Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það urðu nokkrar umr. hér í gær um þessi mál, og það var einkum það, sem kom mér til þess að standa upp og segja nokkur orð. Ég vil taka það fram í byrjun um þetta frv., að ég geri ráð fyrir, að það sé nauðsynlegt að samþykkja það, og ég mun greiða atkv. með því, þrátt fyrir það að ég álít, að það sé ekki stefnt í rétta átt með þessu frv. Það á að gera ráðstafanir til þess að lækka rekstrarkostnaðinn við sjávarútveginn með skynsamlegum ráðstöfunum, m.a. með ýmsum löggjafarákvæðum. En mér er alveg ljóst, að það er ekki hægt að koma því við á þessu þingi, vegna þess að það er nærri búið, og það þarf miklu meiri undirbúning en hægt er að framkvæma nú, svo að ég geri ráð fyrir, að það sé óhjákvæmilegt að veita þessa aðstoð nú. Hins vegar get ég ekki fallizt á það, eins og hefur komið fram í atkvgr., að það sé tekið af því fé, sem búið er að úthluta með lögum til sveitarfélaganna. Það er verið að breyta þeim lögum, það er ekki staðið við þá samninga eða við þau ákvæði, sem búið er að gera gagnvart þessum aðilum, og í öðru lagi álít ég það tæpast verjandi af Alþ. að gera það hvað eftir annað að ákveða fjárveitingar til verklegra framkvæmda og breyta því svo á sama þingi. Þeir aðilar, sem standa að þessum framkvæmdum, búast við þessu fjárframlagi, hafa gert ráð fyrir því, og þetta er varla sæmandi, þetta er í raun og veru ekki að standa við samninga af ríkisins hálfu. En það er nú búið að fella till. um þetta, svo að ég skal ekki ræða meira um það. En þetta er mín afstaða til málsins í stórum dráttum. Hér urðu talsverðar umr. í gær um sjávarútvegsmálin, og það kom hér nýr þm., sem ekki hefur verið á þessu þingi fyrr, og talaði í þessu máli, og ég verð að segja, að það komu fram atriði, sem eru eftirtektarverð, í ræðu hans, því að þar var talað af dálítilli þekkingu og viti. Ég sleppi því, þó að hann færi að skamma stjórnarandstöðuna, það er nú eins og gengur, að menn deila alltaf hver á annan, og viðvíkjandi því, að við höfum sýnt ábyrgðarleysi í stjórnarandstöðu, má vel vera, að framsóknarmenn hafi ekki sýnt eins mikla ábyrgðartilfinningu í vissum tilfellum og vera bæri af stjórnarandstöðu. En ég held, að við höfum a.m.k. þá getað lært af sjálfstæðismönnum, þegar þeir voru í stjórnarandstöðu frá 1956–1958, því að þeir kiknuðu ekki undan ábyrgðartilfinningunni þá, og ég efast um, að það hafi verið illvígari stjórnarandstaða nokkurn tíma en einmitt þá. Hitt er annað mál, að mér er það alveg ljóst, að það er mjög áríðandi, að stjórnarandstaða sé ábyrg á hverjum tíma, og það er í raun og veru undirstaðan undir því, að við getum búið við heilbrigt þingræði, að stjórnarandstaðan sýni á hverjum tíma ábyrgðartilfinningu, ekki sízt þegar ríkisstj. hefur jafnlítið framkvæmdavald og hér. Hér styðst ríkisstj. ekki við her, og þar er yfirleitt látið allt eftir öllum. En það, sem kom fram hjá þessum ræðumanni, hv. 3. þm. Austf., var t.d. sú setning, að það væri þýðingarlaust að ræða um endurnýjun á fiskibátaflotanum frá 40–120 tonn, skulum við segja, nema skapa heilbrigðan rekstrargrundvöll. Þetta er alveg satt. Menn fást vitanlega ekki til að kaupa þessi skip og gera þau út, ef það er ekki rekstrargrundvöllur fyrir hendi, og þá verður bara að finna, hvaða leiðir eru til þess. Þetta var rætt hér m.a. af sérfræðingi Alþb. í sjávarútvegsmálum. Hann benti á nokkur atriði, en ég sá enga lausn gagnvart bátunum viðvíkjandi þeim atriðum, sem hann benti á. En það kom fram hjá hv. 3. þm. Austf. athyglisverð ábending. En þessa spurningu skulum við bara leggja fyrir okkur, og við skulum reyna að svara henni. Við verðum að gera okkur þetta ljóst. Það er ekki hægt að búast við því, að það sé hægt að efla útgerð þessara báta, nema það sé fundinn einhver rekstrargrundvöllur fyrir þá. Það kom fram hjá hv. 5. þm. Austf., hann talaði um skuttogara, þeir áttu að leysa allan vanda, og skammaði ríkisstj. fyrir að hafa ekki keypt skuttogara eða gert ráðstafanir til þess. En hvaða ávinningi getum við búizt við af skuttogurum? Brezkar skýrslur telja, að þeir gefi um 5% meira aflamagn. Ég miða ekki við, þó að einstakir menn skrifi áróðursgreinar í Morgunblaðið um þetta, en opinberar skýrslur í Bretlandi telja þetta. Það er enn fremur talið, að það þurfi færri menn. Tryggvi Ófeigsson, sem er allra manna reyndastur í togaraútgerð hér á landi, telur, að það muni ekki þurfa miklu færri menn, nema það sé breytt eitthvað vinnutilhögun, sem hefur ekki fengizt breytt á togurum hér. Má vera, að það fáist, ef önnur togaragerð fæst. En við skulum segja, að þetta sé eitthvað talsvert hagstæðara. Það má bara vera nokkuð miklu hagstæðara, til þess að það borgi sig að kaupa skip fyrir 60–100 millj., miðað við það, að togararnir núna eru í sáralitlu verði, sem eru reknir hér og bera sig ekki, vantar allmikið á það. Þar fyrir er ekkert á móti því að reyna þetta. En við þurfum ekki að ímynda okkur, að þetta leysi allan vanda, og annað er það, að þessir togarar gera ekkert betur en bera sig hjá Þjóðverjum og Englendingum, og þeir búa við betri söluskilyrði en við. Þeir þurfa ekki að borga innflutningsgjöld af sínum fiski. Þetta munar frá 10–17%, þannig að meðan þeir gera ekki betur en bera sig hjá þeim, eru engar líkur til, að þeir geti borið sig hjá okkur. Við þurfum að búa við sömu skilyrði hvað það snertir að selja fiskinn, til þess að þeir geti borið sig jafnvel hjá okkur. En það er ekkert nema gott um það að segja að prófa þessar leiðir, en við skulum ekki blekkja okkur á því, að þetta leysi allan vanda, og þetta leysir alls ekki vanda bátanna. Þá talaði hv. 5. þm. Austf. líka, - mér þykir leiðinlegt, að hann er ekki við, og ég ætla ekki að hefja neinar árásir heldur á hann og allra sízt persónulega, hann segir margt vel í sjávarútvegsmálum og hefur athugað þau mál vel, - hann ræddi um vextina, og þar erum við allir sammála, sem viljum á annað borð ræða það rólega, að vextirnir hafa gert sitt til að auka kostnað útgerðarinnar og þó minnst báta af þessari gerð, vegna þess að þeir voru flestir keyptir áður en vextirnir hækkuðu og búa því við hagstæðari vaxtakjör. En fyrir mitt leyti álít ég alveg sjálfsagt að lækka vexti á stofnlánunum, einkum hjá þessum bátum. Hv. 5. þm. Austf. hafði tækifæri til þess að láta ljós sitt skína gegnum störf bátaútvegsnefndar, sem starfaði á s.l. ári og skilaði áliti. Ég býst við, að það hafi flestir lesið þetta nál. En þó að þessar till. séu yfirleitt jákvæðar hjá nefndinni gagnvart bátunum, er ekki fengin nokkur einasta lausn, endanleg lausn á vandanum. Þýðingarmesta atriðið var, að það var 10% hækkun á fiski, og hvar átti að taka það? Ríkissjóður átti að borga það. Það er því alveg sama lausnin og kemur fram í þessu frv., þ.e. að ríkið borgi, og það, að atvinnuvegirnir beri sig ekki og ríkið borgi hallann, leiðir undantekningarlaust af sér gengislækkun. En ef peningamálum er hagað þannig, að fólkið geti ekki treyst því, að peningarnir haldi sínu verðgildi, myndast eyðslusemi og verðbólga eins og núna. Menn reyna að koma peningum sínum í einhver verðmæti, sem þeir halda að séu varanleg, og þá myndast þetta ástand, sem hefur verið núna undanfarin ár: of mikil fjárfesting, of lítið fjármagn til þess að lána til atvinnuveganna, rekstrarfjárskortur og verðbólga. Það er alger undirstaða undir því að hafa heilbrigt efnahagslíf, að menn geti treyst genginu, - alger undirstaða, - og til þess að geta treyst gengi verða atvinnuvegirnir að bera sig. Þess vegna var alveg rétt stefna hjá ríkisstj., þegar hún lagði af stað 1960 eða 1959 og lýsti því yfir, að höfuðstefnumál hennar væri að láta atvinnuvegina bera sig. Þetta var alveg rétt. Ríkisstj. bara gerði þetta ekki. Við vitum, að þeir eru hættir að bera sig, og í því liggja mistökin, en ekki í því, að stefnuskráin væri vitlaus. Við skulum reyna að gera okkur ljóst, hvað við getum gert, til þess að þessir bátar geti borið sig. Þessari spurningu verðum við að svara. Og ef þeir geta ekki borið sig gerist þetta, sem hefur gerzt undanfarna áratugi. Það var fellt gengið 1950. Það var fellt gengið 1960. Það er tvísýnt, hvort við komumst að árinu 1970, án þess að gengið sé enn fellt, mjög tvisýnt. Það er þess vegna algert undirstöðuatriði fyrir okkar fjármálakerfi að finna lausn á þessum vanda, að sjávarútvegurinn geti borið sig. Það kom bara ein ábending fram, og það var hjá hv. 3. þm. Austf. í gær, ein jákvæð ábending gagnvart þessum bátum, og það var að heimila þeim að vissu marki togveiðar innan landhelgi. Á hverju haldið þið, að Vestmanneyingar lífi núna? Þeir hafa bara lifað á togbátunum í vetur og eins í fyrra. Hv. 5. þm. Austf. taldi, að þetta skipti þá engu máli, fyrir stríð eða áður en landhelgislínunni var breytt hefði verið sáralítið um togveiðar. Þetta er nú rétt og rétt ekki. Það var alltaf talsvert af því fyrir sunnan og norðan land, en fyrir Austfjörðum og Vestfjörðum hefur þetta sennilega ekki skipt miklu máli. En bara aðstæðurnar eru breyttar. Þá var hægt að fá nógan mannskap til að gera út á línu. Nú er það ekki hægt. Og það er útilokað fyrir sjávarþorpin, bæði sunnan- og norðanlands, að afla sér hráefnis með skaplegum kostnaði, án þess að þessi undanþága sé veitt. Við verðum að gera okkur þetta ljóst. Og þess vegna er að gera það hreinlega upp við sig: Á fólk að búa á þessum stöðum við mannsæmandi lífskjör, eða á þar að vera sama fátæktin og alltaf hefur verið? Þetta verðum við að gera upp við okkur. Það þýðir ekki að vera að blekkja sig svona. Ég hef átt tal um þetta við vissa ráðh., og mér hefur skilizt, að það gæti komið til mála, ef öllum togskipum er leyft þetta. En ég álít bara með stærri togarana, að ef þeir geta ekki veitt nema uppi við strendurnar, þá höfum við ekkert með þá að gera, þá getum við veitt bara á togbáta. Og eins er náttúrlega alveg sjálfsagt að takmarka þetta, og það er gert í frv., sem ég hef lagt fram, það eru alveg takmörk fyrir því. Og það er miklu heiðarlegra og betra að hafa einhverjar skynsamlegar reglur um þetta en hafa það eins og nú er, að það er alls staðar veitt, þar sem hægt er að toga. Ég hef sannar sögur af því, það fer ekki hátt, og það er ekki birt í útvarpinu, en þeir hafa tekið milli 20 og 30 tonn á sólarhring, Vestmannaeyjabátar, núna í vetur alveg uppi í landsteinum náttúrlega. Svo er verið að taka þá í hópum. Það er verið að taka þá, og ekkert er gert, enginn borgar sekt. Ég kalla þetta ekki þjóðfélag, sem hefur í heiðri sínar réttarreglur. Það er ákaflega heimskulegt að hafa löggjöf, sem ekki er framfylgt. Við eigum að haga löggjöfinni þannig, að hún sé það réttlát, að hægt sé að framfylgja henni. Vitanlega er ómögulegt að taka kannske rétt alla skipstjóra í Eyjum og sekta þá háum sektum eða jafnvel setja í fangelsi, það vitum við. Þess vegna verða reglurnar að vera þannig að það sé hægt að fara eftir þeim. Ímynduðuð þið ykkur, að Vestmanneyingar gerðu þetta, ef þeir þyrftu þess ekki? Þetta er skilyrði til þess að geta lifað. En hugsunarhátturinn er bara þannig fyrir norðan, að það leggur enginn út í að brjóta þessar reglur, og þess vegna vantar okkar þessa báta og vantar þetta hráefni, sem Vestmanneyingar lifa á og Keflvíkingar og fleiri sjávarþorp hér sunnanlands. Nei, þingið á að sjá sóma sinn í að breyta þessum reglum, færa þær í skynsamlegra horf og búa þannig að þeim aðilum, sem hafa þörf fyrir að fá þetta hráefni, að þeir geti fengið það með skaplegum kostnaði. Þetta er undirstöðuatriði. Svo er annað atriði, að það er ekkert gagn að vera alltaf að bæta upp fiskinn og svo kemur skriðan á eftir og allir kostnaðarliðir hækka. Það eru alveg óteljandi útgjaldaliðir, sem er hlaðið á útgerðina, og ég dreg í efa, að það sé nokkur einasti þm., sem man eftir öllum þeim útgjaldaliðum, sem útgerðin þarf að borga. Og alltaf er verið að bæta á það, alltaf er verið að fjölga sjóðstillögum og öllu mögulegu. Þetta verða menn að athuga. Það verður að gera róttæka athugun á því, hvað gera þarf, til þess að útgerðin geti borið sig, því að það er undirstaðan undir heilbrigðu fjármálakerfi í okkar landi. Ég ætla nú ekki að halda langa ræðu, en ég skal bara telja upp fáeina liði, sem ýmist hafa verið búnir til hjá þessari ríkisstj. eða eldri, - útgjaldaliði, sem útgerðin verður að greiða. Það er nú fyrst vaxtahækkunin, sem er kannske erfiðasti liðurinn, það er um 21/2% og tvöfaldaðir dráttarvextirnir. Annar liður er hækkað orlof, mjög hár liður, og það þarf að greiða það af hlut, eins og þið vitið. Þriðji liðurinn er launaskattur, mjög hár liður, bæði fyrir fiskvinnslustöðvar og bátana. Fjórði liður er 35% tollur á varahluti í vélar og tæki í skipin. Fimmti liður er 4% tollur á veiðarfæri. Hann var nú einhver áður en þessi stjórn tók við enda er ég ekkert sérstaklega með ádeilur á þessa ríkisstj. viðvíkjandi þessum liðum. En þetta þurfum við að borga, 4% á veiðarfæri. Sjötta, við verðum að borga hlut í veikindaforföllum, sem getur skipt kannske allt að því, - það hefur einn sagt mér, að hann hafi orðið að borga 150 þús. kr. þannig. Menn fá hlut í veikindaforföllum, í staðinn fyrir að eðlilegt væri að hafa bara venjulegt kaup eða tryggingu, og það meira að segja hefur hv. 5. þm. Austf. fallizt á í sínu nál., sem er jákvætt að því leyti til. Sjöunda er veiðarfæraskatturinn, sem er nú óbeint búið að leggja á með því að setja innflutningshömlur á innflutt veiðarfæri, og nú er komið frv. fram um að leggja hann á, 1%. Ég veit ekki, hvort það er samkomulag um það, en vænta má þess, að það fari í gegn, fyrst frv. er komið aftur, og var þegar búið að leggja skatt á útgerðina með innflutningshömlunum, til þess að Hampiðjan gæti lifað. Áttundi liðurinn er framlag til kaupa á síldarleitarskipi, sem fáeinir aðilar buðust til þess að leggja fram. Einstaka síldveiðiskip er vel stætt og vildi bjóða þessa fórn. Níunda er framlag í aflatryggingasjóð. Tíunda er framlag í sjúkrasjóð, það er nú 1%, og það er það, sem veríð er að biðja um lögtaksheimild á núna í þinginu til að geta selt bátagarmana fyrir útgerðarmönnum, af því að þeir geti víst ekki borgað þetta gjald sumir þeirra. Ellefta er, að við þurfum að borga sjúkrasamlagsgjald fyrir alla skipshöfnina, jafnt skipstjóra sem aðra. Tólfta er smáframlag til samtaka sjómanna. Það er breyting, sem var víst gerð núna, en það var ekki bein hækkun, heldur var skipt tillaginu. Þrettánda er til Landssambands ísl. útvegsmanna. Fjórtánda er til byggingar haf- og síldarrannsóknarskips. Fimmtánda er til rannsóknarstofnunar sjávarútvegsins. Sextánda er til fiskimálasjóðs. Seytjánda er til fiskveiðasjóðs. Átjánda, aðstöðugjald á töp af bátum, sem virðist vera býsna ósanngjarnt að borga af töpunum. Nítjánda atriðið, sem er talsverður útgjaldaliður, er þessi endalausu stimpilgjöld af hverju smáláni, sem tekið er í bönkunum. Það væri ósköp auðvelt að breyta þeirri löggjöf þannig að gera þetta auðveldara fyrir útgerðina. Það er gróflega hart fyrir hana, þegar menn fá 200–300 þús. kr. lán og tekinn er 1. veðréttur í afla, að þurfa þá að borga há stimpilgjöld í hvert skipti og endurnýja þetta sí og æ, að menn geti ekki fengið þetta varanlegt einhvern veginn. Tuttugasta er það, að hverju einasta smáláni er þinglýst, sem menn fá í þessum blessuðum bönkum, þ.e.a.s. að Búnaðarbankanum undanskildum. Það er mikill kostnaður við þetta, og væri ósköp auðvelt fyrir löggjafann að breyta þessu og gera þetta einfaldara og kostnaðarminna fyrir útgerðina. Tuttugasta og fyrsta eru skrásetningargjöld fyrir hásetana. Tuttugasta og annað eru alls konar tryggingar, sem ekki er nú óeðlilegt að við borgum, bæði af mannskap og öllu mögulegu, það er í fjöldamörgum liðum. Tuttugasta og þriðja eru lífeyrissjóðsgjöld, sem togararnir borga, en ekki við, og ég ætla aðeins að minnast á, því að ég hef átt tal um þetta við togaraeigendur, og þeir telja þetta einhverja þyngstu byrðina, sem þeir verða að bera viðvíkjandi útgjaldaliðunum. Og þeir verða að borga 6%, mennirnir 4%. Þetta þýðir a.m.k. 6% kauphækkun. Þetta telja þeir einhvern erfiðasta liðinn. Og þeir segja, að mikið af þessu sé tekið aftur. Þeir verða að borga til útlendinganna, og þegar þeir fara, fá þeir þetta greitt, og eins er með skólafólk, það fær þetta endurgreitt. Það er kannske allt gott um þessi lífeyrissjóðsgjöld að segja. Við verðum bara að gera okkur það ljóst, að atvinnuvegirnir verða að þola þetta. Og þegar þeir bera sig ekki og ef á að bæta þessu gjaldi ofan á, þarf náttúrlega ríkissjóður að styrkja þá enn meira. Þetta er alveg ljóst. Það er alveg sjálfsagt að hafa tryggingar, en þessar tryggingar eru þegar komnar í sæmilegt horf. Við getum alveg eins hækkað dálítið almannatryggingar. En varðandi það að stofna þessa lífeyrissjóði fyrir alla landsmenn, eins og verið er að tala um, verðum við að athuga það, að þá kemur þetta á bátana. Þeir þurfa að fá enn meiri framlög og enn meiri aðstoð. Þetta eru 23 útgjaldapóstar, sem við verðum að borga. Og svo er ráðgerður verðjöfnunarsjóður. Það verður 24. pósturinn. Ég tel víst, að ég hafi gleymt einhverju, en ég skrifaði þetta upp í dag. Þetta er endalaus runa, sem við verðum að borga, og sumt af þessu væri hægt að fella alveg niður, öðru væri hægt að breyta til hagræðis fyrir útveginn, og á annan hátt væri mikið hægt að hjálpa til að lækka rekstrarkostnaðinn. Svo kem ég að síðasta liðnum. Það er, að öll vinna undanfarið hefur verið keypt á svörtum markaði. Nú segja járniðnaðarmenn, að þeir hafi ekki nóg að gera. Af hverju ekki? Af því að það er ódýrara að sigla með skipin til annarra landa og láta gera við þau þar. Þetta er ósköp einfalt. Það er búið að halda þannig á málunum, að það borgar sig fyrir stærri skipin að fara til annarra landa og láta gera við þau þar.  Það er undirstaðan, að við verðum að reka atvinnulífið á heilbrigðum grundvelli, ef við eigum að hafa heilbrigt fjármálalíf. Við skulum ekki blekkja okkur á þessu. Þess vegna verðum við að horfast raunhæft í augu við það, hvernig við getum látið atvinnuvegina bera sig. Og ég vil spyrja þessa góðu menn, sem vilja ekki gera neinar undanþágur með togbátana: Hvernig viljið þið afla hráefnis handa kauptúnunum í Norðurlandskjördæmi vestra? Svarið þið því. Ég veit, að Vestfirðingar geta aflað síns hráefnis á línu og í net. En við getum það bara ekki. Skýrið þið, hvernig þið viljið afla hráefnisins. Línan ber sig ekki, og það er ekki hægt að stunda línuveíðar nema svona 3–4 mánuði. Hvað á að gera? Það, sem er að drepa útgerð þessara báta, er, hvað á að gera við þá milli vertíðanna. Það er allt í lagi þessa tvo mánuði, marz og apríl, þá getum við veitt hvað sem er í net. En svo kemur dauði tíminn, og það er sá tími, sem gerir að verkum, að bátarnir bera sig ekki. Þá fara Vestmannaeyingar að toga. Þeir eru raunar farnir að toga alla vertíðina núna og moka upp ýsunni upp við landsteina. Og það vil ég segja, að geti verið dálítið tvírætt, hvort á að leyfa. Og eins er ég á því, að við eigum að friða viss svæði, hrygningarsvæði, og þar eigum við að hafa strangt eftirlit. Við þurfum að tryggja það, að fiskurinn geti aukið kyn sitt, hann geti hrygnt í næði, og þetta þarf allt að rannsaka. Og fiskifræðingarnir viðurkenna það. Jón Jónsson hefur sagt það við mig. Ég má bera það fyrir mig, hvar sem er. Frv., sem ég kem með, er hann algerlega samþykkur. Hann segir, að það sé ekki vitund hættulegra að veiða í tog en önnur veiðarfæri, ef möskvastærðin sé hæfilega stór, - ekki vitund skaðlegra. Því eigum við þá ekki að hafa heimild til að nota það veiðarfæri, sem er ódýrast, eina veiðarfærið, sem getur borgað sig? Togararnir sigla með fiskinn til útlanda, mikið af honum. Fólkið fær ekki vinnu við það. Það er enginn vandi fyrir sjómenn í sjávarþorpunum norðanlands að fá vinnu. Þeir geta farið vestur á land og verið á bátunum hvar sem er í kringum landið. Það er heimafólkið, sem við verðum að útvega vinnu og það gera ekki aðrir en bátarnir. Þess vegna verðum við að búa þannig að þeim, bæði hvað snertir löggjöf og eins veiðiheimildir, að þeir geti borið sig. Þetta er undirstaðan. Þeir, sem eru á móti þessu, það er bezt, að þeir skýri, hvernig við eigum að afla hráefnis, svo að fólkið geti lifað, fólkið hafi nóg að gera. Bendi þeir á leiðirnar. Og ekki skal standa á mér, ef ég sé, að það er hagkvæmt, - ekki skal standa á mér að vera með því. En það hefur bara ekki komið, og hv. 5. þm. Austf. kom ekki með neitt til lausnar þessu máli. Hann talaði um skuttogara, hann talaði um háa vexti og ýmislegan ódugnað í ríkisstj., en hann benti á enga leið til þess að gera kleift að reka þessa báta, hvorki hvað snerti togveiðar né lækkuð útgjöld á neinu sviði. En þessi stefna að hlaða alltaf útgjöldum á atvinnuvegina endalaust er framkvæmd af mönnum, sem ekki vita, hvað þeir eru að gera, og þess vegna er ekki hægt að vera reiður yfir því. Og þetta veit hver einasti útgerðarmaður í landinu. Þegar við erum að tala saman, viðurkenna þetta allir. Þeir vita ekkert, hvað þeir eru að gera. Og svo endar þetta svona. Það er bara heimtað fé úr ríkissjóði, og þegar það er orðið nógu mikið, þýðir það rangt gengi, og þá er gengið fellt, sem er sú mesta kjaraskerðing, sem hægt er að gera gagnvart fólkinu. Þá er kaupið látið lækka aftur. Svo eru öll þessi blessuð útgjöld og óendanlegu útgjöld og óendanlegar kröfur. Þetta kemur allt á atvinnulífið fyrr eða síðar, og það er hægt að ofþyngja því. Og þegar það er búið að ofhlaða á atvinnuvegina, er gengið lækkað, og fólkið tekur byrðarnar, svo að þetta er nokkurs konar Kleppsvinna allt saman.  Það eru ekki nema tvær leiðir til. Það er að snúa við, gera með skynsamlegri löggjöf og skynsamlegum ráðstöfunum sjávarútveginum gerlegt að bera sig, eða við förum sömu leið og við höfum alltaf farið: kaupmáttur krónunnar lækkar, og gengið verður lækkað, og það veldur um 30% lækkun á kaupi hvers einasta manns í landinu.



Herra forseti. Til viðbótar því, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði um þá ömurlegu staðreynd, að skipin héldu til útlanda til þess að fara í slipp og fá viðgerðir, vegna þess að það væri ódýrara, er því að bæta, að sú vinna, sem þar er innt af hendi, er yfirleitt miklu betri en sú, sem fæst hér. Það voru nokkur atriði í ræðu hv. 5. þm. Austf. hér í gær, sem gerðu það óhjákvæmilegt fyrir mig að standa hér upp að nýju og fara þar um nokkrum orðum, án þess þó að ég vilji sérstaklega lengja þær umr., sem orðnar eru um málið, frá því, sem nú er. Þessi hv. þm., - mér þykir mjög leitt, að hann skuli ekki vera viðstaddur hér í dag, - sagði, að í tíð vinstri stjórnarinnar hefði verið lagður grundvöllur að þeirri nýsköpun í sjávarútvegi, sem við hefðum byggt á síðan. Hann sagði enn fremur, að í tíð vinstri stjórnarinnar hefði verið lagður grundvöllur að þeim síldariðnaði, sem byggt hefði verið á siðan. Það var mikið, að þessi hv. þm, sagði ekki og fullyrti, að sá fjárhagsgrundvöllur, sem við höfum búið við undanfarin ár, inn á við og út á við, - það var mikið, að hann fullyrti ekki, að hann hefði verið lagður og treystur í tíð þessarar makalausu stjórnar. Þetta hlýtur að hafa verið gleymska hjá þessum hv. þm., eða þessum mikla endurskoðunarsinna hefur þótt of skammt umliðið, síðan forsrh. vinstri stjórnarinnar gaf út sína uppgjafaryfirlýsingu, þannig að það væri nokkuð snemmt að koma með sögulega endurskoðun á þessu atriði nú þegar. En hvað skyldu útgerðarmenn, skipstjórnarmenn og sjómenn segja, þegar þeir fá að heyra þessa fullyrðingu þessa hv. þm.? Þeim er ekki of gott nú í þessari ótíð og aflaleysi að hafa eitthvað til þess að skemmta sér við. En hvað segja tölulegar upplýsingar í þessu efni? Hv. þm. fullyrti, að það tæki 2–3 ár að byggja skip, frá því að um það væri samið. Staðreyndin er hins vegar sú, að þetta er nokkuð misjafnt, en þetta er yfirleitt frá 9 mánuðum upp í ár, upp í 11/2 ár í mesta lagi. Í upphafi vinstri stjórnarinnar, eins og ég gat um hér í gær, var fjöldi skipa yfir 100 smál. að stærð 50 og brúttórúmlestafjöldi 7829. Í lok stjórnartímabils vinstri stjórnarinnar hafði þessum skipum fækkað um 1 og rúmlestatala minnkað um nærfellt 300. Ef við gerum ráð fyrir, að um ár liði, frá því að samið sé um skip, þar til það verður skráð og hefur veiðar, skulum við gera ráð fyrir því, að skip, sem komu til landsins á árinu 1959, um þau hafi verið samið, sem líklegt er, í tíð vinstri stjórnarinnar. Í árslok 1959 hafði skipum fjölgað um 12. Þá voru þau 61 að tölu, skip yfir 100 rúml. að stærð, og rúmlestatala þeirra samtals 13845. Enn getum við sagt, að einhver hluti þeirra skipa, sem komu á árinu 1960, um þau hefði verið samið í tíð vinstri stjórnarinnar. Skip í árslok 1960, því fer fjarri, að um öll þau skip hafi þá verið samið. Árið 1960 voru þau orðin 86, þessi skip. En um síðustu áramót hefur þessum skipum fjölgað upp í 184 og rúmlestatalan nálæga þrefaldazt. Þetta eru óyggjandi tölur, sem hægt er að ganga úr skugga um, og þær sýna sannarlega ekki neinn sérstakan fjandskap núv. hæstv. ríkisstj. í garð þessa atvinnuvegar. Þá er fullyrðing þessa hv. þm. um, að vinstri stjórnin hefði lagt grundvöll að þeim síldariðnaði, sem við búum við í dag. Við skulum athuga, hvernig þessum málum er háttað á Austfjörðum. Í árslok 1958 voru afköst síldarverksmiðja, svo að við tökum þær eingöngu, en sleppum öllum síldarsöltunarstöðvum, sem að meginhluta hafa verið byggðar síðan þetta var, þá voru afköst síldarverksmiðjanna 1190 lestir á sólarhring. Um síðustu áramót voru afköst síldarverksmiðjanna á Austurlandi 4315 lestir á sólarhring og aukningin því um 260% frá því, sem var um það leyti, sem vinstri stjórnin vék frá eða gafst upp öllu heldur. Fyrirsvarsmönnum vinstri stjórnarinnar tjóar ekki í neinu tilfelli að ætla að fara að halda því fram, að þeir hafi lagt drög að og verið búnir að semja um allan þennan aukna verksmiðjukost, sem síðan hefur risið. Hv. 5. þm. Austf. hafði með framíköllum haldið því fram, að ábyrgðargjald vegna þeirra ábyrgða, sem bankar ganga í við töku erlendra lána, hefði ekki verið greitt í tíð vinstri stjórnarinnar, og mér heyrðist, að hv. 4, þm. Reykn. tæki undir það framíkall. Þetta er alrangt, þetta var auðvitað borgað þá. Ég hafði mínar upplýsingar frá ábyrgðadeild Útvegsbanka Íslands, og þetta ábyrgðargjald hefur verið borgað í áratugi. Hv. 5. þm. Austf. ætlaði síðan að snúa sig út úr þessu máli með því að segja, að engin erlend lán hefðu veríð tekin til skipakaupa, sem fram hefðu farið á tímabili vinstri stjórnarinnar. Ég hef engar upplýsingar um það, að svo hafi verið, en mjög ólíklegt þykir mér, að svo hafi ekki verið. Hann sagði, að hann hefði séð í reikningum einhvers skips, að allt að 500 þús. kr. hefðu runnið til þessa ábyrgðargjalds. Mér er næstum því að segja óskiljanlegt, hvernig hægt er að halda slíku fram eins og þessu. Ábyrgðargjaldið er 1%. Lántaka erlendis fer aldrei yfir 67% af heildarverði skips. Ef ábyrgðarþóknunin ætti að ná 500 þús. kr., þyrfti slíkt fiskiskip að kosta allt að 75 millj. kr. Ég gat a.m.k. ekki skilið hv. þm. á annan veg en þennan. Þess vil ég geta hér, að ábyrgðarþóknun sú, sem norskir bankar taka vegna erlendrar ábyrgðar þar í landi, ábyrgðarþóknunin þar er 1.5% eða allverulega miklu hærri en hér tíðkast. En þessi hv. þm. lét því alveg ósvarað, hvernig hann og á hvaða hátt hann hefði beitt sér fyrir því sem bankaráðsmaður í Útvegsbanka Íslands að fá þessu ábyrgðargjaldi breytt eða það afnumið. Því sleppti hann alveg, enda hefur enginn heyrt þar í þeim banka því nokkru sinni hreyft, að það stæði til. Hv. 5. þm. Austf. hélt því fram, að starfandi togarar um s.l. áramót hefðu verið 16 að tölu. Loftur Bjarnason skýrir frá því í yfirlitsgrein um áramót, formaður Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, að skipin hafi verið 22. Þarna munar aðeins réttum tæpum 30% hjá þessum hv. þm., og má kannske eftir atvikum kalla vel sloppið. Hann hélt því fram og margítrekaði það, að erfiðleikar togaraútgerðarinnar stöfuðu ekki fyrst og fremst af aflaskorti, það væri fyrst og síðast fjandskapur ríkisstj. í garð þessa atvinnuvegar. En hvað segja skýrslur aftur á móti? Skýrslur segja, að á Íslandsmiðum hafi afli á tímabilinu frá 1958, frá því er hann setti sínar reglur um togveiði í íslenzkri landhelgi, frá því 1958 til 1964 hefur afli togara minnkað úr 16.6 lestum á veiðidag í 11.5 lestir eða um rétt 30%. Á Vestur-Grænlandsmiðum hins vegar hefur veiðidagsafli minnkað úr 26 lestum á veiðidag í 17.2 lestir eða um 34%, Það munar um minna en um og yfir 30% minni veiði á hvern veiðidag, eins og hér er greint frá. En þessi hv. þm. hélt því fram, að þetta skipti engu máli. Það, sem að væri, væri fjandskapur stjórnarflokkanna og hæstv. ríkisstj. í garð þessa atvinnuvegar. Síðan ræddi þessi hv. þm. í löngu máli um það, sem ég hafði haldið fram í sambandi við rýmkanir veiðiheimilda innan landhelgi. Að vísu tók ég það mjög skýrt fram, að um slíkt gæti ekki verið að tefla, nema undir mjög auknu og ströngu vísindalegu eftirliti. Ég ætla í þessu tilefni að leyfa mér að vitna í Þjóðviljann, í þann mann, sem hefur þar með höndum að skrifa um fiskimál og heitir Jóhann J. E. Kúld. Hann segir svo, - og það, sem tilgreint verður hér, hrekur að flestu leyti það, sem hv. þm, hefur haldið fram í þessu efni, og ýmsar þær skoðanir, sem þar koma fram, mundi ég gjarnan vilja gera að mínum, - ég vil leyfa mér að vitna til þess arna í nokkrum greinum, með leyfi hæstv. forseta. Greinina, sem ég vitna til, er að finna í Þjóðviljanum, í málgagni hv. 5. þm. Austf., þriðjudaginn 25. okt., og nefndist „Hagnýting íslenzku landhelginnar og ímyndaðir stjórnmálahagsmunir“: „Á undanförnum árum hef ég skrifað grein eftir grein, þar sem ég hef sýnt fram á það með rökum, að knýjandi nauðsyn sé á því að setja reglur um hagnýtingu íslenzkrar landhelgi, þar sem í það minnsta miðunum undan Suður- og Suðvesturlandi væri á vetrarvertíð skipt niður í veiðisvæði á milli veiðiaðferða. Ég hef ekkert farið dult með þá skoðun mína, að setja bæri reglur um togveiðar innan núverandi fiskveiðilögsögu sem og aðrar veiðar.“ Ég þarf ekki að taka það fram, að þetta eru ekki mín orð, þó að ég vilji gjarna gera þau að mínum, en þetta er orðrétt lesið upp úr Þjóðviljanum eftir sérfræðing hans í þessum málum, Jóhann J. E. Kúld. Hann heldur svo áfram, með leyfi forseta: „Þar sem fjallað hefur verið um nauðsyn þessa máls, svo sem í útgerðarráði Bæjarútgerðar Reykjavíkur og á öðrum þeim stöðum, þaðan sem togveiðar eru stundaðar á landinu, veit ég ekki betur en fulltrúar úr öllum stjórnmálaflokkum hafi verið sammála um, að ríkisstj. bæri að láta setja reglur um togveiðar á svæðinu innan 12 mílna landhelginnar. Hins vegar hefur dagblaðið Tíminn, ef marka má leiðara blaðsins 15. þ.m.,“ þ.e. októbermánaðar, - „og aftur í grein þann 16. þ. m. tekið afstöðu gegn togveiðum innan 12 mílna markanna. Ýmsir spyrja því í dag, hver sé afstaða Framsfl. til þessa máls. Er hún sú, sem fulltrúar flokksins hafa markað ásamt öðrum, eða er hún sú, sem Tíminn heldur nú fram, að ekkert eigi að gera í þessu máli og alls ekki að leyfa neinar veiðar með botnvörpu innan landhelgi, þar sem það mundi veikja okkar málstað til frekari sóknar á alþjóðavettvangi? Framsfl. mun fljótt reka sig á, að í þessu máli þýðir ekki að ætla sér að leika tveimur skjöldum eða tala eins og hver vill heyra. Ef menn vilja banna allar veiðar með togveiðifærum innan landhelginnar, verða menn líka að vera tilbúnir að segja, á hvaða hátt þeir vilja hagnýta landhelgissvæðið, þannig að fiskveiðar á svæðinu geti komið þjóðinni fyllilega að notum og séð fiskiðnaðarstöðvum fyrir hráefni meginhluta úr árinu.“ Og sérfræðingur Þjóðviljans heldur áfram, með leyfi hv. forseta: „Ég held, að þetta sé ekki framkvæmanlegt, nema togveiðar séu leyfðar að einhverju leyti innan þess landhelgissvæðis, sem við ráðum yfir. Mér er heldur ekki kunnugt um, að aðrar þjóðir, sem tekið hafa upp 12 mílna landhelgi, hafi byrjað á því að útiloka allar togveiðar eigin þegna, þótt þær hafi bannað veiðar erlendra skipa í landhelgi. Það er því mikill misskilningur hjá Tímanum, þegar hann heldur því fram, að það mundi veikja rétt okkar til frekari útfærslu, ef við settum nú reglur um togveiðar svo og aðrar veiðiaðferðir innan landhelginnar.“ Og hann spyr í fyrirsögn: „Til hvers færum við út landhelgina? Við gerum það vegna þess, að við álitum, að slíkt sé nauðsynlegt vegna okkar eigin fískveiða. Enn fremur lítum við svo á, að íslenzka þjóðin ein eigi réttinn til fiskveiða á miðunum umhverfis landið, að landgrunnið, sem fer hallandi út í djúpálana, sé hluti af landinu sjálfu, þótt þetta svæði sé sævi hulið. Þetta er alveg óviðkomandi því, hvaða veiðar við leyfum á því hafsvæði, sem við höfum helgað okkur. Það er okkar einkamál.“ Og enn segir hann, með leyfi forseta: „Togveiðar eru frekar ódýrar veiðar, en gefa hins vegar miklu betra og verðmætara hráefni en t.d. veiðar með þorskanetum. Nú er svo komið fyrir löngu og á allra vitorði, sem vilja vita, að togveiðar vélbátaflotans eru stundaðar í mjög stórum stíl innan landhelginnar, án þess að um þessar veiðar hafi verið settar nokkrar reglur eða þær leyfðar. Hér hefur skapazt óforsvaranlegt ástand, sem er hættulegt. Það er tvennt ólíkt að setja lög og reglur um togveiðar sem og aðrar veiðiaðferðir innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu og framfylgja síðan settum reglum. Það er annað að afmarka veiðisvæði og leyfa veiðar innan þessa afmarkaða svæðis en að banna allar togveiðar innan fiskveiðimarkanna, en láta síðan hvern veiða þar sem honum sýnist með botnvörpu þrátt fyrir gildandi lagaákvæði um algert bann, eins og nú hefur verið staðfest, að gert er frá einni allra stærstu fiskveiðistöð landsins.“ Hann segir hér og lýkur nú brátt tilvitnunum, með leyfi forseta: „Er hægt að tryggja áframhaldandi þróun fiskveiða án togveiða?“ spyr hann, sérfræðingur Þjóðviljans um fiskimál. „Okkur liggur meira á að svara þessari spurningu en geta okkur til um, hvernig útlendingum líki fiskveiðar Íslendinga á okkar eigin lögsögusvæði, því að það er algerlega okkar einkamál eða ætti í það minnsta að vera það. Hitt er aftur á móti rétt, að til þess að hljóta virðingu svo af þessu máli sem öðrum málum þurfum við að hafa til þess manndóm að skipa þeim einvörðungu út frá íslenzkum hagsmunum og það þótt útlendingum mundi líka önnur skipan betur. Það er nefnilega fyrst og fremst manndómur, sem þarf til þess að geta verið sjálfstæð þjóð.“ Ég vil svo að lokum vitna til eftirfarandi orða, með leyfi forseta: „Af þessum sökum,“ segir hann, „er ég ekki í nokkrum vafa um, að það sé beinlínis skylda okkar að tryggja áframhaldandi jákvæða þróun í íslenzkum fiskiðnaði, og það verður ekki gert, nema við höfum manndóm til þess að hagnýta þann möguleika íslenzkrar landhelgi, að við getum tryggt nægjanlegt aðstreymi af hráefni til fiskiðjuveranna meginhluta úr árinu. Þetta er kjarni málsins. Leiðin til þess að geta þetta er tvímælalaust skynsamleg hagnýting landhelginnar tryggð að lögum, þar sem togveiðar eru ekki frekar útilokaðar heldur en veiðar með þorskanet og þorsknót. Þarna verður að tryggja hverri veiðiaðferð ákveðinn rétt, um leið og settar verða reglur til tryggingar því, að miðin séu ekki eyðilögð.“ Svo mörg voru þau orð, og eins og ég sagði, vil ég að flestu leyti undir þau taka og gera þær skoðanir, sem þar fram koma, að mínum.



Herra forseti. Ég hafði ekki eftir þá framsögu, sem ég hafði fyrir nál. okkar í þessu máli í gærdag, ætlað að leggja fleiri orð í belg um þetta frv. En ræða sú, sem hv. 3. þm. Austf. flutti í gær, gefur nokkurt tilefni til aths. af minni hálfu, auk þess, sem fram kom hjá honum í ræðu þeirri, sem hann flutti hér áðan. Ég gæti trúað því, að ræða hv. þm. í gær hafi verið meiri háttar bjarnargreiði við hæstv. ríkisstj. Ræðan var að sumu leyti skemmtileg. Hún var gífuryrt, og víða gætti mótsagna í henni, eins og ég mun reyna að víkja lítillega að, og ýmsir þungir sleggjudómar voru þar kveðnir upp yfir ýmsum aðilum í landinu. Hv. 3. þm. Austf. vék að því í ræðu sinni í gær, að lítið hefði verið bitastætt í þeirri ræðu, sem ég flutti um frv. við 1. umr. þess í hv. d. En þó sagði hann, að þar hefði verið eitt atriði, sem hefði verið alveg hárrétt hjá mér, en það var þegar ég vék að þeim erfiðleikum, sem sjávarútvegurinn og fiskiðnaðurinn ættu við að stríða vegna óðaverðbólgu þeirrar, sem verið hefur hér í landinu öll undanfarandi ár, síðan viðreisnarstjórnin kom til valda, með örlitlum undantekningum. Hann undirstrikaði, að þessi óðaverðbólga hefði skapað marga og mikla erfiðleika í sjávarútvegi og fiskiðnaði, og tel ég það ekki alveg gagnslausa viðurkenningu af hálfu þm. úr stjórnarliðinu. En um hvað fjallaði sú ræða, sem ég flutti hér við 1. umr. frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins? Hún fjallaði að langmestum hluta um þá erfiðleika, sem óðaverðbólgan hefur skapað í sjávarútvegi og fiskiðnaði. Langstærsti hluti ræðu minnar gengur út á það að sýna fram á orsakasamhengið annars vegar á milli óðaverðbólgunnar og hins vegar erfiðleikanna, sem er nú að finna í þessum höfuðatvinnuvegi landsmanna. Það er líka eftirtektarvert, að í grein í Morgunblaðinu, sem birtist í dag og er úr ræðu hv. þm, frá í gær, er þessum hluta ræðunnar algerlega sleppt. Þar er ekki vikið að því einu orði. Ég vil aðeins til upplýsingar og til þess að skerpa skilning hv. alþm., ef hann þá hefur eitthvað sljóvgazt, á þeirri meginstaðreynd, sem hæstv. fyrrv. forsrh. vakti sérstaka athygli á og orðaði mjög vel á fyrstu dögum viðreisnarstjórnarinnar, en þá komst hann þannig að orði, að ef ekki tækist að ráða við verðbólguna, mundi flestallt annað unnið fyrir gýg. Þessi setning held ég, að hafi brennt sig inn í hugskot margra manna, sem á þau hlýddu og lásu þau í Morgunblaðinu. Ég hygg því, að þegar menn nú reyna að meta árangur viðreisnarstjórnarinnar, hljóti þetta atriði að vera mjög þungt á metaskálunum. Ég hygg, að það verði ekki um það deilt, að óðaverðbólgan hefur geystst fram með svo miklum krafti á síðustu árum viðreisnarstjórnarinnar, að engin dæmi finnist slíks úr stjórnmálasögu Íslands síðustu áratugina. Þá vék hv. ræðumaður að þeim ummælum mínum og taldi þau hreina fjarstæðu, að stjórnarstefnan væri sjávarútvegi og fiskiðnaði fjandsamleg í grundvallaratriðum. Mér þykir leitt að þurfa að endurtaka ýmislegt af því, sem ég hef áður sagt, bæði í umr. um þetta frv. og raunar oft áður, en ég kemst þó ekki hjá því að rekja nokkur aðalatriði þessu til sönnunar. Í fyrsta lagi, og það er meginástæðan, sem réttlætir þessi ummæli mín, tel ég, að hæstv. ríkisstj. hafi á margan hátt haft forustu um þá verðlagsþróun, sem hér hefur orðið innanlands undanfarin ár og hefur orðið sjávarútveginum sérstaklega erfið. Þær gífurlegu hækkanir, sem hér hafa orðið á útgerðarkostnaði og framleiðslukostnaði, eru ekki sízt tilkomnar vegna þess, að ríkissjóður hefur þurft að leggja álögur á landsmenn í síauknum mæli til þess að standa undir þeim kröfum, sem til ríkisvaldsins eru gerðar á hverjum tíma. Þetta sést bezt, ef menn athuga upphæð fjárl. eins og hún var 1958 og eins og hún er nú árið 1967. Það er staðreynd, að fjárlögin hafa hækkað á þessum tíma á milli fimm- og sexfalt. Við höfum orðið vitni að því hér á hv. Alþ., að hvers kyns skattar, bæði beinir skattar og óbeinir skattar, hafa verið hækkaðir ár eftir ár og ýmis önnur gjöld, bæði til ríkisins, til sveitarfélaganna og til ýmissa þjónustufyrirtækja í landinu hafa fylgt fast á eftir. Við búum nú við það ástand, að fjárhagur ríkissjóðs er undir því kominn, að hægt sé að halda uppi hömlulausum innflutningi til þess að afla tekna í ríkissjóðinn og til þess að standa undir hinum ýmsu útgjöldum hans. Úr þessum vítahring, sem við erum nú staddir í, verður ekki auðvelt að komast. Í öðru lagi tel ég, að stórhækkaður fjármagnskostnaður í sjávarútvegi og í fiskiðnaði sé ein af ástæðunum fyrir erfiðleikunum, sem þar er að finna nú. Það var minnzt á það hér áðan í ræðu þeirri, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. flutti, að vextir hafa verið hækkaðir um 21/2% á stjórnartímabili viðreisnarstjórnarinnar og dráttarvextir hafa verið tvöfaldaðir á sama tímabili. Því til viðbótar má nefna, að stofnlán hafa verið stytt mjög verulega hjá stofnlánasjóðum sjávarútvegsins, og hefur þetta allt verkað í þá stefnu að auka á erfiðleikana, sem fyrir eru í þessum atvinnuvegi. Í þriðja lagi hefur ríkisstj. beitt sér fyrir því og látið framkvæma lækkun afurðalána úr 67% í 55%. Í fjórða lagi vil ég nefna að sú viðskiptastefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur fylgt, hefur óneitanlega skapað vissa erfiðleika í sambandi við markaðsmálefni sjávarútvegsins. Það hefur verið á það minnt hér í umr. um þetta mál, að vegna þeirrar stefnu, sem ríkisstj. fylgir, hafi verið að glatast markaðir, t.d. fyrir frysta síld, bæði í Póllandi og í Tékkóslóvakíu, á undanförnum árum. Ég er hér með fyrir framan mig samþykkt, sem gerð var á framhaldsaukafundi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna 12. jan. s.l., sem víkur að þessu atriði sérstaklega, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Framhaldsaukafundur SH, haldinn 12. jan., átelur, að ekki skuli hafa verið endurnýjaðir vöruskiptasamningar í því formi, sem þeir áður voru, við Pólland og Tékkóslóvakíu, þ.e. á jafnvirðiskaupagrundvelli með ákveðnum vörulistum. Telur fundurinn, að unnt hefði verið að ná viðskiptasamningum á óbreyttum grundvelli. Þessi lönd hafa verið meðal helztu kaupenda á freðsíld frá Íslandi, og hefur nú komið í ljós, að ekki reynist unnt að selja þeim nema brot af því magni, er þau áður keyptu af freðsíld, og mun breyttu viðskiptafyrirkomulagi hér aðallega um að kenna. Afleiðingin af þessu er, að frystihúsin hafa neyðzt til þess að hætta frystingu síldar.“ Fleiri atriði mætti nefna. Það t.d. vekur dálítið umtal og furðu nokkra, að á sama tíma og norsk yfirvöld hafa verið að þrengja að markaði fyrir íslenzkar afurðir í Noregi, eins og t.d. útflutt saltkjöt, en nú eru uppi raddir í Noregi um að afnema algerlega þann kvóta, sem er fyrir íslenzkt saltkjöt þar, þá keppumst við Íslendingar við að byggja flestöll okkar skip í Noregi, þrátt fyrir það að við gætum sennilega aflað sjávarútveginum stórfelldra og hagstæðra markaða í Póllandi, ef við vildum kaupa af Pólverjum í staðinn þau skip, sem við nú látum smíða í Noregi. Og mér er fortalið af þeim, sem þekkja þessi mál vel, að Pólverjar geti bæði um gæði skipanna, um lán til skipanna og aðra fyrirgreiðslu verið fullkomlega samkeppnisfærir við það, sem er í Noregi. Fimmta atriðið, sem ég vil nefna og rennir stoðum undir, að það er rétt hjá mér, þegar ég segi, að stefna ríkisstj. sé í mörgum atriðum sjávarútvegi og fiskiðnaði fjandsamleg, er það afskiptaleysi, sem ríkisstj. hefur sýnt á rúmlega 7 ára valdaferli sínum gagnvart t.d. hnignun togaraflotans í landinu og gagnvart þeim samdrætti, sem orðið hefur í byggingu og rekstri smærri báta. Það hefur verið upplýst, að allt þetta tímabil hefur enginn nýr togari verið byggður. Togurunum, sem voru um 46, að ég ætla, í upphafi valdaferils viðreisnarstjórnarinnar, hefur nú fækkað í rekstri niður í kringum 20, og bátaflotinn undir 100 rúml., sem á árinu 1958 var að tölu 614 skip, er nú á árinu 1967 kominn niður í 577 skip. Og það er eftirtektarverð yfirlýsing, sem hv. 3. þm. Austf. gaf í , umr. í gær og var að vikið hér af hv. 5. þm. Norðurl. v. áðan, að hann segir, að það sé þýðingarlaust að endurnýja fiskiskipaflotann, meðan enginn rekstrargrundvöllur sé til fyrir þessa báta. Vissulega má þetta til sanns vegar færa, en hvað hefur þá hæstv. ríkisstj. gert á undanförnum 7 árum til þess að reyna að skapa þann rekstrargrundvöll, svo að hægt væri að halda áfram uppbyggingu þessa fiskiflota, sem er nauðsynleg forsenda þess, að hráefnisöflun frystihúsanna sé í lagi? Ég hygg að það sé næsta fátæklegt. Í sjötta lagi, og það skal vera síðasta dæmið, vil ég nefna þá fjölmörgu sérskatta, sem lagðir hafa verið á sjávarútveg og fiskiðnað undanfarandi ár. Hv. 5. þm. Norðurl. v. vék að þessu áðan og hann las upp að mig minnir, 24 eða 25 dæmi um ýmsa sérskatta á þessari atvinnugrein, svo að ég skal láta það nægja um það atriði. Hv. 3. þm. Austf. talaði mikið í gær um auknar veiðiheimildir til togveiða innan núv. landhelgi og taldi, að ef það yrði gert, mundi það vera allra meina bót. Ég er nú ekki eins sannfærður um, að það sé rétt ályktað hjá honum, þó að ég geti vel lýst því yfir sem minni skoðun, að mér finnst ekki óeðlilegt, að það sé tekið til athugunar í sambandi við t.d., ef samþ. verður sú þáltill., sem ég hef flutt og fleiri um hagnýtingu fiskimiðanna, þá sé tekið til athugunar, að hve miklu leyti togveiðar skuli stundaðar í skipulögðum veiðum landsmanna. En ég held, að fyrri reynsla gefi ekki ástæðu til þess að mega álykta sem svo, að það, þó að togveiðiheimildir yrðu auknar og útfærðar frá því, sem er, mundi verða einhver allsherjarlausn. Eitt þeirra vandamála, sem var athugað í svokallaðri bátanefnd, var einmitt þetta atriði um auknar togveiðar innan landhelgislínunnar fyrir minni bátana. Í n. voru, eins og hv. alþm. er kunnugt, 5 alþm. úr öllum flokkum, og um þetta atriði urðu þeir sammála um eftirfarandi niðurstöðu, sem mig langar til að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Að þessu öllu athuguðu telur n., að mjög takmarkaður árangur yrði af því að veita allt að 100 rúml. bátum leyfi til fiskveiða með botnvörpu í landhelgi, og auk þess þarf mjög sérhæfðar áhafnir til botnvörpuveiða, þannig að óvíst verður að telja, að auðveldara yrði að fá menn til þeirra en til annarra veiða af umræddri bátastærð. Með hliðsjón af þeim samningum við erlenda aðila um friðun fiskimiða utan landhelgi, sem n. mælir eindregið með, að hafnir verði, álítur hún, að nú sé ekki hentugur tími fyrir Íslendinga til að auka sínar eigin togveiðar í landhelgi, hvorki með smáum né stórum skipum. Telur hún hyggilegra, eins og ástatt er, að við geymum okkur réttinn til að auka botnvörpuveiðar í landhelgi, þar til séð verður, hvaða undirtektir það fær hjá hlutaðeigandi þjóðum, að gerðar verði ráðstafanir til þess að friða ókynþroska fisk á tilteknum svæðum utan landhelginnar.“ Sem sagt, niðurstaðan er sú, að nú sé ekki tímabært að breyta þeim reglum um togveiðar í landhelgi, sem í gildi eru, og það sé gert vegna þess, að nú sé tímabært að leita samninga við erlendar þjóðir um aukna vernd fyrir smáfiskinn fyrst og fremst, sem er drepinn í stórkostlegum stíl hér við landið og fiskifræðingar eru sammála um, að sé meginástæðan fyrir minnkandi fiskgengd á Íslandsmiðum. Af mörgu skemmtilega fráleitu, sem hv. 3. þm. Austf. staðhæfði í gær, var þó sú staðhæfing hans fráleitust, að það væri fyrst nú í tíð hæstv. ríkisstj., sem umtalsverð skipulagning á öllum okkar þjóðarbúskap væri hafin. Ríkisstj. hefði gert sér ljóst, að þörf væri á sem nákvæmustum áætlunarbúskap í þjóðfélagi okkar, sagði hv. þm. Ég verð nú að segja, að mér kom þetta nokkuð spánskt fyrir eyru, ef svo má segja, því að hingað til hef ég alltaf heyrt það básúnað út og þá sérstaklega úr herbúðum þess stjórnarflokksins, sem hv. þm. tilheyrir, að frelsisskipulagið væri það, sem hentaði okkur bezt, og yfirleitt hefur sá flokkur, sem hann tilheyrir, ekki lýst sig í meginatriðum fylgjandi áætlunarbúskap á Íslandi. Ég veit ekki, hversu hrifnir hæstv. ráðh. eru af þessari yfirlýsingu þessa nýja þm., en allt um það er það staðreynd, að á rúmlega 7 ára valdaferli ríkisstj. hefur farið næsta lítið fyrir því, að hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir skipulagi eða skipulagningu í uppbyggingu atvinnuveganna eða ræki þjóðarbúskap okkar í átt við það, sem nefna mætti áætlunarbúskap. Það er eftirtektarvert, að það er nú fyrst á síðustu dögum þessa þings nokkrum mánuðum fyrir alþingiskosningarnar, að hrúgað er inn í þingið frv. af hálfu stjórnarliða, sem vekja athygli á þörfinni fyrir því, að nú sé breytt um vinnubrögð og tekin upp skipulagning í sambandi við uppbyggingu atvinnuveganna. Hví hefur hæstv. ríkisstj. eða liðsmenn hennar ekki flutt þessi frv. fyrr? Hafa þeir ekki haft allan tímann fyrir sér til þess að koma þessum hlutum í þann farveg, sem hv. 3. þm. Austf. sagði, að núv. ríkisstj. hefði sérstakan áhuga á? Hv. 3. þm. Austf. nefndi sem dæmi um þennan logandi áhuga hæstv. ríkisstj. frv. 8 sjálfstæðisþm. hér í Nd. um fiskimálaráð. Í grg. frv. segir m.a., að hlutverk fiskimálaráðs sé að móta heildarstefnu í uppbyggingu sjávarútvegsins og markaðsmálum. Ekki ber þessi tilvitnun úr grg. 8 sjálfstæðisþm. vott um, að miklum áætlunarbúskap hafi verið fylgt á undanförnum árum í sambandi við uppbyggingu sjávarútvegsins. Þau voru nú brosleg, þau stóryrtu orð, sem hv. þm. hafði um frv. flutning þennan, sem að mínu viti er ekki neitt sérstakur, en hv. þm. lá svo mikið á, að hann sagði, að með frv.-flutningi þessum væri brotið blað í sögu íslenzks sjávarútvegs og fiskiðnaðar. Í gær var lagt hér fram á borð hv. þm. stjfrv. um skipulag framkvæmda á vegum ríkisins. Í grg. með því frv. segir m a.: „Frv. er tilraun til þess að reyna að komast út úr þeim vítahring, sem opinberar framkvæmdir hafa verið í um árabil og allir þekkja.“ Ekki ber þessi tilvitnun úr grg. stjfrv. um jafnveigamikinn þátt framkvæmda í þjóðfélaginu eins og opinberar framkvæmdir eru vottur um, að hér hafi verið fylgt áætlunargerð eða sérstakri skipulagningu í sambandi við ríkisframkvæmdir. Fyrir nokkrum vikum, held ég að ég megi fullyrða, var frá því skýrt með stærsta letri í Morgunblaðinu, að svonefnt iðnþróunarráð hafi verið sett á laggirnar. Ég held, að meðal verkefna þess hafi verið það að vinna að bættri skipulagningu í sambandi við uppbyggingu iðnaðarins. Ég held því, að það sé nærri því sama, hvar hendinni er drepið niður í þessi mál, þá sé sú staðreynd yfirgnæfandi, að það er fyrst og fremst skipulagsleysi, sem hefur ríkt, bæði í sambandi við uppbyggingu atvinnuveganna og eins í sambandi við opinberar framkvæmdir hjá ríkinu. Þetta er viðurkennt í verki með frv.-flutningi þeim, sem ég m.a. gat um, og ýmsum þeim yfirlýsingum, sem hægt væri að endurflytja hér og ýmsir stjórnarliðar hafa gefið við ýmis tækifæri. Ég skal ekki fara út í það núna, enda lítill tími til þess. Ég vil svo að síðustu aðeins víkja örfáum orðum að þeirri ræðu, sem hv. 3. þm. Austf. flutti hérna áðan. Það var að vísu ekki margt í henni, sem gefur tilefni til andsvara af hálfu okkar framsóknarmanna, enda var ræðan að mestu leyti upplestur úr grein í Þjóðviljanum eftir Jóhann J. Kúld, sem út af fyrir sig getur verið ágætt. En hv. þm. vék að uppgjafaryfirlýsingu forsrh. vinstri stjórnarinnar og fór nokkuð háðulegum orðum um hana. Um það getum við haft skiptar skoðanir, hann og ég. Það kemur vafalaust til af því, að við höfum sennilega ólíkar skoðanir á því, hvort ríkisstj. beri að sitja yfirleitt, eftir að þær koma ekki fram þeim stefnum, sem þær hafa lýst yfir við þjóðina, að þær muni fylgja. Ég vil aðeins segja hv. þm. m.a. frá því, að á árinu 1962, held ég að það hafi verið, var stofnuð ríkisstj. í Finnlandi undir forsæti Karialainens, að mig minnir. Þetta var ríkisstj. Bændaflokksins og minnir mig einhvers hægri flokks í finnska þinginu. Hún setti í upphafi fram sem stefnuskráratriði að halda verðbólgunni innan ákveðinna marka, mig minnir, að hún mætti ekki vaxa um meira en 3.5% yfir árið, ef henni tækist það ekki, þá mundi hún segja af sér. Þetta mistókst ríkisstj. finnsku, held ég strax á þriðja ári, og hún tók afleiðingunum af þessu og sagði af sér. Hæstv. ríkisstj., viðreisnarstjórnin okkar, gaf mikla stefnuyfirlýsingu á fyrstu mánuðum ársins 1960, þegar hún kom til valda. Aðalyfirlýsing hennar var sú, að hún ætlaði að tryggja blómlegan rekstrargrundvöll atvinnuveganna í landinu. Henni hefur mistekizt þetta fyrir löngu, en hún hefur ekki brugðizt mannlega við þeim mistökum, því að hún hefur beitt þrásetu í stað þess, sem heiðarlegum ríkisstj. ber að gera, að taka afleiðingum af meiri háttar mistökum og segja af sér. Hv. þm. vék líka að uppbyggingu síldveiðiflotans, sem verið hefur allmikill nú hin síðari árin, og vildi þakka það stjórnarstefnunni. Hér er tvímælalaust rangt með farið. Að sjálfsögðu er sú mikla uppbygging í síldveiðiskipunum, sem er staðreynd nú hin síðustu árin, fyrst og fremst að þakka þeim gífurlega miklu aflabrögðum, sem verið hafa á síldveiðum, og hagstæðu verðlagi síldarafurða erlendis. Á það má minna, að langmestur hluti þeirra lána, sem ganga til uppbyggingar síldveiðiflotans, kemur með greiðslum frá sjávarútveginum sjálfum, og að sjálfsögðu hefur í þessu tilfelli fiskveiðasjóðurinn orðið mjög öflugur vegna hinnar miklu síldveiði undanfarin ár og getað lánað mjög mikið til uppbyggingar síldveiðiflotans. En ég held, að það sé ljóst, að það sé ekki á nokkurn hátt stjórnarstefnunni sem slíkri að pakka. Þar ráða ytri aðstæður fyrst og fremst. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta frv. Ég vil undirstrika það, að ég greiddi frv. atkv. til 3. umr. þrátt fyrir það, að felldar væru þær brtt., sem við framsóknarmenn fluttum við það, því að ég tel, að ástandið sé svo slæmt hjá þessari atvinnugrein, að sá fjárstuðningur, sem frv. ráðgerir til hennar, sé brýn nauðsyn.



Herra forseti. Það virðist ætla að vera hálferfitt að koma þessu frv. áfram, fyrir áhuga stjórnarstuðningsmanna úr Sjálfstfl. og Framsfl. að láta ljós sitt skína hér. Það undarlega er, að menn skuli geta haldið hér langar ræður um þessi mál án þess að koma að því atriði, sem er alveg höfuðatriðið í sambandi við allan þennan vanda. Hvernig stendur á því, að þessi fjárhagsgrundvöllur, sem var til og hefði getað veríð áfram til fyrir útgerð á Íslandi, er hruninn? Orsökin er einfaldlega sú, að verðlag á Íslandi hefur tvöfaldazt á s.l. rúmum 5 árum. Verðlag innanlands hefur tvöfaldazt, án þess að gengi hafi nokkurn skapaðan hlut breytzt út á við. Og hvernig stendur á því, að þetta er orðið svona? Við vitum, að ef við berum saman við 1959, er það mun meira en svo, að það hafi tvöfaldazt, það er næstum 21/2 sinnum, en ef við berum saman t.d. við 1962, er það nokkurn veginn tvöföldun. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, lýsti hún því yfir, að hún mundi ekki leyfa verðhækkunum að fara út í atvinnulífið. Ef samið væri t.d. um kauphækkanir eða annað slíkt, yrðu atvinnurekendur að bera það sjálfir, m.ö.o. því var lýst yfir, að það ætti að skapa þannig aðhald að atvinnurekstrinum í landinu, þar með verzluninni líka, að hún gæti ekki leyft sér í sífellu að ætla að láta þjóðfélagið borga fyrir það, sem hún á sjálf að borga með því að skipuleggja vinnuna betur og skynsamlegar. En hvað gerðist síðan? Það, sem gerist, er, að ríkisstj. gefst upp við þetta. Hún gefur alla verðlagningu, alla álagningu í landinu svo að segja frjálsa. Hún leyfir kaupmannavaldinu í landinu að leggja á eins og það vill. Hún leyfir atvinnurekendum í landinu að velta kaupgjaldshækkunum yfir í verðlagið í landinu sjálfu. Sem sé, í staðinn fyrir að standa fast á því, sem hún lýsti yfir upphaflega fyrir einum 6–7 árum, gafst hún upp á þessu. Og fyrir hverjum gafst hún upp? Hún gafst upp fyrir fésýsluvaldinu í Reykjavík. Það er bezt fyrir þá, sem ætla að grafast fyrir um, hvaðan það kemur, sem stundum hefur verið talað um fjandskap við sjávarútveginn og alls konar slæmar aðgerðir gagnvart honum, hvaðan slíkar aðgerðir koma. Öll sú verðhækkun, sem er búin að vera í landinu, tvöföldun alls verðlags í landinu á 5–6 árum, hún kemur frá þessu fésýsluvaldi, sem ríkisstj. hefur gefizt upp fyrir, frá þeim bröskurum, sem í sífellu vilja fá að velta yfir á þjóðfélagið verðhækkunum og fá að skammta sjálfum sér af verðlaginu í þjóðfélaginu sem þeim þóknast og álíta það helgan rétt sinn að mega leggja á vörurnar eins og þeir vilja. Það er þetta, sem er meinið, það að ríkisstj. hefur verið stjórn verzlunarvaldsins í Reykjavík. Það er höfuðmeinið í þessu öllu saman. Það hefur verið svo frá upphafi vega, að sjávarútvegurinn hefur alltaf verið hornreka hjá ríkisstj. hér á Íslandi nema einni eða tveimur ríkisstj. Það hefur verið einmitt þetta verzlunarvald, sem hefur drottnað, og þess vegna er núna komið sem komið er. Við vitum ósköp vel, hvernig þetta er. Þetta er þannig, að það er gengið á sjávarútveginn af hálfu verzlunarvaldsins með því að hækka í sífellu álagningu og annað slíkt og velt öllu yfir á verðlagíð, og sjávarútvegurinn getur engu velt af sér. Síðan, þegar sjávarútvegurinn er að drepast, þá loksins á að bjarga og með hverju? Með gengislækkun. Við vitum svo sem, að eftir kosningar kemur að því. Verzlunarvaldið á Íslandi lifir ekki án sjávarútvegsins. Það lifir á sjávarútveginum. Það lifir á því að arðræna hann. Það eru meira að segja lög í landinu um, að það skuli taka allan gjaldeyri af sjávarútveginum, sem hann skapar, og honum skuli skilað, þannig að verzlunarvaldið í landinu geti notað hann. Verzlunarvaldið þarf ekki sjálft að sjá um einu sinni að útvega sér gjaldeyri. Hann er tekinn með lögum, þjóðnýttur af sjávarútveginum, þannig að það er gefið mál í þessum efnum, að meðan hlutur sjávarútvegsins er ekki réttur í þessum efnum, og það þýðir að þrengja að kosti verzlunarvaldsins í landinu, heldur þetta áfram á þessa ógæfuhlið, og það hefur aldrei sigið eins fljótt á þessa ógæfuhlið og núna, að það skuli vera hægt á einum einustu 5–6 árum að tvöfalda allt verðlag í landinu. Ég veit, að verzlunarvaldið í landinu drepur ekki sjávarútveginn, það væri sama sem að slátra gullhænunni. Þrátt fyrir allt kjaftæði þess um útlenda stóriðju hér á Íslandi og slíkt kemur verzlunarauðvaldið á Íslandi ekki til með að græða nokkurn skapaðan hlut á henni. Þeir kunna það lítið að reikna, okkar kapítalistar. Það er sjávarútvegurinn, sem þeir græða á, og þess vegna er það, sem kemur til með að verða eftir kosningarnar, það er, að gengið verður fellt. Verzlunarvaldið í Reykjavík sér, að það verður að gera þetta til þess að reyna að bjarga sjávarútveginum, og síðan á að dansa aftur sama dansinn. Hann entist núna í 5 ár, af því að það er alltaf að hækka verðlagið á fiskafurðunum erlendis. Hvað ætli hann endist lengi eftir kosningar? 2–3 ár, ef það koma ekki nýjar verðhækkanir til erlendis, og þá erum við komnir í þann dauðadans, sem drepur hverja þjóð, ef gengið á að lækka á 2–3 ára bili, eins og byrjað var með hjá þessari ríkisstj., sem tók við, þegar gengið var lækkað bæði 1960 og 1961. Það sýnir aðeins eitt. Það sýnir, að með því að taka svona tillit til hagsmuna verzlunar- og fésýsluvaldsins í Reykjavík er ekki hægt að stjórna þessu landi af neinu viti, og það er það, sem þeir menn þurfa að læra, sem ætla að reyna að stjórna landinu. Ef þessi ríkisstj. hefði haldið við það, sem hún lýsti yfir upphaflega, þá hefði vafalaust margt getað tekizt tiltölulega vel hjá henni í þessum efnum. En hún gafst upp á því, gafst upp fyrir kröfum fésýsluvaldsins. Hvernig er hins vegar ástandið? Hér er talað um það, þetta voðalega hrun á verðlaginu erlendis, það valdi þessum hlutum. Þetta er eintóm vitleysa. Ég hef fyrir mér opinberar tölur viðvíkjandi verðlagi 1962 og 1967 á t.d. þorskflökunum, og það er eftir að verðfallið var komið, sem núna var. Þorskflökin, sem seld eru í Bretlandi, eru núna í febrúar-marz 1967 33% hærri en þau voru 1962. Í Bandaríkjunum hefur þarna orðið ofurlítið verðfall, og samt miðað við febrúar 1967 hefur það orðið 12% lægra en það var 1962. Í Sovétríkjunum eru þorskflökin núna 25% hærri en þau voru 1962. Það er ekki til neins fyrir menn að koma fram með þá vitleysu hérna við okkur, að það sé út af verðbreytingunum erlendis, sem einhver vandræði steðja að. Það er ekki til neins að koma fram með svona dellu, eins og þessir þm. eru með. Það er út af verðbreytingunum á Íslandi, sem vandræðin stafa, og þær verðbreytingar stafa af framkvæmdinni á þessu svokallaða álagningarfrelsi. Það er sú kórvilla, sem hefur verið gerð, einokunin til handa fésýsluvaldinu í landinu og þess vald um verðlagningu á öllum hlutum. Þess vegna er það undarlegt, að menn skuli geta talað hér og haldið langar ræður og koma ekki inn á þetta, reyna að dylja þetta, sem er eina stóra vandamálið í þessu öllu saman, með alls konar snakki um alla mögulega aðra hluti. Og svo er hitt málið, sem ég ætla að minnast hér á. Það er viðvíkjandi togaraflotanum. Undirstaðan að Reykjavík, vexti Reykjavíkur, atvinnulífi Reykjavíkur hefur alltaf verið togaraflotinn. Undirstaðan að hraðfrystihúsunum í Reykjavík hefur fyrst og fremst verið togaraflotinn. Og spurningin þess vegna fyrir okkur í þessum efnum hér í Reykjavík er fyrst og fremst spursmálið um togaraflotann, og það er hægt að nota hann á slíkan hátt víðar á landinu en hér. Og þeir útgerðarmenn, sem mest hafa talað um þessi vandamál nú, bæði Guðmundur Jörundsson og ýmsir fleiri, hafa bent á þá leið, sem virðist vera mjög skynsamleg í þessum efnum, að það sé keypt allmikið af skuttogurum, þeir séu látnir veiða í sig, og það virðist ekki ganga neitt amalega fyrir góða skipstjóra að veiða núna, eins og Maí sýnir bezt, að þeir hraðfrysti fiskinn um borð, þeir skipi honum hér í land, geymi hann hér, þíði hann, þegar þar að kemur, og skapi þannig mjög örugga vinnu í hraðfrystihúsunum, miklu öruggari en verið hefur fram að þessu. Við ættum ekki að vera í neinum vandræðum með þessa hluti, svo framarlega sem hefði verið hugsað af einhverri forsjálni í sambandi við togaraflota. En það er það, sem hefur vantað, vantað gersamlega. Það, sem hefur vantað, og það, sem hefur verið kórvillan í allri stefnu hæstv. ríkisstj., er, að hún hefur hafnað öllu, sem heitir áætlunarbúskapur í þjóðfélaginu sjálfu, drepið niður allar tilraunir til slíks, kjaftað um hann í sambandi við ríkisbúskapinn, notað hann þar til þess að skera síðan niður sínar áætlanir um allt að 20% eða svo, til þess að reyna að gera allt tal um áætlunarbúskap að einberum hégóma. Það, sem þurfti, var áætlunarbúskapur í þjóðfélaginu í heild og fyrst og fremst á því sviði, sem við vitum, að einkaframtakið stendur sig aldrei neitt á. Einkaframtakið hefur í 30 ár með einni litilli undantekningu, sem ég skal koma að á eftir, ekki hugsað um togarakaup til Íslands. Það er fyrst og fremst ríkið, sem þar hefur orðið að koma til, þannig að sú kórvilla, sem ríkisstj. gerði frá upphafi vega, er að halda, að einkaframtakið á Íslandi hafi vit eða vilja til þess að skipta sér af endurnýjun togaraflotans. Höfuðsynd ríkisstj. er að láta þetta mál afskiptalaust, og það stendur í sambandi við allt snakkið um einstaklingsframtakið, sem raunverulega þýðir í munni ríkisstj. aðeins rétt kaupsýslumanna til þess að græða eins og þeir geta á almenningi og gera aðstöðu sjávarútvegsins í þjóðfélaginu sem versta. Það þarf fyrirhyggju þess opinbera til þess að kaupa togara til landsins. Án þess verður það ekki gert. Og ef þá fyrirhyggju vantar, missum við smám saman togaraflotann. Það, sem þurfti að gera og gera fyrir alllöngu, var að gera stórfelldar ráðstafanir til þess að kaupa togara, kaupa nýja togara, kaupa skuttogara, og til þess höfðum við nóga peninga. Togaraútgerð á Íslandi hefur vissulega oft átt við erfiðleika að stríða. Hún hefur engu að síður skapað grundvöllinn, það er fyrst og fremst hún, sem hefur skapað grundvöllinn að þeim mikla viðgangi í atvinnulífi Íslendinga, sem orðið hefur á þessari öld. Það komu miklir erfiðleikar fyrir hana hér á árum fyrr, og fækkaði þá togurum. Þegar heimskreppan skall yfir, voru togararnir, held ég, 47, a.m.k. 1928 voru þeir 47, 1935 voru þeir komnir niður í 37. Heimskreppan hjó stórt skarð í togaraflotann íslenzka, og annar vágestur kom eftir: heimsstríðið. Þá fækkaði úr 37 togurum 1935 niður í 28 1945, og þessir 28 voru gamlir ryðkláfar, svo að segja ónýtir, þeir sem lifðu stríðið af. Það voru mikil áföll, þegar heimskreppan og síðan heimsstríðið skall yfir íslenzka togaraflotann og fækkaði honum úr 47 niður í 28, um leið og þeir eltust. En svo kom viðreisnarstjórnin seinna meir. Þá voru 53 togarar, þegar hún tók við, á Íslandi, 53 1959, - og hvað eru þeir í dag? Það er deilt um það hérna, hvort það séu 16 eða 22. Mér er sama, hvor talan er tekin. Á tímum viðreisnarstjórnarinnar fækkar þeim um meira en 30. Það er forsjálnin, það er stjórnarstefnan í þessum efnum. Þeim fækkar um meira en 30. Það var einu sinni ríkisstj. á Íslandi, sem áleit sig eiga að hafa forgöngu um það að efla atvinnulífið í landinu og treysta ekki á einkaframtakið, og meiri hl. Sjálfstfl. tók þátt í þeirri stjórn. Sú ríkisstj. hafði samt ekki meiri sjóði en þá, sem núna standa til boða. Hún keypti 30 nýja togara í einu lagi til þess að efla grundvöllinn að atvinnulífi Íslendinga. Og þannig jókst togarafloti á Íslandi á þeim tíma og var lagður grundvöllur að miklu af þeim afla, sem kom á land. Lengi vel voru það togarar, sem útveguðu helminginn af öllum aflanum, sem hér var aflað þá. Þetta er munurinn á ræfilsskapnum, sem Sjálfstfl. sýnir í þeirri stjórn, sem hann tekur þátt í nú, og þeirri reisn, sem var yfir þeim hluta Sjálfstfl., sem tók þátt í nýsköpunarstjórninni 1944. Og þessi munur stafar fyrst og fremst af því, að Sjálfstfl. gengur nú með þær hugmyndir, að það eigi að láta eitthvert einkaframtak sjá um þessa hluti, og kaupahéðnar eru látnir vaða uppi í flokknum og hér í Reykjavík til þess að boða, að það sé ein allsherjarlausn á öllum vanda, bara frelsið til handa kaupahéðnunum í þessum efnum. Það er ekki það, sem Ísland þarf á að halda. Það þarf að reka Ísland eins og það væri þjóðarbúskapur nokkurra fjölskyldna, sem vilja standa saman, ef við eigum að halda þeim lífskjörum, sem við höfum nú. Menn gorta í dag, að við séum þeir þriðju í veröldinni hvað snertir þjóðarframleiðslu, með því að reikna með hringafölsku gengi, tvöföldu gengi á öllum þeim hluta þjóðarframleiðslunnar, sem notaður er hér innanlands. Morgunblaðið jafnvel og þessir aðilar eru að slá þessu upp dag eftir dag, að við séum nr. 3 í heiminum. Mér þætti gaman að sjá framan í þessa menn, þegar þeir verða búnir að fella gengið eftir kosningar, og vita, hvar við erum í röðinni þá, kannske afgreiddu það í dollurum. Þeir ættu að tala ofurlítið minna, en hugsa ofurlítið meira um grundvöllinn undir þjóðfélaginu. Það er sem sagt öll þessi braskvitleysa ríkisstj.; öll þessi trú á einstaklingsframtakið, sem hefur valdið ógæfunni í þessum efnum. Það hefur ekki verið hugsað um það í tíma að endurnýja allan togaraflotann, eins og hefur þurft að gera, með stórum, góðum skuttogurum og sjá þannig um nægilegan fisk til handa okkar stóru hraðfrystihúsum með þeirra miklu afkastagetu. Það er þetta skeytingarleysi, það er þetta, að hugsa sem svo, að þetta eigi að vera verkefni einhverra braskara, - það er það, sem er að drepa sjávarútveginn, verðbólgan annars vegar og þetta fyrirhyggjuleysi hins vegar. Hins vegar verð ég að segja, að það er náttúrlega ekki sérstaklega mikil von til þess, að einstaklingar leggi í að endurnýja togaraflotann. Það er ekki svo þokkalega farið að við þá, sem glæpast á því að trúa ríkisstj. í þessum efnum. Það voru til vesalings menn á meðal togaraeigenda hér í Reykjavík, sem glæptust á því 1959, þegar þessi ríkisstj. kom með allan sinn frelsisboðskap, að fara að kaupa togara. Það voru menn til, það var undantekningin, sem ég talaði um áðan, það voru keyptir einir þrír togarar. Þessir menn keyptu þá, og þeir gengu út frá, að þeir mundu kosta 25 millj., og gátu réttilega reiknað með því. Og hvað gerði svo ríkisstj.? Rétt eftir að mennirnir voru búnir að kaupa togarana fellir ríkisstj. gengið, ekki einu sinni, heldur tvisvar, þannig að þegar þessir togarar komu, verða þessir menn að borga fyrir þá 40 millj. Hún stelur af þeim 15 millj. kr. Það voru verðlaunin fyrir að trúa því, að einstaklingsframtakið ætti að eiga eitthvað betra núna á næstunni a.m.k., ef það legði í að kaupa togara. Það er þetta tvennt, sem menn verða fyrst og fremst að læra af því, sem gerzt hefur á undanförnum árum. Annars vegar verður að halda verðlagi innanlands í skefjum, og það verður ekki gert með öðru en harðvítugu aðhaldi að kaupsýslu- og fésýsluvaldinu í landinu. Í öðru lagi verður að hafa forsjálni í þjóðarbúskapnum. Alþ. og ríkisstj. verða að hugsa fyrir þjóðinni, hvað snertir reksturinn á stærstu fyrirtækjunum fyrst og fremst. Öðruvísi verður þetta ekki gert. Sú pólitík, sem rekin hefur verið á undanförnum árum, er fyrst og fremst tertubotnapólitík. Það er eins og hæstv. ríkisstj. hafi hugsað sér, að við ættum að gera út á tertubotnum. Togaraflotinn er áreiðanlega betri grundvöllur fyrir Ísland. En verzlunarvaldið aftur á móti mun vafalaust sjá um, að tertubotnar séu til hérna. Togurunum fækkar um 30, en tertubotnar eru í fyrsta skipti fluttir inn frá útlöndum. Kaupsýsluvaldið hefur hagað sér eins og maður á blindfylliríi í 6–7 ár, keypt til landsins allan mögulegan óþarfa og vitleysu, þannig að þegar þessu góðæristímabili, sem nú hefur verið, fer að ljúka, til allrar óhamingju, má búast við, að það verði farið að skera niður á öllum sviðum, af því að menn hafa ekki kunnað fótum sínum forráð, þegar tæknibylting í síldarútveginum færði okkur á land meira en tvöfalt meiri afla en við höfum haft á undanförnum áratugum. Þetta er afleiðingin af því að hugsa eingöngu sem braskarar og gera braskboðskapinn að undirstöðu í öllu atvinnulífi, í stað þess að hugsa eins og menn, sem eiga að stjórna einni þjóð, og sjá um, að hún geti lifað og lifað vel og skynsamlega á því, sem hún getur aflað sér.



Herra forseti. Ég skal taka tillit til þess, að fundartími er á þrotum, og raunar hafði verið fyrirhugað, að þingið lyki störfum fyrir páskahátíð nú á eðlilegum fundartíma, þó að það hafi ekki getað orðið. Ég vil aðeins segja það í tilefni af ræðu hv. 3. þm. Austf., að mig setti hljóðan, þegar stjórnarandstaðan hafði undirgengizt það í gær að stilla umr. í hóf um stórmál, sem stjórnin lagði kapp á að fengi afgreiðslu fyrir páskahátíðina, eftir að hæstv. ráðh, hafði þakkað fyrir skjóta afgreiðslu í n. á því máli og þakkað d. fyrir hógværar umr. og að þeim væri lokið, þá reis upp hv. 3. þm. Austf. og hélt langa ræðu, ádeiluræðu, og setti þessi áform hæstv. ríkisstjórnar þannig úr böndum, það hefur stjórnarandstaðan ekki gert. En ég varð enn þá meira hissa í dag, þegar hann upphóf maí sitt á ný og hóf stranga ádeiluræðu á hv. 5. þm. Austf. fjarverandi, því að það hefur ekki getað dulizt honum, að hv. 5. þm. Austf. hefur ekki verið hér í dag. Hann fór úr bænum í morgun og er farinn til Austfjarða, og ef hv. 3. þm. Austf. langar til að tala við hv. 5. þm. Austf. um sjávarútvegsmál, er það betra, bæði skynsamlegra og talsvert drengilegra líka, að sæta færi, þegar þeir eru báðir í Austfirðingafjórðungi, en ekki hann í Reykjavík og hv. 5. þm. Austf. fyrir austan. Það samrýmist hvorki skynsamlegum tilgangi með viðræðum né drengskap, og er betra að láta slíkt tal falla niður í þingsölunum, því að drengskapur er líka virtur hér. Ég gæti vel tekið að mér að ræða við hann um landhelgismál, þó að það væri nú kannske öllu skynsamlegra fyrir hann að ræða þau mál við Vestfirðinga sem bjargráð við bátaútveginn. En ég læt það vera, og ég læt vera alveg að blanda mér í þetta samtal 3. þm. Austf. hér í þingsalnum við þingbróður sinn austur á Austfjörðum, en bendi honum á sem gömlum lærisveini mínum, að þetta eru ekki vinnubrögð, sem eru virt, þau eru ekki drengileg. Ég sem sé verð við orðum hæstv. forseta og fer ekki í efnislegar umr. um málið, en vildi aðeins segja þetta í tilefni af því, sem hér hafði áður gerzt á þessum þingfundi, og mun ég ekki eyða tíma d. meira.



Herra forseti. Ég skal reyna að verða við þeim tilmælum hæstv. forseta að vera stuttorður, þó að ræður einstakra þm. hér í sambandi við þessi mál hafi gefið tilefni til þess að taka þær nokkru nánar til athugunar, en ég ætla að reyna að fara eins fljótt yfir sögu og ég mögulega get. Út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um togaraútgerðina, ætla ég nú að leyfa mér að leiðrétta hann hvað það snertir, að á árinu 1954 var hér 51 togari, en á árinu 1958 voru þeir 44, svo að það kláraði vinstri stjórnin þá að fækka togurum verulega. Hún hóf engan undirbúning að því að byggja eða flytja inn fleiri togara á þeim árum, sem hún var við völd, og hafði þó þessi hv. þm. töluverð áhrif í þeirri ríkisstj., eins og allir vita. Við síðustu áramót voru 32 togarar á skipaskrá, en nú eru 22 togarar í útgerð. En þegar hv. þm. talar um togaraútgerðina og kennir núverandi hæstv. ríkisstj. um allar ófarir togaraútgerðar, gleymir hann alveg einu veigamiklu atriði, sem ég get ekki látið hjá líða að koma inn á, því að nú er afli íslenzkra togara og hefur verið á undanförnum árum, og þá á ég eðlilega við meðalafla þeirra, um 40% af því, sem hann var á fyrstu árunum eftir að nýsköpunartogararnir komu til landsins og hófu sínar veiðar. Kannske það sé hæstv. ríkisstj. að kenna, að aflinn hafi minnkað svona á þeim árum, að dómi þessa hv. þm. En ég hygg, að aðrir þm. vilji ekki saka ríkisstj. um það. Hv. þm. talaði um ranga stefnu í efnahagsmálum, og fór um það nokkrum orðum og hefur auðvitað gert það í mörgum öðrum ræðum og þá miklu ýtarlegar. Ég skal alveg spara það að víkja að þeim málum að öðru leyti en því, að það er ekki langur tími síðan ég lenti í viðræðum við nokkra menn, sem hv. þm. mundi kalla braskara. Þessir menn voru á einu máli um, að núverandi ríkisstj. hefði þrengt kosti þeirra mjög og það væri eiginlega ólifandi undir hennar stjórn fyrir það, hvað stjórnin væri vond við þessar atvinnugreinar, og sem dæmi um það, hvað þeirra hagur hefði versnað á þessum árum, tóku þeir viðmiðunina við vinstri stjórnina 1956–1958 og töldu allir með tölu, að það hefði verlá einn mesti blómatími á þeirra ævi, vinstristjórnartímabilið, þegar Einar Olgeirsson mótaði stjórnarstefnuna ásamt fleirum. Ég skal ekki leggja neinn dóm á sannleiksgildi þessara orða, en svona tala nú þessir menn, sem hv. þm. kallar braskaralýði nn. Ég hefði haft löngun til að ræða nokkuð við hv. 5. þm. Austf., en ég ætla að sleppa því, af því að hann er fjarstaddur, enda vonandi lifum við báðir það að geta talað saman síðar um þau mál. En varðandi hv. 3. þm. Austf., sem flutti að mörgu leyti fróðlega og yfirgripsmikla ræðu hér í gær, sem hefur farið nokkuð í taugarnar á sumum hv. stjórnarandstæðingum, vil ég þó segja um hana, að ég tel, að þau ummæli, sem hann viðhafði um hraðfrystihúsin og ástand þeirra og horfur, hafi verið mjög óvarleg, og ég vil kenna þar um ókunnugleika hans á rekstri hraðfrystihúsa, því að í fáum orðum sagt voru það óvarleg ummæli, sem ekki fá staðizt, sem hann viðhafði um rekstur hraðfrystihúsanna. Hv. þm. talaði einnig mikið um botnvörpuveiðarnar, eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. gerði. Ég harma það, að hv. 3. þm. Austf. skuli hafa þessar einbeittu skoðanir á botnvörpuveiðum og telja, að með því að leyfa hömlulausar botnvörpuveiðar innan landhelgi sé hinum minni vélbátaflota borgið, sem og 5, þm. Norðurl. v. tók undir. Ég harma það sérstaklega, að 3. þm. Austf. skyldi hafa þau orð, því að hann er upprunninn á Vestfjörðum, þar hafa botnvörpuveiðar verið reyndar með lélegum árangri, á meðan var leyfilegt að fiska í botnvörpu að 4 mílum, en ég ætla aðeins að segja honum og öðrum hv. þm. það, að ef botnvörpuveiðar yrðu leyfðar, væri búið að kippa atvinnugrundvellinum undan smábátaútgerðinni, eins og t.d. á Vestfjörðum, þar sem gerðir eru út yfir allt sumarið hátt í 200 bátar. Ef botnvörpuveiðar væru leyfðar á þessum fiskimiðum, væri búið algerlega að eyðileggja lífsafkomu þessa fólks, þess vegna er ég fyrst og fremst andstæðingur botnvörpuveiða. Ég tel það happ fyrir þjóðfélagið að hafa fjölbreytni í útgerð inni. Ég tel það happ, að jafnmargir menn vilji sjálfir ráða og eiga sína útgerð, og það á auðvitað víðar við en á Vestfjörðum, það á ekki síður við á Norðurl. v., þar sem einn hv. þm. leggur nú til og telur það höfuðbjargráð fyrir smærri útgerðina, að leyfa botnvörpuveiðar. Hv. 4. þm. Reykn. talaði mikið um óðaverðbólguna og hvað útgerðarkostnaður hefði hækkað stórkostlega. Ein höfuðástæðan fyrir, að útgerðarkostnaður hefur hækkað, er sú, að það hafa verið miklar framkvæmdir í þessu landi, það hefur verið skortur á vinnuafli, það hefur orðið að yfirkaupa menn til þess að stunda þennan atvinnuveg, það hefur orðið að yfirkaupa menn til þess að sjá um viðgerðir og annað. Hefur flokkur hv. 4. þm. Reykn. stuðlað að því með till. eða í ræðuflutningi hér á Alþ. að minnka þessa spennu? Nei, þessi hv. þm. og hans flokkur hafa alltaf tekið undir það að auka á þessa spennu, auka alltaf á og krefjast aukinna framkvæmda í þjóðfélaginu, þannig að það sé skortur á vinnuafli sem víðast. Þetta hefur fyrst og fremst gengið út yfir þessa atvinnugrein. Sami flokkur hefur krafizt þess að lækka vextina stórkostlega, þá einnig á víxlum fyrir braskarana. Hvað hefði það þýtt? Það hefði þýtt, að það hefði verið meira gert, það hefði verið meiri pressa í sambandi við vinnuaflið. Það hefur margt verið gert á þessum árum fyrir smábátaútgerð. Stofnlán báta af stærðinni upp í 120 rúmlestir hafa verið lengd með því að veita frestun á afborgunum bæði árið 1963 og 1964, og nú hefur verið afgreitt hjá stjórn fiskveiðasjóðs á þann hátt að lengja þessi lán um 2 ár. Þessi hv. þm. og fleiri hafa talað um, að það vanti skipulag og það hafi þessi ríkisstj. á engan hátt gert. Þær greinar, sem þessi ríkisstj. hefur tekið fyrir og viljað færa á milli, frá t.d. síldveiðunum yfir í þessa útgerð, sem hefur átt við erfiðleika að stríða, eins og með frv. um útflutningsgjaldið á síðasta þingi, þá var hreinlega verið að taka af síldveiðiflotanum og færa yfir til minni skipanna. Við skyldum ætla, að hv. 4. þm. Reykn. og hans flokksmenn hefðu fagnað slíkri skipulagsbreytingu og talið hana þarfa og nauðsynlega. Nei, það var ekki aldeilis. Þeir greiddu allir atkvæði é móti, að undanskildum einum þm. Framsfl., hv. 3. þm. Vestf. Það var eini maðurinn, sem kviknaði á perunni hjá í þessum flokki. Menn verða að vera sjálfum sér samkvæmir, þegar þeir eru að tala um þessa hluti, en ekki vaða elginn í tómri vitleysu, eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. gerði, þegar hann taldi hér upp á milli 25 og 30 liði, sem hefðu verið lagðir á útgerðina. M.a. taldi hann það ríkisstj. til áfellis að hafa lagt á gjöld til fiskveiðasjóðs. Er verið að leggja skatt á útgerðina með því, að útgerðin greiði til fiskveiðasjóðs og til aflatryggingasjóðs? Þetta eru sjóðir, sem útgerðin ein ræður yfir að öllu leyti, og ríkið eða þjóðfélagið leggur þessum sjóðum til mikið fé. Skv. fjárlögum yfirstandandi árs var lögð til fiskveiðasjóðs 41 millj. kr. og til aflatryggingasjóðs 32 millj. kr., til fiskileitar, síldarrannsókna og veiðitilrauna 21 millj. kr. Svo fer þessi hv. þm., 5. þm. Norðurl. v., að telja hér upp gamla skatta á útgerðina, eins og það, að útgerðin eigi að borga sjúkrasamlagsgjöld fyrir skipverjana, sem búið er að vera í gildi síðan lög um sjúkrasamlög voru sett. Þetta er að koma aftan úr grárri forneskju, að vera að tala um þessa hluti. Hann er að tala um ýmsa skatta, sem útgerðin sjálf hefur samið á sig í frjálsum samskiptum við stéttarfélögin. Svo kemur þessi maður hér fram á Alþ. alveg eins og flón og segir: Ríkisstj. hefur lagt á okkur alla þessa skatta. Þessi maður fylgist ekki með tímanum, hann er orðinn á eftir sinni samtíð. Hann hefur staðnað eftir þessari ræðu. Þetta er einhver heimskulegasta ræða, sem hefur verið flutt á Alþ.  Ég ætla að benda hv. 4. þm. Reykn. á, að það hafa á undanförnum þingum verið að gerast skipulagsbreytingar á sjávarútvegsmálum. Það voru sett á síðasta þingi lög um Fiskveiðasjóð Íslands. Það voru sett lög um rannsóknir í þágu atvinnuveganna og þá auðvitað um leið fyrir fiskiðnaðinn og fyrir sjávarútveginn. Það voru sett lög um Framkvæmdasjóð Íslands, Efnahagsstofnun og Hagráð. Allt hefur þetta sitt að segja í þeirri skipulagningu, sem ríkisvaldið hefur verið að vinna að. En þetta virðist allt hafa farið fram hjá hv. 4. þm. Reykn., að hafi verið gert og lögfest. Hefur hann þó setið hér á þingi, og ég hef alltaf haldið, að hann hafi fylgzt vel með málum, en hann virðist hafa gleymt þessu öllu. Hitt fer ekki á milli mála, að það er brýn nauðsyn að marka heildarstefnu í sjávarútvegsmálum í framtíðinni. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð öllu fleiri, en þó get ég ekki stillt mig um að minnast hér á eitt atriði, sem hv. 4. þm. Reykn. kom inn á. Hann fór að tala um ranga stefnu í markaðsmálum. Hann fór að tala um, að með stefnu ríkisvaldsins hefðu viðskipti við Pólland og Sovétríkin minnkað mikið. Við vitum það, að Pólland, Austur-Þýzkaland og jafnvel Sovétríkin hafa nú byrjað að flytja út freðfisk, og hafa tvö hin fyrrnefndu þessara landa lítinn áhuga á að kaupa hann af okkur. Í bollaleggingum okkar um framtíðarstefnu í markaðsmálum verðum við að taka tillit til hinnar öru þróunar fiskveiða Austur-Evrópulanda. Í 5 ára áætlun Sovétríkjanna fyrir árin 1966–1970 er gert ráð fyrir, að fiskafli þeirra aukist úr 5.8 millj. tonna í 8.5–9 millj. tonna og að nýtízku fiskiskipum þessarar þjóðar fjölgi á sama tíma um 150%. Áhugi Rússa á síldarkaupum fer minnkandi, enda þótt tekizt hafi að semja um kvóta fyrir freðsíld og saltsíld nú til 3 ára, að mig minnir, og einnig er áberandi minni áhugi á síldarkaupum frá öðrum Austur-Evrópuþjóðum en áður var. Flest Austur-Evrópuríkin virðast nú aðhyllast frjálsari viðskiptastefnu en áður og hafa lagt til, að hætt verði við jafnkeypisviðskiptin, og því má búast við því innan ekki langs tíma, að frjáls gjaldeyrisviðskipti verði tekin upp og því verði ekki lengur nauðsynlegt að viðhalda greiðslujöfnuði á milli Íslands og hvers eins þessara landa í sama mæli og áður. En viðskiptasamningar verða að sjálfsögðu gerðir á milli landanna. Vegna greiðsluaðstöðu Íslands við Austur-Evrópulönd síðustu ár, en einnig með hliðsjón af stefnubreytingu þessari, hefur verið talið rétt að bæta á frílista megninu af þeim vörum, sem áður voru keyptar að miklu leyti frá Austur-Evrópu í skjóli innflutningsverndarinnar. Nú er svo komið, að Austur-Evrópuviðskiptin njóta lítilla sérfríðinda, og er ánægjulegt að geta þess, að þeim hefur tekizt vel að halda stöðu sinni á markaði hér þrátt fyrir aukna samkeppni. Innflutningur frá Póllandi, Tékkóslóvakíu og Austur-Þýzkalandi lækkaði yfirleitt lítið á síðasta ári og það ber vott um, að þessi lönd eru samkeppnisfær á mörgum sviðum. Þegar ég segi, að þetta sé ánægjuleg staðreynd, á ég við, að þar með haldist opinn möguleiki fyrir sölu á okkar afurðum til þessara landa, ef þau hafa þörf fyrir þær. Þetta vildi ég, að fram kæmi í sambandi við ásökun hv. 4. þm. Reykn. út af markaðsmálunum. Hitt er svo annað mál, sú ályktun, sem hann vitnar til frá hraðfrystihúsunum, þar er hreinlega verið að halda fram, að það eigi að halda þessum viðskiptum áfram fyrir þessa einú atvinnugrein í landinu. En frá sjónarmiði þjóðfélagsins er ekki hægt að taka 100% tillit til þeirra óska, heldur verður hér að taka tillit til þeirrar þróunar, sem á sér stað í viðskiptum í heiminum, og þá alveg sérstaklega nú á milli Evrópuríkja.



Herra forseti. Ég skal mjög gjarna verða við ósk forseta um að vera stuttorður. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir, en atriði í ræðu síðasta hv. þm., 11. landsk. þm., gaf mér þó tilefni til þess að fara hér upp í ræðustólinn. Ég vil lýsa ánægju minni yfir þeim umr., sem hér hafa orðið í sambandi við þetta mál, að því er varðar möguleika á aukinni hráefnaöflun til vinnslustöðvanna. Ég tel, að það hafi komið greinilegar í ljós en áður; að menn eru farnir að átta sig á því, að útvegur smábáta hér á landi verður ekki til langframa rekinn eftir þeim leiðum einum, sem nú eru heimilaðar. Hv. 5. þm. Norðurl. v. hefur hér flutt frv. á Alþ. um auknar togveiðar, og er það alveg ný rödd hér í þingsalnum að heyra þm. frá Norðurlandi mæla fyrir slíku. Andstaða gegn auknum togveiðum hefur verið einna sterkust þar, og það gleður mig þess vegna, að þessi þm. skuli þó vera búinn að átta sig á því, að togveiðar eru ein af þeim leiðum, sem hlýtur að verða að fara, ef á að auka hráefni til vinnslustöðvanna. Hér hefur einnig komið fram ný rödd, en það er hv. 3. þm. Austf. Hann hefur látið sitt álit hér í ljós alveg eindregið og bent réttilega á það, að þessa leið beri að athuga, að sjálfsögðu undir því vísindalega eftirliti, sem hann gat um. En hann lét ákveðnar skoðanir í ljós um þetta, og er ég honum þakklátur fyrir það. Það, sem gaf mér tilefni til að fara hér upp í ræðustólinn, voru þau orð hv. 11. landsk. þm., sem tók svo djúpt í árinni í þessu sambandi, að hann taldi, að það mundi eyðileggja rekstrargrundvöll smærri bátanna, ef togveiðar yrðu leyfðar. Ég verð að játa, að mér hafði ekki dottið í hug, þó að ég hafi vitað, að þessi hv. þm. er andstæður því að leyfa togveiðar, að hann mundi leyfa sér að taka svo djúpt í árinni, sérstaklega ef litið er til þess, að í áliti, sem hann stendur að, kemur fram greinilega annar vilji útvegsmanna, víðast hvar um landið, heldur en hann hér hélt fram. Á bls. 54 í nál. bátaútvegsnefndar er gerð grein fyrir afstöðu til togveiðanna. Skoðanir skv. svörum eru mjög skiptar um það, hvort leyfa eigi allt að 120 rúml. bátum veíðar með botnvörpu innan landhelgi. Gegn því eru Útvegsmannafélag Reykjavíkur og Útvegsmannafélag Þórshafnar. Þessi tvö útvegsmannafélög mæltu gegn auknum togveiðum. Meðmælt eru Útvegsmannafélag Snæfellsness, Útvegsmannafélag Vestmannaeyja, Útvegsmannafélag Suðurnesja. Útvegsmannafélag Hafnarfjarðar vill veita leyfi allt að 150 rúmlesta skipum, en með þeim fyrirvara, að togarar veiði ekki á sama svæði og togbátar. Í sérstakri mgr. kemur álit Útvegsmannafélags Vestfjarða, en það hljóðar svo: „Útvegsmannafélag Vestfjarða er meðmælt því,“ - ég endurtek: „er meðmælt því með þeim fyrirvara, að heimildin nái aðeins til bátanna, en ekki til togara, að öðrum kosti beri að halda áfram sömu lokun og verið hefur gagnvart öllum.“ Þetta er álit Útvegsmannafélags Vestfjarða, sem ég verð að segja, að hv. Alþ. hlýtur að taka tillit til, ekki síður en skoðana eða álits hv. 11. landsk. þm. En skv. þessu áliti liggur alveg greinilega fyrir, að útvegsmenn í öllum stærstu verstöðvum landsins, fyrir utan Reykjavík, eru meðmæltir því, að auknar togveiðar verði heimilaðar bátum upp að vissri stærð. Þetta liggur alveg ljóst fyrir í áliti þessarar hv. n., sem þm, hefur verið afhent, þar með einnig frá Útvegsmannafélagi Vestfjarða, sem lýsir sig meðmælt þessu sama atriði, þannig að ég tel og vil endurtaka það, sem ég sagði hér fyrir nokkrum dögum í þessari hv. d., að ég er sannfærður um, að það kemur að því fyrr en seinna, að þeir menn, sem staðið hafa gegn auknum botnvörpuveiðum til handa vélbátum, eiga eftir að skipta um skoðun, þegar frá líður, og það mun verða samþykkt hér á Alþ., áður en langt um liður, að slíkar heimildir verði veittar.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að tala aftur, en hv. 11. landsk. gaf dálítið tilefni til þess. Ég held, að heyrn hans sé eitthvað biluð, því að hann hefur ekki tekið rétt eftir því, sem ég sagði, því að ég tók það skýrt fram í byrjun ræðu minnar, að það væri alls ekki þannig, að þessi útgjöld hefðu öll orðið til í tíð núverandi ríkisstj. Þetta var engin árás á ríkisstj. Ég bara taldi upp þessa raunverulegu útgjaldaliði, sem við yrðum að borga. Ég gat ekkert um, í tíð hvaða ríkisstj. það væri eða hvort það væri samningamál eða ekki, en þetta bara þurfti að borgast, svo að hv. þm. hefur ekki tekið rétt eftir. Ég held, að hann sé orðinn eitthvað taugaveiklaður eða hættur að heyra rétt. Ég er hræddur um, að hann hafi verið eitthvað illa leikinn þarna á Vestfjarðakjálkanum að fást við Þorvald Garðar, en þó að það sé nú erfitt verk, má, ekki láta það bitna á kunningjum sínum. Viðvíkjandi því, að þetta sé eintómt rugl, sem ég fór með: hvaða útgjaldaliður var rangur hjá mér? Það var ekki nefnt. Viðvíkjandi því, að þetta sé tóm vitleysa að veiða í landhelgi: fiskifræðingurinn okkar er með þessu. Þetta vita allir. Það var samþykkt á LÍÚ fundi. Hann þykist kannske miklu vitrari en ég og Jón Jónsson, þannig að hann sé þess umkominn að segja, að það sé þrugl. Hann hefur fyllzt svona miklu yfirlæti af því að komast upp fyrir Þorvald Garðar, sem erindreki þeirra Vestfirðinga sagði, að væri allt mér að kenna. Hann þakkar mér vel stuðninginn. Ja, þvílíkt, fyrr má nú vera. Svo segir hann, að við viljum hömlulausar togveiðar. Það er meiri eftirtektin þetta. Hann ætti að lesa frv. Það er ekki hægt að hafa strangari hömlur á því en við leggjum til að séu. Það er nú í fyrsta lagi, að það sé samþykkt af heimabyggðunum eða viðkomandi svæðum, í öðru lagi, að fiskifræðingurinn mæli með því, og í þriðja lagi er þetta aðeins heimild fyrir ráðh., þannig að hann getur stöðvað þetta hvenær sem er. Það er ekki hægt að hafa meiri hömlur. Ég vil nefnilega ekki hömlulausa togveiði hjá togbátunum. Þess vegna vil ég ekki veiði eins og hún er rekin nú fyrir sunnan land. Við eigum að hafa vissar reglur um þetta og fara eftir þeim, en ekki hafa einhverjar reglur og fara ekkert eftir þeim. Þetta er aðalatriðið í málinu. Viðvíkjandi því, að þetta eyðileggi fiskimiðin fyrir Vestfirðingum: þvílíkt rugl. Ekki álítur fiskifræðingurinn þetta, sem er náttúrlega lærðari en bæði ég og hv. 11. landsk. í þessu máli. Ég veit ekki betur en aðalveiðisvæði Breta sé rétt utan við landhelgislínuna norður af Skaganum, þar veiði þeir mest. Þetta sá ég í skjölum hjá fiskifræðingnum okkar, sem Bretar sjálfir gefa út, - hvergi meiri togveiði. Það er nefnilega ekki hægt fyrir okkur að fá hráefni á sumrin nema með togveiðum fyrir norðan land. Við vitum, að síldveiðin hefur tekið bæði fjármagnið og marga beztu mennina, þeir eru komnir á síldveiðar. Við vitum, að m.a. ástæðan til þess, hvað togararnir fiska lítið, er, að þeir hafa ekki nógu góðan mannskap. Hvað gerir Hafnarfjarðartogarinn núna, þegar hann hefur úrvalsmannskap og úrvals skipstjóra? Hann mokveiðir. En meiri hlutinn af úrvalssjómönnunum er kominn á bátana, vill heldur vera þar, og togararnir hafa ekki jafnmiklu mannvali á að skipa, því að það þarf fleira til að fiska en stór skip, það þarf líka valda menn og samhenta. Þarna moka Bretar upp fiskinum: Ætli það gerði mikið til, þó að það væru gerðir út svona tveir togbátar í viðbót á öllu þessu svæði fyrir Norðausturlandi? Ég hygg, að það yrði ekki miklu minni veiði hjá þeim Vestfirðingum. Annars er það einkennilegt að geta aldrei horft nema bara út fyrir hlaðvarpann hjá sjálfum sér. Það er allt önnur aðstaða hjá okkur en Vestfirðingum. Það er enginn að troða togveiðum upp á Vestfirðinga, engum er þægð í, að þeir veiði á togbátum. Þeir þurfa þess ekki. Þetta eru beztu fiskimið landsins. Þarna er vaðandi þarafiskur að vorinu, þarna er línufiskur allt árið og þar að auki eitt bezta netasvæði, sem til er, út af Breiðafirði og jafnvel beint út af Vestfjörðum sunnarlega. Það eru engir betur settir með að fá hráefni. En það er alveg eins og við Húnvetningar, af því að túnin kólu ekki hjá okkur árið 1965, við hefðum sagt: Það gerir ekkert til með þetta kal, það er tóm vitleysa, og það er ekkert tún neitt kalið hjá Austfirðingum. - Það var álíka gáfulegt hjá hv. 11. landsk. eins og við hefðum sagt þetta, þegar túnin kólu hjá Austfirðingum 1965. Maður verður að líta á, að staðan er ekki alls staðar eins. Af hverju eru Vestmanneyingar að veiða í tog? Af því að þeir verða að gera það til að geta lifað. Þeir bjarga sér, þó að það sé ólöglegt, í staðinn fyrir að við erum allt of löghlýðnir fyrir norðan. Nei, menn verða að líta á aðstöðu fleiri en sinna eigin bæjarfélaga eða kauptúna. Ég veit, að Vestfirðingar hafa ekkert með togveíðar að gera eða togbáta, ekki heldur togara. Þeir geta veitt á bátana, það hagar þannig til hjá þeim. Og eins hygg ég, að þetta sé á Austfjörðum. En við getum þetta bara ekki, því að okkar kauptún liggja það innarlega, það er svo langt á miðin, að við getum ekki notað litlu bátana nema yfir hásumarið. Og niðurstaðan er þessi: Það vantar hráefni, til að fólkið hafi vinnu. Ég vil biðja hv. 11. landsk. að benda okkur á, hvernig við eigum að ná í fiskinn, svo að fólkið hafi nóg að gera. Við höfum lagt mikla áherzlu á það að fá síldina flutta. Það hefur ekki gengið nema mjög takmarkað. Ég skal ekki segja, hvernig það verður í framtíðinni, en það hefur ekki tekizt nema að litlu leyti. Hvernig eigum við að hafa nægilegt hráefni, svo að fólkið hafi nóg að gera, hæfilegar tekjur? Eða á það að vera eins og það hefur alltaf verið, að það vanti verkefni fyrir fólkið, þannig að það verði að lifa heldur fátæklegu lífi, og jafnvel að fækka í kauptúnunum, þegar atvinna eykst annars staðar og kaup hækkar þar og vinna vex? Þá náttúrlega streymir fólkið í burtu. Ég vil bara fá að vita það hjá þessum góðu mönnum, sem eru á móti þessu, að við fáum einhverja undanþágumöguleika til að veiða á löglegan hátt á togbátum: Hvernig eigum við að afla fisksins? Línuveiðin ber sig ekki. Færaveiðin er léleg, ekkert sambærileg og á Vestfjörðum, og fiskurinn mjög lélegur. Hvernig eigum við að ná í fiskinn? Nú eru Sauðárkróksbúar t.d. að fara fram á það, að þeir fái aðstoð til þess að kaupa smátogara, skuttogara. Það er allt í lagi, ef það tekst. En það er bara staðreyndin, að við getum ekki fengið hráefni með viðráðanlegum kostnaði á annan hátt en í tog. Línan er allt of dýr og ómögulegt að fá nægilegan mannskap til að gera út nema mjög fáa báta á línu, ef þeir fást þá. Staðreyndin er þessi hjá okkur.

forseti (SB): Þá er dagskrá þessa fundar þrotin. Næsti fundur hv. þd. verður væntanlega haldinn á venjulegum tíma fimmtudaginn 6. apríl og verður boðaður með dagskrá. Verða þá haldnir fundir í báðum þd. Enn fremur verða deildafundir föstudag og laugardag 7. og 8. apríl. Þar sem þetta verður síðasti fundur hv. þd. fyrir páskahelgi, leyfi ég mér að óska öllum hv. þdm. gleðilegrar páskahátíðar. Utanbæjarþingmönnum árna ég góðrar heimferðar og heimkomu. Að lokum vil ég láta þá ósk í ljós, að hv. þdm. megi hér allir heilir hittast að loknu páskafríi.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forseta hlýjar óskir í garð okkar þingmanna. Þá vil ég fyrir hönd þdm. þakka forseta gott samstarf og réttláta og röska fundarstjórn. Og það veit ég einnig, að ég mæli fyrir munn okkar allra þdm., að við óskum forseta og fjölskyldu hans gleðilegrar páskahátíðar og honum góðrar heimkomu. Og þess óskum við að lokum, að við megum allir heilir hittast, þegar þingið kemur aftur saman til starfa að loknu páskahléinu. Ég vil biðja hv. þdm. að taka undir þessar þakkir mínar og óskir til forseta með því að rísa úr sætum. - Dm. risu úr sætum.

Forseti (SS): Ég þakka hv. 5. þm. Vestf. fyrir hlýjar óskir í minn garð og minnar fjölskyldu og öllum hv. þdm. fyrir að hafa tekið undir þær. Ég endurtek svo árnaðaróskir mínar til hv. þdm. og segi fundinum slitið.