Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Varðandi þinghaldið í dag vill forseti taka þetta fram: Atkvæðagreiðslur verða kl. 13.30 að loknu matarhléi. Fyrst verða tekin fyrir 7.--9. dagskrármál, því næst 16. mál, stjfrv. frá heilbrrh. Að öðru leyti verður röð dagskrármála fylgt.

Herra forseti. Fyrir liggur prentuð dagskrá fyrir störf Alþingis í dag. Þar er gert ráð fyrir því að atkvæðagreiðsla verði kl. 10.30, í byrjun þingfundar. Þeir sem grennsluðust fyrir um þetta hjá starfsmönnum þingsins í morgun, um hvort þetta mundi ekki standast, fengu þau svör að svo yrði. Nú gerist það eina ferðina enn að þingmenn stjórnarandstöðunnar eru mættir til þings til að taka þátt í þingstörfum samkvæmt fyrir fram boðaðri dagskrá en heimtur stjórnarsinna eru afskaplega rýrar. Því hefur verið ákveðið, heyrum við frá hæstv. forseta þingsins, að atkvæðagreiðslu verði frestað vegna þess að stjórnarsinnar mæta ekki til þings. Jafnframt eru boðuð mjög umdeild þingmál og talað um að þau skuli ganga í gegnum þingið með afbrigðum. Ég vil koma á framfæri mjög harðri gagnrýni við stjórn þingsins hvað þetta snertir. Mér finnst þetta ótæk vinnubrögð og ég geri kröfu um að á þessu verði breyting.

Herra forseti. Það er ekki hátt risið á meiri hlutanum, hinum mikla meiri hluta ríkisstjórnarinnar sem enn og aftur stendur þannig að málum að það verður að breyta út af löngu boðaðri dagskrá og þeim föstu venjum að greiða atkvæði um þau mál sem fyrir liggja og rædd hafa verið í byrjun funda á degi hverjum. Slíkt er orðið kæruleysið eða virðingarleysið hjá þessum mikla meiri hluta að hann nær ekki einu sinni að lemja hingað í húsið mannskap til að manna atkvæðagreiðslurnar dag eftir dag. Hér voru greidd atkvæði um stjfrv., ég man ekki hvort það var í gær eða fyrradag. Þá voru 18 stjórnarþingmenn í húsi. Það vildi að vísu svo til að stjórnarandstæðingar sátu hjá en ella hefði frv. ríkisstjórnarinnar fallið á jöfnum atkvæðum, ef stjórnarandstæðingar hefðu greitt atkvæði á móti einni einustu grein þess. Samkvæmt fjarvistaskrá eru sex stjórnarþingmenn og þar af tveir ráðherrar fjarverandi en tveir þingmenn stjórnarandstöðunnar. Ég óska eftir því, herra forseti, að fá upplýst hve margir stjórnarsinnar og hve margir stjórnarandstæðingar eru hér í húsinu á þessu augnabliki þannig að það liggi fyrir við hverja er að sakast í þessum efnum. Síðan, herra forseti, tekur náttúrlega steininn úr þegar við erum farin að frétta og farið að gefa það í skyn í fjölmiðlum, það sá ég í gærkvöldi, að sennilega verði þingið framlengt vegna þess að ríkisstjórnin þurfi að koma einhverjum gælumálum sínum í gegn. En ætti hún þá ekki að mæta í vinnuna sína, stjórnin og hennar lið, ef ætlunin er að troða þessum umdeildu málum í gegnum þingið á vordögum í staðinn fyrir að tefja fyrir störfunum með þessum endemis slóðaskap sem við verðum vitni að dag eftir dag? Þetta gengur ekki, herra forseti. Svona gera menn ekki, herra forseti. Nú þarf að gera eitthvað róttækt í málunum.

Vegna fyrirspurnar hv. þm. vill forseti geta þess að samkvæmt því sem hann horfir á á skjánum eru í húsinu sex þingmenn stjórnarflokkanna og tíu þingmenn frá stjórnarandstöðunni. Forseti vill geta þess að það var ákveðið í gær að þessi atkvæðagreiðsla yrði kl. 13.30. Það hefur greinilega misfarist eitthvað að tilkynna það. Forseti vill einnig minna á að það hefur verið viðtekin venja mánuðum saman að greiða atkvæði kl. 13.30 á fimmtudögum og föstudögum þegar þingfundir hefjast kl. 10.30. Það hefur verið gert vegna þess að menn vilja gjarnan einnig greiða atkvæði um þau mál sem búið er að ræða fram til kl. 13.30 og er það gert í hagræðingarskyni. En það er sjálfsagt að taka þessar athugasemdir hv. þm. til umræðu á fundi forsn. næsta mánudag. Hins vegar er ekkert óvenjulegt við þann hátt sem hafður er á í dag.

Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að þingmenn viti nokkurn veginn hvernig hlutirnir eiga að ganga fyrir sig. Það höfðu komið skilaboð um að hér yrði atkvæðagreiðsla. Ég veit ekki hvaðan þau eru ættuð. Ef þau eru ekki frá þeim sem stjórna þinginu ber að athuga það betur. Ég held að það sé gott að það sé föst venja í gangi varðandi þetta. Ég hef ekkert út á það að setja að atkvæðagreiðslur séu hafðar reglulega kl. 13.30 þegar fundir hefjast kl. 10.30 en það þarf þá að liggja skýrt og klárt fyrir. Hins vegar urðu menn ekkert hissa á því þó að atkvæðagreiðslu væri frestað í morgun. Í gær var það svo að stjórnarliðið hafði ekki nema eins atkvæðis meiri hluta í salnum og mátti engu muna. Hefði einhver ranglað hér inn af þeim sem voru fjarverandi af stjórnarandstöðunni þá hefðu mál fallið. Stjórnarliðar hafa náttúrlega ekki viljað bjóða upp á að atkvæðagreiðslur færu öðruvísi en þeir ætla. Það er furðulegt að með slíkan meiri hluta sem stjórnarsinnar hafa í þinginu skuli þeir lenda í þessum vandræðum. Ég átta mig ekki á því, ef tæpar stæði, hvernig þeir gætu rekið þinghaldið frá sinni hendi. Ég held að lausnin á þessu sé sú að menn komi sér saman um að halda fast í þá reglu að hafa atkvæðagreiðslur á þessum tíma dags, kl. 13.30, og frá því verði ekki hvikað svo að ekki sé verið að rugla menn í ríminu með það og menn geti tekið þann tíma frá til þess að vera hér við atkvæðagreiðslur.

Herra forseti. Vegna þess að rétt skal vera rétt og það sem hér er sagt er skráð í þingtíðindi þá vil ég leiðrétta það sem fram kom í máli hæstv. forseta áðan, að aðeins 10 þingmenn stjórnarandstöðunnar væru í húsi samkvæmt skráningu. Svo kann að hafa verið skráð en þá er skráningu ábótavant því að þegar hann gaf þær upplýsingar voru hér í salnum 13 þingmenn stjórnarandstöðunnar og fleiri munu hafa verið í húsinu. Stjórnarandstöðuþingmenn hafa í dag mætt til þings samkvæmt dagskrá sem prentuð var í morgun. Þá var gert ráð fyrir því að gengið yrði til atkvæðagreiðslu kl. 10.30. En vegna þess að þingmenn stjórnarliðsins mæta ekki til vinnu sinnar, mæta ekki til þings, þá er ákveðið að skjóta þessari atkvæðagreiðslu á frest. Þetta hefur gerst aftur og ítrekað og þetta eru vinnubrögð sem við sættum okkur ekki við. Við mótmælum þeim og óskum eftir því að stjórn þingsins taki þessi mál til alvarlegrar skoðunar.

Sá forseti sem hér stýrir fundi er ekki vanur að ljúga að þingmönnum. Fyrir framan mig er útprentun úr stimpilklukkunni við anddyrið þar sem menn eiga að stimpla sig inn þegar þeir koma í hús. Þegar ég gaf þessar upplýsingar áðan voru í húsinu 10 þingmenn stjórnarandstöðunnar.

En 13 í salnum.

Hafi þeir ekki stimplað sig inn, þá er það þeirra mál en ekki forseta.  Forseti vill endurtaka það sem hann sagði áðan, ef það hefur farið fram hjá hv. þm., að það hefur mánuðum saman verið venja að greiða atkvæði eftir hádegi á þeim dögum sem þingfundir hefjast að morgni. Það er gert til þess að hægt sé að greiða atkvæði um fleiri mál, t.d. málin sem eru rædd fram að hádegi. Þetta vita hv. þm. að hefur verið venja mánuðum saman og hefur ekki verið gert með öðrum hætti. Það er sjálfsagt að breyta því ef vilji er fyrir því í þinginu. Það verður rætt í forsn. á mánudaginn. Hv. 13. þm. Reykv. óskar að bera af sér sakir.

Herra forseti. Ég vil koma þeirri leiðréttingu á framfæri að ég var ekki að væna hæstv. forseta þingsins um ósannindi, alls ekki. Ég sagði að hann væri að vitna í skráningu sem hlyti þá að vera ábótavant. Ég vildi aðeins koma þessari leiðréttingu á framfæri.

Herra forseti. Það þarf ekki að bæta miklu við það sem hér hefur verið sagt. Allt er það satt og rétt. Ég vil hins vegar minna á að fyrstu árin mín á þingi var það viðtekið að atkvæðagreiðslur væru af og til í dagsins önn. Þingmenn voru mikið í húsinu, þeir fengu skilaboð með stuttum fyrirvara, voru á vinnustað sínum og mættu til atkvæðagreiðslu. Það hefur hins vegar þróast þannig að til hagræðingar hefur atkvæðagreiðslum verið safnað saman og ekki síst hefur það verið vegna skilnings á stöðu ráðherra. Sú röksemd hefur a.m.k. oft verið notuð að það sé auðveldara fyrir ráðherrana að atkvæðagreiðslur séu hafðar á ákveðnum tímum. Ég tel að þau viðbrögð sem hv. þm. hafa sýnt þessa morgunstund eigi rætur í því hvernig mál hafa þróast, herra forseti. Það er fullkomlega óviðunandi að þegar umræður fara fram í þessum sal eru stjórnarliðar næstum aldrei viðstaddir. Ráðherrarnir koma hér þegar þeirra eigin mál eru til umræðu, skjótast hingað inn. Hins vegar þarf oft mikið fyrir því að hafa af hálfu þingmanna að fá þá til að vera viðstadda umræður um mál á þeirra málasviði. Í gær gerðist það sem hv. þm. Jóhann Ársælsson benti á, að verið var að setja hér mikilvæg lög frá Alþingi, samþykkt með 18 og 19 atkvæðum. Í ljósi þess hvernig talað hefur verið um meiri hluta, t.d. meiri hluta í Hæstarétti af hálfu þeirra sem hér ráða og stýra, er þetta fullkomlega óviðunandi og hvimleitt fyrir þá sem eru að störfum í þinginu, að stjórnarmeirihlutinn hegðar sér eins og hann eigi þingið og mætir bara þegar honum þóknast, þegar hann vantar stimplun Alþingis, eins og sumir segja, en ég vil helst ekki að nota það orð. Við verðum að breyta þessu. Við verðum að upphefja þingið og breyta um vinnubrögð. Þetta getur ekki gengið.

Herra forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við þá umræðu sem hér hefur farið fram að bæta. Ég ætla ekki beinlínis að blanda mér í hana. Ég tel hins vegar óhjákvæmilegt en vekja máls á öðru sem varðar störf þingsins og dagskrá dagsins. Ég óska eftir aðgerðum hjá hæstv. forseta varðandi 12. dagskrármálið, almenn hegningarlög, sem varðar refsiþyngingu í fíkniefnamálum. Fyrir tveimur dögum fór fram umræða um störf þingsins og var lögð fram formleg beiðni þess efnis að allshn. tæki áðurnefnt mál til frekari athugunar milli 2. og 3. umr. Við þeirri eðlilegu ósk fengust frekar stríð viðbrögð en á hinn bóginn lýsti formaður allshn. því yfir að hún hygðist koma upplýsingum til nefndarmanna á nefndarfundi um stöðu mála í tiltekinni nefnd sem hefur með athugun þessara mála að gera. Nú hefur hv. formaður allshn. ekki gert það. Samt sem áður er þetta mál á dagskrá. Ég fer þess á leit við hæstv. forseta að orð standi og það sem formaður allshn. lýsti yfir fyrir tveimur dögum gangi eftir áður en málið kemur til 3. umr. Verði ekki unnt að verða við því vil ég taka það skýrt og afdráttarlaust fram að hæstv. dómsmrh. var ekki viðstödd efnisumræðu málsins, 2. umr. máls og það hefur verið krafa mín að hún verði hér við umræðuna. Ég vil líka láta þess getið að hér verður engin venjubundin 3. umr. um þetta mál. Fjölmörg efnisatriði hafa komið upp á síðan 2. umr. fór fram og hér verður margra klukkutíma umræða um málið. Ég vil láta það koma fram, ekki síst ef ekki verður staðið við þau fyrirheit sem gefin voru. Ég vildi láta þetta koma fram og vænti þess að forseti muni beita áhrifum sínum til að taka þetta mál út af dagskrá í dag.

Forseti mun ræða þetta mál við formann allshn.

Herra forseti. Mér þykir nokkuð merkilegt að menn skuli taka upp umræðu af þessu tagi núna, reyndar ekki í fyrsta skipti, því mjög mikið hefur verið kvartað yfir því að undanförnu af hálfu stjórnarandstöðunnar að stjórnarliðar mæti illa. Ég held hins vegar að ef það mál væri grannt skoðað mundi koma í ljós að það mætti bæta mætingu allra þingmanna á Alþingi. Mér finnst mjög einkennilegt að taka upp umræðuna með þessum hætti og ég held að það sé okkur ekki til sóma. Ég held að við eigum þá öll að sameinast um það ef okkur þykir mætingunni vera ábótavant að gera úrbætur og lagfæringar. Það er þá kannski líka til marks um ákveðna málefnafátækt ef þetta á að vera aðalatriði í upphafi hvers þingfundar. Ef menn hafa ekkert annað til þess að ræða þykir mér það vera mjög merkilegt. En ég tek undir að það geti verið betri mæting. Mér finnst að við eigum að sameinast um að lagfæra þá hluti í stað þess að vera að karpa í upphafi hvers þingfundar út af slíkum málum. Þar að auki er alveg ljóst að það hefur oft verið iðkað að vera að telja upp nöfn þingmanna sem eru viðstaddir eða ekki viðstaddir. Menn geta auðvitað farið í það far en ég get ekki hugsað mér að taka þátt í slíkum vinnubrögðum.

Herra forseti. Það skal helst aldrei bregðast ef hér hefjast umræður um eitthvað sem varðar störf þingsins eða gagnrýnt er eitthvað sem að einhverju leyti beinist að meiri hlutanum að hv. 3. þm. Reykn., Sigríður Anna Þórðardóttir, komi þá í ræðustólinn og leggi gott til. Hún hvetur í öðru orðinu til samstöðu og menn eigi að sameinast um að auka vegsemd og virðingu þingsins en í hinu orðinu lætur hún að því liggja að þegar stjórnarandstæðingar gera að mínu mati fullkomlega eðlilegar athugasemdir við röskun á fyrir fram boðaðri dagskrá þingsins vegna mætingarleysis stjórnarliða, þá lætur hv. þm. að því liggja að þetta sé auðvitað til marks um málefnafátækt stjórnarandstöðunnar. Hv. þm. er hins vegar svo vandur að virðingu sinni að hv. þm. getur ekki hugsað sér að gera athugasemdir á svona lágu plani, augljóslega svo miklu vandaðra eintak af þingmanni að vera en við hin, herra forseti. Mér finnst þetta ekki bæta andrúmsloftið sem hér er fyrir. Ég held að það væri miklu skynsamlegra að hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir, formaður þingflokks Sjálfstfl., tæki til í eigin ranni og sæi til þess að ástundun þingmanna Sjálfstfl. og mæting, líka þeirra sem eru meira og minna í fullum störfum utan þings, væri þannig að hv. þm. gæti komið í ræðustólinn og hefði efni á því að vera með gagnrýni í okkar garð eins og hér var uppi höfð. Ég get út af fyrir sig tekið undir það, herra forseti, að æskilegra væri að menn gætu utan þingsalanna tekið á þessum málum með því að reyna í þingflokkum sínum að tryggja það að svipurinn á þinghaldinu væri ekki sá sem raun ber vitni hérna, því miður dag eftir dag. En það getur að því komið að mönnum ofbjóði svo að menn sjái sig knúna til að fara í ræðustólinn. Þá er betra að gera það að mínu mati en horfa upp á þetta halda áfram að versna eins og það hefur því miður óumdeilanlega verið að gera undanfarin ár.

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni vil ég upplýsa að í umræðum fyrr í vikunni gaf ég skýrt til kynna að við mundum ekki taka þetta mál, hvort það eigi að auka refsiramma í fíkniefnabrotum úr 10 árum í 12, aftur inn í nefndina þar sem við teljum að það hafi verið farið vandlega yfir það. Engu að síður sagði ég að það væri sjálfsagt mál að upplýsa hver gangur mála væri í þeirri nefnd sem er á vegum dómsmrh. og er að kanna varnaðaráhrif og fleira tengt fíkniefnabrotum, líkamsárásarbrotum og kynferðisbrotum. Það var aukafundur í allshn. á miðvikudaginn frá kl. sex til hálfellefu. Strax í upphafi fundar bað ég fulltrúa dómsmrn. að gera sérstaklega grein fyrir störfum nefndarinnar og það kom skýrlega fram í máli hans að nefndin er enn að störfum undir forustu Sigurðar Tómasar Magnússonar og kemur vonandi til með að skila af sér næsta haust. Þá getur þingið tekið þá skýrslu til umfjöllunar. Það verður ekki fyrr en næsta haust og það var upplýst hjá nefndinni á miðvikudaginn hvernig þau störf hafa gengið fyrir sig.

Þar sem mjög hefur fjölgað í salnum frá því að fundur hófst vill forseti endurtaka það sem hann sagði í upphafi. Það er margra mánaða ef ekki ára venja að greiða atkvæði eftir hádegi á þeim dögum sem þingfundir hefjast að morgni. Vilji menn breyta því þá þarf að ræða það í forsætisnefnd og það verður gert á mánudaginn. Ég vil líka ítreka að þetta var ákveðið í gær. Mér þykir það leitt ef þau skilaboð hafa ekki komist skammlaust til þingmanna. Forseti vill hins vegar taka undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á mætingar þingmanna. Það á jafnt við um stjórnarsinna sem stjórnarandstæðinga. Ég tek hins vegar ekki undir að það eigi við um alla þingmenn. Ákveðinn kjarni þingmanna mætir afskaplega vel og er til fyrirmyndar í þingstörfunum en það eru allt of margir þingmenn sem ekki mæta hér sem skyldi og beinir forseti því til formanna þingflokka að ræða það í sínum ranni. Það verður einnig rætt á fundi forsætisnefndar á mánudaginn.

Herra forseti. Það eru svo sem engar beinar athugasemdir um fundarstjórn forseta. En mér þætti vænt um að fá að vita hvernig ætlunin er að fara í dagskrá dagsins. Ég sé að forseti tekur næst fyrir 18. mál. Ég var með ákveðna beiðni um að 12. mál yrði tekið út af dagskrá með rökstuddri beiðni en það væri ákaflega heppilegt að fá um það heildarlínur hvernig í þetta mál á að fara. Ég árétta enn og aftur beiðni mína til hæstv. forseta þess efnis að 12. dagskrármálið verði tekið út af dagskrá. Rétt skal vera rétt og ég skal gangast við því að ummæli um að þetta tiltekna mál hafi alls ekki verið nefnt á fundi allshn. voru ekki alveg laukrétt. Hins vegar var það með þeim hætti að formaður tiltekinnar nefndar ...

Umræðum um störf þingsins er lokið og þær verða ekki teknar upp undir fundarstjórn forseta.

Ég er að ræða fundarstjórn forseta og er að velta því fyrir mér, herra forseti, hvernig með 12. mál verði farið, hvaða mál verði hér á dagskrá, hvenær þau verði á dagskrá, í hvaða röð, hvort 12. dagskrármálið verði yfirleitt rætt. Ég fór fram á það með beinum hætti, herra forseti, að það yrði tekið út af dagskrá. Forseti svaraði mér því að það yrði athugað og ég er að kalla eftir því. Hvar annars staðar á ég að ræða það ef ekki undir liðnum um fundarstjórn forseta?

Eins og forseti tilkynnti við upphaf fundar þá verða greidd atkvæði eftir hádegi um 1.--12. dagskrármál. Formaður allshn. hefur gert grein fyrir því máli sem hv. þm. beindi til hans og forseti sér ekki ástæðu til að breyta út af því að atkvæðagreiðslur um 1.--12. dagskrármál verða kl. hálftvö.

Ég vil þá að gefnu tilefni, herra forseti, af því að forseti virðist hafa hafnað beiðni minni um að taka þetta mál út af dagskrá þó að hún hafi verið fyllilega rökstudd, spyrja hæstv. forseta hvenær málið komi á dagskrá og biðja hæstv. forseta nú þegar að gera ráðstafanir til að hæstv. dómsmrh. verði viðstaddur umræðuna alla þá klukkutíma sem hún stendur og frá upphafi og gera ráðstafanir til þess strax. Hún var ekki viðstödd efnisumræðu við 2. umr. máls sem er lágmarkskrafa. Af þeim ástæðum er ég að spyrja um það hvenær hæstv. forseti væntir þess að sú umræða fari fram fyrst hann vill ekki verða við ósk minni um að taka þetta mál út af dagskrá.

Sú umræða fer fram eftir kl. hálftvö. Fyrst verða atkvæðagreiðslur um málin sem voru á undan 12. dagskrármáli og síðan verður 12. dagskrármál tekið á dagskrá og forseti mun koma þeim skilaboðum til hæstv. dómsmrh. að óskað sé eftir viðveru hans við þá umræðu. Forseti sér að hv. 6. þm. Reykn. er að fara úr salnum, biður hann að snúa við. Það virðist erfitt að stoppa hann þegar hann er kominn á skrið. --- Þarna kemur hv. þm. Forseti vill vegna fyrirspurnar hv. þm. áðan taka það fram að hann hefur sennilega ekki lesið dagskrána alveg rétt eða sér að þetta mál verður fyrr á dagskrá. Það verður fyrir hádegi. Þegar hafa borist boð frá hæstv. dómsmrh. að hann verði viðstaddur umræðuna.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um ávana- og fíkniefni, nr. 65/1974, með síðari breytingum. Frv. þetta var samið í heilbr.- og trmrn. að tillögu starfshóps sem dómsmrh. skipaði vegna óvissu sem reis í kjölfar dóma þar sem sýknað hafði verið af ákærum þar sem refsiheimildir á þessu sviði þóttu ófullnægjandi. Efni eru flokkuð sem ávana- og fíkniefni samkvæmt alþjóðasamningum sem Ísland hefur gerst aðili að. Þeir samningar eru alþjóðasamningar um ávana- og fíkniefni frá 1961, með síðari breytingum, alþjóðasamningar um ávana- og fíkniefni frá 1971, ásamt viðaukum og alþjóðasamningur gegn ólöglegri verslun með ávana- og skynvilluefni frá 1988. Nefnd á vegum Sameinuðu þjóðanna uppfærir lista ávana- og fíkniefna sem fylgja samningnum. Þegar ný efni koma upp sem ástæða þykir til að banna sem ávana- og fíkniefni hefur ekki verið unnt að gera það hér á landi nema breyting hafi verið gerð á alþjóðasamningum og þau tekin þar upp. Breytingar á samningnum geta hins vegar tekið langan tíma. Á meðan er ekki unnt að refsa fyrir sölu á meðferð efnanna. Þannig er hætta á því að löggjafinn sé ávallt skrefi á eftir. Sífellt koma upp ný ávana- og fíkniefni og ýmis afbrigði þeirra sem ekki eru tekin upp á lista með alþjóðasamningum en talið er brýnt að banna sem ávana- og fíkniefni. Því er lagt til að heimild ráðherra verði rýmkuð svo með reglugerð um ávana- og fíkniefni verði unnt að banna hvers konar afleiður, afbrigði þekktra ávana- og fíkniefna. Þannig væri um að ræða regnhlífarákvæði sem tæki til allra nýrra afbrigða eða afleiðna ávana- og fíkniefna. Mjög mikilvægt er að geta gripið til fljótvirkra aðgerða og sporna við þeirri vá sem fíkniefni eru svo unnt sé að dómfella þá sem stunda fíkniefnasmygl og sölu. Virðulegi forseti. Hér á undan hef ég reynt að skýra aðdraganda þess að ég legg fram þetta frv. til laga um breytingu á lögum um ávana- og fíkniefni. Aðalatriðið er að hafa ákvæði laganna þannig að á hverjum tíma sé unnt að bregðast við nýjum fíkniefnum með viðeigandi hætti og geta dregið þá til saka sem hagnast á fíkniefnasölu. Ég tel því afar mikilvægt að frv. þetta nái fram að ganga á þessu þingi og leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir að þetta frv. til laga um breytingu á lögum nr. 65/1974, um ávana- og fíkniefni, sé lagt hér fram og geri okkur og löggjafanum þar með kleift að fella dóma og ákæra í þeim málum sem varða misferli fíkniefna sem ekki eru á listum yfir fíkniefni sem dómurum er stætt að dæma eftir í dag. Ég vil jafnframt óska nýjum heilbr.- og trmrh. til hamingju með starfið. Þetta er fyrsta frv. sem hann leggur fram og mér finnst sérstaklega ánægjulegt að það skuli vera um þetta efni. Ég óska honum velfarnaðar í starfi. Hér er upptalning á efnum sem eru ávana- og fíkniefni og lagt er til að bætist við alþjóðlega lista. Mig langar til þess að nota þetta tækifæri og benda á að inn á þennan lista vantar efni sem er jafnávanabindandi og heróín og kókaín og er flokkað samkvæmt alþjóðastöðlum í læknisfræðinni sem ávana- og fíkniefni en fæst ekki inn á þessa alþjóðlegu skilgreiningu á fíkniefnum enn þá. Þetta er efnið nikótín sem er mjög sterkt ávana- og fíkniefni. En því miður verða að líða einhver ár til viðbótar --- ég ætla að vona að þau verði ekki mörg --- þar til farið verður eftir nákvæmri skilgreiningu á því efni og það sett á réttan stað, þ.e. á þennan lista. En það verður víst ekki fyrr en menn treysta sér til þess að banna það efni og fara með það eins og ætti að gera. Herra forseti. Ég þakka fyrir að þetta frv. skuli komið fram og trúi því að það tefjist ekki inni í heilbr.- og trn.

Herra forseti. Ég vil byrja á að óska hæstv. heilbr.- og trmrh. til hamingju með sitt fyrsta mál í þinginu og tek undir með þeim hv. þm. sem talaði hér á undan mér að það er ánægjulegt að það skuli vera svona gott mál sem kemur hér inn og mun koma til heilbr.- og trn. Hæstv. ráðherra vonaðist eftir því að frv. yrði afgreitt á þessu þingi og ég get ekki séð að nokkuð sé því til fyrirstöðu að heilbr.- og trn. taki þetta mál til umfjöllunar og afgreiðslu fljótt og vel því að hér er verið að rýmka heimild ráðherra til að takmarka innflutning, vörslu og meðferð efna sem teljast til ávana- og fíkniefna. Málið er því mjög jákvætt. Varðandi umræðuna um nikótínið og að það skuli ekki vera þarna inni þá má nefna að hv. heilbr.- og trn. er langt komin með að afgreiða þingmál til þess ætlað að hamla gegn notkun þess vímuefnis. Það er þingmál um tóbaksvarnir sem ég býst við að verði afgreitt nú í vor þannig að ég held að þessi þingmál sem varða ávana- og fíkniefni séu á góðri leið í þinginu og verði afgreidd fyrir vorið. Til hamingju segi ég, herra forseti, við hæstv. ráðherra með sitt fyrsta mál og óska honum velfarnaðar í starfi.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim nefndarmönnum úr heilbr.- og trn. sem hafa talað hér fyrir góðar undirtektir við málið og hlýjar óskir í minn garð. Það er rétt hjá hv. 5. þm. Austurl. að þetta frv. gengur ekki það langt að taka tóbakið inn á þennan lista. Hins vegar er mikilvægt mál til meðferðar í nefndinni, þ.e. frv. til laga um tóbaksvarnir, sem ég veit að nefndarmenn eru að vinna að af mikilli alúð og samviskusemi. Ég tel að það muni verða til mikilla bóta þegar það nær fram að ganga. Að öðru leyti ætla ég ekki bæta í þessa umræðu, en endurtek þakkir mínar fyrir undirtektir við málið.

Herra forseti. Ég held að það hefði verið hyggilegt hjá stjórnarliðinu að standa öðruvísi að þinglegri umfjöllun um þetta mál, a.m.k. á seinni stigum þess. Svo bar við í umræðum um störf þingsins fyrir um tveimur dögum að umfjöllun um þetta mál var þar tekin fyrir og sett var fram sú ósk að það gengi til nefndar milli 2. og 3. umr. Sú ósk var ágætlega rökstudd því fyrir lá að nefndinni höfðu ekki borist upplýsingar um nefndarstarf sem í gangi er í þessu sambandi og málið var að ýmsu leyti vanbúið til að fá endanlega afgreiðslu á þinginu. Þá gerðist sá fáheyrði atburður að formaður þingnefndarinnar, allshn., neitaði því með öllu að nefndin tæki málið aftur til skoðunar milli 2. og 3. umr. Þetta eru, herra forseti, í fyrsta lagi að mínu mati ákaflega óskynsamleg vinnubrögð út frá hagsmunum meiri hlutans á þinginu því að ef hægt er að hafa hérna sæmilegt andrúmsloft um hlutina frekar en gera þá með illu þá er ég þeirrar skoðunar að heppilegra sé að velja þá leið, herra forseti, að reyna að gera hlutina í góðu samkomulagi heldur en gera þá með illu. En það er svo furðulegt að svo virðist komið fyrir meiri hlutanum að hroki þeirra sem lengi hafa farið með völdin birtist m.a. í því að menn velja gjarnan leið átakanna, velja það að gera hlutina með illu jafnvel þó að til boða standi að hafa samkomulag um þá. Hvað hefur það upp á sig að hafna því að þingnefnd hittist eins og einu sinni og skoði mál stuttlega milli 2. og 3. umr.? Til hvers er það? Það er í fyrsta lagi til þess að koma óorði á störf þingsins, sýna því starfi lítilsvirðingu sem hér er unnið, að það hafi í sjálfu sér ekkert upp á sig að leggja vinnu í mál í meðförum þingsins ef hinn hái meiri hluti er búinn að ákveða að svona skuli hlutirnir vera. Það er í öðru lagi til þess að spilla öllu samstarfsandrúmslofti. Það liggur alveg fyrir. Og það er í þriðja lagi auðvitað ávísun á óvönduð vinnubrögð. Það er ekkert annað. Það er ávísun á óvönduð vinnubrögð að því skuli vera hafnað að nota þann möguleika að taka mál til frekari skoðunar í þingnefnd milli 2. og 3. umr. Það er kannski rétt að rifja það aftur upp fyrir hv. þm., af því að ýmsir eru hér nú sem ekki voru á sínum tíma þátttakendur í þeirri umræðu þegar þinginu var breytt úr tveimur deildum í eina málstofu, að þá fóru fram mjög miklar umræður um það hvernig ætti að tryggja að sú breyting yrði ekki ávísun á óvandaðri vinnubrögð, að ekki fjölgi þeim tilvikum þar sem mönnum yfirsjáist vegna þess að málin fái ekki lengur skoðun í tveimur deildum og af tveimur þingnefndum og fari ekki í gegnum sex umræður heldur bara þrjár. Þá var þetta eitt af því sem var rætt, að þetta þyrfti auðvitað að hafa í huga þegar nefndarstörfin í einni málstofu væru skipulögð. Ég fullyrði að svardagar voru uppi um að það leiddi af sjálfu, ef óskir bærust um að þingnefnd tæki mál aftur til sín milli 2. og 3. umr., að þá yrði að sjálfsögðu orðið við því. Það væri að sjálfsögðu alveg eðlilegur hluti af því að vinna málin vandlega í einni málstofu og í þremur umræðum í staðinn fyrir tveimur deildum og í sex umræðum. Herra forseti. Mér finnst þetta mjög dapurlegt. Ég verð að segja það alveg eins og er. Mér finnst þetta mjög dapurlegt. Og ég held að menn séu komnir hér í miklar ógöngur og þeir geri engum gagn með þrjósku og stífni af þessu tagi. Vonandi er þetta vegna þess að menn hafi ekki hugsað hlutina í botn. Þegar menn fara betur yfir þetta og velta þessu fyrir sér þá hljóta þeir að sjá að þetta er óskynsamlegt. Þetta þjónar engum góðum tilgangi, ekki neinum. Það á almennt að eiga við um þingstörfin að menn reyni að hafa eins gott samkomulag um þau og hægt er en velji ekki að troða hlutunum áfram í illsku þegar annað stendur til boða. Ég held að allshn. hafi ekki verið að fara fram á nema eins og einn fund þar sem þetta tiltekna atriði fengi að koma til skoðunar, þ.e. hvar nefndarstarfið væri á vegi statt og hvert væri samhengi þess við þennan fræga refsiramma sem hér á að þyngja nokkuð og herða í sambandi við fíkniefnin. Síðan leyfi ég mér að spyrja, herra forseti: Hvar er hæstv. dómsmrh.? Því var sérstaklega lofað að hæstv. dómsmrh. yrði hér við umræðuna. Samt hefur forseti umræðuna ...

Samkvæmt ...

Má ég aðeins halda áfram, herra forseti?

Hv. þm. er að leggja spurningu fyrir hæstv. forseta. Hæstv. ráðherra er í húsinu.

Er til of mikils mælst að hæstv. ráðherra hafist við í þingsalnum? Mig undrar líka, herra forseti, að forseti skuli eftir þær umræður sem á undan voru gengnar um þetta mál taka það hér fyrirvaralítið á dagskrá án þess að hæstv. ráðherra sé kominn í húsið. Ég gat ekki betur heyrt en að forseti ætlaði að slíta umræðunni vitandi þó mjög vel að þingmenn ætluðu að taka þátt í henni. En þeir voru ekki hérna í salnum á því augnabliki sem forseti setti málið fyrirvaralaust á dagskrá. Þetta er ekki til fyrirmyndar, herra forseti. Ég ætla að segja það alveg hreinskilnislega við virðulegan forseta, sem að öðru jöfnu er þó réttlátur í sinni fundarstjórn og vill vanda sig og það veit ég vel. Varðandi þetta mál að öðru leyti, herra forseti, þá er ég ekki í hópi þeirra þingmanna sem mest hafa um það fjallað. Ég hef þó aðeins verið að skoða það síðustu tvo sólarhringana eða svo. Ég vil því láta álit mitt í ljós. Vera kann að ákveðin lagatæknileg eða réttarfarsleg rök séu fyrir því að refsiramminn varðandi fíkniefnaafbrot sé knappur. Það er þá fyrst og fremst vegna innbyrðis samanburðar, ekki vegna þess í sjálfu sér að hámarksrefsingin sé endilega of lítil heldur vegna þess að menn hafa verið að þyngja dóma vegna léttvægari brota og þar af leiðandi sé skalanum raskað innbyrðis, ef ég hef skilið þetta rétt. Það kunna út af fyrir sig að vera einhver slík rök fyrir því að þessu sé breytt. Á hinn bóginn, herra forseti, er mjög mikilvægt að þessir hlutir séu skoðaðir mjög vandlega og ekki hrapað að því að trúa á að einhver tiltölulega lítil breyting sem varðar það að færa refsirammann upp varðandi brot á þessu sviði breyti í sjálfu sér nokkru um það hvaða tökum menn ná á þessum vandamálum. Ég get ekki annað sannfæringar minnar vegna en sagt að ég hef miklar efasemdir um þá tilfinningu sem mér finnst dálítið vera að skjóta upp kollinum, að vandann varðandi ofbeldisglæpi, fíkniefnaafbrot og annað því um líkt eigi bara að leysa með því að þyngja refsingarnar vegna þess að reynslan af því þar sem það hefur verið gert er ekki góð. Það merkilega kemur í ljós að oft og tíðum virðist vera öfugt samhengi milli refsiþyngdar í einstökum löndum og þeirra vandamála sem þar er við að glíma. Oftrú á að það eitt að lengja fangelsisvist og þyngja refsingar vegna afbrota þegar í hlut á djúprætt, félagsleg vandamál af þessu tagi er því mjög hættuleg. Ekki gengur Bandaríkjamönnum vel að glíma við ofbeldisglæpi og fíkniefnabrot. Þó eru þeir ein refsiglaðasta þjóð í heiminum, með sínar frægu dauðarefsingar og aftökur, jafnvel á ósakhæfu fólki og fólki sem fremur afbrotin áður en það er sjálfráða eða lögráða o.s.frv. Íslendingar, sem hafa verið með einna vægastar refsingar, t.d. gagnvart ofbeldisglæpum og morðum, búa jafnframt að því að hér er glæpatíðnin einna lægst í heiminum. Þannig var það a.m.k. lengi. Ef maður lítur bara á það, svo einhver dæmi séu nefnd, þá eru það ekki rök fyrir því að lausnin á vandamálum af þessu tagi sé að einhverju leyti, ég tala nú ekki um alfarið, fólgin í að herða refsingar. Ég vil gera mjög skýran greinarmun annars vegar á því sem kann að lúta að innbyrðis samræmi í þessum efnum, að það fari eftir viðurkenndum og eðlilegum skala, eftir því hve alvarleg brotin eru, hversu langt sé gengið í refsingum, og hins vegar á refsiþyngd sem slíkri, viðmiðum manna í þeim efnum til að ákveða lengd fangelsisvistar o.s.frv. og hverju hún á að skila. Ég held að rætur meinsins liggi í grundvallaratriðum í öðru en virðingarleysi manna fyrir því að eitthvað sé bannað og þeir geti hlotið refsingu ef gegn því er brotið. Þegar um er að ræða vandamál sem liggja djúpt í rótum samfélagsins og tengjast ekki síst félagslegum þáttum þá er afar hættulegt að gefa sér að menn nái miklum árangri með því einu að líta á lagarammann og refsirammann. Auðvitað veit ég að í gangi er ýmislegt annað sem menn eru að reyna að gera. Ég vil engu að síður, herra forseti, koma á framfæri varnaðarorðum mínum og fyrirvörum án þess að ég segi þar með að fyrir þeirri breytingu sem hér er verið að boða, sem er í sjálfu sér ekki stórvægileg, geti ekki verið rök. En hún hefði þurft og ætti að vera í betra samræmi við það sem menn hugsa sér að gera almennt, þ.e. sem lýtur að endurskoðun á ákvæðum hegningarlaga og almennum refsiákvæðum í réttarfari okkar. Því er ábótavant eins og hér hefur komið fram og því deili ég þeirri afstöðu með stjórnarandstöðunni að þetta mál sé mjög vanbúið til afgreiðslu. Herra forseti. Þrátt fyrir allt er málið hér komið til 3. umr. Þó eru allmargir dagar eftir af þinghaldinu og því engin ástæða til að óttast um afdrif þessa máls þó umræðan sé núna keyrð fram með þeim hætti sem mér virðist því miður meiri hlutinn, virðulegur forseti, hæstv. ráðherra og formaður viðkomandi þingnefndar leggja áherslu á. Hver í ósköpunum ætlar að færa fram sannfærandi rök fyrir því að það breyti einhverju þó þetta mál yrði gert að lögum fyrir helgina fremur en á miðvikudag eða fimmtudag í næstu viku eða svo? Það er allt og sumt sem til þyrfti til að hægt væri að vinna málið eðlilega, að halda einn eða tvo fundi í allshn. og skoða málið. Í raun, herra forseti, er það svo gjörsamlega ónýtur málflutningur sem meiri hlutinn hefur haft uppi og notað til að reyna að rökstyðja það að keyra þurfi þetta mál áfram að ég hygg að hann dæmi sig sjálfur. Í sjálfu sér þarf ekki frekari orð um hann. Herra forseti. Ég læt þessar hugleiðingar nægja af minni hálfu, a.m.k. í bili, en áskil mér rétt til þess að taka frekar þátt í umræðunni síðar.

Vegna athugasemda hv. þm. við störf forseta vill forseti taka fram að honum var kunnugt um að hæstv. dómsmrh. var að koma í húsið þegar umræðan hófst. Í öðru lagi vil ég taka fram að forseti getur ekki passað þingmenn eins og ungbörn. Þeir verða sjálfir að hafa rænu á að koma sér á mælendaskrá ef þeir vilja taka til máls.

Herra forseti. Ég vil spyrja forseta vegna þessara orða hvort forseti líti ekki svo á að það sé ein af meginskyldum forseta og eitt af því sem forseti hljóti að hafa sérstaklega í huga í störfum sínum, að þingmenn fái að koma viðhorfum sínum á framfæri hér í umræðu. Liggur ekki þar með fyrir að ef forseta er kunnugt um að þingmenn ætli sér gagngert að taka þátt í umræðu um tiltekið mál, þá geri forseti það ógjarnan að haga fundarstjórninni þannig að þingmenn verði af rétti sínum til að taka þátt í umræðunum, vegna þess að þeir séu tilfallandi staddir utan þingsalarins? Lítur forseti ekki svo á að mikilvægt sé að öll sjónarmið fái að koma fram í umræðum um mál? Þegar fyrir liggur að um mál eru deildar meiningar og þingmenn ætla að nota rétt sinn til þess að ræða þau við 3. og síðustu umræðu, er þá ekki mikilvægt að forsetar reyni að haga fundarstjórninni þannig að sá réttur sem þingmenn hafa samkvæmt þingsköpunum, að tjá sig í tvígang í hverri umræðu um málið, verði ekki frá þeim tekinn? Ég er undrandi á þessum orðum forseta. Við erum hér ekki að tala um eitthvert barnapíuhlutverk af hálfu forseta. Við ætlumst auðvitað til þess að forsetar reyni að standa þannig að fundarstjórn og skipulagningu þingstarfanna að réttur þingmanna fái að njóta sín.

Að sjálfsögðu er forseti sammála hv. þm. um það að öll sjónarmið þurfi að koma fram en þingmenn verða auðvitað sjálfir að vera á verði og biðja um orðið þegar þeir vilja taka til máls. Það hefur gjarnan verið litið í gegnum fingur með það hér í forsetastól að menn fengju að skrá sig á mælendaskrá þó mál væru ekki komin á dagskrá. Það hafði enginn gert og enginn bað um orðið þegar forseti boðaði þetta mál ítrekað á dagskrá áðan. Mér finnst þetta frekar ósanngjörn gagnrýni.

Virðulegi forseti. Nú eru hlutirnir farnir að snúast við. Ég man ekki betur en að fyrir nokkrum mínútum hafi sami þingmaður, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, gert athugasemdir við að fólk væri ekki hér í salnum. Nú er hann farinn að verja það að fólk sé fyrir utan salinn. Það verður nú að vera eitthvert samræmi í málflutningi hv. þm.

Herra forseti. Ég ætlaði svo sem ekki að orðlengja þetta atriði málsins. En af því hæstv. forseti taldi sérstaka ástæðu til þess að gera það þá sé ég mig knúinn til þess. Ég vakti máls á mikilvægi þess í morgun að þetta mál yrði tekið út af dagskrá. Þá var ekki hægt að verða við því. Ég spurði þá sérstaklega eftir því hvenær það kæmi á dagskrá þar sem ljóst er af vinnubrögðum hér að af ýmsum ástæðum er ekki farið niður dagskrána eins og venja er til heldur hoppað yfir í önnur mál neðar á dagskránni. Þess vegna spurði ég eftir því hvenær málið kæmi á dagskrá. Ég fékk það svar að það yrði sennilega fyrir hádegið. Ég lét þess getið að ég mundi taka þátt í þessari umræðu og væntanlega fleiri og hún yrði ítarleg. Ég þurfti að fara yfir Austurvöllinn að sækja gögn þegar hoppað var í þetta mál. Ég veit fyrir víst að hæstv. dómsmrh. var ekki kominn í hús þegar það var. Hún var ekki kominn í hús þegar málið var tekið á dagskrá. Það stefndi allt í að málið yrði afgreitt umræðulaust vegna þess að þingmönnum var ekki ljóst hvenær málið kæmi til umræðu, af því að það er ekki farið eftir dagskránni og erfitt að glöggva sig á því hvenær mál eru tekin fyrir. Þess vegna spurði ég eftir því. Ég ætla svo sem ekki að gagnrýna einn eða neinn í þessu. Við skulum halda ró okkar og haga störfum okkar þannig að þeir sem vilja tala í málum geti það. Það liggur ekki alveg lífið á, sérstaklega ekki í því máli sem hér um ræðir. Ég hygg að við getum gefið okkur ráðrúm og tíma og það ætla ég að gera í ítarlegri ræðu hér á eftir. Hæstv. dómsmrh. gat ekki verið hér við 2. umr. máls, væntanlega af lögmætum ástæðum. Ég vænti þess að hún þurfi að leggja mikið til málanna og ræða þetta mál vandlega. Undir þessum formerkjum hefði forseti getað áttað sig á því að það væri fyrir hrein og klár mistök ef málinu væri rennt í gegn umræðulaust, þ.e. í ljósi þeirrar atburðarásar sem ég hef rakið.

Það er einfaldlega ekki rétt að hér sé hoppað fram og aftur í dagskránni. Það er farið nákvæmlega eftir því sem forseti tilkynnti við upphaf fundar. Hefði hv. þm. verið viðstaddur þá hefði hann væntanlega heyrt að fyrst yrði tekið á dagskrá 

Herra forseti. Ég veit ekki hvaða hundur er hlaupinn í hæstv. forseta. Forseta var það sjálfum ekki nægilega ljóst þegar ég spurði eftir því hvenær málið kæmi á dagskrá. Hann svaraði því fyrst til að það yrði klukkan hálfþrjú í dag en þurfti síðan að leiðrétta sig og sækja mig niður í anddyri til að segja mér að hann hefði farið rangt með. Við skulum bara fara varlega í svona yfirlýsingar, hæstv. forseti. Það er fullkomlega ástæðulaust að einhver leiðindi séu hér í forsetastóli. Við skulum reyna að hafa á þann hátt, sem hér hefur sem betur fer verið á þessum vetri, að reyna að vinna að því saman að gera hlutina eins vel og kostur er. Ég vænti þess að hér sé aðeins um mistök að ræða og forseti hafi farið vitlausu megin fram úr í morgun.

Það hafa þá fleiri farið vitlausu megin fram úr í morgun. Ég tel að það sé engin happa og glappa stjórn á þessum fundi. Það var tilkynnt nákvæmlega við upphaf fundar hvernig farið yrði í málin. Forseti leiðrétti sig eftir að hv. þm. hafði spurt hvenær þetta mál yrði á dagskrá og tilkynnti honum að það yrði fyrir hádegi. Og kl. 11 hlýtur nú að teljast fyrir hádegi.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að frv. sem hér er til umræðu er vel undirbúið. Í því sambandi má benda á fskj. I með frv. Þar er rakin öll íslensk dómaframkvæmd sem snertir þetta ákveðna ákvæði hegningarlaga, 173. gr. a. Það sést alveg greinilega af þeirri þróun, fyrst í dómi frá 1982 og fram á árið 2000, að dómar hafa verið að þyngjast og eru komnir upp í 9 ár. Þeir eru nánast komnir upp í hámark sem er núna 10 ár. Það þykir því full ástæða til að leggja til þá breyting að ramminn sé stækkaður þannig að hámarkið verði 12 ár. Hins vegar er rétt að undirstrika það sem fram kemur í greinargerð með frv., að í sjálfu sér felur frv. það ekki í sér að dómar verði þyngri. Slík breyting mun hins vegar gefa dómurum færi á að geta tekið á málum ef upp koma mun alvarlegri mál en þegar hafa komið fram og þykir þó mörgum nóg um, t.d. heróínmál og annað slíkt. Í þeim tilfellum væru dómarar til þess bærir að taka betur á málum. Víða í kerfinu er unnið að því að safna tölfræðilegum upplýsingum í refsiréttarmálum. Ég er alveg sammála hv. þm. um að breytingar sem þessar þurfi að undirbyggja mjög vel. Ég mun leggja ríka áherslu á að það verði gert enn frekar en verið hefur en ég tel að við megum ekki bíða með að gera þessar breytingar.

Herra forseti. Það er svo sem ekki mikið tilefni til athugasemda af minni hálfu. Ég er ekki viss um að við, ég og hæstv. dómsmrh., séum svo ósammála að öðru leyti en því sem varðar kringumstæður við afgreiðslu málsins. Þær eru því miður aðaldeiluefnið en ekki efni frv. Ég er sammála því að taka beri mjög hart á alvarlegum afbrotum sem tengjast fíkniefnum, fyrst og fremst sölu og dreifingu þeirra. Ég er líka sammála því að í slíkum refsingum þurfi að vera ákveðið innbyrðis samræmi. Séu dómar orðnir jafnþungir og ramminn leyfir þá gæti það gerst, ef mjög alvarlegir atburðir yrðu, að upp kæmi ósamræmi vegna þess að refsiramminn dygði ekki til. Þá þyrfti auðvitað að skoða það. En það yrði að gera í samhengi við annað. Það þarf líka að líta til þess, sem er mjög til umræðu í þjóðfélaginu um þessar mundir, að mjög alvarleg afbrot á ýmsum öðrum sviðum, ég nefni þar t.d. kynferðisafbrot og annað því um líkt, séu ekki í himinhrópandi ósamræmi við refsirammann, þ.e. dómar fyrir slík brot. Hæstv. ráðherra nefndi réttilega að dómar hefðu verið að þyngjast vegna alvarlegra fíkniefnabrota. En er ekki staðreyndin engu að síður sú að sennilega hefur aldrei verið annað eins magn fíkniefna í gangi og einmitt núna? Sýnir fjölgun fíkniefnamála undanfarið ekki bara fram á, miðað við venjulegar viðmiðunarreglur, að sennilega sé magnið í umferð meira en nokkru sinni fyrr? Það er samdóma álit þeirra sem til þekkja. Því miður bendir fæst, ef maður tekur það bókstaflega og veltir fyrir sér samhengi hlutanna, til þess að þyngri dómar undanfarin missiri hafi skilað árangri og fælt menn frá því að reyna innflutning á þessum efnum eða sölu. Staðreyndin er sú að undanfarna mánuði hafa fleiri slík mál komið upp en nokkru sinni fyrr.

Hæstv. forseti. Ég held að við séum alveg sammála um það, hv. þingmenn, að þetta eru mjög alvarleg mál og þjóðfélagslegt mein sem við verðum að taka á. En þessi breyting hefur gerst á tiltölulega skömmum tíma. Ýmsar breytingar í heiminum, t.d. með falli Sovétríkjanna, gerðu það að verkum að landamæraeftirlit féll nánast niður á ýmsum stöðum þannig að fíkniefnin eiga miklu greiðari leið til Evrópu nú en áður. Og þetta er þróun sem er að gerast alls staðar í Evrópu. Og þess vegna erum við að sjá hér miklu stærri og alvarlegri brot á þessum sviðum. Mér finnst rétt að minnast líka á að nýlega var gefin út skýrsla til íslenskra stjórnvalda um rannsókn á ítrekunartíðni afbrota. Í þeirri skýrslu kemur einmitt fram að það er svo sérstakt að í fíkniefnabrotunum þar sem menn hafa verið dæmdir í fangelsi þá er ekki sérstaklega há ítrekunartíðni. Þessi afbrot skera sig því úr ef við lítum á önnur afbrot sem fjallað er um í þessari skýrslu. Þetta er mjög athyglisvert og rennir auðvitað frekari stoðum undir það frv. sem við erum að ræða um hér. Ég taldi rétt að undirstrika þetta. Hins vegar er alveg rétt að rætt hefur verið um önnur brot, eins og kynferðisbrot. Þar er lagaramminn mjög stór, t.d. í nauðgunarbrotum. Þar er lágmarksrefsing eitt ár og upp í sextán ár. Lágmarksrefsing felur í raun og veru í sér mjög skýr tilmæli til dómstóla um að dæma harða dóma. Það er því í raun miklu meira inngrip í refsiréttinn en stækka rammann upp á við. Rétt er að menn hafi það í huga. Þau mál eru því miður erfið við að eiga eins og við vitum, út af sönnunarbyrði og öðru því um líku. En það er auðvitað rétt að skoða þessa hluti alla í samhengi.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að aðstæður hafa að ýmsu leyti breyst hvað varðar fíkniefnaviðskiptin í Evrópu. Almennt er viðurkennt að helstu farvegir fyrir þau séu úr austan- og suðaustanverðri Evrópu inn á svæðið. Þetta hefðu menn kannski átt að hafa í huga svolítið þegar þeir voru að velta því fyrir sér hversu skynsamlegt væri að Ísland gerðist aðili að Schengen-svæðinu. Það er ágætt að hæstv. dómsmrh. er a.m.k. meðvituð um það að mjög greiðar leiðir eru taldar vera fyrir fíkniefni úr suðri, suðaustri og austri inn á Schengen-svæðið svonefnda sem við Íslendingar erum nú orðnir landamæralausir hlutar af. Varðandi athugun á dómum eða refsingum sem dæmdar hafa verið í fíkniefnamálum og spurningu um tíðni endurbrota þá kann svo að vera að hún sé ekki sérlega há miðað við ýmis önnur tilvik. Á hitt verður þó að a.m.k. að líta að fælingaráhrif refsinganna virðast ekki mjög mikil ef marka má stóraukna tíðni alvarlegra brota á þessu sviði. Það er nú venjan, ef ég kann eitthvað fyrir mér í þessum efnum --- það eru nú engin ósköp að vísu. Ég algjör leikmaður í þessum efnum og ekki lærður í fræðunum --- þá hef ég þó skilið það svo að menn væru öðrum þræði að hugsa sér eða hafa í huga fælingaráhrif strangra refsinga þegar slíkir hlutir væru stilltir af. Og þó menn reyni ekki endurtekið brot eftir að hafa hlotið refsingu í mjög ríkum mæli í þessu tilviki þá er hitt alla vega ljóst miðað við þróunina að undanförnu að fælingaráhrif þyngri refsinga hafa ekki verið þarna mjög mikil. Það er svo að sjálfsögðu alveg rétt að menn verða að reyna að halda hér aðgreindri í umræðunni annars vegar dómavenjunum og hins vegar refsirammanum. Það er ljóst að dómavenjan, t.d. varðandi kynferðisbrotin, er miklu meira gagnrýnd en sjálfur refsiramminn. Það er mér alveg ljóst. En þetta hlýtur auðvitað allt að þurfa að skoðast í einhverju samhengi, herra forseti.

Herra forseti. Ég skil orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar svo að hann sé ekki efnislega ósammála frv. En það sem hann gerir athugasemdir við í ræðu sinni og var tilefni til umræðu í þinginu hér fyrir tveimur dögum síðan, varðar afgreiðslu málsins og vinnslu málsins. Ég held að það hafi nú verið upplýst nokkuð vel af hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, formanni allshn., hvernig að því var staðið. Ég vil aðeins rekja það í nokkrum orðum. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir kallaði í ræðu sinni við 1. umr. málsins eftir upplýsingum úr ákveðinni skýrslu. Það var gott og blessað. Síðan fór málið til nefndar. Þessi skýrsla var ekki nefnd á nafn þar af fulltrúa Samfylkingarinnar.  Þessi skýrsla liggur ekki fyrir. Efni hennar liggur ekki fyrir. Því er ekki hægt að draga neinar ályktarnir af henni. Ég geri engar athugasemdir við vinnslu málsins og ég vona að það sem hefur verið sagt hér upplýsi hv. þingmenn sem ekki eru í allshn. um hvernig málið hefur verið unnið.

Herra forseti. Ég hef tilhneigingu til að líta á málið með miklu einfaldari hætti en hv. þm. gerði í sínu andsvari. Það kemur fram ósk um að þingnefnd taki mál aftur til skoðunar milli 2. og 3. umr. frá mönnum í nefndinni. Að mínu mati á formaður nefndarinnar að verða við því. Það á í sjálfu sér ekki að skipta öllu máli hvernig þingmennirnir rökstyðja beiðni sína. Eigum við ekki að ætla að ef þingmenn telja ástæðu til þess að nefnd fari aftur yfir mál á fundi þá séu einhverjar ástæður fyrir hendi og menn séu ekki að gera slíkt bara að gamni sínu eða út í loftið. Eðlilegast væri ósköp einfaldlega að það væri vinnuregla hér, fortakslaus vinnuregla, að þá væri orðið við því. Ég tala nú ekki um þegar ekkert stendur í vegi fyrir því að það sé gert. Það eru engar þær kringumstæður uppi sem tengjast afgreiðslu málsins, hvorki tímapressa né annað, sem á að hindra að það sé gert, að allshn. á einum stuttum fundi taki málið aftur fyrir. Það skýrist þá þar, á fundinum í nefndinni, hvernig hlutir eru vaxnir. Að sjálfsögðu getur meiri hlutinn þar að lokum ráðið niðurstöðunni og ákveðið að málið skuli tejast fullafgreitt í nefndinni og fari aftur til 3. umr. Þegar svo bætist við að það var, eftir því sem ég fæ best séð, nokkuð vel rökstutt að nefndin hefði verið að fjalla um málið án þess að þetta nefndarstarf úti í þjóðfélaginu hefði komið þar inn í myndina þá fannst mér það nú vera miklu meira en fullnægjandi efnislegur rökstuðningur þar til viðbótar. Þó menn geti reynt að halda uppi málsvörnum hér fyrir þá skoðun sína að ósk minni hlutans hafi verið ástæðulaus þá er það auðvitað bara mat og skoðun einhverra þingmanna í meiri hlutanum, formanns nefndarinnar og þeirra sem ganga hér í lið með formanninum í vörninni. Það er alltaf álitamál hvort það eru fullnægjandi forsendur til þess að vísa frá óskum af þessu tagi að einhverjir tilteknir þingmenn hafi þá skoðun að það sé ekki nægilega vel rökstutt.

Virðulegi forseti. Það hefur verið upplýst hér að þessi skýrsla lá ekki fyrir. Það var ekki byrjað að vinna hana. Það lágu engar upplýsingar fyrir. Við töldum að við hefðum nægar upplýsingar í greinargerðinni til þess að byggja okkar mat á þróun refsidóma í þessu máli þannig að ég tel að það hafi engan tilgang að ræða þetta áfram á þeim nótum sem hefur verið gert. Mér finnst málið vera alveg upplýst. Það er í eðlilegum farvegi og ekkert er því til fyrirstöðu að ljúka því. Við getum verið sammála eða ósammála um frv. Ég heyri á hv. þm. að við erum sammála, eða ég skil orð hans þannig að við séum sammála efnislega. Það á því ekki að deila hér um keisarans skegg.

Herra forseti. Eftir því sem ég veit best um þetta nefndarstarf þá er það sem sagt í gangi. Einhverjir starfsmenn á vegum nefndarinnar eru þar í vinnu. Að sjálfsögðu geri ég ráð fyrir því að ekkert væri þessu til fyrirstöðu enda liggur hvort sem er í hlutarins eðli að þingnefnd hefur allan rétt til þess að kalla til sín upplýsingar um það mál, þess vegna ræða við starfsmennina og nefndarmennina t.d. um það hvernig starfinu verði hagað, hvað þingnefndin telji mikilvægt að leggja áherslu á o.s.frv. Ég segi bara fyrir mitt leyti að mér finnst ekkert standa eftir af andstöðu forustumanna allshn. eða hæstv. ráðherra, þ.e. að hafna þessari ósk, annað en þrjóskan ein, það er ekkert annað en þrjóskan eftir, að beygja sig ekki, að viðurkenna ekki að það hafi verið óskynsamlegt að hafna þessari ósk. Það er algjörlega kristaltært í mínum huga. Varðandi efni frv., bara til að ekki sé misskilningur uppi um það, þá hef ég ekki lýst yfir stuðningi við þetta frv. Ég áskil mér allan rétt til þess að skoða það betur í samhengi við ýmsa hluti. Fyrirvarinn sem ég lýsti hér lýtur almennt að því að ég vara við oftrú á að þynging refsinga gagnvart djúprættum, félagslegum samfélagsmeinum af þessu tagi sé meiri háttar lausn eða allsherjarlausn í þessum efnum. Mér er ljóst að frv. gengur ekki út á það í neinum veigamiklum atriðum og að það mun ekki segja dómstólunum fyrir verkum um þyngingu dóma. En það er meira svona hugarfarið sem að baki liggur sem ég vara við vegna þess að það er víða á kreiki í þjóðfélaginu, því miður leyfi ég mér að segja, að menn einfalda málin um of og telja að hægt sé að kveða niður vandamál af þessu tagi með því einu að þyngja refsingarnar.

Herra forseti. Það er að verða lenska hér í þessum sal af hálfu fulltrúa stjórnarmeirihlutans þegar þeir komast hér í rökþrot, stundum í flóknum málum, að þá segja þeir einfaldlega: ,,Ja, ég er bara þessarar skoðunar og hef rétt á því og þið eruð bara annarrar skoðunar og þið hafið líka rétt á því og meiri hlutinn ræður.`` Punktur og basta. Þannig reyna stjórnarliðar gjarnan að skauta fram hjá alvarlegum vanköntum á vinnslu mála, alvarlegum vanköntum í rökstuðningi við mál og stundum alvarlegum vanköntum í lagafræðilegum skilningi, þ.e. lögin standast einfaldlega ekki og standast engan veginn rök þegar nánar er skoðað. Af þessum toga var andsvar hv. þm. Ástu Möller sem því miður gat ekki verið með okkur hér við 2. umr. máls, ítarlega umræðu máls, ekki frekar en aðrir fulltrúar Sjálfstfl. í allshn. né heldur fulltrúi Framsfl. Hvort þeir eru einn eða tveir man ég nú ekki. Þeir eru tveir og þeir hafa ekki sést hér enn. Herra forseti. Ég hirði ekkert um umvöndunarorð hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur, formanns þingflokksins, um að það kunni að vera hér á ská og skjön að kalla eftir almennum þingmönnum til umræðunnar. Ég bara kalla eftir afstöðu Framsfl. til málsins og rökstuðningi Framsfl. til málsins. Það er nóg komið af því í þessum sal að sjálfstæðismenn sjái um tiltekin mál í þessum helmingaskiptum og framsóknarmenn um tiltekin mál og hinn flokkurinn sjáist aldrei og spili frítt. Ég bið því varaformann nefndarinnar og bið hæstv. forseta að athuga það með starfsmönnum þingsins hvort varaformaður nefndarinnar eða annar hvor fulltrúi Framsfl. geti ekki verið með okkur við þessa umræðu þannig að maður heyri viðhorf hans til málsins. Það er nefnilega þannig í fjölmörgum málum í stjórnarsamstarfinu að það kraumar undir. Þó að stjórnarflokkarnir séu í orði kveðnu sammála um tiltekin mál þegar til kastanna kemur, þegar menn ýta á hnappana, þá er áherslumunur í fjölmörgum tilvikum. Nýjasta nýtt í þeim efnum er auðvitað Síminn sem við eigum eftir að ræða ítarlega eftir helgina þar sem Framsókn var enn og aftur beygð í duftið. Ég vænti þess að það heyrist a.m.k. einhver sjónarmið hjá Framsfl. og geng út frá því að þögn forseta sé með þeim hætti að hann gangi til þessara verka. Ég sagði að hv. þm. Ásta Möller, sem verið hefur í tvö ár á hinu háa Alþingi, teldi verklag og vinnubrögð í þessu mál í hinu besta falli. Ég verð að segja, herra forseti, ég hef alvarlegar áhyggjur af því að nýir þingmenn eftir tveggja ára setu meti það svo að í jafngrafalvarlegu máli og hér um ræðir, að þingnefndin hafi unnið skelegglega og vandað sig í þessu verki. Til nefndarinnar voru kallaðir tveir aðilar, annars vegar skrifstofustjóri dómsmrn., starfsmaður hæstv. ráðherra sem væntanlega samdi frv., og hins vegar formaður Lögmannafélagsins sem mælti mjög eindregið gegn frv. Herra forseti. Hafi það farið fram hjá nokkrum, og ég mun gera ítarlega grein fyrir því á eftir, hvað hefur síðan gerst í kjölfar 2. umr. máls. Þegar þjóðfélagsumræðan hefur farið af stað þá hefur til að mynda verið leitað svara hjá sérfræðingi í þessum málum sem heitir Erlendur Baldursson og vinnur hjá Fangelsismálastofnun, var lengi hjá skilorðseftirliti ríkisins og þekkir þessi mál eins og fingurna á sér. Hvað segir hann? Honum finnst þetta óskynsamlegt og geldur varhug við þessari stefnu. Hefði ekki verið vit í því að kalla menn á borð við hann fyrir nefndina? Hefði ekki verið vit í því að kalla fyrir nefndina afbrotafræðing á borð við Hildigunni Ólafsdóttur og fara yfir þau álitamál sem eru uppi? Hefði ekki verið vit í því líka að kalla fyrir nefndina Sigurð Tómas Magnússon og skoða á hvaða vegferð og ferðalagi þessi nefnd væri? Það eru engin rök gagnvart mér því þetta mál er ekki í mínum huga þannig vaxið að það eigi að skiptast milli stjórnmálaflokka. Það eru engin rök gagnvart mér þó að hv. fulltrúi Samfylkingarinnar, annaðhvort þeirra eða bæði, hafi ekki óskað eftir þessari athugun. Málið er á forræði og ábyrgð meiri hluta stjórnarflokkanna. Ef menn ætla að vanda sig við vinnubrögðin hefðu menn auðvitað átt að vita af þessari till. til þál. --- auðvitað veit hæstv. ráðherra það því að hún var formaður nefndarinnar á sínum tíma --- og kalla til við eðlilega og venjulega meðferð málsins Sigurð Tómas Magnússon. En, herra forseti, vita menn hver þessi Sigurður Tómas Magnússon er að öðru leyti en því að vera starfsmaður þessarar nefndar? Hann er formaður dómstólaráðs og dómstólaráð er einn af umsagnaraðilunum um þetta frv. Það er einn af umsagnaraðilum um þetta frv. og hefur miklar efasemdir um ágæti þess. Herra forseti. Ég hef nefnt örfá dæmi um það fólk sem nefndin hefði átt að kalla fyrir og ræða málið við. Það er ekki fyrr en þá sem ég hygg að nýir og gamlir þingmenn geti með góðri samvisku sagt: Við vönduðum okkur við meðferð málsins, öll gögn eru komin í hús. Þá er það sem þingmenn geta fyrst og síðast látið samviskuna og hyggjuvitið ráða. En fyrr er þessi stjórnarskrárbundni réttur þingmanna, um að samviskan ráði, ekki fullgildur en að menn séu búnir að safna öllu í hús sem máli skiptir við meðferð málsins. Þess vegna veldur það mér verulegum áhyggjum, herra forseti, og ég bið menn að gleyma sér ekki í því og vera hér allt of staffírugir í stjórnarmeirihluta vegna þess að þeir hafi meiri hluta á bak við sig og geti sagt og gert það sem þeim dettur í hug. Ég bið fólk að vanda sig, hv. þingmenn, þegar þeir ætla að halda því fram og trúa því sjálfir að vel hafi verið að verki staðið. Ég hygg að það sé þannig, herra forseti, að hv. þm. á borð við Þorgerði K. Gunnarsdóttur, hv. þm. Ástu Möller og raunar fleiri stjórnarliða, viti og skynji í hjarta sínu, að það er flumbrugangur í þessu máli. Þeir viti það líka í hjarta sínu að það voru ekki skynsamleg viðbrögð við eðlilegri ósk eftir 2. umr. málsins, sem var mjög málefnaleg, að taka ekki málið inn í nefnd milli umræðna og reyna að fara yfir það og þétta þær röksemdir, ellegar veikja þær eftir efnum og ástæðum, sem að baki lágu. Meðal annars með því að kalla það fólk til skrafs og ráðagerða sem ég nefndi til sögunnar. Ég hef á tilfinningunni að hæstv. ráðherra ráði allt of miklu hér um. Kapp hennar, þekkt hér fyrr og síðar, ráði of miklu um það hvernig vinnubrögðum er háttað í málinu. Því er nú verr og miður. Stundum er gott að vinna vel og hratt og ákveðið en í málum af þessum toga þar sem allir vita að lífið liggur ekki á, það er ekkert sem gerist í dag eða á morgun í þessum málaflokki sem gerir það að verkum að menn verði að ljúka þessu núna fyrir hádegi í dag. Það var upplýst áðan, herra forseti, að sú nefnd, sem ég ætla að gera að umtalsefni á eftir, mundi ljúka störfum í haust. Ég spyr: Hvað er það í raun sem mælir á móti því að menn taki upp þráðinn í haust og einsetji sér það þá og nái um það samkomulagi að ljúka málinu og meðferð þess á einn eða annan veg fyrir áramót? Hvaða hætta er á ferð í þeim efnum? Ég beini þeirri spurningu sérstaklega til hæstv. dómsmrh. Ég veit að hæstv. ráðherra er mjög kappsöm og finnst það kannski eitthvað niðurlægjandi að þurfa að bakka út úr málinu á síðustu stundu og verða við óskum stjórnarandstöðunnar. Allt er þetta spurning um það hver ræður ferð en ef menn horfa á málið eins og það er, sjá þá ekki allir að langskynsamlegast væri að standa svona að verki? Ég held, herra forseti, og vil trúa því að þegar fólk skoðar þessi mál með sanngirni sé það mér sammála um að þetta væru hin eðlilegu vinnubrögð. Það er ekkert veigalítið verkefni sem þessi nefnd hefur með höndum. Ég vil rifja það upp, herra forseti, af hverju það varð niðurstaðan á þinginu 1997 og 1998 að fara í þetta nefndastarf. Upphaf þess máls var það m.a. að hv. þm. á borð við Jóhönnu Sigurðardóttur og raunar miklu fleiri gerðu harða atlögu að því og voru með hugmyndir í þá veru að þyngja mjög verulega refsingar við tilteknum brotum. Ef ég man rétt voru það ekki síst glæpir gegn börnum. Eftir málefnalega umræðu hér, þá var samkomulag um það í nefndinni, undir forustu hv. þáv. þm. og núv. hæstv. ráðherra, Sólveigar Pétursdóttur, að það væru ekki góð vinnubrögð að menn tækju út tiltekna þætti og þyngdu refsirammann eða þrengdu eftir efnum og ástæðum algjörlega án tengsla við aðra þætti hegningarlaga. Það var að frumkvæði núv. hæstv. dómsmrh., þáv. formanns allshn., að menn náðu góðu samkomulagi um að kippa ekki út einstökum atriðum á borð við þetta án þess að hafa heildarmyndina skýra og klára. Ég bið hæstv. dómsmrh. að leiðrétta mig ef ég fer rangt með þessa lýsingu. Hún vann þar gott og mikið starf að því að leiða stundum ólík sjónarmið saman og að ná þessari lendingu um að undanfari stórra og mikilla breytinga á refsilöggjöfinni væri sá að menn vissu nákvæmlega hvað þeir væru að gera, það lægi fyrir fagleg athugun sem tæki á innri samræmingu, tölfræðin væri skýrð og gerð miklu betri en þá var og er enn. Ég mun spyrja nánar út í það á eftir. Herra forseti. Öll umgjörð þessa máls, og nú er ég aðeins að tala um hana fyrst og síðast, er þannig vaxin að það liggur ekkert lífið á. Allt of mörgum spurningum er ósvarað í þessu máli enn þá til þess að menn geti komið hér og sagt: Þetta er allt í stakasta lagi, við erum búin að vinna þetta svo vel og ef einhver telur eitthvað óunnið í málinu verða menn auðvitað að láta hyggjuvitið ráða. Þetta er dálítið þess efnis, herra forseti, að ekki er hægt að skauta fram hjá því. Það er ekki hægt að skauta fram hjá því. Þetta lyktar dálítið af sýndarmennsku. Það kom því miður upp hér við 2. umr. málsins af hálfu formanns nefndarinnar og raunar aftur í umræðunni um störf þingsins af hálfu hæstv. dómsmrh. að menn ætla að afgreiða umræðuna með þessum hætti: Við erum hinir hörðu baráttumenn gegn fíkniefnum, þið sem eruð að velta vöngum yfir ágæti þess að víkka refsirammann eruð deigir í baráttunni. Það er þessi svart-hvíta mynd sem menn missa sig í þegar öll rök vantar í málið. Ég frábið mér umræðu af þessum toga. Hún er ekki sæmandi hinu háa Alþingi og ekki þeim hv. þm. eða hæstv. ráðherrum sem taka þátt í henni. Enginn skal væna mig eða mína félaga í Samfylkingunni um það að vera deiga í baráttunni gegn fíkniefnum. Ég bið menn að gæta sín ef þeir ætla að fara að feta þá slóð. Þá skulum við fara í umræðu um störf lögreglu til að mynda. Ég vil rifja það upp hverjir það voru sem tóku þann slag fyrst og síðast núna ítrekað að skapa fíkniefnalögreglunni þær aðstæður að hún gæti unnið verk sín. Eigum við kannski að fara í þá umræðu eða vilja menn fara í þetta hefðbundna dægurþras? Herra forseti. Þegar fólk hugsar þessi mál og skoðar rök sem að baki liggja áttar það sig mjög fljótlega á því að þetta er ekkert mjög einfalt. Ég hef margsinnis hitt fólk og fékk raunar símhringingar og skeyti eftir 2. umr. máls þar sem fólk bregst fyrst við á þennan veg: Eruð þið eitthvað slappir gagnvart þessum glæpamönnum, þessum hvítflibbaglæpamönnum? Af hverju hafið þið þetta ekki 20 ár? Af hverju stingið þið ekki bara þessum glæpamönnum inn um eilífð alla? Þessi viðbrögð heyrum við þingmenn auðvitað meðal almennings. Þau eru út af fyrri sig skiljanleg. En þegar fólk hugsar nánar um hvaða áhrif slíkt gæti haft þá skynjar það auðvitað að refsigleði leysir engin vandamál í þessum efnum. Af hverju erum við að setja fólk í fangelsi? Það eru ákveðin grundvallaratriði sem að baki því liggja. Við viljum setja okkur leikreglur og til að samfélagið geti gengið sæmilega fyrir sig verða menn að vera innan þeirra marka. Verði á þeim brotið þá er það sameiginleg krafa samfélagsins að við verði brugðist. Það eru nokkrar leiðir til þess. Við höfum valið að stinga mönnum bak við lás og slá en um leið að reyna að betra þá en með ýmsum hliðaraðgerðum og það er kannski rauði þráðurinn að betra þessa menn. Við erum líka að stinga þeim bak við lás sem fælingaráhrif þannig að menn forðist að brjóta lögin vegna þess að þeir fari í fangelsi og verða innilokaðir. Við erum líka að stinga mönnum í fangelsi til þess að verja saklausa borgara. Þetta eru þau fjögur grundvallaratriði sem að baki liggja. En það er ekkert mjög auðvelt að beita þeim og menn verða að vanda sig mjög vel við það. Ýmsar kenningar í þessum efnum hafa tekið miklum breytingum í tímans rás. Ég sagði áðan að það vilji verða þannig í hita leiksins og þegar alvöruþrungin mál og alvörumál koma hér upp, að rödd götunnar, rödd fjölmiðla, er yfirleitt alltaf, a.m.k. fyrsta kastið, refsiglaðari en í ljós kemur þegar dómstólar kveða upp dóma sína. Það eru auðvitað undantekningar á því. Það er eðli mannsins að bregðast hart og fast við og hv. þm. eru auðvitað ekkert öðruvísi en aðrir. En þeir eiga hins vegar að vera öðruvísi en aðrir þegar kemur að því að þeir eiga að láta kalt höfuð en heitt hjarta ráða för og reyna að hafa tök á því að kalla allar upplýsingar til áður en mikilvægar og afdrifaríkar og alvarlegar ákvarðanir eru teknar. Það er undir þeim formerkjum sem ég vil ræða þetta mál hér, herra forseti, en ekki hvort hæstv. ráðherra geti sagt það í erfiðri umræðu í sjónvarpi eða hvarvetna sem er á fundum eða annars staðar að hún hafi sýnt þessa hörku með því að víkka refsirammann. Það er ekki leið í því að ná árangri gegn fíkniefnunum. Það er engin leið og dugar afskaplega skammt þó að hæstv. ráðherra geti veifað því eitthvað tímabundið að þarna hafi hún heldur betur viljað sýna þeim í tvo heimana, þessum fíkniefnabarónum. Það skilar ekki miklu þegar til lengdar lætur. Herra forseti. Ég mun nú snúa mér að efni málsins en ég verð að biðjast velvirðingar á því hve langt mál mitt er en ég tel mikilvægt að fara ítarlega yfir frv. Hæstv. ráðherra átti þess ekki kost að vera við 2. umr. málsins og því kann að vera að ég þurfi að endurtaka eitthvað af því sem ég nefndi við 2. umr.

Ég hef lesið ræðu hv. þm.

Nú upplýsir hæstv. dómsmrh. það að hann hafi lesið ræður þingmanna. Ég vissi það náttúrlega fyrir en til að hnykkja á fáeinum atriðum þá gæti ég þyrfti að endurtaka örfá atriði. Fyrst nefni ég til glæný atriði sem ég minntist áður á í framhjáhlaupi. Menn hafa gjarnan sagt nú í seinni tíð að fyrst að sú stjórnskipaða nefnd sem á að kanna sérstaklega afbrot og refsingar mundi ekki ljúka störfum fyrr en í haust þá væri ekki eftir neinu að slægjast hjá henni. Ég sá það í Fréttablaðinu í dag, þar sem m.a. er birt mynd af formanni allshn., en ég vænti þess að hún hafi lesið þessa frétt  ,,Frumvarp dómsmálaráðherra um að hækka hámarksfangelsisvist fyrir fíkniefnabrot úr tíu árum í tólf ár gengur gegn niðurstöðum rannsóknar`` --- nú bið ég hv. þingmenn að leggja við hlustir --- ,,sem unnin var um áhrif mismunandi refsinga á ítrekunartíðni afbrota. Samkvæmt þeirri rannsókn sjást engin merki þess að þyngri refsingar dragi úr ítrekunartíðni en vísbendingar eru sagðar um hið gagnstæða. Í skýrslu rannsakenda segir að ítrekunartíðni þeirra sem ljúka fangavist hérlendis sé mjög svipuð því sem tíðkast meðal annarra þjóða, þó sumar þeirrar beiti talsvert þyngri refsingum en Íslendingar. Þá segir að engin merki sjáist um að þyngri refsingar dragi úr ítrekunartíðni en að vísbendingar séu um hið gagnstæða. Því séu þyngri refsingar ekki líklegar til að draga úr líkum á ítrekun.`` Ég spyr: Var hv. allshn. kunnugt um þessa rannsókn og fór hún yfir hana?  
            

Samræður eru mjög áhugaverðar en venjan er að þær fari fram í hliðarsölum.

Ég hafði ekki frumkvæði að því, herra forseti.

Ég bið hv. þm. að taka tillit til þess.

Sá sem hér stendur hafði ekki frumkvæði að þessum samtölum. Það var áhugi hv. þm. úti í sal á að eiga við mig orðræðu og það er svo sem ágætt. Herra forseti. Ég veit alveg að þessi athugun er ekki sú sem Sigurður Tómas Magnússon er að vinna að, það þarf enginn að segja mér það. En hvað sem öðru líður er þessi rannsókn fyrirliggjandi. Hæstv. ráðherra segir hér í frammíkalli, og raunar hv. þm. Ásta Möller líka, að þeim hafi verið fullkunnugt um þessa rannsókn. Ég spyr: Var farið yfir hana? Voru aðstandendur hennar kallaðir til við meðferð málsins? Nei. Hennar er hvergi getið í gögnum málsins, ekki með einu aukateknu orði. Var þessi rannsókn þá svona illa unnin eða hafði hún ekkert gildi fyrir efnisatriði málsins, nákvæm rannsókn á þeim atriðum sem verið er að fjalla um í málinu? Eru þetta enn önnur merki um hin góðu vinnubrögð? Ég spyr. Síðan kemur til skjalanna í þessu fréttaviðtali að aðstoðarmaður hæstv. dómsmrh. virðist þekkja þessa rannsókn mætavel. Hann segist ekki telja að frv. stangist á við niðurstöður rannsóknarinnar. Nei, hann segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Í kafla þar sem ítrekunartíðni er greind eftir afbrotum kemur í ljós að niðurstöður könnunarinnar eiga misvel við eftir því hvaða afbrot menn hafa framið. Það kemur í ljós að þær eiga síður við í fíkniefnabrotum.`` Þá fer hins vegar blaðið á stúfana og spyr einn þeirra sem vann að rannsókninni, Kristrúnu Kristinsdóttur, hvort þetta sé rétt hjá aðstoðarmanni hæstv. dómsmrh. Nei, þetta var ekki rétt hjá honum. Kristrún Kritstinsdóttir lögfræðingur sem vann þessa rannsókn ásamt þremur öðrum segir, með leyfi forseta: ,,Niðurstöður rannsóknarinnar taka til allra brota ... Ítrekunartíðni í fíkniefnabrotum er lægri en til dæmis í auðgunarbrotum, en það tengist meira eðli brotanna.`` Dómsmrn. er greinilega á vitlausri leið í þessu máli og af þeirri ástæðu einni saman hefði auðvitað verið full ástæða fyrir nefndina sjálfa og þingið að fara í saumana á málinu. Síðan er í þessari fréttaskýringu Fréttablaðsins farið yfir hluti sem við þekkjum og ég mun minnast á í örstuttu máli á eftir, umsögn laganefndar Lögmannafélagsins, umsögn dómstólaráðs, ríkissaksóknara. Að lyktum er hér stutt viðtal við málsvara minni hluta og meiri hluta í allshn. Herra forseti. Það þarf ekki frekari vitnanna við. Sérfræðingar benda á að sú leið sem hér er lagt til að verði farin, sérstök leið í þessum tiltekna brotaflokki, veki a.m.k. upp spurningar og gagnrýni og verði sennilega til meiri skaða en hitt, hafi í besta falli engin áhrif og í versta falli áhrif til hins verra. Þyngri refsingar eru ekki taldar hafa áhrif á ítrekunartíðni og eins og Lögmannafélagið og fleiri sérfræðingar hafa komið inn á geta þær leitt til harðari heims og enn alvarlegri brota, þar sem hið innra samræmi raskist. Það hefur komið fram í umræðunni, þannig að maður segi það bara hreint út, að til þess geti komið að þeir sem óttast að fá svo harða dóma hiki ekki við að fyrirkoma fólki, hugsanlegum vitnum, vegna þess að refsingar fyrir það verði svo litlu þyngri. Þessu hafa afbrotafræðingar og aðrir sérfræðingar velt fyrir sér, þessu innra samræmi sem gæta verður að og Lögmannafélagið kemur sérstaklega inn á. Herra forseti. Hvað var það sem menn vildu rannsaka? Enn og aftur vil ég þakka hæstv. dómsmrh., fyrrverandi formanni allshn., fyrir það góða starf sem hún leiddi í þinginu 1997--1998, þegar hún sameinaði allshn. um að standa vísindalega og vel að verki við framgang mála af þessum toga með því að setja saman þáltill. um málið sem var samþykkt, samhljóða held ég. Ég held að það hafi verið algjörlega mótatkvæðalaust. Hæstv. ráðherra, þáv. formaður nefndarinnar, man það eflaust betur en ég. Ég man ekki betur en hér hafi menn almennt fagnað niðurstöðunni og menn hafi horft til þess að þetta gæti verið góður grunnur fyrir framhaldið. Hjá mér vakna þó nokkrar spurningar. Hæstv. ráðherra hefur setið í embætti í tvö ár. Mér skilst að þessi nefnd hafi hafið störf fyrir þremur mánuðum. Ég spyr: Hvað dvaldi orminn langa? Ég fékk þær upplýsingar hjá fulltrúa Samfylkingarinnar í nefndinni að það væru um þrír eða fjórir mánuðir síðan nefndin hóf störf af einhverju viti. Ég verð væntanlega leiðréttur sé það rangt. Ég vona að það hafi verið fyrsta verk nýs dómsmrh. að fletta upp á sínu gamla máli og setja í gang vinnu við þetta verkefni. Ég hlýt að trúa því frekar en að það hafi tekið á þriðja ár en að vísu er þetta mjög viðamikið mál. Herra forseti. Hér er m.a. kvartað undan því í mjög ítarlegri greinargerð og tillögutextanum sömuleiðis að tölfræðiupplýsingar um sakamál séu ekki aðgengilegar og þar á þurfi að gera bragarbót. Ég vil spyrja hæstv. dómsmrh. um það atriði: Hefur það verið fært til betri vegar? Hefur verið komið upp gagnagrunni til að fá fram tölfræðiupplýsingar um þau mál sem hér eru til umræðu? Hefur því verið snúið til betri vegar frá því þessi þáltill. var samþykkt á sínum tíma? Við höfum auðvitað heyrt af slíku átaki hvað Schengen-samninginn varðar og flutning fólks milli landa. Það er vel. En hefur verið gert sérstakt átak í þessu, að tölfræðiupplýsingar um sakamál séu aðgengilegar fyrir fræðimenn og aðra til að gera rannsóknir og nauðsynlegar athuganir? Herra forseti. Í áðurnefndri þál. er einnig kveðið á um að ástæða væri til að kanna hvernig staðið er að refsifullnustu. Þar er vakið máls á mjög mikilvægu máli sem hefur verið talsvert umrætt upp á síðkastið, þ.e. um fullnustu refsinganna, um það þegar tekin er ákvörðun um að veita mönnum reynslulausn. Menn þekkja dálítið umræðurnar um hver eigi að hafa umboð til þess að veita mönnum reynslulausn þegar dómstólar hafi kveðið upp úr með refsingu manna. Ákveðnir lögfræðingar hafa gagnrýnt að óeðlilegt sé að kontóristar og embættismenn hafi þau ráð í hendi sér. Það er auðvitað til ákveðinn lagarammi um þau efni en það fer talsvert eftir hegðun og betrun viðkomandi einstakings, viðkomandi fanga, hvenær hann fær reynslulausn, hvenær er hugsanlega hægt að grípa til samfélagsþjónustu o.s.frv. Þetta er auðvitað hin hliðin á peningnum í þessari umræðu. Ég spyr því hæstv. dómsmrh., af því að hún telur mikilvægt að senda skýr skilaboð til þeirra sem komast í kast við lögin vegna fíkniefna: Hefur það verið sérstaklega skoðað hvort það hefði verið betri leið að beita reynslulausnum á annan hátt gagnvart þessum föngum en öðrum? Kom til greina að þessi helmings og þrír fjórðu regla ætti ekki að gilda gagnvart þeim? Mörgum finnst það ákaflega skrítið og almenningur veltir fyrir sér hvaða tilgangi það þjóni að kvarta yfir því að refsiramminn í fíkniefnabrotum sé nánast að springa, þessi tíu ár, en síðan fái menn lausn í stórum stíl eftir að hafa afplánað helming refsivistar.  Ég er að velta þessu upp, herra forseti, af því að þetta er í greinargerð með þál. sem Sólveig Pétursdóttur, þáv. formaður allshn. og hv. þm., fékk samþykkta á 122. löggjafarþingi. Þar er hvatt til að kanna alveg sérstaklega refsifullnustu í framkvæmd. Hér segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Einnig væri ástæða til að kanna hvernig staðið er að refsifullnustu í framkvæmd og hvort auka megi varnaðaráhrif refsinga eftir því hvernig staðið er að fullnustu refsivistar innan fangelsa ... `` Það er undir þessum formerkjum sem ég er að ræða málið. Ég var að reyna að gera það með einföldum hætti þannig að allir mundu skilja, hvort það væri hugsanleg leið að senda skýr skilaboð til fíkniefnabaróna og annarra að þeir ættu ekki von á því að fá reynslulausn að hálfu. Það er það sem hv. þáv. formaður allshn. Sólveig Pétursdóttir --- Herra forseti. Ég geri örstutt hlé á ræðu minni. Ég hygg að hæstv. ráðherra hafi þurft að fara í símann. En ég er einmitt í orðræðu --- þarna er hún komin. Komi hún fagnandi. Það er erfitt að henda reiður á öllum hliðarsölum.

Er svona mikil yfirferð á ráðherranum?

Ég var að ræða hvort þetta atriði hafi verið skoðað sérstaklega í ráðuneytinu við samningu frv. af því á þetta bendir hv. þm., þáv. formaður allshn., Sólveig Pétursdóttir, sérstaklega í sinni greinargerð, þ.e. hvort skoða beri fullnustuna sérstaklega. Ég spyr því beint: Var þetta atriði skoðað sérstaklega, að beita sértækum aðgerðum gagnvart þessari tegund refsinga, fullnustunni, fremur en að eiga það á hættu að raska innra samræmi varðandi refsirammann? Ég spyr hæstv. ráðherra. Ég vænti þess að hún hafi íhugað þetta mál mjög alvarlega því að hún taldi fyrir þremur árum síðan gilda ástæðu til það láta skoða það alveg sérstaklega. Síðan er líka getið um það hér að mikilvægt væri að gera samanburð við önnur Norðurlönd. Og eitthvað hefur nú áunnist í þeim málaflokki því ég held að það hafi verið svo í greinargerð með frv. að menn voru að reyna þennan samanburð og það er vel. Eitthvað hefur því gerst milli þess að þessi till. til þál. var samþykkt að frumkvæði hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur þar til hæstv. dómsmrh. Sólveig Pétursdóttir leit á það verkefni. Það hefur sem sagt eitthvað gerst. Menn hafa eitthvað skoðað refsilöggjöf annarra Norðurlanda. Og það er vel. Ég þakka alveg sérstaklega fyrir það. En önnur atriði eru hins vegar óathuguð enn þá, því er nú verr og miður, eftir því sem ég best veit. En ég vænti þess að í ítarlegri ræðu hér á eftir muni hæstv. ráðherra gera okkur glögga grein fyrir efnislegri stöðu málsins. Ég veit allt um hina formlegu stöðu þessarar nefndar. Ég þarf ekkert að heyra meira um það. Hún er ekki búin og verður ekki búin fyrr en í haust. En ég vil vita um hina efnislegu stöðu málsins, þau efnislegu atriði sem er að finna í greinargerð með þessari tillögu, í tillögugreininni sjálfri, þar sem bent er á ýmis atriði sem vísa þráðbeint inn í þá umræðu sem við eigum hér. Síðan var óskað eftir því að rannsakað yrði hvort unnt sé yfirleitt að mæla hvort refsingar við tilgreindum brotum hafi þyngst almennt eða séu nú vægari en áður. Herra forseti. Við fjölmörg önnur atriði í þessari greinargerð og þessari þál. væri full ástæða til að staldra hér. Ég vænti þess náttúrlega að allir hv. þm. sem sitja í allshn. hafi nú þegar lúslesið þessa þingsályktun Alþingis, þessa tillögu Alþingis sem samþykkt var hér 1998 og vakin var athygli á hér við 1. umr. og enn frekar við lok 2. umr. og þetta geri ég að því gefna tilefni að það vantaði dálítið í hópinn. Herra forseti. Ég bað forseta að kanna hvort varaformaður allshn., þ.e. fulltrúar Framsfl. í allshn., hvort þeir væru nokkuð á staðnum. Niðurstaðan er greinilega sú að þeir hafi ekki verið hér. Ég var að kvarta yfir þessu af því ég taldi mikilvægt að Framsfl. kæmi með einhverju móti að þessari umræðu. Ég vildi bara halda því til haga. Ég trúi því að hæstv. forseti hafi kannað þetta.

Forseta er ljúft að láta kanna það.

Ég held að sú könnun hafi farið fram áðan þannig ég vænti þess að ...

Forseta er mjög ljúft að kynna sér málið.

Ég þakka fyrir það. Herra forseti. Þetta var um þessa tillögu. Það verður væntanlega upplýst hér betur á eftir fyrir okkur þingmönnum sem ekki sitjum í allshn. hvaða upplýsingar voru veittar á þessum fimm eða tíu mínútum um stöðu þessa nefndarstarfs. Þess var getið hér í ræðustóli að nefndarstarfinu lyki í haust. Væntanlega hefur eitthvað meira verið sagt. Eftir því sem ég best veit upplýsti starfsmaður ráðuneytisins um þetta en ekki formaður nefndarinnar eða starfsmenn nefndarinnar. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra geri hér glögga grein fyrir starfi nefndarinnar fram að þessu, starfsmannahaldi þar, verklagi og vinnubrögðum og hvort nefndinni hafi verið gert sérstakt erindisbréf eða hvort sú ítarlega greinargerð sem fylgdi tillögunni á sínum tíma hafi verið látin nægja. Ég óska eftir því sérstaklega að ráðherrann geri okkur grein fyrir því. Væntanlega hefur það verið upplýst allt saman á þessum fimm mínútum í allshn. á miðvikudaginn. En ég sit ekki í henni þannig að ég verð að heyra það hér í þessum sal. Ég vil nefna fleiri efnisatriði. Ég hygg að hv. þingmenn hafi lagt við hlustir, ég held það hafi verið á miðvikudaginn í kvöldfréttum, þegar talað var við Erlend Baldursson sem um langt árabil hefur unnið við þessi mál, fyrst við skilorðseftirlitið en nú hygg ég hann starfi við Fangelsismálastofnun. Hann sá engan plús í þessu máli. Hann talaði nánast mjög í samræmi við ábendingar sem komu fram í dómstólaráði. Hann talaði raunar eins og afbrotafræðingar hafa gert í málum af þessum toga. Þeir hafa bent á að þyngri refsingar geti leitt til harðari og skipulagðari brotastarfsemi. Afbrotafræðingar hafi bent á að það geti leitt til þess að brotamenn svífist einskis til að forðast að upp um þá verði komið eða til að komast hjá handtöku, að brotamenn vopnist, vitnum kunni að verða ógnað og lögreglu veitt viðnám við handtöku. Þekkja menn kennileitin? Þekkja hv. þingmenn kennileitin? Og telja hv. þm. að einmitt við þessar aðstæður séu réttu skilaboðin að herða enn refsingar og auka áhættuna á þessum þáttum? Ég hef dálitla tilhneigingu til þess að taka mark á sérfræðingum. Ég gleypi ekkert allt hrátt sem þeir segja og vil reyna að vega og meta það. En í þessu sambandi hef ég mikla trú á t.d. þessum tiltekna manni sem ég veit vel að þekkir fangelsismál, fanga, refsivistina og áhrif hennar, eins og fingurna á sér. Ég hef tilhneigingu til þess að leggja við hlustir þegar maður á borð við Erlend Baldursson geldur varhug við þessu. Ég spyr hæstv. dómsmrh.: Bregður henni ekki dálítið í brún að heyra þessi varnaðarorð? Þessi maður er á hennar forræði og auðvitað eru hæg heimatökin að kalla eftir upplýsingum þaðan. Þessar upplýsingar eru mjög sláandi. Ég spyr hæstv. dómsmrh.: Finnst henni þetta ekki sláandi viðbrögð? Hefur hæstv. ráðherra ekki áhyggjur af þeim? Hefur nefndarfólk í allshn. ekki áhyggjur af því að þessi viðbrögð sérfræðinga komi nú á milli umræðna ofan á athugasemdir og áhyggjur sem lýst hefur verið hér í þessum sal? Ég held að svo hljóti að vera, herra forseti. Ég held að annað geti ekki verið. Ég vil ekki trúa því að menn séu svo staffírugir hér að þeir láti sem ekkert sé. Herra forseti. Ég gleymdi að hnykkja á því og tel fulla ástæðu til þess að gera það, að mér er sagt að formaður nefndarinnar sem á að framkvæma þessa rannsókn á refsingum við afbrotum sé Sigurður Tómas Magnússon. Ég sagði líka að ég hefði séð einhvers staðar í einhverjum netmiðlinum um daginn það sem ég vissi ekki við 2. umr. máls, þ.e. að þessi sami ágæti maður er jafnframt formaður dómstólaráðs. Nú er það svo að dómstólaráð sendi umsögn inn til nefndarinnar við meðferð málsins.

Forseti vill upplýsa hv. þm., og biður hann afsökunar á því að hér er gripið inn í, að hv. 16. þm. Reykv., varaformaður allshn., Jónína Bjartmarz hefur fjarvistarleyfi í dag og hv. 12 þm. Reykv., Ólafur Örn Haraldsson, er erlendis og hefur því ekki tök á að koma.

Þá er lítið við þessu að gera, herra forseti. Þá verður Framsfl. auðvitað stikkfrí í þessu máli eins og svo mörgum öðrum. Það er orðið venja frekar en undantekning hér og kemur mér svo sem ekkert á óvart. Ég þakka forseta fyrir þessa athugun. Ég var að gera grein fyrir því að formaður þessarar rannsóknarnefndar er jafnframt formaður dómstólaráðs og dómstólaráð taldi sig knúið til þess að senda inn umsögn um þetta frv. þó að ráðið sjálft sé mjög meðvitað um að dómarar eigi ekki að reyna að hafa bein áhrif á löggjöf og lagasetningu hér og það er tekið sérstaklega fram, en þó eru að vísu nefnd undantekningartilfelli. Þeir telja sig hins vegar knúna til þess að gera alveg sérstakar athugasemdir við það sem er í raun burður þessa máls af hálfu stjórnarmeirihlutans, nefnilega það að refsiramminn samkvæmt 173. gr. a sé nánast að fullu nýttur í alvarlegustu fíkniefnabrotum. Það er bara einfaldlega ekki svo. Í tveimur málum hafa menn hrokkið upp í níu ár. Eftir því sem mér skilst --- ég get ekki skotið undir það tölfræði --- hafa dómstólar enn þá svigrúm komi til þess að dæma þurfi upp í tíu ár því hægt er að dæma tengd afbrot samkvæmt öðrum ákvæðum hegningarlaga. Það er því miður þannig, herra forseti, eins og hv. þingmenn vita, að það er ekki eingöngu hið hreina og beina fíkniefnabrot sem um ræðir. Allt of oft er það því miður þannig líka að með fylgir peningaþvætti, með fylgja líkamsmeiðingar, auðgunarbrot og ógnanir við náungann. Saksóknari hefur því þau ráð í hendi sér, ef um mjög alvarleg mál er að ræða, að sækja þetta allt saman og dómstólar geta með öðrum orðum úrskurðað um hámarksrefsingu í fíkniefnamálum og síðan raunar um önnur afbrot líka. En þá verða þeir að veita afslátt, 50%, ef ég man rétt, af hámarksrefsingu. Það er því bara ekki rétt, herra forseti, og verður að halda því mjög ákveðið til haga hér, að þessi refsirammi sé sprunginn. Það er ekki rétt. Menn verða að halda sig við staðreyndir máls hvort sem þeim líkar betur eða verr. Og það er ekki bara af því ég segi það. Það vegna vegna þess að dómstólaráð, dómararnir sjálfir með formann nefndar hæstv. ráðherra í broddi fylkingar, gera alveg sérstakar athugasemdir við þá fullyrðingu ráðuneytisins og nú aftur allshn. Og Lögmannafélag Íslands, sem ég ætla nú að tala betur um hér á eftir, gerir það enn frekar. Herra forseti. Grunnur málsins er gisinn. Hann er veikur. Hann er slappur svo ekki sé nú talað um aðra þætti máls. Dómstólaráð með hv. formann þess og formann rannsóknarnefndar hæstv. dómsmrh. í broddi fylkingar, segir líka orðrétt, með leyfi forseta: ,,Enda þótt þróunin hafi orðið sú á síðustu árum að sífellt alvarlegri fíkniefnabrot hafi komið til dómstóla og refsingar hafi þar af leiðandi orðið þyngri má alls ekki draga þá ályktun af því að dómarar vilji refsa enn harðar fyrir þessi brot og því verði að hækka refsihámarkið.`` Dómarar eru ekkert að kalla eftir þessu frv. Til hvers er þá leikurinn gerður? Það er auðvitað dómstólanna að ákvarða um það en dómstólaráð telur sig knúið til þess að koma þeim skilaboðum á framfæri til löggjafarþingsins að ekki sé ákall um það af þeirra hálfu að hækka refsirammann. Hvað er þá á ferðinni? Af hverju erum við að þessari umræðu hér? Þeir segja hér, herra forseti, dómarar og dómstólaráð, með leyfi forseta: ,,Áður en ráðist er í að víkka refsirammann með því að hækka hámarksrefsingu þarf að ýmsu að hyggja, t.d. samræmi hámarksrefsingar í ákvæði því sem til umfjöllunar er og í öðrum refsiákvæðum.`` Enn og aftur ábending um innra samræmi. Það eru dómstólaráð, það eru dómarar í þessu landi sem ætla að dæma eftir þessum lögum sem eru að koma þessum skilaboðum til okkar. Hvað þarf eiginlega til, herra forseti, þannig að rök nái í gegn ef ekki þetta? Hvað þarf eiginlega til? Ég spyr hæstv. dómsmrh. af því ég er búinn að eiga orðastað við hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur, formann allshn., um þetta mál við 2. umr. málsins: Skiptir þetta engu máli að mati hæstv. dómsmrh.? Hún gat auðvitað ekki vitað um þessa afstöðu dómstólaráðsins áður en hún lagði frv. fram. En við meðferð málsins í nefnd kom þó þrátt fyrir allt þetta m.a. út úr því að dómarar sjá enga ástæðu fyrir þessu sem var eiginlega kjarnaatriði málsins og gerði það að verkum að menn fóru af stað í upphafi, þetta veiti dómurunum meira svigrúm til að dæma harðari refsingar. Þetta er allt eintómur misskilningur, herra forseti. Þetta mál virðist allt standa á brauðfótum. Ég spyr þráðbeint og óska eftir svari hér: Tekur hæstv. dómsmrh. ekki mark á dómstólaráði og ábendingum þess í þessum efnum? Auðvitað benda dómarar á það að hækkun refsihámarks leiðir ekki eitt og sér til breytinga á viðmiðun dómstóla um refsihæð. Alþingi Íslendinga tekur ekki ákvörðun um einstakar refsingar. Það eru dómarar í landinu. Það er þrískipting ríkisvaldsins. Það er dómstólaráðið, herra forseti, hugsum okkur það, það er dómstólaráðið, þar sem formaður er jafnframt formaður rannsóknarnefndar hæstv. dómsmrh. sem sér sérstaka ástæðu til að leggja lykkju á leið sína til að segja hv. alþm. hvaða afleiðingar það geti haft ef menn missa sig í refsigleðinni. Það eru þeir, herra forseti, sem vekja á því athygli að þyngri refsingar geti leitt til harðari og skipulagðari brotastarfsemi. Nú vænti ég þess ekki að þeir séu neinir sérstakir sérfræðingar einmitt í þeim efnum, hafa auðvitað verulegt inngrip reynslu sinnar vegna og þekkingar sinnar vegna. Þeir benda á þetta og eru að koma þeim skilaboðum til hv. alþm. Ég vil leggja við hlustir. Ég hlýt að trúa því að þegar menn skoða hug sinn, vilji menn og hv. þm. leggja við hlustir og taka mark á en stingi ekki höfðinu í sandinn. Dómstólaráð hnykkir eðlilega á því hér, bæði í upphafi bréfs og lok bréfs, að það ætli sér að öðru leyti ekki að hafa áhrif á gang mála á hinu háa Alþingi enda beri því ekki að gera það. Það ber að virða. En skilaboðin, herra forseti, eru algjörlega kvitt og klár. Algjörlega skýr: Gætið ykkar. Nú er hv. Alþingi á vafasamri braut. Hins vegar þarf Lögmannafélag Íslands ekkert að gæta sömu varkárni formsins vegna með því að skýra skilaboð sín gagnvart þessu álitaefni. Lögmannafélag Íslands er frjálst að skoðunum sínum og getur haft þær eins og það vill og það gerir það hikstalaust í þessu máli og telur þetta lagafrv. fullkomlega ástæðulaust og engin efni til þess að flytja það. Ég man ekki betur, herra forseti, á árum áður þegar hæstv. dómsmrh. var formaður allshn. að oftar en ekki hafi hún einmitt tekið mikið mið og mark af Lögmannafélagi Íslands. Svo ég tali ekki um dómstólaráðið. Og hún hafi hér oftar en einu sinni, oftar en tvisvar og oftar en þrisvar, í framsöguræðu sinni með nefndarálitum, lagt á það mikla áherslu að Lögmannafélag Íslands væri málinu sammála og dómstólaráð Íslands gerði ekki athugasemd við frv. Nú virðist það skipta minna máli. En Lögmannafélag Íslands eða laganefnd þess, þannig að öllu sé nú rétt til haga haldið, bendir einnig á þetta innra misræmi og segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Enn er þó ekki svo komið að mati laganefndar, að farið sé að reyna efri mörk refsiramma 173. gr. a almennra hegningarlaga og alls ekki svo, að réttlæti að sá málaflokkur sé tekinn út sérstaklega og refsirammi þar hækkaður, í stað þess að ákvörðun um það bíði heildarendurskoðunar á refsirömmum einstakra brotaflokka.`` Förum okkur hægt, segja þeir. Þessi fullyrðing hæstv. dómsmrh. í greinargerð með frv. sem er endurtekin í nál. meiri hlutans, um að refsiramminn sé sprunginn, er röng. Hún er einfaldlega röng, segir Lögmannafélag Íslands. Þeir ættu að vita það. Þeir vinna við þetta daginn út og inn. Þeir ættu að hafa einhverja smáinnsýn í það, þeir menn sem eru að vinna við þessi verkefni. Þeir segja einfaldlega fullyrðingar ráðuneytisins, fullyrðingar allshn. rangar. Það er ekki svo komið að þessi refsirammi sé sprunginn. Það er ekki svo komið að það þurfi að breyta sértækum aðgerðum til að víkka hann sérstaklega úr öllum takti við önnur viðurlög. Þeir segja það bara. Getur það verið skýrara, herra forseti? Nei, það getur það ekki. Enginn skal ætla það að dómstólaráð Íslands eða Lögmannafélag Íslands gangi einhverra sérstakra erinda minni hlutans á hinu háa Alþingi. Hafi allt í einu gengið í Samfylkinguna bara til að klekkja á hæstv. dómsmrh. eða sjálfstæðismönnum í allshn. Nei, þeir eru að reyna að nálgast málið málefnalega og gera það af þekkingu, yfirsýn og víðsýni. Það er það sem við erum að reyna að gera líka við þessa umræðu. Það breytir engu, herra forseti, þó að hv. þm., jafnvel þótt þeir séu formenn tiltekinna nefnda, dæsi hér og þreytist á þessari orðræðu. Ég vil segja það, herra forseti, að nefndarmenn meiri hlutans í allshn. hafa kallað yfir sig þessa yfirgripsmiklu umræðu. Á henni hefði vafalaust ekki verið þörf ef menn hefðu unnið heimavinnu sína almennilega. Það er af þeim ástæðum sem ég tel fulla ástæðu til að rekja þau grundvallaratriði sem eru til staðar. Í 2. umr. málsins var því veifað ótt og títt að ríkissaksóknari hefði engar athugasemdir eða ábendingar fram að færa vegna lagafrumvarpsins að undanskildu því að undir þá ályktun er tekið að refsimörkin samkvæmt 173. gr. a hafi verið nýtt nánast að fullu í alvarlegustu fíkniefnabrotum. Herra forseti. Er það ekki eðli máls samkvæmt að ríkissaksóknari, sem sækir gjarnan eftir hámarksrefsingu og teygir sig eins langt og nokkur kostur er, síðan er það auðvitað dómstóla og verjenda að vefengja það og síðan dómstóla að úrskurða, sé þessarar skoðunar? Mér finnst það eiginlega liggja í eðlinu. Að öðru leyti leggur hann enga sérstaka áherslu á málið. Herra forseti. Mál af þessum toga mega ekki verða leidd til lykta. En ég get ekki látið hjá líða af því að ég ætlaði að fara að minnast á ríkissaksóknara að einmitt í fréttunum ekki fyrir margt löngu hafði einn starfsmanna hans, Kolbrún Sævarsdóttir, sem ég kann nú ekki deili á en ætli hún sé ekki aðstoðarríkissaksóknari eða starfsmaður hans í öllu falli, það á orði í viðtali við tímarit að hér væru fíkniefnadómar æðiþungir miðað við önnur Evrópulönd. Það var ekki að skilja á því viðtali að það væri sérstök eftirspurn hjá embættinu eftir því að refsiramminn víkkaði til þess að ríkissaksóknari gæti krafist hærri refsinga og lengri refsinga. Þessar raddir koma meira að segja innan úr herbúðum ríkissaksóknara og átti ég nú satt að segja ekki alveg von á því. Herra forseti. Að lokum þetta: Hæstv. dómsmrh. sagðist hafa lúslesið ræðu mína og annarra hér við 2. umr. máls og dreg ég það ekki í efa eitt aukatekið andartak. Ég verð að játa að ég hafði ekki lúslesið ræðu hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur frá árinu 1998 þegar hún mælti fyrir þessari till. til þál. um rannsókn á refsingum við afbrotum. Ég þyrfti að gera það á eftir og ég ætla ekki að vitna í hana í þessari ræðu minni en áskil mér þó rétt á að gera það á eftir. Ég held það væri hins vegar hyggilegt fyrir hæstv. dómsmrh. sjálfa að líta aðeins yfir þá ræðu sína árið 1998 þar sem kveðið er á um mikilvægi þess að menn hafi heildarmyndina fyrir fram sig þegar viðkvæmar ákvarðanir af þessum toga eru teknar. Í þeim anda orðræðu hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur frá árinu 1998, sem er mjög í anda þess sem ég er að segja hér, ætla ég að ljúka ræðu minni.

Hæstv. forseti. Þessi ræða hv. þm. kemur mér svo sem ekkert á óvart þar sem henni svipar mjög til þeirrar ræðu sem hann flutti við 2. umr. málsins. En það kemur þó nokkuð á óvart hversu mikið kapp hv. þm. leggur á að halda langar ræður um þetta frv. Þess vegna vil ég spyrja hann: Er hæstv. þm. á móti efni þessa frv.? Svar óskast. Búið er að lýsa því oftar en einu sinni að þetta mál er vel unnið og fékk fullkomlega eðlilega skoðun í hv. allshn. Hv. formaður hennar hefur lýst því að þar hafi verið komið með viðbótarupplýsingar milli 2. og 3. umr. um málið enda er það bæði sjálfsagt og eðlilegt að slíkar upplýsingar séu veittar. En ég vil vekja athygli á því að það lagaákvæði sem við erum að tala um að breyta kom inn í hegningarlögin árið 1974. Halda menn, hv. þingmenn, að það hafi ekkert breyst í þessu umhverfi í fíkniefnamálunum á þessum tíma, frá 1974? Við erum núna að tala um að hækka refsirammann frá 10 árum upp í 12 ár. Mér finnst líka rétt að undirstrika að enginn af umsagnaraðilum leggst gegn þessu frv. nema Lögmannafélagið eða laganefnd þess og þó ekki allir sem eiga þar sæti. Þeir stinga meira að segja upp á þeim möguleika að setja lágmarksrefsingu í staðinn inn í frv. Það er miklu meira inngrip inn í refsiréttinn og leiðir væntanlega til enn harðari refsinga. Ég vil líka fá að minnast á það vegna þess að hér var talað um frétt Fréttablaðsins í morgun að sú umfjöllun var nokkuð sérstök, því miður. Það er mikil einföldun á efni skýrslunnar að fullyrða að hún mæli gegn þessu frv. og því hefur enginn skýrsluhöfunda haldið fram. Ég vil bara undirstrika það, hv. þm.

Herra forseti. Upp komst um strákinn Tuma. Hæstv. ráðherra sagðist hafa lúslesið ræðu mína við 2. umr. máls en kemur samt hér við 3. umr. og spyr hver sé afstaða þingmannsins til málsins. Ég held ég hafi sagt það einum 15 sinnum við 2. umr. máls að ég get ekki stutt þetta mál eins og það liggur hér fyrir. Það er bara svo. Því er augljóst mál að það vantar nú dálítið upp á að hæstv. ráðherra hafi fylgst með þessari umræðu og lesið hana eins og æskilegt væri. Hver hefur mælt með þessu frv.? Hvar er þessi stuðningur? Hvaðan kemur hann? Kemur hann frá dómstólaráði? Kemur hann frá Lögmannafélaginu? Kemur hann frá Erlendi Baldurssyni í Fangelsismálastofnun, stofnun ráðherrans? Kemur hann úr þessari rannsókn sem getið var um í Fréttablaðinu? Nei, þvert á móti. Allar þær tilvísanir sem ég vísaði hér til eru í þá veruna að menn vara við því að mál gangi fram með þessum hætti. Herra forseti. Þess vegna spyr ég: Tekur hæstv. ráðherra núna ekkert mark lengur á lögmönnum á Íslandi? Tekur hæstv. ráðherra ekkert mark á dómstólaráði? Tekur hæstv. ráðherra ekkert mark á formanni þeirrar nefndar sem er að störfum, sem er jafnframt formaður dómstólaráðs? Tekur hæstv. ráðherra ekkert mark á þeim athugunum og rannsóknum sem fyrir liggja? Um þetta snýst málið. Herra forseti. Það þarf ekki að undra hæstv. ráðherra að ég fari hér ítarlega yfir málið því það sem á hefur vantað í þessari umræðu allri er að hæstv. ráðherra reyni --- ég bið ekki um meira, herra forseti --- reyni a.m.k. að skjóta einhverjum stoðum undir þetta mál, kalli til einhver rök, kalli til einhverja sem styðja málið, bara einn utan þings, einhvern sem styður málið. Það mundi strax laga stöðuna hjá hæstv. ráðherra. Þetta þyrfti hún að gera í stað þess að standa hér í stappi við okkur. Það eru ekki bara við stjórnarandstæðingar sem erum gagnrýnir á málið. Nei, það eru allir aðrir sem hafa látið í sér heyra vegna þess. Það er ekki hægt að kenna mér um það.

Hæstv. forseti. Ég tel gott að það hefur komið fram að hv. þm. hefur upplýst það hér með að hann er á móti efni þessa frv.  Ég vil benda hv. þm. á það, ef honum finnst vanta einhver rök í þessu máli, að lesa nú greinargerðina með frv. þar sem rakinn er allur dómapraxís sem snertir brot á umræddu ákvæði sem þetta frv. fjallar um allt frá 1982, þó að ákvæðið raunar komi inn 1974, þar sem kemur alveg klárlega fram að það er verið að þyngja refsingar við þessum brotum vegna þess að þessi afbrot eru orðin miklu alvarlegri og þau eru komin núna, a.m.k. í tveimur dómum, upp í níu ára fangelsi, sem er nánast hámark á núverandi refsiramma. Það verður að skapa svigrúm til þess að dómarar geti tekið á því ef upp koma enn þá alvarlegri mál.

Herra forseti. Nú þarf ekki vitnanna við. Maður reynir hér að fara málefnalega yfir málið. Ég tók það sérstaklega fram og frábað mér að menn dyttu niður í þessa leðju, þ.e. að halda því fram að þeir sem fylgdu ekki dómsmrh. að málum í þessu væru deigir í baráttunni gegn fíkniefnum, en hún væri hinn harði andstæðingur. Þetta er ódýrt. Þetta er lélegt. Þetta er slappt. Herra forseti. Í ræðu hv. þm., hæstv. dómsmrh., 1998 segir hún, með leyfi forseta: ,,Slíkar rannsóknir og upplýsingar um sakamál og meðferð þeirra eru nauðsynlegar fyrir faglega umræðu um þessi málefni og mótun refsistefnu við lagasetningu og endurskoðun refsilaga.`` Hún hefur breytt um skoðun frá því þá. Ja, tilgangurinn helgar meðalið. Hún er að fara með fíkniefnabaráttuna inn í ódýran farveg og ég tek ekki þátt í því. Ég vil berjast gegn fíkniefnum eins og hún. En ekki með ódýrum yfirboðum.

Herra forseti. Ég vil skoða það frv. sem er hér til umfjöllunar í samhengi við þá stefnu sem ríkisstjórnin hefur mótað sér í áfengis- og fíkniefnamálum. Við höfum á undanförnum árum orðið vitni að ýmsum aðgerðum sem hafa verið settar af stað. Stofnað var áfengis- og vímuvarnaráð. Samhæfing á milli ráðuneyta var aukin. Tollgæsla hefur verið aukin, forvarnir auknar og lögreglan efld. Allt miðar þetta að því að koma í veg fyrir framboð á fíkniefnum hér á landi. Einn þátturinn í þessu er að þyngja refsingar, þó ég geti ekki dregið úr mínum huga hvort það hafi verið hluti af þessu, en það er alveg augljóslega í samhengi. Mér hefur einmitt fundist Samfylkingin gefa þau skilaboð að þau væru tilbúin til að vinna að þessum málum eins og aðrir flokkar hér á þinginu og það hefur verið staðfest í máli hv. þm. Þess vegna kemur mér það mjög á óvart að Samfylkingin skuli vera mótfallin því að þyngja refsingar vegna fíkniefnabrota. Það er ekki eins og verið sé að þyngja þetta um helming úr tíu í 20 ár. Það er verið að þyngja þetta um tvö ár. Það er verið að tala um að gefa hrein og bein skilaboð, eins og í öllum öðrum aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur staðið að á undanförnum árum. Ég er að velta fyrir mér hvort Samfylkingin sé mótfallin því að gefa þessi skýru skilaboð. Ég vil ekki ætla Samfylkingunni það að verja málstað fíkniefnasala. Ég vil alls ekki gera þeim það. Mér fyndist það alveg út úr kortinu og ætla ekki að gera það. En ég vil bara fá að vita hvað valdi því að Samfylkingin vill ekki taka þátt í því með okkur að gefa þessi skýru skilaboð til fíkniefnasala, þ.e. að ef þeir gerist brotlegir þá muni það fela í sér hættu á þyngri refsingu. Hér hefur verið nefnt að þynging refsinga sé ávísun á harðari heim og ég mun koma inn á það á eftir.

Herra forseti. ,,Ég vil ekki ætla Samfylkingunni það að hún vilji verja fíkniefnasala.`` Hvers lags er þetta eiginlega, herra forseti? Hvers lags er þetta?

Ég sagði það.

Manni er gjörsamlega orðavant í þessu samhengi. Ég vil nú bara halda því til haga, því hv. þm. fór yfir sviðið í heild og breidd, áfengis- og fíkniefnabaráttuna og meðferðarúrræði og fræðslustarfið og annað því um líkt og þakkaði fyrir að við vildum vera í för með ríkisstjórninni, að ég veit ekki hver hefur átt mest frumkvæði að því hér í þessum þingsal aðrir en hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Ég veit ekki betur en það séu hv. þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa hér með hverju frv. á fætur öðru verið að þétta raðirnar í þessum efnum yfirleitt og taka heildstætt á málum. En yfirleitt hefur ríkisstjórnin ekki henglast með. Herra forseti. Það er ósköp augljóst og skiljanlegt að hv. þm. vilji auðvitað ekki ræða efni máls, en detta í það fúafen með hæstv. ráðherra að segja að þeir sem eru ekki með oss þeir eru á móti oss og þeir sem vilja ekki fara þá leið að hækka hér refsingar úr tíu árum í 12 ár sem viðurlög við fíkniefnabrotum, séu deigir í baráttunni gegn fíkniefnum. Þetta er bara tóm þvæla. Það er búið að fara yfir þetta mál. Ég gerði það í klukkutíma hér áðan. Ég þarf greinilega annan eða tvo, til þess að þetta komist í gegn. Ég er að fara yfir málefnaleg rök málsins. Hefur þetta áhrif? Skiptir þetta máli? Er þörf á þessu? Um það snýst málið. Hvernig væri að tala um það en ekki eitthvað allt annað?

Herra forseti. Ég vakti athygli á þessu einmitt vegna þess að mér finnst afstaða Samfylkingarinnar vera stílbrot frá því sem hún hefur hingað til barist fyrir. Hún hefur verið samstiga stjórnarliðum í því að berjast gegn þessu. Þess vegna kemur mér mjög á óvart að hún vilji ekki vera með okkur í því að gefa þau skýru skilaboð til fíkniefnasala að framferði þeirra verði ekki liðið. Og þegar verið er að tala um að þynging refsinga feli í sér harðari brot þá erum við að tala um mun þyngri refsingar. Þá hefur verið talað um allt upp í 20 ár. Í Noregi er það í kringum 20 ár. Þar getur það hugsanlega haft þau áhrif, og rannsóknir hafa staðfest það, sem hv. þm. nefndi. En við erum ekki að tala um 20 ár. Við erum að tala um skýr skilaboð, þ.e. að fara úr tíu árum í 12 ár þannig að það sé í samhengi við það sem hingað til hefur verið gert af hendi ríkisstjórnarinnar. Þannig horfir þetta við mér og ég er undrandi.

Herra forseti. Stjórnarandstaðan hefur ekki verið samstiga ríkisstjórninni í þessum málum. Hún hefur verið langt á undan henni. Hún hefur verið langt á undan henni í baráttunni gegn fíkniefnum. Ég rifjaði það upp örstutt áðan hvernig við þyrftum að taka harðan slag við hæstv. dómsmrh.

Af hverju þetta stílbrot?

um margrætt yfirvinnubann. Af hverju þetta stílbrot! Herra forseti. Er þetta þá stílbrot hjá dómstólaráði? Er þetta þá stílbrot hjá Lögmannafélaginu? Er þetta þá stílbrot hjá Erlendi Baldurssyni?  Ef við fengjum hér fullgild rök fyrir því að þetta hefði áhrif, þetta virkaði, þá værum við örugglega fyrstir allra til þess að leggja þessu lið.

Virðulegi forseti. Þetta mál hefur einmitt verið hugsað til enda. Við skulum aðeins átta okkur á því um hvers konar brot við erum að ræða. Allt samfélagið er sammála um að við ofbeldisbrotum eigi að beita hörðum refsingum. Hvað eru ofbeldisbrot? Ofbeldisbrot eru iðulega framin í brjálæði, eru skyndiviðbrögð. Það er ekki nein skipulögð starfsemi sem býr að baki ofbeldisbrota sem allir eru þó sammála um að svara eigi af mikilli hörku. Þannig brot eru oft framin í ölæði, undir áhrifum ávana- og fíkniefna o.s.frv. En hvers konar brot erum við að tala um hér? Við erum ekki að tala um brot sem eru framin bara sisona af einhverju vanhugsuðu ráði. Við erum að tala um brot þar sem er einbeittur brotavilji, þ.e. skipulögð starfsemi á sér stað. Til eru menn sem gera það að atvinnu sinni að nýta sér veikleika þeirra sem minni máttar eru í þjóðfélaginu og nýta sér veikleika þeirra gagnvart fíkniefnum. Það er verið að fara inn í skólana. Er að ástæðulausu verið að leggja fram frv. um breytingu á lögum frá árinu 1974? Heldur hv. þm. að Íslandi hafi ekki eitthvað breyst frá árinu 1974? Hv. þm. var tíðrætt um orð Erlendar Baldurssonar hins ágæta starfsmanns Fangelsismálastofnunar. Ég vil því spyrja hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson hvort hann sé sammála því að við megum ekki breyta refsilöggjöfinni vegna þess að hugsanlegt er að hún kalli þá á meiri kostnað og fleiri fanga inn í fangelsin? Að mínu mati er það hluti af okkar refsivörslukerfi að sjá til þess að nægilegt fjárframlag sé fyrir einmitt þessa þætti í refsivörslunni.

Herra forseti. Það er alveg ástæðulaust að fara með stafrófið fyrir mig um alvarleika þeirra glæpa sem hér um ræðir því ég er alveg jafnmeðvitaður um þá og hv. þm. og aðrir stjórnarliðar og vil taka þá mjög föstum tökum og sýna litla miskunn. Það sem ég hef verið að reyna að leggja hér höfuðáherslu á er hvort tilgangurinn helgi meðalið og þessi aðgerð ein og sér hafi í raun þau áhrif sem til er ætlast, hafi fælingaráhrif og dragi úr þeirri tegund alvarlegra glæpa sem við erum að tala um. En þar vantar svörin. Mun þetta hafa þau áhrif sem ég tel að hæstv. dómsmrh. og stjórnarmeirihlutinn vonist til? Um það hef ég ekki verið fullkomlega sannfærður og hef vísað til sérfræðinga í því sambandi. Herra forseti. Hvað Erlend Baldursson varðar þá hef ég aldrei sagt eitt aukatekið orð um að ég hafi einhverjar áhyggjur af því að fangelsin fyllist. Það er nú eitt verkefnið sem hæstv. dómsmrh. og raunar forveri hennar öllu heldur hefur verið að veltast með í ein tíu eða 15 ár, þ.e. að byggja nútímalegt fangelsi. Það gengur hægt. Aðallega var það forvera hennar sem miðaði hægt. En nóg um það. Ég var hins vegar að vekja athygli á því að þessi reynslumikli maður lýsti bara sínum efasemdum um að þetta virkaði. Og það er einfaldlega það sem ég er að kasta hér upp. Mér duga ekkert þau svör að segja bara hér: ,,Víst.`` Ég tek mark á því fólki sem ég starfa með, hv. þingmönnum. En ég tek líka mið af þeim sérfræðingum sem vinna úti á akrinum og þekkja þetta þeim megin frá og hef þess vegna verið að rekja umsagnir þeirra hvers af öðrum, þar sem þeir gjalda varhug við þessu og vekja upp áleitnar spurningar. Um það snýst þetta mál fyrst og síðast, ekki um það hver er harður og hver er mjúkur.

Virðulegi forseti. Ég hef sagt áður að mér finnst stundum eins og ég sé að berja höfðinu við steininn við að reyna að rökstyðja í fyrsta lagi hversu vel þetta mál er unnið af hálfu dómsmrn. og hv. allshn. og síðan röksemdum með málatilbúningi okkar. En ég get í rauninni tekið undir það eitt og sér að það dugir ekki að hækka rammann úr 10 í 12 ár en það er hluti af því að berjast gegn fíkniefnavandanum. Við erum að tala um forvarnir. Við erum að tala um að tolleftirlitið sé í góðu lagi. Við erum að tala um að löggjafinn sitji ekki eftir. Við verðum líka að þora að axla ábyrgð og taka þessa afstöðu. Þetta er hluti af heildarpakkanum.

Já, þetta er vissulega hluti af heildarpakkanum og álitamál sem ég ætla ekkert að víkjast undan að skoða. En ég verð að hafa fullvissu fyrir því að breytingin virki. En, herra forseti. Halda hv. þm. að það virki þannig að ef þingið vill fá röksemdir fyrir ágæti þess að fara þessa leið sé það merki út í samfélagið að hér séu menn deigir í baráttunni? Það er fremur þannig, herra forseti, að fólk velti því fyrir sér þegar lofað er milljörðum á milljarða ofan en lítið sést í þá sem fólk segir: Eru pólitíkusarnir bara að blaðra sig frá málinu? Eru þeir bara að sýnast? Meina þeir ekki neitt? Fólk spyr þegar fíkniefnalögreglan segir: Við getum ekki unnið vinnu okkar. Þá segir fólk: Eru pólitíkusarnir ekkert að meina í málinu? Þess vegna vara ég við hinum ódýru merkjagjöfum út í samfélagið á borð við þá sem hér er þegar annað fylgir ekki með. Það vantar heilmikið upp á að stjórnarmeirihlutinn standi sig í stykkinu í þessum efnum. Það vantar peninga. Nýleg dæmi í þá veruna styrkja það og styðja. Þetta eitt og sér mun ekki bjarga Róm frá að brenna.

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að gerð verði bragarbót á þeirri tillögu eða því frv. sem liggur fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Í fyrsta lagi er komið í veg fyrir að hluti ákæruvalds sé færður til hæstv. dómsmrh. með þeirri hættu sem af því kann að hljótast. Í öðru lagi er lagt til að í tilvikum þar sem mál sem eru fyrnd eru endurupptekin sé ekki um að ræða beina lögreglurannsókn því það felur í sér ákveðinn sakaráburð. Því leggjum við til að hér sé opnað á að mál séu endurupptekin en um leið tryggt að slíkir vankantar á þeirri málsmeðferð séu ekki til staðar. Því segi ég já, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég tel þessa lagabreytingu vera til bóta. Hún er til þess fallin að styrkja þrískiptingu valdsins gagnstætt því sem haldið hefur verið fram. Ríkissaksóknari getur lögum samkvæmt ákveðið að verða við beiðni um rannsókn á máli sem fyrnt er. Hann getur líka neitað að verða við slíkri beiðni um rannsókn sem snertir hugsanlega embætti hans sjálfs eða forvera hans. Ef álitamál er hvort brot hafi átt sér stað í opinberu starfi við rannsókn á máli, t.d. hjá embætti ríkissaksóknara, þá er mjög mikilvægt að tekin verði af öll tvímæli um óhlutdrægni embættisins með því að hafa málskotsrétt til þriðja aðila. Það er mjög mikilvægt að slíkt geti gengið fyrir sig á auðveldan hátt eins og gert er ráð fyrir í þessum lagabreytingum.

Herra forseti. Samfylkingin telur nauðsynlegt að unnt sé að taka upp mál á borð við Guðmundar- og Geirfinnsmálin þar sem verulegar, alvarlegar ábendingar hafa komið fram um að rannsókn eða meðferð máls hafi verið áfátt. Slíkur öryggisventill er nauðsynlegur til að unnt sé að fá hið sanna fram þegar réttarvörslukerfið lítur út fyrir að hafa brugðist. Við ítrekum mikilvægi þess að veita slíka heimild, herra forseti, en við teljum óeðlilegt að fela dómsmrh. einum að meta þetta. Því munum við sitja hjá við meðferð málsins.

Herra forseti. Brtt. mín gengur út á að fella niður ákvæði í lögum sem kveður á um tilkynningarskyldu vegna hjóðritunar á símtölum. Hæstv. samgrh. er að knýja fram lagabreytingar í gegnum þingið sem heimila fjármálastofnunum að taka upp á segulband viðtöl við viðskiptavini sína ef stofnunin hefur einhverju sinni lýst því yfir að slík vinnubrögð séu viðhöfð. Og sama gildir um fjölmiðlana. Heimilt er að taka viðtöl við viðmælendur upp á segulband ef einhvern tímann hefur verið tilkynnt um slíkt. En mega viðmælendurnir og viðskiptavinirnir hafa sama hátt á? Nei. Það er bannað með þeim lögum sem verið er að setja. Einstaklingi sem vill taka upp á segulband viðtal við einhvern sem ofsækir hann í gegnum síma er meinað að gera það. En samkvæmt yfirlýsingu frá hæstv. samgrh. nægir að tilkynna það í eitt skipti fyrir öll. Þetta er skrípaleikur. Þetta er skrípaleikur sem byggist á misskilningi, sem er sprottinn af rangri þýðingu á tilskipun frá Brussel.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19 frá 12. febrúar 1940. Þetta mál hefur verið til meðferðar í hv. allshn. og hefur verið rætt hér í allan morgun og hefur hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson farið afar ítarlega yfir málið. Mig langar að segja nokkur orð um málið. Því miður var ég ekki viðstödd 2. umr. og gat því ekki tekið þátt í henni. En það eru ákveðnir þættir sem mig langar að koma að. Fyrir það fyrsta er rétt að rifja upp að þingið synjaði því að ...

Ég bið hv. þm. afsökunar, en ég sé ástæðu til að biðja hv. þm. sem ekki hafa orðið um að hafa það í huga að þeir hafa ekki orðið.

Ég vil bara benda hv. þingmönnum á að hvíslast á. Þetta mál hefur vakið mikla umræðu innan þingsins sem utan. Það hefði náttúrlega verið eðlilegasti hlutur í heimi að nefndin færi aðeins yfir málið aftur og fengi Sigurð Tómas Magnússon, sem er formaður þeirrar nefndar sem skipuð var á árinu 1997 eða 1998, til skrafs og ráðagerða. En það var hins vegar upplýst í upphafi aukafundar allshn. af embættismanni dómsmrn. að sú nefnd væri komin á gott skrið og væri Sigurður Tómas Magnússon í þessu núna eiginlega í fullu starfi eftir því sem mér skildist og jafnframt væri Hildigunnur Ólafsdóttir afbrotafræðingur að vinna með honum. Þessi vinna er að sjálfsögðu algjörlega til fyrirmyndar. Það kom líka fram að þetta er vinna sem gengur tiltölulega hratt fyrir sig og mun vinnunni verða hraðað þannig að skýrslan ætti að vera tilbúin með haustinu. Ég vil einnig taka undir það að þessi þáltill., sem var samþykkt þegar núv. hæstv. dómsmrh. var formaður allshn., er um margt algerlega til fyrirmyndar. Það er kannski sérstaklega út frá því að þessi vinna er að koma fram. Og er það vinnulag sem má temja sér í enn fleiri málum. Þess vegna skilur maður ekki alveg af hverju ekki var beðið með niðurstöðu hennar og tillögur gerðar út frá þeim niðurstöðum, því að við getum þess í áliti minni hlutans að okkur finnist óeðlilegt að taka núna strax út einn refsirammann og hækka hann án þess að fyrir því liggi afar gild rök önnur en þau að inn á markaðinn sé að flæða mikið af hörðum efnum. Hörð efni eru eða slíkir flokkar eru í rauninni þeir sömu hvort sem það er amfetamín, kókaín, heróín eða morfín. Þau efni eru öll þess eðlis að mjög þungir dómar hafa fallið í málum sem tengjast þeim og mundi heróín ekki vera neitt undanskilið þar, eða morfín. Það er því kannski ekki endilega það. Ekki má heldur gleyma því að dómur er eitt og afplánun er annað. Og það er kannski það sem þarf líka að koma inn í umræðuna. Það er þannig með þennan brotaflokk og þessi dópmál að það sem hefur kannski hvað mest áhrif varðandi þau mál er forvörnin. Það er forvörnin, samstarf tollvarða og lögreglu og allir þeir samverkandi þættir. Það er það sem er mikilvægast í þessum málaflokki. Og um það eru allir sammála. Á það þarf að leggja sem mesta áherslu, því að ef til vill hafa foreldrar og þeir sem hafa átt um sárt að binda í þessum málaflokki kannski um of einblínt á að refsingin væri aðalatriðið, en rétt er að það komi fram enn einu sinni að dómur er eitt og afplánun er annað. Þó að dæmt sé í átta ár er ekki þar með sagt að afplánun sé átta ár. Það er því spurning um að láta þetta hanga á einhvern annan hátt saman. Meðal fræðimanna, afbrotafræðinga, félagsfræðinga og annarra, eru allir sammála um að hækkun á refsingum hefur afskaplega lítil fælingaráhrif fyrir þennan markað, afar, afar lítil, því miður. Meira að segja hafa verið að koma fram upplýsingar um að ákveðin áhættuþóknun er í því hjá dópsölum einmitt um það hversu háan dóm þeir gætu fengið og hversu margra ára viðskipti þeir gætu fengið og þar með hækkað efnin með tilliti til þess. Þetta er markaður sem er gjörsamlega neðan jarðar og er alveg með óheyrilegt magn af peningum og með óheyrilega útsmogna starfsemi og útsmognar áherslur á hvað dóp kostar og af hverju það kostar það sem það kostar. Það væri því mjög gagnlegt fyrir þingmenn að kynna sér það. Ég hef setið í áfengis- og vímuvarnaráði og hafði mjög mikla ánægju af þeirri vinnu sem þar fer fram og þar er afar margt að gerast. Og ég vil enn leggja áherslu á forvarnir. Ég held að fælingaráhrifin verði engin, því miður, með þessari hækkun. Við sjáum núna t.d. það sem er að gerast í samræmdu prófunum í 10. bekk, því allt byrjar þetta einhvers staðar. Einhvers staðar byrjar þessi vítahringur að skapast, hann byrjar auðvitað í áfengi og síðan byrja krakkar að fikta og svona gengur þetta koll af kolli og síðan er fólk orðið háð efnum og þá hringiðu þekkjum við öll. En eins og ég sagði áðan, fælingaráhrifin eru engin með hækkun. Einnig hefur komið í ljós og á það var bent í hádegisfréttum og ég fékk það núna inn tíl mín, að verið er að kynna rannsókn sem nær yfir öll lönd Vestur-Evrópu og niðurstaða hennar er sú að refsing hefur engin áhrif á brotin. Alveg sama hversu refsiramminn er hár. Það hefur ekki fælingaráhrif, nema ef vera kynni --- og mega hv. þm. nú geta í hvaða málaflokki. Það er auðvitað í kynferðisafbrotamálum og sérstaklega í sifjaspellsmálum. Því að um leið og það er viðurkennt að þau fyrnist t.d. ekki og með því að hækka refsirammann, þá er gagnvart þeim brotaflokki gríðarleg fælingaráhrif, í slíkum leyndardómsmálum. Því að um leið og þau fara að koma upp á yfirborðið, þá er auðvitað andskotinn laus. Þar virðist því vera um meiri fælingaráhrif að ræða en í mörgum öðrum málaflokkum. En það er mjög athyglisvert að líta á niðurstöðu könnunarinnar. Það virðist ekki vera samhengi á milli hárra refsinga og þess hvort brot aukast eða ásetningur til brota. Það virðist ekki hafa áhrif, enda hefur það komið fram hér í máli manna að þynging dóma hafi ekki áhrif á það hversu margir eru í dópbransanum. Það sem hefur einnig verið að gerast hér er það að við höfum verið að þyngja dóma, þ.e. léttari mál hafa verið að fá þyngri dóma en ella. Þar með er þröskuldurinn hækkaður. Og það er kannski þar sem þetta byrjar allt saman. Síðan má alltaf ræða það hvort tíu ár sé nægjanlegt eða ekki. Ég vil hins vegar fara að nýta þá vinnuaðferð að við fáum ákveðnar úttektir og að við byggjum tillögur okkar á þeim. Það er hins vegar ekki vilji meiri hluta þingsins að fara þá leið þrátt fyrir að fyrir liggi þáltill. um það sem var samþykkt. En hún mun kannski gagnast okkur í öðrum brotaflokkum því að sú nefnd sem er að störfum mun kanna bæði kynferðisafbrotin og líkamsárásirnar. Kannski gagnast sú vinna okkur afar vel í þeim þungu málum líka og verður það okkur vonandi til framdráttar. Sú vinna á kannski eftir að skila sér í röð frv. um þau mál og jafnvel einhverjar frekari breytingar á dómum í dópmálum. Við vitum það ekki enn þá. Ég vil bara benda þingmönnum á að kynna sér aðeins þá skýrslu sem komin er fram um þróun afbrota og tengingu við refsingar, þ.e. um að það er afskaplega lítið samhengi þar á milli. Og í niðurstöðu þessarar rannsóknar er jafnframt bent á að í fangelsunum eigi að fara fram uppbyggilegt starf til að reyna að rjúfa þann vítahring sem síbrotamennska er. Eins og fram hefur komið fannst okkur óeðlilegt að taka út einn refsiramma umfram annan. Við hefðum heldur viljað sjá heildstæða vinnu í gangi og skoða fleiri refsiramma. En það gengur ekki eftir að sinni. Ætla ég ekki að hafa fleiri orð, herra forseti, um þetta mál.

Hæstv. forseti. Hv. þm. vakti athygli á ýmsum atriðum sem ágætt er að fá inn í umræðuna. Ég er alveg sammála henni um að það þarf að huga mjög vel að forvörnum í tengslum við fíkniefnamálin en það er líka stefna ríkisstjórnarinnar. Lagt hefur verið mikið fé í þennan málaflokk. Það er lögð áhersla á að efla löggæsluna, fjölga mönnum þar, bæta menntun, efla tollgæslu og gera allt sem hægt er til þess að vinna gegn þessum vágesti, snúa við þessari óheillaþróun. Frv. er, eins og hér hefur áður verið minnst á, hluti af þessum pakka öllum, þ.e. að vinna gegn fíkniefnunum. Ég kom sérstaklega upp vegna þess að hv. þm. nefndi það og sagði það sína skoðun og að fyrir því væru rök að fangelsi hefðu ekki áhrif á sakamenn í fíkniefnamálum. En það kemur einmitt fram í þessari skýrslu til íslenskra stjórnvalda um rannsókn á ítrekunartíðni afbrota að það er svo sérstakt með þennan málaflokk, fíkniefnamálin, að þar virðist ítrekunartíðni manna sem dæmdir í fangelsi vera fremur lág. Þar virðist refsingin hafa áhrif. Svo þurfum við líka að hugsa til þess að þegar menn eru dæmdir í fangelsi þá er það auðvitað refsing en það er líka hægt að nýta refsinguna til þess að gera menn að betri mönnum og hjálpa þeim til að komast aftur út í samfélagið.

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra nefndi forvarnastarfið. Ég vil endilega taka undir að það hefur verið afar farsælt. Ég vil bara minna núna á 10. bekkjar ferð með foreldrum. Nú er ungt fólk ekki lengur fullt í bænum. Einhvers staðar byrjar þetta. Það er því allt saman að skila sér og ekki hvað síst meðvitund foreldra. Vel má vera að ítrekunartíðni sé lág en við skulum ekki gleyma því að við erum að fást við alveg ofboðslega klókt lið. Það kann líka að passa sig. Það fær líka nýja til þess að bera fyrir sig o.s.frv. þannig að við erum alltaf að sjá stærri og stærri hóp sem er sakfelldur en er þó kannski samt sem áður allt angi af sömu klíkunni. Það eru líka alveg gríðarleg klókindi í þessum geira. Fyrir því þurfum við ekki síst að vera vakandi núna og ekki hvað síst fyrir því að við erum líka að komast í þessi alþjóðlegu tengsl. Það sem er að skila sér best núna er samstarf löggæslunnar, bæði tollavarða og lögreglu. Það er líka ástæðan fyrir því að mjög mikið af dópi finnst. Það er búið að taka langan tíma að koma þessu samstarfi á, en núna er það líka að verða mjög farsælt og er að skila sér. En við megum ekki gleyma því að við erum að fást við alveg gríðarlega klókan hóp.

Hæstv. forseti. Ég vil bara segja að ég tek undir orð hv. þm. Ég tel að þau renni einmitt frekari stoðum undir frv. sem við erum að ræða, þ.e. að ástæða sé til þess að útvíkka refsirammann, full ástæða til þess.

Herra forseti. Ég ætla rétt aðeins að blanda mér í þessa umræðu og líta á þau sjónarmið sem menn hafa í huga þegar þeir ákvarða refsingu þeirra sem brjóta lögmál samfélagsins. Það hefur ekki komið nægilega skýrt fram nema lítillega í ágætri ræðu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar fyrir hádegi. Þau sjónarmið sem höfð eru í huga eru: 1. Hefnd. 2. Geymsla. 3. Fæling. 4. Betrun. Hefndin var ríkjandi sjónarmið, auga fyrir auga, tönn fyrir tönn, áður en kristinn siður var tekinn upp, bæði hér á landi og annars staðar. Dæmi um það er Gamla testamentið og Njála. Almennt hefur verið talið að hefndin eigi ekki að ríkja sem sjónarmið við refsingar en hún á sér þó enn þá fylgjendur og kemur upp öðru hverju. Hin sjónarmiðin, þ.e. geymslan, það að geyma sakamanninn fyrir samfélaginu þannig að hann sé ekki að halda áfram að brjóta á samborgurum sínum, fælingin og betrunin eru sjónarmið sem enn eru í gildi og koma upp öðru hverju í ýmsum málum. Refsingar hljóta að hafa mjög mismunandi áhrif eftir því um hvaða brot er að ræða, hvort það eru ástríðubrot sem eru framin í augnabliksæði, í ákveðinni geðveiki, hvort það eru þvingaðir glæpir eins og oft og tíðum er með eiturlyfjaglæpi, eða hvort það eru skipulagðir glæpir þar sem menn með köldum huga skipuleggja glæpi sem þeir vita nákvæmlega hvaða afleiðingar hafa og hvaða refsingar liggja við. Varðandi mælikvarða og sjónarmið sem varða refsingar þá er það ákveðinn mælikvarði á siðferði og mannúð í hverju þjóðfélagi hvernig refsingar eru. Við erum ekkert mjög hrifin af fréttum þar sem verið er að höggva hendur af fólki og annað slíkt í refsingarskyni. Við teljum að við séum með nokkuð mikla mannúð og gott siðferði í sambandi við refsingar. Við Íslendingar höfum notið þess að hafa eiginlega ekki kynnst eiturlyfjum fyrr en fyrir svona 15, 20 árum. Þetta var gjörsamlega óþekkt. Við þekktum að sjálfsögðu áfengissýkina og þá harmleiki sem hún veldur. En við vorum tiltölulega bláeyg gagnvart eiturlyfjum þar til þau helltust yfir okkur allt í einu. Og bæði refsingar og dómar bera þess merki að þetta hefur verið að þróast. Ég nefni sem dæmi að e-töflur voru ekki bannaðar í upphafi. Menn áttuðu sig ekki á afleiðingum þeirra. Það sama á við um stera. Síðan uppgötva menn og finna út hvaða afleiðingar þessi lyf hafa og mörg efni, LSD t.d., og þau eru bönnuð. Og þá er allt í einu farið að refsa fyrir eitthvað sem ekki var refsivert áður. Og það er einmitt það sem ég held að þurfi að koma inn í þetta mál sem við ræðum hér að brotin eru að breytast. Ég vildi gjarnan að þeir sem eru á móti því að þyngja þennan ramma hugleiði eftirfarandi: Segjum að æðsti yfirmaður kókaínshrings í Kólumbíu væri tekinn á Keflavíkurflugvelli og það sannist á hann, hann sé með gögn með sér sem sanna að hann sé sekur og skipuleggi sölu eiturlyfja um allan heim og valdi ómældri þjáningu hjá hundruð þúsunda manna um allan heim. Þetta er glæpur sem við höfum bara aldrei séð. Og hvernig ætlum við að dæma þennan mann? Að hámarki í tíu ár? Hann mundi sennilega flýja til Íslands annars staðar frá ef hann vissi af því. Ég held að þetta frv. þurfi að taka á þessu því við erum alltaf að horfast í augu við þyngri og þyngri mál. Því fer maður að spyrja sig þegar farið er að dæma menn til níu ára fangelsisvistar núna fyrir ákveðið brot: Hvað ætla menn að gera þegar kemur að miklu alvarlegri brotum og þegar næst í þá menn sem aldrei næst í, þá sem skipuleggja með köldu blóði allan innflutninginn? Það næst aldrei í þá vegna þess að alltaf eru einhver ,,saklaus`` burðardýr tekin, rekin áfram af fíkninni, viljalaus, til þess að fremja glæpi. Þess vegna hefur fælingin eða lengd refsingar engin áhrif á það fólk sem er tekið, viljalaust og rekið áfram af fíkninni. Það gleymist alltaf í þessu máli sem og öðrum að þetta fólk hefur ekkert frjálsan vilja. Það er ofurselt fíkninni. Það eru hinir sem skipuleggja glæpinn ofan frá, þeir sem skipuleggja iðnaðinn, sem ættu skilið langa refsingu og það eru þeir sem refsingin gæti hugsanlega fælt frá, hugsanlega. Reyndar væri mjög áhugavert að menn litu á fíkniefnaiðnaðinn sem iðnað og sem atvinnugrein, herra forseti, að menn fari að líta á þetta sem atvinnugrein nákvæmlega eins og sjávarveg eða einhverja aðra atvinnugrein og átta sig á því við hvernig aðstæður þessi ,,atvinnugrein`` býr. Hún býr við þær aðstæður að hafa afskaplega hátt verð sem haldið er uppi með lögum, með bönnum og refsingum. Verðið er beint fall af refsingum. Ímyndum okkur að allt í einu gæfi allur heimurinn eiturlyf frjáls. Verðið mundi lækka umtalsvert. Hin gífurlega góða markaðssetning í þessari atvinnugrein sem felst í því að það er maður á mann, það er maður á mann á litlu börnin í grunnskólunum þar sem þeim eru gefin eiturlyf til þess að koma þeim á bragðið. Markaðssetningin er svona sterk vegna þess hve verðið er hátt, vegna þess hve bönnin eru mikil. Ef menn fara að skoða þessa atvinnugrein sem atvinnugrein þá getur verið að menn mundu kannski bregðast öðruvísi við. En ég hygg að það verði að gerast yfir allan heiminn samtímis. Það mætti gjarnan skoða hvaða afleiðingar það hefði ef eiturlyf yrðu bönnuð og leyfð til skiptis, tvö, þrjú ár í senn því ekkert fer eins illa með neina atvinnugrein, og það þekkjum við Íslendingar í sjávarútvegi, og einmitt sveiflukennt verð. Mér finnst ég þurfa að koma inn á þetta. Mér að finnst frv. sem við ræðum sé meira til að taka á þyngri glæpum, ekki til að auka refsingu við þeim glæpum sem hafa verið framdir hingað til. Þar á að gæta samræmis. En við erum alltaf að mæta þyngri og þyngri glæpum og hvað ætlum við að gera þegar við náum loksins í einhvern af höfuðpaurunum? Á þá að dæma hann eins og burðardýrið sem rekið er áfram að fíkninni og tekur á sig alla sökina af ótta? Af ótta við hefndir sem við trúum varla að séu til en því miður sjáum við aftur og aftur að raunverulegar hefndir tíðkast í þessari atvinnugrein. Vegna þessa er ég hlynntur þessu frv. Ekki vegna þess að það þyngi refsingar við núverandi brotum, alls ekki, heldur ef við skyldum ná í miklu harðsvíraðri brotamenn sem skipuleggja allt saman.  Svo er hérna mat fjmrn. sem ég ætla rétt aðeins að gera athugasemd við. Það gerir ráð fyrir því að þetta hafi ekki teljandi áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Auðvitað kann svo að vera eftir fimm eða sex ár þegar þyngingin fer að koma í ljós að fleiri verði í fangelsum þannig að það er ekki augljóst að frv. valdi engum kostnaði. Ég held að sú umræða sem hér hefur átt sér stað hafi verið ágæt, en hún hefur farið í kross. Þeir sem hafa talað gegn þessu frv. hafa rætt um að þyngja dóma við svipuðum brotum og hafa verið framin. Hinir sem kalla á rýmri refsiramma reikna með því að við kunnum að upplýsa brot sem eru miklu alvarlegri en þau brot sem við höfum kynnst. Ég vil taka það fram að ég tel innflutning og skipulagða sölu á eiturlyfjum jafnvalvarlegt athæfi og morð. Það er nefnilega morð í pörtum.

Virðulegi forseti. Hér fer fram umræða um frv. um breytingu á almennum hegningarlögum þar sem meginmarkmiðið er að hækka refsirammann úr tíu árum í 12 vegna fíkniefnabrota. Þó að í þessu frv. sé einnig fjallað um peningaþvætti þá hefur ekki verið fjallað mikið um það í umræðunni en það fellur væntanlega undir það sama. Hér hafa menn rætt um áhrif hertra refsinga og hvort þær nái því markmiði að stemma á einhvern hátt stigu við þessum brotum. Í þessari umræðu hefur ýmislegt komið fram þó ýmislegt vanti. Umræða hefur dregið það mjög skýrt fram að frv. er mjög vanbúið. Lítil sem engin rannsókn hefur farið fram á því hvaða afleiðingar hertar refsingar kunni að hafa, a.m.k. ekki á vegum yfirvalda. Hins vegar liggja fyrir mjög margar rannsóknir um áhrif hertra refsinga á glæpi og þær ber allar að sama brunni. Hertar refsingar hafa lítil sem engin áhrif á brotastarfsemi yfir höfuð. Það er alveg sama til hvaða rannsókna er litið í þeim efnum, allt virðist bera að sama brunni. Því hafa menn spurt í þessari umræðu: Af hverju er verið að hækka refsirammann úr tíu árum í 12? Hvaða markmiðum eru menn að reyna að ná? Að hverju er stefnt? Ég held að menn verði að hugleiða í þessu samhengi hver almenn markmið refsinga séu í samfélagi. Í fyrsta lagi er markmiðið að vernda tiltekna samfélagslega hagsmuni eða einstaklingsbundna hagsmuni. Í refsingunni sjálfri hafa jafnan verið talin a.m.k. fjögur markmið og jafnvel fleiri, þ.e. hefnd samfélagsins fyrir að brotið hafi verið gegn reglum þess. Í öðru lagi að það takist að koma brotamanni til betri vegar á lífsleiðinni. Þriðja markmiðið er að samfélagið geymi þessa menn um stundarsakir og í fjórða lagi eru það margrædd varnaðar- eða fælingaráhrif sem reynt er að ná með því að setja í lög að brot við þeim varði tiltekinni refsingu. En þá hljótum við að spyrja við þessa umræðu: Hvaða markmiðum er verið að reyna að ná með því að hækka refsingu úr tíu árum í 12? Eins og umræðan hér hefur þróast þá er það bara tvennt sem menn hafa sett fram sem rök, eða sem a.m.k. má skilja sem rök vegna þess að röksemdafærslan hefur vægast sagt verið heldur slök. Í fyrsta lagi er það hefndin og í öðru lagi geymslan. Ekkert annað í eðli refsinga og markmiðum þeirra hefur verið fært fram við þessa umræðu. Hér er ekki talað um að reyna að tryggja að út úr fangelsunum komi betri menn en inn í þau fóru og fyrir liggur að allar rannsóknir á varnaðaráhrifum leiða í ljós að hertar refsingar hafa lítil sem engin áhrif. Þá er aðeins tvennt eftir, þ.e. hefndin og geymslan. Rökin sem helst hafa heyrst hér eru að dómar sem hafa fallið í alvarlegum málum séu farnir að nálgast tíu ára hámarkið. Það eru út af fyrir sig rök sem allt í lagi er að líta. En menn verða að hafa annað í huga. Það er sama við hvern er rætt og við hvern er talað sem þekkir eða tengist þessu umhverfi sem stundum er nefnt fíkniefnaheimurinn, að öllum ber saman um að harkan í því samfélagi hefur aukist til mikilla muna undanfarin fjögur til fimm ár. Það er líka fróðlegt að velta því fyrir sér hvenær dómar fóru að þyngjast verulega í þessum málum. Í sjálfu sér er ekki hægt að nefna neinn einn tiltekinn dóm en oft er rætt um að dómur sem er kenndur við Hollending, frá því fyrir nokkrum árum, hafi valdið vatnaskilum í þessu samhengi. Án þess að ég sé að draga beinar ályktanir um tengsl þessara vatnaskila og þeirrar staðreyndar að harkan í þessari veröld hefur orðið miklu mun meiri undanfarin þrjú, fjögur ár þá eru þetta samt sem áður staðreyndir. Ég vil líka nefna nokkuð sem veikir dálítið málflutning stjórnarliðsins hér á þingi, þ.e. þegar menn tala um nauðsyn þess að hækka refsingar úr tíu árum í 12, en einungis í 40% tilvika þar sem menn eru dæmdir til refsivistar eru þeir látnir sitja allan tímann. Einungis í 40% tilvika er það svo að menn eru látnir sitja allan tímann. Það eru ekki dómstólar sem ákveða þetta heldur stjórnvöld. Stjórnvöld taka ákvörðun um að stytta refsivist um helming eða að leyfa mönnum að yfirgefa refsivistina að genginni tveimur þriðju af tildæmdri refsivist. Það er því vissulega spurning og ástæða til þess að varpa því upp hér hvort stjórnvöld hefðu ekki að einhverju leyti átt að byrja þar, ef það er viðhorf þeirra að eftir því sem menn sitja lengur inni þeim mun líklegra sé að árangur náist í baráttunni gegn þeim ósóma sem fíkniefnin eru. Það er því ekki mjög sannfærandi að hlaupa til og hafa það eitt vopn í vopnabúrinu að hækka refsirammann. Sú staðreynd hefur verið nefnd í þessari umræðu að fjárframlög til þeirra sem er ætlað að halda uppi lögum og reglu í samfélaginu, sérstaklega á þessu sviði, hafa verið ónóg. Það er líka til þess fallið að veikja það að hér sé á ferðinni einhver alvöru tilraun til þess að bregðast við þeirri stöðu sem uppi er í þessum efnum. Það eru því enn frekari rök fyrir því að hér sé aðeins ætlunin að flagga svona í dagsins önn svo menn geti státað sig af því á mannamótum og í skálaræðum að þeir hafi haft áhuga á því að taka á í þessum málaflokki af einhverri alvöru. Þegar öll rök í þessu máli eru skoðuð er því fyrst og fremst að mínu viti um að ræða einhvers konar viðbrögð, einhvers konar tilraun án þess að nokkurt markmið eða rök séu fyrir henni. Það er einmitt þetta sem umræðan hefur dregið mjög skýrt fram á hinu háa Alþingi. Það hefur komið mjög skýrt fram að kostirnir við að herða refsingar eru vandfundnir, það er alveg sama hvaða rannsókn er skoðuð er. Ein sú nýjasta var t.d. gerð í níu löndum Vestur-Evrópu. Ég vil vitna í grein sem rituð er á kreml.is. Höfundur hennar er Jón Þór Sturluson. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í dag var kynnt ný rannsókn sem virðist í fljótu bragði vera sú besta sem hingað til hefur komið fram á þessu sviði. Í rannsókninni, sem Lars Westfelt við afbrotafræðistofnun Stokkhólmsháskóla hefur gert, er þróun glæpa og tengsl þeirra við refsilöggjöfina í 9 löndum í Vestur-Evrópu skoðuð. Rannsóknin nær til þróunartíðni ólíkra tegunda glæpa síðastliðin 50 ár í 9 löndum í Vestur-Evrópu, sem hafa valið mjög ólíkar leiðir í refsingum. Niðurstaðan er afar afdráttarlaus, að lengd fangelsisrefsinga hafi engin marktæk áhrif á umfang eða eðli glæpa. Þróun glæpa er mjög svipuð í öllum löndunum 9 jafnvel þó að refsingar sé mjög ólíkar. Stórtækar breytingar á refsilöggjöfinni virðast heldur ekki hafa nein áhrif á glæpi.`` Ekki aðeins þessi rannsókn heldur flestar rannsóknir eða allar sem hefur verið vitnað til í þessari umræðu hafa sýnt það eða þeirra niðurstaða er sú að hækkun refsinga hafi í raun engin áhrif. Þess vegna hefur eftirfarandi spurningu verið velt upp í þessari umræðu: Hvað gengur mönnum til? Hvert er markmiðið? Ekki hefur tekist að draga það fram, enda hafa menn í sjálfu sér ekki önnur markmið en að slá sér á brjóst og reyna að koma sér upp einhvers konar minnismerki sem þeir geta vitnað til í hinni almennu umræðu og þá eru rökin að sjálfsögðu vandfundin. Við skulum líka velta því fyrir okkur hvaða galla menn sjá við að þyngja refsingar í ljósi þess að hertar refsingar hafa engin áhrif á eðli eða tíðni glæpa. Það er alveg ljóst og þarf ekki langa orðræðu þar um að fáir koma út úr fangelsunum betri menn en þegar þeir fóru þar inn. Það markmið hefur klárlega ekki náðst. Það er líka augljóst, eins og hv. þm. Pétur Blöndal benti á áðan, að vitaskuld hlýst aukinn kostnaður af lengri fangelsisvist. Ég held að mjög gott hafi verið að taka þessa umræðu. Ég held að það sé mönnum mjög hollt að ræða um eðli refsinga, markmið þeirra og að hvaða árangri við stefnum með hertum refsingum og hvort við séum að ná þessum markmiðum. Umræðan hefur leitt í ljós að menn hafa ekki náð neinum árangri með hertum refsingum. Það er bara hinn harði veruleiki í þessu öllu saman, sama hvað skoðun menn hefðu viljað hafa á þessu öllu saman. Þegar skoðuð er helsta röksemdin sem hér hefur verið færð fram, að vegna þess að þessi heimur er enn að harðna þá þurfi að vera mögulegt að dæma menn til lengri refsivistar af því að dómar eru komnir upp undir þakið, þá hljóta menn að spyrja líka: Á þetta bara við á þessu sviði? Er það einungis á þessu sviði að menn telja nauðsynlegt að hækka refsirammann af því að menn eru komnir upp í þakið? Ekki er langt síðan dæmt var ævilangt fangelsi í morðmáli. Þar með eru menn komnir svo langt sem hægt er að því er varðar refsingar í slíkum málaflokki fyrir slíkt afbrot. Það er enginn að ræða í neinni alvöru um að dæma menn í margfalt ævilangt fangelsi eða kveða upp líflátsdóma. En með sömu röksemdafærslu og hér hefur heyrst fram ætti slíkt líka við í þessum málaflokki. Það sýnist mér augljóst úr því að fallinn er dómur þar sem ekki verður lengra komist. Þá hljóta menn að vera komnir upp undir þakið. Ef menn eru komnir upp undir þakið í morðmálum þá hlýtur, með sömu röksemdafærslu, að þurfa að koma hér á margföldu ævilöngu fangelsi.  Þau rök sem færð hafa verið fyrir þessu frv. halda að mínu viti engu, því miður. Ef það gagnaðist í baráttunni gegn fíkninefum þá væri það vel og þá mundum við vissulega styðja frv. Ég er hins vegar smeykur um að þetta sé einfaldlega flótti stjórnvalda frá veruleikanum, líkt það að lýsa yfir fíkniefnalausu Íslandi árið 2000, 2001, 2002 og árlega eitthvað fram í tímann. Ég verð því miður að játa að ég fæ á tilfinninguna að stjórnvöld hafi að einhverju leyti gefist upp. Annars fengju menn ekki jafnódýrar hugmyndir og hér um ræðir. Ég lít svo á, virðulegi forseti, að menn setji þær ekki fram í öðrum tilgangi en þeim að koma sér upp einhvers konar minnismerki sem þeir geti vitnað til í ræðum á mannamótum án þess þó að þær miði að því að bæta samfélag okkar.

Herra forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur talað lengi og oft í þessu máli. En þegar umræðan er farin að snúast um að ætla hæstv. dómsmrh. það að hún sé að reisa sér minnismerki með því máli sem hér er lagt fram þá er það alveg með ólíkindum. Þegar menn eru tala um að þessi tvö ár séu slík viðbót að það jaðri við siðleysi, hvað eiga þeir þá við? Hvað er fangelsisárið langt? Er það 12 mánuðir? Ekki nema í einstaka tilfelli. Ef fangar haga sér vel þá losna þeir fyrr út. Er það ekki hluti af málinu? Hér er sagt að það sé bara nær undantekningarlaust að þeir sem fara í fangelsi komi þaðan út aftur verri en þegar þeir fóru inn. Hvaða fullyrðingar eru þetta? Hvað hefur hv. þm. fyrir sér í því? Liggja fyrir ábyggilegar og óyggjandi upplýsingar um það? Hafa engir fangar komið út úr fangelsi betri menn, m.a. vegna þess að fangelsisárið er sjaldnast 12 mánuðir? Það ræðst m.a. af hegðun þeirra. Ég verð að segja að þegar menn eru farnir að ætla að dómsmrh. eða aðrir sem nálægt þessu máli koma séu að reisa sér minnisvarða þá eru þeir komnir á hálan ís.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur ekki verið við þessa umræðu. Hann hefur ekki tekið þátt í þessari umræðu og hefur því kannski ekki, án þess að ég viti það nákvæmlega, hlýtt á menn fara lið fyrir lið yfir þá röksemdafærslu sem hér hefur verið sett fram. Þegar það hefur verið gert þá kemur á daginn að ekki stendur steinn yfir steini. Þá spyr maður sjálfan sig: Hvað gengur mönnum til? Hvað gengur mönnum til þegar engin rök eru haldbær fyrir þeim aðgerðum sem að er stefnt? Allar rannsóknir sem sýna fram á að markmiðunum verður ekki náð með þessari leið. Er þá nema von að menn spyrji hver markmiðin séu og hvað geri það að verkum að þessi leið er valin? Er nema von að ályktað sé að menn séu að reyna að reisa sér einhvers konar minnisvarða til að vitna til í skálaræðum á mannamótum þegar það á við? Ég vil líka halda því til haga að ég sagði ekki að allir menn kæmu verri út úr fangelsum. Ég sagði að það lægi ekkert fyrir um það hvort menn kæmu þaðan betri og líklega væri erfitt að færa rök fyrir því. Ég hef bent á annað, virðulegi forseti, í málflutningi mínum, þ.e. að stjórnvöld veita reynslulausn. Einungis 40% þeirra sem eru dæmdir í refsivist sitja allan þann tíma. Þess vegna velti ég því upp, ef menn telja að lengri fangelsisdvöl geri það á einhvern hátt að verkum að glæpum fækki, hvort ekki væri eðlilegra að stjórnvöld breyttu þessari framkvæmd hjá sér, þ.e. láta menn þá sitja lengur inni telji menn það markmið. Sú leið er hins vegar ekki talin æskilegust.

Herra forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson veit jafn vel og ég hve vel er að okkur þingmönnum búið hvað það áhrærir að fylgjast með umræðum þó við séum ekki í þingsal. Ég hef fylgst nokkuð með þessu máli. Málflutningur hv. þm. hefur vakið athygli mína og undrun. Ég er sannfærður um að kjósendur hans, eins og kjósendur mínir, gera þá kröfu til dómsmrn. að tekið sé á þessu máli, svo ekki séu höfð sterkari orð um það. Það er allt of mikið um þessi vandamál í þjóðfélaginu og okkur ber skylda til að taka á þessu máli. Ég er sannfærður um meiri möguleikar dómstólanna á að dæma þyngra séu sjálfsagðir og eðlilegir. Meira að segja er umhugsunarefni hvort ekki eigi frekar að bæta við heldur en hitt, t.d. hýðingu á almannafæri. Þessi málflutningur er með ólíkindum, að tvö ár í viðbót við það sem fyrir er skuli valda slíku umróti og slíkum langlokum hér í umræðunni. Því er jafnvel haldið fram að dómsmrh. sé að reisa sér minnisvarða og sagt að það sé til þess að hún geti státað sig af þessu í veislum og lyft glasi í tilefni af því. Hvers konar kjaftæði er þetta eiginlega?

Virðulegi forseti. Hv. þm. má hafa þá sannfæringu sem hann vill og það er vel.

Til þess erum við hérna.

Já, það mætti sjást oftar í atkvæðagreiðslum. Hv. þm. má hafa þá sannfæringu sem hann vill. Það breytir hins vegar ekki því að allar þær rannsóknir sem hafa verið gerðar benda til þess að hækkun refsinga hafi ekkert með tíðni glæpa að gera, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það breytir ekki því að hv. þm. megi hafa þá sannfæringu að hækkun refsinga muni breyta einhverju. Við því er ekkert að segja. Hann má hafa þessa sannfæringu en allar vísindarannsóknir benda til annars. Mér fannst fróðlegt að hv. þm. hefur þó þann kjark að segja að hann vildi einnig taka upp hýðingar. Það er sennilega nýtt í umræðunni og má segja að hv. þm. sé kjarkmaður að koma með þá nýju hugmynd. Ég vil segja það sjálfur, virðulegi forseti, að ég tek ekki undir þær hugmyndir.

Hæstv. forseti. Margar ræður hafa verið haldnar í tilefni af því frv. sem hér er til 3. umr. um breytingu á hegningarlögum varðandi fíkniefnabrot. Í sjálfu sér er ágætt að hv. þm. hafi áhuga á þeim málaflokki. Við erum auðvitað öll að reyna að vinna gegn þessum vágesti í okkar þjóðfélagi. Þess vegna skil ég ekki hvað býr að baki hjá hv. þm. Samfylkingarinnar sem kappkosta að tefja þetta mál. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði áðan að frv. væri vanbúið. Það hefur margoft verið sagt í umræðu um málið. Þessu vísa ég alfarið á bug. Frv. fylgir mjög skýr greinargerð. Í fylgiskjali er rakin öll dómaframkvæmd frá upphafi sem snertir þetta sérstaka ákvæði hegningarlaganna. Þetta ákvæði hegningarlaganna var sett inn í lögin 1974. Það blasir auðvitað við hvers konar breytingar hafa orðið í þessu umhverfi þennan langa tíma. Bara núna síðustu ár hefur þróunin verið mjög til hins verra eins og menn hafa séð mörg dæmi um. Það er ljóst og kemur skýrt fram í greinargerðinni að refsingar hafa verið að þyngjast. Það er ekki að ófyrirsynju heldur er um að ræða miklu alvarlegri mál sem nú koma fyrir dómstóla. Því miður má búast við því að þau verði enn þá alvarlegri og þess vegna þurfa dómarar að vera í stakk búnir til að taka á þeim. Það er líka tekið fram í greinargerð með frv. að það felst ekki í þessu frv., ef það verður að lögum, einhver sjálfkrafa refsiþynging. Það er auðvitað alltaf mat dómara hvernig þeir dæma í þessum málum og hvernig þeir nýta rammann. Í dag eru í íslenskri löggjöf tvö ákvæði sem leggja viðurlög við meðferð og vörslu fíkniefna. Annars vegar er almennt ákvæði í lögum um ávana- og fíkniefni en hins vegar ákvæði í almennum hegningarlögum sem aðeins nær til hinna alvarlegri brota gegn fíkniefnalöggjöfinni. Fyrra ákvæðið segir til um sex ára hámarksrefsingu og því stendur ekki til að breyta en seinna ákvæðið segir til um fangelsisvist allt að 10 árum fyrir alvarlegustu brotin. Við erum einmitt að ræða um það hér. Hugmyndin er auðvitað sú að víkka refsirammann þannig að svigrúm dómara aukist í þessum málum. Það gerir þeim kleift að leggja þyngri refsingar við alvarlegustu brotunum, t.d. þegar um er að ræða stórfelldan innflutning á hættulegum efnum eins og e-pillunni. Hins vegar þarf breytingin alls ekki að hafa í för með sér að allar refsingar í þessum málaflokki þyngist, enda stendur ekki til að breyta hinu almenna refsiákvæði í lögum um ávana- og fíkniefni. Þetta hefur margoft komið fram í umræðunni, hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan ber að líta til þess að dómar hafa þyngst jafnt og þétt í fíkniefnamálum á síðustu árum og áratugum, enda hafa æ stærri mál verið upplýst og afar hættuleg efni hafa komið til skjalanna. Raunar er svo komið að dómar hafa komist í efstu mörk þess sem lög heimila, þ.e. allt að 10 ára fangelsi eins og sést á þeirri dómaframkvæmd sem rakin er í fylgiskjali með frv. Þessi dómaframkvæmd kallar að mínu mati á meira svigrúm fyrir dómstóla til þess að gera þeim kleift að láta hæfilega refsingu fylgja hverju broti og halda innbyrðis samræmi milli dóma í þessum málaflokki. Við verðum auðvitað að hafa það í huga í þessari umræðu að endanlegt mat á sök og refsingu í réttarkerfi okkar liggur hjá dómsvaldinu. Það hefur verið mjög athyglisvert að kynnast því í sérstökum hópi sem stafar á vegum Evrópuráðsins, svokölluðum Pompidou-hópi sem ég beitti mér fyrir á síðasta ári að Ísland gerðist aðili að, að sjá hvaða reynslu aðrar þjóðir hafa af fíkniefnamálum. Víða er reynslan mjög slæm og ég tel að af því eigum við að læra. Það jaðrar við að sumar þjóðir séu að gefast upp við að berjast gegn þessum vanda. En það hefur verið samræmd stefna í þessum málaflokki á Norðurlöndum. Mig langar til þess að rifja aðeins upp þær áherslur. Á Norðurlöndum er megináherslan á að setja hömlur og að koma í veg fyrir framboð fíkniefna. Jafnframt er heilbrigðiskerfið ábyrgt gagnvart fíklunum. Þar er áhersla á að fíkniefni eru refsiverð. Þungar refsingar eru í fíkniefnamálum. Óhefðbundnar aðferðir lögreglu eins og svokallaðar ,,under cover``-aðferðir eru notaðar. Áhersla er lögð á alþjóðlega lögreglusamvinnu og tollgæslu. Við að minnka framboð efna er lögð áhersla á að hafa áhrif á viðhorf almennings til fíkniefna. Þetta er styrkt með því að hafa efnin ólögleg eða a.m.k. ekki þjóðfélagslega viðurkennd. Þetta frv. sem við erum að tala um hér er auðvitað hluti af þessum heildarpakka. Það er brýn nauðsyn að við pössum upp á um leið alls konar aðra þætti eins og forvarnir og meðferðarúrræði og hugum sérstaklega að ungum afbrotamönnum í þessu sambandi. Ég hef lýst því yfir að ég stefni að því að reyna að byggja nýtt fangelsi á höfuðborgarsvæðinu. Þó að það sé fyrst og fremst hugsað fyrir gæsluvarðhaldsfanga þá sé ég fyrir mér að þar væri hægt að hafa móttöku og greiningu fyrir fanga og leggja meiri áherslu á að hjálpa þeim sem eiga við vandamál að stríða og hjálpa þeim þannig til að vera betri menn þegar þeir koma aftur út í samfélagið. Dómsmrn. er líka með sérstakan samning við Barnaverndarstofu sem tekur unga afbrotamenn til sín í sérstaka meðferð. Það er því verið að vinna að mjög mörgu í þessum málum. Ég hef líka lagt áherslu á að bæta skilorðseftirlit hjá Fangelsismálastofnun til þess að fylgjast betur með ungu fólki sem lendir í sakamálum. En ég er sammála því sem sumir hv. þm. hafa rætt hér, að nauðsynlegt er að stunda rannsóknir í sakamálum og refsirétti almennt. Það er nauðsynlegt að hafa slík gögn undir höndum eins og tölfræðilegar upplýsingar þegar refsistefna er mótuð. En það er líka alveg jafnljóst að hegningarlögin eru mjög stór lagabálkur. Fjallað er um margar tegundir afbrota eðli málsins samkvæmt og ekki er hægt að fara út í heildarendurskoðun á þessum lagabálki á skömmum tíma. Það tekur langan tíma og í raun má segja að hegningarlögin séu stöðugt í endurskoðun. Sérstök refsiréttarnefnd sem starfar í dómsmrn. fylgist með þróun á þessu sviði. Við erum í mjög nánu samstarfi við hin Norðurlöndin og erum með sambærilega löggjöf og þau. Við erum því alltaf í stakk búin til þess að breyta þegar þarf. Við höfum verið að gera ýmsar breytingar á hegningarlögunum, á ýmsum ákvæðum. Ég get nefnt nýlegt ákvæði sem virðist hafa reynst vel, þ.e. hið svokallaða nálgunarbann sem kom inn í lög í fyrra og er þegar farið að reyna á. Ég tel að það sé mjög þarft. Ég vil líka rifja upp að þegar ég var formaður allshn. var kaflinn um kynferðisbrotin endurskoðaður, árið 1992. Ég velti því nú fyrir mér hvar við stæðum í dag ef við hefðum ekki gert þær breytingar á þeim tíma. Árið 1998 voru gerðar breytingar t.d. á fyrningarfresti í kynferðisbrotum gagnvart börnum eins og nú er búið að vera að ræða um í fjölmiðlum þar sem miðað er við 14 ára aldur og fyrningarfresturinn lengdur í 15 ár. Það er því alveg ljóst að löggjafarvaldið þarf að geta gripið inn í og gert breytingar í takt við þróun sem verður í þjóðfélaginu og þar sem verið er að kalla eftir breytingum. Ég tel að ekki sé eftir neinu að bíða í þessu máli hér. Við erum með ítarlegar upplýsingar. Við erum með dómaframkvæmd. Hér hefur verið minnst á sérstaka nefnd sem hefur verið að vinna samkvæmt þáltill. þar sem Sigurður Tómas Magnússon er formaður. Það er fimm manna nefnd sem starfar nú ötullega að því máli en það tekur allnokkurn tíma að vinna upp þessi gögn. Verkefnið er rannsókn á þróun á dómum vegna nokkurra tegunda alvarlegra afbrota. Þar er verið að vinna úttekt á þróun afbrota á síðari hluta aldarinnar með tilliti til fjölda mála, alvarleika brota, þyngdar viðurlaga og rökstuðnings í dómaforsendum. En það er sambærilega úttekt að finna á fíkniefnabrotunum í greinargerðinni með frv. eins og ég sagði áðan. Þess vegna mælir ekkert í sjálfu sér með því að beðið verði eftir þessari skýrslu fram á haust. Nægar upplýsingar liggja fyrir. Þar að auki er rétt að hafa í huga að víðar er safnað upplýsingum á þessu sviði. Ríkislögreglustjóri tekur saman ítarlegar upplýsingar um afbrot, þar með talin fíkniefnabrot, fer yfir fjölda brota, gerir grein fyrir magni efna sem gerð eru upptæk. Gerðar eru reglulegar markaðskannanir um verð og gæði efna í umferð. Fangelsismálastofnun heldur utan um tölfræði varðandi þau mál sem varða Fangelsismálastofnun og dómsmrn. hefur tekið saman dómaframkvæmd frá 1974 þegar umrætt ákvæði tók gildi. Þá hefur líka verið minnst á almenn varnaðaráhrif refsinga. Það er rétt sem fram hefur komið hjá þingmönnum Samfylkingarinnar að margt bendir til þess að þyngri refsingar skili ekki alltaf tilætluðum árangri. Ég hygg að enginn mótmæli því. En þá verður að hafa í huga að afbrot og afbrotamenn eru afar ólíkir að gerð. Ég bendi t.d. á muninn á síbrotamanni sem stundar innbrot til þess að fjármagna fíkniefnaneyslu sína og svo hins vegar eiturlyfjasala sem skipuleggur sölu og innflutning á efninu. Í síðara tilvikinu er um að ræða þrautskipulagða afbrotastarfsemi þar sem afbrotamaður hlýtur beint eða óbeint að taka mið af mögulegum refsingum vegna athafna sinna. Ég vil líka ítreka það að ég hef vitnað hér til nýlegrar skýrslu til íslenskra stjórnvalda um rannsókn á ítrekunartíðni afbrota þar sem fram kemur margt athyglisvert. Niðurstöður í skýrslunni sýna góðan árangur af stefnu íslenskra stjórnvalda. Við beitum almennt séð tiltölulega vægum viðurlögum en þó er ítrekunartíðni ekki meiri en meðal annarra landa. Sérstaklega var fjallað um samfélagsþjónustu sem úrræði í þessari skýrslu og kom það mjög vel út. En við þurfum líka að undirstrika að áhrifin eru mismunandi eftir brotaflokkum. Þannig virðast þyngri refsingar hafa meiri áhrif á tíðni ítrekunar í fíkniefnabrotum en t.d. almennum auðgunarbrotum. Rannsóknin sýnir okkur því hvar þyngri refsingar gætu átt við og í hvaða málum þær væru síður líklegar að skila árangri. Þessu til staðfestingar kemur fram í rannsókninni að ítrekunartíðni hjá þeim sem dæmdir eru til fangelsisrefsingar fyrir fíkniefnabrot er ekki há samanborið við þá sem dæmdir eru til fangelsisrefsingar fyrir annars konar brot. Þegar ítrekunartíðni meðal þeirra sem fá skilorðsbundinn dóm er hins vegar skoðuð snýst dæmið við því að þá er ítrekunartíðnin tiltölulega há hjá þeim sem hlutu dóm fyrir fíkniefnabrot. Fangelsisrefsing virðist því hafa meiri áhrif á þá sem fremja fíkniefnabrot en aðra. Þetta eru mjög athyglisverðar niðurstöður sem koma fram í þessari skýrslu. Einnig hefur verið rætt nokkuð um reynslulausn fanga. Varðandi reynslulausn skal tekið fram að refsiföngum vegna alvarlegra fíkniefnamála gefst almennt ekki kostur á reynslulausn fyrr en eftir afplánun á tveimur þriðja hluta refsingar og er reynslulausn því sett í hóp með hinum alvarlegustu brotum svo sem manndrápi og líkamsárásum. Reglur um reynslulausn og hegðun fanga o.s.frv. hér á landi eru í samræmi við evrópskar fangelsisreglur og þær er auðvitað nauðsynlegt að hafa. Reglur um svokallaða fyrirmyndarganga og misrúmar reglur fyrir fanga til þess að hafa samband við umheiminn eru mikilvæg tæki til þess að halda uppi aga í fangelsum. Þetta er gulrót fyrir þá fanga sem sýna góða hegðun og samstarfsvilja við fangelsisyfirvöld. Ef menn bregðast traustinu missa þeir auðvitað fríðindin og annað hefur í raun ekki gerst í þessu máli. Það skiptir miklu máli að menn fái tækifæri til að sýna góða hegðun í fangelsi og að þeir fái umbun fyrir það. Það er mjög mikilvægt. Þá hefur verið nefnt hér sérstaklega að það sé spurning um meira fjármagn í þennan málaflokk. Vissulega er það svo að þessi málaflokkur kallar á mikið fjármagn. En stjórnvöld hafa einmitt verið að bregðast við þessu ákalli og fíkniefnalöggæslan hefur verið að eflast mjög mikið. Ég held að það fari ekki fram hjá mönnum sem fylgjast með fréttum að lögreglan hefur staðið sig mjög vel í þessum málum. Framlög til fíkniefnalöggæslu hafa aukist verulega á undanförnum árum og mikill liðsauki bæst við fíkniefnalögregluna. Nú nýlega á þessu ári voru ráðnir fimm lögreglumenn til fíkniefnalögreglunnar hjá lögreglunni í Reykjavík og einn í Hafnarfirði, en á fjárlögum síðasta árs voru fjárveitingar til fíkniefnalöggæslu hækkaðar um 50 millj. kr., þar af runnu 20 milljónir til lögreglustjórans í Reykjavík til ráðningar fimm lögreglumanna, sérstaklega til að sinna fíkniefnalöggæslu, einkum götueftirliti og forvarnastarfi. Þá runnu 12 milljónir til ráðningar sérstakra fíkniefnalögreglumanna í Kópavogi, á Selfossi og í Keflavík auk þess sem 12 milljónir voru veittar til tækjakaupa og fjölgunar fíkniefnahunda. Á þessu ári eru fjárveitingar aftur hækkaðar um 50 milljónir eins og hv. þingmenn þekkja. Það er því alveg ljóst að stjórnvöld hafa staðið sig mjög vel í þessum málum og þá er ótalið það fjármagn sem hefur verið lagt til að koma upp fleiri heimilum, auka meðferðarúrræði og margt annað sem til þarf. Og það er alveg ljóst að þörfin er fyrir hendi. Hæstv. forseti. Ég taldi rétt að fara nokkuð yfir þetta mál út af þeim spurningum sem til mín hefur verið beint og ýmsum fullyrðingum sem fram hafa komið í þessari umræðu. Ég ítreka að ég tel að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða. Við erum að tala um unga fólkið okkar. Við erum að tala um menn sem stunda skipulega glæpastarfsemi með ásetning í huga og við þurfum að geta tekið á þeim málum. Við þurfum að gæta að samræmi í dómaframkvæmd. Við erum nú þegar nánast komin upp í hámarkið á refsirammanum sem er tíu ár. Þess vegna tel ég ekki bara eðlilegt og réttmætt heldur brýna nauðsyn á því að hækka þennan ramma upp í 12 ár. Ég vona svo sannarlega að við sjáum framgang þessa frv. mjög fljótlega á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Nú er komið að lokum þessarar umræðu sem hefur nú ekki verið mjög löng. Hún hefur þó leitt í ljós að allt þingið er sammála um það markmið sem að er stefnt, þ.e. að reyna að stemma stigu við fíkniefnaglæpum. Hins vegar hefur komið líka í ljós í umræðunni að stór hluti þingmanna hefur miklar efasemdir um þá leið sem hæstv. dómsmrh. ætlar að fara í þessu skyni. Það er líka verðugt umhugsunarefni þegar hér á hinu háa Alþingi koma fram hugmyndir eins og þær sem hér eru, þar sem allar helstu vísindarannsóknir benda til að þessi leið skili engum árangri, enda hefur verið fróðlegt að hlýða á hæstv. dómsmrh. við lok ræðu hennar þar sem hún hefur verið á einhvers konar flótta frá eigin máli. Ekki er langt síðan að hæstv. ráðherra sagði á hinu háa Alþingi að nauðsyn væri á að þyngja refsingar úr tíu árum í 12 til að koma í veg fyrir að hingað kæmi heróin. Ég er ekki viss um að það skipti sköpum í þessari umræðu. En núna í lokaræðu sinni segir hæstv. dómsmrh. að þessi breyting þurfi ekki að verka til þess að þyngja refsingar. Það er því alveg deginum ljósara að umræðan hefur þó fært hæstv. dómsmrh. heim sanninn um að hún er líklega ekki á réttri leið. Það verður að segja það alveg eins og er, virðulegi forseti, að það er ánægjulegt til þess að vita að umræðan skuli þó a.m.k. draga menn af rangri braut.

Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa furðu minni á þessu andsvari hjá hv. þm. sem er sjálfur lögfræðingur að mennt eins og sú sem hér stendur. Hann veit auðvitað um þrískiptingu ríkisvaldsins og þó að löggjafarvaldið setji einhvern refsiramma í lög er það ekki þeirra að segja til um hversu þungir dómar eru. Það eru dómarar sem dæma. Þó að ég hafi þá skoðun að það ætti að þyngja dóma þá geri ég það ekki með því að veita atkvæði mitt frv. af þessu tagi. Ég bið menn að hafa það í huga, þannig að það sé alveg skýrt. Ég fagna hins vegar því að mér sýnist að hv. þm. Samfylkingarinnar hafi kannski skipt um skoðun og séu komnir í hóp stjórnarliða sem vilja veita þessu máli góðan framgang á þinginu.

Virðulegi forseti. Ekki er gott að ráða í þetta andsvar. Hins vegar er rétt að upplýsa að sá er hér stendur og held ég allir þingmenn eru nokkuð vel upplýstir um að dómendur dæma í málum en ekki hæstv. dómsmrh. Ég dró það fram í andsvari mínu að hæstv. ráðherra sagði fyrir nokkrum dögum að engan tíma mætti missa, að alls ekki mætti fresta þessu máli sökum þess að hingað gætu komið til landsins stórar sendingar af fíkniefnum og í því samhengi var heróín nefnt sérstaklega. Því velti ég því upp af hverju hæstv. dómsmrh. telur að þessi tiltekna breyting muni hafa svona stórkostleg áhrif ef hún muni ekki hafa nein áhrif að því er varðar þyngingu refsinga. Ég verð að játa það, virðulegi forseti, að ég hef bara verið að reyna að draga þetta saman og átta mig á því á hvaða vegferð hæstv. dómsmrh. er. En við ýmsu er að búast úr þessari átt. Einn hv. þm. Sjálfstfl. nefndi áðan að kannski til viðbótar væri rétt að taka upp hýðingar. Ég ítreka þá afstöðu mína, virðulegi forseti, að ég er þeim algerlega andvígur.

Hæstv. forseti. Ég er hallast eiginlega að þeirri skoðun að það sé sama hvaða rök ég komi með fyrir þessu máli, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sé ekki tilbúinn til að taka þeim, og þá verður bara að hafa það. Þá verður bara að hafa það, hv. þm. 

Herra forseti. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni að hæstv. dómsmrh. skuli loks á lokasprettinum taka þátt í þessari umræðu og þá á ég við með málefnalegum hætti. Í raun og sanni var þessi ræða hæstv. ráðherra hennar fyrsta, að minni hyggju, málefnalega innlegg til þeirrar löngu og ítarlegu umræðu sem hér hefur farið fram. Því er nú verr og miður. Betur hefði verið að hæstv. ráðherra hefði flutt þessa ræðu fyrr í umræðunni þannig að menn hefðu getað reynt að nálgast þetta mál málefnalega sem hefur verið markmið mitt og fleiri hv. þm. stjórnarandstöðunnar allt frá byrjun. Áhyggjur mínar hafa fyrst og síðast legið í því að hugsanlega væri verið að senda út skilaboð í orði kveðnu þess efnis að þetta væri mikilvægur þáttur í baráttunni gegn fíkniefnum en hættan væri sú að skilaboðin væru innihaldslaus og þau breyttu í raun engu þegar til kastanna kæmi og að betra væri bara að veifa röngu tré en öngvu. En þá er verr af stað farið en heima setið. Það hafa verið ábendingar okkar. Ég beindi spurningu til hæstv. dómsmrh. sem ég heyrði hana ekki svara og hún er ósköp einföld: Veldur það ekki hæstv. ráðherra dálitlum heilabrotum og jafnvel áhyggjum, að dómstólaráð, Lögmannafélag Íslands og afbrotafræðingur við Fangelsismálastofnun skuli gjalda varhug við þessari stefnumörkun og benda á að hún geti snúist upp í andhverfu sína?

Hæstv. forseti. Ég get glatt hv. þm. með því að ég hef ekki áhyggjur af þeim umsögnum sem fram hafa komið um þetta frv. vegna þess að allar nema ein lögðust ekki gegn frv. Það gerði aðeins Lögmannafélags Íslands, þ.e. laganefnd eða nokkrir aðilar sem sitja í laganefnd. Þeir voru ekki einu sinni allir sammála og þeir bentu á þann möguleika að ef þingið vildi fara út í það að þyngja refsingar í fíkniefnamálum þá ætti jafnvel frekar að setja lágmarksrefsingu í lögin. Það, hv. þm., er miklu meira inngrip í refsiréttinn en það að stækka rammann vegna þess að það setur dómurum ákveðnar skorður. Aðeins á tveimur stöðum í hegningarlögum er gert ráð fyrir slíkum undantekningum eða fráviki frá meginreglunni, þ.e. lágmarksrefsingu, og það er í nauðgunarmálum, eitt ár, og í manndrápsmálum, fimm ár. Það er því undantekning frá meginreglunni. Þetta frv. er hluti af þeim pakka sem við höfum verið að ræða í lengri tíma á hinu háa Alþingi, þ.e. hvað við getum gert til þess að berjast betur gegn þessum vágesti, fíkniefnunum, og þetta frv. er mikilvægur þáttur í þeirri baráttu.

Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. gleðst einlæglega yfir því að eingöngu einn umsagnaraðila hafi mælt gegn frv. Hæstv. ráðherra lét þess ekki getið að ekki einn einasti umsagnaraðili mælti með því, ekki einn einasti. Dómstólaráð, eðli máls samkvæmt, tók ekki beina afstöðu til frv. en ítarleg umsögn þess segir allt sem segja þarf og það er búið að fara rækilega yfir það. Þar er goldið varhug við þessari stefnumörkun þannig að fram hjá því verður ekki horft. Auðvitað skil ég það að hæstv. ráðherra sé dálítið órótt yfir þeirri staðreynd að formaður dómstólaráðs er einnig formaður þeirrar rannsóknarnefndar sem nú er að störfum og það er skiljanlegt. Á einum stað stendur, með leyfi herra forseta: ,,... er nauðsynlegt að kanna viðurlög við afbrotum með samanburði og rannsóknum á refsingum eftir brotaflokkum og innan þeirra, auk þess sem þróun viðurlaga verði metin eftir því sem unnt er. Slíkar rannsóknir og upplýsingar um sakamál og meðferð þeirra eru nauðsynlegar fyrir faglega umræðu um þessi málefni og mótun refsistefnu við lagasetningu og endurskoðun refsilaga.`` Hvað var ég að lesa, herra forseti? Greinargerð allshn. undir forustu hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur. Hvað hefur breyst frá 1998 í þessum efnum? Af hverju má ekki bíða haustsins og hafa allar tiltækar upplýsingar við höndina? Ég sagði í fyrri ræðu minni að vel gæti farið svo að mér verði sýnt fram á að þessi breyting ein skilaði því markmiði sem að er stefnt og ekki dreg ég í efa vilja hæstv. ráðherra til þess og að hún trúi því einlæglega. En staðreyndir verða að tala sínu máli. Þess vegna var það beiðni mín og er enn að þessi mál verði tekin upp í heildstæðu samhengi við aðra brotaflokka og önnur ákvæði hegningarlaga.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé óþarfi að fara að endurtaka margt það sem hefur verið sagt í þessari umræðu. Ég hef ítrekað skýrt frá því ásamt ýmsum öðrum hv. þm. að þetta mál er vel rökstutt. Fram hafa komið upplýsingar í þessu máli sem sýna fram á nauðsyn þess að breyta þessu lagaákvæði. Ég hef líka skýrt frá því að margvíslegar rannsóknir hafa farið fram og fara fram reglubundið. Tölfræðilegar upplýsingar koma fram við alls kyns rannsóknarvinnu sem fer fram í sakamálum. Ég hef ekki skipt um skoðun og er auðvitað alveg sammála þeim orðum sem komu fram í þeirri greinargerð sem hv. þm. las upp áðan, að það er nauðsynlegt. Við þurfum að hafa upplýsingar undir höndum til þess að móta refsistefnu og að því er unnið. Þetta frv. þolir ekki bið. Það þarf að samþykkja nú á vorþingi. Ég heyri á hv. þm. að hann er líklega sammála efni þessa frv. Hann talar jafnvel um að hann þurfi að fá betri upplýsingar en gæti hugsanlega skipt um skoðun og samþykkt það í haust. Ég fagna þeim sinnaskiptum og treysti því að hann veiti okkur liðsinni til þess að frv. fái hér brautargengi.

Herra forseti. Ég ætla ekki að teygja þessa umræðu á langinn. Mig langar aðeins að segja örfá orð í lok hennar. Hæstv. ráðherra hafði á orði að ætla mætti af orðaskiptum hennar við mig að sinnaskipti hafi orðið af minni hálfu í afstöðu til þessa máls. Það er fjarri lagi. Þvert á móti hef ég sannfærst í þeirri trú minni og skoðun að málið sé allt vanreifað þegar það kemur til kasta Alþingis og í þessari umræðu hefur verið leitt ítarlega í ljós hvað upp á vantar. Ég átta mig hins vegar á þeim veruleika sem við blasir. Frv. verður gert að lögum á næstu dögum. Það er þingmeirihluti þar á baki. Þingflokkar stjórnarflokkanna hafa samþykkt það áður en það kemur til þings. Meiri hluti stjórnarliða hefur samþykkt það í allshn. enda þótt hér hafi framsóknarmenn eins og oft áður látið sig vanta í umræðunni og er þögn þeirra hrópandi. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem það gerist í mikilvægum alvörumálum á borð við það sem hér um ræðir að þeir láti sig vanta. Það er önnur saga. Ég ætla ekki að fara yfir þær röksemdir sem hér hafa verið fram færðar. Þær hafa verið grundvallaðar á málefnum og við höfðum ekki heyrt um stóryrði á borð við þau að efasemdir okkar, spurningar og athugasemdir bæru þess merki að við værum deigir í baráttunni gegn fíkniefnum. Það vita menn auðvitað að er alrangt og ekki í neinu samræmi við reynslu mála og málflutning sem hér hefur verið uppi hafður í þessum málaflokki. Ég vil taka það fram líka að ég hef ekki nokkrar efasemdir um að hæstv. ráðherra og hennar fólki gangi gott til og trúi því að þetta hafi í raun áhrif í þá veru sem til er ætlast, nefnilega að fæla einstaklinga frá því að fremja hina alvarlegu glæpi á þessum vettvangi. Það er skoðun þeirra þó að eðlilega hafi gengið illa að skjóta undir hana stoðum og rökum. Ég sagði áðan og ég ætla að segja það aftur að áhyggjur mínar eru fyrst og síðast þær að út í frá muni þetta virka þannig að hið háa Alþingi sé að senda skilaboð út í samfélagið og þennan fíkniefnaheim um að nú verði tekið fastar á þessum hvítflibbaglæpamönnum þar sem brotavilji er skýr og alger, þessum sölumönnum dauðans, og að nú verði tekið á því. En ekkert, herra forseti, liggur fyrir í þeim efnum. Það er dómaframkvæmd sem ræður för í þeim efnum. Það er heldur ekkert í hendi sem segir okkur að þessi breyting ein og sér hafi nokkurn fælingarmátt innbyggðan í sjálfu sér. Ekkert er heldur fyrirliggjandi um að þessi breyting ein og sér geti ekki hugsanlega afskræmt innra samræmi í hegningarlögum og refsiviðurlögum almennt. Þessi göt í málflutningnum, þessi göt í undirbúningi málsins valda mér áhyggjum og verst af öllu í þessum alvarlega heimi, brotaheimi, er hið falska öryggi. Ég hef einmitt áhyggjur af þessum skilaboðum sem í orði kveðnu hljóma þannig að þetta muni breyta miklu í baráttunni gegn fíkniefnavandanum, og menn vilja trúa því. En svo gerist ekki nokkur skapaður hlutur. Það er verst af öllu að búa til einhvers konar falskar væntingar sem ekki er innstæða fyrir þegar allt kemur til alls. Það er verst af öllu og það er ástæða til þess að óttast að svo geti verið í ljósi þess sem hér hefur verið rætt. Ég hef sagt það allan tímann, herra forseti, að ég get ekki og hef ekki samvisku minnar vegna, í ljósi þeirra staðreynda sem við blasa og hafa verið ítrekaðar margsinnis, staðið að þessari breytingu. Ég vil hins vegar ekki standa gegn henni. Ég held að út af fyrir sig þurfi hún ekki að vera hættuleg eða hafa í öllu falli mjög bein neikvæð áhrif á baráttuna gegn fíkniefnum. Það hef ég aldrei sagt. En ég er hins vegar engan veginn viss um að hún hafi jákvæð áhrif í þessari baráttu. Ég vildi því láta það koma fram, af því að ég veit að þetta mál verður samþykkt, að ég mun ekki greiða atkvæði við afgreiðslu þess. Ég er satt að segja viðbúinn hinu versta en vona hið besta og meira er ekki hægt að gera þegar svona er í pottinn búið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti umhvn. um breytingu á lögum nr. 52/1988, um eiturefni og hættuleg efni, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Óskar Maríusson frá Samtökum atvinnulífsins, Ingimar Sigurðsson frá umhvrn., Sigurbjörgu Gísladóttur frá Hollustuvernd ríkisins, Sigríði Andersen frá Verslunarráði Íslands, Kristján Sigmundsson frá Halldóri Jónssyni ehf., Frank Pitt frá Pharmaco og dr. Þorkel Jóhannesson. Þá bárust nefndinni ýmsar umsagnir um þetta mál. Í athugasemdum með frv. kemur fram að í því séu atriði sem ekki geti beðið heildarendurskoðunar laganna. Ýmist sé um að ræða nauðsynlegar breytingar vegna þess að ekki sé tekið á málum í lögum eða til að eyða réttaróvissu. Nefndin leggur til, herra forseti, að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það var lagt fyrir. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Katrín Fjeldsted. Álitið er samþykkt einróma af nefndinni að öðru leyti. Undir það rita, fyrir utan þann sem hér stendur, hv. þm. Ásta Möller, Gunnar Birgisson, Jóhann Ársælsson, Kolbrún Halldórsdóttir og Ólafía Ingólfsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um hönnunarrétt ásamt brtt. frá hv. iðnn. Nefndin hefur fjallað nokkuð ítarlega um málið og m.a. fengið á fund sinna góða gesti, Jón Ögmund Þormóðsson frá iðnrn. og Borghildi Erlingsdóttur frá Einkaleyfastofunni. Umsagnir voru að auki sendar til á annars tugs aðila en svör um málið bárust aðeins frá Landssambandi hugvitsmanna, Samtökum um vernd eignarréttinda á sviði iðnaðar og Samtökum iðnaðarins. Þetta er nokkuð óvenjulegt frv. að því leytinu til að það byggir í raun á alþjóðlegum samþykktum úr þremur áttum. Í fyrsta lagi á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um lögvernd hönnunar, nr. 98/71/EB, í annan stað á Genfarsamningnum frá 2. júlí 1999 um breytingu á Haag-samningnum um alþjóðlega skráningu hönnunar á sviði iðnaðar. Þá er í frv. gert ráð fyrir að íslensk löggjöf á þessu sviði verði samræmd sams konar löggjöf annars staðar á Norðurlöndum. Segja má að við vinnslu málsins í hv. iðnn. hafi komið fram að Íslendingar hafa þegar innleitt efnislega nokkuð verulegan hluta af þeim alþjóðasamþykktum og lögum sem vísað er til. Þar af leiðandi eru breytingar á gildandi lögum ekki jafnmiklar og t.d. á Norðurlöndum þar sem er verið að vinna sambærilegt verk. Helstu efnisbreytingar frv. eru þær að ekki er lengur gert ráð fyrir óskráðri hönnunarvernd og að unnt verður að sækja um alþjóðlega skráningu hönnunar hér á landi að því tilskildu að Ísland gerist aðili að áðurnefndum Genfarsamningi. Nefndin bendir á að þó svo að ákvæði núgildandi laga um óskráða hönnunarvernd falli brott samkvæmt frv. verði óskráð hugverk áfram varin samkvæmt ákvæðum höfundalaga og samkeppnislaga. Nefndin ítrekar jafnframt að frv. tekur eingöngu til vöru í efnislegum skilningi, þ.e. á ekki við hugverk eins og tölvubúnað enda eru slík verk vernduð með lögum um höfundarrétt. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu sem raktar eru á þskj.: Í fyrsta lagi leggur nefndin til að 1. gr. frumvarpsins verði breytt þannig að talað verði um einkarétt á hönnun í stað einkaréttar til hönnunar. Sú breyting er málfarsleg en ekki efnisleg og er gerð í samráði við Íslenska málstöð. Í öðru lagi leggur nefndin til orðalagsbreytingar, að bætt verði við orðunum ,,á sviði iðnaðar`` í 54. og 60. gr. en heiti samningsins misritaðist við vinnslu frumvarpsins. Nefndin leggur jafnframt til orðalagsbreytingu á 60. gr. frv., að í stað þess að tilgreina þar að iðnrh. skuli birta auglýsingu á grundvelli laganna verði látið nægja að tilgreina ,,ráðherra`` sem getur þá jafnt átt við utanrrn. sem iðnrn. og verði þá opnara eins og lagt er til. Að lokum leggur nefndin til að heiti frv. verði breytt þannig að það verði að frv. til laga um hönnun í stað frv. til laga um hönnunarrétt. Þetta er til samræmis við heiti annarra laga á sviði hugverkaréttar. Svo mörg voru þau orð. Undir nál. og brtt. rita allir fulltrúar hv. iðnn., þ.e., auk þess sem hér stendur, hv. þm. Guðjón Guðmundsson, Drífa Hjartardóttir, Svanfríður Jónasdóttir, Bryndís Hlöðversdóttir, Pétur H. Blöndal, Ólafía Ingólfsdóttir, Árni Steinar Jóhannsson og Árni Ragnar Árnason.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 64/1965, um rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn Ingibjörgu Ólöfu Vilhjálmsdóttur frá landbrn. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Bændasamtökum Íslands, Skógrækt ríkisins, Landgræðslu ríkisins, búfræðsluráði og Veiðimálastofnun. Með þessu frv. er lagt til að Rannsóknastofnun landbúnaðarins verði heimilt að fengnu samþykki stjórnar stofnunarinnar og landbrh. að eiga aðild að og stofna rannsókna- og þróunarfyrirtæki, er séu hlutafélög eða önnur félög með takmarkaðri ábyrgð, sem vinni að því að þróa og hagnýta niðurstöður rannsóknastofnunarinnar, þ.e. RALA. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt og allir nefndarmenn eru samþykkir því áliti; sá sem hér stendur, Sigríður Jóhannesdóttir, Drífa Hjartardóttir, Guðmundur Árni Stefánsson, með fyrirvara, Guðjón Guðmundsson, Þuríður Backman, einnig með fyrirvara, Einar Oddur Kristjánsson og Kristinn H. Gunnarsson. Guðjón A. Kristjánsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og hann er samþykkur þessu áliti en hv. þm. Jónína Bjartmarz var fjarverandi afgreiðslu þessa máls.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999. Hv. heilbr.- og trn. flytur málið og er ég framsögumaður í fjarveru formanns heilbr.- og trn., hv. þm. Jónínu Bjartmarz. 1. gr. frv. hljóðar svo: ,,1. mgr. 7. gr. laganna orðast svo: Sveitarstjórnir í heilsugæsluumdæmi, sbr. lög um heilbrigðisþjónustu, skipa fimm fulltrúa í þjónustuhóp aldraðra að loknum sveitarstjórnarkosningum. Héraðslæknir tilnefnir lækni, með sérmenntun á sviði öldrunar- eða heimilislækninga, og hjúkrunarfræðing, með þekkingu á öldrunarþjónustu. Sveitarstjórnir skipa án tilnefningar tvo fulltrúa sem hafa þekkingu á félagslegri þjónustu við aldraða. Skal annar þeirra vera félagsráðgjafi eða hafa hliðstæða menntun. Samtök eldri borgara á svæðinu tilnefna einn fulltrúa úr sínum röðum og sinnir hann öðrum verkefnum þjónustuhóps aldraðra en þeim sem kveðið er á um í 4. tölul. 8. gr.`` 2. gr. hljóðar svo: ,,Á eftir orðunum ,,þjónustuhóps aldraðra`` í 2. mgr. 15. gr. laganna kemur: sbr. þó 7. og 8. gr.`` 3. gr. hljóðar svo: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Í greinargerð með frv. kemur fram að samkvæmt 4. tölul. 8. gr. laga um málefni aldraðra hefur þjónustuhópur aldraðra m.a. það hlutverk að meta vistunarþörf aldraðra. Sveitarstjórnir skipa þjónustuhópa aldraðra á hverjum stað. Samtök eldri borgara á hverju svæði tilnefna einn fulltrúa í hópinn og tekur hann fullan þátt í verkefnum starfshópsins eins og þau eru skilgreind í 8. gr. laganna. Því má bæta við að þessi breyting var gerð á lögunum á 125. löggjafarþingi þegar lög um málefni aldraðra voru til endurskoðunar og samþykkt á því þingi. Þátttaka fulltrúa eldri borgara í vistunarmatinu hefur sætt nokkurri gagnrýni og hafa allmörg sveitarfélög gert athugasemd við þetta fyrirkomulag. Hefur sú gagnrýni einkum byggst á þeirri forsendu að vistunarmatið eigi eingöngu að byggjast á vinnu fólks með fagþekkingu á sviði heilbrigðisþjónustu og félagslegrar þjónustu. Við mat á vistunarþörf er stuðst við viðkvæmar persónuupplýsingar um félagslegar og heilsufarslegar aðstæður einstaklinga. Benda má á að skv. 15. gr. laga um réttindi sjúklinga skulu einungis þeir starfsmenn sem nauðsynlega þurfa hafa aðgang að sjúkraskrám. Sömu sjónarmið eiga við þegar vistunarmat er framkvæmt. Vistunarmat felur í sér faglega greiningu á þörfum viðkomandi einstaklings og verður aðkoma fulltrúa aldraðra að þeirri vinnu vart talin nauðsynleg. Með hliðsjón af framangreindu er lagt til að vistunarmatið verði eingöngu í höndum fagfólks. Samtök aldraðra eiga eftir sem áður fulltrúa í þjónustuhópi aldraðra á hverjum stað en hann mun ekki taka þátt í að meta vistunarþörf aldraðra skv. 4. tölul. 8. gr. laganna. Við mótun þeirra tillagna sem hér eru lagðar fram var haft samráð við fulltrúa Landssambands eldri borgara og kom fram af þeirra hálfu að þeir styddu þessar breytingu. Til að tryggja faglega hæfni þjónustuhópsins enn frekar er lagt til að annar þeirra tveggja fulltrúa sem sveitarstjórn skipar án tilnefningar verði félagsráðgjafi eða hafi hliðstæða menntun. Þess má geta að í Reykjavík er vistunarmatið ekki í höndum þjónustuhóps aldraðra heldur sinnir sérstakur matshópur þessu hlutverki, samanber reglugerð um vistunarmat. Matshópurinn er eingöngu skipaður fagfólki og er í reglugerð sérstaklega kveðið á um menntun þeirra sem sinna matinu. Það hlýtur að teljast óeðlilegt að minni kröfur séu gerðar til þeirra sem sinna vistunarmati í öðrum sveitarfélögum. Þar sem þetta frv. er flutt af heilbr.- og trn., geri ég ekki ráð fyrir að það fari til nefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 46/1991, um búfjárhald, forðagæslu o.fl. Hér er um að ræða endurflutning á frv. sem flutt hefur verið efnislega óbreytt eða nær óbreytt líklega eins og þrívegis áður. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, Jónína Bjartmarz, Sigríður Jóhannesdóttir og Vilhjálmur Egilsson. Frv. flytja sem sagt, herra forseti, þingmenn úr öllum þingflokkum. Þessu máli er ætlað að taka á því ófremdarástandi sem því miður ríkir enn á ákveðnum afmörkuðum svæðum meðfram þjóðvegum landsins og meginumferðaræðum og hefur satt best að segja því miður harla lítið gerst í þessum efnum núna undanfarin tíu ár eða svo. Frv. er einfalt og felur í sér að við 5. gr. laganna um búfjárhald, forðagæslu o.fl. bætist ein málsgrein og orðist svo, með leyfi forseta: ,,Eigendum stórgripa, þ.e. nautgripa og hrossa, er skylt að hafa gripi sína í vörslu allt árið og sjá til þess að þeir gangi ekki lausir á þjóðvegum eða við þá. Ákvæði þetta skal þó ekki hindra hagagöngu stórgripa utan girðinga þar sem tryggt þykir að af því hljótist engin hætta fyrir umferð, svo sem í heimalöndum eða afréttum sem liggja hvergi að alfaraleiðum. Viðkomandi sveitarstjórn eða sveitarstjórnir skulu setja í samþykktir sínar um búfjárhald, sbr. 3.--4. gr., nauðsynleg ákvæði í þessu sambandi að höfðu samráði við lögreglustjóra. Engin slík ákvæði sem heimila hagagöngu stórgripa utan girðinga, sbr. 2. málsl. þessarar málsgreinar, öðlast þó gildi nema landbúnaðarráðherra staðfesti þau. 2. gr. Lög þessi öðlast gildi 1. september 2002.`` Herra forseti. Frv. felur með öðrum orðum í sér að komið yrði á almennri vörsluskyldu á stórgripum í landinu með þeim undantekningarmöguleikum þó sem eru fólgnir í upprekstri eða hagagöngu stórgripa þar sem því væri þannig fyrir komið að tryggt væri að ekki hlytist af því árekstrar við umferð, þjóðvegi eða aðrar meiri háttar umferðaræðar. Herra forseti. Í langflestum sveitarfélögum landsins er það ástand, sem frv. gerir ráð fyrir að lögfesta sem almenna reglu, við lýði og það er vegna þess að meiri hluti sveitarstjórna í landinu sem á annað borð hefur tekið þessi mál fyrir hefur fyrirskipað slíka vörsluskyldu stórgripa. Ég held að án undantekninga sé slík vörsluskylda reglan í öllum stærri þéttbýlissveitarfélögum og einnig víða í sveitum landsins. En frá þessu eru undantekningar allmargar og það eru þær sem árlega valda árekstrum milli umferðar og stórgripa og það eru þær sem valda sífelldri umræðu um þessa árekstra og þau slys eða þá hættu sem þeim eru samfara. Herra forseti. Ég tel að því miður að ekki séu líkur til þess að verulegar úrbætur verði á þessu ástandi enn um sinn a.m.k. nema gripið verði til þess að gera eigendum stórgripa skylt sem almenna reglu að hafa gripi sína í vörslu. Þegar á þessum málum var tekið í kringum 1990 varð niðurstaðan sú eftir allmiklar umræður að láta á það reyna með því að styrkja heimildir sveitarfélaga til að setja í samþykktir sínar ákvæði m.a. um slíka vörsluskyldu hvort sveitarfélögin mundu þá ekki sjálf í framhaldinu taka á þessu þannig að fullnægjandi teldist. Það gerðu mjög mörg þeirra en ekki öll og því miður stöðvaðist sú þróun og það hefur jafnvel borið á hinu gagnstæða, að nokkur sveitarfélög hafi fellt úr gildi samþykktir sem áður voru komnar í gildi um slíka vörsluskyldu og þá væntanlega m.a. vegna þrýstings af því að dómar hafa gengið sem geta vísað í þá átt að líkur á því að sök sé skipt milli ökumanns eða bifreiðar annars vegar og eiganda stórgrips hins vegar aukist ef um vörsluskyldu sé að ræða í viðkomandi sveitarfélagi og vel að merkja eigandinn hafi gerst sekur um vanrækslu á þeirri vörsluskyldu. Að öðru leyti, herra forseti, ætti þessi lagabreyting ekki að breyta í neinu þeim rétti sem gildir varðandi ábyrgð á tjónum eða slysum sem kunna að verða. Áfram ber ökumönnum að sjálfsögðu að aka með gát og víkja fyrir búfénaði sem verður á vegi þeirra. En hitt er auðvitað ljóst að ef vörsluskylda er reglan þá ber eigandunum jafnframt að framfylgja þeirri skyldu sinni eftir því sem hann fær því við komið. Gerist hann sekur um augljósa vanrækslu á því t.d. að sinna ekki um það ef gripir sleppa úr haldi eða girðingar eru ónýtar þá færist ábyrgðin eðlilega að einhverju leyti yfir á hans herðar. Síðan þetta var, um 1990, hafa þessi mál nánast árlega komið til umræðu og þar á meðal oft hér á þingi. Þetta frv. hefur verið flutt þrívegis áður eins og áður sagði og það hefur gengið til búnaðarþings og þar hefur verið talsvert um það fjallað. Um þessa aðferð hafa verið talsvert skiptar skoðanir, það skal fúslega viðurkennt, að gera þetta með þessum hætti. Menn hafa þar fært ýmislegt fram og vissulega hafa menn ákveðin rök fyrir sér í því að mörg álitamál tengjast þessu, eins og t.d. þau hvaða skyldur Vegagerð ríkisins á að axla í þessum efnum, hvaða fjármuni hún á að leggja af mörkum til þess að girða af þjóðvegi landsins þannig að búpeningur sé yfirleitt þar ekki til staðar, á vegum eða vegsvæðum, og hvernig koma á þeim hlutum fyrir sem snúa að bæði stofnkostnaði og síðan viðhaldi og eftirliti slíkra girðinga, hvert hlutverk aðila eins og Vegagerðar annars vegar, sveitarfélaga og landeigenda hins vegar er o.s.frv. Auðvitað eru þetta allt sjónarmið sem eiga rétt á sér inn í umræðuna. Sömuleiðis hafa menn fært fram þau rök að þetta kunni að skapa mönnum falskt öryggi á vegunum, t.d. ef slík vörsluskylda væri komin á sem almenn regla í landslögum varðandi stórgripina. Vel að merkja og er rétt að leggja á það áherslu að hér er eingöngu verið að fjalla um þá. Þetta mál varðar alls ekki og kemur ekki sauðfé við, enda er þar um allt annað og stærra mál að ræða og mál sem liggur öðruvísi, enda líka ekki sama ástæða til að hafa af því stórfelldar áhyggjur hvað umferðaröryggi snertir í þeim skilningi að slys sem tengjast árekstrum sauðfjár og umferðar eru afar sjaldan jafnalvarleg og þegar stórgripir eiga hlut. Herra forseti. En á hitt verður að horfa eins og það er að nú hafa menn búið við tiltölulega lítt breytt ástand í þessum efnum í um áratug eins og ég met ástandið og enn eru hlutirnir eingöngu á könnunarstigi eða nefndarstarfi og bólar lítt á aðgerðum. Það ber að vísu að taka það fram að í tengslum við, ef ég man rétt, enn eitt óhappið þar sem stórgripir urðu valdir að alvarlegu umferðaróhappi núna í haust þá blandaði hæstv. landbrh. sér í umræðuna nokkuð kjarkmikill eins og stundum svona í fyrstu umferð og taldi alveg einboðið að taka mjög fast á þessum málum. Síðan hef ég lítið af því heyrt. Hér er þá lögð til að undangengnum ákveðnum aðlögunartíma sú aðgerð að taka þetta í lög sem almenna reglu þegar stórgripir eiga í hlut. Það breytir engu um nauðsyn þess að útkljá önnur álitamál sem þarna kunna að vera uppi eins og þetta með girðingarnar og að skoða annars vegar ákvæði girðingarlaga, ákvæði vegalaga og þá hluti sem breyst hafa í þessum efnum á undanförnum árum og að sjálfsögðu þarf að taka mið af. Herra forseti. Aðeins til þess að rökstyðja þörfina fyrir því að eitthvað sé aðhafst í þessum efnum þá vísa ég mönnum á fylgigögn með frv. Ég hef árlega, líklega síðan 1993--1994, eða með reglubundnu millibili látið taka saman eða aflað mér gagna sem tekin hafa verið saman um árekstra við búfé á fyrstu árunum, þ.e. árunum 1993, 1994 og 1995 voru slík gögn ekki aðgengileg og ég hygg að það hafi verið í tengslum við flutning þessa frv. í fyrsta skipti sem í fyrsta sinn voru dregin saman gögn frá lögreglustjóraembættunum í landinu og þau birt með aðgengilegum hætti. Ég man að ég vann það að hluta til sjálfur á þessum tíma. Síðan hefur m.a. Hugi Hreiðarsson sem er áhugamaður um þessa hluti og hefur ritað blaðagreinar um þetta mál, í gegnum störf sín og áhuga birt mjög greinargóðar upplýsingar sem hann hefur unnið um þessi efni og við þær er að hluta til stuðst í hér fylgiskjölum og fyrst og fremst þá fskj. I með frv. þessu. En það sýnir, herra forseti, svo ekki verður um villst að að meðaltali á ári hverju á þessu árabili, frá segjum 1994 og til og með árinu 1999, eru árekstrar stórgripa, og þá fyrst og fremst hrossa, og umferðarinnar svona frá 25 á ári hverju og allt upp undir 50. Það eru sem sagt að meðatali svona tveir og upp í það að vera yfir fjórir slíkir árekstrar í mánuði hverjum og nú er það auðvitað eins og menn vita oft mjög alvarlegur atburður þegar stórgripur, hross eða naut, sem vegur nokkur hundruð kíló --- þó ekki sé hann jafnmyndarlegur á fæti og hann Guttormur inni í húsdýragarði --- en þá munar nú um minna þegar kannski 300--500 kg stórgripur sem stendur kyrr á vegi rekst á eða á hann rekst segjum lítill léttur fólksbíll sem er kannski ekki nema nokkur hundruðum kílóum þyngri en stórgripurinn segjum á 90--100 km hraða. En þannig geta atburðirnir gerst t.d. í brúnamyrkri á haustin þegar dökklitað hross óvænt stekkur upp á veginn eða birtist þar í lægð eða beygju eða annars staðar. Ég hygg að margir hafi orðið fyrir því sem mikið hafa keyrt um á þjóðvegum landsins, eins og t.d. ræðumaður og örugglega fleiri hér inni því að þingmenn eru oft á ferð um landið, að oft hefur mátt litlu muna þegar slíkar aðstæður eru fyrir hendi. Vissulega er það svo að óhöppin og slysin eru mun fleiri þegar kindur eiga í hlut en ef skoðað er hversu alvarleg þau eru þá kemur í ljós, og um það má sjá bæði í gagnabönkum Umferðarráðs og fleiri gögnum sem tekin hafa verið saman, í lögregluskýrslum og víðar, að mjög sjaldan er þá um alvarleg óhöpp að ræða, tjónið oftast óverulegt eða a.m.k. mun minna. Þó að þau tilvik séu fleiri eða frá því að vera um 70--80 á ári og allt upp í að vera talsvert á annað hundrað eða um 200 eins og þau voru á árinu 1999 er rétt að gera þennan greinarmun á. Ef skoðaðar eru töflur á bls. 4 og 5 í frv. sjá menn að þessi óhöpp eru bundin við algerlega afmörkuð svæði. Þau eru mikið í Borgarfirði og víðar á Vesturlandi, þau eru í umdæmum lögreglunnar á Blönduósi og Sauðárkróki og einkum á það við um síðasttalda staðinn á fyrri hluta tímabilsins. Þar hefur greinilega tekist að taka nokkuð á málum á síðari hlutanum. Óhöpp eru á ákveðnum afmörkuðum svæðum á Austurlandi og síðan í umdæmi lögreglunnar á Hvolsvelli og Selfossi. Þetta er vegna þess að í tilteknum sveitarfélögum innan þessara lögregluumdæma er lausaganga viðhöfð, lausaganga stórgripa er enn þá við lýði og þar með talið við og í kringum ógirta þjóðvegi landsins, ógirtan þjóðveg 1, þess vegna í næsta nágrenni höfuðborgarinnar eins og uppi í Borgarfirði eða á Suðurlandsundirlendinu. Auðvitað er það, herra forseti, alger tímaskekkja, það þarf ekki að ræða það frekar, að slíkt skuli viðgangast og að ekki skuli hafa miðað meira áfram í því fyrir það fyrsta að girða af þessa vegi sem eru auðvitað hraðbrautir eins og það nálgast að geta talist á nútímamælikvarða, a.m.k. hvað umferðarhraðann varðar. Gæði veganna eru ekki alltaf til þess fallin að nota þá sem hraðbrautir en aksturshraðinn tekur því miður ekki alltaf mið af því. Hvernig sem á það er litið er þetta ástand í raun alveg óþolandi. Mér er það mikið undrunarefni hversu hægt hefur gengið að taka á þessu. Ég held að enginn hagnist á þessu ástandi. Ég hef oft sagt það við vini mína í forustusveit bænda að þetta sé dæmi um mál sem bændastéttin sjálf á að hafa forgöngu um að taka á og er allra síst gott fyrir landbúnaðinn, sveitirnar og bændur að þetta ástand vari svona. Nú veit ég vel að það er ekki ósk manna að svo sé ef menn kann að greina eitthvað á um það hverjir eigi aðallega að koma til sögunnar og leysa vandann. Pínulítið lyktar þetta af því að menn séu að kasta boltanum á milli sín og reyna að ýta útgjöldunum, sem því geta vissulega fylgt að einhverju leyti að taka á þessu, á milli sín. Bændur verja sig og reyna að ýta þessu meira yfir á Vegagerðina, sveitarfélög eða aðra aðila og öfugt. Vegagerðin hefur auðvitað barist gegn því af miklum dugnaði, það er mér vel kunnugt um, að fá þetta mál alfarið á sínar herðar. Þá eru það ekki síður áhyggjur Vegagerðarinnar af því að sitja uppi með viðhaldið á girðingum upp á mörg þúsund km meðfram þjóðvegum landsins sem menn hafa haft þar í huga en stofnkostnaðinn sjálfan. Síðan held ég, herra forseti, að við eigum að spyrja: Eru það búskaparhættir sem við höfum mikla samúð með lengur að láta stórgripi vera í lausagöngu á láglendi og í nágrenni við þjóðvegi landsins? Nú er það augljóst mál, það kemur fram í þessum gögnum og liggur fyrir, að í yfirgnæfandi meiri hluta tilfella er slíkt aflagt og stórgripir eru í vörslu, nautgripir nær alfarið. Það er þó svo merkilegt sem það er fáein tilvik um að nautgripir hafi verið að þvælast um, valdið slysum og jafnvel verið í lausagöngu. Þetta er nokkuð algengara með hross en langflestir bændur landsins, yfirgnæfandi meiri hluti bænda landsins býr ekki þannig í dag að stórgripir séu utan vörslu. Það eru aðeins nokkrar undantekningar bundnar við þau sveitarfélög þar sem þetta er leyft og vel að merkja er að sjálfsögðu ekki nema hluti bændanna í þeim sveitarfélögum þar sem lausaganga er heimil, þar sem þetta á við. Herra forseti. Ég tel að ekki verði undan því vikist að aðhafast eitthvað í þessu máli. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn til að skoða allar hugmyndir um að taka á þessu að einhverju leyti með öðrum hætti en þeim sem hér er lagt til í frumvarpsformi en mér finnst það dapurlegt, ég verð að segja það alveg eins og er, eftir að hafa reynt að ýta þessu máli áfram og fá það tekið fyrir eða komið því eitthvað áfram í gegnum þingið, að sitja uppi með það að mæla fyrir þessu í fjórða sinn á nokkurra ára bili komið undir lok þinghaldsins á þessum vetri, því að þannig verða örlög margra þingmannamála hér að þeim er endalaust ýtt aftur fyrir ný og ný stjfrv., það er því oftar en ekki komið fram á græn grös þegar við loksins fáum að mæla fyrir málum jafnvel þó að við höfum flutt þau snemma þings og sitja svo uppi með það að málin séu svæfð út af og fái ekki einhverja umfjöllun. Þetta mál gengur að sjálfsögðu til landbn. þar sem viðkomandi lög eru á sviði landbúnaðarmála, heyra undir landbrh. og allt það. Ekki er ég að lýsa neinu vantrausti á þá ágætu þingnefnd en þar hefur þetta áður verið til umfjöllunar og lítið gerst. Hæstv. landbrh. hafa komið og farið og að mestu leyti setið við það sama. Nú söknum við auðvitað kempunnar hæstv. landbrh., Guðna Ágústssonar, 2. þm. Suðurl., sem hafði eins og ég vitnaði til fyrr í máli mínu uppi nokkur sver orð um það að á þessu þyrfti að taka einhvern tíma fyrr á þessum vetri. Hefði verið gaman að heyra eitthvað frá hæstv. ráðherra um það hvar málin eru á vegi stödd og hvort einhvers sé að vænta á næstunni frá hæstv. ráðherra. Hvað sem því líður, herra forseti, meðan ekkert annað gerist í þessum málum sem vekur manni vonir um að á þessu verði tekið mun ég halda áfram að þrjóskast hér við og flytja þetta mál og hver veit nema einn góðan veðurdag verði svo komið að menn sjái þann kost vænstan að samþykkja það.

Herra forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessa máls og ég vil eingöngu koma í ræðustól til að lýsa því að ég tel að það sé orðið tímabært að taka á því máli að lausaganga stórgripa við þjóðvegi og miklar umferðaræðar að sumarlagi séu takmarkaðar og í raun og veru komið í veg fyrir að stórgripir séu við aðalumferðaræðar landsins. Yfir sumartímann fer ferðamaðurinn víða um hálendi og jafnvel vegleysur. Það verður ekki við öllu gert en a.m.k. við aðalþjóðvegi landsins tel ég að standa þurfi þannig að verki að stórgripir séu ekki að þvælast við vegbrúnir og á vegum. Auðvitað sjást þessi dýr vel í bjartri sumarnóttinni en um leið og fer að skyggja nætur breytist það og getur valdið miklum slysum fyrir utan það að það er aldrei fyrir séð hvernig dýr haga sér við þjóðvegi jafnvel þó björt sé sumarnóttin. Eftir því sem fólki fjölgar sem aldrei hefur umgengist dýr og skynjar lítið hegðun þeirra eða umhverfi, því meiri hætta er á að menn aki þannig að þeir taki ekki beinlínis mið af því þó að stórgripahópar, t.d. hross séu við þjóðvegi og geti skyndilega breytt vegferð sinni frá því sem ökumaður ætlar. Ég held því að við séum komin þar að tryggja beri að stórgripir geti ekki verið á þjóðvegum landsins og eigendum dýranna og sveitarstjórnum beri að tryggja það með heldum girðingum. Ekki leggst ég gegn því að Vegagerðin komi þar að í samstarfi við eigendur en ég vonast til að þetta mál fái góða og efnislega umfjöllun í landbn. Ég á sæti þar sem áheyrnarfulltrúi og mun að sjálfsögðu reyna að fylgja málinu eftir þar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir undirtektirnar og stuðninginn. Ég vil aðeins útskýra hvernig ég sé framtíðina fyrir mér í þessum efnum sem svar við athugasemdum hv. þm. Ég sé hana í grófum dráttum þannig að í fyrsta lagi væri almenna reglan í landinu vörsluskylda á stórgripum. Í öðru lagi væru vegir girtir af beggja vegna út frá öllum helstu þéttbýlisstöðum landsins og þjóðvegur 1, í aðalatriðum hringvegurinn og helstu leiðir út frá honum til Vestfjarða, norðausturleiðin og aðrar slíkar girtar af þannig að þar væri alls ekki um búpening að ræða. Í þriðja lagi væri þetta þannig að þar sem sérstakar aðstæður væru fyrir hendi og menn yrðu kannski sammála um að varla væri efni til að eyða í og viðhalda girðingum meðfram þjóðvegum, segjum alla leiðina yfir Mývatns- og Möðrudalsöræfi á þjóðvegi 1, 150--200 km leið eða svo, þá keyrðu menn út af hinum afgirtu vegsvæðum og þar tækju við viðvörunarskilti þar sem umferðin væri vöruð við því að menn gætu átt von á búpeningi og þá e.t.v. fyrst og fremst sauðfé því að vörsluskylda væri á stórgripum um allt land. Þetta væri þá sambærilegt við það sem ég hygg að margir þekki af ferðum sínum erlendis. Þá kemur stundum á fáförnum slóðum, t.d. fjallvegum, að skiltum þar sem varað er við því að t.d. dádýr eða búpeningur geti orðið á vegi manns. Þetta þekkja ferðamenn jafnt innlendir sem erlendir og mundi ekki skapa nein vandamál. Slysin verða að langmestu leyti þar sem menn lenda óvænt í því, t.d. á láglendi, að mæta búpeningi uppi á vegi þar sem enginn á von á slíku. Einhvern veginn svona finnst mér að þessa framtíð mætti teikna upp og vonandi verður það fyrr en síðar að þessi mál komist í skikkanlegt horf.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um aðgerðir til að draga úr ofbeldisdýrkun og framboði ofbeldisefnis. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, Katrín Fjeldsted, Jónína Bjartmarz og Sigríður Jóhannesdóttir. Hér er sömuleiðis um að ræða þingmál sem hreyft hefur verið áður á hinu háa Alþingi. Tillagan gerir ráð fyrir því að fela ríkisstjórn að undirbúa áætlun um aðgerðir til að draga úr framboði efnis þar sem ofbeldi, þar með talið kynferðisofbeldi, er sýnt í einhverju formi. Sérstaklega verði athygli beint að hvers kyns efni eða athöfnum sem líklegt má telja að börn eða unglingar verði fyrir áhrifum af. Síðan er talið upp í allmörgum stafliðum að hvaða þáttum áætlunin ætti að miða sérstaklega og hvar ætti að reyna að takmarka eins og kostur er slíkt ofbeldisefni. Það er í fyrsta lagi, með leyfi forseta: a. hvers kyns ofbeldi, misþyrmingar, limlestingar og manndráp í myndefni sjónvarpsstöðva, kvikmyndahúsa og á myndböndum, b. tölvuleikir, leiktæki og leikföng sem byggjast á ofbeldi, c. ofbeldi á tölvunetum, d. ofbeldi í sýndarveruleikatækjum, e. ofbeldisefni í bókum, blöðum og tímaritum, f. annað efni eða athafnir þar sem ofbeldi er hafið til vegs, réttlætt eða dýrkað, þar sem ástæðulausar eða tilgangslausar ofbeldisathafnir eru sýndar eða ofbeldi yfirleitt án listræns eða fræðandi gildis, g. aðgengi barna og unglinga að ofbeldisefni. Í tillögunni er lagt til að þannig verði að þessu unnið að forsrh., þar sem málið varðar mörg ráðuneyti, skipi nefnd með fulltrúum allra þingflokka til að vinna með viðkomandi ráðuneytum, stofnunum og samtökum að gerð framkvæmdaáætlunar um aðgerðir á þessu sviði, þar með talið fræðslu, sem síðan yrði lögð fyrir Alþingi í formi þáltill., afgreidd hér og myndaði þar með grundvöll einhvers konar aðgerðaráætlunar eða framkvæmdaáætlunar á þessu sviði eins og þekkt er á fjölmörgum öðrum. Ég nefni sem dæmi manneldisáætlun, byggðaáætlun, umferðaráætlun o.s.frv. sem meðhöndlaðar eru nákvæmlega með þeim hætti að þær eru lagðar fyrir þingið í formi þáltill. og mynda til nokkurra ára í senn nokkurs konar aðgerða- eða framkvæmdaáætlun. Menn geta spurt sig, herra forseti, að tvennu kannski í þessu sambandi. Það fyrra er: Er ástæða til að reyna að takmarka framboð ofbeldisefnis og ofbeldisathafnir sem hér um ræðir? Og síðan að hinu: Er eitthvað hægt að gera í málinu, er þetta eitthvað sem menn ráða yfir höfuð nokkurn skapaðan hlut við? Ég svara báðum spurningunum játandi. Það er að mínu mati svo að enginn vafi er á því að eitt af því sem er verulega háskalegt, herra forseti, og mikið umhugsunarefni í vestrænum samfélögum í dag og Ísland er þar því miður engin undantekning, er hið gríðarlega flæði alls konar ofbeldisefnis og ofbeldistengdra þátta sem steypast yfir okkur alls staðar í umhverfinu. Áreitið er svo gríðarlegt í þessum efnum í dag að þegar við hugsum bara til unglinga á viðkvæmu þroskaskeiði eða barna og förum aðeins yfir það í huga okkar hversu víða í hinu daglega umhverfi þau mæta slíkum hlutum fyllist maður í raun og veru skelfingu, herra forseti, eða það gerir ræðumaður a.m.k. Það má auðvitað draga þar upp ýmis dæmi eins og gert er í greinargerð með tillögunni. Það sem verra er, herra forseti, að þeim þó takmörkuðu reglum sem við lýði eru og eiga að einhverju leyti að takmarka hversu mikið af slíku ofbeldisáreiti t.d. börn og unglingar verða fyrir er ekki nægjanlega vel framfylgt í fjölmörgum tilvikum. Auðvitað er það svo að skiptar skoðanir eru um bein áhrif þess á börn og ungmenni og þess vegna allar mannverur að verða fyrir stanslausu áreiti af slíku efni og ótal kannanir í þeim efnum hafa sýnt býsna misvísandi niðurstöður. Það er sjálfsagt að viðurkenna það, enda ekki hægt um vik að sanna vísindalega eitt eða neitt í slíkum efnum. Það sem menn í besta falli geta gert með vönduðum rannsóknum og könnunum er að leiða líkur að hlutum og reyna að átta sig á því með félagslegum, ferlisfræðilegum og margs konar athugunum hvað sé líklegt að sé að gerast í þessum efnum. Þar hygg ég að óhætt sé að segja að þeirri skoðun vaxi býsna hratt fylgi nú um stundir að ein af orsökum þess að ýmiss konar ofbeldisvandamál og agavandamál og grófara ofbeldi en áður þekktist jafnvel meðal barna og ungmenna eigi sér rót í þessu mikla framboði og hinu mikla áreiti frá ofbeldisefni sem hellt er yfir okkur í dag. A.m.k. hafa kannanir sýnt það að þegar við bætast erfiðar félagslegar aðstæður, þá er alveg marktæk fylgni milli þess að þeim mun meira af ofbeldisefni sem viðkomandi er í tengslum við eða áreittur af, þeim mun líklegra er að sá hinn sami hneigist til ofbeldisfullrar hegðunar. Og jafnvel þó svo að menn verði ekki fyrir áhrifum í þeim mæli eða þeim skilningi að hjá þeim sjálfum brjótist út ofbeldisfull hegðun eða þeim hætti frekar til að fremja óhæfuverk, þá er ástæða til að hafa áhyggjur af andlegum áhrifum þess engu að síður, þó svo menn kunni að bera þann harm sinn í hljóði og glíma við það án vandamála út á við sem af því leiðir að umhverfið er jafnyfirfullt af slíkum hlutum og ljótleika eins og þarna er átt við. Ég held líka, herra forseti, að menn ættu að varast að gera lítið úr þeirri mjög svo almennu tilhneigingu foreldra, sem ég held að sé mjög almenn og útbreidd, einfaldlega af því að mönnum er það einhvern veginn bara í brjóst borið að hlífa t.d. börnum sínum við ljótum atburðum, jafnvel þó svo að menn séu ekki uppteknir af því að eitthvert ljótt myndefni í sjónvarpi eða slys sem menn koma að eða þegar á að farga dýrum eða eitthvað því um líkt sé bannað eða reglur séu um það, þá gerist það ósjálfrátt að hugsandi fólk reynir að hlífa börnum og óhörðnuðum unglingum við því að þurfa að horfa upp á slíkt. Og það er væntanlega af einhverri ástæðu, herra forseti, sem náttúran hefur komið þessu svona fyrir eða siðmenningin hefur þá falið það í sér. Ég held að það sé vegna þess að það eru gömul inngróin sannindi hjá mannskepnunni að það sé óæskilegt að menn verði fyrir slíku. En það er vissulega úr vöndu að ráða og það er ekki jafneinfalt og það var í árdaga á fyrri tíð að vernda börn og ungmenni fyrir slíku því að þetta áreiti er alls staðar á ferðinni og út um allt í þjóðfélaginu. Það er eiginlega leitun að hlutum sem ekki tengjast meira og minna að einhverju leyti ofbeldi, stríðum, styrjöldum eða öðru slíku. Það er eiginlega sama hvar borið er niður í hinum markaðsvædda afþreyingariðnaði heimsins að hann er í ótrúlega miklum mæli, hvort sem í hlut eiga kvikmyndir, leikföng, tölvuleikir eða annað slíkt, grundvallaður á einhvers konar ofbeldi, styrjaldar- eða átakanálgun. Eftir að hafa sagt þetta, herra forseti, og lýst þeirri sannfæringu minni sem ég vona að ég deili með mörgum að æskilegt sé að reyna að spyrna þarna eitthvað við fæti, þá ætla ég örstutt að ræða hitt atriðið: Er eitthvað hægt að gera í þessum efnum? Margir sem ég ræði þetta við eru út af fyrir sig alveg sammála mér um það að æskilegt væri að reyna eitthvað en hafa hins vegar kannski efasemdir uppi og spyrja spurninga eins og: Þýðir nokkuð að hugsa um þetta? Er þetta ekki bara eitthvað sem við ráðum ekkert við? Hellist þetta ekki yfir okkur í slíku magni í gegnum sjónvarpsstöðvar, kvikmyndahús, tölvuleiki, leikföng, bækur, blöð og tímarit o.s.frv. að það sé bara að æra óstöðugan að reyna að fást við það? Þeirri spurningu neita ég að beygja mig undir að þurfa að svara játandi. Ég trúi því ekki, ef vilji er til staðar, að ekki sé hægt að gera ýmislegt sem alla vega yrði þó frekar til bóta í þessum efnum og mér finnst líka að menn eigi að reyna að fara í gegnum lífið með einhverja meðvitund um þessa hluti og gera þó það litla sem þeir telja sig geta í þessum efnum. Ég tel að verulega skorti á umræðu um og kynningu á mikilvægi þess t.d. hér á landi, bæði frá þessum sjónarhóli séð og líka frá almennu uppeldislegu sjónarmiði séð að hlutir eins og aldursmörk í sambandi við bannaðar kvikmyndir eða þess vegna reglur um útivistartíma eða aðrir slíkir hlutir séu virtir. Það er mjög mikið agaleysi í þeim efnum í gangi. Það þekkja t.d. allir þeir foreldrar sem eitthvað hafa reynt að standa í lappirnar sjálfir gagnvart slíkum hlutum, eins og maður hefur stundum orðað það, að helsti uppalandinn í landinu eru þessir ,,allir`` því að svörin eru yfirleitt þau að allir fái að gera þetta eða hitt og þar með á ekki að þurfa að ræða það frekar. En ef þessir allir brotna niður í einingar og reynast vera foreldrarnir í landinu eða forráðamenn barna og unglinga og þeir tækju sig saman um að gera eitthvað í málinu, þá mundi maður ætla að það gæti haft umtalsverð áhrif. Hér geta fjölmiðlarnir einnig haft mjög mikið að segja og aðrir þeir sem eru í lykilaðstöðu til að framfylgja t.d. þeim reglum sem á þó að heita að um þetta eigi að gilda. Ég verð að segja, herra forseti, að það fer ákaflega í taugarnar á mér þegar maður stendur jafnvel virðulega fjölmiðla, opinbera eða einkarekna, að því að nánast sýna því lítilsvirðingu að halda t.d. aðgreindu slíku efni frá dagskrárliðum þar sem þess má vænta að börn og unglingar horfi á í sjónvarpi. Hér eru t.d. í fylgiskjölum tekin dæmi af auglýsingum harðsvíraðra ofbeldismynda frá vídeóleigum sem var skellt yfir áhorfendur sjónvarpsstöðvanna á þeim tíma dags eða kvölds þegar vænta mátti þess að öll fjölskyldan sæti framan við sjónvarpsskjáinn svo eitt pínulítið dæmi sé nefnt. Mér sýnist líka vera mikið kæruleysi í gangi varðandi það að hafa eftirlit með því að börn fái ekki leigðar bannaðar myndir á myndbandaleigum, og það er sambærilegt kæruleysi og viðgengst gagnvart því að selja börnum og unglingum tóbak í sjoppum þar sem kannanir hafa sýnt að allt upp í 70--80% af söluturnum á ákveðnum svæðinu í landinu þverbrjóta slíkar reglur. Og það má alveg upplýsa það hér og kemur reyndar fram í greinargerðinni að við tókum okkur saman nokkrir foreldrar og létum á það reyna hvort unglingar í okkar hverfi gætu fengið leigðar bannaðar myndbandsspólur. Það reyndist þeim óhuggulega auðvelt, oftast án nokkurra athugasemda en stundum með því einu að bera því við að verið væri að sækja myndina fyrir foreldra eða einhvern fullorðinn á heimilinu og þá var það talin fullgild ástæða fyrir því að láta krakka á grunnskólaaldri fá harðbannaða mynd í hendur. Það eru auðvitað fleiri, herra forseti, sem ekki standa sig vel í þessum efnum og ég held að allir þurfi að reyna að leggja sitt lóð á vogarskálarnar en það er ekki góðs að vænta ef þeir sem menn ættu helst að geta sett traust sitt á í þessum efnum sem eru auðvitað yfirvöld í landinu, ábyrgir aðilar, stofnanir, fjölmiðlar og fyrirtæki sem ættu frekar að leggja metnað sinn í að ganga á undan með góðu fordæmi heldur en öfugt. Margt er merkilegt upp á að horfa í þeim efnum, herra forseti, hvernig t.d. sum af stærstu iðnfyrirtækjum landsins kjósa að láta ítrekað á það reyna hvort þau komist upp með að brjóta afdráttarlaust bann við því að auglýsa áfengi svo dæmi sé tekið. Herra forseti. Ég vonast til að flutningur þessa máls verði a.m.k. til þess að ýta eitthvað við umræðum um þessi mál og þá er tilganginum að einhverju leyti náð. Helst hefði ég auðvitað viljað að menn tækju á sig rögg og tækju þetta mál alvarlega. Ég held að það sé, því miður liggur mér við að segja, fullt tilefni til að gera það og þó að við séum svo lánsöm að hafa kannski ekki fengið upp umræður um ofbeldisatburði af því tagi sem tröllríða fjölmiðlum í Bretlandi og Bandaríkjunum þar sem morð og fjöldaaftökur á skólalóðum eru næstum að segja daglegt brauð, þá er því miður enginn vafi á því að sum einkenni eru hér sameiginleg ákveðinnar þróunar sem er neikvæð og í öfuga átt og við ættum að reyna að gera það sem í okkar valdi stendur til að sporna gegn slíku.

Herra forseti. Ég vil ekki lengja umræðuna mjög þar sem langt er liðið á daginn en ég hlustaði á ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og vil taka undir margt af því sem þar kom fram. Ég tel fulla ástæðu til að skoða það sem hann leggur til og athuga leiðir til að draga úr ofbeldisdýrkun og framboði á ofbeldisefni. Það er ljóst að við höfum skyldu til að vernda börn og unglinga. Það er of mikið áreiti í þjóðfélaginu í dag gagnvart börnum og unglingum. Ég held að Íslendingar hafi sýnt of mikið umburðarlyndi gagnvart því áreiti sem börnum er boðið upp á. Ég tek undir þau orð hv. þm. að hér sé ákveðið agaleysi í þessum málum. Mín reynsla er að ef settar eru ákveðnar reglur varðandi börn og ef þær reglur eru skynsamlegar þá tekur fólk þær yfirleitt upp og er tilbúið að fara eftir þeim. Hins vegar þarf töluvert til þess að halda þeim á lofti. Margar af þessum reglum eru einfaldar, eins og fram kemur í greinargerð með þáltill. á bls. 3. Það er verið að tala um að setja strangari reglur um sýningartíma efnis sem bannað er börnum og banna auglýsingar á efni sem ekki er leyft til sýningar fyrir alla aldurshópa nema seint á kvölddagskrá sjónvarpsstöðva. Málið snýst um fleiri svona atriði sem í raun er afar einfalt að fara eftir. Þetta mál tengist því sem ég hef dálítið beitt mér fyrir að undanförnu, þ.e. varðandi börn og auglýsingar. Ég hef séð að það er aukið áreiti gagnvart börnum varðandi auglýsingar. Börnum er boðið upp á auglýsingar sem eru ekki við þeirra hæfi. Þær eru birtar þeim á tíma sem börn eru vakandi og efni þeirra hentar ekki börnum. Ég hef kallað eftir því við hæstv. viðskrh. að settar verði ákveðnar stjórnvaldsreglur um börn og auglýsingar. Ég veit að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon deilir þeim áhuga með mér. Það kom einmitt fram, þegar við ræddum þau mál á sínum tíma í fyrirspurnatíma, að hv. þm. hafði beitt sér fyrir því þegar samkeppnislög voru sett að þar yrðu ákvæði varðandi börn og auglýsingar. Ég tók sérstaklega eftir því. Mig langar í þessu sambandi að segja stutta sögu. Þegar ég var að vinna í þessum málum, börn og auglýsingar, þá hafði samband við mig gamall skólafélagi sem starfað hafði erlendis í 20 ár, bæði í Evrópu og Bandaríkjunum. Hann sagði, þegar hann kom heim með börn á aldrinum 8 og 10 ára, að honum hefði hreinlega verið verulega brugðið þegar hann kveikti á sjónvarpi og sagðist stöðugt þurfa að vera á varðbergi og slökkva á sjónvarpinu til þess að börnin sæju ekki þar eitthvað sem hann vildi alls ekki að þau sæju, bæði ofbeldi og kynlíf sem hann vildi alls ekki að börnin hefðu fyrir augunum dags daglega. Ég kem upp til að taka undir þessa þáltill. og tel fulla ástæðu til þess að staldra við. Ef það þarf að samþykkja þessa þáltill. til þess þá er það hið besta mál. Ég styð þetta mál.

Virðulegi forseti. Till. til þál. um aðgerðir til þess að draga úr ofbeldisdýrkun og framboði ofbeldisefnis er sannarlega þörf tillaga. Ég held að það sé talsvert á sig leggjandi til þess að þáltill. af þessu tagi nái fram að ganga á hinu háa Alþingi. Eins og fram hefur komið í máli þeirra sem hér hafa talað er afar mikilvægt að löggjafinn beiti sér í að hafa áhrif á börn og unglinga og það umhverfi sem þau alast upp í. Stór hluti þessa dags hefur farið í að ræða dóma yfir þeim sem brjóta af sér í fíkniefnamálum. Hugsanatengslin á milli þessara tveggja mála eru augljós. Unga fólkið sem elst upp í heiminum eins og hann er í dag fær ekki það atlæti sem tryggir að því sé haldið frá braut glæpa og fíkniefna. Uppeldismálin og atlæti barna og unglinga í uppvexti er grundvallaratriði í samfélagi okkar og tengist nánast öllum málum sem upp koma í samfélaginu. Því er það skylda löggjafans að taka af festu og ábyrgð á öllum þeim málum sem geta tryggt að ungviði þessarar þjóðar fái það atlæti í æsku sem geri fólk að nýtum þjóðfélagsþegnum. Eitt af þeim atriðum í uppeldi og uppvexti barna sem skiptir máli að lögð sé rækt við er siðferði, siðferðishugsun og siðferðiskennd. Ef foreldrar, ungir foreldrar kannski sérstaklega, fá stuðning frá samfélaginu við að greina hluti á þann hátt að hægt sé að skoða siðferðið að baki því sem þjóðfélagið býður upp á þá væri þess að vænta að ungir foreldrar ættu auðveldara með að liðsinna börnum sínum og kenna þeim muninn á réttu og röngu, góðu og slæmu. Hvað er hægt að gera? spyr hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Það er afar margt hægt að gera til þess að leggja uppalendum lið í uppeldi barna sinna. Þessi þáltill. gengur út á virkar aðgerðir í þeim efnum. Að mínu mati, herra forseti, er mikilvægt að sú hugmyndafræði sem liggur að baki þessari þáltill. hljóti góða umræðu, mikla og alvarlega umræðu löggjafans. Ég treysti því satt að segja að þetta mál fáist afgreitt úr nefnd vegna þess að það er sannarlega tímabært að hv. þm. fái tækifæri til að segja hug sinn um tillögu af þessu tagi. Ég er sannfærð um að fái hún brautargengi í nefnd og aftur hingað inn í þingsali þá komum við til með að geta afgreitt hér tímamótamál frá Alþingi sem gerir það að verkum að uppalendur í þessu landi eigi auðveldara með að innræta börnum sínum góða siði og gott siðferði sem gerir ungviðið að nýtari þjóðfélagsþegnum, hamingjusamari einstaklingum sem hvíla betur í sjálfum sér og geta lifað lífinu til gagns og ánægju.

Herra forseti. Ég vil í fáeinum orðum þakka undirtektirnar við þessa tillögu og taka sérstaklega undir orð hv. síðasta ræðumanns, hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Ákaflega væri það nú gaman að þessi tillaga fengist allt í einu óvænt afgreidd frá þinginu. Það væri skemmtileg tilbreyting miðað við örlög hennar og margra annarra mála sem þingmenn hafa hreyft á undanförnum árum og allt of oft því miður sæta því að sofna að vori. Öfugt við það sem ætti að vera, þegar allt annað er að vakna til lífsins, þá sofna tillögurnar hér á þingi. Ég vil taka undir það sem hv. 19. þm. Reykv., Ásta Möller, nefndi um þær reglur, oft einfaldar, sem hægt væri að setja. Það eru nefnd átta, níu dæmi um slíkar reglur, ef ég man rétt, í greinargerð. En það er auðvitað fjölmargt fleira sem mætti hugsa sér að slík aðgerðaáætlun tæki til. Ég er sannfærður um að ef breiður hópur fagfólks úr uppeldisstéttum og sérfræðingar settust sameiginlega yfir þetta verkefni þá yrði ótal margt tekið til skoðunar sem til greina kæmi að setja reglur um. Vissulega er ég einnig sammála því sem hv. 19. þm. Reykv. nefndi, að þegar slíkar reglur liggja fyrir þá hafa þær áhrif. Jafnvel þó manni þyki talsvert kæruleysi í kringum þær og allt of algengt að þær séu ekki virtar þá fylgir þeim þó kannski drjúgur hluti þeirra sem í hlut eiga. Það er gott og hefur áhrif og er til gagns í sjálfu sér. Ég er alveg sannfærður um að ástandið væri miklu verra og fleiri börn og unglingar í reiðuleysi ef engar útivistarreglur væru. Erum við ekki sammála um það? Jú, ég hygg svo vera. Þó vitum við að það er í allt of miklum mæli ekki farið eftir þeim. Þá vaknar spurningin um það hvort við eigum að gefast upp vegna þeirra sem ekki framfylgja reglunum eða horfa á hitt, að þær hafa heilmikið gildi vegna þess fjölda sem þó fylgir þeim. Við erum mikil skoðanasystkini í því, ég og hv. þm. Ásta Möller, að það sé mikilvægt að hafa reglur um auglýsingar til að verja börn og unglinga fyrir áreiti, innrætandi auglýsingum, og fyrir þeirri aðferð sem ber af og til á, að reyna að ná til foreldra í gegnum börnin með óprúttnum hætti í auglýsingum. Sjálfum finnst mér ónotalegt, jafnvel þó verið sé að auglýsa varning sem út af fyrir sig er ekki skaðlegur börnum, þegar auglýsingum er dengt inn í barnatíma eða allt í kringum þá o.s.frv. Mér finnst það óviðeigandi og mætti sannarlega taka fastar á þeim hlutum. Þar er við að styðjast greinar í samkeppnislögunum, 21. og 22. gr., sem komust inn í þau lög eftir talsverðar umræður um málið áður á þingi. Það mál komst svo langt að fyrrv. viðskrh., sem núna stýrir banka í Helsinki, lagði fram sérstakt frv. um að sett yrði heildstæð löggjöf um auglýsingamálefni og sérstaklega vernd barna og ungmenna fyrir skaðlegum áhrifum innrætandi auglýsinga. Það náði ekki fram að ganga. Í framhaldi af þáltill. sem ræðumaður flutti um að sett yrðu lög um þetta efni varð niðurstaðan samkomulag um að taka þetta upp í samkeppnislögin árið 1993 og þar eru þessi ákvæði enn til staðar. Þau mætti vel hugsa sér að styrkja. Það mætti líka hugsa sér að fara yfir framkvæmd þeirra og mér fyndist mjög vel koma til greina, vegna þess að auglýsingarnar eru býsna stór þáttur í þessum málum, að taka þann þátt inn í þessa tillögu með einhverjum hætti eða vinna þetta saman. Það mætti gera með ýmsu móti. Hv. þm. bar saman stöðu Íslands og annarra landa í þessu máli. Ég get svo sem sagt svipaða sögu. Ég hef haft kynni af því hvernig þessum hlutum er háttað í Svíþjóð, eftir að hafa alið þar upp börn um skeið. Ég held að þar sé mun meira aðhald sýnt í þessum efnum. Þess er betur gætt að halda ofbeldisefni og bönnuðu efni algerlega aðgreindu, hafa það efni á þeim sýningartímum sem verulega minni líkur eru á að það komi fyrir augu barna o.s.frv. Hér hefur á köflum verið ótrúlegt kæruleysi ríkjandi í þessum efnum, með þeirri undantekningu þó helst að ég hygg að oftast sé sæmilega skýrt varað við því í fréttatímum sjónvarpsstöðvanna þegar ofbeldi, ljótar myndir frá átakasvæðum eða annað því um líkt kemur fyrir sjónir manna. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð en þakka undirtektirnar og bind auðvitað vonir við að tillagan fái a.m.k. vandaða umfjöllun í nefnd.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á vopnalögum, nr. 16 frá 25. mars 1998. Flutningsmenn auk framsögumanns eru hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Árni Steinar Jóhannsson, Drífa Hjartardóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, Jóhanna Sigurðardóttir og Katrín Fjeldsted. Samkvæmt 1. gr. vopnalaga, nr. 16/1998, er með skoteldum átt við flugelda, reyk- og hvellsprengjur og ýmiss konar skrautelda. VI. kafli vopnalaga fjallar um meðferð skotelda. Þar er m.a. kveðið á um að sala eða afhending skotelda til barna yngri er 16 ára er bönnuð sé þess getið í leiðbeiningum með skoteldum og að öll sala á skoteldum til barna yngri en 12 ára sé óheimil. Í því frv. sem hér er til umfjöllunar er lagt til að aldursmark barna og unglinga sem heimilt er að selja flugelda og kveðið er á um í 32. gr. vopnalaga verði breytt og hljóði þannig, með leyfi forseta: ,,Bannað er að selja eða afhenda skotelda barni yngra en 18 ára. Heimilt er þó að selja börn um eldri en 15 ára skotelda til notkunar innan húss.`` Í þessari breytingu felst einnig að það verði ekki lengur á valdi þeirra sem flytja inn skotelda að ákvarða hvaða aldurshópar megi kaupa vöruna eins og núgildandi lög gera ráð fyrir og framkvæmdin hefur verið hingað til. Gert er ráð fyrir að í reglugerð um skotelda sem hefur verið til endurskoðunar að undanförnu í dómsmrn., og liggja fyrir drög að, verði ákvörðun um flokkun skotelda og skilgreining á skoteldum sem ætlaðir eru til notkunar innan húss. Mér kunnugt um að svo er. Ég vek þó athygli á að skoteldar eru í þessu sambandi samheiti yfir margar tegundir blysa, hvellsprengna, skotelda og skrautelda sem eiga í raun ekkert annað sameiginlegt en að eldfæri er notað til að kveikja í þeim. Það segir ekki til um magn púðurs eða aðra virkni skoteldsins. Þetta tek ég sérstaklega fram til að fyrirbyggja misskilning um hvað átt er við með þessu hugtaki í frv. sem hér er til umfjöllunar. Ég vil geta þess að tveir hv. samþingmenn mínir hafa bent á að orða mætti þessa grein frv. aðeins skýrar þannig að seinni málsliður 32. gr. hljóði svo: Heimilt er þó að selja börnum eldri en 15 ára skotelda sem ætlaðir eru til notkunar innan húss. Ég vil geta þess að íslenskufræðingar sem lásu yfir frv. gerðu ekki athugasemdir við orðalag greinarinnar en það er sjálfsagt að taka tillit til réttmætra athugasemda um orðalag þannig að greinin sé alveg skýr, og beini ég því til hv. allshn., sem ég mun leggja til að fái frv. til meðferðar, að hún skoði orðalag greinarinnar í ljósi þess. Samkvæmt 33. gr. vopnalaga er ráðherra heimilt að setja reglur um að ekki megi selja almenningi ýmsar skaðlegar tegundir skotelda og um sérstakt eftirlit í því skyni. Núgildandi reglugerð um sölu og meðferð skotelda, nr. 536/1988, er frá desember 1988 en samkvæmt svari dómsmrh. við fyrirspurn minni um skotelda á 125. löggjafarþingi og er birt sem fylgiskjal með frv. hefur reglugerðin verið til endurskoðunar um nokkurt skeið í ráðuneytinu og verður hún birt innan skamms. Hér á landi hefur athygli og umræða um skotelda og slys af völdum þeirra að öllu jöfnu verið bundin við áramót, enda er almenn notkun og sala skotelda til almennings einungis heimil á tímabilinu 27. desember til 6. janúar að báðum dögum meðtöldum, nema með leyfi lögreglustjóra, samkvæmt núgildandi reglugerð um sölu og meðferð skotelda. Í greinargerðinni liggja fyrir töluverðar upplýsingar varðandi sölu skotelda, bæði í greinargerðinni sjálfri og einnig í fylgiskjölum sem fylgja með frv., en þau fylgiskjöl eru svör dómsmrh. og heilbrrh. við fyrirspurnum mínum annars vegar um sölu og eftirlit með skoteldum til dómsmrh. og hins vegar um slys og tíðni slysa af völdum skotelda til heilbrrh. Ég vil reyna að stytta mál mitt eins og mögulegt er og vísa því til greinargerðarinnar og þeirra fylgiskjala til frekari lýsingar og röksemda fyrir því af hverju ég legg fram þetta frv. um breytingu á vopnalögum. Ljóst er að í sölu skotelda hefur orðið gríðarleg aukning á undanförnum árum, bæði í innflutningi og framleiðslu og má segja að innflutningur á skoteldum hafi fjórfaldast á fimm ára tímabili frá 1995--1999. Má rekja það til þeirra tímamóta sem urðu um áramótin 1999/2000 og svo 2000/2001 en einnig má segja að almenn velmegun í landinu geri það að verkum að fólk telur sér fært að eyða meiri peningum í skotelda. Slys af völdum skotelda hér á landi eru meiri en við getum unað við. Ég tók saman tölur úr erlendum rannsóknum, bæði frá Danmörku og Bretlandi og ýmsum öðrum stöðum. Þar kemur fram að tíðnin er verulega hærri hér á landi þrátt fyrir að byggt sé eingöngu á tölum um tíðni slysa á Reykjavíkursvæðinu því að upplýsingar um tíðni slysa úti á landi liggja ekki fyrir. Það sem einnig er athyglisvert í þessu sambandi er að það eru aðallega ungir drengir sem slasa sig vegna skotelda og það er einmitt sérstaklega þess vegna sem ég flyt þetta frv. Í samantekt Landsbjargar t.d. varðandi undanfarin áramót kemur í ljós að á nýársnótt hafi að meðaltali um tíu manns leitað til slysadeildar Reykjavíkur vegna flugeldaslysa, en um áramótin 1999/2000 þar sem töluvert meira magni skotelda var skotið upp en áður urðu slysin helmingi fleiri. Þar af voru 60% þeirra sem slösuðust 19 ára og yngri og um 40% þeirra sem slösuðust voru á aldrinum 10--14 ára. Ef við tökum síðan síðustu áramót, því að þetta frv. var lagt fram fyrir síðustu áramót, þá voru þau tiltölulega fá miðað við það sem við mátti búast en á móti má benda á að töluverð umræða varð í fjölmiðlum milli jóla og nýárs m.a. út af því frv. sem ég er að mæla fyrir nú og sem ég tel að hafi valdið því að fólk fór aðeins að velta fyrir sér þessum hlutum í meira mæli en áður og átta sig á því hve mikil hætta er á slysum sérstaklega hjá ungum börnum. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan í umræðu um ofbeldi vegna þáltill. sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon mælti fyrir, þá tel ég að þegar fólk fær einfaldar reglur til að fara eftir og ef þær eru skýrar og ljósar og fela í sér bein skilaboð, þá er fólk tilbúið til að fara eftir þeim og ég tel að það hafi gerst um síðustu áramót og það hafi vakið fólk til umhugsunar um hvaða hætta fælist í því að börn væru með skotelda milli handanna. Á síðustu árum hefur verið töluvert um það að þessi mál hafi verið tekin til endurskoðunar í Evrópulöndum og það hefur verið gert ákveðið átak, lög endurskoðuð og nýjar reglugerðir settar. Helstu atriði sem hafa verið endurskoðuð á síðustu árum eru að aldursmörk þeirra sem selja má skotelda hafa verið hækkuð, skoteldar hafa verið flokkaðir, ákveðið hvaða skoteldar eru í hvaða flokki, hvaða flokkar skotelda eru ætlaðir til sölu til almennings og hverjir eingöngu til sýninga. Gerðar hafa verið auknar kröfur um öryggi, gæði og merkingu skotelda, t.d. magn púðurs í skoteldum sem má flytja inn. Settar hafa verið kröfur um prófun skotelda áður en þeir færu í sölu, svo og vottun sem viðurkennd er innan ESB á sama máta og rafvörur. Gerðar hafa verið kröfur til söluaðila varðandi sölu á varningnum, um aldur þeirra sem afgreiða og varðandi geymslu skotelda. Í nokkrum löndum Evrópu hafa aldursmörk við sölu á skoteldum verið endurskoðuð og ný reglugerð um öryggi skotelda tók gildi í Danmörku seint á síðasta ári. Þar er sala á skoteldum til barna undir 18 ára bönnuð en það er heimilt að selja og afhenda börnum eldri en 15 ára stjörnuljós og aðrar álíka vörur sem flokkast undir skotelda og eru yfirleitt til notkunar innan húss. Í Noregi tók ný endurskoðuð reglugerð sama efnis gildi 1. júlí 1999 og þar er almennt miðað við 18 ára aldursmörk en 16 ára við minni háttar skotelda í flokki I sem er ætlaðir til notkunar innan húss. Í Bretlandi er almennt miðað við 18 ára aldur við sölu og afhendingu skotelda og tók sú breyting gildi með nýrri reglugerð sem sett var í árslok 1997. Segja má að í kjölfar þeirrar reglugerðar þar sem tekið var fastar á þessum málum snarfækkaði slysum af völdum skotelda og eru þó skoteldar ekki notaðir í jafnmiklum mæli og hér á landi. Í lokin vil ég draga saman helstu atriði varðandi það frv. um breytingu á vopnalögum sem ég mæli nú fyrir. Þau eru að almenn notkun skotelda um áramót hér á landi er mikil, tíðni slysa af völdum skotelda hér á landi er há og á það sérstaklega við um slys á börnum. Eins og ég nefndi áðan eru 60% þeirra sem slasast undir 19 ára og 40% eru undir 14 ára aldri. Aldursmörk á sölu á skoteldum til barna hér á landi eru mun lægri en í löndunum í kringum okkur en þar hafa þau verið hækkuð á undanförnum árum. Nauðsynlegt er að herða reglur um meðhöndlun skotelda, reglur um sölu á skoteldum, taka upp flokkun á skoteldum og endurskoða aldursmörk við sölu þeirra. Í því sambandi er sérstaklega litið til þróunar í nálægum löndum. Samkvæmt 32. gr. vopnalaga er leyfilegt að selja og afhenda skotelda til barna undir 16 ára aldri sé þess getið í leiðbeiningum. Sala á skoteldum er óheimil til barna undir 12 ára aldri. Samkvæmt þessu ákvæði er það lagt í hendur framleiðanda eða innflytjanda vörunnar að taka ákvörðun um hvort heimilt sé að selja vöruna börnum yngri en 16 ára, en það er í verkahring hans, þ.e. framleiðanda eða innflytjanda, að sjá um að leiðbeiningar um meðferð vörunnar séu límdar á hana. Með þessu frv. er lagt til að aldursmörk við sölu skotelda séu færð úr 16 ára aldri til 18 ára aldurs. Þó sé heimilt að selja börnum frá 15 ára aldri skotelda til notkunar innan húss. Gert er ráð fyrir að ný reglugerð um skotelda sem væntanleg er innan tíðar setji fastari reglur um flokkun skotelda. Með þeirri breytingu sem hér er lögð til á 32. gr. vopnalaga yrði það ekki lengur á valdi framleiðanda eða innflytjanda að ákvarða hvaða skotelda megi selja til yngri aldurshópsins, heldur yrði skýrt kveðið á um það í lögum og nánar útfært í reglugerð um skotelda. Að lokum legg ég til að frv. þetta verði sent hv. allshn. til umfjöllunar að lokinni 1. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um meðferð, vinnslu og dreifingu sjávarafurða, nr. 55 10. júní 1998, með síðari breytingum. Tilgangurinn með frumvarpinu er að framlengja um 18 mánuði gildistíma bráðabirgðaákvæðis um frjálsan innflutning lifandi sjávardýra milli Íslands og Evrópska efnahagssvæðisins. Landbúnaðarráðuneytið hefur sótt um til Eftirlitsstofnunar EFTA að fá samþykkta viðbótarvernd, í samræmi við reglur Evrópska efnahagssvæðisins þar um, gegn innflutningi á lifandi fiski frá stöðvum þar sem tilteknir fisksjúkdómar finnast. Þar sem ákvörðun hefur ekki verið tekin um það hvort Ísland fái slíka viðbótarvernd samþykkta þykir rétt að leggja til að núgildandi bráðabirgðaákvæði verði framlengt frá 30. júní 2001 til 31. desember 2002. Ég legg til að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Það frv. sem ég mæli fyrir er í rauninni mjög einfalt í sniðum. Það kveður á um að eftir ákveðinn starfsaldur eigi sjómenn rétt til þess að stunda takmarkaðar fiskveiðar tímabundið með þeirri takmörkun að stunda eingöngu handfæraveiðar á skipi undir ákveðinni stærð og til þess öðlist þeir rétt eftir að hafa starfað a.m.k. fimm ár til sjós. 2. gr. er um það að þeir menn sem starfað hafa átta ár til sjós eða lengur eigi örlítið víðtækari rétt og einnig að þeir sem hafa 25 ára starfsreynslu eigi þennan rétt sjálfkrafa. Eingöngu er um það að ræða að rétturinn tilheyri viðkomandi manni og hann verði ekki framseldur til annarra eða nýttur af öðrum, þ.e. einstaklingsbundinn réttur manna til þess að stunda fiskveiðar sem byggist á rétti eða hefð þeirra sem hafa lagt þá atvinnugrein fyrir sig. Að öðru leyti skýrir frv. sig algerlega sjálft. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til hv. sjútvn.