Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þær fréttir eru að berast að varnaðarorð þau sem höfð voru í frammi hér af hálfu stjórnarandstöðunnar um frv. ríkisstjórnarinnar sem bannar verkfall sjómanna hafi átt við rök að styðjast, að frv. sé ekki einvörðungu mannréttindabrot heldur slíkt allsherjarklúður að ríkisstjórnin treystir sér ekki að fara fram með málið. Mér finnst nauðsynlegt nú í upphafi dags og í upphafi þingfundar að okkur verði gerð grein fyrir stöðu þessa máls og hvað ríkisstjórnin og sá stjórnarmeirihluti sem hún styðst við hér í þingsölum hyggst gera í þessu máli. Mér finnst mikilvægt að við fáum greinargóðar upplýsingar um hver staðan er, hvað fram hafi farið í hv. sjútvn. og hvaða áform ríkisstjórnin hefur um framvindu málsins.

Ég vil af þessu tilefni taka fram að kjaramál fiskimanna og fleira, stjórnarfrv., er 12. mál á dagskrá fundarins þannig að óhjákvæmilegt er að það verði tekið fyrir.

Herra forseti. Það fer að verða mjög fróðlegt ferlið sem þetta frv. um kjaramál fiskimanna og fleira hefur farið í á hinu háa Alþingi. Ég vil, herra forseti, enn og aftur vekja athygli á því hversu undirbúningi þessa máls hefur verið gríðarlega ábótavant allt frá því að það var fyrst lagt fram fyrir þingið. Í gær var send út dagskrá til hv. þingmanna þar sem þetta mál átti að vera fyrst á dagskrá. Í fjölmiðlum í morgun hefur ítrekað verið sagt að frv. verði orðið að lögum fyrir hádegi og væntanlega bíður nú fiskiskipafloti landsmanna þess að geta farið af stað um hádegisbilið, hvaðan sem þær upplýsingar koma, herra forseti, því að enn er eftir 3. umr. málsins á hinu háa Alþingi. Þetta hljómar allt mjög undarlega, herra forseti. Það væri fróðlegt að fá að heyra í upphafi fundar, þar sem við hv. þingmenn gerðum ráð fyrir því að taka þetta mál fyrst á dagskránni, hver staða málsins er, hvað hafi gerst í hv. sjútvn. sem hafi orðið til þess að ekki er unnt að taka málið fyrst á dagskrá eins og til stóð. Ég sé að hv. formaður sjútvn., hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, er hér staddur og vænti þess að hann geti upplýst fyrir þingheimi hvað hafi gerst í nefndinni sem valdi þessum töfum.

Virðulegi forseti. Eins og öllum er kunnugt varð breyting á stöðu málsins í gær með ákvörðun Sjómannasambands Íslands sem gerð var heyrinkunnug hér í gær og breytti auðvitað stöðu málsins. Eins og þá var greint frá var málið tekið aftur til umræðu í sjútvn. á milli 2. og 3. umr. og kallaðir voru á fund nefndarinnar þeir hagsmunaaðilar sem málið varðaði og lögfræðingur til þess að fara yfir málið með okkur. Það er að sjálfsögðu ætlun meiri hluta nefndarinnar að skila inn í þingið brtt. í framhaldi af þeirri vinnu sem við erum að vinna og þá mun koma á daginn hvaða efnislegu þáttum meiri hluti sjútvn. telur að þurfi að breyta í frv. í ljósi þeirra aðstæðna sem breyttust í gær. Þetta er bara venjuleg vinna af hálfu nefndarinnar sem við erum að vinna að núna til þess að ljúka málinu með eðlilegum og fullboðlegum hætti. Við höfum verið að reyna að vanda þetta mál, eins og fram kom í máli mínu í gær, og þess vegna varð breyting á frv. þegar í gær. Þessar breytingar munu eiga sér stað í ljósi þeirra aðstæðna sem urðu í gær og kalla á efnislega breytingu á frv. eins og öllum er ljóst.

Hæstv. forseti. Nú er að koma í ljós, eins og við í stjórnarandstöðunni höfum gagnrýnt, að málið er með eindæmum illa undirbúið. Menn hafa bókstaflega ekkert hugsað um hvað þeir voru að gera. Í upphafi ætluðu menn sér að setja hér lög sem gætu orðið til þess að þrengja samningi Vélstjórafélags Íslands og LÍÚ upp á alla aðra aðila að þessari deilu. Menn eru byrjaðir að hrekjast frá þessari niðurstöðu og nú sitja þeir uppi með að taka þurfi á málinu með víðtækari hætti, að Sjómannasambandið sem aflýsti verkfalli verði samt sem áður haft með í þessu bixi sem á að samþykkja hér frá hv. Alþingi og jafnvel að það þurfi þá að hala Vélstjórafélagið inn í þetta líka. Alþingi Íslendinga stendur frammi fyrir býsna flóknu verkefni og það kann að taka lengri tíma en daginn sem nú er að líða að leysa úr því og fá niðurstöðu sem skynsamleg er. Ég segi bara að mér finnst Alþingi Íslendinga vera komið á hálar brautir ef það ætlar að leysa vandamál með lögum sem á að leysa í samningum og lætur sér ekki nægja að taka á aðaldeiluefnunum sem eru til staðar í málinu, en það eru auðvitað deilurnar um fiskverðið og hugsanlega mönnunarmálið. Á grundvelli sem þannig væri skapaður gætu samningsaðilar komist að niðurstöðu. Ætla menn að innleiða þá aðferð á Alþingi Íslendinga að leysa úr kjaradeilum með því að búa bara til kjarasamninga í framhaldi af lagasetningu hér endalaust? Það virðist stefna í slíka vitleysu með því sem hér er verið að setja fram.

Herra forseti. Það skortir nokkuð upp á að það liggi skýrt fyrir hver staða þessa máls er þegar búið er að margboða það og auglýsa að hér muni hefjast um það umræður núna klukkan tíu. Ég var fjarri þingi í gærkvöldi og heyrði þetta þá í útvarpi og er búinn að hitta marga sjómenn sem ganga út frá því sem vísu að þetta mál verði fyrsta mál á dagskrá hér klukkan tíu. Meira að segja er búið að gefa því undir fótinn að upp úr hádeginu verði þetta allt saman orðið að lögum. Herra forseti. Nú kemur náttúrlega enn á daginn hvílíkt reginklúður og hneyksli vinnubrögðin í öllu þessu máli eru. Og nú er á kreiki orðrómur um það að engar innstæður hafi verið fyrir orðum hæstv. sjútvrh. hér í gær og fyrradag þegar hæstv. ráðherra marglýsti því yfir að allt yrði tekið út úr frv. sem varðaði þá sem aflýst hefðu verkfalli. Það setur náttúrlega þetta mál enn í uppnám og gjörbreytta stöðu ef annað er að koma á daginn. Auk þess er það komið á daginn, að sagt er, að meira að segja meiri hlutinn --- og verður þó ekki flökurt af litlu --- átti sig á því að málið gangi engan veginn upp, ekki að heldur eins og það var eftir breytingar við 2. umr., enn þurfi á því breytingar til að reyna að lappa upp á það. Maður fer að velta því fyrir sér hvort það sé ekki verst fyrir ríkisstjórnina að ekki skuli vera fjórða og fimmta umræða um málið þannig að hægt sé hægt að halda áfram að hræra í því. Það mundi örugglega taka miklum breytingum þótt hér væri farið í gegnum það svona fimm sinnum. Nei, herra forseti, þetta eru náttúrlega algjörlega ótæk vinnubrögð. Það er ekki von að vel gangi að skipuleggja þingstörfin og vinna eðlilega að öðrum málum þegar svona er að verki staðið. Ég held því að heppilegast væri að gera bara hlé á þessum fundi og setja sjútvn. áfram til verka og fá botn í það hvernig þetta mál verður úr garði gert þegar það loksins kemur hingað þannig að hægt verði að hafa eitthvert veður af því og eitthvert skipulag á þingstörfunum hér í framhaldinu.

Herra forseti. Eftir að Sjómannasambandið aflýsti verkfalli sínu í gær er orðið ljóst að málið er allt öðruvísi vaxið en þegar það kom hér inn fyrst, að því er mér virðist, að það á að búa til sérstakan farveg með gerðardómi sem á að ákveða kjör sjómanna. Ég held að tilgangur frv. sé nánast orðinn einn, þ.e. að færa tekjur frá sjómannastéttinni yfir til útgerðarinnar í gegnum mönnunarmálin. Ég held að kröfur Landssambands íslenskra úvegsmanna, sem viðheldur verkbanni á alla sjómenn, jafnvel þá sem ekki hafa boðað til vinnustöðvunar eins og Alþýðusamband Vestfjarða, til þess að koma öllum inn í þennan sama pakka, séu að fá samþykkt lög af meiri hluta Alþingis um gerðardóm og lög á verkfall sjómanna þar sem tilgangurinn virðist vera orðinn sá einn að sjómönnum skuli skipað í sínum kjaramálum til framtíðar með þann grunn að breyta tekjuskiptingunni milli sjómanna og útgerðarmanna. Mér sýnist það vera orðinn eini tilgangur málsins.

Herra forseti. Þegar það frv. sem við höfum verið að takast á við hér undanfarna daga var lagt fram og fyrir því mælt kom fram að menn töldu sig eða ríkisstjórnin hafa vörn í því að hér væri verið að leysa úr deilu og að lausnin yrði þá að vera sú að flotinn kæmist aftur á sjó, sá væri tilgangur aðgerða ríkisstjórnarinnar, að koma flotanum aftur út á sjó. Þegar síðan Sjómannasambandið aflýsir verkfallinu í gær þá endurtekur sjútvrh. efnislega það sem hann hafði sagt, aðspurður deginum áður, að ef aðilar aflýstu verkfalli væri tilgangi frv. í rauninni náð vegna þess að þá gæti flotinn farið aftur út á sjó og það væri megintilgangurinn. Herra forseti. Núna virðist það ekki vera svo lengur. Það virðist ekki ganga einfaldlega vegna þess að hafi menn haldið að sjómenn væru í verkfalli sem þeir síðan voru tilbúnir að aflýsa svo flotinn gæti farið út á sjó þá er það einfaldlega þannig að LÍÚ viðheldur sínu verkbanni og kúgar þannig hæstv. ríkisstjórn til þess að gera það sem þeim hentar. Og hvað er það þá sem hentar, herra forseti? Jú, það hentar að taka gjörvalla sjómannastéttina, gjörvalla fiskimannastéttina og setja hana undir þau ákvæði sem 163 vélstjórar samþykktu að gætu verið boðleg varðandi mönnunarmálin og varðandi hið nýja viðmið til hlutaskipta varðandi uppgjör til sjómanna. Herra forseti. Hér er mál af þeirri stærðargráðu að það verður ekki afgreitt í einni hendingu. Hér er stórmál fyrir Alþingi Íslendinga að fást við. Hér verða menn að muna eftir því að jafnræði verður að gilda á milli aðila.

Virðulegi forseti. Hér hefur komið fram að málið sem átti að ræða í dag er algjörlega vanbúið. Við þurfum miklu meiri tíma til þess að koma því í höfn. Það er alveg ótækt að mínu mati að hefja 3. umr. um málið ef stjórnarmeirihlutinn er ekki búinn að koma sér niður á það hvernig hann vill láta frv. líta út. Þess vegna held ég að það sé algjör krafa okkar nefndarmanna í sjútvn. að hlé verði gert á þessum fundi og reynt að vinna að málunum þannig að þau verði þingtæk. Ég treysti mér ekki til að fara í 3. umr. um mál þar sem maður veit ekki og gerir sér enga grein fyrir hvert stjórnarmeirihlutinn stefnir. Í morgun komu fram veigamiklar upplýsingar sem að öllum líkindum gjörbreyta stöðu málsins þannig að það þarf að vinna það upp á nýtt. Það verður ekki farið fram með þessum hætti. Raunar voru þau efnisatriði sem komu fram á fundi sjútvn. í morgun komin fram hér í umræðunni í gær. Margir hv. þm. bentu á galla frv. Virðulegi forseti. Ég ætlast til þess sem þingmaður að fá tækifæri til þess að vinna vel að þeim málum sem mér eru falin. Þess vegna held ég að það verði að vera algjör krafa okkar að fundi verði frestað og tími gefinn í þá vinnu nefndarinnar sem nauðsyn ber til.

Virðulegi forseti. Það þarf í rauninni ekki annað en að endurtaka það sem ég sagði hérna áðan. Í fyrsta lagi liggur fyrir að þetta mál er á dagskrá þingsins. Einnig liggur fyrir að fullt er af öðrum málum sem þarf að ræða jafnframt, það eru hér þriðju umræðu mál og önnur mál sem á eftir að ræða. Og þess vegna er engin þörf á því í rauninni að fresta þessum fundi. Það er eðlilegast að halda fundinum áfram. Sjútvn. hefur komið saman tvisvar sinnum út af þessu máli og í rauninni var ekki tilefni til þess að kalla til annars fundar eða halda lengur áfram þeim fundi. Þær upplýsingar sem sjúvtn. kallaði eftir lágu allar fyrir, afstaða aðilanna og enn fremur lögfræðilegt álit á málinu. Ég held því að í sjálfu sér sé sjútvn. fullbúin til þess að móta sér afstöðu í málinu. Hins vegar vilja menn auðvitað vanda sig við að ganga frá breytingartillögum og þess háttar til þess að málið sé sem best úr garði gert. Og það er auðvitað vilji okkar allra að svo sé. Menn þurfa ekki að koma hér og láta í ljósi einhverja undrun yfir því að gera þurfi breytingar á frv. Það lá í augum uppi eftir atburði gærdagsins þegar Sjómannasambandið afturkallaði verkfallið að það hlaut að kalla á breytingar á 1. gr. frv. og menn eru að reyna að vinna að því og gera það með bærilegum hætti. Þess vegna þurfa menn ekkert að vera með einhver undrunaróp yfir því að enn þurfi að gera breytingar á frv., það lá í augum uppi og því var lýst yfir úr þessum ræðustól strax í gærdag, bæði af mér og hæstv. sjútvrh.

Herra forseti. Það er brýnt varðandi störf þingsins að réttur skilningur sé á því að hverju menn eru að vinna. Og þær hugmyndir sem hér hefur frést af, að til standi að banna verkföll sjómanna sem hafa aflýst því, er vitaskuld forkastanleg aðferð. En við tökumst þá á um það ef það verður tillagan. Aftur á móti er annað mál sem ég vil vekja athygli á, sem er sérstaða sjómannafélaganna á Vestfjörðum. Þau hafa ekki boðað verkfall, en þau eru hins vegar aðili að verkbanni LÍÚ, sem hugmyndir hafa verið uppi um að banna. Ef þetta gengur eftir eins og þær hugmyndir sem eru víst á kreiki í sjútvn., þá verða verkfallsaðgerðir bannaðar hjá sjómannafélögum á Vestfjörðum sem þýðir að félögum sem ekki hafa farið í verkfallsaðgerðir og eru með lausa samninga er bannað að beita því vopni ef til þess kemur. Menn sjá vitaskuld að hér er komið í óefni ef menn eru að hugleiða einhverja slíka braut. Ég vil því hvetja til þess, herra forseti, að þessi mál verði skoðuð miklu betur. Það er ekkert einfalt að taka á þessu máli, burt séð frá hinum pólitíska ágreiningi. En það er mjög varhugavert að fara inn á óþekktar brautir um að taka verkfallsrétt af stéttarfélögum sem eru ekki beinir aðilar að þeirri deilu eins og hún stendur núna.

Herra forseti. Það undrast sjálfsagt enginn að hart sé tekist á um mál sem þetta hér á Alþingi. Við þurfum auðvitað að vanda til þeirrar vinnu og það er ég sannfærður um að hv. sjútvn. hefur verið að gera. En það er hins vegar alltaf sama sagan með hv. stjórnarandstöðu, a.m.k. hluta hennar, svo ég dragi nú ekki alla í sama dilkinn, það þarf alltaf að snúa út úr orðum. Sérstaklega snúa út úr orðum ráðherra hér úr þessum stóli, sem ættu þó að geta legið alveg skýr fyrir. Og það voru hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Svanfríður Jónasdóttir að gera hér áðan, þau voru að gera því skóna að ég hefði gefið hér yfirlýsingar sem tækju á þeirri stöðu sem nú er upp komin og við höfðum ekki séð og gátum ekki séð fyrir á þeim tíma þegar þau orð féllu. Þau hafa talið sér það sæma að snúa út úr fyrir mér, jafnvel á þann hátt sem meira að segja sjómannaforustan skilur betur.  En ég tel hins vegar, herra forseti, að rétt sé að við höldum áfram þingstörfum samkvæmt dagskrá og þegar forseti telur að breytingartillögur séu fram komnar, þá getum við haldið áfram með umræðu um kjaramál sjómanna.

Tuttugu mínútur eru liðnar sem í upphafi þingfundar er gert ráð fyrir að standi um störf þingsins.

Ég vil fá að bera af mér sakir.

Ég heyrði ekki að það væri ástæða til þess.

En ég heyrði það. Ég óska eftir að fá að bera af mér sakir. Um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Mér finnst það mjög alvarlegt ef þingmenn hér á hinu háa Alþingi fá ekki að bera af sér sakir sem fram koma í ræðu þess aðila sem síðastur talar, þegar verið er að tala um mál af þessu tagi. Ég uni því ekki að hæstv. sjútvrh. komi hér og væni mig um að vera að snúa út úr sínu máli. Það sem ég hef vitnað í úr máli hæstv. sjútvrh., þegar hann gaf mönnum ákveðin fyrirheit um hvernig brugðist yrði við ef þeir aflýstu verkfalli, er nákvæmlega eftir honum haft. Nákvæmlega eftir honum haft. Hann sagði, herra forseti, að það væri ekki ástæða til gerðardóms, enda yrði megintilgangi frv. náð og flotinn gæti aftur farið til veiða. Og þetta endurtók hæstv. ráðherra efnislega hér í gær. Herra forseti. Ég uni því ekki þegar ég vitna beint í orð hæstv. sjútvrh. að hann komi hér upp, væni mig um óheilindi og að ég sé að snúa út úr orðum sínum. Hann verður að standa við orð sín.

Ég vil minna hv. þm. á að formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fór sérstaklega fram á það við mig í gær að ég tæki fastar á því þegar menn kveddu sér hljóðs um fundarstjórn forseta að þeir héldu sig þá við það efni.

Það er ekki rétt.

Ég gat ekki heyrt betur en hv. þm. hafi hagað orðum sínum með þeim hætti að óhjákvæmilegt er fyrir hæstv. sjútvrh. Árna M. Mathiesen að kveðja sér hljóðs til að bera af sér sakir. 
            

Herra forseti. Það er auðvitað skylda þeirra sem vitna í orð annarra að þeir vitni rétt í þau og láti þau koma fram þá í heilu lagi, en taki þau ekki úr samhengi. Þegar þessi orð féllu var verið að tala um þau í því samhengi að Sjómannasambandið í heilu lagi og Framanna- og fiskimannasambandið aflýstu verkfallinu, það mun hv. þm. sjá í þeim texta sem verið er að vísa til í þessu og þá getur hún séð að þetta er í engu samhengi við það sem hún er að reyna að halda fram. Og eins og ég sagði áðan, sjómannaforustan áttar sig á því að breytt staða í þessum efnum kallar á breytta afstöðu í þessu máli. Hv. þm. gera það ekki, en það er þeirra mál.

Ég vil biðja hv. þingmenn að hætta frammíköllum.

Ég vil bera af mér sakir, forseti.

Ég vil biðja hv. þingmenn að hætta frammíköllum og veita forseta svigrúm til að segja nokkur orð. Ég geri mér grein fyrir að þær 20 mínútur sem ætlaðar voru til að ræða störf þingsins hafa ekki dugað. Og auðvitað getur komið upp ágreiningur milli alþingismanna um það hvernig skilja ber einstök ummæli stjórnmálamanna sem kunna að haga orðum sínum. En ég vil biðja hv. þm. að halda sig við þingsköp. Hv. 3. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, óskar að bera af sér sakir. 
             Hv. þm. hafði kvatt sér hljóðs til að bera af sér sakir. Ekki heyrði ég betur.

Herra forseti. Það hefði út af fyrir sig verið ærið tilefni til að biðja líka um orðið út af fundarstjórn forseta eins og hún hefur verið hér upp á síðkastið. En ég vil bera af mér þær sakir að ég hafi einhvern áhuga á því að snúa út úr máli hæstv. sjútvrh. Svo er ekki. Nú vill svo vel til að hægt er að fá útskrift af ræðum hæstv. sjútvrh., bæði hér á mánudaginn var og eins í gær, þar sem hæstv. ráðherra talaði þannig að það var ómögulegt að skilja mál hans öðruvísi en svo að þeir sem mundu aflýsa verkfalli væru þar með komnir út úr gerðardómshluta frv. og ráðherra tók það sérstaklega fram, en hins vegar teldi hann að svo lengi sem einhverjar stéttir ættu í deilunni, þá mundi afgangurinn af frv., bandorminum, ganga hér í gegn og verða að lögum. Nú skulum við, herra forseti, ekkert vera að þrátta í sjálfu sér um þetta, heldur styðjast við útskrift af ummælum hæstv. sjútvrh. og það er best að nota þær þegar til umræðunnar kemur og þá mun sjást og sannast að mínu mati að hæstv. ráðherra er kominn í miklar ógöngur því að hann var í raun búinn að gefa fyrirheit um allt aðra afgreiðslu málsins en nú stefnir í ef marka má þær fréttir sem við höfum fengið.

Ég vil taka undir það sem hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði að rétt sé að halda umræðum um þetta efni áfram þegar það er til umræðu. Hæstv. sjútvrh. óskar að bera af sér sakir.

Herra forseti. Ef það er ekki vilji þingmannsins að snúa út úr, þá skal ég virða það og það gætir þá bara einhvers misskilnings hjá honum. Það er sjálfsagt að skoða textann og þá mun hann sjá í hvaða samhengi þessi orð féllu. Það sem síðan hefur gerst hefur gerst eftir að aðstæður hafa breyst, aðstæður sem ekki voru fyrirséðar þá og voru ekki til umræðu á þeim tímapunkti. Ég tek undir með honum að ef hann vill ræða þetta frekar, þá gerum við það þegar málið verður tekið á dagskrá.

Herra forseti. Alls óskylt því máli sem hér er til umræðu þá langar mig örlítið að drepa á það hvernig hæstv. forseti stýrir þessum fundi. Hann vísaði til ummæla minna frá því í gær og notar það sem tilefni til þess að aga menn hér. Ég sagði ekkert í gær sem gæti gefið honum tilefni til þess. Hins vegar má vera að ég hafi sagt eitthvað á laugardag sem féll í þessa veru. En til að taka af allan vafa, herra forseti, þá var ég ekki í ummælum mínum á laugardag að vanda um við hæstv. forseta með því að halda því fram að hann bæri ekki rétt skyn á það hvenær menn héldu sig við efni, þ.e. um fundarstjórna forseta, eða ekki. Ég treysti hæstv. forseta fullkomlega til að vega það og meta hvort menn fara út fyrir eða inn fyrir það efni. Það sem ég var hins vegar að kvarta um við hæstv. forseta, og sem mér finnst ærið tilefni til á stundum, var að mér finnst hæstv. forseti ekki útdeila réttlæti sínu jafnt á stjórn og stjórnarandstöðu þegar hann leggur þetta mat á mál manna. Það var það sem ég var að segja hér á laugardaginn og því vil ég halda til haga, til þess að hæstv. forseti snúi ekki út úr orðum mínum og noti það til þess að tyfta menn.

Ég get nú ekki fallist á að ég hafi verið að snúa út úr ummælum hv. þm.

Það gerir hæstv. forseti aldrei.

Enda er ég ekki vanur að gera það.

Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. félmn. með fyrirvara í þessu máli. Því miður háttaði svo til þegar það var hér til 2. umr., undir kvöldið í gær, að ég var horfinn norður í land til fundar. Ég átti þess því ekki kost að gera grein fyrir afstöðu minni í þessu máli og ætla þar af leiðandi að víkja að því nokkrum orðum nú. Í sjálfu sér er við venjulegar kringumstæður er ekki ástæða til að leggjast gegn því að ábúendur jarða, sem þær sitja og nýta, fái þær til eignar, jafnvel þó að um sé að ræða jarðir í eigu ríkisins sem full rök geta staðið til að séu það áfram. Hér er líka því til að dreifa að í hlut eiga svonefndar kristfjárjarðir, sem eru afar sérstakt fyrirbæri. Ég hygg að menn þekki að um það hafa staðið deilur hvort það sé yfir höfuð í valdi Alþingis að selja slíkar jarðir í hendur einkaaðilum. Andi gjafarinnar, sem þetta var á sínum tíma, var að fela þetta sjálfum himnaföðurnum með ævarandi kvöð um að afrakstrinum skyldi ráðstafað í þágu góðra málefna, til þeirra sem minnst hafa, okkar minnstu bræðra. Þetta hafa menn síðan reynt að virða með öllum tiltækum ráðum. Fyrir það fyrsta, herra forseti, hef ég fyrirvara á um að nægjanlega vel sé frá því lögformlega gengið hvort slík formleg eignarréttarleg afhending fái staðist. Sjálfsagt mál er að búa svo um að öllu leyti að réttindi ábúendanna séu sem allra hliðstæðust því að um einkaeign á viðkomandi jörðum væri að ræða. Þar er ekki sagt að það þurfi og að eina leiðin til þess sé að afhenda þær endanlega, selja þær og sleppa af þeim því formlega eignarhaldi sem haldist hefur. Þetta vildi ég láta koma fram. Þetta er m.a. fyrirvarinn sem ég vil hafa á um þessa jarðasölu. Í öðru lagi er það svo, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn hefur staðið þannig að málum í þessum efnum almennt, hvað varðar meðferð á opinberu landi, að það er á góðri leið með að verða reginhneyksli að mínu mati. Er þá sama hver hliðin er uppi hverju sinni. Hæstv. landbrh. umpólaðist algjörlega í þessum málum. Fyrir ekki mörgum árum síðan var hann talsmaður þess að fara gætilega í slíkum efnum og bera ekki á torg jarðnæði ríkisins. Hann fór svo yfir í hitt borðið svo hastarlega að það varð beinlínis að markmiði og keppikefli í sjálfu sér hjá hæstv. ráðherra að koma jörðum ríkisins út með hálfgerðum útsöluhugsunarhætti. Það gekk meira að segja svo langt að hæstv. ráðherra taldi það ekki úrslitamál þó í hlut ættu verðmætar náttúruperlur því þær gætu verið prýðilega komnar í höndum einkaaðila. Ég hef mótmælt framgöngu ríkisstjórnarinnar í þessum jarðamálum. Í raun er óþolandi að ekki skuli vera einhver fastmótuð heildstæð stefna til staðar þegar um jafnviðkvæma og afdrifaríka hluti og þá er að ræða hvernig farið sé með þann hluta lands sem er á opinberum höndum. En svo er ekki. Þetta eru tilviljanakenndar geðþóttaákvarðanir eins og við sjáum af deilum sem risið hafa um ýmis einstök tilvik núna á undanförnum mánuðum og árum. Fyrir nokkru var lagt fram fjárlagafrumvarp þar sem átti að afla heimildar til þess að selja sérstakar náttúruperlar, eyjar á Breiðafirði og Skagafirði og annað í þeim dúr. Eitthvað hafa menn bakkað með það, a.m.k. hefur ekki orðið af því að þær væru seldar eins og til stóð. En við lesum um það í blöðunum, m.a. þessa dagana, að áfram eru deilur um hvernig þar er staðið að verki. Ég held að ein ástæðan sé sú að það liggur engin samræmd heildarstefna til grundvallar þar sem tekið væri á því hvernig á að fara almennt með jarðnæði í eigu ríkisins, þ.e. það sem ríkið á í eignarréttarlegum skilningi sem venjulega jarðeign. Í öðru lagi þekkjum við hvernig staða mála er varðandi almenningana eða svonefndar þjóðlendur. Þar er allt upp í loft. Þar er allt eins grenjandi vitlaust og framast getur orðið. Ekki er mikið samræmi í þeirri stefnu, annars vegar að reyna að moka út þessum 800 ríkisjörðum eða svo sem til eru í landinu og drífa þær yfir í hendur einkaaðila en gera hins vegar kröfur af því tagi sem ríkið gerir um að ná til sín landi undir formerkjum þjóðlendna. Hér rekur sig eitt á annars horn, herra forseti. Þó að þetta litla frv., sem snýst um sölu kristfjárjarðanna Arnheiðarstaða og Droplaugarstaða í Fljótsdal, sé kannski ekki stórt í samhengi við þessi mál í heild er það engu að síður angi af því hvernig við kjósum að fara með land sem verið hefur á hendi ríkisins eða ríkið eða löggjafinn, Alþingi, haldið utan um, þó eigandinn væri jafnvel himnafaðirinn sjálfur eða þeir himnafeðgar. Ég er almennt þeirrar skoðunar, herra forseti, að mjög sterk rök þurfi til að selja í hendur einkaaðilum land í opinberri eigu, annaðhvort á hendi ríkis eða sveitarfélaga. Þeir tímar munu koma og eru að mörgu leyti þegar gengnir í garð á Íslandi, að eftirspurn eftir jarðnæði eykst og aðgangur almennings sem á ekki land verður meira og erfiðara viðfangsefni. Það er ekki í þágu þess að þjóðin geti í sátt búið saman í landinu og notið þess, að meira og meira land sé fært í hendur einkaaðila og þeir girði það af og loki jafnvel fyrir umferð almennings þannig að menn þurfi að beita fyrir sig lögum til að fá að fara frjálsir ferða sinna um landið. Maður hefur jafnvel lent í því að gerðar hafi verið athugasemdir við að maður færi t.d. gangandi um lönd sem einkaaðilar töldu sig geta lokað af, jafnvel fyrir venjulegri frjálsri för manna um landið. Jafnvel hinn forni réttur, sem elstu lagaákvæði íslenska lagasafnsins eins og þau eru þekkt, geymdu, um rétt manna til þess að fara frjálsir ferða sinna um landið, er í hættu í sumum tilvikum af þessum sökum. Í krafti einkaeignaréttarins er reynt að takmarka hann. Ég held þess vegna, herra forseti, að langskynsamlegast væri að fresta öllum frekari ákvörðunum um breytingar á þessu eignarhaldi, hvort sem er um sölu einstakra jarða í eigu ríkisins, sölu kristfjárjarða eða þjóðlendumálunum sem öll eru í upplausn. Aftur á móti þarf að ganga frá heildstæðri stefnu sem mótuð verði til framtíðar í þessum efnum. Má ég til viðbótar, herra forseti, minna á að hvorki jarðalög né ábúðarlög hafa verið endurskoðuð þannig að þau séu í takt við ríkjandi aðstæður og eru í raun óframkvæmanleg að sumu leyti. Framkvæmd þeirra er sumpart að brotna niður þannig að sú trygging sem átti áður að vera í þeim fólgin, fyrir því að jarðnæði færðist ekki í stórum stíl úr höndum þeirra sem stunda búskap eða nýta landið og í hendur einkaaðila sem girða það af og torvelda þar með hefðbundnar nytjar á landinu, er öll í uppnámi. Forkaupsréttur sveitarfélaga hefur t.d. stórveikst vegna dóma og réttarþróunar á undanförnum árum. Það má segja að hann sé nánast til málamynda orðinn eins og framkvæmd laganna stendur. Þar af leiðandi er ekki einfalt mál að samþykkja þessa sölu þó að um ábúendur, þá sem sitja og nýta jarðirnar í dag, sé að ræða. Þær tryggingar, lagaákvæðin, sem menn töldu áður fyrir því að jarðir héldust í byggð, svo tryggt væri að þær nýttust til búskapar eða annarra nytja, standa ekki með sama hætti í dag, þ.e. framkvæmd þeirra, eins og áður. Ég hlýt því, herra forseti, einnig með vísan til þess, að lýsa talsverðum efasemdum um að yfir höfuð sé rétt að hrófla við eignarhaldi á jörðum um þessar mundir. Menn hafa ekki unnið heimavinnuna sína og það má búast við því, miðað við vinnulag í landbrn. sem þetta heyrir sérstaklega undir, að það gæti tekið langan tíma. Þar ganga hlutirnir hægt fyrir sig eins og kunnugt er. Ég held að mönnum veitti ekki af að drífa sig af stað í það verkefni að skoða þessi mál í heild sinni, móta einhverja framtíðarstefnu þannig að það verði ekki tilviljanakennt og geðþóttakennt í hverju einstöku tilviki hvernig farið er með verðmætar jarðeignir ríkisins, endurskoða jarða- og ábúðarlög, fá botn í það hvernig farið verður með almenningana og þjóðlendumálin. Þá fyrst er hægt að taka ákvarðanir af einhverju viti um það í einstökum tilvikum hvort menn vilja fallast á sölu jarða eða ekki. Þessi mál, herra forseti, eru því öll mjög vanbúin til þess að taka um þau ákvarðanir eins og í pottinn er búið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og breytingartillögum frá efh.- og viðskh. um frv. til laga um Seðlabanka Íslands. Frv. þetta felur í sér ný heildarlög um Seðlabanka Íslands. Núgildandi lög eru að stofni til frá árinu 1986 og eru að mörgu leyti barn síns tíma. Frá 1985 hafa orðið feikimiklar breytingar á íslenskum fjármagnsmarkaði. Löggjöf um einstaka þætti þessa markaðar hefur verið endurnýjuð, sum lög nokkrum sinnum og því er fyllilega tímabært að endurnýja líka löggjöfina um Seðlabanka Íslands. Á árinu 1993, að mig minnir, var lagt fram frv. til laga um Seðlabanka Íslands. Það varð ekki að lögum og síðan hefur ekki verið lagt fram frv. um heildarlöggjöf um bankann. Mál þetta er þannig til komið að forsrh. skipaði sérstaka nefnd til þess að vinna að gerð frv. Í nefndinni sátu fulltrúar flestra þingflokka, þó ekki allra, þ.e. fulltrúar Sjálfstfl., Framsfl., Samfylkingar og Vinstri grænna. Þessi nefnd skilaði af sér tillögum til forsrh. um frv. sem hann hefur síðan flutt og lagt fyrir þingið. Frv. er allvel unnið af hálfu nefndarinnar sem samdi það. Efh.- og viðskn. leggur því ekki til miklar breytingar á frv. Þær eru þó nokkrar og ég vil geta þeirra. Í fyrsta lið breytingartillagnanna er gerð tillaga um breytingu á 2. mgr. 17. gr. frv. sem er fyrst og fremst um að tekið verði út hugtakið fjármálastofnun sem er ekki hefur skilgreinda merkingu í lögum. Í öðrum lið breytingartillagnanna er fjallað um 23. gr. Í henni eru ákvæði um skipunartíma bankastjóra. Þar er lagt til að bætt verði inn nýjum málslið í stað 4. og 5. málsliðar, þess efnis að heimilt verði að skipa þann sem tvisvar hefur verið skipaður bankastjóri einu sinni enn ef honum er í það skipti falin formennska bankastjórnar. Þessi brtt. er gerð í því skyni að skýra betur út í lagatextanum það sem vilji frumvarpshöfunda og flutningsmanns stendur til. Í þriðja lið er gerð tillaga um breytingu á 27. gr. þar sem gert er ráð fyrir að tveir bankaráðsmenn þurfi að óska eftir fundi til þess að skylt sé að halda hann. Þessi breyting er gerð í ljósi þess að í frv. er gert ráð fyrir því að bankaráðsmenn verði sjö í stað fimm eins og þeir eru nú. Í fjórða lið breytingartillagnanna er gerð tillaga um að verðbréfasjóðum verði bætt við þá aðila sem heimilt er að beita viðurlögum. Jafnfram er um að ræða sams konar breytingu og ég gat um í fyrsta lið, þ.e. að fella út hugtakið fjármálastofnun. Síðan gerir nefndin tillögu um að við 40. gr. bætist ákvæði um að Seðlabankinn greiði í síðasta skipti til Vísindasjóðs á árinu 2001. Þetta er sett inn af hálfu nefndarinnar til að taka af öll tvímæli um að Seðlabankinn eigi að greiða til Vísindasjóðs á þessu ári. Virðulegi forseti. Undir nefndarálitið skrifar öll nefndin en þrír hv. þm. skrifa undir það með fyrirvara og munu væntanlega gera grein fyrir þeim hér á eftir. Ég vona, hæstv. forseti, að þetta frv. fái afgreiðslu með þessum breytingum fyrir þinglok.

Herra forseti. Eins og kom fram í máli hv. þm. Vilhjálms Egilssonar ríkir svona víðfeðm sátt um þær breytingar á lögum um Seðlabankann sem hv. þm. kynnti í framsögu sinni fyrir nefndaráliti. Þingmenn Samfylkingarinnar skrifa undir með fyrirvara en þeir eru sammála þeim meginbreytingum sem er að finna í frv. Frv. miðar að því að auka sjálfstæði Seðlabankans og laga löggjöf um hann að breytingum innan lands og líka að alþjóðlegum markaði. Meginmarkmið er það sama og seðlabankar mjög víða um veröld hafa verið að taka upp, þ.e. að stuðla að stöðugu verðlagi með því að heimila seðlabönkum sínum að lýsa yfir tölulegum markmiðum um verðbólgu. Í þessum lögum er gert ráð fyrir að Seðlabankinn hafi slíka heimild eftir að hafa fengið samþykki ríkisstjórnarinnar. Við erum sammála öllum þessum meginbreytingum, þ.e. við þingmenn Samfylkingarinnar, en við leggjum til, sá sem hér stendur og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Margrét Frímannsdóttir, á sérstöku þingskjali allnokkrar breytingartillögur. Ég ætla í örstuttu máli að gera grein fyrir þeim helstu. Við leggjum til að í stað þess að hafa þrjá bankastjóra verði einungis skipaður einn bankastjóri. Hins vegar gerum við jafnframt breytingartillögu um að ákvarðanir um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum verði ekki teknar af bankastjóranum heldur af sérstakri peningastefnunefnd. Þetta er í samræmi við þær breytingar sem hafa verið gerðar á ýmsum seðlabönkum, t.d. Englandsbanka, Japansbanka og seðlabanka Svíþjóðar. Þær breytingar sem þar hafa verið gerðar á skipulagi bankanna ganga í meginatriðum út á það að bönkunum er veitt sjálfstæði til að ákveða skammtímavexti og það eru helstu stýritæki þeirra en þetta vald er falið í hendur peningastefnunefndum. Þær geta verið frá fimm til níu manns. Í þeim eiga jafnan sæti aðalseðlabankastjórinn, varaseðlabankastjórar og ýmsir aðrir háttsettir yfirmenn í viðkomandi seðlabanka eða utanaðkomandi sérfræðingar. Í peningastefnunefnd Englandsbanka eiga þannig sæti níu meðlimir; seðlabankastjórinn, tveir varaseðlabankastjórar, aðalhagfræðingur, yfirmaður peningamálaaðgerða og síðan fjórir háskólahagfræðingar. Með vissum hætti má segja að breytingartillögur okkar taki mið af því skipulagi sem ég var hér að lýsa. Við gerum jafnframt ráð fyrir því að skipaðir verði tveir varaseðlabankastjórar og að ákvarðanir innan nefndarinnar séu teknar með einföldum meiri hluta, atkvæði bankastjórans ráði hins vegar falli þau jafnt. Ég vek sérstaka eftirtekt á því, herra forseti, að við leggjum til ákvæði til bráðabirgða og erum þar að reyna að haga málum þannig að sem mest tillit sé tekið til þeirra manna sem gegna nú störfum seðlabankastjóra. Við gerum því ráð fyrir því með bráðabirgðaákvæðinu að bankastjórarnir haldi störfum sínum til loka skipunartíma síns, með þeirri breytingu sem leiðir þó af því að tekið verður upp það skipulag að einungis einn bankastjóri er skipaður. Við gerum því ráð fyrir því að verði þessi breytingartillaga samþykkt og að lögum þá muni við gildistöku ákvæðisins verða skipaður einn aðalbankastjóri af hálfu hæstv. forsrh. og jafnframt verði þá skipaðir tveir varabankastjórar úr röðum þeirra tveggja sem eftir sitja. Herra forseti. Þetta eru þær meginbreytingar sem við leggjum hér til, þ.e. að í stað þriggja bankastjóra verði einn bankastjóri og að ákvarðanir um beitingu stjórntækjanna verði teknar af peningastefnunefnd.

Herra forseti. Ég skrifa undir nál. með fyrirvara og kem hingað fyrst og fremst til að skýra þann fyrirvara því áður hef ég gert grein fyrir sjónarmiðum mínum gagnvart lagabreytingunum í heild sinni. Fyrirvari minn lýtur ekki síst að 3. gr. frv. þar sem kveðið er á um meginmarkmið laganna, það er nú ekki minna en það. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Meginmarkmið Seðlabanka Íslands er að stuðla að stöðugu verðlagi.`` Í greinargerð og athugasemdum með lagafrv. er þetta meginmarkmið síðan útlistað því þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Að sama skapi hefur skilningur vaxið á nauðsyn þess að festa stefnu verðstöðugleika í lög. Með því ávinnst það að mun erfiðara verður að bregða út af stöðugleikastefnu í peningamál um fyrir skammtímahagsmuni.`` --- Litlu síðar segir, með leyfi forseta: ,,Breytingarnar sem felast í þessu frumvarpi til laga um Seðlabanka Íslands þýða að meginmarkmið stefnunnar í peningamálum verður hið sama og annars staðar, ...`` --- og er þar vísað til þess sem er að gerast í löndunum í kringum okkur. Það sem mig langar til að vekja athygli á er annars vegar hvað það er sem er að gerast í löndunum í kringum okkur sem vísað er til í frv. og hins vegar til þeirra skammtímahagsmuna sem hér er vikið að. Það sem er að gerast í löndunum í kringum okkur er eftirfarandi --- og þá hef ég fyrst og fremst Evrópusambandsríkin til viðmiðunar og þá stefnu sem tekin hefur verið upp af hálfu Evrópusambandsins: Til að bregðast við sveiflum í efnahagslífinu eru til ýmsar leiðir og það eru ýmsar breytur í efnahagskerfinu. Eitt er gengi, þ.e. verðlagið á peningunum. Annað er verðlagið sjálft. Í þriðja lagi er það atvinnustigið. Það eru vextirnir. Allir þessir þættir eru breytingum háðir. Til þess að hafa áhrif á gangverk efnahagskerfisins hafa menn reynt að hafa áhrif á alla þessa þætti. Þróunin hefur gengið út á það að festa nokkra þessara þátta. Í fyrsta lagi verðlagið, að stuðla að stöðugleika í verðlagi, sem er að sjálfsögðu eftirsóknarvert. Hið sama gildi um gengið. Halda vöxtum stöðugum og lágum. Að sjálfsögðu þykir það eftirsóknarvert að halda uppi háu atvinnustigi en það er engu að síður breyta sem er afgangsstærð. Ef litið er til Evrópusambandsins í seinni tíð hefur gengið bærilega að halda stöðugu verðlagi. Mönnum hefur gengið allvel að halda vöxtum lágum og mönnum hefur einnig gengið bærilega að ná því markmiði sem sett var fram í Maastricht-sáttmálanum á sínum tíma um að keyra niður skuldir hins opinbera. Eitt af markmiðum Maastricht-sáttmálans var að ná skuldum opinberra aðila niður fyrir 60% af landsframleiðslu og þessu markmiði hafa menn náð. Oft hefur þetta reyndar verið notað sem skálkaskjól fyrir ríkisstjórnir til að skera niður í mikilvægri velferðarþjónustu, nokkuð sem ég hef oft gagnrýnt. En hitt hefur mönnum ekki tekist eins vel og það er að tryggja fulla atvinnu. Á svokölluðu Eurozone-svæði, sem er Evrópusambandið og þau ríki sem eru háð því, eru tæpar 14 milljónir einstaklinga án atvinnu en eru í atvinnuleit, 13,7 milljónir minnir mig að það hafi verið. Reyndar eru þetta lágmarkstölur vegna þess að skilgreiningar á atvinnuleysi eru þrengri en þær voru áður. Herra forseti. Mér finnst sannast sagna mjög vafasamt, jafnvel þótt við viljum ná því markmiði að halda verðlagi stöðugu og öðrum þeim markmiðum sem ég hef verið að lýsa, að festa það í lög eins og hér er gert að þetta eitt skuli haft að leiðarljósi. Reyndar er einnig vikið að atvinnustiginu í athugasemdum með frv. og sagt að það sé að sjálfsögðu eftirsóknarvert markmið og lýst þeirri trú að auðnist okkur að stuðla að kröftugu efnahagslífi, muni það ganga eftir að eftirspurn eftir vinnuafli verði mikil, þá er það engu að síður meginmarkmið laganna að tryggja að verðlagsmálin og stöðugleikinn verði höfð að leiðarljósi en önnur atriði verði víkjandi. Færð hafa verið ágæt rök fyrir því að afnema þau ákvæði í lögum að halda genginu innan ákveðinna vikmarka eins og gert hefur verið, þetta sé nokkuð sem gangi einfaldlega ekki upp við þær aðstæður sem við búum nú við, við frjálst flæði fjármagnsins. Þannig hafi aðilar á fjármagnsmarkaði litið á þessi vikmörk sem eins konar gengistryggingu. Af því að vaxtamunur milli Íslands og viðskiptalandanna hafi farið umfram ákveðin mörk hafi skapast hvati fyrir aðila til að hagnast á þessum vaxtamun. Þeir hafi tekið lán erlendis og endurlánað síðan innan lands á hærri vöxtum. Þetta hafi síðan aukið á útlánaþenslu og raskað stöðugleika á fjármálamarkaði. Þetta finnst mér að sjálfsögðu vera rök sem er vissulega nauðsynlegt að horfa til. Þetta voru þau meginsjónarmið sem ég vildi gera grein fyrir hvers vegna ég mun ekki styðja 3. gr. frv. Að lokum vil ég einnig vekja athygli á því að enda þótt verið sé að gera grundvallarbreytingar á lögum um Seðlabanka Íslands, þá er ekki þar með sagt að það feli í sér miklar og afgerandi breytingar í starfsháttum bankans vegna þess að hann hefur verið að laga sig að breyttum aðstæðum í starfi sínu. Megingagnrýni mín er sú að við skulum vera að takmarka frelsi okkar með þessu frv. og reyndar öðrum lagabreytingum sem við höfum orðið vitni að í seinni tíð. Að takmarka frelsi okkar til þess að bregðast við aðstæðum. Þar með sagt er ég ekki að hafna þeim meginmarkmiðum sem stefnt er að en ég hafna því að við skulum láta binda okkur á höndum og fótum með þeim hætti sem ég hef lýst.

Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Margréti Frímannsdóttur skrifað undir þetta nefndarálit um Seðlabanka Íslands með fyrirvara. Eins og hér hefur komið fram við þessa umræðu og 1. umr. málsins þá er vissulega verið að stíga veigamikið jákvætt skref í átt til sjálfstæðis Seðlabankans þó að okkar mati sé hvergi nægjanlega langt gengið í því efni. Fyrirvari okkar lýtur að því að við flytjum brtt. á þskj. 1244, en þær miða að því að auka frekar sjálfstæði Seðlabankans en frv. gerir ráð fyrir, þ.e. fyrst og fremst að því, eins og fram kom í máli Össurar Skarphéðinssonar, að einn bankastjóri verði við bankann sem beri ábyrgð ásamt varabankastjórum og við hlið hans verði síðan skipuð sérstök peningamálastefnunefnd. Þessi leið hefur verið farin í nokkrum löndum, eins og Noregi og Nýja-Sjálandi og gefist vel. Ég vil í því sambandi nefna varðandi Nýja-Sjáland að komið hefur fram mjög athyglisverð skýrsla um seðlabankann í Nýja-Sjálandi frá Lars Svensson, en þessi Lars Svensson er einhver þekktasti peningahagfræðingur í heiminum í dag. Hann hefur m.a. verið prófessor við háskólann í Stokkhólmi og sérstakur akademískur ráðgjafi sænska seðlabankans. Hann hefur einmitt í skýrslu sinni fært rök fyrir því sem við flytjum fram hér í breytingartillögu, að það sé mjög jákvætt að hafa slíka peningastefnunefnd. Eins hefur hann fært rök fyrir þeim hæfnisskilyrðum sem við höfum sett fram varðandi skipan bankastjóra sem er ekki að finna í þessu frv. Ég vil geta þess að a.m.k. þrír umsagnaraðilar komu inn á þær leiðir sem við hér nefnum, þ.e. skipan peningastefnunefndar. Það er í fyrsta lagi Þjóðhagsstofnun sem í umsögn sinni mælir með skipan slíkrar nefndar. Ég vil, með leyfi forseta, lesa upp hluta af áliti Þjóðhagsstofnunar þar sem inn á þetta er komið. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Eins og áður segir telur Þjóðhagsstofnun frumvarpið bæta mjög umgjörð peningastefnunnar. Þó mætti ganga enn lengra er varðar skyldur Seðlabankans um upplýsingagjöf. Til dæmis mætti kveða á um reglubundna vaxtaákvörðunarfundi. Seðlabankanum væri þá jafnskylt að skýra ákvarðanir um óbreytta vexti eins og breytingar á þeim. Einnig væri til bóta ef lögin kvæðu á um að Seðlabankanum bæri að senda ríkisstjórn greinargerð ef verðbólga færi út fyrir þolmörk yfirlýsts verðbólgumarkmiðs og að þessi greinargerð yrði gerð opinber innan ákveðins tíma frá því að þolmörkin væru rofin. Þá mætti huga að öðru fyrirkomulagi við ákvarðanir í peningamálum en kveðið er á um í frumvarpinu. Í 24. gr. frumvarpsins segir að bankastjórn skuli setja starfsreglur um undirbúning, rökstuðning og kynningu ákvarðana sinna í peningamálum. Þannig eru ákvarðanir formlega bankastjórnarinnar þó fleiri muni koma að undirbúningi þeirra. Í samræmi við þær áherslur á fagleg vinnubrögð sem koma fram í frumvarpinu telur Þjóðhagsstofnun að til álita komi að kveða á um faglega peningamálanefnd sem tæki ákvarðanir í peningamálum. Val í slíka nefnd gæti til að mynda tekið mið af skipan þessara mála í Englandi. Sæti í nefndinni gætu átt bankastjórn, aðalhagfræðingur bankans og einn eða fleiri utanaðkomandi aðilar. Brýnt væri að fagleg sjónarmið væru höfð að leiðarljósi við val allra nefndarmanna.`` Þetta segir í áliti Þjóðhagsstofnunar um peningastefnunefnd. Ástæða er til þess að nefna líka að laganefnd Lögmannafélags Íslands mælir með þessari leið. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt frumvarpinu verður bankastjórn nokkurs konar fjölskipað stjórnvald eins og verið hefur með formann sem ræður úrslitum ef atkvæði eru jöfn, og er jafnframt opinber talsmaður bankans. Breytingarnar á skipun bankastjórnar að þessu leyti eru til bóta, en betra hefði verið að stíga skrefið til fulls og ákveða að einn maður færi með vald bankastjóra. Hefði svo verið gert, hefði og vafalítið þurft að skipa svokallaða peningastefnunefnd, eins og víða mun gert, enda er fyrirkomulagi um einn mann sem ábyrgur er að lokum alls ekki ætlað að gera einn bankastjóra einráðan í þeim efnum sem falin eru bankastjórn.`` Alþýðusamband Íslands gerir líka að umtalsefni þá leið sem við mælum með og gerum brtt. um. Í umsögn þeirra segir, með leyfi forseta: ,,Önnur leið sem ASÍ telur líklegri til að tryggja faglega niðurstöðu og breiða samsetningu við ákvarðanatöku er að sett verði á laggirnar fjölmennari peningastefnunefnd þar sem sæti eiga einnig aðilar utan bankans. Nefndin sinni því hlutverki sem bankastjórn er ætlað í fumvarpinu. Bent skal á að þannig fyrirkomulag er á skipan mála a.m.k. í Englandi, Svíþjóð, Evrópska seðlabankanum og þeim bandaríska.`` Ég vildi geta þessara þriggja umsagna varðandi peningastefnunefndina sem ég tel afar mikilvæga og fram kemur í breytingartillögum okkar. Í breytingartillögum okkar gerum við ráð fyrir að í peningastefnunefnd sitji bankastjóri, sem jafnframt er formaður, varabankastjórar og þrír af yfirmönnum bankans á sviði mótunar og framkvæmdar stefnu í peningamálum. Ákvarðanir peningastefnunefndar skulu teknar með einföldum meiri hluta, en falli atkvæði jafnt ræður atkvæði bankastjóra. Peningastefnunefnd skal halda fundi að minnsta kosti átta sinnum á ári. Auk þess getur peningastefnunefnd haldið fund ef bankastjóri ákveður eða tveir nefndarmenn krefjast þess. Peningastefnunefnd setur sér starfsreglur sem bankaráð staðfestir um undirbúning, rökstuðning og kynningu ákvarðana sinna í peningamálum. Opinberlega skal gera grein fyrir ákvörðunum peningastefnunefndar og forsendum þeirra. Peningastefnunefnd getur þó ákveðið að skýra ekki frá ákvörðunum um viðskipti á gjaldeyrismarkaði. Herra forseti. Þetta er leið sem við teljum tvímælalaust vera betri en sú leið sem lögð er til í frv. Þess vegna leggum við mikla áherslu á, herra forseti, að þessi leið verði farin. Það sem Þjóðhagsstofnun nefnir í umsögn sinni varðandi upplýsingagjöfina og ég kom aðeins inn á hér áðan er afar mikilvægt. Um það urðu nokkrar umræður í nefndinni. Umsagnaraðilar voru ekki á einu máli um ágæti þess en Þjóðhagsstofnun leggur áherslu á að kveðið verði á um reglubundna vaxtaákvörðunarfundi þar sem skýrðar verða vaxtabreytingar og líka þegar vöxtum er ekki breytt. Þeir telja mjög til bóta að fara þá leið og þeir telja og setja fram rökin fyrir því að það ylli minni óróa en að láta liggja í lausu lofti hvenær vaxtaákvarðanir eru teknar. Herra forseti. Önnur tillaga okkar lýtur að skipan bankastjórnar og bankastjóra. Samfylkingin hefur talað fyrir því og einstakir þingmenn hennar hafa flutt frumvörp um að seðlabankastjóri verði bara einn. Út á það ganga tillögur okkar. Eins og fram hefur kannski komið er mjög mismunandi hvernig skipan þeirra mála er í einstaka löndum. Noregur er með einn bankastjóra, England einn og tvo aðstoðarbankastjóra, sömuleiðis Nýja-Sjáland. Hér á landi eru þrír bankastjórar. Það er sama skipan og höfð er á í Danmörku og mér sýnist að fyrirkomulag þeirra breytinga á Seðlabankanum sem við erum hér að ræða sé helst sótt til Danmerkur. En síðan eru þeir fleiri í Svíþjóð og Finnlandi. Ég held að þessi leið, ásamt því að hafa peningamálastefnunefnd, sé miklu eðlilegri en að hafa marga bankastjóra. Enda er það svo, herra forseti, að það er reynsla okkar á liðnum árum að í þetta virðulega embætti hefur skipast, a.m.k. að stórum hluta til, með þeim hætti að það virðist fyrst og fremst vera pólitískt hæli fyrir stjórnmálamenn þegar þeir eru skipaðir bankastjórar í Seðlabankanum. Það er athyglisvert, herra forseti, að í frv. er ekki að sjá að sett sé neitt skilyrði eða hæfniskröfur gerðar, þ.e. skilyrði um hæfni þeirra sem gegna þessu starfi og er það auðvitað afar sérstakt og rökstyður það að áfram virðist eiga að hafa þessa stöðu sem pólitískt hæli fyrir stjórnmálamenn. Nokkur umræða varð við 1. umr. þessa máls um að ekki sé skylt að auglýsa þessi embætti laus til umsóknar. Auðvitað eru rökin fyrir því að ef halda á áfram að skipa í þetta starf þannig að stjórnmálamenn setjist fyrst og fremst í þennan stól, þá er auðvitað sýndarmennska að auglýsa stöðuna. En mér finnst mjög ankannalegt það sem er í 23. gr. frv., að ekki eigi að auglýsa þetta embætti laust til umsóknar. Við það geri ég athugasemd, herra forseti. Hinar breytingartillögurnar sem við flytjum eru minni í sniðum en þær tvær sem ég hef nú lýst og ekki er ástæða til að fara yfir þær kannski mörgum orðum. Ég vil þó nefna að nokkuð var rætt um 7. gr. sem kveður á um að þegar sérstaklega stendur á og Seðlabankinn telur þess þörf til að varðveita traust á fjármálakerfi landsins getur hann veitt lánastofnunum í lausafjárvanda ábyrgðir eða önnur lán en um ræðir í 1. mgr. á sérstökum kjörum og gegn öðrum tryggingum en um getur í 1. mgr. eða öðrum skilyrðum sem bankinn setur. Ég hefði gjarnan viljað sjá að þarna væru settar ákveðnar reglur um það hvenær og hvernig mætti beita þessu ákvæði sem er nokkuð sérstakt og laganefnd Lögmannafélags Íslands gerði t.d. athugasemdir við. Í umsögn laganefndar segir, með leyfi forseta: ,,Í 2. mgr. 7. gr. eru ákvæði um að Seðlabanki geti komið fram sem örþrifalánveitandi. Í greinargerð með frumvarpinu er nokkuð fjallað um kosti slíks fyrirkomulags og þá galla, sem slíku fyrirkomulagi fylgja. Vegna freistnivanda, sem af slíku fyrirkomulagi getur leitt, sýnist nauðsynlegt að Seðlabanki setji sér allítarlegar reglur um það hvenær og vegna hverra yrði gripið til úrræða, sem heimiluð eru í 2. mgr. 7. gr. Slíkar reglur gætu dregið úr þeirri áhættu að stjórnendur einstakra lánastofnana létu skeika að sköpuðu í trausti þess, að Seðlabankinn kæmi til bjargar, ef illa færi.`` Um þetta ákvæði urðu töluverðar umræður í nefndinni. Bæði Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn mæltu gegn því að sett yrði ákvæði inn í frv. um skyldu Seðlabankans til að setja reglur um hvernig þessu ákvæði yrði beitt. Mig minnir að þeir hafi orðað það svo að það væri mjög óheppilegt ef fyrir lægju opinberlegar reglur eða fyrir fram lýsing á hvernig lánastofnunum yrði bjargað úr þeim vanda sem þetta ákvæði lýtur. Talið var eðlilegra að þeir væru ekki skyldaðir til að birta opinberlega slíkar reglur. Það verður að fallast á, herra forseti, að rökin sem sett voru fram, bæði af hálfu Fjármálaeftirlits og Seðlabanka, eru út af fyrir eðlileg. Alþýðusambandið gerði athugasemdir við 24. gr., sem lýtur að starfsreglum bankastjórnar. En í 24. gr. segir: ,,Bankastjórn setur starfsreglur sem bankaráð staðfestir um undirbúning, rökstuðning og kynningu ákvarðana sinna í peningamálum. Opinberlega skal gerð grein fyrir ákvörðunum bankastjórnar í peningamálum og forsendum þeirra.`` Um þetta segir Alþýðusambandið, með leyfi forseta: ,,Alþýðusamband Íslands telur jafnframt að starfsreglur bankastjórnar hefðu átt að liggja fyrir þegar frumvarp þetta var lagt fram. Það hlýtur að vera lýðræðiskjörinna fulltrúa að ákveða hversu opnar og ítarlegar fundargerðir bankastjórnar verða. ASÍ telur einnig nauðsynlegt að starfsreglur Seðlabanka Íslands uppfylli kröfur sem gerðar eru í lýðræðisþjóðfélögum þannig að fram komi í fundargerðum bankastjórnar frásagnir af umræðu á fundunum og hvernig hver meðlimur bankastjórnar greiðir atkvæði, því eins og áður sagði geta ákvarðanir bankastjórnar Seðlabanka Íslands haft afgerandi áhrif á atvinnumöguleika og kjör allra landsmanna.`` Út af fyrir sig er hægt að taka undir það að þessar starfsreglur hefðu átt að liggja fyrir og vera hluti af þessu frv. Þessar starfsreglur, ef ég skil málið rétt, voru hins vegar ekki tilbúnar og því ekki hægt að taka þær inn sem hluta af þessu máli og ræða í samhengi við þær breytingar sem hér er verið að gera, herra forseti, og er það miður. Aðrar smærri breytingar eru gerðar á frv. sem lúta að því að draga nokkuð úr vægi forsrh. við ýmsar smærri ákvarðanir sem þetta frv. lýtur að, t.d. að tilnefna í sjóðsráð í Alþjóðagjaldeyrisvarasjóðnum. Við sjáum heldur enga sérstaka ástæðu til þess að forsrh. ákveði, að fengnum tillögum Seðlabankans, lög um úthlutun og fjárhæð seðla þeirra og mynta sem bankinn gefur út og lætur birta auglýsingu um. Við teljum að bankastjóri eigi að ákveða slíkt að fengnu samþykki bankaráðs. Herra forseti. Ég hef hér greint frá þeim fyrirvörum sem við höfum sett fram að því er varðar þetta frv., sem fyrst og fremst lúta að því að styrkja enn frekar sjálfstæði Seðlabankans með þeim leiðum sem lýst er í breytingartillögum sem ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson höfum gert grein fyrir.

Herra forseti. Mér hefði þótt vænt um ef hæstv. forsrh. hefði verið viðstaddur eða nærstaddur þessa umræðu. Þetta mál er á hans verksviði og ekki óeðlilegt að í tengslum við það sé drepið aðeins á stöðu efnahags-, peninga- og verðlagsmála um þessar mundir. Þær breytingar sem hér eru í vændum á lögum um Seðlabanka Íslands og breytingar á hlutverki og stöðu hans hafa verið mjög til umræðu í tengslum við efnahagsóróleikann á síðustu vikum. Ég vil því inna hæstv. forseta eftir því hvort hann geti a.m.k. gert könnun á því hvar hæstv. forsrh. er á vegi staddur.

Hæstv. forsrh. er staddur í húsinu og honum hafa verið send boð um að óskað sé eftir að hann verði viðstaddur umræðuna.

Það þykir mér vænt um að heyra, herra forseti. Ég átti sæti í þeirri undirbúningsnefnd sem vann að samningu þessa frv. og er aðili að því samkomulagi sem tókst í þeirri nefnd. Frv. er, eins og það var lagt fram, held ég upp á stafkrók óbreytt niðurstaða þeirrar nefndar sem vann sl. vetur að því að endurskoða lög um Seðlabanka Íslands og leggja til breytingar á þeim. Ég er þar af leiðandi, herra forseti, eins og af því má ráða, í aðalatriðum sáttur við þær breytingar sem hér eru á ferðinni og hef hugsað mér að stuðla að framgangi þeirra og styðja þær. Ég reikna því ekki með því að standa að breytingum á málinu, þó ég gæti vissulega hugsað mér að öðruvísi væri gengið frá ýmsum þáttum þess. Ég mun koma aðeins nánar að því síðar. Ég sat í þessari nefnd ásamt hv. fyrrverandi þm. Sighvati Björgvinssyni, sem þar var einnig úr röðum stjórnarandstæðinga. Ég vil leyfa mér að segja að ég tel að við höfum í nefndarstarfinu náð nokkrum árangri í átt til þeirra sjónarmiða sem við sáum fyrir okkur, sem voru að verulegu leyti sameiginleg, að þessi löggjöf ætti að þróast. Ég hefði persónulega getað hugsað mér að ganga öðruvísi frá ýmsum málum, t.d. því sem lýtur að bankastjórn, spurningunni um einn eða fleiri bankastjóra, aðalbankastjóra og slíkt. Sömuleiðis hefði ég getað hugsað mér að haga öðruvísi ákveðnum þáttum sem varða meðferð peningamálaákvarðana innan bankans. En ég lít svo til að í undirbúningsnefndarstarfinu hafi menn náð því fram sem samkomulag gat tekist um á þessu stigi málsins og það sé ágætlega viðunandi. Ég vil sérstaklega taka fram, herra forseti, að þó ég standi að þessu máli er það ekki þar með sagt að ég skrifi að öllu leyti upp á þá pólitísku hugmyndafræði sem auðvitað er með ýmsum hætti lögð til grundvallar í vestrænum, kapítalískum ríkjum, eins og þeir hlutir eru útfærðir í dag, þegar kemur að því að ákvarða hlutverk seðlabanka og peningamálastefnu sem þarna er lögð til grundvallar. Ég hef þar á ýmsa fyrirvara og deili sjónarmiðum með hv. 13. þm. Reykv., Ögmundi Jónassyni, sem hér talaði áðan og gerði greindi frá fyrirvörum sínum við þetta mál og vék þar m.a. að efni 3. gr. frv. Hitt er annað mál, sem hefur nokkur áhrif á mína afstöðu, að löggjöf um Seðlabanka Íslands verður ekki slitin úr samhengi við það umhverfi sem sá seðlabanki verður að starfa í. Þar hefur þróun mála verið með þeim hætti sem við þekkjum, að hér hafa orðið breytingar í átt til markaðsvæðingar á ýmsum þáttum sem áður lutu öðrum reglum að verulegu leyti, t.d. skráning og verslun með gjaldeyri. Hér hefur vaxið upp verðbréfamarkaður og annað í þeim dúr sem Seðlabanki Íslands hlýtur auðvitað að þurfa að taka mið af. Það átti hverjum að vera ljóst sem las ýmis ákvæði gildandi laga um Seðlabankann að þau voru á margan hátt á skjön við þann veruleika sem við stöndum frammi fyrir og lifum og hrærumst í í dag í efnahagsmálum, gjaldeyris- og peningamálum o.s.frv. Seðlabanki Íslands verður heldur ekki einangraður frá því alþjóðlega viðskiptaumhverfi sem við erum hluti af. Þar af leiðandi, hvað sem líður grundvallarviðhorfum manna til efnahagsmála og hagfræði í heiminum, hljótum við að skoða það í hvaða umhverfi Seðlabanki Íslands er staddur í dag og hvaða starfsreglur er eðlilegt og nauðsynlegt að setja honum til þess að hann geti, í því markaðsbúskaparkerfi sem við búum við, sinnt sínu hlutverki vel. Varðandi verðlagsmarkmiðin sem tekin eru upp í 3. gr. sem höfuð- eða meginmarkmið Seðlabankans, að stuðla að stöðugu verðlagi, þá vil ég taka sérstaklega fram að ég legg upp úr því sem sagt er í greinargerð með frv., sem er sömuleiðis niðurstaða af samkomulagi eða umfjöllun um málið í undirbúningsnefnd, að það ber auðvitað ekki að skilja þetta meginmarkmið 3. gr. frv. til laga um Seðlabanka Íslands þannig að það sé öðrum markmiðum æðra í efnislegum skilningi. Það er fyrst og fremst sett fram með þessum hætti sökum þess að það er í eðli þeirra stjórntækja sem Seðlabankinn hefur í sínum höndum að þeim verður fyrst og fremst beitt með árangursríkum hætti gagnvart því og til þess að leggja grunn að stöðugleika í verðlagsmálum. Seðlabankinn hefur peningaleg stjórntæki sem eru best til þess fallin að stuðla að verðstöðugleika sem getur þá lagt grunninn að því að önnur jafngild og mikilvæg markmið, t.d. að tryggja fulla og stöðuga atvinnu, tryggja hagkvæma og skynsamlega nýtingu framleiðsluþáttanna, tryggja vernd og varðveislu umhverfis o.s.frv., geti jafnframt náð fram að ganga. Í þessu sambandi, herra forseti, vísa ég t.d. í orðalag greinargerðar á bls. 11, en þar segir m.a., með leyfi forseta, um þessi stjórntæki Seðlabankans: ,,Til langs tíma hefur stefnan í peningamálum því áhrif á verðlag en síður á hagvöxt og atvinnu. Þar sem seðlabankar hafa í aðalatriðum aðeins eitt stjórntæki, þ.e. vexti, og geta því aðeins náð einu þjóðhagslegu markmiði til langs tíma er eðlilegt að meginmarkmið peningastefnunnar sé stöðugt verðlag. Þetta þýðir ekki að markmiðið um stöðugt verðlag sé mikilvægara en t.d. markmið um fulla atvinnu.`` Þetta, herra forseti, held ég að sé mjög mikilvægt að menn hafi í huga. Þessi skilningur, þessi nálgun gerir það að verkum að ég treysti mér til að standa að þessu samkomulagi eins og það var fram sett. Þau álitamál voru talsvert rædd í nefndinni sem snúa að spurningunni um einn bankastjóra eða fleiri, spurningunni um það, sem vissulega var rædd, hvort hér ætti að velja þá leið að stofna til embættis eins aðalbankastjóra sem síðan gæti eftir atvikum haft nokkra aðstoðarbankastjóra sér til fulltingis, sem væru þá fyrir einstökum sviðum innan bankans. Að mörgu leyti hef ég verið hallur undir það sjónarmið að heppilegast væri að þarna væri einn bankastjóri. Það er kannski ekki, herra forseti, af mjög hagfræðilegum eða þróuðum rökum, þ.e. út frá því að ég hafi myndað mér mjög djúpstæðar skoðanir á því hvernig þetta fari best í því tilliti, út frá verkefnum bankastjóra eða að þetta sé eins og að hafa einn skipstjóra á skútunni. Ég hef séð þann stóra kost í því að hafa einn seðlabankastjóra að þá mundi brotna upp það þriðjungaskiptafyrirkomulag sem stjórnmálaflokkarnir hafa lengi viðhaft, að troða gæðingum sínum, einn frá hverjum inn í bankann. Þannig var það eins og kunnugt um mjög langt árabil og fyrst og fremst voru það Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl. sem mönnuðu þessar skútur. Ef um væri að ræða einn aðalbankastjóra þá hefði ég bundið vonir við að líkurnar mundu aukast á að um faglega ráðningu yrði að ræða. Ekki varð samkomulag um að ganga svo langt. Hins vegar er staða formanns bankastjórnar gerð sterkari en áður var og gerð í raun og veru sérstök. Það vísar veginn í þessa átt. Ég vil trúa því og treysta og vil að það liggi fyrir prentað í þingtíðindunum upp á síðari tíma, herra forseti, að með þessu séu menn líka að skuldbinda sig til að vanda sérstaklega valið á þeim einstaklingi sem í framtíðinni kemur til með að skipa það ábyrgðarmikla starf að vera formaður bankastjórnarinnar og þar eigi að vera alfarið um faglega en ekki pólitíska ráðningu að ræða. Það er mjög mikilvægt. Hitt sem ég vil nefna er svo spurningin um hvernig Seðlabankinn stendur að ákvörðunum sínum á sviði penngamála, þ.e. hinar afdrifaríkustu ákvarðanir um peningapólitískar aðgerðir eins og vaxtabreytingar og það sem því tengist. Þar var uppi umræða um hvort koma ætti á fót einhvers konar peningamálaráði, sérstakri stjórn sem færi með þann þátt málsins og gerði grein fyrir ákvörðunum á því sviði sérstaklega. Síðan væri að öðru leyti búið að stjórn bankans eins og frv. gerir ráð fyrir og venja er. Niðurstaðan varð sú að fara ekki út í það, a.m.k. ekki að svo stöddu, ég lít ekki svo á að þar með sé útilokað um ókomin ár að það kunni að verða niðurstaðan. En það var ýmislegt sem menn færðu þar fram svo sem að það gæti hreinlega reynst erfitt að manna slíkt peningamálaráð í okkar litla samfélagi þannig að tryggt væri að um fullkomlega óháða aðila gæti orðið að ræða, þ.e. ef valið væri að skipa að einhverju leyti aðilum utan bankans eins og víða er gert, að peningamálaráð er blanda af yfirmönnum bankans og aðilum utan úr þjóðfélaginu. Það gæti orðið dálítið flókið að koma því fyrir og það má vissulega til sanns vegar færa. Niðurstaðan er sú sem frv. greinir, og menn eiga ekki að gera lítið úr, að sérstaklega er kveðið á um það í 24. gr. að gera skuli opinberlega grein fyrir og rökstyðja ákvarðanir bankastjórnar í peningamálum og forsendur þeirra. Þetta leggur bankastjórninni þær skyldur á herðar að gera mjög skilmerkilega grein fyrir því, ekki bara hverjar ákvarðanirnar eru, heldur líka á hvaða forsendum þær byggjast eða á hvaða forsendum þær eru teknar. Bankaráðið fær þarna síðan hlutverk skv. 28. gr., það verður eitt af verkefnum bankaráðsins að staðfesta reglur sem bankastjórn setur um undirbúning, rökstuðning og kynningu ákvarðana í peningamálum, sbr. 24. gr. Þetta þýðir m.a. að bankaráðið mun væntanlega setja um það reglur, vinnureglur fyrir bankastjórnina, hvernig hún undirbýr í fyrsta lagi þessar ákvarðanir, þar með talið t.d. hvaða yfirmenn einstakra sviða bankans eru þátttakendur í því ferli og síðan í framhaldinu hvernig þetta er rökstutt, á hvaða forsendum ákvarðanirnar eru teknar og hvernig þær eru kynntar. Með þessu tel ég að menn séu að nálgast það býsna mikið að búa til formlegt peningamálaráð. Menn eru vissulega að nálgast það með þessum aðferðum. Ég tel að þetta sé ágætisniðurstaða, a.m.k. að svo stöddu, og rétt sé að láta á það reyna að svona verði að þessu staðið og hvort þetta geti ekki þjónað tilgangi sínum bærilega. Ég sætti mig í sjálfu sér allvel við þá niðurstöðu sem þarna varð, herra forseti, og eins og áður sagði, hef ekki staðið að því að flytja breytingartillögur við frv. enda lít ég svo á að ég beri nokkra ábyrgð á því ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, sem var einnig af hálfu stjórnarandstöðunnar, í að landa þessu samkomulagi. Það sem ég vil svo í lokin, herra forseti, aðeins nefna og þykir þá vænt um að hæstv. forsrh. er viðstaddur, er að ég var ekki alveg sáttur við hvernig síðan þessar breytingar voru kynntar. Ég hafði reyndar á lokaspretti starfsins innan undirbúningsnefndarinnar varað mjög við því, og hér eru menn sem geta staðfest að svo var, að vandasamt yrði að kynna þessar breytingar þannig að það skapaði ekki sjálfu sér viðbótaróróleika í efnahagslífinu og var þó ekki á bætandi. En því miður gerðist það að mínu mati að nokkru leyti. Ég tel að dálítið glannaleg kynning á þessum málum í tengslum við aðalfund Seðlabankans á dögunum hafi verið hluti af því sem jók á óróleikann í efnahags- og gengismálum næstu vikur þar á eftir og sem stendur enn. Mér fannst nokkuð glannalegt að gera þetta allt í senn, að kynna breytingarnar, að henda vikmörkum gengisins og ákveða vaxtalækkun. Enda tókst það ekki mjög vel, ég held enginn geti haldið því fram að það hafi heppnast mjög vel. Ég taldi þvert á móti að ástæða væri til þess að fara mjög varlega í sakirnar og leggja á það alveg sérstaka áherslu í tengslum við kynningu þessara breytinga að þó svo að horfið væri frá t.d. þeim gengisfestumarkmiðum sem eru í gildandi lögum --- út af fyrir sig var kannski ekki beinlínis hægt að hverfa frá með tilskipun af því það er þó enn þannig að í gildi eru lög um Seðlabanka Íslands --- hefði átt að fara mjög varlega í það og leggja á það ríka áherslu að þetta þýddi ekki að sleppa ætti krónunni lausri og hún fengi að vera í frjálsu falli þó að þessar aðgerðir stæðu til heldur reyndu menn að vanda sig mjög við að gera þetta rólega og yfirvegað þannig að það yki ekki á óróleikann. Ekki meira um þetta, herra forseti. Tímans vegna og aðstæðna hér, þar sem fram undan er eldhúsdagur að kveldi og meiningin að reyna að hafa stutta þingfundi í dag, ætla ég ekki að orðlengja um þetta. Ég segi þá aðeins að lokum að eitt angraði mig til viðbótar í sambandi við þessar breytingar og það var ósköp einfaldlega tímasetning þeirra, þ.e. að það yrði enn vandasamara en ella að standa að þessu og vera að ræða þetta í þeirri efnahagslegu óvissu og þeim óróleika sem yfir stendur. Auk þess er í sjálfu sér aldrei auðvelt að velja sér tíma til slíkra hluta og ekki hægt að sitja með þetta tilbúið einhvers staðar ofan í skúffu og bíða missirum saman eftir því að nákvæmlega réttu efnahagslegu aðstæðurnar séu fyrir hendi. En þó er það nú þannig að ef menn gera breytingar af þessum toga þá skipta aðstæðurnar mjög miklu. Það er ekkert séríslenskt fyrirbæri. Þetta sjáum við víðar í kringum okkur. Það var t.d. þannig í Bretlandi, þar sem menn rífast af mikilli list í þinginu og annars staðar, og voru mjög ósammála um það og eru, eins og við heyrum í kosningabaráttunni núna, hvort Bretland eigi að gerast aðili að Evrópska myntbandalaginu, að allir voru sammála í umræðum um það á síðasta og þarsíðasta ári að það væri a.m.k. ekki rétti tíminn fyrir Breta að taka upp evruna eins og þá stóð á, ósköp einfaldlega vegna þess að efnahagslegar aðstæður væru þannig að hlutföllin stæðu greinilega mjög óheppilega af sér fyrir Breta til að fara út í slíkar breytingar, burt séð frá því hvort menn voru þeim síðan sammála eða ekki sammála. Ég held, svo ég vísi til þessa dæmis og mætti taka ýmis fleiri, að þá sé það auðvitað eitt af því sem menn þurfi að huga að, hvernig málin standa nákvæmlega þegar menn eru að fara út í breytingar af þessu tagi án þess að ég vilji nú vera gera of mikið úr þeim. Ég lít ekki svo á að hér sé kannski um einhverjar meiri háttar grundvallarbreytingar í efnahagslegu tilliti að ræða eða hvað hagstjórn snertir, en það er a.m.k. fyrir hendi sú hætta að menn oftúlki hana og það geti valdið misskilningi og óróleika. Hvernig er þá staðan til að ráðast í þetta núna? Hún er ekki góð. Hún er þvert á móti mjög slæm. Við vorum ekki fyrir löngu búin að ganga frá þessu frv. þegar út kom maíhefti Peningamála hjá Seðlabankanum. Hver er boðskapur þess? Hvernig kemur árið í fyrra út þegar það er gert upp? Þetta er eitthvert versta ár hvað varðar hallarekstur þjóðarbúsins og aukningu erlendra skulda sem við höfum séð framan í á seinni áratugum. Það er sambærilegt við mestu kreppuár í íslenskri eftirstríðsárasögu, efnahagsmálasögu. Það er því miður einfaldlega þannig. Og hrein staða þjóðarbúsins, ekki bara brúttóstaða þjóðarbúsins gagnvart útlöndum heldur hrein staða, versnar meira en eru eiginlega dæmi um á milli áranna 1999 og 2000. Aukning erlendra skulda er sem sagt sökum viðskiptahalla, vaxtabyrði af vaxandi erlendum skuldastabba, þannig að nettóhlutfall erlendra langtímaskulda af landsframleiðslu rýkur upp úr 50% á árinu 1999 upp í 63,5%, úr 50,5% upp í 63,5%. Það er sem sagt hækkun um 13 prósentustig af landsframleiðslu og er það þó engin smátala á einu einasta ári. Nú væri fróðlegt, herra forseti, að hæstv. forsrh., sem fer með efnahagsmálin í ríkisstjórn landsins, eða gerði það til skamms tíma, a.m.k. á meðan var góðæri, færi yfir það, þó ekki væri nema í mjög stuttu máli, hvernig hann metur þessa stöðu. Er hæstv. forsrh. ekkert brugðið eftir að hafa fengið í hendur maíhefti Peningamála frá Seðlabankanum þar sem sl. ár er gert upp? Í fyrra vörðu menn sig með því þegar skuldaaukningin milli áranna 1998 og 1999 var til umræðu, og ég man sérstaklega eftir því að hæstv. fjmrh. hampaði mjög þeirri tölu, að nettóskuldaaukningin væri nú ekki svo mikil vegna þess að á móti ört vaxandi erlendum skuldum hefðu byggst upp miklar eignir erlendis. Menn fluttu sem sagt talsvert fé úr landi, sérstaklega lífeyrissjóðirnir á árinu 1999 þannig að þó að erlendar skuldir ykust þá mjög, væri það ekki svo alvarlegt, sagði hæstv. fjmrh., vegna þess að nettóskuldastaðan ykist ekki að sama skapi. En nú er því ekki til að dreifa. Heldur þvert á móti. Nú er það einmitt nettóstaðan sem versnar mjög ískyggilega um það sem ég nefndi áðan. Það væri nú gaman að heyra þá menn, sem hafa helst reynt að standa í málsvörninni fyrir því að þetta væri víst allt í lagi og bullandi góðæri, gullöld og gleðitíð, ræða aðeins um þessar tölur. Hvað segir t.d. hv. þm. Pétur H. Blöndal um þessa gríðarlegu aukningu á nettóskuldum þjóðarbúsins út á við? Einhver þarf að borga þetta. Og það þarf að borga það með verðmætum. Þau þurfa að vera til innan lands í aðalatriðum.  Ætli við þurfum nú ekki aðeins að fara að hyggja ósköp einfaldlega að greiðslustöðu þjóðarbúsins og möguleika okkar yfir höfuð til að ráða við þessar skuldir? Ætli það sé ekki býsna háskalegur hugsunarháttur að detta ofan á það lausnarorð að auka enn á þær? Það þarf að vera viðunandi arðsemi, a.m.k. af þeim fjárfestingum ef á að vera gáfulegt að bæta við skuldirnar til þess að borga hinar skuldirnar. Það er hagfræði hv. þm. Péturs H. Blöndals og hann er auðvitað ekki einn um þetta. Hæstv. utanrrh. úttalaði sig um það með mjög merkilegum hætti á aðalfundi Verslunarráðs að fram undan væri svartnætti ef ekki yrði virkjað og virkjað og virkjað. Hann gaf þar með efnahagsástandinu eins og það er í dag og möguleikum íslensks atvinnulífs að óbreyttu auðvitað ekki háa einkunn, taldi að þá væru dökkir tímar fram undan.  Það var á hinum merka fundi Útflutningsráðs sem hæstv. utanrrh. útmálaði þessa framtíðarsýn sína, að hér væri bara myrkur fram undan nema það yrði bara virkjað og virkjað og bætt við erlendu skuldirnar til þess að borga af hinum skuldunum. Hefur þó hagfræðingum gengið illa að reikna lágmarksarðsemi í þessar fjárfestingar. Ætli það sé ekki akkúrat öfugt, herra forseti, að þjóðir ættu við þessar aðstæður, komnar svona tæpt með skuldastöðu sína og með svo mikinn viðskiptahalla, fremur að skoða möguleika til innlendrar verðmætasköpunar án mikillar lántöku erlendis, án mikilla fjárfestinga sem kalla á frekari skuldir, t.d. að gera sem mest útflutningsverðmæti úr hugviti og úr þekkingargreinum? Danir hafa áttað sig á þessu. Þeir hafa áttað sig á því að það þarf ekki að taka erlend lán þó maður láti hausinn á sér vinna og geri afraksturinn af því að útflutningsvöru. Danir eru mjög snjallir í að gera sér verðmæti úr verkþekkingu sinni, úr hönnun og öðru slíku. Íslendingar gætu margt af þeim lært. Af hverju hafa Danir þurft að leggja sérstaka áherslu á þetta? Jú, af tveimur ástæðum sérstaklega. Vegna þess að þeir eru ekki mjög rík þjóð hvað auðlindir snertir og hinu að þeir voru mjög skuldug þjóð. Á áttunda og níunda áratugnum voru Danir líklega skuldugastir allra Norðurlandaþjóðanna. Þeir sáu að þeir þyrftu að grípa til mjög róttækra aðgerða til að byggja upp atvinnulíf og auka verðmætasköpun án þess að auka erlendar skuldir. Þeir þurftu að reyna að gera sér mat og verðmæti úr huglægum þáttum, verkþekkingu sinni, hönnun og öðru slíku. Þeir hafa gert það alveg prýðilega. Þeir hafa um helminginn af útflutningsmarkaði heimsins, t.d. fyrir vindmyllur, vindrafstöðvar og alls konar tæknibúnað sem þeim tengist. Bang & Olufsen hljómflutningstækin eru u.þ.b. helmingi dýrari en tæki af sambærilegum gæðum, sem ekki hafa þetta vörumerki. Hvað er það sem gerir Bang & Olufsen svona dýrmæta útflutningsvöru um allan heim? Jú, það er hugvitið. Það er hönnunin. Þetta eru listmunir um leið og þetta eru hágæða hljómflutningstæki. Ýmsu af þessum toga, herra forseti, væri gaman að velta upp í þessari umræðu. Ég held að það væri gáfulegri áhersla en sú sem stjórnarliðar sitja því miður rígfastir í, að það eina sem geti orðið okkur til bjargar og forðað því svartnætti sem annars er fram undan, eins og hæstv. utanrrh. orðaði það á fundi Útflutningsráðs og hv. þm. Pétur Blöndal kallaði hér fram í, sé stóriðja gærdagsins. Mér var hugsað til sálmaskáldsins Björns í Laufási þegar ég heyrði af þessari ræðu utanrrh. Sá mæti klerkur átti stundum, eins og við sjálfsagt öll í bland, erfiða daga. Til eru textar eftir hann og kveðskapur sem vitnar um það. Þar kemur fyrir hendingin: hyldjúpan næturhiminn helltan fullan af myrkri. Mér varð hugsað til Björns í Laufási þegar ég heyrði af þessari svartnættisræðu hæstv. utanrrh. á fundi Útflutningsráðs sem ég hef hér aðeins leyft mér að gera að umtalsefni í lokin undir þessum lið, um Seðlabankann, enda eðlilegt að aðeins sé tæpt á efnahagsmálum í almennu samhengi þegar þessa hluti ber á góma.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls færa hv. efh.- og viðskn. þakkir fyrir störf hennar að þessu frv. og yfirlegu yfir því. Ég sé ekki annað en þar hafi verið ágætlega og málefnalega unnið að yfirferð þessa mikilvæga máls. Hv. þm. sem síðast talaði hann fann nokkuð að því hvernig þetta mál hefði verið kynnt. Auðvitað orkar allt tvímælis þá gert er. Það var augljóst að kynna þyrfti að nýtt frv. til laga um Seðlabanka væri tilbúið. Ekki var hægt að halda bankastjórnarfund eða almennan fund banka Seðlabankans, ársfund, með þá vitneskju liggjandi fyrir án þess að ræða það á fundinum. Það hefði komið afskaplega skringilega fyrir. Sérstaklega vegna þess að á fundinum árið áður hafði verið frá því skýrt opinberlega að sett yrði á laggirnar nefnd manna, með atbeina Seðlabankans og ráðuneytisins, til að undirbúa ný lög um Seðlabanka. Það var því í fullkomnu samhengi við það að kynna að því starfi hefði lokið farsællega með sameiginlegri niðurstöðu nefndarinnar. Þetta lá fyrir. Næsta mál var að í þessu nýja frv., sem brátt átti að leggja fyrir Alþingi, fólst mikilvæg stefnubreyting um meginmarkmið bankans, þ.e. að víkja frá þeirri gengisviðmiðun sem bankinn hefði haft að leiðarljósi um langt skeið og breyta um viðmiðun, við markmið um verðlagsfestu. Fyrir lá að þessi breyting yrði gerð ef frv. yrði að lögum. Þá kom það upp að menn sem um þessi mál fjalla, bæði í bankanum og annars staðar, sögðu að þetta gengi ekki. Það gengi ekki að tilkynna að eftir tvo, þrjá mánuði yrði horfið frá gengisviðmiðun yfir í verðlagsmarkmið og það skilið eftir opið í þrjá mánuði. Þetta var talin slík breyting að algjörlega óhjákvæmilegt væri, vegna afstöðunnar til gengisins og þróunar, að þessi niðurstaða fengi bráðabirgðafúnksjón strax með sérstökum samningi við Seðlabankann. Að tilkynna þessa breytingu og hafa síðan spákaupmenn leikandi lausum hala í þrjá mánuði er staða sem menn vildu ekki sjá. Segja má að ég hafi verið hugsandi yfir þessu öllu saman varðandi kynninguna. Mér varð ljóst að það yrði að kynna frv., annað væri ekki fært. Það hefði eiginlega ekki bara gengið á upplýstri öld. En ég varð að viðurkenna, þegar sérfræðingarnir komu með þessi sjónarmið, að þá fannst mér rök þeirra vega töluvert þungt, eiginlega afar þungt. Varðandi það að tilkynna þessa miklu breytingu þá vitum að markaðurinn hrærist í væntingum, væntingum um fyrirkomulag, stefnu og þess háttar. Þegar allir þeir sérfræðingar sem að málinu komu settu fram þessi sjónarmið, sem heilmikil rök virðast fyrir, þá var niðurstaðan sú að gera samning við bankann til bráðabirgða um að þessi þáttur laganna tæki gildi strax. Þetta var eindregin, ég vil ekki kalla það kröfu, en eindregin sjónarmið Seðlabankans í þessum efnum. Ég held að þau sjónarmið hafi verið afar vel rökstudd og ekki er annað en hægt en að a.m.k. viðurkenna að það er heilmikið til í þeim. Þess vegna varð niðurstaðan þessi. Þá er komið að þriðja þættinum, sem hv. þm. nefndi, og það er vaxtabreytingin. Hún var ákveðin eftir að það lá ljóst fyrir að bankinn mundi fara með þetta vald en ekki ríkisstjórnin. Það var því mál bankans, mat bankans. Þannig var þetta gert í einni svipan. Ég held reyndar að þetta hafi, a.m.k. á fyrstu vikunni og jafnvel fyrstu tveimur vikunum, komið allþokkalega út gagnvart markaðnum. Það varð enginn stóróróleiki í beinu framhaldi af þessu á markaði eða varðandi gengið. Að því leyti heppnaðist þessi þáttur. Síðan hefur margt annað gerst í gengisþróuninni. Við áttuðum okkur til að mynda á því að þegar einn bankinn þurfti að greiða upp mjög stóra fjárhæð, 7,5 milljarða, og það högg skilaði sér inn í gjaldeyrismarkaðinn þá fór ákveðinn spírall af stað eins og menn vita. Nú er svo komið að það er algjör gjaldeyrisþurrð vegna verkfalls sjómanna. Þó eru til menn sem vilja gjarnan að það verkfall standi áfram, bara inn í það óendanlega. Þá býð ég ekki í íslenskt gengi. Þá þyrftum við ekki mikið að fjalla um það í framhaldinu. Það er nú þannig að gengið verður að streyma bæði inn og út, ekki bara út, a.m.k. meðan við erum með frjálsan markað. Nú er komin algjör gengisþurrð vegna þess verkfalls sem hefur staðið svo lengi, af því það lýtur að meginatvinnuvegi þjóðarinnar. Varðandi það sem hv. þm. nefndi um viðhorf til þess hvort bankastjórarnir skyldu vera þrír eins og verið hefur, að vísu með nokkuð fastari skipan, eða einn eins og sumir lögðu til, þá segi ég fyrir mig að mér var það fyrir fram ekkert afar fast í hendi. Ég vakti þó athygli á því að þau sjónarmið sem sumir hér í salnum vildu leggja til grundvallar, um að það ætti að fara að eins og í viðskiptabönkunum, væri ekki endilega rétt. Ég tel það annað mál þegar um er að ræða ákvarðanatöku sem er hrein viðskiptaleg ákvarðanataka en þegar um að ræða ákvarðanatöku sem er efnahagspólitísk, eins og ákvarðanir bankastjórnar Seðlabankans eru, a.m.k. að hluta. Sumir töldu að ég væri að segja að ég vildi alltaf apa eftir Svíum þegar ég nefndi það til sögunnar að Svíar voru að fjölga bankastjórum úr þremur í sex fyrir skömmu með þessum rökum, að bankastjórarnir tækju efnahagspólitískar ákvarðanir og því ættu fleiri menn að koma að ákvörðuninni. Vissulega bentu menn á aðrar leiðir til að nálgast slíkar ákvarðanir með svipuðum hætti eða einverri útfærslu á aðferðum sem notast er við í breska bankanum en þar er viðmiðunarnefnd eða ráðgjafarnefnd eða hvað hún er kölluð. Þar eru fastir starfsmenn, hálaunaðir menn, í þessu eina verkefni og þess vegna er hægt að krefjast þess að þeir séu ekki að véla mikið um aðra þætti á meðan. Hér er því ekki að heilsa og engar hugmyndir um að gera það þannig. Þannig eru aðstæðurnar hér aðrar. Ég er ekki að segja að til sé einhver einn algildur sannleikur í þessum efnum. En sjónarmiðin og röksemdirnar eru allar á staðnum og ekkert síður fyrir þeirri skoðun, en hinni að hafa hér einn alvaldan bankastjóra í þessum málum, að hafa þrjá bankastjóra þar sem einn væri nokkuð fremstur sem er nær því fyrirkomulagi sem verið hefur, þó að sú staða sé, eins og hv. þm. ræddi réttilega, styrkt nokkuð í núverandi frv. Öll þessi sjónarmið komu til greina en voru ekki algjörlega á borðinu að mínu mati, ekkert algjörlega á borðinu nema síður væri. Þetta er um þá þætti sem hv. þm. nefndi. Hv. þm. sagði hann vildi ekki hafa mjög langt mál vegna dagsins í dag, eldhúsdegi og öðru slíku sem hann nefndi til sögunnar. Ég ætla heldur ekki að taka upp almenna efnahagslega umræðu núna. Ég verð þó að nefna sérstaklega, þannig að menn hafi það í huga, að menn mega ekki blanda saman skuldasöfnun ríkisins og stofnana á forræði þess og viðskiptahalla sem myndast vegna ákvarðana einstaklinga, fyrirtækja og banka í frjálsu þjóðfélagi. Ef við gerum ráð fyrir því að ákvarðanir þessara aðila séu ekki teknar út í hött, þó við höfum ekki haft vit fyrir þeim --- sumir telja að menn eigi alltaf af hafa vit fyrir slíkum aðilum --- þá er þessi viðskiptahalli ekki jafnhættulegur og annar viðskiptahalli. Þetta ber sérfræðingum saman um, held ég. Séu þessar ákvarðanir almennings, fyrirtækja, einstaklinga og banka allar út í hött þá er þessi viðskiptahalli mjög hættulegur. Þetta eru sjónarmiðin sem uppi eru. Ríkisvaldið og Seðlabankinn hafa á hinn bóginn stuðlað að því með langvarandi aðgerðum að úr þessum viðskiptahalla dragi. Við sjáum það þegar við horfum á vöruskiptajöfnuðinn að þar er að verða stórbreyting á og að úr viðskiptahallanum mun draga ört. Auðvitað færist viðskiptahallinn upp þegar breytingar verða á gengi. Það þekkjum við en ef við horfum til eyðslunnar, fjárfestingarinnar, þá eru menn mjög að hægja á sér og fara með meiri varúð en fyrr. Á þetta eiga menn að horfa og viðurkenna að þetta er að gerast. Mér þykir æðimerkilegt að sumir --- þá er ég ekki að tala um menn í þessum sal heldur annars staðar --- sem hafa kallað á aðgerðir gegn þenslu og viðskiptahalla, að um leið og aðgerðir ríkisstjórnar og Seðlabanka sem eru langtímaaðgerðir í sjálfu sér fara að bíta, þá koma sömu aðilar, skjótast upp eins og karlar úr kassa og segja: Nú er að skella á kreppa, við seljum ekki eins mikið og áður og það er ekki eins mikill kraftur í þessu eins og áður o.s.frv. Þegar nákvæmlega það er að gerast sem menn báðu um. Vextir --- og það þekkja menn --- hvort sem þeir eru brúkaðir til hækkunar eða lækkunar eru seigbítandi vopn, taka langan tíma að skila sér inn í þjóðfélagið, sérstaklega hér á landi. Við Íslendingar höfum verið furðu ónæmir fyrir vöxtum. Og það hefur verið furðu lítið um það að vaxtahækkun um 0,5% eða 1% leiði til þess að eftirspurn eftir lánsfé úr bankakerfinu minnki. Við sjáum t.d. í Bretlandi þegar vextir hækka eða lækka um 0,5% þá fara fram stórkostlegar umræður og menn draga úr komum sínum í bankana og menn velta þessu öllu saman fyrir sér. Við erum enn þá nokkuð í þá stemmingu bundin að lán sé lán í skilningnum ,,lukka``. Fái menn lán séu þeim allir vegir færir, algjörlega óháðir vöxtunum. Þetta er enn þá töluvert innbrennt í okkur af einhverjum ástæðum. Kannski vegna langvarandi verðbólgu og þeir menn urðu lukkulegir sem fengu lán, hverjir sem vextirnir voru. Nú er það ekki svo lengur með raunvaxtatengingu og háum vöxtum. En það er enn þá mjög inn í þessa ágætu þjóð okkar brennt að lán sé lán í skilningnum ,,lukka``. Og því er það svo að vaxtabreytingar virðast marka miklu síðar hér inn í efnahagslífið, bæði til hækkunar og lækkunar, en annars staðar gerist. Að vísu alls staðar. Það hefur verið viðurkennt til að mynda í Bandaríkjunum, að þar eru vextir hægfara vopn fyrir seðlabanka að brúka sem tekur tíma að skila sér inn í efnahagslífið. En hér virðumst við vera einkar ónæm fyrir því. Vegna þeirrar umræðu sem átti sér stað á milli hv. þm. sem síðast talaði og hv. þm. Péturs Blöndals, sem átti hér atbeina að umræðunni með frammíkalli, þá hljóta menn að horfa til eðlis viðskiptahallans. Stafar hann af fjárfestingum sem eru að mati manna arðgefandi eða eingöngu af eyðslufjárfestingu sem eru til að halda uppi einhverjum ímynduðum ,,standard`` svo maður noti vont orð? Á þessu er reginmunur. Á þessu er reginmunur. Hv. þm. sagði: Ja, ýmsir hagfræðingar efast um að þessir virkjanakostir og framkvæmdahugur í þeim efnum sé endilega þess eðlis að þeir séu fullkomlega arðgefandi. En það er nú svo að þarna ætla einstaklingar að leggja mjög mikla fjármuni í hættu.  Ég hygg að hv. þm., sem er formaður Vinstri grænna og hefur náð miklum árangri í almannafylgi eins og kunnugt er, megi ekki blanda afstöðu sinni til virkjana og umhverfisþátta inn í þennan efnahagslega veruleika. Hann lýtur bara öðrum lögmálum. Ég ber fullkomna virðingu fyrir sjónarmiðum hans, þó að ég sé andsnúinn þeim, er snúa að þeim þáttum sem hann og flokksmenn hans hafa haldið fram. En menn mega ekki láta það rugla sig ef menn horfa á viðskiptahallann og hvernig hann er innbyggður og hvers eðlis hann er. Þessu vildi ég gjarnan koma á framfæri. Varðandi efnahagslífið almennt þá er það svo að allar þær undirstöður sem við búum við eru í mjög góðu fari. Það sem hefur hins vegar gerst er að ýmsir hafa farið dálítið gáleysislega með þann uppgang sem hefur verið. Það er ekki vafi á því í mínum huga að sumir geta fengið ærlegan og mikinn skell af þeim sökum. Og eins og ég hef áður sagt opinberlega, þá er maður ekki að fagna þeirri niðurstöðu, fjarri því, eða þeim óförum sem menn lenda í. En þó eru þau sjónarmið uppi og ég get ekki annað sagt en að full rök séu fyrir þeim sjónarmiðum að slíkir aðilar sem farið hafa óvarlega og ætla sér að eignast einhvern ofurgróða með því að spila á kerfið eigi að fá skell. Vegna þess að við búum aldrei til efnahagskerfi eða efnahagsfyrirkomulag sem er þeirrar veru að hvernig sem menn spila á kerfið, hversu gáleysislega sem menn fari, þá verði þeir aldrei fyrir hnjaski þótt þeir taki gríðarlegar áhættur. Það er ekkert óeðlilegt að menn sem taka gríðarlega áhættu verði fyrir hnjaski. Þannig er þetta nú. En að öðru leyti vildi ég þakka bæði hv. þm. sem síðast talaði og starfaði í þeirri nefnd sem undirbjó málið og efh.- og viðskn. fyrir þá vinnu sem hún hefur lagt í þetta mál. Ég lít nú þannig til að þó að auðvitað sé ágreiningur um ákveðin efnisatriði, þá sé nú allgóð sátt um málið, a.m.k. meginmarkmiðin. Það er sátt um að auka sjálfstæði Seðlabankans. Það var almenn sátt um, og þá sleppi ég kynningunni, að snúa af vegi gengisviðmiðunar yfir í verðbólguviðmiðun, það var sátt um það. Ég tek undir það sjónarmið hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að þó að við förum yfir í það að horfa til verðbólgumarkmiðsins, þá er það markmið í sjálfu sér ekkert heilagra en markmið til að mynda um fulla atvinnu. Eina sem er og við þurfum að horfa til er að við sjáum hvaða markmið eðlilegt er að Seðlabankinn hafi mest um að segja. Og það er augljóst að Seðlabankinn getur haft meira að segja um það markmið að tryggja hér stöðugleika varðandi verðlag en um atvinnu. Þar koma inn aðrir þættir tilverunnar. Það fór stundum fór í taugarnar á mér hér áður fyrr og er ekki alveg laust við að það gerist enn þá, að menn töluðu stundum um Seðlabanka sem eitthvert svona alls megandi apparat og gerðu þá lítið úr ákvörðunum annarra, þar á meðal þings og ríkisstjórnar, verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda, heldur væri það nokkurn veginn sama hvernig allir þessir aðilar höguðu sér, Seðlabankinn gæti einhvern veginn stjórnað þessu öllu saman, væri hann bara nógu sjálfstæður. Ég er ekki þeirrar skoðunar. En ég hef fallist á þau sjónarmið að auka eigi sjálfstæði hans og um leið ábyrgð hans. Það eigi að gera hvort tveggja. Ég tel, a.m.k. vona ég að sæmileg sátt sé um það hér, að þetta frv., þó sjálfsagt sé það ekki gallalaust frekar en annað sem við gerum, sé til þess fallið að ganga nokkuð í þá áttina. Þetta ætla ég að láta nægja við þessa umræðu með sömu rökum og hv. þm., að hún taki ekki of langan tíma. En ég er ekkert að skjóta mér undan því að ræða efnahagsmál við hv. þm. og fjarri er það svo að ég telji mig ekki bera ábyrgð á því hvernig þau mál snúast, bæði til góðs og ills. Ég hef aldrei haldið því fram að allt sem vel kann að hafa farið sé mér að þakka, eða með sama hætti allt sem illa kann að fara sé mér að kenna. En ég skal glaður axla hlutdeild mína og axla ábyrgð mína af hvoru tveggja.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að koma til umræðunnar og fyrir ræðu hans. Það var þarft og áhugavert um margt að hlusta á hann fara yfir málin. Ég hygg að við séum ekki svo ósammála um spurningar eins og um einn bankastjóra eða fleiri og peningamálaákvarðanir að tilefni sé til að eyða í sjálfu sér tíma í það. Um þau rök sem hæstv. ráðherra færði fram fyrir þeirri leið sem valin var til að kynna breytingarnar og láta þessa hluti alla ganga fram samtímis, þá eru þau vissulega gild og ég tek að mörgu leyti mark á þeim. En ég held hinu fram að þetta hafi kannski ekki heppnast sérstaklega vel. Um viðskiptahallann sem ég kem kannski að í seinna svari mínu ef forsrh. verður svo vænn að svara mér, þá vísa ég bara til þess að hrein skuldastaða þjóðarbúsins hefur aldrei versnað eins mikið milli ára eins og hún gerði milli áranna 1999 og 2000. Síðan verð ég að fá tækifæri, herra forseti, til að leiðrétta eftirfarandi. Mér varð á að grípa til annarrar hendingar en þeirrar sem mér hafði komið í hug þegar ég heyrði svartnættisræðu utanrrh. og eignaði þar af leiðandi Birni í Laufási texta eftir Jóhann Sigurjónsson og þykir mér mjög miður. En hvor tveggja var gott skáld og ortu báðir á köflum tregablandna og angurværa texta. Hendingin eftir Björn í Laufási sem mér kom fyrst í hug þegar ég heyrði af stóriðjusvartnættisræðu utanrrh. á ársfundi Útflutningsráðs var þessi: Verði þér myrkur á vegi, vesturför óyndisleg, kvíðirðu komandi degi kolbrýnda nótt eins og ég. Þetta held ég sé örugglega eftir Björn og hann mun hafa ort þetta einhvern tímann á erfiðum stundum í sínu lífi, sá ekkert nema myrkur hellast yfir utanverðan Eyjafjörðinn og setti saman þessa texta. Og af einhverjum ástæðum kom þetta upp í hug mér þegar ég heyrði af þessari döpru framtíðarsýn hæstv. utanrrh., sem ekkert sér nema svartnætti, rétt eins og sálmaskáldið forðum, nema hér verði virkjað og virkjað.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. að það hefði verið langæskilegast að sú breyting hefði orðið og verið tilkynnt á áherslum og viðmiðunum Seðlabankans frá gengisviðmiðun yfir í verðlagsmarkmið og viðmiðun þegar stöðugleikinn hefði verið sem mestur, eins og hann hefur verið allmikill á undanförnum árum. Ég tek undir það með honum að efasemdir mínar gengu einmitt út á það hvenær ætti að fara þá leið sem flestir voru sammála um að fara. Ég velti meira að segja fyrir mér hvort rétt væri að tengja þetta strax við breytingar á Seðlabankanum. En skynsömum mönnum fannst það nánast ekki ganga að gera reginbreytingar á Seðlabankanum og færa honum sjálfstæði án þess að fara að þessum markmiðum sem langflestir virtust styðja, bæði bankinn og menn hér í þessu húsi, sem skipti líka máli. En ég held mig við það að ákveðið var að fara þessa leið og ég axla ábyrgð á því vegna þeirra röksemda sem komu fram hjá bankanum að ekki væri hægt að hafa þennan þáttinn í lausu lofti í tvo til þrjá mánuði meðan þingið væri að taka eðlilegan tíma í að afgreiða þetta mál.

Herra forseti. Eins og ég tók fram áðan eru það alveg fullgild rök að slæmt er að láta slíka hluti hanga yfir og getur valdið óróleika á markaði og allt það eins og við þekkjum. Ráðgjöfin um það hvernig ætti að standa að þessum breytingum hefur væntanlega m.a. komið frá Seðlabankanum. Og ég held að við reiknum nú með því öll hér, ekki satt, að Seðlabankann þyrstir auðvitað í þetta aukna sjálfstæði og hefur lengi gert. Hann hefur því væntanlega ekki dregið úr mönnum kjarkinn hvað það varðaði að hella sér út í breytingarnar. Ætla ég svo ekki að hafa um það fleiri orð. Varðandi viðskiptahallann þá held ég að ég sé, þó að ég sé ekki hagfræðingur, það lesinn í þessum fræðum og sjóaður að ég geri mér alveg grein fyrir eðlismun þess að taka lán til arðbærra fjárfestinga annars vegar og til eyðslu hins vegar, það þarf enga hagfræðinga til og það þarf ekki þjóðarbúið allt. Það nægir að hugsa um sitt eigið heimili og heimilisbókhald til að skilja þetta. Það er auðvitað munur á hvort verið er að leggja grunn að aukinni verðmætasköpun í framtíðinni eða einfaldlega að eyða. Hitt er síðan alveg ljóst að þeim mun skuldsettara sem þjóðarbúið er og þeim mun tæpari sem greiðslustaða þess út á við er orðin, þeim mun afdrifaríkara er það ef menn gera mistök, fjárfestingarmistök, að þeir ráðist ekki í mjög dýrar framkvæmdir, skuldsetji ekki þjóðarbúið um hundruð milljarða, nema vera algjörlega öruggir um að þær fjárfestingar standi vel undir sér. Og ekki þurfi að niðurgreiða þær með sköttum landsmanna eða háum raforkureikningum eins og margir óttast því miður að hafi gerst og muni jafnvel gerast. Skuldastaða þjóðarbúsins versnaði um 13% milli síðustu ára, úr 50,5% upp í 63,5% af landsframleiðslu. Mesta breyting þar á undan var á milli áranna 1981 og 1982, úr 27% upp í 39% eða 12%. Og þetta er þeim mun alvarlegra, herra forseti, sem hærra er komið að sjálfsögðu.

Herra forseti. Það er nú margt sem getur haft áhrif á það hvort skuldastaða þjóðarbúsins og viðskiptahalli er varasamur eða ekki, ég hef áður fært rök fyrir þeim eðlismun sem þar er á og hv. þm. viðurkennir hér í ræðu sinni núna. Ég tel til að mynda að miklu meiri vá hafi verið yfir þjóðarbúinu fyrir þremur eða fjórum árum þegar við athugun kom í ljós að nánast allt bankakerfið var með meginlán sín í skammtímalánum og hlutfall skammtímalána af þeirra lánastokki var orðið afar hátt, jafnhátt og það var í Mexíkó þegar skellurinn kom þar. Þetta hefur síðan gjörbreyst, þannig að hlutfall langtímalána og skammtímalána hefur algjörlega breyst bankakerfinu í hag. Það segir miklu meira í mínum huga um stöðu þjóðarbúsins til að uppfylla skilyrði sín og skuldbindingar en var til að mynda fyrir tveimur, þremur árum sem fór reyndar ekki í umræðu þá, ég vil leyfa mér að segja sem betur fer. Hefði það farið í umræðu þá, hefði það sama getað gerst eins og gerðist í Mexíkó, sem voru ekki efnahagsleg rök fyrir, að bankarnir erlendu urðu hræddir og kölluðu allir lán sín inn í einu og Mexíkóarnir höfðu ekki tök á því að verjast þessu í einni svipan. Þetta hefur gjörbreyst. Nú er hlutfall skammtímalána miklu lægra og hlutfall langtímalána miklu hærra og þess vegna er geta bankakerfisins til að bregðast við vanda miklu meiri og betri en var fyrir þremur árum. Að því leyti til er ég miklu rólegri um stöðu efnahagsmála en ég var fyrir þremur árum.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsrh. að allbærileg sátt er um frv. sem við ræðum um. Þó vilja ýmsir umsagnaraðilar og ýmsir þingmenn ganga lengra en frv. kveður á um í þá átt að styrkja betur sjálfstæði Seðlabankans. Við teljum m.a. að leið til þess sé að hafa bara einn aðalbankastjóra og að koma á fót svokallaðri peningastefnunefnd sem taki ákvarðanir um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum. Undir þetta hafa tekið umsagnaraðilar eins og Þjóðhagsstofnun, ASÍ og Lögmannafélagið, svo dæmi sé tekið. Við leggjum til þær breytingar á frv. að það verði einn bankastjóri og komið verði á fót þessari peningastefnunefnd í þeim breytingartillögum sem við í Samfylkingunni flytjum. Við leggjum til að þeir sem eiga sæti í þessari peningastefnunefnd séu bankastjóri og varabankastjórar og þrír af yfirmönnum bankans á sviði mótunar og framkvæmdar stefnu í peningamálum. Ég nefni þetta því hæstv. ráðherra fann þessu til foráttu að þarna sætu hálaunamenn sem gerðu þá ekki annað, sem væru þá, ef ég skil orð hans rétt, utanaðkomandi aðilar. En hér er lagt til að aðilar innan bankans skipi þessa peningastefnunefnd. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki meira í samræmi við þær áherslur sem lagðar eru í frv. um fagleg vinnubrögð að þessi leið verði farin, sem fordæmi eru fyrir í öðrum löndum, Englandi, Nýja-Sjálandi og, ég held, Noregi einnig. Síðan finnst mér mjög sérkennilegt í þessu frv. að ekki eru gerðar kröfur um hæfnisskilyrði fyrir þá sem veljast í stöðu bankastjóra. Mér finnst mjög sérkennilegt að ganga frá málinu með þeim hætti og spyr hæstv. ráðherra hvort hann hefði ekki talið eðlilegra að slík skilyrði væru fyrir hendi í þessi störf.

Herra forseti. Spurningunni um skilyrðin svaraði ég strax í 1. umr., og er það til í gögnum þingsins, vegna fyrirspurnar frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um þau efni og sjónarmið mín koma þar fram. Varðandi hitt þá er ég þeirrar skoðunar ef menn mundu taka ákvörðun að hafa einn allsráðandi bankastjóra í Seðlabankanum þá þyrfti að hafa nefnd til hliðsjónar sem í væru líka menn utan úr bæ, vegna þess ef um er að ræða aðeins bankastjórann, allsráðandi bankastjórann, með undirmenn sína sex sem ráðgjafarnefnd þá held ég yrði nú ansi þröngt fyrir dyrum hjá þeim undirmönnum að hafa áhrif á niðurstöðu hans. Ég tel því að ef menn færu í að hafa einn allsráðandi bankastjóra þá yrði hluti nefndarmannanna að koma frá öðrum aðilum, til að mynda frá Hagfræðistofnun Háskólans eða einhverjum slíkum aðilum, þ.e. ef menn færu þá leið. Ég tel ekki nægjanlegt að hafa einn allsráðandi bankastjóra og síðan yrðu það bara undirmenn hans sem ættu að geta haft svona einhver takmarkandi áhrif á völd hans, að einu leytinu til, bara að einu leytinu til. Ég held að það gengi ekki upp. Ég held að það sé skynsamleg breyting. Ég nefndi það reyndar í fyrstu ræðu minni að auðvitað er ekkert útilokað að menn komist síðar að þeirri niðurstöðu eftir nokkur ár og reynslu af auknu sjálfstæði bankans að skynsamlegt sé að hafa einn bankastjóra. Ég er ekki sannfærður um það. Vel má vera að það gerist. En þá tel ég rétt að þetta sé gert í þeim áfanga að staða formanns bankastjórnarinnar sé örlítið styrkt frá því sem nú er, en ekki gengið of langt í þeim efnum, þ.e. að í fyrsta lagi sé sjálfstæði og vald Seðlabankans aukið og um leið fái einhver einn bankastjóri svo mikið vald til viðbótar því. Ég held að það sé of í lagt.

Herra forseti. Ég heyri að hæstv. forsrh. er alls ekki fráhverfur því að hafa einn bankastjóra og það þyrfti þá að laga frumvarpið að því. Ég vissi ekki um þessa afstöðu hæstv. ráðherra í þessu efni, en ég hafði ekki tækifæri til þess að vera hér við 1. umr. og heyrði því ekki sjónarmið hæstv. ráðherra varðandi hæfisskilyrði. Ég var erlendis á þeim tíma. Vegna þessara orða er kannski full ástæða til þess að skoða málið milli 2. og 3. umr. aftur í efh.- og viðskn. fyrst hæstv. forsrh. er opinn fyrir því að skoða málið út frá því sjónarmiði að sé bara einn bankastjóri. En mér finnst hæstv. ráðherra líka gera of lítið úr þeim yfirmönnum bankans sem vinna á sviði mótunar og framkvæmdar stefnu bankans í peningamálum vegna þess að þeir fá aukið vægi og aukna þyngd, þ.e. skoðanir þeirra, með því að sitja í slíkri nefnd, peningastefnunefnd, sem tekur ákvarðanir um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum. Skoðanir þeirra eru jafnréttháar í þeirri nefnd og annarra sem þar sitja, eins og bankastjóranna. Mér finnst því hæstv. ráðherra gera of lítið úr því. Varðandi hæfisskilyrðin þá veit ég ekki um skoðanir hæstv. ráðherra á þeim af því ég hafði ekki tækifæri til þess að vera við 1. umr. Ég tel að við hefðum átt að fara þá leið, eins og gert er í þessum breytingartillögum, að setja ákveðin skilyrði varðandi hæfi. Það hefur verið allt of mikið litið á þessar bankastjórastöður sem eins konar pólitískt hæli fyrir stjórnmálamenn og við höfum tekið þá áferð og þann stimpil meira af því með því að setja þarna ákveðin hæfisskilyrði, eins og víðtæka þekkingu og reynslu á meginstarfssviði Seðlabankans eða eitthvað í þá veru. Mér finnst ekki nógu góð vinnubrögð að skilja við málið þannig að þarna er algjörlega eyða varðandi hæfni þeirra sem skipa þessa stöðu.

Herra forseti. Ég hygg að ef hv. þm. les það sem ég sagði um þá hæfileika sem viðkomandi bankastjórar þyrftu að hafa til að gegna þessu starfi þá mundi það nú vera mjög svipað og hv. þm. var að nefna hér. Ég sagði einmitt í ræðu minni að það ætti hins vegar ekki að binda þetta starf einni tiltekinni starfsstétt. Undir það tók formaður Samfylkingarinnar og ég hélt þess vegna að um það væri sæmileg sátt. Varðandi það sem ég sagði um þrjá bankastjóra eða einn bankastjóra, þá oftúlkaði nú hv. þm. aðeins orð mín. Ég segi að ég tel á þessu stigi máls eigi menn ekki að ganga lengra og ég sagði það meira að segja í andsvarinu áðan, menn eigi ekki að ganga lengra en að auka nokkuð vald formanns bankastjórnarinnar á sama tíma og við erum að auka sjálfstæðið. Ég sagði að ég gæti alveg ímyndað mér að menn fari yfir þessi mál í framtíðinni og kunni í framtíðinni að geta hugsað sér að taka einhver önnur skref. En í þessari andrá tel ég óskynsamlegt þegar við erum að auka sjálfstæði bankans að setja allt of mikið vald í hendur eins manns um leið. Þetta sagði ég í andsvari mínu og hef sagt í ræðu minni.

Herra forseti. Það frv. sem við nú ræðum, um heildarlöggjöf fyrir Seðlabanka Íslands, er vitaskuld mjög mikilvæg og merkileg lagasetning og ég fagna þessu frv. Herra forseti. Hér er hins vegar ekki um nýtt mál að ræða. Svipað frv. var lagt fyrir 115. og 116. löggjafarþing á árinu 1992, fyrir tæpum tíu árum. Það var þá stjórnarfrumvarp þáverandi ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og var lagt fram af þáverandi viðskrh., Jóni Sigurðssyni. Það fjallaði um sjálfstæði Seðlabankans eins og þetta frv. gerir. Í greinargerð með frv. nú er ekki getið þessarar frumheimildar. Það er óskiljanlegt að ekki sé vísað í hið fyrra frv. þar sem þetta frv. er í meginatriðum nær orðrétt hinu fyrra frv. Menn hefðu ekki fengið háa einkunn í háskóla fyrir slík vinnubrögð. Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég vek athygli á þessu er sú að ég þekki málið. Ég man þetta vel því ég var formaður nefndar ríkisstjórnarinnar sem samdi það stjórnarfrumvarp. Með mér í nefndinni voru þá m.a. núv. hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde og núverandi aðalhagfræðingur Seðlabankans, Már Guðmundsson, ásamt fleirum. Ég held að við getum allir verið sammála um það sem stóðum fyrir vinnu við þá hugmyndafræði sem hér er að verða að lögum að við viljum gjarnan halda höfundarrétti okkar eða þátttöku í þeim aðdraganda. Meginatriði málsins er þó að það sem var tímabært fyrir tíu árum er vissulega tímabært nú. Sjálfstæði seðlabanka er mjög mikilvægt og hefur verið það undanfarna áratugi í hagstjórn. Af því ég gerði að umtalsefni þáverandi frv., þá urðu nú alltaf lyktir þess að hæstv. forsrh., þáverandi og núverandi, var í reynd á móti þeirri hugmyndafræði sem þarna var lögð til grundvallar og hafði oft um hana nokkur ummæli á síðustu árum. Hæstv. forsrh. sneri við blaðinu hvað varðar afstöðu til þessara mála á sl. ári ef ég fer rétt með tilvitnanir í afstöðu hans, sem ég hef reyndar fylgst með nokkuð grannt hvað varðar Seðlabankann á undanförnum árum. Það er til sú skoðun í samfélaginu að hann ætli sjálfum sér aðalbankastjórastöðu í Seðlabankanum, en eins og almenningur veit þá er það vinsæl skammdegisskemmtun að geta sér til um framtíð forsrh. Ég vil hins vegar ekki gera því skóna í þessu máli, en efnislega er frumvarpið í mjög góðum farvegi eins og hér hefur komið fram í umræðunni. Stöðugleiki í verðlagi er vitaskuld grundvallaratriðið sem þetta frv. snýst um, þ.e. að hafa sjálfstæðan seðlabanka sem hefur forræði á þeim málaflokki en styður ríkisstjórnina að öðru leyti í efnahagsstjórn, þó ekki gegn þessu meginmarkmiði. Það er alveg skýrt kveðið á um þetta í frv. og er meginefni frumvarpsins. Hér eru að takast á tveir skólar í afstöðu til starfsemi seðlabanka, þ.e. annars vegar hvort seðlabanki eigi að hafa sjálfstætt forræði í peningamálum, en önnur málefni hagstjórnar séu í umsjón framkvæmdarvaldsins og það er raunverulega sú umgjörð sem þetta frv. býr um hagstjórnina. Hin skoðunin var sú að þetta ætti allt meira og minna að vera undir formlegri eða mjög náinni forsjá framkvæmdarvaldsins. Það voru þau sjónarmið sem t.d. hæstv. forsrh. viðhafði hér á fyrri tíð varðandi þetta frv. Það sjónarmið er fyllilega lögmætt og alls ekkert óalgengt í þeirri umræðu sem hefur verið um Seðlabankann á undanförnum áratug og ýmsir seðlabankar voru einmitt skipulagðir beinlínis með þeim hætti. Þekktastur í þeim efnum var breski seðlabankankinn, en meira að segja hann hefur breytt um skipulagsform í anda þess sem hér er lagt til. Meginatriði frv. um sjálfstæði bankans er því mjög af hinu góða. Ég tek líka undir það sem er óaðskiljanlegur hluti af þessu frv., að ég tel að það hafi verið rétt ráðstöfun að hverfa frá fastgengisstefnunni og taka upp verðbólgumarkmið, samanber yfirlýsingar hæstv. forsrh. á ársfundi Seðlabankans, og hefur verið í framkvæmd síðan. Ég er sammála lýsingu hæstv. forsrh. á atburðarrásinni áðan varðandi kynningu þess máls og hvernig að því var staðið. Ég held að ekki hafi verið hægt að gera það öðruvísi. Það er alltaf mjög erfitt þegar gerðar eru slíkar skipulagsbreytingar. En ég tel rétt að þeim sé þá hrint í framkvæmd þegar menn eru búnir að taka ákvörðunina um það. Það var kominn tími til að hverfa frá fastgengisstefnunni sem meginstefnu og taka upp verðbólgumarkmið. Auðvitað beinir þetta hagstjórninni í sömu átt, en vitað var að gengið var orðið aðeins tæpt við þessar aðstæður. Hér var líka verið að fylgja eftir stefnubreytingu sem hafði átt sér stað í nágrannalöndunum. Ég er hins vegar ekki alveg sáttur við það sem Seðlabankinn gerði strax í kjölfarið á þessu. Ég hefði kosið að hann hefði verið aðeins meira vakandi yfir því gengisflökti eða mikla gengissigi sem fór af stað. Sérstaklega hefði verið mikilvægt að vera með viðspyrnu gagnvart þessu fyrstu dagana. Ég tel að gengið hafi farið óþarflega langt niður en náð sér aðeins upp aftur. Mér finnst það vera reyndar aðeins neðar en efnahagslegar forsendur gefa tilefni til. En það sem er meginástæðan fyrir gagnrýni minni á Seðlabankann hvað þetta varðar er hræðsla mín, kannski alkunn, við verðbólgu, að þessi óróleiki geti stuðlað að því að blása í glæður verðbólgunnar sem kraumar hér undir. Ég vona sannarlega að það leiði ekki til þess að hún fari á meira flug en orðið er. Ég hefði hins vegar kosið varðandi verðbólgumarkmiðin að menn hefðu ekki haft jafnmikið svigrúm og gert var í ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Ég hefði kosið þrengra svigrúm sem hefði þá gefið þær vísbendingar út í hagkerfið, meiri og fastari ætlun ríkisstjórnarinnar að gæta sérstaklega að því að verðbólgan færi ekki á skrið. Ég vona hins vegar einlæglega að þessar fyrirætlanir gangi eftir og við náum markmiðinu frekar fyrr en seinna. Varðandi efnisatriði frv. hefði ég talið skynsamlegt að við hefðum gert hæfniskröfur og auglýst stöðu seðlabankastjóra sem er reyndar ekki fordæmi fyrir víða annars staðar. Ég tel það hins vegar skynsamlega aðferðafræði í samfélagi okkar og að gera hæfniskröfur, ekki endilega að menn hafi lokið tilteknu háskólaprófi. Slíkar hæfniskröfur þekkjast í löggjöf annarra seðlabanka þar sem er beinlínis gerð sú krafa að seðlabankastjóri sé hagfræðimenntaður. Ég er ekki að tala um slíkar hæfniskröfur heldur vil ég benda á orðalag sem var í frv. frá því fyrir 10 árum að krafist sé víðtækrar þekkingar á peningamálum og á öðrum sviðum efnahagsmála. Ég held að slík setning í frv. hefði verið mjög til bóta. Auglýsing er að því leyti ágætisaðferðafræði í litlu samfélagi, ef beitt er vandaðri úrvinnslu, til að kalla fram þá bestu einstaklinga sem um getur verið að velja. Ég styð líka hugmynd um einn bankastjóra en þó fyrst og fremst vegna þess að ég tel það vera aðferð til að brjótast út úr hinu flokkspólitíska kerfi á skipun á bankastjórum. Þríeining í bankastjóraskipunum hér á landi átti ekki einungis við í Seðlabanka, þetta var í ríkisbönkunum um áratuga skeið og flokkspólitískar merkingar á bankastjórastöðum eru arfur hins liðna og við eigum að gera allt til þess að brjótast út úr því fyrirkomulagi. Í þeim anda tel ég að hefði verið skynsamlegt að hafa einn bankastjóra, fyrir utan þær almennu röksemdir um einn skipstjóra á skútunni og síðan væru aðstoðarbankastjórar. Við vitum að flokkspólitískar ráðningar hafa verið í Seðlabankanum. Það er náttúrlega ekkert óeðlilegt, það er ráðherra sem skipar, en oft og tíðum hefur fyrst og fremst verið gætt flokkspólitískra hagsmuna en ekki litið nægjanlega að faglegri hæfni. Sú aðferðafræði sem hefur stundum gætt við skipun bankastjóra, bæði í Seðlabanka og viðskiptabönkum hér á landi, er arfur liðins tíma og vonandi er það kerfi hætt hér á landi. Ég ætla a.m.k. að vona það og ég skil þetta frv. þannig að menn séu í alvöru, a.m.k. vonast ég til þess, að tala um hina faglegu stjórnun sem er þá óháð hinum pólitísku skammtímaviðhorfum í hagstjórn, alls ekki vegna þess að hin pólitísku skammtímaviðhorf í hagstjórn séu slæm. Það er eðli málsins samkvæmt að þau eru oft til skamms tíma, oftast til fjögurra ára sem er kjörtímabilið, heldur vegna eðli hagstjórna. Hagstjórn verður oft að taka mið af lengri sjóndeildarhring en fjórum árum. Þess vegna er svo áríðandi að á mikilvægu sviði eins og peningamálasviðinu sé litið til lengri tíma og það geta menn ekki gert nema hafa sjálfræði á þeim vettvangi. Það er einmitt það sem frv. gerir ráð fyrir. Ég held líka að það hefði verið til bóta til að styrkja þennan þátt, að hafa sérstaka peningamálanefnd, leið sem ýmsir hafa farið. Það sem menn eru þá m.a. að gera með því er að undirstrika hið faglega, sem er óháð skammtíma pólitísku valdi framkvæmdarvaldsins. Það er ekki vegna þess að það sé slæmt að það vald og þær skoðanir séu til staðar, heldur vegna þess að aðgreining þessara valdþátta á að vera mjög skilmerkileg. Það er það sem var kannski gert í meginatriðum í þessu frv. og hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi áðan, og fór að hafa áhyggjur af öðrum markmiðum, háum vöxtum, atvinnu og öðru slíku, sem er mjög eðlilegt. Þetta frv. gengur út á að fela Seðlabankanum sjálfræði í peningamálum og stuðla að stöðugu verðlagi. Það er vegna þess að hægt er að sýna hagfræðilega fram á að stöðugleiki í verðlagi leiðir til hagvaxtar og leiðir til atvinnusköpunar og er besta umgjörð atvinnulífsins. Síðan er það framkvæmdarvaldsins, ríkisstjórnar, með löggjöf um frjálsræði í viðskiptum og margs konar öðrum þáttum í samfélaginu, ríkisfjármál, ég tala ekki um það sem er raunverulega hitt opinbera stjórntækið. Þau eru raunverulega aðeins tvö, stjórntækin af hálfu hins opinbera, annars vegar peningamálastefna Seðlabankans og hins vegar ríkisfjármálastefna framkvæmdarvaldsins á hverjum tíma. Yfir öðrum þáttum ræður hið opinbera ekki. Það er líka gott þannig vegna þess að fjölmargar og mikilvægustu ákvarðanirnar eru teknar af fólki í markaði með framboði og eftirspurn. Hæstv. forsrh. fór aðeins inn á almenna efnahagsumræðu og talaði um viðskiptahalla. Auðvitað er mismunandi aðkoma að viðskiptahalla og mismunandi orsakir í sjálfu sér fyrir viðskiptahalla sem hefur mismunandi áhrif. Það er alveg rétt. Hins vegar hefur viðskiptahallinn verið það mikill að ég held að allir sérfræðingar hafi bent á það að við séum komin yfir þau mörk sem eru þolanleg til skamms og langs tíma og við verðum að gæta okkar. Viðskiptahallinn hefur grafið undan genginu og skapað ákveðinn óstöðugleika. Hann hefur leitt til skuldasöfnunar fyrirtækja og einstaklinga. Skuldir einstaklinga í bankakerfinu hafa tvöfaldast á þremur árum og mikil aukning skulda fyrirtækja getur leitt til vandkvæða á næstu árum þegar menn þurfa að greiða þessi lán, sérstaklega við háa vexti sem eru nauðsynlegir af því við þurfum að vinna gegn þenslu í samfélaginu, gegn verðbólgu. Hér er því sérstök ástæða til að hafa vara á sér. Það er engin ástæða, herra forseti, í efnahagsmálum núna að vera með eitthvert svartsýnistal eða tala upp einhverja kreppu. Það eru ekki forsendur til þess. En það er full ástæða til að vara við. Og hlutverk mitt í efnahagsumræðu hin síðari ár hefur yfirleitt verið fyrst og fremst það að predika aðgæslu. Það eru þættir í hagkerfinu hér sem sýna ákveðinn veikleika. Fyrst og fremst getum við lent í þeirri stöðu að verðbólga fari upp á við. Ég get sagt það, herra forseti, og þingheimur ætti að vita það, að þegar verðbólga er komin upp á við er óstjórnlega erfitt að ná henni niður aftur. Tímabil okkar, áratugurinn frá þjóðarsáttinni 1990--2001, þessi hagsældartími er ekki langur tími í hagsögu. Tíu ár eru ekki langur tími í hagsögu. Það er fyrst og fremst það markmið sem menn verða að einblína á og það er að gæta þess að verðbólgan fari ekki á skrið aftur. Það eru hættumerki. Hæstv. forsrh. vill oft og tíðum ekki sjá þau hættumerki og það er miður. Ég vona hins vegar að við náum þeim stöðugleika í verðlagsmálum sem við þurfum á að halda. En það er ýmislegt sem hæstv. ríkisstjórn hefði betur mátt gera á undanförnum mánuðum en um það er vitaskuld hinn pólitíski ágreiningur sem er e.t.v. ekki ástæða til að tala um í tengslum við þetta frv. Ef til vill má segja, herra forseti, að við séum á þessum degi 10 árum á eftir öðrum þjóðum í lögfestingu á skynsamlegu fyrirkomulagi seðlabanka. Ég nefndi í upphafi að það eru 10 ár síðan frv. um þetta efni var lagt fram sem stjórnarfrv. á hinu háa Alþingi. Hinn pólitíski vilji var þá ekki í reynd fyrir því og er það fyrst núna 10 árum seinna. Á þessum 10 árum hefur margt breyst, m.a. það að allir seðlabankar hafa farið þessa leið, þetta sem var þó hin rétta og nútímalega og skynsamlega leið fyrir 10 árum. Auðvitað er hægt að harma að það hafi ekki verið gert á sínum tíma. Okkur hefði farnast nokkuð betur ef við hefðum gert það en kannski ekki skipt öllum sköpum. Það er meira um vert að gera réttu hlutina heldur en e.t.v. nákvæmlega á þeim tímapunkti þegar þeir eru skynsamlegastir. Þetta er skynsamleg leið. En ég vil benda á það af því hv. þm. Ögmundur Jónasson vék að því að þetta þýddi kannski ekki í reynd mikla breytingu á starfsháttum Seðlabankans. Það er alrangt. Frv. gengur út á breytingu á starfsháttum Seðlabankans. Núverandi fyrirkomulag hefur verið þannig að Seðlabankinn er með hlutverk í peningamálum og öðru, en hann er undir formlegu forræði ríkisstjórnarinnar. Seðlabankalögin eru þannig úr garði gerð. Meginbreytingin í frv. er að gera markmiðið skýrt, að stuðla að stöðugu verðlagi. Seðlabankinn á að framfylgja því með peningamálastefnu sinni þó að það sé í andstöðu við stefnu ríkisstjórnarinnar að öðru leyti. Þetta er meginatriðið í frv. Fólk þarf alveg að vera klárt á því hvað þetta þýðir. Þetta þýðir mjög mikla breytingar ef Seðlabankinn kýs að fara fram með sjálfstæðum hætti og hafa langtímaviðhorf að leiðarljósi. Nú er ekki víst, herra forseti, að Seðlabanki og seðlabankastjórar kjósi að fara í berhögg við stefnu stjórnvalda á hverjum tíma, jafnvel þó að þeir fái til þess heimild. Seðlabankinn hefur ekki gert það. En hér er a.m.k. kominn rammi um það mál og það er þó skynsamlegt. Síðan verðum við að fylla út í þann ramma smátt og smátt með því fólki sem vinnur í anda þessara laga og það gerist náttúrlega ekki á einni nóttu. Ég get ekki annað, herra forseti, en fagnað lögfestingu frv. um Seðlabankann sem byggir á hugmyndafræði sem ég ásamt fleirum hef talað fyrir mjög lengi. Ég er þó ekki búinn að sjá að ofurvald stjórnmálamanna á Seðlabankanum linni. Ég er alls ekki búinn að sjá það gerast. En það get ég sagt, herra forseti, að það verður engin alvöruefnahagsstjórnun hér á landi fyrr en hagstofnanir verða utan áhrifa framkvæmdarvaldsins. Það er mjög mikilvægur þáttur í nútímahagstjórn og hagkerfi að þessar hagstofnanir, hverju nafni sem við nefnum þær, hvort það er hinn mikilvægi Seðlabanki sem ræður yfir peningamálunum, eða ýmiss konar greiningarstofnanir, hvort sem þær eru innan háskóla eða sem hluti af Stjórnarráðinu. Þessar stofnanir verða að vera óháðar skammtímasjónarmiðum framkvæmdarvaldsins eða ríkisstjórnar á hverjum tíma. Það er alveg óháð einstaklingunum, alveg óháð frá ríkisstjórnum núverandi eða þáverandi eða þeirri næstu. Þetta er spurning um það kerfi sem við þurfum að búa við. Þetta er svipuð hugsun og ríkir um hagstjórn í nágrannalöndunum, sama hvaða flokkar eru þar við völd. Ekki hefur verið nægjanlega skilið á milli þessara þátta í hagkerfi okkar. Hér er stigið skref í þá átt og því ber að fagna. Baráttan fyrir faglegri stjórnun Seðlabanka mun halda áfram eðli málsins samkvæmt. Þetta frv., herra forseti, er mjög mikilvægt skref í þá átt.