Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við höfum haft þetta mál til meðferðar í heilbr.- og trn. hv. deildar. Við erum sammála um að mæla með samþykkt frv. eins og það er lagt hér fram. Frv. fjallar um það að herða viðurlög gegn ólöglegum innflutningi og dreifingu ávana- og fíkniefna. Þetta frv. á uppruna sinn frá starfshópi sem dómsmrh. skipaði í byrjun síðasta árs í samræmi við þáltill. sem samþykkt var á Alþingi 20. des. 1983 um skipulegar aðgerðir gegn ólöglegum innflutningi og dreifingu ávana- og fíkniefna. Þessi nefnd mun hafa skilað áliti snemma á s. l. vetri og meðal þess sem lagt er til er að viðurlög við brotum verði þyngd í allt að sex ára fangelsi. Benti starfshópurinn á að viðurlög skv. gildandi lögum um ávana- og fíkniefni geti mest orðið tveggja ára fangelsi og hafi þegar komið fyrir tilvik þar sem beita hefur þurft þeim allt að því til fulls. Þetta er í samræmi við þær aðgerðir sem löggjafarþing nágrannaþjóða okkar hafa verið að gera. Þau hafa hækkað sektir og lengt fangelsisvist fyrir brot á þessum lögum. Sérstaklega má benda á Noreg í þessu sambandi. Við 1. umr. þessa máls komu fram fsp. frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur varðandi frekari störf þessarar nefndar og spurði hún m. a. um nokkur atriði sem hún taldi að þyrfti að gangast í að ráða bót á sem fyrst. Hæstv. dómsmrh. sagði í þeirri umr. að þessi starfshópur héldi áfram starfi og hefði fundi alltaf öðru hvoru og reyndi að samræma aðgerðir og beina þeim á þann veg sem árangursríkastur er. Þessi starfshópur er starfandi milli lögsagnarumdæma til þess að ná fram samræmdum vinnubrögðum. Við meðferð málsins í hv. heilbr.- og trn. var tekið fyrir bréf sem barst frá dóms- og kirkjumrn., undirritað af Jóni Thors, sem vakti athygli okkar á því að í athugasemdum og í umr., sem hefðu orðið um þetta frv. til laga um breytingar á lögum um ávana- og fíkniefni nr. 65 frá 1974, hefði ekki komið nægilega fram hver viðurlög væru skv. öðrum lögum. Þess vegna taldi hann rétt að rn. hans tæki fram og skýrði fyrir okkur í heilbr.- og trn. það sem hér fer á eftir og ég tel að eigi erindi til hv. þd. og þingsins í heild. Hann bendir á í bréfi sínu að skv. 173. gr. a. almennra hegningarlaga frá 1940, sbr. 1. gr. laga nr. 64 frá 1974, sé refsing fyrir meiri háttar brot á lögum um ávana- og fíkniefni allt að tíu ára fangelsi. Skilyrði þess að 173. gr. a. sé beitt er að sannað sé að ávana- eða fíkniefni séu látin mörgum mönnum í té eða það sé gert gegn verulegu gjaldi eða á annan sérstaklega saknæman hátt. Sömuleiðis sæti hvers konar meðferð þessara efna sömu viðurlögum ef sannað er að tilgangurinn sé sá sami og lýst er að framan. Ákvæði laga nr. 65 frá 1974, sem við ræðum hér breytingar á, taka því, eins og segir í bréfi Jóns Thors, til allra annarra brota en þeirra sem lýst er í 173. gr. a. Hann heldur áfram og segir í bréfi sínu: „Nauðsynlegt er því að viðurlög þeirra laga séu nægjanlega þung því að um verulegt brot getur verið að ræða án þess að sannaður verði sá tilgangur sem lýst er í 173. gr. a. almennra hegningarlaga.“ Með bréfi hans fylgdi svo skrá yfir tölu ákærðra manna árin 1977–1984 fyrir fíkniefnabrot sem aðalákæruefni. Fyrir brot á 173. gr. a. hegningarlaganna eru þau á árunum 1977–1984 samtals 20, en fyrir almenn fíkniefnabrot, brot á þeirri löggjöf sem við ræðum hér breytingu á, samtals 239 eða samtals 259 ákærur. Herra forseti. Heilbr.- og trn. hv. deildar mælir með að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Á þskj. 707 er álit heilbr.- og trn. um frv. til laga um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta. N. hefur fjallað um frv. og mælir einróma með samþykkt þess, en fjarverandi afgreiðslu málsins voru hv. þm. Guðrún Helgadóttir og Friðrik Sophusson. Þetta frv. er flutt af n. og við frekari meðferð málsins á nefndarfundi kom ekkert sérstakt fram. Við mælum með að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það hlýtur að vera nokkuð mikið atriði hjá hverri löggjafarsamkomu að hafa heildarsamræmi í þeirri lagasetningu sem hún stendur að. Hér höfum við aftur á móti farið þá leið að við höfum veitt ákveðnum stéttum gífurleg forréttindi gagnvart starfsréttindum fram yfir aðra. Þessi mismunun, sem framkvæmd er á þennan veg, hefur vissulega komið fram í því að þær stéttir hafa fengið meiri laun en aðrar. Ég hef áður vakið athygli á þessu og gerði það í sambandi við störf sjómanna, yfirmanna á fiskiskipum og manna sem stunda þar mjög ábyrgðarmikil störf, en engu að síður blasir við að hér siglir hraðbyri gegnum þingið að afgreiða mál heilbrigðisstéttanna sérstaklega með forréttindum hvað starfsheiti snertir. Það sem snertir atvinnuvegina er aftur á móti látið liggja kyrrt eða ýtt til hliðar. Að mínu viti er orðið svo mikið ósamræmi í þessum efnum að ég tel að það sé ærin nauðsyn að þessi lög verði endurskoðuð í heild, menn setji sér einhver heildarmarkmið þegar gengið er frá starfsréttindum stétta og það verði komið á einhverju samræmi á þessu sviði en ákveðnum stéttum ekki veitt sérstök forréttindi til að ná meiri árangri í að hækka sín laun. Ég vil að lokum geta þess að ég tel það nánast hámark forheimskunnar í þessum efnum þegar Alþingi ákvað að koma í veg fyrir að menn gætu keypt sér gleraugu í verslun hér í Reykjavík vegna þess að með því voru brotin lög um starfsréttindi annarra stétta. Það er táknrænt að það skuli vera flokkur frelsisins sem ruddi brautina fyrir að koma slíkum ólögum yfir þjóðina.



Herra forseti. Frv. það sem hér er til umr. á þskj. 695, 423. mál Nd., er afrakstur af starfi bankamálanefndar sem skipuð var af fyrrverandi viðskrh. Tómasi Árnasyni í júlímánuði 1981. Skv. skipunarbréfi nefndarinnar var henni falið að endurskoða allt bankakerfið, þ. á m. lögin um Seðlabanka Íslands og hlutverk hans, með það að markmiði að mynda stærri og virkari heildir og einfalda bankakerfið innan ramma heilsteyptrar löggjafar um viðskiptabanka. Í bankamálanefndina voru skipaðir Halldór Ásgrímsson núverandi sjútvrh., sem jafnframt var formaður nefndarinnar, Jón G. Sólnes fyrrverandi alþm., Kjartan Jóhannsson alþm., Lúðvík Jósepsson fyrrverandi ráðherra og sá er þessi orð flytur. Þegar tveir nm. tóku sæti í nýrri ríkisstjórn í maímánuði 1983 voru skipaðir í nefndina í þeirra stað Þorsteinn Pálsson alþm. sem formaður og Björn Líndal deildarstjóri í viðskrn. Ritari nefndarinnar frá upphafi hefur verið Þórður Ólafsson forstöðumaður bankaeftirlitsins. Bankamálanefndin lauk störfum í maímánuði 1984 og sendi þá viðskrn. tillögur sínar að lagafrv. um Seðlabanka Íslands og viðskiptabanka. Einnig fylgdi bréfi nefndarinnar bókun um sameiningu og fækkun viðskiptabanka. Það bárust rn. sérálit tveggja nm., Kjartans Jóhannssonar og Lúðvíks Jósepssonar, og fylgja þau frv. eins og það hefur verið lagt fyrir Alþingi. Um tillögur nefndarinnar að frv. til laga um Seðlabanka Íslands er það að segja að það frv. er í lokavinnslu nú í viðskrn. Frv. til laga um sparisjóði er þannig í lokavinnslu og vænti ég þess að það verði lagt hér fram á Alþingi innan tíðar. Er það að stofni til byggt á þeim frv. sem á undanförnum árum hafa verið lögð fyrir Alþingi en ekki verið afgreidd. Að því er varðar bókun bankamálanefndar um sameiningu og fækkun viðskiptabanka er rétt að taka fram að undir vorið má búast við að nefnd sú sem skipuð var í kjölfar þessarar bókunar muni skila tillögum sínum um sameiningu og fækkun viðskiptabanka. Við samningu viðskiptabankafrv. hefur verið höfð hliðsjón af starfi þessarar nefndar og eru starfandi bankar ekki nefndir með nafni í sjálfum frv.-textanum, heldur eru þeir nafngreindir í ákvæði til bráðabirgða. Er þetta gert í þeirri fullvissu að hér á hinu háa Alþingi náist samstaða um fækkun viðskiptabanka frá því sem nú er. Aðdraganda viðskiptabankafrv. má rekja lengra aftur en til skipunar bankamálanefndarinnar á miðju ári 1981. Segja má að heildarendurskoðun bankakerfisins hafi hafist fyrir þrettán árum þegar þáverandi viðskrh. Lúðvík Jósepsson skipaði bankamálanefnd til þess að endurskoða allt bankakerfið. Skilaði sú nefnd áliti í janúar 1973 og hafði þá samið drög að frv. um nýja löggjöf um peningastofnanir, eins og nefndin komst að orði í bréfi sínu til viðskrh. Vorið 1974 var flutt á Alþingi frv. til laga um viðskiptabanka í eigu ríkisins sem byggt var á till. þessarar nefndar, en það frv. náði ekki fram að ganga. Upp frá því hafa nokkrum sinnum verið lögð fyrir Alþingi frv. til laga um ríkisviðskiptabanka og frv. til laga um hlutafélagabanka, bæði stjfrv. og þmfrv. Hafa öll frv. verið byggð á fyrrgreindum tillögum að meira eða minna leyti. Eins og alkunna er hafa öll þessi frv. dagað uppi. Vissulega má því segja að þessi mál hafi gengið hægt. Þó er óhætt að fullyrða að þróun bankamála og bankaviðskipta hér á landi hefur verið örari síðustu 25 árin en áður, en bankamál eiga alllanga sögu á Íslandi og nálgast hún eina öld. Strax í byrjun síðustu aldar var farið að ræða um stofnun lánastofnana hér á landi. Þessar hugmyndir munu einkum hafa komið fram hjá ýmsum embættismönnum þjóðarinnar, en ætíð mætt andstöðu dönsku stjórnarinnar. Talið er að Alþingi hafi fyrst ályktað um stofnun banka eða lánastofnunar hér á landi árið 1853. Síðari hluta 19. aldar komust bankamál oft á dagskrá og árið 1886 hóf fyrsti viðskiptabankinn starfsemi sína, Landsbanki Íslands. Skömmu eftir aldamótin hóf annar banki, Íslandsbanki hf., starfsemi sína í kjölfar mikilla fjárhagserfiðleika. Í lok þriðja áratugar þessarar aldar var stofnaður Útvegsbanki Íslands hf. úr Íslandsbanka og átti ríkið mikinn meiri hluta hlutafjár í bankanum. Árið 1957 var Útvegsbankanum síðan breytt í hreinan ríkisviðskiptabanka. Þriðji viðskiptabankinn hóf starfsemi sína árið 1930. Það var Búnaðarbanki Íslands og var hann frá upphafi eign ríkisins. Auk þeirra þriggja ríkisviðskiptabanka sem að framan greinir eru nú starfandi fjórir hlutafélagabankar, Iðnaðarbanki Íslands hf., Verslunarbanki Íslands hf., Samvinnubanki Íslands hf. og Alþýðubankinn hf. Þrír þessara banka voru stofnaðir upp úr starfsemi sparisjóða sem starfað höfðu um nokkurt skeið. Ef undan er skilin stofnun Landsbanka Íslands þjónaði stofnun þessara banka einkum þeim tilgangi að veita tilteknum atvinnugreinum eða þjóðfélagshópum bankaþjónustu. Þær nafngiftir sem bönkunum hafa verið valdar bera þess skýr merki. Eins og ég mun síðar víkja að má ýmislegt að nafngiftinni finna sem rétt er talið að gerð yrði á breyting í lögum. Eins og sjá má á því hvernig staðið hefur verið að stofnun bankanna gilda sérstök lög um hvern þeirra. Í athugasemdum við frv. það sem hér liggur fyrir er gerð nákvæm grein fyrir þessum lögum. Auk þess er rétt að minna á að ýmis önnur lög hafa að geyma ákvæði um viðskiptabanka. Skulu þar fyrst nefnd lög nr. 32/1978, um hlutafélög, sem gilda um hlutafélagsbanka að svo miklu leyti sem þeir brjóta ekki í bága við sérlög um þá banka. Einnig má nefna lög nr. 65/1982, um skattskyldu innlánsstofnana, sem m. a. taka til viðskiptabanka, og lög nr. 63/1979, um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Hafa þau lög m. a. að geyma ýmis ákvæði er skipta viðskiptabanka miklu varðandi gjaldeyrisviðskipti. Síðast en ekki síst má nefna lög nr. 10/1961, um Seðlabanka Íslands, sem m. a. hafa að geyma mikilvæg ákvæði um stjórnun peningamála og hafa þannig mikil áhrif á starfsemi viðskiptabanka. Eins og áður segir skilaði bankamálanefnd viðskrn. tillögum sínum að frv. til laga um viðskiptabanka í mars 1981. Meðal þess sem kemur fram í grg. nefndarinnar með tillögunum er að við samningu þeirra hafi verið höfð hliðsjón af þeim frv. við viðskiptabanka sem lögð hafa verið fram á Alþingi frá 1974 og fyrr eru greind. Í grg. segir jafnframt að bankamálanefnd hafi átt viðræður við bankastjórnir allra viðskiptabankanna og Seðlabankann þegar hún vann að gerð tillagnanna. Þá mun og hafa verið aflað ýmissa gagna erlendis frá og m. a. litið til bankalöggjafar á Norðurlöndum, en samhliða reynt að gæta þess að tillögurnar féllu að séríslenskum aðstæðum. Þegar tillögur bankamálanefndar höfðu borist rn. var ákveðið að leggja áherslu á að sú tillaga nefndarinnar að yfirstjórn allra banka fari í hendur viðskrh. yrði að lögum fyrir þinglok vorið 1984. Í þessu skyni voru lögð fram tvö frv. á Alþingi. Annars vegar frv. um breytingu á lögum um Búnaðarbanka Íslands og hins vegar frv. um breytingu á lögum um Iðnaðarbanka Íslands hf. Afgreiðsla þessara frv. fékk góðan byr á Alþingi o urðu frv. að lögum skömmu eftir þinglok s. l. vor. Í kjölfar þess var ákveðið að fylgja eftir bókun bankamálanefndar, sem áður er nefnd, um sameiningu og fækkun viðskiptabanka. Var dr. Gylfa Þ. Gíslasyni fyrrv. viðskrh. falin forusta fyrir því verki, en með honum starfa Björn Líndal deildarstjóri og Sigurgeir Jónsson aðstoðarbankastjóri í Seðlabankanum. Einnig var ákveðið að senda tillögurnar til umsagnar Seðlabankans og viðskiptabankanna. Bárust rn. umsagnir þessara aðila sumarið 1984. Var þá þegar hafin athugun á tillögum og umsögnum í rn. Naut rn. aðstoðar Benedikts Sigurjónssonar fyrrv. hæstaréttardómara, Markúsar Sigurbjörnssonar fulltrúa yfirborgarfógeta og Ólafs Nilssonar löggilts endurskoðanda við það verk. Þrátt fyrir að rn. hafði kannað tillögur bankamálanefndar ítarlega með aðstoð frómustu manna er óhætt að fullyrða að í flestum meginatriðum er tillögum bankamálanefndar fylgt eða meiri hluta hennar eftir atvikum. Frv. skiptist í tíu kafla og eru greinar þess samtals 55, auk ákvæða til bráðabirgða. Ýmsum ákvæðum gildandi laga um einstaka viðskiptabanka hefur verið breytt eða þau felld brott. Jafnframt er mörgum nýjum ákvæðum bætt við sem ætlað er að færa löggjöfina í nútímalegra horf. Með frv. er reynt að tryggja betur hagsmuni eigenda innlánsfjár og atvinnulífinu betri bankaþjónustu. Samhliða er ætlunin að stuðla að aukinni hagkvæmni í rekstri bankanna. Í almennum athugasemdum við frv. eru taldar upp helstu breytingar og nýmæli í 11 liðum. Mun ég leitast við að gera nokkuð ítarlegri grein fyrir þessum atriðum, án þess þó að um tæmandi talningu sé að ræða. Má að öðru leyti vísa til þess sem fram kemur í athugasemdum við frv. og einstakar greinar þess. Í 1. kafla frv. er kveðið svo á að frv. gildi einungis um viðskiptabanka. Skv. frv. er hlutverk viðskiptabanka að hafa á hendi hvers konar viðskiptabankastarfsemi sem síðan er nánar skilgreint í IV. kafla frv., einkum 26. gr. En í þeirri grein er viðskiptabönkum veittur einkaréttur á móttöku inniána frá almenningi. Í l. kafla er einnig tekið fram að önnur starfsemi en sú sem sérstaklega er tiltekin í IV. kafla frv. sé viðskiptabönkum óheimil. Skv. 1. kafla eiga viðskiptabankar að geta haft stöðu að lögum með tvennum hætti. Annars vegar verði bankarnir reknir af ríkisstofnunum og hins vegar af hlutafélögum er fullnægi tilteknum skilyrðum sem vikið er að í II. kafla frv. Eins og áður segir var sú stefna mörkuð að nefna þá viðskiptabanka sem eru í eigu ríkisins ekki með nafni í sjálfu frv. Er það gert með tilliti til þess að vænta má tillagna frá nefnd þeirri, sem nú fjallar um sameiningu og fækkun viðskiptabanka, innan tíðar. Allir starfandi viðskiptabankar eru hins vegar tilgreindir í bráðabirgðaákvæðum er fylgja frv. Með orðalagi 4. gr. frv. er horfið frá þeirri skipan að binda starfsemi hvers viðskiptabanka að verulegu leyti við tiltekna atvinnugrein, atvinnurekstur eða hagsmunasamtök eins og nú er gert í lögum um alla viðskiptabankana nema Landsbankann. Áður hefur verið vikið að stofnun bankanna en nú þykir þessi skipan ekki lengur heppileg, m. a. með tilliti til útlánaáhættu hvers banka, og þykir rétt að hver banki geti veitt almenna og alhliða bankaþjónustu öllum greinum atvinnuvega landsmanna og einstaklinga. Ákvæði gildandi laga um ábyrgð ríkisins á skuldbindingu ríkisviðskiptabanka er óbreytt. I II kafla frv. er fjallað um stofnun hlutafélagabanka o. fl. Ákvæði þessa kafla eru nýmæli og hafa að geyma þá meginbreytingu að löggjöfin setji framvegis ströng almenn skilyrði fyrir stofnun hlutafélagabanka er geri sérstaka lagasetningu óþarfa ef til þess kæmi að nýr banki væri settur á stofn. Þessi breyting er nauðsynleg þegar litið er til þess að með frv. eru afnumin sérlög um einstaka viðskiptabanka. Á hinn bóginn eru þau skilyrði sem sett eru fyrir stofnun nýs banka höfð mjög ströng, og jafnvel kemur til greina að hækka lágmark hlutafjár frá því sem segir í frv., en þar hefur verið fylgt tillögum bankamálanefndar. Á það skal hins vegar lögð áhersla að kröfur frv. um lágmark hlutafjár eru margfalt meiri en gerðar eru skv. lögum nr. 32/1978 um hlutafélög. Auk þess er lagt til að lágmarksfjöldi hluthafa í hlutafélagi sem hyggst reka viðskiptabanka verði tífalt meiri en almennt gildir um hlutafélög. Jafnframt er skýrt kveðið á um að hluthafar geti eingöngu verið íslenskir aðilar. Í II. kafla frv. er einnig að finna nýmæli um meðferð hlutabréfa í hlutafélögum sem reka viðskiptabankastarfsemi. Þar er m. a. kveðið svo á að ekki megi leggja hömlur á viðskipti með hluti. Jafnframt kemur þar fram að enginn hluthafi megi, hvorki fyrir sjálfs sín hönd né annarra, fara með meira en 1/5 hluta samanlagðra atkvæða á hluthafafundum í bankanum. Eiga þessi ákvæði að miða að því að tryggja sem best að hlutafélagsbankar séu starfræktir sem almenningshlutafélög og séu ekki í eigu fárra aðila er auk þess ráði meiri hluta atkvæða á hluthafafundum. Þá er að finna í II. kafla mikilsvert nýmæli um heimild ráðh. til að veita hlutafélagabönkum, sem eiga lögheimili og varnarþing erlendis, leyfi til að starfrækja umboðsskrifstofu hér á landi. Er tekið fram að hlutverk þessarar skrifstofu sé að miðla upplýsingum, veita ráðgjöf og sinna annarri þjónustustarfsemi hér á landi á vegum erlendra banka. Þá er mælt svo fyrir að skrifstofunni sé óheimilt að taka við innlánum, veita útlán eða stunda verðbréfaviðskipti. Þessi tillaga er í samræmi við framvindu mála erlendis, þ. á m. á Norðurlöndum. Hins vegar þykir ekki rétt að svo stöddu að veita erlendum bönkum frekari kost á starfrækslu banka hér á landi. Erlendir bankar kunna að hafa áhuga á að reka umboðsskrifstofur hér á landi er hefðu það meginhlutverk að vera tengiliður milli þeirra og íslenskra lántakenda. Í því sambandi skiptir verulegu máli að ríkisstj. hefur lýst yfir að hún muni láta endurskoða reglur um beinar lántökur fyrirtækja erlendis án banka- og ríkisábyrgðar. Í III. kafla frv. er fjallað um stjórn viðskiptabanka. Kaflanum er skipt í þrennt. Fyrst er fjallað um stjórn ríkisviðskiptabanka, þá um stjórn hlutafélagsbanka og loks hefur kaflinn að geyma sameiginleg ákvæði um stjórn bankanna. Um yfirstjórn ríkisviðskiptabankanna segir að hún skuli vera í höndum viðskiptaráðherra og bankaráðs. Þá segir enn fremur að bankaráð ríkisviðskiptabankanna ráði bankastjóri og segi þeim upp starfi. Hér er gert ráð fyrir því nýmæli að bankastjórar skuli eigi ráðnir til lengri tíma en sex ára í senn. Hins vegar er gert ráð fyrir að endurráðning þeirra sé heimil. Með þessu er reynt að tryggja að allir æðstu yfirmenn flytjist með hæfilegum fresti milli starfa og þannig sé komið í veg fyrir stöðnun innan ríkisviðskiptabankakerfisins án þess að svipt sé burtu þeim blæ stöðugleika og festu sem einkenna þarf bankarekstur. Þá er jafnframt gert ráð fyrir í frv. að bankaráð ríkisviðskiptabankanna ákveði laun og önnur ráðningarkjör bankastjóra. Eins og fram kom í máli mínu hér á Alþingi í síðustu viku var bankamálanefnd einhuga um þessa tillögu. Loks er lagt til að bankastjórar ríkisviðskiptabankanna megi ekki reka atvinnu sjálfir, ekki vera í stjórn atvinnufyrirtækja eða hafa með höndum önnur launuð störf, nema samþykki bankaráðs komi til. Miðar þetta ákvæði að því að takmarka enn frekar möguleika bankastjóra ríkisviðskiptabankanna til að gegna öðrum störfum. Jafnframt nær greinin til aðstoðarbankastjóra og útibússtjóra. Á þennan hátt er leitast við að hindra að aðrir hagsmunir en hagsmunir hlutaðeigandi banka hafi áhrif á störf bankastjóra, aðstoðarbankastjóra eða útibússtjóra, svo sem við lánveitingar. Eftir sem áður er gert ráð fyrir að þessir aðilar geti sinnt störfum sem þeim kunna sérstaklega að vera falin í lögum eða tengjast starfi þeirra innan banka, svo sem seta í stjórn stofnana og fyrirtækja er bankinn á aðild að. Ákvæðum frv. um stjórn hlutafélagabanka er að mestu skipað á sama veg og í gildandi lögum. Í frv. er þó að finna ákvæði er kveður svo á að bankastjórum og aðstoðarbankastjórum og útibússtjórum hlutafélagabanka sé óheimilt, nema að fengnu leyfi bankaráðs, að sitja í stjórn stofnana og atvinnufyrirtækja utan bankans eða taka þátt í atvinnurekstri að öðru leyti, nema lög kveði á um annað. Slíkt ákvæði er ekki að finna í gildandi lögum um hlutafélagabankana. Ákvæðið er ekki jafn ótvírætt og það ákvæði sem tekur til ríkisviðskiptabankanna. Ræður þar mestu ólík eignaraðild að þessum bönkum. Loks er að finna í III. kafla frv. sameiginleg ákvæði um stjórn viðskiptabankanna. Með þessum ákvæðum eru ýmsar reglur gildandi laga samræmdar. T. d. er kveðið svo á að auk bankastjóra ráði bankaráð útibússtjóra og forstöðumann endurskoðunardeildar og sé auk þess heimilt að ráða aðstoðarbankastjóra. Forstöðumann endurskoðunardeildar skal bankaráð ráða án þess að tillagna bankastjórnar sé leitað, enda er þessi starfsmaður trúnaðarmaður bankaráðs og veitir forustu þeirri deild viðskiptabankanna sem annast innri endurskoðun skv. 41. gr. frv. Skal hann gera bankaráði reglulega grein fyrir því sem deildin verður vísari í störfum sínum. Er því mikilvægt að hann njóti nokkurs sjálfstæðis gagnvart bankastjórum. Auk þess að ákvæði eru samræmd er hér að finna mikilvægt nýmæli þess efnis að bankaráð viðskiptabankanna skuli móta almenna stefnu bankans í vaxtamálum, en að öðru leyti verði ákvörðun vaxta af einstökum tegundum inn- og útlána í höndum bankastjórnar. Með þessu nýmæli er reynt að stuðla að sem minnstum vaxtamun milli inn- og útlána hjá viðskiptabönkum og þar með að sem hagstæðustum rekstri þeirra. Þegar til lengdar lætur mun þetta fyrirkomulag þjóna hagsmunum sparifjáreigenda, lántakenda og samfélagsins betur en sú skipan þessara mála sem hefur verið við lýði um langt árabil. Til að tryggja heilbrigða og virka samkeppni er jafnframt bannað að viðskiptabanki hafi samráð við aðrar innlánsstofnanir þegar ákvörðun er tekin um vexti og önnur þjónustugjöld. Eftirlit með að þessum ákvæðum verði fylgt verður í höndum bankaeftirlitsins. Þá kemur jafnframt til greina að Verðlagsráð beiti ákvæðum IV. kafla laga nr. 56/1978, um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, eftir því sem við getur átt. Að endingu má vekja athygli á ákvæði sem er að finna í lok kaflans um stjórn viðskiptabanka og fjallar um þagnarskyldu starfsmanna um allt er varðar hagi viðskiptamanna banka og önnur atriði sem þeir fá vitneskju um. Í IV. kaflanum er fjallað um starfsemi viðskiptabanka. Meginákvæði þessa kafla er í 26. gr. Þar er því lýst hvað felst í hugtakinu viðskiptabankastarfsemi og er farin önnur leið í skilgreiningu hugtaksins en í gildandi lögum. Þykir sú skilgreining sem lagt er til að fylgt verði í frv. hæfa betur nútímaaðstæðum og gera bönkum betur kleift að laga starfsemi sína að breyttum kröfum. Eftir sem áður verður þó starfsemi viðskiptabankanna fyrst og fremst fólgin í geymslu og ávöxtun fjár og miðlun á peningum. Þessi skilgreining frv. á viðskiptabankastarfsemi felur í sér alla þá þætti sem falla almennt undir hugtakið, þ. á m. verðbréfaviðskipti. Ákvæðunum er því ekki ættað að þrengja almennt starfsvettvang viðskiptabanka frá því sem verið hefur. Engu að síður er ætlast til þess að þetta hugtak verði skýrt þröngt. Í 2. málsgr. 26. gr. er að finna þá grundvallarreglu frv. að viðskiptabankar og aðrir aðilar, er til þess hafa lagaheimild, eigi einkarétt á að auglýsa eða bjóðast til með öðrum hætti að taka við inniánum frá almenningi til geymslu og ávöxtunar. Lagaheimildir af þessu tagi eru þegar fyrir hendi í lögum um aðrar innlánsstofnanir. En skv. 10. gr. laga um Seðlabanka eru það þessar stofnanir sem háðar eru eftirliti bankaeftirlitsins. Tilgangur eftirlitsins er fyrst og fremst að gæta hagsmuna þeirra sem eiga innlánsfé í stofnunum eða aðrar kröfur á hendur þeim. Af því leiðir að rétt þykir að kveða skýrt á um einkarétt stofnananna til þess að auglýsa eða bjóðast til með öðrum hætti að taka við innlánum frá almenningi til geymslu og ávöxtunar. Það er ljóst að ekki er unnt í lögum að skilgreina nákvæmlega hvað átt sé við með inniánum. Niðurstaða þess verður að fást fyrir dómstólum. Grundvallarbreyting er einnig gerð á ákvæðum gildandi laga um rétt viðskiptabanka til gjaldeyrisverslunar. Skv. frv. er þessi réttur ótvíræður en Seðlabankanum einungis heimilt að fengnu samþykki ráðh. að binda þann rétt tilteknum takmörkunum. Í þessum kafla frv. er einnig fjallað um heimild viðskiptabanka til að eiga aðild að öðrum félögum eða stofnunum. Þær heimildir eru tvenns konar og bundnar við félög og stofnanir með takmarkaðri ábyrgð. Það felur í sér að viðskiptabanki ber einungis ábyrgð á skuldbindingum þessara félaga og stofnana með framlagi sínu til þeirra, en ekki með öllum sínum eigum, eins og um væri að ræða ef banki gæti verið aðili að félagi með ótakmarkaðri ábyrgð. Verði þetta ákvæði að lögum er ljóst að viðskiptabankar þurfa að breyta fyrirtækjunum Visa Ísland og Kreditkort sf. úr sameignarfélögum í hlutafélög. Heimild viðskiptabanka í þessum efnum greinist eingöngu eftir því hvort um er að ræða félög sem reka viðskiptabankastarfsemi eða aðra starfsemi sem tengist viðskiptabankastarfsemi eða ekki. Í báðum þessum tilvikum er reynt að draga sem mest úr áhættu bankans af rekstri þessara fyrirtækja með því að binda eignaraðild bankans að fyrirtækjum við tiltekið hlutfall af eigin fé hjá hlutaðeigandi banka. Mun strangari kröfur eru þó gerðar að því er varðar aðild viðskiptabanka að félögum sem reka aðra starfsemi en viðskiptabankastarfsemi. Ákvæði þetta er því til þess fallið að auka öryggi í landinu. Samkv. ákvæðum IV. kafla er viðskiptabanka óheimilt að eiga aðrar fasteignir en þær sem nauðsynlegar eru vegna starfsemi bankans. Þá er einnig gert ráð fyrir því að viðskiptabanki geti gefið út skuldabréf sem hafa að geyma ákvæði þess efnis að krafa sem eigandi slíks bréfs eignast á hendur viðskiptabanka skuli við slit eða gjaldþrotaskipti á búi bankans víkja í skuldaröð fyrir öðrum kröfum sem kunna að vera fyrir hendi. Hér er um svokölluð víkjandi lán að ræða og skiptir það máli um mat á eigin fé bankans. Það er rétt að vekja athygli á ákvæði er mælir svo fyrir að bankastjórar og aðstoðarbankastjórar og skoðunarmenn megi ekki vera skuldugir við bankann sem þeir starfa við, hvorki sem aðalskuldarar né ábyrgðarmenn annarra. Gildir hið sama um maka þeirra. Að öðru leyti er gert ráð fyrir að bankaráð setji reglur um viðskipi starfsmanna við banka sem þeir starfa hjá. Í V. kafla frv. er fjallað um laust fé og eigið fé viðskiptabanka. Slík ákvæði er einungis að finna í gildandi lögum um ríkisviðskiptabankana. Þau ákvæði hafa ekki þótt duga nægjanlega vel. Aðstæður á peninga- og fjármagnsmarkaði geta breyst mjög á tiltölulega skömmum tíma og þykir því óraunhæft að setja í lög nákvæmar og ófrávíkjanlegar reglur um lágmarkslausafjárstöðu viðskiptabankanna eða annarra innlánsstofnana eins og gert er í gildandi lögum. Þess vegna hefur í frv. verið valin sú leið að skilgreina laust fé bankanna sem peninga í sjóði, óbundin nettóinnlán í innlendum og erlendum bönkum, ríkisvíxla og aðrar sambærilegar eignir. Samhliða því að laust fé er afmarkað á þennan hátt er kveðið á um að bankar kappkosti að hafa á hverjum tíma yfir að ráða nægilegu lausu fé til að geta innt af hendi úttektir á innlánsfé og aðrar nauðsynlegar greiðslur. Ákvæði um eigið fé er ekki að finna í gildandi lögum um viðskiptabanka. Hér er þó um mjög mikilvægt atriði í löggjöf um innlánsstofnanir að ræða sem miðar að því að vernda hagsmuni eigenda innlánsfjár þótt banki verði fyrir óvæntum áföllum. Í frv. hefur því slíkt ákvæði verið tekið upp. Sú leið hefur verið valin að gera kröfur um ákveðið lágmark eigin fjár af niðurstöðutölum efnahagsreiknings, en bæta skal við eigið fé áður en hlutfallið er fundið út 3/4 hlutum andvirðis skuldabréfa sem bankinn gefur út og telst vera víkjandi lán. Skal hlutfallið vera minnst 5%. Á hinn bóginn skal bæta við niðurstöðutölu efnahagsreiknings áður en hlutfallið er fundið út samanlagðri fjárhæð veittra ábyrgða utan efnahagsreiknings, en draga frá eignir sem telja má litla hættu á að bankinn tapi. Ýmsum kann að virðast að ekki sé eins rík þörf á að setja reglur um eigið fé ríkisviðskiptabanka og á við um hlutafélagabanka. Þessi skoðun er ekki fyllilega rétt því reglur um eigið fé fela í sér gagnlegt aðhald fyrir ríkisviðskiptabanka og að þessu leyti er einnig rétt að ríkisviðskiptabankarnir sæti sömu starfsskilyrðum og hlutafélagabankar. Þá getur það skipt máli fyrir erlenda banka, sem eiga í viðskiptum við íslenska ríkisviðskiptabanka, að ársreikningar sýni að eigið fé sé í fullnægjandi horfi. Eins og fram kemur síðar er gert ráð fyrir að ráðh. setji reglur um gerð ársreikninga hjá viðskiptabönkum. Á því skal vakin athygli hér að setning slíkra reglna hefur mikið gildi þegar meta skal eigið fé bankanna, en þannig er unnt að tryggja að við gerð ársreikninga sé gengið út frá sömu forsendum alls staðar, svo sem við uppgjör einstakra efnahagsleiða og mat á eignum og skuldbindingum. Telja verður að setning þessara reglna svo og ýmissa aukinna ákvæða í þessu frv. veiti eigendum innlánsfjár nægilegt öryggi. Í ákvæði frv. um eigið fé er kveðið svo á að bókfært virði fasteigna og búnaðar, sem viðskiptabankar nota til starfsemi sinnar, megi ekki nema hærri fjárhæð en sem svarar 65% af eigin fé bankans. En áður hefur komið fram að viðskiptabönkum er ekki heimilt að eiga aðrar fasteignir en þær sem nauðsynlegar eru vegna starfsemi þeirra. Ákvæði þetta byggist á því að óeðlilegt sé að bankar festi allt eigið fé í fasteignum og jafnvel meira fé. Ákvæðið tekur bæði til fasteigna og búnaðar sem er í eigu banka og hann hefur á leigu. Þá gegnir ákvæðið veigamiklu hlutverki við að stöðva þá fjölgun bankaútibúa sem oftlega hefur verið gagnrýnd hér á Alþingi á undanförnum árum. Það stuðlar að því að bankar gæti fyllsta sparnaðar við uppsetningu nýrra útibúa. Núgildandi reglur eru einnig að komast úr takt við tímann, bankaviðskipti taka nú örum breytingum. Þess er skemmst að minnast að sérstakir tölvubankar hafa nú verið settir upp og gefur sú þróun nokkra vísbendingu um hvernig viðskipti þessi muni breytast á næstu árum. Í VI. kafla frv. er fjallað um ársreikninga viðskiptabanka. Um þennan kafla þarf ekki að hafa mörg orð. Þar er gert ráð fyrir að ráðh. setji, eins og áður er getið, nánari reglur um gerð ársreiknings. Ársreikningar hlutafélagabanka munu að sjálfsögðu taka mið af þeim reglum sem er að finna í lögum nr. 32/1978, um hlutafélög. Ástæða er til að taka sérstaklega fram að í athugasemdum við þennan kafla frv. er því lýst yfir að sú sundurliðun, sem lög nr. 35/1983, lög nr. 37/1983 og lög nr. 39/1983 gera ráð fyrir á efnahags- og rekstursreikningi, verði tekin upp í þær reglur sem viðskrh. mun setja um gerð ársreikninga. Þessa yfirlýsingu vil ég ítreka nú. Ástæða þess að sundurliðun er ekki tekin upp í frv. er einfaldlega sú að það væri einnig ástæða til þess að setja upp önnur ákvæði um gerð efnahags- og rekstursreiknings bankanna í frv. Slík ákvæði yrðu mjög fyrirferðamikil og þykir því hægara að kveða á um uppsetningu ársreiknings í sérstökum stjórnvaldsreglum. Í athugasemdum við frv. er því gefið til kynna með hvaða hætti sú uppsetning skuli vera. Í VII. kafla laganna er fjallað um endurskoðun. Er þar gert ráð fyrir að það fyrirkomulag verði óbreytt að Alþingi kjósi tvo endurskoðunarmenn fyrir hvern ríkisviðskiptabanka. Á hinn bóginn er kveðið svo á að auk hinna þingkjörnu endurskoðenda skuli ráðh. skipa löggiltan endurskoðanda til að annast endurskoðun hjá þessum bönkum. Með þessu er reynt að tryggja aukið eftirlit rn. með ríkisviðskiptabönkum. Þessi kafli frv. hefur og að geyma ýmis önnur nýmæli, þ. á m. um starfsemi endurskoðunardeildar sem annast skal innri endurskoðun undir stjórn forstöðumanns. Eins og áður segir er forstöðumaður ráðinn af bankaráði og er trúnaðarmaður þess. Þá er í kaflanum fjallað um starf skoðunarmanna, skyldur þeirra og réttindi. Í VIII. kafla eru nýmæli um slit og samruna viðskiptabanka. Ákvæði kaflans tengjast um margt ákvæði frv. um eigið fé viðskiptabanka og geyma reglur um það hvernig með skuli fara ef eigið fé banka fer undir það lágmark sem áskilið er í frv. og ekki tekst innan hæfilegs tíma að gera þar bragarbót á. Ítarlegar reglur um slit viðskiptabanka eru nauðsynlegar. Núgildandi reglur eru með öllu óviðeigandi, um mikla hagsmuni getur verið að tefla og óeðlilegt er að opinbert eftirlit með tilhögun slita sé jafn lítið og raun er á. Það er enn fremur óæskilegt að mismunandi reglur gildi um slit viðskiptabanka eftir því hvort um er að ræða hlutafélagabanka eða ríkisviðskiptabanka. Af þessum sökum eru settar í kaflann sérstakar reglur um þetta efni sem ná til beggja tegunda viðskiptabanka. Með vísan til þess að brýnt er að opinbert eftirlit sé með tilhögun slita er farin sú leið að slit viðskiptabanka eða skipti á búi hans verði í höndum skiptaréttar. Í kaflanum er einnig fjallað um samruna viðskiptabanka og taka þau ákvæði eðli sínu skv. einkum til hlutafélagabankanna. Skv. ákvæðunum þarf leyfi ráðh. til að samruni geti átt sér stað. Er tilgangur þessarar tilhögunar tvíþættur, annars vegar að koma í veg fyrir að hagsmunir þeirra, er eiga innlánsfé í þessum stofnunum sem samruni tekur til, sé stefnt í hættu. Hins vegar að tryggja að samruni sé ekki óæskilegur út frá almannahagsmunum t. d. vegna þess að hann dragi óeðlilega mikið úr samkeppni banka og annarra innlánsstofnana. samruni viðskiptabanka innbyrðis eða við hlutafélagabanka getur hins vegar ekki orðið skv. frv. nema um slíkt sé mælt fyrir í lögum. IX. kafli laganna hefur að geyma refsiákvæði og skýrir ákvæði kaflans sig að mestu sjálft. X. og síðasti kafli frv. fjallar um gildístöku þess og fleira. Ákvæði þessa kafla eru þrír þættir. Í fyrsta lagi eru reglur um gildistöku og þar með mælt fyrir um þá meginreglu að frv. öðlist gildi sem lög frá Alþingi 1. janúar 1986. Auk þess er að finna sérreglur varðandi gildistökuna að því er varðar einstaka kafla og ákvæði. Þá eru tilgreind nákvæmlega þau lög og lagaákvæði sem falla eiga úr gildi við gildistöku frv. sem lög. Í öðru lagi er í kaflanum ákvæði er veita starfandi viðskiptabönkum frest til að koma eigin fé og hlutafé í það horf sem ákvæði frv. áskilja. Í þriðja lagi er kveðið svo á í kaflanum að ráðh. skuli innan árs frá gildistöku þeirra gefa út reglugerð sem kveður nánar á um starfsemi ríkisviðskiptabanka. Jafnframt er gert ráð fyrir að hlutafélagabankar breyti samþykktum sínum til samræmis við ákvæði laganna á fyrsta aðalfundi eftir gildistöku þeirra. Með frv. fylgja ákvæði til bráðabirgða í þremur liðum. Í fyrsta liðnum eru taldir upp starfandi viðskiptabankar. Er það gert með vísan til þess að vænta má að innan tíðar líti dagsins ljós till. um fækkun og sameiningu viðskiptabanka. Einnig mæla bráðabirgðaákvæðin svo fyrir að við gildistöku laganna falli úr gildi umboð þeirra er nú sitja í bankaráðum ríkisviðskiptabankanna og Alþingi kjósi nýja bankaráðsmenn. Jafnframt er gert ráð fyrir að sama tilhögun verði höfð á kjöri nýrra skoðunarmanna fyrir ríkisviðskiptabankana. Herra forseti. Ég hef nú farið yfir flest meginatriði þessa frv. sem hér liggur fyrir. Ég vænti þess að unnt sé að hraða afgreiðslu frv. eins og frekast er kostur og ríkisstj. leggur áherslu á. Af hálfu viðskrn. verður kostað kapps um að veita fjh.- og viðskn. beggja deilda þær upplýsingar sem óskað kann að verða eftir og þannig reynt að tryggja sem skjótasta meðferð. Á það skal lögð áhersla að til grundvallar þessu frv. liggur fyrir mikið starf sem rekja má allt til ársins 1972 eins og ég gat um hér áðan. Ég mun ekki hafa þessi orð mín fleiri hér. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Ég vænti þess að viðskn. beggja deilda geti starfað saman til þess að að gagni mættu koma allar þær upplýsingar sem n. telja sig þurfa að fá, skjöl og annað eftir því, og þannig mætti flýta meðferð málsins.



Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er afrakstur af starfi margra manna. Í þessum seinasta áfanga, eins og ráðh. gat um, er það annars vegar afrakstur af starfi bankamálanefndar sem skilaði af sér hinn 12. apríl s. l. eða fyrir réttu ári og hins vegar viðskrn. sem hefur yfirfarið frv. síðan og breytt því í nokkrum atriðum. Bankamálanefnd skilaði af sér frumvarpsdrögum, bæði að því er varðaði viðskiptabankana og Seðlabanka, hinn 12. apríl 1984. Ég tel að það sé miður að þessi frv. skuli ekki fylgjast að núna vegna þess að menn fá betri yfirsýn yfir málið ef það er skoðað í heild sinni þannig að saman fari hugmyndir varðandi Seðlabankann og eins að því er varðar viðskiptabankana. Með þeim álitum og frumvarpsdrögum, sem skilað var inn hinn 12. apríl, fylgdu sérálit af minni hálfu um bæði þessi mál, bæði að því er varðaði viðskiptabankana og eins að því er varðaði seðlabankafrv. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að stikla á þeim greinum sem ég tilgreindi í séráliti mínu að því er varðar bæði Seðlabankann og viðskiptabankana þannig að menn fái séð heildarmyndina. Hins vegar vil ég taka það fram í upphafi að ég er og var í meginatriðum sammála þeirri breytingu sem varð í frumvarpsdrögum bankamálanefndar og í því frv. sem hér um ræðir er fólgin og þá ekki síst þeirri að setja ein lög um viðskiptabankana í heild sinni en ekki sérlög um hvern banka fyrir sig. En svo ég stikli á efnisatriðum sérálitsins þá ætla ég að byrja á því sem varðar Seðlabankann. Fyrsta atriðið var það að ég taldi að afurðalánakerfið í núverandi mynd væri úrelt orðið og ætti að afnema en í stað þess ætti Seðlabankinn að úthluta útlánskvóta til viðskiptabankanna með hliðsjón af þjónustuhlutverki þeirra við atvinnuvegina. Þannig yrði séð fyrir eðlilegri þörf atvinnuveganna fyrir rekstrarfé og viðskiptabönkunum veitt svigrúm til að mæta þörfinni um leið og þeir tækju sjálfir ábyrgð á þessu hlutverki sínu. Það má segja að ríkisstj. sé nú þegar farin að stíga skref í þessa áttina. Annað atriðið var það að ég gerði þá jafnframt tillögu um að hámark innlánsbindingar í Seðlabankanum yrði lækkað niður í 15% úr þeim 28% sem það hafði verið í og reyndar enn hærra skv. tillögum meiri hl. bankamálanefndar. Í þriðja lagi taldi ég nauðsynlegt að verkaskipting ríkisstj. og Seðlabanka yrði gerð skýrari en hún hefur verið. Það yrði gert þannig að ríkisstj. réði stefnunni og birti hana Seðlabankanum reglulega að því er peningamálastjórn varðar en Seðlabankinn ætti síðan að axla ábyrgð og skyldu af því að framfylgja stefnunni jafnframt því sem hann fengi svigrúm til að gera það. Þetta er andstætt því sem í gildi hefur verið og við höfum upplifað þar sem Seðlabankinn vísar á ríkisstj. og öfugt. Ríkisstj. kennir Seðlabankanum um að nú hafi stefnan ekki verið mörkuð og Seðlabankinn bíður eftir ríkisstj. Ég tel að fram úr þessum ágreiningi verði að ráða og þarna þurfi að koma til skýrari stefnumörkun, skýrari valdsviðsmörkun þannig að við horfum ekki upp á þá endaleysu sem verið hefur.

seðlabankinn svarar nú sjaldan.

Hv. þm. veit það líka að menn nota þetta alloft sem skálkaskjól þegar þeir vita ekki hvað þeir eru að gera eða hvað þeir vilja og ég tel að það sé algerlega ónauðsynlegt. Í fjórða lagi - og þá er ég kominn að meginatriði sem ég tel að sé ágalli á því lagafrv. sem hér liggur fyrir - þá taldi ég nauðsynlegt að komið yrði á tryggingu á innistæðum sparifjáreigenda upp að tilteknu marki. En þær eru eins og nú stendur með öllu ótryggðar nema í ríkisbönkunum þar sem gildir að sjálfsögðu ríkisábyrgð. Þetta, að tryggja innistæðu sparifjáreigenda, er vitaskuld þeim mun nauðsynlegra þegar nú er verið að auka frjálsræði í viðskiptaháttum viðskiptabankanna og það má ætla að þeir taki þá aukna áhættu. En allar stundir hefur þetta verið ljóður á íslensku bankakerfi. Við heyrum um það að bankar fari á hausinn í ýmsum öðrum löndum eins og t. d. í Bandaríkjunum, en bankar þar tryggja innistæður sínar ýmist í gegnum ríkisforsjárkerfið, ef svo má segja, eða í gegnum frjáls tryggingafélög. Engar slíkar tryggingar eru fyrir hendi í einkabönkunum hér á Íslandi. Ef einhver af einkabönkunum, einhverjir aðrir bankar en Búnaðarbankinn, Landsbankinn eða Útvegsbankinn, lenti í greiðsluþroti eða færi á hausinn hefðu menn engar tryggingar fyrir því að fá greiddar innistæður sínar. Þetta tel ég með öllu ótækt og að það hafi skort á hjá okkur að taka á þessu efni. Það er enn brýnna fyrir okkur að gera það nú þegar þessi lagasetning sér dagsins ljós þar sem aukið er frjálsræði í þessum efnum. Mér er stórlega til efs að Íslendingar almennt hafi áttað sig á því að þeirra innistæður í öðrum bönkum en ríkisbönkunum eru með öllu ótryggðar. Ég held að menn hafi lifað í þeirri trú að auðvitað væri þetta tryggt og öruggt í þessum blessuðum bönkum. En það er ekki svo, það eru engar tryggingar fyrir innistæðum í einkabönkunum. Þess vegna vantar tryggingarákvæði að því er varðar innistæður sparifjáreigenda í öllum einkabönkum. Þetta var fjórða atriðið í athugasemdum mínum. Fimmta atriðið var það að sett yrðu sérstök ákvæði um kreditkortaþjónustu í bankalögin. Þetta hefur oft verið hér til umfjöllunar. Ég held að það séu liðin ein þrjú eða fjögur ár síðan þetta mál var fyrst tekið upp hér á Alþingi og ævinlega hefur hver ráðh. á fætur öðrum svarað því að málið væri í athugun. Þetta þurfa ekki að vera mjög flókin ákvæði að mínum dómi en ég tel nauðsynlegt að þau séu fyrir hendi, m. a. að því er varðar upplýsingaskyldu slíkra fyrirtækja sem þessara til bankaeftirlitsins. Sjötta athugasemd mín var á þá lund að ég vildi að komið yrði á eftirliti með ávöxtunarfyrirtækjum sem taka við fé frá fólki í landinu til ávöxtunar. Það eru hér í gangi ýmiss konar fyrirtæki - eitt þeirra heitir reyndar Ávöxtun -, ávöxtunarfyrirtæki, sem taka við fé frá almenningi. Það skortir lagasetningu varðandi eftirlit með slíkum fyrirtækjum og hvernig þau hafa hagað starfsemi sinni. Það er ekki vansalaust að slík ákvæði skuli ekki hafa verið sett og ég tel eðlilegt að slíkt eftirlit væri í höndum bankaeftirlitsins. Sjöunda athugasemd mín var sú að ég lagði til að sett yrðu sérstök lög um peningamálastjórn. Til hliðsjónar yrði þá tekin löggjöf um það efni sem í gildi er í Noregi. Ég skal ekki fjölyrða frekar um það. Það eru engin lög í gildi um peningamálastjórn á Íslandi og það eru ýmis ákvæði sem einmitt varða peningamálastjórn sem ættu heima í sérstökum lögum en hvorki í lögum um Seðlabanka, bankaeftirlit né viðskiptabanka. Áttunda athugasemd mín var sú að ég lagði til að Útvegsbanki og Búnaðarbanki yrðu sameinaðir með lögum. Hæstv. viðskrh. gerði grein fyrir því hvernig þau mál stæðu, enda mun flestum þm. það kunnugt að það er nú í enn einni athuguninni í enn einni nefndinni. Grundvallarskoðun mín er sú að þetta muni ekki gerast öðruvísi en með lagasetningu og að það sé Alþingis að taka ákvörðun í þeim efnum, gera upp hug sinn um það hvort menn vilja að Útvegsbanki og Búnaðarbanki verði sameinaðir. Það á að láta á það reyna hér á þingi. Níunda athugasemd mín var sú að að því er varðaði heimild til stofnunar nýrra banka vildi ég að sett yrðu ákvæði um að ráðh. gæti skotið staðfestingu á slíkri heimild til Alþingis. Í lagafrv., eins og það liggur fyrir, er gert ráð fyrir því að að uppfylltum ákveðnum skilyrðum um hlutafé geti hver sem er sett á stofn hlutafjárbanka, en jafnframt er gert ráð fyrir því að ráðh. veiti síðan heimild til starfrækslunnar. Mín hugmynd var sú að ef ráðh. neitaði slíkri heimild ætti að vísa því til úrskurðar Alþingis. Í tíunda lagi lagði ég til að komið yrði á fót starfsmannaráðum við alla banka og sett um það lagaákvæði. Í ýmsum grannlöndum okkar eru ákvæði um það að starfsfólk eigi aðild að stjórn bankanna. Ég hef ekki gert ráð fyrir því að svo stórt skref yrði stigið hér en að í staðinn yrði komið á þeirri skipan að það væru starfsmannaráð við bankana þar sem í ættu sæti fulltrúar starfsfólks, bankaráða og bankastjórnar. Í ellefta lagi er ég algjörlega andvígur því að bönkum verði heimilt að standa í almennum hlutabréfakaupum. Í þessu lagafrv., eins og það liggur fyrir, er sú breyting frá gildandi lögum að bönkunum er heimilað að kaupa hlutabréf í þeim hlutafélögum sem nefnd hafa verið almenningshlutafélög og gera það upp að tilteknu marki. Þetta hefur ekki verið svo, bönkunum hefur ekki verið heimilt að standa í slíkum hlutabréfakaupum. Ég tel að bankarnir eigi að halda sig við bankaviðskiptin en ekki að vera í kaupum og sölum á hlutabréfum. Ég tel augljóst að það geti orðið mjög verulegir hagsmunaárekstrar ef bankarnir fara að kaupa og eiga hlut í hlutafélögum í landinu eins og gert er ráð fyrir skv. þessu lagafrv. Í þeim ákvæðum sem í frv. eru er gert ráð fyrir því að bankarnir geti keypt hlutabréf í stórum hlutafélögum, svokölluðum almenningshlutafélögum. Í þessu felst þá í fyrsta lagi mismunun milli lítilla og stórra félaga. Þetta er þá í annað skipti sem við horfum upp á það hér í þinginu að stóru félögin eigi að njóta sérstakra gæða umfram litlu hlutafélögin. Þetta gerðist líka í sambandi við breytingar á skattalögum og skattfrelsi þegar menn keyptu hlutabréf. Þetta gagnrýndi ég mjög þá vegna þess að ég tel að þessi mismunun sé ekki réttlát. Í annan stað er vaxtarbroddur atvinnulífsins oft í litlum hlutafélögum frekar en stórum og í þriðja lagi er hér mismunun milli landshluta vegna þess að litlu félögin eru úti á landi en stóru félögin eru einungis hér í Reykjavík. En þar fyrir utan - og það er ekki síður alvarlegt -liggur það í augum uppi að banki, sem á annars vegar hlutabréf í einhverju fyrirtæki og hins vegar ekki í einhverju öðru, stendur ekki jafnfætis gagnvart þessum tveimur fyrirtækjum. Það er því augljóst að hann hefur tilhneigingu til að koma öðruvísi fram við fyrirtæki sem hann á í heldur en fyrirtæki sem hann á ekki í. Ég tel augljóst að gildandi ákvæði í lögum, sem hafa bannað bönkunum að standa í hlutabréfakaupum, hafi einmitt verið vegna þess að menn hafi séð þessi sjónarmið sem ég hef verið hér að rekja. Ég tel að þau séu rétt og ég tel að þess vegna eigi ekki að taka upp þann hátt að bankarnir standi í kaupum og sölum á hlutabréfum. Þeir eiga að vera í bankaviðskiptum en ekki í hlutabréfabraski. Ég er því andvígur því ákvæði lagafrv. sem gerir ráð fyrir þessu. Í tólfta lagi gerði ég þá athugasemd að ég tel að það eigi að sporna gegn því að stofnað verði til stórra og dýrra alhliða gjaldeyrisdeilda umfram þörf. Hins vegar er ég sammála því að allir bankar fái heimild til að selja almenningi gjaldeyri. Ég tel að það sé sjálfsögð þjónusta að allir bankar fái heimild til þess að selja almenningi gjaldeyri enda hefur þegar verið farið út á þá braut í nokkrum mæli á undanförnu ári miðað við það sem áður gilti. En það er mikill munur á því að starfrækja dýra og alhliða gjaldeyrisdeild sem stendur í ábyrgðarheimildum og margs konar flóknum viðskiptum í samskiptum við erlenda aðila eða að selja almenningi gjaldeyri. Slíkar deildir eru gjarnan stórar og kostnaðarsamar og ég tel að það sé óþarfi að stofnað verði til slíkra deilda í mjög ríkum mæli. Þetta geta menn vitaskuld ekki sett í lög heldur er hér um ábendingu að ræða sem varðar framkvæmd mála, reglugerðarákvæði eða þess háttar. Í þrettánda lagi gerði ég þá athugasemd að því er varðar stofnsetningu nýrra útibúa að ég tel að ráðh. eigi að fá heimild til þess þegar sérstaklega stendur á í þjóðfélaginu að fresta stofnsetningu allra nýrra útibúa um tiltekinn tíma, t. d. eitt ár. Í þessu viðhorfi mínu felst það að ég er sammála því sjónarmiði að afnema það skömmtunarkerfi sem verið hefur við lýði varðandi stofnsetningu útibúa. Það er gert ráð fyrir því í lagafrv. að það kerfi verði afnumið og ég er því sammála vegna þess að ég tel að það kerfi sem hafi verið við lýði hafi gengið sér til húðar og hafi sýnt sig að það skili alls ekki þeim árangri sem menn ætluðust til, nefnilega að hafa hemil á fjölgun útibúa. Þegar slíkt skömmtunarkerfi stendur ekki einu sinni undir þeim tilgangi sínum er það ekki til neins og þess vegna á að afnema það. Skömmtunarkerfi eru yfirleitt af hinu illa, menn eiga að reyna að komast hjá þeim eftir því sem mögulegt er. Í vissum tilvikum geta menn talið nauðsynlegt að grípa til þeirra en þegar þau reynast afleitleg er greinilega ekki ástæða til að halda í þau. Hitt er ljóst að hugmyndin var sú að það ætti að strengja svo eiginfjárskilyrði bankanna að í því væri fólgið verulegt aðhald um að þau stæðu ekki í fjárfestingum að óþörfu, þ. á m. í stofnsetningu útibúa. Ég tel að það hafi ekki verið gert í lagafrv. eins og það liggur fyrir né heldur eins og bankamálanefnd gekk frá því og hef talið að það þyrfti að strengja það. En á hinn bóginn lít ég svo til að það geti verið sérstakar aðstæður í þjóðfélaginu sem geri það nauðsynlegt fyrir ráðh. að grípa til þess að fresta stofnsetningu útibúa. Ég vil að slíkur hemill geti verið fyrir hendi en þá verði eitt yfir alla að ganga, ráðh. fái ekki að standa í skömmtunaraðgerðum í venjulegum skilningi. Fjórtánda athugasemd mín varðar vaxtaákvæði. Ég vil að hamlað verði gegn því með sérstökum ákvæðum að aukið frjálsræði í vaxtamálum leiði til þess að bankar mismuni viðskiptaaðilum sínum í lánakjörum. Ég taldi á sínum tíma að nauðsynlegt væri að auka frjálsræði í vaxtamálum. Það þýðir ekki að ég hafi verið sammála framkvæmd þeirra mála, eins og fram hefur reyndar komið hér í þinginu á undanförnum misserum. En jafnframt taldi ég nauðsynlegt og taldi á það skorta að tryggt væri, þegar slíkt frjálsræði væri innleitt og í þeim mæli sem það væri innleitt, að bankar mismunuðu ekki viðskiptaaðilum sínum. Í fimmtánda lagi gerði ég þá till. og ábendingu að ég teldi rétt að ráðh. tilnefndi einn endurskoðanda hjá hlutafélagabönkum rétt eins og gert er ráð fyrir varðandi ríkisbankana. Þetta er þá eftirlitshlutverk sem ráðh. hefur að því er varðar starfrækslu á öllum bönkum, að hann tilnefni endurskoðanda. Það hefur verið í gildi í ýmsum grannlöndum okkar að bankamálaráðherra gæti tilnefnt mann í stjórn bankanna. Ég tel að það sé óþarfi að ganga svo langt en ég tel að það sé til bóta til að auka eftirlit bankamálaráðh. og innsýn í þessi mál að hann tilnefni einn endurskoðanda í hvern þann banka sem starfræktur er án tillits til þess hvort bankinn er ríkisbanki eða einkabanki. Í sextánda lagi taldi ég að eiginfjárskilyrði viðskiptabankanna þyrftu að verða strangari en er í lagafrv. eða eins og frá því var gengið af hálfu bankamálanefndar og þá m. a. til að tryggja betur innistæður sparifjáreigenda en jafnframt til þess að hamla gegn óeðlilegri útþenslu í bankakerfinu. Að síðustu skal á það bent að í þessu frv. til laga er, eins og allir aðrir nm. í bankamálanefnd lögðu til, gert ráð fyrir því að fella úr gildi nýsett lagaákvæði um birtingarskyldu bankanna á ýmsum rekstrarkostnaði sínum, svo sem bifreiðakostnaði, risnu og því um líku. Þessi lög voru sett fyrir 2–3 árum að tillögu Jóhönnu Sigurðardóttur og samþykkt héðan frá þinginu með atkvæðum þm. úr öllum flokkum. En nú er sem sagt gert ráð fyrir því að þessi birtingarskylda og það aðhald, sem í henni fólst, verði afnumið. Þessar voru helstu athugasemdir sem ég gerði varðandi álit bankamálanefndar þegar það kom fram á sínum tíma. Eins og ég gat um hefur frv. tekið nokkrum breytingum í meðförum viðskrn. Ég tel að sumar þeirra séu til bóta. Ég skal ekki fullyrða að ég hafi farið yfir það með tæmandi hætti hverjar breytingarnar séu. En það er slakað á sumu og strengt á öðru og þar getur verið um álitamál að ræða sem ég áskil mér rétt til að hafa skoðun á og fara nánar yfir hér síðar. En í samræmi við þau sjónarmið, sem ég hef hér lagt fram, mun ég beita mér fyrir því og undirbúa till. um breytingar í nokkrum greinum á þessu frv. Í fyrsta lagi tel ég eðlilegt við þessar aðstæður að það verði látið á það reyna hér á þingi með sérstöku ákvæði til bráðabirgða hvort menn eru reiðubúnir til að Alþingi ákveði að sameinaðir verði Útvegsbanki og Búnaðarbanki og mun ég flytja till. um það efni. Í öðru lagi tel ég alveg nauðsynlegt - og kem þá að því atriði sem ég legg ríkasta áherslu á í þessu máli öllu saman - að inn í frv. um viðskiptabankana verði felld ákvæði um tryggingu á innistæðum. Ég tel að til hliðsjónar í þeim efnum megi hafa frv. sem kom fram um tryggingarsjóð sparisjóðanna og það eigi að taka til allra innistæðna í bönkum og helst sparisjóðum líka þannig að það sé alveg ótvírætt að menn njóti ákveðinnar tryggingar. Slíkt ákvæði ætti heima að mínum dómi í V. kafla þessa frv. og ætti að koma þar inn. Bankarnir eiga að tryggja sig hjá ákveðnum tryggingarsjóði sem veiti þeim tryggingu og sé reiðubúinn til að standa undir þeim skuldbindingum sem hafa verið teknar, skuldbindingum upp að ákveðnu marki. Tryggingarsjóðurinn tekur þá að sér, ef banki fer á hausinn, að greiða innistæður upp að tilteknu marki og vernda þannig hag sparifjáreigenda. Þetta er sams konar kerfi og er við lýði annars staðar. Að sjálfsögðu þurfa ríkisbankarnir ekki á slíkri tryggingu að halda heldur einungis einkabankarnir. Þá kemur upp það sjónarmið að ríkisbankarnir fái betri rekstrarstöðu en einkabankarnir. Sú ágæta ábending hefur komið fram, sem ég tel sjálfsagt að komi með inn í þetta dæmi, frá hv. þm. Þorsteini Pálssyni í samtali í morgun að það væri sjálfsagt að leggja gjald á ríkisbankana sem væri jafnhátt og rynni í ríkissjóð. Þá standa þeir jafnfætis. Ætli okkur veiti af tekjustofnunum - kannske í húsnæðismálin? Í þriðja lagi mun ég flytja till. um það að ákvæðin um almannaaðhald, sem nýsett lög voru um, komi inn í þessi lög að nýju. Í fjórða lagi þykir mér nauðsynlegt að vekja athygli á því að heimildir til að stofna banka eru ekki eins strangar í þessu frv. og þær voru á sínum tíma því að þar var gert ráð fyrir því að þær millj. kr., sem voru miðaðar við verðlag í ársbyrjun 1984, fylgdu vísitölu. Það ákvæði hefur verið fellt niður. Þessar 100 millj. geta því fljótt orðið að litlu fé ef við stöndum okkur ekki betur í viðureigninni við verðbólguna en við höfum gert á þessu ári, hvað þá ef það væri eitthvað svipað og á sumum öðrum árum. Hérna skortir á. Í annan stað minntist ég á að ég teldi eðlilegt að ef ráðh. neitaði slíku starfsleyfi skyldi það koma fyrir Alþingi. Það kann að vera formlega dálítið erfitt að koma því fyrir en ég vil að menn séu við því búnir að tillögur um slíkt ákvæði komi frá mér. Ég mun líka beita mér fyrir brtt. sem taka af þá heimild til hlutabréfakaupa sem gert er ráð fyrir að bankarnir hafi og að bankamálaráðh. hafi heimild til að fresta öllum stofnsetningum útibúa og um það að eiginfjárskilyrðin verði strengd og um það að bankamálaráðh. tilnefni endurskoðendur í alla banka, hvort heldur þeir eru hlutafélagabankar eða ríkisbankar. Auk þess tel ég rétt að það komi inn ákvæði varðandi starfsmannaráð, eins og ég gerði að umtalsefni hér áðan. Þetta eru þau helstu atriði sem ég tel nauðsynlegt að fram komi tillögur um og sem ég mun leggja fram brtt. um varðandi þetta frv. sem hér liggur fyrir en auk þess hugsanlega um einhver smærri atriði. Langstærsta málið er þá að mínum dómi trygging innistæðnanna vegna þess að ég tel að það megi ekki svo til ganga á Íslandi, síst af öllu eftir að lögunum hefur verið breytt eins og hér er gert ráð fyrir og tekið upp aukið frjálsræði, að innistæður séu ekki tryggðar. Úr því verður að bæta þegar í stað. Að lokum, herra forseti, vil ég ítreka það sem ég sagði í upphafi að ég tel að þetta frv. sé spor í framfaraátt og að það sé til mikilla bóta að í gildi séu ein lög um viðskiptabanka eins og hér er gert ráð fyrir og ýmsar þær nýjungar sem hér eru upp teknar og ég hef ekki farið yfir, en bankamálaráðh. gerði ráð fyrir að þær séu til bóta.



Herra forseti. Ég ætla mér við þessa 1. umr. málsins að fara í fyrsta lagi almennt yfir stöðu þessara mála, í öðru lagi ætla ég að gera athugasemdir við nokkrar greinar frv. og að lokum ætla ég að gera grein fyrir þeim atriðum sem ég tel að þurfi helst að breyta í þessu frv. Eins og kom fram í ræðu hæstv. viðskrh. hefur þetta mál átt sér langan aðdraganda og þetta er ekki í fyrsta sinn sem hv. Alþingi fjallar um frv. um viðskiptabanka. Það hefur verið gert aftur og aftur á undanförnum árum og þann tíma sem ég hef setið hér á Alþingi minnist ég nokkurra frv. um þetta efni, bæði frá einstökum hv. þm. og frá hæstv. ríkisstj. Upphafið að skipulagsumræðunni um bankana má rekja aftur til ársins 1971 þegar ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar setti sér það markmið í málefnasamningi að sameina tvo ríkisbankana, þ. e. Búnaðarbankann og Útvegsbankann. Í framhaldi af þeim ásetningi skipaði þáv. viðskrh. nefnd til að vinna að þessari sameiningu og jafnframt til að gera tillögur að frv. um heildarlöggjöf fyrir viðskiptabankana í landinu og um Seðlabankann. Þessi nefnd hefur í raun og veru starfað meira og minna óslitið síðan, að vísu með mannabreytingum sem hafa fylgt pólitískum sviptingum í landinu, en það má segja að allan þennan tíma hafi menn verið að fást við sama verkið, þ. e. hvernig á að skipuleggja bankastarfsemina í landinu þannig að hún verði sem ódýrust, hagkvæmust og öruggust fyrir þjóðina og þjóðarbúið. Núv. ríkisstj. hefur gefist upp við að leysa þetta verkefni eins og aðrar ríkisstj. á undan. Það hefur ekki náðst neitt samkomulag innan núv. ríkisstj. um að fækka ríkisviðskiptabönkunum. Það liggur ekkert fyrir um það efni af hálfu hæstv. ríkisstj. Þess vegna er hér í raun ekki tekið á að mínu mati einu alvarlegasta vandamáli íslenska bankakerfisins. Hins vegar er fitjað hér upp á ýmsum nýmælum sem sum hver eiga rætur að rekja til þeirrar pólitísku kreddu sem nú ræður ríkjum í Sjálfstfl. og þar af leiðandi í þessum málaflokki í ríkisstj. Einnig er hér um að ræða margar brtt. á lögum um bankamál, tæknilegar brtt. sem eru margar til bóta frá því sem nú er þó að ég vilji ekki vera jafn jákvæður í ummælum mínum um þetta frv. og hv. síðasti ræðumaður. Ég vil í upphafi máls míns, herra forseti, til þess að því sé haldið til haga, lesa hér sérálit fulltrúa Alþb. í bankamálanefndinni, Lúðvíks Jósepssonar, en það er birt á bls. 34–35 í frv. því sem hér er á dagskrá. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nokkur ákvæði frv. eru til bóta frá gildandi lögum. Þar nefni ég að allir viðskiptabankar og um leið allar lánastofnanir eiga að verða undir yfirstjórn eins og sama ráðh.“ - Þetta er í raun og veru það sem við höfum þegar samþykkt lög um hér á Alþingi. - „Þá tel ég rétt að kveða skýrara á um að bankastjórar ríkisviðskiptabanka gegni ekki öðrum launuðum störfum en þeim sem beinlínis fylgja bankastjórastarfi þeirra. Sams konar ákvæði hefði ég einnig viljað hafa um hlutafélagsbanka. Í frv. eru hins vegar allmörg ákvæði sem ég er andvígur eða tel að ekki sé tímabært að taka upp. Þessi ákvæði eru m. a.: 1. Skv. frv. er stofnun nýrra hlutafélagsbanka gefin frjáls - að vísu með nokkrum takmörkunum. Ég tel þetta ákvæði óþarft þar sem augljóslega er fyrst og fremst þörf á því að fækka bönkum og gera þá að stærri einingum. 2. Þá er með ákvæðum frv. nánast gefið fullt frjálsræði til að stofna ný útibú eftir því sem stjórnendur bankanna vilja. Þær hömlur, sem settar eru í frv. um eiginfjárstöðu og hlutfall fasteigna af eigin fé bankans, hafa sáralítil áhrif. Ég tel mikla hættu á að þetta ákvæði frv. leiði til fjölgunar útibúa og ofþenslu í bankakerfinu. Með því ákvæði að einn ráðh. í stað þriggja nú hafi með yfirstjórn bankamála að gera ætti að vera auðvelt að stjórna fjölda bankaútibúa og sjá svo um að þau verði sett þar sem þeirra er eðlileg þörf. 3. Í 8. gr. frv. er gert ráð fyrir að ráðh. geti „veitt hlutafélagsbönkum, sem eiga lögheimili og varnarþing erlendis, leyfi til að starfrækja umboðsskrifstofur hér á landi“. Þessu ákvæði er ég mótfallinn, tel ekkert knýja á um þetta mál nema ætlunin sé að með þessu sé stigið fyrsta skrefið til stofnunar erlendra banka hér á landi sem ég er andvígur. 4. Gert er ráð fyrir að ákvörðun vaxta af úttánum og innlánum verði færð frá seðlabanka og ríkisstj. til hverrar einstakrar innlánsstofnunar. Tekið er fram að innlánsstofnunum sé óheimilt að hafa samráð um ákvörðun vaxta og þóknunargjalda. Ég er andvígur þessari breytingu, tel að hér skorti stórlega á að einstakir bankar og sparisjóðir geti ákveðið vaxtagjöld og innlánsvexti. Blind samkeppni á þessu sviði er að mínum dómi fráleit og gæti sett hagsmuni sparifjáreigenda í hættu og skapað mikinn vanda hjá þeim sem lán þurfa að taka til lengri tíma, t. d. í sambandi við útflutningsframleiðslu. 5. Í frv. er gert ráð fyrir að bankar geti orðið hluthafar í almennum rekstrarfyrirtækjum sem ekki tengjast bankarekstrinum á neinn hátt. Ég er andvígur þessu ákvæði, tel að innlánsstofnanir eigi að halda sig við það meginverkefni að taka sparifé til ávöxtunar og lána það úf á öruggan hátt en leiða hjá sér áhættuþátttöku í öðrum atvinnurekstri. 6. Ég er andvígur 36. gr. frv. sem fjallar um eigið fé banka. Sú skilgreining á eigin fé, sem þar er sett fram, er mjög ónákvæm og segir í raun harla lítið um raunverulega getu viðkomandi stofnunar til að standa við skuldbindingar sínar. Greinin sem heild og þær hömlur, sem settar eru um hlutfall fasteigna af eigin fé, munu lítil sem engin áhrif hafa á stofnun nýrra útibúa. Þrátt fyrir ákvæði greinarinnar munu nær allir núverandi bankar og sparisjóðir hafa fullan rétt til að stofna til margra útibúa. Eitt af aðalvandamálum íslenska bankakerfisins, eins og sakir standa, er að bankastofnanir eru of margar, dreifing þeirra er óeðlileg og rekstrareiningar þeirra eru flestar of litlar. Af þessum ástæðum eru flestir bankar illa færir um að þjóna stærri atvinnufyrirtækjum og óeðlileg misskipting verður í verkaskiptingu bankanna. Annar mikill galli á bankakerfinu er að Seðlabankinn er kominn langt út fyrir eðlileg mörk seðlabanka og hefur dregið til sín fjármagn sem á að vera í viðskiptalífinu. Vald hans er orðið of mikið í ýmsum greinum. Leiðin til úrbóta í þessum efnum er ekki að gefa vexti frjálsa, ekki stjórnleysi í stofnun útibúa og ekki stofnun nýrra banka. Ríkið á að ganga á undan og fækka viðskiptabönkum sínum í tvo og síðan á að setja almennar reglur sem leiða munu til þess, hér eins og erlendis, að hlutafélagabankar sameinist og myndi stærri heildir.“ Hér las ég upp, herra forseti, sérálit Lúðvíks Jósepssonar fulltrúa Alþb. í bankamálanefndinni. Ég tel að þessar athugasemdir, sem hér koma fram frá Lúðvík Jósepssyni, séu þess eðlis að þeim sé nauðsynlegt að halda hér til haga. Ég tek undir þær í flestum greinum og tel að þar sé bent á aðalatriði þessa máls.