Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hét því í þeirri ræðu, sem ég hélt hér, þegar þetta mál var síðast á dagskrá, að taka til athugunar að breyta tveim köflum í þessu frv., þ.e. IV. og V. kaflanum, einmitt út frá þeim athugasemdum, sem fram komu frá hálfu meiri hl. n. og frsm. hennar, hv. þm. N-Þ. (GíslG), og því betur sem ég athugaði þetta, þótti mér bezt á því fara að taka það mikið tillit til þeirra athugasemda, sem fram höfðu komið, að ég komst að þeirri niðurstöðu, að það mundi vera bezt, ef það mætti verða málinu til framgangs, að fella burt IV. og V. kafla og taka í staðinn einn kafla, sem ég tek upp í brtt. á þskj. 461. Röksemdirnar, sem komu fram frá hv. meiri hl. n. gegn mínu frv., voru aðallega tvenns konar: Í fyrsta lagi þær, að húsnæðismálastjórnin og hið almenna veðlánakerfi, sem sett var á stofn í fyrra, hefði haft svo skamman tíma, til þess að raun kæmi á það, að það væri ekki réttlátt að fella það úr gildi nú á fyrsta þingi eftir að það hefði verið sett, og í nál. eru sem fskj. einmitt prentaðar frá húsnæðismálastjórninni þær röksemdir, sem hún hefur fram að færa og fyrst og fremst eru þessar, og á vissan hátt má, þó að ég og fleiri hafi verið andstæðir ýmsu í því, sem snertir það lagakerfi, sem þá var samþykkt, til sanns vegar færa, að það sé mjög skammur tími fyrir eitt kerfi að fá að reyna sig. Og þó að okkur þyki nú reynslan, það sem af er, engan veginn vera góð, má til sanns vegar færa, að engu að síður sé það stuttur tími. Í öðru lagi kom fram sú höfuðathugasemd frá landsbankastjórninni í því bréfi, sem birt er sem fskj. hjá hv. meiri hl. n., að þeim þætti of langt gengið í V. kafla hjá mér um þær skyldur, sem Landsbankanum væru lagðar á herðar, og á þessu tvennu byggði þess vegna meiri hl. n. aðalathugasemdir sínar við mitt frv. Nú vil ég hins vegar segja það, að IV. og V. kaflinn í þessu, þó að þeir væru þýðingarmiklir, voru ekki þýðingarmestu till. eða það, sem ég lagði mesta áherzlu á, heldur voru það breytingar í sambandi við I. og III. kaflann. Ég hef þess vegna nú farið inn á þá skoðun að reyna til samkomulags við meiri hl. n. að breyta þannig um IV. og V. kaflann, að hann ætti að geta fallizt á þetta frv., ef það hefur verið aðalatriðið hjá honum að fá breytingar í gegn á IV. og V. kaflanum. Þess vegna tek ég upp að mestu leyti frv. ríkisstj. frá í fyrra um húsnæðismálastjórn og hið almenna veðlánakerfi og flyt það nú sem brtt. við IV. og V. kaflann hjá mér, en felli báða þá kafla niður, sem sé hætti við að leggja til að endurreisa lánadeild smáíbúðarhúsa og hætti við þá skyldu, sem lögð var á herðar Landsbankanum í 44. og 45. gr. Þær breytingar einar, sem ég geri í sambandi við kaflann um húsnæðismálastjórn og hið almenna veðlánakerfi, eru þær í fyrsta lagi að setja þar inn í ákvæði um, hverjir skuli sitja fyrir lánum, þ.e., að barnafjölskyldur og ungt fólk, sem stofnar til hjúskapar, og fólk, sem býr í heilsuspillandi húsnæði, sem ekki væri útrýmt samkvæmt III. kafla þessara laga, –að þessir þrír aðilar skuli sitja fyrir um úthlutun íbúða. Þetta ákvæði var, eins og hv. þm. muna, eitt af gömlu ákvæðunum um smáíbúðalánin, þannig að það er bara tekið upp og látið halda sér í þeim. Það var till. okkar í stjórnarandstöðunni líka í fyrra, þegar lögin um húsnæðismálastjórn voru samþykkt. Enn fremur legg ég til, að vöxtunum af A-lánunum sé breytt, þannig að það sé fært niður í 4%, því að þau 7%, sem nú eru ætluð í sambandi við húsnæðismálastjórnina, eru allt of háir vextir. Það þýðir ekki fyrir það opinbera að ætla að reyna að gera verulegar breytingar á því vandræðaástandi, sem ríkir í húsnæðismálunum, með því að ætla að innleiða og halda föstum öðrum eins hrottavöxtum og það eru. Og í samræmi við það legg ég á herðar ríkisins að greiða þann mismun, sem af því kynni að hljótast fyrir veðlánakerfið, að vextirnir væru þetta lækkaðir móts við þá vexti, sem greiddir væru af þeim skuldabréfum, sem í té eru látin og seld. Hins vegar felli ég svo burt IV. og V. kaflann. Þá stendur málið þannig, að mínar brtt. fjalla í fyrsta lagi í sambandi við kaflann um verkamannabústaðina um að lækka þar vextina niður í 2%, eins og var upphaflega og eins og hefur verið lengst af þessa tæpa þrjá áratugi, sem verkamannabústaðalögin eru búin að gilda, tryggja það í 5. gr., að Byggingarfélag alþýðu fái að starfa jafnt og það félag hitt, sem starfandi er, en þó höfuðatriðið, að helmingurinn af tekjum tóbakseinkasölu ríkisins skuli renna til byggingarsjóðs verkamanna, þannig að þar fái verkamannabústaðirnir það fé, sem þeim var ætlað, þegar tóbakseinkasalan var sett á stofn. Þau lagafyrirmæli eru þar með tekin upp aftur nú. Enn fremur held ég svo í sambandi við III. kaflann fast við að endurreisa lögin, sem sett voru 1946 um útrýmingu heilsuspillandi íbúða og felld voru að lokum úr gildi i fyrra eða gerbreytt, svo að ekkert var eftir af þeim, eftir að þau höfðu verið að miklu leyti dauður bókstafur í allmörg ár. Frá mínu sjónarmiði voru I. og III. kafli og þær breytingar, sem ég þar hef gert á, alltaf höfuðatriðið, og þess vegna hef ég nú reynt að gera það til samkomulags við hv. meiri hl. n., sem fyrst og fremst var að finna að IV. og V. kafla þessarar löggjafar, að vita, hvort hægt væri að fá samkomulag um að afgreiða nú þennan lagabálk með þeim breytingum, sem ég þar með legg til, og með þessum þrem breytingum, sem ég gat um viðvíkjandi kaflanum um húsnæðismálastjórn. Ég þykist með þessu hafa gengið mjög langt til samkomulags við þá gagnrýni og þær athugasemdir, sem fram hafa komið, bæði frá húsnæðismálastjórn og frá Landsbanka Íslands, og gengið langt til móts við meiri hl. n. í þessu máli, og þætti mér þess vegna vænt um, af því að ég sé nú, að hv. frsm. n. er ekki mættur á þessum fundi af eðlilegum ástæðum, en hafði hins vegar sett sig mjög vel inn í þetta mál og það þess vegna hlotið af hálfu n. meiri undirbúning en nú er því miður vani hér um afgreiðslu mála, og af því að ekki hefur gefizt tími til að ræða þetta mál aftur í n., eftir að þessar brtt. eru fram komnar, að forseti vildi gera svo vel að fresta nú umr. um málið, þannig að n. gæfist kostur að athuga, hvort hún gæti ef til vill fallizt á afgreiðslu þessa máls eftir þær miklu tilslakanir, sem ég hef gert við hennar gagnrýni í brtt. mínum.



Herra forseti. Á þskj. 448 flytjum við hv. 2. þm. N-M. till. til þál. um innflutning vörubifreiða. Er þar lagt til, að Alþingi skori á ríkisstj. að hlutast til um, að nú þegar verði veitt innflutningsleyfi fyrir eigi færri en 150–200 vörubifreiðum til þess að bæta úr brýnustu þörfum fyrir þau tæki. Við flytjum þessa till. vegna þess, að þeir, sem sent hafa umsóknir til Innflutningsskrifstofunnar um leyfi fyrir vörubifreiðum, hafa þar enga áheyrn fengið nú um nokkurra mánaða skeið. Mun það vera samkvæmt fyrirmælum ráðherra, að Innflutningsskrifstofan hefur ekki veitt slík leyfi. Umsóknir um innflutningsleyfi fyrir vörubifreiðum munu nema nokkrum hundruðum, og margir af umsækjendum hafa brýna þörf fyrir nýjar bifreiðar fyrir vorið og sumarið, en útvegun þeirra tekur alllangan tíma, og má því ekki dragast lengur, að leyfi verði veitt. Þrátt fyrir mikinn bifreiðainnflutning á síðasta ári voru þá ekki keyptar til landsins nema um það bil 380 vörubifreiðar, og næsta ár á undan voru innfluttar vörubifreiðar innan við 300. Má af þessu sjá, að ekki verður hjá því komizt að flytja inn nokkuð af slíkum tækjum á þessu ári til þess að mæta, a. m. k. að nokkru leyti, endurnýjunarþörfinni. Einnig má benda á það, sem nokkuð er vikið að í grg. með till., að þess er víða mikil þörf að fá stærri vagna til vöruflutninga og annarra nota en áður hafa verið í notkun, því að með því er unnt að lækka flutningskostnað verulega. Í sambandi við þetta er líka ástæða til að vekja athygli á því t. d., að það hefur mikla þýðingu fyrir vegagerð ríkisins, að takist að ná í eitthvað af nýjum bifreiðum til malarflutninga í vegi, sem séu stærri en þeir vagnar, sem víða hafa verið notaðir við vegagerðina undanfarið. Það hafa verið ákveðnar tvær umr. um þessa till., og vil ég leggja til, að henni verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og það mun þykja við eiga, að till. fái athugun í nefnd. Líklega ætti það helzt að vera fjhn. d., því að viðskiptamál munu yfirleitt hafa verið þar til meðferðar.



Herra forseti. Það er mjög ánægjulegt að fá það enn einu sinni staðfest, að núverandi ríkisstj. nýtur meira trausts en undanfarnar stjórnir og að af stuðningsmönnunum eru gerðar hærri kröfur til þessarar ríkisstj. en t. d. þeirra ríkisstj., sem áður hafa setið að völdum. Það er vitanlega vegna þess, að þessari ríkisstj. er ætlað að vinna margt gott, að nú er borin fram till. til þál. um innflutning vörubifreiða til landsins. Það er gert vegna þess, að það er þörf á því fyrir ýmsa að fá vörubifreiðar, að endurnýja þær eða þá að nýir aðilar, sem hafa ekki áður átt bifreiðar, eigi þess kost. Ég skal ekki neita því, að þeir munu margir vera, sem gjarnan vilja fá vörubifreiðar, og að nokkur fyrirtæki munu vera, sem þurfa ýmist að endurnýja eða auka bifreiðakost sinn. Þetta eru staðreyndir, sem mér dettur ekki í hug að neita, en þessar staðreyndir hafa reyndar oft verið áður í þessu þjóðfélagi, og þá hefur ekki verið hafizt handa um að flytja till. í Alþingi um bifreiðainnflutninginn. Hér flytja hv. tveir þm. till. á þskj. 448 um innflutning vörubifreiða. Það eru hv. þm. V-Húnv. og hv. 2. þm. N-M. Þessir hv. þm. eru engir nýgræðingar hér í þinginu. A. m. k. fyrri flm. hefur setið hér um allmörg ár, og hann hefur orðið að sætta sig við það á mörgum undanförnum árum, að ekki væru fluttar vörubifreiðar til landsins, án þess að hann kæmi með þáltill. um þetta efni. Þörfin hefur verið jafnbrýn undanfarið og nú, en hv. þm. hefur talið á þeim tímum, að það væri algerlega tilgangslaust af ýmsum ástæðum að koma með slíkar till., sennilega af því, að gjaldeyrisástæðurnar hafa verið svo slæmar þá, að hann hefur ekki treyst sér til þess að íþyngja bönkunum og gjaldeyrinum með því að óska eftir innflutningi á vörubifreiðum. Ég vil t. d. minna á það, að 1949 eru fluttar inn aðeins 37 vörubifreiðar og almenningsbifreiðar, 1950 aðeins 10, 1951 aðeins 27, 1952 aðeins 65, og ég minnist ekki, að á þessum árum hafi komið fram í hv. Alþingi till. um aukinn innflutning á vörubifreiðum. En allir hv. þm. vita og muna, að þá vantaði marga vörubifreiðar, og ég vil segja, að á þeim árum vantaði þjóðina í heild vörubifreiðar, vegna þess að um langt skeið hafði ekki fengizt endurnýjun. En frá þessu er orðin sú breyting nú, að þjóðfélagið í heild vantar ekki vörubifreiðar, þó að ýmsa einstaklinga og fyrirtæki vanti þær. Það er t. d. að nálgast atvinnuleysi hjá ýmsum vörubifreiðarstjórum í Reykjavík þrátt fyrir miklar framkvæmdir, og fyrirtæki úti á landi hafa nú á tveimur síðustu árum endurnýjað bílakost sinn rækilega. Vil ég þar til nefna t. d. kaupfélögin og ýmiss konar atvinnufyrirtæki, sem nú eiga margar og ágætar nýlegar bifreiðar, vegna þess að þegar núverandi stjórn tók við völdum, leyfði hún innflutning á vörubifreiðum, sem ekki hafði verið gert áður. Þótt þessi stjórn tæki ekki við völdum fyrr en í september 1953, er samt fyrir hennar tilstilli flutt inn 201 vörubifreið á því ári, á árinu 1954 eru fluttar inn 299 vörubifreiðar, á árinu 1955 418, og af því að það eru tveir mánuðir liðnir af árinu 1956 og ekki hafa enn verið gefin út innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir vörubifreiðum, kemur hv. þm. V-Húnv. með þáltill. og áskorun á ríkisstj. um að hefjast nú strax handa, vegna þess, hve mikið var flutt inn í fyrra, sé þörfin því brýnni nú, og það megi ekki dragast lengra fram á árið. Það er vitanlega sannleikur, og það er staðreynd, að menn breytast með aldrinum, og það er ekki nema gott, þegar breytingin verður til bóta. Ég álít, að sú breyting, sem hefur orðið á hv. þm. V-Húnv., sé til mikilla bóta, að gera sér svo glögga grein sem hann nú hefur gert fyrir þörfum atvinnuveganna til þess að fá bifreiðar, vegna þess að á árunum, sem ég áðan nefndi, frá 1949 til 1952, hreyfði hann ekki hönd eða fót og sagði ekkert orð um það, þótt ekkert væri flutt inn og þótt atvinnuvegirnir yrðu að sætta sig við að nota 10–15 ára gömul skrifli. Þessi þáltill. má vitanlega fara í nefnd. Ég held, að það væri eðlilegast, að hún færi í allshn. En endanleg afgreiðsla á þessari till. hlýtur að verða á eina leið, þá leið að vísa henni til ríkisstj., vegna þess að ríkisstj. hefur sýnt á undanförnum árum, að hún hefur fullan skilning á því, að atvinnuvegirnir þurfa á vörubifreiðum að halda, þurfa að endurnýja þær, fá stærri bifreiðar og þá helzt dieselbifreiðar, og ríkisstj. mun áreiðanlega af fullum skilningi íhuga þetta mál. Það er ekki liðið nema 2½ mánuður af þessu ári, og ég vil snúa dæminu við og segja, að vegna þess að á þremur síðustu árum hafa verið fluttar inn tæplega þúsund vörubifreiðar, geri minna til, þótt það dragist enn í nokkrar vikur að taka ákvörðun um það, hve margar vörubifreiðar verði fluttar inn á þessu ári.



Þegar hæstv. viðskmrh. bað um orðið, var ég að gera mér vonir um, að hann mundi nú skýra frá því, að stjórnin væri í þann veginn að hlutast til um, að veitt yrðu einhver leyfi fyrir vörubifreiðum, svo að frekari umr. um málið væru óþarfar á þingi og við hefðum getað látið það niður falla. En því miður var það ekki. Hann segir, að það líti út fyrir, að þeir, sem flytja þessa till., hafi mikið traust á stjórninni og ætli henni ýmislegt gott að gera, en honum er víst kunnugt um það, hæstv. ráðh., að ríkisstj. hefur yfirstjórn þessara mála í sínum höndum og Innflutningsskrifstofan getur ekki úthlutað leyfum, hvorki fyrir bifreiðum né öðrum varningi, nema ríkisstj. veiti til þess sitt samþykki. Því er ekki í annað hús að venda en til þessarar ágætu ríkisstj., eins og sakir standa, í þessu máli. Hæstv. ráðh. segir, að það sé nýtt, að slíku máli sé hreyft hér á Alþingi. En ég held, að ég muni það rétt, að á síðasta þingi hafi verið flutt hér till. um bifreiðainnflutning og mikið um hana rætt, og þar var nú farið fram á hvorki meira né minna en það, að innflutningur á öllum bifreiðum yrði gefinn frjáls. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. muni eftir þessu, og ég held, að ég muni rétt, að það hafi verið flokksbræður hans, sem báru fram þessa till. Við gerum ekki svona miklar kröfur, við hv. 2. þm. N-M., til hæstv. stjórnar nú, heldur förum aðeins fram á, að það verði bætt úr brýnustu þörf manna fyrir vörubifreiðar. Mér skilst á því, sem hæstv. ráðh. sagði, að hann teldi, að gjaldeyrisástandið gerði það erfitt að verða við þessu. En þó að kunni að vera, að það sé lakara en við hefðum kosið, og það er það sjálfsagt, þá þykir mér undarlegt, ef það verður óhjákvæmilegt að skera alveg fyrir bifreiðainnflutning á þessu ári, þegar á það er litið, að á næstliðnu ári, 1955, voru fluttar til landsins bifreiðar fyrir 105 millj. 980 þús. kr., eftir því sem hagstofan skýrir frá. Mér þykir ólíklegt og vil ekki á það fallast, að gjaldeyrisástandið hafi versnað svo stórkostlega, að úr því að það var hægt að kaupa bifreiðar fyrir meira en 100 millj. kr. árið sem leið, þá sé þó ekki hægt að verja fáeinum millj. kr. til þess að kaupa nauðsynleg tæki af þeirri gerð nú á þessu ári. Enginn er að fara fram á annan eins innflutning og var árið sem leið. En þrátt fyrir það að bifreiðainnflutningurinn væri svona mikill árið sem leið, að það væru fluttar inn yfir 3400 bifreiðar fyrir þessa upphæð, sem ég nefndi, voru ekki nema 379 af þessum bifreiðum venjulegar vörubifreiðar, eftir því sem hagstofan gefur upp. Hæstv. ráðh. nefndi eitthvað 418, held ég, en það mun stafa af því, að hann telur með 35 vörubifreiðagrindur, sem voru fluttar inn á s. l. ári, en þær munu eins og venjulega hafa verið notaðar þannig, að það hafa verið byggð farþegahús á þessar grindur, og bifreiðarnar verða notaðar til fólksflutninga, svo að það verður ekki til þess að bæta úr þörfinni fyrir bifreiðar til vöruflutninga. Ráðherra segir að vísu, að það muni ekki vanta bifreiðar í heild í landinu, og talar um, að það nálgist atvinnuleysi hjá vörubílstjórum í Reykjavik. Ég skal ekki um þetta segja. Ég hef ekkert um það heyrt fyrr. En jafnvel þótt svo væri, að það væru óþarflega margar bifreiðar til í Reykjavík, þá er mjög erfitt fyrir menn í öðrum landsfjórðungum að grípa til vörubifreiðar í Rvík hverju sinni sem þeir þurfa á slíku flutningatæki að halda, og ekki mundi það verða vel séð, býst ég við, víða úti um land, t. d. við vegagerðina í sumar, ef það yrði að fá bifreiðarstjóra með bifreiðar úr Reykjavík til þess að sinna þeim störfum á öðrum landshornum, vegna þess að bifreiðarstjórar, sem þar væru og ættu heima, gætu ekki fengið nauðsynleg tæki til þess að stunda atvinnu við vegagerðina. Hæstv. viðskmrh. lýsir yfir þeirri skoðun sinni, að þm. V-Húnv. fari heldur batnandi, og mætti þá vænta þess, að hann tæki undir hans mál, það, sem hann nú flytur, og önnur mál. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að það er ekki liðið nema um það bil 2½ mánuður af árinu. En honum er það vel kunnugt, að ekki er hægt að fá nýja vörubifreið sama daginn sem leyfi fyrir henni er veitt. Það tekur allmargar vikur eða eitthvað svo mánuðum skiptir að ná í þessi tæki erlendis frá, og ef það dregst til muna úr þessu að veita slík leyfi, þá er útilokað, að menn fái þessi tæki til notkunar á þeim tíma, sem mest þörfin er fyrir þau, en það er vorið og sumarið. Það má ekki dragast lengur að veita leyfin, til þess að menn geti haft not þessara tækja yfir sumarið. Þetta veit ég að hæstv. ráðh. er vel ljóst, og ætti hann því að gera það bráðasta ráðstafanir til þess, að úr þessu verði bætt. Mér skildist jafnvel, að hæstv. ráðh. væri með till. um, að þetta mál færi til annarrar nefndar en ég nefndi, og ég geri engan ágreining um það. Það má mín vegna fara í aðra nefnd, ef hæstv. forseti telur það betur við eiga.