Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Dagskrá þessa fundar er dagsett 24. marz, og er þá verið að byrja á 2. umr. um fjárl. fyrir yfirstandandi ár. Ég veit ekki betur, en að ákveðið sé í stjskr., að fjárl. skuli afgr. fyrir áramót, og svo mun venjulega hafa verið á Alþingi þar til þrjú s.l. ár. Að vísu var undantekning frá þessu 1943, vegna þess að þá var raunverulega engin stjórn mynduð, og voru fjárl. ekki afgr. fyrir áramót það ár. 1944 og 1945 voru fjárl. afgr. fyrir áramót, en 1946–47 var stjórnarkreppa, og urðu fjárl. þá ekki afgr. fyrr en eftir áramót, en í tíð núv. stj. er búið að gera að fastri venju eða sama sem búið að lögfesta, að fjárl. skuli ekki afgr. fyrir þann tíma, sem á að vera, og að landinu skuli stjórnað fjárlagalaust verulegan hluta af hverju ári. Ég minnist þess, að í fyrsta skipti, sem ég leit inn hér á Alþingi, 1932, kom ég á áheyrendapalla og hlustaði á orðaskipti tveggja þm., þar sem annar sagði, að ef ekki tækist að afgr. fjárl. fyrir ákveðinn tíma, hefði stj., sem þá sat, átt að samþ. brbl. Annar þm. tók hann á þessum orðum og lét hann gera grein fyrir því, hvort hann meinti, að stj. hefði látið sér detta í hug að stjórna fjárlagalaust. Þetta leiddi til þess, að þáv. forsrh., sem studdur var af þeim þm., sem sagði, að stj. hefði borið að samþ. brbl., sá sig neyddan til þess að gefa þá yfirlýsingu, að þessi þm. talaði ekki fyrir munn stj., heldur á eigin ábyrgð. Hver maður, sem þarna hlustaði, skildi, að þessi orðaskipti sýndu, að hneykslanlegt þótti á þeim árum, að landið væri fjárlagalaust nokkurn tíma, en nú er svo komið, að þetta hefur ekki aðeins orðið að fastri reglu, heldur verið svo að segja lögfest tvö undanfarin ár með því að fresta samkomudeginum svo langt fram á haustið, að enginn vegur er að afgr. fjárl. fyrir byrjun þess árs, sem þau eiga að gilda fyrir. - Í sambandi við þetta hafa fallið ýmis orð frá stuðningsmönnum stjórnarflokkanna, t.d. form. Framsfl., sem sagði, að engu öðru landi í veröldinni mundi vera stjórnað fjárlagalaust, en allir þessir flokkar eru jafnsekir um þetta ástand. - Ég get ekki látið hjá líða að minnast á þetta, þar sem allt útlit er fyrir, að liðinn verði fjórðungur, ef ekki þriðjungur af þessu ári, þegar fjárl. verða endanlega afgreidd. Þessu frv., sem hér liggur fyrir, var útbýtt 1. nóv. s.l. og var þá 42. mál þingsins, í stað þess að það á að vera fyrsta mál þ. að réttu lagi. Þessi vinnubrögð, sem nú eru orðin að fastri venju, hafa þau áhrif á þjóðarbúskapinn, að við slíkt verður ekki unað. - En í sambandi við það vil ég líka minnast á annað atriði, annað lagabrot, sem framið er hér, og það er brot á l. um fjárhagsráð, innflutningsverzlun og verðlagseftirlit, frá 1947. Í þeim lögum er skýrt tekið fram, að fjárhagsráð skuli hafa samið innflutningsáætlun fyrir byrjun þess árs, sem hún á að gilda fyrir, og er tilætlunin, að sú áætlun ásamt útflutningsáætlun og fjárfestingaráætlun liggi fyrir, þegar fjárl. eru afgr., svo að taka megi tillit til þeirra við afgreiðslu fjárl. Þessi lög hafa líka verið brotin, þannig að nú fyrst fyrir fáum dögum var þessari áætlun útbýtt hér á Alþingi. Afleiðing þessa er sú, að áætlanir fjárl. stangast við þær niðurstöður, sem þessar áætlanir eiga að gefa, þegar til kemur. T.d. vita allir, að tekjur ríkissjóðs af innflutningi til landsins eru mjög miklar, og þegar þær eru áætlaðar án þess, að nokkur gögn liggi fyrir um þann innflutning frá fjárhagsráði, liggur í augum uppi, að engin vissa er fyrir því, að tekjuáætlun fjárl. standist í sambandi við þá áætlun, sem fjárhagsráð á að gera fyrir þann tíma. Önnur slæm afleiðing fyrir þjóðarbúskapinn í sambandi við þetta er sú, að þær áætlanir, sem gerðar eru um verklegar framkvæmdir í sambandi við fjárl., eru svo seint tilbúnar, að margar stofnanir, sem eiga að undirbúa þessar áætlanir, vita ekki fyrr en komið er langt fram á árið, hve mikið fé þeim er ætlað til þessara framkvæmda, t.d. vegamála, hafnarmála, o.fl. Af þessu leiðir, að ekki er hægt að undirbúa þessar framkvæmdir svo snemma sem gera þyrfti, sem aftur verður þess valdandi að þær verða síðbúnar, og getur farið svo, að beinlínis verði tjón af því. Frsm. meiri hl. gat þess réttilega í gær í framsöguræðu sinni, að legið hafa fyrir fjvn. kvartanir frá ýmsum aðilum, sem hafa fengið unnar vissar opinberar framkvæmdir af hálfu stjórnarvaldanna, og minntist á hafnargerðir í því sambandi, en í þeim efnum hafa orðið mistök í framkvæmdum, vegna þess að þær hafa ekki verið unnar á heppilegum tíma. Þetta er annað atriði, sem er mjög athyglisvert í sambandi við það, hve ill er sú venja, sem skapazt hefur, að draga afgreiðslu fjárl. langt fram á árið, eins og hér er gert. Allir vita, að ástæðan til þessara vinnubragða er fyrst og fremst ósamkomulag innan ríkisstj. og þeirra flokka, sem að henni standa. Má benda á ummæli blaðanna. Þau rífast hvert ofan í annað og blað hvers flokks ber hina flokkana og ráðh. þeirra hinum herfilegustu sökum. Skal ég ekki lesa það hér, þess þarf ekki, en þetta sýnir, að það er ósamkomulagið á þessu heimili, sem er orsök þeirra vinnubragða, sem ég hef verið að lýsa og allir raunar kannast við. Þá vil ég leyfa mér næst að minnast á nokkur atriði í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir og lagt var fyrir ríkisstj. 1. nóv. og vísað til fjvn. 5. nóv., þegar 6 vikur voru eftir til að afgr. það samkv. reglum og lögum. Tvo aðalþætti vil ég benda á í þessu frv. með tilliti til fjárl. s.l. ára. Annars vegar hin stórhækkuðu framlög til embættismanna- og starfsmannakerfis ríkisins og hins vegar lækkun til verklegra framkvæmda til þess að vega nokkuð á móti þeirri hækkun. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um útþensluna í embættiskerfi ríkisins, vegna þess að frsm. meiri hl. lýsti því í gær, þar sem gert er ráð fyrir, að í þessum efnum verði um að ræða um 20 millj. kr. hækkun frá fjárl. s.l. árs. Þetta er rétt. En þegar gætt er betur að og farið lengra aftur í tímann, sést, að 10. og 11. gr. frv., sem náttúrlega eru aðalliðirnir í embættiskostnaði ríkisins, hafa hækkað um fullkomlega 1/2 millj. frá því, sem áætlað var í fjárl. 1946. Það er þess vegna ekki svo, að maður geti ekki út af fyrir sig skilið þá tilraun, sem verið er að gera til þess að draga úr heildarhækkun frv. með því að draga úr fjárframlögum til verklegra framkvæmda, þó að fjvn. hafi ekki orðið sammála um að fara þá leið. En hvað snertir lækkun til verklegra framkvæmda, get ég bent á nokkrar tölur, þar sem um lækkun er að ræða á frv. frá fjárl. s.l. árs. Framlag til nýrra akvega er lækkað um 3 millj. 770 þús., til nýrra brúa um 795 þús., til byggingar nýrra barnaskóla um 11/2 millj., til nýrra gagnfræðaskóla um 600 þús., til húsmæðraskóla um 800 þús., til sjúkrahúsbygginga sömuleiðis lækkað og til nýrra raforkuframkvæmda, auk hins lögboðna framlags til raforkusjóðs, lækkað um rúman helming. - Ég skal taka fram, að yfirleitt var ekki ágreiningur um það í n. að hækka verulega suma af þessum liðum, t.d. vega- og brúaféð, en meiri hl. vildi ekki fallast á að hækka framlag til nýrra skólabygginga eins og var á fjárl. síðasta árs. Þetta er aðalstefnan, sem finna má í þessu frv., þegar það er borið saman við fjárl. fyrri ára, og enn meir áberandi verður þessi samanburður, þegar frv. eins og það er nú, með brtt. meiri hl., er borið saman við fjárl. fyrri ára og jafnvel ríkisreikninga fyrri ára. Ég get bent á sem dæmi, að ef brtt. meiri hl. fjvn. verða allar samþ., sem sennilega má gera ráð fyrir, verða heildarrekstrargjöld ríkisins 260 millj. kr. Og hvað lítið sem samþ. yrði af öðrum hækkunartill. og frv. í meðferð þingsins hækkað frá þessum till. n., kemst þessi upphæð upp í 270 millj. kr., eða m.ö.o. 100 millj. kr. hærri, en var á ríkisreikningnum 1946, en þá var ríkisreikningurinn um 170 millj. Nú vita náttúrlega allir þm., að það er rangt að gera samanburð á ríkisreikningi og fjárl., en þetta sýnir enn gleggra, hvert stefnir, og gerir enn ljósari þann samanburð, sem ég geri hér. Úr því að ég er búinn að nefna þessar tölur, vil ég gera nokkra grein fyrir því, hvernig á þessari útgjaldahækkun stendur, og vil ég þá fyrst taka fram það, sem skylt er að taka fram í þessu sambandi, sem sé það, að nokkur hluti þessarar hækkunar stafar af þeirri framfaralöggjöf, sem sett var á árunum 1945–46. Vil ég þar til nefna tryggingalöggjöfina, lög um landnám og nýbyggðir í sveitum og nýju skólalöggjöfina að nokkru leyti. En þó að því hafi mjög verið haldið á lofti af núv. ríkisstj., að öll þessi löggjöf eigi aðalþáttinn í þessari hækkun, verður útgjaldahækkunin samkv. þessum lögum aldrei nema tæpar 30 millj. Þó að samanburðurinn sé gerður eins hagstæður og unnt er fyrir hæstv. ríkisstj., með því að bera saman fjárl. nú og ríkisreikninginn 1946, munar það alltaf um 70 millj. kr., sem rekstur ríkisins kostar meira nú en þá, þegar búið er að draga frá þau auknu útgjöld, sem stafa af þessari löggjöf. Þegar svo síðar kemur ríkisreikningurinn 1949, verður sú upphæð enn hærri. Og hvað er það þá, sem veldur því fyrst og fremst, að hér stefnir svo mikið í þessa átt? Það er í fyrsta lagi sú aukning á embættis- og starfsmannakerfinu, sem ég benti á áðan, að þær greinar, sem fela í sér þau útgjöld, hafa hækkað um 1/3. Í öðru lagi er hér um að ræða þann gífurlega vöxt dýrtíðarinnar, sem orðið hefur þessi tvö ár og búinn hefur verið til beinlínis með óréttlátri löggjöf, sem stjórnarflokkarnir hafa samþ. og standa allir að. Þegar þessi ríkisstj. var mynduð, var mikill fögnuður í blöðum stjórnarflokkanna. Ekki vantaði það. Því var heitið, að nú skyldi snúið frá þeirri stefnu, sem hafði verið fylgt áður, - og hvað sögðu blöðin um stefnubreytinguna? 20. júní 1946 segir Tíminn, að Framsfl. muni beita sér fyrir uppgjöri stórgróðans, koma verzlunarmálunum í betra horf o.s.frv., o.s.frv., og segir, að Framsfl. muni aldrei taka þátt í ríkisstjórn, sem ekki lækki dýrtíðina í landinu. Og eftir að ríkisstjórnin var mynduð, sagði Dagur, blað Framsfl. á Akureyri, um dýrtíðarráðstafanir stjórnarinnar: „Byrjað að vinda ofan af dýrtíðarhjólinu“ - og enn fremur sagði blaðið: „með þessum aðgerðum er alger stefnubreyting í dýrtíðarmálunum frá því, sem verið hefur. Dýrtíðin er í fyrsta sinn raunverulega lækkuð.“ Þessi ummæli áttu við dýrtíðarlögin, sem sett voru í árslok 1947. Hvað ætli almenningur segi um það, að með þeim hafi dýrtíðin verið raunverulega lækkuð? Og eftir áramótin segir Dagur enn: „Nú er runnið nýtt ár. Á þessum áramótum hefur ný stjórnarstefna rutt sér til rúms. Þar með hefur stefna Framsfl. fengið fulla viðurkenningu Sjálfstfl. og Alþfl.“ Svona er hægt að lesa hverja tilvitnunina á eftir annarri úr blöðum hæstv. ríkisstj. um ágæti aðgerðar hennar í dýrtíðarmálunum, og heimsblöðin birtu viðtöl við hæstv. forsrh., þar sem hann lýsir því yfir, að dýrtíðarvandamálið sé leyst. En hvað segja staðreyndirnar? Þær sýna, að fjárlögin eru orðin 70 milljónum króna hærri, en ríkisreikningurinn 1946, og svo getum við hugsað okkur, hvernig ríkisreikningur þessara ára verður. Hæstv. ríkisstj. lofaði að leysa dýrtíðarvandann, en hverjar hafa efndirnar orðið á því? Sett voru dýrtíðarlögin 1947, og hver voru aðalákvæði þeirra? Þau meðal annars, að vörumagnstollur var innheimtur með 200% álagi frá því, sem áður var, og verðtollur hækkaður um 65%, og auk þessara tolla var settur á söluskattur, sem var áætlaður 17 millj. kr. á ári, en reyndist raunar þó ekki nema 14 milljónir. Þetta voru efndirnar á loforðum ríkisstj. um að lækka dýrtíðina, loforðunum, sem stjórnarblöðin gumuðu af, að verið væri að efna og hæstv. forsrh. talaði um í útlöndum. En hæstv. ríkisstj. gerði meira, en hækka tolla og leggja á nýja skatta. Hæstv. ríkisstj. lokaði augunum fyrir afleiðingum gerða sinna, og í stað þess að athuga þær, þá ákveður hún, að vísitalan skuli vera 300 stig. Dýrtíðin skyldi ekki skráð hærri, hver svo sem hún raunverulega væri. Afleiðingin af þessu verður svo sú, að í stað þess, að niðurgreiðslurnar fari minnkandi, þá aukast þær nú svo, að nú þarf 70 millj. kr. í dýrtíðarsjóð, og gert er ráð fyrir 50 milljónum til niðurgreiðslu afurðaverðs í stað 16 milljóna árið 1946. Afleiðingin af dýrtíðarlögunum 1947 var því sú, að dýrtíðarhjólinu var enn snúið nokkra hringi til þess að reyna að fleyta þjóðarskútunni áfram. Ljóst var þó, að með þessum ráðstöfunum varð þjóðarskútunni ekki bjargað, því að í lok ársins 1948 er gripið til nýrra ráðstafana til þess að reyna að fleyta henni enn um skeið. Og hverjar voru þær ráðstafanir? Enn nýir skattar á skatta ofan. Söluskatturinn er hækkaður um 22 millj. kr. frá því, sem hann reyndist 1948 og aðrir skattar um 16 millj. kr., eða samtals um 38 milljónir í nýjum sköttum lagðar á þjóðina. Dýrtíðarhjólinu er aftur snúið nokkra hringi til þess að fleyta þjóðarskútunni þetta ár og dugir þó ekki til árið út. Það þarf enn fleiri snúninga, ef nægja á til áramóta. Þá vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um afgreiðslu fjárlagafrv. í fjvn. Eins og ég tók fram áðan, þá var ekki ágreiningur milli meiri hl. og minni hl. um allmikið af brtt. þeim, sem meiri hl. flytur. Minni hl. var t.d. sammála um, að sparað væri í rekstrarkerfi ríkisins, og taldi, að í sumum atriðum hefði mátt ganga lengra í sparnaðarátt. Þá var heldur ekki ágreiningur um að hækka framlög til verklegra framkvæmda, eins og meiri hl. leggur til, en í sumum tilfellum vildum við í minni hl. ganga allmiklu lengra, t.d. hvað snertir framlög til skólabygginga. Þá viljum við alveg sérstaklega benda á, að stefna sú, sem hér hefur verið rætt um, að hækka dýrtíðina fyrir hver áramót, getur ekki leitt til annars en vandræða. Hvað snertir úrræði okkar sósíalista í dýrtíðarmálunum, þá leyfi ég mér að vísa til frv. þess, sem sósíalistar fluttu um þau efni á síðasta þingi. Þar er gerð grein fyrir till. okkar í dýrtíðarmálunum, og teljum við þær enn í fullu gildi. Skal ég nú koma að hinum einstöku brtt. okkar í minni hl. á þskj. 468. Er það þá fyrst, að við leggjum til, að framlag til talstöðva í báta og skip hækki úr 150 þús. kr. í 300 þús. kr., og enn fremur, að framlag til loftskeytastöðva í skip hækki úr 100 þús. í 200 þús. kr. Eins og hv. frsm. n. tók fram, var fast sótt af póst- og símamálastjórninni að fá þessa liði hækkaða, enda auðvelt að rökstyðja slíkar hækkunartill., þar sem öruggi báta og skipa er í veði. Þá er brtt. við 12. gr. um, að framlag til læknisbústaða og sjúkrahúsa hækki úr 500 þús. kr. upp í eina milljón. Síðastliðið ár var fjárveitingin til þessara stofnana utan Reykjavíkur 800 þús. kr., sem var tvímælalaust of lágt. Hér í Reykjavík er þörfin á nýju sjúkrahúsi ákaflega brýn, og því leggjum við til, að til bygginga þess verði veitt 1 millj. kr. sem nýr liður. Enn fremur leggjum við til, að framlag til barnaskólabygginga hækki úr 2 millj. í 3 millj. og 500 þús. kr., og mun ekki af veita, því að það sést af gögnum þeim, sem n. hefur haft undir höndum, að ríkið skuldar nú 8 millj. kr. til þessara framkvæmda. Þá leggjum við til, að framlagið til íþróttasjóðs verði sama og í fyrra, en lækki ekki um 200 þús. kr., eins og ætlazt er til í frv. Þá viljum við enn fremur leggja til þá breyt. við 15. gr., að styrkur til skálda og listamanna hækki úr 175 þús. kr. í 250 þús. kr. Meiri hl. vildi lækka þessa upphæð, en það teljum við óeðlilegt. Þá leggjum við enn til, að framlag til kaupa á skurðgröfum hækki úr 100 þús. kr. í 500 þús. kr., en til vara í 300 þús. kr. Það er nú eitt brýnasta nauðsynjamál landbúnaðarins að fá stórvirkar vinnuvélar, en það mál hefur að nokkru verið leyst undanfarið og haft stórkostlega þýðingu, en samt er það svo, að skorturinn á stórvirkum vélum er tilfinnanlegur enn, og t.d. eru það 6–7 sýslur, sem enga skurðgröfu hafa fengið hingað til, og ef þessi upphæð verður ekki hækkuð frá því, sem nú er, þá er hætt við, að stöðvun verði á þessari mikilvægu vinnu, því að þeim skurðgröfum, sem nú eru til, verður tæplega haldið við til langframa. Ég vil benda á, að undanfarin ár hefur þessi upphæð verið miklu hærri. Teljum við það hina óheppilegustu þróun, þegar framlög til nauðsynlegra atvinnutækja eru þannig stórlækkuð um leið og kostnaðurinn við embættis- og rekstrarkerfi ríkisins hækkar að mun. Áð lokum leggjum við til, að við 19. gr. komi sú breyt., að stuðningur við bátaútveginn verði hækkaður úr 6 millj. kr. upp í 10 millj. kr. Með tilliti til þess, að leysa þarf stór veð af bátunum, dugir ekki minni upphæð til að koma bátaflotanum úr verstu kröggunum, og veitir sannarlega ekki af því, að hann starfi, þegar togararnir liggja bundnir í höfn. Fleiri brtt. höfum við í minni hl. ekki gert. Ég vil taka það fram, að ef eitthvað af þessum till. okkar verður samþ., þá erum við reiðubúnir til þess að útvega ríkissjóði tekjur á móti og það með aðgerðum, sem ekki þurfa að hækka dýrtíðina í landinu. Ég gat um það, að í frv. Sósfl. væri bent á leiðir til áð afla ríkissjóði tekna og lækka um leið dýrtíðina raunverulega. Þær eru enn í gildi, og Sósfl. er reiðubúinn að standa við þær og benda jafnframt á nýjar leiðir, ef von er um stefnubreytingu í þessum málum, sem ekki virðist þó líklegt eftir orðum og athöfnum hv. stjórnarflokka að dæma.

Frsm. samvn. samgm.. (Sigurður Bjarnason): Herra forseti. Samgm. beggja þd. hafa haft sama hátt á og undanfarið um undirbúning till. um skiptingu styrksins til flóabátasamgangnanna. Forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, Pálmi Loftsson, hefur og unnið með n. að þessum málum. vil ég, áður en ég drep á einstaka þætti nál., fara nokkrum orðum um þennan rekstur almennt. Í frv. hæstv. fjmrh. var gert ráð fyrir að veita 300 þús. kr. framlag til flóabátanna, en s.l. ár nam styrkurinn 912 þús. kr. rösklega. Samvn. samgm. taldi sér því skylt að athuga, hvort hægt væri að draga verulega úr útgjöldum ríkissjóðs til þessarar starfsemi, þannig að fjárveitingin til þessa hluta samgöngumálanna nálgaðist eitthvað það, sem áætlað var af hæstv. fjmrh. Þessi mál voru því töluvert rædd og einkum það, hvort hinir nýju strandferðabátar gætu að einhverju eða öllu leyti leyst flóabátana af hólmi. Vildi n. gjarna freista þess að fækka flóabátunum, ef slíkt sýndi sig. En athuganir n, leiddu í ljós, að það er a.m.k. mjög erfitt, ef ekki ómögulegt. Strandferðabátarnir fara allir héðan frá Reykjavík og flytja vörur til hinna einstöku staða úti á landi. Hins vegar eru flóabátaferðirnar miðaðar við flutningaþörf hinna einstöku héraða innbyrðis og annast flutninga milli sveita og bæja úti á landi. Það mun því reynast afar erfitt að samræma ferðir flóabátanna og strandferðabátanna, og þegar rætt er við fulltrúa hinna einstöku byggðarlaga um möguleikana á því að leggja niður flóabátana, þá mótmæla þeir því mjög ákveðið. N. hefur því sannfærzt um það, að ekki sé hægt að leggja flóabátana niður og leysa flutningaþörf héraðanna með strandferðaskipunum. Hins vegar með því að lengja akvegakerfið geta einstakir flóabátar orðið óþarfir. Um rekstrarkostnað flóabátanna er það að segja, að hann hefur yfirleitt hækkað nokkuð, en þrátt fyrir það taldi n. sér ekki fært að leggja til, að styrkurinn yrði lækkaður almennt. Hins vegar þótti n. sem ekki yrði komizt hjá því að hækka lítillega styrki til örfárra þeirra báta, sem hvað verst hafa orðið úti á s.l. ári. - Skal ég nú snúa mér að einstökum atriðum, og ræði þá fyrst um Breiðafjarðarsamgöngur. Gert er ráð fyrir, að þær verði að mestu óbreyttar frá s.l. ári. Þó er gert ráð fyrir, að vélastyrkur til Flateyjarbátsins, sem annast ferðirnar um norðanverðan Breiðafjörð, sem var á s.l. ári 30 þús. kr., falli nú niður, þar sem ný vél hefur nú verið sett í bátinn. Hins vegar er gert ráð fyrir, að styrkur til Skógarstrandar- og Langeyjarnesbátsins verði hækkaður um 3 þús. kr., og verði samtals 10 þús. kr. - Ísafjarðarsamgöngur hafa verið svipaðar og áður, en ferðum hefur þó verið fjölgað nokkuð. Rekstrarafkoma bátsins hefur verið slæm vegna hækkaðs rekstrarkostnaðar, en n. taldi þó ekki fært að leggja til, að styrkur til hans yrði hækkaður. - Varðandi Norðurlandsbátana er lagt til, að sú breyt. verði gerð, að styrkur til Húnaflóa- og Strandabáts, sem heldur uppi ferðum um vestanverðan Húnaflóa milli Ingólfsfjarðar og Hvammstanga, verði hækkaður um 3 þús. kr., og er orsökin sú, að báturinn hefur orðið fyrir miklum skakkaföllum vegna aflabrests á síldveiðum undanfarin ár. Þá leggur n. til, að styrkur til Norðurlandsbáts, sem gengur milli Akureyrar og Sauðárkróks, verði hækkaður um 10 þús. kr. Útgerðarmaður bátsins færði rök að því, að styrkurinn þyrfti að hækka um 30 þús. kr., en n. taldi sér ekki fært að leggja til meiri hækkun en 10 þús. kr. Hins vegar leggur n. til, að þá verði felldur niður styrkur til Haganesvíkurbáts, en Norðurlandsbátur taki upp viðkomu á Haganesvík. Þetta getur ef til vil] orðið nokkuð erfitt, en talið var, að leysa mætti þörf Haganesvíkurbúa með þessum hætti. Um Austfjarðarsamgöngur er það helzt að segja, að lagt er til, að styrkur til Norðfjarðarbáts verði lækkaður um 13 þús. kr. vegna þess, að ráð er gert fyrir því, að akvegasamband við Neskaupstað skapist á miðju næsta sumri. Hins vegar er lagt til að hækka styrkinn til Eskifjarðarbátsins um 2 þús. kr. Er með því reynt að greiða fyrir hentugri ferðum bátsins í sambandi við áætlunarferðir bifreiða. Þá leggur n. til, að styrkur til Hornafjarðar-Austfjarðabáts verði lagður niður. Undanfarin ár hefur enginn sérstakur bátur annazt þessar ferðir, en Skipaútgerð ríkisins hefur ýmist með eigin skipum eða leigubátum leyst þessa flutningaþörf, og hefur styrkurinn því runnið beint til hennar. N. taldi eðlilegra, að kostnaður við þessar ferðir væri færður á reikning Skipaútgerðarinnar, en að veittur væri sérstakur styrkur til þeirra á fjárlögum. N. ætlast að sjálfsögðu til, að Skipaútgerðin sjái þessum byggðarlögum fyrir svipuðum ferðum og undanfarið. Þá leggur n. enn til, að styrkur til Loðmundarfjarðarbáts verði hækkaður um 2 þús. kr., því að hann mun ekki geta haldið uppi ferðum sínum milli Seyðisfjarðar og Loðmundarfjarðar með óbreyttum styrk. - Er þá komið að Faxaflóasamgöngunum. Um þær er það að segja, að ekki er gert ráð fyrir styrk úr ríkissjóði. H.f. Skallagrímur í Borgarnesi hefur ekki óskað eftir styrk, en stjórn félagsins hefur hins vegar ítrekað ósk félagsins um það, að því verði greiddur halli sá, sem varð á rekstri m.s. Víðis 1947, en hann nam 150 þús. kr. Ég gat þess í framsögu á síðasta Alþ., að n. hefði ekki treyst sér til að verða við þessari ósk, enda var þá ekki vitað um heildarafkomu útgerðarfélagsins 1947. Nú liggja reikningarnir fyrir, og samkomulag varð um það í n., að ríkisstj. yrði veitt heimild til þess á 22. gr. fjárlaga að greiða 40 þús. kr. í bætur vegna þessa halla. Á sínum tíma gaf n. vilyrði fyrir því, að halli, sem verða kynni á ferðum m.s. Víðis, yrði greiddur úr ríkissjóði. Um þetta geta hv. þm. sannfærzt með því að kynna sér nál. frá 1947. N. taldi því ekki annað fært en að heimila þessar 40 þús. kr. - Þá er þess að geta, að komið er akvegasamband við byggðina í Selvogi, og leggur n. því til, að styrkur til Selvogsferða verði felldur niður. Loks leggur n. til, að nýr liður, 30 þús. kr. vegna vöruflutninga til Öræfa, verði tekinn í heildartillögur hennar um flutninga- og flóabátastyrki. Hæstv. fjmrh. lét þess getið í athugasemdum við fjárlagafrv. þessa árs, að hann teldi eðlilegra, ef þessum lið yrði haldið, að hann yrði færður undir flóabátastyrk, og féllst n. á þetta. Á fjárlögum 1948 nam þessi fjárveiting 29.800 kr. Hér er því aðeins að ræða um flutning milli liða fjárlaga, en hins vegar ekki hækkun á flutningastyrkjum. Samkvæmt till. samvinnun., sem ég hef nú rakið, áætlar n. styrk til vöruflutninga og flóabátaferða á fjárlögunum 1949 samtals 878 þús. kr., en það er 34 þús. kr. lægra en 1948 og 37.500 kr. lægra en 1947. Ekki verður annað sagt, en að tekizt hafi að halda þessum útgjöldum mjög niðri, þegar litið er á verðlagsþróunina s.l. þrjú ár. Það verður að teljast gott, að hægt hefur verið að halda sama styrk eða öllu heldur lægri, en 1947, þrátt fyrir það að rekstrarkostnaður bátanna hefur aukizt og þeim er bannað að hækka fargjöld og farmgjöld. Hv. þm. sjá í nál., hvernig n. leggur til, að styrkurinn skiptist, og sé ég ekki ástæðu til að lesa það upp. Ég vil að lokum segja það, að samvn. hefur haft fullan vilja á því að stilla þessum útgjöldum í hóf, en n. hefur orðið að taka tillit til þess, að aðkallandi þörf er fyrir þessar samgöngur. Enn er ekki hægt að láta strandferðaskip og strandferðabáta leysa þessa þörf í stað flóabátanna, kannske verður það hægt síðar, en þó dreg ég það í efa, því að hér er um óskyldar þarfir að ræða. Ég vil svo aðeins skjóta því fram og hefði viljað, að hæstv. samgmrh. hefði heyrt það, að ég tel óhjákvæmilegt að leyfa sumum bátunum að hækka farmgjöldin, meðan svo mjög er haldið niðri þessum styrk. Ég vil skjóta þessu til stj. og tel, að athuga þurfi málið vel, áður en umleitunum í þá átt er hafnað, því að það mundi geta skapað margháttaða erfiðleika.



Herra forseti. Ég vil, eins og sjálfsagt er, þakka hv. fjvn: fyrir þá vinnu, sem hún hefur lagt í að afgreiða fjárlagafrv. að þessu sinni, og tel víst, að fyrir henni hafi vakað, eins og skylt er, að gera sitt til þess, að fjárlögin yrðu afgr. þannig, að viðhlítandi væri. Það hefur margt komið fram í þessum umr., sérstaklega í ræðu hv. frsm., sem er eftirtektarvert og getur gefið tilefni til margs konar athugasemda. Ef til vill verða þær þó ekki tæmandi frá minni hendi, enda ekki þörf á því að fara út í allar einstakar till. til hækkunar og lækkunar, er n. hefur gert, og á ég þá fyrst og fremst við till. hv. meiri hl. n. Hvað minni hl. snertir virðast till. hans einvörðungu í hækkunarátt, eins og von var á úr því horni, og mun ég láta ræðu hv. frsm. minni hl., sem var eins og forsmekkur af eldhúsdagsumr., að mestu leyti sem vind um eyrun þjóta. Ég vil aðeins benda á, að það samræmi, sem maður á að venjast úr þessari átt, kom fram hjá hv. 8. landsk. Annars vegar er fjargviðrazt yfir hækkuðum útgjöldum og auknum álögum,en hins vegar eru kölluð framhækkuð útgjöld og þar með auknar álögur á almenning. Það er það, sem hv. minni hl. hefur gert við þessa umr. Meiri hl. n., eða niðurstöður hans, krefjast um eða yfir 30 millj. kr. í auknar tekjur fyrir ríkissjóð. En minni hl. er ekki ánægður með þetta, heldur bætir við 9 millj. kr. fram yfir. Verði slík útgjaldaaukning samþ., hlýtur hún óhjákvæmilega að hafa í för með sér aukna skatta eða tolla. Þessi málsmeðferð dæmir sig sjálf, og þarf af minni hálfu engra frekari athugasemda við. Meiri hl. hefur gert sér tíðrætt um 20 millj. kr. aukin útgjöld, er hann kallar þenslu á ríkisrekstrinum, samanborið við fjárlögin 1948. Hv. nm. hafa mjög einblínt á þessar 20 millj., en ég vil nú gera tilraun til þess að skýra að nokkru, hvernig þessu er varið, vegna þess að það kom ekki fram í ræðu hv. frsm. meiri hl., að verulegt tillit hefði verið tekið til þeirra skýringa, er liggja fyrir og sparnaðarn. vann að samkvæmt beiðni fjvn. og rn. En áður vildi ég segja, að ég saknaði algerlega, bæði í nál. meiri hl. og ræðu hv. frsm. meiri hl., eins höfuðatriðis, sem mjög var gengið eftir, þegar fjárlögin voru lögð fram, og hefur verið uppfyllt af rn., en það var að gefa fjvn. skýrslu um starfsmannahald ríkisins. Hv. form. fjvn. kvað eitt sinn svo ríkt að orði út af vöntun þessarar skýrslu, að það væru fulltrúar í n., það munu hafa verið fulltrúar Framsfl., sem ekki mundu fást til að starfa, nema þessi skýrsla væri lögð fram. Ég minnist þess líka, að í blaði sama flokks var það talinn galli, að þessi skýrsla hefði ekki fylgt fjárlagafrv. Nú, við að heyra þessi tíðindi var lögð áherzla á það, að þessi skýrsla væri búin til, og fór í það mikil vinna. Hún var síðan send fjvn. fyrir mánuðum, eða að minnsta kosti mörgum vikum síðan. Hún var vissulega komin í hendur n. fyrir hátíðir. En ég sakna þess, að skýrslan hafi nokkuð létt undir störf n. eða að tillit hafi verið tekið til hennar. Hv. frsm. minntist ekki á hana, og ef dæma má eftir þeim till., sem hér liggja fyrir, virðist efamál, hvort skýrslan hafi nokkuð létt störf n. Það er ekki svo að skilja, að ég sjái eftir, að skýrslan hefur verið lögð fram. Ég tel sjálfsagt, að aðgangur sé að þessum upplýsingum. En ég hef ekki komið auga á þau straumhvörf, er við hefði mátt búast, þrátt fyrir það að skýrslan hafi legið hjá n. í margar vikur. Ég hafði ætlað, eins og ég sagði áðan, að þau plögg, er sparnaðarn. lagði fram, varðandi 20 millj. kr. útþenslu, yrðu eitthvað tekin til greina, en mér finnst ekki, að það hafi verið gert, og vil því leyfa mér að drepa lítillega á þetta til þess að sýna, hvað hér er raunverulega um að ræða. Í „Samanburði rekstrarútgjalda 1949 og 1948“, en þetta er heiti á skrá, sem fjvn. samdi á sínum tíma og sendi rn. og sýnir umtalaðar 20 millj., er byrjað að telja fram aukinn kostnað frá 1948 til 1949 á 3. gr. A. 2. Undir þessa gr. heyra póstur, sími, áfengisverzlunin, tóbakseinkasalan, útvarpið, viðtækjaverzlunin, Ríkisprentsmiðjan Gutenberg, Áburðarsala ríkisins og Grænmetisverzlun ríkisins. N. telur, að kostnaðurinn við þessar stofnanir hafi hækkað um 2.452.000 kr. Þá telur n., að vaxtabyrði ríkissjóðs samkvæmt 7. gr. hafi hækkað um 1.9 millj. kr., eða 1.945.000 kr. Þegar rekstrarútgjöldin 1948 eru borin saman við fjárlagafrv. nú, er villandi að blanda 3. gr. inn í þann samanburð. Útþensla útgjalda samkvæmt þeirri gr. og útþensla og samdráttur tekna hjá þeim stofnunum, sem taldar eru í gr., er ekki ætið í réttu hlutfalli. Það þarf því að halda henni utan við, þegar talað er um rekstur ríkisins, því að það veldur ruglingi að taka hana með. Í ýmsum þessara stofnana getur umsetningin verið meiri, en áður eða starf þeirra fært út. Þannig er það t.d. með prentsmiðjuna Gutenberg. Þar hefur verið óvenjulega mikið að gera. Það fer ekki vel á því að einblína eingöngu á það, að starfsmönnum hafi fjölgað og kostnaður aukizt, án þess að taka tillit til þess, af hverju þetta stafar. Það þarf að aðgreina stofnanir ríkisins og sjálfa „administrationina“. Um vextina er það að segja, að hækkun þeirra eða lækkun getur stafað af öðru, en útþenslu í rekstri. Þetta tvennt nemur hálfri fimmtu millj. kr., og það er hluti af þessum 20 millj., sem n. telur vera rekstrarútþenslu ríkisins. Þá telur n., að 8. gr. hafi hækkað um 65 þús. kr. Fyrir þeirri hækkun er gerð full grein í aths. við frv. Þá er það 9. gr. N. telur réttilega hækkun þar 800 þús. kr. Hér er náttúrlega um áætlun að ræða og ógerningur er að ákveða þetta með fullri vissu, en skynsamlegast virðist að hafa það ekki allt of lágt. Hækkunin á 10. gr., sem n. telur 398 þús. kr., var skýrð fyrir n. í bréfi, dags. 10. nóv. s.l. Af þeirri fjárhæð er einna mest, sem áætlað er, að þurfi til stjórnarráðsins, en það hefur verið of lágt áætlað, því að bætt hefur verið við starfsfólki, þar sem störf hafa aukizt, auk ýmislegs annars kostnaðar. Þá er á skrá n. talin hækkun á kostnaði við 11. gr., sem innifelur margs konar opinbert eftirlit, svo sem skipaskoðun og innheimtu tolla og skatta, og nemur hún í allt 3 millj. og 847 þús. kr. Þessi hækkun stafar af ýmsu, svo sem meiri launagreiðslum og hækkuðu verðlagi í landinu. Viðskipta- og verðlagseftirlitið krefst miklu meira fjár en áður hefur verið, og að því er húsaleigunefndir snertir var kostnaðurinn of lágt áætlaður árið 1948, og þegar það sannaðist, var að óbreyttri löggjöf sjálfsagt að hækka í fjárl. framlag til þeirra. Þá telur n. á 12. gr. 3 millj. og 475 þús. kr. hækkun. Stafar hún t.d. af útgjaldaaukningu við ríkisspítalana, sem sumpart kemur af hækkuðu verðlagi á nauðsynjum, en aðallega þó vegna fyrirhugaðra viðbóta við Klepp og Landsspítalann, fæðingardeildina, sem aftur hefur áhrif á sjúkrastyrkinn til hækkunar. Fyrir öllu þessu er gerð grein í aths. við frv. Það er ekki hægt að horfa fram hjá þörfinni á nýjum spítölum, og er þeir taka til starfa, stækkar sá hópur sjúklinga, sem greiða þarf til. Um 13. gr. er það að segja, að þar er 2.373 millj. kr. hækkun, t.d. til vitamála, vegamála og flugmála. Inn í gr. hefur verið tekinn nýr liður - áætlunarferðir á vegum póststjórnarinnar - en hann var áður í 3. gr. Þetta vill fjvn. taka sem dæmi um nýja útþenslu í ríkisrekstrinum, en ég leyfi mér að benda á, að svo er ekki, þessi rekstur var til áður, en er nú tekinn inn á rétta grein. Og þegar þetta frv. var samið, var ekki gert annað en að leiðrétta það, sem var of lágt áætlað. En í þessu sambandi vil ég líka benda á, að aukin útgjöld á rekstrarreikningi þurfa ekki að benda til verri afkomu. Því meira sem verkfærin eru notuð, því meiri tekjuvon, og hefði n. mátt hafa þetta allt í huga, er hún gerði yfirlit sitt. - Það, sem ég hef hér sagt um áætlunarpóstferðir og fullyrðingar fjvn. um útþenslu á ríkisrekstrinum í því sambandi, ber ekki að skilja svo, að ég sé neitt að vegsama það fyrirkomulag á póstferðum, sem frsm. fjvn. gerði að umtalsefni. Þvert á móti er ég á þeirri skoðun, að betra hefði verið, að póststjórninni hefði aldrei verið falið að annast ferðirnar. En það er mál, sem þarf ekki endilega að vera til umræðu hér og framkvæmt af aðilum á sínum tíma, sem fjvn. hefur ekkert fullveldi yfir. Sama máli gegnir um fé tekið úr orlofssjóði. Allt slíkt hefur verið framkvæmt án þess að fjmrn. hafi verið að spurt. En ég minnist á þetta hér í sambandi við tíundir hv. fjvn., sem m.a. eru rökstuddar með því, sem tekið er upp nú á 13. gr., en ég tel rangt að taka á þann veg, sem gert er. Þessi sjónarmið, að einblína á tilkostnaðinn án þess að taka tillit til afkasta, eru einhliða og röng. Og það á við fleira en vagna, t.d. flugmálin, þar sem n. hefur talið kostnaðinn of mikinn. En ég skal ekki að þessu sinni fara inn á að ræða það, hvort þar er of eða van. Á 14. gr. - en þar er færður kostnaður við kirkjumál, háskólann og skóla yfirleitt - telur n. 4 millj. kr. hækkun á útgjöldum. En stærsti liðurinn þar er vantalin uppbót á laun barnakennara, sem ekki var tekin upp í fjárlög síðasta árs af vangá fræðslumálaskrifstofunnar, svo að það er alrangt að telja þennan lið tákn um stóraukna útþenslu á ríkisrekstrinum, þar sem aðeins er um að ræða leiðréttingu á skekkju frá fyrra ári. Raunveruleg hækkun á þessari gr. er 1.157 millj. kr., að viðbættum 54 þús. til kirkjumála. Það er hin raunverulega útgjaldaaukning, en engar 4 milljónir. Á 15. gr. telur n. alls 543 þús. kr. hækkun. Um það vil ég segja þetta, að að vísu hafa þar sumir liðir hækkað, en aðrir hafa líka lækkað. A-liður 15. gr. var í fjárl. ársins 1948 2.580 millj. kr. En í fjárl. nú er hann 2.540 millj., og er lækkun þar hér um bil 40 þús. kr. B-liður hefur aftur lækkað um hér um bil 84 þús. kr., og er því lækkun alls á báðum liðum um 124 þús. kr. Á 16. gr. - en þar er t.d. Fiskifélag Íslands, rafmagnseftirlitið, búnaðarmál o.fl. - telur n. 604 þús. kr. hækkun. Þar tel ég aftur á móti, að hækkunin sé miklu meiri. A-liðurinn einn hefur hækkað um 3.8 millj., en n. kemur ekki auga á nema 604 þús. kr. hækkun á öllum liðunum. Á 17. gr. telur n. 12 þús. kr. hækkun, en hún var á fjárl. 1948 25.642 millj., en er nú 26.443 millj., en þar frá er dregið um 11/2 millj. kr. framlag til alþýðutrygginga. Ég vil enn benda á, að þegar talað er um, hvað hafi hækkað og hvað lækkað, og bundið við ákveðið hugtak eins og útþenslu á ríkisrekstrinum, þá verður að taka fleira til greina en mér virðist hv. fjvn, hafa gert. Og það liggur ljóst fyrir, að það er ekki réttilega að farið, þegar því hefur verið slegið föstu af mörgum mönnum og í mörgum blöðum, að sú útþensla nemi 20 millj. kr., a.m.k. má þar draga 5 milljónir frá. Rekstrarútgjöld samkv. 8.–18. gr. mætti telja 15 millj. kr. hærri en í fyrra, en ekki meira. Og orsakirnar til þess eru yfirleitt þær, að gjöldin hafa verið ógætilega lágt áætluð 1948, enda voru ekki ríkisreikningar frá 1947 til hliðsjónar, og nokkrar upphæðir höfðu beinlínis fallið niður af vangá. Þá kemur það til í öðru lagi, að dýrtíð hefur vaxið, og kemur það fram sem hækkun á ýmiss konar greiðslum. Og enn má telja, að í fjárl. 1949 er gert ráð fyrir öllum löglegum greiðslum til landbúnaðarins, sem ekki var áður, og við það hækkar sú gr. um 4 millj. kr. Og mér er nú spurn, hvort hv. form. fjvn. vilji taka að sér að vera málflutningsmaður fyrir því, að það skuli teljast útþensla í ríkisrekstrinum að borga lögboðna styrki og lögboðin gjöld. Það er ekki rétt að brennimerkja slíkar upphæðir sem útþenslu á ríkisrekstrinum. Eins og hv. form. fjvn. viðurkenndi, hefur verið lögð sérstaklega mikil vinna í að gefa sem beztar skýringar við hverja gr. frv. Og ég held, að jafnvel það sé engu síður nauðsynlegt en hitt atriðið, sem hinir hv. nm. töldu eina sáluhjálparatriðið, að leggja fram skrá um starfsmennina, þó að hvort tveggja sé gott, ef þeir menn fjalla um málið, sem með kunna að fara. Þessar skýringar, sem lögð var vinna í að semja við hverja gr., voru ætlaðar til þess að létta starf hv. fjvn. og til þess að hv. alþm. ættu hægara með að átta sig á þeim breyt. og breytingum, sem fyrir liggja. Hv. fjvn. hefur gert áætlun um 6 millj. kr. lækkun á útgjöldunum. En hún telur þensluna nema um 20 millj. kr. Þó leggur hún ekki til nema 6 millj. kr. lækkun. Hitt er annað mál, að þessar 20 millj. eru ekki 20 millj., heldur í hæsta lagi 15 millj. kr. Þegar hv. fjvn. situr við verk sitt af dugnaði og karlmennsku, þá lækkar hún gjöldin bara um 6 millj. Viðurkennir hún með því, að hitt, það sem eftir er, vilji hún eigi gera tillögur um til lækkunar. Ég vil ekki segja það, sem einhverjum kynni að koma til hugar, að lækkunartill. n. væru út í hött. Það eru eigi mín orð. Hitt er vitað, að lækkunartill., á hvaða gr. sem er, eiga því aðeins fullan rétt á sér, að hægt sé að sýna fram á, að þær séu ekki til svo mikils baga, að störfin verði að minnka, svo að eigi sé unnt að inna af höndum lögboðin verk. Ég hef þá leitazt við að sýna nokkuð fram á, að þessi fullyrðing hv. fjvn. - eða meiri hl. hennar - um 20 millj. er eigi svo vafalaus, að ekki beri að taka henni með varúð. Hún er undirlögð sanngjarna gagnrýni, eins og ég hef leitazt við að viðhafa hér. Mun nú koma fram í umr. um málið, bæði hversu till. n. til hækkunar og lækkunar á gjöldum, sem og einstakra hv. þm., eiga mikinn rétt á sér. Ég mundi óska þess, að hægt væri að aðhyllast lækkunartillögur n., þær er hér liggja fyrir. Aðeins vildi ég gera fyrirvara um það, ef einhver till. rekst á raunveruleikann, þannig að hún sé óframkvæmanleg. En með óframkvæmanlegri till. á ég við það, sem hindrar lögboðin störf vegna skorts á fé. Vil ég gera fyrirvara um slíkar sparnaðartillögur. En það er eigi á mínu færi að dæma um þær allar. En ég vona, að hv. fjvn. hafi fullt eins góð og öllu betri rök fyrir lækkunartill. sínum heldur en fyrir staðhæfingunni um 20 millj. kr. rekstrarútþensluna. Hv. frsm. fjvn. sagði, að fjmrh. vildi draga úr verklegum framkvæmdum allt að 12 millj. kr., án þess að dregið yrði um leið úr öðrum tilkostnaði við rekstur ríkisins. Fjmrn. lagði til talsverðan niðurskurð. Um það má deila, hvort rétt sé að gera það. En varðandi ráðh. er það eigi rétt, að hann hafi ekki viljað draga úr öðrum kostnaði, því að við vinnuna að samningu frv. kom það aftur til hans kasta að leggja til lækkun á gjöldum og stundum hækkun, svo að ásökun hv. form. fjvn. er ekki réttmæt. Meiri hl. n. hefur nú gert bragarbót, séð frá bæjardyrum hv. nm., og bætt fyrir þær yfirsjónir, sem fjmrh. hefur í frammi haft. Á ég þar við till. n. til hækkunar á vegafé, hafnafé og samgöngufé. Einhver sagði um mig í blaðagrein, að ég hefði lítið vit á samgöngum i sveit. Ég játa, að mitt vit er þar ekki stórt. En ég þykist vita, að vegirnir verði að vera sem beztir og sem víðast. Hins vegar veit ég, að til þess að rísa undir hinum miklu og fjárfreku vegaframkvæmdum þarf fé. Og þegar á Alþ. kemur, þarf einnig að leita tekna á móti. Því er það, að dytti einhverjum í hug, að niðurskurðurinn í rn. væri fyrir óvit úr ráðh., þá er eigi því til að dreifa. Hefði ég lagt til, að þessi framlög væru hærri, ef ég hefði álitið, að með því móti væri kleift að ná saman báðum endum á frv. Vegaféð snertir vitanlega alla borgara landsins, en kröfurnar eru sterkastar úr sveitum og byggðum. Þeir, sem athuga fjárlagafrv. og sjá, að gert er ráð fyrir litlum framkvæmdum, ættu að íhuga, að frv. fól í sér 4 millj. kr. hækkun á gjöldum til landbúnaðarmála. Var þetta alveg óhjákvæmilegt sökum lögfestra samþykkta Alþ., sem eigi var hægt að ganga fram hjá eða dirfast að einskisvirða. Ef því í þessu frv. hefði ekki þurft að auka framlögin um þessar 4 millj. kr. á þessu sviði, þá hefði mátt bæta þeim við vegaféð og ná því á þann hátt inn, er ganga á til nýrra vega. Hv. fjvn. hefur að sjálfsögðu fundið ríka tilhneigingu hjá sér til að bæta við féð til samgöngumála. Allt þetta snertir samgöngumál: vegagerðir, brúagerðir og hafnagerðir. Skal eigi vefengt, að allt þetta fé megi nota og nota vel. En ein tegund samgangna hefur orðið dálitið út undan og það eru flugsamgöngurnar. Þar hefur nefndin minnkað gjöldin frá því, sem í frv. er, jafnvel varðandi framlög til flugvallargerða. Er komin fram till. um að skera þau niður um 1/2 millj. kr. En hér er um mikilvægar samgöngur að ræða. Og mér þykir það skjóta nokkuð skökku við, þegar þessi yngsta grein íslenzkra samgangna, sem allir hljóta þó að viðurkenna, að er á frumstigi sínu hjá þjóðinni, svo að vissulega þarf átaka við, er sett út í horn. Um leið og n. hækkar vega-, brúa- og hafnafé, þá er klippt 1/2 millj. kr. af till. ráðh. til aukins öryggis í flugmálum. Ég hef séð birtar í blöðunum tölur um tugi þús. manna, sem flugfélögin hafa flutt. Ég kann ekki tölurnar utan bókar, en hér eru áreiðanlega tugir þúsunda. Þetta sýnir, að fólkið notar flugið. Flugvellirnir eru þó ákaflega víða í bágbornu ástandi, og er það jafnvel víða svo, að óverjandi væri talið að senda flugvélar, hlaðnar farþegum, á slíka lendingarstaði. Flugmálastjórnin vinnur að þessu og á að sækja fé til þess til hins opinbera. Til er það hér á landi, að þessar stjórnir samgöngumálanna og annarra hafa talsvert „frítt spil“, hvernig þær verja peningum sínum og tekjum, t.d. póst- og símamálastj., sem ver oft milljónum króna, án þess að þ. sé spurt. Hv. frsm. fjvn. hefur upplýst, að farþegaflutningastj. hefur tekið lánsfé, án þess að Alþ. hafi verið spurt eða. fjmrh. Þannig mætti lengi rekja. Allt ætti þetta að ganga allt aðra leið, í gegnum fjárl. Ég hef orðið var við, að í flugmálunum örlar á þeirri ósk, að tekjur flugmálanna renni til. umbóta án beinna fjárveitinga. Ég hef barizt á móti þessu, því að það er misráðið. Allt það fé, sem varið er til opinberra framkvæmda, á að vera háð fjárveitingarvaldi Alþ. En um leið. og ég lýsi mig fylgjandi þessari stefnu, þá vil ég segja, að ég álít nauðsynlegt að gæta þess; þar sem nauðsynin er mest, að skera fjárlögin eigi blint við nögl sér og alls ekki þar á samgöngusviðinu, sem slysahættan er einna geigvænlegust. Það, sem ég hef sagt um þetta mál, og gagnrýni mín á aðgerðum hv. fjvn. táknar ekki það, að ég sé mótfallinn sparnaðarviðleitni n. En ég verð að láta í ljós álit mitt á tilþrifum n., og ég tek niðurskurðinn á gjöld- um til flugvallargerða sem dæmi um, að n. hafi þarna gætt minna, en skyldi þeirrar greinar samgangnanna, sem við ríkjandi aðstæður þarf mestra aðgerða við. Hv. frsm. n. minntist á það, að þörf væri lagabreytinga vegna kostnaðar við framkvæmd orlofsl. Ég er samdóma honum í því og vona, að hv. fjvn. takist að fá viðkomandi ráðh. til að taka till. sínar til greina. Er ekki á valdi fjmrh. að skerast þar í leikinn? Kostnaðurinn. verður að minnka að mínu áliti, og fáist það eigi öðruvísi, þá með breyttu fyrirkomulagi. Hv. þm. minntist og á Atvinnudeild háskólans: og sagði, að sumir starfsmennirnir ynnu eigi fyrir mat sínum, aðrir ynnu á fullum launum; einhvers staðar úti í bæ. N. verður að beina þessu til rétts aðila. Vil ég mælast til, að hæstv. landbrh. taki ástandið til athugunar. Ég vil segja hæstv. forseta, ef ég mætti trufla. hann, að ég er í rauninni alls ekki búinn.