Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pjetur Ottesen) Eins og háttv. þingdm. sjá, hefir Ed. enn einu sinni gert þá breytingu á frv. þessu, að hún hefir fært 1. gr. í sama form og hún var í upphaflega frá Ed. En nefndin hjer flytur brtt. um að setja hana aftur í sama form og hún var samþ. í áður hjer í Nd., svo að þessi tvö frv., siglingalögin og skrásetningarlögin, geta þá orðið samferða í Sþ., enda hefi jeg sjeð, að þau eru bæði komin á dagskrá þar á morgun.

Frsm. (Jón Jónsson) Frv. þetta er komið frá hv. launanefnd í Ed. Jeg skal geta þess, að á þetta mál var minst í samvinnunefnd launamálsins, en það þótti ekki hlýða að taka laun þessi upp í launalögin. Varð það því að ráði að hækka ráðherralaunin með sjerstökum lögum, eins og nú hefir gert verið af hv. launamálanefnd í Ed. Lagði hún fyrst til, að hækka launin upp í 10,000 kr. á ári, en sú breyting varð á við meðferð málsins, að hækka skyldi launin upp í 12,000 kr. En nefndin hjer í Nd. vill ekki fallast á það og flytur því nú brtt. um, að færa launin aftur niður í 10,000, og er sú brtt. í samræmi við brtt. á þgskj. 886, frá hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.). Jeg skal geta þess, að þótt segja megi, að hjer sje varlega í sakirnar farið, þá er það að athuga, að ráðherrar eru þingmenn um leið og taka laun þar. Þeir þurfa því engu að kosta til þingmensku sinnar. En þingpeningar þeirra eru nokkurskonar aukatekjur, og þar sem þeir hafa nú verið hækkaðir að nokkru, þá aukast einnig þær tekjur þeirra. Og ef þing stendur nú, sem gera má ráð fyrir, alloftast í 2½ mánuð, þá nemur fje þetta 1500 kr. á ári. Þessi hækkun, úr 8000 upp í 10000 kr., gerir því það að verkum, að ráðherrar hafa hærri laun en allir aðrir embættismenn landsins. Sömuleiðis hefir nefndin talið rjett, að risnufje forsætisráðherra sje fastákveðið 4000 kr. á ári, og vona jeg, að hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) geti fallist á það, þótt hann hafi flutt brtt. um, að fje þetta skuli greiða eftir reikningi, alt að 4000 kr. á ári. Nefndinni fanst það óþarfi að gera ráðherranum að skyldu að halda reikninga yfir þetta, og hins vegar óþarft, þar sem telja má, að hjer sje ekki of freklega farið í sakirnar. Annars er þetta ekkert stóratriði, og vildi jeg skjóta því að hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), hvort hann gæti ekki fallist á till. nefndarinnar um þetta atriði. Þá er önnur breyting, sem nefndin vill gera, sú, að launaákvæði þessi gildi frá 1. júlí 1919. Þótti það sanngjarnast, þar sem aðrir embættismenn fá launauppbót sína greidda eftir launalögunum frá þeim tíma. Og þetta hjer verður nokkurskonar dýrtíðaruppbót. Brtt. hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) við fyrirsögn frv. tel jeg vera til bóta, því að hún styttir orðalagið, og fer betur á því. Skal jeg svo ekki fjölyrða, en vona, að frv. verði samþ. með þessum breytingum.

Gísli Sveinsson Jeg skal að eins lýsa yfir því, að jeg felli mig við brtt. nefndarinnar og tek aftur 1. brtt. mína, á þgskj. 886, en vonast til, að hin síðari komi til atkv.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Hv. Ed. hefir gert breytingu á frv. þessu, sem er í því fólgin, að binda fjárveitinguna til landsspítalans því skilyrði, að bæjarstjórn Reykjavíkur leggi til kostnaðar. Fjárveitinganefnd Nd. getur fallist á, að það væri rjett, að Reykjavíkurbær ætti einhvern hlut í að reisa landsspítalann, en þessa leið, sem hjer er farin, telur hún alls ekki rjetta. Í fyrsta lagi er alls ekki hægt að neyða bæjarstjórnina til þessa fjárframlags, og í öðru lagi mun Reykjavíkurbær hafa í hyggju að reisa sjúkrahús fyrir sig. Það má því næstum ganga að því vísu, að bæjarstjórn mundi ekki vilja leggja fje þetta til landsspítalans. Hins vegar er það sjálfsagt, að Reykjavíkurbær komi upp sjúkrahúsi fyrir sig, og ætti honum ekki að vera það erfiðara en fátækum hjeruðum og kaupstöðum úti um land, sem klifið hafa þrítugan hamarinn til að koma upp sjúkraskýlum fyrir sig. Annars er það sjálfsagt, að Reykjavík hafi sama rjett til landsspítalans og önnur hjeruð, og sjálfsagt mun bærinn nota hann mikið, þótt ekki taki hann sjerstakan þátt í að reisa hann. Nefndin leggur því til, að þessi athugasemd falli burtu. Þá hefir hv.Ed. felt niður íbúðarhús á Hvanneyri, og er það sjálfsagt gert vegna þess, að fje var vítt til þess í fjáraukalögum. En sú fjárveiting var ekki nema 60,000 kr. auk vátryggingarfjár, sem er 20,000 kr. En þessar 80,000 kr. nægja hvergi nærri til þess að reisa húsið, svo að afleiðingin af því, að fella það hjer niður, mundi verða sú, að skólinn gæti ekki haldið áfram að starfa vegna fjárleysis. Þetta hefir hv.Ed. sjálfsagt ekki athugað, er hún feldi liðinn niður. Hitt er ekki nema gott, að fje þetta var veitt í fjáraukalögum, svo að því fyr yrði byrjað á verkinu og því gæti orðið lokið fyrir næsta haust. Þá hefir í hv.Ed. verið bætt inn í húsmæðraskóla á Norðurlandi, og er það ekki nema sjálfsagt, og í fullu samræmi við lög þau, sem hjer hafa verið samþykt áður um þann skóla. Nefndin vill því, að þetta verði samþykt, og sjerstaklega leggur hún áherslu á, að Hvanneyrarhúsið verði tekið upp aftur, þar sem brýn nauðsyn er á, að það hús verði reist fyrir haustið 1920.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get verið þakklátur hv. fjárveitinganefnd fyrir þær brtt., sem fram hafa komið frá henni, því jeg tel þær nauðsynlegar. Jeg skal ekkert mæla á móti því, að það sje ofvaxið Reykjavíkurbæ að leggja fram fjórðung kostnaðar til landsspítala. En Reykjavík verður að koma sjer upp farsóttaspítala hið bráðasta, og það kemur til að kosta ærið fje. En landsspítalinn tilvonandi verður ekki fremur fyrir Reykjavík en landið í heild sinni, þótt það sje heppilegast, að hann sje reistur hjer, og þá fyrst og fremst vegna háskólans. Að öðru leyti skal jeg ekki fjölyrða um málið.

Benedikt Sveinsson Mjer sýnist frv. hafa tekið miklum bótum í Ed. Spítalinn kemur tvímælalaust Reykvíkingum að mestum notum, þar sem hann á að vera hjer í bænum. Og þar sem íbúar Reykjavíkur eru 1/6 af allri þjóðinni, þá tel jeg það ekki ofverk þessa bæjar að kosta bygginguna að einum fjórða. Jeg veit ekki til, að nokkur þörf sje á því að fara að byggja sjerstakan sóttvarnarspítala, því jeg veit ekki betur en að tvö sóttvarnarhús sjeu til í bænum, annað fyrir vestan bæ, sem nú mun vera í góðu standi, hitt gamli spítalinn í Þingholtsstræti, sem nú er verið að rýma úr leigjendum, til þess að geta einangrað þar taugaveikissjúklinga. Jeg sje því enga ástæðu til þess fyrir Reykjavíkurbæ að vera að bola sjer undan því að taka sjerstakan þátt í kostnaðinum við byggingu landsspítala, eins og aðrir landshlutar hafa gert, þegar um spítalabyggingar hefir verið að ræða í þeim. Þá sje jeg ekki heldur, að brtt. um að bæta inn í frv. byggingu íbúðarhúss á Hvanneyri sje til bóta. Því hefir verið lýst yfir skýlaust áður hjer í þinginu, af einum ráðherranna, að tilætlunin væri að veita ekki meira fje til Hvanneyrarskólabyggingarinnar en þær 60 þús. kr., sem búið er að samþykkja, og að það væri fullnaðarfjárveiting. Þetta kemur því nokkuð öfugt við það, sem hæstv. stjórn lýsti þá yfir mótmælalaust, og vil jeg fyrir mitt leyti ekki leggja með, að slík till. sje samþykt, nema full rök komi fram fyrir þessum miklu veðrabrigðum.

Magnús Pjetursson Það er að eins eitt atriði, sem jeg vildi minnast á. Jeg vildi nefnilega gera örstutta fyrirspurn til hæstv. stjórnar og þá um leið til hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.). Eins og kunnugt er hefir verið kvartað undan því, að landssíminn og bæjarsíminn sjeu í húsnæðishraki. Enn fremur mun Landsbankann vanta húsnæði eftir stuttan tíma. Nú hefir heyrst, að í ráði væri að byggja gamla bankann upp og þar ætti að fá húsnæði fyrir símann og Landsbankann. Jeg veit ekki, hvort svo er. En gott væri að fá að heyra um þetta frá hæstv. stjórn, því þetta byggingarmál er nauðsynjamál sem hrinda verður sem fyrst í framkvæmd. Jeg þykist vita, að hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) geti líka gefið upplýsingar í málinu, því hann er einn af bankastjórum Landsbankans Svo held jeg, að hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) skilji ekki rjett nauðsynina á landsspítala. Hann virðist telja, að hann eigi fyrst og fremst að vera bæjarspítali, og mælir á móti því, að bygður verði sjerstakur sóttvarnarspítali fyrir bæinn. En það hlýtur að leiða af sjálfu sjer, að hjer verður að koma sóttvarnarspítali, þar sem hann vantar alveg. Því jeg tel það engan spítala, þó að til sjeu einhverjar kompur fyrir örfáa menn og illa úr garði gerðar. Hann segir, að það hljóti að leiða af því, að landsspítalinn er settur hjer í Reykjavík, að þá hafi Reykjavíkurbær meiri not af honum en aðrar sveitir, og eigi því að leggja mest í kostnað við hann. En ef þetta á að miðast svo, þá hefðu þessi skilyrði átt að koma niður á Vífilsstaðahælinu, þegar það var reist. Þá hefði átt að krefjast þess, að Reykjavík og Hafnarfjörður hefðu lagt sjerstaklega til þess, fram yfir aðra landshluta. En það datt víst engum í hug. Mjer finst verða að leggja mikla áherslu á, að þessar brtt. fjárveitinganefndar verði samþyktar.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg verð að segja líkt og hv.þm. Stranda (M. P.), að ef þessi fyrri liður brtt. verður ekki samþyktur, þá er miklu betra, að alt verði felt. Jeg þykist viss um, að bærinn álíti sig ekki hafa neina sjerstaka skyldu til að leggja fram meira að tiltölu en aðrir. En ef Reykjavíkurbúar eru 1/6 hluti þjóðarinnar, þá borga þeir talsvert í ríkissjóð, og það ekki hvað minst tekið frá þeim, sem fram verður lagt. Þeir, sem ekki vilja hindra framgang þessa máls, verða að samþykkja frv. án þessarar brtt. Það er rjett, að komist hafi til tals milli Landsbankastjórnar og landssímastjórnar, að þessar stofnanir sameinuðu sig um að byggja upp gamla Landsbankann. Væri það mjög æskilegt. En mjer er ekki kunnugt um, hve langt samningum er komið.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Jeg vil taka það fram út af byggingunni á Hvanneyri og 60 þús. kr. fjárveitingunni til hennar, að það fje var að eins til þess veitt að byrja á verkinu, og hafði stjórnin ekki gefið neinar yfirlýsingar um, að það mundi duga. Það lá fyrir fjárveitinganefndinni teikning yfir bygginguna, og eftir henni átti húsið að kosta um 200 þús. kr. En fjárveitinganefnd þótti sú upphæð of há. Enda vantaði þá líka skýrslu um, hvort hægt væri að byggja ofan á brunagrunninn. Húsameistari Guðjón Samúelsson skoðaði grunninn, að tilmælum stjórnarinnar, og úrskurðaði hann ónýtan. Gerði hann svo nýja teikningu og samkvæmt henni á húsið að kosta 130–140 þús. kr. Á þessari áætlun bygði fjárveitinganefnd, og sá ekki annað en það yrði að setja húsið í húsagerðarfrv., til þess að fá það fje, sem á vantar. En það er víst, að fáist ekki fjeð, verður að hætta við bygginguna, og afleiðingin af því verður sú, að skólinn getur ekki byrjað að starfa haustið 1920. En þessi 60 þús. kr. upphæð var að eins sett inn í fjárlögin til þess, að hægt væri þegar í sumar að byrja á byggingunni.

Benedikt Sveinsson Jeg get litlu bætt við upplýsingarnar um Landsbankann. Það er víst ekki afgert enn þá, hvort bygt verður á næsta ári. Samningar hafa staðið milli Landsbankastjórnar og landssímastjórnar um húsið, en þeim er ekki lokið. Tel jeg þó líklegt, að þeir náist, og eins samningar við stjórnina um afhending bankarústanna gömlu með sæmilegum kjörum. En undir því er mikið komið, hvort bankinn ræðst í húsagerðina og hve nær hann gerir það. Hæstv. forsætisráðherra (J. M.) lagði mjög á móti því, að Reykjavík legði í kostnað við landsspítalann, og sama gerði þm. Stranda. (M. P.). Nú virðist þetta engin goðgá, þar sem Reykjavík hefir tvímælalaust mest not af spítalanum, og þetta vildi Ed. Jeg hjelt, að það þyrfti heldur ekki að tefja fyrir smíð sjúkrahússins þótt það fengi peningaviðbót frá Reykjavíkurbæ! Jeg tala þetta ekki sem fulltrúi Reykjavíkur, þótt jeg hins vegar gæti það vel. Því að jeg álít miklu hyggilegra, að bærinn leggi fram beinan styrk að sínum hluta, móts við aðra landshluta til þessa spítala, heldur en að hann fari að pota upp nýjum sóttvarnarspítala í viðbót við þá tvo, sem fyrir eru, og fari þar á ofan að reisa sjer almennan spítala!! Það er alveg nýr uppvakningur, sem sennilegast er vakinn upp síðastliðna nótt. Það er svo að skilja, að Reykjavík eigi þá alls ekki að hafa neinn aðgang að landsspítalanum. Má mikið vera, ef Reykvíkingar verða þinginu þakklátir fyrir þá ráðstöfun. Hvað snertir Hvanneyrarskólabygginguna, þá voru það óbrjáluð orð hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hjer í deildinni, að 60 þús. kr. fjárveitingin væri fullnaðarfjárveiting. Og er það fullkomin blekking, að fá þingið fyrst til þess að veita þær 60 þúsundir með slíku fororði, og heimta síðar margfalt fje til hins sama.

Magnús Pjetursson Jeg vil bæta því við það, sem jeg hefi áður sagt, að það er eindregin áskorun frá fjárveitinganefnd, að landsspítalabyggingunni sje hraðað sem mest að mögulegt er. Jeg býst ekki við, að hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) hafi umboð frá Reykjavíkurbæ - þótt hann sje fulltrúi bæjarins -, að lýsa því yfir, að ekki standi á peningum frá bænum til spítalans, því líklega mundi einmitt standa á þeim. En vilji Reykjavík ekki byggja farsóttaspítala, hlýtur landið að gera það, og þá fer sparnaðurinn fyrir landið að verða litlu meiri en þótt það legði til landsspítalans, en slyppi við framlög til hins.

Forsætisráðherra (J. M.) Út af áskorun fjárveitinganefndar um að hraða byggingu landsspítalans sem mest held jeg að megi segja það, að ráðuneytinu er það mikið áhugamál. Eins mundi ekki standa á stjórninni, ef samningar gætu tekist milli landssímastjórnar og Landsbankastjórnar, að láta bankarústirnar með sanngjörnu verði. Gætu að eins samningar tekist, mundi ráðuneytinu þykja það mjög gott.

Magnús Pjetursson Menn þurfa ekki að vera hræddir um, að jeg verði mjög langorður. Jeg vildi að eins segja nokkur orð í sambandi við ræðu þá, sem hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) flutti hjer á dögunum, þegar tillaga þessi var hjer til umr. Háttv. þm. (J. B.) sagði, að það væri ekki hægt að neita því, að alt það áfengi, sem flyttist til landsins og notað væri til drykkjar, væri eingöngu fengið út á lyfseðla lækna. Þessa staðhæfing vildi jeg athuga, því að jeg þykist vita, að þm. kannist jafnvel við, að þetta sje ofmælt. Jeg vil benda honum og öðrum hv.þm. á þann misskilning, sem maður verður oft var við í blöðum og tali manna, að læknar einir láti af hendi löglegt áfengi. Jeg vil benda á alt það áfengi, sem fer til iðnaðarmanna og því um líkt. Því miður er ekki hægt að sýna skýrslur yfir áfengisnotkun þeirra, vegna þess að þeir fá sitt áfengi alt úr apótekinu. En jeg veit, að fjöldi manna kannast við þessar svonefndu áfengisbækur, sem margir iðnaðarmenn fá áfengi út á, og jeg veit, að iðnaðarmenn hafa stundum fengið fullar tunnur af áfengi út á þessar bækur. Við vitum ekki, hversu margir þessir iðnaðarmenn eru, en við vitum, að það eru trjesmiðir, úrsmiðir, myndasmiðir, skóarar o. fl. Þessir menn geta allir fengið áfengi, og þeir verða allir að leita í apótekið, í stað þess að fá áfengið hjá landsversluninni. En þar að auki er alt kompásasprittið eða áttavitabrennivínið. Af því að jeg er læknir hefi jeg talsvert oft orðið var við það, að menn hafa komið til mín með áfengisbækur, og þóst hafa heimtingu á að fá áfengi út á þær, af því að það er löggilt. Og mjer þótti það ærið hart, að hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) skyldi vilja eigna læknunum alt það vín, sem drukkið er hjer á landi. Það mundi engum verða kærara en einmitt læknunum, ef bannvínum tækist að sundurskilja þessi áfengiskaup á þá leið, að það kæmi skýrt fram, hvað læknar hefðu fengið og hvað hefði farið til annara stjetta. Og enn þá er ein tegund manna, sem fá áfengi úr lyfjabúðum, og það ekki í smáum stíl. Það eru smáskamtalæknarnir. Þeir fá sumir spíritus í tugum lítra, því þeir þurfa ekki annað en fá vottorð frá hreppstjóra og sóknarpresti, um að þeir hafi rjett til að fá þetta áfengi. En bannlagavinir hafa sífelt reynt að klína þessu öllu á læknastjettina. Annars þótti mjer vænt um að heyra eitt hjá hv. 1. þm. Reykv. (J. B.), sem er nokkuð nýstárlegt að heyra. Og það var, að hann viðurkendi, að læknar hefðu haft þetta leyfi áfram, þegar aðflutningsbannslögin gengu í gildi. Þetta gladdi mig, því að hingað til hefir alt af verið miðað við árið 1915. Annars skal jeg ekki kappræða þetta frekar. Jeg vildi að eins benda þm. á þessi atriði. Og jeg vona, að hann kannist nú við, að hann hafi mælt helst til stórt á dögunum.

Flm. (Sigurður Stefánsson) Jeg hafði hugsað mjer að taka fram svipað og hv.þm. Stranda. (M. P.). Jeg skal taka það fram um áttavitana, að drykkjuskapur þeirra hefir stóraukist; þeir eru orðnir verstu fylliraftar. Áfengið frýs á þeim hvað eftir annað, og þegar búið er að þýða það, er það ónýtt, og þá verður lögreglustjóri að gefa ávísun á nýtt áfengi. Áður en bannlögin gengu í gildi var fjöldi áttavita, sem engan spíritus þurfti. En nú duga þeir ekki nema þeir sjeu blindfullir af spíritus. Jeg skal geta þess, bannmönnum til bragðbætis, að fyrsta misseri þessa árs var þegar búið að flytja til landsins yfir 50 þús. lítra, eða nálega eins mikið og flutt var inn síðasta ár, svo að það er gott útlit fyrir, að 100 þús. lítrar verði fluttir inn þetta ár. Og þetta hafði verið flutt inn fyrir 1. júlí, svo að það getur ekki stafað af ótta við nýja tolla. Jeg skýt þessu að eins fram til þess að sýna, að það er ekki ólíklega til getið hjá mjer, að ekki muni líða á löngu áður en löglegur innflutningur yrði eins mikill og hann var fyrir bannið. Jeg hygg, að menn hafi ekki enn þá komið auga á spillinguna af bannlögunum, eins og hún er. Annars mundu þeir ekki standa móti þessari till. Jeg játa að vísu, að till. sje ef til vill fullsnemma borin upp. En jeg gat ekki stilt mig um að hreyfa þessu, til þess að kjósendum gæfist tækifæri til að láta í ljós álit sitt á því, hvort þjóðin eigi að halda lengur áfram á þessari braut. Og að jeg hafi ekki farið rangt með það, sem jeg hefi sagt um áfengisbölið, geta menn gengið úr skugga um, ef þeir athuga ástandið hjer í þessum bæ, þegar degi hallar úir og grúir á götum bæjarins af ölvuðum mönnum, og mjer er sagt af mönnum, sem vel mega vita það, að fleiri og færri af þessum náungum sjeu daglega hýstir í „steininum“.

Einar Jónsson Jeg get lýst því yfir, að það var eins með mig og hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), að jeg var upphaflega með bannlögunum, en nú er jeg á móti þeim, ef að hafa sjeð ógagn þeirra. Jeg er aðeins vegna samdóma hinni skörpu ræðu þm. (S. St.), og skammast mín fyrir þá afstöðu mína. Jeg bjóst sennilega við, að með aðflutningslögunum væri tekið fyrir allan vafa á innflutningi til landsins. En raunin er allt önnur. Háttv. þm.N.-Ísf. (S. St.) hefir glögglega lýst ástandinu, eins og það hefir verið og er þann dag í dag. Jeg vil nú geta þess í stuttu máli, hvernig jeg lít á brtt. þær, sem fram hafa komið. Jeg er ekki mótfallinn till. á þgskj. 797, frá hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), að í stað „Neðri deild“ komi „Alþingi“. Jeg álít það rjett, að Ed. fái líka að láta í ljós álit sitt um till. Í öðru lagi þykir mjer hreinast, í sambandi við kosningarnar, að samþ.till.hv.þm. Barð. (H. K.), um að atkvæðagreiðslan fari fram í haust. Þá er till.hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) á þgskj. 915. Jeg játa, að jeg kann illa við, að mál þetta sje dregið á langinn. Jeg álít, að þjóðin þurfi að gera sem fyrst hreint fyrir sínum dyrum um það, hvort hún vill hafa bannlögin framvegis eða ekki. Hugsun þessa þm. (B. Sv.) er auðsæilega sú, að lögin sjeu ekki búin að sýna sig nógu greinilega, og hann er svo varkár, að hann vill, að þau reyni sig betur. En þessi skoðun er ekki að öllu leyti rjett. Því að reynslan hefir sýnt, að þrátt fyrir sífeldar samgöngukreppur er innflutningur á áfengi altaf að vaxa, svo að það má gera ráð fyrir, að þetta komist í enn þá verra horf, þegar samgöngur aukast frekar. Og hygg jeg, að þm. (B. Sv.) ætli bannlögunum alt það versta með því að fresta atkvgr. til 1922. Jeg get lýst yfir því, að jeg væri fúsastur allra manna til að greiða þeirri till.atkv. mitt, sem orkaði að eyða áfengisbölinu úr landinu. Jeg get ekki horft lengur á það ástand, sem nú er, og jeg mundi fúslega greiða þeirri till.atkv. mitt, sem næmi bannlögin úr gildi, að fengnu samþykki þjóðarinnar. Jeg hefi ekki beinlínis gert mjer grein fyrir, hvora till. á að bera fyrst upp. En jeg ætla að lýsa yfir því, að jeg mun greiða atkv. með till. á þgskj. 797. Jeg skal svo ekki tefja tímann með lengri ræðu. En jeg vil stryka undir það, sem hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) sagði, að það er miklu betra að afnema bannlögin strax heldur en búa lengur við þetta ástand, sem er.

Hákon Kristófersson Jeg á brtt. á þgskj. 824. Hún fer í þá átt, að atkvgr. fari fram um leið og næstu kosningar til Alþingis, í staðinn fyrir „á komandi vori, eins og gert var ráð fyrir í aðaltill. Jeg get ekki sjeð betur en það komi alveg í sama stað niður, hvort kosningarnar fara fram að vori eða á komandi hausti. Fyrir mjer vakti það, að það væri óheppilegra, að kosningar færu fram að vorinu, þar sem öll líkindi eru til, að færri kjósendur mundu greiða atkvæði um þann tíma árs. Og enn fremur vil jeg benda á það, að kostnaðurinn yrði minni, ef atkvæðagreiðslan yrði samferða Alþingiskosningunum. Jeg geri ráð fyrir, að þeir, sem verða á öndverðum meiði við till. á þgskj. 791, verði sömu mennirnir og stutt hafa andbanninga. En jeg læt hvern um þann dóm, sem hafa vill. Með till. er ekki farið fram á annað en það, að þjóðin skeri úr því, hvort hún vill búa framvegis við það ástand, sem er, eða ekki. En þrátt fyrir það, að bannlögin hafa ekki náð tilgangi sínum, þá lít jeg svo á, að þjóðin vilji hafa þau áfram. Hvorki mjer nje öðrum hefir nokkurn tíma komið til hugar, að bannlög yrðu ekki brotin. En jeg hafði ekki búist við, að brotin yrðu eins mikil og raun hefir á orðið. Og jeg leyfi mjer að lýsa yfir því, að allir eru ekki jafnir fyrir þessum lögum. Því hefir verið slegið fram, að menn mundu iðrast eftir að hafa fylgt aðflutningsbannslögunum. En þetta hygg jeg að sje tómur framsláttur. Jeg hygg, að menn hafi fylgt þeim í þeirri trú, að þau myndu leiða gott af sjer, bæta eitthvað úr ástandinu, sem var í sumum kaupstöðum landsins. Þessu vil jeg því mótmæla, um leið og jeg lýsi yfir því, að till. er ekki fram borin af fjandskap við bannlögin. Og jeg get ekki heldur fallist á þá staðhæfingu, að hún sje borin fram í því skyni, að gefa mönnum undir fótinn með að afnema bannlögin. Það hygg jeg líka vera orðum aukið hjá hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), að kompásar sjómanna sjeu orðnir einhverjir verstu fylliraftarnir. Jeg held, að það áfengi fari miklu fremur ofan í einhverjar lifandi verur, heldur en að áttavitarnir neyti þess. Jeg hygg, að það sje ekki að ófyrirsynju, að atkvæðagreiðsla fari fram um þetta mál. Það hafa heyrst raddir um, að þjóðin sje orðin andvíg bannlögunum. Ef þetta er rjett, eiga lögin ekki að vera í gildi framvegis. En ef þjóðin vill hafa lögin framvegis, virðist mjer, að það ætti að gefa þingi og stjórn ástæðu til að leggja meiri rækt við það, að lögunum verði framfylgt, heldur en verið hefir hingað til. Þess vegna sje jeg ekkert móti því, að till. á þgskj. 791 verði samþ., enda þótt jeg fyrir mitt leyti hefði ekki komið fram með hana, ef jeg væri andvígur bannlögunum. Jeg býst við, að aðrar hvatir liggi til grundvallar hjá hv.þm. (B. Sv.), sem er flm.till. Það mun tæplega hægt að gera hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) nokkrar getsakir. Hann er enn þá vafalaust stuðningsmaður bannlaganna. Enda hefir hann lýst því yfir, að hann væri óánægður með, hvernig lögunum væri framfylgt.

Jörundur Brynjólfsson Jeg skal vera stuttorður. Jeg sje ekki neina ástæðu til að svara ræðu hv.þm.N.-Ísf. (S. St). Það sæmir varla í þessu máli að láta eins og krakkar. Jeg vildi að eins geta þess, að mjer skilst af ræðum hv.þm. (S. St), að hann komist altaf að öfugri niðurstöðu við það, sem ætla mætti af því, sem hann færir til sem ástæður fyrir. máli sínu. Hann tekur mörg atriði rjettilega fram, en dregur svo rangar ályktanir af þeim. Gæti jeg sýnt fram á það með rökum, ef jeg áliti þess vert að tefja með því tímann. En það var hv.þm. Stranda. (M. P.), sem kom mjer til að standa upp. Hann sagði, hv.þm. (M. P.), að jeg hefði sagt, að það áfengi, sem inn væri flutt, væri mest flutt inn af læknum og notað ólöglega. Það voru ekki mín orð. En hitt sagði jeg, að til væru þeir læknar, sem misbrúkuðu áfengi, og ætla jeg, að hv.þm. Stranda. (M. P.) muni ekki standa upp til að neita því. En jeg tel það mjög auðvelt að sýna hið sanna í þessu efni, svo að engin yrði saklaus hafður fyrir rangri sök. Það mætti gera hlutaðeigendum að skyldu að gera fullkomnar skýrslur um áfengiskaup sín og um útlát og notkun þess áfengis. Er það mjög einfalt ráð, og finst mjer, að læknar ættu að geta sætt sig við það, nema þá má ske þeir, sem nota heimild sína meira en góðu hófi gegnir og rjett er. Á aðrar brtt. minnist jeg ekki, nema brtt.hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), sem jeg tel rjett að samþ. En auk þess er brtt. á þgskj. 915, sem rjett er að minnast á, frá hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.). Sú till. held jeg að eigi lítinn rjett á sjer. Það er víst, að þing kemur tvisvar saman fyrir þann tíma, sem hv.þm. (B. Sv.) vill að atkvgr. fari fram. Jeg vænti þess því, að hv. deild felli þá till.

Flm. (Sigurður Sefánsson) Það eru að eins þrjú orð. Jeg vildi að eins skjóta því fram út af ummælum hv. 1. þm. Reykv. (J. B.), að úr því hann vill ekki gefa sig í að fara út í röksemdir í þessu máli, þá er það næg sönnun þess, bæði fyrir mig og aðra, að það er af því, að hann getur ekkert við það átt sakir vanmáttar síns.

Jörundur Brynjólfsson Hv. þm.N.- Ísf. (S. St.) þykist vist hafa náð sjer niðri þarna, af því að jeg er nú dauður. Af því að hann notaði sjer það, verð jeg að taka eitt dæmi til að sýna öfugstreymið í röksemdum hans. Hann sagði, að siðferðisins vegna yrði að hafa háan toll á áfengi, þótt losað væri um lagahöftin á innflutningi þess. En þó hjelt hann því fram, að samfara háum tolli hlyti smyglun að eiga sjer stað, sem hann, eins og rjett er, telur stórt siðferðisbrot. Jeg fæ ekki sjeð samræmið hjer, þegar hann ætlar að bæta siðferðið með því að koma á öðru skipulagi, sem hann þó viðurkennir sjálfur að hafa muni í för með sjer siðferðisbrot, sem eru mjög líks eðlis og bannlagabrotin.