Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs síðast þegar þetta mál var til umr. næst liðinn þriðjudag út af ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. Ég verð að segja það, að mér kom sú ræða dálítið á óvart, vegna þess að ég hafði ekki orðið var við ágreining í landbn., þegar hún afgreiddi þetta frv. shlj. Og þau atriði, sem hv. þm. dró inn í sína ræðu í sambandi við þetta mál, fannst mér naumast eiga heima í þessari umr. Hann tók nokkuð mikið upp í sig og var með getsakir í garð hæstv. landbrh. og þess manns, sem valinn var í yfirdóm til að úrskurða landbúnaðarvöruverð á þessu hausti, sem mér fannst vera með öllu óviðeigandi, a.m.k. á meðan ekki er fallinn neinn dómur. Og í sjálfu sér lít ég svo á, að slíkar getsakir, sem þar komu fram, eigi naumast rétt á sér í umr. En þar sem hæstv. landbrh. mun hafa fært þessum hv. þm. nægilega heim sanninn um það í ræðu sinni þá, að svona ræðumennska er a.m.k. ekki líkleg til þess að vinna málum gagn, mun ég ekki fara frekar út í það. Hafi ég skilið rétt ræðu þessa hv. þm., er hann með öllu andvígur grg. frv., sem skýrir það, hvers vegna þessi brtt. er gerð, þ.e.a.s., að ekki sé þörf á fyllri gögnum varðandi vinnumælingar þær, sem notaðar eru við ákvörðun grundvallarins heldur en fyrir séu frá fyrri árum frá búreikningaskrifstofu landbúnaðarins. Þetta liggi allt fyrir þar í skjölum. Fjarri fer, að ég vilji gera lítið úr þeirri skrifstofu. Hún hefur verið starfrækt í mörg ár og fyrir henni hefur staðið mjög gegn og góður maður, en ég ætla þó, að það sé hægt að afla öruggari gagna um vinnu á viðmiðunarbúi heldur en þar hafa enn komið og sérstaklega gagna, sem síður verði vefengd. Hins vegar færði hann rök fyrir því, hvers vegna hann hefði skrifað undir nál. án ágreinings og það voru út af fyrir sig sæmileg rök, sem sé þau, að hann teldi það óvarlegt fyrir bændur, að landbúnaðarvöruverð, eða grundvöllurinn réttara sagt, væri nokkurn tíma ákveðinn nema fyrir eitt ár í senn. Það kom fram í ræðu hv. 5. þm. Austf., að hann leit á þetta mál mjög svipað og raunar algerlega eins og ég. Hann taldi, að þó að fyrir lægju allmikil gögn, væri hægt að fá þau enn fyllri og öruggari með því að styðja sig við það, sem hin nýja skrifstofa, búreikningaskrifstofa ríkisins, mundi geta lagt á borðið, þegar heilt ár væri liðið frá því að hún tók til starfa. Sjálfsagt geta framtalsúrtök þau, sem búreikningaskrifstofa Búnaðarfélagsins hefur, gefið miklar vísbendingar og verið allgóð gögn að því er snertir þessi mál undanfarin ár, en alltaf eru að breytast viðhorfin í þessu máli, og þess vegna þarf að sjálfsögðu alltaf að afla nýrra og nýrra gagna. Ég tel vafalaust, að á þessu hausti, þegar Sexmannanefnd hefur verið að fjalla um þessi mál, hafi hún haft þessi gömlu gögn til stuðnings sér og byggi sína niðurstöðu á þeim, svo og sá dómur, sem þetta mál nú hefur verið lagt í. En aðalatriðið fyrir mér er að fá þau gögn, sem séu sterkari en þau, sem fyrir eru og verði síður vefengd. Þetta kom einnig fram í ræðu hv. 5. þm. Austf., sem er einmitt mjög virkur maður í þessum málum öllum saman og hefur kynnt sér þau mjög vel. Og það mun ekki hafa verið neinn ágreiningur um það af hálfu neytenda og framleiðenda, að það væri æskilegt og raunar nauðsynlegt að ákveða ekki búvöruverðið í haust nema fyrir eitt ár, vegna þess að þessi mikilsverðu gögn væru enn ekki nægilega fyrir hendi. En ef þessi gögn, sem hv. ræðumaður var að tala um, væru nægileg og þau væru samhljóða eins og mér skildist á hans ræðu, að væri niðurstaða þess, sem enn hefur komið fram frá búreikningaskrifstofu ríkisins, er það mjög gott. Þá verður miklu sterkari aðstaða fyrir þá, sem verða að úrskurða um þessi mál, ef þeir hafa hvort tveggja í höndum samhljóða. Búreikningaskrifstofa ríkisins hefur nú 46 bú til athugunar með það fyrir augum, að því er mér skilst, að vera viðmiðunarbú. Allir vita, að aðstaða bænda er ákaflega mismunandi í þessu landi. Það fer eftir því, hvað búið er mikið að byggja, hvað búið er mikið að rækta og hvar búin eru sett og í hvaða landshlutum og þetta getur verið dálítið mismunandi frá ári til árs, meira að segja hvað snertir tíðarfarið. En það er hugmyndin að fá út úr þessum 46 viðmiðunarbúum nokkurs konar meðaltal á því, sem gildir fyrir þá bústærð, sem miðað er við. Með þessum vinnumælingum, sem gert er ráð fyrir og búreikningaskrifstofa ríkisins á að hafa eftirlit með, er verið að reyna að finna svar við því, hversu mikil vinna liggur að baki þeirrar framleiðslu, sem meðalbúið skilar á ári. Áreiðanlega munu ellar skýrslur sýna mikinn vinnustundafjölda, þegar allt er saman talið. Vinna bóndans, vinna hjúa hans, vinna barna hans og vinna húsfreyjunnar, sem í flestum tilfellum vinnur meira og minna á sveitabúinu. Búið á Íslandi þarf enn margs með eins og á dögum Sturlu og Sighvats. Ég treysti því, að búreikningaskrifstofan fái góðu til leiðar komið að því er þetta snertir og verði leiðbeinandi um, hvað hagkvæmast sé, hvaða búgrein sé hagkvæmast að reka á hverjum stað og hvaða aðstöðu þurfi að skapa, til þess að viðunanleg útkoma fáist. Og hún geti einnig látið í té sem allra sannastar og réttastar upplýsingar um það, hvað kostar raunverulega að framfleyta þessu búi á hverjum tíma. Og ég vil bíða rólegur eftir því, að þau gögn komi sem fullkomnust, og hef ég þá í huga ekki síður sveitamanninn en aðra, svo að hans hlutur komi sem réttastur út samkv. þeim lögum, sem gilda á meðan á annað borð framleiðsluráðslögin eru látin gilda til þess að finna hið réttasta verð á landbúnaðarvörum. Ég ætla, að þegar búreikningaskrifstofan er búin að starfa a.m.k. eitt ár, verði sá liður, vinnuliðurinn, miklu nær sanni og ekki eins ágizkanakenndur eins og hann hefur raunar að mínu áliti verið hingað til oft og tíðum, og það er mín skoðun, að ekki skaðist bóndinn á því, að hið allra réttasta komi fram.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 11. landsk., sem hann var að flytja áðan, vil ég aðeins segja, að hann taldi, að hann hefði ekki orðið var við það í n., að þar væri neinn ágreiningur. Það er alveg rétt, það var enginn ágreiningur í n., en samt sem áður kom ég inn á það, að ég væri ákaflega óánægður með þann rökstuðning, sem hefði verið hér fluttur fyrir þessu máli og mundi ræða þetta mál undir þessum lið, vegna þess að ég taldi, að það hefðu komið þarna fram ýmsir hlutir, sem væri hægt að misskilja. Ræðumaður taldi, að ég hefði verið með getsakir á oddamann yfirdómsins. Það er alls ekki rétt. En ég tel, að ef vinnuliðurinn verður ekki tekinn þarna inni og ef skoðun oddamanns er sú, sem væri hægt að ætla af orðum ráðh., þá væri það að hans frumkvæði einnig, að þessi breyting hefði verið hér flutt við þetta frv. Það gaf til kynna, að oddamaðurinn liti þannig á, að það ætti ekki að fara eftir því, sem fulltrúar bænda hafa komið fram með, en það kom greinilega fram í ræðu hv. 5. þm. Austf. í fyrradag, að bændurnir hefðu gert kröfu til þess í n., að verðlagt yrði eftir þessum vinnulið. Hins vegar mun það vera rétt, að þeir hafa fallizt á og talið rétt að verðleggja til eins árs, þar sem sú skoðun hefur komið fram hjá neytendaparti n., að það bæri ekki að verðleggja nú eftir þessum lið. Hv. ræðumaður sagðist vilja bíða rólegur eftir því, að það kæmu fram fyllri gögn. Ja, hvað vill hann lengi bíða rólegur? Hæstv. landbrh. taldi í sinni ræðu um daginn, að 46 búreikningar væru alls ekki til þess að byggja á. Væntanlega verður þá ekki hægt að byggja á svona fáum búreikningum við verðlagningu næsta ár eftir því, sem kom fram í ræðu hæstv. landbrh. En hvað vill hv. þm. bíða rólegur lengi? Ég mun svo ekki fara frekar út í hans ræðu að sinni. Ég verð að segja það, að mér fannst vera allmikill gustur á hæstv. landbrh. í fyrradag, þegar hann kom hér upp í ræðustólinn á eftir mér. Hann hefur haldið, að nýgræðingurinn mundi þola gustinn verr en hinn gamli gróður. Norðlenzkur nýgræðingur er ýmsu vanur og þarf meira til en þetta, til þess að hann láti á sjá. Það má vera, að öðru máli gegni um þann nýgræðing, sem er í næsta nágrenni við hæstv. ráðh. Fyrst eftir að hæstv. ráðh. hóf mál sitt, var ég farinn að halda, að ég hefði misskilið hann, er hann flutti sína fyrri ræðu um þetta mál og dregið því af ummælum hans ranga niðurstöðu. En eftir að hæstv. ráðh. hafði lokið máli sínu, var ég í sömu óvissunni og áður, hver tilgangur hans hefði verið. Það eru fáir, sem fara upp í ræðustól aðeins til þess að segja eitthvað. Það er vissulega gert í einhverjum vissum tilgangi. Hæstv. landbrh. lagði fram frv. til l. í umrætt skipti, sem fól í sér, að í þetta sinn skyldi verðleggja landbúnaðarvörur til eins árs í stað tveggja. Hann rökstuddi framkomna breyt. á l. með því að segja það, að vinnuliður verðlagsgrundvallarins væri ekki nógu vel undirbyggður. Var hann ekki með þessu að leggja dóm á þær upplýsingar og á þær niðurstöður, sem á þeim eru byggðar um þetta mál? Var nokkuð undarlegt, þó að ég hrykki við, þegar svo var komið, að hæstv. landbrh. hér á hinu háa Alþ. lýsti því yfir sem sinni skoðun, að vinnuliðurinn væri ekki nógu vel undirbyggður, og hann gerði þetta á meðan yfirdómurinn sat að störfum? Það hefur nú stundum áður nokkuð mátt ráða í það, hvers væri að vænta í ýmsum málum af umræddum ráðh. eða af blöðum þeirra. Hæstv. landbrh. virtist hneykslaður á því, að eftir að ég hlýddi á umrædda ræðu hans, hefði læðzt að mér sterkur grunur, eð nú mundu landbúnaðarvörur ekki verða verðlagðar lögum samkv. Nú er það á hans valdi að eyða þessum grun, en það verður ekki gert á þann hátt, sem hann talaði í fyrradag. Það kom fram í ræðu hv. 5. þm. Austf., en sem kunnugt er á hann sæti í Sexmannanefnd, að fulltrúar bænda í n. telja vinnuliðinn það vel rökstuddan, að ekki komi til mála annað en verðleggja eftir honum nú. Að því kem ég betur síðar. Hæstv. landbrh. talaði um þekkingarleysi mitt á málum landbúnaðarins. En það var eitt, sem honum láðist alveg í þessari ræðu, og það er e.t.v. ekki mikil yfirsjón í hans augum, en aftur á móti töluverð í mínum. Hann gleymdi að rökstyðja mál sitt. Ég rakti það, ég sýndi fram á, að öll rök styddu það, að vinnuliður verðlagsgrundvallarins væri það vel undirbyggður, að ástæðulaust væri með öllu að taka ekki niðurstöðutölur búreikningaskrifstofunnar sem grundvöll til að byggja á, eftir að vinnumælingar á öllum stærstu vinnuliðunum hafa sýnt það, að þeir eru eins nákvæmir og hægt er að búast við með þessu móti. Ég sýndi fram á það, að 3/4 hlutar vinnuliðarins væru það rökstuddir, að ekki væri líklegt, að þann hluta hans yrði hægt að undirbyggja betur. Þá er eftir 1/4 hluti vinnunnar, eða 1266 klst. til alls annars en skepnuhirðingar, koma öllum búfjáráburði á tún, dreifing á tilbúnum áburði, viðhald á túnum, girðingum, skurðum, gripahúsum, allt í kringum garðrækt og heyskap og hirðingu og viðgerð á verkfærum og vélum. Og nú vil ég spyrja hæstv. landbrh., þar sem hann er vel að sér í þessum málum: Er það líklegt, að öll sú vinna, sem á bak við þessa þætti búskaparins liggur, sé oftalin á 1266 klst., þegar miðað er við þá tækni, sem í verðlagsbúinu felst, þ.e.a.s. 80 þús. kr. í öllum vélum og verkfærum? Ég óska eftir svari, hæstv. landbrh. Það er ekki nóg að segja, að vinnuliðurinn sé ekki nógu vel undirbyggður. Menn þurfa að færa rök fyrir sínu máli, jafnvel þótt ráðh. eigi í hlut. Hæstv. landbrh. sagði í sinni fyrri ræðu um þetta mál, með leyfi forseta: „En þegar ekki liggja nú fyrir að þessu sinni nema 46 búreikningar fyrir 1/2 ár, er það náttúrlega ekki nóg til þess að byggja á verðlagsgrundvöll til tveggja ára.“ Hvernig á að skilja þetta? Veit hæstv. landbrh. eins lítið um þetta mál og þarna kemur fram, eða var ráðh. að leyna því af ásettu ráði, að frá árinu 1966 voru til um 150 búreikningar og úrtök, þó að því sé sleppt, sem Stéttarsamband bænda er með sjálft, sem tveir aðilar hafa gert, Hagstofan og búreikningaskrifstofan, ag þeir búreikningar, sem ráðh. gat um, að gerðir hafa verið á þessu ári, renna fullkomlega stoðum undir það, að niðurstöðutölur þær, sem fengust úr úrtökum Hagstofunnar á búreikningunum frá fyrra ári, væru réttar. Ég játa það, að ég þekki landbrh. mjög lítið og tel í einfeldni minni, að hann hafi mikla þekkingu á öllu, sem landbúnaðarmálum viðkemur, og af þeirri ástæðu taldi ég, að hann hefði þarna í frammi ósæmilegan áróður, meðan yfirdómur situr enn að störfum, sem gæti haft áhrif á niðurstöður dómsins, því að lái mér það hver sem vill, þó að ég teldi, að ummæli ráðh. um, að búreikningarnir væru svo ófullkomnir, að ekki sé á þeim að byggja, gætu haft áhrif, jafnvel á valinkunna menn. Hæstv. landbrh. vænti þess af hv. 5. þm. Austf., að hann styddi við bak sitt, en það fór nú á annan veg. Það kom greinilega fram í ræðu hv. 5. þm. Austf., að hann leit sömu augum og ég á þessi mál og taldi vinnulið verðlagsgrundvallarins það vel rökstuddan, að ekki kæmi annað til mála en verðleggja nú samkv. því. Það væri mjög gagnlegt, ef farið væri vel niður í það, hvernig nýja vísitalan er undirbyggð og bera það saman við það, hvernig vinnuliður verðlagsgrundvallarins er undirbyggður. En þar sem hæstv. landbrh. ætti að vera þessum málum kunnugri en ég, læt ég þann samanburð bíða betri tíma. En ekki vil ég ætla það að óreyndu, að hæstv. landbrh. hafi ekki fullan hug á, að bændur haldi hlut sínum miðað við aðra þegna þjóðfélagsins, en reynsla liðinna ára sýnir, að full ástæða er til þess að vera vel á verði, ef það á að takast nú. Ef bændurnir balda ekki sínum hlut nú, heldur landbrh. heldur ekki sinni reisn. Ég vil láta þetta nægja að sinni, en áður en ég lýk máli mínu, vil ég lesa upp hér kafla úr ræðu hv. 5. þm. Austf. og úr ræðu hæstv. landbrh., sem þeir fluttu hér í fyrradag um þessi mál, til að gefa hv. alþm. kost á því að bera þær saman og þá dregur hver og einn væntanlega sínar ályktanir af þeim samanburði. Þá les ég fyrst úr ræðu hv. 5. þm. Austf., með leyfi forseta: „Út af orðaskiptum, sem hér fóru fram áður milli hv. 6. þm. Norðurl. e. og hæstv. landbrh., vil ég aðeins upplýsa í sambandi við verðlagninguna í haust, að þetta gekk þannig til: Framleiðendur lögðu fram sínar till. 5. sept. Það var í raun og veru óhæfilega seint og orsakaðist af því, að þeir höfðu ekki í höndum þau gögn, sem þeir töldu sér óhjákvæmilegt að hafa. En síðan liðu vikur og raunar heill mánuður án þess að nokkuð kæmi fram hjá neytendum. Og það var áður en nokkrar till. lágu fyrir frá þeim, að framleiðendur óskuðu þess, að sáttasemjari kæmi í málið. Fyrst eftir að sáttasemjari er búinn að hafa málið með höndum rúma viku - hann setti þann frest - skiluðu neytendur sínum tillögum.“ Þetta segir hv. 5. þm. Austf. um þetta mál, og þá vil ég, með leyfi forseta, lesa hér um sama mál úr ræðu landbrh.: „Nú var það svo í haust, að það komu till. fram um verðlagningu í septembermánuði af hálfu bændanna. Vitanlega var ekki hægt að verðleggja fyrr heldur en þær till. komu fram. Eftir að þær voru komnar fram, óskuðu fulltrúar neytenda eftir því að fá að athuga þær, og nokkru seinna komu þeir með till. Síðan munu hafa verið haldnir margir fundir í Sexmannanefnd til þess að reyna að ná samkomulagi. Það tókst ekki. Eftir að samkomulagsumleitanir höfðu farið út um þúfur þeirra á milli, var málinu samkv. l. vísað til sáttasemjara. Ekki veit ég, hversu lengi sáttasemjari var með málið, hversu langan tíma það tók hjá honum að ganga úr skugga um það, að það væri ekki hægt að sætta fulltrúa neytenda og bænda. Það tókst ekki. Þegar það var ljóst, var málinu vísað til yfirnefndar.“ Þetta segir aftur á móti hæstv. landbrh. Ekki ber nú ræðumönnum alveg saman, og það væri nú full ástæða til að álykta af þessu, að ráðh. mætti fylgjast ögn betur með málum landbúnaðarins en þessi ræðukafli bendir til, að hann geri. En þar sem misskilningur er sá versti skilningur, sem ég þekki, vil ég reyna að trúa því, þar til annað kemur fram, að hæstv. landbrh. hafi ekki verið með þennan áróður að yfirlögðu ráði, til að réttlæta það eða koma í veg fyrir, að vinnuliðurinn, eins og hann nú hefur verið rökstuddur, yrði tekinn til að byggja á honum verðlagningu búvara að þessu sinni. Og til að taka af öll tvímæli vil ég leyfa mér að leggja fram fyrir hæstv. landbrh. eftirfarandi spurningar: 1. Telur hæstv. landbrh. ekki, að 4. gr. framleiðsluráðsl. frá 13. maí 1966 feli það í sér, að verðleggja beri landbúnaðarvörur þannig hverju sinni, að bændum landsins séu tryggðar svipaðar tekjur og viðmiðunarstéttirnar hafa haft árið á undan verðlagningunni? 2. Er ekki hæstv. landbrh. sammála mér, að þar sem fram hefur komið, að vinnuliður verðlagsgrundvallarins er mun betur undirbyggður en t.d. nýja vísitalan, þá beri samkv. eðli málsins að verðleggja nú samkv. honum? Og ef það er ekki gert, er 4. gr. framleiðsluráðslaganna þá ekki brotin niður? 3. Þar sem nú mun í ráði að fella verðgildi íslenzku krónunnar og nú mun standa yfir könnun á stöðu útflutningsatvinnuveganna með hliðsjón af því og þar sem ekki er enn búið að verðleggja landbúnaðarvörur fyrir yfirstandandi verðlagsár, telur þá ekki ráðh. alla sanngirni mæla með því, að ekki beri að ljúka nú verðlagningunni, úr því sem komið er, fyrr en hægt er að taka verðhækkanirnar, sem ef verðfellingunni leiðir, inn í verðið, enda fordæmi fyrir slíku frá 1959? Hlutur bændanna mun ekki of góður fyrir því miðað við aðrar stéttir. Ég vona svo, að hæstv. landbrh. sjái sér fært að svara þessum spurningum.



Herra forseti. Þetta eru nú talsverðar umr., sem hafa orðið um þetta frv., og mér hafði nú ekki komið til hugar, að til þess kæmi, að við hér í hv. Alþ. ættum að fara að ræða um það, hvernig yfirnefndin hagar sinni vinnu við verðlagninguna. Ég hafði haldið það, að yfirnefndin mundi haga sínum vinnubrögðum í samræmi við l. og það kæmi ekki til greina, að hún fengi um það fyrirmæli hér frá hv. Alþ. eða annars staðar frá, hvernig vinnunni skyldi hagað. Og þegar hv. 5. þm. Norðurl. e. er að ræða um það, að það eigi að nota vinnumælingar og þau rök, sem fyrir liggja, sem standa undir vinnuliðnum, þá veit ég í rauninni ekki, við hvern hann er að deila hér í hv. Alþ. Ég reikna með því, að yfirnefndin fari eftir l. og ég vildi gjarnan spyrja hv. 5. þm. Norðurl. e., hvernig stendur á því, að þetta frv., sem við erum hér að ræða, var flutt? Ef allt hefði verið í lagi með rökstuðning fyrir verðlagningunni, væri engin þörf á því að vera að flytja þetta frv., og grg., sem fylgir frv., er samin í samræmi við þær forsendur, sem liggja fyrir óskinni um það, að þetta frv. er flutt, því að eins og ég hef tekið hér fram áður, lýsti ég því yfir við fulltrúa bænda, að ég mundi ekki flytja þetta frv., nema það væri samkomulag um það. Og með leyfi hæstv. forseta segir hér í grg. fyrir frv.: „Á vinnumælingum var byrjað sumarið 1966, og þeim hefur verið haldið áfram á þessu ári. Þær ná þó enn aðeins til fárra búa og aðeins nokkurs hluta landbúnaðarvinnu.“ Er þetta ekki rétt, sem hér er skrifað? Ef það væri rangt, væri það vitanlega mjög slæmt. En ef það er rétt, að vinnumælingar nái ekki nema til nokkurs hluta landbúnaðarvinnu, er náttúrlega ekki hægt að ætlast til þess, að það sé eingöngu farið eftir vinnumælingunum. Og m.a. vegna þess, að þær ná ekki nema til nokkurs hluta landbúnaðarvinnu, var þetta frv. flutt. Þá segir enn fremur: „Þannig eru t.d. vinnumælingar vegna heyvinnu það fáar og ófullkomnar, að telja verður þær ónothæfar.“ Er þetta rangt? Ef þetta er rangt, er það mjög slæmt, að það skuli vera á þskj. En ef þetta er rétt, eru náttúrlega andmæli hv. 5. þm. Norðurl. e. alveg út í bláinn. Og svo er dregin ályktun af þessu: „Illframkvæmanlegt er að ákvarða grundvöll til tveggja ára nú í haust af þessum ástæðum.“ Skyldi þetta vera rétt ályktað? Ja, ef þetta væri ekki rétt ályktað, hefði ekki þurft að flytja þetta frv. með samkomulagi við viðkomandi aðila. Og ekki hef ég tekið dýpra í árinni heldur en það, sem hér er sagt í grg. fyrir frv. Hv. þm. talar um 46 bú og segir, að ég hafi sagt í minni ræðu, að það væri ekki nóg að miða við 46 búreikninga. Ég sagði, að það væri ekki nóg að miða við 46 búreikninga fyrir hálft ár, því að það eru aðeins 46 búreikningar fyrir hálft ár, sem nú liggja fyrir frá búreikningaskrifstofunni, eftir að hún var endurskipulögð og gerði reikningana með það fyrir augum, að það skyldi verðlagt eftir þeim. En eins og kom fram í ræðu hv. 5. þm. Austf., höfðu búreikningarnir áður í rauninni ekki verið gerðir þannig, að þeir skyldu notaðir við verðlagningu, enda hefur það ekki verið gert. Það hafa legið fyrir búreikningar frá gömlu búreikningaskrifstofunni, en þeir hafa ekki verið notaðir við verðlagninguna, vegna þess að þeir voru ekki þannig gerðir. Ég er ekki þar með að segja, að þeir hafi verið skakkir eða illa gerðir, en þeir voru ekki þannig upp byggðir, að þeir væru notaðir við verðlagninguna. Og það er dálítið undarlegt, að hv. 5. þm. Norðurl. e. skuli belgja sig út hér út af þessu frv. og út af því, að ég hef, þegar ég talaði fyrir frv., fært fram ástæðurnar fyrir því, að það væri flutt. Nú er það svo, að það eru til nokkrar vinnumælingar. Það eru til búreikningar frá búreikningaskrifstofunni fyrir 1/2 ár. Það eru til gamlir búreikningar. Og vitanlega getur yfirnefndin, ef hún vill og telur stuðning að því, notazt við það við verðlagninguna að þessu sinni. Og það má vel vera, að hún geri það. Hv. 5. þm. Norðurl. e. las hér kafla úr ræðu, sem ég flutti, annars vegar og ræðu, sem hv. 5. þm. Austf. flutti, hins vegar og bað hv. alþm. að bera saman, hvað sagt væri í þessum ræðum. Nú vil ég spyrja þá, sem á hlýddu: Hver er munurinn á þessum ræðum? Var það ekki satt, sem báðir sögðu, þegar verið var að lýsa aðdraganda að verðlagningunni og undirbúningnum að verðlagningunni á s.l. hausti? Var það ekki satt, sem hv. 5. þm. Austf. sagði? Var eitthvað rangt í því, sem ég sagði, þegar ég var að lýsa því, hvernig þetta hafði skeð? Ég held, að það sé engum vafa bundið, að við sögðum báðir satt og þess vegna ber harla lítið þar á milli. Hv. 5. þm. Norðurl. e. talaði um það, að þau orð, sem ég viðhafði hér, þegar ég talaði fyrir þessu frv., gætu hafa haft einhver áhrif á yfirnefndina, af því að ég hafði tekið fram, að það vantaði gögn, það vantaði rökstuðning til þess að verðleggja til tveggja ára. Ég vil þá segja: Ef mín orð ættu að hafa áhrif á yfirdóminn til ills, er það flutningur þessa frv., sem hefði valdið því, að yfirnefndin liti svo á, að ekki væri hægt að verðleggja til tveggja ára vegna þess, að það vantaði gögn og rök, ekki það, sem ég hef sagt, heldur það, að frv. var flutt. Nú er ég alls ekki að segja það, að þetta hafi áhrif á n. til þess að gera hlut bænda verri. Ég skil yfirnefndina mætavel. Þegar hún fer að vinna að þessu máli og vill finna sem sanngjarnasta niðurstöðu, kemur í ljós, að það er æskilegt að hafa meiri gögn. Það er æskilegt að hafa vinnumælingar yfir allar búgreinarnar. Það er æskilegt að hafa búreikninga frá nýju búreikningaskrifstofunni fyrir heilt ár, en ekki hálft ár. Og það er þá ábyrgðarminna að verðleggja til eins árs eftir veikari gögnum heldur en til tveggja ára. Þetta finnst mér liggja alveg í augum uppi, og ég held, að það sé að vera að deila hér um keisarans skegg, þegar hv. 5. þm. Norðurl. e. er að draga hér upp alls konar strik, sem gætu orðið til þess að vekja tortryggni í þessu máli. Ég held, að hv. þm. ætti að bíða og sjá, hver útkoman verður, áður heldur en hann fer að draga upp þessar ljótu myndir, sem virðast hafa tekið sér bólfestu í hans huga. Ég held, að það sé engin ástæða fyrir hv. þm. að láta sér það til hugar koma, að yfirnefndin brjóti lög á bændum. Og þess vegna eru það nú alveg óþarfar spurningar, sem hv. þm. leggur fyrir mig. Hann kemur hér með spurningar í þremur liðum, sem hann biður mig um að svara. Hvaða skilning ég leggi í 4. gr. framleiðsluráðsl.? Mér finnst þessi spurning ekki svara verð. Þessi gr. er svo skýr og ótvíræð, að hv. 5. þm. Norðurl. e. getur lesið hana, og að spyrja þm. eða ráðh. að því, hvort hann ætlist til þess, að l. séu virt, það finnst mér ekki svara vert. Það sama má segja um 2. og 3. spurninguna. Það leiðir af sjálfu sér. Hv. þm. spyr um það, hvort ég telji eðlilegt, að farið sé með málefni bænda samkv. lögum eða hvort ég gæti þolað það, að á þeim væru brotin lög. En svo bætir hv. þm. dálítið úr þessu, áður en hann hættir hér í ræðustólnum. Hann segist treysta því, að þessi ráðh. vilji nú ekki draga hlut bænda niður. Og það er út af fyrir sig kannske frá vissu sjónarmiði þakkarvert. En það er nú ekki frá mínu sjónarmiði neitt þakkarvert, þó að þessi hv. þm. segði þetta, því að ég þykist alveg eiga kröfu á því að njóta sannmælis eins og ég vildi láta þennan hv. þm. njóta sannmælis. Mér kemur ekki til hugar, að hv. 5. þm. Norðurl. e. vilji annað heldur en það bezta fyrir bændur, og mér dettur ekki heldur í hug, að hann vilji, um leið og hann vill tryggja hlut bænda, þá jafnframt í leiðinni niðast á öðrum. Og það er það, sem allir hv. þm. ættu að hafa efst í huga, að um leið og þeir tileinka sér það að vinna fyrir eina stétt, má ekki heldur gleyma hagsmunum annarra. Því er það, að ég tel alveg nauðsynlegt, að hlutur bænda að þessu sinni verði tryggður eins og áður og við verðlagninguna að þessu sinni sé það haft í huga, að niðurstaðan í verðlagningunni verði af sanngirni gerð og það í huga haft, að á engum verði níðzt. Og ég trúi því, að þannig verði þessi niðurstaða. En það skyldi nú ekki vera, að hv. 5. þm. Norðurl. e., sem var áðan að tala um áróður frá minni hendi í þessum málum og jafnvel með dökkum strikum að gefa það í skyn, að ég hefði með því viljað hafa áhrif á yfirnefndina, það skyldi nú ekki vera, að fyrir þessum hv. þm. vekti nú eitthvað slíkt, að hefja áróður og láta röddina heyrast frá - hvað sagði hv. þm. áðan - nýgræðingnum að norðan? En það vil ég segja hv. þm., að ég hef ekki aðeins samúð með nýgræðingnum að norðan. Ég vil miklu heldur hlúa að honum, og ég vil, að nýgræðingurinn að norðan nái að vaxa og þroskast þannig, að sú rödd, sem þaðan kæmi, mætti vera bætandi og þroskandi. Og ég vil óska þessum hv. þm., sem er nýr hér í þinginu, að hann geti orðið bændastéttinni að liði og unnið að framgangi góðra mála.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að blanda mér í þessar deilur, sem hér hafa farið fram, enda hætti ég mér ekki út á svo hálan ís, því að þeir eru svo vígdjarfir og vel vígir, báðir þessir ræðumenn, að ég ætla nú ekki að fara að deila við þá. En á sínum tíma var ég á móti þessari gr. í framleiðsluráðsl., m.a. af því, að ég taldi hana óframkvæmanlega, og ég gat um það þá við hæstv. landbrh., að það lægju engar rannsóknir fyrir um það, hversu margar vinnustundir þyrfti til þess að framfleyta hverri búgrein eða t.d. hverri kú og hverri kind o.s.frv. Það lægi ekkert fyrir um það og þess vegna væru l. ekki framkvæmanleg. Í öðru lagi taldi ég á þeim tíma l. ekki sanngjörn, því að ákvæðisvinna iðnaðarmanna var tekin úr viðmiðunarkaupinu, og þá unnu þeir aðallega í ákvæðisvinnu og höfðu mikið meira upp úr en sem tímakaupsmenn, og þá höfðu sjómenn mikið meira tímakaup. Á þessu hefur orðið nokkur breyting núna, það skal ég játa. En á þeim tíma var þetta ekki sanngjarnt gagnvart bændunum. Nú ætla ég ekki að halda því fram, að kjör bænda séu neitt verri en annarra manna í dag. Ég held, að því sé alls ekki til að dreifa, og ég held því ekki fram, að neinir vilji sérstaklega niðast á bændum. Hitt er svo annað mál með þá, sem kaupa landbúnaðarvörurnar, að þeir vilja náttúrlega fá þær fyrir sem minnst og hafa á þann hátt sem mest upp úr vinnu sinni. Aftur er með bændurna, þeir vilja fá sem mest fyrir þetta. Þetta er þannig eilíf togstreita hjá öllum stéttum í þjóðfélaginu. En á sínum tíma var ég á móti l., m.a. af því, að ég áleit þau óframkvæmanleg. Það lágu ekki fyrir þau gögn, sem þurfti, til þess að geta framkvæmt þau. Og þannig er það enn þá. Það er ekki verið að tala um beint lögbrot, en l. eru bara alls ekki framkvæmd. Það þarf að koma með lagabreytingar, af því að það er ekki hægt að framkvæma þau. Því er lýst yfir, að gögnin séu ekki nógu góð, sem fyrir hendi eru. Um það skal ég ekki dæma. Ég er ekki nógu kunnugur því. Má vel vera, að þetta sé rétt. En staðreynd er bara, að l. eru ekki framkvæmanleg, eins og frá þeim er gengið, þau eru ekki framkvæmd. Og það vita allir, að á s.l. ári var þetta samkomulagsatriði með verðlagninguna, en ekki farið eftir l. Og m.a. mun landbrh. hafa átt þar mikinn hlut að máli að koma á sættum og fá það fram, að samkomulag varð um þetta verðlag. Ég ætla ekkert að dæma um það. Ég býst við, að það hafi ekki verið hægt að hafa það hærra heldur en það var, því að það þýðir ekkert fyrir bændur náttúrlega frekar en aðra menn - það er víst - það þýðir ekkert að ætla sér að fá óendanlega hátt fyrir vöruna. Kaupgeta launþeganna skapar það, hvað þeir hafa efni á að kaupa, og ef við hækkum vöruna óeðlilega mikið, minnkar salan í henni, þannig að það má eilíflega deila um það, hvort bændur græða á því, þó að það sé hækkað svo og svo mikið. Salan minnkar, það þarf að flytja meira út, og hversu lengi duga útflutningsuppbæturnar? Það er ekki nema viss hluti, sem hægt er að bæta upp með þeim. Og þannig var það á s.l. ári. Útflutningsuppbæturnar nægðu alls ekki til þess að bæta upp allar vörurnar. Þess vegna voru t.d. til kjötbirgðir frá fyrra ári í haust, þannig að það þarf náttúrlega að stilla kröfum um verð á landbúnaðarvörum í hóf alveg eins og öðru, eins og t.d. vinnu launþegans og öðru slíku. En það sem ég vildi minnast á hér, er það, því í ósköpunum eru mennirnir að burðast með fleiri tugi búreikninga, 46 búreikninga, sem þeir ætla að byggja allt á, og þykja þeir of fáir. Því í ósköpunum setja þeir ekki upp tilraunabú og fá þetta frá einu búi og fá þetta alveg nákvæmlega á borðið? Það væri allt í lagi, að hæstv. menntmrh. fengi eða útvegaði bústjórann, því að þetta var nú gert fyrir krata að breyta þessu svona, til þess að gera þá pínulítið ánægða, taka tillit til þeirra. Við vissum það ósköp vel, að það var Sæmundur nokkur, sem kom þessu fram, og sjálfstæðismenn vissu, að það var ekkert vit í þessu. Þeir gerðu þetta fyrir kratana eins og fleiri vitleysur, sem þeir hafa gert fyrir þá. En það er nú annað atriði. En því í ósköpunum setjið þið bara ekki upp eitt tilraunabú, látið Gylfa útvega bústjórann. Það er bezt að hafa þetta svona meðaljörð, mann á meðalaldri, t.d. 45 ára. Við skulum segja, að bændur búi svona frá 25 ára og upp í sjötugt og þá er eðlilegt, að maðurinn væri svona 45 ára. Þetta gæti verið hnubbaralegur krati og þið létuð hann búa og gera tilraunir með þetta, hve margar vinnustundir færu í að reka þetta, skaffið honum vélar og sæmileg hús og allt slíkt. Svo hefðu aftur bændasamtökin mann til að líta eftir, skrifa niður vinnustundirnar á hverjum degi. T.d. gætu Alþb.-menn haft annan og kratinn rekið búið og þá fengist þetta alveg á borðið. Þarna væri hægt að nota ýtrustu hagsýni og sjálfsagt að láta kratann hafa eins og hann þyrfti af vélum og öðru slíku og þarna fengist þetta bara með einu búi alveg á borðið. En mér finnst, að Stéttarsambandið gæti nú borgað bæði Alþb.- manninum og eins fulltrúa sínum eða bændanna, því að það hefur það ríflegar tekjur af afurðum okkar bænda, að það munar ekkert um að borga tveimur mönnum. Þeir mættu náttúrlega ekki tefja og ekki vera að neinu masi annað en bara taka tímann kvöld og morgna, ekki tefja kratann neitt við vinnu sína eða slíkt, og þá hefði hæstv. landbrh. þetta alveg á borðinu. Það væri hægt að hafa þetta svona í meðalhéraði, t.d. Húnavatnssýslu, og þá hefði hann þetta algerlega á borðinu og þyrfti ekki að vera að þræta um búreikninga eða neina vitleysu svoleiðis. Ef kratinn gæti svo búið betur og kennt okkur að búa, væri það líka allt í fínu lagi þá segði hann okkur, hvernig við ættum að fara að því og þarna gætu allir verið ánægðir. Kratarnir ánægðir með sinn bústjóra, Alþb.-mennirnir með sinn eftirlitsmann og bændurnir með sinn fulltrúa. Þá kæmi þetta alveg á borðið. En hitt er eins og hver önnur endileysa að vera að þvæla út svona 100 bændum í að halda þessa reikninga, og náttúrlega eru þeir hliðhollir bændum og ljúga eins og þeir hafa vit á, og það er bara vitleysa. Við eigum að hafa tilraunabú með þetta, eitt tilraunabú með ströngu eftirliti og ég get vel gengið inn á það, að Gylfi útvegaði bústjórann, og svo gæti Gylfi komið líka - eða hæstv. menntmrh. skulum við segja, og litið eftir svona einu sinni í mánuði, að þetta væri allt í lagi. Þetta þykir mér vera hagsýni, og upp á þessu vildi ég stinga, gera þetta að till. minni. En ég tek það fram, að ég var upphaflega á móti þessari breytingu, því að það lágu engin rök fyrir því, hversu mikla vinnu þyrfti til þess að reka hverja búeiningu. Hitt vil ég svo taka fram, að ég tel, að ekkert hafi verið níðzt á bændum s.l. ár. Þetta samkomulag, sem varð um afurðirnar, það er ekkert ósanngjarnt og ég álít, að við höfum enga sérstaka ástæðu til þess að kvarta. Hversu verður núna, skal ég ekkert fullyrða.



Herra forseti. Ég vil nú bara þakka hæstv. landbrh. fyrir þessar bænir, sem hann var að bera fram fyrir mér. En ég ætla aðeins að benda honum á tvennt. Hann spurði eftir því, hvers vegna þetta frv. hefði verið flutt. Ég vissi ekki betur en hæstv. landbrh. flytti það sjálfur, og þess vegna ætti hann ekki að koma með þá spurningu til mín. Ég færði rök að því áðan og vil undirstrika það, að 3/4 hlutar, ég tók það fram, 3/4 hlutar af vinnunni hefðu verið fullkomlega vinnumældir. Eftir væri þessi 1/4 hluti og ég býst við, að hæstv. landbrh. viti það eins vel og ég, að það er ákaflega erfitt að vinnumæla heyskap. Það fer eftir tíðarfari og ýmsu öðru, og ég get tekið undir þau orð, sem Björn Pálsson sagði áðan, að það verður erfitt að vinnumæla heyskap, þannig að það sé ekki hægt að vefengja hann. Ég hef trú á því, að það sé alltaf hægt að vefengja þessa hluti. En hins vegar fannst mér einkennilegt af Birni Pálssyni, hv. 5. þm. Norðurl. v., þegar hann var að tala um, að hlutur bændanna væri ekki verri en annarra stétta. Hann styðst þar áreiðanlega ekki við hagskýrslur. Það má vel vera, að hann búi svona góðu búi á Löngumýri og hafi svona góðar tekjur, en hagskýrslur sýna annað, og eftir hverju á að fara, ef ekki þeim? Ég vil mótmæla því alveg.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það er náttúrlega alltaf vel þegið og ekki sízt á þessum erfiðu tímum fyrir þjóðfélagið, að fá eitthvað létt inn á milli. Ber þess vegna að þakka innlegg hv. 5. þm. Norðurl. v. En þar sem þessar umr. hafa nú snúizt að nokkru leyti um stöðu landbúnaðarins í dag, þá vil ég minna á, að þar er ekkert gamanmál á ferðinni, heldur þvert á móti mjög alvarlegt mál. Hæstv. landbrh. sagði, að hlut bænda ætti að tryggja sem bezt og hann hefði jafnvel verið nokkuð vel tryggður undanfarið. Og hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði, að hann væri engu lakari heldur en hlutur annarra stétta. Hins vegar liggur það fyrir af skýrslum Hagstofunnar til margra ára, þar sem birtar eru upplýsingar um tekjur vinnustéttanna í þjóðfélaginu, að tekjur bændastéttarinnar hafa verið lægri heldur en annarra atvinnustétta, a, m. k. hin síðari ár - verulega mikið lægri. Og mér finnst ástæða til að vekja athygli á því hér, að samkv. úrtökum Hagstofunnar fyrir árið 1966 hafa tekjur íslenzkra bænda hrapað niður. Persónulegar tekjur bóndans eru ekki nema rétt um 100 þús. kr. í staðinn fyrir um 190 þús. kr., sem honum er ætlað að hafa samkv. grundvelli. Og þetta er í æpandi ósamræmi við tekjur annarra stétta eftir því, sem næst verður komizt. Ég hef vikið að því fyrr í umræðum, að þær tekjuupplýsingar, sem nú liggja fyrir, byggjast á tveimur úrtökum. Annað úrtakið varðandi bændur er unnið á Hagstofunni, en hitt í Efnahagsstofnuninni, og þar gæti því átt sér stað eitthvert ósamræmi. En þótt þar skakkaði nokkru, getur það ekki munað svo miklu, að það skýri, hvað ósamræmi er hér ákaflega mikið á milli tekna bænda og viðmiðunarstéttanna. Og þegar við þetta bætist það, sem þegar er upplýst, þó að ekki liggi fyrir um það heildartölur, að lausaskuldasöfnun hjá bændum hefur verið mjög mikil á síðustu tveim árum, þá má það vera ljóst öllum, sem þessi mál hugleiða, að horfur eru alvarlegar. Og það er þess vegna engin furða, þótt á þessum dögum, þegar fara fram ýmsar byltingar og umbrot í efnahagslífinu, þá sé verulegur uggur innan bændastéttarinnar um það út af fyrir sig, hvernig hlutur hennar kemur út úr þeim umbrotum. Ég vil svo aðeins leyfa mér að endurtaka það, sem ég sagði við fyrri hluta þessarar umr., að það er mín skoðun, að það sé fullkomin ástæða til þess fyrir bændasamtökin að taka til íhugunar og endurskoðunar fyrir sitt leyti verðlagsmál landbúnaðarins og fleiri þætti varðandi skipulagsmál hans.



Herra forseti. Ég hafði hér í töskunni skýrslu um meðaltekjur bænda árið 1965 í einstökum sýslum. Og þessi skýrsla er ákaflega fróðleg að því leyti, að þar kemur fram, að tekjur bændanna eru svo misjafnar í sýslunum. Í þeirri sýslunni, sem er tekjuhæst, eru árstekjur 257.969 kr. að meðaltali á kvænta bændur. En í þeirri, sem er lægst, eru þær 156.500 kr. Þarna munar bara rúmlega 100 þús. kr. á tekjuhæsta bóndanum og þeim tekjulægsta. Sem betur fer er það nú þannig í nokkuð mörgum sýslum, að meðaltekjur bænda eru talsvert hærri heldur en viðmiðunarstéttanna, en í öðrum miklu lægri. Og þetta er vitanlega mikið vandamál, hvernig með þetta skuli fara, hvernig er hægt úr þessu að bæta. Ég er alveg samþykkur hv. síðasta ræðumanni um það, að þetta er vitanlega mikið vandamál, og þegar munar nú allt að 100 þús. kr. á tekjuhæsta bóndanum og þeim tekjulægsta, er náttúrlega eðlilegt, að meðaltalið, landsmeðaltalið, verði ekki hátt. Nú er það svo, að árið 1966 var allmiklu lakara heldur en 1965. Það voru harðindi, það þurfti að gefa miklu meiri fóðurbæti heldur en áður og heyskapurinn var minni. Og meðalvigt dilkanna var líka lægri heldur en hafði verið árið áður. Ég geri mér vonir um, þrátt fyrir ýmislegt, sem hefur verið á móti bændunum á þessu ári, að árið 1967 verði eitthvað betra heldur en 1966. Þó er því ekki að leyna, að það hafa orðið harðindi, kal í túnum og mjög langur gjafatími í vissum landshlutum, sem verið er að reyna að bæta úr með því að uppfylla till. svokallaðrar kalnefndar. Ekkert ætla ég að fullyrða um það, hvort sú aðstoð er í rauninni nægileg. Ég vil ekkert um það fullyrða. Ég veit það, að þeir, sem búa á harðindasvæðunum, hafa orðið fyrir miklu tjóni og það er erfitt að bæta það að fullu. En sem sagt, ég vildi aðeins vekja athygli á þessu og taka undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að hér er mikið vandamál á ferðinni og vandséð, hvernig með skuli fara.

Flm. (Jónas Pétursson) : Herra forseti. Frv. til l. um loðdýrarækt á þskj. 50 er hér til 1. umr. Flm. að þessu frv. eru auk mín þeir hv. þm., Ingvar Gíslason, Geir Gunnarsson og Matthías Bjarnason. Nær shlj. frv. þessu var flutt á tveim þingum á síðasta kjörtímabili, og var hv. 2 þm. Norðurl. e. þá 1. flm., en hann á nú sæti í hv. Ed. Núgildandi lög um loðdýrarækt eru allflókin, og þetta frv. miðar að því að gera lögin einfaldari og skipa sem mest fyrir um framkvæmd þeirra í reglugerð, sem telja verður eðlilegri hátt. En aðalatriði málsins er það, að fella úr l. ákvæðið um bann við minkaeldi, sem sett var af Alþingi fyrir um það bil hálfum öðrum áratug, um það leyti sem ætla verður, að þessi atvinnugrein hafi slitið barnsskónum a.m.k. hér á landi. Framvinda minkaeldisins hjá öðrum þjóðum hefur a.m.k. sannað það á þeim tíma, sem liðinn er frá því að minkaeldi var bannað hér. Í grg., sem frv. fylgir, er lítillega rakið, hvað fyrir flm. vakir. Það er í stuttu máli að skapa möguleika fyrir nýjum framleiðsluþætti í landi okkar, framleiðsluþætti, sem öll rök hníga með, að sé nánast vaxinn út úr náttúrlegu umhverfi á Íslandi, hvort sem litið er til hnattstöðu, veðurfars eða fæðuskilyrða. Þá þarf naumast að fjölyrða um þörf okkar og nauðsyn að taka til huga og hendi á sem flestum framleiðslusviðum. Ein frumskylda vaxandi þjóðfélags er einmitt að hvetja heldur en að letja þegna sína til athafna á hverju því sviði, sem styrkir undirstöðu þjóðfélagsins. Og með þessu er ekki látin í ljós nein bjánaleg bjartsýni né oftrú á gildi minkaræktar sem íslenzks framleiðsluþáttar. Þvert á móti er ætlazt til, að stigið sé hægum, en öruggum skrefum. Að því miðar bráðabirgðaákvæðið um fá bú fyrstu 4 árin. Á bak við frv. og þetta ákvæði liggur sú skoðun, að hér sé um framtíðaratvinnugrein að ræða, - atvinnugrein, sem ekki ber að hugsa í árum, heldur í áratugum a.m.k. Þess vegna hefur það ekki latt okkur að flytja þetta frv. nú, þótt okkur sé vel ljós sú staðreynd, að mikið verðfall hefur orðið á minkaskinnum um þessar mundir, en þó fyrst og fremst á hinum lélegri tegundum. Þessi framleiðsla hefur lotið sömu lögmálum á markaði eins og ýmsar framleiðsluvörur íslenzkar um þessar mundir. Er sá kaldi veruleiki kunnari en frá þurfi að segja. Með verðsveiflum má reikna á þessari framleiðslu ekki síður en mörgum öðrum. En á árunum 1964–65 hefur verðið verið einna hæst samkv. dönskum heimildum, hefur síðan fallið stórlega, einkum á feldum af kvendýrum, sem ávallt eru verðlægri og gæðakröfurnar eru nú orðnar stórum strangari. En ég vil enn benda hér á nokkur atriði í sambandi við þetta mál. Það fyrsta er, að um þessar mundir eru öll ríki, sem liggja að Norður-Íshafinu hringinn í kringum Norðurpólinn, komin með minkaeldi nema Ísland. Og annað: frá því um 1950, um það leyti sem við bönnuðum minkaeldið eða litlu fyrr, hefur framleiðsla á minkaskinnum um það bil áttfaldazt í heiminum. Heildarframleiðslan er nú talin vera um 25 millj. skinna á ári, og þar af er framleiðsla á Norðurlöndunum einum um 9 millj. Þriðja, sem gjarnan má draga fram, er það, að það er talið, að til framleiðslu á einu minkaskinni þurfi sem lágmark um 30 kg af fiskúrgangi. Í fjórða lagi er rétt að minna á, að markaðurinn fyrir minkaskinn er til. Við þurfum ekki að leggja í kostnað við að vinna markaðinn eða mikinn auglýsingakostnað, því að það eru gæðin ein, sem ráða, hvernig þessari framleiðslugrein vegnar. Þegar þetta frv. var til umr. á Alþ. tvisvar á síðasta kjörtímabili, mætti það mikilli mótspyrnu margra hv. alþm. Leita varð umsagnar margra aðila um frv., og það bárust umsagnir frá þeim, og mér þykir rétt að rifja nokkuð upp um þau efni. Vil ég því leyfa mér að lesa ofurlítið úr nál. meiri hl. landbn. Nd. á þinginu 1965–66, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við meðferð málsins á síðasta Alþ. leitaði landbn. Nd. umsagnar búnaðarþings, Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og veiðistjóra. Komu ekki fram tilmæli innan n. um að leita umsagnar þessara aðila að nýju, þar sem svo skammt var liðið frá því, að þær bárust. Í nál. meiri hl. landbn. síðasta þings segir svo um álit þessara aðila : „Umsagnir hafa borizt frá þeim öllum, og má segja, að þær séu allar jákvæðar, þótt misjafnlega sé. Nokkrar bendingar koma fram um breytingar á frv., sem n. hefur athugað, en meiri hl. telur ekki ástæðu að beita sér fyrir að þessu sinni. Eru þær jafnt fyrir því til athugunar og leiðbeiningar við framkvæmd laganna, sem þær einkum snerta.“ Náttúruverndarráð vitnar í svari sínu til umsagnar ráðsins frá 6. maí s.l., er þá var sent Alþ. Eru allir ráðsmenn að einum undanskildum mótfallnir frv. Í svari forstöðumanns náttúrugripasafnsins, sem einnig er andvígur frv., enda einn af fulltrúum í náttúruverndarráði, eru ýmsar hugleiðingar um minkaeldi og loðdýrarækt. Er þar af talsverðri fimi útlistað um hugsanlega hættu af blöndun nýrra afbrigða við villiminkinn, sem fyrir er í landinu. Og enn fremur er því haldið fram, að villiminkurinn hér fari að verða skaðlítill. Vafalaust má á ýmsa vegu stilla upp myndum af hugsanlegum fyrirbærum í lífi minksins í landinu á næstu árum, bæði án nýrrar blöndunar og með henni. Tilgangur minkaeldis í búrum er ekki sá að blanda honum villtum við þann mink, sem fyrir er í landinu, enda þótt engum detti í bug að fullyrða, að ekki kunni dýr að sleppa úr haldi. Hitt er víst, að minkaeldi með sem verðmætustum felddýrum verður því aðeins sett á stofn, að vandlega sé frá loðdýragörðunum gengið. Fer þar saman skylda rn. um eftirlit og hagsmuni ræktunarmanna að tapa ekki hinum verðmætu dýrum né baka sér viðurlög. Í lok umsagnar sinnar gerir dr. Finnur þá till., að verði minkaeldi leyft, verði helzt leyft eitt bú í Vestmannaeyjum sem reynslubú. Rökstyður hann það með einangrun eyjarinnar annars vegar og með mergð fæðuefna fyrir minkinn. Þessi till. er athyglisverð, en við hana er þó það að athuga, að Vestmannaeyjar eru að líkindum ekki heppilegur staður til þessa eldis vegna rakrar veðráttu, sem áhrif hefur á feldinn. Bezti feldur er talinn fást í þurrviðrabyggðum. Eru að því leyti beztu skilyrðin norðanlands. Skynsamlegt virðist, að þau fimm fyrstu bú, sem ráðgerð eru, séu staðsett þannig að þessi tvenn höfuðskilyrði njóti sín sem bezt, hagstæð veðrátta og gnægð fiskúrgangs í nágrenninu. Þrátt fyrir það að Vestmannaeyjar uppfylla að líkindum illa annað skilyrðið, gera þær það því betur með hitt.“ Meira skal ég ekki lesa úr þessu nál. Fulltrúar atvinnuveganna og veiðistjóri mæltu sem sagt með frv., en náttúruverndarráð og Náttúrufræðistofnunin á móti. Með hverju ári sem líður verður ljósara, að við Íslendingar verðum að vera vel vakandi á atvinnusviðinu. Um eins árs skeið höfum við þreifað á því betur en nokkru sinni fyrr. Það er því heilög skylda okkar, sem skipum Alþingi að beita áhrifum okkar, viti og valdi til að hasla þegnum okkar kæra lands völl á hverju því sviði bjargræðismála, sem við komum auga á. Hér er flutt frv. um eitt slíkt svið, starfsemi, sem byggir á auðlindum landsins, í náttúrunni og í fólkinu, sem landið byggir, starfsemi, sem öll rök hníga að, að verði í gildi svo lengi sem mannkyn byggir jörð. Ég tel engar líkur á, að grávaran svonefnda, feldirnir, skinnavaran og þar með hár og ull tapi nokkurn tíma gildi sínu fyrir gerviefnum. Þess vegna mun minkaeldi verða bjargræðisvegur um langa framtíð. Og við eigum ekki lengur að láta einn hlekk vanta í keðju minkaræktarlanda, sem liggja umhverfis Norðurpólinn samkv. áreiðanlegum upplýsingum, sem ég var hér áðan að lýsa um það, að Ísland sé nú eina landið í þeim hópi, sem ekki hefur minkaeldi. Ég vil svo ekki fjölyrða meira á þessu stigi um þetta mál, en ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari og þá væntanlega til hv. landbn.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að mótmæla harðlega þessu frv. nú þegar við 1. umr. Ég vil minna á, að þetta mál hefur verið fyrir Alþ. af og til í tæplega 40 ár. Fyrst í stað féllu alþm. fyrir röksemdum svipuðum þeim, sem við heyrðum áðan, gengu inn á, að e.t.v. væri minkaeldi atvinnuvegur; sem gæti fært þjóðinni miklar tekjur og mikinn auð þeim, sem hann stunduðu. Það var ákveðið að reyna þetta. 20 ár liðu, tilraunin var gerð, en hinar glæstu vonir rættust ekki. Þegar minkaeldi var bannað 1951, var það deyjandi atvinnuvegur í landinu. Það munu aðeins hafa verið 7 búr eftir. Fjárhagur þeirra var slæmur, tap hafði verið á mörgum þeirra, og var lítil andstaða gegn því að hætta við tilraunina. Í staðinn fyrir gullið, í staðinn fyrir nýjan, blómlegan atvinnuveg höfðum við fengið inn í landið eina verstu landplágu, sem hefur herjað á íslenzka náttúru. Minkurinn slapp að sjálfsögðu út. Hann jók kyn sitt í náttúrunni og olli þar gífurlegu tjóni. Þá kom fljótlega fram sá mikli munur, sem er á aðstöðu okkar á eylandi úti í hafi og aðstöðu þeirra þjóða, sem búa á meginlöndunum, þar sem minkur og svipuð dýr hafa um aldir lifað villt. Okkar náttúra var viðkvæm fyrir þessum nýja skaðvaldi, og hann olli hér gífurlegu tjóni. Hlunnindi, sem við höfum haft af mikið gagn um aldir, eins og veiðiskapur í ám og vötnum, eins og fuglalíf, urðu fyrir stórfelldum skakkaföllum, sem í rauninni er ekki fullkomlega séð fyrir endann á ennþá. Ég vil vænta þess, að hið nýkjörna Alþingi, sem nú situr og hefur fengið þetta mál til meðferðar, verði jafnfarsælt og þau þing, sem hafa setið undanfarin 15–17 ár að því leyti, að það afgreiði ekki þetta frv. og setji ekki ný lög um minkaeldi. Ég vil minna sérstaklega á, að nú síðustu árin er að rísa ný alda í landinu, alda áhuga og skilnings á náttúruvernd. Þúsundir manna eru að átta sig á því, hvílíkt verðmæti náttúra landsins er og hver hætta steðjar einmitt nú að henni. Ég er sannfærður um, að þær þúsundir manna, sem hafa tekið undir umr. um mál eins og Mývatnsmálið og Þingvallamálið, munu skilja, að þetta frv., sem gerir ráð fyrir að flytja minka inn á nýjan leik, er hættulegt íslenzkri náttúruvernd og mundi verða mjög varhugavert skref í ranga átt. Það er að skapast skilningur í landinu og grundvöllur fyrir því, að við gerum á komandi árum stórfellt átak til náttúruverndar á margvíslegan hátt. Þess vegna megum við ekki stíga skref, sem gæti orðið til þess að endurvekja þær hættur, sem hafa steðjað að íslenzkri náttúru undanfarið, því að sérfræðingar eru allir sammála um, að minkurinn sleppi alltaf út úr búrum og sé því óhjákvæmilegt, að ef þessi atvinnuvegur, sem svo er kallaður, yrði byggður upp á nýjan leik, mundi ný alda af mink sleppa út í náttúruna og vafalaust hafa slæm áhrif á þann minkastofn, sem fyrir er, og gera hann hættulegri en hann er nú, eftir að hann hefur örlítið byrjað að laga sig eftir íslenzkum aðstæðum. Ég vil minna á, að allir þeir aðilar, sem bera náttúruna fyrir brjósti eða bera skyldur varðandi náttúruvernd, hafa mótmælt þessu frv. þegar það hefur komið hér fyrir undanfarin ár. Ég er sannfærður um, að þau mótmæli verði nú mörgum sinnum sterkari en þau hafa áður verið. Ég tel rétt að minna á, að 20 ára reynslutími endaði á því, að Alþingi bannaði minkaeldi. Tuttugu ára reynsla sýndi, að vonirnar um gull fyrir feldinn reyndust vera tálvonir, ekki af því, að ekki sé hægt að fá mikla peninga fyrir góðan feld í tízkuheiminum, heldur af því, að af einhverjum ástæðum tókst okkur Íslendingum ekki að gera þennan atvinnuveg arðvænlegan við þær aðstæður, sem hér eru. Skal ég láta ósagt, hvað því olli. Hv. síðasti ræðumaður fór mörgum fögrum orðum um þær skyldur okkar að gera atvinnulífið fjölbreyttara og minnti á þá erfiðleika, sem nú steðja að, því til sönnunar. Hverjir eru þessir erfiðleikar? Þeir eru verðhrun á afurðum okkar. Og í sömu ræðu útmálar hann það, að þessi nýi, glæsilegi atvinnuvegur, sem hann vill flytja inn, taka upp til að bæta úr þessu erfiða efnahagsástandi, sé nákvæmlega sama marki brenndur, því að verðhrun á minkaskinnum hefur verið gífurlegt undanfarin ár. Höfum við ekki nóg af atvinnugreinum, sem eru jafnótryggar og þessi? Höfum við ekki nóg af atvinnugreinum, þar sem tekjurnar eru háðar þvílíkum sveiflum, sem við höfum nú lifað? Ég held, að tækifæri okkar til að gera atvinnuvegina fjölbreytta séu mörg. Möguleikarnir til að koma hér upp traustum atvinnuvegum, sem eru ekki háðir slíkum sveiflum, eru miklir. En þetta er ekki eitt af þeim ráðum, sem við eigum að grípa til. Við eigum að læra af reynslunni í þessum efnum og láta þetta frv. ekki ná fram að ganga. Ég skal ekki fara mörgum orðum um frv. sjálft á þessu stigi. Það gefst tækifæri til þess síðar. En ég vil aðeins benda á, að frv. er óljóst og loðið frá upphafi til enda. Það er allt vald í þessum efnum fengið ráðh. og embættismönnum, sem eiga að gefa út reglugerðir. Málið er allt of viðkvæmt til þess að fara jafnóvarlega um það höndum og þar er gert. Ég vil líka benda á, að þar eru engar kröfur gerðar til þeirra manna, sem eiga að byggja upp þennan atvinnuveg, ekki minnzt á það, að þeir þurfi að kunna til verka eða hafa undirbúið sig undir störfin á nokkurn hátt. Ég vil enn fremur benda á, að flm. virðast enn einu sinni hafa verið feimnir við að nefna minkinn, sem er aðaltilgangur með flutningi málsins. Hann kemur ekki fyrir fyrr en einu sinni í viðbótarákvæði í lokin. Öll hin ákvæðin eru um loðdýr almennt, og er ástæða til að benda á, að slík ákvæði geta opnað dyr fyrir nýjum hættum. Það eru mörg loðdýr úti í heimi, sem menn telja að hægt sé að hafa af gróða, og það hefur mátt sjá á prenti undanfarin misseri, að hér hefur skotið upp áhuga á því að gera nýjar tilraunir á þessu sviði. Einhvers staðar sá ég minnzt á svokallaða Chinchilla-rottu sunnan úr Suður-Ameríku, sem á að vera nýjasta undradýrið, er malar gull, og voru færð rök fyrir því, að það mundi líklega vera tilvalið fyrir Íslendinga að finna sér þar nýja búgrein. Og ég efast ekkert um, að það gæti margt fleira komið til greina, ef þessar dyr yrðu opnaðar. Herra forseti. Ég mun ekki fara fleiri orðum um frv. að þessu sinni, en vil ítreka, að ég vara hv. Alþingi við þessu máli, en hvet það til að fylgja fordæmi undanfarinna þinga og lögleiða ekki minkaeldi á nýjan leik á Íslandi. Við höfum fengið nóg af þeirri landplágu.

Flm. (Jónas Pétursson) : Herra forseti. Mér kom nú ekkert á óvart afstaða hv. 5. þm. Vesturl. gegn þessu máli, því hann var sá af alþm. á síðasta kjörtímabili, sem harðast beitti sér á móti samþykkt þessa frv. hér. Ég skal ekki fara út í miklar deilur við hann. Ég vil þó drepa á aðeins örfá atriði, sem fram komu hjá honum. Hann sagði, að þessi atvinnugrein hefði verið deyjandi atvinnuvegur, um það leyti sem minkaeldi var hætt eða það var bannað hér fyrir um það bil hálfum öðrum áratug. Ég held, að þetta sé ekki rétt hjá honum. Það er að vísu alveg rétt, að flest þessara búa og flestar þær tilraunir, sem gerðar höfðu verið, höfðu gefið heldur lélega raun. En ég veit a.m.k. örugglega um eitt bú, sem þá var komið yfir þessa örðugleika, var búið að tileinka sér þá þekkingu, sem þurfti til þess að reka minkaeldið, og farið að hafa af þessu góðar tekjur. Okkur þarf ekkert að undra það, þótt það eigi sér stað í upphafi við nýja atvinnugrein margs konar mistök. Við þekkjum það allt of vel og það jafnvel þótt ekki sé um nýjar atvinnugreinar að ræða. Þetta er sífellt að gerast í okkar atvinnumálum því miður. En það er enginn vafi á því, að því lengur sem við stundum þær, því færri verða mistökin. Og það er mjög ólíku saman að jafna nú að því leyti, að hin almenna þekking, t.d. bara hjá nágrönnum okkar á Norðurlöndum er nú orðin mikil og nærtæk um það, hvernig þarf að standa að þessari framleiðslu. Hv. þm. sagði, að nú væri risin mikil alda áhuga og skilnings fyrir náttúruvernd. Þetta er mikið rétt, og það er að vissu leyti síður en svo ástæða til þess að harma það. En þó verð ég að segja, með allri virðingu fyrir náttúruvernd, þá þurfum við þó fyrst og fremst að gæta þess, að við þurfum að lifa í landinu og hagnýta gæði þess, hagnýta þau að vísu ekki þannig, að við eyðum þeim um leið, heldur hagnýta þau þannig, að þau verði landsins börnum sem mest lifibrauð og til sem mestrar farsældar. Hann sagði, að við ættum ekki að endurvekja þær hættur, sem steðja að íslenzkri náttúru, með því að flytja inn að nýju mink til að rækta í búrum. Ég kom aðeins að því áðan í sambandi við þá umsögn, sem forstjóri náttúrufræðistofnunarinnar sendi hv. landbn. á sínum tíma, að það má mjög deila um það, hvað mundi gerast, ef einstaka dýr mundi sleppa, sem mér dettur ekki í hug að sverja fyrir, að gæti ekki átt sér stað, síður en svo. Hins vegar tel ég, að það sé of mikið gert úr þeim hættum og alls ekki hægt að draga ályktanir af því, hvernig tókst til með þá tilraun, sem gerð var hér áður. Það er allt önnur og meiri þekking, sem nú er til staðar á því, hvernig þarf að standa að þessum málum. Þá sagði hv. 5. þm. Vesturl., að allir náttúruverndarmenn mundu mótmæla enn frekar en áður. Um þetta skal ég ekkert segja, en ég fæ ekki séð rökin fyrir því, ég verð að játa það, ég fæ ekki séð rökin fyrir því, - nema það væri enn þá síður, einmitt vegna þess, sem ég var hér að drepa á, þeirrar nauðsynjar, sem er okkar þjóðfélagi að skjóta fleiri stoðum undir okkar efnahagslíf og fjölga okkar framleiðsluþáttum. Hv. þm. sagði, að ég hefði í raun og veru dregið mjög úr þessu með því að benda á það, að nú væri mikið verðfall á minkaskinnum í heiminum, á svipaðan hátt og gerðist yfirleitt á okkar framleiðsluvörum. Það er mikið rétt, að við búum núna við viðskiptaverðfall, og það hefur einnig orðið á þessari framleiðslu, minkaskinnum. En það er alls ekki þar með sagt, að þetta hljóti ætíð svo að vera, að allir þættir okkar framleiðslu hljóta að lenda í verðfalli í senn, og ég tel það vera minni líkur, því minni líkur sem við höfum fleiri framleiðsluþætti. Þetta voru helztu atriðin, sem ég vildi taka fram. Það er alger misskilningur hjá hv. þm., að við flm. höfum verið eitthvað feimnir við að nefna minkinn. Og ég vil nú benda á það, af því að það er ein af þeim fáu breytingum, sem í þessu frv. eru, að við höfum lengt reynslutímabilið, sem var í því frv., sem lá hér fyrir áður, aðeins 2 ár, upp í 4 ár, og það er einmitt mikilvægt atriði, sem ég skal játa, að því meir sem ég hugsa um þetta mál, hef ég talið, að sá tími væri ekki of langur, að væri nauðsynlegt að hafa nokkur ár til þess að skapa hér þennan reynslutíma. Ég er nú ekki meiri ævintýramaður í mér en þetta, hvað sem hv. þm. heldur um það. Og við höfum undirstrikað það í þessu frv. að fara að þessu með allri gát, án þess að það dragi á nokkurn hátt eða beri á nokkurn hátt merki þess, að við höfum ekki trú á því, að þessi framleiðsla geti orðið okkur til stórfelldra hagsbóta.



Herra forseti. Eins og ég gat um, þegar ég mælti fyrir frv. til l. um breyt. á l. um gjöld til holræsa og gangstétta í kaupstöðum öðrum en Reykjavík og Akureyri, átti að fylgja því jafnframt frv. til l. um breyt. á l. um gjöld til holræsa og gangstétta á Akureyri. Fyrir mistök var það ekki lagt fram þá, en hefur síðan komið fram og liggur nú fyrir og er algerlega hliðstætt hinu, sem áður var flutt, þannig að það, sem ég mælti þá fyrir hinu frv., lýtur alveg að þessu, sem nú liggur fyrir. Ég sé því ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. til breyt. nú, en óska eftir því, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn., þar sem hitt liggur fyrir til meðferðar.