Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. um þetta mál. Nefndin hefur athugað frv. Á fund hennar komu Magnús Gunnarsson frá SÍF, Bjarni Lúðvíksson frá SH, Benedikt Sveinsson frá SÍS, Haraldur Haraldsson og Árni Reynisson frá Félagi ísl. stórkaupmanna og Einar Benediktsson frá Síldarútvegsnefnd. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nál. skrifa Páll Pétursson og Finnur Ingólfsson með engum fyrirvara en með fyrirvara Kjartan Jóhannsson, Geir H. Haarde og Kristín Halldórsdóttir. Minni hl. tveir voru í nefndinni og munu gera grein fyrir viðhorfum sínum til málsins.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég hef gefið út sérnefndarálit og langar til að gera þetta mál nokkuð að umræðuefni. Tilefni frv. um útflutningsleyfi og sömuleiðis næsta máls hér á dagskránni um Útflutningsráð Íslands er sú ákvörðun núv. ríkisstjórnar að flytja málefni varðandi útflutningsverslunina frá viðskrn. til utanrrn. Er eðlilegt að útgáfa útflutningsleyfa fari þangað ef fallist er á þá breytingu. Hins vegar hef ég verið mótfallinn þessari ráðstöfun og lýst yfir þeirri skoðun minni, áður en núv. ríkisstjórn var mynduð, að ég væri mótfallinn þessari breytingu. Ég tel ástæðu til þess að gera nokkra grein fyrir þessari afstöðu minni. Viðskrn. hefur í áratugi fjallað um utanríkisviðskipti í góðu samráði við sendiráðin og utanríkisráðuneytið. Það má segja að þeir sem til þekkja séu sammála um að starfsemi viðskrn. á þessu sviði hafi verið farsæl og árangursrík. Þessu til staðfestingar vísa ég til yfirlýsingar sem fulltrúar helstu útflutningssamtaka gáfu 26. október 1983 þegar stjórnsýslunefnd hafði lagt til að utanríkisviðskiptin yrðu lögð undir utanríkisráðuneytið og er sú yfirlýsing prentuð með nál. mínu. Þessi yfirlýsing átti eflaust sinn þátt í að fallið var frá breytingum á verkaskiptingu á milli ráðuneyta í tíð fyrri ríkisstjórnar. Aftur á móti var svo samið um þessa breytingu, eins og ég sagði áðan, við myndun þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr, enda þótt reglugerðin um breytingu á reglugerð nr. 96 frá 31. des. 1969, um Stjórnarráð Íslands, sem er dagsett 8. júlí á þessu ári, hafi verið gefin út af hæstv. þáv. forsrh., Steingrími Hermannssyni, og það þrátt fyrir yfirlýsta andstöðu tveggja ráðherra í þeirri ríkisstjórn sem malið varðaði sérstaklega, utanrrh. og viðskrh. Helsta skýringin sem hefur verið gefin á þessari ákvörðun er að með því móti mætti nýta utanríkisþjónustuna betur. Þessi rök, um betri nýtingu sendiráða í þágu útflutnings- og markaðsmála, eru haldlítil og gefa til kynna að menn þekki ekki nógu vel hvernig hefur verið unnið að þessum málum í áratugi af viðskrn. í samstarfi við sendiráðin. Í viðskiptamálum og málefnum varðandi alþjóðaviðskipti og viðskipta- og efnahagsstofnanir, svo sem OECD, EFTA, GATT og Evrópubandalagið, hefur viðskrn. ætíð haft beint samband við viðkomandi íslenskt sendiráð en utanrrn. hefur fylgst með þeim samskiptum þar eð afrit af bréfum, skeytum og skýrslum sem farið hafa á milli ráðuneytisins og sendiráðanna hafa verið send utanrrn. Þannig hefur verið náið og gott samband milli þessara þriggja aðila og verður ekki annað sagt en að utanríkisþjónustan hafi verið vel nýtt eftir því sem starfskraftar hennar og aðstaða hafa leyft á hverjum tíma. Ég vil sérstaklega benda á árangursríkt samstarf við sendiráðin í Genf og Brussel varðandi fríverslunarsamstarf EFTA og við Efnahagsbandalagið og þýðingarmikið hlutverk sendiráðsins í Moskvu í sambandi við viðskiptin við Sovétríkin. Sem fyrrv. viðskrh. er mér vel kunnugt um að sendiráðin hafa yfirleitt sýnt mikinn áhuga á að greiða fyrir íslenskum viðskiptum erlendis eftir því sem óskað hefur verið. En á það skal bent að sendiráðin íslensku eru ekki fær um að sinna markaðsmálum að neinu verulegu gagni, enda ekki til þess ætlast af útflytjendum. Í fyrsta lagi er starfslið sendiráðanna mjög fáliðað og eru flest sendiráðin aðeins með tvo embættismenn auk rifara. Þá hafa sendiráðsstarfsmenn ekki verið valdir með hliðsjón af reynslu og sérþekkingu þeirra á markaðsstarfsemi. Það er því að mínum dómi vanhugsað að ætlast til þess að sendiráðið taki að sér hlutverk markaðs- og sölustofnunar erlendis, en það hefur verið talin ein helsta ástæðan fyrir flutningi á utanríkisviðskiptunum til utanríkisráðuneytisins. Á sl. ári samþykkti Alþingi frv. til laga um Útflutningsráð Íslands sem ég lagði fram og viðurkenndi þar með að markaðsstarfsemi erlendis skyldi fyrst og fremst vera unnin af sjálfstæðri stofnun sem hefði það hlutverk að efla útflutning á vörum og þjónustu með samstarfi stjórnvalda og útflytjenda. Útflutningsráð Íslands hefur nú starfað í rúmt ár. Það hefur skipað þrjá viðskiptafulltrúa sem starfa sjálfstætt undir stjórn Útflutningsráðs, en eru aðeins formlega tengdir sendiráðum. Áður hafa embættismenn starfað sem viðskiptafulltrúar við aðalræðismannsskrifstofuna í New York og sendiráðin í París og London. Með þessu nýja fyrirkomulagi er hins vegar annar háttur hafður á. Viðskiptafulltrúarnir eru lausráðnir til nokkurra ára í senn og heyra beint undir Útflutningsráð. Það er því ekki talið til fyrirstöðu fyrir árangri af starfsemi viðskiptafulltrúa að þeir starfi með sendiráðum en óháðir utanrrn. á sama hatt og viðskrn. hefur gert. Í marga áratugi hafa viðskiptamál heyrt undir eitt ráðuneyti, viðskrn., og hafa starfsmenn þess lengi starfað að þessum málum og þannig fengið reynslu og þekkingu sem er ómetanleg. Hins vegar eru starfsmenn utanríkisþjónustunnar háðir flutningsskyldu og starfa því fá ár í senn í utanrrn. sem er tvímælalaust ókostur við afgreiðslu viðskiptamála. Samkvæmt reglugerðinni sem nú gildir fer viðskrn. áfram með verslun og viðskipti, önnur en útflutningsverslun, en utanrrn. fer með útflutningsverslun. Hér er stigið skref aftur á bak. Útflutningsverslun er aðeins einn þáttur viðskiptamála. Innflutningsverslunin, verslun innan lands, og yfirstjórn gjaldeyrismála eru einnig þýðingarmiklir þættir viðskiptamála. Þessir málaflokkar, ásamt bankamálum, heyra áfram undir viðskrn. Að mínum dómi eiga öll viðskiptamál, bæði út á við og inn á við, að vera undir sama ráðuneyti svo að hægt sé að tryggja heilsteypta stjórn viðskiptamála. Þetta eru höfuðástæðurnar fyrir því að ég er andvígur þessari breytingu. Hins vegar er mér það ljóst að um þetta var samið af núverandi stjórnarflokkum, en ég tók þá strax fram í mínum flokki að ég væri andvígur þessari breytingu, svo að mínar skoðanir eru ekkert að koma fram nú um leið og þetta frv. er lagt fyrir. Á fund fjh.- og viðskn. komu, eins og frsm. meiri hl. gat um, m.a. fulltrúar Félags ísi. stórkaupmanna sem gerðu nokkrar athugasemdir við frv. En það er fyrirkomulag á útflutningsleyfum sem þeir vilja gjarnan breyta og fara með á þann veg að þar sé um algjört frjálsræði að ræða. Í sjálfu sér er það eðlilegt sjónarmið hjá mönnum að þeir vilji hafa frjálsræði í þessum efnum eins og í innflutningi. En ég vil þá vekja athygli á því að frjálsræði í útflutningi og útflutningsleyfum hefur sífellt verið að aukast á liðnum árum. Það er mikið frjálsræði í sambandi við útflutningsleyfi á Evrópumarkaði, en aftur hefur meginhluti útflutningsins á frystum fiski verið háður leyfum og hefur verið veitt leyfi til tveggja fyrirtækja að verulegu leyti, Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og Sambands ísl. samvinnufélaga. Á Evrópumarkaði má hins vegar segja að saltfiskútflytjandi sé aðallega einn, Sölusamband ísl. fiskframleiðenda. Það eru uppi tvær skoðanir í þessum efnum. Annars vegar, á að vera algjört frelsi í útflutningi og á að leyfa hverjum og einum að flytja út þær vörur, eða eigum við að taka tillit til samstarfs sem útflytjendur eiga hér heima? Það má segja að á sviði frysta fisksins sé samstarfið annars vegar frystihús innan Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og hins vegar frystihús innan Sambands ísl. samvinnufélaga. Í saltfiskinum má segja að velflestir eða allir útflytjendur séu innan vébanda Sölusambands ísl. fiskframleiðenda og í síldarsölu og síldarsöltun er öll sú starfsemi undir stjórn Síldarútvegsnefndar. Hef ég ekki heyrt athugasemd frá neinum síldarútgerðarmanni, síldarsaltanda eða öðrum um annað en að það fyrirkomulag hafi reynst vel og það hafi verið til góðs fyrir íslenska síldarframleiðendur að hafa það á einni hendi. Ef við lítum nánar á hvað þessi stóru samtök hafa gert að verkum til þess að byggja upp markaði hef ég fengið upplýsingar frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna þar sem segir að á fjögurra ára bili, 1984–1987, hafi samtals verið lagðar 260 millj. kr. í þá starfsemi að vinna að þróun afurða og vinnslutækni. Á verðlagi hvers árs námu þessi útgjöld 1984 31,6 millj. kr., 1985 51,2 millj. kr., 1986 56,9 millj. kr. og á þessu ári eru áætlaðar 65 millj. kr. Kostnaður Coldwater Seafood Corporation við vörukynningar, þróun, auglýsingar og gæðastjórn hefur verið þessi á þessum sama tíma, í milljónum dollara: Árið 1984 3,7 millj., 1985 4,4 millj., 1986 4,9 millj. og áætlað er að hann verði á þessu ári 5 millj Hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga er sagt að þessi sömu útgjöld hafi verið á fjórum árum, í dollurum, sem hér segir: Árið 1984 1 millj. 736 þús. dollarar, 1985 2 millj. 842 þús. dollarar, 1986 3 millj. 257 þús. dollarar og á þessu ári er áætlað að þau verði 3 millj. 573 þús. dollarar. En inni í þessum tölum öllum er að sjálfsögðu ekki beinn sölukostnaður. Hins vegar er þarna meðtalinn kostnaður við þróun nýrra afurða. Í sambandi við gæðaeftirlit og vöruþróun hjá Sambandinu eru upphæðirnar miðað við verðlag hvers árs á þessu sama tímabili 22,6 millj. kr. 1984, 31,7 1985 og 1986 44,7 og áætlað að það verði 54 millj. kr. á þessu ári. Hvað snertir tölurnar frá Sambandinu eru þetta heildartölurnar í útflutningi, en það er áætlað af þeim að 96–98% af þessum kostnaði sé vegna frystra afurða. Í upplýsingum þeim sem ég hef fengið frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda segir að að meðaltali hafi SÍF á síðustu fimm árum fjárfest í sölu- og markaðsmálum upphæð sem nemur um 40 millj. kr. á ári á núvirði eða um 1 millj. dollara. Til viðbótar þessum upphæðum hefur SÍF fjárfest í rannsóknarverkefnum, rannsóknarstofum og ýmsum vöruþróunarverkefnum upphæð sem nemur um 20 millj. kr. á ári síðustu tvö ár svo að dæmi sé tekið. Á síðasta ári tók stjórn SÍF þá ákvörðun að fjárfesta í vélum og tækjum til tilraunapökkunar á saltfiski og saltfiskafurðum í neytendapakkningar. Þessi tilraunaverksmiðja tók til starfa á miðju þessu ári. Væntanlegur útflutningur saltfisks í neytendapakkningum mun nema að verðmæti rúmlega 1 millj. dollara á þessu ári, þ.e. tilraunaframleiðsla þessara sex mánaða. Heildarfjárfesting SÍF í þessari tilraun einni mun nema um 40 millj. á árunum 1987 og 1988. Samhliða rannsóknar- og vöruþróunarverkefnum rekur SÍF gæðaeftirlit með ærnum kostnaði á ári hverju og er jafnframt ábyrgt fyrir ýmsum þjónustuverkefnum á vegum framleiðenda, svo sem að fylgjast með launasamningum, úttektum á bónusstöðlum, hringormanefnd og rekstri tæknideildar sem hefur frumkvæði að tæknilegum nýjungum í þróun saltfiskverslunar. Í SÍF eru um 360 saltfiskframleiðendur og á árinu 1986 flutti SÍF út saltfisk fyrir um það bil 6 milljarða. Til fróðleiks má geta þess að á síðasta ári tapaði SÍF ekki einni einustu krónu í þessum viðskiptum þótt SÍF verði að öllu jöfnu fyrir skakkaföllum sem og önnur fyrirtæki í slíkum viðskiptum. Er þessi árangur nokkur vottur um þau traustu viðskiptasambönd sem þessi samtök hafa haft á síðustu 55 árum. Ég rek þessar upplýsingar vegna þess að ég tel að þær eigi hér heima vegna þeirra athugasemda sem fram hafa komið. Þá er valið á milli þess að gefa allan útflutning frjálsan eða svo gott sem og þar með að eiga á hættu að þessi samtök útflytjenda liðist í sundur og þá spyr ég: Hver á þá að byggja upp markaðinn? Gera það einstaklingar sem eru að byrja í þessum útflutningi eða gera hinir það betur þar sem útflytjendur reyna að sameinast sem flestir á hverjum tíma? Hitt er annað mál að nauðsynlegt er að þessir stóru útflutningsaðilar hafi einhverja samkeppni. Ekki er því skynsamlegt að loka algjörlega fyrir alla aðra því að nauðsynlegt er að hafa einhverja viðmiðun. En það má ekki ganga svo langt að löggjafinn eða stjórnvöld vinni svo gegn þessum samtökum að kippt sé stoðum undan þeim. Þá hygg ég að við munum bíða margfalt meiri skaða ef breyting verður. En þessi málefni útflutningsatvinnuveganna verða eðlilega að vera í endurskoðun því að aldrei er svo fullkomlega frá hlutum gengið að það geti gengið í nokkur ár hvað þá heldur lengri tíma.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Virðulegur forseti. Það er nál. 2. minni hl. sem mælt skal fyrir. Ég held að það sé ekki ástæða til að ýkja það hversu rækilega fjh.- og viðskn. tættist í sundur í þessu máli. Það liggja þar fyrir þrjú nál. og auk þess skrifa nokkrir hv. þm. undir nál. meiri hl. með fyrirvara. Er það til marks um það að ekki var algjör eining eða allir á eitt sáttir í þessu máli og rættist það sem sá sem hér talar spáði við 1. umr. að ýmislegt væri óathugað í sambandi við þessa kerfisbreytingu. Ég sakna þess, virðulegur forseti, að hæstv. utanrrh. heiðrar okkur ekki með nærveru sinni. Er hægt að fá upplýsingar um það hvort hæstv. ráðherra er nærstaddur?

Ég get upplýst það að hæstv. utanrrh. fór utan í morgun og mun hans ekki von hér á þessum fundi.

Það er upplýst að hæstv. utanrrh. hafi einu sinni sem oftar brugðið sér af bæ. Væntanlega er þá einhver hæstv. ráðherra tilbúinn að svara fyrir hann og hér er hæstv. viðskrh. og þeim hæstv. ráðherra er málið skylt með nokkrum hætti. Það komu fram, virðulegur forseti, allathyglisverðar upplýsingar þegar hæstv. fyrrv. viðskrh. og núv. hv. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, lýsti því að tveir hæstv. fyrrv. ráðherrar hefðu verið andvígir þessum breytingum í fyrri ríkisstjórn og sú staða hefði verið þar ljós eða ég skildi hann þannig, þ.e. þeir tveir ráðherrar sem höfðu þá mest um þetta að segja, hæstv. utanrrh. og hæstv. fyrrv. viðskrh. Það eru þá athyglisverð sinnaskipti hjá stjórnarflokkunum, þar sem báðir þessir ráðherrar tilheyrðu núverandi stjórnarflokkum og gera reyndar enn, að þetta skuli vera orðið að stjfrv. og keyrt fram hér með þeim fyrirgangi sem raun ber vitni. Ástæðan er nokkuð kunn. A.m.k. var aðdragandi þessa máls nokkuð kunnur þeim sem komu á fund hv. fjh.- og viðskn. því þar var það almennt viðkvæði þeirra sem kvaddir voru til ráðslags við nefndina að það þýddi víst lítið að vera að hafa skoðun á þessu máli. Væri ekki búið að ákveða þetta fyrir löngu? Og þá var vitnað til stjórnarmyndunarviðræðnanna þar sem það hafði lekið út að eitt af lykilatriðunum til að koma hæstv. ríkisstjórn á koppinn hefði verið að færa þetta verkefni undir verðandi hæstv. utanrrh. Það var því almennt uppgjöf í rómnum þegar tilkallaðir voru að tjá sig um þetta mál og þau áhrif sem það hefði á viðskiptalífið. Ég held að þetta sé heldur óheppileg málsmeðferð, virðulegur forseti, ekki síst vegna þess að fyrir dyrum stendur væntanlega, eins og reyndar oft áður, að endurskoða lög um Stjórnarráð Íslands og skipan þess, framkvæma einhverja heildarendurskoðun á því. Það hefur oft áður verið á verkefnalistum ríkisstjórnar og staðið til og ef ég man rétt stendur það einnig fyrir dyrum hjá hæstv. núv. ríkisstjórn. Það er því óhjákvæmilegt að spyrja hvað knýi svo mjög á um þessa breytingu að það sé ástæða til að draga hana út úr umfjöllun eða skoðun skipulags stjórnarráðsins að öðru leyti. Og það eru nú ein meginrökin fyrir því að á nál. 2. minni hl. er ekki lagt til að málið verði fellt þó að undirritaður sé í raun og veru sammála 1. minni hl. hvað það varðar, að það sé ekki efni til að samþykkja frv. Ég tel hins vegar eðlilegri málsmeðferð að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar í ljósi þess að það getur þá komið til skoðunar með öðrum atriðum þegar stjórnarráðið verður tekið til nánari skoðunar og heildstæðrar endurskoðunar sem í öllu falli er þörf á hvaða kraft sem hæstv. núv. ríkisstjórn hyggst leggja í það mál. Virðulegur forseti. Þessi breyting er, eins og ég hef rakið, í raun tengd þessu samkomulagi stjórnarflokkanna frá myndun ríkisstjórnarinnar og þau rök sem helst hafa verið færð fram eru að með þessu náist betri nýting utanríkisþjónustunnar, en síðan bætti hæstv. utanrrh. því við svona inn í umræðuna, aðspurður, að það mætti einnig hugsa sér að þetta gæti orðið til að auðvelda samskipti okkar við Evrópubandalagið í framtíðinni. Það var ekki rökstutt í sjálfu sér mikið nánar en því svona slegið fram og eru það þá önnur rökin sem reynt er að færa fyrir þessari breytingu, a.m.k. af því tagi sem ég hef heyrt og talið þess virði að ræða þau. En það er skoðun undirritaðs að það verði að gera betur, það verði í raun og veru að færa mjög gild rök fyrir því að kerfisbreyting af þessu tagi sé til bóta og leysi einhver þau vandræði sem við er að glíma í núv. fyrirkomulagi, þannig að það fari betur, því að það verður ekki horft fram hjá því, eins og margoft hefur komið fram og tekið hefur verið undir af ýmsum aðilum, m.a. mörgum þeirra sem komu til viðræðna við hv. fjh.- og viðskn., að það getur fylgt því viss áhætta og visst óhagræði að sami ráðherra fari með málefni útflutningsviðskipta og pólitíska stefnumörkun og störf í utanrrn. Undirritaður telur sem sagt, eins og fram kemur í nál., verulega skorta, á að þessar breytingar hafi verið studdar þeim rökum að það sé réttlætanlegt að hverfa frá fyrirkomulagi sem almennt er viðurkennt að hafi skilað allbærilegum árangri. Nú er það ekki svo að menn hafi í raun upp á störf þeirra sem sinnt hafa þessum viðfangsefnum að klaga. Þvert á móti hefur það iðulega komið fram að þar séu hæfir menn sem hafi náð miklum árangri og samstarf á þessu sviði sé í raun og veru ágætt, þannig að þetta er ekki sérstaklega rökstutt með því að þar verði einhver bót á. Það verður einnig að átelja hversu litla vinnu og litla hugsun hæstv. ríkisstjórn virðist hafa lagt í þetta mál. Það virðist nánast hafa farið svo að eftir að þetta snjallræði var fundið upp í stjórnarmyndunarviðræðunum í vor og þar með ákveðið, eins og sumir kjósa nú að orða hlutina, og gleyma því þá jafnvel að til sé stofnun sem heitir Alþingi Íslendinga, hafi menn lítið haft af þessu áhyggjur fyrr en því var hent hér inn í þingið fyrir nokkrum vikum. Það verður a.m.k. ekki séð af rökstuðningi með frv. eða fylgigögnum eða öðru því sem hæstv. ríkisstjórn hefur haft fram að færa og ég sýni hv. þdm. örkina sem þetta mikla mál er nú flutt á. Hún er næsta bágborin. Það er ekki mikið lesmál eða mikil rök sem hér er að finna. M.ö.o., hæstv. ríkisstjórn hefur ekki talið ástæðu til að setja mörg orð á blað um þetta efni. Svona stuttaraleg athugasemd við lagafrv. sem snertir sjálfa lífshagsmuni íslensku þjóðarinnar, utanríkisviðskiptin eða útflutningsviðskiptin, hef ég bara sjaldan séð, virðulegur forseti. Ég hef talið upp á nál. á þskj. 193 ekki færri en átta tölusett atriði sem ég tel að þurfi að athuga og fá svarað áður en viðunandi sé að afgreiða þessa breytingu og setja um það lög eða breyta um það lögum. Og ég vænti þess að þeir hæstv. ráðherrar sem hér hlýða á umræðuna og telja sér málið skylt, svo sem eins og hæstv. forsrh., fyrir þá hönd utanrrh. ef svo verkast því að ég sé engan flokksbróður hæstv. utanrrh. sem ber ráðherratign hér í salnum í augnablikinu, svari þá og einnig hæstv. viðskrh. Ég vil í fyrsta lagi undirstrika það, vegna þess að helstu rök sem hafa verið færð fram fyrir breytingunni eru þau að með því fáist betri nýting utanríkisþjónustunnar, að enginn hefur sýnt fram á að utanríkisþjónustan sé sérstaklega vannýtt eins og hún er í dag. Þvert á móti var hæstv. utanrrh. að viðurkenna að í raun og veru væri þar við alveg nægjanleg verkefni að fást. Það væri því ekki ónotaður mannafli í stórum stíl sem biði bara á stólum úti um lönd og álfur eftir því að fá þessi verkefni, öðru nær. Þvert á móti er auðvitað utanríkisþjónustan mjög fámenn og hefur ærnum verkefnum að sinna. A.m.k. er það þannig í þeim sendiráðum sem tengjast störfum alþjóðasamtaka eða stofnana og það gera reyndar flest sendiráð Íslands utan Norðurlandanna. Þetta liggur nokkuð ljóst fyrir þannig að það er ekki verið að slá miklar keilur hvað þetta varðar, enda upplýsti hæstv. utanrrh. að auðvitað þyrfti að stofna deild og ráða menn og bæta við til þess að utanrrn. gæti sinnt þessu verkefni. Í hverju felst þá sparnaðurinn? Í hverju felst þessi bætta nýting núverandi utanríkisþjónustu? Ég tel alveg óhjákvæmilegt að fá því svarað og vænti þar einhverra efnislegra svara, ekki bara almennra fullyrðinga um að það sé hugsanlegt að utanríkisþjónustan nýtist eitthvað betur. Ég undirstrika einnig að samtök stærstu útflytjenda hafa bæði fyrr og síðar, bæði í skriflegum yfirlýsingum og álitsgerðum sem frá þeim hafa komið og einnig á fundum með hv. fjh.- og viðskn., undirstrikað það og lýst þeirri skoðun sinni að viðskrn. hafi unnið gott starf og að sú skipan mála að hafa sjálfstætt viðskrn. hafi reynst vel. Enn fremur hefur það komið fram hjá þeim aðilum sem gerst þekkja til, standa dagsdaglega í útflutningi og sinna utanríkisviðskiptum, að það sé hið ágætasta samstarf milli útflytjenda, viðskrn., utanrrn. og utanríkisþjónustunnar almennt. Það er því alveg nauðsynlegt að fá því svarað, í öðru lagi, hverju menn hyggjast ná fram sem ekki hefur verið við lýði og ekki hefur verið í sæmilegu lagi með því fyrirkomulagi sem við höfum haft. Í þriðja lagi tel ég óviðunandi annað en að það sé rætt og hæstv. ráðherrar tjái sig um það, sem ítrekað hefur verið sett fram, að því geti fylgt óhagræði að farið sé með viðskiptamál og pólitíska stefnumörkun í utanríkismálum í sama ráðuneyti. Þessar ábending ar hafa ekki verið hraktar. Hæstv. utanrrh. gerði ekki tilraun til þess að neita því eða hrekja það að þetta væri svo. Vissulega væru þessir möguleikar fyrir hendi, að því gæti fylgt óhagræði að blanda þessum tveimur hlutum saman undir eitt ráðuneyti þannig að ekki væri hægt að mæta á alþjóðavettvangi með málefni útflutningsviðskipta eða utanríkisviðskipta undir sjálfstæðum stjórnvaldslegum hatti. Í fjórða lagi vil ég benda á að það hefur ekki unnist tími til þess í meðferð Alþingis á málinu að fá skriflegar og formlegar umsagnir stærstu útflutningsaðilanna í landinu. Hv. fjh.- og viðskn. varð að láta sér nægja að fá þessa aðila til stuttaralegs fundar og óskum um það að beðið yrði eftir formlegum, skriflegum umsögnum þessara aðila, sem gefist hefði tími til að leggja fyrir stjórnir eða æðstu valdastofnanir viðkomandi samtaka eða fyrirtækja, var ekki sinnt. Þess var ekki kostur. Málið var afgreitt frá nefnd áður en slíkar skriflegar eða formlegar umsagnir bárust. Það er vissulega stór ókostur, herra for.seti, ekki síst í ljósi þess að fyrir liggur skrifleg og formleg afstaða sjö stærstu útflytjenda sjávarafurða frá frá því síðla árs 1983 og það álit er á þeim tíma mjög neikvætt, eins og fram kemur í fylgiskjal með nál. 1. minni hl. nefndarinnar. Þá skrifa raðamenn eftirfarandi samtaka undir nál.: Landssamband ísl. útvegsmanna, Samband ísl. samvinnufélaga, Samlag skreiðarframleiðenda, Síldarútvegsnefnd, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Sölusamband íslenskra fiskframleiðenda og Sölustofnun lagmetis. Allir þessir aðilar, hafandi haft á þeim tíma ágætis tíma til að athuga málið og móta afstöðu til þess, lögðust eindregið gegn því að þessi eða hliðstæð kerfisbreyting yrði gerð. Og það kom fram á fundi fjh.- og viðskn. að a.m.k. lá stjórnarsamþykkt að baki slíkrar afstöðu hjá Síldarútvegsnefnd. Þeir menn sem mættu fyrir hönd þessara samtaka á fundum fjh.- og viðskn. núna voru ekki þeir sömu og undirrituðu álitin í flestum tilfellum árið 1983 og gátu því ekki fullyrt að stjórnarsamþykktir hefðu þá legið að baki í öllum tilfellum en töldu það líklegt og bentu á að þá hefði miklu meiri tími gefist til að fjalla um málið. Þetta er því ekki æskileg málsmeðferð og það er því eðlilegt í fjórða lagi að spyrja hvers vegna liggi svo mikið á að afgreiða þessa breytingu nú. Eru einhverjir stórir atburðir í sigtinu nú um áramótin sem krefjast þess að lögin þurfi að koma þegar til framkvæmda, að ekki sé hægt að fresta gildistöku þeirra til að mynda fram eftir vetrinum og gefa sér þá meiri tíma til að fjalla um þau hér á hinu háa Alþingi, bíða skriflegra umsagna o.s.frv.? Ég vil spyrja t.d. hæstv. forsrh. hvort hann telji koma til greina að við það verði látið sitja að fjalla um þetta mál í Nd. og fela þá fjh.- og viðskn. Ed. að leita eftir formlegum umsögnum og gefa henni tíma til þess. Í fimmta lagi vil ég benda á það að með þessari breytingu e: viðskiptamálefnum í landinu skipt upp á milli tveggja ráðuneyta og það m.a.s. sjálfum utanríkisviðskiptunum þar sem einungis er meiningin, ef ég hef skilið hæstv. utanrrh. og lesið þetta frv. rétt, að flytja útflutningsviðskiptin yfir í utanrrn. Innflutningsviðskipti og öll önnur viðskiptamal, svo sem það sem tengist meðferð gjaldeyris í tengslum við viðskipti, eiga að tilheyra viðskrn. áfram. Þar með er að mínu mati, virðulegur forseti, í raun gengið gegn anda laganna um Stjórnarráð Íslands þar sem það er meginmarkmið að skipa skyldum og samstæðum málum til eins og sama ráðuneytis. Ég hvet menn til að kynna sér umræður og athugasemdir við frv. til laga um Stjórnarráð Íslands frá árinu 1969 þegar þau lög voru hér til meðferðar á hinu háa Alþingi. Það er alveg ljóst af lestri þeirra skjala sem því tilheyra að meginmarkmið og meginandi laganna gekk út á það, og gerir væntanlega enn, að skyld mál og samstæð mál ættu að heyra til eina og sama ráðuneytinu. Ég hélt að menn hefðu fengið sig fullsadda af þeim dæmum sem við höfum vegna gallaðs skipulags Stjórnarráðsins í dag þar sem samstæðir málaflokkar eru á tætingi milli margra ráðuneyta. Ég nefni umhverfismálin sem dæmi og mörg fleiri mætti reyndar nefna þar sem ráðuneyti og hæstv. ráðherrar lenda oft og iðulega í erfiðum málum og hnökrar koma á samskipti þessara aðila, sem oft er nú ekki á bætandi, vegna þess að Stjórnarráðið býður beinlínis upp á það með úreltu eða gölluðu skipulagi sínu. Aðalvandinn í flestum tilfellum er einmitt þessi: Að samstæð mál, sem þyrftu að tilheyra sama ráðuneyti, eru á tætingi út um allt. Og það er nákvæmlega það sem hæstv. ríkisstjórn hyggst gera með því að kljúfa viðskiptin upp með þessum hætti, m.a.s. sjálf utanríkisviðskiptin eins og ég hef rakið. Í þessu ljósi einnig vil ég spyrja hvað valdi því að þessi breyting, sem gengur þannig gegn anda gildandi laga um Stjórnarráðið, er drifin hér áfram með þessum hætti. Hvers vegna er þá ekki beðið ítarlegri endurskoðunar laga um Stjórnarráðið? Menn þurfa þá væntanlega einnig að svara þessari spurningu: Ætla menn að falla frá því að hafa það meginreglu hinnar íslensku stjórnskipunar að samstæðum málum sé skipað undir eitt og sama ráðuneytið? Boðar þetta e.t.v. að hæstv. ríkisstjórn telji uppi einhverja aðra tíma í þessum efnum en var á árinu 1969 og að ekki sé lengur ástæða til að gera ráð fyrir því að Stjórnarráð Íslands skuli byggt upp með þessum hætti eða stefnt skuli að því að þannig sé? Ég vil jafnframt taka það fram í sjöunda lagi og spyrja um hvers vegna ekki hefur verið kannað hvaða áhrif þessi breyting kunni að hafa á aðstöðu okkar innan Fríverslunarbandalagsins, innan EFTA. Það er mjög athyglisvert að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki hafa kynnt sér það hvaða afleiðingar þessi kerfisbreyting kunni að hafa í þessu efni. Hæstv. utanrrh. var spurður að því hér við 1. umr. og hann viðurkenndi það - enda hreinskilinn maður og kunnur fyrir það af þjóðinni að vera ákaflega hreinskilinn í svörum, stundum rúmlega hreinskilinn - að þetta hefði ekki verið athugað. Ósköp einfaldlega. Hann hafði ekki kynnt sér það, hæstv. ráðherrann. Það vekur sérstaka athygli einmitt vegna þess að með þessu er lagt til annað fyrirkomulag en er hjá nokkru hinna EFTA-landanna. Ekkert hinna EFTA-landanna hefur þetta fyrirkomulag sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að taka upp hér á Íslandi. Einhver hefði látið sér detta það í hug að ef hrófla ætti við þessu fyrirkomulagi, sem hefur verið við lýði og reyndar er þekkt víða annars staðar, m.a. hjá sumum EFTA-ríkjanna þar sem eru venjuleg sjálfstæð viðskiptaráðuneyti sem fara með öll viðskiptamálefni, þá hefðu menn frekar horft til þess að sækja hið nýja fordæmi til annarra EFTA-landa. Ég nefni Finnland og Svíþjóð sem dæmi sem hafa tiltekið skipulag í þessum efnum, þ.e. hafa viðskiptalega skylda stöðu okkur Íslendingum og hafa annað fyrirkomulag á þeim málum en hér er lagt til. Þá vil ég í sjöunda lagi spyrja: Úr því að tekið var til við að ræða endurskipulagningu viðskiptamálefnanna, hvers vegna voru þá ekki kannaðir aðrir möguleikar sem til greina hljóta að koma þegar rætt er um að breyta núverandi viðskrn. eða verkaskiptingu á þessu sviði innan Stjórnarráðsins? Það verður ekki séð og hæstv. utanrrh. svaraði, ef ég man rétt, litlu eða engu til um það hvers vegna ekki hefði verið kannað til að mynda hvort betra væri að stofna sjálfstætt utanríkisviðskiptaráðuneyti eða færa utanríkisviðskiptin inn undir utanrrn. þó með þeim hætti að sjálfstæður utanríkisviðskiptaráðherra væri yfir þeim málaflokki. Það er í raun það fyrirkomulag sem frændur okkar á hinum Norðurlöndunum, sumir hverjir, hafa tekið upp og að því er virðist með ágætum árangri. Þá virðist manni að slá megi margar flugur í einu höggi. Séu menn að leita eftir nánara samstarfi og betri samnýtingu starfskrafta utanríkisþjónustunnar og þeirra sem fara með utanríkisviðskiptin, þá ætti þetta fyrirkomulag að duga til þess, en haldi menn eftir sem áður sjálfstæðum ráðherra sem fer með málaflokkinn þá er út á við hægt að koma fram fyrir hönd landsins með þessi mál, stjórnskipulega sjálfstæð. Og það er einmitt kostur sem margir hafa bent á að væri gott að hafa og galla á því kerfi sem hér er lagt til að svo yrði ekki. Í áttunda lagi, herra forseti, er nauðsynlegt að minna á það hér að fáar þjóðir, ef nokkrar, eru jafnháðar þessari tegund viðskipta og við Íslendingar. Það var upplýst hér af hæstv. utanrrh., sem greinilega er oft vitnað til hér í umræðunni þó að hann sé fjarstaddur, við 1. umr. að veltan í þessum viðskiptum væri nálægt hálfum þjóðartekjum okkar Íslendinga. Og það er býsna myndarleg upphæð a.m.k. á okkar mælikvarða. Ég hlýt því að spyrja hvort mönnum hafi ekki þótt ástæða til að vanda betur vinnubrögð sín og taka sér ofurlítið betri tíma til að skoða þessi mál m.a. í ljósi þess hversu stórt mál er á ferðinni, hversu gífurlegir hagsmunir liggja hér að baki. Í raun öll okkar viðskipti, a.m.k. okkar utanríkisviðskipti, sem þetta hefur áhrif á og þar sem veltan er nálægt hálfar þjóðartekjurnar. Það mætti tína margt fleira til, virðulegur forseti, en ég hef hér tölusett átta atriði sérstaklega. Ég vil taka það fram að þó að það sé mjög lofsvert að leitast við að efla útflutningsstarfsemi í landinu og vissulega göfugt markmið hjá hæstv. ríkisstjórn ef hún hefur þá trú að hún sé að gera það með þessum hætti, þá fellst ég engan veginn á það að rökstutt hafi verið með fullnægjandi hætti að sú kerfisbreyting sem lögð er til í frv. sé vænlegasta leiðin í þeim efnum. Ég fellst engan veginn á það, virðulegur forseti, og tel mig hafa tínt til nægilega margar spurningar sem ekki hefur verið svarað og velt því upp hvernig málsmeðferðin hefur verið. Þetta tvennt ætti að nægja til þess að benda á að það er bæði illa ígrundað og mjög ótímabært að ætla að drifa breytingu af þessu tagi í gegnum þingið fyrir áramót. Allur aðdragandi málsins er ekki með þeim hætti að það sé traustvekjandi. Það er því niðurstaða 2. minni hl., sem hér hefur verið mælt fyrir, að leggja það til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar og hætt verði við að breyta verkaskiptingu innan Stjórnarráðs Íslands að þessu leyti að svo stöddu - að svo stöddu - þar sem engin rök hafa verið færð fyrir því a.m.k. að knýjandi nauðsyn sé til að framkvæma þessar breytingar akkúrat hér og nú. Engin rök. Ekki nokkur. Hæstv. utanrrh., hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh., enginn þessara hæstv. raðherra hefur fært nokkur minnstu rök fyrir því að nauðsynlegt væri að drífa þessa breytingu í gegn núna akkúrat um jólin. Einu rökin sem ég sæi fyrir þeirri málsmeðferð væru að það er búið að gera síldarsölusamninga við Sovétmenn, þannig að þetta mundi a.m.k. ekki spilla fyrir þeim á þessu ári, þar sem þeir eru búnir. Það voru líka einu rökin. Það hefði verið fróðlegt, virðulegur forseti, að ræða einnig talsvert ákveðin efnisatriði sem komið er inn á í þessu frv., eins og hv. síðasti ræðumaður gerði, þ.e. hvað varðar sjálfa leyfisveitingu í utanríkisviðskiptunum, en ég hygg að ég geymi mér umræðu þar um, a.m.k. að svo stöddu. Ég vil fyrst fá svarað, ef einhver svör verða þá uppi, þeim spurningum sem ég hef lagt hér fram um sjálfa kerfisbreytinguna. Það er í raun og veru það stóra mál sem hér er fyrst og fremst til umfjöllunar vegna þess að frv. sem slíkt gerir ekki ráð fyrir neinum breytingum á því fyrirkomulagi sem viðhaft hefur verið við leyfisveitingarnar. Ég vil einnig spara umræðuna, herra forseti, með tilliti til þess að það sýnast vera talsverð verkefni fram undan hér á hinu háa Alþingi, býsna mikil, og ég vil því leggja mitt af mörkum, eftir því sem kostur er, til þess að stytta umræður og hafa þær sem allra efnislegastar og knappastar og skorinorðastar og tel að ég hafi verið að því og mun áfram reyna það. Ég hef því ekki mál mitt lengra að sinni, virðulegur forseti, en ég vænti að sjálfsögðu svara frá hæstv. ráðherrum við þeim fjölmörgu spurningum sem ég hef borið upp.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að skrifa undir álit meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. með fyrirvara. Fyrirvari minn snýr ekki að þeirri hlið þessa máls er snertir flutning stjórnsýsluverkefna á sviði útflutningsmála frá viðskrn. til utanrrn. Ég er þeirri breytingu sammála. Um hana snýst þetta frv. Með frv. er þannig ekki verið að gera efnislega breytingu á núverandi skipan útflutningsleyfa heldur einungis gert ráð fyrir að framkvæmdir flytjist úr einu ráðuneyti í annað. Ég vildi hins vegar láta það koma fram að ég hef efasemdir um hvort það fyrirbæri sem frv. þetta fjallar um eða svokölluð útflutningsleyfi eigi áfram rétt á sér með sama hætti og verið hefur óháð því í hvaða ráðuneyti slík leyfi eru gefin út. Um þessi mál hefur löngum verið deilt og hér togast á tvö meginsjónarmið. Annars vegar það að reyna að hámarka útflutningstekjur og beita í því skyni, ef með þarf, takmörkunum á fjölda útflytjenda þannig að staða hvers um sig á erlendum mörkuðum verði sem sterkust. Hins vegar að tryggja mönnum frelsi til athafna í útflutningsstarfseminni til jafns við atvinnufrelsi í öðrum greinum. Færa má gild rök fyrir báðum þessum sjónarmiðum. Vandi stjórnvalda á hverjum tíma felst í því að vega þessa hagsmuni hverja á móti öðrum og finna þá leið sem fullnægir báðum sem best, þ.e. kemst sem næst því að hámarka útflutningstekjur án þess að skerða atvinnufrelsið. Í útflutningsmálum okkar Íslendinga hefur á löngu árabili þróast tiltekin skipan byggð á útflutningsleyfum og þeirri hugmynd að unnt sé að skila meiri verðmætum í þjóðarbúið ef sala helstu útflutningsafurða sé í höndum fárra aðila sem keppa lítt eða ekki innbyrðis. Í aðalatriðum hygg ég að þessi skipan hafi gefið góða raun og mjög vafasamt er að sjálfsögðu að nokkur önnur komi til greina þegar um er að ræða útflutning til ríkja þar sem innflutningur er í höndum eins opinbers aðila, þar sem um opinbert, svokallað einkeypi er að ræða eins og í ríkjunum austan járntjalds. Öll rök viðskipta- og markaðsfræða hníga að því að gegn slíkum aðilum dugi einkasala best. Einokun dugi best gegn einokun ef menn vilja á annað borð reyna að hámarka sinn afrakstur. Í löndum þar sem frjáls markaðsviðskipti eru meginreglan getur á hinn bóginn gegnt öðru máli þótt oftast sé það svo að einokunarsali í frjálsu markaðskerfi geti aukið hagnað sinn, fái hann að starfa óáreittur, umfram það sem væri ef hann þyrfti að glíma við keppinauta. Það er að sjálfsögðu ástæðan fyrir því að menn hafa almennt á móti einokun, þ.e. aðrir en einokunaraðilarnir sjálfir, sem jafnan finna einhverja réttlætingu fyrir tilveru sinni, stundum réttmæta en oftast ekki. Nú ætla ég ekki, herra forseti, að blanda slíkum fræðilegum hugleiðingum frekar inn í þetta mál en ég tel að það hljóti að koma til skoðunar á næstu árum hvort ekki sé tilefni til að rýmka til um heimildir til útflutnings, svo sem raunar hefur þegar verið gert í verulegum mæli í vissum vöruflokkum og á ákveðnum mörkuðum. Þá þarf jafnframt að athuga hvort sú skipan útflutningsleyfa sem þetta frv. mælir fyrir um skuli standa óbreytt. Hin öflugu útflutningssamtök okkar Íslendinga hafa um árabil unnið mikilsvert markaðsstarf. Það munu þau að sjálfsögðu áfram gera. En þess er vart að vænta að þau muni ævinlega geta fylgst svo nákvæmlega með allri þróun á öllum mörkuðum að ekki geti verið rúm fyrir útsjónarsama nýja aðila einhvers staðar á jaðri starfsemi hinna stóru samtaka, aðila með nýjar hugmyndir, nýjar vörur eða nýja sölutækni. Þess vegna þarf að vera unnt að veita slíkum aðilum eitthvert svigrúm enda verði starfsemi þeirra ekki til þess að lækka almennt útflutningsverð eða heildarútflutningstekjur. Þegar fjallað var um frv. þetta komu á fund fjh.og viðskn. fulltrúar frá Félagi ísl. stórkaupmanna með tillögur um að takmarka mjög ef ekki fella alveg niður heimildir ráðherra til að neita væntanlegum útflutningsaðila um útflutningsleyfi. Byggjast skoðanir þeirra eflaust á sjónarmiðum um frelsi til athafna og atvinnu svipuðum þeim sem ég gat um hér að framan. Ég tel, eins og fram hefur komið, að viðhorf þessara aðila eigi nokkurn rétt á sér. Frv. þetta felur hins vegar einvörðungu í sér þá formbreytingu að flytja meðferð þessara mála frá viðskrn. til utanrrn. og fjallar ekki um breytingar á núverandi skipan að öðru leyti. Erindi Félags ísl. stórkaupmanna á því ekki rétt á sér við umfjöllun um þetta mál nema sem ábending um breytta tilhögun síðar. Ég tel ekki rétt að blanda saman þeirri stjórnkerfisbreytingu sem frv. felur í sér og spurningunni um það hvort yfirleitt eigi að gefa út útflutningsleyfi eða hvort þau eigi að vera í öðru formi en nú tíðkast. Það er einfaldlega annað mál. Ég greiði þessu frv. því atkvæði mitt en áskil mér að sjálfsögðu rétt til að fylgja breytingum á skipan útflutningsleyfa síðar.



Herra forseti. Ég skal stuttlega víkja hér að nokkrum atriðum sem fram hafa komið í umræðunum. Það er auðvitað laukrétt sem fram kom hjá hv. 17. þm. Reykv. að hér er um að ræða tilfærslu verkefna í Stjórnarráði en ekki efnislegar breytingar á því hvernig útflutningsmálum er að öðru leyti háttað. Hv. 4. þm. Norðurl. e. spurði hvers vegna þetta mál hefði verið tekið út úr. Ég skil það svo að hann hafi verið að spyrja hvers vegna þetta hafi verið tekið út úr öðrum hugmyndum sem stundum hafa verið til umræðu um breytingar á skipan Stjórnarráðsins. Því er til að svara að það var tekin sjálfstæð ákvörðun um tilflutning þessa verkefnis útflutningsverslunarinnar úr viðskrn. í utanrrn. og ástæðulaust að blanda því saman við hugmyndir sem oft hafa komið upp um aðrar skipulagsbreytingar í Stjórnarráðinu. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. að meginrökin fyrir þessari breytingu er betri samnýting starfskrafta og eðlilegri meðferð mála út frá því sjónarmiði að samstæð mál fari saman. Þau rök voru ekki færð fram fyrir þessu að verið væri að spara fjármuni eða gera þessa starfsemi ódýrari. Það var verið að koma á þeirri skipan þar sem líklegra var talið að starfskraftar gætu nýst í þágu þessarar starfsemi með meiri orku en áður, meðal annars, eins og hv. þm. benti á, í ljósi þess að starfsmenn utanríkisþjónustunnar sinna m.a. tengslum við stór viðskiptasamtök eins og Fríverslunarbandalagið og samskiptum við Evrópubandalagið og þar af leiðir að hér er um að ræða mál sem eðlilegt er að fari saman í einu ráðuneyti. Ég tel ekki að það séu veigamikil rök í þessu máli að pólitísk afstaða, utanríkispólitísk afstaða, sem utanríkisráðherra þarf að kynna, fari í bága við viðskiptahagsmuni og það kunni að vera eðlilegt að tveir ráðherrar fari þess vegna með þessi mál. Ríkisstjórn Íslands á hverjum tíma er auðvitað bundin af utanríkispólitískum ákvörðunum og yfirlýsingum og viðskrh. getur ekki leikið þar með öðrum hætti en ríkisstjórnin í heild kemur sér saman um. Því held ég að hér sé ekki um veigamikil rök að ræða í þessu máli. Hv. þm. spurði einnig hvort ekki væri unnt að láta við það sitja að hv. Nd. afgreiddi þetta mál og hin virðulega Ed. fengi svo málið til rækilegri skoðunar eins og ég skildi hans spurningu. Ég sé ekki að þetta mál sé þannig vaxið að ekki sé unnt að afgreiða það fyrir jólaleyfi þm. og með fullri virðingu fyrir hinni virðulegu Ed. sýnist mér að ef þessi hv. deild getur afgreitt málið fyrir sitt leyti, þá ætti Ed. ekkert að vera að vanbúnaði. Ég hef þegar vikið að því atriði í spurningum hv. þm. sem laut að samstæðum málum sem auðvitað er eðlilegt að skipa í eitt og sama ráðuneyti. Ég held einmitt að þessi mál hafi þróast á þann veg að út frá því sjónarmiði sé ekki óeðlilegt að færa þennan hluta viðskiptamálanna til. Að því er varðar spurningu um afstöðu Fríverslunarbandalagsins og einstakra ríkja innan þess til þessarar breytingar, þá býst ég við að ég hafi misskilið hv. þm. Ég geri ekki ráð fyrir því að hann hafi í raun og veru verið að ætlast til þess að við létum afstöðu Fríverslunarbandalagsins  Varðandi spurningu um það hvort eðlilegra hefði verið að stofna sérstakt ráðuneyti um þessi mál, þá er því til að svara að ég hygg að það hefði haft meiri kostnað í för með sér og það hefði líka gengið á svig við það meginsjónarmið að skipa samstæðum málum helst sem best saman í Stjórnarráðinu. Ég sé ekki rök fyrir því í dag að fjölga ráðuneytum í Stjórnarráði Íslands og það eru ekki rök fyrir því að minni hyggju að fjölga ráðherrum í ríkisstjórn Íslands, þannig að þegar allt er saman dregið þá hygg ég að þessi skipulagsbreyting sé tiltölulega einföld í sniðum. Hún hafi ekki í för með sér kostnaðarauka, auki möguleika á því að samnýta utanríkisþjónustuna meiri átökum í utanríkisviðskiptum sem við höfum verið að þróa og auka á undanförnum árum. Í því felst auðvitað engin rýrð á það mikla starf sem viðskrn. hefur unnið í þeim efnum. En það hefði verið út í bláinn að mínu áliti að fara að stofna sérstakt ráðuneyti eða fjölga ráðherrum við kerfisbreytingu eins og þessa.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. meiri hl. með fyrirvara og vil gera grein fyrir þeim fyrirvara með örfáum orðum. Með þessu frv. er ekki gerð tillaga um neinar breytingar á orðalagi frá núgildandi lögum að öðru leyti en því að hér er um tilflutning að ræða á milli ráðuneyta. Eins og segir í því nál. sem ég skrifaði undir með fyrirvara, þá komu nokkrir aðilar á fund nefndarinnar, aðilar sem standa í útflutningsviðskiptum. Og þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir var ekki að merkja á þessum aðilum að menn væru andvígir þessum tilflutningi milli ráðuneyta. Hins vegar voru svolítið skiptar skoðanir, eins og hér hefur komið fram, um það hvernig þessi lög ættu að vera og ýmsir sem vildu breytingar á þeim í frjálsræðisátt. Á það var ekki fallist af meiri hl. nefndarinnar og ég er sammála því að það beri að fara varlega í þessum efnum, og að það svigrúm sem fyrir er í lögunum sé nægilegt. Hér er sem sagt einfaldlega um það að ræða, eins og ljóst er af frv. og grg., að flytja utanríkisviðskipti og það sem þeim tilheyrir, þar með talið Útflutningsráð, svo vitnað sé til næsta máls á dagskrá hér, frá viðskrn. til utanrrn. Sá flutningur hefur raunar oft komið til umræðu á síðustu árum og hafa menn vissulega ekki verið á eitt sáttir um réttmæti þess og ágæti. Kvennalistinn leggur enga áherslu á þetta mál en telur að þessi breyting eigi þó rétt á sér, enda er þegar hafin viðleitni í þá átt að tengja viðskipti við útlönd utanríkisþjónustunni á markvissari hátt en verið hefur. Mér hefur virst sú viðleitni eðlileg og líkleg til að skila árangri ef vel er á haldið. Ég held að það sé alveg ómaksins virði að gefa utanríkisþjónustunni aukið vægi, hefja hana upp af kokkteila- og hirðsiðastiginu, og nýta hana á víðtækari hátt en verið hefur, án þess að ég sé á nokkurn hátt að kasta steinum að því ágæta fólki sem hefur starfað fyrir okkur á erlendri grund. Það er svo aftur annað mál hvort flutningur á milli ráðuneyta, flutningur utanríkisviðskipta, eins og nú á að verða, á sér eðlilegan aðdraganda og er nægilega vel undirbúinn. Ég held reyndar að svo sé ekki. Aðdragandinn er einfaldlega samkomulag núverandi stjórnarflokka barið saman á sumardægrum í tengslum við myndun ríkisstjórnar og þessi stjórnkerfisbreyting hefur greinilega verið notuð sem skiptimynt í þeim samningum. Kvennalistakonur eru vissulega sammála því að þörf sé á endurskipulagningu Stjórnarráðsins. En eins og mörgum hv. þm. er kunnugt höfum við lagt allt aðra áherslu í þeim efnum. Við höfum lagt áherslu á mál sem okkur þykir miklum mun brýnna. Hér á ég við stofnun sérstaks ráðuneytis umhverfismála eða að lágmarki sameiningu þeirra undir einn hatt. Ég tel það mjög miður að ekki skyldi gengið frá slíkri breytingu í stjórnkerfinu við myndun núverandi ríkisstjórnar á jafnafdráttarlausan hátt og gert var með þá breytingu sem hér á að lögfesta. En áhugamálin eru oft persónubundin og svo mun vera um þetta mál. Fyrirvari minn er hér settur vegna þess að mér finnst, og sú tilfinning hefur styrkst við umfjöllun í nefndinni, sem þetta mál sé eingöngu eða a.m.k. fyrst og fremst komið á þetta stig með tilliti til pólitískra hagsmuna, en ekki að ýkja yfirlögðu ráði og eftir vandlega athugun. Ég get tekið undir margt af því sem hefur komið fram í umræðum um þetta mál í dag hvað það varðar. Ég held að það sé þá eðlilegast og réttast að stjórnarflokkarnir beri einir ábyrgð á sínu samkomulagi og mun ekki greiða þessu frv. atkvæði mitt. Hins vegar sé ég ekki ástæðu til að greiða atkvæði gegn því með tilvísun til þess sem ég hef sagt hér og mun því sitja hjá við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Það getur verið að það sé misminni hjá mér, en mig minnir að nefndarmönnum hafi gefist tækifæri til þess að gera grein fyrir skoðunum sínum áður en ráðherrar kæmu til andsvara og það hafi verið venjan hér í þinginu. En vel má vera að það sé misminni. Það mál sem hér er til umfjöllunar hefur í rauninni æxlast svo að þetta eru tvö mál. Formlega séð er hér einungis um að ræða tilflutning á utanríkisviðskiptum frá viðskrn. til utanrrn. en það vill svo til að jafnframt eru hér á ferðinni þær lagagreinar sem varða hömlur á útflutningsfrelsi, þ.e. þegar þær lagagreinar sem útflutningsleyfaveiting styðst við. Og þess vegna er ástæða til þess að ræða báðar hliðar þessa máls. Varðandi hið síðara, þ.e. frelsi í útflutningsmálum, þá er það svo að þau mál hafa nýverið orðið tilefni til allsnarpra deilna hér í þinginu og reyndar víðar á opinberum vettvangi. Ég þarf ekki að rifja það upp og ég þarf kannski ekki heldur að rifja það upp að hér hef ég á undanförnum þingum mælt með auknu frjálsræði í útflutningi. Vitaskuld gefa menn haft á þessu mismunandi skoðanir, en það sem er aðalgalli þess máls er ekki það að menn hafi mismunandi skoðanir heldur hitt að málið er aldrei útkljáð. Ég hef mælt hér fyrir auknu frelsi í útflutningsmálum. Það hafa fleiri gert. Aðrir hafa mælt gegn því. En Alþingi tekur ekki afstöðu til þessa máls, hefur ekki gert það á undanförnum þingum og gerir það ekki enn. Eftir sem áður virðist það eiga að vera komið undir skoðunum ráðherra en ekki undir áliti Alþingis hvort hér ríki meira eða minna útflutningsfrelsi. Við eigum að búa við það að einn ráðherra hafi eina skoðun og framfylgi henni í einhverja mánuði og síðan taki annar við og hafi aðra skoðun og framfylgi henni í einhverja aðra mánuði. Mér finnst afleitt að málið sé skilið eftir opið með þessum hætti og þó að ég kjósi auðvitað að aukið frjálsræði verði ofan á hlýt ég þó að viðurkenna að það sem er langmikilvægast er það að menn búi við ákveðinn stöðugleika í þessum efnum, viti hvar þeir standi og að þeir sem standa í útflutningi megi reiða sig á að það sé til einhver stefna í landinu í þessum efnum. Ef við lítum til þeirra snörpu orðaskipta sem urðu hér fyrr á þessu þingi, þá skilst mér að við megum eiga von á því að sú opnun sem átti sér stað fyrir skömmu síðan, sem ég tel að hafi verið mikils virði að því er útflutningsfrelsi varðaði, verði að engu höfð og dyrum skellt hugsanlega eftir áramót eða þegar þessi breyting hefur átt sér stað. Og þó mér þyki það í fyrsta lagi afleitt, þá er hitt ekki síður afleitt að menn skuli ekki vita hvar þeir standa og það skuli vera komið undir persónulegum skoðunum en ekki skoðunum Alþingis hvernig þessum málum er framfylgt. Mér sýnist að það sé ástæða til þess að skoða þessi mál nánar og Alþingi taki á þeim málum hver stefnan eigi að vera. Ég er reyndar sannfærður um það að meiri hluti Alþingis vill aukið frjálsræði í þessum efnum rétt eins og meiri hluti þjóðarinnar. Nú vill svo til að það er reyndar ekki einu sinni nauðsynlegt að breyta lagagreininni til þess að marka stefnu í þessum efnum. Það er ekki einu sinni nauðsynlegt. Þess vegna getur lagagreinin fengið að standa óbreytt, en stefnumörkunina vantar að mínum dómi engu að síður. Þess vegna get ég í sjálfu sér fallist á að frv. sé samþykkt með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Eftir stendur að afstöðuna vantar og að það stendur upp á Alþingi í þessum efnum. Og það er til þess sem ég vísa þegar ég geri fyrirvara um samþykki lagagreinarinnar og kem jafnframt á framfæri áskorun til þm. um að sameiginleg stefna, meirihlutastefna verði mótuð í þessum efnum hér á Alþingi þannig að við búum ekki við eitt skipulag einn mánuðinn og hugsanlega annað þann næsta. Hvað snertir fyrra atriðið, það sem frv. snýst formlega um, þ.e. að vista utanríkisviðskiptin í utanrrn. frekar en viðskrn., get ég fallist á að það séu ýmis rök sem mæla með því. En spá mín er reyndar sú að mál það sé heldur ekki til lykta leitt með samþykkt þessa frv. og að það muni reynast nauðsynlegt að skoða nánar hvernig við styrkjum starfsemi okkar að því er varðar utanríkisviðskiptin. Ég vil einnig benda á það með tilvísun í fyrirvara minn að nauðsynlegt sé að ítarlegri skoðun fari fram á því máli og að menn átti sig vel á því hvernig þeim málum verði best skipað. Við kunnum dæmi af því í grannlöndum okkar, sem eiga ekki jafnmikið undir utanríkisviðskiptum eins og við, að þó að um sameiginlegt ráðuneyti sé að ræða telja þeir ástæðu til þess að vera með sérstakan ráðherra sem fari með utanríkisviðskipti. Við eigum fram undan margvísleg verkefni á þessu sviði, m.a. samskipti við Evrópubandalagið, og ég held að það sé ástæða til þess að menn skoði þessi mál nánar í framhaldinu, þótt þetta frv. verði samþykkt, með tilliti til þess að styrkja þann arm í stjórnkerfi okkar sem fæst við utanríkisviðskipti. Herra forseti. Ég hef hér gert grein fyrir skoðunum mínum í þessu máli. Það er á grundvelli þessara skoðana sem ég geri fyrirvara við samþykkt þessa máls og það er með tilvísun í þennan málflutning sem ég rita undir nál. með fyrirvara. Sá fyrirvari tekur einnig til þess máls sem er næsti liður á dagskrá, 2. liður á dagskránni. Ég sé ekki ástæðu til að gera grein fyrir þessum fyrirvara tvisvar og mun því ekki taka til máls um þann þáttinn fyrirvarans vegna heldur vísa einungis til þess sem ég hef hér sagt um hann.



Herra forseti. Ég hef hlýtt með athygli á frsm. gera grein fyrir nefndarálitunum þremur og á umræðurnar sem á eftir fylgdu. Nefndarálitin og umræðurnar, sem hér hafa farið fram í dag, hafa staðfest það, sem reyndar lá í augum uppi, að þessi breyting orkar tvímælis á ýmsa lund. En ég vildi þó draga það fram sem er kjarni málsins að mínum dómi og svarar að nokkru þeirri spurningu sem fram kom hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. þegar hann spyr: Hver eru meginrökin fyrir þessari tillögu? Meginrökin eru þessi: Það er með þessu frv. verið að leggja til - og þá á ég við í senn það frv. sem við nú ræðum og frv. um að færa Útflutningsráðið eða forræði þess til utanrrn. - að framkvæma þá meginreglu stjórnarráðslaganna frá 1969 að samstæð verkefni falli til eins og sama ráðuneytis, að því leyti að utanrrn. fer, að aðalreglu, með samninga Íslands við önnur lönd. Með þessari tillögu er aðallega verið að færa viðskiptasamninga Íslands við Evrópuríki, EFTA og Evrópubandalagið til utanrrn. vegna þess að það er á næstunni eitt mikilvægasta utanríkispólitískt verkefni Íslendinga að ná þarna góðum samningum, góðu samstarfi. Þetta er kjarni málsins eins og ég lít á það. En það má til sanns vegar færa að um þá breytingu, sem hér er rædd, að flytja veitingu útflutningsleyfa þarna með, megi deila og er enda gert eins og fram hefur komið í þessu máli. En ég vil líka leggja áherslu á það, eins og fram hefur komið í máli margra, bæði hv. 4. þm. Norðurl. e., hv. 17. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Reykn., að það er mikilvægt að menn blandi ekki saman leyfisveitingunum og flutningi forræðis á þessari grein stjórnsýslu til utanrrn. Við eigum ekki að þessu sinni að taka upp umræður um efnisþátt málsins heldur eingöngu um stjórnarfarsþáttinn. Ég get, úr því að á hann er minnst, þ.e. efnisþáttinn, tekið undir mjög margt af því sem fram kom í ræðu hv. 17. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Reykn. Það er vissulega þörf á því að auka frjálsræði í útflutningi þar sem því verður við komið og markaðsaðstæður erlendis leyfa, eins og reyndar er á stefnuskrá þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr og eins og kom mjög glöggt fram í í 1. umr. um frv. sem hér liggur fyrir hv. þingdeild. Ég vildi líka vekja athygli á því að það var mjög margt umhugsunarvert í því sem kom fram í máli hv. 1. þm. Vestf., hæstv. fyrrv. viðsk.- og samgrh., þegar hann rakti rök fyrir því að breyta ekki í verulegum greinum því skipulagi sem hér hefur ríkt. Ég tel að núna séu fyrir þessu frv. fyrst og fremst þau pólitísku rök að skrifstofa ráðherra, ráðuneytið, er starfstæki hans, og þar sem að eitt mikilvægasta utanríkispólitíska viðfangsefnið á næstunni eru samskiptin við þau Evrópulönd, sem við höfum gert við viðskiptasamninga, eiga þau samskipti að sjálfsögðu að vera á hendi þess manns sem ber ábyrgð á utanríkisstefnunni. Að öðru leyti get ég tekið undir margt af því sem fram kom í máli hv. þm. sem hafa skilað minnihlutaálitum, að það þurfi að tryggja utanríkisviðskiptunum sem sjálfstæðasta stöðu. Þar er ekki neinn skoðanaágreiningur, að því er ég heyri, heldur eingöngu spurning um tíma og aðstæður. Menn skyldu ekki gleyma því að það sem við ræðum hér í dag er eingöngu fyrirkomulagsatriðið, það er stjórnaraðferðin, en ekki innihaldið eða inntakið í stjórnuninni. Það er erfitt og reyndar ástæðulaust að vísa til algildra meginreglna eða hugsjónamála þegar svona skrifstofufyrirkomulag er rætt. Einmitt á þeim forsendum tel ég að þetta frv. eigi að verða að lögum sem allra fyrst.



Virðulegi forseti. Hvað snertir frv. sem hér er til umræðu get ég strax lýst því að stefna Borgarafl. er ótvíræð, útflutningsverslunin verði gefin frjáls. Við orðum þetta þannig í ályktunum okkar, ályktunum sem voru samþykktar á landsfundi okkar í september sl.: "Útflutningsverslunin verði gefin frjáls. Tryggt sé að ávallt verði farið eftir reglum um gæðamat og gæðaeftirlit vegna útflutningsvöru okkar." Ég leyfi mér að segja þá skoðun mína að ég tel alveg tvímælalaust að þetta frv., þessi uppstokkun milli ráðuneyta geti verið spor í rétta átt til að ná nútímalegum tökum á utanríkisversluninni. Þó að því tilskildu - og nú ætla ég aðeins að lesa þá einu grein sem skiptir máli þarna: "Utanrrn. er heimilt að ákveða að ekki megi bjóða, selja eða flytja vörur til útlanda nema að fengnu leyfi." Það er alltaf og einu sinni enn spurning um hvernig ráðherra fer með þetta leyfi. Hvernig er hann innréttaður, ráðherrann? Er hann skömmtunarsinni eða er hann nútímamaður? Stefnir hann í frelsisátt? Ég leyfi mér að vænta þess að hann vilji stefna í frjálsræðisátt og fari varlega með notkun þeirrar heimildar að banna að flytja út. "Útflutningsleyfi getur ráðuneytið bundið skilyrðum sem nauðsynleg þykja." Þetta er náttúrlega eðlilegt og liggur í hlutarins eðli, eins og áður er sagt, varðandi gæðamat og almenn skilyrði sem við hljótum alltaf að hafa áhuga á að sé fullnægt, að við séum ekki að skemma markaðinn með skemmdri vöru eða slíku. Svo stendur hér: "Útflytjendur eru skyldir að veita ráðuneytinu þær upplýsingar sem það óskar um allt er varðar sölu og útflutning vara sem seljast eiga til útlanda." Hvað um ráðuneytið sjálft? Hefur það engar skyldur gagnvart útlendingum? Það væri fróðlegt að fá því svarað, hvort þetta séu ekki gagnkvæm samskipti, hvort við séum ekki komnir út úr miðaldahugsuninni um að ráðuneytið sé eitthvað sem skammtar eða veitir. Ég ætla að leyfa mér að bæta við að við í Borgarafl. leggjum mikla áherslu á það og orðum það þannig í ályktunum okkar að "aðlaga þarf löggjöf að þeirri staðreynd að Ísland er hluti af heimsmarkaði verslunar og viðskipta sem gjörbreyst hefur á undanförnum árum." Þetta frv. getur verið spor í þá att því að utanrrn. stendur nær heiminum en viðskrn. hefur gert. Síðan er það sem beinlínis snýr að þessu frv. og það er það sem við segjum í kaflanum um alþjóða- og öryggismál, en það er þetta: "Efla þarf viðskipta- og tækniþátt utanríkisþjónustunnar. Í ljósi örra framfara í allri samskiptatækni ber að hafa skipulag utanríkisþjónustunnar í stöðugri endurskoðun." Þótt áður fyrr hafi sennilega verið nauðsyn á leyfisveitingum og eftirliti er sá tími liðinn, kannski löngu liðinn, og þjóðin tapar stórfé árlega vegna þess að möguleikar til útflutnings eru heftir beint og óbeint með ríkisafskiptum. Einstaklingar sem hafa viðskiptasambönd, hafa kannski náð í viðskiptasambönd gegnum það sem er frjálst og leyfilegt að flytja inn, náð sér í umboð, geta líka selt inn á markaði beint, en þeir fá það ekki nema með einhverju leyfi eða a.m.k. háð leyfi. En að flytja inn virðist ekki vera háð slíkum leyfum. Margir spyrja hvort í þessu geti falist að stundum sé einhvers konar hagsmunagæsla sölusamtaka sem ekki lengur eru með vaxtarbrodd og lífið í sér, hafa trénað eins og oft kemur fyrir bestu stofnanir og besta fólk. Hv. 1. þm. Vestf., fyrrv. viðskrh., spurði: Hverjir ættu að selja ef þessi samtök hætta að selja? Ég held að það sé ekki um að ræða að þau hætti að selja. Það er spurningin hvort þessi samtök, SH, SÍF og SÍS, séu ekki tilbúin að keppa á jafnréttisgrundvelli við aðra. Og maður getur líka spurt: Hvernig fórum við að að selja fiskinn okkar áður en þessi blessuð samtök urðu til? Það er sjálfsagt að draga ekki úr hlutverki og þeim afrekum eða þeirri vinnu sem þessi samtök hafa oft og tíðum unnið, en í dag er hægt að tryggja góðar sölur án afskipta þeirra. Hv. 4. þm. Norðurl. e. talaði lengi og hann spurði m.a.: Hvað hefur verið í ólagi með utanríkisþjónustuna? Ég hugsa að það hafi kannski ekki verið mikið í ólagi með hana. Þarna hafa verið gegnir og góðir menn. En ég held að skipulagið sé löngu úrelt og miðist nánast við þarfir Viktoríutímans. Sama má kannski segja um viðskrn., að það hefur ekki brotið sig út úr fyrri reynslu og ekki náð að aðlaga sig örri þróun sem orðið hefur á heimsmarkaðnum. Hér talaði hv. 17, þm. Reykv., talsmaður frelsisins í orði, og ég vona að þessi fyrirvari, sem hann gerði þarna, þýði að hann sé talsmaður frelsisins á borði líka. Ég á ekki von á öðru. Það kom fram hérna, ég held að það hafi verið frá hv. 4. þm. Norðurl. e., í sambandi við Norðurlöndin, hann nefndi Finna, að frv. væri ekki í anda þess sem þar hefði gerst. Ég held að það sé rangt. Að vísu er frv. fyrst og fremst formbreyting sem veitir nýja undirstöðu. En mér er vel kunnugt um hvernig Finnar hafa náð gífurlegum árangri m.a. vegna þess að það er langt síðan þeir fóru að skipa sérstaka viðskiptafulltrúa við sendiráðin sín. Nú starfa þar, eftir þeim upplýsingum sem ég fékk í sumar sem leið, um 18–20 sérhæfðir viðskiptafulltrúar, dreifðir um allan heim, sem veita upplýsingar og aðstoða við að ná sölusamningum. Svo hafa þeir gengið enn þá lengra. Þeir eru byrjaðir á nýrri bylgju. Þeir ráða sérstaka tæknimenntaða fulltrúa sem hafa góða þekkingu á þeirri tækni og upplýsingamiðlun sem fer á milli um kaup og sölu á hugviti. Ég held að það séu þegar 8 eða 10 manns sem starfa við sendiráðin að þessu. Ég held að að þessu samanlögðu sé frv. spor í rétta átt. Virðulegi forseti. Með þeim fyrirvörum sem ég hef gert lýsi ég mig fylgjandi frv.



Hæstv. forseti. Þessi umræða er fyrir margra hluta sakir nokkuð merkileg. Hér er á ferðinni mál sem er í rauninni stórmál, en þó er lögð á það nokkur áhersla að menn fjalli einungis um formið en ekki innihaldið, ekki efni þess. Ég er þeirrar skoðunar og ætla að leyfa mér að fjalla aðeins um innihaldið engu að síður. Ég tel að það skipti hér verulegu máli. Hvaða skoðun sem menn annars hafa á forminu eru menn þó alltént, ef þetta frv. verður samþykkt, að staðfesta þá sömu stefnu og verið hefur hvað innihaldið varðar. Ég sagði að þetta væri stórmál. Það hefur víða komið fram í þessari umræðu og það er það frá mörgu sjónarhorni. Hér er verið að fjalla um mál sem tekur til mikils hluta þjóðartekna okkar og auðvitað skiptir verulegu máli hvernig á þeim hlutum er tekið. Í annan stað er líka verið að fjalla um nánast stjórnskipunarmál eða lög um Stjórnarráðið sjálft og það er í sjálfu sér ekkert smámál. Þess vegna held ég að almennt séð ætti það að vera meginregla að mál af slíku tagi bæri hér að með öðrum hætti en hefur orðið raunin. Hvaða raka sem menn grípa til um samnýtingu og annað því um líkt fer það ekkert á milli mála að tilefnið til þessa málflutnings og þessa tillöguflutnings hér eru ákveðnar aðstæður sem skópust við myndun núverandi ríkisstjórnar. Það er kjarni þessa máls og ég held að það sé engin ástæða til að draga yfir það fjöður. Auðvitað er það þess vegna sem málið er rekið af nokkrum þjósti í gegnum þingið af álíka miklum krafti og aðrar veigamiklar ráðstafanir sem eru á döfinni. En ég sagði að ég vildi gjarnan fjalla aðeins um efni málsins. Þar er um að ræða fyrst og fremst 1. gr. Ég er almennt þeirrar skoðunar að það eigi að vera svipað frjálsræði í útflutningsverslun og innflutningsverslun og það dylst engum að hvor tveggja þessara þátta skiptir þjóðarbú okkar miklu. Það segir í 1. gr. þessa stutta frv., með leyfi hæstv. forseta: "Utanrrn. er heimilt að ákveða að ekki megi bjóða, selja né flytja vörur til útlanda nema að fengnu leyfi." Út af fyrir sig má segja að þarna sé frjálsræði staðfest í þessari löggjöf sem er í rauninni hér í gildi, að því undanskildu að þar er rætt náttúrlega um viðskrn. En það sem mér finnst skipta máli er það að utanrrn. eða viðskrn. eins og það er getur synjað um leyfi á þessum þýðingarmikla þætti án þess að taka á einn eða neinn hátt fram hvers vegna leyfinu er synjað. Ég tel að snörp vinnubrögð, eins og hæstv. viðskrh. sýndi nýlega á þessum vettvangi, séu eftirbreytni verð. Það skiptir miklu máli, eins og hefur komið fram í umræðunni, viðhorf viðkomandi einstaklings sem með málaflokkinn fer. En mér finnst hins vegar skipta töluverðu að löggjöfinni, ef á að breyta henni, verði breytt á þann veg að í henni sé a.m.k. krafa um að það liggi fyrir rökstuddar ástæður sem knýi viðkomandi ráðuneyti til að veita ekki það leyfi sem hér er um að ræða, að það geti sem sagt ekki verið geðþóttaákvörðun ráðherra hvort leyfi er veitt eða ekki. Ég vil í rauninni ganga svo langt að synjun á slíku leyfi eigi ekki að geta orðið raunin nema almannaheill krefji.



Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir frv. til l. um útflutningsleyfi o.fl. Í þessum lögum er kveðið á um að það þurfi sérstakt leyfi til að flytja út vörur. Við í Borgarafl. erum alfarið á móti því. Við teljum að útflutningur eigi að vera frjáls. Það er þannig að ef mönnum er treystandi til að framleiða vöru á annað borð hljóta þeir að vera hæfir til að flytja vöruna út. Það er einnig svo að ef menn eru hæfir til að flytja vörur inn í landið liggur í augum uppi að þeir eru hæfir til að flytja vörur úr landi. Í yfirgripsmiklu yfirliti sem hv. 1. þm. Vestf. flutti dró hann skýra mynd af því hvernig þessum málum er nú háttað í meginatriðum. Hann færði sín rök fyrir því að það megi ekki gefa útflutning alveg frjálsan, nefndi rök þar að lútandi. Allt er það gott svo langt sem það nær. Á sinni tíð þegar SH var sett á laggirnar og hafinn var útflutningur til Bandaríkjanna er ekki nokkur vafi á því að það var stórt framfaraspor og heillaspor fyrir útflutning á Íslandi. Í þann tíð voru ekki margir Íslendingar sem höfðu att við útflutning og voru lærðir á því sviði eða höfðu reynslu til að flytja út og versla með vörur á öðrum mörkuðum. Í dag er þessu allt öðruvísi farið. Við höfum útskrifað úr Háskóla Íslands fjölda hæfra manna á viðskiptasviðum sem hafa lært sérstaklega til þessara hluta og eru sérstaklega hæfir til að selja og koma vörum á markað erlendis. Við höfum líka marga mjög hæfa kaupmenn sem starfa mest að innflutningi vegna þess að þeir hafa ekki möguleika til að flytja út eins og vert væri. Við getum litið til þess að á undanförnum árum hefur þó útflutningur verið gefinn frjálsari í áföngum. Allt er það til bóta. Það er nokkuð ljóst að sú stefna hefur skilað okkur góðum árangri. Við höfum náð ágætri verslun við útlönd og skilað góðum gjaldeyristekjum inn í landið: Það er líka ljóst að þótt útflutningur yrði gefinn frjáls mundi það ekki koma niður á stórum samtökum eins og SH, SÍS, SÍ F og Síldarútvegsnefnd því að það er auðvitað svo að stór sölusamtök eru ávallt sterk og geta staðið með meiri styrkleika að sínum málum. Þessir aðilar hafa einmitt haldið því fram að þeir hafi náð frábærum árangri með útflutning. Ég efast ekki um að þeir hafi gert það. Það er þess vegna nokkuð ljóst að það mun ekki valda þeim neinum truflunum í útflutningi. Hins vegar tel ég að það væri til bóta, bæði hvað varðar sjávarafurðir og landbúnaðarvörur, að litlir útflytjendur gætu flutt á sérhæfðari minni markaði því að það er svo að það er kornið sem fyllir mælinn. Ég tel að það sé nokkuð ljóst að með frjálsum útflutningi væri stigið stórt framfaraspor í okkar verslun og kannski lokaskrefið sem við byrjuðum að taka fyrir nokkrum árum. Ég tek undir það sem hv. 17. þm. Reykv. sagði um þessi mál og tel mjög mikilvægt að útflutningur sé frjáls. En hér er raunverulega ekki verið að fjalla aðallega um frjálsan útflutning heldur um kerfisbreytingu til að flytja þennan málaflokk yfir í utanrrn. úr viðskrn. Í máli manna hefur komið margt fram sem bendir til þess að þetta muni orka tvímælis, en það hefur líka komið margt fram sem bendir til þess að það sé til bóta. Það er svo að vafalaust er hér ekki um neinn sparnað að ræða, eins og hæstv. forsrh. kom réttilega að í sínu máli, heldur það sem menn hafa talið líklegt, að afl utanríkisþjónustunnar væri meira og meiri orka í henni til að sinna þessum málum en ef þessi málaflokkur heyrði áfram undir viðskrn. Það er því held ég til bóta að þessi málaflokkur sé fluttur sem slíkur undir utanrrn. En þegar við lítum á að flytja skal einn málaflokk yfir í annað ráðuneyti er margt annað sem við verðum að huga að. Það er t.d. að við eigum vöruskipti við nokkur lönd og þá er það svo að innflutningurinn heyrir undir viðskrn. en útflutningurinn heyrir undir utanrrn. Og nú spyr ég: Væri ekki heppilegra að báðir þessir málaflokkar heyrðu þá undir annað hvort ráðuneytið? Hér er greinilega um það að ræða að erfitt getur verið að samræma málið. Það eru líka ýmis rök sem benda til þess að viðskipti eigi ekki að falla undir utanrrn. Það hafa margir viljað halda því fram að það eigi ekki að blanda saman viðskiptum og utanríkismálum. Það getur oft orkað tvímælis, en þó hefur þetta verið gert margoft og sýnist sitt hverjum. Ég legg áherslu á að við eigum að stefna að því að gefa allan útflutninginn frjálsan. Það væri í raun mjög mikilvægt að við skoðum betur þennan flutning yfir í utanrrn. en gert hefur verið. Það kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. að samkvæmt umsögn helstu útflutningsaðila frá 1983 hafa þeir lagst gegn þessum flutningi. Þeirra afstaða liggur hins vegar ekki fyrir í dag, sem hefði verið mjög æskilegt. Má vel vera að þeir hafi breytt afstöðu sinni og fallist nú á að það sé hagkvæmt að láta þennan málaflokk heyra undir utanrrn. Ég vil að öðru leyti ekki lengja mál mitt öllu meira, en tek að lokum skýrt fram að við í Borgarafl. munum flytja, annaðhvort í þessari deild eða Ed. nú eða þá síðar á þinginu, tillögu um að þessum lögum verði breytt þannig að útflutningur verði gefinn frjáls.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að það komi fram að þetta mál hefur ekki verið rekið með neinu ofríki eða með einum óeðlilegum hætti hér í þinginu. Þetta mál var rætt á mörgum fundum fjh.- og viðskn. og fékk þar mjög ítarlega meðferð. Við kvöddum á fund nefndarinnar hóp manna og ræddum málið við þá. Það lágu ekki fyrir veruleg andmæli gegn frv. og ekki gerðar mjög veigamiklar athugasemdir við það. Einn nefndarmanna óskaði eftir því að gestirnir beittu sér fyrir því að þeirra stofnanir sendu skrifleg svör þegar þeirra hentugleikar leyfðu. Það varð ekki úr því eða mér hafa ekki borist slík svör nema frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og ég mun lesa það hér á eftir. Fulltrúar stórkaupmanna vildu vissar breytingar á frv. í frjálsræðisátt, eins og þeir sögðu, og einnig breytingu á sektarákvæðum frv. Aðrir gestir höfðu ekki uppi alvarleg andmæli. Mér finnst að niðurstaða Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna sé ágætur þverskurður af því sjónarmiði sem þarna kom fram. Ég ætla að leyfa mér að lesa það, með leyfi forseta: „Stjórn SH hefur borist frv. til l. um útflutningsleyfi o.fl. til umsagnar. Frv. leggur til að veiting útflutningsleyfa flytjist úr viðskrn. í utanrrn. og byggir það á ákvæði þar um í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar. Á stjórnarfundi SH í dag var fjallað um málið og eftirfarandi samþykkt gerð: „Undanfarna áratugi hefur viðskrn. gegnt farsælu forustuhlutverki í ýmsum veigamiklum atriðum í útflutningi sjávarafurða. Vill stjórnin sérstaklega nefna samninga við EB, bókun 6, og mikilvæga samninga við ríki Austur-Evrópu. Telji stjórnvöld hins vegar að þau geti með hagkvæmari hætti stuðlað að eflingu útflutnings og bættri skipulagningu með breytingunni sér stjórn SH ekki ástæðu til að gera skoðanaágreining um það og vonast eftir jafngóðu samstarfi við þá starfsmenn utanrrn., sem með útflutningsmálin munu fara, sem verið hefur við þá sem með þau hafa farið hingað til.“ Undir þetta ritar fyrir hönd Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna Jón Ingvarsson, formaður. Ég tel að þau rök sem liggja að baki frv. eða mæla með samþykkt þessa frv. séu nægilega gild til að réttlæta þessa skipulagsbreytingu. Ég held að við séum að stíga spor í rétta átt með skipulagsbreytingunni og getum fengið skilvirkara og enn þá betra skipulag á okkar útflutningsmál með því að stíga þetta skref. Ég sé ekki ástæðu til að fresta afgreiðslu málsins eða draga það meira á langinn né að lengja þessar umræður. Ég vek athygli á því að þetta er fyrsta mál sem hv. þingdeild tekur til 2. umr. á þessu þingi og er það ekki vonum fyrr því að núna er kominn 7. des. og tel ég að óhætt sé að ljúka þessari umræðu senn hvað líður.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Ég veit ekki hvort hv. síðasti ræðumaður beindi sérstaklega síðustu orðum sínum til þess sem fékk orðið næstur á eftir honum þegar hann sagði, hv. þm., að nú væri mál til komið að ljúka þessari umræðu mjög fljótlega, þyrfti ekki að hafa hana lengri. En það verður að fara einfaldlega eftir því hversu mikið efni við höfum til að ræða hversu löng umræðan verður eins og ævinlega. Ég vil segja vegna orða nefndarformanns fjh.- og viðskn. deildarinnar, hv. 1. þm. Norðurl. v., að engan heyrði ég nota orðin "ofríki" eða "óeðlilegt" í sambandi við afgreiðslu málsins eða málsmeðferð, a.m.k. gerði ég það ekki. Hitt er alveg ljóst að hæstv. ríkisstjórn beitir miklum þrýstingi til að fá þetta mál afgreitt fyrir jólaleyfi, ella væru varla haldnir um það svo langir fundir hér í annríkinu. Því var ekki svarað með neinum hætti eða ekki tekið undir það með neinum hætti hvort fært væri að veita hv. Alþingi meiri tíma til að skoða málið, t.d. með því að afgreiða það ekki nema þá til Ed. fyrir jólaleyfi, sem gæti verið fullkomlega eðlilegt. Oft og iðulega gerist það að mál eru vitandi vits send milli deilda þó ekki sé kannski allt fullljóst enn um tiltekin atriði. Þau má síðan senda til baka eins og hv. þm. vita. Það hefur heldur ekki komið að mínu mati fram hvað liggur svona mikið á í þessu efni. Þó að þetta sé fyrsta frv., virðulegur forseti Nd., sem kemur til kasta deildarinnar að taka til 2. umr. á þessum vetri eru það ekki rök sem snerta efni frv. og vilji hv. nefndarformaður fjh.- og viðskn. taka upp umræðu um hvers vegna þetta er fyrsta frv. sem berst til deildarinnar til 2. umr. er ég út af fyrir sig tilbúinn að ræða það við hann ofurlitla stund. Ég vil svo segja að bréf Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, dags. 25. nóv. 1987, er eitthvert það diplómatískasta sem ég hef lengi heyrt. Bréfið hefst á því að viðskrn., sem ætlunin er að flytja þessi verkefni frá, er hælt, tekið fram að það hafi gegnt farsælu forustuhlutverki í ýmsum veigamiklum atriðum í útflutningi sjávarafurða og síðan eru nefnd dæmi þar um. Síðan er bréfið í raun og veru endað á enn þá kostulegri hátt þar sem segir, með leyfi forseta: að stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna sjái ekki ástæðu til að gera skoðanaágreining um það, þ.e. með tilliti til ofansagðs, að ríkisstjórnin hafi í raun og veru gengið frá þessu, og vonast eftir jafngóðu samstarfi við þá starfsmenn utanrrn. sem með útflutningsmálin fara sem verið hefur við þá sem með þau hafa farið hingað til. Það er ekki á bréfinu að heyra að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna sé út af fyrir sig óánægð með hvernig þessum málum hefur verið fyrir komið hingað til. Ég er ekki viss um að hv. formaður nefndarinnar hafi svo sem bætt miklu við rökin fyrir breytingunum með því að lesa þetta ákaflega diplómatíska svar frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Það vakna upp spurningar um hvort við ættum kannski að gera enn þá róttækari kerfisbreytingar, úr því að við erum að ræða það á annað borð, hv. þm., og fela Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eða bréfahöfundum þeirrar stofnunar að annast einhver fleiri mál á sviði utanríkisviðskipta en þeir gera í dag svo orðhagir sem þeir eru. Herra forseti. Ég vil taka það fram vegna þess að hæstv. forsrh. er genginn í salinn að ég lét teyma mig úr salnum augnabliksstund af fréttamanni, sem var auðvitað ekki gott, og það varð þess valdandi að ég var ekki viðstaddur í augnablikinu þegar hæstv. forsrh. hóf mál sitt og mér skilst hóf að svara þeim spurningum sem ég hafði borið fram, en mestum hluta þess náði ég, a.m.k. þegar hæstv. forsrh. hafði augljóslega misskilið mig hvað varðar ekki afstöðu heldur aðstöðu eða möguleika okkar gagnvart Fríverslunarbandalaginu að þessari kerfisbreytingu gerðri. Að sjálfsögðu er ræðumaður ekki að leggja til að við eigum að spyrja aðildarríki Fríverslunarbandalagsins að því hvort við eigum að gera svona breytingu eða hvort við megum það. Auðvitað er ekki verið að draga sjálfstæði okkar og rétt til að ákvarða þetta og skyldu í efa. Það á hæstv. forsrh. ekki að láta sér detta í hug að ræðumaður sé að leggja til. Hins vegar er á a, hvort þetta sé til bóta, hvort þetta hjálpi okkur eða kannski sé heldur lakara þegar við erum að taka þátt í störfum þessa félagsskapar sem við erum í. Ég á þá við það til að mynda hvort það sé heppilegt að eini utanríkisráðherrann sem slíkur sem mætir á fundum Fríverslunarbandalagsins verði utanrrh. Íslands þegar í öllum tilfellum fulltrúar hinna landanna á slíkum fundum hafa aðra stöðu, eru ekki eiginlegir pólitískir utanríkisráðherrar. Það var m.a. þetta og svo ýmislegt fleira tæknilegs og verkstjórnarlegs og skipulagslegs eðlis sem ég var að velta fyrir mér og hefði þótt vænna um að fá út af fyrir sig ítarlegri umfjöllun um, en ég tek þó fram að ég þakka þá tilburði sem hæstv. forsrh. hafði uppi til að svara efnislega. Slíkt er ævinlega fagnaðarefni. Ég verð svo að segja að auðvitað erum við og verðum að ræða að einhverju leyti efni, hæstv. viðskrh., þegar talað er um ferm og skipulag, því það fer einfaldlega eftir því hvað menn ætla að gera með tilteknu skipulagi oft og tíðum hvaða kost menn velja í þeim efnum. Það er einmitt það að við ætlum að reyna að reka sem öflugasta útflutningsstarfsemi frá Íslandi, ná sem mestum árangri á því sviði. Það er mikið og mikilvægt verkefni og formið skiptir þar af leiðandi máli í því samhengi, hvaða skipulag þessara mála mun koma til með að duga okkur best í þeim efnum, og þess vegna hafa menn tekið dæmin og hlustað á menn, eins og fulltrúa Síldarútvegsnefndar, sem eru þrautreyndir samningamenn við erfiðar aðstæður og hafa náð ótrúlegum árangri oft og tíðum. Mér finnst ábyrgðarleysi að gera það ekki, virðulegur forseti, að hlusta á menn sem hafa næstum því að segja, ég vil nú ekki segja með handaflinu en með einhverju afli upp á eigin spýtur í fámennum hópi samningamanna, náð að færa heim viðskiptasamninga sem skipta hundruðum milljóna og milljörðum fyrir þessa þjóð á hverju ári við aðstæður sem eru öllum kunnugar, í tímaþröng og undir miklu álagi þegar samningar verða að ráðast á nokkrum sólarhringum til þess að unnt sé að hefja veiðar og uppfylla þá, eigi af þeim að verða. Þessir menn hafa tiltekna skoðun. Þeir hafa að vísu með tilliti til aðstæðna, með tilliti til þess að þetta mál er bundið í stjórnarsáttmálanum sett hana fram af mikilli hógværð, en hún hefur þó komið fram með vissum hætti og á það á að hlusta. Varðandi svo það að flytja viðskiptin til hæstv. utanrrh. læðist sá grunur að ræðumanni að þar sé nú fremur verið að flytja málaflokkinn til manns en til ráðuneytis. Því geta vissulega fylgt kostir, að sjálfsögðu tímabundnir kostir, að láta verkefni innan Stjórnarráðs Íslands elta einstaka menn eftir því hvernig þeir færast til. Sé þar um dugnaðarmenn að ræða geta þeir vissulega náð góðum árangri, eins og ég efast ekki um að hæstv. núverandi utanrrh. ætlar sér að gera þegar hann verður orðinn yfirmaður utanríkisviðskipta eða útflutningsviðskipta. En ég hef satt best að segja vissar áhyggjur af þessu, virðulegur forseti, m.a. vegna þess að annríki hæstv. utanrrh. er nú þegar ærið. Hann er t.d. fjarstaddur þessa umræðu. Vegna hvers? Vegna þess að hann er erlendis. Hann er án efa erlendis í mikilvægum erindagerðum fyrir þjóðina. Ég er ekki viss um að öllum þeim ferðalögum sem hljóta að fylgja því að gerast yfirmaður utanríkisviðskiptanna sé bætandi á hæstv. utanrrh. Ég er ekki viss um að það sé hægt nema þá að ríkisstjórnin taki upp sama verklag og Ríkisútvarpið hefur verið að þróa á undanförnum árum, þ.e. að koma sér upp alveg sérstökum og sjálfstæðum erindrekum á erlendri grund. Það væri þá kannski ráð að gera hæstv. utanrrh. að eiginlegum utanríkisráðherra í bókstaflegum skilningi þess orðs, þ.e. með þeim hætti að staðsetja hann einfaldlega á erlendri grund, varanlega og allt árið, og láta hann sinna þessum málefnum þannig. Það getur vel verið að það væri stærsta stökkið fram á við í þessum efnum, mundi auk þess án efa spara þjóðinni stórfelld útgjöld vegna þeirra ferðalaga, sem eru kostnaðarsöm, sem þessu fyrirkomulagi fylgja og létta miklu álagi og ferðaþreytu af hæstv. ráðherranum. En án gamans er það svo að því geta fylgt vissar hættur að færa tvo ólíka málaflokka undir sama ráðuneytið þar sem viss hætta er á því að annar hvor þeirra verði hornreka, mæti afgangi og fái ekki þá natni í meðferð sem æskilegt væri. Ég tel, virðulegur forseti, og fer nú að ljúka máli mínu, að það hafi komið ýmislegt fram undir þessari umræðu sem rökstyðji býsna dyggilega að það væri hyggilegt að fresta afgreiðslu þessa frv. Ég á þá ekki bara við þá menn sem beinlínis leggja það til og hafa lagt það til í nál. eða sínum ræðum. Ég á líka við suma hv. þm. sem að nafninu til skrifa upp á meirihlutaálit um að afgreiða málið en upplýsa svo að þeir hyggist sitja hjá fullir efasemda. Ég á líka við hæstv. viðskrh. sem vissulega viðurkenndi á hreinskilinn hátt að að mörgu væri að hyggja og þetta væri ekki einboðið og sjálfsagt mál heldur væri þar ýmislegt sem full ástæða væri til að ræða og skoða. Síðan koma fyrirvarar af ýmsu tagi, bæði sem snerta þessa kerfisbreytingu og útflutningsleyfaveitingarnar sjálfar, þannig að mér finnst að mikið hafi týnst til sem bendi eindregið til þess að þetta sé eitt af þeim málum sem ætti ekki að hraða í gegnum Alþingi á örfáum dögum í því mikla annríki sem í hönd fer og þar af leiðandi væri fyllsta ástæða til þess fyrir hæstv. ríkisstjórn að skoða þá umræðu sem hér hefur átt sér stað að kanna málið betur, bæði í eigin barm og annars staðar, og vita hvort það væri hugsanlega þannig að sú ákvörðun, sem var tekin, eins og margoft hefur komið fram hér í umræðunni og ekki verið mótmælt, í tengslum við ríkisstjórnarmyndunina í vor, líka í tímahraki, hafi e.t.v. ekki verið jafneinboðin og sjálfsögð og flutningur þessa frv. og þrýstingur hæstv. ríkisstjórnar á að það verði afgreitt bendir til.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 190 frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Nefndin hefur athugað frv. á fundum sínum, kvatt til fundar fulltrúa SÍF, Magnús Gunnarsson, frá SH Bjarna Lúðvíksson, frá SÍS Benedikt Sveinsson og frá Síldarútvegsnefnd Einar Benediktsson. Þá komu einnig Haraldur Haraldsson og Árni Reynisson á fund nefndarinnar. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt. Undir þetta rita Páll Pétursson, Geir H. Haarde, Finnur Ingólfsson og með fyrirvara Kjartan Jóhannsson og Kristín Halldórsdóttir.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Afstaða 2. minni hl. kemur fram á þskj. 194. Það er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Undirritaður getur ekki mælt með að frv. þetta verði gert að lögum og leggur til að því verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Um rökstuðning fyrir þessari afstöðu vísast til nál. 2. minni hl. um frv. til l. um útflutningsleyfi á þskj. 193." Um það mál, virðulegi deildarforseti, hefur nú þegar staðið allítarleg umræða sem efnislega kemur í raun í staðinn fyrir það sem segja mætti eða segja þyrfti um þetta mál. Þó að þau snerti að vísu mismunandi framkvæmdaatriði sem tengjast utanríkisviðskiptum er ástæðan í báðum tilfellum sú kerfisbreyting, sem stendur til að gera, að færa utanríkisviðskipti til utanrrh. og eiga því við öll hin sömu rök þegar rædd er sú kerfisbreyting og þegar hafa verið tíunduð hér og koma fram, eins og áður segir, í nál. 2. minni hl. á þskj. 193.



Virðulegur forseti. Þar sem senn er nú kominn hefðbundinn fundartími þingflokka legg ég til að þessum fundi verði slitið. Úr því að hv. stjórnarliðar mæta ekki betur í salinn en raun ber vitni þannig að hér getur ekki farið fram atkvæðagreiðsla með eðlilegum hætti vegna fjarvistar þeirra tel ég tímabært að slíta þessum fundi, enda fundartími þegar liðinn eða því sem næst og meira verður ekki að gert.



Herra forseti. Með því að fulltrúar í fjvn. hafa setið á fundi en eru nú rétt ókomnir til þessa fundar og ég hef gert ráðstafanir til þess að fá þá hingað í salinn, þeir hljóta að birtast hér innan örfárra mínútna, er ég alfarið á móti því að ganga ekki frá þessu við atkvæðagreiðslu um málið.



Það skal tekið fram að forseti var búinn að aðvara fjárveitinganefndarmenn um atkvæðagreiðslu og þeir eru væntanlegir hingað. Við munum freista þess, enda er klukkan ekki orðin fimm enn, að ljúka atkvæðagreiðslu áður en fundi er slitið og munum við hinkra í eina mínútu a.m.k. eftir því að þeir gangi í salinn.