Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur haft frv. þetta til athugunar og kallað á sinn fund forstjóra Viðtækjaverzlunar ríkisins til að fá hjá honum ýmsar nánari upplýsingar. Sérstaklega óskuðu nm. eftir því að fá upplýsingar um, hvernig raunverulegur hagur fyrirtækisins væri og hvað það mundi verða, sem ríkisútvarpið tæki við, þegar skuldbindingar hafa verið gerðar upp og reikningar. Fullvissaði forstjórinn n. um, að staða fyrirtækisins væri góð, og alveg sérstaklega um, að birgðir, sem færðar eru upp á 9–10 millj., mundu raunverulega reynast þess virði. - Meiri hl. menntmn. mælir því með samþykkt frv.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð, sem ég vildi segja til stuðnings þeirri till., sem flutt er á þskj. 299, af hv. 3. þm. Vestf., sem gengur út á að afnema það ákvæði í 4. gr., að það skuli ekki mega kaupa jörð á hærra verði en fasteignamat segir til. Hv. þm. nefndi nokkur dæmi um, hvernig jarðir væru metnar, þar sem hann þekkti til, og kom í ljós, að í einum hreppi var meðalverð jarða eftir fasteignamatinu gamla um 6 þús. kr. Það er að vísu vitað, að við nýja fasteignamatið verður mjög mikil breyting þarna víða á, en ekki er þó að vita, að hún verði sérstaklega mikil á þeim jörðum, sem afskekktastar eru og líklegastar til að fara í eyði. En jafnvel þó að verð kynni að tífaldast á slíkum jörðum, þá er þarna ekki um hátt verð að ræða. Ég álít óþolandi, að það sé verið að binda ríkið við það að mega ekki kaupa jarðir á hærra verði en fasteignamatsverðinu, jafnvel þótt miðað sé við það nýja. Við skulum í þessu sambandi athuga ofurlítið það mat, sem við viljum leggja á vinnu og vinnuverðmæti annars vegar og brask eða braskverðmæti hins vegar. Við skulum athuga, hvort það væri ekki ástæða til að koma einhverri réttlætishugmynd að í sambandi við það mat og það verð, sem lagt er á jarðir þeirra bænda, sem eru að flosna upp eða vilja yfirgefa sínar jarðir, og hvort það sé rétt af okkur að miða alltaf einvörðungu við markaðsverð og sölumöguleika. Ef lóðareigandi hér í Reykjavík selur lóð, sem hann hefur aldrei gert neitt fyrir, aldrei unnið neitt að, aldrei hjálpað til á nokkurn hátt að gera hana verðmætari, þá er slík lóð seld, t.d. ef hún er nærri okkur í miðbænum, á 10–20 millj. kr. Það er einvörðungu þjóðfélagið sjálft, sem hefur skapað þetta verðmæti með aðgerðum sínum. Sjálfur hefur maðurinn ekkert gert. Tökum svo hins vegar bónda, sem hefur þrælað allt sitt líf og sett allt sitt vinnuafl og kannske sinnar fjölskyldu í jörðina. Þegar á að fara að selja hans jörð, þá er hún kannske metin á 5–10 þús. eða kannske 50 eða 100 þús., og þá á að banna með lögum, að ríkið borgi hærra verð fyrir. Það er vitað, að þær jarðir, sem ríkið kaupir núna, verða eftir eina eða tvær kynslóðir mjög mikils virði. Og spurningin er aðeins, hvort við viljum sýna eitthvert réttlæti þeim mönnum, sem hafa lagt verk sinna handa í þetta allt sitt líf. Annars eiga viðkomandi hjón, sem máske eru orðin gömul, það á hættu, ef farið er eftir fasteignamatsverði, að sjá raunverulega allt, sem þau hafa unnið, fara fyrir gýg, á sama tíma sem það tíðkast og er algengur viðburður hér í Reykjavík, að menn, sem aldrei hafa snert á að gera nokkurn skapaðan hlut til þess að gera sína lóð dýrmætari, fái 10–20 milljónir króna fyrir hana. Svona er ekki hægt að fara að í þjóðfélagi, sem vill á einhvern hátt taka tillit til réttlætis og ekki bara láta allt vera á boðstólum fyrir fé og meta allt til fjár. Hins vegar vitum við, að ef jörð er að fara í eyði og bóndinn að fara burt af henni og það skyldi vera þar einhver lækjarspræna, þar sem einhver silungur, ég tala nú ekki um lax, veiddist í, þá er viðkomandi jörð undireins komin upp í 800–900 þús. eða 1 millj. og einhver og einhver burgeis í Reykjavík, sem kannske borgar ekki einu sinni útsvar, er reiðubúinn að snara út milljóninni fyrir að fá að kaupa lækinn til þess að skemmta sér við hann stundum á sumrin, þó að jörðin sjálf fái að fara í eyði. Ég held, að Alþ. eigi að reyna að sjá til þess, að vinna manna og framlag til þjóðfélagsins sé ekki metið á þennan máta. Ég held þess vegna, að við eigum að samþ. þessa till. á þskj. 299 og leggja það undir mat viðkomandi n. og síðan auðvitað hæstv. ríkisstj. sjálfrar, hvaða verð sé rétt að gjalda því fólki, sem er að yfirgefa sínar jarðir. Það hefði verið skynsamlegt og átt að gerast fyrir löngu að setja verðhækkunarskatt á lóðirnar í kaupstöðunum, eins og Reykjavík og taka þannig það verð, sem þjóðfélagið sjálft skapar með sínum aðgerðum, til þjóðfélagsins aftur. Þá hefði líka verið hægt að nota það fé til þess m.a., að borga þeim bændum, sem hafa lagt alla vinnu lífs síns í að gera sínum jörðum til góða, sæmilega fyrir þær, þegar þeir fara. Vegna þróunar þjóðfélagsins er bóndinn að tapa eign sinni ú sama tíma sem aðrir menn græða milljónatugi á þessari sömu þróun. Þarna hefur Alþ. vald til þess að skapa eitthvert réttlæti. Ég held þess vegna, að hv. d. gerði mjög rétt í því að samþ. brtt. á þskj. 299. Ég trúi því ekki, að það sé álit hæstv. ríkisstj., að allir þm. hennar séu skuldbundnir til þess að drepa alltaf allar brtt., sem koma fram frá einhverjum í stjórnarandstöðunni, og heilbrigð skynsemi og réttlætistilfinning megi aldrei komast að, svo framarlega sem um till. frá stjórnarandstæðingi er að ræða. Ég vil þess vegna leyfa mér að vonast til þess, að þessi till. geti náð fram að ganga. Það er sú minnsta sanngirni, sem Alþ. getur sýnt í máli eins og þessu.



Herra forseti. Hv. menntmn. klofnaði um þetta frv. Mín till. er, að þetta mál verði afgreitt með rökst. dagskrá, eins og letrað er á þskj. 349. Það, sem hér er verið að deila um, er raunverulega fyrst og fremst, hvaða stefnu skuli hafa í þessum málum. Viðtækjaverzlun ríkisins er nú rekin samkv. heimild í lögum um útvarpsrekstur ríkisins, sem sé það, sem hún byggir sína tilveru á, er einvörðungu heimild, og raunverulega var vel hægt að hætta að beita þeirri heimild, jafnvel þó að lögin stæðu áfram, og að vissu leyti hefur þetta verið gert. Á undanförnum árum hefur Viðtækjaverzlun ríkisins raunverulega ekki verið rekin eins og hún var rekin upphaflega. Öllum mögulegum aðilum hefur verið leyft að flytja inn viðtæki og Viðtækjaverzlunin hefur ekki sjálf séð um þennan innflutning. Það hefur orðið vart við það einmitt í sambandi við þær umr., sem fram hafa farið núna um þetta frv., að ýmsir fésýslumenn í þjóðfélaginu hafa verið að fagna því mjög, að nú væri þessi einkasala lögð niður, eftir að hún er raunverulega búin að vera að nokkru leyti dauð í mörg ár. Og þetta hefur verið tekið sem sérstakur sigur fyrir þá stefnu að drepa sem mest niður afskipti ríkisins af innflutningsverzluninni og láta þetta í hendur einkaaðila. Ég álít þessa stefnu og við Alþb.-menn álítum þessa stefnu algerlega ranga, og við álítum, að í sambandi við spursmálið um afgreiðsluna á þessu máli komi það til greina, hvernig menn líta hvað stefnu snertir á þessi mál. Það er komið þannig nú, að fjölmikið af þeim tækjum, sem heimilin þurfa á að halda, er flutt inn af einstökum fésýslumönnum. Heimilistækin, bifreiðarnar og þetta allt saman er orðið svo að segja braskvara. Það er svo með öll þessi tæki, að þau eru venjulega mjög viðkvæm í notkun, mjög mikil hætta á, að þau skemmist fljótt og þurfi í þau varatæki. Og allir þeir, sem hafa einhverja reynslu á þessum sviðum, vita, hvernig það gengur yfirleitt, með vissum undantekningum þó, þegar farið er að útvega slík varatæki. Þá gengur þetta venjulega ákaflega lengi og þjónustan í þessum efnum er hjá einkaframtakinu yfirleitt ákaflega slæm, þannig að það, sem ríkið er að leiða yfir almenning með því að gefa þessa hluti frjálsa og láta ekki ríkið hafa það sjálft með höndum, það er þjónustuleysi hvað snertir varahlutina í þau tæki, sem fólk þarf á að halda. Ætli það séu ekki komnar upp undir 100 tegundir af bílum, sem verið er að flytja inn til þessa lands, og það eru kannske 1–2 umboð, sem standa sig sæmilega með varahluti. Hvað hitt snertir er það yfirleitt erfiðleiki. Og þessa sögu er að segja um mjög margt af þeim vélum eða vélatækjum, sem menn almennt nota nú mikið. Þess vegna væri miklu skynsamlegra fyrir eins fámenna þjóð og okkur að taka upp þann hátt að hafa tiltölulega fáar tegundir, hvort heldur er af bílum, viðtækjum eða ýmiss konar heimilistækjum, fáar góðar tegundir og sjá um, að það séu til varahlutir í þær, heldur en láta ótal braskara fást við að flytja inn alla mögulega hluti og finnast þeir síðan ekki bera neina ábyrgð á að sjá um að hafa sæmilegar birgðir af varahlutum. Ég held þess vegna, að það sé nauðsynlegt að stöðva þessar tilraunir til þess að leggja niður einkasölu ríkisins á þeim tækjum, sem inn eru flutt. Við vitum að vísu, að það er oft erfitt að verja ríkiseinkasölurnar. Það er hægt að stjórna þeim það illa eða fara það illa með þær, að mönnum finnist það ekki lengur neinu muna, þó að þær séu lagðar niður, og vissulega er að ýmsu leyti svo komið með Viðtækjaverzlun ríkisins nú. Það er búið að fara það illa með hana, það er búið raunverulega að gefa þetta frjálst og lítið annað en lögin eftir. Við vitum líka t.d., þegar bílaeinkasala var hér um árið, að hún var það óvinsæl og ýmislegt gallað þannig á hennar stjórn, að jafnvel þeir, sem annars eru fylgjandi ríkiseinkasölum, voru með því að leggja hana niður. En ég býst við, að það hefði verið heillavænlegra, ef við hefðum tekið upp bílaeinkasölu, áður en við byrjuðum að flytja inn um 5000 bíla á ári og það kannske upp undir 100 tegundir, og það væri betur farið nú hér heima, ef slík bílaeinkasala hefði verið komin á. Bílaeinkasala þarf ekki nú á tímum að þýða skömmtun, eins og hún þýddi í gamla daga. Nú væri hægt að flytja almennt inn þær tegundir, sem mönnum þætti skynsamlegt að flytja inn, og menn gætu fengið frjálst að kaupa bíla, en það væri ríkið, sem sæi um það. Ástæðan til þess, að ég flyt þessa rökstuddu dagskrá, er sú, að ég álít tíma til kominn, að það sé hætt við þá stefnu að reyna að leggja niður ríkiseinkasölurnar. Og í dagskránni felst, að það sé lagt til og d. óski eftir því, að Viðtækjaverzlunin verði efld og henni sé gert kleift að annast innflutning og sölu útvarpsog sjónvarpsviðtækja, og enn fremur sé rannsakað, á hvaða fleiri sviðum væri heppilegt að koma á einkasölu ríkisins, og í þessu trausti skipi ríkisstj. 5 manna n., 4 eftir tilnefningu þingflokkanna og einn án tilnefningar, til þess að endurskoða fyrir næsta þing gildandi löggjöf með fyrrgreint markmið fyrir augum. Ég álít, að það væri mikil nauðsyn á því nú, að það væri komið upp nokkrum ríkiseinkasölum, t.d. ríkiseinkasölu á olíu, ríkiseinkasölu á bílum, og þannig mætti nefna fleira til, en þó er þetta e.t.v. það allra þýðingarmesta, byggingarefni og annað slíkt mætti taka líka. Og ég álít, að það ætti að taka þá ákvörðun nú að undirbúa slíkt. Hvað olíuna snertir, er það raunverulega orðið hreinasta hneyksli, hvernig þar er, að slík einkasala skuli ekki vera komin fyrir langa löngu. Ríkið kaupir, eins og menn vita, alla olíuna inn, en afhendir þetta síðan til þriggja mismunandi félaga til þess að dreifa henni hér á Íslandi. Um bílana og nauðsynina á bílaeinkasölu hef ég þegar rætt. Ég álít þess vegna, að það væri rétt einmitt nú, þegar þessi till. kemur um að afnema það lagaræksni, sem eftir er í raun og veru í sambandi við Viðtækjaverzlunina, að Alþ. sæi ástæðu til þess að stinga við fótum, ákveða að efla Viðtækjaverzlun ríkisins, en leggja hana ekki niður, og ákveða að undirbúa að taka upp ríkiseinkasölu á öðrum efnum og tækjum, sem flutt eru inn til landsins. Og ég vil mega vona, að hv. þm. athugi mjög gaumgæfilega, áður en þeir fella slíka rökstudda dagskrá. Ég veit ekki, hvaða kostnaði er reiknað með af innflutningi á viðtækjum hér á Íslandi á næstunni, en ég leyfi mér að fullyrða, að það muni ekki skipta tugum, heldur jafnvel fara fram úr hundrað millj. kr. Þegar menn eru að tala um, að það sé ýmiss konar kostnaður í sambandi við Viðtækjaverzlunina og annað slíkt, hættir mönnum venjulega við að sleppa því, hvaða kostnað þjóðfélagið sem slíkt hefur af Viðtækjaverzlun inni, eins og hún mundi verða og eins og hún er raunverulega nú þegar að verða með því ástandi, sem núna ríkir. Menn tala stundum um, hve margir starfsmenn séu hjá einhverri ríkiseinkasölu, en menn tala ekki um það, þegar fésýslumennirnir eru búnir að fá þetta í sínar hendur og hafa kannske þrefalt og fjórfalt fleiri starfsmenn, svíkja síðan skatta, eins og vant er, og standa þannig að því, að fyrir þjóðfélagið sem heild verði þessi rekstur margfalt dýrari en ella. Það er það, sem menn eru að gera ráðstafanir til með því að hindra það, að komið sé á og starfræktar séu ríkiseinkasölur á miklu fleiri sviðum en nú er. Við þurfum á því að halda alveg nauðsynlega, bara til þess að koma einhverju lagi á okkar verzlunarmál og til þess að allur sá ófarnaður og vitleysa og skipulagsleysi, sem nú ríkir hjá einkaframtakinu í þessum efnum, sé afnumið.



Herra forseti. Ég mun hafa kvatt mér hljóðs, þegar þetta mál var síðast til umr. hér í hv. d., en nokkuð er nú liðið síðan, og má vera að eitthvað af því, sem ég ætlaði að segja um málið, sé mér nú úr minni liðið. Ég hef ásamt öðrum landbnm. skrifað undir nál. um þetta frv., dags. 22. febr. s.l. Með þessu nál. voru af hálfu n. bornar fram 2 brtt. við frv., sem n. stóð að og samþ. voru við 2. umr., en með þessum brtt. var leiðrétt vansmíð, sem orðið hafði á 1. og 6. gr. frv. Undir þetta nál. skrifuðu nm. allir, með þeim fyrirvara, að þeir áskildu sér rétt til þess að flytja eða fylgja frekari brtt., sem fram kynnu að koma. Þennan fyrirvara munu menn hafa gert með sérstöku tilliti til þess, að kunnugt var um, að málið var í athugun á búnaðarþingi, sem hafði fengið frv. í hendur og nm. vildu gjarnan kynna sér þær till., sem frá búnaðarþingi kæmu, svo sem eðlilegt var og sjálfsagt. Brtt. frá búnaðarþingi bárust síðan n. á milli 2. og 3. umr., ef ég man rétt, og hefur n. flutt allmargar af þessum till. sem brtt. við frv. á þskj. 331, en fyrir þeim till. hefur þegar verið gerð grein af hv. form. og frsm. n., sem nú hefur horfið af þingi um sinn. Fram hafa komið brtt. við frv. bæði á þskj. 299 frá hv. 3. þm. Vestf., og þskj. 297 og 361 frá hv. 1. þm. Norðurl. v. Þær liggja hér einnig fyrir og hefur n. sem slík, eins og gerð var grein fyrir af form., ekki tekið afstöðu til þeirra, en nm. greiða sjálfsagt atkv. um þær, eins og aðrir. þegar þar að kemur. Ég er að rifja þetta upp, vegna þess að svo langt er liðið, síðan málið var til meðferðar hér í hv. d., en aðalerindi mitt hér í þennan ræðustól nú er að gera grein fyrir því í fáum orðum, hvernig ég lít á þetta frv., sem hér liggur fyrir. Eins og tekið var fram í grg, og hæstv. landbrh. gerði einnig grein fyrir, þegar hann mælti fyrir þessu frv., er hér um samkomulagsmál að ræða í sambandi við ákvörðun verðlags á landbúnaðarvörum á s.l. hausti, en af hálfu ríkisstj. var á það fallizt, að stofnaður yrði Jarðakaupasjóður eða lagt fé í Jarðakaupasjóð, til þess að kaupa jarðir, sem sérstaklega stæði á um. Í septembermánuði s.l. gaf hæstv. landbrh. út bréf um þetta efni þ.e.a.s. um það sem samningar tókust um í sambandi við verðlagsmálin. Ég hef litið svo á, að eðlilegt væri, að þetta samkomulag gengi fram hér á Alþ. á þann hátt, að stofnaður yrði þessi sjóður og tekið í l. að leggja í hann það fé, sem gert er ráð fyrir í 5. gr. frv., að í hann verði lagt. Hins vegar hef ég litið svo á, að hér væri ekki um stórmál að ræða. Aðalatriðið væri það, að fé væri lagt í Jarðakaupasjóð skv. samkomulaginu frá í haust og þegar byrjað á því, og síðan mætti ræða þessa hluti nánar. Á frv. hafa verið gerðar nokkrar breyt. með samkomulagi og aðrar liggja fyrir, sem líklegt er að gerðar verði með samkomulagi. Á hitt atriðið, hvort meiri breyt. verða á frv. gerðar, legg ég ekki mikla áherzlu. Mér finnst aðalatriðið vera þetta, að samþykkt verði að leggja fé í sjóðinn, eins og samkomulagið gerði ráð fyrir. En það mál, sem hér er hafið, er í rauninni miklu stærra en það, sem frv. fjallar um. Þar er um mál að ræða, sem ég hygg, að óhjákvæmilegt sé að gefa nánari gaum mjög fljótt eða á næstu þingum. En ég vil leyfa mér að benda á og minna á það, að fyrir þessu þingi liggur till. til þál. um þessi mál. Hún er lögð fram í Sþ. snemma á þinginu, er 16. mál þingsins og fjallar um endurskoðun l. um jarðakaup ríkisins o. fl. En í gildi eru, svo sem kunnugt er, lög, sem munu vera nálægt því 30 ára gömul, um Jarðakaupasjóð ríkisins, sem ekki hafa verið framkvæmd, að ég ætla, nú í seinni tíð, sakir fjárskorts og annmarka, sem eru á ákvæðum l. En þessi till., sem liggur fyrir á þskj. 16 og er 16. mál þingsins, er flutt að tilhlutun þingflokks framsóknarmanna af þm. Helga Bergs, Ólafi Jóhannessyni og Ágúst Þorvaldssyni. Í samb. við þetta frv. held ég að það sé mjög til glöggvunar, að lesið sé upp meginmál þessarar till., því að það gefur í raun og veru hugmynd um það mál, sem fyrir liggur að fjalla um á næstu árum. En till. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að kjósa hlutfallskosningu 7 manna n. til að endurskoða l. nr. 92, 23. júní 1936, um jarðakaup ríkisins og önnur gildandi lagaákvæði, sem varða kaup meðferð og sölu ríkisjarða, og gera svo fljótt sem verða má till, um lagabreyt. og ný lagaákvæði, sem miða að því í fyrsta lagi að auðvelda þeim, sem hætta verða búskap, vegna aldurs eða annarra orsaka, að koma eignum sínum í verð og skapa jafnframt skilyrði fyrir betri skipulagningu, með því að ríkið kaupi eyðijarðir eða jarðir, sem ella færu í eyði, svo og aðrar jarðir, sem ekki eru nytjaðar með eðlilegum hætti. Í öðru lagi að efla þá starfsemi Landnáms ríkisins, er lystur að því að gera heildarskipulag fyrir landbúnaðarbyggðirnar, sbr. 22. gr. laga nr. 75 27. apríl 1962, um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Í þriðja lagi að tryggja sem bezt umráða- og eignarrétt bænda á jörðum og opinbera aðstoð við eigendaskipti m.a. með stórauknu lánsfé til bænda til jarðakaupa, svo að þeim, sem vilja leggja stund á búskap, sé gert sem auðveldast að eignast jörð. Jafnframt séu möguleikar athugaðir á því, að ríkisjarðir, sem felldar hafa verið inn í heildarskipulag byggðarinnar, séu seldar með hagkvæmum kjörum þeim, sem vilja nytja þær til ábúðar, í samræmi við staðfest skipulag. Í fjórða lagi að tryggja sjálfseignarbændum eðlilegt öryggi um verðgildi eigna sinna og jafna aðstöðu þeirra og leiðuliða um þau efni. Í fimmta lagi, að settar verði reglur um mat á jarðeignum til kaups og sölu í því skyni að skapa meiri festu í verðlagningu slíkra verðmæta.“ Þáltill. gerir sem sé ráð fyrir, að settar verði reglur um slíkt mat. „ N. skal leita aðstoðar þeirra embættismanna og sérfræðinga, sem um þessi mál fjalla, svo og Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda.“ Í meginmáli þessarar till., sem ég hef nú leyft mér að lesa, og nú liggur fyrir hinu háa Alþ. til afgreiðslu, ætla ég, að dregin sé upp mynd af þessu viðfangsefni, sem fyrir liggur, eins og það er í raun og veru. Frv., sem hérna liggur fyrir til meðferðar í þessari umr., er í raun og veru ekki nema lítill þáttur þess og getur ekki verið til annars ætlazt, eins og frá því er gengið. Hins vegar vil ég segja það, að ég hygg að þetta frv. myndi nú þegar geta gert nokkurt gagn, ef að lögum yrði. Það sem mér finnst t.d. að helzt muni verða að gagni, ef þetta frv. verður að lögum, væri það, að hreppum og sveitarfélögum kynni að verða gert kleift að eignast eyðijarðir, sem víða eru í reiðuleysi og óvíst hversu fer um á komandi tímum, en eðlilegt er að séu í eigu sveitarfélaganna. Um leið og þetta frv. verður nú afgr. hér við 3. umr., og ég mun að sjálfsögðu greiða atkv. með því, vildi ég sem sé nota tækifærið til þess að gera grein fyrir þessu máli, eins og mér finnst það liggja fyrir, jarðeignamálinu; og minna á það, að till. um vinnubrögð í þessu máli liggur fyrir þessu þingi, sem nú situr. Það færi einnig mjög vel á því, - ég vil alveg sérstaklega beina því til hæstv. landbrh. - að um leið og þetta frv. um jarðakaupasjóðinn á þskj: nr. 278 er afgr., þá yrði einnig afgreidd frá Alþ. till. til þál. um endurskoðun laga um jarðakaup ríkisins o.fl. á þskj. 16.



Herra forseti. Þegar mál þetta var afgr. í menntmn. og meiri hl. fól mér framsögu í því, var fram tekið, að ef einhverjar umr. kynnu að spinnast um þjóðnýtingu eða slíka hluti almennt, bæri mér ekki nauðsyn að tala lengur fyrir meiri hl., svo að héðan í frá tala ég frá eigin brjósti, án þess að mínir ágætu samþingismenn í meiri hl. n. í þessu máli beri nokkra ábyrgð á því, sem ég segi. Hv. 3. þm. Reykv. reyndi í orðum sínum að koma því að, að mönnum bæri að taka afstöðu til þessa frv. eftir því, hvaða stefnu þeir vildu aðhyllast um ríkisafskipti af verzlunarmálum og öðrum málum yfirleitt. Ég tel, að afgreiðsla á þessu frv. þurfi ekki að standa í sambandi við þá stefnu, sem hv. þm. vildi vera láta. Ég tel, að frv. sé viðurkenning á staðreyndum og þess vegna eigi að líta á það eitt sér, en ekki draga af því almennar ályktanir. Ég tel, að það eigi að gilda hið sama um opinber fyrirtæki, samvinnufyrirtæki og einkafyrirtæki, að ef þau ganga ekki nógu vel, ef þau uppfylla ekki það hlutverk, sem þeim er ætlað, eigi ekki að hika við að leggja þau niður. Það er þess vegna, að ég aðhyllist það að leggja þetta fyrirtæki niður. Ég tel, að það hafi ekki náð tilgangi sínum, að langt sé síðan það hvarf út af upphaflegri braut sinni og sé því aðeins viðurkenning á staðreyndum og raunar hagkvæmt að leggja fyrirtækið niður. Hin leiðin, að byggja fyrirtækið upp á ný, þannig að það geti gegnt upphaflegu hlutverki sínu sem alger einkasala á útvarpsviðtækjum, er ófær. Liggja fyrir upplýsingar um það, að til þess þyrfti svo mikið fé og svo mikið starfslið, að ekki eru möguleikar á að fá það, jafnvel þó að það væri talið æskilegt. Það, sem hv. þm. talaði um, að kynni að sigla í kjölfar þessa frv., að einstaklingar og fyrirtæki þeirra tækju við verzlun með hljóðvarps- og sjónvarpsviðtæki, hefur þegar gerzt. Ef nokkrir aðilar taka beinlínis við því, sem viðtækjaverzlunin sjálf hafði með höndum af innflutningi viðtækja, verða það ekki nema að litlu leyti einstaklingar. Var upplýst á fundi menntmn., að stærsta sjónvarpstækjaumboðið, sem Viðtækjaverzlunin hefur, mundi að líkindum fara annaðhvort til samvinnufélaganna eða til fyrirtækja, sem eru í eign samvinnufélaganna. Sölu á þeim tækjum verður ekki kastað í hendur einstaklinga eða gróðaaðila. Það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að þjónusta sú, sem innflytjendur á vélum veita hér á landi, sérstaklega hvað viðkemur varahlutum, er oft mjög slæm. En ég treysti mér ekki til að skrifa undir það, að sú þjónusta sé ávallt verri hjá einkafyrirtækjum en öðrum. Sú reynsla, sem ég hef af þessu, er, að það sé ógerningur með nokkru móti að halda fram, að fyrirtæki með einu rekstrarformi veiti betri þjónustu t.d. hvað varahluti snertir en önnur. Ég tel, að af þessu máli megi ekki draga ályktun um almenna stefnu ríkisstjórnar eða þróun. Tveir aðilar standa að núv. ríkisstj., og þeir hafa mismunandi skoðanir á slíkum málum sem opinber rekstur er, sbr. deilufund, sem nýlega fór fram hér í Reykjavík. Ég er þeirrar skoðunar, að ríkisrekstur eða þjóðnýting sé ekki takmark í sjálfu sér, takmarkið er annað. Þjóðnýting er ein af mörgum aðferðum, sem við viljum nota til að ná því takmarki. Ég tel, að einkasala á verzlunarsviði sé ákaflega hæpin og reynslan af henni slæm. Menn eru yfirleitt á móti einokun, sérstaklega þegar hún kemur fram á takmörkuðum sviðum. Menn undrast og eru hneykslaðir, þegar 9–10 aðilar, sem bjóða í handverk, gera nákvæmlega sama tilboðið. Menn bíða eftir því, að sett sé löggjöf til þess að tryggja samkeppni og samanburð í staðinn fyrir samtök og einokun. Ég tel því, að það sé ekki í samræmi við slíka baráttu, sem er raunhæf og nauðsynleg í nútímaþjóðfélagi, ef menn vilja ríkiseinokun á verzlunarsviði, þrátt fyrir mjög misjafna reynslu, eins og hv. þm. viðurkenndi. Ég tel, að það, sem gera á á þessu sviði, sé að stefna að löggjöf, sem verndar neytendur í landinu gegn hvers konar einokun og að efla þurfi margvíslega aðra neytendastarfsemi til að tryggja, að þeir, sem fara með verzlun í landinu, veiti neytendum þá þjónustu, sem samfara verzluninni þarf að vera. Ég vil svo að lokum segja það, að þótt ég láti í ljós skoðanir á móti ríkiseinokun á verzlunarsviði, tel ég ekki, að skoðanir mínar á opinberum rekstri hafi breytzt nema að litlu leyti í grundvallaratriðum. Ég er þeirrar skoðunar, að einmitt á undanförnum árum hafi verið stigin stór skref til að auka opinberan rekstur hér á Íslandi. Ef um nokkra heildarstefnu er að ræða í þeim málum, hefur hún verið að auka ríkisafskipti og ríkisþátttöku. Ég vil nefna það sem dæmi, að sú stóriðja, sem við höfum sjálfir byggt upp, er á vegum ríkisins, sbr. Sementsverksmiðju ríkisins og Áburðarverksmiðjuna. Ég vil nefna það, að stofnun stórra ríkisbanka, eins og Seðlabankans, sem hefur gífurleg áhrif í efnahagslífinu öllu, eru stór skref í þessa sömu átt, og fleiri dæmi mætti telja til, sem eru risavaxin í samanburði við það, að eitt ríkisverzlunarfyrirtæki verði að hætta starfsemi, vegna þess að því hefur ekki tekizt að gegna hlutverki sínu.



Herra forseti. Við upphaf þessarar umr. fyrir alllöngu gerði ég grein fyrir tveimur brtt., sem ég flutti við þetta frv. Önnur þeirra er á þskj. 361, og er þar um að ræða till. um breyt. á einni af till. hv. landbn., sem hún flytur á þskj. 331. Í þeirri till. n. er lagt til að inn í frv. verði sett ákvæði um, að heimilt sé að selja þær jarðir, sem keyptar verða skv. væntanlegum l., einstaklingum til varanlegrar ábúðar, eins og þar segir. Ég legg til, að við þennan tölulið og staflið bætist: „Einnig sé heimilt að byggja jarðirnar á erfðaleigu.“ Hin till., sem ég hef flutt og gerði þá einnig grein fyrir, er á þskj. 297 og fjallar um það að fella burt 13. gr. frv., en hún kveður svo á, að um leið og l. þessi öðlast gildi, skuli falla úr gildi 1. um jarðakaup ríkisins frá 1936. Hæstv. landbrh. hefur nú viðurkennt, að það sé engum til meins, að sú löggjöf fái að halda gildi sínu áfram, l. frá 1936, og hann viðurkenndi einnig, að það gæti komið fyrir, að síðar yrði þörf fyrir slíka lagaheimild fyrir ríkið til að kaupa jarðir með það fyrir augum að leigja þær á erfðafestu. Ég tel því, að öll rök mæli með því að brtt. mín um að fella niður 13. gr. frv. verði samþykkt. En við upphaf þessarar 3. umr. bar ég fram fsp. til hæstv. landbrh, og hún var um það, hvað væri að frétta af störfum n., sem skipuð mun hafa verið árið 1963, skv. þál. sem afgreidd var frá hinu háa Alþ. 9. apríl 1963, um ráðstafanir til að tryggja, að hlunnindajarðir haldist í ábúð, og athugun á því, hvers vegna góðar bújarðir fari í eyði. Hæstv. ráðh. talaði eftir að ég hafði borið fram þessa fsp., en minntist ekkert á málið, og ég vildi nú leyfa mér að ítreka þessa fsp. og þætti gott, ef hann gæti gefið upplýsingar um störf, þessarar n. og árangurinn af þeim, því ég minnist þess ekki, að neitt hafi komið fram opinberlega um málið eða störf þessarar n.



Herra forseti: Í 8. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir því, að landbrh. skipi þrjá menn í n. til fjögurra ára í senn til þess að meta kaupverð jarða skv. 4. gr. Einn þessara nm. skal skipaður skv. tilnefningu fjmrn., annar skv. tilnefningu Stéttarsambands bænda, sá þriðji skv. tilnefningu Hæstaréttar og vera form. n. Það er þessi þriggja manna n., sem á að senda landbrn., jarðeignadeild, matsgjörð ásamt till. og umsögnum sínum um jarðakaup skv. þessu frv., en síðan á landbrh. að taka ákvörðun um, hvort kaupin skuli gerð. Ég tel, að þessi ákvæði 8. gr. séu alveg fullnægjandi til þess að l. nái tilgangi sínum um kaup á jörðum og skal ekki fjölyrða um mína afstöðu til málsins að öðru leyti en því, að ég tel að ákvæði í 4, gr., sem hljóðar svo: „Kaupverðið má ekki vera hærra en fasteignamat jarðanna er á hverjum tíma,“ sé algerlega óþarft og eigi að falla burt, eins og hér hefur verið lagt til. Þetta ákvæði getur gert það að verkum, að einmitt í þeim tilfellum, þar sem mest er ástæðan til þess, að Jarðeignasjóður ríkisins láti að sér kveða og hlaupi undir bagga með manni, sem verður að fara frá sinni jörð, fái hann engar bætur, sem neinu nema, og l. séu honum þannig engin hjálp. Þess vegna held ég, að frv. sé gert nálega gagnslaust með því að setja þetta ákvæði inn í 4. gr. Ég vil taka undir óskir þær, sem hér hafa verið bornar fram til þm. um það að auka gildi þessa frv., þessarar lagasetningar, með því að fella þetta hámarksákvæði í 4. gr. niður, sem er miðað við fasteignamat jarðanna, því það mundi þýða það, að margur bóndinn fengi svo litlar bætur, að það næmi honum engu, og þá væri tilgangi l. alls ekki náð. Ég legg því áherzlu á, að það fáist samkomulag um það, að ákvæðið í 4. gr. um að kaupverðið megi ekki vera hærra en fasteignamat jarðanna á hverjum tíma falli niður. Þó að við vitum, að nýja fasteignamalið muni nú hækka, þá er það alveg áreiðanlegt, að þetta ákvæði setur þarna of þröng mörk, og það ætti að mega fulltreysta n., eins og hún er skipuð skv. 8. gr., til þess að ákveða verð eða gera till. til ráðh. um verðið, en hann á svo að skera úr um, hvort verði af kaupum eða ekki. Mér virðast ákvæði 8. gr. vera alveg nægileg og þetta ákvæði eigi því að falla niður.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð í sambandi við það, sem hv. frsm. meiri hl. sagði hér. Það er alveg rétt, að raunverulega stendur ekki baráttan um Viðtækjaverzlunina í því formi, sem hún er nú. Það er raunverulega búið að leggja hana niður, og það hefði ekki þurft að leggja nein lög fyrir Alþingi til þess að breyta því, því að þetta byggðist aðeins á því að hagnýta heimild. Það er þess vegna einmitt stefnumálið, sem ég fyrir mitt leyti hef gert að aðalatriði hér, og þess vegna er rökstudda dagskráin um það, að Viðtækjaverzlun ríkisins skuli efld, hún skuli alveg endursköpuð með allt öðruvísi starfsemi en veríð hefur undanfarið. Við erum áreiðanlega sammála um það, hv. 5. þm. Vesturl. og ég, að sá rekstur, sem verið hefur undanfarið, má eins vel hverfa, ef ekki ætti að efla hann. Hann er ekki nein sönnun, heldur þvert á móti, fyrir gagnsemi ríkisrekstrar. Hv. þm. færði fram þau rök, að það þyrfti svo mikið fé og svo mikið starfsfólk til rekstrar á Viðtækjaverzlun ríkisins, ef hún væri nú endursköpuð, að það mundi ekki fást, og þegar sá maður sem hefur verið forstjóri þessarar einkasölu, kom til okkar í menntmn., skýrði hann frá því, að þeir hefðu ekki getað fengið þau lán hjá bönkunum, sem þeir hefðu þurft á vissum tíma til þess að geta annazt innflutninginn. Ég verð að segja það, að ef ákveðið er af Alþingi að koma upp ríkiseinkasölu, er það jafnsjálfsagt mál, að ríkisbankarnir láni til slíkrar einkasölu það, sem hún þarf, og ef það skyldu vera einhverjir hjá ríkisbönkunum, sem ekki vildu gera slíkt, leggi Alþingi fyrir þá að gera slíkt. Það er Alþingi, sem ræður ríkisbönkunum, og þeir eru til í krafti ákvarðana frá Alþingi, og ef einhverjir embættismenn, sem þar eru settir, t.d. til að stjórna bönkum, misskilja þannig sitt hlutverk, að þeir dirfast að neita ríkisstofnunum um lán, þarf Alþingi bara að grípa inn í til að kenna þeim, þessum starfsmönnum ríkisins, hvernig þeir eigi að haga sér. Þjóðfélagið sem heild kemur til með að hafa miklu fleira starfsfólk í sambandi við þær einkaverzlanir, sem reknar verða á þessu sviði, en það þyrfti að hafa í sambandi við eina viðtækjaeinkasölu, það er alveg gefið mál. Og það kemur til með og er nú þegar vafalaust miklu meira fé líka lánað út í sambandi við rekstur hinna ýmsu viðtækjaverzlana en ein ríkisviðtækjaverzlun þyrfti á að halda. Spurningin stendur bara um hitt, hvort ríkisbankarnir vilja heldur lána tvöfalt eða þrefalt fjármagn til einkabraskara eða hvort þeir vilja lána minna fjármagn, en þó nægilegt, til ríkisins sjálfs, og þar verður að kenna þeim, hvernig þeir eiga að haga sér, ef þeir haga sér ekki rétt, þannig að annað eins geti ekki komið fyrir og t.d. það, að ríkið setji einkasölu á stofn og síðan leyfi embættismenn í ríkisbönkunum sér að neita að lána til slíkra stofnana, það getur náttúrlega ekki gengið. A.m.k. ef það er slíkur rekstur á slíkri viðtækjaverzlun eða hvaða ríkisstofnun, sem er, þá er það ekki forsvaranlegt, og ef það er ekki forsvaranlegur rekstur, þá á náttúrlega að breyta þar til. Þess vegna eru það ekki rök, að það þurfi mikið fé. Ef einstaklingar hafa til samans í þjóðfélaginu möguleika til að reka þetta, hefur ríkið það miklu, miklu betur. Það er ríkið sjálft, sem lánar 90% að heita má af öllu því fjármagni, sem er í einkarekstri. Hvað leggja þessir menn til, sem þykjast vera hér á Íslandi að dunda við svokallaðan einkarekstur, þegar það kemst hæst? Um 10, 20, 30% af verðmætinu, sem þarf til að reka þetta, hitt hafa þeir að láni, meira eða minna, frá ríkinu og ríkisbönkunum, ýmist sem stofnlán eða rekstrarlán. Það er ríkið hér á Íslandi, sem alltaf hefur orðið að sjá um þetta, og það hefur alltaf verið ríkið, sem verið er að kvarta um við, að það sé ekki nægilegt lánsfé. Af hverju? Venjulega vegna þess m.a., að allir þeir einstaklingar, sem eitthvað hafa grætt hér á Íslandi, hafa fest allt þetta fé í fasteignum jafnóðum, þannig að meira að segja sá maður, sem venjulega er talinn ríkasti maður á Íslandi, hefur venjulega verið á hausnum í bönkunum og aldrei getað staðið við sínar skuldbindingar, af því að hann hefur jafnóðum sett allt það fé, sem hann hefur snúið út sem rekstrarlán, í hina og þessa fjárfestingu. Meinið, sem er við okkar þjóðarbúskap sem stendur, er, að við höfum allt of mikið fé fast í verzluninni og verzlunin er frekust af öllum atvinnugreinunum til lánsfjáraukningar og hefur verið það öll síðustu 7 árin. Það er iðnaðurinn og sjávarútvegurinn, sjálfir undirstöðuatvinnuvegirnir, sem hafa verið sveltir, en fénu hefur verið ausið í verzlunina, vegna þess að hún er pólitísk og hennar fulltrúar hafa verið sterkustu aðilarnir til að rífa til sín úr ríkisbönkunum. Þess vegna var ekki þörf á því, að við færum að auka það fjármagn, sem færi raunverulega til verzlunarinnar þannig. Við ættum heldur að draga úr því. Og það verður aldrei dregið úr því öðruvísi en með ríkiseinkasölu. Það verður að hindra það, að menn geti haft hagnað af því að vera að braska í bílainnflutningi eða einhverju slíku. Þessar ídiotísku byggingar, sem hér eru inn við Suðurlandsbraut, mundu ekki vera til, svo framarlega sem hér hefði verið bílaeinkasala, og menn mundu ekki hafa verið byrjaðir á húsum, sem eiga að kosta kannske 100 millj. kr., og standa svo með skrokkinn af því ófullgerðan árum saman. Það er einmitt það, sem við þurfum að tryggja, að fjármagninu sé varið til atvinnurekstrarins og til framleiðslunnar, en ekki allt saman bara í verzlunarbraskið. Við byggjum þjóðfélagið þannig upp, að allur grundvöllurinn undir því er að brotna, einmitt vegna þess, hvernig við hlöðum fjármagninu í verzlunina og yfirbygginguna. Ég er hv. 5. þm. Vesturl. alveg sammála um baráttuna gegn einokuninni almennt. En hver er sú einokun, sem við eigum fyrst og fremst við að etja? Sú einokun, sem við eigum venjulega fyrst og fremst við að etja, er einokun erlendra manna á þeim tækjum og vörum, sem fluttar eru til landsins. Svo að segja 90% af öllum þeim vörum, sem eru fluttar inn, eru á vegum meira eða minna sterkra hringasamtaka, og það er gagnvart þessum aðilum, sem við fyrst og fremst þyrftum að tryggja okkur, og oft og tíðum getum við aðeins tryggt okkur nægilega vel gagnvart þessum aðilum með því að hafa ríkiseinkasölu hér heima. Hitt er alveg hárrétt, sem hv. 5. þm. Vesturl. sagði, að við þurfum að vera á verði gagnvart ríkiseinkasölunum líka, við þurfum að gagnrýna þær. Við þurfum að skapa neytendasamtök og aðstoða þau við að halda uppi rétti neytendanna gagnvart slíku. Við vitum það allir, hve rík sú tilhneiging er hjá ríkisvaldinu, hvort heldur það kemur fram í sambandi við ríkisverzlanir eða annað slíkt, að þeir embættismenn, sem þar hafa þetta vald með höndum, skoði sig sem drottnendur fólksins í staðinn fyrir sem þjóna þess. Og það er þess vegna m.a. eitt, sem nauðsynlegt er í sambandi við ríkiseinkasölur og annað slíkt, og það er, að þeir forstjórar, sem fyrir þær eru ráðnir, séu aðeins ráðnir til eins árs í senn og hægt að segja þeim upp. Það eiga ekki að vera nein ævilöng embætti, þar sem menn geti setið og hagað sér rétt eins og þeir vilja, rétt eins og þeir væru embættismenn t.d., eins og gerist hjá okkur á mörgum öðrum sviðum í ríkinu, þar sem sömu mennirnir sitja ævilangt og allar tæknilegar framfarir bíða, ef einn einasti embættismaður er tiltölulega íhaldssamur, eins og við þekkjum dæmi til á viðkvæmum sviðum. Sú vörn, sem við þess vegna hér hjá okkar litlu þjóð oft getum látið okkar neytendum í té gagnvart þeim útlendu einokunarhringum, er oft og tíðum ríkiseinkasala, vegna þess að innflytjendurnir, einkainnflytjendurnir á þessum vörum, eru venjulega umboðsmenn fyrir útlenda hringinn um leið, þannig að það er einmitt ríkið sjálft, sem venjulega þarf að koma til, ef við eigum að reyna að tryggja okkur sæmilega í slíkum efnum. Meira að segja þegar eins ágæt hreyfing og ágætt fyrirtæki og S.Í.S. á í hlut, getur meira að segja komið fyrir, að slíkt fyrirtæki gerist sjálft umboðsmaður fyrir stóra útlenda hringa, þannig að í svona litlu landi eins og okkar eða með eins tiltölulega lítilli verzlun og hér er, þegar það er metið á heimsmælikvarða, er oft nauðsynlegt, að ríkið sjálft geti gripið inn í til að tryggja hagsmuni neytendanna í þessum efnum. Við sjáum það bezt á því, eins og hv. þm. kom inn á, að ýmis fyrirtæki hér á landi geta gert samkomulag um verð. Hann nefndi dæmi um slíkt nýlega í sambandi við viss útboð hér, og við þekkjum það daglega í sambandi við olíusöluna, þannig að nauðsyn er á því, að hið opinbera grípi þarna alvarlega inn í, bæði með því sjálft stundum að taka þetta í sínar hendur eða með því að tryggja á ýmsan annan hátt líka gagnvart sínum eigin ríkiseinkasölum nógu gott eftirlit og vald almennings. Það er okkur nauðsyn. Ég þykist nú vita, hvernig fara muni um þessa till. mína. Ég vil hins vegar undirstrika það, að í rökstuddu dagskránni er ekki aðeins gengið út frá því að gerbreyta Viðtækjaverzluninni frá því, sem verið hefur, það er ekki verið að reyna að berjast fyrir að halda henni áfram í þeirri ómynd, sem hún hefur verið í undanfarið, heldur líka að undirbúa einkasölu ríkisins á fleiri sviðum, þannig að við erum ekki að greiða atkv. um sjálfa Viðtækjaverzlunina, eins og hún er nú, við erum vafalaust sammála um það, að það ástand sé óþolandi, heldur um hitt, hvaða stefnu skuli fylgja í framtíðinni í þessum efnum.



Herra forseti. Ég get verið fáorður í þetta sinn, þar sem tveir hv. þm. hafa eindregið stutt þá brtt., sem ég flyt við þetta frv. á þskj. 299. Sé ég ekki þörf á að endurtaka það, sem ég hef áður sagt um það, en ég vil þó benda enn á það, að höfuðreglan, sem matsnefndinni er skylt að fara eftir, er gangverð á þessum jörðum. Það er ekki aðeins, að ég leggi til að úr 4. gr. falli burt það ákvæði, að ekki megi kaupa jarðirnar hærra verði en fasteignamat er, heldur falli líka niður það ákvæði, að farið skuli eftir gangverði hliðstæðra jarða. Því að eins og ég hef sýnt fram á, þá er gangverð á óseljanlegum eyði jörðum bókstaflega ekkert til. Og það eru fyrst og fremst þessar óseljanlegu eyðijarðir, sem frv. er miðað við. Ég vil þó endurtaka eina fsp. mína til hæstv. ráðh., en hún er um það, hvernig eigi að fara að, þegar einhver vill selja jörð sína ríkinu eða Jarðeignasjóði og á henni hvílir skuld, sem er hærri en fasteignamatið. Er það þá ekki alveg ótvírætt, að allar þær jarðir eru útilokaðar frá því að Jarðeignasjóður kaupi þær? Ég skil frv. svo, ef á að halda sig við þetta ákvæði 4. gr., að allar þessar jarðir verði útilokaðar. En hitt þarf ekki að fara mörgum orðum um, að hvíli á annað borð eitthvert lán á þessum jörðum, eitthvert umtalsvert lán, þá er það hærra en fasteignamatið. Það fyndist mér alvarlegur ágalli á þessum l., ef þau yrðu þannig úr garði gerð, að enginn bóndi gæti selt eyðijörðina sína, þó hann vildi, af því að það hvíldi kannske nokkrum þús. kr. hærra lán á henni en fasteignamatið væri. Ég vænti þess, - og væri náttúrlega ekki til of mikils mælzt, - að hv. landbn. athugi nú þessar brtt., sem liggja fyrir, áður en endanlega er gengið frá þessu máli í þessari hv. d. En ég vænti þess einnig, að hv. þm. taki til greina þessar bendingar, sem hafa komið fram um 4. gr., enda skildist mér á frsm. landbn., sem nú er horfinn af þingi í bili, að hann teldi margt rétt í þeirri röksemdafærslu sem ég viðhafði, er ég talaði fyrir þessari till. Hann sagði aðeins, að n. hefði ekki tekið afstöðu til till., en það væri margt rétt í þessu. Svo að ég býst við, að þeir finni það, að l. komi ekki að ýkja miklu gagni, ef frv. verður afgr. með þessum hætti.



Herra forseti. Hér eru þrjár brtt. við frv., sem hafa verið gerðar nokkuð að umtalsefni. Í fyrsta lagi brtt. hv. 3. þm. Vestf. við 4. gr., sem lýst hefur verið og rætt hefur verið um, og ýmsir hv. þm. hafa mælt með. Þeir mæla með þessari till., vegna þess að þeir telja, að ef hún verður ekki samþ., þá geti svo farið, að bændur sem vilja selja jarðir sínar fái alltof lítið fyrir þær, þar sem miðað er við það, að kaupverðið skuli ekki fara yfir fasteignamatsverð. En nú er það svo, og það vissi n., sem samdi frv., að það er að koma nýtt fasteignamat, og þetta nýja fasteignamat hefur til hliðsjónar þau verðmæti, sem komin eru í jarðirnar, og þær byggingar, sem á jörðunum eru. Þess vegna er það eðlilegt, að miðað sé við fasteignamatið og þegar lög um Jarðakaupasjóð ríkisins voru samþ. 1936, þótti sjálfsagt að hafa þennan hemil á. Það er ekki heimilt skv. þeim lögum að kaupa jarðir á hærra verði en fasteignamati, og það er meira í þeim lögum, sem ekki er í þessu frv. Þar segir orðrétt, að kaupverðið megi ekki fara fram úr þeim fasteignaveðslánum, er á jörðinni hvíla við opinbera sjóði og lánastofnanir, og aldrei yfir fasteignamat. Hv. 1. þm. Norðurl. v. leggur mikla áherzlu á það, að gömlu l. með þessum ákvæðum megi áfram vera í gildi, en hann vill alls ekki, að lík ákvæði þessum, sem þó eru ekki nærri eins ströng, verði í hinum nýju jarðeignasjóðslögum. Þetta fæ ég nú ekki skilið, og eins og það var eðlilegt 1936 að miða við fasteignamatið er það einnig eðlilegt nú, og það er réttlátara nú, vegna þess að nú er nýtt fasteignamat að koma, sem á að verða nokkuð í samræmi við þau verðmæti, sem á jörðunum eru. Þess vegna vil ég ekki mæla með þessari till., af því að ég tel hana óþarfa. Ég tel, að með nýja fasteignamatinu og öðrum þeim reglum, sem ráðgert er að fara eftir, muni hlutur þeirra bænda, sem selja jarðir skv. þessum l., vera nokkuð tryggður. Hv. 3. þm. Vestf. er alltaf að tala um eyðijarðir. Jarðeignasjóði ríkisins er ekki fyrst og fremst ætlað að kaupa eyðijarðir, kannske miklu síður eyðijarðir, heldur kaupa jarðir, sem ekki byggjast eða líklega ekki byggjast, þegar fráfarandi bóndi fer, og eyðijörð er það vitanlega ekki, fyrr en fólkið er flutt í burtu. Hv: 1. þm. Norðurl. v. var að tala um það, að ég væri því nú raunverulega hlynntur, að gömlu jarðakaupasjóðslögin væru áfram í gildi. Þetta hefur nú eitthvað misskilizt, eða þá, þegar ég talaði hér síðast, að það hafi ekki verið nógu skýrt mælt. Ég skal ekkert fullyrða um það, en mig minnir þó, að ég hafi talið, að það væri alger óþarfi að hafa þessi l. í gildi. Það er rétt, að ég mun hafa sagt, að þau myndu engum tjón gera, vegna þess að eftir þeim hefur ekki verið starfað. Í meira en 20 ár hefur engin jörð verið keypt skv. þessum l., vegna þess að sjóðurinn hefur ekkert fé haft, og jafnvel þó að sjóðurinn hefði haft fé, hefði ekki verið sanngjarnt, núna síðustu árin a.m.k. að kaupa jarðir af bændum á því fasteignamati, sem hefur verið í gildi fram að þessu, því að það er, eins og við vitum, mjög lágt. Ég held satt að segja, að þó þessir hv. þm. hafi flutt till. um þetta, þá sæki þeir það nú ekki fast og hafi þegar gert sér grein fyrir því, að þetta er ekki sá kjarni eða aðalatriði málsins, sem tekur að sækja af kappi. Hitt er svo eðlilegt, að menn hafi skiptar skoðanir á þessu máli, eins og öðru, því að þetta getur verið álitamál, hvernig að skuli fara. Hv. 1. þm. Norðurl. v. flytur hérna till. á þskj. 361 um það, að það sé einnig heimilt að byggja jarðir á erfðaleigu. Það er náttúrlega ekkert, sem bannar það, skv. gildandi l., að byggja jarðir á erfðaleigu og ef það er vilji stjórnarvalda og þess, sem jörðina tekur; er ekkert í l., sem hindrar það eða bannar. Og þess vegna er þessi till. hv. þm. heldur ekki nauðsynleg, og engin ástæða til að bæta henni við till. hv. landbn. Um fsp., sem hv. þm. lagði fyrir mig nú og síðast, þegar þetta mál var hér til umr., um n., sem var skipuð 1963 til þess að endurskoða gildandi l. um þetta efni, hef ég það að segja, að ég hef því miður ekki ennþá séð nál. frá þessari n., og verður því að ætla, að hún hafi ekki ennþá lokið störfum. Ég hef ekki ennþá orðið var við þetta nál., en ég ætlaði mér fyrir þennan fund að vera búinn að kynna mér nánar, hvað störfum n. liði og hvenær von væri á nál., en það féll nú niður. En því get ég lofað hv. þm., að ég skal grennslast rækilega eftir því á hvaða stigi þetta er, en ég geri mér alveg grein fyrir því, að þessi endurskoðun er vandasöm og vil ekki segja neitt ljótt um það, þó störfum væri jafnvel ekki lokið. Við skulum vona, að það verði þá ennþá betri till., þegar þær koma, eftir langan undirbúning og mikla umhugsun um þetta mál, en sem sagt ég mun kynna mér á hvaða stigi þetta er nú.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. hafði gert nokkrar aths. við þær till., sem ég flyt á þskj. 327, og vildi ég í tilefni af því aðeins segja nokkur orð. Ég vil nú fyrst taka það fram, að síðan hæstv. menntmrh. flutti sína ræðu hefur það komið í ljós, að þetta frv. sætir meiri gagnrýni af hálfu listamanna en okkur var þá kunnugt. Ég vil minna á, að Rithöfundafélag Íslands hefur birt í blöðunum þó nokkuð ýtarlega gagnrýni á þetta frv., og fer það nokkuð í bága við, að hæstv. menntmrh, hafði tjáð okkur í upphafi máls, að það væri allmikið samkomulag hjá listamönnum um málið. En hvað sem því nú viðvíkur, vil ég taka fram viðvíkjandi þeim till., sem ég flyt, nokkrar röksemdir út af mótbárum hæstv. ráðh. Það er í fyrsta lagi spursmálið um till. um féð. Ég hafði lagt til, að það yrði ákveðið, að í fjárl. yrði það ekki minna en 5 millj. kr., sem veitt yrði árlega. Hæstv. menntmrh. taldi óvarlegt að hafa slíka ákvörðun um fé þarna inni. Ég vil nú minna á, að a.m.k. að því er mér sýnist nú í hönd fara, mun koma nokkur gengislækkun eftir næstu kosningar, af því að hæstv. ríkisstj. treystir sér ekki til að framkvæma hana fyrir þessar kosningar og ef að vanda lætur, verður nokkuð erfitt að knýja fram þær hækkanir á fjárl., sem jafni nokkuð metin, eftir að slíkt hefði gerzt. Ég held þess vegna, að það væri nauðsynlegt fyrir Alþ. nú að reyna að skapa þarna nokkra tryggingu, sem sé hækka þann hlut listamanna, sem nú er samanlagt rúmar 4 millj., upp í 5 til þess að reyna nú þegar að gera nokkuð betur í þessum efnum en gert hefur verið undanfarið. Mín reynsla er sú, að ef ekki er hægt að koma slíku í gegn fyrir kosningar, sé ekki mikill möguleiki á fyrstu árunum eftir kosningar að fá slíkt fram. Þá er í öðru lagi spurningin um, hvernig úthluta skuli. Ég hafði lagt til í mínum till., að það yrði ákveðið sérstaklega, hvað Alþ. legði sjálft til þeirra manna, sem væru á sérstökum heiðurslaunum hjá því. Það væri tekið út úr. Það var sú gamla venja, þegar þetta var á 18. gr. fjárl., það er núna inni á fjárl. og ég álít ekki, að við eigum að eiga það á hættu, að slíkt væri tekið út á ný. Ég álít þess vegna rétt, að það sé alveg hreint ákveðið, að það skuli veita á fjárl. allt að 10 tilteknum listamönnum ákveðin heiðurslaun og það skuli ekki víkja frá þessu. En aðalatriðið í aðfinnslum hæstv. ráðh. við mínar till. var það, að þar eð til greina kæmu um 120 listamenn, væri ekki hægt að nota þá aðferð, sem ég legg til að nota, sem sé þessa stigaatkvgr., ef svo mætti kalla. Ég legg þarna til í 2. brtt. minni, að það skuli nótað þetta stigakerfi, sem nú hefur verið notað, t.d. við úthlutun af hálfu blaðamannanna til listamanna, s.s. leikara, rithöfunda og annarra slíkra. Þarna gætir nokkurs misskilnings hjá hæstv. ráðh. Ég meinti auðvitað ekki og veit ósköp vel, að svona kerfi væri ófært, ef það ætti að greiða í einu atkv. um 120 manns. Hins vegar hefur það verið svo fram að þessu, að skipt hefur verið niður í 4 flokka þeim listamönnum, sem eiga að fá listamannalaun, og nú er lagt til að skipta þeim niður í tvo flokka. En auk þess skiptast þessir listamenn af sjálfu sér niður í eina 3–4 undirflokka, eftir því hvaða list þeir fyrst og fremst stunda, myndlistarmenn, tónlistarmenn, bókmenntamenn og aðrir slíkir. Núna undanfarið hefur það t.d. verið svo, að alls hafa 16 listamenn verið í 1. flokki af þeim 4, sem hingað til hefur verið raðað í. Af þeim hafa verið 7 myndlistarmenn, 1 tónlistarmaður, en hins vegar 8 rithöfundar, skáld og aðrir bókmenntalistamenn. Það er þess vegna gefið, að ef sú aðferð er höfð við að úthluta þessu, að fyrst sé ákveðið, hve margir skuli vera í 1. flokknum, eins og mælt er fyrir í l., en síðan sé ákveðið, hve þar skuli vera margir myndlistarmenn, tónlistarmenn, rithöfundar, skáld, leikarar o.s.frv. og búið að skipta þannig niður í þessa 4 hópa, eru almennt ekki fleiri en í hæsta lagi 10 manns, stundum ekki nema 6–7 manns, stundum kannske aðeins 3–4 í hverjum hóp, þannig að þegar greidd væru atkv. eftir stigakerfi um hvern flokk út af fyrir sig, nýttust alveg hreint þeir kostir, sem við þetta kerfi eru. Við skulum segja, að menn hafi komið sér niður á, að það séu t.d. 30–40 manns í 1. flokknum eftir nýju skiptingunni og af þeim séu kannske 10–15 myndlistarmenn og 20 bókmenntalistamenn. Síðan, þegar n. byrjar að ræða þetta, kemur hún sér saman um, hvort það séu einhverjir af þessum aðilum, sem allir séu sammála um. Og nú er það ætíð svo, að um svo og svo marga af þeim listamönnum, sem um er að ræða, eru allir sammála. Það fer oft þannig, að t.d. um helminginn af þessum listamönnum eru allir sammála, og þá eru þeir þar með ákveðnir. Við skulum segja, að þá sé eftir að taka ákvörðun um t.d. 10 rithöfunda og 5 myndlistarmenn. Þá er stigakerfið notað og það veit ég, að hæstv. menntmrh. mundi ganga inn á, ef hann væri hér staddur, því að þá kemur stigakerfið alveg að fullum notum og er réttlátasta kerfi, sem þarna er hægt að nota. Þess vegna er það hreinn misskilningur og ekki nægilega vel athugað hjá honum, þegar hann heldur, að það ætti að greiða atkv, um kannske 110–120 menn í einu. Þvert á móti, það yrðu yfirleitt aldrei greidd atkv. um fleiri en kannske 10, í hæsta lagi 15 manns í einu, og þá kemur stigakerfið að fullum notum. Þess vegna álít ég, að við eigum endilega að gera þessa breyt. nú. Ég vil vekja eftirtekt hv. alþm. á því, hver afleiðingin verður, ef þetta verður ekki gert. Það er kosið pólitískt í n., og síðan er það meiri hl. í n., sem ræður öllum mönnunum, þannig að það verður argasta pólitísk og listræn hlutdrægni, sem verður framkvæmd, ef farið væri eftir þeim till., sem hérna liggja fyrir. Ef farið verður eftir mínum till. aftur á móti, skiptist þetta - allt öðruvísi. Þá komast þarna miklu fleiri sjónarmið að. Ég vil þess vegna eindregið heita á hv. þm. að setja sig nægilega vel inn í þetta, til þess að þeir skilji, hvað þarna er um að ræða og fylgi þessum brtt. mínum og þó alveg sérstaklega brtt. við 2. gr., sem eru nr. 2, a, b og c á þskj. 327. Að síðustu hafði ég svo lagt þarna til um starfsstyrkina og vildi ekki bíða eftir því, sem kynni að gerast eftir þing. Þar var fyrirheit um slíkt. Ég er allt of kunnugur því, hvernig kann að fara með slík fyrirheit, eftir að kosningar hafa farið fram og mönnum þykir e.t.v. eitthvað syrta í álinn. Það hélt ég, að hæstv. menntmrh. ætti að vera líka. Ég er hræddur um, að það heyrist hljóð úr horni eftir kosningarnar. Það verði farið að tala um, að nú hafi þjóðin lengi lifað yfir efni fram. Menn hafa kannske heyrt sönginn einhvern tíma áður. Nú þurfi að spara á öllum sviðum, og nú dugi ekki að fara að bæta við hinum og þessum styrkjum og slíku, sem menn hafa haldið í bjartsýninni fyrir kosningarnar, að væri mögulegt. Ég vil þess vegna aðeins vara menn við því, að ef menn ekki samþykkja þetta nú, er ég ákaflega hræddur um, að lítið verði úr efndunum eftir kosningar.



Herra forseti. Þetta verða aðeins fáein orð. Hæstv. ráðh. telur, að hið nýja fasteignamat verði svo hátt, að hér muni bændur fá mjög viðunandi verð fyrir jarðir sínar. Í hverju liggur það, að þetta væntanlega fasteignamat verði svo hátt, umfram það, sem verðgildi peninganna hefur rýrnað? Í l. nr. 70 frá 1945 um fasteignamat eru fyrirmæli um það, hvernig skuli meta jarðir, og það er grundvöllurinn að því fasteignamati, sem nú er á jörðum. Þar segir, að fasteign skuli metin sanngjörnu söluverði, m.ö.o. það er þetta gangverð. Þannig var mælt fyrir í l., sem núverandi fasteignamat er byggt á. En auk þess skal hafa hliðsjón af tekjum af fasteign, leigumála, söluverði nágrannafasteigna, virðingum til lántöku og brunabóta. Svona voru l., sem núverandi fasteignamat er byggt á. En l., sem nú eru í gildi og hið væntanlega fasteignamat á að byggjast á, sem hæstv. ráðh. telur að muni verða svona hátt? Þar segir: Mat á fasteignum skal miða við það gangverð, sem líklegt er að þær myndu hafa í kaupum og sölu: Gangverð. M.ö.o. alveg það sama og stendur í frv. Það er gangverð þessara jarða, gangverð óseljanlegra eyðijarða, sem er höfuðreglan. Svo á að hafa til hliðsjónar, segir í þessum l., sem gilda fyrir væntanlegt fasteignamat, upplýsingar um kostnaðarverð mannvirkja, virðingar í fasteign til lántöku, virðingar á mannvirkjum til brunabóta o.s.frv. Þetta eru hér um bil nákvæmlega sömu fyrirmælin í hvorum tveggja l. Ég get þess vegna ekki séð á hverju það er byggt, að væntanlegt fasteignamat verði miklu hærra en áður, að óbreyttum gæðum jarðanna, nema þá sem nemur rýrnun peningaverðs. Af þessu dreg ég þá ályktun, að fasteignamat á eyðijörðum geti aldrei orðið ýkja mikið hærra. Það getur vel verið, að það verði 50% hærra en það er núna, kannske 100%, en hverju ætli þeir væru nú bættari, þessir bændur í sveitarfélaginu, sem ég nefndi um daginn, þar sem meðalfasteignamatið er tæpar 6 þús. kr. á jörð á einum 14 jörðum í einum hreppi, þó að það tvöfaldaðist? Við skulum hugsa okkur það. Það er þó búið á þessum jörðum núna, en ef þær færu nú í eyði og bændurnir vildu fá eitthvað fyrir jarðirnar um leið og þeir verða að neyðast til að hverfa frá búskap, bjóða þeir Jarðeignasjóði ríkisins jarðirnar. Og þá segir hann: Jú, ég er til með að kaupa, en ekki hærra verði en þessi jörð myndi nú verða seld á frjálsum markaði og það er núll, og í öðru lagi aldrei fyrir ofan fasteignamat og fasteignamatið á að fara eftir þessu gangverði. Hvað kemur út úr þessu fyrir aumingja mennina? Ég held, að ég mundi bara alls ekki reyna að selja jarðirnar með þessum kjörum. Ég væri jafnefnaður hér um bil eftir sem áður, og nú segir hæstv. ráðh.: Þetta er ekki kjarni þessa máls. Hvað er þá kjarni þessa frv., ef ekki það, að bændur hafi eitthvert gagn af því? Og þetta frv. snýst aðallega um eyðijarðirnar, því að það þarf ekki að bjóða Jarðeignasjóði jarðir, sem seljast á annað borð á frjálsum markaði. Þær mundu þá seljast hærra en fasteignamatsverð og kæmu ekki til greina. Það fer enginn að bjóða Jarðeignasjóði jörðina sína, ef hann getur selt hana á frjálsum markaði fyrir sæmilegt verð, því að Jarðeignasjóðurinn mundi ekki kaupa hana fyrir það verð. Nei, þetta er einmitt kjarni frv. Þetta snýst fyrst og fremst um eyðijarðir og ennþá hefur hæstv. ráðh. engu svarað um það, hvað verður um jarðirnar, ef á þeim hvílir eitthvað hærra lán en fasteignamatsverðið er. Hann hefur engu svarað þessu enn og ég skil það mjög vel. Hann sér það alveg eins vel og ég, að þær koma ekki til greina, Jarðeignasjóður kaupir enga slíka jörð, og þá er nú komið skarð í frv. að mínum dómi.



Herra forseti. Allir þm. Austf. standa að flutningi þessa máls, en efni frv. er, að samgmrn. verði framvegis heimilt að takmarka fjölda leigubifreiða til fólksflutninga í þeim kauptúnum, sem ásamt aðliggjandi hreppum hafa 700 íbúa eða fleiri, og hreppsnefndum sé heimilt að ákveða, að allar leigubifreiðar til fólksflutninga á hlutaðeigandi félagssvæði hafi afgreiðslu á bifreiðastöð, sem rekin er af stéttarfélagi bifreiðastjóra. Nýmæli er, að fleiri en einn hreppur geti sameiginlega staðið að ráðstöfunum af þessu tagi, en áður hefur þetta verið bundið við, að hvert byggðarlag væri út af fyrir sig og þá miðað við, að þessi skipulagning gæti eingöngu átt sér stað í byggðarlögum, sem hefðu 700 íbúa eða fleiri. En þarna er gert ráð fyrir því, að fleiri en eitt byggðarlag geti staðið saman, ef hreppsnefndir eru allar sammála. Reynslan hefur sýnt, að okkar dómi, að það væri mjög nauðsynlegt og skynsamlegt að gera þessa lagabreyt., og hv. Ed. féllst á það og samgmn. d. mælti með því einum rómi, og ég leyfi mér fyrir hönd okkar flm., sem að þessu stöndum, að leggja til, að málinu verði vísað til hv. samgmn.



Herra forseti. Þær jarðir, sem hér er um að ræða, níu jarðir og grasbýli í Neshreppi utan Ennis, eru í raun og veru innan Hellissands. Það, sem hér er um að ræða, er aðeins að hreppsfélag, sem er vaxandi og á fram undan að vaxa mun meira heldur en hingað til, vill tryggja sér yfirráðarétt yfir landinu, sem það mun vaxa á. Með hinu upphaflega frv. eru fskj., þar sem ábúendur þeirra jarða, sem seljast eiga, veita samþykki sitt. Aðrar eru eyðijarðir. N. mælir með samþykkt frv.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja við þetta frv. brtt. á þskj. 386 þess efnis, að heimilað verði að selja eiganda nýbýlisins Leifsstaða í Öxarfjarðarhreppi eyðijörðina Lækjardal í sama hreppi fyrir það verð, sem um semst eða verður ákveðið að mati dómkvaddra manna, en það eru þau ákvæði um söluverð, sem í frv. voru. Tilmæli um að flytja þessa breyt. eða gera till. um þá heimild, sem hér er um að ræða, barst mér eftir að nál. hafði verið afgreitt frá landbn., en ég hef ásamt nm. öðrum skrifað undir þetta nál. og mælt með samþ. frv. Leifsstaðir og Lækjardalur voru hvoru tveggja fyrir rúmlega áratug eyðijarðir í ofanverðum Öxarfirði. Þetta eru litlar jarðir samliggjandi og höfðu verið nokkuð lengi í eyði. Svo gerðist það fyrir nokkrum árum, að byggt var nýbýli á Leifsstöðum. Og maðurinn, sem byggði nýbýlið, Rögnvaldur Stefánsson frá Syðri-Bakka í Kelduhverfi, er nú bóndi þar. Þegar Landnám ríkisins mælti með því, að nýbýli yrði stofnað á Leifsstöðum, var það gert með það fyrir augum, að eyðibýlið Lækjardalur yrði síðar sameinað Leifsstöðum, þannig að nýbýlið ætti báðar jarðirnar. Þessu var ekki hægt að koma í kring þá, m. a. vegna þess að bóndi þar í sveitinni hafði ábúðarrétt og hafði lengi haft Lækjardal, en hins vegar féllst hann á, að nýbýlingurinn mætti rækta land á jörðinni og hafa af henni nokkur not, þangað til sameiningin gæti farið fram. Nú er ekkert lengur til fyrirstöðu, að þessi gömlu eyðibýli verði sameinuð, og eigandi Leifsstaða hefur farið þess á leit við mig, að ég flytji till. um, að söluheimild yrði veitt. Ég hef, af því að nú er orðið mjög áliðið þings, leitað umsagnar hreppsnefndar Öxarfjarðarhrepps um þessa sölu og umsagnar Landnáms ríkisins og hef báðar þessar umsagnir í mínum höndum, en þær eru jákvæðar, þannig að mælt er með sölunni. Einnig hef ég rætt við þann mann, sem hafði ábúðarréttinn í Lækjardal, og hann er því samþykkur fyrir sitt leyti, að salan fari fram. Þar sem landbn. hefur ekki getað athugað þetta mál, vil ég nú, enda þótt ég hafi flutt till. við þessa umr., taka hana aftur til 3. umr. til þess að n. geti kynnt sér þau skjöl, sem ég hef nefnt og vil þá jafnframt mælast til þess, að hún verði tekin til umr. og atkvgr. við 3. umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. landbn. fyrir jákvæða afgreiðslu hennar á frv. á þskj. 301, og að sjálfsögðu geri ég ráð fyrir, að samþykkt fáist fyrir þeirri brtt., sem hv. 3. þm. Norðurl. e. hefur borið hér fram og sem hann hefur tekið aftur til 3. umr. til að tefja ekki málið. Ég vil biðja hæstv. forseta að flýta málinu, þannig að það verði tekið á dagskrá helzt á morgun eða ekki síðar en á laugardag.

Forseti (SB): Því miður treystir forseti sér ekki til þess að ljúka 2. umr. um málið í dag sakir liðfæðar í hv. þd., en annars mun verða orðið við þeirri ósk hv. 2. þm. Vesturl. að hraða afgreiðslu málsins í d.



Herra forseti. Ég hef áður gert grein fyrir þessu frv. allrækilega og skal því að þessu sinni vera mjög stuttorður. Frv. er í 8 köflum, og vil ég aðeins drepa á efni þeirra. Fyrsti kaflinn fjallar um holl og góð vinnuskilyrði á vinnustað. Annar kaflinn er um vinnutíma og vinnutilhögun. Á þeim kafla eru gerðar allverulegar breytingar, frá því að ég flutti frv. síðast. Mun ég á eftir fara örfáum orðum um þær breytingar. Þriðji kaflinn er um sérstök ákvæði um vinnu kvenna, aðallega ráðstafanir til öryggis vegna móðurhlutverks konunnar, sem gengur að störfum í atvinnulífinu. Fjórði kaflinn er um sérstök ákvæði um vinnuvernd barna og unglinga. Þar er meginatriðið það, að hámarksvinnutími barna skuli ekki vera meira en 4-6 stundir á dag og algert bann við barnavinnu við áhættusaman atvinnurekstur, einkanlega atvinnurekstur, sem slysahætta geti fylgt eða sé óhollur fyrir börn. Fimmti kaflinn er um greiðslu vinnulauna og ýmislegt í sambandi við það, sjötti kaflinn um uppsagnarfresti og sjöundi kaflinn um refsiákvæði varðandi brot á lögunum. Áttundi kaflinn er svo eingöngu um gildistöku þessa frv. Breytingarnar, sem eru í 2. kafla frv., eru einkum þær, að gert er ráð fyrir 5 daga vinnuviku og sé vinnuvikunni lokið eftir 40 unnar stundir. Þá er gert ráð fyrir, að það séu 2 helgidagar, og ef hægt er að koma því við, þá séu helgidagarnir samfelldir, þ.e.a.s. að það séu sunnudagur og mánudagur eða laugardagur og sunnudagur. Breyting er einnig í þessum kafla að því er varðar vinnutíma í námum og jarðgöngum, og er svo kveðið á í 10. gr. frv., að við vinnu í jarðgöngum og námum skuli einungis vera 36 stunda vinnuvika. Sama gildir um vinnu, sem unnin er að nóttu til ag á sunnu- og helgidögum. Þá skal vinnuvikunni lokið eftir 36 unnar vinnustundir. Ég hafði hugsað mér að flytja þetta frv. miklu fyrr á þinginu, en var hálft í hvoru að gera mér vonir um, að samkomulag tækist um flutning á vinnuverndarfrv., sem þá fengi afgreiðslu á þessu þingi, með því að fyrir liggja allskilmerkileg vilyrði fyrir því, sem nú eru orðin nokkuð gömul, að afgreiða slíka löggjöf. Var það einu sinni samkomulagsatriði í sambandi við gerð vinnusamninga. Þetta hefur nokkuð dregizt enn og ekki tekizt að fá samkomulagsgrundvöll um slíka lagasetningu. En þegar ekki tókst samkomulag á þessu þingi um slíka löggjöf, endurflutti ég frv. mitt á ný og vil vænta þess, að nú styttist óðum í það, að við Íslendingar getum sett hjá okkur slíka löggjöf, sem ég tel mikla þörf á. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að umr. lokinni vísað til hv. heilbr: og félmn.