Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er að vísu frá félmrn., en ég sé, að hæstv. félmrh. er ekki við, svo að ég skal gera grein fyrir því með örfáum orðum. Mþn. í skattamálum var falið að íhuga um tekjustofna sveitar- og bæjarfélaga. Því starfi n. er ekki lokið, eins og kom fram í framsögu þeirri, sem ég hafði fyrir frv. um breytingar á tekjuskattslögunum. Hér er nú samt á ferðinni frv., sem er komið frá mþn., um breytingar á útsvarslögunum. Í þessu frv. eru tvö atriði. Annað er það, að niðurjöfnunarn. skuli skylt að birta opinberlega, eftir hvaða reglum þær jafna niður útsvörum, og gera mönnum grein fyrir, hvernig útsvar þeirra er á lagt eftir þeim reglum, ef óskað er eftir því. Hitt atriðið er, að sparisjóðsinnstæður skuli undanþegnar útsvörum, og er það í samræmi við frv. til l. um breyt. á tekjuskattslögunum, sem er hér einnig á ferðinni. Það hefur mikið verið athugað, hvort hægt væri að setja í l. útsvarsstiga fyrir sveitar- og bæjarfélögin, og niðurstaðan af þeirri athugun sýnir, að slíkt er vægast sagt mjög erfitt, og hefur því ekki verið í það lagt. Á hinn bóginn þykir sjálfsagt að stefna að því að hafa um þetta fastari skipan en áður hefur verið, og þá sýnist einmitt það nýmæli, sem hér er gert ráð fyrir í frv., eiga að geta verið merkilegt spor í þá átt. Þar á ég við ákvæðið um, að niðurjöfnunarn. birti reglur sínar. Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að málinu verði vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Þetta mál er engan veginn nýtt hér á Alþingi, því að það kom fyrst fram 1951 í því formi, sem það var samið. Það var þó ekki tekið til efnislegrar afgreiðslu á Alþingi þá, heldur taldi menntmn. Nd., sem tók það til meðferðar, að réttast væri, áður en lengra væri farið, að leita umsagna sýslunefnda og bæjarstjórna, og tók nokkurn tíma að fá afgreiðslu frá þessum sýslunefndum og bæjarstjórnum, einkanlega bæjarstjórn Vestmannaeyja, því að það snertir Vestmannaeyjar allmikið. Síðan tók sama nefndin við þessu frv. aftur sem hafði samið það og vann úr þeim gögnum, sem hún hafði fengið frá sýslunefndum og öðrum, og eftir þá endurskoðun var frv. aftur tilbúið 1952, en hefur þó ekki komið fram á Alþingi fyrr en nú. Frv. hefur gengið í gegnum Nd. með nokkrum breytingum, en menntmn. Ed. hefur haft það til umr. og gert á því nokkrar breytingar, sumar og reyndar flestar fara í þá átt að færa það í sama stíl og það var í upprunalega frv. Það er 6. gr. frv., sem fyrst er gerð brtt. við, og hún er um að umorða greinina og koma henni í sama horf og hún var í upphaflega frv. Það er um, að starfsmönnum frá dýrafræðideild Náttúrugripasafns Íslands skuli heimilt að veiða fugla og safna eggjum handa safninu hvar sem er, en þess að endurgjald komi fyrir, enda geri þeir landeiganda aðvart fyrir fram og sýni skilríki sín, verði því við komið. En í frv., sem kom frá Nd., var ákvæðið þannig, að þeir megi merkja fugla, skjóta fugla og taka egg í samráði við landeiganda, en í óbyggðum því aðeins, að þeir hafi leyfi ráðherra fyrir því. Þetta hefur verið fellt niður, og er þetta eins og frv. var í upphafi. Um 9. gr. er það að segja, að þar var gerð breyting á og fært á sama hátt og hafði verið upphaflega í frv. Breytingin liggur aðallega í því, að í frv. frá Nd. stendur, að skot skuli bönnuð „nær friðlýstum varpstöðum nytjafugla en 3 km“, en samkv. breytingunni: nær friðlýstu æðarvarpi en 2 km. Svo eru smávegis orðalagsbreytingar í 9. gr., þar sem í stað „bæjarfógetar og sýslumenn“ skuli koma: lögreglustjórar. Við 10. gr. er sú breyting, að 3. málsgr. falli niður. Það kemur til af því, að það hljóðar eingöngu um Vestmannaeyjar. Í Vestmannaeyjum skulu svartfugl, langvía, stuttnefja, álka og lundi vera algerlega friðuð fyrir öðrum veiðitækjum en háf, enda skulu öll skot bönnuð frá 15. apríl til 1. september. Þetta er talið rétt að falli niður, vegna þess að fuglaveiðasamþykktir geta alveg ráðið um þetta, og er því engin þörf á að hafa það í sjálfum lögunum. 19. gr. er breytt aftur. Hún fjallar um það, að eigi megi nota flugvélar, bifreiðar eða vélbáta eða önnur vélknúin farartæki á landi eða vötnum til fuglaveiða til að elta uppi fugla eða reka. Það hafði verið felld þarna úr upphaflega frv. setning, sem sett var inn af nefndinni: „Farartæki þessi má þó nota til að flytja veiðimenn, veiðihunda og veiðitæki að og frá veiðistað.“ Það er til að gera það skýrara, að það er ekki óleyfilegt að nota t.d. bifreiðar til að komast að veiðisvæði. En með frv. er átt við það nm leið, að ekki má skjóta fugla úr bifreiðum eða úr flugvélum eða einhverjum öðrum ferðatækjum. Á 20. gr. er gerð sú breyting, að eigi megi nota net til fuglaveiða á sjó eða vötnum. Það er eins og var upphaflega í greininni. Aftan við greinina bætist auk þess ný málsgr., sem sé þannig: „Eigi má nota net til fuglaveiða á landi. Þó skal heimilt að veiða lunda í net, þar sem lundagröftur stendur æðarvarpi fyrir þrifum. Þessa veiðiaðferð má þó ekki stunda, nema verið sé yfir netjunum og fuglinn hirtur úr þeim jafnóðum eða þeirra sé vitjað minnst tvisvar á dag. Heimilt skal að nota háfa til bjargfuglaveiða.“ Við 21. gr., sem er síðasta greinin, sem breyting er gerð á, er lagt til, að orðið „svartfuglasnörur“ falli niður. Það er þannig, að það sé leyft að veiða í svartfuglasnörur, sem er nú víst mjög litið tíðkað, af því að það sé um leið fljótasta og öruggasta aflífunaraðferðin. Í þessari grein er felldur niður síðari málsl., en hann hljóðar svo, eins og það kom frá Nd.: „Þó má með ákvæðum í fuglaveiðasamþykkt heimila að nota fleka (snörufleka) til fuglaveiða á takmörkuðum svæðum.“ Nefndin er andvíg þessu ákvæði og leggur til, að það sé fellt niður. Fleiri breytingar voru ekki gerðar á frv., og vonast nefndin til, að það geti orðið samþykkt í þessu formi, sem það er.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja litla brtt. á þskj. 608 við fuglafriðunarfrv. Sú till. snertir eingöngu 8. gr. Hún er í þremur liðum. A-liður brtt. er um það að leyfa ekki veiði andfugla þeirra, sem um ræðir í c- og d-liðum 8. gr., fyrr en 20. sept. í staðinn fyrir 20. ágúst, þ.e. að að lengja friðunartíma þeirra um einn mánuð. Till. er byggð á þeirri staðreynd, að 20. ágúst er margt unga þessara fugla enn ófleygt, einkum þegar seint sumrar, eins og oft vill verða í landi okkar. Það er í alla staði ómannúðlegt að leyfa dráp á ófleygum unga, sem þá er hægt að elta uppi. Einnig er margt anda 20. ágúst enn í sárum. B-liður brtt. er um það að lengja friðunartíma þeirra fugla, er þar um ræðir, um 20 daga, þannig að veiðitíminn byrji 10 dögum seinna en frv. gerir ráð fyrir og endi 10 dögum fyrr. Þetta legg ég til vegna þess, að þessir fuglar eiga líka ófleyga unga og eru enn í sárum eins og fuglarnir, sem um ræðir í c- og d-liðum, á haustin, þegar 20. ágúst er kominn, en það bætir nokkuð úr að friða þá 10 dögum lengur. Enn fremur er það, að þessir fuglar eru farnir að búa sig undir varptímann seint í apríl, og þá er óviðeigandi að leyfa dráp á þeim. Einnig felst í till. sú breyting, að himbrimi sé alfriðaður. Ég legg til, að hann verði tekinn út úr liðnum. Himbriminn, sem stundum er kallaður brúsi, er mjög fallegur fugl, áberandi í ríki náttúrunnar, þar sem hann á annað borð fyrirfinnst, og mjög eftirsóttur. Hann er að verða fáséðari og fáséðari, og þess vegna er að mínu áliti nauðsynlegt að alfriða hann. Ef hann hyrfi úr hinu tiltölulega fábreytta fuglaríki Íslands, þá væri það mikill sjónarsviptir. C-liður till. er um friðun rjúpunnar. Till. er um, að friðun hennar byrji 23. des., þ.e. rétt fyrir jólin. Óviðeigandi er það og alveg óþarft, að menn noti jólahelgina til þess að bana rjúpunni. Ég leyfi mér að vænta þess, að þessum till. verði vel tekið; ég tel, að þær séu allar áreiðanlega til bóta.



Út af þessari brtt., sem flutt er af hv. þm. S-Þ., þá var hún ekki komin fram, þegar við héldum nefndarfundinn, en á fundinum var mættur dr. Finnur Guðmundsson, og fór hann í gegnum frv. með okkur. Ég er ekki bær um að greiða atkv. um nú þegar, hvort þetta sé bót eða ekki á frv., ég býst við, að a.m.k. sumt sé heppilegt í því, - og ég vildi gjarnan fá að athuga þetta til 3. umr.



Þetta frv. um breytingar á skattalögunum er nú orðið svo kunnugt af miklum umr., sem orðið hafa um það nú þegar, að ég get sparað mér ýtarlega framsögu um málið í hv. d., enda er greinargerðin fyrir frv. mjög ýtarleg. Ég vil fyrst minna á það, að núgildandi lög um tekjuskatt og eignarskatt, eða réttara skattstigarnir, eru aðallega frá 1941, en viðaukar miklir þó settir 1945. Síðan þessir skattstigar voru lögfestir hefur orðið stórfelld breyting á öllum fjárhagsástæðum vegna verðbólgunnar. Tölur allar hafa hækkað stórkostlega. Skattstigarnir, sem settir voru þá, hafa því í raun og veru hækkað stórkostlega frá því, sem þeir voru, þegar þeir voru lögleiddir. Að vísu hefur verið dregið úr þessu með því að innleiða svo kallaðan umreikning á, tekjur að vissu marki, og sérstök löggjöf hefur verið sett um lækkun skatts á lágtekjum. Þessar ráðstafanir hafa komið í veg fyrir, að skattur hafi hækkað á lægstu tekjum frá því, sem ætlazt var til í löggjöfinni frá 1941 og 1945, en á hinn bóginn hafa skattar á miðlungstekjum og þar fyrir ofan, af þessum ástæðum, sem ég hef greint, hækkað stórlega frá því. sem löggjöfin ætlaðist til, þegar núgildandi skattstigar voru settir í lög. Það hefur verið ljóst um hríð af þessum ástæðum, sem ég nú hef tekið fram, að brýn nauðsyn var að endurskoða skattalögin. Þó hefur það dregizt úr hömlu. En með batnandi afkomu ríkissjóðs hafa menn eygt möguleika til þess að láta verða af þessari endurskoðun og þeirri lækkun á beinu sköttunum, sem hlaut að verða afleiðing hennar eins og komið var. Þegar núverandi stjórn var mynduð s.l. sumar, var ákveðið í stjórnarsamningnum að láta verða af því að setja ný skattalög á þessu þingi og lækka beinu skattana. Var þeirri stefnu yfir lýst, að með nýrri löggjöf skyldi draga úr því ósamræmi, sem orðið væri á skattalöggjöfinni vegna verðbólgunnar, lækka beinu skattana og gera einnig ráðstafanir til þess að ýta undir sparifjársöfnun. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er miðað við þessa stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar og stjórnarflokkanna. Er með þessu frv. uppfyllt það fyrirheit, sem gefið var í sjálfum stjórnarsáttmálanum um endurskoðun og lækkun á beinum sköttum. Þó er málinu ekki lokið með því frv., sem hér liggur fyrir. Það er ekki hægt að segja, að í þessu felist breytingar til framhúðar nema á þeim kafla skattalaganna, sem fjallar um skattlagningu einstaklinga. Aftur á móti reyndist ekki svigrúm til þess að komast að niðurstöðu um þann kafla skattalaganna, sem fjallar um skattlagningu félaga, en sá kafli þarfnast einnig endurskoðunar, ekkert síður en hinn í sjálfu sér, þótt ekki væri hægt að ljúka því nú að endurskoða hann. Mun milliþn. í skattamálum, sem hefur þegar starfað í tæplega tvö ár og unnið mikið og gott verk og undirbúið þetta frv., sem hér liggur fyrir, því halda áfram störfum og m.a. vinna að því að endurskoða þann kafla tekjuskattslaganna, sem fjallar um skattlagningu félaga. Enn fremur mun n. íhuga þann kafla skattalaganna, sem fjallar um framkvæmd þeirra, og vinna áfram að því verkefni, sem hún hefur líka haft með höndum, að athuga um útsvarslögin, eða réttara sagt um tekjustofna sveitar- og bæjarfélaga. Að þessum þáttum mun n. vinna enn áfram með það fyrir augum að geta skilað fleiri till. en enn þá eru frá henni komnar. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mjög út í einstök atriði frv. Ég vil þó minna á stærstu atriðin. Fyrst er það, að lögleiddur er nýr skattstigi í stað þriggja, sem nú gilda fyrir einstaklinga, og verður allt einfaldara og betra í framkvæmd en áður hefur verið. Umreikningurinn er að sjálfsögðu felldur niður. Það verða lögleiddir nú tveir skattstigar, annar fyrir hjón, og er það algert nýmæli í íslenzkri skattalöggjöf. Það hafa verið uppi raddir um, að það væri ekki réttmætt að skattleggja hjón saman, eins og gert hefur verið fram að þessu, og þeir, sem halda því fram, hafa talsvert til síns máls. Á hinn bóginn sýnast ekki vera rök fyrir því að skattleggja hjón eins og óviðkomandi aðila hvort í sínu lagi. Að þessu sinni er sú millileið farin að gera sérstakan skattstiga fyrir hjón, sem gerir það að verkum, að tekjur hjóna eru skattlagðar lægra en jafnháar tekjur einstaklinga og gerður meiri munur á skattlagningu þessara tekna en sá einn, sem leiðir af mismunandi persónufrádrætti fyrir hjón og einstaklinga. Það eru sem sé nú í fyrsta skipti settir í lög tveir skattstigar, annar fyrir einstaklinga og hinn fyrir hjón. Með þessu er komið til móts við þær óskir, sem fram hafa komið um endurskoðun á reglunum fyrir skattlagningu hjóna. Það hefði getað komið til mála að ganga lengra í þessa átt og gera meiri mun á skattlagningu á tekjum hjóna og einstaklinga en gert er í þessu frv., en það var ekki talið fært að ganga lengra, a.m.k. ekki nú í þetta sinn, vegna þess að af því hefði leitt stórfellda tekjuskattslækkun. Það hefði þá þurft að fara að hækka verulega skatta á einhleypum mönnum til þess að vega upp hina miklu skattalækkun á tekjum hjóna, ef út í slíkt hefði verið farið, því að það var ekki mögulegt að gera ráð fyrir, að ríkissjóður mætti missa meiri tekjur en þær, sem hann tapar vegna ákvæða þessa frv., eins og þau eru nú. Það var þess vegna ekki talið fært að ganga lengra í þessu atriði en frv. gerir ráð fyrir. Skattstiginn sjálfur er í raun og veru miðaður við það að taka af mestan þann skakka, sem orðið hefur á skattabyrðinni vegna vaxandi verðbólgu. Þannig er uppfyllt það atriði í stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar. Mörg önnur þýðingarmikil atriði eru í frv. Nú er gert ráð fyrir, að fiskimenn geti dregið frá ýmislegan kostnað, sem þeir hafa sérstaklega við öflun teknanna, svo sem sjófatakostnað, en það hefur ekki áður verið heimilað. Mun þetta draga talsvert í skattgreiðslum fiskimanna, sem hafa allgóðar tekjur. Það mun láta nærri, að skattur togarasjómanns, sem hefur 45 þús. kr. tekjur, er kvæntur og hefur tvö börn á framfæri, muni lækka um rúmlega 50% samkvæmt þessu frv. og verður skattur þess manns mjög lágur eftir frv. Þá er í frv. mjög aukin heimild fyrir menn til þess að draga frá það fé, sem þeir verja til þess að kaupa sér líftryggingu, sem nú er nokkuð tíðkað, og ætti það að geta verkað á tvennan hátt, bæði til þess að auka sparnaðinn í landinu og líka til þess að ýta undir menn að kaupa sér slíka tryggingu, meðan þeir hafa dágóðar tekjur, til stuðnings sér síðar á ævinni, þegar menn geta ekki unnið sér fyrir nema litlum tekjum eða máske engum. Og ætti þetta ákvæði að geta orðið talsvert þýðingarmikið fyrir marga. Þá er í fyrsta skipti í skattalögunum nú með þessu frv. farið inn á þá braut að leyfa mönnum að draga frá húsaleigu. Er gert ráð fyrir því, að menn fái nú heimild til þess að draga frá nokkrum hluta þeirrar húsaleigu, sem þeir greiða, og er það sérstaklega gert vegna þess, að það er orðið verulegt ósamræmi, eins og nú standa sakir, í skattgreiðslum húseigenda annars vegar og leigjenda hins vegar, vegna þess að eigin húsaleiga er yfirleitt lágt metin til tekna á skattframtölum. Til þess að draga úr þessu ósamræmi er nú það ráð upp tekið að heimila leigjendum að draga frá nokkuð af þeirri leigu, sem þeir kunna að borga, eftir reglum, sem nánar eru tilgreindar í frv. Hér á að vera á ferðinni réttarbót fyrir leigjendur. Það er rétt að taka fram, að gert er ráð fyrir, að lækkun á sköttum einstaklinga, persónulegra gjaldenda, muni verða að meðaltali um 29% samkvæmt þessu frv. Hér er því um stórfellda skattalækkun að ræða. Sjálfur skattstiginn og aukinn persónufrádráttur mun gera rúmlega 20% lækkun út af fyrir sig. En það er mat skattstofunnar, að þau margvislegu frádráttarhlunnindi, sem nú er bætt inn í lögin, muni gefa 8–9% lækkun á skattinum í heild sinni, skatti einstaklinga eða persónulegra skattgjaldenda. Það er húsaleigufrádrátturinn, það er frádráttur sá, sem fiskimönnum er ætlaður vegna kostnaðar við atvinnu sína, það er lífeyrissjóðsfrádrátturinn og fleiri atriði smærri, sem ég hef ekki sérstaklega drepið á, en eru þó sum allmerkileg. Þá kem ég að sparifénu. Það hefur mikið verið rætt undanfarið um nauðsyn þess að auka sparnaðinn í sambandi við lánsfjárskortinn, sem Íslendingar eiga sífellt við að stríða, og þær miklu framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru á næstu árum. Menn hafa talað um, að í því skyni væri hægt að fara tvær leiðir, annars vegar væri einhvers konar þvingunarleið til þess að ná af mönnum meira fé og leggja til hliðar, hin leiðin væri sú að reyna að gera aðgengilegra að spara, eiga sparifé. Ég fyrir mitt leyti hef ekki talið fyrri leiðina færa eins og nú stendur og hef viljað leita að leið til þess að gera aðgengilegra fyrir menn að spara og eiga sparifé. Hefur nú stjórnin tekið upp þá stefnu, sem mörkuð er í frv., að gera sparifé skattfrjálst og útsvarsfrjálst og setja. ákvæði í lög um, að ekki þurfi að telja sparifé fram, að því leyti sem menn eiga það umfram skuldir. Þetta er mjög stórfellt nýmæli, og það er einlæg von þeirra, sem að þessu standa, að þessi ráðstöfun geti orðið til þess að ýta undir sparnaðarvilja manna, geti orðið til þess, að sparifjárinnlög vaxi verulega frá því, sem verið hefur. Sparifjárinnlög hafa vaxið nú síðustu missirin. Til þess liggja sjálfsagt tvær ástæður. Önnur er sú, að menn hafa haft meiri tekjur en oft áður einmitt á þessum missirum og því lagt meira til hliðar af þeim ástæðum. Hin ástæðan er vafalaust sú, að verðlag í landinu hefur verið óbreytt í tvö ár í fyrsta skipti um marga áratugi. Hefur það haft þau áhrif, að mönnum finnst miklu aðgengilegra að eiga reiðufé, að eiga innstæður, heldur en áður hefur verið, og er það eðlilegt. Áður þorðu menn tæpast að eiga innstæðu yfir nóttina af ótta við það, að hún yrði verðminni næsta dag, en sá ótti hefur horfið nú um skeið, og það hefur orðið til þess að ýta undir þá heppilegu þróun í þessum málum, sem nú hefur bólað á. Nú vill ríkisstj. ýta undir þessa þróun með því að lögleiða skattfrelsi sparifjár. Ég gat um áðan, að það hefði ekki verið lokið við að endurskoða þann kafla tekjuskattslaganna, sem fjallar um skatt félaga, en það væri mikil nauðsyn á að breyta þeim kafla laganna. Ég skal ekki ræða það mál hér almennt; en aðeins benda á, að þetta mál er leyst til bráðabirgða í frv. með þeirri till., að lögleidd verði 20% lækkun á tekjuskatti félaga. E n það er tekið fram í frv., að það ákvæði á að gilda aðeins til eins árs, og er það miðað við, að verið er að vinna að málinu áfram. Ég held, að ég hafi nú minnzt á höfuðatriði málsins og aðdraganda þess og læt við þetta sitja að sinni, en leyfi mér að óska eftir því, að málinu verði vísað til hv. fjhn. d. að lokinni þessari umr., og ég efast ekkert um, að n. muni afgreiða málið fljótt og skörulega frá sér, enda er þess nú mikil þörf, þar sem ætlunin er að sjálfsögðu, að þetta frv. verði að lögum fyrir páska. Ætlazt er til, að lagaákvæðin nýju gildi dm skattaálagninguna fyrir árið 1953, og þess vegna biða skattanefndir og skattstofur víðs vegar um landið blátt áfram ettir nýju lögunum. Ég vona, að nefndinni veitist tiltölulega létt að afgreiða málið fljótt, vegna þess m.a., að í nefndinni eiga sæti tveir þingmenn, sem hafa unnið í milliþn. í skattamálum og þekkja hvern stafkrók frumvarpsins.



Herra forseti. Menn hafa nú beðið eftir framkomu þessa frv. með mikilli eftirvæntingu. Við það voru miklar vonir tengdar. Stjórnarflokkarnir höfðu lofað, að það skyldi fela í sér miklar kjarabætur fyrir almenning. Nú er frv. komið, og ég held, að það sé óhætt að segja, að það hafi valdið miklum vonbrigðum. Það skal játað, að frv. þetta felur í sér nokkrar ívilnanir fyrir hina almennu skattþegna. Tekjuskattur fjölskyldumanna er lækkaður nokkuð, og auk þess eru ýmsar minni háttar lagfæringar. En það, sem fyrst og fremst vekur athygli, er það, hvað þetta er allt smátt og munar litlu. Þetta sést strax á því, hvað lækkunin nemur örlítilli upphæð borið saman við heildartekjur hins opinbera, sem lagðar eru á skattþegnana. Skattalækkunin mun varla nema miklu hærri upphæð en 10 millj. kr. Allir opinberir skattar hins vegar nema nú varla minni upphæð en 800 millj. kr., þegar allt er talið: tollar og óbein gjöld, tekjuskattur, útsvör, tekjur af einkasölum, tryggingagjöld og bátagjaldeyrisskattur. Af þessu eru 10 millj. hlægilega lítil upphæð, einkum þegar þess er gætt, að bróðurparturinn af lækkuninni fellur í hlut auðfélaga og hátekjumanna. Enn skýrara verður þetta, ef tekið er dæmi af lágtekjumanni, sem nýtur mestrar lækkunar samkvæmt þessu frv. Tollar og óbeinir skattar að meðtöldum bátagjaldeyri verða varla minna en um 13 þús. kr. að meðaltali á hvert 5 manna heimili á landinu á þessu ári og nálægt 16 þús. kr., ef tekjur af einkasölum eru taldar með. Við þetta bætast svo iðgjöld til almannatrygginga og sjúkrasamlagsiðgjöld, sem samtals nema 1362 kr. á ári, eins og upphæðin er nú fyrir hjón í Reykjavík, og loks útsvar og tekjuskattur. Það er að vísu ekki hægt að gera neina nákvæma áætlun um það, hvað 5 manna heimili með venjulegar verkamannatekjur verður raunverulega að greiða samtals í alla opinbera skatta. En af þessum meðaltalstölum, sem ég nú hef nefnt; má sjá, að það eru gífurlegar upphæðir. Tekjuskattslækkun slíks heimilis mundi samkvæmt frv. verða 200–300 kr., t.d. 279 kr., ef maður reiknar með 36 þús. kr. árstekjum, og er þó þetta heimili í flokki þeirra, sem langmestrar lækkunar mundu njóta, reiknað í hundraðshlutum samkvæmt frv. Af þessu má sjá, hversu hlægilega smásmugleg fríðindi það eru, sem létt hefur verið af slíkum heimilum, borið saman við þær gífurlegu skattabyrðar, sem á þau eru lagðar. Ég bar fram fyrr á þessu þingi frv. um afnám persónuíðgjalda til almannatrygginga og til sjúkrasamlaga. Það mundi hafa orðið verulegur léttir á almenningi, því að hér er um gjöld að ræða, sem hvíla með tvöfalt og þrefalt meiri þunga á fátækum alþýðuheimilum en tekjuskatturinn. En einmitt þess vegna, vegna þess að till. mínar hefðu fyrst og fremst komið fátækum almenningi til góða, var þeim vísað frá með rökstuddri dagskrá og hafa alls ekki komið til athugunar við undirbúning þessa máls. Þeir ágallar á þessu frv., sem maður sérstaklega rekur augun í, eru að mínum dómi þessir: Tekjuskattslækkunin, sem frv. gerir ráð fyrir, kemur fyrst og fremst hátekjumönnum og auðfélögum til góða, því að að því er þá varðar er um verulega háar upphæðir að ræða, sem þessi lækkun nemur. 20% skattlækkun á félögum munar t.d. engu smáræði fyrir auðug hlutafélög, sem greiða háan skatt. Í frv. er ekki gerð minnsta tilraun til þess að leysa það vandamál, sem brýnast er og mest aðkallandi að því er varðar innheimtu tekju- og eignarskatts, en það er að tryggja rétt framtöl. Þess vegna mun tekjuskatturinn hvíla með öllum sínum þunga fyrst og fremst á launamönnum eftir sem áður. Af um 800 millj., sem ríki og bæir innheimta á ári af þegnunum, er aðeins um 60 millj. tekjuskattur. Af þeim gjöldum, sem ríki og ríkisstofnanir innheimta, er hinn stighækkandi skattur ekki meira en um 10%. Og þessi hundraðshluti lækkar enn með þessu frv. Það miðar því í þá átt að afnema hinn stighækkandi beina skatt, en það er, eins og kunnugt er, opinbert stefnumál sumra hv. þm., en virðist þó vera óopinbert stefnumál miklu fleiri, sem ekki eru eins hreinskilnir í málflutningi sínum. Markmið þessara manna er að afla allra tekna með nefsköttum og óbeinum sköttum. Skattar einstaklinga með lágum tekjum og miðlungstekjum lækka alls ekki samkvæmt þessu frv., en aftur á móti lækkar verulega skattur ókvæntra hátekjumanna. Þetta tel ég hróplegt ranglæti. Á þessu landi er mjög dýrt að lifa fyrir einhleypa menn, oft og tíðum engu ódýrara en fyrir barnlaus hjón, og ég leyfi mér að vona, að þetta hróplega ranglæti verði að einhverju leyti leiðrétt hér í þessari hv. d. Samkvæmt frv. þessu er skattur lagður á alveg óhæfilegar lágar tekjur, langt fyrir neðan þurftartekjur. Ég get ekki skilið annað en að öllum hv. þm. sé ljóst, að þetta er blátt áfram fjarstæða. Það nær engri átt að leggja skatt á hreinar tekjur, sem t.d. nema ekki 20 þús. kr. á ári. En í þessu frv. helzt sú sama ósvinna og fjarstæða, sem tíðkazt hefur hingað til, að skattur er lagður á tekjur, sem menn geta með engu móti lifað af. T.d. er tekinn skattur af elli- og örorkulaunum. Ég vona nú, að samkomulag geti orðið í þessari hv. d. um að afnema þessa fásinnu. Vandamálinu um skattlagningu hjóna eru engan veginn gerð nein fullnægjandi skil í þessu frv. Enn sem fyrr er það beint tjón fyrir karl og konu, sem hvort um sig vinna fyrir sjálfstæðum tekjum, að ganga í hjónaband. Þetta þarf einnig að leiðrétta og leyfa að hjón, sem bæði vinna úti, megi telja fram hvort í sínu lagi og vera skattlögð sem einstaklingar. Það hafa verið uppi mjög almennar kröfur um það, að sjómönnum á íslenzkum fiskiskipum væri leyft að draga ríflegan hluta frá tekjum sínum. áður en skattur er á þær lagður. Mikill meiri hluti sjómanna hefur krafizt þess af Alþingi, að þetta væri leyft. Samtök útgerðarmanna hafa tekið mjög eindregið undir þessa kröfu. Ég veit líka, að þessi krafa nýtur stuðnings alls almennings, af því að hún er sanngjörn. Sjómenn vinna svo erfitt, áhættusamt og mikilvægt starf, sem þeir verða auk þess að stunda langt frá heimilum sínum, að það verður að teljast í alla staði eðlilegt að veita þeim slík fríðindi. Nú vita allir, hvílíkur vandi steðjar að togaraútgerðinni vegna þess, að ekki er hægt að fá vana menn á skipin sökum þess, hvað kjör togarasjómanna eru bágborin. Og eitthvert bezta og sjálfsagðasta framlag ríkisins til þess að leysa þennan vanda, sem verður að leysa, ef þjóðfélag okkar á að geta staðizt, er að lækka verulega skattinn á sjómannastéttinni. Í frv. er gert ráð fyrir, að fæðiskostnaður sjómanna á fiskiskipum, ef þeir þurfa að sjá sér fyrir fæði, komi til frádráttar við ákvörðun skattskyldra tekna. Þetta er sjálfsagt ákvæði, en jafnsjálfsagt tel ég líka hitt, að landverkamenn, sem eins er ástatt um og vinna fjarri heimilum sínum og þurfa að sjá sér fyrir fæði, njóti sömu fríðinda. Þetta er réttlætismál, sem Alþingi getur með engu móti skellt skolleyrunum við. Í hv. Nd. var till. um þetta efni lögð fram af nokkrum þm. úr öllum flokkum, og hún var felld með jöfnum atkvæðum. Þetta er enn eitt, sem þessi hv. d. verður að leiðrétta. Og það eru enn mörg atriði í þessu frv., sem þyrftu athugunar við, en ég hef hér aðeins stiklað á því allra stærsta og ætla að láta þetta nægja að sinni.



Herra forseti. Ég ætla, að það hafi verið á Alþingi þann 16. jan. 1952, að afgr. var svolátandi till. til þál., með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að beina þeirri áskorun til ríkisstj., að hún beiti sér fyrir heildarendurskoðun laga um skatta og útsvör, sem stefni að því, að lögfest verði heilsteypt kerfi skattamála, sem byggist á eðlilegri og samræmdri tekju- og verkaskiptingu ríkisins annars vegar og bæjarog sveitarfélaga hins vegar. Sé jafnframt við það miðað að ofþyngja ekki einstaklingum, hjónum, félögum og atvinnurekstri í opinberum gjöldum, tryggt samræmi og jafnrétti við álagningu gjaldanna, sem mundi auðvelda eftirlit með því, að framtöl séu rétt. Lögð skal einnig áherzla á að gera skattalöggjöfina svo einfalda og auðvelda í framkvæmd sem frekast er unnt. Rannsókn og undirbúningi málsins sé hraðað svo, að ríkisstj. leggi frv. til l. um málið fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Þessi þáltill. var samþykkt í Sþ. fyrir tveim árum og tveim og hálfum mánuði. Nefnd til þess að vinna að þessu verki mun hafa verið skipuð rétt eftir að ályktunin var samþykkt, svo að hún hefur því haft full tvö ár til starfa, og það frv., sem nú liggur hér fyrir til umræðu, er árangurinn af starfi nefndarinnar. Ég vil fullyrða það, að þegar litið er til þess verkefnis, sem n. var ætlað, og þeirra ávaxta, sem nú eru komnir hér í ljós eftir meira en 2 ár, þá hefur starf n. valdið almenningi í landinu og þeim þm., sem eitthvað hafa um þessi mál hugsað, verulegum vonbrigðum. Engin minnsta viðleitni kemur fram í þessu frv. til þess að sinna höfuðverkefni n., því að rannsaka skattakerfið í heild og samræma það, ekki aðeins skattakerfi ríkisins, heldur ríkisins og sveitar- og bæjarfélaga. Hér er aðeins tekinn einn þáttur út úr löggjöfinni um tekju- og eignarskatt til ríkisins og hann ekki sá veigamesti. Allt annað er ógert enn, eftir þessi rúm tvö ár. Hæstv. ráðh. lét þess getið í upphafi máls sins, að með þessu frv. væri sýnd viðleitni til að efna það loforð, sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið um skattalækkun. Ekki verður því neitað, að í þá áttina er þetta, en því verður heldur ekki neitað, að málflutningur hæstv. ríkisstj. og stuðningsblaða hennar hefur verið ákaflega einhliða og einkennilegur í sambandi við þetta mál. Það er látið í veðri vaka, og það er beinlínis auglýst í blöðunum, ef svo mætti segja, að hér sé um stórfellda skattalækkun að ræða, allt upp í 50% skattalækkun á almenningi, og langmest skattalækkunin sé á lágu tekjunum. Í heild gerir hæstv. ráðh. ráð fyrir að þessi lækkun á tekjuskattinum muni nema um 10 millj. kr. á ári. Það hefur verið bent hér á áður, hversu hverfandi dropi í skattahafinu þessar 10 millj. eru. Ég hygg, að það sé rétt, að opinber gjöld til sveita og ríkis muni nú vera milli 700 og 800 millj. kr. á ári, eða eitthvað á milli fjórði og þriðji hver peningur, sem landsmenn hafa í tekjur, ef allt er talið með. Verkefni n. átti að vera að rannsaka þetta heildarkerfi, samræma það og benda á eðlilegri leiðir til þess að jafna þessum sköttum á landsfólkið eða því af þeim, sem nauðsynlegt væri að jafna á það. Hér er aðeins tekinn þessi litli þáttur út úr, og auðséð er hverjum manni, sem á það lítur, að í raun og veru munar sáralítið um þær hækkanir, sem hér er um að ræða, og ekkert fyrir allan almenning í landinu. Sé miðað við ríkistekjurnar einar, þá eru þær áætlaðar um 440 millj. kr. á næsta ári, og tekju- og eignarskatturinn yrði þá samkvæmt því að frv. samþykktu rétt innan við 7.5% af þessum tekjum ríkisins eins. Í grg., sem fylgir frv., segir: „Þeir, sem þessarar lækkunar njóta, eru fyrst og fremst fjölskyldufólk, og því meiri lækkunar sem ómagarnir eru fleiri, hjón, sem stofna heimili“ o.s.frv., o.s.frv. Þetta er svo upplýst nánar í grg. með umsögnum um einstakar greinar frv. Þar segir, að skattur af 20 þús. kr. nettótekjum hjá hjónum, ómagalausum, lækki um hvorki meira né minna en 39%. Þetta segir hæstv. ráðherra að sé stórkostleg lækkun, og prósentan virðist kannske í sumra augum stór. En sé nú flett upp í gildandi skattalögum og athugað, hvaða skatt þessi hjón hafa haft og hafa nú, þá telst mér til, að þau ættu að greiða eftir gildandi lögum um 200 kr. 39% skattalækkun þýðir því 78 kr. lækkun á ári. Það er allt og sumt. Það er hægt að nota tölur margvíslega, en eigi að fara að telja landsfólkinu trú um það, að 78 kr. skattalækkun hjá hjónum sé stórkostleg breyting á þeirra kjörum, þá eru tölurnar notaðar ranglega; það vil ég fullyrða. En það eru ýmsir aðrir, sem samkvæmt þessu frv. fá mjög verulega lækkun. Það eru félögin, hlutafélög og önnur félög, sem hafa atvinnurekstur með höndum og eiga ekki að lækka nema bara um 20% eftir því, sem í frv. segir. Ég hef litið lauslega á skattskrár ársins 1953, og þar sé ég, að 24 félög hér í bænum eiga að greiða rétt í kringum 5 millj. kr. í tekju- og eignarskatt. stríðsgróðaskatt og viðaukaskatt á árinu 1953. Skattarnir á þessum 24 félögum lækka, ef frv. verður samþykkt, um rösklega 1 millj. kr. Þetta er eitthvað, sem vissulega munar dálítið um; ég skal játa það. Hina upphæðina, 78 kr. fyrir barnlaus hjón, munar ekkert um, Af þessum 24 félögum eru 5, sem samtals hafa nokkuð yfir 2 millj. kr. í tekju- og eignarskatt á árinu 1953. Þessi 5 félög fá lækkun, sem nemur nokkuð yfir 400 þús. kr., vegna þessa frv., eða milli 80 og 100 þús. kr. hvert. Það eru þessir aðilar, sem verða varir við þá stórkostlegu lækkun skattanna, sem svo mjög hefur verið gumað af af stjórnarflokkunum og blöðum þeirra undanfarið. En allur almenningur í landinu, sem hefur 30–40–50 þús. kr. tekjur, veit nær ekki af þeim hreinu skattalækkunum, sem fram koma, þó að það sé kannske dálítið drýgt með ýmsum sérákvæðum eins og húsaleigu í einstöku tilfellum. Þetta er heildarsvipurinn á þessu frv., sem hér liggur fyrir og svo mjög hefur verið boðað almenningi sem stórkostleg lækkun á sköttum hjá honum. Sannleikurinn er sá, að svo rangsnúin sem tekjuskattalöggjöfin nú er, þá eru samt þeir skattar, sem almenningur greiðir samkvæmt henni, ekki nema örlítið brot af þeim sköttum, sem það opinbera tekur, og það brotið, sem tiltölulega minnst munar um. Öllum ber saman um það, að eins og skattalöggjöfin nú er og eins og hún er framkvæmd, þá vanti ákaflega mikið á það, að rétt og áreiðanleg framtöl fáist, þannig að réttmætur skattur verði lagður á þá gjaldendur, sem hafa fjölþættan atvinnurekstur með höndum. Meginþungi tekjuskattsins hvílir þess vegna á launamönnum, sein geta ekki á nokkurn hátt, hvað sem þeirra tilhneigingum kynni að liða, komizt hjá því að gera grein fyrir tekjum sínum. Það hefur löngum verið talið eitt mest aðkallandi verkefnið í sambandi við endurskoðun skattalöggjafarinnar að bæta úr þessu, að gera ráðstafanir til þess að tryggja sem réttust framtöl og sem allra fyllst og áhrifaríkast eftirlit og endurskoðun á framtölunum. Í þessu frv., sem búið er að vera í smiðum væntanlega í rösklega tvö ár, er ekki einn stafur eða stafkrókur, sem bendir í þá átt, að nefndinni eða hæstv. ríkisstj. hafi orðið ljós þörfin í þessu efni. Það er ekkert gert í þessu frv. til þess að auka skattaeftirlitið, herða á því, að framtölin séu rétt, eða setja hæfilega endurskoðun á skattaframtölin, að ég ekki tali nú um, að sérstakur dómstóll verði settur á fót til þess að dæma í þessum málum. Þvert á móti. Ég fæ ekki betur séð en að ef þetta frv. verður að lögum, þá verði skattprettir og undandráttur undan skatti stórum mun auðveldari eftir en áður. Eitt af nýmælum þessa frv. er það, að spariféð almennt skuli vera skattfrjálst, og enn fremur, að skyldan til að telja fram eignir sínar í sparisjóðum sé felld niður, þannig að skattanefndir fái engar upplýsingar um þessar eignir manna. Mér virðist alveg augljóst, hvað sem um skattfrelsi er sagt, sem ýmislegt má segja til stuðnings, að með því að aflétta framtalsskyldu á innstæðufé séu beinlínis skapaðir margbættir og auknir möguleikar fyrir menn til að fela fé sitt, tekjur sínar og eignir, og koma þeim undan skatti. Ég sé ekki annað en að það sé beinlínis stórkostleg ívilnun og hægðarauki gerður þeim, sem vilja svíkja skatt, með því að aflétta framtalsskyldu sparifjár. Ég skal játa, að það mælir ákaflega margt með því að fella sparifé almennings undan skattgreiðslu. Þó hygg ég, að sannleikurinn í því efni sé sá, að allan þorra manna, sem hafa ekki nema litlar innstæður, kannske tugi þúsunda, munar sáralítið um skattinn, sem af því er greiddur. En mætti þetta verða til þess að örva sparihvöt manna, þá væri rétt spor stigið með því að gefa skattfrelsi á þessu uppsafnaða sparifé. Hins vegar fæ ég ekki neitað því, að mér virðist nokkurt ósamræmi í því, að ég sé hvergi í þessu frv., að gert sé ráð fyrir því, að nokkur verðbréf skuli vera skattfrjáls. Nú er það vitað, að bæði ríkissjóður og ýmis fyrirtæki nákomin honum og hinu opinbera leita mjög eftir sparifé almennings á þann hátt að bjóða til sölu vaxtabréf, verðbréf, og á ýmsum tilfellum hefur lánazt að safna nokkru fé til gagnlegra hluta einmitt á þennan hátt, með verðbréfasölu til almennings. Það er augljóst mál, að ef það sparifé, sem er geymt í bönkum og sparisjóðum og kaupfélögum, verður skattfrjálst, þá fer enginn maður að verja sparifé sínu til þess að kaupa slík verðbréf sem þessi og greiða svo af þeim fullan skatt og eiga að telja þau fram á sinni framtalsskýrslu. Mér finnst, að ef samræmi á í þessu að vera, og það er nauðsynlegt, þá verði að athuga þetta jafnframt skattfrelsi innstæðufjár. En í sambandi við hugleiðingar hæstv. ráðh. um nauðsynina á því að efla sparifjársöfnun og viðleitni stjórnarinnar í þá átt að auka sparnaðarhvötina vildi ég segja það, að þó að nokkurs árangurs megi ef til vill vænta af þessum skattfríðindum fyrir sparifé, þá er annað atriði, sem er miklu, miklu þyngra á metunum í því samhandi heldur en hvort féð er skattfrjálst eða ekki skattfrjálst, og það er það, hvort menn hafa trú á því, að peningarnir haldi gildi sínu, ef þeir eru geymdir einhvern ákveðinn eða óákveðinn tíma.. Og sannleikurinn er sá í þessu efni, að það er engan veginn vegna lágra vaxta af sparifé né heldur framtalsskyldu né heldur af því, að skattur er greiddur af vöxtum, að sparifjársöfnunin hefur orðið svo lítil sem raun ber vitni nm. Meginástæðan til þess er sú, að menn hafa vitað, að mönnum hefur verið sannað í hverjum mánuði, á hverju ári, að með því að geyma fé þann:g hefur minnkað verðgildi þess, þeir misst stórkostlegan hluta af fénu vegna gengisfalls, verðbólgu og vaxandi dýrtíðar. Það er þessi ótrú á peningana, viðleitni manna til þess að eignast föst verðmæti eða laus eða ánægjustundir í stað peninga, sem verða verðlitlir eftir skamman tíma, sem veldur því, að sparnaðarhvötin er svo rýr sem hún er. Eigi því að meta það, hvers árangurs sé að vænta af þessari viðleitni ríkisstj. til þess að efla sparnaðarhvötina, þá verður einnig að lita til þess, hvort stefna hæstv. ríkisstj. í fjárhags- og efnahagsmálum sé líkleg til þess að styrkja gjaldmiðilinn, gera hann traustan, skapa þá trú hjá fólkinu, að peningarnir séu óhagganleg verðmæti. Því miður verð ég að segja það sem mína skoðun, að ég hygg, að ákaflega mikið skorti á, að aðgerðir hæstv. ríkisstj. í fjárhagsog atvinnumálum verði til þess að styrkja trú fólksins á stöðugt verðgildi peninganna. Ég skal viðurkenna það, að að nokkru leyti að því er lægri tekjurnar snertir er stigið rétt spor með þessu frv. og ýmislegt af þeim nýmælum, sem þar eru tekin upp um ívilnanir í sköttum í sérstökum tilfellum, beinist einnig í rétta átt. Hitt getur mér ekki dulizt, að meginhagnaðinn af þessu frv. fá stóreigna- og hátekjumennirnir í landinu, af þessum 10 millj., sem gert er ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs lækki um. Aðeins hverfandi lítill hluti kemur í hlut almennings vegna þess, hversu skammt er gengið í því að létta sköttunum þar af. Eftir frv. á einstaklingur að byrja að greiða skatt, ef hann hefur 2 þús. kr. umfram persónufrádráttinn, sem er 6500 kr. samkvæmt frv. Eftir að tekjur einhleyps manns eru komnar yfir 8 þús. kr., þarf hann að greiða skatt. Nú er það öllum vitað og augljóst, að það er fullkominn ógerningur fyrir einhleypan mann, hversu spart sem hann vill lifa, að halda saman sál og líkama, ef hann þarf allt að kaupa fyrir 8000–8500 kr. Það er því alveg andstætt heilbrigðri skynsemi að ætla honum að fara að greiða skatt af tekjum, þegar þessu marki er náð. Alveg á sama hátt er það augljóst mál hverjum einum, að hjón, þótt barnlaus séu, geta ekki, hvar sem er á landinn og allra sízt hér í Reykjavík og hinum stærri bæjum, með nokkru lifandi móti lifað á 12–14 þús. kr. Skattmarkið er þar einnig langt fyrir neðan það, sem skynsamlegt er eða sanngjarnt. Ég held, að hæstv. ríkisstj. hefði átt að ganga nokkru lengra í þessu efni og ekki sízt þegar þess er gætt, að fólk á þessu tekjumarki og undir því verður að greiða stórkostleg gjöld til hins opinbera í hvert skipti sem það fær bita eða sopa eða spjör utan á sig. Þetta fólk er skattlagt í gegnum tolla og aðra óbeina skatta svo freklega sem hér hefur verið lýst, og er það náttúrlega fullkomin endileysa að ætla svo að fara að leggja beinan skatt, tekjuskatt, ofan á það í viðbót. Þær ívilnanir, sem viðleitni er sýnd í frv. til þess að veita sjómönnum vegna sérstaks kostnaðar og erfiðs og áhættusams starfs, eru ekkert annað en sýndarplagg, því að sannleikurinn er sá, að þetta munar þá ekki neitt, 200 kr. á mánuði; það eru 2 þús. kr., ef um 10 mánaða úthald er að ræða á ári. Sá munur, sem fram kemur í sköttum við það, að þessi upphæð er felld undan, nemur engu og hefur engin áhrif á það, hvort menn vilja ráðast til þessa starfs eða ekki. Það veit hæstv. ríkisstj. fullkomlega vel. Eigi að fara að gera fiskveiðarnar og sjómennskuna álitlegri í augum þeirra manna, sem vilja stunda þær, heldur en nú er, þá þarf vissulega meira til en að lækka skattskyldu tekjurnar á ári um 2–3 þús. kr., því að skattur af þeirri upphæð í þeim tekjuflokkum, sem þessir menn almennt eru í, er það lágur, að það munar ekkert um hann, - það hefur engin áhrif í þá átt að hvetja menn til þess að stunda þessi störf, þó að hann sé felldur niður. 10% af 2 þús. kr. eru 200 kr. á ári. Komist frádrátturinn upp í 13%, sem stundum getur verið, þá munar það 260 kr. á ári, og það getur hver maður hugsað sér, hvort slík skattalækkun hjá sjómanni mundi auðvelda t.d. togurum að fá menn á skipin. Ég skal ekki hafa um þetta mjög langt mál. Það gefst tækifæri til í n. að athuga þetta og ræða hér síðar, en mér þykir rétt að gera grein fyrir því við þessa 1. umr., um hvað ég tel í aðalatriðum frv. vera áfátt. Ég tel, að það hefði átt að miða skattfrjálsar tekjur einstaklings, sem honum væru ætlaðar til lífsframfæris, áður en skattur væri á lagður, við ekki lægri upphæð en 15 þús. kr. Ég tel, að fyrir hjón með t.d. 3 börn ættu tekjur upp í 35–37 þús. kr. að vera með öllu skattfrjálsar. Þetta er ekki annað en brauðfæði, sem fyrir slíkar tekjur er hægt að afla sér. Ég tel, að það eigi að taka upp sérsköttun hjóna, eins og gerð hefur verið grein fyrir í till. okkar Alþfl.-manna hér áður á Alþ. Ég tel enn fremur, að við endurskoðun laganna hefði átt að taka upp það nýmæli að veita sérstök skattfríðindi fyrir það fé, sem einstaklingar leggja til hliðar af tekjum sínum til þess að eignast þak yfir höfuðið, þeir sem ekki eru svo lánsamir að vera komnir það langt. Það fé ætti að leggjast til hliðar nokkurn veginn með svipuðum reglum og kjörum og félög og fyrirtæki mega leggja til hliðar varasjóði, nýbyggingarsjóði eða afskrifa fasteignir, en um það allt eru mjög frjálsleg ákvæði í núverandi löggjöf og einnig í þessu frv. Að sumu leyti hafa þau kannske verið of frjálsleg, eins og t.d. afskriftarákvæðin og annað slíkt. En einmitt vegna þessara ákvæða um fríðindi fyrir fyrirtæki og félög virðist alveg sjálfsagt og eðlilegt, að einstaklingar, sem vilja leggja til hliðar af tekjum sínum og neita sér um marga hluti þess vegna, fái þá undanþegið skatti það fé, sem þeir binda í þeim tilgangi einum að koma sér þaki yfir höfuðið fyrir sig og fjölskyldu sína. Þá tel ég einnig, að eins og okkar atvinnu er háttað nú, þá sé alveg óhjákvæmilegt að setja sérákvæði um, hve mikill hluti sé skattskyldur af tekjum fiskimanna og annarra sjómanna og verkamanna; sem hverfa um langtíma burt frá heimilum sínum til þess að afla sér tekna. Þessir menn hafa alveg sérstaka aðstöðu í þjóðfélaginu, sem skylda er til af ríkisvaldinu að taka tillit til. Loks er svo það nýmæli, sem ég tel sjálfsagt að taka upp og að vísu virðist vera heimild til í lögunum og sennilega ekki fullnægjandi þó, þ.e. að taka skattana jafnóðum og tekjurnar falla til, þannig að ekki safnist hjá mönnum tímum saman og verði því erfiðara að greiða það. Þetta eru þeir meginágallar, sem á frv. eru, burt séð frá því, sem ég fyrr sagði hér, að sá léttir, sem hér er gerður á lágtekjunum, er hverfandi 1ítill, þó að það spor sé í rétta átt, og meginhlutinn af skattalækkuninni kemur að sjálfsögðu, eins og ég hef gert grein fyrir, til góða þeim, sem mestar eiga eignirnar og hæstar hafa tekjurnar.



Það eru fáein orð út af því, sem hv. Frsm. stjórnarandstöðuflokkanna hafa sagt um málið. Þetta frv. gerir ráð fyrir, að skattar á persónulegum tekjum lækki um 29%. Frsm. stjórnarflokkanna koma hér samt og segja, að þetta sé ákaflega lítilfjörlegt mál, skattalækkunin sé allt of lítil og fólk muni ekkert um þetta. Talsmenn þessara flokka hafa þó á undanförnum árum haldið því fram, að tekjuskatturinn væri orðinn svo hár á launafólki, að hann væri alveg óbærilegur. Flokkar þessir hafa haft uppi þindarlausan áróður um þetta á undanförnum árum. Þeir hafa sagt, að tekjuskatturinn væri fyrst og fremst skattur á launafólk og hann væri orðinn óbærilega óréttlátur. Nú heyrum við það allt í einu á hinn bóginn, þegar á að lækka þessa skatta um nærfellt þriðjung, að fólk hafi ekkert munað nm þetta, það muni ekkert um lækkunina og þá auðvitað ekki heldur um skattinn sjálfan eins og hann var eða verður. Hvernig á að koma þessu heim og saman? Satt að segja er ekki ástæða til að halda langar ræður út af svona málflutningi. En ég vil þó út af þessu nefna nokkur dæmi. Tekjuskattur er ekki hár á öllum tekjum. Á lægstu tekjum hefur hann verið lækkaður með sérstökum lögum, en nú er gengið lengra. Við skulum taka hjón með tvö börn á framfæri og 35 þús. kr. tekjur. Skattur þeirra lækkar úr 550 kr. niður í 320 kr., um 42%. Ef þau munar ekki nokkurn skapaðan hlut um þessar á þriðja hundrað kr., sem skatturinn lækkar, þá eru væntanlega ekki þessar 320 kr., sem eftir eru, skelfileg byrði. Það er a.m.k. ekki hægt að koma slíku heim og saman. Ef við tökum hjón t.d. með 45 þús. kr. tekjur og tvö börn, þá er lækkunin úr 1156 kr. og í 760 kr., eða 34%. Þó er lækkunin í frv. miklu meiri en þessar tölur sýna, því að þetta er aðeins sú lækkun, sem kemur af skattstiganum einum og persónufrádrætti. Ef víð tækjum t.d. dæmið þannig, að hér væri um að ræða fiskimann og hans konu, sem væru leigjendur, þá mundi skattalækkun eftir frv. vera miklu meiri en þessi, sem ég nefndi. Skatturinn mundi þá nær hverfa. Á þessu sjáum við, hvað þessi málflutningur allur er mikil reginfjarstæða. Svo er sagt í sambandi við skattabreytingar á tekjum fiskimanna: Þetta hefur engin áhrif og getur ekki orðið til þess, að menn fáist frekar á togarana en áður. - En hver hefur sagt, að hægt væri að fá menn unnvörpum á togarana með því að breyta skattalögum? Ekki þeir, sem hafa kynnt sér málið. Tekjuskatturinn er ekki það hár á tekjum togaramanna, að það megi búast við því, að ein eða önnur breyting á honum hafi úrslítaþýðingu um það, hvort menn fara á togara eða ekki. Það mundi Ekki hafa neina úrslitaþýðingu í þessu sambandi, þótt skatturinn væri alveg felldur niður. Það er alveg óhætt að halda því atriði utan við þetta mál. Hitt er svo allt annað, að fiskimannafjölskyldu munar um þá skattalækkun, sem gert er ráð fyrir í frv., sumpart af almennum ákvæðum frv. og sumpart vegna þess, að fiskimenn fá sérstaka frádráttarliði, sem eru alls ekki hégómi, eins og hv. 4. þm. Reykv. vildi vera láta, heldur hafa verulega þýðingu. Ef við tökum dæmi af fiskimanni og þeim breytingum, sem hann á í vændum eftir frv., tökum t.d. 45 þús. kr. tekjur, sem mér er sagt að sé nærri meðaltekjum togaramanna, og tökum dæmi 1f kvæntum manni, sem hefur tvö börn á framfæri, þá lækkar skattur hans samkvæmt skattstiganum og vegna þessa fiskimannafrádráttar, sem er sérstakur, um 49% eða nálega 50%, eða nánar tiltekið um rúmar 500 kr. En ef þessi maður er þar að auki leigjandi og kemur til greina hjá honum fleira til frádráttar af hinum nýju hlunnindum í frv., þá lækkar skattur hans um meira en þetta. Hann verður nær skattlaus. Ef hann hefði þrjú börn á framfæri, þá mundi lækkunin verða enn meiri en að ofan greinir, því að lækkunin er þeim mun meiri tiltölulega sem fjölskyldan er stærri. Það er því örugglega vist, að þetta frv, gerir ráð fyrir stórfelldri lækkun á sköttum fjölskyldumanna frá því, sem verið hefur. Hitt er svo annað mál, hvort mönnum finnst nú allt í einu, að þessir skattar hafi eftir allt saman verið svo lágir, að það muni ekkert um þetta. Það geta þó a.m.k. ekki þeir sagt, sem á undanförnum árum hafa aldrei átt nægilega sterk orð til að lýsa því, hvað skattarnir væru þungbærir, en þó óbærilegastir fyrir launafólkið, og launamenn yrðu að knýja fram endurskoðun skattalaganna. Slagorðið hefur verið, að tekjuskatturinn væri að mestu leyti skattur á launatekjur einar. Finnist mönnum skattur hvers einstaks lækka litið í krónutölu, þá er það bara fyrir það, að tekjuskatturinn hefur ekki verið jafnhár fyrir og menn vildu vera láta. Í öðrum löndum þykja það tíðindi, þegar beinir skattar eru lækkaðir um 10–11%, hvað þá um 20–30%, eins og hér er gert ráð fyrir. Stjórnarandstæðingar geta hins vegar huggað sig við það, að ef farið hefði verið ettir þeirra till., þá hefði aldrei nein skattalækkun getað komið til mála. Ef þeir eru eitthvað sérstaklega hnuggnir út af því, að hér sé ekki nógu langt gengið, þá geta þeir huggað sig við, að þeir og aðrir eru nú komnir í hreina skattaparadís hjá því, sem vera hlyti, ef eftir þeirra ráðum væri farið. Ég held, að það hefði kveðið við annan tón hjá hv. talsmönnum stjórnarandstæðinga, ef þeirra flokkar hefðu staðið að breytingu á skattalögum eins og þessari, sem hér er á ferð; og það má svo sem nærri geta, við hvern tón þá hefði kveðið, enda er það nú ekki nema mannlegt, að svo sé.



Herra forseti. Þó að þetta sé 1. umr. og eigi aðeins að tala um málið almennt, þá vil ég benda á einstök atriði, sem ég tel að þurfi að breyta í lögunum, og ég geri það í því trausti, að sú n., sem fær málið til meðferðar, athugi það gaumgæfilega. Um frv. sem heild vil ég nú segja þetta fyrst og fremst: Ég er viss um það - alveg, viss um það, að sú skattalækkun, sem fram kemur eftir frv., er miklu meiri en hefur verið reiknað með. Ég er alveg viss um það, að með sama skattstofni fást a.m.k. helmingi minni tekjur fyrir ríkissjóð eftir frv., eins og það er núna, heldur en eftir skattalögunum, eins og þau eru í dag. En nánar skal ég ekki út í það fara. Ég er líka alveg viss um það, að það liða ekki fimm ár, þangað til við förum að hækka þessa skatta aftur og það verulega. Nánar skal ég ekki fara út í það heldur, og ég tel ófyrirsynju þessa lækkun á sköttunum núna, þó að ég hins vegar muni ekki leggja mig á móti þeim. En það, sem ég vil benda á, er það, að í svona lögum þurfum við að hafa ákvæði, sem menn geta farið eftir og skilið, en ekki ákvæði, sem hægt er að toga á ótal enda og kanta. Ein skattanefndin af þeim nokkuð á þriðja hundrað, sem eru í landinu, getur skilið það á þennan veg og önnur á hinn o.s.frv., og það eru slík atriði í þessum lögum, sem ég vil benda á. Ég vil þá fyrst benda á og biðja n. að athuga viðvíkjandi 5. gr. frv., sem er breyting á 7. gr. skattalaganna, og þar vil ég biðja menn að athuga 2. tölulið. Þar segir: ,Nú selur skattþegn fasteign, sem hefur verið í eigu hans skemur en fimm ár, en kaupir aðra innan árs eða byggir hús, áður en tvö ár eru liðin frá söludegi, og skal þá sölugróði“ o.s.frv. Nú er það svo, að svo að segja hver einasti maður sem byggir hús hér í Reykjavík, er mörg ár að byggja húsið. Ég man eftir manni, sem hefur verið í 7 ár alltaf í húsbyggingu, alltaf verið að smáhækka byggingarkostnaðinn hjá sér á hverju ári, þangað til hann loks var búinn. Þess vegna er ómögulegt fyrir nokkra skattanefnd að gera þetta upp hjá manninum, sem byggir, eftir tvö ár. Það er ekki hægt. Þegar ég spyr skattstjórann, hvernig hann ætli sér að gera þetta, þá segir hann: Ja, hann verður að vera búinn að byggja húsið sitt. - Það stendur ekkert um það. Það stendur hérna um, að hann byggi sér hús. Ef það stæði, að hann hefði lokið við að byggja hús eftir tvö ár, þá væri enginn vandi að framkvæma það. Ég hef leyft mér að gera við þetta brtt., sem er í prentun, og ég bið n. að athuga hana vel. Þá er það síðari málsl. sömu gr., sem ég hef þó ekki gert um brtt., en ég vil benda n. og öllum hv. þm. á, og það er það, að það eru allt önnur ákvæði, sem gilda alls staðar og alltaf um fasteign eða skip eða flugvél. Það er alveg sitt hvað. Fasteignin afskrifast eftir föstum reglum af fasteignarmati, og hún færist ekki niður í verði. Skipið og flugvélin afskrifast af kostnaðarverði og færast niður í verði árlega. Svo á sama að gilda um þetta tvennt eða þetta þrennt, þegar það er selt. Þetta finnst mér bara hugsunarvilla, sem sé að setja fasteignina þarna í sama flokk og skipið eða flugvélina og gera það tvennt að fasteign og láta fara með það eins og fasteign. Langsamlega mesti gróðinn, sem er hér á landi, er einmitt í sölu þessara hluta. Hann er einmitt í sölu skipanna. Hann er fólginn í því að fá að afskrifa skipin með 20% í tvö eða þrjú ár og selja þau svo á kostnaðarverði og hafa skattfrjálst allt, sem er búið að afskrifa. hetta bendi ég á. En ég veit ekki, hvort það þýðir nokkuð að gera það, og það er hægt að framkvæma það svona; það er ekki neitt í veginum með það. En það er algert ranglæti og opnaður möguleiki fyrir þá menn, sem mest græða einmitt á sölu skipa ag þessara hluta, til að stórgræða þarna, sem er alveg óþarfi að gera og íþyngja atvinnuveginum. Þá vil ég enn benda n. á það til athugunar, að eftir i-lið 4. tölul. í 7. gr. á að velta - eins og hefur verið veitt - frádrátt í ferðakostnaði þeim, sem hafa farið að leita sér atvinnu. Það er talað um „fara langferðir vegna atvinnu sinnar“. da, það er náttúrlega ekki gott að segja, hvað n. á við með þessu eða hvað meint er með þessu að fara langferðir. En ég get sagt það alveg hiklaust, að þeir, sem eyða mestu í tilkostnað við atvinnu núna, langmestu, eru menn, sem beía hérna í kringum Reykjavík, það eru menn í Hafnarfirði, sem eyða 6 kr. á dag allt árið til að koma hingað til Reykjavíkur til að sækja atvinnu. Það eru menn, sem búa uppi í Elliðahæð og eyða 5 kr. á hverjum degi allt árið til að komast til Reykjavíkur til að sækja atvinnu. Þetta er ekki löng leið. Það er miklu lengri leið austan af Seyðisfirði og í Vestmannaeyjar til að fara á vertíð. En það kostar bara miklu minna að fara austan af Seyðisfirði og í Vestmannaeyjar á vertíð heldur en að sækja atvinnu hérna af mönnum, sem búa í úthverfum bæjarins. Þess vegna veit ég ekki, hvernig á að framkvæma þetta. Þegar er farið að lögbjóða að veita mönnum þennan frádrátt svona, þá veit ég ekki. hvernig á að framkvæma það, og væri ákaflega æskilegt, að þetta „langferðir vegna atvinnu“ yrði skýrt eitthvað nánar. Við þetta hef ég nú ekki gert breytingar, en bendi n. á þetta. Þá kem ég að k-lið í sömu grein, sem ég bið n. líka að athuga. Það er settur nýr frádráttur, þ.e. kostnaður við stofnun heimilis skal dreginn frá tekjum hjóna á því skattári, sem þau ganga í hjónaband, og skal sá frádráttur nema persónufrádrætti fyrir ómagalaus hjón samkv. 12. gr. Nú er þetta þannig í dag, að maðurinn og konan telja fram sitt í hvoru lagi. Svo giftast þau einhvern mánaðardag á árinu. Nú telur konan sjálfstætt fram að þeim degi, sem hún giftir sig, en maðurinn telur úr því framtal fyrir sjálfan sig og konuna. Svona er þetta núna. Nú eiga hjónin að fá þennan frádrátt á því ári, sem þau gifta sig. Ef t.d. Ásta ríkisféhirðir gifti sig, giftist einhverjum fátækum verkamanni í Reykjavík, ég nefni það sem dæmi, - þá er það kona í hárri stöðu, sem giftist manni, sem hefur lítil laun, - ja, ef þau gifta sig í desember, þá fær Ásta ekki nokkurt gagn af sínum frádrætti, ekki vott. Það dregst frá því, eftir að hjónin telja fram sameiginlega, og það eru hér um bil engar tekjur á framtali mannsins. Yfirleitt ef þetta á að koma að gagni, þá er ekki hægt að hafa þetta svona. há þarf það að vera á fyrsta sameiginlega framtalinu, sem kemur frá hjónunum. Þá geta þau ráðið því, hvort þau telja sameiginlega fram árið, sem þau gifta sig. Þau mega það. Það er ekkert, sem bannar þeim það í lögum. Það er bara hæstaréttardómur til, sem kveður á um það, að þau geti talið fram sitt í hvoru lagi. En það er ekkert, sem bannar þeim það í lögum. Þá geta þau talið fram saman það árið, sem þau gifta sig, ef þeim þykir það haganlegra, - eða þá að frádrátturinn kemur allur á framtal mannsins og tekjur konunnar, eftir að hann giftir sig. Um þetta hef ég lagt fram brtt., sem ég vona að n. athugi. Þá tel ég alveg óforsvaranlegt að gera við þetta frv. breytingar á skattalögunum miðaðar við lögin 1935 og við allar þær breytingar, sem síðar hafa komið inn í, - semja þetta sem breytingar og ætla á þriðja hundrað nefndum að fara eftir þeim. Hér stendur t.d.: „3. málsl. 32. gr. laganna falli niður.“ Það eru á þriðja hundrað skattanefndir, sem eiga að muna, hver þessi 3. málsl. er, eða fletta upp í gömlu lagasafni til að finna það, þegar verið er að vinna eftir skattalögunum. Það er þess vegna alveg nauðsynlegt að fella breyt. inn í lögin og prenta öll lögin upp. Þetta er ekki nokkur kostnaður. Þetta eru svo sem 8 bls., sem þarf að prenta. Það kostar innan við 1000 kr. pappírinn í það. Þess vegna er alveg sjálfsagt að bæta aftan við lögin gr. um það, að lögin skuli færð inn í frumtextann ásamt áorðnum breytingum í öðrum lögum, sem eru í gildi, og prentuð upp, og nm þetta hef ég líka gert brtt. Ég hef lagt þrjár brtt. inn, sem ég bið n. vel að athuga. Það er þarna fleira, sem ég bendi á. Ég skal líka benda henni á það, að það er enn óleystur hér hnútur, - það gerir nú ekki neitt mikið til, því að það eru fá tilfelli. Í 11. gr. stendur: „Gjaldendur skulu skattlagðir þar, sem þeir eiga lögheimili samkvæmt allsherjarspjaldskrá Hagstofu Íslands hinn 1. des. á viðkomandi skattári.“ Og þetta er það, sem hefur nú verið í raun og veru, en það á líka að skattleggja hjón saman. Einn af kennurum menntaskólans á Akureyri á þar lögheimili, er þar kennari, skipaður af ríkisstj., og kemur ekki til með að vera annars staðar en þar, sem honum er skipað að kenna. Kona hans er kaupsýslukona og rekur verzlun í Reykjavík. Hvar eiga þau að telja saman? Þau eiga að skattleggjast þar, sem þau eiga lögheimili, og þá annað í Reykjavík, hitt á Akureyri. Þetta kemur nú ekki að sök, því að þetta hefur verið framkvæmt þannig, þar sem svona stendur á, að það hefur verið skattlagt þar, sem maðurinn á heima. Þar hefur skatturinn verið á lagður, en útsvarinu aftur skipt, þau látin sitt í hvoru lagi fá útsvar. Þó að það sé nú vafasamt, þá hefur það verið gert. En þetta fer í vöxt, að hjónin eiga heima sitt í hvoru lögsagnarumdæmi. Það eru núna s.l. ár milli 10 og 20 tilfelli slík, sem ekki var neitt hér áður fyrr. Þetta er atriði, sem menn verða að athuga svolitið nánar í sambandi við útsvarslögin. En það, sem ég sérstaklega bið n. að athuga af þessu, sem ég hef núna sagt, er þetta tveggja ára ákvæði þarna, sem þarf að breyta eins og gr. er orðuð núna og ég hef gert till. um. Það er kostnaður við stofnun heimilis, sem þarf líka að breyta. Ég hef talað um það við þrjá menn, sem eru í skattanefndum, hvernig hægt sé að framkvæma það, og það eru engir þeirra sammála um, hvernig á að framkvæma lögin eins og þau hljóða núna. Svo í þriðja lagi að láta færa lögin inn í frumtextann og gefa lögin út í einu lagi. Það er alveg óumflýjanlegt.

Haraldur Guðmundsson Hæstv. ráðh. taldi, að stjórnarandstæðingar væru heldur vanþakklátt fólk, skildist mér, þeir hefðu sífellt verið að klifa á því, að tekjuskatturinn hvíldi langþyngst á launþegum, en þætti svo lítið til þess koma, sem þetta frv. gerði ráð fyrir að lækkunin á skattinum næmi. Ég hygg nú, að þetta sé ekki rétt, a.m.k. að því er mig snertir. Ég hef viðurkennt, að það væri spor í rétta átt, sú lækkun, sem er á skatti á lágtekjum, en hins vegar hvergi nærri nóg, og reynt að sýna fram á með tölum, að um þær lækkanir, sem þarna er um að ræða, muni í raun og veru ekkert í heimilishaldi þess fólks, sem þar er um að ræða. Og hæstv. ráðh bætti þar við nokkrum dæmum, að því er mér finnst, mínu máli til sönnunar. Ég benti á það í minni fyrri ræðu, að hjón með 20 þús. kr. og tvö börn eiga samkvæmt gildandi l. að greiða 200 kr. í tekjuskatt, en þau lækka um 39% eða 78 kr. Það er alveg augljóst mál, - Ég segi það hreint eins og það er, - að hjón með 20 þús. kr. munar ekki neitt um 78 kr. á ári í lækkun á skatti. Skatturinn ætti enginn að vera, eins og ég gerði grein fyrir áðan, á þessu tekjubili. Hæstv. ráðh. tók sem dæmi um stórfellda skattalækkun, að sjómaður með 35 þús. kr. tekjur, giftur með 2 börn, mundi lækka um 500 kr. á ári, ef frv. yrði samþ., hann greiddi nú í kringum 1000 kr., en kæmist niður í hér um bil 500 kr. Við skulum bera þessar 500 kr. saman við tekjur sjómannsins. Ef hann hefur 45 þús. kr., þá verður það 1% af tekjum hans, sem lækkunin nemur. Það er allt og sumt. Og ég stend við það, sem ég áðan sagði, að þetta munar, þegar litið er til annarra gjalda, sem á sjómenn eru lögð, svo að segja engu fyrir afkomu hans á árinu, og er þó þarna tekin langhæsta trappan. Rökrétt afleiðing af þessum hugleiðingum mínum er sú, að á þessum lágu tekjum, þar sem skattur nú þegar er orðinn nokkuð lágur, - það er ekki hægt að segja, að þetta sé hár skattur, þá sé einlægast og eðlilegast að fella skattinn með öllu niður upp að vissu marki, upp að t.d. 15 þús. kr. fyrir einstaklinginn og upp að t.d. 35–37 þús. kr. fyrir meðalheimilí. Ég vil ekkert um það fullyrða, að það gerði stórkostlegan mun. Það fer eftir því, á hvaða skattstiga það er. En þá er viðurkennt það sem rétt er í þessu, að á þessar tekjur á ekki að leggja beinan skatt. Ég skal minna hæstv. ráðh. á það, að þegar skattalögin voru sett 1935, þá var samkomulag um það okkar á milli, að meðalfjölskylda með 3500 kr. tekjur skyldi ekki greiða tekjuskatt, og við það var skattstiginn miðaður. Ég hygg, að 35 þús. kr. nú séu sízt hærri tekjur raunverulega en 3500 kr. voru þá. Í sumum tilfellum, ef menn búa við dýra húsaleigu, álít ég það sé lægri upphæð núna að notagildi, 35 þús. kr. Sé hins vegar um það að ræða, að maðurinn eigi ráð á húsnæði með gömlu verði, þá notast honum kannske 33 þús. kr. betur nú en 3500 kr. áður. En það væri alveg í samræmi við það, sem gert var 1935, ef tekjur á þessu bili, kringum 35 þús. kr. á meðalfjölskyldu, væru gerðar skattfrjálsar með öllu. Það var það, sem löggjöfin 1935 var miðuð við, svo að þetta er spor aftur á bak, sem nú er stigið. Hæstv. ráðh. talar enn um stórkostlega lækkun á skatti á lágtekjunum. Hann ætlar sér að sanna tvennt, sem ekki fer saman: annars vegar, að skattarnir séu nú þegar orðnir lágir, og í öðru lagi, að lækkunin sé stórkostleg. En það getur hver maður séð, að 70–300 kr. skattalækkun getur ekki undir neinum kringumstæðum talizt stórkostleg, þó að prósenttalan verði þetta há með útreikningi hæstv. ráðh., enda skildist mér líka á hv. stuðningsmanni hæstv. ríkisstj., Þm. N-M. (PZ), að honum fyndist nú þessar lækkanir í raun og veru alveg ófyrirsynju. Með því hlýtur hann að hafa átt við það, að þær væru þýðingarlausar eða þýðingarlitlar fyrir þá, sem ættu að njóta þeirra, úr því að ekki væri lengra farið en hér er gert. Það er einlægast, og það, sem við munum leggja til, Alþýðuflokksmennirnir, er það, að það sé felldur niður skattur af tekjum upp að vissu marki, og þá sérstaklega með tilliti til þess, að einmitt fólk á þessu bili er skattlagt svo freklega gegnum óbeina skatta og önnur slík gjöld, að það er meinloka ein að vera að leggja á það beinan tekjuskatt á þær tekjur, sem sýnt er að ekki nægja til þess að lifa á. Hitt er svo rétt, sem ráðh. ekki sagði, að félögin sérstaklega og þá einstaklinga, sem hafa geysiháar tekjur, einkum atvinnu- og verzlunarfyrirtæki, munar vissulega um það. Eitt fyrirtæki, sem hefur milli fimm og sex hundruð þús. kr. í tekjuskatt á s.l. ári, fær a.m.k. lækkun eitthvað á annað hundrað þús. kr., og þessa aðila munar vissulega um það. Þá gerði hæstv. ráðh. annan samanburð og sagði, að t.d. 10% lækkun á tekjuskatti þætti í öðrum löndum hér í nánd við okkur stórkostleg lækkun og því væri það sízt ofmælt hjá honum að tala um, að 20% væru mikil lækkun. En ég vildi benda hæstv. ráðh. á það, að í þeim löndum, sem hann mun hafa í huga í þessu efni, er tekjuskatturinn miklu stærri hluti af ríkistekjunum en hér. Ég ætla, að t.d. í Kanada hafi tekjuskatturinn verið um 60% af ríkistekjunum, þegar hann var lækkaður um 10%, og það er augljóst mál, að þá munar meira um það. Hér aftur á móti er tekjuskatturinn ekki eftir frv. meira en í mesta lagi 15% af ríkistekjunum, og er því augljóst mál, að svipuð prósentulækkun á honum hjá okkur hefur engan veginn sömu þjóðfélagsþýðingu og í þeim löndum, þar sem tekjuskatturinn er aðaltekjustofninn og er stærsti tekjustofn hlutaðeigandi ríkisheildar.



Herra forseti. Þetta litla frv. er flutt vegna þess, að að góðra manna áliti hefur hreindýrum á Austurlandi fjölgað svo mjög síðustu ár, að nú er talin sérstök ástæða til ráðstafana af því tilefni. Menn telja, að hætta geti verið á því, að á hörðum vetri kunni dýrin að falla, og þeim mun meiri hætta sem fjöldinn er meiri, sem dreifir sér á tiltölulega litla bithaga. Menn benda enn fremur á það, að nú þegar verði bændur í nágrenni við hreindýraslóðirnar fyrir töluverðum ágangi af hreindýrunum og með vaxandi fjölda þeirra séu líkur til þess, að sá ágangur aukist. En dýrunum hefur fjölgað svo nú, að talið er, að þau séu a.m.k. ekki færri en 2000, en voru fyrir hér um bil 15 árum talin vera ekki fleiri en kringum 100. Af öllum þessum ástæðum sýnist mönnum, að rétt sé að hagnýta dýrin á einhvern veg, og enn sem komið er hafa menn ekki séð betra ráð en að takmarkaðar veiðar væru heimilaðar, og þá er ráðgert, að settar verði reglur um það, hvernig slíkum veiðum verði fyrir komið. Sérstök leyfi yrðu þá gefin út til veiðanna og síðan í samráði við fulltrúa héraðanna kveðið á um, hver hagnast skyldi af veiðunum, og hafa menn þá helzt haft í huga, að þeir bændur, sem í nágrenni búa og helzt má ætla að verði fyrir ágengni af dýrunum, fái einhvern arð af þeim með þessum hætti í staðinn og ef til vill til viðbótar komi nokkur arður til þeirra sýslusjóða, sem hér eiga hlut að máli, en um allt þetta mundu verða settar nánari reglur. Um þetta allt hefur verið haft náið samráð við eftirlitsmann dýranna austur þar, og það er skoðun manna, að rétt sé að fá þessa lagaheimild nú þegar, þannig að á næsta sumri væri hægt að láta hinar nýju reglur taka gildi. Þess vegna vonast ég til þess, að menn geti orðið ásáttir um að hraða afgreiðslu þessa frv. þannig, að það geti náð fram að ganga, þó að nú sé komið að þinglausnum. Ég vildi mælast til þess, að frv. fengi að ganga til 2. umr. og hv. menntmn. þessarar d.



Herra forseti. Ég tók það fram við 2. umr. þessa máls, að allshn. hefðu þá nýlega borizt 11 umsóknir, sem yrðu teknar til meðferðar í n. fyrir 3. umr. N. hefur athugað þessar umsóknir og borið fram brtt. á þskj. 658, þar sem hún leggur til, að teknir verði til viðbótar inn í frv. 4 menn. Þessir 4 menn uppfylla allir þau skilyrði, sem n. setti sér og lagði til að þd. samþ. Það er því engin breyting gerð á því, sem samþykkt var við 2. umr., með því að leggja til, að þessir menn verði felldir inn í frv.