Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er komið frá Nd. og er stjórnarfrv. til breytinga á l. um stofnlánadeild landbúnaðarins. Meginatriði frv. er að veita aukastyrk á tún að 25 ha. stærð í stað 15 ha., eins og nú er gert samkv. lögum. Það er nú komið í ljós, að margir bændur eru mjög skammt á veg komnir með ræktun, hafa allt of lítil bú, til þess að þeir geti lifað af því sómasamlegu lífi, og samkv. útreikningum hagstofunnar hefur komið í ljós, að meðaltekjur bænda eru lægstar miðað við aðrar stéttir, sem kemur einfaldlega af því, að stór hluti bændastéttarinnar hefur svo lítinn bústofn, að það getur ekki gefið nægilegar tekjur til að lifa sómasamlega af því. Það hefur komið í ljós við athugun, að a.m.k. í einum landshluta eru margir bændur, sem hafa ekki innlegg fyrir meira en 75–80 þús. kr., og þá hafa þeir bændur eitthvað nálægt 100 kindum og 2–3 kýr. Það liggur vitanlega í hlutarins eðli, að nettótekjur af slíku búi eru sáralitlar eða jafnvel engar. Þetta er vitanlega ekki nýtilkomið. Þannig hefur þetta alltaf verið, og kjör þessara manna hafa vitanlega alltaf verið mjög bágborin. Það verður aldrei mögulegt að rétta hag þessara manna með því að hækka afurðaverðið svo mikið, að þessi litlu bú geti gefið því fólki, sem við þetta býr, sæmileg lífskjör. Þess vegna er það, að það verður að hrinda af stað nýrri ræktunaröldu, sem miðar þá sérstaklega að því í bili að auka túnstærðina, þar sem hún er minnst, og vinna að því af alefli að gera þær jarðir, sem eru í ábúð, ábúðarhæfar með því að auka ræktunina. Það er leitt, að það skuli enn vera margar jarðir með aðeins 10 ha. tún og fjöldi jarða í ágætum héruðum með tún undir 15 ha., en að vísu hefur verið ýtt undir það, að túnin næðu 15 ha., með því að miða aukastyrkinn, eins og áður er á minnzt, við þá túnstærð. En það er of lítið að hafa aðeins 15 ha. af ræktuðu landi. Það er of lítill bústofn, sem slíkt bú framfleytir. Hins vegar hefur það verið athugað og fróðir menn talið, að 25 ha. tún, sé það í góðri rækt, geti framfleytt búi, sem gefur af sér sæmilegar tekjur og sæmilega afkomumöguleika miðað við það verðlag, sem nú er á búsafurðum. Það liggja fyrir hjá Landnámi ríkisins og Búnaðarfélagi Íslands skýrslur um það, hver túnstærðin er á hverju býli. Það liggja einnig fyrir skýrslur um það, hversu mikið ræktunarland er á hverju býli, og það er ekki af því, að það sé ekki ræktunarland á þessum jörðum, sem skemmst eru á veg komnar, að túnin eru ekki stærri. Það er víðast hvar nóg af ræktanlegu landi. En ástæðan til þess, að ræktunin er svo skammt á veg komin sem raun ber vitni, er einfaldlega sú, að þessu hefur ekki verið komið í framkvæmd, og er ekkert um það að sakast. Ástæður manna eru misjafnar og vitanlega hafa margir af þeim, sem skammt eru á veg komnir, löglegar afsakanir fyrir því, að ekki hefur betur gengið en orðið er. Með því frv., sem hér er flutt, er að því stefnt, að ræktunin geti orðið svo mikil á hverju býli, að þær verði hæfar til búskapar, og ættu þá þessi lög að vera virkur þáttur í því að hindra það, að þessir bændur flosni upp og flytjist í burtu af jörðunum. Ræktunin er undirstaðan undir því, að unnt verði að koma upp þeim bústofni, að það geti orðið sæmileg lífskjör fyrir þá, sem á jörðunum eru. Það hefur verið að því spurt og jafnvel á fjölmennum fundum, hvað væri meint með því að auka ræktunina svo mikið sem hér er lagt til og hvað eigi að gera við alla þá framleiðslu, sem muni verða í landinu af landbúnaðarvörum, eftir að allar jarðir hafa fengið 25 ha. tún og þær jarðir, sem hafa stærri tún, einnig bætt kannske verulega við sig. Ég vil segja, að það er engin ástæða til að hafa áhyggjur af offramleiðslunni, vegna þess að fólkinu í landinu fjölgar stöðugt og þörf fyrir landbúnaðarvörur innanlands fer stöðugt vaxandi. Einnig ber að vinna að því að fá betri og öruggari markaði fyrir okkar ágætu landbúnaðarafurðir en enn hefur tekizt að fá, og munu allir vera sammála um, að það beri að leggja megináherzlu á það, - einnig, að það beri að nýta og vinna úr landbúnaðarvörunum hér innanlands meira en enn hefur verið gert og gera þær þannig verðmætari og gera landbúnaðarframleiðsluna þannig stærri þátt í þjóðartekjunum en enn hefur orðið. Slíkir möguleikar eru fyrir hendi, og þá möguleika verður þjóðin vitanlega að nýta. Þjóðin er svo lánsöm að eiga mikið af ræktanlegu landi. Við höfum ekki enn ræktað nema 85 þús. ha., eða 850 ferkm. Við eigum 25 þús. ferkm til af ágætu ræktunarlandi, og auk þess höfum við 20 þús. ferkm af landi, sem má koma í samfelldum gróðri og jafnvel gera að túni, þannig að það nálgast að vera helmingurinn af landinu, sem mætti gera að samfelldu gróðurlandi. Þetta er út af fyrir sig gott að vita, og þess vegna er það, að það er ástæðulaust að horfa með kvíða til framtíðarinnar. Við höfum það, sem margar þjóðir hafa ekki. Margar þjóðir eru þannig settar, að þær búa við landþrengsli og verða að flytja út árlega alla þá fjölgun, sem er í landinu. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir, að árleg útgjöld vaxi um tæpar 13 millj. kr., og er það um 80% hækkun miðað við það fjármagn, sem Landnám ríkisins hefur nú yfir að ráða. Það er gert ráð fyrir, að 3500–3800 jarðir njóti góðs af þessum lögum eða hafi ræktun undir 25 ha., og er það vitanlega langmestur hluti jarða í landinu, en það er talið, að það muni vera um 5500 jarðir, sem eru í byggð. Þá er og talið, að það séu 2723 jarðir með túnstærð undir 15 ha. Frv. þetta gerir einnig ráð fyrir nokkrum stuðningi við byggingar, þannig að byggingarstyrkurinn hækki úr 50 þús. í 60 þús., en eins og kunnugt er, var með lögum frá 1957 gert ráð fyrir að veita aukastyrk á túnstærð allt að 10 ha. og 25 þús. kr. byggingarstyrk, sem þá var að vísu miðaður við nýbýli. 1960 var þessi styrkur hækkaður upp í 40 þús. kr. og þá einnig heimilað að veita hann á eldri jarðir, sem eftir var að byggja upp á. 1963 er ræktunartakmarkið sett á 15 ha. og styrkurinn hækkaður úr 40 þús. í 50 þús. Og með þessu frv. er lagt til, að styrkurinn hækki upp í 60 þús. Þegar rætt var um frv. þetta í hv. Nd., var ekki aðeins rætt um það, heldur um landbúnaðarmál almennt, miklar umr. Ég tel ekki ástæðu til við þessa 1. umr. málsins hér að hefja umr. á breiðari grundvelli, heldur halda mig aðeins við frv. Ég vil geta þess, að í hv. Nd. voru bornar fram veigamiklar brtt. við frv. og lagt til, að það væri gengið nokkru lengra í styrkveitingum, en þær brtt. voru felldar. Hins vegar var samþ. brtt. frá hv. þm. Jónasi Péturssyni um heimild til að lána út á bústofn. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þá till. Ég tel hana ekki sérstaklega veigamikla, en kannske kemur hún að einhverju gagni. A.m.k. hafði þessi hv. þm. trú á því, að á Austurlandi mundi sú heimild, sem þessi till. veitir, verða notuð, enda dæmi til þess, að á Austurlandi hafi verið framkvæmt eitthvað líkt því, sem í þessari till. felst. En sú till. var samþ. í hv. Nd., og er frv. að öðru leyti eins og það var upphaflega flutt. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið að svo komnu, en legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Breytingar þær, sem í þessu frv. felast, eru spor í rétta átt, en ganga of skammt að mínum dómi. Það er alkunna, að landbúnaðurinn á nú að mörgu leyti í vök að verjast, og þarf ekki að hafa um það mörg orð. Það er öllum svo kunnugt mál, enda kom hæstv. landbrh. nokkuð að því í sinni ræðu hér áðan, þegar hann minntist á þau vandkvæði ýmiss konar, sem landbúnaðurinn á við að búa. Þau vandkvæði, sem segja má að landbúnaðurinn eigi nú við að búa, eiga sjálfsagt rætur að rekja til ýmissa og mismunandi ástæðna, sjálfsagt eiga þau vandkvæði að verulegu leyti rætur að rekja til þeirra þjóðlífsaðstæðna, sem hér hafa verið um skeið, og þá ekki hvað sízt til þeirrar verðbólguþróunar, sem hér hefur verið í algleymi nú að undanförnu og hefur leitt til þess, að hvers konar stofnfjárkostnaður og fjármagnskostnaður hefur farið stórkostlega vaxandi. Sjálfsagt eiga líka erfiðleikar landbúnaðarins að einhverju leyti rætur sínar í öðrum ástæðum. Ég ætla ekki á þessu stigi að fara neitt út í að rekja það frekar. En það er augljóst mál af því, sem þegar var sagt, og því, sem hæstv. ráðh. gerði grein fyrir, að kostnaður við búrekstur er orðinn svo mikill, að það er óhugsandi, að þau smáu bú, sem hér eru mörg, standi undir bæði þeim stofnfjárkostnaði og rekstrarfjárkostnaði. Það er þess vegna höfuðnauðsyn auðvitað að stækka búin. En búin verða ekki stækkuð, nema fyrir hendi sé grundvöllur til þess, þ.e.a.s. nægileg ræktun. Þess vegna er það vitaskuld rétt stefna að stuðla að því með öllum ráðum að auka ræktunina, og að því miðar þetta frv. út af fyrir sig. Og það er gert ráð fyrir því í þessu frv., að það sé aukinn stuðningur við ræktun þeirra býla, sem skemmra eru á veg komin, og það allverulega frá því, sem nú er, og enn fremur gert ráð fyrir nokkuð auknum styrk til húsabóta. En ég held, að eins og málum er komið, þurfi hér þó enn stærri átaka við. Og sú hefur verið skoðun okkar framsóknarmanna. Þess vegna höfum við, bæði á þessu þingi og á undanförnum þingum, flutt fjölmörg frv. um málefni landbúnaðarins og þáltill. líka, sem hafa miðað í þá átt, átt að bæta stöðu landbúnaðarins með ýmsu móti. Ég skal nú ekki tefja hér tímann á því að telja upp þau fjölmörgu frv., sem framsóknarmenn hafa flutt um þessi efni, enda eru þau hv. dm. að sjálfsögðu flest í fersku minni, því að mörg þeirra eru einmitt flutt í þessari hv. d. Það má þó aðeins nefna t.d. frv. til l. um bústofnslánasjóð, en markmið með þeirri stofnun er einmitt að hlynna sérstaklega að frumbýlingum og greiða fyrir því, að ungir menn geti stofnað bú í sveit með sæmilegum hætti, en eins og kunnugt er, má segja, að á því séu nú næstum því, vil ég segja, óyfirstíganlegir erfiðleikar. Ég nefni einnig frv., sem við framsóknarmenn höfum flutt hér um aukið ræktunarframlag einmitt til þeirra býla, sem skemmra eru á veg komin eða hafa sem sagt ekki náð enn þeirri túnstærð, 25 ha., eins og hér er miðað við. En eins og hæstv. landbrh. upplýsti hér áðan, á það vissulega mjög langt í land með fjölmörg býli, að því marki sé náð, sem nú er þó talið viðunandi, en vitaskuld er með það mark eins og önnur, að það er miðað við daginn í dag, og það má vel vera, að aðstæðurnar breytist þannig, að eftir nokkur ár, kannske fá ár, verði að setja annað mark og þá talsvert hærra. Það er auðvitað ekkert algilt mark í þessum efnum, heldur verður að haga sér eftir aðstæðum á hverjum tíma í því efni. En í frv. okkar framsóknarmanna um þetta efni er gert ráð fyrir talsvert hærra ræktunarframlagi til þessara býla. Ég nefni t.d. líka frv., sem við höfum flutt varðandi veðdeild, eða þar sem gert er ráð fyrir, að veðdeildinni sé séð fyrir mun meira fjármagni með hagstæðum kjörum heldur en hún nú á kost á. En þó að það hafi orðið nokkur breyting á og veðdeildarlán séu nú veitt nokkru hærri en áður var og þau muni, að ég hygg, fást nokkuð til jarðarkaupa, þá er langur vegur frá því, að þau lán, sem nú eru veitt í þessu skyni, séu fullnægjandi, - mjög langur vegur, því að sannleikurinn er nú sá, því miður, að margir þeir ungu menn, sem gætu hugsað sér að stofna til búskapar og vildu gjarnan eignast jörð til að byrja búskap, hafa ekki safnað í sjóði og hafa lítið fé í höndum, þegar þeir ætla að byrja búskap, og brestur því ráð til þess að festa kaup á jörð. Það er þess vegna nauðsynlegt að efla veðdeildina, þó að ég sé að vísu þeirrar skoðunar, að það sé enn þá meiri nauðsyn á því að sjá ungum mönnum fyrir hagstæðum frumbýlingslánum til að kaupa bústofn, því að eins og nú hagar til, er þó víða ráð á því að fá jarðir til ábúðar án þess að kaupa þær. Það mætti að sjálfsögðu nefna mörg fleiri mál, sem við höfum flutt, eins og t.d. um það að bæta landbúnaðarsjóðunum upp eða létta af þeim gengishalla, sem þeim er og verður vitaskuld mjög mikill fjötur um fót og hlýtur að éta upp talsverðan hluta af því, sem þar safnast þó fyrir með þeirri skattlagningu, sem lögleidd hefur verið í því skyni, þ.e.a.s. með hinum svokallaða bændaskatti, en hann höfum við framsóknarmenn viljað afnema og láta í staðinn koma til framlag ríkisins. Og enn vil ég undirstrika það, að hvað sem að öðru leyti er um þetta skattgjald að segja, nær það að mínum dómi engri átt að leggja það á með þeim hætti, sem gert er, að svipta bændur eignarrétti á þessu gjaldi, sem þeir greiða til þessa lánasjóðs. Það er í mesta máta ranglátt, og féð gæti þjónað markmiði sjóðsins, þó að það væri fært upp á sérreikning bændanna sem þeirra eign, svo sem sjálfsagt er í þessum sjóðum, og félli þá til útborgunar til þeirra eða þeirra erfingja eftir vissum reglum. Ég drep aðeins á þetta í leiðinni, en ekki af því, að ég ætli að fara að fjölyrða um það mál, enda er það mál út af fyrir sig og það stórt. Ég hef hér aðeins drepið á nokkur þeirra mála, sem við framsóknarmenn höfum flutt í þessa átt. En það er skemmst af þar að segja, að afgreiðslan á þeim hefur yfirleitt öll orðið á þá lund, að þeim hefur verið vísað til nefndar og þar hafa þau verið söltuð og ekki séð dagsins ljós framar, ekki aðeins á þessu þingi, heldur á undanförnum þingum. Það mætti nú kannske sýnast, að þrautseigja okkar í því að flytja þessi frv. þing eftir þing væri unnin fyrir gýg. Það álít ég ekki, enda kemur það á daginn smám saman og hægt og hægt, að hæstv. ríkisstj. tekur upp nokkuð af þeim till., sem við höfum sett hér fram, þó að þar sé oft að vísu skemmra gengið en í okkar málatilbúnaði og skemmra en þörf væri á. Þannig hygg ég það nú vera með þetta frv. Það er út af fyrir sig gott eitt um það að segja og skiptir út af fyrir sig ekki máli, hvar stórmál eiga sínar upphaflegu rætur. En þetta er þó náttúrlega að verða vægast sagt óviðunandi máti á þingstörfum, að n. fáist ekki til að taka afstöðu með neinu móti til þeirra mála, sem stjórnarandstæðingar flytja. Það er sjálfsagt ekki nýtt nú á þessu bóli, en þó má vera, að það hafi farið í vöxt heldur en hitt, og það hygg ég rétt vera. Og það er í rauninni hið sama að segja um þá breytingu, sem gerð var á þessu frv. í hv. Nd., þar sem heimild er veitt hreppum til þess að koma á fót hjá sér sérstökum bústofnsleigusjóðum, að ég vil meina, að sú breyting, sem ég tel til bóta, eigi rætur að rekja til þess frv., sem við framsóknarmenn höfum flutt hér í þessari deild ár eftir ár um stofnun bústofnslánasjóðs. Hitt er annað mál, að það fyrirkomulag, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sem hér liggur fyrir, eftir að því hefur nú verið breytt í Nd., er náttúrlega allt annað og ófullkomnara og veitir að þessu leyti að því er bústofnslánin varðar, ekki neitt svipuð hlunnindi og gert er ráð fyrir í okkar frv. um bústofnslánasjóðinn. En þó að svo sé, að það gangi miklu skemmra, þá hef ég ekki á neinn hátt neina löngun til að gera lítið úr þeirri viðleitni, sem birtist þó í þessu frv. Og það er vissulega rétt hjá hæstv. landbrh., að flm. þessara brtt. í Nd. hefur mátt vita um fyrirmynd að þessu frá Austurlandi, því að ég man, að það eru a.m.k. meira en 20 ár síðan ég kynntist því fyrirkomulagi þar, að t.d. kaupfélag á Reyðarfirði einmitt hafði með höndum að mínu viti mjög þýðingarmikla starfsemi í þessa átt, hafði ráð á búpeningi og leigði hann eða lét hann í hendur bænda, sem annaðhvort voru að byrja búskap eða höfðu of lítinn bústofn, þannig að ég held, að það sé út af fyrir sig rétt, að það megi líkja eftir þeirri hugmynd, og þess vegna tek ég þessari breytingu út af fyrir sig vel, svo langt sem hún nær, þó að ég haldi, að hið eina rétta, sem þessi hv. d. gæti gert í þessu efni, væri að taka upp einmitt í þetta frv., úr því að það er nú komið inn í það ákvæði þarna um bústofnslán, þótt með þessum sérstaka hætti sé, - taka upp í það meginatriðin úr frv. okkar framsóknarmanna hér um bústofnslánin. Þó að ég taki þessari till. samt út af fyrir sig vel, held ég, að það væri nú athugandi fyrir hv. landbn., sem fær það til meðferðar, að gera a.m.k. vissar orðalagsbreytingar á því. Ég mundi t.d. telja, án þess að ég ætli að fara hér út í einstök atriði, að í tölulið 2 væri alveg nóg að segja, að höfuðstóll sé lifandi peningur, og ljúka þar setningunni, sú viðbót, sem þar fylgir á eftir, þurfi ekki að fylgja með og sé kannske ekki alls kostar heppileg, ef farið er að skoða það út í yztu æsar. Ég skal svo ekki, herra forseti, orðlengja þetta miklu meira. Eins og þegar hefur komið fram í því, sem ég hef hér sagt, tel ég þær breytingar, sem felast í frv., stefna í rétta átt, vera spor í rétta átt. Þess vegna munum við framsóknarmenn út af fyrir sig fylgja þessu frv. En við munum jafnframt reyna að koma fram þeim breytingum á því, sem við teljum æskilegar. Það verður að sjálfsögðu kannað í nefnd, hvort það tekst að koma þeim breytingum að. Ég vildi mega vænta þess, að hæstv. landbrh. væri til viðræðu um að gera á frv. þær breytingar, því að eins og fram kom í hans frumræðu, eru honum vitaskuld ekki síður en mér ljósir þeir ýmsu erfiðleikar, sem landbúnaðurinn á við að stríða um þessar mundir. Og skal ég ekki orðlengja frekar um það. Vitaskuld er það, að þær ráðstafanir, sem þannig eru gerðar og þarf að gera, kosta eitthvað, og hæstv. landbrh. upplýsti það, að útgjaldaaukningin, sem stafa mundi af þessu frv., væri áætluð 13 millj. kr., ef ég tók rétt eftir. Það þykir kannske ýmsum allhá upphæð, en við verðum að gæta þess, að verðgildi peninganna hefur breytzt allhastarlega, og þegar miðað er við ýmsar aðrar tölur, t.d. í fjárl. eða útgjöld, sem varið er til ýmissa annarra þarfa, þá eru 13 millj. svo sem enginn óskaplegur peningur. Auðvitað er ég ekki með þessu að gefa í skyn, að ekki sé varið öðru eða meira til landbúnaðar, það er mér auðvitað ljóst, að þarna er aðeins um þá útgjaldaaukningu að ræða, sem stafar af þessu frv. En þess er þá skemmst að minnast, án þess að ég vilji telja það eftir, að það er stutt síðan samþykkt var hér mjög rífleg fjárhæð til sjávarútvegsins, til þess að stuðla að aukinni tækni og vélvæðingu innan sjávarútvegsins. Mér þykir það ekki nema eðlilegt, að bændur ætlist til þess og geri ráð fyrir því, að það sé litið á þeirra mál með svipuðum hætti, og það væri sjálfsagt þá ekkert síður ástæða til þess að verja álitlegri fjárhæð til aukinnar tækni og vélvæðingar í landbúnaðinum eða til að stuðla að því að gera bændum kleift að taka upp meiri tækni og vélvæðingu. Ég skal svo láta máli mínu lokið. Eins og fram hefur komið, vildi ég aðeins segja um þetta þessi fáu, almennu orð, lýsa því út af fyrir sig, að við munum fylgja þessum breytingum, sem í frv. eru og til bóta horfa, en munum jafnframt kosta kapps um það að koma fram breytingum, sem lengra ganga í þá átt, og reyna að stuðla þannig að meiri hlunnindum landbúnaðinum til handa en í þessu frv. felast, en á því tel ég höfuðnauðsyn. Og þó að ekki verði gengið lengra en í þessu frv. er gert ráð fyrir að sinni, þá spái ég því, að þess verði skammt að bíða, að það verði að ganga lengra.



Herra forseti. Ég ætla ekki að þessu sinni að setja upp harða eða langa ræðu út af því, sem hv. síðasti ræðumaður var að segja, en ég vildi aðeins drepa hér á nokkur atriði í tilefni af orðum hans. Hv. þm. segir, að þetta frv. gangi of skammt, það þurfi meira til, vegna þess að landbúnaðurinn eigi nú við marga örðugleika að stríða. Landbúnaðurinn á nú við ýmsa örðugleika að stríða, og það hefur landbúnaðurinn alltaf átt, frá því að land byggðist, margs konar erfiðleika. Og þeir smábændur, sem ég gerði að umtalsefni hér áðan, hafa vitanlega alltaf lifað við bág kjör. Það er ekki nýtt. Þessi smábú hafa aldrei þolað vélvæðingu eða aukinn kostnað. Og það hefur verið ástæða til þess að spyrja, hvernig stendur á því, að það er svona mikið af smábændum í landinu, þar sem flokkur hv. þm., sem talaði hér áðan, hefur í þrjá áratugi lengst af farið með landbúnaðarmál og haft tækifæri til þess að veita landbúnaðinum aðstoð, sem að gagni gæti komið. Það er ekki nema eðlilegt, að þessar spurningar vakni. Og ég hygg, að það sé flestum ljóst, að 1957, þegar markið var sett í 10 ha. hvað aukinn stuðning við ræktun snerti, og það veit hv. þm., að 1957 lifðu þeir bændur ekki sældarlífi, sem höfðu tún undir 10 ha. eða um það. Og ég er alveg sannfærður um, að þessi hv. þm., sem þá var á Alþingi og studdi ríkisstj., vissi þá, að það var þörf á að ganga lengra en þá var gert. Og við sjálfstæðismenn bentum á það undir umr., að það þyrfti að gera meira en veita stuðning við 10 ha, og þar fyrir neðan. En svarið, sem þá var gefið af þáv. hæstv. landbrh. og þáv. formanni Framsfl., var þetta, að það þýddi ekki að vera að bera fram óskalista í þessu sambandi, það væri ekki unnt að ganga lengra en það, sem fjárhagur ríkisins leyfði. Og það eru aðeins 6–7 ár síðan þetta var, að hv. framsóknarmönnum fannst sjálfsagt að miða útgjöldin við það, sem fjárhagur ríkisins þoldi. Og það má vel vera, að að áliti þeirra, sem með stjórn fóru þá, hafi fjárhagurinn alls ekki leyft meira, og ég vil trúa því, að það hafi verið, vegna þess að hv. þm., sem talaði hér áðan, hefur áreiðanlega gert sér ljóst þá, að 10. ha, tún var of lítið 1957 eins og 15 ha. er of lítið núna, og eins og ég vil vænta, að 25 ha. verði eftir vissan tíma, því að 25 ha. markið, sem sett er með þessu frv., er vitanlega ekkert lokatakmark. Hv. þm. talaði um það hér áðan, að framsóknarmenn hafi á þessu þingi og áður flutt ýmsar till. og frv., sem miða að auknum stuðningi við landbúnaðinn, og þetta er rétt. Síðan framsóknarmenn komust í stjórnarandstöðu, hafa þeir verið stórtækir í tillögu- og frumvarpsflutningi hvað þetta snertir. En það fór miklu minna fyrir þessu á þeim árum, sem þeir voru í ríkisstj. og báru ábyrgð á henni. Og það er áreiðanlega fróðlegt, enda sjálfsagt að gera það, að taka saman útgjaldatillögur framsóknarmanna á þessu þingi, taka þær allar saman, sjá, hve miklar upphæðir þetta eru, og bera þær svo saman við þær till., sem fluttar voru, á meðan framsóknarmenn voru í ríkisstj. síðast, í vinstri stjórninni, til stuðnings landbúnaðinum. Ég er viss um, að þetta verður fróðlegur samanburður fyrir þá, sem vilja kynna sér hann, og ég get búizt við því, að það sé rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér áðan, að framsóknarmenn munu halda áfram þing eftir þing að flytja till. og frv. í þessa átt, á meðan þeir eru utan stjórnar. Og samkv. reynslunni skiptir um, ef þessi flokkur kemur í ríkisstj., því að landbúnaðurinn væri ekki svo skammt á veg kominn í ræktun sem raun ber vitni, það væri ekki svo mikið af smábændum í landinu eins og staðreyndirnar segja nú til um, ef Framsfl. hefði veitt landbúnaðinum í þau nærri 30 ár, sem hann hefur farið með stjórn, slíkan stuðning sem hann leggur til að gert verði nú, á meðan hann er í stjórnarandstöðu. Ég vil aðeins drepa á þetta að gefnu tilefni og minna á það, sem reyndar öllum landslýð er kunnugt, að framsóknarmenn hafa tvær stefnur, aðra, þegar þeir eru í ríkisstj, og bera ábyrgð á henni, og aðra, þegar þeir eru í stjórnarandstöðu. Hv. þm. minnti hér áðan á nokkur frv., sem flutt hafa verið á þessu þingi af framsóknarmönnum. Frv. um bústofnslánasjóð, það frv. út af fyrir sig er algerlega óþarft, vegna þess að samkv. stofnlánadeildarlögunum er heimilt að lána til bústofnskaupa. Það, sem vantar, er aukið fé í stofnlánadeildina, til þess að þetta sé framkvæmanlegt. Um veðdeildina er það að segja, að hún hefur mörg undanfarin ár verið algerlega fjárvana, og það er vitanlega rétt, sem hv. þm. sagði hér áðan, það er stór þörf á því að efla veðdeildina. Og það var og ekki síður þörf á því, meðan framsóknarmenn voru í ríkisstjórn, en þeir bara gerðu það ekki, ekki af viljaleysi, heldur vegna þess, að þá var ekki til fé. Veðdeildin var lokuð, á meðan framsóknarmenn voru í ríkisstjórn. Hún hefur þó verið opnuð nú, en hefur enn allt of lítið fjármagn. En samkv. l. um stofnlánadeild er heimilt að kaupa veðdeildarbréf árlega fyrir 10 millj. kr., og ef það væri gert, það væri hægt að leggja veðdeildinni til árlega 10 millj. kr., er hún það sem við getum sagt starfandi, þótt það sé að mínu áliti einnig of lítið fjármagn. Um stofnlánadeildina ætla ég ekki að ræða að þessu sinni eða 1% gjaldið. Ég tel, að stofnlánadeildin sé farin að tala fyrir sig sjálf og það sé þess vegna algerlega ástæðulaust að vera að eyða tíma í það að taka upp vörn fyrir hana, þegar hv. framsóknarmenn eða aðrir eru að reyna að ráðast á það virki. Bændur eru farnir að skilja þýðingu stofnlánadeildarinnar, að það er mikils virði að byggja upp stofnun, sem veitir þeim lán, og bændur vita, hvernig fjárhag búnaðarsjóðanna var komið, áður en lög um stofnlánadeild voru sett, og sá samanburður er stofnlánadeildinni vissulega í hag. Og það er öruggt, að þeim fækkar, sem koma með hnjóðsyrði út af þessu 1% gjaldi, því að það fá bændur aftur með betri vöxtum en nokkuð annað, sem þeir hafa lagt til. Ég ætla ekki að bera 1% gjaldið til stofnlánadeildarinnar saman við 1% gjaldið, sem fer að miklu leyti til Bændahallarinnar. Ég skal láta það vera að fara að ræða um það. En ekki er ég í nokkrum vafa um, hvort er þýðingarmeira fyrir landbúnaðinn, og þess vegna undrast ég það, að jafnvel hv. síðasti ræðumaður hér áðan talaði um, að það væri þungt fyrir bændur að borga 1% gjald í stofnlánadeildina, en minntist ekki á bændahallargjaldið. Það er ekki hægt að segja, að sé samræmi í slíkum málflutningi, og ef það væri hugsun á bak við slíkan málflutning, þá væri það vissulega ekki rökrétt hugsun, sem þar lægi á bak við. Eins og ég áðan sagði, gerir þetta frv. ráð fyrir 13 millj. kr. framlagi árlega til ræktunar- og byggingarmála, og það er 80% hækkun miðað við það fjármagn, sem Landnámið hefur nú til umráða. Það er enginn vafi á því, að með þessu frv. hefur verið stigið stærra spor til stuðnings ræktunarmálum í landinu en nokkru sinni áður. Það er enginn vafi á því, enda sagði hv. þm., að Framsfl. mundi fylgja þessu frv., en leitast við að fá brtt. samþykktar, sem ganga lengra. Ég vil benda á, að það er annað frv., sem er samferða þessu frv., sem gerir ráð fyrir 7 millj. kr. árlegu framlagi, og er þá aukningin til ræktunarmálanna á einu þingi orðin um 20 millj. kr. Þetta er stærra átak en nokkru sinni áður, og við getum flett upp í þingsögunni og kynnt okkur það. Og þetta er gert af þörf. Þetta er gert til þess að reyna að koma fótunum undir smábændurna, sem eiga í erfiðleikum nú og hafa alltaf átt í erfiðleikum. Það dettur engum í hug, að smábændurnir með 100 kindur og 2–3 kýr hafi lifað sældarlífi, þótt framsóknarmenn hafi verið í stjórn og farið með landbúnaðarmál. Og ég ætla ekki að ásaka neinn. Við skulum bara vera sammála um, að það er þjóðarnauðsyn að breyta þessu. Við vitum, að bændur, sem hafa ekki meiri framleiðslu en þetta, geta ekki fengið fullt kaup. Og þeir afkasta ekki heldur fullu dagsverki. Þess vegna þarf að lyfta undir þá, hjálpa þeim til þess að bæta efnahag sinn og verða um leið nýtari og betri borgarar. Ég get tekið undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér áðan, að það er æskilegt að gera meira og ganga lengra. En ég veit, að hv. þm. er það veraldarvanur og það fús til að líta í eigin barm, að hann viðurkennir, að það þýðir ekki nú, þó að framsóknarmenn séu ekki í ríkisstj., að ætla sér að fá allt á einu þingi, sem við teljum æskilegt að fá. Skal ég þá ekki hafa þessi orð öllu fleiri nú, en lýsi ánægju minni yfir því, að hv. þm. fór að nokkru viðurkenningarorðum um frv. og vildi í öðru orðinu a.m.k. unna því sannmælis, að hér væri verið að gera myndarlegt átak, sem gæti orðið landbúnaðinum og þá sérstaklega smábændunum til góðs.



Herra forseti. Þetta frv. mun nú fara til n. þar sem ég á sæti, og gefst mér þá kostur á að taka það til athugunar, gera við það breytingar og ræða það nánar við síðari umr. málsins. Ég ætla því ekki að tala langt mál um þetta efni nú að þessu sinni og hefði raunar látið það undir höfuð leggjast að taka til máls við þessa umr., ef ég teldi ekki ástæðu til að segja örfá orð út af síðustu ræðu hæstv. landbrh. og leiðrétta nokkur atriði, sem komu fram. Hæstv. ráðh. lét orð liggja að því, að Framsfl. hefði tvær stefnur í landbúnaðarmálum, aðra, þegar hann væri í stjórn, og hina, þegar hann væri utan stjórnar. Ég vil út af þessu minna á, að Framsfl. hefur, allt frá því að hann tók til starfa í landinu fyrir meira en 40 árum, borið landbúnaðinn mjög fyrir brjósti og átt frumkvæði að og forgöngu um margt af því bezta, sem sett hefur verið í landbúnaðarlöggjöf hér á landi á þessum tíma. Ég ætla ekki í þessum fáu orðum að fara að rökstyðja þetta með langri upptalningu einstakra mála, en ég vil aðeins minna á, að Framsfl. átti forgöngu að stofnun byggingar- og landnámssjóðs og hafði forgöngu um stofnun Búnaðarbankans á sinni tíð, og síðan hefur verið byggt á þeim grunni, sem þá var lagður, og sú stofnun þróazt í það horf, sem nú er orðið. Mér dettur ekki í hug að ætla, að hæstv. landbrh. sé raunverulega svo fáfróður, að hann viti ekki þetta, svo að þau ummæli, sem hann hafði í þessu sambandi, hljóta að vera sögð gegn betri vitund. Þá vék hæstv. ráðh. að því, að Framsfl. hefði talið það nægilega stórt skref 1957 að veita sérstakan stuðning til ræktunar á jörðum, sem hefðu minna en 10 ha. véltækt tún, og þá ekki viljað ganga lengra. Við verðum að skoða þetta í réttu ljósi. Landbúnaðarmálin alveg eins og aðrar greinar þjóðmála þróast til aukins vantar, eftir því sem þjóðinni vex bolmagn, fjárhagslegt bolmagn, og það verður að skoða þróun landbúnaðarins á hverjum tíma í samræmi og í samhengi við það, sem er að gerast í öðrum atvinnugreinum. Ég vil leyfa mér að minna hæstv. landbrh. á, að á árabilinu 1944–1947 sat hér að völdum í landinu hin svokallaða nýsköpunarstjórn, sem Framsfl. átti ekki aðild að. Hún beitti sér fyrir uppbyggingu á ýmsum sviðum, einkum í sjávarútveginum, og sjálfstæðismenn hafa stundum talið, að nýsköpunarstjórnin hafi einnig verið stórtæk á sviðum landbúnaðarins. En var það ekki í l. um byggingar- og landnámssjóð, sem sett voru á þessu stjórnartímabili, að miða skyldi við 5 ha. véltækt tún á nýbýlunum? Þegar sá, sem nýbýli tók, tæki þar við búskap, þá átti hann að fá 5 ha. tún á býlið. Síðan átti hann með þeim takmörkuðu fjármunum, sem hann hafði yfir að ráða, að bæta þar við, en lengra var ekki gengið af hálfu ríkisvaldsins í þessu efni, svo að 10 ha. markið, sem sett var að tilhlutan Framsfl. 1957, var verulega stórt skref í áttina til þess að bæta um að þessu leyti. Ég vil nú segja hæstv. ráðh., að ég ætla ekki að tala langt mál, ef hann gæti hinkrað við svo sem 10 mínútur, það væri mér ánægja.  
             Síðan 1957 hefur þróunin í þjóðfélaginu verið í þá átt, að það hefur verið vöxtur í atvinnulífinu. Skipin stækka mjög ört. Þjóðin reisir stærri og stærri orkuver og færist meira og meira í fang á flestum sviðum. Og þegar landbúnaðarmálin eru skoðuð í samhengi við þetta, þessa þróun, þá er það alls kostar eðlilegt, að markið um vélfær tún á hverri jörð sé fært hærra og hærra, eftir því sem þessi þróun kemst lengra. Það hefur verið svo, að þegar við framsóknarmenn höfum á undanförnum þingum flutt till. um að færa markið um ræktun á þeim jörðum, sem hafa lítil tún, upp í 20 ha., þá hefur hæstv. ráðh. talið það vera yfirboð og óraunhæft að ætla sér að setja markið svo hátt. En nú hefur hæstv. ráðh. séð að sér og leggur til, að þetta mark verði miðað við 25 ha., og út af fyrir sig tel ég það rétt og að með því sé gengið í rétta átt, eins og tekið hefur verið fram af öðrum ræðumanni, sem talað hefur af hálfu Framsfl. við þessa umr. Þegar við svo lítum til þess, hvað þessi framkvæmd kostar, og förum að líta á, að þetta frv., sem hér er til umr., muni baka ríkissjóði aukin útgjöld, sem nema 13 millj. kr., þá verðum við einnig að skoða það í samhengi við fjárlögin í heild. Þegar Framsfl. beitti sér fyrir því 1957 að veita sérstakan stuðning á ræktun upp á 10 ha., var heildarniðurstaða fjárl. um 800 millj. kr., en nú eru fjárl. komin upp í 2700 millj., og er þá ekki talin með hin síðasta hækkun á söluskatti né hinn nýi skattur á benzín, sem fer til vegamála, svo að ef það er tekið inn í dæmið, mun láta nærri, að fjárl. séu raunverulega um 3 milljarðar. Og þegar þessar tölur eru athugaðar, eru einar 13 millj. sem útgjaldaauki, sem af þessu frv. mun leiða, ekki neitt sérstaklega stórvægilegur liður. Ég mun svo ekki við þessa umr. fara fleiri orðum um málið, en gefst tækifæri til að athuga það nánar fyrir 2. umr., eins og ég hef áður tekið fram.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af hv. 6. þm. Sunnl. eftir ósk hreppsnefndar Hveragerðis og er efnislega á þá leið að heimila ríkissjóði að kaupa lóðir og landspildur í Hveragerði, þar sem þannig standi á, að óhagstæð landamörk valdi erfiðleikum um framkvæmd skipulags, sótthreinsun og nýtingu lóða. Þessu frv. hefur verið visað til heilbr.- og félmn. Í Hveragerði hefur ekki verið hægt að koma við þeirri stefnu, sem öðrum kauptúnum þykir eðlileg og sjálfsögð, þ.e.a.s. að hreppsfélagið eigi lóðir og lendur í kauptúninu. Orsökin er sú, að ríkissjóður á meiri hluta af lóðum í Hveragerðishreppi og telur sig sjálfsagt þurfa að eiga þær til frambúðar vegna hitavatnsréttindanna, sem þar eru. Hveragerði hefur því sérstöðu að þessu leyti. Nefndin sendi þetta frv. til umsagnar jarðeignadeildar landbrn., og segir í umsögn hennar, að ráðuneytið hafi ekkert við það að athuga, að frv. verði samþ. sem lög. Enn fremur var frv. sent til umsagnar skipulagsstjóra, en hann segir í sinni umsögn, að hann taki fram, að hann sé frv. efnislega samþykkur, en telji rétt, að heimildin nái fyrst og fremst til makaskipta á lóðaskikum, en lóðakaup verði heimiluð, þar sem makaskipti koma ekki til greina. Nefndinni þótti rétt að verða við ábendingu skipulagsstjóra í þessu efni með því að flytja brtt. við frv., sem er á þskj. 330, þannig að aftan við orðin „lóðir og landspildur í Hveragerði“ komi: meðal annars með makaskiptum á lóðum, - þannig að ríkissjóði væri þá í sjálfsvald sett í hvert skipti sem til stæði að kaupa lóð í Hveragerði, hvort ríkið gerði það með því að kaupa hana á venjulegan hátt, með því að greiða fé fyrir, eða þá með því að skipta á annarri lóð, sem ríkið á á þessu svæði. Heilbr.- og félmn. hefur einróma mælt með því, að þetta frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem ég gat um.



Herra forseti. Ég þakka hv. heilbr: og félmn. fyrir afgreiðslu þessa frv. N. hefur mælt með því, að frv. verði samþ. með lítilli breytingu, sem hv. frsm. hefur gert grein fyrir og er í því fólgin að bæta inn orðunum „meðal annars með makaskiptum á lóðum“. Ég hef að sjálfsögðu ekkert við þessa brtt: að athuga, og ég get samþykkt hana fyrir mitt leyti. Það er í sjálfu sér eðlilegt, að þegar lóðir eru hornskakkar við götur eða á annan hátt valda erfiðleikum í skipulagi, þá sé fysst og fremst reynt að leysa það með makaskiptum. Það er orðið aðkallandi að fá nauðsynlegar heimildir til endurbóta í lóðamálum Hveragerðis, og ég geri ráð fyrir því, að flest af þeim aðkallandi vandamálum, ef ekki öll, sem nú blasa við, verði auðvelt að leysa með makaskiptum. Hins vegar þykir mér rétt í þessu tilefni að vekja athygli á því, að það er ólíklegt, að hægt sé að gera ráð fyrir, að með makaskiptum sé hægt að fá endanlega lausn ú lóðamálum Hveragerðishrepps. Þar eins og annars staðar hlýtur það að vera æskilegt að koma lóðum þorpsins eða kaupstaðarins á eina hönd, ekki sízt vegna þeirra miklu jarðhitaréttinda, sem þarna er um að ræða. Þar sem það af ástæðum, sem hv. frsm. gerði grein fyrir og ég hef gert grein fyrir við fyrri umr. þessa máls, er ólíklegt, að þar verði tekin upp sú stefna, sem annars hefur verið ríkjandi upp á síðkastið, að sveitarfélögin eða hreppsfélögin eignuðust sjálf lóðirnar, þá sýnist mér, að framtíðarlausn þessa máls hljóti að verða sú, að ríkið eignist smátt og smátt allar lóðir kauptúnsins. Þetta frv., ef að lögum verður, veitir fullnægjandi heimildir fyrir ríkissjóð og ríkisstjórn til þess að leysa þau vandamál, seni koma upp, hvort sem það yrði gert með makaskiptum eða kaupum. Það var aldrei tilgangur minn sem flutningsmanns þessa frv. að kveða á um, að neitt ákveðið skyldi gert í þessum málum, heldur aðeins skapa þær heimildir; sem ríkisstjórn á hverjum tíma er nauðsynlegt að hafa til þess að geta leyst þessi vandamál. - Ég endurtek þakkir mínar til heilbr: og félmn. fyrir jákvæða afgreiðslu málsins.