Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Umræðan fer þannig fram, að hver þingflokkur fær til umráða hálfa klukkustund. Auk þess fá sjálfstæðismenn, sem styðja ríkisstj., 20 mínútna ræðutíma. Umferðir verða tvær, 15–20 mínútur í fyrri umferð og 10–15 mínútur í þeirri síðari, en sjálfstæðismenn, sem styðja ríkisstj., fá til umráða 10–15 mínútur í fyrri umferð og 5–10 mínútur í síðari umferð. Röð flokkanna verður þessi í báðum umferðum: Sjálfstæðismenn sem styðja ríkisstj., Sjálfstfl., Alþb., Alþfl. og Framsfl. Ræðumenn verða fyrir sjálfstæðismenn sem styðja ríkisstj.: Gunnar Thoroddsen forsrh. í fyrri umferð, en Friðjón Þórðarson dómsmrh. í síðari umferð. Fyrir Sjálfstfl.: Salome Þorkelsdóttir, 4. landsk. þm., og Halldór Blöndal, 7. landsk. þm., í fyrri umferð og Geir Hallgrímsson, 1. þm. Reykv., í síðari umferð. Fyrir Alþb. Svavar Gestsson félmrh. í fyrri umferð, en Guðrún Helgadóttir, 8. landsk. þm., og Skúli Alexandersson, 4. þm. Vesturl., í síðari umferð. Fyrir Alþfl.: Karl Steinar Guðnason, 3. landsk. þm., og Jóhanna Sigurðardóttir, 10. landsk. þm., í fyrri umferð, en Karvel Pálmason, 6. landsk: þm., í síðari umferð. Fyrir Framsfl.: Steingrímur Hermannsson sjútvrh. í fyrri umferð og Ingvar Gíslason menntmrh. í síðari umferð. Hefst nú umr. og tekur fyrst til máls Gunnar Thoroddsen forsrh. og talar af hálfu sjálfstæðismanna sem styðja ríkisstj.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Á síðustu tveim árum hafa flest ríki heims átt við mikinn vanda að stríða. Hagvöxtur hefur nær stöðvast og atvinnuleysi vaxið ört. Þráfaldlega var afturbata spáð, en vonir jafnharðan brugðist. Nú virðast flest teikn benda í þá átt, að árið 1982 verði þriðja árið í röð sem einkennist af efnahagsþrengingum á flestum sviðum. Ef ekki verða óvænt umskipti til bóta á næstu mánuðum eru líkur á að á engu þriggja ára tímabili eftir heimsstyrjöldina seinni hafi þjóðarframleiðsla iðnríkjanna vaxið hægar en nú. Árið 1979 voru um 17 millj. manna atvinnulausar í þeim vestrænu löndum sem eru í OECD-samtökunum. Í fyrra var þessi tala komin upp í 25 millj. manna. Enn eykst atvinnuleysi í þessum löndum og hefur aldrei verið meira síðan í heimskreppunni fyrir hálfri öld. Samfara þessum þrengingum hefur ríkt óvenjumikil óvissa í efnahagsmálum þjóðanna. Gengi helstu gjaldmiðla hefur sveiflast meira en áður hefur þekkst, vextir hafa verið óvenjuháir og skrykkjóttur gangur þeirra. Þessi óheillavænlega þróun í heimsbúskapnum varðar íslenskan þjóðarbúskap með margháttuðu móti. Það hefur dregið stórum úr eftirspurn eftir áli og kísiljárni og verð á þessum vörum lækkaði á árinu 1981 um sem næst 18% í dollurum talið. Aukin samkeppni og erfiðleikar gera vart við sig á mörkuðum fyrir sjávarafurðir. Þessi þróun ásamt hækkun á olíuvörum árin 1979 og 1980 hefur rýrt viðskiptakjör íslenska þjóðarbúsins um 11% frá 1978, þ.e. kaupmáttur útflutningsafurða þjóðarbúsins hefur minnkað um 11% vegna þess að innflutningsvörur hafa hækkað meira í verði en útflutningur. Þótt spáð sé óbreyttum viðskiptakjörum milli áranna 1981 og 1982 eru blikur á lofti og getur brugðið til beggja vona. Í því sambandi má nefna að óvissa ríkir um skreiðarmarkaðinn í Nígeríu. Horfur í ár eru því ekki bjartar. Samkv. nýjustu spá Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir að þjóðarframleiðsla dragist saman um 1% á þessu ári og þjóðartekjur um það sama. Ef verð á áli og kísiljárni væri nú svipað og á árinu 1980 og loðnuveiðar hefðu getað orðið með svipuðum hætti og s.l. ár hefðu þjóðartekjur okkar líklega vaxið í ár um 1/2% í stað 1% samdráttar sem nú er búist við. Nær allur vöxtur þjóðarframleiðslu Íslendinga á síðustu þremur árum hefur farið til þess að mæta versnandi viðskiptakjörum og hafa því þjóðartekjur á mann nánast staðið í stað frá árinu 1978. Þetta sníður okkur þröngan stakk um neyslu og fjárfestingu. Með aðhaldsaðgerðum hafa stjórnvöld reynt að draga úr þenslunni. Fjárfesting á þessu ári verður minni að tiltölu miðað við þjóðarframleiðslu en flest undanfarin ár. Þó hefur þess verið gætt að draga ekki svo úr fjárfestingu að niður komi á vexti atvinnulífs í framtíðinni. Þegar að þrengir verður að huga að því enn betur en áður að fjárfesta þar sem arðs er helst von. Uppbygging atvinnulífs landsmanna er undir því komin öðru fremur að orkulindir landsins verði nýttar. Ríkisstj. hefur undirbúið stærsta átak í orkumálum frá upphafi vega. Undirbúnar hafa verið og ákveðnar þrjár nýjar stórvirkjanir til viðbótar þeim sem fyrir eru. Ríkisstj. hefur staðfest samninga um virkjun Blöndu og verða hafnar framkvæmdir þar á þessu ári að áskildu samþykki Alþingis sem verður veitt á næstu dögum. Í sumar verða einnig framkvæmdir við Þjórsá og verður orkuvinnsla þeirra virkjana, sem þar eru, aukin stórlega með nýjum veitum og stíflum. Á næstu árum verður ráðist í virkjun í Fljótsdal og í Þjórsá. Auk virkjunar fallvatna má ekki gleyma annarri orkulind Íslendinga, jarðvarmanum. Á síðari árum hefur verið gert gífurlegt átak til þess að virkja jarðvarmann til húshitunar. Þetta hefur sparað þjóðinni háar fjárhæðir í olíukaupum frá útlöndum. Nú er svo komið, að meiri hluti allrar orku, sem notuð er hérlendis, kemur úr innlendum orkulindum. Samhliða þessu hefur farið fram undirbúningur undir orkufrekan iðnað. Fyrir Alþingi liggur stjfrv. um kísilmálmverksmiðju. Unnið er að athugun á byggingu nýs álvers og mörgum öðrum iðnaðarfyrirtækjum, trjákvoðuverksmiðju, sjóefnaiðnaði, svo sem natríumklórvinnslu og magnesíum-framleiðslu o.fl. Aukið fjármagn hefur verið veitt til íbúðarhúsabygginga í gegnum hið opinbera íbúðalánakerfi. Útlán Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna jukust um 13% að raungildi á síðasta ári. Engu að síður hefur fjárfesting landsmanna í íbúðarhúsnæði dregist nokkuð saman. Ýmsar ástæður kunna að liggja þar að baki. Ein er talin sú, að verðtrygging sparifjár hefur ýtt undir peningalegan sparnað og þess vegna hafa sumir frestað fjárfestingu í húsnæði. Önnur er sú fjárfesting sem ríkisstj. hefur lagt mun meiri áherslu á en áður hefur verið gert. Það er varanlegt slitlag í vegakerfi landsmanna. Á síðasta áratug var lengst af aðeins lagt bundið slitlag á 10–20 km á ári hverju, - síðustu árin nokkru meira, - en á árinu 1980 voru lagðir rúmlega 90 km, í fyrra nær 150 og í ár er fyrirhugað að leggja 150 km af bundnu slitlagi á vegi landsins. Þannig hafa verið og verða lagðir 380–390 km af bundnu slitlagi á þjóðvegi landsins á þessum þrem árum. Altan áratuginn á undan var slittag lagt á minna en helming þess sem nú hefur verið lagt eða verður lagt á þrem árum. Ég mun nú víkja að ríkisfjármálum og verðlagsmálum. Á árunum 1980–1981 var hlutfall ríkisútgjalda af þjóðarframleiðslu milli 28 og 29%. Þetta hlutfall, sem gefur einna gleggsta mynd af ríkisumsvifum og heildarskattlagningu, er svipað og það var að meðaltali næstu sex árin á undan, en hæst komst hlutfallið í rúm 30.4 % árið 1975. Fjármál ríkissjóðs hafa s.l. tvö ár verið í betra jafnvægi en um langt árabil. Þannig batnaði staða ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum um 118 millj. kr. í fyrra og hafa skuldir ríkissjóðs við laun ekki verið lægri í hlutfalli við þjóðarframleiðslu síðan 1973. Að undanförnu hefur mikið verið rætt um erlendar skuldir þjóðarbúsins. Eru þá oftast nefnd erlend langtímalán sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Þetta er hins vegar ekki einhlítur mælikvarði á skuldastöðu þjóðarbúsins gagnvart öðrum löndum þar sem eingöngu er tekið tillit til lána til lengri tíma en eins árs. Öllu réttara er að líta á nettóskuldir þjóðarbúsins, en þá er átt við bæði langtíma- og skammtímaskuldir að frádregnum birgðum eða ógreiddum útflutningi og gjaldeyrisforða bankakerfisins. Þá kemur annað í ljós. Nettóskuldir gagnvart útlöndum hafa nánast staðið í stað s.l. fimm ár, 1977–1981. Meginskýringin á þessum mismun er sú, að á móti aukningu erlendra lána hefur gjaldeyrisforði landsmanna aukist. Þetta atriði verður vitaskuld að hafa í huga þegar erlendar skuldir þjóðarbúsins eru metnar. Í verðlagsmálum hefur verið mörkuð sú stefna að draga úr opinberum afskiptum af verðmyndun og auka sveigjanleika í verðmyndunarkerfinu. í samræmi við þessa stefnu voru í gær afgreidd frá Alþingi lög um verðlag og samkeppnishömlur. Þetta er veigamikil stefnubreyting, en verðstöðvun hefur verið í gildi í meira og minna mæli á annan áratug með ærið misjöfnum árangri. Í skýrslu ríkisstj. frá í janúar 1982 um aðgerðir í efnahagsmálum var greint frá því, að stofnað yrði til viðræðna við hagsmunaaðila atvinnulífsins um viðmiðunarkerfi sem gæti komið í stað núverandi vísitölukerfis og dregið úr víxlhækkunum þess. Ríkisstj. skipaði þriggja manna nefnd til að annast þessar viðræður. Í nefndinni eru Þórður Friðjónsson, sem er formaður hennar, Halldór Ásgrímsson og Þröstur ólafsson, en Bolli Bollason ritari nefndarinnar. Viðræðunefndin hefur haldið á þriðja tug funda og hafa fjölmörg mál varðandi vísitölukerfið verið rædd, þ. á m. nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun sem auk breytinga á framfærsluvísitölu samkv. nýjum vísitölugrunni taki jafnframt tillit til breytinga á félagslegri þjónustu sem hið opinbera veitir. Á þann hátt yrði tekið tillit til lífskjara á víðara grunni en áður hefur þekkst. Einnig hefur verið fjallað um meðferð orkuverðs við verðbótaútreikning, verðbótatíðni, þ.e. lengd verðbótatímabils, auk annarra atriða. Þessari vinnu verður haldið áfram og eru vonir bundnar við að hún skili árangri á næstu vikum. Í stjórnarsáttmála var því heitið, að ríkisstj. beitti sér fyrir samningum við Norðmenn til þess að tryggja fiskveiði- og hafsbotnsréttindi Íslendinga á Jan Mayen- svæðinu og vernd fiskstofna. Þetta hefur verið tryggt með samningum. Stefna ríkisstj. í efnahagsmálum hefur mótast af þeim skorðum sem efnahagsástandið í heiminum hefur sett, en höfuðmarkmið hennar hafa verið þrjú: 1. Að koma í veg fyrir að hér verði atvinnuleysi, eins og gerst hefur í öltum nálægum löndum. 2. Að draga úr þeirri hættu að aðsteðjandi áföll bitni á kaupmætti almennings. 3. Að þoka verðbólgunni niður án þess að það verði á kostnað hinna markmiðanna tveggja. Þetta tókst á síðasta ári. Á Íslandi einu landa hefur ekki komið til atvinnuleysis. Kaupmáttur ráðstöfunartekna almennings er talinn hafa aukist um 3% milli áranna 1980 og 1981. Verðbólgan lækkaði á síðasta ári úr 60 í 40% og það án þess að til kæmu fórnir í kaupmætti eða atvinnu. Í ár verður áfram unnið með þessi þrjú höfuðmarkmið að leiðarljósi. En því er ekki að leyna, að um stund er á brattann að sækja. Það er ekki að búast við jafnstórum áfanga í hjöðnun verðbólgu og á síðasta ári. Ríkisstj. er ekki tilbúin að fórna atvinnuöryggi eða kaupmætti tekna almennings til skjótteknari árangurs á því sviði. Þrátt fyrir margháttaða erfiðleika, sem við er að glíma, gengur gersamlega úr hófi sú bölsýni og barlómur sem dynur í eyrum manna sýknt og heilagt frá þrýstihópum og grátkórum, að ógleymdri hinni ógiftusamlegu stjórnarandstöðu. Ókunnugt fólk hlýtur að halda, þegar það heyrir þessi ósköp, að íslenska þjóðin hafi lagst banaleguna. Í augum erlendra manna, sem berjast við böl atvinnuleysis, hljóta þessir kveinstafir í landi með næga atvinnu að þykja firn mikil, að ekki sé talað um þá sem stundum geta varla þverfótað fyrir Íslendingum á sólarströndum. Eitt árið hefur hin heillum horfna stjórnarandstaða það sem aðaluppistöðu í áróðri sínum að geigvænlegt atvinnuleysi sé komið á Íslandi eða yfirvofandi. Þegar þetta reyndist tálvon var gripið til þess, að landflótti væri slíkur frá Íslandi að annar eins hefði ekki orðið á þessari öld. Staðreyndir eru þessar: Á árinu 1980 fluttust 540 manns af landi brott umfram aðflutta. Sambærileg tala fyrir árin 1976 og 1977 var yfir 1000 manns hvort árið. Brottflutningur fólks á árinu 1980 var því með minnsta móti miðað við árin á undan, en í fyrra snerist þessi þróun alveg við. Þá fluttust til landsins rúmlega 200 manns umfram brottflutta. Hefur slíkt einungis gerst tvisvar áður á síðustu 20 árum, árin 1966 og 1972. Í stað þeirrar bölsýni, sem oft er yfirþyrmandi í umr. um efnahagsmál, vill ríkisstj. leggja enn aukna áherslu á framtíðaruppbyggingu atvinnulífs landsmanna með stórauknum framkvæmdum í orkumálum og iðnvæðingu um leið og mætt er með djörfung og manndómi þeim örðugleikum sem við augum blasa og okkur ber að sigrast á.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Með hverjum deginum sem líður kemur það æ betur í ljós, í hvers konar vanda ríkisstj. er stödd um þessar mundir. Lengi framan af tókst henni að láta sem allt væri slétt og fellt, en seinni hluta þessa þings hefur sigið á ógæfuhliðina. Það er orðið næsta algengt að heyra ráðh. Framsfl. og Alþb. bera af sér sakir með því að kenna hver öðrum um það sem aflaga fer innan stjórnarinnar - og hvernig má líka annað vera þegar aldrei er hægt að ganga hreint til verks og framfylgja einni stefnu, alltaf verður að semja og láta undan og þeir, sem frekastir eru, ráða ferðinni? Það hefur ekki farið fram hjá landsmönnum hverjir hafa undirtökin innan þessarar ríkisstj. Það eru Alþb.ráðh. Að undanförnu hef ég oft verið spurð að því, hvað sé eiginlega að gerast í þjóðmálum okkar Íslendinga. Á sama tíma og atvinnufyrirtækin berjast í bökkum er umr. á Alþingi öll um ríkisrekin fyrirtæki. Það ætti ekki að koma landsmönnum á óvart þó að yfirbragð allrar umr. í þingsölum mótist af umr. um ríkisafskipti á öllum sviðum, ef menn hafa í huga hverjir það eru sem ráða ferðinni innan þessarar ríkisstj. Miklar umr. hafa orðið á Alþingi um húsnæðismálin að undanförnu og nú síðast í tengslum við frv. ríkisstj. um 6% nýjan skyldusparnað sem lagt var fram fyrir skömmu. Þessu skyldusparnaðarfrv. var ætlað að bjarga Byggingarsjóði ríkisins sem er nú tómur. Það var látið heita svo að nú ættu þeir, sem hæstar tekjur hafa, hátekjumennirnir í þjóðfélaginu, þeir menn sem leggja nótt við dag til þess að afla sér tekna, að koma ríkissjóði til hjálpar og lána sparifé sitt til þess að hægt væri að hækka lán til þeirra sem eru að eignast íbúð í fyrsta sinn. Þarna var um að ræða áætlaðar tekjur upp á 35 millj. kr. Það upplýstist hins vegar að hér var um algera blekkingu fjmrh. að ræða. Byggingarsjóður er með yfirdráttarskuld hjá Seðlabanka sem nemur 40 millj. kr. og fjármagnið færi í að greiða þá skuld. Þetta skyldusparnaðarfrv. hefur ekki fengið þær undirtektir á Alþingi sem fjmrh. hafði búist við. Göfugmennska hans í garð ungu húsbyggjendanna hvarf eins og dögg fyrir sólu og árangurinn varð einungis sá, að það upplýstist hvernig ástandið er í húsnæðismálum undir forustu Alþb.-ráðherranna. Það hefði vissulega verið tilefni til í þessum umr. að gera húsnæðismálum ítarleg skil eins og þau hafa þróast, en á þeim stutta tíma sem ég hef hér til umráða er þess ekki kostur. Ég vil þó minna á þá staðreynd, að undir forustu Alþb. hefur þróunin orðið sú, að öll áhersla er lögð á að byggja félagslegar íbúðir, verkamannabústaði, og sú lánafyrirgreiðsla, sem er 90% lán, er á kostnað þeirra sem vilja byggja á eigin vegum, en þeirra lánahlutfall er aðeins 17.4% af kostnaðarverði staðalíbúðar. Nú má enginn skilja orð mín svo, að ég sé á móti því að byggðar séu íbúðir á félagslegum grunni eða verkamannabústaðir. Síður en svo. Það á að sjálfsögðu að aðstoða þá, sem þess þurfa með, og gera það vel. En það á ekki að gerast á kostnað þeirra sem geta og vilja byggja á eigin vegum, eins og nú er gert. Það á ekki að draga úr sjálfsbjargarhvöt einstaklinganna, heldur á þvert á móti að koma til móts við þá með því að veita þeim hagkvæm lán til langs tíma. Lán til þeirra einstaklinga, sem byggja í fyrsta sinn, þarf að hækka í 80% af kostnaðarverði íbúðar. Gera þarf raunhæft átak í húsnæðismálum aldraðra og fatlaðra og veita fé til frjálsra samtaka húsbyggjenda og einstaklinga, sem hyggjast reisa íbúðir þar sem sérstakt tillit er tekið til þarfa aldraðra og hreyfihamlaðra. Það þarf að gæta þess í skiputagi við úthlutun lóða að gefa eldri og yngri kynslóðum tækifæri til sambýlis og njóta þannig stuðnings hvor af annarri. Á s.l. vetri fóru fram útvarpsumræður héðan frá Alþingi. Í lokaorðum sínum vék hæstv. félmrh. Svavar Gestsson að sveitarstjórnarkosningunum. Hann sagði að meginátökin yrðu á milli Sjálfstfl. og Alþb., kosningaúrslitin fælu ekki aðeins í sér dóm um liðna tíð, heldur yrðu þau líka afgerandi um stjórn landsins og sveitarfélaganna næstu árin. Hann sagðist fagna því, að Alþb. fengi tækifæri til að leggja verk sín fyrir kjósendur. Ég er ekki atveg viss um að ráðh. hafi verið eins glaður og hann lét yfir væntanlegum kosningum til sveitarstjórna. Alþb. lét það boð út ganga til flokksmanna sinna um svipað leyti, að nú skyldi höfuðáhersla lögð á að fella meiri hluta sjálfstæðismanna í sveitarstjórnum í nágrannabyggðarlögum höfuðborgarinnar. Til þess átti að beita öllum tiltækum ráðum og m.a. að knýja fram sameiginleg framboð vinstri flokkanna gegn sjálfstæðismönnum væri þess nokkur kostur, enda tryggara að sleppa skoðanakönnunum um fylgi Alþb. með því að þeir færu að bjóða fram einir sér og standa undir nafni. Að vísu varð sáralítill árangur af þessum tilraunum til að sameina vinstri menn í eitt framboð. Þó hefur Alþb. tekist að fá til liðs við sig nytsama sakleysingja á einstaka stöðum. Góðir áheyrendur. Mér finnst full ástæða nú, þegar aðeins eru rúmar þrjár vikur til sveitarstjórnarkosninganna, að ítreka orð Svavars Gestssonar félmrh. og minna kjósendur á að það verður kosið milli þessara tveggja flokka í sveitarstjórnarkosningunum 22. maí n. k. Ég vil minna landsmenn á að þar sem Sjálfstfl. hefur stjórnað einn, verið einn til ábyrgðar, hefur verið vel stjórnað. Sjálfstæðismenn eru óhræddir að takast á við málin og stuðla að betra mannlífi þar sem einstaklingarnir og frumkvæði þeirra fær að njóta sín. - Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.



Herra forseti. Gott kvöld, góðir hlustendur. Það, sem gerist ef Sjálfstfl. vinnur borgina aftur, er það, að Gunnar Thoroddsen boðar til alþingiskosninga mánuði síðar, sagði Guðrún frá Lundi. Íhugunarefni er hvað liggur til grundvattar þvílíkum orðum þess þm. Alþb. sem auðveldast hefur verið að tileinka sér sovéskan hugsunarhátt, og er þá kamelljónið Ólafur Ragnar Grímsson ekki undanskilið. Í hnotskurn lýsa ummælin því, að sú óskhyggja hafi blundað með þeim Alþb.-mönnum, þegar þeir settust í ríkisstjórn með Gunnari Thoroddsen, að Sjálfstfl. yrði brotinn á bak aftur í eitt skipti fyrir öll, brjóstvörn borgarlegs þjóðskipulags hér á landi. Síðasti landsfundur Sjálfstfl. var harður. Menn tóku djúpt í árinni, en hjá öllum var sá undirtónn, að sjálfstæðismenn yrðu að og mundu ná saman á ný. Það gerðist síðan í rökréttu framhaldi að full eining náðist meðal sjálfstæðismanna hér í Reykjavík um framboð til borgarstjórnarkosninga, sömuleiðis á Akureyri og hvarvetna annars staðar. Þessi eining hefur smitað út í þjóðfélagið og undirtektir almennings eru slíkar, að sérhver forustumaður Sjálfstfl. hlýtur að finna til þeirrar ábyrgðar fyrst og fremst, að á næstu mánuðum og misserum verði unnið að því að ná flokknum aftur saman. Það var þessi hugsun sem lá til grundvallar hjá Friðjóni Þórðarsyni á fundinum í Borgarnesi þegar hann gaf yfirlýsinguna um að ríkisstj. hlyti að víkja ef einingu Sjálfstfl. yrði hætt til frambúðar. Það er þessi hugsun sem lýsir sér í afstöðu Eggerts Haukdals á Alþingi í ýmsum þýðingarmiklum atkvgr. upp á síðkastið. Og fleiri dæmi mætti rekja sem öll vísa til þess, að sú verði gifta flokks og þjóðar að Sjálfstfl. rísi upp sterkari en nokkru sinni fyrr, enda ríður á eins og ástandi þjóðmála er háttað. Með hliðsjón af þessu varð ræða hæstv. forsrh, mér vonbrigði, svo mjúkmáll sem hann þó var í aðra röndina. Honum er sárt um metnað sinn. Í lengstu lög hlýt ég þó að halda í þá von, að hugur hans til Sjálfstfl. sé sá sami og áður. Hin svarta ræða seðlabankastjóra sannfærði þá, sem áður voru í vafa, um að lengur verður ekki haldið áfram á sömu braut. Aðvörunarorð hans voru einörð og skýr. Það hallar undan fæti. Einungis með því að jafna aðstöðu atvinnuveganna og nýta til hins ítrasta þau tækifæri til framleiðsluaukningar, sem fyrir hendi eru, er von um bata. Ólafur Jónsson á Skjaldarstöðum kom einu sinni snemma vors að Öxnhóli á hálfhoraðri brúnni meri. Þegar hann var stiginn af baki gekk Sigurður að merinni, skoðaði hana í krók og kring og mælti: „Ójá, karlinn, þú hefur fengið þér í nokkrar súpur af henni þessari í vetur.“ Hraðfrystiiðnaðurinn hefur verið burðarásinn sem velferð okkar hefur hvílt á. Ef sú gamla uppgjörsaðferð er notuð, sem menn þekkja vel og eru fljótir að átta sig á, kemur í ljós að frystingin var rekin með 5–6% tapi bæði árin 1980 og 1981. Ójá, við höfum fengið okkur í nokkrar súpur af henni, frystingunni, þessi síðustu misserin, og afleiðingin lætur ekki á sér standa. Fjárfesting í hraðfrystiiðnaði hefur engin verið og framþróun þar af leiðandi ekki heldur. Nú gæti þetta kannske gengið ef við værum einir í heiminum, en það er síður en svo. Við eigum í harðri samkeppni við Kanadamenn á Bandaríkjamarkaði og hefðum þess vegna þurft að bæta rekstrarstöðu frystingarinnar til muna svo að hún gæti haldið þeim mörkuðum sem hún hefur unnið á liðnum árum. Nú standa sakir þannig, að fiskverkendur hafa brugðið á það ráð að auka saltfisks- og skreiðarverkun til að sjá fyrirtækjum sínum borgið. Aukningin í báðum þessum greinum er 30% á þessu ári og var þó ærin fyrir, enda vita allir að teflt er á tæpasta vað um saltfisksmarkaðinn að við yfirfyllum hann ekki. Þeir, sem veðjuðu á skreiðina, standa nú þegar frammi fyrir því að Nígería hefur lokast með þeim afleiðingum m.a. að Seðlabankinn veitir ekki lengur afurðalán út á skreið. Auðvitað er þessi staða sjálfskaparvíti, afleiðing af því, að þannig var haldið á stjórn gjaldeyrismála á s.l. ári að frystingin fékk ekki innlendar kostnaðarhækkanir uppi bornar með sölu afurða sinna. Gengisfellingin í janúar og hratt gengissig síðan hefur að vísu valdið því, að frystingin út af fyrir sig stendur nær núllpunktinum en áður og er þá öllu til skila haldið. Þannig er ekkert afgangs til þess að endurgreiða eða standa undir þeim hallærislánum sem veitt hafa verið til að koma í veg fyrir stöðvun fyrirtækjanna. Ég ætla að umsóknir um frekari hallærislán séu nær 40 talsins, sem sýnir ljóslega að þau frystihús, sem átt hafa í mestu fjárhagserfiðleikunum, eygja enga glætu fram undan. Þetta misvægi, sem verið hefur á milli gjaldeyrisþróunar og innlendra kostnaðarhækkana, hefur ekki síður bitnað á iðnaðinum en sjávarútveginum. Þannig dróst útflutningur iðnaðarvara saman um 3.5% á s.l. ári og vegur þyngst ullar-, prjóna- og skinnavara, en vöxtur þessara greina hefur undanfarin ár verið að stöðvast og keyrir þó um þverbak á þessu ári þannig að ýmis fyrirtæki hafa hætt eða fækkað starfsmönnum sínum síðan í haust. Sömu sögu er að segja af samkeppnisiðnaðinum sem hefur átt undir högg að sækja fyrir innfluttum varningi af því að verð á myntum okkar helstu viðskiptaþjóða, eins og Breta og raunar Evrópuþjóða, hefur ekki hækkað jafnmikið og framleiðslukostnaðurinn innanlands. Þetta kemur glöggt fram í þeim mikla viðskiptahalla sem varð á s.l. ári samfara mikilli erlendri skuldasöfnun, sem einungis þýðir það að við höfum lifað um efni fram. Að fortíð skal hyggja, ef frumlegt skal byggja. Fullri atvinnu verður ekki haldið uppi nema fyrirtækin, sem fyrir eru, hafi bolmagn til að færa út kvíarnar og ráðast í ný verkefni af sjálfsaflafé sínu. Menn gera ekki nema brosa að því, þótt iðnrh. þreyti kapp um það við Úlfar Þormóðsson hvort honum takist að skrifa fleiri doðranta um nýiðnaðarhugmyndir sínar eða Úlfari um frímúrararegluna. En loftkastalaverksmiðjur iðnrh. geta aldrei komið í staðinn fyrir þau fjölmörgu atvinnufyrirtæki sem fyrir eru í landinu, og honum væri hollt að minnast þess og ýmsum öðrum, sem taka sér orðið byggðastefnu í munn, að erfiðleikarnir í frystiiðnaðinum bitna fyrst á landsbyggðinni, þar sem möndull mannlífsins snýst um frystihús og togara. Í dagblaðinu Vísi í gær gat að líta þessi orð: „Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að við verðum að fá efnahagsstefnu sem tryggir aukinn hagvöxt í stað þess að allt kerfið mali þannig að verðhækkunum sé sífellt velt út í þjóðfélagið.“ Margur mundi giska á að þessi ummæli væru höfð eftir framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins. En það var síður en svo. Það er forseti Alþýðusambands Íslands, Ásmundur Stefánsson, sem hér talar, sá hinn sami og rétti upp höndina með vígorðinu „Kosningar eru kjarabarátta“ á verkalýðsfundi Alþb. nú í vikunni. Og það er ekki að undra þótt hann hrökkvi í kút. Nýútgefin álitsgerð Þjóðhagsstofnunar dregur fram þá staðreynd, að 1% grunnkaupshækkun við núverandi skilyrði hefnir sín með því, að kaupmátturinn beinlínis rýrni í stað þess að vaxa. Síðasta áratuginn hefur það verið þumalfingursregla að launþegarnir héldu eftir einni krónu af hverjum 10 sem grunnkaupið hækkaði um. Nú hefur þetta snúist við. Fyrir hverja krónu, sem launin hækka, þarf að borga 1.50. Það er lærdómsríkt að þetta gerist á sama tíma og völd Alþb. hafa verið meiri en nokkru sinni fyrr. Það er þess vegna ekki að undra þótt verkalýðsleiðtogum Alþb. sé órótt um þessar mundir og leggi allt kapp á að ekki verði gengið frá nýjum samningum fyrr en að bæjarstjórnarkosningum loknum. Kosningar eru kjarabarátta, segja þeir, og sýnist því ekki úr vegi að brjóta málið til mergjar og bregða mælistiku á frammistöðu þeirra tvímenninga Ragnars Arnalds og Þrastar Ólafssonar sem hafa haft samningagerð ríkisins með höndum. Þá kemur í ljós að á s.l. ári rýrnaði kaupmáttur taxta opinberra starfsmanna um 3%, og ekki hressist Eyjólfur á því sem nú er að líða. Þeir á Þjóðviljanum reyna að drepa málinu á dreif með því að hefja hatursfull skrif um Þorstein Pálsson, vegna þess að það kom í hans hlut að skýra í fjölmiðlum frá ályktunum atvinnurekenda af skýrslu Þjóðhagsstofnunar, í trausti þess að hægt sé að koma óorði á þann sem segir ill tíðindi. En þeir munu ekki hafa erindi sem erfiði og er hætt við að flestir láti fúkyrði þeirra sem vind um eyrun þjóta. Kjaraskerðingin nú er bein afleiðing af stjórnarstefnunni. Vígorðið „kosningar eru kjarabarátta“ er því umfram allt áminning til landsmanna um að greiða atkv. gegn Alþb. - áminning um að greiða atkv. þeim öflum í þessu landi sem hafa skilning á því, að hagsmunir heildarinnar eru um leið hagsmunir hvers einstaklings. Einungis með því að stækka kökuna, það sem er til skipta, er hægt að bæta kjörin. Svo einfalt er það. - Ég þakka þeim sem hlýddu.



Gott kvöld, góðir hlustendur. Hlustendur hafa nú um hríð fengið að heyra sýnishorn af hinum óvandaða og ómerkilega loddaramálflutningi stjórnarandstöðunnar sem tíðkaður hefur verið hér í sölum Alþingis í vetur. Hv. þm. Salome Þorkelsdóttir lýsti því yfir, að tómir byggingarsjóðirnir blöstu við fólki. Staðreyndirnar eru þær, að útlánafé byggingarsjóðanna beggja er nú meira en það hefur nokkru sinni áður verið. Staðreyndin segir að átak í félagslegum íbúðabyggingum hefur aldrei verið eins og á þessu og s.l. ári. Staðreyndirnar segja að engum manni hefur verið neitað um þjónustu úr Byggingarsjóði ríkisins. Sýnishorn af málflutningi stjórnarandstöðunnar var þó enn þá gleggra í máli hv. þm. Halldórs Blöndals áðan, sem vildi kenna núv. hæstv. ríkisstj. um markaðsvandamálin í Nígeríu. Þetta sýnishorn kann að orka á hlustendur eins og hrópleg lítilsvirðing á Alþingi Íslendinga. Því miður er þessi yfirlýsing ekkert einsdæmi. Við höfum þurft að hlýða á annað eins aftur og aftur hér í sölum Alþingis í vetur. Senn líður að lokum þriðja þings núv. ríkisstj. Síðari hluti kjörtímabilsins er hafinn. Ríkisstj. þessi hefur verið vinsæl og landsmenn hafa ekki viljað að stjórnarandstaðan tæki hér við. Samstarf hefur verið gott í ríkisstj., að undanteknum málaflokki Ólafs Jóhannessonar sem hefur lagt sig fram um að finna ágreiningsmál sem oft hafa orðið til erfiðleika í stjórnarsamstarfinu. En ríkisstj. hefur búið við óvenjuerfið ytri skilyrði. Hagvöxtur hefur verið óverulegur allt frá því að hún tók við. Stöðnunin á rætur að rekja til alþjóðlegrar kreppu og til fyrri ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. Það tekur að sjálfsögðu þó nokkurn tíma að yfirvinna fyrirhyggjuleysi í atvinnumálum og þjóðarframleiðslu. En á þeim tíma, sem núv. ríkisstj. hefur starfað, hefur verið lagður grundvöllur að alhliða sókn í iðnaðar- og orkumálum. Á yfirstandandi þingi hafa verið afgreidd mörg mál sem miklu skipta fyrir næstu ár og áratugi, og nú á síðustu þingdögunum er tekist á um með hvaða hætti þingið afgreiðir tillögur ríkisstj. um virkjunarmál, auk þess sem fyrir liggur frv. til l. um fyrsta íslenska stóriðjuverið, þ.e. kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Auk þeirra mála, sent hér hafa verið á dagskrá í vetur, hefur ríkisstj. að sjálfsögðu undanfarna mánuði undirbúið mörg önnur mál sem verða lögð fyrir þing í haust. Í því sambandi vil ég sérstaklega nefna frv. til l. um umhverfismál sem gerir ráð fyrir að stjórn umhverfismála í landinu verði tekin nýjum tökum og traustari en nú er um að ræða. Í sambandi við umhverfismálin vil ég geta þess, að nú er heilbrmrn. í óða önn að undirbúa stofnun Hollustuverndar ríkisins sem tekur til starfa frá og með 1. júní n.k., en Hollustuverndin mun hafa eftirlit með mengunarmálum á grundvelli nýrrar löggjafar um mengunarvarnir. Er þetta í fyrsta sinn sem slík lög eru til hér á landi. Það er brýnt hagsmunamál í þessu litla landi að fara vel með náttúruauðlindirnar, og það er höfuðatriði að við skemmum ekki umhverfi okkar með mengun og óþarfri umhverfisröskun af hvaða toga sem vera kann. Þegar það liggur fyrir, að núv. ríkisstj. og stjórnarflokkar hafa á þessum þremur þingum verið afkastamikil við að koma á margs konar umbótalöggjöf, þá liggur einnig fyrir að stjórnarandstaðan hefur verið ákaflega fátæk af málefnum í vetur. Þau málefni, sem stjórnarandstaðan hefur flutt, hafa yfirleitt verið í hróplegri mótsögn við málflutning stjórnarandstöðunnar að öðru leyti. Þannig hefur hún flutt tillögur um stóraukin útgjöld á öllum sviðum þjóðlífsins á sama tíma og lagðar hafa verið fram tillögur um stórfelldar skattalækkanir. Loddarabragur af þessu tagi kann að hafa skilað árangri í stjórnmálum einhvern tíma fyrr á öldinni, en ég er sannfærður um að sá tími er liðinn og stjórnarandstaðan mun ekki uppskera af þessum loddaraleik annað en skömmina eina. Góðir hlustendur. 22. maí n.k. fara fram kosningar í þéttbýli, sveitarfélögum hér á landi, og kosningabaráttan er þegar hafin. Í þessum kosningum 1982 hljóta menn að líta yfir farinn veg liðinna ára frá 1978, en í þeim kosningum tókst að breyta um forustu í fjölmörgum bæjarfélögum í landinu, og sætti þó stærstum tíðindum, að íhaldið féll eftir 50 ára samfellda valdasetu í Reykjavíkurborg, höfuðstað landsins. Þegar litið er yfir þennan fjögurra ára tíma, 1978–1982, kemur í ljós mikill munur á þeim bæjarfélögum, þar sem Alþb. hefur verið aðili að meiri hl. annars vegar, og þeim bæjarfélögum hins vegar, þar sem Sjálfstfl. hefur haft afgerandi forustu. Í þessum efnum má nefna fjölda dæma úr atvinnumálum og félagsmálum, en ekki síður af því, sem gerst hefur almennt í stjórn bæjarfélaganna, þar sem fjármunum var áður illa varið og flokksgæðingar í Reykjavík fengu eftirsóttar lóðir fyrir að borga 1 millj. kr. í kosningasjóð íhaldsins. Í þeim málaflokkum, sem ég hef hér nefnt, er auðvelt að sýna fram á afgerandi grundvallarmun í stjórn bæjarfélaganna og að um verulegan mun er að ræða eftir því, hvort Alþb. stýrir málefnum byggðarlaganna eða hvort Sjálfstfl. fer með forustuna. Sveitarstjórnarkosningarnar fjalla því um pólitísk vandamál, eins og hv. þm. Salome Þorkelsdóttir gat um áðan, og um mismunandi pólitísk viðhorf. Nú í þessum sveitarstjórnarkosningum leggur Alþb. megináherslu á eflingu sveitarfélaganna, á lýðræði og valddreifingu. Við teljum sveitarfélögin hornstein okkar stjórnkerfis, og við viljum að sveitarfélögin fái allra best svigrúm til athafna og að einstaklingarnir í sveitarfélögunum fái sem besta aðstöðu til að hafa bein áhrif á sveitarstjórnina hver á sínum stað. Lýðræði og valddreifing eru kjörorð okkar í þessari kosningabaráttu sem nú stendur yfir. Í sveitarstjórnarkosningunum er hins vegar ekki aðeins tekist á um stjórn byggðarlaganna. Kosningarnar snúast einnig um landsmálin og síðast en ekki síst um kjarabaráttuna sjálfa. Á undanförnum árum hefur það komið æ betur í ljós í grannlöndum okkar, að fjármagnsöflin hafa krafist aukins hlutar af þjóðarframleiðslunni handa sér af því sem til skiptanna er á hverjum tíma. Þessar kröfur hafa birst hér á landi og þær hafa verið klæddar í margs konar búning. Stundum eru þær kallaðar frjálshyggja, stundum leiftursókn. Hvor búningurinn sem hefur verið notaður er ljóst að hér er um að ræða sama málið. Handhafar fjármunanna krefjast aukins svigrúms í samfélaginu á kostnað fólksins. Það er gerð tilraun til að vinna aftur eitthvað af þeim löndum sem verkalýðsbarátta liðinna ára og áratuga náði í þágu almennings. Hægri öflin hafa komist lengst í þessum efnum í Bretlandi og Bandaríkjunum. Félagsleg þjónusta hefur þar verið skorin niður, atvinnuleysi hefur aukist, og þetta er einnig að gerast í nágrannalöndum okkar á Norðurlöndum. Munurinn á Íslandi og þessum löndum er hins vegar mjög verulegur. Á Íslandi hefur verið reynt að verjast ásókn hægri aflanna á liðnum árum frá árinu 1978, frá því að Alþb. fékk áhrif á ríkisstjórn og sveitarstjórnir í landinu. Það hefur tekist í meginatriðum enda þótt Alþb. hafi eitt flokka haldið því fram, að það væri unnt að verja kjörin eins og þau eru nú um sinn og sækja síðan fram með aukinni þjóðarframleiðslu og auknum hagvexti. Aðrir stjórnmálaflokkar hafa haldið því fram, að nauðsynlegt væri að skerða lífskjörin hjá hinum almenna manni meðan þjóðin er að vinna sig út úr þeim vandamálum sem nú er um að ræða og blasa við öðrum þjóðum, kreppu og atvinnuleysi. Þess vegna standa deilurnar um efnahagsmál á Íslandi í raun milli Alþb. annars vegar og hinna flokkanna hins vegar. Þeir treysta sér ekki til að lýsa því yfir, að þeir vilji bæta lífskjörin í þessu landi. Nú í kjarabaráttunni, sem stendur yfir, eru kröfur Alþýðusambands Íslands hógværar kröfur, en þær rekast þó á viðhorf kauplækkunarflokkanna og Vinnuveitendasambandið hefur neitað að ræða þær kröfur af nokkurri alvöru. Alþýðusamband Íslands gerir kröfur um leiðréttingar á kaupi láglaunafólks á tveimur árum, og það er unnt að verða við þeim kröfum að því er láglaunafólkið varðar, m.a. með ýmsum efnahagslegum ráðstöfunum. Þannig er Alþýðusamband Íslands ekki hinn harði og óbilgjarni kröfuaðili í okkar þjóðfélagi frekar en fyrri daginn. En sá, sem krefst nú breyttra skiptahlutfalla á Íslandi, er Vinnuveitendasamband Íslands. Vinnuveitendasambandið vill 20–30% skerðingu á kaupmætti launa. Þessi óbilgjarna afstaða Vinnuveitendasambands Íslands er hins vegar engin nýlunda. Þar hafa hörðustu leiftursóknaröflin búið um sig, þeir sem réðu stefnumótun Sjálfstfl. 1979. Nú klagar Vinnuveitendasambandið það að norrænir fjármunir skuli notaðir til þess að rannsaka heilbrigðisástand launafólks sem vinnur í bónus. Nú bannar Vinnuveitendasambandið félagsmönnum sínum að hleypa inn upplýsingum um vinnuvernd á vinnustaðina nema með ritskoðunarstimpli Þorsteins Pálssonar. En hápunktur þessarar ofstækisafstöðu Vinnuveitendasambands Íslands er þó krafa þess frá því í gær um að sáttasemjari ríkisins hætti samningaviðræðum fram yfir kosningar vegna þess að nokkrir verkalýðsleiðtogar hafa lýst því yfir, að þeir styðji Alþb. og að þeir telji að kosningaúrslitin hafi áhrif á kjarabaráttuna. Krafa Vinnuveitendasambandsins um bann við vinnuvernd þótti tíðindum sæta, en krafa þess til verkalýðsleiðtoga um að þeir styðji ekki Alþb. markar tímamót í sögu stéttaátakanna á Íslandi. Með þessari afstöðu er Vinnuveitendasambandið að viðurkenna pólitískt eðli sitt, og með þessari afstöðu viðurkenna atvinnurekendasamtökin Alþb. sem sinn helsta pólitíska andstæðing. Eftir þessa árás Vinnuveitendasambandsins og íhlutun þess í kosningabaráttuna hljóta launamenn að átta sig enn betur á því, að stuðningur við Sjálfstfl. einnig í sveitarstjórnarkosningum er stuðningur við Vinnuveitendasambandið. Davíð Oddsson og Geir Hallgrímsson eru flokkspólitískir fulltrúar og sendimenn atvinnurekendasamtakanna. Það er alvarlegt umhugsunarefni, góðir hlustendur, að Sjálfstfl. skuli telja sér kleift að koma fram á jafnblygðunarlausan hátt og hann gerir nú í ályktunum Vinnuveitendasambands Íslands. Það sýnir að hann er ekki eins var um sig og hann var stundum áður. Það sýnir að hann óttast ekki sem fyrr að birta sitt rétta eðli. Þessi útkoma sýnir einnig að ef Sjálfstfl. fær lykilaðstöðu í stjórnkerfinu á Íslandi, þá mun hann óðara efna til opins stéttastríðs í þessu landi. Það þarf að afstýra slíku stéttastríði. Það þarf að treysta bandalag þeirra afla á Íslandi sem þora að verja þau lífskjör sem hér eru, sem þora að verja sjálfstæði þjóðarinnar, sem þora að koma í veg fyrir að leiftursóknaröflin leggi ávinning liðinna áratuga í rúst. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð hafði staðið yfir stjórnarkreppa mánuðum saman. Þríflokkarnir þorðu ekki að mynda ríkisstj. án Alþb. Þá hafði núv. forsrh. kjark til þess að mynda þessa ríkisstj., sem er í raun pólitísk vörn fyrir lífskjörin, sem afstýrir allsherjar stéttastríði íhaldsins. Allt of fáir menn hafa þann kjark sem forsrh. sýndi þá, þegar mestu skipti að stuðla að sáttum fremur en harkalegu stéttastríði eins og flestir flokksbræður hans kusu þá. Sveitarstjórnarkosningarnar í vor eru átök milli launamanna og atvinnurekenda. Sveitarstjórnarkosningarnar í vor eru átök milli alþýðusamtakanna og Vinnuveitendasambandsins. Sveitarstjórnarkosningarnar í vor eru átök milli Alþb. og Sjálfstfl. Milliflokkarnir skipta þar ekki ýkjamiklu máli og enginn framboðsaðili getur skotið sér undan því að svara hinum örlagaríku spurningum kosningabaráttunnar, örlagaríku spurningum kjarabaráttunnar í kosningabaráttunni í vor. Hver einasti kjósandi verður að gera það upp við sig, hvaða afstöðu hann hefur til þjóðfrelsismála. Vill hann hafa herinn í landinu eða vill hann að herinn fari? Vill hann að erlendir aðilar reisi stórverksmiðjur hér í landinu eða vill hann að Íslendingar hafi forræði yfir atvinnuvegum landsmanna? Vill kjósandinn skipa sér undir merki Vinnuveitendasambandsins eða undir merki verkalýðssamtakanna? Vill kjósandinn starfa með vinstri mönnum eða hægri mönnum í borgarstjórn Reykjavíkur? Framboðsaðilar, sem ekki þora að taka afstöðu til þessara grundvallarspurninga íslenskra stjórnmála, eru í raun og veru að dæma sig úr leik því að kosningar eru alvarleg pólitísk átök. Kosningar eru lýðræðislegt uppgjör sem okkar stjórnkerfi gerir ráð fyrir að geti farið fram á minnst fjögurra ára fresti. Við megum ekki vanvirða þessar leikreglur með því að koma fram í kosningabaráttu af alvöruleysi, ekki vanvirða þær með því að umgangast þær eins og trúðleik þar sem ekkert skiptir máli annað en glansmyndir og slagorð. Kosningabarátta auglýsingamennsku hefur haft slæma fylgifiska á undanförnum árum. T.d. er allt of lítið um það, að menn þori nú orðið að taka afstöðu, að standa og falla með verkum sínum. Alþb. hefur tekið þátt í ríkisstjórn um þriggja ára skeið og það hefur oft verið erfiður tími. Flokkurinn hefur engu að síður viljað taka þátt í að stjórna þjóðfélaginu á þeim forsendum sem hann samdi um þegar ríkisstj. var mynduð. Alþb. svíkst ekki undan merkjum. Alþb. hleypur ekki frá verkunum þótt þau séu erfið, og Alþb. ætlast til þess að verða dæmt af verkunum. Við erum óhræddir við þann dóm. En við leggjum á það áherslu að ganga hreint til verks, og við berum ekki kápuna á báðum öxlum. Við höfum ekki tungur tvær, og við teljum að það sé nauðsynlegt að menn komi fram af heiðarleika í íslenskum stjórnmálum og taki skýra afstöðu, en hafi ekki ævinlega „hér um bil“ og „kannske“ afstöðu til allra hluta, hvaða nafni sem þeir nefnast. Við erum ekki fyrir það að skipta liði innan okkar raða til þess að gera okkur dýrlega í augum flestra ef ekki allra hópa kjósenda. Við gerum okkur ljóst að oft og tíðum verðum við að taka afstöðu sem er óþægileg og ekki vinsæl gagnvart kjósendum. En við erum ekki kosnir á Alþingi til að láta mæla frammistöðu okkar eins og poppstjörnur. Við ætlumst til að fólk meti hlutina sjálft. Við ætlumst til að fólk geri sér grein fyrir málefnunum, en láti ekki Morgunblaðið segja sér fyrir verkum né heldur hvaða skoðanir fólk á að hafa. Góðir hlustendur. Við skulum gera okkur ljóst, að það er ekki auðvelt eins og sakir standa í efnahagsmálum Íslands og umheimsins að koma að fullu til móts við kröfur verkalýðshreyfingarinnar á næstu árum þó að þar sé um að ræða hógværar kröfur. Til þess að hækka raunveruleg laun láglaunafólks í landinu til langframa og treysta lífskjör þess í heild verður að breyta tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu. Hún er ekki heldur heilög. Og það verður að grípa til margþættra efnahagslegra ráðstafana. Við viljum ekki að kaupbreytingar verði til þess að valda aukinni verðbólgu. Við viljum að kaupbreytingar skili sér í raunverulegum verðmætum í höndum þeirra sem helst þurfa á því að halda. Við erum ekki tilbúnir að skrifa upp á kauphækkanir og stórkostlega tekjuaukningu til allra í samfélaginu, vegna þess að þeir eru til sem hafa miklar tekjur og þurfa ekki verulega kjarabót. Með því að ráðast kerfisbundið gegn því sjálfvirka sóunarkerfi, sem hér er um að ræða á mörgum sviðum, er unnt að skapa svigrúm fyrir betri kjör láglaunafólks. Sjálfvirka sóunarkerfið birtist okkur víða. Við sjáum það í rekstri atvinnuveganna, sjávarútvegsins og landbúnaðarins, þar sem fjármagnskostnaður er að sliga þessar hefðbundnu atvinnugreinar landsmanna. Við sjáum hvernig þetta sjálfvirka sóunarkerfi kemur niður á iðnaði landsmanna. Sjálfvirkt sóunarkerfi er einkenni innflutnings og milliliðastarfseminnar í landinu. Við sjáum hvernig þetta sjálfvirka sóunarkerfi kemur niður á lífskjörum almennings á fjölmörgum sviðum. Ég tel brýnt að ráðast gegn þessu sjálfvirka kerfi hvar sem það birtist okkur. Liður í því er að koma í veg fyrir frekari stækkun fiskiskipaflotans. Hann er nógu stór eins og ástandi fiskstofnanna er nú háttað. En af hverju er ekki ráðist gegn þessu kerfi, þessu allsherjar sóunarkerfi sem hér er um að ræða? Það er vegna þess að einstakir hópar hafa hag af því að viðhalda þessu fyrirkomulagi. Sumir þeirra eru reyndar valdamiklir innan stjórnmálaflokkanna. En án allsherjaruppskurðar á efnahagskerfinu getum við ekki breytt tekjuskiptingunni, ekki bætt sem skyldi kjör láglaunafólks í landinu. Ég kem nú að lokum máls míns. Miklar framfarir hafa orðið á mörgum sviðum í samfélagi okkar á liðnum árum og áratugum, en allt of sjaldan velta menn því fyrir sér hvert er stefnt og hvert skal haldið. Þessar spurningar hljóta þó að verða mjög áleitnar einmitt um þessar mundir, t.d. þegar fréttir berast af skemmdarverkum sem unnin eru í skjóli náttmyrkurs, jafnvel á menningarverðmætum eða gróðri í nágrenni borgarinnar. Þessi tíðindi birtast okkar á sama tíma og kaupmáttur ráðstöfunartekna almennings er allhár. Þessi tíðindi gerast á sama tíma og fyrir liggur að innflutningur á margs konar neysluvörum, m.a. dýrum heimilistækjum og bifreiðum, er meiri en nokkru sinni fyrr. Þessi tíðindi gerast á sama tíma og við erum með betri félagslega þjónustu, betri heilbrigðisþjónustu og betra skólakerfi en við höfum haft áður. Að mínu mati liggur svarið við þessum grundvallarspurningum, sem ég bar fram, í því, að við höfum um of selt okkur undir ok neyslusamfélagsins þar sem dansinn í kringum vöruna eftir neysluauglýsingum er inntakið, upphaf og endir alls. Enginn getur þó keypt sér lífshamingju þó hann eigi mikið af peningum. Enginn getur tryggt sér lífshamingju þó hann vinni yfirvinnu myrkranna á milli. Enginn getur eignast hamingju fyrir það eitt að eiga stóra íbúð, hús eða bifreið. Lífshamingja manna getur ekki falist í neinu af þessu. En óhamingja manna birtist hins vegar í því þegar fólk ræðst á menningarverðmæti og eyðileggur þau og rífur upp veikan gróðursprota sem hefur verið settur niður í moldina í fyrra og átti að gleðja okkur í ár. Þær spurningar verða áleitnar, hvort við höfum ævinlega verið á réttri leið, en við getum jafnframt leyft okkur að vera bjartsýn þegar við gerum okkur grein fyrir því, að fjöldi vel menntaðra einstaklinga kemur árlega til starfa í þjóðfétagi okkar. Við getum leyft okkur að vera bjartsýn þegar við gerum okkur grein fyrir því, að landið á mikinn auð, miklar auðlindir, miklar orkulindir, meiri og dýrmætari en nokkur önnur þjóð. Ef Íslendingar kunna fótum sínum forráð geta þeir lifað betra lífi í þessu landi en aðrar þjóðir geta gert sér vonir um. Við getum varðveitt sjálfstæði okkar og staðið á eigin fótum ef við aðeins erum menn til þess að takast á við vandann eins og hann birtist okkur frá degi til dags. Þess vegna skulum við glíma við verkefnin og standa þétt saman, þeir sem saman eiga. Eining um Alþb. skapaði sigurmöguleika yfir íhaldsöflunum 1978, og ég er sannfærður um það, góðir hlustendur, að það er nauðsyn fyrir launamenn á Íslandi, fyrir alla Íslendinga, að eiga nú einmitt um þessar mundir sterkt Alþb., sterkara en nokkru sinni fyrr. Ég þakka þeim sem hlýddu. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Alþfl., flokkur lýðræðisjafnaðarmanna, hefur á þessu þingi flutt fjölmörg mál sem vert er að geta, en naumur tími takmarkar yfirferðina. Þessum þingmálum er það sammerkt að stuðla að betri lífskjörum launþega, atvinnuöryggi, heilbrigðum stjórnarháttum, nýrri byggðastefnu, jöfnun hitunarkostnaðar, viðbótalánum til húsbyggjenda og íbúðakaupenda, jafnrétti til náms. o.fl., o.fl. Utanríkismál höfum við lagt þunga áherslu á. Höfuðatriði stefnu okkar í utanríkismálum er að stuðla að friði í heiminum og hafa vinsamleg samskipti við allar þjóðir. Við teljum öryggi okkar best borgið með þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu og teljum nauðsynlegt að standa við allar skuldbindingar sem því fylgja. Því að vera jafnaðarmaður fylgir að krefjast réttlætis, berjast gegn kúgun, misrétti, hungri og fátækt. Tækniþróun, vísindi og mikill auður hafa ekki náð því að seðja hungur milljóna manna. Heimsbyggðin er hrjáð vegna atferlis morðóðra einræðisherra og valdaklíkna sem kúga, misþyrma og lífláta saklaust fólk. Nú í vetur hefur í fyrsta sinn verið rætt um þessi mál að einhverju marki. Alþfl. hefur átt frumkvæði að því að flytja þessi mál inn á Alþingi. Við fluttum till. um að íslenska þjóðin lýsti samúð sinni með Pólverjum og var þess krafist að þeir fengju að vera í friði fyrir tröllinu í austri. Í Póllandi hefur kommúnismi leitt alþýðu landsins í herfjötra. Þar ríkir ófrelsi og ánauð, verkalýðsleiðtogar eru fangelsaðir og fólkið fær ekki brauð. Þegar kommúnistar hrifsuðu völdin í Póllandi skömmu eftir heimsstyrjöldina áttu þeir sér sterka aðdáendur og stuðningsmenn á Íslandi. Þetta fólk finnur sér nú stað í Alþb. Skyldu þessir menn vera sama sinnis í dag? Í Afganistan hefur rússneski björninn fært landslýð allan í herfjötra. Þar eru menn myrtir fyrir það eitt að andmæla stjórnvöldum. Í Tyrklandi, bandalagsríki okkar, er ástandið svipað. Þar ráða grimmir herforingjar ríkjum og fangelsa og pynta einkum jafnaðarmenn og verkalýðsleiðtoga. Í minnsta ríki Suður-Ameríku, El Salvador, ríkir ógnaröld. Við Alþfl.-menn fluttum till. um að lýsa yfir samúð Íslendinga með þjóðinni í El Salvador í þeim hörmungum ógnarstjórnar, ofbeldis og kúgunar sem hún hefur mátt þola. Talið er að hálf milljón þjóðarinnar í El Salvador sé nú landflótta eða tíundi hver landsmaður. Tugir manna eru pyntaðir og drepnir á hverjum degi, m.a. fjöldi barna. Það er sorglegt, að eitt mesta lýðræðisríki veraldar, Bandaríkin, styður valdamenn þar syðra. Fjöldi ábyrgra ríkisstjórna víða um heim hefur reynt að hafa áhrif á stjórnvöld í Bandaríkjunum og fá þau til að breyta stefnu sinni í þessum heimshluta. Alþjóðasamband jafnaðarmanna hefur ítrekað vakið athygli á þessu ástandi. Það gerum við Alþfl.-menn einnig og fordæmum þessa villimennsku. Kemur okkur þetta við? Eigum við Íslendingar að standa hjá án þess að lýsa skoðunum okkar á alþjóðavettvangi á þessu máli, eða eigum við að leggja okkar lóð á vogarskálina? Við Alþfl.-menn teljum að okkur Íslendingum beri skylda til að láta í okkur heyra um þessi voðaverk. Á ég að gæta bróður míns? er spurt í hinni helgu bók. Gerum við það ekki eru réttlætiskennd og samviska okkar brenglaðar. Á Alþingi er þó rödd sem finnst þetta óþarfi. Hún er hjáróma, en hún heyrist. Sjálfstæðismenn vilja gagnrýna í austur, en ekki í vestur. Slíkur tvískinnungur og hræsni eru átöluverð og einkar einkennandi fyrir málflutning sjálfstæðismanna. Hjá sjálfstæðismönnum er hver höndin upp á móti annarri. Stjórnarandstaða þeirra er veikluleg og ómarkviss, enda erfitt fyrir þann flokk að gagnrýna fjármálasvik, hentistefnu og ráðleysi ríkisstj. því svo skammt er liðið frá því að þeir beittu sjálfir nákvæmlega sömu vinnubrögðum og núv. ríkisstj. Það undraðist líka margur nú á dögunum er þeir fóru að fordæmi okkar Alþfl.-manna og gagnrýndu skyldusparnaðarfrv. ríkisstj., en skammt er liðið síðan þeir lögðu sjálfir slíkt frv. fram og gekk það þó mun lengra. Öllum má ljóst vera að staða þjóðarbúsins er mjög alvarleg. Þjóðartekjur fara minnkandi, og ýmsir váboðar eru fram undan. Væri í landinu sterk stjórn, sem hefði kjark og þor til þess að stjórna, væri ekki ástæða til svartsýni. Nú er svo komið að öll fyrirheit, sem núv. ríkisstj. gaf í upphafi ferils síns, hafi verið svikin. Meira að segja slagorð framsóknarmanna hljóma nú sem öfugmæli eða blótsyrði í munni þeirra. Þeir slógu um sig með kjörorðinu „heiðarleika og drengskap“ fyrir síðustu kosningar. Þeir tala enn um niðurtalningu og vissulega hafa þeir náð góðum árangri í þeim efnum. Þeir hafa með dyggum stuðningi Alþb. náð því að telja niður lífskjör láglaunafólks. Þeir hafa einnig hafið niðurtalningu á rekstrargrundvelli atvinnuveganna. Í þessum efnum ætla þeir að halda áfram af fullum krafti launþegum og þjóðarbúinu til ómetanlegs tjóns. Skyldu gerðir hæstv. samgrh. Steingríms Hermannssonar í málefnum Iscargo bera vott um heiðarleika og drengskap? Það mál er eitt af stærri subbuverkum þess ráðh., en af mörgu er að taka. Þm. stjórnarandstöðu og almenningur í landinu hafa rökstuddan grun um að í því máli hafi ráðh. gengið lengra en góðu hófi gegnir. Kaup Arnarflugs á Iscargo, hvar flugleyfi fylgdi kaupunum, bera varla vott um að hagsmunir ríkisins hafi verið í fyrirrúmi. Hvers vegna þessi óeðlilegu afskipti? Skyldi það vera tilviljun, að með þessum subbuskap var ráðh. að bjarga landskunnum fjármálamanni Framsfl.? Verst er þó af öllu vondu að ístöðuleysið er með ólíkindum. Nú er loðnan horfin - fiskur sem bjargað hefur atvinnustigi hinna fjölmörgu byggðarlaga í landinu. Í okt. s.l. vöruðu fiskifræðingar mjög alvarlega við og kváðu loðnustofninn í útrýmingarhættu. Þá mældist stofninn innan við 300 þús. tonn. Alþfl. krafðist þess á Alþingi einmitt þá, að veiðar yrðu stöðvaðar þá þegar. Við þessu var ekki orðið. Nú eftir áramótin mældist stofninn aðeins 140–150 þús. tonn. En fiskifræðingar telja hættumörkin 400 þús. tonn. Atvinnuleysi blasir nú við fjölda manna vegna ístöðuleysis ráðh., og nú þegar hafa íbúar Siglufjarðar og Raufarhafnar látið í ljós áhyggjur af framtíðinni. Loðnan er ein aðalfæðutegund þorsksins og má mikið vera ef ofveiði loðnunnar hefur ekki veruleg áhrif á þorskstofninn. Þau undur gerast nú í óðu kapphlaupi ráðh. um innflutning skipa, að ekki einungis eru veitt leyfi fyrir togurum, sem ekki eru hundum bjóðandi hvað aðbúnað snertir, heldur er dæmi þess að stefnið sé sagað af togara til að komast hjá reglugerðum er varða stærðarmörk togara. Þá er nöturlegt að Framsfl. skuli beita sér fyrir þeirri kjaraskerðingu sem fylgir óhóflegri fjölgun fiskiskipa. Finnst þér, góður hlustandi, það traustvekjandi ráðherra sem lætur plata sig hvað eftir annað svo lítillega að viðskrh., flokksbróðir hans, telur sig tilneyddan að óska eftir opinberri rannsókn? Skyldi það vera tilviljun, að í öllum tilvikum, þar sem ráðh. lendir í vafasömum málum, er hann að hygla, að bjarga framsóknarmönnum. Nei, Framsfl. er andhverfa heiðarleika og drengskapar. Það er mikil ógæfa fyrir íslenska þjóð að hafa slíkan flokk í ríkisstjórn - flokk og einstaklinga sem láta undan hvers kyns þrýstingi fjármálamanna, fulltrúa einkahagsmuna. 1. maí er á næstu grösum. Þá íhuga launþegar stöðuna í kjaramálum oft betur en áður. Ljóst er að kaupmáttur hefur rýrnað verulega og launamismunur aukist hrikalega. Verkalýðshreyfingin hefur að undanförnu búið sig til nýrra kjarasamninga sem í raun var frestað í fyrra að fengnum litlum 3.25% í kauphækkun, sem ríkisstj. hefur tekið til baka og miklu meira en það. Kveðja ríkisstj. til launþega nú 1. maí er boðskapur Þjóðhagsstofnunar. Þessi boðskapur er eins konar ástarjátning til Vinnuveitendasambandsins. Nú er svo komið að helstu stuðningsaðilar ríkisstj. eru atvinnurekendur og Verslunarráð Íslands, sem hvað eftir annað hefur lýst hrifningu sinni vegna afnáms verðlagsákvæða og hve auðvelt er nú að hækka vöruverð. Í boðskap Þjóðhagsstofnunar er látið að því liggja að ætli ríkisstj. að ná markmiði sínu og lækka verðbólgu í 35% þurfi grunnlaun að lækka um 5–6%. Verði kauptöxtum hreyft verður gengisfelling. Að öðrum kosti er hótað atvinnuleysi. Þetta er kveðja Alþb.-ráðh. til verkafólks. Þessi boðskapur hefði þótt skrýtinn fyrir nokkrum árum. Þá var hægt að notast við Alþb. í verkalýðshreyfingunni. Nú þykja ráðherrastólarnir hugsjónum dýrmætari. Hvað ætla þeir að gera? Hvers vegna rétta þeir ekki lægst launaða fólkinu hjálparhönd einmitt nú, þegar launamismunur hefur aukist tröllaskrefum? Þeir ríku hafa orðið ríkari, þeir fátæku fátækari undir þeirra stjórn. Nú hrópar verkafólk á úrræði. Fær það svar? Þegar Kennedy heitinn Bandaríkjaforseti ávarpaði þjóð sína við valdatökuna sagði hann m, a., með leyfi forseta: „Ef hið frjálsa samfélag getur ekki hjálpað hinum mörgu fátæku mun það aldrei geta bjargað hinum fáu ríku.“ - Þessu mun hæstv. ríkisstj. ekki takast að hnekkja. Þess vegna ber stefna hennar dauða í sér. Í hönd fara bæjarstjórnarkosningar. Alþfl. stendur málefnalega sterkur. Sjálfsforræði sveitarfélaga ásamt þjóðarheill landsins eru höfuðatriði í stefnu okkar er snerta stjórn sveitarfélaga um land allt. Við viljum dreifa valdinu, færa það nær fólkinu, auka ábyrgð fólksins í hinum dreifðu byggðum. Við viljum að þjóðin eigi landið, gögn þess og gæði. Nú er lag til sóknar og sigurs. Alþb. heyr sitt dauðastríð. Framsókn og Sjálfstfl. ganga málefnasnauð til leiks. Ég heiti á jafnaðarmenn um land allt að berjast af einurð og fullvissu sannfæringarinnar fyrir stórum sigri Alþfl. í komandi bæjarstjórnarkosningum. Sigur Alþfl. er stuðningur við kröfuna um betri lífskjör, atvinnuöryggi, réttlátara þjóðfélag, fegurra mannlíf. - Góða nótt.



Góðir áheyrendur. Verkalýðsleiðtogi og tryggur Alþb.-maður um árabil hafði eftirfarandi að segja í blaðagrein á s.l. ári: „Alþfl. reyndi í samvinnu við Framsfl. að móta framkvæmanlega efnahagsstefnu. Til óbætanlegs tjóns fyrir launþega fékkst Alþb. ekki til samstarfs.“ Og hann bætir við: „Þetta er því furðulegra vegna þess að í núverandi stjórnarsamstarfi hefur flokkurinn gert að stefnu sinni leiftursókn sjálfstæðismanna gegn lífskjörum.“ En eiga Alþb. og ríkisstj. þennan áfellisdóm skilið? Er það virkilega svo, að það, sem Alþb. kallaði leiftursókn sjálfstæðismanna gegn lífskjörum, hafi snúist í leiftursókn Alþb. gegn lífskjörum? Gæti það verið þegar allt kemur til alls, að í framkvæmd sé ekki ýkjamikill munur á stefnu íhalds og komma? Er það virkilega svo, að þessi ríkisstj. með Framsókn innanborðs telji verðbólguna upp og lífskjörin niður? Tóm budda margra fjölskyldna löngu fyrir útborgunardag gæti verið vísbending um það. Útgjöld heimilanna fyrir brýnustu nauðþurftum fara hlutfallslega síhækkandi og framfærendur heimila þurfa að grípa þá yfirvinnu sem gefst til að framfleyta heimilunum. Þegar foreldrar koma síðan örþreyttir heim eftir langan vinnudag bíða börnin með sínar þarfir og þá er oft lítill þróttur eftir til að sinna börnum og fjölskyldulífi. Afleiðing alls þessa verður oft upplausn margra fjölskyldna og heimila sem getur þegar upp er staðið ekki einasta kostað lífshamingju margra einstaklinga, heldur haft í för með sér oft og tíðum félagslegar afleiðingar sem þjóðfélagið í heild verður að standa straum af. Þetta er ekki falleg mynd, sem hér er upp dregin, en því miður held ég að margir muni við hana kannast. Hún er sterk vísbending um ranga stjórnarstefnu. Annað má einnig benda á, og það er svartnættisskýrsla seðlabankastjóra. Víða í þeirri skýrslu má finna að margt af því hefur ræst sem Alþfl. spáði í sinni stjórnarsetu að gerast mundi ef ekki yrði farið að tillögum Alþfl. um gerbreytta efnahagsstefnu. Lái Alþýðuflokknum það hver sem vill, að hann hafi ekki viljað vera þátttakandi í stjórnarstefnu sem byggist á að fljóta meðan ekki sekkur, stefnu sem dregur niður lífskjörin í þessu landi. Það er athyglisvert, að eitt megineinkennið á efnahagsstefnu Framsfl. í því samstarfi var að vilja, en ekki þora. Ekkert hefur breyst í núverandi samstarfi. Mottóið er að vilja, en ekki þora. Þegar litið er yfir svartnættisskýrsluna er að finna í henni einn ljósan punkt sem ríkisstj. státar af við hentugt tækifæri, en það er að veruleg innlánsaukning hafi átt sér stað, sem eigi sér þá skýringu að raunvextir af innlánum hafi aldrei verið hagstæðari en síðan 1972, en þess njóta sparifjáreigendur nú. Við hentug tækifæri stendur ekki á ríkisstj. að státa af þessu, en þegar verið er að tala um greiðslubyrði lántakenda, t.d. húsbyggjenda, snúa ráðh. við blaði og segja: Þetta er krötum að kenna. Þetta er raunvaxtastefna kratanna. - Spurningin,sem húsbyggjendur og aðrir lántakendur hljóta þá að leggja fyrir ríkisstj., er þessi: Ef raunvaxtastefnan er svo röng sem þið viljið vera láta, hvers vegna í ósköpunum afnemið þið hana ekki þegar þið hafið völdin? - Nei, hér er auðvitað hagrætt sannleikanum. Sannleikurinn er sá, að núv. ríkisstj. er að framkvæma eigin raunvaxtastefnu gagnvart húsbyggjendum, en ekki þá stefnu sem Alþfl. berst fyrir. Stefna Alþfl., sem fram kom í frv. Magnúsar H. Magnússonar, var að hækka lánshlutfallið og lengja lánstímann. Því var klúðrað af núv. ríkisstj. á fyrstu mánuðunum á valdaferli hennar með húsnæðismálaráðherrann Svavar Gestsson í broddi fylkingar, enda var hann fáorður um húsnæðismálin áðan. Á sama tíma var einnig kippt fjárhagsgrundvellinum undan almenna húsnæðislánakerfinu. Aðvaranir Alþfl. voru að engu hafðar þegar Alþfl. reyndi að sýna fram á þann vanda sem húsnæðiskerfinu var stefnt í. Alþfl. hefur frá samþykkt húsnæðismálalöggjafarinnar verið ljóst hvert stefndi þó stjórnarsinnar séu fyrst nú á þessum dögum að vakna upp við vondan draum. Hálmstrá þeirra nú er að taka lán hjá launþegum til að skila til baka broti af því sem tekið var af föstum tekjustofnum húsnæðiskerfisins, en heildarskerðing á þessu ári er 164 millj. kr., en það er um helmingur af föstum tekjustofni Húsnæðisstofnunarinnar. Síðan eru þessir peningar teknir m.a. til að bæta stöðu ríkissjóðs við Seðlabankann. Á sama tíma er Húsnæðisstofnunin í stórfelldum vanskilum við þann sama banka, og nú vantar 100 millj. kr. til að Húsnæðisstofnun geti staðið í lágmarksskilum við lántakendur vegna þess að ekki var farið að tillögum Alþfl. Einnig blasir við takmörkun eða stöðvun félagslegra íbúðabygginga og seinkun húsnæðislána, en hver þriggja mánaða seinkun í afgreiðslu þýðir 12–15% lækkun lána. Frá því að Alþfl. sá hvert stefndi í húsnæðislánum vorið 1980 hefur hann gert ítrekaðar tilraunir til þess að bjarga húsnæðismálunum og til að létta greiðslubyrði húsbyggjenda. Flutti Alþfl. m.a. frv. um viðbótarlán úr bankakerfinu til húsbyggjenda, sem ekki er óeðlilegt þegar litið er til þess, að 3/4 hlutar af sparifé í bönkum eru innlegg einstaklinga, en þeir fá einungis 1/4 af lánunum. Alþfl. sýndi í umr. á Alþingi fram á hvernig röng stefna ríkisstj. í húsnæðismálum kemur fram í greiðslubyrði húsbyggjenda. Dæmi, sem tekið var, sýndi að greiðslubyrði húsbyggjenda fyrir litla tveggja herbergja íbúð var 64 þús. kr. eða 40% af árstekjum verkamanns miðað við verðlag í desember s.l. Frv. Alþfl, um viðbótarlán í bankakerfinu þýddi í þessu sama dæmi 23 þús. kr. greiðslubyrði eða 13–14% af árstekjum verkamanns. Mismunurinn var hvorki meira né minna en 41 þús. kr. á ári á greiðslubyrðinni. Þetta er mismunurinn á raunvaxtastefnu Alþfl. og raunvaxtastefnu núv. ríkisstj. í framkvæmd. Að auki má benda á að það, sem kemur einnig illa við húsbyggjendur, er að kaupgjaldsvísitalan hefur ekki haldist í hendur við lánskjaravísitölu og því þurfa húsbyggjendur stöðugt að greiða hærra hlutfatt af launatekjum sínum í lántökur. Ég spyr: Hafa húsbyggjendur orðið varir við leiðréttingu á þessu misræmi af hálfu stjórnvalda? Í svörtu skýrslunni kemur fram að erlend lántaka er komin að hættumörkum. Svo er nú komið að hvert barn, sem fæðist, fær í vöggugjöf 50 þús. kr. skuldabyrði frá stjórnvöldum. Launþegar hafa þurft að fórna kaupmætti launa sinna í árangurslitla verðbólgubaráttu núv. ríkisstj. og líða henni síðan stórfelldar erlendar lántökur, sem eiga eftir með sama áframhaldi að setja okkur á stall með Pólverjum og Nýfundnalandi, og það versta er að stór hluti þessara skulda hefur verið tekinn í óráðssíuhít ríkisstj. Ég spyr: Er það skynsamleg fjárfesting að taka lán til að greiða hallarekstur ríkisstofnana? Ég spyr: Er það skynsamleg fjárfesting að greiða með útfluttum landbúnaðarafurðum á veisluborð útlendinga 200 millj. kr. á þessu ári, að hluta til með erlendum lántökum, og samkv. nýjustu upplýsingum vantar enn stórfellt fjármagn í þá hít? Það er kominn tími til að Framsfl. átti sig á því, að þetta heitir að telja verðbólguna upp, en ekki niður. Ég vil líka spyrja þá sem þessar skuldir eiga að greiða í hærri sköttum og lakari lífskjörum: Er það skynsamleg fjárfestingarstefna að fjárfesting til atvinnuveganna var mest á s.l. ári í fiskiskipaflotanum sem engum arði skilar, sem þýðir ekki bara lélegri rekstrargrundvöll útgerðar og minni tekjur sjómanna, heldur hefur það keðjuverkandi áhrif á allt efnahags- og atvinnulíf og þar með kjör allra launþega í þessu landi? Alþfl. varaði samgrh. rækilega við á haustdögum á s.l. ári vegna spár fiskifræðinga um hrun loðnustofnsins. Samgrh. hélt, að fiskifræðingar væru að plata sig, og lét skeika að sköpuðu. Þetta andvaraleysi þýðir að Framsfl. telur verðbólguna upp, en lífskjör sjómanna og annarra launþega í þessu landi niður. Efnahagsstefna Alþfl. er löngu orðin kunn, svo oft hefur hún verið kynnt á undanförnum árum og ítrekaðar tillögur Alþfl. til að koma á skynsamlegri hagstjórn. Í fjölmörgum málum, m.a. 37 lagafrv. sem nú liggja fyrir Alþingi, kemur fram stefna Alþfl. Ég minni á frv. Alþfl. um umbætur í sjávarútvegsmálum, svo sem hagkvæmni í starfi og endurnýjun skipastólsins, frv. um flugmálaáætlun, frv. um aukið aðhald og eftirlit með ríkisfjármálum, úttekt á svartri atvinnustarfsemi og að þingnefndir hafi rannsóknarvald. Ótalinn er fjöldi mála, svo sem ýmis félagsleg réttindamál í húsnæðismálum, almannatryggingamálum, skattamálum og tillögur um atvinnulýðræði. Af félagslegum málum ríkisstj. fagnar Alþfl. því, að í frv. um málefni aldraðra voru teknar inn till. Alþfl. um heimilisþjónustu aldraðra til að gera öldruðum kleift ef þeir svo óska, að dveljast sem lengst í heimahúsum. Hvað varðar frv. um málefni fatlaðra, sem nú liggur fyrir Alþingi, er nauðsynlegt að veruleg leiðrétting náist fram á fjármögnunarþætti frv. svo að vænta megi þess, að við ákvæði og markmið þess frv. sé hægt að standa. Góðir hlustendur. Nú þegar hátíðisdagur verkalýðshreyfingarinnar er að renna upp blæs ekki byrlega fyrir launafólki. Því voru gerð góð skil í íhaldspressunni í gær, að kröfur ASÍ séu ávísun á atvinnuleysi og 100% verðbólgu á næstu tveimur árum. Ég spyr: Er ekki kominn tími til að hætta að kenna launafólki um allt það sem miður fer vegna rangrar efnahagsstefnu stjórnvalda? Vitaskuld er hægt að taka undir að verði ekki breytt um efnahagsstefnu hjá stjórnvöldum stefni í atvinnuleysi og 100% verðbólgu. En ég mótmæli því hér og nú að tekjur láglaunafólks í þessu landi, sem gert er að tifa af launatöxtum upp á 6–8 þús. kr. á mánuði og vinna myrkranna á milli í eftirvinnu til að eiga fyrir brýnustu nauðþurftum, séu að stefna þjóðfélaginu í kaldakol. Það er broslegt að heyra atvinnurekendur halda því fram, að ekki sé hægt að leiðrétta laun þessa fólks, þegar upplýst er í kjarakönnun að atvinnurekendur skipta stórum hluta þess, sem til skiptanna er, undir borðið með yfirborgunum og fríðindum til þeirra sem betur eru settir, en láglaunafólkið situr eftir. Verkalýðshreyfingin verður að sameinast um og hvergi að gefa eftir að kjör þessa fólks verði bætt, og verkalýðshreyfingin verður að taka undir tafarlausa framkvæmd á till. Alþfl., sem samþykkt hefur verið, um að upplýsa með skipulögðum könnunum raunverulegar launatekjur og tekjuskiptingu í þessu þjóðfélagi. Stjórnvöld verða í sínum ákvörðunum einnig að stuðla að afkomutryggingu þessa fólks, t.d. gegnum skatta- og almannatryggingakerfið, en við það hafa till. Alþfl. í efnahagsmálum verið miðaðar. Eftir því verður tekið, hvað stjórnvöld leggja af mörkum til að leysa þann hnút sem kjaramálin eru að sigla í. Ég spyr: Væri t.d. hæstv. fjmrh. vegna komandi kjarasamninga opinberra starfsmanna tilbúinn að semja við opinbera starfsmenn á láglaunatöxtunum á sömu nótum og hann samdi við lækna, þ.e. með óbeinum sporslum og fríðindum sem hann taldi innan þeirra verðbólgumarkmiða sem ríkisstj. setti sér? Er hann tilbúinn, hæstv. fjmrh., að veita láglaunafólkinu hjá BSRB greiðslu fyrir ómælda yfirvinnu, ökutækjastyrk, sérstaka þóknun fyrir að leiðbeina nýju fólki í starfi og fylgjast með nýjungum í sinni starfsgrein? Er fjmrh. tilbúinn að semja við opinbera starfsmenn á sama grundvelli og við lækna? Eða er Ragnar Arnalds fjmrh: við sama heygarðshornið og atvinnurekendur að semja bara um slík fríðindi og sporslur við þá betur settu í þjóðfélaginu? Ég þakka áheyrnina. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við eldhúsdagsumræður er venja að gefa þjóðinni nokkurt yfirlit yfir þingstörfin. Það mun ég leitast við að gera, en fjalla þó jafnframt um nokkur önnur mikilvæg mál sem að hefur verið unnið á vegum stjórnvalda. Margt hefur tekist vel, en annað verr. Að sjálfsögðu er enginn ástæða til að draga fjöður yfir það. Ég mun hins vegar ekki elta ólar við ósannindi og jafnvel rógburð þm. Karls Steinars, þessa alþýðu- og verkalýðsforingja sem hneykslast hér inni á því, að þjóðarframleiðslan skuti dragast saman um 1%, en boðar síðan 20% launahækkun þegar hann kemur út fyrir þingsali. Eru þetta þau sterku stjórnartök sem hann talar um? Ég mun ekki eltast við mann sem boðar hér fögrum orðum jöfnuð, en fylgir hins vegar flokki, eins og fram kom í sjónvarpsviðtali í gær, sem boðar markaðsbúskap, sem boðar peningamálastefnu sem gengur jafnvel lengra en leiftursókn Sjálfstæðisfl. eða íhaldsflokksins í Bretlandi. Við framsóknarmenn höfum enn sem fyrr lagt höfuðáherslu á efnahagsmálin. Við teljum ekkert mikilvægara fyrir atvinnuöryggi og hagsæld íslensku þjóðarinnar en að koma efnahagsmálunum í viðunandi horf. Í því sambandi er mikilvægast að draga jafnt og þétt úr þeirri verðbólgu sem ógnar öllu heilbrigðu atvinnulífi og afkomu einstaklingsins. Í síðustu kosningum til Alþingis höfnuðum við framsóknarmenn leiftursókn sjálfstæðismanna og því atvinnuleysi sem slíkum aðgerðum hlaut að fylgja. Við teljum atvinnuleysi hið versta böl sem yfir þjóðina gæti gengið. Við lögðum til að dregið yrði úr verðbólgu með því að hafa hemil á hinum ýmsu þáttum í efnahagslífinu sem áhrif hafa á verðbólgustigið. Þessi leið hlaut nafnið „niðurtalning verðbólgu“. Hún hlaut þegar mikið fylgi með þjóðinni og var lögð til grundvallar myndun þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Á þessa stefnu reyndi fyrst á s.l. ári. Þá setti ríkisstj. sér það markmið að ná með niðurtalningu verðbólgunni í u.þ.b. 40% á árinu 1981. Þetta tókst. Það viðurkenna allir sem á þessi mál vilja líta af einhverri sanngirni. Og af því að Jóhanna Sigurðardóttir o.fl. hafa verið að vísa í ræðu dr. Jóhannesar Nordals og talið hana lýsa mikilli svartsýni, þá má einnig vísa í eftirfarandi orð seðlabankastjórans í sömu ræðu. Hann sagði: „Meginmarkmið þeirrar efnahagsstefnu, sem fylgt var á árinu og fram kom í efnahagsáætlun ríkisstj. í upphafi ársins, fólst hins vegar í því að koma fram verulegri lækkun verðbólgu jafnframt því sem full atvinna yrði tryggð. Þótt ný vandamál kæmu fram á öðrum sviðum efnahagsmála er ljóst að ótvíræður árangur náðist í þessu hvoru tveggja. Atvinnustig hélst hátt allt árið og verulega dró úr verðbólgu.“ Á framhald þessarar stefnu leggjum við framsóknarmenn höfuðáherslu. Um það er samkomulag innan ríkisstj., eins og fram kemur í efnahagsáætlun hennar frá s.l. áramótum. Þar er það markmið ákveðið að koma verðbólgu á þessu ári í um 35% og verðbólguhraðanum í 30% Í þeirri efnahagsáætlun eru hins vegar ekki ákveðnar aðrar aðgerðir en þær sem nefna mætti viðnám gegn verðbólgu og er ætlað að halda verðbólgunni í skefjum. Fleira er tvímælalaust nauðsynlegt ef ná á ofangreindum markmiðum. Ákvarðanir um slíkt bíða eftir niðurstöðum þeirra viðræðna sem nú fara fram á vegum ríkisstj. og aðila vinnumarkaðarins um vísitölukerfið og eftir samningum um kaup og kjör. Því miður blæs ekki byrlega nú fyrir miklum kauphækkunum. Þjóðhagsstofnun telur að þjóðarframleiðsla muni dragast saman á þessu ári. Við minnkandi þjóðarframleiðslu ætti öllum að vera ljóst að grunnkaupshækkanir að einhverju marki eru útilokaðar. Tiltölulega hófsamir samningar við starfsmenn í ríkisverksmiðjum, sem nýlega eru frágengnir, benda til að á þessu sé skilningur. Það er von okkar, að í þeim samningum, sem nú er að unnið, verði áhersla lögð á að bæta kjör þeirra lægst launuðu. Við framsóknarmenn munum leggja á það höfuðáherslu, að við ofangreind markmið ríkisstj. um 35% verðbólgu á þessu ári verði staðið með öllum ráðum. Við munum jafnframt leggja á það áherslu eins og fyrr, að aðgerðir í efnahagsmálum skerði ekki kaupmátt lægri launa. Þrátt fyrir þann ótvíræða árangur, sem náðst hefur í viðureigninni við verðbólguna, verður því ekki neitað, að ýmis hættumerki eru augljós. Staða ríkissjóðs er góð og er það að sjálfsögðu fagnaðarefni. Hins vegar er erlend lántaka mikil. Greiðslubyrði þjóðarinnar af erlendum lánum má ekki verða hærri. Við höfum ekkert á móti því, að erlend lán séu tekin til arðbærra framkvæmda sem auka þjóðartekjurnar og standa þannig sjálfar undir slíkri lántöku. En því miður hafa ekki allar þær framkvæmdir, sem í hefur verið ráðist, reynst nægilega arðbærar. Til slíks þarf því að vanda betur en gert hefur verið. Um það bil 5% aukning á einkaneyslu á s.l. ári ber vott um mikla eyðslu. Það sem af er þessu ári hefur einkaneyslan enn aukist. Þetta gefur að vísu til kynna góða afkomu almennings og mikil fjárráð, en það gefur einnig til kynna vantrú á áframhaldandi hjöðnun verðbólgu. Verðbólguhugsunarhátturinn virðist enn mjög ríkur. Öruggasta leiðin til þess að snúa við slíkri þróun er tvímælalaust að sýna í verki marktækan árangur í efnahags- og verðbólgumálum. Nú er að ljúka vertíð vestan- og sunnanlands. Vertíðin hefur verið erfið vegna stöðugra ógæfta, en takast mun þó að standa nokkurn veginn við það markmið sem sett var um aflann. En ég vil gjarnan ráðleggja þeim mönnum, sem öfundast yfir tekjum sjómanna, að kynna sér þá aðstöðu sem sjómenn á vertíðinni hafa starfað við í vetur, og þeir munu finna að tekjurnar eru alls ekki miklar. Annað árið í röð var stefnan í þorskveiðum fyrir árið í heild ákveðin og birt í desembermánuði árið áður. Um þá stefnu náðist enn ágæt samstaða við hagsmunaaðila. Nokkrar breytingar voru gerðar sem ég hygg að verði til góðs. Enn eru þó nauðsynlegar ýmsar endurbætur á þorskveiðum, sérstaklega til að bæta gæði aflans, vernda smáfisk og auka hagkvæmni. Hér vinnst ekki tími til að rekja ítarlega ástand og horfur í sjávarútvegi og fiskvinnslu. Mun ég því láta nægja að minna á nokkur atriði sem að er sérstaklega unnið. Gæði aflans og framleiðslunnar hafa verið mikið til umræðu. Á fyrsta flokks framleiðslu verður að leggja höfuðáherslu. Það er okkar besta vopn í harðnandi samkeppni við niðurgreidda framleiðslu annarra þjóða. Því miður er víða pottur brotinn. Framleiðslueftirlitið hefur verið gagnrýnt í þessu sambandi. Vafalaust þarf að bæta það, en slíkt gæðaeftirlit er af ýmsum ástæðum erfitt og oft vanþakkað. Til þess að vinna að endurbótum hef ég nýlega skipað fimm manna framleiðslueftirlitsráð sem á að vera til ráðuneytis og gera tillögur til úrbóta. Gagnrýnt hefur verið að ýmsir hagsmunaaðilar eigi ekki fulltrúa í ráðinu. Sú gagnrýni er á misskilningi byggð. Í ráðinu eru ekki fulltrúar neinna hagsmunaaðila, heldur valdir einstaklingar með þekkingu á hinum ýmsu sviðum framleiðslunnar. Eflaust er hrun loðnustofnsins stærsta vandamál sem að sjávarútveginum steðjar nú. Um ástand og horfur þar er hins vegar lítið hægt að segja fyrr en mælingar hafa farið fram n.k. haust. Á það vil ég þó leggja áherslu, að í þær veiðar verður að fara með mikilli varúð. Þó þetta sé gífurlegt vandamál fyrir loðnuflotann og þá sem við loðnuveiðar og vinnslu starfa er málið stórum víðtækara. Áhrifin geta orðið ófyrirsjáanleg á vöxt og viðgang þorskstofnsins. Það verður að hafa í huga. Ég furða mig hins vegar á ummælum þeirra Alþfl.- manna hér áðan. Staðreyndin er sú, að allir hagsmunaaðilar, sem til voru kvaddir - og þeir eru margir, voru sammála um að eftir mælingarnar í október skyldu veiðarnar ekki stöðvaðar, heldur beðið eftir öðrum mælingum sem fóru fram í nóvember. Þær mælingar fóru fram og sýndu þrefalt meiri loðnu í sjónum en áður hafði verið mælt, og þá voru þó loðnuveiðarnar stöðvaðar. Af markaðsástæðum er nokkur vandi á höndum í sambandi við síldveiðarnar. Eins og lofað var í viðræðum við sjómenn og útgerðarmenn s.l. haust skipaði ég skömmu eftir áramótin nefnd til að gera tillögur um aukna hagkvæmni við síldveiðar. Hugmyndir nefndarinnar eru nú til meðferðar hjá hagsmunaaðilum. Um endurnýjun fiskiskipaflotans, sem mikið er á dagskrá, sýnist sitt hverjum. Það er furðulegt, eins og kom fram hér áðan og má skilja á Karli Steinari, ef menn telja að fiskveiðiflotanum þurfi ekki að halda vel við, þessu mikilvægasta atvinnutæki þjóðarinnar sem skapaði á s.l. ári 78% útflutningsteknanna. Ég er sem fyrr þeirrar skoðunar, að forðast verði þær miklu kollsteypur sem orðið hafa hjá okkur Íslendingum í þessum málum. Okkur er nauðsynlegt að hafa ætíð góð og fullkomin skip sem eru örugg og með góða aðstöðu fyrir sjómenn. Hinu verður ekki neitað, að sóknarþunginn er of mikill og fjárfesting í sjávarútvegi meiri en þjóðarbúið ber með góðu móti. Því verður ekki heldur neitað, að mistök hafa orðið í þeirri viðleitni að endurnýja flotann. Því mun sjútvrn. næstu daga gefa út stórum hert skilyrði fyrir því, að það mæli með heimild til að láta smíða eða kaupa skip í stað annars sem tekið er úr notkun. Sömuleiðis hefur skipaverkfræðingur verið fenginn til að áætla eðlilega endurnýjunarþörf fiskiskipaflotans. Er það von mín, að það geti orðið til leiðbeiningar, en ég vara eindregið við þeirri hugsun sem kemur fram í þeim orðum sem oft heyrast, að tæpast megi fjárfesta í skipaflotanum. Á þeim sex árum, sem liðin eru síðan fiskveiðilögin voru sett, hefur mjög margt breyst og mikil reynsla fengist. Því er ég að láta hefja endurskoðun á fiskveiðilögunum. Það er mikið og nauðsynlegt verk. Þegar á heildina er litið tel ég að rekstrargrundvöllur fiskvinnslunnar sé viðunandi nú, m.a. frystingarinnar. Þó veldur það áhyggjum að of mikið af afla hefur verið ráðstafað til söltunar og skreiðarverkunar, en frystingin setið á hakanum. Sölutregða á skreið á Nígeríumarkaði hefur nú jafnframt orðið til þess, að bankar treysta sér ekki til að afgreiða afurðalán fyrst um sinn út á frekari skreiðarverkun. Staðreyndin er sú, að stjórnvöld hafa ekki annað stjórntæki í þessu skyni. Reyndar tel ég vafasamt að stjórnvöld ákveði hve mikið verka má á einn máta eða annan. Æskilegt er að samtök framleiðenda hafi ákveðnari stjórn á þeim málum en þau hafa nú. Þau hafa gleggst yfirlit yfir söluhorfur og þurfa að geta nokkurn veginn samræmt framleiðsluna þeim áætlunum. Fram undan er ákvörðun um fiskverð. Um það er út af fyrir sig ekki rétt að fara mörgum orðum. Málið er í höndum seljenda og kaupenda. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni, að sjómenn eigi að fá svipaða tekjuhækkun og menn í landi. Ríkisstj. hefur samþykkt að lög og reglur um verðlagsráð verði endurskoðuð. Ég hef talið rétt að láta það bíða aðeins á meðan málin skýrðust hjá nefnd þeirri sem fjallar um hið almenna verðbóta- og vísitölukerfi, en mun nú á næstunni skipa nefnd í þessu skyni. Á síðasta þingi var samþykkt þál. um langtímaáætlun í vegamálum. Samkv. henni er gert ráð fyrir að koma a.m.k. stofnbrautakerfi landsins í viðunandi ástand á næstu 12 árum, bæði með tilliti til burðarþols, snjóþunga og slitlags. Að þessari áætlun hefur verið ötullega unnið, m.a. af nefnd þingmanna frá öllum stjórnmálaflokkum. Ég mun leggja till. þessa fram á Alþingi fyrir þingslit. Hún verður síðan til meðferðar á næsta þingi ásamt endurskoðun á vegáætlun. Áætlun þessi er að ýmsu leyti stórhuga og mun valda byltingu í vegamálum. Gert er ráð fyrir að ljúka framkvæmdum við hina svonefndu lífshættulegu vegi, þ.e. um Ólafsvíkurenni, Óshlíð og Ólafsfjarðarmúla, á fyrri hluta áætlunartímabilsins. Lagt er til að brú verði byggð yfir Ölfusárósa og margt fleira mætti nefna. Ég hygg að það muni þó verða talin mesta breytingin almennt séð, að gert er ráð fyrir að leggja um 2500–3000 km með bundnu slitlagi á áætlunartímanum. Segja má að það átak hafi hafist sumarið 1980 þegar 90 km voru lagðir með bundnu slitlagi. Lagðir voru síðan 142 km á s.l. sumri. Á næstu árum er gert ráð fyrir að leggja allt að 200 km á ári. Ég vil alveg sérstaklega fagna þeirri samstöðu sem náðst hefur á Alþingi um þetta mikla átak í vegamálum. Það ætti að tryggja að staðið verði við þessa áætlun. Á s.l. ári fékk ég einnig samþykkt frv. um sjálfvirkan síma á þá um það bil 3000 bæi sem ekki hafa slíkan síma. Gerð hefur verið fimm ára áætlun og mun nú í ár verða fullkomlega við það staðið sem sú áætlun gerir ráð fyrir. Ég leyfi mér að vona og treysti að svo verði einnig um hin árin. Flugmálin hafa enn verið mikið til umr. Þingið samþykkti enn á ný verulega aðstoð við Flugleiðir vegna fjárhagserfiðleika sem rekja má fyrst og fremst til Norður-Atlantshafsflugsins. Nú virðist hagur Flugleiða fara batnandi. Það er von mín að svo verði áfram, Atlantshafsflugið eflist að nýju og félagið geti áfram sem hingað til sinnt af myndarskap því mikilvæga verkefni sem það hefur í samgöngumálum landsins. Með þeirri aðstoð, sem veitt hefur verið, tókst að afstýra uppsögn mikils fjölda af ágætu starfsliði. Á það hefur verið deilt, að öðru langtum minna flugfélagi, Arnarflugi, verður skapaður grundvöllur til að sinna millilandaflugi við hlið Flugleiða. Það flugfélag verður fyrst og fremst í leiguflugi, en telur sig þó þurfa að hafa eitthvað, en mjög takmarkað, áætlunarflug. Ég tel þessa gagnrýni mjög á misskilningi byggða. Ég er sannfærður um að nokkur samanburður í þjónustu og verði er flugfélögunum til góðs og muni bæta þjónustu þeirra við almenning. Á það ber einnig að líta. Viðunandi skipan er að mínu mati að komast á þessi mál, og það er von mín, að í framhaldi af því geti þessi tvö félög átt gott samstarf og samvinnu. Fyrir þremur árum voru samþykktar á Alþingi breytingar við lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins sem gera bændum kleift að laga framleiðsluna að þeim markaði sem fyrirsjáanlegur er. Það hefur að verulegu leyti tekist nú þegar með mjólkurframleiðsluna. Á sviði sauðfjárræktar hafa menn hins vegar verið nokkuð hikandi. Í markaðsmálum hafa aftur á móti orðið alvarlegar breytingar. Okkar besti markaður, Noregur, er að tapast vegna aukinnar framleiðslu þar í landi. Að sjálfsögðu ber að leita að nýjum mörkuðum og það er gert. En sannfæring mín er þó sú, að erfitt muni reynast að keppa við hið ódýra lambakjöt frá Nýja-Sjálandi og Ástralíu. Ef halda á kjötframleiðslunni um það bil óbreyttri mun þurfa stórauknar útflutningsbætur sem er ekki raunhæft. Það er þáttur í þeirri stefnumörkun, sem grundvöllur var lagður að fyrir þremur árum, að koma á fót nýjum búgreinum í stað hinna hefðbundnu og sporna þannig gegn byggðaröskun. Tilraun hófst með loðdýrarækt, sem virðist ætla að gefa góða raun. Jafnframt var þá um það samið, að fjármagn, sem sparaðist frá jarðrækt, verði notað til að koma nýjum búgreinum á fót. Því miður hefur ekki tekist að standa við það. Hið alvarlega ástand með sauðfjárræktina, sem nú blasir við, krefst þess, að fjármagn til að koma á fót nýjum búgreinum verði stóraukið. Loðdýrarækt er hrein útflutningsgrein sem sjálfsagt er að njóti jafnframt sömu aðstöðu í tollum og gjöldum og annar samkeppnisiðnaður. Að þessari viðkvæmu breytingu í landbúnaði þarf að standa á grundvelli nokkurra ára áætlunar þar sem samræmdur er samdráttur í hinum hefðbundnu greinum og efling nýrra. Á þetta legg ég ríka áherslu. Ef ekki verður þannig að málum staðið er ég sannfærður um að ekki verði komist hjá margföldum útgjöldum ríkissjóðs vegna offramleiðslu í landbúnaði eða stórfelldri byggðaröskun ella, sem að sjálfsögðu hefur einnig ómæld útgjöld í för með sér. Samdráttur í þjóðarframleiðslu er áhyggjuefni. Hann á m.a. rætur að rekja til þess, að ekki er lengur sami vöxtur í sjávarútvegi og fiskvinnslu sem verið hefur undanfarin ár og borið hefur að verulegum hluta uppi aukna þjóðarframleiðslu. Að vísu er margs konar verðmætaaukning möguleg, en þó hygg ég að við þurfum fyrst og fremst að leita á ný mið. Miklar orkulindir geta orðið undirstaða vaxandi þjóðarframleiðslu og velmegunar. Orkuna þarf að virkja og orkunýtingarstefnu að móta, eins og að er unnið. Um slíkt þarf að nást breið samstaða. Nú liggur fyrir Alþingi till. til þál. um virkjunarröð. Gert er ráð fyrir að Blanda verði virkjuð fyrst. Um Blöndu hefur hins vegar staðið mikil deila. Að mínu mati er slíkt ekki vænlegt til góðs árangurs. Deilur geta og hafa reyndar valdið miklum töfum og auknum kostnaði. Nægir í því sambandi að benda á Laxárdeiluna. Þingflokkur Framsfl. hefur því lagt sig fram við að leita sátta í þessu erfiða máli. Við teljum að þær séu nú í sjónmáli. Ýmsir fást þó við að reikna kostnað við minni miðlun sem um gæti orðið samkomulag. Allir eru þeir útreikningar á einn veg. Allir virðast þeir gerðir til að auka á þann kostnað. Annars vegar er reiknað með fullri nýtingu á fullri miðlun strax, en samningurinn gerir ekki ráð fyrir því, og hins vegar reiknað með orkuþörf sem er töluvert umfram það sem fyrir liggur nú, og margt fleira mætti nefna. Staðreyndin er sú, að í dag liggja alls ekki fyrir nægilegar upplýsingar til að ákveða hagkvæmustu miðlun, m.a. með tilliti til hinna mörgu vilyrða um mjög skerta notkun á fullu miðlunarrými. Vonandi skýrist það á næstu tveimur árum, áður en vinna við stíflugerðina hefst af fullum krafti. Í þessu sambandi mættu menn einnig hafa í huga þá gífurlegu gróðureyðingu sem á sér stað um heim allan. Skógarnir hverfa óðum, eru annaðhvort höggnir eða eyðilagðir með eitruðu andrúmslofti, sem getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir alla íbúa jarðarinnar. Landverndarviljinn er af heilbrigðum og góðum rótum sprottinn. Hins vegar er að sjálfsögðu nauðsynlegt að meta hverju sinni kostnaðinn við landvernd, en einhver verður hann ætíð. Um ýmiss konar iðnað, sem mikla orku notar, er rætt, en flest er það á undirbúningsstigi. Ég bind þó miklar vonir við kísilmálmverksmiðju og steinullarverksmiðju sem nú liggja fyrir frv. um hér á Alþingi, en legg áherslu á að þróaðri iðnaður, sem byggist á hugviti, er ekki síður mikilvægur. Að slíku er kominn góður vísir, t.d. í tengslum við sjávarútveginn, sem þarf að hlúa að með öllum ráðum. Á sviði byggðamála er tvímælalaust jöfnun upphitunarkostnaðar stærsta vandamálið. Gífurlegur munur á upphitunarkostnaði verður ekki lengi borinn af þeim sem við slíkt búa. Gegn þessu þarf að ráðast með ýmsu móti, m.a. með hagkvæmum lánum til þess að einangra hús betur og nýta orkugjafa á svæðinu, e.t.v. afgangshita frá fiskvinnslu. Þetta ætti að vera sjálfsagt verkefni fyrir Byggðasjóð. Fátt er meira byggðamál. Nefnd, sem Tómas Árnason viðskrh. skipaði, hefur nú skilað áliti. Nefndin leggur til að hitunarkostnaður verði greiddur niður þannig að hann verði hvergi hærri en er hjá góðum nýjum hitaveitum, eins og Hitaveita Borgarfjarðar og Akraness, Akureyrar o.fl. Framsfl. er samþykkur þessu markmiði. Ég tel jafnframt að viðunandi jöfnuði verði ekki náð nema í gegnum rafhitun. Raforku til upphitunar, þar sem hennar er þörf, á að selja á það lágu verði að hún verði samkeppnisfær við góðar hitaveitur. Til þess að það fari sem best úr hendi er nauðsynlegt að dreifing raforku á landi verði hjá einum aðila. Landsvirkjun þarf því að taka við byggðalínum sem fyrst og selja raforku í öllum landshlutum á sama verði. Tekjur til jöfnunar mætti t.d. fá með a.m.k. tvöföldun á raforkuverði til stóriðju sem býr við óeðlilega lágt verð í dag. Því þarf hið fyrsta að ná samningum við álbræðsluna í Straumsvík um hækkun á raforkuverði. Herra forseti. Góðir hlustendur. Margt hefur verið gert og margt hefur áunnist, en vandamálin og verkefnin fram undan eru mörg. Undir bölsýnisraus stjórnarandstöðunnar tek ég hins vegar ekki. Innan ríkisstj. og stjórnarflokkanna er fullur vilji til að takast á við verkefnin. Það er yfirlýstur vilji aðpoka verðbólgunni áfram niður á við án atvinnuleysis. Ég leyfi mér jafnframt að vona að til slíkra verka njóti ríkisstj. stuðnings þjóðarinnar. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það líður óðum að þinglausnum og er þá að venju skroppið í eldhús þingsins skamma stund til að rifja upp og rökræða nokkuð þjóðmál og þingmál frá liðnum vetri og hversu horfi fram undan. Af nógu er að taka því að mál þau, sem hreyft hefur verið á þessu þingi í einni eða annarri mynd, eru mörg og mikil að vöxtum sum hver. Örlög þeirra verða að sama skapi með ýmsum hætti því að hin þinglega vegferð reynist oft tímafrek og torsótt og hin bestu mál geta orðið úti, einkum þegar daginn fer að lengja og dregur að þinglokum. Að venju hafa efnahagsmál sett mikinn svip á þinghald að undanförnu og tekið drjúgan tíma, bæði hjá Alþingi og ríkisstj. Á s.l. ári tókst að ná höfuðmarkmiðum þeim sem ríkisstj. stefndi að í efnahagsmálum, en þau voru öflugt atvinnulíf og næg atvinna fyrir alla landsmenn, hjöðnun verðbólgu og trygging kaupmáttar. Þessi markmið eru áfram höfð að leiðarljósi á því ári sem nú er að líða, þótt enn sé hulið hvernig til tekst um það er lýkur. Ekki vantar það, að málefni þessi séu rædd og rækilega könnuð af hinum færustu mönnum innan lands og utan. Við það safnast saman mikill fróðleikur, einkum þó um liðna tíð. Um hitt, hvað framtíðin ber í skauti sínu, veit enginn með vissu. Um það gilda aðeins spár og vonir, sem rætast þegar best lætur, en bregðast oft þegar mest liggur við. Um þessar mundir vitna margir í nýlega ræðu seðlabankastjóra þar sem hann sagði m.a. að heimsbúskapurinn væri enn fastur í þeirri lægð sem hann komst í á árinu 1980 í kjölfar olíuverðshækkana. Þær vonir um afturbata, sem menn ólu í brjósti um þetta leyti á s.l. ári, hafi hingað til að engu leyti ræst. Þvert á móti hafi enn sigið á ógæfuhlið á síðari helmingi ársins í fyrra, einkum vegna mikils samdráttar í efnahagsstarfsemi í Bandaríkjunum. Árið 1982 verður því sennilega þriðja árið í röð er einkennist af efnahagslegri stöðnun og vaxandi atvinnuleysi. Svipaða lærdóma má draga af riti Þjóðhagsstofnunar frá í mars, Úr þjóðarbúskapnum, þar sem fjallað er um framvindu ársins 1981 og horfur 1982. Það má hverjum manni ljóst vera, að þjóðarbúskapur Íslendinga fer ekki varhluta af þeirri þróun efnahagsmála sem verður í aðalviðskiptalöndum þeirra, heldur þvert á móti. Þetta eru kaldar staðreyndir sem við blasa og horfast verður í augu við. Þá verður enn að hafa í huga að óvarlegt er, miðað við allar aðstæður, að spá meiri útflutningsframleiðslu en svo á þessu ári að hún verði sem næst óbreytt frá fyrra ári. Heildarafli í tonnum talið úr sjó hefur farið minnkandi tvö s.l. ár frá því, sem hann komst hæst, í 1648 þús. tonn árið 1979. En allar spár um sjávarafla eru óvenju óvissar á þessu ári, einkum vegna ástands loðnustofnsins. Þetta eru mikil umskipti þar sem framleiðsla sjávarafurða hefur að verulegu leyti staðið undir rekstri útflutningsframleiðslunnar á liðnum árum. Aukinn útflutningur iðnvarnings mun varla gera betur en vega upp á móti samdrætti í sjávarútvegi á þessu ári. Þannig horfa málin við sjávarsíðuna þrátt fyrir mjög hagstæða þróun hafréttarmála á undanförnum árum, og síðustu fréttir af hafréttarsáttmála uppfylla okkar björtustu vonir. Margar fleiri staðreyndir mætti nefna sem hníga í sömu átt og gefa ljóslega til kynna að fyllsta þörf sé að að gæta ýtrustu varfærni, hagsýni og sparnaðar í rekstri þjóðarbús okkar ef svo heldur fram sem horfir. Og meðan svo er ært í landi og hart í heimi verður varla gert miklu betur en að andæfa og verjast áföllum. Eigi að síður er það yfirlýst stefna ríkisstj. að vinna áfram að hjöðnun verðbólgu þannig að hún verði ekki meiri en 35% frá byrjun árs 1982 til ársloka. En þetta skref verður ekki stigið átakalaust með öllu. Úrræði, sem duga, verður að finna og framkvæma svo að allra hag megi bæta til frambúðar. Nauðsynlegt er að allir leggist á eitt í því efni. Samræmdra aðgerða mun við þurfa á öllum sviðum efnahagsmála til að tryggja að þessu markmiði verði náð. Augljóst er að gæta verður aðhalds í ráðstöfun þjóðartekna til að draga úr viðskiptahalla og skuldasöfnun erlendis. Aldrei kann það góðri lukku að stýra að eyða meiru en aflað er, en beina verður kröftunum að því að auka framleiðslugetu þjóðarbúsins og búa þann veg í haginn fyrir varanlegar framfarir og bætt lífskjör í landinu. Þó að þessi varnaðarorð séu látin falla er þó fjarri því, að ástæða sé til að örvænta eða fyllast bölsýni. Víða um lönd eru erfiðleikar í fjármálum, m.a. á öllum Norðurlöndunum. Sennilega eru Finnar einna best á vegi staddir í þeim efnum um þessar mundir, þó að þeir hafi eins og aðrir fengið að kenna á óhagstæðri þróun heimsmála og engin Norðurlandaþjóða hafi gengið í gegnum aðra eins fjárhagserfiðleika og þrengingar á liðnum áratugum og finnska þjóðin. Síst er því ástæða fyrir okkur Íslendinga til að láta hendur fallast. Sjást þess og engin merki. Hér á landi er haldið uppi öflugri framfara- og framkvæmdastefnu, en gæta verður þó hófs svo að hraðinn verði ekki óviðráðanlegur og spennan yfirþyrmandi. Á þingi og í ríkisstj. hefur að undanförnu verið fjallað um hin veigamestu mál í mörgum greinum, atvinnu- og orkumál, landbúnaðar- og byggðamál margs konar, félags- og þjónustumálefni. Nú er verið að leggja síðustu hönd á langtímaáætlun í vegagerð sem unnin hefur verið á grundvelli þál. sem samþykkt var í fyrra. Alkunna er að þar sem ríkisstj. er skipuð ráðherrum úr þremur stjórnmálaflokkum ræður enginn einn flokkur ferðinni að öllu leyti. Úrslit mála hljóta oft að byggjast á samkomulagi og málamiðlun. Þó að við sjálfstæðismenn metum einstaklinginn mikils og viljum efla framtak hans og frelsi á allan hátt megum við ekki gleyma því, að fyrir löngu er það orðið eitt af grundvallaratriðum sjálfstæðisstefnunnar að skapa öllum landsmönnum félagslegt öryggi. Þetta er stór og dýr yfirlýsing sem í framkvæmd hlýtur m.a. að útheimta talsverðar skattaálögur á alla þá sem betur mega sín. Og sérhver góður þegn er fámennri þjóð mikils virði á þeirri tækni- og tölvuöld sem við nú lifum á, þar sem mönnum gefst kostur á næstum ómældri aðstoð við að nema og muna marga hluti ef aðeins er stutt á réttan hnapp. Það má ekki gleyma að leggja rækt við einstaklinginn, mennt hans og manngildi, þá eiginleika sem hingað til hafa fleytt þjóð okkar yfir brim og boða og gert okkur kleift að byggja upp frjálst og fullvalda ríki í samfélagi þjóðanna. - Lifið heil.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Fjögur ár eru ekki langur tími en þó vill fyrnast yfir margt á styttri tíma. Ljóst er að Alþb.-menn treysta á gleymsku fólksins. Þeir vildu gjarnan láta fenna í eigin fótspor en svo óhöndulega tekst til að þeir velja sér sama slagorð nú og fyrir borgarstjórnarkosningar fyrir fjórum árum. Hver man nú ekki: „kosningar eru kjarabarátta“, og „samningana í gildi“? Þessi slagorð dugðu til þess að vinstri meiri hluti komst á í borgarstjórn Reykjavíkur og vinstri ríkisstj. sumarið 1978 sem síðan hafa setið að völdum nú í nær fjögur ár. Alþb.-menn hafa allan þennan tíma ráðið ferðinni í lands- og borgarmálum. Hverjar hafa efndir kommúnista verið á kosningaloforðunum alkunnu? Samningarnir gengu aldrei í gildi. Launþegar telja sig skorta 25–30% í launum til að ná þeim kaupmætti sem að var stefnt. Margoft á s.l. tæpum fjórum árum hafa vinstri stjórnir Alþb. beinlínis skert kaupið, síðast á s.l. ári um 7% auk skollaleiks vísitölufölsunar, niðurgreiðslna og félagsmálapakka. Á bls. 22 í nýútkominni skýrslu Þjóðhagsstofnunar er sagt að einungis á næstliðnu þriggja ára tímabili hafi framfærsluvísitalan hækkað um 28% meira en verðbótavísitalan. Langt er frá að 18% grunnkaupshækkanir á sama tímabili vegi upp þennan mun. Það er einnig staðreynd, að kaupmáttur kauptaxta launþega í landinu er lægri á s.l. ári, 1981, en árið 1978 og enn er spáð minnkandi kaupmætti á yfirstandandi ári. Þjóðartekjur á mann eru svipaðar bæði árin, en meiri kaupmáttur kauptaxta 1978 en nú er gaf Alþb. tilefni til að hvetja til ólögmætra verkfalla. Nú er hljóðið annað í Svavari Gestssyni. Ríkisstjórnin undir forustu Alþb. og Vinnuveitendasambandið eru alveg á sama máli í kjaramálum. Hvað er ekki gert fyrir ráðherrastóla? Þegar Alþb. tengir nú enn saman kosningar og kjarabaráttu, þá er það að nefna snöru í hengds manns húsi og minna kjósendur á ekkert annað en „svikin í gildi“. Sagt hefur verið: Þú getur blekkt marga um stund en ekki alla ávallt. Afleiðing þess, að Alþb. hefur ráðið ferðinni, hefur einnig orðið sú, að úr þjóðarframleiðslu og þjóðartekjum hefur dregið. Þjóðhagsstofnun spáir minnkandi þjóðarframleiðslu og tekjum á þessu ári. Þrátt fyrir hagstæð ytri skilyrði syrtir nú í álinn vegna óstjórnar og fyrirhyggjuleysis fyrst og fremst. Eftir að samið var til sigurs um útfærslu í 200 mílna efnahagslögsögu 1978, sem nú hefur verið endanlega staðfestur með hafréttarsáttmálanum, hefur afla- og verðmætisaukning sjávarafurða aukist um 60% aðeins á örfáum árum. Þessi auknu aflaverðmæti hafa hvorki verið nýtt til að bæta kjör launþega né afkomu atvinnuvega og ekki heldur til að vinna bug á óðaverðbólgu né að skapa skilyrði fyrir auknum hagvexti og hærri launatekjum í framtíðinni. Við erum ekki einu sinni í stakk búin til að mæta áföllum á borð við stöðvun loðnuveiða og sölutregðu skreiðar. Fyrirhyggjuleysi stjórnvalda hefur verið slíkt, að nefna má vinstristjórnarárin frá 1978 fjögur glötuð ár. Það þarf ekki að orðlengja stefnuleysið og framkvæmdaleysið í orkumálum og iðnvæðingu sem tengist þeim. Þessa dagana er fumið og fátið í afgreiðslu virkjunartillögu slíkt, að það fellur ekki síst í hlut stjórnarandstöðu Sjálfstfl. að bæta eins og kostur er úr undangenginni klaufalegri meðferð iðnrh. og ríkisstj. og ósamkomulagi stjórnarliða og leysa þann hnút sem þessi mál voru komin í, svo að orkuframkvæmdir geti hafist á ný. En á meðan við höfum glatað tíma hafa önnur lönd, sem eru í svipaðri aðstöðu og við í þessum efnum, ekki síst Ástralía og Brasilía, fylgt eindreginni uppbyggingarstefnu og stóraukið orku- og iðnaðarafköst sín. Hér á landi hefur einnig verið búið svo að almennum iðnaði, bæði útflutningsiðnaði og þeim iðnaði sem keppir við innflutning, að tekið hefur fyrir framþróun hans að miklu leyti. Ríkjandi stefna sívaxandi skattheimtu og vaxandi krafna til atvinnurekstrar af margvíslegu tagi og ráðleysi í gengis- og verðlagsmálum hafa dregið úr framkvæmdavilja og framkvæmdagetu. Stjórnvöld hafa á hinn bóginn dundað við nokkur skrifborðs- og gæluverkefni um stofnun ríkisfyrirtækja sem mörg hver hafa engin starfsskilyrði nema með ríkisstyrkjum og einokun. Við þetta bætist svo að á sama tíma hefur fiskveiðiflotinn verið aukinn fyrir atbeina ríkisvaldsins svo að framleiðni flotans hefur farið minnkandi og afkoman versnandi þrátt fyrir aflaaukningu og hagstætt verðlag. Framsóknarráðherrarnir Steingrímur Hermannsson og Tómas Árnason hafa gengið fram fyrir skjöldu að leyfa innflutning fiskiskipa og sölu innanlands með nær 100% erlendum lánum og skapað fordæmi um framsóknarlag togara sem opnir eru í báða enda eins og stefna Framsfl. sjálfs. Í árslok 1980 og á árinu 1981 voru átta togarar teknir í notkun án þess að skip færu úr landi í staðinn. Á árinu 1982 koma fimm nýir togarar og fimm notaðir togarar í rekstur án þess að skip fari úr landi í staðinn. Á þessu ári fjölgar þannig togurum um 10 og þyrfti aðeins þess vegna að lengja þorskveiðibannið úr 150 dögum í 170 daga eða fella niður tvær þorskveiðiferðir á hvern togara sem fyrir er. Heildarafli eða tekjur landsmanna aukast ekkert, en kostnaður af þessum togarakaupum á þessu og síðasta ári er 720–850 millj. nýkr. Slík fjárfesting á engan rétt á sér. Vinstri stefna undanfarinna ára mun óhjákvæmilega valda lakari lífskjörum í landinu. Vinstri stefna undanfarinna ára hefur eftir eitthvert mesta góðæri leitt til þess, að við eyddum 5% um efni fram, meira en við framleiddum á s.l. ári. Í frekar bjartsýnni spá Þjóðhagsstofnunar er einnig spáð svipuðum viðskiptahalla á þessu ári. Nýbirtar tölur um tvöfalt meiri halla á vöruskiptajöfnuði fyrsta fjórðung þessa árs benda líka því miður á enn aukinn viðskiptahalla á þessu ári. Stórauknar erlendar lántökur á síðasta ári ollu aukinni eftirspurn innanlands sem kallaði þannig á aukinn innflutning sem aftur skapar viðskiptahalla. Stjórnvöld hafa komið okkur inn í vítahring aukinna erlendra lána og viðskiptahalla sem erfitt kann að komast út úr eins og búið er að atvinnuvegunum. Þegar svona stendur á státar ríkisstj. af því að atvinna sé næg, ríkissjóður sé rekinn hallataus og verðbólga sé lækkandi. En atvinnu er haldið uppi með erlendu lánsfé. Ríkissjóður er rekinn í orði kveðnu hallalaus, en öllu meiri blekkingu og sýndarmennsku getur ekki. Skattheimta hefur verið aukin um 1000 millj. nýkr. miðað við skattheimtu 1977. Stórauknar erlendar lántökur auka innflutninginn og tekjur af honum sem fara í ríkissjóð. Ríkissjóður lifir þannig á viðskiptahalla. Framkvæmdaútgjöld ríkissjóðs eru í vaxandi mæli fjármögnuð með lántökum utanlands og innanlands í stað skattheimtu áður. Markaðir tekjustofnar, sem fóru áður til sérstakra útgjalda, eru teknir í almenn rekstrargjöld ríkissjóðs. Ef þessum blekkingum og spilltu aðferðum væri ekki beitt væri ríkissjóður rekinn með dúndrandi halla. Og hver eru afrekin í baráttunni gegn verðbólgunni? Samkvæmt stjórnarsáttmála átti verðbólgan að vera komin niður í 10% á þessu ári, 1982, en situr í 40–50% og fer vaxandi. Með alls kyns tilfæringum segir ríkisstj. að verðbólgan sé minni en áður. Afkoma heimilanna og fyrirtækjanna í landinu segir annað, enda hefur ekkert verið gert er lækkað geti verðbólguna nema um skamma hríð. Svokölluð harkaleg framkvæmd verðlagsmála hefur aðeins tímabundin áhrif og meira að segja öfug áhrif þegar til lengdar lætur auk alvarlegra afleiðinga fyrir fjárhag og rekstur fyrirtækja og stofnana. Sama máli gegnir um auknar niðurgreiðslur. Það er sýndarmennska. Landsvirkjun, rafmagnsveitum og hitaveitum er vísað á erlendar lántökur, m.a. til að greiða rekstrartap, í stað þess að viðurkenna þörf gjaldskrárhækkana. Endurgreiða þarf þessi erlendu lán með vöxtum og bæði afborgunum og vöxtum verður að bæta ofan á gjaldskrána þótt síðar verði. Með þessum hætti er orkuverð til atmennings hærra í dag og verður enn þá hærra í framtíðinni en vera þyrfti ef ríkisstj. væri ekki að skjóta vandanum á undan sér, dylja raunverulegt verðbólgustig og hikar um leið ekki við að greiða verðbólguna niður með erlendum eyðslulánum. En það er auðvitað skammgóður vermir þar sem erlendar lántökur auka eftirspurnarþensluna og þar með verðlag innanlands. Vandi atvinnuvega eða ríkissjóðs verður ekki heldur leystur eða atvinnuöryggi og kaupmætti launþega haldið uppi til lengdar með erlendum lánum. Í stjórnarsáttmála er því heitið, að greiðslubyrði afborgana og vaxta erlendra lána fari ekki fram úr 15% þjóðarframleiðslu, en á yfirstandandi ári er spáð að greiðslubyrði verði 20%. Þessi greiðslubyrði ásamt áframhaldandi viðskiptahalla dregur úr lánstrausti landsins auk þess sem skuldaaukningin verður sífellt áhættumeiri frá sjónarmiði Íslendinga sjálfra og skerðir möguleika til að afla og nota erlend lán til atvinnuuppbyggingar í framtíðinni. Auðvitað eru allir aðilar stjórnarsamstarfsins samsekir um þá óheillaþróun sem núverandi stjórnarsamstarf hefur leitt yfir þjóðina þótt Alþb. hafi ráðið ferðinni. Á öðru en óheillaþróun var ekki von eins og til þessa samstarfs var stofnað. Alþb. hélt því löngum fram, að unnt væri að leysa efnahags- og verðbólguvandamál án þess að skerða kaup, án þess að lækka gengi eða hækka vexti. Eftir nær fjögurra ára stjórnaraðild kommúnista hefur komið í ljós í fyrsta lagi, að oftar eða meir hefur kaup ekki verið skert á jafnskömmum tíma en í valdatíð þeirra, í öðru lagi, að dollar hefur hækkað í verði frá 1. sept. 1978 úr 2,60 kr. í 10,40 kr. eða um 300%, úr 4 kr. í tíð núv. stjórnar eða um 150%, í þriðja lagi að vegið meðaltal útlánsvaxta án endurkaupa hefur hækkað frá árslokum 1978 úr 28% í 44% 31. mars s.l. Útlánsvextir hafa sem sagt hækkað um 54% í valdatíð kommúnista frá árslokum 1978. Alþb. slær þannig öll Íslandsmet sem kaupskerðingarflokkur, gengislækkunarflokkur og vaxtahækkunarflokkur. Ljóst er að núv. ríkisstj. hefur aldrei tekist á við aðsteðjandi vandamál, skotið þeim ávallt á undan sér eða sópað þeim undir rúm og sofið á þeim. Á liðnum vetri hafa komið fram slíkir þverbrestir í ríkisstjórnarsamstarfinu og samvinnu milli einstakra ráðherra að einskis er að vænta hér eftir frá ríkisstj. nema þess sem miður fer. Svavar Gestsson sakar Ólaf Jóhannesson um valdarán, Ólafur sakar Svavar um lögbrot og Hjörleif um valdníðslu. Hjörleifur telur aftur Steingrím tala tungum tveim um virkjun Blöndu. Og síðast nú áðan notaði Svavar Gestsson fjarveru Ólafs Jóhannessonar til árása á hann. Alþb. mótmælir eðlilegum öryggisframkvæmdum með tilvísun til leynisamnings og byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli með tilvísun til neitunarvalds í stjórnarsáttmála. Mælirinn er fullur. Alþb. hefur nógu lengi ráðið ferðinni og valdið nógu miklu tjóni á örlagaríkum tímum. Samstarfsaðilar Alþb. í ríkisstj. og borgarstjórn Reykjavíkur virðast svo lítilþægir að láta sér forræði Alþb. lynda. En landsmenn láta sér ekkí lynda forræði Alþb., og kjósendur geta gripið í taumana bæði í sveitarstjórnarkosningunum og næstu alþingiskosningum. Stefnubreytingar er þörf. Formælendur Alþb. hafa talið stjórnmálabaráttuna og sérstaklega væntanlega kosningabaráttu einvígi milli Alþb. og Sjálfstfl. Það heyrðum við á ræðu Svavars Gestssonar áðan. Sjálfstæðismenn taka þeirri einvígisáskorun og berjast fyrir heilbrigðri, mannúðlegri, framfarasinnaðri og lýðræðislegri stjórn í öllum sveitarfélögum og í landinu sem heild. Sósíalismi Alþb. leiðir hins vegar til stjórnarfars austantjaldsríkja, einræðis, skerðingar mannréttinda og efnalegs skorts. Það fór ekki á milli mála hvert hugur Svavars Gestssonar stefndi, stefndi í austurátt. En til þess eru vítin að varast þau, og Íslendingar munu aldrei láta leiða sig lengra á þeirri leið. Sjálfstæðismenn ganga sameinaðir til sveitarstjórnarkosninga og heita sérstaklega á alla Reykvíkinga að gera sér grein fyrir að borgarstjórnarkosningarnar í Reykjavík eru einkar örlagaríkar, bæði fyrir framtíð höfuðborgarinnar og allra borgarbúa, framtíð landsins og allra Íslendinga. - Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar litið er til næstu nágrannaþjóða okkar og raunar Evrópuþjóða allra blasir við atvinnuleysi, kreppa og samdráttur á öllum sviðum og engin lausn virðist í sjónmáli. Tala atvinnuleysingja á Norðurlöndum er nú óðfluga talin nálgast 1 millj. manna og allt talið í þessum löndum einkennist af svartsýni og örvæntingu. Á meðan þessu vindur fram við bæjardyrnar hjá okkur hefur full atvinna verið hér á landi og þjóðin hefur verið í sókn til félagslegra framfara. Það á ekki síst við þá málaflokka sem Alþb. hefur borið ábyrgð á. Í heilbrigðis- og félagsmálum hefur mikið starf verið unnið. Nægir að nefna löggjöf um fæðingarorlof, lög um hollustuhætti og hollustuvernd, lög um öryggi og eftirlit á vinnustöðum, atvinnuleysistryggingar, almannatryggingar og síðast en ekki síst lög um Framkvæmdasjóð aldraðra og er þá hvergi nærri allt talið. Nú liggja fyrir hinu háa Alþingi frv. til laga um málefni fatlaðra og málefni aldraðra en óvíst er um að þau nái fram að ganga. Þar er ekki við Alþb. að sakast. Verði frv. til laga um málefni aldraðra ekki að lögum nú er það á ábyrgð annarra stjórnmálaflokka en Alþb. Alþb. á einnig ómældan þátt í því, að við þinglok liggja nú fyrir lög um fjögur mikilvæg menningarmál: lög um Sinfóníuhljómsveit Íslands um Blindrabókasafn, um Listskreytingasjóð ríkisins og um námslán og námsstyrki. Framlög til dagvistarstofnana hafa verið stóraukin í tíð þessarar ríkisstj. og þannig mætti lengi telja. Gífurleg aukning á virkjun jarðvarma til húsahitunar hefur átt sér stað í tíð núv. ríkisstj. Það leikur enginn vafi á því, að ríkisstj. nýtur almennara trausts nú en þær ríkisstjórnir sem áður stóðu við stjórnvölinn. Og að mörgu leyti á hún það traust fyllilega skilið. En margt er þó ógert til að jafna lífskjör landsmanna. Vinnudagurinn er enn allt of langur á kostnað fjölskyldulífs og barna og of lítið er enn byggt af félagslegum íbúðum. Tekjuskiptingin í þjóðfélaginu er enn óréttlát og skattbyrðin er enn lögð á herðar launþeganna, en hinum auðugu er hlíft. Það hefur lítið breyst. Almannafé er enn þá sóað á ábyrgðarlausan hátt, oft án þess að nokkur heimild liggi fyrir þeim sem ábyrgðina bera. Nægir að minna á þær umræður sem urðu hér í vetur um bókasafn Seðlabankans, sem enginn hefur heimilað að reka, enginn nýtur góðs af og engum eru staðin skil á. Það er alveg ljóst að miklu meira eftirlit þarf að hafa með meðferð opinberra fjármuna, og enginn vafi er á því, að þeim mætti verja miklum mun betur. Engum embættismanni né þm. í landinu á að líðast að fara með fé almennings sem kóngur væri. En konungsríkin eru mörg og því höfum við ekki getað breytt enn þá. Við höfum ekki haft pólitískan styrk til að leggja niður Framkvæmdastofnun ríkisins og nýta glæsihöll hennar til þarfari starfa, en fela þess í stað bönkum landsins starfsemi hennar. Seðlabanki Íslands er enn ríki í ríkinu og um hann þarf að setja ný lög. Við yrðum þar með þegar nokkrum kóngum fátækari. Við höfum ekki tekið á lífeyrissjóðamálum þjóðarinnar af þeim myndarskap sem til þarf svo að allir landsmenn verði í einum lífeyrissjóði sem Tryggingastofnun ríkisins annaðist í stað heils hers kónga og kontóra. Í þessum lífeyrissjóði ættu raunar alþm. einnig að vera. Við höfum ekki heldur hvatt sem skyldi til skynsamlegrar launastefnu í landinu. Sem dæmi um það skal ég gera grein fyrir að á hinu háa Alþingi lagði ég hér fram í vetur þáltill. um endurskoðun á launaflokkaröðun ríkisstarfsmanna og starfsmanna ríkisbankanna í því skyni að einfalda og jafna laun opinberra starfsmanna. Þar var einnig farið fram á endurskoðun á jafnrétti karla og kvenna, um sömu laun þeirra í ríkisstofnunum og endurmat á þeim ábyrgðarstörfum sem konur gegna eingöngu. Það er alkunna að kvennastörf eru lægra metin en karla. Nægir að nefna störf forstöðukvenna og fóstra á dagvistarstofnunum, sem bera ábyrgð á tugum barna dag hvern. Þessi störf eru fjórum til sex launaflokkum lægri en störf fulltrúa í skrifstofum ríkisins. Getur hver sagt sér sjálfur hver munur er á ábyrgð þarna, hafi menn á annað borð óbrenglað gildismat. Þessi þáltill. fékk ekki afgreiðslu á þessu þingi, einfaldlega vegna þess að enginn hafði þrek til að horfast í augu við það lögmál frumskógarins sem gildir í kjarabaráttu í landinu. Mátti ekki á milli sjá hver deigastur var, stjórnmálamennirnir eða stjórnir launþegasamtakanna. Þetta var gott mál, sögðu menn, en í öllum bænum farið þið ekki inn á kjarasamningamál. Auðvitað var þá fyrst og fremst átt við sérkjarasamningamál. Auðvitað var þá um að ræða stefnu þar sem hver hrifsar það sem hann kemst yfir - og þá auðvitað á kostnað annarra. Þetta er ekki launastefna sósíalista. Þetta er launastefna þeirra sem vilja verkalýðshreyfinguna feiga. Ríkið á t.a.m. ekki að haga sér eins og vinnuveitendur hins svokallaða frjálsa markaðar gagnvart launþegum. Það á að leitast við að vera til fyrirmyndar, ekki sem vinnuveitandi heldur sem samstarfsaðili launþega. Og ríkisstarfsmenn hafa óneitanlega því miður dregist aftur úr í launamálum. Sannleikurinn er hins vegar sá, að íslenskur verkalýður framleiðir kappnóga fjármuni til þess að allir Íslendingar hafi nóg að bíta og brenna ef útrýmt er vanhugsaðri launapólitík og opinberri eyðslu. Ég harma þann heigulshátt hv. þm. að þora ekki að taka á þessum málum. Sjálfstæðismál okkar hafa verið meira og oftar rædd á undanförnum þingum en nokkru sinni áður og af meira viti. Alþb. hefur nú sem áður talið megintilgang þátttöku sinnar í borgaralegri ríkisstjórn viðspyrnu gegn frekari athafnaaukningu bandaríska hersins á Íslandi, og þm. Alþb. hafa barist fyrir því heima og erlendis, að Norðurlöndin verði lýst kjarnorkulaust svæði. Öll umræða um þessi mál hefur gjörbreyst og málstaður friðar og þjóðfrelsis á nú tvímælalaust meiri stuðning meðal landsmanna en nokkru sinni áður. Ógnun sú, sem okkur er búin af mikilvægri herstöð Bandaríkjanna í landinu ef til átaka kemur, er nú mun fleirum ljós. Alþb. hefur aldrei hvikað frá þeirri stefnu sinni að Ísland gangi úr NATO og bandaríski herinn fari burt. Án hins fyrrnefnda er hið síðarnefnda óhugsandi. Við munum aldrei linna þeirri baráttu fyrr en sigur vinnst. Önnur er sú sjálfstæðisbarátta sem Alþb. hefur háð á síðustu árum. Það er baráttan við erlendan auðhring sem hér hefur hreiðrað um sig til þess að arðræna landsmenn, löglega jafnt sem ólöglega. Auðhringurinn Alusuisse hefur ekki látið sér nægja að stunda svíðingsskap í samskiptum sínum við landsmenn, heldur beinlínis gert tilraun til að hafa áhrif á og blanda sér í íslensk stjórnmál. Aðferðirnar eru reyndar gamalkunnar frá öðrum löndum og afleiðingarnar skelfilegar þar sem þeim var hægara um vik. Baráttunni við Alusuisse er ekki lokið, og það hlýtur að vera krafa þjóðarinnar, að hver einasti íslenskur þm. standi að baki iðnrh. í því stríði. Herra forseti. Mál mitt hlýtur að styttast tímans vegna. Ég vil þó að lokum minna landsmenn alla og ekki síst Reykvíkinga á það, sem fram undan er, og það, sem gerðist 1978. Glæsilegur sigur Alþb. færði mönnum kjarasamningana í gildi, hvað sem hv. þm. Geir Hallgrímsson segir, við sigurinn í sveitarstjórnarkosningunum 1978, þegar ráðist skyldi að þeim. En sigurinn gerði meira en það. Veldi Sjálfstfl. hrundi eins og spilaborg. Miðstöð íhaldsins, Reykjavík, var fallin í hendur verkalýðsflokkanna og valdið, hið eina sem hélt Sjálfstfl. saman, af þeim tekið. Bræður tóku að berjast og flokkurinn klofnaði með alkunnum afleiðingum. Sigurvegarar kosninganna 1978 og síðan 1979 tóku höndum saman við flokksbrot íhaldsins og mynduðu ríkisstjórn þar sem þeir hafa verið í fararbroddi. Vinstri meiri hlutinn í Reykjavík hefur afsannað í eitt skipti fyrir öll glundroðakenningu þeirra sjálfstæðismanna. Borginni hefur verið stjórnað af öryggi og festu til heilla fyrir Reykvíkinga. Uppbygging atvinnulífs í borginni, félagslegrar þjónustu, heilbrigðisþjónustu, dagvistar barna og fjölmargra annarra þátta borgarlífsins er ótvíræð, og mikið verk liggur nú að baki til þess að skipulagsmál borgarinnar komist í sæmandi horf. Í undirbúningi lausnar á húsnæðisvanda Reykvíkinga liggur einnig mikið starf. Reykvíkingar kjósa nú um það, hvort sú vinna kemst til framkvæmda eða hvort sjálfstæðismenn taka við á ný og framfylgja þeirri yfirlýstu stefnu að hverfa aftur til fyrra ástands, stefnu sérhagsmuna hinna ríku, stefnu karlaveldisins, sem er í eðli sínu andsnúið fjölskyldunni og einkum konum og börnum. Ég er þess fullviss, að Reykvíkingar vilja ekki þessa stefnu á ný. Þess vegna verður sérhver þeirra að gera sér glögga grein fyrir hvernig hann ver atkvæði sínu nú. Alþb. hefur verið í fararbroddi í borgarstjórn s.l. kjörtímabil. Stór hópur karla og kvenna hefur staðið hlið við hlið í baráttunni fyrir betri borg. Viðhorf beggja kynja hafa fengið að koma fram og árangurinn er augljós. Öll þau atkvæði, sem fara til tískuframboða af sérhverju tagi, geta auðveldlega rétt Sjálfstfl. Reykjavíkurborg á silfurfati. Borgarstjóri Sjálfstfl. verður þeirra borgarstjóri, sameinaður Sjálfstfl. þeirra flokkur, sem nú á engin rök, einungis persónulegan skæting, ríkisstjórn tískuframboðsins og afturhaldsins verður þá það sem koma skal. Reykvíkingar, gerum sigur Alþb. í komandi sveitarstjórnarkosningum enn glæsilegri en 1978. Ég þakka þeim sem á hlýddu. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Allir talsmenn stjórnarandstöðunnar hér í kvöld hafa ráðist gegn Alþb. og húsnæðislánakerfinu sérstaklega. Þeir sleppa hins vegar félagslegum íbúðum og stórfelldri aukningu á lánum til eldra húsnæðis. Þeir nefna ekki orkusparnaðarlánin né lán til einstaklinga með sérþarfir. Þeir nefna ekki 30–40% lánahækkun til stærstu fjölskyldnanna né heldur áform um hærri lán til þeirra sem byggja í fyrsta sinn. Vandamál húsbyggjenda stafa ekki af því, að húsnæðislánakerfið hafi versnað. Það hefur batnað á flestum sviðum. En það hefur ekki batnað nóg til þess að koma til móts við þá staðreynd, að nú verða menn að greiða lán og skuldir að fullu til baka. Verðbólgan byggir ekki lengur íbúðir. En um leið og við hljótum að viðurkenna vanda húsbyggjenda hljótum við að benda á að allir, sem leitað hafa til Húsnæðisstofnunar um lán, hafa fengið lán. Við bendum á hundruð félagslegra íbúða. Íbúðalán alls, þ.e. banka, lífeyrissjóða og Húsnæðisstofnunar, eru nú hærra hlutfall byggingarkostnaðar en nokkru sinni fyrr. Við bendum á að ráðstöfunarfé byggingarsjóðanna er nú 30% meira en í tíð Alþfl. sem lengst allra flokka hefur borið ábyrgð á húsnæðislánakerfinu. Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna er nú að ljúka í New York. Samþykktir þeirrar ráðstefnu gengu okkur Íslendingum í vil. Er það mikið gleðiefni fyrir okkur að þessari ráðstefnu er nú að ljúka og á þann hátt sem þar horfir nú. Það var stefna vissra stjórnmálaafla og stjórnmálamanna 1972, að við skyldum bíða eftir ákvörðun þessarar ráðstefnu um það að færa út landhelgina í 50 sjómílur. Þótt sú bið hefði ekki verið til dagsins í dag, því landhelgisþátturinn er fyrir nokkru viðurkenndur, minnir þetta á það afturhald sem jafnan er til staðar. Rúmur áratugur er síðan þessari stefnu var fram haldið. Og það eru ekki nema tæp þrjú ár síðan Alþfl. gaf Sjálfstfl. tækifæri til að leggja fram leiftursóknartillögur sínar. Báðum þessum kostum Sjálfstfl. og Alþfl. höfnuðu kjósendur í kosningunum. Það eru þessi tvö mál kannske frekar öðrum sem hafa orðið þess valdandi, að Sjálfstfl. og Alþfl. eru nú í stjórnarandstöðu, þótt þar komi sjálfsagt margt fleira til. Augljóst er hvað skeð hefði ef haldið hefði verið fram stefnu viðreisnarstjórnar Sjálfstfl. og Alþfl. í landhelgismálinu. Sú atvinnuuppbygging, sem átt hefur sér stað um landsbyggðina allan undanfarandi áratug, hefði ekki átt sér stað. Allar líkur eru á því, að algjört hrun hefði orðið á þorskstofninum. Ef slíkt hefði gerst er í jóst hver afleiðingin hefði orðið. Það er nokkuð erfitt að segja til um hvað gerst hefði ef Sjálfstfl. hefði fengið umboð hjá kjósendum til að framfylgja leiftursókninni. Allt bendir þó til þess, að farið hefði svipað og hjá Thatcher þeirri ensku eða þeim öðrum sem framkvæma viðlíka stefnu. Hér mundi þá vera ríkjandi atvinnuleysi, það mesta sem þekkst hefði frá kreppuárunum upp úr 1930. Sem betur fer fengu þessir flokkar ekki aðstöðu til að koma fram stefnumálum sínum. Aðalástæðan fyrir því, að svo varð ekki, var sú, að kjósendur gerðu Alþb. svo öflugt að landinu varð ekki stjórnað án þátttöku þess. Styrkur Alþb. tryggði rétta stefnu í landhelgismálinu og styrkur Alþb. í Alþingiskosningunum 1979 leiddi til myndunar núverandi ríkisstjórnar og kom í veg fyrir að Sjálfstfl. tækist að framkvæma leiftursóknarstefnuna. Aðalmarkmið núverandi ríkisstjórnar hefur verið og er að halda uppi fullri atvinnu í landinu, jafnframt því að launakjör og kaupmáttur launa verði tryggð. Miðað við stöðu þessara mála í nágrannalöndunum hefur tekist mjög vel til. Sjálfstfl. hamrar nú mjög á því, að völd Alþb. séu allt of mikil, völd Alþb. þurfi að minnka, svo sem kom greinilega fram í ræðu hv. þm. Geirs Hallgrímssonar áðan. Það er rétt, að styrkur og völd Alþb. hafa verið mikil á undanförnum árum. Þau hafa verið það vegna þess að kjósendur sýndu Alþb. traust við alþingiskosningarnar 1979 og við sveitarstjórnarkosningarnar 1978. Sveitarstjórnarfulltrúar Alþb. standa nú að meiri hluta í sveitarstjórnum vítt og breitt um landið. Kjörnir fulltrúar Alþb. í ríkisstj. og hér á hv. Alþingi svo og á vettvangi sveitarstjórna hafa nýtt það traust, sem þeim var veitt, til að koma til leiðar ýmsum félagslegum málum og staðið fyrir aðgerðum til atvinnuuppbyggingar. Kvartanir íhaldsins um völd Alþb. eru vegna þess að íhaldinu svíður það, að stjórnarþátttaka Alþb. hefur tekist vel í borgarstjórn hér í höfuðborginni, í bæjarstjórnum og hreppsnefndum um landið allt. Skröksagan um að fulltrúum Alþb. væri ekki treystandi til forustu í sveitarstjórnum, hvað þá til að gegna sumum ráðherraembættum, t.d. í fjmrn., er svo rækilega afsönnuð að nú er brosað ef einhver reynir að segja þá sögu. Í fárra mínútna ræðu verða ekki tíunduð sérstök verkefni, sem að hefur verið unnið, né talin upp þau verk, sem framkvæmd hafa verið. Íhaldið talar nú mjög um að breyta þurfi stjórnarstefnu jafnt í ríkisstjórn sem í sveitarstjórnum. En hverju vill það breyta? Það vill koma aftur til valda því íhaldi sem stjórnaði hér í Reykjavík og í ýmsum sveitarstjórnum fyrir sveitarstjórnarkosningarnar 1978. Það vill koma aftur til valda því íhaldi sem boðaði leiftursóknartillögurnar 1979. Og það vilt koma aftur til valda því íhaldi sem vildi láta bíða með útfærslu landhelginnar 1971. Góðir hlustendur. Sveitarstjórnarkosningar fara fram eftir tæpan mánuð. Fyrir fjórum árum tókst félagshyggjufólki að efla Alþb. svo að íhaldinu var víðast gefið frí frá stjórnarstörfum. Það frí þarf nú að framlengja um fjögur ár. Það verður aðeins gert með því, að Alþb. haldi styrk sínum. - Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það er furðuleg óskammfeilni af síðasta ræðumanni, Skúla Alexanderssyni, að halda því fram, að staða Byggingarsjóðs verkamanna sé góð. Staðreyndin er sú, að það liggur við að takmarkaðar verði eða jafnvel stöðvaðar byggingar verkamannabústaða á þessu ári. Sömu sögu má segja raunar um þær fullyrðingar félmrh. áðan að staða Byggingarsjóðs ríkisins hafi aldrei verið betri. Líklega hafa hlustendur tekið eftir því, sem ekki hefur gerst áður, að félmrh. nefndi engar tölur í þessu sambandi. Það segir sína sögu um áreiðanleika fullyrðinga þessara hv. þm. Nú eru tvö ár liðin frá því að sá einstæði atburður gerðist á Íslandi, að íhaldið leiddi kommúnista til mestu valda og metorða hér á landi frá upphafi vega með myndun núv. hæstv. ríkisstj. Þó ekki séu tvö ár langur tími er eigi að síður komin reynsla á störf hennar og stefnu, og allt of víða má sjá illkynja æxli grafa um sig í þjóðarlíkamanum vegna stefnu hennar og starfa. Eitt aðalmarkmið ríkisstj. var lækkun verðbólgu, þ.e. hin margumtalaða niðurtalning Framsfl. sem lofað var fyrir síðustu kosningar. Og hvernig finnst ykkur, góðir hlustendur, hafa til tekist með þetta markmið ríkisstj.? Njótið þið ekki ríkulega ávaxtanna af árangri niðurtalningarinnar? Hafið þið ekki, góðir launþegar, sem mál mitt heyrið, tifað betri tíð með blóm í haga undir forsjá ríkisstj.? Og hvað með atvinnureksturinn í landinu? Ríkir þar ekki bjartsýni og vaxandi trú á farsælt og þróttmikið atvinnulíf undir niðurtalningarstefnu Steingríms Hermannssonar? Nei, auðvitað er engu slíku til að dreifa. Hvar sem litið er má sjá blikur á lofti. Það, sem ríkisstj. hefur afrekað í niðurtalningu með þá Steingrím og Svavar í broddi fylkingar, er að telja niður lífskjör launafólks og rekstrargrundvöll atvinnulífsins þannig að þær atvinnugreinar, sem Steingrímur vildi hafa fyrir ofan núllið, eru nú komnar vel niður fyrir það, og enn syrtir í álinn. Hvað þýðir t.d. sú stefna Steingríms og ríkisstj. sem fylgt er í fiskveiðum og fiskvinnslu? Hvað þýðir sá gegndarlausi innflutningur og stækkun fiskiskipaflotans á sama tíma og stórkostlegar veiðitakmarkanir eru í gildi og sumum fiskstofnum liggur við hruni? Þessi stefna þýðir ekki bara versnandi afkomu sjómanna, verkafólks og útgerðar, heldur þýðir þetta stórlega versnandi afkomu þjóðarbúsins, minnkandi þjóðartekjur og versnandi lífskjör almennings. Það er t.d. talið að tekjur skuttogarasjómanna á árinu í ár mundu verða álíka að krónutölu og þær voru á s.l. ári haldi fram sem horfir og stefna Steingríms fái að ráða. Taki menn eftir: í krónutölu, álíka tekjur þrátt fyrir 40–50% verðbólgu. Skipakaupstefna Steingríms Hermannssonar þýðir kauplækkun hjá öllu launafólki í landinu um 8–10% á þessu ári. Það liggur nú fyrir að litlar sem engar loðnuveiðar verði á árinu. Það var ljóst á s.l. hausti að loðnustofninn var nánast uppurinn. Þrátt fyrir þá staðreynd og enda þótt þess væri krafist hér á Alþingi, að veiðar væru stöðvaðar, lét sjútvrh. halda áfram loðnuveiðum með afleiðingum sem enginn sér enn fyrir hverjar verða. Slík er stefna stjórnvalda í þessari grundvallaratvinnugrein okkar Íslendinga. Og raunar má sömu sögu segja um fleiri greinar okkar atvinnulífs. En við hverju öðru er að búast þegar einstaklingar eins og núv. sjútvrh., sem aldrei hefur komið nálægt sjávarútvegi eða fiskvinnslu og þekkir varla haus frá sporði á fiski, eiga að fara að ráða ferðinni og stjórna þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar? Það kann ekki góðri lukku að stýra, enda sýna verkin merkin. En það er ekki bara fiskveiðistefnan og afleiðingar hennar sem ríkisstj. - og þá sér í lagi Framsfl. - ber ábyrgð á. Hvert hneykslismálið rekur nú annað og ekki verður betur séð en flest þeirra beinist að innviðum Framsfl. Nægir þar að nefna kaupin á fiskiskipinu Einar Benediktssyni, sem Steingrímur kallar platmálið og viðskrh. Tómas Árnason, flokksbróðir Steingríms, hefur nú óskað opinberrar rannsóknar á. Þá má benda á lántökuheimildir erlendar til skipakaupa milli staða hér innanlands, sem viðskrh. Framsóknar, Tómas Árnason, virðist iðka, en aldrei hefur gerst fyrr í sögunni. Og svo merkilegt sem það nú er, þá virðast þessi hneykslismál og raunar fleiri tengjast Framsfl. með beinum eða óbeinum hætti. Menn spyrja: Er það hrein tilvitjun eða eitthvað annað sem þessu ræður? Eitt er víst, að hvergi annars staðar en á Íslandi mundu ráðherrar, sem við slíkt væru bendlaðir, sitja áfram í ráðherrastólum, - ráðherrar, sem hvað eftir annað segjast plataðir, hafa enga tiltrú og ættu að segja af sér. Hvað sagði Steingrímur Hermannsson áðan þegar hann talaði um þessi mál? Hann kaus það hlutskipti að gera ekki minnstu tilraun til þess að bera slíkt af sér. Það segir miklu meira en margt annað. Góðir hlustendur. 1. maí, baráttu- og frídagur launafólks, er fram undan. Það er ekki úr vegi, ekki síst í ljósi þess, að gefa gaum að launa- og kjaramálum og hver þróun þeirra hefur verið. Vonandi munið þið, hlustendur góðir, hrópin og slagorðin frá forustumönnum kommúnista í verkalýðshreyfingunni og víðar veturinn 1978, þegar íhaldsstjórn Geirs Hallgrímssonar sat að völdum og boðaði og framkvæmdi stórfellda kjararýrnun. Þá var hrópað: Samningana í gildi, kjörseðillinn er vopn í kjarabaráttunni, og svo mætti áfram telja. Og raunar sjáum við nú á síðum Þjóðviljans álíka fyrirsagnir þessa dagana. Foringjaefni Alþingis götunnar, núv. félmrh. Svavar Gestsson, sem hér talaði áðan, sagði 21 júní 1978: „Kaupránslögin verða því aðeins afnumin að Alþb. komi sterkt út úr kosningunum.“ Svo mörg voru þau orð. Síðan 1978 hefur Alþb. verið í ríkisstj. og Svavar Gestsson í ráðherrastól. Og hvað hefur gerst? Hafa ekki kjörin batnað? Staðreyndirnar eru þær, að þrátt fyrir aðild Alþb. eða kannske frekar vegna aðildar Alþb. að ríkisstj. hafa launakjör versnað. Og ég veit að ykkur, góðir hlustendur, klígjar við að heyra fullyrðingar Svavars Gestssonar hér áðan, þegar hann talaði fjálglega um að Alþb.ráðherrarnir hefðu ekki tungur tvær. Staðreyndin er sú, að þeir herrar hafa vissulega tungur tvær - og raunar fleiri þegar þeim þykir það henta. Þeir herrar skipta raunar oftar um skoðun, þyki þeim það henta, heldur en þeir hafa buxnaskipti. Nú fara mjög saman skoðanir Vinnuveitendasambands Íslands og skoðanir t.d. varaformanns Alþb., Kjartans ólafssonar, varðandi kjaramálin. Nægir þar að benda á leiðara í Þjóðviljanum á s.l. hausti þar sem ritstjórinn Kjartan álafsson komst að þeirri niðurstöðu, að hæfileg kauphækkun, sem þjóðarbúið þyldi, væri 2%. Ég held að það sé orðið tímabært fyrir launafólk að átta sig á því, að Alþb. í ríkisstj. er ávísun á versnandi lífskjör hjá launafólki, enda mátti heyra hræðslutóninn í ræðu Svavars Gestssonar áðan þegar hann sagði: Það er ekki auðvelt að verða við kröfum verkalýðssamtakanna. - Skyldi sá hæstv. ráðh. hafa talað álíka í stjórnarandstöðu? En það verður því miður að segja, að verkalýðshreyfingunni hefur ekki tekist að afstýra þessum áhrifum Alþb. Samninga eftir samninga hefur löggjafinn með tilstyrk Svavars og Alþb. rofið gerða samninga og skert kaup. Það eina, sem hefur breyst frá 1978, er að Alþb. hefur formlega bæst í hóp kaupránsflokka íhalds og Framsóknar og ekki stendur á íhaldinu nú að taka undir kauplækkunarsöng forsvarsmanna Vinnuveitendasambandsins. Í ljósi þessarar reynstu væri það nauðsynlegasta og skynsamlegasta verkefni verkalýðshreyfingarinnar á baráttu- og hátíðisdegi verkamanna að endurskoða baráttuaðferðir, kröfugerð og vinnubrögð við samningsgerð frá því sem verið hefur. Reynsla undangenginna ára ætti að hafa sannfært forustumenn hreyfingarinnar og allt launafólk um að við svo búið má ekki standa. Það er því miður staðreynd, að á undanförnum árum hefur stór hópur launafólks innan ASÍ verið skilið eftir á botni launastigans. Þetta fólk verður að framfleyta sér á sínum nöktu láglaunatöxtum, sem eru langt fyrir neðan það sem bjóðandi er. Í ljósi þessa hlýtur verkalýðshreyfingin að endurskoða og endurmeta þau vinnubrögð, þær baráttuaðferðir og kröfugerð sem fylgt hefur verið. Eigi baráttan fyrir raunverulega bættum kjörum þessa fólks að ná tilgangi þarf að breyta til, beina málum inn á farsælli brautir en verið hefur. Leiðrétting þessu fólki til handa verður ekki fengin eftir þeim leiðum sem hingað til hafa verið farnar. Og það er ástæða til að spyrja: Hvað ætlar ríkisstj. að gera til að rétta hlut þessa fólks sem hefur orðið undir í baráttunni? Troðnar slóðir undangenginna samninga leysa ekki vanda þessa fólks. Og raunar heyrðuð þið svar hæstv. félmrh. við þessu áðan þegar hann sagði: Það er ekki auðvelt að verða við kröfum verkafólks. Ekki verður svo skilið við umræður héðan frá Alþingi að ekki sé vikið að því máli sem hvað mest hefur verið í umræðum undanfarna mánuði og misseri. Það er hið hróplega misrétti sem látið er viðgangast í mismunandi orkuverði til landsmanna. Það er eitt brýnasta hagsmunamál þess fólks, sem víðs vegar um landið býr við okur í orkusölu, að lausn verði fengin á þessu misrétti. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. er fyrirheit um jöfnun orkuverðs. Lítið sést enn af framkvæmd þess loforðs. Þrjú lagafrv. liggja nú fyrir Alþingi sem öll gera ráð fyrir jöfnun orkuverðs. Allt bendir til að stjórnarliðið hér á Alþingi ætli að koma í veg fyrir að þau frv. nái fram að ganga. Þinglausnir eru fram undan nú upp úr helgi. Ætla ríkisstj. og stjórnarsinnar að senda þingið heim án þess að gera minnstu tilraun til þess að leiðrétta þetta gífurlega misrétti? Fari svo er ábyrgð ríkisstj. og stjórnarliða mikil. Það er algert ábyrgðarleysi og forkastanleg framkoma stjórnvalda við þetta fólk að ætla því áfram að vinna í 31/2 mánuð - auk skatta af þeim tekjum - bara til að vinna upp þann mismun sem er á kyndingu íbúðarhúsnæðis eftir því hvar er á landinu. Þá kröfu verður að gera til stjórnvalda, að þetta misrétti verði tafarlaust leiðrétt. Verði það ekki gert ber ríkisstj. ábyrgð á mesta fólksflótta sem um getur frá þessum landshlutum vegna orkuokursins. Herra forseti. Varla hefur það farið fram hjá neinum, sem fylgst hefur með störfum þess þings sem nú er að ljúka, að Alþfl. hefur tekið frumkvæði bæði í stjórnarandstöðu og einnig og ekki síður í málatilbúnaði hér á þingi. Fjölda stórra og merkra mála hafa þm. flokksins flutt og komið á framfæri, þó ekki hafi tekist sem skyldi að fá afgreiðslu þeirra mála, fyrst og fremst vegna þröngsýni þess meiri hluta sem hér ræður ríkjum. Alþfl. mun áfram berjast fyrir framgangi þessara mála. og fleiri sem til heilla horfa fyrir okkar þjóð. Hér eftir sem hingað til mun Alþfl. verða í fylkingarbrjósti í baráttunni fyrir þá þjóðfélagsþegna sem minnst mega sín og verst eru settir. Minnugur þess, að Alþfl. er sprottinn úr jarðvegi íslenskrar alþýðu, mun hann yrkja vel og hlúa að þeim grundvelli sínum. Að lokum þetta: Stefna núv. ríkisstj. hefur beðið skipbrot. Efnahagsmálin eru í öngþveiti. Undirstöðuatvinnugreinum eins og fiskveiðum og fiskvinnslu er fleytt áfram frá degi til dags með kreppulánum úr Byggðasjóði. Hvert hneykslismálið rekur annað og ekki er annað að sjá en viðkomandi ráðherrar telji að svo eigi að vera. Lífskjör fara versnandi. Misréttið í þjóðfélaginu eykst án þess að nokkuð sé að gert af hálfu stjórnvalda til að leiðrétta það, nema síður sé. Það er í þessu ástandi, í þessu andrúmslofti sem verkalýðshreyfingin sest nú að samningaborði til að endurheimta það sem af henni hefur verið tekið. Vonandi tekst betur til en áður að tryggja launafólki og þá fyrst og fremst þeim launþegum, sem verst eru settir, raunhæfar kjarabætur. En til að svo megi verða þarf breytt viðhorf, breytt vinnubrögð og breytt hugarfar þeirra sem á halda. Megi komandi 1. maí verða upphafið að þeirri endurvakningu innan verkalýðshreyfingarinnar sem verður að koma eigi raunhæfur árangur að nást. Það er mín ósk hreyfingunni til handa, að henni megi auðnast að finna aðrar og farsælli leiðir til baráttu og sóknar - leiðir sem færa launafólki raunverulegar kjarabætur. - Lifið heil.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Karvel Pálmason var að ljúka hér máli sínu. Hann var stórorður og fullyrðingagjarn, eins og stundum hendir þann mann, en ekki sé ég ástæðu til að eyða tíma mínum í að skattyrðast við hann. Steingrímur Hermannsson stendur t.d. jafnréttur þótt Karvel Pálmason skjóti púðurskotum að honum. Umræðurnar hér í kvöld, herra forseti, hafa annars verið prúðmannlegar og málefnalegar, þótt vissulega beri margt á milti í skoðunum. Eldhúsdagsumræður hafa lengi verið fylgifiskur þingloka á vorin. Nú sem áður eru efnahagsmál í brennidepli umræðnanna og mun svo lengst af verða, því að hagur atvinnuveganna og efnahagslífsins í heild skiptir að sjálfsögðu meginmáli í allri landsstjórn. Lífskjör almennings og afkoma þjóðarheildarinnar hvíla algjörlega á því, að grundvöllur atvinnulífsins sé traustur. Með því eina móti er hægt að tryggja atvinnuöryggi og treysta lífsafkomu vinnandi fólks í landinu. Rekstrarafkoma og fjárhagur fyrirtækja er ekkert einkamál þeirra sem stjórna þeim eða hafa á þeim eignarhald. Hagur einstakra fyrirtækja og heilla atvinnugreina snertir hagsmuni allra sem hjá þeim vinna. Launþegar eiga afkomu sína undir því að hafa atvinnu hjá fyrirtækjum og fá laun vinnu sinnar. Hagur fyrirtækja verður því að vera góður, svo góður að þau geti haldið uppi eðlilegri starfsemi og greitt launþegum laun. Öllum fyrirtækjum er nauðsyn að skila hagnaði, en það skiptir hins vegar máli hvernig hagnaðinum er varið. Atvinnurekstur er heilbrigður ef hann skilar hagnaði sem varið er til þróunar og vaxtar fyrirtækisins og gerir því kleift að standa undir nauðsynlegum sköttum til sameiginlegra þarfa þjóðfélagsins í heild. Vissulega getur oltið á ýmsu hvernig til tekst að ná slíkum markmiðum í atvinnu- og efnahagsmálum. Það skal fúslega viðurkennt, að núv. ríkisstj. hefur háð sína glímu við að ná þessum markmiðum. Og það skal líka viðurkennt að margt hefði betur mátt fara á 27 mánaða stjórnarferli núv. ríkisstj. En hitt er fráleitt, að halda því fram að ríkisstj. hafi mistekist starf sitt það sem af er, enda allt of stuttur tími liðinn til þess að dæma um árangur af stjórnarstefnu sem miðast við heilt kjörtímabil eða því sem næst. Hitt er hverju orði sannara, að síst er ástæða til að slaka á um þau markmið í efnahagsmálum sem ríkisstj. hefur sett sér. Það eru alvarlegar blikur á lofti, sem nauðsynlegt er að átta sig á, í sambandi við efnahagsmál, atvinnumál og kjaramál á næstu vikum og það sem er eftir þessa árs. Því er ekki að leyna, að ríkisstj. mun á næstu vikum og mánuðum ganga undir prófraun, sem e.t.v. er erfiðari en aðrar sem hún hingað til hefur átt við að etja. Þessi glíma stendur m.a. um það, hvort ríkisstj. tekst að vinna áhrifaöflin utan ríkisstj. og Alþingis til áframhaldandi samstarfs um viðnám gegn verðbólgu og gerð varnarvirkis gegn hugsanlegum samdrætti í atvinnulífi, vegna markaðsóvissu og minnkandi afla í sumum greinum sjávarútvegsins. Það er höfuðmarkmið ríkisstj. að ekki komi til samdráttar í atvinnulífinu. Mestu máli hlýtur að skipta að tryggja atvinnuöryggi í landinu. Næg atvinna er undirstaða almennrar velferðar. Í atvinnuöryggi er fólgin mannsæmandi tilvera launfólks. Ef atvinna er næg má segja að önnur velferðarmál komi af sjálfu sér. Skynsamleg stefna í kjaramálum hlýtur því að vera sú að halda því sem áunnist hefur en varast óraunsæja kröfugerð um kjarabætur sem ekki er hægt að fullnægja nema með greiðslu í verðminni krónum eða samdrætti í atvinnu. Ríkisstj. leggur áherslu á gott samstarf við hagsmunasamtök fólksins í landinu og væntir jafnan mikils af slíku samstarfi, enda er þess mikil þörf nú sem hingað til og reyndar ekki síður. Þó að nauðsynlegt sé að hafa uppi varnaðarorð í sambandi við slæmar horfur í efnahagsmálum á næstunni er ekki ástæða til að líta á slíkt sem svartsýni. Íslendingar hafa í raun og veru enga ástæðu til svartsýni eða volæðis. Það er þarflaust að sjá fyrir sér tómar þrengingar, þótt blikur séu á lofti um sinn. Sem betur fer einkennist íslenskt þjóðfélag fremur af grósku og fjöri en vandamálum og eymd. Afkoma almennings er góð á Íslandi. Ísland er eitt af fáum löndum heims, sem ekki stynur undan atvinnuleysi. Neyslustig er hátt hér á landi, heilsufarsástand með því besta sem þekkist. Réttaröryggi, mannfrelsi og lýðræði eru í heiðri höfð umfram þann óskapnað og skinhelgi sem umlykur þessi mál í ýmsum stærri þjóðfélögum, jafnvel þeim sem kenna sig við lýðræði og mannúðarhugmyndir, að ekki sé minnst á þjóðfélög þar sem herinn er látinn stjórna landsmálum af ótta við frelsi og frjálsa hugsun. Verklegar framkvæmdir hér á landi hafa sjaldan verið meiri en um þessar mundir, og gildir það reyndar um öll svið þjóðlífsins: atvinnumál og samgöngur, menningarstofnanir, hitaveitur og aðrar orkustöðvar og mörg önnur svið. Það er reyndar vafamál að við höfum afkastagetu hvað varðar mannafla og fjármagn til þess að ráðast í meiri mannvirkjagerð en nú eru á döfinni og fyrirhugaðar eru. Ekkert af þessu bendir til þess, að hér sé staðnandi þjóðfélag. Þá ber að nefna að hér á landi er nú mikil gróska í lista- og menningarstarfi og síaukin þátttaka almennings á því sviði. Listmenningin er að verða meiri almenningseign er oftast áður. Þess vegna er gróska í leiklistarmálum, tónlistarstarfi og myndlist, svo að eftirtekt vekur hjá dómbærum mönnum sem hingað koma sem gestir og vita áður fátt um íslenskt þjóðlíf og menningarleg viðhorf fólks á Íslandi. Og ekki skyldu menn gleyma þeirri sögulegu staðreynd, því sögulega lögmáli, að það fer saman gróska í menningarstarfsemi og fjör í athafnalífi. Þá má einnig benda á að íþróttir standa með miklum blóma hér á landi. Sóst er eftir íslenskum afreksmönnum til þess að fylla hin fræknustu kapplið milljónaþjóða. Íslendingar eru viðurkenndir fyrir skákáhuga og hafa eignast kappskákmenn í fremstu röð. Rannsókna- og vísindastarfsemi fleygir fram á mörgum sviðum hér á landi. Skólamenntun er nú almennari og aðgengilegri landsmönnum en áður var, sem er hið brýnasta mannréttindamál, enda er skólamenntun undirstaða þeirrar þekkingar og kunnáttu sem nútímaframfarir hvíla á, fyrir utan það að vera mikilvæg fyrir persónuþroska einstaklingsins. Þrátt fyrir allt tal um óvissu í efnahagsmálum og ótal erfiðleika, sem við er að glíma, ættu menn ekki að loka augunum fyrir hinum bjartari hliðum mannlífs hér á landi. Hið rétta er að Íslendingar eru efnuð þjóð með mikla möguleika til góðrar afkomu í landi sínu um langa framtíð. En til að nýta þessa möguleika verður þjóðin að hafa framsýni um vöxt og þróun atvinnulífsins og beita skilvirkri stjórn efnahagsmála. Forsenda þess, að takast megi að tryggja atvinnuvegunum rekstrargrundvöll til frambúðar og treysta atvinnuöryggið, er að hemja verðbólguaukninguna. Nauðsynlegt er að koma verðbólgunni smám saman á svipað stig og er í viðskiptalöndum Íslendinga. Það er eina leiðin til þess að losna út úr vítahring gengisfellinganna. Því miður skortir enn nokkuð á að þessu markmiði sé náð, þótt verðbólgustigíð hafi lækkað og lækkað verulega frá því í febr. 1980 þegar ríkisstj. tók við. Úr þessum vanda er hægt að bæta með samræmdum aðgerðum sem nái til allra höfuðþátta verðmyndunarkerfisins: verðlags á nauðsynjum, kaupgjalds, fiskverðs, búvöruverðs, bankavaxta, gengisskráningar og ríkisfjármála. Allt eru þetta þættir sem hafa áhrif á verðlagsþróunina og þar með vaxtarhraða verðbólgunnar. Ríkisstj. hefur sett sér ákveðin markmið hvað varðar hjöðnun verðbólgunnar á þessu ári. Markmiðið er að verðbólgustigið verði komið í 30% í árslok og stefni niður á við. Þessu markmiði er ekki hægt að ná nema ríkisstj. hafi vald á öllum þáttum verðmyndunarkerfisins. Eins og sakir standa skiptir langmestu máli hvernig til tekst um lausn kjaramálanna. Skilyrði tif almennra launahækkana eru ekki fyrir hendi þar sem þjóðarframleiðsla mun ekki vaxa á árinu. Þess vegna reynir nú meira en oft áður á hófsamleg viðhorf í kjarabaráttu launþega. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Tíma mínum er að ljúka og þar með þessum umræðum. Þótt vorskrúð sé e.t.v. ekki vonum fyrr á ferð á þessu ári, þá er vorhugur í Íslendingum. Sumarið fer í hönd með annir sínar og bjartar vonir. Gleðilegt sumar, góðir hlustendur. - Góða nótt.