Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigfús Sigurhjartarson Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur tekið allverulegum breyt. í meðförum hæstv.Alþ. Þegar það var lagt fyrst fyrir hv. d., var þessi till. um að stofna aðeins einn nýjan húsmæðraskóla, þann áttunda, en sjö voru fyrir. Nú hefur teygzt úr þessu smátt og smátt, og þegar málið kemur frá hv.Ed., eru hinir nýju skólar orðnir sex, svo að nú eru 13 húsmæðraskólar teknir upp í frv. Nú liggur till. fyrir hv. d. um að bæta við hinum fjórtánda, svo að sjö skólar verða nýir. - Mér finnst þetta að vísu bera vott um stórhug hæstv.Alþ. í menntamálum, en eigi að síður finnst mér ástæða til þess, að málið verði athugað nánar, áður en það verður afgr. frá hv. d. Ég vildi þess vegna óska eftir, að þessari umr. yrði frestað og málinu vísað til hv.menntmn. til nánari athugunar.

Forsrh. (Ólafur Thors) Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að bera fram smábrtt. um, að við 1. gr. frv., á eftir orðunum „í Borgarfirði“, komi: „í Gullbringusýslu, enda samþykki ráðherra val staðarins.“ Ég geri ráð fyrir, að eftir því sem þetta mál stendur nú, verði ekki sérstök ástæða til þess að beita sér gegn þessari till. minni, og án þess að ráðast á neinar þær till., sem samþ. hafa verið í hv.Ed. í þessum efnum, þá verð ég að segja, að það, sem hér er farið fram á í till. minni, er að minnsta kosti fullkomlega eins á rökum og þörfum reist og þær till., sem þegar hafa verið samþ. Að baki þessarar till. stendur samþykkt frá kvenfélagasambandi Gullbringu- og Kjósarsýslu, er gerð var á fundi sambandsins fyrir báðar sýslurnar í sumar. Var þar einróma samþ. að beita sér fyrir því, að stofnaður yrði húsmæðraskóli Suðurnesja og að honum yrði valinn staður í Gullbringusýslu. Er gert ráð fyrir, að þetta verði heimavistarskóli fyrir 12–20 stúlkur til að byrja með, en að öðru leyti stofnaður á grundvelli þeirra l., sem hér um ræðir. Hér á hlut að máli fjölmennt sýslufélag, og hygg ég, að það megi til sanns vegar færa, að að baki þessari till. standi þær sanngirniskröfur, sem hægt er að færa fram frá sýslufélögum. - Ég get ekki verið á móti því, sem hv. 8. þm. Reykv. (SigfS) sagði. Hann er sérstaklega góður stuðningsmaður þessa málefnis, og vil ég í trausti þess styðja það, að málinu verði vísað til hv.menntmn. til nánari athugunar, og leyfi mér að leggja fram hina skrifl. brtt. mína.

Eysteinn Jónsson Herra forseti. - Ég flutti þetta frv. fyrir hv.þm.N.-Þ., sem er veikur, og var frv. í fyrstu um það, að reisa skyldi húsmæðraskóla í N.-Þingeyjarsýslu. - Eins og bent hefur verið á, hefur frv. vaxið nokkuð í meðförum, og nú eru komin ákvæði í það um fleiri skóla. Ég get sagt það, að mér kemur þetta ekki á óvart. Það var við því að búast, að menn vildu koma á framfæri hugmynd sinni um húsmæðraskóla á ýmsum stöðum, þegar þessum málum var hreyft hér á hv.Alþ. Má hiklaust gera ráð fyrir því, ef þessi stefna verður ofan á, að margir húsmæðraskólar verði reistir úti um land, enda tvímælalaust, að svo á að vera. Verður þá ekki langt að bíða þess, að langflestar ungar stúlkur, sem ætla sér að gerast húsmæður, vilji ganga á slíka skóla. Er mjög óeðlilegt, að þær þurfi að fara langa leið til þess að afla sér þeirrar menntunar, auk þess sem það er mikið menningaratriði fyrir hvert stórt byggðarlag að hafa þessa fræðslu einmitt heima fyrir - og ef til vill þýðingarmeira en flestir gera sér grein fyrir, ekki sízt eins og nú horfir um þessi málefni. Ég er því jafneindreginn fylgismaður frv., þótt inn í það hafi verið bætt svona mörgum skólum, og finnst mér, að þeir eigi allir fullan rétt á sér og enn fremur þær brtt., sem hér liggja fyrir, er ég hygg, að séu tvær, önnur frá hv.þm. A.-Sk. og hin frá hv.þm. G.-K. Ég álít því, að hv.Alþ. eigi hiklaust að afgr. þetta mál til þess að greiða fyrir framkvæmd þess. Það er nokkuð langt, síðan málið kom frá hv.Ed., svo að hv.menntmn. Nd. hefur haft nokkurn tíma til þess að sjá, hvernig með málið hefur verið farið í hv.Ed., þannig að þeirra hluta vegna ætti ekki að þurfa að fresta málinu og vísa því til n. Hins vegar er ég ekki á móti því, að málinu verði frestað um stund, en það má ekki vera lengi, ef það á ekki að verða málinu til tjóns, og verði samþ. á því breyt. hér í hv. d., verður málið að fara til hv.Ed. Ég get því fallizt á, að málinu verði frestað um stundarsakir, en tel óþarfa að vísa því til hv.menntmn., enda ekki venja að vísa máli tvisvar til sömu n. á sama þ. Vil ég því stinga upp á, að n. taki málið fyrir, meðan fresturinn varir, og vona, að hæstv. forseti hafi hann ekki of langan, svo að málinu verði ekki teflt í tvísýnu með því.

Forseti (JörB): Það hafa nokkrir hv.þm. kvatt sér hljóðs, en ef umr. yrði frestað og hv.menntmn. tæki málið til athugunar, væri æskilegt, að umr. yrðu ekki mjög langar að þessu sinni. Vil ég því beina því til hv. 8. þm. Reykv., hvort hann sætti sig ekki við það, ef hv.menntmn. af sinni hálfu vildi taka málið til athugunar, án þess að því væri formlega vísað til hennar.

Að sjálfsögðu.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) Herra forseti. - Ég get í rauninni fallið frá orðinu að mestu leyti, því að það, sem ég ætlaði að segja, er mest komið fram í ræðum þeim, sem hér hafa verið fluttar. Þegar þetta mál var til umr. hér í hv. d. síðast, hélt ég því fram, að eðlilegt væri að losa sig við að koma með mjög víðtækar brtt. um skólamál landsins, því að þau mál væru til athugunar hjá mþn., og hirti ég því ekki um að koma með brtt. þá. Nú hafa verið gerðar breyt. á frv. Ed. hefur samþykkt að bæta við einum skóla, frá því sem samþ. hafði verið hér í Nd. Liggur nú fyrir að setja víðtæka lagasetningu um málið, og lítur ekki út fyrir, að þessi þáttur skólamáls verði tekinn til íhugunar á næstu tímum. Nú er ég hér með till. um að reisa húsmæðraskóla í Austur-Skaftafellssýslu. Hún er nú ein af þeim örfáu sýslum, sem engan framhaldsskóla hafa, og er ætlunin, að þar komi nú á næstu árum framhaldsskóli. Ég hef freistazt til að reyna að fella þetta inn í frv. Það má ætla, að meiri hl. Alþ. sé þessu hlynntur, því að segja má, að nánast sé skóli í hverri sýslu landsins nema Austur-Skaftafellssýslu. Skal ég svo ekki fjölyrða um málið að sinni.

Barði Guðmundsson Herra forseti. - Ég var því miður ekki viðstaddur fyrri umr., en þar sem óskað hefur verið eftir, að málinu yrði vísað til menntmn., get ég fallið frá orðinu.

Lúðvík Jósefssorz Frsm. fjvn. í þessu máli, hv. 2. landsk.þm., gat ekki verið hér viðstaddur nú og hefur beðið mig að segja örfá orð frá n. hálfu viðvíkjandi afgreiðslu n. á þessu máli. Fjvn. mælir sem sagt öll með því, að till. verði samþ., eins og nál. á þskj. 1038 ber með sér, en 4 nm. töldu þó, að æskilegt væri, til þess að taka af öll tvímæli, að bæta við ákvæði viðvíkjandi línu til Hríseyjar, eins og brtt. á þskj. 1042 ber með sér, en sem sagt, um ágreining var ekki að ræða í n. Þessir 4 nm. töldu hins vegar eðlilegt að taka fram, eins og hefur raunar komið fram í bréfi frá Rafmagnseftirliti ríkisins, að línan út á Dalvík eigi í rauninni að fela í sér einnig línu út í Hrísey. En af því að till. er nú orðuð á þá lund, sem menn sjá, þótti þessum 4 mönnum rétt að taka af öll tvímæli um, að einnig verði gefin heimild til kaupa á efni í línu út að Hrísey ásamt línu frá Akureyri til Dalvíkur. Ég þarf svo ekki að hafa fleiri orð um till. þessa. Hún er svipaðs eðlis og margar fleiri till., sem nú hafa verið samþ. fyrir stuttu síðan, og skýrir sig að mestu leyti sjálf.

Frsm. (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. Eins og sjá má á nál. 1025, hefur allshn. verið sammála um þessa till., en hún vill gera við hana orðabreyt. og orða á þennan veg, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að hlutast til um, að endurskoðun og útgáfu ríkisreiknings ásamt athugasemdum verði hraðað svo, að hann geti jafnan legið fyrir til samþykkis fyrir lok næsta árs á eftir.“ Í grg.till. er svo að orði komizt, að það hefði verið sæmilegt, að Alþingi, sem nú situr, hefði haft til meðferðar ríkisreikninginn fyrir 1943, en ekkí reikninginn fyrir 1941, sem það samþykkti fyrir nokkru. Í samræmi við það vill n. nú orða till., og telium við flm. þá lausn ákjósanlegasta. N. átti tal um þetta við skrifstofustjóra fjmrn. Hann hafði ekkert á móti, aó till. væri orðuð einq og n. vill og endurskoðun og prentun hraðað svo sem unnt er, til þess að henni verði jafnan lokið innan hins tilskilda tíma. Taldi hann nauðsyn að keppa að því að koma endurskoðuninni í það horf. Í gær var til umr. frv. til fjáraukal. fyrir 1941. Það er nokkuð seint að ræða um þau útgjöld árið 1945. Það er ekki nema eðlilegt, að alþm. vilji reyna að fá þetta lagfært. Það er aldrei annað hægt en samþ. þessi fyrndu fjáraukal., hvernig sem þau eru, annars væri sú stjórn sett í vandræði, sem þá er við völd, en ber ekki ábyrgð á greiðslum fyrirrennara sinna. Hv. l.þm. Árn. færði sem endurskoðandi ríkisreikninganna fram ýmsar ástæður fyrir því við fyrri hluta umr., að samþ. reikninganna hefur ekki getað orðið fyrr en svo seint. Engu að síður sagðist hann vera samþ.till. og óska eftir gagngerðum umbótum í þessu efni. Till. er gerð til þess að reynt verði að bæta vinnuskilyrði endurskoðenda og annað, sem við þarf, og sjá um að reikningurinn fáist prentaður strax, þegar hann er tilbúinn. Þar sem Alþ. virðist sammála um þetta, sé ég ekki þörf á fleiri orðum.

Jörundur Brynjólfsson Það er síður en svo, að ég vilji andmæla því, að reynt sé það, sem hægt er, til þess að lokun, prentun og endurskoðun ríkisreikninganna verði hraðað. En ég tel hæpið, að þessi ályktun fái staðizt með því orðalagi, sem n. hefur á þskj. 1025. Mér sýnist, að svo geti þá farið, að gersamlega ómögulegt verði að fullnægja ákvæðum till., og nær hún þá alls engum tilgangi. Ef ríkisreikningurinn á að liggja fyrir til samþykktar Alþingis „fyrir lok næsta árs á eftir,“ eins og það er orðað í till., þ. e. næsta árs eftir reikningsárið, skilst mér, þá verður hann að vera tilbúinn í tæka tíð til að koma fyrir Alþingi þess árs. Með þeim þingtíma, sem ákveðinn er í l., er þetta ekki hægt. Í framkvæmd verður það þannig. S. l. ár var 1944, og nú ætti þing ársins 1945 eftir l. að koma saman 15. þ. m. og endurskoðaður ríkisreikningur að leggjast fyrir það. Það væri útilokað, hversu góðum mannafla sem á væri að skipa og hvað góðar aðstæður sem væru til endurskoðunar, og jafnvel þótt þing stæði fram eftir vori, kæmi sjaldan fyrir, að þetta reyndist hægt. Reikningum ríkisins er aldrei lokað fyrr en á útmánuðum, sjaldan fyrr en í apríl, þegar vel lætur. Það stafar af því, að ýmsar skilagreinir frá embættismönnum vantar þangað til, án þess að hægt sé að kenna vítaverðri vanrækslu um. Ekki er hægt að prenta ríkisreikning án undirbúnings, og ekki er hægt að ljúka endurskoðun fyrr en reikningum hefur verið lokað og ríkisreikningur prentaður. Það er hægt að undirbúa, en ekki fullgera neitt áður, m. a. af því, að endurskoðendur verða að ganga úr skugga um, að það, sem þeir eru búnir að endurskoða samkv. frumgögnum, hafi síðan komizt óbreytt á prent og samræmi ekki raskazt við breytingar í reikningslokin. Miklu meiri von væri um að geta fylgt ákvæðum till., ef haustþing væru lögboðin, en það eru þau ekki. Ég tel æskilegt, að landsreikningur þyrfti ekki að verða síðbúnari en svo, að hann gæti komið fyrir haustþing, ef haldið yrði, næsta ár eftir reikningsárið. En stundum hefur það dregizt nokkuð fram á haustið, að reikningum yrði lokað. Það er vitanlega allt of seint og tefur endurskoðunina óhóflega. En þeir tímar, sem hafa verið undanfarið, hafa raskað þessu, eins og svo mörgu öðru. Okkur er ljóst, að það er dregið að loka reikningunum meira en viðunandi er, og það þarf að laga. En ég hygg, að hæpið sé að orða þessa ályktun svona. Ég hef ekkert á móti þessari till. annað en það, að hún fær tæplega staðizt, a. m. k. verður þá að breyta öllum vinnubrögðum frá rótum. Þá þyrfti að byrja að loka reikningunum um áramót og flýta síðan prentun og yfirskoðun, allt þyrfti að ganga fyrir sig í byrjun ársins. Á fáum mánuðum yrði öllu að vera lokið. Ég hef ekki meira en svo trú a því, að þetta takist 
            

Hv. þm. ætti að biðja um orðið og færa rök fyrir skoðun sinni heldur en grípa svona fram í.

Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa upp ályktunina: Tillgr. skal orða svo: Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að hlutast til um, að endurskoðun og útgáfu ríkisreiknings ásamt athugasemdum verði hraðað svo, að hann geti jafnan legið fyrir til samþykkis fyrir lok næsta árs á eftir. Mér finnst till. nokkuð ljóst orðuð, og ég hélt ég mundi skilja hana. En ég sé á innskoti hv.þm. Barð., að svo muni ekki vera. Er mér þá ekki grunlaust um, að hv.þm. muni meina allt annað en till. hljóðar upp á. Ég vil leyfa mér að taka árið 1944 sem dæmi. Eftir orðalagi till. þarf reikningur ársins 1944 að liggja fyrir til samþ. á þingi 1945 og fá afgreiðslu. Ég hélt, að árið 1945 væri næsta ár á eftir 1944. Það kann að vera, að hjá sumum sé þetta allt öðruvísi. En í mínum barnalærdómi stóð nú þetta. Við lifum að vísu á byltingartímum, og nýsköpunin er í fullum gangi, en þetta hélt ég mundi standast allar byltingar. Ef önnur er meiningin, þá er æskilegt, að það komi fram. Eftir því, sem till. er orðuð, get ég ekki skilið hana öðruvísi. Og út frá því hef ég svo talað. Svo skal ég ekki fara fleirí orðum um þetta, en vona, að frsm. gefi skýringu á því, ef skilja á þetta öðruvísi.

Frsm. (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. - Hv. 1. þm. Árn. hefur gert athugasemdir við þessa till. og telur, að orðalagið fái ekki staðizt, a. m. k. ef þing kemur saman eins og nú er lögákv., 15. febr. En ég vil halda því fram, að þótt þing komi saman 15. febr. og haustþing verði ekki, þá megi samþ.till. óbreytta. Hins vegar er það vitað, að þing hefur nú verið haldið á haustin, og segja mætti mér, að svo muni það verða hér eftir. Við skulum fyrst athuga það, ef þing kæmi saman 15. febr. og verði lokið í apríl, maí eða júní, þá ætti þessi till. að geta staðizt. Vitanlega yrði að taka upp ný vinnubrögð við endurskoðun og bókhald, eins og hv. 1. þm. Árn. sagði. Ríkið er að vísu fyrirferðarmeira en önnur fyrirtæki, t. d. bankar og Eimskipafélagið, en þau draga ekki að loka reikningum sínum langt fram eftir árinu eða að fá þá endurskoðaða. Hv. þm. talaði um, að ekki væri hægt að loka reikningunum vegna þess, að innheimtumenn hefðu ekki skilað af sér fyrr en í apríl. En mér finnst óþarft að gefa þessum innheimtumönnum svo langan frest. Þeir eiga að geta skilað af sér í jan. eða febr. Og ríkið á að loka reikningum sínum í jan.-febr. eins og önnur fyrirtæki. Þótt ríkisbáknið sé fyrirferðarmeira en önnur fyrirtæki, hefur það þeim mun fleiri menn í sinni þjónustu. Þess vegna eiga verk hjá ríkinu að ganga eins fljótt og hjá smærri fyrirtækjum. Ég verð að taka undir það, sem hv.þm. Barð. skaut inn í ræðu hv. fyrri þm. Árn. Ég fæ ekki betur séð en hv. fyrri þm. Árn. hafi ekki skilið till. rétt, þar sem hann segir, að samkv. orðalagi hennar verði að samþ. reikninginn frá 1944 á þingi 1945, jafnvel þótt því verði lokið í maí eða júní. En till. segir aðeins, að endurskoðun og útgáfu ríkisreiknings ásamt athugasemdum verði hraðað svo, að hann geti jafnan legið fyrir til samþykkis fyrir lok næsta árs á eftir. Ef ekki er hægt að samþ. þá á febr.-þinginu og ekki situr haustþing, þá bíður reikningurinn fram yfir áramót þar til þing situr. Ég þykist vita það, að ef hv. fyrri þm. Árn. athugar þetta og álítur, að reikningurinn frá 1944 geti verið tilbúinn til samþ. fyrir árslok 1945, þá geti hann með góðri samvizku samþ.till. eins og hún er. Hv. þm. talaði um, að endurskoðun gæti ekki hafizt fyrr en reikningurinn fengist prentaður. En mér finnst það dálítið skrýtið, að hann skuli ekki vera endurskoðaður fyrr en búið er að prenta hann. Mér finnst það ætti að endurskoða reikninginn áður en hann er prentaður, svo að hann sé prentaður eftir að hafa verið leiðréttur. Þannig er það í bönkum og hjá öllum öðrum fyrirtækjum, nema hjá ríkinu. Ef fara á eftir þeim bókhaldsreglum, sem nú eru í gildi, skilst mér það hljóti að eiga að vera þannig, að reikningurinn sé prentaður, þegar búið er að leiðrétta hann, en ekki áður. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum. Ég býst við, að þegar hv. fyrri þm. Árn. hefur athugað þetta nánar, þá séum við nokkurn veginn sammála.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Ég get stytt mál mitt, vegna þess að hv.frsm. hefur gert grein fyrir málinu. Ég mun aðeins drepa á það, sem ég skaut inn í ræðu hv. fyrri þm. Árn. Ég ræddi einmitt sérstaklega um þetta við skrifstofustjóra fjmrn. Og ég vil benda hv.þm. á það, að hann lagði til, að till. væri samþ. Í till. er ekki sagt, að reikningurinn skuli hafa verið samþ. fyrir árslok næsta ár á eftir, heldur að hann sé tilbúinn til samþ. og umr. fyrir árslok. Það er fullur skilningur og réttur skilningur á till., eins og hún er orðuð nú. Ef við höldum okkur við árið 1944, þá er gangur málsins hugsaður þannig, að fjmrn. loki reikningunum í apríl 1945. Skrifstofustjóri fjmrn. upplýsir, að þeir geti þá vel orðið tilbúnir bæði til prentunar og endurskoðunar, en það á að fara fram samtímis. Það er gamall og úreltur háttur að láta prenta þá fyrst, eins og hv.frsm. tók fram, og endurskoða þá á eftir. Þá er verið að gera prófarkalestur, sem ekki kemur endurskoðun við. Endurskoðun frumreikninganna eiga að gera allt aðrir menn, sem þurfa allt aðra menntun heldur en prófarkalesarar. Skrifstofustjóri fjmrn. taldi, að þetta verk gæti verið búið í apríllok, og til áramóta eru þá 8 mán., sem menn hafa til að endurskoða reikninginn. Ég vil benda á það, að þegar þing situr á haustin, mun kannske vera álitið, að þeir menn, sem Alþ. kýs til endurskoðunarinnar og sæti eiga á Alþ., hafi ekki tíma til að sinna endurskoðuninni meðan þing situr. En það er ekki hægt að byggja afgreiðslu og endurskoðun ríkisreikningsins á því, að þeir, sem valdir eru til starfsins, hafi ekki tíma til að vinna verkið, sem þeir era ráðnir til að gera. Ef þeir taka verkið að sér, eiga þeir að ljúka því innan þess tíma, sem Alþ. telur nægilegan. Sem sagt, ríkisreikningur ársins 1944 á að liggja fyrir endurskoðaður og prentaður fyrir árslok 1945, en hvenær hann verður svo samþ., fer eftir því, hvenær Alþ. kemur saman. Till. segir ekkert annað en þetta, ef menn lesa hana eins og vera ber og eins og menn lesa almennt mál.

Jörundur Brynjólfsson Ég ætla aðeins að segja örfá orð. Mér skilst á ummælum þessara tveggja hv.þm., sem talað hafa, að eiginlega sé ekki frekar meiningin, að samþykkt reikninganna fari fram árið eftir, eins og gefið er til kynna í till., heldur megi draga það þar til árið þar eftir ellegar það sé þá ótiltekið, hvenær á að samþ. þá. Það, sem fyrir þeim vakir, er, að yfirskoðun sé lokið árið eftir og reikningurinn sé þá tilbúinn til umr. og athugunar. En umr. fyrir hverja? Ég hélt það væri aðalatriðið og tilgangurinn að fá reikninginn sem fyrst tilbúinn til afgreiðslu fyrir þingið. Ég held það verði ekki svo auðvelt að koma þessu í kring. Hv. 2. þm. Rang. fannst það ekki rétt tilhögun, að yfirskoðun færi fram eftir að reikningurinn hefði verið prentaður, heldur ætti hún að fara fram áður. Mér skilst, ef þetta á að ganga rökrétt fyrir sig, þá þyrfti yfirskoðunin helzt að fara fram samtímis og uppgjör reikninganna eða jafnvel áður. Þar kæmu yfirskoðunarmenn þá með sínar athugasemdir. Ef eitthvað er ekki rétt við reikninginn, þá kemur það hvergi fram, og reikningurinn kæmi þá réttur fyrir Alþ. Ég held hv.þm. rugli saman hinni umboðslegu endurskoðun og yfirskoðun reikningsins. En það er vitanlega alveg sitt hvað. Að sjálfsögðu verða yfirskoðunarmenn í höfuðatriðum að kynna sér, hvort reikningurinn er tölulega réttur, en það er annað en hin umboðslega endurskoðun. Ef yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna, sem eru kjörnir af Alþ., ættu að kynna sér reikninginn alveg frá rótum og allt, sem að reikningnum lýtur, þá entist þeim ekki árið til þeirrar vinnu, þótt þeir væru alltaf við. Þess vegna hafa yfirskoðunarmenn aðallega byggt á umboðslegri endurskoðun. Þeir komast ekki yfir meira en að kynna sér þá höfuðdrætti, sem að reikningnum liggja og lýtur að því tölulega. Það væri auðvitað hægt að haga þessu öðruvísi. En ég er ekki viss um, að Alþ. kærði sig um, að endurskoðun yfirskoðunarmanna hætti að vera fyrst og fremst umboðsleg endurskoðun. Hún felst einmitt í því, að yfirskoðunarmenn athuga, hvernig meðferð fjármuna hefur verið. Þess vegna er það í alla staði rétt, að þeir taki ekki reikningana til fullnaðarafgreiðslu, fyrr en þeir liggja fyrir prentaðir, og gera sínar athugasemdir, ekki tölulegar, heldur einkum krítiskar, eins og Alþ. ætlast fyrst og fremst til. Þetta, sem hv. 2. þm. Rang. sagði viðkomandi þessari hlið málsins, býst ég við, að sé fyrst og fremst mælt af ókunnugleika, og þessi hlið málsins stendur alls ekki í vegi fyrir, að yfirskoðuninni sé flýtt. Hv. þm. Barð. sagði, að ekki væri ætlazt til þess, að yfirskoðunarmenn stunduðu prófarkalestur. Það er nú svo, en þeir hafa þó gert það. Hafi tölurnar ekki verið réttar, sem á reikninginn hafa verið færðar, þá athuga beir, hvort um prentvillu sé að ræða eða skekkju í frumritinu. Um þetta ætti svo ekki að þurfa að fjölyrða frekar. Mér skilst, eftir þeirri meiningu, sem flm. sjálfir leggja í till., þá sé það ekki ætlunin að taka hana alveg bókstaflega og því ekki slegið föstu, að reikningurinn skuli fá fullnaðarafgreiðslu Alþ. næsta ár á eftir. Þess vegna ætla ég, að auðvelt muni vera að fullnægja því, sem till. fer fram á.

Frsm. (Ingólfur Jónsson) Mér skilst, að það sé alveg óþarfi að halda uppi málþófi við fyrri þm. Árn. um þetta, það er svo lítið, sem ber á milli. Hv. fyrri þm. Árn. talaði um það, að ég misskildi það hlutverk, sem yfirskoðunarmenn hefðu, sem væru kjörnir af Alb. Ég vil taka það fram, að hér er ekki um misskilning að ræða frá minni hálfu. Ég veit vel, að hlutverk þessara endurskoðunarmanna er fyrst og fremst að framkv. „krítíska“ endurskoðun. Og þó að svo sé, sé ég ekki, að ástæða sé til, að þessir endurskoðunarmenn haldi að sér höndum meðan prentun fer fram á reikningnum. Þetta liggur í augum uppi, og ástæðulaust er að vera að kýta um það. Hv. þm. talaði um, að eftir þessu að dæma væri aukaatriði samkv. þessari till., hvenær reikningurinn væri samþ., bara ef hann væri prentaður og endurskoðaður. Þetta er alveg talað út í hött hjá hv.þm. Hann veit, að undireins og reikningurinn hefur verið endurskoðaður, verður hann lagður fyrir Alþ. til samþykktar. Ef haustþing er, verður hann samþ. næsta ár á eftir, en ef ekki er haustþing, þá bíður reikningurinn tilbúinn til samþykktar og verður lagður fyrir Alþ. 15. febr. næsta ár á eftir. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta nánar, þar sem svo lítið ber á milli, en vona, að hv. d. sjái sér fært að samþ. ályktunina eins og hún liggur fyrir.

Forseti (GSv): Áður en lengra er haldið, vil ég geta þess, að tími er nokkuð takmarkaður vegna funda í d. Ef flm. óska að taka till. aftur til endurskoðunar eða lagfæringar, svo að samþykktin mætti skýrari verða, þá mun umr. verða frestað.

Jón Pálmason Herra forseti. - Ég hef ekki hugsað mér að fara langt út í umr. um þetta mál, þar sem hv. fyrri þm. Árn. hefur þegar gert grein fyrir aðstöðu okkar. Ég vil ítreka það, að eins og till. liggur fyrir, fær hún engan veginn staðizt. Í því sambandi vil ég benda á, að það er alveg nýbúið að kjósa yfirskoðunarmenn til að endurskoða reikninginn fyrir árið 1943, en það eru engir yfirskoðunarmenn til fyrir árið 1944. Og þeir verða ekki kosnir fyrr en eftir næstu áramót, vegna þess að engar líkur eru til, að reikningurinn verði búinn til endurskoðunar fyrr en eftir lok þessa árs. Við höfum margfundið að þessu fyrirkomulagi, og nú er ákveðið að loka reikningnum fyrr en verið hefur. Og það er framför. Nú er það augljóst mál, að þeir, sem þessa till. flytja, og aðrir, sem um þetta mál hugsa, telja ástandið, eins og það er nú, ekki viðunandi og því verði að breyta til batnaðar á einhvern hátt. Ég fyrir mitt leyti vil, að því sé breytt á þann veg að afnema yfirskoðunina, eins og hún er nú rekin, en þegar stjórnarskránni verður breytt næst, verði þar ákveðið að haga yfirskoðuninni á allt annan hátt. En eins og lokun og frágangi reikninganna hefur verið háttað á undanförnum árum, þá er það útilokað, að það hafi nokkra þýðingu að samþ. slíka till. eins og þessa, sem hér liggur fyrir frá allshn. Það rekur sig náttúrlega ekkert á, þótt till. sé samþ. eins og hún kom frá flm. í upphafi. Hún er bara einföld áskorun.

Forseti (GSv): Ég vil benda á, að þeir, sem standa að þessari till., ef þeir óska þess, sem í raun og veru er full nauðsyn, bæði að forminu og svo að eðli málsins einnig að efni til, ef þeir óska að fara yfir till. aftur og þá að hafa samstarf við þá, sem þessu máli eru kunnugir, þá er það eðlileg leið, áður en málið er borið upp. Hæstv. fjmrh. hefur ekki getað verið hér og hefur ekki skýrt frá sínu sjónarmiði, en hér er þess að gæta, að um áskorun á hæstv.ríkisstj. er að ræða, og þesa vegna mætti segja, að hæstv. ríkisstj, mætti segja til um, hvort hún getur tekið við áskorun slíkri, um að fullnægja því, sem till. þessi greinir. Ég mun nú ekki halda áfram umr. lengur, ef fallizt verður á þetta, sem er eðlilegt, að taka aftur till. og færa hana í skýrara horf.

Frsm. (Ingólfur Jónsson) Við flm. þessarar till. höfum að sjálfsögðu ekkert á móti því, að hún verði tekin af dagskrá í dag, og ég geri ekki ráð fyrir, að allshn. hafi nokkuð við það að athuga, að það sé gert. Ég býst við, að form. hennar sé fús til þess að kalla saman fund til þess að athuga það nánar, hvort hægt er að hafa tilhögunina betri en hún er nú. Ég fyrir mitt leyti hef ekki trú á því. Hæstv. forseti talaði um, að rétt væri að bera málið undir þá menn, sem kunnugir væru málinu, ef takast mætti að koma málinu í betra horf en nú er. - Ég vil aðeins endurtaka það, sem ég hef áður sagt, að n. átti tal við skrifstofustjóra í fjmrn. og bar orðalag till. undir hann, en hann hafði ekkert við það að athuga. Ef hv.þm. er þægð í því, að n. taki till. til nánari athugunar, skal ég, sem flm. og nm., ekki hafa neitt á móti því, því að vonandi gefst tækifæri til þess að samþ.till. þrátt fyrir það.

Gísli Jónsson Ég sé ekki neina ástæðu til, að u. taki þetta til athugunar, fyrst og fremst vegna þess, að till. felur fullkomlega í sér það, sem henni er ætlað. Í tilefni þess, sem hæstv. forseti hefur sagt, þá vil ég óska, að hæstv. forseti skipi svo fyrir um þetta mál, að ekki þurfi að skera niður umr. um jafnstórt mál og hér er á ferðinni. Það er óviðunandi að skera niður umr. um jafnalvarlegt mál og þetta, að almenningur fái að sjá endurskoðaða landsreikningana, áður en þeir eru margra ára gamlir. Í till. er farið fram á, að landsreikningarnir séu ekki meira en ársgamlir frá því ári, sem þeir eiga að gefast út, og hæstv.ríkisstj. verður vitanlega að gera allar nauðsynlegar ráðstafanir, einnig að biðja þ. að velja endurskoðendur og skapa þeim nauðsynleg vinnuskilyrði, og allt þetta felst í till. fyrir menn, sem vilja lesa hana eins og almennt mál er lesið. Sé ég því enga ástæðu til þess að taka till. aftur til athugunar.

Forseti (GSv): Umr. um málið verður frestað í þeirri von, að hv.n. í samráði við þá, sem óneitanlega eru miklu kunnugri þessu en ýmsir þeir, sem hér hafa fjallað um, vildi taka till. til yfirskoðunar aftur.