Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Því er nú þannig háttað, að af fjórum flm. að þessari þáltill. á þskj. 190 er ég hér einn viðstaddur. Hinir þrír flm. hafa allir boðað forföll. En þótt hv. þm. Siglf. sé 1. flm. og hefði að sjálfsögðu mælt fyrir till., ef hann væri hér, þá tel ég þó rétt að fylgja henni úr hlaði með örfáum orðum og á þann hátt flýta fyrir því, að hún geti strax gengið til nefndar, vegna þess að okkur flm. er það áhugamál, að þessi till. verði athuguð og afgreidd hér á hinu háa Alþingi og það á þessu þingi. - En till. fjallar um það, að ríkisstj. láti fara fram athugun eða rannsókn á, á hvern hátt Siglufirði verði helzt komið í varanlegt vegasamband við Skagafjörð, og þessari athugun verði lokið fyrir 1. okt. í haust, eða áður en væntanlegt Alþingi tæki þá til starfa. Það eru nú sjö eða átta ár síðan vegasamband opnaðist milli Siglufjarðar og Fljóta, yfir svonefnt Siglufjarðarskarð, sem er einn af erfiðustu og hæstu fjallvegum hér á landi milli byggða. En það er sannast að segja, að þetta vegasamband hefur reynzt svo ófullkomið á allan hátt, að það er alveg óhugsandi, að við verði unað til lengdar. Eins og fram er tekið hér í grg. fyrir frv., þá er þetta ekki nema örstuttur tími af árinu, 2–3–4 mánuðir, sem hægt er að segja að þarna sé um raunverulegt vegasamband að ræða. Jafnvel í jafnsnjólausum vetri og þessum, þar sem svo má segja, að allt landið sé snjólaust, er Siglufjarðarskarð þó algerlega ófært. Þegar þessi vegur var gerður í fyrstu, þá var fyrst og fremst búizt við því, að þessi vegarbót mundi ekki kosta tiltölulega mjög mikið og væri því hægt að koma þarna á vegasambandi, sem að vísu ávallt var vitað að yrði ekki nema sumarvegasamband, fyrir tiltölulega lítið fé. Þetta reyndist nú á allt annan veg. Vegurinn varð mjög dýr og kostaði mikið. Svo hefur það komið ofan á, að þegar sambandið opnaðist, þá urðu notin af honum enn minni en menn höfðu þó gert sér vonir um áður. Og það liggur í hlutarins eðli um jafnstóran kaupstað og Siglufjörður er, með 3000 íbúa, þótt ekki sé gert þar ráð fyrir neinni verulegri fólksfjölgun fyrst um sinn, að það er ekki hægt við það að una fyrir svo stóran kaupstað, að ekki sé um sæmilega greiðfært vegasamband að ræða við þjóðvegakerfi landsins, auk þess sem Siglufjörður fær mestallar sínar landbúnaðarvörur úr Skagafirði, liggur enda langbezt. Tiltölulega öruggt vegasamband mikinn hluta ársins er því geysilega mikils virði milli Siglufjarðar og Skagafjarðar. Það má því segja, að þar mætist algerlega hagsmunir Siglufjarðar og Skagfirðinga um þetta efni, enda eru það þm. Skagfirðinga og þingmenn Siglfirðinga, sem flytja þessa þáltill. sem sérstakt hagsmunamál þessara tveggja héraða, þótt segja megi, að þetta snerti allt landið, eins og raunverulega er, þegar á að greiða fyrir samgöngum milli stórra staða, útiloka það, að sumir staðir verði einangraðir. Það varð uppi sú skoðun, þegar þessi vegur var lagður, af mörgum, sem þarna bjuggu nærlendis, svo sem í Fljótum. að það hefði átt að fara allt aðra leið með veginn, og við flm. bendum hér á þá leið. Það er sú leið að fara í kring út Almenninga, sem kallaðir eru, út frá Hraunum og um svonefnda Stráka, Úlfsdali og síðan til Siglufjarðar. Athugun á að leiða í ljós, hvort þessi ábending okkar hafi ekki við rök að styðjast, en það veit ég, að fjöldi kunnugra manna telur, að þarna verði aldrei um veruleg snjóþyngsli að ræða, nema þá í sérstaklega snjóþungum vetrum, og að á þennan hátt væri hægt að koma á sambandi, sem mundi haldast nokkuð svipað og aðrir venjulegir heiðavegir hér á landi, skulum við segja, sem geta verið færir stundum allan veturinn og stundum mikinn hluta ársins. En ég þori að fullyrða, að fyrir þessi byggðarlög, einkum Siglufjörð annars vegar og Fljót og aðra úthreppa Skagafjarðar að austan hins vegar, er þetta eitt mesta áhugamál þeirra. Og ég hygg, að fátt væri betra fyrir Siglfirðinga sjálfa, sem hafa átt í miklum erfiðleikum vegna atvinnuvandræða af ástæðum, sem við allir vitum, hv. þingmenn, en að hægt væri að greiða úr þessum hlutum, þannig að vegasamband til þeirra yrði betra og greiðfærara. Hér er ekki farið fram á annað en að rannsókn fari fram um þessa hluti, sem síðan geti legið fyrir Alþingi nú á næsta þingi. Sú rannsókn þarf náttúrlega að fela í sér tvennt, fyrst vegarstæðið og einkum þó að safna upplýsingum um snjóþyngsli á því og svo hins vegar sem niðurstöðu af því, hvað mikinn kostnað þarna væri um að ræða við að leggja veg þessa leið til Siglufjarðar. Ég sé nú ekki ástæðu til að láta fleiri orð fylgja þessu af hálfu okkar flm. en leyfi mér að mæla með því, að þessari till. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Hv. 2. þm. S-M. flytur þessa till. ásamt mér. Till. er fram komin vegna þess, að margir bændur standa nú á þeim gatnamótum, að þeir geta ekki lengur notað þau gömlu peningshús, sem þeir hafa haft not af til þessa, og verða því að byggja að nýju. En byggingar á nýjum húsum eru mjög dýrar og það svo, að efnalitlir bændur efast um, hvort þeir geti risið fjárhagslega undir þeim kostnaði, sem af því hlýzt. Þetta hefur einnig orðið til þess, að margur bóndinn hefur horfið frá iðju sinni og lent að lokum á mölinni, þannig að það er fyllilega tímabært að sinna þessum málum frekar en verið hefur til þessa. Ég tel ekki ósennilegt, að það mundi hægt að fá hús, sem er fljótlegt að setja upp og krefjast ekki neinnar fagvinnu, en öll fagvinna er mjög dýr. Hús þessi mundu ef til vill geta verið á málmgrindum og að mestu leyti úr plötum, sem annaðhvort væru úr aluminium, stáli eða asbesti, eða einhverjum öðrum efnum, sem eru lítið þekkt hér á landi. Þetta er fyllilega ástæða til að rannsaka mjög gaumgæfilega. Á síðustu árum hafa farið fram fjárskipti hér á landi, og vonir standa til, að þau muni vel fara og sauðfé því fjölgi mjög ört á komandi árum, og ekki sízt fyrir það, að ræktun túna hefur aukizt stórkostlega nú síðasta áratuginn. Auk þess má á það benda, að öll tækni, sem nú er í sveitum, er miklu meiri nú en áður var. Heimilisdráttarvélarnar ásamt þeim tækjum, sem hægt er að nota í sambandi við þær, eru margvíslegar, og framleiðslan getur því stóraukizt á komandi árum, ef ekkert sérstakt kemur fyrir. Það má því búast við því, að byggingar á peningshúsum og öllu, sem þeim tilheyrir, verði miklu meiri nú á næstunni en verið hefur til þessa. En það liggur jafnframt ljóst fyrir, að það er ekki hægt fyrir þorra bænda nú að byggja mjög dýrar byggingar. Því geta þeir aldrei fjárhagslega risið undir. Auk þess er landbúnaðinum eða bændum oft láð það, hvað þeirra framleiðsluvörur séu dýrar. En ein leiðin til þess, að framleiðslan geti lækkað, er sú, að það sé hægt að byggja ódýrt, það þurfi ekki að taka mikil og dýr lán eða lán til langs tíma, það sé hægt að greiða þau fljótt niður, en þá ætti framleiðslan, jafnframt því sem hún vex, einnig að geta orðið ódýrari, ef ekki þarf að leggja í gífurlegan kostnað, sem verður að krefjast mjög hækkaðs verðlags. Það er lagt til hér að ríkisstj. láti athuga þetta í samráði við teiknistofu landbúnaðarins, sem á undanförnum árum hefur haft með þessi mál að gera og stendur vafalaust bezt að vígi að láta rannsaka þetta mál. Ég vonast til þess, að þessi till. fái skjóta og góða afgreiðslu hér á hv. Alþingi og að lokinni þessari umr. verði henni vísað til allshn. og síðan tekin fyrir til síðari umr.



Herra forseti. Ríkisútgáfa námsbóka hefur nú starfað liðlega hálfan annan áratug. Þegar lögin um hana voru sett, voru þau við það miðuð, að ríkisútgáfan sæi öllum nemendum á skólaskyldualdri fyrir námsbókum. Hefur starfsemi ríkisútgáfunnar gefið hina beztu raun að því leyti, að kostnaður heimila við kaup á skólabókum hefur verið furðulega lítill, auk þess sem bækurnar hafa reynzt mun hentugri en áður var. Kostnaðurinn nam á næstsíðasta ári um 200 þús. kr., og má það teljast furðulega lítill kostnaður, þegar þess er gætt, að öllum börnum fram til 13 ára aldurs er með því móti séð fyrir skólabókum, en námsbókagjaldið aðeins 15 kr. á heimili. Nú hefur skólaskyldan, svo sem kunnugt er, fyrir nokkrum árum verið lengd um eitt ár, en í gildandi lögum er heimild fyrir því, að ríkisútgáfan annist útgáfu skólabóka fyrir gagnfræðastigið allt. Svo var beinlínis til ætlazt við setningu l. um ríkisútgáfu námsbóka, að öllum skólaskyldum börnum væri séð fyrir skólabókum, og virðist því hafa verið sjálfsagt, um leið og skólaskyldan var lengd, að ríkisútgáfan færði út starfsemi sína sem því svaraði, en það hefur ekki verið gert. Má með engu móti dragast lengur, að sú sjálfsagða ráðstöfun verði gerð, en ég tel það þó ekki vera nægilegt, heldur jafnframt æskilegt að nota heimild gildandi laga og láta fela ríkisútgáfu námsbóka útgáfu allra kennslubóka fyrir gagnfræðastigið allt. Mundi það að sjálfsögðu vera nokkur kostnaðarauki, en miðað við þá reynslu, sem hefur fengizt af ríkisútgáfunni, ætti að mega fullyrða, að öllum þeim, sem eiga börn og unglinga í þessum skólum, mundi af því verða mikill sparnaður og mikið hagræði. Ég hef tekið saman, hversu mikið þær bækur kosta, sem börn í 1. bekk gagnfræðastigs nú þurfa að afla sér, og mér telst svo til, að þegar unglingarnir ganga inn í 1. bekk gagnfræðastigs, þá þurfi þeir að kaupa bækur fyrir 268.50 kr., og er þetta allmikið fé. En þegar höfð er í huga reynsla ríkisútgáfunnar af útgáfustarfsemi sinni og hversu henni hefur tekizt að sjá þeim börnum, sem hún lætur bækur í té, fyrir þeim fyrir lítið fé, þá ætti að mega teljast augljóst, að þennan kostnað væri hægt að lækka mjög verulega, ef skynsamleg heildarskipulagning væri tekin upp á þessu sviði og ríkisútgáfunni falin forsjá málanna. Ég tel þó rétt að geta þess, að þeirrar skoðunar hefur allmikið orðið vart meðal kennara og foreldra, að helzt til mikið sé sparað við frágang og útbúnað bóka ríkisútgáfunnar, að t. d. sé hefting bókanna léleg, svo léleg, að vafasamt sé að borgi sig, þar sem um vírheftingu er að ræða, stundum sé ekki lögð nóg áherzla á tilbreytni í gerð bókanna og enn fremur, að fullmikið sé um endurprentanir á gömlum bókum, en ekki kostað fé til þess að endurskoða eldri útgáfur og jafnvel láta semja nýjar, þar sem þörf væri á. Ég segi þetta ekki í ádeiluskyni á þá, sem fyrir ríkisútgáfunni hafa ráðið, heldur til þess að vekja athygli á því, að ekki er allt fengið með því að spara, heldur getur einnig verið að því hagræði að hafa bækurnar betri og vandaðri, jafnvel þó að nokkru meiru væri til kostað, en sparnaðurinn, sem hefur orðið á heildarkostnaði við þessar bækur, miðað við það, sem var, meðan fyrra skipulag var á, er svo mikill, að vel mætti eyða nokkru meiru til, en láta samt hlutaðeigendur njóta mikils hagræðis. Ef horfið yrði að því ráði að auka starfssvið ríkisútgáfunnar og láta það ná til alls skólaskyldualdursins, þyrfti að sjálfsögðu að hækka námsbókagjaldið eitthvað, og svo auðvitað enn meir, ef sá kostur yrði tekinn að láta starfssviðið ná til gagnfræðastígsins alls. En ég endurtek það og undirstrika, að ég tel sjálfsagt og óhjákvæmilegt að bæta einum bekk við starfssvið ríkisútgáfunnar, þ. e. a. s. láta hana ná til alls skólaskyldualdursins, eins og til var ætlazt. Um hitt mætti e. t. v. deila. Einhverjir kynnu að halda því fram, að rétt væri að stíga þessi spor í tvennu lagi, þ. e. a. s. að auka starfssviðið fyrst um einn bekk og síðan, eftir nokkur ár, meir. Ég vona, að sú hv. n., sem fær þetta til athugunar, athugi málið einnig frá þessu sjónarmiði, en ég vil undirstrika sérstaklega, að ég tel, að þessu Alþingi megi ekki ljúka án þess, að það láti í ljós þá viljayfirlýsingu við hæstv. ríkisstj., að staðið verði við þá sjálfsögðu skyldu að láta ríkisútgáfu námsbókanna sjá öllum börnum á skólaskyldualdri fyrir nauðsynlegum skólabókum. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, að málinu verði vísað til hv. allshn.

Forseti (JörB): Ég vil þakka hv. 2. þm. Reykv. fyrir góðar óskir í minn garð og hv. þingmönnum fyrir að taka undir þær og endurtek svo árnaðaróskir mínar til hv. þingmanna. Segi ég svo fundi slitið.



Á ríkisráðsfundi 30. f. m. var gefið út svo hljóðandi forsetabréf: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Ég hef ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi, 73. löggjafarþing, skuli koma saman til framhaldsfunda föstudaginn 5. febr. 1954, kl. 13.30. Gert í Reykjavík, 30. jan. 1954. Ásgeir Ásgeirsson. Ólafur Thors.“ Forsetabréf um, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Samkvæmt þessu hefjast nú framhaldsfundir Alþingis, 73. löggjafarþings.