Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Þetta mál lá fyrir síðasta þingi, en dagaði uppi af sérstökum ástæðum. Nú hefir það verið afgr. frá landbn. með einróma meðmælum um, að það nái fram að ganga. Frv. þetta er flutt að tilhlutun búnaðarþings. Ástæðan fyrir flutningi þess er sú, að á allmörgum stöðum á landinu hagar þannig til, að allmiklir sand- og malarkambar hafa safnazt úti fyrir ströndinni og orðið að varnargörðum fyrir sjávargangi. Nú hefir það hinsvegar sumstaðar orðið svo, að þar sem eigendur þessara malar- og sandkamba hafa haft markað fyrir sandinn, hafa þeir sumir orðið svo ágengir á hann, að sumstaðar vofa yfir stór landspjöll af þessum sökum. Það eru a.m.k. tveir til þrír staðir á landinu, sem þannig stendur á, að ekki einungis land þess, sem malarkambinn á, heldur og fleiri jarðir, eru í yfirvofandi hættu, ef þessu heldur áfram. Þykir því nauðsyn, að til sé vald, sem getur bannað slíkt jarðrask. Vil ég vænta þess, að hv. dm. taki þessu máli með skilningi.

*Emil Jónsson: Ég skal ekki tefja málið. Mig langar aðeins að spyrja hv. frsm. að því, hvort n. hafi ekki borið þetta frv. saman við gildandi l. um þetta efni. Mér fannst hv. flm. tala eins og engin lagasetning væri til um þetta atriði. En svo er ekki, því það eru til l. um bann gegn jarðraski. Ég hafði ætlað, að n. hefði borið þetta saman, en sé ekki mót á því í nál.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Hv. 6. landsk. átti sæti í landbn. þessarar d. ú síðasta þingi, og varð ég ekki var við neinar aths. frá honum við þetta mál þá. Ég skal viðurkenna, að mér er ekki fullkunnugt um muninn á þeim l., sem hann nefndi, og þessu frv. Hitt veit ég, að þeir menn, sem þetta mál báru fram á búnaðarþingi, höfðu ekki komið auga á nein lagaákvæði, sem gætu komið í veg fyrir slík landspjöll sem hér um ræðir. Hinsvegar skal ég gjarnan ganga inn á að athuga þetta mál nánar milli umr., t.d. með þm. 6. landsk., og gera þá þær nauðsynlegar breyt., sem við getum komið okkur saman um til að samríma þetta frv. gildandi lögum. *Emil Jónsson: Þau l, sem ég nefndi og um þetta atriði gilda, eru 1. frá 1933, nr. 28, um bann gegn jarðraski í kauptúnum og sjávarþorpum. Mér hefði þótt eðlilegast, að ákvæði þessara l. hefðu verið látin ná einnig til annara landshluta. Þau eru skýlaus að því leyti, að á þeim stöðum, sem l. ná til, er sand- og malartaka bönnuð. Hvað því viðvíkur, að ég hafi átt sæti í landbn. og enga aths. við þetta mál gert á síðasta þingi, þá er það að segja, að eftir að ég byrjaði að starfa í fjvn., þá sinnti ég lítið störfum í landbn., og má vel vera, að málið hafi verið tekið þar til meðferðar án þess að ég hafi orðið var við það. Ef ég hinsvegar hefði orðið var við, að málið væri þar tekið fyrir, hefði ég efalaust gert við það mínar aths., því mér voru þá þessi l. jafnvel kunn og nú. Ef hv. frsm. vili taka málið til athugunar milli umr., hefi ég síður en svo neitt við það að athuga.

* Frsm. (Pétur Ottesen): Ég ætla ekki miklu við það að bæta, sem sagt var um þetta frv. við 1. umr. þessa máls. Landbn. hefir athugað frv. og komizt að þeirri niðurstöðu, að mæla með framgangi þess. Eins og ég tók fram við 1. umr. um þetta mál, þá var það tilætlunin með þeim breyt., er gerðar voru á I. um lax- og silungsveiði árið 1936, að ná þeim tilgangi að því er snertir laxveiði í árósum og leirum, sem nú er ætlazt til að náist með þessu frv. Orðalag 5. gr. laxveiðilaganna frá 1936 hefir ekki samkvæmt fenginni reynslu náð fullkomlega tilgangi sínum. Samkv. efni sínu gekk sú gr. út á það, að girt yrði fyrir þann árekstur, sem af þessu hefir leitt, en það hefir ekki tekizt betur til með orðalagið á þessari gr. í þeim brtt., sem samþ. voru á Alþ. árið 1936, en svo, að það kom í ljós, að menn fóru að leggja net og girðingar alllangt út í árósa og leirur í því skyni að veiða lax í þau net, sem þar voru lögð. Samkv. orðanna hljóðan í l. eins og þau eru nú eru takmörkin fyrir því, hvar megi leggja net, miðuð við breiddina á árósum eða leirum, en nú er það víða svo, þar sem ár falla til sjávar, að þær renna í höfuðálum og kvíslum, og það skiptir mjög miklu máli í því sambandi, að höfuðállinn sé ekki tepptur fyrir laxagöngu og að ekki verði þvergirt fyrir höfuðála eða kvíslar, eins og sumstaðar hefir verið gert, og kominn var nokkur rekspölur á á síðastl. ári. Með þeirri breyt., sem farið er fram á í þessu frv., að aldrei megi leggja laxagirðingar lengra út en í miðjan höfuðál, á að vera tryggt, að ekki verði lagðar miklar hömlur á göngu laxa upp eftir ánum, og er þessi breyt. gerð í því skyni að varna því. Ég vil þess vegna mælast til þess fyrir hönd landbn., að þessi breyt., sem réttara sagt er aðeins skýring á ófullkomnu orðalagi, nái greiðlega fram að ganga og að hægt verði að breyta l. í þá átt, sem ætlazt var til í öndverðu. - Ég þarf ekki að fjölyrða frekar um þetta.



Eins og undanfarin ár hafa allshn. borizt nokkrar umsóknir um íslenzkan ríkisborgararétt frá erlendum mönnum, sem búsettir hafa verið hér á landi um skeið. Með l. um ríkisborgararétt, sem sett voru á Alþ. árið 1935, voru ákveðnar reglur fyrir því, hvenær útlendir menn mættu hljóta íslenzkan ríkisborgararétt, og þau fyrirmæli er að finna í 4. gr. þessara l. Allshn. telur rétt og sjálfsagt að halda sér að öllu leyti við þær reglur, sem Alþ. eitt sinn hefir sett sér, og fyrir þá sök tekur hún ekki til greina umsóknir frá öðrum en þeim, sem uppfylla öll skilyrði þessara l. Að þessu sinni hafa allshn. borizt umsóknir frá tveim mönnum, sem fara fram á að fá íslenzkan ríkisborgararétt, og uppfylla þeir öll skilyrði l., og væntir allshn. því, að þetta frv. fái greiðan framgang hér í d.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Sökum þess að mál þetta er ekki nýtt hér í d., þarf ég ekki að hafa langa framsögu. Að vísu hafa komið fram ýmis atriði, er allmikla þýðingu hafa, síðan málið var flutt á síðasta Alþ., en samt get ég farið fljótt yfir sögu. Eðli málsins er það, að sökum þess, að sjávarútvegurinn hefir gengið mjög erfiðlega um mörg undanfarin ár, var svo komið, að þeir menn, sem bundnir eru við störf á skipum, sem hafa hlutaskipti, og voru ár eftir ár á sömu skipunum, fóru að ganga frá að vertíð lokinni svo að segja með tvær hendur tómar. Stundum fengu þeir alls engan aflahlut og stundum mjög rýran. Nú er eðlilegt, að menn muni trénast upp á því að binda sig við atvinnu, sem ekki gefur neinn arð, en vera þó bundnir við þetta starf svo mánuðum. skiptir. Það er hægt að segja, að á slíkum atvinnuleysistímum sem þeim, er yfir þetta land hafa gengið, þá sé í raun og veru ekki að öðru mikilsverðu að hverfa fyrir þá menn, sem verið hafa skipverjar á íslenzkum fiskiskipum. En það er þó svo, að ef menn eru alveg óbundnir, þá geta þeir oft fengið vinnu um lengri eða skemmri tíma, en hafi þeir bundið sig við að vera á skipi, er alls ekki um það að ræða, að þeir geti bjargað sér með annari vinnu einn einasta dag. Þessi miklu vandræði leiddu að sjálfsögðu til þess, að skipverjar fóru að gera kröfu til þess að fá tryggingu fyrir einhverju kaupi, er þeir réðu sig á fiskiskip, og ekki var unnt að krefjast þeirra trygginga annarstaðar að en frá umráðamönnum útgerðarinnar, útgerðarmönnunum. En nú var svo komið, eins og kunnugt er, að mikill fjöldi af útgerðarmönnum var einnig kominn í fjárþrot, og þó að útgerðin vildi gjarnan setja einhverjar tryggingar fyrir kaupi skipverja, var það ekki hægt, nema með aðstoð lánardrottna, því að tryggingar, sem væru settar á pappírinn af eignalausum mönnum, myndu verða ákaflega lítils virði, ef aflinn brygðist, en ef aflinn bregzt ekki, þá þarf ekki á tryggingunum að halda. Engu að síður hefir þetta á undanförnum árum orðið alvarlegt ágreiningsmál milli þeirra, sem eiga útgerðina, og hinna, sem vinna við útgerðina, og af því hefir leitt, eins og kunnugt er, að nærri lá, að útgerðin yrði algerlega stöðvuð yfir heilar vertíðir. Það er nú skiljanlegt, að íslenzka þjóðfélagið má ekki við því að láta slíkt ástand haldast. En tryggingar slíkar sem þessar er hvergi að fá, nema þá hjá lánardrottnum útgerðarinnar, en með því líka að þessir lánardrottnar, sem eru bankarnir, hafa alls ekki viljað samþ. þetta, að vera ábyrgir fyrir aflahlut skipverja, þá er þetta mál komið í fullkomið öngþveiti. En eitt er við þetta að athuga, sem sé að frá þjóðhagslegu sjónarmiði séð er engu að síður hin mesta nauðsyn að tryggja hlut útgerðarinnar sjálfrar, þ. e. a. s. ekki síður eigenda skipanna heldur en hásetanna. Nú er það ekki einungis mín hugmynd að koma upp einhverri stofnun, sem gæti styrkt þessar tryggingar og séð fjölda útgerðarmanna og sjómanna fyrir sæmilegum tekjustofnum í þessari atvinnugrein, heldur eru og margir þeirrar skoðunar, að eina ráðið til að taka ölduganginn af sé það, ef svo mætti takast, að hagur útgerðarinnar og þeirra, sem að útgerð vinna, yrði tryggður á þann hátt, að láta eitthvað af arði betri áranna ganga til þess að tryggja afkomu þeirra ára, sem lakari yrðu og aldrei þarf að efast um, að muni koma með lengra eða skemmra millibili. Þetta frv., sem var flutt á síðasta þingi og lá bæði fyrir fyrra og síðara hluta þess, er tilraun til bjargar út úr þessum þjóðfélagsvandræðum, og eins og þá var tekið fram af mér sem flm. þess, er hér um mál að ræða, sem ekki er unnt að setja neinar afgerandi reglur um. Tíminn einn getur leitt það í ljós, hvernig þessar reglur standast; en einhverntíma verður að byrja á þessu, ef þetta öryggi á að komast u, og þess vegna er það, að ég flyt nú þetta frv. Það má segja, að því hafi yfirleitt verið vel tekið hér á Alþ. að því er orðin snertir; þm. hafa farið vingjarnlegum orðum um frv. hér á þinginu og einnig í sjútvn. Að vísu hafa verið skiptar skoðanir um einstök atriði þess, en það er nú svo, að einkanlega þau mál, er snerta sjávarútveginn, hafa ætíð haft langan ómagaháls hér á Alþ., og engin mál mætt meiri tregðu eða tortryggni en þau, er fjalla um sjávarútgerð, hjá löggjafarþingi þjóðarinnar, og það þýðir ekki að vera vanstilltur út af því. Málefni, sem hafa heilbrigði í sé fólgna, hljóta að sigra, ef þolinmæði er með. Ég vonast því til þess, að þessu máli verði ráðið til lykta eins og nauðsyn krefur og að það sé ómaksins vert að flytja þetta frv. og fylgja því eftir. Ég hefi farið fram á það við sjútvn. Nd., að hún flytti þetta frv. Sjútvn. hefir tekið vinsamlega í málið, eins og í fyrra, og tjáði sig samþykka þessari hugmynd, en ágreiningur um einstök formsatriði hefir orðið þess valdandi, að sjútvn. tók ekki að sér að flytja frv. Nú birtist þetta frv. hér í örlítið breyttri mynd frá því, sem það var í, er hv. Nd. afgr. það á síðasta þingi. En ég hefi reynt við samningu þessa frv. að samrýma það við flestallar þær kröfur, sem fram komu. Aðalaths., sem fram kom við upphaflega frv., var þess efnis, að samkv. því átti þessi trygging að verða skyldutrygging um allt landið. En þegar frv. var afgr. frá þessari d. í fyrra, var orðin sú breyt. á, að þetta var e. t. v. að meira en að hálfu leyti frjáls trygging. Nú hefi ég samið þetta frv. upp, en meiri hl. af gr. þess er alveg óbreyttur; þó hefi ég reynt að gera það þannig úr garði, að þessar tryggingar verði alveg frjálsar, ekki aðeins að þessum félagsskap manna í kaupstöðum og sveitarfélögum, þar sem útgerðarstaðir eru, sé frjálst hvort hann vill hafa þessar tryggingar eða ekki, heldur geti einstaklingar líka haft þær út af fyrir sig. Ég held, að með því að gera þessar tryggingar eins frjálsar og hér er gert nái frv. til fleiri manna en áður var, og verði það í fullu samræmi við tilgang þess. En eins og ég hefi áður sagt, getur tíminn einn leitt í ljós, hvaða form sé heppilegast. Ég hefi gengið inn á það að slá af ýmsum atriðum. sem gerðu frv. harðara og öruggara í upphafi, einmitt til þess að frelsið reyndist sem mest í frv. Ég sé ekki ástæðu til að rekja efni frv. meira en þetta, vegna þess að það var gert á síðasta Alþ., og þá fylgdi því ýtarlegri grg. en nú. Ég vil að lokum bæta því við, að mér hafa borizt óskir frá fjölmörgum mönnum, síðan síðasta Alþ. lauk, um að ég flytti frv. aftur. Síðasta fiskiþing samþ. ályktun um að skora á alþ. að samþ. frv. í því formi, sem það var í, er það var afgr. frá þessari d. á síðasta þingi, og frv. er nú borið fram mjög lítið breytt frá því, sem það var þá. Ég vil fara fram á, að frv. verði aftur vísað til sjútvn., og ég vænti þess, ef svo er, sem ég efast ekki um, að n. meinar, að hún áliti málið þarft og gott, að þá muni líka allir þm. n. sammála um það og vilji flýta fyrir því, svo að það geti náð lögfestingu á þessu Alþ.

* Flm. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég ætla ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu frv., en óska. að því verði vísað til fjhn. Ég skal játa það ótvírætt, að þetta frv. er eitt af þeim, sem þurfa nokkurrar athugunar við. Það eru tvær hugmyndir bak við þetta frv. Önnur sú, að ef það yrði samþ., væru heldur einhverjar líkur til, að með þessu móti væri unnt að auka umsetningarhraða á starfsfé fiskveiðasjóðs Íslands, og gæfi þá margt komizt í gang, en hin hugmyndin er sú, að veita útgerðarmönnum nokkra tilslökun í sköttum, er kæmi móti því, að þeir fara oft illa út úr því við skatatálagningu, að þeim er reiknuð of litil rýrnun. Þeir verða oft fyrir óhöppum með vélar, og skipta stundum um vélar án þess að nauðsyn beri til. Það eru margir kostnaðarliðir við útgerðina, sem ekki koma til frádráttar á skatti. Þessar ástæður liggja til þess, að við höfum gjarnan viljað bera fram frv., sem gengur í þá átt, að útgerðarmenn fái skattfrjálsar einhverjar þær afborganir, sem þeir verða að greiða árlega vegna útgerðarinnar. Það geta verið skiptar skoðanir um, hvort þetta sé bezta leiðin, og ég skal ekki fullyrða, að svo sé, en það mun verða séð fyrir því, að þetta mál verði rætt ýtarlega í n., og ég óska eftir því, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.