Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða, er flutt til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin 17. ágúst s.l. til lausnar á kjaradeilu verkfræðinga, sem hafði staðið frá 27. júní. Var þessi deila orðin mjög bagaleg, og verkfræðingar fengust ekki í þjónustu ríkisins, á meðan þeir höfðu vonir um að ná hagstæðari samningum en kjaradómur hafði ætlað þeim, en það töldu þeir sig hafa, á meðan þeir héldu uppi kröfunni um allt að 20 þús. kr. á mánuði, en kjaradómur gerði hins vegar aðeins ráð fyrir 14 440 kr. En svo sem greint er í forsendum brbl. um lausn kjaradeilunnar, hófst algert verkfall hjá verkfræðingum í þjónustu ríkisins 27. júní s.l. Frá og með 1. júlí tók, gildi hér nýtt launakerfi opinberra starfsmanna skv. lögum -um kjaramál, l. nr. 53/1962: Samkvæmt því kerfi er almennum verkfræðingum ætlaður 22. launaflokkur, en í þeim flokki eru mánaðarlaun 14 440 kr. Voru kröfur Stéttarfélags verkfræðinga miklu hærri en þessu nemur, sem verkfræðingum er ætlað í 22. launaflokki, en það eru þau laun, sem margir opinberir starfsmenn hafa látið sér lynda, en hafa þó sambærilega þekkingu og verkfræðingar. Má þar t.d. nefna náttúrufræðinga og sérfræðinga hjá atvinnudeild háskólans. skógrækt, náttúrugripasafni, veðurstofu o.fl. Hefði verkfræðingum tekizt að knýja fram sérsamninga, miklu hærri en kjaradámur ætlar þeim að hafa, þú hefði það verið ögrun við opinbera starfsmenn, sem sættu sig við það, sem þeim var úrskurðað skv. kjaradómi, og það hefði leitt til þess, ef Stéttarfélagi verkfræðinga hefði tekizt að kljúfa sig út úr, að launakerfið hefði hrunið og aðrir starfshópar hefðu komið á eftir og leikið sama leikinn. Það liggur því í augum uppi, að það var nauðsynlegt að grípa hér inn í, ekki aðeins vegna þess, að verkfræðingarnir voru í verkfalli, heldur einnig vegna þess, að ef þeim hefði tekizt að knýja fram miklu betri og hagstæðari kjör en verkfræðingum eru ætluð með kjaradómi, þá hefði launakerfið hrunið. Það hefði haft þau áhrif, að ýmsir stéttahópar hefðu skorið sig úr og knúið fram enn hærri laun en þeir nú hafa, og þykir sumum, að í hærri launaflokkunum hafi kjaradómur skammtað allríflega, en út í það skal ekki farið að rökræða hér. Úrskurður gerðardóms liggur nú fyrir, og er sýnt, að gerðardómur hefur haft það sjónarmið að samræma kjör verkfræðinga, sem vinna ekki hjá ríkinu, við það, sem þeim er ætlað skv. úrskurði kjaradóms. Talið er, að það sé nokkru betra að vera fastastarfsmaður hjá ríkinu en hjá einkafyrirtækjum, það sé meiri trygging. Sá, sem hefur einu sinni verið skipaður starfsmaður hjá ríkinu, er öruggur með að halda því starfi, ef hann brýtur ekki af sér, en maður, sem er hjá einkafyrirtæki, hefur aðeins vissan uppsagnarfrest. Auk þess hefur verið tekið tillit til þess, að lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins er nú, ef svo mætti segja, vísitölutryggður samkvæmt lögum frá síðasta þingi, en þeir, sem starfa hjá einkafyrirtækjum; hafa ekki slíkan lífeyrissjóð. Þess vegna hefur það þótt eðlilegt og rétt að ætla verkfræðingum, sem ekki vinna hjá ríkinu, nokkru hærri laun en verkfræðingum, sem eru hjá ríkinu, og er þetta frá 5.5% og allt upp í 11% hærri laun, sem verkfræðingum er ætlað hjá einkafyrirtækjum og bæjum, heldur en hjá ríkinu. Það eru t.d. byrjunarlaun hjá verkfræðingum skv. kjaradómi 12 300 kr., en verkfræðingum hjá Reykjavíkurborg og öðrum bæjar- og sveitarfélögum eru ætlaðar 12980 kr. í byrjunarlaun. Þetta er 5.5% hærra. Eftir eitt ár hafa sömu verkfræðingar hjá ríkinu 12 980 kr., en 13 690 kr. hjá Reykjavíkurborg eða öðrum sveitarfélögum, eftir 3 ár skv. kjaradómi 13 690, en skv. gerðardómi 14 440, það er einnig 5.5% hærra, og eftir tíu ára þjónustu 14 440 skv. kjaradómi og skv. gerðardómi 15240, 5.5% hærra. Fastráðnir verkfræðingar, almennir verkfræðingar hjá einkafyrirtækjum, hafa allt upp í 11% hærra en almennir verkfræðingar hjá ríkinu, þar sem þar er búið við minna öryggi en hjá Reykjavíkurborg og sveitarfélögum. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þetta mál. Það liggur alveg ljóst fyrir. En það verður að segja það eins og er, að á meðan á verkfalli verkfræðinga stóð, var örðugt að halda uppi framkvæmdum hjá ríkinu. Vegagerðin var að komast í vandræði, en það bjargaðist með því, að fjórir verkfræðingar réðu sig hjá vegagerðinni strax upp á þau kjör, sem kjaradómur býður, og seinna hafa verið ráðnir tveir verkfræðingar hjá vegagerðinni til viðbótar, þannig að vegagerðin hefur nægilegan mannskap til þess að vinna þau verk, sem fyrir liggja. Síðan gerðardómur var upp kveðinn, hafa fjórir verkfræðingar tjáð sig fúsa til þess að ráða sig hjá landssímanum. Einn hefur tjáð sig fúsan til að ráða sig hjá raforkumálunum, en eins og ýmsir verkfræðingar hafa sagt, þá vildu þeir bíða eftir úrskurði gerðardómsins með að ráða sig. En síðan gerðardómur var upp kveðinn, hafa ýmsir verkfræðingar komið til viðtals við forstöðumenn ríkisstofnana og tjáð sig fúsa til að ráða sig hjá ríkinu upp á kjör kjaradómsins. Og síðan brbl, voru útgefin, er ekki um neitt verkfall að ræða hjá verkfræðingum, en þeir hafa ýmist unnið upp á væntanlegan gerðardóm eða eftir sömu reglum og giltu, áður en þeir fóru í verkfallið. Þetta mál er nú þannig leyst sem betur fer. Það eru allir sammála um það, að verkfræðingum ber að borga vel fyrir þeirra störf. En þótt þeirra störf séu mikils virði, þá mega þeir vitanlega ekki nota þekkingu sína og sérstöðu til þess að sprengja allt launakerfið og skapa slíkt fordæmi, en það hefði orðið, ef ekki hefði verið gripið hér inn í, og það var þess vegna gert af illri nauðsyn. Og mér er kunnugt um það, að margir verkfræðingar voru þessari lausn fegnir, voru leiðir yfir því, að þetta verkfall hafði verið boðað, og voru því alls ekki samþykkir. Ég vil leggja til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og hv, allshn.



Herra forseti. Við fjórir þm. þessarar hv. d. leyfum okkur að flytja frv. hér á þskj. 52 til I. um breyt. á I. nr. 93 frá 1947, um aðstoð af hálfu ríkisins við vatnsveitur. Í l. frá 1947 er kveðið á um fjárhagslega aðstoð ríkissjóðs við sveitarfélög, sem koma sér upp vatnsveitum. Fyrst og fremst er heimilt að veita styrk úr ríkissjóði, sem nema má allt að helmingi kostnaðar, og er þá miðað við kostnað af stofnæðum svokölluðum, vatnsgeymum, dælum og í fjórða lagi jarðborunum. Þessi löggjöf hefur á liðnum tíma reynzt hin nýtasta um margt og gert ýmsum sveitarfélögum kleift að leggja í tiltölulega dýrar vatnsveitugerðir, sem að öðrum kosti hefði eigi verið lagt í eða framkvæmdir þá tafizt úr hófi fram. En að fenginni reynslu við framkvæmd þessarar löggjafar hefur þó komið í ljós, að okkur flm. og mörgum öðrum er það mjög í mun, að lögunum verði breytt til annars horfs um nokkur atriði, og ætla ég að rekja þau nokkru nánar hér, en þau eru í þrennu lagi. Styrkurinn úr ríkissjóði getur stundum orðið æði takmarkaður og langt fram yfir það, sem ætla má að löggjafinn hafi upprunalega ætlað sér, þ.e. í þeim tilvikum, þegar svokölluð stofnæð er einungis lítill hluti af öllu vatnsveitukerfinu. Þá koma aftur á móti, þegar þannig stendur á, til svokallaðar aðaldreifiæðar og koma snemma og verða þá í raun og veru höfuðhluti dreifilínukerfisins. Miðast þá styrkurinn, eins og nú er, við stofnæðina sjálfa, en stofnæð er sá hluti vatnsæðar, sem liggur frá vatnsbóli eða upptökum vatns að fyrstu greiningu. Þannig er stofnæð skilgreind af hálfu þeirra aðila, sem vatnsveitustyrkjum hafa úthlutað. Það skal út af fyrir sig ekki dregið í efa, að þessi skilgreining sé rétt, en það er auðsætt, þegar svo stendur á um stofnæð, að styrkurinn verður ekki að því gagni, sem löggjafinn hefur upphaflega ætlað sér, og okkur flm. þykir rétt að gera í þessu frv. till. um nokkra breytingu þar á. Þessi aðstaða, þar sem skammar eru stofnæðar, getur víða komið upp og hefur víða komið upp, sérstaklega þó í dreifbýli, þar sem dreifikerfið er stærsti hlutinn. Við slíkar aðstæður getur framkvæmd vatnsveitugerðar, sem annars er nauðsynleg, stöðvazt eða orðið ónóg, nema ríflegri styrkur komi til. En í l. skortir heimild í þessu efni og þá þegar þörfin er hvað brýnust. Til þess að gera hér nokkra úrbót, þá leggjum við flm. til í frv., að styrkurinn úr ríkissjóði nái einnig til svokallaðra aðaldreifiæða. Þetta er varðandi styrkinn skv. löggjöfinni og breytingu þar á í þessu frv. Þá er í öðru lagi till. af okkar hálfu um það, að ákvæði verði sett inn í lögin frá 1947 um ríkissjóðsábyrgðina, þannig að ábyrgð sú, sem ríkissjóði er heimilt að veita í þessum efnum, þ.e.a.s. til sveitarstjórna vegna vatnsveitugerðar, sé sjálfskuldarábyrgð. Nýlega samþ. lög um ríkisábyrgðir gera ráð fyrir því, að ábyrgð ríkissjóðs sé jafnan einföld, nema sérstaklega sé getið hins. Og víst er það, að vatnsveitugerðir eru mikils verðar framkvæmdir í þágu almennings. Þykir því okkur flm. ærin ástæða til þess, að ábyrgð ríkissjóðs verði í þessum efnum öllu ríkari en annars. Í þriðja lagi leggjum við til, að ábyrgðar- og styrksfjárhæðin verði hækkuð sameiginlega upp í allt að 90% af öllum vatnsveitukostnaðinum. Þá hef ég í stuttu máli greint frá þeim breyt., sem felast í þessu frv. og við flm. teljum að séu mjög eðlilegar og í raun og veru sjálfsagðar og allra sízt þess eðlis, að nokkrum verulegum ágreiningi eigi að geta valdið hér í þinginu. Óska ég, að frv. verði vísað til heilbr: og félmn. að lokinni þessari umr.