Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðan 2. umr. fjárlagafrv. lauk, hefur fjvn. haldið nokkra fundi, farið yfir frv., brtt., sem teknar voru aftur til 3. umr., og erindi og bréf, sem við bættust. Meiri hl. n. leggur til á þskj. 244, að gerð verði ein brtt. við tekjuhlið frv., en nefndin öll gerir tillögur til breyt. á frv. samkv. þskj. 243 og öðru þskj., sem er ekki komið úr prentun. Hv. þm. Framsfl. og Alþb. hafa þó áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., er fram kunna að koma. Mun ég fara nokkrum orðum um tillögurnar til breytinga. Við 2. gr. frv. er ein brtt. frá meiri hl. n. um, að 3. töluliður hækki um 4.5 millj. kr., í 239 millj. 100 þús. kr. Athugun, sem fram fór, leiddi í ljós, að rétt væri að hækka þennan lið. Við 10. gr. er brtt. I, 2. e. undirliður b, fálkaorðan hækki um 20 þús. kr. Þetta er leiðrétting vegna verðlagsbreytinga, frá því að áætlunin var samin. Við 11. gr. A. 10 eru tvær brtt., að liðirnir k og r hækki, sá fyrri um 150 þús. kr., en hinn um 180 þús. kr. Þessir liðir eiga að ganga til löggæzlu í sveitum og ýmiss annars lögreglukostnaðar. Nefndinni höfðu borizt mörg erindi um aukna löggæzlu, bæði í sveitum og annars staðar, vegna vertíða eða annarra sérstakra ástæðna. Nefndin sendi þessi erindi til dómsmrn. til athugunar og leggur til, að þessi hækkun sé gerð að ósk rn. Er það von nefndarinnar, að þessar upphæðir nægi til þess, að hægt sé að koma til móts við eðlilegar óskir um aukna löggæzlu. Við 23. lið, til húsameistara ríkisins, er ein leiðrétting. Liðurinn tekjur af vinnu, 500 þús. kr., lækki í 300 þús. Er það samkv. reynslu undanfarinna ára talið réttara. Við 12. gr. Liðurinn VII hækki um 800 þús. kr. og jafnframt verði orðalagsbreyting, sem felur það í sér, að styrkur til St. Jósefsspítalans í Reykjavík verði framvegis 20 kr. á legudag, en hinir fái 10 kr. á legudag eins og verið hefur. Við 13. gr. A. II. 72, fyrir 100 þús. komi 150 þús. kr. Þetta er leiðrétting vegna skekkju, sem þarna varð. Við 13. gr. D. IV. 6, liðurinn hækki um 120 þús. kr. vegna flugumferðar og öryggisþjónustu. Það hafði fallið niður af vangá. Þetta er leiðrétting, en ekki til þess að auka starfið frá því, sem nú er. 13. gr. F. 2, landkynning, liðurinn hækki um 250 þús. kr., en það er hluti ferðaskrifstofunnar af starfsemi og skrifstofuhaldi í London, sem láðst hafði að taka með í áætlun skrifstofunnar. Á 14. gr. A. 1 komi nýr liður, 150 þús. kr. vegna 50 ára afmælis háskólans. Á 14. gr. A. 2, til styrktar íslenzkum námsmönnum, liðurinn hækki um 775 þús. kr., í 8 millj. og 53 þús. kr., þar af til lánasjóðs íslenzkra námsmanna samkv. lögum 5 millj. 555 þús. kr. Það er sumpart vegna gengisbreytingar, sem talið er eðlilegt að hækka nokkuð þennan lið, og einnig er nokkur hækkun til samræmis. Vegna launabreytinga innanlands er talið eðlilegt, að hækkun verði á styrk til íslenzkra námsmanna. 14. gr. A. X. 22, liðurinn hækki um 276 þús. kr. Þetta er talin óhjákvæmileg leiðrétting vegna fjölgunar nemenda og beinnar lagaskyldu um sundkennslu í skólum. Við 14. gr. A. X. 23. b. 1 eru nokkrar breytingar. Hamrahlíð í Reykjavík: fyrir 1957 280 kr. komi 520 þús. kr., vegna þess að ákveðið er að taka minni áfanga í byggingu þessa skóla en upphaflega var ætlunin. Við bætast tveir nýir liðir: Álftamýrarskóli í Reykjavík 700 þús. kr. og Reykdælaskólahverfi 144 þús. kr. Á 14. gr. A. XI bætast tveir nýir liðir, gagnfræðaskóli verknáms í Reykjavík, fyrsti áfangi, 700 þús. kr. og gagnfræðaskóli Langholtsskóla, fyrsti áfangi, 620 þús. kr. Þessar breytingar eru taldar leysa betur úr brýnustu þörfum vegna fjölgunar barna og þrengsla í skólum, er leiðir af sér rúmlega 700 þús. kr. hækkun á þessum lið. Þá er nýr liður, námskeið fyrir gagnfræðaskólakennara, 25 þús. kr. Þessi liður er endurveiting, en hafði fallið niður úr frv. Liður XV, íþróttakennaraskólinn, liðirnir e og g hækki um samtals 32 þús. kr. Það eru leiðréttingar, vegna þess að talið var, að áætlunin væri of lág þar. Þá kemur á þessari grein nýr liður, yfirbygging sundlaugar, íþrótta- og fimleikahúss á Siglufirði 300 þús. kr. Þetta er fyrsta greiðsla af fimm til þess mannvirkis. Á 14. gr. B. XIII, til skálda, rithöfunda og listamanna, liðurinn hækki um 290 þús. kr. Það er vegna þess, að talið er eðlilegt að hækka þetta framlag nokkuð frá því, sem verið hefur, vegna kauphækkana. Þá er nýr liður á þessari grein: til listsýningar í Danmörku 100 þús. kr., og hækkun til Leikfélags Reykjavíkur 50 þús. kr., auk þess til vísinda- og fræðimanna, nýs leikfélags og til ritstarfa og útgáfustarfsemi, samtals 75 þús. kr. hækkanir. Á 16. gr. A bætist við fyrirhleðsla í Fjarðará í Borgarfirði eystra vegna flóða, er nýlega urðu þar, og er óhjákvæmilegt að forða frekari skemmdum að dómi vegamálastjóra. Bætast þar við 20 þús. kr. - Liðurinn 33 hækki um 305 þús. kr. í 400 þús. kr., það er til mjólkurbúa og smjörsamlaga. - Við bætist nýr liður: til sóttvarnastöðva vegna hreinræktunar holdanauta 500 þús. kr. 16. gr. B. 1 hækki um 120 200 kr., þ.e. til Fiskifélags Íslands. Þessi hækkun er til þess að auðvelda félaginu að mæta sívaxandi óskum um rannsóknir og leiðbeiningar vegna vaxandi áhuga á niðursuðu fiskafurða og nauðsyn þeirrar starfsemi til að efla vöruvöndun á þessu sviði. 16. gr. D. XI, nýr liður, til jarðborana á Lýsuhóli í Staðarsveit 75 þús. kr. 16. gr. E, liðurinn tekjur frá happdrætti háskólans lækki úr 500 þús. kr. í 250 þús. kr., en gjaldaliðurinn hækki um þá upphæð. Þetta mun vera samkvæmt samningum, sem gerðir voru í fyrra um að fella smám saman niður í áföngum þetta gjald happdrættis háskólans í ríkissjóð. Á þessari grein komi nýr liður: til rannsókna á kísilgúr á Mývatni 350 þús. kr. 17. gr. I, nýr liður: til vatnsöflunar í Kelduhverfi 125 þús. kr. Þessi liður var tekinn aftur við 2. umr. vegna nýrra upplýsinga, og er þessi upphæð ákveðin samkv. þeim. Þá er nýr liður, annar á þessari grein, til skipulags Reykjavíkur vegna samkeppni 350 þús. kr. Samkeppnin var ákveðin í samráði við félmrn., og var ætlazt til, að ríkissjóður greiddi helming kostnaðar. 17. gr. V. 8. b, liðurinn hækki um 35 þús. kr. og er bundinn jafnmiklu framlagi annars staðar að. Þetta er skóli fyrir konur, er starfa á barna- og dagheimilum, og vegna mikillar aðsóknar er talið nauðsynlegt að auka skólann, enda mikil þörf á starfskonum fyrir þær stofnanir, og langt frá því, að hægt sé að fullnægja eftirspurn eftir þeim. Þá kemur 18. gr. Þar hefur verið fylgt svipuðum reglum og undanfarin ár, enda naumast annað fært, á meðan ekki er breytt gildandi löggjöf um elli- og eftirlaun. Hækkun á greininni er um 600 þús. kr. Það er rétt að taka fram í sambandi við 18. gr., að upphæðirnar, sem þar eru, eru ekki sambærilegar einar sér. Margir hafa eftirlaun úr eftirlaunasjóðum eða frá almannatryggingum, en upphæðin á 18. gr. er oftast miðuð við að jafna mun, sem orðið hefur af ýmsum ástæðum og ekki er unnt að leiðrétta öðruvísi. Næst er 20. gr. IV. liður: til bygginga á jörðum ríkisins, hækki um 200 þús. kr. - Þá kemur 27. liður, hækki um 130 þús. kr. Þetta er starfsmannahús á Bessastöðum, leiðrétting vegna meiri kostnaðar en talið var að yrði, er frv. var samið. Við 22. gr. eru þessar breytingar: IV. liður falli niður. Ríkissjóður er ekki lengur eigandi lóðanna í Vestmannaeyjum, og á því þessi liður ekki lengur heima þarna. - Þá er í öðru lagi nýr liður: Ríkisstj. er heimilt að gefa eftir aðflutningsgjöld af hljóðfæri, er Slysavarnafélagi Íslands var gefið. - Í þriðja lagi nýr liður: heimild til að gefa eftir aðflutningsgjöld af asdictæki í vélbátinn Mími. Tæki þetta var keypt með bátnum, en var ekki tilbúið, þegar hann sigldi heim, og varð því að sendast á eftir. Aðrir bátar, sem keyptir voru á sama stað, fengu tækin með sér og þurftu því ekki að greiða af þeim gjöld. Af þessum ástæðum þykir rétt að veita heimild til að gefa aðflutningsgjöldin eftir. - Í fjórða lagi er lagt til, að Norðausturland bætist við í grein um heimild til að bæta hlustunarskilyrði á Austurlandi. - Í fimmta lagi heimild til að veita ríkisábyrgð fyrir síldarverksmiðjuna Rauðku á Siglufirði, að upphæð ein millj. kr., með venjulegum skilyrðum. þetta er endurveiting. Verksmiðjan mun hafa notið svipaðrar fyrirgreiðslu á undanförnum árum. - Þá er í sjötta lagi: ríkisstj. er heimilt að veita ríkisábyrgð fyrir lánum að upphæð 35 millj. kr. vegna síldarverksmiðja á Austurlandi og til byggingar umhleðslustöðva fyrir síld, með venjulegum skilyrðum gagnvart öðrum en ríkisfyrirtækjum. - Í sjöunda lagi heimild til að veita síldarverksmiðjunum í Krossanesi og Hjalteyri 650 þús. kr. ríkisábyrgð fyrir láni til síldarflutninga með venjulegum skilyrðum. - Í áttunda lagi heimild fyrir ríkisstj. til að taka að láni 25 millj. kr. og endurlána upphæðina Ræktunarsjóði Íslands og Byggingarsjóði sveitabæja. - Þá er níunda till.: ríkisstj. skal heimilt að taka lán að upphæð 2 millj. kr. vegna bruna skólans á Eiðum. - Þá er í tíunda lagi till. við lið XXXI á þessari grein á þskj. 211. Þetta er brtt. til leiðréttingar á orðalagi, sem fallið hafði niður úr greininni þar. Verði þessar tillögur, er ég nú hef lýst, samþykktar, hækka tekjur um 4½ millj. kr., en gjöld um 7 739 718 kr. En greiðslujöfnuður verður 3 342 390 kr. Þá vil ég geta þess, að það er von á tillögum frá nefndinni til viðbótar þessum, sem hefur ekki verið unnt að afgreiða enn, en ég mun gera grein fyrir, þegar þær liggja fyrir. Ég legg til, að þessar till. n. og meiri hl. n., sem ég hef nú lýst, verði samþykktar og frv. svo breytt samþykkt.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. gerði ég grein fyrir afstöðu okkar fulltrúa Framsfl. í fjvn. til fjárlagaafgreiðslunnar. Við gerðum þá nokkra tilraun til þess að fá samþykktar leiðréttingar, er við töldum nauðsyn bera til að yrðu gerðar á fjárlagafrv., áður en það yrði afgreitt hér frá hv. Alþingi. Hinar veigamestu voru þær, að inn á fjárlög yrði tekin greiðsla til atvinnuleysistryggingasjóðs, 28.5 millj. kr., en það hefur ekki verið gert, og raunverulega verða þess vegna fjárlögin afgreidd með halla, þar sem lántaka fer fram til þess að greiða þetta lögboðna iðgjald. Enn fremur gerðum við tilraun til að fá tekna inn hækkaða fjárveitingu til niðurgreiðslna á vöruverði í landinu og studdumst við þær upplýsingar, sem við höfðum fengið hjá fjvn., hver sú fjárhæð væri. Þessar tillögur báðar voru felldar, svo að hér eru þess vegna einnig vantalin útgjöld á fjárlagafrv. Við umr. um niðurgreiðslurnar kom það fram hjá hæstv. fjmrh. í fyrsta lagi, að niðurgreiðslum yrði haldið áfram, svo sem verið hefði, og verðlag mundi ekki hækka vegna breytinga á þeim. Í öðru lagi, að engar breytingar væru ákveðnar um tilhögun á niðurgreiðslunum. í þriðja lagi, að við útflutningsuppbæturnar á landbúnaðarafurðum yrði staðið. Það kom einnig fram við 2. umr. fjárlaganna, að framleiðsluráð landbúnaðarins hefði ekki verið beðið um neina áætlun á útflutningsuppbótunum á næsta fjárlagaári. Þess vegna var órökstutt það, sem haldið var fram af hæstv. fjmrh. við 2. umr. fjárlagafrv. um aðild þess að þeim áætlunum, sem upp höfðu verið gefnar. Enn fremur var upplýst, að áætlun þeirra frá s.l. ári hefði staðizt að verulegu leyti. í þriðja lagi var það svo upplýst hér við 2. umr., að samtök bændanna í landinu hefðu haft forustu um útflutning á dilkakjöti, þeir hefðu verið brautryðjendur í frystihúsabyggingum á sínum tíma og fylgzt með þróuninni á sviði útflutningsmála. Þess vegna voru þau orð, sem voru sögð um það í aðra átt, órökstudd og heyrðu til sleggjudómum. Þegar fjárlögin verða afgreidd hér frá hv. Alþingi, sem nú líður óðum að, má gera ráð fyrir því, að um 100 millj. kr. halli sé á þeim, miðað við, að þessir tveir liðir, er ég hef gert grein fyrir, eru þar vantaldir. Niðurstöðutölur fjárlaga ættu því að vera um 1850 millj. kr., ef rétt væri fram talið. Hæstv. ríkisstj. hefur sinn hátt á þessu, og ætla ég ekki að gera fleiri tilraunir eða við fulltrúar Framsfl. í fjvn. til þess að koma fram leiðréttingum á fjárlagafrv. Ég vil enn fremur benda á það, að póst- og símamálastjóri lagði fyrir fjvn. leiðréttingar á áætlun pósts og síma upp á 13.2 millj. kr., og þegar ég ræddi þann þátt í ræðu minni hér um daginn, þá miðaði ég við, að sú leiðrétting hefði verið gerð. Nú hefur meiri hlutinn hins vegar ekki tekið upp þessa leiðréttingartölu, og er því áætlun pósts og síma, bæði um tekjur og gjöld, 13.2 millj. kr. lægri en póst- og símamálastjóri ætlast til, og man ég ekki til þess, að slíkar leiðréttingar frá embættismönnum hafi ekki verið teknar til greina fyrr, þar sem þær hafa ekki áhrif á niðurstöðutölur fjárlaga. Út af tillögum þeim, sem fram koma við þessa umr., vil ég segja það, að ég fagna þeim leiðréttingum, sem gerðar hafa verið, eins og leiðréttingu á sundskyldunni, sem ég benti hér á við 2. umr. að væri vantalið. Þá hefur hv. meiri hl. tekið upp till. okkar fulltrúa Framsfl. um að hækka fjárveitingu til lánasjóðs námsmanna, enda gerðum við rökstudda grein fyrir því, að hér væri nánast um leiðréttingu að ræða. Að nokkru hefur verið tekin upp till. okkar um að hækka fjárveitingu til að byggja á ríkisjörðum, þó að þar sé of skammt gengið. Við fögnum því, sem áunnizt hefur í rétta átt í þessum atriðum, og skiptir það okkur engu máli, þó að hv. stjórnarliðum þyki henta betur að fella tillögur fyrst og taka þær svo upp á eftir. Þá vil ég í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna geta þess, að það hefur verið venja nú a.m.k. við afgreiðslu þriggja síðustu fjárlaga að skipta fjárveitingu til flugvalla á einstaka flugveili, þ.e. framkvæmdafénu. En fyrir nefndinni lá ekki nein skiptitillaga frá flugráði að þessu sinni, og verður að telja það mjög miður farið. Þess vegna gerir fjvn. ekki till. um að skipta þessu fé nú, en ég vil leggja á það ríka áherzlu, að slíkt má ekki endurtaka sig. Þá er eitt atriði, sem ég vil víkja að enn þá, áður en ég lýk máli mínu, og það er afgreiðsla á fjárveitingum til byggingar skóla. Frá því að lögin frá 1955 um stofnkostnað skóla og fjármál skóla og eftirlit með þeim komu til framkvæmda, hefur verið samstaða innan fjvn. um undirbúning að skólabyggingaframkvæmdum. Hefur það verið bæði í tíð núv. ríkisstj. og einnig fyrrv. ríkisstj. Það hefur sýnt sig, að því miður hefur ekki tekizt eins vel framkvæmdin á þessari löggjöf og til var ætlazt, og bar það á góma við fjárlagaafgreiðslu, bæði í fyrra og eins við 2. umr. þessa fjárlagafrv. Frsm. meiri hl. fjvn. við afgreiðslu fjárlagafrv. 1961 lagði á það ríka áherzlu, eins og ég drap á í ræðu minni við 2. umr. fjárlagafrv. nú, að þessum málum yrði komið í traustara horf en verið hefði og gefin yrði út sérstök reglugerð um það, hvernig með þennan undirbúning skyldi fara. En í lögunum er lögð á það megináherzla, að undirbúningi sé hagað á þann veg, að teikningar séu fullgerðar og kostnaðaráætlun einnig, áður en samþykki ráðuneytis og Alþingis kemur til um fjárveitingar. Þegar gengið var frá undirbúningi fjárlagafrv. til 2. umr., voru teknir upp aðeins þrír nýir skólar, og var þá gert ráð fyrir því að taka til þeirra 1/5 af fullgerðri áætlun og miðað við, að frá teikningum og kostnaðaráætlun væri þá fyllilega gengið. Í sambandi við þá afgreiðslu voru einnig leiðréttar nokkuð áætlanir um eldri skóla, sem höfðu verið gallar á, og var samstaða um þessa leiðréttingu og einnig um það að láta bíða til næsta hausts leiðréttingar á áætlunum þriggja skóla, sem hafði verið vantalin eða vangerð áætlun um, þegar samþykkt hafði verið. Það var skoðun okkar, er að þessu samkomulagi stóðum, að frekari aðgerðir í skólamálum yrðu ekki gerðar, nema a.m.k. leitað væri eftir samþykki allra nefndarmanna fyrir því. Hins vegar gerðist það á síðasta fundi nefndarinnar, að þá kom bréf frá hæstv. menntmrh., þar sem lagt var til að taka upp fjárveitingu til fimm nýrra skólahúsa. Nú þarf ekki orðum að því að eyða, að öllum er ljós þörfin á því að hefja þessar skólaframkvæmdir, bæði hér í Reykjavík og úti um landið, enda hefur mjög verið á það sótt undanfarin ár, að það yrði gert. En það, sem gerðist í sambandi við þessar fjárveitingar, er það, að hér var búið að ákveða að hefja byggingu á einum skóla í Hamrahlíð, og var gert ráð fyrir, að sú fjárveiting, sem til þeirrar skólabyggingar gengi, yrði tæpar 2 millj. kr. eða fimmti hluti. En með bréfi hæstv. menntmrh. er lagt fyrir að hefja hér byggingu á þremur nýjum skólum til viðbótar þeim eina, er fyrir var, en hækka fjárveitinguna frá tæpum 2 millj. upp í 2½ rúmlega. Þetta kom okkur nm. mjög á óvart, og ég held, að það sé óhætt að segja, að það hafi komið fleirum á óvart en okkur minnihlutanefndarmönnum í hv. fjvn. Hæstv. ráðh. lagði á það áherzlu í sambandi við undirbúning að skólabyggingunum fyrir 2. umr., að það, sem gera þyrfti fyrst, væri leiðrétting, og það bæri að keppa að því að gera áætlanirnar raunhæfar, þær sem samþykktar eru. Samkv. því, sem fyrir liggur í fjvn. til upplýsingar um þessa skóla, þá er til þeirra skóla, sem gerð er till. um nú hér í Reykjavík, hluti ríkissjóðs af þeim kostnaði, eins og það liggur fyrir fjvn. í skýrslu fræðslumálastjóra, upp á 32 millj. kr. En samkv. þeim breytingum, sem gerðar voru með bréfi hæstv. menntmrh., eru þessar heildarfjárveitingar lækkaðar að hluta ríkissjóðs niður í 12.7 millj. kr., eða nærri um 2/3. Ástæðan til þess, að þessar breytingar eru gerðar, er sú, að með bréfi hæstv. ráðh. er farið inn á þá leið, sem talin er hafa reynzt illa, að skipta skólabyggingunum niður í áfanga og taka ákveðna fjárveitingu í aðeins hluta af þessum byggingum. Reynsla fyrri ára hafði sýnt, að þessi áfangaskipting hefði gefizt illa, og þess vegna hafði myndazt mikill greiðsluhali, sem nú átti að ganga að því að leiðrétta. Hins vegar hefur hæstv. ráðh. nú horfið frá þeirri stefnu, sem hann lýsti fyrir nefndarmönnum um daginn, að ætti að vera númer eitt, að taka inn raunverulegar áætlanir, heldur er hér tekin upp áfangaleið í ríkara mæli en gert hefur verið, og það er tekið fram í bréfi hæstv. ráðh., sem lá fyrir hv. fjvn., að teikningar og áætlanir væru ekki fullgerðar, en ráðuneytið mundi sjá um, að það yrði gert. Ég verð að segja um þetta atriði, að ég tel þetta mjög miður farið. Í fyrsta lagi er þarna brotið í blað um samstöðu fjvn. að undirbúningi þessara mála. Það hefur verið einlægur vilji fjvn. að vinna að samstöðu í þessum málum, og t.d. átti ég hlut að því í fyrra að vinna að þessu máli með hv. 2. þm. Norðurl. e., Jónasi G. Rafnar, og var á engan hátt reynt að fara á bak við okkur minnihlutanefndarmenn í framkvæmd eða undirbúningi þessa þáttar fjárlaganna. Og ég tel það enn þá fráleitara, að hæstv. ráðh. skyldi leggja til, að fjvn. tæki til samþykktar slík mál, þar sem fyrir liggur af hans hendi, að vantar fullnaðarteikningar og fullnaðarkostnaðaráætlun, eins og lögin mæla þó fyrir að eigi að vera frumskilyrði fyrir því, að fjárveiting til slíkra bygginga sé samþ. á Alþingi. Út af fyrir sig er ekkert um það að segja, og ég er ekki að efa nauðsyn þess, að þessar byggingar þurfi allar að framkvæmast. En það á að taka kostnaðaráætlanir þeirra í heild, eins og þær liggja fyrir, og yrði þá áætlun eða framkvæmd upp á 40 millj. á næstu 5 árum, ef fjárveitingin væri tekin öll eins og hún raunverulega liggur fyrir, því að þessi áfangaskipting mun aðeins verða til þess að halda lengra inn á þá leið, sem nú átti að fyrirbyggja, og koma í veg fyrir, að hægt verði að gera þær leiðréttingar, sem allir virtust vera sammála um, að nauðsyn bæri til að gera. Ég ætla ekki að þessu sinni að hafa um þetta fleiri orð, en ég harma það mjög, að inn á þessa braut skyldi vera farið, og vil minna á það, að 17. liður í ábendingum meiri hl. fjvn. við fjárlagaafgreiðslu 1961 var einmitt að leggja áherzlu á það að undirbúa vel slíkar áætlanir um skólabyggingar, og verður að segja, að hæstv. ríkisstj. lætur ekki á sér standa um það, sem fyrirheit eru gefin um, að þverbrjóta þau. Við fulltrúar Framsfl. í fjvn. höfum gert nokkrar brtt., sem eru fyrst og fremst í því fólgnar að hækka örlítið tekjuáætlunina, og sýnist okkur, að engum rökum hafi verið beitt gegn því, að hana mætti hækka nokkuð frá því, sem gert er, enda hefur hv. meiri hl. gert till. um hækkun á verðtollinum frá því, sem síðast var, og sýnir það, að tekjuáætlunin er nokkuð laus í reipunum. Þá gerum við till. um, að hækkuð verði fjárveiting til íþróttasjóðs. Ég gerði grein fyrir því við 2. umr. fjárlagafrv., hver nauðsyn sjóðnum væri á aukinni fjárveitingu, og gerði mér þá von um, að hv. stjórnarliðar mundu hækka fjárveitingu til hans eitthvað meira en orðið er. En fyrst svo er ekki, gerum við till. um hækkun til hans. Enn fremur höfum við endurtekið till. okkar um hækkun til jarðræktarvélakaupa, en um minni fjárhæð nú en við 2. umr. Svo höfum við gert till. um að hækka til mjólkurbúa og smjörsamlaga, meira en gert er ráð fyrir í till. meiri hlutans. Að þessu sinni mun ég svo ekki ræða þetta fjárlagafrv. öllu frekar, nema tilefni gefist til, en niðurstaða eða mynd sú, sem fjárl. gefa, er, að þau eru hærri en fyrr, það er minna varið til uppbyggingar hlutfallslega af tekjum fjárlaganna og byrðarnar eru æ meira færðar yfir á hinn almenna borgara.



Herra forseti. Ég hef ekki lagt fram neinar till. sem minnihlutaaðili úr fjvn. við þessa umr. Að hinu leytinu mun ég standa að till., sem væntanlega verður hér innan tíðar útbýtt, um nokkur önnur atriði og skal ekki blanda því í þetta mál að svo stöddu. Almennt vildi ég þó segja örfá orð um afgreiðslu þessara fjárlaga. Það er nú þegar sýnilegt, sem raunar mátti ráða af 2. umr. strax, að hér á að afgr. fjárlög, sem raunverulega eru stórkostleg hallafjárlög. Þetta vill hæstv. ríkisstj. Þó ekki láta sjást á lagasamþykktinni sjálfri og hefur þess vegna gripið til ýmissa ráða til að fela útgjaldaliði fjárlaga, eins og hér hefur áður verið rakið. Á ég þar einkum við ranga áætlunartölu um niðurgreiðslur á vöruverði og útflutningsuppbætur og það tiltæki að borga hluta af lögboðnum útgjöldum ríkissjóðs með skuldabréfum, Þ.e. framlag til atvinnuleysistryggingasjóðsins. Það er þess vegna ekki hægt að segja, að þau fjárlög, sem hér eru að fæðast, séu hallalaus fjárlög, en það mætti kalla þau fjárlög með skuldabréfum. Hér hefur þegar verið gerð nokkur athugasemd um það, hvernig unnið hefur verið að þeim fjárlagalið, sem fjallar um byggingu nýrra skóla. Það er rétt, að við þau vinnubrögð er mikið að athuga. Í fjvn. hefur verið lögð í það vinna að samræma áætlanir og fjárgreiðslur ríkissjóðs lögum um greiðslu skólakostnaðar, og um þetta hefur verið samkomulag í nefndinni, svo langt sem það náði. Á hinn bóginn fagna ég því, að tekin hafa verið inn nú við 3. umr. fleiri ný skólahús en ráðgert var í upphafi, því að það er auðvitað alrangt sjónarmið, að ríkinu sparist nokkuð á því að halda svo í um leyfi til byggingar nýrra skólahúsa, að þar safnist fyrir þarfir, sem svo verður að sinna í stórum slurkum síðar. Ég álít, að það þurfi ekki einasta að ganga svo frá, að ríkissjóður standi við sínar skuldbindingar fjárhagslega gagnvart þeim aðilum, sem skólahús byggja og ríkið á að greiða hluta af kostnaði þeirra, heldur þurfi líka að leyfa á hverju ári byggingu nýrra skóla, eftir því sem óumdeildar þarfir kalla á. Þess vegna er ég að því leyti samþykkur þeim breytingum, sem hér hafa verið gerðar í sambandi við skólamálin, enda þótt ég átelji þau vinnubrögð, sem hér hefur verið lýst, að eftir að fjvn. hefur gert sínar áætlanir, þá skuli áætlanalaust vera skotið inn til nefndarinnar málum, sem varða skólabyggingar, og það frá sjálfri ríkisstj., og þannig efnt til þess, að tekin verði inn á fjárlög skólahús, sem liggja ekki fyrir fullkomnar áætlanir um, enda er það ranglátt gagnvart hinum, sem eiga sínar umsóknir inni, hafa rökstutt fullkomlega þarfir sínar til nýrra skólabygginga og auk þess skilað öllum tilskildum áætlunum. Sem sagt, vinnubrögðin eru slæm. En að hinu leytinu stefnir það í rétta átt að halda ekki of í, að byrjað verði á byggingu nýrra skóla. Ég mun hér eiga aðild að till. um fleiri skólabyggingar, þótt sú till. sé ekki komin til útbýtingar enn þá og verður hún vafalaust rædd hér, um það er þessari umr. lýkur. Þá er eitt atriði í afgreiðslu fjárlaganna, sem ég leyfi mér að mótmæla alveg sérstaklega, en það er það atriði, sem varðar flugvallagerðina í landinu. Á nokkrum fjárlögum undanfarinna ára hefur verið tekinn upp sá háttur að sundurliða á sjálfum fjárlögunum þær framkvæmdir, sem flugvallaféð á að renna til, á hliðstæðan hátt og sundurgreint er í fjárlögum, hvert vegagerðarfé á að renna, hvert brúargerðarfé á að renna o.s.frv. Þessi háttur hefur verið látinn undan dragast nú, og vil ég sérstaklega mótmæla því. Það hafa komið til fjvn. tilmæli frá stjórn flugmálanna um, að þetta verði ekki sundurliðað í fjárlögum að þessu sinni, enda sé í rauninni fyrir fram búið að ráðstafa öllu fénu. Í fjvn. hefur verið beðið um upplýsingar um, hvernig þær ráðstafanir væru. Þær hafa ekki verið lagðar fram, og þetta tel ég vera frá mörgum hliðum skoðað fráleit vinnubrögð og mótmæli þeim fyrir mitt leyti og allra frekast ef þetta skyldi eiga að verða upphafið á því, að framvegis verði þetta framkvæmdafé ekki sundurliðað á fjárlögum, þannig að þm., sem þó eru fulltrúar fólksins í landinu óumdeilt, fái ekkert um það að segja og enga hönd í bagga að hafa um það, hvernig þessu ríkissjóðsfé er varið, heldur verði það gert á eindæmi flugmálastjórnarinnar. Þessi vinnubrögð eru fráleit, og þeim mótmæli ég. Að lokum vildi ég vekja athygli á því, að alveg um leið og verið er að afgr. fjárlög á Alþingi, þar sem fjallað er um tekjuliði ríkissjóðs jafnt sem gjaldaliðina, þá kemur það fram í aðalmálgagni ríkisstj., að verið er að ráðgera utan þingsala að breyta og jafnvel breyta stórkostlega sumum tekjuliðum fjárlaganna, sem hér á að fara að samþykkja. Ég á hér við benzíngjaldið, innflutningsgjald af benzíni, en það er á allra vitorði, enda viðurkennt, að um þessi mál er nú verið að fjalla utan við Alþ. Ég ætla ekki að segja fleira um það að svo stöddu, en ég tel slíkt vera fráleit vinnubrögð og móðgun við Alþingi, en beini þeirri sérstöku fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvers megi vænta í þessum efnum. Stendur það til, að utan Alþingis verði kannske sama daginn eða daginn eftir að fjárlög eru samþykkt ákveðnar annars staðar ráðstafanir, sem breyta í verulegum atriðum fjárlagalið eins og t.d. innflutningsgjaldi af benzíni? Ég vil taka það sérstaklega fram, að jafnvel þótt sú verðhækkun á benzíni, sem talað hefur verið um, sé hugsuð í einhverju öðru formi, þá er ég hér ekki fyrst og fremst að spyrja um formið, heldur hitt: Er í ráði, að þessu verði breytt nú á næstunni með einhverjum öðrum aðferðum en þeim, sem Alþingi fjallar um, eða stendur til að leggja fyrir Alþingi ný lög eða nýjar reglur um verðlag á þessari vörutegund, þannig að það hafi til muna áhrif á fjárhag ríkissjóðs?



Herra forseti. Á þskj. 242 hefur samvinnunefnd samgöngumála lagt fyrir nál. um framlög til flóabáta og til vöruflutninga fyrir árið 1962. Samkvæmt till. nefndarinnar, sem hún stendur óskipt að, eru framlög til þessarar þjónustu að mestu þau sömu eða aðeins 62 500 kr. hærri en á yfirstandandi ári. Þar sem vitað er, að kostnaður við rekstur flóabátanna hefur aukizt verulega eftir hækkun kaupgjaldsins í sumar og aðrar hækkanir, sem fylgdu í kjölfar þess, er nauðsynlegt fyrir eigendur flóabátanna að fá auknar tekjur á næsta ári til að fyrirbyggja taprekstur. Til að bæta eigendum bátanna hinn aukna rekstrarkostnað virðist eðlilegt að heimila þeim hækkun á farm- og fargjöldum, sem ætti að auka tekjur flóabátanna, svo að komizt verði hjá hallarekstri. Skipaútgerð ríkisins mun hafa farið þá leið, eftir því sem forstjóri Skipaútgerðarinnar hefur tjáð mér, að hækka fargjöld og farmgjöld ríkisskipa, svo að unnt sé að reka þau með minni taprekstri en verið hefur undanfarin ár, sérstaklega á þessu ári. Ég vil leyfa mér fyrir hönd samvn. samgm. að fylgja úr hlaði till. hennar í sambandi við framlög ríkissjóðs til þessarar þjónustu. Það eru þá fyrst Norðurlandssamgöngur. Nefndin leggur til, að framlag til Drangs verði 700 þús. kr., en það er sama upphæð og þessi bátur fær á þessu ári. Framlag til Strandabáts verði 160 þús. kr. eins og í ár og rekstrartími bátsins nái yfir allt að 8 mánaða tímabil. Þá leggur nefndin til, að Haganesvíkurbátur fái framlag að upphæð 20 þús. kr., sem er 11500 kr. hærra en sá bátur fær á þessu ári. Það eru ýmsar aðstæður, sem gera það nauðsynlegt, að þessi bátur fái meira framlag í framtíðinni en hann hefur haft á þessu ári og á árinu 1959, meðfram líka það, að flóabáturinn Drangur kemur oftast við að næturlagi á Haganesvík, sem veldur miklum aukakostnaði fyrir þá, sem eiga að bera þann kostnað að skipa upp og út flutningi í bátinn. Til Hríseyjarbáts er lagt til að sé varið 30 þús. kr. og til Flateyjarbáts á Skjálfanda 48 þús. kr., en það eru sömu rekstrarframlög og veitt eru á yfirstandandi ári. Þá eru Austfjarðasamgöngur. Nefndin leggur til, að framlag til Loðmundarfjarðarbáts verði hækkað í 50 þús. kr. úr 42 þús. kr., sem báturinn hefur á þessu ári. Það hefur komið bréf til samgmn. um aðstoð vegna vélakaupa í þennan bát, en nefndin sá sér ekki fært að verða við þeirri ósk, en ákvað hins vegar að hækka framlagið um 8 þús. kr. Þá er framlag til Mjóafjarðarbáts. Leggur nefndin til, að það verði hækkað um 20 þús. kr., eða úr 90 þús., sem hann hefur í ár, í 110 þús. kr., og er þá gert ráð fyrir, að báturinn sé í ferðum á milli Seyðisfjarðar og Norðfjarðar með líkum hætti og undanfarin ár. Þessi hækkun er til komin vegna þess, að póststjórnin hefur gert kröfu til þess, að báturinn haldi uppi vikulegum ferðum á milli Norðfjarðar og Seyðisfjarðar þann tíma, sem er ekki hægt að komast á snjóbíl yfir Oddsskarð, og af þessu framlagi, 110 þús. kr., er gert ráð fyrir að nokkuð gangi til snjóbíls, sem annast ferðir á milli Seyðisfjarðar og upp á Hérað, og að eigandi bílsins fái 30 þús. kr. af upphæðinni. Þessi venja hefur skapazt á síðustu árum. Þá eru Suðurlands- og Vestmannaeyjasamgöngur. Nefndin leggur til, að framlög vegna vöruflutninga úr Vestur-Skaftafellssýslu verði 270 þús. kr., eins og greitt er á þessu ári, og að framlag til vöruflutninga til Öræfa verði 108 þús. kr., en það er 12 þús. kr. lægri upphæð en á þessu ári, með því að framlag til bátaferða fellur niður, þar sem þeirra er ekki þörf, eftir að Hornafjarðarfljót hefur verið brúað. Þá leggur nefndin til, að til Vestmannaeyjabáts verði veittar 150 þús. kr. vegna mjólkurflutninga. Þá eru Faxaflóasamgöngur. Skallagrímur h/f nýtur á þessu ári 850 þús. kr. vegna rekstrar Akraborgar, og ganga till. nefndarinnar í sömu átt, að Skallagrímur fái einnig 850 þús. kr. á árinu 1962. Þá leggur nefndin til, að framlag til Mýrabáts verði hið sama og í ár, eða 4 500 kr. Þá eru Breiðafjarðarsamgöngur. Nefndinni höfðu borizt óskir frá eigendum Flateyjarbáts um hækkað rekstrarframlag og sömuleiðis framlag vegna viðgerðar á bátnum s.l. sumar. Nefndin gat ekki orðið við því, nema hvað það snertir, að hún mælir með, að báturinn fái hækkun á rekstrarframlaginu úr 200 þús. í 230 þús. Af þessari upphæð er gert ráð fyrir, að 20 þús. kr. gangi til snjóbílaferða á milli fjarða í Austur-Barðastrandarsýslu og Patreksfjarðar. í sambandi við rekstur Stykkishólmsbáts er lagt til, að hann njóti sama framlags, 660 þús. kr., og hann hefur á þessu ári. Það mun vera bréf frá hæstv. sjútvmrh. í vörzlum hv. fjvn., þar sem rætt er um ríkisframlag til nýs skips í Breiðafjarðarsamgöngur. Ég hef ekki orðið þess var, að hv. fjvn. hafi sinnt því máli að neinu, en ég vil þó taka það fram, að það er mikil nauðsyn á því, að sá bátur, sem nú annast þessar samgöngur, verði endurnýjaður, því að það er öllum ljóst, sem til þekkja, að sjóhæfni hans er ekki á þann veg, að hægt sé að reka hann í vetrarferðum á milli Breiðafjarðar og Reykjavíkur. Þetta er flestum þeim kunnugt, sem til bátsins þekkja, og hafa því komið fram ákveðnar óskir frá eigendum bátsins, að byggt verði nýtt skip til þess að annast þessar samgöngur. Og þó að hv. fjvn. hafi ekki treyst sér að sinna þessu máli í þetta sinn, þá er það eigi að síður mjög nauðsynlegt, að þessu máli verði veitt athygli og gerðar jákvæðar aðgerðir til þess, að nýtt skip verði byggt. Til Langeyjarnesbáts leggur nefndin til að veittar verði 40 þús. kr., en það er 10 þús. kr. hærra rekstrarframlag en á þessu ári. Þessi bátur hefur einnig sótt um framlag úr ríkissjóði vegna mikilla aðgerða á bátnum, sem nefndin hefur ekki séð sér fært að sinna. Þá eru Vestfjarðasamgöngur. Nefndin leggur til, að rekstrarframlag til Djúpbátsins verði 660 þús. kr., eins og það er á þessu ári. Ég vil geta þess, að á þessa árs fjárlögum var veitt heimild á 22. gr. fjárlaga að veita til Djúpbátsins 100 þús. kr., ef það sýndi sig, að hann þyrfti þess með til að forðast taprekstur. Þessi upphæð mun hafa verið greidd úr ríkissjóði í ár, og ég geri ráð fyrir, að það hafi verið færðar fram óskir við hv. fjvn. um það, að þessi upphæð yrði einnig veitt á fjárlögum 1962. Þá leggur nefndin til, að sömu framlög og í ár verði veitt til Dýrafjarðarbáts og Patreksfjarðarbáts, en það eru 10 þús. kr. til hvors báts. Og þá er ný fjárveiting til Skutulsfjarðarbáts, sem á að annast ferðir frá Hvítanesi við Skutulsfjörð í sambandi við Djúpbátinn. Nefndin leggur til, að til þessara ferða verði veittar 10 þús. kr. Eins og tekið er fram í nál., hefur nefndin ekki séð sér fært að þessu sinni, þrátt fyrir nokkrar umsóknir um styrki til vélakaupa og endurbygginga á flóabátum, að leggja fram sérstök framlög í þessu skyni, en eins og ég hef nefnt hér, hefur hún hækkað lítils háttar einstaka framlag til að komast svolítið á móts við óskir bátaeigenda í þessum efnum. Samkv. framangreindum till. samvn. samgm. eru heildarframlög til þessarar þjónustu flóabáta og vöruflutninga 4120 500 kr., eða 62 500 kr. hærri en á þessu ári. Eins og ég tók fram í byrjun míns máls, stendur samvn. samgm. sameinuð að þessum tillögum, en ef það væru einhverjar óskir eða fyrirspurnir, sem hv. alþm. vilja bera fram til nefndarinnar eða til mín sem frsm. hennar, er mér ljúft að svara þeim.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlaganna bar ég fram brtt. við 14. gr. B, XXIII. lið, að veittar væru til Jochums Eggertssonar til ritstarfa og skóggræðslu að Skógum 10 þús. kr. Nú hefur hv. formaður fjvn. tjáð mér, að fjvn. hafi tekið þennan lið upp í sínar tillögur, og vissi ég ekki um það, fyrr en ég hafði borið till. fram aftur á þskj. 244, en eftir að hafa fengið þær upplýsingar, er þessi tillaga tekin aftur. Það er VIII. till. á þskj. 244. Ég hef hins vegar borið fram þrjár till. á sama þskj., að við 22. gr., XXIII. lið, komi þrír nýir liðir. Fyrst, að ríkisstj. sé heimilt að gefa Gróttu h/f og Sindra h/f á Patreksfirði eftir 1. veðrétt í eignum þeirra, kr. 4 789 250,26, auk áfallinna vaxta, allt vegna kaupa á togaranum Gylfa, enda yrði jafnframt samið um það við viðskiptabanka fyrirtækjanna, að atvinnurekstur þessara fyrirtækja geti haldið áfram með eðlilegum hætti. Fyrir þessu vil ég gera dálitla grein. Þegar togarinn Gylfi var keyptur á sínum tíma, ábyrgðist ríkissjóður lán hjá Hambrosbanka fyrir allt að 70% af kaupverði skipsins, eins og þeirra annarra togara, sem þá voru keyptir til landsins, og enn fremur var lánað af ríkissjóði þá fé, allt að 20% af upphæðinni, á sama hátt og einnig var lánað til annarra skipa, en tekinn var 1. og 2. veðréttur í togaranum, en auk þess 1. veðréttur í þeim eignum, sem ég hef hér rætt um að framan. Nú var ekki hafður sá háttur á að taka 1. veðrétt í öðrum eignum en togurum yfirleitt, þegar þetta var gert, og þess vegna þykir eðlilegt, að þetta sé gefið eftir, auk þess sem upplýst er, að ef þessi veðréttur sé ekki gefinn eftir, þá sé ekki hægt að komast að samkomulagi við viðskiptabankana um að halda rekstrinum áfram, en það er mjög mikil nauðsyn, eins og nú er atvinnuháttum hagað á Patreksfirði. Ég skal taka það fram, að hér er um aðra eigendur að ræða. Grótta og Sindri eru ekki sömu eigendur og þeir, sem eiga Gylfa, þeir hafa hins vegar gefið leyfi til þess að veðbinda þessar eignir, og er því enn meiri ástæða til þess að gefa veðréttinn eftir. Ég hef einnig borið fram undir b-lið, að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast fyrir Suðurfjarðahrepp nauðsynlegan kostnað við umbætur á m/s Pétri Thorsteinsson vegna smíðagalla, sem komið hafa fram á skipinu, þó eigi yfir 100 þús. kr., enda framselji eigendur ríkissjóði skaðabótakröfuna á hendur byggjenda skipsins. Það hefur komið fram nú, meira en ári eftir að skipið hefur verið keypt, að öll undirbyggingin undir vélinni er skökk, aðalvél skipsins ekki í línu við skrúfuöxulinn, og hefur því verið nauðsynlegt að umbæta þennan smíðagalla. Það hefur verið látin fara fram á þessu skoðun af löglega útnefndum mönnum, sem hafa staðfest, að hér sé um að ræða smíðagalla frá verkstæðinu, skipabyggingarstöðinni, og óhjákvæmilegt sé að gera við þetta, en þetta mun fara í allt að 100 þús. kr. Ríkissjóður gerði kaupsamninginn fyrir hönd eigenda á sínum tíma, og hann var raunverulega milliliður um þessi kaup. Þetta er einn af þeim bátum, sem voru keyptir frá Austur-Þýzkalandi, og er því eðlilegt raunverulega, að ríkissjóður fái framselda skaðabótakröfuna og aðstoði eigendur um að fá hana greidda frá byggjendum. Ég skal leyfa mér að geta þess, að verði ekki hægt að leysa þetta mál þannig, þá er ekki annað sýnilegt en skipið verði að hætta og ríkissjóður að láta ganga að eigendum og selja skipið, og þá kemur að sjálfsögðu einnig á hann að greiða viðkomandi upphæð, þar sem það hvílir á skipinu hjá viðgerðarverkstæðinu, sem nú verður að gera við þetta, þangað til upphæðin er annaðhvort tryggð eða greidd. Þriðji töluliðurinn, c-liður, er um, að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast fyrir Togarafélag Ísfirðinga 175 þús. kr. skuld við Rafveitu Ísafjarðar vegna gjalds, sem er greiðsla fyrir rafmagn, til að afstýra rekstrarstöðvun frystihússins, sem nýlega hefur tekið til starfa. Um þessa skuld má segja það, að þetta er skuld fyrir ógreitt rafmagn. Nú hefur frystihúsið verið leigt öðrum aðilum, en Rafveita Ísafjarðar telur sig ekki geta eða vilja selja þeim aðilum rafmagn til rekstrar, nema því aðeins að þessi skuld sé greidd, og kemur þá í sama stað niður að því leyti til, að ef dómur félli um, að hún hefði fullan rétt til þess að stöðva þannig reksturinn, þar til þessi skuld yrði greidd, þá yrði að sjálfsögðu veðhafi hússins, sem er ríkissjóður og mundi að líkindum eignast húsið, ef það yrði boðið upp, einnig að greiða þá upphæð, þegar þar að kæmi, svo að það kemur raunverulega einnig í sama stað niður. Hins vegar mun verða látinn ganga dómsúrskurður um það, hvort hægt sé yfirleitt fyrir Rafveitu Ísafjarðar að stöðva sölu á rafmagni til nýrra aðila, þó að hinir fyrri aðilar hafi ekki greitt skuldir sínar. En það mundi taka alllangan tíma og þess vegna nauðsynlegt að fá þetta mál nú leyst á þann veg, sem ég hef hér óskað eftir. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að hv. Alþ. fallist á þetta og samþykki tillöguna.



Herra forseti. Við þingmenn Framsfl, í Norðurl. v. höfum flutt fáeinar brtt. við fjárlfrv., sem er að finna á þskj. 244. Ég er fyrsti flm. að einni af þeim brtt., brtt. II á því þskj. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð um hana, en meðflm. mínir að hinum till. munu gera grein fyrir þeim. Þessi brtt., sem er við 11. gr. A, er um það, að þar verði settur inn nýr liður og að veittar verði til sumarlöggæzlu á Sauðárkróki 30 000 kr. þessi brtt. er flutt í samræmi við óskir frá sýslumanni, sem fram koma í bréfi frá honum til dómsmrn. Ástæður, sem færðar eru fram fyrir þessari beiðni, eru þær, að íbúatala er þarna orðin nokkuð há, 1200 íbúar á staðnum, auk þess allfjölmennt hérað, sem að liggur. Á sumrin er þarna allmikið um aðkomubáta og aðkomufólk, og umferð er einnig þarna talsvert mikil yfir sumarið. Af þessum ástæðum er löggæzla talin þarna ófullnægjandi yfir sumarmánuðina. Mér er að sjálfsögðu ljóst, að það er í mörg horn að líta í þessu efni. En ég fæ ekki betur séð en þessi staður sé sambærilegur við ýmsa þá staði aðra, sem fjárveitingu hafa fengið í fjárlögum í þessu skyni. Hér er farið fram á mjög smáa fjárveitingu. Ég vænti þess, að hv. þm. líti með vinsemd á þessi tilmæli og þeir geti greitt þessari brtt. atkvæði. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um hana fleiri orð.



Herra forseti. Á þskj. 244 flyt ég brtt., það er þar V. liður. Meðflutningsmenn að þessum till, eru þeir hv. 5, og hv. 3. þm. Norðurl. v., og till. eru um það að auka lítils háttar fjárveitingar til brúargerða. Samkv. till. hv. fjvn. við 2. umr, málsins var samþykkt að veita 100 þús. kr. til brúar á Fitjaá, en hún er í V-Húnavatnssýslu. Nú er það hins vegar svo, að vegamálastjóri segir mér, að gera megi ráð fyrir því, að brú yfir þessa á kosti 450 þús. kr. Af þessu mætti hv. þm, vera ljóst, að ef byggð verður brú fyrir 100 þús., þá verður hún allt of stutt yfir ána. Þetta er ekki mikið vatnsfall, þessi Fitjaá, venjulega, en þó getur hún orðið slæm yfirferðar, og það er mikil nauðsyn að fá brú yfir ána til að greiða fyrir t.d. mjólkurflutningum frá heimilum, sem þurfa að flytja mjólk yfir ána. Ég legg því til, eða við þessir þrír flm., að upphæðinni verði breytt, hún verði sett 450 þús., til þess að von sé um, að brúin nái yfir ána. Ég vona, að menn geti litið á þetta nánast sem leiðréttingu, mér finnst svo sjálfsagt að hækka upphæðina. Þá flytjum við einnig till. um, að byggð verði brú á Reyðarlæk í Vesturhópi. Hún kostar ekki nema 390 þús. kr. það er mikil þörf á því að fá brú yfir þennan læk, skammt sunnan við Vesturhópsvatn. Þetta er á sýsluvegi, en brúin er það löng, að samkv. lögum á ríkið að bera allan kostnað af brúargerðinni. Ég er meðflm. að þremur eða fjórum öðrum till., en geri þær ekki að umtalsefni, því að það hefur að sumu leyti og mun að öðru leyti verða gert af öðrum. Það mun vera í þriðja skipti á stjórnartíma núv. hæstv. ráðherra, sem fjárlög eru hér til afgreiðslu. 2 fyrsta skipti var það í febr. 1960, þá voru afgreidd fjárlög fyrir árið 1960. Frv. til þeirra fjárlaga var lagt fram í Alþ. 8. febr., og næsta dag, 9. febr. 1960, sagði aðalmálgagn hæstv. ríkisstj. frá málinu og umræðunni og hafði yfirskriftir með stóru letri fyrir sínum greinum. Á forsíðu var þannig fyrirsögn með mjög stóru letri: „Stórfelldur sparnaður í opinberum rekstri fyrirhugaður.“ Tveim dögum síðar flutti sama blað, sem Morgunblaðið heitir, þætti úr framsöguræðu hæstv. fjmrh., Gunnars Thoroddsens. í fyrirsögn fyrir þeirri tilvitnun í ræðuna sagði m.a.: „Gagngerðar endurbætur gerðar á fjármálakerfi landsins.“ Næst var lagt fyrir þingið fjárlagafrv. fyrir árið 1961, í okt. 1960. 1. umr. um það mál fór fram 24. okt. Þá sagði hæstv. ráðherra m.a., að við undirbúning fjárlagafrv. fyrir 1961 hefði verið reynt að snúa inn á aðra braut og freista þess að færa gjöldin niður. Morgunblaðið sagði frá fjárlagaræðunni m.a. í leiðara blaðsins 26. okt. Þar segir, að fjmrh. hafi bent á, að nú hefði verið „brotið blað í fjármálastjórn landsins með allmikilli lækkun útgjalda flestra gjaldagreina fjárlaga“ o.s.frv. í Reykjavíkurbréfi blaðsins 30. okt. var sagt: „Ekki er síður mikilsvert, að nú er horfið frá hinum sífelldu útgjaldahækkunum og þenslu ríkisbáknsins.“ Og svo er nú komið hér að afgreiðslu fjárlaga í þriðja sinn á valdatíma núv. hæstv. stjórnar. Frv. var lagt fram í upphafi þings í haust, og í Morgunblaðinu gat að líta frásögn 12. okt. af frv. Þar stóð þvert yfir forsíðuna: „Fjárlög 1962 án nýrra skatta.“ Og í undirfyrirsögn segir: „Áfram haldið til aukinnar hagkvæmni í rekstri ríkisins og stofnana þess.“ 1. umr. um þetta frv. fór fram að kvöldi 17. okt. Næsta dag, 18. okt., sagði áðurnefnt málgagn ríkisstj. frá ræðu hæstv. fjmrh., og þvert yfir forsíðu er þar prentað stórum stöfum: „Við eigum að gæta víðsýni og hagsýni í fjármálum.“ Þetta er vel mælt og réttilega. Víst eigum við að gæta víðsýni og hagsýni í fjármálum. Og í umsögn blaðsins um fjárlagaræðuna segir m.a. á þessa leið: „Gat ráðherrann um margvíslegar sparnaðarráðstafanir, sem ýmist væru í undirbúningi eða þegar komnar til framkvæmda.“ En nú var svo skipt um, að þetta um sparnaðarráðstafanirnar var aftast í þeim formála, sem blaðið hafði fyrir ræðu ráðherrans. Það virtist því vera þannig í haust, að það væri nokkuð farið að draga niður í þeim viðkomandi sparnaðinum, bæði hæstv. ráðh. og aðalmálgagni ríkisstj. En meiri hluti hv. fjvn., skipaður fimm mönnum úr liði stjórnarinnar, bætir þetta dálítið upp. Í nál. meiri hl., sem dags. er 10. þ. m., segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Fjárlagafrv. ber með sér, að þeirri stefnu hefur verið fylgt að gæta ýtrasta sparnaðar í rekstri ríkisins og ríkisstofnana.“ í framhaldi af þessu segja þeir: „Nefndin hefur einnig miðað tillögur sínar við það sjónarmið. Fjmrh. skýrði frá því í framsöguræðu sinni með fjárlagafrv., að enn sé unnið að athugunum á því, hvað unnt sé að gera til aukinnar hagsýni og sparnaðar í rekstri ríkisins og stofnana þess. Meiri hluti nefndarinnar fagnar því og er þess fullviss, að einmitt með vandlegum undirbúningi og athugunum muni árangur í þeim efnum verða beztur.“ Þarna er okkur færður sá fagnaðarboðskapur, að ýtrasta sparnaðar hafi verið gætt við samningu fjárlagafrv., en nú sé enn unnið að athugunum á því að auka sparnaðinn. Til viðbótar ýtrasta sparnaði, sem þegar hefur náðst, á að koma enn meiri sparnaður. Mikið stendur nú til. Hv. meiri hl, vitnar í ræðu fjmrh., er hann lagði fjárlagafrv. fyrir þingið í haust. Ég vil leyfa mér að víkja nokkuð að því, sem hann sagði þar um sparnaðinn. Hæstv. ráðh. sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég skal nú nefna nokkrar þær umbætur til sparnaðar og hagræðingar, sem ýmist eru komnar fram eða undirbúningi vel á veg komið.“ Síðan nefndi hann nokkur atriði. Það var fyrst sameining áfengis- og tóbakseinkasölu. Hann sagði, að spöruðust 11 starfsmenn og húsnæðiskostnaður. En fjárlagafrv., eins og það nú er, ber þó með sér, að þessi sparnaður, sem hæstv. ráðh. hér minnist á, hefur ekki svipað því vegið á móti auknum rekstrarkostnaði að öðru leyti, því að rekstrarkostnaður hinnar sameiginlegu stofnunar er þrátt fyrir þetta allmiklu meiri en hinna tveggja áður. Þá nefndi hæstv. ráðh. það, að innflutningsskrifstofan hefði verið lögð niður, og sagði, að talið væri, að við það hefðu sparazt yfir 3 millj. Ekki fylgdu neinir útreikningar þessu, og þeir liggja ekki fyrir mér vitanlega. En ég vil benda á það, að árið 1958 fékk ríkissjóður rúmlega 1 millj. kr. í tekjuafgang frá innflutningsskrifstofunni, það var afgangur af leyfisgjöldum, eftir að reiknaður hafði verið kostnaður við skrifstofuna og einnig kostnaður við verðlagseftirlitið, og ég hygg, að 1959 hafi þessi afgangur verið um 1½ millj. Nú er svo ákveðið í lögum, að bankarnir skuli fá allt að helming af leyfisveitingagjaldinu, sem má vera 1%, til þess að standast kostnað við leyfisveitingar. Ef einhver afgangur verður af því, þá fer það til bankanna, en ekki ríkisins. Að öðru leyti á leyfisgjaldið samkv. lögum að ganga til að greiða kostnað við verðlagseftirlitið. Mér er ekki kunnugt um, hvernig þessir reikningar standa, en væntanlega verður hægt að fá upplýsingar um það síðar. Enn nefndi hæstv. ráðh. póstinn og símann, vildi telja það til sparnaðar, að ekki væri greiddur úr ríkissjóði rekstrarhalli þessara stofnana. En þarna hefur enginn sparnaður átt sér stað. Gjöld þessara stofnana hafa hækkað eins og hjá öðrum, og þær hafa hækkað til mikilla muna sín gjöld, sem almenningur verður að borga fyrir þá þjónustu, sem þar er veitt. Símagjöld og burðargjöld hafa hækkað verulega, og þarna er ekki um neinn sparnað að ræða fyrir okkur. Enn nefndi hæstv. ráðh. það, að nú væri tekið að úthluta fé til vegagerða þannig, að það færi í færri staði en áður var, og taldi, að vegavinnutæki mundu nýtast betur með þessu fyrirkomulagi, meira væri unnið fyrir féð. Ég held, að þetta sé nokkuð vafasöm fullyrðing. Á öllum ríkisvegum þarf að fara fram viðhald ár hvert, það þarf að framkvæma viðgerðir á vegunum. Þess vegna þurfa vegagerðarmenn með sín tæki að vera á ferð árlega á öllum ríkisvegum, og þá hefur það í mörgum tilfellum lítið að segja, hvort þeir vinna þar fyrir þúsundi meira eða minna, og mundi ekki vera á neinn hátt óhagkvæmara í mörgum tilfellum, að þeir, um leið og þeir vinna að viðgerðum á einhverjum vegi, vinni einnig að nýbyggingu á sama stað. Það kann að vera, að sums staðar náist eitthvað hagkvæmari vinnubrögð með þessu, en ég held, að hæstv. ráðh. hafi gert of mikið úr því. Hann nefndi sendiráðin í París, sem hefðu verið sameinuð, en kostnaðurinn við umboðsmennsku í Parísarborg er nú þrátt fyrir þetta miklu hærri en hann áður var. Hann nefndi skyldusparnað, talaði um, að nú væri von um, að 1 millj. mundi nægja til að framkvæma skyldusparnaðinn, en gaf ekki upplýsingar um, hvað sá kostnaður hefði áður verið, og mér er það ekki ljóst. Þá var að sögn ráðh. nokkur breyting á Keflavíkurflugvelli. Hann sagði, að þar hefðu verið sameinaðar flugumsjónardeild svonefnd og flugvélaafgreiðsla. En þrátt fyrir þessa sameiningu er það svo, að í fjárlfrv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að kostnaður við rekstur Keflavíkurflugvallar verði rúmlega 60% meiri en hann var samkv. fjárl. 1958. Enn talaði hæstv. ráðh. í fjárlagaræðu sinni um, að undirbúnar væru breytingar á störfum Skattstofu Reykjavíkur og innheimtu þinggjalda og till. væru í smíðum eða jafnvel gerðar um breytt fyrirkomulag viðkomandi bifreiðarekstri ríkisins, og hann sagði í okt., að ákvarðanir yrðu teknar bráðlega. En þess mun ekki hafa orðið vart, að enn væru nokkrar breytingar gerðar á fjárl. í sambandi við þetta, enda þarna um fyrirheit að ræða, en ekki þegar gerðar framkvæmdir, og geri ég það því ekki frekar að umtalsefni. Í sambandi við þetta má benda á, að það eru fleiri stofnanir en pósturinn og síminn, sem hækka gjöld fyrir þá þjónustu, sem þær veita. Samkv. frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að aðeins 22% af kostnaði við löggildingarstofuna verði greidd úr ríkissjóði, en 1958, samkv. fjárl. fyrir það ár, greiddi ríkið 48% af þeim kostnaði. Nú er gert ráð fyrir því, að ríkið greiði aðeins 9% af kostnaði við Skipaskoðun ríkisins, en greiddi helminginn af þeim kostnaði samkv. fjárl. 1958. í athugasemdum með fjárlfrv. nú segir, að gert sé ráð fyrir að mæta auknum kostnaði hjá Skipaútgerð ríkisins með hækkun far- og farmgjalda. Þarna er á ýmsum sviðum verið að leggja skatt á þjóðina til viðbótar því, sem fyrir var, þó að sagt væri í haust, að nú fengjum við að sjá fjárl. án nýrra skatta. En hvað segir þá sjálft fjárlfrv., sem hér liggur fyrir, um sparnaðinn? Ég hef verið að líta í frv., eins og það nú liggur fyrir eftir 2. umr., og þær tölur, sem ég nefni, tek ég úr því. En nú sé ég, að hv. fjvn. gerir till. um að bæta dálitlu við gjöld. Ég hef gert hér nokkurn samanburð á þessu fjárlfrv., nokkrum greinum þess, og fjárl. fyrir 1958. Ég vil nefna hér fyrst t.d. 8. gr. frv. þar er færður kostnaður við æðstu stjórn landsins. Sá kostnaður er nú samkv. fjárlfrv. yfir 40% meiri en hann var samkv. fjárl. 1958. Sama er að segja um kostnaðinn við stjórnarráðið, sem fært er á 10. gr. I. lið, þar er hækkunin frá 1958 milli 40 og 50%, nær 50% þó. Svo er það 11. gr. A, þar er kostnaður við dómgæzlu og lögreglustjórn. Mér reiknast svo til, að samkv. þessu frv. eftir 2. umr. sé sá kostnaður 100% meiri en hann var áætlaður í fjárl. 1958. Þá er kostnaður við utanríkismál. Hann hefur aukizt tiltölulega enn meira en þetta, þrátt fyrir sameiningu þessara tveggja sendiráða í París. Náttúrlega valda gengisbreytingarnar hér miklu um. Ég hef lagt saman upphæðir á gjaldagreinum fjárlfrv. og á fjárl. 1958 til samanburðar, þ.e.a.s. ég sleppi á báðum stöðum 19. gr., og það geri ég vegna þess, að það hafa verið undanfarið mismunandi aðferðir við fjáröflun til greiðslu á útflutningsuppbótum og til lækkunar á vöruverði innanlands, og þess vegna sleppti ég 19. gr. á báðum stöðum. En þá er útkoman sú, að eins og þetta frv. er nú eftir 2. umr., þá eru rekstrargjöldin á því rúmlega 90% hærri en þau voru á fjárl. 1958. Þegar maður virðir þessar tölur fyrir sér, Þá sér maður það, að aukin útgjöld þess opinbera vegna þeirra kaunhækkana, sem urðu á þessu ári, eru ekki nema örlítið brot af þeim miklu hækkunum á gjöldum ríkisins, sem orðið hafa í stjórnartíð núv. ríkisstj. Það hefur verið nefnt af öðrum, að nú er hlutfallslega miklu minna en áður af ríkistekjunum látið ganga til nauðsynlegra verklegra framkvæmda ýmiss konar. Ég ætla að nefna hér aðeins þrjú dæmi um þetta: Til nýrra akvega er nú veitt samkv. fjárlfrv. tæplega 28% hærri upphæð en var 1958, og þetta er náttúrlega mjög langt frá því að vega á móti þeirri hækkun á vegagerðarkostnaði, sem orðið hefur síðan. Og þó eru framlögin til brúargerða enn meira skert. Til brúargerða er nú samkv. frv. aðeins varið 14.6% hærri upphæð en 1958. Sjá þá allir, að það verður langtum minna, sem hægt verður að vinna fyrir upphæðina nú en fyrir fjárveitinguna fyrir fjórum árum. Ég ætla enn að nefna raforkuframkvæmdirnar, þ.e.a.s. framlög til þeirra frá ríkissjóði. Árið 1958 var veitt úr ríkissjóði til raforkusjóðs og til nýrra raforkuframkvæmda samtals 25 millj., en nú eru þessar upphæðir 24 250 000 kr., það er lækkað um 750 þús. En hvað ætli kostnaðurinn hafi aukizt mikið við rafvæðinguna á þessu tímabili? Það er ekkert lítið. Þegar maður athugar þessi mál með því að líta yfir fjárlfrv., þá er hvergi hægt að finna þann sparnað, sem hefur verið talað um og manni hefur þó skilizt af ummælum bæði hæstv. ráðherra og fleiri manna og þeirra blaða, sem styðja ríkisstj., að hefði verið töluverður. En maður finnur hann ekki. Maður finnur stórkostlegar hækkanir gjalda í staðinn fyrir sparnaðinn. Þetta er í miklu ósamræmi við yfirlætisfullar yfirlýsingar um sparnað, og vel mætti segja við þessa menn, eins og Grímur bóndi á Bessastöðum kvað: „Ykkur er nær að láta minna.“ Enn er þó skrifað um sparnað og ekki spöruð fyrirheitin. Þeir hv. fimm stjórnarstuðningsmenn, sem skrifa undir álit meiri hl. fjvn., telja, að ýtrasta sparnaðar hafi verið gætt við undirbúning fjárlaga nú. En þeir vilja gera enn betur, blessaðir. Í nál. þeirra má sjá, að stefnt er að því að koma á enn meiri sparnaði en þeim ýtrasta. Víst er það þakkarvert, að hv. meiri hl. fjvn. lætur okkur hafa ofur lítið til að gleðja hugann.



Herra forseti. Ég flyt ásamt hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 4. þm. Norðurl. e. brtt. við fjárlagafrv., sem prentaðar eru á þskj. 244 og 247. Ég mun nú mæla fyrir nokkrum þessara tillagna og þar á meðal fyrir nokkrum tillögum, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. ætlaði að mæla fyrir, en hann er nú fjarverandi vegna veikinda. Ég vil þá leyfa mér að byrja á því að mæla fyrir brtt. á þskj. 247, og er þá í fyrsta lagi II. brtt., við 13. gr. fjárlagafrv. Ég vil taka það fram, áður en ég mæli fyrir þessum brtt. við 13. gr., að við þm. Norðurl. e. héldum með okkur fund til þess að ræða um skiptingu þess fjár, sem tilkynnt var af hv. meiri hl. fjvn., að lagt yrði til af þeim meiri hl., að veitt yrði til vega, hafna og brúa. Og það varð samkomulag milli okkar þm. kjördæmisins um skiptingu þess fjár til nánar tilgreindra vega, brúa og hafna, og voru fjárveitingar til einstakra framkvæmda samþykktar við 2. umr. Hins vegar er það skoðun okkar, sem að þessum tillögum stöndum, að þær upphæðir í heild, sem veittar eru til þessara framkvæmda samkv. frv., eins og það er nú, séu of lágar. Þó að við séum út af fyrir sig öðrum þm. kjördæmisins sammála um það, að þeim upphæðum, sem í frv. eru nú eftir 2. umr., skuli skipta á þá leið, sem nú er gert í frv., viljum við nú freista þess að leggja til, að upphæðirnar verði hækkaðar og veitt verði meira fé í þessu skyni til þessara mála en nú mundi vera gert samkv. frv., eins og það er nú. Leggjum við þá til, hvernig þessari fjárveitingu skuli ráðstafað. Ég ætla, að hv. 1. minni hl. fjvn. hafi á öðru þskj. gert tillögur varðandi tekjubálk fjárl., sem mundu, ef samþykktar væru, hafa það í för með sér, að þessar brtt., sem bornar hafa verið fram, þótt samþykktar yrðu, yrðu ekki til þess að skapa halla á fjárlögum. Ég kem þá að 1. brtt., sem er um það, að fjárveiting til Hólsfjallavegar verði hækkuð úr 85 þús. upp í 100 þús. kr. Þetta er vegurinn milli Öxarfjarðar og Hólsfjalla um Hólssand, alllöng leið, og hefur verið unnið að þessum vegi alllengi, en hann er því miður enn hvergi nærri fullgerður. Við höfum lagt til, að fjárveiting til hans hækki um 15 þús. kr., og hefði þó verið þörf að sjálfsögðu á meiri hækkun þar eins og víðar. Í öðru lagi leggjum við til, að framlag til Kelduhverfis-, Kópaskers- og Raufarhafnarvegar til Þistilfjarðar og Þistilfjarðarvegar verði hækkuð upp í 800 þús. Hér er um að ræða alla aðalþjóðvegi á svæðinu milli Tjörness og Þórshafnar á Langanesi, og hefur til skamms tíma a.m.k. öðru hverju verið veitt fé til allra þessara vega. En fyrir nokkru var þessi fjárveiting sameinuð í eitt til allra veganna. Þannig hagar til víða í þessu héraði, eða allvíða a.m.k., að þar er þurrlent, og þess vegna var í öndverðu auðvelt að leggja þar vegi á ódýran hátt með ruðningi. En þetta eru ákaflega ófullkomnir vegir, og sérstaklega á veturna leggur þar fljótt snjó, og eins í illviðrum blotna vegirnir fljótt, og þar hefur verið unnið að því nú í mörg ár að byggja þessa vegi upp og er mikið verk. Auk þess er svo þess að geta, að nú seinni árin hefur verið unnið að því að gera akfært milli Raufarhafnar og Þistilfjarðar, svokallaðan Hálsaveg, sem liggur fyrir ofan svokallaðar Víkur við utanverðan Þistilfjörð að vestanverðu. Þessi vegur á nú að heita akfær orðinn, en þó aðeins að sumarlagi, og er eftir að verja miklu fé enn til þess að byggja veginn upp, þannig að hann megi teljast viðunandi fyrir þá umferð, sem þarna á sér stað og þarf að vera bæði sumar og vetur, og bróðurparturinn af þessari upphæð, sem veitt hefur verið undanfarin ár til veganna milli Tjörness og Þórshafnar á Langanesi, hefur gengið til þess að byggja þennan veg upp, gera hann færan, þannig að mjög lítið hefur farið til veganna í byggðunum, Kelduhverfi, Öxarfirði, Núpasveit, Sléttu, Þistilfirði og á innanverðu Langanesi. Til þeirra vega hefur farið mjög lítið síðustu árin, síðan fjárveitingarnar voru sameinaðar. Út af fyrir sig er það mjög nauðsynlegt að reyna að gera þennan veg vel akfæran, en hinu er svo ekki að leyna, að það er mjög bagalegt fyrir þá, sem byggja þessar sveitir, að verða að bíða mjög lengi eftir umbótum á sínum aðalframleiðslu- og kaupstaðarvegum. í þeim sveitum, sem hér er um að ræða, hefur til þessa einkum verið stunduð sauðfjárrækt. En nú er vaknaður mikill áhugi fyrir því að taka jafnframt upp mjólkurframleiðslu, og má gera ráð fyrir því, að ekki líði langt, þangað til úr því verður. Þá eykst mjög nauðsynin á því og verður sérstaklega brýn, að vegirnir séu færir allt árið nokkurn veginn, a.m.k. oftast nær, og er alveg nauðsynlegt að auka framlag til þeirra m.a. með tilliti til þess, enda hafa borizt um það áskoranir frá bændum í þessum sveitum að auka framkvæmdir á þessum vegum. Með tilliti til þess, sem ég hef nú sagt, leggjum við til, að upphæðin verði hækkuð nokkuð til þessara vega í heild. Þá er lagt til, að framlag til Langanesvegar verði hækkað úr 50 þús. upp í 65 þús. Hér er um að ræða þjóðveg, sem eðlilega er ruddur frá Heiði, eða frá Skálanesi utan við Heiði, út að Skoruvík á Langanesi. Það er mjög nauðsynlegt, að þarna sé vegarsamband, þótt ekki sé um mikla byggð að ræða. Það er til þess að nytja ýmis hlunnindi, sem þarna eru við sjóinn, og eins vegna vitans á Langanesfonti og sömuleiðis vegna slysahættu á sjó, sem alltaf er til staðar við nesið utanvert. En það þarf ekki að fara um það mörgum orðum, hversu mikilsvert það er, að byggð sé ekki mjög fjarri þeim stöðum, þar sem slík slysahætta er. Af þeim sökum hefur verið í það ráðizt að ryðja þennan veg, enda þótt þar sé um litla byggð að ræða, og við höfum lagt til, að sú upphæð verði hækkuð lítils háttar. Þá er lagt til, að fé verði veitt til tveggja brúa, og er þar um að ræða ár á sýsluvegum, Gilsbakkaá í Öxarfirði og Þorvaldsstaðaá í Þistilfirði. Það er lagt til, að veittar verði 125 þús. til þess að byggja brú á Gilsbakkaá og 75 þús. til að byggja brú á Þorvaldsstaðaá. Sýsluvegurinn í sambandi við Gilsbakkaá er í ofanverðum Öxarfirði, og liggur vegurinn meðfram efstu bæjaröð þar í sveitinni. En Gilsbakkaá er þar slæm torfæra. Þorvaldsstaðaá er á svonefndum Frambæjavegi í Þistilfirði, sem þegar hefur verið gerður akfær að nokkru leyti, og áin er þar farartálmi. Ég kem þá næst að V. lið á sama þskj., en þar er lagt til, að framlag til hafnarframkvæmda á Þórshöfn verði hækkað úr 450 þús. upp í 500 þús., en 500 þús. er sú upphæð, sem veitt var til þessarar hafnar á fjárlögum 1961. Á Þórshöfn hefur verið unnið að hafnarmannvirkjum alllengi. Það hafa verið byggðar þar tvær bryggjur, skipabryggja og bátabryggja, og dýpkuð innsiglingin í höfnina. Undanfarið hefur verið unnið að því að gera hafnargarð eða öldubrjót, og er gert ráð fyrir, að fremst á öldubrjótnum komi hafskipabryggja. Enn er mikið óunnið að þessum mannvirkjum, til þess að þarna geti talizt sæmileg bátahöfn og sæmileg aðstaða fyrir hafskip. Sennilega eða samkvæmt áætlun er eftir að vinna fyrir 8 millj. Skal ég ekki fara um það fleiri orðum, en aðeins benda á það, að framtíð staðarins er að miklu leyti undir því komin, að þessi hafnarmannvirki komist upp. Ágæt fiskimið eru við Langanes og Sléttu og á Þistilfirði, en hafnarskilyrði hafa hamlað vexti útgerðarinnar á þessum stað. Eins og hv. þm. er kunnugt, urðu miklar skemmdir á hafnarmannvirkjum á Þórshöfn í ofviðrinu, sem gekk yfir Norðurland 23. nóv. s.l. Skemmdist þá fremsti hlutinn af hafnargarðinum, sem ég hef áður nefnt, en þær skemmdir verða væntanlega bættar sérstaklega og gert ráð fyrir því í fjárlagafrv., ásamt skemmdum, sem orðið hafa á öðrum höfnum, enda hefur það tíðkazt, þegar slíkt hefur komið fyrir, að ríkið hefur þá hlaupið undir bagga á einhvern hátt. Þá kem ég að VII. brtt., við 14. gr. Hún er um það, að veittar verði 640 bús. kr., sem er fyrsta greiðsla til byggingar barnaskóla á Raufarhöfn, en þetta er sú upphæð, sem fræðslumálastjóri telur að þurfa muni til þessarar fyrstu greiðslu á hluta ríkissjóðs af byggingarkostnaðinum. Á Raufarhöfn var byggt barnaskólahús skömmu eftir 1930, en það er nú fyrir löngu orðið of lítið og ófullnægjandi. Þegar það hús var byggt, voru íbúar á Raufarhöfn um 170, ef ég man rétt, en nú munu þeir vera fast að 500. Auk þess hefur í seinni tíð verið starfandi unglingaskóli í þessu húsi. Nú er þannig ástatt, að einn bekkur skólans er til húsa í læknisíbúð, sem þarna er á staðnum og er auð, vegna þess að þar vantar lækni, eins og sakir standa, en vonandi verður það ekki lengi, og þegar héraðslæknir fæst í þetta hérað, verður skólinn að sjálfsögðu að láta af hendi þetta húsnæði. Getur það orðið hvenær sem er. Ég tel það mjög illa farið, ef ekki verður byrjað á því að veita fé til þessa skólahúss nú á næsta ári, því að það þýðir, að ekki er hægt að hefja framkvæmdina samkvæmt lögum. Mér er kunnugt um það, að hlutaðeigandi námsstjóri hefur talið mjög nauðsynlegt að ráðast í byggingu þessa húss og hvatt til þess þar, og í fyrra reyndu forráðamenn skólans að fá fjárveitingu og áttu um það viðræður, einkum við fræðslumálastjóra. Af því gat þá ekki orðið, og það er illt, að það þurfi enn að dragast um eitt ár, að hafizt verði handa um þetta mjög svo nauðsynlega verk. Það er nú svo, þó að töluverður húsakostur sé á Raufarhöfn, sem notaður er sem mannaíbúðir á sumrin, á sumarvertíðinni, þá hentar það húsnæði engan veginn, jafnvel þótt hægt væri að fá bað á leigu, til skólahalds, m.a. vegna þess að upphitunarkostnaður við það húsnæði er mikill. Það er því eiginlega óhjákvæmilegt að ráðast í þessa húsbyggingu, og verður mjög bagalegt, ef ekki verður hægt að byrja á henni á næsta ári. Ég vil þá næst koma að brtt. á þskj. 244, og er þá fyrst IV. brtt., við 13. gr., um, að fjárveiting til Austurhlíðarvegar verði hækkuð úr 90 þús. upp í 150 þús. Unnið hefur verið að þessum vegi fyrir lánsfé, og hvílir á honum allmikil skuld. Er nauðsynlegt, að þessi upphæð verði hækkuð. Þá kem ég að VII. lið á sama þskj. Þar er fyrst brtt. við 13. gr. um það, að fjárveiting til brúar á Laxá í S-Þing. verði hækkuð úr 210 þús. í 570 þús. Þessi brú er í Laxárdal. Þangað var flutt fyrir nokkrum árum - ég ætla, að það hafi verið 1958 - gömul brú af annarri á, sem var ekki orðin nothæf þar, og var þar þá byggð ný brú. Þessi gamla brú, sem er járnbrú, hefur síðan staðið þarna hjá brúarstæðinu á Laxá í Laxárdal, og hefur tvisvar sinnum verið veitt fé til hennar. Nú eru þeir, sem koma til með að nota þessa brú, orðnir nokkuð óþolinmóðir, og hingað til Alþ. hafa borizt áskoranir frá bændum í Laxárdal í þessu sambandi. Nú eru í fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir eftir 2. umr., ætlaðar 210 þús. til brúarinnar, en til þess að setja hana niður og ganga frá henni þarf 570 þús., og við höfum leyft okkur að leggja til, að fjárveitingin verði hækkuð, þannig að hægt verði að byggja brúna eða setja hana niður á næsta sumri. Vegurinn að þessari brú liggur öðrum megin árinnar, ég ætla að vestanverðu við ána, og þegar brúin er komin á ána, mundu bæir hinum megin við ána komast í vegarsamband. Hafa menn mikinn áhuga á því, sem vonlegt er. Skiljanlegt er, að þeim þyki erfitt að bíða, þegar brúin er þarna komin, enda munu menn hafa vonazt eftir því í öndverðu, að ekki mundi liða á löngu, þangað til hún kæmi að notum. Næst er, undir þessum sama tölulið, VII, till. um, að veittar verði 100 þús. kr. til hafnargerðar á Grenivík við Eyjafjörð. Það er nýr liður. Grenivík er þorp og útgerðarstaður við utanverðan Eyjafjörð að austanverðu, í Höfðahverfi. Á þeim slóðum hefur lengi verið útgerð, og munu ýmsir minnast þess, sem lesið hafa ævisögur Tryggva Gunnarssonar og Einars í Nesi, að Höfðhverfingar stunduðu hákarlaveiðar á 19. öld og reyndust hinir vöskustu við þau störf. Hákarlaveiðarnar voru á þeim tíma mikilsverður þáttur í atvinnulífi Höfðhverfinga og reyndar Eyfirðinga bæði austan og vestan fjarðar. Nú í seinni tíð hefur verið töluverð útgerð frá Grenivík, og þorpið hefur byggzt upp, myndarlegt þorp, margir hafa byggt þar hús yfir sig í seinni tíð, og íbúar staðarins munu nú vera nokkuð mikið á annað hundrað og fer fjölgandi. Þarna hafa verið gerðir út eða verið skráðir tveir allstórir vélbátar, sem að mestu leyti hafa verið mannaðir Grenvíkingum og öðrum Höfðhverfingum og stundað sjóinn bæði norðanlands og sunnan með góðum árangri. En hafnarskilyrði eru slík, að þessir bátar hafa yfirleitt ekki getað lagt aflann upp í heimahöfn. Hins vegar eru á Grenivík nokkrir minni bátar, opnir bátar og litlir þilfarsbátar, sem eru gerðir þaðan út á vorin, sumrin og haustin og leggja þar afla á land, ýmist í Grenivík eða í Hrísey. Fyrir nokkru var hafizt handa um bryggjugerð í Grenivík og nokkuð að henni unnið í áföngum, en við nánari athugun kemur í ljós, að sú bryggja er ekki heppilega staðsett, því að við hana er lítið skjól í hafátt. Fyrir einu ári eða svo fór fram nákvæm mæling á höfninni á vegum vitamálaskrifstofunnar, og þá kom í ljós, að dýpið hinum megin í höfninni, þar sem bátarnir venjulega liggja, er meira en menn höfðu ætlað. Þarna virðist allhagkvæmt að gera hafnarmannvirki, a.m.k. er dýpið því á engan hátt til fyrirstöðu, þarna virðist vera heldur dýpra. Og þarna mundu hafnarmannvirkin vera í miklu betra skjóli en bryggja sú, sem byggð hefur verið. Það er því ætlun manna að hætta við þessa gömlu bryggju, byggja hana ekki lengra fram, og hefja framkvæmdir á hinum staðnum. Hefur verið gerð áætlun um að byggja þarna grjótgarð fram frá landinu með steyptri þekju og haus og afgreiðslubryggju fyrir báta innan á garðinum. Þetta mannvirki, a.m.k. eins og það er hugsað nú fyrst um sinn, mun kosta kringum 4 millj. kr. Hér voru á ferðinni í vetur fulltrúar Grýtubakkahrepps og Grenvíkinga, sem hér eiga hlut að máli, til þess að ræða við vitamálastjóra og þm. um þessa fyrirhuguðu framkvæmd, og þar hjá heimamönnum er mjög mikill áhugi á því, að hægt verði að hefja framkvæmdir þegar á næsta sumri. Sú framkvæmd, sem þá þyrfti að geta átt sér stað, væri sú að gera veg eftir sjávarbakka fram að garðstæðinu. Það er nokkuð mikið verk, því að bakkinn er hár, áður ekki talið fært, en nú munu ekki neinir erfiðleikar á því með tækjum, sem menn hafa yfir að ráða. Þetta mannvirki er nauðsynlegt að geta framkvæmt á næsta sumri og jafnframt að gera athuganir og byrjunarframkvæmdir. Í grjótnámi, þar sem sennilega verður tekið efni í hafnargarðinn. Upphæðin, sem við förum fram á, er ekki há, 100 þús. kr., og er aðallega við það miðuð, að hægt verði að hefjast handa, þannig að næsta ár á eftir væri þá hægt að byrja á verkinu af fullum krafti. En í Grenivík eru miklar vonir bundnar við þetta hafnarmannvirki, og vitneskjan um það, að hafnargerð sé möguleg á þessum stað, að skilyrði séu betri en menn höfðu áður gert ráð fyrir, hefur mjög glætt bjartsýni fólks á þessum slóðum. Þarna er mikið af ungu og uppvaxandi fólki og margir dugandi sjómenn. Ég kem þá næst að brtt. við 14. gr., sem er um það, að fjárveiting til barnaskóla í Mývatnssveit verði hækkuð upp í 600 þús. kr. Bygging þessa skólahúss hefur staðið yfir undanfarin ár. Áætlað ríkisframlag til skólans mun vera um 1½ millj, kr., og er búið að greiða af því tæpar 800 þús. kr. Eftir eru þá rúml. 700 þús. kr. Við höfum leyft okkur að leggja til, að upphæðin verði hækkuð, eins og ég sagði, upp í 600 þús., og þá með það fyrir augum, að hægt yrði að koma verkinu það áleiðis, að skólinn gæti komizt í notkun á árinu 1962. Það er mikil nauðsyn á því, að hægt verði að taka þetta hús í notkun sem allra fyrst, því að skólinn býr nú við mjög óæskilega aðstöðu. Kennsla fer í raun og veru fram í íbúð skólastjórans og hefur gert undanfarin ár, og er það mjög bagalegt, ekki aðeins af því, að húsnæðið er óhentugt fyrir skóla, heldur einnig ákaflega bagalegt fyrir skólastjórann og fjölskyldu hans að þurfa að sjá af íbúð sinni til þessara nota. Hér voru á ferðinni í vetur forráðamenn þessa skóla til þess að leita fyrir sér um það, að þeir yrðu aðstoðaðir við það að koma húsinu svo áleiðis á næsta ári, að hægt yrði að nota það næsta vetur, og okkur virðist eðlilegt, að reynt yrði að líta á þeirra mál. Í Mývatnssveit munu nú vera um 30 börn á skólaskyldualdri, og allt útlit er fyrir, að fólksfjölgun verði í þessari sveit á næstu árum. Eins og kunnugt er, hefur það verið haft á orði, að ungt fólk í Mývatnssveit kysi það helzt yfirleitt að setjast að í átthögum sínum. Þar hefur mikið verið gert að því að byggja nýbýli, og úrræða hefur verið leitað um nýjar atvinnugreinar, þannig að mér þykir mjög líklegt, að þarna verði um verulega fólksfjölgun að ræða næstu árin. Ýmis náttúruskilyrði eru þarna, sérstaks eðlis, sem geta greitt fyrir eflingu atvinnulífsins, svo sem jarðhiti þar nálægur og hráefni til iðnaðar á botni Mývatns, sem margir kannast við og verið hefur í rannsókn nú undanfarið. Síðasta brtt., sem ég mæli fyrir á þskj. 244, er um það, að framlag til Reykdælaskólahverfis, byggingar skóla þar, verði 240 þús. kr. þessi skóli í Reykjadal er áætlaður á 3113 000 kr., og er gert ráð fyrir að taka fyrir helming hússins, en ríkisframlag, 3'4 hlutar, því að hér er um heimavistarskóla að ræða, er þá um 1200 þús. kr. og fyrsta greiðsla ætti þá að vera 240 þús. kr. Eins og stendur, starfar þessi skóli í leiguhúsnæði, en skólinn hefur fengið land að gjöf úr jörðinni Litlu-Laugum, og sveitarfélagið á heita uppsprettu eða laug, sem notuð verður til að hita upp húsið. Gert er ráð fyrir, að skólinn fái aðstöðu til íþróttaiðkana og verknáms í húsi héraðsskólans, og er að því mikið hagræði. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þessar brtt., en vænti þess, að þeim verði tekið með skilningi af hv. þm. og hv. fjvn., sem væntanlega á eftir að starfa eitthvað enn þá, enda mun varla verða annað sagt en hér sé hóflega í sakirnar farið og af nauðsyn.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj) spurði, hvort fyrirhuguð væri lækkun aðflutningsgjalda af bifreiðum og hækkun innflutningsgjalds af benzíni. Því er til að svara, að hvorugt hefur verið rætt í ríkisstjórninni.



Herra forseti. Það er hér brtt. við frv. til fjárlaga frá fjvn., sem ég skýrði frá áðan í framsöguræðu minni, að von væri á. Hún er skrifleg og of seint komin fram, svo að ég þarf að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða, en till. er svona: „Við 22. gr. bætist: Ríkisstjórninni er heimilt að ábyrgjast allt að 2 millj. kr. lán fyrir Domus Medica, gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar.“ Það er ætlun Læknafélagsins að setja þarna upp lækningamiðstöð með fullkomnum rannsóknartækjum, lækningastofum og öðru því tilheyrandi. 2. till. er: „Ríkisstjórninni er heimilt að greiða h/f Djúpbátnum 100 þús. kr. viðbótarstyrk, ef í ljós kemur, að halli verði meiri en bátnum er ætlað skv. till. samvinnun. samgöngumála.“ Þetta er endurveiting, svipuð og var á fjárlögum í fyrra, en talið er nauðsynlegt, að heimild sé einnig til að gera það nú. 3. till. er, að á 18. gr. bætist frú Hildur Blöndal með 20 þús. kr. og enn fremur hækki frú Agnete Kamban um 5 þús. kr. og frú Sigríður Bjarnason um 5 þús. kr. Þá er enn ný tillaga við 22. gr.: „Ríkisstjórninni er heimilt að endurgreiða Vagninum h/f aðflutningsgjöld að upphæð kr. 242 921.80, gegn því, að félagið falli frá öllum skaðabótakröfum á hendur ríkissjóði.“ Þetta eru bílar, sem fluttir voru inn samkvæmt milliríkjasamningum og hafa reynzt óseljanlegir. Nefnd, sem ríkisstj. skipaði, hefur lagt til og telur sanngjarnt, að þessi háttur verði á hafður. I nefndinni voru Einar B. Guðmundsson, Halldór Jónatansson og Pétur Pétursson. Þá vil ég aðeins drepa á nokkur atriði, sem komið hafa fram í umr. Um skiptingu á flugvallafé vil ég geta þess, að flugmálastjóri hefur fyrir hönd flugráðs farið fram á, að ráðinu verði heimilt að skipta fénu að þessu sinni. Hitt er rétt, að fjvn. hefur skipt þessu fé undanfarið og venjulega farið að till. flugráðs um skiptinguna. Flugmálastjóri hefur lofað að senda nefndinni skýrslu um framkvæmdirnar og áætlaða skiptingu nú, þó að hún hafi enn ekki borizt. Viðvíkjandi ummælum hv. 3. þm. Vesturl. (HS) um póst og síma, þá er það rétt, að póst- og símamálastjóri skýrði nefndinni munnlega frá því, að tekjur og gjöld mundu væntanlega hækka verulega. Erindi um þetta hefur þó enn ekki borizt n. eða til þess rn., sem stofnunin heyrir undir, og þótti meiri hlutanum því ekki rétt að breyta þessu í frv. nú. Það skal tekið fram, að póst- og símamálastjóri taldi víst, að tekjur stofnunarinnar mundu nægja fyrir gjöldunum.



Herra forseti. Ég mun ekki fara hér neinum almennum orðum um afgreiðslu fjárlaganna, enda hefur skoðun mín komið fram í nál. 1. minni hl. fjvn., sem ég hef undirritað, og tel því ekki ástæðu til að fara um það mörgum orðum. Hins vegar stend ég að nokkrum brtt. ásamt samflokksmönnum mínum í Norðurl. e. Þessar till. eru á þskj. 247 og 244. Hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG) hefur gert grein fyrir allmörgum og flestum af þessum till., en ég mun ræða hér örlítið þær till., sem hann kom ekki inn á í sinni ræðu. Það er þá fyrst hér að nefna till. á þskj. 247, en þar leggjum við til, að hækkað verði framlag til þriggja vega í Eyjafjarðarsýslu af fjórum, sem nefndir eru í fjárlagafrv. Þessir vegir eru Ólafsfjarðarvegur, við leggjum til, að hann fái 50 þús. kr. hækkun, hækki úr 150 þús. í 200 þús., og eins, að Múlavegur, sem tengir saman Ólafsfjörð og Dalvík, fái 650 þús., og er það um 150 þús. kr. hækkun, eins, að Hörgárdalsvegir hækki nokkuð, úr 130 þús. í 160 þús. Þá leggjum við einnig til á þessu sama þskj., undir IV, að framlag til hafnarmannvirkja í Hrísey verði hækkað úr 300 þús. í 500 þús. Það er ástæða til að minnast aðeins frekar á þessa till. Þannig er ástatt nú í Hrísey, að hafnarmannvirki, sem þar eru orðin allgömul, eru orðin mjög hrörleg og þurfa verulegra endurbóta við. Hefur verið gerð áætlun um það, hvað kosta muni að gera við það, sem sérstaklega brýnt er að laga í bráð, og nemur sú áætlun 3 millj. kr. Nú háttar þannig með þessa endurbót, að talið er, að gera þurfi sem allra mest í einu af henni, ef hún eigi að koma að notum. Það er áætlað á fjárlagafrv. að leggja til 300 þús. kr., en að auki hafa Hríseyingar von um að geta fengið af sínu eigin fé, sem þeir hafa safnað heima fyrir, 500–600 þús. kr., og auk þess hafa þeir lánsmöguleika hjá Brunabótafélagi Íslands upp á 300 þús. kr. Þar að auki hefur komið til tals, að Hríseyjarhreppur gangi inn í atvinnuleysistryggingasjóð sem aðili að honum, en það hefur ekki verið til þessa, og þá opnast þar líka lánsmöguleikar fyrir hreppinn til þessa hafnarmannvirkis. Ef nú er bætt við, eins og við leggjum til hér, þessum 200 þús., má segja, að þá sé um að ræða allríflega fjárhæð samtals, sem Hríseyjarhreppur hefði til þess að koma upp þessari bryggju, eða lagfæra hana eins og nauðsynlegt er. Þess má geta, að undanfarin ár hafa verið mjög litlar fjárveitingar til hafnargerðar í Hrísey og s.l. ár voru þær algjörlega felldar niður og var það gert í samráði við hreppinn og þá jafnframt gert ráð fyrir því, að framlagið á þessu ári yrði það ríflegt, að það munaði verulega um það í sambandi við byrjunarframkvæmdir á bryggjugerðinni í Hrísey. Ég tel því, að hv. Alþ. ætti að samþykkja þessa till. okkar til hækkunar, og legg eindregið til, að svo verði. Þá vil ég minnast á till., sem er á þessu sama þskj., 247, og það er um nýjan lið á 14. gr. A, við liðinn, sem fjallar um nýja skóla. Þar leggjum við til, að lagt verði til Árskógsskólahverfis 75 þús. kr. sem byrjunarfjárveiting til byggingar skólastjórabústaðar. Þessi skólastjórabústaður er að vísu hugsaður sem áfangi í stærri skólabyggingu, en eftir því, sem okkur er tjáð þaðan að heiman, þá er það mjög brýnt og það brýnasta í skólamálum þeirra á Árskógsströnd að koma upp sómasamlegri skólastjóraíbúð, því að skólastjórinn, sem nú er, býr við mjög þröng húsakynni. Að lokum vil ég minnast á till. á þessu sama þskj., X. lið, en þar endurflytjum við till., sem,. við fluttum við 2. umr., um hækkun framlags til tónlistarskólans á Akureyri úr 40 þús. kr. upp í 80 þús. kr., en til vara leggjum við til, ef það verður ekki samþykkt, að hækkunin nemi 20 þús. kr., þ.e. verði 60 þús. Ég hef áður gert grein fyrir ástæðunum fyrir þessari hækkun til tónlistarskólans og mun ekki eyða lengra máli í það að þessu sinni, en vona hins vegar, að hv. Alþ. geti fallizt á það með okkur að hækka þessa fjárveitingu.



Herra forseti. Ég mælti hér fyrir till. í dag á þskj. 244, við 22. gr., að XXIII. liður orðist eins og þar segir. Ég skýrði frá því, að hér væri verið að óska eftir, að ríkissjóður gæfi eftir 1. veðrétt í ákveðnum eignum, enda verði jafnframt samið um það við viðskiptabanka fyrirtækjanna, að atvinnurekstur þeirra gæti haldið áfram með eðlilegum hætti, eins og segir í till. Nú hef ég orðið þess var, að samningar standa yfir um, að takast mætti að halda þessum atvinnurekstri áfram, og það án þess að til komi að gefa eftir þetta, ef eitthvað komi í staðinn, og í trausti þess, að þessir samningar takist milli viðkomandi aðila, og jafnframt í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. geri allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að auðvelda þá samninga, svo að ekki þurfi að stöðva fyrirtækin og gera fjölda manna atvinnulausa í þessum stað, þá tek ég þessa till. aftur. Till. undir a-lið er tekin aftur. Till. undir b-lið óska ég að verði látin ganga til atkv. Ég hef skýrt frá því, hvernig stendur á um það atriði. Hvað snertir c-liðinn, þá er það ljóst, að skyldi það koma fyrir, að stöðva yrði sölu á rafmagni til frystihússins, þá mundi frystihúsið liggja undir stórum skemmdum, en ríkissjóður á veð í húsinu fyrir stórum upphæðum, og ég veit, að það mundi ekki þurfa neina heimild frá Alþingi til þess að bjarga þeim málum. í trausti þess, að það verði ekki látið koma til stöðvunar og hæstv. ríkisstj. grípi þar inn í, svo sem eðlilegt er, þá tek ég einnig till. undir c-lið aftur.



Herra forseti. Nokkuð hefur verið rætt um framlög til vega, brúa og hafna og annarra slíkra hluta í þessum umr. Og hefur því verið haldið fram af hálfu ríkisstj., að til þessara hluta sé nú varið verulega hærri upphæðum en áður, m.a. heldur en var 1958. Meira að segja hafa verið lesnar upp nokkrar tölur, sem óneitanlega eru dálítið hærri nú en voru 1958. En sú ónákvæmni er í þeim málflutningi, að tölurnar þýða ekki það sama nú og var fyrir þremur árum. Það mætti reyndar segja, að þarna væri verið að bera saman einnar krónu peninga við tveggja krónu peninga, sem þá voru lagðir í þessar framkvæmdir. Og það er óneitanlega betra að fá stóru peningana, eins og þeir voru þó þá, heldur en litlu peningana núna þó að upphæðin sé eitthvað ofur lítið hærri. Ég held, að það sé vægast sagt auglýsing, nokkurs konar jólaauglýsing, að bera þannig saman misstóra peninga. En þó er skylt að gera sér grein fyrir því, hvort fjárveitingar í þessar framkvæmdir eru meiri, eru svipaðar eða eru minni en þær voru t.d. 1958. Ég held, að þetta verði varla betur séð með öðru en því að bera fjárhæðirnar saman við heildarútgjöld fjárlaga hvert ár. En þá verður að sjálfsögðu að taka tillit til þess, að 1958 voru greiddar verulegar upphæðir úr útflutningssjóði til þeirra hluta, sem nú er greitt til úr ríkissjóði. Bæði árin 1958 og 1959 var það svo. Vilji maður fá samanburð á þessu, þarf að bæta þeim upphæðum við fjárlagaupphæðina á þessum árum til þess að fá réttan samanburð. Ég tel, að líka þurfi að taka með í þennan samanburð þær upphæðir, sem koma í vegi og brýr af benzínskatti, þó að þær upphæðir séu ekki innifaldar í fjárlagaupphæðum hvers árs, vegna þess að það eru óneitanlega framlög til þessara framkvæmda, en bæta bara við fjárlagaupphæðirnar því, sem benzínskatturinn gefur. Með þetta í huga hef ég gert nokkurn samanburð á fjárveitingum, þ.e.a.s. til nýbygginga aðeins, til nýbygginga vega, brúa og hafna annars vegar 1958, hins vegar eins og nú er ætlazt til með því frv., sem hér liggur fyrir. 1958 námu þessar fjárveitingar 5.27% af útgjöldum fjári., þegar reiknað er með þessum hætti, eins og ég hef nefnt. Ef sambærileg framlög væru nú fyrir árið 1962 5.27% af útgjöldum fjárl., ættu þessar fjárveitingar að vera tæpar 92 millj. En þær eru bara ekki nema rúmar 62 millj. Það vantar 29.4 millj. upp á það, að fjárveitingar samkv. þessu frv. séu jafnháar og þær voru 1958, miðað við útgjöld fjárlaga og útflutningssjóðs bæði árin. Á þessa hliðina hefur þetta sigið þessi þrjú undanfarin ár og virðist eiga að gera á komandi ári. 1959 virðist mér, eftir þessum reikningi, að fjárveitingar í þessar framkvæmdir hefðu þurft að vera 8.6 millj. hærri en þær voru til að jafnast við 1958. 1960 hefðu þær þurft að vera 17.7 millj. hærri en þær voru þá. 1961 hefðu þessar fjárveitingar þurft að vera um 21.8 millj. kr. hærri en þær voru í fjárlögum. Og eins og ég nefndi, í þessu fjárlagafrv. þyrftu þær að vera 29.4 millj. kr. hærri en þær eru. Þetta held ég að sé nokkurn veginn hlutlaus og rétt mynd af því, hvort fjárveitingar til nýbygginga vega, brúa og hafna séu hærri eða lægri en þær voru 1958. Á þessum þremur árum, sem liðin eru síðan, og að meðtöldu því ári, sem hér er verið að gera áætlun fyrir, á fjórum árum, skortir því 77½ millj. kr. til þess, að fjárveitingar til þessara framkvæmda séu hliðstæðar því, sem þær voru 1958. Ég býst við, að þetta fari ekki á milli mála, ef hlutlaust er á þetta litið. Það mundi ekki vera nein ósanngirni, þótt þm. flytji nokkrar hækkunartillögur til vega, brúa og hafna við þessa umr., og það hef ég leyft mér að gera ásamt hv. 2. þm. Vestf., en svipað þessu er um margt fleira, og skal ég ekki fara frekar út í það. Fyrsta till., sem við flytjum og er á þskj. 248, er um nokkra vegi. Það er í fyrsta lagi Gufudalsvegur, nýr liður, 100 þús. kr. Fyrir tveimur árum var opnuð leiðin til Ísafjarðar frá Reykjavík. Þá komst á vegasamband yfir Dynjandisheiði. Um leið og þessi vegur opnaðist, margfaldaðist umferðin vestur Barðastrandarsýslu norður í Vestur-Ísafjarðarsýslu til Ísafjarðar og þ. á m. um þennan veg, Gufudalsveg. En sama árið og umferðin um veginn jókst svona var felld niður fjárveiting til hans með öllu, að undanteknum 10 þús. kr., sem áttu að ganga upp í skuld. Í fyrra var enginn eyrir til þessa vegar, og á þessu frv. er enginn eyrir til hans. Aftur á móti var á árinu 1958 90 þús. kr. fjárveiting til þessa vegar, en það mundi samsvara 180–200 þús. kr. fjárveitingu með núverandi peningum. Það skýtur mjög skökku við þarna. Það er þó ekki fyrir það, að þessum vegi sé lokið, að hætt er að veita í hann fé, þvert á móti eru langir kaflar á þessum vegi mjög lélegir bráðabirgðavegir, og það er aðkallandi að ljúka þeim köflum. Ég vænti þess, að það sé full sanngirni, sem mælir með því að veita þessar 100 þús. kr. í þennan veg. Annar liður í þessum till. frá okkur er til Bæjar- og Svínanesvegar, sama upphæð, 100 þús. kr., en það er ekki ætlazt til, að það fari neinn peningur í þann veg skv. frv. þessum vegi er verið að ljúka. Þetta er síðasti áfangi milli Kirkjubóls og Bæjar á Bæjarnesi, sem er hálfgerður núna, og ég ætla, að honum mundi ljúka eða mjög nálægt því, ef hann fengi þessa fjárveitingu. Því er þetta lagt til. Þriðja till., sem við flytjum á þessu sama þskj., er Tálknafjarðarvegur, nýr liður, 100 þús. kr. Þannig stendur á, að Tálknafjarðarvegur liggur út með Tálknafirði að norðanverðu, þ. á m. yfir Sveinseyri, en vegurinn þar liggur fyrir neðan bakkana, fyrir neðan túnið, fjöruna, og þessi vegur verður ófær, bæði af snjóum og sjógangi, á hverju hausti, og er ónothæfur allan veturinn. Hreppsbúar, sem búa fyrir utan Sveinseyri, hafa því ekki getað notað þennan vegarkafla og hafa engin úrræði haft önnur en að fara yfir túnið á Sveinseyri, - fara yfir túnið, sem enginn vegur liggur yfir. Bóndinn þar hefur verið hið mesta lipurmenni og leyft þeim þetta fram að þessu. Nú hugsar hann sér að taka þarna allvæna spildu úr túninu til nýræktar. En ef hann gerir það, þá fara sveitungar hans ekki yfir túnið lengur. Og hvernig fer þá. Það er af þessum ástæðum, sem við leggjum til, að þessi litla upphæð verði veitt í þennan veg, það er að mæta þörfum Tálknfirðinga, þeirra sem búa utan Sveinseyrar, svo að þeir þurfi ekki lengur að aka yfir túnið hjá nábúa sínum. Fjórða till., sem við flytjum, er um 100 þús. kr. fjárveitingu í Ketildalaveg. Það er vegurinn frá Bíldudal út í Selárdal. Það mun hafa verið 1960, sem fjárveiting í þennan veg var allt í einu lækkuð um hér um bil helming og 1961 felld niður, ekki eyrir í veginn. Og það er hálfgerð raunasaga, hvernig gengið hefur til um fjárveitingar í vegi handa Arnfirðingum. Það eru þrír vegir í þessum sveitum, sem þeir þurfa sérstaklega að bera fyrir brjósti. Það er Hálfdán, það er þessi Ketildalavegur, og það er Suðurfjarðavegur. Á fjárl. yfirstandandi árs var enginn eyrir á fjárlögum í neinn af þessum vegum. Og sama árið og felldar voru niður fjárveitingar í vegi Arnfirðinga, féllu niður flugferðir þangað, svo að þeir hafa ekki flugsamgöngur lengur. Það er allt á sömu bókina lært hjá þessari byggð hvað snertir að eiga undir fjárveitingavaldinu. Við flytjum líka till. um, að tekinn verði upp nýr liður, í Suðurfjarðaveg, 300 þús. kr., en það er sá vegur, sem þeir heimamenn leggja mesta áherzlu á. Og ég held, að þeir leggi meiri áherzlu á að fá veginn frá Trostansfirði upp á Dynjandisheiði, upp á hinn nýja Vestfjarðaveg, heldur en menn yfirleitt leggja á það að fá vegi, því að það kemur fram í því, að Bílddælingar hafa sent hv. 1. þm. Vestf. skjal mikið. Þetta skjal er undirskrifað af 127 Bílddælingum, þar sem hann er beðinn að beita sér fyrir því, að rífleg fjárveiting fáist í Suðurfjarðaveg, svo að þeir komist í samband við veginn á Dynjandisheiði. En það er meira í þessu bréfi. Það er það, að nokkrir Bílddælingar bjóðast til þess að leggja fram óafturkræft framlag, 50 þús. kr., í þennan veg, ef það fáist í hann fjárveiting. Svo brennandi áhugamál er það þeim að fá þennan veg, að þeir bjóðast til að leggja fram tugi þúsunda úr eigin vasa, til þess að ríkið leggi eitthvað fram í veginn. Ég held, að það þurfi ekki að tala frekar fyrir þessari till. en á þennan hátt, sem Bílddælingar gera sjálfir. Mér þykir ótrúlegt, að hv. þm. taki því ekki vel, sem þarna er boðið fram af hálfu Bílddælinga, en það kemur brátt í ljós. Næsta till. okkar er framlag í Ísafjarðarveg. Það er nýr liður, 300 þús. kr. En Ísafjarðarvegur heitir vegurinn úr Dýrafirði til Ísafjarðar, þótt hann sé venjulega kallaður Vestfjarðavegur. Það er Breiðadalsheiði, sem er ætlazt til að þessi fjárveiting fari í, en Breiðadalsheiði er, eins og kunnugt er, einn af allra hæstu fjallgörðum þessa lands, sem þjóðvegur liggur yfir, mun vera um 610 m á hæð, þar sem vegurinn liggur. Þarna er mikil þörf á endurbótum og þó meira en á sjálfri háheiðinni, það eru einnig skógarbrekkurnar að vestanverðu. Svo mikil þörf er á þessu, að það þurfti að gera sérstakt átak um endurbætur á Skógarbrekkunum, til þess að áætlunarbifreiðar kæmust til Ísafjarðar, og verður varla hægt að una við það lengur, að hér komi ekki til einhver fjárveiting. En auk þess lokast þessi vegur í fyrstu snjóum, af því að hann er svo lágur, og meira en það, hann er niðurgrafinn á köflum á háheiðinni. En um þennan veg er mikil umferð, bæði sumar og vetur, ef vegurinn væri annars einhvern tíma fær að vetri til, en það er ekki nema rétt eftir að hann hefur verið mokaður. En hann gæti batnað mjög við það að veita, þótt ekki sé ýkjahárri, upphæð í hann. Þá mundi hann ekki lokast svo fljótt af snjóum, ef hægt væri að ýta honum eitthvað upp á háheiðinni. Það er eins og kunnugt er, að samskipti eru orðin mjög mikil af öllum Vestfjörðum við Ísafjörð og fara vaxandi, og það kemur sér sannarlega illa, að þessi vegur skuli vera lokaður allan veturinn. Þá flytjum við á þessu þskj. till. um 200 þús. kr. til Fjarðavegar. Till. var flutt við 2. umr. um fjárveitingu í þennan veg, 250 þús. kr., og var hún felld. Var þá skýrt frá því, hversu mikil nauðsyn væri á að koma þessum vegi áfram, sérstaklega inn í Seyðisfjörð og Hestfjörð. En það er engin fjárveiting til vegarins í frv. Þarf ég ekki að endurtaka það, sem þá var sagt um þennan veg, en það má líta á þetta sem varatillögu, þar sem hún er 50 þús. kr. lægri en flutt var við 2. umr. Þarna er ekki um neinn veg að ræða, eftir að kemur inn fyrir Álftafjarðarbotninn, eða rúmlega það, og þarf því alfarið að leggja þennan veg að nýju. Fólkið, sem býr í fjörðunum þar fyrir innan, hefur ekkert af neinum vegi að segja. Næsta till. okkar er um hækkun á fjárveitingu til Reykjarfjarðarvegar á Ströndum úr 500 þús. kr. í 600 þús. Þarna vantar mikið átak, til þess að unnt sé að tengja Árneshrepp við þjóðvegakerfi landsins. Þar er löng leið á milli og kostar mikið fé. En hitt getum við ekki sætt okkur við, að fjárveitingin sé lækkuð frá í fyrra til þessa vegar, svo mikil sem þörfin er, því að þá var samtals fjárveiting 540 þús., en er í frv. ekki nema 500. Við leggjum því til, að hún hækki upp í 600, og er varla hægt að flytja till, um minni hækkun en þetta, ekki sízt þegar á í hlut vegur, sem þarf svo mikið til eins og er um þennan veg. Þá flytjum við einnig till. um, að Strandavegur hækki úr 400 þús. í 500 þús. kr. Á þessum vegi eru tveir kaflar, sem er mjög aðkallandi að gera betri en þeir eru. Í Hólmavíkurhreppi, skammt fyrir sunnan Hólmavík, lokast vegurinn af snjóum mjög snemma, og eru mjög háværar óskir um það að fá gerðan betri veg á þeim kafla, en auk þess er í Bæjarhreppnum annar kafli og sízt betri, sem þarf að leggja áherzlu á að verði lagfærður. Þetta er lítilfjörleg hækkun, en munar þó um það og gæti kannske orðið að meira gagni að verja henni á einn stað en tvo, og skal ég ekkert segja um það, hvað verður gert í því efni, en ekki þarf að efast um þörfina þarna. Um vegi höfum við ekki fleiri till. að flytja. Þá flytjum við till. um ferjubryggjur. Það eru ekki ýkjaháar upphæðir í frv. um þá hluti. Það eru einar 80 þús. kr. í allar ferjubryggjur. Við leggjum til, að þessi upphæð hækki upp í 120 þús. kr. og þessi 40 þús. kr. hækkun gangi til Gemlufallsbryggju í Dýrafirði, en ferja gengur milli Gemlufalls og Þingeyrar alla vetur, þegar ófær er vegurinn inn fyrir Dýrafjörð. Meginsamgöngurnar við Þingeyri eru í þágu Núpsskóla, en þar er mikið fjölmenni, eins og kunnugt er. Þarf því stöðugt að vera þarna á ferðinni með ferjuna yfir fjörðinn, en bryggjan á Gemlufalli er að verða ónothæf til þess, að þessi ferja geti haldið uppi starfsemi sinni. Það er því till. okkar, að 40 þús. kr. gangi til þessarar bryggju og hækki fjárveitingin sem því nemur. Þá leggjum við til, að til Drangsnesbryggju verði varið 200 þús. kr. Þessa bryggju þarf að lengja. Fiskiskip geta ekki lagzt upp að bryggjunni, eins og hún er, og er þetta því aðkallandi nauðsyn. Við leggjum einnig til, að til Kaldrananesbryggju verði veittar 100 þús. kr. Hvort tveggja þetta eru nýir liðir, en þar er svo ástatt, að Breiðarnar, sem eru einu skipin, sem þangað koma, treysta sér ekki til þess að leggjast þar að, nema þá í allra blíðasta veðri. Það er óhjákvæmilegt að gera þarna bryggjuhaus, svo að skip geti lagzt þar að, og er því þessi till. flutt. Ég kem þá að flugvöllunum. Flugvellir er mál, sem Vestfirðingar láta sig miklu skipta, eftir að hafa tapað flugsamgöngum eins og raun ber vitni um, allir nema Ísfirðingar. Á Vestfjörðum eru víða sjúkraflugvellir, en stærstur þeirra er flugvöllurinn á Hólmavík, og er ekki nema herzlumunur að gera hann það langan, að Dakotaflugvélar geti notað hann. Ef það yrði, þá gætu Hólmvíkingar fengið áætlunarferðir með líkum hætti og Ísfirðingar. Það er mjög sennilegt, að þessi fjárveiting geti dugað til þess að lengja flugvöllinn um það, sem á vantar til þess, að hann nái tilskilinni lengd. Þess vegna leggjum við til, að 400 þús. kr. séu veittar til þessa flugvallar. Þá leggjum við til, að til flugvallar í Patreksfirði komi byrjunarfjárveiting 300 þús. kr. Í Patreksfirði er engin flugbraut, hvorki stór né lítil, og engin flugbraut í nágrannasveitum, sem Patreksfirðingar geta haft samband við að vetri til, svo að öruggt megi teljast. Næstu sjúkraflugvellir við Patreksfjörð eru í Hrísnesi á Barðaströnd og á Rauðasandi, en á báða þessa staði er oft ófært, sérstaklega er ófært á Barðaströnd vegna snjóa alla vetur á Kleifaheiði, og svipað, þótt betra sé, má segja um Skersfjall, þó að nota ætti sjúkraflugvöll á Rauðasandi. En þegar á þetta er litið, þá sjá menn, að Patreksfirðingar og nærsveitir Patreksfjarðar búa þarna við verri skilyrði, þegar á liggur, heldur en flest eða a.m.k. mörg önnur byggðarlög landsins. Það er neyðzt til þess að fá sjúkraflugvél til þess að lenda í fjöru einhvers staðar, þegar á liggur, en menn geta gert sér í hugarlund, hversu mikið öryggi er í því. En fyrir utan það, þá er aðkallandi þörf að koma upp venjulegum flugvelli fyrir áætlunarflug sem allra næst Patreksfjarðarkauptúni, en þar búa um 900–1000 manns. Það er ekki gert ráð fyrir, að unnt sé að koma flugvelli annars staðar en í svokölluðum Sandodda skammt frá Sauðlauksdal, en þar er nægilegt landrými til þess. Ég hygg, að flugmálastjórnin hafi á sínum tíma gert áætlun um flugvelli á Vestfjörðum fyrir venjulegt áætlunarflug, og þá hefur Patreksfjörður verið einn af þeim stöðum, en þar hefur ekkert verið aðhafzt. Því er það, sem við flytjum þessa till. um fyrstu fjárveitingu, byrjun á flugvelli, sem auðvitað gæti og verið aðeins sjúkraflugvöllur, meðan stutt er komið áleiðis með hann, en byggður frá upphafi með það fyrir augum, að það verði venjulegur flugvöllur til nota fyrir áætlunarflug. Þá flytjum við tillögu um hækkun á fjárveitingu til viðhaldskostnaðar Núpsskóla. Ég ætla, að fyrir fjvn. hafi legið erindi frá skólanefndinni um það, hversu miklar endurbætur þurfi að gera á þessum skóla. Til þess þarf ríkisfé og miklu meira en við gerum hér tillögur um. M.a. mun vera álitið af húsameistara ríkisins, að það þurfi að setja algerlega nýtt þak á skólann. Ég þarf varla að fjölyrða um það, að þörf er á þessari fjárveitingu, og er þetta þó ekki nema smávægilegt, 300 þús. kr. hækkun frá því, sem er í frv. Síðasta till. okkar á þskj. 248 er við 22. gr. fjárlaga, að ríkisstj. skuli heimilast að ábyrgjast allt að 4 millj. kr. lán fyrir flugfélög eða einstaklinga, gegn þeim tryggingum, er ríkisstj. metur gildar, til að kaupa hentuga flugvél, er tæki upp áætlunarflug milli Reykjavíkur og Vestfjarða. Fyrir allmörgum árum lagðist flug niður við Vestfirði, eins og ég sagði áðan, þegar sjóflugvélarnar, Katalínubátarnir, voru ekki lengur flughæfar. Þá misstu allir Vestfirðingar flugsamgöngur. En nú nýlega hafa þó Ísfirðingar hlotið flugsamgöngur á ný, með hinum nýja flugvelli, sem þar er nú orðinn nothæfur. Eins og öllum er ljóst, fullnægir ekki Ísafjarðarflugvöllur öllum Vestfjörðum, og mun enginn hafa látið sér detta það í hug. Á undanförnum þingum hafa verið samþykktar þáltill., sem miðuðu að því að greiða fyrir undirbúningi að flugsamgöngum við Vestfirði. Hefur ekki verið ágreiningur á Alþingi um Það, að nauðsyn bæri til þess að leita hinna beztu ráða til að bæta úr flugsamgöngum við þennan landshluta. Núverandi hæstv. ríkisstj. mun hafa skipað nefnd, sem hefur athugað þessi mál nokkuð. Hv. 1. þm. Vestf. á sæti í þeirri nefnd og skýrði okkur samþingismönnum sínum frá því hvað sú nefnd hefði gert. Í því máli er eitt og annað til athugunar hjá hæstv. ríkisstj. Hann gat þess m.a., að rætt hefði verið við Flugfélag Íslands um það, hvað hægt væri að gera í þessu efni, og mun hafa borið á góma, að kaupa þyrfti nýja flugvél, fremur litla, sem gæti notfært sér nokkra þeirra flugvalla, sem til eru á Vestfjörðum, og síðan yrði að fjölga flugvöllum í samræmi við þá flugvél, svo að flugsamgöngur gætu hafizt á ný á þeim stöðum, sem áður voru viðkomustaðir sjóflugvélanna. En hann gat þess, að væntanlega mundi Flugfélagið þurfa á ríkisábyrgð að halda til þess að kaupa slíka flugvél. Að vísu munu engar ákvarðanir hafa verið teknar í þessum efnum. En ef svo kynni að fara, að að þessu ráði yrði horfið, þá viljum við, að nú þegar sýni Alþingi vilja sinn í því að mæta þessum ráðstöfunum og hraða með því framkvæmdum, að Alþingi veiti ríkisstj. heimild til þess að ábyrgjast allt að 4 millj. kr. lán í þessu skyni. Flugvél, sem flytur t.d. 6 farþega eða í kringum það, er náttúrlega mjög lítil til þessara ráðstafana og getur varla talizt nema bráðabirgðaráðstöfun. Slík flugvél, ef ætti að kaupa hana nýja, mundi kosta, eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, í kringum 120 þús. dollara, ef hún er keypt ný, eða rúml. 5 millj. kr. En það er oft hægt að fá slíkar flugvélar lítið notaðar, og þá er verðið jafnvel ekki nema helmingur af þessu. M.a. keypti Björn Pálsson sína ágætu flugvél notaða. Ég ætla, að hún hafi verið tveggja ára, og hún kostaði 48 þús. dollara, en hann keypti auk þess nýjan hreyfil í hana fyrir 12 þús. dollara. 60 þús. dollara kostaði hún með öllum sínum tækjum og áhöldum, sem með þurfti, eða um það bil helming þeirrar upphæðar, sem ný vél kostar. Nú er ég ekki að leggja til, að verið sé að kaupa notaðar vélar, síður en svo, þó að flestar flugvélar Íslendinga hafi upphaflega verið keyptar notaðar til landsins. En miðað við það, að keypt væri ný flugvél af þessari stærð og hún kostaði um 120 þús. dollara, þá ætti þessi upphæð, 4 millj., að duga fyrir 3/4 hlutum kaupverðsins, og ætla ég, að með því væri vel séð fyrir því, að Flugfélagið - eða ef einhverjir aðrir vildu ráðast í slíkar flugsamgöngur - gæti keypt slíka vél og rekið hana. Hinu er náttúrlega ekki að neita, að það er óálitlegt, ef einhver annar aðili ætti að fara að taka upp flug á þessa staði, sem minnstar tekjurnar gefa miðað við tilkostnaðinn, en Flugfélagið hefur flugferðir til Ísafjarðar, sem er auðvitað bezti staðurinn að fljúga til hvað snertir fjárhagsafkomu. Þess vegna er nauðsynlegt, að það sé á sömu hendi, flug til hinna stærri staða, sem gefur betri tekjur, og hinna, sem eru lakari fjárhagslega fyrir þá, sem fluginu halda uppi. Ég vænti þess fastlega, að hv. þm. taki þessum tillögum vel og þær hljóti samþykki hv. Alþingis við þessa umræðu.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað að taka til máls, en af því að það gafst sérstakt tilefni til þess í sambandi við ræðu hv. 4. þm. Vestf. (SE), vildi ég aðeins gefa nauðsynlegar upplýsingar. Hv. þm. hefur ásamt fleirum flutt hér till. um það, að ríkisstj. verði gefin heimild til þess að ábyrgjast allt að 4 millj. kr. lán fyrir Flugfélag Íslands eða annan aðila til flugvélakaupa. Það er rétt að upplýsa það, að í sumar og haust hefur starfað þriggja manna nefnd til þess að athuga, hvernig samgöngur við Vestfirði og aðra þá staði, sem sjóflugvélin hafði samband við, verði leystar. Í þessari nefnd átti sæti hv. 1. þm. Vestf., Gísli Jónsson, flugmálastjóri og Björn Pálsson flugmaður. Nefndin hefur skilað áliti sínu til ráðuneytisins, og hef ég haldið fundi með nefndinni ásamt forstjóra Flugfélags Íslands. Hefur verið kannað, á hvern hátt mætti mæta óskum þessara byggðarlaga, sem áður höfðu samgöngur með sjóflugvélinni. Forstjóri Flugfélags Íslands hefur látið þá skoðun í ljós, að Flugfélagið væri reiðubúið að kaupa flugvél, sem gæti veitt svipaða þjónustu og sjóflugvélin gerði. Á þeim fundi, sem ég átti með nefndinni og forstjóranum, var rætt um það, hvort Flugfélagið óskaði ekki eftir að fá ríkisábyrgð til þess að geta keypt þessa flugvél, og var að heyra á forstjóra félagsins, að þess gerðist ef til vill þörf. Óskar hann eftir að hugsa málið nánar, og ef hann teldi það nauðsynlegt, þá ætlar hann að skrifa ráðuneytinu um það nægilega fljótt til þess, að unnt væri að flytja tillögu um það í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna. Það dróst að fá þetta bréf, og talaði ég því við forstjóra Flugfélagsins, en hann taldi, að eftir að hann hefði haft fund með stjórn félagsins, þá hefði stjórnin og hann komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki þörf á ríkisábyrgð, Flugfélagið hefði möguleika til þess að kaupa flugvél sem þessa án ríkisábyrgðar. Það var þess vegna í samráði við hv. 1. þm. Vestf., að fallið var frá því að fara fram á ríkisábyrgð til handa Flugfélaginu. Ég tel nauðsynlegt, að þetta komi hér fram og hv. 4. þm. Vestf. sem og aðrir hv. þm. viti, að undir forustu hv. 1. þm. Vestf. hefur verið unnið að lausn þessara mála, sem hv. 4. þm. Vestf. talaði eðlilega nokkuð hér um, og undrar það mig ekki, þótt hann hefði áhuga á að leysa málið. En það eru fleiri staðir en Vestfirðir, sem hér er um að ræða, t.d. Siglufjörður. Sjóflugvélin flaug nokkuð reglulega einnig til Siglufjarðar, en flugferðir til Siglufjarðar hafa fallið niður að mestu leyti síðan sjóflugvélin var tekin úr umferð. Forstjóri Flugfélags Íslands hefur fallizt á að kaupa flugvél, sem gæti annazt flugferðir til þessara staða, sem hér er um að ræða, til Vestfjarða og fleiri staða, sem sjóflugvélin annaðist. En það er auðvitað rétt, sem um hefur verið rætt, að til þess að flugvél af stærð þeirri, sem Björn Pálsson notar, eða kannske litlu stærri, komi að notum, þarf að laga flugvelli á Vestfjörðum, Siglufirði og víðar, lengja flugbrautirnar lítils háttar frá því, sem þær eru nú, og nefndin, sem starfaði að þessu á s.l. sumri og í haust, hefur lagt á það ríka áherzlu og gert tillögur um það. Hv. 4. þm. Vestf. hefur ekki vitað um þetta, þess vegna flutti hann sína ræðu í því formi, sem hún var, og þess vegna er hún frá mínu sjónarmiði eðlileg. En eftir að hann hefur fengið þær upplýsingar, sem ég nú veiti, þá tel ég eðlilegt, að hann taki tillöguna um ríkisábyrgðina aftur, vegna þess að Flugfélagið, sem býðst til þess að veita þá þjónustu, sem sjóflugvélin áður gerði, hefur ekki talið ástæðu til að fá ríkisábyrgð.



Herra forseti. Fjárlög þau, sem nú er verið að ræða, eru nokkuð mikið á annan milljarð króna og þau hæstu, sem nokkru sinni hafa komið til umr. á hv. Alþingi. Margur mundi nú ætla að framlög ríkisins til opinberra framkvæmda mundu nema allháum upphæðum og miklu hærri upphæðum en verið hefur að undanförnu. En hið sorglega er, að staðreyndin er þveröfug. Til nýbyggingar þjóðvega er ekki einungis, að þær fjárhæðir, sem til þeirra eru ætlaðar, séu lægri hlutfallslega, miðað við fjárlögin sjálf, heldur og einnig tölulega lægri en á yfirstandandi ári, og mundu fáir trúa því. Það er undarlegt viðreisnarástand í landi voru, og það byggist á því að hækka skattana á þegnunum, en jafnframt að minnka þjónustuna við þegna þjóðfélagsins. Þetta blasir alls staðar við, og sá hluti fólksins í landinu, sem venjulega hlýtur nafnið alþýða, er einna harðast úti í þessum efnum. Það kann að vera forsvaranlegt að skattleggja þjóðina, ef það er gert til nytsamlegra hluta, en þegar það er gert vegna eyðslu, þá er það ekki forsvaranlegt, eins og á sér stað og hefur átt sér stað í mjög ríkum mæli hjá hæstv. núv. ríkisstj. Ég hef leyft mér að flytja hér nokkrar brtt. við fjárlögin ásamt hv. 3. þm. Vesturl., og þessar brtt. eru á þskj. 248, IV. liður. Fyrst er Hvalfjarðarvegur. Til þessa vegar eru ætlaðar samkv. fjárlagafrv. nú 250 þús. kr. Aðaltillaga okkar er, að veittar verði 750 þús. til þessa vegar og varatillaga 550 þús. Sem kunnugt er, þá er Hvalfjarðarleiðin ein af aðalsamgönguæðum landsins til Vestur-, Norður- og Austurlands, og það gefur að skilja, hversu mikla þýðingu það hefur á sumrum og vetrum, að þessi vegur sé hlutverki sínu vaxinn. En við teljum, þm. Vesturl., flm. þessarar till., að svo sé ekki, eins og nú er, og því beri að hafa hraðan á að bæta úr því, sem brýnast er í þeim efnum, og vænti ég þess, að hv. þm. samþykki till. þessa. Þá er 2. till. frá okkur undir IV. lið varðandi Fróðárhreppsveg eða Búlandshöfða. Eins og kunnugt er, komst þessi vegur í akfært samband á yfirstandandi ári. En til þess að hægt væri að gera það átak, varð að stofna til mikilla skulda, og þær eru flestar til skamms tíma og því útilokað að komast frá þeim málum sómasamlega nema fá töluvert fjármagn til þess á fjárlögum. Þess vegna höfum við nú flutt till. um, að Búlandshöfðavegurinn fái 500 þús. kr. að þessu sinni, en ef þm. finnst það of mikil rausn við þá samgöngubót, þá 300 þús. kr. til vara. Vegurinn má heita fullger, og hann tengir tvö mjög stór kauptún á Snæfellsnesi, þar sem annars vegar er Ólafsvík, en hins vegar Grafarnes. En skammt undan landi frá þessum kauptúnum eru hin aflasælustu fiskimið, sem eru til í landi voru. Það gefur því að skilja, að þessi samgöngubót milli þessara tveggja kauptúna er geysiþýðingarmikil, ekki sízt þegar tekið er tillit til þess, að á s.l. ári var brúaður fyrsti fjörður á Íslandi, Hraunfjörður, þ.e. brúin yfir Mjósund, sem bætir mikið úr samgöngubótum Grafarness eða Grundfirðinga við Stykkishólm og yfirleitt við umheiminn. Þá vil ég örlítið minnast á það, að við vorum að hugsa um að flytja tillögu um fjárveitingu til Ólafsvíkurennis, en gerum það ekki, vegna þess að það eru líkur til, að það verði byrjað að vinna í þeim vegi nú á næsta ári, þótt ekki verði hækkaðar fjárveitingar til þess vegar. Þarna er um allmikla samgöngubót að ræða milli Hellissands annars vegar og Ólafsvíkur hins vegar, og tekur mörg ár að gera þann veg, þar sem við þetta er nokkurra milljóna króna kostnaður. En þegar sá vegur kemst á, er búið að leysa samgöngumálin á Snæfellsnesi á nokkuð viðunandi hátt og tengja saman þessi sjávarkauptún þar, sem hvert um sig liggur mjög nærri góðum fiskimiðum. Á s.l. ári mun aflamagnið, sem hefur borizt á land á Snæfellsnesi hjá fjórum sjávarkauptúnum þar, nema sem næst 120 millj. kr. að útflutningsverðmæti. Ég ætla því, að hv. þm. sé nokkuð ljóst, að á Snæfellsnesi er verið að ráðast í framkvæmdir á sjó og landi fyrir þá aðila, sem eru fullkomlega þess verðir, sem til þeirra er lagt. En betur þarf að gera við þessa staði og endurbæta aðstöðu þeirra til þess að nýta sjávaraflann umfram það, sem þeir hafa möguleika til nú. Þá flytjum við einnig till., sem er 4. undirliður undir rómv. IV á þskj. 248, það er Heydalsvegur. Við leggjum til, að fjárveitingin til Heydalsvegar sé 650 þús. - og varatillaga 450 þús. En sem kunnugt er, þá er Heydalur snjóléttasta leiðin á milli Breiðafjarðar annars vegar og Faxaflóa hins vegar. Þeir fjallvegir, sem nú eru lagðir yfir þann fjallgarð, sem er þarna á milli, eru allir mun hærri en Heydalur, hann er þeirra lægstur og er hæstur 180 m yfir sjávarmál. Það gefur því auga leið, að þegar sá vegur kemst á, þá losnar ríkissjóður við gífurlega mikil útgjöld í snjómokstri, sem hann hefur orðið að inna af hendi oft og mörgum sinnum á undanförnum árum, og það er því stórsparnaður að geta hraðað þessari vegalagningu allmikið frá því, sem verið hefur. Þá er það 3. till., Vesturlandsvegur, Gilsfjarðarvegur. Sem kunnugt er, liggur vegur þessi í fjöruborðinu, og eru vegfarendur því háðir því, hvernig stendur á sjó, þegar leið þeirra liggur þarna um. Á s.l. sumri var gert stórt átak til að reyna að bæta úr í þessum efnum. Það var undirbyggður vegurinn á svokallaðri Holtahlíð, inn undir Ólafsdal. En það á eftir að setja nokkur ræsi og bera ofan í þennan veg, og er sá kostnaður talinn munu nema 375 þús. kr., en til þess að hægt væri að undirbyggja veginn á s.l. sumri, var stofnað til töluverðra skulda, og sú fjárveiting, sem nú stendur í fjárlagafrv., hrekkur engan veginn til að greiða þær skuldir, sem á þessum vegi hvíla. Þess vegna höfum við lagt til, að fjárveitingar þessar yrðu hækkaðar úr 225 þús. kr. í 725 þús. kr. - og til vara 525 þús. Ef þessi fjárveiting fæst nú, þá eru líkur til þess, að hægt verði á næsta sumri að ljúka við þennan veg, en Vestfirðingum hefur fundizt þetta vera mjög þýðingarmikil samgöngubót fyrir þá, þar sem þeirra leiðir liggja oftast nær og a.m.k. yfir sumarmánuðina allmikið suður á bóginn, og Austur-Barðstrendingar hafa lagt alveg sérstakt kapp á það, að þessi vegur, þar sem Gilsfjörður er verstur, komist á hið allra fyrsta, og hafa þeir sjálfir lagt töluvert af mörkum á þessu ári, til þess að svo mætti verða. Það er því mjög slæmt að geta ekki komið á móts við þá áhugamenn nú og fulllokið þessu verki á næsta sumri. En ef þessi till. okkar verður ekki samþ., eru litlar líkur til þess, að svo verði. Umferð til Vestfjarða hefur vaxið mjög ört hin síðari ár, ekki sízt eftir að hin nýja leið til Ísafjarðarkaupstaðar og Ísafjarðarsýslna opnaðist nú fyrir skömmu, og það var mjög réttilega mælt hjá hv. þingmanni, varaþm. Sjálfstfl., Sigurði Bjarnasyni, þegar hann sagði um Gilsfjörðinn, að það yrði að vinda bráðan bug að því að tryggja aðalsamgönguæðina til Vestfjarða hið allra fyrsta. Og ég vænti þess, að a.m.k. hv. þingmenn Vestfirðinga sýni þessu máli svo mikinn skilning, að tillagan nái fram að ganga, því að það er ekki svo lítið, sem Vestfirðingar eiga undir þessari samgöngubót komið. Ég er sannfærður um það, að þingmenn skilja þýðingu þess, hve öruggt samgöngukerfi er þjóðinni nauðsynlegt og hve þessir vegir eru þýðingarmiklir eins og Hvalfjarðarvegur, Búlandshöfðavegur, Heydalsvegur og góður vegur í Gilsfirði, og ég vænti þess, að þeir sýni skilning á þessum málum. Þetta eru svo almennar tillögur, að það þyrfti enginn þeirra að skammast sín fyrir það að ljá þeim atkvæði sitt hér á hv. Alþingi, og mundu þeir verða meiri menn eftir en áður. Þá er það I. till. á þskj. 248, sem við höfum flutt, hv. 3. þm. Vesturl. ásamt mér, og er hún um löggæzlu í Ólafsvík yfir vetrarvertíðina. Nú kann það að vera, að Ólafsvíkurbúum sé ætluð fjárhæð í 11. gr. fjárlaga, þar sem stendur: annar lögreglukostnaður. En það er okkur ekki kunnugt um. Og ef svo er, að Ólafsvík sé ætlað fjármagn af þeirri upphæð, þá vænti ég þess, að hv. formaður fjvn. og frsm. eða hæstv. fjmrh. eða dómsmálaráðherra geti upplýst það mál hér, og er þá tillaga sú. sem við flytjum, óþörf, og mundum við þá taka hana til baka. En að öðrum kosti vænti ég þess, að þingmenn ljái henni atkvæði sitt. Það er að sjálfsögðu margt annað, sem mætti ræða við þessa fjárlagaafgreiðslu, en það ætla ég ekki að gera, vegna þess að það hefur verið gert mjög vel af mörgum mínum samflokksmönnum, og get ég því látið staðar numið. En ég get þó ekki látið hjá líða að minnast á 18. gr. fjárlaga, vegna þess að mér finnst, eftir því sem hv. frsm. meiri hl. fjvn. upplýsti hér í dag, að það sé meira og meira brugðið út af því prinsipi, sem sú fjárlagagrein byggðist upphaflega á, og ég tel, að það sé nauðsynlegt, ekki af því, að ég telji neitt eftir, sem þarna er greitt, heldur hitt, að nauðsynlegt sé vegna annarra aðila í þjóðfélaginu, sem hafa ekki möguleika á að fá neitt af 18. gr., að þessi grein verði endurskoðuð með hliðsjón af því, sem aðrir sambærilegir þegnar í landinu fá frá Tryggingastofnun ríkisins og öðrum lífeyrissjóðum. Ef réttlæti á að ríkja hjá Tryggingastofnun ríkisins, tel ég brýna nauðsyn, að þetta mál sé endurskoðað í samráði við hana og þess gætt, að mikils misræmis gæti ekki í þeim efnum hjá þeim, sem á annað borð nauðsynlega þurfa á fjárhagslegri stoð ríkisins að halda. Ég vænti svo þess, að hv. þingmenn ljái tillögum okkar atkvæði sitt og að við getum að þessu sinni stutt að aðalsamgöngukerfinu í Vesturlands- og Vestfjarðakjördæmi á myndarlegan hátt og miklu myndarlegri hátt en við höfum haft tækifæri til áður.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða neitt almennt um fjárlögin. Ég átti kost á því við 1. umr., og viðhorfið hefur ekki breytzt. Sé ég því ekki ástæðu til að bæta við það, sem ég sagði þá um fjárlögin. Það var til þess að mæla fyrir nokkrum brtt., sem ég flyt ásamt þremur öðrum þingmönnum af Austurlandi, að ég kvaddi mér hljóðs. Það er þá fyrst, að á þskj. 243 flytur fjvn. till. um heimild á 22. gr. til að ábyrgjast lán að upphæð allt að 35 millj. kr. til byggingar og endurbóta síldarverksmiðja og síldarumhleðslustöðva á Austurlandi, gegn þeim tryggingum, er hún metur gildar, hjá öðrum aðilum en ríkisfyrirtækjum. Við leyfum okkur að flytja till. um, að þessi heimild verði hækkuð í 45 millj. kr., og rök okkar eru þau, sem nú skal greina í örfáum orðum. Síldargengd hefur sífellt farið vaxandi nú við Austurland, og s.l. sumar hefði síldveiðiflotinn tvímælalaust getað veitt mörg hundruð þúsund málum meira, ef sæmileg skilyrði hefðu verið á Austurlandi til þess að taka á móti bræðslusíld. Þetta hefur valdið mönnum þungum áhyggjum, hversu erfitt er að taka þar á móti bræðslusíldinni, bæði þeim, sem byggja þessi byggðarlög, og ekkert síður þeim, sem starfa á síldveiðiflotanum. Þarf ekki að fara mörgum orðum um það tjón, sem af því leiðir, þegar flotinn verður annaðhvort að sækja með hleðslu sólarhringssiglingu eða liggja dögum saman og bíða. Sjá allir, hvílík gífurleg verðmæti fara þá til spillis og hversu háskalegt ástand það er þjóðarbúinu, að þannig standi ár eftir ár. Segja má, að síldin sé hrekkjótt og færi sig mikið til og því vont við þessu að gera til fullnustu. En þess ber að gæta, að ef síldarsaga landsins er skoðuð og litið yfir langt tímabil, kemur í ljós, að sumarsíldveiði hefur verið fyrir Norðurlandi og Austurlandi, þessu landssvæði öllu saman. Þess vegna er tvímælalaust rétt stefna að hafa viðbúnað til að taka á móti síld til bræðslu og söltunar á öllu þessu svæði. Þetta má telja nú orðið eitt veiðisvæði, allt þetta svæði. Það hefur komið í ljós, að stórfellt tjón leiðir af því, hversu illa er búið í haginn fyrir síldarmóttöku á suðurhluta þessa stóra veiðisvæðis fyrir Norður- og Austurlandi. Svo koma aftur síldarmál Suðvesturlandsins sér á parti og verða ekki rædd af mér í sambandi við þessa tillögu. Dálítið hefur verið bætt úr þessu fyrir Austurlandi á undanförnum árum, en reynslan sýnir glöggt, að það er aðeins lítið af því, sem þarf að gera. Nú hafa menn mikinn gaum gefið þessum málum í sumar og haust á nýjan leik, bæði síldarverksmiðjustjórn ríkisins, sem íhugað hefur þau gaumgæfilega og margt skoðað í því sambandi, og einnig austfirzkir menn, sem hafa af vanefnum að sjálfsögðu reynt að koma sér upp nokkrum verksmiðjum á undanförnum árum með stuðningi ríkisvaldsins. Það er skemmst af að segja, að síldarverksmiðjustjórn ríkisins hefur lagt til við hæstv. ríkisstj. nú í haust, að byggðar yrðu tvær síldarmóttökustöðvar á Austurlandi á vegum síldarverksmiðja ríkisins, önnur á Vestdalseyri við Seyðisfjörð og hin á Mjóeyri við Eskifjörð. En uppástungur eru gerðar um tvær vegna þess, að síldarverksmiðjustjórninni fannst þýðingarmikið að hafa aðra þessa stöð fyrir sunnan Gerpi. Þar er röst mikil og erfitt um siglingar, en veiðisvæði oft gott. Þótti því síldarverksmiðjustjórninni hyggilegt, að þessar stöðvar yrðu tvær, önnur á Seyðisfirði og hin fyrir sunnan Gerpi. Varð þá Mjóeyri við Eskifjörð fyrir valinu að dómi sérfróðra manna, sem skoðuðu þá staði, sem gátu komið til greina. Hugsunin er, að þessum stöðvum verði komið upp, þ.e.a.s. bryggjum, síldarþróm, sem eru tankar, og löndunartækjum góðum og umhleðslutækjum, en síldin verði fyrst um sinn flutt í síldarverksmiðjur ríkisins, sem til eru fyrir Norðurlandi. Er þá hugsunin að reyna að nota vélakost þann, sem þar er til, til þess að vinna nokkuð af þeirri síld, sem veiðist fyrir Austurlandi. Þessum framkvæmdum eru svo vandlega valdir staðir, sem eru sérlega heppilegir til þess, að þar komi síldarverksmiðjur. Er þá að sjálfsögðu útkoman sú, að ef síldin heldur áfram að veiðast verulega fyrir Austurlandi, sem við vonum, þá verði síðar byggðar verksmiðjur á þessum stöðum. En með þessu móti ætti að vera hægt að greiða talsvert fyrir síldveiðiflotanum án þess að leggja í að byggja nýjar verksmiðjur á vegum síldarverksmiðja ríkisins að svo stöddu. En nýjar verksmiðjur eru nokkuð dýrar nú orðið. Til marks um það má segja, að 2500 mála verksmiðja, sem væri byggð alveg að nýju, án þess að þar væri nokkuð við að styðjast fyrir, með bryggjum að sjálfsögðu og öllum nauðsynlegum útbúnaði, mundi líklega kosta rúmar 40 millj. kr. En þessar framkvæmdir, sem síldarverksmiðjustjórnin hefur gert tillögur um til hæstv. ríkisstj., eru áætlaðar 21 millj., eða sem svarar hálfum stofnkostnaði við að reisa eina 2500 mála verksmiðju alveg að nýju. En það er trú þeirra, sem sitja í síldarverksmiðjustjórn ríkisins, og þeirra ráðunauta, sem hún styður álit sitt við, að með þessu mundi mega bjarga geysilega miklum verðmætum, samanborið við stofnkostnaðinn, og mætti bjarga miklu meiri verðmætum á þennan hátt en með því að verja tilsvarandi fjárhæð í nýbyggingu á verksmiðjum. Mér virðist þessi lausn mjög hyggileg og æskileg, og ég held, að flestum sýnist svo, sem þetta mál hafa skoðað. Ég segi frá þessu hér vegna þess, að hæstv. ríkisstj. hefur lagt til, að heimilt sé að ábyrgjast 35 millj. kr. lán til þess að koma upp nýjum verksmiðjum og endurbæta þær, sem fyrir eru, og löndunarstöðvum, og er þá að sjálfsögðu gert ráð fyrir, að það, sem ríkisstj. fellst á að gera á vegum síldarverksmiðja ríkisins, verði innifalið í þessari fjárhæð. En tillögur síldarverksmiðjustjórnar eru upp á 21 millj. Þá er þannig ástatt á Austurlandi, að þar eru tveir staðir, sem allvel eru fallnir til síldarsöltunar, en þar sem engin leið er að losna við svo mikið sem úrgang af síldarplönum, hvað þá meira, því að á þessum stöðum er ekki einu sinni aðstaða til að vinna fiskúrgang, hvað þá síldarúrgang eða síld. Þessir staðir eru Reyðarfjörður og Bakkafjörður. Á öðrum þessara staða, Reyðarfirði, hefur verið rekin síldarsöltunarstöð með erfiðleikum, vegna þess að ekki hefur verið hægt að losna við úrganginn. Fjölgar síldarsöltunarstöðvum þar og á að fjölga, ef allt gengur rétta leið, og það þegar á næsta sumri, svo framarlega sem hægt er að leysa þetta vandamál með úrganginn af plönunum og helzt taka við einhverjum slöttum úr söltunarskipum. Söltun hefur ekki verið á Bakkafirði um sinn, en sá fjörður liggur sérlega vel við, og var verið að enda við í sumar að gera það hafnarmannvirki, sem gerir þar söltun sjálfsagða, ef hægt er að gera verðmæti úr síldarúrganginum og losna við smáslatta. Allir, sem nokkuð hafa komið nálægt sjávarútvegi, vita, að það er óhugsandi að reka útgerð nú á dögum, nema hægt sé að gera verðmæti úr beinunum og öðrum úrgangi úr fiskinum. Það er því lífsspursmál fyrir þessa staði að koma sér upp litlum fiskimjölsverksmiðjum, sem jafnframt gætu brætt nokkuð af síld. Þetta kostar talsvert, og að sjálfsögðu mundi ábyrgð til að greiða fyrir þessum stöðum rúmast í þeirri till., sem hv. fjvn. leggur til, því að gert er ráð fyrir nýbyggingum í því sambandi. En ég held, að varla sé hægt að gera ráð fyrir því, hversu smátt sem í þetta er farið, að það þurfi minna en 8–9 millj. kr. ábyrgð fyrir báða þessa staði samanlagt, þó að þeir legðu fram nokkuð heima fyrir, eins og vant er, þegar svona stendur á. Loks er svo þess að geta, að á Austurlandi eru þrjár verksmiðjur, Vopnafjarðarverksmiðjan, Neskaupstaðarverksmiðjan og Seyðisfjarðarverksmiðjan. Þær eru nú orðnar nokkurra ára gamlar, en byggðar upphaflega af vanefnum, hafa þó verið endurbættar nokkuð, en alls ekki nægilega, þannig að þær ná engan veginn þeim vinnsluafköstum, sem þær gætu náð, ef allur búnaður og vélakostur væri þar í réttum hlutföllum og sem tryggilegast frá öllu gengið. Það er því alveg lífsnauðsyn að kosta talsvert upp á þessar verksmiðjur, til þess að þær geti aukið afköst sín og orðið að fullu liði fyrir síldveiðiflotann, því að það er náttúrlega fyrst og fremst málefni þeirra, sem stunda síldveiðarnar, að geta losnað við það, sem þeir veiða, og ég vil segja þjóðarinnar allrar, því að skammt mundum við komast, ef síldartekjurnar vantaði í þjóðarbúið. Ég vil skjóta því hér inn í í þessu sambandi, að ég er fyrir mitt leyti sannfærður um og hef þráfaldlega látið það í ljós á undanförnum árum, að með aukinni tækni við að finna síldina, hvar hún heldur sig, og með aukinni veiðitækni, sem batnar með risaskrefum, þá er ég alveg sannfærður um, að skammt er undan, að síldveiðin verði ein öruggasta búgrein Íslendinga. Ég hef á undanförnum árum notað hvert tækifæri, sem ég hef fengið, til að koma þessari skoðun minni á framfæri, því að ég er sannfærður um þetta. Það kemur óðfluga að því, að menn geta vitað alveg, hvar síldin er í höfunum hér í kring, síldarmagnið virðist mjög mikið, og þegar svo er komið og hægt er orðið þar til viðbótar að veiða síldina í álíka sjóveðri og hægt er að vera með línu og net, verður síldveiðin ein öruggasta búgreinin. Nú er alveg komið að því, að hægt sé að stunda síldveiðar með herpinót frá skipinu sjálfu, með bezta útbúnaði, í álíka löku sjóveðri og net og línu. Þetta er orðin bylting. Ég verð að leggja áherzlu á, að það vantar talsvert mikið á, að þessar þrjár verksmiðjur eystra séu þannig útbúnar, að þær geti komið að fullu gagni. Og það er enginn vafi á því, að það er einhver bezta fjárfesting, sem hægt er að gera, að leggja fé í að endurbæta þær, og með því nýtist líka margfalt betur það fjármagn, sem búið er að leggja í þær. Nú þori ég ekki að nefna nákvæmar tölur í þessu sambandi, hvað þarf að ábyrgjast mikið fé til að koma þessu sæmilega fyrir. Þessar verksmiðjur geta talsvert lagt fram sjálfar, því að afkoma þeirra s.l. sumar var nokkuð góð. En ástæðan til, að ég á dálítið erfitt með að nefna nákvæmar tölur, er sú, að forráðamenn einnar af þessum verksmiðjum, þ.e.a.s. Seyðisfjarðarverksmiðjunnar, hafa svo nýlega komið með sínar áætlanir til hæstv. ríkisstj. og þingmanna af Austurlandi. Ég legg ekki út í að nefna í þessu sambandi nákvæma tölu. En við, sem flytjum þessa till., teljum nauðsynlegt að hækka ábyrgðarheimildina, sem hér liggur fyrir, úr 35 í 45 millj. Okkur sýnist augljóst af því, sem fyrir liggur, að 35 millj. muni ekki nægja til að koma í framkvæmd því bráðnauðsynlegasta af því, sem þarna liggur fyrir, þegar þetta er tekið saman: framkvæmdir síldarverksmiðja ríkisins, framkvæmdir á þessum tveimur stöðum, sem enga aðstöðu hafa núna, hvorki til að vinna úrgang úr fiski né síld, og einnig endurbæturnar á þessum þremur verksmiðjum, sem fyrir eru, og loks að byggja upp á nýjan leik litla verksmiðju, sem brann á Fáskrúðsfirði s.l. sumar og lífsnauðsyn er að koma aftur af stað, eins og gefur að skilja, þar sem það er bæði beinamjölsverksmiðja og síldarverksmiðja og hin eina á þeim stað. Atvinnulíf þess staðar yrði slegið algeru rothöggi, ef hún kæmist ekki upp á nýjan leik, enda þykist ég viss um, að það verði greitt fyrir því samkvæmt þeim undirtektum, sem það mál þegar hefur hlotið. En þegar þetta er tekið saman, þá sýnist okkur brýna nauðsyn bera til, að hæstv. ríkisstj. fái ríflegri heimild en þá, sem til er greind, og mundi það þá að sjálfsögðu vera á hennar valdi, hvernig ábyrgðirnar yrðu veittar, eins og venja er til. Það kann að vera, að fljótt á litið sýnist einhverjum 45 millj. vera há tala í þessu sambandi. En sé svo, vil ég biðja menn að athuga, að svo er ekki. Það er byggt á misskilningi, ef mönnum kynni að detta það í hug, því að 45 millj. eru ekki nema rétt ríflega stofnkostnaðarverð einnar 2500 mála verksmiðju. Ég er sannfærður um, að ef þessar framkvæmdir kæmust upp, yrðu margföld not af þeim fyrir flotann á við það að leggja t.d. alla fúlguna í eina 2500 mála verksmiðju, að ég nú ekki tali um fyrir öll þau byggðarlög, sem þarna eiga hlut að máli. Ef þetta kæmist í framkvæmd, sem kostar ekki meira en þetta, væri t.d. stórlega endurbætt söltunaraðstaða á öllu svæðinu frá Langanesi og suður undir Stöðvarfjörð. En það er vitaskuld alveg lífsnauðsyn, að á þessu svæði stórbatni söltunaraðstaða frá því, sem hún hefur verið, vegna þess, hvernig síldin hefur lagzt. Sjá allir, hvernig færi, ef síldin t.d. legðist enn meira austur og sunnar en hún hefur gert, hvernig það færi með að notfæra sér síldina í salt, ef ekki batnaði aðstaðan frá því, sem nú er. Hér eru því ekki aðeins tvær flugur slegnar í einu höggi, ef svo mætti segja, heldur margar. Ég er alveg sannfærður um, að þetta yrðu mjög hyggilegar framkvæmdir fyrir þjóðarbúið, enda sé ég, að þeir, sem ráða fyrir í fjvn., munu vera á sömu skoðun, þó að þeirra fjárhæð sé lægri en sú, sem við stingum upp á. Við teljum nefnilega mjög þýðingarmikið, að ekkert af þessu, sem ég hef talað um, verði útundan. Ég vil leggja mikla áherzlu á, að hér er ekki um neinn glannaskap að ræða. T.d. eru tillögur síldarverksmiðja ríkisins beinlínis og hreinlega miðaðar við að geta notað sem bezt þau verðmæti, sem fyrir eru í vélum og öðrum útbúnaði fyrir norðan, þó að síldin hafi lagzt austur. Sumum mundi kannske finnast, að ástæða væri til að leggja meiri áherzlu á að byggja stórar síldarverksmiðjur fyrir austan, þar sem síldin hefur lagzt á þessa lund. En ég segi fyrir mitt leyti, að ég hef alveg hiklaust tekið þátt í að leggja til, að þrátt fyrir það verði ekki að svo vöxnu ráðizt í að byggja stórar síldarverksmiðjur fyrir austan, heldur áherzla lögð á að byggja nú löndunarstöðvarnar til að geta notað verksmiðjurnar fyrir norðan og sjá betur, hverju fram vindur í þessum málum. En þá er náttúrlega jafnhliða lífsnauðsyn að gera þær verksmiðjur eystra, sem fyrir eru, sem bezt úr garði, svo að þær nýtist til fulls. Ég vona, að þessar tillögur hljóti hylli manna hér á hv. Alþingi. Þá eru það nokkur orð um tillögur okkar félaga á þskj. 252. Það er fyrst um vegina. Okkur sýnist lífsnauðsyn að hækka nokkuð framlög til veganna, því eins og horfir með kostnaðinn, eru fjárveitingarnar að verða að engu svo að segja og þetta spólar sig niður. Það er fyrst uppástunga um að taka upp Hjaltastaðaveg og Hróarstunguveg austan Lagarfljóts. Þessir vegir eru báðir hliðarvegir, sem liggja inn á Úthéraðsveginn í Hjaltastaðaþinghá. Hjaltastaðavegurinn er skröltfær sumarvegur, og vantar lítið til, að hann megi teljast það allur. En til hans hefur ekki verið veitt fé síðan 1959. Nú er stungið upp á aðeins 50 þús. kr. til að reyna að laga verstu ágallana á þessari leið, þannig að hægt væri að skrölta að sumrinu til. Hróarstunguvegurinn austan Lagarfljóts er í byggingu. Hann fékk dálitla fjárveitingu 1960, en síðan ekkert. En það er alveg óhjákvæmilegt að halda áfram lagningu þessa vegar. Báðir vegirnir hafa mjög mikla þýðingu fyrir þessi byggðarlög vegna mjólkurflutninga til mjólkurbúsins á Egilsstöðum. Þá er Jökuldalsvegur eystri. Við stingum upp á, að í hann verði veittar 100 þús. kr. Allmörg undanfarin ár hefur verið unnið að því að koma austurbyggðinni á Út-Jökuldalnum í vegasamband. Nú er ráðgert að fella fjárveitingu niður til þessa vegar, og teljum við alveg óafsakanlegt að fella þessa fjárveitingu niður, eins og þessi mál standa, og leggjum því til, að í þennan veg verði veittar 100 þús. kr. Þá er næst Viðfjarðarvegur í Helgustaðahreppi. Um æðimörg ár hefur verið veitt nokkurt fé á hverju ári til að leggja þennan veg, sem liggur út frá kaupstaðnum Eskifirði út eftir hreppi, sem Helgustaðahreppur heitir, og áleiðis út í vík í þeim hreppi, sem Vaðlavík heitir. Þessi vegur er afar ófullkominn enn sem komið er á stórum köflum, lítt fær vegna lækja líka og annarra torfæra, sem bólgna upp á vetrum. Nú er hugsun þeirra, sem ráða í fjvn., að strika fjárveitingu til þessa vegar algerlega út. En við viljum ekki láta því ómótmælt og leggjum því til, að 100 þús. kr. verði veittar til þessa vegar. Á þessum vegi er líka heiði nokkur, sem þarf að fara út í Vaðlavíkina. Í víkinni eru fimm bæir og ástandið á heiðinni í vegamálum er hræðilegt. Má segja, að þessir fimm bæir hafi tæpast byggðasamband yfir sumarið. Þá er vegur, sem Vattarnesvegur heitir. Sá var siður um sinn að veita til þessa vegar smáfjárhæð. Þetta er útvegur, ef svo mætti segja, eða afleggjari frá Fáskrúðsfjarðarvegi, sem liggur frá Reyðarfirði til Búðakauptúns í Fáskrúðsfirði. En þessi vegur liggur út á nes, er Vattarnes heitir, við Reyðarfjörð. Á þessu nesi er fiskipláss gott, nokkrir bæir og útvegur nokkur, en vegasamband með öllu óforsvaranlegt, og leggjum við því til, að áfram verði haldið að veita nokkurt fé í þessu skyni, 50 þús. kr. Þá kemur næst till. okkar um að hækka framlag í Stöðvarfjarðarveg úr 410 þús. kr. í 700 þús. kr. En þannig er ástatt um þennan veg, að þó að hann heiti Stöðvarfjarðarvegur, er þetta hluti af samfelldum vegi, sem liggur frá Fagradalsbraut í Reyðarfirði, en sú braut er aftur tengd aðalveginum norður og vestur um land. Þessi vegur liggur frá Reyðarfirði af Fagradalsbrautinni, út með Reyðarfirðinum að sunnan, yfir svokallað Staðarskarð til Búða í Fáskrúðsfirði, og þaðan um suðurströnd Fáskrúðsfjarðar til Stöðvarfjarðar, inn fyrir Stöðvarfjörðinn og áfram um svokallaðar Hvalnesskriður og Kyrruvíkurskriður til Breiðdals, síðan áfram suður með ströndinni, svo langt sem vegasamband nær, suður að Jökulsá á Breiðamerkursandi. Hefur lengi verið unnið að því að þoka þessum vegi þarna fram með fjörðunum. Það hefur verið geysimikið átak og gengið afar hægt. En eins og gengur, var svo komið að lokum, að ekki var eftir alveg ófært nema nokkurt haft á milli Stöðvarfjarðar og Breiðdalsvíkur. Var verið í sumar að ryðja veg þarna í skriðunum og koma sambandi á með fjörðunum. Þetta opnar sem sé samband þarna með öllum Austfjörðunum, og í raun og veru opnar þetta vetrarleið. Ég bið menn að taka eftir því, að þetta opnar vetrarleið með fjörðunum. Þetta er stórfellt mál og breytir allri afstöðunni mjög. Það er búið að ryðja þarna, en þá er eftir enn stórfelldur kostnaður við að bera ofan í. Þetta er afar mikil vegagerð utan í snarbröttum skriðum, þar sem menn fyrir ýtutímann héldu, að alls ekki gæti orðið nokkurn tíma lagður bilvegur. Það er eins með Njarðvíkurskriður eystra og ýmsar skriður fyrir vestan o.s.frv., sem menn héldu að ekki væri hægt að vegleggja. Það var ekki fært nema huguðustu mönnum að fara þarna um á hesti, án þess að fara af baki sums staðar. Nú er sem sagt búið að ryðja þarna, en eftir að setja á þetta smiðshöggið. Annað er ekki minna um vert, og það er, að þó að hægt verði nú að koma ofaníburði í þetta, þá eru stórir kaflar á leiðinni frá Fáskrúðsfirði til Breiðdalsvíkur með öllu ólagðir, hreinn og beinn ósæmilegur ruðningur, sem skrönglazt er eftir á þessari leið. Yfir þá kafla hefur verið hlaupið til að komast alla leið. Þarna eru því geysileg verkefni óunnin. Auk þess er búið að taka lán fyrir fram út á fjárveitingar í þennan veg til að reyna að tengja saman. Við leggjum til, að fjárveitingin verði hækkuð um 290 þús. kr. Þá koma næst Breiðdalsvegir í Breiðdalssveitinni. En Breiðdalur er þannig gerður, að hann greinist í tvo dali og í honum eru þrjár þjóðleiðir: Ein inn í Norðurdal, sem kallaður er. Önnur, sem er hluti af aðalleiðinni og kölluð Austurlandsvegur, sem liggur upp um Breiðdalsheiði til Fljótsdalshéraðs og þaðan norður í land. Það er einn þjóðvegurinn í Breiðdal enn, í svokölluðum Suðurdal, þ.e.a.s. fyrir sunnan Breiðdalsána. Þar er þjóðvegur inn með bæjaröðinni. Þarna vantar mikið á, að vegir séu komnir í nokkuð sæmilegt horf, en fjárveiting aðeins 100 þús. kr., - var lækkuð fyrir tveimur árum úr 150 þús. kr. niður í 100 þús. kr. Nú leggjum við til, að hún verði lagfærð á nýjan leik og sett í 150 þús. kr., eins og hún var fyrir tveimur árum. Þá koma næst tvær tillögur, sem ég ætla að leyfa mér að mæla fyrir í einu lagi. Það er Berufjarðarvegur, að framlag til hans hækki úr 180 þús. í 350 þús., og Geithellnavegur, að framlag í hann hækki úr 180 einnig í 350 þús. En þannig er ástatt um þessa vegi, að þeir eru báðir hluti af aðalleiðinni umhverfis landið. Þegar komið er að norðan austur á Fljótsdalshérað að Egilsstöðum, þá er farið inn Skriðdal, síðan yfir Breiðdalsheiði og niður í Breiðdal. Þá tekur Berufjarðarströndin við og farið inn fyrir Berufjörðinn, það er þessi Berufjarðarvegur, sem því er hluti af aðalþjóðleiðinni umhverfis landið. Síðan er farið yfir Búlandið, sem kallað er, þar sem Djúpivogur skerst í, þá inn fyrir Hamarsfjörð, suður í Álftafjörð og inn fyrir hann, og er sá vegur kallaður Geithellnavegur, unz komið er suður á Lónsheiði. Á þessu sjá menn, að þessir vegakaflar eru hlutar af aðalþjóðleiðinni í kringum landið og jafnframt af aðalleiðinni með sjó um Austfirðina, sem fyrr var lýst. Segja verður hverja sögu, eins og hún gengur. Þessir vegakaflar eru einhverjir lélegustu kaflarnir á allri þjóðleiðinni umhverfis landið, aðalleiðinni. Hefur oft verið á þetta bent hér á Alþingi, en mjög hægt gengið með fjárveitingar, eins og verða vill, þar sem í mörg horn er að líta. En nú er það beiðni okkar til þm., að þeir vildu styðja okkur í að hækka nokkuð fjárveitingar í þessa vegakafla, þar sem óðum dregur nú að því, að þjóðleiðin í kringum landið annars staðar komist í gott horf. Þykir okkur hart við það að búa, að ekki verði aukinn skriðurinn á lagningu þessara vega. Í þessu sambandi vil ég skjóta hér inn, get ekki stillt mig um það, enda verður það einhvers staðar fram að koma, að sú óhæfa hefur verið drýgð núna í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu, að jafnframt því, sem fé af benzínskatti hækkar um 400 þús. kr., er framlag til Austfjarðavega af benzínskatti látið standa óbreytt. Ekki ein króna af viðbótinni er veitt á Austurland. Hika ég þó ekki við að fullyrða, að á Austurlandi og Vesturlandi er mest þörf fyrir aukið vegafé. Ég þykist þekkja það vel til um landið, að mér sé óhætt að fullyrða þetta. En sú óhæfa hefur samt sem áður verið drýgð nú af þingmeirihlutanum, að ekki ein króna af aukningunni á benzínfénu hefur verið veitt til vega á Austurlandi. Hefði þó sannarlega ekki verið úr vegi, að eitthvað af aukningunni hefði komið á þann hluta aðalleiðarinnar umhverfis landið, sem liggur um þessar slóðir, sem ég hef verið að lýsa, og þar sem ástandið er eins og ég hef mjög lauslega greint frá. Þá kem ég að næstu till., sem er um að hækka nokkuð framlag í vegina í Öræfunum. Ég veit ekki, hversu margir hv. þm. hafa komið í öræfin eða eru kunnugir þar. En því fer alls fjarri, að vegir þar séu komnir í það horf, sem þarf að vera. Óuppbyggðir vegir eru þar á löngum köflum, en mjög nauðsynlegt að ganga einmitt sérstaklega vel frá vegum í Öræfunum, vegna þess að þar er vatnagangur furðulega mikill. Það hafa aðeins 80 þús. kr. verið ætlaðar í þessu skyni á fjárlagafrv., og förum við fram á, að það verði hækkað í 150 þús. kr. Ég er alveg sannfærður um, að ef hv. þm. væru kunnugir staðháttum, mundu þeir ekki sjá eftir því að veita þessa fjárhæð til að laga vegina í þessari sveit. Ef einhverjum skyldi detta í hug, að hér væri farið fram á háar fjárveitingar yfir höfuð, þegar menn hlýða á þetta mál og mál annarra þm., sem hafa talað hér fyrir hækkunartill. sínum í vegamálum og brúamálum og öðru slíku, þá er mönnum hollt að hugleiða, að þó að allar þær tillögur væru samþykktar, sem fyrir liggja, hver ein og einasta, mundu fjárveitingar til vega ekki verða jafnmiklar raunverulega, miðað við framkvæmdir, og þær voru fyrir aðeins tveimur til þremur árum. Þó að hver einasta till. væri samþykkt, sem hefur verið lögð fram um þessi efni, hver ein og einasta, mundu ekki jafnmiklar framkvæmdir ráðgerðar og unnar voru fyrir þremur árum, 1958. Þá kem ég að tillögum um brúamál. Það er fyrst till. um að hækka fjárveitingu til brúargerðar á Fögruhlíðará. Þannig háttar, að þessi á, Fögruhlíðará, rennur út eftir Jökulsárhliðinni, hliðstætt við Jökulsá, eftir að dregur nálægt sjónum. Þjóðvegur liggur svo út eftir hlíðinni, en á þessi, Fögruhlíðaráin, hindrar torfærulausar samgöngur fjallabyggðarinnar inn á aðalþjóðveginn. En þá leið þarf að fara, ekki aðeins til aðdrátta og ferðalaga, heldur líka til að flytja afurðir. Úr þessu er hægt að bæta með tvennu móti: Annaðhvort að leggja veg frá yztu bæjum fyrir vestan Fögruhlíðarána inn á þjóðveginn við bæinn Fögruhlíð eða með því að byggja tvær brýr yfir ána og koma þannig fjallabyggðinni í vegasamband. Nú stendur svo sérstaklega á, að það er hægt að fá þarna ódýrt efni til vegagerðarinnar vegna þeirra stóru framkvæmda, sem ekki alls fyrir löngu voru við Lagarfljót. Mundi því vera hægt að koma þessum brúm upp sérlega ódýrt. Hvor þeirra um sig mundi kosta um 180 þús. kr. Þarna eru æðimargir bæir, sem eiga hlut að máli, og atvinnureksturinn í veði. Þar að auki er kostnaðurinn við brýrnar aðeins lítið brot af því, sem þyrfti að leggja fram til að koma vegi alla leiðina fyrir vestan ána. Því leggjum við til, að fjárveitingin til brúa á Fögruhlíðará verði hækkuð úr 180 þús. í 360 þús. Ég skal taka fram, að við allir þm. af Austurlandi erum sammála um, að þessar brúarframkvæmdir ættu að vera þær, sem kæmu næst til greina í Norður-Múlasýslu. Þá er till. um að veita 300 þús. kr. til að koma brú á Selá í Álftafirði. Fyrir nokkrum árum voru veittar 100 þús. kr. í þessu skyni, sem hafa verið geymdar ár eftir ár. Leggjum við nú til, að þetta verði hækkað og fjárveitingunni komið upp í 400 þús., sem er langdrægt nóg til að koma brúnni á. Þetta er á, sem afar oft er mikil torfæra, og fyrir sunnan ána, úr Álftafirði skoðað, eru tvær jarðir og sjúkraflugvöllur byggðarinnar. Mælir því allt með, að þessi á verði brúuð, enda hlýtur hún að verða það, en búið að bíða afar lengi með þessa framkvæmd. Þá er Kotá í Öræfum. Þessi á er hið versta forað og hefur flæmzt þar fram og aftur um stórt landssvæði og eyðilagt. Hefur nú þegar verið unnið að fyrirhleðslum nokkrum við þessa á, sem ég kem að síðar, en brúin er ógerð, en lífsnauðsyn að koma henni upp. Það er ekkert ofsagt, að þessi á er hið versta forað. Ég held meira að segja, að Öræfingum þyki hún slæm, og kalla þeir þó ekki allt ömmu sína í því tilliti, það er alveg óhætt að fullyrða. Menn fá sig fullkeypta að glíma við hana, en hún rennur þarna á milli bæja í miðri sveitinni. Þá kem ég að till., sem með nokkru móti má kallast í sambandi við þessa, þótt hún sé sjálfstæð. Og það er till. á sama þskj. við 16. gr., að framlag til fyrirhleðslu við þessa Kotá verði hækkað úr 40 þús. kr. í 70 þús. kr. Með bréfi, dags. 2. des., skrifaði vegamálastjóri fjvn. um nauðsyn þess, að hækkað yrði framlagið til fyrirhleðslu á Kotá í Öræfum. Í þessu bréfi er m.a. upplýst, að í fjárlögunum undanfarin tvö ár hefur verið dálítið framlag til fyrirhleðslu á Kotá. Í tillögum til rn. um fjárveitingu á þeim fjárlögum, sem nú er verið að afgreiða, þegar verið var að semja frv., hafði vegamálastjóri lagt til, að veittar yrðu til árinnar í fyrirhleðsluna 40 þús. kr., og hafði hann þá talið, að það mundi nægja til að ljúka verkinu. En á s.l. hausti kom mikið flóð í ána og raskaðist nokkuð mannvirkið, sem búið var að gera. Og til að endurbæta það mannvirki og vegna hækkunar á kostnaði lagði hann sem sagt til að hækka liðinn úr 40 þús. í 70 þús. kr. Enn fremur hefur vegamálastjóri tekið fram, að verði þetta ekki gert, þ.e. mannvirkinu lokið, sé mannvirkið allt í hættu, bráðri hættu. Fór hann fram á það við hv. fjvn., að hún tæki Þessa leiðréttingu eða hækkun inn. En nefndin hefur ekki gert það af einhverjum ástæðum. Ég held, að það hljóti að vera hér um einhvern misskilning að ræða, og vildi ég beina þessu til hv. frsm. n., sem hlýtur að heyra þetta, því að ég trúi ekki öðru en hann hlusti á umr., þótt ég sjái hann ekki.  En annars er það sannast að segja um þessa Kotá og fyrirhleðsluna og brúna, að þó að þessi mannvirki séu ekki dýrari en hér er greint, þá mun gróa þarna upp óhemju landssvæði, þegar búið er að koma þessum framkvæmdum í höfn, sennilega nægilegt land fyrir margar jarðir, undir mörg bú. Hér er því um merkilegar framkvæmdir að ræða, þótt ekki séu þær kostnaðarsamar. Þetta er auðvitað ekkert nýtt fyrir mönnum, sem hafa séð, hvílíkt óhemjuland nýtist við þær fyrirhleðslur, sem farið er að gera við margar af jökulánum. Þá er till. við 20. gr. frá okkar hendi. Hún er um nokkrar fjárveitingar í flugvelli á Austurlandi. Ég vil finna að því, að reynt skuli vera að draga valdið til að skipta framkvæmdafénu til flugvalla úr höndum Alþingis með alls konar vífilengjum, eins og þeim, að það séu ekki komnar tillögur frá flugmálastjórninni. Eins og það sé frambærileg ástæða, komið fram undir jól. Þetta er hneyksli, að það skuli koma í ljós, að ekki sé hægt að vinna að skiptingu á fjárveitingum til flugvalla, vegna þess að ekki séu komnar tillögur eða skýrslur frá flugmálastjórninni. Mér finnst, að fjvn. hefði átt að bæta úr þessu og ganga í málið, þannig að hægt væri að gera tillögur um skiptingu þessa fjár í fjárl., eins og a.m.k. oftast nær hefur verið gert. En hvað sem þessu líður, höfum við út af þessu lagt fram fjórar tillögur varðandi flugvelli. Það er fyrst til Norðfjarðarflugvallar 1 millj. Þannig er ástatt um þennan flugvöll, að nú í nokkur ár hefur verið veitt til hans fé, þótt mjög væri hægt á því. eftir að núverandi þingmeirihluti tók við. Nú vantar loks ekki nema herzlumuninn, til þess að þessi flugvöllur verði nothæfur, eftir að koma á hann slitlagi, en búið að byggja undirbygginguna, sem gerð er með þeim hætti mest, áð dælt er upp úr sjávarlóni og þannig gerð undirbyggingin. Nú vantar slitlagið, og því leggjum við til, að veitt verði í þessu skyni 1 millj., til þess að flugvöllurinn komist í gagnið. Þá leggjum við til, að til Egilsstaðaflugvallar verði veittar 700 þús. kr. Þetta er orðinn einn mesti umferðarvöllur landsins og samgöngulífæð. En sá er hængur á, að flugvöllurinn er tæpast nothæfur fyrir stærri gerð véla, eins og ástatt er. Hann er of gljúpur, og þarf að bæta úr því með nokkrum kostnaði. Enn fremur þarf enn að bæta öryggisþjónustu, m.a. vantar byggingu, ekki mjög dýra að vísu. Leggjum við til, að til endurbóta á Egilsstöðum verði þessu sinni veittar 700 þús. kr. Þá er Hornafjarðarflugvöllur, sem er samgöngulífæð þeirra Hornfirðinga og miklu fleiri, því að hann er mjög mikið notaður í sambandi við langferðalög um landið. Hann er á tanga sunnan Hornafjarðaróss og sunnan Hornafjarðar, en aðalbyggðin í Hornafirði er norðan fjarðarins og norðan óssins. Verður því að ferja farþega og allan farangur og allan flutning yfir fjörðinn við árósana. Þar er mjög erfið aðstaða, ekki sízt á veturna, þegar ísrek bætist við straumþunga og aðra erfiðleika. Þess vegna verður að stefna að því að byggja nýjan flugvöll í Nesjunum sjálfum, rétt innan við Hafnarkauptúnið. Við leyfum okkur að leggja til, að 700 þús. kr. verði veittar til að byrja á þeirri framkvæmd. Þar hlýtur flugvöllurinn að koma. Þá er það Vopnafjarðarflugvöllur. Þar er nú aðeins sjúkraflugvöllur ófullkominn, eins og gengur, en hefur þó komið að liði sem sjúkraflugvöllur. Leggjum við til, að 200 þús. kr. verði veittar til þess að byrja að koma þar upp farþegaflugvelli. Þá kemur loks till. við 22. gr., heimildagreinina, að gefa eftir aðflutningsgjöld af bifreið, sem keypt hefur verið vegna happdrættis til stuðnings vegagerð yfir Öxi, en þessi Öxi er hefðin á milli Skriðdals og Berufjarðar. Þetta er leið, sem mundi stytta ferðalög úr syðsta hluta Suður-Múlasýslu og Skaftafellssýslu og allra þeirra, sem eiga leið þar um að sunnan, um 70–80 km, miðað við að fara út Berufjarðarströndina og inn Breiðdalinn og síðan Breiðdalsheiði til Skriðdals, sem er aðalleiðin nú. Nú er ekki gott að gera allt í senn, og því hefur ekki verið hægt að fá fjárveitingar til að koma þarna upp bílvegi. Hefur orðið að snúa sér að því að koma upp vegi á Breiðdalsheiðinni, út Breiðdalinn, um Berufjarðarströndina og inn fyrir Berufjörðinn, þessa leið, sem ég var að lýsa áðan fyrir mönnum sem hluta af aðalleiðinni umhverfis landið. Sú leið liggur líka mest um byggðirnar, og þess vegna hefur orðið að leggja fjármagn fyrst í þá leið. En menn hafa séð, hvað Öxi var vel fallin til ferðalaga, og haft geysilegan áhuga á því að koma þar upp vegi. Þessi áhugi hefur orðið svo mikill, að heimamenn í þessum sveitum, sveitunum fyrir sunnan Öxi, eru búnir að leggja mörg hundruð þúsund króna verðmæti í ruðning yfir Öxi. Sumpart hafa þeir skrapað saman fé að láni heima fyrir og sumpart lagt fram peninga og vinnu og nú loks af miklum áhuga lagt í happdrætti til stuðnings þessari vegagerð. Ég hygg þetta sé algert einsdæmi á öllu landinu um langa hríð, að svo hafi verið fórnað miklu og lagt mikið að sér til að koma á vegasambandi. Nú standa vonir til, að á næsta sumri verði jeppafært yfir Öxi. Það var byrjað í hittiðfyrra að styðja þessa framkvæmd lítillega af fjallvegafé og dálítið aukið í fyrra, og ég geri mér vonir um, að með hjálp fjvn. verði enn eitthvað aukinn stuðningur við þetta næsta sumar. Þetta hrekkur allt saman afar skammt, en það standa þó vonir til, að þarna verði jeppafær ruðningur eftir næsta sumar. Vil ég benda mönnum á að fara þessa leið. Þetta er afar skemmtileg leið. Þarna er oft talsvert af hreindýrum og mjög stutt að fara inn á þær öræfaslóðir, þar sem mikið er um hreindýr og annað öræfalíf. Þetta verður þó ekki aðeins nytsamlegur ferðavegur, heldur einnig alveg sérstaklega tilvalinn vegur fyrir þá, sem vilja og þurfa að létta sér upp, skemmta sér og skoða óbyggðirnar. Nú hefur það orðið þeirra hlutskipti, sem hafa efnt til happdrættisins, að borga mjög hátt aðflutningsgjald af bifreið, sem þeir keyptu til að halda happdrættið um. Hafa þeir farið fram á, að hv. Alþingi vildi ganga til móts við þá og falla frá því að innheimta aðflutningsgjöld af þessari happdrættisbifreið, - bifreið, sem keypt er til landsins til að afla fjár í veg, sem ríkissjóður á að réttu lagi að kosta. Það yrði óbeint framlag ríkisins til þessarar vegagerðar. Mér er vel kunnugt um, að það er nokkuð vandfarið með tollaundanþágur á bifreiðum. En ég hef samt ekki hikað við að gera þessa till., vegna þess að ég veit ekki til, að það gæti komið til mála, að það yrði hættulegt fordæmi að veita þessa undanþágu. Hér er sem sé um að ræða fyrirtæki eða happdrætti til stuðnings vegagerð, sem ríkið að öðrum kosti yrði innan tíðar að kosta að fullu og öllu, því að það dregst ekki nema í mesta lagi nokkur missiri, að ríkissjóður taki að veita fé á fjárlögum til þessarar leiðar. Þó að hinar leiðirnar með byggðinni séu mjög nauðsynlegar, eins og ég hef drepið á, er engu að síður mjög nauðsynlegt að fá þennan veg. Ég held ég megi segja, að það séu aðeins 16 km af veginum fyrir botni Berufjarðar yfir Öxi og á Breiðdalsheiðarveginn í daladrögum Skriðdals og styttir langferðaleiðina um 70–80 km a.m.k., má ég fullyrða. Þarna hafa verið lögð fram mikil verðmæti af heimamönnum og sýndur ótrúlegur dugnaður og framtak við það að hefjast handa og hrinda verulega áleiðis. Vona ég, að hv. Alþ. treysti sér til að koma til móts við heimamenn á þessa lund. Ég tel, að menn þurfi alls ekki að óttast þetta fordæmi. En ef farið yrði að tíðka annars staðar að koma á fót happdrætti til að leggja fé í vegina, þá sýnist mér, að það væri síður en svo nokkur skaði skeður fyrir ríkið, þvert á móti mikill ávinningur, þótt undanþiggja þyrfti vinningana tollgreiðslu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) að flytja brtt. á þskj. 248 við 13. gr. fjárlaga, II. lið, þjóðvegi, tölulið 64: Siglufjarðarvegur ytri. Leggjum við þar til, að í staðinn fyrir 400 þús. komi 500 þús. kr. Ég sé ekki ástæðu til að tala langt mál um þessa till. Eins og öllum hv. alþm. mun kunnugt, er vegasamband við Siglufjörð eitt hið versta, sem er, miðað við flesta aðra kaupstaði á landinu. Vegurinn liggur yfir háan og illfæran fjallgarð, Siglufjarðarskarð. Sá vegur getur lokazt á hvaða tíma árs sem er, og er slíkt ástand illþolandi, sérstaklega fyrir bæ, sem hefur fjölmenna byggð og þar sem er jafnmikið atvinnulíf og þar er yfir sumar-, vor- og haustmánuði. Það er alllangt síðan byrjað var á lagningu nýs vegar, sem á að ná í gegnum fjallið Stráka, en því verki hefur miðað mjög hægt áfram, eins og flestum mun vera kunnugt. Það er óumdeilanlega ósk allra Siglfirðinga, að þessi vegur komi sem allra fyrst, svo að úr því ástandi verði bætt, sem við nú búum við og ríkir í þessum málum. Um mánaðamótin maí-júní s.l. fór ég ásamt mörgum öðrum yfir Siglufjarðarskarð. Á leiðinni brast á stórhríð, ein versta, sem ég hef komið út í. Eftir miklar tafir og erfiði tókst hinum dugandi bílstjórum að komast yfir skarðið. Á sama tíma urðu tvær stórar fólksbifreiðir fullar af skólakrökkum, sem voru að koma úr ferðalagi að vestan, að snúa við á skarðinu og börnin, sem voru í bílunum, voru í hrakningum alla nóttina og langt fram á næsta dag, og það var aðeins fyrir dugnað og hörku fólks heima í héraðinu, að tókst að brjótast yfir skarðið og ná börnunum heim til Siglufjarðar daginn eftir. Mér datt í hug, þegar ég var í þessu ferðalagi, að mikið hefði það nú verið ánægjulegt að hafa alla hv. þm. með sér í bílunum - og jafnvel ríkisstj. líka, því að þá hefðu þessir ágætu alþm. og hæstv. ríkisstj. af eigin raun getað kynnt sér það ástand, sem við Siglfirðingar eigum við að búa í þessum málum. Ég held, að allir flokkar, sem hér eiga menn á þingi, hafi lýst sig fylgjandi því að leysa sem fyrst vegamál Siglfirðinga. Það er náttúrlega ágætt, svo langt sem það nær, að gefa góð og falleg loforð, en þó er það nú þannig, að það er ekki nóg að gefa loforð, efndir verða að fylgja loforðunum. Í trausti þess, að hv. þm. vilji nú sýna vilja sinn í verki, vonumst við flm. til þess, sem stöndum að þessari mjög svo hóflegu till., að hún verði samþ., þegar til atkvgr. kemur.



Herra forseti. Ég ætla mér aðeins í örstuttu máli að mæla fyrir nokkrum brtt., sem ég flyt við fjárlögin. Sú fyrsta þeirra er á þskj. 252, í fyrsta rómverska liðnum. Það er till. við 12. gr. fjárl., um heilbrigðismál, og er um það, að styrkur til sjúkraflutninga verði tekinn upp í fjárlögin, þegar slíkur kostnaður verður einstaklingum ofviða. Eins og öllum þm. er kunnugt, er til sjóður, sem heitir læknisvitjanasjóður, að ég held, og er ætlað það hlutverk að hlaupa undir bagga með einstaklingum vegna tilfinnanlegs kostnaðar við að sækja lækni, þegar svo stendur á í læknishéraði, að enginn héraðslæknir gegnir héraðinu. Þarna er sæmilega séð fyrir aðstoð við þá menn, sem þurfa að leggja mikið í kostnað til að sækja lækni til fársjúkra manna, þegar héraðið er læknislaust. En það, sem ég vík að í þessari till., er nokkuð annars eðlis. Það er um það, þegar menn, einstaklingar, jafnvel í læknishéraði, þar sem læknir er starfandi, verða að koma fársjúkum sjúklingi til Reykjavíkur eða til sjúkrahúsvistar að læknisráði og þarf til þess að fá flugvél, kannske oftar en einu sinni, því að ég veit a.m.k. dæmi þess, að einstaklingur hefur lent í 20 þús. kr. útgjöldum af þessum sökum nú fyrir örskömmu. Og þau dæmi geta verið stórfelldari og þau geta verið fleiri. En þarna veit ég ekki til að sé gert ráð fyrir neinni aðstoð við einstaklingana, og væri það þó sjálfsagt út frá sama hugsunarhætti og fyrir mönnum hefur vakað með læknisvitjanasjóðnum. Ég legg því til, að í fjárlögin verði tekin fjárveiting að upphæð 100 þús. kr. í þessu skyni, til þess að hjálpa einstaklingum til sjúkraflutninga, þegar kostnaður verður svo stórkostlegur, að þeir rísa ekki undir honum. Ég teldi eðlilegt, ef þessi till. yrði samþykkt, að landlæknir eða Tryggingastofnun ríkisins ætti að meta aðstæður og úthluta þessu fé. Önnur till., sem ég flyt, er einnig á þskj. 252 og er við 13. gr., er um það, að tekin verði upp fjárveiting til Dalahreppsvegar, að upphæð 100 þús. kr. það var gerð grein fyrir því áðan af öðrum þm. úr Vestfjarðakjördæmi, að seinustu tvö árin hefði enginn eyrir verið ætlaður til þessa vegar. Hann liggur frá Bíldudalskauptúni út með Ketildalahreppi að vestanverðu við fjörðinn, og þessi byggð er þannig stödd nú, að við sjálft liggur, að hún leggist í auðn. Og ástæðan er fyrst og fremst vegleysan um sveitina. Það er aðeins örstutt síðan fært var jeppabifreiðum alla leiðina frá Bíldudal og út í Selárdal, en ógerlegt hafði verið að koma ræktunarvélum um sveitina, og það mýrlendi, sem þarna hefði þurft að vera undirstaðan undir landbúnaði í Ketildalahreppi, hefur þess vegna ekki orðið ræst fram, og það veldur því, að þessi sveit er nú þannig stödd, að full hætta er á, að byggðin leggist af, ef ekki verður gert neitt í því að bæta þarna samgöngur, svo að hægt sé að opna mjólkurmarkað t.d. við Bíldudalskauptún, sem hefði ærna þörf fyrir aukna mjólk, og að venda sér af fullum krafti að því verkefni að ræsa fram mýrlendið í hreppnum og leggja það þannig undir ræktun. Þá er önnur till. mín um vegamál um það, að tekin verði upp fjárveiting til Suðurfjarðavegar, að upphæð 450 þús. kr. Þessi Suðurfjarðavegur liggur frá Bíldudalskauptúni inn fyrir Suðurfirði og er kominn að bænum Trostansfirði. En frá þeim bæ og upp á fjalllendið, þar sem Vestfjarðavegurinn kemur yfir Vestfjarðahálendið sunnan úr Vatnsfirði, er talin um 1012 km leið. En allir þeir, sem þyrftu að leggja leið sína frá Bíldudal og vestan af fjörðunum, Patreksfirði og Tálknafirði, norður á bóginn til annarra byggða Vestfjarða, hefðu auðvitað stytt leið sína mjög mikið, ef þeir gætu farið þessa leið inn á Vestfjarðaveginn, því að að öðrum kosti þurfa þeir að fara vestur yfir fjallveginn Hálfdán frá Bíldudal um Tálknafjörð, vestur á Patreksfjörð, suður á Barðaströnd og þá leiðina til Vestfjarða norðanverðra. Það er, eins og hér var gerð grein fyrir áðan, mikið áhugamál Bílddælinga, að Suðurfjarðavegurinn verði tengdur Vestfjarðavegi, og til þess þarf sem sé að ryðja veg þarna um 10–11 km leið. Þeir hafa sent, eins og hér var upplýst, 1. þm. Vestf. áskorunarskjal, undirskrifað af 125 mönnum í fremur fámennu þorpi, Bíldudal, og beðið hann að koma þessu máli á framfæri við hina aðra Vestfjarðaþingmenn og við fjárveitingavaldið. En þetta bréf hefur víst enginn annar af Vestfjarðaþm. fengið að sjá, svo að það hefur verið farið mjög varlega með það, verð ég að segja. En bréfið sýnir og sannar, að íbúar Arnarfjarðar, sérstaklega Bílddælingar, hafa brennandi áhuga á því, að Suðurfjarðavegurinn verði tengdur Vestfjarðavegi. Till. mín er sú, að til þessa verks verði veittar 450 þús. kr. Þá er þriðja till. mín um vegamál sú, að til Hnífsdals- og Bolungarvíkurvegar verði varið 300 þús. kr. það má segja, að vegurinn frá Ísafirði til Hnífsdals sé orðinn sæmilegur, bæði nægjanlega breiður og vel frá honum gengið, þannig að hann verði ekki fyrir áföllum af völdum vatns. En það verður ekki sagt um veginn frá Hnífsdal til Bolungarvíkur um hina snarbröttu Óshlíð. Þeirri vegargerð hefur aldrei verið lokið. Fyrir nokkuð mörgum árum var hann ruddur með jarðýtu og gerður bifreiðafær, að því er talið er, en aldrei hefur verið borið ofan í hann á nokkurn hátt og mjög illa ræst frá fyrir ofan veginn, eins og þarf þó nauðsynlega að gera í öllum vegum, sem lagðir eru um snarbrattar fjallahlíðar, því að vatnsrennsli er þar mikið og eyðileggur þessa vegi, ef ekki er ræst fram í gegnum vegina og vatni vel veitt frá þeim fyrir ofan þá. Þetta skortir alveg við Bolungarvíkurveg og gerir það að verkum, að hann bólgnar upp af svellum þarna utan í snarbrattri fjallshlíðinni, strax og haustar og frystir að, og verður bókstaflega stórkostlega hættulegur til umferðar. En um þennan veg flytur hið þróttmikla kauptún, Bolungarvík, allar sínar sjávarafurðir til útflutnings um Ísafjarðarhöfn, auk þeirra fólksflutninga, sem vetur og sumar eru um þennan veg. Honum hefur sem sé alls ekki verið lokið enn þá, og honum verður ekki lokið með viðhaldsfé. Til hans þarf því að veita fjárveitingu, og ég hef lagt til, að í þetta sinn yrðu lagðar 300 þús. kr. til þess að byrja á því verki að fullgera þennan þýðingarmikla veg. Þá er fjórða till. mín um vegamál um fjárveitingu að upphæð 250 þús. kr. til Ísafjarðarvegar, til endurlagningar á Breiðadal. Þessi vegur liggur frá Ísafjarðarkaupstað vestur um Breiðadalsheiði, Önundarfjörð, Dýrafjörð og á Vestfjarðaveginn suður á Barðaströnd og áleiðis til Reykjavíkur. Þessi kafli, sem hér er hugsað til, eru svokallaðar Skógarbrekkur. Þar hefur vegurinn verið lagður eftir hinum gömlu reiðgötum í ótal kröppum beygjum, sem varla eru færar stærri bifreiðum, og verður ófær við fyrstu snjóa á haustin. Verkfræðingar vegamálastjóra hafa mælt fyrir vegi á þessum sjóðum og telja, að það þurfi að leggja þessar skörpu vegarbeygjur upp hinar svokölluðu Skógarbrekkur af og leggja veginn vestan af Breiðadalsheiðinni í einum sveig fyrir dalbotninn og láta hann síðan liggja hinum megin ár niður í Breiðadal á Önundarfjarðarveginn þar. Þetta er bráðaðkallandi að gera, því að það er, eins og ég áðan sagði, varla hægt að segja, að Breiðadalsheiðarvegurinn að vestanverðu sé fær stærri bifreiðum. En hann er nú sú eina leið, sem tengir Ísafjarðarkaupstað og byggðirnar vestan hans við akvegakerfi landsins. Nokkuð mikill hluti af vöruflutningum til Ísafjarðar fer nú fram í stórum vöruflutningabifreiðum landleiðina og þannig um þennan veg, og þetta er sá kafli alls vegarins frá Reykjavík til Ísafjarðar, sem fyrst teppist á haustin, og er í raun og veru hættulegt að aka um hann á svo stórum og þungum bifreiðum sem þarna er um að ræða, alveg sérstaklega í vöruflutningunum. Það hefði verið fyllsta ástæða til að flytja miklu fleiri tillögur um fjárveitingar til vestfirzkra vega. Eins og hæstv. fyrrv. forsrh., held ég maður verði að segja, Ólafur Thors, sagði einu sinni um veginn til Keflavíkur, að hann væri Ódáðahraun íslenzkra vega, þá má sannarlega ekki síður segja það um vestfirzku vegaslóðana, sem kallaðir hafa verið akvegir, að það er reglulegt Ódáðahraun íslenzkra vega og þyrfti um að bæta. Ekki síður væri ástæða til þess að taka nokkurra milljónatuga fjárveitingu til vegagerðar á Vestfjörðum en til Reykjanesbrautarinnar á milli Reykjavíkur og Keflavíkur, en það mun hafa verið farið fyrst af öllum vegum út í það vegna hans að taka, ég held allt að 50 millj. kr. lán, til þess að endurbyggja hann og umbæta. Það tel ég engan veginn eftir, en tel, að þörfin hefði ekki verið minna brýn vegna vegleysanna á Vestfjörðum. Þriðji rómverski liðurinn á þskj. 252 eru tillögur frá mér í fjórum undirliðum um fjárveitingar til hafnarbóta. Ég legg þá í fyrsta lagi til, að fjárveiting til hafnarmannvirkja á Flateyri, sem er á fjárlagafrv, núna 100 þús. kr., hækki í 250 þús. kr. Um það skal ég ekki fara mörgum orðum. Flateyrarkauptún er þróttmikið útgerðarkauptún. Hafnarmannvirki eru þar ófullnægjandi fyrir þann vélbátaflota, sem nú er til í kauptúninu og er nú að vaxa eftir nokkurt atvinnuáfall, sem kauptúnið varð fyrir, þegar þeir togarar, sem þar voru gerðir út af einkaframtakinu, voru látnir sigla suður á Reykjavíkurhöfn til legu þar. En nú er svo komið, að viðlegupláss fyrir þessa báta er ekki nægjanlegt við hafnarmannvirkin á Flateyri, og þyrfti því að lengja þann hafnarbakka verulega, til þess að aðstaða vélbátaútgerðarinnar á staðnum væri sómasamleg. Þarna er um að ræða 150 þús. kr. hækkun frá því, sem gert er ráð fyrir á fjárl. Önnur till. mín um hafnarbætur er þess efnis, að í staðinn fyrir 50 þús. kr. fjárveitingu til bryggju í Hnífsdal komi 200 þús., hækkun um 150 þús. Ég sé ekki, hver er eiginlega tilgangurinn með því hjá hv. meiri hl. fjvn. að vera að bera fram tillögur, að vera að eyða í það bleki að ákveða 50 þús. kr. fjárveitingu til hafnarmannvirkja. Hvers konar leikaraskapur er þetta? Það er til einskis. Það er nauðsynlegt fyrir útgerðina í Hnífsdal, að Hnífsdalsbryggja verði lengd, og fyrir því greiða 50 þús. kr. ekkert, og væri alveg eins gott að hafa þá enga fjárveitingu og vera að nefna slíka hégómaupphæð, sem að engu gagni kemur. 200 þús. kr. er algert lágmark þess, sem eitthvað gæti dugað til þess, að Hnífsdælingar gætu ráðizt í að lengja bryggju sína um 10–12 metra, og yrðu þó áreiðanlega að leggja þegar í stað sín framlög á móti og vafalaust að taka einhver lán upp á væntanlegar greiðslur frá ríkissjóði til þess að geta leyst þann áfanga. Þriðja till. mín um fjárveitingar til hafnarmála er um það, að til Hólmavíkur verði veittar 325 þús. kr. í staðinn fyrir 200 þús. kr., sem eru á fjárlagafrv. Þannig stendur á, eins og margir þingmenn vita, að á s.l. tveimur árum var gerður stór áfangi í því að endurbyggja bryggjuna í Hólmavík. Það var trébryggja gömul og var komin að falli og var hættuleg, eins og hún var, hún gat hrunið þá og þegar. En á s.l. sumri var svo langt komið, að landgangur hafði verið byggður að nýju og bryggjuhaus myndaður á ný, þannig að rammað hafði verið niður stálþil utan um allan bryggjuhausinn og jarðfyllingu að mestu leyti komið fyrir í þessum stálhring, þessum stálkraga. Eftir er að ganga frá öllum brúnum á bryggjunni og uppfyllingu og að steypa ofan á bryggjuhausinn og landganginn, og er sýnilegt, að því fer fjarri, að 200 þús. kr. geti dugað, til þess að þessum áfanga verði lokið og þannig gengið frá Hólmavíkurbryggju. Það er þess vegna, að ég tel nauðsynlegt, að þessu annars myndarlega mannvirki, sem nú er komið langleiðina, verði lokið, að ég legg til, að fjárveitingin verði 325 þús. kr., og hygg, að af þeirri upphæð veiti sízt, til þess að hægt sé að fullu að ganga frá Hólmavíkurbryggju. Þá er það fjórða till. mín um hafnarmannvirki. Hún er um það, að í staðinn fyrir 50 þús. kr. til hafnarinnar á Patreksfirði komi 500 þús. kr., tíföld upphæð. Það er sjálfsagt öllum þm. kunnugt, að fyrir mörgum árum var það till. vitamálastjórnarinnar, að kvíabryggjurnar innan við Vatneyrarodda væru látnar falla og ekki haldið við og í staðinn grafin höfn inn í Vatneyri, inn í það stöðuvatn, sem þar var í miðri eyrinni. Þessu verki er ekki nándar nærri hálflokið enn þá, langt í frá, og að ýmsu leyti er höfnin ekki örugg og ekki nægilega góð, af því að hún er ekki nándar nærri hálfgerð. En þó að svo standi og í raun og veru milljóna mannvirki séu í hættu vegna landbrots í hafnarmynninu, þá gengur fjvn. svo frá þessu máli, að hún ætlar Patreksfjarðarkaupstað 50 þús. kr. til sinna hafnarmála, 50 þús. kr., með hálfgerða höfn eða tæplega það. Og mætti þó ætla, að fyrst og fremst ætti að koma í veg fyrir, að milljónatjón yrði af því, að töf yrði á áframhaldandi framkvæmdum á staðnum. Þetta er annar stærsti kaupstaður á Vestfjörðum, upp undir 1000 íbúar þarna, þróttmikil útgerð, tvö hraðfrystihús, mikið atvinnulíf og ríkisvaldið sýnir þessum stað þá forsmán, vil ég segja, að ætla til hafnarmálanna þarna 50 þús. kr. upphæð, sem dugir ekki til þess að kaupa fyrir eitt íbúðarherbergi, hvað þá heldur að það vegi nokkurn skapaðan hlut í því hlutverki að byggja upp höfn. Ég hef ekki gert till. um fjárveitingar til ýmissa hafna á Vestfjörðum, sem ekki er ætlaður einn einasti eyrir, eins og t.d. til Súðavíkur og fleiri staða, sem er þó eiginlega alveg óverjandi að hjálpa ekki til að bæta hafnaraðstöðuna, því að vestfirzkar byggðir eiga allt undir því, að hafnirnar verði forsvaranlegar. Þá víkur næst að flugmálum. V. liðurinn á þskj. 252 er um fjárveitingu til flugmála á Vestfjörðum. Ég heyrði það í dag, að hv. formaður fjvn. sagði, að það væri því miður ekki hægt að leggja fram fyrir Alþingi neina sundurliðun á fjárveitingum til flugmála, af því að viðkomandi embættismenn, flugmálastjóri og flugráð, væru ekki búnir að ljúka sínum tillögum. Þetta er trúleg saga eða hitt þó heldur. Það hlýtur að vera þannig, að hv. nefnd hafi gleymt sér, hafi ekki rekið eftir því að fá þessi nauðsynlegu gögn, og fyrir bragðið erum við þm. þannig staddir, að við vitum ekkert, hvaða fyrirætlanir eru um það, hvernig eigi að skipta fjárveitingum til flugmála. En það hefði átt að liggja fyrir nú í síðasta lagi við 3. umr. fjárl., en gerir það ekki. Ég veit því ekkert um það, hvort till. eru á döfinni um það að verja einhverju fé til flugvallargerða á Vestfjörðum. Vonandi er það. En þar sem maður veit ekkert um þetta, þá er mín till. sú, að við liðinn bætist, og breytir þar með ekki heildarupphæðinni, sem til flugmála er ætluð, - þar við bætist: „Þar af til flugvallar á Hólmavík 700 þús. kr. og til Þingeyrarflugvallar 500 þús. kr.“ Sannarlega hefði verið þörf á að nefna eina þrjá, fjóra staði aðra á Vestfjörðum, eins og t.d. flugvallargerð við Patreksfjörð, því að það er skiljanlega lítt við unandi fyrir Vestfirðinga, að flugsamgöngur til landsfjórðungsins hafa lagzt niður á öllum þessum stöðum, sem ég nú var að nefna, nema til Ísafjarðar eins. En því nefni ég þó sérstaklega fjárveitingar til Hólmavíkurflugvallar og Þingeyrarflugvallar, að þar eru til flugvellir, sem aðeins þarf að lengja nokkuð og mundi þess vegna sennilega vera hægt að ljúka og gera nothæfa fyrir þær flugvélar, sem notaðar eru nú í áætlunarflugi innanlands, og koma þannig þremur stöðum á Vestfjörðum í flugsamband við Reykjavík. Þá er þó búið að bæta upp nokkuð af því áfalli, sem Vestfirðingar hafa orðið fyrir að því er snertir samdrátt í flugsamgöngunum á seinustu árum. Næsti áfangi væri svo sá að taka fleiri staði fyrir og þá sérstaklega vestari hluta Vestfjarðanna, Önundarfjörð, Arnarfjörð og Patreksfjörð. En vonandi er það svo, að í þeim till., sem þm. hafa ekki fengið að sjá frá flugráði og flugmálastjóra, sé eitthvert fé ætlað til Vestfjarðaflugvallanna, og er það þá vel og mundi það þá geta fallið vel saman. En ef svo er ekki, þá tel ég óverjandi annað en hv. Alþingi samþykki till. um það að fullgera þessa tvo flugvelli af fjárveitingum til flugvalla á þessu ári. Mér er það ekki nóg, þó að einn af hæstv. ráðh. komi hér, þegar hv. 1. þm. Vestf. hafði talað sig dauðan, og upplýsi það, að hann hefði gert einhverjar till. til ríkisstj. í einhverri leynilegri nefnd, sem maður er alltaf að frétta um, nýja og nýja leynilega nefnd, sem ríkisstj. hafi skipað eða kosið á kjörtímabilinu og hafi verið að gera till. til ríkisstj. um þessi og hin mál, þ. á m. þetta, að hæstv. flugmrh. kemur hér og segir, að 1. þm. Vestf. hafi eiginlega leyst þessi mál og það hafi því verið óþarft af hv. 4. þm. Vestf. að vera að tala um þau. En það hafi verið skiljanlegt, af því að hann hafi ekki vitað, hvað hv. 1. þm. Vestf. hafði verið búinn að gera mikið í málinu, og þess vegna hefði ræða hans, eins og hann úrskurðaði, verið eðlileg. Ég verð að segja, að ég kann illa þeirri forustu hv. 1.. þm. Vestf. og vænti, að hann sé hér nálægur og heyri mál mitt, því að hann víkur sjaldan úr þingsal, - það má hann eiga, hann situr venjulega á þingfundum, - og láti nú þingmenn Vestfjarða vita um bréf, sem kjósendur skrifa okkur öllum og senda til hans, en það er upplýst í þessum umr., að hann hefur farið svo leynilega með það bréf frá Bílddælingum um framlög til eins vegar, að enginn annar Vestfjarðaþm. mér vitanlega hefur fengið að sjá það enn þá, og eins hitt, að allan þann tíma, sem hann hefur starfað í þessari nefnd, skuli hann ekkert samráð hafa haft við Vestfjarðaþm. um það, hvað væru óskir Vestfirðinga almennt í flugvallagerðarmálum og flugmálum fyrir fjórðunginn. En það eru aðeins örfáir dagar síðan okkur hinum Vestfjarðaþm. var trúað fyrir því, að þessi leynilega nefnd hefði verið skipuð og hann hefði verið í henni. Ég heyrði það af ræðu hv. 1. þm. Austf. áðan, að það eru eitthvað öðruvísi vinnubrögðin hjá þeim, Austfjarðaþm. Þeir flytja allar sínar till. við fjárlögin saman, og mér er kunnugt um það, að þegar þeir þurfa að herja á einhvern ráðh. í ríkisstj., þá storma þeir þangað allir. Og mér er ekki kunnugt um, að neinn úr hópi Austfjarðaþm. hafi verið skipaður í leynilegar nefndir, sem menn fréttu fyrst um eftir dúk og disk, og svo komi ráðh. og segi: Eiginlega eruð þið að tala um málin af engri þekkingu, en ykkar 1. þm. er búinn að leysa öll mál í þessari og hinni nefndinni, sem ríkisstj. hefur holað honum í. - Ég segi það alveg hreinskilnislega: ég kann ekki við svona vinnubrögð og þakka ekkert fyrir svona forustu, þó að hæstv. ráðherrar komi og þakki þetta sem góða forustu. Þá flyt ég að síðustu í rómverskum lið VII á þskj. 252 ásamt 5 öðrum þm. Alþb. till., sem er dálítið stærri í sniðum en þær, sem ég hef nú verið að gera grein fyrir, og er um það, að ríkisstj. verði á 22. gr. heimilað að taka lán, allt að 50 millj. kr., vegna húsnæðismálastofnunar ríkisins. Þetta lánsfé á húsnæðismálastjórnin að endurlána þeim húseigendum, sem eiga á hættu að missa íbúðir sínar vegna fjárhagsörðugleika, og lánin á að veita eftir nánari reglum, sem húsnæðismálastjórnin sjálf setji í samráði við ríkisstj. Húsnæðismálin hafa verið rædd áður á þessu þingi, og það hafa komið fram till. um að hækka heimildina, sem í lögum er nú, um hámarkslán, þannig að heimildin fyrir hámarkslán breytist úr 100 þús. kr. á íbúð í 200 þús. kr. Hins vegar hefur það einnig verið upplýst, að um 1500 umsóknir liggi a.m.k. óafgreiddar hjá húsnæðismálastjórn, sem hún hafi ekki enn þá haft neitt fé til þess að sinna. Enn fremur er upplýst, að mjög hafi dregið úr byggingu íbúðarhúsnæðis, bæði í Reykjavík og þó alveg sérstaklega úti um land, og vita allir, að það er afleiðing af því, að kaupgeta almennings hefur dregizt saman, fjárhagsgetan er minni en áður og bitnar jafnvel á því, að menn hafa ekki efni á að ráðast í að byggja íbúð yfir sig og sína. En samt sem áður er það hins vegar staðreynd, að hér í Reykjavík hefur á s.l. hausti verið meira framboð á íbúðum en nokkru sinni fyrr eða síðar að sögn fasteignasalanna. Og hvernig stendur á því? Hvernig samrýmist þetta þeirri staðreynd, að það hafi dregið úr byggingu íbúða? Þeim hefur fækkað. Þær hafa á seinni árum aldrei verið eins fáar og nú og aldrei verið eins mikið framboð á íbúðum í Reykjavík og nú. Það er af því, að fjöldi fólks, sem lenti undir okurvöxtunum og varð fyrir hækkandi verðlagi á öllum sviðum með sitt kaupgjald óbreytt, hefur ekki getað haldið sínum íbúðum. Þær eru á sölumarkaðinum út af neyð fólksins umvörpum. Þannig stendur á þessu mikla framboði. Og þess vegna er það, að við flm. þessarar till. teljum, að þetta lánsfé, 50 millj. kr., eigi húsnæðismálastjórnin að endurlána þeim húseigendum, sem vegna fjárhagsörðugleika eiga á hættu að missa íbúðir sínar ella. Till. er beint borin fram vegna þess ástands, sem hefur skapazt vegna þeirrar fáránlegu og vitfirrtu efnahagsmálapólitíkur, sem hæstv. ríkisstj. rekur.



Herra forseti. Ég held, að það sjáist aldrei betur en í sambandi við afgreiðslu fjárl. hér á hæstv. Alþingi, hve framkvæmdavaldið er búið að draga allt vald frá löggjafarvaldinu í sínar hendur, því að það held ég, að allir geti gert sér ljóst, sem nokkuð íhuga það, að afgreiðsla og meðferð fjárl. hér á Alþingi er í raun og veru ekkert annað en sýndarleikur. Allt það, sem máli skiptir í sambandi við fjárlögin, er ákveðið annars staðar, það er ákveðið af hæstv. fjmrh. og ríkisstj. Þetta sést ekki sízt á því, að aðalumr. um fjárl. eru látnar fara fram á tveimur næturfundum á þingi, sem situr þó venjulega í 6–8 mánuði. Nú við 2. umr. fjárl. fór umr. fram á einum næturfundi, og nú er hið sama að endurtaka sig við 3. umr. fjárl., og hæstv. ráðherrar gera ekki svo lítið yfirleitt að sýna sig við þessar umr. T.d. eru þeir allir farnir af fundi nú fyrir nokkru. Við vitum það, að hv. fjvn. fær fjárlögin til meðferðar. En það er lítið annað en sýndarleikur líka, vegna þess að meiri hlutinn fer þar að flestu eða öllu leyti eftir þeim fyrirmælum, sem hann fær frá hæstv. fjmrh., og minni hl. fær litlu eða engu fram komið. Þess vegna er það lítið annað en sýndarmennska að láta hv. fjvn. fjalla um fjárlögin, eins og nú er á málum haldið. Hér er þó ekki um neitt smámál að ræða, því að hér er að ræða um það, hvernig eigi að ráðstafa nær tveimur milljörðum króna, sem ríkið leggur á þegnana. Ég held, að þetta mætti verða til þess, að hv. Alþingi athugaði, hvernig aðstöðu þess er komið, hvernig raunverulega er búið að draga valdið úr höndum þess í hendur ríkisstj. og hvort þetta gæfi ekki ástæðu til þess að taka upp til gaumgæfilegrar athugunar allt stjórnarkerfið með tilliti til þess, að Alþingi hefði meira um þjóðmálin að segja en það hefur nú. Það væri vissulega ástæða til þess að ræða ýtarlega um afgreiðslu fjárl. að þessu sinni, því að vissulega er margt í þeim þannig vaxið, að það gefur ástæðu til þess, að menn staldri við og geri sér grein fyrir því, hvernig orðið er ástatt í þeim efnum. Það má t.d. vera mönnum ekki lítið umhugsunarefni, að á þremur árum hafa fjárlögin ekki minna en tvöfaldazt, á einum þremur árum. Og þetta gerist á sama tíma, sem framlög til verklegra framkvæmda lækka raunverulega mjög verulega, þegar miðað er við það, sem fyrir þau fæst. Og þrátt fyrir það, þó að fjárlögin séu búin að ná þessari upphæð, að nálgast tvo milljarða króna, þá er stórum liðum, sem á ríkið eiga að falla og munu falla, haldið utan við þau, eins og t.d. því tillagi, sem ríkið á að greiða til atvinnuleysistrygginganna og lögbundið er. Og það er ekki heldur lítið umhugsunarefni, að á þeim tíma, sem álögurnar á landsmönnum hafa tvöfaldazt, á þessum þremur árum, hefur enginn teljandi sparnaður átt sér stað á neinu sviði ríkisrekstrarins, en útgjöldin hlaðizt upp svo að segja í öllum áttum. Þetta gæfi vissulega ástæðu til þess, að menn stöldruðu við og þingið ræddi þetta mál meira en á tveimur kvöld- og næturfundum þann tíma, sem það stendur. En svo er nú búið að koma aðstöðu þingsins í þessum efnum og því ofurvaldi, sem ríkisstj. er búin að taka í sínar hendur í þessu sambandi, að þingið fær ekki nema tvo kvöld- og næturfundi til þess að ræða um þessi mál. Og þá gera hæstv. ráðh. sér lítið fyrir og sýna sig yfirleitt ekki hér í þingsölunum, þegar um þetta er rætt. Ég hygg, að það sé sannast sagna, að úr þessu verði ekki fullkomlega bætt, nema við gerum verulegar breytingar á okkar stjórnarkerfi og aðskiljum framkvæmdavaldið eða ríkisstj. og löggjafarvaldið, Alþingi, mun meira en nú er gert. Og ég er ekki í neinum efa um það, að í þessum efnum er farsælla að taka upp að verulegu leyti a.m.k. það þingræðisfyrirkomulag, sem Bandaríkin hafa, heldur en að fylgja því fyrirkomulagi, sem yfirleitt viðgengst í Evrópuríkjunum, þar sem lýðræði er. Samkvæmt bandaríska kerfinu hefur þingið tvímælalaust miklu sterkari aðstöðu gagnvart ríkisstj. og getur skapað henni miklu meira aðhald en með því fyrirkomulagi, sem hér er orðið og leiðir af því, hversu mjög framkvæmdavaldið og löggjafarvaldið er samtvinnað. Annars sé ég ekki ástæðu til þess nú á þessum næturfundi að ræða öllu nánara um þetta atriði, enda mun gefast tækifæri til þess siðar. En það, sem gaf mér ástæðu til þess að kveðja mér hér hljóðs og segja nokkur orð, var fyrst og fremst það, að ég vil vekja athygli á því, áður en fjárlögin eru afgreidd frá hv. Alþingi, að ein stétt og sú stétt, sem ríkið ætti sérstaklega að láta sér umhugað um, opinberir starfsmenn, þeir eru mjög hlunnfarnir, þegar hlutur þeirra er borinn saman við aðrar stéttir. Í skýrslu, sem stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja lét birta í febrúarmánuði s.l., var sýnt ljóslega fram á það, að síðan á árinu 1944 hefði hlutur opinberra starfsmanna í samanburði við aðrar hliðstæðar stéttir versnað um 16.5%, þ.e.a.s. opinberir starfsmenn þyrftu að fá 16.5% launauppbót, ef þeir ættu að vera sambærilegir við aðrar stéttir, ef haldið væri því hlutfalli, sem var á milli þeirra 1944. Nú hefur það gerzt síðan í febrúarmánuði í fyrra, þegar þessi grg. stjórnar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja var birt, að það hefur átt sér stað ný kauphækkunaralda í landinu. Opinberir starfsmenn hafa fengið 13.8% kauphækkun. Hins vegar hefur niðurstaðan orðið sú, að hjá öðrum hliðstæðum stéttum, t.d. iðnaðarmönnum, hefur kaupið hækkað um 15–18%, að því er haldið hefur verið fram af hæstv. ráðh. hér á Alþingi í haust. Þetta þýðir það, að enn hefur hlutur opinberra starfsmanna versnað í samanburði við aðrar stéttir, þannig að ef munurinn á þeim og öðrum, miðað við 1944, hefur verið 16.5% í febrúarmánuði s.l., þá er munurinn á launakjörum þeirra og annarra nú orðinn 18–21%, sem þeir þyrftu raunverulega að fá, ef hlutur þeirra ætti að vera til jafns við aðrar stéttir, eins og þetta var í stríðslok. Það er líka skemmst frá að segja, að ef borinn er saman hlutur opinberra starfsmanna hér á landi og í nálægum löndum, þá er hann miklu verri hér en þar. Þetta hlýtur fyrr en síðar að leiða til þess, og það er óhjákvæmilegt, að það verði svo, að opinberir starfsmenn fái sinn hlut bættan og betur en þeim er ætlað nú í þessu fjárlagafrv. Fyrir nokkrum dögum fóru fram hér í hv. Nd. allathyglisverðar umr. í sambandi við þessi mál, þar sem rætt var um laun dómara. Og mönnum kom yfirleitt saman um það, að laun sakadómara og hliðstæðra starfsmanna hér í Reykjavík væru of lítil, þó að þeir væru samkv. því frv., sem þá lá fyrir, hækkaðir um tvo launaflokka. Og ég tek fullkomlega undir það, að það var rétt. En hvað má þá segja um aðra opinbera starfsmenn, sem eru miklu verr launaðir en þó dómarar eru? Hvað má t.d. segja um gagnfræðaskólakennara og barnaskólakennara? Hlutverk dómara í okkar þjóðfélagi er vissulega mjög mikilsvert, og þess vegna er ástæða til þess að launa þá menn vel, svo að það fáist færir menn til að gegna þeim störfum. En ég efa það, hvort nokkur stétt manna gegnir öllu þýðingarmeira hlutverki í okkar þjóðfélagi, eins og nú er komið högum þess, en einmitt kennararnir, því að síðan áhrif heimilanna minnkuðu vegna þeirra breytinga, sem orðið hafa í þjóðfélaginu á undanförnum árum, þá hvílir það orðið miklu meira á herðum kennaranna en áður átti sér stað, að vandað sé til uppeldis æskulýðsins. og þess vegna er það hið þýðingarmesta, að í þessar stöður veljist vel færir menn. En hvernig er t.d. búið að barnaskólakennurum og gagnfræðaskólakennurum, eins og launakjörunum er háttað nú? Launakjör gagnfræðaskólakennara, þegar þeir eru komnir á hámarkslaun, eru nú eftir þá launahækkun, sem varð á s.l. sumri, 6500 kr. á mánuði. Laun barnakennara eru hins vegar 6000 kr. á mánuði. Ég held, að það geti allir gert sér fullkomlega grein fyrir því, að eins og nú er komið dýrtíð í landinu, þá er ekki hægt að lifa mannsæmandi lífi fyrir þessi laun, og það er ekki hægt að ætlast til þess, að menn leggi á sig mikla menntun, eins og þessir menn þurfa að gera, til þess að fórna svo ævi sinni til að vinna fyrir slík laun á eftir. En hvar verðum við staddir eftir nokkurn tíma, ef þannig er haldið á þessum málum, að það fást ekki hæfir menn til að gegna kennarastörfum, til að vinna að uppeldismálunum, við uppeldi æskulýðsins, sem er þó án efa þýðingarmesta verkið, sem þarf að vinna í þjóðfélaginu, ef vel á að fara í framtíðinni? Ég hygg, að þetta hljóti að sýna öllum það ljóslega, að það er brýn nauðsyn á því að gera sem fyrst endurbætur í þessum efnum og ganga þannig frá þessum málum, að opinberir starfsmenn njóti fullkomlega jafnréttis við aðrar stéttir, sambærilegar stéttir, en eins og ég vék að áðan, þá vantar þá nú 18–21% launauppbót, til þess að hægt sé að halda slíku fram. Ríkið þarf að gera sér það fullkomlega ljóst, að það getur ekki tryggt sér sæmilega starfsmenn, nema það haldi uppi svipuðum launagreiðslum og einkareksturinn býður. En á það vantar nú stórkostlega, að svo sé, eins og ég hef nú bent nokkuð á. Þess vegna er alveg óhjákvæmilegt að taka upp aðra stefnu í þessum efnum en þá, sem hefur verið fylgt á undanförnum árum og hefur beinzt að því að þrengja hlut opinberra starfsmanna til samanburðar við aðrar stéttir, sérstaklega þó aðrar launastéttir. Ég held, að það sé komið að því, að það verði ekki lengur dregið að endurskoða öll þessi mál, að taka launamál opinberra starfsmanna til gaumgæfilegrar endurskoðunar, og alveg sérstaklega hygg ég, að það sé nauðsynlegt að gefa þeim bætta aðstöðu til þess að semja um mál sín, til þess að knýja það fram, að þeir geti búið við sambærileg kjör og aðrar stéttir hafa. Ég tel rétt að benda á það í þessu sambandi, að t.d. þeir starfsmenn hjá ríkinu, sem njóta verkfallsréttar, - ég á þar við sjómenn á strandferðaskipunum og á varðskipunum, þeir tryggðu sér á seinasta ári 27–31% kauphækkun, á meðan aðrir starfsmenn hins opinbera fengu ekki nema 13.8% kauphækkun. Þessi munur liggur að sjálfsögðu fyrst og fremst í því, að þessir starfsmenn, sem hærri kauphækkanir fengu, höfðu verkfallsréttinn eða samningsréttinn til að styðjast við. Þann rétt hafa aðrir opinberir starfsmenn nú yfirleitt ekki. Og ég held, að það sé alveg óhjákvæmilegt, til þess að opinberum starfsmönnum verði í framtíðinni tryggð svipuð kjör og öðrum stéttum og þeim ber að hafa og þeir þurfa að hafa, ef ríkið á að tryggja sér nægilega góða starfsmenn, þá verði að skapa þeim aðstöðu til þess að geta haft svipuð áhrif á það að knýja fram sinn hlut og aðrar stéttir hafa. Og það er ein ástæðan til þess, að ég hef að þessu sinni ekki talið ástæðu til þess eða ekki talið, að heldur mundi þýða að bera fram till. um það, að hlutur opinberra starfsmanna væri bættur frá því, sem hann er ætlaður í fjárlagafrv., heldur vildi ég reyna að vinna að því, að sú breyting yrði gerð á þessum málum, að opinberum starfsmönnum væri tryggð betri aðstaða til þess að gæta síns réttar til samanburðar við það, sem öðrum stéttum er veitt. Ég skal svo ekki að þessu sinni hafa þessi orð fleiri, en mér fannst rétt að láta þetta sjónarmið gagnvart opinberum starfsmönnum koma fram, áður en fjárlögin væru endanlega afgreidd að þessu sinni.



Herra forseti. Á þskj. 253, V, hefur hv. 5. þm. Vesturl. og ég flutt brtt. við frv. til fjárl., við 18. gr. rómv. II, að veitt verði eftirlaun til Sveindísar Hansdóttur, ekkju Daníelíusar Sigurðssonar hafnsögumanns í Rifi, en Daníelíus lézt á s.l. hausti. Daníelíus heitinn Sigurðsson var skipaður hafnsögumaður í Rifi, er siglingar hófust þangað. Hann var ráðinn til þessara starfa af hafnarráði Rifshafnar. Jafnframt voru honum falin önnur störf í þágu hafnarinnar. Það leikur því ekki á tveimur tungum, að Daníelíus heitinn var opinber starfsmaður, og ber því ekkju hans, Sveindísi Hansdóttur, að fá einhver eftirlaun úr ríkissjóði, eins og hv. 5. þm. Vesturl. og ég höfum leyft okkur að bera fram á nefndu þskj. Um miðjan nóvember skrifaði ég hv. fjvn. og bar þá ósk fram, að ekkju Daníelíusar Sigurðssonar yrðu veitt eftirlaun úr ríkissjóði. Af einhverjum misskilningi dró hv. fjvn. þá ályktun, að Daníelíus heitinn Sigurðsson hafi ekki verið opinber starfsmaður. Þetta er alger misskilningur, eins og ég hef hér bent á. Einnig má leiða athygli að því, að eftirlauna úr ríkissjóði njóta hafnsögumenn, sem látið hafa af störfum vegna aldurs. Og að sjálfsögðu eiga ekkjur þeirra einnig að njóta þeirrar aðstoðar, er eiginmenn þeirra falla frá. Er mér ljóst, að hv. fjvn. hefur ekki viljandi óskað að svipta ekkju Daníelíusar heitins réttmætum eftirlaunum, heldur er hér um misskilning að ræða af nefndarinnar hálfu, sem hv. 5. þm. Vesturl. og ég höfum í nefndri brtt. viljað leiðrétta. Væntum við þess, að hv. alþm. samþykki brtt. okkar og þar með veiti frú Sveindísi Hansdóttur 6000 kr. eftirlaun.



Herra forseti. Mig furðar á því, hvað fáir þm. sitja hér í salnum og hlusta á þessar umr., því að ég verð að segja það, að þetta eru einhverjar skemmtilegustu og fróðlegustu umr., sem ég heyri hér á hv. Alþingi. Það eru þessar umr. um fjárlagafrv., þar sem þm. mæla fyrir till. um framfara- og áhugamál íbúanna í hinum einstöku héruðum landsins og lýsa staðháttum í sambandi við það. Ég hygg, að það séu sjaldan jafnfróðlegar umr. hér á Alþingi og einmitt þegar umr. fer fram um þessar tillögur. Ástæðan til þess, að ég kem nú hér í ræðustólinn, er sú, að ég stend hér að nokkrum brtt. ásamt hv. 4. þm. Sunnl. og hv. 6. þm. Sunnl., og ætla ég að mæla hér örfá orð í sambandi við þennan tillöguflutning. Það er þá í fyrsta lagi till. nr. II á þskj. 248, brtt. við 12. gr., um það, að hækkað verði framlag til byggingar sjúkrahúsa og læknisbústaða úr 7 millj. í 7 millj. 750 þús., og í öðru lagi, að aftan við liðinn bætist svo hljóðandi aths.: „Þar af 250 þús. kr. til sjúkrahússins á Selfossi og 500 þús. kr. til sjúkrahússins í Vestmannaeyjum.“ Ég ætla ekki, vegna þess að nýlega hafa farið fram umr. hér á hv. Alþingi um sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum, að halda neina ræðu um það. Það þarf ekki að lýsa því. Þar er verið að berjast fyrir því að koma upp nýju sjúkrahúsi, og þm. hafa nýlega heyrt umr. um það hér. Hins vegar er það svo, að á Selfossi er um nokkurra ára skeið búið að vera eins konar sjúkraskýli, vegna þess að í Árnessýslu og austan Hellisheiðar er talin brýn nauðsyn á slíkri stofnun. Og það var tekinn fyrir nokkrum árum læknisbústaðurinn í Selfosslæknishéraði og gerður að sjúkraskýli, og þar var komið fyrir 20 sjúkrarúmum. Síðan hefur svolítið verið bætt við þetta og byggt við, svo að þarna eru nú skilyrði til þess að hafa rúmlega 30 sjúklinga. Ég hef stundum heyrt ýmsa menn segja, og mér hefur þótt það fávíslegt, að þetta væri óþarfaframkvæmd, að vera að koma upp sjúkrahúsi á Suðurlandi, sökum þess, hversu nálægt Þetta væri Reykjavík. En hafa menn ekki gætt að því, að þó að ekki séu nema 60 km til Reykjavíkur frá Selfossi, þá er fjallgarður á leiðinni, sem iðulega teppist á vetrum og verður ófær? Í öðru lagi vildi ég benda á það, að austan úr Skaftafellssýslu eru til Reykjavíkur um 300 km, austast í Skaftafellssýslu, og talsverðu gæti það nú munað í slæmri færð að geta komið sjúklingi þaðan að austan inn í sjúkrahúsið á Selfossi, ef ófærð væri á Hellisheiði. Í Árnessýslu eru búsettir um 7500 manns, en á Suðurlandsundirlendinu öllu munu nú vera um 12000 manns. Nýlega hafa verið reist sjúkrahús hér í grennd við Reykjavík, bæði á Akranesi og einnig í Keflavík, og mun vera um svipaða vegalengd að ræða héðan frá Reykjavík til Keflavikur og er austur yfir fjall. Og ég heyri ekki á nokkrum manni, að það hafi verið taldar óþarfaframkvæmdir eða vitleysa að byggja þessi sjúkrahús, enda eru þau umsetin og ævinlega full. Svo er einnig um þetta sjúkrahús, sem við höfum komið upp austan Hellisheiðar, að þar eru nú yfirleitt rúmliggjandi yfir 30 manns og ekki hægt að taka á móti öllum, sem þangað hafa sótt. Sjúkrahúsið virðist hafa verið heppið með það, að það hefur fengið ungan og efnilegan skurðlækni, og hann er nú þegar á þessu ári búinn að framkvæma 300 skurðaðgerðir þarna. Af þessu má nokkuð marka það, hvort um óþarfaframkvæmd hefur verið að ræða. Nú er það hugsjón Sunnlendinga, að þeir ætla sér að byggja fullkomnara sjúkrahús en þarna er um að ræða og hafa þá hugsað sér að koma því undir lögin um fjórðungssjúkrahús. Á undanförnum þingum höfum við ýmsir þm. Sunnl. flutt tillögur hér um fjárveitingu í þessu skyni, sem yrði þá til taks, þegar ráðizt yrði í þessar framkvæmdir. En þær tillögur hafa ekki enn þá séð náð fyrir augum alþm. hv. eða a.m.k. ekki meiri hluta þeirra. Hér er um það að ræða, eins og ég hef sagt, að við flytjum tillögu um, að varið verði 250 þús. kr. til sjúkrahúss á Selfossi. Skal ég svo láta útrætt um það. Þá er í öðru lagi till. nr. VIII á þessu sama þskj., brtt. við 13. gr., um brúargerðir. Það er, að þar komi nýir liðir: í fyrsta lagi Affall í Rangárvallasýslu, að til þess verði veittar 500 þús. kr., og í öðru lagi Kálfá í Gnúpverjahreppi og í það yrði veitt 350 þús. kr. Um Affallsbrúna í Rangárvallasýslu er það að segja, að eins og kunnugt er, þá er sú brú á Affallinu, á Suðurlandsvegi í Landeyjum, orðin gömul og úr sér gengin og þegar að falli komin. Það er þess vegna talið nauðsynlegt að endurbyggja hana mjög bráðlega. Er þessi till. flutt í því skyni að fá þarna fjárveitingu til byrjunarframkvæmda. En vafalaust yrði um meiri kostnað að ræða en þetta. Þá er í öðru lagi Kálfá í Gnúpverjahreppi. Austan Kálfár eða í totu, sem myndast milli Kálfár í Gnúpverjahreppi og Þjórsár, eru nokkrir bæir, það eru svonefndir Hofsbæir í Gnúpverjahreppi. Það er Stóra-Hof, tvíbýlisjörð, og Minna-Hof, það eru þrír bæir, sem standa þar í totunni. Þeir eiga alla sína aðdrætti að sækja yfir Kálfá til þess að komast á þjóðveginn, sem liggur um Gnúpverjahreppinn. Yfir Kálfá verða þeir að fara á vaði, og á sumrin, þegar gott er og lítið í ánni, þá er hún enginn farartálmi. En þegar vatnavextir koma og sérstaklega á vetrum, þegar áin bólgnar upp og stíflar sig stundum þarna, þá er oft og tíðum, að þarna er ófært yfir að fara, svo að dögum skiptir. Á þessum bæjum er vitanlega mjólkurframleiðsla, og þarf að koma mjólkinni daglega á mjólkurbílinn, sem gengur um þjóðveginn, en oft og tíðum hefur það ekki verið hægt nokkra daga í einu, þegar áin hefur orðið ófær. Þetta veldur ákaflega miklum erfiðleikum fyrir þessa bæi og sumir af bændunum þarna hafa verið að tala um það, að þeir yrðu að gefast upp á búskapnum á þessum jörðum vegna þessa farartálma. Það hefur verið rætt við vegamálastjóra um það, hvað mundi kosta að byggja þessa brú, og hann hefur talið, að kostnaðurinn mundi geta orðið í kringum 350 þús., eins og hér er lagt til að veitt yrði. Þarna er ekki um stórt átak að ræða, en hins vegar er þarna um stórmál að ræða fyrir þá, sem þarna búa, og fyrir sveitina, þar sem þessir bæir standa. Ég stend hér að fleiri till., en hugmyndin var nú, að hv. 4. þm. Sunnl. mælti fyrir þeim, en ég sé, að hann er hér ekki viðstaddur, svo að ég vil aðeins drepa á þessar tillögur einnig. Það er XV. till. á þessu sama þskj., við 14. gr., um það, að við bætist nýir liðir. Það er í fyrsta lagi um heimavistarskóla í Hrunamannaskólahverfi, 960 þús. kr. fjárveiting, sem við gerum till. um. Í öðru lagi Þykkvabæjarskólahverfi, þar er um að ræða skólastjóraíbúð, 120 þús. kr., og í þriðja lagi Hvamms- og Dyrhólahreppsskóli, 224 þús. kr. fjárveiting, sem við leggjum til. Um þetta er það að segja, að í Hrunamannahreppi, þar sem Hrunamannaskólahverfi er, búa rúmlega 400 manns. Þeir byggðu einn fyrsta heimavistarskólann á landi hér fyrir 1930, en þá var þekking á steinsteypu miklu minni en nú er og erfiðara að ná í gott efni til þeirra hluta en nú er orðið vegna bættra samgangna, og mölin, sem notuð var í þetta skólahús, mun hafa verið í raun og veru ónothæf. Nú er svo komið, að þetta skólahús er þegar að hrynja, er mér sagt, og er að öðru leyti orðið ófullkomið og á allan hátt úr sér gengið. Þeir hafa nú sótt um það að mega byggja skóla, og fyrir liggja teikningar að því húsi. Ég hygg, að áætlun um þetta hús sé einhvers staðar á 7. millj. Hér er því aðeins farið fram á byrjunarfjárveitingu, 960 þús. kr. Þá er um að ræða skólastjóraíbúð í Þykkvabænum í Rangárvallasýslu. Þar er nauðsyn á að byggja skólastjóraíbúð, eigi skólastjórinn ekki að vera húsnæðislaus. Við förum fram á 120 þús. kr. fjárveitingu til þess. Og í þriðja lagi er umsókn um byggingu barnaskóla í Hvamms- og Dyrhólahreppum í Mýrdal í Vestur-Skaftafellssýslu. Þar er ófullkomið skólahald, og þeim er nauðsyn á þar að geta byrjað sem fyrst að byggja barnaskóla. Þessi till. er fram borin í því skyni, að þeir fengju byrjunarfjárveitingu til þeirra hluta. Þá er XVI. till. á sama þskj., við 14. gr., um nýjan lið um heimavist og skólastjóraíbúð að Skógum undir Eyjafjöllum. Þar vantar nauðsynlega íbúð og auknar heimavistir fyrir nemendur, og höfum við farið fram á 350 þús. kr. fjárveitingu með þessari till. Teikningar að þessari byggingu munu vera fyrir hendi og mikil nauðsyn, eins og ég hef sagt, á því, að hægt væri að hefjast handa. Ég held, að ég hafi þá minnzt fáum orðum á allar þær tillögur, sem ég stend að ásamt öðrum. En ég vildi geta þess, áður en ég lýk máli mínu, að á þskj. 253 er till. frá mér ásamt sömu þm., sem tekin var aftur til 3. umr., það er 2. till. á því þskj., brtt. við 11. gr. um, að þar komi nýr liður: til löggæzlu á Selfossi. Ég vil taka fram, að þessi till. er tekin aftur sökum þess, að hv. fjvn. mun hafa tekið tillit til þeirrar þarfar, sem fyrir hendi er um fé til aukinnar löggæzlu á Selfossi, hún mun hafa tekið tillit til þess í sínum till., og er ég þakklátur fyrir það.



Herra forseti. Til viðbótar þeim tillögum, sem ég hef áður gert grein fyrir, flyt ég eina brtt. á þskj. 253, það er fyrsta till. á því þskj. Þessi till. mín er ekki um fjárveitingu úr ríkissjóði, síður en svo. Með henni er að minni hyggju stuðlað að því, að betur heimtist í ríkissjóð tekjur af söluskatti en ella mundi. Ég legg til, að inn í 2. gr. frv., við 11. tölulið hennar, komi aths., svo hljóðandi: „Skýrslur um álagðan söluskatt af vörusölu og þjónustu innanlands skulu liggja frammi almenningi til sýnis eftir sömu reglum og gilda um skrár yfir álagðan tekjuskatt og eignarskatt.“ Í lögum um söluskatt er ákveðið, að skattstofur og skattanefndir skuli leggja á þennan skatt, söluskatt af vörusölu og þjónustu innanlands. Þetta er há upphæð, þessi söluskattur í heildinni, eftir því sem fjárlögin gera ráð fyrir. Ég held, að ég muni það rétt, að hann sé áætlaður 215 millj., en tekju- og eignarskatturinn er áætlaður innan við 100 millj., svo að söluskattur af vörusölu og þjónustu innanlands er samkv. því meira en helmingi hærri. Nú er það svo, eins og menn vita, um tekjuskattinn og eignarskattinn, sem skattstofur og skattanefndir leggja í, að það eru lagðar fram skrár, sundurliðaðar skrár um þessa skatta. Þær liggja frammi ákveðinn tíma öllum til sýnis, og svo er um fleiri gjöld, sem lögð eru á af þessum sömu aðilum. Mér finnst því, að það ætti að hafa sama háttinn á um þennan söluskatt. Það hefur verið um það talað stundum, að nokkur hætta væri á því, að hann kæmi ekki allur til skila, sumir þeir, sem innheimta þennan skatt fyrir ríkið, mundu ekki skila honum að fullu. Ég lít svo á, að það væri fólgið í því nokkurt aðhald fyrir þá aðila, sem kynnu að vilja komast hjá því að skila öllum skattinum, ef skýrslur um skattinn væru látnar liggja frammi á sama hátt og skattaskýrslur, og því hef ég borið þessa tillögu fram. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um hana fleiri orð. Ég var á ferð um Vestfirði í sumar. Ég fór þá í fyrsta skipti eftir hinum nýja vegi, sem lagður hefur verið sunnan frá Breiðafirði norður yfir fjallgarðinn til Arnarfjarðar. Þetta er vel gerður vegur og hann hefur orðið mikil samgöngubót fyrir Vestfirðinga, sérstaklega þá, sem búa norðan Arnarfjarðar. Ég veitti því athygli eins og aðrir, sem fara þarna um, að það vantar veg af þessum vegi til Bíldudals. Mér er sagt, að þetta séu tæpir 10 km, þessi leið. Það er ákaflega erfitt fyrir Vestfirðinga, einkum þá, sem búa sunnan Arnarfjarðar, að búa við þetta, geta ekki haft full not af þessum nýja vegi. Eins og kunnugt er, þá eru allfjölmenn kauptún syðst á Vestfjörðum. Þar er mikill atvinnurekstur á Patreksfirði, í Tálknafirðinum og á Bíldudal, og þeir, sem þar búa, eiga oft erindi norður á Vestfirðina, einkum til Ísafjarðar. Þar er miðstöð fyrir Vestfirði að sumu leyti, t.d. eru þar staðsett bankaútibúin, sem eru á Vestfjörðum. En meðan ekki er lagður vegur þennan spöl fyrir Suðurfirðina, þurfa menn, t.d. á Bíldudal, sem eiga erindi norður á firði, að fara suður yfir fjallið Hálfdán til Tálknafjarðar, þaðan yfir háls til Patreksfjarðar, úr Patreksfirði suður yfir Kleifaheiði og inn Barðaströnd allt til Vatnsfjarðar og svo eftir hinum nýja vegi norður í Arnarfjörð. Þetta er óravegur. Það er líka mikil lykkja, sem þeir þurfa að leggja á leið sína, ef þeir þurfa suður til Reykjavíkur eða til annarra landshluta utan Vestfjarða, því að þá þurfa þeir, sem búa sunnan megin Arnarfjarðar, að fara þessa sömu leið allt suður til Patreksfjarðar og þar suður yfir heiði til Barðastrandar, en gætu sparað sér stóran krók, ef þessi vegur væri kominn fyrir Suðurfirðina. Það kom fram hér í umr. í kvöld, að nú á þessu ári hefur engin fjárveiting verið í þennan vegarspotta, og samkv. fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, er ekki ætlazt til þess heldur, að það verði veitt ein einasta króna í veginn nú á þessu ári. Ég verð að segja það, að mér finnst þetta furðulegt. Ég hef minnzt á þetta vegna þess, að það var svo nýlega, sem ég átti ferð um þessar slóðir, og mér varð það þá ljóst, hvað þarna væri hægt að gera mikið til samgöngubóta fyrir allmargt fólk með tiltölulega mjög litlum kostnaði. Ég sé, að það eru hér tillögur frá þm. Vestf. um að veita nokkuð í þennan veg, og ég vildi leyfa mér að mæla hið bezta með því, að slíkar tillögur yrðu samþ. Það er áreiðanlega sanngirnismál.