Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálarðherra (MG): Frv. þetta flutti stjórnin í Nd., og gekk það greiðlega og með litlum breytingum gegnum þá deild. Jeg vildi óska, að svo yrði einnig hjer, og vil taka það fram, að í Flóaáveituna er þegar lagt svo mikið fje, að það verður að tryggja, að verkið verði unnið til enda og að þau not hafist af áveitunni, sem hægt er. Kostnaðurinn af Flóaáveitunni var áætlaður um 1½ miljón króna, en hann verður ekki svo mikill. Jeg vona, að sú eiginlega áveita kosti ekki meira en 1 miljón króna, og af því leggur ríkissjóður fram ¼ sem styrk, en ¾ hluta borga þeir, sem búa á áveitusvæðinu, og hafa þeir fengið lán úr ríkissjóði til greiðslu á þessum hluta. Ríkissjóður hefir því sinna hagsmuna að gæta, því að þess frekar verður lánið endurgreitt, sem meiri not eru af áveitunni. En nú þarf að leggja vegi um áveitusvæðið og koma upp einu eða fleiri mjólkurbúum, því að allir ganga út frá, að á þessu svæði verði að mestu leyti nautpeningsrækt. Jeg vil geta þess, að búist er við, að áveitunni verði lokið seinni part næsta sumars, og vona jeg, að þá verði komið upp sem mest af flóðgörðum þeim, sem nauðsynlegir eru. Þetta mál var í landbn. í Nd., og legg jeg til, að svo verði einnig hjer.

Einar Árnason Rjett í þessu hefir verið útbýtt brtt. hjer í hv. deild frá mjer og nokkrum öðrum. Eru þær fluttar fyrir tilmæli hv.þm. Barð. (HK). Hafði hann hugsað sjer að flytja brtt. þessar við frv. meðan það var í hv.Nd., en fjekk ekki þær upplýsingar, er hann þurfti, fyr en eftir að málið var afgreitt frá deildinni. Við flm. sáum ekki ástæðu til að hafa á móti því, að Melstaður skuli löggiltur verslunarstaður. Þó getur komið til mála, að hv. deild vilji setja málið í nefnd, til þess að fá frekari upplýsingar, sjerstaklega hjá hv.þm. Barð. Og fari svo, finst mjer rjett að fresta atkvgr. um brtt. þangað til við 3. umr.

Jónas Jónsson Jeg stend upp til þess að heita fylgi mínu við frv., en jeg býst við að flytja við 3. umr.brtt. um það, að Leirhöfn á Melrakkasljettu verði löggilt. Þessi höfn er skamt fyrir norðan Kópasker, og er það álit Sljettunga, að hún geti orðið góð vjelbátaltöfn, og jafnvel fyrir stærri skip.

Fjármálaráðherra (JÞ): Tildrög þessa máls eru þau, að árið 1921 veitti þingið stjórninni heimild til þess að taka ábyrgð á skuldum ýmsra togarafjelaga, er þau höfðu komist í vegna skipakaupa. Heimild þessi er í fjárlögunum 1922. Í september 1923 tók svo stjórnin ábyrgð á 5000 sterl.pundum fyrir h. f. „Kára“, gegn 2. veðrjetti í skipum fjelagsins, næst á eftir 20000 sterl.punda skuld. Ábyrgð þessi var í þeirri mynd, að öll skuldin, 25000 sterl.pund, var við banka í Englandi, en Íslandsbanki tók að sjer ábyrgð á greiðslu 5000 sterl.punda og ríkissjóður gagnvart honum aftur. Fyrir þessu fjelagi hefir nú gengið erfiðlega, og undir árslok 1924 varð Íslandsbanki að greiða þessi 5000 sterl. pund til enska bankans, en ábyrgð ríkissjóðs til Íslandsbanka var þá breytt í íslenskar krónur, með því gengi, sem var á sterl.pundum, er greiðsla fór fram. Síðan hafa bæst við vextir, og stendur nú svo, að ábyrgð ríkissjóðs nemur rúmlega 172 þús. kr. Um síðastliðin áramót var hagur „Kára“-fjelagsins svo, að það gat ekki fengið lán í Íslandsbanka, vegna þess, að það hafði eigi getað skilað aftur því rekstrarfje, er bankinn hafði lánað því í fyrra. Þess vegna vildi bankinn eigi veita fjelaginu rekstrarlán á þessu ári. Þó fjelst hann á það að lokum að lána fje fram yfir vertíð, ef ríkissjóður vildi sleppa við sig 2. veðrjetti og færa sinn veðrjett aftur. Fyrir þessu er fram borin sú sanngirnisástæða, að sú upphæð, er fjelagið gat eigi skilað bankanum á s. 1. ári, hafi farið til viðgerðar á skipum fjelagsins, eða með öðrum orðum farið til þess að bæta það veð, sem ríkissjóður hefir. Um sama leyti og farið var fram á það, að ríkissjóður færði aftur veðrjett sinn, hafði skuld fjelagsins við útlenda bankann aukist að mun frá því sem hún var, þá er Íslandsbanki greiddi þessi 5000 sterl.pund. Og sú aukning stafaði af því, að fjelagið hafði eigi getað greitt vexti af þeirri skuld. Má nú telja, að á skipunum hvíli með 1. veðrjetti 487 þús. ísl. kr., en þau eru bæði metin af trúnaðarmönnum stjórnarinnar á 500 þús. kr. Sýndist stjórninni því, að veðrjettur ríkissjóðs væri einskis virði, enda þótt skipin væru virt 13 þús. kr. hærra en á þeim hvílir á 1. veðrjetti, því að ef gengið væri að fjelaginu nú, þá mun falla á margvíslegur kostnaður, og hætt er við, að ýms sjóveð muni vera á undan 2. veðrjetti. Stjórnin lítur svo á, að fyrst ríkissjóður tók á sig ábyrgð þessa til þess að bjarga fjelaginu, þá væri lítið samræmi í því, ef nú væri farið að stöðva rekstur fjelagsins, án þess að ríkissjóður fengi neitt í aðra hönd. Jeg skal ekkert fullyrða um það, hvort þessi eftirgjöf ríkissjóðs nægir til þess að tryggja fjelaginu nægilegt rekstrarlán, en ef tilfærslan verður ekki til þess, að lánið fáist, þá verður hún ekki veitt. Eftir fyrri ára reynslu um útgerðina hjer má búast við því, að fjelagið hafi einhvern tekjuafgang að vertíð lokinni. Og því er það betra, ef fjelagið á að fara yfir um á annað borð, að það verði ekki fyr en eftir vertíð. Stjórninni virtist því rjett að verða við þessum tilmælum og mælir með því, að Alþingi veiti hina umtöluðu heimild.

Jónas Jónsson Jeg hefi ekki sannfærst um nauðsyn þessa máls af ræðu hæstv. fjrh. (JÞ), þótt vera kunni, að jeg sannfærist, ef frekari rök koma. En jeg óska þess, að málinu verði ekki hraðað svo hjer í þessari hv. deild eins og gert var í hv.Nd., þar sem það var afgreitt með tvennum afbrigðum. Slíkur flýtir og undanþágur eru venjulega viðhöfð, þegar vafamál er á ferðinni. Það er annars ýmisl., sem ástæða væri að taka til athugunar, viðvíkjandi þessari eftirgjafarbeiðni, Það er beðið um, að ríkissjóður gefi eftir 2. veðrjett fyrir veðskuld, sem fyrirsjáanlegt er að ríkissjóður verður að borga, og þessi beiðni er rökstudd með því, að tiltekin lánsstofnun vilji lána fjelaginu fje, ef þessi veðrjettur fáist eftirgefinn, og því er bætt við til árjettingar, að þessi veðrjettur ríkissjóðs, sem verið er að biðja um eftirgjöf á, sje, eins og nú standi, alveg einskis virði. Þetta verður maður að taka sem trúaratriði aðeins, - að Íslandsbanki vilji lána stórfje út á veð, sem sje einskis virði. Þá er sagt, að fjelagið muni jafnvel leysast upp í lok þessarar vertíðar. Hvað er þá unnið við, að ríkissjóður gefi Íslandsbanka eftir þennan 2. veðrjett sinn eða rjettara sagt vonina í þessum veðrjetti? Öll málafærslan í þessu eftirgjafarmáli gerir málið veikara og ótrúlegra. Hæstv. fjrh. (JÞ) segir, að veðið fari mikið eftir gildi íslenskrar krónu. Eftir því mætti ætla, að ef gengið hefði ekki breyst, mundi veð ríkissjóðs í togurunum hafa verið talið allgott. Nú veit enginn, hvernig gengi peninganna verður varið í vertíðarlokin, eða eftir 1–2 ár að minsta kosti, en margir eru þeirrar skoðunar, að íslenska krónan muni hrapa í verði á næstunni, því útlitið með vertíðina sje alls ekki gott. Ef það er rjett, að gengið breyti gildi veðsins, verður að álíta veðið óútreiknanlegt; en hitt er víst, að það er verið að fara fram á, að ríkið gefi eftir alla von um, að nokkuð hafist upp úr þessum veðrjetti, ef möguleikarnir til að hafa eitthvað upp úr því, eru undir genginu komnir. Það er ilt, að hæstv. ráðh. (JÞ) hefir enga aðra skilagrein gefið um rekstur fjelagsins en þá, að hann hefir sagt frá því, að nokkur hluti tekjuskatts fjelagsins frá síðasta ári sje enn ógreiddur og að vonlaust sje um, að hann fáist nokkurntíma. En það hefir flogið fyrir, að fjelagið hafi greitt hluthöfunum stórkostlegan arð. Sje það satt, og svo hitt, að fjelagið hafi varið 150 þús. kr. í viðgerð á togaranum, en engan tekjuskatt þóst geta greitt, þykir mjer skörin vera farin að færast upp í bekkinn, er fjelagið kemur og biður um þessa eftirgjöf. Þá er heldur varla von til, að fjelagið geti rjett hag sinn, ef það hefir greitt hluthöfunum alt of háan arð. Þetta finst mjer vera athugunarefni fyrir væntanlega nefnd, sem fengi mál þetta til meðferðar. Jeg veit ekki, hvort það fer til nefndar, sem jeg á sæti í, en jeg vildi gera það að tillögu minni, að væntanleg nefnd athugaði þessi atriði, sem jeg nefndi. Mjer þætti og rjett, að nefndin athugaði, hvort ekki væri hægt að koma því til leiðar, að einstakir efnamenn innan fjelagsins tækju að sjer ábyrgð á veðinu gagnvart ríkissjóði, að einhverju eða öllu leyti. Jeg vil rökstyðja þetta með því, að það verður að teljast óeðlilegt að fara fram á tilfærslu á veðrjetti, sem er einskisverður, en það væri hann ekki, ef þessar ábyrgðir fást. En neiti fjelagsmenn að veita þessar bakábyrgðir, verður það að skoðast sem vottur þess, að þeir hafa sjálfir enga trú á framtíðarmöguleikum fjelagsins, eða þá að þeir vilja ekki hætta fje sínu til þessa og hirða ekkert um að láta fjelagið standa í skilum við ríkissjóð. Ef þeir neita að leggja þetta í hættu, eiga þeir ekki skilið að fá þessi hlunnindi hjá ríkissjóði, sem þeir biðja um. Jeg spyr hæstv. ráðh. (JÞ): Er það siðferðilega rjett að veita þeim þessa eftirgjöf, ef þeir vilja ekki láta ríkissjóði í tje umrædda bakábyrgð? Hafi þeir þá trú á fjelaginu, að þeir geri þetta, ætti það að vera kaups kaups, að ríkissjóður veitti þeim umbeðna ívilnun. Vilji fjelagsmenn aftur á móti engu hætta til, sje jeg ekki ástæðu til að veita nokkra ívilnun eða yfir höfuð að hjálpa fjelaginu á annan hátt. Það má þá leysast upp þegar í stað. Jeg tel það alls ekki drengilega eða heiðarlega framkomu af hendi fjelagsmanna, sem eru sumir efnaðir og eiga miklar sjereignir, ef þeir hirða ekkert um að láta fjelagið standa í skilum í viðskiftum þess við ríkissjóð. Þótt þeir sjeu máske ekki lagalega til þess skyldir að fórna fje sínu til að rjetta hlut fjelagsins, eru þeir þó siðferðilega skyldir til þess. En annars trúi jeg ekki mikið á allar þessar líkur, sem tilfærðar eru um allsleysi fjelagsins. Jeg hygg, að það sje verið að umskapa fjelagið eða að endurreisa það á öðrum og nýjum grundvelli, og að þessi tilfærslubeiðni sje aðeins tilraun til þess að komast einu skrefinu lengra í þá átt. Jeg veit til þess, að nýlega hefir einn duglegur maður úr stjórn fjelagsins safnað um 100 þús. kr. í hlutafje meðal bænda og búaliðs í einni af sveitum landsins, og fari fjelagið á höfuðið, verða vitanlega margir þessara smáhluthafa illa úti. En gróðavonin er fyrir þá, sem kaupa eignimar og byrja á nýjan leik. Hæstv. fjrh. (JÞ) þykist vera reyndur fjármálamaður og getur því vel skýrt þetta fyrir deildinni. Hann hlýtur að játa, að líkur eru til þess, eins og nú er ástatt fyrir fjelaginu, að einhver fjelagsmaður eða stjórnandi geti haft fyrirætlanir um að kaupa upp eignir fjelagsins og byrja þannig með það á nýjan leik, eða stofna nýtt fjelag. Jeg vil því, að fjelagsmenn verði látnir taka á sig ábyrgð á veðinu gagnvart ríkissjóði. Þeir mundu með því ávinna sjer álit, og þeir gætu ef til vill rjett við hag fjelagsins. Jeg veit líka, að eins og nú er ástatt um mörg þessi atvinnufyrirtæki, geta þau fleiri orðið þannig stödd, að tvísýnt verði um framtíð þeirra, ef þessi gengishækkun heldur áfram, eins og margir vilja láta hana gera, og verður þá erfitt fyrir ríkið að neita um svipaðar ívilnanir eða hjálp, ef þessu fjelagi verður veitt margumrædd tilfærsla á veðrjettinum. Það var ein setning í ræðu hæstv fjrh. (JÞ), sem jeg hjó eftir. Hann sagði, að það ætti fremur að gefa veðrjettinn eftir, vegna þess, að veðið hefði batnað vegna viðgerðarinnar á togurunum. Það væri fróðlegt, ef hann vildi skýra þetta nánar. Hann er sjálfur stjórnandi í stóru einkafyrirtæki. Mundi hann vilja láta sitt fyrirtæki gera slíkt, ef það væri nú statt í sporum ríkissjóðs? Ef það er svo, að veðrjettur þessi sje ríkissjóði einskis nýtur, en Íslandsbanki geti aftur á móti haft hans einhver not, vil jeg benda á, að með þessari ívilnun, sem beðið er um að Alþingi veiti, er verið að hjálpa til þess að ummynda fjelagið handa einhverjum núverandi stjóraanda þess. En landssjóður á, að sögn stjórnarinnar, að græða á því, að veðið hefir batnað fyrir viðgerð skipanna, einmitt um leið og hann gefur veðið eftir og lokar öllum möguleikum til að fá nokkum eyri upp í skuld sína.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það var yfirsjón í ræðu minni áðan, að jeg tók ekkert fram um það í lok máls míns, að jeg óskaði eftir, að málinu yrði vísað til nefndar. Jeg geri það því að tillögu minni, að þessu máli, að þessari umræðu lokinni, verði vísað til fjárhagsnefndar. Það var í fjhn. í Nd. og var ítarlega athugað þar, og það var ekki fyr en það kom aftur þaðan og fyrir einróma tilmæli nefndarinnar, að veitt voru afbrigði frá þingsköpum við afgreiðslu málsins í þeirri deild. Þess vegna tel jeg sjálfsagt, að málið fari einnig í fjhn. hjer. Þá getur sú háttv. nefnd einnig talað við stjórn fjelagsins og gengið úr skugga um það, hvort það hafi nokkra þýðingu, að málinu verði hraðað, því um það segi jeg ekki neitt. Háttv. 3. landsk.þm. (JJ) talaði um það, hvers vegna Íslandsbanki vildi ná í veðrjett, sem ríkissjóði væri gagnslaus. Mjer finst þetta vera mjög auðskilið mál. Veðrjetturinn er ónýtur nú sem stendur, ef fjelagið verður leyst upp og gengið að eignum þess, en ef Íslandsbanki lánar fjelaginu nú, gerir hann það auðvitað í von um að fá eitthvað meira borgað frá fjelaginu en sem svarar því fje, er hann nú lánar fjelaginu, og að ef tekjuafgangur verður af rekstri fjelagsins þessa vertíð, þá lendi sá afgangur hjá bankanum. Íslandsbanki er að tryggja sjer, að hann geti fengið eitthvað fyrir að leggja fje sitt í hættu. Jeg ætla ekki að ræða um efnahag fjelagsins hjer, því það á ekki við, en nefndin fær alt að vita, sem hún vill, um þau atriði, en jeg tek aðeins fram, að fjelagið skuldar Íslandsbanka mikið meira fje en það, sem veð er fyrir. Ríkissjóður fær ekkert, ef fjelagið verður leyst upp nú þegar, og jeg get ekki einu sinni búist við, að ríkissjóður geri boð í skipin og leysi af þeim þau veðbönd, sem á þeim eru á undan veðrjetti ríkissjóðs. Ríkissjóður hefir ekki von um að hafa neitt upp úr því að fara að bjóða í skipin. Menn eru nú sem stendur ekki fíknir í togarakaup, og því ekki nein von til, að ríkissjóður geti selt þau aftur að skaðlausu. Hitt væri alt annað, ef Alþingi vildi veita fjelaginu lán, leggja því til rekstrarfje. Þá mundi enginn fara fram á að veita þessa eftirgjöf á veðrjettinum. Þá væri sjálfsagt, að ríkið eignaðist afganginn af tekjum fjelagsins, ef nokkur yrði. En þetta dettur hvorki mjer nje öðrum í hug að fara fram á. Að veðið batni við gengisbreytingu, - því má hver trúa fyrir mjer sem vill! Ábyrgðin var fyrir skuld, sem stofnuð var í sterl.pundum, og getur gengisbreytingin því í raun og veru ekki haft þar nein veruleg áhrif að öðru leyti en því, sem hagur er að því, að ísl. króna hefir hækkað í verði gagnvart gulli Þar næst talaði háttv. 3. landsk.þm. (JJ) um ábyrgð hluthafa. Úr því að þetta var nefnt, verð jeg að segja frá eins og er. Þegar ábyrgð þessi var veitt, urðu þau mistök á, að engar „persónulegar“ tryggingar voru teknar til handa ríkissjóði. Áður en þetta varð, hafði þó fyrverandi stjórn veitt 3 togarafjelögum ábyrgðir, og þá var svo gengið frá þeim, að engin áhætta var fyrir ríkissjóð. Bæði voru veðin betri, og auk þess voru teknar „persónulegar“ tryggingar. En þessi ábyrgð Kára var, því miður, svo mikið vertrygð, að ekki er sambærilegt við þær, sem jeg nefndi áðan. Það hefði verið rjettast að krefjast „persónulegra“ ábyrgða að auki, þar sem ýmsir vel stæðir menn stóðu að fjelaginu, enda þótt einnig væru þar og margir smáhluthafar. En að koma nú eftir á, þegar alt er sýnilega tapað, og krefjast þá „persónulegra“ trygginga, er orðið fullseint, þykir mjer, en það má háttv. 3. landsk.þm. (JJ) gjarnan reyna sjálfur, ef hann vill; hann skal fá fult leyfi og umboð frá mjer til að gera þetta, ef hann treystir sjer til. En jeg leiði minn hest frá því. Íslandsbanki krefst og frekari trygginga fyrir því fje, sem hann kann að lána í viðbót. Að það sje verið að stofna nýtt fjelag, er hugarburður. Það er aðeins verið að leitast við, að þetta fjelag, sem nú er, geti haldið starfsemi sinni áfram. Jeg veit ekki, hvort það, sem farið er fram á, nægir til að fleyta fjelaginu áfram, en jeg verð að telja það mjög æskilegt, að fjelagið geti starfað áfram. Fjelagið á t. d. stöðina í Viðey og er hinn eini atvinnurekandi, sem þar er, en þar er nú allmargt verkafólk búsett, og yrðu þar því mjög erfiðar kringumstæður hjá þessu fólki, ef sú atvinna, sem það hefir haft, hætti, af því að fjelagið yrði leyst upp. Þetta verður Alþingi að líta á, ef tekið skal tillit til þess, hvort fjelagið á að fara á höfuðið aðallega vegna viljaskorts „þess opinbera“ til að gefa eftir veðrjett, sem orðinn er einskis virði. Háttv. 3. landsk.þm. skildi ekki, þegar jeg skýrði frá því, að Íslandsbanki teldi það sanngirnismál af hálfu ríkissjóðs, að tilfærslan yrði veitt, vegna þess, að teknir höfðu verið peningar, sem ella hefðu átt að renna til bankans, til að gera við skipin og bæta þannig veðið, og hann skaut því til mín, hvaða vit jeg teldi vera í þessu, eða hvernig jeg liti á það sem stjórnandi í stóru einkafyrirtæki? Jeg get sagt honum það, að jeg stýri engu einkafyrirtæki sem stendur, hvorki stóru nje smáu. Fjelagið hefði átt að fá leyfi bankans til að verja fje hans til að bæta skipin, svo veðrjettur ríkissjóðs yrði betri. Þetta skeður oft um samsk. veð og er jafnan hagur þeirra, sem hafa lakari veðrjettina. Þetta var ekki gert, og ríkissjóður átti ekki kost á að líta eftir því, hvort þetta væri meira en venjulegt samningsbundið viðhald á veðinu. Að lokum ætla jeg að minnast á það, sem hv. 3. landsk. (JJ) sagði um ástand útvegsins, enda þótt það komi þessu máli lítið við, þar sem ríkissjóður ætlar ekki að setja fje í hættu fyrir þessa útgerð, heldur Íslandsbanki. Horfurnar fyrir útgerðinni eru mjög slæmar nú, af því að afurðaverðið er svo lágt. Verð á fiski hefir fallið um 25% niður fyrir hið eðlilega verð, í gulli reiknað. Nú má fá 120 kr. fyrir skippundið, sem eftir venjulegu verði ætti að vera 160 kr. Þetta er mjög erfitt útlit, en nú hefir það altaf verið svo um sjávarútveginn, að verð á afurðum hans hefir verið lágt stundum, en svo hefir batnað í ári, og verðið hefir hækkað, svo að ekki mun ástæða til að örvænta um það, að fyrirtæki, sem fær að lifa og halda áfram að starfa, geti ekki lifað svo lengi, að fiskverðið verði aftur eðlilegt. Jeg mundi þó ekki hafa farið fram á þessa tilslökum, ef um nokkur útlát hefði verið að ræða fyrir ríkissjóð. En það er víst, að fjelagið er gjaldþrota á sömu stundu og neitað er um þessa tilslökun, en annars er von um, að það geti haldið áfram að starfa og ef til vill unnið sig svo upp, að ríkissjóður geti losnað úr sinni áhættu. Jeg álít rjett að nota þennan möguleika, þó að vonin sje veik um, að fjelagið geti greitt skuld þá, er ríkissjóður ábyrgist. En jeg held, að málið verði rætt með betri árangri, þegar það er búið að vera í nefnd, og sje því ekki ástæða til að lengja umræðurnar að sinni.

Jónas Jónsson Það hefir komið í ljós af ræðu hæstv. fjrh. (JÞ), að afbrigði hafa verið í hv.Nd., og hann bar ekki á móti því, að þau hefðu verið veitt tvisvar. Þetta er dálítið óvenjulegt, og get jeg ekki sjeð annað en að mín orð í sambandi við þetta standi föst. Næst viðurkennir hæstv. ráðh. (JÞ), að þessi veðrjettur sje einskis virði fyrir landið nú, en samhliða því kemur í ljós, að Íslandsbanki vill meta veðrjettinn að nokkru. Þá fanst hæstv. ráðh. (JÞ) fjarstæða að gera ráð fyrir því, að hluthafar vildu á sig leggja að taka á sig persónulega ábyrgð. Af því að bankinn hefir farið fram á persónulega tryggingu, er sjálfsagt fyrir Alþingi að gera sömu kröfur, og ef hluthafar vilja ekki sinna því, hafa þeir engan rjett til að ætlast til hjálpar. Hæstv. ráðh. (JÞ) hjelt því fram, að það hefðu verið mistök að heimta ekki ábyrgð af þessum mönnum fyr, og er jeg honum samdóma í því. En jeg vil bæta úr því nú, með því að heimta af þeim, að þeir sýni einhvern lit á að vilja þakka hjálp ríkissjóðs. Hæstv. ráðh. (JÞ) tók fram, að margir af þessum mönnum væru vel stæðir. Þá ætti ekki einu sinni að gera þá kröfu, að þeir taki á sig persónulega ábyrgð, heldur skoða það sem sjálfsagt atriði, að þeir standi skil á sínum skuldum. Mjer finst bera á tortrygni hjá hæstv. ráðh. (JÞ) á „karakter“ þessara manna. Hann segir, að ekki sje við það komandi, að hluthafarnir gangi í ábyrgð. Þetta er mótsögn við það, sem hann sagði um, að þeir hafi gengið í ábyrgð gagnvart Íslandsbanka. Þetta minnir á orð hins fræga konungs um þingmennina, sem átti að reka út, en þeir sátu sem fastast: „Látum þá sitja, fyrst þeir vilja ekki fara“. En jeg trúi því ekki, að hæstv. ráðh. (JÞ) vilji feta í fótspor þessa konungs. Þá hefir hæstv. ráðh. (JÞ) haldið því fram, að veðið verði bætt með viðgerð skipanna, en ekki hefir fyrir því lagast skýringin á, hvernig það á að koma ríkissjóði til góða, þegar búið er að sleppa því. Að síðustu tók hæstv. ráðh. (JÞ) fram, að ástand útvegsins kæmi ekki málinu við, en gaf um leið þá góðu skýringu, að verð á fiski væri 25% fyrir neðan eðlilegt verð. Þá fer manni að lítast illa á fyrir Kárafjelaginu, þegar horfurnar eru svona, og formaður togaraeigendafjelagsins er nýbúinn að lýsa því yfir, að vegna kaupgjaldsins sje líklega rjettasta ráðið að leggja skipunum upp. Það má segja um þá, sem halda, að Kárafjelagið græði á vertíðinni: „Mikil er trú þín, kona!“

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg ætla bara að segja það, að ef peningastofnun eins og Íslandsbanki hefir svona mikla trú, því erum við þá að setja okkur upp á móti þessu, án þess að hafa nokkuð upp úr því?

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg get verið stuttorður um þessa tillögu, því að jeg hefi látið dreifa út með þskj. sjerprentaðri grein, þar sem tekið er fram flest af því, sem segja þarf um þetta mál. Jeg vil taka það fram, að þessi bíll hefir aldrei verið reyndur hjer, en bílafirma það í Frakklandi, sem býr hann til, hefir sent hingað einn eða tvo venjulega bíla. Þetta firma er mjög stórt og þekt, svo að ekki mun þurfa að óttast, að hjer sje um neina blekkingu að ræða. Sú er saga þessarar bifreiðar, að frá 1906 og fram á miðjan styrjaldartímann hafði rússneskur hugvitsmaður verið að gera tilraunir með bíla. Hann var forstöðumaður bílstöðva rússneska hersins. Honum þótti mikið við liggja að geta gert bíla, sem hægt væri að fara á allan veturinn yfir snjóbreiðurnar rússnesku. Hann var kominn nokkuð á leið með þessar tilraunir, þegar hann varð að flýja land. Fór hann þá til Parísar og komst þar í samband við þetta bílafirma. Síðan hefir tilraunum þessum miðað áfram, svo að nú síðustu árin hafa menn farið alveg ótrúlegar ferðir á þessum bíl, t. d. yfir þvera Sahara og nú í vetur frá Kaspíhafi til Indlands. Einnig hafa verið gerðar tilraunir með hann í Alpafjöllum. Enginn vafi er á því, að slíkur bíll á erindi til okkar. Ein uppgötvun úr stríðinu hjálpaði til að fullkomna þennan snjóbíl, en það voru „tankarnir“. Það voru nokkurskonar bílar. Þeir, sem þekkja heysleðana, sem notaðir eru hjer á landi, geta skilið, hvernig snjóbíllinn gengur. Þar, sem eru afturhjól á venjulegum bílum, eru 6 hjól á snjóbílnum, og spannarbreið reim utan um þau úr gúmmí að utan, en einhverju sterkara efni að innan. Á þessu flýtur bíllinn. Jeg hefi og sjeð á myndum, að skíði eru sett undir framhjólin. Jeg býst við, að ef þessu máli verður vísað til samgmn., sem eflaust verður gert, muni vegamálastjóri segja þar um álit sitt. Hann hefir fengið heimildir um bílinn frá sama stað og jeg. Áreiðanlega yrðu einhver not af þessum bíl, og finst mjer, að gjarnan mætti kosta 10 þús. kr. til þess að gera hjer tilraunir með hann. Sjálfur bíllinn mundi kosta um 7 þús. kr., en auk þess má búast við ýmsum smákostnaði í sambandi við þetta. Jeg hefi ekki sjeð slíka bíla sjálfur, en sonur eins af prófessorunum við háskólann hefir sjeð þá í Kaupmannahöfn og sagt, að auðvelt mundi vera að fara á þeim t. d. frá Borgarnesi til Blönduóss, eins og vegurinn er nú.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer þótti vænt um að heyra, að mál þetta verður athugað í nefnd, því að það mun þurfa athugunar við. Jeg hefi átt tal um þetta mál við vegamálastjóra. Hann hefir sjálfur skoðað bílategund þá, sem hjer er um að ræða, og verið farþegi á honum, og hann álítur, að þessi tegund sje tæpast sú rjetta til að bæta úr samgöngunum hjá okkur, t. d. austur yfir fjall, þar sem hann muni ekki vel til þess fallinn að fara yfir lausan snjó, nema þá mjög grunnan. Hv. flm. (JJ) talaði um, að farið hefði verið á þessari tegund bíla yfir Sahara. En Sahara er að mestu leyti öldótt sandland, og mætti því kanske fara hjer yfir Sprengisand, en til þess þarf þá að brúa árnar. Helstu torfærurnar hjer eru hraun og keldur, fyrir utan árnar, og býst jeg ekki við, að bíllinn fari það. En þó að hann færi frá Borgarnesi til Blönduóss, finst mjer það ekki svo mikið; sá vegur er að mestu leyti akfær. Bíll þessi er lítill, aðeins fyrir 4 menn, og vjelin fremur afllítil, en það, sem um er að gera, er að fá verulega vjelsterkan bíl, sem gæti rutt burtu fönn, en til þess er þessi bíll of kraftlítill. Þá ættum við heldur að fá bíl, sem stjórnin hefir verið að hugsa um og kostar um 25 þús. kr. Vegamálastjóri vildi fá fjárveitingu í fjárlögin 1927, en stjórninni þótti rjettara, ef af kaupum yrði, að kaupa þessa bifreið á yfirstandandi ári og tók því ekki þessa till. vegamálastjóra upp í fjárlagafrv. Bifreiðartegund sú, sem hv.flm. (JJ) hefir mælt með, hefir ekki reynst vel í Noregi í snjó, og hefi jeg hjer í höndum brjef frá firma einu þar, sem hefir reynt hana. Segir firmað, að það noti hana sem venjulega bifreið og að það hafi tekið af henni þann útbúnað, sem átti sjerstaklega að gera hana hæfa til notkunar í snjó, en með snjó á jeg við lausa fönn, því að á hjarni geta allar bifreiðar farið.

Flm. (Jónas Jónsson: Það er rjett skilið hjá hæstv. atvrh. (MG), að jeg geri ekki ráð fyrir, að þessi bíll, sem till. fer fram á að keyptur sje, verði notaður til flutninga á þungavöru, t. d. austur yfir Hellisheiði, svo að því leyti erum við sammála. En þar skilur okkur líka, mig og hæstv. atvrh. (MG). Fyrir mjer vakir, að gerð sje hjer á landi tilraun með þennan bíl, sem reynst hefir ágætlega nothæfur á margskonar vegleysum víðsvegar úti í löndum og það á lítt bygðum svæðum. En af slíkri tilraun vill hæstv. atvrh. (MG) ekkert vita, og ef dæma má eftir orðum hans eins og þau fjellu, þá er ástæðan sú, að vegamálastjóri landsins hefir einhverja ofurtrú á því, að þessi bíll, sem jeg vil láta reyna, sje með öllu ónothæfur á vegleysum þeim, er Íslendingar hafa við að búa. Jeg vil þá benda á, og því verður ekki neitað, að við, sem greitt höfum atkv. með hæstv. atvrh. (MG) um 5 þús. kr. styrk til þess að gera tilraun um að stífla Þverá, sem mjög ólíklegt er að komi að notum, þó að vegamálastjórinn hafi ráðlagt það, við, sem greiddum atkv. með því, höfum verið of auðtrúa í fjárveitingum okkar, ef það verður ofan á, að ófýsilegt sje að reyna það samgöngutæki, sem hæstv. atvrh. (MG) og vegamálastjóri bera ekki á móti að farið hafi verið á um víðari vegleysur en við þekkjum á okkar hálfruddu vegum, bæði í sveitum og sveita milli. Vegamálastjóri hefir ekki fengið hæstv. atvrh. (MG) þau plögg í hendur, er sanna, að bíll þessi geti ekki komist yfir margskonar lendi á Íslandi. En svo er einmitt mörgum vegum okkar farið, að þó að þeir sjeu ófærir þeim bílum, sem við þekkjum enn, þá er sennilegt, að sá bíll, sem hjer er um að ræða, komist klaklaust eftir mörgum þeirra. Jeg skal t. d. í því sambandi minnast á Landsveit. Síðastliðið sumar komst ekki bíll þangað upp eftir vegna lausasands og annars farartálma á veginum. Sama er að segja um fleiri sveitir í Rangárvallasýslu, að þó þar sje ófært venjulegum bílum, virðist margt benda á, að bíll, sem farið hefir yfir eyðimerkurnar í Afríku þverar og endilangar, geti komið að góðum notum víða hjer á landi. Hæstv. atvrh. bygði andmæli sín gegn því að reyna þennan bíl á því, að honum væri ekki ætlað að flytja þungavöru. En við höfum fleiri þarfir í samgönguumbótastarfsemi okkar en þær, sem eingöngu miðast við þungavöruflutning. Og þótt vegamálastjóri leggi til að kaupa 17 þús. króna bíl til snjóruðnings á Hellisheiði, þá getur hann ekki gengið yfir Holtavörðuheiði á vetrum nje orðið notaður þar. Hæstv. atvrh. (MG) þótti sá bíll of lítill, er jeg legg til að verði keyptur, af því að hann tæki aðeins 4 menn. En jeg vil þá bæta því við, að hingað til höfum við mikið notast við fjögra manna bíla, enda er það öllum kunnugt, að sá bíll, sem rutt hefir sjer mest til rúms um allan heim, er einmitt af þeirri stærð. Mjer skilst, að þessi óvilji hæstv. atvrh. (MG) og ótrú hans á málinu sje komin frá vegamálastjóra, og þess vegna eigi að koma því fyrir kattarnef. En jeg geri nú samt ráð fyrir, að till. fái að komast til nefndar, og mun mjer þá gefast tækifæri að ræða við þá hæstv. atvrh. (MG) og vegamálastjóra, þó jeg hinsvegar geri ekki ráð fyrir, að mikið verði að græða á því, sem þeir hafa fram að færa móti málinu, ef dæma á eftir þeim rökum, sem hæstv. atvrh. hefir hreyft hjer í dag. Hæstv. atvrh. taldi það ekki mikið kraftaverk að komast í bíl norður á Blönduós, af því að margir vegarkaflar væru þegar akfærir á þeirri leið. Þetta þykir mjer samt því undarlegra, sem hann hlýtur að vita, að á þeirri leið þarf samkvæmt áætlun vegamálastjóra að kosta til of fjár að gera við vegleysurnar og bæta þá vegi, sem komnir eru, svo að fært geti talist öllum venjulegum bílum eða þeim, sem við höfum notast við hingað til. Annars finst mjer, að setja megi athugasemd við, hvað sá maður hafi til þess að bera að vera vegamálastjóri landsins, sem legst á móti því, að reyndur sje hjer á landi bíll, sem óhrekjandi sannanir eru fyrir, að gefist hefir ágætlega í víðlendum eyðimörkum suður í Afríku. Og jeg leyfi mjer að bæta því við, að það þarf brjóstheilindi til og meiri vantrú en alment þekkist, að leyfa sjer að segja, að ekki megi veita 10 þús. kr. til þessa fyrirtækis, þegar áreiðanleg skilríki liggja fyrir, sem sanna, að í bíl þessum hefir verið farið um margfalt meiri og erfiðari vegleysur en við þekkjum. Sá vegamálastjóri, sem legst á móti jafnmiklu nauðsynjamáli, hann hlýtur að verða sjer til ævarandi minkunar, ef rjett er haft eftir honum af yfirmanni hans, hæstv. atvrh.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer finst ekkert athugavert við það, þó jeg játi, að jeg hafi upplýsingar mínar í þessu máli frá vegamálastjóra. En hitt veit jeg ekkert um, hvort hv.flm. (JJ) getur staðið við það, að vegamálastjóri verði sjer til minkunar fyrir það, sem jeg hafði eftir honum. En eftir því að dæma, sem hv.flm. fórust orð í framsöguræðu sinni, þá hefir hann aldrei sjeð þennan bíl og veit ekkert um hann annað en það, sem hann hefir lesið og sjeð um hann í auglýsingaritum frönskum, sem honum hafa borist, og eftir frásögn einhvers prófessorssonar hjer í Reykjavík, að mjer skildist. En móti þessu er skýrsla vegamálastjóra, sem þekkir bílinn bæði af sjón og reynd, því hann hefir að líkindum einn hjerlendra manna ferðast með honum. Jeg verð nú að segja það eins og það er, að mjer virðast gögn þessara tveggja manna ærið ólík. Hv. flm. (JJ) hefir aðeins sjeð myndir af bílnum og lofar hann, samkvæmt auglýsingameðmælum, á hvert reipi. Vegamálastjóri hefir ferðast í bílnum og komist að þeirri reynslu, meðal annars, að hann sje ónothæfur í lausasnjó. Jeg skal játa það, að jeg skoðaði þetta sem snjóbíl, og studdist þar við orðalag tillgr. En nú vill hv.flm. leggja meiri áherslu á torfærur eða vegleysur á auðri jörð. Jeg get ekki talið Holtavörðuheiði vegleysu, eins og hv.flm. (JJ) vildi halda fram til stuðnings máli sínu, að þar mundi bíllinn gefast vel. Eins og jeg tók fram, þá skil jeg till. þann veg, að bíllinn, eftir frásögn hv.flm., sje jafnvígur í snjó og á vegleysum. Nú hefi jeg upplýst, samkv. skýrslu vegamálastjóra, að bíllinn komist ekkert áfram í lausasnjó. Hann kemst þá því aðeins yfir Holtavörðuheiði að vetrarlagi, að harðfenni sje, en það geta allir bílar. Jeg viðurkenni ekki, að frá mjer hafi andað neinum kulda gegn þessu máli, þó jeg hafi skýrt hjer frá upplýsingum, sem opinber starfsmaður landsins ljet mjér í tje um málið, og það einmitt sá maðurinn, sem stjórninni er skylt að leita til, þegar um samgöngur innanlands er að ræða. Enginn getur ætlast til, að stjórnin segi já og amen við hverju nýmæli, áður en hún hefir leitað sjerfræðinga þeirra, sem hún hefir sjer til aðstoðar. Þess vegna kemur mjer dálítið á óvart, að hv.flm. (JJ) firtist við mig, þótt jeg segi frá upplýsingum þeim, sem ráðunautur stjórnarinnar í þessu máli hefir gefið mjer. Sjálfur hefi jeg ekki, fremur en hv.flm. (JJ), sjeð þennan bíl, öðruvísi en í auglýsingaritum, sem enginn hörgull er víst á. Annars finst mjer óforsvaranlega hart að kveðið hjá hv.flm. (JJ) að telja vegamálastjóra ekki færan um að gegna starfi sínu framvegis, fyrir það eitt, að vilja ekki gleypa við þessari flugu flm. að órannsökuðu máli. Og sjerstaklega hart tel jeg þetta af því, að jeg ber hið besta traust til þessa embættismanns og tel, að hann standi mjög vel í sinni stöðu.

Einar Árnason Mjer þykir vænt um, að till. þessi er fram komin. Hún er þó tilraun í þá átt að leysa ár þeim samgönguvandræðum, sem menn eiga við að búa í snjóasveitum landsins. Það kann vel að vera, að sumir geri sjer ef til vill fullháar hugmyndir um það, að með tilraunum þessum verði leyst ár vandræðum snjóasveitanna, en það virðist mjer þungamiðja málsins, að hjer sje stefnt í rjetta átt, hvað svo sem reynslan kann um það að segja á sínum tíma. Mjer skildist á hæstv. atvrh. (MG), að hann hefði enga trú á þessum bíl. Hinsvegar skýrði hann frá, að samkv. bendingu vegamálastjóra mundi verða keyptur stærri og þá um leið margfalt dýrari bíll, til þess að sópa snjó af vegum og greiða með því fyrir öðrum bílum, að mjer skildist, sem á eftir koma. Jeg geri ná ráð fyrir, að þetta geti að einhverju gagni komið, og þá að líkindum í snjóleysinu hjer sunnanlands, en hitt þykist jeg vita fyrirfram, að þessi bíll verður ekki til að bjarga snjóasveitunum á Norður- og Austurlandi. Þau hjeruð verða jafnilla stödd eftir sem áður. Þess vegna vona jeg ná, að hv. deild mæli með því, að lagt sje át í það að eyða 10 þús. kr. til þess a ganga úr skugga um atriði, sem deilt er um og orkar mjög tvímælis, það atriði, hvort þessi bíll muni koma snjóasveitunum að liði eða ekki. Trúleysið kann að sigra í bili, en kröfurnar verða ekki þagðar í hel. Þær koma áreiðanlega aftur, rísa þá upp öflugri og ákveðnari og heimta, að þetta verði reynt. Við eyðum árlega hundruðum þúsunda í vegi og erum þó skamt komnir með þá enn. Og þrátt fyrir alla vegagerðina er þó helmingur landsins vegalaus fast að því 6–7 mánuði á ári. Þá liggja þeir undir snjó og koma engum að haldi. Þess vegna væri mikið fengið, ef okkur auðnaðist að finna það samgöngutæki, er við gætum bæði notað í snjóasveitunum á vetrum og í öðrum vegleysum, sem við höfum áreiðanlega nóg af. Annars ætla jeg ekki að lengja umr. frekar. Jeg býst fastlega við, að málið fái að ganga til nefndar, og gefst þá betra tóm til nánari athugana.

Flm. (Jónas Jónsson) Hæstv. atvrh. (MG) hefir tekið svo í málið, að mjer getur ekki blandast hugur um, að hann sje á móti því. Og álit sitt segist hann byggja á sjerfræðingi. Jeg skal játa, að það sje nauðsynlegt að byggja stundum á áliti sjerfræðinga, en vitanlega fer það eftir því, hvað áreiðanlegur hann hefir reynst í áætlunum sínum, sjerfræðingurinn, hvort álit hans hefir staðist rök reynslunnar. Sje það ekki, er ástæðulaust að fylgja honum í blindni. Og nú vil jeg nefna dæmi, þar sem þingið beinlínis gekk á móti áliti þessa sjerfræðings, sem hæstv. atvrh. (MG) vill nú byggja á alla sína visku, og samþykti að haga stóru verki á alt annan hátt en vegamálastjóri hafði lagt til að það skyldi gera. Þetta dæmi er fárra ára, og þó að hæstv. atvrh. væri þá ekki ráðherra, geri jeg ráð fyrir, að honum sje þó kunnugt um, að vegamálastjóri hafði lagt til að viðhafa aðra aðferð til þess að halda Þykkvabæjarvötnunum í skefjum en þingið samþykti. Vegamálastjóri ætlaði að þrengja að vatninu í Djúpós með þeim hætti að hlaða kampa beggja vegna og halda svo opnum ál í miðjunni. Á þessu hafði ekki einn einasti bóndi í Þykkvabæ nokkra trú. Þó að þeir væru ekki sjerfræðingar, vissu þeir þó betur og skildu en vegamálastjóri, að állinn myndi dýpkva, grafa undan görðunum og stíflumar hrynja. Þeir sáu, þessir leikmenn, að hjer var um svo stórkostlega vitleysu að ræða hjá vegamálastjóra, að hann mætti ekki komast upp með hana. Þeir sneru sjer til þingsins og fengu sínu framkvæmt. Heilbrigð skynsemi leikmanna sigraði, en sjerfræðingur stjórnarinnar varð að láta í minni pokann. Ósinn var teptur, eins og bændur höfðu talið einu leiðina, og nú hefir komið á daginn, að með þessu verki hefir tekist að gera það gagn, sem ætlast var til í upphafi. Vitanlega er jeg ekki þar með að segja, að alt sje vitlaust, sem sjerfræðingar gera, þó að hjer sje um óhrekjandi dæmi að ræða, að fjöldinn vissi betur en sá eini, sem ráða átti fyrir fjöldann. En jeg nefndi þetta sem sönnun þess, að jafnvel lærðum sjerfræðingum getur yfirsjest, og að heilbrigð skynsemi leikmanna á þá heldur að ráða. Og það mætti eflaust nefna fleiri dæmi þess, að sumar áætlanir þessa sjerfræðings stjórnarinnar og álit hans hafa ekki haft við rök að styðjast, þegar reynslan fór að dæma verk hans. En því ætla jeg að sleppa að þessu sinni. Hæstv. atvrh. (MG) fer villur vegar, ef hann heldur, að jeg hafi aðeins við „reclame“-rit að styðjast hvað upplýsingar mínar snertir á þessum bíl. Hann veit ekkert um, hvaðan jeg hefi heimildir mínar, eða hverjar þær eru. Allir sæmilega mentaðir menn vita, að í þessum bílum er búið að fara mörg þúsund km. yfir eyðimerkur og vegleysur. Það er þeim, sem skjátlast, en ekki mjer, og á meðan þeir geta ekki ósannað skýrslu mína, verða þeir að þola, að jeg segi, að þeir hafi á röngu að standa. Hvað Holtavörðuheiði snertir, þá held jeg mjer við það, sem jeg sagði fyr, að hún er vegleysa fyrir þá bíla, sem við höfum hingað til vanist. Að minsta kosti fullyrði jeg, að enginn af þeim bílum, sem nú eru í landinu, geti komist yfir hana. Það, sem mjer finst að vaki fyrir þeim báðum, hæstv. atvrh. (MG) og vegamálastjóra, er það, að þeir álíti, að allar samgöngur eigi að miðast við það eitt, að svo og svo mikið af smjöri og heyi geti flust hingað til Reykjavíkur austan yfir heiði. Þess vegna sjá þeir ekki nema Hellisheiði og miða allar samgöngubætur við þann veg. Þar á hann líka að notast, þessi 17 þús. kr. snjóplógur, sem þeir vilja nú láta kaupa. Ef hæstv. atvrh. (MG) les sæmilega vel þetta mál, þá ætti honum að vera ljóst, að sjálfsagt sje að gera tilraun með þennan bíl hjer á landi, sem gefist hefir jafnvel á margskonar vegleysum erlendis og jeg hefi bent á. Jeg hefi nefnt þennan bíl snjóbíl, af því að hann er notaður í snjó, en það má vel vera, að kalla mætti hann eitthvað annað og miða það við vegleysurnar. Það var rjettilega tekið fram hjá hv. 1. þm. Eyf. (EÁ), að við höfum ekki ráð á öðru en að reyna öll þau samgöngutæki, sem nokkur von er um, að geti komið hjer að gagni. Þess vegna endurtek jeg þá ósk mína, að till. fái að ganga til samgmn. og athugast þar áður en síðari umr. verður.

Eggert Pálsson Jeg skal fúslega viðurkenna, að hjer er ekki um þá upphæð að ræða, að ástæða sje til að telja hana eftir, ef nefndin felst á að mæla með henni, svo um það ætla jeg ekki að tala. En það var viðvíkjandi því, sem hv.flm. (JJ) sagði um Djúpós-fyrirhleðsluna, að jeg fann ástæðu til þess að standa upp. Jeg hefi altaf heyrt því haldið fram af kunnugum mönnum, að það hafi verið meining vegamálastjóra frá upphafi að hlaða í ósinn eða teppa hann á líkan hátt og gert var. En hann vildi ekki láta það álit sitt uppi opinberlega, vegna þess, að hann gat átt á hættu, að verkið strandaði. Því hefði hann látið uppi, að teppa ætti í ósinn, þá mátti búast við, að Vestur-Landeyingar yrðu á móti því, og færðu sem ástæðu fyrir því, að vatnið mundi flæða inn í Valalæk og spilla til stórra muna víðáttumiklu engjaflæmi. Þetta hefi jeg eftir mönnum, sem töluðu einslega við vegamálastjóra og töldu einmitt, að honum hefði farist viturlega, að láta ekkert uppi um hinar endanlegu fyrirætlanir sínar. Mjer fanst ástæða til að skýra frá þessu, en sel það vitanlega ekki dýrara en jeg keypti. Annars geri jeg ráð fyrir, að málið fari til nefndar, og verður nefndin þá, eftir þeim gögnum, sem fram koma, að skera úr, hvort bíll þessi muni okkur hentugur eða ekki.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer fanst hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) tala eins og þegar væri sannað, að þessi ákveðna bifreiðategund væri til þess fallin að leysa samgönguvandræði okkar. Það, sem jeg sagði um hana í byrjun, fanst mjer þó ekki á þá lund, að sjálfsagt væri að sannfærast um ágæti hennar. Hins vegar skal jeg taka það fram, að ef það reynist ekki á rökum bygt, sem jeg sagði, og bíllinn dæmist vel fallinn til þess að leysa úr vandræðum okkar, þá skal ekki standa á mjer að hverfa að því ráði, að hann verði keyptur. En hitt taldi jeg mjer skylt, að skýra frá því, sem ráðamaður stjórnarinnar sagði um þetta mál. Vegamálastjóri hefir að líkindum einn hjerlendra manna farið í þessum bíl. Það var í hitteðfyrra við Holmenkollen í Noregi, að öllum vegamálastjórum á Norðurlöndum var boðið að taka þátt í reynsluför, sem farin var á þessum bíl. Frá dómi þessara sjerfræðinga hefi jeg skýrt og tel óþarft að endurtaka það. Nú má það undarlegt vera, ef allir þessir menn hefðu verið jafnófærir að dæma um farartæki þetta, eða t. d. Svíar hafi verið svo blindir að dæma þann bíl óhæfan, sem nú er fullyrt að geti bjargað okkur út úr öllum vandræðum.

Jeg sagði ekki öllum

. Nei, það kann nú ef til vill að vera fullmikið sagt, en jeg átti við vandræði af flutningum í snjó. Þegar jeg sagði, að hv.flm. (JJ) þekti ekki mikið til þessa farartækis, þá fór jeg eftir hans eigin orðum, því hann margtók það fram, að hann hefði aldrei sjeð bílinn öðruvísi en á mynd. Hitt veit jeg, að útbýtt hefir verið hjer í bænum ógrynnum af frönskum auglýsingum um þennan bíl, og finst mjer síst ósennilegt, að hv.flm. hafi borist eitthvað af þeim. Þá er það vegleysan á Holtavörðuheiði. Jeg held mjer við það sama og áður, að kalla þar veg, en ekki vegleysu. Hitt er líka rangt hjá honum, að jeg miði alt við Hellisheiði og þá flutningaþörf, sem þar er um að ræða. En hinsvegar vil jeg benda honum á það, að sá bíll, sem fer yfir Hellisheiði í snjóavetrum, hann hlýtur að reynast líka nothæfur á Holtavörðuheiði. Annars verð jeg að endurtaka það, sem jeg sagði fyr, að eigi gagn þessa bíls að reiknast eftir því, hvað nothæfur hann reynist á auðri jörð og vegleysum, þá er rangt að nefna hann snjóbíl. Hv. flm. hefir því sjálfur horfið frá snjóbílshugmyndinni, og mun það betur farið; en hann ætti ekki að stökkva upp á nef sjer yfir því, þótt jeg leiði hann á rjettar brautir. Um Djúpós-fyrirhleðsluna veit jeg ekkert, hvað hv.flm. (JJ) hefir fyrir sjer. Þetta, sem hann var að dylgja um, er mjer algerlega ókunnugt, á hvaða rökum sje bygt, en jeg get spurt vegamálastjóra um það.

Jeg veit miklu fleira um Djúpósmálið

. Hv. flm. getur varla haldið því fram í alvöru, að hann viti betur um fyrirætlanir vegamálastjóra en vegamálastjóri sjálfur. Annars skal jeg segja það, að ef hv.flm. getur sannfært mig um, að hjer sje um verulega nothæft farartæki að ræða, sem telja megi víst að komi að gagni hjer í landi, þá skal jeg verða fyrstur til þess að taka höndum saman við hann og samþ.kaup ríkissjóðs á þessum bíl. En á meðan jeg sannfærist ekki og hv.flm. hefir ekki merkari rök fram að færa máli sínu til stuðnings, þá finst mjer enginn geta láð mjer, þótt jeg hallist fremur að því, sem vegamálastjóri segir mjer, auk þess sem jeg tel mjer skylt að gera hv. deild kunna skýrslu þessa trúnaðarmanns stjórnarinnar.

Flm. (Jónas Jónsson) Að jeg nefndi Djúpós, var af því, að jeg vildi með dæmi sýna, að það er ekki altaf tryggilegt að treysta sjerfræðingunum. Nú hefir hv. 1. þm. Rang. (EP) játað, að vegamálastjóri hafi í fyrstu ætlað að hlaða fyrir ósinn, en ekki þorað að láta það uppi. En hann bætti því við, að verkfræðingurinn hefði leynt menn því, hvað hann ætlaði að gera. En það sjá allir, að enginn getur um það vitað, nema sá alvísi, þegar annað er sagt en það, sem hugsað er. En flesta mun gruna, að þessi frásögn um leynifyrirætlanir í sambandi við Djúpós sje tómur skáldskapur. Það var nefnilega engin ástæða til að leyna þessu, einmitt því, sem kunnugu mennirnir á staðnum heimtuðu. Jeg vil nú leyfa mjer, alveg án þess að ætla mjer að erta nokkurn mann, að benda hv. 1. þm. Rang. (EP) á, hvað kyrstöðumönnunum getur yfirsjest. Hann lýsti því með sterkum orðum á þinginu 1913 eða 1914, að óhugsandi væri, að bændur í Rangárvallasýslu gætu nokkurn tíma haft gagn af bílum. Hvern gat grunað það þá, hve geysimikla þýðingu vöruflutningabílar mundu koma til með að hafa fyrir bændur þar eystra?

Jeg veit ekki betur en að jeg hafi altaf verið með því að styrkja bílana

. Jeg skal sýna hv.þm. það einhvern tíma seinna, hvað hann hefir sagt um þetta. Annars get jeg þessa ekki hjer til þess að erta hann, heldur til þess að sýna yfirboðara hans, hæstv. atvrh. (MG), hve hættulegt og varasamt það getur verið að vera vantrúaður á nýjungar. Hæstv. ráðh. sagðist vera til með að fylgja þessari till., ef það væri sannað, að gagn yrði að. En það situr illa á hæstv. ráðh. að segja þetta, þar sem hann hefir „bóndafangað“ deildina til þess að greiða atkvæði með 5 þús. kr. fjárveitingu til nets yfir Þverá, sem mjög litlar líkur eru til að komi að nokkru gagni. Jeg greiddi atkvæði með því sem tilraun, af því að mál þetta er stórt, og móti ágangi Þverár má ekki láta nokkurt ódýrt úrræði ónotað. En jeg fæ ekki betur sjeð en að þeir, sem greiddu atkvæði með því að veita 5 þús. kr. til nets yfir Þverá, geti einnig staðið sig við að veita 10 þús. kr. til þess að kaupa þennan snjóbíl, því að áreiðanlega eru meiri líkur til, að hann komi að gagni, heldur en vírnetið í Þverá.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer finst, að Þverárnetið komi þessu máli lítið við, en jeg skal þó taka það fram, að ef vegamálastjóri segir, að það sje tilgangslaust að fylgja fram þeirri styrkveitingu, þá mun það ekki gert, þótt heimildin sje fengin. Það, sem hræðir mig mest viðvíkjandi þessum snjóbíl, sem reyndar samkvæmt umræðunum á helst að nota á auðri jörð, er það, að búið er að reyna hann í hjeruðum, sem ekki eru ósvipuð og hjer, og þar hafa þeir ekki reynst vel. Norska fjelagið er hætt við þá. Og þar við bætist, að vegamálastjóri, sem líka hefir reynt þá, hefir enga trú á þeim. Jeg fæ ekki betur sjeð en að taka verði mikið tillit til þessa.