Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég lét þess getið, þegar ég mælti fyrir nál. allshn. við 2. umr., að þá hefðu n. borizt til viðbótar þrjár umsóknir um ríkisborgararétt, sem mundu verða teknar fyrir í n. á milli 2. og 3. umr. Þessar umsóknir eru á þskj. 264, og mælir n. með því, að þessir þrír umsækjendur fái ríkisborgararétt, enda uppfylla þær öll þau skilyrði, sem n. hefur haft til hliðsjónar við afgreiðslu annarra umsókna.



Herra forseti. Flm. frv. til l. um verkfræðiskrifstofu Vestfjarðakjördæmis er Hannibal Valdimarsson. Þar sem hann er ekki á Alþingi núna, ætla ég að fylgja þessu frv. úr hlaði með nokkrum orðum. Í 1. gr. frv. segir: „Stofna skal verkfræðiskrifstofu á Ísafirði til þess að annast verkfræðilegan undirbúning og fylgjast með framkvæmd opinberra framkvæmda í Vestfjarðakjördæmi.“ 2. gr.: „Skrifstofan er ríkisstofnun, og er aðalverkefni hennar að annast verkfræðilegan undirbúning vega- og brúargerða, hafnargerða og lendingarhóta, svo og undirbúning skipulagsmála í kjördæminu, allt undir yfirstjórn vegamálastjóra, vitamálastjóra og skipulagsstjóra. Skrifstofan skal einnig annast hvers konar önnur verkfræðistörf við mannvirki og framkvæmdir, sem til er stofnað á vegum ríkisins og ríkisstofnana að einhverju eða öllu leyti, svo sem byggingu skóla, sjúkrahúsa, embættisbústaða, sundlauga, félagsheimila o s. frv.“ Í 3. gr. segir: „Þá skal skrifstofan enn fremur annast hvers konar verkfræðilegan og tæknilegan undirbúning mannvirkjagerðar og framkvæmda, sem sveitarstjórnir á Vestfjörðum fela skrifstofunni að vinna. Fyrir slík verk skrifstofunnar greiða sveitarfélögin í réttu hlutfalli við þá þjónustu, sem hún veitir þeim hverju um sig.“ Í 4. gr. segir: „Skrifstofan getur einnig tekið að sér verkfræðistörf fyrir einstaklinga og fyrirtæki í Vestfjarðakjördæmi, enda komi full greiðsla fyrir.“ Þetta frv. er flutt skv. eindreginni ósk bæjarstjórnar Ísafjarðar, og megintilgangur frv. er að tryggja bætta sérfræðiþjónustu í verklegum efnum í Vestfjarðakjördæmi. Bæjarstjórnin á Ísafirði lét aðeins þessi fáu orð fylgja till.: „Samþykkt þessi þarfnast ekki nánari skýringa, en aðeins er bent á til áréttingar, hversu mikilsverður þáttur verkfræðiskrifstofa á Ísafirði, sem bæjarstjórnin nú hefur gert samþykkt um, hlýtur að verða í byggðakjarnaskipulagi, sem mikið er rætt um, en of lítið gert að.“ Með því er tekið undir kenninguna um myndun byggðakjarna eða þéttbýliskjarna til þess að efla jafnvægi í byggð landsins. Það er sannfæring bæjarstjórnarinnar á Ísafirði, og þeirrar skoðunar er flm. frv. einnig, að dreifing þeirra þjónustustofnana, sem nú eru nær undantekningarlaust staðsettar í höfuðborginni, sé þýðingarmikil ráðstöfun til byggðajafnvægis og jafnréttis, og sé mönnum alvara í þeim efnum, væri ekki úr vegi, að athafnir kæmu í orða stað, einmitt frá Alþingi Íslendinga. Frv. getur því orðið eins konar prófsteinn á raunverulega afstöðu alþm. í byggðajafnvægismálum. Er ekki að efa, að þeir munu standast það próf. Það er vitað að sérfræðiþjónusta í verklegum efnum er að mestu leyti unnin hér í Reykjavik, en það er orðin nokkuð almenn skoðun, að með því að færa þessa þjónustu, verkfræðistörfin, út í landsbyggðina, eins og hér er gert ráð fyrir, verði hægt að ná meiri hagræðingu í framkvæmd mannvirkjagerðar á vegum ríkisins, einstaklinga og fyrirtækja. Og ef við leiðum hugann að því, hve mikið getur verið um opinberar framkvæmdir í einu kjördæmi, eins og Vestfjarðakjördæmi, svo sem hafnarmannvirki, vega og brúargerðir, bygging skóla, sjúkrahúsa, félagsbeimila, embættisbústaða, sundlauga o.s.frv., verður okkur ljóst, hve nauðsynlegt er, að hið opinbera eigi sinn fulltrúa, sem hafi yfirsýn yfir þetta ákveðna svæði, sem geti fylgzt með öllum undirbúningi og síðar með öllum framkvæmdum. Slík verkfræðiskrifstofa gæti á skömmum tíma aflað sér haldgóðrar þekkingar á öllum staðháttum og aðstæðum og gæti með stuttum fyrirvara gefið sérfræðingum ríkisfyrirtækja í Reykjavík allar þær upplýsingar, sem þeir þyrftu á að halda í sambandi við ákveðin verkefni, sem þeim hefði verið falið að vinna að. Hitt verður ekki dregið í efa, að sveitarfélögunum á Vestfjörðum væri mikil stoð að starfsemi slíkrar skrifstofu og leiðsögn hennar í verklegum efnum. Hið sama má segja um einstaklinga og fyrirtæki, sem þannig fengju greiðan aðgang að skrifstofunni í heimahéraði, í stað þess að nú verður alla tæknilega aðstoð að sækja til Reykjavíkur. Hér er vissulega um nokkurt nýmæli að ræða, en þrátt fyrir það vill flm. vænta þess, að frv. hljóti greiðan gang gegnum þingið, þar eð byggðajafnvægismálin geta naumast komið nokkrum þm. ókunnuglega fyrir. Herra forseti. Ég leyfi mér að óska þess, að frv. verði vísað til allshn., eftir að 1. umr. er lokið



Herra forseti. Ég er fylgjandi því nýmæli, sem fram kemur í frv. á þskj. 208 um stofnun verkfræðiskrifstofu á Vestfjörðum á vegum ríkisins. En ég vil leyfa mér að vekja athygli á því, að á þskj. 191 höfum við hv. 2. þm. Sunnl. leyft okkur að flytja frv. um verkfræðiráðunauta ríkisins á Norður-, Austur og Vesturlandi, og er það raunar mál. sem einnig var flutt á síðasta þingi. Þetta frv., sem við höfum flutt, um verkfræðiráðunauta ríkisins á Norður-, Austur- og Vesturlandi, felur í rauninni í sér efni þess frv., sem hér er nú til umr., þannig að ef okkar frv. verður samþ., er þar með stofnuð verkfræðiskrifstofa á Vestfjörðum. Nú vill svo vel til, að máli okkar hv. 2. þm. Sunnl. hefur þegar verið vísað til hv. allshn., en hv. flm. þessa frv. gerir einmitt ráð fyrir, að frv. á þskj. 208 verði einnig vísað til þeirrar n. Ég vil því mega vænta þess, að þeir, sem að þessu frv. standa, á þskj. 208, geti haft samvinnu við okkur, sem stöndum að frv. á þskj. 191, um viðunandi lausn í þessum málum, ekki aðeins fyrir Vestfirði, heldur fyrir þá landshluta, sem hér er um að ræða og tilgreindir eru á þskj. 191 í okkar frv. Vil ég mega vænta þess, að um það geti tekizt samvinna milli þeirra, sem áhuga hafa á þessum málum, að svona verkfræðiskrifstofu verði komið upp bæði á Norður-, Austur- og Vesturlandi og þá einni þeirra á Ísafirði.



Herra forseti. Um frv. til l. á þskj. 231 um breyt. á l. nr. 14 frá 15. marz 1965, um launaskatt, flutt af þeim Birni Pálssyni og Jóni Skaftasyni, langaði mig til að segja nokkur orð. Því miður var það þannig, að ég hlustaði ekki í byrjun á þennan vitrasta mann þingsins, eins og hann sjálfur segir, og hafði ekki nægilegan tíma til að lesa yfir hans ræðu, svo að þetta verður kannske ekki eins ýtarlegt og ég hefði viljað. En í sambandi við frv. sjálft vil ég segja það, að það er vissulega góðra gjalda vert, að menn hafi áhuga á því að lækka útgjöld á atvinnuvegunum og framleiðslunni, og ég veit, að í mjög mörgum tilfellum erum við Björn Pálsson, hv. 5. þm. Norðurl. v., sammála, að það sé ýmislegt, sem betur mætti fara. En frv., eins og það er, tel ég dálítið vanhugsað. Það er talað um að afnema 1% skatt af vinnulaunum við atvinnurekstur á skipum upp í 150 lestir. Við verðum að renna huganum aftur til ársins 1964, þegar samið var um þetta við launastéttirnar, að þessi launaskattur yrði settur á. Sannleikurinn er sá, að eins og það kom fram þá, var þetta mér þyrnir í augum og ýmsum útvegsmönnum, en það, sem útvegsmenn fóru fram á við undirbúning þessa máls, var, að 1 % launaskattur væri ekki lagður á nema miðað við kauptryggingu, og það hefði vissulega verið að mínu viti sigurstranglegra að koma með þá breyt. og reyna að ná samningum um það. Ég man það, að ég spurðist fyrir um, hvað áætlað hefði verið frá útveginum í sambandi við tekjur af þessum launaskatti, hvort þetta gæti samrýmzt, en það var ekki. Á þessu stigi málsins mun ég ekki flytja brtt., en ég álit, að það hefði verið einmitt þetta, sem hefði verið eðlilegt að verða við óskum útvegsmanna um, ef þeir hefðu ætlað að ganga til móts við þá, því að vissulega hafa útvegsmenn orðið að bera miklar byrðar, sem bæði löggjafinn hefur lagt á þá og þeir hafa sjálfir samið á sig. Í þessari löngu og yfirgripsmiklu ræðu, sem hv. þm. flutti, kom hann mjög víða við, og sumt, sem hann taldi, eru hreinir samningar á milli sjómannasamtakanna og útvegsmannasamtakanna, svo að raunverulega er ekki hægt að kenna ríkisstj. um það, það eru sem sagt ekki allar syndir guði að kenna. Ég segi þetta í sambandi við 1. gr. frv. Að mínu viti hefði það verið skynsamlegra að fara þessa leið. Um 2. gr. vil ég segja það, að mig langar að fá skýringu á því hjá hv. flm., hvernig raunverulega á að framkvæma þá hluti, sem þar er gert ráð fyrir. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég leyfa mér að lesa greinina, hún er svo: „Við 2. gr. 1. bætist: Enn fremur laun sjómanna á fiskiskipum, sem eru minni en 150 lestir, og laun, sem greidd eru af fiskvinnslustöðvum vegna vinnu og verkunar fisks.“ Þetta er góðra gjalda vert. En sjá ekki hv. flm., að þetta er óframkvæmanlegt? Hvernig á að sortera vinnuna á milli fisksins, sem kemur af 160 rúml. bátnum eða kannske 200 rúml. eða hvað það nú er? En ég held, að þetta atriði, frá mínu sjónarmiði séð, sé alger fjarstæða, því að þeir, sem eitthvað þekkja til vinnu í sambandi við vinnsluna, vita, að fiskurinn er settur saman, og að fara að sundurliða vinnuna af fiskinum, sem er af hátum undir 150 rúml. og þar yfir, verður nýtt Parkinsonslögmál, sem ég held að sé ekki vert að fara að setja á fiskverkendur. Hv. fyrri flm. þessarar till. talaði einnig um það eða lét orð að því liggja, að útreikningar þeir, sem lagðir hafa verið til grundvallar af samtökum útvegsmanna, væru þannig, að ef þeir væru réttir, væru allir útvegsmenn komnir á hausinn fyrir löngu. Nú er það viðurkennt af öllum, sem þekkja til þessara mála, að þar er reiknað með endurkaupsverði á skipum, sem viðurkennt var af ráðunaut ríkisstj. 1958, Jónasi Haralz, að taka það upp, en einmitt þeir bátar, sem fyrst og fremst vinna að hráefnisöflun bolfisksins, eru bókfærðir á allt öðru verði. Þess vegna kemur upp þessi mismunur, sem oft verður í útreikningum á milli sérfræðinganna og okkar manna. Það er vegna þess, að við að sjálfsögðu höfum viljað halda okkur við endurkaupsverðið eða byggingarverðið eða í sumum tilfellum tryggingaverðið, en ekki hið bókfærða verð. Þetta er nú út af fyrir sig. En svo er það nú þannig, að nú á síðustu árum hefur verið mjög erfitt að finna út tekjur meðalbátsins vegna mjög breyttra útgerðarhátta. Það hefur alltaf farið fækkandi þeim bátum, sem hafa stundað hinar týpísku þorskveiðar, línu- og netaveiðar, og þess vegna hefur verið erfiðara að sjá, hvernig dæmið befur verið. T.d. má skýra frá því, að Landssamband ísl. útvegsmanna taldi hækkun á útgerðarkostnaði á vertíðarbát yfir vertíðasvæðið 4.2 eða 4.3% frá síðustu vertíð, en þau gögn, sem Efnahagsstofnunin hafði fengið frá reikningaskrifstofu sjávarútvegsins, töldu hana eiginlega enga. Við útfærslu á plöggum frá henni reiknuðum við það þó út, að það væri 2.3% hækkun. Svo er það annað mál, eins og ég veit, að hv. 5. þm. Norðurl. v., sem er bóndi og hefur lengi orðið að búa við samninga og úrskurði í sambandi við afurðaverð landbúnaðarvara, að það fæst ekki ávallt það, sem að er stefnt, og það, sem þarf að fá. Þessi orð mín ber ekki að skilja þannig, að afkoma útvegsins og sérstaklega þeirra, sem bolfiskveiðar stunda, sé of góð, síður en svo. En það kemur til einmitt mikið vegna breyttra útgerðarhátta og verkefnaskorts á öðrum tíma ársins. Fyrir nokkrum árum var vetrarvertíðin 4 1/2 mánuður, sem talið var eðlilegt, að stæði undir helmingnum af rekstrarkostnaði vélbátanna yfir árið. En þetta hefur með þeirri breytingu, sem orðið hefur, þ.e.a.s. það er alltaf vaxandi fjöldi báta, sem eingöngu stundar netaveiðar, og netavertíðin er ekki eðlilega nema 2 1/2 -3 mánuðir. Sumir byrja að leggja sín net fyrr, en ekki ávallt með góðum árangri. Það er þetta, sem ræður talsverðu um afkomuna, og er þess vegna ekki óeðlilegt, þó að það heyrist frá þessum mönnum, að þeir séu í vanda staddir. Það er þess vegna mikið alvörumál og íhugunarefni fyrir þá, sem þessa atvinnu stunda, og fyrir þjóðarbúskapinn í heild og þá náttúrlega ekki hvað sízt fyrir alþm., sem þurfa að gera sér grein fyrir afkomu og möguleikum þessa undirstöðuatvinnuvegar, á hvern hátt sé hægt að finna leiðir til þess, að þessir bátar geti lengt úthaldstíma sinn og stundað veiðar með árangri. Það hefur verið talað um togveiðar. Ég ætla ekki að fara út í það atriði, vegna þess að það yrði of langt mál. Ég veit, að um það eru mjög skiptar skoðanir í hv. Alþ., og samkv. yfirlýsingu hæstv. sjútvmrh. er, eins og sakir standa, enginn vilji fyrir því eða ekki meiri hluti, til þess að ég segi það rétt, ekki meiri hl. fyrir því að fá lausn á því málí. Ýmsir hafa farið á humarveiðar, sem þekktist ekki fyrir nokkrum árum, með mismunandi árangri. Það er síðan aflatryggingasjóður, sem útgerðin er skattlögð til að hluta, en þó kemur jafnhátt framlag frá ríkinu á móti, til þess að mæta skakkaföllum, sem útvegurinn verður fyrir, en það er þó aldrei nema upp í hluta af þeim skakkaföllum, sem menn verða fyrir. Vissulega er það rétt, að það eru margar álögur á útveginn, sem þyrftu endurskoðunar við. Það erum við hv. 5. þm. Norðurl. v. sammála um. Og ég get tekið undir t.d. um orlofið, þótt ég undrist yfir því, að sú ónákvæmni skuli koma fram í grg. frv., að flm. segja, að engar kröfur hafi verið uppi um hækkað orlof. Ég veit ekki betur en það hafi verið kröfur um að hækka það upp í 8%, og ég veit ekki betur en verkalýðsleiðtogi, hv. þm. í Ed., hafi borið fram frv. um 8% orlof, svo að þess vegna finnst mér, að það sé ekki rétt og fjarri því, að þessir menn geti sagt það, að það hafi ekki verið uppi kröfur um þetta. Ég sagði í upphafi, að þetta mundi verða sundurlaust, því að ég hefði haft áhuga á að kynna mér betur þessa mjög svo merkilegu ræðu hv. þm., áður en umr. færi fram, en vegna anna í morgun gat ég það ekki. Ég get ekki farið svo úr þessum ræðustól að minnast ekki á eitt atriði, sem hv. þm. talaði um. Hann lét þau orð falla um fiskimálasjóð í framhaldi af setningu, sem hann sagði, og sagði orðrétt: „En ég hygg, að það sé nú í sumum tilfellum ekki allt lán, sem koma að hagkvæmum notum, sem þaðan fara.“ Eins og hv. alþm. vita, er tilgangur fiskimálasjóðs sá að stuðla að markaðsleit, ýmsum uppgötvunum og framkvæmdum og tilraunum og veita viðbótarlán, og samkv. lögum um fiskimálasjóð er heimilt að lána með áhvílandi lánum allt upp í 85% af kostnaðarverði viðkomandi framkvæmda. Ég hef hér fyrir framan mig yfirlit yfir, hverju fiskimálasjóður hefur á árunum 1956–1966 varið til markaðslána. Sú upphæð nemur kr. 8 871 412.90. Það er þannig, að eftir að l. var breytt, þ.e.a.s. úr fiskimálanefnd í fiskimálasjóð, hefur sjóðurinn ekki haft beint frumkvæði að þessum hlutum, heldur styrkir hina ýmsu aðila, og þar hafa sölufélögin verið drýgst, þ.e.a.s. sölufélög framleiðenda hafa fengið hæstu upphæðina af þessu. Það er engan veginn hægt að segja um það, hvaða árangur hefur orðið í hverju tilfelli, en með þessu fylgist að sjálfsögðu stjórn fiskimálasjóðs eftir skýrslum, sem hún fær, og metur það hverju sinni, þ.e.a.s. greiðir ekki styrkinn út fyrr en eftir að slíkt hefur farið fram. Ég hef hér einnig fyrir framan mig lista yfir styrkveitingar úr fiskimálasjóði til ýmissa veiðitilrauna, véla, tækja, smíði skipa og þess háttar, ýmissa uppgötvana o.þ.h. Það er frá því að l. um fiskimálanefnd var breytt og fiskimálasjóður var stofnaður, og nemur sú upphæð, sem veitt hefur verið í þessu skyni, kr. 15 532 844.28. Þetta er til mjög margra aðila og hinna ýmsu verkefna. Það má óefað fullyrða, að mjög margt af þessu; sem styrkt hefur verið, hefur verið til mikilla hagsbóta fyrir sjávarútveginn í landinu og þar af leiðandi landsmenn alla. Ég vil nefna nokkur dæmi. Má minnast á það, að kraftblökkin, sem raunverulega hefur verið tækið, sem hefur bjargað síldveiðunum ásamt fiskleitartækjunum, sú tilraun var styrkt af fiskimálasjóði á sínum tíma ásamt ýmsum tilraunum með vélar til hagræðingar, sorteringarvélar og margt og margt fleira, fiskileitartilraunir og veiðitilraunir með nýjum veiðarfærum, - já, ég segi nýjum veiðarfærum, þ.e.a.s. bæði nýjum veiðarfærum og þekktum veiðarfærum á stöðum, þar sem þau höfðu ekki verið notuð áður, og nægir í því sambandi að minnast á Breiðafjörð og Vestfirði, en fyrir nokkrum árum höfðu aldrei verið lögð þorskanet þar, en það vita nú allir, að á þessum stöðum hefur veiðzt einmitt verulega mikið í þessi veiðarfæri og hefur fært mikla björg í bú. Það er ekki ýkjalangt síðan byrjað var að leggja þorskanet við Hornafjörð,en það verður að segja það eins og það er, að sú tilraun var gerð af einstaklingi, án þess að til aðstoðar kæmi frá fiskimálasjóði eða öðrum aðila. Hæstvirtur flutningsmaður talaði um það, að lánunum, sem veitt væru, væri ekki alltaf úthlutað á sem skynsamlegastan hátt. Þetta er vissulega alltaf matsatriði, og bæði styrkjastarfsemi og lánveitingar, er aðilar geta fyrir fram ekki vitað um, hvernig tekst til um. En það segir í lögum um fiskimálasjóð, eins og ég sagði áðan, að það skuli veitt viðbótarlán, og það segir einnig, að staðir séu látnir sitja fyrir, þar sem lítið fjármagn er fyrir hendi. Ég hafði einmitt í fyrra látið taka saman skýrslu um, hvernig lánin lægju í hinum ýmsu lögsagnarumdæmum landsins, og er með skýrslu yfir það. Ég ætla ekki að þreyta þingheim á því að lesa þá skýrslu upp, en ég vil leyfa mér að skýra frá því, að lánveitingar í árslok 1965, þ.e.a.s. þau lán, sem ekki voru upp greidd, námu rösklega 89 millj. í upphaflegar lánveitingar, en eftirstöðvar af þeim voru 65.9 millj. kr. Nú í árslok 1966 nema útistandandi lán 75.6 millj. kr. Ég hef reiknað hér út, hvernig þessum lánveitingum hefur verið dreift um landið, og til glöggvunar ætla ég að lesa prósentutölurnar í hinum ýmsu lögsagnarumdæmum. Er þá miðað við 31. des. 1965. Í Gullbringu- og Kjósarsýslu námu lánveitingarnar, sem í gangi voru á þeim tíma, 12.46%. Eftirstöðvar af þeim lánum voru 14.35%. Í Keflavík var það 7.86% upphaflega, en í gangi 7.47%. Hafnarfjörður nam 6.99%, en eftirstöðvar 6.83%. Kópavogur 1.79%, eftirstöðvar 2.1%. Reykjavík 10.87%, en eftirstöðvar 9.94%. Akranes 2.85%, eftirstöðvar 2.76%. Borgarfjarðarsýsla 0.11%, eftirstöðvar 0.04%. Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla 7.14%, eftirstöðvar 6.09%. Barðastrandarsýsla 3.93%, eftirstöðvar 3.98%. Ísafjarðarsýslur 5.72% og eftirstöðvar 5.79%. Ísafjörður 2.66%, eftirstöðvar 2.49%. Strandasýsla 0.9%, eftirstöðvar 0.58%. Húnavatnssýslur 0.20%, eftirstöðvar 0.33%. Það er vissulega lágt í kjördæmi hv. 1. flm. þessa frv., sem hér er til umr., en það er vegna þess, að framkvæmdir hafa verið þar litlar. Sauðárkrókur er 0.75%, eftirstöðvar 0.70%. Siglufjörður 0,99%, eftirstöðvar 0.97%. Ólafsfjörður 2.08%, eftirstöðvar 1.68%. Akureyri 2.89%, eftirstöðvar 2.4%. Eyjafjarðarsýsla 1.39%, eftirstöðvar 1.3%. Þingeyjarsýslur, Norður- og Suður-, 4.85%, eftirstöðvar 5.41%. N-Múlasýsla 2.93%, en eftirstöðvar 3.31%. Seyðisfjörður 2.93%, eftirstöðvar 3.02%. Suður-Múlasýsla 8.69%, en eftirstöðvar 9.56%. Neskaupstaður 2.38%, eftirstöðvar 2.43%. Skaftafellssýslur 0.88%, en eftirstöðvar 0.74%. , Vestmannaeyjar 4.5%, eftirstöðvar 3.68%. Árnessýsla 2.16%, eftirstöðvar 2.14%. Ég veit það, að þessi skýrsla segir vissulega ekki nægilega mikið um það, hvort rétt hafi verið að farið hjá stjórn fiskimálasjóðs í sambandi við lánveitingar eða styrkveitingar, en sýnir þó, að mikil dreifing hefur orðið á fé sjóðsins. Prósentan segir kannske ekki alveg það rétta, þar sem þetta nær yfir tímabil, sem breyting mikil hefur orðið á verðgildi krónunnar, en að sjálfsögðu er reiknað út frá krónunum, eins og þær voru, þegar lánin voru veitt. Mér fannst það alveg ómaklegt miðað við þau störf, sem þessi sjóður hefur unnið, að þessi orð væru látin falla um hann, og þess vegna taldi ég rétt að gefa þessar upplýsingar nú. En að síðustu um meginefni þessa frv., sem hér liggur fyrir, vil ég segja það, að ég, eins og ég sagði í upphafi, hefði talið, að það hefði þjónað eðlilegum tilgangi að tala um breytingu þá, er ég talaði um í upphafi máls míns, þegar það er haft í huga, að það var hreinn samningur á milli verkalýðssamtakanna og vinnuveitenda um launaskattinn. Og einnig væri æskilegt að fá skýringu á því, hvernig hv. flm. hugsa sér framkvæmd á 2. gr. frv.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. v., fyrri flm. þess frv., sem hér er verið að ræða, flutti fyrir frv. allýtarlega framsöguræðu fyrir nokkrum dögum, þegar frv. var hér fyrst til umr., og vék þar að öllum meginatriðum þess. Auk þess fylgir frv. ýtarleg grg., sem víkur að flestu því, er máli skiptir í sambandi við efni þess og stöðu sjávarútvegsins í þjóðfélaginu í dag, þannig að ég tel mig ekki þurfa að eyða mörgum orðum til viðbótar um þau atriði. Hins vegar voru það nokkur atriði, sem komu fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, hv. 7. landsk. þm., Sverris Júlíussonar, sem mig langaði til þess að víkja lítillega að, þótt ég telji ekki ástæðu til þess að fara mjög ýtarlega út í það, vegna þess að ræðan var meira vangaveltur um hitt og þetta í sambandi við sjávarútveginn, en ekki hnitmiðuð við efni frv. sem slíks nema að mjög litlu leyti. Um það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, vildi ég segja, að hann talar hér sem forustumaður í samtökum útvegsmanna í landinu, og ég tel, að það væri á ýmsan hátt ákaflega fróðlegt, að umbjóðendur hans sem allra flestir hefðu mátt heyra málflutning hans um frv., því að þótt ég sjálfur telji mig ekki mikinn kröfumann fyrir hönd einnar eða neinnar stéttar sérstaklega, verð ég þó að segja, að ég hefði búizt við því, að meiri reisn og meiri sóknharka kæmi fram hjá forustumanni útvegsmannasamtaka landsins, þegar rætt væri um þetta frv., heldur en ræða hv. þm. bar vitni um. Hv. 7. landsk. sagði, að frv. okkar væri vanhugsað. Ég tel, að hann hafi fært nauðalítil, ef nokkur rök að þeirri staðhæfingu sinni. Um fyrri gr. frv. sagði hann, að það hefði verið eðlilegra, að við flm. málsins hefðum flutt frv. um að miða launaskattinn við kauptryggingu sjómanna, en ekki í því formi, sem frv. er nú. Vissulega er þetta sjónarmið út af fyrir sig, þó að við höfum talið, flm. frv., rétt að stíga skrefið heldur lengra með hliðsjón af þeim óvenjumiklu erfiðleikum, sem einmitt þessi grein í framleiðslustarfsemi landsmanna á við að stríða nú í dag. En ég fyrir mitt leyti vil hér með bjóða hv. 7. landsk. þm. upp á það, að eftir að frv. okkar hefur fallið, ef sú verður reyndin, þá er ég reiðubúinn að flytja með honum frv. í þá stefnu, er hann var að tala um, að eðlilegra hefði verið að miða frv. við, og þá fáum við væntanlega á það reynt, hversu ríkur hugur fylgir þeim orðum, sem hv. þm. hafði um þetta efni hér áðan. Ég hef a.m.k. ekki hingað til orðið var við, að af honum eða öðrum forustumönnum sjávarútvegsins í þingliði Sjálfstfl. hafi verið flutt eitt einasta frv. á yfirstandandi þingi eða seinustu þingum um að aflétta einhverjum af þeim mörgu og margvíslegu álögum, sem lagðar hafa verið á sjávarútveginn í tíð hæstv. núv. ríkisstj., þrátt fyrir það að fjöldasamþykktir útvegsmanna og sjómanna liggi fyrir um þau efni. Og þegar við hv. 2 þm. Framsfl. í stjórnarandstöðu flytjum hér frv., sem á að vera prófsteinn á það, hvort hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar á þingi vilji feta inn á þá braut að aflétta ýmsum gjöldum af sjávarútveginum, sem búið er að leggja á hann, þá kemur forustumaður Landssambands ísl. útvegsmanna hér upp í ræðustólinn og hefur þann boðskap einn að flytja um frv. efnislega, að það sé vanhugsað, og færir þar að auki engin rök fyrir því, því að ég tel það engin rök, sem hv. þm. sagði áðan, að efni 2. gr. frv. væri þess eðlis, að það væri algerlega óframkvæmanlegt. Hér er talað algerlega út í hött. Ef hv. þm. læsi 2. gr., sæi hann, að það er alger misskilningur hjá honum, sem hann hélt þá fram. Það er talað um í frv., að það eigi að undanþiggja alla vinnu í fiskvinnslustöðvunum launaskatti, ekki einungis vinnu við verkun hráefnis af bátum undir 150 tonnum, heldur einnig af bátum, sem eru yfir þeirri stærð, þannig að ég hygg, að hv. þm. hefði átt að lesa sjálfar frvgr. betur en hann virðist hafa gert, áður en hann fer að fara hér upp í ræðustólinn og hreyfa jafnmiklum fjarstæðum og hann var að gera um þetta einstaka atriði og byggja andstöðu sína við frv. á svona fullyrðingum, sem eru gripnar algerlega úr lausu lofti. En annars vildi ég segja aðeins það um þetta mál, að ein af afleiðingum þeirrar miklu dýrtíðar, sem hér hefur verið í landinu á undanförnum árum og að mjög verulegu leyti er til komin vegna þeirrar stefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur fylgt í efnahagsmálum, er sú, að vöxtur spariinnlána í bankakerfinu hefur orðið miklu minni en þörf hefði verið fyrir, miðað við ört vaxandi þjóðfélag, sem er á þróunarbraut á flestum sviðum. Þetta hefur m.a. leitt til þess, að margs konar og ólík starfsemi í landinu líður nú mjög af lánaskorti, og þá eru farnar af hendi löggjafans ýmsar þær leiðir til að tryggja lánsfé til tiltekinna framkvæmda, sem út af fyrir sig eru mjög knýjandi og þarflegar, með því að leggja alls kyns smáskatta bæði á útveginn og t.d. landbúnaðinn og iðnaðinn til þess að standa undir þörfum, sem eðlilegt væri, að þjóðfélagið sem heild og þær almannastofnanir, sem þjóðfélagið rekur, eins og t.d. bankarnir, stæðu undir. Þannig er m.a. launaskatturinn til kominn á bátana og fiskiðjuverin, sem við erum hér að leggja til, að verði felldur niður, vegna þess að þeir aðilar, sem hann eiga að greiða, eru þannig staddir í dag, að þeir geta ómögulega greitt hann. Það er staðreynd. Og hvaða vit er í því að leggja þessa pinkla á þessa aðila og veita þeim svo aftur úr ríkissjóði væntanlega tilsvarandi stuðning, sem svo aftur er innheimtur í ríkissjóðinn með sköttum á almenning í landinu? Ég skil ekki þá hagfræði, sem í því felst. En eftir tölum, sem ég hef séð, t.d. í skýrslunni til hagráðs, skilst mér, að útlánaaukningin í landinu frá árinu 1960 til 1965 nálgist það að tvöfaldast, en á sama tíma hefur þjóðarframleiðsla landsmanna, sem auðvitað þarf á miklu og vaxandi lánsfé að halda, rúmlega 2.5-faldazt, þannig að það er augljóst mál, að á þessu tímabili hefur framleiðsla landsmanna búið við skert lánsfé og stöðugt minnkandi. Þetta eru staðreyndir, sem ég teldi, að ríkisvaldið hefði átt að svara á annan hátt en þann að leggja sérstakan launaskatt á t.d. útgerðina, sem fær ekki undir honum risið nú og þarf að afla almenningsfjár í ríkissjóð til að greiða. Hún hefði átt að svara þessu frekar á þann hátt að ákveða, hvert takmarkað og minnkandi fjármagn í hlutfalli við framleiðslu ætti að fara, ráðstafa því takmarkaða lánsfé, sem til ráðstöfunar er, með því að reyna að koma sér niður á það, hvar það kæmi að beztum notum fyrir landsmenn, en ekki láta alger höpp og glöpp ráða því, eins og manni virðist hafa ráðið, væntanlega í nafni frelsisins, á tímum þeirrar hæstv. ríkisstj., sem nú situr. En sem sagt, aðalatriði þessa máls er það, að við flm. þessa frv. leggjum til, að lagt sé inn á þá braut að létta ýmsum af þeim álögum af útveginum, sem á hann hafa verið lagðar á undanförnum árum. Við teljum, að ástandið hjá útveginum sem greiðanda þessara gjalda sé þannig í dag, að þetta sé réttmæt krafa, og ég verð að segja, að ég hefði búizt við nokkuð öðrum og vinsamlegri móttökum við frv. einmitt frá formanni Landssambands ísl. útvegsmanna, sem ég veit ekki betur en hafi mótmælt þessum skatti, þegar hann var á lagður á sínum tíma, eða a.m.k. í því formi, sem hann nú er.



Herra forseti. Það er nú e.t.v. ekki ástæða fyrir mig að halda langa ræðu, því að það hafa ekki komið sterk mótrök gegn frv. eða þeirri ræðu, sem ég hélt um daginn. Hv. 7. landsk. þm. hélt hér ræðu. Vægast sagt var hún veik af rökum. Ráðh. flýja út, vilja ekki ræða málið. Ef málstaðurinn væri ákaflega sterkur, þyldu þeir að vera hérna inni. Þeir voru hér tveir um daginn, fyrrv. sjútvmrh. og forsrh., og báðir fóru út. Ef málstaðurinn væri ákaflega sterkur hjá þeim, hefðu þeir líklega tekið í mig á eftir. Þið heyrðuð allir málsvörnina hjá hæstv. sjútvmrh. í gær út af dráttarvöxtunum. Ég fékk ekkert svar, hvort hann áliti þetta sanngjarnt, hitti hann svo hér niðri á eftir og spurði hann, - ég vildi fá svar, og hann sagðist þá ekki álíta þetta sanngjarnt, að hafa svona háa dráttarvexti. Og þá sagði ég honum, að mér fyndist nú, að þjónarnir ættu ekki að ráða yfir húsbændunum, og það er mín skoðun. Hv. 4. þm. Reykn. er búinn að svara nokkru af þessum atriðum, sem komu fram hjá hv. 7. landsk., svo að það er ekki ástæða fyrir mig að vera langorður um það. Það er rétt hjá hv. 4. þm. Reykn., að það er átt við, að það sé öll vinna í frystihúsum, og þarf ekkert að sortera af bátum, þannig að formaður útvegsmanna hefði átt að lesa þetta vandlegar. Er nokkuð unnið við að skattleggja þessi frystihús um 1% og borga þeim svo aftur stórar fjárhæðir? Það eru bara tvær stefnur, sem um er að tala í raun og veru í þessu: Þessi, sem hefur verið farin undanfarna áratugi, að láta atvinnuvegina ekki bera sig, koma svo og heimta uppbætur af ríkinu, og eins og ég tók fram áðan: alltaf meiri og meiri, reyna að gera útkomuna sem allra versta, krefjast alltaf meira og meira og láta svo stórar fjárhæðir renna til manna, sem þurfa þess ekki með, því að þeir bera sig mest eftir því, sem bezta hafa getuna, alveg eins og ef takmarkað er á stallinum hjá hestunum, eru það duglegustu hestarnir, sem bíta hina af, - eða að létta ósanngjörnum útgjöldum af atvinnuvegunum, búa að þeim þannig, að löggjöfin sé skynsamleg og sanngjörn, og segja þeim svo bara að spjara sig. Ég spurði sjútvmrh. áðan, hvort hann hefði lesið frv. og grg. Nei, ónei, hann hafði ekki gert það. En í því eru talin upp öll atriði, sem þarf til þess að laga afkomu bátanna og segja þeim svo bara að hypja sig, en ekki venja þá á að koma og segja: Við förum ekki af stað, nema við fáum þetta og þetta mikið fé úr ríkissjóði. En það er ekkert annað en að segja við þá: Þið farið af stað, þið verðið að fara af stað, vegna þess að þið getið ekki stöðvazt. Það er ekki hægt annað en fara af stað með bátana á vertíðinni, og ef þeir gera það ekki, þá taka bátana af þeim, lánastofnanir geta ráðið því. Ég vil, að við búum skynsamlega að atvinnuvegunum, en venjum þá svo af því að koma sífellt og heimta bein framlög úr ríkissjóði, og hrúga ekki þannig sköttum á alþýðu manna, að hún þurfi endalaust að gera kaupkröfur á kaupkröfur ofan. Ef fólk fyndi þetta og byggi við það, hætti það þessum heimskulegu kröfum, sem eingöngu eru til þess að minnka gengi krónunnar. Það eru þarna tvær stefnur, og af því að mér er vel við þessa menn, sem eru í ríkisstj., lagði ég þetta litla vit, sem ég hef, fram við að benda á þessi atriði. Hitt er mesti misskilningur hjá hv. 7. landsk. þm., að ég hafi nokkurn tíma sagt, að ég væri vitrasti maður þingsins, en ég hef heyrt fleiri en einn mann annan segja það. Ég hef aldrei brigzlað hv. 7. landsk. þm. um heimsku, ég dreg það í efa, að hann sé heimskur, en ég hef sagt honum, að mér fyndist hann ekki kjarkmaður. Ég var ekkert hissa á hans ræðu hér. Hann þarf að þjóna sínum húsbændum. Við vitum það, allir útvegsmenn, að hann er ekki bardagamaður, en hann kemur auðmjúkur til sinna húsbænda, góða barnið, er hlýðinn og biður um meira og meira og meira og meiri mjólk, eins og gott barn. Ég vil ekki láta vera að íþyngja okkur með ósanngjörnum sköttum og óþörfum, en ég vil líka, að við séum ekki alltaf betlandi á ríkisstj. Ég þekki mann svona kjarklítinn eins og hann, og ég þekki mann líka, sem alltaf er auðmjúkur, hann kemst dálítið langt að betla svona út, en þetta hefur ákaflega ill áhrif á aðra, telja þeim trú um, að hlutirnir geti ekki borið sig, hlaupa svo og biðja um aðstoð á aðstoð ofan, og það gengur auðvitað allt aftur á bak í bæjarfélögum, sem svona menn eiga að stjórna. Í raun og veru er þessi launaskattur ekki nema bara einn lítill punktur. Ég taldi þarna upp hvern liðinn af öðrum. Það er ekki nóg að gera þessa ráðstöfun, það þarf hver ráðstöfunin að reka aðra, afnema þessar vitlausu álögur. Þeir segja, þessir hv. herrar, að þetta hafi verið samningur við verkalýðsfélögin. Það má vel vera, að þessir menn hafi samið, en það var ekki eftir beiðni okkar útvegsmanna, sem var samið svona. En ef einhvern tíma er gerður vitlaus samningur, á hann þá að standa endalaust, á ekki að laga vitleysurnar? Hver er afleiðing af þessu fræga júnísamkomulagi? Dýrtíðarskriðan hefur haldið áfram alveg í fullum gangi, sennilega aldrei hraðar. Nei, það þarf nefnilega að taka öðrum tökum á þessu, og það getur hæstv. ríkisstj., ef hún bara hefur kjark til þess. Það eru tvær leiðir til, það er annaðhvort að lækka útgjöldin, bæði á fólkinu og atvinnuvegunum, og auka verðgildi krónunnar á þann hátt eða skriðan heldur áfram. Hæstv. sjútvmrh. sagði við mig áðan: Það er ekkert leyndarmál, ef það eru lækkaðir vextirnir, sem eru stærsti liðurinn við sjávarútveginn, kemur landbúnaðurinn og heimtar lækkun líka. - Gott og vel, segi ég, lækkið þið bara. Hverjir eru það, sem borga þessa háu vexti í Búnaðarbankann? Það var hækkað um meira en þriðjung. Fólkið. Það er reiknað út afurðaverð, og neytendurnir borga og ríkissjóður tekur á sig kúfinn af því með niðurgreiðslunum. Hún er ekki til annars en að þynna út krónuna, þessi vaxtahækkun. Ein mesta vitleysa, sem ríkisstj. gerði, var vaxtahækkunin, og hefur átt drjúgan þátt í því að auka verðbólguna og koma skriðunni af stað. Henni hefur gersamlega mistekizt að ná tilgangi sínum. Það átti að vera til að draga úr eftirspurn lánsfjár. Hvenær hefur eftirspurnin verið meiri en síðan þessi vaxtahækkun kom? Það eru biðraðir hjá bönkunum og ekkert til í þeim núna, af því að skattarnir eru orðnir svo háir, að þegar þarf að borga ársfjórðungslega söluskattinn, er ekkert eftir í viðskiptabönkunum. Það er komið upp í Seðlabankann, og þaðan kemur það ekki fyrr en út á fiskinn á vertíðinni. Þetta er nú ráðslagið, og það er algert heimsmet að gera hvort tveggja í einu: fella gengið úr 16 kr. dollarann og í 38 kr., eins og gert var, og raunar var eðlilegt, að gengið væri lagað, en það var gengið of langt, og um leið að hækka vextina svona mikið. Þeir fóru í 12% þá. Sannleikurinn er sá, að afkoman var alveg herfileg 1959. Það var ekkert hugsað um nema kosningar og kjördæmabreytingu, og greiðsluhallinn versnaði um kringum 1000 millj., og það var svo mikið fát, þegar ríkisstj. tók við, hún hélt, að allt væri að fara á hausinn, og vextirnir fóru í 12% og allt eftir því, gengið fellt meira en þurfti, þeir bjuggust við enn þá lakara. Svo kom þessi skriða, síldin fór að veiðast, og þeir eru oft búnir að þakka sér það í hæstv. ríkisstj. En þeir fundu ekki upp síldarleitartækin og ekki heldur blökkina og ekkert af því, sem gaf þetta, en þeir hafa verið heppnir með árferðið, auk þess sífelldar hækkanir á hráefninu, og þetta hefur allt verið jákvætt, og þetta hefur getað oltið svona áfram, þótt vitlaust væri að farið á margan hátt. En svo bara um leið og þetta hættir, um leið og verðlagið hættir að hækka, fer auðvitað allt í vitleysu, eins og ég sagði um daginn. Ég lýsti því yfir um aflatryggingasjóðinn, að ég væri með því, ég áliti það í raun og veru ekkert ósanngjarnt, ég var ekki að telja eftir þær álögur, þó að það sé náttúrlega þó nokkuð mikill skattur, og það álít ég í raun og veru heilbrigða aðstoð, ef hún er rétt notuð, en hún á líka að nægja. Svo eigum við að hafa okkar löggjöf þannig og okkar gengisskráningu og okkar vexti, að útvegurinn þurfi ekki annað, og venja hann af því að þurfa annað, nema í einstökum tilfellum, þar sem erfið aðstaða er á einhvern hátt. Þar þarf raunhæfan stuðning við atvinnuveginn, og það á að gera það á skynsamlegan hátt og á þann hátt, að það verði að gagni í framtíðinni, en ekki að það sé étið upp jafnóðum. Það á að undirbyggja atvinnuvegina, og það ætti atvinnujöfnunarsjóður að gera í framtíðinni, og ég var hlynntur því. En það þarf bara að gera það á skynsamlegan hátt. Það er enn fremur ekki rétt hjá hv. 7. landsk., að ég hafi verið með árásir á fiskimálasjóð. Það, sem ég sagði, var það, að ég væri hræddur um, að það væru ekki öll lánin, sem hefði verið nauðsynlegt að lána eða réttlætanlegt, þau hefðu verið betur ólánuð. Maður getur orðað þetta á ýmsan hátt, og ég veit jafnvel um, að það er rétt út af fyrir sig og ekkert sérstakt að ráðast á stjórnina fyrir það, því að það er bæði ókunnugleiki og ýmislegt annað, sem kemur þar inn í. Það er náttúrlega svo með allar lánastofnanir, að það eru veitt misjafnlega þörf lán og koma að misjafnlega hagkvæmum notum. Og ég efast ekki um, að þeir hafi gert eitthvert gagn í útlánastarfsemi sinni, í mörgum tilfellum mikið. En þeir hafa líka lánað sumum aðilum, sem e.t.v. hefði verið betra að lána ekki. En jafnvel þó að það sé dálitið tilfinnanlegt gjald, sem útvegurinn borgar til hans, var það ekki árásarefni, enda ekki minnzt á hann hjá mér í grg., þó að þar séu mörg atriði tekin, þannig að hv. 7. landsk. er svolítið viðkvæmur fyrir því. Viðvíkjandi orlofinu, þá var ekki rétt með farið hjá hv. ræðumanni, 7, landsk. Ég orðaði það á þá leið, að mér vitanlega, ég veit ekki til, að sjómannasamtökin hafi sjálf verið með neinar sérstakar kröfur, þegar júnísamningurinn var gerður. Hitt veit ég, að stjórnmálamenn eru alltaf með yfirboð til að reyna að veiða kjósendurna á, en ég tel það ekki kröfur fólksins, og það gladdi mig, að hann er þó sammála mér um, að það sé vitleysa að borga þetta af hlutunum, hve háir sem þeir eru. Ég veit og dreg það ekki í efa, að hv. 7. landsk. vill útvegsmönnum vel. Hann hefur bara þessa aðferð, hann vill vera auðmjúkur við sína húsbændur og geta svo komið til þeirra með góða samvizku eftir góða og dygga þjónustu og beðið þá um að gefa börnum sínum meiri mjólk. Ég vil bara, að við vinnum fyrir okkur og losum okkur við þær heimskulegu og óþörfu og óviðkomandi byrðar, sem á okkur er hrúgað, og þurfum svo ekkert að vera að biðja um neina aðstoð. Við verðum náttúrlega að taka misjöfnu árferði. Það er ekki nema gott um það að segja, að það sé skilningur hjá lánastofnunum að vægja þá um innheimtu í bili. Ástæðan fyrir því, að við sömdum þetta frv. og fórum að tala um þetta mál, var sú, að við erum á vegamótum, hvort við eigum að fara gömlu slóðina, fá sífellt meiri og meiri greiðslur úr ríkissjóði, meiri og meiri aðstoð, láta kaupmátt krónunnar sí og æ minnka, og svo þegar við erum búnir að reka þetta vitlausa gengi nokkur ár, að lækka gengið, eða hvort við eigum að snúa alveg við, búa skynsamlega að atvinnuvegunum hvað löggjöfina snertir, vaxtagreiðslur og lánstíma og láta þá bera sig og svíkja launþegana ekki á þeirri krónutölu, sem þeir fá. Ég er sannfærður um, að raunsæir forráðamenn fyrir launþegana vildu semja um svona hluti, ef komið væri á móti þeim, og ég get sagt ykkur það, að ef það hefðu verið gerðar skynsamlegar ráðstafanir 1960, hefði fólkið staðið með stjórninni langt út fyrir raðir flokkanna, ef þeir hefðu raunverulega stöðvað, þar sem þeir voru þá, stöðvað það, að kaupmáttur krónunnar héldi áfram að minnka, þá hefðu margir viljað hjálpa þeim. En þeir gerðu það ekki. En svo þegar fólkið sá, að þeir ætluðu ekki að gera það, hætti það að hafa nokkurn áhuga á þessu, og eftir gengisfellinguna endurtekna 1961, sem því miður var gerð meira af hefnigirni en þörf, hætti fólkið að trúa því, að það yrði um verðstöðvun að ræða. En ástæðan fyrir því, að við komum með þetta frv., er m.a. sú, að við stöndum á vegamótum, og í öðru lagi, að till. bátanefndarinnar eru vægast sagt ófullnægjandi. Þetta eru ágætir menn, sem eru í þessu, en þeir hafa ekki gert mikið að því að gera upp reikninga fyrir fiskibáta og tóku ekki á þeim kýlunum, sem verst voru: Ég skal játa það, að till. eru velviljaðar og frekar til bóta, en þær eru ekki áhrifamiklar. T.d. þessi 10%, sem var verið að deila hér um í gær, hafði verið ákaflega lítils virði fyrir bátaútveginn að fá síðari hluta árs 1966, 10 aura hækkun. Aflinn var lítill þá, og 10 aurar eru ekki mikið fé. Bátur, sem hefði aflað 100 tonn, hefði fengið eftir því 10 þús. kr., og það dregur ekki langt, þannig að það er ekki varanleg úrlausn að bæta alltaf aurum við. Og viðvíkjandi 50 aura gjaldinu er það að nokkru leyti komið. En það eru ekki gerðar raunhæfar till. um, hvað gera eigi. Það má vel vera, að það væri ekki svo vitlaust að hlaupa eitthvað undir bagga með þessum bátum, sem sitja með nætur og kraftblakkir og verða að hætta. En ég er ekki farinn að sjá, að það verði gert, enda leggur n. ekki beint till. fram um það, heldur að þetta sé athugað. Þá er að lengja lánstímann, það er ekkert nema gott um það að segja, og ég tel till. frekar jákvæðar, en bara ekki nógu róttækar og raunhæfar í raun og veru. Um dráttarvextina er það jákvætt, en það vill ríkisstj. ekki gera. Það er eitt það jákvæðasta, sem n. kemur með, því að þetta er náttúrlega hrein firra, að ætla að refsa mönnum með 12% vöxtum, sem eru í erfiðleikum að geta haldið bátunum, alveg hrein firra, koma svo núna og segja, að þeir geti auðmjúklega sent umsóknir, sem eiga minni bátana, og þá verði þeim náðarsamlega af þessum herrum, sem nýlega eru búnir að leggja þetta í Seðlabankann, kannske veittar einhverjar ívilnanir með dráttarvextina. Er ekki heilbrigðara að hafa þá pínulítið lægri og þurfa ekki að vera að senda þessar bjálfabeiðnir alltaf? Þá er það ábyrgðargjaldið hjá bátunum, sem eru keyptir erlendis frá. Jú, það er náttúrlega til bóta að afnema það, en ræður engum úrslitum um rekstur báta. Og þá er viðvíkjandi slysaforföllunum, þurfa ekki að borga þeim hlut. Þetta geta verið geysi fjárhæðir hjá yfirmönnum á skipum, en það virtist mér á hæstv. sjútvmrh. í gær, að hann ætlaði nú, held ég, varla að þora að leggja í það að eiga neitt við það. Þetta er nú eitt af því jákvæða, sem n. kemur með. Sjálfsagt er að borga mönnunum tryggingu, en alveg ástæðulaust að borga skipstjóra þreföld laun á síldarvertíð fyrir að liggja í rúminu eða vera haltur, vera með gigt í hnénu eða eitthvað svoleiðis. Þá er viðvíkjandi því, að línuútgerðin aukist. En það er bara ýmislegt annað, sem n. kemur þarna ekki inn á, sem veldur því, að það er ákaflega erfitt að auka línuútgerð, og það er m.a., að það er orðið ómögulegt að fá menn til að beita. Í öðru lagi er beitan orðin svo dýr og allt í kringum þetta og tryggingin svo há, að það er útilokað eiginlega að láta bát á línuvertíð bera sig. Helzt er það fyrir Vestfjörðum, af því að þar er aflinn mestur. Það verður þess vegna að lita á þetta frá alveg raunhæfu sjónarmiði. Menn vinna ekki fyrir sama kaup núna og þeir gerðu fyrir nokkrum árum, og eftirspurnin eftir sjómönnunum er svo mikil á stærri skipum. Þess vegna verðum við að gera aðrar ráðstafanir, sem duga, og ég get tekið undir það með hv. 7. landsk., að ég álít, að það þurfi viðvíkjandi minni bátunum að taka til rækilegrar athugunar og skipuleggja veiðina á réttari hátt en gert hefur verið og þar á meðal að veita vissar undanþágur til togveiða, auðvitað allt eftir áliti fiskifræðinga og í samráði við kunnugustu menn á þessu sviði. Þarna er sem sagt um tvær leiðir að ræða. þ. e. leiðina, sem víð höfum farið undanfarna áratugi, að láta atvinnuvegina ekki bera sig, koma svo og biðja um aðstoð, meiri og meiri aðstoð, þá hætta þeir að hafa áhuga á að láta þetta bera sig, fara bara og heimta af ríkisstj. meiri framlög, - eða reyna að reka atvinnuvegina raunhæft og skynsamlega, og til þess þarf náttúrlega löggjafinn að búa þannig að þeim, að það sé einhver vegur, að þeir beri sig, en ekki íþyngja þeim með þeim ægilegu gjöldum, að það sé ómögulegt að reka þá. Og það er staðreynd, sem ég sagði, það er miðað við afla upp úr sjó, að það nær 20% með því, sem útflutningsgjöldin eru, sem fer í alls konar pósta, og það var ekki að sjá, að þarna ætti nein stöðvun að verða. Nú er gjaldið til Hampiðjunnar að koma til framkvæmda. Hjá þessari stjórn frelsisins á nú að fara að leggja innflutningshöft á kaðla og netateina og því um líkt, af því að þeir gátu ekki komið þessu gegnum þingið. Ég er ekkert á móti Hampiðjunni, en það er bara engin sanngirni að fara þessa leið, það er bezt að styðja hana með beinu fjárframlagi. Það er auðvitað miklu nær að afnema innflutningsgjöldin á útveginum til að létta á honum heldur en greiða honum fjárhæðir úr ríkissjóði. Það er miklu skynsamlegri leið, því að þá kemur ekki þetta uppgjör á hverju einasta ári, eins og hefur verið hjá L. Í. Ú., að það er stór halli, ekki hægt að fara af stað með bátana. Bændur hafa ekki notað þetta, þar hefur verið unnið á annan hátt. Svo er nú eitt í viðbót með þennan blessaða launaskatt. Þetta er náttúrlega fáránlegt, við erum búnir að borga í fiskveiðasjóðinn, svo erum við látnir fara að borga til húsbygginga. Hvar á að stöðvast? Og þegar lagt er á 1%, er þá ekki alveg eins hægt að leggja á 2%? Hvert fer þetta? Verðbólgan gleypir það. Ekki er auðveldara að kaupa hús núna en áður en launaskatturinn var lagður á, það vita allir. Er svo ekki hægt að fara í 3%? Þetta er hringavitleysa. Það átti að lækka húsaverðið, en ekki fara að skattleggja útvegsmenn. Landbúnaðurinn er ekki skattlagður í þetta. Þetta frv. út af fyrir sig er ekki allt og nær takmarkað, en við fluttum þetta til þess að sýna fram á, að það er um tvær leiðir að velja. Og vilji ríkisstj. fara sína gömlu leið, gerir hún það, en það er bara ekki okkur að kenna. Sem þm. höfum við komið hér með þetta litla frv., og við höfum skýrt okkar afstöðu, og svo verða þeir, sem ráða, þeir náttúrlega verða að ráða, hverja götuna þeir fara. En það er þá á þeirra ábyrgð. Fyrir það verða þeir að svara.



Herra forseti. Sízt skal ég þræta við lögfræðinginn, annan flm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, þar sem það er staðfest af 1. flm. einnig, að í 2. gr. hafi verið átt við alla fiskvinnslu, og það breytir vissulega lítils háttar því máli, sem ég sagði, en þó ekki að öllu leyti, því að ef þessir menn væru það kunnugir þessum rekstri, ættu þeir að vita, að mjög mörg önnur vinna fellur til við fiskvinnslustöðvarnar en beinlínis vinna við fiskverkunina sjálfa, svo að það yrði þá að halda þessu aðskildu, og það mundi þá fara að verða þannig, að það yrði að vera margs konar bókhald. Ég endurtek það, að ég álit, að það sé vanhugsað að flytja frv., sem enginn grundvöllur er fyrir að nái fram að ganga til þess að þjóna atvinnuvegunum. Og það er þetta, sem skilur á milli. Ég stend alveg jafnréttur fyrir ásökunum beggja flm. um kjarkleysi og hugleysi og þeim árásum, sem blað þessara þm. hefur mjög látið í skína á undanförnum vikum vegna samþykkta ýmissa útvegsmannafélaga. Nei, það er það, sem er um að ræða raunverulega, að ég hef tamið mér í þau rösklega 20 ár, sem ég hef verið í forsvari fyrir útvegsmenn, að reyna að semja um hlutina við viðkomandi ríkisvald og ríkisstjórn, hver sem í hlut hefur átt, og hefur það tekizt oft mjög giftusamlega, þó að vissulega hafi menn sjaldnast eða aldrei verið ánægðir. En það að setja fram þetta frv., ég endurtek, að það er vanhugsað, því að hvað er annað en vanhugsað að henda fram frv., sem gæti leitt til þess, ef samþ. væri, að það væri litið á það sem brot á samningum á milli vinnuveitenda og vinnuseljenda, sem mundi leiða til þess, að kaupskriðan gæti farið af stað aftur? Ég veit, að hv. þm. gera sér fulla grein fyrir því, að verðstöðvunin byggist á því, að það verði jafnvægi í kaupgjalds- og verðlagsmálum, að það verði ekki meiri kaupbreytingar eða hækkanir en atvinnuvegirnir geta staðið undir. En yrði farið inn á það með löggjöf að svíkja það samkomulag, sem gert var í júní 1964, mundi að mínu viti verða þar mjög mikill óleikur gerður einmitt undirstöðuatvinnuvegunum, sem byggja á framleiðslu, sem er háð útflutningsverði sérstaklega og geta ekki velt sínum byrðum yfir á aðra. Hv. 4. þm. Reykn. bauðst til þess að verða meðflm. að þeim breyt. er ég minntist á, en hv. 1. flm. sagði, að L.Í.Ú. hefði aldrei samþykkt þær, þau væru ekki í samræmi við samþykktir, er L.Í.Ú. hefði gert, þessi orð, sem ég sagði. En það er einmitt það, sem gert var. Þegar verið var að undirbúa lögin um launaskattinn, fór L.Í.Ú. einmitt fram á þetta, eins og ég sagði áðan, og einmitt var óskað eftir því, að það væri kannað, hvort launatollurinn hefði verið áætlaður það hár, að hægt væri að ná samningum um þetta og að þá yrði miðað við kauptryggingu, því að vissulega var fullkomlega þörf á því, að þannig yrði gert. Nei, ég fullyrði það, þótt það sé talað um, að 8% meðalhækkun á fiskverði í ár sé lítil og ónóg, mundi það verða verra, ef allt launajafnvægi raskaðist og allt hækkaði, eins og gerði t.d. í ársbyrjun 1964, þegar samkomulag varð um 6% fiskverðshækkunina og síðar urðu fiskverkendur og aðrir atvinnurekendur að semja um hækkað kaupgjald, sem síðan lenti á hráefninu. Það er m.a. þetta, sem ég á við, þegar ég tel, að það sé vanhugsað og þá kannske bein sýndarmennska að henda fram frv., sem ekki er grundvöllur fyrir. Það fer eftir skapferli manna, hvort þeir telja, að það sé ástæða til að vera að sýna frv. og samþykktir, sem ekki er grundvöllur fyrir að nái fram að ganga. Og ég vil segja við hv. 4. þm. Reykn., sem býðst til þess að bera fram brtt. með mér, ef þetta verður fellt, sem ég fagna, - þá vil ég segja við hann: Er hann þá tilbúinn, - ég spyr hann að því, - er hann þá tilbúinn til þess að bera fram frv. um leiðréttingu á þeim ósanngjörnu lögum, sem sett voru eða endanlega samþ. 8. apríl 1963, um slysa- og veikindabætur? Honum er það kunnugt, að ég í sjútvn. hef orðað þetta í samningum og viðtölum við stjórnvöldin. Ég og fleiri forsvarsmenn útvegsins höfum verið að fara fram á, að þetta óréttlæti, sem fór í gegnum þingið, - því að raunverulega viðurkenna allir, að lög þessi séu ósanngjörn, - verði leiðrétt. Og ég vil spyrja hann um það, ef það fer nú þannig, að ekki náist samkomulag á þeim grundvelli, sem nú er verið að ræða um og hv. fyrri flm. þessa frv. sagði, að hæstv. sjútvmrh. hefði í gær hliðrað sér hjá að svara, en það er verið að rannsaka þetta, - hvort hægt er að koma þessu inn í þingið og veita því brautargengi. Ég vil spyrja hann að því, hvort hann vilji vera meðflm. minn að frv., sem verði leiðrétting á því, en ekki nema það sé tryggt, að málið fari í gegn. Það er alveg rétt, sem hv. flm. þessa frv. sagði, að þetta er mikið réttlætismál og kemur mjög illa við marga menn, þegar dæmi eru til þess, að menn hafa orðið að greiða allt upp í hálfa millj. kr. fyrir þessar bætur, og það er talið, að misnotkun eigi sér stað.  Það er ýmislegt, sem ég er sammála 1. flm. þessa frv. um. Ég sagði það hér í fyrra eða hittið fyrra, einmitt í sambandi við afgreiðslu á málum, að mér finnst eðlilegt, að það væri eitthvert hámark í sambandi við orlof, því að orlof er hugsað þannig, að það sé til þess að menn með lægri tekjur og miðlungstekjur geti tekið sér hvíld og fengið sitt orlof. En þegar þetta nær til þess, að menn komast á aðra millj. kr. í árstekjur og ekkert hámark er fyrir hendi, er þetta orðin fjarstæða. Hv. fyrri flm. þessa frv. talaði einnig um hlutaskiptin. Við erum í mörgum tilfellum mjög sammála um þetta, en það vita allir, hvað hlutaskiptin á síldveiðiflotanum og ekki hvað sízt gagnvart yfirmönnunum eru fjarstæðukennd. Um það veit ég, að við erum sammála, að það er ábyggilega meiri vinnutrygging fyrir þessa menn, að meira verði eftir hjá framleiðslunni en verður, heldur en það fari í opinber gjöld, eins og það gerir nú, þegar þetta er komið upp í þær háu tekjur, sem nú eru. Ég sem sagt skal ekki hafa þessi orð fleiri, en ég vonast til þess, að hv. 4, þm. Reykn. sýni bæði manndóm og kjark til þess að standa með í að leiðrétta það, sem viðurkennt hefur verið að væri ósanngjarnt. En ég óska ekki eftir því, að það sé komið með það sem sýndarfrv. fram á Alþingi, aðeins til að þóknast nokkrum mönnum, heldur til að fá því framgengt. Vextina minntist fyrri flm. á. Það vildi nú einmitt þannig til, að bæði í gærmorgun og í morgun hef ég verið að vinna að lausn á ýmsum vandamálum, sem hér voru til umr. í gær, og þess vegna hafði ég ekki tíma til að kynna mér nægilega þessa merku ræðu hv. flm. til þess að geta svarað henni lið fyrir lið, því að víða var komið við og margt var merkilegt í henni, en ég endurtek þó, að ég stend við þær athugasemdir, sem ég hef tekið fram í sambandi við þetta frv.



Herra forseti. Mér virðist ekki einleikið með þann misskilning, sem virðist ráða í hugarheimi hv. 7. landsk. þm., þegar um þetta mál er talað. Í fyrri ræðu sinni gerði hann sig beran að því að hafa gjörsamlega misskilið efni frv., sem hann hélt um mikla fordæmingarræðu, og viðurkenndi hann það nú, og virði ég hann fyrir það. En í ræðu sinni áðan fór hann mörgum orðum um þann ódrengskap, sem hann kvað mig hafa sýnt sér með því að brýna sig um kjarkleysi. Ég hygg, að ég hafi ekki látið eitt einasta orð falla um kjarkleysi eða kjark hv. þm. í þeim orðum, sem ég sagði áðan. Það er af og frá. Hann getur leitað í ræðu minni staf fyrir staf á segulbandinu, og hann mun ekki finna neitt um það þar. Hins vegar talaði ég um, að mér fyndist lítil reisn yfir málflutningi hv. þm. í ræðunni, og við það stend ég, og miklu minni reisn en hann sjálfur hefur stundum látið í veðri vaka, að hann hefði yfir að búa, þegar hann væri að vinna að hagsmunum umbjóðenda sinna í L.Í.Ú. hér á hv. Alþingi.  Hv. 7. landsk. þm. vildi halda því fram, að með því að samþ. þetta frv. væri verið að brjóta það samkomulag, sem gert var í júní 1964 á milli atvinnurekenda og launþegasamtakanna í landinu með vissri milligöngu ríkisstj. Ég vil í því sambandi aðeins minna á, að það samkomulag var gert og gilti til eins árs. Það samkomulag var endurnýjað aftur á árinu 1965 til eins árs. A árinu 1966, eftir því sem ég bezt veit, hefur þetta samkomulag á milli atvinnurekenda og launþega ekki verið endurnýjað. Ég minnist þess, að forustumenn þess flokks, sem hv. þm. tilheyrir, höfðu uppi um það mörg orð og stór, þegar vinstri stjórnin sat hér að völdum, á árunum 1956-58, hvað það væri óviðeigandi, að aðilar utan þingsalanna ákvæðu ýmis stórmál þjóðfélagsins. Það var hæðzt að þeirri yfirlýsingu ríkisstj., sem þá sat, að hún vildi við stjórnarathafnir hafa samráð og samvinnu við launþegasamtökin í landinu, og þetta var talið dæmi um lítilmennsku og kjarkleysi þeirra, er þá fóru með stjórn þjóðarbúsins. En hvað má þá segja um þann skilning, sem kom fram í ræðu hv. þm. hér áðan, að það væri eitthvað voðalegt, ef Alþingi vildi breyta einhverju, þó að í smáu atriði væri, í samkomulagi, sem gert var 1964 og ekki er í gildi í dag, vegna þess að samningurinn hefur ekki verið endurnýjaður? Ég vil enn fremur benda á það, að jafnvel þó að þetta frv. yrði samþ., hefur ríkisstj. það alveg í hendi sér að bæta þeim aðila, sem verður fyrir tekjumissi við samþykkt frv., þ.e.a.s. húsnæðismálastjórn, það fé upp með greiðslum, sem hún tæki þá eftir eðlilegum skattlagningarleiðum.  Hv. þm. talaði enn fremur um það, að þetta væri mikil sýndartill. hjá okkur, og fór mörgum orðum um það. Sýndartill. var það að hans dómi, vegna þess að það væri enginn grundvöllur til þess að fá hana samþ. Um það skal ég ekki alveg fullyrða enn þá, það á eftir að sýna sig, hvort það er grundvöllur fyrir meirihlutafylgi við frv., en ég verð að segja, að það er einkennilegur hugsunarháttur, sem býr að baki slíkrar yfirlýsingar sem þessarar. Hvað mætti þá segja, ef þetta væri algilt, um það hlutskipti, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa orðið að búa við í hv. Alþingi, síðan núv. ríkisstj. tók við völdum í árslok 1959, þar sem það er staðreynd, að nálega hvert eitt einasta frv., hvert eitt einasta mál nærri því, með örfáum undantekningum, befur verið fellt eða svæft eða einhvern veginn drepið af hæstv. ríkisstj. og því stuðningsliði, sem hún hefur hér í þinginu? Samkvæmt þessum hugsunarhætti mundi sem sagt fyrir fram vera útilokað, að nokkur stjórnarandstæðingur gæti hreyft nokkru máli, því að það væru bara sýndartill., af því að þær mundu ekki komast í gegn. En það er vegna þeirrar áráttu hæstv. ríkisstj. að þora ekki að meta þau mál, sem hér eru flutt, og láta þau gjalda eðlis sins, samþ. þau og leyfa þeim að fara í gegn, ef þau eru góð, sem þau alveg tvímælalaust eru mörg, en fella hin. Í stað þess er öllum málum, sem stjórnarandstaðan flytur, eða svo til öllum komið fyrir í glatkistunni, og það er við samflokksmenn og þá meirihlutamenn, sem hv. þm. er einn af, að sakast um þessa vinnuaðferð í þinginu. Þá þóttist hv. þm. koma mér í dálítinn bobba, og ég skil það, af því að ég þóttist kannast við, að sárindi væru inni fyrir, með því að skora á mig að gefa yfirlýsingu um það, hvort ég væri reiðubúinn að fylgja honum í því að flytja frv. um bætur í slysatilfellum á sjó.