Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessu máli var vísað til fjhn. skömmu fyrir jól í vetur. N. tók frv. þá þegar fyrir á fundi og sendi það til umsagnar ýmsum samtökum atvinnuvega og almennra skattþegna, eins og nánar greinir í nál. meiri hl. Eftir að þing kom saman á ný að loknu jólaleyfi, hafa fjhn. beggja þd. fjallað um málið á allmörgum sameiginlegum fundum. Ýmsir sérfræðingar í skatta- og efnahagsmálum hafa setið þessa fundi með n., látið í té tölulegar upplýsingar, gefið ábendingar um tæknileg atriði og svarað fsp. nm. Fjhn. þessarar hv. d. hélt svo að lokum fundi ein út af fyrir sig, og eins og fram kemur á þskj. 392, varð n. ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til. að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem bornar eru fram á þskj. 393, 1. minni hl. leggur til, að því verði vísað frá með rökst. dagskrá, og 2. minni hl. vill vísa því til ríkisstj., en flytur þó einnig brtt. til vara. Áður en ég sný mér að því að gera grein fyrir brtt. meiri hl., vil ég með örfáum orðum rifja upp aðdraganda málsins. Í málefnasamningi stjórnarflokkanna er ákveðið að endurskoða skiptingu verkefna og valds milli ríkis og sveitarfélaga í þeim tvíþætta tilgangi að auka sjálfsforræði byggðarlaganna og gera skiptingu greiðslubyrða milli ríkis og sveitarfélaga einfaldari og um leið ákveðnari en hún hefur verið nú um langt skeið. Þá er kveðið á um endurskoðun tryggingalöggjafar í því skyni að tryggja öllum þjóðfélagsþegnum lífvænlegar lágmarkstekjur, um leið og horfið verði frá því að afla tekna til tryggingakerfisins með persónusköttum án alls tillíts til efnahags. Í málefnasamningnum er jafnframt kveðið á um endurskoðun á tekjuöflunarleiðum hins opinbera í heild með það fyrir augum, að skattabyrðinni verði dreift réttlátlegar en nú er gert og beinir skattar verði ekki lagðir á þær tekjur, sem einungis hrökkva fyrir allra brýnustu lífsnauðsynjum. Ríkisstj. hófst þegar handa um að móta þessa stefnu í verki, bæði með skipun mþn. í skattamálum ríkisins og tekjustofnamálum sveitarfélaga og svo með beinum stjórnaraðgerðum. Vegna þess að viðfangsefni Tryggingastofnunarinnar, sveitarfélaganna og ríkissjóðs gripa með ýmsum hætti hvert inn í annað, varð að taka þessa þrjá þætti til athugunar alla í senn, og það hefur verið gert. En vegna þess hins vegar, hve málið í heild var margslungið, var vart framkvæmanlegt annað en vinna fyrirhugaðar breytingar að nokkru í áföngum, og það er ríkisstj. einnig að gera. Þegar hér er komið sögu nú í dag, þá er m.a. búið að gera eftirtaldar ráðstafanir í þá átt, sem stjórnarsáttmálinn lýsir um þessi atriði: hækka lífeyrisgreiðslur trygginganna, lögbinda lágmarkstekjutryggingu, fella niður persónuskatta, svo sem námsbókagjald, iðgjöld til lífeyristrygginga og sjúkrasamlaga, flytja þær greiðslur, er sveitarfélögin hafa innt af höndum vegna löggæzlu og lífeyristrygginga, yfir á ríkissjóð að fullu og greiðslur vegna sjúkratrygginga að hálfu, og það er búið að tryggja landshlutasamtökum sveitarfélaga starfsfé, um leið og gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að hasla þessum samtökum völl í löggjöf. Þessi örfáu dæmi um heinar stjórnaraðgerðir og sumpart löggjöf, sem nú þegar hafa verið gerðar, læt ég nægja. Frv. til nýrrar löggjafar um tekjustofna sveitarfélaga er nú til meðferðar í hv. Ed., og hér í hv. Nd. er samtímis fjallað um frv. það, sem hér liggur nú fyrir um tilteknar breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt. Það er sameiginlegt með báðum þessum frv., að þau eru í senn óhjákvæmileg og sjálfsögð afleiðing þeirra breytinga, sem þegar hafa verið gerðar á tryggingalögunum, og þau eru áfangi, en aðeins áfangi á þeirri braut, sem ríkisstj. markaði í upphafi, að því er varðar heildarendurskoðun á tekjuöflunarkerfi hins opinbera og verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga. Endurskoðun tekjuöflunarkerfisins heldur áfram, og verður leitazt við að ljúka henni á þessu ári. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fjallar aðeins um tiltekna, afmarkaða þætti tekju- og eignarskattslaganna. Hæstv. fjmrh. gerði við 1. umr. málsins ítarlega grein fyrir efni þess í heild og í einstökum gr., og þá fóru einnig fram mjög ítarlegar almennar umr. um frv. Ég mun því í þessari framsögu einkum leitast við að gera grein fyrir þeim breytingum, sem meiri hl. fjhn. leggur til, að gerðar verði á frv., sbr. þskj. 393. 1. brtt. á þessu þskj. er við 3. gr. frv., þar sem rætt er um vexti af stofnsjóðsinnstæðum samvinnufélaga. Til þess að taka af öll tvímæli er lagt til, að síðasti málsliður 2. töluliðar þessarar gr. orðist svo: „Undanþegnir skattskyldu eru þó vextir af skattfrjálsum sparisjóðsinnlánum samkv. 21. gr. og vextir af stofnsjóðsinnstæðum félagsmanna í samvinnufélögum.“ Það þótti öruggara að orða þetta svona til þess að taka af öll tvímæli. 2. brtt. á þessu þskj. felur í sér umorðun á 4. gr. frv., sem aftur er umorðun á 9. gr. laganna. Þessi breyting er einnig gerð til þess að gera ákvæði þessarar gr. gleggri og taka af hugsanleg tvímæli við framkvæmd laganna. En ég sé ekki ástæðu til þess að fara nánar út í þetta í einstökum atriðum. 3. brtt. fjallar um sérstakan frádrátt fiskimanna. Er hún þess efnis, að við 14. gr. laganna, en hún fjallar sérstaklega um skattlagningu sjómanna, skuti bætast ný mgr. á þá lund, að auk frádráttar samkv. 1.–4. mgr. skuli frá öllum beinum tekjum sjómanna af fiskveiðum á íslenzkum fiskiskipum draga 8% teknanna, áður en skattur er á þær lagður. Tilgangur þessa ákvæðis er auðséður og þarfnast ekki frekari skýringa hér, að ég hygg. Þá eru í fjórða lagi tvær brtt. við 6. gr. frv. Fyrri brtt. má skoða sem leiðréttingu, og það er raunar sama að segja um þá seinni, að hún er nánast leiðrétting á orðalagi. Það þykir skýrara og réttara að nota þarna orðalagið „þessara sérstöku fyrninga“, en ekki „hámarksfyrningar“, eins og var í frv. 5. brtt. á þskj. er við 7. gr. Með henni er lagt til að gera þrjár efnisbreytingar á 7. gr. frv., sem er um persónufrádrættina. Í frv. er persónufrádráttur einstaklinga settur 140 þús. kr., en 145 þús. í brtt. Það er hækkun frá gildandi lögum um 11 þús. kr. eða 8.2%. Samkv. frv. hækkar frádráttur hjóna frá gildandi lögum um 32 þús. kr. eða 17%, og ef þau telja fram sitt í hvoru lagi, þá um 16 þús. kr. Í brtt. meiri hl. fjhn. er lagt til, að frádrátturinn hækki í síðarnefnda tilvikinu um 51 þús. eða 54.3% fra gildandi lögum. Þriðja breytingin, sem meiri hl. leggur til. að gerð verði á 7. gr. frv., er sú, að sérstakur frádráttur vegna einstæðra foreldra verði 60 þús. kr. að viðhættum 6 500 kr. fyrir hvert barn. Þessar fjárhæðir eru í gildandi lögum 40 500 kr. og 5 400 kr. Hækkun á einstakling nemur 19 500 kr. eða 48. 1% og á hvert barn 1 100 kr. eða 20.4%. Þá er ég kominn að 6. brtt., en hún er við 10. gr. frv. Samkv. þeirri brtt. verða stigin í álagningu tekjuskatts þrjú. Af fyrstu 50 þús. kr. skattgjaldstekjum greiðist 25%, af tekjum 50–75 þús. kr. greiðist 35% og af tekjum yfir 75 þús. kr. greiðist 44%. En samkv. frv. eru tekjubilin aðeins tvö, og hæsta skattprósenta samkv. því er 45%. Þá er enn lagt til, að við 10. gr. frv., er vísar til 25. gr. laganna, hætist nýr tölul., sem verður IV. í lögunum, um sérstakan frádrátt á lægsta tekjubili gjaldenda 67 ára og eldri. Í þeirri brtt. segir, að tekjuskattur aldraðra, 5 000 kr. eða lægri, skuli felldur niður og tekjuskattur þeirra á bilinu 5–10 þús. kr. skuli lækka þannig, að lækkunin réni í beinu hlutfalli við hækkun tekjuskatts. Þetta síðastnefnda ákvæði þýðir í framkvæmd t.d., að 6 000 kr. skattur skv. almennu reglunni yrði í þessu tilviki 2 000 kr., 7 000 kr. yrði 4 000, 8 000 yrði 6 000 og 9 000 kr. skattur samkv. almennu reglunni yrði 8 000 kr. Aðrar skatttölur á nefndu bili mundu lækka á sama hátt eða í sama hlutfalli og þessi dæmi, sem ég nefndi. Loks er svo brtt. við í I. gr. frv., þ.e. 7. brtt. á þskj. 393, og er um stiga eignarskatts í 26. gr. laganna. Hér er lagt til að í staðinn fyrir 0.4% í frv. komi 0.6% og í staðinn fyrir 0.8% komi 1%. Þetta varðar eignarskatt einstaklinga. Þá er lagt til, að eignarskattur félaga hækki frá frv. úr 1.2 í 1.4%. Þá hef ég - í mjög stuttu máli að vísu - gert grein fyrir brtt. meiri hl. fjhn. Skal ég nú víkja að því, hvaða áhrif þessar breytingar, ef samþykktar verða, þær er varða skattaupphæðir, hafa á tekjuvon ríkisins, og er þá miðað við innheimtutölur. Að sjálfsögðu byggist það, er hér verður greint, á áætlunum eins og allt annað, sem þetta mál varðar, og hefur hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins annazt þá útreikninga. Vilja þeir, er það starf hafa annazt, að sjálfsögðu hafa á alla eðlilega og venjulega fyrirvara fyrir slíkum áætlanagerðum, því að alltaf verður í ýmsum tilvikum að byggja á líkum, þegar þess hattar störf eru unnin. Ég nefni fyrst sérstakan 8% frádrátt fiskimanna samkv. 2. brtt. meiri hl. Það er áætlað, að tekjutap ríkissjóðs vegna þessa ákvæðis sé um 40 millj. kr. Þess má geta, að áætlaður fjöldi fiskimanna á þessu ári er 5 þús. manns, þ.e. á því tekjuári, sem hér um ræðir, 1971. Hækkun persónufrádráttar einstaklinga úr 140 þús. í 145 þús. kr., er talið, að kosti ríkissjóð um 34 millj. kr. lækkun, hækkun frádráttar einstæðra foreldra um 7 millj. kr. Breyting á stigum tekjuskatts þýðir lækkun á frv., sem nemur um 102 millj. kr. Og niðurfelling og sumpart lækkun á tekjuskatti aldraðra með minna en 10 þús. kr. skatt samkv. almennu reglunni kostar í innheimtu á þessu ári um 3 millj. kr. Loks er svo þess að geta, að hækkun eignarskatta samkv. síðustu brtt. meiri hl. fjhn., er áætlað, að nemi um 41 millj. kr. miðað við frv., eins og það var lagt fram. Áætlanir um tekjuöflun ríkissjóðs samkv. frv. þessu voru byggðar á því, að tekjur gjaldenda hækki frá árinu 1970–1971 um 21.5%. Í 3. gr. fjárlaga fyrir yfirstandandi ár eru tekjur af eignarsköttum áætlaðar alls 252 millj. kr. og af tekjusköttum alls 3 158 millj. Að samþykktum till. meiri hl. fjhn., sem ég hef hér verið að lýsa, lækka þessar tölur í heild um u.þ.b. 146 millj. kr. Hversu þetta skarð í tekjuáætlun fjárlaga verður fyllt, er nú í athugun hjá hæstv. ríkisstj. Ég minni aftur á það, að talan 146 er miðuð við innheimt gjöldin, en þegar tekinn er álagður skattur eða álögð gjöld, þá er mismunurinn um 215 millj. kr. Á þessu er alltaf nokkur mismunur yfir áramótin. Það hefur þannig verið með þessi mál höndlað, þetta er reiknað þannig út, og þessi mismunur verður öllu meiri, þegar um er að ræða þyngjandi ákvæði, eins og hér er í sumum tilvikum, sem leiðir af sjálfu sér, þar sem miklir gjaldapóstar eru nú færðir yfir á ríkissjóðinn frá öðrum aðilum. Við 1. umr. þessa máls var m.a. mikið rætt um áhrif fyrirhugaðra breytinga á tekjuöflunarkerfinu á skattbyrði einstaklinganna í heild, og ætla ég hvorki að fara að rifja upp þær umr., er þá fóru hér fram, né víkja að þeirri fræðslustarfsemi margvíslegri, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa haft í gangi í blöðum og á mannfundum síðan fyrir jól. En ég vil greina nokkrar tölur varðandi skattalega stöðu gjaldþegnanna, sem fela í sér samanburð á hinu nýja kerfi og því gamla. Hér verður enn að hafa á alla fyrirvara, og virðist einkum rétt að benda á það alveg sérstaklega, að þar sem hér er yfirleitt um að ræða tölur byggðar á meðaltölum, þá henta þær ekki sem dæmi upp á skattbyrði tiltekinna einstaklinga, vegna þess að tilvikin í skattlagningunni eru svo ótalmörg. En ég ætla hins vegar, að þessar tölur gefi nokkra mynd af þeirri heildarþróun skattheimtunnar, sem verða mun að hinu nýja skattkerfi samþykktu. Í upplýsingum frá hagrannsóknadeild frá 6. þ. m. er leitazt við að gera samanburð á heildarskattfjárhæðum í gamla kerfinu miðað við skattvísitölu 106.5 og í nýja kerfinu eftir breytingar á frv. Þegar tekinn er samanburður á því, sem þeir kalla hér tilvik 1 í eldra kerfinu og hugmynd 2 í því nýja, sem þeir telja skynsamlegasta samanburðinn, þá segir, að eftir breytingar á frv. sé heildarskattbyrðin nánast óbreytt frá eldra kerfi, eða =44 millj. kr. Skattbyrði einstaklinga lækkar um 120 millj. kr., en skattbyrði félaga hækkar um 77 millj. kr. Meginbreytingin er hækkun skatta á eignum, 474 millj. kr., vegna hækkunar fasteignaskatta og hækkunar á eignarskatti félaga, m.a. vegna hins nýja fasteignamats, en aðrir skattar lækka aftur að sama skapi. Hreyfing sú, sem verður hjá einstaklingunum að frv. samþykktu, þýðir í stórum dráttum lækkun skatta á lægstu tekjubilunum, en þynging þeirra á hinum efri. Á yfirliti, sem ég hef fengið frá hagrannsóknadeildinni um skattajafnvægispunkta, kemur m.a. þetta í ljós: Fyrst er greint frá hjónum, barnlausum hjónum, þá er punkturinn 670 þús. kr., allt eftir breyt. á frv. í þá stefnu, sem felst í brtt. meiri hl., hjón með eitt barn 700 þús. kr., hjón með tvö börn 750 þús. og með 4 börn 880 þús., einstaklingur 350 þús., einstætt foreldri með eitt barn 490 þús. og með tvö börn 550 þús. í nýja kerfinu er hér reiknað með útsvörum án álags, og sleppt er öllum eignar- og fasteignasköttum. Talið er, að þegar þeir eru teknir með í reikninginn, þá megi reikna með því, að þessir jafnvægispunktar, sem ég hef núna nefnt, lækki um a.m.k. 100 þús. kr. hjá hjónum. Þetta sýnir, að það næst, sem að er stefnt, að lækka nokkuð álögin á lægstu tekjubilunum, en vitanlega þýðir það þá einnig nokkra þyngingu á hinum hærri. Ég vil aðeins víkja að örfáum punktum öðrum í sambandi við áhrif hins nýja kerfis á skattbyrði einstaklinganna og þá einkum að þeim, sem mikið hafa verið ræddir í umr. manna um þessi mál nú að undanförnu. Ég vil fyrst aðeins minnast á tekjur eiginkonu. Menn hafa mikið velt því fyrir sér, hvort skattaleg staða hjóna, þegar eiginkona vinnur úti, mundi versna, batna eða standa í stað við þær breytingar, sem nú er verið að gera. Hér er erfitt að greina frá og spá í eyður af nokkurri nákvæmni. En ýmislegt er þó augljóst. Það er t.d. augljóst, að það er leyfður sami frádráttur og áður til tekjuskatts. Einnig er augljóst það, sem gerist í sambandi við álagningu útsvara, að í staðinn fyrir, að áður mátti reikna með, þar sem hjón ynnu bæði, að útsvörin kæmust upp í hæsta bil, sem þá var 30%, og kom þá 30% á helming af tekjum konu, þá er nú gengið út frá 10% útsvörum, sem koma á öll launin. Þetta út af fyrir sig er ekki til óhagræðis. En það er margt fleira en þetta, sem grípur þarna inn í, og erfitt er að meta þetta nákvæmlega. Ég hygg, að það megi þó fremur reikna með þyngingu í heild, ef um háar tekjur er að ræða, en ekki á lægri tekjubilum. Þess er að geta, að það eru tekin inn í frv. núna ákvæði; sem auðvelda hjónum að telja fram sitt í hvoru lagi, sbr. 5. brtt. meiri hl., þar sem kveðið er á um, að ef hjón telji fram sitt í hvoru lagi, þá skuli þau hvort um sig njóta frádráttar eins og einstaklingar væru. Á þetta er vert að benda. Og ég hygg nú, að það sé sammæli margra hv. alþm., bæði í stjórnarliði og stjórnarandstöðu, og það hefur m.a. komið fram bæði í ræðum núv. hæstv. fjmrh. og í ræðu fyrrv. fjmrh., þegar hann mælti fyrir skattalagabreytingu í fyrra, að að þessu beri að stefna. Ég hygg, að þetta verði eitt af þeim atriðum, sem mjög verða skoðuð, þegar áfram verður haldið við endurskoðun tekjuskattslaganna nú fram að næsta þingi. Það verða vitanlega mörg fleiri vandamál, sem ekki eru afgreidd nú, en verða tekin til skoðunar á þessu tímabili. Mér kemur í hug t.d. meðferð húsaleigu til skatts. Nú hafa verið gerðar með reglugerð breytingar á því, hvernig viðhald og fyrning húsa verði reiknuð til skatts, og á mati á eigin húsaleigu. Við athugun í n. í Ed. mun hafa verið tekin ákvörðun um það af meiri hl. að leggja til, að eigin húsaleiga verði ekki útsvarsskyld. Hins vegar hafa ekki verið tekin upp nein frádráttarákvæði varðandi húsaleigu þeirra, er leigja hjá öðrum. Ákvæðin varðandi húsaleiguna í heild, hvernig með hana skuli fara til skatts, verða sérstaklega tekin til meðferðar við áframhaldandi endurskoðun á því tímabili, sem fram undan er. Það má aðeins víkja að skattlagningu einstæðra foreldra í þessu sambandi. Það er viðkvæmt mál og hefur verið mjög umdeilt á undanförnum árum, á hvern veg einstæðir foreldrar hafi farið út úr skattamálum sínum. Eftir fyrirhugaðar breytingar á frv. um tekjustofna sveitarfélaga og um tekjuskatt greiðir einstætt foreldri með eitt barn og um 400 þús. kr. brúttótekjur jafn háa skatta af tekjunum, hvort sem er eftir gömlu eða nýju kerfi, en á lægri tekjunum er um nokkra lækkun að ræða, t.d. 5–6 þús. kr. skattalækkun á 200–300 þús. kr. brúttótekjum, segir í skýringum frá hagrannsóknadeild. Það kemur í ljós þarna, eins og yfirleitt þegar litið er á þessar breytingar, að það er um lækkanir að ræða á lægri tekjubilunum, en ekki þegar ofar dregur. Ég veit, að um þetta atriði eru mjög skiptar skoðanir, og ég tel eðlilegt, að það verði tekið til alveg sérstakrar athugunar við áframhaldandi endurskoðun málsins. Menn hljóta að stefna að því, að einstæðum foreldrum sé ekki íþyngt skattalega. En hins vegar hljóta menn einnig að hafa það sjónarmið í huga, að ekki sé gengið óeðlilega langt í ívilnunum til þessara aðila, þannig að það sé talið hagkvæmara skattalega séð, en þegar hjón búa saman. Það væri óeðlilegt að sjálfsögðu. Það hefur töluvert verið rætt um aðstöðu skólaæskunnar í sambandi við skattamálin. Í plaggi frá hagrannsóknadeildinni segir á þessa leið um skattalega stöðu skólaunglinga: „Samkv. eldra kerfi greiddu skólaunglingar yfirleitt almannatrygginga- og sjúkrasamlagsgjöld, en þau hefðu trúlega orðið um 12–14 þús. kr. á árinu 1972. Samkv. nýju kerfi greiða einhleypir ekki skatt af lægri tekjum en 60 þús. kr., og af 100 þús. kr. greiðast hjá skólaunglingunum, eftir að skyldusparnaður hefur verið tekinn til greina, 3–6 þús. kr. eftir nýja kerfinu, en hefðu orðið 14–16 þús. kr. eftir því eldra, ef persónugjöldin eru talin með, sem að sjálfsögðu verður að gera.“ Hliðstæðar tölur fyrir 150 þús. kr. tekjur, sem eru sennilega nánast hámarkstekjur skólaunglinga, eru 8-10 þús. kr. samkv. nýja kerfinu, en 21–23 þús. kr. samkv. því eldra. Hér kemur glögglega í ljós, að stefnir í það horf, sem um ræðir í stjórnarsáttmála, að létta sköttum af þeim, sem minnstar tekjur vinna sér inn, því að varla er það umdeilanlegt, að fólk, sem stundar skólanám, er ekki fært um að greiða skatta af eigin vinnutekjum sínum. Vinnutíminn er svo stuttur, að slíkt væri óhugsanlegt. Þá hefur einnig mikið verið rætt um skattalega stöðu aldraðra, og það er vitnað mjög í ákvæði, sem sett voru í lög í fyrra um aukafrádrátt fyrir fólk, sem náð hafði 67 ára aldri á skattárinu. Það er nú ekki hægt annað en benda á, að það er ódýr lausn eftir 12 ára setu í ríkisstj. að taka þá upp sérstakan frádrátt fyrir aldraða og á þann hátt, sem þarna er gert. Ég kem kannske að því síðar. En það var svo að sjá í fyrra, þegar þetta mál var hér til meðferðar, að þeir, sem það fluttu, hefðu ekki gert sér grein fyrir, hvað þetta kostaði. Á það er að benda, að það, sem þarna er gert, nær til allra aldraðra. Og það eru mjög skiptar skoðanir um, hvort það sé eðlilegt, að menn njóti sérstaks frádráttar eingöngu vegna aldurs, og að tekjuhátt fólk, þótt aldrað sé, hafi mjög stóra frádrætti í sköttum, á meðan leggja þarf á skatta í þeim mæli, sem gert er hér á landi. Áðan, þegar ég sagði frá brtt. meiri hl., greindi ég frá þeim ákvæðum, sem gilda um niðurfellingu og lækkun skatts á lægsta skattbili hjá öldruðu fólki. Ég vil aðeins árétta það, að með þeim ákvæðum kemur lækkunin til góða á lægsta bilinu, og um leið minna á það, að sett hafa verið ákvæði í lög um lágmarkstekjutryggingu fyrir aldrað fólk, og eins og nú yrði um hnúta búið, ef samþ. yrði það frv. og þær brtt„ sem hér liggja fyrir, þá eru þessar lágmarkstekjur algerlega undanþegnar skatti og rúmlega það, því að ég ætla, að aldrað fólk mætti vinna sér inn nokkra tugi þús. til viðbótar, eða umfram lágmarkstekjutrygginguna, áður en til skattgreiðslu kæmi. Ég held, að ég fari nú ekki nánar út í það að bera saman einstök atriði á þennan hátt. Ég held það megi öllum vera ljóst, sem athuga þessi mál af nokkurri sanngirni, að með þeirri meginbreytingu, sem verður með niðurfellingu persónuskattanna og raunar fleiri aðgerðum, sem ríkisstj. nú er að beita sér fyrir, þá er stefnt að réttlátari dreifingu skattbyrðarinnar heldur en átt hefur sér stað að undanförnu. Og það þokast nær því marki, er óhætt að segja a.m.k. að leggja ekki beina skatta á þær tekjur, sem einungis hrökkva fyrir allra brýnustu lífsnauðsynjum fólks. Niðurfelling söluskatts af nokkrum slíkum þáttum þjónar vitanlega sama tilgangi. Hitt er svo önnur saga, að skattbyrðin í heild minnkar ekki, og það þarf engum að koma það á óvart, sem fylgist með gangi mála. Það er vægt til orða tekið, að fráfarandi ríkisstj. fór nokkuð frjálslega með fjárlögin og ríkiskassann í lokin og hikaði ekki við það, stjórnin og stjórnarliðið, að taka ákvarðanir fyrir kosningar, sem hlutu að kosta stórfé, án þess að gera um leið ráðstafanir til tekjuöflunar, og hafði lag á því að láta það biða næsta árs. Og það þarf engum að koma á óvart, þó að nokkuð þyngi á, þegar fjárlög eru afgreidd nú. Þetta hefur verið rakið nokkuð glögglega hér í umr. áður, og ef ástæða þykir til síðar, þá má gera það enn. En þannig var þetta. Það þarf heldur enginn að fara í grafgötur um það, að núverandi stjórnarflokkar hyggja ekki á kyrrstöðu í málefnum lands og þjóðar, heldur stefna þeir að auknum framförum og uppbyggingu á ótalmörgum sviðum, eins og fram hefur komið, bæði í þeirra málefnasamningi í upphafi og þeim málatilbúnaði og störfum, sem unnin hafa verið fram til þessa. Og það er víst, að það kostar fjármuni að sinna þeim málum. 1. minni hl. fjhn. hefur skilað áliti á þskj. 395. Þar gefst hv. alþm. á að líta um úrræði hans. Höfuðúrræðið er að vísa þessu máli frá með rökst. dagskrá. Nú fjallar þetta frv. um einn meginþáttinn í tekjuöflun ríkissjóðs á yfirstandandi ári, og það er að einum þræði alveg óhjákvæmileg afleiðing af gerðum Alþ. á öðrum sviðum, þ.e. breytingum almannatryggingalaganna, sem afgreidd voru hér fyrir áramótin, og hv. sjálfstæðismenn, þ. á m. þeir, sem nú hafa skilað þessu áliti, sem vafalaust er í samræmi við stefnu flokksins, studdu svo sem venja er margvíslegar hækkanir á útgjaldahlið fjárlaga og þeir fluttu ósmáar till. einnig um meiri hækkanir. En nú leggja þeir til að vísa þessu tekjuöflunarfrv. frá. Ég sé ekki, að þeir bendi á leiðir til tekjuöflunar í staðinn. Ég verð nú að segja það, að mér finnst þessi framkoma heldur bágborin og ekki við hæfi þeirra ágætu hv. þm., sem að þessu nál. standa, né heldur sæmandi fyrir stærri stjórnarandstöðuflokkinn. Hv. 2. minni hl. hefur þó tilburði í sínu nál., þó að hann leggi til að vísa frv. til ríkisstj., um að klóra í bakkann og gefur í skyn, að hann mundi standa að tekjuöflun til þess að mæta því, sem niður hefur verið fellt af innheimtu til almannatrygginganna. Það er á því sá meginmunur þó. En þetta er kannske ekki í neinu sérstöku ósamræmi við það, sem áður hefur komið fram og ég aðeins vék hér að, við viðskilnað á fjármálum ríkissjóðs að ákveða útgjöldin án þess að gera fyrir þeim tekju megin, og einnig hitt, sem er alveg í stíl við þetta, að fleygja hér inn frv. - og fá það samþykkt um breytingar á tekjuskattslögum, sem þýtt hefði stórfellt tekjutap fyrir ríkissjóð, án þess að gera nokkra grein fyrir því þá, þegar það var flutt hér, því að það kom ekki fram, hvorki í framsöguræðu fjmrh. þá né framsöguræðu frsm. meiri hl. þá, hvað það raunverulega þýddi fyrir ríkissjóðinn. Það var ekki haft fyrir því að upplýsa þm. einu orði um það. Kannske þarf manni ekki að koma á óvart þessi afgreiðsla nú, þegar þetta er haft í huga. Ég vil að lokum árétta það, að þetta frv. er aðeins einn áfangi, það er leiðrétting á nokkrum agnúum núgildandi löggjafar, um leið og það er samræming við gerða hluti í tryggingakerfinu og samræming við það frv., um tekjustofna sveitarfélaga, sem nú er til meðferðar í hv. Ed. Endurskoðun tekjuöflunarkerfisins í heild verður svo haldið áfram. Herra forseti. eins og ég hef þegar tekið fram, leggur meiri hl. fjhn. til, að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem meiri hl. flytur á þskj. 393.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. fjhn. tók fram, þá varð n. ekki sammála um afgreiðslu þessa máls og klofnaði í þrjá hluta. Það kom nú sennilega engum á óvart, að Sjálfstfl. mun ekki standa að samþykkt þessa frv. eða frv. um tekjustofna sveitarfélaga, sem er nú til umr. í Ed., en er auðvitað óhjákvæmilega einnig jafnframt hér til umr. Hitt kom mér nokkuð á óvart, þegar jafn athugull og ágætur maður og hv. 5. þm. Austf., frsm. meiri hl. fjhn., heldur því fram, að við fulltrúar Sjálfstfl. höfum aðeins flutt till. um það að vísa frv. frá með rökst. dagskrá. Það mætti ætla af þessu, að við ætluðum að taka upp einn leiðinlegan sið, sem átti sér stað í kauptúni úti á landi fyrir allmörgum árum, þegar gleymdist að leggja útsvörin á gjaldendurna, að við ætlumst til þess, að það verði engir skattar lagðir á. Ég hélt, að þessi ágæti og athuguli maður hefði tekið eftir því í nál. okkar, að við segjum, að þar sem þegar hafi verið gerðar breytingar á lögum um almannatryggingar og ákvæði sett um yfirtöku ríkissjóðs á gjöldum, sem sveitarfélög hafa áður staðið undir, er bent á með tilvísun til till. okkar í þessu máli, að tilfærslur verði gerðar á tekjuskatti og útsvörum til samræmis við áðurnefndar breytingar. Við það, að ríkissjóður tekur að sér stór útgjöld, sem sveitarfélögin höfðu áður, teljum við auðvitað ekki ástæðu til, að sveitarfélögin fái sína tekjustofna óskerta, en ríkissjóður ekkert í staðinn. Við bætum einnig við, að fari svo, að till. okkar um rökst. dagskrá verði felld, þá munum við flytja brtt. við 3. umr. og fylgja þeim brtt., sem fram hafa verið bornar eða fram verða bornar og við álítum, að horfi til bóta við afgreiðslu þessa frv., þótt við séum, eins og áður hefur komið fram, algerlega andvígir samþykkt þess. Ég vil láta í ljós sérstaka óánægju mína yfir fréttaflutningi útvarps og sjónvarps um þessi mál. bæði frv. um tekjuskatt og eignarskatt og sömuleiðis frv. um tekjustofna sveitarfélaganna. Fréttin um þetta efni í Ríkisútvarpinu í gærkvöld og sömuleiðis í sjónvarpi var með þeim hætti, að menn máttu ætla, að sjálfstæðismenn hefðu enga stefnu, enga stefnumörkun í skattamálum, ekkert annað en það, að þeir legðu til, að þessum frv. báðum yrði vísað frá með rökst. dagskrá. Slíkur fréttaflutningur er miklu verri en enginn. Það hefði verið miklu betra að minnast alls ekki á þetta. Ef útvarp og sjónvarp hefur ekki tíma til að segja sæmilega frá því, sem er að gerast hér á Alþ., þá er miklu betra fyrir þessa fjölmiðla að leggja þessa fréttastarfsemi niður. Úr nál. okkar hefði aðeins þurft að segja tvær setningar til þess að gera hlustendum grein fyrir því, að við byggjum okkar nál. á ákveðinni stefnu í skattamálum, bæði hvað snertir skattamál ríkissjóðs og sveitarfélaga. Ég kem þessu hér með á framfæri í ræðustól. Það hafa fleiri gert það, þegar þeir hafa verið óánægðir með fréttaflutning, og ég minnist þess, að núv. hæstv. forsrh. hefur held ég aldrei verið reiðari í ræðustól en út af fréttaflutningi sjónvarps og blaða, en þá var hann í stjórnarandstöðu, og ég vil nú beina þeirri ósk og tilmælum til hans, að hann taki nú á honum stóra sínum og kenni þeim, hvernig þeir eigi að birta fréttir í fjölmiðlum, svo að allir geti við unað. Þegar Sjálfstfl. og Alþfl. mynduðu ríkisstj. haustið 1959, var eitt af fyrstu verkefnum hennar að endurskoða skattalögin til þess að tryggja þær heildarráðstafanir, sem þá þurfti að gera eftir setu hinnar frægu vinstri stjórnar, sem sat á árunum 1956–1958. Á það var lögð áherzla, að skattarnir yrðu sem réttlátastir gagnvart öllum almenningi og tryggðu atvinnurekstrinum slíkt skattakerfi, að með því mætti skapa grundvöll að auknum kjarabótum fyrir fólkið í landinu. Í frv. þeim, sem lögð voru fram, eftir að viðreisnarstjórnin tók við, um breytingu á skattalögunum, svo og á tekjustofnalögum sveitarfélaga, var mörkuð sú stefna, að almennar launatekjur skyldu verða tekjuskattslausar og skattprósentan ekki svo há, að hún verkaði lamandi á framtak einstaklingsins. Skattkerfið skyldi miða að því að örva atvinnulífið og auka þar með þjóðartekjurnar og tryggja betur efnahagslega stöðu þjóðarbúsins. Ég kem síðar að því, hvernig þetta tókst á þessu árabili. Næst vil ég koma inn á það, að þegar búið er við kerfi í nokkur ár, þá er það aldrei svo fullkomið, að ekki þurfi að endurskoða slíkt kerfi og gera á því lagfæringar og umbætur. Þess vegna var það, að fyrrv. ríkisstj. skipaði nefnd embættismanna til þess að hefja undirbúning að nýju skattkerfi, heildarendurskoðun á verkefnaskiptingu sveitarfélaga og ríkissjóðs. Ég tel, að það hafi verið mjög eðlilegt að láta nefnd sérfróðra manna fyrst og fremst fjalla um þessa endurskoðun. Síðan var bætt við fulltrúum atvinnuveganna og launþega, og þegar fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna, sem þá voru, óskuðu eftir því að fylgjast með þessari athugun, þá var það auðvitað talið sjálfsagt og eðlilegt, að þeir ættu þar aðild, gætu sett fram sínar skoðanir og haft áhrif á mótun þessarar stefnu. Þannig fór, að á síðasta Alþ. þótti ekki fært að setja heildarlöggjöf, hvorki um tekjuskatt né eignarskatt eða um tekjustofna sveitarfélaga, en talin var brýn nauðsyn á því að gera tilteknar breytingar á skattkerfinu, og það frv. var lagt hér fyrir seint á siðasta þingi og lögfest. Eins og allir vita, höfðu markaðsmál Evrópu þróazt þannig á síðari hluta þessa áratugs, að þá kom til álita, að Ísland gerðist aðili að EFTA og skapaði sér með því mikla möguleika til enn batnandi lífskjara. Innganga Íslands í EFTA hlaut að leiða til þess, að skoða varð skattkerfi atvinnuveganna með sérstöku tilliti til þess að gera þar nauðsynlegar breytingar, til þess að íslenzk atvinnufyrirtæki nytu svipaðrar stöðu varðandi skattlagningu og fyrirtæki innan EFTA- landanna. Þetta var nauðsynlegt að gera. Þetta var viðurkennt af öllum í raun og veru. Hvar stendur íslenzk þjóð, hvar stendur hver launþegi í þessu landi, ef atvinnulífið er ekki byggt á traustum grunni, ef íslenzkur atvinnurekstur er ekki samkeppnisfær við atvinnurekstur þeirra landa, sem við erum að keppa við á hverjum tíma? Þetta hlýtur að vera svo auðskilið, að það þarf ekki að fara um þetta fleiri orðum. Núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum í júlí og markaði stefnu sína með hinum fræga málefnasamningi, sem hæstv. forsrh. hvatti menn til að lesa bæði kvölds og morgna. Í honum segir, að endurskoða beri skiptingu verkefna og valds á milli ríkis og sveitarfélaga í því skyni að auka sjálfsforræði byggðarlaga. Haft verði samráð við Samband ísl. sveitarfélaga og samtök sveitarfélaga í einstökum landshlutum um þessa endurskoðun. Stefnt verði að því, að ríkisstofnunum verði valinn staður út um land meir en nú er gert. Og hæstv. forsrh. sagði: „Ef menn lesa þetta kver kvölds og morgna, þá kemur skilningurinn með tímanum.“ Og sumir héldu, að það væri með stórum staf, að það væri með dagblaðinu Tímanum, en sennilega hefur hann ekki átt við það. En ég held, að skilningurinn sé þegar kominn, og skilningurinn er sá, að þeir meina ekkert með því, sem þeir hafa verið að semja um í sumar. Það er ekkert samráð haft við þessi samtök, sem þeir skrifa þó allir undir, að þeir ætli að gera í sambandi við mótun nýrrar löggjafar. Og hvað er svo gert af núv. hæstv. ríkisstj.? Ég furða mig á því, að hæstv. fjmrh. skuli beita sér fyrir því að höggva á samstarfið við atvinnuvegina og launþega, svipta nefnd hæfustu manna umboði og semja nýtt frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt, sem enginn fær að vita, hver er höfundur að, en fyrir einhverja sérstaka óvarkárni kemur það fram í aths. með frv., að fimm manna nefnd hafi aðstoðað við samningu frv. Ég held, að sá ágæti maður, hæstv. fjmrh., hafi verið undanfarna mánuði í trölla höndum. Ég hefði ekki trúað þessum vinnubrögðum á hann, ef allt hefði verið með felldu. Þetta er auðvitað algjör stefnubreyting frá því, sem var. Þetta er algjörlega ný stefna, sem tekin er upp í þessu þjóðfélagi. Þeir, sem hafa kunnáttu og þekkingu á atvinnuvegunum, þeir, sem hafa þekkingu á málefnum launþega, mega helzt ekki koma nálægt því að semja jafnviðamikla löggjöf og hér er um að ræða. Það verða að vera einhverjir huldumenn, sem það gera. Í fjhn. fórum við í minni hl. hvað eftir annað fram á það að fá að heyra raddir þessara manna. Við fórum ekki beint fram á það að fá að sjá framan í þá. Þeir hefðu mátt vera með grímu þess vegna, en okkur langaði til að spyrja þá um allmörg tiltekin atriði í sambandi við þetta frv. Enda kom fljótt að því, þegar aðstoðarnefndin, formaður hennar, kom á fund fjhn. Hann rak iðulega í vörðurnar. „Það var ekki það, sem við gerðum, það voru huldumennirnir, sem þetta vita betur. Ég veit þetta ekki.“ Þetta kom hvað eftir annað fram í umr. í fjhn. Það hefur mikið gengið á, frá því að þessi tvö frv. voru lögð fram hér á hv. Alþ., annað frv. hér í þessari hv. þd. og hitt í hv. Ed. Það fóru fram miklir útreikningar á því, bæði hjá stjórnarliði og stjórnarandstæðingum, hvaða áhrif þessi frv. hefðu á skattbyrði einstaklingsins, hvernig tilfærslan yrði á hinum ýmsu tekjum í þjóðfélaginu, og þar var mikið notuð skepna ein, sem er í Reiknistofnun Háskólans og nefnd er rafmagnsheill. Og það fer mikið eftir því, hvernig hann er fóðraður, hvað út úr henni kemur, sagði a.m.k. 3. þm. Norðurl. v., gáfaðasti maður stjórnarliðsins hér á Alþ., það færi töluvert eftir því, hvernig þessi skepna væri mötuð, og hann sagði, þessi hv. þm., að þessi skepna hefði fyrir nokkrum árum spáð sér dauða, en hann lifði enn. Þetta tæki hefur verið í notkun fyrir hina og þessa síðan. Við höfum fengið að sjá framan í það, sem kallað er skattkerfl. Eitt heitir skattkerfi HES. Við spurðum, hvað það væri. Það kom á daginn, að það var skattkerfi hæstv. fjmrh. Ekki mátti nú formaður þingflokks Alþb. vera minni, og hann lét heilann líka reikna. Það heitir skattkerfi R. Arnalds. En þeir mötuðu skepnuna hvor með sínum hætti. Þannig hefur lengi mátt tala og skrifa um útreikning á þessu skattkerfi, frá því að þessi frv. voru lögð fram. En ég skal segja ykkur, að það var einn heili þó til. sem mataði sig sjálfur. Hann þurfti engan aðstoðarmann, og hann þurfti ekki að vera lengi að reikna út áhrifin af þessum skattbreytingum. Sá heili er einmitt hérna inni núna, sem betur fer. Það var hæstv. viðskrh. Hann var ekki lengi að reikna út, þurfti enga skepnu upp í Háskóla til þess. Hann segir 22. des. í Þjóðviljanum, en þá fjallaði hann um áhrif nýja skattkerfisins, þar sem hann sýndi fram á, hvernig mynd skattakerfisins breyttist samkv. frv. ríkisstj., og þar kom fram, að heildarskattabyrðin verður óbreytt þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Álagning sveitarfélaga, álagning 1972, gamla kerfið: 4 milljarðar og 80 millj. kr. Álagning 1972, nýtt kerfi: 3 milljarðar og 300 millj. kr. Álagning ríkissjóðs, gamla kerfið: í milljarður 885 millj. kr. Álagning ríkissjóðs, nýtt kerfi: 3 milljarðar 442 millj. kr. Persónugjöld einstaklinga, gamla kerfið: í milljarður 221 millj. kr. Nýja kerfið: 0. Samtals álagning samkv. gamla kerfinu: 7 milljarðar 186 millj. kr., en álagningin samkv. nýja kerfinu: 6 milljarðar 742 millj. kr. - Um 340 milljón kr. lækkun samkv. hinu nýja kerfi.“ Svo eru menn að reikna og leyfa sér að halda fram, að skattbyrðin aukist, eftir að fá svona afbragðs útkomu frá þessum sjálfvirka reikniheila íslenzku þjóðarinnar. Ég skal ekki leggja áherzlu á þessa útreikninga miklu frekar. Ég held, að bezti útreikningurinn verði í vor og hann komi á skattseðlinum til hvers og eins, og þá geta menn dæmt um alla útreikninga og skattkerfin, sem hafa verið í gangi síðan fyrir jól. Það var eitt, sem ég leyfði mér að fara fram á í hv. fjhn. Nd. Fyrst voru nú sameiginlegir fundir fjhn. beggja deilda, og það var auðvitað mikið spurt og mikið skrafað. Menn voru kallaðir fyrir til viðræðna, og það var mikið rætt um þessi margumtöluðu skattkerfi, en ég hafði mestan áhuga á því, fyrst afgreiðsla þessa máls hafði dregizt svo sem raun var á orðin og framtalsfrestur var liðinn, að þá yrði gerð úttekt á nokkur hundruð framtölum úr helztu atvinnustéttum landsins og þá helzt ekki af einum og sama staðnum, þótt mest væri tekið úr Reykjavík, og reynt að gera sér í hugarlund, hver raunveruleg tekjuhækkun hafi orðið á árinu 1971 frá árinu 1970. Sömuleiðis fór ég þess á leit við sérfræðingana og við formann fjhn„ að það yrði einnig lagt á eftir frv. hæstv. ríkisstj. með þeim breytingum, sem ríkisstjórnarflokkarnir höfðu þá ákveðið að gera, ákveðin framtöl í fjölmennustu atvinnustéttum landsins, þótt ekki væri nema um svona 200 framtöl. Fyrra atriðið fékkst gert, það var gert úrtak í Reykjavík, Reykjaneskjördæmi og Akureyri, úr um 900 framtölum, og þar kom í ljós, að tekjur höfðu hækkað nokkru meir en reiknað hafði verið með áður, en áður hafði verið reiknað með, að þær hefðu hækkað frá árinu á undan um 21.5%. En sérfræðingarnir, sem eru mjög varfærnir, telja eftir þessar athuganir, að tekjuhækkunin sé um 3% hærri, eða 24.5%. Ég segi fyrir mitt leyti og tel mig ekki vera neinn speking, að ég er sannfærður um það, að þegar skattlagningu er lokið, þá kemur í ljós, að meðaltekjuhækkunin er mun meiri en sérfræðingarnir vilja nú viðurkenna eða staðfesta. En hins vegar hafa þeir verið mjög varfærnir í áætlunum sínum. Þetta sannar auðvitað að sínu leyti, hvað ákvæði þessa frv. um skatta eru ósanngjörn og há. Við lokaafgreiðslu málsins í hv. fjvn. bað ég um eftirfarandi bókun, með leyfi hæstv. forseta: „Hvers vegna var ekki hægt að verða við þeirri beiðni, sem ég bar fram á fundi n. á mánudag, að sérfræðingar í efnahagsmálum, sem sátu fundinn, væru beðnir að láta gera úrtak úr álögðum sköttum tiltekins fjölda gjaldenda úr fjölmennustu stéttum þjóðfélagsins á s.l. ári og leggja á þá sömu gjaldendur samkv. framtölum þeirra nú samkv. frv. þeim, sem fyrir liggja um tekju- og eignarskatt og frv. um tekjustofna sveitarfélaga, með þeim brtt., sem þá voru lagðar fram af formanni n.?“ Formaður n. upplýsti í framhaldi af þessari bókun minni, að hagrannsóknadeild hafi ekki unnizt tími til söfnunar meiri gagna en þeirra, sem fram voru lögð á fundi n. í morgun. Ég hefði haldið, að það hefði verið full ástæða til strax eftir 6. febr. að láta, án þess að stjórnarandstaðan þyrfti um það að biðja, athugun fara fram. Þá var hægt að gera sér frekari grein fyrir því, hvað hér er um að ræða í raun og veru, en ekki hvernig þetta dæmi lítur út eftir því, hvernig hver og einn biður um það. Skrif stjórnarsinna um skattamálin hafa verið með ýmsu móti eins og allir hafa séð, og skoðanir þeirra á þessum málum, bæði áður en núv. ríkisstj. tók við völdum og eins eftir að hún tók við völdum og skattafrv. lágu fyrir, hafa verið með ýmsu og ólíku móti. Alþb. herti sig upp í að tala við flokksfólk sitt hálfum öðrum mánuði eftir að frv. voru lögð fram á Alþ., og var þá farið að gæta töluverðs óróa hins almenna félaga á því heimili. Á þeim fundi fóru framsögumennirnir á kostum, og Þjóðviljinn segir: „Það kom fram á skattamálafundi Alþb. í Reykjavík í fyrrakvöld, að árið 1960 borguðu félög og fyrirtæki 40.6% tekju- og eignarskatta til ríkisins, en árið 1970 var hlutfall fyrirtækjanna komið niður í 17.9%. Og þetta sýnir betur“, segja þeir, „hvernig viðreisnarstjórnin hlífði jafnan fyrirtækjum í skattlagningu, en lagði sífellt meira á einstaklinga.“ Þá segir Þjóðviljinn enn fremur: „Það kom einnig fram á fundinum, að heildarskattar einstaklinga lækka um 300 millj. kr. með breytingum til nýja skattkerfisins frá hinu fyrra“, sem er samhljóða því, sem ég las upp áðan eftir sjálfvirka heilanum. Tveimur dögum eftir þessa frásögn Þjóðviljans af fundi Alþb. segir daghlaðið Tíminn, málgagn hæstv. forsrh., að í tíð fyrrv. ríkisstj. hafi verið bætt við fjölmörgum nýjum sköttum, og er frægastur þeirra aðstöðugjaldið svo nefnda. Svo að segja í sömu andránni ráðast Alþb.-menn á stefnu fyrrv. ríkisstj. um að létta byrðum af atvinnulífinu, og framsóknarmenn telja, að atvinnulífinu hafi verið iþyngt með hræðilegum skatti, aðstöðugjaldinu. Þeir hafa ekki í þessu frekar en svo mörgu öðru gengið í takt, bræðurnir, framsóknarmenn og Alþb.-menn. Hversu oft kom það ekki líka fyrir í tíð fyrrv. ríkisstj., að sumir talsmenn Alþb. réðust á hana fyrir það að íþyngja atvinnulífinu of mikið í skattbyrðum og taka ekki nóg tillit til óska atvinnulífsins? Þess eru svo ótalmörg dæmi, að komið hafi fram þungar átölur á fyrrv. ríkisstj. fyrir þetta. Það er ekki til heil brú í því, sem þessir hv. talsmenn þessara tveggja flokka eru að segja í þessum efnum, frekar en svo mörgum öðrum. Það hafa verið erfiðar fæðingarhríðir þessara frv., mjög erfiðar, og þær hafa tekið langan tíma. Nú loks er að sjást fyrir endann á þeim. Ég held, að segja megi, að það sé um afturfótafæðingu að ræða hér. Og það mætti segja mér, ef að líkum lætur með önnur mál hjá hæstv. ríkisstj., að það muni ekki líða á löngu, unz það þurfi ljósmóður í hvert rn. Ég minntist áðan á frásögn Tímans í sambandi við aðstöðugjöldin, en það þarf raunar ekki að taka fram, að höfundur Tímagreinarinnar er sjálfur aðalskattafræðingur Framsfl. síðustu þrjú kjörtímabilin, Þórarinn Þórarinsson. Það eru mér því mikil vonbrigði, að hann skuli ekki vera viðstaddur við afgreiðslu og umr. þessara mála, en hann mun nú vera farinn til Ameríku, og jafnvel Þórarinn Þórarinsson getur ekki verið samtímis í tveimur heimsálfum. Einkum og sér í lagi er það óþægilegt, að hann geti ekki barizt á lokastigi afgreiðslu þessa frv. um tekjuskatt og eignarskatt fyrir þeim þætti í skattamálunum, sem hann hefur sérhæft sig í, en það er réttlát skattvísitala. Og það eru mér mikil vonbrigði, hvað formanni þingflokks Framsfl. hefur orðið sorglega lítið ágengt í þeim efnum við sinn ágæta flokksbróður, hæstv. fjmrh., sem eftir því sem ég bezt man, tók mjög undir hið fórnfúsa baráttumál hins fyrrnefnda, á meðan háðir voru í stjórnarandstöðu. Þó að Þórarinn Þórarinsson hafi skrifað margt og skrafað á undanförnum árum ógætilega í skattamálum, þá hefur hann líka sagt ýmislegt, sem er skynsamlegt. Og hann gerði það í jan. s.l., því að þá segir hann, sem er góður vitnisburður eftir 12 ára tímabil viðreisnarstjórnarinnar, með leyfi hæstv. forseta: „Stighækkandi tekjuskattar voru réttlátt og sjálfsagt tekjuöflunarform á þeim tíma, þegar tekjuskipting var mjög misjöfn. Nú hefur tekjuskipting jafnazt verulega og launamunur orðinn minni en áður. Því verður að gæta þess, að stighækkandi tekjuskattar jafni ekki út eðlilegan launamun, þannig t.d., að rauntekjur ófaglærðs manns og faglærðs verði hinar sömu.“ Þetta er skynsamlega mælt, en bara því miður ekki farið eftir því. Það er eðlilegt, að samtök eins og Alþýðusamband Íslands láti frá sér heyra í þessum málum. Í ályktun þess segir, að niðurfelling nefskattanna hafi þær afleiðingar, að kaupgjaldsvísitalan lækki um allt að 3.7 stig. Heildarkerfisbreytingin valdi þannig u.þ.b. 3% lækkun kaupgjalds miðað við það, sem ella hefði verið. Sé gert ráð fyrir lækkun kaupgjaldsvísitölunnar um 3% vegna skattakerfisbreytingarinnar og tillit tekið til þyngingar fasteignaskattsins, má ætla, að heildarbreytingin taki yfirleitt að verða óhagstæð nálægt 400 þús. kr. tekjumörkunum og í einstökum tilvíkum jafnvel við verulega lægri upphæð. Síðan segir í ályktuninni, að verulega verði dregið úr þeirri jöfnun, sem kerfisbreytingin stefni að, að því leyti, að hátekjufólk fengi að verulegum hluta bætta þá skatthækkun, sem það verður fyrir, en sjá mætti við slíku með fleiri þrepum í tekjuskattsstigunum, en margt virðist mæla með því, að þar yrðu upp tekin 4-5 skattþrep og skattbyrðinni þannig dreift réttlátlegar, miðað við tekjur. Vera má, að hliðstæðum árangri mætti ná með lengingu fyrsta skattþrepsins í 100–150 þús. kr. eða með hækkun persónufrádráttar. Það vill svo til, að forseti ASÍ, Björn Jónsson, 6. þm. Norðurl. e., stendur að þessari ályktun, en hann er einn af höfundum frv. um tekjustofna sveitarfélaga, og það var ekkert farið dult með, hverjir væru höfundar þess frv. Björn Jónsson er mjög greindur og athugull maður. Hann hefur sem forsvarsmaður Alþýðusambandsins staðið að eðlilegri ábendingu í sambandi við afgreiðslu þessa máls.  Það hefur ekki farið fram hjá neinum yfirlætið, sem birzt hefur með hinum ólíklegustu tilburðum frá stjórnarliðinu og málgögnum þess um niðurfellingu nefskatta, og þá alveg sérstaklega var þetta áberandi dagana, sem frv. voru lögð fram hér á hv. Alþ. og næstu vikur á eftir, en síðan hefur nú mjög farið að draga af körlum. Ég sé ástæðu til að gera niðurfellingu hinna svo kölluðu nefskatta nokkuð að umræðuefni og leitast við að gera örstutta grem fyrir þeim eða réttara sagt, hvaða áhrif þessi breyting hefur á það, sem skiptir höfuðmáli, sem er raunvirði ráðstöfunartekna einstaklingsins. Hinn almenni launþegi hlýtur að líta á, að samhliða því, að almennir samningar hafa verið gerðir um kaup og kjör, sem eiga að gilda fyrir tveggja ára tímabil, verður mikil breyting á skattakerfinu með þessum frv., þ.e. minnkandi niðurgreiðslur á vöruverði samkv. ákvörðunum ríkisstj. og staðfestingu Alþ. og áhrif þessara aðgerða á kaupgjaldsvísitöluna. Það hefur hvað eftir annað komið fram, að ríkisstj. stefnir að því við afnám persónugjalda, þ.e. til sjúkrasamlaga og almannatrygginganna, að draga úr niðurgreiðslum og mæta að einhverju leyti hækkunum, sem yfirvofandi voru. Afnám þessara nefskatta jafngilda hvorki meira eða minna en 4.2 stigum kaupgreiðsluvísitölunnar, en 0.48 stig voru greidd niður í desember. Þetta hlýtur að hafa töluverð áhrif á einstaklinginn, viðhorf hans til þessara mála í heild. Sérfræðingarnir í skattamálum, sem mættu hjá n. og komu frá hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins, telja, að hvert% í tekjubreytingu gefi 25 millj. kr. í álagningu í útsvari, en í tekjuskattinum gefi hvert% um 70 millj. kr. Ég hef áður komið inn á úrtökin, sem gerð voru, sem sýna, að hér var of varfærnislega að farið, og þess vegna var hægt, m.a.s. frá sjónarmiði ríkisstj., að lækka skattstigann meira en meiri hl. n. gerir ráð fyrir. Meiri hl. n. eða frsm. hans lýsti áðan till. stjórnarsinna í þeim efnum, og í sjálfu sér drögum við ekki úr því, síður en svo, að bætt sé við einu þrepi, 50–75 þús. kr., og hæsta þrepið sé lækkað um 1%. En ég get nú ekki stillt mig um að minna á það, að með því að lækka þetta háa þrep, hæsta þrepið, um 1%, þá er auðvitað fyrst og fremst verið að lækka skattana á þeim, sem stjórnin hefur talið sig allan tímann frá því í júlí vera að reyna að ná í skottið á, þ.e. að taka sem mest af hátekjumönnunum. Það, sem mér finnst mjög alvarlegt í sambandi við þessi frv., er þessi skammi undirbúningur, sem hafður er, og skortur á margvíslegum upplýsingum. Það hefði ekkert verið við því að segja, að hæstv. ríkisstj. hefði gert einfaldar, ákveðnar breytingar á skattkerfinu til þess að láta tekjur og gjöld ná saman, þannig að ríkissjóður væri ekki rekinn með halla. En mér finnst svo margar þessar breytingar, sem verið er að gera, svo hættulegar og fljótfærnislegar og lítið hugsaðar, að þær hljóta að vekja ugg í brjóstum margra. Það voru gerðar mjög merkilegar og ákveðnar breytingar vegna atvinnulífsins, eins og ég kom inn á áðan, á s.l. vori. Samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, er ráðgert að hverfa frá arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulaginu svo nefnda, sem upp var tekið með lögum frá s.l. vori. Samtök atvinnurekenda eru þessu andvíg og telja heppilegast að hafa þann hátt á, sem gildandi lög fela í sér, þ.e. valfrelsi á þann hátt, að félögin geti verið svo nefnd B-félög og notið réttar til frádráttarbærra varasjóðstillaga, en síðan kosið að hverfa yfir til arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulagsins og gerast svo nefnd A-félög, sem yrði þá bindandi þaðan í frá. Þó að samtök atvinnurekenda geri tæpast ráð fyrir því, að margir taki upp arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulagið nú alveg á næstunni, þá vilja þau eindregið mæla með því, að þeim möguleika sé haldið opnum, ef atvinnufyrirtæki telja það fyrirkomulag líklegra til árangurs við öflun eigin fjár í formi hlutabréfasölu, t.d. á væntanlegum verðbréfamarkaði, og þá er einkum haft í huga, að þróunin verði sú, að fyrirtækin stækki og byggist upp með þátttöku hins almenna borgara í eignaraðild að félögunum. Samkv. gildandi lögum er heimilað allvíðtækt endurmat eigna í atvinnurekstri. En samkv. þessu frv. er endurmatsheimildin, að því er tekur til lausafjár, skert svo mjög, að endurmat þess eftir reglum frv. er mjög lítils virði. Það er brýn nauðsyn að mínum dómi á víðtæku endurmati eigna í atvinnurekstri vegna þeirra miklu verðhækkana, sem átt hafa sér stað undanfarin ár og koma vafalaust til með að eiga sér stað, svo langt sem við sjáum. Frv. þetta gerir ráð fyrir breytingum á ákvæðum gildandi laga, og er þá einkum um að ræða hina sérstöku fyrningu, sem er allt að 30%, sem nefnd hefur verið flýtifyrning. Hundraðshluti árlegra, venjulegra fyrninga er samkv. gildandi lögum í allflestum tilvikum lægri en var í eldri lögum, en á móti kemur svo nefnd flýtifyrning. Tilgangur hennar var að veita atvinnufyrirtækjunum visst svigrúm um ákvörðun þess, á hvaða tíma þau notfærðu sér rétt sinn til fyrninga, og auðvelda á þann hátt fyrirtækjunum nauðsynlega fjárfestingu með því að flytja skattgreiðslurnar þannig til, að þær verði ekki eins þungbærar á þeim árum, sem fjárfesting væri mest, en tiltölulega meiri, þegar minna væri um fjárfestingu. Á þetta er engan veginn fallizt eða hlustað af hæstv. ríkisstj., og það er ekki fyrsta mikilvæga áhendingin, sem fram kemur, sem er látið eins og aldrei hafi verið gerð. Það er mjög eftirtektarvert, að sá embættismaður, sem er gerkunnugur framkvæmd skatta- og tekjustofnalaganna, er á engan hátt kvaddur ráða við samningu frv., hann er á engan hátt spurður um nein tæknileg atriði, því að aðspurður af fjhn. segir þessi embættismaður, sem er sjálfur ríkisskattstjóri, að hann hafi ekkert verið um þetta spurður, aldrei leitað ráða hjá honum og hann hafi ekkert um frv. vitað, fyrr en það var sent til hans að kvöldi, áður en það var lagt fram hér á Alþ. Þetta út af fyrir sig sýnir líka, að það er lítið gert úr reynslu og þekkingu, og er í töluvert öðrum anda en lýst var yfir við valdatöku þessarar hæstv. ríkisstj. Ég hef löngun til þess að fara nokkuð inn á frádrátt frá tekjum samkv. tekjuskattsfrv., en eins og það er nú í lögum, þá er skylt að draga frá hreinum tekjum heimilisfastra manna hér á landi, einstaklinga, 134 þús. kr., og á það á svo að koma skattvísitala, sem við sjálfstæðismenn höfum í nál. okkar og aðdraganda að okkar rökst. dagskrá miðað við 21.5%, sem er auðvitað lægra en hún ætti að vera, en við játum það, að ætlun viðreisnarstjórnarinnar var að hafa hinar almennu tekjur tekjuskattslausar. Á því varð auðvitað misbrestur á erfiðleikaárunum, sem komu yfir landið á árunum 1966–1967. Það er auðvitað eðlilegt, að þá verði tiltölulega hærri skattar, þegar ríkissjóður verður að styðja atvinnulífið og stuðla að því að halda atvinnu uppi, þegar verða jafn umfangsmiklar og erfiðar breytingar eins og þær, að hrun varð á helztu útflutningsafurðum okkar. Hins vegar var skattvísitalan hækkuð um 20% á síðasta ári. Við sjálfstæðismenn ætlumst ekki til þess, þó að mikið góðæri hafi verið á s.l. ári og stórfelld hækkun tekna, að þessu marki sé náð í einu skrefi, heldur sé að því stefnt að ná þessu á tveimur árum, en þá auðvitað verður maður alltaf að miða við, að eðlilegt ástand sé í þjóðfélaginu, hvað snertir atvinnu og lífsafkomu alls þorra almennings. Þess vegna teljum við eðlilegt, að í staðinn fyrir 134 þús. kr. frádrátt frá tekjum einstaklings fari það upp í 162 800 kr., miðað við skattvísitölu 21.5%, og frádráttur fyrir hjón, sem hefur verið 188 þús., fari samkv. þessari sömu reglu upp í 228 400 kr. Við skulum svo líta á, hvað hinn frjálslyndi meiri hl., ríkisstj.-flokkarnir, ríkisstj. hinna vinnandi stétta, eins og forsrh. kallaði hana, - ég vissi nú aldrei, hverjir voru ekki vinnandi, hann gaf enga skýringu á því, - leggur til. Hún leggur til í frv., að frádrag einstaklingsins verði 140 þús., og eftir tveggja og hálfs mánaðar meðgöngutíma í fjhn. og fyrir ríkisstj. sýna stjórnarherrarnir það örlæti að hækka þennan persónufrádrátt um hvorki meira né minna en 5 þús. kr., þannig að einstaklingurinn eigi að hafa í frádrátt 145 þús. kr., en samkv. því og í framhaldi af því, sem við lögðum til. þegar við vorum í stjórn, mundi þessi frádráttur einstaklingsins ekki verða 145 þús. heldur 162 800 kr. Þetta er nú munurinn á frjálslyndi í vinstri stjórninni og íhaldinu, sem það er kallað. Þá komum við að hjónunum. Þar eru tölurnar þær, eins og ég sagði áðan, að 188 þús. kr. verða samkv. okkar skilningi 228 400 kr. Þar vill meiri hl. n. enga breytingu á frá frv., að það verði áfram 220 þús. Hins vegar gerir meiri hl. n. mjög undarlega breytingu. Hann vill ekki breyta á nokkurn hátt persónufrádrætti hjóna, en telji þau fram sitt í hvoru lagi, þá skulu þau fá 145 þús. kr. eins og um einstakling væri að ræða. Það er sem sagt ekki stefna, að fólk fari að gifta sig eða sinna því frekar, ef það á ekki að gilda það sama fyrir hjón, á meðan við höfum ekki tekið upp tvísköttun hjóna, sem ég tel tvímælalaust rétt að stefna að. Í sambandi við frádrátt vegna barna, þá er hann í lögunum 27 þús. kr., sem færi eftir okkar reglu upp í 32 800 kr., en höfðingjarnir í meiri hl. fjhn. og ríkisstj. halda sig við ákvæði frv. um 30 þús. kr. Hins vegar hefur meiri hl. n. hækkað verulega eða þó nokkuð frádrátt vegna einstæðra foreldra, og ef það væri rakið til hlítar, þá hefur hlutfallið raskazt á þann veg, að hjón með eitt barn bera í raun og veru hærri skatt en einstæð foreldri með eitt barn, en ég ætla ekki að fara út í það, því að það lengir mál mitt það mikið. Það er augljóst, að ef frv. ríkisstj. verða samþ. eins og þau liggja nú fyrir í báðum d., þá eykst skattbyrði á meginþorra einstaklinga og félaga. Það eru auðvitað til undantekningar frá þessu, sem hægt er að fara út í, en í heild þyngist meginþorri skattbyrðanna, og þegar menn hafa í huga persónufrádráttinn, þegar menn hafa í huga þá breytingu, sem verður á gjöldum til sveitarfélaganna, þá held ég, að enginn þurfi að vera í vafa um þetta atriði, en eins og ég sagði hér fyrr í ræðu minni, kemur það í ljós í vor, þegar skattreikningurinn er sýndur. Við sjálfstæðismenn fluttum á síðasta Alþ. till. til þál. um heildarendurskoðun á verkaskiptingu ríkis og héraðsstjórna, og var 1. flm. þeirrar till. Steinþór Gestsson. Í þeirri till. segir, að n. athugi, hvort rétt sé að ætla landshlutasamtökum sveitarfélaga eða héraðsstjórna eða öðrum að hafa forgöngu um gerð landshlutaáætlananna og í öðru lagi að fela þeim ráðstöfun á fjárveitingum, sem hvert svæði varða, þannig að þau standi fyrir tilteknum ríkisframkvæmdum í eigin umdæmum. Ég hélt, þegar ég las málefnasamning hæstv. ríkisstj., að hún ætlaði að stefna að þessu. En með frv. um tekjustofna sveitarfélaga er á engan hátt verið að stefna að auknu sjálfsforræði sveitarfélaganna. Ríkið er að taka á sig tiltekna skatta, sem sveitarfélögin greiddu áður, taka tekjur af þeim yfir til sín, en á engan hátt er verið að auka sjálfsforræði sveitarfélaganna, og það bólar ekki á því enn þá. Það hefði verið nær að athuga þau mál betur. Það hefði verið skynsamlegra að leggja athugað mál fram á næsta hausti fyrir hv. Alþ. Sjálfstfl. telur, að skattlagningu til ríkis og sveitarfélaga eigi að haga á þann veg, að hún örvi einstaklinginn til framtaks og sparnaðar, og búið sé að atvinnurekstrinum þannig, að áhugi almennings fari vaxandi fyrir því að vera beinn þátttakandi að atvinnufyrirtækjunum. Það er styrkur atvinnulífsins, að sem flestir landsmenn vilji leggja fram fé og eiga eignaraðild að atvinnufyrirtækjunum. En það verður um leið að búa þannig að atvinnurekstrinum og þá sérstaklega þeim hluta hans, sem stendur undir útflutningsframleiðslunni, að sem flestir telji sér hag að því að vera beinir aðilar þar að. Sterkt atvinnulíf og traust fyrirtæki eru hornsteinn að efnahagslegu sjálfstæði Íslands og um leið öruggasta trygging hvers starfandi manns að lifa menningarlífi í fullkomnara og betra þjóðfélagi. Til þess að ná þessu marki sem fyrst er það grundvallarstefna okkar sjálfstæðismanna í skattamálum, að það eigi fyrst og fremst að skattleggja eyðsluna, en gæta hófs á skattlagningu á sparnað. En það er öfugt við það, sem núv. hæstv. ríkisstj. er að gera. Við bendum á eftirfarandi atriði í nál. okkar í framhaldi af þessu: Í fyrsta lagi, að kannað verði, hvort virðisaukaskattkerfið henti íslenzkum aðstæðum betur en núverandi söluskattskerfi. Í stað þess að gera skattkerfið flóknara, eins og frv. núv. ríkisstj. stefnir að, minnum við á stefnu fyrri ríkisstj. í þessum efnum um einföldun skattkerfisins, m.a. vegna fyrirkomulags staðgreiðslukerfis, ef það verður tekið upp. Þá leggjum við til, að skattar og útsvör á tekjur einstaklinga og félaga verði ávallt miðuð við nettótekjur og teljum eðlilegt og sanngjarnt, að tekjum hjóna verði skipt til helminga á milli þeirra við álagningu skatta til ríkis og sveitarfélaga. Við teljum, að eignarskattar hafi með löggjöfinni frá síðasta þingi verið ákvarðaðir út frá eðlilegu og sanngjörnu sjónarmiði. Frv. núv. ríkisstj. hefur mjög íþyngjandi áhrif í sambandi við eignarskatta, sem við teljum, að komi óréttlátlega niður og geti dregið úr sparnaði almennings, og við meðferð málsins hér á Alþ. hefur enn þá verið bætt við í þessum efnum, en þetta er ekki leiðin til að örva sparnað, heldur þvert á móti. Það er skoðun okkar, að fasteignaskattar séu þjónustuskattar til sveitarfélaganna og þeim beri að stilla í hóf. Sveitarfélögum sé í sjálfsvald sett innan ákveðins hámarks í lögum, hvort og að hve miklu leyti þau nýta þennan tekjustofn. Við vörum mjög alvarlega við hækkun fasteignaskatta eins og gert er ráð fyrir í frv., sérstaklega ef aðrir tekjustofnar sveitarfélaganna eru svo naumir, að þau neyðast almennt til að nota heimildir til álags á fasteignaskattana. Við leggjum ríka áherzlu á, að hinum ýmsu formum atvinnurekstrar verði ekki mismunað í skattgreiðslum, eins og frv. gerir ráð fyrir. Við teljum, að við setningu nýrra skattalaga beri að taka tillit til ýmissa frávika. Ég vil þar t.d. benda á, að fjöldi giftra kvenna vinnur utan heimilisins við hin ýmsu störf í þjóðfélaginu, og það má t.d. benda á, að ef verulega drægi úr vinnuafli þeirra við hraðfrystihúsaiðnaðinn og aðrar greinar útflutningsatvinnuveganna, þá getur það haft mjög alvarlegar afleiðingar og dregið úr verðmæti útflutnings og þjóðarframleiðslu. Um nokkurt árabil hefur löggjafinn metið vinnu þessa fólks, og því hefur veri veittur 50% frádráttur frá launatekjum giftra kvenna við skatt- og útsvarsálagningu. Nú er þetta fellt niður við álagningu útsvars, og getur það haft verulega alvarlegar afleiðingar, af því að ekkert hefur komið í staðinn og engan veginn verið tekið nóg tillít til persónufrádráttar, eins og áður hefur verið komið inn á. Ég tel mjög ósanngjarnt, að vaxtafrádráttur frá tekjum við álagningu útsvars er felldur niður, og ég tel það vera hnefahögg framan í það fólk, sem hefur verið eða er að byggja húsnæði og hefur orðið að taka stór lán. Meiri hl. fjhn. hyggst nú hæta úr þessu með því að fasteignaskattar á ný hús verði ekki innheimtir fyrstu tvö árin. Það gerir kannske auðvelda leið fyrir þá, sem eiga nóga peninga og geta alltaf keypt sér ný hús, að búa aldrei í eldri húsum en tveggja ára. Þetta er ekki alveg vandlega hugsað, enda var þetta ein af till., sem kom með seinni skipunum til nefndarinnar. Í frv., eins og það liggur fyrir, er gerð veruleg skerðing á sjómannafrádrætti, því að þeir eru með frv. sviptir skattvísitölu. Í 14. gr. núgildandi laga nær þessi frádráttur til allra sjómanna. Í fyrsta lagi vegna allra lögskráðra sjómanna á íslenzk skip á að draga frá kostnað vegna hlífðarfata. Frádrátturinn er ákveðinn 800 kr. á mánuði, og sömu aðilum er veittur sérstakur frádráttur, 5 þús. kr., fyrir hvern mánuð, reiknað á sama hátt, enda hafi skipverjar verið á íslenzkum skipum ekki skemur en 6 mánuði á skattaárinu. Á þetta átti að koma skattvísitala samkv. gildandi lögum, en í frv. ríkisstj. er þessari skattvísitölu í raun og veru frestað, því að í stað orðanna við 53. gr. skattalaganna, að hún taki gildi árið 1972, kemur árið 1973. Þetta hefði þýtt skerðingu á öllum frádráttarliðum til sjómannastéttarinnar, og ég vil líka minna á það í sambandi við afnám persónuskattanna, að það hefur verið þannig í samningum og lögum, að sjómenn hafa ekki borgað sjúkrasamlagsgjöld sín sjálfir, heldur útgerðin. Það þýðir aftur, að sjómenn tapa í vísitölunni á niðurfellingu þessara nefskatta, svo að það hefur ekki verið búið sérstaklega vel að sjómönnum, hvað þetta snertir. Við höfum fjórir þm. Sjálfstfl., - 1. flm. þess frv. var Friðjón Þórðarson - snemma á þessu þingi lagt til að hækka verulega frádrátt til sjómanna á íslenzkum fiskiskipum, sem lögskráðir eru í ekki skemmri tíma en 9 mánuði á ári, þannig að þeir fái til frádráttar til viðbótar því, sem er í gildandi lögum, allt að 90 þús. kr. á ári. Á þetta átti auðvitað einnig að koma skattvísitala, sem hefði þá orðið 21.5% á þessa upphæð. Aftur á móti eru samkv. frv. ríkisstj. skattfríðindi sjómanna, sem þeir hafa notið í sveitarfélögunum, niður felld með öllu í sambandi við frv. um tekjustofna sveitarfélaga, en eftir að skipið hafði flautað tvisvar, þá fæddist lítil till. hjá meiri hl. fjhn. um skattfrádrátt fyrir sjómenn, sem á að vera 8%, og form. fjhn., hv. frsm. hennar, gerði grein fyrir þessu og var mjög glaður og sigri hrósandi. Ég er honum auðvitað alveg sammála og glaður í hjarta, að það fékkst þó einhver breyting á þessu ranglæti, en hins vegar fullyrði ég, að þó að þessi till. verði samþykkt, þá eru frádráttarhlunnindi sjómanna, þegar litið er á þau eins og þau eru í gildandi lögum og miðað við eðlilega hækkun skattvísitölu og þess, sem þeir hafa notið í sveitarfélögum, stórlega skert, það fullyrði ég. Form. fjhn. var heldur óheppinn í einu tilviki. Mér liggur við að segja, að honum hafi orðið fótaskortur hérna í ræðustólnum, þegar hann sagði, að það kæmi eiginlega úr hörðustu átt að tala um það, að þeir, sem hefðu verið 12 ár við völd, væru að fjargviðrast út af því, að þeir hefðu loks leitt í lög að draga frá tekjum einstaklinga, sem náð hafa 67 ára aldri, ákveðinn frádrátt. En mér finnst það koma úr hörðustu átt, þegar þrír flokkar, sem mynda vinstri stjórn, leggja til, að þetta litla frádrag, sem form. gat um, verði fellt niður með öllu, eins og frv. gerir ráð fyrir. En það er reynt að gera pínulítið, og það skal ég segja mönnum, að sú till. fæddist ekki, fyrr en eftir að fjhn. hafði lokið störfum, till. um frádrátt fyrir gamla fólkið. Sú till. var svo lengi að mótast, að hún sá aldrei dagsins ljós í n. Í gildandi lögum er dregið frá hreinum tekjum einstaklinga, sem náð hafa 67 ára aldri á skattárinu, auk venjulegs frádráttar fjárhæð, sem nemur 2/5 hlutum af því, sem einstaklingur fær, og á sama hátt skal dregið frá hreinum tekjum hjóna, sem telja fram saman sömu fjárhæð, hvort um sig. Ríkisstj. hefur sem sagt heykzt á þessu, en ekki fyrr en n. hafði klofnað, eins og ég sagði áðan. Það er gaman að koma aðeins inn á það, að samkv. till. meiri hl. fjhn. er skattlækkun aldraðs fólks innan viss lágmarks, sem svarar til þess, að fyrstu 20 þús. kr. af skattskyldum tekjum eru skattfrjálsar, en lækkun tekjuskatts smáfjarar út og hverfur við 40 þús. kr. Þetta er nú örlætið. Það er gaman líka, þegar talað er um, hvað reynt er að lækka skattana á þeim, sem minnst mega sín, að gera örlítinn samanburð miðað við aldrað fólk, sem getur verið dálítið lærdómsríkt fyrir hv. stjórnarsinna á milli umr. um þetta mál. Einhleypur maður, eldri en 67 ára, hefur í gildandi lögum persónufrádrátt 134 þús. kr. og aukafrádrátt 53 þús. kr., þannig að engin skattgreiðsla kemur á 187 600 kr. tekjur. Miðað við vísitölu 106.5 fer þetta upp í 199 800 kr., og miðað við skattvísitölu 121.5% þá færi þetta upp í 228 þús., sem við teljum eðlilegt. En samkv. þeim breytingum, sem nú eru orðnar á frv., fengi þessi einhleypi gamli maður sínar 145 þús. kr. og aukafrádrátt upp á heilar 20 þús. kr., eða samtals 165 þús. kr., eða minna en það var samkv. gildandi lögum á tekjur ársins 1970. Þetta getur orðið síðasta dæmið í ræðu minni að þessu sinni, en eins og fram hefur komið áður, þá teljum við sjálfstæðismenn, að undirbúningur þessa máls sé með öllu óhæfur, og við teljum því ekki rétt að samþykkja þetta frv., en þar sem gerðar hafa verið breytingar á lögum um almannatryggingar og ákvæði sett um yfirtöku ríkissjóðs á gjöldum, sem sveitarfélög hafa áður staðið undir, þá bendum við á með tilvísun til fyrri tillagna okkar í þessu máli, að tilfærslur verði gerðar á tekjuskatti og útsvörum til samræmis við þessar áðurgerðu breytingar. Breyting á lögum um fasteignaskatt verði gerð í samræmi við hið nýja fasteignamat, sem er nauðsynlegt, ef till. okkar um rökst. dagskrá yrði samþykkt. Við tökum einnig fram í nál. okkar, að fari svo, að till. okkar um rökst. dagskrá verði felld, þá munum við, þótt við séum andvígir frv., áskilja okkur rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram eru komnar eða fram kunna að koma, og sömuleiðis áskilja okkur rétt til að flytja brtt. við frv. við 3. umr. málsins.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að þeir fjármunir, sem ríkisvaldið hefur fengið til ráðstöfunar til hvers konar þjónustu og uppbyggingar í þágu þjóðfélagsþegnanna, hafa farið vaxandi á liðnum árum, þótt fáir vilji greiða háa skatta eða önnur opinber gjöld. Eftir því sem gjöldin hækka og verða þýðingarmeiri þáttur í þjóðfélaginu, eða réttara sagt, það sem fyrir þau fæst, þeim mun brýnni þörf er á, að öll löggjöf þeim viðvíkjandi sé sem réttlátust og skynsamlegust. Þá er ekki síður knýjandi, að þannig sé um hnútana búið, að það sé eins vel tryggt og nokkur kostur er, að framkvæmd þeirra laga, sem byggt er á, sé örugg til að útiloka, svo sem frekast er unnt, að nokkur geti losnað undan því að greiða sinn réttmæta skerf við rekstur og uppbyggingu þjóðfélagsins, þjóðarbúsins og viðkomandi sveitarfélags. Ég hygg, að ekki sé ágreiningur um það, að tímabært var orðið að taka til endurskoðunar núgildandi skattalöggjöf. Í rauninni má segja, að sú öra þróun, sem stefnt hefur óðfluga í þá átt hér á landi og í ýmsum nágrannalöndum, að ríkið sjái þjóðfélagsþegnunum fyrir sífellt fjölbreytilegri og aukinni þjónustu á fjölmörgum sviðum, geri það að verkum, að nauðsynlegt er, að slík löggjöf sem skattalög séu jafnan undir stöðugri endurskoðun. Þótt lítið mark sé máske takandi á slíku plaggi sem stefnuskrá núv. ríkisstj., þá gefur hún ekki vísbendingu um, að breyting verði á, meðan hún situr að völdum, hvað snertir þá þróun, sem ég hef hér minnzt á, þ.e. vaxandi umsvif hins opinbera á fjölmörgum sviðum. Fyllsta ástæða hefði því verið til að vanda sérstaklega til endurskoðunar á skattalöggjöfinni, sem unnið hefur verið að á vegum núv. hæstv. ríkisstj. Heildarendurskoðun skattalaga er yfirgripsmikið og vandasamt starf. Í þeim efnum geta mistök orðið dýr og haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar, ef illa tekst til. Þess vegna þarf að tryggja eins vel og mögulegt er, að gagngerar breytingar séu ekki gerðar nema að vel yfirveguðu ráði. Um slík mál þurfa að fjalla fyrst og fremst þeir, sem gerst þekkja til og hafa með höndum framkvæmd slíkra mála. Svo hefur ekki verið við þá endurskoðun, sem leitt hefur til þess, að skattalagafrv. tvö voru lögð fram hér á hinu háa Alþ. Í aths. við það lagafrv., sem hér er til umr., segir, að undirbúningsstarf að þeirri stefnumótun, sem málefnasamningur ríkisstj. gerir ráð fyrir, sé fyrir alllöngu hafið og sé að mestu leyti í miðjum klíðum. Hins vegar hafi ríkisstj. lagt áherzlu á, eins og segir orðrétt í aths. með frv., með leyfi hæstv. forseta, „að ýmis meginatriði þeirrar löggjafar, sem hér um ræðir, verði tekin til endurskoðunar þegar í stað og lögfest, þótt endanleg gerð slíkrar löggjafar bíði næsta þings.“ M.ö.o., í aths. með frv. er í rauninni gefið í skyn, að að samningu þessa frv. hafi verið flaustrað. Og það er því satt að segja stórfurðulegt, að að svo viðkvæmu og vandasömu máli skuli vera staðið með þeim hætti sem raunin hefur á orðið. Til frekari staðfestingar á því, sem gefið er í skyn um hroðvirknisleg vinnubrögð í aths. með frv., er vitað, að mikill ágreiningur var innan ríkisstjórnarflokkanna um ýmis mikilvæg atriði, þegar skattafrv. tvö voru lögð fram í des. s.l. Svo mikill hefur ágreiningurinn verið meðal stjórnarliða um þessi mál, að það hefur tekið meira en tvo mánuði að ná því samkomulagi, sem fram kemur í þeim brtt., sem ríkisstj. hefur flutt. Það þarf í sjálfu sér ekki að verða mönnum undrunarefni, þótt fram hafi komið sundurleitar skoðanir innan stjórnarflokkanna og á milli þeirra varðandi þetta mál, eins og það lá fyrir. Í því felst í raun og veru enn ein staðfesting á því, hversu undirbúningur þessara mála var ónógur og ófullnægjandi og frv. með miklum flýtisbrag. Ofan á þessi forkastanlegu vinnubrögð bætist svo sú óhæfa að ætlast til, að Alþ. afgreiði grundvallarbreytingu á öllu skattkerfi landsmanna, þegar liðnir eru 2 mánuðir af nýju skattári, sem hin nýja löggjöf á að ná til. og meira en mánuður er liðinn, síðan framtalsfresti lauk. Það liggur í augum uppi, að það ætti að vera lágmarkstillitssemi við skattgreiðendur, að þeir geti vitað, þegar þeir telja fram tekjur sínar, hverjir skattarnir verða. Þess vegna á auðvitað að afgreiða gagngerar breytingar á skattalögum slíkar sem þær, sem hér eru á ferðinni, fyrir byrjun nýs skattárs. Af þeim ástæðum, sem ég hef hér lítillega drepið á, væri eðlilegast, að þeim skattafrv., sem hafa verið til meðferðar hér á hinu háa Alþ. frá því í des. s.l., yrði háðum vísað til ríkisstj. til frekari undirbúnings og athugunar fyrir næsta þing. Til þess að leysa tekjuþörf ríkissjóðs undir þeim kringumstæðum, að það yrði gert, þannig að ríkissjóður geti staðið við skuldbindingar sínar á þessu ári, miðað við þau skattalög, sem giltu á s.l. ári, hefur fulltrúi Alþfl. í fjhn. bent á leið og gert grein fyrir henni í nál. Þar er vikið að því, að skattvísitalan hafi verið ákveðin með ýmsum hætti á undanförnum árum, en engar lagareglur eru um, hvernig hún skuli ákvörðuð. Í erfiðu árferði eins og á árunum 1968 og 1969 var hún ekki látin breytast neitt, en skattbyrði almennings jókst á þessum árum, þar sem tekjuþörf ríkisins var þá mikil. Í góðæri eins og t.d. á s.l. ári var skattvísitala aftur hækkuð um 20%. Á það er hent í nál., að í góðæri sé eðlilegt að hafa ákvörðun um skattvísitöluna þannig, að tekjuhækkun í krónutölu valdi því ekki, að menn lendi í hærri skattstiga en ella, þ.e. að menn greiði áfram hlutfallslega jafnmikið af tekjum sínum til hins opinbera og áður, þótt tekjur hækki, en ekki aukið hlutfall vegna hækkunar skattstigans. Það er talið, að þær tekjur ársins 1971, sem lagt mun verða á í sumar, séu a.m.k. um 21.5% hærri að meðaltali á Framteljanda en tekjurnar árið áður, þ.e. þær tekjur, sem lagt var á í fyrra. Ef lagt yrði á eftir núgildandi lögum, væri þess vegna eðlilegt að ákveða skattvísitöluna 121.5%. En auk þessara ráðstafana yrði nauðsynlegt að mæta sérstaklega þeim útgjöldum tryggingakerfisins, sem voru samfara hækkunum almannatryggingakerfisins á s.l. ári. Það hefur margoft komið fram á undanförnum mánuðum og á s.l. ári, að Alþfl. hefur verið því mjög fylgjandi að afnema hina svo kölluðu nefskatta, þ.e. almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald. Þegar fyrrv. ríkisstj. heitti sér fyrir hækkun bóta almannatryggingakerfisins á s.l. vori, en sú hækkun nam um 500 millj. kr., var þegar greinilegt, að breyta yrði fjáröflunarkerfi almannatrygginganna, og á þetta var lögð sérstök áherzla af hálfu Alþfl. Það má segja, að verjandi hafi verið að standa undir almannatryggingakerfinu með nefsköttum, þegar bæturnar voru lægri en nú er. Þá var forsvaranlegt, að fjáröflunin færi fram með þeim hætti, að allir greiddu sömu gjöld. En þegar þær greiðslur, sem nú er um að ræða í þessum efnum, eru orðnar slíkar sem þær eru, er ekki réttmætt lengur, að hinn þjáði og hinn tekjulági, og hinn ungi og hinn aldraði einstaklingur greiði sömu fjárhæðir í almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald. Þessu þarf því að breyta, og eftir síðustu breytingar á almannatryggingakerfinu var þörf nýs fjáröflunarkerfis vissulega enn brýnni og meira knýjandi en áður. Alþfl. er þannig reiðubúinn að standa að nauðsynlegri tekjuöflun, sem komi í stað nefskattanna, til að unnt verði að mæta bótahækkunum almannatryggingakerfisins. Ef sú leið verður farin, sem Alþfl. telur eðlilegast, að farin verði, eins og málum er nú komið varðandi þau skattafrv., sem fyrir hinu háa Alþ. hafa legið frá því í des. s.l., að vísa þeim til ríkisstj. til nánari athugunar, vill hann styðja að setningu lagaákvæða um sérstakan almannatryggingaskatt, sem tryggði tryggingakerfinu það fjármagn, sem þarf, til að endum verði náð saman, eða um 1 250 millj. kr. Áætlað hefur verið, að hann þyrfti að nema um 4% af brúttótekjum, en vera nokkru hærri, væri við nettótekjur miðað. Þetta fyrirkomulag hefði það í för með sér, að t.d. gamalt fólk og námsfólk, sem hefði svo lágar tekjur, að það greiddi engan tekjuskatt, mundi ekkert greiða til trygginganna, þótt það nyti allra réttinda almannatryggingakerfisins. Þannig mundi sá, sem hefði helmingi hærri tekjur en annar, greiða helmingi meira til trygginganna. Svo sem bent er á í nál. fulltrúa Alþfl. í fjhn., mundi sú leið, sem þar er gerð grein fyrir og ég hef hér gert að umtalsefni, taka tillit til fjárþarfa í öllum áætlunum um heildarskatta þessa árs, og jafnframt yrði þá komizt út úr þeim ógöngum, sem samþykkt skattafrv. hefði í för með sér. Verði á það sjónarmið fallizt, að eðlilegast sé, að skattafrv. verði vísað til ríkisstj. til nánari athugunar, vill Alþfl. enn fremur leggja áherzlu á eftirfarandi meginsjónarmið, sem lögð verði til grundvallar við endurskoðunina: Í fyrsta lagi telur hann, að það þurfi að sameina tekjuskatt og útsvar í einn tekjuskatt, sem síðan yrði skipt milli ríkis og sveitarfélags, jafnframt því sem skattakerfið allt yrði gert sem einfaldast. Í öðru lagi vill Alþfl., að launað fólk greiði ekki skatt af þeim tekjum, sem nauðsynlegar eru til lífsframfæris, og þá þurfa skattstigar að vera þannig stighækkandi, að þessu markmiði verði náð. Ef hæstv. ríkisstj. víll ekki fallast á þá hugmynd Alþfl., sem ég hef hér farið nokkrum orðum um, vill flokkurinn freista þess að reyna að gera nokkrar breytingar á frv. Í því sambandi vil ég fyrst nefna þá till., að haldið verði í lögum þeim ákvæðum, sem samþykkt voru í fyrra, um smávægileg hlunnindi fyrir fólk, sem náð hefur 67 ára aldri, en ríkisstj. leggur til, að þau verði felld niður. Þá er lagt til, að gerð verði sú breyting á gildandi lögum, að úr gildi verði felld sú reglugerð, sem gefin var út rétt fyrir áramót, og kveður m.a. á um, að framvegis skuli raunverulegur viðhaldskostnaður af íbúðarhúsum ekki frádráttarbær, en í þess stað skuli jafnan telja 1.5% fasteignamats steinhúsa og 2% fasteignamats timburhúsa sem viðhaldskostnað. Sú ráðstöfun að breyta reglum um frádrátt vegna viðhalds á þennan hátt, hefur vissulega vakið stórfurðu manna, svo að ekki sé meira sagt. Og að framkvæma slíka breytingu þannig, að hún hefur áhrif á liðið skattaár, virðist alveg fráleitt, því að slíkt hlýtur alveg óhjákvæmilega að leiða til málaferla. Þriðja brtt., sem ég vildi minnast á, er um heimild til handa atvinnufyrirtækjum, sem annast hraðfrystingu á sjávarafurðum til útflutnings, að leggja til hliðar helming af hreinum tekjum ársins 1971 í sérstakan endurnýjunarsjóð til að mæta þeim kostnaði, sem leiðir af breyttum lagaákvæðum í markaðslöndum um hollustuhætti við framleiðslu fiskafurða. Ný lagasetning í Bandaríkjunum, þar sem gerðar eru auknar kröfur um framleiðsluaðstöðu vegna fiskafurða fyrir Bandaríkjamarkað, gerir nauðsynlegar verulegar endurbætur á frystihúsum hér á landi, sem vitað er, að muni verða eigendum þeirra, sumum hverjum a.m.k., ofviða, ef ekki kemur til sérstök fyrirgreiðsla af hálfu opinberra aðila. Sú till., sem hér um ræðir, miðar að því að létta undir með frystihúsunum að þessu leyti til að gera þeim auðveldara að mæta þeim miklu útgjöldum, sem þau verða fyrirsjáanlega fyrir vegna aukinna krafna, sem Bandaríkjamarkaður gerir um útbúnað frystihúsa, sem framleiða fyrir þann markað. Það er óþarfi að fjölyrða um mikilvægi þess fyrir verkafólk, sjómenn og raunar þjóðina alla, að freðfiskiðnaður landsmanna sé þannig úr garði gerður á hverjum tíma, að hann geti uppfyllt þær kröfur, sem markaðslöndin gera til vörugæða og vöruvöndunar. Því er þessi till. hér fram borin. Þá er í fjórða lagi till., þar sem lagt er til. að ríkisstj. haldi áfram athugun á skattakerfinu og leggi niðurstöður þeirrar athugunar fyrir næsta Alþ. Í sambandi við þá endurskoðun skattakerfisins gerir till. ráð fyrir, að ríkisstj. verði falið að athuga sérstaklega, að allar giftar konur verði sjálfstæðir skattþegnar, þannig að það hafi engin áhrif á skattgreiðslur, hvort kona sé gift eða ógift. Er þá gert ráð fyrir, að kona, sem vinnur utan heimilis, greiði sjálf skatt af tekjum sínum, en að giftri konu sé reiknaður hluti af tekjum eiginmanns síns sem laun fyrir vinnu hennar á heimilinu. Þessar tekjur húsmóðurinnar dragast að sjálfsögðu frá skattskyldum tekjum mannsins, og verður eiginmaðurinn með þeim mun lægri skatt. Það er kunn staðreynd, að lengst af hefur konan goldið þess, að hún var gift og aflaði sjálfstæðra tekna, en tekjur hennar voru lagðar við tekjur eiginmannsins og þannig greiddur af þeim hlutfallslega miklu hærri skattur en af hliðstæðum tekjum ógiftrar konu. Þetta óréttlæti hefur vafalaust valdið því, að kari og kona hafa oft tekið þann kost að búa saman án hjónabands til þess þannig að reyna að létta skattbyrðina. Hin síðari ár hafa verið gerðar nokkrar ráðstafanir til þess að bæta úr þessu ranglæti. Ég vil leyfa mér að mega vænta þess, að sú hugmynd, sem hér hefur verið gerð að umtalsefni, verði athuguð mjög gaumgæfilega með það fyrir augum, að hún komist í framkvæmd og verði til þess að skapa meira réttlæti í skattaálagningu. Miklar umr. hafa átt sér stað á mannamótum og í blöðum undanfarið eða allar götur frá því, að skattafrv. tvö sáu dagsins ljós hér á Alþ. í desembermánuði s.l., um það, hver skattbyrðin raunverulega yrði við samþykkt þeirra. Af hálfu stjórnarflokkanna hefur því verið haldið fram, að samþykkt frv. muni ekki hafa í för með sér umtalsverða skattaaukningu miðað við það, sem átt hefði sér stað, ef núgildandi skattalög hefðu verið látin halda gildi sínu. Ég skal ekki fara um það mörgum orðum, því að skattgreiðendur munu alveg vafalaust svara hver fyrir sig í sumar, þegar þeir fá skattseðlana í hendur. Þá kemur nefnilega í ljós, hver hin raunverulega skattaukning verður hjá hverjum og einum. En það segir sig sjálft og gefur auga leið, að ekki getur orðið um skattalækkun hjá almenningi að ræða, þegar tekjuskattar til ríkisins eru í fjárlagafrv. fyrir þetta ár hækkaðir úr 1 122.6 millj. kr. í fyrra í 3 158.3 millj. kr. í ár. Að vísu er gert ráð fyrir nokkurri lækkun útsvars á móti, en það er aðeins brot af þessari hækkun. Herra forseti. Ég er kominn að lokum máls míns. Ég lagði áherzlu á það í upphafi orða minna hér áðan, að til undirbúnings skattalagafrv., sem nú liggja hér fyrir hinu háa Alþ., hafi alls ekki verið vandað sem skyldi. Ég álít því skynsamlegast að fresta gildistöku nýrra skattalaga, til þess að betra tóm gefist til nánari athugunar og fyllri endurskoðunar á þessum málum. Í stað þess verði farnar þær fjáröflunarleiðir fyrir ríkissjóð í ár, sem ég hef gert hér að umtalsefni. Það er nefnilega ávallt hættulegt að gera stökkbreytingar í skattamálum. Til þess eru þau allt of viðkvæm. Aðaltillaga okkar Alþfl.-manna er sú, að frv. verði vísað til ríkisstj. Jafnframt vil ég ítreka stuðning okkar við sérstaka tekjuöflun vegna tryggingakerfisins. Verði það fellt, er þess óskað, að brtt. þær, sem fulltrúi Alþfl. í fjhn. hefur flutt á þskj. 405, komi til atkv.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt með því að þakka hv. fjhn. fyrir að hafa lokið störfum við athuganir á skattafrv., svo að það er nú hér til 2. umr. Enda þótt mörgum finnist, að sá tími hafi verið alllangur, sem fór til athugunar á því, þá liggja til þess nokkrar ástæður og m.a. sú, að það varð samkomulag á milli ríkisstj. og stjórnarandstöðunnar að fresta aðgerðum í þessum málum, meðan fundur Norðurlandaráðs átti sér stað. Þar er því að finna nokkra skýringu á því, að svo mikill tími hefur farið í þetta mál í hv. n. Hins vegar er svo það að segja, að báðar n. þd. hafa unnið saman, og hefur jafnhliða verið unnið að báðum þessum málum, frv. um tekju- og eignarskatt og frv. um tekjustofna sveitarfélaga. Og það er svo sem ekkert óeðlilegt við það, þótt það taki nokkurn tíma að vinna að svo veigamiklum atriðum í tekjuöflun, sem hér eru á ferð. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, en endurtek þakkir mínar til nm. fyrir það mikla starf, sem þeir eru búnir að inna af hendi. Það hefur komið inn í þessar umr. og hefur verið kannske meginmálið í umr. þeirra hv. þm., sem talað hafa hér sem frsm. stjórnarandstöðunnar, að ekki beri brýna nauðsyn til þess að afgreiða þetta mál nú á þessu þingi, og það sé eðlilegra að geyma sér það þar til síðar. Ég gerði grein fyrir því, þegar ég talaði fyrir þessu frv. um tekju- og eignarskatt hér í hv. d. fyrir jólin, hvaða meginástæður lægju til þess, að brýna nauðsyn bæri til þess að afgreiða þetta mál nú. Ég vil þó við þetta tækifæri rifja það upp, sem ég taldi grundvallaratriði í því og rök fyrir afgreiðslu á frv. nú. Það er rétt, sem hér hefur komið fram og kemur fram í nál. hv. 2. minni hl., 7. þm. Reykv., að eftir að búið var að gera þær breytingar á tryggingalöggjöfinni, sem gerðar voru s.l. vor og nú fyrir jólin í vetur, þá var óhugsandi að búa við gamla innheimtukerfið. Ég hef áður leitt að því rök, að það var ekki framkvæmanlegt að gera þessar breytingar, nema gera um leið breytingu á innheimtukerfinu. Þessi breyting á tryggingalöggjöfinni hefði leitt til þess, að á árinu 1972 hefði orðið að innheimta hjá hjónum 22 þús. kr. í persónuskatt til trygginganna og sjúkrasamlaga, og það hefði orðið að innheimta hjá einhleypum karlmanni 15 800 kr. og hjá konum tæp 14 þús. kr. Þetta þýðir t.d., að hjón með 2 börn í framhaldsskólum, sem ekki hefðu tekjur, hefðu orðið að greiða um 50 þús. kr. í þessa persónuskatta. Það var því óhugsandi að gera þessa breytingu á tryggingakerfinu án þess að gera einnig breytingu á innheimtukerfi trygginganna. Í öðru lagi er svo það, að útgjöld trygginganna, sem vaxa á árinu 1972, mundu hafa aukið útgjöld sveitarfélaganna um 200 millj. kr. Þess vegna hefði þetta einnig komið fram í hækkuðum útsvörum á þeim vettvangi, ef engin breyting hefði verið gerð þar á. Í þriðja lagi kemur svo það, að sjúkrasamlagsgjöldum var haldið niðri með verðstöðvunarlögunum, og þau hefðu því hækkað meira en ég hef tölur um nú í sambandi við þessar athuganir. Það er því ekki hægt að færa rök að því, að það hefði verið hægt að fresta þessum breytingum, nema þá að fresta breytingum á tryggingalöggjöfinni. Og ég vil minna á það, að við afgreiðslu á því máli hér á hv. Alþ. skiptust hv. þm. ekki í flokka með eða á móti. Þeir voru yfirleitt með þeirri breytingu. Þetta er bein afleiðing af þeirri ákvörðun, og það er líka bein afleiðing af þessari ákvörðun, að það varð að gera þá kerfisbreytingu með þeim hætti að taka saman breytingar á tekju- og eignarskatti og tekjustofna sveitarfélaganna jafnhliða. Það var ekki hægt að komast fram hjá þessu vegna þeirra breytinga, sem búið var að gera á tryggingalöggjöfinni. Þess vegna er það svo, að þar sem hv. þm. sögðu a í sambandi við breytingu á tryggingalöggjöfinni, þá verða þeir einnig að segja b í sambandi við breytingu á skattalöggjöfinni og tekjustofnalögunum, sem nú er verið að vinna að, enda minnist ég þess, að þegar hv. 1. þm. Reykv., formaður Sjálfstfl. talaði hér í sambandi við frv. um tekju- og eignarskatt í hv. d. fyrir jólin, þá vildi hann leiða rök að því, að það hefði verið ofmælt hjá mér, að hér væri um nýja stefnu að ræða, því að meginatriðin í þessum frv. væri það, sem þeir viðreisnarmenn hefðu ætlað sér að gera, þótt það hefði ekki verið komið í framkvæmd. Ég vil líka færa rök að því, að ein höfuðástæðan til þess, að það varð ekki komizt hjá því að gera þessar breytingar nú þegar, var m.a., að þá hefðu komið til framkvæmda skattalögin, sem voru sett hér í fyrra. Ýmislegt í þeirri löggjöf var mjög í andstöðu við núv. ríkisstj., og það var ekki eðlilegt, að hún léti á sínu fyrsta stjórnarári fara að framkvæma þá löggjöf, sem almenningur hefði þá litið á sem hennar mál. Og það voru fleiri en við, sem nú erum stjórnarsinnar, sem voru andstæðir þessari löggjöf eða frv. á sinum tíma hér á hv. Alþ. Ég vil þar nefna mann eins og próf. Ólaf Björnsson, sem talaði mjög gegn frv. um tekju- og eignarskatt í Ed. í fyrra. Ólafur Björnsson var þá í fjhn. fyrir Sjálfstfl. í Ed., og hann er hagfræðiprófessor, og þess vegna er ástæða til að ætla, að hann hafi byggt skoðun sína á nokkuð mikilli reynslu. En það var ýmislegt, sem Ólafur benti á í sambandi við skattalögin, sem voru afgr. í fyrravor. M.a. benti hann á, að það er óhugsandi að setja slíka skattalöggjöf, nema áður sé breytt lögum um hlutafélög. Lögin um hlutafélög væru svo fjarri því, að hægt væri að hyggja skattalöggjöf fyrir hlutafélögin á þeim, eins og gert var í fyrra, að það væri óframkvæmanlegt að gera slíkt. Eitt atriði, sem hér var mikil deila um á hv. Alþ. og t.d. Ólafur Björnsson var ekki hrifinn af, var það skattfrelsi, sem hluthafar áttu að hafa af hlutabréfum sínum. Um þetta varð veruleg deila og gekk svo langt, að Vinnuveitendasamband Íslands snerist gegn frv., eins og það kom fram í fyrra og dró úr þessum fríðindum. Það var því ekki ástæða til, að núv. valdhafar færu nú að framkvæma þessa löggjöf. Í sambandi við það, sem próf. Ólafur Björnsson sagði um hlutafélögin, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp úr ræðu hans þar um, en þar segir hann: „Í annan stað er vert að benda á, að eins og löggjöf um hlutafélög er nú háttað, er nánast hægt að stofna hlutafélög um hvaða smáatvinnurekstur sem vera skal. Af þessu leiðir, að smáatvinnurekendur og jafnvel einyrkjar í hvaða atvinnugrein sem er gætu í reynd valið um skattlagningarform hlutafélags og einstaklings.“ Ólafur segir síðar, að þeir, sem hafa eins konar sjálfstæðan atvinnurekstur með höndum, mundu í stórum stíl fara þá leið að stofna hlutafélög með nánustu fjölskyldu sinni, sem þýðir það, að þeir fengju þar jafnvel nokkra tugi þús. kr. skattfrjálsa. Það var engin ástæða til þess, að núv. ríkisstj. færi að láta þessi lög koma til framkvæmda. Það var fjarri öllu, ef hún hefði gert það, og þessar tvær höfuðástæður voru fyrir því, að brýna nauðsyn bar til að ganga í breytingar á skattakerfinu með verulegum hraða. Hitt tók ég fram við 1. umr. hér í hv. d. og skal endurtaka það, að engum var ljósara en mér, að sá tími, sem var til umráða til þess að vinna þetta verk, var allt of skammur, og þess vegna mun verða haldið áfram við að vinna verkið. Það hefur komið fram í ræðum hv. þm., frsm. minni hl., að málið væri illa unnið og allt það, sem er nú þetta venjulega tal þar um, sem skiptir ekki miklu máli, en m.a. það, að höfundar þess fyndust ekki og það hefðu ekki verið valdir til þessa verks menn, sem kynnu þar til verka. Nú vil ég taka það fram, eins og ég gerði við 1. umr. þessa frv., að á skattalagafrv. getur enginn borið ábyrgð nema sú ríkisstj., sem leggur frv. fram og stendur að því að láta vinna þau. Það tal, sem var hér á hv. Alþ. í fyrra um það, að embættismenn hefðu samið frv., sem þá voru lögð fram, og þau væru verk embættismanna, var ekki raunhæft. Það veit ég af eigin reynslu, að var ekki raunhæft, enda hlýtur svo að fara, að í slíku máli verður stefnan alltaf mörkuð af þeirri ríkisstj., sem ætlar að leggja málið fram. Þess vegna er það skollaleikur einn að ætla að koma sér á bak við þá, sem verkin vinna. Auðvitað er stefnan mörkuð af ríkisstj., sem lætur vinna verkin. En hverjir unnu að þessu verki? Það var ráðuneytisstjórinn í fjmrn., sem var formaður beggja nefndanna,.þeirrar, sem vann á vegum fyrrv. ríkisstj., og þeirrar, sem vann á vegum núv. ríkisstj. Það var Guðmundur Skaftason, löggiltur endurskoðandi, lögfræðingur og fyrrv. skattrannsóknastjóri. Segja menn svo, að sá maður kunni ekki til verka? Ég leyfi mér að mótmæla slíku. Það var Gunnar R. Magnússon endurskoðandi. Ég veit, að hann kann vel til verka í skattamálum og kann full skil á þeim. Það var Magni Guðmundsson hagfræðingur. Hann kann einnig til verka í skattamálum og kann full skil á þeim.  Hitt verð ég að segja, að þrátt fyrir það að þessi ríkisstj. hefði ekki eins marga mánuði til þess að vinna að þessu verki og fyrrv. ríkisstj. hafði áður, þá hefur þó verið mörkuð skýrari stefna í skattamálum á þessum mánuðum en á árunum hjá Viðreisn. Og svo koma hv. þm. Sjálfstfl. eins og hv. 2. þm. Vestf., sem naut þeirra kosta, sem hann hefur og mér þykir vænt um og hef gaman af. Hann passaði sig að nota hæfileika sína í gamanseminni meira en röksemdirnar í sambandi við málið. Það var rétt af honum og skal vel metið. Þegar hann fór að tala um það, hvað fyrrv. ríkisstj. hefði gert mikið í því að gera skattakerfið einfaldara og koma á staðgreiðslukerfi skatta, þá fannst mér húmorinn ná sér fyrst á strik. Hvað er það, sem fyrrv. ríkisstj. er búin að gera til þess að gera skattakerfið einfaldara eða koma á staðgreiðslukerfi skatta? Hún er búin að láta nefnd eftir nefnd vinna að málinu, en allar hafa þær strandað á því, að það er ekki hægt að koma á staðgreiðslukerfi skatta nema með því að gera skattkerfið sjálft eintaldara, og það var ekki hægt nema með því að fækka sköttunum, fækka stigunum og fara inn á þá braut, sem nú er verið að fara. Á þessu hefur allt strandað. Það er ekki af því, að menn hafi ekki heyrt þetta og séð þetta, heldur það, að þeir lögðu ekki í það að fara í sjálft skattakerfið til þess að ná þessum árangri. Það er vonlaust að vinna að því að koma á staðgreiðslukerfinu nema út frá þeirri einföldun, sem nú er verið að gera og sem betur þarf að færa út. Þá er hægt að koma á staðgreiðslukerfi skattanna, og það þarf að gera. Í þeirri framhaldsvinnu, sem verður unnin að þessum málum, er þetta einn þátturinn, sem þarf að vinna að og verður unnið að. Það er heldur ekkert nýtt, sem kemur fram í nál. 2. minni hl., Alþfl.-mannanna, að það þurfi að skoða virðisaukaskattinn í sambandi við tekjuöflun ríkissjóðs. Þegar ég lagði þetta frv. fram hér í vetur og talaði fyrir því, þá tók ég það einmitt fram, að áfram yrði unnið að því að endurskoða tekjukerfi ríkisins og þá yrði virðisaukaskatturinn sérstaklega skoðaður. Það eru mörg atriði, sem þá verður unnið að, sem ekki var hægt að vinna að á þeim skamma tíma, sem nú var til umráða. M.a. kemur þá til athugunar mál, sem hefur líka borið hér á góma í þessum umr., en það er skattlagning hjóna. Það er mál, sem þarf að athuga betur en gert hefur verið til þessa, hvernig við eigum að komast út úr þeim vanda, sem við erum komnir í í sambandi við skattlagningu hjóna. Við erum þar að fást við vissan vanda. Það er rétt, sem þær konur halda fram, sem eru einstæðar, ekki sízt einstæðar mæður, að ef konur missa manninn sinn, þá fara þær að greiða af öllum sínum tekjum. Ef þær aftur eru giftar, þá fá þær helminginn frádreginn. Það verður ekki hægt að komast út úr þessu kerfí nema með því að taka þetta mál í heild til sérstakrar athugunar, og að líkindum verður niðurstaðan sú, að hjón verða skattlögð sitt í hvoru lagi. Það er svo annað mái. hvort þetta á að leiða til þess, að gera bæði skattfrjáls, eins og mér finnst nú ætlað í till. Alþfl. Það er ekki mín hugsun, að svo eigi að verða. Það eru fleiri atriði, sem á að athuga í framhaldsathugun á skattamálunum, eins og t.d. eigin húsnæði. Nú var mjög gagnrýnd af hv. 5. landsk. þm., Stefáni Gunnlaugssyni, sú ákvörðun, sem ég tók sem fjmrh., eftir að skattyfirvöld höfðu lagt það fyrir mig, að gera viðhaldskostnað á eigin íbúð fastan lið í mati hennar. Ástæðan til þess, að skattyfirvöld lögðu mjög ríkt á um þetta, var, að kringum viðhaldskostnaðinn hefur verið alveg geysileg vinna og afskaplega mikið þráttað um það, hvað væri viðhald og hvað væru endurbætur. Þess vegna fannst þeim réttmætt, nú þegar nýja fasteignamatið tók gildi, að þetta væri tekið upp, og þessi ákvörðun er ekkert í tengslum við þetta skattalagafrv., því að hún er tekin án tillits til þess og hefði verið hægt að taka hana, þó að gömlu lögin hefðu gilt. Hún er fyrst og fremst í beinu sambandi við breytinguna á matinu. Hins vegar finnst mér eðlilegt, og það var nokkuð til umr. í skattalaganefndinni í haust, að reyna að koma eigin íbúð sem mest út úr tekjum og gjöldum einstaklinganna, og eins og nú er komið, þar sem horfið er að því, að tekjur af eigin íbúð eru ekki skattlagðar til útsvars, þá hlýtur það að leiða til þess, að reyna að koma eigin íbúð sem mest út úr framtalinu. En í sambandi við það þarf einnig að hafa hliðsjón af þeim vaxtafrádrætti, sem einstaklingarnir hafa m.a. í sambandi við eigin íbúð. En þetta er mál, sem verður mjög til athugunar í sambandi við framhaldsathugun á skattamálunum, og ég álít, að það beri brýna nauðsyn til þess að reyna með þessum hætti að gera þessi mál einfaldari en áður hefur verið. Eitt af því, sem núv. stjórnarandstæðingar gera mikið veður út af, er það, hve þetta mál er seint á ferðinni. Nú hef ég í sjálfu sér ekkert við það að athuga og kannske ekki nema gott um það að segja, að gerðar séu meiri kröfur til núv. ríkisstj. en þeirra ríkisstj., sem áður hafa setið, og það kemur nú á daginn, eins og oft vill verða, að menn eru fljótir að gleyma því liðna og minnast þess vegna ekki afgreiðslu skattalaga frá fyrri árum. Í sambandi við þessar umr. hef ég látið athuga fyrir mig afgreiðslu á skattalagafrv. á Alþ. í síðastliðin 40 ár, og það er dálítið merkilegt að lesa það.  Ég gríp hér niður í fyrsta málið, sem er lög nr. 79 frá 23. júní 1932, um heimild fyrir ríkisstj. að leggja á tekju- og eignarskattsauka. Samkv. lögum þessum skyldi ríkisstj. heimilt að innheimta 25% álag á tekju- og eignarskatt álagðan 1932 á tekjur ársins 1931. Innheimta skyldi þó ekki hefjast fyrr en eftir 1. okt. 1932. Og ef ég man rétt úr þingsögunni, þá mundi ég halda, að fyrrv. forseti Íslands, herra Ásgeir Ásgeirsson, hefði verið fjmrh. þetta ár. Hinn 24. okt. 1934, - þá mun hv. 1. þm. Austf. hafa verið fjmrh., - voru afgreidd lög nr. 55, um tekju- og eignarskattsauka. Samkv. lögum þessum skyldi ríkisstj. heimilt að innheimta 40% álag á tekju- og eignarskatt álagðan 1934 á tekjur ársins 1933.  Nú skal ég ekki þreyta ykkur allt of mikið með þessu, en hverfa aftur til síðari tíma. Þá koma hér lög nr. 18 frá 12. apríl 1960, um tekju- og eignarskatt og niðurfellingu skattfrelsis, ef um eftir- og helgidagavinnu var að ræða, það voru lög nr. 40 frá 1959, tölul. 24 hér að framan. Þessi lög áttu að gilda við álagninguna 1960 og vegna ársins á undan. Þá koma næst lög nr. 70 frá 28. apríl 1962, um tekju- og eignarskatt. Lög þessi voru ný heildarlög, sem gilda áttu við álagningu 1962 vegna skattársins 1961, og eru svo ýmis atriði, sem þar eru nýmæli um. Þessi lög voru þó ekki sett fyrr en 28. apríi. og það var á viðreisnarárunum. Svo kemur, að samkv. lögum nr. 19 frá 10. maí 1965 skyldi miða eignarskatt álagðan 1965 við þrefalt fasteignamat. Hið sama skyldi gilda við álagningu útsvara á árinu 1965, lög nr. 67 21. maí 1965, og síðar var þetta nú enn meir margfaldað, og þessi lög voru þó ekki sett fyrr en 10. maí og áttu að gilda vegna ársins 1964, sama árið og þau voru lögð á. Þetta sýnir það, sem ég var að segja hér í upphafi í þessum kafla mínum, að maður hefði orðið illa úr takt við fyrirrennarana, ef lögin hefðu verið afgreidd fyrir áramót. Svo koma hér síðar lög um tekjustofna sveitarfélaga. Það eru lög nr. 69 frá 28. apríl 1962, en þá voru tveir nýir skattar innleiddir, landsútsvar og aðstöðugjald. Hið síðarnefnda skyldi í fyrsta skipti álagt 1962 á gjaldstofn, sem myndaðist á árinu 1961. Landsútsvarið var hins vegar aðeins lagt á olíufélög það ár og tekið í fulla notkun aftur ári seinna. Þessi lög voru þó ekki sett fyrr en 28. apríl og giltu vegna teknanna ársins á undan. Svo eru menn að tala um það, að þetta sé seint á ferðinni og annað því um líkt, og mikið talað um, að það sé hugsanlegt, að hinn og þessi fari í mál út af þessari löggjöf. Þá er gert ráð fyrir því, að þeir, sem eru nú í stjórnarandstöðu, hagi sér öðruvísi en fyrrv. stjórnarandstöður, því að yfirleitt hafa ekki orðið málaferli út af því, þótt skattalögin hafi verið svona seint á ferðinni.  Þá koma hv. þm. að skattvísitölunni. Þar kom nú að því, að skattvísitalan var orðin góð og gild og hagkvæmt að nota hana. Ekki var talið, að hún ætti að fylgja framfærsluvísitölu hér áður fyrr, en nú er ekki nóg með það, að hún eigi að fylgja framfærsluvísitölu, heldur á hún að taka einnig til grunnkaupshækkana og tekjuhækkana, vegna þess að vinna hafi verið meiri og annað því um líkt. Það er ekki einungis, að vísitalan eigi að breytast, vegna þess að verð hafi breytzt, heldur á hún að gera það, ef orðíð hafa kauphækkanir, ef menn hafa fengið meiri tekjur, en þá eiga þeir ekki að greiða meiri skatt, því að þá er það skattþynging, segja þeir. Ósköp er þetta nú skrýtið. Mikið var nú eiginlega slæmt, að aumingja Viðreisn skyldi ekki lifa lengur, fyrst hún átti allt það bezta eftir. Það var sorglegt, að hún skyldi liggja á kostunum í 12 ár, en eiga þá alla ónotaða, þegar hún fór úr ráðherrastólunum. Ætli hefði nú ekki gleymzt eitthvað af þessu ágæti, ef hún hefði setið áfram? T.d. er það svo, að á árunum 1960–1963, í 4 ár, er frádráttur hjá skattþegnunum algjörlega óbreyttur, alveg án tillits til þess, þótt breytingar hafi átt sér stað. Sama er að segja árið 1964 og 1965 og 1966. Þá verða hins vegar breytingar, en þær eru ekki neitt í samræmi við þær breytingar, sem urðu á vísitölunni. Þær eru miklu lægri en það, og voru þetta þó góð ár. Svo kemur algjört hlé 1967, 1968 og 1969. Þá er það allt óbreytt. Á því tímabili urðu tvær stórfelldustu gengislækkanir, sem hér hafa átt sér stað. Það var ekki talin ástæða til að hækka persónufrádrátt fólksins vegna þess. Svo varð nokkur hækkun í fyrra fyrir kosningarnar. Þá var það talið nauðsynlegt vegna kosninganna, og þá var vísitalan sett 100, og nú þykir þetta óeðlilegt. Ef á svo að fylgja þeirri vísitölu, sem þá var sett, 100, og taka þær breytingar, sem síðar hafa orðið miðað við dýrtíðina í landinu, og það hefur verið gerður sérstakur útreikningur á samanburði á núv. sköttum, sem eiga að taka gildi, og gamla kerfinu, eftir að þessi vísitala, 121.5, er reiknuð sem grundvöllur í þessu. Það gerist hið sama, að vísitalan breytir ekki afstöðunni á milli kerfanna. Það sem hún gerir, er það eitt, að skattarnir í heild lækka, ekkert annað. Það er ekkert annað, sem þessir hv. alþm. hafa áhuga á, en að draga úr tekjum ríkissjóðs gegnum skattakerfið, og hefði nú verið tími til að nota þessa leið, áður en þeir væru orðnir valdalausir. Ef gerður er þessi samanburður, kemur það í ljós, að þetta breytir engu. Hlutfallið á milli þess arna eftir þessum útreikningi er ekki nýja kerfinu í óhag, og hvað segir svo þetta tal um skattahækkunina og allt það? Ef málið er hugsað þannig, að hærri tekjur eigi ekki að gefa neitt hærri skatta, þá er auðvitað öllum ljóst, að það eru fleiri krónur í skatta á næsta ári, á árinu 1972 en áður, en ef gerður er samanburður á milli kerfanna og hliðstæðra tekna, - það er hið eina, sem er raunhæft í þessu, - þá kemur nýja kerfið út með lægri tekjur. Það er þetta, sem skiptir máli, og hvar er þetta, sem lægri tekjurnar eru? Á tekjubilinu frá engum tekjum upp í 300 þús. kr. lækka skattarnir eftir nýja kerfinu frá því gamla um 321 millj. kr. í heild. Á tekjubilinu frá 301 þús. kr. í 425 þús. kr. lækkar þetta um 82 millj. kr. Á tekjubilinu frá 426 upp í 520 þús. kr. lækka skattarnir um 51 millj. kr. Samtals er þetta á milli 400 og 500 millj. kr., sem lækkar á þessu fólki, sem hefur þessar tekjur, og þetta er mikill meiri hl. af skattþegnunum í landinu. Þegar kemur svo á bilið frá 551 upp í 730 þús. kr., þá er hækkun um 25 millj. kr. í heild, og þegar þar kemur yfir, þá er enn nokkur hækkun. En í heild er lækkunin um 360 millj. kr., þegar tekið er tillit til allra skattanna, tekju- og eignarskatts, fasteignaskatts, útsvara og persónuskatta, þegar allt er borið saman í heild. Það þarf engan að undra, sem kom fram í ræðu hv. 5. landsk., Stefáns Gunnlaugssonar, þegar hann talaði um, að tekjuskatturinn hækkaði þetta í samanburði frá árinu áður og nú, en hv. þm. gleymdi því, að þá er búið að lækka útsvörin, og svo á að fella niður persónuskattana, sem voru í fyrra um 500–600 millj. kr. og hefðu nú orðið um 1 200 millj. kr. Þegar svona reikningskúnstum er beitt, þá kemur ekki rétt út úr heilanum, þá er hann rangt mataður. Það er hægt með þessum kúnstum að gera slíka hluti, en þetta er ekki það, sem sýnir hið raunhæfa. Ef menn vilja halda sig við staðreyndir, þá eiga þeir ekki að nota svona kúnstir. Það er ekki hægt að sleppa frá þessu dæmi, og það er ekki hægt að gera þennan samanburð nema taka þetta saman í eina heild, og þannig hefur heilinn verið mataður, og þannig sýnir hann réttar tölur, því að það þarf enginn að efa, að það sé sæmilega rétt, sem út úr honum kemur, ef rétt er matað, og það hefur verið gert í þessum tilfellum með þessum samanburði, enda hafa margir um þetta fjallað og fengið þá raunverulegu niðurstöðu, þegar rétt hefur verið að staðið. Það er svo annað mál, hversu tekjuöflun ríkissjóðs og bæjarfélaga á að vera mikil í formi beinna skatta. Um það má deila. En það er ekkert að gerast hér nú, sem bendir til þess, að núv. ríkisstj. sé að auka þetta. Þetta er mjög misjafnt, og ég hef ekki tölur um þetta frá nágrannalöndunum, sem eru yngri en frá 1969. En þá er Bretland með um 441/2% af ríkistekjunum í beinum sköttum, Noregur og Danmörk með 47 til 48%, Svíþjóð yfir 60%, en Ísland er með innan við 25%, og við þær breytingar, sem nú eru gerðar, verður ekki breyting á þessu í þá átt, að beinu skattarnir verði virkari í ríkistekjunum en áður hefur verið. Þeir gera ekki betur en að halda hlutfallinu. Ég felli mig ekki almennilega við, þegar verið er að tala um það, að með skattálagningu sé verið að draga úr áhuga fólksins til að afla tekna. Nú finnst mér, að það eigi ekki að hafa þau áhrif á þegnana í landinu. Mér finnst það eigi að vera ánægjuefni hverjum þjóðfélagsþegni að geta lagt mikið til síns byggðarlags og síns ríkis í uppbyggingunni. Ekki skortir okkur yfirleitt vilja til að sækja til hins opinbera ýmsa hluti, sem við þurfum til þess að bæta lífið og bæta byggðarlag og bæta þjóðfélagið. En við getum ekki gert þetta, nema einhvers staðar komi tekjur til þess að koma í framkvæmd því, sem betur má fara, bæði á sviði félagslegra umbóta og framkvæmda. Ég verð að segja það, að þegar fyrrv. ríkisstj. sat hér að völdum, þá komst heildarskattprósentan upp í 57% af tekjum manna, og þá áttu þeir eftir að greiða persónuskattana, og þá áttu þeir líka eftir að greiða þá fasteignaskatta, sem þeir hlutu. Þetta komst samt upp í 57%. Það var ekki komið í háar tekjur, þegar komið var í hámark, bæði í tekjuútsvarinu og tekjuskattinum. Með þessu frv. hér er þó ekki gert ráð fyrir að fara lengra en í 54%, og þá er persónuskatturinn kominn inn í dæmið, svo að það sýnir nú ekki neina sérstaka viðleitni til að ganga lengra í þessa átt en áður hefur verið. Ég vil líka segja það í sambandi við atvinnureksturinn, að með þessum skattafrv. er ekki verið að þrengja kjör hans, nema þar sem farið var út í það að gera þau óeðlileg, eins og gert var með flýtifyrningunni, þar sem hægt var á einu ári að slátra stórfelldum tekjum fyrirtækis og gera það skattlaust. Það er óeðlilegt. Hitt er eðlileg stefna, að fyrirtæki geti haft möguleika til afskrifta vegna verðbólgunnar með sæmilegu aðhaldi. Það er nauðsynlegt. En það bætir ekki úr að gera eins og þarna var gert, enda var það svo, að fyrirhyggjulausir atvinnurekendur hefðu getað bara í heilu góðæri slátrað þessum möguleika sínum með því að gera síg skattlausa á einu eða tveimur árum. Nei, eðlilegast er, að hægt sé að taka slíkar afskriftir vegna verðbólgunnar, en það verður að gerast með fullkominni hófsemi. Ég verð líka að segja, að þegar ég heyri hv. stjórnarandstæðinga tala nú um fasteignaskattana, þá finnst mér það stundum með öðrum blæ en hefur komið úr þeim herbúðum. Ég tek undir það, að það verður að gæta hófs í þeim, og það á ekki að ganga, nema siður sé, of langt í að leggja á fasteignir, því að þetta eru eignir, sem stundum gefa ekki tekjur. Hins vegar er verulegur kostnaður hjá byggðarlögunum vegna þess, að eignirnar verða þar til, en ég hef hér hjá mér 5. hefti af Sveitarstjórnartíðindum frá 1971. Hér er mynd af nefnd, sem vann að því að athuga m.a. fasteignaskattana sem tekjustofn fyrir sveitarfélögin. Einn af hv. þm., 11. landsk., sat í þeirri nefnd, eins og myndin sýnir, en hvað lagði þessi nefnd til?  Ég skal nú ekki lengja mál mitt í sambandi við þessa umr., því að ég hef nú gert grein fyrir aðalatriðum, sem fram koma í nál. minni hl., og því sem fram hefur komið í ræðum þeirra hér í dag. Ég hef sýnt fram á það með ljósum rökum, að nauðsyn ber til að afgreiða þessi skattafrv., og ef ekki hefði átt að gera það á þessu þingi, þá hefði orðið að fresta breytingum á tryggingakerfinu og fleira, sem við þegar erum búnir að gera. Ég er líka sannfærður um, að sú stefna, sem mörkuð er nú með þessum frv., er rétt. Hún miðast fyrst og fremst við það að leggja á tekjur, þar sem tekjur eru, og leggja á eignir, þar sem eignir eru. Ekkert í þessum frv. gengur út í þær öfgar, að það sé hægt með nokkrum rétti að halda því fram, að það fæli menn frá tekjuöflun eða á neinn hátt sé verið að þrengja kosti gjaldendanna. Það, sem hér er verið að gera, er ekkert annað en eðlileg tekjuöflun, sem verður að eiga sér stað. Á meðan við notum ekki aðra leið til þess að jafna á milli þegnanna, þeirra, sem hafa miklar tekjur, og hinna, þá er þetta formið, sem við verðum að nota. Mér er fullkomlega ljóst, að það er hægt að nota aðrar leiðir til þess. Ég tek það hins vegar fram, að ég er fylgismaður þess, að leiðir séu notaðar til þess að jafna á milli þeirra, sem hafa lágar tekjur, og hinna, sem hafa háar. Það er hægt að gera þetta í gegnum tryggingakerfið og fleira, en eins og við notum tryggingakerfið nú, þá er enginn jöfnuður í því. Þess vegna verður tekjuskatturinn að vera jöfnunartæki á milli þegnanna. Ég er líka sannfærður um, að það muni sýna sig, að þessi breyting, sem gerð er á tekju- og eignarskatti og tekjustofnum sveitarfélaga, og afnám persónuskatta er sú stefna, sem fær fylgi. Bæði hv. alþm. og fólkið í landinu mun fylgja henni. Ég er líka sannfærður um, að með framhaldsvinnu í þessum málum tekst hæstv. ríkisstj. að ná því marki, sem hún stefnir að. Hér er byrjun hafin, og það er búið að vinna hér mikið og gott verk, þótt margt sé óunnið enn þá.



Herra forseti. Það olli mér vonbrigðum, að nefndir þær, sem störfuðu að endurskoðun laga um tekjustofna sveitarfélaga og tekju- og eignarskatt, skyldu ekki sjá sér fært að taka til meðferðar skattgreiðslu giftra kvenna, sem afla tekna, og í því sambandi leggja fram till. um, að þær sem aðrir þjóðfélagsþegnar, sem selja vinnu sína, greiði sjáifar skatt af tekjum sínum og gerist þar með beinlínis, án viðkomu í skattaframtali eiginmanns síns, ábyrgar fyrir útsvörum og sköttum, sem þeim ber að greiða. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. við brtt. hv. 7. þm. Reykv. Enda þótt sú brtt. hans, sem hér um ræðir, dragi upp nokkuð furðulega mynd af þjóðfélagsháttum eða fjölskylduháttum, þá gerði ég ráð fyrir því, að það væru pennaglöp, og þóttist vita, hvað fyrir honum vekti. Till. mín er þess efnis, að skattkerfið verði endurskoðað með það í huga, að hver maður, sem aflar tekna og/eða eigi skattskyldar eignir, verði sjálfstæður skattþegn án tillits til hjúskaparstéttar. Núverandi fyrirkomulag eru leifar frá þeim tíma, þegar eiginkonan var ekki fjárráða, en allt vald í þeim efnum að lögum falið húsbónda hennar. Eilítið hefur þó þokazt í þá átt, að skattalöggjöfin viðurkenni fjárræði giftrar konu, og ber þar aðallega að nefna sérsköttunarheimildina, og má í því sambandi nefna það nýmæli nú, að kona skuli fá fullan persónufrádrátt einstaklings, ef hún telur sérstaklega fram. Enda þótt 2. þm. Vestf. óttist þar með um afdrif hjónabandsins, þá get ég ekki verið honum sammála í því efni. Annað ákvæði í framfaraátt lýtur að ábyrgð beggja hjóna á skattgreiðslunni. Í samræmi við það var bundið í lögum síðar, meðfram vegna tilmæla Kvenréttindafélags Íslands, að bæði hjónin skyldu undirrita skattframtalið, og telst framtalið ekki fullnægjandi nema með undirskrift beggja. Þó er þetta ákvæði engan veginn fullnægjandi, enda þótt það hlyti að teljast réttmæt ósk kvenna á sínum tíma, að þær byndu persónulega ábyrgð sína gagnvart ríkissjóði á þennan hátt. Engin viðurlög munu vera við því, þótt þessi skylda sé vanrækt, og samkv. upplýsingum, sem ég hef aflað mér, mun það látið átölulaust af hálfu skattayfirvalda, þótt undirskrift eiginkonu vanti, og engra skýringa krafizt af framteljanda um ástæður þess. Um afleiðingar þessa fyrir báða aðila þarf varla að fjölyrða, og ég vil leggja áherzlu á, að hér er ekki einvörðungu um að ræða metnaðarmál konu, sem vill framfylgja lögbundinni ábyrgð á því, að tekjur hennar séu taldar fram og hún sé talin jafngildur aðili gagnvart skattayfirvöldum. Þetta getur haft sínar afleiðingar fyrir eiginmanninn líka. Hann sem skattgreiðandi eða erfingjar hans eiga rétt á því samkv. lögum að krefjast endurgjalds af eiginkonu eða erfingjum hennar á þeim hluta skattsins, sem að réttum tölum kemur á séreign eða sératvinnu hennar. Ég veit a.m.k. eitt dæmi þess úr hjónaskilnaðarmáli, að kona hafi neitað öllum kröfum um endurgreiðslu á þeim forsendum, að hún hafi ekki undirritað skattframtalið, og var sá málflutningur hennar tekinn til greina. Nú má að vísu segja, að unnt sé að koma í veg fyrir slíkt með hertu eftirliti skattyfirvalda, en þó mun sanngjarnast og eðlilegast að stíga skrefið til fulls og fá fulla og endanlega viðurkenningu á því, að kona, sem á skattskyldar eignir eða vinnur fyrir skattskyldum tekjum, beri beina ábyrgð, milliliðalaust, á framtali sínu og skattgreiðslu. Með því yrðu þegnarnir líka firrtir þeirri hvimleiðu hættu, að mál, sem er í rauninni mál einstaklings eða þjóðfélagsþegns gagnvart yfirvöldunum, verði að óþörfu og oft viðkvæmu einkamáli eða deilumáli hjóna. Gerist gift kona með eigin tekjur sjálfstæður skattþegn, leiðir líka af sjálfu í allflestum tilfellum, að skattgreiðslur eru teknar reglulega af kaupi hennar, og er þetta einkum kostur, þegar um er að ræða konu, sem her aðalframfærslubyrði heimilisins. Eigi kona að teljast fullkomlega fjárráða, hlýtur þjóðfélagið að búa svo í haginn, að henni gefist kostur, ekki síður en eiginmanninum, að hafa fullkomna yfirsýn yfir greiðslur þeirra opinherra gjalda, sem henni ber að greiða. Ég ætla mér ekki þá dul að koma hér með algilda lausn á því, hvernig útreikningi skatta skuli háttað eftir slíka breytingu, en bendi á, að Svíar hafa þegar farið inn á þessa braut, án þess að um sérsköttun sé að ræða. Hafi bæði hjónin skattskyldar tekjur, sem ná vissu lágmarki, telja þau fram sitt í hvoru lagi og greiða síðan opinber gjöld í réttu hlutfalli við sinn hlut af sameiginlegum skattskyldum tekjum. En ég ræði ekki hér frekar um það, hvernig slíkri skattaálagningu hjóna yrði bezt fyrir komið, enda flókið og margþætt mál. sem þarf nákvæmrar athugunar við. Brtt. mín fjallar einungis um þá stefnumörkun, sem gera þarf. 1 brtt. hv. 7. þm. Reykv. eru atriði, sem að sumu leyti eru samhljóða minni till., en till. hans gengur þó öllu lengra, og í henni er atriði, sem ég er ósammála og tel stórlega vanhugsað. Í till. sinni gerir hann ráð fyrir því, að giftri konu sé reiknaður hluti af tekjum eiginmannsins sem laun fyrir vinnu hennar á heimilinu. Ég hef ekki fengið enn þá fullnægjandi upplýsingar um það, hvernig hann hefur hugsað sér þetta í framkvæmd, og það kom ekki fram í ræðu hv. 5. landsk. þm. hér áðan. Ég veit ekki, hver yrði talinn vinnuveitandi slíkrar konu á skattframtali. Ég get varla ímyndað mér, að það yrði vinnuveitandi eiginmannsins, því að þá hlyti hann að taka á sig þá samningsbundnu skyldu að greiða fyrir rétt hennar til aðildar að lífeyrissjóði eiginmannsins, greiða slysatryggingu til hennar, þótt maðurinn sé í fullu fjöri, greiða orlofspeninga o.s.frv. Ég á bágt með að trúa því, að atvinnurekendur fengjust til að ganga inn á þá kosti. Þá er hinn kosturinn eftir, að eiginmaðurinn verði talinn vinnuveitandi konu sinnar. Ég fyrir milt leyti vil helzt ekki hugsa þessa hugsun til enda, en það verður ekki hjá því komizt, úr því að till. um þetta er komin fram. Í þessu felst það, að eiginkonan er orðin launuð þjónusta eiginmannsins, bókstaflega talað skráð sem slík í opinberum skjölum. Hún er ekki lengur sú húsfreyja, sem með vinnuframlagi sínu er jafngildur og fullgildur framfærandi heimilis síns til jafns við eiginmanninn, eins og lög um réttindi og skyldur hjóna gera ráð fyrir, heldur nánast komin á framfæri eiginmannsins. Hann ræður hana í hjónabandið, en giftist henni ekki á jafnréttisgrundvelli. Þetta kallar hv. 7. þm. Reykv. róttækni í nál. sínu. Sannleikurinn er sá, að það er öðru nær. Þetta er að renna sér með eldflaugnahraða aftur í svartasta afturhaldsmyrkur. En jafnvel þótt við féllumst nú á það, að húsmóðir yrði ekki lengur veitandi eða framfærandi með vinnu sinni, heldur launaður vinnukraftur eiginmannsins, þá liggur í augum uppi, að kaupgreiðslan yrði ekki í neinu hlutfalli við vinnuframlagið. Eiginkona hátekjumannsins fengi kannske 500 þús. kr. fyrir vinnuframlag sitt, hversu mikið eða lítið sem það kynni annars að vera. Eiginkona láglaunamannsins aftur á móti, sem engin fjárráð hefði til þess að kaupa sér heimilisaðstoð af neinu tagi, en ætti og annaðist kannske 4–5 börn, fengi aftur á móti ekki nema, segjum 200 þús. kr. Þessi regla mundi því stefna að því, að vinnuframlag húsmóður á heimili yrði því hærra metið, sem laun mannsins væru hærri, algerlega án tillits til barnafjölda eða vinnuálags húsmóðurinnar. Giftar konur, sem afla tekna, krefjast þess að verða sjálfstæðir skattþegnar, ekki til þess að fá skattfríðindi umfram þær konur, sem starfa heima, heldur til þess að bera sjálfar ábyrgð á þeirri greiðslu, sem þeim ber að inna af hendi. Þetta virðist óskiljanlegt öllum þorra manna, og þess vegna lenda þeir út í þær ógöngur að krefjast þess, að tekjulausar húsmæður verði líka sjálfstæðir skattgreiðendur. Ég held, að þetta stafi af því, sem kalla mætti kynferðislega þráhyggju. Þeir, sem henni eru haldnir, losna ekki við þá hugmynd, að eitt skuli yfir allar konur ganga, hvað sem tautar og raular, hvernig sem aðstæður eru. Ef viss hópur kvenna krefst ráðstafana til samræmis við aðstæður, þá má ganga að því vísu, að allir karlmenn rísi upp og heimti þessar sömu ráðstafanir til handa öllum konum heims, þótt þeim sé enginn hagur í því. Ég held, að það sé stórlega vanhugsað, að telja, að hagur sé að því fyrir gifta konu, sem er tekjulaus, að vera greiðsluskyld fyrir tekjum eiginmannsins, því að sé hann vinnuveitandinn, þá getur þjóðfélagið ekki tryggt það, að þessir peningar komist nokkurn tíma í hennar hendur. Herra forseti. Ég hef mælt fyrir brtt. minni, en mig langar til þess að ræða nokkuð um annað atriði, sem hér hefur borið á góma, 50% regluna, helmingsfrádrátt af tekjum giftrar konu. Það hefur nú gengið talsvert á hjá stjórnarandstöðunni vegna þeirrar ákvörðunar ríkisstj. að afnema helmingsfrádráttinn af tekjum giftrar konu við útsvarsálagningu, sem nú er komin niður í 10%. Það er ekki lítið, sem á að gerast samkv. málflutningi stjórnarandstöðunnar. Frystihúsin tæmast, greinar útflutningsatvinnuveganna missa vinnuafl í stórum stíl. og í nál. sjálfstæðismanna á þskj. 395 er meira að segja fullyrt, að þessi breyting geti haft háskalegar afleiðingar og dregið úr verðmæti útflutnings og þjóðarframleiðslu. Það ber vissulega að fagna því, að sjálfstæðismenn skuli meta svona mikils þjóðhagslegt mikilvægi þeirra starfa, sem giftar konur inna af hendi úti í atvinnulífinu. Það kvað nefnilega nokkuð við annan tón, þegar 50% frádrátturinn var settur á. Þá réðust þeir harkalega gegn þessum frádrætti og nefndu hvergi á nafn útflutningsatvinnuvegina eða hraðfrystiiðnaðinn. Þá voru áhyggjur þeirra nokkuð á annan veg. M.a. sagði hv. 5. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, þá, árið 1957, um 50% regluna, og má lesa það í þingtíðindum, með leyfi forseta: „En með þeirri skipan, sem hér er lögð til í frv., er fremur verið að örva og hvetja giftar konur til þess að vinna utan heimilis í staðinn fyrir, að þjóðfélagið ætti, eins og hv. þm. benti á, fremur að stuðla að því gagnstæða.“ Hér hefur aldeilis orðið hugarfarsbreyting. Guð láti gott á vita. En sinnaskiptin eru djúptækari en þetta. Það er ekki lengra síðan en á síðasta Alþ., að þessir sömu flokkar, sem nú eru í stjórnarandstöðu, lögðu fram frv. til l. um breytingu á tekju- og eignarskattslögunum, og fyrsta ákvæðið í því frv., alfyrsta ákvæðið, fjallaði um afnám 50% frádráttarins af tekjum giftrar konu, þennan frádrátt, sem þeir telja nú að eigi verulega að skerða með háskalegum afleiðingum fyrir þjóðarbúið. Í stað 50% frádráttarins lögðu þeir til, að sett yrði þak á frádráttinn. Frádrátturinn átti ekki að koma á nema vissa upphæð, þ.e. hálfan persónufrádrátt hjóna, 188 þús. kr., að mig minnir. Þetta ákvæði, hefði það orðið að lögum, hefði óhjákvæmilega skammtað konu hámarkslaun, stuðlað að því, að hún sækti ekki nema um láglaunastarf eða ynni einungis hálfan daginn. Um þetta urðu miklar deilur í fyrra, og ég ætla ekki að fara að rifja þær upp hér. Ég minni aðeins á þetta til þess að sýna, að núv. stjórnarandstaða hefur sannarlega ekki ætið dillað 50% reglunni af jafn mikilli ástúð og nú. Fremur má segja, að hún hafi verið hjá þeim sem tökubarn, sem þeir vildu sem óðast losna við af sínum heimilum. Vinstri stjórnin setti 50% regluna, og hún ætlar sér að halda henni á öllum meginþunga skattanna. Við skulum athuga, hvað hæft er í því, að hinn flati brúttóskattur muni reka konur heim úr frystihúsunum og atvinnulífinu yfirleitt. Hjá Bæjarútgerð Hafnarfjarðar eru hámarksárslaun konu 218 þús. kr., í Hraðfrystistöð Reykjavíkur um 200 þús. kr. og á Akranesi um 174 þús. kr. Á öllum þessum stöðum eru flestar konur með 100–150 þús. kr. á ári. Þá má hafa í huga, að hjá verzlunarfólki, meðal bankastarfsmanna og í launakerfi ríkisins eru konur fjölmennastar í lægstu launaflokkunum. Óhætt mun að fullyrða, að ekki minna en 80% giftra kvenna sé með innan við 200 þús. kr. í árstekjur. Samkv. frv. greiðir verkafólk ekki tekjuskatt af þeim launum, sem um var samið í kjarasamningunum í des., ekki heldur þó að konan vinni einnig úti og hafi fulla vinnu. Ef við tökum dæmi af hjónum með tvö börn, þar sem eiginmaðurinn hefur 20 þús. kr. á mánuði, sem er meira en dagvinnulaun verkamanns, samtals 240 þús. kr. á ári, og eiginkonan 200 þús. kr., þá eru tekjur fjölskyldunnar kr. 440 þús. Af þeim tekjum greiða hjónin samkv. frv. um tekjustofna sveitarfélaga kr. 35 þús. í útsvar og enga aðra skatta til ríkis eða sveitarfélaga. Við útreikning á tekjuskatti fá þau til frádráttar persónufrádrátt fyrir sig og börnin, samtals kr. 280 þús. og svo helming af tekjum konunnar, kr. 100 þús. Áætla má annan frádrátt kr. 60 þús. Þau ná því þess vegna ekki að greiða tekjuskatt. Hjá giftum konum, sem vinna úti og taka laun samkv. töxtum verkalýðsfélaganna, verður því um skattalækkun að ræða, þó að þær greiði útsvar af öllum sínum tekjum. Það sakar ekki að nota þetta tækifæri til þess að rifja upp hér ástæðurnar fyrir því, að 50% reglunni var komið á. Megintilgangur reglunnar var sá að uppræta óhæfilegt misræmi milli skattlagningar hjóna, sem bæði öfluðu skattskyldra tekna, og skattlagningar svonefnds sambúðarfólks, þ.e. karls og konu, sem bjuggu saman ógift og töldu því fram sem tveir einstaklingar. Þá gat munurinn á skattlagningu á tveim slíkum heimilum farið allt upp í rúmar 15 þús. kr., sem var ekki lítill peningur þá, sambúðarfólki í vil, enda þótt heimilin öfluðu nákvæmlega sömu tekna. Ástæðurnar fyrir þessum mikla mismun var stighækkun tekjuskattsins. Brúttóútsvarið er flatur skattur. Samanburðurinn á hjónum og einhleypingum stendur því óhaggaður, og það var hinn upprunalegi tilgangur þessarar reglu. Hinn mikla mun á sköttum hjóna og einhleypinga, sem orðinn var fyrir 1957, hefði mátt laga á sínum tíma með öðrum hætti en 50% reglunni. Það hefði mátt laga hann með því að afnema stighækkandi skatta. Nú hefur það verið gert á útsvarsstiganum, og hlutfallið milli þeirra tveggja heimila, sem ég gat um áðan, stendur því enn óhaggað. Hitt er svo aftur annað mál, að 50% reglan tryggir ekki endilega réttlæti milli allra þeirra heimila, sem hún nær til. En ég tel þó rétt, að hún haldist, þangað til annað og betra form er fundið á skattgreiðslu giftrar konu, og vona að í þeirri endurskoðun, sem ég hef lagt til, að gerð verði með brtt. minni og raunar hefur verið lýst hér yfir úr þessum ræðustól af fjmrh., að verði gerð, verði á sanngjarnan hátt reynt að meta, í hve ríkum mæli og á hvern hátt skattskyldur einstaklingur skuli fá frádrátt vegna ómegðar og heimilisstærðar.



Herra forseti. Um fá mál hefur verið meira rætt manna á meðal í vetur en um skattafrv. nýju, tekjustofna sveitarfélaga og breytingar á tekju- og eignarsköttum. Og allir hafa spurt: „Er þetta til bóta eða er þetta til skaða?“ Hér var því lýst áðan af frsm. meiri hl. n., að frv. væru ætluð til þess að stefna að réttlátari dreifingu skattbyrðarinnar, og hæstv. fjmrh. tók þannig til orða hér áðan, að þetta væri ugglaust til bóta, því að það ætti að leggja á tekjur, þar sem tekjur eru, og eignir, þar sem eignir eru. Nú langar mig að segja hér örlitið frá því, sem menn hafa verið að velta fyrir sér, bæði þeir, sem eru í stjórnarandstöðu, og stjórnarsinnar úti á landsbyggðinni. í framsöguræðu þess, sem talaði fyrir meiri hl. n., virtist mér koma fram, að hann bæri aðallega saman tekju- og eignarskatta og útsvör annars vegar við það, sem áður hefði verið, en í ræðu hæstv. fjmrh. virtust fasteignaskattarnir teknir inn í þetta. Það skiptir geysilega miklu máli, hvort þeir standa utan eða innan við þennan samanburð, því að einmitt eru það fasteignaskattarnir, sem munu hækka hvað mest við þessar breytingar vegna hins nýja skattmats, sem nú er komið til framkvæmda. Það hefur verið mikið látið af því, hve það væri góð breyting að fella niður nefskattana, og ekki skal ég andmæla því. En mér virðist stundum, að það sé gert nokkuð mikið úr þeim gæðum, sem af því hljótast, og vil þess vegna minna á það, sem hér hefur ekki komið fram, að allir, sem voru 67 ára, borguðu engin almannatryggingagjöld. Þess vegna eru engar breytingar gerðar varðandi þá. Og það hefur verið talað um unga fólkið í skólunum, það hafi verið felldir niður nefskattar á því. Rétt er það, að samkv. almannatryggingalögunum átti hver, sem orðinn var 17 ára, að greiða iðgjald til trygginganna, en það var jafnframt í þeim lögum, að væri maðurinn ekki í ákveðnu tekjumarki, þá var viðkomandi sveitarfélagi skylt að greiða fyrir hann tryggingaiðgjöldin, og það var gert í mjög mörgum tilfellum, þannig að þær bætur, sem þetta gerir gagnvart öldruðu fólki og ungu fólki, eru ekki að öllu leyti eins miklar og hér er talað um. Hitt er annað mál, að ég tel þetta vera samt sem áður örugglega til bóta og vil í því sambandi benda á, að áður voru þetta kannske fremur heimildarákvæði, hvað varðaði unga fólkið, og var þess vegna ekki alls staðar notað, sums staðar og sums staðar ekki, þannig að af þessu skapaðist misræmi. Í þessu sambandi vil ég hér minna á, að mér sýnist í þessum nýju frv. vera ýmis heimildarákvæði, sem vafasamt er, að verði notuð nema sums staðar, en sums staðar ekki, og þannig geti þau valdið margs konar misrétti eftir því, hvar menn eru búsettir á landinu. Hér var áðan sagt, ég held, að það hafi verið hæstv. fjmrh., að það hefði ekki verið hægt að framkvæma tryggingalöggjöfina nema breyta tekju- og eignarskattslögunum. Alþfl. er einmitt að benda á í sambandi við nál. sitt hér, að vel hefði þetta mátt með því að leggja á sérstakan skatt til þess að ná inn tekjum vegna tryggingalöggjafarinnar. Og þegar hæstv. fjmrh. ræddi hér um það áðan, hve þetta mundu hafa verið geysilega háar tölur, sem lagzt hefðu t.d. á hjón, mig minnir, að hann nefndi 22 þús. kr., ef þessu hefði ekki verið breytt, og 15 þús. kr. fyrir einhleypan karlmann og einhleypa konu 14 þús. kr., þá datt mér í hug í þessu sambandi, að það hefur verið reiknað út, hve vísitalan hefur verið látin lækka með því að taka inn í dæmið nú, að fella eigi niður nefskattana, sem kallaðir eru, og einnig sú breyting, sem gerð var rétt um áramótin, að tryggingafélög bifreiða máttu ekki hækka sín iðgjöld, en máttu á móti láta menn taka á sig ákveðna sjálfsábyrgð. Það voru ekki hækkuð tryggingaiðgjöldin, vegna þess að það hefði haft áhrif á vísitöluna, og nefskattarnir eru færðir til í skattbyrðinni og koma nú ekki inn í vísitöluna. Samtals skilst mér eftir þeim útreikningum, sem hér hafa legið fyrir undanfarið, að um 6 vísitölustig mælist ekki í vísitölunni nú, sem annars hefðu mælzt eftir áður gerðu og áður notuðu kerfi. Hvað eru 6 vísitölustig á kaup? 6 vísitölustig á t.d. kaup verkamanns, sem hefur 20 þús. kr. tekjur á mánuði, eru það mikið á ársgrundvelli, að það er verið að taka af slíkum manni gegnum vísitöluna jafnháa upphæð og fjmrh. nefndi hér áðan, þegar hann var að nefna, hver iðgjöld hefðu þurft að vera á einhleypan einstakling, eða 15 þús. kr. Það er því ekki allur munurinn á því, sem þarna er gert, þó að ég skuli manna fyrstur viðurkenna, að mér finnst að ýmsu leyti hafa verið haldið hreinlegar á spilunum en annars hefði verið. En það er ekki alls staðar verið að lækka á mönnum gjöldin, eins og stjórnarliðar vilja halda fast fram. Einhver mundi kannske segja hér: Grundvelli vísitölunnar hefur ekki verið breytt með því að taka nefskattana út úr. En það er ekki rétt. Útreikningurinn er hafður eins, en grundvellinum hefur verið breytt. Vísitölunefskattarnir hafa verið felldir niður, en færðir annars staðar í skattkerfið. Menn verða að greiða nefskatta sína, en á annan hátt og annars staðar og kannske ekki allir á sama hátt og áður, en þetta er greitt eftir sem áður, og þess vegna er þarna verið að leika sér með vísitöluna. Um það er ekki blöðum að fletta. Fjmrh. sagði hér áðan: „Það á að leggja tekjuskattinn á, þar sem tekjur eru, og eignarskattinn, þar sem eignir eru.“ Við skulum athuga þetta ofurlítið nánar. Hvernig er farið með unga fólkið, sem nú er að byggja? Margan veit ég íbúðarbyggjandann, sem byggir um tveggja millj. kr. íbúð og á sama og ekkert í henni. En það á að leggja hækkaða fasteignaskatta á þetta fólk. Mig grunar, að því þyki ekki vel með sig farið eftir þessar skattabreytingar. Og hvernig er farið með aldrað fólk? Margt af því hefur kannske mjög litlar tekjur, en á sínar fasteignir, og það hafa hækkað verulega gjöld á þeim. Þannig sýnist mér, að hefði ríkisstj. viljað fara vel að þessum málum, hefði hún þurft að athuga miklu betur, hvernig þetta leggst á unga fólkið, sem er að koma upp íbúðum yfir höfuðið á sér, og líka athuga, hvernig þessar skattabreytingar fara með eldra fólkið, sem hefur orðið litlar tekjur, en á kannske fasteignir og verður nú að greiða af þeim gjöld. Að öllu þessu athuguðu hef ég ekki getað komizt að öðru en því, sem mér sýnist flestir komast að þessa dagana, hvort sem þeir eru í stjórnarandstöðu eða eru stjórnarliðar, að gjöldin munu hækka verulega á flestum stéttum þjóðfélagsins. Hv. 4. landsk. þm. var að ræða um það hér áðan, að hann kæmi ekki auga á það, hvernig ætti að skipta tekjum milli hjóna, ef konan ynni ekki úti, og þá yrði hún eins konar þerna eiginmannsins, ef svo yrði gert. Ég held, að flestir viti, að til eru ýmsar svo kallaðar óbeinar tekjur. Við skulum taka t.d. húsaleigu manns, sem er í sinni eigin húseign. Við skulum taka ýmislegt annað, t.d. vinnu eiginkonunnar í heimilinu, hvað hún sparar geysilega mikið í útgjöldum og auðveldar eiginmanninum tekjuöflun hans, og enginn vandi ætti að vera að finna eitthvert kerfi, sem sanngjarnt þætti, til að meta þessa vinnu inn í sambú hjónanna. Sumar konur geta unnið úti, vegna þess að heimili þeirra er svo létt, kannske barnlaust eða með 1–2 börn. En aðrar konur geta ekki unnið úti, vegna þess að margt barna er á heimilinu. Hjón í síðara dæminu hafa þyngri skattbyrði hlutfallslega en hjón, þar sem konan vinnur líka úti. Ég hef aldrei getað fundið neitt réttlæti í þessu. Þess vegna tel ég, sem ég hef raunar heyrt ýmsa ræðumenn hér taka undir í dag, að þá fyrst væri komið meira réttlæti og miklu meira réttlæti í skattlagningu hér á landi, þegar hver einastí þegn er sjálfstæður skattgreiðandi. Það var ekki annað en þetta, sem ég vildi koma hér á framfæri. Það var að sýna fram á, að þó að ég telji margt í frv. til bóta, þá vantar mikið á, að um vissa hluti sé hugsað. Ég undirstrika það alveg sérstaklega varðandi ungt fólk, sem er að byggja yfir sig eða kaupa sér íbúð. Ég álít, að það muni koma mjög harkalega niður á því, bæði að það á að fella niður vaxtafrádrátt, hvað útsvar snertir, og eins hvað því er ætlað að bera háan fasteignaskatt, eins og nú horfir. Og svo hitt varðandi aldrað fólk, þegar það er komið yfir 67 ára aldur og er þó með fasteignir, sem kannske gefa ekki raunverulega neitt af sér nema húsaleiguna til þess, meðan það býr í því, en viðhald e.t.v. allmikið. Ég veit allmörg dæmi þess, að því hefur orðið nógu erfitt með fasteignaskattinn, eins og hann hefur verið, hvað þá þegar hann hækkar, og ef það eiga aðeins að verða heimildir í lögum, að það megi fella fasteignagjöld niður gagnvart þessu aldraða fólki, þá efast ég um, að það verði nema sumir, sem fái að njóta þeirra heimilda, eins og þetta hefur oft verið framkvæmt, en sumir njóti þeirra ekki.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gerði hér í ræðu sinni áðan ýmsar aths. varðandi það, sem fram kemur í nál. 1. minni hl. fjhn. um það frv., sem hér er á dagskrá, um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt. Hann rakti í ræðu sinni þau vinnubrögð, sem við voru höfð af hæstv. fyrrv. ríkisstj. og vildi meina, að það frv., sem lagt var fyrir síðasta Alþ. og lögfest s.l. vor, hefði verið með þeim hætti, að núv. hæstv. ríkisstj. hefði ekki getað við það unað. Vel má vera, að svo sé, enda segir í grg. með frv. sáralítið um þær breytingar, sem þar er lagt til að gera, annað en að þessi löggjöf, sem samþ. var s.l. vor, sé ekki að skapi núv. hæstv. ríkisstj. En ég vil leyfa mér að minna hæstv. fjmrh. á, að grundvöllur að þeirri breytingu, sem þá var gerð, var innganga Íslands í EFTA og það, að þáv. ríkisstj. lýsti yfir því, að við inngönguna yrði gerð endurskoðun á skattalögunum til þess að gera aðstöðu íslenzkra fyrirtækja sambærilega við fyrirtæki EFTA- landanna. Með skipun skattalaganefndarinnar 1969 var henni sett sem starfssvið að endurskoða skattalögin út frá þessu sjónarmiði. Í skattalögunum frá s.l. vori er að finna fjölmörg ákvæði, sem gera stöðu atvinnufyrirtækjanna mun betri til þess að keppa við fyrirtæki á markaði Fríverzlunarbandalagsins. En í því frv., sem hér liggur fyrir, virðist núv. hæstv. ríkisstj. ganga til baka og gera að engu ýmislegt af því, sem lagt var til og lögfest var s.l. vor. Ég rakti í ræðu minni við 1. umr. gang þessara mála frá því s.l. vor og hyggst ekki endurtaka það nema þá að litlu leyti. Ég vil aðeins benda á fyrningarreglur þær, sem settar voru og gert er ráð fyrir með þessu frv. að breyta mjög verulega og þá í þá átt, að þær verða miklu óhagkvæmari fyrir atvinnufyrirtæki en gert hafði verið ráð fyrir. Þá vil ég benda á endurmatsreglur þær, sem settar voru s.l. vor. Það er jafnframt gert ráð fyrir með frv., að þær verði miklu óhagkvæmari, og tel ég, að með þessu sé verið að ganga á þau loforð, sem gefin höfðu verið og staðið hafði verið við af fyrrv. hæstv. ríkisstj., sem voru grundvöllur íslenzkra fyrirtækja til þess að standast vaxandi samkeppni á mörkuðum Fríverzlunarbandalagsins. Þetta er skoðun hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar, og við í stjórnarandstöðu fáum sjálfsagt ekki þar neinni breytingu við komið, en ég vil ekki láta hjá líða að endurtaka það, sem ég sagði um þessi atriði, og undirstrika, og ég mun koma hér síðar að þessum atriðum undir öðrum kringumstæðum og þá beina því til hæstv. fjmrh., hvort hann mundi ekki vilja skoða málin enn betur á milli 2. og 3. umr. og þá með hliðsjón af því að færa þau nær því, sem gert hafði verið s.l. vor. Hæstv. fjmrh. gerði og að umtalsefni hér áðan það nýmæli, sem var sett í löggjöfina s.l. vor, þ.e. um arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulag hjá hlutafélögum og í sambandi við það skattfrelsi arðsins hjá viðtakanda, þ.e. að nú er í skattalögunum skattfrelsi hjá fyrirtækjum á þeim hluta arðs allt að 10% miðað við hlutafé, sem greitt er til hluthafa. Höfuðröksemd hæstv. fjmrh. fyrir því, að þetta skuli nú fellt úr gildi, er að hlutafélagalögin séu svo gömul og úrelt, að ekki sé með nokkru móti hægt að innleiða þetta kerfi hér hjá okkur, og hann vitnaði mjög til ræðu, er próf. Ólafur Björnsson flutti í Ed. við 2. umr. málsins á s.l. vori. Mér var fyllilega ljóst, að það voru ýmsir, sem höfðu ýmislegt við það að athuga, að þetta kerfi yrði upp tekið, en ég held, að það hafi fyrst og fremst stafað af því, að menn gerðu sér ekki grein fyrir því, sem hér var um að ræða, og hinu, að með þessu fyrirkomulagi var þess freistað, að hlutafélög yrðu mun betur fjármögnuð en þau hafa verið. Það er alveg rétt, að samkv. hlutafélagalöggjöfinni er hægt að mynda hlutafélög um smáatvinnurekstur, en eins og ákvæðin voru í löggjöfinni frá því í vor, var fyrir því séð, að hvorki væri hægt að taka óeðlilega mikið út úr fyrirtækjum né heldur, að hver einstaklingur gæti tekið út úr fyrirtækinu óeðlilega mikið í sinn hlut. Fyrirmyndin að þessu er sótt til okkar nágranna, Norðmanna, sem höfðu farið inn á þessa braut fyrir 3–4 árum, einmitt í því skyni að fá meira fjármagn inn í fyrirtækin og græða með þessari aðferð áhuga almennings á því að leggja fjármagn sitt til atvinnurekstur síns. Eins og ég sagði áðan, voru þessi ákvæði, sem eru í gildandi löggjöf, mjög vel skoðuð og þannig frá þeim gengið, að hlutafélagalögin, eins og þau eru í dag, torvelda með engu móti, að hægt sé að taka þetta kerfi upp hér hjá okkur og hvetja þannig almenning til þess að leggja fé sitt í atvinnureksturinn og þá um leið skapa íslenzkum fyrirtækjum meira eigið fjármagn en hefur verið, en þetta hefur háð fyrirtækjunum mest á undanförnum árum og áratugum. Vonandi sjá menn, þótt síðar verði, að hér er um að ræða mjög gagnleg ákvæði inn í skattalögin, og vonandi eigum við þá eftir með endurskoðun hlutafélagalaganna að sjá í skattalöggjöfinni, að það, sem hér var fitjað upp á, verði tekið og gert að raunveruleika. Mjög hefur verið rætt um það, allt frá því, að frv. var lagt fram. hvort skattbyrði skattborgaranna þyngdist eða léttist við þau frv„ sem hér hafa verið lögð fram. Hér voru þá strax við 1. umr. fluttar ræður, og mikið var um tölur. Hæstv. fjmrh. kom og gerði þingheimi grein fyrir því, að það væri meiningin að létta skattbyrðina á borgurunum. Hins vegar kom einn hv. þm. og gerði grein fyrir því, að með þessu frv. væri mjög verið að íþyngja skattborgurum í landinu. Um þetta urðu af eðlilegum ástæðum töluvert mikil blaðaskrif, því að af ræðu ráðh. var ekki hægt að gera sér fyllilega grein fyrir því, hvað hér var á ferðinni, enda málið þá sjálfsagt nýkomið í hans hendur, og eins og ég sagði þá, hafði hann mjög þokukenndar skoðanir á því, hvað raunverulega stæði í frv. Frsm. fjhn., hv. 5. þm. Austf„ orðaði það svo hér í ræðu sinni, að stjórnarandstaðan hefði stundað fræðslustarfsemi um það, hvort skattbyrðin mundi aukast eða léttast. Ég skal ekki deila við þann ágæta þm. um það, en mig langar til þess að benda honum á, að skömmu fyrir jól, fremur en á milli jóla og nýárs, sáu embættismenn fjmrn. ástæðu til þess að birta í dagblöðum grg. til alþm. og reyndar þjóðarinnar allrar, það var tilraun til þess að skýra þessi frv., sem hér lágu fyrir Alþ. Þetta varð til þess að staðfesta, að framlagning frv. var með þeim hætti, að alþm. var ekki með nokkru móti mögulegt að gera sér grein fyrir því, hvernig þessum hlutum mundi háttað. Í ræðu hæstv. fjmrh. var að vísu reynt að telja mönnum trú um, að skattbyrðin mundi ekki aukast, en þá voru í sölum Alþ. menn, sem þekktu þessi mál mjög vel af störfum sínum og gátu á tiltölulega skömmum tíma bent á, hvað hér var raunverulega á ferðinni. Með tölum er hægt að flækja hluti, og ef menn eru færir í talnaleik, er hægt að fá ýmsar útkomur með mismunandi grundvelli, og það held ég, að hér hafi verið gert í upphafi. Þegar hæstv. fjmrh. gerði samanburð á eldra kerfi og því, sem frv. gerðu ráð fyrir, var það gert á ofur einfaldan hátt: Gamla kerfinu var gefin ákveðin stærð í skattvísitölu, þannig stærð, að samanburðurinn gat staðizt. En hver er raunveruleiki þessa máls, og hver er niðurstaða fjárlaga fyrir árið 1972? Fjárlög fyrir árið 1972 hækka u. þ. b. 50%, og það á að gerast um leið og skattar eiga að lækka á landsmönnum. Þetta er staðreyndin í málinu, og ég held, að ef menn gera sér grein fyrir þessu, sjái þeir raunveruleikann á bak við þann samanburð, sem hér var reynt að hafa í frammi. Það er ákaflega einfalt. Þegar sérfræðingar ríkisstj. eru beðnir að leggja fram útreikninga á tekjuliðum fjárlaga, kemur líka í ljós, að tekjuskatturinn, sem landsmönnum er ætlað að greiða 1972, á móti tekjusköttum, sem landsmönnum var ætlað að greiða 1971, er á 3. þús. millj. kr. hærri. Að sjálfsögðu verður að taka þar inn í dæmið til frádráttar þær breytingar, sem gerðar höfðu verið á almannatryggingakerfinu. En það var eitt snilldarútreikningsdæmi hæstv. ríkisstj., þegar létt var af almenningi tryggingagjöldunum og þar með vísitöluútreikningi breytt um 3.72 stig, að sú hin sama upphæð var tekin af skattborgurum með öðrum hætti og í öðrum sköttum, en þeir skattar voru bara ekki teknir með í útreikningi vísitölugrundvallarins. Það er kannske ástæðulaust fyrir okkur stjórnarandstæðinga að ræða þetta frekar eða sýna fremur fram á það, sem hér er að gerast. Hv. 2. þm. Vestf., frsm. 1. minni hl. fjhn., sagði, að við skyldum aðeins biða, skattseðillinn mundi sjálfsagt segja okkur frá því, hvort skattar hækkuðu eða lækkuðu. Það er eðlilegt, að þegar tekjur manna aukast, greiði þeir meiri skatta. Það er allt annað en að skattbyrðin aukist. Þegar um er að ræða skattbyrðina, er um að ræða hlutfallslegan skatt af tekjum. Það er mjög eðlilegt, að þegar skatttekjur manna aukast á milli ára, greiði þeir hærri skatta sem því nemur. En hv. 5. þm. Austf., frsm. fjhn., orðaði þetta mjög snilldarlega og sagði: „Eins og í stjórnarsamningnum segir, stefna þessi frv. að skattalækkun.“ Ég veit ekki, hvort skýringar á frv. eða lögunum, ef frv. verða samþ., á að sækja í stjórnarsamninginn eða í frv. sjálf. En ég mundi nú samt sem áður halda, að ef einhvern tíma yrðu málaferli út af þessum skattalögum, mundu dómarar ekki leita í stjórnarsamninginn, heldur líta á lögin sem slík og umr., sem fram fóru á Alþ., og dæma út frá því, en ekki því, sem stendur í stjórnarsamningnum. Þá hefur verið á það minnzt, að frv. séu seint á ferðinni, og einnig, að þeim sé ætlað að verka aftur fyrir sig. Hæstv. fjmrh. kom hér með 40 ára sögu framlagningar skattafrv. og samþykktar á skattalöggjöf, og hann gat að sjálfsögðu fundið, að skattafrv. væru síðbúin og kæmu seint fram. Það er hins vegar ekki fyllilega sambærilegt að ræða um lagasetningu frá 1932, þegar þing sat kannske aðeins um tveggja mánaða skeið á ákveðnum tíma ársins, í stað þess að í dag situr þing 6, 7 og stundum langt á 8. mánuð. Eins og hann sagði, vildi hann ekki fara úr takt við fyrirrennara sína, en mig grunar, að með sama áframhaldi verði hann kominn langt fram úr þeim. a.m.k. er sú breyting, sem hér er lögð til, meiri en nokkurn tíma hefur átt sér stað, þ.e. að aðeins eftir 4 eða 5 mánuði sé mikilvægri lagasetningu vikið frá eingöngu vegna þess, að hún er ekki að skapi ráðh. þeirrar ríkisstj., er nú situr! Ég segi: Þetta er mjög rangt og, ég held, mjög skakkt að farið. Það má vel vera, að einhverjir þeir hlutir, sem gerðir voru s.l. vor, hafi þurft leiðréttinga, svo er um öll mannanna verk, en að kollsteypa skattalöggjöf, eins og hér er ætlað að gera, án þess að hafa nokkurt samráð við þá aðila, sem eiga mest undir slíkri löggjöf, held ég, að sé mjög rangt. Um afturvirkni skattalaganna skal ég ekki fjölyrða mikið. Hins vegar gat hæstv. fjmrh. um hæstaréttardóm, sem gengið hefur í slíku máli. Þeir eru fleiri en einn. Sá er hann nefndi var ekki samhljóða í Hæstarétti, 4 atkv. gegn 1, en ég held, að það sé a.m.k. varlega sagt, að afturvirkni íþyngjandi ákvæða sé mjög hæpin og samræmist ekki þeirri réttarfarshugsun, sem við búum við. Hæstv. fjmrh. minntist á það, að það brygði þá öðruvísi við en áður, ef málaferli yrðu út af þessari löggjöf. Ég bendi á, að þau dæmi, sem hæstv. fjmrh. var með, voru í flestum kringumstæðum í sambandi við tekjuöflun til ríkissjóðs. Hér er verið að ógilda ákvæði, sem gilt hafa frá því í vor og mörg fyrirtæki hafa nú þegar hagnýtt sér. Ef nú fer svo, að Alþ. samþykki þessi ákvæði, er þá óeðlilegt, að aðilar, sem gert hafa ráðstafanir undir gildandi löggjöf, láti á það reyna, hvort þeir hafi rétt fyrir sér eða hæstv. ríkisstj., sem hugsar sér að láta þessa löggjöf undir þessum kringumstæðum verka aftur fyrir sig. Þá minntist hæstv. fjmrh. hér á skattvísitöluna. Hann rakti að vísu ekki sögu hennar. En það hefur verið gert á undanförnum árum, og saga skattvísitölunnar rituð af sérfróðum mönnum. Sá hinn sami, sem skrifað hefur mest, er því miður fjarstaddur úr sölum Alþ. nú, þegar þetta fyrirbrigði, skattvísitalan, er á dagskrá. En það hefði verið mjög ánægjulegt að eiga við hann orðræður hér, og ég vonast nú til þess, að hæstv. fjmrh. misvirði það ekki við stjórnarandstæðinga, þótt þeir taki nú upp hanzkann fyrir þennan hv. þm„ formann þingflokks Framsfl., og geri að umræðuefni hér hugsjónir hans á undanförnum árum. Það er alveg rétt, að skattvísitalan hefur ekki ævinlega verið notuð, og sú hugmynd, sem að baki henni liggur, er nokkuð gömul. Á s.l. ári var skattvísitalan aukin um 20% og gert ráð fyrir að ná upp því, sem áður hafði niður fallið, á næstu árum, og við fulltrúar Sjálfstfl. gerum till. um, að á þessu ári verði byggt á skattvísitölu 121.5 stig. Hún er grundvölluð á því, sem sérfræðingar ríkisstj. hafa talið, að væri tekjuaukning nú á milli ára. Við töldum ekki ástæðu til þess, nú á þessu þingi, að ganga eins langt og hv. formaður þingflokks Framsfl. mundi sjálfsagt hafa gert, ef hann hefði verið viðstaddur þessa umr. og fengið tækifæri til þess að flytja brtt. En skoðun okkar er sú, að á næsta ári ætlum við að geta unnið upp það, sem var stefnumarkandi í skattalöggjöf þeirri, sem sett var 1960, þegar samstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. tók við völdum og mótaði þá stefnu, að launatekjur lægst launuðu Dagsbrúnarmannanna væru skattfrjálsar. Ég veit, að formaður þingflokks Framsfl. verður okkur stjórnarandstæðingum þakklátur, þegar hann kemur heim, fyrir að hafa hreyft þessu máli hér og gefið flokksbræðrum sínum tækifæri til þess að tjá sig nú í þessu máli, því að vart trúi ég því, að svo mikil sinnaskipti séu frá því í fyrravor hjá þeim ágætu þm., sem nú skipa stjórnarliðið, en voru þá stjórnarandstæðingar og studdu skattvísitölutillögu formanns þingflokks Framsfl. þá. Að lokum ætla ég að minnast á eitt atriði, sem fram kom í ræðu frsm. meiri hl. fjhn., formanns n., hv. 5. þm. Austf., en hann lét þau orð falla, að till. stjórnarandstæðinga væru sér ekki að skapi, og hann vissi ekki betur en að þeir hefðu við fjárlagaafgreiðsluna samþ. hverja hækkunartillöguna af annarri, og svo þegar nú þyrfti að ganga frá tekjuöflunarfrv., vildu þeir láta vísa öllu saman frá. Ég vil minna þennan hv. þm. og þingheim á það, að áður en gengið var til afgreiðslu á fjárlögum við 2. umr., kvaddi formaður Sjálfstfl., Jóhann Hafstein, sér hljóðs og benti á þau vinnubrögð, sem þá voru viðhöfð. Hann gerði að till. sinni fyrir hönd sjálfstæðismanna, að afgreiðslu fjárlaga væri frestað, þar til búið væri að afgreiða tekjuöflunarfrv., því að sennilega er einsdæmi í þingsögunni sú málsmeðferð, sem fjárlög hafa fengið 1972, þ.e. að útgjaldaliðir séu fyrst ákveðnir og síðar sé gengið í að samþykkja tekjuöflunarfrv. Við umr. fjárlaga vildu hv. stjórnarþm. vefengja, að hér væri um einsdæmi að ræða, og ég efast ekkert um, að það hefur verið vel leitað að því í þingsögunni í þingtíðindum, það hefur verið leitað að einhverju öðru dæmi. En það er ekki til afgreiðsla á fjárlögum undir þessum kringumstæðum, sem nú eru og sjálfstæðismenn vöruðu við, þegar fjárlagaafgreiðslan fór fram. Ég vil því benda á þetta í sambandi við það, sem form. og frsm. meiri hl. fjhn. sagði, og vekja athygli á því, að þá þegar við fjárlagaumr. gerðu sjálfstæðismenn till. um, að afgreiðslu fjárlaga væri frestað, en stjórnarþm. féllust ekki á það, og fjárlagaafgreiðslan er því á þeirra ábyrgð. Við töldum þá, að afgreiðsla og undirbúningur þessa máls, breytinga á tekjuskatts- og eignarskattslögunum, væri með þeim hætti, að það þyrfti miklu meiri skoðunar við en gert hafði verið ráð fyrir og undirbúningur allur með þeim hætti, að ekki væri hægt að samþykkja það óbreytt, og töldum þess vegna eðlilegt, rétt og þinglegt, að fjárlög yrðu ekki afgreidd, fyrr en tekjuöflunarfrv. hefðu fengið afgreiðslu á þingi. Ég ítreka það, sem fram kemur í nál. 1. minni hl. fjhn„ okkar hv. 2. þm. Vestf., og með tilvísun til þess nál. og þess rökstuðnings, sem þar er að finna, leggjum við til, að frv. verði vísað frá með rökst. dagskrá.



Herra forseti. Ég er nú búinn að hlýða á alllangt mál hjá hv. stjórnarandstæðingum, og það er alveg augljóst, að þeir þykjast vilja draga úr skattlagningunni, en ég held, að þótt leitað væri með logandi ljósi í öllum þeim málflutningi, sem nú hefur heyrzt, þá fyndu menn ekki nokkurt atriði um það, hvernig þeir ætluðu sér að bæta upp það, sem niður á að fella. Ég kann ekki við það, sem hv. þm. Bragi Sigurjónsson sagði, að ég hefði í framsöguræðu minni borið saman kerfin, gömlu og nýju, án þess að taka tillit til eignarskattanna. Þetta er ekki rétt. Það, sem ég bar saman almennt, var á þann hátt, að ég greindi frá skattajafnvægispunktunum, og þá gat ég jafnframt um áhrif eignarskattanna, og þetta var aðalatriðið í þeim samanburði, sem ég gerði. En þar að auki vék ég svo að nokkrum einstökum afmörkuðum þáttum málsins, og þar var heldur ekkert falið. Það fór eins fyrir hv. 1. þm. Reykn. Hann segir, að ég hafi haldið því fram, að frv. stefndi að skattalækkun. Ég sagði það aldrei, þetta er alveg út í bláinn mælt. Ég get aðeins rifjað upp það, sem ég sagði um þetta, orðrétt. Það var þannig: „Af þessu má sjá, að með niðurfellingu persónuskattanna og fleiri aðgerðum, sem ríkisstj. beitir sér fyrir, er stefnt að réttlátari dreifingu skattbyrðarinnar, og það þokast nær því marki að leggja ekki beina skatta á þær tekjur, sem einungis hrökkva fyrir allra brýnustu lífsnauðsynjum.“ Og ég sagði einnig: „Hitt er svo önnur saga, að skattbyrðin í heild minnkar ekki, og þarf það engum að koma á óvart.“ Ég minntist á viðskilnað fyrrv. stjórnar, og ég gat þess enn fremur, að það þyrfti enginn að fara í grafgötur um það, að núv. stjórn ætlaði sér ekki að koma hér á neinu kyrrstöðutímabili í málefnum lands og þjóðar, heldur stefndi að auknum framförum og uppbyggingu á mörgum greinum þjóðlífsins, en slíkt kostar peninga, sagði ég í minni framsöguræðu. Hv. frsm. 1. minni hl. talaði mikið um, að það hefði gengið seint með frv., síðan þau komu fram fyrir jól. En það var nú dálítill tvískinnungur í hans málflutningi, því að ýmist talaði hann um seinaganginn ellegar þá um flýtisverk, og þar rak sig eitt á annars horn. Hann hafði um þetta dálítinn gamanþátt hér, talaði um erfiðar fæðingar o.s.frv. En hann var ekki að rifja upp 12 ára baslið Viðreisnarinnar við það að koma einhverju lagi á skattalögin og hvaða niðurstaða varð af því, en ég kem kannske aðeins að því síðar. En svo kemur það í ljós, rétt eftir að þessi hv. þm. er farinn héðan úr ræðustól, að þá koma hv. sjálfstæðismenn hver um annan þveran til ráðh. að biðja þá um frest um einn dag. Þó voru þeir búnir að semja um það fyrir nokkrum dögum að ljúka 2. og 3. umr. í dag og á morgun, en nú koma þeir og biðja um frest. Og það er af því, að þeir hafa ekki á öllum tímanum síðan um jól getað hnoðað saman þessum brtt., sem þeir nú ætla að flytja við 3. umr. málsins. Ég held, að þeim komi ekkert svo á óvart nú í þessu máli, að þeir hefðu ekki átt að geta haft tilburði til þess að hafa þetta tilbúið nú, ég get ekki skilið það.  Ég verð að víkja að því, sem fram kemur í nál. 2. minni hl. fjhn., þar sem rætt er um vinnubrögð þingsins og vinnubrögð í fjhn. þessarar hv. d., sem að þessu máli vann í samstarfi við fjhn. Ed. Það segir hér í þskj., að hvað eftir annað hafi verið boðað til funda, sem síðan hafi orðið að fresta, vegna þess að till., sem vænzt hefði verið, að gætu legið fyrir, reyndust ekki fullunnar. Ég kannast ekkert við þetta. Það hefur stundum orðið að hverfa frá því að boða fundi, en það hefur þá verið af því, að það hefur verið erfitt að finna tíma, sem allir þeir mörgu hv. þm., sem áttu sæti í þessum báðum n., gátu mætt á, en ekki út af hinu. Og það er heldur ekki rétt, að það hafi hvað eftir annað verið frestað boðuðum fundum. Ég get ekki komizt hjá því í þessu sambandi, þó að þessi hv. þm., sem þetta nál. gefur út, sé ekki viðstaddur, að minna á það, sem haft var eftir þessum hv. þm. í Visi 9. febr., þar sem segir, að þá hafi enginn fundur verið haldinn í fjhn. um þetta mál og aðeins einn verið boðaður, sem síðan hafi verið afboðaður. Það er nú svona og svona að fara með það í blöð, þó að mistök verði hjá starfsmönnum þingsins eða jafnvel hjá þm. sjálfum um afboðun á fundi fjhn., það er ekki til fyrirmyndar. Og það er a.m.k. alveg óþarfi og raunar fráleitt að segja það, að enginn fundur hafi verið haldinn í fjölmennri þingnefnd, þegar hafa verið haldnir þar tveir bókaðir fundir, og það er einnig alveg óþarfi að segja, að á tilteknum fundi hafi enginn mætt af hálfu stjórnarandstöðunnar, því að það er líka rangt. Það mætti þar einn þm. Alþfl., hv. 5. þm. Reykn. Það er ekki hægt annað, þegar svona rangfærslum um vinnubrögð þingsins og þingnefnda er varpað fram í prentuðu þskj., en að víkja að þessum hlutum. Þetta er mjög óheppileg málsmeðferð, svo að ekki sé meira sagt um það. Annars verður að segja það um málflutning Alþfl.- manna í þessu máli, að hann er þó miklu nær því að mótast af einhverri ábyrgðartilfinningu en málflutningur sjálfstæðismanna. Það er að vísu lagt til að vísa frv. til ríkisstj., en það er boðið upp á þátttöku í tekjuöflun vegna ýmissa aðgerða og á ýmsan hátt látíð að því liggja, að Alþfl.-menn vilji standa við gerðan hlut. Ég vil aðeins víkja nánar að málflutningi hv. 1. minni hl., að málflutningi sjálfstæðismanna. Nál. þeirra er í kapítulum. Í I. kapítula er rætt um ágæt vinnubrögð Viðreisnarinnar í skattamálunum, og enn fremur er þess getið þar, að launatekjur hafi verið skattlausar hjá þeirri ágætu stjórn, hvernig sem menn eiga nú að skilja það. Í II. kaflanum er svo aftur á móti greint frá afleitum vinnubrögðum núv. ríkisstj., og hv. þm., sem undir þetta nál. skrifa, hafa skýrt það allítarlega í sínum ræðum, hvað þeir eiga við með þessu. En ef þessi kapítuli nr. II er lesinn örlítið nánar og menn hugleiða svolítið þeirra málflutning hér í töluðu máli varðandi vinnubrögð núv. ríkisstj., þá kemur í ljós, að þar er yfirleitt ýmist um að ræða hrein vindhögg ellegar þá grjótkast úr glerhúsi. Það er talað um, að það skorti upplýsingar um áhrif þessara frv. á hag skattþegna og fyrir ríkissjóðinn og aðra, sem þar koma til greina, sveitatsjóðina. Þetta er rangt. En það er ekki lengra síðan en í fyrra um þetta leyti, að lagt var hér fram frv., eins og ég víst nefndi í framsögu, frv. um breytingu á tekjuskattslögunum. Og það var hvorki í grg., í framsöguræðu hæstv. ráðh. né í framsöguræðu meiri hl. minnzt einu einasta orði á, hvernig það frv. verkaði fyrir ríkissjóðinn eða í tölum talið fyrir skattþegnana. Það var ekki gerð minnsta tilraun til að meta það í þessum málflutningi. Svo er verið að tala um, að það hafi ekkert samstarf verið haft við aðila eins og sveitarfélögin og aðra aðila. Það er satt, að nú er unnið á þann hátt, að fyrst er unnið stefnumótandi að málinu í stjórnskipaðri nefnd, en a.m.k. í 21/2 mánuð hefur málið nú legið fyrir, og t.d. samtök sveitarfélaga hafa fjallað um það. Og í nefndinni hefur verið starfað nákvæmlega á sama hátt og venja er til, að það er leitað umsagna margra aðila, það er rætt við sérfræðinga o.s.frv. Það á víst að vera einhver fyndni í nál., að það er talað um, að málið hafi horfið úr nefnd. Það hefur ekkert horfið öðruvísi úr nefnd en venja er til, að það er ævinlega haft samráð við ríkisstj., þegar um svona mál er að ræða. Hitt er svo annað mál, að nefndin eða stór hluti hennar hvarf úr landi um skeið, og var auðvitað ekkert við það að athuga, en hins vegar seinkaði það nokkuð meðferð málsins. Nei, þessar orðræður allar um vinnubrögð í sambandi við þetta mál og fullyrðingar um það, að ekki hafi verið haft samstarf við hina eða þessa aðila, er allt meira eða minna út í bláinn mælt. Það væri í sjálfu sér freistandi að fara miklu lengra út í það að rifja upp vinnubrögð fyrrv. ríkisstj., einmitt við endurskoðun tekjuöflunarkerfisins. Ég skal þó ekki gera það að marki, en vil aðeins að því víkja örlítið nánar. Það má vissulega segja og því hefur ekki verið í móti mælt, heldur var það þvert á móti víðurkennt af hæstv. fjmrh. þegar við flutning málsins og aftur nú í umr., að þessi frv., sem nú liggja hér fyrir, voru með vissum hætti nokkuð snöggsoðin. En hins ber líka að gæta, að bæði hefur Alþ. gefizt gott tóm til að fjalla um málið, og svo þess, að endurskoðuninni verður haldið áfram á milli þinga með það fyrir augum að heildarniðurstaða fáist á næsta þingi og væntanlega þá á fyrri hluta þess. En hvernig er svo saga núv. stjórnarandstæðinga í skattamálunum, vinnubrögðunum á þeirra 12 ára valdaferli? Ég skal aðeins víkja að því í örstuttu máli. Á þessu tímabili gerist það, að samþykktar eru margar nýjar álögur á sveitarfélögin, og það að því marki, að þau fengu ekki rönd við reist. Það voru ekki færri en 18 sveitarfélög, sem þurftu að leita ásjár hjá Jöfnunarsjóði árið 1971 og biðja þar um aukaframlög, sem námu milljónatugum á því eina ári. Af þessum 18 sveitarfélögum eru a.m.k. 8 allfjölmenn. Þannig var búið að ganga frá þessum þætti, þegar viðreisnarstjórnin fór frá. Verkaskiptingin milli ríkis og sveitarfélaga hefur líka alltaf verið að verða flóknari og flóknari með hverju ári. Það hefur margsinnis verið minnzt hér á persónugjöldin til tryggingakerfisins, en þau voru orðin mjög tilfinnanleg fyrir þá tekjulægstu og raunar óbærileg, þar sem verst stóð á. Og það má enn minna á það, sem hér hefur komið fram, að fjölskylda með marga unglinga á skólaaldri, yfir 16 ára aldri, t.d. með þrjá unglinga í skóla, hefði á þessu ári, eftir því sem áætlað er, þurft að greiða yfir 60 þús. kr. í hin persónulegu gjöld ein saman að öllu óbreyttu. Það er satt, sem hv. frsm. 1. minni hl. sagði hér, að niðurfelling persónuskatta þýðir ekki út af fyrir sig lægri skattbyrði í heild, þarf ekki að þýða það a.m.k., en hún á að þýða réttlátari dreifingu skattbyrðarinnar en áður var. Það hefur verið rætt hér nokkuð um skattvísitölu. Viðreisnarstjórnin lagði skattvísitöluna alveg á hilluna. Því hefur verið haldið hér fram af hálfu stjórnarandstæðinga, að það hafi einungis verið á erfiðleikaárunum mestu, sem skattvísitalan var lögð til hliðar og persónufrádráttur látinn standa óbreyttur ár eftir ár. En það var meira en á þeim 3 árum, sem vitnað hefur verið til, sem fyrrv. ríkisstj. lék það að láta persónufrádrátt standa óbreyttan frá ári til árs þrátt fyrir bullandi verðbólgu. Þetta var líka gert í 4 ár samfleytt fyrst eftir 1960. Það er líka alkunna, að viðreisnarskattkerfið var orðið svo flókið og margþætt, að það verður varla komizt lengra, það gildir hæði um form tekju- og eignarskattanna og um ýmsa aðra skattlagningu vissulega líka, því að ýmsir sérskattar, sem leggjast á atvinnuvegina, sérskattar og samningsbundnar álögur ýmiss konar, skipta tugum í sumum atvinnugreinum, t.d. í sjávarútvegi og iðnaði. Það vantaði ekki, að það störfuðu mþn. í skattamálum á viðreisnartímabilinu. Og í lok þess eða á síðasta þingi var gerð breyting á lögum um tekju- og eignarskatta. En þrátt fyrir þessa 12 ára setu í ríkisstj. var hér ekki um neina heildarendurskoðun að ræða, heldur aðeins kroppuð út úr einstök atriði. Þetta vita allir hv. þm., enda treysti fyrrv. ríkisstj. sér ekki til að halda öðru fram. En margt í þessari löggjöf, sem hv. 1. þm. Reykn. var að prísa áðan hér í ræðustól, hefur vissulega komið mönnum einkennilega fyrir sjónir, eins og hér hefur verið minnzt á. Þ. á m. er skattfrelsi arðs af hlutafé í þeirri mynd, sem þar var um að ræða. Það ákvæði á sér enga hliðstæðu í íslenzkri löggjöf áður og á sér heldur engar hliðstæður í löggjöf nálægra landa, að því er upplýst var við umr. um þetta mál í fyrra og ekki hrakið þá. Flýtifyrningarákvæði þessara laga og endurmatsheimildirnar leiddu út í þær öfgar í sumum tilfellum, að það er nánast alveg furðulegt, og ég kannske vík aðeins nánar að því. Það virtist heldur engin frambærileg ástæða til þess að taka þá upp jafn stórfelldan frádrátt og gert var á öllum tekjum aldraðra án þess að taka nokkurt tillit til efnahags, þannig að t.d. öldruð hjón fengju frádrátt ámóta háan og ung hjón með 4 börn. Það er ekki nokkur glóra í þessu í sjálfu sér, enda er þetta sýndarúrlausn. Þessu er varpað fram ári fyrir kosningar, þegar tvísýnt er, að viðkomandi ríkisstj. þurfi að standa við það. Þá er þetta gert og án þess að gera þinginu nokkra grein fyrir því, hvað þetta kostaði ríkissjóð, eins og ég vék að áður. Á þessu tímabili var engin tilraun gerð til þess að koma eðlilegri skipan á störf ríkisskattanefndar, t.d. í samræmi við álit mþn., sem þá starfaði, því að hún viðurkenndi, að breytinga væri þörf. Það var engin tilraun gerð til þess, og þó voru starfsskilyrði ríkisskattanefndar þannig og sú umgjörð, sem hún vann eftir, að skattkærur hrúguðust upp, og gat liðið á fjórða ár eða allt upp undir fjögur ár, án þess að lokið yrði afgreiðslu einstakra mála. Það er vissulega rétt, sem sagt hefur verið hér, að skattamál eru bæði viðkvæm mál og flókin, og það er óhætt að fullyrða, að skattalagabreytingar viðreisnarstjórnarinnar 1965 greiddu ekki úr þeim flækjum, sem þá þegar voru orðnar. Það má rétt minna á, að frádráttarliðum við álagningu tekjuskatts fjölgaði þá, og þeim hefur fjölgað við hverja breytingu og ákvæði laganna af þeim sökum orðið flóknari og flóknari. En þó má segja, að alveg tók út yfir, hvað þetta snerti, með lögunum frá í vor. Með þeim lögum var enn þá aukið stórkostlega við frádráttarheimildir þær, sem áður voru, og málið, eins og ég sagði, varð enn þá flóknara í meðferð og fjær því en nokkru sinni að ná fram einhverjum almennum mælikvarða á gjaldþol manna. Þá var mönnum m.a. veittur frádráttur á íbúðarhúsnæði með þeirri afleiðingu, að menn með mjög góðar tekjur gátu orðið skattlausir, ef þeir kærðu sig um. Ef maður átti stórhýsi eitt eða fleiri, þá gat það þýtt langtíma skattfrelsi. Til að skýra, hvað í þessum frádráttarheimildum felst, er hægt að taka einfalt dæmi til athugunar og nota þá tækifærið um leið til þess að gefa örlitið sýnishorn af þessari lagasmið viðreisnarstjórnarinnar. Í 3. tölulið C-liðs í 15. gr. laganna, þar sem sagt er, hvernig fyrna megi tilteknar eignir, segir á þessa leið: „Bygginga og annarra mannvirkja, annarra en íbúðarhúsnæðis, sem um ræðir í E-lið. Hámark 2% til 10% eftir gerð og byggingarefni“ o.s.frv. Síðan er rétt að rifja upp, hvernig E-liður hljóðar, sem hér er vitnað til, en hann hljóðar þannig: „Fyrning íbúðar manns, sem aðeins á eina íbúð, skal vera fastur árlegur hundraðshluti af fasteignamatsverði. Einnig er eiganda íbúðar, sem hann notar fyrir sjálfan sig og fjölskyldu sina, heimilt að beita sömu fyrningarreglu um aðra íbúð, er hann kann að eiga í sömu eða annarri fasteign, án tillits til fasteignamatsverðs hennar, eða annað íbúðarhúsnæði í fasteign þeirri, er hann býr í, enda sé fasteignamatsverð þess eigi hærra en íbúðar þeirrar, sem hann býr í“ o.s.frv. Þetta er enn lengra. Og D-liður þessarar gr. er svona: „Til viðbótar þeirri föstu fyrningu, sem um ræðir í C-lið, er heimilt að fyrna eignir þær, er getur í 1.-3. tl. C-liðs, aðrar en íbúðarhúsnæði, samkv. E-lið, með sérstakri fyrningu, er nemi að hámarki 30% af heildarfyrningarverði þeirra. Eigandi ræður, hvenær hann notar þessa heimild og að hve miklu leyti ár hvert.“ Ég held, að það þurfi a.m.k. meðalskarpskyggni til þess að skilja bara, hvað í þessum ákvæðum felst, og þá alveg sérstaklega í E-lið gr., en hér hafa víst sérfræðingar fjallað um, en ekki nemir fúskarar. Þó mun mega byggja á því, að t.d. maður, sem byggir eigin íbúð og ætti tvær íbúðir í annarri fasteign, ætti rétt á þeim fyrningarfrádrætti, sem heimilaður er í áðurnefndum lagaákvæðum. Ef við setjum svo, að þessi maður hefði í hreinar tekjur eina millj. kr., áður en þann færir til gjalda umræddar fyrningar, og við skulum gefa okkur það einnig, að fasteignamatsverð íbúðanna, sem hann notar ekki sjálfur, væri 3 millj. kr., þá ætti hann rétt á, samkv. E-lið gr., fyrningarfrádrætti 30% af 3 millj. eða 900 þús. kr. Maðurinn yrði með þessu að sjálfsögðu fríaður bæði við greiðslu á tekjuskatti og útsvari, hvort sem væri heldur eftir nýjum eða gömlum skattstigum. Þó held ég enginn mundi telja, að þessi maður væri sérstaklega illa settur efnalega, og þetta dæmi sýnir nokkuð glöggt þá skattstefnu, sem þarna er fylgt á sama tíma og t.d. skólakrakkar eru látnir greiða stóran hluta af sumarkaupi sínu nefskatta og jafnvel fleira. Það er hægt að hugsa sér annað dæmi án þess að ég ætli að fara að fara miklu lengra út í þetta. Það má t.d. hugsa sér skrifstofuhús á góðum stað hér í Reykjavík, sem væri þegar afskrifað niður í fasteignamatsverð, sem gæti verið t.d. ein millj. kr., og nýtt fasteignamat þessa húss kynni að vera 15 millj., en þá yrði endurmatshækkunin 14 millj. kr. Af nýja fasteignamatinu, 15 millj. kr., mætti reikna flýtifyrningu, sbr. D-lið greinarinnar, 30%, eða 4 millj. og 500 þús. kr. Eigandinn fengi þá að öllu eðlilegu nokkurra ára skattfrelsi út á þetta. Nú sýnist mönnum e.t.v., að þetta sé allt í lagi, því að eigandinn sé að eyða fyrningarstofninum með því að afskrifa svona ört, og spurningin sé aðeins um það, hvenær hann noti fyrningarstofninn. Þó er þetta kannske ekki svona einfalt, því að það má segja, að sú leið blasi við manninum að sjálfsögðu að spara sér skattana með flýtifyrningunum og kaupa fyrir þá nýjar eignir til að afskrifa, og þannig gæti hann haldið skattleysinu gangandi jafnvel um árabil. Hérna var svo langt gengið, að þetta gekk t.d. fram af atvinnurekendum, og í erindi, sem þeir lögðu þá fyrir fjhn. Nd. Alþ., lögðu þeir til, að flýtifyrning af endurmatshækkun yrði felld niður, og er hægt að fullvissa sig um það með því að lesa þetta erindi og sjá, hvernig þeir vildu orða D-lið greinarinnar. Mér dettur ekki í lifandi hug að halda því fram, að þetta hafi verið ætlun þeirra hv. þm. og hæstv. ráðh., sem hér sátu þá að völdum, að haga þessu svona, þó að þetta væri lagt svona fram. En undirbúningurinn var bara ekki betri en þetta, og málið hefur ekki verið skoðað betur en þetta. Og þá má kannske spyrja, hvort það sé nokkur goðgá, þó að menn hugsi sér að vinna á einhvern annan hátt að undirbúningi skattalaga nú en gert var þá. Þannig var svo einnig að málum staðið á Alþ., eins og ég hef vikið að hér áður, að í ræðum ráðh. og frsm. meiri hl. hér í þessari hv. d. var alls engin grein gerð fyrir áhrifum frv. á greiðslubyrði skattþegna né á tekjur ríkissjóðs. En þess má geta, að það má ætla, að framkvæmd þessara skattalagabreytinga frá 1971, ef hún kæmi einhvern tíma til greina, mundi kosta ríkissjóð einhver hundruð millj. kr., einhvers staðar á bilinu á milli 3 og 5 hundruð millj. kr. Það er ekki furða, þó að þeir, sem skila af sér á þennan hátt og hafa unnið að málum á þennan hátt á 12 ára valdaferli, þykist þess umkomnir að kenna öðrum til verka, það er ekki furða! Aðgerðir núv. ríkisstj. varðandi verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, svo og breytingar á tryggingalögunum og tekjuöflunarkerfinu stefna óumdeilanlega að þeim markmiðum, sem sett eru í stjórnarsáttmálanum. Ríkjandi ástand við stjórnaskiptin var orðið með þeim hætti á þessum sviðum, að það réttlætir það alveg fyllilega, að ríkisstj. hafði hraðar hendur, þegar hún undirbjó þessi mál, sem nú er verið að ræða hér á hv. Alþ. í kvöld. Hitt er svo annað mál. að það verður naumast fyrr en eftir álagningu gjalda í vor, sem ljóst verður, hversu til hefur tekizt um þennan fyrsta áfanga að breyttu skattkerfi. Og um heildarniðurstöðurnar verður auðvitað ekki dæmt að fullu fyrr en að endurskoðun lokinni, sem væntanlega verður á næsta reglulega Alþ. Þá, en ekki fyrr, er mögulegt að leggja endanlega dóma á vinnubrögð núv. hæstv. ríkisstj. í þessum málum, og skal ég ekki segja fleira um þann þátt. Í III. kafla í nál. 1. minni hl. fjhn. eru ýmsar frómar hugleiðingar hv. sjálfstæðismanna um skattamál. og það er kannske rétt að líta aðeins á þær. Það eru allmörg atriði í þessum kapítula, sem eru almenns eðlis og eru á þá lund, að allir geta nánast verið um þau sammála, og er ekkert við það að athuga, þó að þm. og þingnefndir tjái hug sinn á þann hátt. T.d. er hér lagt til, að heildarendurskoðun verði haldið áfram. Það vita nú allir, að það stendur til, og að lögð er áhersla á samstarf við samtök sveitarfélaga og önnur samtök. Það er vitnað til þess, að Sjálfstfl. telur, að skattlagningu til ríkis og sveitarfélaga eigi að haga á þann veg, að hún örvi einstaklinginn til framtaks og sparnaðar. Þetta er auðvitað tilgangur allra, sem að skattamálum vinna. Og þannig eru hér ýmis fleiri almenn ákvæði. Það er sagt, að það þurfi að gera ákveðnar till. um breytta verkefnaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga, og þetta er ekkert nýtt. Einnig er hér minnzt á að kanna virðisaukakerfið, þar sem það henti, og það hefur einnig komið fram áður, að það séu menn að skoða áfram, eins og unnið var. að í tíð fyrrv. ríkisstj. Og svo er enn ein klausan um það, að það þurfi að gera skattkerfið einfaldara. Það var víst búið að reyna það töluvert á 12 árum, og það er skiljanlegt, að menn vilji, að það sé haldið áfram með það. En svo eru aftur önnur atriði ýmis í þessum kapítula, sem eru nú kannske hæpnari. Það hefur nú verið rætt svo mikið um skattvísitöluna, að ég skal ekki bæta þar við mörgum orðum. Ég minntist á það áðan, hvernig þeir fóru með persónufrádráttinn á meðan þeir sátu við völd, viðreisnarstjórnin, og ég þarf raunar ekki að endurtaka það. En árin 1960–1963 var persónufrádráttur alveg óbreyttur, 50 þús. kr., öll árin. Og svo kom aftur kyrrstaða árin 1967–1969, en fyrir kosningarnar var gerð svolítil tilraun til þess að leiðrétta þetta eins og fleira. En vert er að hafa það í huga núna, þegar hv. sjálfstæðismenn krefjast þess, að nú sé gert stórt í því að láta menn fá mikla persónufrádrætti og reikna með hærri skattavísitölu, að gera sér alveg grein fyrir því, hvernig þeir skildu við ríkissjóðinn. Ég vék að þessu aðeins í framsöguræðu minni, og ég get farið örlítið nánar út í það, því að það skiptir ekki litlu máli, hvernig sá viðskilnaður var. Fjárlög 1971 voru 11 664 millj. kr., og það leit út fyrir, að hækkun milli ára 1970–1971 væri 34%. En eins og oft hefur verið getið um hér, vantaði raunverulega inn í fjárlögin 1971 gjaldapósta, sem námu um l milljarði kr. Það vantaði laun opinherra starfsmanna upp á 430 millj. kr., vegasjóðsákvörðunin var ekki tekin með, 235 millj., niðurgreiðslur upp á 130 millj..og daggjöld á sjúkrahúsum 170 millj., þetta vantar allt inn í fjárlögin 1971. Þar að auki er svo margt annað, sem er í sömu stefnu, þ. á m. mikil umframeyðsla á einstökum liðum, sem þurfti að vinna upp. Ef þetta hefði verið eins og það með réttu átti að vera í fjárlögunum 1971, hefðu þau fjárlög orðið 12.6 milljarðar kr., og þá hefði hækkunin milli áranna 1970 og 1971 orðið 50%. En nú þurfti að taka þetta allt inn í fjárlögin, og þess vegna er það m.a., að hækkunin nú verður 5 milljarðar rúmir eða 44.3%, eins og þetta er upp sett. En ef þetta hefði verið gert á réttan og eðlilegan hátt 1971, hefði hækkunin nú ekki orðið nema 33.3% og þó aðeins 22.8%, ef sleppt er beinum tilflutningi frá sveitarfélögum og einstaklingum yfir á ríkissjóð. Og ef við hugleiðum þetta, hversu skilið var við fjárlögin, þá má manni vera ljóst, að það kemur úr hörðustu átt, þegar þeir, sem þannig skildu við, eru að heimta óeðlilegar hækkanir á persónufrádrætti til þess að létta af sköttum, það kemur úr hörðustu átt. Þá segir í nál. 1. minni hl. berum orðum, að það þurfi að stefna að því að draga úr beinum sköttum, - að draga úr heinum sköttum. Nú hefur hæstv. fjmrh. gert grein fyrir því hér með tölum, að beinir skattar eru miklu hærri í nálægum löndum en hér. Raunar gerði fyrrv. fjmrh. einnig grein fyrir þessu, þegar hann lagði fram frv. um tekju- og eignarskatt, sem ég hef vikið hér að og rætt var og afgr. hér í fyrra. Hann var ekki á því, að það þyrfti að draga úr beinum sköttum. Hann undirstrikaði þessa staðreynd, að beinir skattar eru hærri í öðrum löndum en hér, ekki til þess að leggja áherzlu á, að það þyrfti að draga úr þeim, heldur hið gagnstæða. Hann lagði áherzlu á það, að þær lækkanir, sem gerðar væru á félagasköttum, og um það fjallar frv. fyrst og fremst, væru vegna EFTA-samningsins, en það væri ekki sérstök ástæða til þess að draga úr beinum sköttum, þó að nú sé það sett fram sem sjónarmið Sjálfstfl. hér í þessu nál., að það skuli vinna að því smátt og smátt að draga úr beinum sköttum, þótt þeir séu nú ekki nema helmingur af því, sem þeir eru sums staðar í nálægum löndum. Þetta sýnir nokkuð, hvernig að þessum málum er unnið, að það er kastað fram svona hlutum af handahófi án þess að hirða um samræmi við það, sem áður hefur verið sagt og gert í þeim herbúðum. Það er líka nokkuð talað um eignarskattana í þessu nál., og talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa mikið um þá rætt nú og fyrr. M.a. hefur verið fjölyrt um það, að fasteignaskattarnir leggist þungt á ungt fólk. Nú er það að vísu rétt, að fasteignaskattar stórhækka, bæði út af hækkuðu fasteignamati og vegna þess, að ætlunin er að nota eignarskatta að meira marki en áður sem skattstofn. Hér er þó varla um mjög stórar upphæðir að ræða hjá ungu fólki. Ungt fólk, sem hefur komið sér upp íbúðum, er varla með þær stærstu, en þó geta þessir skattar numið 4–5 þús. kr. á meðalíbúðir. Nú er fjölyrt mjög um þetta. En það var ekkert verið að tala um það hér áður, þó að bara annað hjónanna greiddi ámóta upphæð til sjúkrasamlags og a.m.k. 4 til 5 sinnum hærri upphæð bæði hjónin í beina nefskatta án alls tillits til ástæðna að öðru leyti. Það var ekkert verið að tala um það. Þá er líka mikið talað um það núna, hvernig eignarskattarnir hitti aldraða. Þess er að minnast, að í tekjustofnafrv. er gert ráð fyrir því, að sveitarstjórnir geti undanþegið aldrað, efnalítið fólk frá fasteignasköttum. Það er gert ráð fyrir því. En það er eins með það og tekjuskatt á öldruðu fólki, að það er ómögulegt að viðurkenna, að það sé eðlilegt að haga skattlagningu eingöngu með tilliti til aldurs, á meðan við verðum almennt að leggja hér á þunga skatta, m.a. af því að við höfum mörg járn í eldi og höfum margt að framkvæma, þá er ekki hægt að láta slík tilfinningasjónarmið ráða gerðum sínum, heldur verður að meta hlutina með eðlilegum hætti eftir því, hvað hverjum og einum telst fært að láta af hendi rakna, án þess að ofboðið sé getu hans. Hér á landi er þannig fyrir komið málum varðandi eignir manna, að annars vegar er sparifé skattfrjálst, en hins vegar er nú rætt um vaxandi skatta á fasteignum. Þetta er í sjálfu sér ekki óeðlilegt, þegar við lítum til þess, að hér er mikil verðbólga og hefur svo verið um langt árabil. Afleiðingin af því er sú, að sparifjáreigendur hafa orðið hart úti, en fasteignaeigendur hafa raunverulega grætt. Í samræmi við þetta er það vissulega ekki óeðlilegt, þó að nú sé hugað að því að nota fasteignirnar sem nokkurn tekjustofn í meira mæli en áður var. Hitt er svo annað mái. og það ætlast auðvitað enginn til þess, að það má ekki beita eignarsköttum að því marki, að það verði til þess að letja menn og draga úr mönnum kjarkinn í baráttunni fyrir því að koma þaki yfir höfuðið. Ef það kæmi í ljós, að svo langt væri gengið, hvort sem það væri nú við þessa lagasmíð eða aðra síðar, þá verður auðvitað að stinga við fótum og taka málið til skoðunar á ný, því að það vill áreiðanlega enginn stuðla að því, að þannig takist til. Það er búið svo oft að ræða stöðu hinna eldri í þjóðfélaginu, að það er raunar að bera í bakkafullan lækinn að fara frekar út í það hér nú. En ég vil þó út af þeim ummælum, sem hér hafa fallið, síðan ég flutti framsöguræðu mína, enn minna á þessi atriði: Það er búið að leiða í lög ákveðna lágmarkstekjutryggingu, og í þessu frv. er stefnt að því að skera neðan af tekjuskattinum hjá þeim, sem náð hafa 67 ára aldri á skattárinu, eins og þar segir, og sá frádráttur kemur vissulega til góða þeim, sem mest þurfa hans með af þeim, sem á annað borð greiða skatta í þessum hópi. Ég hafði hugsað mér að minnast aðeins nánar á stöðu giftu konunnar, eftir að ég hafði heyrt málflutning stjórnarandstæðinga, en ég held, að það sé bezt að sleppa því. Hv. 4. landsk. hefur sýnt svo rækilega fram á tvískinnunginn hjá hv. stjórnarandstæðingum í því máli með því að rekja ræður þeirra frá því að 50% frádrátturinn var upp tekinn, og minna á frv. í fyrra, tekjuskattsfrv. þá, sem fól í sér verulega skerðingu á þessum frádrætti, eins og það var lagt fram, þótt seinna væri horfið frá því. En í ræðu þáv. fjmrh., þegar hann talaði fyrir þessu frv., má lesa nokkrar vel valdar setningar um það, hversu eðlilegt það sé að setja þak á þennan frádrátt. Ég held, að ég fari ekki frekar út í þá sálma. Það er búið að ræða það svo ítarlega. Hv. frsm. 1. minni hl. heldur því hér blákalt fram, að þrátt fyrir 8 þús. kr. aukafrádrátt hjá íslenzkum fiskimönnum, þá versni skattaleg staða þeirra við setningu þessara laga. Það er eins og fleira í málflutningi hv. stjórnarandstæðinga, að þeir greina ekki frá því, hvernig þetta megi verða, enda hugsa ég, að það sé erfitt að sýna fram á þetta með fullum rökum. Það verður vítanlega að skoða stöðu fiskimannanna alveg í heild, og ég hygg, að það fari ekki milli mála, að hún batni við þessar breytingar, en versni ekki. En þessi atriði eins og mörg önnur, vaxtafrádrættirnir kannske alveg sérstaklega, þurfa auðvitað skoðunar við, og það bíður væntanlega haustsins að skoða þá nánar en hér hefur verið gert við þann hluta endurskoðunarinnar, sem þegar er um garð genginn. Það hefur í nál. bæði 1. og 2. minni hl. verið minnzt á afturvirkni íþyngjandi ákvæða í skattalögum, og sumir af talsmönnum hv. stjórnarandstæðinga hafa fjallað um þetta atriði í ræðum sínum hér í kvöld og dregið í efa, að löglegt sé að setja slík lagaákvæði, þ.e. íþyngjandi ákvæði í skattalög, sem verki aftur fyrir sig. Nú gaf hæstv. fjmrh. hér fyrr í kvöld allítarlegt og mjög greinargott yfirlit um lagasetningu Alþ. á undanförnu árabili einmitt varðandi þetta atriði og sýndi fram á það með mörgum dæmum, að slík lög hefðu verið sett margsinnis og án þess að orðið hafi ágreiningur fyrir dómstólum. Það hefur verið minnzt hér á hæstaréttardóma í sambandi við þetta atriði. Ég hef m.a. kynnt mér tvo hæstaréttardóma um afturvirkni íþyngjandi ákvæða í skattalögum. Annar þessara dóma er frá 16. apríl 1943. Þar er um að ræða lög nr. 57 frá 28. jan. 1935, en þau heimiluðu að veita fyrsta fyrirtæki í hverrí nýrri iðngrein skattfrelsi í 3 ár gegn tilteknum skilyrðum, sem nánar voru greind í þessum lögum. Undanþága hafði svo verið veitt samkv. þessu ákvæði með bréfi frá atvmrn., þar sem tekið var fram um skilyrði og þar sem tekið var fram, að undanþágan skyldi gilda um tiltekið þriggja ára bil. Síðan var lögunum breytt, og án þess að taka það sérstaklega fram var þetta ákvæði fellt úr lögunum. Það er aðeins afnám þessarar sérstöku undanþágu, sem veitt hafði verið með ráðuneytisbréfi til ákveðins tíma, sem þarna var dæmt um. Skattayfirvöld ætluðu að krefjast skatts af þessu fyrirtæki, eins og samningurinn hefði ekki verið gerður, og það er um það atriði, sem dæmt er. Og í forsendum þess dóms er lögð sérstök áherzla á sérstöðu þessarar undanþágu, og dómurinn nánast, að því er ég fæ bezt séð, byggður á sérstöðunni, hvað þarna er um algerlega sérstakt og afmarkað atvik að ræða, en fjallar ekkert almennt um afturvirkni íþyngjandi skattaákvæða. Hinn dómurinn, sem ég hef gluggað í, er frá 20. des. 1948, og hann fjallar um undanþágu skatta af stríðsáhættuþóknun, sem veitt var á styrjaldarárunum. Þessi áhættuþóknun var afnumin með lögum 1947, og þarna er verið að dæma um það, hvort niðurfelling þessara hlunninda verki aftur fyrir sig til tekjuársins á undan því ári, sem lögin voru sett á. En dómurinn fellur á þá leið, að það sé ekki. Sá dómur er m.a. byggður á því, að hér hafi verið með vissum hætti um samninga að ræða, og í forsendum er rætt um hið nána samband milli kjarasamninganna og laga þessara, eins og þar segir. En svo er einnig byggt á því, að gildistökuákvæði laganna séu ekki nægilega ljós um þetta atriði. Og í forsendum hins staðfesta fógetaúrskurðar, því að fógetaúrskurður var staðfestur í þessu máli, segir einmitt um þetta atriði, með leyfi hæstv. forseta: „Í áminnztum lögum eru engin ákvæði um það, að skattfrelsi sjómanna af helmingi áhættuþóknunar fyrir árið 1947 séu felld niður. Í lögunum segir aðeins í 50. gr., að lögin öðlist gildi 1. jan. 1948. Í skattalögunum frá 1921, svo og núgildandi skattalögum nr. 6 frá 9. jan. 1935, ásamt síðari breytingum, er ætið tekið fram, þegar um nýjar skattaálögur er að ræða eða skattahækkanir, við hvaða tímabil eigi að miða skattaútreikninginn, þegar ætlazt er til, að lögin verki aftur fyrir sig.“ Mér finnst alveg augljóst af þessum orðum í dómsforsendum, að þar sé gengið út frá því, að afturvirkni út af fyrir sig sé ekki ólögmæt. Hér er og þess að geta og hefur komið fram hér í þessum umr., að Hæstiréttur varð ekki sammála um þetta. Gizur Bergsteinsson segir m.a. í sératkv. sínu, og það er mjög eftirtektarvert í sambandi við þetta atriði, sem hér er um að ræða: „Hefur það og verið tíðkað af löggjafar- og skattayfirvöldum alla tíð frá því, að lög nr. 2 1923 voru sett og fram á þennan dag, enda heimilt samkv. 40. gr. stjskr. og staðfest af dómstólum, að láta breytingu á skattalögum, sem staðfest hafa verið í lok skattaárs eða á álagningarári, áður en skattskrá er lögð fram, gilda um tekjur undanfarins skattárs.“ Af þessum tilvitnunum, sem ég hef hér greint frá í sambandi við nefnda dóma, virðist mér augljóst, að dómstólar vefengja ekki almennan rétt löggjafans til þess að lögfesta íþyngjandi skattaákvæði eftir á, sbr. alveg sérstaklega tilvitnuð ummæli Gizurar Bergsteinssonar svo og forsendur undirréttardómsins, sem staðfestur var. Hitt er svo auðvitað annað mál, og það held ég, að við getum allir orðið sammála um þrátt fyrir þá sögu, sem að baki er í þessum málum og hæstv. fjmrh. vék hér að, að breyting skattalaga eftir á, ef svo mætti segja, er í sjálfu sér ekki æskileg þrátt fyrir það, þó að hún hafi margsinnis átt sér stað á þennan hátt og sé núna í bígerð og núna kannske af alveg sérstaklega augljósum ástæðum, sem hér hefur áður verið vikið að og m.a. voru skýrðar af hæstv. ráðh. Ég álít nú, að allir hv. þm. geti verið sammála um það, að ríkisstj. og þeir aðilar, sem hún kveður til, eigi mikið verk að vinna við endurskoðun skattakerfisins í heild. Og ég styð það álit mitt með því að minna á það, sem fyrrv. hæstv. fjmrh. sagði við umr. um skattalögin í fyrra. Hann marglýsti því þá yfir, að hann teldi skattkerfið allt of flókið. Hann sagði m.a., að álögð gjöld væru allt of mörg, og hann sagði, að ýmsar frádráttarreglur væru allt of flóknar og margfaldar, og það væru allt of þungar álögur á unglingum, hann tók það fram. Og hann gat þess, að hann vildi tvísköttun hjóna, og hann tók einnig fram, að hann teldi skattkerfið óeðlilega og óþarflega dýrt í meðförum. Og enn, að það væri allt of mikið af alls konar undanþágum og sérreglum. Þetta sagði hæstv. fyrrv. fjmrh., og þetta er allt saman satt og rétt, og það er gott til þess að vita, að menn skuli vera sammála um þetta. En það er hins vegar heldur dapurlegt hlutverk fyrir síðasta fjmrh. viðreisnarstjórnarinnar að gefa þennan vitnisburð eftir 12 ára setu þess stjórnarmeirihluta. Og ef við berum það, sem gerðist á þessum 12 árum í skattamálunum, saman við þær byrjunaraðgerðir, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir í þessum efnum, þá finnst mér óhætt að segja, að þær spái góðu um framhaldið. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Ég vil að lokum aðeins undirstrika það, að ég undrast það ábyrgðarleysi, sem mér virðist koma fram hjá hv. stjórnarandstæðingum á marga lund. Ég hef minnt á það, hvernig fráfarandi ríkisstj. skildi við fjárlögin, og ég hef einnig minnt á það, hvernig fleygt var hér inn og afgreitt frv. um breyt. á tekjusköttum, sem þýddi stórkostlega tekjuskerðingu fyrir ríkissjóð, og eins og ég sagði áðan, án þess að gera þinginu grein fyrir því. Þetta eru allt saman blákaldar staðreyndir, sem ekki verður á móti mælt. Mér finnst satt að segja, því miður, vera fullt samræmi í þessu og svo þeim megintillögum, sem hv. sjálfstæðismenn leggja fram. Mér finnst samræmið í þessu ábyrgðarleysi, sem ég var að lýsa og kom fram í verkum og viðskilnaði fráfarandi ríkisstj., og svo þeim megintillögum, sem hv. sjálfstæðismenn leggja fram núna, óhugnanlega mikið. En ég vil þó vona, að þrátt fyrir þennan tillöguflutning nú megi takast um það samstaða meðal manna almennt úr mörgum stéttum og stjórnmálaflokkum að vinna að endurskoðun skattakerfisins, því að eins og ég var rétt áðan að lýsa, verður ekki annað séð en flestir eða allir hv. alþm. séu sammála um það, að þar þurfi að taka til hendinni og það þurfi að halda áfram því verki, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur hafið á því sviði.



Herra forseti. Hér hafa nú þegar orðið alllangar umr. um þau skattafrv., sem ríkisstj. hefur lagt fyrir Alþ. Eins og fram hefur komið í þessum umr., er nú liðið nokkuð á þriðja mánuð, síðan þessi skattafrv. komu hér fram, og hefur því gefizt nægilega langur tími til þess að íhuga, hvað í þessum frv. raunverulega felst. Eins og kunnugt er, hefur allmikið verið rætt um þessi frv. og ritað að undanförnu. En það er nú ekki að sjá á þeim umr., sem átt hafa sér stað á þessum degi, þegar annað þessara frv., frv. um tekju- og eignarskatt, kemur úr n., að þeir stjórnarandstæðingar, sem háværastir hafa verið út af efni þessara frv. að undanförnu, hafi kynnt sér efni frv. ýkja vel. Það hefur verið sérstaklega áberandi að mínum dómi, hve málflutningur þeirra hefur raunverulega verið innantómur, hvað þeir hafa haft litið að segja og hvernig þeir hafa þurft að eyða meginhluta af tíma sínum til þess að vera svolítið skemmtilegir, segja einhverja billega brandara.  Aðfinnslur þeirra í sambandi við þessi frv. eru býsna furðulegar. Ein er t.d. sú, að það skuli hafa dregizt nú á þriðja mánuð hjá ríkisstj. að koma fram með brtt. sínar við frv. og að afgreiða frv., þó að því væri lýst yfir af ríkisstj., þegar hún lagði frv. fram, að hún ætlaði sér ekki að afgreiða frv. þá þegar eða fyrir jól, heldur einmitt að gefa nægilegan tíma þeim aðilum, sem hér ættu aðallega hlut að máli, til þess að kynna sér frv., fjalla um þau og gera sínar till. um breytingar á frv. Og ríkisstj. beinlínis hlutaðist til um það, að stór fjöldasamtök í landinu fjölluðu um þessi frv., og það gerðu þau. En það verður eitt af aðfinnsluatriðum stjórnarandstæðinga, að það skuli hafa tekið þennan tíma að afgreiða þessi frv. í þessum efnum er auðvitað ósköp eðlilegt, að maður rifji upp, hvað gerðist hjá þessum mönnum sjálfum, þegar þeir fóru með stjórnarvöldin í landinu. Það hefur verið rifjað hér nokkuð upp af öðrum ræðumönnum, og ég skal því ekki gera það hér í löngu máli, en aðeins minna á, að fyrrv. ríkisstj. flutti á tveimur s.l. þingum frv. um breytingar á tekjuskattslögunum, þó um sama efni í bæði skiptin. Hún gafst upp á því að láta samþykkja frv. í fyrra tilfellinu, vegna þess að hún rak sig á mikla andstöðu, einnig innan stjórnarflokkanna þá, við ýmis ákvæði þess frv. Frv. var lagt fyrir á nýjan leik. Það lá fyrir þinginu mánuðum saman. Settar voru margar nefndir til þess að huga að ýmsum atriðum í þessu frv. Það er alltaf verið að vitna í það hér í sambandi við slæman undirbúning að frv. núv. ríkisstj., að í tíð fyrrv. ríkisstj. hafi nú sérfræðingarnir verið hafðir með í ráðum. Þá hafi nú m.a. verið talað við ríkisskattstjóra. Ég var í þeirri nefnd, sem fjallaði um þessi skattafrv. ríkisstj., og ég á enn í mínum fórum margar bls. af till. frá ríkisskattstjóra, þar sem hann tætti í sig till. sérfræðinga nefndarinnar, og gerði ótal brtt., sem mönnum þótti nú reyndar ekki fært að verða við nema að litlu leyti. Það hafði ekki verið haft meira eða betra samráð við hann þá í sambandi við frv.- gerðina sjálfa. Og menn hafa verið að hæla sér fyrir það, að þá hafi nú verið haft t.d. samráð við fulltrúa atvinnurekstursins í landinu. En ég á líka í mínum fórum langt tillöguplagg frá fulltrúum aðalatvinnurekendasamtakanna í landinu, þar sem þeir beinlínis lögðu til, að samþykkt frv. yrði frestað, af því að það væru svo margir ágallar á frv., að þeir gætu ekki við unað. Svona var nú þessu háttað í þann tíð. En menn grípa til ýmiss í sambandi við það, að þeir eru raunverulega nú komnir í vandræði. Það er full ástæða til þess í sambandi við þau skattafrv., sem hér eru nú til umr., að reyna að draga saman nokkur aðalatriði, sem raunverulega felast í þessum skattafrv. og sem ekki ætti að þurfa að vera ágreiningur um út af fyrir sig. Það fer auðvitað ekki á milli mála, að langsamlega stærsta og veigamesta breytingin, sem felst í þessum skattafrv., er að fella niður nefskattakerfið svo nefnda, að hætta að innheimta eftir nefskattafyrirkomulaginu iðgjöldin til sjúkrasamlaga og almannatrygginga. Það liggja nú fyrir útreikningar um það, að þessir nefskattar mundu hafa numið á þessu áti rúmlega 1 220 millj. kr. Þetta eru upplýsingar frá Efnahagsstofnuninni, 1 220 millj. kr. Og þegar menn bera þessa fjárhæð saman við útreikninga Efnahagsstofnunarinnar um það, hverju hefði numið eftir gamla skattakerfinu tekjuskattur allra einstaklinga í landinu samkv. tekjuskattslögunum, þá telur Efnahagsstofnunin, að tekjuskatturinn hefði numið á þessu sama ári 1 504 millj. kr. Þá fara menn að átta sig á því, hve nefskattarnir voru orðnir hrikalega háir hjá okkur. Þeir áttu að nema eftir útreikningum Efnahagsstofnunar 1 221 millj. kr., en tekjuskatturinn allur hjá einstaklingum 1 504 millj. kr. Það var auðvitað alveg augljóst, að það var engin leið að ætla sér að halda áfram að bæta almannatryggingakerfið í landinu með stórauknum bótum með þeim hætti að innheimta jafnháa fjárhæð til trygginganna eftir nefskattafyrirkomulaginu eins og þetta hefði þýtt í raun. Þetta var alveg útilokað. Þetta hefði raunverulega þýtt það í framkvæmd, að menn væru að bæta tryggingarnar á ýmsum sviðum, hækka ýmsar bætur trygginganna, en láta hins vegar tekjulágt fólk í landinu eða tekjulaust með öllu standa að mjög verulegu leyti undir þeim bótum trygginganna. Þetta var eitt meginvandamálið, sem við stóðum frammi fyrir nú og sem þurfti að leysa. Og því verður auðvitað ekki neitað, að eftir þær umr., sem fram hafa farið um þessi mál. þá hefur þó farið svo, að einn af talsmönnum stjórnarandstöðunnar, formaður Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason, hefur náð að skilja þetta og fengizt til þess að viðurkenna þetta. Hann viðurkennir hér í nál. sínu, að svo hafi verið komið, að það hafi verið með öllu óhugsandi annað en innheimta tekjurnar til trygginganna með öðrum hætti en gamla kerfið gerði ráð fyrir. Og hann verður því í sínu nál. að leggja til, að það hefði t.d. mátt leggja á, segir hann, nýjan skatt, sem næmi t.d. 4% af brúttótekjum allra aðila í landinu, og þannig hefði mátt ná í þessar tekjur fyrir tryggingakerfið í staðinn fyrir það að fara gömlu nefskattaleiðina. Jú, auðvitað er þetta hægt. En það er sannarlega rétt að átta sig á því, hver er munurinn á þeim till., sem ríkisstj. gerir í þessum efnum, og þessari leið Gylfa Þ. Gíslasonar. Till. ríkisstj. miða að því að létta þessum sköttum stórkostlega af hinum tekjulægstu, létta þær álögur mjög verulega, miklu meira en till. Gylfa mundu þýða í reynd. En hins vegar þýða till. ríkisstj., að hinir tekjuhærri í landinu koma til með að borga meira af þessum gjöldum en þeir hefðu komið til með að borga samkv. þessum till. Gylfa. Sá er munurinn í þessum efnum. Það er rétt að átta sig vel á því, að hér er ekki um neinn smáræðishóp að ræða samkv. útreikningum og upplýsingum, sem liggja fyrir. Efnahagsstofnunin upplýsir, að unglingar á aldrinum 16–21 árs séu 24 þús. í landinu. Langmestur hluti þessa hóps er svo að segja tekjulaus við nám og að meira eða minna leyti á framfæri annarra. Efnahagsstofnunin upplýsir líka, að á árinu 1972 megi reikna með því, að 82 700 manns í landinu hefðu átt að borga almannatryggingagjald. Það er ekkert um að villast heldur, að mjög margir af þeim, sem þar eiga hlut að máli, eru tekjulágir eða svo til tekjulausir. Í útreikningum Efnahagsstofnunarinnar koma fram, eins og hæstv. fjmrh. hefur upplýst hér áður í þessum umr., mjög athyglisverðar tölur, og auðvitað er alveg útilokað fyrir stjórnarandstæðinga að neita þessum útreikningum bara með því að reyna að gera sig góða með því að tala um einhvern reikniheila. Ætla þeir að hætta að trúa öllum útreikningum, vegna þess að þeir reka sig á einhvern reikniheila? Efnahagsstofnunin hefur reiknað út, að miðað við þau skattafrv., sem liggja fyrir, og brtt. meiri hl. við bæði skattafrv., verði útkoman sú, þegar samanburður er gerður á sköttum samkv. þessu nýja kerfi og eldra kerfinu, sem hefði verið í gangi, að miðað við alla þá aðila, sem hafa innan við 300 þús. kr. tekjur, hefði skattbyrðin létzt um 321 millj. kr. Hjá þeim, sem liggja á tekjubilinu 300–425 þús. kr., hefði orðið um lækkun að ræða, sem nemur 82 millj. kr. Og hjá hinum, sem eru á tekjubilinu 425–550 þús. kr., hefði verið um lækkun skattbyrði að ræða sem nemur 51 millj. kr. Eða m.ö.o.: Þeir aðilar í landinu, sem hafa tekjur undir 550 þús. kr., mundu njóta samkv. þessum till. lækkunar á sköttum, sem næmi 454 millj. kr. miðað við gamla kerfið. Þetta er lækkunin. Og það er alveg sama, hversu mikið hv. 2. þm. Vestf. brosir til þess að reyna að snúa sig út úr því, hann sleppur ekkert út úr þessu. Þetta eru staðreyndir. Svona er þetta. Hann getur auðvitað komið hér upp í pontuna á eftir og lamíð höfðinu við steininn, eins og hann hefur gert og sagt: „Samt hækkar það.“ Þetta minnir mann á þrákelkniskarlinn, sem var að þræta við annan um það, hvort í tilteknum fiskstakk væri ýsa eða þorskur. Og svo þegar búið var að fletta ofan af stakknum og hann sá, að það var þorskur, þá sagði hann: „Samt er það ýsa.“ Þannig auðvitað geta menn farið að, og það virðast vera þau vinnubrögð, sem hv. stjórnarandstæðingar viðhafa í þessum efnum. Þeir bara taka að sér að neita staðreyndum. neita alveg greinilegum útreikningum.  Þannig er þessu farið, að langsamlega þýðingarmesta breytingin, sem hér er á ferðinni, er fólgin í því, að það er verið að leggja niður þetta ósanngjarna skattheimtuform, nefskattainnheimtuna, þar sem menn voru komnir í algerar ógöngur, og tryggja tryggingakerfinu tekjur eftir öðrum leiðum. Ég veit, að það voru eflaust fleiri leiðir hugsanlegar til þess að tryggja tryggingakerfinu nægilegar tekjur. Leið Sjálfstfl. hefði auðvitað verið fær, sem var einfaldlega sú, sem hann hefur farið á undanförnum árum, að hækka hara í sífellu söluskatt eða aðra neyzluskatta. En það var skoðun okkar í ríkisstj., að það væri miklu ósanngjarnari leið en sú leið, sem lögð er til í þessu frv., þar sem við það er miðað, að þeir, sem eiga eignir, og þeir, sem hafa góðar tekjur, taki einhvern þátt í því að borga til trygginganna þau gjöld, sem áður höfðu verið lögð á tekjulausa eða tekjulága í þjóðfélaginu. Í öðru lagi, fyrir utan þessa meginbreytingu, sem felst í þessu, að breyta um nefskattakerfið, þá er svo fólgin í frv. ríkisstj. till. um það að einfalda nokkuð samskipti ríkísins og sveitarfélaganna. Það er gert ráð fyrir því, að ríkið taki að sér að greiða tiltekin útgjöld, sem sveitarfélögin hafa greitt að undanförnu. Í þeim efnum er áætlað, að ríkið taki nú á sig að greiða útgjöld vegna löggæzlu, sem nema 165 millj. kr. á ári, og framlag til lífeyristrygginga, sem nemur 390 millj. kr. á ári, og helminginn af því framlagi, sem sveitarsjóðirnir áttu að greiða til sjúkrasamlagskerfisins. En talið var, að það mundi nema 245 millj. kr. á yfirstandandi ári. Á þennan hátt er útgjöldum létt af sveitarfélögum sem nemur í kringum 800 millj. kt. Af þessu hlaut vitanlega að leiða, að það var réttlátt að draga nokkuð úr tekjumöguleikum sveitarfélaganna á móti, og af þessu leiddi líka, að eðlilegt var, að veita yrði ríkissjóði möguleika til þess að ná í tekjur á móti þessum gjöldum. Það eru auðvitað fleiri atriði í þessum frv., sem hér hafa verið rædd af ýmsum, sem ég skal ekki fara lengra út í, en þetta eru að mínum dómi langsamlega veigamestu atriðin, sem er að finna í þessum skattafrv. Hin atriðin ýmis hefur beinlínis leitt af þessum meginbreytingum. Það hefur verið rætt allmikið um það að undanförnu og einnig hér í þessum umr., hvort þessi nýju skattafrv. muni leiða af sér aukna skattabyrði fyrir skattborgarana eða ekki frá því, sem var í eidri lögum. Efnahagsstofnunin hefur fjallað um þetta mál og reiknað þetta. Eins og í mörgum öðrum tilvikum fyrir opinbera aðila þá hefur hún sett upp dæmið og reiknað þetta út lið fyrir lið, og þm. hafa haft fulla aðstöðu til þess að kynna sér þessa útreikninga Efnahagsstofnunarinnar, hvað hún segir um þennan samanburð. Ég skal ekki fara að lesa alla þessa grg., en tek hér þá setningu, sem segir þetta tiltölulega skýrast í áliti Efnahagsstofnunarinnar, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta, orðrétt á þessa leið: „Meginniðurstaða samanburðar á báðum tekjuöflunarkerfunum samkv. meðfylgjandi yfirlitstöflum virðist sú, að í heild sé ekki um neina umtalsverða breytingu skattbyrðar að ræða með hinu nýja kerfi.“ Þegar menn skoða svo töflurnar, sem þessu fylgja, nánar og bera saman alveg hliðstæða skatta eftir gamla kerfinu og nýja kerfinu, þá kemur í ljós, að þetta orðalag Efnahagsstofnunarinnar er notað um tölur, sem beinlínis stefna allar með nýja kerfinu fremur til lækkunar en hækkunar. En þeim þykir réttara að hafa þann hátt á að segja, að það virðist ekki við þennan samanburð vera um neina umtalsverða breytingu á skattbyrði að ræða. En þrátt fyrir þessa útreikninga koma hér ýmsir hv. stjórnarandstæðingar upp og segja aðeins í sífellu þetta: „Hér er um stórkostlega íþyngingu að ræða fyrir flesta skattgjaldendur í landinu.“ Við þá, sem svona tala, er auðvitað afskaplega erfitt að eiga orðastað um þessi mál. Menn virðast vera þar ákveðnir í að lemja höfðinu við steininn og neita beinum útreikningum og staðreyndum, en þetta er nú svona. Það er ekkert um það að villast. Þegar síðan er tekið tillit til þeirra till., sem nú liggja fyrir, og þessi umsögn Efnahagsstofnunarinnar var gerð, áður en brtt. meiri hl. þeirra n., sem fjallað höfðu um frv., komu fram, er ekkert um það að villast, að heildarskattbyrðin er minni. En þá reyna stjórnarandstæðingar að snúa sig út úr sínum vanda með því að segja: „Ef gengið hefði verið út frá allt annarri skattvísitölu en nú hefur verið miðað víð, yrði útkoman önnur.“ Það hafa verið uppi kröfur um það að undanförnu að láta skattvísitöluna hreyfast í hlutfalli við hækkaða framfærsluvísitölu, og það er gert í þessu dæmi. En þá koma þeir, sem ekki hafa á undanförnum árum treyst sér til þess að láta skattvísitöluna hreyfast í hlutfalli við framfærsluvísitöluna, og stökkva þar langt yfir og segja: „Nú skal hún hreyfast í hlutfalli við kauphækkanir, sem urðu á árinu.“ Þetta er auðvitað bara leið manna, sem eru komnir í vandræði og geta í rauninni ekki staðið við sínar stóru fullyrðingar. Þeir sjá, að þeir eru komnir í ógöngur með allan sinn málflutning. Svona till. tekur auðvitað enginn alvarlega frá þeirra hálfu, enginn, sem fylgzt hefur með tillögugerð þeirra á undanförnum árum. Það þarf ekki lengra aftur í tímann að fara en á síðasta þing. Þá fluttum við, sem nú erum í meiri hl. hér á Alþ., till. um það, að skattvísitalan yrði í samræmi við framfærsluvísítölu, og auðvitað var slík till. kolfelld hér á Alþ. af þeim, sem nú eru hér í minni hl. Þá var það of mikið. Og svo reyna menn enn að segja: „En skattarnir hækka þó alltaf, ekki aðeins í krónum, heldur hækka þeir einnig hlutfallslega miðað við það, sem þeir voru áður.“ Og það er ekkert um að villast, að auðvitað er það svo. Skattarnir hækka, ekki aðeins í krónum, heldur hækka þeir einnig hlutfallslega miðað við það, sem áður var, og það hafa þeir verið að gera á undanförnum árum í langan tíma, vegna þess að skattakerfi okkar hefur verið og er enn þannig upp byggt, að það felur þetta í sér. Ágætt dæmi um þetta er það, að Efnahagsstofnunin reiknaði út, hvað t.d. útsvör í landinu mundu hækka mikið við það, að tekjur hækkuðu um 23% á milli ára. Og útkoman varð auðvitað ekki sú, að útsvarsupphæðin hækkaði um 23% um leið og tekjurnar hækkuðu um 23%. Útkoman hjá Efnahagsstofnuninni varð sú, að þegar tekjurnar hækkuðu um 23%, þá hækkuðu útsvörin um 34%. Þannig hefur þetta verið með tekjuskattana, og þannig hefur þetta verið með útsvörin um langan tíma. Þetta er ekkert nýtt. Það er mjög athyglisvert í þessum efnum, að þeir stjórnarandstæðingar, sem grípa til þess ráðs að fara að gera þennan samanburð til þess að reyna að leiða athyglina að því, að skattarnir séu nú að hækka, bæði í krónum og eins hlutfallslega, eru sömu mennirnir, sem gera nú kröfu um að fá t.d. tekjur handa sínum sveitarfélögum eftir gamla kerfinu, með þessari hækkunaraðferð, sem verið hefur á undanförnum árum. Ég er ósköp hræddur um, að hv. þm. Ólafur G. Einarsson, 11. landsk. þm., sveitarstjóri í Garðahreppi, sætti sig ekki aldeilis við það, að honum séu skammtaðar tekjur á árinu 1972 jafn miklar og hann hafði á árinu 1971. Það hafa allir heyrt og séð, hvað borgarstjórinn í Reykjavík segir. Hann heimtar núna auðvitað tekjur handa Reykjavíkurborg, miklu meiri tekjur í krónum og hlutfallslega en hann hafði á árinu á undan. Og hann kvartar undan því nú, að nýju skattafrv. ríkisstj., sem hann segir svo í hinu orðinu, að séu að stórþyngja álögurnar á landsmönnum, gefi Reykjavíkurborg ekki nægilega miklar tekjur. Hann vantar enn 125 millj. kr., segir hann, til þess að hann fái jafn mikið og gamla kerfið hefði gefið honum. Þetta er afar athyglisvert, og sömu stjórnarandstæðingar, sem eru að reyna að halda því fram, að skattafrv. ríkisstj. þýði nýjar og þyngdar áiögur frá því, sem verið hefur, vilja raunverulega fá meiri tekjur en frv. gefa, a.m.k. þeim, þar sem þeir eiga beinlínis hlut að máli sjálfir. Nei, það er rétt að játa það alveg eins og það er, að skattamál okkar hafa verið þannig um langan tíma, að hækkandi tekjur hafa þýtt enn meira hækkandi skattaálögur. Þannig er allt kerfið upp byggt. Og auðvitað sjá allir, að það varð að miða nýja kerfið í aðalatriðum við það, að það gæfi eitthvað svipaðar tekjur, bæði til ríkisins og sveitarfélaganna, og gamla kerfið hefði gefið þessum aðilum. En þeir eru nú ekki hissa á því, stjórnarandstæðingar, þegar þeir eru að halda fram fullyrðingum sínum gagnvart skattafrv. ríkisstj., að rifja upp sína eigin skattamálastefnu. Hér kom aðaltalsmaður Sjálfstfl., hv. 2. þm. Vestf., og sagði það, - mér sýndist alveg án þess að roðna, - að það hefði verið mörkuð stefna Sjálfstfl. frá upphafi Viðreisnar, að ekki skyldi leggja skatta á almennar launatekjur. Það er alveg rétt, að þetta stóð á sínum tíma í bókinni Viðreisn. Þessu var lofað. En það þarf mikið karlmenni til að koma fram nú eftir daga Viðreisnarinnar og minnast á þetta loforð og reyna að halda því fram hér við þm., að þetta sé mörkuð stefna Sjálfstfl. í skattamálum. Þegar menn líta á skattatölur liðinna ára, sjá menn nú heldur betur, hvað hefur verið að gerast. Hvað skyldi t.d. söluskatturinn hafa verið mikill árið 1959, árið áður en viðreisnarskattarnir byrjuðu? Þá nam söluskatturinn samtals 165.2 millj. kr. En núna á síðasta ári, því ári, sem Viðreisnin fékk að ráða því, hve skattarnir yrðu miklir, þá var söluskatturinn orðinn rúmlega 3 600 millj. kr. eða hafði meira en tuttugufaldazt. Þarna var þó um að ræða skattlagningu á hvers konar almennum nauðsynjum. Það er ekki aðeins söluskattsstefnan, sem er mjög lýsandi. Það er líka alveg lýsandi, hvernig fór með tekju- og eignarskatta í landinu, og eins samanburðinn á skattlagningu einstaklinga í landinu og skattlagningu félaga og atvinnureksturs. Árið 1960, sem var fyrsta stjórnarár Viðreisnarinnar, heila stjórnarárið, þá námu tekju- og eignarskattar einstaklinga í landinu 49 millj. kr. Það sama ár námu tekju- og eignarskattar félaga í landinu 33.4 millj. kr. Hlutfallið var þannig, að einstaklingarnir borguðu í þessum sköttum 59.4%, en atvinnureksturinn 40.6%. Hvernig var þetta eftir 10 ár eða árið 1970? Þá var þetta orðið þannig, að 49 millj., sem einstaklingarnir borguðu, þessir, sem áttu nú að sleppa við skattana, voru komnar upp í 881.6 millj. Heldur laglega að staðíð að létta af mönnum sköttum! Og þá var líka hlutdeild einstaklinganna komin úr 59.4% upp í 82.1%. En á þessum árum hafái hins vegar skattahlutdeild félaga og atvinnureksturs í landinu lækkað úr 40.6% í 17.9%. Það er ekkert um að villast, að skattbyrði félaga og atvinnureksturs í landinu hefur á þessu tímabili gengið hratt niður, en skattar einstaklinga hratt upp. En þegar svona var komið, þá fluttu þeir sjálfstæðismenn hér frv., ekki aðeins eitt, heldur tvö, um það, að það yrði að létta verulega sköttum af fyrirtækjum í landinu. En þeir fengust ekki til þess að koma þá fram með neinar till. til þess að létta sköttum af einstaklingum. Það er, eins og ég segi, von, að talsmenn Sjálfstfl. nú skuli gerast margorðir um stefnu Sjálfstfl. í skattamálum. En svona hefur hún verið. Hún hefur alveg tvímælalaust á undanförnum árum miðað að því að þyngja skatta á venjulegu launafólki. Sjálfstfl. hefur horft á það, að nefskattarnir hafa þyngzt ár frá ári og ekki komið fram með neinar till. til þess að bæta þar úr. En nú hins vegar eru viðbrögð þau, þegar till. koma fram um það að létta hér verulega sköttum af þeim, sem hafa búið hér við verstu skattakjörin, að hann rís öndverður gegn því. En málatilbúnaður þeirra stjórnarandstæðinga í þessum málum er í rauninni allur eins. Þeir tala mikið um flaustursleg vinnubrögð, illa undirbúin frv. o.s.frv., og enginn hefur þó talað meira um þetta en formaður Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason. Hann segir beinlínis í sínu nál., því að þar mátti nú ekki draga neitt úr: „Þau tvö skattafrv., sem ríkisstj. lagði fram í des. s.l., voru verr undirbúin og flausturslegar samin en nokkur önnur stjfrv. um skattamál. sem lögð hafa verið fyrir Alþ. á undanförnum áratugum.“ Það munaði ekkert um það! Og þegar hann svo fór að sýna mönnum, hvernig þeir ættu að vinna vandlega m.a. að tillögugerð í skattamálum, þá flytur hann hér till. í þessu máli, till., sem er virkilega þess virði, finnst mér, að hún sé lesin, og menn reyni svona sameiginlega að skilja hana. En till. er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. skal halda áfram athugun á skattakerfinu og leggja niðurstöður þeirrar athugunar fyrir næsta Alþ. Í því sambandi skal athugað sérstaklega, að hvort hjóna um sig verði sérstakur skattgreiðandi, þannig að vinni annað hjóna utan heimilis, skuli sá aðili greiða tekjuskatt af þeim tekjum, sem hann vinnur fyrir. Vinni hvorugur aðili utan heimilis, skuli þeim, sem engar tekjur hefur, reiknað til tekna hluti af tekjum hins“, - sem auðvitað hefur heldur engar tekjur, en þó er nú varnagli settur: „þó aldrei hærri fjárhæð en helmingurinn af tekjum hans“, - þessa, sem hefur engar tekjur. Hér er nú ekki flausturslega að málunum staðið, eins og hv. þm. sjá. Hér hafa menn virkilega vandað sig. En svona er þetta í fjöldamörgum greinum, að ef maður gæfi sér tíma til .„  En ég skal nú ekki, úr því sem komið er, vera að lengja þessar umr. mikið. Það er auðvitað af mjög mörgu að taka, ef maður vildi. En að mínum dómi ber þetta allt að einum brunni. Þeir í stjórnarandstöðunni hafa algerlega ofreynt sig á þessum málum. Þeir hafa hrópað og kallað um allar jarðir: Það er verið að stórhækka skatta - sem þeir vita þó, að er rangt. Og þeir hafa haldið fram hverri fjarstæðunni af annarri. Nú hefur þetta verið rekið ofan í þá hér af mörgum ræðumönnum, og þá eiga þeir í raun og veru ekki önnur úrræði en þessi, að koma hér upp og leika einhvers konar smásjónarspil. Ég álít fyrir mitt leyti, að þær staðreyndir, sem standa eftir í þessum efnum og eru meginatriði þessa skattamáls, séu þessar: Það er ekkert um það að villast, að með því að fella niður nefskattana er verið að framkvæma stórkostlegt réttlætismál í skattheimtu á Íslandi, stórkostlegt. Það nær vitanlega engri átt að innheimta jafnháar fjárfúlgur og raun hefur verið á til tryggingakerfisins í landinu t.d. af launalausu skólafólki. Og það er svona til marks um vinnubrögðin hjá stjórnarandstöðunni í þessum efnum að undanförnu, að maður gat lesið fyrir nokkrum dögum í Morgunblaðinu samþykkt frá samtökum ungra sjálfstæðismanna, - ég held, að það hafi verið á Snæfellsnesi eða einhvers staðar þar í grennd, - um það, að þessi frv. væru sérstaklega árás á unga fólkið í skólunum, þegar gerðar eru ráðstafanir til þess að létta af þessu fólki nefsköttum í stórum stíl. En þetta fólk hefur trúað svo öllu fleiprinu í Morgunblaðinu um þessi mál, að það samþykkir bara eitthvað út í bláinn. Það hlýtur að vera eins á móti ungu fólki eins og á móti hinu.  Ég álít fyrir mitt leyti, að þetta meginatriði, að hverfa frá nefskattainnheimtunni, sé ein stærsta umbótin, sem lögð hefur verið til í skattheimtu okkar nú um langan tíma. En þó að ég segi þetta, þá dettur mér ekki í hug að halda því fram, að það sé ekki enn margt ógert til leiðréttingar í skattamálum okkar. Og mér dettur ekki í hug að halda því fram, að það sé ekki enn margt að fínna, einnig í þessum frv., sem mætti fara betur. En það væri sæmra fyrir stjórnarandstöðuna að viðurkenna það, að þetta er meginatriðið í þeim till., sem hér liggja fyrir. Og það er svo stórt, að það er í rauninni skylda þeirra að vera með þessu atriði. Ég tel einnig, að það liggi alveg ljóst fyrir samkv. útreikningum opinberra stofnana þar um, að beinir skattar, af því að ég tel vitanlega nefskattana til beinu skattanna, lækka frá því, sem verið hefði samkv. gamla kerfinu, alveg örugglega upp að tekjumarkinu 550 þús. kr. a.m.k. Það er rétt, að það verður um nokkra hækkun á sköttum að ræða, þegar kemur upp í t.d. 700 þús. kr. tekjur eða þar fyrir ofan. En hverjir eiga að taka þátt í því að borga til tryggingakerfisins í landinu í staðinn fyrir hina tekjulágu, ef það eru ekki þeir, sem hafa slíkar tekjur? Hverjir eiga þá að borga það? Hér er um stórfellt hagsmunamál, ekki sízt skólaæskunnar í landinu, að ræða og einnig fyrir annað láglaunafólk, sem býsna mikið er til af alltaf í landinu. Jafnvel þó að um gott árferði sé að ræða, þá sýna skýrslur það, að það er allmikið til af fólki, sem býr við lágar tekjur af ýmsum ástæðum. Það er heldur enginn vafi á því, að hagsmuna kvenna, sem vinna úti fyrir sjálfstæðum tekjum, er gætt í þessum frv. upp að sanngjörnu marki. Það er mjög vafasamt að ætla að standa fast á því, og það vildu þeir, sem nú eru í stjórnarandstöðu, ekki gera á síðasta þingi, að það eigi að gilda 50% skattfrelsi fyrir konu, hversu háar tekjur, sem um er að ræða. En skattar konu, sem vinnur úti fyrir sjálfstæðum tekjum, hækka ekki, ef um venjulegar launatekjur er að ræða. Það er enginn vafi á því, að með þeim ákvæðum, sem er að finna í frv., er um að ræða allverulega aukin fríðindi í skattamálum fyrir sjómenn, og ég undrast stórlega, að hv. 2. þm. Vestf. skuli láta út úr sér aðra eins fjarstæðu og þá, að hér sé um minni skattfríðindi að ræða hjá sjómönnum en samkv. gildandi lögum. Það er auðvitað enginn vafi á því, að hér er um verulega aukningu að ræða. Og eins og ég hef sagt áður, held ég, að enginn maður geti haldið svona nokkru fram, og það maður, sem þekkir allvel til í þessum málum, nema sá, sem er kominn í þessa einkennilegu stöðu að segja í sífellu: „Samt er það ýsa.“ Það er í rauninni ekkert annað en bara þrákelkni að segja svona. Í þessum frv. ríkisstj. er auðvitað um gerbreytta stefnu í skattamálum að ræða frá því, sem verið hefur, og að mörgu leyti andstæðu við þá stefnu, sem kom fram í tíð viðreisnarstjórnarinnar. Hér er miðað að því að létta á hinum tekjulægri, en þyngja frekar á hinum tekjuhæstu. Ég skal nú láta þessu máli mínu lokið. En ég veit, að þeir stjórnarandstæðingar hugga sig auðvitað við eitt: Þeir hugga sig við, að það séu ekki ýkja margir, sem hlusti á þessar umr., sem hér hafa farið fram í dag, og þeir geti haldið áfram að lemja sínum haus við steininn í Morgunblaðinu, senda það út um borg og bý og halda þar fram röngum málstað. Á það geta þeir auðvitað treyst. En í þessum efnum komast nú svik upp um síðir, það er enginn vafi á því. Og þó að menn viðhafi þau vinnubrögð, eins og þeir hafa gert hér, að leggja til svona í vandræðum sínum, þegar þeir geta heldur ekki lagt fram neinar frambærilegar till., að fresta öllu. Þeir vildu fresta fjárlagaafgreiðslunni, þeir vilja fresta skattalögunum, öllu vilja þeir fresta, líklega þangað til þeir komast í stólana sjálfir og geta farið að sínum eigin ráðum. En þessu verður nú ekki frestað, það er alveg augljóst. Þeir verða að sætta sig við það, að það verði gerð breyting í þessum efnum á annan veg en þeir hefðu kannske kosið. Ég held, að þeir í stjórnarandstöðunni eigi eftir að fá að kenna á því, að þeir hafa sagt þjóðinni rangt til í sambandi við þessar skattalagabreytingar. Það hefur komið fram ágæt uppástunga, sem ég er mjög hlynntur, í sambandi við skattseðlana á komandi vori. Það er að leggja fyrir skattayfirvöld að láta reikna út á skattseðli hvers og eins, hvað hann hefði borið í skatta eftir gamla skattkerfinu, svo að hann fái þá tölu líka við hliðina á nýju tölunni. Þar auðvitað hefði þurft að taka nefskattana líka með og láta þá koma þar. Ef þetta væri gert, þá held ég, að þeir stjórnarandstæðingar riðu ekki feitum hesti frá þessum leik.



Herra forseti. Við höfum nú fengið áþreifanlega sönnun fyrir því, hve þm. hafa misjafnlega mikinn húmor. En til þess að ergja nú ekki hæstv. viðskrh., þá ætla ég að tala hérna um alvarleg mál. Annars verð ég að segja það, að mér fannst hann vera býsna skemmtilegur á einum stað í ræðunni, en vel að merkja, hann var þá að lesa upp till. hv. 7. þm. Reykv. En svo sagði hann að vísu einn brandara, þennan með þorskinn og ýsuna, sem við höfum náttúrlega aldrei heyrt áður. Það voru hér sérstaklega tvö atriði í þessu frv., sem hér er til umr., sem ég vildi fara um nokkrum orðum, en áður en ég kem að því, þá langar mig að koma að nokkrum atriðum, sem hér hafa komið fram í máli manna í dag. Það þykir orðið góð latína hjá stjórnarsinnum að byrja á tilvitnun í hinn margnefnda málefnasamning stjórnarflokkanna. Ég neita því ekki, að það er nú stundum býsna gott fyrir okkur líka, stjórnarandstæðinga, að lesa upp úr málefnasamningnum. Þetta gerði hv. 5. þm. Austf., frsm. meiri hl. fjhn., í dag. Hann hóf ræðu sína með því að vísa í málefnasamninginn og nefndi þar sérstaklega það, sem gert hefði verið í að endurskoða verkefnaskiptinguna á milli ríkis og sveitarfélaga. Ég hafði nú grun um það, að þessi þm. væri ágætur húmoristi, og fékk náttúrlega staðfestingu á því þarna. Hvernig geta menn komið hér upp í ræðustól og lagt áherzlu á það, að þetta hafi verið eitt af atriðunum, sem hafi verið gert með þessum frv., að endurskoða verkefnaskiptinguna á milli ríkis og sveitarfélaga? Þetta hefur ekki verið gert. Auðvitað er það viss einföldun á kerfinu, að sveitarsjóðir greiða nú ekki lengur viss útgjöld, sem ríkið tekur núna á sig. En þarna er bara um að ræða málaflokka, sem sveitarfélögin hafa ekkert ráðið yfir til þessa. Hv. þm. nefndi hér ýmsar tölur, sem sýna breytingarnar, sem orðið hafa á frv., frá því að það var fyrst lagt fram. Fjóra liði nefndi hann, sem verka til lækkunar frá því, sem var samkv. frv. Einn liður hækkaði, það voru eignarskattarnir. Þeir hækkuðu um 41 millj. kr. Það er allt í lagi að hækka þá. - Ég kem að því hérna nokkuð á eftir með fasteignaskattana, að gefnu tilefni frá hæstv. fjmrh. - Hv. þm. upplýsti, að samtals næmu lækkanir samkv. brtt. 146 millj. kr. miðað við innheimt gjöld, en 215 millj. kr. miðað við álögð. Nú fer að verða dálítið erfitt að átta sig á því, hverju maður á að trúa. Í Þjóðviljanum í dag er stór fyrirsögn á forsíðu um, að skattalækkunin nemi 450 millj. kr. Það var lesið hér upp úr grein eftir hæstv. viðskrh., þar sem hann nefndi rúmar 300 millj. kr. Mér sýnist nú, ef þetta er lagt saman, þá komi út 450 millj. kr., ef notaðir eru þarna báðir heilarnir, þessi sjálfvirki, sem nefndur var hér í dag, og reikniheili Háskólans, og þá má kannske finna botn í þessar 450 millj. kr. Enn er verið að tala um skattbyrðina. Og ég verð að segja það, að það er ekki hægt annað en dást að þeim stjórnarliðum, sem enn þá koma hér upp í ræðustól og skrifa í blöð sín um það, að skattar hækki bara alls ekki neitt og það sé ekki um aukna skattbyrði að ræða. En hvað er hér á seyði? Það er enn þá verið að miða við rangan grundvöll. Enn þá er haldið áfram á þeirri braut, það er búið að taka hækkanirnar inn í sjálfan samanburðargrundvöllinn. Enn þá er sleppt hækkun fasteignaskatta og eignarskatta úr dæminu, og auðvitað sýnir þetta ekki miklar hækkanir, þegar svona er farið að. Það er margbúið að benda á þetta, hvernig ríkisstj. fær það út, að hér sé ekki um neina aukningu skattbyrðar að ræða. Og enn er miðað við skattvísitölu 106.5. Þetta kom fram, þegar hv. 5. þm. Austf. var að tala um jafnvægispunktana. Ég átti svolítið erfitt með að skilja það að vísu. En ég held, að hann hafi þó tekið það skýrt fram, að það væri reiknað með útsvari án álags og sleppt öllum fasteignasköttum. Þegar hæstv. fjmrh. ræddi hér einnig um skattbyrðina, gat hann þess, að á s.l. ári, eða samkv. eldra kerfi, hefði skattprósentan getað farið upp í 57% fyrir utan nefskattana. Þetta má rétt vera, að skattprósenta gat farið upp í liðlega 57% miðað við eina toppálagningu, þegar ekki var tekið tillit til nokkurra frádráttarliða og þ. á m. ekki tekið tillit til greidds útsvars. En raunin varð hins vegar sú, þegar litið er á meðaltal yfir landið, að skattprósenta fór rétt yfir 50%. Í Reykjavík fór hún rétt yfir 49%, þar sem veittur var 6% afsláttur frá útsvarsstiga. Núna fer skattprósentan upp í 54% og þó öllu líklegra, að hún fari upp í 55%, vegna þess að fjölmörg sveitarfélög og sérstaklega þau fjölmennustu hljóta að verða að leggja á með álagi og fara upp í 11%. Þá kom fjmrh. að því, að það væri deilt á það, hversu lengi hefði dregizt að afgreiða þessi frv. hér í þinginu. Hann nefndi eitt dæmi, sem væri orsök fyrir þessum drætti, og það var, að það hefði orðið samkomulag á milli stjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar um að hreyfa ekkert við þessum málum, meðan á fundum Norðurlandaráðs stæði. Það fór ein vika í þetta. En ég held, að raunverulegu ástæðurnar séu allt aðrar. Þær eru fyrst og fremst þær, að það hefur verið ósamkomulag innan stjórnarflokkanna um það, hvernig með þessi frv. ætti að fara. Það ósamkomulag hlaut að koma upp, þegar hinir einstöku þm. fóru að átta sig á því, hvað í þessum frv. felst. Og það er fyrst og fremst þetta, sem hefur tafið málið, og raunar ekkert annað. Við fengum hér gagnlegar upplýsingar um það frá hæstv. fjmrh., hverjir hefðu unnið þetta verk, hverjir hefðu samið frv. Raunar var það í sjálfu sér vitað, en við sjáum hins vegar núna, að þessir menn, sem sömdu frv., hafa verið hafðir fyrir rangri sök, þegar því hefur verið haldið fram, að þeir hefðu ekki sérþekkingu á skattamálum. Það liggur nú fyrir, að það er ekki þeirra sök, að frv. er illa samið, heldur er það sök ríkisstj. Það var beinlínis tekið fram, að það væri stjórnin, sem bæri ábyrgð á því. Það var vissulega vitað fyrir, en ég held, að það sé nokkurn veginn vitað líka, að einstakir þm. stjórnarflokkanna og ráðh. sjálfir hafa verið að krukka í verk þeirra, sem hafa sérþekkingu á skattamálum. Við fengum hér mjög fróðlega skýrslu um, hvenær skattalagabreytingar hafa átt sér stað á s.l. 40 árum. Ég held nú að vísu, að sú upptalning hafi alls ekki verið tæmandi, heldur hafi verið reynt að tína út úr skattbreytingar, sem höfðu í för með sér að einhverju leyti þyngingu skatta, en það hefur líka verið bent á það í þessum umr., að Hæstiréttur hefur dæmt slíkar skattalagabreytingar óheimilar. Hæstv. fjmrh. taldi sig illa vera í takt við fyrirrennara sína, ef hann færi að breyta skattalögum á öðrum tíma en þeir hefðu gert. Ég hef nú grun um það, að við eigum eftir að sjá fleira á þessu ári. A.m.k. er alltaf öðru hverju verið að búa okkur undir það, að ef ekki náist endar saman, þá verði lagðir á nýir skattar, og þá verður væntanlega eitthvað lengra komið fram á árið. Ég held, að ég fari ekki mörgum orðum um fasteignaskattana. Við fáum tækifæri til þess að ræða þá hér í hv. Nd., þegar tekjustofnafrv. kemur til umr. eftir helgi. En hæstv. fjmrh. sýndi hér ágæta mynd af mér, sem birtist í Sveitarstjórnarmálum á s.l. ári, þar sem ég var í nefnd, sem gerði skýrslu fyrir Samband ísl. sveitarfélaga um fasteignaskatta. Ég held, að það finnist ekki í þeirri skýrslu nein till. um það, hve háir fasteignaskattar ættu að vera. Hins vegar er lögð áherzla á það í þeirri skýrslu, að fasteignaskattar eigi að vera gjaldstofn sveitarfélaga, en ekki ríkisins. Og það er það, sem ég hef alla tíð lagt áherzlu á, að fasteignir séu gjaldstofn fyrir sveitarfélögin og það eigi ekki að vera að margskatta fasteignir, eins og hefur verið gert og hér á að halda áfram í auknum mæli samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir. Hins vegar minnist ég þess, að þegar þessi skýrsla var lögð fyrir landsþing Sambands ísl. sveitarfélaga 1970, þá var verið að reyna að ná samkomulagi í nefndinni um ályktun, sem landsþingið gerði varðandi fasteignaskatta, og þá voru einstakir menn býsna tregir í taumi, og það voru einmitt framsóknarmenn. Þ. á m. er einn, sem hér situr á þingi. Þá mátti ekki heyra minnzt á hækkun fasteignaskatta, en núna verða víst engin vandræði fyrir þessa sömu menn að rétta upp höndina, þegar sú gr. kemur hér til atkv. Hv. 4. landsk. þm. lýsti hér till. varðandi sérsköttun hjóna. Ég vil segja það, að mér finnst þessi till. ganga nokkuð í rétta átt, en ég skildi hins vegar ekki alveg málflutning hv. þm. Ég skil ekki t.d., hvers vegna ekki megi skattleggja hjón sitt í hvoru lagi, þó að konan afli ekki tekna utan heimilis. Konan er framfærandi til jafns við manninn, og þess vegna sýnist mér ósköp eðlilegt að skipta tekjum þeirra, hvort sem hún vinnur fyrir atvinnutekjum utan heimilis eða ekki. Þessi skoðun mín flokkast nú kannske undir kynferðislega þráhyggju, eins og hv. þm. komst að orði, og þetta er nú svo tvíræð setning eða tvíræð orð, að ég þori varla að ræða það frekar hér.  En það voru tvö atriði hér í frv., sem ég ætla að minnast sérstaklega á. Annað varðar 7. gr. frv. og brtt. við hana. Það er um persónufrádrætti og sérstaka frádrætti fyrir einstæð foreldri. Mig langar til þess að nefna hér nokkrar tölur, sem sýna, hvað þetta hefur í för með sér. Samkv. brtt., sem lagðar hafa verið fram, fá nú hjón með eitt barn á framfæri, sem sköttuð eru saman, tekjuskatt á nettótekjur yfir 250 þús. kr., en einstæð móðir með eitt barn á framfæri á að hafa í nettótekjur plús meðlag samtals 256 500 kr., áður en kemur til álagningar tekjuskatts. Þarna er um að ræða sem sagt 6 500 kr. hærri fjárhæð en kvæntur maður, áður en til álagningar tekjuskatts kemur á hann. Hjón með tvö börn mega hafa 280 þús. kr., en einstæð móðir með tvö börn 308 þús. kr. Það mætti nefna nokkur fleiri dæmi, hera saman, hvernig fer varðandi einstæða móður og einstæðan föður. Vegna mismunar á skattfrjálsu meðlagi á móti hálfum persónufrádrætti fyrir hvert barn, þ.e. 15 þús. kr. og aukafrádrætti 6 500 kr. fyrir hvert barn, þá vex mismunur þessi um 21 500 kr. fyrir hverja aukningu barnafjölda hjá hjónum á móti aukningu barnafjölda hjá einstæðri móður. Þessi sama útkoma kemur hins vegar ekki fram hjá einstæðum föður. Hann fær ekkert skattfrjálst meðlag, en þess í stað fullan persónufrádrátt fyrir hvert barn. Nú er ég ekki að mæla gegn því, að vel sé gert við einstæða móður. En mig langar til þess að fá skýringu á því, hvort þetta hefur verið meiningin með þessum brtt. Það hefur áður hent í sambandi við þetta mál allt saman, að útkoman hefur ekki fengizt fyrr en löngu síðar, og þessu kann að vera svo farið hérna. Ef heldur áfram á þessari braut, þá veit ég ekki, hvernig á að bregðast við. Það verður kannske farið að skipta rauðsokkahreyfingunni í deildir, karladeild og kvennadeild. Einhver verður að berjast fyrir réttindum karlmannanna. Þá langar mig til þess að fara nokkrum orðum um þær gr. frv., sem fjalla um ríkisskattanefnd og embætti ríkisskattstjóra. Þessar gr. fela í sér veigamiklar breytingar á skipan embættis ríkisskattstjóra sem slíks, svo og á skipan ríkisskattanefndar og skattsektanefndar, en formennska í þessum nefndum hefur fylgt embætti ríkisskattstjóra. Þessar breytingar samkv. frv. sýnast mér vera víða mjög óljósar og ekki nægjanlega útfærðar, og þær beinlínis leiða til óeðlilegs ástands, a.m.k. um tíma, þ.e. frá gildistöku þessara lagabreytinga samkv. frv. og til septemberloka, því að á þessum tíma á ríkisskattstjóri að vera formaður þessara nefnda, en jafnframt á hann að koma fram gagnvart nefndunum sem nokkurs konar sóknaraðili fyrir hönd fjmrh. og sveitarfélaga. Ég get ómögulega séð, að þessi skipan geti staðizt, þótt um stuttan tíma sé að ræða. Ríkisskattanefndinni sjálfri er í rauninni ekkert breytt að skipan til. Að vísu hafa verið gerðar allt aðrar kröfur til hæfni þeirra, sem setu eiga í ríkisskattanefnd, og má segja, að þar séu nokkuð strangar kröfur gerðar, ekki í sjálfu sér til þekkingar þeirra, heldur er hér í lokaákvæði 12. gr. sagt: „Í nefndina má ekki skipa menn, sem gegna ábyrgðar- eða trúnaðarstöðum við stjórn samtaka atvinnurekenda, stéttarfélaga eða á sviði fjármála og skattheimtu hjá ríki og sveitarfélögum.“ Það getur orðið býsna erfitt fyrir Hæstarétt að finna þessa menn. Ríkisskattanefnd er í raun sem sagt ekki breytt að skipan til nema formennskunni. Hún fylgir ekki embætti ríkisskattstjóra, heldur virðist um að ræða nýtt embætti, en það er formannsembættið í ríkisskattanefnd. Hér er þess vegna ekki um að ræða breytingu í dómstól, en það er óbeint gefið í skyn í niðurlagsorðum aths. við 12. gr. frv. Verkefni ríkisskattanefndar eru mjög takmörkuð frá því, sem verið hefur. Nefndin verður samkv. frv. eingöngu úrskurðaraðili á kærum, og á ekki að hafa önnur verkefni með höndum. Verkefni ríkisskattanefndar hafa verið víðtækari en sagt er í aths. við frv., þ.e. um 12. gr. Nefndin hefur í vaxandi mæli gefið út ýmsar túlkanir og verklagsreglur til stuðnings og eftirbreytni fyrir álagningarkerfið, og þetta hefur haft fyrirbyggjandi áhrif á ranga framkvæmd og samræmt framkvæmd þessara mála. Ég held, að segja megi, að það sé áríðandi fyrir álagningarkerfið að geta borið vafaatriði undir ríkisskattanefnd og fengið túlkun hennar. Aths. við frv., að því er varðar breytingar á skipan ríkisskattstjóra sem slíks, eru tiltölulega fáar og heldur óljósar. Það eru ekki ljós ákvæði síðari málsl. 3. mgr. 14. gr. frv. Þessi ákvæði leggja þá skyldu á ríkisskattstjóra að senda ríkisskattanefnd rökstuðning í kærumálum frá gjaldendum, að því er virðist, með því að gera ríkisskattstjóra að sóknaraðila fyrir hönd fjmrh. hjá ríkisskattanefnd og fyrir hönd allra annarra gjaldkrefjenda, þá sýnist orðið mjög vafasamt um sjálfstæði þessa embættismanns gagnvart fjmrh. og öðrum gjaldkrefjendum. Ég held, að hér sé farið inn á mjög varhugaverða braut og hætt við, að almenningur treysti ekki þeim manni, sem gegnir þessu embætti hverju sinni, sem hlutlausum embættismanni. Þá sýnist mér vera nauðsyn á að afnema ákvæði síðasta málsl. 1. mgr. 15. gr., þar sem segir, að ríkisskattstjóri skuli hafa á hendi framkvæmd tvísköttunarsamninga við önnur ríki. Þetta er dálítið vafasamt orðalag líka. Það er auðvitað ekki um að ræða tvísköttunarsamninga, heldur samninga til að komast hjá tvísköttun. Og í öðru lagi verður að teljast óeðlilegt að binda þannig hendur fjmrh., en þessi ákvæði í samningum eru ætíð á þann veg, að framkvæmd þeirra sé í höndum fjmrh. Varðandi 17. gr., - þar er um skattsektanefndina að ræða - ef þörf er á tilnefningu Hæstaréttar á nm. í ríkisskattanefnd, þá sýnist ekki síður þörf á að Hæstiréttur tilnefni menn í þessa nefnd. Með allri virðingu fyrir lögfræðingum sýnist óeðlilegt, að tveir lögfræðingar skipi nefndina auk formanns ríkisskattanefndar. Þau mál, sem nefndin kemur til með að fjalla um, krefjast yfirleitt verulegrar þekkingar á sviði bókhalds og reikningsskila, og þess vegna er nauðsynlegt að tryggja, að í nefndinni eigi sæti a.m.k. einn maður með slíka þekkingu. Má benda á það, að Hæstiréttur hefur í seinni tíð vísað tveimur opinberum málum frá af svipuðum toga og nefndin kemur til með að fjalla um á þeim forsendum, að ekki höfðu verið kvaddir til sérfróðir dómendur í héraði. Ég ætla að láta þetta nægja um þessi atriði, en þetta, sem ég hef nefnt, er dæmi um þá hroðvirkni og þann flumbruhátt, sem lýsir sér í þessu frv. öllu. Það rennir enn stoðum undir þá staðhæfingu okkar, að undirbúningur hefur ekki verið nægur, og það hafa ekki verið nægilega hæfir menn, sem um þetta mál hafa fjallað. Og hérna á ég að sjálfsögðu ekki við nm., heldur við ráðh„ samkv. þeim upplýsingum, sem hér hafa verið gefnar.



Herra forseti. Það er nú farinn að síga svefnhöfgi yfir þingheim, svo að ég skal vera eins stuttorður og ég frekast má. Ástæðan til þess, að ég tek til máls, er sú, að ég flutti hér við 1. umr. þessa frv. þrjár brtt., sem ég fylgdi þá ekki úr hlaði, og mig langar því til að fara nokkrum orðum um þær. 1. brtt. á þskj. 209 fjallar um hina margumtöluðu samsköttun hjóna. Eins og kunnugt er, er gert ráð fyrir því í frv., að 50% af tekjum eiginkonu séu ekki skattskyld, þannig að 50% séu dregin frá, áður en skattgjald er lagt á tekjur hjónanna samanlagt. Það, sem mér þótti miður fara í þessu ákvæði, var, að þau tilvik eru til, að konan getur haft tvöföld ef ekki þreföld laun á við eiginmanninn, og þannig kæmi fram óeðlilegur frádráttur, og um þetta eru allmörg dæmi. En við nánari athugun kemur það líka í ljós, að þó að maður vilji stemma stigu fyrir þessu misrétti, þá er málið þannig vaxið, að sé samþykkt sú brtt., sem ég upphaflega lagði hér fram, að 50% séu dregin frá tekjum þess maka, sem lægri hefur tekjurnar, áður en skattgjald er lagt á tekjur hjónanna, þá kæmi það ákaflega illa við aðra hópa, svo sem námsmenn, þar sem konur vinna verulega fyrir þeim, eða konur, sem eiga óvinnufæra maka, og þar fram eftir götunum. Þannig virðist þetta ákvæði vera þannig vaxið, að vilji maður leiðrétta misréttið á einum stað, þá kemur upp misrétti á öðrum, og þannig virðist nú í reynd vera um mörg þessi ákvæði skattalaga, að þegar menn eru að slá undir leka, þá kemur annar leki í staðinn, þannig að ég fyrir mitt leyti vil draga þessa brtt. til baka og vísa þar til þeirrar brtt., sem er á þskj. 411 frá Svövu Jakobsdóttur, þar sem segir svo um ákvæði til bráðabirgða: „ Ríkisstj. skal halda áfram athugun á skattakerfinu og leggja niðurstöður þeirrar athugunar fyrir næsta Alþ. Við þá endurskoðun verði að því stefnt, að hver maður, sem aflar tekna og/eða á skattskyldar eignir, verði sjálfstæður skattþegn án tillits til hjúskaparstéttar.“ Ég hygg í raun og veru, að þetta sé eina lausnin á því vandamáli, sem hér um ræðir, þannig að ég dreg þessa brtt. til baka. Ég hef flutt tvær aðrar brtt., og þær mega gjarnan koma til atkv. hér. Sú fyrri er brtt. við 3. gr. frv., þar sem segir: „Undanþegnir skattskyldu eru þó vextir af skattfrjálsum sparisjóðsinnlánum samkv. 21. gr. og vextir af stofnsjóðsinnstæðum í samvinnufélögum.“ Hér legg ég til, að bætt verði við þessum orðum: Svo og vextir og vísitöluálag opinberra, vísítölutryggðra spariskírteina. Ástæðan er sú, að vextir af sparisjóðsinneign eru ekki undanþegnir skattskyldu almennt, ef menn skulda umfram visst mark, þannig að ég tel auðsætt, að löggjafinn þurfi að kveða upp úr um það afdráttarlaust, hvort þessi vísitölutryggðu spariskírteini eigi að tilheyra því ákvæði, þar sem kveðið er á um afdráttarlaust, að þau séu undanþegin skattskyldu eða þau falli undir annað ákvæði skattalaganna. Þetta er ekki veigamikið atriði. Hins vegar met ég meira aðra brtt., sem ég hef flutt hér við 14. gr. frv., þar sem talað er um ríkisskattanefnd. Ég legg til, að við 14. gr., 5. mgr., bætist nýir málsliðir, sem orðist svo: „Ríkisskattanefnd skal fela ríkisskattstjóra að annast útgáfu úrskurða nefndarinnar árlega. Heimilt er að stytta úrskurði í útgáfu þessari, en tryggt skal, að úrskurðir, sem gildi hafa, komi fyrir almenningssjónir.“ Hugmyndin að baki þessari brtt. er sú, að vinnubrögð ríkisskattanefndar og skattayfirvalda eiga að vera opin almenningi, almenningur á að hafa aðgang að þessum gögnum. Hér á ekki að vera neinn feluleikur, og þetta getur líka verið til leiðbeiningar fyrir þá menn, sem annast skattaeftirlit og aðra þá aðila, sem við þessi mál fást. Um þetta hef ég svo ekki fleiri orð, en vil leyfa mér að leggja til, að þessar tvær síðari brtt. komi hér til atkv.



Herra forseti. Þessar umr. hafa nú þegar dregizt allmjög á langinn, sem ekki er kannske að undra, þegar um svo þýðingarmikil mál er að ræða, sem hér eru á dagskrá. Ég mun haga mínu máli á svipaðan veg og aðrir ræðumenn hér hafa gert, að tala ekki einungis um dagskrármálið, heldur einnig um frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga, en eins og öllum er kunnugt, eru þessi mál svo samantvinnuð, að þar verður ekki greint á milli í ræðum, svo að það hlýtur að verða að ræða þau bæði samtímis. Hæstv. viðskrh. flutti hér langa ræðu áðan. Og mér kom það nokkuð á óvart, hve mikill fítonsandi gat í hann hlaupið miðað við það, sem hann sagði um frammistöðu stjórnarandstæðinga hér í þessum umr. Hæstv. ráðh. eyddi meginhluta síns tíma í það að ræða um þýðingu þess að fella niður nefskattana. Hér skal ekki dregið úr því, að þetta er atriði, sem kann að koma einstökum þegnum þjóðfélagsins til góða. Hæstv. ráðh. sagði í þessu sambandi, að það væri réttlátt að þeir, sem eiga eignir, og þeir, sem fá tekjur, tækju einhvern þátt í að greiða þessi gjöld til Tryggingastofnunar ríkisins. Þessi setning hæstv. ráðh. vat kannske í nokkru samræmi við málflutning hans í heild. Það er nú svo, að ég hygg, að þjóðin í heild eða gjaldþegnar þjóðfélagsins muni nú fá að greiða þessi gjöld að fullu, enda þótt nefskattarnir verði lagðir niður. Það eru nokkur atriði í þeim frv., sem hér hafa verið rædd og eru á dagskrá, bæði í þessari hv. d. og hv. Ed., sem mér þótti ástæða til að víkja nokkuð frekar að en þegar hefur verið gert. Meðal þess er það, sem nefnt hefur verið endurskoðun eða lagfæring á verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og hv. frsm. meiri hl. n., hv. 5. þm. Austf., vék nokkuð að. Hv. 11. landsk. kom örlítið að þessu hér í sinni ræðu áðan, en mig langar til að gera þetta atriði frekar að umtalsefni. Það er vissulega rétt, að nokkur tilfærsla er gerð með þessum fyrirhuguðu breytingum á skiptingu verkefna milli þessara aðila. Þessar breytingar ganga þó allar í eina og sömu átt, sem sé þá að færa viðfangsefni frá sveitarfélögum í hendur ríkisins og skerða tekjur sveitarfélaganna til samræmis við það og fá þar með ríkinu í hendur auknar tekjur á móti. Þegar rætt hefur verið á undanförnum árum um breytingar á tekju- og verkefnaskiptingu milli sveitarfélaga og ríkis, þá hefur jafnan verið um það rætt, að um leið og þessi verkefnaskipting væri gerð einfaldari og skýrari, um leið og ríkið tæki að sér að fullu ákveðna málaflokka, þá fengju sveitarfélögin í staðinn ákveðin verkefni einvörðungu í sínar hendur og tekjustofna í samræmi við það. Þegar að því er staðið á þann hátt að færa verkefni og tekjustofna frá sveitarfélögum í hendur ríkisins einhliða, eins og hér er gert, þá miðar það að aukinni samþjöppun valds og fjármagns hjá ríkinu, og það er vissulega í samræmi við stefnu og aðgerðir þessarar hæstv. ríkisstj. í fleiri málum, svo sem þegar hefur komið fram á starfstíma hennar. Þessi atriði vil ég láta koma hér fram og lýsa andstöðu minni við þessa fyrirætlan. Það hefur verið rætt um það, einkanlega fyrst eftir að þessi frv. voru lögð fram, og það með nokkuð mikilli drýldni af hálfu hv. stjórnarliða, að með þessu væri verulega verið að einfalda skattkerfið. Það er nú svo, að vissulega er um nokkra einföldun að ræða með afnámi nefskattanna. Enda þótt þeir heyri í sjálfu sér undir önnur lög, þá skiptir það ekki máli. Hins vegar er gengið verulega í þá átt að flækja skattkerfið á öðrum sviðum, og á ég þá einkum við það, að með því að taka upp skattlagningu á tekjur á algerlega nýjum grundvelli er skattkerfið gert flóknara og örðugra í meðförum en áður hefur verið. Með þessu móti er að mínu mati stefnt í öfuga átt. Þegar slík umbylting er gerð á skattkerfinu, sem hér er fyrirhuguð, þá var nauðsynlegt að stefna verulega að því að einfalda skattkerfið, ekki aðeins í tali hv. stjórnarliða, heldur einnig í reynd. Það mætti þá um leið verða skref í þá átt að taka upp staðgreiðslukerfi skatta, ef síðar yrði horfið að því ráði, en eins og kunnugt er, er einföldun skattkerfisins nauðsynleg forsenda þess, að svo megi verða. Hér hefur mikið verið rætt um það, hvort skattbyrðin verði aukin, ef þessi frv. ná fram að ganga, eða hvort skattbyrðin léttist. Hér skal ekki farið mikið út í þá sálma, en hæstv. fjmrh. kom nokkuð að þessu í ræðu sinni hér í dag og hæstv. viðskrh. einnig, og báðir töldu og alveg sérstaklega hæstv. viðskrh., að um verulega lækkun eða léttingu skattbyrðarinnar yrði að ræða. Um þetta atriði er nú kannske einfaldast að bíða eftir skattseðlinum á komandi sumri, en það hefur þegar verið um þetta rætt á margan veg. Það er ekki sama, hvaða grundvöllur er lagður undir þann útreikning, sem gerður er í þessum efnum, og má þar nefna, að ef skattvísitalan er einungis ákveðin 106.5 stig, þ.e. hækkun um 6.5%, meðan almennar launatekjur í landinu hafa hækkað um 22-25%, þá sjá allir, að hér er um verulega fölsun að ræða. Talsmenn hæstv. ríkisstj. hafa talað um það hér í ræðum í dag, að fráfarandi ríkisstj. hafi ekki viljað ganga langt í því að hækka skattvísitöluna á undanförnum árum. Vissulega er það rétt, að því varð trauðla við komið að framfylgja þeirri stefnu, sem sú ríkisstj. setti sér, að hækka skattvísitöluna með eðlilegum hætti, á erfiðleikaárunum, sem yfir þetta þjóðfélag gengu á árunum 1967 og 1968. Þessa gætti einnig nokkuð á árinu 1969. En á síðasta ári var skattvísitalan hækkuð um 20%. Og ef svipað væri að málum staðið nú, þá mundi breytast sá grundvöllur, sem útreikningar hæstv. fjmrh. og annarra stjórnarsinna eru byggðir á um skattbyrði einstakra borgara þjóðfélagsins. Hæstv. fjmrh. talaði um það hér í dag, að það væri látið að því liggja af hálfu stjórnarandstæðinga, að skattlagning á tekjur væri svo há, að hætta væri á, að það drægi úr framtaki manna og dug til þess að afla sér tekna og skapa þannig verðmæti í þjóðfélaginu. Hæstv. ráðh. viðhafði þau orð um þetta efni, að hann hefði nú talið, að það væri sérstakt ánægjuefni fyrir fólk að afla mikilla tekna og greiða mikið til sveitarfélaga og mikið til ríkisins. Ég hygg, að ýmsum skattborgurum í þessu landi þyki það athyglisvert, að hæstv. núv. ríkisstj. skuli vera þeirrar skoðunar, að það sé sérstök ánægja fyrir fólkið í landinu að eiga þess kost að greiða mikið í opinber gjöld. Um þetta atriði vil ég svo bæta því við, að hæstv. ráðh. gat þess, að ekki væri sjáanlegt, að þarna væri um aukna skattbyrði að ræða, og þarna væri ekki um aukna álagningarprósentu að ræða, vegna þess að hámarksprósenta skattlagningar á tekjur í gildandi lögum er 57%, en miðað við þau frv., sem fyrir liggja, væri hámarksálagningarprósenta 55%. Þarna væri því síður en svo gengið í þá átt að auka skattlagningu á tekjur manna. Við þetta hefur hv. 11. landsk. þegar gert þá aths., að með því að í gildandi kerfi væri útsvar fyrra árs frádráttarbært og auk þess hefðu tekjustofnar sveitarfélaga verið svo rúmir, að víða hefði verið unnt að veita afslátt, þá hefði skattlagningin að meðaltali verið fyrir neðan 50%. Þótt ekki sé nú farið út í að meta frádrátt einstakra sveitarfélaga við útsvarsálagningu, þá er þó ljóst, að frádráttur útsvars síðasta árs veldur því, að álagningarprósentan fer niður undir 50%. Við þetta bætist svo það, sem hæstv. ráðh. virðist ekki hafa áttað sig á, eða, sem miklu er líklegra, talið hagkvæmt að vekja ekki athygli á, en það er það, að með því að finna upp hið nýja kerfi að leggja útsvör á brúttótekjur þá er unnt að lækka þessa prósentu, vegna þess að útsvarsálagningin leggst á tekjur alveg niður í botn. Ef miðað væri við hið fyrra kerfi, þar sem útsvarsálagningin var miðuð við nettótekjur og eðlilegan persónufrádrátt, ég tel naumast þann persónufrádrátt, sem gert er ráð fyrir hér í brtt., eðlilegan, - þá er ljóst, að það dygði ekki til, álagningarprósentan á tekjur væri 10% til sveitarfélaganna svo að sömu fjárhæð yrði náð. Miklu nær sanni væri að ætla, að hún þyrfti að vera a.m.k. 20%, ef ekki 25%. Þar með væri álagningarprósenta á tekjur komin upp í 65–70%, og svo kemur hæstv. ráðh. hér og segir, að ekki sé um aukna skattlagningu á tekjur að ræða. Það eru vitaskuld ýmis atriði í þessum frv., sem ástæða væri til að ræða, og það verður væntanlega gert frekar en þegar hefur verið gert við þessar umr. Ég skal þó ekki fara út í mörg fleiri atriði. Það er ljóst af tali hæstv. stjórnarliða, að þeir vilja einatt gleyma því, að hér er lagt til, að um mjög mikla hækkun eignarskatta verði að ræða. Eins og kunnugt er, þá er í gildandi lögum ákveðið, að þriggja millj. kr. eign sé skattfrjáls og næstu 3 millj. kr. séu mjög lágt skattaðar eða 0.4%. Nú er einungis 1 millj. kr. skattfrjáls og skattprósentan þegar mun hærri og hækkar auk þess mjög ört. Það er augljóst, að á þessum sköttum verður um mjög mikla hækkun að ræða. Einnig verður um mikla hækkun að ræða á fasteignasköttum, og eins og hv. frsm. 1. minni hl. gat um í sinni ræðu hér í dag, þá er það skoðun okkar sjálfstæðismanna, að fasteignaskattar eigi að vera þjónustuskattar til sveitarfélaganna og vera bundnir við ákveðna hámarksprósentu, en vera síðan hreyfanlegir innan þeirra marka eftir ákvörðun sveitarstjórnar til samræmis við það, hvaða þjónustu einstök sveitarfélög veita í sambandi við hinar ýmsu tegundir fasteigna. Í frv. hæstv. ríkisstj. um tekjustofna sveitarfélaga, eins og það var lagt fram, er að því vikið í 23. gr., að skylt verði að ætla tekjur þeim mönnum, sem vinna við eigin atvinnurekstur, til jafns við það, sem þeir hefðu unnið hjá öðrum við sams konar fyrirtæki, ef þeir næðu ekki út úr rekstrinum slíkri tekjuhæð. Í brtt. meiri hl. n. er rokkuð dregið úr þessu ákvæði og þetta fært í heimildarform, og hafa hv. þm. stjórnarliðsins, sem eru í meiri hl. fjhn., kiknað undan þeim þrýstingi, sem ríkisstj. og stuðningsmönnum hennar hefur mætt af þessu tilefni. Réttara hefði verið og raunar sjálfsagt að mínu mati að fella þessa málsgr. alveg niður. Ómögulegt er að segja um, hvort heimildin verður notuð eða ekki, en þó er líklegt, að svo kunni að fara, og raunar vissa fyrir því, að svo fari, ef um það verður að ræða, að sveitarfélögin skorti gjaldstofna til þess að leggja á. Við vitum, að það gengur mjög misjafnlega fyrir hin einstöku sveitarfélög að ná þeim gjöldum, sem þörf er á, og þegar slíkar heimildir sem þessi eru í lögum, þá má vænta þess, að þær verði í sumum tilvikum notaðar. Það, sem hér er um að ræða, er það, að t.d. bónda, sem ekki nær sæmilegum tekjum út úr sínum búrekstri, yrðu ætlaðar tekjur til jafns við það, sem hann hefði unnið við búreksturinn hjá öðrum, og þar sem kaupgjald slíkra manna er ákaflega misjafnt, má ætla, að launaliður verðgrundvallarins yrði tekinn til viðmiðunar. Hv. þm. Framsfl. mun vera það kunnugt, að tekjur bænda eru mjög misjafnar. Það er svo, að einstakir bændur hafa mjög litlar tekjur, og kannske er það svo, að í engri stétt í þjóðfélaginu séu tekjur jafn misjafnar og hjá bændastéttinni. Yfir henni vofir því kannske meiri hætta en nokkurri annarri stétt þjóðfélagsins, að þessi heimild verði notuð til þess að leggja á útsvör eftir þessari gr., þrátt fyrir það að þeir hafi haft litlar sem engar tekjur út úr sínum búrekstri. Ég skal ekki hafa um þessi efni öllu fleiri orð. Ég ítreka það, að þessi frv. hafa í augum okkar sjálfstæðismanna til að hera svo marga galla, og þau eru undirbúin með svo flausturslegum og óvönduðum hætti, að við höfum lagt til, að þeim verði vísað frá. Hæstv. fjmrh. gat þess hér í dag, þegar hann var að telja upp þá menn, sem unnið hefðu að samningu þessa frv. undir sinni yfirstjórn, að vissulega hefði einn nefndarmanna hætt störfum í nefndinni, vegna þess að hann hefði þurft að fara til útlanda. Ég minnist nú þess, að þessi ágæti nm. birti yfirlýsingu í dagblöðum um, að hann hefði sagt sig úr þessari nefnd vegna þess, að þeir, sem þar réðu ferðinni, stefndu í þveröfuga átt í skattamálum við það, sem væri hans skoðun. Það hefði nú verið hreinlegast fyrir hæstv. ráðh. að segja hlutina um þennan nm. eins og þeir voru.  Ég ítreka það, að þau frv., sem hér liggja fyrir, eru með þeim hætti, að rétt væri að vísa þeim frá. Svo virðist sem hv. frsm. meiri hl. n., hv. 5. þm. Austf., sé nú ekki heldur sérlega ánægður með þessi frv., því að hann sagði í lok sinnar löngu ræðu hér í dag, að víssa væri fyrir því, að nú þyrfti að taka til hendi. Enda þótt þessi frv. yrðu samþykkt, þá þyrfti nú aldeilis að taka til höndum við framhaldsendurskoðun skattalaganna og tekjustofnalaganna til þess að bæta um það, sem hér er verið að leggja til, að gert sé. Þetta er kannske einn ljósasti vitnisburðurinn um, hversu óvönduð vinnubrögð eru hér á ferðinni, þegar sjálfur frsm. meiri hl. fjhn. viðhefur þau orð, að þegar að lokinni þessari afgreiðslu þurfi rösklega að taka til hendi til þess að halda áfram endurskoðun og lagfæra það, sem betur þyrfti að fara.



Herra forseti. Ég verð nú að segja eins og hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Norðurl. v., að ég held, að það hafi verið eitt af því fáa í ræðu hv. frsm. fjhn., sem mér fannst athyglisvert, þegar hann sagði, að það þyrfti að taka til hendinni í heildarendurskoðun þessara frv., sem nú á að lögfesta. Mér datt nú í hug, að bragð er að, þá barnið finnur, þegar hann fann þetta eftir allt það, sem á undan er gengið. Það hefur ekki verið létt hlutverk, sem þessi hv. þm. hefur haft að vera milligöngumaður milli ríkisstj. og fjhn. þennan tíma. Ég ætla að taka það fram, að við sjálfstæðismenn í n. höfum ekki verið með neina gagnrýni vegna mistaka, sem urðu í sambandi við fundarboð. Það getur komið fyrir alla menn og alla starfsmenn, að einhver slík mistök eigi sér stað, en hitt vil ég minna hv. form. n. á, að 17. des., eða áður en frv. um tekjuskatt og eignarskatt er sent til fjhn., þá er að till. minni hl. fjhn., sjálfstæðismanna, lagt til, að frv. sé sent til umsagnar þeim aðilum, sem það var sent, til þess að spara tíma. Því segi ég það, að mér finnst það koma úr hörðustu átt, þegar hann og hæstv. fjmrh. eru að tala um, að við höfum verið að kvarta undan seinagangi í afgreiðslu þessa máls. Hæstv. fjmrh. ætlaði sér að lögfesta þessi frv. fyrir jól. Hann ætlaði að gera það í fyrstunni, en hann bara hætti við það, hann gafst upp við það. Það kom á fleiri en stjórnarandstæðinga, þegar þeir sáu framan í þessa skapnaði, sem hér liggja fyrir, þessi tvö frv. Það kom líka á ýmsa framsóknarmenn og aðra stuðningsmenn stjórnarflokkanna, það vita þessir hæstv. ráðh. Þeir víta og, að seinagangurinn, sem hefur verið að undanförnu, er ekki stjórnarandstöðunni að kenna. Hann stafar af því, að það hefur verið ósamkomulag á þessu svo kallaða heimili stjórnarflokkanna, því að þar hefur hver höndin verið upp á móti annarri í sambandi við afgreiðslu þessara mála. Það hefur því ekki verið skemmtilegt verkefni þessa hv. þm. að bíða og bíða, meðan verið var að semja í einhverjum herbergjum uppi í Arnarhvoli eða niðri í stjórnarráðshúsi eða hvar það hefur verið. Það sýnir sig líka, hvernig fundarhöld hafa verið í n. Eftir að þing kemur saman að nýju 24. jan., þá er haldinn fundur í n. Þá er frv. lesið og rætt um vinnubrögð. Sameiginlegur fundur fjhn. beggja d. var haldinn 25. jan. Þá er aftur haldinn fundur, þá er mættur ráðuneytisstjóri fjmrn., maðurinn, sem var formaður aðstoðarnefndarinnar. Síðan er boðaður fundur 8. febr., en þar verða mistök, sem ég er engum um að kenna, en næsti fundur þar á eftir er ekki fyrr en 14. febr. Hvaða bil er hér um að ræða, af hverju er þetta bil, af hverju eru þessi göt öll í þessum vinnubrögðum? Það var vegna ósamkomulagsins á sjálfu stjórnarheimilinu. Hinn 16. febr. er haldinn fundur í n. aftur. Þá mætir sami maður, ráðuneytisstjóri fjmrn., og ríkisskattstjóri, sem mætti á fundinum 14. febr. til þess að gefa skýringar. Þann 17. febr. er farið að greina frá athugunum ríkisstj. og aftur kom nú maðkur í mysuna. 28. febr. er þar næsti fundur boðaður, og þá koma sérfræðingarnir frá Efnahagsstofnuninni, hagrannsóknastjóri og hagfræðingur með honum, og svo aftur 1. marz. Þetta er gangur þessa máls sannur og réttur, eins og hann liggur fyrir. Hæstv. fjmrh. talaði um nefndina, sem hefði aðstoðað við samningu frv., og var helzt á honum að skilja, að þrátt fyrir þær aths. við frv., að þessi n. hefði verið til aðstoðar, þá hefði hún nú eftir allt samið frv. sjálf og ein. Hann sagði, að við hefðum sett út á þá menn, sem hefðu samið frv. Við settum út á það, að embættismenn eins og ríkisskattstjóri hefði ekki verið spurðir neins, maðurinn, sem er með hina tæknilegu þekkingu á framkvæmd laganna. Svo leyfði ég mér að setja út á annað, hvort sem hæstv. fjmrh. líkar betur eða verr, að þegar verið er að endurskoða heildarskattkerfi íslenzku þjóðarinnar, þá skuli stjórnarflokkarnir einir eiga pólitíska fulltrúa í nefndinni. Stjórnarandstaðan á þar hvergi að koma nærri. Áður hefur verið komið inn á atvinnuvegina og launastéttirnar í því sambandi sem slíkar, en ég verð að segja það alveg eins og er, að stjórnarandstæðingar á Íslandi greiða ekkert síður skatta en stjórnarsinnar, og þeir eiga að hafa fulla heimild til þess að eiga aðild að og fylgjast með setningu og mótun nýrrar heildarlöggjafar í skattamálum þjóðarinnar. Það er þetta, sem ég leyfi mér að átelja. Ég sé, að hann er kominn, hæstv. viðskrh. Hann fór nú hér heldur betur á kostum áðan. Hann kom lítið inn á, hver væri rekstrarstaða atvinnuveganna núna. Honum hefur þó orðið tíðrætt um þau efni á undanförnum árum. Það væri fróðlegt að vita það hjá honum, þegar hann flytti næstu stórræðu, hvort hann áliti, að rekstrarstaða atvinnuveganna og þá einkum útflutningsatvinnuveganna væri jafngóð núna í ársbyrjun 1972 og í ársbyrjun 1971. Telur hæstv. ríkisstj. og hæstv. viðskrh., að rekstrarleg staða atvinnuveganna sé jafngóð og fyrir ári? Telur hann, að þær breytingar, sem þessi frv. gera ráð fyrir, verði til þess að styrkja atvinnuvegina? Telur hann, að það, sem á undan er gengið í þjóðfélaginu í dýrtíðar- og verðlagsmálum, sé á þann veg, að það sé til að styrkja og efla stöðu atvinnuveganna? Það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar í næstu stórræðu. Hv. frsm. fjhn. talaði um, að fyrrv. ríkisstj., viðreisnarstjórnin, hefði ekki verið mjög þægileg í samskiptum við sveitarfélögin. Öðrum ferst, en ykkur ekki, framsóknarmenn. Þið ættuð að minnast þess, að 1951 flutti Gunnar Thoroddsen frv. og lagði til, að 20% af söluskattinum yrði varið til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Sjálfstfl. stóð að baki Gunnari Thoroddsen í þessu efni, en hvað skeði? Það var stjórnarsamstarf þá á milli Framsfl. og Sjálfstfl. Þeir ætluðu að verða alveg hringlandi vitlausir, ráðh. Framsfl., yfir því að veita sveitarfélögunum slíka fyrirgreiðslu sem þessa, og það var ekki um neitt annað að ræða en þetta: Annaðhvort er stjórnarsamstarfinu slitið eða þið verðið að falla frá þessari kröfu til þess að rétta hag og hlut sveitarfélaganna. Þannig var nú andinn hjá framsóknarmönnum til sveitarfélaganna í þá daga. Það hefur verið lítið minnzt á fasteignaskattana hér í þessum umr. Það er ákaflega sakleysisleg gr. í frv. um tekjustofna sveitarfélaga í ákvæðum til bráðabirgða, 4. liður, það ber ekki mjög mikið á honum, en hann er svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjmrh. er heimilt að ákveða breytingu á hinu nýja fasteignamati til samræmis við verðlag í árslok 1971.“ Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hefur hann ákveðið að nota þessa heimild, sem hann hefur, þegar búið verður að lögfesta þetta frv.? Ef svo er, hvernig ætlar hann þá að ákvarða hækkun á fasteignamatinu miðað við árslok 1971? Hvernig stendur á því, að sérfræðingarnir, sem eru að mæta hjá okkur í n., reikna með 20% hækkun á fasteignamati, eins og það var í árslok 1971? Finna þeir það upp hjá sjálfum sér að gera það eða er það ætlun ríkisstj. og fjmrh. að hækka fasteignamatið, eftir að þetta frv. er orðið að lögum? Svo á að vera í höndum sveitarfélaganna heimild til að leggja 50% á leyfða fasteignaskatta samkv. þessu frv. Því verð ég nú að segja, að fasteignaskattarnir verða orðnir æðiþungur baggi á almenningi í landinu. Ég skal játa það, að í skýrslum og gögnum, sem ég hef séð, eru fasteignaskattar yfirleitt lágir á Norðurlöndum og í nágrannalöndum okkar, en tiltölulega háir í landi eins og Bandaríkjunum. En það er líka mikill munur á þessum löndum, því að á Íslandi eru tiltölulega langflestir fasteignaeigendur. Hér hefur verið sú stefna ríkjandi, að flestir ættu sínar eigin íbúðir, en byggju ekki í leiguíbúðum. Þess vegna er þetta hlutfall miklu hærra hér og kemur fyrst og fremst á almenning í landinu, sem eru eigendur sinna fasteigna eða þeirra íbúða eða húsa, sem þeir búa í. Það er dálítið fróðlegt að sjá, að á tiltölulega litlu einbýlishúsi hér í Reykjavík var fasteignaskattur á þessu ári 4 722 kr., en ef þetta frv. verður að lögum, þá verður fasteignaskatturinn 14 605 kr. Hann rúmlega þrefaldast. Ef fjmrh. ætlar að nota heimildina um 20% hækkun fasteignamatsins, þá þýðir það á þetta hús 2 921 kr. til viðbótar, þannig að fasteignaskatturinn er kominn í 17 526 kr. eða 3.7–faldast. Við skulum segja, að það séu hús í einhverjum sveitarfélögum, sem verða að nota sér heimildina, fara allt upp í 50%. Það þýðir, að fasteignaskatturinn er kominn í 26 289 kr. eða hefur þá 5.6–faldast. Þetta fer nú að verða anzi alvarlegt fyrirbrigði, og ég held, að hæstv. viðskrh. hafi slegið óskaplegt vindhögg, þegar hann réðst hér að einum þm. áðan og sagði, að hann hefði skrifað grein í Morgunblaðið út af því, hvernig væri farið með gamla fólkið. Ég skal segja hæstv. viðskrh. það, ef hann hefur ekki vitað það áður, að það er fjöldi af öldruðu fólki, sem hefur litlar tekjur, sem á fasteignir, sem eru nokkuð stórar. Þetta er fólk, sem heldur tryggð við íbúðir, sem það hefur búið í, meðan börnin voru að fæðast og alast upp, og það vill ekki slíta þau bönd. Á að knýja þetta fólk með margföldun fasteignaskatta til þess að yfirgefa þau heimili, sem það hefur reist sér, meðan það var í fullu fjöri og hafði góðar tekjur? Þetta er röng stefna að mínum dómi, en ég veit það og þekki af langri reynslu, að þegar hæstv. viðskrh. hefur tekið eitthvað í sig, þá heldur hann í það dauðahaldi, hversu vitlaust sem það er. Ég held það hafi komið töluvert á a.m.k. allstóran hóp framsóknarþm. og framsóknarmanna og auðvitað manna úr öllum flokkum, þegar þeir sáu 23. gr. frv. til I. um tekjustofna sveitarfélaga, 4. málsgr., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú vinnur einstaklingur eða hjón, annað hvort eða hæði, eða ófjárráða börn þessara aðila við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, og skal þá skattstofn sem brúttótekjur þar af aldrei ákveðinn lægri í heild en ætla má, að laun þessara aðila, miðað við vinnuframlag þeirra, hefðu orðið, ef þeir hefðu unnið starfið í þágu annars aðila.“ Ég held það hafi farið um marga. Hvað ætli hefði heyrzt hér á Alþ., ef fyrrv. stjórnarflokkar hefðu lagt fram frv. með slíkum ákvæðum eins og þessum? Ég er hræddur um, að sumir þm., sem þá töluðu mikið, en tala lítið núna, hefðu haft hátt. Minn ágæti vinur, hv. formaður fjhn., snupraði okkur sjálfstæðismenn fyrir það að hafa ekki brtt. til á stundinni. Ég segi nú bara: Loftar þú þessu, Pétur? Við höfum, eins og ég hef lýst, starfað í fjhn.; við höfum mætt þar, þegar við höfum verið boðaðir. Hann hefur boðað fundi, þegar hann hefur getað boðað fundi. Það er vegna þess, að yfirstéttin hefur verið að ráðskast með afkvæmin, og brtt. voru að fæðast alveg fram á síðasta dag. Og eins og ég sagði í dag, þá fæddist brtt., eftir að við slitum samvistum í n., þessi stórkostlega brtt. meiri hl., hvað snertir aldraða. Við höfum flutt, eins og margoft hefur verið tekið fram, rökstudda dagskrá, sem við höfum rökstutt að fullu og öllu, ég held, að það sé ekki hægt að fara fram á það, ekki einu sinni af röskustu mönnum, að fulltrúar flokks fái ekki einn dag til þess að ganga frá brtt. sínum, ef dagskrártill. þeirra er felld. Mér finnst ekki ástæða til að snupra okkur fyrir það að fara fram á öll þessi ósköp, eftir það sem á undan er gengið og við berum enga sök eða ábyrgð á. Mér hefur alltaf líkað mjög vel við hæstv. fjmrh., en mér ofbauð alveg ræðan hans í dag. Ég hélt hann vildi vera sannorður og segja satt og rétt frá hlutunum. Það hafa nú aðrir komið inn á þetta atriði, bæði í 1. landsk. þm. og sömuleiðis 5. þm. Norðurl. v., en það er samanburður á skattlagningunni. Að hugsa sér að taka sér í munn slíkt, sem hæstv. ráðh. gerði, og segja, að skattlagningin verði samkv. þessum frv. 54% á móti 57% samkv. gildandi löggjöf. En hún getur nú auðvitað orðið með heimildum 55%. Þeir hv. þm., sem ég vitnaði í áðan, hafa auðvitað leiðrétt þetta, en hvernig stendur á því að hv. fjmrh. leyfir sér að fara út í slíkan samanburð, þegar um gjörbreytingu á frádráttarliðum til útsvars er að ræða? Það veit hann ósköp vel, og þar er ekki um neinn misskilning að ræða, að skattprósentan í heild, miðað við nettótekjur, er miklu hærri en hún hefur verið, því að meðalprósentan hefur verið liðlega 50% eða um 51% og hér í Reykjavík rúmlega 49%. Þess vegna er ég undrandi á því, að hæstv. fjmrh. skuli hætta sér út á svo hálan ís, en það skal ég þó segja um ríkisstj. í heild, að ég hefði ekki haldið, að þar væru svo miklir fimleikamenn, a.m.k. ekki eftir útliti þeirra að dæma, sumra hverra, eins og raun ber vitni, í sambandi við allan málflutning og málatilbúnað í þessum málum. Hún gleður mig mikið, hirðusemi hæstv. viðskrh., að geyma öll plögg frá skattalaganefndinni, og sýnir það, að þar er maður, sem passar upp á hlutina og týnir engu. Og það minnir mig á hæstv. fjmrh. og yfirlýsingu eða svar, sem hann gaf nýlega við kröfugerð, að það væri mjög gott að fá nóg af kröfum, og það er talið, að það sé að verða þröngt þar innandyra, eftir að kröfur fóru að hlaðast þar upp. Hæstv. viðskrh. sagði, að ríkisstj. síðasta hefði gefizt upp á að afgreiða skattafrv., sem hún flutti 1970. Þegar það frv. kom til umr., var m.a. þessi hæstv. ráðh., sem þá var í stjórnarandstöðu, einn af þeim, sem óskuðu eftir því, að þessu frv. yrði frestað til nánari athugunar. En það var bara gert annað þá en nú, það var orðið við þeirri beiðni. Þetta veit hæstv. viðskrh. vel. Það er ekki rétt hjá hæstv. viðskrh., að atvinnurekendur hafi lagzt gegn því frv. eða ákvæðum frv. Ég kom inn á það í ræðu minni hér í dag, og það þýðir ekki fyrir hann að halda fram vitleysu eins og þessari. En það mætti segja mér, að þegar hann heldur fram æ ofan í æ, allt frá því að hann setti kerfið inn í sjálfvirka heilann í desember, að hér sé um stórfellda skattalækkun að ræða, og enn heldur hann sér við þetta sama, að honum hafi tekizt að sannfæra fjmrh. um þessar tölur að mestu eða öllu leyti. Samfara þessu heldur hæstv. viðskrh. því fram, að þessi ríkisstj. sé að hverfa frá beinu sköttunum, hún sé að draga stórkostlega úr söluskatti. Það hafi hún gert, þegar hún tók við völdum, og það gerir hún með þeim hætti, að í fjárlögum ársins 1971 eru áætlaðar tekjur af sölusk. 4 849 millj. kr., en í fjárlagafrv., sem þessir herrar samþykktu fyrir jólin, er söluskatturinn, sem lækkaði svona óskaplega, eftir því sem hann sagði, áætlaður 6 587 millj. kr. Þannig er meðferð hæstv. viðskrh. á tölum. Þannig sýnir hann alveg, hvernig allt er í pottinn búið, þetta sé lækkun. Þegar söluskatturinn hækkar um 1 700 millj. kr. á einu ári, þá er verið að draga stórkostlega úr söluskatti. Þegar útgjöld fjárlaga hækka um 50%, þá segir hann, að allir skattar komi til með að lækka stórlega. Þetta er, eins og einn stjórnarþm. sagði hér í vetur, afrek út af fyrir sig, stórkostlegt afrek, sem mun verða lengi í minnum haft. Ég skal nú ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en það er af nógu að taka. En ég ætla að enda á því að segja það, að ég held, að þegar flett verður ofan af núv. hæstv. ríkisstj., þegar hún hefur runnið sitt skeið til enda, þá muni enginn efast um, og ekki einu sinni þrákelkniskarlinn, sem viðskrh. nefndi, að það er ekki ýsa sem sést. Það verður frekar hin fisktegundin, sem ráðh. nefndi.

Frsm. meiri hl. (Vilhjálmur Hjálmarsson: ) Herra forseti. Ég skal nú ekki fyrir mína parta lengja þessar umr. mikið, úr því sem orðið er. Ég vil, út af því sem hv. síðasti ræðumaður kom að, þar sem hann vefengdi, að fulltrúum atvinnuveganna hefði blöskrað frágangur frv. í fyrra, árétta það, sem ég sagði hér áður, að þeir lögðu það til í sínu erindi, að flýtifyrningar af endurmatsheimildunum yrðu felldar niður. Það er þetta atriði, sem við er átt, þegar þessu hefur verið slegið hér fram, og að þessu getur hv. þm. gáð við tækifæri. Hann er óánægður yfir því, hv. frsm. 1. minni hl., að ég fann að því jafnhliða því, sem ég benti á aðrar veilur í þeirra málflutningi, að þeir leggja það helzt til að vísa þessum málum frá og að þeir ekki hefðu tilbúnar sínar brtt. nú, þegar hann var búinn að halda hér langa ræðu um þann seinagang og þær tafir, sem málið hafði orðið fyrir af völdum stjórnarinnar. Ég vil bara endurtaka það, að mér finnst, að á þeim 21/2 mánuði, sem liðinn er, frá því að frv. var lagt hér fram, þá hefðu þessir hv. þm. getað verið búnir að gera sér svo mikla grein fyrir málinu, að þeir hefðu tilbúnar brtt. sínar nú. Ég vil einnig minna á, að það var jafnframt það, sem olli því, að ég fann að þessu, að fyrir nokkrum dögum var stungið upp á því af hálfu sjálfstæðismanna að haga þessum umr. þannig hér, að taka 2. umr. málsins í dag og 3. umr. á morgun, að það var búið að tala um þetta á milli þm. eða forustumanna flokkanna. Það er nú eiginlega broslegt og sýnir, að það er orðið smátt, sem þeir finna sér til, hv. sjálfstæðismenn, í sambandi við málflutning hér, þegar tveir þm. taka sig til og leggja út af því í alllöngu máli, að ég hafi sagt í ræðu minni, að nú héldi endurskoðun málsins áfram! Hvað þýðir að vera að tala svona, eins og menn hafi hvorki séð eða heyrt að undanförnu? Fyrst og fremst liggur nú þetta frv. hér fyrir, og það er aðeins um afmarkaða þætti tekju- og eignarskattslaganna. Þar að auki er það margyfirlýst af hálfu ríkisstj. og stuðningsmanna hennar, að þeirri endurskoðun, sem hafin var í haust og er stíluð upp á heildarendurskoðun á kerfinu öllu, verður að sjálfsögðu haldið áfram. Og þetta, sem nú er verið að gera, er nánast til þess að afnema sárustu agnúana, sem ómögulegt var að búa við áfram, og að breyta lögum um tekjuskattinn til samræmis við það, sem búið er að gera á öðrum sviðum löggjafar. Það sýnir ekki merkilega málefnastöðu, þegar farið er að gera atriði úr svona hlutum og reyna að snúa út úr á þennan lítilfjörlega hátt. Ég vil líka segja það út af lestri hv. 2. þm. Vestf. áðan um störf n., að ég hef nú verið í fjhn. áður hér í hv. d. Og ég man ekki betur en að þar sé allt ósköp svipað eins og það hefur gengið til. Það er engin ný bóla, að n. hafi samstarf við ríkisstj. um þessi mál. Ég held, að þetta sé ákaflega líkt og það hefur verið og sé ekki nokkur ástæða fyrir þennan hv. þm. eða aðra að fjargviðrast út af þeim vinnubrögðum, sem í vetur hafa verið um hönd höfð í n. Hv. 5. þm. Norðurl. v. taldi, að flati skatturinn, sem nú er tekinn upp í sambandi við útsvörin, yrði til þess að flækja skattakerfið. Það á vafalaust eftir að vinna út ákvæðin um flata skattinn ítarlegar en gert er nú, þegar hann er upp tekinn. Af ástæðum, sem áður hefur verið skýrt frá, var óhjákvæmilegt að fara yfir í þetta nú, en draga það ekki. Það á vafalaust eftir að vinna þetta nánar, en ég vil leyfa mér að halda því fram, og það er mín skoðun, að það sé einmitt hagfellt að setja lög um þetta efni nú og fá reynslu á þetta fyrirkomulag við álagninguna hjá sveitarfélögunum nú í sumar. Og ég get ómögulega fallizt á það, að slíkur flatur skattur eigi að þurfa að verða til þess að flækja álagningarkerfið eitthvað sérstaklega, gera það flóknara. Þeir eru enn þá að basla við skattvísitöluna og segja, að hún hafi verið hækkuð um 20% við afgreiðslu fjárlaga 1971. Það var ósköp auðvelt að hækka hana um 20% með því að skilja eftir heilan milljarð af útgjöldum ríkissjóðs utan við fjárlögin. Með svona kúnstum er hægt að gera ýmsa hluti sér til hagræðis, þegar kosningar fara í hönd. En það er varla til þess að hrósa sér af því. Hv. þm. Ólafur Einarsson flutti hér ágæta ræðu vafalaust, en ýmislegt var þó á misskilningi byggt hjá þessum hv. þm. Hann hélt því fram, að ég hefði sagt, að það væri þegar búið að breyta verkaskiptingunni á milli sveitarfélaga og ríkis. Þetta kom alls ekki fram í þeim atriðum, sem ég taldi, að búið væri að gera. Það er hægt að fletta upp á því, og ég ætla ekki að vera að eyða tíma í að endurtaka það, sem ég sagði um þetta. Það er á bls. 5–6 í handriti mínu, en ræða mín var skrifuð, að því er þetta snerti. Svo er verið að tala um, að það hafi verið tekin verkefni af sveitarfélögunum, sem minnki þeirra sjálfstæði. Hvað er það, sem búið er að gera? Það er búið að létta því af sveitarfélögunum að innheimta hluta af tryggingagjöldunum með útsvörum, og það er búið að taka af þeim löggæzluna að fullu. En einmitt sú skipting, sem var á löggæzlukostnaðinum, er eitt af þessum dæmum um óljósa, og ég vil, segja, óeðlilega skiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga, eitt af ótal mörgum, sem verður að taka til athugunar og skoðunar við áframhaldandi endurskoðun þessara mála. Það er svo ástæða til að minna á það í sambandi við þetta tal hv. þm. um, að verið sé að rýra hlut sveitarfélaganna, að nú á þessu byrjunarstígi heildarendurskoðunarinnar er, eins og ég vék að í framsöguræðu, búið að ákveða landshlutasamtökunum starfsfé, sem þau hafa nánast ekkert haft, og því mjög barizt í bökkum, þótt sum þeirra hafi reynt að hafa starfsmann og skrifstofu, og það er líka búið að gera ráðstafanir til þess að tryggja þeim eðlilegan sess í landslögum. Nú þegar er búið að gera ráðstafanir til að tryggja þeim slíkan sess, a.m.k. til bráðabirgða, þótt e.t.v. þurfi síðar að breyta þeim ákvæðum eins og fleiru, þegar þessi mál þróast meira. Hv. þm. ræddi enn mikið um það, hvort skattar hækkuðu verulega, greiðslubyrðin þyngdist við þessa kerfisbreytingu, sem nú er verið að gera. Og hann heldur því auðvitað fram til samræmis við það, sem hann hefur áður sagt, að greiðslubyrðin þyngist. En ég vil segja það, að í sínum útreikningum miðar hann við rangan grundvöll. Og ég vil aðeins enn vitna til þess, sem segir hér í áliti frá hagrannsóknadeild, sem dagsett er 6. þ. m. Þar segir orðrétt, að „eftir breyt. á frv. er heildarskattbyrði nánast óbreytt frá eldra kerfi.“ Það er náttúrlega fullyrðing, sem hægt er að slá fram hér, en er ákaflega hæpið að gera og ég hef enga trú á að standist, þegar þessi hv. þm. segir, að fjölmörg sveitarfélög muni innheimta fasteignagjöld með álagi og 11% í útsvörum. Þessu er hægt að slá fram hér í umr., en þetta er algjörlega út í bláinn, álít ég, að það verði fjölmörg sveitarfélög, sem þurfi til þess arna að grípa. Hann var aðeins að fitla við það, að Hæstiréttur hafi dæmt breytingar skattalaga ólöglegar, þegar um afturvirkni íþyngjandi ákvæða í skattalögum var að ræða. Ég gerði svo ítarlega grein fyrir þeim dómum, sem hér mun átt við, að ástæðulaust er að fara út í það frekar hér, enda var þetta aðeins ákaflega veik tilraun til þess að halda í horfinu, hvað þetta atriði snertir. Þá skal ég aðeins minnast á eitt atriði enn í ræðu þessa hv. þm. Hann hélt því fram, að það skapaðist óeðlilegt ástand í sambandi við ríkisskattanefnd frá gildistöku laganna og til septemberloka. En ég held, að hv. þm. ætti að líta á gildistökuákvæði í frv., þar sem það er tekið fram, að ákvæðið um ríkisskattanefnd og önnur skyld ákvæði taki alls ekki gildi fyrr en eftir septemberlok, þ.e. 1. okt., þannig að áhyggjur hans út af þessu atriði eru algjörlega ástæðulausar, og ég skil eiginlega ekkert i, hvað hann virðist hafa lesið illa frv., hvað þetta snertir. Ég verð að segja það að lokum, að mér finnst málflutningur stjórnarandstæðinganna í þessu máli hér í dag og í kvöld hafa verið ákaflega linur. Það hefur margt verið talað um vinnubrögðin, og ég sé ekki, að þar standi eiginlega eftir steinn yfir steini. Það er öllum ljóst, að það hefur verið gripið til þess ráðs af óhjákvæmilegri nauðsyn að byrja á breytingum skattkerfisins nú, en síðan verður endurskoðuninni haldið áfram. Aftur á móti hefur verið bent á það hér, og þeir hafa ekki getað hrakið það, að vinnubrögðin áður, á 12 ára tímabili viðreisnarstjórnarinnar, voru með þeim hætti, að þegar upp var staðið, þá varð árangurinn eins og fyrrv. hæstv. fjmrh. þeirrar stjórnar hefur lýst, sbr. þau ummæli, sem ég vitnaði til hér áður í dag. Það hefur verið gert töluvert mikið úr afturvirkni skattalaganna í blöðum og hér í umr. Það hefur verið rækilega sýnt fram á, að þetta stenzt ekki, þegar á heildina er litið. Mér sýnist alveg sama uppi á teningnum, ef litið er á þau einstök atriði, sem hér hefur verið töluvert deilt um, eins og eignarskattana, sem sýnt hefur verið fram á, að eru eðlilegir, ekki sízt í verðbólguþjóðfélagi, og einnig það, sem rætt hefur verið um, ýmis einstök atriði önnur varðandi einstæða foreldra, ungmenni í skólum o.s.frv. Og það, sem ég greindi hér frá og hæstv. ráðh. hafa komið inn á líka, um jafnvægispunktana í álagningunni, eftir heimildum frá hagrannsóknadeildinni, sýnir, svo að ekki verður á móti mælt, að á lægra tekjubilinu léttist skattbyrðin, þar léttist hún. Einnig kemur það fram í áliti þessarar sömu stofnunar, að það er lítil breyting á sjálfri heildarbyrðinni, að því er þessa skatta varðar, sem hér er um fjallað. En meginatriðin í þessu öllu saman eru sem sagt þessi. að það er horfið frá nefsköttunum, sem voru komnir í hreinar ógöngur, og það er létt á lægstu launaflokkunum. Ég endurtek það og árétta, að fyrstu viðbrögð ríkisstj. eru fyllilega í samræmi við það, sem segir í stjórnarsáttmála. Sá áfangi, sem nú er verið að fara, er það líka. En ég legg áherzlu á það eins og áður, að þetta er aðeins áfangi, og það verður síðan haldið áfram að vinna í þessa stefnu, annars vegar að endurskoða skiptingu verkefna og valds milli ríkis og sveitarfélaga í þeim tilgangi að auka sjálfsforræði byggðarlaganna og gera skiptingu verkefna milli þessara aðila einfaldari og ákveðnari. Og það verður líka haldið áfram fullum fetum þeirri endurskoðun, sem nú er hafin á tekjuöflunarleiðum hins opinbera með það fyrir augum, að skattabyrðinni verði dreift réttlátlegar en verið hefur.



Herra forseti. Ég veit, að það er áliðið kvölds, komin nótt, og ég skal reyna að stytta mál mitt. En ég vildi ekki láta þessum umr. ljúka, án þess að ég mótmælti hér þeim dylgjum, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa haft uppi um tillöguflutning Þórarins Þórarinssonar, form. þingflokks Framsfl., um skattvísitölu á undanförnum árum. Engum er það skyldara en mér að halda uppi vörnum í þessu máli fyrir hann. Hann er fjarstaddur og getur ekki borið hönd fyrir höfuð sér, en ég hef tekið sæti hans hér í hv. d. í fjarveru hans. Það mátti skilja orð hv. 2. þm. Vestf. og orð hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesen á þann veg, að Þórarinn Þórarinsson hefði flutt hér á undanförnum þingum till. um, að skattvísitölu yrði breytt og þá höfð einhver önnur viðmiðun, einhver hærri og hagstæðari fyrir skattþegna en núv. ríkisstj. hefur beitt í þeim samanburðarútreikningum, sem hún hefur verið að færa rök fyrir hér í þessum umr., samanburði á gamla kerfinu og hinu nýja. Þetta eru algjörlega staðlausir stafir. Þórarinn Þórarinsson hefur alltaf lagt áherzlu á, að skattvísitala fylgdi framfærsluvísitölunni og að persónufrádrættir og skattstigar breyttust í samræmi við framfærsluvísitölu. Segja má, að það skipti ekki máli, hvort miðað er við framfærsluvísitölu eða kaupgjaldsvísitölu, þegar kaupgjaldsvísitalan fylgir framfærsluvísitölunni. En af hverju eru þessar dylgjur hér fluttar? Það er verið að reyna að færa rök fyrir því með þessum hætti, án þess að vitnað sé í einhver þau þskj., sem Þórarinn Þórarinsson hefur lagt hér fram, að það sé einhver grundvöllur, sem Þórarinn Þórarinsson hafi átt þátt í að leggja, fyrir þeirri tölu, 21.5%, sem hv. stjórnarandstæðingar segja, að skattvísitalan eigi að hækka, áður en samanburðarútreikningar á gamla kerfinu og því nýja fari fram. Þessi tala, 21.5%, er algjörlega úr lausu lofti gripin, og það er ekki hægt að færa nein skynsamleg rök í samhengi við það, sem menn eru almennt sammála um, að miða beri við, fyrir þeirri tölu. En þetta gefur vissulega tilefni til þess að minna á, hvernig hæstv. fyrrv. ríkisstj. fylgdi skattvísitölu við framkvæmd sinna skattalaga. Við upphaf viðreisnar 1960 var hin markaða skattastefna, eins og hv. 2. þm. Vestf. hefur kallað stefnu Sjálfstfl. s.l. áratug, í bókinni Viðreisn á þann veg, að afnumdir skyldu skattar af almennum launatekjum, en jafnframt var rofið það samband, sem hafði verið á milli kaupgjaldsvísitölu og skattvísitölu og sett hafði verið í lög 1953 í fjármálatíð Eysteins Jónssonar, hv. 1. þm. Austf., þáv. fjmrh., og gilti alveg til ársloka 1958, eða í hans fjmrh.-tíð. Ein afleiðing þess, að þetta samband milli kaupgjaldsvísitölunnar og skattvísitölunnar var rofið, varð sú, að skattbyrðin jókst sífellt í hlutfalli við dýrtíðina, sem var mikil, og þetta endaði með sprengingu sumarið 1964, þegar menn fengu skattseðla sina. Þá skrifaði reyndar málgagn þáv. fjmrh., dagblaðið Vísir, þegar menn fengu skattseðlana í hendur, og sló upp á forsíðu, að nú væru allir menn ánægðir með skattana sína. En þetta varð svo óskapleg sprenging, þegar menn fengu þessa skattseðla í hendur, að það endaði með því, að efnahagsráðgjafar hæstv. þáv. ríkisstj. lögðu til, að skattþegnum yrðu veitt opinber lán, svo að þeir gætu staðið undir þessum skattgreiðslum. En þetta leiddi til þess, að hæstv. þáv. ríkisstj. komst ekki hjá því á árinu 1965 að taka upp skattvísitölu að nýju. Það var þó ekki gert á þann veg að hafa beint samband, annaðhvort við kaupgjaldsvísitölu, sem fylgdi framfærsluvísitölu, eða við framfærsluvísitöluna eina, heldur voru sett ákvæði í lög þess efnis, að fjmrh. skyldi ákveða skattvísitölu hvers árs að fengnum till., að mig minnir, hagstofustjóra, kauplagsnefndar og ríkisskattstjóra. Stuttu síðar urðu fjmrh.-skipti. Við embætti fjmrh. tók Magnús Jónsson af Gunnari Thoroddsen. Í framkvæmd rauf Magnús Jónsson að nýju samband milli framfærslukostnaðar eða dýrtíðarbóta og skattvísitölu. Og á árunum 1966–1971, þegar verðbólgan tók stærstu stökk s.l. áratug og framkvæmdar voru tvær stórfelldar gengislækkanir, þá hækkaði vísitala framfærslukostnaðar um 96%, en skattvísitalan var aðeins hækkuð af fjmrh, um 68%, eða um þriðjungi minna en rétt hefði verið til þess að koma í veg fyrir, að beinar dýrtíðarbætur vegna verðlagshækkana af völdum verðbólgu yrðu til þess að auka skattbyrðina, teygja raunverulega skattstigana neðar, lækka raunverulega persónufrádrætti og þannig þyngja ekki sízt skattbyrðina á þeim, sem höfðu nauðþurftatekjur. Þannig reyndist í framkvæmd fagra fyrirheitið, að afnema skatta af almennum launatekjum. Með þetta í huga og í ljósi þessarar reynslu hefði kannske verið hið sanngjarnasta gagnvart hæstv. fyrrv. ríkisstj. í útreikningum á samanburði á gamla kerfinu, eins og það var í framkvæmd, og þessu nýja, sem nú á að taka við, að miða ekki við þá hækkun, sem varð á vísitölu framfærslukostnaðar á árinu 1971, eða 6.5%, eins og hæstv. núv. ríkisstj. hefur gert í þessum samanburði, sem hún hefur verið að gera hér á hv. Alþ., heldur að miða við, hvernig þessi skattvísitala, eins og hún var ákveðin af fjmrh. hæstv. fyrrv. stjórnar, reyndist í framkvæmd og miða þá t.d. við meðaltal milli ára s.l. 5 ár. Og þá væri samanburðurinn miklu hagstæðari en núv. ríkisstj. miðar þó við í útreikningum sínum. Hækkunin ætti þá ekki að vera 6.5%. Hún ætti að vera talsvert lægri eða rúmlega 4% miðað við t.d. árin 1966–1971, miðað við þá framkvæmd, sem hæstv. þáv. fjmrh. hafði á þeim málum. En þegar við höfum þetta allt í huga, þá kemur þessi till. þeirra hv. stjórnarandstæðinga, um að skattvísitölu skuli hækka um 21.5%, áður en mönnum leyfist að gera samanburð á gamla kerfinu og nýja, eins og skrattinn úr sauðarleggnum. Og það er engin tilraun gerð til þess að rökstyðja það, hvernig þessi tala er fengin. Hún hefur verið eitthvað skrýtin sú skepna, sem mötuð var, þegar þessi tala fékkst. Ég veit ekki, hvort það var hv. 2. þm. Vestf., sem tók að sér þessa reikningslist, en það gæti þó vel fremur verið, að það hefði verið hv. 7. þm. Reykv. og hann hafi reiknað þetta um svipað leyti og hann samdi þessa till. um það, hvernig skattleggja bæri hjón, sem hvorugt ynni úti, sitt í hvoru lagi. Ekkert skal ég um það fullyrða. Hins vegar finnst mér, að hv. stjórnarandstæðingar komist ekki hjá því, áður en þetta frv. um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt verður afgreitt hér frá hv. d., að gera nánari grein fyrir því, í fyrsta lagi, hvað þeir eiga við með þeim dylgjum um tillöguflutning Þórarins Þórarinssonar um breytingar á skattvísitölu á undanförnum árum, og í öðru lagi, hvernig þeir telja réttlætanlegt miðað við fyrri reynslu og miðað við fyrri málflutning að krefjast þess, að skattvísitalan sé hækkuð um 21.5%, þegar gerður er samanburðarreikningur á gamla kerfinu og hinu nýja. En fyrst ég er kominn hingað í ræðustól og þar sem deilt hefur verið mjög á hæstv. ríkisstj. fyrir það, hvernig hún hefur staðið að þeirri endurskoðun, sem hún hefur nú hafið, allsherjarendurskoðun á skattkerfinu og almannatryggingakerfinu, - og hluta af þeirri endurskoðun erum við hér að fjalla um, og í rauninni eiga þessi frv., sem nú eru hér til meðferðar, aðeins að gilda fyrir þetta ár, - þá þykir mér rétt að rifja hér upp í stuttu máli, hvernig hæstv. fyrrv. ríkisstj. stóð að síðustu endurskoðun sinni á skattalögunum. Þar voru embættismenn valdir til þeirra starfa, og það mun hafa verið í apríl 1969, sem þáv. fjmrh. skipaði nefnd embættismanna, sem var falið það verkefni að athuga sérstaklega skattgreiðslu fyrirtækja með tilliti til þess, að skattgreiðslur þeirra yrðu ekki hærri eða svipaðar og í öðrum þátttökuríkjum EFTA. Nefnd þessi skilaði skýrslu til ráðh. í marz 1970. En nefndin hafði þá aðeins lokið þeim hluta verkefnisins, sem náði til tekju- og eignarskattslaga. Í samræmi við það hafði hún samið frv. um breytingu á þeim lögum, sem eingöngu snerti skattlagningu fyrirtækja, og þetta frv. var lagt fyrir Alþ. 1970. En það náðist ekki samkomulag um afgreiðslu þessa frv. þá, þótt það hefðu eingöngu verið embættismenn, sem það sömdu. En ástæðan til þess, að ekki náðist samkomulag um afgreiðslu þessa frv., var ekki sízt sú, að Alþ. leit svo á, að athuga ætti skattamál atvinnufyrirtækjanna í heild, þ.e.a.s. öll gjöld, sem atvinnuvegirnir greiða til ríkis og sveitarfélaga og annarra opinberra aðila, þ. á m. til almannatryggingakerfisins. Þá mun og mörgum þm. hafa fundizt við umr. og athugun á þessu frv., að aðalefni frv. fjallaði meira um mál hlutafjáreigenda en sjálfra fyrirtækjanna. En í framhaldi af þessu setti þáv. hæstv. fjmrh., Magnús Jónsson, enn þessari sömu embættismannanefnd nýtt erindisbréf, sem er dags. í maí 1970. Þar var þessari embættismannanefnd falið að framkvæma heildarathugun á skattalögunum með það að markmiði að gera skattakerfið sem einfaldast, og hins vegar að gera þær breytingar á ákvæðum laga um tekju- og eignarskatt varðandi skatta einstaklinga, er nefndin teldi sanngjarnar og eðlilegar, eins og sagði í erindisbréfi til nefndarinnar. Árangurinn af þessu starfi embættismannanefndarinnar var það frv., sem lagt var fyrir síðasta Alþ. í fyrra og afgreitt var sem lög frá Alþ. í fyrravor. En það var mjög athyglisvert í sambandi við afgreiðslu á því frv., að fimm stærstu samtök atvinnurekstrarins í landinu voru ekkert sérlega ánægð með þetta frv., og í erindi, sem barst til fjhn. Alþ., þegar þetta frv. var til athugunar þar í fyrra, sagði m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Samtökin telja nauðsyn á, að endurskoðun laga um tekjuskatt og eignarskatt og laga um tekjustofna sveitarfélaga fylgist að. Frá sjónarmiði fyrirtækisins er tekjuútsvar og tekjuskattur í raun og veru sami skatturinn, en ráðstöfunin aðeins misjöfn. Þetta mál tengist svo spurningunni um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og á hvern hátt fullnægja eigi tekjuþörf þeirra síðarnefndu. Það snertir svo aftur álögur aðstöðugjalda og fasteignaskatta, en þessi gjöld til sveitarfélaganna skipta fyrirtæki almennt miklu meira máli en tekjuskattur til ríkissjóðs. Er því lagt til, að málið verði afgreitt í einni heild.“ En það er einmitt í anda þeirra skoðana, sem þarna eru látnar í ljósi, sem hæstv. núv. ríkisstj. gekk að endurskoðun skattalaga og laga um tekjustofna sveitarfélaga og laga um almannatryggingar. Hæstv. ríkisstj. taldi nauðsynlegt að skoða þessi mál öll í heild, og það hefur hún reynt að gera. Það hefur margoft komið hér fram, að tími var naumur, en undan því varð ekki komizt að gera ráðstafanir strax varðandi skattálagningu á tekjur ársins 1971, vegna þess að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir töldu nauðsynlegt að fella niður nefskattana, og það er búið að færa margföld rök fyrir því, að það var ekki hægt að fresta því, fyrst menn voru búnir að stórauka bætur almannatrygginga. En þess vegna get ég ekki séð betur en flestar þær ádeilur hv. stjórnarandstæðinga á málsmeðferð hæstv. núv. ríkisstj. á þessari endurskoðun séu ákaflega veigalitlar og raunar hlægilegar sumar, þegar reynsla sögunnar og reynslan af þeirra stjórnarathöfnum er höfð í huga. En ég vil aðeins að lokum, herra forseti, lesa hér eina setningu til víðbótar úr bréfi fimm stærstu atvinnurekendasamtakanna til fjhn. hv. Nd. og Ed. Alþ. í fyrra um meðferð skattalaga þá, sem snertir mjög þær spurningar, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa hér verið með á vörum um afturvirkni laganna í sambandi við þá lagasetningu, sem hér er verið að gera. En í áliti þessara atvinnurekendasamtaka á frv. fyrrv. ríkisstj. í fyrra sögðu þessi fimm atvinnurekendasamtök, sem eru Félag ísl. iðnrekenda, Landssamband iðnaðarmanna, Landssamband ísl. útvegsmanna, Verzlunarráð Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands, m.a. á þessa leið: „Þá er á það bent, að aðalákvæðum frv. er ekki ætlað að koma til framkvæmda fyrr en við álagningu á árinu 1972. Sýnist því ekki brýn nauðsyn að ljúka afgreiðslu þess á því Alþ., sem nú situr.“ Ég veit, að ég þarf ekki að hafa mörg orð til þess að skýra, hvað í þessum setningum felst. Ég veit, að hv. dm. skilja það fullkomlega án frekari skýringa, en þarna segir beinlínis, að atvinnurekendasamtökin telji það fullkomlega víðunandi og meira en það, telji það æskilegt, að þessi breyting, sem þarna er verið að leggja til og þarna var gerð, komi síðar til afgreiðslu á Alþ. og nánari athugunar, þar sem álagningin á að fara fram á árinu 1972, en gildir um tekjur ársins 1971. En hefði þessu máli verið frestað, eins og þeir lögðu til, en álagningin engu að síður farið fram á þessu ári, þá hefðu þau rök, sem hv. stjórnarandstæðingar flytja nú og segjast vera að flytja í nafni atvinnurekstrarins í landinu, ekki átt við, og þarna voru atvinnurekendur sjálfir beinlínis að leggja það til, að sett yrðu ný skattalög seint á árinu 1971, sem giltu við álagningu 1972 og hefðu afturvirkni um skattálagningu á allar tekjur og eignir ársins 1971.