Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Enn einu sinni hafa ungir menn farist í sjóslysi, fjórir ungir menn, þegar vélbáturinn Hellisey frá Vestmannaeyjum fórst í fyrrinótt um 3 sjómílur austur af Eyjum í blíðskaparveðri. Einn skipverja, Guðlaugur Friðþórsson stýrimaður, vann það ótrúlega afrek að synda til Heimaeyjar um 6 km í köldum sjónum. Svo snarlega hvolfdi skipinu að skipverjar náðu ekki að komast í gúmbjörgunarbát, en Hellisey var einn af örfáum Eyjabátum sem ekki var búið að setja upp í Sigmundsbúnaðinn sem var fullbúinn fyrir þremur árum og leysir m. a. það vandamál þegar mannshöndin kemst ekki að björgunarbátnum. Ef ekki hefur náðst að sjósetja gúmbjörgunarbát áður en skip fyllir af sjó eða sekkur losar sjálfvirkur búnaður Sigmundsgálgans björgunarbátinn og opnar um leið fyrir loftþrýstiflöskuna sem blæs bátinn upp. Þetta skeður 6–10 sek. eftir að sjór kemst í boxið með sleppibúnaðinum. Búið var að panta þennan búnað á Hellisey, sem var keypt til Vestmannaeyja á s. l. ári, en búnaðurinn var ekki kominn um borð í bátinn. Sigmundsbúnaðurinn er eini björgunarbúnaðurinn hér á landi sem hefur m. a. sjálfvirkan losunarbúnað og þótt aldrei sé neitt tryggt fyrir fram í öryggismálum er Helliseyjarslysið dæmigert fyrir þá möguleika sem búnaðurinn gefur og hugmyndin er byggð á. Þrír menn komust á kjöl og gátu haldið sér í u. þ. b. 1/2 klst. eða þar til báturinn sökk og þeir freistuðu þess að synda til lands. Fleiri skipverjar komust að skipshlið. Sjálfvirki losunarbúnaðurinn á Sigmundsgálganum er gerður til þess að skila bát að skipshlið innan við 1 mínútu eftir að skip er fullt af sjó og menn hafa ekki komist til að losa björgunarbátinn. Hugmyndin um skotbúnað á björgunarbáta kom fyrst fram hér á landi þegar vélbáturinn Þráinn frá Vestmannaeyjum fórst austur af Eyjum árið 1968 með allri áhöfn, níu mönnum, og sýnt þótti að menn hefðu ekki komist til að losa björgunarbátinn. Aftur kom þessi hugmynd í sviðsljósið árið 1979, þegar vélbáturinn Ver frá Vestmannaeyjum fórst skammt austur af Eyjum 1. mars. Þá börðust sex skipverjar við það í nær 1/2 klst. að opna gúmbjörgunarbátinn þar sem þeir héldu sér á floti við björgunarbátshylkið en Ver sokkinn. Fjórir skipverjanna, allt kornungir menn, króknuðu í sjónum og drukknuðu áður en náðist að opna björgunarbátshylkið og blása björgunarbátinn upp. Tveir komust af. Skömmu síðar fóru upphafsmenn hugmyndarinnar um breytingu á búnaðinum á fund Sigmunds Jóhannssonar uppfinningamanns og báðu hann að skoða málin. Eftir margvíslegar tilraunir og tímafreka vinnu var Sigmundsgálginn og skotpallur Sigmunds tilbúinn í vetrarbyrjun 1981 og var búnaðurinn fyrst reyndur í Kap II. í Vestmannaeyjum í vetrarbyrjun það ár. 22. maí 1981 var búnaðurinn prófaður á sjö mismunandi skipum í Vestmannaeyjahöfn. Sjóslysanefnd og flestir forustumenn í öryggismálum sjómanna lýstu því þá yfir að hér væri um að ræða byltingu í öryggismálum sjómanna. Siglingamálastofnun samþykkti búnaðinn og útvegsmenn í tveimur verstöðvum, Vestmannaeyjum og Höfn í Hornafirði, ákváðu á einu bretti að setja búnaðinn um borð í báta sína, þó lög mæltu ekki fyrir um slíkt. Rætt var um að setja þennan búnað um borð í allan landsflotann með samstilltu átaki á einu ári með því að framleiða búnaðinn á nokkrum stöðum á landinu. Þegar til kasta Siglingamálastofnunar kom að fylgja málinu í höfn fór allt á annan veg og þessu stórkostlega öryggismáli sjómanna var klúðrað þannig að aðeins lítill hluti landsflotans hefur þennan búnað um borð þremur árum seinna. Siglingamálastofnun hefur sífellt dregið á langinn að taka á þessu máli af festu, veitt undanþágur fyrir allan flotann, skapað tortryggni í garð búnaðar Sigmunds, blandað saman við öðrum búnaði, sem hefur langt frá því sömu möguleika og Sigmundsbúnaðurinn. Þessi bylting í öryggismálum sjómanna á ekki að varða atvinnutækifæri í landi, hvar búnaðurinn er framleiddur. Hér á að hugsa um það eina sem skiptir máli, öryggi og líf sjómanna. Í þrjú ár hefur þessi búnaður verið fyrir hendi. Það hefur verið álitamál með efnisnotkun í búnaðinn, og slíkt er eðlilegt að skoða sífellt og endurskoða ef þörf þykir, en útfærslan hefur ekki brugðist. Kostnaður skiptir að sjálfsögðu máli í öllum rekstri, en ekki í þessu öryggismáli því fullbúinn gálgi kostar 44 þús. kr. og með sjálfvirka sjósetningarbúnaðinum kostar hann 51 þús. kr. samtals. Á skömmum tíma hafa orðið hörmuleg sjóslys sem hafa kostað mörg mannslíf. Í öllum tilvikum hafa bátar sokkið mjög snögglega. Má þar nefna frá síðustu mánuðum sjóslys á Breiðafirði, við Eyrarbakka, við Engey og nú síðast við Vestmannaeyjar. Mönnum er einnig ugglaust í fersku minni sjóslysið við Snæfellsnes, þegar systkin björguðust, en faðir þeirra drukknaði er lítill bátur þeirra sökk. Systkinin náðu ekki í björgunarbát fyrr en eftir margar tilraunir að kafa undir bátinn sem maraði á hvolfi. Þrek þeirra var þrotið þegar loks var möguleiki á því að þau kæmust þrjú í björgunarbát inn. Þarna hefði sjálfvirkur losunarbúnaður e. t. v. breytt stöðunni. En þau eru mörg efin og þau eru stór þegar þau varða mannslíf. Það er ekkert undarlegt að meira hafi heyrst í Vestmanneyingum en flestum öðrum landsmönnum þegar öryggismál sjómanna eru til umræðu. Á u. þ. b. 100 árum hafa 500 sjómenn farist við Vestmannaeyjar. Ef þess er nokkur kostur að draga úr mannsköðum á sjó eigum við að taka á því máli eins og menn. Borðliggjandi dæmi um möguleika á björgun manna með þeim búnaði sem hefur verið fundinn upp hér á landi er slysið við Vestmannaeyjar í fyrrinótt. Fyrir hönd sjómanna þessa lands og fjölskyldna þeirra bið ég því hæstv. iðnrh., sem mun svara hér fyrir hönd samgrh., um að gengið verði úr skugga um hvað sé öruggasta og fullkomnasta tækið í sambandi við losun gúmbjörgunarbáta og að það tæki verði án tafar sett í flota landsmanna, stóra báta sem smáa. Það skiptir ekki máli hvaðan slík tæki koma. Það skiptir öllu máli að besta tækið sé valið. Þar hafa sjóslysanefnd, Slysavarnafélag Íslands og fleiri aðilar í sjávarútvegi látið sitt álit í ljós. Það hefur verið gengið á skjön við reglugerð og leyft að setja í skip búnað, sem uppfyllir ekki skilyrði um sjálfvirkan losunarbúnað, og þar sem Siglingamálastofnun hefur brugðist hlutverki sínu í þessu máli er ekki hægt að komast hjá því að biðja hæstv. samgrh. að taka málið sérstökum tökum. Það er mikið í húfi fyrir okkar þjóðfélag - mannslíf.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. gat ekki verið viðstaddur þessa umr. og bað mig um að hlaupa í sitt skarð. Á Alþingi fór fyrir skemmstu fram umr. um þessi mál, þegar hæstv. samgrh. svaraði fsp. frá málshefjandi, hv. 3. þm. Suðurl., um sleppibúnað björgunarbáta. Samgrh. bað mig að lýsa því yfir fyrir sína hönd að hann ítrekaði þau ummæli sem hann viðhafði þá um að hann mundi beita sér fyrir því að hraðað yrði framkvæmdum að þessu leyti og í því skyni að gera þessi öryggistæki sem fullkomnust úr garði. Á þessari stundu get ég ekki annað en haft fyrirvara á um ásakanir í garð Siglingamálastofnunar í þessu skyni, án þess þó að ég sé í neinum færum um að tefla fram rökum gegn þeim, en hlýt þó í fyrirsvari fyrir ríkisstj. í þessu falli að hafa sterkan fyrirvara á um svo harkalegar ásakanir. Við megum ekki láta það heldur trufla okkur í því mikla nauðsynjaverki sem við verðum að vinna, og til viðbótar því að lýsa yfir eindregnum vilja hæstv. samgrh. að styðja með ráðum og dáð og fullri einurð og hörku við hraðar framkvæmdir í þessu skyni, þá leyfi ég mér að lýsa því yfir að ríkisstj. mun öll styrkja hann til þeirra góðu verka og nauðsynlegu.



Herra forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það eru margir þm. sem kæra sig ekkert um að sitja undir þeirri umr. sem hv. 3. þm. suðurt. hóf hér á undan og ég vil leyfa mér að þakka honum fyrir, enda strax byrjuð frammíköll frá ákveðnum mönnum um að hann væri jafnvel að tefja þingstörf með því að hefja máls á þessu máli og ég með því að vekja athygli á að ég hafi lagt fram fsp. um það sem beint á sinn þátt í því hvernig komið er nú í öryggis- og slysamálum þessarar stéttar, og svo aðra fsp., sem varðar hluta af þessu stóra máli, en það er að eiginlega er látið gott heita að þessi mál séu sett skör lægra pólitískum áróðursmálum sumra þm. sem hér vaða uppi í nær hverju máli. Ég skal ekki hafa fleiri orð um það, enda hér um miklu alvarlegri mál að ræða þegar við erum að tala um sjóslysin sem hafa dunið yfir á síðustu mánuðum og misserum. Ég hef lengi haft það starf með höndum á vegum sjómannadagssamtakanna að skýra frá því á sjómannadaginn hve margir sjómenn hafi látist á liðnu ári. Þessi tala er að sjálfsögðu á landsmælikvarða. Þá eru tekin saman öll dauðaslys sem verða á skipum. Við fögnuðum því sérstaklega, forustumenn sjómannasamtakanna, síðasta sjómannadag að ekki voru nema þrjár stjörnur í stjörnufánanum sem er minningarfáni samtakanna. Síðan þessi dagur leið hafa 26 íslenskir sjómenn látið líf sitt við störf á sjónum eða vegna slysa sem þeir hafa hlotið um borð í skipum sínum. Til viðbótar fórust fjórir starfsmenn Landhelgisgæslunnar í flugslysi og voru tveir þeirra sem þar fórust skipverjar hjá Landhelgisgæslunni. Til viðbótar má svo benda á hið hræðilega slys þegar sjö Þjóðverjar fórust við suðurströnd landsins ekki alls fyrir löngu. Þá eru að sjálfsögðu ótalin öll þau örkuml, sár og veikindi sem menn hafa hlotið um borð í fiskiskipaflota okkar og farskipum. Meðan svo stendur á að sjómenn þegja í sambandi við launakjör og launamálaumræðu í þjóðfélaginu vegna þess að þeir hafa öðrum frekar skilið hvað þurfti að gera - það bitnaði fyrst og fremst á þeim þegar þorskur hvarf af miðum - þá geta menn varið tíma þingsins mánuðum saman til að ræða um bílastyrki fólks, sem situr inni í heitum herbergjum alla daga og vinnur takmarkaðan tíma úr sólarhringnum, en þegar sjómenn eiga í hlut er unnið upp í 18 tíma sólarhringsins við þær aðstæður sem skapa m. a. það hroðalega ástand sem komið er upp. Ég hef tekið eftir því að margar stéttir þjóðfélagsins benda á vinnuaðstöðu sína og reyna að nýta hana til frekari kauphækkunar en aðrir fá. Og út af fyrir sig getur það verið réttmætt. En ég spyr hv. þm.: Hvar á þá íslensk sjómannastétt að standa í launastiganum í dag? Ætli þeir væru ekki nokkrir bílastyrkirnir sem þyrftu að koma til svo að jöfnuði yrði náð? Hefur nokkur þeirra hv. þm. sem mjög hafa haft á orði stöðu kvenna í vetur haft orð á stöðu sjómannskonunnar sem félagslega býr oft við verra hlutskipti en þær sem mest eru bornar fyrir brjósti í dag, en það eru skiljanlega einstæðar mæður? Hlutskipti sjómannskonunnar er nákvæmlega hið sama. Það að ég tek til máls nú er að sjálfsögðu vegna þess að ég tel að ekki sé hægt að kenna einum eða neinum eða einni stofnun um hvernig komið er og alls ekki Siglingamálastofnuninni. Við höfum farið fram á það í samtökum sjómanna í nær 25 ár, sem ég er búinn að eiga sæti í stjórn stærsta sjómannafélags landsins, að Alþingi veiti fé til að láta framkvæma skyndiskoðanir á öryggisbúnaði skipa. Þetta hefur aldrei verið veitt. Þó hefur siglingamálastjóri margbeðið um þetta. Alþingi hefur ekki séð ástæðu til þess. Og fjárveitingar til þessarar stofnunar hafa alltaf verið skornar við nögl. Ég hef margoft bent á það hér að ekki er hægt að búast við öðru í jafnvélvæddu vinnutæki eins og fiski- og farskip eru í dag, og miðað við þær miklu hættur sem eru orðnar um borð í þessum skipum, þegar hraðinn eykst, þegar fækkar í áhöfn, þegar mannaskiptin eru örari en nokkru sinni áður og óvanari menn um borð en áður voru, en að taka verði mið af því og auka allan öryggisbúnað og kennslu mannanna í að fara með þann öryggisbúnað. Ég hef margoft bent á að ekki er hægt að ætlast til þess að útgerð, sem kannske berst í bökkum, beri allan kostnað. Það eru ekki vegfarendur einir, akandi fólk eða gangandi fólk, á götum borgarinnar sem látnir eru borga götuvitana, umferðarljósin. Það fé er tekið úr sameiginlegum sjóði borgarbúa t. d. í Reykjavík. Og auðvitað á að taka hluta af fé til að gæta öryggis sæfara úr sameiginlegum sjóðum landsmanna og stuðla þannig að meira öryggi og gæta þess að tryggingar sjómanna séu í einhverju samræmi við áhættu og tryggingar annarra landsmanna sem þeir hafa náð fram bæði með samningum og lögum. Það er blóðugt til þess að vita að þegar þeir „pakkar“ sem hafa verið sendir sjómönnum á liðnum árum hafa verið opnaðir hefur alltaf vantað í þá. Það hefur verið komin svolítil feyskja í innihaldið og í pakkanum hefur ekki verið allt sem lofað var, sbr. lög um rétt sjómanna til að taka sinn lífeyri og hætta störfum 60 ára gamlir ef þeir væru búnir að vera lögskráðir í a. m. k. 25 ár. En ég ætla ekki að fara út í það mál núna. Það mun bíða betri tíma. Það eru að sjálfsögðu fleiri stofnanir en Siglingamálastofnun sem koma við sögu. Það er m. a. Landhelgisgæsla Íslands. Í nóvembermánuði fékk ég að taka til máls utan dagskrár hér í Sþ. með leyfi forseta. Ég vakti athygli á slysi sem varð norður í Íshafi þar sem loðnuflotinn var að veiðum. Þar fórst maður af slysförum. Skipið sem hann var á fékk nót í skrúfuna og gat ekki bjargað sér og þegar þeir voru að reyna að rífa nótina lausa slitnaði vír, sem slóst í höfuð mannsins, og hann lést. Nú tíðkaðist það á þeim tíma sem síldveiðar voru stundaðar norður í höfum yfir vetrartímann, og var það gert að ósk og kröfu sjómannasamtakanna, með stuðningi útgerðarmanna og þáv. ríkisstj., að landhelgisgæsluskipin voru látin fylgja flotanum. Þau voru búin þannig að læknar gátu verið um borð, og það sem meira var: Það voru kafarar um borð í þessum skipum sem voru sérhæfðir m. a. til þess að skera net úr skrúfu ef skip fengju nót í skrúfuna. Mín fsp. átti m. a. að vera til hæstv. dómsmrh. sem æðsta manns Landhelgisgæslunnar, þótt enginn viti hver sá sé þegar semja þarf um launakjör þessara manna. Spurningin var: Hvernig stendur á að það eru engir samningar til við þessa menn lengur og þeir hafa lagt niður störf og ekki stundað þau misserum saman? Þetta kom kannske best í ljós þegar hræðilegt slys varð uppi í Hvalfirði, er fjórir menn af einum Fossanna létu lífið þar, að menn koma þar að sem sjálfboðaliðar úr þessari starfsgrein til að hjálpa til við hugsanlega björgun, en þeir eru ekki á launum og þeir eru ekki starfsmenn Landhelgisgæslunnar sem slíkir þegar þetta skeður. Hvað veldur því að varðskip ríkisins fara úr höfn með ballest af sjó eða vatni og leggjast á firði fyrir vestan eða austan og geta ekki hreyft sig, hvorki sjálfum sér til bjargar né öðrum, eiga aðeins olíu til að komast til Reykjavíkur aftur? Af hverju hafa ekki þeir ráðherrar sem ég hef snúið mér til beðið um að eitthvað af þeirri olíu sem á að vera til almannavarna væri geymt í tönkum varðskipanna og að þá mætti opna þegar neyðartilfelli koma upp eins og þegar slys verða á sjó? Þessi undarlegi sofandaháttur þegar sjómannastéttin á í hlut er að verða þannig að ekki er líðandi. Og auðvitað mun koma að því að sjómenn munu sameinast, hvar sem þeir eru í pólitík, hvar sem þeir eru stöðulega staddir, í hvaða félagi sem þeir eru, og segja: Hingað og ekki lengra. Þeir hafa lagt fram óskir við þingflokkana og mótmæli við ákveðinni löggjöf sem hér er á ferðinni, einmitt löggjöf sem við getum notað til að hjálpa útgerðinni til að beita sér fyrir frekari öryggis- og tryggingamálum sjómanna, sem við þurfum að lagfæra, eigum að lagfæra og erum siðferðilega skyldugir til að lagfæra og betrumbæta. Það eru auðvitað fleiri aðilar sem hafa haft þetta sama á orði og samtök sjómanna. Þau samtök sem hafa fyrr og síðar staðið að ekki aðeins björgunarmálum heldur einnig slysavarnamálum, Slysavarnafélag Íslands, hafa nýlega beitt sér fyrir fundi með fulltrúum þingflokkanna vegna þeirrar slysaöldu sem þegar er að baki þegar vetrarvertíð er rétt hálfnuð. Við skulum vona að guð gefi að þau verði ekki fleiri slysin en orðið er. Slysavarnafélagið hefur beitt sér fyrir því að átak verði nú gert til að koma í veg fyrir þessi tíðu sjóslys. Fyrsti fundur hjá þessum hópi manna með stjórnendum Slysavarnafélagsins var haldinn fyrir skömmu. Þar kom það m. a. fram sem ég gat hér um og einnig að þetta er hluti af ástandi sem ríkir í menntunarmálum sjómanna og því sem liðið er í menntunarmálum sjómanna. Hér hafa ráðh. hæstv. ríkisstj. gengið fram í því að gera það að skyldu að bæði ljósmæður og hjúkrunarfræðingar verði að ganga háskólaleið til að geta hlotið réttindi. Gott og vel. Það er ekkert við því að segja. En verkmenntunin situr eftir, sem ekki hvað síst verður áberandi þegar farið er að mennta vel eða frekar fólk til stjórnunar úr þessum stéttum. Ég tek það fram og undirstrika að enginn er betur til þess fallinn en þeir aðilar sem hér er bent á. Ég fæ hins vegar ekki séð annað en að við getum búist við því einhvern tíma á næstunni að þeir sem eiga sinn þátt í því að skapa ljósmæðrum atvinnu verði líka skikkaðir til að hafa stúdentspróf áður en til þeirra kemur, en það er annað mál. Ég hef bent á það áður og dregið það m. a. fram með fsp. til hæstv. samgrh. hvernig komið væri undanþágumálum meðal skipstjórnarmanna og vélstjórnarmanna. Þetta er á margan hátt skiljanlegt þegar haft er í huga að það sem ég ræði um nú þekki ég mætavel sem gamall nemandi úr sjómannaskólanum og það m. a. s. í tvígang. Ég flutti þáltill. á fyrstu þingárum mínum um endurskoðun laga Stýrimannaskólans. Í henni var lögð áhersla á nauðsyn þess að skipstjórnarmönnum yrði sköpuð aðstaða til að nýta menntun sína þegar í land kæmi. Allar aðrar fagstéttir skipa geta gert það nema þessi eini hópur, skipstjórnarmennirnir. Að vísu eru þeir taldir hinir ágætustu stjórnendur í vinnu þegar þeir koma í land, að ég tali nú ekki um að Alþingi þykir mætagott að hafa virðulega höfðingja úr skipstjórnarstétt hér á göngum þinghússins. En þetta er ekki nóg. Þetta eru mennirnir sem eiga að vera grundvöllur þess að öryggi skapist um borð í skipinu. T. d. á togurunum er auk skipstjóra og stýrimanns hópur manna viðloðandi um langan tíma. Á öðrum er meira los, eins og ég gat um áðan, vegna þess að þeir menn sækja í land. Þeir sækja í land í betur launaða vinnu, í meira öryggi, til að vera lausir úr vosbúðinni, til þess að tryggja sig fyrir framtíðina, svo að þeir komi ekki í land gamlir, slasaðir eða útslitnir fyrir tímann og þá utanveltu á vinnumarkaðinum. Það er því afskaplega þýðingarmikið að þeirri verkkunnáttu sem einmitt þessir menn búa yfir verði við haldið því að það er hún sem dregur úr slysahættunni. Ef við getur ekki kennt þetta um borð í skipunum sjálfum þá eigum við auðvitað að gera það á annan hátt. Þetta er gert í sjómannaskólunum en það er ekki nóg. Það sem Slysavarnafélag Íslands er að fara fram á er að fá eitt af gömlu varðskipunum, sem hafa verið á sölulista en ekki fengist viðunandi tilboð í, varðskipið Þór, til að staðsetja það í grennd við Reykjavík svo að kenna megi þar bæði brunavarnir og önnur öryggismál sem sjómenn varða. Og ég minni á í þessu sambandi að það varð á s. l. ári hræðilegt dauðaslys um borð í íslensku skipi einmitt vegna bruna. Ég held og vona að hæstv. ríkisstj. taki þessum málum vel þegar til hennar verður leitað. Og það verður auðvitað líka gengið eftir því, bæði af sjómannasamtökum og þeim sem fást við slysavarnir, að keypt verði ný eða nýjar þyrlur handa Landhelgisgæslunni. Við megum ekki gefast upp þótt illa hafi farið í sambandi við þennan rekstur hjá okkur á undanförnum árum og slys orðið. Þyrlur eru þau verkfæri sem best reynast til björgunar á sjó og reyndar á landi líka, eins og við þekkjum svo vel. Það er óhugnanlegt að vita til þess að þegar slíkt slys verður eins og varð í fyrrinótt við Vestmannaeyjar, fáum við að heyra um það hér frá hv. fyrirspyrjanda að enn skuli vera í Vestmannaeyjum 9 eða 10 skip sem ekki eru búin þessum sjálfsagða búnaði, Sigmundsgálganum.  Einu sinni voru Íslendingar í fremstu röð meðal allra siglingaþjóða þegar þeir börðust fyrir því að koma gúmmíbátunum um borð í skipin. Við erum það ekki lengur, Íslendingar, því miður. Við erum langt, langt á eftir í allri björgunartækni um borð í skipunum, fyrst og fremst vegna þess að hún kostar peninga. Og ég spyr ykkur enn, hv. alþm.: Eigum við að láta það líðast lengur að við getum ekki búið skipin nútímalegum búnaði til björgunar manna vegna peningaskorts? Væri þá ekki betra að skera strax nokkrar útgerðir af og spara á því fyrir þjóðarbúið, en flytja féð til þessara sjálfsögðu mála?



Herra forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp og tel nauðsynlegt að Alþingi fjalli meira um slysavarnir á sjó en gert hefur verið. Hræðilegt sjóslys hefur átt sér stað nú og ég votta ættingjum þeirra fjölskyldna, sem nú eiga um sárt að binda, mína samúð. Tilefni þess að ég kem hér upp er það að nokkrir ættingjar og vandamenn hafa haft samband við mig harmi þrungnir yfir því að fréttir af þessum atburði eru í æsifréttastíl. Sumt þetta fólk hefur þurft að lesa fréttir um drukknun náinna ættingja sinna í dagblaði sem kom út aðeins nokkrum klukkustundum eftir að vitað var um þennan voðaatburð. Ég fordæmi þessa blaðamennsku og ég fordæmi þessi vinnubrögð. Það hefur verið talið sjálfsagt að sýna ákveðna tillitssemi á sorgarstund, en því var sleppt í þessu tilviki. Þessi vinnubrögð tíðkast erlendis að vísu en íslenska þjóðin er eins og ein lítil fjölskylda og okkur hefur þótt sæma að sýna hvort öðru tillitssemi í þessum efnum. Ég vona að svona vinnubrögð eigi sér ekki oftar stað. Ég tel rétt að vekja athygli á þessu hér svo að það geti borist til þeirra sem hlut eiga að máli og sýnt hafa of mikið fljótræði við fréttaöflun. Því þeir sem nú eiga um sárt að binda eiga það ekki skilið og enginn að lesa slíkar fréttir fyrst í dagblöðum áður en hægt er að koma því til þeirra eftir öðrum leiðum. Ég vek athygli á þessu hér og ég vona að þetta mál komi ekki fyrir aftur.



Herra forseti. Ég vil láta það koma fram sem mína skoðun og Alþb. að hverri stund er vel varið hér á hv. Alþingi til að ræða um öryggismál sjómanna. Þau tíðindi, sem eru tilefni þessarar umr. hér í dag, eiga fyrst og fremst að vekja okkur til umhugsunar um málin og ákvörðunar um að standa saman um úrbætur. Ég tel þess vegna ekki ástæðu til þess að upphefja deilur á þessari stundu, en mér þykir augljóst mál að frammi fyrir slíkum tíðindum getur enginn maður barið sér á brjóst. Hitt má vera okkur öllum umhugsunarefni hvort að af þessu tilefni getur ekki verið rétt og skynsamlegt - og ég vil beina því til hæstv. ríkisstj. - að það verði til nefnd alþm. sem fjalli sérstaklega um öryggismál sjómanna, fari vandlega yfir ábendingar liðinna ára, t. d. frá sjómannasambandsþingum, Farmanna- og fiskimannasambandsþingum, og menn reyni að glöggva sig á því hvernig unnt er með skipulegum hætti að hrinda þeim tillögum til úrbóta í framkvæmd sem þar eru gerðar. Ég tel að ef þannig væri á málum tekið væri vel af stað farið af hálfu Alþingis og ég held að mér sé óhætt að fullyrða að ég þekki hv. alþm. flesta það vel að ég er sannfærður um að allir vilja leggja nokkuð af mörkum í þessu efni.



Herra forseti. Ég vil taka það fram hér að ég kenni ekki Siglingamálastofnun um slys. Ég get deilt á Siglingamálastofnun fyrir verkstýringu í ákveðnum málum, en að sjálfsögðu eru þau mun fleiri málin sem Siglingamálastofnun hefur unnið vel. En það er ekki þar með sagt að ekki sé hægt að gagnrýna og eigi ekki að gagnrýna hana. Ég ætla ekki að fjalla mjög nákvæmlega um slíka þætti, en ég vil minna á eitt atriði sem var ótrúlega lengi að velkjast í kerfinu. Það var tæki sem einnig Sigmund Jóhannsson fann upp, öryggisloki á spil. Slys, dauðaslys, slys með örkuml, lífstíðarörkuml, voru mjög tíð í spilum skipa þar til þessi öryggisloki Sigmunds kom til sögunnar. En það tók 9 ár að fá hann löggiltan og þó var þetta lítið tæki og kostaði lítið. En síðan hann var löggiltur hefur þessum slysum fækkað úr að meðaltali 25 á ári niður í 2–3 og þá yfirleitt smærri slys. Það er á þessum nótum sem ég gagnrýni Siglingamálastofnun að taka ekki af skarið. Auðvitað er endalaust hægt að endurskoða og endurnýja björgunarbúnað sem önnur tæki er varða mannslíf. En það verður að taka af skarið og hvert það tækifæri, sem gefst til þess að ná árangri, á að nýta. Það hefur þessi búnaður boðað og það hafa talsmenn sjóslysanefndar og annarra aðila tekið undir frá upphafi, en samt eru liðin þrjú ár. Þess vegna er ástæða til að hafa nokkuð hörð orð svo þau verði ekki sex í viðbót a. m. k. Ég vil einnig benda á að þessi búnaður sem hér um ræðir er nú til athugunar hjá erlendum aðilum og til stendur að hefja framleiðslu á honum í Noregi. Ég vil einnig taka það fram að við erum ekki aftastir manna í röðinni við þróun tækjabúnaðar. Nú stendur yfir undirbúningur í Danmörku hjá hinum þekktu björgunartækjaverksmiðjum Viking að framleiða nýtt tæki sem Sigmund Jóhannsson hefur hannað, svokallaðan Sigmundsrana sem varð til í kjölfarið á Fjallfossslysinu við Cornwall á Englandi. Þar á að gjörbreytast aðstaða manna á borðháum skipum til að komast frá borði. Þannig er að mörgu að hyggja og við eigum að vera í fararbroddi í þessum málum. Það er mjög mismunandi eftir byggðarlögum hér á landi, því miður, en allmargir eru vel á verði og þetta er mál þar sem við eigum aldrei að sofna á verðinum. Spurt var hvers vegna ekki væri kominn búnaður á þrjú skip af nær 80 skipa flota Eyjamanna. Ástæðan er einfaldlega sú að þar er um að ræða skip sem eru nýlega komin til Eyja úr verstöðvum sem hafa ekki tekið þetta sömu tökum vegna þess að ekki er fylgt eftir reglugerð um framkvæmd málsins. Það er þar sem ég gagnrýni Siglingamálastofnun. Búið var að smíða tækið á þennan bát, Hellisey, en það var því miður ekki komið um borð í skipið. Einnig má vekja athygli á því að á þremur árum frá því að þessi búnaður er tilbúinn er hann kominn í 130 skip landsmanna. Ég hef deilt á tortryggni í málinu og vék þar einnig að Siglingamálastofnun. Ég á þar m. a. við það að í kjölfarið á framleiðslu Sigmundsbúnaðar var hafin framleiðsla á tæki sem var nær spegilmynd af tæki sigmundar, nema að notaður var gormur í staðinn fyrir loftþrýstibelg. Það getur verið álitamál og mál tæknimanna að meta þarna og velja en eini búnaðurinn á landinu sem hefur sjálfvirkan losunarbúnað, sem ég lagði megináherslu á í mínu máli, það er Sigmundsbúnaðurinn. Enginn annar búnaður hefur þann möguleika. Enginn annar búnaður getur komið til sögunnar ef mannshöndin kemst hvergi nærri. Það er þar sem ástæða er til að taka til hendinni. Ég vil taka undir hugmynd hv. 3. þm. Reykv. um skipun nefndar alþm. til að fjalla um þetta mál, það er verðugt verkefni. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir jákvæðar undirtektir varðandi mikilvægi mátsins, þá brýnu nauðsyn sem ber til að flýta uppsetningu sleppibúnaðar björgunarbáta og tryggja að fullkomnasta tækið verið valið.



Herra forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Suðurl. fyrir þá leiðréttingu sem hann gerði á orðum sínum úr fyrri ræðu sinni og snertu Siglingamálastofnunina. Ég sé ástæðu til að þakka fyrir þessar umræður. Þær eru mikilsverðar og mikilvægar þótt tilefnið sé sorglegt. Það er ástæða til að menn leggi við hlustir þegar maður eins og hv. 12. þm. Reykv. ræðir þessi mál og ég vona að framkvæmdavaldið láti ekki deigan síga. Ég mun einnegin taka og skila óformlegri tillögu hv. 3. þm. Reykv. um þetta mál til samgrh. Mér líst vel á hugmyndina, að við látum ekki við þessa umr. sitja heldur að þm. ræði þetta áfram og leggi sitt af mörkum ásamt því sem framkvæmdavaldið er tilbúið að gera.



Herra forseti. Um leið og ég vil við þetta tækifæri votta aðstandendum þessara sjómanna í Vestmannaeyjum innilega samúð vegna fráfalls þeirra í þessu hörmulega slysi, þá þykir mér ástæða til að kveða fastar að orði í þeim umr. sem hér hafa farið fram í sambandi við öryggismál sjómanna. Ég hef kynnst því á undanförnum árum hér á hv. Alþingi að þegar komið hefur að því að veita fjármagn til öryggismála hafa dyrnar lokast, því miður. Ég held að við hv. alþm. gerum okkur ekki almennilega grein fyrir því hversu hér er um þýðingarmikil mál að ræða, öryggismál sjómannastéttarinnar. Við erum öll sammála um í orði að það starf sem þessir menn leggja af mörkum sé þýðingarmest fyrir framtíð þessarar þjóðar, fyrir tilveru þessarar þjóðar, en þegar kemur að því að veita fjármagn til þess að hægt sé að gera nauðsynlegar og sjálfsagðar aðgerðir á sviði öryggismála lokum við því miður eyrunum og augunum á því augnabliki þegar við þurfum að taka slíkar ákvarðanir. Ég er ekki að ásaka neina sérstaka, við erum öll jafnsek í þessu máli. Ég held að umr. eins og hér hefur verið vakin upp í dag eigi þá að verða til þess að við sameinumst um að gera það sem í okkar valdi stendur til að hreyfa við þessum málum á réttan hátt, þ. e. að gera ráðstafanir sem að gagni koma. Ég vil enda orð mín á því að ég mun beita mér fyrir því með hæstv. samgrh. að ríkisstj. geri það sem í hennar valdi stendur á þessu augnabliki til að reyna að þoka þessum málum í rétta átt og að við hljótum að sameinast um stefnu að því markmiði. Það má ekki lengur dragast að framkvæmdir komi í stað orða. Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson): Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs. - Í þessum umr. hefur komið við sögu slysið sem varð við Vestmannaeyjar í fyrrinótt. Fyrir hönd Alþingis vil ég votta öllum sem um sárt eiga að binda vegna þessara slysfara dýpstu samúð alþm. allra.



Herra forseti. Till. sú sem hér er til umr. er um úttekt á rekstrar- og afurðalánakerfi atvinnuveganna og 1. flm., hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, 6. þm. Reykv., hafði hér framsögu um málið þriðjudaginn 6. mars. Er hér um að ræða till. sem er mjög í sama anda og till. sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur flutt á undanförnum árum hér á þinginu. Málið hefur verið margskoðað og ekki fundist önnur betri leið á þessu rekstrar- og afurðalánakerfi. Er það miður þar sem þetta kerfi er og hefur verið ákaflega þungt og erfitt í vöfum. Væri önnur og betri leið tiltæk væri það mjög gott. Þetta mál ber að á sérstakan hátt. Till. er flutt um rekstrar- og afurðalán atvinnuveganna, en flm., hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson talaði nær eingöngu um þann þátt sem snýr að bændum og samvinnufélögunum og nefndi að mikil og óæskileg fjármagnstilfærsla ætti sér stað til óskyldra aðila. Ég mótmæli þessari fullyrðingu hv. þm. Hvaða dylgjur eru hér á ferðinni? Hann bendir á skýrslu Þorvaldar Búasonar eðlisfræðings. Ég get ekki séð að hún sé neitt öruggari eða betri en þær skýrslur og úttektir sem gerðar hafa verið af viðskipta- og hagfræðingum bankanna - eða kannske er eðlisfræðingur orðinn færari um að fjalla um þetta mál en hagdeildir bankanna. Á liðnum árum hafa þessi mál oft verið skoðuð af færustu mönnum, en torvelt hefur reynst að finna aðra og betri leið. Nú kemur það fram í grg. till. að viðskrh. hefur falið Seðlabanka Íslands að endurskoða gildandi afurða- og rekstrarlánakerfi. Eru hv. flm. að vantreysta ráðh. eða Seðlabanka Íslands til að framkvæma þessa skoðun? Og vill hv. flm. fá skipaða eina nefndina enn til að fara yfir þetta mál? Hvernig stendur á því að hv. þm. hefur svona mikinn áhuga á málefnum bænda? Ég spyr. Ekki hafa bændasamtökin mér vitanlega óskað eftir breytingu á núverandi fyrirkomutagi og ættu þau þó að hafa forustu um að fá lagfæringar á því væri þeirra sérstaklega þörf. Er ekki einu sinni enn á ferðinni árás á bændur og hin frjálsu félagasamtök landsmanna? Það þykir líka henta að ráðast svona á ein stærstu félagasamtök í landinu, Samband íslenskra samvinnufélaga, ef hægt væri að grafa undan samstöðu og samvinnu innan þessara öflugu samtaka. Væri þá leikurinn auðunninn á eftir að taka stjórnina í hendur kapítalismans. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson endaði svo sinn málflutning með því að segja að e. t. v. gætu hv. þm. fundið stóran hluta þess fjármagns sem hæstv. fjmrh. vantaði og væri í vandræðum með til að fylla upp í gat fjárlaganna. Er ekki nokkuð langt gengið að slá svona fullyrðingum fram? Væri ekki ástæða til að hv. þm. gerði nánari grein fyrir þeim fullyrðingum sem hann hafði hér um mátið? Þá hafði hv. 5. þm. Reykv. ekki síður ýmislegt við málið að athuga, og var það eingöngu ádeila á Samband íslenskra samvinnufélaga. Voru það eingöngu órökstuddar fullyrðingar sem ekki eru svara verðar, svo sem að auðhringur SÍS ráði öllu um rekstrar- og afurðalán bænda. Ætti hann þó að vita að sláturleyfishafar eru miklu fleiri. T. d. eru á Suðurlandi engin sláturhús eða mjólkurbú á vegum kaupfélaganna eða Sambandsins. Eru þó stærstu landbúnaðarhéruðin á Suðurlandi. En þar eru öflug félagsmálasamtök fólksins engu að síður sem sjá um þessa hluti á Suðurlandi að stærstum hluta til. Þessi árás á þessi frjálsu félagasamtök, sem hér hefur verið höfð uppi af hv. 6. þm. Reykv. og 5. þm. Reykv., engu að síður árás á öll félagasamtök almennings í landinu og átti ég ekki von á því frá þessum hv. þm. öðrum fremur að þeir réðust svo að félagsmálasamtökum fólksins. Ég hef þá ekki orð mín fleiri, en mun fá tækifæri til að ræða um þetta mál í atvmn. Sþ. þangað sem því mun verða vísað.



Herra forseti. Ég tel að hér sé hreyft mjög þörfu máli. Nauðsyn þess að hagstjórnartæki á borð við afurðalánakerfi atvinnuveganna sé í stöðugri endurskoðun í því skyni að aðlaga það breyttum aðstæðum, bæði innan atvinnuveganna sjálfra og markaðarins, er augljós. Þess vegna fagna ég þessari till. til þál. Fskj. með þessari till. er athugun á rekstrarforsendum og áhrifum verðbólgu á afkomu vinnslustöðva landbúnaðarins, framkvæmd af Þorvaldi Búasyni. Þetta fskj. hefur orðið til þess að beina umr. um þáltill. mjög að landbúnaðinum og vinnslu- og dreifikerfi hans og er gott eitt um það að segja. Þó er ekki loku fyrir það skotið að ýmsar athugasemdir megi gera í sjávarútvegi. Það hefur sjálfsagt ekki verið hugmynd þeirra, sem komu á fót því afurðalánakerfi sem umfram annað hefur styrkt og stutt byggð um dreifðar sveitir, að þar með væru þeir að grundvalla þúsund ára ríki. Þó verður því vart á móti mælt að til eru þeir innan raða hv. alþm. og annars staðar sem virðast þeirrar skoðunar. Sértrúarsöfnuðir með hugmyndir 50 ára gamalla afurðasölulaga að guðspjalli hljóti að vera af hinu vonda eða a. m. k. ekki líklegir til framfara. Ekki endilega vegna þess að gömul lög séu vond lög, heldur vegna þess að sértæk lög verða sjaldnast klassísk, a. m. k. ekki vegna notagildis þeirra. Nú hafa verið gerðar umtalsverðar breytingar á þessum lögum í tímans rás en greinilega verður að gera betur. Því hefur stundum verið haldið fram að hérlendis sé stunduð svokölluð landbúnaðarrómantík sem hafi það eitt markmið að viðhalda byggðinni í landinu óbreyttri. Þetta er augljóslega rangt og nægir að benda á að hlutfallslega fara sennilega engu færri jarðir árlega úr ábúðinni en fyrr. Það má a. m. k. fullyrða að ef markmið hinnar svokölluðu landbúnaðarrómantíkur er að viðhalda óbreyttri byggð er sú stefna vitlaus vegna þess að hún nær ekki yfirlýstum tilgangi sínum. Þá er og á það að benda að búmark, verðjöfnun og meðaltalsrekstrargrundvallarræfill eru ekki vopn af því tagi sem líkleg eru til að rétta hlut harðbýlissveita, jaðarbyggða og frumbýlinga. Herra forseti. Að mínu mati er sá trúnaðarbrestur, sem orðinn er á milli framleiðenda í sveitum og neytenda í þéttbýli, langalvarlegasti þáttur þessa máls. Þennan trúnaðarbrest má m. a. rekja til neikvæðs áróðurs og blaðaskrifa sem þó oftast beinast réttilega að öðrum aðilum þessa kerfis en bændum sjálfum. Þó held ég að meginorsökin liggi í því að kerfið allt virðist bændum jafn framandlegt og neytendum, alls kyns uppbætur og verðtilfærslur, flókið millifærslukerfi og reikningskúnstir sem gera bændum gersamlega ómögulegt að átta sig á afkomu sinni og tilverurétti og neytendum ókleift að gera sér grein fyrir því hvað þeir eru að borga fyrir. Reynslan sýnir að bændur eru fljótir að tileinka sér hagkvæmar tækninýjungar og forsendur framfara í landbúnaði ættu að vera góðar. Einmitt þess vegna verður landbúnaðarpólitíkin áhyggjuefni. Stefnan virðist sú að óbreyttur fjöldi framleiðenda framleiði minna magn en áður. Afleiðingar slíkrar stefnu hljóta að vera augljósar. Það er fullyrt og því hefur ekki verið mótmælt að búmarkið muni annaðhvort leiða til versnandi lífskjara í sveitum eða mun hærra verðs á landbúnaðarafurðum. Þetta er mjög alvarlegt mál. Um það er rætt og töluverður áróður fyrir því rekinn að aukabúgreinar svokallaðar muni í framtíðinni renna nýjum stoðum undir tilveru okkar sem búum utan þéttbýlissvæða. Þetta kann að vera rétt, en þó er augljóst mál að gera verður betur. Ég er þeirrar skoðunar að sértrúarsöfnuðir í landbúnaðarmálum, hver sem guðspjöll þeirra annars eru, eigi að efna til sameiginlegra bænastunda til samstöðu, landi og þjóð til heilla. Herra forseti. Það verður t. d. ekki séð að verðákvarðanir 6 manna nefndar séu neinar óhófsákvarðanir, a. m. k. ekki þegar bændur eru annars vegar. Hins vegar læðist óneitanlega að manni sá grunur að kerfið feli í sér afkomutryggingu fyrir vinnslustöðvarnar. En það verður ekki á það fallist að það sé tilgangurinn, hvorki með verðákvörðunarfyrirkomulaginu né afurðalánakerfinu, a. m. k. ekki hugmynd þeirra manna sem fyrst komu þessu kerfi á fót til hagsbóta fyrir bændur. Talsmenn bænda hafa verið ódeigir að svara þeirri gagnrýni sem beint hefur verið að landbúnaðinum og sölukerfi hans. Það hlýtur þó að teljast mikilvægt - og þess vegna styð ég þessa tillögu - að aðrir fái einnig að svara hér um en þeir sem mestra hagsmuna eiga að gæta.



Herra forseti. Ég lýsi ánægju minni yfir þeirri umr. sem hefur orðið um þessa þáltill. Umr. skýrir það vel að full þörf var á að koma með þetta mál inn á Alþingi Íslendinga. Það er því miður þannig, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Þórarins Sigurjónssonar, að þetta kerfi, sem umr. snýst um, er mjög þungt í vöfum og voru það vissulega orð að sönnu. Það er hins vegar misskilningur hjá þessum hv. og mjög prúða þm. Þórarni Sigurjónssyni að halda því fram að sú umr. sem fór fram hér fyrr hafi eingöngu snúist um bændur og samvinnuhreyfinguna. Ef ég man rétt kom það fram í mínu máli og fleiri þm. að við töldum að þetta sneri ekki síður að neytendum og þjóðinni í heild. Ég fagna sérstaklega ræðu hv. síðasta ræðumanns. Hún skýrði mjög vel raunverulegan kjarna málsins sem er sá að afurðalánakerfi, hvort sem er í landbúnaði, sjávarútvegi eða iðnaði, á ekki að vera eitthvert sjálfvirkt kerfi sem endurnýjar sig ár eftir ár og áratug eftir áratug án þess að hv. Alþingi fái tækifæri til að skoða það og fylgjast með því. Því við skulum ekki gleyma því að öll þessi afurðalánakerfi byggjast á lögum frá Alþingi og reglugerðum sem hafa síðan verið ákveðnar í samræmi við þessi lög. Það er þess vegna mjög brýnt að hv. alþm. hafi það jafnan ríkt í huga að þessi miklu kerfi, peningakerfi, eru byggð upp á ábyrgð hv. alþm. og það er skylda þeirra að skoða þessi kerfi oftar en gert hefur verið. Að vísu gerist það einstaka sinnum þegar verið er að endurskoða lög eða ákveða ráðstafanir fyrir einstakar atvinnu reinar að því fer víðs fjarri að það sé gert nægilega vel. Ég er sannfærður um að mjög margir hv. þm. hafa ekki hugmynd um hvernig afurðalánakerfi atvinnuveganna eru byggð upp og enn síður hvernig þau eru í framkvæmd. Hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson sagði að sú skýrsla, sem er fskj. með þessari þáltill. og tekin er saman af Þorvaldi Búasyni eðlisfræðingi, sé ekki öruggari en skýrslur bankanna. Ég vil leyfa mér að segja það, hafandi verið hér meira og minna viðloðandi við hv. Alþingi síðan 1974, að ég hef aldrei séð eina einustu skýrslu á hv. þingi um afurðalánakerfi atvinnuveganna. Ef einhver hv. alþm. sem hér er viðstaddur veit betur og getur vísað til slíkra skýrslna í fskj. Alþingis mundi hann þá góðfúslega gera það þannig að við gætum þá kynnt okkur það plagg. Það er auðvitað ekkert svar að segja að skýrsla eins ákveðins einstaklings sé ekki betri en skýrslur annarra sem menn hafa alls ekki fyrir framan sig, nema síður sé. Ég tel það mjög virðingarverða viðleitni af Þorvaldi Búasyni og þeim sem unnu með honum að þessari athugun að hafa útbúið þessa skýrslu, en í henni er komið mjög sterklega inn á afurðalánakerfi landbúnaðarins. Þar af leiðir, þar sem við höfum ekki önnur plögg í höndunum, að umr. hlýtur að snúast mjög mikið um afurðakerfi landbúnaðarins auk annarra ástæðna sem ég mun tilgreina hér á eftir. Varðandi það hvort við, flm. þessarar þáltill., séum að vantreysta hæstv. viðskrh., sem hefur falið Seðlabanka Íslands að athuga ákveðna hlið þessara mála, er það auðvitað gersamlega út í hött að halda slíku fram af hálfu hv. þm. Þórarins Sigurjónssonar. Þetta er viðbótarathugun sem á að gera sérstaklega fyrir hv. alþm. og þjóðina. Mér er ekki kunnugt um að athuganir, sem Seðlabanki Íslands gerir í einstaka málum, séu opinber plögg sem almenningur eða hv. þm. hafi yfirleitt aðgang að nema skv. sérstakri ósk þm. Þannig að þetta er ekki alveg sama eðlis og vildi ég þess vegna undirstrika það. En síðan segir hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson, 2. þm. Suðurl.: Hvernig stendur á því að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson - og þá auðvitað meðflm. mínir, hlýtur að vera - skuli hafa svona mikinn áhuga fyrir bændum? - Hvers vegna skyldi það nú vera að ég skyldi hafa áhuga fyrir bændum? Ég segi það ekki endilega sem þm. á þessu augnabliki heldur sem Íslendingur að ég hef mikinn áhuga fyrir bændum, bæði fyrir þeirra velferð og einnig hef ég áhuga fyrir því hver þeirra staða er í íslensku þjóðfélagi. Mér er svo sannarlega umhugað um að kjör og aðstaða þessara fáu þúsunda, sem enn þá eru í íslenskri bændastétt, séu sem best. Ísland er sem betur fer það lítið samfélag að við stéttgreinumst ekki þannig að þar sem ég er ekki bóndi, heldur malarbarn, ef ég mætti orða það þannig  Þeir „fjötrar“ eru að sjálfsögðu í gæsalöppum því við Íslendingar lítum þannig á enn þá að við séum allir frjálsir, en samt misjafnlega frjálsir, það er misjafnlega mikið frelsi sem við höfum. En staða bænda er því miður orðin með þeim hætti, eins og fram kemur í skýrslu þeirri sem fylgir umræddri þáltill., að þegar þeir skila sínum afurðum til sláturhúsa, sem er í þessu tilfelli sauðfé, eru þær lagðar inn á reikning bænda í flestum tilvikum. Það tíðkast enn þá, sem við þekktum hér fyrir hálfri öld á mölinni, að stundum er látið nægja að bændurnir taki síðan bara út úr sínum reikningi en taki ekki við fjármunum um leið og afurðin er afhent sláturaðila. Ég verð að segja frá mínum sjónarhóli séð að þetta er furðuleg framkvæmd og ég er sammála þeim sjónarmiðum, sem hafa komið fram frá hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni, að auðvitað ber að breyta þessu kerfi. Við krefjumst þess að fá okkar vinnu greidda í launum mánaðarlega. Ég tel að það sé ekkert það kerfi sem réttlæti þetta fyrirkomulag sem er hjá bændum, að til greina komi að afhenda þeim einhverja seðla eða úttektarnótu á mögulega úttekt í einhverju ákveðnu verslunarfélagi. Þetta eru úreltir viðskiptahættir sem ættu ekki að þekkjast á því herrans ári 1984 á Íslandi. Þetta kalla ég ákveðna tegund átthagafjötra. En að hér sé um enn eina árásina á bændur að ræða er fráleitt. Ég vil endurtaka að fáa menn á hv. Alþingi Íslendinga þekki ég jafnprúða og ágæta og hv. 2. þm. Suðurl., Þórarin Sigurjónsson. Að heyra þetta af hans vörum kom mér sannarlega á óvart. Ég held að ekki sé hægt að leggja mál þannig upp að þó að þm. ræði mál eins og þetta og það snerti óhjákvæmilega þá aðila, sem fjalla um þessi mál, eins og fram kom í ræðum okkar sumra þm. hér í fyrri umr., þ. e. íslensku samvinnuhreyfinguna þá sé um árásir að ræða. Sá aðili, sem hefur tekið sér það vald eða réttara sagt þróað upp það kerfi með ákveðnum hætti í ákveðnu félagsformi og er orðinn þeirrar stærðar sem samvinnuhreyfingin er á Íslandi, verður að þola það að við hin, sem ekki erum aðilar að kerfinu en erum þó þegnar í þessu landi, fáum að ræða þessi mál án þess að sagt sé að við séum að ráðast á einn eða neinn. Ég nefndi aldrei Sambandið á nafn nema í lok minnar ræðu þegar ég bað einn hv. þm. annan um að við skyldum ekki fá Sambandið eða Framsókn á heilann. Það held ég að hafi verið eina skiptið sem ég nefndi Sambandið í minni ræðu. Ég held að þeir menn sem hafa treyst svo alfarið -  En þetta er kerfi, sem byrjað er að byggja upp um og eftir 1920, ef ég man rétt, er orðið meira en hálfrar aldar gamalt og hefur ekkert breyst og því miður þróast með neikvæðum hætti að okkar mati - þá er eins gott að það sannist í þessari úttekt að það sé rangt mat - en okkar mat er að það hafi þróast til hins verra fyrir alla aðila nema hugsanlega milliliðina. Og ég segi meira en hugsanlega fyrir milliliðina. Það er hægt að benda á ýmis dæmi um það hvernig milliliðirnir hafa þanist út. Staða þeirra ku vera mjög góð eins og kom fram í ræðu hv. 8. landsk. þm., Kolbrúnar Jónsdóttur, sem mun sjálf hafa reynt það hvernig þessi kerfi eru. Þannig að hér er ekki um árásir að ræða. Hér koma jafnvel aðilar, sem hafa verið þolendur í þessu kerfi, fyrir utan okkur neytendur sem viljum gjarnan fá skýringar á því hvernig það er og hvernig það er framkvæmt, þannig að ég mótmæli því að hér sé um árás á bændur að ræða nema síður sé. Ég ætla ekki að ræða um Samband ísl. samvinnufélaga af þessu tilefni. Það er einmitt gott að það skuli koma fram hér á hv. Alþingi, það sem kom fram hjá hv. þm. Þórarni Sigurjónssyni, að verið er að blanda saman Sambandinu annars vegar og bændum hins vegar og reyna að halda því fram að ef menn eru gagnrýnir á samvinnuhreyfinguna, sem er einn aðalaðili þessa máls, séu þeir að ráðast á bændur. Það er athyglisvert að það skuli koma fyrst upp í huga þeirra sem vilja verja þetta kerfi. Það ber vott um að jafnvel þeir sjálfir hafi sínar efasemdir um það hver eigi að vera staða Sambandsins í þessu máli eða þeirra félaga eða fyrirtækja sem samvinnuhreyfingin tengist mjög sterklega í sambandi við þessi mál. Það er svo aftur annað mál, sem ég held að hv. þm. ættu að huga að og ég mun kannske gera sjálfur, hvort ekki væri rétt að leggja fram till. um, að endurskoða lög og reglur varðandi íslensku samvinnuhreyfinguna, þ. e. hvort ekki sé orðið tímabært að endurskoða stöðu samvinnuhreyfingarinnar á Íslandi. Ég er ekki þar með að segja að það þurfi að vera af hinu neikvæða sem slíkt er gert heldur mundi ég frekar álykta að það gæti verið af hinu góða, einnig fyrir þá stofna sem mynda samvinnuhreyfinguna á Íslandi. Það er engum hollt, hvorki fyrirtæki, flokkum, félögum né einstaklingum að vera þeirrar stærðar í litlu þjóðfélagi að aðrir geti ekki unað því. Því miður hefur samvinnuhreyfingin þróast með þeim hætti að umsvif og möguleikar einstaklinga á ákveðnum sviðum hafa þrengst með óeðlilegum hætti og ekki hefur verið hægt að breyta þeirri staðreynd. Ég er sannfærður um að ýmsir hv. þm. eru mér ekki sammála í þessum efnum. En því miður er hægt að segja mjög tragískar sögur um þróun þessara mála í einstökum byggðarlögum -  Það er e. t. v. kominn tími til þess einnig - það er annað atriði sem Alþingi ætti að athuga - að skoða hvernig félagsform eru í íslenskum atvinnurekstri. Samvinnuhreyfingin  Ég skal nú stytta mál mitt. Ég vil í fyrsta lagi mótmæla því eindregið að þessi þáltill. sé árás á bændur. Ég mótmæli því einnig að hér sé um að ræða að við séum að ráðast á félagasamtök fólksins. Annars vildi ég gjarnan fá skilgreiningu á því hvað hér er átt við með félagasamtökum fólksins. Ég held að þar sem hinn einstaki félagi getur eiginlega ekki haft nein áhrif eða a. m. k. mjög lítil sé ekki lengur hægt að tala um félagasamtök fólksins. Það getur verið að forminu til og skv. bókstafnum, en þegar það reynist ekki vera þannig í reynd ár eftir ár og áratug eftir áratug hættir það að vera félagasamtök fólksins. Það breytir eðli sínu án þess að fólkið geti ráðið því eða ráðið við það. Það þarf einnig að skoða. Þá er það annað atriði sem ætti að skoða í sambandi við lög um íslensku samvinnuhreyfinguna núna á því herrans ári 1984. Það er að samtökin sjálf hafa breytt um eðli. Vegna þess að þau hafa breytt um eðli eru skyldur breyttar, ábyrgð önnur og það ber að taka á slíkum fyrirtækjum með þeim hætti sem þau hafa þróað sig upp í. Þess vegna er ekki hægt að segja að hér sé verið að ráðast á félagasamtök fólksins. Ég vil þá fá að vita nánar um hvaða félagasamtök hér er verið að ræða og þá í samræmi við þá skilgreiningu sem ég hafði hér um hvað ég teldi að væru félagasamtök fólksins. En hvers vegna er landbúnaður tekinn sérstaklega? Það er m. a. vegna þess að það er skoðun okkar flm. að þetta kerfi, afurðalánakerfið sem landbúnaðurinn býr við, sé orðið fjarlægt, óþekkt stærð, sem við viljum vita nánar um. Einnig hvernig þessi kerfi eru framkvæmd. Við viljum vita betur um milliliði þessa kerfis. Við viljum vita betur hvernig tengslin eru á milli fyrirtækja í þessu kerfi. Við viljum vita nákvæmlega hvernig ferill fjármagnsins er í gegnum þetta kerfi frá því að peningarnir eru lánaðir í bönkum þar til lánið er endurgreitt. Þetta liggur alls ekki ljóst fyrir. Þetta er tiltölulega augljóst í sjávarútvegi. Ég hugsa að þetta sé aftur á móti flóknara í sambandi við iðnaðinn. Og þó er þess að gæta, ef við lítum á iðnaðinn, að þar er um tiltölulega nýtt kerfi að ræða og það væri mjög fróðlegt að vita hvernig það kerfi hefur reynst. Það liggur heldur ekki fyrir. Nei, ástæðan fyrir því að við ræðum hér sérstaklega um landbúnaðinn er einmitt sú að það kerfi er mun flóknara, fjarlægara. Það er eldra og örugglega orðið miklu úreltara en þau afurðalánakerfi sem tíðkast í sjávarútvegi og iðnaði. Svo er einnig þess að gæta að í sambandi við sjávarútveginn á sér stað miklu nákvæmari athugun á öllu sem þar gerist. Það mun líklegast engin atvinnugrein á Íslandi vera undir jafnmiklu eftirliti og sjávarútvegur og fiskiðnaður á Ístandi. Sú athugun og úttekt gerist bæði í ríkisbönkunum og svo einnig í sambandi við fiskverðsákvörðun þrisvar á ári. Það gerist ekki í sambandi við landbúnaðinn. En segja má að afurðalánakerfi sjávarútvegsins sé í stöðugri endurskoðun. En það breytir ekki því að það er æskilegt og nauðsynlegt að hv. Alþingi viti nákvæmlega hvernig það kerfi er uppbyggt og framkvæmt og hvaða breytingum það hefur tekið á síðustu árum. Það getur verið að það þurfi einnig að breyta einhverju frá því sem nú er. Herra forseti. Þessi þáltill. var borin fram með það í huga að styrkja stöðu bænda, styrkja stöðu neytenda og við viljum einnig vita hver er núverandi hlutdeild milliliða í afurðalánakerfi landbúnaðarins, sjávarútvegsins og iðnaðarins. Við viljum vita nánar hvernig þetta er í framkvæmd. Við viljum að við breyttar aðstæður séu þessi afurðalánakerfi tekin til endurskoðunar og teljum þörf á því nú. Síðast en ekki síst hlýtur það að vera keppikefli allra hv. alþm. að eyða þeirri miklu tortryggni sem er í kringum þessi afurðalánakerfi hjá því fólki sem þekkir ekki til þeirra. Ég geri mér ljóst og er stuðningsmaður þess að afurðalánakerfið sé til vegna umræddra atvinnugreina, hvort sem það er landbúnaður, sjávarútvegur eða fiskiðnaður. Okkar peningakerfi er þannig uppbyggt ennþá að án afurðalánakerfa getum við ekki verið. En ég er sannfærður um að það má breyta miklu í sambandi við framkvæmd afurðalánakerfanna, alveg sérstaklega í sambandi við landbúnaðinn. Ég er sannfærður um það einnig og við hv. flm. að með ákveðnum breytingum í framkvæmd þessara mála mundi staða bóndans styrkjast mjög og umdeild staða milliliðanna taka nauðsynlegum breytingum þannig að þeirri kröfu sé fullnægt að milliliðakostnaði sé haldið niðri, ekki hvað síst í sambandi við afurðalánakerfi landbúnaðarins.



Herra forseti. Það standa nú ekki efni til þess af minni hálfu að lengja þessa umræðu miklu fremur en orðið er. Þess verður reyndar vart nú sem svo oft áður þegar farið er að tala um landbúnaðarmál, og þá ekki síst þegar farið er að ræða viðskiptahlið þeirra mála, að mönnum hættir við að blanda saman bændastéttinni, kaupfélögunum og Framsfl. Þetta ættu menn að tileinka sér að ræða ekki allt í sama orðinu, og þá með fullri virðingu fyrir öllum þessum aðilum, því að það eru ekki nein sérstök tengsl þarna á milli. Hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson sagði áðan að sú till. sem hér væri fjallað um væri sama efnis og till. hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar sem hann hefur flutt og reyndar fengið samþykkta hér á Alþingi. Svo er ekki. Sú tillögugerð fjallaði um að afurðalánin væru borguð beint til bændanna sjálfra inn á þeirra eigin reikninga, en gengju ekki í gegnum sölukerfið. Hér er hins vegar verið að tala um athugun á því hver rás þess fjármagns er sem bundin er í afurðalánakerfinu. Það ber sannarlega að athuga og undirstrika að hér eiga ýmsir aðilar hlut að fleiri en einungis þeir sem skipta með framleiðsluvörur bændanna. Hér eiga líka þeir aðilar hlut að máli sem skipta við bændur með rekstrarvörurnar. Það er t. d. athyglisvert að líta á hvernig viðskipti Áburðarverksmiðjunnar hafa gengið til gagnvart landbúnaðinum og gagnvart bændunum í þessu landi - þeirrar verksmiðju sem var gefin Íslendingum af Marshall-fé, þeirrar verksmiðju sem var verið að endurbæta og jók fjölbreytni í framleiðslu á síðustu árum og átti þá ekki eina einustu krónu af eigin aflafé til að leggja til þeirra framkvæmda. Það væri fróðlegt að athuga hvernig peningarásin er í áburðarverðinu og er reyndar orðið fullkomið rannsóknarefni að athuga verðlagningu á áburði til landbúnaðarins. Í þessu sambandi má benda á að Áburðarverksmiðjan hefur lánað bændunum áburð að hluta til og í tiltekinn tíma. Og hvað hefur það lán í rauninni þýtt? Lánið hefur verið fjármagnað með erlendri lántöku, gengisáhættu og háum vaxtagreiðslum því auðvitað hefur það komið fram í áburðarverðinu. Hvar skyldi það annars vera að finna? Og þrátt fyrir að Áburðarverksmiðjan hafi verið með þessa lánafyrirgreiðslu í erlendri mynt hafa bændur eftir sem áður staðgreitt sinn áburð þegar þeir hafa tekið hann hjá viðkomandi verslunum. Hvar hafa þá verið rekstrarlánin sem hafa gengið til söluaðila til að fjármagna með viðskiptin við Áburðaverksmiðju ríkisins? Það er sannarlega ekki óeðlilegt að á þetta sé litið. Það er einkennileg bændaást sem er við það bundin að taka í forsvar viðskiptahætti sem þessa. Þórarinn Sigurjónsson sagði m. a. áðan að í þessum tillöguflutningi fælist árás á bændurna. Ég veit ekki með hvaða hætti er hægt að draga þær ályktanir af þessum tillöguflutningi að hægt sé að setja fram slíkar fullyrðingar. Það er að sjálfsögðu megintilgangurinn með þessum tillöguflutningi að í ljós komi með hverjum hætti og hvort þetta fjármagn nýtist þeim sem eru í framleiðslunni. Og ef sú hugsun er af þeim toga að það sé árás á bændurna í landinu, þá fer ég satt að segja að eiga erfitt með að skilja með hvaða hætti eigi að leggja bændastéttinni lið. Það má vel vera að skilja ætti hér frá og taka bændurna út úr þessari umr., framleiðendurna sjálfa, og í rauninni held ég að það sé eini kosturinn og besti kosturinn og gera það með þeirri einföldu ákvörðun að borga þeim út afurðirnar þegar þær koma á markað, láta þá njóta sömu mannréttinda og viðskipta og allar aðrar stéttir, allir aðrir þegnar í þessu þjóðfélagi njóta. Þá gætum við út af fyrir sig sleppt tillöguflutningi af þessum toga að því er varðar framleiðendurna sjálfa. Hvernig skyldi annars vera með þá viðskiptastöðu sem bændurnir hafa í þessu landi? Það er komið svo, að hlutur bóndans sjálfs nemur á þessu hausti 27% af heildsöluverðinu. Hitt þarf að greiða í vinnslukostnað, í sölukostnað og fyrir aðföng í búrekstrinum. 27 kr. af hverjum 100 kr. af heildsöluverðinu eiga að falla í hlut bóndans og þó raunar ekki það því að frá dregst sú upphæð sem er mörkuð sem launagjald á bændurna. Þar á ég við búnaðarmálasjóðsgjald, bjargráðasjóðsgjald, stofnlánadeildargjald og lífeyrissjóðsgjald, svo að dæmi séu nefnd. Þessi gjöld nema um 3% af grundvallarverði, sem gerir meira en 2% af heildsöluverði. Þá er farið að koma að því að tala um skítaverð, sem er fjórða hver króna sem greidd er af heildsöluverðinu því það fé sem í markaða tekjustofna fer er dregið frá áður en nokkurri einustu krónu er skilað bændunum. Þá er eftir fjórða hver króna af heildsöluverðinu og tæplega það. Svo geta menn haldið áfram að reikna og sjá hvernig hlutirnir þróast þegar ákveðnum hundraðshluta er haldið eftir af útborgun. Menn geta rétt látið sér detta til hugar hvernig það hefur snert bændurna í þessu landi þegar þeir fengu þær fréttir í desembermánuði s. l. að sláturleyfishafar gætu ekki skilað öllu því fjármagni sem landbúnaðinum bar, ekki fyrir innleggið frá því í haust, heldur fyrir innleggið á árinu 1982! Það er ekki allt saman komið enn og sumt af því kemur aldrei til skila til bændanna. Það sér hver maður að svona lagað gengur ekki, ekki undir nokkrum einustu kringumstæðum. Það er alveg óhagganleg staðreynd, það liggja fyrir um það útreikningar, að dreifingar- og sölukostnaður er núna jafnhár í heildsöluverðinu og allar launagreiðslur til sveitafólks á Íslandi. En það dugir samt ekki til að menn fái þennan smánarhluta af verðinu. Er nokkur furða þó að menn vilji líta eitthvað í kringum sig í sambandi við þessi mál? Ég á ekki von á að ég og hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson séum ósammála í þessum efnum. Þetta er ástand sem með engum hætti er hægt að þola. Það er ekki til nema eitt svar við þessu og það er að bændur fái borgað út þegar þeir koma með vörur sínar til innleggs. Til þess að það sé hægt þarf að sjálfsögðu að stýra afurðalánafénu, niðurgreiðslufénu og útflutningsbótafénu. Öðruvísi næst þetta ekki fram. Menn geta orðað það með hvaða hætti sem þeir vilja fyrir mér, hvort sem þeir kalla það árás á íslenska bændur eða eitthvað annað, hvort sem það er hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson eða einhver annar, þegar ég segi að þetta kerfi þolum við ekki lengur. Það verður að gera upp við bændurna í þessu landi með sama hætti og við aðra þá sem taka fé fyrir vinnu sína. Annað er óþolandi og við verðum að rekja hverja þá leið sem fær er til að ná því markmiði. Þessi till. er innlegg í þá umr. og m. a. af þeirri ástæðu er hún flutt.



Herra forseti. Því miður heyrði ég ekki umr. sem fram fór sennilega s. l. fimmtudag um þessa till. þar sem hv. 1. flm. mun hafa talað fyrir till. og umr. fóru fram um hana að öðru leyti. Þegar þáltill. er lesin yfir má svo sem segja að það sé mjög eðlilegt að svona till. komi hér fram og hún fái ekki mikla umfjöllin til að byrja með, ef málflutningurinn væri í samræmi við þá till. sem er hér til umr. Það er t. d. vitnað í skýrslu Þorvaldar Búasonar eðlisfræðings. Nú langar mig til að spyrja hv. 1. flm. Nú kom skýrsla frá Sláturfélagi Suðurlands þar sem svarað er þessari skýrslu. Það vita nú allir hverjir ráða ríkjum í Sláturfélagi Suðurlands. Þeir svara þessari skýrslu frá orði til orðs. Hefði ekki verið eðlilegt að birta þá skýrslu þar sem svarað er skýrslu Þorvaldar Búasonar? Ég vona að flm. þessarar till. taki fullt mark á því sem forustumenn Sláturfélags Suðurlands segja um þessi mál. Því miður hef ég ekki skýrslu þess undir höndum þó ég hafi lesið hana, en ég vil skora á n. sem fær þessa till. til meðferðar að fá skýrsluna og athuga efni hennar og svör við skýrslu Þorvaldar vegna þess að þar er svarað þeim efnisatriðum sem hér koma fram. Ég vil líka biðja hv. flm. að hugleiða hvernig stendur á að bændur hafa ekki óskað eftir því að breyting yrði gerð á þessu kerfi. Eru það ekki þeir sem búa undir þessu kerfi? Hvers vegna skyldi það vera að þeir hafa ekki beðið um breytingar? Það eru allt aðrir menn sem eru að fjalla um þetta bæði í blöðum og hér og því miður helst menn sem hafa minnsta þekkingu á þessum málum. Það má segja að það sé alveg í réttu hlutfalli að eftir því sem mennirnir vita minna um þessi mál því meira tala þeir.

Það er ekki nóg að menn hafi þekkingu ef menn beita henni alltaf bandvitlaust.

Já, það má segja það. Það er ágætt að einmitt þetta hljóð kom því að síðasti hv. ræðumaður fór að tala hér um áburðarverð máli sínu til stuðnings. Það er eins og þessi hv. flm. geri sér ekki grein fyrir því hver rekur Áburðaverksmiðjuna og hver ber ábyrgð á verðinu og rekstrinum. Eru það samvinnufélögin?

Sagði ég það?

Ja, sagðir. Hver ber ábyrgð á því? Það er ríkið sem rekur þetta og það er Alþingi sem kýs stjórnina.  Menn tala um það hér að engar skýrslur liggi fyrir í sambandi við þetta t. d. frá bönkunum. Það hefur komið - ég held það - á undanförnum árum tvisvar sinnum svipuð till. hér eða a. m. k. var hugmyndin á bak við hana svipuð sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson flutti hér um árið. Þá komu umsagnir frá bönkunum, t. d. frá Magnúsi heitnum Jónssyni frá Mel. Ég vona að hv. flm. taki mark á því sem fyrrv. varaformaður Sjálfstfl. og fjmrh. sagði um þessi mál.  Auðvitað hef ég alls ekki á móti því að sú athugun sem felst í þessari till. fari fram, langt frá því, og ég veit að hv. 1. flm., Guðmundur H. Garðarsson, ég þekki hann það vel, vill vel í þessu máli. Hitt er annað mál, að það fer ekki fram hjá mér að hann skortir töluvert mikla þekkingu á þessu máli. Hann þekkir hvernig þetta er hjá sjávarútveginum, það veit ég vel, en hann þekkir ekki þessi mál í sambandi við landbúnaðinn. Ég vil aðeins í þessu sambandi skýra frá því, þó ég ætli ekki að fara á þessum kvöldfundi að eyða of löngum tíma, að Kaupfélag Eyfirðinga mátti sæta því til fleiri ára að fá heildsala í Reykjavík til að selja t. d. smjör og osta og þess háttar áður en Osta- og smjörsalan tók til starfa. Hver haldið þið að sé nú reynslan á því hvað þessi kostnaður minnkaði við tilkomu Osta- og smjörsölunnar? Það eru ekki 25% sem þarf að borga nú miðað við það sem áður var og það er sölukostnaður. Það er eingöngu sölukostnaðurinn sem ég á við því að Osta- og smjörsalan er fyrst og fremst og raunar eingöngu pökkunar- og dreifingarmiðstöð. Þetta er hægt að sýna fram á. Það er til um þetta grg., sem hægt er að leggja á borð þm. ef menn óska þess. Ég ætla ekki að fara að ræða till. í löngu máli. Ég vil undirstrika aftur og ég vil að menn hugleiði að það eru ekki bændur sem hafa óskað eftir því að breyta þessu kerfi. Þeir sem vilja breyta þessu vilja neyða það upp á bændur. Menn hafa ekki viljað till. Eyjólfs Konráðs í sambandi við beinar greiðslur til bænda. Það hefur verið rætt um það á fundum t. d. norður í landi, fundum samvinnufélaganna. Menn telja það neikvætt spor þar. Ég hygg að það sé svipað og kom fram í skýrslu Sláturfélags Suðurlands. 

Staðgreiðslan.

Það er alveg rétt. Það er baráttumál bændastéttarinnar til fleiri ára að fá staðgreiðslu. En þá er spurningin hvernig á að koma henni við. Á t. d. ríkið að kaupa þessa framleiðslu? Er það leiðin? Það er ekki nóg að segja: Það þarf að koma á staðgreiðslu. Það þarf að finna einhvern farveg til þess að hún sé möguleg.  Það er dálítið villandi eins og hv. þm. Egill Jónsson komst að orði áðan þegar hann er að tala um heildsöluverð og hluta af því, vegna þess að það er viðmiðunin í gegnum árin, ekki heildsöluverðið, heldur er það grundvallarverð, sem kallað er, til bænda sem á að miða við prósenttöluna af vinnuliðnum. Ég hef ekki í kollinum hvernig það er, en það er allt önnur tala. En ef vinnslu- og dreifingarkostnaður er ekki í samræmi við það sem áætlað er kemur það niður á bændum vegna þess að þeir eiga og reka þessar vinnslustöðvar. Þetta verða menn að athuga. Það er hægt að hugsa sér að einhverjir aðrir kaupi og taki yfir þessar vinnslustöðvar. Hver á að gera það? Hvernig á að reka þær? Það hefur komið í ljós við könnun að vinnslu- og dreifingarkostnaður á landbúnaðarvörum á Íslandi er lægri en nokkurs staðar annars staðar í nágrannalöndum. Það skulu menn athuga. Það kerfi hafa ýmsir áhuga á að rífa niður og breyta um væntanlega til að minnka kostnaðinn. Ef við finnum leið til að minnka kostnaðinn á auðvitað að fara þá leið, en það á ekki að gera það bara breytinganna vegna, ekki síst ef allt bendir til þess að við séum að taka upp kerfi sem eykur kostnaðinn. Það verða sjálfsagt framhaldsumr. um þáltill. eftir að hún kemur úr n. og ég ætla að láta staðar numið út af þeim umr. sem ég hlustaði á í dag nema að einu leyti. Menn eru að tala um félagssamtök fólksins. Ég vil nú spyrja vin minn, hv. þm. Guðmund H. Garðarsson: Eru ekki félagasamtök fólksins t. d. þjóðin í heild? 

Kannske of vel.

Ef félagarnir í samvinnufélögunum hafa ekki áhrif þar er það vegna þess að þeir bera sig ekki til þess. Ég er orðinn gamall og grár eins og hv. þm. sjá en ég tel mig hafa reynslu af samvinnufélögunum. Ég hef oft gagnrýnt samvinnufélögin, því að jákvæð gagnrýni er öllum holl, og ég hef gert það með því hugarfari, og við höfum oft breytt ýmsu eftir að gagnrýni hefur komið frá hinum ýmsu félögum út um byggðina og frá ýmsum bæjarbúum líka því að Kaupfélag Eyfirðinga er sterkt félag og fjölmennt. - En ég segi það enn og aftur, að ef menn fá ekki lagfæringar á því sem þeim finnst vera gagnrýni vert er það vegna þess að félagarnir fylkja ekki liði, hafa ekki áhuga eða einurð til að laga það sem þeir telja að aflaga fari. Á sama hátt er í þeim félögum sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson þekkir best og starfar í.



Herra forseti. Mig langaði í stuttu máli, af því að það er nú farið að líða ansi á kvöldið, að leiðrétta nokkur atriði sem komið hafa fram í umr. og í fyrsta lagi það sem hv. þm. Kristófer Már Kristinsson sagði í sinni ræðu. Hann talaði t. d. um trúnaðarbrest milli bænda og neytenda. Ég kannast ekki við slíkt, en e. t. v. er það að einhverju leyti rétt. Það hefur verið alið á vissum þáttum sem hafa haft þær afleiðingar að kannske hefur orðið trúnaðarbrestur þarna á milli. Það er okkur öllum hér inni sjálfsagt á móti skapi. Ég vil halda því fram. En ég er hræddur um að fjölmiðlar hafi stundum átt nokkurn þátt í því að ala á þessum atriðum sem gjarnan hafa orðið til þess að orðið hefur trúnaðarbrestur. Hann minntist líka á í sinni ræðu að bændur hefðu framleitt minna, en hefði fjölgað jafnframt. Þetta er rangt.

Ég sagði að það virðist stefna búmarksins að bændur framleiddu minna.

Það er rétt, það kom á eftir. En það hefur stórfækkað fólkinu sem vinnur við landbúnaðinn. Framleiðslan hefur aftur á móti ekki minnkað. Þess vegna er þetta ekki rétt hjá hv. þm., en það getur vel skeð að búmarkið verði til þess enda er það neyðarráðstöfun sem er verið að beita til að draga úr framleiðslu. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson kom hérna að nokkrum atriðum sem ég get ekki látið hjá liða að leiðrétta út af því að hann sleit þar setningar úr samhengi í minni ræðu. Mér finnst eðlilegt að þar sé rétt eftir haft og get haft það alveg eins og ég sagði það. Hann kom að því t. d. að hann hefði aldrei séð neina skýrslu um þessi mál nema Þorvaldar Búasonar. Mér fannst það undirstrika líka hvað hann er ókunnugur í þessu máli og hefði átt að geta kynnt sér það betur, ef hann hefði kært sig um að gera það, út af því að þessi mál hafa verið til umr. hér á þingi, eins og hv. þm. Egill Jónsson tók rækilega fram, um nokkur undanfarin ár. Þess vegna þótti mér heldur miður að hann skyldi ekki hafa kynnt sér málið betur áður en hann fór að leggja eingöngu þessa einu skýrslu til grundvallar sínu máli hvað varðarlandbúnaðinn. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sagðist hafa áhuga fyrir bændum og viðskiptum við landbúnaðinn og væri þess vegna ekkert síður bændavinur en við hinir. Ekki rengi ég það, það dettur mér ekki í hug, en hitt vil ég segja að mér finnst, og það tók ég greinilega fram í minni ræðu, skrítið þegar þessir hv. þm., sem þykjast vera kunnugir, og eru kannske að vissu leyti, einhverjum bændum, taka upp svona mál án þess að nokkurn tíma hafi frá samtökum bænda komið fram um það ósk að þau mál væru tekin upp hér á Alþingi, þ. e. hvað varðar afurða- og rekstrarlán. Hér er þess vegna tekið upp mál af þm., sem fyrst og fremst eru þm. þéttbýlisins, sem ekki hefur sérstaklega verið samþykkt eða beðið um að flytja um till. hér á Alþingi. Ég vil taka fram í þessu sambandi að ég sagði í minni ræðu hér áðan, sem ég ætla að endurtaka: Ekki hafa bændasamtökin mér vitanlega óskað eftir breytingum á núverandi fyrirkomutagi og ættu þau þó að hafa forustu um að fá lagfæringar á þeim sérstöku samningum sem eru um afurða- og rekstrarlán Ég held að þarna sé innlegg í málið, að það ætti ekki síst að koma frá þeim sem verða að búa við kerfið beiðni um endurskoðun. Ég held að að þessu leyti ættum við að hlusta á þá fyrst og fremst. Hinu er ég sammála, og ég hef ekki mótmælt því á neinn hátt hérna í ræðu, að eðlilegt væri að skoða þetta, en ég tel óeðlilegt, eins og ég reyndar tók fram, að fram komi till. um það á meðan ráðh. er að láta gera athugun á þessu á sínum vegum. Ég er algjörlega sammála því að við eigum að endurskoða kerfið. Við eigum að láta það vera sem mest í takt við tímann. Ef hægt væri að stjórna þessu á betri hátt þá væri ég innilega sammála því. Ég vil koma að því líka að hv. 6. þm. Reykv. minntist á að þetta væri eins og átthagafjötrar á bændastéttina, sem hefðu verið lagðir á hana einhvern tíma fyrr meir. Þarna er ákaflega drjúgt til orða tekið. Ég held að þetta kerfi hafi ekki verið neinir átthagafjötrar á neinn máta, heldur var með því reynt að bæta úr því ófremdarástandi sem var á afurðasölumálum á sínum tíma. Það ætti hv. þm. líka að geta kynnt sér af spjöldum sögunnar. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sagði að það sem hann segði hér hefði aldrei verið hugsað sem nein árás af sinni hálfu á bændur. Ég held að ég hafi hvergi tekið það fram heldur að það hafi verði árás á bændur. Ég skal lofa ykkur að heyra hvað ég sagði um það. - Og hann bætti því við að ég hefði nefnt sérstaklega Samband Ísl. samvinnufélaga í því sambandi, en hann hefði ekki minnst á það í sinni ræðu. Mér fórust orð á þennan veg: En flm. hv. Guðmundur H. Garðarsson talaði nær eingöngu um þann þátt sem snýr að bændum og samvinnufélögum þeirra. - Ég nefndi ekki Samband Ísl. samvinnufélaga þarna, en hann veit það alveg eins og ég að það eru mörg fleiri félagasamtök sem reka vinnslustöðvar landbúnaðarins, sláturhús og mjólkurbú. Áður en ég læt þessu lokið ætla ég aðeins að koma að því sem hv. þm. Egill Jónsson sagði áðan. Hann byrjaði á því að segja að till. væri ekki lík till. sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefði flutt hér fyrr á árum, enda sagði ég það heldur aldrei í minni ræðu, en ég sagði að hún væri mjög í sama anda. Ég held að ekki sé hægt að neita því að það eru vissir þættir í þessari till. sem benda í sömu átt. Hv. þm. minntist líka á ýmislegt fleira og þar á meðal að ég hefði verið að tala um árás á bændurna. Hann var sem sé með þetta sama. Þetta er alls ekki rétt. Ég sagði það aldrei. En ég sagði: Er ekki hér, ég spyr að því, er ekki hér einu sinni enn þá á ferðinni árás á bændur og hin frjálsu félagasamtök landsmanna? - Ég sagði ekki að þetta væri árás. ég spurði hvort ekki væri hér verið að gera árás á þá. Það má segja að kannske sé óbeint sagt að gerð sé árás, en ekki vil ég segja að svo sé.

Það er ekki mál hans að ræða það.

Það er ekki mál hans að ræða það, segir hv. þm., en hann hafði margt við þetta að athuga.

Það er annað mál,

Já, og það er kannske nokkuð svipað og að gera árás á það kerfi sem nú er fyrir þessi samtök. Hv. þm. Egill Jónsson kom líka að því að bændur þyrftu að fá sitt verð greitt sem allra fyrst. Ég vil í lokin undirstrika að ég er algjörlega sammála því. Ef við getum komið því á með þeirri endurskoðun sem nú fer fram hjá Seðlabanka er það mikils virði.

Og ýmsu fleiru.

Og ýmsu fleiru, já. Ég sagði aldrei í mínu máli að ég væri á móti því að bændur fengju leiðréttingu á sínu kerfi. Ég hélt að þið hefðuð tekið eftir því líka að ég sagði að æskilegt væri að geta einfaldað það og koma betra lagi á það, en ég sá ekki ástæðu til þess að endilega væri um tvíverknað að ræða varðandi úttekt á þessum málum.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa því yfir að ég styð þessa þáltill. Sú umr. sem hér hefur átt sér stað er til margra hluta upplýsandi þó að hún sé kannske ekki ýkja upplýsandi um efnisatriði þess máls sem hér um ræðir, enda till. flutt í þeim tilgangi að fá upplýsinguna fram. Ég held að ég verði að segja það að ég lít ekki svo á að þessi till. sé árás á bændastéttina í þessu þjóðfélagi og get ekki með nokkru móti fengið þá hluti til að ríma að hægt sé einu sinni að spyrja þeirrar fáránlegu spurningar. En þær athugasemdir sem hv. 2. þm. Suðurl. Þórarinn Sigurjónsson og Stefán Valgeirsson, 3. þm. Norðurl. e., hafa gert við málflutning hér vekja óneitanlega nokkrar grunsemdir um að verið sé að hreyfa máli sem mönnum er að einhverju leyti óþægilegt að hreyft sé. Ég viðurkenni það að ég geri mér ekki alveg grein fyrir af hverju, en vona að að þessari tillögu samþykktri og þeirri úrvinnslu fram kominni sem hún fer fram á þá hugsanlega átti menn sig eitthvað á því. Eitt af því sem þessir hv. þm. báðir eru að gagnrýna í málflutningi framsögumanna er það að þeir tali af vanþekkingu. Þó hafa þeir það svart á hvítu fyrir augunum að till. er að biðja um upplýsingar, þannig að flm. viðurkenna það í raun með tillöguflutningnum að ákveðin vanþekking er á ferðinni. En málflutningur hv. þm. Stefáns Valgeirssonar og Þórarins Sigurjónssonar gengur út á það í aðra röndina að það sé í raun og veru eins konar - ja siðleysi að tala um þessa hluti án þess að hafa til þess einhvers konar umboð, svona með sama hætti eins og að ég mætti ekki tala hér trúmál án þess að kunna Gamla testamentið utan að. Annað er það sem þeir halda fram, að þetta sé ekki samkvæmt kröfum bændastéttarinnar og þar af leiðandi sé í raun og veru ekki grundvöllur fyrir tillöguflutningi sem þessum, þar sem bændur hafi ekki farið fram á það. Nú eru bændur, eins og báðir hv. þm. vita, mikill minni hluti þessarar þjóðar. Og verðlagningarmál landbúnaðarafurða hafa náttúrlega tvo enda. Annar þeirra, þ. e. sérstaklega sá útgjaldasami, hann lýtur eða snýr að neytendum. Og það er ekkert skrýtið þó að menn standi upp og biðji um skýringar á því að aðeins ein króna af þeim fjórum sem menn greiða í heildsöluverð landbúnaðarafurða fari til bænda, hvert hinar þrjár fari í raun og veru og með hvaða hætti. Og þegar gerð er athugasemd við það að menn standi upp og telji sig vera að tala fyrir hagsmunum neytenda eða þjóðarinnar sjálfrar og tala um það í raun og veru hér úr þessum stól að þjóðin geti sjálfri sér um kennt, hún hafi ekki haft uppburði í sér til þess að gera athugasemdir við þetta, þá eru menn náttúrlega að horfa fram hjá staðreyndum máls sem voru reyndar hér til umr. í Nd. í gær og hv. þm. Stefán Valgeirsson lagði þar reyndar nokkur orð í belg sem sé kosningalagafrv. fræga. Þjóðin hefur misjafna aðstöðu til að segja álit á þessum mátum hér á hv. Alþingi. Það vita þessir menn mætavel. Og það er kannske engin furða að tillöguflutningur til úrbóta í þessu málefni eða einfaldlega til upplýsingar í því hafi ekki skilað árangri sem skyldi. En oft var þörf en nú er nauðsyn. Ég vonast til þess að hv. þm., sem talað hafa í þessu máli, standi við þær viljayfirlýsingar sem fólust í orðum þeirra, að í sjálfu sér hafi þeir ekkert á móti þessum tillöguflutningi, í sjálfu sér hafi þeir ekkert á móti þessari rannsókn, og veiti þá málinu það brautargengi sem það þarf með.



Herra forseti. Fyrr í þessum umr. var spurt: Hvernig stendur á því að flm., og þó einkum frsm. þessarar till. og aðrir þeir sem hafa gert hana að umræðuefni hafa áhuga á málefnum bænda? Bak við þessa spurningu bjó, fannst mér, svolítil tortryggni. Hvað eru þessir menn að vaða upp á dekk? Hvað eru þeir að skipta sér af því sem þeim kemur ekki við? Hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson tók það líka fram að það hefði svo sem enginn pantað þessa tillögu, bændur hefðu ekkert beðið um þetta. Og hvað eru menn að flytja mál á þingi sem enginn hefur pantað? Þetta lýsir nú hugarheimi um hlutverk þm. sem má kannske segja margt um, en ég ætla ekkert að fjölyrða um annað en það, að þá væri illa komið á löggjafarsamkomu þjóðarinnar ef hér væru ekki flutt önnur mál en þau sem hagsmunahópar, sem mikilla fjárhagslegra hagsmuna eiga að gæta í hinum og þessum bankastofnunum eða þjóðhagslegum kerfum, hefðu pantað fyrir fram. En svarið við spurningunni - hvað eru þessir menn að skipta sér af þessum málum - það er mjög einfalt, ákaflega einfalt. Það er nefnilega það að ef ekki væru til aðrir en framleiðendur landbúnaðarafurða í þessu landi, þ. e. ef ekki væru til hér neinir neytendur, sem eru hin hliðin á stóru niðurgreiðslukrónunni, þá væru heldur engir bændur. Það eru tvær hliðar á þessu máli, annars vegar framleiðendurnir og hins vegar neytendurnir, og landbúnaðarmál á Íslandi eru fyrir löngu síðan orðin neytendamál og eru það auðvitað að sjálfsögðu öðrum þræði, neytendamál, og þau eru að verða það í sívaxandi mæli. Hvers vegna? Það er vegna þess að að tilhlutan löggjafarsamkundunnar eða meiri hluta hennar hefur hér verið útbúinn lagarammi og stofnanarammi utan um starfsemi landbúnaðarins sem, þegar hann er skoðaður í heild sinni, þýðir að forsendur landbúnaðarframleiðslu í landinu eru að verulegu leyti komnar undir millifærslugreiðslum frá neytendum. Það nægir að nefna bara nokkur dæmi. Það er staðreynd að landbúnaðurinn sem slíkur nýtur í skjóli lagaverndar frelsis frá innflutningssamkeppni. Hann er verndaður fyrir samkeppni erlendis frá.  Hér hefur verið lögð fram á hv. Alþingi ítarleg fsp. um Íslenska aðalverktaka og starfsemi þeirra á Keflavíkurflugvelli. Hvers vegna er verið að spyrjast fyrir um það? Það er vegna þess að þetta fyrirtæki, sem er samsteypufyrirtæki nokkurra forréttindahagsmunahópa í þessu þjóðfélagi, starfar á einni forsendu. Það starfar í skjóli ríkisverndaðrar einokunar. Eðlilegasta hugsun væri sú ef svo væri ekki að þetta væri starfsemi sem væri boðin út á markaði. En gegn því snúast mjög áhrifamikil öfl vegna þess að þá er sagt: Ja, hinn erlendi aðili sem unnið er fyrir mundi hagnast á því. Þess vegna er eðlilegt að þarna sé einokunarstarfsemi. En um leið snúast þessi rök við vegna þess að þetta eru þá einföldustu og sígildustu rök um að þessa starfsemi á að þjóðnýta algjörlega. Ef um er að ræða starfsemi sem haldið er uppi í skjóli einokunar eru það rök fyrir því að ef hún skilar einhverjum arði eða hagnaði þá beri að þjóðnýta hana. Hvers vegna á ríkisvaldið sem slíkt eða löggjafarvaldið sem slíkt að afhenda einhverjum fáeinum einstaklingum slíka lögverndaða einokun, m. ö. o. nánast tiltekið einkaleyfi til að prenta peninga? Strax þessi staðreynd um hina lögvernduðu verndun frá samkeppni skapar landbúnaðinum gífurlega mikla sérstöðu. En það er fleira. Á löngum tíma hefur því svo verið fyrir komið að ríkisvaldið eða meiri hluti af löggjafarsamkomu þjóðarinnar hefur tekið að sér að ábyrgjast að halda uppi verði íslenskra landbúnaðarafurða, hinna hefðbundnu landbúnaðarafurða, hvað svo sem líður öllum markaði. Niðurgreiðslurnar og útflutningsbæturnar eru ósköp einfaldlega trygging fyrir því að hvað svo sem gerist á þessum lögverndaða innanlandsmarkaði, ef eftirspurn minnkar þá er það engu að síður tryggt fyrirfram að þessum afurðum skal komið í lóg á einhverju lögvernduðu verði, alveg burtséð frá öllum öðrum forsendum. Þetta eru líka gífurlega mikil forréttindi. Við erum ekki að tala um neinar smáupphæðir, við erum að tala um hvorki meira né minna en um hálfan annan milljarð á fjárlögum ríkisins á þessu ári, sem til þessa fer. Og þetta eru engan veginn sjálfsagðir hlutir. En þetta er hins vegar vissulega röksemd fyrir því að landbúnaðarmál á Íslandi eru ekki bara spurning um hagsmuni bænda. Landbúnaðarmál eru ekki hvað síst, ef við lítum á þau út frá þessum sjónarhól, einhver þýðingarmestu hagsmunamál neytenda líka. Það er mesti misskilningur að sú togstreita sem orðið hefur um þessi mál sé tilbúin í fjölmiðlum, hún er það ekki. Þó að greinaskrif séu tíð um þessi mál eru þau fyrst og fremst af því taginu að lýst er óánægju neytenda með sitthvað í þessu kerfi. En hitt má hins vegar jafnharðan bóka að launaðir fulltrúar og hagsmunaverðir þessa kerfis eru óðar komnir fram á ritvöllinn til að svara. En umræðan sem slík er ekki búin til af fjölmiðlum. Þeir sem verja þetta kerfi svara venjulega á þennan hátt: Ja, niðurgreiðslurnar, þær koma landbúnaðinum ekkert við. Þetta er bara hagstjórnartæki. - Síðan segja þeir: Niðurgreiðslur eru hagstjórnartæki og það er ríkisstj. eða þing sem tekur ákvarðanir um að beita niðurgreiðslum. Þetta er tengt gamla leiknum um vísitölufalsanir til að halda niðri verði - og kaupgjaldi - og sé þar af leiðandi í þágu neytenda. Að vísu má halda því fram að niðurgreiðslur geti verið hagstjórnartæki. En þá verður um leið að segja: Af hverju er sú ákvörðun tekin að greiða niður bara vöruverð á hefðbundnum landbúnaðarafurðum? Af hverju ekki að greiða niður annað verð, verð á hlutum sem jafnvel eru snarari þáttur í neyslu eða framfærslu t. d. láglaunafólks í þéttbýli? - Nú vita allir miðað við það verðlag sem á þessum vörum er, að þetta eru í minnkandi mæli fyrst og fremst neysluvörur hinna fátæku. Þetta er aðeins lítill hluti af röksemdafærslunni því að niðurgreiðslur í svona stórum stíl hafa margvíslegar afleiðingar - hliðarverkanir. Þær eru í fyrsta lagi til þess að halda niðri verðinu til neytenda og þar af leiðandi eru þær framleiðsluhvetjandi. Niðurgreiðslur í svona stórum stíl valda því að framleitt er meira af þessum vörum vegna þess að verðið er tilbúið með niðurgreiðslum. Ef íslenskir neytendur ættu að borga raunverulegt framleiðslukostnaðarverð mundi það óhjákvæmilega hafa í för með sér verulega minnkun framleiðslu. Sama er að segja um útflutningsbæturnar, þær eru ekkert annað en hrikalegur skattur á íslenska neytendur og búið að vera við lýði lengi og er partur af þessu tryggingakerfi. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi um að þetta eru alveg ótvírætt sannanir fyrir því að það er engin goðgá þótt þm., sem eru fulltrúar þéttbýlisbúa, ræði landbúnaðarmál. Við þurfum ekkert að vitna í neina bændarómantík til þess, við þurfum ekki að segja sögu af því að við erum flest hver á þeim aldri, sem hér erum inni, að við höfum einhverja reynslu af sveitardvöl og af störfum í landbúnaði, við eigum vini og frændur í bændastétt o. s. frv. Við þurfum yfirleitt ekki - eigum ekki að þurfa að svara ásökunum um árásir á bændastéttina, þetta er orðinn kækur hjá framsóknarmönnum. Það má ekki ræða um landbúnaðarmál nema með því að fá svona gusur framan í sig og er auðvitað ekki svaravert. Menn geta deilt um hvort þau dæmi, sem nefnd eru í þessari grg. Þorvaldar Búasonar um að bændur beri skarðan hlut frá borði sjálfir í þessu kerfi, eru rétt. Ófáir eru þeir bændur sem mundu taka undir þetta. En að sjálfsögðu er tillagan á engan hátt árás á bændastéttina, hún er beiðni um úttekt á einum þætti, aðeins einum þætti af því kerfi sem komið hefur verið upp að frumkvæði löggjafans gegnum ríkisrekna banka, sem varðar afurðalánakerfið og er að vísu alls ekki eingöngu um landbúnaðinn. Um það má margt segja. En það er a. m. k. ástæða til að vísa frá röksemdum sem snúast um það að það séu aðeins fulltrúar þessa kerfis sjálfs eða menn sem hafa landbúnað að atvinnu sem hafi rétt til að fjalla um landbúnaðarmál. Ég er búinn að segja nóg um það að þessi mál eru með þýðingarmestu málum sem varða neytendur og þar með alla landsmenn. Efnislega sagði ég mína skoðun á þessu máli fyrr við þessar umr. og þarf ekki að árétta það. Ég sé ekki ástæðu til að víkja frekar að einstökum efnisatriðum sem fram hafa komið í umr.