Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Þetta frv. til l. um undirbúning þörungavinnslu að Reykhólum kemur hér inn í þingið á hálfgerðum handahlaupum, ef svo má að orði komast. 8. nóv. s.l. skilaði Rannsóknaráð ríkisins til menntmrh. skýrslu um þang- og þaraþurrkstöð á Reykhólum við Breiðafjörð, og var skýrsla þessi samin af dr. Vilhjálmi Lúðvíkssyni. Nokkru síðar eða um miðjan síðasta mánuð var iðnrn. falið að fjalla um þessa skýrslu og gera síðan till. um, hvernig að málinu yrði staðið. Iðnrn. ákvað að senda skýrsluna til sérfræðilegrar könnunar og gagnrýni til verkfræðiskrifstofu Baldurs Líndals efnaverkfræðings, en hann hefur ekki átt neinn þátt í þessum undirbúningi og er þess vegna vel til þess fær að fara yfir þetta sem óháður aðili, og í annan stað var ákveðið að fela hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar að fjalla um efnahagsþætti málsins og um markaðsþætti. Eðlileg vinnubrögð hefðu að sjálfsögðu verið þau, að iðnrn. hefði beðið eftir niðurstöðum þessara athugana, áður en það legði fram till. sínar um framkvæmdir í málinu. Vandi okkar var hins vegar sá, að í tengslum við þessa athugun liggur fyrir tilboð um kaup á verulegu magni af þangmjöli frá stærsta fyrirtæki á því sviði, Alginate Industries í Skotlandi, en þetta fyrirtæki býðst til þess að kaupa 4 þús. tonn af þvegnu, þurrkuðu og möluðu þangmjöli árið 1974 og síðan vaxandi magn um 10 ára skeið þar á eftir, allt upp í 10 þús. tonn á ári. Þetta erlenda fyrirtæki þarf hins vegar á þessu efni að halda á árinu 1974, þannig að ef við ætlum að hagnýta okkur þetta mjög svo hagstæða markaðstilboð, verðum við að hafa ákaflega snör handtök. Í þessu felst það, að um leið og athugun kynni að leiða í ljós, að þarna sé um að ræða arðsama og skynsamlega og gagnlega framkvæmd, verða stjórnvöld að hafa tök á því að hefja framkvæmdir án tafar. Af þessum ástæðum er málið hér lagt fyrir í þessu formi, að stofnað verði hlutafélag, sem hafi með höndum undirbúning þessa máls. Þetta fyrirkomulag er sniðið eftir fyrirkomulagi, sem áður hefur verið samþ. hér á Alþ., þ.e.a.s. þegar stofnað var undirbúningsfélag til þess að kanna möguleikana á því að koma hér upp olíuhreinsunarstöð. Þessi aðferð er viðhöfð sem sagt til þess að reyna að hraða málinu, eftir því sem kostur er. Þetta frv. skýrir sig að miklu leyti sjálft. Í 1. gr. segir, að ríkisstj. skuli beita sér fyrir stofnun hlutafélags, sem hafi það að markmiði að kanna aðstæður til að reisa og reka verksmiðju til þörungavinnslu að Reykhólum við Breiðafjörð, og stuðla að því, að slíku fyrirtæki verði komið á fót, og með þörungavinnslu sé með lögum þessum átt við starfsemi til framleiðslu á þang- og þaramjöli og öðrum skyldum afurðum fyrir innlendan og erlendan markað. Í 2. gr. er svo ákveðið, að ríkisstj. sé heimilt að kveðja til samvinnu um stofnun eða starfrækslu hlutafélags samkv. 1. gr. hvers konar aðila, sem áhuga hafa á málinu, innlenda eða erlenda, en þó skuli aldrei minna en 51% af hlutafé félagsins jafnan vera í eigu ríkisins og stjórn þess skipuð fulltrúum ríkisins að meiri hl. Það er kunnugt um innlenda aðila, sem hafa áhuga á aðild að þessu verkefni, og það eru þá fyrst og fremst aðilar, sem eru búsettir í námunda við Reykhóla. Í maí í vor var stofnað hlutafélag, sem nefnist Sjávaryrkjan h/f og hefur heimill og varnarþing að Reykhólum í Reykhólahreppi. Tilgangur þessa félags er að byggja og starfrækja verksmiðju að Reykhólum til þurrkunar á sjávargróðri og grænfóðri. Dagsetning stofnunar þessar 22. maí 1972, en í stjórninni eru Ingimundur Magnússon, Bragi Þórarinsson og Sigurður Karlsson. Upphæð hlutafjár í þessu félagi er 1.5 millj. og greitt hlutafé 600 þús. Mér er kunnugt um, að þessi aðili hefur áhuga á að taka þátt í þessu undirbúningsverkefni, og tel ég mjög svo mikilvægt, að þetta sé tengt við áhugaaðila heima fyrir. Í 3. gr. eru svo ákvæði um skipun stjórnar í samræmi við það, sem áður hefur verið sagt. Og í 4. gr. segir svo: „Hlutafélagið skal athuga þær rannsóknir, sem fram hafa farið á þara- og þangvinnslu að Reykhólum. Því skal heimilt að framkvæma eða láta framkvæma hvers konar athuganir og aðgerðir til rannsóknar og skipulagningar á starfsgrundvelli þörungaverksmiðju og undirbúnings að því, að hefjast megi handa um byggingu hennar og rekstur. Skal að því stefnt að framselja árangurinn af starfsemi félagsins í hendur aðila eða aðilum, sem takast verkefnið á hendur, þannig að félagið fái tilkostnað sinn að fullu endurgoldinn.“ Í 5. gr. eru ákvæði um það, að ríkisstj, megi leggja fram 10 millj. kr. sem hlutafé í þetta undirbúningsfélag og enn fremur að veita ríkisábyrgð fyrir láni eða lánum allt að 10 millj. kr. og að félaginu verði leyfð umferð og afnot af löndum og mannvirkjum o.s.frv. Í 6. gr. eru ákvæði um, að stjórn þessa félags þurfi ekki að hlíta lögum um hlutafélög og þar megi hafa annan hátt á, ef skynsamlegt verður talið. Þetta er meginefni frv. sjálfs, en í tengslum við það er rétt að geta þess, að til þess að gera rekstur þarna mögulegan, þarf hið opinhera að leggja í fjárfestingu vegna hafnarmannvirkja, vegagerðar, jarðhitavirkjunar og raflínu, sem áætluð er um 60 millj. kr., og vegna þessara aðstæðna, sem ég lýsti áðan, eru allar líkur á því, að meginhluti þessa fjármagns yrði að koma til á næsta ári, ef talið verður skynsamlegt að leggja í þetta fyrirtæki. Því er okkur nokkur vandi á höndum einnig í sambandi við afgreiðslu fjárl. og framkvæmdaáætlunar að þessu sinni. Ég hygg, að það væri skynsamlegast að ríkisstj. óskaði eftir heimild Alþ. til sérstakrar fjáröflunar í þessu skyni, þegar þing verður kvatt saman eftir áramót, því að þá eiga að liggja fyrir þær athuganir, sem ég hef rætt hér um. En sem sagt, þarna mundi ríkið verða að taka á sig allverulegar almennar skuldbindingar til að búa í haginn fyrir fyrirtæki af þessu tagi, ef skynsamlegt verður talið að ráðast í það. Þetta eru þau meginatriði, sem ég tel rétt að minnast á í sambandi við frv. sjálft. En mig langar einnig að fara nokkrum orðum um málið í heild. Ég tel, að með þessu frv. til undirbúnings þörungavinnslu á Reykhólum sé stigið merkilegt spor í áttina til hagkvæmrar nýtingar íslenzkra náttúruauðlinda, til eflingar íslenzku þjóðlífi í breiðri merkingu. Með því eru til lykta leiddar athuganir, sem staðið hafa, með nokkrum hvíldum þó, í yfir 20 ár eða jafnvel mun lengur, ef fyrstu tilraunir til vinnslu eru taldar með. Að þessu verkefni hafa unnið ýmsar stofnanir, félög og einstaklingar, sumir hverjir af einstakri bjartsýni og þrautseigju, og má í því sambandi sérstaklega nefna Sigurð A. Hallsson efnaverkfræðing, sem hvað lengst hefur unnið að málinu sérfræðilega, svo og orkumálastjóra, sem um hríð kostaði þessar rannsóknir og Rannsóknaráð ríkisins, sem annazt hefur meðferð málsins fyrir hönd hins opinbera síðari ár, en þar hefur dr. Vilhjálmur Lúðvíksson haft forustu og beitt sérþekkingu sinni, dugnaði og raunsæi. Heimamenn í Reykhólasveit og nágrenni hafa einnig sýnt þessu máli mikinn áhuga og stutt það með ráðum og dáð. Þeim, sem ekki þekkja til, kann að þykja sú grg. eða sú skýrsla, sem rannsóknaráð hefur skilað, sé heldur lítil eftirtekja af löngu starfi, sem margir aðilar hafa veitt lið. En sannleikurinn er sá, að ekki þarf einungis ötult starf, heldur líka heppni og sérstakar aðstæður á ákveðnum tíma, til þess að híð flókna samband milli hráefnis, orkulinda, vinnutækni, afurða, markaðs og markaðsverðs standi þannig, að forsendur séu til framkvæmda og arðbærrar framleiðslu. Þessar forsendur virðast einmitt nú vera tiltækar, og það tækifæri viljum við grípa. Þess vegna er frv. lagt fram í þessari mynd. Á það skal minnt hér, að hugmyndin, sem frv. miðar sérstaklega við, gerir ráð fyrir starfrækslu þangþurrkunarstöðvar, þó að rannsóknir seinni ára hafi aðallega beinzt að nýtingu þara. Viðskiptalegar forsendur til vinnslu þara brugðust hins vegar, þegar til átti að taka, en þess í stað opnuðust markaðir fyrir þang. Á grundvelli þeirrar almennu þekkingar, sem aflazt hafði, svo og með tæknilegri aðstoð frá skozku fyrirtæki, Alginate Industries Ltd., sem óskaði eftir kaupum á þangmjöli héðan, hefur verið gerð áætlun, sem bendir til, að rekstur geti orðið hagkvæmur við þangvinnslu. Ég sagði í upphafi, að hér væri um að ræða hagkvæma nýtingu á íslenzkum auðlindum til eflingar íslenzku þjóðlífi í breiðri merkingu. Í fyrsta lagi eru hér lögð drög að starfsemi, sem allar fyrirliggjandi upplýsingar benda til, að geti orðið arðbært fyrirtæki, sem á grundvelli innlendis hráefnis, orkulinda og vinnu skapar útflutningsverðmæti, sem nema allt að 140 millj. kr., þegar fullri stærð er náð. Í öðru lagi er með fyrirtæki þessu stefnt að uppbyggingu atvinnu á svæði, sem hefur öðrum svæðum fremur verið afskipt um atvinnuþróun og efnahagsuppbyggingu. Í þriðja lagi gæti með þeim opinberu framkvæmdum, sem rekstri þessum verða að fylgja, þ.e. hafnargerð, vegagerð og eflingu raforkukerfis, myndazt grundvöllur fyrir frekari uppbyggingu atvinnulífs og ekki sízt þjónustustarfsemi, sem þessi landshluti er sérstaklega fátækur af og háir honum svo mikið. Í fjórða lagi er hér stefnt að fyrirtæki, sem hagnýtir aðrar auðlindir þessa svæðis en áður voru nýttar á þann veg, sem væntanlega hvorki leiðir til rányrkju eða útrýmingar náttúruauðlegðar né spillingu þess umhverfis, sem því er ætlaður staður í. Í fimmta lagi er hér um að ræða fyrirtæki af þeirri stærð, sem við getum sjálfir ráðið við, þótt uppbygging þess sé í náinni samvinnu við væntanlega erlenda viðskiptaaðila og með tæknilegum stuðningi þeirra. Þannig sýnist mér, að í þessari framkvæmd sameinist mörg þjóðhagslega æskileg sjónarmíð, sem flestir flokkar eru sammála um, þ.e.a.s. arðsemissjónarmið, svo og þjóðhagsleg, atvinnuleg, byggðaþróunarleg, vistfræðileg og hagpólitísk sjónarmið. Í aths. með frv. er skýrt frá helztu niðurstöðum tæknilegra og hagrænna athugana á þangþurrkunarstöð, sem Rannsóknaráð ríkisins hefur látið gera, en þar er gert ráð fyrir, að verksmiðja, sem í upphafi getur framleitt 4000 tonn af þangmjöli á 7 mánaða starfstíma, kosti um 128 millj. í stofnkostnaði og geti framleitt þangmjöl með þeirri hagkvæmni, að miðað við tilboðsverð, sem liggur fyrir staðfest í fskj. II með frv., er áætlað, að um 10% endurheimt af stofnfé fáist, áður en skattar og vaxtagreiðslur fyrirtækisins eru reiknuð. Þetta mat á arðsemi er e.t.v. ekki einhlítt og kann að þykja í lægri mörkum í samanburði við sum áhættufyrirtæki. Þess ber þó að geta, að hér er einungis miðað við byrjunarstærðina 4000 tonn á ári, en viljayfirlýsingin frá hinu skozka fyrirtæki, sem ég vísaði áðan til, sýnir, að árleg aukning viðskipta getur numið 1500 tonnum, unz framleiðslan hefur náð 10 þús. tonnum á ári a.m.k. Slíkri stærðaraukningu fylgir jafnframt veruleg aukning á hagkvæmni. Einnig skal á það bent, að áætlunin er talin varleg, og þau verðtilboð, sem fengizt hafa, og þær athuganir, sem gerðar hafa verið, síðan áðurgreind áætlun var gerð, benda til, að nokkur lækkun geti orðið bæði á stofnkostnaði og rekstrarkostnaði frá því, sem gert var ráð fyrir. Þannig virðist vissulega vera eftir nokkru að slægjast fjárhagslega, og ber á þessum grundvelli að halda ótrautt áfram frekari könnun og undirbúningi að stofnun fyrirtækis, ef svo fer sem horfir. Ég hygg, að ég þurfi ekki að fara mörgum orðum um það á þessum stað, hversu hagkvæm þessi framkvæmd yrði í þeirri mynd, sem hún nú er, fyrir þróun byggðar á þessu landssvæði. Mér yrði brotið nýtt blað í atvinnu- og efnahagslífi þessa svæðis og vinnuafli beint inn á svið, sem ekki hefur í för með sér frekari spennu til offramleiðslu, sem vissulega er tilhneigingin hjá núverandi aðalatvinnugrein á þessu svæði. Jafnframt er stuðlað að bættri aðstöðu fyrir annað athafnalíf á svæðinu, og ber sérstaklega að minna á þá þýðingu, sem ný höfn við norðanverðan Breiðafjörð gæti haft í þessu sambandi. Reykhólar eru að mörgu leyti vel fallnir til uppbyggingar þéttbýliskjarna. Þeir eru sæmilega miðsvæðis, þar er jarðhiti nógur, og þar er nú verið að ljúka við fyrsta áfanga myndarlegrar skólabyggingar, sem vissulega yrði betur nýtt í fjölmennara plássi en þar er nú. Landrými í eigu ríkis er þar nægilegt, og mætti taka það til skipulagningar, ef með þyrfti. Öflun þangs og flutning á því til verksmiðju mætti stunda úr eyjum og af öðrum stöðum á þessu svæði, og gæti fyrirtækið þannig styrkt búsetu víðar en á Reykhólum. T.d. mætti hugsa sér Flatey í því sambandi. Enda þótt núverandi áætlanir miðist við 4000 tonna ársframleiðslu af þangmjöli og fyrir liggi spár um framleiðsluaukningu upp í 10 þús. tonn á ári, eru engar líkur á því, að vinnsla þörunga við Breiðafjörð og jafnvel viðar stöðvist við það mark. Hér er fyrst og fremst verið að ryðja brautina. Þótt ekki liggi fyrir neinar tölur um hugsanlega þanguppskeru af Breiðafjarðarsvæðinu og þær tölur geti ekki orðið til, fyrr en reynsla hefur fengizt af þangöflunaraðferðum og áhrifum þeirra á endurvöxt þangs, má þó búast við því, að heildaruppskerumagnið geti orðið meira en þessu nemur. Þess vegna er einnig æskilegt að athuga aðra markaði fyrir þangmjöl en hið skozka fyrirtæki býður. Má í því sambandi geta um mjög hagstæða þróun, sem er að verða á notkun þangmjöls sem áburðarefnis í lífræna áburðarblöndu fyrir garðyrkjubúskap í Bandaríkjunum. Hér er um að ræða ákveðna þróun í átt til notkunar alhliða lífrænna áburðarefna í stað einhæfra kemískra áburðarefna, sem annars tíðkast mest. Einnig má benda á, að enda þótt hinar margvíslegu forsendur þörungavinnslunnar hafi nú loks krystallazt í því að gera þangþurrkun hagkvæma, er engan veginn loku fyrir það skotið, að hinn rétti rammi verði ekki líka fundinn fyrir nýtingu annarra þörungategunda. Þari og þangmjöl til manneldis eru t.d. vel hugsanlegar afurðir, sem hagkvæmt geti verið að vinna, sérstaklega með aðstoð jarðhita, þótt ekki yrði það í jafnstórum mæli og þangþurrkunin er áætluð. Þangmjöl það, sem selja á til Alginate Industries, er hráefni til framleiðslu á alginsöltum, sem notuð eru í margs konar nútímaíðnaði, þar sem hafa þarf áhrif á flæðieiginleika vökva og hlaupkenndra eða deigkenndra efna. Sú spurning vaknar því, hvort ekki sé hægt að framleiða alginsöltin hérlendis. Nánari könnun á þessu atriði leiðir þó í ljós, að slíkt yrði ekki hagkvæmt á þessu stigi af eftirgreindum ástæðum. Til að halda velli á alginmörkuðum, þar sem mjög hörð samkeppni ríkir, þarf að hafa á boðstólum mikinn fjölda mismunandi gerða af alginsöltum. Slíkur fjöldi gerða fæst ekki nema úr blöndun margra tegunda af þörungum úr fjarlægum heimsálfum með mjög nákvæmum og leyndarvernduðum aðferðum. Alginate Industries framleiðir t.d. yfir 200 mismunandi gerðir. Til að fylgjast með rekstrinum og þróa ný not hefur skozka fyrirtækið 40 þjálfaða sérfræðinga og tæknilega aðstoðarmenn í þjónustu sinni. í annan stað þarf til framleiðslu alginsalta mikið magn af sóda og kalsíumklóríði, sem yrði að flytja inn, og væri það óhagstætt fyrir samkeppnisaðstöðuna hérlendis. Ekki er þó þessi möguleiki alveg útilokaður, því að ef farið yrði að framleiða kalsíumklórið sem aukaefni í saltverksmiðju á Reykjanesi og e.t.v. síðar sóda sem aukaefni í magnesíumverksmiðju samkv. sjóefnavinnsluhugmyndunum, þá gætu myndazt hagrænar forsendur til framleiðslu hálfunninna alginsalta, sem síðan yrðu notuð til endanlegrar framleiðslu blöndunar í verksmiðjum Alginate Lndustries Ltd. í Skotlandi. Það hjálpar hér til, að gífurlegt vatnsmagn þarf til þessarar framleiðslu, og mun tiltækilegt vatnsmagn verulega takmarka stækkunargetu hins skozka fyrirtækis á núverandi framleiðslustöðum, og gæti þá reynzt hagkvæmt að hafa hluta vinnslunnar hér á Íslandi í náinni samvinnu við það fyrirtæki. Þá er ekki heldur að vita, hvaða aðrar afurðir mætti framleiða úr þörungum, og er þess að vænta, ef það fyrirtæki, sem hér er verið að undirbúa, kemst upp, að þá verði rannsóknum á vöruþróun á þessu sviði gefinn mikill gaumur. Þetta tækifæri, sem hér býðst, er þannig vonandi stökkpallur til mun víðtækari nýtingar sæþörunga. Tilboð skozka fyrirtækisins opnar möguleika til að hefja starf í svo stórum stíl, að hægt sé að gera þær bætur á aðstöðu og koma því skipulagi á öflun hráefnis og útskipun afurða, sem nauðsynlegt er til að tryggja rekstrarhagkvæmni þessarar starfsemi. Þegar sú aðstaða er fengin, geta aðrir möguleikar fylgt í kjölfarið. Eins og ég minntist á áðan, þarf hið opinbera að koma upp þeirri aðstöðu á Reykhólum, sem gerir rekstur af þessari stærð mögulegan. Þannig verður nauðsynleg vegagerð frá Reykhólum og að fyrirhuguðu verksmiðjusvæði í Karlsey undan Reykhólum. Þá þarf að byggja bryggju við Karlsey, leggja þriggja fasa raflínu, sem annað getur orkuþörf fyrirtækisins, og bora eftir heitu vatni og veita því til verksmiðjunnar. Eins og ég nefndi áðan, bendir lausleg byrjunaráætlun til þess, að þessar framkvæmdir kosti um 60 millj. kr. Nú kann að vera álitamál, hvernig líta beri á hagkvæmni svona framkvæmda af hálfu hins opinbera. Reiknað er með því, að fyrirtækið greiði einungis jarðvarmaveituna að fullu aftur samkv. reikningi fyrir varmanotkun. Not af raflínu, höfn og vegi að henni yrðu hins vegar svo almenn, ef að líkum lætur, að ríkisstj. telur verjanlegt, að í slíkar framkvæmdir verði ráðizt, þótt einungis verði greitt fyrir afnot af höfn í formi venjulegra hafnargjalda og raforka keypt á því verði, sem gildir á þessu svæði. Eins og ég sagði áðan, mun ríkisstj., ef allt fer svo sem menn gera sér vonir um núna, leita heimildar Alþ. til fjáröflunar í þessu skyni á síðara stigi. Eins og ég hef lagt mikla áherzlu á, eru tímamörk þau, sem tilboð hins skozka fyrirtækis gerir ráð fyrir, mjög naum og þess vegna tæplega ráðrúm til svo ítarlegrar meðferðar af hálfu hins opinbera og menn hefðu e.t.v. viljað. En af þeim ástæðum, sem ég rakti áðan, að frekari dráttur gæti aftur eyðilagt þær viðskipalegu forsendur, sem nú hafa opnazt til vinnslu þangs, hefur ríkisstj. ákveðið að hraða meðferð málsins eftir föngum, m.a. með því undirbúningsfyrirtæki, sem gert er ráð fyrir í frv. Með stofnun slíks fyrirtækis ætti að vera unnt að framkvæma það tæknilega undirbúningsstarf, sem nauðsynlegt er til að fá staðfestingu á rekstrargrundvelli þangþurrkstöðvar og búa allt í haginn fyrir framkvæmdir, ef jákvæð ákvörðun er tekin um stofnun endanlegs fyrirtækis til byggingar og rekstrar slíkrar stöðvar. Ég geri mér vonir um, að þetta frv, njóti svo almenns stuðnings hér á hinu háa Alþ., að það verði unnt að afgreiða það sem lög fyrir jólaleyfið. Þar er vissulega farið fram á mikið, og þetta er ekki framkvæmanlegt, nema til komi góður vilji þm. úr öllum flokkum, og ég vil leyfa mér að óska eftir því, að slík samstaða gæti tekizt hér á hinu háa Alþ. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. iðnn. og 2. umr.



Herra forseti. Ég stend fyrst og fremst upp til þess að lýsa ánægju minni með þau skjótu vinnubrögð, sem hæstv. ríkisstj. hefur haft í þessu máli og hæstv. iðnrh. Hæstv. ráðh. hefur lýst því ítarlega í ræðu sinni, hvers vegna þessi vinnubrögð eru svo nauðsynleg, og skal ég forðast að endurtaka það, en vil aðeins í örfáum orðum undirstrika nokkur atriði þessa máls. Mér hefur virtzt bera á því nokkuð í umr. um málið, m.a. í blöðum, að misskilningur ríki um þörungavinnsluna, grundvallarmisskilningur, sem vill oft leiða til þess, að niðurstöður verða þá rangar. Svo virðist sem margir geri sér ekki grein fyrir því, að þörungar eru margs konar. Ber þar að sjálfsögðu mest á tveimur tegundum, þ.e.a.s. þara og þangi, sem er iðulega ruglað saman. Eins og hæstv. iðnrh. rakti, hafa rannsóknir á vegum raforkumálastjóra og síðar orkumálastjóra og loks Rannsóknaráðs ríkisins fyrst og fremst beinzt að þaravinnslu. Þarinn er þörungur, sem vex nokkuð djúpt og getur orðið æði hávaxinn, e.t.v. nokkrir metrar. Úr þaranum eru unnin alginsölt, eins og ráðh. rakti. Þangið vex hins vegar grunnt á fjörum, er ekki nálægt því eins hávaxið. Úr því eru einnig unnin svipuð sölt, en sölt þessi hafa öll nokkuð breytilega eiginleika, og ræður það miklu um markaðsmöguleika. Það eru einnig tölvert meiri erfiðleikar í meðferð þarans heldur en þangsins. Þarinn hefur meiri raka, og þurfa þurrktæki að vera stærri og flóknari við vinnslu þara en þangs. Þetta eru aðeins örfá orð til að skýra þennan mismun. Þari og þang vex hvort tveggja mjög ríkulega á Breiðafjarðarsvæðinu og má segja, að hvort tveggja hefði átt að skoðast fyrr. En staðreyndin er sú, að af ýmsum ástæðum beindist athyglin fyrst og fremst að þaranum allt fram á haustið 1970, þegar við getum sagt, að botninn hafi dottið úr þeim rannsóknum, vegna þess að markaðurinn fyrir þarann reyndist lakari en við höfðum gert ráð fyrir, en hins vegar betri fyrir þangið. Þetta eru grundvallaratriði, sem ég vil, að menn geri sér grein fyrir. Skýrsla rannsóknarráðs hefur e.t.v. stuðlað að þessum misskilningi, þar sem hún nefnist þang- og þaraþurrstöð á Reykhólum við Breiðafjörð, en í raun og veru er þar um tvö verkefni að ræða. Meginforsendur þangverksmiðjunnar við Breiðafjörð, að Reykhólum, eru - við getum sagt þrjár: Í fyrsta lagi mjög góð þangmið við Breiðafjörð. Sumir fullyrða, að þau séu með þeim mestu, sem þekkjast. Í öðru lagi jarðhiti á Reykhólum. Og í þriðja lagi vil ég nefna markaðsforsendurnar. Allt þetta og tækniþættir, sem tengja þessar forsendur saman, þarf að haldast í hendur. Markaður fyrir þang og raunar þara einnig er að vísu nokkuð stór, en þó ekki í höndum margra fyrirtækja. Þang hefur lengi verið þurrkað fyrst og fremst við sól, og hafa lengi verið unnin úr því alginsölt, en líklega eru fyrirtækin, sem framleiða þá lokavöru, sem ráðh. lýsti, ekki fleiri en 4–5 og sum þeirra mjög veik. Stærstu fyrirtækin eru fyrirtækið Alginate Industries í Skotlandi og amerískt fyrirtæki, sem Kelco heitir. Markaðsforsendurnar eru því mjög ráðandi í allri framgöngu þessa máls. Og ég vil undirstrika það, sem hæstv. ráðh. nefndi, að svo vill til nú, að mjög góðir samningar að okkar mati bjóðast við annað af þessum stóru fyrirtækjum, Alginate Industries, um kaup á allri framleiðslu þessarar verksmiðju. Þetta fyrirtæki er á hnotskóm eftir auknu hráefni til framleiðslu sinnar og þarf að fá afgreidd 4000 tonn þegar á árinu 1974, ef áætlanir fyrirtækisins um aukningu framleiðslu þess eiga ekki að riðlast. Því hafa forstöðumenn fyrirtækisins lagt á það ríka áherzlu, að þeir þurfi að vita nú þegar á þessum vetri, hvort unnt megi reynast að standa við þær áætlanir, sem gerðar hafa verið um framleiðslu á þangmjöli að Reykhólum. Ef það tekst ekki vil ég ekki fullyrða, að málið sé þar með úr sögunni, en ég vil leyfa mér að fullyrða, að það getur orðið æðilöng bið, þar til svo hentugur markaður fæst að nýju sem nú býðst. Ég vil upplýsa í þessu sambandi, að á vegum Rannsóknaráðs ríkisins hefur verið haldið áfram eins og unnt er söfnun upplýsinga. M.a. hefur ráðinu borizt tilboð frá þýzku fyrirtæki í þurrktæki í slíka verksmiðju, og það er ánægjulegt, að allar þær upplýsingar, sem borizt hafa, benda til, að sú áætlun, sem sett hefur verið fram, sé fremur of íhaldssöm heldur en haldin of mikilli bjartsýni. Sömuleiðis hefur fyrirtækið Alginate Industries sett sérstakan mann í að fylgjast men þessu máli og aðstoða við það. Þær upplýsingar, sem hann hefur safnað og eru mikilvægar, benda í sömu átt. Það er því skoðun okkar, sem þekkjum þetta mál, að allar niðurstöður muni reynast fremur jákvæðar heldur en hitt, þegar málið er skoðað í heild sinni. Tilgangurinn með þessu undirbúningsfyrirtæki, eins og hæstv. ráðh. rakti, er að sjálfsögðu sá, að fyrirtækið sé fyrir hendi, þegar athuganir, sem nú fara fram á vegum rn., liggja fyrir, þannig að þá þurfi engin töf að verða á frekari framgangi málsins. Fyrir þessa málsmeðferð vil ég sérstaklega þakka og lýsa ánægju minni. Ég vil einnig leggja áherzlu á það, að gott samstarf hefur verið við alla meðferð þessa máls við heimamenn, sem hafa stofnað eigið fyrirtæki, að vísu tölvert smærra í sniðum en gert er ráð fyrir um það fyrirtæki, sem framleiðir og selur til útflutnings og um er rætt nú. En það fyrirtæki, sem þeir hafa stofnað, getur að mínu viti orðið ágætur kjarni að virkri þátttöku heimamanna í rekstri stærra fyrirtækisins. Ég vil upplýsa það, að ég hef margsinnis átt viðræður við formann þess fyrirtækis, og hefur hann og stjórnarmeðlimir þess fylgzt vel með gangi málsins og lýst ánægju sinni með þann hraða og þá meðferð, sem það hefur fengið. Ég vil einnig undirstrika það, sem fram kom hjá hæstv. ráðh., að mál sem þetta, þótt e.t.v. sé það ekki mjög stórt, mælt sem eining í þjóðarbúinu í heild, getur riðið baggamuninn fyrir byggðarlag eins og það, sem hér á hlut að máli. Það er ljóst, að á eftir þessu mun fleira fylgja. Þarna skapast mjög góð aðstaða til frekari iðnaðar. Þarf enginn að efast um það, það sýnir okkur margendurtekin reynsla, að slíkur kjarni sem þessi mun draga annað að sér. Það er einnig á þeirri forsendu, sem ég fyrir mitt leyti tel sjálfsagt, að hið opinbera leggi ríflegt fjármagn fram til þess að skapa þá aðstöðu, sem nauðsynleg er hvers konar iðnaði. Í þeirri skýrslu, sem minnzt hefur verið á frá Rannsóknaráði ríkisins, er að vísu gerð tilraun til að meta tekjur hins opinbera af þessum rekstri. Þótt ég geri enga aths. við þá útreikninga, vil ég, að það komi fram, að ég lít ekki á þá sem neitt meginatriði í þessu máli. Það má lengi um þennan þáttinn deila. Þessar tekjur hins opinbera eru fyrst og fremst opinber gjöld, sem slíkur rekstur mundi greiða, og ekki sízt sá fjöldi manna, sem þar mundi vinna. En vitanlega má halda því fram, að þær tekjur hefðu fengizt á öðru sviði, ef ekki þarna. En við höfum þess fjölmörg dæmi, nánast við hverja framkvæmd á sviði iðnaðar, sérstaklega úti í dreifbýlinu, að af opinberri hálfu hefur verið nauðsynlegt og talið sjálfsagt að leggja fram fjármagn til grundvallarframkvæmda. Ég vil því jafnframt lýsa ánægju minni með þá yfirlýsingu hæstv. ráðh., að hæstv. ríkisstj. er reiðubúin til að afla þess fjármagns, sem þarf til opinberra framkvæmda í þessu sambandi, þegar sýnt er, að fyrirtækið er arðvænlegt og ákveðið að halda áfram þessu máli. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. upplýsti, að það er erfitt að komast inn í þá lokaframleiðslu, sem hér er um að ræða, af þeim ástæðum, sem hann rakti. Ég bind þó nokkrar vonir við það, að þetta fyrirtæki geti orðið grundvöllur að þeirri milliframleiðslu, sem hann nefndi, og það mundi þýða verulega aukna verðmætasköpun á þessu sviði. Ég vil svo með þessum orðum enn á ný lýsa ánægju minni með meðferð málsins, og ég vil jafnframt heita því sem formaður iðnn. þessarar hv. d., að málinu mun verða hraðað þar.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa mikilli ánægju minni með það, að þetta frv. skuli vera fram komið. Hér er um að ræða mikið og merkilegt mál. Það er merkilegt mál frá almennu sjónarmiði, og það er mikið mál frá sjónarmiði þeirra byggðarlaga, sem koma til með að njóta þeirra framkvæmda, sem hér er gert ráð fyrir. Ég get tekið að öllu leyti undir ástæður þær, sem hæstv. iðnrh. taldi fram máli þessu til stuðnings. Þetta er frá mínu sjónarmiði svo augljóst mál, og ég skal ekki fara að tefja hér umr. með því að fara að endurtaka einstök atriði, sem hæstv. ráðh. taldi fram í þessu sambandi. Ég vil samt ekki láta hjá líða að geta þess, að mér finnst, að hér sé um nokkurt framhald að ræða af þeim fyrirætlunum, sem uppi voru og ákveðnar voru á sínum tíma um Vestfjarðaáætlun. Þegar ákveðið var að fara út í samgönguþátt Vestfjarðaráætlunar árið 1964 og framkvæmdir hófust 1965, var gert ráð fyrir, að þar yrði aðeins um fyrsta þátt að ræða í alhliða uppbyggingu Vestfjarða. Síðan kæmu til framkvæmda aðrar hliðar hinnar alhlíða uppbyggingar, svo sem atvinnumál, félagsmál, menningarmál o.s.frv. Því miður hefur orðið óeðlileg töf á framkvæmd við framhald Vestfjarðaáætlunarinnar og ég skal ekki fara að rekja það mál hér. En mér sýnist, að hér sé einmitt um slíka framkvæmd að ræða, að hún hefði veríð verðugt viðfangsefni fyrir Vestfjarðaáætlun. Auðvitað kemur hún að sama gagni, þó að hér hafi ekki verið nefnd Vestfjarðaáætlun í sambandi við framkvæmd þessa máls. En með þessum orðum vil ég undirstrika það, sem hæstv. ráðh. sagði raunar, hve mikla þýðingu málið hefur frá byggðasjónarmiði. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það eru margháttuð ytri skilyrði á Reykhólum til þess, að þar myndist byggðakjarni. Það er augljóst mál, hvaða þýðingu þessi framkvæmd, sem hér um ræðir, hefur fyrir slíka þróun á Reykhólum. En hæstv. ráðh. benti líka réttilega á, að þetta mál hefði áhrif á þróunina í Breiðafjarðareyjum, og nefndi sérstaklega Flatey. Ég vil vekja athygli á í því sambandi og með tilliti til þess, að hæstv. ráðh. vék að hugsanlegum möguleikum á að útvíkka þessa starfsemi, sem nú er talað um, ef það fæst aukinn erlendur markaður fyrir þessa framleiðslu, að þá geti eins komið til greina í framtíðinni að athuga möguleika á slíkri verksmiðju t.d. í Flatey. Það segja mér kunnugir menn, að það séu allar líkur á því, að ef borað er, fáist þar heitt vatn. En þar eru líka hafnarmannvirki fyrir hendi, og þar eru þang- og þaranámurnar jafnvel nærtækari en á öðrum stöðum. Ég vek aðeins athygli á þessu að gefnu tilefni til þess að sýna fram á, hve miklir möguleikar kunna að vera í þessu efni og framhaldi þessara framkvæmda, ef vel tekst til á Reykhólum, sem ég að sjálfsögðu vonast til. Það hefur komið fram hér hjá hæstv. ráðh. og síðasta ræðumanni og grg. frv. ber það með sér, að það er lengi búið að vinna að þessu máli eða allt frá því um 1950. Ég skal ekki fara að rekja þá sögu. En mér þykir eðlilegt að undirstrika, hvað einn maður, Sigurður V. Hallsson verkfræðingur, hefur unnið mikið og merkilegt starf í þessu efni. Þessi maður er búinn að vinna að þessum málum, margháttuðum rannsóknum, athugunum og tilraunum, í 15 ár. Það er langur tími og oft og tíðum og langtímum saman hefur það svo verið, að hann hefur virzt vinna að þessu að eigin frumkvæði. En þegar farið er að vinna að þessum málum í upphafi, er það Rannsóknaráð ríkisins, sem kemur þar við sögu strax 1960 og aftur á síðari árum, en á árunum 1968–1970 vann Sigurður V. Hallsson að þessum málum í samvinnu við rannsóknaráð og Orkustofnun. Ég vil líka láta þess getið, að þó að Sigurður V. Hallsson verkfræðingur hafi unnið svo mjög með eigin framtaki að þessu máli, hafa að sjálfsögðu fyrir utan rannsóknaráð og Orkustofnun, - ég segi að sjálfsögðu, - aðrir aðilar komið þarna við sögu. Vísindasjóður mun t.d. hafa veitt styrk til Sigurðar í sambandi við þetta mál, enn fremur fiskimálasjóður og loks Atlantshafsbandalagið í sambandi við grundvallarrannsóknir á þara og þangi. Sigurður V. Hallsson hefur svo haft samband við Alginate Industries í Skotlandi í 11 ár. Á þessum tíma hefur hann unnið að ýmiss konar athugunum og sent þessu fyrirtæki sýnishorn af þangi og þara. Ég bendi aðeins á þetta vegna þess, að þetta er gleðilegur vottur þess, hvernig framtak og brautryðjandastarf einstakra áhuga- og kunnáttumanna getur miklu áorkað og komið miklu til leiðar. Mér finnst, að þetta sé dæmi um slíkt. Af þessum ástæðum og ég vil segja mjög fyrir áhrif frá Siðurði V. Hallssyni hefur eðlilega myndazt mikill áhugi á þessum málum í héraði. Vegna þess áhuga var stofnað hlutafélagið Sjávaryrkjan á s.l. vori, eins og hæstv. ráðh. gat um. Þetta sýnir bæði skilning og áhuga heimamanna. Og svo mikið sem allur almenningur og þjóðin í heild á undir þessu máli, þá eiga heimamenn að sjálfsögðu ekki minnst undir því, að framgangur þess verði góður og heillavænlegur. Ég fagna því, að hæstv. ráðh. gerir ráð fyrir því, eins og raunar er sjáifsagt, að þessi félagsskapur heimamanna geti átt hlutdeild í því hlutafélagi, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að verði stofnað. Ég vil skjóta því fram, að mér finnst eðlilegt, að þetta félag hafi forgangsrétt að hlutafé. Ég geri raunar ráð fyrir, að það verði auðvelt að verða við því í framkvæmd. Um einstök atriði frv. skal ég ekki fara að ræða. Frv. kemur til n., sem ég á sæti í. Það er kannske spurning, hvort það sé rétt að hafa það ákvæði bindandi í lögum, að ríkið skuli hafa meiri hluta í þessu félagi. Mér finnst, að það sé eðlilegt, að ef ríkið leggur fram meiri hl., þá sé það svo. En ef svo kynni að vilja til, að fjármagn gæti borizt eftir öðrum leiðum, finnst mér eðlilegt, að þeir, sem leggja fram meginhluta fjármagnsins, hafi meiri hl. í félaginu. Ég segi nú aðeins, að þetta kemur til greina. Ég er ekki að gera þetta að till. minni nú. Af sömu ástæðum kann það að orka tvímælis, hvort rétt er að taka fram í frv., að ríkið eigi að eiga 51%. Mér finnst, að það kunni að vera eins eðlilegt að láta það ósagt, láta það ráðast. Hins vegar tel ég, eins og gert er ráð fyrir, að það sé ekki eðlilegt, að erlendir fjármagnseigendur eigi meiri hl., hvorki í félaginu né í stjórninni. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta frv. væri sniðið, ef ég hef skilið rétt, eftir löggjöf, sem hefur verið sett til undirbúnings olíuhreinsunarstöðvar, og það kann að vera, og auðvitað er það svo, að það er nokkur trygging fyrir því, að það sé farið rétt að í uppbyggingu þessa frv., ef það er gert á sama hátt og fyrrv. ríkisstj. gekk frá frv. og lögunum um olíuhreinsunarstöðina. Ég er hjartanlega sammála hæstv. ráðh. um það. 



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður, en mér sýnist nauðsynlegt bæði að undirstrika og taka undir ýmislegt af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði og sömuleiðis að leiðrétta smámisskilning, sem mér finnst koma þar fram. Mér finnst rétt, að ég geri það, þar sem ég hef verið ábyrgur fyrir meðferð þessa máls undanfarin síðustu ár í starfi mínu sem opinber starfsmaður. Í fyrsta lagi held ég, að það sé vafasamt að gefa vonir um, að frekari rekstur sem slíkur geti orðið í Flatey. Ég held, að það sé fjölmargt, sem mælir gegn því. Vil vekja athygli á því, að í fyrri áætlunum var gert ráð fyrir því, að þang yrði þurrkað að Reykhólum og síðan flutt út í Flatey og umskipað þar og sett í annað og stærra skip, en við ítarlegar athuganir á þeirri meðferð reyndist hún alls ekki arðbær og því nauðsynlegt að gera ráð fyrir útskipunarhöfn eða bryggju við verksmiðjuna á Reykhólum. Ég vil taka það fram, að ég mundi sízt hafa á mótí því, ef slíkt gæti orðið í Flatey, en ég held, að ég megi fullyrða, að athuganir sem hafa beinzt að þessu, hafa ekki verið jákvæðar. Einnig sýnist mér sjálfsagt, eins og ég sagði áðan, hafandi veitt þessu nokkra forstöðu, að taka undir það, sem sagt hefur verið um fjölmarga ágæta menn, vísindamenn, sem að þessu máli hafa starfað. Má þar raunar nefna menn eins og prófessor Þorbjörn Sigurgeirsson, sem vann að því á fyrstu árunum, þegar það var hjá rannsóknaráði. En enginn maður hefur unnið af eins mikilli þrautsegju að þessu máli og Sigurður V. Hallsson verkfræðingur, eins og kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni. Hann gerði það fyrst sem starfsmaður Raforkumálaskrifstofunnar, síðan sem ráðgefandi verkfræðingur á vegum þeirrar skrifstofu, og Orkustofnunarinnar og loks á vegum rannsóknaráðs. Ég vil leggja á það ríka áherzlu, að eina ástæðan fyrir því, að Sigurður V. Hallsson vann ekki að þeirri áætlanagerð, sem nú er lögð fram um þangverksmiðjuna, er sú, að hann óskaði ekki sjálfur eftir því, hann hafnaði því og kaus að vinna að þessu máli eftir öðrum leiðum, og hef ég út af fyrir sig ekkert við það að athuga. Það var af þeirri ástæðu, að rannsóknaráð varð að fela starfsmanni sínu, dr. Vilhjálmi Lúðvíkssyni, að annast þetta mál í stórum ríkara mæli en gert hafði verið ráð fyrir. Sömuleiðis var leitað til Rannsóknastofnunar iðnaðarins um vissar tilraunir, og ég vil einnig, að það komi fram, að starfsmenn þeirrar stofnunar inntu þær af höndum með mestu ágætum og eru niðurstöður, sem þaðan fengust, grundvallarupplýsingar í öllu þessu máli. Þetta er aðeins til nánari upplýsinga, sem mér þótti rétt, að hér lægju fyrir. Það er einnig rétt hjá síðasta hv. ræðumanni, að ýmsir aðilar hafa styrkt þetta mái. Má bæta atvinnujöfnunarsjóði við upptalningu hans. Hins vegar held ég, að það sé misskilningur að ætla, að Atlantshafsbandalagið hafi styrkt þetta mál sem slíkt með styrk af síðasta ári til almennrar undirstöðuathugunar á þörungagróðri við strendur landsins. Með þeim styrk, sem er veittur dr. Sigurði Jónssyni og Sigurði V. Hallssyni, er einmitt lögð á það áherzla, að sá styrkur er ætlaður til grundvallarrannsókna, en ekki til rannsókna á hinu hagnýta svíði, sem hér er fyrst og fremst um að ræða. En það er fjarri mér að vera á nokkurn máta að draga úr mikilvægi þess styrks. Allar grundvallarupplýsingar um þörungagróður við strendur landsins eru að sjálfsögðu mikilvægar, þó að ekki séu þær í beinum tengslum við það hagnýta markmið, sem að var unnið með þangþurrkunarstöð á Reykhólum. Það er alveg rétt hjá hv. þm. einnig, að lengi hafa verið tengsl við Alginate Industries, en áhugi á þangi héðan kom ekki fram verulega fyrr en á s.l. ári. Ég vil einnig, að það komi hér fram, að fulltrúi frá Alginate Industries kom hingað til lands fyrir áeggjan Sjávaryrkjunnar hf., sem þá hafði verið stofnuð. En rannsóknaráð var þá einnig í málinu og kom inn í það í vaxandi mæli á eftir, þegar ljóst var, að umsvif þessa máls öll væru langtum meiri en það fyrirtæki, þótt ágætt sé, fengi ráðið við. Ég vil leggja á það áherzlu, að það var í fullu samráði við forustumenn Sjávaryrkjunnar hf. Og ég tek undir það, að það fyrirtæki, eins og ég hef sagt áður, er mikilvægur þáttur í þessu máli. En ég hygg, að enginn geri sér betur grein fyrir því en heimamenn, sem að þessu fyrirtæki standa, að þeir hafa hvergi nærri bolmagn til þess að ráða við svo stórt fyrirtæki sem hér um ræðir, enda höfðu þeir það ekki í huga, þegar það fyrirtæki var stofnað, og hafa hvað eftir annað lagt á það ríka áherzlu í mín eyru. Ég tel mjög mikilvægt, að þeir taki þátt í þessu, en vil, að það komi fram, að í viðræðum, sem ég hef átt við stjórn þess fyrirtækis, hafa þeir lagt á það sjálfir ríka áherzlu, að eignarhluti hins opinbera verði mjög mikill og a.m.k., eins og þeir orðuðu það, verði hið opinbera og heimamenn með meiri hl. í þessu fyrirtæki. Kemur þar fram afar svipað sjónarmið og var ríkjandi um Kísiliðjuna við Mývatn. Þar óskuðu heimamenn einnig eftir slíku fyrirkomulagi. En þetta verður að sjálfsögðu til nánari athugunar, þegar væntanlegt fyrirtæki verður sett á stofn, og ég veit, að við vonumst til, að úr því verði. Fleiri orð ætla ég ekki að hafa. Ég vil aðeins segja að lokum, að það þarf að mínu viti dálítið mikið ímyndunarafl til að tengja þessa verksmiðju Vestfjarðaáætlun, en sumir hafa það. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég harma það einnig, að Vestfjarðaáætlun hefur dregizt. Vonandi verður unnt að hraða atvinnuþætti Vestfjarðaáætlunar á næstunni.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð til lýsa fylgi við fram komið frv. og þá ánægjulegu stefnu hjá hæstv. iðnrh. að tala svo vel fyrir slíku frv. Ég man eftir því, þegar fylgt var úr hlaði frv. um kísilgúrinn og breytingum á fjármögnun við þann rekstur, að þá voru ekki allir á einu máli um þau vinnubrögð. En nú hefur hæstv. ráðh. lært af reynslunni.  Ég vil einnig undirstrika það mjög, að ríkinu beri að eiga hér meiri hl. Ríkið verður að koma þessu fyrirtæki af stað raunverulega, aðrir hafa ekki til þess bolmagn. Það hefur a.m.k. ekki komið fram. Upphæðin er að vísu ekki mikil, og sú viðmiðunartala, um 128–130 millj., sem stofnkostnaður er ráðgerður, er ekki stærri en sú tízkutala í dag, sem talað er um, þegar allir eru að sækja um einhverja fjárveitingu, þ.e.a.s. miðað við togaraverð, þannig að sumum mundi ekki vaxa það í augum. Engu að síður er þetta svo há tala, a.m.k. gagnvart heimamönnum, að þeir munu ekki ráða við hana. Þess vegna er eðlilegt, að ríkið leggi málinu rækilega lið og verði frumkvöðull að þessari uppbyggingu. Ég vona, að þetta takist allt vel og áætlanir, sem fyrir liggja, séu svo raunverulegar, að við getum treyst þeim og fyrirtækið hefji starfrækslu innan tveggja til þriggja ára og sómasamlegur afrakstur sé tryggður. Auðvitað getur margt skeð. Það eru stórar áætlanir á döfinni á efnahagssviðinu, og þá mun áreiðanlega verða nauðsyn á að tryggja iðnaðinum sinn skammt eins og öðrum útflutningsgreinum. Miðað við ræðu hæstv. iðnrh. áðan, geri ég ráð fyrir því, að hann muni ekki vera neitt léttur á árinni, ef þarf að taka í hana varðandi þann þátt þjóðarbúskaparins. Sem sagt, ég lýsi ánægju minni yfir frv., og ég lýsi líka ánægju minni enn einu sinni yfir hínum breytta tón, sem ég skynjaði í orðum hæstv. ráðh.