Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég sé það, að hér eru brtt. við þetta frv. á þskj. 506. Sú fyrri, aðaltill., er um að breyta því ákvæði frv., að suðurbyggð Reyðarfjarðar skuli tilheyra Eskifjarðarlæknishéraði, m.ö.o. að breyta frv. að þessu leyti í sama horf og það var, þegar það fór hér frá hv. Ed. og þegar það kom fram. En í hv. Nd. var samþ. brtt. frá mér um það, að Eskifjarðarhérað skyldi haldast óbreytt eins og það hefur verið og er í dag, sem sé þannig, að suðurbyggð Reyðarfjarðar, þó að hún sé í Fáskrúðsfjarðarhreppi, skuli vera í Eskifjarðarlæknishéraði. Ég held því fram, að það sé að öllu leyti miklu eðlilegri skipan að hafa þetta eins og það er og hefur verið. Það leikur ekki á tveim tungum, að það fólk, sem hér á hlut að máli og er eitthvað 8 eða 10 fjölskyldur, er miklu betur sett að eiga læknissókn á Eskifjörð heldur en á Fáskrúðsfjörð og það á að öllu leyti heima í læknishéraði með Eskfirðingum og öðrum, sem tilheyra Eskifjarðarhéraði. Það væri hægt að færa fyrir þessu margvísleg rök, og kunnugir menn þekkja þetta gerla. Þessi byggð er við Reyðarfjörð, en ekki Fáskrúðsfjörð, þó að hún heyri til Fáskrúðsfjarðarhreppi. Það er yfir vondan fjallveg að fara til Fáskrúðsfjarðar á vetrum eða þá með sjó nær algerlega ófæra leið, svokallaðar Vattarnesskriður. Það dettur engum manni í hug að sækja lækni til Fáskrúðsfjarðar að vetrarlagi úr suðurbyggð Reyðarfjarðar. Það eru margar fleiri ástæður, sem hér koma til greina, t.d. eins og það, að það er hægt að hafa símasamband 22 tíma á sólarhring til Eskifjarðar, en 9 klst. á sólarhring til Fáskrúðsfjarðar. Það er ekki borið á móti þessu. Eina ástæðan, sem færð er fyrir því að breyta nú til og færa þennan hreppshluta yfir í Búðahérað, er sú, að það sé auðveldara að gera skýrslur á hagstofunni með því móti að haga þessu þannig, að hver hreppur um sig heyri í heilu lagi til sama læknishéraði; það sé auðveldari skýrslugerð. Ég hef nú kynnt mér það, hvaða skýrslugerð hér er um að ræða, og það er aðallega skýrslugerð um mannfjölda í hverju læknishéraði um sig. Það eru skýrslur um dána og fædda. Á hinn bóginn verða sjálfar heilbrigðisskýrslurnar auðvitað að gerast með allt öðru móti og á vegum landlæknis, og þær koma þessu máli ekkert við. Nú ber ég ekki á móti því, að það muni vera dálítið þægilegra og spara örlítið verk, - ég skal ekki gizka á, hvað það er, það getur verið tveggja tíma verk fyrir einn mann, sem hægt væri að spara með því að hafa þetta þannig, að þessi hreppshluti tilheyrði Fáskrúðsfjarðarlæknishéraði í staðinn fyrir Eskifjarðarlæknishéraði. En við því segi ég það, að við erum að setja lög um læknaskipun, en ekki lög nm skýrslugerð, og það sýnist mér vera höfuðatriðið í þessu. Þess vegna get ég ómögulega skilið það, að það þurfi að vera að gera það að nokkrum ágreiningi eða vekja nokkra óánægju um þetta. Það fólk, sem hér á hlut að máli, vill endilega fá að vera áfram í Eskifjarðarlæknishéraði, og ég get ekki séð, að hér sé um slíkan verksparnað að ræða eða slíka verkatöf að ræða við skýrslugerð, að það þurfi þess vegna að ganga á móti vilja þess og lögleiða, að byggðahlutinn skuli tilheyra Fáskrúðsfjarðarlæknishéraði. Nú er því haldið fram, að það sé gert ófyrirsynju að vera að finna að þessu og þetta sé gert vegna þess, að í lögunum standi, að þessir íbúar eigi rétt til þess að sækja lækni á Eskifjörð áfram, ef þeim svo sýnist, lagabreytingin sé í raun og veru form eitt og þess vegna taki því ekki að vera að gera veður út af þessu. En frá mínu sjónarmiði er þetta nú ekki alveg svona einfalt, vegna þess að læknishérað er ekki bara samfélag um lækni. Læknishérað er líka elns konar elning í heilbrigðismálum. T.d. á læknishérað að standa saman um læknisbústað og sjúkraskýli, ef það kemur til. Og þessu fólki finnst, að ef þessu sé breytt þannig, að það tilheyri orðið Fáskrúðsfjarðarlæknishéraði, þá sé það orðið hálfgert utanveltu í Eskifjarðarlæknishéraði. Ef t.d. kemur til með læknisbústað eða sjúkraskýli í Eskifjarðarlæknishéraði, þá sé ekki ætlazt til þess, að þetta fólk eigi þar hlut að. Þó er það einmitt vilji þess að vera þar með. Mér finnst þetta rök, sem eigi að taka til greina í þessu máli, og mér finnst það langt frá því nokkur knýjandi nauðsyn að vera að lögbjóða þessa breyt., þar sem íbúarnir í þessu byggðarlagi mjög gjarnan vilja fá að vera áfram í héraðinu eins og verið hefur. Ég vildi þess vegna fara fram á það við hv. deild, að hún geti fallizt á að samþykkja ekki þessa brtt., sem hér liggur fyrir, og samþ. þá aðeins varatill., en hún er eins konar leiðrétting á frv.



Herra forseti. Það er að vísu óþarfi fyrir mig að skýra brtt. þá, sem komin er fram frá n. og hér er til umræðu, enda hefur hv. frsm., 2. þm. S–M., ekki séð ástæðu til þess að gera sérstaka grein fyrir henni við þessa umr., því að brtt. er svo auðsæ. En ég vil hins vegar út af ræðu hæstv. ráðh. segja hér nokkur orð. Ef þau rök, sem hæstv. ráðh. ber fram til stuðnings sínu máli, eiga að gilda fyrir það fólk, sem býr á því svæði, sem hér um ræðir, þá eiga þau einnig að gilda um alla þá íbúa, sem búa á þeim 18 stöðum, sem um ræðir í 2. gr. Það er ekki hægt að gera hér neitt upp á milli. Þessi sömu rök eiga við hvert eitt einasta af þeim læknishéruðum, sem tekin eru upp í 18 liðum í 2. gr. frv. Þessi atriði öll voru gaumgæfilega athuguð og rædd í upphafi, þegar málið lá fyrir þessari hv. d. Þessi ákvæði, sem voru í frv. frá upphafi, voru einmitt sett inn vegna ákveðinnar óskar frá hagstofustjóra, sem lagði megináherzlu á, að hvergi væri hreppi skipt, þegar takmarkað væri læknishérað, heldur yrðu hrepparnir látnir halda sér óskiptir í hinu ákveðna héraði, vegna þess að þá væri miklu hægara og kostnaðarminna fyrir hagstofuna að gera skýrslur þær, sem henni væri falið að annast í sambandi við heilbrigðismálin, og það væri stórkostleg fjárhagsatriði fyrir ríkissjóð og fyrir hagstofuna, að þessu yrði þannig komið fyrir. Þess vegna finnst mér sitja illa á sjálfum hæstv. fjmrh., sem er yfirmaður þessarar stofnunar, að hann einn af öllum hv. þm. skuli nú rísa upp og krefjast þess að hafa einhver sérréttindi í þessu máli fyrir sig og sitt kjördæmi.

Það getur kostað 30 kr. á ári.

Vill ekki hæstv. ráðh. bíða, þar til hann talar hér, og ekki vera að grípa fram í? - Ég skil satt að segja ekki afstöðu hæstv. ráðh. í þessu máli. Hann, sem er yfirmaður þessarar stofnunar, hefur gert kröfu um það til annarra hv. þm., að þeir fallist á, að þessu skuli þannig komið fyrir, svo að hann sem fjmrh. geti komizt af með að greiða minna fé úr ríkissjóði, eins og honum ber skylda til. En þegar hann svo er búinn að fá aðra hv. þm. til þess að fallast á þetta, þá rís hann sjálfur upp og krefst þess, að hann fáí annan og miklu meiri rétt fyrir sig og sitt umdæmi. Ef það væru nokkur heilbrigð rök fyrir þessum málflutningi hjá hæstv. ráðh., þá ætti hann að krefjast þess, að þessi tilhögun, sem gilda skal um þetta eina hérað, gilti einnig um öll þau 18 héruð, sem um er rætt í 2. gr. frv. Þá væri a.m.k. samræmi í afgreiðslu málsins. Hér er ekki um annað að ræða en að láta sömu lög og sama rétt ganga yfir íbúa allra héraða, hvar sem þau eru á landinu og hver sem er fulltrúi þeirra, hvort sem fulltrúi þeirra er framsóknarmaður eða af einhverjum öðrum flokki, hvort sem hann er ráðherra eða aðeins þm. án ráðherratignar. Og samþingismaður hæstv. fjmrh., 2. þm. S–M., hefur haft á þessu fullan skilning. Hann hefði sannarlega óskað eftír því, að umbjóðendur hans fengju að hafa þann rétt, sem þeir höfðu áður, og hann sótti það mjög fast í n. En hann beygði sig fyrir þeim rökum, sem fram komu, þeim sömu rökum sem hæstv. ráðh. vill ekki beygja sig fyrir. Þess vegna legg ég til, að aðaltill., eins og hún er í þskj., verði samþykkt til þess m.a. að rjúfa ekki það samkomulag, sem gert var meðal allra þm., að undanskildum hæstv. fjmrh., um að koma á því kerfi, sem hagstofan óskaði eftir, og spara ríkissjóði allmikla upphæð án þess að skerða læknaþjónustuna í héruðunum og leyfa þar engan útúrborungshátt á einn eða annan hátt. Þegar við svo komum að hinu, að það sé verið að veikja öryggi þessara manna, sem í héraðinu búa, þá er það byggt á hreinum misskilningi. Ef nokkuð mætti segja um það, þá er verið að tryggja öryggi þeirra, en ekki veikja það. Og það var þess vegna, að við, sem áttum að gæta hagsmuna ýmissa manna úti á landsbyggðinni, féllumst á þessa breytingu, að þessir menn eiga fullkominn rétt á að sækja lækni: í fyrsta lagi í það hérað, sem þeim er skipað í, og auk þess í annað hérað, og fá þeir þar með tvöfaldan rétt til læknisþjónustu. En það er þessi tvöfaldi réttur, sem hæstv. ráðh. vill taka af sínum umbjóðendum, líklega af því, að hann hefur ekki skilið kjarna málsins eða einhverjir ágætir fylgismenn hans þar eystra hafa óskað mjög eftir því, að hann berðist fyrir þessu máli. Í Barðastrandarsýslu er m.a. með þessu ákvæði tekinn hluti af Barðastrandarhreppi undan Flateyjarhéraði, sem er langsamlega minnsta héraðið í landinu og mátti sannarlega ekkert við því, að það væri skert á nokkurn hátt. Það hefur verið nægilega erfitt að fá lækni í þetta hérað, þó að það væri ekki verið að skerða það. En það var gert að sameiginlegu ráði landlæknis og hagstofunnar. Þessi hluti hreppsins, þ.e. Hjarðarnesið, með þeim íbúum, sem þar búa, er færður frá Flateyjarhéraði og settur undir Patreksfjörð. Um leið er íbúunum gefinn réttur til þess að sækja lækni áfram til Flateyjar, eins og þeir höfðu áður gert, auk þess að eiga rétt til að mega sækja lækni til Patreksfjarðar. Ég hef hér sýnt fram á, að það er ástæðulaust að ætla sér að fara að breyta þessu ákvæði nú og taka upp aðra reglu fyrir eitt ákveðið hérað, og vænti, að hv. deild fallist á þá skoðun.  Ef hins vegar felld er aðaltillaga n., er samt sem áður nauðsynlegt að samþykkja varatill., vegna þess að þá er ekki hægt að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir. Það væri svo mikil fjarstæða að láta þá 14. töluliðinn standa í 2. gr. frv., ef ekki er breytt orðalagi 40. og 41. töluliðar, og það var m. a. þess vegna, sem þessum umræðum var frestað hér í þessari hv. deild, að það var engan veginn hægt að láta frv. verða að lögum með því orðalagi, sem er í 2. gr. Þess vegna er nauðsynlegt að samþ. varatill.. ef aðaltill. verður felld. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta nánar, en það er sýnilegt, að með ósk hæstv. ráðh. eiga hér að gilda einhver önnur lög fyrir hans kjósendur en fyrir kjósendur almennt í landinu.



Það eru aðeins fáein orð. - Hv. þm. Barð. sagði, að ég hefði krafizt þess af öðrum, að þeir féllust á, að læknishéruðum yrði skipað niður eftir hreppaskipaninni. Þetta er alveg úr lausn lofti gripið. Ég hef ekkert komið nærri undirbúningi þessa máls og á engan mann skorað að fallast á slíkt. Þetta er alger misskilningur hjá hv. þm. Hv. þm. segir, að ef það væri fallizt á þá skipan, sem nú er í frv. um þetta læknishérað. Eskifjarðarlæknishérað, þá mundi það kosta stórfé. Ég get ekki gert áætlun um það. Ég get nú ekki hugsað mér, að það kosti meira en 2030 kr. á ári eða um það bil að gá að því, hvaða breytingar hafi orðið á mannfjölda á þessum heimilum, sem hér eiga hlut að máli. Hv. þm. segir, að það gildi nákvæmlega sama um 18 læknishéruð. Um það get ég ekki dæmt, og um það getur hann áreiðanlega ekki heldur dæmt. Hann er ekki svo kunnugur staðháttum, að hann geti fullyrt um það, að það sé nákvæmlega eins ástatt um þetta hérað, sem ég var að lýsa áðan, og um ýmsar aðrar sveitir eða hreppshluta, sem þetta frv. snertir. Ég held þess vegna, að það sé ekki hægt að fullyrða neitt um þetta. Hitt veit ég, að það er eðlilegra, að þessi hreppshluti tilheyri áfram sama læknishéraði og verið hefur, og þess vegna hef ég leyft mér að leggja það til og fengið það samþ. í Nd. og vonast eftir, að hv. d. fallist á að láta það standa.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Hæstv. ráðh. hefur upplýst hér, að það hafi ekki verið eftir hans ósk, að væri verið að spara ríkissjóði þau útgjöld, sem eru samfara þeim breytingum, sem hér er verið að ræða nm. Mér þykir mjög leitt, að hæstv. ráðh. skuli hafa gefið slíka yfirlýsingu. Hún sannar, að hann fylgist ekki sérlega mikið með þeim stofnunum, sem heyra undir hans ráðuneyti. Þó er vitað, að ráðh. gerir árlega kröfur til hv. fjvn. og stofnananna um að gera allt til þess að draga úr kostnaði við reksturinn. En nú er hér upplýst, að sjálfur hæstv. fjmrh. veit ekkert um, hvernig þessum málum er stjórnað, og honum er það alveg óþekkt fyrirbrigði, að stofnun, sem heyrir undir hans ráðuneyti, gerir tillögur um stórkostlegan sparnað í rekstri, sem betur má fara. - Ég held nú, að hann sé að segja ósatt hér um sitt ágæta starf. Ég heid, að hann hljóti að hafa vitað um þetta og hann hafi einmitt staðið, sem eðlilegt er, á bak við slíka sparnaðarráðstöfun; það sé bara eitthvað, sem hann hefur gleymt að skýra frá hér í dag. Það er þó ekki það, sem er afgerandi í þessu máli, sem hér er til umræðu, hvort það kostar nokkrum krónum meira eða minna fyrir ríkissjóðinn að samþykkja, að eitt hérað skuli hafa hér sérstöðu, heldur hitt, sem er kjarni þessa máls, að ef á að taka þessa stefnu upp í einu læknishéraði, þá á að taka hana um allt land.

Ég er sammála því.

Já, þá á að taka hana um allt land, og hvað kostar það þá ríkissjóðinn?

Eigum við ekki að vísa þessu til stjórnarinnar? - Fjmrh.: Kannske 300 kr. eða eitthvað svo]eiðis.

Hér er um stjórnarfrv. að ræða, og það hefur verið lögð á það mjög mikil áherzla af hagstofunni og landlækni, að málið næði fram að ganga, m.a. til þess að spara ríkissjóði ákveðin óþarfaútgjöld, eins og ég gat um áðan. Ég skal svo ekki að öðru leyti ræða frekar um málið. Málið liggur alveg ljóst fyrir, og ég vona, að þessi hv. d. haldi sér að því að skapa hér hinum ýmsu mönnum í landinu sömu lög, en gefa ekki einum meiri rétt en öðrum, eins og hér er hugsað að gera samkv. kröfu hæstv. ráðherra.



Herra forseti. Ég hef fylgzt með þessum umræðum af athygli, og ég hef sannfærzt um það, að það frv., sem hér liggur fyrir, er byggt á algerlega röngum meginskoðunum. Mig grunaði það raunar frá fyrstu, en hef fengið alveg skýrar sannanir fyrir því nú, að það er verið að skipta landinn eftir því, sem hagkvæmast er að telja saman á einhverjum „stórum vélum“, sem talað hefur verið um, niðri á hagstofu, en ekki eftir því, sem hagkvæmast er fyrir fólkið að sækja lækna. Ég álít, að það síðara sé það eina sjónarmið, sem hér komi til greina, og að hitt sé hrein fásinna. Það er að vísu sagt, að menn eigi rétt til þess að sækja lækni í fleirum en einu læknishéraði og þetta komi þá einungis til greina varðandi læknisbústaði, sjúkraskýlí og annað slíkt. En ef þessar hagfræðiskýrslur eiga að hafa þýðingu, þá hlýtur það fyrst og fremst að vera sem undirstaða undir ákvörðun um það, hvort eigi að byggja læknisbústaði, sjúkraskýli og gera aðrar slíkar ráðstafanir, og ég get ekki séð annað en að það hljóti að verða alveg vitlansar niðurstöður, sem út úr þessum útreikningum komi, þar sem forsendurnar eru svo gersamlega brjálaðar sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég held, að það þurfi að endurskoða þetta mál allt frá upphafi og eigi alls ekki að koma til greina að samþykkja að skipta landinu upp í læknishéruð einungis eftir því, sem bezt kemur sér að telja menn saman á reikningsvélum, heldur sé farið eftir því eingöngu, hvernig fólkið geti bezt náð sér í lækni og á sem hagkvæmastan hátt. Ég vildi því leggja til, að frv. yrði vísað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Því miður var ég á fundi á öðrum stað hér í húsinn og hef ekki getað fylgzt með þeim umræðum, sem hér hafa farið fram. En eftir ræðu hæstv. dómsmrh. virðast umræðurnar hafa farið inn á alleinkennilega braut og eitthvað einkennilegar skoðanir, sem hafa verið túlkaðar hér í sambandi við frv. um læknaskipunarlög, sem er búið að ganga í gegnum sex umræður í þinginu. Það er dálítið einkennileg málsmeðferð, sem þetta frv. ætlar að fá, ef nú, eftir að búið er að samþ. frv. við sex umræður í báðum deildum, er komin ástæða til þess að vísa málinu til ríkisstj., vegna þess að málið sé flutt á skökkum forsendum og í slíku formi, sem ekki samrýmist almenningsheill. Það verður að upplýsast, og það er reyndar öllum hv. þm. ljóst, að þetta frv. hefur verið til athugunar í hv. heilbr.- og félmn. beggja deilda, og ég held, að þeir, sem hafa athugað frv., hafi gert sér það fyllilega ljóst, að frv. er sniðið fyrst og fremst með það fyrir augum að gera fólkinu í landinu, hvar sem það býr, sem auðveldast að ná til læknis. Hitt er svo ágætt, ef það getur farið saman að auðvelda fólkinu að ná til læknis og að auðvelda bókhaldið hjá hagstofunni. Og þar sem það getur farið saman, er að því stuðlað. En af því að það tókst nú ekki að láta það fara alls staðar saman, þá eru nokkrir hreppar þannig, að þeir eiga jafnan rétt til tveggja lækna. Sú till., sem hefur valdið þessum umræðum, var samþ. í Nd. og flutt af hæstv. fjmrh. í sambandi við Eskifjarðarlæknishérað, og það eru 8 bæir, sem þar er um að ræða. Hæstv. fjmrh. segir, að það sé eðlilegra, að þessir 8 bæir vitji læknis í Eskifjarðarhéraði. Hagstofustjóri heldur því hins vegar fram, að það hæfi betur fyrir hans bókhaldsvélar, að þessir 8 bæir séu í Reyðarfjarðarhéraði. Þegar þessi till. var til umræðu í Nd., þá blandaði ég mér ekkert í málið, vegna þess að mér fannst þetta ekki vera stórmál út af fyrir sig, og lét það kyrrt liggja. Og ég býst við, að þessi hv. d. hefði ekki séð ástæðu til að flytja till. til breyt. á frv., ef frv. hefði ekki eigi að síður orðið að fara aftur til Nd. vegna smávegis prentvillu, sem í frv. er. Og það er vegna þess, að það verður að fara til Nd. aftur, að hv. félmn. í þessari d. hefur flutt þessa brtt., en ekki af því, að .n. eða d., að ég hygg, álíti .þetta það stórmál, að það væri þess vegna tilvinnandi að fara að hrekja málið á milli deilda. Ég mótmæli því alveg, að frv. verði vísað til ríkisstj. Ég tel eðlilegt, að frv. verði gert að lögum, og ég tel allt annað til vansæmdar hv. Alþingi. Það er búið að samþ. kjarna frv. við sex umræður, og nú við þessa umr. er verið að deila um hreint aukaatriði. Ég ætla ekkert við þessa umr. að leggja til um það, hvort brtt. verður samþ. eða ekki. Það er smámál frá mínu sjónarmiði séð í hv. Ed., eins og það var í Nd. Ég veit, að þessi hv. d. hefur ekki skipt um skoðun, frá því að frv. var hér áður til umr., og að hún mun samþ. frv., annaðhvort óbreytt eða með því að samþ. brtt., sem flutt hefur verið.



Ég tel sjálfsagt, að málið nái fram að ganga á þessu þingi, og álít, að það sé ekki ástæða til þess að vísa málinu til ríkisstj. fyrir þann ágreining, sem kemur fram á þskj. 506. Ég segi því nei. Brtt. 506 felld með 8:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: KGunn, HG, IngF, GíslJ. nei: JK, LJóh, SÓÓ, VH, AE, BSt, BBen, FRV. 5 þm. (KK, PZ, BrB, HermJ, JJós) fjarstaddir. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv.:



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér til meðferðar fyrr í hv. d., þá hafði ég það helzt við frv. að athuga, að sú skipting í læknishéruð, sem frv. gerir ráð fyrir, er ekki að öllu leyti raunveruleg. Ég gerði tilraun til þess að laga þetta nokkuð að því er skipti milli tveggja læknishéraða snerti, og náði það ekki fram að ganga. Nú virðist mér þessi brtt. hér ganga í sömu átt, að hafa skiptinguna á milli tveggja læknishéraða á Austurlandi aðeins á pappírnum. Ég álít, að það sé miklu réttara, úr því að viðurkennt er, að þessir menn, sem hér um ræðir, eiga hægra með að sækja lækni í sitt gamla hérað, að þeir tilheyri þá því héraði, og segi nei.



Herra forseti. Eins og þskj. það, sem hér um ræðir, ber með sér, þskj. 452, þá er hér um að ræða hækkun á framlagi ríkissjóðs úr 3 millj. kr. upp í 12 millj. kr. til þessarar ákveðnu framkvæmdar. Sumpart vegna þess, að hér er um veruleg fjárframlög að ræða, og sumpart vegna þeirra umræðna, sem fóru fram í Sþ. nú fyrir tveimur dögum í sambandi við þetta mál, þykir mér, sem hef átt frá byrjun sæti í landshafnarstjórninni, rétt að gefa hér nokkurt yfirlit yfir þetta verk og nokkrar upplýsingar í sambandi við afgreiðslu málsins. Eins og kunnugt er, var borin fram í Sþ. fsp. á þskj. 467, sem hæstv. atvmrh. hefur svarað, en ég vil þrátt fyrir það segja nokkur orð um þetta mál, og þá er fyrst: Hvers vegna var eiginlega Rifshöfn valin sem landshöfn? Ein af ástæðunum til þess, að Rifshöfn var valin sem landshöfn, er sú, að það var verið að bjarga þorpi, sem var að fara í eyði fyrir atvinnuleysi, en þar bjuggu um eitt skeið um 400 manns. Það var sýnilegt, að ef ekkert yrði gert fyrir þetta þorp, mundu allar eignir þar verða verðlausar og fólkið flytjast í burtu til annarra staða. Þetta var ein af ástæðunum fyrir því, að valin var Rifshöfn sem landshöfn. Annað atriðið var, að þar er stytzt á miðin, sem nota má lengstan tíma af árinu, og enginn staður á landinu hefur betri skilyrði en einmitt Rif á Snæfellsnesi, því að þótt ýmsar aðrar hafnir liggi vel við fiskveiðum, þá er engin höfn, sem liggur svo vel við veiðisvæðum, sem hægt er að nota jafnlangan tíma af árinu og veiðisvæðin undan Snæfellsnesi. Þriðja ástæðan er, að þar er ótakmarkað landrými til útþenslu fyrir margvíslegar atvinnugreinar í framtiðinni. Í fjórða lagi: Með þessu var dreift stóriðju út á landsbyggðina frá fjölbýlinu og gerð tilraun til þess að stöðva straum fólksins til Faxaflóabyggðanna og þó einkum til Rvíkur og Hafnarfjarðar, eins og kunnugt er. En það er vitað, að undanfarin ár hefur streymt mikið af fólki frá veiðistöðvunum kringum allt land hingað til Faxaflóa. Í fimmta lagi var verið með þessu að bæta mjög þróunarmöguleika Ólafsvíkur. Þótt merkilegt sé, þá hefur þetta verið lagt út á allt annan veg en rétt er, því að með því að fullbyggja Rifshöfn, eins og hugsað er, og leggja akfæran veg á milli Rifshafnar og Ólafsvíkur, þá mætti nota miklu betur alla aðstöðu í Ólafsvík en annars væri hægt. Í sjötta lagi er með því verið að létta allmiklum þunga af veiðisvæðunum í Faxaflóa. Það er vitað, að hin síðari ár hafa veiðisvæðin í Faxaflóa verið svo ásett, að það hefur þótt alveg nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir, ef unnt væri, til þess að létta af þeim þunga, sem þar hvílir á, og það yrði gert langbezt með því að geta notað höfnina á Snæfellsnesi. Sjöunda: Með því var verið að koma upp lífhöfn fyrir allan þann fjölda skipa, sem er á leið til Suðurlandsins frá Vesturlandi og hreppir óvænt og óviðráðanleg illviðri við Snæfellsnes og á engan kost á því að leita sér skjóls, hvorki til austurs, vesturs né suðurs, og ég hygg, að þetta hafi kannske ráðið hvað mestu um, að Rif á Snæfellsnesi var valið. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að ég persónulega átti ferð með einu slíku skipi þann 3. des. 1940. Eftir að við höfðum sleppt landvari frá Vesturlandinu, farið yfir Látraröst og yfir Breiðafjörð, skall á slíkt veður, að það var ekki hægt fyrir nein skip að halda áfram, og það var engin höfn, sem hægt var að flýja til á öllu Breiðafjarðarsvæðinu. Kl. 8 um morguninn þennan dag fékk þetta skip áfall, svo að ekkert var upp úr annað en stýrishúsið, þar sem viðkomandi menn stóðu þó í hné í sjó, og svo skorsteinninn, og þannig lá skipið undir áföllum í meira en klukkutíma. Á þessum sama klukkutíma fórst rétt skammt frá okkur togarinn Sviði, eins og kunnugt er, sem sjálfsagt hefur fengið álíka áfall og hin önnur skip, sem þar voru, en þau lágu undir áföllum í meira en sólahring. Þetta opnaði ekki hvað sízt fyrir mér augu um það, hversu nauðsynlegt væri að koma upp skipahöfn á þessum stað, sem gæti forðað sjómönnum frá þeirri hættu, sem því er samfara að vera ýmist á ferðinni eða á veiðum á þessu svæði í illviðrum. Það er vitað um ýmis önnur skip, sem hafa farizt ýmist þarna eða í Faxaflóa einmitt vegna þess að ekki hefur verið hægt að taka neina höfn við Breiðafjörð í slíkum veðrum: Ég hygg, að það séu mjög mikil rök fyrir því, að rétt sé að eyða allmiklu fé í þessa höfn, m.a. þau, sem ég hef hér minnzt á. Ég hygg nærri því, að hvert þeirra væri nægilegt til þess, að rétt sé að eyða því fé, sem þarf til þess að koma þessari höfn áleiðis, hvað þá öll saman. þykir mér rétt að benda einnig á, hvaða aðrar hafnir á landinu hafa sams konar skilyrði og Rif, og ber þá fyrst og fremst að nefna Vestmannaeyjar. Þaðan er hægt að sækja á sambærileg veiðisvæði, og er þó lengra að sækja á veiðisvæði frá Vestmannaeyjum en frá Rifi, sér í lagi ákveðna tíma ársins. Það mundi víst engum manni detta í hug að ásaka þá menn, sem hafa haft forsjálni til þess að verja mjög miklu fé í að koma upp höfn í Vestmannaeyjum, því að það er vitað, að það er ein af allra stærstu útflutningshöfnum landsins. En Vestmannaeyjar hafa á engan hátt meiri möguleika til þess að verða útflutningshöfn en Rif, þegar búið er að byggja höfnina í Rifi að fullu, nema síður sé. Þar að auki hafa Vestmannaeyjar ókost, sem Rif hefur ekki, og það er, að þar vantar allt uppland. Er sýnilegt, að fjölgi fólki í Vestmannaeyjum frá því, sem nú er, þá þrýtur þar ekki einungis land, heldur og mjólk, auk þess sem þar hefur aldrei verið nægilegt vatn, en allt þetta hefur Rif: ótakmarkað land, ótakmarkað vatn og ótakmarkað athafnasvæði. Næsti sambærilegi staðurinn er Þorlákshöfn. Vitað er, að Þorlákshöfn hefur nákvæmlega sömu skilyrði og Rifshöfn, og ef búið væri að gera álíka mikið í Þorlákshöfn í dag og búið er að gera í Vestmannaeyjum, er víst, að Þorlákshöfn yrði eins mikil útflutningshöfn og Vestmannaeyjar, enda hefur hún alla sömu möguleika til þess að verða það. Þriðji staðurinn er Grindavík. Þar er að verða mjög mikil veiðihöfn, en hún hefur þó þann ókost, að þangað er ekki hægt að sigla inn flutningaskipum, og þess vegna getur hún aldrei orðið útflutningshöfn. Þó er aðstaðan í Grindavík í dag orðin slík, að það er sótzt eftir því í miklu stærri mæli en hægt er að uppfylla að gera þaðan út báta, og það eins fyrir því, þó að þeir verði að greiða 2% af aflanum í hafnargjöld, sem er langt fyrir ofan nokkur hafnargjöld annars staðar á landinu. Sýnir það, hversu eftirsóknarvert það er fyrir útgerðarmenn og fiskimenn að geta komið sér fyrir í slíkum höfnum, þar sem svo stutt er á miðin og aflavonin slík eins og þar er, og olíueyðslan er ekki nema brot af olíueyðslu skipa, sem stunda veiðar frá öðrum verstöðvum. Allt þetta sýnir, hversu viturlegt það hefur verið að berjast fyrir því, að Rífshöfn á Snæfellsnesi yrði byggð upp sem fiski- og útflutningshöfn. Fjórða höfnin er svo landshöfnin í Njarðvíkum, sem vitað er að hefur nú orðið slíkar tekjur, að öll líkindi eru til þess, að hún geti sjálf staðið undir öllum sínum kostnaði í framtíðinni. - Næstu sambærilegu hafnirnar eru svo bæði Reykjavík og Hafnarfjörður, sem liggja að vísu nokkru fjær miðunum, og svo Akranes og Sandgerði, en það má segja það sama um Sandgerði og Grindavík, að Sandgerði getur aldrei orðið útflutningshöfn, vegna þess að hún getur aldrei tekið inn stærri skip, sem flytja þungavöru að höfninni eða frá henni. Aðrar sambærilegar hafnir eru svo Bolungavík, því að það er vitað, að ef hægt væri að gera Bolungavík örugga höfn, þá er hún einhver allra bezta fiskveiðahöfnin, sem hægt er að hugsa sér á Vesturlandi. Sama mætti segja um Selárdal í Arnarfirði, ef hægt væri að verja fé í þá höfn, því að báðir þessir staðir liggja nálægt veiðisvæðunum, og það sem meira er um vert, að þaðan er hægt að sjá svo vel til veðurfarsins, að það er allt annað að sækja þaðan sjó en innan frá Ísafirði og Bíldudal. Síðan koma Hornafjörður á Austurlandinu og Patreksfjörður á Vesturlandinu, sem verða þó engar sambærilegar veiðihafnir við Bolungavík eða Selárdal, ef þar væri sett upp fiskihöfn. Aðrar Breiðafjarðarhafnir eru miklu verr settar, eins og kunnugt er. Hversu miklu fé sem varið væri í Ólafsvík, gæti hún aldrei uppfyllt þau skilyrði, sem Rif getur uppfyllt, m.a. vegna þess, að landrýmið er svo þröngt þar, að það þolir ekki allmiklu meiri byggingar en þegar eru þar eða allmiklu meiri framkvæmdir en þar hafa þegar verið staðsettar. Á Norðurlandinu eru svo ýmsar hafnir, eins og Sauðárkrókur, Hofsós, Ólafsfjörður, Raufarhöfn, Húsavík og svo Þórshöfn, sem allar væru hinar ágætustu fiskihafnir, en geta samt sem áður ekki komið að notum jafnlangan tíma af árinu og Rif á Snæfellsnesi, eins og ég hef þegar bent á. Það var minnzt á það í hv. Sþ., hvað það mundi kosta að ljúka Rifshöfn að fullu, og þeir, sem gagnrýndu framkvæmdirnar, litu svo á, að það væri óverjandi, að Alþingi fengi ekki um það miklu betri grg. en fyrir lægi, hvað slíkt mannvirki mundi kosta ríkissjóðinn, þegar því væri að fullu lokið. Ég skal í þessu sambandi leyfa mér að upplýsa, að það, sem fyrst hefði þurft að gera í Rifi, var að ljúka byggingu brimbrjótsins, þ.e. hafnargarðsins, sem átti að verja höfnina að fullu og öllu fyrir hafáttinni. Það hafa þegar verið byggðir af honum 550 metrar, sem hafa kostað um 1 millj. kr., eins og upplýst hefur verið, en eftir er að gera af þessu mannvirki nærri 800 metra. Það verður ekki hægt að segja um það í dag, hvað það kostar, m.a. vegna þess, að enginn veit, með hvaða verðlagi er hægt að reikna í náinni framtíð, hvað þá langt fram í tímann, og ekki einu sinni hægt að segja neitt um það jafnvel á þessu ári, en það mætti mjög bæta þetta mannvirki með t.d. 3–4 millj. kr. framlagi, og hefði raunverulega þurft að leggja á það megináherzlu að lengja þann garð a.m.k. um helming. Það var hins vegar álitið af hafnarstjórninni, að vegna aðkallandi nauðsynjar á að koma höfninni í notkun væri hægt að búa við garðinn eins og hann er nú og leggja heldur það fé, sem fengist, til þess að gera fært fyrir bæði báta og önnur smærri skip að hafa samband við höfnina, byggja þar bryggju, dýpka þar innsiglinguna o.s.frv., svo að hægt væri að taka höfnina til notkunar sem allra fyrst, væntanlega á þessu ári. Það er þess vegna, sem fénu var varið til þessara framkvæmda í stað þess að halda áfram byggingu garðsins, og var því ekki hægt að ljúka garðinum á sama tíma. En einmitt vegna þessarar ráðstöfunar var lagt í þá áhættu, að sandur, sem dælt var út fyrir garðinn, kæmi aftur inn í höfnina, og það er það, sem skeði á s.l. ári, að ákveðið magn af þeim sandi, sem dælt var út fyrir og hafði áður jafnharðan borizt í burtu út í flóann með straumnum og því reiknað með, að það mundi einnig verða svo framvegis, barst inn í höfnina aftur í norðanstormi, sem skall þar á, og varð því að vinna þetta verk á ný. Höfnin verður aldrei fullkomin höfn fyrir hvaða stærð skipa sem er, fyrr en búið er að ljúka þessu mannvirki, þ.e. 800 metra garðinum, sem mun kosta, eins og ég segi, allmargar milljónir. Er ekki hægt að segja í dag, hver endanlegur kostnaður verður, en hins vegar er þetta verk þannig, að það má smátt og smátt lengja garðinn, án þess að það trufli nokkuð aðrar framkvæmdir, og hver metri, sem kemur í viðbót, mun gera höfnina betri. Það, sem næst liggur svo að gera, er að mynda uppfyllingar og athafnasvæði inni í höfninni, og fer það vitanlega eftir því, hve höfnin er notuð mikið, hve miklu fé þarf að eyða í það. Ef aðeins á að nota höfnina fyrir lítinn ákveðinn hóp báta, þá fer lítið í þetta. Eigi hins vegar að uppfylla allar þær óskir, sem ég veit að munu verða gerðar til Rifshafnar, þegar hún er komin í það ástand, að hægt sé að hafa þar viðlegu báta og hefja þaðan veiði, þá er enginn vafi á því, að það er eftir að setja margar milljónir í þessa höfn, þangað til henni er að fullu lokið, alveg eins og vitað er, að það varð að setja margar milljónir í Vestmannaeyjahöfn, eftir að búið var að byggja þar garðana, og það þurfti að setja margar milljónir í Reykjavíkurhöfn, eftir að fyrstu framkvæmdunum var lokið. En ég er líka viss um það, að hverri krónu, sem varið er til þess að ljúka höfn í Rifi, er vel varið. Rifshöfn er sumpart undirstaðan undir því að auka framleiðslu landsmanna í stórum stíl og sumpart undir því að dreifa fólkinu frá fjölbýlinu og aftur út á þá staði, sem fólkið nú er að flýja frá, og hún er enn fremur til þess að minnka þau slys, sem hafa orðið í kringum þennan stað, og skapa enn meira öryggi fyrir alla þá aðila, sem stunda ýmist veiðar eða ferðir á þessu svæði, eins og ég hef minnzt á. Ég álít því, að því fé, sem varið er til þess að ljúka við þetta mannvirki, sé vel varið og þess vegna beri að sameinast um, að til hafnarinnar verði veitt fé eins ört og hægt er, eins og ríkissjóðurinn þolir, til þess að koma þessu verki áfram. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram hér í sambandi við þessa umræðu.