Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlfrv. var gerð grein fyrir því í nál. 1. minni hl. n., að ýmis erindi biðu afgreiðslu þar til við 3. umr., eins og títt hefur verið jafnan. Auk þess var jafnframt þess getið, að við þá umr. mundu verða lagðar fram till. til þess að jafna greiðsluhalla þann, sem þá var á frv., þannig að fjárlfrv. gæti orðið endanlega afgr. greiðsluhallalaust. Síðan 2. umr. lauk, hefur fjvn. haft þessi ýmsu erindi til meðferðar, sem enn voru óafgreidd og enn fremur hefur verið unnið að því að gera till. um, hvernig jafna mætti þann halla, sem á frv. er. Um flestar þær till., sem n. gerir, er alger samstaða í n., svo sem till. á þskj. 439 bera með sér og varða þær till. allar ýmsa útgjaldaliði frv. Hins vegar hefur ekki orðið samkomulag í n. fremur en við 2. umr. um ráðstafanir til þess að jafna greiðsluhallann á frv., og gerir 1. minni hl. n. á þskj. 447 sérstakar till. um það, hversu þetta verði gert. 2. minni hl. n. hefur svo lagt fram sérstakar till. á þskj. 450, og nú rétt í þessu var verið að útbýta einni till. frá 3. minni hl. n., og munu þeir aðilar að sjálfsögðu gera grein fyrir þeim till. En ég mun hér í mínu máli gera grein fyrir þeim till., sem sameiginlega eru fluttar af n., svo sem gert var við 2. umr. frv., og enn fremur fyrir þeim sérstöku till., sem við í 1. minni hl. flytjum um tekjuhlið frv. á þskj. 447. Varðandi flesta liði í brtt. fjvn. á þskj. 439 get ég verið stuttorður, vegna þess að þelr gefa ekki tilefni til mikilla útskýringa, nema tiltölulega fáir þeirra. Rétt þykir þó að fara um þá nokkrum orðum, þar sem ekki hefur verið hafður sá háttur á eins og við 2. umr. að gera grein fyrir því í nál. Það þótti ekki ástæða til að gefa út framhaldsnál. frá hinum einstöku hlutum n. Vík ég þá örfáum orðum að þessum till. hverri um sig. Fyrsta till. er þess efnis, að það verði hækkuð um 20 þús. kr. fjárveiting sú, sem er í fjárlfrv. á 13. gr. og varið er til þess að halda uppi byggð og gistingu handa ferðamönnum. Þessi fjárveiting er notuð til þess að stuðla að því að halda í byggð ýmsum jörðum í nánd við fjallvegi hér á landi til öryggis fyrir ferðamenn. Nú er þannig ástatt með jörð eina í Barðastrandarsýslu, að það þykir mikil hætta á því, að hún fari úr byggð, en hins vegar talin mikil nauðsyn af öryggisástæðum að halda jörðinni í byggð, ef kostur er á og er því lagt hér til að verja 20 þús. kr. á þessum lið með það í huga, að unnt verði að stuðla að því, að þessi jörð haldist áfram í byggð. Þessi jörð heitir Skálmardalur og það hefur verið leitað álits vegamálastjóra um þetta atriði, og hann telur, að það hafi mikla þýðingu, að jörðin haldist í byggð. Við 2. umr. gerði n. till. sínar um skiptingu á hafnafé. Það hefur hins vegar orðið samkomulag um það í n. að mæla með tveimur breytingum á þeim fjárveitingum: Annars vegar það, að Borgarfjörður eystri fái 50 þús, kr. fjárveitingu, eins og var á síðustu fjárl. Það er ekkert sérstakt þar, sem er unnið að á þessu ári, en þeir hafa verið að safna sér fé með vissar framkvæmdir í huga og þykir rétt að ganga til móts við þær óskir, að þeir fái aðstöðu til að halda þeirri fjársöfnun áfram, þannig að unnt verði að hefjast handa um þessar framkvæmdir sem fyrst. Þá er enn fremur samkomulag um að mæla með því, að fjárveiting til Búðareyrar hækki um helming, eða úr 50 þús. í 100 þús. kr., þar eð talin er mikil nauðsyn bera til þess að gera sérstakar ráðstafanir í hafnarmálum og þetta mun vera fyrsta fjárveiting, sem varið er til þessarar hafnar. Þarna hefur verið bryggja, sem er í einkaeign, en sveitarfélagið mun hafa hug á því að koma þarna upp viðunandi hafnarmannvirkjum. Þá er enn fremur lagt til í 3. brtt. n., að framlag til lánasjóðs stúdenta verði hækkað um 100 þús. kr. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara langt út í þá sálma. Það er að sjálfsögðu öllum vitanlegt, að fjárþörf lánasjóðsins er mikil og raunverulega mun meiri en hér um ræðir. En þetta er m. a. gert með það í huga, að hægt sé að auka aðstoð við læknastúdenta, sem þurfa að sinna löngu skyldunámi í sjúkrahúsum og fá ekki fyrir það neinar sérstakar greiðslur. Það þykir nauðsynlegt að greiða fyrir því, að þeir geti haft betri aðstöðu til náms síns að þessu leyti og er þessi hækkun fyrst og fremst gerð með það í huga. Við 2. umr. var skipt upp fjárveitingu til barnaskóla og skólastjórabústaða. Það hefur hins vegar komið í ljós við nánari athugun og m. a. með hliðsjón af þeim brtt., sem fluttar voru hér við 2. umr., að það væri nauðsynlegt að greiða fyrir framkvæmdum á nokkrum stöðum, bæði varðandi ný barnaskólahús og skólastjórabústaði og er lagt til í till. n. að taka upp fjóra nýja liði þar. Það eru Bolungavík, Laugaland á Þelamörk, Hella og skólastjórabústaður í Bessastaðahreppi og enn fremur skólastjórabústaður á Egilsstöðum. Um þessa tvo skólastjórabústaði er það að segja, að þeir eru báðir langt komnir í smíðum og athugun hefur leitt í ljós, að það er miklum erfiðleikum bundið fyrir viðkomandi skólahverfi, ef ekki fæst viðurkenning fyrir þessum bústöðum og miðað við allar aðstæður hefur þótt rétt að mæla með því, að þessi viðurkenning yrði veitt og tekin upp nokkur fjárveiting til bústaðanna. Varðandi þá nýju skólastaði, sem hér er að vikið, Bolungavík, Laugaland á Þelamörk og Hellu, þá er talið eðlilegt af þeim mönnum, sem þar þekkja mest til innan fræðslumálastjórnarinnar, að þessir bústaðir sitji í fyrirrúmi og á engra hlut verði gengið, þótt þeir séu samþ. En það var að sjálfsögðu meginsjónarmið n., að það væru ekki teknir fram fyrir, hvorki skólastjórabústaðir né skólahús, heldur væri fylgt eðlilegri röð í því efni, eftir því sem metið væri af fræðslumálastjórninni að sanngjarnt væri, með hliðsjón af öllum aðstæðum og hefur því sjónarmiði einnig verið fylgt varðandi þessar nýju tillögur. Leitað var eftir því við n., að nokkurri fjárveitingu yrði varið til þess að vernda sögulegar minjar í Reykholti. Þau mál hafa nú verið hér til meðferðar í Alþingi og sérstök þáltill. flutt um verndun sögulegra minja. N. hefur þótt rétt með hliðsjón af upplýsingum, sem hún hefur fengið um þessi efni, að mæla með því, að nokkurri fjárveitingu yrði varið til þess að vernda sögulegar minjar í Reykholti. Svo sem hv. þm. mun kunnugt, hefur fyrir nokkru orðið samkomulag um það milli hinna tveggja rithöfundafélaga að sameina sig og stofna sérstakt Rithöfundasamband Íslands, og er lagt til, að til þessa nýja rithöfundasamband sé tekinn upp15.þús. kr. styrkur. Þá eru hér tveir smástyrkir, annar hækkun og hitt nýr styrkur til ritstarfa. Þessir styrkir eru hliðstæðir mörgum öðrum liðum, sem eru nú í fjárlagafrv. og hafa verið í fjárlögum undanfarin ár, og þær tölur, sem þar eru settar, eru ákveðnar með hliðsjón af þeim reglum, sem um það hefur verið fylgt. Sé ég ekki þörf á að útskýra það frekar, nema sérstakar fyrirspurnir gefi tilefni til þess. Það hefur upplýsts, eftir að 2. umr. lauk, að það sé nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir, meiri en gert hefur verið ráð fyrir í sambandi við þá fjárveitingu, sem er í fjárlagafrv., að auka fyrirhleðslu við Miðskálaá og Írá í Rangárvallasýslu, vegna þess að þar sé mikil hætta á því, að vatn flæði yfir lönd bænda þar. Með hliðsjón af þessu er lagt til, að þessi fjárveiting verði hækkuð í 70 þús. kr. Næsta brtt., hin 12., er ekki um neina nýja fjárupphæð, heldur aðeins um það að ræða, að það er fellt niður, að viðkomandi aðilar skuli greiða 1/8 hluta kostnaðar við þessa fyrirhleðslu, svo sem venja er, þar sem um fyrirhleðslur er að ræða, sem eiga að verja ræktunarlönd. Ástæðan til þess, að þessi 1/8 hluti er felldur þarna niður, er sú, að eins og breyting hefur orðið þarna á vegagerð, þá er þessi fyrirhleðsla nú algerlega orðin þáttur í vegagerðinni sjálfri. Slíkt fyrirhleðsluframlag hefur ekki verið veitt heima fyrir og þótti því eðlilegt að gera þessa breytingu einnig með þessa fyrirhleðslu með hliðsjón af þeim upplýsingum, sem fyrir lágu um það efni. Þá er 13. brtt. um það, að til kjarnfræðinefndar verði varið 100 þús. kr. Þessi fjárveiting var í fjárlögum ársins 1958, en féll þá niður og er lagt til, að hún verði tekin upp aftur, vegna þess að þeirri starfsemi, sem fjárveitingunni var þá ætlað að standa undir, er haldið áfram og það er að sjálfsögðu hin mesta nauðsyn fyrir okkur Íslendinga að fylgjast með öllum nýjungum á þessu sviði. Þá eru tveir nýir líðir í 14. brtt. Annað er til fávitahælis í Skálatúni. Fjárveiting til þess hælis var í fjárlögum í fyrra og reyndar um lengra árabil, en hefur af einhverjum ástæðum fallið niður úr fjárlagafrv. núna. En það er talin eigi síður ástæða til að veita þennan stuðning nú heldur en verið hefur og leggur því n. til, að sama fjárupphæð sé veitt og á s. l. ári. Þá er hér lagt til að taka upp nýja fjárveitingu til Styrktarfélags vangefinna, og þessi fjárvelting er ætluð til alveg sérstakra þarfa, þ. e. a. s. í sambandi við það, að þetta félag, sem er nýstofnað, hefur komið hér á fót sérstökum skóla, leikskóla eða dvalarheimili fyrir vangefin börn, sem var hin mesta nauðsyn á. Þessi skóli tók til starfa á s. l. hausti og það hefur komið í ljós, sem raunar mátti vænta, að það væri ekki auðið að reka þennan skóla nema með nokkrum fjárstuðningi, svo sem er með slíkar stofnanir og það hefur verið sótt um að fá 25 þús. kr. til þessa skólahalds. Fjvn. þykir rétt að mæla með þeirri fjárveitingu, og það er þá gert ráð fyrir því jafnframt, að jafnhá fjárveiting komi til þessarar starfsemi frá Reykjavíkurbæ. Þá er 15. brtt. einnig tveir nýir liðir. Annar er til æfingarstöðvar Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra, 150 þús. kr. Eins og öllum hv. þm. mun kunnugt, hefur Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra haldið hér uppi um nokkurt árabil mjög merkilegri starfsemi og rekið hér æfingarstöð í bænum fyrir lömuð og fötluð börn. Þessi stöð hefur gefið mjög góða raun og orðið mörgum að miklu gagni, og það er samróma álit allra þeirra, sem þessi mál þekkja, að það sé hin mesta nauðsyn, að starfsemi þessarar stöðvar geti haldið áfram og hún eflzt. Reyndin hefur hins vegar orðið sú, að það hefur verið erfitt með fjárhagsafkomu þessarar starfsemi. Að vísu hefur Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra nokkur hlunnindi, vegna þess að það hefur fengið rétt til þess að setja merki sitt á eldspýtustokka og eru þeir seldir nokkru hærra verði. Hefur félagið alldrjúgar tekjur af þessu, en þó ekki nægar til þess að standa undir kostnaði við þessa stöð og hefur félagið bæði haft happdrætti og ýmsar aðrar fjáraflanir til þess að standa undir rekstrarkostnaði stöðvarinnar. En vegna þess að allt þetta fé hefur gengið til rekstrarins nú að undanförnu, hefur ekki verið auðið að byggja þarna neitt nýtt upp, þó að margt vanti þar. Þessi fjárveiting er að vísu ekki stór, sem hér er lagt til að veitt verði, en ætti þó að koma að nokkru gagni. Þá er og lagt til hér, að veittar verði 100 þús. kr. til Sjálfsbjargar, þ. e. félagsskapar hinna fötluðu sjálfra. Hitt er styrktarfélag. Hér er um hliðstæð félög að ræða eins og Blindrafélagið annars vegar og Blindravinafélagið hins vegar. Sjálfsbjargarfélögin eru þegar orðin nokkur starfandi og það er mikið áhugamál þeirra að koma upp sérstökum vinnuheimilum fyrir fatlað fólk. Þessi fjárveiting hrekkur raunverulega ekki langt til þeirra hluta, en er þarna sett sem viðurkenning á því mikilvæga starfi, sem þarna er unnið að. Í sambandi við bæði þessi mál er rétt að vekja athygli hv. þm. á því, að þessi mál öll þurfa að sjálfsögðu miklu nánari athugunar við. Þau voru allmikið rædd, þegar hér var til meðferðar frv. um framlengingu á happdrætti fyrir S. Í. B. S. og þá varð samkomulag um það í fjhn. Ed. að flytja þá till. um að taka öll þessi mál til heildarendurskoðunar. Sú till. hefur að vísu ekki verið endanlega samþ. hér á Alþ., en það er vissulega hið mesta nauðsynjamál, að öll þessi starfsemi sé tekin til rækilegrar athugunar með það í huga að reyna að samræma hana. Hér vinna mörg félög mjög merkilegt starf í þágu þeirra, sem eru miður settir ýmissa hluta vegna í þjóðfélaginu, vegna fötlunar eða af öðrum sjúkdómsástæðum og öll þessi starfsemi þarf að sjálfsögðu að vera þannig skipulögð, að hún gefi sem allra bezta raun fyrir þetta fólk. Einmitt með hliðsjón af því, að fjvn. gerði ráð fyrir, að till. þessi yrði hér endanlega samþykkt, þá þótti ekki rétt að fara á þessu stigi að gera tillögur um mjög stórar fjárveitingar til þessara aðila, fyrr en séð væri, hvernig þessum málum yrði háttað, hver niðurstaðan yrði varðandi verkefni þessara aðila í framtíðinni hvers um sig. Þetta taldi ég rétt að hér kæmi fram til skýringar á viðhorfi nefndarinnar í sambandi við þessar till. hennar. Þá eru hér loks fluttar allmargar brtt. við 18. gr. um eftirlaun. Ég hirði ekki um að fara hér út í að rekja einstaka liði í því efni, vil aðeins vekja athygli á því, sem ég geri raunar ráð fyrir að ekki þurfi, öllum hv. þm. sé það kunnugt, að við mat á þeim fjárupphæðum, sem þarna er um að ræða, verður að hafa það í huga, að hér er aðeins um að ræða í flestum tilfellum viðbætur við lögmælt eftirlaun; - að vísu er sums staðar um að ræða aðila, sem hafa engan eftirlaunarétt, - og þó að upphæðirnar virðist þarna mjög misjafnar, þá þarf það ekki að benda til þess, að eftirlaunin séu svo misjöfn eins og þessar tölur benda til. Raunverulega væri mjög æskilegt, að þannig væri frá þessum tölum gengið í fjárlagafrv. og það þannig upp sett til þess að koma í veg fyrir misskilning, að þar væru einnig teknar inn þær upphæðir, sem viðkomandi maður hefur sem lögmælt eftirlaun, því að það hefur oft komið fyrir, að fólk hefur ruglazt á þessu og haldið, að þarna væri um mikið misrétti að ræða í 18. gr. fjárl. Það er að vísu rétt, að þar er kannske ekki allt eins og það ætti að vera. En það má að sjálfsögðu ekki meta eftirlaunin eftir þeim fjárhæðum einum, sem þar eru greindar, heldur verður að taka einnig til greina, að þessir aðilar hafa flestir eftirlaun samkv. lögum, sem þar eru ekki tilgreind. Við 2. umr. fjárlagafrv. var allmikið rætt um flugvallagerðirnar og nú eru bornar fram margar brtt. við þá liði. Þetta mál hefur nokkuð verið athugað á milli umr., og með hliðsjón af þeim verkum, sem verið er að vinna að á ýmsum þessara staða, þá þótti óumflýjanlegt að leggja til, að tveir flugvellir, Akureyrarflugvöllur og Norðfjarðarflugvöllur, hækkuðu hvor um sig um 200 þús. kr. Þá er lagt til, að smávægileg hækkun verði gerð á fjárveitingu til farkennslu í íþróttum, 20 þús. kr., á þskj. 448. Þessi farkennsla hefur verið mjög eftirsótt víða um land og þótt gefa góða raun og það hefur því þótt sjálfsagt að stuðla að því, að hún gæti orðið nokkuð aukin. Þó að ekki sé um mikla fjárhæð að ræða, þá er það þó nokkur viðurkenning fyrir þá starfsemi, sem þarna er um að ræða. Þá er lagt til að verja 20 þús. kr. til Landssambands blandaðra kóra til útgáfu þjóðlaga. Landssambandið vinnur nú að því að gefa út íslenzk þjóðlög í nýrri útgáfu og sótti um 40 þús. kr. styrk í því sambandi. Þetta eru þjóðlög, sem dr. Victor Urbancic hafði búið undir prentun og við athugun þess máls alls þótti rétt að mæla með því, að 20 þús. kr. yrðu veittar til þessarar útgáfu. Þá vík ég að nokkrum liðum, sem snerta heimildagrein fjárlagafrv., 22. gr. Það er lagt til, að hækkaðar séu þær ábyrgðarheimildir, sem í gildi hafa verið og veittar hafa verið að undanförnu til tveggja síldarbræðslustöðva á Austurlandi, síldarbræðslunnar á Seyðisfirði og síldarbræðslunnar í Neskaupstað og er þar sett sú regla, sem eðlileg þykir, að þessar ábyrgðir verði miðaðar við 80% af stofnkostnaði verksmiðjanna. Ég gat þess hér í sambandi við till., sem flutt var við 2. umr. varðandi Krossanesverksmiðjuna í Eyjafirði, að það væri eðlilegt, enda þótt það væri ekki miðað við sérstaka prósentuupphæð, að ríkisstj. hefði hliðsjón af því, hvort ekki væri rétt að ábyrgjast að fullu kostnað þann, sem leiddi af þeim framkvæmdum, sem þar væri verið að vinna að. Eftir að þessi regla hefur verið sett og ef hæstv. Alþ. á hana fellst, þá virðist vera eðlilegt að miða þessar ábyrgðir fyrir síldarverksmiðjurnar, aðrar en þær síldarverksmiðjur, sem ríkið sjálft á, við 80% stofnkostnaðar. Þá er lagt til í 21. brtt. n., að ríkisstj. verði heimilað að annast og ábyrgjast rekstur togarans Brimness frá Seyðisfjarðarkaupstað um tiltekinn tíma. Hér er um töluvert óvenjulega ráðstöfun að ræða, en þannig er málum háttað, sem sennilega flestir hv. þm. vita, að fjárreiður þessarar útgerðar og raunar fjárreiður Seyðisfjarðarkaupstaðar eru mjög bágbornar, fjárhagsástæður bæjarins, þannig að þar hefur raunverulega orðið algert þrot og í þessu sambandi var sett sérstök n. til þess að athuga þessi mál öll og eftir að þessi n. hafði rannsakað, hversu ástatt var með rekstur þessa togara, var það till. hennar til þess að bjarga því, að togarinn ekki gersamlega stöðvaðist, að þessi neyðarráðstöfun yrði gerð. Á þetta verður að sjálfsögðu að líta sem algera neyðarráðstöfun, því að það er að sjálfsögðu mjög óheppilegt og síður en svo til eftirbreytni, að ríkið þurfi að taka að sér rekstur einstakra togara á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Í till. segir svo, að það verði reynt, eftir því sem kostur verði, að landa afla skipsins á Seyðisfirði, en þó þannig, að rekstrarafkomu togarans sé ekki stefnt í hættu með löndun aflans þar. Hér er ekkert um það að ræða, hvað verður í framtíðinni um þetta vandamál. Það er aðeins um að ræða að fá heimildina til þess að gera skipið út til 1. sept., meðan þessi mál öll saman eru rannsökuð nánar, þessi fjárhagsmál og grundvöllur fundinn til þess að gera þá frekari tilhögun um frambúðarskipulag atvinnumála þar eystra. Þá er 22. till. um að ábyrgjast fyrir Bæjarútgerð Akraness allt að 2 millj. af kaupverði togarans Akureyjar. Það er, eins og þar segir, endurveiting. Þessi heimild til ábyrgðarinnar var veitt á síðustu fjárl. og var þá ekki notuð, og þótti sjálfsagt að verða við þeirri ósk, að hún yrði endurnýjuð einnig nú, ef á henni þyrfti að halda á þessu ári. Þá er hér einnig gamall kunningi á ferðinni í 23. brtt. Það er um að heimila að ábyrgjast fyrir Siglufjarðarkaupstað allt að 1 millj. kr. rekstrarlán vegna síldarverksmiðjunnar Rauðku. Þessi ábyrgð hefur verið veitt um allmargra ára bil og miðað við þessa upphæð, sem þarna er nefnd. Það hefur verið endurnýjuð ósk um það, að þessi ríkisábyrgð yrði veitt. Því er auðvitað ekki að leyna, að það er nokkuð vafasamt að fara að ábyrgjast slík rekstrarlán fyrir einstakar verksmiðjur. Það er engum efa bundið, að verksmiðjan hefur þess fulla þörf. En það verður naumast hjá því komizt að vekja athygli á því, að það er að sjálfsögðu mjög óeðlilegt, að lánastofnanir skuli nota sér það, að farið hefur verið inn á þá braut að veita þessa ábyrgð og að þær skuli sérstaklega varðandi þessa verksmiðju gera slíka kröfu, að ríkisábyrgð verði veitt, til þess að lánastofnanir vilji veita verksmiðjunni rekstrarlán. Það auðvitað væri það eina eðlilega í málinu, að bankarnir veittu henni rekstrarlán svo sem öðrum verksmiðjum og sömu reglur yrðu látnar um það gilda. En það þótti rétt með hliðsjón af þeim atvikum, sem fyrir hendi eru, að það hefur ekki tekizt að fá lán án þessarar ábyrgðar, úr því að hún er á komin einu sinni, að þá er ekki talið fært að synja því að veita ábyrgðina einnig nú. Þá er enn fremur till. um það að ábyrgjast allt að 1 millj. kr. lán fyrir hreppsnefnd Hveragerðishrepps, en þó verði það ekki yfir 80% kostnaðar við hitaveituframkvæmdir, sem þar eru í undirbúningi. Það er mikið nauðsynjamál fyrir Hveragerði að koma sínum hitaveitumálum í betra horf, en nú er. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja það í einstökum atriðum, en þar er við ýmsa erfiðleika að stríða á þessu sviði og það er talið óumflýjanlegt til þess að koma hitaveitunni þar í gott lag að leggja þar í all kostnaðarsamar framkvæmdir. Ábyrgð hefur áður verið heimiluð í þessu sambandi, en er nú nokkuð hækkuð, en miðað við sama hlutfall og áður hefur verið samþ. af Alþingi í fjárl. að miða við. Þá er hér 25. brtt. um að ábyrgjast allt að ½ millj. kr. lán fyrir Ferðaskrifstofu ríkisins til að bæta gistiaðstöðu í landinu. Það þarf naumast að rekja það, hversu mikið vandamál er hér varðandi gistingu fyrir ferðamenn og í sambandi við þær tilraunir, sem gerðar hafa verið til að fá erlent ferðafólk til landsins, hefur að sjálfsögðu mjög mikið skort á þessar nauðsynlegu forsendur þess, að hægt væri að fá slíkt ferðafólk og það er, að það væri hægt að hafa fyrir það hér eitthvert húsrými. Enn fremur hefur ferðaskrifstofan áhuga á því að efla og auka orlofsferðir innanlands og í sambandi við þetta hvort tveggja hafa verið uppi fyrirætlanir um að fá til afnota skóla að sumrinu. En í sambandi við það allt saman þarf að gera ýmsar ráðstafanir, sem hafa í för með sér töluverðan kostnað og er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast ½ millj. kr. lán fyrir ferðaskrifstofuna, ef henni tekst að fá slíkt lán til þess að bæta gistiaðstöðu. Áður hafa verið samþykktar og nú er í fjárlagafrv. lagt til að veita ýmsar heimildir til undanþágu á aðflutningsgjöldum af bifreiðum til ýmissa sérstakra þarfa, einkum líknarstofnana, Rauða krossins og annarra slíkra stofnana og er hér lagt til, að Styrktarfélagi lamaðra og fatlaðra verði einnig veitt slíkt leyfi fyrir bifreið, sem sérstaklega verði notuð til starfsemi þeirrar stofnunar. En þannig er háttað, að það verður að sækja hin fötluðu börn og flytja þau heim á vegum stofnunarinnar og til þess að geta innt það af hendi er nauðsynlegt fyrir hana að eignast nýja bifreið. Það þykir rétt, þar sem hér er um beinlínis slíkt mál að ræða, sem ekki ætti að geta skapað hættulegt fordæmi, að verða við þessari ósk um það, að þessi aðflutningsgjöld verði gefin eftir. Öllum hv. þm. er kunnugt um það hörmulega slys, sem varð, þegar vitaskipið Hermóður fórst. Það er augljóst, að það verður að hefjast handa um að koma upp nýju vitaskipi og það er því flutt hér till. um það, að ríkisstj. verði heimilað að hefjast handa um framkvæmdir í því sambandi og þá jafnframt gert ráð fyrir því, að vitaskipið verði þannig úr garði gert, að það geti samtímis því hlutverki sínu haft einnig á höndum landhelgisgæzlu og sinnt björgunarstörfum. Á undanförnum þingum hefur nokkuð verið rætt um nauðsyn þess að koma hér upp sérstakri umferðarmiðstöð í Reykjavík vegna stóraukinna bifreiðaflutninga á landi ýmissa sérleyfishafa, sem flytja vörur til og frá Reykjavík og til margra annarra staða landsins. Til þess að koma þessari stöð upp hefur skort fé. Það er gert ráð fyrir því í lögunum um sérleyfisgjald af bifreiðum, að þeim sjóði verði raunverulega fyrst og fremst varið til þess að koma upp umferðarmiðstöðvum. Reyndin hefur hins vegar orðið sú um margra ára bil, að þá hefur sjóði þessum verið eytt eða verið ætlunin að eyða honum til þess að greiða rekstrarhalla Ferðaskrifstofu ríkisins með skírskotun til sérstakrar heimildar í lögum um ferðaskrifstofu um þetta efni, breytingu, sem gerð var á þeim lögum 1947. Það hefur hins vegar farið svo, enda þótt það hafi verið samþykkt af Alþingi, að þessi halli yrði greiddur af sérleyfisgjaldinu, að það hefur nú um margra ára bil ekki verið greitt úr sérleyfisgjaldasjóðnum, þannig að kröfu ríkissjóðs um endurgreiðslu á þessu gjaldi hefur ekki verið sinnt og það er því enn þá óafgert mál, hvernig um þessa fjárkröfu verður. Um síðustu áramót námu þessar vangreiddu skuldakröfur ríkissjóðs rúmlega 1.7 millj. kr. Það er nú till. hér flutt af fjvn. um það, að ríkisstj. verði heimilað að endurkrefja ekki sérleyfissjóð um rekstrarhalla ferðaskrifstofunnar á þessum árum. Ríkissjóður hefur þegar lagt út þetta fé, þannig að hér er ekki um nein ný útgjöld fyrir hann að ræða, heldur aðeins um það að ræða, að heimilað verði að falla frá þessari endurkröfu á sérleyfissjóðinn, þannig að hér fáist töluverð upphæð til þess að hefjast handa um byggingu hinnar nauðsynlegu umferðarmiðstöðvar. Í fjárlfrv. nú er að vísu gert ráð fyrir því, að rekstrarhalli ársins í ár verði greiddur úr sérleyfissjóði og það er ekki gerð till. um að breyta því í þetta sinn. En með því að samþykkja þessa heimild fengjust sem sagt rúmlega 1.7 millj. kr. til ráðstöfunar í þessu skyni. Um allmargra ára bil hefur verið unnið að því að athuga möguleika á því að koma hér upp saltverksmiðju og til þess að vinna ýmis önnur efni úr sjó. Nú hefur komizt aukinn skriður á þetta mál og það hefur fengizt loforð fyrir nokkurri fjárveitingu erlendis frá til tækniaðstoðar til þess að ljúka athugunum á þessu máli. En til þess að það verði auðið, er nauðsynlegt að inna af hendi ýmsar athuganir einnig hér af hálfu Íslendinga, sem ekki fæst fé af þessari fjárveitingu til og er talið, að sá kostnaður geti orðið allt að 200 þús. kr. Nú er ekki vitað fyrir víst, hvort þetta fellur á, á þessu ári eða hvort það verður aðeins hluti þess, sem þá þarf að greiða og með hliðsjón af því hefur þótt rétt að setja þetta á heimildagrein. Hins vegar er tvímælalaus nauðsyn að fá endanlega úr því skorið, hvort hagkvæmt sé að reisa þessa saltverksmiðju hér eða ekki. Þá eru hér tveir liðir, þar sem um er að ræða ábyrgð vegna kaupa á fiskiskipum. Annar liðurinn er þess efnis að heimila ríkisstj. að ábyrgjast allt að 85% af andvirði þriggja 250 tonna fiskiskipa. Mönnum kann að þykja þetta nokkuð óljóst orðað, en til frekari skýringar skal ég taka fram, að það hafa verið uppi ráðagerðir um það í fyrrv. ríkisstj. að semja um smíði á þremur skipum 250 tonna til viðbótar þeim tólf skipum, sem samið var um smíði á í Austur-Þýzkalandi. Af þessum samningum varð ekki. Hins vegar hefur ákveðnum aðilum verið gefinn mikill ádráttur eða raunverulega loforð um það, að þeir skyldu fá umrædd skip til ráðstöfunar. Það er ekki enn þá afgert, hvað gert verður í þessu efni, en með hliðsjón af því, að ef til þess kæmi, að ráðizt yrði í að kaupa slík skip, hvort sem þau verða nú keypt á þessum stað eða annars staðar, þá þykir nauðsynlegt, að ríkisstj. hafi heimild til þess að ábyrgjast andvirði þessara skipa allt að 85%, á hliðstæðan hátt og sú aðstoð var, sem veitt var kaupendum hinna tólf austur-þýzku skipa. Hitt málið er um það að veita hlutafélagi í Hafnarfirði ríkisábyrgð vegna kaupa á togara frá Vestur-Þýzkalandi og nemi sú ábyrgð allt að 80% af kaupverði skipsins. Það mun ætlun þessa aðila að kaupa þar togara, sem er nokkurra ára gamall, enda er verð togarans það lágt, að það gefur auga leið, að þar er ekki um nýtt skip að ræða. En það þykir rétt að verða við ósk um það að greiða fyrir innflutningi á þessu skipi á þennan hátt, sem hér er lagt til. Hér hafa oft verið til umr. ýmsar till. í sambandi við að koma upp vistheimili fyrir stúlkur. Það hefur verið komið upp slíku vistheimili vestur í Breiðuvík fyrir drengi og það hefur verið af mörgum aðilum mikill áhugi sýndur á því að koma upp slíku vistheimili fyrir stúlkur, enda er beinlínis gert ráð fyrir því í lögum, að því verði komið upp. Hefur dregizt mikið og allt of mikið að koma þessu heimili upp. Við 2. umr. fjárlfrv. flutti hv. 8. þm. Reykv. (RH) brtt. þess efnis, að varið yrði 300 þús. kr. til þess að hefja byggingu slíks hælis. Með hliðsjón af þeirri till. var þetta mál tekið til athugunar í fjvn. og um það rætt við viðkomandi ráðh. Sérstök n. hefur starfað að því að undanförnu að gera till. um, hvaða staður skuli valinn fyrir slíkt heimili og það liggur fyrir þegar nál. frá þeirri n. Till. hafa hins vegar ekki eða áætlanir verið gerðar á vegum rn. um það að stofnsetja slíkt heimili eða hvar það skuli staðsett. En þrátt fyrir það þykir með hliðsjón af mikilvægi þessa máls nauðsynlegt, að eitthvert fé sé til ráðstöfunar, ef hægt væri á þessu ári að hefjast handa um að leysa þetta mikla vandamál, sem þarna er við að stríða. Því þótti rétt að veita í heimildagrein ríkisstj. heimild til þess að greiða allt að 200 þús. kr. í þessu skyni, til þess að ekki þyrfti alger fjárskortur að verða því til hindrunar, að hægt væri að hefjast handa um lausn málsins. Till. er þannig orðuð, eins og hv. þm. sjá, að það er gert ráð fyrir því, að annaðhvort verði slík stofnun á vegum ríkisins eða í samvinnu við félagssamtök, og ástæðan til þessa orðalags er sú, að það þykir vera sjálfsagt að athuga, hvort einhver menningarsamtök vildu ekki þarna gjarnan ljá sitt lið og spurning, hvort það væri ekki miklu heppilegra í sambandi við starfsemi sem þessa, að það væru einhver sérstök áhugasamtök, sem að henni stæðu, heldur en það væri beinlínis ríkisstofnun með launuðu starfsliði, sem þar væri ráðið, til þess sem hverjir aðrir starfsmenn að gæta sinna skylduverka, því að sannleikurinn er sá, að hér er um mjög viðkvæmt mál að ræða og veltur á miklu, að þeir, sem til þess veljast að vinna að þessum málum og við þetta heimili, leiðist til þess starfs af brennandi áhuga, en ekki af því einu saman að fá þarna launað starf. Þá er loks 8. liður á þskj. 448 um að taka allt að 3 millj, kr. lán vegna aukningar á húsnæði ríkisspítalanna. Í fjárl. s. l. árs var heimild um 5 millj. kr. lántöku í þessu skyni. Það lán mun ekki hafa verið tekið að fullu, en það þykir nauðsynlegt í ár að hafa þessa heimild. Þarna er um mikla nauðsyn að ræða að ýta áleiðis hinni miklu byggingu landsspítalans og það þykja líkur til þess, að það sé hægt að fá lán til þeirra framkvæmda. En til þess að svo megi verða, þarf að sjálfsögðu að vera heimild til þess að taka lánið. Þá er enn fremur ein heimildartill., sem ekki hefur verið útbýtt, en ég vildi leyfa mér samt að mæla hér fyrir. Hún er um það, að ríkisstj. verði heimilað að ganga í ábyrgð fyrir allt að 3.5 millj. kr. láni vegna kaupa á borvindu til notkunar við hinn mikla gufubor ríkisins og Reykjavíkurbæjar. Það var skýrt hér frá því við 2. umr. málsins, að það hefðu komið fram óskir frá stjórn þessa jarðbors um, að það yrði lagt fram fé í þessu skyni, til að kaupa þessa borvindu. Hér er tvímælalaust um mikið nauðsynjamál að ræða. Þessi bor hefur gefið mjög góða raun, en með því að fá þetta tæki er hægt að bora miklum mun dýpra og mikil ástæða er til að halda, að það geti haft mjög mikla þýðingu. Hér er um það að ræða að veita ríkisstj. heimild til að ábyrgjast erlent lán, sem gert er ráð fyrir að fáist til kaupa á þessu tæki. Ég hef þá gert grein fyrir þeim till., sem n. sameiginlega stendur að, en vil þá víkja að till. þeim, sem eru á þskj. 447 og fluttar eru af 1. minni hl. fjvn. Þessar till. varða allar nema ein tekjuhlið fjárlfrv., en þessi eina till., sem ég vil þá fyrst minnast á, er síðasta till. á því þskj., um það, að verja megi af framlagi á 19. gr. til útflutningssjóðs fé til þess að koma í veg fyrir verðhækkun erlends áburðar vegna efnahagsráðstafananna á s. l. ári umfram þá verðhækkun, sem orðið hefur á innlendum áburði. Svo sem hv. þm. er kunnugt, hefur hér legið fyrir Alþingi þáltill. um þetta efni frá tveimur hv. þm., 1. þm. Rang. (IngJ) og 2. þm. Skagf. (JS), og er með þessari till. komið allmjög til móts við þá till. Þegar efnahagsráðstafanirnar gengu í gildi á s. l. ári, var búið að flytja inn allan þann áburð, sem notaður var á því ári, og yfirfærslugjaldið á áburði hefur því ekki komið til með að verka fyrr, en nú á þessu ári, á þau áburðarkaup, sem bændur gera nú í vor. Það hefur því ekki komið til að verka inn í verðlagið fyrr en nú og sú verðhækkun hlyti að koma fram við verðlagningu landbúnaðarvara í haust. Það er með hliðsjón af nauðsyn þess að koma í veg fyrir þessi verðhækkunaráhrif, sem þessi till. er flutt og lagt til, að þessi heimild verði veitt til þess að koma í veg fyrir verðhækkun áburðarins. Það hefur hins vegar gerzt nú, að nokkur verðhækkun hefur orðið á áburði frá áburðarverksmiðjunni og það þykir eðlilegt, að hliðstæð verðhækkun komi einnig til greina á erlenda áburðinum, þannig að þessi niðurgreiðsla á verðinu nái ekki lengra en svo, að hún nægi til þess að koma í veg fyrir verðhækkun umfram þá verðhækkun, sem orðið hefur á hinum innlenda áburði. Það er gert ráð fyrir því, að þetta kunni að kosta ríkissjóð um 3½ millj. kr. á þessu ári og þar sem það er talið vafasamt, hvort heimildir til niðurgreiðslu, sem veittar eru í l. um útflutningssjóð, nái til þeirrar niðurgreiðslu, sem hér er gert ráð fyrir, þá þótti rétt að flytja um það sérstaka till. og þar sem að sjálfsögðu er ekki hægt að ákveða með fjárlögum, hvaða niðurgreiðslur verði inntar af hendi af fé útflutningssjóðsins sjálfs, þá þótti rétt að gera ráð fyrir því, að þetta fé yrði tekið af þeirri fjárveitingu, sem í fjárlögunum sjálfum, er ætlazt til að renni til þess að standa straum af útgjöldum útflutningssjóðsins. Hinar till., sem um ræðir á þessu þskj., varða allar tekjuhlið fjárlaganna og með þeim er gert ráð fyrir því, að hægt sé að afgreiða fjárlögin greiðsluhallalaus. Þegar gerð var grein fyrir þessu máli við 2. umr. fjárlagafrv., var frá því skýrt, að í sambandi við lögin um útflutningssjóð væri ætlunin að leggja til, að hækkað væri leyfisgjald af innfluttum bifreiðum, þ. e. a. s. fyrst og fremst bifreiðum, sem veitt væri leyfi fyrir án gjaldeyris og enn fremur aukinn nokkuð innflutningur slíkra bifreiða og var gert ráð fyrir því, að með þessu mundu útflutningssjóði skapast 25 millj. kr. nýjar tekjur. Nú hefur sú breyting á þessu orðið, að gert er ráð fyrir því, að auk þess að hækkað verði leyfisgjald af gjaldeyrislausum bifreiðum úr 160% í 300%, þá verði innflutningsgjald af öðrum þeim bifreiðum, sem nú eru greidd leyfisgjöld af, hækkuð úr 160% í 250% og þá enn fremur aukinn nokkuð innflutningur leyfisbifreiða, þannig að áætlunin er við það miðuð, að 100 bílleyfum fleira verði veitt á þessu ári fyrir slíkum bifreiðum. Reiknað hefur verið út, að þessi gjöld muni veita útflutningssjóði auknar tekjur af leyfisgjöldum, sem nemi 30.4 millj. kr. En auk þess sem þetta veitir útflutningssjóði slíkar auknar tekjur, þá veldur hinn aukni bifreiðainnflutningur því að sjálfsögðu, að ríkissjóði bætast tekjur vegna verðtolls og söluskatts og þess 35% leyfisgjalds, sem rennur í ríkissjóðinn. Og það er gert ráð fyrir því, miðað við þá innflutningsáætlun, sem gerð hefur verið um bílainnflutning á þessu ári, að þessar tekjur nemi 9.1 millj. kr. Samtals mundi því tekjuauki vegna þessa bifreiðainnflutnings og hækkunar leyfisgjalds af bifreiðum nema 39.5 millj. kr. Áður hefur verið reiknað með 25 millj. kr. tekjuauka af þessum sökum og verður þá útkoman sú, að enn hefur ekki verið áætlað fyrir 14.5 millj. kr. tekjuauka, sem þessi innflutningur á að gefa og till. þær, sem fluttar eru á þskj. 447, gera ráð fyrir því, að liðirnir verðtollur, söluskattur og leyfisgjald verði hækkaðir sem nemur þessum fjárhæðum, þ. e. a. s. þeim fjárhæðum, sem í ríkissjóðinn eiga að renna, umræddri 9.1 millj. kr. Þá er jafnframt gert ráð fyrir því, að óviss útgjöld, sem í fjárlagafrv. eru 6.5 millj. kr., verði lækkuð niður í 5 millj, kr. Þarna er raunverulega aðeins um lið að ræða til þess að mæta umframgreiðslum og mundu þá verða til að mæta umframgreiðslunum 20 millj. kr. til ráðstöfunar. Það er, eins og áður hefur verið sagt, ekki há fjárhæð. En það verður að sjálfsögðu að miða við það, að mjög strangt aðhald verði varðandi umframgreiðslur á árinu og umframgreiðslur alls ekki af hendi inntar, nema óumflýjanlegt sé með öllu. Þá er tekin upp, sem jafngildir að sjálfsögðu tekjuöflun, aftur till. um það, að niður verði felld ½ millj. kr. útgjöld vegna orlofslaganna. Frv. um það efni hefur verið útbýtt hér í dag, en till. var tekin aftur við 2. umr. með hliðsjón af því, að frv. lá þá ekki fyrir. Þá er enn fremur lagt til, að í stað þess, eins og við 2. umr. var lagt til, að fella niður fjárveitingu til iðnskóla í Reykjavík, þá verði sú fjárveiting lækkuð um helming eða 250 þús. kr. með hliðsjón af nýjum upplýsingum, sem komið hafa fram í því efni, og ættu þá að vera þar til ráðstöfunar á þessu ári þær 620 þús. kr., sem ekki hafa enn komið til greiðslu, en veittar voru á undanförnum árum, og auk þess þær 250 þús. kr., sem veittar yrðu á þessu ári, og ætti það að vera mjög viðunandi fjárhæð, miðað við þær framkvæmdir, sem gera má ráð fyrir að verði á árinu í ár. Miðað við þessar till. allar, sem ég hef hér gert ráð fyrir og verði þær útgjaldatill. samþykktar, sem n. öll stendur að og auk þess 8. till. á þskj. 447 um niðurgreiðslu á áburði, þá eiga fjárl. að vera greiðsluhallalaus. Það er að vísu ekki há upphæð, enda hefur það ekki verið venja á undanförnum árum, að það væri há upphæð, sem þar væri um að ræða, en mér telst svo til, að greiðsluafgangur sé þá rúmar 100 þús. kr. Ég á þá eftir að gera grein fyrir einni till., sem flutt er af 1. minni hl. n., en hún er um að heimila ríkisstj. að taka erlent lán allt að 6 millj. dollara, og skuli af þessum láni endurlánaðar vissar fjárhæðir, þannig að raforkusjóði verði lánaðar 45 millj. kr., ræktunarsjóði verði lánaðar 25 millj. kr. og til hafnarframkvæmda verði varið 28 millj. kr. Samtals er hér um að ræða að endurlána 98 millj. kr. og er þá ekki gert ráð fyrir, að ákvörðun sé á þessu stigi tekin varðandi ráðstöfun yfirfærslugjalds af þessu fé, sem nemur rúmum 50 millj. kr. Það hefur áður verið hér í umr., m. a. við 2. umr. fjárlagafrv., gerð grein fyrir því, hvaða lán hér væri um að ræða. Þetta er lán, sem alllengi hefur verið unnið að útvegun á í Bandaríkjunum og var þá þar frá því skýrt, að áður en lokið yrði afgreiðslu fjárlaga, mundi verða leitað heimildar til þess að taka umrætt lán og jafnframt leitað samþykktar Alþingis á því, hvernig láninu skuli skipt. Þegar samþykkt var hér að taka út úr fjárlagafrv. 10 millj. kr. til nýrra raforkuframkvæmda, var því jafnframt yfir lýst, að þessi ráðstöfun ætti ekki að verða þess valdandi, að tefðist framkvæmd 10 ára áætlunarinnar um rafvæðingu landsins og yrði séð fyrir lánsfé, til þess að auðið væri að standa við þá áætlun. Það er augljóst, miðað við þá endurskoðun, sem nú hefur verið gerð á rafvæðingaráætluninni, að með því fé, sem hér er gert ráð fyrir að endurlánað verði til raforkuframkvæmdanna, er hægt að standa straum af kostnaði við þann lið áætlunarinnar, sem fellur á þetta ár og þessi nýja áætlun er við það miðuð, að auðið verði að ljúka 10 ára áætluninni á tilsettum tíma. Það hefur ekki enn þá verið gengið endanlega frá þessari endurskoðuðu áætlun, en hins vegar liggur fyrir í stórum dráttum, hvernig yfirstjórn raforkumálanna telur æskilegt að þessi endurskoðaða áætlun verði. Og eins og ég áðan sagði, þá er endurskoðunin miðuð við það sjónarmið, að ekki sé dregið úr þeirri þjónustu, sem veita átti landsmönnum samkvæmt 10 ára áætluninni. En þessi endurskoðun hins vegar hefur leitt af sér það, sem má telja óvenjulegt hér, að það er talið, að hægt sé að veita þessa þjónustu með miklu minni tilkostnaði, en hefði orðið, ef átt hefði að framkvæma 10 ára áætlunina eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Og það er talið, að þessi nýja áætlun geti minnkað tilkostnað við lokaframkvæmd 10 ára áætlunarinnar, sem nú er, - en það tímabil er nú hálfnað, - um 88 millj. kr. Og ekki aðeins fæst þessi árangur, að það sparast þarna 88 millj. í stofnkostnaði, heldur jafnframt mun þessi breyting leiða það af sér, að rekstrarafkoma rafmagnsveitna ríkisins á þeim árum, sem eftir eru af 5 ára tímabilinu, mun batna sem svarar 25 millj. kr. Nú er, eins og menn vita, geysilegur halli á rekstri rafmagnsveitnanna, þannig að rekstrarhalli á árinu 1959 er áætlaður 13 millj, kr. og er að sjálfsögðu mjög geigvænlegt, að svo mikil fjárveiting skuli fara til þess eins að greiða halla af rekstrinum. En miðað við þessa endurnýjuðu og endurskoðuðu áætlun er gert ráð fyrir, að rekstrarhallinn verði horfinn á árinu 1962 og er hér að sjálfsögðu um geysiveigamikið atriði að ræða fyrir allt það fólk í landinu, sem raforku notar, því að að sjálfsögðu er ekki hægt í framtíðinni að leysa greiðslu þessa rekstrarhalla með lánum, heldur yrði auðvitað að stórhækka rafmagnsverðið til þess að mæta þessum aukna kostnaði. Það er að vísu gert ráð fyrir, að nokkur hækkun verði á rafmagnsverði í tveimur áföngum, en sú hækkun er hverfandi á móts við þá miklu hækkun, sem orðið hefði að gera til þess að mæta þessum geysilega halla, sem ella hefði orðið. Ég skal ekki, nema tilefni gefist til, fara að rekja í einstökum atriðum þær tölur, sem fyrir liggja í sambandi við þessa nýju áætlun, en get aðeins getið þess, að samkvæmt eldri áætluninni var gert ráð fyrir, að á þessu tímabili mundi raforkumagn aukast alls í raforkustöðvum, dísilstöðvum og vatnsaflsstöðvum um 6.100 kw., en samkvæmt hinni nýju áætlun er gert ráð fyrir, að aukningin verði 10.100 kw. Ástæðan til þess, að kostnaður hefur svona mjög minnkað í þessari síðari áætlun, er fyrst og fremst sú, að það er gert ráð fyrir að leggja ekki nú á næstu árum hinar óhagstæðustu stofnlínur til ýmissa staða, heldur verði komið þar upp dísilstöðvum eða þær auknar að afli, þannig að þær geti veitt á þessum stöðum sömu þjónustu og þessar stofnæðar hefðu gert. Það kemur svo að sjálfsögðu síðar til athugunar, þegar raforkuneyzla vex, að leggja þessar stofnlínur, en almenning skiptir það vitanlega engu máli, frá hvernig stöðvum hann fær sína raforku, ef rafmagnsverðið verður það sama. Og það er gert ráð fyrir um þær dísilstöðvar, sem rafmagnsveitur ríkisins reka, að orkusala frá þeim til neytenda sé ekki kostnaðarmeiri. en frá dreifiveitum vatnsaflsstöðvanna. Miðað við þessa endurskoðuðu áætlun, sem eins og ég áðan sagði er byggð á því að veita fullkomlega þá þjónustu, sem gert var ráð fyrir í 10 ára áætluninni, þá er séð fyrir því fjármagni, sem þarf í ár til þess að framkvæma það, sem samkvæmt áætluninni er gert ráð fyrir að framkvæmt verði á þessu ári. Ég get skýrt frá því hér, að um síðustu áramót hefði átt að vera búið að ljúka lagningu á 55% af þeim býlum, sem eiga að fá rafmagn samkv. 10 ára áætluninni. Að vísu er þessi tala í reyndinni nokkru lægri, vegna þess að á s. l. ári varð mjög mikill samdráttur í sambandi við lagningu héraðsveitna. Fyrstu árin var framkvæmd dreifiveitna út um sveitir hraðari, en gert var ráð fyrir í 10 ára áætluninni. Hins vegar hefur nú síðustu árin dregið mjög úr þessu, einkum á síðasta ári, því að þá var mjög verulegum hluta af þeim framkvæmdum, sem þá átti að vinna að, frestað til ársins í ár, eða rúmlega 12 millj. kr. og var þannig ástatt um síðustu áramót, að eftir var að leggja 17 línur af þeim línum, sem leggja átti á árunum 1957 og 1958. Þessi mikli samdráttur í framkvæmdum á þessum tveimur árum varðandi framkvæmd áætlunarinnar veldur því að sjálfsögðu, að það eru stórar fjárhæðir, sem verður nú að sjá fyrir til þess að ljúka þessum framkvæmdum. Samkvæmt hinni endurskoðuðu áætlun er hins vegar gert ráð fyrir því, að lokið verði lagningu allra þessara lína, sem í áætluninni eru, á þeim 5 árum, sem eftir eru af tímabilinu. - Þetta er það atriði, sem varðar raforkuframkvæmdirnar. Um ræktunarsjóðinn er það að segja, að það hefur verið mikið vandamál á hverju ári að undanförnu að leysa fjárþörf hans og það er að sjálfsögðu þar við sama viðfangsefnið að glíma og verið hefur undanfarin ár og er nú lagt til, að 25 millj. kr. af þessari fjárhæð verði varið til þessa sjóðs. Það hefur valdið bæði ræktunarsjóði og byggingarsjóði geysilegum erfiðleikum yfirfærslugjald það, sem samþykkt var á s. l. ári, vegna þess, hve mikið af lánum þessara sjóða er í erlendri mynt og að sjálfsögðu verður að fara í það svo varlega sem nokkur kostur er á að taka erlend lán til þessara stofnlánasjóða, vegna þess að þeir geta ekki lánað aftur með gengisábyrgð og mér skilst eftir þeim upplýsingum, sem ég hef um það, að það skipti mörgum milljónatugum í aukin útgjöld fyrir þessa sjóði það yfirfærslugjald, sem lagðist á þessi lán á s. l. ári. Ég hef ekki fyrir mér hér tölur varðandi afkomu þessara sjóða nú og geri ráð fyrir, að það verði upplýst af hæstv. ríkisstj., ef óskað verður nánari upplýsinga um það efni. Þá er 3. liðurinn, sem er til hafnarframkvæmda. Það hefur mörg undanfarin ár verið talað um hina miklu nauðsyn þess að fá lán til hafnargerða. Það hefur hins vegar ekkert slíkt lán verið tekið og er það því fyrst nú, sem horfur sýnast á því, að hægt verði að fá lán til þessara mikilvægu framkvæmda. Hér er að vísu ekki gert ráð fyrir, að það verði hærri upphæð en 28 millj. kr., sem til þeirra framkvæmda renni af þessu fé. En það eru, eins og ég áðan gat um, engar ákvarðanir enn um það teknar, hvernig ráðstafað verði yfirfærslugjaldinu, sem nemur rúmum 50 millj. kr., og munu gerðar um það till. síðar eða áður, en því fé verður endanlega ráðstafað. Það er gert ráð fyrir því í till. þessari, að n. sú, sem samþykkt hefur verið við 2. umr. að skuli annast ráðstöfun atvinnuaukningarfjár, hafi einnig með að gera skiptingu á þessu lánsfé milli einstakra hafna. Hinar fjárhæðirnar tvær, til ræktunarsjóðs og raforkusjóðs, ganga að sjálfsögðu eftir eðlilegum og föstum leiðum. En hér er um alveg nýtt fyrirbrigði að ræða, þar sem um er að ræða lán til margra liða, þar sem um hafnarframkvæmdir er að ræða, og fyrir hendi eru ekki neinar fastar reglur til þess að ráðstafa slíku fé, svo sem er, þar sem gerð hefur verið sérstök rafvæðingaráætlun og í annan stað fastar reglur, sem gilda um lán úr ræktunarsjóði. Það þykir því eðlilegt, að það séu sett sérstök fyrirmæli um það, hver skuli annast skiptingu á þessu tiltekna fé. Ég hef þá, herra forseti, í stórum dráttum gert grein fyrir þeim till. annars vegar, sem fjvn. öll stendur a, og hins vegar þeim till., sem 1. minni hl. n. flytur á sérstökum þskj. og eiga, eins og ég áðan gat um, að geta tryggt það, að fjárl. geti orðið nú afgreidd greiðsluhallalaus, en þó að sjálfsögðu með þeim fyrirvara, að ekki verði samþykktar hér við þessa umr. nýjar útgjaldatill., nema þá hv. þm. sjái jafnframt fyrir því að gera ráð fyrir nýrri tekjuöflun þar á móti, þar sem með þessum till., sem hér liggja fyrir, er ekki gert ráð fyrir neinum teljandi greiðsluafgangi.



Herra forseti. Áður en ég vík að þeim till., sem ég geri hér sem 2. minni hl. fjvn., vil ég aðeins minnast á tvær till., sem ég ásamt hv. þm. Vestm. (JJós) flyt og prentaðar eru á þskj. 449. Þar er í fyrsta lagi gerð till. um það, að til Björgunarfélags Vestmannaeyja verði greiddar 200 þús. kr. úr ríkissjóði til kaupa á björgunartækjum. Félag þetta er elzt þeirra félaga, sem starfa í þess grein, var á sínum tíma komið á fót af mjög knýjandi þörf fyrir rúmlega 40 árum og vann þrekvirki á sinni tíð með því að koma af stað almennri gæzlu á sjó hér við land, bæði til björgunar og landhelgisvörzlu og er raunar foreldri að landhelgisgæzlunni íslenzku. En það var einmitt þetta félag, sem á sínum tíma keypti þann elzta Þór, sem hingað kom til björgunarstarfa og landhelgisvörzlu. Félag þetta hefur starfað jafnan síðan og hefur að vísu létt verulega á störfum þess við það, að ríkissjóður hefur almennt tekið við þeim störfum, sem félagið annaðist eitt og nær óstutt í upphafi. Nú hagar því hins vegar þannig til, að á þetta félag hlýtur að falla aukin ábyrgð af björgunarstörfum við Eyjar, en þar er, svo sem menn vita, mestur fjöldi fiskiskipa á fiskislóðum um vetrarvertíð, en við útfærslu landhelginnar hefur af eðlilegum ástæðum svo farið, að landhelgisgæzlan, sem tiltækust hefur jafnan verið til björgunarstarfa fyrir fiskibátana, rekur sína starfsemi miklum mun fjær landi nú en áður var. Samtímis þessu hefur svo þróunin orðið sú, að við hliðina á útgerð stórra vélbáta, sem veiða í net, hefur vaxið upp verulegur fiskiskipastóll smæstu báta og eru þeir gerðir út til veiða með handfæri og skapast af þessu nokkurt bil á milli þess, sem landhelgisgæzlan getur með góðu móti séð yfir og hinnar grynnstu slóðar, þar sem hin minnstu fiskiskip stunda veiðar sínar. Björgunarfélag Vestmannaeyja er æði oft beðið um aðstoð, sem það í mörgum tilfellum á feikilega óhægt með að veita, sökum þess að það hefur ekki skipakost til þess að annast þessa björgunarstarfsemi, eins og nú er komið. Hins vegar hefur Björgunarfélagið nú gert samninga við Vestmannaeyjahöfn um, að væntanlegur bátur, sem annast á hafnsögumannaflutning og önnur nauðsynleg störf fyrir Vestmannaeyjahöfn, verði búinn, - þ. e. a. s. Björgunarfélag Vestmannaeyja búi hann nýtízku björgunartækjum og geri sérstakan samning við hafnarsjóð, sem annars er ætlað að reki þann bát, um, að hann skuli annast björgunarstörf og Björgunarfélag Vestmannaeyja hafi forgangsafnot af honum til slíkra starfa. Hyggst félagið kaupa fullkominn björgunarútbúnað til þess að setja í bát þennan og hefur af þeim sökum beðið um þennan styrk. Þess má geta, að hv. samflm. minn að þessari till., þm. Vestm., er einn af forgöngumönnum að stofnun þessa félags og hefur jafnan fylgzt með störfum þess síðan og geri ég þess vegna ráð fyrir því, að það gegni ekki síður því máli um hann en mig, að fátt sé ömurlegra, en að horfa upp á það, að ekki sé gert allt, sem í mannlegu valdi stendur, til þess að vernda öryggi þeirra sjómanna, sem öll þjóðin byggir öðrum mönnum fremur afkomu sína á. Þá höfum við einnig gert till. um það á sama þskj., að hækkað verði framlag til Vestmannaeyjaflugvallar. Ég gerði upprunalega þá till., að til hans yrðu veittar 1.5 millj. kr., og gerði þá grein fyrir því sérstaklega, að þó að völlur þessi sé nú að verða um það bil 12 ára gamall í notkun, þá er þetta aðeins ein braut og of stutt til þess, að aðrar flugvélar en smæstu flugvélar, sem tíðkast í farþegafluginu, geti lent þar. Það er hálfgerð við hann viðbót, sem mundi, ef við hana væri lokið, gera það mögulegt, að þar gætu setzt stærri flugvélar og með því að nú er mjög þröngt um flugvélakost í innanlandsflugi, þá mundi það mjög bæta úr þörfinni, ef hinar stærri flugvélar gætu setzt þarna, en það munar nú mjög litlu. Í öðru lagi er nauðsynlegt að lýsa þessa flugbraut, þannig að hægt sé að nota hana, þótt farið sé að rökkva, en svo er ekki nú. Enn fremur er það bráðnauðsynlegt á stað sem Vestmannaeyjum, sem ekki er í neinu sambandi við það stærsta samgöngukerfi, sem við hér í landi höfum, þ. e. a. s. þjóðvegakerfið, og er þess vegna mjög upp á flugsamgöngur kominn, að hann fái möguleika til þess að hafa sem allra öruggastar flugsamgöngur og því höfum við gert ráð fyrir því, að þegar á þessu ári yrði byrjað þar á gerð þverbrautar á þá braut sem fyrir er, þannig að flugvöllinn verði hægt að hagnýta, þótt ekki blási vindurinn nákvæmlega úr þeirri átt, sem hagkvæmast er fyrir þá flugbraut, sem nú er. Við höfum þess vegna gert till. um það, að framlag til þessa flugvallar verði jafnt því hæsta, sem tíðkast úti á landsbyggðinni, en til Ísafjarðarflugvallar hefur nú verið ákveðin 1 millj. og 200 þús. kr. fjárveiting og er það í alla staði eðlilegt og sanngjarnt. En við teljum, að það sé eðlilegt, að litið sé á Vestmannaeyjaflugvöll sem jafnnauðsynlegan Ísafjarðarflugvelli og ráðstafanir gerðar til þess að fullgera þá braut, sem fyrir er og hefja gerð nýrrar flugbrautar og höfum miðað okkar till. við það. Kem ég þá að þeim till., sem ég flyt sem 2. minni hl. í fjvn. Þær till. eru prentaðar á þskj. 450 og eru í rauninni ekki fjárhagslegs eðlis, þar eð þær taka ekki til neinna breytinga á þeim útgjöldum eða tekjum, sem frv. að öðru leyti gerir ráð fyrir. Við 2. umr. fjárlaganna gerði ég slíkar till., og með því að þær fengu ekki samþykki, hvorki þær till., sem vörðuðu útgjöld eða sparnað, þá hef ég ekki séð ástæðu til að flytja slíkar till. aftur. Mér þótti þá sem hv. meiri hl. Alþingis gengi nokkuð blint að því að fella allar till. nema þær, sem hann sjálfur hafði gert. Til dæmis um það, hversu langt var þar gengið í því að hlýða ekki á sjálfsagðar till., skal ég geta aðeins einnar till. Ég gerði tillögu um það, að framlag til útrýmingar refa og minka yrði lækkað um 1 millj. kr., en það er nú í frv. 2½ millj. Sú áætlunarupphæð var á sínum tíma gerð með tilliti til þess, að litið var svo á, að svo mikil væri veiði á þessum meindýrum, að ekki væri hægt að komast af með minna fé, en þetta með tilliti til allra þeirra veiðiverðlauna, sem gjalda yrði. Síðan hefur komið í ljós og var reyndar komið í ljós, þegar hæstv. Alþingi felldi mína tillögu, að verulegur hluti af þeim verðlaunum, sem greidd höfðu verið, voru alls ekki verðlaun fyrir veiði á dýrum, heldur verðlaun fyrir falsanir og sviksemi. En hv. meiri hl. Alþingis virðist ætla að halda fast við það eftir sem áður, að ætla fé til gjalda til verðlauna fyrir slíka sviksemi og er ófáanlegur til þess að breyta sínum áætlunum, þótt slíkar upplýsingar liggi fyrir. Þar af leiðandi sé ég ekki ástæðu til að gera neinar tillögur við þessa umr., en sá hv. meiri hl. Alþingis, sem svo fer að í sínum lagasamþykktum, verður þá auðvitað að bera ábyrgð á sínum gerðum. Síðari tillagan, sem ég hef gert á þskj. 450, er varðandi úthlutun á atvinnubótafé. Við 2. umr. var samþ., að til þess skyldi varið 10 millj. kr. og að 5 manna nefnd skyldi kosin með hlutfallskosningu í Sþ. til þess að úthluta fé þessu. Ég er samþykkur því, að nýr háttur sé upp tekinn á úthlutun þessa fjár, þannig að Alþingi hafi þar sjálft hönd í bagga um. En með tilliti til þeirrar reynslu, sem á hefur orðið á undanförnum árum við þessa úthlutun, þá vil ég einnig, að Alþingi taki ákvörðun um það, svo að ekki verði um villzt, að til þess sé ætlazt af hverjum þeim, sem kemur til með að úthluta þessu fé, að hann setji ekki nein héruð eða landssvæði í bann frá því að geta notið þessara framlaga og að eingöngu verði við úthlutunina tekið tillit til þess, hvar atvinnuþörfin er fyrir hendi eða hvar möguleikarnir eru til framleiðsluaukningarinnar, en ekki hins, hvort viðkomandi aðili, sem á að taka við þessu láni eða framlagi, sé búsettur á þessum staðnum eða hinum. Þess vegna hef ég hér flutt till. um það, að texti sá, sem þessi fjárveiting er tengd við, verði á þá leið, að allir umsækjendur skuli hafa jafnan rétt til þessa fjár, hvar sem þeir eru búsettir á landinu, aðeins eftir þörfum þeirra fyrir atvinnu og möguleikum þeirra til að auka framleiðsluna. Hin fyrri till., sem ég flyt á þessu sama þskj., er varðandi greiðsluna til útflutningssjóðs. Við 2. umr. fjárl. var að tillögu hv. 1. minni hl. fjvn. samþ. að leggja útflutningssjóði til úr ríkissjóði 154 millj. kr. Þetta framlag var miðað við lauslega fjárhagsáætlun fyrir útflutningssjóð, sem lögð hafði verið fyrir fjvn. Ég lýsti því við þá umr. yfir, að ég teldi, að sú áætlun til útflutningssjóðs væri öll hæpin og mundi ekki standast. Að sjálfsögðu tóku hv. stuðningsmenn ríkisstj. ekki tillit til þess, enda höfðu þeir sjálfir staðið að áætlunargerðinni og skal ég ekki orðlengja um það. Þó hygg ég, að enginn þeirra muni þá hafa viljað halda því fram, að útflutningssjóður mundi eiga nokkuð í afgang, þótt hann fengi þær tekjur allar og reglulega, sem þar voru áætlaðar. Nú kemur hins vegar í ljós, að þótt af hv. stjórnarstuðningsmönnum sé þessari áætlun nokkuð breytt og í samræmi við það gerð tillaga um dálitla lækkun á framlagi ríkissjóðs til útflutningssjóðs, þá eru samt sem áður ekki gerðar neinar ráðstafanir til þess, að útflutningssjóður geti raunverulega staðið í skilum og staðið við þær skuldbindingar, sem hann hefur að lögum. Þvert ofan í fullyrðingar hæstv. fjmrh. og blaðs hans, Alþýðublaðsins, um það, að þau leyfisgjöld, sem ætluð voru útflutningssjóði, kæmu eingöngu á þær bifreiðar, sem innflutningur er veittur á án gjaldeyrisleyfa, eru nú uppi áætlanir, eins og hv. talsmaður 1. minni hl. minntist á, um að þessar upphæðir verði allar hækkaðar nokkuð og gjöldin komi einnig á þá bila, sem veitt er bæði gjaldeyris- og innflutningsleyfi fyrir. Það er augljóst, að ef þessi áætlun yrði framkvæmd, sem mikill vafi leikur á og ég fyrir mitt leyti hef ekki trú á að verði framkvæmd, þá hefur útflutningssjóður enn skuldbindingar, sem hljóta að soga til sín allar þær tekjur, sem útflutningssjóði eru áætlaðar. Til viðbótar þessu er á þskj. 447, þ. e. a. s. meðal tillagna frá hv. 1. minni hl. fjvn., gert ráð fyrir, að ríkisstj. verði heimilað að verja einmitt af þeim tekjum, sem útflutningssjóður á að fá, fé til þess að koma í veg fyrir verðhækkun erlends áburðar vegna efnahagsráðstafana á s. l. ári umfram þá verðhækkun, sem orðið hefur á innlendum áburði. Það hefur ekki verið útskýrt hér, hversu miklum útgjöldum framkvæmd á þessari tillögu mundi valda. Hins vegar hefur verið í það vitnað, að þessi till. sé gerð til þess að koma verulega til móts við tillögur, sem hér hafa verið uppi um þetta efni frá hv. 1. þm. Rang. og fleirum, en sú till. var um að greiða niður áburð almennt, þannig að verðlag hans á þessu ári yrði ekki hærra, en það var á s. l. ári. Um þessa till. hefur fjvn. nokkuð fjallað og aflað sér nokkurra upplýsinga um hana. Og það er vert að upplýsa það hér, að samkv. þeim upplýsingum, sem fjvn. hefur fengið, mundi það kosta um 41 millj. kr. að greiða niður eitt vísitölustig með því að greiða niður áburð. Það er þess vegna sýnilegt, að ef sá er tilgangurinn að halda niðri vísitölunni með niðurgreiðslum á áburði, þá er valinn þar nokkurn veginn eins óhagkvæmur liður fyrir ríkissjóð eða fyrir útflutningssjóð og hægt er að velja, því að í fáu, ef nokkru, er vísitölustigið jafndýrt og í niðurgreiðslu á áburði. Mér telst svo til, að miðað við svipaðan innflutning áburðar og var í fyrra og þótt tekið sé tillit til þess, að innlendur áburður mun hafa hækkað í verði um nálægt 15%, þá mundu útgjöld ríkissjóðs eða útflutningssjóðs að samþykktri og framkvæmdri þessari till. verða um 5½ millj. kr., ef innflutningur áburðar yrði svipaður að magni og hann var á s. l. ári. Nú er hins vegar margt, sem bendir til þess, að innflutningur á áburði hljóti að verða nokkru meiri nú, en á s. l. ári, vegna þess að sökum rafmagnsskorts hefur áburðarverksmiðjan hér ekki getað afkastað eins miklu í framleiðslu sinni og áður og þótt hún kunni að eiga einhverjar birgðir frá fyrri tímum, þá held ég, að óvarlegt sé að áætla, að innflutningur á áburði muni ekki eitthvað vaxa á þessu ári. Ég sé þess vegna ekki hinn minnsta möguleika til þess, að hægt sé að auka á útgjöld útflutningssjóðs án þess að ætla honum nýja tekjustofna, nema því aðeins að það komi beinlínis niður á þeim skyldum, sem á útflutningssjóð hafa verið teknar. Mér er enda kunnugt um það, að útflutningssjóður er þegar kominn í nokkur vanskil. Það er farinn að myndast á hann hali, eins og það er oft kallað. Allan síðari hluta ársins 1958 stóð útflutningssjóður við hverja sína skuldbindingu og greiddi jafnan út á þeim tíma, sem lög um hann ákveða, en nú þegar eru greiðslur úr honum farnar að dragast. Bændur, sem eiga að fá niðurgreiðslur sínar á mjólk og aðrar búvörur, eru þegar farnir að bíða umfram eðlilegan tíma og umfram lögákveðinn tíma eftir sínum greiðslum. Útvegsmenn fá ekki heldur sínar greiðslur á réttum tíma og vanskil útflutningssjóðs munu, að því er ég bezt veit, þegar nema um 50 millj. kr. Það er þess vegna hreinlega að svíkjast undan skyldum við útflutningssjóð að hlaða á hann frekari skyldum án þess að sjá honum jafnframt fyrir auknum tekjustofnum til þess að standa við þær. Það er í rauninni að láta hið opinbera komast í vanskil við framleiðslustéttir þjóðfélagsins, ef á hér að bæta enn ofan á útflutningssjóð án þess að afla honum nokkurra tekna. Við allt þetta bætist svo það, að ekki er annað sýnilegt, en hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsmenn láti sér fullkomlega detta í hug, að þótt samþykktar séu til handa útflutningssjóði greiðslur úr ríkissjóði, þá verði greiðslurnar dregnar máske fram á eða fram yfir síðasta dag ársins, þannig að allar þær greiðslur, sem útflutningssjóður á að fá, eða stór hluti þeirra hljóti að verða um verulegt skeið utan hans vörzlu og þá auðvitað þannig, að þær hljóta að valda því, að útflutningssjóður verður enn að auka vanskil sín. Ég fyrir mitt leyti hef hér áður látið í ljós mikla tortryggni á því, að hæstv. ríkisstj. auðnist að halda fjármálaafgreiðslu þjóðarinnar innan þess ramma, sem fjárlögin mynda, eins og sýnt þykir að þau verði úr garði gerð. Ég er raunar ekki einn um þessa skoðun. Það kemur t. d. í ljós í sambandi við þessa umr., að þegar rædd er till. um það að heimila ríkisstj. að taka 6 millj. dollara lán erlendis og verja því til ýmissa opinberra framkvæmda: til raforkumála og til ræktunarsjóðs, til hafnargerða, þá er einn sá sjóður til í landinu, sem engan veginn er oftroðinn og engan veginn á auðvelt með að standa við sínar skuldbindingar og sinnir raunar ekki nema hluta af því hlutverki, sem hann lögum samkv. hefur, þ. e. a. s. fiskveiðasjóður, - hann er mjög ófús á að taka þetta lán, þrátt fyrir þarfir sínar. Og hvers vegna? Vegna þess að forráðamenn hans hafa enga trú á fjármálastjórninni í landinu og reikna með því, að með þeim aðförum sem hér eru nú hafðar við afgreiðslu fjárlaga og fjármálastjórn landsins yfirleitt, þá sé þannig að staðið, að gengisbreyting, þ. e. a. s. gengisfelling, muni verða óhjákvæmileg á komandi hausti. Þess vegna tregðast fiskveiðasjóður við að sækjast eftir láni af þessu erlenda láni, sem hann mundi þá verða að taka á sig gengisskuldbindingu á, vegna þess að hann hefur ekki trú á því, að svo sé nú stjórnað í landinu fjármálunum, að núverandi gengi geti staðizt nema skamma hríð. Það færi betur, að þessar grunsemdir mínar og þessar grunsemdir forráðamanna fiskveiðasjóðs og þessar almennu grunsemdir, sem uppi eru í landinu og að því er ég hygg einnig hjá núverandi stjórnarvöldum, væru ástæðulausar. En því miður, ég kemst ekki hjá því að bera nokkurn ótta í brjósti um, að til þessa hljóti að draga. Ég hef hins vegar viljað leggja það litla reikningsdæmi fyrir hv. stjórnarstuðningsmenn, hvort þeir sjálfir hafa trú á því, að þeir geti staðið við þær skuldbindingar, sem ríkissjóði eru lagðar með þeirra eigin fjárlögum. Ef þeir treysta sér til þess að standa við þær skuldbindingar, sem þeir taka á ríkissjóð með afgreiðslu fjárlaga, þá sé ég ekki, hvað þeir ættu að geta haft á móti því að greiða framlag ríkissjóðs til útflutningssjóðs reglulega á ákveðnum gjalddögum. Þess vegna hef ég gert tillögu um það, að þegar hinn 30. þ. m., þ. e. a. s. þegar ætla má að fjárlög fyrir árið 1959 gangi í gildi og liðinn er þriðjungur af árinu, þá verði líka á þeim degi greiddur þriðjungurinn af framlaginu, sem ríkissjóði er ætlað að greiða útflutningssjóði og enn fremur, að framvegis verði mánaðarlega, hinn síðasta dag hvers mánaðar, greiddur 1/12 hluti af heildarupphæðinni, sem ríkissjóður á að greiða útflutningssjóði, hann verði þá goldinn til útflutningssjóðs. Þessi till. fjallar, eins og ég tók fram í upphafi, ekki um fjárupphæðir. Hún fjallar um gjalddaga á greiðslum ríkissjóðs. Og ég hygg, að það verði ekki véfengt, að réttmætt sé, að ríkissjóður greiði þriðjunginn af þessu framlagi, þegar þriðjungur af árinu er liðinn og síðan reglulega 1/12 hluta af heildarupphæðinni mánaðarlega eftir á. Hitt er annað mál, að ef hv. stjórnarstuðningsmenn hafa ekki trú á því, að það sé neitt hald í þessu plaggi, þ. e. a. s. fjárlögunum eða fjárlagafrv., sem þeir hafa nú sett svip sinn á, þá er náttúrlega ósköp eðlilegt, að þeir skjóti sér undan því að setja á þetta nokkra gjalddaga og hugsi sér eins og hverjir aðrir vanskilamenn að trassa sínar greiðslur. Ég hef við þessa umr. ekki séð ástæðu til að flytja fleiri tillögur að svo stöddu. En að lokum vildi ég taka fram, að fjárlagaafgreiðslan, eins og nú er komið, er vissulega á ábyrgð þeirra manna, sem standa að hæstv. ríkisstj., og þykir mér sem með afgreiðslu fjárlaganna sé efnt til þess, þótt síðar verði, að þjóðin fái að súpa seyðið af því, hve hér er farið að með ógætilegum hætti, hve hér er hvort tveggja í senn efnt til nýrra útgjalda og jafnframt látið hjá líða að taka raunhæfa afstöðu til fjölmargra þeirra hluta, sem í fjárlagafrv. felast og eru vægast sagt mjög hæpnir, bæði fyrir ríkissjóð og einnig fyrir útflutningssjóð og þó einkum fyrir þann síðarnefnda. Grunur minn er sá, að hér sé um það að ræða, að hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarstuðningsflokkur, Sjálfstfl., séu hér að haga sér líkt og leikarar á sviði, sem leyna sínum innra manni, en hafa tekið að sér ákveðið hlutverk til að sýnast. Ég skal viðurkenna, að í sumu eru þeir ekki fráleitir leikarar. En hins vegar uggir mig það, að aðgangurinn að þessu leikriti og þessi leiksýning öll verði með þeim hætti, að ekki hafi þjóðin hag af henni frekar, en af sumum öðrum leiksýningum og ætla ég þó því miður, að þessi verði þjóðinni dýrust.



Herra forseti. Till. þær, sem fjvn. gerir sameiginlega, eru á þskj. 439. Hv. 2. þm. Eyf. (MJ), frsm. 1. minni hl., hefur reifað þessar till. Ég læt því vera að ræða þær. Við í 3. minni hl. gerum engan ágreining um þessar till., þó að þær séu okkur misjafnlega vel að skapi, eins og oft vill verða, þegar samkomulag er gert um afgreiðslu. Eitt er látið mæta öðru og fyrir mig get ég sagt það, að mér þykir betri samstaðan, sé hún fáanleg og forsvaranleg, heldur en klofningurinn. Ég sækist miklu frekar eftir samstöðunni, en klofningnum, þó að hjá honum verði löngum ekki komizt, þ. á m. alls ekki við afgreiðslu þessara fjárl. í undirstöðuatriðum. Fjárlagaafgreiðslan mótaðist af stjórnarstefnu, sem hagar sér líkt og maður, sem veit, að hann á ekki nema nokkrar vikur ólifaðar og gerir ekki ráð fyrir heldur, að hann þurfi sem einstaklingur að svara fyrir gerðir þessara vikna í öðru lífi. Að þessu kem ég nánar síðar. Hv. 1. minni hl. fjvn. flytur till. sérstaklega á þskj. 447. Flestar eru þær um tekjuöflun og ég mun koma að þeim síðar f ræðu minni, en á þessu stigi vil ég minnast á 8. till., þ. e. þá síðustu. Hún er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta, að heimilt sé: „að verja af framlagi á 19. gr. til útflutningssjóðs fé til að koma í veg fyrir verðhækkun erlends áburðar vegna efnahagsráðstafananna á s. l. ári umfram þá verðhækkun, sem orðið hefur á innlendum áburði.“ Við, sem erum í 3. minni hl., lýstum því yfir, að við gætum vel verið flm. með 1. minni hl. að þessari till., en 1. minni hl. færðist undan því, bar fyrir formsástæður, sem þó voru ekki fyrir hendi. Mér fannst 1. minni hl. í sambandi við þessa till. vera líkur dreng í réttum, sem langar til að eignast lamb, ekki af því, hvað það er vænt, heldur af því, hvað honum finnst það vera fallegt á litinn. Ég vil segja það um þessa till., að hún er ekki sérstaklega mikilsverð. En samt sem áður er hún þó með lit, sem gerir það að verkum, að við gátum talið, að hún væri fremur til bóta og það var þessi litur, sem 1. minni hl. fannst svo fallegur, að hann vildi ekki láta aðra standa með sér að till. Í till. er, eins og hv. frsm. 1. minni hl. réttilega skýrði frá, gert ráð fyrir því, að greiddur verði niður áburður til bænda og áætlað er, að það muni nema um 3.5 millj. Þessi niðurgreiðsla hefur þá þýðingu, að bændurnir fá aftur ekki tekið inn í verðlagsgrundvöll sinn það, sem tilkostnaður þeirra hækkar, miðað við hækkandi verð á áburði, og þess vegna hækkar ekki verðið á vörum þeirra með tilliti til hans og þarf ekki þá niðurgreiðslu til þess að koma í veg fyrir þá hækkun og það tel ég nokkuð mikilsvert, vegna þess að nú er farið að greiða vörur bænda svo mikið niður, að það er þeim sjálfum til óhagræðis, fyrst og fremst af því, að þeir njóta ekki þeirrar niðurgreiðslu í sama mæli og aðrir og líka fyrir það, að þetta skekkir hugmyndir fólks um verðmæti þeirrar vöru, sem þeir framleiða og verði einhvern tíma horfið að því ráði að hætta niðurgreiðslum og komist fjármálalíf okkar á svo heilbrigðan grundvöll, að hægt sé að fella niður niðurgreiðslurnar, þá verður vafalaust dálítið óþægilegt að skapa skilning á því, hvað þessar vörur þurfa að vera hlutfallslega hærri, en neytendunum finnast þær vera nú. Næst vil ég þá minnast á till. á þskj. 451, sem við í 3. minni hl. flytjum. Þessi till. er um heimild til að taka erlent lán og um ráðstöfun á því. Till. er hliðstæð till., sem 1. minni hl. flytur á öðru þskj. Það er líka heimild til jafnhárrar lántöku, en sú tillaga er frábrugðin þessari till. okkar að því leyti, að við teljum rétt, að Alþingi skipti allri fjárhæð lántökunnar og leggjum til, hvernig henni skuli skipt. 6 millj. dollara gera í íslenzkum krónum með yfirfærslugjaldi um 150 millj. kr. og það er sú upphæð, sem við leggjum til um skiptingu á. En hv. 1. minni hl. skiptir aðeins upp upphæð, sem svarar til lántökufjárhæðarinnar án yfirfærslugjalds. Till. okkar um skiptingu eru á þá leið, að við leggjum til, að til raforkusjóðs gangi 45 millj. kr., en þetta er sama upphæð og hv. minni hl. leggur til að raforkusjóður fái. Við miðum við það, að þessi fjárhæð sé upphæð, sem þurfi að nota til þess að framkvæma rafvæðingaráætlunina, 10 ára áætlunina um rafvæðinguna, að því er þetta ár snertir - og með tilliti til þess, að búið er að taka út úr fjárlfrv., eins og gert var við 2. umr., 10 millj. kr. fjárveitingu úr ríkissjóði til rafvæðingarinnar á þessu ári. Hins vegar virtist vera dálítið á huldu um það, hvað fyrir stjórnarflokkunum vekti með þessari fjárveitingu. Það kom í ljós jafnvel í viðræðum, að þeir töldu, að þetta væri nægileg fjárveiting til raforkuframkvæmdanna fyrir tvö ár. Það kom sem sé upp fyrir örstuttu kvittur um það, að breyta eigi hinni svonefndu 10 ára raforkuáætlun. Sá kvittur skaut, að ég held, fyrst upp kollinum hér í þingsalnum, þegar hv. 1. þm. Reykv. (BBen) gat þess, að það hefði komið í ljós á einum litlum eða stuttum fundi, minnir mig að hann segði, að hægt væri að spara á raforkuplaninu bara hvorki meira né minna en 160 millj. kr. Ég fyrir mitt leyti hafði ekkert heyrt um þetta áður. Þetta var náttúrlega engin smáfrétt og eftir þá frétt hófum við framsóknarmenn eftirgrennslan um, hvort þetta væru staðreyndir, og seint í gær skýrði hæstv. forsrh. fjvn. aðspurður frá því, að uppi væru hugmyndir um það að breyta framkvæmdaáætlun rafvæðingarinnar og hann sýndi okkur í fjvn. bréf, sem mér skildist að hann hefði pantað frá raforkumálaskrifstofunni og þar með skýrslur nokkrar um þetta efni. Eins og gefur að skilja, hefur ekki verið tími til þess síðan í gærkvöld, að kynna sér svo sem skyldi efni þessara hugmynda. Þó stendur skýrum stöfum í þessum skjölum, að lækka megi framkvæmdakostnað rafvæðingarinnar frá því, sem áður var ætlað, um 88 millj. kr. og hv. frsm. 1. minni hl. staðfesti þetta í ræðu sinni hér áðan. Það er því, að því er virðist, um fréttina, sem hv. 1. þm. Reykv. flutti hér, að hún stenzt ekki vel. Að vísu munar ekki nema nærri því um helming. En þannig er stundum með fiskifréttir. Mér virtist hæstv. forsrh. í gær, vísa í þessi skjöl, sem ég nefndi, sem grundvöll fyrirætlana í rafvæðingarmálum í ár og eftirleiðis og þá gat hann þess, eins og ég sagði áðan, að 45 millj. ættu að geta hrokkið til þessara mála sem lántökur, aðallántökur fyrir árið í ár og næsta ár og af skjölum þessum virðist liggja ljóst fyrir, að lækka eigi framkvæmdaáætlun ársins um 30–40 millj. kr. frá því, sem áður var fyrirhugað í samræmi við 10 ára áætlunina og ég heyrði ekki betur, en hv. frsm. 1. minni hl., 2. þm. Eyf., staðfesti þetta í ræðu sinni áðan. Við framsóknarmenn teljum þetta fráleitt. Tíu ára áætlunin er eins og loforð til þeirra, sem bíða eftir rafmagni samkvæmt henni. Það væru hreint og beint svik við þá að víkja í verulegum atriðum frá henni. Tillaga okkar er miðuð við þá áætlun og að við hana verði staðið af fullum myndarskap. En í skjölunum, sem við sáum hjá hæstv. forsrh. og einnig í ræðu hv. 2. þm. Eyf. kom fleira fram. Þar kom fram, að fella á niður nokkrar línur frá virkjunum vatna eða fresta þeim um óákveðinn tíma, en taka upp þess í stað að efla dísilstöðvar til þess að veita frá þeim rafmagni í umhverfin og ætla ýmsum heimilum, sem áður voru samþykkt vera á samveitusvæðum, að koma sér upp dísilrafstöðvum til einkanota. Með þessu á að spara sagði hv. 1. þm. Reykv. - spara í bili, held ég, að hv. 2, þm. Eyf. hafi sagt, - en með því rjúfa heit við þá, sem áður áttu að fá rafmagn frá samveitum og fossafli. Þetta eru alvarleg brigð og stefnuhvörf. Við mótmæltum þessum brigðum. Vitanlega telja rafmagnsnotendur með réttu allt annað og verra hlutskipti, ef þeir eiga nú að koma sér upp dísilrafstöðvum eftir alla biðina, meðan verið var að leiða rafmagn til þeirra, sem búnir eru að fá rafmagn frá samveitum. Dísilrafstöðvar endast illa, á þeim er mikið viðhald, og þeim fylgir ekki sama öryggi og Rafmagnsveitum ríkisins, sem séð er um sameiginlega. Við, sem skipum 3. minni hl. í fjvn., teljum því þessa hugmynd um breytingu á rafvæðingaráætluninni óalandi og erum henni mótfallnir. Með því segjum við þó alls ekki, að áætluninni kunni ekki að mega breyta eitthvað til bóta frá því, sem í upphafi var gert, án þess að nokkurn saki. En slík gerbreyting sem þarna virðist vera á ferðinni er óforsvaranleg. Sé það alvara hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar að gera hana, þá teljum við það hnefahögg í andlit fólksins, sem fyrir breytingunni verður. Við teljum það einn vott ranglætis þess, sem þessu fólki á að bjóða líka í sambandi við fyrirhugað afnám kjördæma þess. Það er eins og kveðja til hinna fornu kjördæma, um leið og þau á að svipta sínum sérstöku fulltrúum til að halda uppi rétti þeirra í framtíðinni. Sú kveðja stjórnarflokkanna er nöpur og köld. Það er ekki vinarhönd, sem réttir höggið. Annar liður um skiptingu lánsins er, að til ræktunarsjóðs verði látnar ganga sem lán 30 millj. kr. Hæstv. stjórnarflokkar leggja til, að 25 millj. gangi til ræktunarsjóðs. Við teljum réttara að hækka þessa upphæð upp í 30, vegna þess að það er í samræmi við þarfir ræktunarsjóðs á undanförnum árum. Til hafnarframkvæmda viljum við að ætlaðar séu 50 millj. kr. Allir vita og um það er ekki hægt að deila, að hafnarframkvæmdir kalla mjög að víða og fé vantar til þess að fullnægja þeim þörfum, sem þar eru mest aðkallandi, þó að aðrar séu ekki nefndar. Ég veit, að hæstv. forsrh. hefur áhuga fyrir hafnarframkvæmdum og ég vænti þess, að hann leggist ekki á móti þessum lið till. Ég minnist þess, að í áramótaávarpi sínu gat hann þess alveg sérstaklega að því er hafnarframkvæmdir snertir, að þar þyrfti betur að gera, en að undanförnu. Þá leggjum við til, að til fiskveiðasjóðs verði látnar ganga 25 millj. Hv. frsm. 2. minni hl. gat þess áðan, að forstöðumenn fiskveiðasjóðs væru ekki ákafir í það að fá á þessu stigi hluta af þessu láni og hann sagði réttilega, að þetta væri af því, að þeir treystu ekki fjármálastjórninni í landinu svo vel, að ekki gæti komið til þess, að það yrði skaði fyrir sjóðinn sem sjóð að taka á móti þessu fé. En þó að vantraust sé borið til fjármálastjórnar í landinu, þá geta menn ekki hætt að lifa og ekki lokað sjóðum og það er víst, að eftirspurn eftir lánum úr fiskveiðasjóði er svo mikil og þörfin, sem stendur á bak við þá eftirspurn, svo mikil og sönn, að ekki mun af því veita, hvað sem forstöðumennirnir segja, að leggja þeim þetta fé í hendur til þess að gera úrlausnir fyrir þau verkefni, sem fiskveiðasjóður á sérstaklega að sinna. Ég sé hér tvær brtt. frá hv. 2. minni hl. fjvn. á þskj. 450. 3. minni hl. hefur ekki tekið afstöðu til þessara brtt., svo að ég get ekkert mælt fyrir hönd hans um þær, en hins vegar vil ég í leiðinni lýsa því yfir að því er mig sjálfan snertir, að ég mun greiða fyrri till. atkv. Mér virðist nauðsynlegt, að það sé tryggt, að framleiðendur í landinu og þar með atvinnulífið geti fengið greitt úr útflutningssjóði það, sem honum ber að greiða og mér virðist sú till. styðja að því. Hjá ríkissjóði verður þá a. m. k. ekki sú fjárhæð, sem honum er ætlað að greiða til útflutningssjóðs, sýndarfjárhæð á undan öðrum slíkum. Skáldið Einar Kvaran sagði: „Allir eru að semja sögu, ef ekki sögu af öðrum, þá a. m. k. sína eigin sögu, með því að vera til.“ Hæstv. ríkisstj. er að semja sögu í þessum skilningi, en sú saga tilheyrir þeim flokki sagna, sem nefnist reyfarar. Aðalfyrirsögn reyfarans, sem hæstv. ríkisstj. er að semja með stefnu sinni og starfsemi, er að mér virðist: Syndaflóðið kemur ekki fyrr, en eftir minn dag. - Undirfyrirsögn er þar líka innan sviga: (En þá má syndaflóðið koma). Þessi reyfari hófst með myndun hæstv. ríkisstj. og heldur áfram dag frá degi í sama stíl að lengjast. Sjálfstfl. segir fyrir um efni reyfarans og atburðarás og hann annast prófarkalesturinn líka svona til frekara öryggis. Afgreiðsla fjárl. við 2. umr. var efnismikill kapítuli í þessum reyfara. Fyrirsögn þess kapítula gæti verið: Hvernig Sjálfstfl. lætur Alþýðuflokksstjórn fara að ráði sínu. - Áætlun um tekjur ríkissjóðs var hækkuð, eftir því sem reyfarinn þarfnaðist, án tillits til allrar sannfræði. Gjöld voru lækkuð einnig á pappírnum, þótt óraunhæft væri auðsæilega, af því að þetta hentaði líka reyfaranum. Enn fremur voru skornar niður fjárveitingar, hvort sem vit var í eða vit ekki, ef litið er á atvinnulíf og uppbyggingu, af því að lokleysa reyfarans þurfti á þessu að halda. Eina raunverulega sparnaðartillagan var 500 þús. kr. og hún var um það að leggja niður orlofsmerki, sem voru eitt sinn hjartans mál Alþfl., og sú till. var tekin aftur þá, rétt eins og hún hefði verið borin fram að fyrirsögn Sjálfstfl, í því skyni að reyna auðsveipni Alþfl., en afturkölluð, þegar sönnunin var fengin um, að hlýðnin var fullkomin. Þetta var próftillaga. Nú sé ég, að hv. 1. minni hl. leggur þessa till. fram aftur, svo að ekki skal hlíft hinum auma. Lokafrágangur fjárl. við 3. umr. er svo kapítuli reyfarans út af fyrir sig. Mér finnst, að sá kapítuli mætti heita: Áfram veginn í vagninum ek ég - og: Aldrei verður bíll of dýr. Við 2. umr. kom í ljós, að hæstv. ríkisstj. hafði hugsað sér að afla tekna með því að leyfa innflutning á bílum fyrir frjálsan gjaldeyri. Sá bílainnflutningur átti að vera 250 bílar talsins fram yfir þá bílatölu, sem innflutningur nam á s. l. ári. Hugmynd stjórnarflokkanna mun vera að taka ekki hart á því, þó að fram komi við kaup á þessum bílum felugjaldeyrir. Álag til ríkisins á alla gjaldeyrisfrjálsa bíla á að hækka úr 160% upp í 300%. En af því að nú við 3. umr. var sýnilegt, að það vantaði tekjur, þá hefur stjórnarliðið ákveðið að auka innflutning bíla, sem innflutnings- og gjaldeyrisleyfi þarf fyrir, um 100 og hafa álag á þá hækkað úr 160% í 250%. Með þessu hyggst stjórnin og stuðningsflokkar hennar ná endum fjárl. saman, eins og hv. frsm. 1. minni hl. gerði grein fyrir og einnig fá um leið drjúgan skilding í útflutningssjóð. Þessa hækkun gerir stjórn, sem heldur því samt blákalt fram, að hún hækki ekki álögur á almenning á nokkurn hátt. Þetta stendur meira að segja enn í aðalblaði stjórnarflokkanna, Alþýðublaðinu, í dag. Hver heilvita maður veit, að hækkun innflutningsgjalda á þessum bílum bitnar á fjölda manns, ef bílarnir þá verða fluttir inn. Í áætlunum sínum í sambandi við fjárl. og útflutningssjóð er þessi stjórn, sem ætlaði að stöðva verðbólguna með niðurgreiðslum og því líku án þess að auka álögur, búin að ákveða nýjar álögur, sem nema yfir 60 millj. kr. Samt segir Alþbl.: „Engar nýjar álögur, sem snerta almenning.“ Á hinn bóginn er svo það, að það er ósennilegt, að með þessu hækkaða álagi á bílana verði innflutningurinn eins mikill og hæstv. ríkisstj. vill vera láta eða sem nemur 350 bílum meiri, en hann var s. l. ár. Það eru áreiðanlega takmörk fyrir því, hvað menn geta og hvað menn vilja kaupa bíla dýru verði, þó að mikil sé eftirsóknin eftir þeim. Hækkunin, sem þarna er á lögð, er gífurleg: 17 þús., 20 þús., 30 þús. eða jafnvel nálega 50 þús. kr. á bíl eftir tegundunum. Í þessari tekjuöflunaráætlun er því engin raunhæfni, með henni er byggt á sandi. Slíkar áætlanir hljóta að koma illa í koll síðar. En hæstv. ríkisstj. býst að sjálfsögðu ekki við, að það verði fyrr en eftir sinn dag og ætlast til, að þetta fyrirhitti ekki sinn koll. Hún ætlar þá að vera búin fyrir sitt leyti að ljúka reyfaranum. Í þessum fjárl. er tekjuáætlunin svo óábyggileg, svo þanin, svo viðaveik, að ef hún væri t. d. skip, mundi ábyrg skipaskoðun ekki telja hana sjófæra. Hún mundi ekki fá haffæriskírteini. Hver er það, sem gefur henni haffæriskírteini? Það er nú ekki Alþfl., hún telst hans skip, en það er Sjálfstfl., sem gefur henni haffæriskírteini. Ekki er ólíklegt, að hann verði síðar meir sóttur til saka fyrir þetta. Hæstv. ríkisstj. hlýtur að vita það, að hún er með þessum fjárl. að gefa út ávísun, sem ekki er ábyggileg innstæða fyrir og vanta mun innstæðu fyrir. En þó að tekjuáætlunin sé langt úr hófi fram, þá er líka skorið niður gjaldamegin framkvæmdafé, svo að verklegu athafnalífi í landinu blæðir, eins og sýnt var fram á við 2. umr. fjárl. Einnig er fé til þess að standa við skuldbindingar skert, svo sem fé, sem leggja þarf út vegna ábyrgða ríkisins. Og innan um þetta skín svo í snjáldrið á þeirri hófleysu að ætla, hvað sem hver segir, að gefa milljónamæringum, engu síður en fátækum útgerðarmönnum, upp þurrafúalánin, en auðvitað ekki strax, heldur með ávísun á framtíðina. Sjálfstfl. var trúandi til þess að vilja gefa milljónamæringum upp skuldir við févana ríkissjóð, en Alþfl. átti ekki að vera trúandi til þess eða hefði ekki átt að vera það, en svona er saga hans, reyfarinn orðin. Mig furðar á því, að hinn fáliðaði Alþfl. skyldi, þó að jólaljósin í Reykjavík væru björt í vetur, vera svo bjartsýnn, að hann héldi, að hann væri nógu stór til að valda þeim verkefnum, sem hann þá tókst á hendur. Vafalaust hefur ekki verið meining hans að semja með því slíkan reyfara sem á daginn er kominn. Sennilega hefur hann ætlað að semja frægðarsögu til þess að vaxa á. En til þess voru engin efni og hann átti að vita það sjálfur. Án efa sér hann þetta nú, því að jólaljósin eru löngu slokknuð og skuggar vanmáttarins vefjast um fætur hans, enda er, eins og fjárl. glöggt sýna, leitazt við að slá á frest öllum erfiðleikum og fara í felur með staðreyndir, reynt með flótta og felum að komast þann stutta spöl, sem eftir er fram yfir kosningarnar. Aftur á móti furðaði mig ekkert á því í vetur, að Sjálfstfl. féllst á það að styðja við bakið á stjórn Alþfl. án ábyrgðar og fá um leið aðstöðu til að stýra skrefum hans inn á glapstiguna. Sjálfstfl. hafði verið í öngum sínum allan tímann, sem vinstri stjórnin sat að völdum. Hann var farinn að halda stytzta dag ársins, að enginn Íslendingur ætlaði að gráta sig. Það er hans afsökun. Eftir atvikum virtist honum stuðningur við Alþfl. á þann hátt hyggilegur fyrir sig sem undanfari þess, að hann tæki svo við, þegar kraftana þryti hjá Alþfl., sem hann vissi að fljótt mundi verða og hann taldi sig geta ráðið nokkuð um hvenær yrði. Auðvitað er aldrei hægt að sjá, hvað fyrsti leikur í tafli getur af sér leitt að lokum, þó að hyggilega sýnist hann vera leikinn og trúað gæti ég því, að Sjálfstfl. væri nú dálítið farinn að óttast um sinn þátt í þessum reyfara, að það sé farið að hvarfla að Sjálfstfl. í kjördæmamálinu og einnig við afgreiðslu fjárlaganna, að vont verði að fást við eftirleikinn, að hann geti ekki þvegið hendur sínar af grómi glapstiganna og fái á sig sakir og áfellisdóm fyrir þátttökuna við að semja reyfarann, sem getur ekki endað nema illa. Hann hefur nefnilega orðið að koma opinberlega við söguna miklu meira, en hann mun hafa ætlazt til í fyrstu. Ég veit, að hann hlýtur t. d. að sjá, að efnahagsmálastefnan við afgreiðslu þessara fjárlaga og í sambandi við útflutningssjóð er sú horaða kýr, sem gleypir upp í topp fyrningarnar frá fyrra ári og étur einnig af forða framtíðarinnar í óheyrilega stórum stíl án þess þó að fitna sjálf eða mjólka fyrir fóðrinu. Saga næstu ríkisstjórnar strax eftir næstu kosningar, hverjir sem þá stjórn skipa, hlýtur að verða saga um erfiða baráttu við syndaflóðið, sem kemur á eftir þessum reyfara, sem afleiðing hans. Alþfl. verður að sjálfsögðu um kennt, en þó ekki einum, enda væri það ekki sanngjarnt, heldur Sjálfstfl. líka, því að svo mikill þátttakandi hefur hann verið í því, sem gerzt hefur í Alþfl.-reyfaranum.

Utanr.- og fjmrh. (Guðmundur Í. Guðmundsson): Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. fóru fram almennar umr. um þær till., sem ríkisstj. hafði lagt fyrir fjvn. um afgreiðslu fjárlagafrv. og hv. 1. minni hl. fjvn. hafði gert að sínum. Ég ætla ekki að fara að halda þeim umr. áfram hér, - þeim var að lokið fyrir nokkrum dögum, þegar 2. umr. lauk, a. m. k. á þessu stigi - og þaðan af síður ætla ég að fara að svara þeim fullyrðingum og hnútum, sem hv. þm. S-Þ. (KK) viðhafði hér áðan og ekkert kom afgreiðslu fjárlagafrv. við. Ef litið er á þær till., sem komnar eru hér fram frá fjvn.-mönnum og eftir að maður hefur hlýtt á þær framsöguræður, sem þegar hafa verið haldnar, þá er ljóst, að það eru einkum fjögur atriði, sem n. í heild er ekki sammála um. Þessi atriði eru tekjuáætlunin, hvernig skuli ráðstafa væntanlegu 6 millj. dollara láni, hvort ákveðnir gjalddagar skuli settir á greiðslur úr ríkissjóði til útflutningssjóðs og hvort annar háttur skuli hafður á skiptingu atvinnuaukningarfjár, en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., eins og það nú liggur fyrir. Skal ég fara nokkrum orðum um hvert þessara atriða út af fyrir sig. Það var gerð ýtarleg grein fyrir því við 2. umr. fjárlagafrv., hvernig tekjuáætlunin, eins og 1. minni hl. lagði til að hún yrði höfð, var byggð á nákvæmri áætlun, sem sérfræðingar ríkisstj. höfðu gert í samráði við hana og skal ég ekki fara út í það atriði. En við þessa 3. umr. er lagt til, að örlitlar breytingar verði gerðar á 2. gr. fjárlagafrv., þ. e. tekjuáætluninni sjálfri. Þessar breytingar byggjast í einu og öllu á því, að við 2. umr. málsins voru ekki teknar upp ríkissjóðstekjur af auknum innflutningi bifreiða og ekki gert ráð fyrir jafnmiklum innflutningi bifreiða og nú er gert. Brtt. þær, sem hér liggja fyrir, miða því eingöngu að því að leiðrétta þrjá tekjuliði 2. gr. frv. í samræmi við fyrirætlanir um bifreiðainnflutning. Þá er annað atriðið, sem fjvn.-menn eru ekki sammála um. Það er, hvernig skuli ráðstafa því fé, sem ætlað er að taka að láni í Bandaríkjunum. 1. minni hl. leggur til í samráði við ríkisstj., að eingöngu sé ráðstafað nú þegar tæpum 100 millj. kr., en yfirfærslugjaldinu sé ekki sérstaklega ráðstafað að sinni, heldur látið bíða síðari tíma. Hér er hafður á nákvæmlega sami háttur og á var hafður á s. l. ári, þegar lán var tekið í Bandaríkjunum. Þegar samið var við Bandaríkjastjórn um, hversu stórt lánið skyldi vera, þá var eingöngu reiknað með því rétta gengi, sem þá var kr. 16.32 á dollar. Hins vegar var ekki reiknað með neinu yfirfærslugjaldi, var að vísu ekki við 55% gjaldinu að búast, því að það var ekki til þá, en það var í undirbúningi. Það var hins vegar látið bíða að yfirfæra lánið, þó að búið væri að semja um það, áður en útflutningssjóðslögin komu, eða að mestu að ganga frá því, - það var látið bíða að yfirfæra það, þangað til 55% gjaldið var til komið, og þessu gjaldi var ekki ráðstafað fyrr en nokkrum dögum fyrir jól, áður en fyrrv. stjórn fór frá. Það er lagt til hér, að nákvæmlega sami háttur verði á hafður í þeim samningum, sem fram undan eru við lánveitanda. Er gert ráð fyrir því, að lögð verði til grundvallar skipting á sjálfri grunnupphæðinni, en yfirfærslugjaldinu verði ráðstafað síðar með sama hætti og var á s. l. ári. Þá er um skiptinguna á sjálfu láninu. Fyrsti minni hl. n. leggur til, að til hafnarframkvæmdanna verði áætlaðar 28 millj., en 3. minni hl. vill, að af þessu láni gangi til hafnarframkvæmda 50 millj. kr. Ég hygg, að a. m. k. fyrrv. fjmrh., hv. 1. þm. S-M. (EystJ), sé fullljóst, að þó að hans flokksbræður leggi hér fram þessa tölu, 50 millj., þá sé á því næsta lítill vafi, að ef ætti að leggja lánbeiðnina þannig fyrir lánveitendur, þá mundu miklir erfiðleikar á því að fá lánið í því formi. A. m. k. er mér kunnugt um, að þegar hann sjálfur var að undirbúa þetta lán á s. l. hausti, þá hafði hann ekki í huga að leggja till. fyrir Bandaríkjastjórn um það, að 50 millj. af láninu færu til hafnargerðar. Hans hugmyndir munu hafa verið nokkuð nærri því, sem 1. minni hl. fjvn. leggur hér til. Þá eru bæði 1. minni hl. og 3. minni hl. fjvn. sammála um það að leggja til, að 45 millj. kr. af láninu fari til raforkuframkvæmda. Nýjar athuganir á raforkuplaninu hafa leitt í ljós, að þessi fjárhæð er fullnægjandi til þess að koma í framkvæmd á yfirstandandi ári jafnmiklum virkjunum og í upphafi voru áætlaðar. Þessi upphæð nægir fullkomlega til þess að leysa úr vanda og erfiðleikum jafnmargra og upphaflega áætlunin gerði ráð fyrir. Hér er þó um lægri fjárupphæð að ræða, en upphaflega planið gerði ráð fyrir. En eins og áður hefur verið skýrt frá, þá liggur þetta í því, að endurskoðun á sjálfri rafvæðingaráætluninni hefur leitt í ljós, að það væri hreinasta fjarstæða að ætla sér að framkvæma hana í því formi, sem upphaflega var áætlað. Samkvæmt upphaflegu áætluninni mundi kosta um 283 millj. kr. að fullgera það, sem nú er eftir af 10 ára planinu, ef það væri fullgert með þeim hætti, sem upphaflega var áætlað. Endurskoðunin leiðir hins vegar í ljós, að þetta sama má framkvæma og þann sama vanda má leysa með 83 millj. kr. minni upphæð að því er stofnkostnaðinn varðar og 25 millj. kr. minna að því er rekstrarafkomu áranna 1960–64 varðar. Byggist þetta á því, að horfið verði frá því að leggja taug frá aðalorkuleiðslu heim á þá bæi, sem mjög eru afskekktir og byggja þess í stað dísilstöðvar til að fullnægja þeirra þörf. Hefur rannsóknin leitt í ljós, að kostnaður við dísilstöðvar fyrir afskekkta bæi mundi ekki nema um 30 þús. kr. á bæ, þar sem leiðsla frá aðalorkuleiðslunni mundi kosta alltaf ½ millj. kr. á bæ. Það sjá auðvitað allir, sem á þessar tölur líta, að það væri gersamlega óforsvaranlegt að fara að leggja í þann kostnað að eyða ½ millj. kr. á mjög marga sveitabæi til þess að tengja þá við aðalleiðsluna, þegar hægt er að ná nákvæmlega sama árangri með því að eyða ekki nema um 30 þús. kr. Hv. þm. S-Þ. talaði um, að breyting á upphaflega planinu væri brigð við þá, sem ættu eftir að fá raforkuna. Þetta er alger misskilningur. Hér er ekki verið að vanefna neitt. Hér er verið að standa við þau plön, sem upphaflega voru gerð, en þau eru bara framkvæmd á miklu hagkvæmari hátt fyrir þjóðarbúið, en upphaflega var áætlað. Notendur raforkunnar fá nákvæmlega það, sem ætlazt var til í upphafi að þeir fengju. Hv. þm. S-Þ. sagði, að það væri hnefahögg í andlit fólksins að breyta þessari áætlun svona. Ég verð að segja það, að mér fyndist það þungt og óvægið hnefahögg í andlit fólksins, ef raforkuplanið væri framkvæmt þannig að eyða 500 þús. kr. á marga sveitabæi til þess að tengja þá, á sama tíma sem hægt væri að leysa hvern einn þeirra með langt innan við 1/10 hluta af þeim tilkostnaði. Þyngra högg væri held ég varla hægt að greiða. Þá er næsti liðurinn í sambandi við ráðstöfun lánsfjárins. 1. minni hl. leggur til, að til ræktunarsjóðs verði látið ganga 25 millj. kr., en 3. minni hl. leggur til, að þangað fari 30 millj. kr. Till. 1. minni hl. eru hér algerlega byggðar á þeirri áætlun, sem frá ræktunarsjóði sjálfum hefur komið um hans lánsfjárþörf. Framkvæmdabankinn hefur gert um þetta yfirlit fyrir ríkisstj. og aflað sér upplýsinga hjá ræktunarsjóði, bæði um væntanlega útlánaþörf og möguleika um aðrar tekjur. Samkvæmt bréfi Framkvæmdabankans um þetta efni, dags. 16. febr. s. l., til ríkisstj. er aðalniðurstaða þessarar áætlunar sú, að um 24–25 millj. kr. þurfi árið 1959 og um 22–23 millj. kr. þurfi árið 1960 í ræktunarsjóðinn umfram væntanleg lán úr Framkvæmdabankanum til þess að halda uppi þeirri lánastarfsemi, sem sjóðurinn sjálfur áætlar að sé nauðsynleg. 25 millj. kr., sem 1. minni hl. fjvn. leggur til að ræktunarsjóðnum sé áætlað af þessu erlenda láni, eru því aðeins riflega sú upphæð, sem ræktunarsjóðurinn sjálfur telur sig þurfa að fá á árinu 1959 til þess að geta mætt lánaþörfinni. Þá leggur 3. minni hl. til, að fiskveiðasjóður fái 25 millj. kr. af þessu erlenda láni, en 1. minni hl. leggur til, að fiskveiðasjóðurinn fái ekki neitt. Hv. form. fjvn. gerði þetta atriði nokkuð sérstaklega að umræðuefni í ræðu sinni áðan. Hann sagði, að það væri ástæðulaust að vera að ætla fiskveiðasjóði nokkurn hluta af þessu láni, vegna þess að forstöðumenn sjóðsins kærðu sig ekkert um að fá neitt af hinu erlenda láni og væri það vegna þess, að forstöðumenn sjóðsins treystu ekki fjármálastjórninni í landinu og byggjust við, að hér yrðu fljótlega þær breytingar á, að lánið yrði sjóðnum óbærilega dýrt, ef hann tæki það nú. Allar eru þessar fullyrðingar formanns fjvn. á misskilningi byggðar og sömuleiðis till. hv. 3. minni hl. fjvn. Ríkisstj. hefur látið gera athugun á efnahag fiskveiðasjóðsins og athugun á þörf hans fyrir lán. Framkvæmdabankinn hefur gert þessar athuganir og stuðzt þar við upplýsingar frá sjóðnum sjálfum og sérstaklega rætt málið við forstöðumann hans, Elías Halldórsson. Í samráði við fiskveiðasjóðinn eru niðurstöður athugana Framkvæmdabankans í stuttu máli þær, að fiskveiðasjóðurinn mun í árslok 1959 hafa handbæra um það bil 26 millj. kr. innstæðu í Útvegsbankanum og í árslok 1960 um 7 millj. kr. innstæðu í sama banka, án þess að til komi nokkrar lánveitingar til sjóðsins á þessum árum. Það liggja því fyrir ótvíræðar skýrslur um það, að eftir að fiskveiðasjóður hefur fullnægt útlánsþörfinni með eðlilegum hætti, þá á hann í árslok 1959 í sjóði 26 millj. kr. og í árslok 1960 með sama hætti 7 millj. kr. Það væri auðvitað fjarstæða að fara að gera sérstakar ráðstafanir til lána handa fiskveiðasjóði, þegar þannig stendur á og mjög ósanngjarnt með tilliti til annarra sjóða, sem fullkomna þörf hafa fyrir, að til þeirra sé litið og fram úr þeirra lánum greitt. Þá á ég aðeins eftir að minnast á eitt þeirra 4 atriða, sem fjvn.-menn greinir á um. Hv. 2. minni hl. fjvn. hefur lagt til, að tekið sé upp í fjárl. annað ákvæði, en þegar er inn komið um það, hvernig atvinnu- og framleiðsluaukningarfénu skuli varið. Leggur þessi hv. þm. til, að það sé berum orðum fram tekið í lögunum, að allir umsækjendur án tillits til þess, hvar þeir eru búsettir á landinu, eigi jafnan rétt til lána eða framlaga eftir atvinnuþörf og möguleikum til framleiðsluaukningar. Segist þessi hv. þm. bera þessa till. fram að fenginni reynslu. Telur hann, að úthlutuninni hafi verið svo ábótavant á undanförnum árum, að nauðsynlegt sé að taka hér upp sérstök ákvæði því til varnar, að misnotkun eigi sér ekki stað á úthlutun þessa fjár nú, eins og áður hefur verið. Það mun hafa verið flokksmaður þessa hv. þm., sem í fyrrv. ríkisstj. hafði forustu um úthlutun atvinnuaukningarfjárins og hann hafði það, sá ráðherra, þá í hendi sinni í ríkisstj. að stöðva úthlutanir, ef hann áliti, að eitthvað væri gert með öðrum hætti en þeim, að hann sjálfur vildi bera ábyrgð á því. Hvað sem því líður, þá get ég fyrir mitt leyti vel tekið undir, að það sé eðlilegt og sjálfsagt, að Alþ. sjálft velji menn til þess að úthluta þessu fé. En hins vegar tel ég, að það sé eins vel fyrir því séð og yfirleitt verður gert með löggjöf, að allir stjórnmálaflokkarnir komi þarna saman við úthlutun fjárins og fari þá fyrst og fremst eftir því og eftir því einu, hvar mest er þörf á atvinnuaukningarfé, en ekki neinum öðrum annarlegum sjónarmiðum. Ég hygg, að það sé ekki fleira, sem ég sé ástæðu til þess að taka fram í sambandi við það, sem þegar liggur hér fyrir um fjárlfrv. Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir gott samstarf við hana og þó að n. hafi ekki getað orðið sammála í heild um sínar till., þá hefur hún þó orðið sammála í mjög þýðingarmiklum og veigamiklum atriðum, sem létt hafa mjög undir við afgreiðslu fjárlagafrv.



Ég vil fyrst leyfa mér að þakka n. fyrir það, að hún hefur tekið nokkuð til greina tvær af þeim brtt., sem við þm. S-M. fluttum hér við 2. umr. málsins. Önnur till. var um að hækka framlag til hafnargerðar á Reyðarfirði, Búðareyri við Reyðarfjörð og tekur n. inn nokkra hækkun, sem er þó í áttina. Hin till., sem n. hefur tekið til greina að nokkru leyti, var till. okkar um að hækka framlag til flugvallargerðarinnar í Neskaupstað. Við bentum á það við 2. umr., að ef ætti að hafa þessa fjárveitingu eins og gert var ráð fyrir hjá 1. hv. minni hl. n. og meiri hl. þingsins, þá mundi taka 8 ár að ljúka þessum flugvelli hér frá, en menn höfðu vonazt eftir, að honum gæti orðið lokið á 3 árum. Enn fremur hefði þá líklega ekkert verið hægt að vinna í sumar með sanddæluskipi því, sem að þessu verki starfar, því að þá hefði fjárveitingin orðið svo lítil, að það hefði sennilega ekki verið talið taka því einu sinni að hafa skipið við þessa vinnu. Nú hefur n. fallizt á að hækka þessa fjárveitingu upp í 500 þús. kr., og vil ég þakka n. fyrir það. En á hinn bóginn bendi ég þó á, að þessi fjárveiting er auðvitað allt of lítil, vegna þess að hún mun ekki endast til þess, að dæluskipið vinni þarna yfir sumarið, eins og verið hefur undanfarið og því setja þessa áætlun úr skorðum, nema það tækist með einhverju móti að semja um það við flugmálastjórnina í sumar, að hægt væri að halda verkinu áfram upp á einhver býti til haustsins, þótt fjárveitingin sé ekki meiri en þetta. Munum við taka það mál upp við hæstv. ríkisstj., þegar þar að kemur og svo flugmálastjórnina. En sem sagt, hér hefur verið stigið skref í áttina til þess, sem við lögðum til og við viljum þakka n. fyrir það og viljum a. m. k. vona, að þessi breyting verði til þess að koma í veg fyrir, að alger stöðvun verði á þessu þýðingarmikla verki. Varðandi fjármálaafgreiðsluna í heild, þá vil ég í einu og öllu vísa til þeirrar glæsilegu ræðu, sem hv. frsm. 3. minni hl., hv. þm. S-Þ. (KK), flutti um það mál, og hef engu við það að bæta. Þá vil ég minnast hér á lánamálin nokkrum orðum vegna þess, hve stórfelld þau eru og koma hér til afgreiðslu í sambandi við 3. umr. fjárl. Ég vil fyrst taka það fram, að það er vitanlega ekki hægt að skilja sundur það, sem kallað er lánið sjálft og yfirfærslugjaldið af láninu, vegna þess að þetta yfirfærslugjald er í raun og veru aðeins gengisskráning og þeir, sem taka að láni hér innanlands í erlendri mynt, verða að fá yfirfærslugjaldið með um leið til sín, því að þeir verða að skila láninu aftur í erlendri mynt með yfirfærslugjaldi. Þetta er því alls ekki hægt að skilja í sundur, þó að það sé gert bókhaldslega í till. 1. minni hl. n. og ríkisstj. Þess vegna teljum við alveg eðlilegt, að hv. Alþ. geri nú strax ráð fyrir því, hvernig láninu verði ráðstafað í heild, eins og hv. frsm. 3. minni hl., hv. þm. S-Þ., gerði grein fyrir. Ég vil aðeins bæta við það, sem hann sagði um fiskveiðasjóðinn. Hv. stjórnarlið segir, að fiskveiðasjóðurinn þurfi ekki meiri peninga, en hann hefur. Það eru nú ekki nema 2–3 dagar, síðan ég fór á fund skrifstofustjóra eða forstjóra fiskveiðasjóðsins og vildi fá fyrirheit um lán fyrir útvegsmann, sem ætlaði að kaupa sér myndarlegan bát og svarið var, að það væri ekki hægt að gefa loforð um slíkt, vegna þess að það væri ekki séð, hvort sjóðurinn hefði peninga til þess að lána, þegar til kæmi, að skipið kæmi til landsins, sem átti að verða núna í haust. Þetta skýtur þess vegna eitthvað skökku við. En látum það liggja á milli hluta, hvort fiskveiðasjóðurinn hefur eða hefur ekki peninga á næstu mánuðum til þess að fylla upp í einhverja ímyndaða lágmarksþörf til að lána út á báta til þess að endurnýja bátaflotann og vélarnar í bátunum. Látum það liggja á milli hluta. Hitt er aðalatriði þessa máls, að okkur virðist það alls ekki vera viðeigandi að taka jafngífurlega stórt lán eins og hér er gert ráð fyrir og fyrrv. ríkisstj. hafði undirbúið, án þess að einhver hluti af láninu sé hreinlega notaður til þess að auka skipastól landsmanna og lána til frystihúsaframkvæmda og annarra framkvæmda við sjóinn, sem fiskveiðasjóði, er ætlað að standa undir. Og þetta snertir í okkar huga ekkert einhverja þrönga, nánasarlega útreikninga um það, hvort hægt sé með því að skera niður allar lánbeiðnir í þessum efnum, hægt að pína áfram starfsemina einhverja mánuði, án þess að fiskveiðasjóður fái meira starfsfé. Það er okkar föst skoðun, að af svona stóru láni sé alveg óhjákvæmilegt, að nokkur hluti gangi til uppbyggingar á þennan hátt við sjávarsíðuna. Á því er þessi till. okkar byggð, sem liggur fyrir og kemur hér til atkv. á hv. Alþ. Ég vil benda mönnum á með fáum orðum, hvernig ástatt er í þessu efni. Ef einhver maður hefði áhuga fyrir því að kaupa myndarlegt fiskiskip, sem ekki yrði talið bátur og kæmi í fiskveiðasjóð, þá mundi hann vafalaust fá það svar, að það væri ekki hægt, að sinna slíku máli þar, ef um skipakaup væri að ræða, eitthvað, sem mætti kalla stærra, en venjulega báta. Og þegar nú undanfarið hefur staðið til að eignast slík veiðitæki, þá hefur þurft að fá allt andvirði þeirra að láni erlendis vegna fjárskorts fiskveiðasjóðs. Eftir lögunum um fiskveiðasjóð er honum ætlað að lána út á frystihús, en hann hefur sama og ekkert getað lánað út á frystihús undanfarið. Sama er um verbúðabyggingar. Það er ætlazt til, að fiskveiðasjóður láni út á verbúðabyggingar, en hann hefur mjög orðið að halda að sér hendinni um verbúðabyggingalán, ef ekki alveg undanfarið. Þetta er ástandið. Svo heyrum við, að stjórnarliðið kemur hér og segir: Það er alveg óþarfi að gera ráð fyrir því að fiskveiðasjóður fái nokkurn eyri af þessu stóra láni, sem á að taka, því að hann hefur nóga peninga. - Hann hefur nóga peninga. Þetta er nú risið á stefnu stjórnarflokkanna varðandi uppbyggingu sjávarútvegsins. Það er sem sagt þannig ástatt. Það er ekki hægt að fá lán til þess að kaupa stærri fiskiskip í landinu sjálfu, hvergi nokkurs staðar. Það er ákaflega takmarkað, sem hægt er að fá til frystihúsabygginga og annarra fiskiðjuvera við sjávarsíðuna, þótt fiskveiðasjóði sé ætlað það hlutverk. Og svo hef ég rakið um aðrar framkvæmdir. En þótt þessi mynd sé svona, þá kemur fram hér yfirlýsing um, að það þurfi ekkert af þessu láni að ætla til fiskveiðasjóðs, hann hafi nóga peninga. Þetta álít ég ekki hyggilegt. Og við, sem stöndum að þessari till., álitum hitt að öllu leyti betur viðeigandi, að tileinka strax einhvern hluta af láninu þessari stofnun. Og þar með er það ljóst, að þeim peningum er ætlað að ganga til uppbyggingar sjávarútvegsins innan þess ramma, sem starfsemi fiskveiðasjóðsins setur og sá rammi er alls ekkert þröngur, því að honum er ætlað að hafa afskipti af mörgu varðandi uppbyggingu sjávarútvegsins. Hæstv. fjmrh. var ekki ánægður með till. okkar um að hafa svona mikið fjármagn í hafnargerðir og taldi helzt, að það mundi geta spillt fyrir málinu. Ég veit hreint ekkert, hvað liggur að baki þeirra ummæla hjá hæstv. ráðh. Mér er það alveg ráðgáta. Hann sagði enn fremur, að þegar ég hefði verið að undirbúa þetta mál í haust í fyrrv. ríkisstjórn, þá mundu hugmyndir mínar ekki hafa verið þær að láta 50 millj. í hafnargerðir. Hér er um einhvern mikinn misskilning að ræða hjá hæstv. ráðh. í fyrsta lagi var í fyrrv. ríkisstj., eins og margtekið hefur verið fram, alls ekki búið að ákveða neitt sundurliðun á láninu. En ég þori ekkert að segja um, hvort það var farið að nefna nokkrar tölur. Ég man það sem sé ekki upp á víst, hvort farið var að nefna nokkrar tölur um það í ríkisstj. Hitt veit ég, að mínar hugmyndir um skiptinguna á láninu voru ævinlega nálægt því, sem ég o. fl. lögðum til í þáltill., sem núna liggur hjá fjvn. En nú raskast okkar afstaða af því, að nú gerum við ráð fyrir að vera með því, að meira fari í raforkuáætlunina, en þar var gert ráð fyrir, vegna þess að stjórnarliðið hefur skorið niður framlögin til raforkuáætlunarinnar á fjárl. Og þá höfum við lækkað nokkuð á móti til hafnargerðanna og fiskveiðasjóðsins, en álítum nauðsynlegt, að fiskveiðasjóðurinn verði efldur á þá lund, sem ég hef lýst og átak verði gert í hafnarmálunum samkv. okkar till. Þá vil ég minnast nokkuð á þau nýju stórtíðindi, sem nú hafa komið fram í raforkumálunum og eru sannast að segja einhverjar nýstárlegustu fréttir, sem lengi hafa borizt af þjóðmálasviðinu. Það byrjaði með því í dag, að hv. 2. þm. Eyf., frsm. stærsta minni hl. og stjórnarflokkanna, fór að tala um, - það var inngangurinn, - að það hafi verið dregið undanfarið úr framkvæmdum raforkuáætlunarinnar. Þetta er slíkt öfugmæli hjá hv. þm., eins og honum hlýtur að vera ljóst, að framkvæmd áætlunarinnar hefur þvert á móti gengið hraðara núna undanfarið, en í upphafi var gert ráð fyrir og miklu hraðara, en nokkur maður hafði lengi gert sér vonir um, enda sést það náttúrlega bezt á því, að til þessara mála var á síðasta ári varið eitthvað rúmlega 100 millj. kr., en samkv. þessari nýju áætlun, sem nú er verið að segja fréttir af og hrósa, ætlast stjórnarliðið til þess, að framkvæmdir verði fyrir 40 millj. kr. Þessir menn hafa náttúrlega ráð á því að tala um, að undanfarið hafi menn hægt á sér í framkvæmd raforkuáætlunarinnar, en nú eigi að herða róðurinn eða a. m. k. ekki minnka skriðinn, - menn, sem ætla að lækka framkvæmdirnar í heild úr 100 millj. niður í 40 frá því, sem þær voru árið áður. En þegar hv. 2. þm. Eyf. hafði svo greint frá þessu, - þetta var eins konar inngangur, - þá fór hann að segja fréttir af nýrri áætlun, sem hefði verið gerð um raforkumálin og hæstv. ráðh. hélt þessari lýsingu á hinni nýju, „stórfelldu“ áætlun áfram. Og það var ekkert um að villast, að í því, sem hv. 2. þm. Eyf. sagði, og því, sem hæstv. ráðh. sagði, kom fram, að þetta er sú nýja áætlun, sem stjórnarliðið ætlar að láta koma í staðinn fyrir tíu ára rafmagnsáætlun dreifbýlisins. Þessir hv. þingmenn, þessi hv. þm. og hæstv. ráðh. sögðu, að þessari áætlun væri hagað þannig, að það ætti ekki að draga úr framkvæmdum frá því, sem áður hefði verið og sérstaklega sögðu þeir um framkvæmdir ársins í ár, ársins 1959, að þrátt fyrir niðurskurðinn, sem gerður hefur verið á framlögum til raforkumálanna, þá ættu framkvæmdir í ár að vera það miklar, að raforkuáætlunin tefðist ekki. Og hæstv. ráðh. sagði, að það væri gert ráð fyrir jafnmiklum virkjunum og í upphafi voru áætlaðar. En hvernig stenzt þetta samanburðinn við raunveruleikann? Það stenzt þannig, að samkv. þessari nýju áætlun, sem menn verða víst að telja eftir umr., sem hér hafa farið fram, að sé ætlun þeirra að framkvæma, þá eru raforkuframkvæmdir skornar niður á þessu ári um 30–40 millj. kr. frá því, sem þær voru fyrirhugaðar í tíu ára áætluninni á þessu ári, sem nú er að líða. Síðan er gert ráð fyrir að halda niðurskurðinum áfram á næstu árum. Og raunar, eins og ég sagði áðan, þá er það, sem gerist, það, að raforkuáætlunin, sem áður hafði verið gerð af fyrrv. ríkisstj., er felld úr gildi og önnur áætlun sett í staðinn. Og þessi niðurskurður á raforkuáætluninni, sem ráðgerður er samkv. þessari nýju áætlun og er kallaður sparnaður í öðru orðinu, en í hinu orðinu framkvæmdir, sem eigi að fresta, nemur 88 millj. kr. samkv. því, sem talsmenn þessarar nýju áætlunar upplýsa sjálfir. Og þetta liggur í því, að það er ráðgert að hætta við að tengja fjölmörg byggðarlög víðs vegar um landið raforkuveitum ríkisins. Það er ráðgert að hætta við þetta a. m. k. í bili, eins og sagt er, en að lappa í þess stað upp á eldri dísilstöðvar víðs vegar um landið til bráðabirgða. Það, sem þeir kalla sparnað, liggur í þessu, að það er hætt víð þá áætlun, a. m. k. fyrst um sinn, að tengja byggðirnar saman, en þess í stað farið inn á þá braut að lappa upp á eldri dísilstöðvar og jafnvel koma upp einhverjum nýjum dísilstöðvum til bráðabirgða í staðinn. Með þessu er verið að gerbreyta öllu raforkumálinu og tortíma þeirri eldri áætlun gersamlega, eins og allir sjá. Og við þetta verður stórfelld breyting, því að einmitt tengingarlínurnar milli byggðarlaganna áttu að vera grundvöllur að mikilli dreifingu rafmagnsins síðar meir, sem átti að byggjast á þessum tengingarlínum, jafnhliða því sem þær áttu vitanlega að vera uppistaðan í því, að þorpin og þéttbýlissvæðin víðs vegar um landið fengju einmitt sitt rafmagn frá rafmagnsveitum ríkisins. Þessu er öllu kippt í burtu, eins og áætlunin liggur fyrir núna og ýmist er það kallað sparnaður og gefið í skyn, að þetta eigi að falla alveg niður, eða þá að þessu eigi að fresta. Það er þetta, sem hæstv. ráðh. kallaði sparnað og þessar 88 millj. kr. hefðu verið kostnaður, sem hefði átt að leggja í vegna afskekktustu bæjanna í landinu og var hann að reikna út í því sambandi sem svaraði til 500 þús. kr. kostnaði á sveitabæ. Hér er annaðhvort um að ræða svo undarlega vanþekkingu hæstv. ráðh. á því, hvað átti að gera, að furðu sætir, eða einhverjar hinar verstu blekkingar, sem hægt er að hugsa sér. Ég hef aldrei heyrt nokkurn mann bera sér það í munn, að þessar tengingarlínur, þar sem byggðarlögin voru tengd við aðalorkuveiturnar víðs vegar á landinu, væru lagðar eingöngu vegna tiltölulega fárra sveitabæja. Þær átti að leggja til þess að fullnægja raforkuþörf fjölmargra bæja og kauptúna frá aðalorkukerfinu í fyrsta lagi og í öðru lagi til þess að verða svo í framhaldi af því grundvöllur að dreifingu raforkunnar út um sveitirnar, sumpart á þessum tíu árum, sem upphaflega voru tiltekin, þegar tíu ára áætlunin var gerð og sumpart síðar, alveg eins og landssíminn hefur verið byggður þannig út, að smátt og smátt hafa fleiri og fleiri fengið landssímann frá landssímalínunum. Þannig var vitaskuld hugsunin, að með tímanum gæti það orðið þannig, að fleiri og fleiri sveitabæir fengju rafmagn út frá þessum meginlínum. Þessu er meiningin að kasta öllu saman fyrir borð og kalla þetta sparnað, en taka í staðinn upp þá stefnu, eins og ég sagði, að lappa upp á dísilstöðvarnar, sem í öðru orðinu er sagt að eigi að vera til bráðabirgða, en í hinu orðinu er túlkað eins og framtíðarsparnaður. Í þessum umr., sem nú eru orðnar, er talað um raforkuáætlun dreifbýlisins, sem hefur verið það mál, sem Sjálfstfl. hefur gumað allra mest af á síðari árum að hafa tekið þátt í og taldi sig eiginlega upphafsaðila að, það er talað um hana núna eins og einhverja fjarstæðu, fullkomna fjarstæðu, sem menn hafi ætlað að ana út í að framkvæma. Það er ekki lengi að breytast veður í lofti. Varðandi þessa nýju áætlun, sem gerð er, að því er manni skilst, af embættismönnum raforkumálastjórnarinnar og vafalaust í samráði við ríkisstjórnina og stjórnarflokkana, eins og nú er komið fram, segir raforkumálastjóri, - það er í bréfi frá honum, þar sem hann ræðir nokkuð um þessa alveg nýju stefnu í þessum málum, - hann gerir grein fyrir því, að þessi lækkun á áætluninni liggi í því, að það verði þurrkaðar út þessar stóru tengingarlínur: samtenging Skagafjarðar og Eyjafjarðar, veitan frá Laxárvirkjun um Norðausturland, samtenging Laxárvirkjunar og Grímsárvirkjunar, tenging Vopnafjarðar, Bakkagerðis og fjarðanna sunnan Fáskrúðsfjarðar við Grímsárvirkjun, tenging Víkur og Mýrdals við Sogsvirkjun, tenging Dalasýslu við Laxárvirkjunina sunnan eða norðan og tenging Stykkishólms við Rjúkandavirkjun. Þessu á öllu að kasta burtu og tjasla í dísilstöðvarnar í staðinn. Síðan segir í þessari grg. og er þar vísað í aðra grg., sem á undan sé komin 7. marz, með leyfi hæstv. forseta: „Í þeirri grg. skýrðum við loks frá því, að lagning a. m. k. sumra framangreindra veitna mundi vafalaust verða tímabær síðar meir, þó að hún væri það ekki næstu árin og enn fremur, að það þýðir á engan hátt fráhvarf frá notkun vatnsafls, þótt fyrst um sinn sé stuðzt nokkru meira við dísilafl, en upprunalega áætlunin gerir ráð fyrir.“ Hér er sem sagt alveg greinilegur fyrirvari af hendi embættismannanna, sem vinna að þessu máli, að menn megi ekki halda, að það sé hægt að spara allar þessar framkvæmdir, að þetta sé nettólækkun á áætluninni, heldur sé stefnan sú, að þessu sé skotið á frest, en í staðinn tekin upp hin stefnan til þess að spara peninga í bili, til þess að lækka það, sem útlagt er í bili, sú stefnan að dytta að eða endurbæta og auka dísilstöðvarnar. Þess vegna er þetta tal hv. 2. þm. Eyf. og hæstv. ráðh. um það, að hér hafi verið fundin einhver leið til þess að ná sama árangri fyrir landsmenn með stórkostlegum sparnaði, allt saman gersamlega út í bláinn og styðst ekki við neina faglega umsögn, - síður en svo, - sem málinu fylgir. Þar með er ég ekki að fullyrða það, að ekki hefði getað komið til greina og komi ekki til greina að breyta í einhverju því, sem áður hafði verið fyrirhugað í þessu tilliti. En hitt er alveg óforsvaranlegt og með engu móti verjandi, að kasta tíu ára áætluninni algerlega fyrir borð, eins og hér er gert, og taka upp allt aðra og nýja stefnu, sem er byggð á því að hreinsa út úr áætluninni allar þessar línur og setja í staðinn þá stefnu að dytta upp á dísilstöðvarnar. Það er að drepa tíu ára raforkuáætlunina hreinlega og tortíma henni og gera aðra nýja áætlun í staðinn, sem er byggð á allt öðrum grundvelli og er engin tíu ára áætlun, því að ef þessu yrði fram haldið, sem hér er stefnt til, þá mundi á næstu fimm árum verða lokið við að tjasla í dísilstöðvarnar og eitthvað byggt út af línum smávegis frá þeim til einstakra bæja, en þá væri á hinn bóginn allt hitt eftir, sem þyrfti að gera að tengingunum, og allar raunverulegar frambúðarráðstafanir til þess að útvega orku á þessi stóru svæði. Frambúðarráðstöfunin er alls ekki sú að hafa aðeins dísilstöðvar, heldur hitt, að koma byggðalögnunum, eins og upphaflega var gert ráð fyrir, sem allra mest í samband, þó að það ætti kannske ekki að vera í öllu nákvæmlega eins og gert var ráð fyrir. Þetta er vitanlega engum ljósara en forráðamönnum raforkumálanna og þess vegna láta þeir að sjálfsögðu þessa greinilega getið, að menn verði að líta á þetta aðallega sem frestun. En hitt vita menn upp á hár auðvitað, að þau pólitísku öfl, sem standa að þessu, líta ekki á þetta sem frestun. Þau ætla sér að láta þetta verða varanlegt ástand, að menn tjaslist við dísilstöðvarnar. Það er auðvitað þeirra ætlun, og er alveg í samræmi við það, sem þeir eru yfir höfuð að fara í málefnum þessara héraða, sem hér eiga hlut að máli. En þeirra sjónarmið á ekkert skylt við sjónarmið þeirra manna, sem vinna að þessum málum blekkingalaust og frá faglegu sjónarmiði og gera aðeins áætlanir samkvæmt þeim fyrirmælum, er þeir fá um meginstefnuna. Það er enginn vafi á því, að frá sjónarmiði þeirra í stjórnarflokkunum, sem standa fyrir þessari árás, á 10 ára raforkuáætlunina, á svo við þetta að sitja. En það er engin 10 ára áætlun og engin lausn, heldur aðeins bráðabirgðaráðstafanir, eins og fagmennirnir segja. Fagmennirnir, sem vinna að þessum málum, höfðu sagt okkur í fyrrv. ríkisstj. frá því, að ef menn skorti algerlega fé, ef alls ekki væri hægt að útvega fé í 10 ára áætlunina, þá væri til einn neyðarútgangur, - ég þori þó ekki að ábyrgjast, að þeir hafi orðað það þannig, einn neyðarútgangur og aðeins einn og hann væri sá að fara inn á þá braut að tjasla upp á dísilstöðvar til bráðabirgða og fresta eða fella niður um ófyrirsjáanlegan tíma einn höfuðþáttinn úr 10 ára áætluninni. Við vissum vel í fyrrv. stjórn, að þarna var neyðarútgangurinn, en það var ekki stefna fyrrv. ríkisstj. að notfæra sér þennan neyðarútgang. Hennar stefna var sú að halda við 10 ára áætlunina í raforkumálum og svíkja ekkert í því efni. Þess vegna brauzt fyrrv. stjórn í því að taka raforkuáætlunina inn í lánaumleitanirnar, sem stóðu fyrir dyrum. Og sannleikurinn er sá, að ef unnið hefði verið svikalaust að þessu máli, ekkert skorið niður á fjárl. og aðrir tekjuöflunarmöguleikar notaðir og notað af erlenda lánsfénu, þá þurfti ekkert að bregða fæti fyrir 10 ára áætlunina, það var hægt að halda henni áfram. En nú er fleira í þessu máli, sem veldur furðu, þegar farið er að skoða þessa áætlun, sem gerð hefur verið, sumpart um framkvæmdir og sumpart um fjáröflun og bera hana saman við það, sem áður hafði verið fyrirhugað. Að vísu hefur mjög takmarkaður tími gefizt til þess að athuga hana, því að þetta kom ekki fram, fyrr en í gær og menn hafa verið mjög uppteknir við önnur störf og vantar enda upplýsingar um sum einstök atriði. Eitt mjög þýðingarmikið atriði kemur í ljós, og það er, að stjórnarliðíð lætur ekki reikna með því, að íslenzkir bankar leggi fram nokkurt fé til raforkuáætlunarinnar 1959, á þessu ári. En þó er þannig ástatt, að þegar raforkuáætlunin var fyrst sett upp af stjórn Steingríms Steinþórssonar og um hana samið af Framsfl. og Sjálfstfl., var einmitt gerður samningur við íslenzka banka um að leggja fram lánsfé til raforkuáætlunarinnar. Og þetta var sá megingrundvöllur fjárhagslega séð, sem raforkuáætlun dreifbýlisins var byggð á. Samkvæmt þessum samningi áttu að koma á þessu ári 14 millj. kr. inn í áætlunina. En nú er þetta strikað út. Það er alls ekki gert ráð fyrir því, að þetta fé komi frá bönkunum til raforkumálanna. Engum dettur í hug að halda, að embættismenn í raforkumálaskrifstofunni hafi tekið það upp hjá sér að fara að strika út slíkan póst úr tekjumöguleikum raforkuáætlunarinnar. Slík útstrikun getur ekki verið gerð nema eftir fyrirsögn stjórnarvaldanna, sem þessum málum ráða. Það er óhugsandi annað, þegar af þeirri ástæðu, að vitanlega er það með forráðamenn raforkumálanna eins og aðra menn, sem þýðingarmikil efni eru fengin til forráða, að þeir vilja náttúrlega sem allra mest draga fram sínar framkvæmdir og er ekki nema gott um það að segja. Það hefði því vitanlega aldrei hvarflað að þessum mönnum að fara að sleppa þessum lið niður. Það er því alveg augljóslega, einn liður í áætlun stjórnarflokkanna að fella það niður að taka 14 millj. úr íslenzkum bönkum inn í raforkuáætlunina á þessu ári og þá kemur í ljós, að niðurskurðurinn í raforkumálunum á ekki aðeins að vera þessar 10.7 millj., sem skornar voru niður á fjárl., það á líka að skera niður 14 millj. kr. framlag íslenzkra banka í þokkabót. Niðurskurðurinn á þessum tveimur póstum á að vera nærri 25 millj. kr., enda gefur heildarniðurstaðan auga leið. Hún er sú, að framkvæmd áætlunarinnar fyrir árið 1959 er skorin niður um á milli 30 og 40 millj. kr. frá því, sem gert var ráð fyrir í 10 ára áætluninni. Svo koma talsmenn stjórnarliðsins og segja, að nú sé staðið við allt, sem gert hafi verið ráð fyrir og fulltryggt, að það verði ekki minni framkvæmdir í raforkumálunum á þessu ári, en raforkuáætlunin ráðgerði. Þessu vil ég mótmæla. Ég mótmæli kröftuglega þessum vinnubrögðum öllum saman og það er ekki hægt að sjá annað og er augljóst af þessu, sem hér hefur komið fram, að hér eru í uppsiglingu miklu stórkostlegri svik í raforkumálunum ,en menn höfðu látið sig dreyma um að gætu komið til mála. Og það tekur alveg steininn úr í þessu máli, að bráðabirgðastjórn, sem sett er upp og lýsir því yfir, að hún hafi það hlutverk eitt að hanga, á meðan kjördæmamálið er afgreitt, hanga til næsta hausts, - að hún telur sig þess umkomna, auðvitað á útgerð og ábyrgð Sjálfstfl., að taka raforkuáætlun dreifbýlisins án þess að spyrja þingið nokkuð að því og umturna henni gersamlega, afnema hana og setja í staðinn alveg nýja áætlun, sem er byggð á allt annarri stefnu, sem aldrei hefur svo mikið sem komið til umr. á Alþingi fyrr. Og um þetta fá menn ekki vitneskju, fyrr en þetta er togað með töngum út úr stjórnarliðinu í sambandi við afgreiðslu fjárl. Og svona ætlar Sjálfstfl. að fara með raforkuáætlunina „sína“, sem hefur verið eitt höfuðáróðursefni flokksins á undanförnum árum. Það, sem hér liggur fyrir, því miður og það er sorglegt að þurfa að trúa því, virðist vera það, að stjórnarflokkarnir, Alþfl. og Sjálfstfl., ætla að umturna allri framkvæmd 10 ára raforkuáætlunar dreifbýlisins og hafa látið búa til alveg nýja áætlun, sem er byggð á eftirfarandi: Að skera niður raforkuframkvæmdir þessa árs um 30–40 millj. kr. Að hætta við að tengja byggðarlögin víðs vegar um landið raforkuveitum ríkisins og taka fjölda aðalorkuveitna út úr planinu, en lappa þess í stað upp á dísilstöðvarnar, en viðurkenna þó, að þessar tengilínur verði að koma seinna. Að telja þessar aðfarir 88 millj. kr. sparnað í heild á raforkuáætluninni og gera þá hreinlega ráð fyrir því, að þessar tengingar verði aldrei framkvæmdar, en búið við dísilstöðvabaslið til frambúðar. Þetta er í framhaldi af 107.7 millj. kr. niðurskurði á framlögum til raforkumála á fjárl., og í áætlunum, sem liggja fyrir, er auk þess gert ráð fyrir því, að felldur verði úr gildi samningurinn við íslenzka banka um lán í áætlunina, sem gerður var af stjórn Steingríms Steinþórssonar og planið upphaflega byggt á. Þetta nemur 14 millj. kr. á þessu ári. Þetta eiga að verða efndirnar á alveg nýju loforði stjórnarflokkanna um, að niðurskurður á raforkufé eigi engin áhrif að hafa á framkvæmd raforkuáætlunarinnar. Afnám 10 ára raforkuáætlunarinnar og þessar fyrirhuguðu ráðstafanir þess í stað munu víða eyðileggja þann grundvöll, sem lagður var í 10 ára áætluninni fyrir dreifingu raforku víðs vegar um landið. Ég vil að lokum enn á ný mótmæla alveg þessum aðförum sem algerlega óþingræðislegum. Það er algerlega óþingræðislegt, ef svona verður á málum haldið, að það verði án þess að bera málið undir Alþingi gerbreytt og umturnað þessari áætlun, sem búið er að hafa í gildi mörg undanfarin ár og menn eru í aðaldráttum farnir að treysta. Ég mótmæli því sem alveg óþingræðislegri málsmeðferð, að þannig sé á haldið, ekki sízt þegar þar stendur á bak við ríkisstj., sem telur sig og er bráðabirgðastjórn. Og ég mótmæli því jafnt fyrir því, þó að stærsti flokkur landsins gerist meðábyrgur að þessu pukri, að vega þannig í pukri að þeirri áætlun, sem hann hefur sjálfur átt þátt í að semja og mest haldið á loft undanfarin ár. Það er engin eðlileg þingræðisvenja, að þannig sé haldið á stærstu málefnum landsins. Og alveg sérstaklega vil ég mótmæla því, án þess að málið fái eðlilega þingmeðferð og það í löggjafarformi, að samningaumleitanir út á við um lánsframkvæmdir verði byggðar á þeirri nýju áætlun, sem gerð er með þessum hætti. Ég krefst þess, að slíkar lánaumleitanir fari fram á grundvelli þeirrar 10 ára raforkuáætlunar, sem í gildi hefur verið, og ef menn sjá ástæðu til þess að breyta henni, þá verði það gert á þingræðislegan hátt með því að taka málið fyrir á Alþingi og endurskoða þá löggjöf og önnur atriði, sem hér að lúta. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum hæstv. ríkisstj. og Sjálfstfl.



Herra forseti. Ég ætlaði að leyfa mér að bera fram eina fsp. til ríkisstj., sé nú ekki neinn hæstv. ráðh. viðstaddan, en væri æskilegt, að einhver þeirra, helzt hæstv. forsrh., gæti hlýtt á mál mitt. - Jú, þarna er hæstv. fjmrh. Afgreiðsla fjárl. gefur í sjálfu sér tilefni til langra umræðna. Ég ætla þó ekki að ræða það mál almennt og þær till., sem ég hef lagt fyrir fjvn., hafa fengið tiltölulega góða afgreiðslu hjá n. og þakka ég henni fyrir það. En það eru þær umr., sem hér hafa orðið í sambandi við rafmagnsmál og raforkuáætlun dreifbýlisins, sem eru ástæða þess, að ég tel mér nauðsynlegt og skylt að segja hér nokkur orð um þann þátt þeirra mála, sem snýr að því kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir. Þegar ríkisstj. Steingríms Steinþórssonar var mynduð á árinu 1953, þá var það eitt meginatriðið í þeim málefnasamningi, sem Framsfl. og Sjálfstfl. gerðu þá sín á milli, að gera úr garði 10 ára áætlun um framkvæmdir í raforkumálum í landinu. Síðan hefur verið unnið að framkvæmd þessara mála í samræmi við þessa áætlun með mikilli atorku af hálfu raforkumálaskrifstofunnar og þeirra manna, sem hún hefur í þjónustu sinni. Nú hefur það komið fram í þessum umr., að fyrirhugað væri að gera breytingar á framkvæmd þessara mála, en það hefur ekki legið fyrir hér á hv. Alþingi fyrr, en nú í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Það mátti skilja á orðum frsm. 1. minni hl. fjvn., hv. 2. þm. Eyf. (MJ), að það lægi nú þegar fyrir endurskoðuð áætlun um framkvæmd þessara mála og af orðum hans var helzt að ráða, að samkvæmt þeirri áætlun mundi fólkinu verða veitt eins góð eða betri þjónusta, en samkvæmt eldri áætluninni og auk þess yrði um verulegan sparnað að ræða. En af ræðu annars frsm. minni hl. fjvn., þ. e. a. s. þm. S-Þ. (KK), mátti ráða ýmislegt, sem benti til þess, að nokkur óvissa væri um, hvað þessi nýja áætlun fæli í sér, a. m. k. á vissum sviðum. En ég og þm. almennt munu ekki hafa haft tök á því að hafa þessi skilríki með höndum, sem kölluð er hin endurskoðaða áætlun um þessi mál. Og í ræðu hv. 1. þm. S-M. (EystJ) komu nú raunar fram enn fyllri rök fyrir því, að hér muni vera fyrirhugaðar mjög stórvægilegar breytingar á ýmsum sviðum í þessu efni. Ég tel mér skylt af þessu tilefni að segja nokkur orð um þetta í sambandi við framkvæmdir á þessu sviði í því kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir. Þessum málum er þannig háttað þar, að í þorpinu á Höfn í Hornafirði er dísilstöð, sem orðin er nokkurra ára og er í raun og veru þegar orðin ófullnægjandi fyrir þorpið, þó að ekki sé hugsað til þess að leiða þaðan til nokkurra sveitabæja. Kauptúnið er mjög vaxandi þorp með aukinni útgerð og auknum iðnaði. Þetta kallar á aukna raforkuþörf, bæði fólksfjölgunin, ný heimilamyndun og fiskiðnaðurinn, sem er í örum vexti og auk þess hafa opinberir aðilar staðið fyrir framkvæmdum í þorpinu, sem krefjast raforku. Vil ég í því efni nefna endurvarpsstöð á vegum útvarpsins og þráðlaust samband símans vegna talsambands milli Reykjavíkur og Austurlands, en einmitt í sambandi við þá framkvæmd hafa verið sett upp tæki á Hornafirði, sem krefjast raforku. Nú er það svo, að samkvæmt 10 ára áætluninni frá 1953 er fyrirhugað að virkja fyrir fjóra hreppa Austur-Skaftafellssýslu, þ. e. a. s. meginhluta héraðsins, Smyrlabjargafoss í Suðursveit og heimild til þess er veitt í lögum frá 1952, en þar segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, að „ríkisstj. er heimilt að fela Rafmagnsveitum ríkisins að virkja Smyrlabjargaá í Austur-Skaftafellssýslu til raforkuvinnslu í allt að 1.000 hestafla orkuveri og leggja frá því aðalorkuveitur til Hafnarkauptúns og um nálægar byggðir.“ Ég vil taka fram, að síðar, eftir að þessi lög voru sett og eftir að mælingar höfðu farið fram á vatnsmagni árinnar, þá var gert ráð fyrir, að hægt yrði að virkja þarna jafnvel meiri orku, en greint er í þessari lagagrein. Samkvæmt 10 ára áætluninni var ráðgert, að þessar framkvæmdir í Austur-Skaftafellssýslu yrðu leystar af hendi á árunum 1958, 1959 og 1960, - þeim yrði lokið í árslok 1960. Við þetta hefur að öllu leyti verið staðið af fyrrv. ríkisstj., þannig að hér er ekki einungis um lagaheimild að ræða, ekki loforð, sem eru orðin ein, heldur er þegar byrjað á undirbúningsframkvæmdum, því að á árinu 1958 var lagt fram af því fé, sem þá var dregið saman í raforkuáætlunina, nokkur fjárhæð sem byrjunarframlag í þessar framkvæmdir. Fyrir þá fjárhæð var lagfært á virkjunarstaðnum dálítið, lagður vegarkafli að virkjunarstaðnum og keypt nokkuð af efni til virkjunarinnar. Pípurnar, sem eru alllangar og liggja upp fjallshlíð, sem mun hafa yfir 100 metra fallhæð, eru komnar austur og búið að flytja þær á virkjunarstað. Eitthvað af öðru efni er komið í þorpið á Hornafirði og ég hef það fyrir satt, að það sé búið að kaupa vélarnar í þetta fyrirhugaða orkuver og þær séu hér í Reykjavík. Nú þykir mér ástæða til í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram og í sambandi við þá endurskoðuðu áætlun í raforkumálum, sem gerð er grein fyrir á þessum fundi að fyrir liggi, að bera fram til hæstv. ríkisstj, og þá einkum þess ráðh., sem fer með rafmagnsmál, þessa fsp.: Er fyrirhugað af hálfu ríkisstj. að gera breytingar á framkvæmd rafmagnsmála í Austur-Skaftafellssýslu? Og ef svo er, í hverju eru þær breytingar fólgnar?



Herra forseti. Á þskj. 449 flyt ég ásamt hv. 2. landsk. þm. tvær till., og er sú fyrri um styrk til Björgunarfélags Vestmannaeyja til kaupa á björgunartækjum, 200 þús. kr., og hin síðari við 20. gr., að framlag til Vestmannaeyjaflugvallar sé 1.200 þús. kr. í stað 600 þús., sem virðist hafa verið ráð fyrir gert af meiri hl. eða ráðandi hluta í hv. fjvn. Ég þarf ekki að bæta við rök hv. samþm. míns, hv. 2, landsk. þm., þessi mál snertandi. Ég hlustaði á hans ræðu um þau í dag og fann og skildi, að hann taldi þar fram sömu ástæður, sem fyrir okkur háðum vöktu og vaka í þessu efni og ég vil nota þetta tækifæri til að láta í ljós þakklæti mitt til hv. 2. landsk. þm. fyrir að hafa haft forgöngu að málafærslu okkar fyrir þessum báðum till. fyrir hæstv. Alþ. og ég vona, að ráðamenn fyrir fjárlagaafgreiðslunni og þeir flokkar, sem þar að standa, taki til greina þau rök, sem fram hafa verið talin í þessum málum og mér þykir óþarfi að endurtaka, vegna þess að þau eru hin sömu, sem ég sjálfur mundi hafa talið fram, ef því hefði verið að skipta. Ég vona, að hv. n. eða sá ráðandi hluti í n., sem getur gefið úrslitaatkvæði í þessu efni, hafi látið sannfærast um, að hvort tveggja málið er brýn nauðsyn fyrir Vestmannaeyjakaupstað. Þegar 2. umr. um þetta fjárlagafrv. fór hér fram á hæstv. Alþ., lá ég rúmfastur, eins og komið hefur fyrir fleiri nú í flensunni og gat þess vegna ekki mætt við umr. eða við atkvgr. Ég átti eina brtt. sérstaklega, sem ég hafði mikinn hug á, við 22. gr. og hún er varðandi sjómannaheimili í Vestmannaeyjum. Sökum þess, hvernig á stóð og ég taldi mig sjálfan óvígan að mæta til að standa að því máli, sendi ég skilaboð til hæstv. forseta um að biðja hann að taka þá till. til frestunar til 3. umr., hvað hann og gerði. Hef ég því leyft mér að flytja hana nú að nýju, þó ekki alveg eins og þá hina fyrri, en breyt. er í þá einu átt, að hún á að gera hæstv. Alþ. hægara fyrir með að samþykkja hana, en ella mundi. Skal ég víkja nokkuð að því máli síðar. En áður en þar að kemur, vildi ég mega minnast á það, meðan á þessari umr. stendur, að ég hef verið talsvert áhyggjufullur af að hlusta á þær umr. um raforkumálin, sem fram hafa farið núna síðustu stundirnar í þingsalnum og þó að ég ekki geti fellt neinn úrskurð um það mál í bili, hafandi líka lítil gögn í því efni í höndum, þá verð ég að segja, að bæði Vestmanneyingar og aðrir nágrannar okkar eru þannig staddir í rafmagnsmálum, að þeir hafa sett miklar vonir til hinnar miklu tíu ára áætlunar, sem sett var í samstjórnartíð framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, og var þá Steingrímur Steinþórsson, að ég held, forsrh. Sú tíu ára áætlun fól í sér það fyrirheit m. a. til Vestmanneyinga, að þeirra raforkumálum yrði kippt í lag innan ramma þessarar áætlunar og þótt okkur á þeim tíma þætti nokkuð langt til stefnu að fá að komast í sams konar raforkusamband við stórar raforkuveitur og sum önnur héruð landsins, t. d. Suðurnesin, þar sem raforkan hefur verið tengd í hverja vík og vog og inn á hvert heimili núna fyrir löngu, þá vorum við hv. 2. landsk. þm., sem höfum haft þennan tíma málefni Vestmannaeyja sérstaklega á samvizkunni, sammála um að reyna að gera okkar ýtrasta til þess að fá því verki hraðað, þannig að tíu ára áætlunin hvað snertir Vestmannaeyjar stæðist a. m. k., ef ekki væri hægt að flýta henni eitthvað frekar. Af því tilefni fluttum við - að ég held á síðasta þingi - þáltill., sem hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hraða svo sem unnt er, lagningu rafveitulínu frá Hvolsvelli til Vestmannaeyja samkv. heimild í l. nr. 65 1956, sbr. lög nr. 53 1954 og lög nr. 5 1956, þannig að sú orkuveita verði tilbúin til afnota ekki síðar en haustið 1959.“ Í grg. var fram tekið þetta m. a.: „Þegar á árinu 1952 samþykkti Alþ. að heimila ríkisstj. að fela Rafmagnsveitum ríkisins að leggja aðalorkuveitu úr Landeyjum til Vestmannaeyja og var um leið ríkisstj. heimiluð lántaka í þessu skyni. Þótt enn hafi eigi mikið úr framkvæmdum orðið, má þess þó geta, að athugun á skilyrðum fyrir lagningu sæstrengs fyrir raforkuveitu þessa milli lands og Eyja hefur fram farið, að sögn með jákvæðum árangri. Í tíu ára áætlun rafmagnsveitna ríkisins er ráð fyrir því gert, að Vestmannaeyjaveitunni verði komið á, á árinu 1960. Það er að vísu að margra manna áliti nokkru lengri biðtími, en æskilegt væri fyrir jafnþýðingarmikla framleiðslustöð og Vestmannaeyjar eru, að komast í samband við aðalraforkuveitu Suðurlands. En hugsanlegt er, að sú orka Sogsins, sem þegar er virkjuð, næði skammt til að fullnægja orkuþörf Vestmannaeyja eins og er í viðbót við allar aðrar kröfur þess svæðis og fyrirtækja þar um raforku, sem þegar eru til hennar gerðar. Nú er talið, að hin nýja Sogsvirkjun - Efra-Sogsvirkjunin - muni taka til starfa seint á árinu 1959 og er þá víst, að þá mun næg orka verða fyrir hendi til þess að fullnægja m. a. raforkuþörf Vestmannaeyja. Mundi þar af leiðandi hagkvæmt fyrir báða aðila, raforkuveituna og Vestmanneyinga, að svo vel væri framkvæmdum komið á veg, þegar Efra-Sogsvirkjun tæki til starfa, að tenging Vestmannaeyja við Sogskerfið gæti þá þegar tafarlaust átt sér stað. Til þess að það geti orðið, er nauðsynlegt að afla sæstrengsins og leggja hann milli lands og Eyja á næsta ári eða svo og að öðru leyti koma upp þeim mannvirkjum í landi og í Eyjum, sem nauðsynleg eru í þessu sambandi og tryggt geta tafarlausa tengingu Vestmannaeyja við Sogsvirkjunina, jafnskjótt og Efra-Sogsvirkjunin tekur til starfa. Á fundi bæjarstjórnar Vestmanneyinga 15. nóv. s. l. var þm. kjördæmisins og 2. landsk. þm. falið að flytja nú á Alþ. till. þess efnis, að raforkumálaskrifstofunni verði falið að festa kaup á rafstreng (sæstreng) þeim, er með þarf til Sogs-orkuveitu til Vestmannaeyja, með því að ætla má, að nú liggi fyrir hagkvæmt tilboð á slíkum rafstreng hjá raforkumálastjóra. Fyrir því er þessi till. fram borin.“ Ég vil geta þess vegna niðurlagsorða grg., að þau voru sett af ásettu ráði vegna undangenginna samtala, sem þá áttu sér stað, þegar þessi till. var fram lögð og höfðum við þær upplýsingar þaðan frá, að það lægju fyrir heppileg tilboð um kaup á streng. Við vildum gera okkar til þess, að þau tilboð kæmu að gagni og yrðu notuð og strengurinn lægi fyrir tilbúinn til lagningar, þegar Efra-Sogsvirkjuninni væri lokið. Það var yfir höfuð af hálfu Alþ. vel tekið þessari þáltill. okkar hv. 2. landsk. þm., og var hún afgreidd frá Sþ. 16. apríl, þannig orðuð: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hraða svo sem unnt er lagningu rafveitulínu frá Hvolsvelli til Vestmannaeyja samkv. heimild í l. nr. 65 1956, sbr. l. nr. 53 1954 og l. nr. 5 1956.“ Samkv. þessu taldi ég mig og við höfum víst verið saman um þá skoðun báðir tveir, hv. 2. landsk. þm. og ég, að ríkisstj. mundi nota þau heppilegu tækifæri, sem okkur var tjáð að lægju fyrir hjá raforkumálastjórninni um það leyti, sem þessi till. var samþ., þ. e. a. s., það var þá fyrrv. ríkisstj., sem sat að völdum. Nú hefur það sennilega ekki orðið, heldur dregizt úr hömlu og verður það því núv. hæstv. ríkisstj., sem vonandi hefur það hlutverk með höndum að kippa þessu máli í lag samkv. vilja Alþingis og tíu ára áætluninni. Að öllu þessu athuguðu get ég ekki annað, en látið í ljós, að ég var talsvert hrelldur af þeim rökum, er hv. 1. þm. S-M, taldi hér fram um þær tilraunir, er væru í bígerð hjá ráðandi flokkum nú, að fresta þessari tíu ára áætlun að einhverju eða miklu eða öllu leyti og láta úr hömlu dragast þær framkvæmdir, sem áður höfðu verið fyrirhugaðar. Ég vil vona, að þetta reynist ofmælt hjá hv. 1. þm. S-M. og að það sé ekki tilætlunin, hvorki Sjálfstfl. né Alþfl., að hafa það þannig, sem hann lýsti. En mig vantar skýrar og glöggar yfirlýsingar fyrir mitt leyti frá þeim hluta hv. fjvn., sem hefur með þetta mál að gera, um það, að ekki standi til að fara þann veg með málið, eins og hv. 1. þm. S-M. lýsti og ég mundi taka undir með honum að fordæma, ef rétt reyndist. Fólkið, sem byggir þessi pláss, hvar sem er á landinu, sem bíður eftir fullnægingu tíu ára áætlunarinnar, hefur sannarlega þörf fyrir, að ekkert sé látið undir höfuð leggjast til þess að fullnægja réttlátum óskum þess og kröfum og fullnægja þeim fyrirheitum, sem þessu fólki hafa verið gefin ár eftir ár svo að segja. Og þar sem vitað er, að það stendur til að taka ríkislán til þess m. a. að lyfta undir framgang raforkumálanna, þá fæ ég ekki séð, að nokkur - hvorki ríkisstj. né nokkur hluti af Alþ. - hafi neina heimild til að hægja á sér í þessum efnum meira en óhjákvæmilegt er, heldur beri að standa að fullu leyti við þau miklu fyrirheit, sem voru höfð í frammi af báðum flokkum, sem upphaflega stóðu að sköpun tíu ára áætlunarinnar og standa við orð sín gagnvart þjóðinni í þessu efni. Ég heyrði líka á ræðu hv. þm. A-Sk. í þessu efni og skil vel hans áhyggjur, - hans eins og annarra, - þar sem ég tel mig standa hér til þess að verja hagsmuni fólks, sem stendur í nákvæmlega sömu sporum svo að segja hvað snertir raforkuþörf og líka hefur sett sína von til þessarar tíu ára áætlunar, sem eru Vestmanneyingar. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta í bili, en vil leggja áherzlu á, að ég tel, að það sé full þörf á því, að gefin sé opinber yfirlýsing af hálfu ríkisstj, og þess hluta fjvn., sem fyrir hana talar, er gangi í berhögg við það, sem hv. 1. þm. S-M. hélt fram, og gangi í berhögg við það og að öðru leyti taki burt frá okkur hinum, sem höfum hlustað á þetta, þær áhyggjur, sem óhjákvæmilega hafa risið í brjóstum okkar vegna framkvæmdar þessarar mjög svo mikilsverðu áætlunar og áhrifa hennar fyrir umbjóðendur okkar hér á Alþingi. Ég hafði, eins og ég lýsti áður, hæstv. forseti, leyft mér að bera fram að nýju till., sem ég hafði lagt fram við 2. umr. fjárl., en hún er um sjómannaheimili í Vestmannaeyjum. Ég sé, að hún er ekki komin útbýtt enn þá, hún mun ekki vera komin úr prentsmiðjunni og vil því leyfa mér að segja frá henni, til þess að hv. þingmenn geti áttað sig á, um hvað verið er að ræða. Till. mín er við 22. gr. og breytir því ekki tölum fjárlagafrv. að neinu leyti. Hún er við 22. gr. eða svokallaða heimildagrein fjárl. og gengur í þá átt, að ríkisstj. heimilist að styðja að því, að lokið verði við byggingu sjómannaheimilis í Vestmannaeyjum, sem góðtemplarareglan hefur staðið að nokkur undanfarin ár og stendur enn að og vill halda áfram með. Um nauðsyn þess að hafa gott sjómannaheimili á þessum stað ætti ég nú og þarf ekki sjálfsagt að segja mörg orð, enda hef ég haft á sínum tíma tækifæri til þess hér á hinu háa Alþingi að lýsa því, hvers vegna ég tel, að sjómannaheimili sé nauðsynlegt í Vestmannaeyjum, eins og nú er komið. Um mörg ár hefur hið háa Alþingi veitt KFUM-félagsskapnum svolítinn styrk til þess að halda uppi sjómannastofu í Vestmannaeyjum. Það er, held ég, lítil upphæð oftast nær, en það hefur oftast nær fengið að standa óbreytt í fjárlögum og ég held, að það hafi oftast verið 5.000 kr. eða eitthvað því um líkt. Og KFUM hefur gert talsvert mikið í þessu efni og miklu meira, en hægt er að ætlast til fyrir þá litlu fjárupphæð. En það hefur haft erfiða aðstöðu, vegna þess að hús KFUM í Eyjum er ekki mjög hentugt til sams konar sjómannaheimilisstarfsemi og þarf að vera á svona miklum útgerðarstað. Og eitthvað þyrfti það að vera í svipaða átt og sjómannaheimilið á Siglufirði, sem ég þekki af eigin reynd og enn fremur af sögusögn margra sannorðra manna, sem ég veit að hafa skoðað það og dvalizt þar og lokið á það lofsorði. Nú á tímum er það svo orðið, að fjöldi aðkomufólks sækir til Vestmannaeyja og hefur raunar gert mörg ár undanfarið. En aðstæðurnar fyrir það, hvernig þetta fólk getur eytt ævi sinni í Vestmannaeyjum við annað, en blátt áfram sjósóknina, hafa breytzt talsvert á hinum síðari árum, því að fyrrum var það þannig, að menn tóku sjómenn á heimili sín og voru þeir þar yfir vertíðina og skoðaðir sem heimilismenn og höfðu allan sama aðgang að hvíld og hlýju á heimilum eins og þeir væru þar fastráðnir menn til árs. En þetta hefur mjög breytzt á hinum síðari árum. Það er algerlega breyttur aldarháttur orðinn í þessu efni, síðan sá svipur stóriðju fór að koma á útgerðina í Vestmannaeyjum, sem nú er orðinn á henni, bæði svo að segja til sjós og lands. Það koma eins og áður hópar manna ofan af landi og jafnvel alla leið norðan úr landi, austan og vestan, fyrir utan útlendinga, eins og t. d. Færeyinga, sem hundruðum saman eru teknir í atvinnu í Vestmannaeyjum á vertíðinni. Aðbúnaðurinn, sem þetta fólk hefur, samanborið við þann aðbúnað, sem það hafði áður, meðan heimilin tóku menn upp á sína arma, er mjög breyttur til hins verra. Vegna fólksskorts á heimilunum geta þau ekki haft sjómennina til húsa, sem kallað er, hjá sér og er það því þannig, að alveg gagnstætt því, sem var siður áður, að hver útvegsmaður tók sína menn, bæði landmenn og sjómenn, á sín heimili og þeir höfðu þar sama aðbúnað sem annað heimilisfólk þann tíma, sem þeir ekki dvöldust við sín störf, þá er það nú orðið svo, að þeir hafa ekki nein - sem maður getur kallað - heimili að hverfa að, þessir aðkomumenn. Þeir hafa kannske svefnpláss á bærilegum stöðum og geta matazt á matsöluhúsum eða í mötuneytum, sem ég skal á engan veginn lasta, en það eru þó engin heimili fyrir þá. Nú hafa templarar fyrir nokkrum árum reynt að hafa forgöngu í því að byggja yfir sjómenn, hefur verið fyrirhugað sem sjómannaheimili eða félagsheimili fyrir sjómenn í Vestmannaeyjum. Bygging þessi hefur staðið yflr í nokkur ár og meðan ég mátti mín nokkurs á sviði fjárveitinga, stuðlaði ég að því, að þeir fengju talsvert drjúgan opinberan styrk í ein 2–3 skipti. Þeir eru nú komnir langt með þessa byggingu, en eins og allir geta skilið, vantar töluvert á það enn þá, að hún sé fullgerð og starfhæf. En hennar er á þessum stað sannarlega mikil þörf. Það er mjög nauðsynlegt fyrir hinn mikla fjölda aðkomumanna, sem dvelst vetrarvertíðina í Vestmannaeyjum og oft langt fram á vor, að þeir þurfi ekki að eyða tómstundum sínum annaðhvort á götunni, í „sjoppum“ eða einhvers staðar þar, sem oftast nær fjöldi þeirra lendir í óreglu. Það er nauðsynlegt, að þeir geti leitað til almennilegs sjómannaheimilis eða félagsheimilis, sem hafi hlýleg og vistleg húsakynni að bjóða þeim. Það er siðmenningarmál mikið fyrir þennan mikla hóp manna. Og ég skal taka það fram, að það eru ekki búsettir menn í Vestmannaeyjum, sem þurfa sérstaklega þessa aðhlynningu, en það eru aðkomumennirnir og þeirra tala er svo að segja „legíó“ á vertíð, aðkominna bæði norðan, austan og vestan af landi. Á síðasta ári ritaði ég hv. fjvn, ýtarlegt bréf um þetta erindi og lagði fram afrit af erindi húsbyggingarnefndar þeirrar, sem á vegum templarafélaganna þar eystra stendur fyrir byggingunni, svo að hv. n. er, að því er mig snertir, engra upplýsinga dulin í þessu efni. Ég var að segja frá því, að ég hefði á því þingi lagt upp í hendur hv. fjvn. öll gögn, sem mér stóðu til boða í þessum efnum og öll gögn, sem henni voru nauðsynleg til þess að dæma um þörf málsins. Þar að auki vissi ég, að ýmsir málsmetandi menn utan þingsins reyndu að beita áhrifum sínum málinu til framdráttar. Nú hefur það ekki orðið, að ég hafi skrifað hv. n. beint, en hún hefur fengið erindi frá öðrum stað, frá góðtemplarareglunni sjálfri, sem fer nokkuð í sama farveg og ég hef áður farið í þessu efni. - Fundarhlé. Herra forseti. Þegar hæstv. forseti ákvað að gefa fundarhlé vegna matsmálstíma, hafði ég komizt nokkuð áleiðis að lýsa tilefni brtt. minnar, sem nú er búið að útbýta, en var þá ekki útbýtt, á þskj. 457. Hv. þm. til glöggvunar skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa efni þessar brtt., sem er við 22. gr. fjárl. IX. Nýr liður: Að greiða allt að 60 þús. kr. til þess, að lokið verði byggingu sjómannaheimilis í Vestmannaeyjum, sem verið er að reisa á vegum góðtemplarareglunnar. Það er sem sagt heimild til hæstv. ráðh. Ég hafði nokkuð dregið saman þær ástæður, sem fyrir hendi eru á þessum stað og kalla eftir því, að til sé athvarfsstaður, félagsheimili fyrir sjómenn og verkamenn, sem dveljast í Vestmannaeyjum mánuðum saman, víðs vegar að af landinu og jafnvel frá Færeyjum. Þessi nauðsyn er í mínum augum orðin því meir aðkallandi með hverju ári sem líður og ég vil ekki láta mitt eftir liggja, á meðan ég nýt þeirra réttinda að mega mæla hér á Alþingi, að stuðla að því, ef hægt væri, að almennilegt félagsheimili fyrir þetta fólk verði reist þar í Eyjum og rekið, sem ég veit að muni verða af myndarskap, ef það er gert á annað borð og ég sjálfur þekki vel sjómannaheimili Siglufjarðar, sem ég tel bæði byggðarlaginu þar til sóma og góðtemplarareglunni, sem stendur fyrir því. Ég efast ekki um, að rekstur slíks heimilis í Vestmannaeyjum mundi hafa álíka holl og góð áhrif fyrir aðkomufólk í Vestmannaeyjum og það hefur á Norðurlandi. Í Vestmannaeyjum yrði það aðallega vetrartíminn, sem þetta fólk nyti aðhlynningar, á Siglufirði er það sumartíminn og er þó talin ærin þörf á að reka heimilið þar og mundi það þá ekki síður í Vestmannaeyjum. Þar sem menn þola oft óblíða veðráttu og eiga, þeir sem þar eru og hafa svo sem hvergi verulega höfði sínu að, að halla, þá er það sannarlega ekki ofgert, að þjóðfélagið stuðli að því, að félagsheimili sé rekið til þess að stuðla að bættri líðan þessa fólks. Það er oft brennandi spursmál og er kannske að verða meir og meir brennandi spursmál í okkar þjóðfélagi, einkum við framleiðsluna til sjósins, að okkur skortir mannafla, okkur skortir fólk. Mér finnst, að afleiðing þess sé sú, að hafa þurfi í frammi öll lögleg brögð og holl til þess að hylla fólk að þessum atvinnurekstri og í því starfi að hylla fólk að atvinnurekstrinum er það mjög sterkur liður, ef til eru góð og holl félagsheimill á þeim stöðum, þar sem stórframleiðslan á sér stað. Ég hef átt mína hlutdeild í því á undanförnum rúmum þrjátíu árum eða nærri hálfum fjórða tug ára, sem ég hef átt því láni að fagna að vera fulltrúi Vestmannaeyja hér á Alþingi, - þá hef ég átt nokkra hlutdeild í því að bæta aðbúnað sjómanna þar frá ári til árs, einkum hvað snertir hafnarmálin og er nú svo komið og sú breyting á orðin, frá því að ég var ungur að alast upp á þessum stað, að í stað þess að höfnin var ótrygg og mátti segja hættuleg skipum og ótrygg öllum bátum, þá er höfnin orðin ein hin tryggasta á landi hér og hefur upp á að bjóða öryggi og þægindi fyrir fiskimenn og fiskibáta, ekki einasta Vestmanneyinga sjálfra, heldur hinn mikla fjölda, sem á hverju ári sækir til Vestmannaeyja frá öðrum héruðum þessa lands og taka þessir menn sinn þátt í þeirri geysilegu framleiðslu, sem þarna fer fram og undirbyggingu undir velferð þjóðfélagsins. Ég vildi gjarnan, ef mér væri þess kostur, eiga hlut að því enn á Alþingi að bæta hag þessa fólks, gera brautir þess beinni og aðbúð betri og lyfta verlífinu á þessum stað siðmenningarlega frá því, sem það er nú og hefur verið undanfarið. En það er stórt átak, sem þarf til þess að gera það og eitt hið sterkasta hjálparmeðal í því efni er það, að þessir menn, sem dveljast í verinu oft og tíðum á óblíðum árstíma, eigi þess nokkurn kost að fá uppbót sinna heimila, sem þeir hafa yfirgefið víðs vegar á landi hér til þess að stunda atvinnu sína úti í Vestmannaeyjum. Með góðu félagsheimili á staðnum væri þessum mönnum veitt uppbót þess, sem þeir fara á mis við, er þeir yfirgefa eigin heimili og sú aðstoð eða uppbót er af þeim vel verðskulduð. Verkamaðurinn er verður launanna, stendur skrifað og hann er ekki einasta verður þeirra í þeim peningaútlátum, sem hann fær, heldur í þeim félagslega aðbúnaði, sem þjóðfélagið býr honum á staðnum, þar sem hann dvelur við störf sín. Ég vildi með þessu segja, að á herðum þjóðfélagsins hvílir sú skylda að gera vel við þessa menn, sem dveljast þarna eins og útlendingar og aðkomnir. Þótt þeir séu sama þjóðernis, þá eru þeir jafnókunnugir í plássinu fyrir því og verja vikum og mánuðum saman til þess að stuðla að kraftmestu framleiðslu til undirstöðu þjóðarbúskaparins á þeim stað landsins, sem einna beztar líkur hefur til þess, að sú starfsemi gefi góða raun. Það er vegna þessa, að ég hef enn þá ráðizt í það að flytja fram brtt. við fjárl. í þessu skyni og ætla ég, að það sé nú við þessa 3. umr. málsins gert svo hóflega, að enginn þurfi að fælast aðferðina, þar sem það er gert aðeins sem heimild til hæstv. ríkisstj. og hækkar ekki fjárlfrv. um nokkurn skilding. Hæstv. ríkisstj. hefur vissulega á sínu valdi að dæma um það, hvort þetta fyrirtæki, sem góðtemplarar hafa ráðizt í, muni vera fært að leysa af hendi það siðmenningarlega og þjóðfélagslega þarfaverk, sem stefnt er að og einnig, ef hæstv. ríkisstj. sýnist svo, að setja aukaskilyrði, sem tryggi gott uppihald starfsins. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni, þá hef ég af persónulegri raun kynnzt þessari starfsemi góðtemplara á Siglufirði og ég á ekki nógu lofsamleg orð reiðubúin til þess að lýsa því, hversu vel mér féll sá útbúnaður, sú frammistaða og sá hugsunarháttur, sem sýnilega liggur bak við allt starf góðtemplaranna á Siglufirði með sínu félagsheimili fyrir sjómenn eða sjómannaheimili, sem þeir kalla. Ég ætla ekki að fara hér um allmörgum fleiri orðum. Ég vona, að hv. alþm. skilji, í hvers þágu þessi till. er flutt. Hún er flutt í þágu þess starfandi fólks, sem við allir þurfum svo mjög á að halda bæði til sjós og til lands. Hún er flutt til þess að sýna þessum mönnum í verki, hversu Alþingi lítur stórum augum á þeirra starf og hún mætti verða til þess að laða enn þá fleiri af yngri mönnum til þess að leita til sjávarins á þeim tíma, þegar okkur ríður mest á fólki. Hún mætti verða til þess að ýta við því frekar, en draga úr því og væri þá vel. Herra forseti, ég ætla ekki að tefja umr. meir að þessu sinni. Vegna þess máls, sem ég er að flytja, þykist ég hafa talið fram það, sem að baki liggur þessari hugmynd, það sem ég tel nauðsynlegt að gert verði og það, sem ég tel að Alþingi beri skylda til að styðja og það er það, að Alþingi ber skylda til að stuðla að því, að þetta fólk njóti félagsheimilisaðbúnaðar, meðan það dvelst fjarri heimilum sínum, víðs vegar að af landinu og þannig láta þá finna til þess, að Alþingi kann að meta störf þeirra á fleiri, en bara einn veg. Það er gott að gefa skattaívilnun og sjálfsagt að gera það. En maðurinn lifir ekki af einu saman brauði. Og það er alveg eins með ungu mennina og menn reyndar á ýmsum aldri, sem koma þarna út í Eyjar á vetrum víðs vegar að af landinu, til þess að stunda til sjósins hættulegan atvinnuveg og til landsins erfiðan a. m. k., það er nauðsynlegt að gera það, sem hægt er, til þess að þetta fólk geti lifað, ekki óreglulífi og þurfa að binda sig við sjoppuhangs í frístundum sínum, heldur geti tekið þátt í hollu samstarfi á félagsheimili og fengið þar nokkra uppbyggingu, líkamlega og andlega, sér til styrktar og sér til þroska í starfi sínu, meðan það dvelst á þessum stað. Ég fel svo þessa litlu brtt. velvild hv. alþm. og vil vona, að þeir, sem ráða í hv. fjvn., líti með velvild á, að hún verði samþ. af Alþingi, þegar atkvgr. fer fram. Að lokum vil ég aðeins bæta því við, að sem Vestmanneyingur er ég stoltur af að vita til þess, að Vestmanneyingar hafa á undanförnum áratugum byggt svo upp sína útgerðarstöð, að hún er tryggari, öruggari en hún áður var, að hún er þess umkomin að taka á móti dugnaðarfólki úr öðrum héruðum landsins og við viljum vera þess umkomnir að veita þessu fólki líka í félagslegu starfi þann stuðning, sem það á skilið að fá af þjóðfélaginu og hefur sannarlega líka þörf fyrir. Vil ég svo láta máli mínu lokið og óska eftir velvild hv. n. og hæstv. Alþingis við þessa litlu tillögu.



Herra forseti. Það voru nokkur atriði í sambandi við þær brtt., sem hér liggja nú fyrir við þessa umr., sem ég vildi koma á framfæri. Það er þá fyrst að því að víkja, að hér er till. frá fjvn., sem gerir ráð fyrir nokkuð sérstakri ábyrgð af hálfu ríkisins í sambandi við togararekstur á Seyðisfirði. Í sambandi við þessa till. var þess getið, að ríkisstj. hefði skipað sérstaka n., sem hefði gert tillögur varðandi rekstur togarans þar og orð látin liggja að því, að þessi heimild, sem hér er gerð till. um, væri í rauninni í samræmi við það, sem þessi sérstaka n., sem sett var af ríkisstj., hefði lagt til í þessu máli. Ég vil taka það fram, að ég, sem á sæti í þessari sérstöku n., sem skipuð var af ríkisstj., lít ekki svo á. Ég álít, að hér sé vikið í mjög veigamiklum atriðum frá því, sem þessi n. gerði tillögu um og þar með inn á þá braut, sem ég hygg að kunni að draga nokkuð á eftir sér síðar. Hér er það lagt til, að ríkisstj. fái heimild til þess að taka að sér rekstur á togara eins bæjarfélags í landinu. Það er löngu kunnugt mál, að það eru ýmsir staðir, sem hafa verið að brjótast í því að reka fiskiskip í atvinnuaukningarskyni á sínum stöðum. Þeir hafa gjarnan sótt eftir því, að ríkið vildi taka algerlega af þeim allan vanda í þessum efnum og annast rekstur þessara skipa. En hingað til hefur verið staðið á móti þessum kröfum, sem hafa þó komið úr ýmsum áttum, á meðan enn hafa legið til athugunar tillögur um það, hvort ætti að ráðast í meiri háttar ríkisrekstur á togurum eða ekki. En nú er sem sagt skyndilega gripið til þess að ákveða, að ríkið skuli taka að sér rekstur á einum togara á einhverju tilteknu tímabili. Og þá er sá háttur enn fremur hafður á, að ákveðið er, að einn tiltekinn maður skuli annast þennan rekstur, sem er á ábyrgð ríkisins, án nokkurrar rekstrarstjórnar og það tel ég líka með nokkuð sérstökum hætti og mjög óeðlilegt. Það, sem þessi n., sem hefur verið vitnað til, gerði tillögu um, var, að þar sem svo var komið, að togari þeirra Seyðfirðinga hafði stöðvazt og þeir voru ekki einfærir um að halda honum til rekstrar, eins og komið var, þá var lagt til, að ríkisstj. aðstoðaði þá til þess að koma skipinu á stað aftur og að settur yrði upp millibilsrekstur þar á staðnum, þar til tillögur lægju betur fyrir um það, hvernig yrði búið að þessu eða farið með formið á rekstrinum þarna til frambúðar. Til þess var sem sé ætlazt, að þarna kæmi til aðstoð ríkisins, en togarinn yrði að sjálfsögðu rekinn á ábyrgð viðkomandi eigenda skipsins og ríkið hefði ekki aðra íhlutun í þeim efnum, en þá að samþykkja í samráði við þann aðila, sem átti skipið, þann útgerðarstjóra og þá útgerðarstjórn, sem hefði með rekstur skipsins að gera á þessu tímabili. En hér var tekinn upp allt annar háttur. Það er sagt við eiganda skipsins, Seyðisfjarðarkaupstað: Þið skuluð afhenda skipið í hendurnar á tilteknum manni - og þessi einstaklingur rekur síðan skipið einn og án allrar rekstrarstjórnar, en á ábyrgð ríkissjóðs. Hér var vitanlega geysilega mikill munur á. Og það mætti vel segja mér, að það gæti komið til þess í ýmsum fleiri tilfellum, að til þess háttar forms þyrfti þá að grípa aftur, þegar ríkið er komið inn á þessa braut, ekki aðeins að veita tiltekinn stuðning bæjarfélagi með kannske einhverjum skilyrðum og eftirliti, heldur beinlínis að taka að sér á ábyrgð ríkissjóðs á allan hátt rekstur skipsins á vissu tímabili og setja þá til þess aðeins einn mann án allrar rekstrarstjórnar. Ég vil aðeins segja það sem mitt álit, að ég er andvígur þessu formi, sem þarna hefur verið tekið upp og það er ekki í samræmi við þann vilja, sem fram kom í þessari n., sem vitnað hefur verið til. En þessi háttur hefur nú verið tekinn upp af hæstv. ríkisstj. og hún vitanlega ber þar fulla ábyrgð á, hvernig með er fari, og það er greinilegt, að þessi till., sem hér liggur fyrir, er flutt til staðfestingar á því, sem ríkisstj. hefur gert í þessum efnum, að taka þetta skip í vörzlu ríkisins og reka það á kostnað ríkisins á þessu tímabili og fela einum tilteknum manni að annast það. Þá eru nokkur orð, sem ég vildi segja í sambandi við þær till., sem hafa komið fram varðandi útflutningssjóð. Mér sýnist það liggja nokkuð ljóst fyrir, að stefnan sé sú í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna að skilja það eftir, sem upp á vantar af nauðsynlegum tekjum, skilja þann halla eftir hjá útflutningssjóði. Það er augljóst, að það er búið að auka við skuldbindingar útflutningssjóðs sem nemur um 200 millj. kr., eftir því sem er viðurkennt hér af hálfu ríkisstj. og ég hygg, að það viti líka allir, sem þekkja til í sambandi við samninga um síldveiðar sumarsins, að þar á eftir að koma til allveruleg fjárhæð til aukinna útgjalda hjá útflutningssjóði frá því, sem gert er ráð fyrir í þeim till., sem fyrir liggja. Það er alveg augljóst. Það getur því aldrei farið svo, að aukin útgjöld útflutningssjóðs verði ekki frá því, sem áður var um samið, a. m. k. 220–230 millj. kr. Nú er að vísu gert ráð fyrir því, að ríkissjóður eigi að greiða útflutningssjóði um 150 millj. kr. En þar sem þannig er gengið frá málum, að tekjur ríkissjóðs verða sýnilega allmiklu minni en þau útgjöld, sem ríkissjóður tekst á hendur, þá er ákaflega mikil hætta á því, að útflutningssjóður fái ekki það fé, sem honum er ætlað á fjárlögum frá ríkinu. Þetta álít ég líka að komi mjög glögglega í ljós, að þeir, sem standa að afgreiðslu fjárlaga, óttast einmitt, að svona fari, fyrst þeir vilja ekki fallast á það, að ríkið skuldbindi sig til þess að greiða þessa fjárfúlgu til útflutningssjóðs á tilteknum gjalddögum. Hvers vegna er ekki sjálfsagt að ákveða það, að ríkissjóður greiði strax útflutningssjóði þann hluta, sem nú þegar á að vera fallinn í gjalddaga af þessari heildarupphæð? Og hvers vegna má það ekki standa alveg bundið í samþykktum frá Alþ., að ríkissjóður skuli greiða af þessari fjárhæð síðan 1/12 part mánaðarlega? Það er vitanlega vegna þess, að þeir, sem standa að afgreiðslu fjárlaganna, meiri hl. hér á Alþ., treysta því ekki, að ríkissjóður hafi fé til að standa við þessar skuldbindingar og þá á að fara að eins og stundum áður, skilja skuldahalann eftir hjá útflutningssjóði, láta útgerðina í landinu eiga þetta inni hjá ríkinu. Og svo verður það þannig, þegar líður að næstu áramótum og þá á að semja við framleiðsluna á nýjan leik, þá þykir þó alltaf heppilegra að geta haft málin þannig, að hægt sé að segja við landsmenn: Ja, nú þarf þó að leggja á nýja skatta og nýja tolla, - eða: nú þarf þó að breyta genginu, til þess að hægt verði að greiða vesalings framleiðslunni, sem allir landsmenn lifa þó á, þessa upphæð, - þegar aðrir eru búnir að taka og eyða til allt annarra hluta þeim fjármunum, sem áttu raunverulega að fara til framleiðslunnar. En það er ekki nóg með það, að það sé veruleg hætta á því, að útflutningssjóður og þar með framleiðslan í landinu fái ekki það fé, sem tilgreint er á fjárlögum að ríkið eigi að greiða til útflutningssjóðs. Hér við þessa fjárlagaafgreiðslu er jafnframt verið að gera ráð fyrir því, að útflutningssjóður skuli fá nýja tekjustofna og einn af þessum nýju tekjustofnum útflutningssjóðs er nýr, stórfelldur bílaskattur og það er reiknað með því, að þessi nýi bílaskattur eigi að gefa samtals fullar 30 millj. kr. Nú fullyrði ég, að engum lifandi manni, sem komið hefur nærri þessum málum, kemur í alvöru til hugar, að þessi nýi tekjustofn muni skila útflutningssjóði þessari fjárhæð. Því fer vitanlega alls fjarri. Það eru engar líkur til þess, að inn verði fluttur sá fjöldi bifreiða, sem hér er reiknað með, það sem eftir er af þessu ári, engar líkur til þess, því að til þess þyrfti innflutningurinn að verða svo miklum mun meiri, en hann hefur verið, að engar vonir standa til slíks. Ég álít því, að það muni líka vanta verulega upp á, að útflutningssjóður fái þær tekjur, sem hér er verið að draga upp á pappír að hann muni fá í gegnum þennan nýja bílaskatt. Þar er því einnig um blekkingar að ræða. Mér þykir því alveg einsýnt, að svo fari, að þegar kemur fram á haustið, þá muni sérstaklega sjávarútvegurinn og að nokkru leyti landbúnaðurinn eiga inni stórar fjárfúlgur hjá útflutningssjóði, sem engar líkur séu til að útflutningssjóður geti greitt. Það á sem sagt að sækja aftur í sama gamla horfið og var í tíð ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl., að það á að standa svo á, að sjávarútvegurinn eigi inni hartnær eins árs uppbætur hjá ríkinu eða talsvert mikið á 2. hundrað millj. kr., um það leyti sem ný vertíð á að hefjast. Hér álít ég að sé stefnt út í hreinan voða, sem vel geti leitt til þess, að um beina framleiðslustöðvun verði að ræða, þegar líður fram á haustið, því að það er vitanlega alveg gefið mál, að þegar útflutningsbæturnar eru orðnar jafnháar og þær eru nú, jafnstór hluti af heildarfiskverðinu, þá er erfitt að halda framleiðslunni gangandi, ef ekki er staðið að miklu leyti í skilum með þessar útflutningsuppbætur. En ofan á þetta allt saman er svo verið að leggja hér til við fjárlagaafgreiðsluna að bæta nýjum böggum á útflutningssjóð. Nú er verið að leggja til að greiða niður úr útflutningssjóði verð á innfluttum áburði. Það hefur verið gerð grein hér fyrir því í umr., að það sé líklegt, að þessi niðurgreiðsla muni nema, miðað við svipaðan innflutning og var á erlendum áburði á s. l. ári, í kringum 5½ millj. kr. og verði innflutningurinn meiri, þá vitanlega er hér um enn þá meiri útgjöld að ræða fyrir útflutningssjóð. Ég tel, að hér sé um allsendis óeðlilega niðurgreiðslu að ræða í sambandi við innfluttan áburð. Það var búið að gera fyllilega ráð fyrir því, að áburðurinn hækkaði í verði með þeim aðflutningsgjöldum, sem ákveðin voru á s. l. ári og það var búið að gera ráð fyrir því, að landbúnaðurinn fengi þetta upp bætt í hækkuðu verðlagi og þetta er allt saman komið inn í þann útreikning, sem fyrir liggur og hér er því um hreina tvígreiðslu að ræða, þegar á nýjan leik á að fara að borga þetta verð niður, eftir að verðlagning á landbúnaðarafurðum hefur verið ákveðin. Það eru vitanlega engin rök, þó að því sé haldið fram, að 55% yfirfærslugjaldið hafi ekki fallið á innfluttan áburð fyrr en nú, vegna þess að áburðurinn á s. l. ári hafi allur verið þegar innfluttur og greiddur, áður en lögin um 55% yfirfærslugjaldið komu í gildi. Það eru vitanlega engin rök fyrir því, þó að svo hafi háttað til, að þá eigi nú að fara að undanþiggja áburðinn. Þannig er vitanlega ástatt með margt annað. Ég skal t. d. nefna annað í sambandi við útgerðarmál. Um það leyti sem 55% yfirfærslugjaldið var lagt á eða í maílok 1958, lágu í landinu miklar birgðir af síldartunnum. Og síldarverðið á því sumri var þá ákveðið með nokkru tilliti til þess, að miklar tunnubirgðir lágu þá fyrir í landinu og verð á tunnum á því ári hlaut því að verða nokkru lægra, en reikna mátti með að það yrði, eftir að 55% gjaldið væri komið til framkvæmda. En nú á þessu ári verður vitanlega að greiða 55% gjaldið af öllum innfluttum tunnum. Ætti nú að fara að lækka eða greiða niður úr útflutningssjóði verð á innfluttum tunnum af þessum ástæðum? Þá kemur hin röksemdin, að menn tala um, að sá hluti áburðarins, sem framleiddur er innanlands, hafi hækkað í verði um 15% og af því megi nú borga niður verðið á innflutta áburðinum þannig, að hann hækki ekki meira, en áburðurinn hækkaði, sá, sem var framleiddur hér innanlands. Á sama hátt mætti líka taka ýmsa aðra hluti, sem nákvæmlega stendur eins á um. Vitanlega vissu það allir, þegar efnahagslögin voru sett hér í lok maímánaðar s. l. ár, að verðlag á þeim hlutum, sem framleiddir eru hér innanlands, við skulum segja t. d. fiskibátar, sem eru byggðir innanlands, verðhækkunin varð minni á þeim, en á aðfluttu bátunum. Verðhækkunin á aðfluttu bátunum varð vitanlega miklu meiri, en á innanlandsbyggðu bátunum og ef svo ætti að fara að greiða niður aftur á nýjan leik þá verðhækkun á aðfluttu bátunum, sem er fram yfir þá verðhækkun, sem varð á innanlandsbyggðu bátunum, þá væri hér vitanlega um eintóma vitleysu að ræða, og hefði aldrei átt að fara út í það, sem þá var gert. Nei, það eru vitanlega engin rök fyrir því að taka upp þessa niðurgreiðslu og það er heldur engin geta hjá útflutningssjóði til þess að standa undir þessari niðurgreiðslu. Það, sem hér er á ferðinni, er einfaldlega það og það er bezt að segja það, eins og það er, að hér er um beint kapphlaup að ræða. Sjálfstfl., sem ætlar að senda her af sínum mönnum út á landsbyggðina í sumar og sækja atkvæði, ætlar að segja, að hann hafi létt af nokkru af þeim gjöldum, sem Framsfl. lagði á bændur. Til þess er leikurinn gerður. Hann ætlar að segja, að hann hafi þó lækkað þessi gjöld. En þessi flokkur, sem ætlar að segja þetta, er þó með í erminni tillögu um að hækka þetta aftur miklum mun meira eftir kosningar. Hann er tvímælalaust með þá tillögu á ferðinni að samþykkja hér stórkostlega gengislækkun, sem vitanlega mundi þýða miklum mun meiri hækkun á áburðinum, en þá hækkun, sem hér er á skollin. Hér er því um hreinan skollaleik að ræða frá hálfu sjálfstæðismanna. Það er ótrúlegt, að það sé í rauninni nokkur kjósandi til í landinu, sem tekur þessa yfirborðstillögu alvarlega. Og þeir gætu því hæglega fallið frá henni þess vegna. Ég hygg, að þeir hafi ekkert gott upp úr þessu, þó að þeir séu nú að reyna þetta. En það er tvímælalaust, að einasta ástæðan til þess, að þessi till. er fram komin, er þessi. Engin rök standa til þess að öðru leyti. Ég vil því aðeins undirstrika það í sambandi við þessar till., sem hér liggja fyrir varðandi fjárhag útflutningssjóðs, að mér sýnist beinlínis vera stefnt að því að halda því að framleiðendum nú á þessum tíma ársins, að það sé raunverulega séð fyrir þeim tekjum, sem þurfa að vera til staðar, svo að hægt sé að standa við skuldbindingar þær, sem gerðar hafa verið við framleiðsluna, án þess þó að nokkrar líkur séu til, að þær tekjur verði til staðar, þegar raunverulega á að greiða þær framleiðendum. Þá er eitt atriði enn, sem mér finnst þess eðlis, að full ástæða sé til, að það sé rætt. Í þessum umr, hefur nokkuð verið á það minnzt, að það væri sýnilegt, að búið væri að slá fastri nýrri framkvæmdaáætlun í sambandi við raforkuframkvæmdir í landinu og raunverulega sé búið að ákveða að fresta hinni margumtöluðu tíu ára áætlun í sambandi við rafvæðingu landsins. Og fallið hafa hér um það allstór orð og mér sýnist það á þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, að það sé í rauninni alveg augljóst, að það sé stefnt að því að gerbreyta tíu ára áætluninni og falla a. m. k. á tímabili frá því að byggja eins mikið á vatnsorku og ráðgert hafði verið í tíu ára planinu, en byggja þess í stað allmargar dísilstöðvar víða á landinu og ætla ýmsum þorpum og sveitum rafmagn frá þeim dísilstöðvum. Það er út af fyrir sig stórmál, að það skuli hafa verið ákveðið að breyta þessari tíu ára áætlun á þennan hátt. En mér sýnist, að það sé einnig stefnt að því eða búið að ákveða að gerbreyta annarri áætlun í þessum efnum. En það er sú áætlun, sem snýr að útlánum til sjávarútvegsins og uppbyggingu sjávarútvegsins í landinu. Þegar nú er tekið 150 millj. kr. lán erlendis frá, þá eru lagðar hér fram tillögur á Alþingi um að ráðstafa nú þegar af þessu láni 98 millj. kr. og lagt er til, að 45 millj. kr. verði ráðstafað af þessu láni til raforkusjóðs, 25 millj. kr. til ræktunarsjóðs og 28 millj. kr. til hafnarframkvæmda. Og það vekur vitanlega athygli, að ekki er lagt til að verja neinu fé til fiskveiðasjóðs eða til lánveitinga beint í þágu sjávarútvegsins, nema þá að því leyti til, sem hafnarféð kynni að fara til nokkurra framleiðsluhafna. Og því hefur verið haldið hér fram í þessu efni, að fiskveiðasjóður þurfi ekki á meira fé að halda í sambandi við sínar nauðsynlegu lánveitingar, en hann þegar ræður yfir. Og í þessu efni hefur verið vitnað til tillagna eða til grg., sem Framkvæmdabankinn hefur gert um fjárhagsástæður fiskveiðasjóðs og möguleika hans til lánveitinga á næstu árum og því er beinlínis haldið fram, að fiskveiðasjóður búi svo vel, að hann muni ekki þurfa á neinum nýjum tekjum að halda, ekki þá fyrr en eftir árslok 1961 í fyrsta lagi, því að það sé búið að sjá honum svo vel fyrir tekjum, - þá vitanlega af fyrrv. ríkisstj., - því að annars staðar frá hefur það ekki getað komið, því að fiskveiðasjóður var tómur, þegar fyrrv. ríkisstj. tók við og illa á sig kominn. En það er nú augljóst, þegar þessi grg. frá Framkvæmdabankanum er athuguð, að þá byggist þetta á því, að það á að gerbreyta um stefnu í þessum efnum og draga stórkostlega úr lánveitingum í sambandi við fiskiskipakaup og öðrum lánveitingum í sambandi við uppbyggingu sjávarútvegsins. Og það á ekki einu sinni að standa við þær skuldbindingar, sem búið er að gefa út. Þessi áætlun miðast við það, að fiskveiðasjóður láni með nokkuð sérstökum hætti út á nýja fiskibáta, 28 talsins, sem nú þegar eru í byggingu erlendis eða búið er að semja um smíði á og þá skortir að taka tillit til margra leyfa, sem þegar er búið að úthluta ýmsum aðilum í landinu og ef þeir aðilar ganga eftir því að fá yfirfærslur vegna þessara leyfa, þá er alls ekki gert ráð fyrir því í þessari áætlun. Áætlunin er ákaflega skýr í þessum efnum, og ég óska eftir því, að hæstv. forsrh. geri hér grein fyrir því, ef hann telur, að hér sé ekki rétt með farið. Ég hef, auk þess sem ég þekkti vel til þessara mála áður, borið þetta saman við forstjóra fiskveiðasjóðs og þar fer ekkert á milli mála. Í þessari grg. er gert ráð fyrir því, eins og ég sagði, að taka tillit til lánveitinga til 28 fiskiskipa, sem þegar er búið að semja um eða hefja byggingu á eða sumpart eru komin til landsins, en á vitanlega eftir að greiða nokkurn hluta fyrir. En þá eru eftir allmörg leyfi, sem voru gefin út í tíð fyrrv. ríkisstj., sem ekki eru hér komin til reiknings og vantar í rauninni alveg fjármuni til þess að standa undir. Auk þessa er svo rætt um það, reiknað með möguleikum á því að veita lán til 3–5 skipa, sem sagt er í áætluninni, að vilyrði hafi verið veitt fyrir. Og gæti þá sú tala komið upp í nokkurn hluta af þeim leyfum, sem í umferð eru, en vitanlega hrekkur hvergi nærri upp á móti þeim öllum. En það er ekki nóg með það, að hér sé alls ekki gert ráð fyrir því, að hægt sé að standa við það, sem þegar hefur verið gert í þessum efnum, en áætlunin er auk þess þannig upp sett, að svo er gert ráð fyrir því, að á næsta ári á eftir eiga lánveitingar til fiskiskipa að minnka stórkostlega frá því, sem er á þessu ári. Þá er gert ráð fyrir því, að þó að hér sé nú á þessu ári gengið út frá samtals lánveitingum upp á 108 millj. kr. eða fyrir fiskiskipakaup upp á 108 millj. kr., þá verði hins vegar á næsta ári á eftir verðmæti innfluttra báta aðeins 68 millj. í staðinn fyrir 108 millj., eða m. ö. o.: það er gert þá ráð fyrir því að minnka innflutning á bátum upp á yfir 40 millj. kr.  (Gripið fram á: Smíðaðir bátar innanlands sér.)  Já, þeir eru sér og í öðru tilfellinu 18 millj. kr. og í hinu tilfellinu 23 millj. kr. Hér er því reiknað með því, að bæði á árinu 1960 og 1961 eigi að verða um miklu minni innflutning á bátum að ræða, heldur en hefur verið. Á þessu er þessi áætlun byggð. Ég tel, að það sé alveg ljóst, að sú upphæð, sem reiknað hefur verið með fyrir yfirstandandi ár, sé mikils til of lág, það sé engan veginn hægt að rúma innan þeirrar fjárhæðar það, sem þegar hefur verið gefið út af leyfum eða lofað af leyfum. En fjárhæðin, sem gert er ráð fyrir á næsta ári, er svo auðvitað þaðan af fjarstæðari, nema þá eigi að stöðva með öllu að gefa út ný leyfi og það virðist vera samkvæmt áætluninni að, að því sé stefnt. Það er líka í þessari áætlun gert ráð fyrir því, að þessar lánveitingar séu miðaðar við innflutning á skipum á árinu 1959, sem nema samtals 2.700 rúmlestum, en á árinu 1960 bara 1.700 rúmlestir og eins á árinu 1961 bara 1.700 rúmlestir. Nú var það svo, að á tímabilinu frá 1950–56 var bátafloti landsmanna að rýrna allverulega. Innflutningur og uppbygging bátaflotans var þá allmiklum mun minni, en árleg fyrning og það þurfti því að gera nokkurt átak á árunum 1958 og 1959 og einnig á árinu 1960, aðeins til þess að jafna upp þann skakka, sem orðinn var. En nú er greinilega stefnt að því, að þetta sæki í sama horfið, að hér verði beinlínis um rýrnun frá ári til árs á bátaflota landsmanna að ræða. En svo kemur hitt atriðið, fullyrðing um það, að fiskveiðasjóður hafi nægilegt fé nú þegar og þurfi ekki á meiri fjármunum að halda. Ja, nú er það svo, að í tíð fyrrv. ríkisstj. reyndist það vera óhjákvæmilegt að haga framkvæmd þessara mála þannig að knýja þá aðila, sem fengu fiskibátaleyfi, til þess að semja um sérstök erlend lán í sambandi við hvern bát, 3–4 ára lán fyrir um 64–70% af andvirði hvers báts, vegna þess að fiskveiðasjóður hafði ekki nægilegt fé til þess að mæta öllum þeim útgjöldum, sem annars hefðu hlaðizt á hann, ef leyfin hefðu verið veitt með eðlilegum hætti, þannig að lánin hefðu verið greidd út. Þetta var gert til þess að reyna að drýgja allt of lítið fé, sem fiskveiðasjóður hafði milli handa, reyna að drýgja það, koma því fyrir á lengra tímabili, minnka útgjöld hans á þessu ári og næsta ári, með því að hver aðili, sem flutti inn bát, gæti útvegað með bátnum 3–4 ára erlent lán, sem var raunverulega lántaka fyrir fiskveiðasjóð. Nú var öllum mönnum ljóst, að það var í rauninni mjög óeðlilegt að þurfa að framkvæma þetta á þessa lund. En þetta var gert vegna þess, að það skorti fé hjá fiskveiðasjóði. Eða hvaða rök mæla með því, að allir aðrir aðilar, sem flytja inn varning til landsins, geta fengið andvirði varningsins greitt þegar í stað, en þegar menn flytja inn fiskiskip, þá fá þeir ekki að greiða andvirðið, þá verða þeir að skulda verulegan hluta af andvirðinu um nokkurra ára bil til erlendra aðila? En svo er manni sagt, þegar er verið að taka erlent lán að fiskveiðasjóður sé nú þannig á vegi staddur fjárhagslega, að hann þurfi alls ekkert af þessu láni að fá, því að þetta geti gengið til á þennan hátt. En miklu hefði verið nær vitanlega að breyta þá þessum reglum og heimila þeim, sem eru að kaupa fiskibáta, að fá lán með eðlilegum hætti útborgað strax hjá fiskveiðasjóði, eins og áður fyrr var og nota þá hið erlenda lán til þess að greiða nokkurn hluta af erlendum kostnaði skipanna. En auk þessa, sem ég nú hef sagt um fjárhagsástæður fiskveiðasjóðs, er það svo þannig, að það er fjarri því, að fiskveiðasjóður hafi getað sinnt þeim öðrum verkefnum, sem hann hefur átt að sinna og hefur verið nauðsynlegt að hann sinnti fyrir sjávarútveginn í landinu. Í þessari áætlun, sem hér er byggt á, er gert ráð fyrir því, að fiskveiðasjóður láni til allra annarra framkvæmda, en bátakaupa, í sambandi við byggingu fiskvinnslustöðva, verbúða og annars þess háttar, 6 millj. kr. á ári. Það var verið að skýra hér frá því fyrir stuttu, að fiskiðjuverin á Seyðisfirði og í Hafnarfirði hefðu kostað í kringum 13–14 millj. kr. Þetta væru heldur lítil lán til eins slíks fiskiðjuvers og hið sanna er það, að fiskveiðasjóður hefur ekki getað sinnt þessum verkefnum nema að sáralitlu leyti, af því að hann hefur ekki haft fé til þess. Þegar byggðar voru á s. l. ári t. d. tvær síldarverksmiðjur á Austurlandi, sem kostuðu í kringum 13 millj. kr. hvor, þá reyndist með herkjum mögulegt að fá út á ríkisábyrgð hjá fiskveiðasjóði ½ millj. kr. í stofnkostnað þessara mannvirkja, vegna þess að fiskveiðasjóður taldi sig ekki hafa nægilega fjármuni, til þess að hann gæti sinnt verkefni sínu að þessu leyti. Og það er vitað af öllum, sem koma nærri þessum málum, að fiskveiðasjóður er daglega að vísa frá sér hverri beiðninni af annarri, þar sem þó er brýn þörf fyrir hendi, vegna þess að hann ræður ekki yfir nægilega miklum fjármunum. Þeir fjármunir, sem hann á nú lausa, ef lausa skyldi kalla, eru þeir fjármunir, sem hann hefur lagt til hliðar á móti erlendu lánunum, sem eigendur innfluttra báta hafa tekið og eigendur þessara báta ráða raunverulega yfir þessum bundnu fjármunum hjá fiskveiðasjóði og þessir fjármunir eiga að ganga til þess að borga af þessum stuttu lánum. Þetta er því í rauninni ráðstafað fé að verulegu leyti. Nei, um það er ekkert að villast, að fiskveiðasjóð skortir stórkostlega mikið fjármagn, ef hann á að sinna sínu verkefni eins og nauðsynlegt er og það er því í rauninni alveg furðulegt að standa að því nú að taka erlent lán, sem nemur um 150 millj. kr. og ætla þá ekkert af því til lánveitinga til sjávarútvegsins. Auk þessa alls er svo það, að einn þáttur þessara mála í sambandi við lánveitingar til togarakaupa hefur algerlega legið óbættur, þannig að ríkisvaldið hefur ekki enn þá fundið leiðir til þess að útvega fé í þeim efnum. Fiskveiðasjóður hefur lýst því yfir, að hann réði ekki yfir fé til þess að lána til slíkra skipakaupa. Það eru þó margir aðilar, sem nú sækja um það, bæði til fiskveiðasjóðs og annarra lánsstofnana, að fá lán, til þess að þeir geti keypt togara. En lánastofnun sjávarútvegsins, sem tekur árlega allverulegan skatt einnig af togaraútgerðinni, svarar togaraútgerðinni því á hverju ári, að hún geti ekki lánað henni í sambandi við endurnýjun togaraflotans. Það hefði því verið full þörf á því, að nokkur hluti af þessari erlendu lántöku hefði gengið til fiskveiðasjóðs í því skyni, að hann gæti farið að byrja að byggja sig upp í sambandi við lánveitingar til togarakaupa. En svo er það bara sagt blákalt hér, að fiskveiðasjóður hafi nóga peninga og þurfi alls ekki á meiru að halda. Það er alveg furðulegt að heyra það eftir það basl, sem við í fyrrv. ríkisstj. áttum í þessum efnum, að reyna að útvega fé í þessu skyni. Og það er alveg sýnilegt, að þeir menn, sem hafa samið það plagg, sem hér er um að ræða, hafa verið alveg steindauðir, líflausir talnamenn, sem hafa étið upp tölur úr einhverjum plöggum án þess að skilja nokkuð, hvernig ástatt var í þessum efnum. Það er einn þáttur enn í sambandi við þetta mál, sem rétt er að minnast á. Það er alveg rétt, að það er ekkert nýtt fyrirbæri hjá forstöðumanni fiskveiðasjóðs og stjórn hans, að þessir aðilar hafa gjarnan óttazt það nokkuð að taka erlend lán á þeim tímum, er þeir hafa talið, að fjármálaástandið væri mjög ótryggt. Það vitanlega gerir það enginn sér til gamans að taka lán erlendis upp á 20 millj. kr. og lána það út á því gengi, sem þá er um að ræða, og fá á sig gengisbreytingu eftir örstuttan tíma og vitanlega stórkostlegan skell á viðkomandi sjóð, án þess að hafa nokkra tryggingu fyrir því, að ríkisvaldið hjálpi þar til, þegar slíkt kemur fyrir. Það hefur því átt sér stað nú eins og áður, að forstöðumaður fiskveiðasjóðs hefur mjög um það spurt: Ja, hvernig fer, ef við tökum nú nokkuð af þessu erlenda láni? Vissulega þurfum við á því að halda, vissulega erum við alltaf að neita nauðsynlegum lánum, - en hvernig fer, hver borgar þann mismun, ef verður skellt á okkur gengislækkun innan skamms, sem manni skilst á öllu að til standi? - En það vitanlega réttlætir það ekki á neinn hátt, þó að um ótta hjá þessum aðilum sé að ræða, að ætla að afskipta jafnnauðsynlegan lánasjóð eins og fiskveiðasjóð af þeim ástæðum. Það verður vitanlega að tryggja hann eins og aðra slíka lánasjóði fyrir skakkaföllum af snöggum gengisbreytingum. Það er óhjákvæmilegt. Það mætti margt fleira um þessa áætlun segja. Ég sá það undireins, þegar ég leit á þessa áætlun og forstöðumaður fiskveiðasjóðs viðurkenndi það strax við mig, þegar ég bar það upp við hann, að það er greinilega ranglega upp byggð þessi áætlun í sambandi við þær skuldbindingar, sem fiskveiðasjóður hefur tekið á sig. Það var alls ekki reiknað með öllum þeim útgjöldum hjá honum, sem hann er búinn að lofa, - ekki einu sinni sem fiskveiðasjóður er búinn að lofa. Ég skal nefna eitt dæmi í þessum efnum. Þegar 55% gjaldið var lagt á á s. l. vori, þá vitanlega fór það svo, að allmargir aðilar, sem þá höfðu flutt inn fiskibáta á næsta ári á undan, skulduðu þá erlendis talsverðan hluta af andvirði fiskibátanna. Þessar skuldir námu þá yfir 15 millj. kr., skuldir einstakra fiskibátaeigenda, sem þá stóðu úti. Þessar 15 millj. kr. fengu þá á sig yfirfærslugjald, sem nam 55%, eða skuldirnar hækkuðu í höndunum á einstökum bátaeigendum um 55%. Þeir aðilar, sem urðu fyrir þessu, sóttu mjög fast á ríkisstj. um það að fá bætur á móti þessu, að fiskveiðasjóður mætti þessum vanda á þann hátt, að hann umreiknaði þau lán, sem hann var búinn að áætla áður á hvern fiskibát, og hækkaði sín lán sem þessu næmi. Samningar voru gerðir við fiskveiðasjóð um þetta og fiskveiðasjóður á að taka að sér að greiða með hækkuðum lánum til þessara lántakenda, að greiða sem 55% af þessum 15 millj. kr. nemur. Þessi útgjaldaupphæð kemur ekki inn í þessi útgjöld fiskveiðasjóðs. Það er ekki reiknað með þessum útgjöldum, þó að búið sé beinlínis að semja um þetta. Og fleira mætti þar til greina, enda kom í ljós, að forstöðumaður fiskveiðasjóðs upplýsti, að þessi áætlun væri ekki byggð á hans upplýsingum að öllu leyti. Ég tel því, að það sé ekki hægt að ganga svo frá þessum málum hér á þessu þingi, að það sé ekki gert ráð fyrir því, að nokkrum hlut af þessu erlenda láni sé ráðstafað til fiskveiðasjóðs, miðað við öll þau gífurlegu verkefni, sem hann hefur með höndum og ég mun því síðar flytja till. um það, að nokkrum hluta verði ráðstafað til fiskveiðasjóðs. Það má segja, að hér hafi aðeins verið gerðar till. upp á 98 millj. kr. af upphæð, sem þó er 154 millj. með yfirfærslugjaldinu, svo að það ættu að geta verið möguleikar til þess, ef menn sannfærðust um það, að fiskveiðasjóður raunverulega þurfi á þessu að halda, svo framarlega sem hann á að sinna öllum þeim verkefnum, sem honum er ætlað að sinna samkvæmt lögum, en ekki miða það við það, að hann haldi sig aðeins við þau þrengstu útlán, sem hann hefur verið bundinn af vegna fjárskorts að undanförnu. Ég vildi láta þetta koma hér fram og sýnist mér þá, að þetta haldist mjög í hendur við hina nýju 10 ára áætlun í sambandi við raforkuáætlunina, ef ætlunin er að skera á þennan hátt einnig niður lánveitingar í sambandi við sjávarútveginn.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umr., gerði ekki ráð fyrir, að það gæfist neitt tilefni til þess. En það hefur nú farið svo, að megnið af þessum umr. hefur snúizt um allt aðra hluti, en venjulegt er við þessa umr. fjárl., þ. e. a. s. umr. hafa að mestu leyti snúizt um raforkumál, um fiskveiðasjóð og um hafnargerðir, sem að vissu leyti má segja að komi ekki afgreiðslu fjárl. við sem slíkri, heldur þeirri lánsheimild, sem tekin hefur verið upp af hv. 1. minni hl. fjvn. á 22. gr. frv. Ég skal þess vegna, þó að megnið af þessum umr. sé ekki verulega uppbyggilegt né efnislegt, leyfa mér að gera nokkrar aths. við það, sem fram hefur komið um þessi mál. Hv. 2. þm. S-M. (LJós), sem var hér að ljúka sínu máli rétt í þessu, gerði fiskveiðasjóðinn sérstaklega að umtalsefni og taldi, að það væri illa farið, að enginn hluti af þessu fyrirhugaða láni yrði látinn renna til fiskveiðasjóðs og væri hann alls ómegnugur að verða við þeim lánbeiðnum, sem honum bærust, ef ekki væri aukið starfsfé hans. - Í þessu sambandi skal ég fyrst leyfa mér að minna á, að sjóðnum hefur ekki frá upphafi verið ætlað að lána til stórskipakaupa. Það var í l. um fiskveiðasjóð gert ráð fyrir, að aðallega væri lánað til skipa, sem eru innan við 200 rúmlestir. Lán til togarakaupa hafa mér vitanlega aldrei í sögunni komið frá fiskveiðasjóði og mjög sjaldan til stórra fiskvinnslufyrirtækja í landi, eins og síldarverksmiðja, hraðfrystihúsa og annars þess háttar. Það er þess vegna mjög sláandi, það sem hv. þm. sagði, að til síldarverksmiðjanna á Austurlandi, sem byggðar voru 1957 og 1958, var ekki hægt að lána nema um ½ millj. kr. til hvorrar, enda er það í samræmi við l. um fiskveiðasjóð, eins og þau voru, því að í 5. gr. l. um sjóðinn, eins og hann var, stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Hámark lána er 1.250.000 kr. til fiskiskipa og 600 þús. kr. til fasteigna og lengsti lánstími er 20 ár.“ Það hefði þess vegna, ef þessir hv. þm. hefðu haft brennandi áhuga fyrir því, að fiskveiðasjóður gæti betur staðið í stykkinu að þessu leyti, átt að bera fyrst fram till. um breyt. á l. um fiskveiðasjóð.

Það er búið að breyta lögunum.

Þessu atriði hefur ekki verið breytt.

Víst.

Ég hef hér lög um fiskveiðasjóð frá 1955. Einasta breyt., sem gerð hefur verið síðan, er gerð á árinu 1957.

1957 og þá var þessu breytt.

Ég hef það líka, en þar er eingöngu gert ráð fyrir í þeim breytingum, að til nýrra fiskiskipa, sem smíðuð eru innanlands, mega lán nema 3/4 kostnaðar af virðingarverðinu. Um lán út á eldri skip, en eins árs fer eftir ákvæðum sjóðsstjórnarinnar í hvert skipti. Lengsti lánstími er 20 ár. - En ég vil þá spyrja hv. þm.: Hvers vegna gat hann ekki séð til þess, á meðan hann stjórnaði þessum málum, að lánin til verksmiðjanna á Austurlandi, á Vopnafirði og í Neskaupstað, væru höfð hærri en ½ millj. kr.? Það hefur verið venjan sú, að lán til stærri fiskvinnslustöðva hafa ekki verið veitt að neinu ráði úr fiskveiðasjóði. Og það hefur líka verið venjan, að lán til stærri skipa, en 200 tonna, hafa sjaldan eða aldrei verið veitt. Það hefur verið í þessu sambandi vitnað mjög til þeirrar umsagnar, sem Framkvæmdabanki Íslands hefur gefið um fjármagnsþörf fiskveiðasjóðs og unnin er í samráði við forstöðumann sjóðsins. Í þessari áætlun segir, með leyfi hæstv. forseta, svo: „Aðalniðurstaðan er sú, að sjóðurinn mun í árslok 1959 hafa handbæra um það bil 26 millj. kr. innstæðu í Útvegsbankanum og í árslok 1960 um 7 millj. kr., án þess að til komi nokkrar lánveitingar til sjóðsins á þessum árum. Að vísu er þá gert ráð fyrir, að samanlagðar lánveitingar til skipa, byggðra erlendis, fari ekki fram úr 61 millj. kr. eða að kostnaðarverð skipanna nemi ekki hærri upphæð heldur en 92 millj. En jafnvel þó að sú upphæð tvöfaldaðist, mundi vöntun á reiðufé ekki gera vart við sig fyrr en í árslok 1960.“ Þetta segir í skýrslu Framkvæmdabankans, sem samin er í samráði við forstöðumann sjóðsins. Síðan kemur: Þessi niðurstaða er háð eftirfarandi: 1. Getu Útvegsbankans til að endurgreiða ca. 25–30 millj. kr. af innstæðu sjóðsins á 1–2 árum. Það er náttúrlega rétt, að svo bezt getur sjóðurinn staðið í þessari útlánastarfsemi, að hann geti haft það fé laust, sem hann á geymt hjá Útvegsbankanum. Það liggur í hlutarins eðli. 2. Að ásókn á sjóðinn um lán til innlendra framkvæmda, bæði skipasmíða og annars, verði ekki meiri heldur en 36 millj. kr., sem gert er ráð fyrir í áætluninni, á ári. 3. Að endurgreiðslur eldri lána standist, en þær hafa verið mjög varlega áætlaðar í þessu yfirliti Framkvæmdabankans. 4. Geta sjóðsins er svo náttúrlega háð útflutningi sjávarafurða, því að þaðan hefur hann mestar tekjur sínar og hluta sjóðsins af útflutningsgjaldi. En hér hefur verið reiknað með sama útflutningsgjaldi 1959 og 1960 eins og varð árið 1958. Ég vil til viðbótar þessu leyfa mér að lesa hér upp yfirlit það, sem gert hefur verið af þessum sömu aðilum um útlánastarfsemi ársins 1959, en það er þannig: Að það verði lánað til skipa byggðra erlendis 61 millj., til skipa byggðra innanlands 12 millj., til vélakaupa og viðgerða 14 millj. og til vinnslustöðva og verbúða 6 millj., eða samtals að sjóðurinn geti lánað á árinu 93 millj. kr. og hefur þó afgangs í árslok - eins og ég sagði í upphafi - 26 millj. kr., þannig að verulega má fara fram úr þessari áætlunarupphæð, án þess að sjóðurinn komist í greiðsluþrot. Til samanburðar vil ég svo að lokum í þessu sambandi leyfa mér að skýra frá því, hvernig útlánastarfseminni hefur verið hagað á undanförnum árum og hve mikið var veitt úr sjóðnum í tíð þessa hv. þm., sem hér var mest að fárast út af getuleysi sjóðsins nú. Útlán sjóðsins voru í árslok 1956 - heildarútlánin - 123.7 millj. kr. Heildarútlánin í árslok 1957 voru 155 millj. kr., þ. e. a. s. útlánahækkunin á árinu hefur orðið 32 millj. Í árslok 1958 voru útlánin 182.5 millj, kr., þ. e. a. s. hækkunin á árinu hefur orðið 27 millj., - 32 millj. annað árið og 27 millj. hitt árið. En í árslok 1959 er gert ráð fyrir, að útlánin verði komin upp í 268.5 millj. kr., þ. e. a. s. hækki á árinu um 86 millj. á móti 27 millj. 1958 og 32 millj. 1957. - Ef með þessu er verið að draga úr lánamöguleikum sjóðsins, þá kann ég ekki skil á hlutunum lengur og þessi hv. þm., sem hér var að tala síðast um getuleysi sjóðsins, varð að grípa til mjög annarlegra röksemda, svo að ég ekki orði það sterkara, því að þar mundu aðrir geta haft um önnur orð. Hann fór að tala um, að sjóðurinn stæði ekki við skuldbindingar sínar að því er snerti 55% yfirfærslugjaldið, hann gæti ekki staðið við það. Þegar yfirfærslugjaldið kom á, á miðju ári 1958, þá höfðu verið veitt lán nokkrum bátum, þannig að þeir höfðu ekki greitt byggingarskuldina erlendis og skulduðu þess vegna lánið í erlendri mynt. Við 55% hækkunina eða yfirfærslugjaldið hækkaði náttúrlega þessi skuld í íslenzkum krónum og hv. þm. vildi láta liggja að því, að þessi hækkun væri skuldbinding á fiskveiðasjóði, sem hann þess vegna væri ómegnugur að standa við og hefði ekki gert ráð fyrir. En hér geri ég ráð fyrir að hv. þm. mæli á móti betri vitund eða hann kannske viti ekki betur, - ég veit það ekki, - en útlánin fara fram þannig, að það er ekki lánað út á bátinn úr fiskveiðasjóði, fyrr en hann kemur heim,og þá í einu lagi upphæð, sem er 2/3 hlutar af kaupverði bátsins. Hvernig svo fer um erlendu skuldina, það er annað mál og kemur ekki fiskveiðasjóði við, vegna þess að það er venjulega fengin bankatrygging fyrir þeirri greiðslu gegn því, að viðkomandi banki fái svo féð, sem kemur úr fiskveiðasjóði og kaupandi setji tryggingu, sem bankinn metur gilda, fyrir gengisáhættunni, þannig að þessi útlendu lán koma aldrei við fiskveiðasjóðinn, vegna þess að hann hefur aldrei tekið þau að sér. Hitt er annað mál, að það væri eðlilegt, að fiskveiðasjóður gæti hækkað útlán sín hér heima í íslenzkum krónum með hliðsjón af þeirri hækkun kaupverðs bátsins, sem felst í 55% yfirfærslugjaldinu, en þetta hefur mér vitanlega ekki verið gert í tíð fyrrv. ríkisstj. Hv. þm. sagði, - ég held ég hafi skrifað það orðrétt upp eftir honum, - að samningur hefði verið gerður við fiskveiðasjóð um þetta, en mig langar til að sjá þann samning. Það var gengið eftir því oft af bönkunum, sem tóku að sér þessa gengisáhættu fyrir útvegsmennina, sem áttu bátinn og tóku að sér ábyrgð á láninu, að fiskveiðasjóður tæki að sér að hækka lánið um 2/3 hluta af því, sem yfirfærslugjaldinu næmi eða þeim hækkunum, sem yrðu á þessum greiðslum síðar, ef til annarra ráðstafana kæmi, sem hefðu áhrif á þetta. En mér vitanlega hafa ekki enn verið gerðir neinir samningar um þetta við fiskveiðasjóð. Hitt er annað mál, að ég hef nú fyrir nokkru sett nefnd til þess að endurskoða reglurnar um útlán fiskveiðasjóðs og þessari n. er m. a. ætlað það verkefni að kveða á um þetta. Ég veit, að inn á sér finnur þessi hv. þm. og aðrir, sem um þessi mál hafa fjasað mikið í þessum umr., að hér er ekki um það að ræða, að verið sé að draga úr möguleikum fiskveiðasjóðs til útlána, heldur hefur fiskveiðasjóður með því fé, sem hann hefur til umráða, nú möguleika til að sinna sinni útlánastarfsemi miklu meir og betur, en hann hefur haft nokkurn tíma áður. Og hvers vegna skyldu þá vera tekin lán til þessarar útlánastarfsemi, ef þeirra þarf ekki með til þeirrar starfsemi, sem lögin gera ráð fyrir? Hitt er annað mál, að um það má náttúrlega deila, hvort fiskveiðasjóður ætti að taka að sér að lána til togarakaupa og til þeirra stóru hraðfrystihúsa og fiskvinnslustöðva, sem nú er verið að byggja og kosta tugi milljóna. En það verkefni hefur honum ekki verið ætlað og þess vegna hafa ekki heldur verið gerðar ráðstafanir til þess að afla fjár til þeirrar útlánastarfsemi, því að hún er ekki heimil samkv. l. um sjóðinn, eins og þau eru nú. Ég skal svo láta þetta nægja um fiskveiðasjóðinn. Ég skal þá víkja nokkrum orðum að raforkuframkvæmdunum, 10 ára áætluninni svokölluðu, sem mikið hefur komið við sögu hér. Það var eitt af því fyrsta, sem raforkumálastjóri skýrði mér frá, þegar ég kom að þessum málum, að nú, þegar hálfnuð væri framkvæmd áætlunarinnar, þá hefðu komið í ljós ýmsir hlutir, sem gerðu það nauðsynlegt, að áætlunin öll væri endurskoðuð. Það hafði komið í ljós af reynslunni, að ýmislegt, sem var talið eðlilegt og kannske æskilegt að gera fyrir fimm árum, væri nú talið eðlilegt og æskilegt að gera nokkuð öðruvísi, en þá var hugsað. Og sérstaklega virtist mér, að stjórn raforkumálanna væri inn á þessu vegna þess, að við blasti gífurlegur halli á rekstri Rafmagnsveitna ríkisins, sem á þessu ári er áætlaður á fjárlögum 15 millj. kr. Það hafði þess vegna lengi verið á döfinni hjá raforkumálastjóra og rafmagnsveitustjóra að freista þess að breyta þessum áætlunum þannig, að takast mætti að draga úr stofnkostnaði og rekstrarkostnaði, þó þannig, að þjónustan við almenning í landinu, sem gert er ráð fyrir í þessari áætlun, yrði ekki skert. Niðurstaðan af þessum athugunum raforkumálastjóra og rafveitustjóra ríkisins er sú, sem kemur fram í tillögu hans um breytingar á eftirstöðvum rafvæðingaráætlunarinnar 1954–1963 og er í því fólgin aðallega að fresta nokkrum vatnsvirkjunum og línum á milli byggða, en taka upp í staðinn dísilstöðvar, sem væru miklu ódýrari í stofnkostnaði og sömuleiðis ódýrari í rekstrarkostnaði og gætu, þegar fram í sækti, orðið varastöðvar og toppstöðvar fyrir vatnsaflsvirkjanirnar og unnið samhliða þeim og með þeim. Með þessu móti telur raforkumálastjóri að hægt sé að lækka áætlunina í heild á þessum 10 árum um allt að 88 millj. kr., en auka þó rafmagnsframleiðsluna um 4.000 kw., eða um 66% frá því, sem gert hefur verið ráð fyrir. Ég held, að það verði ekki með neinni skynsemi mælt í móti því, að þessi aðferð er heppilegri, hún er ódýrari og hún kemur jafnmörgum aðilum til gagns eins og hin, en hún sparar ríkissjóði á þessu tímabili útgjöld, svo að skiptir mörgum tugum milljóna og hún sparar rekstrarútgjöld, sem sömuleiðis nema tugum milljóna á tímabilinu. Og hún gerir þetta „plan“ allt saman miklu viðráðanlegra, en áður hafði verið ætlað og það, sem ég vil undirstrika sérstaklega, að hún veitir sömu þjónustu að öllu öðru leyti en því, að vegna þess að þessar tengiveitur á milli héraða eru felldar niður, þá fá 110 bæir seinna rafmagn frá línu, en ella mundi og þó jafnhá tala annars staðar, sem er bætt við. En þessi 110 sveitabýli, sem ekki komast þá með, eru mjög lítill hluti af þeim 3.000 býlum, sem eru á þessari áætlun og þess vegna engin ástæða til þess að leggja svo mikið í sölurnar fyrir að ná öllu slíku með, sérstaklega ekki þegar hægt er að fullnægja þeirra þörfum á mjög ódýran hátt á annan veg. Það kom fram í umr. hér í kvöld, að það var einhver hv. þm., sem hélt því fram, að ekki hefði tekizt á undanförnum árum að ljúka til fulls þeim áætlunum, sem gerðar hefðu verið um framkvæmdir. Ég skal sérstaklega, því að á það var minnzt, geta ársins 1958. Samkvæmt bréfi frá raforkumálastjóra, dags. 31. marz 1959, upplýsir hann um þetta og segir: „Í eftirfarandi yfirliti eru þau verk talin upp, sem frestað var á síðasta ári.“ Það eru 11 línur samtals, byrjar á Vatnsdalslínu og endar á Hvítárholtslínu, með 124 býli, 136.8 km og kostnaður 12.6 millj. kr., sem ekki var unnið af þeirri áætlun, sem gert hafði verið ráð fyrir að vinna á árinu 1958. Það getur náttúrlega komið fyrir jafnvel hjá því góða fólki, sem farið hefur með stjórn þessara mála að undanförnu, að einhver tilfærsla og einhver breyting eigi sér stað í þessum hlutum. En ég vil geta þess, að á áætluninni, sem gerð hefur verið fyrir árið 1959, er gert ráð fyrir, að unnið verði að því, að allar þessar veitur verði byggðar, sem ekki voru framkvæmdar á árinu 1958 og enn þó nokkrar í viðbót, þannig að heildarkostnaðurinn við héraðsrafveiturnar á árinu verði, ef ég man rétt, 14.8 millj. kr. - og heildaráætlunin verði 76.6 millj. kr., sem unnið verði fyrir á árinu. Í ræðu, sem hv. 1. þm: S-M. (EystJ) flutti hér í kvöld og ég heyrði a. m. k. hluta af, þá fannst mér hann gera mjög mikið úr því, að verið væri að rífa „raforkuplanið“ niður og miðaði sitt tal aðallega við kostnaðartölur, það hefði verið unnið fyrir svo og svo margar milljónir, - ég held hann hafi sagt 110 millj. kr. árið sem leið, upphæðin væri miklu lægri nú. Það var engu líkara, en honum fyndist aðalatriðið, hversu miklu væri hægt að eyða í þetta. Hann minntist ekkert á, hvað hefði fengizt og hvað hefði verið látið bíða, heldur eingöngu minntist hann á það, hvað mörgum tugum og hundruðum milljóna hafði tekizt að eyða. Þetta er all ólíkt því, sem ég hafði búizt við að fyrrv. fjmrh. hefði gert, ef hann hefði sjálfur átt að eiga einhvern hlut að stjórn þessara mála. Það er ekki aðalatriðið í þessu sambandi, hversu mörgum milljónum tekst að eyða, heldur hversu mörgu fólki er hægt að veita þjónustu á þennan hátt fyrir sem minnstan pening. Það er það, sem er aðalatriðið. Og það, sem er gert í þessu falli, er það, að það er veitt öll sú sama þjónusta að ég kalla á þessum fimm árum, sem eftir eru, fyrir 88 millj. kr. minni upphæð og þó þannig, að þær dísilstöðvar, sem byggðar eru til þess að ráða úr lausn vandans nú, verða liður í því, sem gert verður á eftir. Hv. þm. A-Sk. (PÞ) beindi til mín fyrirspurn í þessu sambandi. Og vegna þess að hans dæmi er ákaflega sláandi um það, hver breyting hefur orðið á þessum hlutum með hinni nýju áætlun, þá skal ég leitast við að útskýra það eins nákvæmlega og ég get. Hv. þm. sagði, að það hefði verið hafinn undirbúningur að vatnsvirkjun í þessari sýslu, Smyrlabjargavirkjun og það er rétt. Og þessi undirbúningur var kominn það langt, að það var byrjað að kaupa efni til virkjunarinnar, en í tiltölulega mjög litlum stíl, þannig að langmestur hluti efnisins til virkjunarinnar er enn ókeyptur. En þegar raforkumálastjóri og hans starfsmenn fóru að athuga þetta mál betur, þá töldu þeir, að mál Austur-Skaftfellinga mætti leysa á annan hátt og betur, en gert hefði verið ráð fyrir og tóku þess vegna það fyrir að endurskoða þessa áætlun með hliðsjón af því. Vatnsvirkjunin held ég að hafi verið áætluð 1.000 kw., en enga línu er farið að leggja um héraðið enn og var ekki á áætluninni að hefja þá línulagningu strax, a. m. k. ekki á þessu ári, heldur voru framkvæmdirnar einskorðaðar við virkjunina. Nú er það gefið mál. segja þeir og ég tek undir það, að ef 1.000 kw. stöð hefði verið þarna reist og línulagningunni ekki komið lengra en gert er ráð fyrir í gömlu áætluninni, þá hefði orka þessarar vatnsaflsstöðvar hvergi nærri notazt í upphafi. Rekstur þessarar vatnsaflsstöðvar hefði þess vegna orðið óhagstæður og það svo mjög, að rekstur þessarar veitu hefði gefið mikinn greiðsluhalla. Þess vegna er það ráð tekið í þessari nýju áætlun að byggja í staðinn í upphafi 500 hestafla dísilstöð á Hornafirði og byrja í staðinn einu ári fyrr að leggja veiturnar um héraðið. Þessi dísilstöð í Hornafirði fullnægir til að byrja með þeirri orkuþörf, sem um er beðið í héraðinu og með því að fara í dísilvélavirkjunina í staðinn fyrir vatnsaflsvirkjunina, þá verður virkjunarkostnaðurinn miklu minni, en kostnaðurinn við vatnsaflsvirkjun hefði orðið og rekstrarafkoma veitunnar þess vegna betri. Hins vegar er byggingu vatnsaflsstöðvarinnar ekki frestað um ófyrirsjáanlegan tíma. Bygging vatnsaflsstöðvarinnar er á áætluninni, en ekki fyrr, en á árinu 1963. Þá er gert ráð fyrir, að búið sé að leggja línurnar um allt héraðið og líkur til þess, að orkusalan geti orðið miklu meiri frá þessu orkuveri, en ef væri byrjað á því að byggja orkuverið og síðan að leggja línurnar og salan þá miklu minni í upphafi, en hún mundi verða ella. Auk þess fæst svo í dísilstöðinni varastöð og toppstöð, sem bæði getur gripið inn, þegar aðalstöðin eða vatnsaflsstöðin af einhverjum ástæðum kynni að stöðvast og hún getur líka verið sem toppstöð, þegar álagið yrði meira, en vatnsaflsstöðin getur ráðið við. Það, sem þess vegna vinnst við þetta, er það, að það verður byrjað á línulögnunum um héraðið einu ári áður, en áætlunin gerði ráð fyrir. Það verður komizt hjá þeim rekstrarhalla, sem orðið hefði, ef þetta hefði verið tekið í öfugri röð og byrjað á vatnsaflsstöðinni. Og það er í þriðja lagi fengið 50% meira afl til umráða eða 1.500 kw. í staðinn fyrir 1.000. Og allt saman er þetta komið á áður en 5 ára tímabilinu er lokið, en það er bara tekið í nokkuð annarri röð og á hagkvæmari hátt, þannig að rekstrarkostnaðurinn verður minni og meir í samræmi við orkuþörfina eða sölumöguleika orkunnar, á meðan línan hefur ekki verið lögð um héraðið. Ég veit, að þetta er mjög greinilegt dæmi um þá breytingu, sem víða hefur verið gerð í þessu sambandi. Tímaröðinni á framkvæmdinni hefur nokkuð verið vikið við, til hagræðis fyrir bæði notendur og fyrir ríkissjóðinn, sem getur frekar staðið undir framkvæmdunum, eftir því sem stofnkostnaðurinn verður ódýrari. Heildarþjónustan í lok 5 ára tímabilsins verður sú sama og í þessu falli t. d., sem ég nefndi, verður hún betri, en gert var ráð fyrir, því að orkuframleiðslan verður þar 50% meiri, en í upphafi var gert ráð fyrir og hún kemst til notendanna einu ári fyrr, en gert hafði verið ráð fyrir á þennan hátt. Nú verður það að vísu í þessu tilfelli ekki minni kostnaður í heild en gert hafði verið ráð fyrir, vegna þess að orkuframleiðslan verður þetta miklu meiri, sem ég hef hér greint frá og heildarkostnaður við virkjunina þess vegna - við allar framkvæmdirnar - nokkru meiri. En hér hefur heldur ekki verið neitt sparað, aðeins verið breytt um röð og byrjað á dísilstöð, sem ekki var gert ráð fyrir í áætluninni. Þetta er mjög „týpiskt“ dæmi um þær breytingar, sem gerðar hafa verið á áætluninni og ég ætla, að það sé frekar vegna áróðurs eða einhvers annars, enn þá annarlegri ástæðna, sem þetta hefur verið „krítiserað“ jafnmikið og gert hefur verið, því að ég er viss um, að fyrir notendurna er það sízt verra og í mörgum tilfellum betra og fyrir ríkissjóðinn munar það öllum þessum milljónum, sem ég hef núna nefnt. Út af rafmagnsmálunum held ég að ég þurfi ekki að segja miklu fleira. Með þessari fjáröflun, þessum 45 millj, kr., sem gert er ráð fyrir að taka að láni til raforkuframkvæmdanna, á að vera hægt að komast svo langt með þær, að ekki þurfi að grípa til frekari erlendrar lántöku. Það er gert ráð fyrir að nota af þessu fé 33 millj. kr. á árinu 1959 og afganginn, eða 12 millj., síðar, 1960 eða jafnvel enn síðar, eftir því sem á þarf að halda og framkvæmdaáætlunin gefur tilefni til. En ef hagkvæmt þykir að flytja einhverjar framkvæmdir á milli ára, þá má vitaskuld gera það með því fé, sem fengið verður, því að það verður náttúrlega yfirfært og heim tekið í þessu skyni strax. Ég vil leggja áherzlu á, að heildarfjárþörfum raforkuáætlunarinnar á að mestu leyti að vera fullnægt með þessu, þannig að það, sem til viðbótar þarf, er ekki meira en svo, að ætla má, að hægt sé að fá það innanlands. Að lokum vil ég aðeins segja nokkur orð um hafnargerðirnar og fyrirhugaðar lántökur til þeirra. Það er áætlað, að 28 millj. kr. af þessum 98 millj. kr. gangi til hafnargerð, og hafa ýmsir hv. alþm, látið í ljós, að það væri nokkuð lítið. En ég vil í því sambandi geta þess, að í þessari lántöku er ekki ætlað að sjá fyrir þörfum stærstu hafnarinnar eða þeirrar, sem mest fé þarf, þ. e. a. s. í Þorlákshöfn. Til hennar er ætlað að útvega fé á annan hátt og utan við þessa upphæð, svo að lánin til hennar koma til með að bætast hérna við, því að ef hún væri hér með þau „plön“, sem þar eru uppi, þá mætti ætla, að hún þyrfti meginhlutann af þessu fjármagni: En það virðast í augnablikinu vera líkur til þess, að hennar fjárþörf sé hægt að leysa á annan hátt og þess vegna er ekki reiknað með, að hún komi hér inn. En ef hún væri með, þá mætti gera ráð fyrir, að þessi upphæð færi mjög nálægt því að vera á milli 50 og 60 millj., eins og nefnt hefur verið hér sem æskileg upphæð af þeim hv. þm., sem þessa upphæð, 28 millj. kr., hafa gagnrýnt, svo að hafnargerðirnar koma sennilega til með, ef allt fer með felldu með lánsútvegunina til Þorlákshafnar, að hafa til umráða í allt á milli 50 og 60 millj. kr. og það er a. m. k. ekki útlit fyrir, að hægt sé að ráða við stærri upphæð eða gleypa stærri bita á einu til tveimur árum.



Herra forseti. Það hefur allmargt komið fram í þessum umr. hér í dag og kvöld, sem ástæða væri til þess að ræða um. Það er eins og hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni áðan, að umr. hafa farið inn á nokkuð aðrar brautir, en venja er til við þessa umr. fjárlaga almennt, því að umr. bera að vissu leyti nokkru meiri keim af eldhúsumr. og sýnilega af ýmsum aðilum sérstakt kapp lagt á það að reyna að koma á þær áróðursblæ, enda niðurstaðan orðið sú, að það hefur ekki verið af þessara aðila hálfu sérstaklega lagt kapp á að ræða málin efnislega út frá raunsæi og réttu mati á staðreyndum, heldur til þess að fá út úr umr. álitlega pólitíska mynd og að vonum matið á þeim atriðum, sem fyrir hafa legið til athugunar, verið í samræmi við það. Ég vil fyrst víkja að einu atriði, sem er ákaflega smávægilegt í rauninni og það var atriði, sem hv. frsm. 3. minni hl. vék að í upphafi síns máls í dag. Hann bar þar fram kvörtun yfir því, að hann og hans flokksmenn hefðu ekki fengið að vera aðilar að flutningi einnar till., sem 1. minni hl. nefndarinnar stóð að og taldi, að þar hefði verið komið fram af mikilli óbilgirni. Mér finnst þetta vera nánast broslegt, vegna þess að þessi hv. þm. veit það ákaflega vel, að það hefur verið hafður sá háttur á í fjvn., að þær till., sem nefndin hefur orðið sammála um, hafa verið fluttar af nefndinni í heild á sérstökum þskj. og síðan hafa þeir aðilar, sem flutt hafa hinar einstöku till. í nefndinni, en ekki fengið allsherjarstuðning þar, flutt það í sínu nafni, þeir minni hl., sem í nefndinni hafa myndazt og það gæti í rauninni orðið nokkuð skringileg útkoma, ef það væri farið að skila sérstökum nál. á sérstökum þskj. með hverri einstakri till. eftir því, hvernig samstaða hefði myndazt um hana í nefndinni. Það hefur t. d. komið fyrir um margar aðrar till., sem við höfum flutt í 1. minni hl., að aðrir nm. ýmsir hafa greitt atkv. með þeim í n. og talið sig mundu styðja þær, en það hefur hins vegar ekki fengizt allsherjarsamstaða og af þeim sökum hafa till. verið fluttar í nafni viðkomandi minni hl. í n. En að það feli í sér, að öðrum þm. sé bannað að styðja till., þegar inn í þingið kemur, það er sannast sagna ákaflega brosleg fullyrðing og ég get a. m. k. tekið það fram í sambandi við þessa till., að það er okkur flm. hennar að sjálfsögðu hið mesta gleðiefni, að bæði hv. þm. S-Þ. og aðrir, sem sama sinnis eru, ljá henni sitt lið. Það gefst í rauninni ekki tilefni til þess að ræða um aðrar till., hvorki frá 1. minni hl. n. né fjvn. í heild, nema sem varðar ráðstöfun á því lánsfé, sem gerð er till. um af 1. minni hl. n., hvernig ráðstafað verði og aðrir aðilar hafa flutt brtt. um. Varðandi afgreiðslu fjárlagafrv. að öðru leyti hefur í rauninni ekkert verið rætt umfram þær framsöguræður, sem fluttar hafa verið og því ekki tilefni til þess að ræða þær sérstaklega. Hv. frsm. 3. minni hl. flutti hér í dag alllanga ræðu með viðeigandi undirfyrirsögnum, sem hann birti í ræðu sinni á tilteknum stöðum, þar sem nýir kaflar birtust og þá með sérstökum skáldlegum fyrirsögnum, sem hans er von og vísa og ég veit að taka sig mjög vel út á síðum Tímans, þegar þær verða þar birtar. Mér hugkvæmdist ekki að ætla að keppa við hann um myndskrúðuga ræðu. Ég veit, að ég kemst ekki í hans fótspor þar. En það harma ég hins vegar, hversu þetta myndskraut var notað til þess að hylja bágbornar og rakalausar fullyrðingar. Hann er nú sýnilega alveg kominn úr bílnum, sem hann var með hér á þingi í sambandi við afgreiðslu fjárlaga í fyrra og hittiðfyrra, eða dýrtíðarvagninum svokallaða, sem hann gerði þá mjög skáldlega samlíkingu um og sagði til afsökunar því, hvað ríkisstj. hefði gert lítið til að sporna gegn dýrtíðinni og þenslunni, að menn yrðu fyrst um sinn, eftir að þeir hlypu úr vagni, að hlaupa í sömu átt og vagninn til þess að missa ekki fótanna. Það hefur nú farið svo með þennan vagn, að hann er víst kominn fram af brúninni, eins og efnahagsmálaráðunautur fyrrv. ríkisstj. lýsti nokkrum dögum áður en ríkisstj. gafst upp fyrir jólin, þannig að það er nú kannske ekki von, að hann sé til staðar til ferðalaga nú, enda er þessi hv. þm. nú aðallega farinn að halla sér að útgerðinni og í öllum þeim ræðum, sem hann hefur hér flutt, hefur hann talað um bát, sem að vísu virðist ekki vera af betri endanum, því að þar er allt upp á hið lakasta og í dag var sagt, að þessi bátur mundi vafalaust ekki hafa fengið haffæriskírteini, ef réttum lögmálum hefði verið fylgt í því efni. Þetta er vafalaust alveg rétt hjá hv. þm., því að eftir að hann og hans flokksbræður voru búnir að hafa á hendi stjórn þjóðarskútunnar það tímabil, sem þeir höfðu í fyrrv. ríkisstj., þá var hún sannarlega ekkert glæsilegt far, þannig að það hefði víst ekki verið sérlega líklegt, að hún fengi haffæriskírteini og þess vegna fellur þessi samlíking mjög vel saman við raunveruleikann í þessu efni. Það, sem er eini munurinn varðandi viðhorf hv. þm. S-Þ. og hans flokksbræðra og þeirra, sem vilja fylgja breyttri stefnu, er það, að hann og hans fylgjendur virðast telja það raunverulega sáluhjálparatriði og það er kannske vottur um það, að þeir trúi mjög á sælu annars lífs, að það verði ekkert gert til þess að bjarga þessari fleytu, heldur verði hún bara látin sökkva, það þýði ekkert að vera að bíða, þetta komi hvort sem er - og hví þá ekki að láta þetta koma strax? Ég veit ekki, hvort þetta er fyrirboði um það, hvað þeir álíta sjálfir um framtíð síns flokks, að það hafi ekki mikla þýðingu að vera að halda þessu á floti, því að þeir leggja vafalaust ekki mikið upp úr því, að þjóðarskútan fljóti lengi, eftir að þeirra forsjónar nýtur ekki þar og sé þá kannske bezt, að hún farist sem fyrst. Þetta virðist vera tónninn í ræðum þeirra hv. framsóknarmanna, sem hér tala. Og viðhorf þeirra til þjóðarskútunnar virðist mótast af þessum sjónarmiðum. Þeir vilja sem sagt alls ekki með nokkru móti líta á neinar ráðstafanir til þess að bjarga út úr þeim ógöngum, sem þeir hafa manna mest átt þátt í að koma þjóðinni í, heldur telja þeir það allt ómögulegt. Við 2. umr, fjárl. vildu þeir ekkert gera til þess að sjá fyrir fé í útflutningssjóð, enda þótt vitað væri, að þessa fjár væri þörf og þeir höfðu beinlínis viðurkennt það með því að taka óbeinan þátt í afgreiðslu efnahagsráðstafana eftir síðustu áramót og þá voru ekki höfð uppi nein mótmæli um það, að fullkomlega væri þörf þessa fjár, sem þar var gert ráð fyrir, til aukins stuðnings útgerðinni. Nú vilja þeir ekkert gera til að útvega þetta fé. Það kemur þeim ekki við, vegna þess að þeir höfðu lagt fram till. í ríkisstj. í haust og þessum till. var ekki sinnt. Ég veit nú satt að segja ekki, hvernig færi um stjórn okkar þjóðmála, ef sá háttur væri upp tekinn af stjórnmálaflokkum, að ef einhvern tíma hefði ekki verið fylgt þeirra ráðum, þá kæmi þeim ekkert við það, sem gerðist eftir það og þeir neituðu algerlega að viðurkenna þá raunverulegu þróun, sem orðið hefði. Ég geri ráð fyrir, að það sé svo ástatt með alla flokka þingsins, að þeir hafi flutt ýmsar till. um lausn efnahagsmálanna á hinum ýmsu tímum, sem ekki hafi verið farið eftir, og þeim hafi þó ekki hugkvæmzt að halda því fram, þegar það liggur fyrir, hver þróunin hefur orðið á hverjum tíma, að segja þá sem svo: Mig varðar ekkert um þetta. Ég vildi hafa þetta öðruvísi og þar af leiðir, að ég þarf ekki að hafa nein afskipti af þessu máli. Þeir flokkar, sem þannig hugsa, eiga bara að draga sig út úr pólitík. Og það væri kannske farsælast, að Framsfl. gerði það. Í beinu framhaldi af þessu viðhorfi til afgreiðslu fjárl., sem einnig kemur fram við þessa umr. nú, því að þeir hafa ekki viljað heldur nú eiga neinn þátt í því að gera ráðstafanir til þess að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög, þá hafa þeir nú tekið upp nákvæmlega sama viðhorf í sambandi við þær umr., sem hér hafa orðið um rafvæðingaráætlunina. Það er nákvæmlega sami hugsunarháttur, sem þar birtist. Það er auðvitað vitanlegt, af hverju þessir menn breiða sig svo mjög út yfir þá endurskoðuðu rafvæðingaráætlun, sem hér liggur fyrir. Það auðvitað dylst engum, að það er gert í þeim eina tilgangi að reyna að slá ryki í augu fólks og nota þetta mál í stjórnmálaáróðrinum í þeirri von, að þeir geti blekkt einhvern með þeim fullyrðingum, sem þeir halda hér fram. Það er kannske afsakanlegt hjá ýmsum hv. þm., þó að þeir geri þetta í hita dagsins. En það er ekki afsakanlegt, þegar hæstv. fyrrv. fjmrh. leyfir sér að ganga fram fyrir skjöldu í þessum áróðri á þann hátt. Maður, sem á að þekkja þessa hluti betur, en flestir aðrir, má ekki svo fáum mánuðum eftir að hann lætur af ráðherradómi gleyma algerlega þeim skyldum, sem á honum hvíla að meta mál út frá raunsæi og raunverulegum staðreyndum. Hann má ekki falla í þá gröf að láta bágborna málefnaaðstöðu síns flokks verða til þess að slá sig algerri blindu, þannig að hann taki undir með algerlega ábyrgðarlausum málflutningi í sambandi við umr. um hin mikilvægustu stórmál og vandamál þjóðarinnar. Ég efast ekkert um það, að hv. 1. þm. S-M, veit mætavel, að það, sem hann hefur haldið fram hér í dag, er blekking og eingöngu fram sett til þess að blekkja. Ég þekki hann það vel, að ég veit, að hann hefur áreiðanlega undir niðri löngun til þess að tala um þessi mál af meiri virðingu fyrir staðreyndum og heilbrigðri skynsemi en hann gerði. Hæstv. forsrh. hefur gert hér þessa endurskoðuðu rafvæðingaráætlun töluvert að umtalsefni, en mig langar þó til að bæta þar við nokkrum orðum. Bæði hv. þm. S-Þ. og hv. 1. þm. S-M. héldu því fram, að það væri, eins og þeir orðuðu það, svik, brigð á loforðum og önnur álíka orð, sem þeir um það höfðu, ef nokkur breyting væri gerð á hinni upprunalegu 10 ára áætlun og hv. 1. þm. S-M. ítrekaði það í sinni ræðu hvað eftir annað, að hann krefðist þess, að frá þessum áformum væri horfið. Honum er dálítið gjarnt að nota orðið „krefst“, en það er nú held ég gott fyrir menn að gera sér grein fyrir því, hvaða aðstöðu þeir hafa til að krefjast og þó að menn hafi kannske vanizt því, að það væri í öllu farið eftir þeirra orðum og óskum, þá er ekki víst, að það verði ætíð gert og þess vegna hæpið að byggja sinn málflutning allt of mikið upp á slíkri kröfugerð. En látum það nú gott heita. En í sambandi við þessi svikabrigzl öll er æskilegt að gera sér grein fyrir, hvað hér er raunverulega á ferðinni og þá m. a. og fyrst og fremst það, hvað 10 ára áætlunin er. Hv. 1. þm. S-M. sagði, að það væri brot á þingræðisreglum, ef það væru gerðar nú breyt. á þessari áætlun. Ég skil satt að segja ekki, hvað hann á við með þessu, vegna þess að 10 ára áætlunin svokallaða hefur aldrei verið formuð þannig, að það væri í þeirri löggjöf, sem upphaflega var um hana sett, tiltekið í einstökum atriðum, hvernig framkvæmd hennar skyldi háttað, enda hefur ýmsum atriðum hennar verið breytt síðan og engir haft neitt við það að athuga. Hann vildi storka okkur sjálfstæðismönnum og það verður vafalaust útskýrt í Tímanum með viðeigandi orðum, að við, sem hefðum þótzt vera höfundar þessarar áætlunar, ætluðum nú að fara að gerast svikarar við hana, ef við féllumst á þessa endurskoðuðu áætlun, sem hér lægi fyrir. Ég held, að við sjálfstæðismenn höfum enga ástæðu til að blygðast okkar fyrir okkar stefnu í raforkumálum, því að það er víst engum efa bundið, hvaðan hugmyndirnar um rafvæðingu strjálbýlisins eru runnar og mun víst enginn leyfa sér að mótmæla því eða efast um það. Það er langur tími liðinn, síðan þeirri hugmynd var hreyft og síðan m. a. þeirri kenningu var haldið fram af aðaltalsmönnum Framsfl., að hugmyndin um rafvæðingu strjálbýlisins mundi setja landið á höfuðið og það mundi vera framtíðarlausnin að leysa raforkumál strjálbýlisins með því að virkja þúsundir bæjarlækja, eins og það var orðað á sinni tíð. Þá var nú ekki markið sett hærra og ég held því, að með hliðsjón af aðgerðum okkar sjálfstæðismanna í þessu efni getum við alveg kinnroðalaust borið okkar verk í því sambandi saman við verk þeirra manna, sem hér tala nú hæst og fjálglegast um þetta mál og þeir einir séu þar sannir á verðinum. En í sambandi við það, að það séu einhver brigðmæli, þó að áætlun sem þessi sé endurskoðuð, þá er rétt að vekja athygli á vissum staðreyndum í þessu sambandi, sem nauðsynlegt er að hafa í huga. Þegar þessi áætlun var upphaflega gerð, var hún gerð af þeim mönnum, sem raforkumálunum stjórnuðu í þá tíð og eru þeir sömu menn og það gera nú. Og þeir formuðu hana á þeim grundvelli, sem þeir töldu þá raunhæfan og raunsæjan, miðað við þá möguleika, sem voru fyrir hendi um fjáröflun og miðað við þá kostnaðaráætlun, sem þá var gerð. Það er nú liðinn helmingur þessa tímabils. Og hvað er það þá, sem veldur því, að það er talið nú nauðsynlegt að endurskoða þessa áætlun? Það, sem fyrst og fremst veldur því, er það, að á þessu tímabili hefur kostnaður við þessa framkvæmd vaxið svo gífurlega, að 10 ára áætlunin, sem upphaflega var gert ráð fyrir að kostaði 250 millj. kr., mundi eftir þeim áætlunum, sem nú liggja fyrir, kosta samtals á 7. hundrað millj. kr., og þetta eitt út af fyrir sig sýnir ljóslega, hvaða geysilegar breyt. hafa orðið og hvernig allur grundvöllur undir þessari áætlun hlýtur að hafa raskazt stórkostlega. Það hefur t. d. gerzt í þessu sambandi, að síðan vorið 1955 hefur kostnaður við rafvæðinguna hækkað um 80%, en á sama tíma hefur rafmagnsverðið aðeins hækkað um 30%. Og það þarf enga sérstaka rekstrarhagfræðinga til þess að átta sig á því, að þegar svona er ástatt, þá er ekki nema um tvennt að ræða: annaðhvort að halda áfram á þessari braut með sívaxandi rekstrarhalla eða þá í öðru lagi að draga úr hraðanum og láta þetta ná yfir lengri tíma - eða þá að hækka raforkuverðið, nema hægt sé að finna einhverja leið enn og þá leið, sem hér hefur verið reynt að finna, að breyta þessu plani á þann hátt, að það væri hægt með ódýrara móti og hagkvæmara að framkvæma það. Ég geri ekki ráð fyrir því, að neinn maður vilji í alvöru halda því fram, að það hefði átt að halda áfram á þessari braut endurskoðunarlaust með 15 millj. kr. rekstrarhalla á ári um fjölmargra ára bil og láta þannig stóran hluta af því fé, sem til ráðstöfunar hefur verið, ganga til þess að greiða þennan rekstrarhalla. Í annan stað geri ég ekki heldur ráð fyrir, að menn haldi því fram, að það hafi átt að halda dauðahaldi í þetta upprunalega plan, enda þótt það kostaði það, að það þyrfti jafnvel að margfalda rafmagnsverðið, til þess að hægt væri að reka þessar rafveitur með einhverjum skynsamlegum hætti. Ég er hræddur um, að það hefði komið illa við einhvern. Það, sem gerzt hefur því í þessu efni nú, er ekki það, að það hafi verið gefin nein fyrirmæli um að endurskoða þessa áætlun á þeim grundvelli, sem hér hefur verið gert, heldur hafa þessir sérfræðingar, sem að þessu hafa unnið og ég held að sé engin ástæða til annars en álita að hafi unnið sitt verk vel og dyggilega á þessum árum og haft fullan áhuga á að framkvæma þessa áætlun, þeir hafa séð, að svo mátti ekki ganga og það yrði að reyna að finna einhver úrræði. Og ég hika ekkert við að fullyrða það fyrir mitt leyti, enda þótt ég hafi ekki haft langan tíma til þess að athuga þessa áætlun, að hér er í meginatriðum mjög skynsamlega að unnið. Það eru vafalaust ýmis einstök atriði í þessu, sem geta þurft endurskoðunar við og ekki víst, að allir séu á sama máli og sérfræðingarnir um það, hvernig niðurröðun sé hér hagað í einstökum atriðum. En hugsunina, sem hér liggur á bak við og þann árangur, sem er talinn nást út úr þessari breytingu, tel ég vera mjög merkilegt spor í þá átt að koma þessu máli fyrir á hagkvæman hátt, bæði fyrir einstaklinga og þjóðfélagið. Það hefur verið skýrt frá því hér hvað eftir annað í dag og ég rakti það í frumræðu minni, hvernig í meginatriðum uppbygging þessarar endurskoðuðu áætlunar er. Það, sem mér þykir skipta meginmáli, er, hvaða þjónustu fólkið í landinu fær. Og það hafa engir fært hér fram nein rök fyrir því, sem hafa gagnrýnt þetta plan, að hér væri gert ráð fyrir að rýra þá þjónustu, sem 10 ára áætlunin gerði ráð fyrir, nema síður sé. Það er að vísu rétt, að sú breyting, sem hér verður á er, að það eru 110 bæir af 3.097 bæjum, sem gert er ráð fyrir að fái raforku frá samveitum, sem ekki verða með í þessu plani. En í stað þess koma 110 býli annars staðar, sem rúmast innan þessarar áætlunar, miðað við það fé, sem til ráðstöfunar er samkvæmt áætluninni, eins og hún liggur fyrir. Og er það nú svo óskaplegt, þó að 110 býli þurfi að leysa sína raforkuþörf með dísilrafstöðvum, að það sé talið nauðsynlegt að leggja á sig að óþörfu 88 millj. kr. útgjöld plús 25 millj. kr. aukinn rekstrarhalla til þess að ná því marki að tengja þessa 110 bæi við samveitur? Mér skilst það, eftir því sem hér er haldið fram, að það virðist vera eitthvert óskaplegt böl, ef menn þurfi að fá raforku um lengri eða skemmri tíma frá dísilstöð. Ég fæ ekki skilið, hvernig það skiptir máli fyrir þann einstakling, sem raforkunnar nýtur, hvort hún er frá dísilstöð eða samveitu, ef hann borgar sama verð fyrir hana. Það held ég að hljóti að vera meginatriði málsins, hitt komi einstaklingnum ekkert við. Og það liggur ljóst fyrir, að frá þessum dísilstöðvum, sem settar verða upp á vegum rafmagnsveitna ríkisins, verður rafmagnsverð það sama og frá dreifiveitunum frá vatnsorkuverunum, þannig að hér verður ekki nokkur breyting á. Og ef það er svo voðalegt fyrir 110 býli eða heimilisfólk þar að fá raforku frá dísilstöðvum, a. m. k. um skeið, hvað má þá segja um þau 2.500 býli, sem eru utan við þetta plan og er gert ráð fyrir að þurfi að meginhluta til að leysa sína orkuþörf með annaðhvort sérvirkjunum fyrir einstaka bæi eða með dísilstöðvum? Mér finnst þessar röksemdir vera svo furðulegar, að það er eiginlega kynlegt, að nokkur maður skuli treysta sér til að bera þær á borð. Það er ekki gert ráð fyrir að seinka rafvæðingu strjálbýlisins þannig, að hin einstöku býli fái raforku seinna en ella hefði verið og það er meira að segja í ýmsum tilfellum gert ráð fyrir því, að það geti orðið fyrr og getur þá orðið bætt úr þeim vanefndum, sem voru hjá fyrrverandi raforkumálaráðherra, þar sem hann frestaði mjög miklum fjölda af þeim dreifiveitum, sem leggja átti á s. l. ári, og fer a. m. k. illa á því, að samherjar þess ágæta manns séu að hneykslast óskaplega yfir því, ef þeir gætu fundið einhvers staðar í einhverjum atriðum vikið frá 10 ára áætluninni. Það væri gott, að þeir íhuguðu þessa staðreynd um leið. Það er vissulega rétt, að rafvæðing strjálbýlisins og sú 10 ára áætlun, sem um það var gerð, er mikilvægasta hagsmunamál fólksins í sveitum landsins og í strjálbýlinu. En það er jafnmikilvægt að leysa þetta vandamál á þann veg, að hvorki þessu fólki sjálfu, hverjum einstökum, né þjóðfélaginu í heild sé bundinn óþarflega þungur baggi. Því verðum við líka að gera okkur grein fyrir. Eins og ég skýrði frá áðan, þá er þessi áætlun, sem hér liggur fyrir, gerð af raforkumálastjórninni og það, sem ég hér segi, túlkar aðeins mína persónulegu skoðun á þessu máli, því að hér er ekki um að ræða neina endanlega samþykkt, heldur hefur þetta verið sent til athugunar viðkomandi ráðuneyti frá stjórn raforkumálanna. En ég ítreka það, að mér sýnist, að raforkumálastjórnin hafi hér tekið á þessu máli af skynsemi og það sé í rauninni eftirtektarvert, hvernig hún hefur náð þeim árangri að lækka þessi útgjöld svo mikið sem hér er gert ráð fyrir og um leið gerbreyta allri rekstrarafkomu Rafmagnsveitna ríkisins án þess að draga á nokkurn hátt úr þeirri þjónustu, sem gert var í 10 ára áætluninni ráð fyrir að veita, enda þótt sú þjónusta kunni að vera veitt að einhverju leyti í öðru formi, en þar var gert ráð fyrir. Það liggur í augum uppi og var enda mjög sláandi dæmi, sem kom fram í sambandi við umr. um virkjunina í Austur-Skaftafellssýslu, hversu það hlýtur að vera mikils virði, þegar vatnsfall er beizlað, að það skuli þá vera þegar möguleiki til mikillar raforkusölu. Það er einmitt eitt stærsta vandamálið í sambandi við hinar ýmsu virkjanir, að raforkusala frá þeim hefur lengi framan af verið mjög lítil og þar af leiðandi rekstrarhalli þeirra mjög mikill. Og ég held, að það sé engum efa bundið, að það mundi vekja meiri ánægju hjá fólki, að það fái rafmagn fyrr en ella, enda þótt það í bili þurfi að vera frá dísilstöð, heldur en þurfa að bíða eftir vatnsorkuveri, því að eins og ég sagði áðan, þá skiptir það ekki öllu máli fyrir almenning, heldur að fá rafmagnið og að fá það við sambærilegu verði og aðrir verða að greiða. Það er auðvitað framtíðarmál í þessu sambandi að tengja saman allar hinar ýmsu orkuveitur landsins og um það hefur raforkumálastjórnin sínar áætlanir. Það tekur vitanlega langan tíma og verður að gerast eftir því, sem skynsamlegt og hagkvæmt er talið. En ég tel það síður en svo óskynsamlegt í meginatriðum, miðað við þær upplýsingar, sem fyrir liggja, að vinna að því að ljúka 10 ára áætluninni á þann hátt, sem raforkumálastjórnin hefur gert till. um. Það eru ýmis önnur atriði, sem freistandi væri að minnast á, en ég vil ekki eyða miklu lengri tíma í mitt mál. En ég get ekki stillt mig um að minnast á þá staðhæfingu hv. þm. S-Þ. (KK), að með því að gefa eftir þurrafúalánin sé verið að ausa fé í milljónamæringa. Vafalaust eru þessir menn mismunandi efnaðir, sem hafa orðið fyrir þessum áföllum. En eins og ég gat um, þegar það mál var hér til umræðu við 2. umr. fjárl., þá væri það sýnilegt, að ef ekki væri á það fallizt að gefa þessi lán eftir, heldur ætti að innheimta þau, þá væru þessir menn verr settir og byggju við lakari kjör að þessu leyti heldur en þeir, sem yrðu fyrir þessum áföllum, eftir að tryggingakerfið væri innleitt og ekki sízt eftir að það hefur nú verið samþ., að þurrafúaiðgjöldin verði greidd eins og önnur tryggingaiðgjöld. Og vil ég í því sambandi líka vekja athygli á því, að ef hér er um það að ræða, að það sé verið að gefa milljónamæringum og að mismuna eigi mönnum í þessu efni, þá er að sjálfsögðu alveg á sama hátt hægt að segja það um ákvarðanirnar um útflutningsuppbætur, að það sé ákaflega óeðlilegt að taka þar ekki eitthvert tillit til efnahags manna. Eftir þessari sömu röksemd er að sjálfsögðu í mörgum tilfellum þeim gefið mest, ef gjöf á að kalla, sem efnaðastir eru, þannig að hneykslunar yrði um það, að hér sé verið að fara inn á einhverja óhæfilega braut, er auðvitað algerlega út í hött. Í sambandi við umr. um erlenda lánið og ráðstöfun þess, þá sagði hv. 1. þm. S-M. (EystJ), að það væri fráleitt að aðskilja grunnupphæð lánsins, þ. e. a. s. þá upphæð, sem miðuð er við hið skráða gengi og yfirfærslugjaldið, vegna þess að það hlyti að fara saman. Ég held, að skoðun hv. þm. sé eitthvað breytt í þessu efni frá því, sem áður var, vegna þess að mér er ekki kunnugt um annað, en að þegar yfirfærslugjaldinu var ráðstafað á s. l. hausti, sem allmiklar umr. urðu hér um fyrir nokkru, þá hafi sá háttur alls ekki verið á hafður, að þær stofnanir, sem höfðu fengið grunnupphæð lánsins, fengju yfirfærslugjald í réttu hlutfalli við grunnupphæðirnar, heldur hafi yfirfærslugjaldinu verið ráðstafað eftir öðrum reglum og af því leiðir að sjálfsögðu, að það er engin sérstök ástæða til þess, að þetta gjald þurfi að fylgja grunnupphæðinni frekar nú. Ég sé ekki sérstaka ástæðu til þess að gera hér að umtalsefni fiskveiðasjóðinn og fjárþörf útflutningssjóðs umfram það, sem gert hefur verið. Í því sambandi vil ég þó aðeins minnast á till., sem hv. 2. minni hl. fjvn. flytur, þar sem hann gerir ráð fyrir því, að ákveðið verði í fjárlögum, hvernig greiðslu til útflutningssjóðs skuli hagað og hvernig hún skiptist á einstaka mánuði. Um þetta varð ekki samstaða í n. Ástæðan til þess er ekki sú, að ekki sé talið sjálfsagt, að það verði staðið í skilum með þessa greiðslu, heldur er það alls ekki tíðkað um fjárveitingar í fjárlögum, að sett sé ákvæði um það, í hvaða hlutföllum þær eigi að greiðast þeim, sem þær eiga að fá. Ég veit ekki til, að slík ákvæði hafi nokkru sinni verið í fjárlögum um neinar fjárveitingar úr ríkissjóði. Hitt hefur - held ég - verið almenn regla um fjárveitingar, sem einhverju hafa numið, að það hefur verið fylgt ákveðnum reglum af fjmrn. um greiðslu þeirra og þeim deilt niður á mánuðina eftir einhverjum ákveðnum hlutföllum og verður að sjálfsögðu að gera ráð fyrir, að það verði einnig gert nú í framkvæmdinni, enda þótt óeðlilegt sé að fara að gera sérstaka samþykkt um þessa tilhögun hér. Ég held ekki, hæstv. forseti, að ég þurfi að eyða hér lengri tíma. Ég hef útskýrt þau atriði, sem mér þykir máli skipta og ég vildi aðeins að lokum endurtaka það, að það er í raun og veru raunaleg staðreynd fyrir þá, sem hafa haft einhverja trú á því, að hv. framsóknarmenn vildu sýna ábyrgðartilfinningu við meðferð vandasamra mála, ekki sízt þar sem þeir hafa nú að undanförnu mjög talað um ábyrgðarleysi annarra, að þá skuli þeir verða berir að svo algeru ábyrgðarleysi eins og komið hefur fram við afgreiðslu fjárlaga nú og meðferð annarra þeirra mikilvægra mála, sem blandazt hafa inn í þessar umr.



Herra forseti. Ég flyt smábrtt. við fjárlögin á þskj. 456, sem felur í sér fjárveitingu til Þingeyrarflugvallar. Í till. framsóknarmanna í fjvn. við 2. umr. fjárlaga um fjárveitingar til framkvæmda úti um héruð landsins var m. a. till. um 100 þús. kr. til flugvallar á Þingeyri. Þessi till. var felld af stjórnarliðinu. Ég tel, að tillaga þessi eigi fullan rétt á sér, þar sem það er mjög á döfinni, að sjóflugvélar eru að leggjast niður og þegar engin flugvél, sem getur lent á sjó, verður til í landinu, þá leggjast ferðir til Vestfjarða niður, ef ekki er hægt að gera flugvelli sæmilega á fjörðunum. Þess vegna tel ég, að þessi till. hafi við fyllstu rök að styðjast.Ég trúi því ekki, að þeir Vestfjarðaþingmenn, sem hér eru, treysti sér til þess að vera á móti þessari sjálfsögðu fjárveitingu, ekki sízt vegna þess, að ákveðið hefur verið að leggja nú 1.200 þús. kr. til flugvallargerðar á Ísafirði. Það væri einkennilegt, ef ætti að setja alla hina firðina hjá, þegar svona mikið átak er gert fyrir einn fjörð og ég trúi því varla, að þeir þm., sem hugsa sér að bjóða sig fram í stóra kjördæminu, þegar búið verður að gera alla Vestfirði að einu kjördæmi treysti sér til þess, enda þótt þeir séu háðir einhverjum flokksböndum, að vera á móti þessu, enda veit ég, að það þýðir ekkert fyrir þá að sýna sig í Dýrafirði, ef þeir greiða atkv. á móti þessari sjálfsögðu till.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við 16. gr. fjárlaganna, A. 53. d., þ. e. sauðfjársjúkdómavarnir, nýjar girðingar, að fyrir 400 þús. komi 440 þús. Fyrir skömmu gerðist sá válegi atburður, að mæðiveiki reyndist upp komin í Reykhólasveit í Barðastrandarsýslu vestan sauðfjárveikigirðingar. Samkv. skýrslu Guðmundar Gíslasonar læknis til sauðfjársjúkdómanefndar hefur mæðiveiki fundizt í 13 kindum á fjórum bæjum á Reykjanesi í Reykhólasveit. Milli Berufjarðar í Reykhólasveit og Klettháls í Múlahreppi hefur verið svokallað öryggishólf. Þetta öryggishólf hefur takmarkazt af girðingum að austan og vestan. Það var upphaflega hugsað sem vörn gegn því, að mæðiveiki bærist til vesturhluta Vestfjarða, þ. e. til þeirra héraða, sem bjargað hafa sauðfjárrækt ýmissa landsmanna með sölu líflamba. Nú er þetta ekki lengur öryggishólf, því að mæðiveikin, sem kom upp á Reykjanesi, er einmitt í þessu hólfi. Sauðfjársjúkdómanefnd er nú að undirbúa varnarráðstafanir vegna þessara atburða. Að sjálfsögðu verða þessar varnarráðstafanir m. a. fólgnar í nýjum girðingum, sem þarf að koma upp. Það hafa komið fram nú þegar 3 till. um varnarlínur: Sú fyrsta að girða af Reykhólasveit vestan Berufjarðargirðingar. Í öðru lagi að tvöfalda girðinguna úr Kollafirði í Ísafjörð. Og í þriðja lagi að koma upp nýju varnarhólfi milli Klettháls og Þingmannaheiðar. Enn hafa ekki verið teknar ákvarðanir um það hjá sauðfjársjúkdómanefnd, hvort þessar ráðstafanir verða gerðar allar eða aðeins sumar þeirra. En eitt er víst, að koma þarf upp nýjum kostnaðarsömum girðingum. Sú fjárveiting til varnargirðinga, sem er í frv., getur þess vegna ekki staðizt, eftir að mæðiveikin er upp komin þarna vestra. Sú fjárveiting er byggð á þeim till., sem voru í fjárlfrv., en nú hefur þessi vágestur gert usla í þessu héraði og nú þarf nýjar ráðstafanir, sem kosta peninga. Hækkunin, sem ég fer fram á að verði veitt í þessu skyni, er ekki mikil, aðeins 40 þús. kr., en hún ætti að sýna það, að þm. séu sammála um, að hér sé brugðizt skjótt við til að verja Vestfirði fyrir þeirri plágu, sem nú steðjar þarna að. Ég vænti þess fastlega, að hv. þm. viðurkenni þá nauðsyn, sem hér er á ferðinni, með því að fallast á þessa hóflegu till. Önnur till. á sama þskj. er við 20. gr., þ. e. nýr liður, Patreksfjarðarflugvöllur, með 150 þús. kr. Hv. 3. minni hl. fjvn. flutti till. um 200 þús. kr. í þennan flugvöll, en sú till. var felld af stjórnarflokkunum hér í þinginu. Ég hef því leyft mér að lækka þessa upphæð og kem með þessa till. um einar 150 þús. kr. Eins og hv. þm. er kunnugt, hafa Vestfirðingar haft flugsamgöngur með sjóflugvélum um langa hríð. Nú liggur fyrir full vitneskja um það, að þessar samgöngur falla með öllu niður á komandi hausti, þar sem síðasta sjóflugvélin verður þá tekin úr umferð vegna slits. Einn af lendingarstöðum þessara sjóflugvéla hefur verið Patreksfjörður. Þar er nokkurt fjölmenni, sem notið hefur mikils gagns af þessum samgöngum, auk þriggja nágrannahreppa, svo að á þessu svæði mun búa um 1.400 manns. Með haustinu verður allt þetta fólk svipt þessum gagnlegu samgöngum. Flugmálastjórnin hefur ákveðið, að einn af hinum væntanlegu flugvöllum Vestfjarða verði á Patreksfirði. Það er mjög aðkallandi, að hafizt sé handa sem allra fyrst um byggingu flugvallar á þessum stað, svo að þetta tiltölulega fjölmenna hérað þurfi ekki að bíða þess í fjöldamörg ár að fá flugsamgöngur á ný. Eitt hið þýðingarmesta við þessar flugsamgöngur hefur verið það, að vegna þeirra hefur verið unnt að koma sjúklingum, sem orðið hafa fyrir slysum eða bráðum sjúkdómum, undir læknishendur á skömmum tíma. Þar sem sjúkraflugvellir eru, hafa þeir bætt mjög úr í þessu efni. En ekki er þeim til að dreifa í þessu héraði. Á Patreksfirði, í Rauðasandshreppi og í Tálknafirði er enginn slíkur sjúkraflugvöllur til. Það verður því ekki gripið til þeirra þarna, þegar háska ber að höndum vegna slysa eða sjúkdóma. Vegna þessarar aðstöðu fólks í þessu byggðarlagi er enn meiri nauðsyn á því, að hafizt sé nú þegar handa um byggingu flugvallar á Patreksfirði, þótt fjárveiting í þessu skyni yrði ekki há. En hún gæti samt orðið til þess, að fyrsti áfanginn nægði sem flugbraut fyrir sjúkraflug og að því er stefnt með þessari hóflegu till., sem ég flyt. Ég vona, að hv. þm. setji sig í spor þessa fólks, sem er að missa flugsamgöngur og hefur ekki einu sinni sjúkraflugvöll til afnota, hvað þá annað, Síðasta till., sem ég flyt á þessu þskj., er vegna tilmæla sýslumannsins á Patreksfirði út af því slysi, sem kom fyrir sjúkrahúsið þar, að miðstöðvarkerfi þess reynist nú gerónýtt og verður að leggja nýtt. Um þetta ritaði sýslumaðurinn mér fyrir örfáum dögum, og sendi ég hv. fjvn. það bréf daginn eftir. Hún hefur þó ekki getað fallizt á að taka upp fjárveitingu í þessu skyni. Samkv. þessu bréfi sýslumannsins hefur komið í ljós, eins og ég sagði, að miðstöðvarkerfi sjúkrahússins hefur reynzt ónýtt og óhjákvæmilegt er að leggja nýtt kerfi í sjúkrahúsið, ef á að halda starfrækslu þess áfram. Þó hefur sýslusjóður Vestur-Barðastrandarsýslu þegar lagt um 100 þús. kr. til viðgerðar á þessu kerfi, en það hefur ekki reynzt varanlegt, svo að nú er ekki um annað að gera, samkv. bréfi sýslumannsins, en að leggja nýtt kerfi. Sýslumaðurinn telur sýslusjóðnum með öllu ofvaxið að standa straum af þessum kostnaði og því fer hann þess á leit, að hæstv. Alþingi verði við beiðninni. Það óhapp, er hér hefur komið fyrir, er alvarlegt fyrir rekstur þessa sjúkrahúss, ef á það er litið, að það er rekið með miklum rekstrarhalla árlega. En þrátt fyrir mjög takmarkaða fjárhagsmöguleika sýslusjóðs hefur hann orðið að bera þennan rekstrarhalla og verður nú að bæta á sig þessum bagga, ef ekki fæst hér nokkur hjálp frá hæstv. Alþ. Með till. þessari er ég ekki að sækja um beina fjárveitingu. Ég fer aðeins fram á það, að hæstv. ríkisstj. verði heimilað að greiða allt að 75 þús. kr. vegna miðstöðvarkerfis í sjúkrahúsið, en þó aldrei yfir helming kostnaðar. Hæstv. ríkisstj. mun svo að sjálfsögðu athuga það rækilega, hvort nauðsyn er á þessari aðstoð og ég ætlast ekki til, að þetta verði greitt, fyrr en hæstv. ríkisstj. hefur kannað það, að full þörf er á henni. Í þessum umr. hér í dag hefur rafmagnsmál borið nokkuð á góma og þætti mér betur, ef hæstv. raforkumálaráðherra gæti hlustað á mig örfáar mínútur. Hann skýrði nokkuð frá þessu máli hér áðan og skal ég ekki fara langt út í það mál. Það var þó helzt á honum að skilja, að um langan tíma hafi verið uppi ráðagerðir hjá raforkumálastjóra um breytingar á tíu ára áætluninni um raforkuframkvæmdir. Ég hygg þó, að það sé ekki raforkumálastjóri, sem gerbreytir slíkri áætlun, heldur ríkisstj. og enginn annar en ríkisstj. Og merkilegt má það heita, ef slíkar ráðagerðir hafa verið uppi svo lengi hjá raforkumálastjóra, að þm. hafi ekki verið gert neitt kunnugt um það, því að ekki hef ég t. d. heyrt neitt um slíkar breytingar fyrr en í gær og ég efast um, að fyrrv. hæstv. ríkisstj. hafi verið kunnugt um slíkar ráðagerðir. Hæstv. ráðh. gat þess og staðfesti þar með það, sem hér er komið fram, að ráðgerðar séu verulegar breyt. á raforkuáætluninni, m. a. að fresta línum og fresta rafvæðingu, en láta koma í staðinn, a. m. k. að einhverju leyti, dísilstöðvar. Nú stendur þannig á, að í mínu héraði er á þessari tíu ára áætlun svokölluð Króksfjarðarneslína. Það er rafmagnslína frá Þverárvirkjun í Steingrímsfirði til Króksfjarðarness með línum þaðan síðan út um sveitirnar. Hæstv. ráðh. gat þess m. a., að tímaröðinni verði vikið við til hagsbóta fyrir neytendur, eins og hann orðaði það. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. ráðh.: Hvernig á að víkja við tímaröðinni í framkvæmd Króksfjarðarneslínunnar? Í tíu ára áætluninni er ákveðið, að hún skuli lögð á árunum 1958, 1959 og 1960. M. ö. o.: henni á að verða lokið næsta ár samkv. tíu ára áætluninni. Nú er ekki farið að leggja þessa línu, en sú fjárhæð, sem var áætluð á árinu 1958, mun hafa verið notuð samkv. því, sem raforkumálastjórnin segir mér, til þess að kaupa efni. Hins vegar er auðvitað ekkert farið að nota þær fjárhæðir, sem áætlaðar voru á árunum 1959 og 1960. En hvernig verður tímaröðinni fyrir þetta fólk, sem átti að fá þetta rafmagn, vikið við því í hag, úr því sem komið er? Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. ráðh.: Á að hætta við rafmagnslínuna frá Þverárvirkjun í Króksfjarðarnes? Og ef á að hætta við hana, á þá dísilstöð að koma í staðinn? Og hvenær á hún að koma? Það má ekki minna vera en þm. gefist kostur á fullri vitneskju um þessar fyrirhuguðu breyt., svo að fólkið í þessum héruðum, sem búið er að bíða eftir þessum framkvæmdum, fái a. m. k. að vita, hvort á að hraða rafmagninu til þeirra eða hvort á að seinka því. Verði ekki þessar rafmagnslínur komnar í þessi héruð á næsta ári, þá verður tímaröðinni ekki þarna vikið við í hag fólksins. Ef það er aftur á móti hugmyndin að seinka raflögnum til þessa fólks, þá vildi ég gjarnan fá svör um það nú, ef þess er kostur, hvað á að seinka þeim mikið. Ég veit, að fólkið í þessum héruðum mun hlusta eftir því, hvaða svör koma við þessu, alveg eins og mér skildist á hv. þm. Vestm. í dag, að Vestmanneyingar mundu taka eftir því, hverju þeir eiga von á samkv. hinni breyttu áætlun, sem hæstv. ríkisstj, hefur nú skýrt frá. Ég tók eftir því áðan, að hæstv. ráðh. svaraði hv. þm. A-Sk. því, að þar yrði hraðað raflögnum vegna þessara breyt. Það er því von, að ég spyrji: Á þá líka að hraða rafmagninu til fólksins í Austur-Barðastrandarsýslu, sem átti samkv. tíu ára áætluninni að vera búið að fá rafmagn á næsta ári ?



Ég ætla ekki að þreyta langar kappræður nú um raforkuáætlunina og rafmagnsmálið, þótt þar sé um eitt stærsta mál að ræða, sem komið hefur upp nú síðustu dagana, alveg nýtt, en aðeins segja örfá orð út af ræðu hv. frsm., 2. þm. Eyf. (MJ). Hann hafði stór orð um minn málflutning og sagði, að ég hefði farið með blekkingar. Ég ætla að rifja upp með fáeinum setningum, hvað hér hefur farið fram. Hv. 2. þm. Eyf. sagði í sinni framsöguræðu, að með 45 millj. kr. lánaframlagi væri hægt að koma í veg fyrir, að raforkuáætlunin þyrfti að tefjast. Ég skrifaði það eftir honum. Hann sagði líka, að með nýju áætluninni væri hægt að minnka kostnað við lokaframkvæmdir 10 ára áætlunarinnar um 88 millj. kr. Þetta sagði hv. þm., og hæstv. fjmrh. sagði um sama mál, að upphaflega áætlunin, sem nú væru eftir af 288 millj. kr., væri fjarstæða og að það sama mætti fá fyrir 200 millj. kr. og sparnaður væri þess vegna 88 millj. Og núna í seinni ræðu sinni bætti hv. 2. þm. Eyf. því við, að það, sem hér væri að gerast, væri aðeins sú eina breyt., að 110 sveitabæir væru ekki með, en jafnmargir bæir kæmu þó annars staðar á landinu í áætlunina. Þetta er nú málflutningurinn. En hvað sagði hæstv. forsrh. um þetta mál, sem ég hygg að hafi líka raforkumál með höndum? Hæstv. forsrh. staðfesti algerlega allt, sem ég hafði um þetta sagt, því að hann sagði orðrétt, „að það ætti að fresta nokkrum vatnsvirkjunum og línum á milli byggða, setja upp í staðinn dísilstöðvar, sem gætu orðið varastöðvar síðar,“ - ekki endanlegt úrræði, heldur varastöðvar síðar. - Með þessu væri hægt að lækka kostnaðinn á þessum 10 árum um 88 millj., ekki kostnað 10 ára áætlunarinnar í heild, heldur kostnaðinn á þessum 10 árum, um 88 millj. kr. Þetta staðfestir alveg nákvæmlega það, sem ég sagði um þetta mál, enda eru þetta staðreyndir, sem hæstv. forsrh. segir. Það eru ekki blekkingar, sem hann segir um þetta. Hann greinir skýrt og greinilega frá, en hv. 2. þm. Eyf. og hæstv. fjmrh. fóru með blekkingar í málinu. Þeir töluðu eins og sú staðreynd væri ekki til, að eftir þessari nýju áætlun á að standa þannig upp eftir 10 ár, frá því að byrjað var, að framkvæmdir verða óunnar fyrir 88 millj. kr. af raforkuáætluninni, eins og hún var í upphafi. Það er staðreyndin, sem fyrir liggur og hæstv. forsrh. sagði hreinskilnislega frá. En þessir hv. ræðumenn láta sér það sæma að segja hér hvað eftir annað, að það eigi að verða 88 millj. kr. sparnaður og að eina breytingin, sem á verði, sé sú, að einhverjir tilteknir 110 sveitabæir fái ekki rafmagn á þessum tíma, en aðrir sveitabæir í staðinn. Hvað eru blekkingar, ef það er ekki málflutningur hv. 2. þm. Eyf. í þessu og hæstv. fjmrh., alveg gagnstætt við það, sem hæstv. forsrh. upplýsti? Þetta læt ég algerlega nægja, enda komið langt fram á nótt. - Þetta flettir einnig alveg ofan af málflutningi þeirra manna, sem leyfa sér að bera öðrum á brýn blekkingar. Staðreyndirnar eru sýndar í réttu ljósi. Þetta er alveg nægilegt til þess að sýna hið rétta og ég sé ekki ástæðu til þess að fara að endurtaka hér þann dóm eða þær yfirlýsingar og þær kröfur, sem ég bar fram í sambandi við þetta mál hér í kvöld, því að það stendur allt af minni hendi, sem þá var sagt um það.



Herra forseti. Ég skal nú reyna að stytta mál mitt líka. Það er þegar farið að líða á nóttina og allmargir á mælendaskrá. En það voru nokkur atriði, sem fram komu í umr. fyrr í kvöld og aðallega hjá hæstv. forsrh. í tilefni af minni ræðu áðan, sem ég vildi nú víkja hér að. Mig undraði það stórlega í sambandi við ræðu hæstv. forsrh., hve laklega hann virtist hafa kynnt sér ýmsa þýðingarmikla þætti í sambandi við lög og reglur um sjávarútvegsmál og hve illa hann hefur undirbyggt sína skoðun þar af leiðandi í sambandi við mjög þýðingarmiklar ráðstafanir fyrir sjávarútveginn í landinu í sambandi við þær till., sem hér liggja fyrir. Hæstv. forsrh. hóf mál sitt á því að fullyrða það hér, að ég hefði farið með rangt mál varðandi ætlunarverk fiskveiðasjóðs og verkefni hans almennt, fullyrti, að lögin væru á allt annan veg, en hann veit nú að lögin eru, af því að honum var bent á það í miðri ræðunni. Hann sagði það af nokkrum þjósti til mín, að ég hefði þá átt að sjá um það í minni ráðherratíð að breyta lögunum, en vissi það þá ekki, að ég var búinn að sjá um það að breyta lögunum á þessa lund, sem hann var að gera kröfu um. Forsrh. sagði, að það væri bundið í lögum, að fiskveiðasjóður ætti ekki að lána út á stærri skip en 200 rúmlestir. Þessi tala er nú úrelt, auk þess sem það er vitanlega með öllu rangt, að það hafi nokkurn tíma verið bundið í lögum, að fiskveiðasjóður mætti ekki eða ætti ekki að lána út á stærri skip, en 200 rúmlestir. Það ákvæði, sem var í eldri lögum, var á þá lund, að fiskveiðasjóður skyldi lána stofnlán til fiskiskipakaupa, en hins vegar tekið fram, að lánveitingar til fiskiskipa, sem væru undir 200 rúmlestum, en í núgildandi lögum undir 300 rúmlestum, lánveitingar til slíkra skipa skyldu sitja fyrir, ef sjóðurinn hefði ekki nægilegt fé milli handa til þess að sinna öðrum lánveitingum líka. Þetta kemur mjög greinilega fram í lögunum um fiskveiðasjóð, en þar stendur, eins og þau eru nú, í 4. gr. laganna: „Fiskveiðasjóður má eingöngu lána til: a. Fiskiskipa, þar með taldir opnir vélbátar. Skip innan 300 rúmlesta sitja fyrir lánum. b. Vinnslustöðva fyrir sjávarafurðir svo og annarra mannvirkja, sem bæta aðstöðu til útgerðar og hagnýtingar sjávarafla.“ M. ö. o.: verkefni fiskveiðasjóðs er að lána, ef hann hefur fé til þess, út á öll fiskiskip, sem keypt eru, af hvaða stærð sem er, þó að skip undir 300 rúmlestum sitji þar fyrir, ef um fjárskort er að ræða og svo er verkefni sjóðsins einnig að lána út á fiskvinnslustöðvar, stórar og smáar. Og það atriði, sem hæstv. forsrh. vitnaði þarna í einnig, að lánveitingarupphæðin væri takmörkuð og ekki mætti lána einstakt lán, sem væri hærra en 1 millj. 250 þús. kr., þetta var afnumið með breyt. á l. 1957 og þá tekið fram hér á Alþ., að þetta væri gert vegna þess, að fiskveiðasjóður ætti framvegis að taka þátt í því að lána einnig til hinna stærri mannvirkja. Breyt. var beinlínis framkvæmd hér á Alþingi í þessu skyni. En þetta virðist allt hafa farið fram hjá hæstv. forsrh., sem jafnframt er sjútvmrh., svo að það vitanlega stendur fullkomlega rétt, sem ég sagði um verkefni sjóðsins og það enn fremur, að hann hefur ekki getað sinnt öllum þeim verkefnum, sem honum var ætlað að sinna, vegna fjárskorts. Þessi fullyrðing hæstv. forsrh. sem sagt er algerlega röng. Annað atriði sagði hann í ræðu sinni, sem var á sama hátt algerlega rangt. Það var viðvíkjandi reglum þeim, sem í gildi eru varðandi 55% yfirfærslugjaldið og lánveitingar fiskveiðasjóðs. Hæstv. ráðh. sagði, að ég mælti hér gegn betri vitund um þessar reglur, eins og ég hafi skýrt frá þeim og hann sagði, að sig langaði til þess að sjá þann samning, sem hér hefði verið gerður um það, hvernig með þessi mál skyldi fara. Og svo bætti hann því við, að hann hefði skipað n. manna nýlega til þess m. a. að setja reglur um þessi atriði. Ja, það er alveg furðulegt að heyra þetta frá sjútvmrh. í landinu. Ég get fullvissað hæstv. forsrh. um það, að frá þessu hefur verið tryggilega gengið og það þurfti ekki að skipa neina n. til þess að ganga frá þessu. Um þetta eru glögg gögn í hans eigin ráðuneyti til. Þegar ég ræddi m. a. við forstöðumann fiskveiðasjóðs í dag til þess að bera saman vissar tölur við hann og ég gat þess við hann, að það væri greinilegt, að ekki væri gert ráð fyrir þessum útgjöldum í þessari áætlun, sem hér hefur nokkuð verið rædd, frá hálfu Framkvæmdabankans um útgjöld fiskveiðasjóðs, að ekki væri gert ráð fyrir þeim útgjöldum, sem fiskveiðasjóður hefði beinlínis samið um að greiða vegna yfirfærslugjaldsins af sérstökum lánum, þá viðurkenndi forstöðumaður fiskveiðasjóðs það, að hér væri um villu að ræða og þessi áætlun væri ekki byggð á upplýsingum hans í þessum efnum, af því að hann veit fullvel um það, að hann hefur samið um það við ríkisstj. að taka að sér að greiða yfirfærslugjaldið í þessum efnum. Og mér þykir alveg furðulegt að heyra það, að núv. sjútvmrh. skuli ekki vita um þetta. En það er rétt að fara um þetta fleiri orðum, ef það mætti verða til þess, að hæstv. ráðh. áttaði sig á því, hvað hér er raunverulega um að ræða. Hér er um það að ræða, að þegar lögin um útflutningssjóð frá 28. maí á s. l. ári tóku gildi, þá skulduðu einstakir útvegsmenn erlendis um 15 millj. kr. í stuttum lánum út á bátakaup sín. Þegar reglurnar um 55% gjaldið komu til greina, hækkuðu vitanlega þessi lán hjá hinum einstöku bátaeigendum um 55% yfirfærslugjaldið. Þessi lán, sem var búið að stofna til, þegar lögin voru sett, sköpuðu því sérstakt vandamál hjá þeim bátaeigendum, sem hér áttu hlut að máli, hvernig ætti með þetta að fara og það var frá þessu gengið við fiskveiðasjóð með sérstöku samkomulagi, að hann hækkaði lán sín til þessara aðila sem næmi 55% hækkunargjaldinu, eða 2/3 hlutum af því, eins og lánveitingar fiskveiðasjóðs miðast við. En ég býst við því, að hæstv. forsrh. hafi e. t. v. ætlað þeirri n., sem hann var að skipa, enn þá víðtækara verkefni en þetta, sem þegar er leyst og þegar komið til framkvæmda hjá fiskveiðasjóði í einstökum tilfellum, sem sagt það vandamál, að þeir, sem nú eru að taka 3–4 ára lán úti í sambandi við bátakaup sín, eiga vitanlega yfir sér vofandi þá áhættu, að það kunni að verða gengisbreyting eða yfirfærslugjaldið kunni að hækka úr 55% og bankar landsins eru að heimta sérstaka ábyrgð fyrir sína bankaábyrgð á þessum stuttu lánum vegna hættunnar, sem stafar af gengislækkun, sem kann að koma og ekki er komin. Og það hafa verið uppi kröfur um það, að Fiskveiðasjóður lofaði því nú þegar, að hann tæki einnig á sig þá áhættu, sem stafaði af gengisbreytingu, sem kynni að verða og kann að skella á þá aðila, sem gera samninga sína um erlend lán, eftir að lögin frá 28. maí 1958 voru sett og það er alveg rétt, að það er vitanlega eftir að ganga frá því atriði. Fiskveiðasjóður hefur ekki tekið á sig neina skuldbindingu í sambandi við hugsanlega gengisbreytingu, sem kann að verða leidd í lög. En hitt atriðið, viðvíkjandi þeim vanda, sem þarna stóð fyrir, það var leyst og viðurkennt af Fiskveiðasjóði og kunnugt þeim mönnum, sem höfðu orðið fyrir þessum auknu útgjöldum og Fiskveiðasjóður hefur þegar orðið að aðstoða í þessum efnum. Þess skal einnig getið í þessu sambandi, að Fiskveiðasjóður hafði einmitt óskað eftir því í ýmsum tilfellum að breyta þeim lánum, sem hér komu inn í, á þá lund, að hann tæki á sig þessar auknu lánveitingar vegna 55% gjaldsins með þeim hætti, að þær afborganir og vextir, sem þessir lántakendur áttu annars að greiða Fiskveiðasjóði, yrðu einnig notaðir til þess að ganga upp í þessi auknu lán, á þann hátt, að aðilarnir greiddu það upp í viðaukalánið, en þyrftu ekki að greiða afborganirnar og vextina til Fiskveiðasjóðs. Ég held því, að það sé auðvelt fyrir hæstv. forsrh. að kynna sér þetta efni með því m. a. að hafa bara beint og milliliðalaust samband við forstöðumann Fiskveiðasjóðs og þá mun hann sannfærast um, að það er rétt, sem ég segi í þessum efnum og sjálfsagt að taka þetta sérstaka verkefni af þessari n., sem hefur verið skipuð til þess að leysa þetta verkefni, sem er löngu leyst. Það getur svo vitanlega ekki gengið, að sjútvmrh. fullyrði það hér æ ofan í æ, að Fiskveiðasjóður hafi alls ekki heimild samkvæmt gildandi lögum til þess t. d. að lána út á byggingu síldarverksmiðja eða stærri mannvirkja eða út á togara. Hann verður að kynna sér lögin og sjá það með eigin augum og sannfærast um það, að l. segja allt annað. Og að því leyti til, sem Fiskveiðasjóður hefur þegar byrjað á því að lána til svona mannvirkja, þá hefur hann ekki verið að brjóta lögin, síður en svo. En hann hefur gert þetta af allt of skornum skammti og borið fyrir sig fjárskort. Og einmitt af þeim ástæðum gerði ég hér aths. við þá fullyrðingu, að það þyrfti ekki nú, þegar er verið að taka erlent lán, að láta Fiskveiðasjóð hafa neitt af þessu erlenda láni, af því að hann hefði nægilegt fé. Slík fullyrðing fær ekki staðizt, á meðan Fiskveiðasjóður getur ekki sinnt sínum verkefnum. Það er nauðsynlegt líka, að menn átti sig á því, hvað raunverulega er um að ræða, þegar því er haldið fram, að það megi láta tekjur Fiskveiðasjóðs endast nú a. m. k. um tveggja ára skeið til þess að standa undir útlánunum, án þess að hann fái nokkra nýja tekjustofna, á þann hátt, að þegar maður kaupir nýjan fiskibát, þá á fiskveiðasjóður að lána 66% af andvirði fiskibátsins, en segir bara við þann, sem kaupir bátinn: Ja, svo verður þú sjálfur að útvega þér lán erlendis til fjögurra ára upp á a. m. k. 60% af þessum 66% og Fiskveiðasjóður lætur ekki nema örlítið brot af hendi af sínum tekjum upp í sjálft lánið. Sá, sem kaupir bátinn, verður að útvega meginhlutann af peningunum af láni Fiskveiðasjóðs. Það er vitanlega hægt að segja, að með því að taka svona örlítið af tekjum sjóðsins megi þetta endast æði lengi, enda segir þessi tafla Framkvæmdabankans, sem gerir grein fyrir fjárhag Fiskveiðasjóðs, að með þessum hætti fari það þannig á árinu 1959, að erlend lán, sem einstakir fiskibátaeigendur taka á þennan hátt, eigi að hækka brúttó um 65 millj. kr., en þeir, sem flytja inn fiskibáta, verða sjálfir að útvega að láni til fjögurra ára um 65 millj. kr. og þegar svo er búið að taka tillit til þess, að Fiskveiðasjóður borgar nokkuð niður af eldri lánveitingum, sem svona hafði verið stofnað til, þá segir skýrslan, að nettó-aukningin af svona bráðabirgðalánum, sem einstakir bátaeigendur verða að stofna til, sé 56.1 millj. kr. á árinu 1959. Vitanlega er það svo, eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, að menn gripu til þess að knýja þá, sem voru að kaupa fiskibáta, til þess að taka þessi bráðabirgðalán, vegna þess að Fiskveiðasjóð skorti fé. En við ætluðum að leyfa svo mikinn innflutning af bátum á stuttum tíma, einu eða tveimur árum, að það þyrfti að nota allt fé Fiskveiðasjóðs og einnig að taka nokkuð af erlendum lánum til stutts tíma til þess að reyna að drýgja þetta. En svo virðist hins vegar áætlunin gera ráð fyrir því og er alveg glöggt mál, að hún gerir ráð fyrir því, að þannig eigi með að fara aukningu á innflutningi báta á árinu 1958 og á árinu 1959, að þá eigi að skera þetta stórlega niður eða sem nemur að verðmæti úr 108 millj. kr. árið 1959 niður í 68 millj. kr., eða um 40 millj. kr. á að skera niður andvirði á innfluttum bátum og reikna þá með, að á árinu 1960 verði ekki flutt inn af bátum meira, en sem nemur 1.700 rúmlestum og þá er það komið talsvert niður fyrir það, sem jafngildir eðlilegu viðhaldi bátaflotans. Þá á sem sagt aftur að byrja á þessari ógæfustefnu, sem var, þá á að ganga á bátaflotann í landinu, láta hann rýrna meira, en endurnýjuninni nemur. Og þetta er vitanlega alveg hrópleg stefna, að boða þetta nú á þessum tíma. Það var full þörf á því að halda hér áfram þeirri stefnu, sem upp var tekin í tíð fyrrv. stjórnar, að bæta um það, sem var vangert í þessum efnum í tíð stjórnarinnar þar á undan og það þurfti að halda áfram, en ekki fara strax í sama farið aftur. Þetta er það, sem liggur í rauninni alveg glögglega fyrir í þessum efnum, enda reyndi hæstv. forsrh. ekki að hnekkja þessu, enda liggur það fyrir mjög skýrt í þessari skýrslu. Aðalatriði þessa máls, sem ég hef hér gert aðallega að umræðuefni, eru því þessi: Það hlýtur að vera óumdeilt, að vegna fjárskorts á undanförnum árum og einnig á þessu ári hefur fiskveiðasjóður ekki getað sinnt nema litlum hluta af þeim verkefnum, sem honum er falið að sinna, eins og ég nefndi dæmi um. Það er gert ráð fyrir því, að hann láni samtals á heilu ári einar 6 millj. kr. til fiskvinnslustöðva og annarra slíkra framkvæmda í öllu landinu, 6 millj. kr. Það er út á eitt lítið frystihús. Og þetta hefur aðeins verið svona vegna mikils fjárskorts hjá sjóðnum. Það er staðreynd, að það hefur verið stórkostlega haldið í það að gefa út innflutningsleyfi fyrir fiskibátum. Einnig í tíð fyrrv. ríkisstj. var það svo, að það var ekki hægt að sinna nema litlum hluta af þeim beiðnum, sem fyrir lágu. Ég hygg, að það muni liggja núna fyrir beiðnir frá aðalverstöðinni í landinu, frá Vestmannaeyjum, fyrir um það bil 20 bátum, og fer mjög fjarri því, að það hafi verið hægt að veita innflutningsleyfi fyrir fiskibátum til Vestmannaeyja nú að undanförnu sem nemur eðlilegri rýrnun flotans þar og hvað verður þá, þegar nú á að draga saman til mikilla muna? Það eru því fjöldamargir, sem liggja fyrir með beiðni og svo er því bara kastað fram, á sama tíma og þær staðreyndir liggja svona fyrir, að fiskveiðasjóður þurfi ekki neitt fé af þessu láni, það megi allt fara í eitthvað annað. Og svo er hitt, að stærri skipin, einkum og sérstaklega togarar, hafa engan stofnlánasjóð. Þó að, eins og mér er kunnugt um, hér séu efnaðir útgerðarmenn, við skulum bara taka dæmi eins og útgerðarfélagið Júpíter og Marz, sem hefur margsótt um að fá að kaupa togara og hefur allmikið fé fram að leggja til þess að kaupa togara, þó að það geti lagt fram margar millj. kr. í hvern togara, þá fær það ekkert lán. Það er engin lánastofnun til á Íslandi, sem lánar neitt til kaupa á togara. Stofnlánadeild Landsbankans er löngu lokuð og lánar ekki neitt og fiskveiðasjóður svarar, að hann hafi ekki fé til þess. Það er því vitanlega mjög fjarri því, að hægt sé að segja það í þessum efnum, að fiskveiðasjóður hafi yfir nægilegu fé að ráða og það séu því efni á því að setja hann algerlega til hliðar, þegar er verið að ráðstafa erlendu láni, sem nemur 150 millj. kr. Það er ómögulegt annað, en vekja athygli á því, að í sambandi við innflutning á fiskibátum hafa verið notaðar vegna þessa fjárskorts allt aðrar reglur, en í sambandi við allan annan innflutning til landsins. Þegar fluttir eru inn bílar eða þegar flutt er inn hvað annað sem er, þá fá viðkomandi aðilar aðstöðu til þess að borga þessi tæki, sem inn eru flutt, að fullu og öllu. Þeir hafa komið þeim tækjum inn í landið á því verðlagi, sem nú er gildandi, hagnast vitanlega á óbeinan hátt að hafa þessi tæki í höndunum, verði t. d. gengisbreyting. Verði gengislækkun, þá vitanlega mundu þau tæki af sömu tegund, sem inn verða flutt á eftir, verða talsvert miklu dýrari. En viðvíkjandi þeim, sem kaupa báta, fiskiskip, þá eru reglurnar þessar, að þeir verða að eiga svo að segja allt stofnlánið sitt í stuttu erlendu láni, á ábyrgð viðkomandi bátskaupanda og verði svo gengislækkun, þá hækkar þessi bátur þeirra stórlega í verði. Þannig hafa þessir aðilar verið settir þarna á miklu lakari kjör en aðrir og þetta var gert út úr þeirri neyð, eins og ég sagði, að það var verið að reyna að kaupa inn til landsins fleiri báta og fleiri skip en Stofnlánasjóðurinn, sem til var, gat svarað út lánum út á. En nú er það meiningin að halda áfram þessari reglu að pína þá, sem kaupa fiskibáta, til þess að taka 4 ára lán erlendis og hafa eigin áhættuna á sér, en taka að verulegu leyti nú orðið fyrir nýjar leyfisveitingar. Þetta þykir mér heldur harðir kostir. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, aðeins geta þess um leið, að ég hef leyft mér hér að flytja brtt. í sambandi við ráðstöfun á þessu láni og þarf ekki að tala langt mál fyrir sjálfri brtt. Það hef ég í rauninni gert hér áður fyrr í mínum ræðum. Ég legg til í brtt. á þskj. 460, að ákveðið verði að ráðstafa af þessu heildarláni 50 millj. kr. til fiskveiðasjóðs, en þó verði það áskilið, að helmingur þeirrar fjárhæðar verði ætlaður til lánveitinga til togarakaupa og þannig byrjað á því að tryggja fé í því bráðnauðsynlega skyni, sem það er að endurnýja okkar togaraflota. Ég álít, að það megi ekki minna vera, þegar tekið er erlent lán upp á 150 millj. kr., en það sé tryggt, að um það bil þriðjungurinn af því láni fari til höfuðútflutningsframleiðslu landsmanna, því að á því veltur þetta þó allt saman, að það takist að byggja upp útflutningsframleiðsluna og hafa hana trausta, annars dettur hitt allt um koll. Þó að út af fyrir sig sé indælt og ágætt að verja myndarlegum fjárhæðum til þess að rafvæða landið og rækta landið, þá er ekkert um það að villast, að það er ekki hægt að eyða öllu fé í slíkar framkvæmdir, á sama tíma sem við ætlum að skáganga alveg lánveitingar til okkar höfuðatvinnuvegar, þegar hann þarf verulega á þessum fjármunum að halda. Ég vænti þess því, að brtt. mín verði samþykkt.



Herra forseti. Við þessa umr. í dag beindi ég fsp. til hæstv. forsrh. um það, hvort fyrirhugað væri af hálfu ríkisstj. að gera breytingar á um framkvæmdir í rafmagnsmálum í Austur-Skaftafellssýslu. Hæstv. ráðh. hefur veitt svör við þessari fsp., og er ég út af fyrir mig þakklátur fyrir það og svarið er í sjálfu sér skýrt, eins og vænta mátti. En rök þau, sem fram koma hjá hæstv. ráðh., eru harla léttvæg, a. m. k. í hugum þeirra manna, sem unnið hafa að þessum málum að undanförnu og gerþekkja alla staðhætti og málavexti. - Hæstv. ráðh. segir, að það hafi lengi verið á döfinni, að gera þyrfti breytingar á 10 ára áætluninni um raforkumál og við þessa athugun, sem verið hafi á döfinni, hafi það komið í ljós, að það mætti leysa mál Austur-Skaftfellinga á hagkvæmari hátt, en gert hefði verið ráð fyrir. Mér verður nú fyrst fyrir að spyrja: Hvar hefur þetta verið á döfinni svona langan tíma? Ekki hefur það verið heima í héraði. Það er búið að ræða mikið rafmagnsmál Austur-Skaftfellinga heima í héraði, nú eiginlega allt frá 1950 og í þeim umr., sem fram hafa farið um þau mál, hefur mér vitanlega - og mæli ég það af kunnugleika - enginn óskað eftir því að leysa rafmagnsmál héraðsins með dísilstöð á Höfn í Hornafirði. En þess má geta, að á tímabili kom til álita - það var um og eftir 1950 - að virkja Laxá í Nesjum, heldur litla vatnsaflsstöð, sem hefði skilað að mig minnir svipaðri orku og nú er ráðgert að hin nýja dísilstöð skili. En við nánari athugun á þessu máli, fyrst og fremst heima og hér hjá sérfræðingum á raforkumálaskrifstofunni, þá var algerlega horfið frá þeirri hugmynd að virkja Laxá í Nesjum og menn einbeittu sér að því að lögfesta heimild til að virkja Smyrlabjargaá í Suðursveit. Áætlanir hafa verið gerðar um þetta og þær eru kunnar heima í héraði, bæði um virkjunina sjálfa og um það kerfi, sem átti að leiða út frá henni og eftir því sem þessi mál hafa verið athuguð betur og menn kynnt sér málið betur, þá hefur náðst alger eining um það heima í héraði, að þetta væri sú lausn, sem hagkvæmust væri. Þá má spyrja: Hefur það lengi verið á döfinni meðal sérfræðinga hér fyrir sunnan að gera þá breyt., sem nú virðist stefnt að? Ég hef haft þá aðstöðu undanfarin ár að fylgjast með málefnum Austur-Skaftfellinga hér í borginni og ekki sízt þessu rafmagnsmáli og ég hef ekki orðið þess var, að þessar breyt. hafi lengi verið á döfinni hjá sérfræðingunum. Og eitt er það, sem má segja að taki af allan vafa í því efni. Á s. l. sumri, í ágústmánuði, var haldinn á Hornafirði aðalfundur Sambands ísl. rafveitna. Þar voru saman komnir milli 50 og 60 manns, fulltrúar frá öllum rafveitum í landinu, undir leiðsögn og forustu beztu sérfræðinga í raforkumálum, þeirra Jakobs Gíslasonar og Steingríms Jónssonar rafmagnsstjóra í Reykjavík. Þessi hópur manna fór að virkjunarstaðnum við Smyrlabjargaá og skýrði, hvað fyrir lægi og gerði nákvæma grein fyrir því, hvernig virkjunin yrði gerð úr garði. Og við mannfagnað, sem haldinn var í héraðinu af þessu tilefni, var þetta rækilega skýrt. Það kom ekki fram þá hjá þessum sérfræðingum og öllum þessum hóp manna, að það væri á döfinni meðal þeirra að gera þær breyt. á þessu máli, sem nú virðist komið á daginn. Og mér er ekki kunnugt um, að það hafi verið á döfinni í rn., meðan fyrirrennari hæstv. forsrh. gegndi embætti þar. Í framhaldi af þessu má geta þess, að s. l. sumar eða snemma s. l. haust voru pípurnar, sem virkjuninni tilheyra, fluttar austur til Hornafjarðar að tilhlutun raforkumálaskrifstofunnar hér í Reykjavík. Og í janúarmánuði s. l. voru pípurnar fluttar frá hafnarsvæðinu á Hornafirði og að virkjunarstað við Smyrlabjargafoss að tilhlutun og í samráði við yfirmenn raforkumálaskrifstofunnar hér í Reykjavík. Héraðsbúar gátu ekki ráðið það af þeirri framkvæmd, að þá væri á döfinni meðal sérfræðinganna að gera stórvægilegar breyt. á þessum framkvæmdum. Nei, það virðist fyrst verða á döfinni, þetta mál, þegar kemur fram á þetta ár, eftir að hæstv. núv. ríkisstj. er setzt á valdastólana. Þá er að athuga lítils háttar þau rök, sem hæstv. forsrh. ber fram máli sínu til stuðnings. Í fyrsta lagi er það svo, að gamla dísilstöðin í þorpinu á Höfn, sem er nú orðin nokkuð gömul, hefur verið endurbætt að undanförnu, þannig að hún er látin nægja enn fyrir þorpið og ætlunin hefur verið að láta við svo búið standa fram undir árslok 1960. En sú stöð, sem er þó í því ásigkomulagi að vera látin nægja nú fyrir nær 600 manna þorp, fyrir þann iðnað, sem þar er risinn upp og vegna þeirrar opinberu þjónustu, sem þar er rekin, sú stöð hefur hingað til verið álitin næg varastöð með vatnsaflsvirkjuninni frá Smyrlabjargaá. Og það hefur ekki verið fyrirhugað eða rætt um það í héraði, að það ætti að reisa nýja varastöð með vatnsaflsvirkjuninni. En nú virðist liggja fyrir, að það eigi að reisa nýja dísilstöð, sem síðar verði varastöð, en hæstv. forsrh. segir, að nýja stöðin fullnægi þeirri orkuþörf, sem um er beðið nú, að því er mér virðist nú á þessu ári. Ja, er það nú hagsýni að reisa fyrst dísilstöð, sem fullnægir þeirri orkuþörf, sem um er beðið og hefur hingað til ekki verið álitið þörf á sem varastöð framvegis, en ætla síðan eftir 3–4 ár að reisa vatnsaflsstöðina til viðbótar? Ég efast um, að það sé full hagsýni og ég hygg, að heima í héraði sé erfitt að telja mönnum trú um, að þessar ráðagerðir séu að öllu leyti gerhugsaðar. Þá er það með línuna, að með þessari breyt. sé stefnt að því, að lína um héraðið komi einu ári fyrr, en ella hefði orðið. Samkv. tíu ára áætluninni átti að gera virkjunina úr garði á árunum 1959 og 1960 og þar sem þorpið, Höfn í Hornafirði, er langsamlega stærsti orkukaupandinn í sýslunni, þar sem er eina þéttbýlið í sýslunni, iðnaður og opinber þjónusta, þá hefur það alltaf verið frá öndverðu talið sjálfsagt, að lína frá virkjuninni í þorpið kæmi jafnhliða, þannig að hægt yrði að velta orkunni í þorpið, jafnskjótt og virkjunin væri fullgerð. M. ö. o.: þessi aðallína í þorpið átti að koma á árinu 1960. Með þeirri breyt., sem fyrirhuguð er, segir hæstv. forsrh., að þessi framkvæmd með línuna færist fram um eitt ár. En jafnframt tekur hann fram, að það sé ekki búið að kaupa efni í Smyrlabjargavirkjunina nema að litlu leyti. Mér er nú nær að halda, að það sé búið að kaupa efni í sjálfa virkjunina að allverulegu leyti, en hef þó ekki sundurliðun um það og skal ekki fara lengra út í það. En mér er ekki kunnugt um það, hvort eða að hve miklu leyti búið er að kaupa efni í línuna. En ef það væri nú svo, að það væri ekki farið að kaupa efni í línuna, sem þyrfti að leiða um héraðið vegna vatnsvirkjunarinnar, er þá það sama efni til vegna dísilstöðvarinnar? Nú er komið fram undir maímánuð, að mánaðamótum apríl- og maímánaða 1959. Er nokkur trygging fyrir því, að lína út frá hinni væntanlegu dísilstöð verði lögð á þessu ári og er trygging fyrir því, að byggingu dísilstöðvarinnar verði lokið á þessu ári, þó að í það yrði ráðizt? En ef slík trygging er ekki fyrir hendi, færist hvort tveggja fram á árið 1960 og það munar þá ekki um heilt ár, heldur kannske e. t. v. nokkrar vikur, hvort framkvæmdin eftir breyt. kemur fyrr, en ráðgert var samkv. eldri áætluninni. Ég mundi fagna því, ef hæstv. forsrh. vildi gefa eða treysti sér til að gefa tryggingu fyrir því, að út frá dísilstöð á Höfn verði leitt vestur yfir Hornafjarðarfljót, en það eru áreiðanlega miklar efasemdir um slíka framkvæmd heima í héraði. Þá er talað um það, að fólkinu megi alveg standa á sama, með hvaða hætti það fái rafmagn, ef það fái þá þjónustu, sem fyrirhuguð hefur verið á þessu sviði. Ja, þetta má nú segja. En sannleikurinn er sá, að fólkinu er ekki sama. Reynsla er fyrir því, t. d. á orkuveitusvæðinu hér frá Soginu, að þau heimili, sem hafa haft litlar vatnsaflsstöðvar, keppa að því að leggja þær niður og komast inn í samveitukerfið, af því að þeim finnst ekki sama, á hvern hátt þau fá rafmagn. Vitað er, að dísilstöðvar þurfa mikið viðhald og hafa ýmsa annmarka í för með sér. En þó að ekki sé eingöngu litið á þennan þátt málsins, hefur það hingað til verið talið skipta nokkru máli í þjóðarbúskapnum, hvort eyða þyrfti erlendum gjaldeyri eða nota innlenda orku. Og það virðist eiginlega furðuleg hagfræði, sem nú er farið að kenna í raforkumálum, að nú eigi að hverfa frá því að nota innlenda orku, vatnsaflið, sem við höfum keppt að því að nota sem orkugjafa, en í þess stað að keppa nú að stórauknum framkvæmdum á sviði dísilstöðva, sem vitanlega kalla á aukinn innflutning af orkugjafa eða brennsluefni, sem keypt er fyrir erlendan gjaldeyri. Þetta er þáttur í málinu, sem vel má líta á. Enn vil ég taka fram, að alveg er ósýnt, þótt staðið yrði nú við það að virkja Smyrlabjargaá 1963–1964, sem og raunar getur nú enginn fullyrt, hverjir þá verða við völd eða hvernig þá verður ástatt um fjármál í þjóðfélaginu, að jafnvel þó að yrði nú staðið við það á sínum tíma, þá er ekki hægt að segja fyrir um það í dag, hvort sú virkjun verður jafnhagstæð fjárhagslega séð eins og þó í dag. Þær verðsveiflur, sem hafa átt sér stað að undanförnu hér á landi, hafa verið í þá átt að hækka verðlag, fremur en lækka það og vitanlega er óvissa fram undan, í þessu efni, ekki síður en að undanförnu. Ég skal ekki fara öllu lengra út í þetta mál, en ég vil ljúka því með að minna á ummæli hæstv. fjmrh. hér í dag. Þegar hann talaði um raforkuáætlunina almennt, en ekki sérstaklega þennan þátt Austur-Skaftfellinga, þá sagði hæstv. ráðh. orðrétt: Hér er ekki verið að vanefna neitt. Þetta er eigið mat hæstv. ráðh. á verkum ríkisstj., en verði svo fram haldið um framkvæmdir á þessu sviði í Austur-Skaftafellssýslu sem líkur benda til eftir svörum forsrh., verður það ekki mat fólksins, sem þar á í hlut, að hér sé ekki verið að vanefna neitt. Sú breyt., sem hér er stofnað til, verður skoðuð af öllum, sem hlut eiga að máli heima í héraði, án tillits til stjórnmálaskoðana mikil vanefnd og alvarleg.



Herra forseti. Ég skal endurtaka það, sem ég sagði hér í umr. í kvöld, að ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í umr. um fjárlagaafgreiðsluna út af fyrir sig. En þessar fjárlagaumr. í þetta sinn hafa orðið með nokkuð öðrum hætti, en venja er og hafa komið inn á mál, sem mér eru skyld, svo að ég tel rétt og sjálfsagt að gefa um þau þær upplýsingar, sem ég kann skil á og þess vegna tók ég til máls þá og þess vegna hef ég leyft mér að taka til máls nú aftur til þess að svara þeim athugasemdum, sem fram hafa komið um þau tvö mál, sem mest hafa verið rædd í þessum umr., þ. e. raforkuáætlunina og Fiskveiðasjóðinn. Hv. þm. A-Sk. (PÞ) spurði mig í dag tveggja spurninga, sem ég hef áður svarað og skal ekki endurtaka. Ég skýrði frá því, að það væri fyrirhuguð nokkur breyting á raforkuáætluninni fyrir Austur-Skaftafellssýslu, þannig, að það væri talað um að snúa framkvæmdinni við á þann hátt að byrja á þeirri dísilstöð, sem sennilega þyrfti að reisa í lok áætlunartímabilsins, en fresta vatnsvirkjuninni þangað til í lok tímabilsins, en það hefði verið ætlað áður að byrja á henni. Og rökin fyrir þessari breytingu voru þau að dómi raforkumálaskrifstofunnar, að raforkuþörfin til að byrja með mundi ekki verða það mikil, að hún réttlætti byggingu þessarar vatnsaflsstöðvar í upphafi, það mundi verða heppilegra að láta sér nægja helmingi minni dísilstöð, sem gæti séð fyrir þörfum fólksins þangað til 1963, en byggja þá vatnsaflsstöðina. Með þessu móti er á engan hátt dregið úr því að fullnægja þeirri eftirspurn eftir raforku, sem gera má ráð fyrir að verði á þessu tímabili. Það á öllum að vera séð fyrir jafnmikilli raforku og gert var ráð fyrir með hinu planinu, en einungis frestað hinni dýrari framkvæmd, til þess að rekstrarkostnaðurinn á þessu tímabili verði minni. Og enn vinnst við þetta það, að línulagningin út um sveitirnar getur byrjað einu ári fyrr en ella, þannig að ég tel betur séð fyrir þörfum íbúa sýslunnar og staðarins með þessu móti, heldur en með hinu fyrra. Hv. þm. sagði í upphafi sinnar ræðu, að mín rök hefðu verið léttvæg. Það er náttúrlega hans mat og það er kannske mat hans að lítið athuguðu máli, því að ég vænti þess, að þegar hann hefur kynnt sér þessar till., þá komist hann að þeirri niðurstöðu, eins og þeir, sem um þessi mál hafa fjallað að undanförnu, að þetta sé heppilegri leið, hagkvæmari leið og ódýrari leið. Og hví ekki að fara þá þessa leið? Hv. þm. vildi segja, að engin rödd hefði komið úr héraði, sem hefði óskað eftir þessu. Það má vel vera. Og mér fannst eins og hv. þm. vildi láta liggja að því, að frumkvæðið að þessari breytingu væri eitthvað í ætt við núverandi ríkisstjórn. En ég get fullvissað hann um, að svo er ekki. Ég hef ekki átt frumkvæðið að neinni af þessum breytingum. Þær eru allar komnar frá raforkumálaskrifstofunni sjálfri og fyrir hennar frumkvæði, vegna þess að hún telur, að þessi lausn, sem hún hefur nú stungið upp á, sé hagkvæmari, ódýrari og á allan hátt heppilegri, en sú áætlun, sem var gerð fyrir fimm árum. Ég gat þess í minni fyrri ræðu hér í kvöld, að eitt af því fyrsta, sem raforkumálastjóri hefði tjáð mér, þegar hann kom að ræða við mig um þessi mál, hefði verið það, að reynslan, sem þeir hefðu fengið á þeim fimm árum, sem liðin væru af þessum áætlunartíma, hefði kennt þeim, að ýmislegt í hinni upphaflegu áætlun væri þannig vaxið eða liti þannig út nú, að það mundi mega gera á heppilegri hátt annan, en gert var ráð fyrir í upphafi. Ég sagði honum auðvitað, að hann skyldi halda áfram sínum athugunum á því, því að ekkert vakti fyrir mér annað, en það að reyna að fá þessi mál afgreidd og framkvæmd á þann ódýrasta hátt, sem mögulegt væri fyrir ríkissjóðinn, þó því aðeins, að hægt væri að veita fólkinu sömu eða betri þjónustu, en ákveðið hafði verið í hinni upphaflegu áætlun. Þetta er gert hvað Austur-Skaftafellssýslu viðkemur á þennan hátt. Ég tel a. m. k., að það verði talin betri þjónusta, að fólkið fær á þennan hátt rafmagnið einu ári fyrr og heildarorkunotkunin eða heildarorkuframleiðslan verður um 50% meiri á þennan hátt, en gert var ráð fyrir í upphafi. Það verða framleidd á svæðinu 1.500 kw. í staðinn fyrir að upphaflega áætlunin gerði ráð fyrir 1.000 kw. Mér þykir leitt, ef hv. þm. og sérstaklega ef þeir, sem við þetta eiga að búa, telja, að verið sé að vanefna eitthvað á þeim með þessari lausn. Það er sannarlega ekki. Með þessu er a. m. k. frá mínum bæjardyrum séð ætlað að gefa betri lausn fyrir fólkið og ódýrari rekstur, en hægt hefði verið að gera með hinni fyrri áætlun. Ég álít það vera mikla þröngsýni, ef það á að binda sig endilega og rígskorða sig við áætlun, sem gerð var fyrir fimm árum, ef á tímabilinu, sem síðan er liðið, hefur komið í ljós, að þetta má gera á hagkvæmari hátt. Hv. þm. sagði, að það væru lítil búhyggindi í því fólgin að byggja dísilstöðvar, þegar hægt væri að framleiða raforkuna með vatnsafli. En ég get frætt þennan hv. þm. á því, að það geta verið mikil búhyggindi í því fólgin að fara að á þennan hátt, því að það getur vel verið, að vatnsaflsvirkjunin kosti ekki einasta meira, heldur einnig þjóðfélagið meira, ef ekki eru not fyrir þá orku að fullu, sem þetta orkuver getur framleitt. Og það var hér á fyrri árum, á meðan raforkunotkunin var ekki mikil hér í Reykjavík og þéttbýlinu, þá var það mikið áhyggjuefni fyrir þá, sem að þessum virkjunum stóðu, stóru virkjunum, að rafmagnið mundi ekki nýtast eins fljótt og þyrfti. Það hefur að vísu annað komið á daginn, en það er af alveg sérstökum ástæðum, sem gilda um hið vaxandi þéttbýli hér, en þær ástæður eru ekki fyrir hendi á sama hátt austur í Austur-Skaftafellssýslu, þannig að það verður vissulega að taka með þann möguleika að leysa málið með dísilstöð, þó að kannske, - ja, ég vil segja, ef maður lætur stjórnast af tilfinningum, vildi heldur vatnsaflsvirkjunina. En það er sú tilfinningasemi, sem ekki má ráða í þessu máli, heldur sú kalda skynsemi, hvað sé hagkvæmast. Og ég vil fullyrða, að sú breyting, sem á raforkuáætlun Austur-Skaftafellssýslu hefur verið gerð, sé gerð með það fyrir augum að spara fé fyrir ríkissjóð og þar með fyrir neytendurna líka, en veita þeim sömu og betri þjónustu, en hægt hefði verið að gera á annan hátt. Ég vil alveg sérstaklega undirstrika það, bæði við þennan hv. þm. og aðra, sem hér hafa talað, eins og hv. þm. Barð. (SE), sem lét liggja að svipuðu hér áðan, að það er ekki fyrir neitt frumkvæði frá mér, að þessum áætlunum hefur verið breytt. Það er algerlega komið frá raforkumálaskrifstofunni. Og ég efast ekkert um, að þar eru engin pólitísk sjónarmið, heldur eingöngu hagsmunasjónarmið ríkisins og rafveitnanna alveg sérstaklega, sem hafa verið látin ráða. Hv. þm. Barð. spurði um Króksfjarðarneslínu og ég get huggað hann með því, að það er ætluð til Króksfjarðarneslínu samkvæmt hinni nýju áætlun nákvæmlega sama upphæð og gert er ráð fyrir í hinni upphaflegu áætlun, eða 5.9 millj. kr. Ég vil þess vegna vænta þess, að sú lína komi til framkvæmda alveg eins og gert hefur verið ráð fyrir. Hefur tímaröðinni verið vikið eitthvað við, sagði hv. þm., og hefur það verið gert til hagsbóta fyrir fólkið? Það skal ég ekki segja um, en það ákveður rafmagnsstjóri, í hvaða röð tengt verður. Ég sé, að það eru ætlaðar í þessa veitu á árinu 1960 nærri 3 millj. kr., svo að ég geri ráð fyrir, að hún komist vel á stað að minnsta kosti. En að öðru leyti þekki ég ekki eins nákvæmlega Króksfjarðarneslínu-áætlunina eins og ég þekki Austur-Skaftafellssýslu-áætlunina, vegna þess að ég hafði tækifæri til þess að tala við raforkumálastjóra nú í matmálstímanum eða hléinu, sem var gert, frá því að hv. þm. spurði og ég hef frá honum allar þessar upplýsingar nú í dag, sem ég hef hér gefið. Hv. 1. þm. S-M. (EystJ) vildi leggja þann skilning í mín orð, að ég hefði talið, að þessi 88 millj. kr. mismunur, sem fram kæmi á milli hinnar nýju áætlunar og hinnar gömlu, væri af því sprottinn, að framkvæmdir samkvæmt fyrri áætluninni fyrir 88 millj. kr. yrðu óunnar í lok tímabilsins. En ég verð nú að segja það, að það þarf alveg sérstakt lag til þess að geta skilið orð mín á þennan hátt, því að ég margsagði, að framkvæmdirnar samkvæmt hinni nýju áætlun verða þær sömu að öllu leyti eins og gert var ráð fyrir í fyrri áætluninni, að undanskildu því, að 110 bæir, sem þar hafði verið ætlað rafmagn, fá það ekki frá veitu, en aftur á móti fá aðrir 110 bæir þetta rafmagn, þannig að heildarútkoman verður sú sama. En hins vegar er ýmislegt gert samkvæmt hinni nýju áætlun, sem ekki var gert ráð fyrir í hinni gömlu, eins og t. d. dísilstöðin í Höfn. Í gömlu áætluninni var ekki gert ráð fyrir nema 1,000 kw., en nú er gert ráð fyrir 1.500 kw. og svo er víðar, því að heildarrafmagnsframleiðslan samkv. hinni nýju áætlun verður 10 þús. kw., í staðinn fyrir að það var ekki gert ráð fyrir nema 6 þús. kw. samkv. hinni gömlu, þannig að heildarrafmagnsframleiðslan verður með hinni nýju áætlun aukin á þessu tímabili um hvorki meira né minna en 66%. Ég skal svo láta þetta nægja, en skal þá nokkrum orðum víkja að ræðu hv. 2. þm. S-M. (LJós), sem ræddi hér um fiskveiðasjóðinn. Hann hélt því fram, eins og hann hefur raunar gert við ýmis tækifæri áður, að ég hefði laklega kynnt mér ýmsa þætti sjávarútvegsmálanna, en hins vegar sæti hann þar inni með alla vizku. Þetta er í þriðja eða fjórða skiptið, sem hann lætur mig vita af þessu og er ég út af fyrir sig þakklátur honum fyrir það að geta þá farið í smiðju til hans, ef mig brestur þekkingu á þessum málum, því að ég heyri það, að hann hefur a. m. k. ekki vantrú á sinni kunnáttu þar, eins og hann virðist hafa litla trú á mínu viti í þessum málum. En ég skal ekki neitt deila við hann um þetta nú frekar en endranær. En ég vil aðeins segja það, að hann má hafa þá skoðun um þetta, sem hann vill, ég kippi mér ekki upp við það, en ýmislegt af því, sem hann var að telja fram að ég vissi ekki eða ætti að vita betur, það vissi ég nú raunar um, áður en hann flutti hér sitt mál. Hv. þm. sagði, að ég hefði ekki gert mér grein fyrir þeirri breytingu, sem varð á fiskveiðasjóðslögunum 1957. Þó var það nú þannig, á meðan ég vitnaði til þeirra laga, þ. e. laganna frá 1955, þar sem þau eru prentuð í stjórnartíðindum og gerði ég það vegna þess, að þau eru þar prentuð í heilu lagi, en þá hafði ég hjá mér á sömu stundinni breyt., sem gerð var á lögunum 1957, svo að ég vissi ákaflega vel, hvað í þeim stóð. En kjarni þessa máls er sá, að fiskveiðasjóður hefur alltaf og ævinlega haft það hlutverk að reyna að sinna þörfum smáútvegsins og minni fiskvinnslustöðva. Hann hefur aldrei farið í það að veita lán til togara, svo að ég viti til og hann hefur ekki heldur veitt lán til stórra frystihúsabygginga né stórra síldarverksmiðja, svo að nokkru nemi. Í þeirri breytingu, sem gerð var 1957, er ekki hærra risið en það, að þar er gert ráð fyrir, að þar sem áður stóðu 200 rúmlestir í lögunum, skulu nú standa 300 rúmlestir, þannig að skip, sem áður höfðu forgangsrétt til lána úr sjóðnum, voru áður miðuð við 200, en eru nú miðuð við 300 rúmlesta stærð. Munurinn er nú ekki meiri og undir það koma sannarlega ekki togararnir. Hins vegar má segja, að kannske fræðilega hafi hv. þm. rétt fyrir sér að því leyti til, að það er ekki bannað að veita stærri skipum lán, en það stendur hins vegar, að skip undir þessari stærð skuli ganga fyrir og það er það, sem alltaf hefur verið niðurstaðan. Það hefur ekki verið veitt neitt lán til stærri skipa. Um fiskvinnslustöðvarnar eða nánar tiltekið þær tvær síldarverksmiðjur, sem hann nefndi í kvöld, þá er það að segja, að eftir lagabreytinguna 1957 og undir hans stjórn voru ekki veittar nema 500 þús. kr. til hvorrar verksmiðju, þrátt fyrir það þó að búið væri að taka hámarkið út úr lögunum. En ég geri ráð fyrir því, að þessar tölur, sem áður voru í lögunum nefndar sem hámark, hafi enn þá setið í framkvæmdastjórninni í praksís, þannig að það hafi ekki verið talið mögulegt að fara miklu hærra. Ég veit ekki, hvort þörfum stórútgerðarinnar eða togaranna yrði fullnægt að neinu ráði af þessum sjóði, án þess að miklu stærri fjárfúlgur kæmu til, en hv. þm. hefur hér gert till. um. Hann hefur flutt brtt. um það á þskj. 460, að ég ætla, að 25 millj. kr. af þessu fé verði veittar til togarakaupa. Ég vil nú ekki ætla hv. þm. sams konar vankunnáttu og hann ætlar mér, en ég vil ætla það, að hann viti, hvað togari kostar, sem verið er að hugsa um að byggja nú. Hann kostar nákvæmlega þessa upphæð eða mjög svipaða. Einn togari kostar í dag um 24 millj. kr., og ein 25 millj. kr. erlend lánveiting í þessu skyni mundi tæpast endast til þess að kaupa fyrir tvo togara með því að veita 50% lán til byggingarinnar og efast ég um, að nokkur venjulegur togaraútgerðarmaður á Íslandi gæti í dag keypt togara með því að verða sjálfur að leggja til helminginn af kostnaðinum, þannig að það mundi ekki verða fyrir þessa upphæð hægt að fá nema eitt skip af þessu tagi. Það segir sig því sjálft, að til þess að hjálpa togaraútgerðinni þarf allt aðrar aðferðir og miklu, miklu hærri upphæðir. Hv. þm. kann sjálfsagt söguna um sína 15 togara og hvernig það mál allt saman hefur farið í hans höndum. Hann fékk samþykkt hér lög um, að það skyldu keyptir 15 togarar, og ýmsar yfirlýsingar gaf hann í sinni stjórnartíð hér á þinginu, að það væri verið að útvega fé til þess að kaupa þessa togara. Það bara kom aldrei.  (Gripið fram á: Á hverju stóð til að taka það?)  Á hverju stóð? Ætli það hafi ekki staðið á því, að hv. þm. hafi ekki tekizt að útvega þetta fé? Ég held, að það þurfi þess vegna miklu stærri upphæðir og allt önnur úrræði, en hér er bent á til þess að leysa vandamál togaraútgerðarinnar. Nei, málið er miklu einfaldara, en þessi hv. þm. og aðrir, sem um það hafa fjallað, hafa viljað vera láta. Fiskveiðasjóður hefur með sínu eigin fé möguleika til þess að geta veitt á árinu lán, sem nema 93 millj. kr. og það er miklu meira, en gert hefur verið á undanförnum árum, þar sem lánaaukningin getur á þennan hátt orðið á árinu 1959 86 millj. kr., eins og ég greindi frá í dag, í staðinn fyrir að lánaaukningin á árinu 1958 var 26 millj. og lánaaukningin á árinu 1957 var 32 millj. Það er hægt nálega að þrefalda þá lánsupphæð, sem veitt hefur verið að meðaltali á árunum 1957 og 1958, fyrir það fé, sem Fiskveiðasjóður sjálfur hefur. Það er að vísu rétt, að þetta fæst á þann hátt, að nokkur hluti af andvirði þeirra fiskibáta, sem keyptir eru erlendis frá, er fenginn að láni þar og jafnað niður á nokkur ár, svo að þetta kemur ekki til gjalda hjá sjóðnum allt í einu. En hver innleiddi þessa aðferð? Kannske hv. 2. þm. S-M. minnist þess, hver stóð fyrir því, að þessi leið var farin, og kannist eitthvað við það, að hún hefur verið farin á undanförnum árum. Það hefur ekkert verið hugsað að gera nú, sem ekki hefur verið talið mjög vel forsvaranlegt á undanförnum árum og ég vil taka það fram, að það er alveg sérstaklega nú þessi síðustu ár hægt að fá góða afborgunarskilmála hjá skipabyggingarstöðvum erlendis, vegna þess að þær hafa haft tiltölulega lítið viðfangsefni og hafa þess vegna margar hverjar gefið greiðsluskilmála, sem eru mjög sanngjarnir, bæði hvað snertir vexti og afborgunartíma og auðvitað nýtur fiskveiðasjóður þess. En hv. þm. virðist telja einhvern reginmun á því, að skipseigandinn sjálfur taki hið erlenda lán og beri þá áhættu, sem því fylgir og svo hinu, að það verði tekið af sjóðnum erlent lán og lánað manninum. Ég vil þá spyrja þennan hv. þm.: Ætlast hann til þess, að þessi erlendu lán séu tekin af Fiskveiðasjóði áframhaldandi og lánuð skipakaupandanum í íslenzkum peningum? Ætlast hann til, að sjóðurinn taki á sig áhættuna, en kaupandinn þurfi ekki að bera hana? Þetta hefur verið praktiserað í öðrum sjóði, sem við þekkjum allir, sem er ræktunarsjóðurinn og með árangri, sem ég hélt að væri ekki til fyrirmyndar. Þetta er ekki hægt að gera án þess að láta áhættuna við lántökuna erlendis halda áfram til þess manns, sem endanlega fær lánið og ef það er gert, þá sé ég ekki mikinn mun á því, að maðurinn taki lánið sem byggingarlán hjá stöðinni, sem hann lætur byggja bátinn hjá og svo hinu að taka lánið hjá fiskveiðasjóðnum. En á tímum eins og þessum að hleypa fram hjá sér áhættunni við lántökuna, eða það er kannske réttara að orða það þannig: að taka alveg á sig áhættuna af hinni erlendu lántöku og hleypa fram hjá sér að láta hana ná til hins eiginlega lántakanda, það álít ég svo glæfralega pólitík fyrir fiskveiðasjóðinn, að það geti komið honum fullkomlega á kaldan klaka. Ég held, að það hafi ekki verið miklu meira, sem ég þarf að svara hv. þm. Jú, það var út af lánareglum Fiskveiðasjóðs. Ég hafði haldið því fram, að fiskveiðasjóður veitti sín lán þannig, að þau væru þá fyrst veitt, þegar báturinn væri kominn heim og þá í íslenzku fé, en hann skipti sér ekki af þeim skuldbindingum, sem viðkomandi maður ætti erlendis. Svona hefur þetta verið og ég man svo langt, að á meðan ég var bankastjóri í Landsbankanum, þá áttum við út af þessu harðar hríðir við fiskveiðasjóðinn um það, að hann samþykkti að hækka sín lán, ef breyting yrði á gengi þess lánsfjár, sem bátseigandinn hefði tekið að láni hjá hinni erlendu skipasmíðastöð. Þetta fékkst aldrei, heldur varð bátseigandinn að setja sérstakar tryggingar fyrir þeirri bankaábyrgð, sem fengin var hverju sinni fyrir hinu erlenda láni og það var þetta, sem ég ætlaðist til að yrði leiðrétt í þeirri endurskoðun á reglunum, sem ég hef ákveðið að láta fara fram. Ég skal svo láta mínu máli lokið, en ég held, að gagnrýni hv. þingmanna, bæði á hinni breyttu raforkuáætlun og eins því, að fiskveiðasjóði er ekki ætluð upphæð eða hluti af hinu væntanlega láni, sé meira gerð af vilja en mætti, því að fyrir hvoru tveggja þessu tel ég vel séð með þeim till., sem nú liggja fyrir.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 456 leyft mér að bera fram fjórar brtt. Vil ég nú leyfa mér í örstuttu máli að mæla fyrir þessum tillögum. Við 13. gr. C. IX, undirlið 46, hafnarbætur á Seyðisfirði, ber ég fram þá breyt., að í stað 50 þús. kr. komi 150 þús. kr. Þessi till. er byggð á því, að nú þegar hefur verið ákveðið að bæta afgreiðsluskilyrði fyrir íslenzk síldveiðiskip á Seyðisfirði til mikilla muna. Þessi endurbót verður mjög kostnaðarsöm og alger undirstaða þess, að hún geti tekizt er, að verulegar fjárhæðir verði ætlaðar til þessara framkvæmda á fjárl. Önnur till. mín er við 14. gr. A. X. undirlið 22, viðvíkjandi barnaskólanum á Seyðisfirði. Hef ég leyft mér að bera þar fram brtt. um, að í staðinn fyrir það, að á fjárl. eru ákveðnar 60 þús. kr. til endurbóta á barnaskólahúsinu, komi 100 þús. Talan 60 þús. mun nánast þannig til komin, að það sé sú upphæð, er ríkissjóður skuldar nú vegna þeirra framkvæmda, sem þegar er lokið við barnaskólann. Barnaskólinn á Seyðisfirði er nú eitt elzta menningarfyrirtæki sinnar tegundar hér á landi. Nú um langt árabil hefur staðið yfir endurbygging þessa menningarfyrirtækis. Ríkisvaldið hefur til þessa sýnt þá rausn að líta með nokkurri velvild til þessara framkvæmda. Nú virðast hér á orðin þáttaskil. Vona ég, að þessi þáttaskil hafi orðið án fyrirframsamþykkis hv. Alþingis. Ég hef einnig leyft mér að bera fram brtt. við 14. gr. A, að í stað 58.333 kr. til íþróttahúss á Seyðisfirði komi 100 þús. kr. Það leikur vart á tveim tungum, að talan 58.333 kr. í sambandi við verklega framkvæmd í dag er aðeins miðuð við það, að ríkisvaldið leggi fram það, sem það á ógreitt vegna byggingarinnar. Mín till. gengur hins vegar lítið eitt í þá átt, að ríkisvaldið sýni þann skilning að rétta þótt í litlu sé - örvandi hönd, til þess að áfram verði haldið. Fjórða brtt. mín er í sambandi við 14. gr. X. 22, í sambandi við byggingu skólastjórabústaðar á Seyðisfirði. Ég hef lagt til, að hér verði tekinn upp nýr liður, 150 þús. kr. Á Seyðisfirði hefur til þessa enginn skólastjórabústaður verið. Skólastjóri sá, er nú starfar við barnaskólann, á íbúð sína sjálfur, en það er nú svo komið, að við flesta barnaskóla úti um landið eiga ríkið og sveitarfélögin íbúðir skólastjóra. Það liggur þess vegna ljóst fyrir, að þegar til þess kemur, að skólastjóraskipti verða, þá eiga þau byggðarlög, sem ekki hafa skólastjórabústaði, ekki kost á jafnfærum mönnum - að öðru jöfnu - ef sambærilegar stöður eru lausar við barnaskóla, þar sem skólastjórabústaðir eru þegar byggðir. Ég tel, að Seyðfirðingar eigi ekki minni kröfu á því en aðrir, að ríkisvaldið líti til þeirra svipað og til annarra í þessum efnum. Þær till., sem ég hef hér lýst, eru allar það sanngjarnar, að ég vona, að hv. alþm. geti með ánægju samþ. þær, þótt ekki væri til annars en þess, að „lumman“, sem hæstv. forseti Sþ. sendi Seyðfirðingum í útvarpsumr. um daginn, sé svolítið sykruð.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hagar venjulega mjög varlega orðum sínum. Þeirri venju brá hann ekki í dag, þegar hann tók hér til máls. Hann minntist á, að ég hefði sagt, að það væru brigð við þá, sem beðið hafa eftir framkvæmd tíu ára áætlunarinnar um rafvæðingu landsbyggðarinnar, ef nú væri horfið frá henni í þeim stíl, sem slegið hefði verið föstum. Hann sagði, að hér væru alls engin brigð fyrirhuguð. Og hann sagði, að ég held orðrétt, því að ég skrifaði það hjá mér: Það er ætlunin að framkvæma raforkuplanið á hagkvæmari og ódýrari hátt fyrir þjóðarbúið. Þarna kemur fram í orðum hæstv. ráðh. mjög greinilega, hvað er á ferðinni og hvað á milli ber. Það er ætlunin að framkvæma raforkuplanið á hagkvæmari og ódýrari hátt, en áður fyrir þjóðarbúið. Nú býr mikill meiri hluti þjóðarinnar við hlunnindi og þægindi raforkunnar. Þessi mikli meiri hluti er kominn í höfn að þessu leyti. Hið opinbera, er hálfnað eða meira en það, með raforkuplanið um sveitir landsins og kauptún. Að þessu hefur verið unnið með hag þeirra fyrir augum, sem rafmagnsins hafa átt að njóta, eins og líka sjálfsagt er. Markmiðið hefur verið sem beztur hagur fyrir notendurna. En nú á að brjóta blað, eins og hæstv. ráðh. sagði. Framkvæmdaplanið á að framkvæma sem hagfelldast og ódýrast fyrir þjóðarbúið, en ekki notendurna. Þannig á að láta þá, sem beðið hafa eftir rafmagninu samkvæmt tíu ára áætluninni, hafa miklu lakari úrlausnir en hinir hafa fengið. Þetta eru rangindi. Þetta eru brigð. Þetta er það, sem mótmælt er. Á það mun treyst af þeim, sem ætla að brjóta blaðið, að þeir, sem hafa fengið rafmagn, láti sig þetta litlu skipta. Og hinir geta ekki rönd við reist, þar sem þeir eru dreifðir og eiga bráðum að missa sína kröfuhörðu sérstöku fulltrúa. En athugum nú, hvers vegna verið er að rafvæða sveitir og kauptún landsins, hvers vegna það er gert? Það er til þess, að fólkið geti unað þar hag sínum og haldizt þar við. Og hvers vegna er heppilegt, að fólkið haldist þar við? Það er af því, að það er ekki til hagsbóta fyrir þjóðarbúið, að Íslendingar allir safnist til höfuðstaðarins og á Suðurnes. Þjóðarbúið þarfnast þess hagsmuna sinna vegna, að lífvænlegar byggðir verði ekki yfirgefnar. Þegar málið er skoðað niður í kjölinn, þá er stefnubreytingin í rafvæðingarmálunum óholl, bæði þeim, sem bíða rafvæðingarinnar og þjóðarbúinu. Ég bið hæstv. fjmrh. að endurskoða afstöðu sína og ég bið hæstv. forsrh. að gera það líka. Hann talaði fyrst í þessu máli eins og breytingin væri sjálfsögð og fjarstæða að vera á móti henni. Í seinni ræðum sínum kepptist hann hins vegar við að þvo hendur sínar af því að hafa átt þessa hugmynd eða í raun og veru vilja bera ábyrgð á henni. Ég leyfi mér að vænta þess, að hann þvoi þessar hugmyndir af sér hið fyrsta. Hv. frsm. 1. minni hl. var svolítið argur - og er hann þó ekki gremjugjarn - yfir því, að ég sagði frá því, að sjálfstæðismenn vildu ekki þiggja það, að við framsóknarmenn flyttum með þeim tillöguna um niðurgreiðslu áburðarins. Við sóttumst ekki eftir því, framsóknarmennirnir, að flytja þessa till. með sjálfstæðismönnum, en við töluðum svolítið um það til að stríða þeim, af því að þeir litu á þessa till., sem ekki er nú sérstaklega merkileg, eins og blóm í hnappagatinu. Þá talaði hv. þm. Eyf., frsm. 1. minni hl., um það, að Framsfl. hefði skilið illa við fjárhirzlur ríkisins. Þetta er mikið öfugmæli. Ég hef orðið þess var, að honum hefur þótt í öðru sambandi mjög dýrmætur tekjuafgangur frá fyrra ári og tollaleifarnar og gjaldeyrisvöruleifarnar. Hann hefur ríghaldið um þetta eins og nirfill um óvæntan arf. Enn minntist hv. 2. þm. Eyf. á það, að við framsóknarmenn bærum ekki fram neinar till. um lausn efnahagsmálanna, t. d. tekjuöflun handa útflutningssjóði. Við lögðum fram okkar till. í efnahagsmálunum í nóv. s. l. Þær voru í aðalatriðum að halda kaupgjaldsvísitölunni í 185 stigum og kaupmætti launa eins og hann hafði verið í október. Þetta var reiknað út að væri hægt að gera með því, að 15 stigum væri slegið af vísitöluhækkun og að öðru leyti á, til þess að gera auðveldan hátt. Þessum till. var hafnað og hæstv. núverandi ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hófu sitt merki í efnahagsmálunum í staðinn. Hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa undir þessu merki fært niður vísitöluna og reynt að færa niður verðlagið í landinu og ákveðið geysilegar niðurgreiðslur, sem kosta útflutningssjóð á annað hundrað millj. kr. Þessir flokkar eiga því að sjá í þessari lotu fyrir þessum málum. Eitt svar, ein setning, hefur geymzt mjög vel frá Brjánsbardaga. Það svar gaf Íslendingur. Annar maður bað hann að taka við stríðsmerki og bera það. Íslendingurinn svaraði: „Ber þú sjálfur fjanda þinn.“ Ég segi nú við minn góða kunningja, hv. 2, þm. Eyf., sem heldur á baráttumerki stjórnarflokkanna, a. m. k. í þessum umr.: Reikna þú sjálfur þitt efnahagsmáladæmi, sem þú og þið hafið sett upp. Ber þú sjálfur þitt merki. - Og við hæstv. ríkisstj. og þá, sem að henni standa, vil ég segja: Berið þið sjálfir fjanda ykkar í þessu sambandi, a. m. k. fram yfir næstu kosningar, sem þið hafið ákveðið að stofna til.