Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Fjórar fyrstu brtt.-fjvn. eru við 12. gr. Þarf sú fyrsta engra skýringa við. 2. brtt., um læknisvitjanastyrk handa Kjósar-hreppi, styrkurinn er felldur niður, sökum þessað ætlunin er að mynda á þessu svæði sérstakt læknishérað: „Álafosshérað“. 3.–4. brtt. þurfa engra skýringa við. Hækkanir á 12. gr. umfram lækkanir nema 1100 kr. 5. brtt. er við 13. gr. Hún þarf engra skýringa við. 6. brtt. er um það, að laun skrifstofustjóra vegamálastjóra séu ekki höfð innifalin í skrifstofufénu, heldur að honum greitt beint af ríkisféhirði. Hér er því aðeins um tilfærslu að ræða. Þá er 7. brtt., um tillag til umbóta á Öxarfjarðarheiði. Heiði þessi eða fjaligarður skiptir héruðum Norður-Þingeyjarsýslu í tvennt. Norðaustan hennar eru Þistilfjörður og Langanes. Framlag þetta miðar fjvn. við það, að byrjað verði að ryðja sumarveg yfir heiðina. Á löngum köflum eru melar, sem nú eru sæmilega færir. Með þessum vegi bindast sveitirnar beggja meginn heiðarinnar saman, sem nú eru mjög óþægi lega aðskildar vegna heiðarinnar. M. a. má benda á, að í Þistilfirði eru nokkrar bergvatnsár, sem að líkindum gætu orðið allálitlegar veiðiár, ef þær væru ræktaðar og yfirleitt um þær hugsað, eins og nú gerist með slík veiðivötn. En eins og kunnugt er, lifnar jafnan yfir slíkri starfsemi við bættar samgöngur. 8. brtt. er um framlag til Vopnafjarðarvegar. Til hans hefir verið veitt fé í mörg ár. Samtímis því, að lagt er til, að þessar 4 þús. kr. verði veittar í vopnafjarðarveginn, er gerð till. um að lækka Austurlandsveginn um 2 þús. kr. 9.–11. brtt. þurfa engra skýringa við. Þá er 12. brtt. ætlaður hluti ríkissjóðs af kostnaði við dýpkun hafnarinar á Raufarhöfn er 90 þús. kr. Þessi upphæð, kr. 10 þús., er því aðeins byrjunarfjárveiting. Þá er 13. brtt., um að 6 þús. kr. verði veittar til bryggjugerðar í Stykkishólmi. Bryggjan þar er ekki nægilega sterk og þarf verulegrar við gerðar við. Framlagið er miðað við hin nýju hafnarlög fyrir Stykkishólm. 14. brtt., a-liður, er um fjárveitingu til lend ingarbóta á Stokkseyri. Það þarf mikið fé til þess að gera innsiglinguna þar sæmilega. Þessi fjárveiting dugir því ekki, en hún er sérstaklega ætluð til þess að sprengja svokallaðan Dyrós; má þá í góðu sigla út og inn ósinn, enda þótt nokkuð sé lágsjávað. Það er skilyrði, að Stokkseyrarhreppur leggi fram fé að jöfnu á móti framlagi ríkissjóðs. - B-liður þessarar brtt. er um 1500 kr. fjárveitingu til endurbóta á gamalli bryggju vestur á Skarðströnd í Dalasýslu. - C-liður sömu till. er til bryggjugerðar á Reykjanesi við Ísafjarðardjúp. Þarna er nú skólasetur og aðalsamkomustaður við Djúpið. Þetta er því samgöngunál. Ríkissjóður hefir áður styrkt byggingar þeirrar bryggju, sem fyrir er, en hún er ennþá ófullnægjandi og að ýmsu leyti hættulega ónóg, ekki sízt með tilliti til þess, að fólk á öllum aldri, börn og gamalmenni, ferðast þarna um sjóleiðis. Hugmyndin er að byggja einskonar haus við enda bryggjunnar; að því loknu verður aðstaða þarna allgóð, og slysahætta þá lítil á þessari fjölförnu bryggju. 15.–16. brtt. eru einnig við 13. gr. Þær þurfa engra skýringa við. Brtt. fjvn. við þessa gr. valda . 41300 kr. hækkun. 17. till., að liðurinn orðist svo: Til stúdentaráðs háskólans, til þess að starfrækja leiðbeiningarskrifstofu undir stjórn Lúðvígs Guðmundssonar, 3500 kr. - Um nokkur undanfarin ár hefir Alþ. greitt stúdentaráði háskólans nokkurn árlegan styrk til rekstrar leiðbeiningarskrifstofu, en vegna þröngs fjárhags hefir skrifstofan orðið að takmarka nokkuð starfsemi sína. Á síðastl. vori réð stúdentaráðið Lúðvig Guðmundsson skólastjóra til að veita skrifstofunni forstöðu, en hann hefir áður stýrt henni um 6 ára skeið. Tilgangur skrifstofunnar er: 1) að fá heillegt yfirlit um námsgreinar þær, sem ísl. karlar og konur leggja stund á erlendis, 2) að afla ábyggilegra upplýsinga um kjör og kostnað við nám erlendis í ýmsum námsgreinum, 3) að fá glögga vitneskju um gjaldeyrisþörf ísl. námsfólks erlendis, og 4) að fá vitneskju um dvalarstað sérhvers Íslendings, sem dvelur við nám erlendis. Þar sem ýmsir nemendur eru styrktir til náms erlendis af opinberu fé, en til þess þarf að sjá þeim fyrir erlendum gjaldeyri, virðist ekki ónauðsynlegt, að til sé upplýsingastöð, er hafi yfirlit yfir þessi mál. Er þetta mikið verk, er leysa þarf af hendi, og taldi n. því nauðsynlegt að veita þessa upphæð. 18. till. - N. leggur til, að veittar verði 3000 kr. til kennslu í sauðfjárrækt og sauðfjárhirðingu á fjárræktarbúinu að Hriflu. Nú er hvergi til í landinu fjárbú, þar sem ungir menn geta fengið tilsögn í sauðfjárrækt og sauðfjárhirðingu sérstaklega, því að báðir bændaskólarnir eiga nú við fjárpestir að stríða. Gæti komið að góðu gagni að hafa þarna leiðbeiningastöð í þessu skyni, og leggur n. til, að veittar verði 3000 kr. til þess að styrkja þetta kennslubú. 19. till. er um hækkun styrks til Kvennaskólans í Reykjavík. Skólinn er allvel styrktur, þar sem hann nýtur 29500 kr. styrks í fjárl., auk styrks frá bæjarsjóði Reykjavíkur. Námsmeyjar skólans eru 100, og kemur þá 340 kr. styrkur fyrir hverja stúlku. Nú leggur n. til, að styrkur í fjári. verði hækkaður um 20 kr. fyrir hverja námsmey, eða úr 40 kr. í 60 kr., þó aldrei yfir 7200 kr., en nú er hámarkið 4000 kr. Skólinn mun rúma 120 nemendur, og getur skólinn þannig fullnotað þessa upphæð, þegar hann er fullskipaður, og hefði þá í tekjur: frá ríkinu 32700 kr. (auk 1000 kr. námsstyrks til sveitastúlkna), skólagjöld 12000 kr. (miðað við 100 kr. gjald á hvern nemanda), alls 44700 kr. Auk þessa hefir skólinn styrk úr bæjarsjóði. er nemur 5000 kr. Til samanburðar má geta þess, að héraðsskóli með sömu nemendatölu myndi ekki fá nema 40500 kr. í tekjur, og gagnfræðaskólar svipaða upphæð, miðað við styrk fyrir hvern nemanda. Er kvennaskólinn í Reykjavík þannig sérstaklega vel styrktur, og get ég þessa hér ekki vegna þess, að hann sé ekki alls góðs maklegur, heldur vegna hins, að heyrzt hafa raddir um það, að kvennaskólinn væri olnbogabarn fjvn., en eins og sjá má af framansögðu, er langt frá því, að svo sé. 20. till. - Til vaxtagreiðslu vegna nýju héraðsskólalaganna 20000 kr. Ég býst við, að ríkið muni þurfa að taka að sér allt að 400000 kr. af skuldum héraðsskólanna, og er upphæðin, 20000 kr., miðuð við það. 21. till. er um hækkun styrks til kvennaskólans á Ísafirði, úr 6000 kr. í 8000 kr. Kvenfélagið Ósk á Ísafirði heldur þennan skóla. 22. till. er um að fella niður nokkra liði, sent stóðu óhreyfðir frá 2. umr. fyrir vangá. Þær upphæðir, sem þar um ræðir, renna í íþróttasjóð, og hann var miðaður við það við 2. umr. 24. till. er um að breyta orðalagi liðsins, vegna þess að með íþróttalögunum eru niðurfelld þau lög, sem þar er vitnað til. 25. till. þarf engra skýringa. 26. till., að framlag til íþróttasjóðs hækki um 2000 kr., stafar af því, að við fjárveitingu til Ungmennafélags Íslands stóð sú aths., að nokkrum hluta af því fé skyldi varið til íþróttastarfsemi, en sá þáttur fellur að sjálfsögðu undir starfssvið íþróttafulltrúa og íþróttanefnda. Samhliða þessari till. vil ég taka 4. till. á þskj. 327, að framlag til íþróttasjóðs hækki í 40000 kr. Síðustu dagar vekja menn til umhugsunar um íþróttalífið í landinu, og þó sérstaklega að því er við kemur skíðaíþróttinni, sem nú er mjög stunduð um land allt. Ýmis íþróttafélög og skólar hafa lagt á sig mikið erfiði og kostnað til þess að koma upp fjallahúsum fyrir félagsmenn og skólanemendur til þess að gera þeim kleift að iðka skíðaíþróttina af kappi, og eru þau félög bæði hér sunnanlands og norðanlands. Þau félög, sem mest hafa á sig lagt í þessu skyni, eru þó Skíðafélag Reykjavíkur og Íþróttafélag Reykjavíkur, og það liggur í því, að bæði þessi félög hafa byggt stökkbraut. Ég skal ekki með fullyrðingu gera upp á milli þessara stökkbrauta, hvað byggingu snertir, - þó get ég með nokkurri vissu sagt, að stökkbraut Í.R. muni vera fullkomnari að öllu leyti - en hins vil ég geta, að Skíðafélag Reykjavíkur hefir fengið allverulegan styrk til byggingar skíðaskálans í Hveradölum og til byggingar stökkbrautarinnar í Flengingarbrekku. Íþróttafélag Reykjavíkur hefir keypt Kolviðarhól, sem er mikil eign og notaleg fyrir íþróttastarfsemi félagsins, og ennfremur byggt þar fullkomna stökkbraut, eins og fyrr er sagt. Íþróttafélag Reykjavíkur hefir engan styrk fengið til þessara framkvæmda, og telur n., að skylt sé að hafa þetta félag sérstaklega í huga, þegar úthlutað verður styrk úr íþróttasjóði 1941, og þá tekið sérstakt tillit til framangreindra framkvæmda og hækkunartill. n. á fjárveitingu til íþróttasjóðs við þessa umr. 27 till. þarf ekki annarar skýringar við en þeirrar, að n. telur sjálfsagt, að stúdentar viðskiptaháskólans njóti sömu réttinda eins og aðrir stúdentar snertandi vist á stúdentagarðinum, en einhver togstreita virðist hafa verið um það, og jafnvel neitun. N. telur slíkt ranglátt sjónarmið. Þá er lokið brtt. við 14. gr., og nema hækkunartill. n. 27000 kr. 28. till. þarf ekki skýringa við. 29. till., til Íslenzk-ameríska félagsins 1000 kr. Íslenzk-ameríska félagið sótti um 2000 kr. styrk til þess að vinna að auknum menningarskiptum milli Íslands og Ameríku, sérstaklega, með námsmannastyrkjum. Dr. Leach, forseti Thc Americam Scandinavian Foundation í Nev York hefir boðizt til að leggja fram 1000 dollara á ári til að styrkja ameríska stúdenta til náms hér á landi, að því tilskildu, að nokkur fjárhæð kæmi héðan, helzt jafnhá, til styrktar íslenzkum námsmönnum Ameríku. Leggur n. til, að veittar verði 1000 kr. í þessu skyni. 30. till., styrkur til Landssambands blandaðra kóra 2500 kr. Samband ísl. karlakóra hefir notið 6000 kr. árlegs styrks, og vill n. mæla með því, að Landsambandi blandaðra kóra verði veittur 2500 kr. styrkur. Mun fyrrnefnt samband hafa í hyggju að fá sér söngkennara, og væri þessi litla fjárhæð nokkur styrkur til þess að greiða laun slíks kennara. Það má vera, að þetta samband verðskuldi í raun og veru sama styrk og Samband ísl. karlakóra, en ég vil geta þess, að það er miklu yngra. 31. till., a.-b., þarfnast ekki skýringa. 32. till., snertandi úthlutun styrkja til skálda og listamanna. Fjvn. vill enn á ný freista að koma úthlutun styrkja til skálda, rithöfunda, vísindamanna og listamanna til ákvörðunar menntantálaráðs, og er 32. till. afleiðing af þessu sjónarmiði nefndarinnar. Er þá lokið brtt. n. við 15. gr., og standast hækkunar- og lækkunartill. n. á. Kemur þá fyrsta brtt. við 16. gr., en það er 3–1. till. n., til Garðyrkjufélags Íslands, til leiðbeiningarstarfsemi, 5000 kr. Félag þetta er nýlega stofnað og þyrfti að fá í sínar hendur öll garðyrkjumál, sem nú heyra undir Búnaðarfélag Íslands. har sem Búnaðarfélag Íslands hefir fyrir sitt leyti fallizt á þá tilhögun, en garðyrkjufélaginu er nauðsynlegt að hafa starfandi ráðunaut, vill n. mæla með þessum styrk til félagsins og ætlast til, að hann gangi til þess að greiða laun slíks ráðunauts. 35. till. um hækkun á styrk til áveitufélags Ölfusinga, úr 4000 kr. í 10000 kr. Skurðgrafan, sem notuð er við gröft höfuðskurðanna á áveitusvæðinu, er gömul og viðhaldsfrek, og þarf mikið fé til viðhalds henni. Hinsvegar er þessu merki stjórnað af hagsýni og dugnaði og vel undirbúið, og er því áveitufélagið alls góðs maklegt. Það sótti um 15000 kr. styrk, en n. treystist ekki að mæla með hærri upphæð en till. ber með sér. - B-liður sömu till. er til þurrkunarfélags Safamýrar, 2500 kr. Félag þetta starfar að þurrkun og áveitu Safamýrar. Skurðgröfuverki er lokið, og er þessi styrkur ætlaður til þess að handgrafa skurði og hlaða flóðgarða. 36. till., til dýralækninga. N. hefir hækkað þennan lið um 500 kr. og ætlast til þess, að af þeim verði Ásgeiri Guðmundssyni í Æðey veittar 300 kr., en Páli Magnússyni á Norðfirði 200 kr. 37. till., til náttúrurannsókna, 30000 kr. Til er svokallað náttúrurannsóknaráð, því er ætlað víðtækt verksvið, og er fjárveitingin veitt þess vegna. 38. till. er smávægileg breyting. Í fjárlfrv. var bætt 1500 kr. til greiðslu á húsaleigu forstjóra veðurstofunnar. Þetta hefir n. fellt niður í það horf, sem áður var. 39. till. - Liðurinn hefir hækkað úr 7700 kr. í 8400 kr., og er ætlazt til, að sú hækkun gangi til þess að gert laxaveg í Blöndu. Liðurinn var hækkaður nokkuð við 2. umr., og var þá gerð grein fyrir því, hvert sú fjárhæð skyldi renna. 40. till., til þess að annast birtingu útvarpaðra veðurfregna í verstöðvum landsins, 5000 kr. Telja kunnugir menn þetta nauðsynlegt vegna sjómanna. 41. till. þarf ekki skýringa við, en það er nokkur styrkur til ræktunarvega í þrem eyjum. 42. till. Til Jóhanns Kristjánssonar byggingarmeistara, 1000 kr. Hann er talinn vera vel á veg kominn að finna upp eldavél, sem útlit er fyrir, að verði mjög sparneytin, og getur það haft mjög mikla þýðingu. Hann hefir áður notið lítilsháttar styrks, og fellst n. á að veita honum1000 kr. 43. till. þarfnast ekki skýringa. Konan, sem þar er minnzt á, er látin. 44. till., til Ungmennafélags Íslands, 4000 kr. Ég hefi áður gert grein fyrir þeirri till. 45. till., til Íslandsdeildar norræna búfræðifélagsins, 500 kr. Félag þetta er starfandi um öll Norðurlönd, og er ein deild þess hér á landi. Hefir verið sendur maður héðan á fundi þessa félagsskapar. 1938 fór Árni G. Eylands til Stokkhólms og flutti þar erindi. Næsti fundur er áformaður í Oslo 1941, og hafa ríkisstjórnir annara Norðurlanda veitt verulegar fjárhæðir til þessa félagsskapar. N. leggur til, að Íslandsdeildinni verði veittar 100 kr. Er þá lokið brtt. við 16. gr., og nema hækkunartill. n. 50500 kr. Þá eru 3 till. við 17. gr., 46., 47 og 48. till. n.; þurfa þær ekki skýringa við. Hækkun á þessari gr. skv. till. n. nemur 1600 kr. Ég leiði hjá mér að gera grein fyrir hverjum einstökum lið við 18. gr., og kem ég þá að 66. till. n., sem er 1. brtt. við 22. gr., að greiða Páli Sveinssyni fyrrv. yfirkennara full laun. - Í fjárl. yfirstandandi árs er heimild til þess að greiða Páli full laun, ef hann lætur af starfi sínu. Nú mun afráðið, að hann láti af starfi, og er því aðeins verið að uppfylla gefið loforð. 67. till., að greiða Ólafi Magnússyni, fyrrv. prófasti í Arnarbæli, 1400 kr. vegna vangoldinna þjónustulauna við Strandarkirkju í Selvogsþingum. Sr. Ólafur er nú á áttræðisaldri og hefir verið þjónandi prestur yfir 50 ár. Hefir hann þjónað Strandarkirkju í Selvogsþingum fyrir sáralitla greiðslu, en frá Arnarbæli í Selvog er mjög erfið leið. Telur n. sanngjarnt, að hann fái 1400 kr. árl. með tilliti til þess, hve lítið hann hefir fengið greitt fyrir þjónustuna í Selvogi. 68. till. er um ábyrgð fyrir rafveitu Hafnarfjarðar, til að létta vöxtum og bankakostnaði af því fyrirtæki um ca. 6000 kr. Útvegsbankinn tekur nú 2% fyrir að ábyrgjast það útlenda lán, sem á rafveitunni hvílir, að upphæð ca. 115 þús. d. kr., og auk þess tekur bankinn víxilvexti af því, sem hann hefir lánað rafveitunni, en það eru ca. 150 þús. kr. Ef ríkið gengur í ábyrgðina, fellur bankaábyrgðin niður og þar með einnig sú þóknun, sem hann tekur fyrir hana. Ennfremur er talið líklegt, að með ríkisábyrgð mætti fá ódýrara innanlandslán og greiða Útvegsbankanum upp hans skuld. 69. till., a.- liður, er heimild til greiðslu á 40 þús. kr. til öldubrjóts í Hafnarfirði. Fjárveitingin er beint framhald af þeirri fjárveitingu, sem heimiluð var á síðasta þingi, og veitt með sömu skilyrðum. B-liður er heimild fyrir greiðslu á 100 þús. kr. til hafnargerðar í Njarðvík. - Hafnarmál Keflavíkurhrepps hafa að undanförnu verið til athugunar hjá ríkisstj., sem hefir falið vitamálastjóra að gera allýtarlegar rannsóknir og áætlanir í því sambandi. Nú eru hafnarskilyrði í þessum hreppi á þann veg, að brýn nauðsyn ber til, að þar verði á einhvern hátt verulega úr bætt. Einnig ber á það að líta, að mjög örðugt hefir reynzt nú að undanförnu fyrir báta utan af landi, sem vilja stunda þorskveiðar við Faxaflóa á vetrarvertíð. að fá viðlegupláss, því að hafnarmannvirki þau, sem fyrir hendi eru í verstöðvum við flóann suðvestanverðan, hafa ekki verið nema rétt aðeins fyrir heimabáta, og sumstaðar ekki einu sinni það. Þess vegna hefir sú hugmynd komið fram - og virðist samkvæmt þeim bráðabirgðaniðurstöðum, sem fyrir liggja um það efni, ekki óálitleg - að sameina lausn hafnarmáls Keflavíkurhrepps og hafnar fyrir báta utan af landi með hafnargerð í Njarðvík. Fjárveitingin er miðuð við það, að ríkisstj. geti að athuguðu máli, ef henni lízt það rétt, hafið framkvæmdir í þessa átt. 70. till. fjvn. þarf í raun réttri engra skýringa við. Samkv. till. fjvn. hækka útgjöld um 133535.50 kr. Tekjur á rekstrarreikningnum verða þannig 18478173 kr. og gjöld 17868649 kr. Rekstrarafgangur verður því 609524 kr., en greiðsluhalli samkv. sjóðsyfirliti 407949 kr. Ég mun svo ekki fara fleiri orðum um till. n. að þessu sinni og lýk máli mínu.

*Brynjólfur Bjarnason: Herra forseti! Ég vildi leyfa mér að bera hér fram litla spurningu til þess hæstv. ráðh., sem fer með utanríkismál. Það var hér fyrir nokkru síðan, að það urðu nokkrar umr. um það, hvort gerðir hefðu verið verzlunarsamningar milli Íslands og Stóra Bretlands. Því var haldið fram í einu blaði bæjarins, að slíkir samningar hefðu verið gerðir, en því var harðlega mótmælt af öllum blöðum þeirra flokka, sem að hæstv. ríkisstj. standa, og að mér skilst í nafni hæstv. ríkisstj. En frá því er svo skýrt í skeyti til Morgunblaðsins í dag, að Chamberlain, forsætisráðherra Stóra Bretlands, hafi í ræðu, sem hann hélt, skýrt frá því, að verzlunarsamningar hefðu verið gerðir milli Stóra Bretlands og nokkurra landa, sem hann hafi tiltekið, og að í þeim samningum séu ákvæði um takmarkanir á útflutningi til Þýzkalands. Meðal þeirra landa, sem forsætisráðherra Stóra Bretlands nefndi, að gert hefðu slíka verzlunarsamninga við Stóra Bretland, er Ísland. Nú vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hverju þetta sætir, hvort forsætisráðherra Stóra Bretlands fer hér ekki með rétt mál, og hverju það sætir, að blöðin hafa, að því er virðist í nafni ríkisstj., neitað því, að slíkir samningar hafi verið gerðir. - Herra forseti! Má ég endurtaka fyrirspurn mína, þar sem nú er kominn inn í þingsalinn hæstv. ráðh., sem fer með utanríkismál, sem ekki var viðstaddur hér áðan, þegar ég bar fram fyrirspurn mína?  (Forseti PO: Já)  . Það hefir verið skýrt frá því í Morgunblaðinu í dag, að Chamberlain, forsætisráðh. Stóra Bretlands, hafi skýrt frá því, að gerðir hafi verið verzlunarsamningar milli Íslands og Stóra Bretlands, er feli í sér takmörkun á útflutningi til Þýzkalands. Nú hefir þessu áður verið neitað í blöðum hér, og vildi ég spyrja hæstv. ráðh., sem fer með utanríkismál, hverju þetta sætti.

*Einar Olgeirsson: Ég vildi aðeins í sambandi við það, að ég heyri, að hæstv. félmrh., sem fer með utanríkismál, svarar ekki fyrirspurn hv. 1. landsk., leyfa mér að lýsa yfir, að réttir og sléttir þm. munu fylgja þeirri reglu í þessu efni, að skoða þögn sama sem samþykki.

* Flm. (Magnús Jónsson): Ég skal, af því hvernig störfum og tíma þingsins er nú komið, stytta mál mitt eftir fremsta megni um þá þáltill., sem við þm. Reykv. höfum borið hér fram um innflutning á byggingarefni o. fl. Það hefir nú verið tekin upp, og ég vil segja hvað eftir annað og stundum í nokkuð stórum stíl, sú regla, að hlaupa undir bagga með sérstökum stéttum manna, sem hafa orðið fyrir einhverjum sérstaklega þungum búsifjum af ýmsum óhjákvæmilegum atvikum. Vil ég í því sambandi benda t. d. á þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til viðréttingar þeim sveitum, sem hafa orðið fyrir þyngstum búsifjum af völdum sauðfjárpestarinnar. Að vísu er mikið af þeim ráðstöfunum gert til þess að varna því, að pestin breiðist út. En það hefir líka af hálfu löggjafarvaldsins verið gert mikið til þess að reyna að bæta mönnum einhvern veginn upp það fjárhagslega tjóa, sem þeir hafa orðið fyrir af þessum orsökum, til þess að firra þessar stéttir hreint og beint vandræðum af þessum völdum, sem menn geta ekki við ráðið. Og það er í raun og veru alveg eðlilegt, að slíkt sé gert, ekki sízt eins og nú er komið stjórnarháttum í okkar þjóðfélagi, þar sem ríkið dregur til sín svo afarmikið yfirleitt af tekjum manna og hefir orðið svo margvísleg afskipti af högum manna. Það er því alveg eðlilegt, að einstaklingar og ekki síður stéttir manna leiti til löggjafarvaldsins um nokkurn stuðning, ef nokkuð ber að höndum, sem gerir það að verkum, að fjöldi manna, já, heilar stéttir, kemst í mikil þrot og vandræði. Sú stétt manna, sem nú leitar hjálpar þingsins, eru faglærðir byggingamenn hér í Reykjavík. Hér í Reykjavík hefir verið byggt mikið á mörgum undanförnum árum. Ég hefi séð skýrslu, sem ekki er ástæða til að rengja, um það, að hér í Reykjavík sé nokkuð á 4. millj. kr. og upp yfir 7 millj. kr. verð þeirra húsa, sem reist hafa verið á ári á því árabili, sem ég hefi hér skýrslu um, sem jafnar sig upp með að vera um það bil 5.2 millj. á ári, sem hús hafa verið reist fyrir. Ég skal alls ekki fara út í það neitt hér að minnast á það, hvort þessar byggingar hafi verið nauðsynlegar eða hæfilega miklar út af fyrir sig, og þá ekki heldur ræða neitt um það, hvernig byggt hefir verið. Það spursmál er í sjálfu sér þessu alveg óviðkomandi. En það hlýtur að vera öllum augljóst, að svona stórfelld starfsemi hlýtur að draga að sér mjög mikinn vinnukraft. Og ef á að fara svo að segja í einni svipan að taka fyrir svona viðtæka og mikla starfsemi, þá hljóta að steðja afarmikil vandræði að þeim mönnum, sem hafa unnið að byggingum, án þess að þeir hafi nokkuð þar til unnið. Ég býst við því að enginn maður mundi láta sér detta í hug, að öll ábyrgðin af of miklum byggingum, hvort heldur er í Reykjavík eða annarstaðar, skuli hvíla á herðum þeirra manna„ sem að þessum störfum vinna. Þeirra vilji hlýtur eðlilega að vera sá, að mikil atvinna sé fyrir þá. Og þegar ráðizt er í mikið, þá dragast menn að þessari vinnu, eins og á sér stað um annað, sem býðst. En nú hefir fyrir atvikanna rás svo að segja tekið fyrir þessar byggingar, og það mun láta nærri, eftir því, sem upp hefir verið gefið, og ég hefi enga ástæðu til að vefengja það, að það muni vera eins og segir í grg. þessarar þáltill., eitthvað um 900 faglærðir menn í byggingariðnaðinum hér í Reykjavík. Þessir menn hafa á framfæri sínu eitthvað um 4000 manns, og það má nærri geta, að í ekki stærri bæ en Reykjavík er verði það ákaflega tilfinnanlegt, þegar tekið er að mjög miklu leyti fyrir atvinnu þessara manna, sem eru svo margir og hafa svo marga á framfæri sínu og hafa orðið að kosta mjög miklu til þess að komast í stöðu þá, sem þeir eru í, því að faglærðir iðnaðarmenn verða að verja mörgum árum af sinni æfi til þess að geta fengið þau bréf og skírteini, sem krafizt er til þess að þeir geti talizt hér faglærðir menn. Og þeir verða að vinna fyrir lágt eða sama sem ekkert kaup í 7 ár til þess að teljast faglærðir iðnaðarmenn. Það, sem kippt hefir fyrst úr byggingum hér, eru beinlínis opinberar ráðstafanir sem gerðar hafa verið með tilliti til gjaldeyriserfiðleka í landinu. Og það mun hafa verið í júlí síðastl., þegar fyrst var tekið til að takmarka innflutning byggingarefnis til nýbygginga, áður en nokkur meiri ástæða var til heldur en verið hafði um langt skeið að ætla, að ófriður mundi koma til sögunnar. Og að tekið var fyrir innflutning á byggingarefni til nýbygginga, varð orsök stórkostlegra afleiðinga í þessum iðnaði. Ofan á þetta bættist svo ófriðarástandið með því geysilega verðiagi, sem verður á öllum vörum til bygginga af völdum þess, ásamt beinum örðugleikum á að fá það, sem þarf til bygginga, öðrum en verðhækkuninni. Og þar með er málið komið að þessu leyti úr höndum okkar, sem á venjulegum tímum einhverju getum ráðið um þessi mál, og út fyrir landsteinana, gersamlega undan öllu því, sem við getum gert ráðstafanir til að hafa áhrif á til að bæta úr beinlínis. Ófriðarástandið er óhjákvæmileg orsök verðhækkunar og annara slíkra örðugleika, þannig að það má alveg sjá það fyrir, að hvað sem nú annars er gert í þessum málum, þá hlýtur af orsökum ófriðarins að draga úr og nálega taka fyrir byggingar. Þetta er þá það ástand hér í bænum, og ég býst við líka víðar á landinu, sem liggur til grundvallar þeirri þáltill., sem hér er borin fram á þskj. 216. Hér er stétt, sem löggjafarvaldið áreiðanlega verður að líta til, og það náttúrlega ekki síður fyrir það, að beinlínis opinberar ráðstafanir hafa átt sinn verulega þátt í þeim örðugleikum, sem þessi stétt er nú komin í. Og án þess að ég ætli að fara að gefa mönnum nokkurn vitnisburð um framferði í þjóðfélaginu, þá held ég, að maður geti sagt, að þessir iðnaðarmenn hafi ekki kvartað vonum fyrr, þótt þeir nú komi til þingsins og óski, að það liðsinni þeim nokkuð í þessu efni. Ef svo er litið á það, hvað farið er fram á í þessari þáltill., þá sjá menn, að þar er hvorki farið fram á beinan eða óbeinan styrk til þessara stétta. Það er t. d. ekki farið fram á það. að ráðizt sé í einhverjar stórkostlegar opinberar framkvæmdir á þessu sviði. Það hefir þó verið gert að nokkru leyti, t. d. fyrir þá bændur, sem hafa orðið fyrir þyngstum búsifjum af völdum mæðiveikinnar; og það hefir verið hyllzt til þess að hafa nokkuð miklar opinberar framkvæmdir á mæðiveikisvæðunum, til þess að vinna við þær gæti að einhverju leyti létt undir með þeim mönnum, sem hafa orðið harðast úti og misst bústofn sinn. Það hefir verið farið fram á það til handa þeim, sem hafa haft atvinnu við saltfisksveiðar, að skip yrðu gerð út til að veita þessum mönnum atvinnu, þó að fyrirsjáanlegt tap yrði af þeirri útgerð. Það má alltaf hlusta á slíkar raddir. En í þessari till. er ekki farið fram á neitt slíkt, heldur eingöngu það, að hið opinbera leitist ekki við að bæta með sínum aðgerðum ofan á þau vandræði, sem það almenna ástand skapar. Um það er getið í grg., að það komi niður á fleirum en þeim faglærðu mönnum, hvað mikið hefir dregið úr byggingariðnaðinum í Reykjavík. Í sambandi við byggingarnar er margskonar vinna fyrir ýmsa aðra, t. d. bifreiðarstjóra og bifreiðaeigendur við margskonar flutninga vegna bygginganna, og ýmiskonar aðra aðstoð, sem ekki þarf faglærða menn til, fyrir nú utan sjálfa byggingarverkamennina. Þessir menn verða því fyrir stórkostlegum atvinnumissi, en þeim er það að miklu leyti bætt upp með því mikla verkefni, sem nú stendur yfir í sambandi við hitaveituna. Þar skapast a. m. k. í svipinn veruleg atvinna, sem léttir undir með ófaglærðum mönnum. Ég held, að ég kæri mig svo ekki að fara um þetta fleiri orðum að svo komnu máli. Málið er í raun og veru ákaflega ljóst. Það, sem farið er fram á, er í þremur liðum. Fyrst er það, að ekki verði gerðar ráðstafanir til þess að hindra það, að menn reisi ný hús í Reykjavík. Það er auðvitað, að hér er ekki farið fram á neinn háska, því að svo miklir örðugleikar eru nú á því að fá byggingarefni, að það er út úr hugum allra að láta sér detta í hug að reisa ný hús. Ég þekki þetta betur af því, að ég hefi verið viðriðinn byggingu á einu stóru húsi, sem nú er verið að reisa, en það er háskólabyggingin. Það er nú svo orðið með verðlag á öllu, að maður næstum því kvíðir hverjum degi, að eitthvað kunni að þjóta svo upp úr öllu valdi, að gefast verði upp, þó að húsið sé nú í burðarliðnum. Slíkt ástand hlýtur náttúrlega að koma í veg fyrir, að menn geti reist sér hús eins og nú er. En ef einhver skyldi vilja gera það. hvort sem það væri af því að hann væri peningamaður eða hann af einhverjum öðrum ástæðum vildi reisa nýtt hús, þá er farið fram á, að opinberar ráðstafanir verði ekki gerðar til þess að hindra það, sérstaklega vegna þess, að þessi stórkostlega hækkun á byggingarefni stafar í raun og veru ekki nema að nokkru leyti af hækkuðu verði, heldur að mjög verulegu leyti af hinum gífurlega flutningskostnaði, sem gæti verið, að eitthvað væri hægt að komast í kringum, þannig að það gæti orðið gjaldeyrinum að minni byrði. Þessi fyrsti liður er hálfgerður hégómi, því að hætt er við, að þetta yrði byggingariðnaðarmönnum að litlu liði, vegna þess hvað verð á byggingarefni er hátt. Annar liðurinn er í raun og veru aðalefni till., en það eru þær ráðstafanir, sem iðnaðarmenn fara sérstaklega fram á, að verði gerðar, en það er, að innflutnings- og gjaldeyrishöftum verði þannig beitt, að jafnan gæti verið til hér á staðnum sem allra flest og helzt allt, sem þarf til þess að framkvæma aðgerðir á húsum. Þessi tegund atvinnu faglærðra manna er að því leyti hentugri en nýbyggingar, að þar fer hlutfallslega miklu minna til efniskaupa, en aftur meira í vinnulaun heldur en við nýbyggingar. Þá er einnig farið fram á, að þær verzlanir, sem verzla með þessi byggingarefni, fái að vera eins frjálsar með það og mögulegt er, því að þau ákaflega ströngu höft, sem eru í sambandi við sement og timbur, næstum hindra verzlun innanlands með þessi efni. Þá er þriðji liðurinn. Það er vitanlegt, að þótt stjórnin greiði eftir því sem mögulegt er fyrir framgangi þessara tveggja fyrrnefndu liða, þá verður samt sem áður mikill hörgull á vinnu fyrir þessa byggingariðnaðarmenn. Því er farið fram á það í þriðja liðnum, að stj. í þeim framkvæmdum, sem hún lætur ráðast í, leitist við að nota þennan faglærða vinnukraft, eftir því sem hún telur fært. Ég held, að hv. þm. hljóti bæði að viðurkenna þá þörf, sem hér er fyrir hendi, og eins, að hér er reynt að fara eins lipurlega og kurteislega í sakirnar í öllum kröfum og frekast er mögulegt. Ég ætla ekki fyrirfram að gera ráð fyrir andstöðu gegn þessu máli, því að ég hygg, að stj. muni taka vel í svona hóflega fram bornar kröfur. Af því að þetta mál liggur mjög ljóst fyrir og eins af því, að þótt það verði samþ., þá verður það að verulegu leyti í höndum stj., sé ég ekki ástæðu til, að það fari til n., einnig af því að miklir örðugleikar eru á að koma málum í gegnum n., og nú eru síðustu dagar þingsins. Ég legg því til, að málið fái afgreiðslu nefndarlaust, þótt ég geri það ekki að neinu aðalatriði.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég held, að rétt sé, að ég geri nú við umr. lítilsháttar yfirlit um byggingarefnamálið, þ. e. a. s. innflutning á byggingarefnum, og þá sérstaklega til Reykjavíkur, frá því rétt áður en stríðið skall á og eftir að það skall á, til þess að í sambandi við meðferð málsins komi fram upplýsingar um, hvernig hefir verið ástatt í þessu efni og hvað gert hefir verið. Hv. frsm. gat um það í ræðu sinni, að í júní og júlí þá hefði verið byrjað að draga úr nýbyggingum, svo að verulegt atvinnuleysi hefði verið í byggingariðnaðinum síðasta sumar. Ég hygg, að hv. þm. eigi við það, að síðasta sumar, þegar gefinn var út síðari hluti byggingarefnaleyfa fyrir Reykjavík, var svo kveðið á, að menn seldu ekki byggingarefni til nýrra húsa, nema þeir sæju fram á, að þeir gætu afhent byggingarefni til þess að ljúka byggingunum. Þetta var gert með það fyrir augum, að ekki skapaðist það ástand í þessum málum, að hópur húsa stæði hálfsmiðaður og ónothæfur til íbúðar. Þetta var miðað við það, að gjaldeyrisástandið væri svo örðugt, að fyrirsjáanlegt væri, að erfitt yrði að sjá fyrir byggingarefni til þess að ljúka öllum þeim húsum, sem menn óskuðu að geta byggt. Ég vil ekki neita því, að þessar ráðstafanir kunna eitthvað að hafa dregið úr nýbyggingum í Reykjavík 1939, en ég vil taka fram, að eftir þeim upplýsingum, sem mér hafa verið gefnar í þessu efni, hefir alls ekki verið siðasta sumar tilfinnanlegt atvinnuleysi hjá byggingarverkamönnum eða byggingariðnaðarmönnum í Reykjavík, svo að ég held, að ofmælt sé að halda fram, að þessar ráðstafanir hafi orðið til þess að skapa slíkt ástand, en hafi það dregið úr byggingum, þá er það ekki af illvilja til byggingarmanna, heldur af hinu, að þeir, sem um þessi mál hafa fjallað, hafa litið svo á eftir nána íhugun, að ekki væri hægt vegna gjaldeyrisástandsins að flytja inn allt það efni, sem menn hefðu óskað eftir að fá. Þegar styrjöldin skall á 1. sept., var eins og venjulega á haustin lítið til af byggingarefni í landinu, því að menn keppast við að ljúka húsum sínum af fyrir 1. okt., og er því venjulega mjög gengið til þurrðar það byggingarefni, sem fyrirliggjandi er. Þá var alveg óvíst, hvernig takast mundi að útvega byggingarefni, og ennþá óvissara, hvernig gjaldeyrisástandið mundi verða. Þá sóttu byggingarefnakaupmenn um að fá að kaupa nokkurt byggingarefni, sem þeir gætu náð með nærri því óbreyttu innkaupsverði og flutt inn fyrir sæmilegt verð, og það varð að ráði, að leyfa innflutning á þessu efni, sem þeir gátu þá náð i, en jafnframt var tekið fram, að þetta byggingarefni yrði flutt inn upp í þann byggingarefnakvóta, sem menn teldu fært 1940. Nú kom til álita, hvernig með þetta byggingarefni skyldi farið og hversu frjálst það skyldi vera. Þá lá sú hætta fyrir, að ef það yrði algerlega frjálst, þá færu menn að byggja þau hús, sem þeir vildu, sem svo stæðu hálfsmiðuð án þess að nokkur möguleiki væri á að ljúka við þau, og það sem verra var, að þetta yrði til þess, að ekki yrði hægt að útvega byggingarefni til þess að viðhalda húsum, en það er ljóst og um það eru allir sammála, að fyrst eigi að hugsa um að útvega byggingarefni til viðhalds og endurbóta, og fyrst eftir að séð hefir verið fyrir þeirri þörf, megi fara að hugsa um að reisa ný hús. Þegar þessi leyfi voru gefin út í haust, var það gert með því skilorði, að ekki skyldu afhent byggingarefni til nýrra bygginga nema með samþykki ráðun. Nú er þetta byggingarefnamál til áframhaldandi athugunar hjá gjaldeyrisnefnd og stj., og hafa verið teknar ákvarðanir í gjaldeyrisnefnd fyrir nokkru, að veita á þessu ári byggingarefnaleyfi upp á 1272 þús. kr. og þar í innifalin þau leyfi, sem gefin voru út í haust, eins og ég gat áðan um. Ef maður ber þetta saman við ástandið á síðasta ári, þá er þetta allt að því jafnhátt og það, sem úthlutað var á árinu 1939 til þessara sömu aðila, en það var 1375 þús. kr. Nú gefa byggingarefnaverzlanir þær upplýsingar, að verðlag allt að meðtaldri fragt muni hækka um 100%, svo að það mætti gera ráð fyrir, ef það stæði óbreytt, að fyrir þessa upphæð fengist allt að því helmingur af því byggingarefni, sem inn fluttist árið 1939, og því ætti að vera óhætt að vona, að þessi upphæð gæti nægt til þess að kaupa byggingarefni a. m. k. til viðhalds og endurbóta, og mun verða unnið að því, að verzlanirnar noti þetta efni með það fyrir augum. Nú vil ég benda á, að þetta er orðið mikið vandamál, ekki aðeins frá sjónarmiði byggingariðnaðarmanna, heldur almennt vandamál, þegar það kemur í ljós, að það, sem borga þarf út úr landinu fyrir byggingarefni, er strax í janúar 100% hærra en í fyrra, og mér leikur grunur á, að muni hækka verulega síðar. Þetta þarf allt að borga í erlendum gjaldeyri, því að okkar floti hefir nóg að gera að flytja annað en byggingarefni, svo að hann hefir ekkert afgangs fyrir byggingarefni, svo að eftir því sem við flytjum meira af því, þarf að leigja meira af aukaskipum annarstaðar frá og greiða fyrir þau í erlendum gjaldeyri. Menn hafa verið að gera sér vonir um, að þessi upphæð kynni að nægja til viðhalds og endurbóta, en það verður reynslan að leiða í ljós. Nú bætist hér við erfiðleikana að borga svo stórum hækkuðu verði hverja einingu af byggingarefni, sem til landsins er flutt, að svo erfitt hefir verið að fá leigð skip til þessara flutninga, að til vandræða horfir, og það stórkostlega. Mér er kunnugt um, að sumir aðilar hafa lengi verið að reyna að fá skip til að flytja byggingarefni, sem þeir hafa haft leyfi til að flytja inn, en án árangurs. Þegar ástandið er svona, annarsvegar þessi mikla hækkun á innkaupsverði og flutningsgjöldum og þessi mikla óvissa um gjaldeyrisástandið og þær óskaplegu kröfur um innkaup á öllum vörum, - ég skal nefna sem dæmi að það kostar nú um 600–700 þús. kr. að leigja skip með einn olíufarm, og þarf að greiða allt út í hönd eins og flestar nauðsynjar nú, - og svo þegar þar á bætist þessi mikla óvissa um sjálfan flutninginn, þá verð ég að segja, að við verðum nauðbeygðir til að viðhafa varúð í þessum málum og setja enn sem komið er þau skilorð, að það byggingarefni, sem inn er hægt að flytja, verði ekki notað til nýbygginga, fyrr en séð er fyrir því, sem afla þarf til viðhalds og endurbóta. Þetta er þá í sem stytztu máli það, sem gerzt hefir í þessu efni. Horfurnar eru með öllu óvissar, en þær geta því miður á engan hátt kallazt glæsilegar. Þá komum við að því atriði, sem ég vil gera almennt að umtalsefni, hvort æskilegt sé, að hér verði framkvæmdar verulegar nýbyggingar eins og nú standa sakir. Nú býst ég við, að frá almennu sjónarmiði verði flestir sammála um, að þjóðhagslega séð sé mjög óhyggilegt að kaupa byggingarefni til stórra muna og byggja ný hús eins og nú standa sakir, því að slík hús hlytu alltaf að verða mylnusteinar um háls eigenda þeirra, og í annan stað er mikill partur af því efni, sem keypt væri til þeirra húsa, algerlega tapað fé, miðað við að nota það til annara hluta, einkanlega til þess að reyna að losa eitthvað um skuldir þjóðarinnar, ef þess væri nokkur kostur. Og það hljóta allir að vera sammála um, a. m. k. allir hv. alþm., að á svona tímum er æskilegt að leggja í sem allra minnstar framkvæmdir, sem erlendan gjaldeyri þarf til, en reyna heldur að draga að sér höndina sem mest og losna heldur úr skuldum, ef nokkur kostur væri. Þetta býst ég við, að allir séu sammála um. En þá kemur hitt vandamálið, sem óneitanlega er stórt vandamál, en það er það, sem byggingariðnaðarmenn hugsa mest um, og það er ákaflega eðlilegur hlutur, en það er, hvaða ráðstafanir eigi að gera til þess, að þeir, sem hafa haft atvinnu sína við nýbyggingar, en þeir eru fjöldamargir, geti haft eitthvað að að hverfa. Eins og hv. flm. gat um, þá er það kannske ekki nema að litlu leyti fyrir opinberar ráðstafanir, að dregið hefir úr nýbyggingum, heldur er þar mest um að kenna utan að komandi ástandi, sem við fáum engu um ráðið. Ég vil taka fram, að ég tel alveg óhugsandi, að hægt sé að leiða þetta mál alveg hjá sér og sinna í engu málum þeirra manna, sem hér biða atvinnuhnekki, heldur verði að fá einhverja lausn, en það finnst mér, að eigi ekki að gera með því, að það opinbera ýti undir nýbyggingar eins og nú standa sakir, heldur eigi að reyna að koma á fót annari atvinnu, eftir því sem möguleikar eru á, sem þessir menn gætu fengið aðgang að, og ég segi það hiklaust sem mína skoðun og legg áherzlu á það, að ég tel miklu skynsamlegra frá þjóðhagslegu sjónarmiði að leggja talsvert á sig til fjáröflunar innan lands í því skyni heldur en það opinbera geri ráðstafanir til þess að auka þyngslin á gjaldeyrinum með því að ýta undir byggingar eins og nú standa sakir. Ég tel vel tímabært og nauðsynlegt, að Alþingi hefði samþ. fjárveitingu í því skyni að koma á fót atvinnu, sem sá hluti manna gæti starfað að, sem vitanlega hlýtur að verða atvinnulaus nú á næsta sumri og sennilega meðan á stríðinu stendur, vegna þess að nýbyggingar falla að miklu leyti niður, því að það hlýtur að verða, að þær falli að miklu leyti niður. Mér finnst, að þessu máli hafi of lítill gaumur verið gefinn hér á þingi. Í sambandi við afgreiðslu fjárl. á nú að gefa stj. heimild til niðurskurðar á ýmsum liðum fjárl., og kann að vera, að hægt sé að gera slíkt að vissu marki, - en gæti ekki verið líka nauðsynlegt fyrir stj. að hafa heimild til að gera ráðstafanir til að auka atvinnu til að vega á móti þeim atvinnumissi, sem hlýtur að koma fram vegna styrjaldarástandsins? Ég vil benda á, að ef framleiðslan getur gengið áfram óhindrað, þá muni mikill hluti þjóðarinnar geta þar séð sér farborða, og að sumu leyti kannske fengið eitthvað skárri aðstöðu. Gæti vel farið svo, að þessi hluti þjóðarinnar yrði eitthvað aflögufær til að styðja þá, sem verr yrðu úti, og mér finnst, að það sé eðlileg ályktun af þessu viðhorfi, að gerðar séu ráðstafanir til þess, að stj. hafi heimild til þess að veita fé til atvinnuaukningar í því skyni. Þetta vil ég leggja áherzlu á einmitt í sambandi við þetta mál. Það er í raun og veru engin lausn frá þjóðhagslegu sjónarmiði að ætla að leysa mál eins og þetta með því að örva framkvæmdir, sem frá sjónarmiði allra væri í raun og veru æskilegast að mættu bíða. Ætti miklu betur við að mínum dómi að reyna í stað þeirrar atvinnu að skapa aðra nýja, og ég vil leggja áherzlu á, að mér finnst, að þessu máli hafi allt of lítill gaumur verið gefinn við afgreiðslu fjárl. hér á þingi. Ég álít, að ómögulegt sé nú að gefa neina ákveðna yfirlýsingu um, hvort hægt verði að afla svo mikils byggingarefnis, að hægt verði að leggja í nýbyggingar. Það mál verður tekið til athugunar í stj. og gjaldeyrisnefnd og teknar ákvarðanir eftir því, sem útlit er fram undan. Ég lít því svo á, að hér sé um miklu stærra mál að ræða en það, hvort þessi klásúla um innflutning á byggingarefni skuli falla niður eða ekki. Það, sem hér ber sérstaklega að athuga, er það, á hvern hátt bezt og hagkvæmlegast verði bætt úr því atvinnuleysi, sem kemur til með að stafa af byggingarefnisskortinum. Vegna þeirra hluta vil ég óska þess, að málinu verði vísað til nefndar til frekari athugunar.

* Flm. (Magnús Jónsson): Hæstv. viðskmrh. játaði, að með síðari byggingarefniskvóta 1939 hefði að mestu tekið fyrir byggingu nýrra húsa hér í Reykjavík, og hann játaði ennfremur, að nokkuð hefði dregið út atvinnu í byggingariðnaðinum, en hélt þó, að atvinnuleysið væri ekki tilfinnanlegt. Ég skal fúslega játa, að um þetta eru ekki til skýrslur ennþá, en það er eitt víst, að hér ríkir mikið atvinnuleysi meðal allra þeirra, sem að byggingum hafa unnið, og því til sönnunar þarf ekki annað en athuga, hvernig hér hefir verið háttað um byggingar undanfarin haust; fjöldamörg hús hafa t. d. verið hálfnuð, og á mörgum hefir jafnvel aðeins verið nýbyrjað á. En nú eru aðeins örfáir menn að vinna við háskólann og verkamannabústaðina. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri sama og mylnusteinn væri hengdur um háls þeirra, er byggðu úr jafndýru efni og byggingarefni væri nú. Ég held, að það sé með öllu óþarfi, að óttast það, að menn fari að hengja sig í slíku. Ég býst fastlega við því, að hið háa verð hamli mönnum frá að byggja, og því sé þetta út af fyrir sig óþarfa umhyggja hjá hæstv. ráðh. Hvað snertir innflutninginn nú, 1272 þús. á móti 1375 þús. í fyrra, vil ég benda á, að mjög mikið af því byggingarefni, sem flutt er inn fyrir þessa upphæð, fer til annars en húsabygginga. Þannig fer t. d. mikið í kassa utan um ísfisk, o. fl., o. fl. Ég get verið sammála ráðh. um, að óráðlegt sé að leggja í byggingu nýrra húsa, svo nokkru nemi, enda er 1. liður till. orðaður á þann veg, að leyfa innflutning á byggingarefni, svo ekki þurfi að taka fyrir byggingu nýrra húsa vegna skorts á efni. Ég vil benda ráðh. á, að hér segir, „svo ekki þurfi að taka fyrir byggingar nýrra húsa“. Lengra er ekki hægt að ganga með takmarkanir á byggingum, því að einhver ný hús verða að koma. Mér fannst hæstv. ráðh. tala lítið um 2. lið till. Ég fyrir mitt leyti tel það beztu atvinnubæturnar fyrir þessa menn, ef þeir fá möguleika til þess að halda húsum við, án þess að það útheimti mikið erlent efni. Mér þótti vænt um það, að hæstv. ráðh. taldi nauðsyn á vera að koma á fót einhverri vinnu fyrir hina atvinnulausu byggingarmenn, en ég saknaði þess, að heyra ekki, hvað hann hafði að leggja til þeirra mála. Eigi hann hér við venjulega atvinnubótavinnu, þá held ég, að slíkt sé neyðarúrræði, sem forðast beri í lengstu lög, en hitt er víst, að á einhvern hátt þarf að útvega þessum mönnum atvinnu, og um allt sem miðar til þess, er ég fús til samvinnu við ráðh. Annars fæ ég ekki séð, hvernig nefnd á að geta starfar að þessu máli eins og nú er komið með tíma þingsins. Allshn., sem sennilega myndi fá málið, hefir mjög mikið að gera, og það hafa þm. yfirleitt, svo tími til þess að sinna slíku máli sem þessu er helzt ekki nema á nóttunni. Það, sem ég svo að síðustu legg áherzlu á, er, að till. sé afgr. nú. Hinsvegar er allt með þökkum þegið, sem stj. vill bæta við hana og verða má til hins betra fyrir þá stétt manna, sem hér á hlut að máli.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að ég hefði sagt, að hús þau. sem byggð yrðu hér eftir, hlytu að verða svo dýr, að þau yrðu mylnusteinn um háls þeirra, sem létu byggja þau. Út af þessum ummælum mínum dró hv. þm. þá ályktun, að það væri með öllu óþarft að vera með takmarkanir á innflutningi byggingarefnis. Dýrleiki vörunnar myndi verða nægileg takmörkun. Þetta er ég ekki viss um, að sé rétt ályktun hjá hv. þm., og því vil ég undirstrika það, að rétt sé að miða þær ráðstafanir, sem gerðar verða um inn flutning byggingarefnis, við það, að nægilegt efni verði flutt inn til þess að viðhalda og lagfæra þau hús, sem þegar hafa verið byggð. Þá vil ég taka það fram, að tölur þær um innflutning byggingarefnis, er ég nefndi, eru miðaðar við það efni, sem verzlanir fengu að flytja inn. Þar fyrir utan er því allt efni í kassa og efni til iðnaðarvinnu. Við úthlutun byggingarefnisleyfanna er sjálfsagt að taka tillit til þess og athuga, hvort ein eða fleiri greinar iðnaðarins vaxa umfram aðrar vegna ófriðarástandsins. Þá sagði hv. 1. þm, Reykv., að ég hefði lagt áherzlu á, að sjá þyrfti mönnum þeim, er atvinnulausir verða í byggingariðnaðinum, fyrir nýrri atvinnu, en ég hefði ekki bent á neitt til úrbóta. Hér skilst mér, að við séum sammála. Ég legg áherzlu á, að það sé athugað mjög gaumgæfilega, hvað helzt sé tiltækilegast að gera til þess að létta undir með þeim, sem hér verða hart úti. Hv. þm. taldi, að síðast af öllu ætti að fara út á þá braut að láta mennina fá atvinnubótavinnu. Það væri neyðarúrræði. Þetta má vel vera rétt hjá hv. þm., en eitthvað verður að gera, þar sem óhugsandi er með öllu, að allir hinir faglærðu byggingamenn geti fengið atvinnu áfram við byggingar. Það, sem ég hefði getað hugsað mér, að þeir yrðu látnir gera, er t. d. að vinna að undirbúningi nýbýlabyggða o. fl. Þetta vil ég láta athuga í nefnd, og því hefi ég lagt til, að málinu verði vísað til nefndar, svo að það geti fengið nokkra athugun. Það vill nú svo vel til, að hv. 1. flm. þessa máls á sjálfur sæti í nefnd þeirri, sem málið fær til meðferðar, svo fremi sem því verður vísað til n. Honum er því innan handar að reka á eftir því, að nefndin afgr. málið frá sér sem fyrst. Annars verð ég að segja það, að ég tel ekkert við það að athuga, þó að þingið yrði t. d. að sitja 2–3 dögum lengur en ella vegna þessa máls. Hér er um stórt mál að ræða, sem leysa þarf í heild, en ekki að einhverju leyti.

* Flm. (Magnús Jónsson): Út af síðustu orðum hæstv. ráðh. skal ég taka það fram, að ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að málið fari til nefndar, úr því að ráðh. telur ekki eftir, þó að þingið yrði að sitja eitthvað lengur fyrir það eitt.