Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar nú frv. til fjárl. fyrir árið 1947 kemur til 2. umr. í dag, eru það að vonum tvö atriði, sem þjóðin mun krefjast nokkurrar skýringar á í sambandi við umr. málsins og afgreiðslu. Annað er dráttur sá, sem orðið hefur á afgreiðslu fjárl., hitt gjaldaupphæðin, ásamt rekstrarhalla og óhagstæðum greiðslujöfnuði. Þykir mér því rétt, áður en ég ræði frv. í einstökum atriðum, að gera þessum tveimur atriðum nokkur skil. Fjárlagafrv. var útbýtt hér í sameinuðu þingi þann 16. október s.l. Hafði þing þá setið hálfan mánuð. Þann 29. s. m. var frv. vísað til fjvn., sem þá tók það samstundis til meðferðar. Eins og kunnugt er, mælir 41. gr. stjskr. svo fyrir um: „að ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða aukafjárlögum.“ Fjvn. taldi sér því skylt, þótt tíminn væri naumur, að haga svo störfum sínum, að unnt væri að uppfylla þetta lagaboð og afgreiða fjárl. fyrir jól. N. var líka að mestu leyti tilbúin með till. sínar í lok nóvembermánaðar. N. var þá þegar ljóst, að ekki yrði komizt hjá því að leggja til að hækka allverulega ýmsa gjaldaliði á frv., m.a. vegna lagafyrirmæla frá síðustu þingum, nema því aðeins, að horfið yrði að því ráði að fresta framkvæmd þeirra. En auk þess hafði vaxandi bjartsýni og stórhugur þjóðarinnar, svo að segja á öllum sviðum, framkallað margvíslegar stórframkvæmdir, sem lítil hyggindi væri fyrir ríkisvaldið að torvelda. N. var því komin að þeirri niðurstöðu þegar í nóvembermánuði, að bæta þyrfti um 43 millj. króna við rekstrargjöldin og jafnframt að hækka tekjuliði eða afla nýrra fyrir um 53 millj. kr., ef skila ætti rekstrarhallalausum fjárl. Þessar bráðabirgðatill. lét n. öllum flokkum í té þegar í nóvembermánuði. En eins og kunnugt er, hafði fyrrv. ríkisstj. þá beðizt lausnar, og þegar vitað var, að þáverandi fjmrh. var ófáanlegur til að taka sæti í væntanlegri stjórn og allt óvíst þá um stjórnarmyndun og hvaða menn eða flokkar kæmu til með að bera ábyrgð á henni og fjármálum landsins, þótti ekki rétt að afgreiða fjárlagafrv. með svo stórkostlegum brtt. til umræðu í þinginu. Ég vil nú ekki leyna því, að þótt þetta sjónarmið yrði ofan á, þá hafði ég og hef enn allt aðra skoðun á þessu máli. Ég tel, og vil leggja á það alveg sérstaka áherzlu, að ákvæðum stjskr. beri að fylgja út í æsar og veigra sér ekki við að taka á sig alla, þá erfiðleika og alla þá ábyrgð, sem því er samfara, en forðast miklu frekar hitt, að sniðganga fyrirmælin með þeirri afsökun einni, að unnt sé að skýra þau lögfræðilega á einn eða annan hátt. Alþingi á sem stendur í harðri baráttu við almenningsálitið. Það er borið mörgum og hörðum ásökunum um ábyrgðarleysi. iðjuleysi og áhugaleysi fyrir heill almennings, og virðing þess fer því miður ekki vaxandi meðal þjóðarinnar. Flestar eru þessar ásakanir algerlega rangar, en gera samt sitt til að veikja virðingu þingsins. En á móti þessum vansa verða þm. að hefja sókn, bæði í orði og verki. Út frá þessari stofnun ganga lagaboð góð eða ill, sem marka á hverjum tíma lífskjör og afkomu þjóðarinnar, menningu hennar og möguleika alla til sjálfsbjargar. Hér í þessum sal er fjöreggi þjóðarinnar kastað á milli borða og milli manna. Dómur þjóðarinnar fer svo oftast eftir því, hversu gáleysislega er farið með þann leik eða hversu mikinn svip hann ber af öryggi, festu, alvöru og ábyrgð. Eins og þjóðin er yfir þinginu og ræður örlögum þess á kjördegi, eins er þingið yfir stjórninni á hverjum tíma. Og sé engin stjórn í landinu, eða aðeins framkvæmdastjórn, eins og hér var, frá því að fyrrverandi stjórn baðst lausnar og þar til ný stjórn var mynduð, ber Alþingi, ef það situr á annað borð, að taka einmitt þá á sig fulla ábyrgð á málunum, og ekki hvað sízt á fjármálum ríkisins. Ég veit, að það voru margvíslegir erfiðleikar á því að afgreiða fjárl. á réttum tíma undir þeim kringumstæðum, sem fyrir voru, og ég veit, að því fylgdi ábyrgð. En ég er þá líka þess fullviss, að þingið hefði vaxið af því verki eins og öllu,. sem það gerir vei. - Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til nál. um þetta atriði. Ég skal þá fara hér nokkrum orðum almennt um hitt atriðið, gjaldaupphæðina og hallann á frv., áður en ég fer út í hverja einstaka gr. frv. Þegar fjárlagafrv. er lagt fram af fyrrv. fjmrh., eru tekjurnar aðeins áætlaðar rúmlega 136 millj. kr., en gjöldin rúmlega 146 millj. Frv. er þá með nærri 10 millj. kr. rekstrarhalla og 22 millj. kr. óhagstæðan greiðslujöfnuð. Þegar litið er á það, að ríkistekjurnar árið 1945 urðu nærri 166 millj. kr., og vitað er, að þær hlutu að verða mun meiri 1946, og engin sérstök ástæða til að halda, að úr þeim mundi draga verulega 1947, má segja, að hér hafi verið sýnt mikið yfirlætisleysi í áætlun teknanna hjá ráðh., sem er að skila af sér málunum í hendur annars manns. Reynslan hefur sýnt, að bæði árin 1945 og 1946, þegar fyrrverandi ráðh. fór með fjármálin, hafa tekjur og gjöld farið mikið fram úr áætlun, en tekjur þó miklu meira, svo að rekstrarafkoman hefur orðið miklu hagkvæmari, en áætlað hafði verið. Er rekstrarhagnaðurinn 1945 um 14 millj. kr. meiri en gert var ráð fyrir og líklega um 30 millj. kr. meiri 1946. Bæði þessi ár hefur einn þýðingarmesti þáttur atvinnulífsins brugðizt, þ.e. síldarútvegurinn. Það verður því ekki hrakið, að þessi óvenjulega hagstæða afkoma ríkissjóðs stafar beinlínis af margvíslegum áhrifum frá ríkisvaldinu, og þá ekki sízt frá því, að á þessum árum er losað mun meira um höftin í viðskiptamálum og fjármálum þjóðarinnar, en áður. En það mun jafnan reynast svo, að því meira frelsi, sem þar er beitt, því meiri þróttur brýzt fram hjá athafnamönnum þjóðarinnar til framkvæmda landi og lýð til blessunar. Samkvæmt bráðabirgðayfirliti, sem lá fyrir n., voru tekjur ríkissjóðs s.l. ár um 199 millj. kr., og mun þó nokkuð enn óinnkomið. Þótt ljóst sé, að enn vantar um 31 millj. kr. í tekjuáætlunina til þess að mæta rekstrarútgjöldum á frv., hefur fjvn. ekki viljað leggja til, að tekjuliðirnir yrðu hækkaðir meira, en um tæplega 31 millj. kr., eða upp í 167 millj. kr. frá 136 millj. kr., sem voru á frv., er það var lagt fram. Þótti jafnvel sumum nm., að boginn væri spenntur of hátt í áætlun tekna og að mjög vafasamt væri, að þessar áætlanir gætu staðizt. Ég vil síður en svo álasa þeim fyrir slíka varfærni. En í sambandi við þetta má þó ekki gleyma því, að úr því að n. leggur til, að gjaldaupphæðin sé færð upp í nærri 200 millj. króna, og vitað er, að ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún mundi afgreiða rekstrarhallalaus fjárl., þá er ekki nema um tvennt að velja, að áætla tekjurnar svo nálægt sanni, sem unnt er eða að fylgja nýjum skatta- og tollaálögum á móti rekstrarhallanum. Og þótt ég sé engan veginn mótfallinn því, að eðlilegir skattar og tollar séu á lagðir, svo lengi sem það sligar ekki atvinnulífið og fer að verka þannig þveröfugt á hag ríkissjóðs við það, sem til er ætlazt, þá tel ég hitt þó eðlilegra, að áætla tekjurnar sanngjarnar og stilla þá jafnframt í hóf nýjum álögum. Það skal að vísu viðurkennt, að áætlun tekna og gjalda er enginn mælikvarði á afkomu ríkissjóðs, þótt það sé bæði sjálfsagt og nauðsynlegt, að hún sé gerð svo nákvæm sem unnt er. Á hinu veltur allt, að ríkisvaldið sé jafnan hvetjandi, en ekki letjandi um framkvæmdir og að þjóðin megi jafnan bera óskorað traust til þeirra, sem fara með viðskipta- og atvinnumál þjóðarinnar. Ég hef ekki gert ágreining um tekjuáætlunina frekar, en þeir aðrir nm., sem eru á gagnstæðri skoðun um þetta atriði, en ég vil þó leyfa mér að benda hér á sem rök fyrir því, að tekjuáætlunin sé a.m.k. ekki óvarlega hátt áætluð: 1. að tekjur síðasta árs urðu hart nær 200 millj. króna; 2. að ríkissjóður hefur með sérstökum lögum tekið ábyrgð á 30% hækkun á flestöllum sjávarafurðum, framleiddum á þessu ári, sem hlýtur að gera hvort tveggja í senn, að örva menn stórlega til framkvæmda á því sviði og hækka jafnframt stórlega tekjur þeirra, sem þennan atvinnuveg stunda, miðað við afkomu þeirra á s.l. ári, en hvort tveggja þetta hlýtur að skapa tekjur í ríkissjóðinn. Hitt er svo annað mál, að ábyrgðin kann að skapa ríkissjóði einhver eða allmikil útgjöld, ef varan selst ekki fyrir hið ákveðna verð, en það snertir algerlega gjaldahliðina. en ekki tekna; 3. að aflabrögð hafa, það sem af er þessu ári, verið meiri en menn hafa átt að venjast. Mun þorskaflinn, það sem af er á þessu ári. vera orðinn 13 þús. smálestum meiri, en á sama tíma í fyrra, eða sem svarar 40% meiri, en þá var; 4. að nú hafa verið brædd um 70–80 þús. mál síldar, sem aldrei hefur þekkzt áður á þessum tíma árs; 5. að síldarverksmiðjur og önnur fiskiðjuver hafa ýmist verið byggð nú eða stækkuð svo, að þar er að vænta tvöfaldra afkasta, ef afli fæst nægur; 6. að hinn nýi mótorbátafloti margfaldar afköstin á móts við það, sem áður var; 7. að á þessu ári koma hinir nýju togarar til landsins, til jafnaðar tveir á mánuði. Mun fyrsti togarinn hafa selt afla sinn í gær úr fyrstu veiðiför. Að vísu er allt í óvissu enn um sölu afurðanna. Og mjög veltur sjálfsagt á því, að hún takist vel. En það hefur a.m.k. verið vonað, að kapphlaupið um lýsi og annað feitmeti mundi verka þann veg, að halda mætti uppi eða hækka allverulega aðrar framleiðsluvörur þjóðarinnar. Ég geri því fullkomlega ráð fyrir því, með tilliti til þess, sem ég hef hér tekið fram, að afkoma atvinnuveganna almennt verði mun betri þetta ár, en undanfarin ár, einmitt fyrir áhrif fyrrv. ríkisstj. og þeirrar nýsköpunar, sem hún hóf og núv. ríkisstj. mun halda áfram að auka og treysta. Ég hefði því haldið, að óhætt væri að áætla tekjur ríkissjóðs á þessu ári allverulega hærri, en gert er og skal minnast nokkru nánar á það, um leið og ég fer yfir hina einstöku tekjuliði frv. Skal ég þá fara nokkrum orðum um útgjaldahliðina almennt. Fjvn. leggur til, að gjaldaliðirnir verði hækkaðir alls um nærri 53 millj. króna frá því, sem er í frv., og að auk þess verði gjöld á 20. gr. út hækkuð um 2.650 þús. kr. En á móti komi tæpl. einnar millj. kr. gjaldalækkun á ýmsum gr. frv. Þegar fyrrv. fjmrh. lagði frv. fram, var gjaldaupphæðin 146 millj. kr., eða með 18,5 millj. kr. hærri útgjöldum en fjárl. síðasta árs. Kom þetta m.a. til af því, að taka varð inn á frv. vegna nýrra lagafyrirmæla nærri 19 millj. kr. nýjan útgjaldalið vegna almannatrygginganna, 5 millj. kr. vegna landbúnaðarmála, 2 millj. kr. vegna raforkumála og rúmar 3 millj. kr. vegna flugmála, eða alls 29 millj. kr., auk þess sem reikna varð alla gjaldaliði mun hærri vegna hækkandi vísitölu og aukins rekstrarkostnaðar á ýmsum sviðum. Það hefði því ekkert verið eðlilegra, en að þessir gjaldaliðir hefðu allir verið teknir inn á frv. í upphafi, og auk þess ýmsir aðrir liðir, svo sem vegna niðurgreiðslu dýrtíðarinnar, skólalöggjafarinnar o.m.fl., er fjvn. leggur nú til, að tekið sé inn á fjárl., og að auki yrði ekki dregið verulega úr verklegum framkvæmdum á öðrum sviðum frá því, sem var á síðasta ári. Og að þetta er ekki gert, veldur því, að fjvn. skilar nú brtt. um svo stórkostlega hækkun á gjaldaliðunum. Ýmsum mun nú finnast, að þessi undirbúningur fjárlagafrv. sé einkennilega andstæður vilja og áliti n. og jafnvel einkennilega andstæður því raunverulega ástandi, sem ríkir í landinu, þegar frv. er samið. En þegar þetta er athugað nánar, er ljóst, að hér er raunverulega ekkert að undrast yfir eða að áfellast. Sá fjmrh., sem undirbjó þetta frv. og lagði það fram, hafði marglýst yfir því, að hann teldi það beinlínis þjóðhættulegt, að ríkið færi á þessum tíma í kapphlaup við atvinnuvegina um vinnuafl og fjármagn og efni. Og af þeim ástæðum og þeim ástæðum einum leggur hann ekki til, að fé sé veitt í ár til verklegra framkvæmda fram yfir það allra nauðsynlegasta, og vill heldur, að framkvæmd ýmissa hinna nýju laga sé frestað um stund, eða þar til sýnt sé, að atvinnuvegirnir megi frekar sjá af vinnuaflinu. Þótt þetta sjónarmið fyrrv. fjmrh. hafi ekki verið viðurkennt við afgreiðslu frv. frá n., þá er þó því ekki að neita, að mikill meiri hluti þings er að viðurkenna það með flutningi og væntanlegu samþykki frv. um fjárhagsráð, sem fyrir fram á að ákveða, hvar fé skuli fest, einmitt til þess alveg sérstaklega að tryggja það, að framleiðslan verði ekki afskipt í kapphlaupinu um vinnuafl og fjármagn. Fyrrv. fjmrh. hafði og marglýst yfir því, að hann teldi niðurgreiðslur dýrtíðarinnar úr ríkissjóði algerlega óverjandi til lengdar og enga raunverulega lausn vera á þeim vandamálum. Hann vill fara þar allt aðrar leiðir og leggur ráðherradóm sinn niður að langmestu leyti fyrir það, að þm. vildu ekki aðhyllast hans tillögur hér að lútandi. Hann tekur því enga upphæð inn á frv. til að mæta þessum útgjöldum. Nú hefur fjvn. í samráði við ríkisstj. lagt til. að 35 millj. kr. verði teknar upp í fjárl. til þess að mæta útgjöldum í sambandi við niðurgreiðslur og dýrtíð. Ríkisstj. hefur enn ekki komið auga á neitt annað í þeim málum - sem heldur er kannske ekki von, svo skamma stund sem hún hefur setið - en að troða þær gömlu slóðir, sem fyrrv. fjmrh. vildi ekki fara lengur og allir eru sammála um, að endi að síðustu í einstigi, ef ekki er snúið við eða beygt af leiðinni á einn eða annan hátt. - Ég hygg, að þetta sé nægilegt til að sýna, að undirbúningur fjárlagafrv. út af fyrir sig hafi verið í fullu samræmi við margyfirlýstan vilja fyrrv. fjmrh. Ég sé ekki ástæðu til að ræða hér mjög nákvæmlega hverja tillögu til breyt. á frv. og læt mér nægja að langmestu leyti að vísa til nál. Ég mun þó minnast hér á nokkur atriði. er ég tel rétt, að fram komi við þessa umr., og ekki eru tekin upp í nál. Hafa verið um þau atriði skiptar skoðanir í n., og verða því ummæli mín um þau ekki skoðuð sem álit fjvn. í heild, að því leyti sem þau kunna að verða víðtækari, en nál. Við 2. gr. Ég hef þegar rætt nokkuð um þá 8 millj. kr. hækkun. sem lagt er til, að gerð verði á verðtollinum (brtt. 1), og skal ekki fara frekar út í það atriði. Aðrir liðir þessarar gr. hafa á s.l. ári gefið 79,4 millj. kr., en eru áætlaðir hér aðeins 60 millj. kr. Ég tel því, að þessi áætlun sé mjög varleg og að þessir liðir muni gefa mun meira í tekjur, en áætlað er. Við 3. gr. Eins og sést á brtt. 2, er lagt til, að tekjur póstsjóðs hækki um 800 þús. kr. til þess að mæta áætluðum tekjuhalla. S.l. ár var rekstrarhalli á póstsjóði 1 millj. 440 þús. kr., svo að það verður að vonum erfitt að jafna þennan halla, en að því ber þó að stefna. Það er þó enginn vafi á því, að burðargjöld fyrir blöð og tímarit má hækka allverulega. Þau gjöld eru í engu samræmi við núverandi verðlag. Einnig mætti nokkuð hækka áætlun á frímerkjatekjum, og þykir ekki ólíklegt, að þessir liðir gætu gefið um 600 þús. kr. meiri tekjur. Þá er ekki gert ráð fyrir neinum hagnaði af fólksflutningsbifreiðum póststjórnarinnar, en hér er ekki ósanngjarnt að gera ráð fyrir, að af þessum lið kæmi a.m.k. sem því svaraði. er sérleyfishafar yrðu að greiða í skatta af rekstrinum til ríkis og sveitarsjóða, ef hann væri í þeirra höndum. En einkum og sér í lagi verður að skipuleggja á sama tíma reksturinn. svo að gjöld fari eigi fram úr tekjum. Samkvæmt skrá, sem n. hefur fengið, er eftirvinna greidd við stofnunina fyrstu 10 mánuði ársins allt að 190 þús. kr. Er sumum starfsmönnum greitt þar þennan tíma yfir 13 þús. kr. fyrir aukavinnu auk fastra launa. Þarf þetta fyrirkomulag að athugast. Samkvæmt brtt. 3. er lagt til, að tekjur Landssímans verði hækkaðar um 3,5 millj. kr. Er gerð nokkur grein fyrir því í nál. Rekstrarhalli Landssímans hefur orðið 2,7 millj. kr. á s.l. ári. En samkvæmt línuriti. sem n. barst frá Póst- og símamálastjóra yfir rekstur landssímans frá upphafi, sést, að síðan 1908 hefur síminn ávallt verið rekinn með rekstrarágóða þar til 1945. Það eru því engin frambærileg rök fyrir því nú, þegar eftirspurnin er svo mikil eftir síma og notkun hans eykst stórkostlega frá ári til árs, að ekki sé unnt að reka stofnunina hallalaust. Samkvæmt launayfirliti. sem n. hefur fengið, er greitt rúmlega 1.200 þús. kr. í aukavinnu fyrstu 10 mánuði ársins. Einn einstakur maður hefur komizt þar hæst með kr. 22.300 í aukavinnu og samanlögð laun rúmlega kr. 44.000. eða kr. 4.400 á mánuði til jafnaðar. Slíkar launagreiðslur verða að endurskoðast hjá fyrirtæki, sem rekið er með stórkostlegum halla. Eins og getið er um í nál.. hefur n. ekki á þessu stigi fallizt á að leggja til, að 500 þús. kr. verði áætlaðar til útgjalda vegna viðbyggingar í Gufunesi. Ég tel, að það sé bæði æskilegt og nauðsynlegt að láta það verða allra fyrsta verk stofnunarinnar að koma rekstrinum í viðunandi horf, áður en tekin er fullnaðarákvörðun um frekari byggingar. Um hækkun á tillagi til notendasíma í sveitum vísast til nál. Um 5. og 6. brtt., hækkun á tekjum af ágóða áfengisverzlunarinnar og tóbakseinkasölunnar, vísast til nál. Ég vil þó taka það fram, að sameiginlegar tekjur af þessum stofnunum s.l. ár voru 55,4 millj. kr., en n. leggur til, að hreinar tekjur verði áætlaðar 51,5 millj. kr., og er þá ekki reiknað með tekjum af þeirri verðhækkun, sem nýlega hefur verið gerð á áfengi og tóbaki. Það sýnist því vera höfð hér fyllsta varfærni í þessari áætlun. Í nál. er minnzt nokkuð á rekstur Landssmiðjunnar, og get ég að mestu vísað til þeirrar aths., en ég vil þó til enn frekari áréttingar í sambandi við það mál leyfa mér að benda á, að hið raunverulega ástand á rekstri þessa fyrirtækis er þannig, að gera verður róttækar aðgerðir til úrbóta. Stjórn fyrirtækisins er í höndum þriggja manna, sem allir eru hver í sínu embætti svo hlaðnir störfum, að þess er ekki að vænta, að þeir hafi mikil áhrif á daglegan rekstur, enda kom það fullkomlega fram í viðræðum við þá, að þeir vissu lítið um þau viðskipti, sem mestu tapi hafa valdið, fyrr en of seint. Lögboðnir skattar til ríkissjóðs eru enn ógreiddir, svo að hundruðum þúsunda skiptir, og annað er eftir þessu, á sama tíma sem hliðstæð atvinnufyrirtæki einstaklinga græða stórar fjárfúlgur og greiða háa skatta til ríkis og bæjar. Að vísu hefur nú verið skipt um forstjóra við fyrirtækið, og væntanlega verða við það eitt góð umskipti á rekstrinum, en þótt svo sé, þykir rétt að láta þessar staðreyndir koma hér fram. Þá hefur verið rætt innan n. um rekstur útvarpsins og væntanlega byggingu útvarpshúss. Samkvæmt fjárlagafrv. eru hreinar tekjur útvarpsins áætlaðar rúmlega 1,5 millj. kr. Eru þá meðtaldar tekjur af viðtækjaverzluninni, tæpar 570 þús. kr. Gert er ráð fyrir á 20. gr. út, að 1.120 þús. kr. af tekjunum sé varið til byggingar á útvarpshúsi. Út af fyrir sig er ekkert við því að segja, að stofnunin noti það fé, sem henni græðist af starfsemi sinni, til þess að auka og endurbæta húsakost, vélar o.fl. Hitt er svo annað mál, hvort rétt sé, að stofnunin haldi áfram sérstökum og mjög öruggum tekjustofni frá ríkissjóði, sem á sínum tíma var afhentur þessari stofnun, þegar hún raunverulega þurfti á honum að halda. M.a. vegna þess, að lagabreyt. þarf til þess, að þessi breyt. gæti komið til framkvæmda, leggur n. ekki til, að hér verði gerð breyt. á. Er á þetta bent, ef ráðuneytið teldi eðlilegt, að þessi breyt. yrði gerð. Þá hefur verið upplýst, að greitt hafi verið um 550 þús. kr. fyrir teikningar og annan undirbúning undir byggingu útvarpshússins. svo og að stofnunin hafi lánað 550 þús. til einstaklingafyrirtækis til 10 ára, á meðan hún enn skuldar ríkissjóð: a.m.k. 2 millj. kr. Er vafasamt, hvort ráðuneytið getur lagt samþykki sitt til slíks án samþykkis Alþ., en sjálfsagt mun þetta atriði upplýsast hér við umr. á Alþ. Við 10. gr. Um 7. brtt. vísast til nál. Við 11. gr. Um brtt. n. nr. 8–11, sem allar eru tilheyrandi 11. gr., læt ég mér nægja að vísa til nál. Ég tel hins vegar rétt að vekja athygli hér á kostnaði við landhelgisgæzluna, sem var mjög til umr. í n., þótt eigi hafi verið gerð till. til breyt. á þeim lið. Með því að minni upphæð er tekin upp í frv. á þessum lið en beðið hafði verið um af framkvæmdastjóra skipaútgerðarinnar, þá kvaddi n. hann á fund til sin til þess að ræða þessi mál. Fékk n. m.a. þær upplýsingar, að launakjör skipverja væru miðuð við launakjör manna, sem siglt hefðu á ófriðarsvæðinu í stríðinu og enn héldu áhættuþóknun. Kæmust skipstjórar upp í 60–70 þús. kr. tekjur eftir stærð skipa, þegar allt væri reiknað með, peningagreiðslur og hlunnindi, og laun annarra skipverja í hlutfalli við það. Ég vil að vísu ekki gerast talsmaður þess, að laun sjómanna verði skert á einn eða annan hátt, en ég tel. að það sé rétt að láta það koma fram, að á meðan þessi mál eru þannig, geta skapazt ýmiss konar erfiðleikar um að halda uppi strandgæzlu og björgunarstarfsemi í landinu. sem þá eru ekki allir ríkisstj. og Alþ. að kenna. Það upplýstist einnig, að allur kostnaður við kaupin á hraðbátunum hafi orðið 677 þús. kr., en á móti megi reikna 360 þús. kr., sem sparazt hafi í leigu á öðrum skipum við það, að bátarnir lágu hér mestallan tímann í höfn. Við 12. gr. Um brtt. 12–13 við 12. gr. vísast til nál. Aðrir liðir gr. gefa ekki tilefni til aths. Við 13. gr. Um brtt. 14-17, sem allar eru við 13. gr., vísast til nál. Þó skal hér enn fremur tekið fram, að vegamálastjóri óskaði eftir því, að framlag við viðhalds vega yrði hækkað upp í 10 millj: kr., eða um 1 millj. kr. Þar sem hér er um að ræða áætlunarupphæð, sem mjög er háð m.a. veðráttufari og svo því, hversu mikið er unnið með vélum, en vegavélum fer nú fjölgandi, sá n. ekki ástæðu til breyt. á þessum lið. Eins og tekið er fram í nál.. er áætlað í kostnað við strandferðir 250 þús. kr. tap á upp- og útskipun á vörum. Ég vil í sambandi við þennan lið mega vænta þess, að viðkomandi aðilar geri raunhæfar ráóstafanir til úrbóta á þessu atriði. Það er engan veginn verjandi, að ríkissjóður sé að leggja til stórar fjárfúlgur í sambandi við upp- og útskipun, og má undarlegt heita, að þeim málum skuli stjórnað þannig, að slíkt geti komið fyrir. Þá vil ég einnig benda á, að hér er um sama fyrirbrigði að ræða í sambandi við launakjör skipverja eins og við rekstur strandgæzlunnar, nema hvað það er heldur óhagstæðara útgerðinni, þar sem upplýst er, að skipstjórar komist með öllum hlunnindum yfir 80 þús. kr. árlegar tekjur, vísa ég að öðru leyti til þess, er ég hef áður sagt um hliðstæð atriði. Eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja um rekstur flugmála, þykir allt benda til þess, að með betri skipulagningu á þeim málum mætti svo fara, að rekstrarhallinn gæti orðið mun minni. Annars eru öll þessi mál, sem tilheyra þessari gr., svo umfangsmikil, að það kemur mjög til athugunar, hvort ekki væri heppilegra að setja öll samgöngumálin undir eina þriggja manna stjórn, sem væri þá þeim forráðamönnum til aðstoðar, sem nú fara með þessi mál, hver upp á sitt eindæmi að mestu leyti. Við 14. gr. Um brtt. n. nr. 18–32, sem allar eru við 14. gr., vísast til nál. En þó vildi ég gera hér nokkru nánari grein fyrir sumum þeirra. N. þótti rétt að stuðla að því, að sem fyrst gæti komið út bók í siglingafræði, og leggur því til, að 25 þús. kr. verði varið til þess. Í því sambandi vil ég benda á, að mjög væri æskilegt, að hafizt væri handa sem fyrst um það að semja og gefa út kennslubók í vélfræði. Alla tíð, síðan vélskólinn var stofnaður, hafa nemendur orðið að nota danskar kennslubækur. Hefur þetta háð þeim mjög að lesa þannig örðuga og þungskilda námsgrein á framandi tungumáli, sem þeir hafa oft kunnað sáralítið í. Er þess að vænta, að sá ráðh., sem fer með þessi mál, geri ráðstafanir til úrbóta á þessu sem fyrst. Þá hefur n. lagt til, að 100 þús. kr. verði veittar til endurbóta og stækkunar á fjósi á Hvanneyri. Er gert ráð fyrir, að í þessari byggingu megi fyrst um sinn einnig koma fyrir búvélageymslu, sem jafnframt er mjög aðkallandi, að komist upp. Þá þótti n. og rétt að leggja til, að veittar yrðu 50 þús. kr. til undirbúnings þátttöku í Ólympíuleikjunum 1948. Eigi íslenzkir íþróttamenn að keppa þar, og annað mundi ekki þykja tilhlýðilegt, er óhjákvæmilegt að veita fé til þess, úr því að íþróttasjóði er ekki ætlað að kosta slíkan undirbúning. Langsamlega stærstu liðirnir á þessari gr. eru framlög til skólabygginga. Eftir þeim gögnum, sem fyrir lágu frá fræðslumálastjóra, mun þurfa að byggja ný skólahús fyrir allt að 10 millj. kr. á ári næsta áratug, ef uppfylla á að öllu leyti ákvæði hinna nýju skólalaga, og dugir þó naumast til. Þegar hefur verið hafizt handa um margar byggingar, sem sumar hverjar eru langt komnar og aðrar svo aðkallandi, að ekki er unnt að fresta framkvæmdum. Eru þær upphæðir, sem lagt er til, að teknar séu inn á frv., það minnsta, sem talið er, að unnt sé að komast af með á árinu. Þá þótti n. og rétt að leggja til, að hækkað yrði framlag til íþróttasjóðs um 300 þús. kr. Er það sama upphæð, sem sjóðnum er þá ætluð, og var í fjárl. s.l. ár. Beiðni lá fyrir um mun hærra framlag vegna þess, hve íþróttamannvirki eru víða í smíðum, en n. sá sér ekki fært að leggja til, að hærri upphæð yrði tekin upp. Við 15. gr. Um brtt. n. nr. 33–43 vísast til nál. Þó vil ég leyfa mér að geta þess, að 40. brtt. mun verða tekin aftur til 3. umr. til frekari athugunar vegna gagna. sem fram hafa komið, síðan till. var samþ. í n. Ég vil til áréttingar því, sem sagt er í nál. um atvinnudeild háskólans, taka það fram, að ég tel, að það megi ekki dragast að gera víðtækar endurbætur á þeirri stofnun. Sumt af því, sem þar er unnið, er svo merkilegt og nytsamt fyrir atvinnuvegina, að sjálfsagt er að hlúa vel að því eftir mætti. Hins vegar er því ekki að neita, að stofnunin í heild hefur ekki verið sett undir þá stjórn, sem virðist vera nauðsyn á til þess að fá sem beztan árangur af öllu því liði vísindamanna, sem þangað hefur safnazt. Þá vil ég einnig benda á, að sú upphæð, sem tekin er upp í frv. til náttúrufræðifélagsins, mun ekki nægja til þess að greiða þann kostnað, sem nú verður við rekstur náttúrugripasafnsins, eftir að ríkið hefur tekið við því og fjölgað þar liði. Hitt er svo annað mál, að fjvn. taldi, að ekkert lægi á að gera þessa breyt. nú, og hefur því ekki viljað leggja til, að upphæðin yrði hækkuð. Við 16. gr. Um brtt. nr. 45–55 vísast einnig til nál. Þó skal gerð hér nokkru nánari grein fyrir einstökum till. N. þótti rétt að gera till. um 200 þús. kr. hækkun til Búnaðarfélags Íslands. Bæði er það, að félagið hefur tæplega haft nægilegt fé til þess að mæta rekstrarútgjöldum undanfarin ár, en einkum er þó nú aðkallandi að kosta meira fé til landmælinga vegna aukinnar ræktunar, eftir að farið er að vinna meira með vélum en áður. Um 50. brtt. b-lið er samkomulag, að tekin sé aftur til 3. umr. til frekari athugunar. Þá vil ég aðeins fara nokkrum orðum um 48. brtt. Þar er lagt til, að nokkur lækkun sé gerð á framlagi til skógræktar. Leyfi ég mér að vísa til þess, sem tekið er fram í nál. um þetta atriði. En vegna þess, að ég hef orðið var við, að skógræktarstjóri hefur sótt mjög á einstaka þm. til þess að fá þá í fylgd með sér gegn þessari till. n. og beitt þeim rökum máli sínu til stuðnings, sem ekki eru rétt, m.a. þeim, að rangt sé farið með tölur í nál., vil ég leyfa mér að mótmæla slíkum ummælum, enda hefur skógræktarstjórinn viðurkennt fyrir mér eftir nánari athugun, að fullyrðingar hans um þetta atriði hafi ekki við rök að styðjast. Vilji Alþ. leggja stærri skerf til skógræktar, en n. leggur til, er ekkert við það að athuga. Hitt er svo annað mál, að það væri æskilegra, að það kæmi fram vegna samúðar og skilnings á málinu sjálfu, en fyrir þann róður, sem er á takmörkunum að vera embættismanni til sóma. Þá þykir mér rétt að taka hér fram, að n. mun fyrir 3. umr. ræða við raforkuráð í sambandi við framkvæmdir raforkumála og jarðboranir, þar sem þess hefur verið óskað mjög af hæstv. ráðh., að þetta atriði yrði nokkru betur athuga, áður en endanlega væri gengið frá fjárl. Við 17. gr. Um till. nr. 56–62, sem allar heyra til 17. gr., vísast til nál., og gefa þær ekki tilefni til frekari skýringa. Ég vil hins vegar geta þess, að tilmæli komu frá tryggingastofnuninni um að hækka framlag til trygginganna vegna hækkandi vísitölu. En með því að algerlega er óvíst, hver meðalverðlagsvísitala verður yfir árið, og að þetta er aðeins áætlunarupphæð, en hins vegar ákveðið í l., hvað ríkissjóði beri að greiða sem framlag á árinu að viðbættri verðlagsvísitölu, og með því enn fremur, að gert er ráð fyrir sérstakri upphæð á 19. gr. til þess að mæta hækkun vísitölunnar, þótti ekki ástæða til breyt. á þessum lið. Við 18. gr. Hvað viðvíkur brtt. nr. 63–92, sem allar heyra til 18. gr., þá hefur verið fylgt hér sömu reglu og undanfarið. Þó eru hér fjórir nýir liðir, er ég skal fara um örfáum orðum. Björgvin Guðmundsson tónskáld er tekinn upp með 3.000 kr. Lá fyrir erindi frá menntmrn. um, að hann fengi að halda fullum launum, þótt hann hafi látið af kennslu við Menntaskólann á Akureyri. Hafði Akureyrarbær leyst hann frá kennslu við aðra skóla án launaskerðingar. N. gat ekki fallizt á þetta, en mælti hins vegar með því, að honum verði veitt fyrrnefnd upphæð. Þá leggur n. til, að Eggert Stefánssyni söngvara verði veittar 3.600 kr., og væntir þess, að það verði samþ. Enn fremur leggur n. til, að ekkju Jónasar heitins Guðlaugssonar skálds verði veittar 1.200 kr. Hún er nú 67 ára að aldri, ætti kröfu til þessarar fjárhæðar, ef hún væri búsett hér, og n. þótti betur við eigandi að hafa þennan hátt á. Að síðustu leggur n. til, að Gunnlaugi Kristmundssyni verði veittar 3.000 kr. Hann hefur nú starfað í áratugi við sandgræðslu fyrir ríkið og unnið þar merkilegt starf. Hygg ég, að eigi þurfi að mæla frekar fyrir þeirri till. Að síðustu vil ég geta þess, að aths. við 81. brtt. á að falla niður. Er hún komin inn á frv. af vangá. N. er þeirrar skoðunar, að framvegis verði að gera ýmsar breyt. á 18. gr. Ríkir þar hið mesta ósamræmi, og eru ýmsar greiðslur þar, sem koma til með að tilheyra tryggingunum framvegis. Mun n. skrifa ráðuneytinu um þetta atriði og mælast til þess, að þetta verði undirbúið á annan hátt á næsta árs fjárl. Við 19. gr. Ég leyfi mér að vísa til nál. um þær 35 millj. kr. til dýrtíðarráðstafana, sem n. leggur til., að teknar verði upp á 19. gr. frv., brtt. nr. 93. En ég vil þó ekki skiljast svo við þessa framsögu að fara eigi nokkru nánar inn á þetta atriði. Á hverju þingi síðan 1942 hefur mál þetta verið rætt á einn eða annan hátt. Hver ríkisstj., sem setið hefur að völdum, hefur lýst því yfir, að stöðva bæri dýrtíðina og helzt að færa þyrfti hana niður smátt og smátt. Þegar ábyrgðar var beiðzt af útgerðarmönnum á söluverði aflans í vetur, var það og krafa af þeirra hálfu, að vísitölunni yrði ekki hleypt yfir 300 stig. Lengi fram eftir vildi fólkið sjálft, þ.e.a.s. allar launastéttir landsins, ekki heyra nefnt, að vísitalan yrði færð niður. Því fannst þá, og sumum finnst það kannske enn, að því fleiri krónur sem það fengi í laun, því efnaðra væri það. Hjá sumum reyndist það rétt, öðrum ekki. Og einmitt vegna þess, að almenningur í landinu setti sig á móti niðurfærslu, hefur enn enginn raunverulegur árangur náðst. Alþ. og ríkisstj. er vel ljós sú hætta, sem stafar af þessum málum, ef ekki er spyrnt við fótum, þegar búast má við erfiðari sölu afurða, því að það má öllum verða ljóst, að ríkissjóður megnar ekki lengi að taka á sig skelli af ábyrgð afurðaverðs, sem kynni að reynast of hátt. Það er enginn vafi, að samkomulagsleiðin milli ríkisins og þegnanna yrði heilladrýgst í þessu mikla vandamáll. Enn hefur hún ekki fengizt, og því er það, að Alþ. verður nú að taka inn á fjárlög 35 millj. kr., eða hvorki meira né minna, en fimmta partinn af öllum áætluðum tekjum ríkissjóðs þetta ár, til þess að halda niðri vísitölunni í landinu. Fáist þjóðin ekki til sameiginlegra átaka um þetta mál, vilji hún ekki sjálf semja um þau, þá verður þessi upphæð vaxandi ár frá ári, þar til málið verður leyst á annan hátt. En jafnframt vex þá í sama hlutfalli sú upphæð, sem taka verður af þjóðinni í nýjum sköttum til þess að standa straum af þessu gjaldi. Mætti þjóðin vel minnast þess. Við 20. gr. Um brtt. nr. 94–96 leyfi ég mér að vísa til nál. Ég vil þó auk þess, sem þar er tekið fram, skýra frá því, að hæstv. menntmrh. hefur upplýst, að út muni hafa verið gefin af fyrrv. kirkjumrh. bréfleg loforð um greiðslu á þessu ári til byggingar prestseturs á Breiðabólsstað auk þeirra, sem talin eru upp í nál. Ég skal nú ekki segja um það, hversu mjög Alþ. telur sig bundið af fyrir fram gefnum ávísunum, hvort heldur það er til þessa eða hins, en það upplýsist þá væntanlega nú, hvort það hafi verið mest aðkallandi prestsetursbyggingarnar, sem fénu hefur fyrir fram verið ráðstafað til, og hvort nauðsynlegt hafi verið að gera það, áður en vitað var, hversu há upphæð kynni að verða samþ. endanlega. Um brtt. nr. 97 við 22. gr. vísast til grg. Þó skal aðeins til frekari skýringar bent á, að Jón Leifs hefur farið fram á það í erindi sínu, að lán það, sem hann óskar eftir að fá, að upphæð 60 þús. kr. fái að standa afborgunarlaust um lengri tíma. Mun ráðh. á sínum tíma meta þá tryggingu, sem boðin er. Samkvæmt rekstraryfirliti eru tekjurnar alls rúmar 167 millj. kr. Hef ég áður gert grein fyrir þeim, en gjöldin eru áætluð tæplega 198 millj. kr. og rekstrarhalli því tæplega 31 millj. kr. Sjóðsyfirlit er þannig, að innborganir eru tæplega 171 millj. kr., en útborganir tæpar 217 millj. kr. og óhagstæður greiðslujöfnuður því tæpar 46 millj. kr. Því verður ekki á móti mælt, að það ríkir mikil bjartsýni og nokkur stórhugur hjá fjvn.. er hún leggur til, að fjárlagafrv. verði samþ. með þessari gjaldaupphæð, sem hvort tveggja á nokkuð rót sína að rekja til nýsköpunar atvinnulífs í landinu, hvort sem menn nú vilja viðurkenna það eða ekki, því að hvort sem n. treystir því, að tekjurnar reynist meiri, eða hinu, að atvinnuvegirnir þoli þyngri álögur, þá hlýtur þó bjartsýni að fylgja hvorri hugsuninni, sem á bak við liggur. Fjvn. gerir það sannarlega ekki af neinu ábyrgðarleysi að leggja til, að gjöldin verði hækkuð um rúmar 50 millj. kr. Hún gerir það af því, að hún trúir því, að það sé rétt og skynsamlegt, og hún gerir það alveg sérstaklega af því, að hún treystir því, að atvinnuvegirnir séu þegar, m.a. fyrir gerðir fyrrv. ríkisstj., nægilega traustir til þess að taka á sig þessa byrði. Að vísu skal það játað, að raddir komu fram í n. um, að hér væri nokkuð djarft siglt, en fjvn. væri nú ekki heldur rétt skipuð, ef ekki fyndist þar ávallt eitthvert slíkt öruggt lífsakkeri. Reynslan hefur jafnan sýnt oss, að því hærra sem vér höfum stefnt, því betur hefur oss vegnað, því bjartsýnni sem vér höfum verið, því léttara hefur verið að bægja erfiðleikunum burt frá landi og þjóð. Þeir eru sjálfsagt margir nú eins og endranær, sem eru vonsviknir yfir því, að n. hefur ekki treyst sér til að uppfylla óskir þeirra, því að þrátt fyrir allt hefur orðið að hafna mörgu, sem vilji var til að láta framganga. En einna sárast var þó að geta ekki gert miklu stærra átak í sjúkrahúsa- og heilsugæzlumálunum, því að lausn þeirra er tvímælalaust mjög aðkallandi. Teldi ég vel þess vert að athuga, hvort ekki ætti að taka stórt lán til þess að leysa skjótt úr þeim vanda. Hins vegar munu og finnast margir, sem álasa n. fyrir bjartsýni og stórhug, er þeir sjá gjaldaupphæðina. Þeim finnst mér auðveldara að mæta. því að sannast sagt vil ég ekki eiga sæti lengur sem form. fjvn. eða yfirleitt á Alþ. en svo, að stórhugur og bjartsýni eigi þar nokkru fylgi að fagna. Fyrir öllum brtt. á þskj. 542 er meiri hl. n., en með því að einstakir nm. eru andvígir sumum þeirra, eru þeir óbundnir um þær við atkvgr. Tveir nm. (ÁS og StgrA) hafa lýst yfir því, að þeir mundu bera fram ýmsar brtt. til frekari hækkunar útgjalda, sem meiri hl. n. hefur ekki viljað fallast á og jafnframt áskilja þeir sér rétt til að fylgja öðrum till., sem fram kynnu að koma, og skrifa því undir nál. með fyrirvara. Að öðru leyti stendur n. öll óklofin um till. í heild og væntir þess, að þær verði samþ. Ég vil svo óska þess, að frv. verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Samvn. samgöngumála hefur haft með höndum sama hlutverk og áður á þingum hér, sem sé að fjalla um styrki til flóabáta, og er það einn liður af fjárl., sem nú eru til umr. N. hefur gefið út nál. á þskj. 449. og vil ég í öllum aðalatriðum vísa til þess. Ég skal þegar geta þess, eins og kemur fram í nál., að forstjóri Skipaútgerðar ríkisins hefur haft með höndum ekki aðeins milli þinga umboðsmennsku í þessu efni f. h. ríkisstj. og Alþ., heldur hefur hann einnig aðstoðað n. og þar með komið nærri þessum málum á mjög virkan hátt með grg. sínum og till. Þessar till. sem hér eru gerðar í einstökum atriðum, eru því runnar undan hans rifjum að miklu leyti eða þá fram komnar í fullu samráði við hann. N. hefur leyft sér, eins og reyndar áður, að skipta flóabátasamgöngunum, sem eru hinar eiginlegu strandferðir, þegar um flóa eða firði er að ræða, í hluta eftir lands- og staðháttum, sem sé að fyrst eru Faxaflóasamgöngur, þá Breiðafjarðarsamgöngur, Ísafjarðarsamgöngur, Norðurlandssamgöngur. Austfjarðasamgöngur og síðan Suðurlandssamgöngur að nokkru leyti. Þessi skipting er eðlileg, en hún er þó meira að vissu leyti miðuð við þá farkosti. sem haldið er úti á þessum leiðum, en að skiptingin sé gagnger. Þessir farkostir eru hinir smærri bátar, sem ekki standa beinlínis í sambandi við hinar svo nefndu strandferðir í fjárl., heldur hefur samgmn. þingsins verið falið að fjalla um þetta atriði, og hafa till. n. jafnan verið úrslitaorð og alla jafnan verið samþ. Þetta er í rauninni eina verkefni samvn., því að ella hlíta samgöngumálin meira meðferð d. og samgöngumn. hvorrar fyrir sig, þó að einstöku stór verkefni verði að koma til samvn. Fjvn. hefur alla jafnan falið samvn. þetta starf. og eru till. n. fullráðnar og teknar upp í till. við fjárlagafrv. það, sem nú er verið að samþykkja. Skiptingin er síðan gerð af stjórnarráðinu samkvæmt því, sem lagt er til í nál. samvn. Má að vísu um það segja, hvernig skiptingin er, að nokkuð öðruvísi mætti það vera, en annars vegar er það svo, að þetta er komið í nokkuð fastar skorður, og nauðsyn skapar það, að ekki hefur verið kleift að hverfa frá upphæðunum, eins og þeim hefur verið skipt, meðan, eins og ég gat um, aðalskiptingin er eftir farkostunum. Hver bátur eða hverjar samgöngur út af fyrir sig verða að fá sinn styrk. Þessum bátum er haldið úti af einstökum mönnum og félögum undir mjög misjöfnum aðstæðum, þannig að alltaf hefur verið tvísýnt um, hvort hægt væri að halda þessu gangandi eða hvort þeir aðilar gæfust upp eða ekki. Tilgangurinn hefur verið að halda þessu uppi og fá þessa aðila, sem hafa staðið bezt að vígi að annast um skipaferðir, til þess að halda þessu áfram, því að annars kostar hefði mátt gera ráð fyrir, að öngþveiti skapaðist. Meðan styrjöldin stóð, var þetta meira, en áður á vegum Skipaútgerðar ríkisins, því að þá var talið skylt, að hún hlypi í skarðið, hvenær sem þurfa þætti, og á sumum stöðum hefur skipaútgerðin orðið að taka þetta í sínar hendur. Till. sú, sem gerð var af samvn. samgöngumála hið fyrra ár um styrk til flóabáta og samþ. var og sett í fjárl. þá, var að upphæð kr. 853.150.00. Nú mun svo hafa verið, og var að sjálfsögðu ríkisstj. líka vel kunnugt um það, að ekki yrði komizt af með minna. Reynsla ársins varð sú, að þetta dugði sums staðar ekki til, þótt alls sparnaðar væri gætt, enda þurfti þá mikilla aðgerða á sumum bátunum, sem að nokkru leyti voru styrktir þá, en að sumu leyti biðu eftir styrk. En þótt þetta lægi fyrir, þessar upphæðir. sem gátu ekki minni orðið og reynslan hafði sýnt, að ekki mættu minni vera, þá leyfði ríkisstj. sér samt að áætla útgjöld til flóabátaferða miklum mun minni, og hélt hún sér við það að áætla þetta því nær helmingi minna, en það átti að vera, 500 þús. kr. Nú sé ég, að fjhn. hefur tilgreint þennan mun, sem áætlunin 500 þús. kr. annars vegar gefur tilefni til og hins vegar till. samvn. samgöngumála nú, sem áætlar þetta kr. 916.200.00. Það er að forminu til rétt. að áætlunin var þessi og till. n., sem ég gat um, en það er í veruleikanum rangt, ef það á að þýða tæmandi samanburð á því, sem nauðsyn krefur, og því hins vegar, sem lagt er til út af sömu nauðsyn. Hér virðist ekki farið út í neinar öfgar og ekki um neitt að sakast. En hins skal ég einnig geta, sem er meginatriðið, að þótt ekki hafi þótt fært eða verjandi að haga áætluninni eða till. öðruvísi, þá standa þó vonir til, að á þessu ári breytist til batnaðar um samgöngur kringum landið og þá einnig á fjörðum og flóum, þegar hin nýju strandferðaskip koma, sem væntanlega verður á þessu ári, og það hefur n. fyllilega haft í huga, en með því að þetta er ekki orðið, þá var ekki hægt að gera fastlega ráð fyrir því, ef kleift ætti að vera að semja við hlutaðeigandi aðila fyrir vorið um uppihald þessara samgangna, því að út í hreina óvissu verður ekki samið við þessa aðila. En við þessu er eðlilegur varnagli, og leyfi ég mér að skýra frá því, að milli mín og hv. frsm. fjvn. hefur þetta verið til umr., og munum við nú báðir ásáttir um að láta þetta haldast eins og venja er til, þó að báðum sé ljóst, að frá þessu getur skeikað, og sem betur fer mun eyðast minna af þessu áætlaða fjármagni, en lítur út fyrir, ef svo verður, að strandsiglingarnar fara vaxandi og batna nú á þessu ári. En þessi varnagli felst í því skilorði, sem alltaf hefur fylgt þessum styrk, og vil ég leyfa mér að vitna til hans eins og hann er prentaður í fjárl. fyrir s.l. ár og eins í frv., sem hér liggur fyrir, og eru í höfuðatriðum þessir skilmálar þannig hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Skipaútgerð ríkisins hefur yfirumsjón með ferðum flóabáta, sem fara eftir fastri áætlun. Skilyrði fyrir greiðslu styrksins er, að fyrir liggi efnahags- og rekstrarreikningur 1946 frá útgerð þessara báta, ef styrkupphæð til þeirra það ár hefur numið yfir 1.000 kr. Ferðaáætlun 1947 og flutningsgjaldskrá sé samþykkt af Póst- og símamálastjórninni og Skipaútgerð ríkisins og reikningar ársins sendir henni, enda athugi hún, hversu rík sé þörf á ferðum hvers þess báts, er styrks nýtur úr ríkissjóði. Skip og bátar, sem njóta styrks úr ríkissjóði, eru skyldir til að flytja póst endurgjaldslaust, sé þess krafizt.“ - Og svo kemur eitt aðalatriði þessara skilmála: „Eigi skal styrkurinn greiddur að fullu, fyrr en skilríki hafa legið fyrir Skipaútgerð ríkisins um afkomu hlutaðeigandi báts á styrktímabilinu, þeirra er varanlegum samgöngum halda uppi á ákveðnu svæði, svo að sýnt sé, að styrksins hefur verið þörf, eins og hann var ákveðinn.“ - Ég vænti, að hv. fjvnm. og aðrir þm. sjái, að hér er ekki neitt átt á hættu, með tilliti til þess, sem ég vil leggja áherzlu á, að þetta er skilorðsbundið, þannig að af þessum styrk yrði ekki veitt meira, en þörf krefur. Ég vil leyfa mér að endurtaka - og mun það verða staðfest af hv. frsm. fjvn. - að milli okkar hv. frsm. n. hefur með þessum skilmálum orðið samkomulag um að láta svo búið standa við þessa till. Vona ég, að hún reynist ekki aðeins fullnægjandi, heldur verði þar eftir ástæðum frekar einhver afgangur, en halli. Ég tel að svo stöddu ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um álit samvn. samgöngumála og vona, að þm. hafi af áliti hennar, sem útbýtt var fyrir nokkru, getað gert sér ljóst, úr hvaða umdæmi sem þeir koma, að hér er reynt að miðla málum eins og frekast verður á kosið.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. fjvn. tók fram, hef ég ásamt hv. 6. landsk. þm. skrifað undir nál. með fyrirvara og lýst yfir því, að við mundum áskilja okkur rétt til að flytja nokkrar brtt., sem við höfum mælt með í n., en ekki fengið samþ. Þessar brtt. eru á þskj. 545, og vil ég leyfa mér að fara um þær nokkrum orðum. 1. brtt. er við 13. gr. D. VII. 2. Í stað „350.000“ í frv. komi: 600.000. Þetta rökstyðjum við með því, að þar sem hér sé um svo mikla þörf að ræða fyrir flugvallarstæði úti á landi, verði þeirri þörf ekki fullnægt með þeirri fjárhæð, sem í frv. greinir. Í frv. er þessi upphæð 200 þús. kr. minni, en á fjárl. í fyrra, og förum við fram á, að þessi upphæð verði hin sama og á síðustu fjárl. Ég vil minna á það, að árið 1945 voru fyrst sett fullkomin l. um flugvallarstarfsemi og flugvelli hér á landi, og þar er kveðið svo á, að alls skuli vera á landinu 39 flugvellir. Nú liggur í augum uppl. að eigi að framkvæma þetta til hlítar, þarf miklu meira fé, og mun reyndin þegar vera sú, að það fé, sem veitt var á síðustu fjárl., hafi verið of lítið, frekar en of mikið, og því sé ekki gerlegt að hafa það minna nú. Ég vil enn fremur benda á, að flugvallastjóri hefur lagt áherzlu á, að sérstök fjárveiting yrði ætluð til flughafnar á Austurlandi, en slíkt mundi ógerlegt, nema þessi fjárhæð væri veitt. Þá er 2. brtt. okkar við 14. gr., um námsstyrki. Leggjum við til, að sú upphæð verði hækkuð úr 350 þús. kr. í 450 þús. kr. Þessari upphæð er úthlutað af menntamálaráði, og samkv. þeim upplýsingum, sem við höfum fengið þaðan, liggja fyrir um 300 umsóknir um þessa styrki, en þar á meðal eru um hundrað menn, sem notið hafa styrks áður, og hefur menntamálaráð upplýst, að ef sinna eigi þeim sömu mönnum, geti framhaldsstyrkir þeirra ekki numið minna samtals en um 216 þús. kr., og eru þá eftir um 133 þús. kr. handa tvö hundruð umsækjendum. sem liggur í augum uppi. að er allt of lítið. Af þessari ástæðu flytjum við brtt. um, að heildarupphæðin verði hækkuð um 100 þús. kr., til þess að hægt sé að fá viðunandi lausn. Enn fremur má geta þess. að um helmingur þessara nýju umsækjenda er fólk, sem ætlar að stunda alls konar verklegt nám, og öllum er kunnugt, hve okkur vantar fólk með verklega þekkingu í atvinnulífið nú. 3. brtt. er líka við 14. gr., um sundskyldu, og förum við þar fram á, að liðurinn verði hækkaður úr 120 þús. í 240 þús. Hér er í raun og veru um að ræða framkvæmd á löggjöfinni. Það er ákveðið í l., að hvert barn á Íslandi skuli læra sund, en ekki hefur verið hægt að framkvæma þessa löggjöf að fullu. m.a. vegna þess, að fé vantar til þess og sundstaði. Þetta hefur lagazt á seinni árum að því leyti, að sundstöðum hefur fjölgað, en féð hefur eingöngu farið til þess að greiða sundkennslu barna utan kaupstaðanna. Til þess að hægt sé að koma þessu í lag, telur fræðslumálastjóri, að ekki sé hægt að komast af með minna en 240 þús. kr., og er það sú upphæð. sem við förum fram á, að greidd verði. Þá er 4. brtt. um að hækka byggingarstyrk til barnaskóla úr 2 millj. í 6 millj. og 900 þús., í stað þess að till. n. mun vera um 41/2 millj. Fyrir fjvn. hafa legið mjög nákvæmar skýrslur um þær barnaskólabyggingar, sem þegar eru í smíðum og óhjákvæmilegt er að smíða á þessu ári, og samkv. þeim upplýsingum er hluti ríkissjóðs af þeim byggingum, sem þegar er byrjað að byggja, ekki minni en 880 þús., sem ríkissjóði ber að greiða samkv. l. Nú má taka fram, að líkur eru til, að 1/3 alls framlagsins þurfi ekki að greiða fyrr en á næsta ári, því að byggingarnar verða full tvö ár í smiðum, en þá verða eftir nærri 6 millj. kr., sem þau sveitarfélög, sem hafa barnaskólabyggingar í smíðum, eiga kröfu á ríkissjóð á þessu ári. Samkv. þessari sömu áætlun mun ríkissjóður þurfa að greiða 6,8 millj. til bygginga, sem þegar er ákveðið að hefjast handa um og teljast mega alveg óhjákvæmilegar, og er þá auðséð, að ekki er of mikið þótt við leggjum til, að lagðar séu fram í þetta 6 millj. og 900 þús. Enn fremur má minna á það, að síðan þessi áætlun var gerð hefur vísitalan hækkað og byggingarkostnaður því aukizt. - Ef þessi till. nær ekki fram að ganga, höfum við borið fram varatill. um 5 millj., og er það sú upphæð, sem einu sinni var búið að samþykkja í n., þótt n. breytti þeirri ákvörðun síðar. Um 5. brtt. má svipað segja og um till. um barnaskólana, þó að munurinn sé ekki eins mikill hér og þar. 6. brtt. er um námsflokkastarfið. Það var árið 1940, að ákveðinn var ríkisstyrkur til þess, þannig að ein króna skyldi greidd fyrir hverja kennslustund og 10 aurar fyrir hvern nemenda á kennslustund. Nú er öllum kunnugt, að kostnaður og kennslukaup hefur hækkað mjög mikið, en samt sem áður hefur þessi styrkur ekki verið hækkaður. Þegar þessi styrkur var fyrst ákveðinn, voru námsflokkarnir 33, en nú eru þeir 71. Er því ljóst, að till. n. er allt of lág, enda liggja fyrir um það útreikningar, að til þess að þessi upphæð verði sambærileg við það, sem áður var ákveðið, mundi ekki veita af kr. 20.100, og er það sú upphæð, sem við förum fram á í stað 13.750, eins og lagt er til í till. fjvn. Þá er það 7. brtt. Þar er lagt til, að styrkur til skóla fyrir forstöðukonur og starfsstúlkur barnaheimila sé ákveðinn 32.500 kr., gegn jafnháu framlagi frá bæjarsjóði Reykjavíkur. Þetta er nýr liður, og vil ég í þessu sambandi benda á, að þessi skóli er þegar tekinn til starfa, og hefur bæjarstjórn Reykjavíkur ákveðið að leggja fram helming af stofnkostnaði hans, ef ríkið vill leggja fram hinn helminginn á móti. Barnavinafélagið Sumargjöf mun hafa komið þessum skóla í gang fyrir áskorun frá menntmrn., bæði fyrir ríki og bæ, en ef ríkið vill ekki leggja til þetta framlag, er hætta á, að skólinn verði að hætta störfum. Nú er hins vegar vitað mál, hversu nauðsynlegt það er að halda þessum skóla uppi, þar sem barnaheimilum fjölgar og nauðsyn er á sérmenntuðum konum til þess að hafa forstöðu þeirra starfa með höndum. Við leggjum því til, að hér verði tekinn upp nýr liður, eins og áður segir. 8. brtt. er um að hækka tillag til Alþýðusambandsins úr 10.000 kr. í 25.000 kr. Virðist hér ekki óhóflega farið í sakirnar, þegar tekið er tillit til þess, hvað önnur stéttarsamtök fá mikið fé úr ríkissjóði til hvers konar starfa. Þá er það 9. brtt.. sem er við 14. gr. um tillag til rannsókna á þroskastigi barna. í fjárlagafrv. er nokkur upphæð ætluð til þessarar starfsemi, eða 35,750 kr., en við leggjum til, að í staðinn komi rúml. 81 þús. kr., og vil ég í þessu sambandi benda á, að hér liggja fyrir mjög ákveðin meðmæli frá fræðslumálastjóra og bæði fyrrv. og núv. menntmrh. með því, að Alþ. sjái sér fært að hækka þessa upphæð sem þessu nemur. Ástæðan er sú, að sá maður, sem hefur þetta aðallega með höndum, hefur svo miklum störfum að gegna, en þetta er of mikið starf fyrir einn mann og því nauðsynlegt, að hann geti fengið sér aðstoðarmann til hjálpar, vegna þess að sá sérfræðingur, sem hér um ræðir, notast ekki að fullu við hin sérfræðilegu störf, ef hann á að safna skýrslum og snúast í öðru, og er því nauðsynlegt, að hann geti fengið aðstoðarmann. Þá er 10. brtt. við 15. gr. Til Alþýðusambands Íslands: a. Til útgáfu sögu verklýðshreyfingarinnar kr. 15.000. b. Til útgáfu söngvasafns og til söngiðkana á vegum verklýðssamtakanna kr. 50.000. Í sambandi við fyrri liðinn er að geta þess, að hér er aðeins um framhaldsframlag að ræða. Á síðustu fjárl. voru veittar til þessa 12.000 kr. Útgáfa þessarar sögu er nú í undirbúningi, en mun vafalaust kosta mikið fé, svo að ekki er hægt að segja, að hér sé farið að með frekju, þegar um 15 þús. kr. er að ræða. Um hinn liðinn er það að segja, að ætlazt er til, að safnað verði og gefin út nótur og söngvar, sem vel viðeigandi er að syngja á samkomum og mótum verkalýðsins, og slík söngvasöfn eru og víða til í nágrannalöndum vorum. 11. brtt. er við 15. gr. um, að styrkur til skálda og rithöfunda skuli hækkaður um 50 þús., eða úr 150 þús. í 200 þús. Varatill. er svo 175 þús., og þar sem vitað er nú, að fjárlög á þessu ári munu verða miklum mun hærri en á s.l. ári, þá er þetta ekki mikil hækkun. 12. brtt. er einnig við 15. gr. Þar komi nýr liður: Til Gunnlaugs Schevings, byggingarstyrkur 25 þús. kr. Hér er um listmálara að ræða, sem ráðizt hefur í kaup á húsi í Hveragerði. Það var honum alveg nauðsynlegt, því að hann þurfti á að halda vinnustofu og öðru húsplássi. Þessi styrkur er því svipaður og aðrir listamenn fá. Þá er það 13. brtt., við 16. gr., og er um það að hækka styrkinn til búreikningaskrifstofunnar. Þar komi 59.250 í staðinn fyrir 40.000. Þessi starfsemi hefur átt sér stað nú um nokkur ár, og ég hygg, að engum blandist hugur um gagnsemi hennar. Hins vegar er það ljóst, að þessi starfsemi er ekki það mikil, að hægt sé að ætlast til, að hún gefi rétta hugmynd um tekjur bænda. Þess vegna tók forstjóri skrifstofunnar það ráð að ráða sérstakan mann til þess að ferðast um landið og leiðbeina bændum um hald búreikninga. Þetta hefur eðlilega í för með sér aukinn kostnað. Allur kostnaðurinn við þessa starfsemi er áætlaður sundurliðaður á þessa leið: Laun forstjóra 7.000 kr., laun aðstoðarmanns 28 þús. kr., laun skrifstofustúlku 7.250 kr. og ferðakostnaður 10 þús. kr., og skrifstofu- og húsaleigukostnaður 7.000 kr. Þetta verða þá 59.250 kr. í staðinn fyrir þær 40 þús. kr., sem áætlaðar voru. Þá er það 14. brtt. við 16. gr., um byggingarstyrk til iðnskóla. Með brtt. er gert ráð fyrir, að þessi styrkur verði hækkaður úr 300 þús. upp í 750 þús. Byggingarnefnd iðnskólans sendi fjvn. upplýsingar, og samkvæmt þeim er bygging þegar hafin og samið um við byggingarmeistara, að húsið verði fokhelt í nóvember n.k.. og eftir samningi við byggingarmeistara var talið, að húsið mundi kosta 31/2 millj. kr., en síðan hefur verið keypt efni, og með fleiri kostnaðarliðum má gera ráð fyrir, að kostnaður verði, þegar húsið er fokhelt, um 41/4 millj. Til greiðslu þessa kostnaðar hefur byggingarnefnd samtals 1 millj. og 800 þús. frá ríki og bæ. Þá vantar 2 millj. og 450 þús. til þess að geta greitt áfallinn kostnað. Hins vegar gat byggingarnefnd þess, að ef til vill þyrfti ekki að greiða alla upphæðina fyrir næstu áramót, og gætu þeir komizt af með 11/2 millj. alls frá ríki og bæ, og legg ég því til, að 750 þús. kr. verði lagðar fram af ríkinu, og gerandi er ráð fyrir. að bærinn leggi annað eins fram á móti. Um þörfina blandast víst engum hugur. Í skólanum eru víst 8–9 kennslustofur, en umsækjendur um skólann um það bil 800. Öllum er víst ljós þörfin fyrir iðnaðarmenn í landinu, og nú þegar verið er að setja löggjöf um iðnfræðslu, virðist ekki ótímabært að leggja áherzlu á byggingu þessa skóla. 15. brtt., við 17. gr., er um að hækka styrkinn til Kvenréttindafélags Íslands úr 15 þús. í 50 þús. Engum blandast víst hugur um gagnsemi kvenfélaganna og hið merka starf, sem þau hafa unnið á ýmsum sviðum víðs vegar um landið. Kvenréttindafélagið hefur nú skrifstofu hér í Reykjavík, og eins og gefur að skilja, þarf fé til þess að hafa hana. Auk þess verður það að kosta árlegan fulltrúafund, og krefur það töluverðra fjárútláta. Ég vil því eindregið leggja til, að þessi hækkun, sem um getur, verði tekin til greina. Þá er það 16. brtt., við 17. gr. Þar komi nýr liður, um útrýmingu heilsuspillandi íbúða samkvæmt III. kafla laga nr. 44 7. maí 1946, um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, og er gert ráð fyrir, að lagðar verði til þessa 2 millj. kr. Varatill. er 900 þús. kr. Í sambandi við þetta vil ég benda á það, að í l., sem samþ. voru á síðasta þingi um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kauptúnum og kaupstöðum, er beinlínis ákveðið, að þar sem nauðsyn krefur, beri sveitarstjórnum í kaupstöðum og kauptúnum að ráða bót á húsnæðisvandræðunum, og er til tekið, að til þess skuli viðkomandi sveitarstjórn njóta aðstoðar eftir þeim l., sem það ákveður, og sú aðstoð er, að ríkissjóður skuli láta því sveitarfélagi, sem reisa á íbúðirnar, í té 75% af stofnkostnaði hverrar íbúðar samkv. þessum kafla. Ég vil benda á það, að ef ríkið sér. sér ekki fært að láta þetta fé af mörkum, þá eru þessi l. aðeins pappírsgögn, sem ekkert er leggjandi upp úr. Um þörfina fyrir þessar byggingar þarf ekki að deila. Ég legg því til, að þessi nýi liður komi inn, en um hann var hæstv. fyrrv. félmrh. búinn að ræða í n. sem allra minnsta tillag, sem hægt væri að komast af með til þessara hluta. Þá vil ég geta um 17. og síðustu brtt., en hún er við 20. gr., og er hún á þá leið, að fjárstyrkurinn til byggingar heimavistarhúss við Menntaskólann á Akureyri skuli vera 700 þús. kr. í stað 250 þús. kr. Hús þetta er nú í smiðum, og samkvæmt sögn skólameistara er ekki hægt að komast af með minna en 500 þús., til þess að koma byggingunni undir þak fyrir næsta haust og 200 þús. til þess að fullgera aðeins aðra álmuna, sem mundi þá verða heimavist fyrir 34 nemendur. Um þörfina á þessu er ekki að deila, því eins og vitað er, er Menntaskólinn á Akureyri fyrir allt landið að kalla má utan Reykjavíkur. Allir vita, hve erfitt hefur verið fyrir skólanemendur utan af landi að fá húsnæði í Reykjavík, og þess vegna er hin brýnasta þörf fyrir stóra og góða heimavist á Akureyri. Ég ætla mér svo ekki að fara fleiri orðum um þessar brtt., en vona, að þm. sjái nauðsyn þeirra og sjái sér fært að taka þær til greina.



Herra forseti. Ég er hér flm. að nokkrum brtt., og mun ég mæla hér nokkur orð viðvíkjandi þeim. Það er þá fyrst 16. brtt. á þskj. 560. og er hún við 13. gr. A. VI.2, um kaup á vegavinnuvélum, og er þar lagt til, að í staðinn fyrir „500 þús.“ komi: 1 millj. Ég tel það mikið nauðsynjamál, að vegamálastjóra sé gert kleift að festa kaup á fleiri og fullkomnari vegavinnuvélum og að undinn sé bráður bugur að útvegun þeirra. Þær vélar, sem til eru og hafa verið notaðar, hafa margar reynzt ágætlega. svo sem mokstursvélar og fleiri, og fjölgun þeirra mundi leiða til þess, að vegir yrðu miklum mun fljótar lagðir og auk þess betri. því fé, sem varið yrði til kaupa á þessum vélum, yrði því vafalaust mjög vel varið og mundi spara ríkissjóði geysimikil útgjöld við vegalagningu á landinu. Þá legg ég til, að VI. liður C. í 13. gr. verði orðaður svo: Til kaupa á áhöldum og vinnuvélum, og verði þessi liður einnig hækkaður í 1 millj. úr 500 þús. kr. Hér er um að ræða þörf, sem ef til vill er enn þá brýnni, en þörfin fyrir vegavinnuvélar, því að hér er um að ræða m.a. vélar, sem bráðnauðsynlegar eru til hafnargerða og lendingarbóta, en til þess vantar svo tilfinnanlega vélar, að segja má, að til vandræða horfi í þeim efnum, og líkur eru fyrir, að ríkið verði að fá að láni vélar hjá einstaklingum. Það er hart, að ríkið skuli dragast aftur úr einstaklingum um vélakaup. og má ekki lengur við svo búið standa. Það fé, sem lagt yrði til þessa, væri langt frá því að vera eyðslufé, og með kaupum þessara véla mundi sparast mikið fé. Með því ástandi, sem nú ríkir í þessum efnum, er ég hræddur um, að ríkið verði að taka ýmsar vinnuvélar á leigu hjá einstaklingum, þegar vinna þarf að opinberum mannvirkjum, en slíkt ástand er alveg óþolandi, og því nauðsynlegt, að ríkið eigi vélarnar sjálft og sem bráðast verði unnið að því að útvega fljótvirkar og öruggar vélar, sérstaklega til vega- og hafnargerða. Þá er það 23. brtt. á þskj. 560, um lendingarbætur í Grafarnesi. en þar legg ég til, að komi 150 þús. í stað 75 þús., sem ákveðnar eru í frv. Þarna hefur verið byrjað á lendingarmannvirkjum, en ég tel nauðsynlegt að vinna þarna bæði betur og hraðar. Þorpið stækkar óðum, og íbúar þess hafa sýnt töluverðan myndarskap í ýmsum greinum. Þeir ætla nú að fara að byggja frystihús, og það hefði þegar verið gert, ef betur hefði verið gengið frá lendingunni og hægara hefði verið að fá lán til þess. Þá hafa þeir einnig keypt nokkra báta, og þess vegna er nauðsynlegt. að lendingarskilyrði séu góð. Þá er hér önnur brtt., nr. 29 á sama þskj. um lendingarbætur á Vopnafirði. Þar komi 200 þús. í stað 100 þús. Það er nauðsynlegt, að á Austfjörðum, einhvers staðar á hentugum stað, risi öflugur útgerðarbær. Út af Austfjörðum eru fiskimið með ágætum, en útlendingar sitja að þeim að miklu leyti, sakir þess að Íslendingar hafa ekki aðstöðu til þess að sækja þessi mið verulega. Ég vildi hafa borið fram veigameiri till. um þetta atriði, en sá mér það ekki fært að þessu sinni. og tel, að þessi till. gæti orðið nokkuð til bóta. Næsta brtt. er sú 32., við 15. gr. Þar komi nýr stafliður, sá 10., og er hann til viðhalds á Snorragöngum í Reykholti. Þegar ég sá þau síðast, þessi gömlu göng fyrir ofan laugina, þá fannst mér hætta á, að þau færu að siga saman. Ég athugaði þetta þó ekki nákvæmlega, sá, að þarna var geymt alls konar rusl. Mér finnst, að ekki sé svo mikið til af gömlum mannvirkjum hér á landi, að við megum láta þau grotna niður án þess að nokkuð sé að gert. Við ættum að reyna að halda þeim við í sínu upprunalega formi og reyna að koma í veg fyrir, að þau skemmdust. Það hefur komið fram á Alþ. viðleitni í þessa átt, og ég vona, að þessi litla till. finni náð fyrir augum þess. Þá er það síðasta brtt., sem ég vildi mæla með. Hún er nr. 38 á sama þskj., og er hún við 16. gr. D.VI, fyrir 2. og 3. tölulið komi: Kostnaður við boranir. Þessi upphæð, sem hér er farið fram á, er sú, sem rafmagnseftirlitið fór fram á upphaflega, og má það ekki minna vera. Í frv. er svo ráð fyrir gert, að allir 3 töluliðirnir kosti rúma 1 millj., svo að till. er ca. 500 þús. kr. hækkun, og eins og ég hef áður sagt, er það nákvæmlega sú hækkun, sem rafmagnseftirlitið fór fram á. Ég vil því eindregið mæla með því, að þetta fé verði veitt. Það er svo um þessar gufuvirkjanir, að þær eru alveg á tilraunastigi, og ég tel nauðsynlegt að gengið sé sem fljótast úr skugga um, hvort þessar virkjanir séu ekki miklu ódýrari, en vatnsvirkjanir. Við megum ekki horfa um of í þann kostnað, sem af tilraununum leiðir, því að hér getur verið um að ræða afl, sem kann að vera margfalt ódýrara en vatnsafl, og það minnsta, sem við getum, er að fallast á það, sem sérfræðingar fara fram á. Ég vildi því mæla eindregið með því, að þm. samþykki þessa hækkun. Þetta eru þær brtt., sem ég er 1. flm. að, og vona ég, að hv. þm. sjái sér fært að fylgja þeim.



Herra forseti. Ég vildi ræða hér lítils háttar þær brtt. við fjárlagafrv., sem ég hef lagt fram, og er það í fyrsta lagi brtt. við brtt. á þskj. 542, um það að hækka styrk til hafnargerðar í Hafnarfirði. Ástæðan er sú, að á undanförnum árum hefur verið unnið að hafnargerð í kaupstaðnum, og hefur bærinn lagt fram miklu meira fé - ekki kannske meira en honum ber - en bærinn hefur alltaf verið á undan ríkissjóði, hvað snertir fjárframlög til hafnargerðarinnar. Bezt hefur það komið fram í því, að þrátt fyrir það, að á s.l. ári væri lítið unnið við hafnargerðina, var fjárveitingin frá ríkinu samt ekki nóg til þess að samsvara þeim innistæðum, sem Hafnarfjörður raunverulega átti hjá ríkinu vegna þess framlags, sem Hafnarfjörður lagði fram. eftir því sem venja er til um greiðslur til slíkra framkvæmda. Miðað við þetta legg ég til, að þetta framlag verði hækkað úr 330 þús., sem gert var ráð fyrir í brtt. n., í 600 þús., en eins og allir hljóta að sjá, er brýn þörf fyrir góða höfn í Hafnarfirði. Í öðru lagi hef ég borið fram brtt. við fjárlagafrv., og er hún við 15. gr. A., Vl.30, og komi þar nýr liður, um lesstofufulltrúaráðs verklýðsfélaganna í Hafnarfirði, og legg ég til, að styrkurinn til hennar verði 5 þús. kr. Varatill. er 3 þús. kr. Ástæðan fyrir þessari brtt. er sú, að hafnfirzkum verkalýð er nauðsyn á stofu þessari, og hefur verkalýðsfélag Hafnarfjarðar ákveðið að stofna hana. Það á nokkrar bækur, þótt lítið sé. Ríkisvaldið og Alþ. hafa tekið afstöðu til þessara lesstofa með því að veita ákveðna upphæð til þeirra víðs vegar um land, t.d. í Reykjavík og viðar. Mér finnst ekki nema sanngjarnt, að hafnfirzkur verkalýður njóti þess sama og verkalýður annars staðar á landinu og fái þennan styrk til lesstofunnar. Þá hef ég leyft mér að bera fram brtt. við fjárlagafrv. um, að styrkur til Leikfélags Hafnarfjarðar hækki úr 3 þús., eins og lagt er til í frv., upp í 6 þús. Ástæðan fyrir brtt. minni er sú, að leiklistarstarfsemi hefur aukizt mjög á síðari árum í Hafnarfirði. og auk þess sé ég í frv., að gert er ráð fyrir að veita sumum stöðum úti á landi 6 þús. kr. styrk í þessu skyni. Finnst mér því eðlilegt, að Hafnarfjörður fái að njóta sama réttar og þeir. Síðasta brtt. mín við fjárlagafrv. fer fram á, að styrkur til bókasafns verkamanna hækki úr 4 þús. kr. í 10 þús. kr. Ástæðan fyrir þessari brtt. er sú. að 4 þús. kr. eru að mínu viti allt of lítil upphæð miðað við það, hversu mikið gagn og ánægju verkamenn hafa af því að eiga aðgang að sæmilegu bókasafni. 10 þús. kr. eru ekki nægilegar í þessu skyni, en miklu nær sanni og kæmu að miklu meira liði, en 4 þús. kr. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þessar brtt. mínar, en vil leyfa mér að vænta, að hv. þm. taki þeim með skilningi og samþykki þær.



Herra forseti. Ég er flm. að tveim brtt. við fjárlagafrv. það, er hér liggur fyrir. Langar mig til að mæla örfá orð fyrir annarri þeirra, þ.e.a.s. 31. staflið á brtt. 560. Þessa brtt. flyt ég ásamt 3 öðrum hv. þm., og fer hún fram á 10 þús. kr. styrk til stúdentaráðs, til stúdentaskipta, útgáfu handbókar og annarrar starfsemi í þágu stúdenta. - Stúdentaráð sendi hv. fjvn. erindi um þetta efni, en það barst n. svo seint, að henni vannst ekki tími til að taka það til meðferðar, og þess vegna er þessi brtt. fram komin frá okkur 4 flm., hverjum úr sínum þingflokki. Gert er ráð fyrir því, að stúdentaráð noti fyrst og fremst þennan styrk til stúdentaskipta. Fyrir stríð var ætluð nokkur fjárhæð af fjárl. í þessu skyni, en sá liður féll niður, meðan styrjöldin stóð, þar sem stúdentaskiptum var þá ekki við komið. Nú er hins vegar aftur í ráði að taka stúdentaskipti upp að nýju, og er því ekki nema eðlilegt og sanngjarnt, að ríkið styrki þessa starfsemi eins og fyrir stríð. Slík stúdentaskipti geta verið þýðingarmikil og með þeim tengjast oft bönd, sem geta orðið landi og þjóð gagnleg, því að eins og kunnugt er, hafa komið hingað erlendir menntamenn á slíkum ferðum, sem síðar hafa lagt Íslandi margt gott til. Í öðru lagi er ótvírætt gagn að því fyrir íslenzka stúdenta að eiga kost á því að dvelja um nokkurt skeið meðal erlendra þjóða, en slíkar dvalir eru miklum mun kostnaðarminni, ef um stúdentaskipti er að ræða, en venjulega námsdvöl. Þá er og gert ráð fyrir því með brtt. okkar, að þessu fé verði varið til útgáfu handbókar fyrir stúdenta. ríkið hefur áður styrkt slíka útgáfu, og virðist því ekki nema sanngjarnt, að það ljái lið sitt til þessarar starfsemi, þar sem nú er þörf á nýrri handbók. Vona ég, að hv. þm. þyki hér ekki um háa upphæð að ræða og verði við þessari beiðni stúdentaráðs, því að óhætt er að fullyrða, að þessum peningum yrði varið á skynsamlegan hátt, ef brtt. okkar verður samþ.



Herra forseti. Það eru ekki svo margir hv. þm. hér á bekkjunum, að það taki því að tala langt mál fyrir brtt., og ég verð að segja það, að ég undrast að sjá engan hæstv. ráðh. viðstaddan við þessa fjárlagaumr. Ég hef engan hæstv. ráðh. séð hér í dag, og þykir mér það einkennilegt, a.m.k. hélt ég, að hæstv. fjmrh. teldi ástæðu til að vera viðstaddur. En án þess að fara frekar út í þetta, þá hef ég nokkrar brtt., sem ég þarf að mæla með. Á þskj. 560 eru þrjár brtt. frá okkur þm. Skagf. Í fyrsta lagi merkt rómverskum 22 á þskj. 560, um hafnarmannvirki á Hofsósi, að í stað „50.000“ komi: 75.000. Það var fyrir nokkrum árum, að byrjun var gerð að hafnarmannvirkjum á Hofsósi, og er þar nú vísir að fiskihöfn og tiltölulega auðvelt að gera þar góða höfn. Þó að búið sé að byrja vel, þá er svo komið nú, að ekki hvíla á þessu nema 40–50 þús. kr., og væri því hægt að hefjast handa á ný við verkið, ef ríkið vildi styrkja. Vitamálaskrifstofan gerir ráð fyrir, að lengja þurfi hafnargarðinn allt að 60 metrum, til að aðstaða yrði þar góð fyrir strandferðabáta og fiskiskip. Að fullgera það, en það mundi kosta 600–700 þús. kr., er meira en hægt er að gera í einu átaki, en áhugi er mikill fyrir þessum framkvæmdum, og við þm. Skagf. förum aðeins fram á hækkun um 25 þús. kr., svo að hægt sé að lengja hafnargarðinn. Ég er ekki í vafa um, að því fé er vel varið, sem varið er til að bæta hafnarmannvirki á Hofsósi. Þar eru góð skilyrði til að lífvænlegt þorp rísi upp með 600–1.000 íbúum, en nú eru þar um 300 manns. Skilyrði til ræktunar eru þar einnig ágæt, og skal ég ekki fara fleiri orðum um það, en víst er, að því fé, sem ríkissjóður veitir til hafnarmannvirkja á Hofsósi. er vel varið. Byrjun á þessu verki fyrir styrjöldina má telast ágæt og öruggt að sú viðbót, sem farið er fram á, kemur að þeim notum, sem vonir standa til. Þá er 2. brtt. okkar þm. Skagf. undir rómv. 22 á sama þskj., þar sem við leggjum til, að til hafnarmannvirkja á Sauðárkróki verði veittar 300 þús. kr. í stað 200 þús. kr., sem fjvn. leggur til. Ég skal geta þess, að það hafa orðið nokkru meiri áföll á Sauðarkróki, en á Hofsósi. Á árunum fyrir styrjöldina voru gerð þar hafnarmannvirki, sem kostuðu um milljón kr. Afstaðan þar er nokkuð erfið, þar sem þorpið er fyrir opnu hafi, en erfiðast er það, að þegar búið er að gera hafnargarðinn, þá kemur í ljós, að möl berst inn í höfnina, og er svo komið nú, að engin skip geta lagzt við hafnargarðinn, og verður að flytja vörur í land á smábátum. En nú telja sérfræðingar, að gera megi þessi mannvirki fær um að sinna sínu hlutverki, en til þess þarf allmiklar endurbætur. Það, sem vitamálaskrifstofan leggur til, er að lengja hafnargarðinn um 40–50 m til þess að beina sandstraumnum frá, og mundi það kosta 240 þús. kr., eftir því, sem áætlað er. Í öðru lagi þarf að moka upp sandi úr höfninni. Nú er von á uppmokstursskipi bráðlega, og við gerum okkur vonir um, að það verði látið moka fyrst á Sauðárkróki. Vitamálaskrifstofan áætlar, að kostnaður muni verða um 200 þús. kr. til að gera höfnina aftur skipgenga venjulegum skipum. Þriðji liðurinn í hafnargerðinni er að koma upp síldarplani. og er kostnaðaráætlun við það 360 þús. kr. Það er því um að ræða 860 þús. kr., sem áætlað er, að þyrfti til að tryggja höfnina fyrir sandi, moka upp þeim sandi, sem fyrir er, og í þriðja lagi að gera síldarplan til að auknir söltunarmöguleikar verði á Sauðárkróki. 200 þús. kr. er svo lítil upphæð, að við þm. Skagf. sjáum okkur neydda til að bera fram till. um, að framlagið verði hækkað í 300 þús. kr., og auk þess gerðum við okkur vonir um að fá styrk til viðbótar úr hafnarbótasjóði. Sauðárkrókur hefur farið varhluta af hinni margumtöluðu nýsköpun á síðari árum, og ég tei, að ríkið og Alþ. geti ekki látið hjá líða að verja nokkurri upphæð til þess að hægt sé að athuga skip á Sauðárkróki, þar sem varið er tugum milljóna til að skapa nýja borg hinum megin við skagann, og er ekki nema gott til þess að vita, en þá verður líka að leggja nokkurt fé í að bæta skilyrði á Sauðárkróki. er telur um 1.000 íbúa og hefur lítil atvinnuskilyrði, eins og nú er. Kröfur okkar þm. Skagf. eru svo hófsamlegar, að ég skil ekki annað en að Alþ. samþykki þetta, ef hv. þm. vilja á annað borð athuga, hve mikil nauðsyn þetta er. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, en tel einsýnt, að Alþ. geti fallizt á að hækka framlag til hafnarmannvirkja á Sauðárkróki úr 200 þús. í 300 þús. kr. Þá er þriðja till. á þskj. 560, rómv. 24, og er hún um lendingarbætur í Haganesvík. að til þeirra sé varið 25 þús. kr. Haganesvík er mikilsverður viðkomustaður frá Siglufirði. og þó að vegur opnist yfir fjallið, þá er hann opinn aðeins 3–4 mán. úr árinu og er því nauðsynlegt að gera lendingarbætur í Haganesvik, svo að þar geti verið örugg viðkoma. Kröfur um þetta eru ákveðnari og meiri, einmitt eftir að vegurinn er opnaður, því að Fljótamenn auka þá mjólkurflutninga, og er því nauðsyn fyrir öruggan veg til Siglufjarðar. Það er ekki ákveðið enn af vitamálaskrifstofunni, hvernig lendingarbótum skuli hagað. En fyrir styrjöldina voru veittar nokkrar þús. kr. á fjárl. Þær kr. hafa aldrei verið notaðar, en eru nú geymdar. Vitamálaskrifstofan hefur nú lofað, að tekin skuli ákvörðun um, hvernig lendingarbótum í Haganesvík verði bezt hagað, og eru rannsóknir á því langt komnar. Þess vegna höfum við þm. Skagf. leyft okkur að leggja til, að nýr liður komi í fjárl. um 25 þús. kr. framlag til lendingarbóta í Haganesvik. Það er svo ekki ástæða til að fara fleiri orðum um þessar til., sem við þm. Skagf. höfum flutt við fjárl. að þessu sinni. Við höfum ekki flutt fleiri till.. þótt nauðsyn kynni að hafa verið, en í þessum tilfellum er brýn þörf, að eitthvað sé að gert, sérstaklega á Sauðárkróki, Hofsósi og einnig að hafizt verði handa um lendingarbætur í Haganesvík. Ég mun ekki ræða till. hv. þm. mjög mikið, en þó eru tvær eða þrjár till., sem mig langar til að segja nokkur orð um. Í fyrsta lagi vil ég geta þess. að hv. fjvn. hefur lagt til, að lækkun verði á framlagi til skógræktar. Ég tel ekki rétt að lækka framlag til skógræktar frá því, sem gert er ráð fyrir í fjárl., þó að þar sé veitt hærri upphæð en áður hefur verið. Skógræktin er þess eðlis, að með henni er leitazt við að græða landið að nýju og friða skóglendið, og ég veit, að skógræktinni veitir ekki af því fé, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., að veitt verði. Ég mæli því með, að brtt á þskj. 560. XXXVI. tölulið, frá fjórum hv. þm., um hækkun til skógræktar, verði samþ., og skal ég ekki fara fleiri orðum um það. Þá vil ég aðeins minnast á eitt atriði. sem um getur í nál. fjvn., og það er um framlög til endurbyggingarstyrkja. Það er eins og hv. þm. vita. að nú eru veittir endurbyggingarstyrkir samkv. l. frá 1937. Hin nýju l. um landnám og nýbyggðir gera ráð fyrir, að þetta falli niður, en í stað þess verði fáanleg hagkvæm lán, og er gert ráð fyrir, að á miðju þessu ári verði búið að ganga frá þessu. Nú telur nýbýlastjórn, að þurfi 600 þús. kr. til þessarar starfsemi, en í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir, að veittar séu 300 þús. kr. Það, sem ég vildi taka fram, áður en fjvn. gerir till. við 3. umr., er, að þessar 600 þús. kr., sem farið er fram á, að veittar séu, er sú lægsta upphæð, sem hægt er að veita. Ég legg því áherzlu á, að upp verði tekið 600 þús. kr. framlag til þessara hluta. Að láta þetta ógert er aðeins að svíkja sjálfan sig, því að ríkið þarf að greiða þetta hvort eð er. Nýbýlastjórn hefur þótt þessi áætlun of lág, en hún mun ekki gera hærri kröfur, en leggur áherzlu á, að 600 þús. kr. séu veittar nú, til að hægt sé að ljúka þessum málum á miðju þessu ári. eins og l. mæla fyrir. Þá er eitt atriði, sem ég sé ástæðu til að nefna. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir, að veittar séu 40 þús. kr. til búreikningaskrifstofu. Hv. fjvn. hefur lagt til, að þessi upphæð verði nú lækkuð niður í 20.000 kr. Ég sé ástæðu til að minnast á þetta, því að ef þetta verður samþ., er það sama og láta þessa starfsemi niður falla. Þetta hefur verið unnið fyrir lítið fé. Guðmundur Jónsson hefur fengið mjög lítið fyrir að sinna þessu, en gert var ráð fyrir, að með þessu ári fengi hann aðstoðarmann til að sinna þessari starfsemi, og ef styrkur þessi er færður niður í 20 þúsund. nægir það á engan hátt til þess, að hann geti fengið sér aðstoðarmann í þessu skyni. Ég hef veitt því athygli, að á þskj. 545 hefur verið borin fram till. um að veita til búreikningaskrifstofu 59.250 kr. Ég er ekki í neinum vafa um það, að það veitir ekki af því fé til að koma þessari starfsemi á góðan grundvöll, en það er hækkun frá því, sem er í frv. En ég tel það alveg fráleitt, ef Alþ. færi að lækka þá upphæð, sem er 40.000 kr. Þetta getur nú ekki munað ríkissjóðinn neinu á þessum fjárl.. en mundi lama þessa starfsemi, svo að ég teldi, að ef þetta verður samþ., verði hún sama og engin. Ég mun greiða atkv. með till. á þskj. 545, en mundi sætta mig við þá upphæð, sem er í fjárlagafrv. Ég hef nú minnzt á þær brtt., sem ég flyt hér með öðrum og þau önnur atriði, sem mér hefur þótt ástæða til að minnast á. Ég er að vísu meðflm. að einni till. enn, en hv. 1. flm. hefur mælt svo ákveðið fyrir henni, að þar hef ég engu við að bæta og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Á þskj. 560 flyt ég nokkrar brtt. við fjárlagafrv., flestar varðandi veitingu til vega á Snæfellsnesi. Svo er mál með vexti, að í fyrra voru veittar 350 þúsund kr. til vega í Snæfellsness- og Hnappadalssýslum. Ein veitingin, til Skógarstrandarvegar, var að vísu bæði til Snæfellsness- og Dalasýslu. Nú er þessi veiting 90 þús. kr. lægri, en í fyrra. Sé ég ekki, að það sé réttmætt, og vildi, að n. tæki það til athugunar. Ég vil benda á, að í fjárl. 1946 er veitingin á tveim stöðum, undir lI. A og II. B, en nú er hún töluvert lægri, en þar er ákveðið. Sá vegurinn, sem ég legg aðaláherzluna á, er Útnesvegur. Ég legg til, að til hans verði veittar 100 þús. kr., en í fyrra voru það 90 þús. Vegur þessi var fyrir alllöngu tekinn í þjóðvegatölu. Hann liggur út fyrir jökul og veitir m.a. bílvegasamband við Hellissand. Þessi vegur hefur þá kosti fram yfir aðra vegi, sem um er að ræða, veginn yfir Kerlingarskarð og Fróðárheiði, að hann liggur ekki um heiðar og er því snjóléttari. Á síðasta ári var hann kominn út að Arnarstapa og bílfært er út að Hellnum, þegar bezt er. Eftir till. frá vegamálastjóra áttu 90 þús. að nægja til, að vegurinn kæmist út að Hellnum, en nægði ekki þegar til kom, en því hefur verið lýst yfir, að vegurinn ætti að komast þangað, og eru það, ja, ég vil ekki segja brigðmæli, ef nú verður kippt að sér hendinni með hann. en a.m.k. mikil vonbrigði fyrir þorpið. Ég tel alveg sjálfsagt að halda þessum vegi áfram, enda er að því tvímælalaust hagnaður fyrir alla hlutaðeigendur. Nú er mikið rætt um landshöfn á Rifi, og er þá nauðsyn á að fá akfæran veg þangað, og er þessi lausn á þeim málum tvímælalaust bezt. Ég vil því mælast til þess, að hv. fjvn. taki þetta til alvarlegrar athugunar. Til Eyrarsveitarvegar legg ég til, að veittar verði 50 þús. Það er að rísa upp allmikill kaupstaður og mikil þörf á vegarbótum. Þá eru 25 þús. til Helgafellssveitarvegar, en það er vegurinn, sem liggur til Eyrarsveitar. Ég vil taka það fram, að þeir vegir, sem enn eru ekki komnir í þjóðvegatölu, eru á frv. um þjóðvegi, sem komið er til 3. umr. í Ed. og vænta má, að verði samþ. Á sama þskj. flyt ég till. nr. XLII. ásamt hv. 7. þm. Reykv., um styrk til byggingar fávitahælis. Það voru sett l. um fávitahæli árið 1936, og segir svo í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. sér um, jafnóðum og fé er veitt til þess á fjárlögum. að stofnuð séu“ - svo kemur upptalning á þeim stofnunum, sem um er að ræða. Nú eru liðin 11 ár, frá því l. þessi voru samþ., og eru þau ekki enn komin til framkvæmda. Öllum er ljóst, að svo búið má ekki standa, og þarf þetta úrbóta. Hefur það m.a. komið í ljós, þar sem einn hv. þm. hefur flutt frv. um, að lögskipað sé að hefjast handa. Ég tel nú ekki þörf nýrrar lagasetningar um þetta, nægilegt ef veitt er fé á fjárl. til starfseminnar. Ég vænti þess, að Alþ. sjái sóma sinn í því að standa ekki á móti þessari till. Ég hef þá gert grein fyrir þeim brtt., sem ég á, og skal ekki orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Ég flyt nokkrar brtt. við fjárlagafrv., á þskj. 560. Það eru allt till., sem snerta samgöngubætur í mínu kjördæmi, Austur-Húnavatnssýslu. Það er svo, eins og hv. alþm. er kunnugt, að eftir því sem fólki fækkar í sveitunum og framleiðsluhættir breytast, eru kröfurnar meiri og þarfirnar meiri um bættar samgöngur til að koma í veg fyrir, að blómlegar sveitir fari í auðn vegna samgönguerfiðleika. Ég skal þá fara nokkrum orðum um þessar till. mínar og ástæðurnar fyrir þeim. Það eru þá í fyrsta lagi tvær till., sem eru hvor annarri skyldar, en það er um að veita 20 þús. kr. til Vatnsdalsvegar og 100 þús. kr. til brúar á Vatnsdalsá. Svo stendur á þarna, sem og annars staðar í þessu héraði, að það, sem ýtir fast á eftir þessum samgöngubótum, er það, að nú eru að verða þáttaskipti í framleiðsluháttum þessa héraðs. Fjárpestirnar hafa nú höggvið svo stórt skarð í bústofn bænda, að til vandræða horfir, og er nú gert ráð fyrir, að til fjárskipta verði tekið á næstunni. Það hefur því verið stofnað til mjólkurframleiðslu og framleiðslunni veitt í það horf. En þessi breyting krefst þess, að samgöngurnar séu bættar, og þá fyrst og fremst, að brýr komi á Vatnsdalsá og Blöndu. Til Vatnsdalsvegar eða brúar á ána er ekkert fé veitt á fjárl., en brúin er aðaláhugamál þess byggðarlags, og þannig stendur á, að til þess að mjólkurflutningar úr þessari sveit séu framkvæmanlegir, þarf að vera hægt að flytja hana samtímis frá bæjum báðum megin árinnar, því að flytja hana sitt hvorum megin er lítt kleift kostnaðar vegna. Nú er verið að gera kostnaðaráætlun um þessa brú hjá vegamálastjóra. Ég veit ekki um niðurstöður þeirrar áætlunar, en ég fer ekki fram á meira en 100 þús., býst ekki við, að það þýði, en gera má ráð fyrir. að brúin verði dýr. Þá legg ég til, að framlagið til brúar á Blöndu verði hækkað úr 200 þús. upp í 500 þús. Áætlaður kostnaður við þessa brú og vegina að henni er 1.600 þús. Lagt er aðeins til, að nú verði veitt 200 þús., og þyrfti þá að biða óhæfilega langan tíma, ef ekki yrði veitt nema 200 þús. á ári. Um þessa brú er það að segja, að hún er mjög nauðsynleg vegna mjólkurflutninganna, sem mundu auðveldast að mjög miklum mun, þegar hún er komin. En hér kemur fleira til, en innanhéraðssamgöngur, því að þetta er á Norðurlandsbrautinni, og mundi sú leið styttast við það, að brúin kæmi, um fulla 30 km. Það er þó ekki aðalatriðið, heldur hitt, að þessi leið er miklu snjóléttari, en ytri leiðin. Þessi leið er nú, þegar Langidalur er alveg ófær, fær í bezta lagi. Það hefur kostað þúsundir og aftur þúsundir að ryðja brautina í Langadal, sem svo jafnóðum hefur fennt í aftur. Fyrir nokkrum árum kostaði það t.d. 9 þús. í janúar. Á þessa leið er að vísu ekki komin nema stutt reynsla, þar sem svo stutt er síðan vegurinn yfir Stóra Vatnsskarð var lagður, en t.d. í vetur var þessi leið fær, þó að Langidalur væri ófær, og hefði þá fremri leiðin verið farin, ef brú hefði verið á Blöndu. Var þannig reyndar farið að, að fólkið var keyrt að vestri bakka hennar og svo gekk það yfir, þar sem aðrir bilar tóku svo við því að austan. Í sambandi við þessa brú er framlag til Svínvetningabrautar. Fjvn. hafði það framlag ekki nema 60 þús. Ég fer fram á, að 20 þús. verði bætt við, en þyrfti að vera meira, því að það er vegurinn að brúnni. Þessar brýr eru það, sem ég legg mesta áherzlu á. Svo hef ég lagt til, að framlagið til Skagastrandarvegar verði hækkað um 30 þús. kr. Til Skagastrandar er nú varið miklu fé samkvæmt lögum til að koma þar upp betri atvinnuskilyrðum, og vantar þó á til að fullnægja lögunum, en ég geri ekki brtt. um það við þessa umr. En það er ekki hagsýni, þegar svona stendur á, að láta sig muna um 15 km vegarspotta. Þessi vegur er fær að sumrinu, þegar þurrt er um, en verður strax ófær og eitthvað blotnar, því að það eru niðurgrafnar melgötur. Þessi vegur er fljótgerður, því að allt er þetta ýtufært land. Skagastrandarvegur nær alla leið út að Kálfshamarsvík, og á þeirri leið vantar mjög tilfinnanlega viðgerð. Þá er í fjórða lagi brtt. um að veita 15 þús. til Norðurárdalsvegar, en það er vegurinn, sem er milli Skagafjarðar og Skagastrandar. Mér er svo frá skýrt, að fyrir svipaða upphæð mundi mega laga þennan veg svo mikið, að hann yrði vel fær yfir sumarið. Þessi vegur mundi stytta leiðina mjög mikið fyrir ferðafólk og flutninga, sem þyrftu að komast þessa leið milli Skagastrandar og Sauðárkróks, en sú leið er alltaf að verða fjölfarnari, og mun enn aukast, er síldarútgerðarmenn þurfa að komast milli Siglufjarðar og Skagastrandar, og fyrir þá hefur það mjög mikla þýðingu. að þessi vegur sé sæmilega fær. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessar brtt. Ég vænti þess, að þær séu ekki það stórvægilegar, að þær finni ekki náð hjá hæstv. stjórn og Alþ. Mér er það vel ljóst, að það eru mikil vandkvæði á því að skipta því fé, sem um er að ræða, svo að allir uni vel við. Þó vildi ég minnast á eitt atriði, sem skiptir okkur Norðlendinga miklu, og ég sé, að fjvn. er á allt annarri skoðun og ef til vill hæstv. ríkisstj., en ég er. Fjórtánda brtt. fjvn. er um, að veittar séu 250 þús. kr. til Hvalfjarðarferjuvegarins, en mér er nú ekki kunnugt um, að einn eyrir sé fyrir hendi til þessa. Mér er ekki kunnugt um, að Alþ. hafi samþ. fjárveitingu til bilferju á Hvalfjörð, sem kosta mun 11/2–2 millj. kr. Það er gefinn hlutur, að það verður að halda við Hvalfjarðarveginum og að leggja verður áherzlu á, að hann verði eins greiðfær og góður og kostur er á, en hann má nú teljast í það góðu ásigkomulagi, að ekki mun kosta mikið fé að halda honum við, og teldi ég betur farið að verja þessu fé, sem er ætlað til ferjuvegarins, í að gera Hvalfjarðarveginn vel færan, og það er allvafasöm ráðstöfun að verja svona miklu fé til ferjuvegar, en engu til Hvalfjarðarvegarins. Þó að ég flytji ekki brtt. við þetta, þá teldi ég þetta réttara, en að setja mikið fé í hæpið fyrirtæki. Að öðru leyti ræði ég ekki frekar né fleira um þetta, en vil undirstrika ummæli samstarfsmanna minna í nýbýlastjórn, að við fáum fjárveitingu, sem um getur í bréfi til hv. fjvn., en sú upphæð er ef til vill of lág, en við vitum ekki enn sem komið er, hve margir koma til að heyra undir nýju l. um nýbyggðir og landnám eða gömlu l. Það er ekki hægt að komast af með minna. Ég treysti svo, að hv. alþm. taki till. mínum vel og gefi þeim góða úrlausn.



Herra forseti. Ég ber hér fram tvær brtt., sem prentaðar eru á þskj. 560, og eru báðar þessar till. við 22. gr. frv., en það er heimildagreinin. Sú fyrri er um að heimila ríkisstj. að greiða allt að 7 þús. kr. til fyrirhleðslu í Staðará og allt að 12 þús. kr. til fyrirhleðslu í Einholtsvötnum, gegn greiðslu 1/3 kostnaðar annars staðar að. Svo háttar til um þetta, að Staðará fellur rétt við Kálfafellsá og svo horfir, að hún muni stórskemma engjar. Á síðustu fjárl., í heimildagreininni, var ákveðin fjárveiting til þessa verks, en af sérstökum ástæðum heima fyrir var ekki hægt að ljúka þessu verki þá, og er því farið fram á endurveitingu. Um hina fyrirhleðsluna er það að segja, að á fjárl. 1945 var í 16. gr. veitt nokkur upphæð til þess að byrja á þessu verki. en fyrirhleðslunni miðaði þá ekki svo, að beiðnin félli niður. Nú er unnið að þessum framkvæmdum, og ég tel, að 12 þús. kr. muni nægja til þess að ljúka þessu verki. Ég vænti nú, að lítið verði á þessar beiðnir sem sjálfsagðan hlut, þar sem Alþ. hefur áður samþykkt byrjunarfjárveitingu til þessa verks. Síðari till. mín er, að Jóhanni Albertssyni hafnsögumanni á Hornafirði verði greiddar 5 þús. kr. vegna kostnaðar við að endurbæta hafnsögubát. Höfnin í Hornafirði er oft mjög víðsjál, en um mörg ár hefur tekizt vonum betur að afgreiða skip þar, og má það þakka hafnsögumanninum, sem hefur sýnt bæði dugnað og varúð, svo að aldrei hefur slys af orðið. Svo háttar, að hafnsögumaðurinn á þennan bát sjálfur, sem hann notar. Á fyrra ári kom svo það slys fyrir, er verið var að afgreiða e/s Hrímfaxa, að hafnsögubáturinn losnaði og rak upp í fjöru og brotnaði mjög, og varð að gera við bátinn, og eigandi hans greiddi allan viðgerðarkostnaðinn úr eigin vasa. Það hefur síðar verið farið fram á, að ríkið greiddi nokkurn hluta þessa viðgerðarkostnaðar, vegna þess að verið var að vinna skyldustarf í þágu ríkisins, og flyt ég því hér brtt. um að heimila ríkisstj. að greiða þetta. Þótt ég mæli með þessum till., þá vil ég gjarnan taka þær aftur til 3. umr. og gefa hv. fjvn. tóm til að íhuga þær, og leyfi ég mér að vænta, að ég mæti skilningi hennar í þessu máli, sem hér er um að ræða. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta, en ég vænti, að þessar brtt. nái samþykki.



Herra forseti. Á þskj. 360 flyt ég nokkrar brtt., ýmist einn eða með öðrum þm. Fyrst er brtt. við 12. gr. frv., nýr liður til byggingar fávitahælis, sem ég flyt með hv. 8. þm. Reykv. Á þessu sama þskj. hefur komið fram önnur till., varðandi þetta efni. Er ég á dögunum flutti breytingar við gildandi lög um fávitahæli, þá gat ég þess, að ég mundi flytja till. þessa, og hafði þá ekki grun um, að annar þm. mundi flytja till. um sama efni. Hitt er viðurkennt mál, að nauðsyn er á að veita fé í þessu efni, og mun ekki af veita 1 milljón króna. Hitt er mest um vert, að hafizt sé handa um byggingu hælisins, og er hæstv. Alþ. þegar búið að viðurkenna þetta, og er slík viðurkenning er fengin, þá verður ekki staðar numið. Hv. flm. till. um 1/2 millj. til þess sagði það vera í lögum. Ég viðurkenni, að til þess að veita fé til framkvæmda þarf ekki breyt. á lögum, en annars eru í lögunum ýmis ákvæði, sem eru alls óþörf í l. sem þessum, og önnur ákvæði, er mættu standa til bóta. Ég vona og ég veit, að þetta mál fær einhverja lausn á þessu þingi, og til þess þarf að veita 1 milljón kr., en ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta nú. Í öðru lagi flyt ég brtt. við 13. gr. A. II, a., um Eskifjarðarveg á milli Eskifjarðar og Reyðarfjarðar, en sú vegalengd er 15 km. Þetta er ein hin fjölfarnasta leið á Austurlandi, en þessi vegur er einn þeirra, sem hlaðinn er upp á stuttum köflum, og er mikil nauðsyn á að gera þennan veg góðan. Þá er á sama þskj. brtt. við 16. gr., að til raforkumála verði veittar 3 milljónir króna. Ég hef átt tal við rafmagnseftirlit ríkisins og fengið þar upplýsingar varðandi þessi mál, sem lagðar hafa verið fyrir fjvn. Eftirlitið áætlar 6 milljónir kr. til þeirra framkvæmda, sem fyrirhugaðar eru, en þar dragast frá kr. 1.800.000,00, sem búið er að kaupa efni fyrir, en samt vantar 4.200000,00. Rafveitur þær, sem áætlaðar eru, eru allar úti um land, t.d. frá Akureyri til Dalvíkur, frá Sogi til Þykkvabæjar, frá Sogi að 24 býlum við Selfoss, Hveragerði og Reykjahverfi. Enn fremur frá Sauðárkróki til Varmahlíðar og til Aðaldals og Reykjahverfis í Suður-Þingeyjarsýslu. Samkvæmt þessu fá 327 býli rafmagn, sem 3.510 menn verða aðnjótandi. Línan er samtals 243 km og stofnkostnaður áætlaður 10 millj. kr. og af því á rafmagnseftirlitið að styrkja 8 millj., en ríkið veitir 6 millj. kr. Ég, hv. þm. Siglf. og 2. þm. Reykv. töldum, að þessar framkvæmdir mundu stöðvast, ef kippt væri að sér hendi með fjárveitingu, og flytjum við því þessa brtt. Þá flyt ég brtt. við 13. gr. A. III, sem er nýr liður, um brýr á Geitdalsá og Múlaá í Skriðdal, sem munu kosta um 180 þús. kr. Þetta eru einhver mannskæðustu vatnsföll á Austurlandi, en oft hefur verið talað um að brúa Grímsá, en hún myndar þessar tvær ár. Nú er talið réttara að brúa árnar hvora fyrir sig. Á milli ánna eru nokkur býli og þar á meðal kirkjustaður. Vona ég, að alþm. athugi þetta og veiti því góðan skilning. Þá er brtt. við 20. gr., nýr liður, er verður c, um flugskýli og dráttarbraut á Eskifirði. Ég mun taka till. aftur til 3. umr., en vil benda á það, að Eskifjörður hefur farið varhluta af flugsamgöngum enn sem komið er. Flugvélar koma á Reyðarfjörð, sem hefur helmingi færri íbúa, en Eskifjörður, en það kostar fólk að ferðast á milli þessara staða, ef komast á í samband við flugleiðir. Ég tel því nauðsyn á, að flughöfn verði byggð á Eskifirði, því að núverandi ástand er mjög óviðunandi fyrir íbúa Eskifjarðar. Þetta eru nú brtt. þær, sem ég flyt við frv. Ég vil svo leyfa mér að drepa aðeins á nokkrar brtt., sem liggja fyrir og ég tel sérstaka ástæðu til að láta í ljós álit mitt um. Og er þá í fyrsta lagi till. við 14. gr., um fjárveitingu til rannsókna á þroskastigi barna. Hv. fjvn. hefur að vísu hækkað aftur dálítið þennan lið frá því, sem upphaflega var gert ráð fyrir, um 10 þús. kr. til annarra útgjalda, en því miður ekki séð sér fært að taka upp þá fjárveitingu, sem sá maður, sem nú vinnur einn að þessum málum sem stendur, hefur talið, að þyrfti óhjákvæmilega að veita til þess að þetta starf gæti komið að tilætluðum notum. En á þskj. 545 hafa hv. 6. landsk. og hv. 8. landsk. flutt brtt. í samræmi við það, sem farið er hér fram á, að veitt verði til þessa, eða svo að segja, þar sem þeir leggja til, að varið sé allt að 81.400 kr. í þessum tilgangi í staðinn fyrir 40 þús. kr. Það, sem hv. fjvn. virðist ekki hafa tekið tillít til, að þyrfti, eru laun aðstoðarmanns, sem dr. Matthías Jónasson telur nauðsynlegt að fá til þess að vinna þessi störf. Annar liður er, sem hv. fjvn. virðist ekki hafa tekið tillit til, sem í raun og veru breytir engu, en það er að færa saman laun dr. Matthíasar Jónassonar, sem nú eru greidd alveg í tvennu lagi, 7500,00 kr. í öðru og 2500,00 kr. í hinu, 10 þús. kr. alls Það breytir að sjálfsögðu engu fyrir fjárl., hvort þetta er greitt í einu eða tvennu lagi, en aðalatriðið er, að hv. fjvn. virðist ekki hafa séð sér fært að fallast á þá hækkun, að ráðinn yrði fastur aðstoðarmaður við þetta starf. Ég vil benda á, að til þess að þetta starf geti komið að notum, er óhjákvæmilegt að geta haft a.m.k. einn mann auk dr. Matthíasar við það. Hér er um brautryðjandastarf að ræða og þess vegna ákaflega mikið að gera. En þessi starfsemi er talin orðin óhjákvæmilegur liður í öllum skólamálum nágranna vorra og verður það áreiðanlega hér líka, og er þegar orðinn viðurkenndur, þó að hann sé ekki enn kominn í fast horf. Ég vil þess vegna mæla með þessari hækkun, sem lögð er til á þskj. 545. Þá er hér annað, sem hv. fjvn. hefur fært hér á annan veg og mig furðar mjög á og ég get ekki stillt mig um að láta í ljós, að ég mun greiða atkv. á móti. Það er niðurfelling tillags til vísindamanna og fræðimanna. Mig furðar stórlega á, að á þeim tímum, sem hv. Alþ. er a.m.k. nýbúið að samþykkja mjög merkileg, almenn fræðslul., um menntun kennara, og er sem óðast að samþykkja l. í okkar menningarmálum, sem áreiðanlega standa jafnfætis því fremsta, sem til er hjá mörgum öðrum menningarþjóðum, þá skuli nokkrum manni detta í hug að fella niður þess háttar styrk til manna, sem viðurkenndir eru fyrir löngu fyrir ágæt vísinda- og fræðimannastörf í þágu þjóðarinnar. Allt eru þetta smávægilegir styrkir og í raun og veru ekki annað, en viðurkenning til þeirra manna fyrir ágæt störf, sem þeir hafa unnið í hjáverkum og eru alls góðs maklegir fyrir. Ég hef ekki nöfn þeirra manna allra, en margir eru þeir landskunnir fyrir fræðimennsku og ritstörf. Ég nefni aðeins nokkur nöfn: Ásgeir Hjartarson sagnfræðingur. Einar Guðmundsson þjóðsagnaritari, Gils Guðmundsson, Guðni Jónsson, Jón Thorarensen, Kristleifur Þorsteinsson, Skúli Þórðarson, Þorsteinn Þ. Þorsteinsson. Þetta eru aðeins nokkur nöfn þeirra manna, sem nú á að svipta þessum styrkjum, sem þeir hafa notið í nokkur ár fyrir góð fræðimannsstörf. Ég vil leyfa mér að vona, að þetta sé ekki endanlegur úrskurður hv. fjvn., heldur taki hún þetta til athugunar til 3. umr. og þetta verði leiðrétt. Að lokum vil ég aðeins nefna eina brtt., sem ég hlýt að greiða atkv. á móti, sem er breyting við 17. gr., um kostnað við barnaverndarráð. Þar er lagt til, að sá kostnaður verði lækkaður um helming, eða úr 40 þús. kr. í 20 þús. kr. Ég hef fengið þær upplýsingar, að kostnaður s.l. ár hafi orðið 37 þús. kr. og þó sé þar ekki innifalið helmingur launa fulltrúa, sem greidd eru að hálfu af ríki og að hálfu af Reykjavíkurbæ. Nú liggur í augum uppi, að störf þessara manna, sem þarna vinna, verða ekki dregin saman og er ekki hægt að draga saman á árinu. Hér er því í raun og veru ekki um annað að ræða, en að viðurkenna staðreyndir. Kostnaðurinn liggur fyrir eins og hann verður áreiðanlega, í það minnsta ef dýrtíðin lækkar ekki á árinu, sem því miður er víst vonlaust um. Og er því ekki um annað að gera, en að viðurkenna þessar staðreyndir og gera ráð fyrir því fé, sem hv. Alþ. má vita, að óhjákvæmilega verður að verja til þessara mála. Þess vegna vænti ég þess, að þetta verði leiðrétt og brtt. verði felld.



Herra forseti. Ég kem til með að eiga hér eina brtt. við fjárlagafrv., sem er að vísu ekki komin fram enn. Ég tók þann hátt upp að gera fyrir henni grg., sem sjaldan hefur áður verið gert hér á hv. Alþ. um brtt. við fjárlagafrv. og hæstv. forseti úrskurðaði. að heldur skyldi ekki gera nú, og er hún því ekki prentuð. En því segi ég frá þessu, að þegar maður talar um brtt. við fjárlagafrv., þá talar maður venjulega yfir svo að segja öllum stólum mannlausum. Og þess vegna held ég, að það sé til athugunar, hvort ekki eigi að hætta umr. um brtt. við fjárlagafrv. og láta koma grg. með brtt. Það hefur verið síðustu árin svo, að innan við 10 þm. hafa verið í d., þegar þm. hafa verið að tala fyrir sínum brtt. við fjárlagafrv., og fáir, sem vita almennileg skil á þeim brtt., sem fyrir liggja, aðrir en flm. Ég veit, að það er óvenjulegt að prenta grg. með brtt., og þess vegna er ekkert um það að segja, þó að hæstv. forseti vildi ekki láta prenta hana. Þó hefur þetta komið fyrir áður, svo að ég er beittur nokkurri hlutdrægni með því að neita að láta prenta hana. En ég held, að það sé rétt að athuga, hvort það sé ekki rétt, ef menn vilja fá upplýsingar um brtt. og enn fremur ef menn vilja láta upplýsingar koma fram, hvort það sé ekki einmitt eina ráðið að láta koma grg. með þeim. Þessi brtt. mín er mjög lítilvæg og ég hefði verið búinn að koma henni á framfæri fyrir löngu, ef ég hefði vitað, hvernig ástatt var, en það vissi ég ekki fyrr en í dag. Vegurinn frá Grímsá um Skóga og Fljótsdal á Upphéraðsveg heitir Skóga- og Fljótsdalsvegur. Neðri hluti hans allt að Hallormsstað er kenndur við Skógana, en efri hluti hans við Fljótsdalinn. Sú fjárveiting, sem nefnd er í till. hv. fjvn., 10 þús. kr., er ætluð til að endurnýja vegarpart í Skógunum, og er þess líka full þörf. Það má heita, að vegur þessi endi á Hallormsstað, þó að hann sé fær fram í Atlavík, en þar fyrir framan eða við þann hluta hans, sem kallast Fljótsdalsvegur, hefur ekkert verið gert af ríkissjóði. Þarna fyrir framan eru þrír bæir, Buðlungsvellir, nýbýli, sem sonur skógarvarðarins er að byggja, og Hrafnkelsstaðir, sem er þeirra fremstur, og þar mun vera nú fjármesti bóndi landsins og er þar 20–30 manns í heimill. Þessir bændur hafa því ekki veg heim til sin, og er því mjög erfitt með aðdrætti til heimilanna. Annaðhvort verður að flytja allt á hestum þangað eða flytja upp hinum megin fljótsins og svo ferja yfir. Bóndinn á Hrafnkelsstöðum hefur tjáð mér, að hann hafi farið að reyna að gera þennan veg bilfæran og hafi lagt í það frá sér 52 dagsverk, þannig að í fyrra haust komust eftir honum tveir bílar heim til hans. Má segja, að hann hafi hlaupið þar undir bagga með ríkisvaldinu og gert veginn slarkfæran. Nú er mér sagt í bréfi frá bóndanum á Hrafnkelsstöðum, í öðru lagi bústjóranum á Hallormsstað og í þriðja lagi frá bilstjóranum, sem ók þennan veg, að með 5.000–6.000 kr. megi gera við þennan veg, svo að hann verði slarkfær. Ég fer þess vegna fram á, að í staðinn fyrir, að nú stendur í brtt. n. við 13. gr., 69. tölulið, Skógavegur, þá breytist hann þannig lagað, að í staðinn fyrir „Skógavegur“ komi: Skóga- og Fljótsdalsvegur, og upphæðin verði 16 þús. kr. í staðinn fyrir 10 þús. kr. Þetta er brtt. mín, og hún er ekki stórvægileg, hún er eins lítil og hægt er að hugsa sér að komast af með í það minnsta til þess að gera veginn slarkfæran um hásumarið. Það er ekki verið að tala um hér að fá upphlaðna vegi, heldur aðeins að laga veginn, svo að hann verði sæmilega fær. Þess má líka geta, að þessi vegur yrði ekki aðeins fyrir þessa þrjá bæi, sem ég hef nefnt, því að auk þess opnaðist með þessum vegi leið í Fljótsdalinn sunnanverðan, en þar sjá margir hina mestu náttúrufegurð, og þangað langar ferðafólk og sumargesti. sem dvelja á Hallormsstað, því að þeir sem fara um veginn þarna, sjá nýtt upplit á Fljótsdalnum, en þeim er ófær sú leið eins og nú er til þess að komast upp þar. Þá yrði þessi vegur líka fyrir þá mörgu ferðamenn, sem eru í ýmiss konar erindum um landið, sumir sér til skemmtunar, sem mundu hafa mikla ánægju af því, ef þessi vegarspotti kæmi. svo að þeir gætu komizt upp Fljótsdalinn þarna megin frá. Ég vil gefa hv. fjvn. tækifæri til þess að athuga þessa brtt. mína, og ég treysti henni til þess að taka henni með velvilja. Hún er ekki svo há, að hún breyti í raun og veru neinu, og hún er svo sanngjörn og svo í hóf stillt, að ég hef ekki trú á öðru en að hún mæti velvilja, og þess vegna vil ég óska, að hún komi ekki til afgreiðslu við þessa umr., heldur vil ég geyma hana til 3. umr., til þess að hv. fjvn. fái tækifæri til þess að athuga hana. Þá eru nokkrar upplýsingar, sem mig langaði til þess að fá hjá hv. fjvn. um ýmis atriði viðvíkjandi bæði fjárl. og eins hennar brtt. Það er sérstaklega ein brtt., sem mig langar til að fá upplýsingar um. Hún er á 1. síðu á þskj. 542, 14. töluliður 3, sem er Hvalfjarðarferjuvegur. Nú er þetta alveg nýr vegur. Hann er ekki ríkisvegur, ekki sýsluvegur, ekki hreppsvegur. Ég veit ekki til, að hv. Alþ. hafi tekið hann upp í neina þessa vegi. Það, sem mig langar til að fá upplýsingar um, er, hvenær sú ákvörðun hefur verið tekin að taka þennan veg í fjárl. og hvort það sé yfirlýstur vilji Alþ. að hætta að fara inn fyrir Hvalfjörðinn, hætta bílferðum milli Reykjavíkur og Akraness, en fara í þess stað að koma á bílferju og slá því föstu, að þarna eigi framtíðarleiðin að liggja norður. Ég veit ekki til, að það sé búið af hálfu Alþ. að taka neina ákvörðun um þetta, og ég hygg, að það gæti varla hafa farið fram hjá mér, ef Alþ. hefði gert það. Og um það langar mig til að fá upplýsingar. Þó að ég hafi áður á undanförnum þingum fundið að því og enga áheyrn fengið, þegar verið er að leika sér að því að fela í fjárl. ýmsa liði, svo að ómögulegt er að vita, hvað er átt við, þá langar mig til þess að gera það enn. Ég fann að því á sínum tíma, að fjárveiting til ferjuhalds var höfð í einu lagi, og enn hefur hv. fjvn. ekki séð ástæðu til að breyta þeirri venju neitt. Þetta er að vísu smáupphæð, en það er ekkert talað um það, hver eigi að fá hana eða á milli hverra hún eigi að skiptast. Í minni sýslu eru fjórar ár, sem þarf að ferja yfir. Eru þær þarna með eða eru þær ekki með? Eða er þessi styrkur til þess að styrkja bát, sem hafður er til þess að skjögta á yfir Skorradalsvatn og enginn þarf á að halda og engum er gagn að? Ég veit ekki, til hvers þarf að vera að fela þetta. Á að verja þessu fé til ferjuhalds yfir ófærar ár, sem þarf að sundleggja yfir? Ég spurði að þessu fyrir þremur árum, vegna þess að gera þurfti við kláfferju á Jökuldal. Ég fékk þá þær upplýsingar, að til viðgerðar þeim yrði fé af þessum lið varið, og ég sætti mig við það. Hreppsnefndin þar fékk ekki tilkynningu um það frá vegamálastjóra, og Alþ. sundurliðaði upphæðina ekki. Enginn hreyfði því hönd né fót til aðgerða ferjum. Það var fyrst gert, þegar maður hafði dottið úr einum kláfnum og var nærri drukknaður. Þá fyrst var það tilkynnt, að ætlað væri fé til þess að styrkja þessa ferju. Ég held, að það hefði verið eins gott að fá þetta sundurliðað á fjárl., svo að menn hefðu getað gert við ferjuna, áður en hún fór svona. Þetta er eitt sýnishornið. sem nægir til þess að sýna, hve bagalegt það er að fela þetta svona á fjárl., svo að ómögulegt er að vita, hverjir eigi að fá þetta fé og hverjir ekki. Þá langar mig til þess að vita, hvert það fé fer, sem ætlað er til ræktunarvega. Það er ósundurliðað. Þetta er 43.500 kr. í fjárlagafrv. Ég veit ekki, hvert það er ætlað. Það hefur víst að mestu farið til Vestmannaeyja og ef til vill fleiri eyja, en ekki annað, að ég hygg. Þá er einnig í 13. gr. frv. styrkur til þess að halda uppi byggð og gistingu handa ferðamönnum. Ef ég man rétt, var þessi styrkur í fyrra 111 þús. kr., en nú - er hann hækkaður um 100 þús. kr. eða því sem næst. Hvaða nýir gististaðir eru það, sem ríkið þarf að styrkja svona til þess að geta tekið á móti ferðamönnum? Ég hélt satt að segja, að það væri selt það dýrt yfirleitt á gististöðum, að ekki þyrfti að styrkja þá sérstaklega til þess að taka á móti ferðamönnum. Hvers vegna er þetta ekki sundurliðað, ef þarna er t.d. átt við Fornahvamm? Þá er ástæða til þess að geta þess aðeins, að í fyrra voru veittir styrkir til gistihúss í Múlakoti og á Stokkseyri. og voru þeir veittir í eitt skipti fyrir öll og teknir upp sem sérstakir liðir í fjárl. Nú er þessu öllu slengt saman, svo að ómögulegt er að vita, hvert styrkir þessir fara eða til hvers. Þetta langar mig til að fá upplýsingar um. Og ég vildi mega vona, að hv. fjvn. sæi sér fært að sundurliða þetta til þess að menn, sem eiga að fá styrk, geti gengið eftir honum og slík atvik verði ekki látin endurtaka sig eins og átti sér t.d. stað á Jökuldal. Þá er hér á 16. gr., 24. tölulið, styrkur handa einstökum mönnum til þess að stunda dýralækningar, gegn tvöföldu framlagi annars staðar frá. Ég hef tekið á móti svona styrkjum fyrir tvo menn áður árlega, og það hefur venjulega ekki verið hægt að fá þá greidda fyrr en seint á árinu. Þegar ég hef talað um þetta í stjórnarráðinu og komið með vottorð um, að þessir menn eigi að fá styrk, þá hefur því venjulega verið svarað á þann veg, að þeir ættu eftir að fá lista yfir þessa menn frá fjvn. Og svo hefur sá listi komið seint og síðar meir, og þá loksins hafa þessir menn getað fengið styrkinn. Ég sé ekki ástæðu til þess að fela þetta svona eins og gert er. Þó að það kostaði kannske 5–6 fleiri línur að láta það koma fram, hverjir eigi að fá þennan styrk, þá held ég. að það yrði ekki svo mikil útgjöld eða pappírseyðsla fyrir hv. Alþ., að það munaði neinu. Mig langar til þess að fá að vita, hvaða menn er hér um að ræða, því að engin ástæða er til þess að vera að pukra með það. Og þó að hægt sé á endanum að grafa það upp, hvaða menn eigi að fá styrkinn, þá er það að öllu leyti þægilegra, að vita það strax. Mig langar að síðustu að spyrja hv. fjvn., hvort hún vildi ekki taka upp fyrir 3. umr. þessa sundurliðun. Ef ég vissi, að hún mundi gera það, mundi ég ekki hugsa um það, en annars mundi ég koma með þann lið fyrir 3. umr. Sömuleiðis langar mig til þess, að hún athugi, hvort haldið verður áfram þeirri venju, sem skapazt hefur við húsmæðraskólann á Hallormsstað, að verja dálitlu fé til vefnaðarkennslu þar. Hann er sá húsmæðraskólinn, sem langbezta aðstöðu hefur til þess að kenna vefnað og hefur þess vegna fengið 5.000 kr. til þess að kenna húsmæðrakennaraefnum vefnað. Þetta hefur ekki verið tekið upp nú, og ég hef ekki séð það frá hv. fjvn. Ég vildi óska þess, að hv. n. athugaði þetta fyrir 3. umr., hvort hún sæi sér ekki fært að taka þetta upp aftur. Þetta hefur mælzt vel fyrir hjá þeim, sem notið hafa, og ég sé ekki ástæðu til þess að leggja þetta niður.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða almennt um þetta fjárlagafrv. nú. Ástæðan til þess er annars vegar, að yfir fáum er að tala, eins og stundum vill verða við þessa umr., sem ekki ætti að vera sú ómerkilegasta hér á Alþ., og hins vegar býst ég ekki við, að það sé tímabært að ræða um þá fjármálastefnu, sem kemur fram í þessu frv., eða öllu heldur að ræða um þetta frv. sem afleiðingu af þeirri fjármálastefnu, sem fylgt hefur verið. Ég geri ráð fyrir, að íslenzka lýðveldið kunni að þola í ár svona fjárl., en það mun sýna sig, að það mun vera meira en vafasamt, að það þoll önnur slík fjárl. af þessu tagi. Ég álít, að það muni vera miklu fleiri þm., er vita þetta, heldur en þeir, er ræða um þetta eða sjá ástæðu til að skrifa um málið hér eða annars staðar. Það vill oft verða svo, þegar um mikinn vanda er að ræða, að mönnum hrýs hugur við að horfast í augu við staðreyndirnar. En um þetta ætla ég ekki að ræða. Hins vegar er það, að meðan því fer fram, sem farið hefur undanfarið, og meðan samin eru fjárl. lík og þau, sem hér liggja fyrir, þá er það verulegt atriði, hvernig þeim peningum er skipt, sem ríkissjóður lætur af hendi rakna til ýmissa framkvæmda. Ég hef þess vegna komið fram með brtt. við frv., eins og það nú liggur fyrir frá fjvn. Ég tel, að þessi skipting sé á engan hátt réttlát, því að hvernig sem þessi fjárl. eru að öðru leyti, þá verðum við að gera þá kröfu, að þessum fjármunum ríkisins sé þannig skipt, að viðunandi sé eða a.m.k. sæmandi. Ég skal reyna að vera fáorður um þessar brtt. mínar, er ég geri grein fyrir réttmæti þeirra, þótt þær séu að vísu nokkuð margar. Brtt. þessar eru nær allar varðandi mitt kjördæmi. Ég á hér fyrst brtt. undir tölulið VIII á þskj. 560. Geri ég þar till. um, að lagt verði til Selstrandarvegar 25 þús. kr. Ástæðan til þess, að ég fer fram á þetta, er sú, að íbúar Kaldrananess, en þar er risið upp allstórt þorp, sækja heyskap sinn áleiðis til bæjanna á Selströnd. Ég hef lagt fram fleiri rök varðandi veg þennan og lagt þau fyrir hv. fjvn. En íbúum þessa þorps er lífsnauðsyn að fá veginn. Þeir geta ekki flutt áburð á tún sín eða heyið af blettunum. Í Kaldrananesi eru miklar fiskveiðar. Þar fellur því til mikill fiskúrgangur, sem hægt væri að bera á túnin, ef vegur væri fyrir hendi á þessari leið. En nú er fiskúrganginum fleygt og útlendur áburður keyptur og borinn á túnin, en hann er bæði dýr og erfitt að ná í hann. Þessi vegur er í þjóðvegatölu, svo að lágmarkskrafa væri, að hægt sé að komast um hann með hest og kerru, en svo er ekki. Væri ekki ósanngjarnt, að vegurinn væri þannig úr garði gerður milli Drangsness og Kaldrananess, að slíkt væri hægt. Það er áætlað. að 25 þús. kr. nægi til að gera þennan veg þolanlegan. Vænti ég þess, að hv. þm., sem hlusta á mál mitt, sjái, að þessi brtt. er ekki fram borin að ósekju. Þá er það 2. liður sömu brtt. Ég hef gert grein fyrir því í bréfi til hv. fjvn., að það er mikil nauðsyn að gera við þennan veg, en það er Reykjarfjarðarvegur, sem brtt. fjallar um. Þetta er einnig þjóðvegur. Ég hef fært á það fullar sönnur í bréfi til hv. fjvn., sem er undirskrifað af hverjum manni, sem býr á þessu svæði, að það kemur þráfaldlega fyrir, að þessi þjóðvegur verði ófær. Og hann er það alltaf langt fram á sumar. Á s.l. þingi var felld frá mér brtt., sem ég bar fram varðandi fjárveitingu til þessa vegarspotta, þrátt fyrir þessar skýringar mínar. Þá er það brtt. varðandi 33. lið. Hér er það framlag til Bitruvegar, að fyrir „200 þús.“ komi: 300 þús. Eins og hv. þm. er kunnugt, er verið að gera breyt. á vegakerfi Strandasýslu. Þjóðvegurinn. sem liggur úr Dölum og yfir Steinadalsheiði, hefur verið aðalvegurinn inn í sýsluna. En eftir að Bitruvegurinn hefur verið gerður, verður svo ekki lengur, heldur er ætlunin, að aðalvegurinn komi frá Norðurlandsbrautinni úr Bæjarhreppnum og liggi út eftir sýslunni. Ástæðan til þessarar breyt. er sú, að vegurinn yfir Steinadalsheiði er svo snjóþungur. að hann er sjaldan fær fyrir bifreiðar nema 3 mán. á árinu. Í fyrstu snjóum á haustin verður hann ófær fyrir bifreiðar. Vegurinn yfir Steinadalsheiði er ruddur, og er þar mikið um skorninga. Það gefur auga leið, að hann helzt skamma stund fær, þar sem heiðin er hin mesta snjóakista, en þeim, sem lögðu veginn í upphafi, var ekki kunnugt um það. Sem dæmi þetta varðandi skal ég nefna það, að í vor, er áliðið var orðið og í góðviðri. fórum við frambjóðendurnir norður á Strandir til að halda framboðsfundi. Við ætluðum allir í bifreiðum yfir heiðina. Á heiðinni vorum við í 14 tíma og urðum þá að snúa við og safna að okkur mörgum mönnum til að moka snjó af veginum fyrir miklar fjárhæðir, til þess að við kæmumst yfir heiðina og inn í sýsluna til að halda fundi. Steinadalsheiðin hefur með öðrum orðum reynzt öðruvísi, en búizt var við, og þess vegna er verið að gera átak til að leggja veginn beint norður eftir sýslunni. Nú vantar aðeins herzlumuninn til þess að ljúka við veginn yfir Bitruháls milli Bitrufjarðar og Kollafjarðar. Þess vegna verður þetta ekki skiljanlegt, nema menn geri sér ljóst, að það er verið að gera breytingu á vegakerfinu í sýslunni í heild með þessu móti. Menn verða að gera sér ljóst, að það þarf miklu meira fjárframlag í þessa sýslu í 2–3 ár, á meðan verið er að gera þetta átak. Hins vegar er ekki hægt að ásaka neinn fyrir það. að vegurinn skyldi vera lagður yfir Steinadalsheiði. Það er langt síðan það var gert. Það er augljóst mál, að með því vegasambandi, sem sýslan ræður nú yfir, hvað snertir veginn yfir Steinadalsheiði, þá er hún í raun og veru vegasambandslaus. Með miklum dugnaði var unnið að þessu á síðasta sumri. 200 þús. kr. fjárveiting til vegarins er ófullnægjandi til að ljúka þessu verki. Ég get trúað því, að með 300 þús. kr. yrði komizt langt með að ljúka við þetta. Það er nauðsyn mikil fyrir sýsluna, að þessum vegarkafla verði lokið, þar sem það vegasamband er í raun og veru fyrsta vegasambandið inn í sýsluna úr öðrum landshlutum. En vegna snjóþyngslanna á Steinadalsheiðinni er vegasambandið algerlega ófullnægjandi. 4. brtt. er einnig undir tölulið VIII. Hún er um það, að framlag til Bæjarhreppsvegar hækki úr 20 þús. kr. upp í 50 þús. Ástæðan til þess, að ég ber fram þessa brtt.. er sú, að út Bæjarhreppinn liggur einmitt vegurinn, sem á að verða aðalvegasambandið inn í Strandasýslu, meðfram sjónum. Hann liggur þannig eftir fjörunni, að þegar stórstreymt er, flæðir yfir veginn á verulegum kafla. Þarna er erfitt að komast með bifreiðar, nema með því móti að biða eftir sjávarföllum. Afleiðing þessa er, að í fyrstu snjóum og frostum myndast þarna klakahröngl, sem gerir veginn ófæran. Þess vegna er gert ráð fyrir af vegamálastjóra að færa veginn upp á mela, sem eru rétt fyrir ofan. Við þá lagfæringu mundi vegurinn þarna verða fær í samræmi við það, sem hann yfirleitt er á leiðinni norður eftir sýslunni. Það má gera ráð fyrir, að þegar vegasambandið kemur yfir Bitru- og Stikluháls, þá verði bilfært langt fram eftir á haustin og allsnemma á vorin. En ef svo á að verða, verður að gera við þennan kafla. Í fyrra var lagt í þennan veg 20 þús., en sú fjárhæð var geymd, vegna þess að þarna hagar vel til að nota jarðýtu og gera með því verkið miklu ódýrara. Var því ákveðið að bíða með verkið, þar til fjárveiting ársins 1947 kæmi, og vinna það þá í einu lagi. Þar sem þarna er jarðýtuland, er það nokkurn veginn vist, að vinna má verkið fyrir 70 þús. kr. Þegar þessu verki er lokið og bú:ð er að leggja veginn yfir Bitruháls, þá er komið bilvegasamband alla leið norður að Staðará og Selá í Steingrímsfirði. Ætla ég svo ekki að fara fleiri orðum um þetta. En hér liggur einnig fyrir brtt. undir XIV. Hún er viðkomandi Selá í Steingrímsfirði. um, að framlagið hækki úr 75 þús. kr. upp á 150 þús. Ef þessar vegabætur yrðu gerðar, sem ég hef minnzt á á undan, þá eru tvær ár, Selá og Staðará, sem eru farartálmar, svo að bilfært yrði norður í Bjarnarfjörð og norður að Kaldrananesi. Selá er þó versti farartálminn. Hún er stórt og hættulegt vatnsfall og sker Strandasýslu sundur í miðju. Þetta hefur hvað eftir annað verið fellt fyrir mér, þótt ég hafi gert grein fyrir nauðsyn málsins bæði fyrir hv. fjvn. og vegamálastjóra. Þessi á er ófær bæði vor og haust. Hvað eftir annað hefur það komið fyrir, að bændur hafa orðið að ferja fjárrekstra yfir Steingrímsfjörð, vegna þess að þeir hafa ekki komizt yfir ána. Eftir að farið var að byggja brýr aftur, hefur Alþ. hvað eftir annað fellt að byggja þessa brú. Fjvn. leggur til, að helmingur fjárveitingarinnar skuli lagður fram nú á árinu 1947. Ég fullyrði hins vegar það, að miðað við þær brúargerðir, sem gerðar hafa verið í Strandasýslu. og með tilliti til þess, að þetta hefur verið fellt, og ef tekið er tillit til þeirrar nauðsynjar. sem hér er fyrir hendi, að þá á engin brúargerð á öllu landinu meiri rétt á sér, og mæli ég þetta af nokkrum kunnugleika. Það má kannske vera, að segja megi um einstaka brúargerðir, að þær eigi jafnan rétt á sér og Selá. Ég verð að segja það, að ég varð fyrir miklum vonbrigðum, þegar ég sá, að ekki hafði þótt fært að leggja fram nú nema helming kostnaðar við brúargerðina. Ég skal taka það fram, að fyrst á stríðsárunum var það regla hjá þáv. ríkisstj. að byggja ekki brýr. En síðan farið var að byggja þær aftur, hefur hvað eftir annað verið fellt að byggja þessa brú. En ég hygg. að ef hv. alþm. athuguðu, hvað mikið hefur verið lagt í brúargerðir þarna í þessari sýslu samkv. till. fjvn. og hvað fellt hefur verið í þessu efni, þá ætti ekki að þurfa að tala meira um þessa till. Hún er meira en lítið sanngjörn. Og sú brtt. mín þarna, að Staðará yrði einnig brúuð að öllu eða hálfu leyti, er einnig ekki nema réttmæt. Ég fullyrði það. Það er líka mjög hentugt, þegar um tvær ár er að ræða, þar sem ekki er nema steinsnar á milli. Milli ánna er 20–30 mín. gangur. Það væri því bæði hentugra og við það yrði vinnusparnaður að brúa báðar árnar í einu. Selá er ennþá meiri farartálmi, en Staðará. En ég býst við, að sumum hv. þm. sé þó kunnugt um, að Staðará er mjög mikið og hættulegt vatnsfall. Þá er brtt. XXVI. um lendingarbætur. Ég fer fram á, að liðurinn verði hækkaður úr 50 þús. upp í 95 þús. Þetta er til lendingarbóta á Kaldrananesi. Ástæðan til þess, að ég hef borið þessa brtt. fram, er sú, að íbúar Kaldrananess við Bjarnarfjörð hafa byggt frystihús, sem þeir hafa lagt mikið á sig við að koma upp. Þeir hafa lokið við það nú að mestu eða öllu leyti  Ég hef þá lokið við að tala fyrir þeim brtt., sem ég legg fram einn. En ég flyt hér eina brtt. með þremur öðrum mönnum varðandi fjárframlag til skógræktar. Ég viðurkenni fúslega, eins og ég gat um í upphafi máls míns, að það er meira en nóg með peningana að gera á þessu ári. En ég get ekki að því gert, að mér finnst, að það geti ekki orðið okkar fyrsti sparnaðarliður að fella niður fjárframlög til skóggræðslu, til þess að rækta og græða upp okkar illa meðfarna land. Það er augljóst með þann rekstrarkostnað, sem skógræktin hefur nú, að þetta dregur svo mjög úr starfrækslu hennar, að hún verður svipur hjá sjón, ef færa á fjárveitinguna svo mikið niður sem gert er ráð fyrir í till. fjvn. Það má geta þess, að þegar skógræktin lagði áætlun um starfsemi sína fyrir þetta ár, þá hafði hún fulla ástæðu til að vonast eftir stórum meiri framlögum, en hún á vist eins og sakir standa. Utanþingsstj. eða fjmrh. hennar gaf skógræktinni fyllstu vonir um, að gróðinn, sem yrði af sölu hinna ensku og amerísku íbúða, sem ríkið keypti og seldi aftur, yrði lagður til skógræktar og sandgræðslu. Þessi gróði er veruleg fjárhæð, en engar líkur til, að sandgræðslan fái allt þetta fé, en með þessari upphæð hafði skógræktin ástæðu til að reikna. Nú skal ég ekki fara neitt út í það nánar, hvernig þetta loforð verður uppfyllt. Mér sýnist ekki útlit fyrir. að það verði uppfyllt nema að einhverju leyti. og þetta m.a. er ákaflega mikil vonbrigði og hnekkir fyrir starfsemi skógræktarinnar. Þess vegna tel ég það miður farið, og þess vegna hef ég flutt þessa brtt.. þrátt fyrir það að ég vil alls ekki flytja brtt. til hækkunar við frv. nema það allra minnsta, en ég tei, að það sé mjög vafasamt, þar sem skógræktin verður fyrir þeim vonbrigðum að fá ekki það fé, sem græddist á íbúðasölunni, ef á að höggva aftur í sama knérunn, eins og hv. fjvn. vill nú gera, og lækka það, sem skógræktin fær úr ríkissjóði, þó að dýrtíð sé vaxandi. Ég legg þess vegna til, að fyrir 400 þús. komi 550 þús. kr. Ég hef þá gert grein fyrir þessum brtt., sem ég hef borið fram, og sé ég ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þær, en ég vænti, að ég hafi gert þá grein fyrir þessum brtt., að þeir hv. þm., sem á það hafa hlustað, verði mér sammála um, að það sé meira en réttlætanlegt, að ég hef borið þær fram, og sjái sér fært að ljá þeim stuðning.



Herra forseti. Þó að ég að vísu standi að allmörgum brtt. á þskj. 545 ásamt hv. 8. landsk., þá þarf ég í raun og veru ekki mikið um þær að segja, vegna þess að hann hefur þegar fært mjög glögg rök fyrir þeim og gert fullnægjandi grein fyrir flutningi þeirra. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hljóðs, er sú, að ég er einnig meðflm. að brtt. á þskj. 560, XIX, ásamt hv. þm. Ak., en hann hefur ekki getað mætt hér á fundi í kvöld og hefur þess vegna óskað eftir, að ég gerði grein fyrir henni. Þessi till. fjallar um, að framlag til hafnargerðar á Akureyri verði hækkað úr 200 þús.. sem fjvn. leggur til, að það verði, og upp í 500 þús. kr., en til vara 330 þús. kr. Ástæðan er sú, að eftir að fjvn. hafði gengið frá till. sínum, barst Alþ. bréf frá bæjarstjóranum á Akureyri, þar sem hann fer fram á, að þetta framlag til hafnargerðar á Akureyri verði 500 þús. kr., og gerir grein fyrir, hvers vegna Akureyri þyrfti nauðsynlega á þessu framlagi að halda á yfirstandandi ári. Að vísu var mér nokkuð kunnugt um það áður, að þessar 200 þús. kr. voru allt of lág upphæð, og hafði gert tilraun til að fá nokkru meira fé, en ekki fengið samþ. í fjvn. En er þetta erindi barst frá bæjarstjóra Akureyrar, töldum við okkur skylt að bera þessa till. fram. Ég held, að réttast sé, til þess að ekki fari neitt á milli mála um rökstuðning fyrir þessari till., að ég fái, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp bréfið frá bæjarstjóranum. Það er skrifað 17. marz og hljóðar þannig: „Bæjarstjórn Akureyrar hefur á fundi sínum þ. 11. þ. m. gert svofellda samþykkt: „Bæjarstjórn Akureyrar fer þess á leit við hið háa Alþingi. er nú situr, að veitt verði á fjárlögum fyrir árið 1947 500 þúsund krónur til hafnarframkvæmda á Akureyri.“ Til stuðnings þessari beiðni bæjarstjórnarinnar vil ég leyfa mér að benda hinu háa Alþingi á, að Akureyri er mikil þörf bæði fyrir ný hafnarmannvirki og stórfelldar endurbætur á hinum gömlu mannvirkjum hafnarinnar. Á Oddeyrartanga er fyrirhuguð bátakví ásamt bryggjum og dráttarbraut. Er þegar byrjað á því verki og gert ráð fyrir að halda því áfram á næstu árum, eftir því sem fé fæst til framkvæmda, enda er þörf fyrir þau mjög aðallandi, þar sem dráttarbraut sú, sem nú er á Akureyri, er alveg ófullnægjandi fyrir bæinn og getur ekki vegna þrengsla verið til lengdar þar, sem hún er nú. Hin gömlu mannvirki hafnarinnar eru flest orðin svo úr sér gengin, að þau þurfa bráðra umbóta við. Aðalbryggjan er á Torfunefi. Í áframhaldi af henni var gerður ca. 25 m langur skjólveggur úr timbri til skjóls fyrir skipakví, sem er norðan við bryggjuna. Veggur þessi brotnaði í ofviðri í vetur, og kom þá í ljós, að hann var því nær étinn sundur af tréátu. Má því búast við, að bryggjan sé einnig mjög étin. Auk þess mun hún vera yfir 40 ára gömul, og er því hættulegt að láta hana standa án viðgerðar. Þar sem telja má víst, að gera þurfi aðalvegg bryggjunnar alveg að nýju, er ráðgert að breikka hana um leið og lengja sem svarar því, er skjólveggurinn náði áður. Þessar framkvæmdir tel ég óhjákvæmilegt að gera á yfirstandandi ári. Vitamálaskrifstofan hefur áætlað, að þær muni kosta um 11/2 millj. kr. Vestan við skipakvína er ca. 120 m langur hafnarbakki, sem segja má, að sé kominn að falli og þurfi bráðrar aðgerðar við. Sú aðgerð hefur ekki verið áætluð, en kostar varla minna en eina millj. Þá á höfnin timburbryggjur, sem allar eru gamlar og þarfnast endurbóta. Bæjarstjórn og hafnarnefnd hafa fullan hug á að hefjast handa um framannefndar hafnarbætur, fé er að vísu ekki fyrir hendi, sem neinu nemur, en höfnin er skuldlaus, og ætti því að vera hægt að fá lán til þeirra, enda er það óverjandi bæði fyrir bæjarstjórn og yfirstjórn hafnarmála að láta þau liggja undir skemmdum aðgerðarlaus. Í raun og veru hefði þurft að vera búið að framkvæma margt af því, sem hér er um að ræða, en á stríðsárunum var tæpast hægt að fá efni til aðgerðanna, og skemmdir þær, sem tréátan hefur valdið, komu ekki í ljós fyrr en í vetur, þegar skjólgarðurinn brotnaði. Að þessu athuguðu vona ég, að hið háa Alþingi sjái sér fært að verða við ofannefndum tilmælum bæjarstjórnarinnar.“ Þetta er rökstuðningur bæjarstjóra Akureyrar fyrir nauðsyn þeirrar fjárveitingar, sem hér er farið fram á. Eins og hér kemur fram, er óhjákvæmilegt að framkvæma á þessu ári þær aðgerðir á aðalbryggju hafnarinnar, sem talað er um. Við hana fer fram öll sú mikla vöruafgreiðsla, sem á sér stað á Akureyri, og eins og hv. þm. er kunnugt, þá er Akureyri ákaflega mikill verzlunarbær, ekki aðeins fyrir Akureyri sjálfa og nærsveitirnar, heldur er hún að talsverðu leyti umskipunarbær fyrir mikinn hluta Norðurlands og verður það væntanlega í enn stærri stíl. því er óhjákvæmilegt ekki aðeins að halda við þessari aðalbryggju, heldur einnig að stækka hana verulega, eins og hér er talað um, og breikka hana til þess að fá þar meira pláss á sjálfri bryggjunni og fá meira djúp, svo að stærri skip geti flotið þar að. Sömuleiðis þarf að lengja bryggjuna til að koma í veg fyrir, að kvika komist inn í hafnarkvína, sem er eini staðurinn til verndar skipum, sem þar liggja, eins og þau gera oft. Kostnaðaráætlun þessarar framkvæmdar er 11/2 millj. kr., þar af framlag ríkissjóðs 600 þús. kr., svo að þessar 200 þús. kr., sem hér er till. um, ná skammt fyrir þessa einu framkvæmd. Eins og hér er einnig gerð grein fyrir, þá eru ýmsar aðrar framkvæmdir, sem standa fyrir dyrum á Akureyri, þar á meðal að byggja nýja fiskihöfn, sem er mjög aðkallandi vegna væntanlegrar mjög vaxandi útgerðar á Akureyri, þar á meðal togaraútgerðar, sem nú er verið að stofna til, og í sambandi við þá hafnargerð er líka ráðgert að byggja nýja dráttarbraut, sem er orðið óhjákvæmilegt, bæði vegna þess, eins og hér er gerð grein fyrir, að dráttarbrautin, sem nú er á Akureyri, er orðin algerlega ófullnægjandi fyrir stór skip, sem þar eiga heima og þangað leita til aðgerðar, og líka vegna hins, að sú dráttarbraut hefur allt of lítið pláss og stendur þar að auki í vegi fyrir öðrum framkvæmdum, sem ákveðnar eru á þeim stað, og verður því að flytja hana á næstunni. Þá má einnig geta þess í þessu sambandi, að þessi dráttarbraut er líka, auk þess sem hún er of lítil, nokkuð gölluð og þarf mjög verulegrar aðgerðar við, ef á að nota hana áfram. Hafa eigendur hennar óskað eftir við bæjarstjóra að fá að gera verulegar umbætur á henni, en verið neitað um það vegna þess, að það hefur ekki verið talið fært, þar sem hún mundi ekki geta fengið að vera þar til lengdar, þar sem fiskihöfn á að verða þar, en gert ráð fyrir, að dráttarbrautin verði annars staðar og önnur mannvirki í sambandi við hana. Kemur þá til ríkisins að leggja fram sinn hlut af því, sem þau mannvirki koma til með að kosta. Það er sem sagt séð, að það framlag, sem fjvn. hefur ætlazt til, að hafnargerð Akureyrar fengi, 200 þús. kr., er gersamlega ófullnægjandi. Að vísu er mér kunnugt um ýmsa aðra staði, að þar vantar fé í framkvæmdir, miklu meira en það, sem fjvn. hefur treyst sér til að veita á þessum fjárl. Þannig er ástatt með ýmsar hafnir, að fjárveitingar til þeirra verða hvergi fullnægjandi til að mæta þeirri þörf, sem þar er fyrir hendi. Þess vegna gerum við flm. ráð fyrir, þótt við teldum rétt að bera fram óskir bæjarstjórnar í þessu efni, þá mundi torvelt að fá þá upphæð samþ. Þess vegna höfum við líka borið fram varatill. í þessu sambandi. 330 þús. kr., en ef hún yrði samþ., þá er Akureyri sett á sama bekk í fjárl. og nokkrar aðrar hafnir á landinu, þær, sem hæstu fjárveitingar fá samkvæmt till. fjvn. Ég held samkvæmt þeim rökum, sem fyrir liggja í bréfi bæjarstjóra, þá sé full ástæða til að láta Akureyri sitja við sama borð og aðrar hafnir, sem mest fá. Ég get ekki búizt við, að lengra verði gengið í því efni, en skemmra væri að mínu áliti ekki heldur réttlátt að ganga. Fyrst ég tók hér til máls, vil ég leyfa mér að minnast aðeins á tvær af þeim till., sem við hv. 8. landsk. flytjum á þskj. 545. Í fyrsta lagi, að varið verði til byggingar heimavistarhúss á Akureyri 700.000 kr. Hv. 8. landsk. færði að vísu fullgild rök fyrir nauðsyninni á því, að þetta fé yrði veitt nú til byggingar heimavistarhúss, en ég vil þó bæta því við, sem skólameistari hefur lagt mjög mikla áherzlu á í sinni röksemdafærslu fyrir nauðsyn þessarar byggingar, en það er sú eldhætta, sem er í menntaskólahúsinu. Eins og hv. þm. er flestum vafalaust kunnugt, þá er skólinn gamalt timburhús, mjög stórt. Heimavistin þar er á 3. hæð, þ.e.a.s. uppi á rishæð, og frá sumum þessara herbergja er talsvert löng leið, miðað við innanhússvegalengdir, til þess stiga, sem hægt er að nota til niðurgangs úr húsinu. Ef svo óheppilega vildi til, að eldur kæmi upp í húsinu, þannig að hann yrði ekki slökktur þegar í byrjun, heldur læsti sig um húsið á skömmum tíma, eins og alltaf er, ef eldur kemur upp í gömlum timburhúsum, þá er alvarleg hætta á því, að þeir tugir manna, sem búa í þessu timburhúsi, brynnu þar inni. Skólameistari hefur lagt mjög mikla áherzlu á þetta, og ég held, að því verði ekki móti mælt, að það er alvarlegur ábyrgðarhluti að hafa það yfir höfði sér, að stór hópur af mannvænlegu æskufólki, sem stundar nám í þessum skóla, geti svo að segja hvaða nótt sem er orðið eldinum að bráð. Nauðsynin á þessari byggingu hefur að vísu verið viðurkennd af Alþ., þar sem fé er veitt í fjárl. á síðasta ári til byrjunar á þessari byggingu, en það er nauðsyn, að þeirri viðurkenningu verði fylgt eftir með því að veita nú áfram til þess ekki minna en 700 þús. kr., sem við förum fram á, vegna þess að með því er nú þegar hægt að ná þeim árangri, að strax næsta haust sé hægt að nota nokkurn hluta þessa húss. Eftir því sem skólameistari upplýsir, þá er rúm fyrir 34 nemendur í þessari nýju heimavist, og fækkaði þá verulega þeim, sem búa yrðu í gamla húsinu og hafa yfir sér þá hættu, sem þar vofir yfir þeim. Ég vil því eindregið mæla með því, að þessi till. verði samþ., og vil einnig vænta þess, að þar sem hæstv. menntmrh. mælti mjög eindregið með því við fjvn., að þessi upphæð yrði veitt til byggingar heimavistarhúss á Akureyri, þá fái hún góðar undirtektir hjá hv. þm. og verði þess vegna samþ. hér. Þá vil ég segja nokkur orð um aðra till. okkar, en hún er um að veita 2 millj. kr. til þess að sýna einhvern ofurlítinn lit á að framkvæma l., sem samþ. voru á síðasta þingi, um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Á ég þar við framkvæmd l., sem áttu að verða til að aðstoða kauptún og sveitarfélög við það að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Þegar hæstv. forsrh. var hér fyrir nokkrum dögum að mæla fyrir stjfrv. um fjárhagsráð, kom hann nokkuð inn á þessi byggingarmál og upplýsti, að nú lægju fyrir skýrslur frá fimm kaupstöðum og kauptúnum, hversu mikið væri þar af heilsuspillandi íbúðum, og að nokkru leyti áætlun um, hvað kostaði að útrýma þeim á tilteknum tíma samkvæmt þessum l. Samkvæmt þessum upplýsingum eru taldar á Ísafirði 32 íbúðir, sem þurfi að byggja til þess að fullnægja þessum l. Kostnaður við það er talinn vera um tvær millj. kr. Á Sauðárkróki eru 36, sem mundu kosta 1.800 þús. kr., á Seyðisfirði 16, sem mundu kosta 800 þús. kr. Í Reykjavík er samkvæmt þessum skýrslum 461 íbúð, sem mundi kosta 32 millj. kr. Ég skal hvorki rengja né staðfesta þessa skýrslu, en þó hef ég heyrt í Reykjavík nefndar hærri tölur, sem það mundi kosta að útrýma þessum óhæfu íbúðum, en þar sem gengið er út frá þessum tölum, þá mundi þurfa að byggja á næstu fjórum árum fyrir um 39.600 þús. kr. samkvæmt 3. kafla þessara l., ef ætti að framkvæma þau eins og efni standa til, en það þýðir, að þyrfti að verja á þessum fjórum næstu árum úr ríkissjóði um 10 millj. kr. árlega til að fullnægja l. Að vísu munu menn segja, að hægt sé að framkvæma þessi l. án þess að verja svo miklu fé beinlínis úr ríkissjóði í þessi fjögur ár, heldur mætti gera það með lántöku. Það er rétt, en þó ber einnig á það að líta, að þótt verulegur hluti af því fé, sem til þess þyrfti, yrði tekinn að láni af ríkinu, þá er samt sem áður ómögulegt að framkvæma l. án þess, að ríkið beinlínis leggi fram nokkra fjárhæð á hverju ári í þessu skyni. Samkvæmt l. á ríkið að lána bæjarfélögunum 75% af kostnaðarverði. Þetta lán á ríkið að veita bæjarfélögunum með 3% vöxtum. Það er mjög líklegt, ef ríkið tæki lán, þá yrði það að borga eitthvað hærri vexti, en þetta, a.m.k. eru venjulegir útlánsvextir lánsstofnana nú hærri, en því nemur. Það hlytu því að koma á ríkissjóð einhver útgjöld í vaxtamismun á þessum lánum. Sömuleiðis gera l. ráð fyrir, að auk þessara 75% eigi ríkið að láta bæjarfélögunum í té 10% af kostnaðarverði bygginganna vaxtalaust í 50 ár. Þar kemur einnig þó nokkur fjárhæð, sem verður að leggja fram beinlínis úr ríkissjóði og takast á fjárl. árlega til þess að mæta ákveðnum útgjöldum. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir í l., að ef bæjarfélögin, sem reisa íbúðir til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum og eiga sjálf að leggja fram 15% kostnaðar, kynnu að telja hagkvæmt að gefa eftir sinn hluta kostnaðarverðsins til þeirra, sem þarna eiga að búa, vegna þess að það mundi yfirleitt verða fátækt fólk, sem hefði ekki náð á að byggja yfir sig, þá er ríkisstj. einnig heimilt að gefa eftir þessi 10%, sem ríkið á að lána vaxtalaust í 50 ár. Getur því verið þar um að ræða bein útgjöld af hálfu ríkisins. Þegar þetta þrennt kemur saman, þá er augljóst, að ómögulegt er að framkvæma þessi l., nema til þess sé veitt ákveðin upphæð árlega á fjárl. þann tíma, sem framkvæmdin stendur yfir. Ég álít því, að það sé óverjandi, ekki sízt eftir þá reynslu, sem fengizt hefur af framkvæmd l. það eina ár, sem þau eru búin að vera í gildi, að afgreiða fjárl. án þess að nokkur fjárhæð sé veitt til að tryggja, að byrjað sé á framkvæmd þessara l., því að hún er ekki byrjuð enn, hvað snertir þennan kafla. Og þótt þær tvær millj., sem við leggjum til, að veittar verði, hrökkvi skammt til þessara framkvæmda, þá ætti sú upphæð samt að nægja, a.m.k. fyrir þeim beinu útgjöldum, sem ég hef gert hér grein fyrir og enginn efi er, að ríkið verður að sjá um, og því óhjákvæmilegt að taka nokkra upphæð inn í fjárl. í því skyni. Til fjvn. kom hér einu sinni í vetur erindi frá fjmrn., frá fyrrv. fjmrh., þar sem lagt var til, að kr. 900.000 yrðu teknar á fjárl. í þessu skyni. Fjvn. hefur ekki orðið við þeirri ósk fjmrn. og ekki tekið þetta upp í sínar till. í sambandi við frv. Ég álít. að þessi upphæð, sem fyrrv. fjmrh. fór fram á, sé allt of lág. og þess vegna höfum við lagt til, að þetta tillag yrði kr. 2.000.000, en þó kr. 900.000 sé of lág upphæð, þá væri þó með þeirri upphæð fengin viðurkenning Alþ. á því, að það bæri að framfylgja þessum l. Þess vegna höfum við sem varatill.. að orðið sé við þessari ósk fyrrv. fjmrh. Ég vil vænta þess, að hærri till. verði samþ., og vil ekki trúa því, fyrr en ég tek á, að þingið vilji ekki verða við því að framkvæma þessi l. frá síðasta þingi og samþykkja a.m.k. kr. 900.000. Ég skal ekki fara út í að ræða fleiri till., þar sem hv. 8. landsk. hefur gert grein fyrir þeim, og læt þá máli mínu lokið.



Herra forseti. Þær fáu brtt., sem ég flyt við fjárlagafrv., lúta að því flestar að fá fram smávægilegar hækkanir til samgöngubóta í Norður-Ísafjarðarsýslu. Ég hygg, að engar tvær sýslur á landinu séu verr settar um samgöngur, en Barðastrandar- og Norður-Ísafjarðarsýsla. Form. fjvn. hefur sýnt frá ári til árs, að hann sér vel og skilur, hvernig ástandið er í þessum málum í hans eigin kjördæmi. Á fjárlagafrv. núna er lagt til, að hátt á 7. hundrað þús. kr. verði lagðar til akvega í Barðastrandarsýslu. Ég vil því vænta þess, að form. fjvn. hafi góðan skilning á því, að Norður-Ísafjarðarsýsla er engu betur sett en Barðastrandarsýslan að þessu leyti og þarf því að fá svipaðar endurbætur á akvegum sínum og kjördæmi þessa hv. þm. Það er þó ekki lagt til, að til akvega þar fari nema um 340 þús. kr., eða um helmingur þess, sem ætlað er Barðastrandarsýslunni. Ég býst við, að þeir menn, sem ekki þekkja til og ekki eru kunnugir nema akvegakerfi Suðurlands. eigi erfitt með að gera sér grein fyrir, hvernig ástandið er í Norður-Ísafjarðarsýslu. Það eru til örfáir akvegir í allri sýslunni. Vegur af Breiðadalsheiði til Tunguár ca. 7 km, vegur frá mörkum kaupstaðarlóðar á Eyrarhlíð um Hnífsdal út á Óshlíð ca. 2 km. vegur frá Tungu um Kirkjubólshlíð til Arnardals ca. 11 km og vegur um Langadalsströnd til Hafnardals ca. 9 km, og var sá vegur lagður s.l. haust. Alls eru því í Norður-Ísafjarðarsýslu um 34 km akvegir, eða sem svarar 2/3 af vegalengdinni frá Reykjavík til Þingvalla. Verst er, að þetta er allt sundurslitið. Stór þorp eins og Bolungavík og Súðavík eru hvorugt í akvegasambandi við höfuðstað Vesturlands. Í Súðavíkur-. Ögur-. Reykjarfjarðar-. Snæfjalla- og Grunnavíkurhreppi eru engir akvegir til. Í 5 af 9 hreppum sýslunnar eru engir akvegir til og aðeins 34 km í hinum 4 hreppunum. Þetta er ekki glæsilegt ástand, þegar vitað er, að ekki er hægt að reka nýtízku landbúnað, án þess að akvegir séu frá bæ til bæjar. Til Bolungavíkurvegar eru ætlaðar 200 þús. kr. Með það er ég mjög ánægður og hygg, að það megi komast langt með veginn til Bolungavíkur með þeirri upphæð. Að vísu er Óshlíðin erfið til vegarlagningar, en ég held, að þessi fjárveiting nái þó langt. Þá er hins vegar vegur, sem þarf að leggja, til Súðavikur um Súðavíkurhlíð. Að vísu er Súðavíkurhliðin bezta vegarstæðið, en samt veit ég. að þessar 90 þús. kr., sem ætlaðar eru til þess vegar, munu ekki duga og Súðavíkurvegur verður ekki nothæfur á þessu ári. Það eru þó 11 ár, síðan byrjað var á þessum vegi. og nú eftir 11 ár er hann orðinn 11 km. sem svarar einum km. á ári. Nú þyrfti að skiljast betur við, svo að ég hef lagt til. að í staðinn fyrir 90 þús. kr. yrðu lagðar 150 þús. kr. til þessa vegar, svo að sá draumur rættist, að það yrði akfært frá Ísafirði bæði til Bolungavikur og Súðavíkur á árinu 1947. Þá er önnur brtt. mín um fjárveitingu til Ármúlavegar. Á s.l. sumri. þegar verið var að enda við veginn á Þorskafjarðarheiði, létu bændur í Bæjarhreppi í ljós þá ósk, að þeir vildu fá, ef mögulegt væri, samþykki vegamálastjóra til þess, að akvegur væri lagður út Langadalsströnd um Bæjarhreppinn í framhaldi af Þorskafjarðarheiðarvegi. Við Sigurður Bjarnason höfðum báðir afskipti af þessu máli. Vegurinn er í þjóðvegatölu, en ekkert fé hafði verið veitt til hans á fjárl. Fyrst var farið fram á, að fé það, sem ekki hafði verið unnið fyrir á Þorskafjarðarheiði, yrði notað til þess að leggja veg út ströndina, en það fékkst ekki. Þá réðust bændurnir Jón Fjalldal á Melgraseyri, Þórður Halldórsson Laugalandi og Sigurður Hannesson Ármúla í að útvega lán, og fengu þeir samþykki Péturs Magnússonar fjmrh. og Emils Jónssonar samgmrh. fyrir því, að ef þeir gætu útvegað slíkt lán, skyldi vegavinnuverkstjórinn, Lýður Jónsson, verða látinn byrja á verkinu. Sem sagt, þetta lán var tekið og lofað, að fjárveiting skyldi fást fyrir þessu, og hún skyldi greidd fyrir árslok 1946. en allir bjuggust við, að fjárl. yrðu þá til. Nú hefur farið svo, að unnið var fyrir 53 þús. kr., og kostnaður við að ljúka þessum vegi út að Ármúla er alls um 60 þús. kr. Nú eru ætlaðar til þessa vegar 30 þús. kr., og það er ekki nándar nærri fyrir því, sem bændurnir í Bæjarhreppi tóku til láns í góðri trú og þeir töldu vist, að þeir mundu fá greitt, undir eins og fjárl. væru afgreidd, sem þeir héldu, að yrði um áramót. Þar að auki er ekkert til þess að vinna fyrir næsta sumar til þess að toga veginn lengra út með ströndinni, þar sem bændurnir verða að flytja mjólkina á hverjum degi til Ísafjarðar. Væri mikið hagræði að því, ef akvegir væru milli bæja. svo að hægt væri að koma mjólkinni á 1–2 staði í hreppnum. Í stað þess að menn þurfa nú að setja fram báta og koma mjólkinni þannig, sem er erfitt fyrir mannfá heimili. Ég varð reglulega reiður, þegar ég sá þessa upphæð. Vegamálastjóri hafði látið svo sem 90–100 þús. kr. yrðu látnar af hendi á fjárl. vegna Ármúlavegar, til þess að hægt yrði að halda áfram með veginn næsta sumar. Ég fer því fram á, að þessi upphæð verði hækkuð í 100 þús. kr., þannig að hægt verði að greiða þessar 53 þús. kr., sem bændurnir tóku til láns og eru í víxilskuld fyrir, og auk þess vinna fyrir 40–50 þús. kr., til þess að hægt sé að toga veginn út að Melgraseyri. Ég trúi því ekki, að þeir, sem þekkja vegaleysið á Vestfjörðum, og sérstaklega form. fjvn., fallist ekki á þetta, einkanlega þegar vitað er, hvernig farið var af stað með þetta s.l. haust og hvaða loforð höfðu verið gefin. Þá á ég hér brtt. á þskj. 560, um, að framlagið til brúar á Ósá hjá Bolungavík verði hækkað úr 55 þús. kr. í 75 þús. kr. Þessa brú, sem er á veginum frá Ísafirði til Bolungavikur, þarf að byggja næsta sumar, ef akvegurinn á að verða nothæfur. Vegna þess að sandur er að brúnni beggja vegna, verður hún alldýr, og er engin von um, að hægt verði að ganga frá henni fyrir minna en 75 þús. kr. Þá er hér í 3. lagi till. um fjárveitingu til bryggju á Reykjanesi við Ísafjarðardjúp. Þarna var byggð bryggja, þegar skólinn var byggður í Reykjanesi, en nú er hún orðin úr sér gengin, og þarf að endurbyggja hana. Ég held nú, að hv. þm. sé ljóst, að engin bryggja verður byggð fyrir 25 þús. kr., svo að ég legg því til, að þessi fjárveiting verði hækkuð úr 25 þús. kr. upp í 50 þús. kr., en ég veit, að kostnaðurinn verður meiri, en það. Þá eigum við Finnur Jónsson sameiginlega brtt. á þskj. 564. Það er till. um, að nýr liður verði settur á fjárl., um byggingu sjómannaskóla á Ísafirði 125 þús. kr. Skipstjóra- og stýrimannafélagið Bylgjan á Ísafirði hefur haft mikinn áhuga fyrir því að koma upp byggingu fyrir þá kennslu, sem lögleyfð er. Í fyrsta lagi vélstjórakennslu og enn fremur sem svarar fyrsta árs stýrimannaskóla. Húsnæði er ekkert og vandræði með að útvega það. en skipstjóra- og stýrimannafélagið hefur byrjað að safna fé og á nú um 200 þús. kr. í sjóði. Það hefur látið gera teikningu af skólanum bæði fyrir stýrimenn og vélfræðinga, og er áætlað, að byggingin muni kosta um 700 þús. kr. Hér er farið fram á, að veittar séu úr ríkissjóði 125 þús. kr. til þessarar væntanlegu byggingar, gegn jafnháu framlagi frá héraðinu. Ég hygg, að ég þurfi ekki að fara mörgum orðum um þörfina á þessu. Ísafjörður er fyrst og fremst sjómannabær, og bænum þarf að vera veitt aðstaða til þess að búa í haginn fyrir sjómannastéttina. Allýtarlegt erindi hefur verið sent fjvn. um þetta mál, en einhvern veginn hefur það nú ekki verið tekið til greina. Þær eru ekki fleiri till., sem ég flyt hér, en ég vænti, að hv. alþm. sjái sér fært að veita þeim stuðning. Hækkun, sem leiðir sameiginlega af þeim till., sem ég gerði grein fyrir viðvíkjandi samgöngumálum í Norður-Ísafjarðarsýslu, nemur alls 130 þús. kr., og er það ekki mikið í þeim mikla mat, sem hér er um að ræða.



Ég vil minnast á brtt., sem ég á hér á þskj. 560. Það er 15. brtt. á því þskj. Ég legg þar til, að veitt verði fé til þess að brúa tvær ár í Vestur-Húnavatnssýslu. Þarna er ekki um stórar fjárhæðir að ræða. Það er í fyrsta lagi til brúargerðar á Austurá í Miðfirði kr. 27.000. Fyrir liggur hér áskorun frá 35 bændum í Miðfirði um, að fé verði veitt á fjárl. til þessarar brúargerðar. Þessi á, Austurá, er oft ill yfirferðar og mikil þörf á því, að hún fáist brúuð. Væntanleg brú á Austurá er á sýsluvegi, og því er hér lagt til, að ríkið borgi 3/4 kostnaðar við brúargerðina, en gert er ráð fyrir af verkfræðingum, að brúin kosti kr. 35.000. Brúarstæðið er sérstaklega gott, og er ekki ætlazt til, að brúin kosti meira en þetta, þó að þarna sé um töluvert vatnsfall að ræða. Ég hafði gert mér vonir um, að hv. fjvn. sæi sér fært að taka þetta inn í sínar till., en það hefur ekki orðið. Þá legg ég til í öðru lagi, að 35 þús. kr. verði veittar til brúar á Þórsá á Vatnsnesi. Sú brú er í brúal., og tel ég hentugt, að hún yrði brúuð nú, m.a. vegna þess, að á s.l. ári var brúuð önnur á, á Vatnsnesi, Tjarnará, og mætti þá nota timbrið, sem notað var þar til uppsláttar, einmitt við þessa brúargerð, enda þarf mjög fljótlega að brúa þessa á, til þess að hægt sé að halda áfram Vesturhópsvegi, sem liggur norður Vatnsnesið, norður í Hindisvík. Fjvn. hefur lagt til í brtt. 542, að veitt verði samtals 21/2 millj. kr. til brúargerða. Ég tel ekki ósanngjarnt að óska þess, að 1–2% af þessari fjárhæð verði varið til brúargerða í mínu kjördæmi, og vænti ég, að á það verði fallizt. Ég hef veitt því athygli, að á till. n. er lagt til að brúa ár, sem ekki eru á brúal. Ég vil benda á 10. lið, sem er Lambadalsá á Skógarströnd. Sú á er ekki á brúal., en þetta á ef til vill að vera Langadalsá. Á 13. lið er Skaftá undan Heiði. Hún er heldur ekki á brúal. Sömuleiðis hef ég ekki séð Haukadalsá, Kleifá í Dalasýslu eða Bakkadalsá í Arnarfirði. sem lagt er til, að brúaðar verði. Við þetta er ekkert að athuga, því að það getur verið jafnréttlætt að leggja til, að brúaðar séu ár, sem ekki eru á brúal., ef þær eru t.d. á sýsluvegum, en þá á ríkissjóður ekki að leggja fram nema nokkurn hluta kostnaðar, og vildi ég gera fyrirspurn um það til n., hvort þessar ár eru á sýsluvegum og hvort þessar upphæðir, sem lagt er til, að veittar verði, er aðeins sá hluti, sem ríkissjóði ber að greiða l. samkvæmt. Þetta vildi ég gjarna fá upplýst. Og ef það er þannig, vildi ég heldur, að sagt væri, hve mikill hluti þetta er af heildarkostnaðinum, eins og ég hef lagt til við brúna á Austurá. Ég sé ekki frekari ástæðu til að tala um þessar till. mínar og mun ekki að svo stöddu gera fjárlagafrv. eða aðrar till. að umræðuefni.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð við þessa umr. málsins, enda á ég engar brtt. að mæla með, sem kannske stafar af því, að ég sit í fjvn., og þótt ég sé ekki alls kostar ánægður með fjárlagafrv., mun ég ekki gera það að umræðuefni. Þarfirnar eru margar og getur verið vandi úr að moða til þess að setja það, sem rétt er. Nú í dag er 21. marz, og við erum ekki komnir lengra, en í 2. umr. fjárl. Frsm. fjvn. gat þess, að það væri út af því, hvernig ástatt væri í stjórnmálunum, og því, að engin stjórn var til, til þess að taka við l., hve seint þau eru á ferðinni. Þetta er ekki alls kostar rétt. Það er fleira, sem kemur til greina. Ef afkoman væri eins glæsileg og frsm. gat um í sinni ræðu í dag, held ég, að enginn vandi væri að ganga frá fjárl. Mér þykir það undarlegt af frsm., sem hefur verið að glíma við það í allan vetur að láta fjárl. ná saman og ekki tekizt það betur en svo, að þau eru afgreidd með tugum millj. kr. tekjuhalla, að hann skuli í allri sinni ræðu tala um, hve útkoman sé glæsileg hjá fyrrv. stjórn. Ég bjóst ekki við þessu af honum, eftir að hann hefur í allan vetur verið að glíma við að láta enda fjárl. ná saman, þ.e.a.s. að finna tekjur á móti óhjákvæmilegum útgjöldum. Nei, því miður hefur ekki allt verið eins og hv. þm. Barð. vildi vera láta. Ef svo hefði verið, hefði enginn vandi verið að koma fjárl. saman, og þá hefðum við ekki þurft að biða eftir því, að ný stjórn kæmi til þess að bjarga því. sem bjargað yrði - og enn er ekki séð, hvernig tekst að láta fjárl. koma út tekjuhallalaus. Rekstrarhalli samkvæmt till. fjvn., eins og, þær liggja nú fyrir, er rúmlega 30 millj. kr., þrátt fyrir það, að fjárframlög til verklegra framkvæmda hafa verið stórkostlega minnkuð. Fjárlagafrv. er þannig úr garði gert, þegar það er lagt fyrir Alþ., að það er með 9 millj. kr. rekstrarhalla á sjóðsreikningi og 22 millj. kr. greiðsluhalla. Þrátt fyrir það að framlög til verklegra framkvæmda séu minnkuð frá því, sem var í fjárl. yfirstandandi árs, þá vantar margar millj. kr. til að standast útgjöldin. Þetta vita allir alþm. og þess vegna þýðir ekki fyrir frsm. n. að vera að básúna það, hvað allt hafi verið hér í góðu ástandi með fjárhaginn, þegar núverandi ríkisstj. tók við. Það kann að vera, að ennþá megi blekkja fólk með slíkum sögum, en hér á Alþ. er slíkt tilgangslaust. Við höfum heyrt það í dag, að enda þótt fjvn. með samþykki ríkisstj. hafi hækkað framlög til vega frá því, sem var í frv. um 2 millj. kr., þá eru þm. ekki ánægðir, þeir óska eftir meiri framkvæmdum og hærri framlögum, enda þótt það sé ekki fært og við það verði að sitja, sem komið er. Ef við litum á framlög til skólabygginga, barnaskóla, gagnfræðaskóla. héraðsskóla o.s.frv., þá er ljóst, að þar á að skera stórkostlega niður í frv. Fjvn. hefur að vísu reynt að bæta úr því með samþykki ríkisstj. og hækkað framlagið. en þá er það ekki nóg. ef það ætti að koma til móts við það, sem Alþ. vildi vera láta. Það er komið svo, að það eru ekki neinir möguleikar á því, að hægt sé að framfylgja þeim l., sem fyrrv. stjórn setti hér á Alþ. 1945–1946–það er ekki hægt að framkvæma þau. Og svo kemur frsm. fjvn. og talar um, hvað allt sé glæsilegt fram undan og afkoman í góðu lagi. Mig furðar alveg á því að heyra slíkt frá honum. Og hvað höfum við gert í fjvn? Jú, við höfum hækkað tekjuáætlun fjárl. um 20 millj. kr., og ég fyrir mitt leyti var óánægður með þá ákvörðun. enda þótt ég sætti mig við hana, úr því sem komið var, því að sýnt var, að einhvern veginn varð að reyna að fá eitthvað upp í kostnaðinn. En ég tel sumar hækkanir á tekjuáætlun n. gerðar út í bláinn og er hræddur um, að það muni ekki koma öll kurl til grafar í þeim efnum. Ég játa það, að s.l. ár var mikið tekjuár fyrir ríkissjóð, enda voru þá fluttar inn erlendar vörur fyrir 60 millj. kr., en við vitum, að við munum ekki hafa upp á svo mikið að hlaupa á þessu ári, þar sem sjóðir eru ekki fyrir hendi eins og á s.l. ári. Nú er ekki upp á annað að hlaupa en það, sem við öflum á þessu ári. Í fyrra höfðum við varasjóð upp á að hlaupa, en nú hefur hann verið notaður til fulls og flutt inn fyrir 600 millj. kr., og það hefur gefið miklar tekjur í tollum í ríkissjóð. Verðtollurinn á s.l. ári gaf 62 millj. kr., en er nú áætlaður 50 millj. kr., og ég er hræddur um, að þessi tekjuliður kunni að verða of hátt reiknaður, því að ennþá a.m.k. getum við ekkert um það sagt, hvað miklum gjaldeyri við höfum úr að spila, þar sem ekki er ennþá búið að semja um sölu á neinni útflutningsvöru. Ég skal ekkert segja um þá hækkun, sem gerð er á tóbaki og áfengi. það má vel vera, að þeir liðir kunni að standast áætlun, en ég held samt, að sú áætlun standist frekar, en tollarnir. Ég er þess fullviss, að það má takast vel til með sölu á okkar afurðum, ef tekjuáætlunin á að hrökkva til, hvað tollana áhrærir, eins og nú er gert ráð fyrir í brtt. n. og frv. eins og það lá fyrir. Þá get ég minnzt á aðrar tekjuáætlanir, sem n. gerði, t.d. um póst og síma. Það kom fyrir í tíð fyrrv. stjórnar, sem aldrei hefur komið fyrir áður, að síminn var með 1 millj. kr. tekjuhalla. Þeir, sem fyrir þeim stofnunum standa, segja, að það liggi aðallega í því, að fyrrv. stjórn hafi gefið út ýmsar reglugerðir viðvíkjandi þeim stofnunum, sem þannig hafi farið með hag þeirra, að ekki hafi verið hægt að reka þær öðruvísi, en með margra millj. kr. greiðsluhalla. Ef þessar stofnanir eiga að bera sig, þá verður núverandi ríkisstj. að taka í taumana og afnema þessar reglugerðir, því að með þeim er ókleift, að þær beri sig. Það er komið svo t.d. með Landssímann, að eftirvinnulaunin eru eins há eins og föstu launin, þrátt fyrir það að það væri meiningin, þegar launal. voru sett, að öll eftir- og aukavinna væri afnumin. Ég þori að fullyrða, að nú, eftir 2 ár frá því að launal. voru sett, er mikið meira um aukavinnu og eftirvinnu en áður var, og þar í liggur þetta, að nú er ekki hægt að reka Landssímann nema með millj. kr. rekstrarhalla. Þessu verður að breyta, ef vel á að fara, og fjvn. treystir því, og þess vegna fellst hún á að strika út þessa tekjurýrnun og tekjuhalla í frv. Hún treystir því, að núverandi stjórn kippi í taumana og sjái um, að þessi stofnun beri sig, eins og hún hefur alltaf gert - í því trausti er þetta gert. Það mætti minnast á ótal margt fleira, en ég skal ekki þreyta umr. lengur, þetta er gert að gefnu tilefni frá form. n., þar sem hann talaði um, hvað það væri bjart fram undan og hvað hagur ríkissjóðs stæði með miklum blóma. Við skulum vona, að úr rætist og að gifta okkar verði það mikil, að hægt verði að afgreiða tekjuhallalaus fjárl. og að það verði meira en á pappírnum. En eins og útlitið er í dag, er erfitt að spá nokkru um slíkt. og ég held, að það sé ekki vert, eins og nú er, að gera ráð fyrir allt of mikilli bjartsýni. Það er alltaf gott að vera bjartsýnn, en bjartsýnin verður að byggjast á einhverju viti og rökum, ef vel á að fara.



Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umr. Ég á hér enga brtt. og hv. frsm. fjvn. hefur gert grein fyrir brtt. n. og innt að því leyti af hendi þau störf hennar vegna, sem gera ber við þessa umr. málsins. En tilefnið til þess, að ég vil segja hér nokkur orð, er það, að hv. frsm. fjvn. hélt hér stórpólitíska ræðu, og sú stórpólitíska ræða var ekki laus við að bera nokkurn keim af áróðri. Ég vildi með fáum orðum gera grein fyrir því, að þessi ræða eða sá hluti hennar, sem mér fannst vera nokkuð áróðurskenndur, væri ekki fluttur fyrir mína hönd. Auk þess minntist hv. frsm. á það alveg réttilega, að það hefði verið nokkur ágreiningur í n. um hækkanir á tekjuáætluninni, sem n. hafði borið fram brtt. um, þó að ágreiningurinn ylli því engan veginn að n. stæði ekki öll saman um þær niðurstöður, sem felast í brtt. n. En af því að hv. frsm. fór að draga fram í þessu sambandi sitt sjónarmið, sem sé það, að áætlunin væri síður en svo óvarleg, heldur væri ástæða til að hækka hana enn frá því, sem er, þá þykir mér hlýða að láta einnig koma fram það sjónarmið, sem byggt er á nokkrum efa í því efni, að þessi áætlun geti talizt varleg. Hv. frsm. minntist einnig á frestun á afgreiðslu fjárl. og sagði. að hann hefði verið á móti henni. og mátti skilja á honum, að hann hefði staðið einn í n. um þá afstöðu. En það voru vissulega fleiri, sem vildu, að takast hefði mátt að afgreiða þessi fjárl., eins og gert er ráð fyrir í stjskr., þannig að hægt væri að hefja greiðslur samkvæmt þeim strax um nýár. Hv. frsm. stóð vissulega ekki einn um þessa afstöðu. En hvað var hér að gera, hvernig átti að ganga frá fjárl., áður en stjórnarkreppan var leyst? Ég sé ekki, að þess hafi verið neinn kostur, og þess vegna varð að taka afleiðingunum af því, hve langan tíma það tók að koma á starfhæfri ríkisstj. á Alþ. Nú eru við þessa umr.. komnar fram brtt. frá einstökum þm., til viðbótar hækkunartill. fjvn., upp á 21 millj. kr., og ég ætla, að auk þessa felist heimildir handa ríkisstj. til þess að greiða samkvæmt 22. gr. fjárl. um 5 millj. kr. Nú verð ég að segja það, að það er orðið nokkurt verkefni fyrir núverandi ríkisstj. að standa vörð um það, að ekki verði svo gífurlega hlaðið á fjárl. eins og farið er fram á í þessum brtt., til viðbótar þeim hækkunum, sem n. hefur borið fram. Afgreiðsla fjárl. nú mótast af fjármálaástandinu eins og það er hjá okkur nú. Hún ber ljós merki þeirrar geysilegu verðbólgu, sem við höfum orðið við að búa um skeið og ennþá er í uppsiglingu eða hefur varið í uppsiglingu allt til þess, að nú hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að slá þar nokkuð á - ráðstafanir, sem ber þó að með nokkuð einkennilegum hætti, sem sé þeim, að borga fé úr ríkissjóði til þess að draga úr verðbólgunni. Þetta fjármálaástand markast enn fremur af þeirri löggjöf, sem sett hefur verið á tveim undanförnum þingum - löggjöf, sem tekin var upp í stefnuskrá fyrrv. stjórnar. Má í því sambandi t.d. benda á launal., breyt. á kennslulöggjöfinni og skólalöggjöfinni, og loks breytingar á tryggingalöggjöfinni. Þessar breyt. hafa í för með sér stórkostleg útgjöld fyrir ríkissjóð, sem við horfumst nú í augu við, og eru þó, nema sumar þeirra, rétt á byrjunarstigi, og má í því sambandi benda á, að það er a.m.k. 12 millj. kr. árleg aukning á útgjöldum ríkissjóós, sem felst í launalöggjöfinni, og tryggingalöggjöfin hefur um 14 millj. kr. aukningu á árlegum útgjöldum í för með sér, og er þar þó aðeins verið að byrja á framkvæmdum. Ég get ekki nefnt tölur í sambandi við skólalöggjöfina, en það er vitað, að þar er um geysilegar fjárhæðir að ræða, eins og hv. frsm. kom inn á í framsöguræðu sinni áðan. Nú horfumst við í augu við það að eiga að koma saman fjárl., fá tekjur og gjöld fjárl. til að standast á. Það er rétt í þessu sambandi að koma inn á það atriði, hvað það er, sem hefur bjargað því á undanförnum árum, að ríkisjóður er nú ekki kominn í greiðsluþrot, og skal ég í því sambandi minnast á afkomu ríkissjóðs árið 1945 og árið 1946, eftir því sem séð verður. Hvað hefur þá bjargað því, að ríkissjóður hefur ekki komizt í greiðsluþrot? Það er ekkert annað en varleg áætlun á tekjuliðunum, varleg áætlun á tekjuliðum, sem fyrrv. fjmrh. hefur staðið að, og hann markar sömu stefnuna í því fjárlagafrv., sem hann hefur lagt fyrir þetta þing. En eftir því sem virðist, er nú séð fyrir endalok þeirrar stefnu, hvað afgreiðslu þessara fjárl. snertir. Hv. frsm. minntist hér á afkomu ríkisbúskaparins 1945 og líka 1946, og hann sagði, að tekjuafgangur 1945 hefði orðið 14 millj. kr. En með þessu er ekki öll sagan sögð um afkomuna 1945 hjá ríkissjóði. Tekjur ársins 1945 eru áætlaðar í fjárl. 108.700.000 kr., en urðu 165.800.000 kr. Gjöldin voru hins vegar áætluð 100.700.000 kr., en urðu 143.700.000 kr., þannig að þau varð rekstrarhagnaður á rekstrarreikningi um 22 millj. kr. Á sjóðsyfirliti urðu tekjurnar 175.600.000 kr., en gjöldin urðu 187.700.000 kr., þannig að það varð greiðsluhalli á sjóðsyfirliti 1945 12.100.000 kr. Þótt það yrði greiðsluhalli, þá skapaðist við þetta allmikil eign hjá ríkinu. Það var borgað nokkuð af skuldum, greitt var á þessu ári það, sem eftir stóð af enska láninu, 8–10 millj. kr., og léttir það á árlegum útgjöldum ríkissjóðs, hvað snertir vexti af þessu láni. Hitt er svo aftur að athuga í sambandi við eignaaukninguna, að fæst af þessu gefur nokkrar tekjur, þótt færslan sé með þessum hætti í fjárl., að gert er þarna upp á milli þess, hvort tekjurnar gengju til venjulegra útgjalda eða til þeirra útgjalda, sem aftur skapa eign hjá ríkissjóði. En þannig varð þá niðurstaðan af þessu ári, að það varð greiðsluhalli á sjóðsyfirliti í sambandi við þessa eignaaukningu, m.ö.o. það var ekkert handbært fé af tekjum ársins til nota á árinu 1946. Viðvíkjandi árinu 1946, þá er upplýst, að tekjurnar námu 200 millj. kr. En nú gat ég ekki fengið upplýsingar í fjmrn. um það, hver væri hin raunverulega niðurstaða af fjárl. ársins 1946. Hins vegar fékk ég þær upplýsingar, að líkindi væru til, að tekjuafgangur á rekstrarreikningi yrði einhver, en tekjur og gjöld á sjóðsyfirliti mundu nokkurn veginn standa í járnum. Og af þeim miklu tekjum, sem fengust árið 1946, er nú ekkert handbært til að nota á árinu 1947, því að öllum tekjunum hefur verið ráðstafað. Að vísu hefur nokkrum hluta teknanna verið varið til að skapa eignir, en það gefur ekki handbært fé. En það er margt fleira, sem kemur til greina, og við verðum að horfast í augu við ástandið eins og það er. Í dag skuldar ríkissjóður í Landsbankanum 19.800.000 kr. Þessi skuld hefur þó ekki öll farið í eyðslu, því að tekið var 10 millj. kr. lán í sambandi við byggingu fiskibáta innanlands, 1.100.000 kr. til þess að greiða skuldir landssmiðjunnar og 11/2 milljón í sambandi við afskipti ríkisins af byggingu fiskibáta í Svíþjóð. Tekið var og í sama skyni 10 millj. kr. lán úr i en enn þá er langt frá því, að full skil séu gerð milli ríkissjóðs og kaupenda Svíþjóðarbátanna. Ég fékk enn fremur upplýsingar um það, að sama dag árið 1946 skuldaði ríkissjóður á aðra milljón króna í Landsbankanum. Núverandi fjmrh. hefur ekkert handbært fé frá árinu 1946, en tekur við um 20 milljóna skuld í Landsbankanum. Það er rétt að gera sér fulla grein fyrir því, hvernig málin standa, því að það varðar okkur og alla þjóðina miklu. Þær breytingar á tekjuáætluninni, sem fjvn. hefur gert, eru ekki óvarlegar, ef miðað er við útkomu ársins 1946. En þá er að athuga, hvort gætilegt sé að gera ráð fyrir sams konar tekjum árið 1947 og voru 1946. Samkvæmt áliti hagfræðinganna var eytt á árinu 1946 gjaldeyri, sem nam 600 milljónum kr. Verðmæti útflutningsins nam 291 milljón, og eytt var gjaldeyrisforða, er nam 251 millj. kr. Þetta gerir 540 milljónir. Svo koma auk þessa duldar greiðslur, sem hagfræðingarnir áætla 50 milljónir, og er því gjaldeyriseyðslan á árinu 1946 um 600 millj. króna. En eru nú líkindi til þess, að við getum gert ráð fyrir, að við getum varið 600 millj. kr. til vörukaupa frá útlöndum á yfirstandandi ári? Nú er upplýst. að sá gjaldeyrisforði, er safnað var á árunum 1940. 1941, 1942 og 1943, sé að þverra eða þegar að verulegu leyti þorrinn. Um áramót voru til 316 millj. kr., en mikill meiri hluti þeirrar upphæðar var á vegum nýbyggingarráðs. En nú er upplýst, að gefin hafa verið innflutningsleyfi á alla þessa upphæð eða meira til, svo að mér skilst, að þeir möguleikar. sem við höfðum til aukningar á gjaldeyri fram yfir útflutningsverðmæti, séu gerbreyttir frá því, sem var árið 1946. Okkur ber vissulega að vera vongóðir um, að útflutningsverðmæti gefi mikinn gjaldeyri. og það er rétt hjá hv. frsm.. að þorskaflinn í dag er meiri, en á sama tíma í fyrra. Þessu ber vissulega að fagna, en það, sem er skuggalegt við þetta, er það, að ekkert af aflanum hefur verið selt, svo að vitað sé. Við vitum ekki, hvaða verð við fáum fyrir aflann, en aðstaða okkar er erfið vegna samkeppni um markaði, þar eð við þurfum að fá hærra verð en aðrir vegna verðbólgunnar innanlands og hins mikla tilkostnaðar við að afla vörunnar og gera hana söluhæfa. Þetta skapar ískyggilega erfiðleika, sem við sjáum enn ekki út yfir. Hv. frsm. minntist á nokkur atriði í rökstuðningi sínum fyrir því, að ekki væri of langt gengið í hækkuninni á tekjuáætluninni. Hann minntist á, að ábyrgð ríkissjóðs vegna útflutnings á sjávarafurðum sé 30% hærri en á síðasta ári. Þetta er alveg rétt. En hvernig er aðstaða þeirra manna, er njóta eiga hlunnindanna, ef verðið brestur? Hvaða úrræði eru þá? Ríkið á enga sjóði til að gripa til. Þá er aðeins um tvær leiðir að velja. Önnur er gengislækkun, en hin, og raunverulega eina leiðin, er að fara ofan í vasa borgaranna, heimta af þeim nýja skatta og meðal annars þeirra, er njóta eiga hlunnindanna af ábyrgð ríkissjóðs. En aðrar leiðir eru ekki fyrir hendi. Ég veit ekki, hvað gengislækkun hrekkur til, en hin leiðin fer eftir því, hve miklu skakkar á verðinu og tryggingunni. Mér finnst því hæpið að nota það, að ríkið hefur gengið í þessa ábyrgð, sem röksemd fyrir því að hækka tekjuáætlunina. Hvað viðvíkur togaraútgerðinni. þá er mér sagt, að togararnir selji nú á hámarksverði, sem ákveðið er í Englandi. Samt sem áður berst togaraútgerðin í bökkum, þótt hún fái nú það hámarksverð, sem ekki fæst alltaf. Það munu jafnvel dæmi til þess, að togaraútgerðin sé að einhverju leyti rekin með tapi. Nú fáum við að vísu stærri og fullkomnari skip á þessu ári. en þau koma smátt og smátt, og þó að afkoma þeirra verði kannske eitthvað betri, en þeirra togara, er við nú eigum þá verður það ekki afgerandi um afkomu þessa árs. Hv. frsm. gat þess réttilega, að miklar vonir stæðu í síldinni. En við vitum aldrei, hvernig síldveiðarnar fara, auk þess sem síldin veiðist ekki fyrr en seinnipart sumars. Við vonum vissulega, að síldveiðarnar gangi vel, en reynsla tveggja undanfarandi ára sýnir, að þær geta brugðizt. Ég held þess vegna, að viðhorfið í þessum efnum sé mjög vafasamt og tvíeggjað, og því hefði ég talið hyggilegra, að stefna fyrrv. fjmrh. um varfærni í tekjuáætluninni hefði notið sín betur, en horfur eru á, að ætli að verða við afgreiðslu þessara fjárlaga. Þess ber að gæta, að viðhorfið nú hér á þingi er ekki að dregið verði úr útgjöldum ríkisins, heldur þvert á móti hefur verið til þess gripið til að minnka tekjuhallann að hækka tekjuáætlunina, þó að af því leiði, að fjárlög verði nú afgreidd með minni fyrirhyggju en fyrrv. fjmrh. gaf tilefni til, og það var þetta ástand, sem olli því, að sá skoðanamunur, sem fram kom í n. um þetta atriði. olli ekki klofningi, og skal ég ekki skjóta mér undan ábyrgð á því. Það þarf nú að vinna að öflun þeirra tekna, sem kostur er á, til að standa við þá yfirlýsingu núverandi ríkisstj. að afgreiða rekstrarhallalaus fjárl., sem ég tel mig einnig bera ábyrgð á sem einn af stuðningsmönnum stjórnarinnar. Það var því eigi hjá því komizt að hækka tekjuáætlunina, en varlegt var það ekki. Það var neyðarástand, sem skapaði þessar varhugaverðu niðurstöður. Hv. frsm. talaði hér um stórhug fjvn. Mér kom þetta nokkuð einkennilega fyrir, af því að ég veit hreint ekki, í hverju þessi stórhugur er fólginn. Afskipti n. af frv. mótuðust fyrst og fremst af því, að hún var í nauðvörn, sem og ríkisstj. og Alþ. allt. Það er lagt til af n. að hækka rekstrarútgjöldin um 52 millj. kr., og á sjóðsyfirliti er hækkunin um 2.600.000 kr. En ég er að veita því fyrir mér, eins og einu sinni stóð í Morgunblaðinu, hvaða stórhugur liggi á bak við þetta. Hækkunartill. eru fólgnar í því að leiðrétta áætlunarskekkjur og í því að taka inn í frv. 35 millj. kr. framlag til dýrtíðarráðstafana. sem er í samræmi við stefnu ríkisstj. Það er þó ekki alveg rétt, því að 10 milljónir eru þar vegna vantalinnar vísitölu á fjárlagafrv., þar sem upphaflega er reiknað með vísitölu 290. en er nú reiknað með 310 stigum, og þarf 10 millj. kr. til þess að mæta þessum mun. Það, eru því ekki nema 25 milljónir, sem fara í niðurgreiðslur, og er dregið í efa, að þetta sé nóg. Þetta er vitanlega áætlunarupphæð, og fer eftir öllum aðstæðum, hversu mikil hún verður. Þetta markar því engan stórhug hjá n., og það var gert í samráði við ríkisstj. og í framhaldi af þeirri stefnu, sem við höfum búið við undanfarið. Hækkað var nokkuð framlag til skólamála í till. n., en það er aðeins afleiðing af löggjöf, sem hér var sett fyrir skemmstu. Framlag ríkissjóðs til skólabygginga er lögboðinn hluti gegn framlagi þeirra, er að byggingunum standa. Reynslan hefur sýnt, að í skjóli þessarar nýju löggjafar. sem leggur ríkinu auknar skyldur á herðar, en dregur jafnframt hlutfallslegu úr útgjöldum sveitarstjórna, þá hafa sveitarfélögin orðið djarfari og lagt í svo miklar byggingar að ríkissjóður þurfti að leggja fram allt að 10 milljónum kr. Þetta var nú allmikið skorið niður, en þó hækkað í till. n. frá því, sem var í frv. En þetta var ákveðið af ríkisstj., en ekki af n. Sama er að segja um aukið framlag til raforkumála. Um vegi, brýr og hafnir má segja, að n. hafi ýtt á eftir, en niðurstaðan af starfi n. var sú, að ekki voru teknar inn í till. hærri upphæðir, en ríkisstj. samþykkti. N. hafði ætlað að sigla hærri byr, en það reyndist ekki fært. Þrátt fyrir gífurlega hækkun á þessu frv., er þó ekki hærra risið en það, að framlag til vega er aðeins örlítið hærra en áætlað var á síðustu fjárl. Það er þó mun lægri upphæð, en var veitt s.l. ár, því að ríkisstj. veitti umframgreiðslur til staða, þar sem nauðsyn bar til að fullgera vegi. Framlag til brúa er svipað og s.l. ár, en framlag til hafnarmannvirkja er allverulega hækkað. Það er aðeins eðlileg afleiðing af aukningu flotans, og til þess að geta hagnýtt hin nýju skip, verður að búa þeim þau skilyrði í höfuðverstöðvum landsins, að gerlegt sé að halda þeim út á vertíðinni. Og eins og tekið er fram í nál., er svo naumt skorið í þessu efni, að aðstaðan til útgerðar þessara stóru báta er ákaflega hæpin og útgerðarmenn eru settir í mikla hættu með það, að bátunum hlekkist á, ef ekki rætist úr. Og þótt þessi fjárhæð gæti vaxið, er það engan veginn öruggt. Í þessu felst engin ásökun frá minni hendi í garð hv. ríkisstj. Hún var tilneydd að skera þessar upphæðir niður. Það skapast af því ástandi, sem nú ríkir, að ekki er hægt að ganga lengra í þessu efni, af því að það getur orðið svo, að vonir manna bresti að meira eða minna leyti. Hv. frsm. talaði mikið um bjartsýni og stórhug hjá fjvn. Ég vildi óska, að við hefðum búið hér við þær fjárhagskringumstæður, að sá stórhugur hefði getað fengið að njóta sin, betur en nokkrir möguleikar eru nú á. Það er rétt, að stórhugar gætti í fjvn. En eins og ríkjandi fjárhagskringumstæður hafa sett núverandi ríkisstj. skorður í sambandi við afskipti hennar af fjárveitingum, eins hafa þær kringumstæður sett fjvn. skorður um hennar till. Stórhugur og bjartsýni eru góðar dyggðir, en það verður að sníða stakkinn eftir vextinum, því aðeins geta þessar fögru dyggðir notið sín, að öllu sé í hóf stillt, en ekki rasað um ráð fram. Hv. frsm. sagði, að fjvn. hefði ekki gert sínar till. af neinu ábyrgðarleysi, heldur samkvæmt því, sem hún hefði talið rétt og skynsamlegt. Og hann sagði, að vegna aðgerða fyrrv. ríkisstj. væru atvinnuvegirnir nægilega traustir til að taka á sig ábyrgðina af þeim till. Ég óska, að þessar vonir hans mættu rætast. En það eru nú ýmsar blikur á lofti, og úr því að hv. frsm. fór að geta um aðgerðir fyrrv. ríkisstj. í sambandi við atvinnuvegi og framkvæmdir, þá hefði hann jafnframt átt að minnast á aðgerðir annarra í því efni, þeirra manna, sem hafa aflað fjárins til nýsköpunarinnar, og þeirra, sem eiga að bera hitann og þungann í þeim erfiðu aðstæðum, sem við erum nú í, þegar nauðsynlegt er að gera þessi nýju tæki arðbær. Þessir menn hafa ekki síður en fyrrv. ríkisstj. lagt sitt fram, það er bezt að gera ekki þar upp á milli. Úr því að hv. frsm. minntist á þetta, er rétt, að hver hafi þann heiður, sem honum ber. Ég vil ekki slá neinum skugga á fyrrv. ríkisstj. eða hennar þátt. Hún hefur eflaust gert margt gott og vel. En aðrir hafa líka lagt mikið af mörkum, og án þess framlags er langt frá, að fyrrv. ríkisstj. hefði getað tekið að sér hlutverk nýsköpunarinnar, því að án fjárins og öflunar þess hefði hún verið ómegnug. Hv. frsm. sagði, að allt ylti á því, að ríkisvaldið á hverjum tíma væri hvetjandi, en ekki letjandi. Það er að vísu mikils vert að öllum jafnaði. En kröfur, áræði og framtak einstaklinga og félaga, sem að atvinnurekstri standa, hefur allt verið svo risavaxið, að ríkisvaldið sér nú enga möguleika á að sinna öllu, og stendur þetta því í öfugu hlutfalli við það, sem hv. frsm. lýsti, og er sorglegt til þess að vita, því að æskilegt væri, að aðstæður væru til þess fyrir ríkið að vera hvetjandi um þessa hluti. Mér hefur verið sagt, að hér hafi verið rætt um fjárframlag til Hvalfjarðarferju, og bið ég hv. frsm. að afsaka, að ég er að blanda mér inn í það mál, því að hann heldur á því af sínum mikla dugnaði. En ég er þessu máli mjög kunnugur og mig langar því að víkja að því nokkrum orðum. Mér er sagt, að hér hafi verið ráðizt á þessa framkvæmd. Hún er þannig til orðin, að á síðasta þingi báru þm. úr öllum flokkum fram þáltill. um málið, en hún kom svo seint fram, að hún náði ekki endanlegri afgreiðslu. Meiri hluti fjvn. lagði þessari till. hins vegar lið, og létu þessir þm. ríkisstj. vita vilja sinn í þessu efni. Hún réðst síðan í þessar framkvæmdir, sem eru tvíþættar báðum megin fjarðarins, vegagerð og lendingarbætur. Mér er sagt, að komið hafi fram sú skoðun hér í umr., að hyggilegra hefði verið að verja þessu fé til vegarins inn fyrir Hvalfjörð. En með ferjunni sparast 40–50 km langur vegarkafli og það sá kaflinn, sem langerfiðastur er yfirferðar, t.d. um snarbrattar hlíðar innst í Hvalfirðinum, þar sem vegurinn liggur undir skriðuföllum og snjóskriðum og er sérstaklega erfiður yfirferðar að vetri til. Af þessum ástæðum spratt upphaflega hugmyndin um ferjuna. Akraneskaupstaður hefur keypt tvö ferjuskip, og málið er komið á góðan rekspöl, en töluvert skortir á, og er þessi fjárveiting nú miðuð við það. Og hv. samgmrh. vill fá heimild í 22. gr. til að mega ljúka verkinu. Mér er kunnugt um, að bæði norðan- og vestanlands fagna menn því mjög að fá ferju yfir Hvalfjörð, því að með því styttist leiðin milli Reykjavikur og þessara landsfjórðunga til muna og menn þyrftu ekki lengur að fara inn fyrir Hvalfjörð og kæmust þar með hjá þeim erfiðleikum, sem eru og verða því alltaf samfara. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram og ljúka þar með máli mínu.



Ég vil byrja á því að lýsa ánægju minni yfir þeim umr., sem fram hafa farið um framsöguræðu mína, og tel þær hollari en langar ræður um vegarspotta eða annað því um líkt. Ég vil þá snúa mér að þm. Borgf. Hann hélt því fram, að ég hefði flutt hér stórpólitíska ræðu, og það getur vel verið, en hann flutti hér líka pólitíska ræðu, en hins vegar er það annað mál, hvaða merki hann reisti í sinni ræðu. Annars undirstrikaði þm. Borgf. margt í minni ræðu, en hrakti ekkert. Þó að hann hafi annan skilning á málunum en ég, þá er það allt annað mál. Hann sagðist ekki gera mín orð að sínum, enda talaði ég alls ekki fyrir hans hönd, því að ég tók það fram í upphafi, að þar sem ég fór út fyrir nál. sjálft, talaði ég aðeins fyrir minni eigin skoðun. Hann hefur annan skilning á þessum málum en ég, og fyrir það lasta ég hann alls ekki, en þm. geta dæmt um, hvor skoðunin þeim finnst réttari. Þm. Borgf. sagði, að ég einn hefði viljað afgreiða fjárlög á réttum tíma, þrátt fyrir það að engin ábyrg stjórn hefði verið til staðar. Það er rétt, að það er mín skoðun, að það hafi alls ekki verið ógerlegt. Ég tel, að þingflokkarnir verði að bera ábyrgð á gerðum Alþingis og þá ekki hvað sízt fjárl., og ég skil ekki, að þm. Borgf. láti það nokkru ráða um sitt atkv. í svona málum, hvaða ríkisstj. situr. ríkisstj. er aðeins framkvæmdarvald, og það er vilji meiri hluta Alþingis, sem hún á að framkvæma. Það má líka benda á það, að hér voru afgr. fjárl. á Alþ. eins og venjulega, þegar utanþingsstjórn var við völd. Þá sagði þm. Borgf. að það ástand, sem hér ríkir, sé orðið til vegna verðbólgunnar. Þetta vita allir, en það má líka benda á, að það voru fyrst og fremst amerískir dollarar, sem ollu dýrtíðinni. Með þeim var vinnuaflið boðið upp og kaupgetan með því aukin. Þetta hefur ekki tekizt að laga, því að það hefur ekki náðst samkomulag um leiðir til þess. Þm. Borgf. talaði um, að afgreiðsla fjárl. væri svo erfið nú, vegna þess að útgjöldin í sambandi við þau lög, sem síðasta Alþingi setti, væru svo mikil, einkum þó vegna þriggja lagabálka, þ.e. skólalaganna, launalaganna og tryggingalaganna. Ég verð að segja það, að það er ekki stórhugur ríkjandi hjá þeim mönnum, sem ekki vilja, að þessi lög verði framkvæmd, en það verða þau ekki, ef Alþ. veitir ekki fé til þeirra á fjárl. Fjvn. undirstrikar, að hún vill, að þessi lög verði framkvæmd og nái sem bezt tilgangi sínum. Þm. sagði, að ekkert nema nógu varleg tekjuáætlun gæti bjargað. Ég skil það ekki, að áætlun skapi tekjur, en með djörfum áætlunum þarf auðvitað dugandi framkvæmd. Allar þær tölur, sem þm. fór með í sambandi við árið 1945, voru réttar, en svo fer hann bara að álasa ríkisstj. fyrir eyðslu.

Ég skýrði aðeins frá staðreyndum.

Telur þm. Borgf. það eyðslu eða sóun, ef fé er varið til kaupa á hlutum, sem síðan eru eignir? Ef þm. keypti kýr fyrir 50 þús., teldi hann sig þá hafa sóað þessum þúsundum? Ég vil því taka það fram, að það er ekki hægt að gera hvort tveggja, að geyma fé og eyða því sama fé til kaupa á atvinnutækjum. Það má benda á það í þessu sambandi, að fyrir nokkuð mikla upphæð af okkar fé keyptum við togara, einn þeirra er þegar kominn til landsins og hefur nú farið sína fyrstu ferð til Englands og seldi betur, en dæmi eru til áður. Slíkt gefur okkur góðar vonir. Þó að hagur ríkissjóðs sé ekki góður nú, þá er rétt að benda á það, að við eigum mikið af afurðum í landinu, en þær eru okkar gjaldeyrir. Þm. Borgf. spurði, hvernig færi, ef verðið breyttist á fiskinum. Ég tók það fram, að með ábyrgðinni á fiskinum hefði ríkissjóður óbeint skapað sér tekjur, því að hefði þetta ekki verið gert, þá væri mikill hluti af fiskiflota okkar ekki farinn af stað enn og þar af leiðandi ekki sá fiskur kominn á land, sem nú er. Það kann að vera, að ekki verði hægt að forðast skell af þessum ráðstöfunum, en hvernig hefði þá farið, ef fylgt hefði verið till. þm. Borgf. og 1. þm. Rang. og líka tekin ábyrgð á landbúnaðarafurðum? Það hefði getað skapað algert gjaldþrot.

Það var bara sanngirniskrafa.

En sem betur fór réðu aðrir þá betur fyrir þessa þm.

Það var ósanngirni, sem réð.

Þm. Borgf. sagði. að fjvn. hefði verið í nauðvörn með fjárl., en ég fæ ekki skilið þá, sem telja það nauðvörn að samþykkja nál. 200 millj. kr. gjaldaliði. Þm. Str. réðst mjög á fjármálaástandið, en á sama tíma flytur hann brtt. við fjárl.. sem nema hvorki meira né minna en 570 þús. fyrir hans kjördæmi eitt. Ef allir þm. tækju upp sama hátt, þá mundu brtt. vera upp á 30 milljónir. Ég tek því ekki alvarlega gagnrýni þm. Str. eða þó að hann mótmæli réttum tölum og fullyrði, að áróðursmenn hafi rétt fyrir sér. Það hafa nú verið fluttar langar ræður um ástandið og hversu slæmt það sé. Þessir sömu menn standa að núverandi ríkisstj., en hún hefur það á sinni stefnuskrá að gefa út hallalaus fjárlög. Þessir þm. verða því að styðja að því eða þá að svíkja stjórnina, eða í þriðja lagi að éta ofan í sig allt, sem þeir hafa sagt, og þeir eiga ekki aðrar útgöngudyr, því að ég trúi því ekki á þessa ágætu menn, að þeir samþykki 200 millj. kr. útgjöld, ef þeir hafa ekki von um, að atvinnuvegirnir beri þau. Það væri slíkt ábyrgðarleysi, að mér dytti ekki í hug að trúa því um jafnágæta menn. Sannleikurinn er, að í hjarta sínu viðurkenna þeir, að þeir álíti, að atvinnuvegirnir þoli það. En ekki geta þeir sagt, að það sé ákveðnum mönnum eða ákveðnum flokkum að þakka. Hv. þm. Borgf. sagði, að ég hefði gleymt að geta þeirra manna, sem hefðu aflað. Ég vil biðja hv. þm. Borgf. að lesa framsöguræðu mína. Þar minntist ég líka á þessa menn. Ég minntist þess alveg sérstaklega, að einmitt fyrir skilning fyrrv. hæstv. fjmrh., þann skilning, að heppilegast væri fyrir þjóðfélagið að hafa sem mest frelsi í viðskiptamálum, þá hefði hann stutt athafnamennina til framkvæmda. Hverjir eru svo þessir athafnamenn? Ég tel sem athafnamenn ekki aðeins þá, sem eiga togara, heldur hvern einasta mann, sem aflar fyrir þjóðarbúið. Og ég minntist þeirra manna í ræðu minni, svo að það var óþarfi af hv. þm. Borgf. að ráðast á mig fyrir það, að ég hefði gleymt þeim, því að það gerði ég ekki. Hv. þm. Borgf. fullyrti líka, að á þessu þingi hefði ríkisvaldið orðið letjandi, en ekki hvetjandi. - Ég hef sannarlega ekki orðið var við það, að hæstv. ríkisstj. hafi verið letjandi hér á þinginu. Sannarlega ekki. Mér hefur einmitt fundizt, að hún væri mjög hvetjandi. A.m.k. hvatti hún okkur í fjvn. til að hækka töluvert þá liði í útgjöldum fjárl., sem við leggjum til, að verði hækkaðir. Og þetta höfum við gert í fullkomnu samræmi við vilja hæstv. ríkisstj. Hitt er annað mál, að hæstv. ríkisstj. taldi varlegra að fara ekki eins hátt með þessa liði og hin stórhuga og bjartsýna fjvn. vildi fara. Það var ekki af því, að hæstv. ríkisstj. hefði ekki trú á atvinnuvegunum, heldur af því, að hún áleit - sem er alveg rétt - mjög mikið vafamál, hversu langt eigi að fara í því að taka vinnuafl frá atvinnuvegunum. Ég hef þá svarað hv. þm. Borgf. út af hans ræðu. Mér þykir að vísu vænt um, að hann vakti þessar umr., því að ég tel, að það sé miklu heppilegra fyrir hv. alþm., ef þeir geta eitthvað af umr. um fjárl. lært, heldur en að hlusta hér á mjög leiðinlegar ræður um nokkra vegarspotta. Ég hef nú í þessu svari mínu svarað að nokkru hv. 1. þm. Rang. Vil ég þó bæta þar einu við. Aðalásökunarefni hans gagnvart fyrrv. ríkisstj. var rekstrarhallinn á landssímanum, og sá halli átti að vera skýrasta táknið um það, hversu ákaflega illa hefði verið stjórnað. - En hvaða ráðh. hefur komið þessari óstjórn á? Skyldi sá hæstv. ráðh. hafa batnað svo mjög við það að fá atkv. hv. 1. þm. Rang.? Ég er ekki alveg viss um það. Ég held, að þessi ummæli hv. 1. þm. Rang. geti ekki orðið tekin sem alveg gild rök. Hitt er allt annað atriði. að ekki aðeins fjvn., heldur fleiri hafa bent á þetta atriði og talið sjálfsagt, að þetta yrði að lagfæra. Mþn. hefur verið sett í þetta mál, og ég hef átt kost á því í dag að lesa hennar till. Og mér þykir vænt um að sjá, að hún er nákvæmlega á sömu línu og fjvn. í þessu máli, nefnilega álítur, að þessi stofnun, Landssíminn, sem hefur alltaf gefið arð síðan 1908, hún eigi að gera það enn. Og mér finnst ekki nema eðlilegt, að sú krafa verði gerð til þeirra manna, sem þessari stofnun stjórna. Það er ekkert undarlegt og sýnir ekkert erfitt fjármálaástand í landinu, þó að fjvn. hafi orðið að skera niður eitthvað af þeim till., sem óskað var eftir til skólaframkvæmda eða annarra mála hliðstæðra. Hv. þm. öllum er kunnugt um, að hver einasta stofnun hér, hvort sem er hjá íþróttafulltrúa, fræðslumálastjóra eða öðrum mönnum hér, sem eru fulltrúar ríkisvaldsins, óskar eftir að fá sem mest til sinna mála af framlögum frá ríkinu. Það er ekki nema ákaflega mannlegt. Fræðslumálastjóri veit, að það hefur verið samin löggjöf, þar sem ákveðið er, að það eigi að byggja upp skólana. Hann hefur sagt, að það mundi kosta 10 millj. kr. á ári í a.m.k. 10–15 ár. Ég held, að það verði ekki hægt að ásaka neina fjármálastjórn í landinu - hvorki núverandi, fyrrverandi eða komandi -, þó að það beri við, að ekki sé hægt að láta allan þann skerf á einu ári, sem á að fara til slíkra mála frá ríkinu. Þar er um framtíðarmál að ræða, sem þarf að byggja upp og verður byggt upp. Hitt er svo spursmál, hvaða leiðir á að fara, hvort eigi að taka lán til þess að byggja upp þessar stofnanir eða taka til þess fé af gróða. - Og mér virðist eðlilegast að dreifa þessu ekki aðeins á 5–6 ár, heldur kannske heilan mannsaldur. Ég hef bent á, m.a. í n., að miklu væri eðlilegra að taka 10 millj. kr. lán til þessara skólamála og dreifa kostnaðinum á t.d. 10 ár, en að láta þessa byrði hvíla á einu eða tveimur árum. Ég tel ekki sanngjarnt að krefjast þess, að ein kynslóð byggi upp allt, sem byggja þarf í þessu landi, brýr, hafnir, vegi, skóla o.s.frv., og sízt tel ég sanngirni í að ætlast til þess, að lagt sé allt fé í það, sem til þess þarf, á einu eða tveimur árum. Ég sé ekki ástæðu til að svara frekar hinum stórpólitísku ræðum, sem haldnar hafa verið hér um fjárlagafrv. og brtt. n. Hv. 8. landsk. þm. hefur borið fram sérstaka brtt. hér, ásamt hv. 6. landsk. þm., um ýmislegt, m.a. um flughafnir eða framlög til flughafna. Þetta var allt rætt í fjvn., og ég er satt að segja nokkuð hissa á því, að þetta skuli vera borið fram hér í þinginu, alveg sérstaklega sú brtt., sem ég nefndi, því að hv. flm. er það báðum kunnugt, að n. gerði ekki till. um framlag til flughafnar á Austurlandi af því, að ekki hefur verið hægt að koma sér saman um, hvar hún eigi að vera. Sumir vilja hafa hana á Eskifirði, en aðrir á Reyðarfirði. Og meðan nógum öðrum verkefnum er að sinna, þá er ekki þess að vænta, að fjvn. taki upp í till. sínar fjárfúlgur til mannvirkja, sem ekki einu sinni eru komin á pappírinn, hvað þá meira. - Viðvíkjandi brtt. um sundskyldu vil ég aðeins benda á, að sú upphæð, sem tekin er inn á fjárlagafrv. í því efni, er það, sem gefið var upp af sjálfum íþróttafulltrúa til n. í bréfi. Og þetta atriði var þrautrætt í fjvn. Það hefur aftur og aftur komið síðar frá fulltrúanum árétting um það, að æskilegt væri að tvöfalda þetta. En þá kom annað bréf, frá fræðslumálastjóra. þar sem hann telur, að 20 þús. kr. viðbót sé meira en nóg við þessar 120 þús. kr. í frv. Fjvn. hafði þannig þess vegna ekki ástæðu til að leggja til, að þessi upphæð yrði tvöfölduð, eins og þessir tveir hv. þm. vilja gera, og fellst heldur ekki á það. Þá hafa komið fram ýmsar brtt. um vegamál. Ég þarf ekki að ræða sérstaklega um hverja vegatill. fyrir sig, en vildi skýra það mál almennt. Það var samkomulag um það við hæstv. ríkisstj., að fjvn. mætti skipta 7 millj. kr. til vega. - Ég vil í sambandi við þessi vegamál öll benda á það, að vegamálastjórinn og hæstv. samgmrh. hafa tekið 2 millj. kr. til vegaframkvæmda fram yfir það, sem veitt var til þeirra mála á síðustu fjárl. Og þessir aðilar hafa veitt þessu fé m.a. í marga af þeim vegum, sem þm. koma nú og vilja fá meira fé til, en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. og í brtt. fjvn. Fjvn. vildi ekki taka þetta fé, sem þannig var tekið, inn á fjárl., hvorki hluta af því né það allt til endurgreiðslu. Valdið til þess að veita þetta fé, 2 millj. kr. til vegaframkvæmda, hafa tekið sér fyrrv. hæstv. ríkisstj. og þeir menn aðrir, sem stjórnað hafa þessum málum - og vegamálin eru nú undir stjórn sama hæstv. ráðh. - án þess að hafa ályktun Alþ. til þess. Og þessum aðilum ber þá einnig að glíma við það, hvernig þeir fá þessa fjárgreiðslu samþ. Ef þeir geta tekið þessa upphæð inn á útgjöld s.l. árs í fjárl., þá þeir um það. En fjvn. vildi ekkert skipta sér af þessu máli og vildi ekki taka þessa greiðslu sem fjárveitingu eftir á. - Um Ármúlaveg í sambandi við þessar 50 þús. kr., sem unnið var í þeim vegi í fyrra, er það að segja, að þessar 30 þús. kr., sem nú eru ætlaðar til þess vegar, eru ekki ætlaðar til annars, en að vinna fyrir í þeim vegi á þessu ári. Nákvæmlega það sama er að segja um framlagið til Bitruvegar. sem hv. þm. Str. talaði um. Það hafa verið greiddar 120 þús. kr. fram yfir það á síðasta ári, sem veitt var á fjárl. Og ég fullyrði, að ef fjvn. hefði haft yfir að ráða þessum nefndu 2 millj. kr., mundi þessu fé ekki hafa verið úthlutað eins og gert hefur verið. Og það er eina leiðin til þess að halda fjárveitingarvaldinu yfir vegafénu í höndum fjvn. og Alþ. að láta þá aðila, sem taka fé til vegaframkvæmda þess opinbera umfram það, sem heimilað er á fjárl., glíma við það sjálfa, hvernig á að færa þær greiðslur. Ég sé ekki, að það sé neitt því til fyrirstöðu að taka litlar upphæðir, svo sem 10 eða 20 þús. kr., og færa frá einum vegi til annars innan sama héraðs. En þegar tekin er nærri ein millj. kr. úr héruðum af vegafé til þess að láta vinna fyrir það fé í öðrum héruðum, þá fer að vandast málið. Og ég get sagt hv. þm. það, m.a. hv. 3. landsk. þm., að það hefur verið tekið fé svo hundruðum þús. kr. skiptir til vega eingöngu í þeim sýslum, sem minna þurfa í raun og veru að fá af fé til vega en aðrar sýslur. Og slíkt ranglæti er ekki hægt að þola. Ég get einnig rætt í heild brtt. um hafnarmálin. Það er rétt, að til hafnarmála þyrfti að leggja fram meira fé en hægt er nú að veita. Það var samkomulag hjá fjvn. við hæstv. ríkisstj. um það, að það mætti fara upp undir 7 millj. kr. Þessu fé hefur af fjvn. verið skipt eins réttlátlega og fjvn. hefur vit á og samkv. upplýsingum, sem fyrir liggja. Hennar dómur er auðvitað ekki neinn Salómonsdómur í því máli. En ég vil benda á, að hæstv. ráðh. hefur einnig yfir að ráða 11/2 millj. kr. í hafnarbótasjóði, sem hann getur fyllt í eyður til jafnaðar, þar sem fjvn. kunna að hafa verið eitthvað mislagðar hendur. Og get ég ekki annað, en vísað þeim mönnum, sem eru nú með sínar till. um þau efni, að sækja þar á og sækja fast, en sækja minna með sínar till. sem brtt. við fjárl. í þessu efni. Það hafa verið búin til l. um það að taka af Alþ. fjárveitingarvaldið í þessu efni, að því er snertir þessar 11/2 millj. kr. - Og það mætti segja mér, að hæstv. samgmrh. mundi hafa að síðustu allt féð til hafnarbóta undir sinni ráðstöfun. Það var því tekin sú leið, ekki aðeins í samráði við vitamálastjóra, heldur einnig í samráði við hæstv. ráðh., að engin höfn skyldi fá meira en 330 þús. kr. Og þannig var skipt fé á átta hafnir. Hinu hafnarfénu var skipt milli aðila eftir upplýsingum, sem fyrir lágu. - Ég vildi, í sambandi við t.d. Akureyri og fleiri staði. benda á, að það er alveg vafasamt, hvort á að leggja eins mikla áherzlu á að veita fé til sumra hafna - þ. á m. til Norður-Ísafjarðarsýslu - til endurbyggingar á gömlum hafnarmannvirkjum, því að mikið af þessu fé fer beinlínis til þess að endurbyggja eða gera við gömul, maðksmogin og fúin hafnarmannvirki. eins og t.d. á Akureyri, sem er ekkert annað, en viðhald. Sama er að segja um bryggjuna í Norður-Ísafjarðarsýslu, eftir því sem hv. 3. landsk. þm. gat um. Það er spursmál, hvort það er í anda hafnarl., að ríkissjóður skuli ekki aðeins byggja fyrst upp hafnir, og þá leggja í þær 40–50%, og svo halda höfnunum við. Ég hygg, að það sé vafasamt, að það sé í anda hafnarl. En meginhlutinn af því fé til hafna, sem beðið er um í kvöld, er til þess að halda við höfnum. T.d. á framlagið til Húsavíkur sennilega að fara til þess að endurbyggja hafnarmannvirki, sem áður var byggt.

Ríkissjóður hefur ekki lagt til bryggjunnar á Akureyri.

Ég veit ekki, hvort hann hefur gert það fyrr. En ég tók þetta svona meir almennt. Hv. 1. þm. Skagf. sagði í sinni ræðu, að ekkert hefði verið gert fyrir Skagfirðinga til hafnarbóta. - Skipting fjvn. á fénu, sem til hafnarmála skyldi veitt, var ekki gerð eftir þeim mælikvarða, hvort í vissum héruðum hafi verið gerðar einhverjar vissar framkvæmdir sérstaklega, heldur með tilliti til þeirra upplýsinga, sem fyrir lágu, til þess að reyna að mæta þeirri nauðsyn að bæta úr því, sem þarf, viðvíkjandi hafnarmálum. Og um Haganesvík sérstaklega lá ekki heldur frá vitamálastjóra fyrir nein áætlun um, að þar væri svo aðkallandi nauðsyn að leggja fram annað eða meira fé til þeirra mála en hann sjálfur lagði til. Það er í þessum málum þannig, að langmest fé fer til þess að endurgreiða þær skuldir, sem þegar hvíla á ríkissjóði í sambandi við hafnarframkvæmdir. En það er alls ekki skylda ríkissjóðs að hafa alltaf til handbært fé á móti því. sem lagt er fram til þessara mála heima fyrir á hverjum stað. Það er sagt í l., að gera skuli þessi eða hin hafnarmannvirki, þegar fé sé veitt til þess á fjárl. Það hefur verið skoðun margra, að þegar svo sé til tekið um mannvirki í l., sem ráðgert er að reisa, og búið er að leggja fram fé heima fyrir á móti tillagi ríkissjóðs, þá eigi ríkissjóður þegar að leggja fram fé að sínum hluta. Þetta er rangt. Nýlega er búið að leysa hluta ríkissjóðs til hafnar á Raufarhöfn, sem staðið hefur á í 10 ár, af því að ríkissjóður hefur ekki talið skyldu sina að greiða þetta fé þegar, þó að búið væri að leggja þarna fram fé heima fyrir til mannvirkisins. En ríkissjóður gefur þau fríðindi að ábyrgjast lán í slíkum tilfellum fyrir viðkomandi staði til slíkra framkvæmda, 60% af öllu því, sem viðkomandi ráðh. eða vitamálastjóri hefur viðurkennt, að ætla megi, að mannvirkið muni kosta. Og byrjað hefur svo verið að byggja fyrir slíkt fé, t.d. á Akranesi, þar sem ráðizt hefur verið þannig í stórkostlegar framkvæmdir - og svo er reynt að þoka þessu fé úr ríkissjóði, eftir því sem hann hefur ráð á. Í sambandi við það, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði hér um skógrækt, vil ég upplýsa, að skógræktin fær á þessu ári 174 þús. kr. meira en í fyrra. Það er því rangt, að skorið hafi verið niður tillagið til skógræktarinnar, en því hefur verið haldið fram af skógræktarstjóra, að svo hafi verið gert. En ég hef fengið það viðurkennt af skógræktarstjóra, sem ég sagði um þetta atriði nú. Fjvn. vildi ekki leggja fé í girðingar og til vélakaupa eftir þeim útreikningum, sem henni voru sýndir. Eins og ég sagði í dag, hef ég ekkert á móti því, að menn klæði landið skógi. En ég vil þá, að það gerist og byggist á öðru, en fölskum rökum. Og útreikningar um það verða að vera byggðir á réttum forsendum. Um búreikningaskrifstofuna vil ég líka segja hv. 1. þm. Skagf. það, sem ég hélt, að honum væri kunnugt um, að fyrir mörgum árum lá þetta undir Búnaðarfélag Íslands, og fékk það til þess 5 þús. kr. á ári. Í fyrra eru svo látnar 20 þús. kr. til þessa, en framlagið hækkað nú í frv. upp í 40 þús. kr. Þeir óskuðu eftir að fá þetta framlag hækkað í 59 þús. kr. - Það virðist vera stefna, þar sem á að mynda einhvers konar stjórnardeild um viss mál, að fyrst er fenginn forstjóri, síðan skrifstofa, þá stúlka og síðast ferðakostnaður. - Frá mínu sjónarmiði á þessi búreikningaskrifstofa að heyra undir starfsemi Búnaðarfélags Íslands. Og þegar fjvn. hefur sýnt því þá viðsýni að leggja til, að framlag til starfsemi búnaðarfélagsins verði hækkað um 200 þús. kr. frá því, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., þá tel ég sannarlega, að hv. 1. þm. Skagf. megi vel við una viðkomandi þessu atriði. Ég tel, að þessi kennsla eigi að fara fram í búnaðarskólum, þannig að þeir menn, sem þaðan koma, geti haldið þessa 40 búreikninga, sem er hámarkið, sem haldið hefur verið af búreikningum á landinu, eftir því sem við höfum fengið upplýsingar um hingað til. Ég sé ekki ástæðu til að ræða við hv. þm. Skagf. um hans vegamál. Ég hef þegar rætt almennt um vegamálin, sem gildir að sjálfsögðu um hans sýslu eins og önnur héruð á landinu. Hvað við kemur hv. þm. A-Húnv., þá vil ég benda honum á, að sá vegur, sem hann talaði hér um, Norðurárdalsvegur, er sama og Gönguskarðsvegur milli Skagastrandar og Sauðárkróks og fjvn. leggur til, að veittar verði 100 þús. kr. til þess vegar, en 120 þús. kr. til Skagastrandarvegar. En það er atriði, sem verður að gerast upp milli hæstv. ríkisstj. og vegsmálastjóra og samgmrh. og viðkomandi sveitarfélaga, hvernig þessu fé skuli skipt á einstaka kafla þessara vega. Og ég held, að það sé nú svo mikil blíða á milli þessara aðila og hv. þm. A-Húnv., að ekki þurfi að deila um það hér, hvernig þessu fé skuli skipt, hve mikið skuli koma á hvern stað. En ég vænti, að eftir þessar skýringar sjái hv. þm. A-Húnv. sér fært að taka sínar brtt. til baka. Í Skagastrandarveginn var greitt á annað hundrað þús. kr. meira framlag á síðasta ári, en ákveðið var í fjárl. En það hafði ekki nein áhrif út af fyrir sig á skiptingu vegafjárins hjá fjvn. Og því er þó ekki að neita, að sæmilega sé séð fyrir vegaframlögum í þetta hérað, a.m.k. í samanburði við önnur héruð, sem mjög eru afskipti. En ef það er eins nauðsynlegt að koma þessum vegi, sem hv. þm. A-Húnv. nefndi. áfram eins og af er látið, á að geta verið samkomulag um það innan héraðs að nota t.d. fé, sem ætlað er í Svínvetningabraut, til þess að koma þessum vegi áfram, meðan ekki er farið að byggja brúna á Svínvetningabrautinni. Við höfum gert ráð fyrir slíku samkomulagi í hverju héraði, þannig að framlögin verði ekki látin fara yfir visst hámark til vega í sýslunni. Hv. þm. A-Húnv. upplýsti, að þessi brú kostaði 13 þús. kr. - Það hefur verið rætt í fjvn., hvort það væri yfirleitt rétt að veita fé í brýr á fjárl., eins og gert hefur verið, þar sem vitað er, að það fé biður oft árum saman. áður en hægt er að framkvæma brúargerðirnar, og hvort ekki væri rétt að taka fremur stór lán til þess, sem gert væri ráð fyrir að endurgreiða á vissu árabili. En það þótti ekki rétt að kippa burt fjárveitingu til brúa, sem byrjað hafði verið að veita fé til á þann hátt, sem verið hefur, enda er brúaféð raunverulega eingöngu samþ. af fjvn. eins og till. komu um frá vegamálastjóra. - Ég hef að vísu heyrt af vörum sumra hv. þm., að hann sé ekki óskeikull í réttlætinu í þeim málum. En ég hef líka heyrt frá hv. þm., þegar vegamálastjóri hefur fylgt till. þeirra um framlög, þá sé það sérstaklega talið til meðmæla því, að féð verði lagt fram, að vegamálastjóri hafi mælt með því, og það hefur verið notað sem sterk rök með fjárframlögunum. Ég hef ekki haldið því fram. En þeir hv. þm., sem nú halda því fram, að það séu ekki óskeikul rök fyrir að taka ekki upp fé til vegar, að vegamálastjóri leggur það ekki til, þeir héldu því fram á síðasta þingi, þegar þeim þótti sér vera hagur að því að halda því fram, að till. vegamálastjóra ætti að virða mikils. Og m.a. á þetta við hv. þm. Str. Hvað viðvíkur Hvalfjarðarveginum, þá hefur hv. þm. Borgf. skýrt það mál. Samkvæmt bréfi frá vegamálastjóra þá er allur sá kafli, sem búið er að vinna, í þjóðvegatölu. Að vísu er hugsað, að þetta kosti meira í framtíðinni en hér er lagt til, en það eru fyrir því gögn, að nokkuð af veginum er í þjóðvegatölu og einmitt sá vegur, sem unnið er í. Sé ég ekki ástæðu til að fara frekar út í það atriði. Það má alltaf deila um, hvort þetta eða hitt sé réttlátt, en ég held, að ekkert, sem heyrir undir vegamálaráðh., hafi verið sótt jafnfast og þetta atriði. og það er eðlilegt, að fjvn. beygi sig nokkuð undir það. a.m.k. sá hluti hennar, sem styður þann hæstv. ráðh. Það er þá á hans ábyrgð að nokkru leyti og þeirra, sem honum fylgja, hvort hér er verið að sinna aðkallandi þörf eða hvort það er óþarfi. Viðvíkjandi aths. frá hv. þm. A-Sk. þá var hann að tala um endurveitingu, 8 þús. kr., til fyrirhleðslu. Ég verð að segja. að fyrst ekki var meira aðkallandi en þetta að byrja á því verki, þá sé ég ekki. að það sé alveg nauðsynlegt að taka þetta upp í fjárl. nú. Þeir fengu tækifæri á s.l. ári til að vinna þetta verk, en hafa ekki gert það. Það var tekið upp í fjárl. s.l. árs, en fjárveitingin ekki notuð, og þá veit ég ekki, hvort þetta er svo aðkallandi, að rétt sé að taka það upp aftur nú. En hvað viðvíkur erindi hans um fjárupphæð til viðgerðar á hafnsögubát, þá er hér farið alveg inn á nýja braut. Fjvn. hafði þetta mál til athugunar, og það er þess vegna óþarfi að taka till. aftur, að fjvn. hefur sagt um hana sitt síðasta orð. Ég held, að þessi maður sé ekki í þjónustu ríkisins, hann er í þjónustu hafnarinnar á Hornafirði. Hann er ekki í þjónustu ríkisins, þó að hann sé leiðsögumaður fyrir skip, sem ríkið á. Hann væri þá í minni þjónustu, ef hann vísaði inn skipi, sem ég á. Ef þessi maður hefði verið nægilega hygginn til að vátryggja bátinn, þá hefði hann ekki þurft að ónáða hv. þm. með þessari kröfu. Ef á að styrkja af ríkisfé bát, sem fer út til að vísa skipum til hafnar, þá veit ég ekki. hvar á að enda. Ég vil ekki vera með í að byrja þann leik. Viðvíkjandi hv. 2. þm. S–M. vil ég segja, hvað viðvíkur till. hans um Eskifjarðarveg, að það er svo mikil þörf á vegaumbótum í landinu, þar sem ekki er hægt að aka bílum, að fjvn. verður að láta það ganga fyrir þeim leiðum, sem eru þó færar bilum, en hv. þm. upplýsti, að þessi vegur væri bílfær, kannske meiri hluta ársins. Hv. þm. hefur upplýst, að 300 þús. kr. séu óeyddar frá Oddsskarðsveginum frá s.l. ári, og sennilega hefði verið hægt að komast að samkomulagi um að fá eitthvað af því fé til að ljúka við þennan veg, sem hann hefur mestan áhuga fyrir. Hann segir, að árnar í Skriðdal séu mannskæðustu ár á landinu. Ég skal ekki segja um það, en vísa til þess, sem ég hef sagt um brýrnar, að um það mál hefur verið farið eftir till. vegamálastjóra. Þá vil ég fara nokkrum orðum um annað mál, sem hv. þm. minntist á og er stórmál, en það er raforkumálið. Það var ekki annað hægt að skilja, en að hann hefði tekið að sér það mikla vandamál að ræða þessi mál við raforkumálastjóra, en fjvn. hefði ekki gert því nein skil. Þetta er misskilningur. Fjvn. hefur rætt þetta við raforkumálastjóra og ekki eingöngu við hann, heldur raforkumálaráðh. Það lágu fyrir n. upplýsingar um allar þær virkjanir, sem hann talaði um. En hann hefði átt að kynna sér það líka, að það er gert ráð fyrir 15,8 millj. kr. til niðurgreiðslu á þessum mannvirkjum, til þess að hægt sé að láta þau bera sig, áður en hægt er að láta þau standa undir sér. Af sumum þarf að greiða 99%, og þá geta þau staðið undir 1% af kostnaðinum, meðaltalið er 85,5%. Það hefði verið vel þess vert fyrir hv. þm. að kynna sér, hvort ekki er kannske farið inn á þessa braut nokkuð hugsunarlaust. Það verður að gera sér ljóst, að þessar milljónir, sem hér er verið að taka, eru líka teknar af öðrum landsmönnum. Það er ekki hægt að taka þessar milljónir af einstökum héruðum til þessara lína til að afskrifa þar 99% og láta þá sömu mönnum, sem verða að standa undir þessum miklu byrðum, blæða í tugi ára án þess að fá nokkra línu sjálfir. Ég mótmæli, að það sé gert. Hér verður að taka upp ákveðið skipulag, byrja á því, að þingið ákveði, hvaða linur eigi að byggja. Það hefur m.a.. verið ákveðin lina austur í Rangárvallasýslu, ákveðið á heimildagrein að verja 1,8 millj. kr. til að kaupa efni í þá línu, einnig ýmsar aðrar, en það verður að spyrna fótum við, áður en það er orðið of seint. Ég hefði sízt vænzt þess frá þeim, sem þekkja til á Siglufirði. að þeir kæmu með stórkostlegar till. um að leggja fé til þessara mála, vitandi það, að þar er ástandið þannig á fyrsta ári, að það verður, eftir að búið er að ganga í 85% ábyrgð, að velta hálfrar millj. kr. lán, til að fyrirtækið geti borið sig bara í hálft ár, rekstrarlán. Nei, ég veit ekki, hvort ég er meiri fjandmaður rafmagnsmálanna á Íslandi en aðrir, en ég veit, að mesti fjandskapurinn við rafmagnsmálin á Íslandi er að bera fram svona till., því að það er til að drepa málin, áður en þau fæðast. Fjvn. mun í heild halda fund með raforkuráði og raforkumálastjóra og þarf þar sannarlega ekki neina aðstoð eða leiðbeiningu frá hv. 2. þm. S.-M. Hún mun halda fund með raforkuráði ásamt raforkumálaráðh. um þetta stóra vandamál fyrir 3. umr. og þá enn fremur athuga jarðboranirnar. Hv. þm. hefði því getað sparað sér allt það frumhlaup, sem hann hefur gert í þessu máli. Sama er að segja um styrkinn til fræðimannanna. Hann hefði getað sparað sér það, ef hann hefði lesið nál., því að þar stendur, að það mál muni verða athugað nánar til 3. umr. Sannleikurinn er, að n. fékk lista yfir, hvernig úthlutuninni væri hagað, og þar kom í ljós, að þar var úthlutað fé til manna, sem voru á fullum launum, þar á meðal til Guðjóns skólastjóra Guðjónssonar og Finns Sigmundssonar. Ég sé ekki neina þörf á að taka fé úr ríkissjóði til að greiða þeim mönnum, sem eru á fullum launum hjá ríkinu, en hafa þó aðstöðu til að afla sér aukatekna fyrir gífurlega há ritlaun, eins og ég veit, að sumir þessara manna hafa fengið fyrir þessi störf, m.a. fyrir „Húsfreyjuna á Bessastöðum“. Hins er líka að minnast, að á þessum lista eru menn, sem við erum fyllilega sammála um, að eigi ekki að taka tekjur af, eins og Þorsteinn Þ. Þorsteinsson í Vesturheimi. Þess vegna munum við athuga þetta, en ég mun ekki greiða atkv. með því að greiða slíkar tekjur til manna, sem hafa full laun og þar á ofan aðstöðu til að vinna fræðistörfin fyrir mikið fé. Þá er það barnaverndarráð. Það er gert ráð fyrir, að kostnaðurinn við barnaverndarráð verði sá sami og á síðasta ári. Í sambandi við það vil ég leyfa mér að benda á, að þegar hér var á ferðinni um daginn frv. um barnaverndarnefnd, þá var því lýst yfir og færð rök fyrir því við mig, að það mætti ekki hafa þar ákvæði um, að barnaverndarráð skyldi gera þetta eða hitt, því að heppilegast væri, að það væri lagt niður.

Hver gerði það?

Það get ég sagt hv. þm. annars staðar en hér. Þess vegna get ég ekki séð neina ástæðu til, að þetta framlag sé hækkað. Ég skal ekkert segja, hvað hæstv. ríkisstj. gerir með að greiða þessum manni, en ég vil benda á, að þau gögn, sem liggja fyrir fjvn., sýna, að þetta er ekkert nema bitlingur til ákveðins manns.

Það „interesserar“ mig ekki.

Það „interesserar“ fjvn. Í sambandi við Matthías Jónasson og þetta starf liggur fyrir bréf frá honum, þar sem hann lýsir yfir, að hann hafi orðið að vinna upp allt verk þess manns, sem var í þessu starfi á undan honum, og það verk hafi allt verið ónýtt. Svo getur verið, að það komi annar eftir Matthías Jónasson og verði að vinna allt hans verk upp og það reynist líka ónýtt. Meðan þessi mál liggja þannig fyrir, þá sé ég ekki ástæðu til að hafa þar sérstakan ráðunaut, fyrst einn mann og svo annan til að snúa kringum sig. Viðvíkjandi fyrirspurn, sem hv. 1. þm. N-M. gerði, þá þarf ég ekki mikið að ræða um vegatill., ég hef þegar svarað því, en þessum styrk til ferjuhalds hefur verið skipt af vegamálastjóra, og sé ég ekki ástæðu til, að n. fari að taka upp þá skiptingu sjálf. Það er eins með fleiri styrki, svo sem sjúkravitjunarstyrki, sem ekki þótti ástæða til að skipta í frv. sjálfu. Ég vil ekki kenna fjvn. um, þó að kjósandi hans hafi nærri því farið í gegnum botninn á kláfnum. Hv. þm. var kunnugt um, að þessi fjárveiting var til. Hann var þá sjálfur á þingi og hefði getað fengið um það allar upplýsingar, hvernig átti að nota féð. Hann er allt of duglegur þm. til þess, að hann geti haft það sér til afsökunar, að hann hafi ekki fengið upplýsingar hjá vegamálastjóra, áður en botninn bilaði í troginu. Um ræktunarvegina er það að segja, að það var aðeins af vangá, að till. var ekki sundurliðuð. Það átti að taka sundurliðunina upp og verður gert við 3. umr., en þessi upphæð á að skiptast á sama hátt og undanfarin ár, nema ræktunarvegur í Flatey á að fá 2 þús. kr. hækkun. Það lá fyrir bréf, þar sem mikil áherzla var lögð á að fá hækkun til þessa vegar. Það lágu fyrir undirskriftir um að fá 45 þús. kr. til þessa vegar. N. féllst á að hækka þessa fjárveitingu um 2 þús. kr. Sama er að segja um dýralæknana. Þessari fjárveitingu hefur verið skipt af fjvn. Yfirdýralæknir, hv. þm. Ak., hefur gert till. um þetta, sent þær til n., hún síðan sett sína undirskrift undir þær og sent stjórnarráðinu. Sé ég ekki neina sérstaka ástæðu til að breyta því formi frekar en fyrr. Um fjárveitinguna til Hallormsstaðarskóla og eins brtt. sem hann minntist á við 22. gr., þá skal það verða athugað fyrir 3. umr. Það hefur yfirleitt ekki verið tekið neitt inn á þá gr. N. hefur ekki viljað gera það nema í samráði við hæstv. ríkisstj., en það skal verða athugað samkvæmt ábendingu frá hv. þm. Ég get ekki fallizt á að hækka um 6 þús. vegatill. þá, sem hann minntist á, það verður að vera samkomulag innan héraðs. Hann upplýsir, að svo og svo mikið af vegum þar hafi verið lagt fyrir fé vinnumanna í hans kjördæmi, og mun það ekki verða lagt niður, meðan hann fær einhverju að ráða, sem hann getur ráðið með sínum dugnaði. Ég sé ekki ástæðu til að svara hv. þm. Str. miklu meira en ég hef gert, en ég vil leyfa mér að benda á það, sem ég tók fram áður, að mikið fé er lagt til Bitruvegar og Bitruvegur er ekki aðalleiðin inn í sýsluna. Þetta er önnur leið af tveimur. Það er búið að leggja annan veginn fyrir mörgum árum. Það var m.a. gert, þegar hann fór hér með ríkisstj., og hér er þá ætlazt til, að sé látið ganga fyrir öðrum vegum á landinu að koma tveimur vegum inn í sýsluna, sem mætast á Hólmavík, og er þá kominn hringvegur um sýsluna. Ég held, að það mundu margir verða ánægðir, þó að þeir fengju ekki nema einn veg. Hitt er annað mál, að leggja svo mikið kapp á að fá þennan veg að láta fara til hans allt það vegafé, sem veitt er í sýsluna. En það er ekki rétt, þegar búið er að færa þannig til, þá sé komið og farið fram á, að veitt sé fé til þeirra vega, sem fé hefur þannig verið tekið frá með samkomulagi, eins hv. þm. Str. gerði hér áðan. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara frekar út í það. Ég sé ekki ástæðu til að ræða mikið um till. hv. 6. landsk. Ég hef nokkuð farið inn á það áður, en ég álit, að hann hefði getað beðið með að ræða um heimavistarhúsið á Akureyri. Hann veit, að það er til umr. í n. enn. Þetta er langtum meiri auglýsingastarfsemi, en nokkuð annað. Hann veit, að n. er ekki búin að ganga frá þeim málum og hefur skrifað undir nál., þar sem tekið er fram, að ekki sé búið að ganga frá því, og svo kemur hann og flokksbróðir hans og krefst þess, að gengið sé frá þessu máli í þinginu, meðan þeir vita, að það er enn til athugunar í n. Ég tek ekki sem nein sérstök rök neitt af því, sem fram hefur verið fært af honum og skólameistara, að þarna sé svo voðaleg eldhætta. Ég veit ekki betur, en þetta hús sé búið að standa síðan um aldamót. Ef ætti nú að setja 31/2 milljón í þetta hús vegna þess, að ekki sé óhætt að búa þarna vegna eldhættu, þá ætti nú þegar að loka gamla Landakotsspítalanum vegna eldhættu, þar sem margir tugir sjúklinga búa. En það er til hætta víðar, en þar sem eldhættan er. Það er bílahætta á götunum. Og eigum við þá að hætta að ganga um göturnar vegna bílahættu? Þetta eru ekki rök fyrir mig. Nú er hér aðeins um að ræða 500 þús. kr., en það þarf a.m.k. 31/2 millj. kr. Þess vegna þarf miklu stærra átak, en að samþykkja þessa till. Ég hef nokkuð rætt till. hv. 3. landsk. og skýrt honum frá þessu með vegaféð, og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það, en viðvíkjandi Ósá þá vil ég benda honum á, að þar er farið eftir till. vegamálastjóra, og það er þá hans mál að svara fyrir það. Viðvíkjandi sjómannaskóla Ísafjarðar vil ég upplýsa, að n. hefur haft þetta mál til athugunar og sent það til umsagnar skólastjóra stýrimannaskólans hér, sem hefur eindregið lagt á móti því að greiða þetta til skólans. Það er þegar sjómannaskóli í Reykjavík, sem á að vera fyrir allt landið. Mér er ekki kunnugt um, að það séu lagafyrirmæli um, að byggja skuli sjómannaskóla á Ísafirði, og meðan það ekki er, þá er þess ekki að vænta, að fjvn. vilji samþykkja slíkar greiðslur.

Það eru l. um, að kennsla megi fara þar fram.

Já, en það eru ekki l. um að setja 700 þús. kr. í byggingu þar og síðan svo og svo mikið til rekstrar á hverju ári. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. þm. V-Húnv. um brýr á brúal., hvort þær séu á þjóðvegum eða sýsluvegum, þá er mér kunnugt um Bakkadalsá og Kleifá, að þær eru báðar á þjóðvegum. Ég held, að ég hafi þá svarað mestu af því, sem komið hefur fram, enda er búið að þreyta menn langt fram á nótt, og skal ég láta máli mínu lokið, nema sérstakt tilefni gefist til. Ég vil þó geta þess, að fjvn. á brtt. á þskj. 564, II, sem er leiðrétting við 18. gr., að niður falli nöfn ýmissa manna, sem vitað er um að hafa látizt. Einnig er hér brtt. á þskj. 560 frá fjvn., XXXIX, sem er einnig leiðrétting við 18. gr., sem ég veit, að verður samþ. Skal ég svo ekki fara frekari orðum um málið að sinni.