Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra í forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt í landbn. Nd. að beiðni Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda. Það, eins og hv. m. er kunnugt, fjallar um framlengingu á, búnaðarmálasjóðsgjaldi, 1/2% af búvörum bænda, um 4 næstu ár, og það nær til áranna 1962–1965. Þetta mál var skýrt nokkuð við umr. í Nd. og lesin skýrsla frá byggingarnefnd svokallaðrar Bændahallar, sem þetta gjald á að renna til, og sé ég ekki ástæðu til að fara að endurtaka það. Um þetta mál hefur verið rætt bæði á síðasta búnaðarþingi, síðasta stéttarsambandsþingi í haust, og af báðum þessum stéttarfélagssamkomum bændanna hefur þess verið óskað mjög eindregið, að þetta gjald yrði framlengt. Við atkvgr. um það hefur verið lítill ágreiningur, þó að þess að sjálfsögðu hafi gætt eitthvað. En mikill meiri hl. þessara fulltrúa bændanna hefur óskað eftir því, að þetta gjald yrði framlengt, og tel ég óhjákvæmilegt að gera það, til þess að bændasamtökin geti haldið áfram byggingu þess húss, sem þau hafa ráðizt í að byggja, hið mikla stórhýsi á Hagamel í Reykjavík. Ég get getið þess, að þegar lagt var út í þetta fyrirtæki, var nokkur ágreiningur um það meðal bænda úti um land, hvort ætti að gera það. Ýmsir töldu sem svo, að þar væri lagt í fyrirtæki, sem var svo stórt og kostnaðarsamt, að það væri óskynsamlegt af bændum að vera að leggja fé í það. Hins vegar munu ekki hafa verið skiptar skoðanir um það, að bændasamtökin þyrftu að byggja yfir sig eða sína starfsemi, því að allir vita, að það húsnæði, sem Búnaðarfélag Íslands býr í, Búnaðarfélagshúsið við Lækjargötu, er orðið mjög gamalt og lélegt, og önnur starfsemi bændasamtakanna, t.d. Stéttarsambandið, hefur búið í leiguhúsnæði. En ágreiningurinn var um það, hvort bændasamtökin ættu að byggja aðeins yfir sína starfsemi, og ég hygg, að allir bændur hafi verið sammála um, að það skyldi myndarlega gert, en þau sjónarmið réðu að byggja miklu stærra hús. Ég get sagt fyrir mig, að þegar þetta mál var til umr, á fundum bændanna úti um land, hallaðist ég miklu frekar að því að byggja aðeins yfir starfsemi Búnaðarfélagsins og Stéttarsambandsins og gera það að sjálfsögðu myndlega, en vera ekki að hugsa um aðrar byggingar. En hin sjónarmiðin réðu þá, og í þetta var ráðizt. Og nú hygg ég, að allur þorri bænda telji óhjákvæmilegt að halda áfram með þessa byggingu og koma henni upp, en hætta ekki í miðju kafi og verða að ráðstafa henni einhvern veginn öðruvísi en upphaflega var ætlað. Og þótt ýmsir bændur hafi verið á móti byggingunni í upphafi, svona stórri og kostnaðarsamri, þá tel ég, að bændur geti ekki almennt verið nú á móti því að halda áfram með bygginguna, úr því sem komið er, og fullgera hana. Slíkt væri mikill undansláttur og sannast sagt mjög óaðgengilegt fyrir bændur að verða þannið að leggja árar í bát. Og þar sem ekki kemur fram neinn ágreiningur, sem að kveði, á þessum félagsfundum bændanna, verður að líta svo á, að þetta sé mjög eindregin ósk þeirra fulltrúa, sem fara með umboð bændanna, að þetta 1/2% gjald verði framlengt í 4 ár. Ég tel ekki, að Alþingi geti neitað þessum fulltrúum stéttarsamtakanna um að lögfesta gjaldið, eins og á stendur. Ég sé ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að ræða þetta frekar. Meiri hl. landbn. hefur litið svipað á þetta og ég hef hér skýrt, og við fengum á fund til okkar framkvstj. byggingarnefndar, Sæmund Friðriksson, til þess að skýra málið, og af upplýsingum þeim, sem hann gaf, tel ég enn frekar nauðsynlegt en áður að framlengja þetta gjald og legg til fyrir hönd meiri hl. landbn., að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Í 1. gr. þessa frv., sem hér er til umr.; segir, að á árunum 1962-1965 að báðum meðtöldum skuli greiða 1/2% viðbótargjald af söluvörum landbúnaðarins, sem um ræðir í 2. gr., og rennur það til Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda til að reisa hús félaganna við Hagatorg í Reykjavík yfir starfsemi þeirra. Þetta mun vera sama orðalag, að ég hygg, eins og haft var á lagaákvæðum 1959, sem hér er meiningin að framlengja með þessu frv. En ég tel, að þarna séu verulegar blekkingar hafðar í frammi og það sé í rauninni naumast viðeigandi að leggja svona orðalag fram fyrir Alþingi, þar sem segir, - eins og ég las áðan, að fénu skuli verja eða gjaldinu til að reisa hús félaganna við Hagatorg í Reykjavík yfir starfsemi þeirra. Nú er það á allra vitorði og hefur sennilega verið 1959 líka, að það er aðeins örlítill hluti þessarar byggingar, Bændahallarinnar, sem á að nota fyrir starfsemi Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélags Íslands. Þessi samtök munu ætla að nota aðeins eina hæð af þessari byggingu, en það eru 8 hæðir, og ef miðað er við rúmtak, þá mun þessi hæð ekki einu sinni vera 1/8 af byggingunni, og jafnvel þó að gert væri ráð fyrir, að samtökin færðu eitthvað út kvíarnar, notuðu meira húsnæði síðar meir, þá er það sjálfsagt ríflega áætlað að segja, eins og ég hef gert í mínu nál., að um 1/8 hluti af húsrými þessarar byggingar muni vera ætlaður til nota fyrir starfsemi Búnaðarfélagsins og Stéttarsambandsins, og því tel ég það algerlega óviðeigandi, þetta orðalag, sem hér er haft, að gjaldið eigi að renna til húss félaganna við Hagatorg í Reykjavík, yfir starfsemi þeirra. Þetta er eitthvað hliðstætt því eins og maður fengi leyfi til þess að byggja bílskúr og byggði svo í staðinn íbúðarhús með innbyggðum bílskúr. Þannig er það ljóst, þegar verið er að skattleggja bændastéttina til þessarar byggingar, þá er þeirrar skattlagningar engin þörf lengur vegna byggingar yfir starfsemi bændasamtakanna, heldur er þessarar skattlagningar þörf vegna byggingar hótels, Hótels Sögu, og vegna byggingar á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, sem meiningin mun vera að leigja út og þegar hefur að sjálfsögðu að nokkru leyti verið gert í Bændahöllinni. Ég hefði haldið, að bændur væru sú stétt manna í landinu, sem notaði einna stærstan hlutann af tekjum sínum til fjárfestingar í eigin þarfir. Það er vitað mál, að það þarf mikið fé til fjárfestingar í landbúnaði, bæði ræktun, vélum og húsakosti og öðru slíku, og ég tel það þess vegna ekki koma til mála, að á bændurna sé verið að leggja skattgjald til að byggja lúxushótel og verzlunarhúsnæði í Reykjavík, enda koma bændur sjálfsagt aldrei til með að búa á þessu hóteli. Og raunar tel ég, að það sé ekki hægt að leggja svona skattgjald á eina stétt manna, nema það liggi ljóst fyrir, að þessi stétt vilji samþykkja álagninguna, en hér tel ég engu slíku vera til að dreifa. Það hafa að vísu legið fyrir samþykktir frá Stéttarsambandi bænda og frá búnaðarþingi, en mér er ekki kunnugt um, að það liggi fyrir neinar samþykktir frá hreppabúnaðarfélögunum eða frá búnaðarsamböndunum, og þegar þetta mál var til meðferðar hér á þingi fyrir 4 árum, var felld till. um að láta fara fram allsherjaratkvgr. meðal bænda um afstöðu til þessa máls. Og a.m.k. hef ég ekki heyrt frá því skýrt í umr. um þetta mál hér á Alþ., að nú að þessu sinni hafi nokkuð verið leitað til bænda í héruðunum til þess að kanna afstöðu þeirra til þessa máls. Ég tel, að það sé engan veginn byggjandi á því, þó að það liggi fyrir samþykktir frá búnaðarþingi og þingi Stéttarsambands bænda. Þær þurfa raunverulega ekki endilega að sýna öruggan vilja bændastéttarinnar. Ég vil aðeins minna á það, að í fyrra, þegar voru til meðferðar lögin um stofnlánadeild landbúnaðarins, lá fyrir, hvaða afstöðu búnaðarþing og stjórn Stéttarsambands bænda tóku til þess máls. Meiri hl. Alþ. hafnaði algerlega að taka tillit til óska þessara aðila. En nú virðast það vera helztu rökin fyrir málinu, að úr því að búnaðarþing og Stéttarsamband bænda eru með því, þá sé sjálfsagt að verða við því, en það þótti ekki eðlilegt að taka undir sjónarmið þessara aðila hér á þingi í fyrra, þegar l. um stofnlánadeild landbúnaðarins voru til umr., og meira að segja hv, frsm. meiri hl. landbn. hér var þá þeirrar skoðunar, að það væri ekki rétt að taka tillit til vilja búnaðarþings og Stéttarsambandsins og að þessi þing túlkuðu ekki í raun og veru vilja bændastéttarinnar. Í samþykkt búnaðarþings um afstöðuna til stofnlánadeildar landbúnaðarins sagði svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Búnaðarþing mótmælir eindregið þeirri sérstöku skattlagningu á bændastéttina og gjaldi á útsöluverð landbúnaðarvara, sem kveðið er á um í 4. gr. frv. um stofnlánadeild landbúnaðarins o.fl., sem nú liggur fyrir Alþ.“ Það er þess vegna alveg ljóst, að búnaðarþing í fyrra mótmælti því, að bændur væru látnir greiða 1% gjald í sjóði sem eingöngu á að verja í þeirra eigin þágu, og voru þó ýmsir aðrir tekjustofnar, sem sá sjóður fékk, heldur en framlagið frá bændum. Það var m.a. framlag frá ríkinu og framlag frá neytendum, þannig að bændur áttu alls ekki að borga þetta allt, þó að sjóðurinn kæmi hins vegar þeim einum að gagni. Þetta búnaðarþing, sem taldi fráleitt að leggja 1% gjald á bændastéttina til þess að stofna sjóði, sem síðar yrðu notaðir í þágu landbúnaðarins, til ræktunar og uppbyggingar í sveitunum - þetta sama búnaðarþing taldi hins vegar mjög eðlilegt, að bændur væru skattlagðir til þess að byggja lúxushótel í Reykjavík og skrifstofu og verslunarhúsnæði, sem þeir höfðu enga þörf fyrir. Á fundi í fyrra samþykkti stjórn Stéttarsambands bænda, sem fékk til umsagnar áðurgreint frv. til l. um stofnlánadeild landbúnaðarins, svofellda ályktun, sem ég vil leyfa mér að lesa hér, með leyfi forseta: „Stjórn Stéttarsambands bænda hefur tekið til athugunar frv. frá Alþingi um stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Stjórn Stéttarsambandsins viðurkennir, að með frv. er reynt að bæta aðstöðu byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs frá því, sem nú er, en telur hins vegar, að sú leið, sem gert er ráð fyrir í frv., að skattleggja bændur í þessu skyni, sé neyðarúrræði. Þannig er stjórn Stéttarsambands bænda staðin að því að álíta það neyðarúrræði að þurfa að leggja 1% gjald á bændur til þess að leggja í stofnlánadeild landbúnaðarins, sem, eins og ég hef áður tekið fram, á að verja til ræktunar í sveitum og uppbyggingar þar og er eingöngu í þágu bændanna eða landbúnaðarins, - það telur stjórn Stéttarsambandsins neyðarúrræði, að leggja slíkt gjald á bændurna. En það kemur allt annað hljóð í strokkinn, þegar á að fara að taka afstöðu til þess, hvort bændurnir eigi að byggja ferðamannahótel og verzlunar- og skrifstofuhúsnæði í Reykjavík. Þá er ekki minnzt á, að það sé neyðarúrræði. Nei, nei, nei, það er bara alveg sjálfsagður og eðlilegur hlutur og alveg nauðsynlegt fyrir baendastéttina að fá þennan skatt. Það mætti í sjálfu sér alveg eins halda áfram að skattleggja bændastéttina til þess að gera út togara eða byggja bifreiðaverkstæði eða reisa súkkulaðiverksmiðju eða eitthvað slíkt. Það væri sjálfsagt eðlilegt áframhald á þessu. Nú vil ég út af fyrir sig taka fram, að ég er á engan hátt andvígur því, að það sé reist hótel í Reykjavík, og það er sjálfsagt nauðsynlegt. En það á fyrst og fremst að gera af þeim aðilum, sem hafa reynslu og þekkingu í hótelrekstri, og ég geri ráð fyrir því, að það hefði verið byggt hér hótel, ef Hótel Saga hefði ekki risið, en það kann vel að vera, að það hefði verið með öðru sniði en Hótel Saga. En það réttlætir ekki, að það sé verið að skattleggja eina stétt. Þó að það vanti hótel í Reykjavík, þá er það ekki nein réttlæting fyrir því, að bændastéttin sé skattlögð, og ég tel í raun og veru, að það hafi verið fari algerlega út fyrir heimild Alþingis með þess, skattlagningu, þar sem í heimildinni frá 1959 segir einungis, að það megi leggja þennan skatt á til þess að byggja hús við Hagatorg í Reykjavík yfir starfsemi Búnaðarfélagsins og Stéttarsambandsins, en ekki til annarra hluta. En svo kom það á daginn, þegar þetta hús var byggt, að það var aðeins örlítill hluti af því, sem á að notast í framtíðinni yfir þessa starfsemi, þannig að það má mjög undarlegt heita, að það skuli vera af stjórn Stéttarsambandsins talið, eins og ég sagði áðan, neyðarúrræði að safna eða láta bændurna leggja í sjóð til þess að kosta ræktun og vélakaup, byggingu peningshúsa og íbúðarhúsa, mjólkurvinnslustöðva og annarra slíkra í þágu landbúnaðarins, en það sé hins vegar ekki minnzt á neyðarúrræði, heldur talið sjálfsagt og eðlilegur hlutur, að bændasamtökin í landinu séu að byggja skrifstofuhúsnæði yfir Flugfélag Íslands og Upplýsingaþjónustu Bandaríkjanna og svo að lokum yfir erlenda ferðamenn, Ég tel þess vegna, þegar litið er á afstöðu búnaðarþings og Stéttarsambandsins til skattlagningar á bændur í sambandi við stofnlánadeild landbúnaðarins og þegar litið er á það, að meiri hl. Alþ. tók ekkert mark á þessum samþykktum í fyrra, þá sé ekki heldur nein ástæða til að gera það að þessu sinnt og miklu síður ástæða til þess nú. Í sjálfu sér væri hægt að hugsa sér það, að þessi mikla fjárfesting hjá bændasamtökunum við skrifstofu- og verzlunarhúsnæði og hótelbyggingu gæti að lokum orðið þeim til hagnaðar, þannig að reksturinn á hótelinu og byggingunni yrði hagfelldari og þarna skapaðist ágóði og bændastéttin gæti aftur fengið sér bætt upp þetta skattgjald, sem á hana hefur verið lagt. En ég held, að þeir, sem málum eru kunnugastir, telji því miður ákaflega litlar líkur til þess, að málin snúist á þann veg, heldur séu líkurnar miklu meiri fyrir hinu gagnstæða, að þarna geti um langt árabil orðið um varanlegan rekstrarhalla að ræða, og þá yrði þetta ekki einungis eins og upphaflega var gert ráð fyrir, að þetta skattgjald yrði framlag til byggingar Bændahallarinnar, heldur yrði þetta skattgjald til þess í framtíðinni að standa undir rekstrarhalla af byggingunni, og þá má sjálfsagt gera ráð fyrir því, að það verði oft farið fram á það við Alþingi, að þetta gjald verði framlengt. Ég held svo, að ég hafi ekki fleira fram að taka um þetta mál á þessu stigi, en ég legg til, eins og ég hef tekið fram í mínu nál., að frv. verði fellt.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 9. landsk., þar sem hann vék að því, að gætt hafi ósamræmis í afstöðu minni til ályktana búnaðarþings, þar sem ég hefði í fyrra hér á Alþingi ekki viljað gera neitt með ályktun búnaðarþings, þar sem það mótmælti því gjaldi, sem þá var lögfest af afurðum bænda til stofnlánadeildar landbúnaðarins, en vildi nú taka undir óskir búnaðarþings um þetta mál. Búnaðarþing 1962 óskaði eindregið eftir, að sú lagabreyting, sem hér liggur fyrir, yrði gerð á þinginu í fyrra, en málið var aldrei tekið fyrir á því þingi. Síðan hefur mikið vatn til sjávar runnið og bændur búnir að halda sinn stéttarsambandsfund s.l. haust og samþykkja nær einróma að óska þess, að þetta gjald verði framlengt, svo sem eftirfarandi samþykkt sýnir - með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda, haldinn að Bifröst 4. og 5. sept. 1962, felur stjórn Stéttarsambandsins að vinna að því, að Alþingi framlengi um 4 ár, frá 1962–1965 að báðum árum meðtöldum, bráðabirgðaákvæði l. nr. 10 17. marz 1959, um breyt. á l. nr. 38 15. febr. 1945, um stofnun búnaðarmálasjóðs.“ Á þessu stéttarsambandsþingi kom það eins greinilega fram og orðið getur, að fulltrúar á því þingi voru svo til hver og einn einasti því fylgjandi, að þetta lagaákvæði yrði framlengt. Og þó að þetta hafi ekki verið borið undir bændur almennt í landinu, þá verður að álíta svo, að þessir fulltrúar þeirra, sem sátu stéttarsambandsþingið í haust, hafi haft það gild umboð og vitað það vel hug bænda í landinu almennt, að þeir hefðu ekki farið að samþykkja þetta, ef þeir teldu það ekki nauðsynlegt og þeir teldu, að þeir hefðu bændur á bak við sig í þessu máll. Ég tel, að þessi ályktun Stéttarsambandsins í haust ráði úrslitum um það, að Alþ. geti ekki neitað samtökum bændanna um það að framlengja þetta gjald, úr því að svona ákveðnar óskir hafa komið fram um það og jafnframt studdar mjög föstum rökum um það, að þetta hús, sem er í byggingu og ekki lokið, þurfi nauðsynlega á þessu fé að halda, ef bændasamtökin eigi ekki að missa málið úr höndum sér og verða að ráðstafa byggingunni öðruvísi en ætlað var. Þess vegna er mín afstaða sú, að Alþ. geti ekki neitað svona ákveðnum óskum fulltrúa bændanna um það að fá þetta gjald framlengt, eins og á stendur, án tillits til þess, hvaða afstöðu einstakir menn eða einstakir þm. hafa haft í upphafi um það, þegar út í þessa byggingu var farið. En málið er komið á það stig, að ekki verður aftur snúið með bygginguna, og að láta bygginguna úr höndum sér, tel ég vera svo óaðgengilegt fyrir bændastéttina, að hún geti alls ekki unað við það, ef því er að skipta, sem allar líkur bendir til, ef bændasamtökin verða ekki studd með því að fá þetta gjald, þá skapist þar ástand, sem ég fyrir mitt leyti vil ekki styðja að því að skapist.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég er meðal þeirra, sem fagna því, að bændasamtökin skyldu ráðast í þessa byggingu við Hagatorg, og mér vex það ekkert í augum, að þau skyldu hafa hana svo stóra og veglega sem raun ber vitni um. Ég held, að það sé frekast bændum og samtökum þeirra til sóma að hafa byggt þannig, ekki aðeins fyrir bráðustu þarfir í nútíð, heldur langa framtíð. Vitanlega er þeim mikil nauðsyn á því að hafa nægilegt fjármagn til þess að ljúka þessari byggingu. En ég stend nú ekki upp til þess að láta aðdáun eina í ljós, heldur til þess að minnast á atriði, sem ég ber svolítinn kvíðboga fyrir í þessu efni. Og það er hótelreksturinn, sem þegar er hafinn í þessari byggingu. Ég veit ekki, hvort ég skil það rétt, en ég hef grun um, að sá hótelrekstur, sem hafinn er þar, sé á ábyrgð bændasamtakanna að miklu leyti eða öllu leyti. Ég hef heyrt, að þessi rekstur hafi ekki farið sérlega vel af stað og hingað til hafi verið um taprekstur að ræða. Er nú ástæða til þess að óttast, að þessi baggi verði til frambúðar lagður á bændastéttina án samþykkis hennar. Þetta finnst mér skipta mjög miklu máli. Það var eðlilegt, að bændasamtökin leigðu út hluta af þessari miklu byggingu, en það er ekki eðlilegt, að þau taki að sér neins konar annarlegan rekstur við þessa byggingu, eins og hótelrekstur. Ég veit ekki til, að það hafi verið komið á stofn neinum ábyrgum aðila að þessum rekstri, og þess vegna tel ég alls ekki áhættulaust fyrir bændurna að halda áfram. Og ég er því mótfallinn algerlega, að bændur séu skattlagðir fyrir þennan hótelrekstur og að húsbygginganefnd sé leyfilegt að láta svo og svo mikið af mörkum, ekki aðeins fyrir hótelbúnað, heldur einnig í sjálfan reksturinn. Þetta er henni algerlega óheimilt. Ég verð að láta í ljós undrun mína á því, að samtök bænda skuli hafa reynzt jafneinhuga í þessu máli um framlengingu gjaldsins til 4 ára og raun ber vitni um. Mér er þá ekki grunlaust um, að þetta muni alls ekki vera vinsælt meðal bændanna sjálfra, og þess vegna dettur mér í hug: Er ekki þörf á því einmitt hér og nú að vernda bændur fyrir sínum eigin fulltrúum í þessu efni? En hvað sem um það er, þá tel ég þetta mál ekki nógu vel upplýst, sérstaklega með tilliti til skuldbindingar bændasamtakanna gagnvart hótelrekstrinum, og teldi vera æskilegt, að einhver hér inni gæti upplýst það nánar, þau tengsl og þær skyldur, sem bændasamtökin kunna að hafa tekizt á hendur um þennan rekstur. Sé það ætlunin að binda þann bagga á herðar bændasamtökunum, þá er ég mótfallinn þessu frv. í því formi, sem það er lagt fram.



Herra forseti. Ég skal ekki mikið lengja þessar umr., en það voru aðeins örfá atriði, sem ég vildi minnast á þó í máli mínu, sumt að gefnu tilefni. Það mætti margt um þetta mál efnislega ræða. Ég skal þó forðast að fara út í almennar umr. um það. Þegar þetta gjald var á lagt, gerði ég þá grein fyrir mínu atkv. um það mál, að jákvæði mitt byggðist eingöngu á því, að það væri yfirgnæfandi meiri hl, fulltrúa bænda, sem óskaði eftir því að fá heimild til þess að innheimta þetta gjald, og að öðrum kosti mundi ég ekki hafa greitt málinu atkv., því að það var skoðun mín og er raunar skoðun mín enn, að þarna hafi kannske verið farið með, - ja, við getum kallað það stórhug, - meiri stórhug af stað en heppilegt hefði verið, þó að alltaf beri að sjálfsögðu að virða slíkt framtak. Afstaða mín til þessa máls í dag og ástæðan til þess, að ég greiði atkv. með framlengingu Í þessa gjalds, er sú, að eins og málið stendur, er óumflýjanlegt annað en að innheimta þetta gjald nú, a.m.k. alveg næstu árin, því að það gefur auga leið og það mun hafa haft áhrif á marga þá, sem upphaflega voru á móti gjaldinu, að það getur orðið mjög afdrifaríkt fyrir bændasamtökin, sem eru búin að leggja í þessa byggingu nú, ef það kæmist allt í þrot, m.a. vegna þess, að það er engin vissa fyrir því, að þau gætu án verulegra fjárhagsáfalla komizt út úr málinu, þótt þau vildu það. Og af þessum sökum er ég í dag miklu minna hikandi en ég var í upphafi við það að greiða atkv. með þessu máli og taka afleiðingunum af því, sem gert hefur verið. Hitt er allt annað mál, að ég get efnislega tekið undir það, sem fram kemur í grg. hv. minni hl. landbn. Þar kemur vissulega fram sjónarmið, sem hefði vel komið til greina og hefði mátt segja, að hefði verið réttara ráðið í upphafi þessa máls um framkvæmdir á því. En það er miklum mun erfiðara nú að ætla sér að færa málið inn á þær brautir en það hefði verið þá. Þessi bygging er mjög glæsileg, og það er rétt, semi hv. 9. þm. Reykv. sagði hér, að það verður vafalaust síðar meir talið bændasamtökunum til mikils sóma að hafa reist þetta stóra og myndarlega hús. En því miður hefur hér orðið um að ræða stærri fjárhagsbyrðar en menn í upphafi létu sér detta í hug. Orsakir þess skal ég ekki rekja, bæði að húsið varð að lokum jafnvel enn stærra en upphaflega var ætlað og enn fremur hitt, að allur tilkostnaður hefur mjög aukizt á seinni árum, þannig að húsið hefur orðið miklum mun dýrara en gert var ráð fyrir. En það, sem blasir við nú, er að það verður að ljúka húsinu, þannig að það verði hæft til þeirra nota, sem það er ætlað, og eins og sakir standa í dag, þá hygg ég, að það sé rétt mat, að það sé lítt mögulegt að koma þessu máli á þann grundvöll, að bændasamtökin verði ekki beinlínis fyrir stórtjóni, ef, þetta gjald verður ekki framlengt, því að möguleiki samtakanna til að fá lán til að ljúka húsinu byggist að verulegu leyti á því, að sú trygging sé fyrir hendi, sem í þessu gjaldi er fólgin. Hitt er svo allt annað mál, og undir það vil ég mjög taka með þeim, sem það hafa rætt hér, að það er að minni hyggju fráleitt með öllu, að bændasamtökin fari sjálf að reka þarna hótel. Það er rétt, að þau eru ábyrg fyrir þessum rekstri í dag. En ástæðan til þess er sú, að það er ekki talið gerlegt, - og ég hygg, að það sé rétt, - að bjóða út hótelreksturinn, fyrr en byggingunni er það langt komið, að hótelrýmið sjálft sé tilbúið til afnota. Það mundi enginn maður taka þetta húsrými á leigu sem hótel eða til neinna hluta, meðan það er ekki hálfkarað. En það mun vera ákveðin ætlun forustumanna bændasamtakanna að bjóða síðan hótelreksturinn út, en reka ekki hótelið í eigin nafni. Hitt vil ég einnig taka undir, að ég álít það fráleitt með öllu, ef hótelið verður baggi á bændasamtökunum, þannig að þetta gjald þurfi að notast til þess að greiða rekstrarhalla. Þá álít ég, að sé orðið fullkomlega tímabært að endurskoða málið í heild. En það er erfitt að segja nokkuð um það í dag, og ég hef sannast sagna ekki þá trú, að það sé líklegt, að forustumenn bændasamtakanna mundu láta sér hugkvæmast það að starfrækja þetta hótel á eigin vegum eða eiga áfram þennan hluta byggingarinnar, sem til hótelrekstrar er notaður, ef það sýnir sig, að reksturinn sjálfur eða leiga hótelsins gefur ekki þann arð, að það fái staðið undir byggingarkostnaðinum. Það væri mjög fráleitt, og ég er hræddur um, að þá færi að koma mikill kurr í marga bændur, ef það væri sýnt, að það ætti að nota þetta gjald til þess að greiða rekstrarhalla, sem er auðvitað allt annað mál en að koma byggingunni upp. Ég mundi því segja og taka undir með þeim mönnum, sem hafa nú gagnrýnt þetta mál, að það væri fullkomin ástæða til endurskoðunar á þessu gjaldi og þessari tilhögun allri saman um þessa fjáröflun, ef og þegar það sýnir sig, að gjaldið verður notað til þess að greiða rekstrarhalla af byggingunni, því að vitanlega er það rétt, og ég þykist sannfærður um það, að forustumenn bændasamtakanna geri sér fulla grein fyrir því, að þessa leið er ekki hægt að fara, og það yrði þá að reyna að finna möguleika til þess að afsetja annaðhvort hluta byggingarinnar eða koma hótelrekstrinum í hendur aðila, sem hefðu aðstöðu til þess að tryggja nægileg verkefni fyrir hótelið. Það mætti vel hugsa sér, að það yrði reynt að koma á einhverri samvinnu milli þeirra aðila, sem t.d. stunda fólksflutninga milli Íslands og annarra landa, ef þess gerðist þörf, til þess að reyna að tryggja framtíðarrekstur þessa hótels. Ég skal engu spá um það, hvernig þessi rekstur muni ganga i framtíðinni, þó að ég fyrir mitt leyti hafi nokkrar efasemdir um það, að hann skili þeim árangri, sem áætlanir hafa verið gerðar um. En um það skulum við ekkert fullyrða í dag. Mér finnst, að það sé ekkert áhyggjuefni út af fyrir sig, þá að yrði veitt þessi heimild, sem hér um ræðir í þessu frv., því að að sjálfsögðu má hvenær sem er á tímabilinu fella þessa heimild niður, ef það sýnir sig, að óskynsamlega sé á þessu máli haldið, hótelið sé rekið með halla á kostnað bændasamtakanna eða á einhvern þann hátt málum þannig hagað, að hér sé beinlínis verið að nota fé bænda til að greiða hallarekstur, sem á að vera ástæðulaust að þurfi að greiða. En ég fæ ekki séð, að með nokkru móti sé nú hægt að komast undan því að framlengja þetta gjald, þétt það vafalaust sé engum manni gleðiefni að þurfa að gera það, því að vissulega væri sannarlega það bezta, að þess þyrfti ekki með. Ég skal ekki orðlengja frekar, herra forseti um málið, en langaði aðeins til að láta þessi orð falla hér, sem nokkurs konar grg. þá um leið fyrir afstöðu minni til frv., þegar þar að kemur.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður og reyndar fleiri hafa borið það fram sem mikilvæg rök í þessu máli fyrir því að framlengja nú gjaldið, að það sé nauðsynlegt, til þess að lánsstofnanir fáist til þess að lána fé til byggingarinnar, henni sé ekki fyllilega lokið og það sé auðvitað nauðsynlegt að ljúka byggingarframkvæmdum sem fyrst og koma öllu húsinu í rekstur. Ef þetta er rétt, að það sé erfitt að fá lán til byggingarinnar öðruvísi en að framlengja þetta gjald, þá virðist mér það því miður benda til þess, að lánsstofnanir hafi ekki trú á því, að sá rekstur, sem þarna verður hafður um hönd og þá fyrst og fremst hótelrekstur, sé arðvænlegur. En hitt vildi ég benda á, að ef þessi heimild til framlengingar verður samþ. nú, þá teldi ég varla fært síðar á þessu tímabili að fara að fella hana niður aftur, eins og hv. síðasti ræðumaður drap á, vegna þess að ég sæi ekki annað en þá væri raunverulega verið að svíkja þær lánsstofnanir, sem hafa lánað út á þetta gjald, sem þær hafa væntanlega treyst á að yrði til næstu 4 ára. Ég held, að það sé skynsamlegt, eins og síðasti hv. ræðumaður drap á, að bændurnir seldu hótelið á leigu í heilu lagi. En það þarf þó ekki að vera lausn á öllum vanda. Það kann vel að fara svo; að það fáist enginn aðili til þess að taka á leigu húsið í heild, það verða bændasamtökin að horfast í augu við. Og þá getur farið svo, að þau verði að velja á milli þess tvenns, annaðhvort að selja hótelið eða reka það sjálf með halla. Það er i raun og veru ekki ákaflega sterk viðskiptaaðstaða að byggja hótel í þeirri fullvissu að ætla ekki að reka það sjálfur, heldur fá einhvern annan til þess að reka það eða taka það á leigu, - það er ekki sterk aðstaða. Og þess vegna er það alveg óvíst, að það fáist nokkur til að taka þetta á leigu með þeim skilmálum, sem bændasamtökin geta sætt sig við, og þau verði þess vegna að leggja út í hótelreksturinn sjálf, og þá kann svo að fara í framtíðinni, að þetta gjald renni raunverulega til þess að greiða niður rekstrarhalla á Hótel Sögu. En þá ætla ég að koma að því, sem hv. frsm. meiri hl. landbn. drap á í sinni síðari ræðu, og það var ályktun Stéttarsambands bænda, sem gerð var um þetta mál í haust, en ræðumaður taldi, að hún hefði verið einróma eða nær einróma í þá átt að mæla með því, að þetta gjald yrði framlengt. Frsm. meiri hl. taldi, að það væri sérstaklega mikið að marka þessa samþykkt, vegna þess að bændur hefðu verið búnir að hugsa málið þá í heilt ár. Ég verð nú að játa það, að ég skildi þetta ekki nægilega vel kannske. Þegar búnaðarþing gerði samþykkt um þetta mál í fyrra, - sú samþykkt er, held ég, prentuð sem fskj. með frv., - þá tel ég ekki hægt að halda því fram, að bændur hafi í annað skiptið verið búnir að hugsa meira um málið heldur en hitt, þannig að þeir hefðu í haust verið búnir að hugsa málið meira en í fyrra, þegar búnaðarþing tók sína afstöðu. Það verður að athuga, að þessi þing eru fámenn, og ég held a.m.k., að á stéttarsambandsþing séu fulltrúarnir ekki kosnir beinum kosningum af bændum. Auk þess veit ég ekki um það, hvernig þetta mál hefur verið lagt fyrir stéttarsambandsþingið. Það er alls ekki víst, að það hafi verið lagt nægilega skilmerkilega fyrir, til þess að fulltrúar hafi getað markað rétta afstöðu til málsins. En það, sem ég held þó, að sé höfuðatriði, er, að leiðandi menn bændastéttarinnar, sem eru auðvitað leiðandi menn innan Stéttarsambands bænda, eiga sjálfir verulega sök á þessum mistökum, sem hafa verið gerð í sambandi við Bændahöllina. Og það er þess vegna eðlilegt, að þeir reyni að fá þingið inn á sín sjónarmið og fá það til að taka þá mistökin á sínar herðar, eða a.m.k. láta ekki koma fram óeiningu innan bændastéttarinnar. Ég hygg nú, þó að ég þekki ekki nákvæmlega til þessara hluta, að ýmsir af þessum fulltrúum bændastéttarinnar, sem hafi samþykkt að mæla með framlengingu þessa gjalds á þingi Stéttarsambandsins í haust, hafi ekki gert það af því, að þeir væru hrifnir af þessari gjaldálagningu, síður en svo, heldur hafi þeir aðeins lítið þannig á málið, að bændasamtökin væru komin svo langt út i ófærur, að það væri skynsamlegra að reyna að halda áfram heldur en að snúa við. Og ég held, að til samþykkta, sem gerðar eru á slíkum grundvelli, þurfi Alþ. ekki að taka mikið tillit.