn. og þar með af mér sem á sæti í landbn. Málið á sér nokkurn aðdraganda, þann að hér í þinginu hefur verið til umfjöllunar stjfrv. um almenna heimild til ráðherra að flytja ríkisstofnanir út á land. Pólitískur ágreiningur hefur verið um það frv. bæði þegar það var fyrst lagt fram fyrir áramót og svo aftur í þinginu. Það hefur orðið niðurstaða núna undir lok þessa þings að ekki er knúið á um það frv. Það hefur verið tekið út af dagskrá þessa fundar. Það þýðir að þessi almenna heimild sem við stjórnarandstæðingar erum reyndar mjög á móti verður ekki lögfest. En nauðsynlegt er að skoða málefni lánasjóðsins sérstaklega vegna þess að flutningur er þegar hafinn, eins og hv. þm. Guðni Ágústsson gerði grein fyrir. Við í stjórnarandstöðunni erum fylgjandi því að ríkisstofnanir verði fluttar út á land. Við höfum hins vegar verið þeirrar skoðunar að slíkt eigi að koma fyrir Alþingi hverju sinni og að sækja eigi um heimildir um það efni. Það getur að vísu gilt annað um nýjar stofnanir. Við teljum því að hér sé um eðlileg vinnubrögð að ræða og ekki mun standa á okkur að greiða þessu máli leið í gegnum þingið þannig að það verði að lögum annaðhvort í nótt eða í fyrramálið, líklega í fyrramálið. Uppi voru spurningar um hvert sjóðurinn ætti að fara eins og menn þekkja úr fjölmiðlum. Ég ætla ekki að leggja neitt mat á Húsavík eða aðra staði sem mig minnir að hafi verið nefndir. Niðurstaða þeirrar umræðu milli starfsmanna stjórnar og landbrh. er að sjóðurinn fari á Selfoss. Ég held að það sé mjög góð niðurstaða, hann sé þar vel kominn og það verður unnið að þeim verkefnum sem honum er falið samkvæmt lögum. Því tel ég að frv. sé mjög eðlilegur framgangsmáti gagnvart þessari löggjöf, þ.e. að það er borið undir Alþingi með frv. hvort sjóðurinn skuli fluttur á tiltekinn stað, eins og hér hefur verið gerð grein fyrir. Þessari aðferðafræði fylgjum við í stjórnarandstöðunni. Við styðjum málið og munum leggja því það lið sem við getum til að það geti orðið að lögum sem fyrst.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það með síðasta ræðumanni, hv. þm. Ágústi Einarssyni, að ég er því hlynntur að stuðlað sé að því að flytja ríkisstofnanir út á land. Það á ekki að vera sjálfgefið að þær séu staðsettar í Reykjavík, engan veginn. En það er eðlilegt, eins og fram kom í hans máli, að um slíkt sé fjallað á Alþingi, og að það eigi við jafnt um nýjar stofnanir sem aðrar. Þetta er hlutur sem skiptir máli og er eðlilegt að komi til umfjöllunar á Alþingi. Þetta vil ég að komi fram í ljósi þess að því hefur stundum verið haldið fram í þessum sal að það eigi að vera komið undir duttlungavaldi viðkomandi ráðherra hvar hann staðsetur stofnanir og hefur þá stundum verið uppi sá misskilningur að þeir sem lagt hafa áherslu á að ákvarðanir af þessu tagi komi fyrir Alþingi séu á því máli að allar stofnanir eigi að vera í Reykjavík. Því fer fjarri. Þetta vil ég að komi fram í ljósi þeirrar umræðu sem fram hefur farið í tímans rás um flutning ríkisstofnana.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum um málefni fatlaðra. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund frá félagsmálaráðuneyti Sturlaug Tómasson og frá Starfsmannafélagi ríkisstofnana Jens Andrésson og Árna Stefán Jónsson. Með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu er stefnt að því að auðvelda yfirtöku sveitarfélaga á þjónustu við fatlaða á grundvelli laganna. Nokkur sveitarfélög hafa sýnt því áhuga að yfirtaka þjónustu við fatlaða en þar sem skort hefur lagaákvæði um réttarstöðu starfsmanna svæðisskrifstofu málefna fatlaðra við yfirtöku sveitarfélaga á þjónustunni hefur verið vandkvæðum bundið að ganga til slíkra samninga. Tímabundnir samningar hafa engu að síður verið gerðir en í þeim samningum tókst ekki að leysa starfsmannamálin þar sem lagaákvæði skorti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þeir starfsmenn sem eru í starfi þegar tímabundinn þjónustusamningur tekur gildi haldi starfi sínu. Ráðningarsamband ríkisins við þessa starfsmenn helst í sjálfu sér óbreytt, þeir starfa áfram sem ríkisstarfsmenn og fá greidd laun samkvæmt sömu kjarasamningum og réttur til aðildar að lífeyrissjóðum helst óbreyttur. Stjórnunarheimildir gagnvart starfsmönnum verða hins vegar framseldar tímabundið til sveitarfélags, byggðasamlags eða héraðsnefndar og þessir aðilar sjá einnig um að ráða nýja starfsmenn sem þörf kann að verða á að ráða og verða þeir, þ.e. hinir nýju starfsmenn, alfarið starfsmenn sveitarfélags, byggðasamlags eða héraðsnefndar en ekki í ráðningarsambandi við ríkið eins og nú er. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir nál. minni hluta félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum um málefni fatlaðra. Minni hlutinn gerir athugasemdir við það hve frumvarpið kemur seint fram eða í síðustu viku þingsins. Um er að ræða breytingu á lögum um málefni fatlaðra vegna tímabundinna samninga skv. 13. gr. laganna. Lagt er til að nýtt ákvæði til bráðabirgða heimili að hlutaðeigandi starfsmenn svæðisskrifstofu verði í þjónustu viðkomandi sveitarfélags, byggðasamlags eða héraðsnefndar en ekki starfsmenn ríkisins. Minni hlutinn telur varasamt að hrófla við stéttarfélagsaðild þeirra starfsmanna sem fara tímabundið til annars rekstraraðila, eins og lagt er til í fyrirliggjandi frumvarpi. Með hliðsjón af því að fulltrúar Starfsmannafélags ríkisstofnana mæla ekki með samþykkt frumvarpsins og þess að ekki gefst nægjanlegur tími til að fara með fullnægjandi hætti yfir málið mun minni hlutinn ekki standa að afgreiðslu þess. Undir þetta nál. skrifa Guðný Guðbjörnsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir.

Hæstv. forseti. Mér finnst gæta ónákvæmni í nál. minni hlutans að því leytinu til að það er ekki verið að hrófla við stéttarfélagsaðild. Þeir sem eru í Starfsmannafélagi ríkisstofnana verða þar áfram en nýir starfsmenn verða félagar í stéttarfélagi bæjarstarfsmanna á viðkomandi stað þannig að mér finnst ekki rétt að segja að verið sé að hrófla við stéttarfélagsaðild. Að mínum dómi er um miklu eðlilegra samband að ræða þegar þeir sem vinna á vegum sveitarfélagsins hafa samningsrétt við það sveitarfélag. Það hlýtur að vera stór galli núna að þeir sem eru starfsmenn þessara tilraunasveitarfélaga, þ.e. þeirra sem eru með þessi tilraunaverkefni, geta ekkert samið við þau. Þeir eru starfsmenn ríkisins. Það hlýtur að vera miklu eðlilegra að þeir séu starfsmenn viðkomandi sveitarfélaga. Þeir skipta hins vegar ekki um stéttarfélag en nýir starfsmenn verða aðilar að viðkomandi stéttarfélagi bæjarstarfsmanna.

Herra forseti. Með minnihlutaálitinu fylgir umsögn frá Starfsmannafélagi ríkisstofnana. Þeir nefndu einmitt á fundi félmn. að meginmálið væri náttúrlega hvort af yfirfærslu málaflokksins í heild verði eða ekki og þá hvernig henni verður hagað með tilliti til starfsmanna þessara stofnana þegar þar að kemur. Það gæti auðvitað farið svo að ekki yrði af þessum flutningi og þar með yrðu þá þessir starfsmenn ríkisstarfsmenn. Það er það sem átt er við með að hugsanlega sé verið að hrófla við þessu. Þess vegna mæla þeir eindregið með því að Starfsmannafélag ríkisstofnana geti samið við sveitarfélögin á meðan málin eru í þessu limbói sem þau eru í. A.m.k. var það okkar niðurstaða að ekki væri rétt að hrófla við þessu á meðan ákvörðun hefur ekki verið tekin um yfirflutning málaflokksins í heild.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um Háskóla Íslands frá menntmn. Frumvarpið er lagt fram í kjölfar þess að almenn lög voru sett um háskóla í árslok 1997. Þau lög, nr. 136/1997, hafa að geyma meginreglur um starfsemi háskóla þar sem kveðið er almennt á um hlutverk háskóla, stjórnsýslu hans og fjárveitingar til hans frá ríkisvaldinu. Við setningu laganna var gert ráð fyrir að lög hvers háskóla yrðu endurskoðuð og einfölduð, nánari útfærslur á starfsemi hvers skóla yrði að finna í sérlögum, reglugerð og öðrum reglum hvers skóla. Ákvæði frumvarpsins eru í samræmi við þetta. Í frumvarpinu er að finna grundvallarreglur um stjórnskipulag, stjórnsýslu, starfslið og nemendur skólans. Nánari reglur um starfsemi Háskóla Íslands setur háskólaráð sem er æðsti ákvörðunaraðili innan háskólans. Í samræmi við lög um háskóla, nr. 136/1997, er eitt af grundvallarmarkmiðum frumvarpsins að auka sjálfstæði Háskóla Íslands. Kemur það m.a. fram í því að lagt er til að háskólinn fái aukið vald til þess að setja sjálfur reglur um ýmis framkvæmdar- og útfærsluatriði, án atbeina menntamálaráðherra. Í samræmi við það er lagt til í frumvarpinu að háskólarektor ráði kennara skólans og flesta aðra starfsmenn í stað menntamálaráðherra eins og nú er. Einnig er gert ráð fyrir að reglur sem varða starfsemi skólans og deilda innan hans verði settar af aðilum innan háskólans en samkvæmt gildandi lögum setur ráðherra í reglugerð ýmsar af þessum reglum. Þá eru lagðar til róttækar breytingar á æðstu stjórn háskólans en gert er ráð fyrir að hún verði falin háskólaráði og rektor. Þá er gert ráð fyrir að komið verði á háskólafundi sem yrði eins konar þing háskólamanna þar sem saman koma fulltrúar deilda og stofnana háskólans, fulltrúar starfsmanna, stjórnsýslunnar, stúdenta og þjóðlífs. Honum er ætlað tvenns konar hlutverk, annars vegar að vera samráðsvettvangur og koma að sameiginlegum málefnum háskólans og hins vegar að veita umsögn þegar meginreglur er varða stjórnskipulag háskólans eru settar. Æðsta stjórn háskólans er í höndum háskólaráðs, rektors og sameiginlegrar stjórnsýslu. Nefndin leggur til nokkrar breytingar til samræmingar annars vegar við lög um háskóla, nr. 136/1997, og hins vegar við lög um Kennaraháskóla Íslands, nr. 137/1997, og frumvarp um Háskólann á Akureyri sem liggur fyrir þinginu. Í fyrsta lagi er lögð til orðalagsbreyting á 3. mgr. 2. gr. Í lögum um háskóla er í 3. mgr. 19. gr. kveðið á um að í sérlögum skuli setja reglur um hvernig háttað skuli gjaldtöku af nemendum vegna náms við viðkomandi skóla. Í 3. mgr. 13. gr. frumvarpsins er kveðið á um greiðslu skrásetningargjalds. Fjárhæð skrásetningargjalds tekur mið af kostnaði vegna innritunar, kennsluefnis og annars sem skólinn lætur nemendum í té og er nauðsynlegt vegna starfsemi skólans. Nefndin leggur til orðalagsbreytingu á þeirri grein til samræmis við sérlög um aðra háskóla en í 2. mgr. 4. gr. laga um Kennaraháskóla Íslands er að finna sambærilegt orðalag. Með breytingunni kveður frumvarpið á um að við skrásetningu til náms greiði stúdent skrásetningargjald, allt að 25.000 kr. Ekki er um efnisbreytingu að ræða. Í þriðja lagi leggur nefndin til orðalagsbreytingu á 2. mgr. 18. gr. til samræmis við sambærileg ákvæði í frumvörpum sem eru til afgreiðslu í þinginu um breytingu á lögum um Kennaraháskóla Íslands og um Háskólann á Akureyri, og urðu þau frumvörp raunar að lögum fyrr í dag. Lögð skal áhersla á að háskólaráði er heimilt að semja við ýmsa aðila, t.d. stúdentaráð Háskóla Íslands sem samtök stúdenta, um að taka að sér þjónustu fyrir hönd Háskóla Íslands að því tilskildu að farið sé að ákvæðum 30. gr. laga um fjárreiður ríkisins. Samið hefur verið við stúdentaráð hingað til um að veita ákveðna þjónustu og komið hefur fram í máli fulltrúa Háskóla Íslands að engin áform eru uppi um að breyta því fyrirkomulagi. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Menntmn. er einróma í afgreiðslu sinni en hv. þingmenn Guðný Guðbjörnsdóttir og Svanfríður Jónasdóttir skrifa undir nál. með fyrirvara.

Herra forseti. Hér er komið til 2. umr. frv. til laga um Háskóla Íslands. Frv. hefur fengið nokkuð vandaða umfjöllun í menntmn. eftir því sem tími gafst til því að málið kom mjög seint fram á þessu þingi. Þó virðist ljóst að mikil eining er ríkjandi um afgreiðslu málsins í heild fyrir utan eitt tiltekið atriði sem er í 18. gr. og varðar stúdentaráð Háskóla Íslands og fulltrúar stúdentaráðs hafa gert athugasemdir við þessa grein. Að öðru leyti hefur tekist vel við að sætta þau sjónarmið sem voru mörg og ólík í fyrra þegar rammalöggjöfin um háskólastigið var samþykkt. Ég vil láta í ljós ánægju með það hversu vel hefur tekist til með þetta frv. í heild. Svo ég komi aðeins nánar að 18. gr. er þar mjög athyglisverð deila sem að því er virðist er aðallega um orðalag. Þar er mjög stórt prinsippmál á ferðinni sem reyndar er komið að í nál. Í frv., í 2. tölul. 18. gr. er þetta orðað svo, með leyfi forseta: ,,Háskólaráði er heimilt að semja við stúdentaráð Háskóla Íslands, önnur félög stúdenta, hollvinasamtök, einstaklinga, samtök þeirra og fyrirtæki eða opinberar stofnanir um að taka að sér þjónustu fyrir hönd Háskóla Íslands enda sé farið að ákvæðum í 30. gr. laga um fjárreiður ríkisins.`` Stúdentaráð gerði athugasemdir við þetta orðalag þar sem gefið er til kynna að stúdentaráð sé félag en því hafnar meiri hluti stúdentaráðs alfarið. Stúdentráð er lýðræðislega kjörin fulltrúasamtök stúdenta og hefur verið það síðan 1920. Ráðið á því langa hefð innan háskólasamfélagsins. Í háskólaráði sitja 22 fulltrúar háskólastúdenta en ekki allir stúdentar. Því er skýrt að ekki er um félag að ræða heldur fulltrúasamkomu stúdenta. Menntmn. fellst á að breyta þessu orðalagi, sbr. brtt. við 18. gr. á þskj. 1110. Orðalagið í brtt. er skárra en í frv. en það er ófullnægjandi að því leyti að stúdentaráð er ekki nefnt í textanum. Í brtt. segir: ,,Háskólaráði er heimilt að semja við stúdenta, samtök þeirra eða félög, hollvinasamtök, einstaklinga, samtök þeirra og fyrirtæki eða opinberar stofnanir um að taka að sér þjónustu fyrir hönd Háskóla Íslands ...`` Þar með er stúdentaráð hvergi nefnt í þessum lögum um Háskóla Íslands sem ég tel mjög miður. Þó er til bóta, eins og fram kom hjá frsm. menntmn., hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur, að í nál. er sérstaklega getið um stúdentaráð Háskóla Íslands sem samtök stúdenta og að háskólaráði sé heimilt að semja við þau um tiltekna þjónustu eins og hingað til og engin áform séu um að breyta því fyrirkomulagi. Þessi yfirlýsing í nál. er til bóta að mínu mati. Mun æskilegra hefði hins vegar verið að nefna stúdentaráð í lagatextanum til að tryggja lagalega stöðu ráðsins. Einkum þess vegna skrifa ég undir nál. með fyrirvara. Mér er kunnugt um að stúdentar munu sætta sig við þessa afgreiðslu málsins þó þeir hefðu fremur kosið að stúdentaráð væri nefnt í lagatextanum. Mér finnst mjög umhugsunarvert að þessi afgreiðsla á sér stað samtímis því að stúdentar fá þann gleðiboðskap að fara eigi að tillögum þeirra að hluta til, um að breyta úthlutunarreglunum um Lánasjóð ísl. námsmanna. Það á að fara að tillögum þeirra frá sl. ári um að hækka framfærslugrunn námslána og hækka frítekjumarkið, þ.e. þá upphæð sem stúdentar mega vinna sér inn áður en til skerðingar á námslánum kemur. Tímasetning þessarar tilkynningar hæstv. menntmrh. er mjög skiljanleg í ljósi kosninganna sem eru fram undan og ekki síður vegna þeirra breytinga á texta sem hér hafa orðið. Þessi texti var stórpólitískt mál í stúdentaráðskosningunum í háskólanum fyrir skömmu, þar sem Röskva hélt þeim skilningi fram að stúdentaráð væri fulltrúasamkoma stúdenta en Vaka hafði aðra skoðun á málinu. Texti frv. var meira í ætt við skilning Vöku. Sú brtt. sem hér er samþykkt gefur ráðherra færi á að komast hjá því að taka skýra afstöðu til þess máls. Alla vega finnst mér mjög rausnarlega boðið af hæstv. menntmrh. að slá út 300 millj. svona rétt fyrir kosningar, kannski nokkuð óábyrgt. Þarna eru mjög miklir fjármunir í veði. Vissulega fagna ég því að stúdentar fá þessar hækkanir en furða mig á tímasetningu ákvörðunarinnar þar sem ekki var með nokkru móti hægt að gera þetta fyrir ári síðan, þegar mikið var tekist á um þessi mál í þingsölum. En svona gerast kaupin á eyrinni. Þetta frv. um Háskóla Íslands virðist orðið nokkuð gott og ég fagna því. Ég veit að háskólamenn bíða eftir því að geta unnið eftir þessu nýja frv. Þess vegna er ég ánægð með að takast skyldi að afgreiða það á þessu þingi.