Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um viðauka við lög nr. 44 25. maí 1976 um Fiskveiðasjóð Íslands. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út 5. apríl s.l. en þau voru gefin út vegna mikilla vandamála, sem þá voru í sjávarútvegi. Var þá tekin ákvörðun um það að taka ábyrgð á allt að 120 millj. kr. til að lána fyrirtækjum í sjávarútvegi. Þessi lán hafa þegar verið veitt og var það gert samkv. tillögum sérstakrar nefndar, sem í voru Benedikt Bogason formaður, Bogi Þórðarson, Karl Bjarnason og Svavar Ármannsson. Úthlutunin var fyrst og fremst byggð á skýrslu nefndar um stöðu útgerðar og fiskvinnslu, en sú skýrsla var unnin af nefnd, sem í sátu þeir Benedikt Bogason, Bogi Þórðarson, Helgi Backman, Svavar Ármannsson, Ólafur Helgason og Garðar Ingvarsson. Ég sé því ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta mál. Það hefur þegar verið afgreitt frá Nd., en þar liggja ýmis gögn fyrir um hvernig frá málinu var gengið. Tel ég réttara að hv. nefnd fái þau til umfjöllunar og sé ekki ástæðu til að fara nákvæmlega yfir það hér. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn.



Virðulegi forseti. Hafi maður einhvern tíma hneykslast á brbl. þá held ég að maður hafi fyrst hneykslast fyrir alvöru á þessum lögum. Þau eru sett eftir þinglausnir þegar sýnt var að sú stjórn, sem var við völd, var í raun og veru fallin. Síðan stöndum við 7–8 mán. síðar frammi fyrir orðnum hlut. Þarna var tekið lán að upphæð á annað hundrað milljónir og því dengt inn í íslenskt efnahagslíf með þeim fljótfengnu ráðum sem menn höfðu þá. Með hliðsjón af setningu þessara brbl. verður manni á að spyrja: Hvað þýðir fyrir okkur í raun og veru að vera að fjalla um þennan hlut hér og nú? Hvað gerist t.d. ef sú ólíklega niðurstaða yrði ofan á að þessi lög yrðu felld? Hvernig á þá að innkalla aftur það fé sem þarna hefur verið úthlutað og hvaða afleiðingar hefur það fyrir þau fyrirtæki sem þessa fjármuni fengu? Á þessu stigi er eðlilegast að spyrja einhverra spurninga sem gætu orðið mönnum til fróðleiks og lærdóms og hugsanlega til eftirbreytni. Ég heyrði á máli hæstv. ráðh. hér áðan að einhver gögn liggja fyrir sem fara þá til nefndar. Mig langar til að bera fram nokkrar spurningar. Þeim kann að vera svarað í þessum gögnum. Ef svo er þá er það gott. Það er spurning um hvort legið hafi fyrir beiðnir frá ákveðnum fyrirtækjum um þá aðstoð sem þarna var veitt. Það er spurning um það hvort þessar úthlutanir hafi verið skilyrtar og þá með hvaða hætti. Voru þær t.d. eyrnamerktar ákveðnum aðgerðum innan fyrirtækjanna? Það er spurning með hvaða hætti er hagað eftirliti með því að þessum peningum sé varið, eða hafi verið varið, eins og til var ætlast ef sá tilgangur var þá tilgreindur. Það er kannske mikilvægasta spurningin. Er eitthvert merki þess eða liggja einhverjar sannanir fyrir um að þessir peningar hafi áorkað einhverju, einhverju öðru en kannske að lengja dauðastríð einhverra fyrirtækja? Það gengur fjöllunum hærra milli manna að til séu dæmi og það fleiri en eitt um fyrirtæki sem nánast eru gerð út í því augnamiði eingöngu að taka á móti svona peningum. Ég veit ekki að hvað miklu leyti hægt er að upplýsa um slíkt mál eða hvort menn vilja það yfir höfuð. Og að síðustu, og ég vænti að þær upplýsingar liggi nú fyrir: Hver eru kjörin á þessum framlögum eða þessari úthlutun? Eru þetta lán með vöxtum eða beinir styrkir eða einhvers konar aðrar ráðstafanir með öðrum kjörum? Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Ég vil ítreka það að mér finnst þetta mál sýna í mjög skýru ljósi hversu óheppileg stjórnarfarsleg ráðstöfun brbl. eru orðin og gjörsamlega út úr takt við þann tíma sem við lifum á. Þau eru ónauðsynleg, með öllu þegar fyrir liggur að mjög stór hluti þingmanna, ef ekki meiri hluti, er fullkomlega reiðubúinn að vinna bæði lengri vinnudag og lengra vinnuár einmitt til þess að svona hlutir þurfi ekki að gerast.



Virðulegi forseti. Þetta frv. er til staðfestingar á brbl. Mig minnir að málum hafi verið svo komið að Framkvæmdastofnun ríkisins hafi verið ætlað að fara með þetta mál en ekki viljað og síðan hafi þessi háttur verið á hafður og beinlínis verið beðið eftir því að Alþingi færi heim til að hægt væri að gefa út þessi brbl. Vandi þeirra fyrirtækja sem um er að ræða var löngu ljós þegar þessi lög voru gefin út. Þessi háttur, sem hafður er á við að gefa út brbl., minnir okkur á hversu þessi aðferð er misnotuð og hversu alþm. eru niðurlægðir með slíkum gjörðum. Ég efast ekki um að umrædd fyrirtæki hafa þurft á fé að halda. Það er nöturleg staðreynd að fyrirtæki í sjávarútvegi eru yfirleitt þannig sett að þau eru rekin á núllinu, eða undir núllinu, vegna þess að grundvöllurinn er rangur. En þegar þessi lán eru veitt þá eru fín orð notuð um lánveitinguna, að þau skuli vera til hagræðingar: Það er mikið búið að lána af hagræðingarfé og mér hefur alltaf fundist á skorta að sýnt væri fram á að eitthvert gagn hafi orðið af því fé, sem lánað hefur verið. Yfirleitt er þetta fé notað til að greiða upp rekstrarskuldir og ekki látið til hagræðingar, eins og ætlunin er þó að gert verði. Mig langar til að spyrja sjútvrh. hvort einhverjar upplýsingar liggi fyrir um hvaða hagræðing hafi átt sér stað í viðkomandi fyrirtækjum eða hvort nokkur leið sé að gæta að því að fyrirtækin noti féð á þann hátt sem ætlast er til af lánveitanda. Við fáum vissulega í sjútvn. ýmsar aðrar upplýsingar. En gaman væri að fá vitneskju um hvort rn. hefur eitthvað fylgst með því hvernig þessum peningum hefur verið varið.



Virðulegi forseti. Þann 7. apríl s.l. var gefin út reglugerð um þessi lán. Þar kemur fram m.a. í 1. gr. að lántaka og lánveitingar þessarar deildar, þ.e. hagræðingar- og framkvæmdalánadeildar. Fiskveiðasjóðs, skuli ekki hafa áhrif á fjárhag sjóðsins að öðru leyti og endurgreiðsla fyrir slík lán fari fram af því fé sem innheimtist af útlánum deildarinnar. Síðan kemur fram að úr þessari sérstöku deild skuli veitt lán til fyrirtækja í sjávarútvegi til hagræðingar, fjárhagslegrar endurskipulagningar og til að leysa sérstök staðbundin vandamál. Þau fyrirtæki sem eru í alvarlegum rekstrarvanda og mikilvæg eru fyrir atvinnuöryggi á viðkomandi stað og þar sem rekstrarstöðvun er yfirvofandi skulu hafa forgang samkvæmt reglugerð þessari, enda horfi stuðningur við þau til bætts skipulags í veiðum og vinnslu. Í 2. gr. kemur fram að ráðh. skipar nefnd fjögurra sérfróðra manna á sviði stjórnunar og rekstrar fyrirtækja í sjávarútvegi, er fjalla um lánsbeiðnir, og skulu lán veitt samkvæmt tillögum nefndarinnar og samþykki ráðh. Við úthlutun lánanna skal þess gætt að lánsfé fari til þess að ná fram bættri nýtingu, hagkvæmni í rekstri og stjórnunarlegum endurbótum auk betri heildarnýtingar fjármagns. Í bréfi, þar sem voru afgreidd fyrstu lánin, - Það eru tillögur um lánveitingar að fjárhæð 120 millj. - stendur m.a.: „Fyrir veitingu lánanna eru í mörgum tilvikum sett skilyrði tæknileg og/eða fjárhagsleg. Nefndin er nú að kanna hvort skilyrðin verði uppfyllt. Þegar liggur fyrir að 28 fyrirtæki uppfylla öll skilyrði. Þess vegna felur ráðuneytið Fiskveiðasjóði að ákveða þau lán.“ Það er sem sagt um að ræða að viðkomandi nefnd fjallaði um það á sínum tíma hvort fyrirtækin uppfylltu þessi skilyrði. Hitt er svo annað mál, að auðvitað er ávallt erfitt að ganga alveg úr skugga um til hvers peningar eru notaðir bæði í þessu tilfelli og öðrum. Ekki er svo auðvelt að aðskilja fjárstreymi í fyrirtækjum. Það er að sjálfsögðu kunnara en frá þurfi að segja að fyrirtæki í sjávarútvegi hafa búið við mjög létega rekstrarstöðu á undanförnum árum. Sú verðbólga sem hér hefur geisað hefur gert greiðslustöðu þeirra nánast óbærilega. Það hefur því þurft að standa í eilífum skuldbreytingum til að halda þessum fyrirtækjum gangandi. Ég held að ekki þurfi að dyljast neinum að þau lán sem voru veitt með þessum aðgerðum fóru að allmiklu leyti í mörgum tilfellum til að kaupa ný tæki. Þó efast ég um að það hafi verið í nægilega mörgum tilvikum. Rn. hefur ekki núna að undanförnu fylgst sérstaklega með hvernig þessum peningum hefur verið ráðstafað. Gengið var úr skugga um það áður en lánin voru veitt hvaða þarfir væru hjá fyrirtækjunum, en eftir að það gerðist hefur ekkert eftirlit átt sér stað. Það voru kröfur um það samkv. 4. gr. að lánin væru tryggð með veði í atvinnuhúsnæði lántakanda ásamt vélum og búnaði innan 70% af vátryggingarverði, þ.e. brunabótamati húsa og vátryggingarverði véla, tækja og áhalda, eða fiskiskipum innan 90% af húftryggingarmati þeirra. Lánin voru að sjálfsögðu ekki veitt nema þessar tryggingar væru settar. Það er að mínu mati tilgangslaust að koma upp einhverju sérstöku eftirlitskerfi með fyrirtækjunum. Hér er um mjög mörg fyrirtæki að tefla í öllum kjördæmum landsins. T.d. má geta þess að samtals voru veitt lán á Vestfjörðum upp á 24.5 millj., í Norðurl. v. 18.9, í Norðurl. e. 19.4, í Austfjarðakjördæmi 31.2, í Suðurlandskjördæmi 34.2, í Reykjaneskjördæmi 33, í Reykjavík tæpar 11 og á Vesturlandi liðlega 20 millj. Þá er inn í því talið það sem veitt var 1981, 1982 og 1983. Það má segja að til margra ára hafi verið um að ræða eilífar skuldbreytingar í sjávarútveginum, því miður, vegna þess að sjávarútvegurinn hefur ekki búið við þau rekstrarskilyrði sem hann þyrfti að búa við, og býr ekki í reynd við þau enn þann dag í dag. Það er úf af fyrir sig hægt að segja sem svo að ekki eigi að greiða á nokkurn hátt fyrir þessum fyrirtækjum, þau eigi bara að stöðvast. Ég held að fæstir séu samt þeirrar skoðunar því að flest af þessum fyrirtækjum eru að mörgu leyti vel stödd eignalega séð og ég held að engin ástæða sé til að ætla annað en að fjármagn þetta verði að langmestu ef ekki öllu leyti endurgreitt. Spurt var hvort einhver sýnilegur árangur hafi orðið vegna þessara lána. Ég held að megi svara því játandi. Það varð sá árangur að fyrirtækin komust yfir þetta mikla óvissutímabil, sem var óneitanlega s.l. vor, og ég veit að allir viðurkenna hér. Það ríkti mikil óvissa í þessari atvinnugrein og það var ekki fyrr en gengið var til efnahagsráðstafana á s.I. vori að einhver vissa fékkst um mögulega framtíð þeirra og rekstrarskilyrði. Ekki er nokkur vafi um að þessi lán hjálpuðu fyrirtækjunum yfir þennan óvissuhjalla. Það má svo lengi um það deila hvort þetta var rétt aðferð. Ég get út af fyrir sig tekið undir það, að mun betra hefði verið að fyrirtækjunum hefðu verið sköpuð rekstrarskilyrði miklu fyrr. Ekki er ástæða til að deila um það hér. En það var ekki gert og þess vegna voru aðgerðir þessar bráðnauðsynlegar. Ég vænti þess, virðulegi forseti, að ég hafi svarað einhverju af því sem hér kom fram, en að sjálfsögðu er ráðuneytið tilbúið til þess að verða við öllum beiðnum nefndarinnar um upplýsingar. Ég tel langeðlilegast og best fyrir menn að fá upplýsingar í rn. Við munum að sjálfsögðu leitast við að veita mönnum þar sem besta fyrirgreiðslu.



Virðulegi forseti. Iðnn. hefur tekið til meðferðar frv. það sem hér er á dagskrá og mælir með að það verði samþykkt. Fundinn sátu allir nm. nema Davíð Aðalsteinsson sem var fjarverandi. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. Það er gamall kunningi. Sams konar frv. hefur verið lagt fram árlega í mörg ár, kannske svo lengi sem ég man eftir. Með frv. þessu er lagt til að innheimta verðjöfnunargjald af raforku og að heimild til þess verði framlengd til ársloka 1984. Gert er ráð fyrir að upphæð gjaldsins verði áfram 19% og því verði skipt svo sem áður hefur verið, þannig að Rafmagnsveitur ríkisins fái 80% og Orkubú Vestfjarða 20%. Þetta er meginefni þessa frv. Ég ítreka að iðnn. hefur samhljóða og einróma samþykkt að mæla með því.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1984. Þetta frv. er reist í öllum meginatriðum á fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1984 sem lögð var fyrir Alþingi í byrjun nóv. Að auki byggist heimild til innlendrar fjáröflunar að hluta til á því að frv. til l. um innlenda fjáröflun, sem nú er til meðferðar á Alþingi, hljóti afgreiðslu. Í því frv. er leitað heimilda til innlendrar fjáröflunar með nýju og fjölbreyttu sniði verð- og gengistryggðra skuldabréfa. Lánsfjárlagafrv. fyrir árið 1984 er í öllum meginatriðum með hefðbundnu sniði. Í 1. kafla frv. er leitað heimilda til 1ántöku fyrir ríkissjóð á árinu 1984 auk heimildar til lántöku Framkvæmdasjóðs Íslands, fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs og sveitarfélaga. Í II. kafla frv. er ákvæði um skerðingu framlaga til ýmissa sjóða. Í III. kafla frv. eru síðan ýmis ákvæði sem varða lánsfjáröflun á árinu 1983, fjármögnun á greiðsluhalla ríkissjóðs 1983 og ákvæði um ábyrgðarheimildir vegna skipasmíða. Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1984 kemur fram að heildarlánsfjárþörf A- og B-hluta ríkissjóðs nemur 2 milljörðum 669 millj. kr. Þar kom einnig fram að á vegum utanrrh. væri unnið að endurskoðun á fjárþörf fyrir byggingarframkvæmdir við flugstöð í Keflavík og lækka lántökur til þessa verkefnis um 15 millj. kr. frá því sem lánsfjáráætlun gerði ráð fyrir. Samkv. þessari grein lækkar heildarlánsfjárþörf A- og B-hluta sem þessu nemur og er því leitað heimildar til 2654 millj. kr. lántöku á árinu 1984. Lánsfé skiptist þannig að alls er fyrirhugað að afla 1709 millj. kr. erlendis og 945 millj. kr. á innlendum lánsfjármarkaði. Gert er ráð fyrir að erlendar lántökur Landsvirkjunar nemi alls 500 millj. kr. á árinu 1984 til fjármögnunar á raforkuframkvæmdum. Fyrirhugað er að verja 200 millj. kr. til framkvæmda við Blönduvirkjun og 700 millj. kr. til annarra framkvæmda, þ.e. við Kvíslaveitur, Suðurlínu og önnur brýn verkefni. Erlendar lántökur á vegum annarra fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs, Orkubús Vestfjarða og hitaveitna nema alls 247 millj. kr. Þá er að nefna að Framkvæmdasjóði hefur verið heimiluð 652 millj. kr. erlend lántaka en það er 35 millj. kr. hærri fjárhæð en fram kemur í lánsfjáráætlun. Um einstaka liði og ráðstöfun þeirra vísa ég til grg. frv. og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar. Fyrirhugaðar erlendar lántökur nema alls 4 538 millj. kr. Stjórnarflokkarnir eru einhuga um að mjög mikið verði að stemma stigu við aukinni erlendri skuldasöfnun. Skuldir þjóðarinnar út á við nema nú um 60% af þjóðarframleiðslunni. Hér eru landsmenn komnir í ógöngur. Um það bil fjórða hver króna, sem við öflum í erlendum gjaldeyri, rennur til þess að greiða vexti og afborganir af erlendum skuldum. Í ljósi nýjustu viðhorfa til þorskafla á árinu 1984 og þjóðarframleiðslu er deginum ljósara að það verður enn brýnna en ella að takmarka erlendar lántökur á árinu 1984. Mörg þörf verkefni verða því að bíða þess að þeim verði hrundið í framkvæmd þar til efnahagurinn réttir við. Vegna þess hvað þjóðarbúinu er sniðinn þröngur stakkur í erlendri lánsfjáröflun auk þess sem óverjandi er að taka erlend eyðslulán ár eftir ár er nauðsynlegra en nokkru sinni fyrr að efla innlendan sparnað. Innanlands er fyrirhugað að taka að láni umtalsvert fé. Alls eru lántökur hjá lífeyrissjóðum fyrirhugaðar um 1000 millj. kr., þar af renna um 690 millj. kr. til húsnæðislánakerfisins, 110 millj. kr. til Framkvæmdasjóðs og 120 millj. kr. til ríkissjóðs. Það er ætlað að hér sé um raunhæfar fjárhæðir að ræða og ríkisstj. hefur ákveðið að gildandi lögum um kaup lífeyrissjóða á skuldabréfum af Byggingarsjóði, Framkvæmdasjóði og ríkissjóði verði ekki breytt að svo komnu máli a.m.k. Önnur innlend fjáröflun, þ.e. með útgáfu ríkissjóðsvíxla, spariskírteina, happdrættisbréfa og gengisbundinna bréfa, er alls áætlað að muni gefa um 758 millj. kr. Þar af eru 200 millj. kr. sem sérstaklega er ætlað að endurlána til Byggingarsjóðs ríkisins. Í 6. gr. frv. til fjárlaga er leitað heimildar til 200 millj. kr. útgáfu spariskírteina og happdrættislána. Í 1. gr. þessa frv., sem hér er til umr., er leitað heimilda til 478 millj. kr. lántöku innanlands, þar af 128 millj. kr. hjá lífeyrissjóðunum. Bregðist lánsfjáröflunaráform ríkisstj. hvort heldur er hjá lífeyrissjóðum eða á innlendum lánsfjármarkaði eða að öðru leyti mun nauðsynlegt fyrir ríkisstj. að endurskoða útlánaáform en skilningur ríkir á því að ekki megi bjarga málinu með enn aukinni erlendri lántöku og skuldasöfnun. Í 28. og 29. gr. frv. er leitað heimilda til lántöku vegna ársins 1983 og til þess að semja við Seðlabankann um fjármögnun á greiðsluhalla ríkissjóðs árið 1983. Fyrirsjáanlegt er eins og ég hef áður gert Alþingi grein fyrir að verulegur greiðsluhalli verði hjá ríkissjóði í árslok 1983. Svo sem fram kemur í aths. þessa frv. eru horfur á að greiðsluhalli verði ekki undir 1100 millj. kr. í árslok. Innheimta skatta síðustu vikur ársins skiptir miklu um endanlegar niðurstöður. Því er of snemmt að fullyrða neitt í þessu máli en vandinn er ærinn. Í 30. og 31. gr. frv. er leitað heimildar fyrir ríkissjóð að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán á árinu 1984 sem tekin kunna að verða til smíði 5 fiskiskipa. i gildandi lögum er heimilað að í svonefndu raðsmíðaverkefni séu á árinu 1983 og 1984 ávallt 4 skip í smíðum að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Nýmæli þessara greina er að takmarka heimildir til að veita ríkisábyrgðir vegna smíði fiskiskipa innanlands þannig að þær nái einungis til smíði fjögurra skipa. Þau skip, sem hér um ræðir, eru í smíðum hjá Slippstöðinni hf. á Akureyri, þ.e. tvö skip, Stálvík hf., eitt skip, og Þorgeir og Ellert á Akranesi, eitt skip. Fleiri skip verða því ekki smíðuð á árinu 1984 samkv. ákvæðum þessarar greinar. Í annan stað er hámarkslengd þessara skipa færð úr 35 metrum í 39 metra. Er þetta gert til þess að umrædd skip geti sinnt nýjum og breyttum verkefnum svo sem rækjuveiðum. Ákvæði 31. gr. frv. er efnislega það að leitað er heimilda til ábyrgðar hliðstætt því, sem er í 30. gr., á smíði eins skips hjá Vélsmiðju Seyðisfjarðar. Kjölur hefur þegar verið lagður að smíði þessa skips en það á við hér eins og um smíði skipa í svokölluðu raðsmíðaverkefni að fjmrh. ákveður framkvæmd þess ákvæðis með reglugerð. Ég hef vikið að veigamestu atriðum þessa frv. sem hér er talað fyrir. Ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka einstök efnisatriði sem þessu frv. tengjast. Í því sambandi nægir að vísa til aths. við þetta frv. og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar sem legið hefur frammi allmargar vikur og til 49. máls Ed. sem er frv. um heimild til fjölbreyttari útgáfu skuldaviðurkenninga innanlands en í boði hafa verið. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til aths. með frv. sjálfu. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari 1. umr. leyfi ég mér að gera það að minni till. að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar.



Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram í máli hæstv. fjmrh. að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og lánsfjárlög eru snemma á ferðinni og það ber vissulega að fagna því að menn geta tekið sér nægan tíma eftir því til þess að fjalla um þau mál. Ég bendi á það að hér er um eitt þýðingarmesta mál þessa þings að ræða, ákvarðanir, sem eru engu síðri en fjárlögin sjálf, ákvarðanir um ýmsar helstu framkvæmdir okkar og hvernig að þeim verður staðið og þá kannske ekki síður um það sem ekki verður aðhafst á næsta ári. Það er að vísu rétt að varðandi útdeilingu þessa fjármagns, sem hér er verið að leita heimilda fyrir, kemur það bæði fram í fjárlögum og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hvernig sú skipting verður. Hér eru heimildirnar sem að baki liggja og hér eru þær lánsfjárupphæðir sem byggt er á. Ég segi það t.d. að ég sá þetta frv. ekki fyrr en nú í hádeginu. Því mun hafa verið dreift hér á fundi Nd. á föstudag, er mér sagt, en fundir hjá Ed.-mönnum voru þá ekki eins og menn vita. Og ég vil því ekki á þessu stigi tjá mig umfram það sem ég hef lesið mér til rétt núna þessi augnablik sem liðin eru frá því að ég sá frv. Ég sé það að þetta er tekið hér inn með afbrigðum og það virðist liggja býsna mikið á en engu að síður er nú næstum að segja lágmarkið að menn geti lesið þetta svona þokkalega yfir áður en það er tekið á dagskrá hér. Ég er ekki að álasa hæstv. forseta í þessu efni en sannleikurinn er sá með mig að ég er nýbúinn að sjá þetta frv. og ég hygg að svo sé um fleiri hér inni, nema auðvitað stjórnarliða sem hafa haft þetta í þingflokksherbergjum sínum undanfarna daga og á náttborðinu heima hjá sér og hafa getað sinnt þessu mætavel og þekkja þetta allt saman út og inn. Þeir munu trúlega heldur ekki taka mikinn þátt í umfjöllun þessa máls umfram það sem þeirra leiðtogi, hæstv. fjmrh., mælir hér fyrir þessu máli og gefur þær skýringar sem hann verður e.t.v. beðinn um við 1. umr. málsins. Fljótt á litið sé ég þó - svo að ég minnist á mál sem er býsna hugleikið mér í þessu efni - hvernig fara muni þar sem fyrirhugað er að kísilmálmverksmiðja á Reyðarfirði sé vitanlega ekki hér inni enda eru menn úti um þorp og grundir að reyna að finna erlenda aðila til að sjá um allt heila „klabbið“ svo að notuð séu fleyg orð eins þeirra sem áður trúðu á það að núv. hæstv. iðnrh. kæmi með framkvæmdina nú þegar á þessu hausti á silfurfati síns rómaða örlætis enda voru hans eigin orð fyrir því að það mundi ekki á því standa. En alla þá umr. ætla ég að geyma mér til seinni tíma. Ég sé það líka að Landsvirkjun muni verða með allt á fullu eða svo til hér á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu skv. þessu enda ekki ráð nema í tíma sé tekið ef álverið og stækkunin á því eiga að hafa hér algeran forgang eins og manni skilst að ætlunin sé. Mér virðist hins vegar fátæklegt um raunveruleg fjármagnsútgjöld til Fljótsdalsvirkjunar enda er hún víðs fjarri straumsvík eins og allir vita. Heildarmat þessarar stöðu, þ. á m. upphæðir og annað því um líkt, bíður síðari umr. enda verður þá komin til skjalanna vænti ég hv. fyrrv. fjmrh. Ragnar Arnalds sem fær málið einnig til athugunar í nefnd svo að almenn umfjöllun verður hér ekki af minni hálfu. Varðandi skerðingarákvæðin í 9.–26. gr. frv. þá koma þau að vísu öll til umr. með fjárlögunum og því ekki ástæða til þess að orðtengja mikið um þau hér. En ég staðnæmist við fáa punkta. 16. og 18. gr. hafa oft verið hér til umr. í þessari hv. d. Í þeim segir, með leyfi hæstv. forseta: Í 16. gr.: „Þrátt fyrir ákvæði 1. gr. laga nr. 30/1921 um erfðafjárskatt, sbr. 1. gr. laga nr. 50/1972, skulu tekjur Erfðafjársjóðs af erfðafjárskatti eigi fara fram úr 19 400 þús. kr. á árinu 1984. Það sem umfram kann að innheimtast af erfðafjárskatti á árinu 1984 rennur í ríkissjóð.“ Og í 18. gr.: „Þrátt fyrir ákvæði 1. tl. 35. gr. laga nr. 41/1983 um málefni fatlaðra skal framlag ríkissjóðs til Framkvæmdasjóðs fatlaðra eigi fara fram úr 40 000 þús. kr. á árinu 1984.“ Á undanförnum þingum hefur skerðingarákvæðum sama eðlis en miklu smærri í sniðum verið harðlega mótmælt og hafa sjálfstæðismenn farið þar í fylkingarbrjósti af eldlegum áhuga og ótrúlegum á þessum málefnum. Ég hef vel skilið þennan málflutning og í hjarta mínu tekið undir hann, reynt að fá þar fram breytingar meðan ég hafði þar til aðstöðu sem stjórnarþm. en ávannst þó ekki betur en svo að um nokkra skerðingu var að ræða öll árin. En nú er gengið hér svo langt varðandi fjármagn Erfðafjársjóðs sem rennur samkvæmt nýjum lögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra á næsta ári að það er skert um rúman helming. Áætlaðar tekjur af erfðafjárskatti eru samkv. fjárlagafrv. 40 millj. kr. en fjárlagatalan sem á að renna til þessara mála eru 19.4 millj. Svona stórfellda skerðingu höfum við aldrei séð framan í, svona rösklega hefur aldrei áður verið gengið hér til verks. Og ég minni á það sem hæstv. fjmrh. er eflaust kunnugt vegna þess að ég hygg að hann hafi verið í þeirri nefnd sem um það mál fjallaði að við afgreiðslu lánsfjárlaga á sínum tíma, þegar þessi skerðingarákvæði voru hvað mest til umr., var frá því gengið líklega á fundi fjh.- og viðskn. Nd. að tilhlutan formanns hennar þá, hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, núv. hæstv. sjútvrh., að ef innheimta ríkissjóðs færi fram úr áætlun á hverju ári skyldi sama prósenta af þeim umframtekjum, sem kæmi inn á árinu, renna endurhæfingarráði til ráðstöfunar, sama prósenta og lánsfjárlög reiknuðu með frá fyrra ári. Og þannig hafa fengist á s.l. árum umtalsverðar upphæðir, nokkrar millj. til viðbótar úr ríkissjóði, til þessara brýnu framkvæmda í þágu fattaðra og ég efast ekki um það að hið sama verður uppi á teningnum nú hjá hæstv. fjmrh. og hæstv. fyrrv. fjmrh. að hann muni taka vel erindi manna hvað það snertir hafi innheimtan t.d. á þessu ári farið langt fram úr því sem reiknað var með í fjárlögum síðasta árs. Ég segi það alveg eins og er í hreinskilni við hæstv. ráðh. þó að ég eigi kannske ekki að vera að benda á það að ég dreg nokkuð þessa innheimtutölu í efa, þessar 40 millj. á næsta ári. Ef ég fer rétt með - ég segi það eftir minni - minnir mig að það sé nálægt 100% hækkun frá áætlun síðasta árs, nálægt 100% hækkun. Mig minnir að áætlaðar tekjur væru eitthvað 21.28 millj. ef ég man rétt, ársins í ár, þannig að mér þykir...  Ég tek ekki undir þau orð en ég minni bara á þau vegna þess að við erum búin að heyra þau svo oft hér inni. Um Framkvæmdasjóð fatlaðra, beint framlag, er það að segja að í fyrra var mjög rætt um það að þar væru skerðingarákvæði í lánsfjárlögum sem þýddu þá líklega eitthvað milli 3–4 millj. í Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra eins og hann hét þá. Vissulega var það slæmt og ég tók undir það og gerði ítrekaðar tilraunir til þess að fá það leiðrétt og það var að vísu nokkuð leiðrétt, en alls ekki nóg, í meðförum þingsins. Það var ámælisvert og ég hlaut að taka þar á mig nokkra sök með öðrum og lýsti því yfir að það hefði átt að fylgja þessu alveg til þess ýtrasta og ekki vera að skera þær 3– 4 millj. af sem þar var gert af því að verkefnin eru ótæmandi. En nú er ekki um slíkar upphæðir að tefla eins og hæstv. fjmrh. veit. Á grunnupphæð laganna, sem ganga í gildi nú 1. jan. 1984, skortir 15 millj. því að grunnupphæð þeirra laga er upp á 55 millj. Hér er aðeins um 40 millj. að ræða samkv. fjárlögum og ég segi það líka að þarna er um enn meiri upphæð að ræða og enn meiri mismun, ef verðbætur reiknast milli ára, sem ég er alveg viss um að á að gera - ég tel engan vafa á að það eigi að gera. Þá getur talan 55 hæglega farið með ýtrustu túlkun upp í 91 millj. á næsta ári. Ég hlýt hér að treysta á leiðréttingu. Ég veit að hv. fjvn. er með þetta mál í skoðun og ég treysti á það að hún hækki þetta framtag og beini orðum mínum alveg sérstaklega til formanns fjvn., hv. þm. Lárusar Jónssonar, sem ég veit að er þessum mátum velviljaður og vill gjarnan leiðrétta þessa tölu. Ég veit líka um góðan stuðning hæstv. fjmrh. við þessi málefni alla hans þingsögu og raunar miklu lengur svo að ég þykist vita að á þessu muni einhver leiðrétting fást og ég treysti að hún verði sem allra mest þannig að í raun og veru hlýtur sú tala að breytast ef við 3. umr. fjárlaga verður lögð fram brtt. frá fjvn. um hækkaða upphæð til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Um byggingarsjóðinn og stóru loforðin og litlu efndirnar gefst tækifæri til að tala við umr. um húsnæðisstofnunarfrumvarpið. Í það frv. vantar nefnilega ekki ýmis fyrirheit en þau fyrirheit fölna nú fljótt ef fjármagnið vantar svo gersamlega sem sýnist í dag og þetta frv. boðar vitanlega enga bjartsýni í þeim efnum; síður en svo. En ég endurtek: Öll umr. bíður síns tíma og í fullri einlægni talað við hæstv. ráðh. er útilokað að hann ættist til afgreiðslu þessa máls fyrir jól. Ég sé ekki minnstu efni til þess og vona að hæstv. ráðh. sé mér sammála um það. Að lokum ein lítil spurning. Að undanförnu eða ekki alls fyrir löngu áttu þeir í nokkrum hnippingum út af tilteknu máli hæstv. samráðherrar Albert Guðmundsson og Sverrir Hermannsson. Þetta mál snertir svokallaða Suðurlínu eða lúkningu hringtengingarinnar í orkukerfinu. Hvað segir hæstv. fjmrh. um það mál? Hæstv. ráðh. Sverrir Hermannsson hefur gefið í Sþ. afdráttarlausa yfirlýsingu um lúkningu á næsta ári og sýnt fram á beint þjóðhagslegt tap upp á 30 millj. ef frestað yrði –fyrir utan það öryggisleysi sem af yrði einnig ef frestað yrði. Ég spyr því: Vill hæstv. fjmrh. gefa sams konar yfirlýsingu nú? Suðurlínu verður lokið á næsta ári og til þess er tryggt fjármagn. Eða er ekki svo örugglega? Ég vildi gjarnan fá svör af þessu tagi frá hæstv. fjmrh. en bæta svo aðeins við í lokin að þrátt fyrir vissa þrengingu í 30. gr. og 31. gr. fagna ég því að þær greinar eru þarna inni. Ég veit hvaða þýðingu þessi verkefni hafa fyrir ákveðna staði. Ég veit alveg sérstaklega hvað t.d. 31. gr. hefur mikla þýðingu fyrir þann stað sem þar er fjallað um, Seyðisfjörð. Ég verð því að fagna þeim greinum en endurtek það að ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að hæstv. ráðh. ætlist til þess að þessi mál svo viðamikil sem þau eru verði afgreidd nú á rúmri viku.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. 2. þm. Austurl. Þetta mál er manni enn þá svo ókunnugt að þess er alls ekki kostur að ræða um það af því viti sem þó í kolli manns býr. Þar kemur náttúrlega helst til að alls ekki hefur unnist tími til að kynna sér það. En þetta er eðlilega með stærri eða meiri háttar málum sem þing afgreiðir og fjöldi atriða sem gott væri að athuga betur áður en álit er látið í ljós um þau. Ég get í fljótheitum, við að lesa það á borðinu hjá mér núna, nefnt í II. kafla t.d. 15., 16. og 18. gr., sem hv. 2. þm. Austurl. hefur nú komið inn á að vissu leyti, og líka 22. og 23. gr., sem snerta mál sem ætla mætti að væri Íslendingum á þessum síðustu og verstu dögum mjög mikils virði að gera stórátak í. Við lestur yfirlits um lánsfjárþörf opinberra aðila vakna spurningar um einstök atriði eins og flugstöð í Keflavík, sem talað er um 88.8 millj. kr. lán til, en á borðum okkar liggur annað frv. um lán til þessarar sömu byggingar að því er ég fæ best séð. Væri kannske nauðsynlegra að taka lán, ef um slíka lántöku er að ræða, til einhverra annarra hluta sem í augnablikinu væru hugsanlega mikilvægari? Ég veit ekki hvað er þinglegt í þvílíkum málefnum, en ég vildi a.m.k. mega mælast til þess við hæstv. forseta að þessari umr. lyki ekki með þeim hætti að þm. hefðu alls ekki haft tíma eða aðstöðu til að skoða málið. Ég veit ekki hvaða form er haft á slíku, hvort umr. er þá frestað eða hvernig það yrði meðhöndlað, en að okkur gæfist nægilegur frestur til að kynna okkur þetta, svo að við getum fjallað um það af einhverri þekkingu.



Virðulegi forseti. Eins og hér hefur þegar komið fram, þá var þessu frv. dreift síðdegis á föstudag, þannig að flestir ef ekki allir Ed. þm. úr stjórnarandstöðunni a.m.k. sjá það fyrst nú í dag og sama dag er málið tekið hér til umr. Þetta eru auðvitað gjörsamlega óviðunandi vinnubrögð. Þetta er ekki hægt að bjóða þm. upp á. Á þessu verður að verða breyting. Hér er um eitt af stærstu málum þingsins að ræða, sem nauðsyn er að skoða mjög ítarlega og gaumgæfilega og ræða, og það verður að gera þá kröfu til hæstv. fjmrh. að hann a.m.k. gefi þm. tíma og tækifæri, þm. stjórnarandstöðunnar til að lesa frv. yfir áður en það er tekið til umr. Það er alveg hreint á mörkum að svo hafi verið og þetta eru ekki boðleg og ekki sæmandi vinnubrögð fyrir Alþingi. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að ræða hér einstakar greinar þessa frv. Það hefur einfaldlega ekki gefist ráðrúm eða tími til að skoða það svo sem vert væri. Og þetta er ekki eina dæmið um stórmál sem eru lögð hér fram og knúin fram til umr. með allt of skömmum fyrirvara. Því ber auðvitað að fagna, að þetta skuli lagt fram fyrr en oftar áður, en eðlilegra hefði verið, hæstv. fjmrh., að gefa þm. lengri frest til að kynna sér þetta mál. Auðvitað hafa þm. stjórnarflokkanna, eins og hér hefur verið á minnst, haft málið til athugunar sjálfsagt næsta lengi, en þm. stjórnarandstöðunnar sjá það fyrst nú í dag. Ég gagnrýni þessi vinnubrögð harðlega og vonast til að þetta eigi ekki eftir að endurtaka sig hér í öðrum málum. Stjórnarandstaðan á sinn rétt hér á þingi og það verður að taka eðlilegt tillit til hennar viðhorfa og sjónarmiða. Það eru lágmarkskröfur. Í fljótu bragði sýnist mér hins vegar að hér sé stefnt í nokkra erlenda skuldaaukningu þvert ofan í það sem segir í stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj. Ég segi í fljótu bragði, vegna þess að ráðrúm hefur hreint ekki gefist til að skoða þetta mál svo sem vert væri og bera sig saman við þá sem best til þekkja. Þessi vinnubrögð af hálfu hæstv. fjmrh. eru ekki til fyrirmyndar og ég ítreka það, að ég vona að þetta endurtaki sig ekki hér. Ég vona að þm. stjórnarandstöðunnar verði gefinn eðlilegur tími til að skoða þetta ofan í kjölinn, því eins og ég sagði áðan er hér auðvitað um eitt af stórmálum þingsins að ræða, sem brýnt er að fái hér ítarlega og eðlilega umfjötlun.



Virðulegi forseti. Það má segja að raunverulega sé fjallað um þetta mál í tveimur lotum í þinginu. Það hefur raunverulega verið lagt fram fyrir löngu síðan í formi fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir árið 1984. Breytingarnar sem koma fram í þessu frv. miðað við fjárfestingar- og lánsfjáráætlunina eru sáralitlar. Mig langar nú til að beina þeirri fsp. til hæstv. fjmrh. hverjar þær eru til þess að það komi alveg ljóslega fram. Í öllum aðalatriðum má því segja að þetta mál sé ekki lagt fram sem nýtt mál hér í þinginu. Það er gerð ítarleg grein fyrir málinu í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, sem lögð var fram hér óvenju snemma og í samræmi við það sem lög um stjórn efnahagsmála gera ráð fyrir, og síðan kemur frv. til lánsfjárlaga. Ég vil láta í ljósi ánægju mína yfir því, að lánsfjárlagafrv. skuli koma fram miklu fyrr en venja hefur verið undanfarin ár. Ég álít að það sé talsvert atriði að afgreiða þetta mál helst fyrir áram6tin vegna þess að það er stefnumarkandi um fjárfestingarmál á næsta ári og þess vegna eðlilegt að stefnan liggi fyrir áður en árið byrjar. Það sem hefur verið meingallað á undanförnum árum er einmitt það, að þetta mál hefur ekki verið afgreitt fyrr en á útmánuðum, í mars, stundum aprílmánuði en þrátt fyrir það hafa menn hafið framkvæmdir auðvitað í fjárfestingu meira og minna frá ársbyrjun, þó að aðalframkvæmdatímabilið sé ekki fyrr en síðar. Nú er það svo með margar framkvæmdir, sem gert er ráð fyrir að verði framkvæmdar í samræmi við fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, að þær þurfa mikinn undirbúning, ekki aðeins framkvæmdalega séð heldur varðandi fjármögnun og marga aðra undirbúningsþætti. Það væri því vissulega mjög æskilegt að málið væri afgreitt fyrir jólin, svo að fjárfestingarstefnan lægi fyrir áður en árið sem fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin tekur til hefst. Ég fagna því þess vegna hvað þetta frv. kemur snemma fram. Það sem vekur athygli mína í sambandi við þessi mál sérstaklega er það að gert er ráð fyrir því að hægja á fjárfestingunni. Það er náttúrlega ekki fagnaðarefni nema öðrum þræði, en það er þó fagnaðarefni vegna þess að ég held að það sé nauðsynlegur liður í baráttunni við verðbólguna í landinu, nauðsynlegt til að minnka þenslu og eftirspurn og skapa meiri stöðugleika í okkar efnahags- og atvinnumálum. Það er gert ráð fyrir því í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni að heildarfjárfestingin fari niður í 23.4% af þjóðarframleiðslu ársins og dragist saman um 6.3%. Auðvitað geta menn aldrei, þegar gerðar eru áætlanir af þessu tagi, slegið því föstu að þetta verði reyndin. Það fer auðvitað eftir því hvað þjóðartekjurnar og þjóðarframleiðslan verður mikil á næsta ári. Það er aldrei hægt að slá því endanlega föstu. En þetta er veruleg lækkun frá því sem var þegar fjárfestingar voru mestar, þegar hlutfallið var venjulega milli 26 og 28%. Ég vil sem sagt ítreka þá fsp. til hæstv. fjmrh. að hann upplýsi hvaða breytingar eru í þessum lánsfjárlögum frá fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni. Ég held að þær séu sáralitlar, mjög litlar, þannig að í raun og veru eigi ekkert að koma mönnum á óvart í þessu máli.



Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér ekki neitt við því að segja, þó að stjórnarandstaðan beri fram ósk um að einhverju máli sé frestað með þessum hætti. En með hliðsjón af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði vona ég að þessari kröfu verði ekki haldið til streitu. Ég vil aðeins upplýsa að ég hef boðað aukafund í fjh.og viðskn. í fyrramálið einmitt í þeim tilgangi að reyna að fá þær spurningar fram, sem menn vildu fá svarað, og það yrði þá eitthvað lengri tími sem menn hefðu til að athuga mátið. Ég er þeirrar skoðunar, að málið fái betri afgreiðslu með því að umr. ljúki hér í dag og málið fari til nefndarinnar. Ég mun að sjálfsögðu gera það sem í mínu valdi stendur til að afla þar þeirra upplýsinga sem hv. þm. vilja fá, nm. eða aðrir þm., og varpa því nú fram til tillögumanna hvort þeir geti ekki á það fallist að málinu verði vísað til nefndar; en það fær þá auðvitað þá meðferð þar sem eðlileg er, sanngjörn og sjálfsögð.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð hv. 4. þm. Austurl. Það er lofsvert þegar lánsfjáráætlun kemur þetta snemma fram á þingi. Ég get aftur á móti ekki tekið undir það með hv. 4. þm. Austurl. að hér hafi eingöngu verið gerðar litlar breytingar á fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Ég hef ekki haft tíma til að bera þær saman, þannig að ég einfaldlega veit það ekki. Ég get auðvitað tekið orð hans trúanleg. Hann segir líka í ræðu sinni að nú hafi verið hægt á fjárfestingum. Það kann vel að vera rétt og er lofsvert út af fyrir sig, en ég get ekki séð, a.m.k. ekki í fljótu bragði, ef hér hafa ekki átt sér stað miklar breytingar á fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, að fjárfestingarmarkmiðum hafi verið breytt ýkjamikið frá fyrri árum. Mig grunar reyndar að svo sé ekki. Ég tel það mjög miður vegna þess að mér hefur virst að gagnrýni manna á fjárfestingarstefnu undanfarinna ára hafi þrátt fyrir ýmsan annan stjórnmálalegan skoðanaágreining nokkuð hneigst til svipaðra átta og að menn séu í grundvelli nokkuð sammála um að fjárfestingar verði í næstu framtíð, og jafnvel til lengdar, að beinast til annarra atvinnugreina en þær hafa beinst hingað til og þar á ég sérstaklega við iðnaðinn. Ef við ætlum ekki að bíða einhvers konar efnahagslegt skipbrot í lok þessa áratugar verðum við að vera búin að gera gífurlega stórt og mikið átak í iðnaði, því það er sú eina starfsgrein, og það segja allir og hafa margsagt í ræðum bæði hér og utan þings, sem býður upp á aukin atvinnutækifæri í framtíðinni. Þróun bæði í landbúnaði og sjávarútvegi hefur verið til þeirrar áttar að sífellt fer fækkandi því fólki sem þar starfar, bæði vegna aukinnar tækni og breyttra vinnsluhátta, og við það skapast síaukinn þrýstingur á uppbyggingu iðnaðar. Og mér sýnist að bæði fjárlög og lánsfjáráætlun taki einfaldlega ekki mið af þessari staðreynd. Menn verða að horfast í augu við að nútíminn er á morgun. Hann er ekki einhvern tíma eftir ár eða áratug. Og þó að kjörin séu kröpp þessa dagana, eins og menn tala um, vitum við að enn höfum við tiltölulega góða afkomu miðað við margar þjóðir þessa heimshluta og höfum alveg efni á að beina okkar fjármunum, sem við þó höfum milli handanna, þangað sem okkur líst að best sé að nýta þá. Ég get ekki, eins og ég hef áður sagt, vegna þess að ég hef ekki getað kynnt mér þessa hluti nægilega vel og borið þá saman við fjárlög og fjárfestingaráætlun, talað af nægilegri þekkingu. Ég sit reyndar sem áheyrnarfulltrúi í fjh.- og viðskn., sem mun að líkindum fjalla um þetta mál, þannig að ég bý þar við betri aðstöðu en margir aðrir þdm., en það verður að ganga út frá því að þeir þdm. sem ekki geta kynnt sér málin beint í nefnd hafi möguleika á að fjalla um þau hér í þingsölum. Ég get e.t.v. samþykkt það sjónarmið að málinu sé ekkert verr komið í nefnd strax eftir þessa umr., ef henni lýkur núna, en þá verður að gera ráð fyrir að 2. umr. verði ítarlegri en 1. umr. hefur verið hér í dag.



Ég skil vel athugasemdir þeirra hv. þm. stjórnarandstöðunnar að hér hafi gefist skammur tími til að kynna sér þetta mikilvæga mál, en hér var afbrigða leitað um að málið mætti koma til umr. og var samþykkt með 17 shlj. atkv. og þess vegna verður að álíta að menn hafi verið sammála að taka málið til umfjöllunar á þessum fundi. Ég geri ráð fyrir því að hafa jafnvel kvöldfund, ef á þarf að halda. Þar gefst þá tími til að halda umr. áfram, þ.e. ef tilefni gefst til. Við sjáum það betur þegar fer að nálgast lok þessa fundar.



Virðulegi forseti. Ég hef að sjálfsögðu ekkí átt þess kost frekar en aðrir hv.þm. stjórnarandstöðunnar í þessari deild að berja þetta frv. augum fyrr en nú þegar ég kem á þennan fund. Ég vil taka undir þá gagnrýni, sem hér hefur komið fram á málsmeðferð, að menn hafa ekki fengið meiri tíma til að átta sig betur á málinu. Þannig er lítil von til þess að ég komi með miklar efnislegar athugasemdir við þetta annars stóra mál, en mig langar þó til að vekja hérna athygli á II. kafla frv., þar sem gert er ráð fyrir að skornir verði niður markaðir tekjustofnar til hinna margvíslegustu málaflokka - mála sem alþm. hafa fjallað um á undanförnum árum og af miklum áhuga. Þetta eru allt hin þörfustu mál og áhugi manna hefur verið það mikill fyrir þessum málaflokkum að það hefur þótt ástæða til að marka til þeirra sérstaka tekjustofna. Það er gert ráð fyrir því í II. kafla að þessir tekjustofnar verði verulega skertir. Það vekur athygli mína, þegar ég renni augum yfir þennan lista, að þarna eru fjölmörg mál sem snerta sameiginleg útgjöld sveitarfélaganna og ríkisins og er alveg ljóst að þetta á.eftir að koma verulega illa niður á sveitarfélögunum og sameiginlegum verkefnum ríkisins og sveitarfélaganna, sem standa í mörgum tilfellum þannig, að þar er ríkissjóður með verulegan skuldahala og á eftir með sína greiðsluþátttöku í hlutfalli við greiðsluþátttöku sveitarfélagana. Þarna er gert ráð fyrir að skerða framlag til Byggðasjóðs m.a. Byggðastefnan virðist með öðrum orðum vera komin hálfa leiðina út um gluggann. Í 15. gr. er gert ráð fyrir að framlag til Lánasjóðs sveitarfélaga sé algjörlega skorið niður - og í sambandi við erfðafjárskattinn og framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Þetta eru líka málefni sem eru sameiginleg verkefni sveitarfélaganna og ríkisins. Þarna er hlutur ríkissjóðs miðað við markaða tekjustofna verulega skertur. Sama má segja um framlag til Hafnabótasjóðs og bitnar það auðvitað sárast og verst á þeim höfnum sem verst eru settar og þeim sveitarfélögum sem hafa úr minnstu að spila. Eins er með skemmtanaskattinn og framlag hans til Félagsheimilasjóðs. Hann er rýrður verulega. Er ástæða til að vekja athygli á að félagsheimilin vítt um land eru í ákaflega erfiðri fjárhagsstöðu og Félagsheimilasjóður hefur dregið langan skuldahala á undanförnum árum. Þá er greint frá því í 26. gr. að framlag til þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum eigi að nema ákveðinni upphæð og skerðast frá því sem gert er ráð fyrir í vegalögum. Ég vil vekja athygli á að þarna er um verulega skerðingu að ræða, sem kemur illa niður á þeim sveitarfélögum sem hyggjast nú gera verulegt átak í að færa sitt gatnakerfi frekar til samræmis við það sem gerist í stærri og öflugri sveitarfélögum. Þetta er í beinni andstöðu við nál. sem hefur verið birt núna nýlega og er frá nefnd sem starfað hefur um samskiptamál ríkis og sveitarfélaga, en þar var einmitt gert ráð fyrir að framlag til þjóðvega af vegafé yrði hækkað verulega frá því sem er í gildandi lögum. Hérna er sem sagt gert ráð fyrir að það skerðist enn frekar. Þetta mál kemur að sjálfsögðu til fjh.- og viðskn. Nefndin mun fjalla um það og þar mun ég eiga þess kost að taka þátt í umfjöllun um málið. Síðan kemur í þá nefnd hv. fyrrv. fjmrh. og hann mun væntanlega gera ítarlegri grein fyrir þessu máli við síðari umr.



Virðulegi forseti. Ég var farinn að trúa því að þm. hefðu ekki haft tíma til þess að kynna sér þetta frv. til lánsfjárlaga þegar hv. 3. þm. Norðurl. v. tók til máls. Hann ræddi þá lið fyrir lið mjög málefnalega um frv. eins og það liggur fyrir. Ég get alveg fullvissað ykkur, kæru vinir allir, hvar í flokki sem þið standið, að hann hefur ekki mætt á einn einasta fund hjá Sjálfstfl. og ég held ekki Framsfl. heldur, en það er talið að eingöngu þm. stjórnarflokkanna hafi kynnt sér þessi mál. Mér þykir vænt um að hann skuli vera svona vel inni í málinu þegar. Ég vil aðeins segja í svari til hv. 3. þm. Norðurl. v. að ég held að það sé fátt um skerðingarákvæði í þessu frv. sem ekki voru síðast. Það er alveg rétt hjá virðulegum þm. að ríkisstj. á við verulegan skuldahala að glíma og líklega hefur aldrei verið við meiri skuldahala að glíma en einmitt nú. Það er ekki heldur rétt að Byggðasjóði sé hent út um gluggann. Það er reynt að gera eins góð skil hverjum málaflokki fyrir sig og mögulegt er. Ég held að það sé ekki meiri skuldahali yfirleitt hjá sjóðum eins og Félagsheimilasjóði. Allt frá því Félagsheimilasjóður var stofnaður held ég að þar hafi verið skuldahali og undanfarin fjögur ár veit ég ekki betur en borgarsjóður Reykjavíkur hafi tekið að sér að fjármagna framkvæmdir, sem seinna koma þá til endurgreiðslu úr Félagsheimilasjóði, til þess að flýta framkvæmdum. Svona gengur þetta og svona hefur þetta gengið í gegnum árin. Ég skal nú reyna að svara virðulegum 2. þm. Austurl. Hann hefur ekki séð þetta frv. fyrr en í dag. Eins og ég gat um hér í framsöguræðu er frv. reist í öllum meginatriðum á fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1984 og hana lagði ég fram áður en fjárlög komu til umr. fyrir lok októbermánaðar, þannig að lánsfjáráætlun hefur legið fyrir síðan. Það er rétt hjá virðulegum þm., að það liggur mikið á og það liggur alltaf mikið á að lánsfjárlög séu samþykkt á hverju ári. Og það vita þeir sem að sveitarstjórnarmálum starfa að fjárhagsáætlanir sveitarfélaga verða ekki gerðar fyrr en fjárlög eru að fullu afgreidd með fylgifrv. Fyrr geta sveitarstjórnir ekki gert sínar fjárhagsáætlanir og það hefur oft dregist langt fram eftir nýju ári. Oft hefur farið svo að sveitarstjórnir hafa þurft að samþykkja sérstaka heimild til sveitarstjóra til að standa skil á nauðsynlegum útgjöldum vegna þess að lánsfjárlög og fjárlög hafa dregist í afgreiðslu á Alþingi. Nú eru þessi lánsfjárlög lögð fram, þannig að það er tækifæri fyrir Alþingi að fjalla um fjárlögin í heild sinni fyrir næsta ár, hvort sem Alþingi vill svo viljandi draga afgreiðslu á einhverjum forsendum, eins og t.d. þeim að allt sé óþekkt sem er lagt fram í dag í lánsfjárlögum. Það er annað mál, en það er þá af öðrum hvötum en þeim að í meginatriðum hafi þeir ekki þekkt lánsfjárlögin. Þau birtast í lánsfjáráætlun sem hefur legið hér fyrir síðan seinni partinn í október. Ég vil taka undir það sem hv. 2. þm. Austurl. sagði hér um 16. gr. og 18. gr. Ég er honum í meginatriðum sammála þar. En því miður er ekki um aðra leið að ræða. Við erum í peningavandræðum. Fjárlög verða eflaust ekki hallalaus og við þurfum að semja sérstaklega við Seðlabanka Íslands um hallann af árinu 1983. Þar fyrir utan eru um 60% af heildarþjóðarframleiðslu bundin í erlendum lánum og það er alveg útilokað að auka það. Við verðum því að skera niður jafnvel á viðkvæmustu liðum. En við höfum báðir verið baráttumenn fyrir þessum málaflokkum og okkar hjörtu slá í takt hvað þessi verkefni snertir. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég vil biðja félaga mína hér, hvar í flokki sem þeir eru, að reyna að hjálpa mér í gegnum þingið með þessi lög fyrir jól. Einni spurningu var beint til mín og hún var varðandi Suðurlínu. Ég verð að segja að yfirlýsingar iðnrh., sem hann skýrði fyrir mér, voru gefnar út á þær 900 millj. kr. sem teknar eru að láni, þ.e. Suðurlína á að vera inni í þeirri upphæð. Ef svo er ekki kemur það mér á óvart. Iðnrh. hefur heimild til að dreifa þeim peningum, sem hann fær til fjármögnunar framkvæmda, nokkurn veginn eftir hentugleikum og ég held að hann ætli Suðurlínunni hluta í þessum 900 millj. Ég held að ég hafi svarað hv. 8. þm. Reykv. hvað varðar þann stutta tíma sem menn hafa haft til að lesa þetta frv. vel yfir, en ég vil svara honum frekar og þá um leið hv. 4. þm. Austurl., Jónasi Árnasyni. Þetta frv. til lánsfjárlaga er í öllum meginatriðum byggt á fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni fyrir 1984 og þarf ég ekki að endurtaka það oftar, en þau frávik sem hér eru má rekja í mjög stuttu máli. Það er nú fyrst, eins og ég gat um, að framlag til byggingar flugstöðvar í Keflavík lækkar um 15 millj. kr. Í athugasemdum við 7. gr., og ég vil lesa það með leyfi virðulegs forseta, er svo önnur breyting: „Hækkun lánveitinga Framkvæmdasjóðs nemur 32 millj., og gert er ráð fyrir að þar renni 26 millj. til Stofnlánadeildar landbúnaðarins vegna loðdýraræktar og 6 millj. til Landflutningasjóðs“. Þetta eru þær einu breytingar sem eru á frv. frá lánsfjáráætlun, en hugsanlegt er að það komi fram till. um breyt. á framlagi til Iðnrekstrarsjóðs samkv. 22. gr., eins og virðulegur 8. þm. Reykv. gat um, vegna þess að það átti að reyna að flytja verkefni Iðnrekstrarsjóðs eða leggja hann niður og flytja verkefnin til Iðnþróunarsjóðs. En það verður ekki hægt í ár, þannig að það þarf að koma til aukið framlag. Það eru einu breytingarnar sem eru hugsanlegar og ég veit á þessu augnabliki um. Ég held að ég hafi svarað þeim spurningum sem til mín var beint, en ég vil þá með nokkrum orðum svara hv. 5. landsk. þm. Eiði Guðnasyni og taka undir að þetta er eitt af stórmálum þingsins og líka það, sem komið hefur fram hjá öllum stjórnarandstæðingum hér í dag, að þetta er í fyrsta sinn sem þm. sjá lánsfjárlögin í þessum búningi. Ég hef skýrt hvaða breytingar eru frá lánsfjáráætlun, sem hefur legið frammi frá því áður en fjárlög komu til umr., sem sagt síðan seinni partinn í október, þannig að ég vil ekki taka undir þau ummæli hans að hér sé um óþolandi vinnubrögð að ræða. Mér finnst hv. 5. landsk. þm. eitthvað æstur og vondur við mig alltaf þegar hann kemur hérna í ræðustólinn. Mér finnst alveg eins og hann telji alveg sjálfsagt að reyna að berja svolítið á mér í öllum málum. En ég vona samt að hann leggi okkur lið í þessu máli og hjálpi frv. í gegnum þessa deild, ef hann ekki setur fyrir sig breytingarnar frá lánsfjáráætlun sem eru ákaflega litlar og hann getur kannske sætt sig við að þessum upplýsingum fengnum. En varðandi erlenda skuldasöfnun vil ég líka undirstrika að hér er ekki stefnt í aukna erlenda skuldasöfnun. Það er reynt að halda sig innan við 60% af heildarþjóðarframleiðslu. Það getur vel farið svo að með endurmati á heildarþjóðarframleiðslu þurfi að breyta ýmsum forsendum í fjárlagafrv. og víðar. Við skulum ekki vera að blekkja okkur neitt með það. Ef forsendur breytast, eins og spáin virðist vera núna um aflabrögð, þá þurfum við að breyta forsendum í fjárlagafrv. Ég er alveg reiðubúinn að taka þátt í því og fá sem flesta til að vinna það verk með mér.



Virðulegi forseti. Það hefur nú ýmislegt komið fram í þessum umr. sem ástæða væri til að fara öllu nánar út í. Hæstv. fjmrh. þarf auðvitað ekkert að verða hissa á því þó að menn lesi þetta frv. undir þessari umr. og komist að nokkurri niðurstöðu um hvað í því felst. Hann reiknar varla með því að menn séu svo skyni skroppnir hér inni að ekki megi takast á þó þeim tíma sem gefst undir þessari umr. að kynna sér frv. nokkuð. M.a. hefur þessi tími orðið mér að notum við að skoða ýmsa liði nánar og betur en ég hafði gert. Frv. er vitanlega ekki það torskilið að menn nái þessu ekki með svolítið betri tíma. En það er alveg rétt hjá virðulegum forseta, að tillitsemi okkar í stjórnarandstöðunni við hann er ærin og mun verða. Við munum gera okkar til þess að greiða fyrir því að mál gangi hér fram með eðlilegum hætti. Stjórnarliðið er líka það vel sett hér, að það hefur í fullu tré við okkur, ef það vill beita okkur einhverju harðræði, en ég hef ekki ástæðu til að ætla svo. Ég átti hér afbragðsgóða samvinnu við stjórnarandstöðuna um ýmis mál. T.d. átti hv. formaður fjh.- og viðskn., Eyjólfur Konráð Jónsson, sinn góða þátt í því hvernig þar tókst til. En þó þeir hafi margt gert fyrir mig í þessum efnum, þá hygg ég að ég hefði nú varla fengið þá til umræðu um svona mál samdægurs. Ég er ekki alveg viss. Það kom fyrir að ég frestaði málum af þessari stærð svo eins og einn dag fyrir þá og þótti sjálfsagt. Ég tók það fram hér í mínu máli upphaflega, svo að ekki sé neinn misskilningur milli okkar hæstv. fjmrh. um það, að vitanlega eru megindrögin varðandi öll skerðingarákvæðin komin fram í fjárlögum nú þegar, með þeim fjárveitingum sem þar eru áætlaðar, og svo hins vegar varðandi hinar heimildirnar að meira og minna leyti í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun að frátöldum þeim breytingum sem þarna eru þó óneitanlega. En ég bendi á það jafnframt því að það hlýtur að verða svo. Ég trúi ekki öðru en ýmsar þær tölur sem fjallað er um í 9.–26. gr. muni breytast eitthvað við 3. umr. fjárlaga og eftir afgreiðslu þeirra þarf vitanlega að breyta lánsfjárlögum til samræmis við það. Og það tekur vitanlega sinn tíma að koma því þá í gegnum báðar deildir. Það getur varla hjá því farið að breyta þurfi lánsfjárlögunum í samræmi við það sem hv. fjvn. og Alþingi svo síðar staðfestir við 3. umr. fjárlaga. Þegar af þeirri ástæðu sé ég vissa tæknilega örðugleika, eðlilega og þinglega örðugleika á því að afgreiða t.d. lánsfjárlög á undan 3. umr. fjárlaga. Ég vænti þess að mönnum detti það ekki í hug vegna þeirra breytinga sem þar kynnu að verða og ég vonast til að muni verða. Ég viðurkenni það fúslega, hæstv. fjmrh., að það er ekki mikið til skipta í dag. En ég hefði gjarnan viljað sjá lagða örlítið meiri áherslu á ýmsa þætti í þessu en gert er, m.a. þá áhugaflokka okkar sem ég minnti á áðan, og þá kannske heldur meira skorið af öðrum. Það er annað mál á dagskrá hér í dag, lán til flugstöðvarbyggingar. Eins og hæstv. fjmrh. hefur tekið best fram allra manna, þá er þar vitanlega bara um útgjöld að ræða. Þetta er lán, sem þarf að borga, og þar af leiðandi er það kannske ekki alveg rétt, sem hæstv. ráðh. segir æði oft, að það séu engir peningar til og hann geti ekki búið til peninga. A.m.k. eru í þessum jólaglaðningi til nokkrir peningar, sem nú á að fara að verja í þessa framkvæmd. Ég hika ekki við að fullyrða við hæstv. fjmrh. að ef hann færi eftir sinni eigin samvisku í þessu efni alveg hreint og klárt, þá mundi hann frekar verja þessum 88 millj. til framkvæmda í þágu fatlaðra en til flugstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli, ef hann mætti eingöngu eiga um það mál við sína eigin samvisku og þyrfti ekki að fara eftir neinu öðru. Hæstv. fjmrh. svaraði þessu með Suðurlínuna, að eftir því sem hann hefði skilið hæstv. iðnrh., þá ætti hún að vera inni í þeirri upphæð sem áætluð er til orkuframkvæmda almennt, þ.e. þeim 900 millj. sem þar eru áætlaðar. Ég vildi beina því til hv. nefndar, sem fær þetta mál til meðferðar, og þá alveg sérstaklega til hv. 4. þm. Austurl. sem þar á sæti, hvort ekki væri eðlilegast og öruggast að slík framkvæmd væri sérmörkuð í endanlegri gerð lánsfjárlaganna svo að það væri alveg ljóst að Suðurlínan væri þarna. Það væri ekki spurning um það, hvernig hæstv. fjmrh. hefði skilið hæstv. iðnrh. eða öfugt, heldur væri framkvæmdin þarna tvímælalaust inni. Ég vil svo aðeins ítreka það sem ég tók fram áðan, að vissulega ber að fagna því að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun var lögð fram svo snemma sem raun bar vitni. Það var kannske auðveldara en oft áður vegna þess hversu knöpp hún er. Menn voru búnir að taka ákvörðun um að skera allt svo rækilega niður.  En ég bendi á eitt atriði sem hv. 3. þm. Norðurl. v. kom nú reyndar hér inn á. Ég veit að hv. þm. Ragnar Arnalds er væntanlegur til þings á miðvikudag og ég teldi ákaflega óviðeigandi að máli þessu væri hraðað svo að hann ætti ekki kost á nefndarstarfi, nefndarstarfi alveg sérstaklega, og að koma að athugasemdum af sínum kunnugleika af þessum málum. M.a. þess vegna þótti mér óeðlilegt að þessu máli væri hraðað til afgreiðslu í nefnd. Ég get þess vegna tekið undir með hv. 8. þm. Reykv. hvað það snertir að vissulega væri æskilegast að fresta þessari umr. Ég veit hins vegar að stjórnarliðið hefur hér alla burði til að koma þessu máli til nefndar og við erum ekki í þeim ham hér, a.m.k. ekki í Ed., að við séum í sérstökum slag við stjórnarliðið um afgreiðslu mála, en við væntum þess þá líka að þegar við gefum yfirlýsingar eins og ég er að gefa hér núna þá verði tillit til okkar tekið.



Ég vil taka undir orð hv. 2. þm. Austurl. um að tillitssemi sé mikilvæg í garð stjórnarandstöðu frá stjórnarsinnum og öfugt. Ég vænti þess, að menn geti verið sammála um að það sé dyggð sem sé í hávegum höfð í þessari hv. deild. En ég skil þetta svo, að það hafi ekki komið fram bein ósk um að fresta umr. um þetta mál. Það kom frekar fram fsp. frá hv. 8. þm. Reykv. og ég held að hann telji sig hafa fengið svar við henni. Því tel ég umr. lokið og fer nú fram atkvgr.



Virðulegi forseti. Iðnn. hefur tekið þetta mál til meðferðar, en nefndin varð ekki sammála. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt, en tveir nefndarmenn, minni hl., skilar séráliti. Einn nm., Davíð Aðalsteinsson, var ekki viðstaddur. Hann var erlendis þegar nefndin gekk frá þessu máli. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Ég vil taka fram að stjórn Sölustofnunar lagmetis hefur óskað eftir að lög um lagmetisiðnað og Þróunarsjóð lagmetisiðnaðarins verði framlengd og telur áríðandi að svo sé, að núverandi starfsréttindi stofnunarinnar, sem felast í lögunum, verði framkvæmd. En eins og fram kemur í lögunum eiga þessi ákvæði að falla niður nú um áramótin. Sérstaklega telur sölustofnunin mikilvægt að halda áfram einkarétti til að annast sölu á niðursoðnum og niðurlögðum sjávarafurðum til landa þar sem ríkisstofnun eða ríkið sjálft eða aðili fyrir þess hönd er aðalkaupandi. Það er út af þessu atriði sem nefndin hefur ekki náð samstöðu. Við í meiri hl. erum sammála stjórn Sölustofnunar lagmetis um að nauðsynlegt sé að framlengja þessa heimild og þennan rétt Sölustofnunar lagmetis, en minni hl. sem skilar séráliti er á annarri skoðun.



Virðulegi forseti. Sams konar frv. og hér liggur fyrir hefur komið fyrir Ed. ár eftir ár hvar óskað er eftir að einokunarsölu til Austur-Evrópu verði haldið áfram og þá hefir verið óskað eftir að söluframlenging vari eitt ár í senn. Við meðnm., hv. 8. þm. Reykv. og ég, erum ekki sammála afgreiðslu meiri hl. á þessu máli. Nál. okkar er þannig: „Undirritaðir nefndarmenn telja eðlilegt að sölusamtök í lagmetisiðnaði starfi á sama grundvelli og önnur útflutningssamtök. Ljóst virðist vera að viðleitni löggjafans til að efla samtök og samvinnu með niðurlagningarverksmiðjum hefur ekki borið þann árangur sem til var ætlast. Því teljum við eðlilegt að umrædd lög falli úr gildi um næstu áramót og leggjum til að frv. verði fellt.“ Við teljum reyndar að athuga hefði mátt þetta mál betur, en ekki gafst tími til þess. Oft er deilt um hvernig með sölumál fiskiðnaðarins eigi að fara. Sumir telja að þar eigi að ríkja atger einokun. Aðrir telja að þar eigi að vera nokkurt frelsi. Það er gagnrýnt að t.d. varðandi frysta fiskinn skuli það aðeins vera tveir sterkustu aðilarnir sem ráði alveg á markaðnum, þ.e. Sambandið og SH. Hér er meiningin að lögbinda að aðeins einn aðili verði um hituna varðandi sölu lagmetis til Austur-Evrópu og er þá gengið lengra en nokkru sinni fyrr í svokallaðri einokun. Af þessu tilefni langar mig að spyrja hæstv. fjmrh. hvort í stjórnarsáttmálanum séu einhver ákvæði um að efla skuli einokun enn frekar en verið hefur. Í þeim frumvörpum sem undanfarin ár hafa komið fyrir deildina um þetta sama mál var gert ráð fyrir framlengingu í eitt ár í senn, en nú er gert ráð fyrir að þessi einokun haldi áfram í tvö ár í senn þannig að kveðið er fastar að þessu en nokkru sinni fyrr. Verður að ætla að ríkisstj. sé sammála um að auka eða festa þessa einokun miklu frekar en verið hefur. Þetta vekur undrun mína því að oft hafa þeir sjálfstæðismenn t.d. verið sammála okkur Alþfl.-mönnum um að menn eigi ekki að stunda einokunarstarfsemi. Bið ég hæstv. ráðh. að svara því hvort þetta sé einróma álit ríkisstj. Væntanlega hefur þetta verið borið undir ríkisstj., þetta er stjfrv. Er meiningin að feta brautina áfram í einokunarátt í öðrum málum?



Herra forseti. Hv. 6. landsk. þm. beindi til mín spurningu sem hann veit að erfitt er að svara. Ég geri ráð fyrir að hann beini henni til mín sérstaklega vegna þessa en ekki eins og eðlilegt hefði verið til iðnrh., en þetta heyrir ekki undir mitt rn. Ég held að það fyrirkomulag sem hefur átt sér stað um samskipti í þessari iðngrein hafi þó orðið til að byggja upp verulegan útflutning í greininni sem áður hafði reynst erfitt að gera. Þó að ég svari spurningunni þannig: „á móti einokun í hvaða formi sem er“ eru ákaflega afbrigðileg viðskipti við austantjaldslönd á öllum sviðum. Það er ekki bara á þeim sviðum sem hér greinir, heldur líka í peningamálum hér innanlands. Í bankaafgreiðslu vegna þessara viðskipta eru afbrigðileg tilfelli sem ekki þekkjast í hinum frjálsa heimi. Þannig að spursmálið getur verið: Eigum við að rækta þessi sambönd og flytja út - og með því að flytja út og framleiða í litlum byggðarlögum þar sem þessi framleiðsla getur stundum verið undirstaða velmegunar? Ég held að nauðsynlegt sé að brjóta ekki þær brýr að baki sem þarna eru með því að gera kröfur til að ráða skipulagi í viðskiptunum, að þau verði eins og við viljum en ekki eins og kaupendur í þessu tilfelli. Við búum í einhverju frjálsasta lýðræðislandi sem til er í veröldinni og erum að skipta við kannske hin lokuðustu lönd sem eru fjarlægust lýðræðinu. Ég held því að við ættum að gera þennan samning, ekki bara til 12 mánaða, heldur þeirra 24 mánaða sem hér um ræðir. 24 mánuðir eru ekki langur tími og 12 mánuðir eru helmingi styttri tími. Við gætum kannske aukið meira viðskiptin á þessum 24 mánuðum en á 12 mánuðum þannig að ég er hér meira að tala frá viðskiptalegu sjónarmiði. Ég hef staðið í viðskiptum við þessi austantjaldslönd f. h. skipafélags og veit hvað það þýðir og ég veit hvað ég er að tala um þegar ég tala um afbrigðileg peningaviðskipti sem bankaráðsformaður í Útvegsbanka Íslands.



Virðulegi forseti. Frv. það sem hér er tekið til 1. umr., frv. til l. um lántöku o.fl. vegna byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, er flutt í samræmi við samkomutag stjórnarflokkanna um myndun ríkisstj., en samkvæmt því var ákveðið að reisa skyldi flugstöð á Keflavíkurflugvelli í samvinnu við Bandaríkjastjórn. Í tengslum við endurskoðun varnarsamnings við Bandaríkin frá 1951 var m.a. ákveðið að stefnt skyldi að aðskilnaði farþegaflugs frá starfsemi þeirri sem varnarliðið rekur á Keflavíkurflugvelli samkvæmt ákvæðum varnarsamningsins. Alger forsenda slíks aðskilnaðar er bygging flugstöðvar á nýju svæði. Samkomulag náðist milti ríkisstjórna Íslands og Bandaríkjanna um samvinnu um byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli og var samningurinn um það undirritaður hinn 5. júlí s.l. Eins og þm. er kunnugt er gert ráð fyrir að ríkisstj. sjái um byggingu flugstöðvarinnar og að byggingu hennar verði lokið árið 1.987. Heildarkostnaður við bygginguna, þar með taldar svæðislagnir, er áætlaður 42 millj. Bandaríkjadala og munu Bandaríkin greiða 20 millj. dala af þeirri upphæð. Hlutur Íslendinga, 22 millj. dala, er háður samþykki Alþingis, en fyrirvari er um að áfangagreiðslur af hálfu Íslendinga verði ákveðnar í ljósi ríkjandi efnahagsástands á hverjum tíma á meðan á framkvæmdum stendur. Til að ljúka fyrsta gagnlega byggingaráfanga er þó samkomulag um að skipta greiðslum á milli Íslendinga og Bandaríkjamanna, allt að 20 millj. kr., til helminga. Á fjárlögum fyrir árið 1983 var aflað heimildar til að taka lán að fjárhæð allt að 10 millj. kr. vegna flugstöðvarinnar. Hefur þegar verið tekið bráðabirgðalán að þeirri upphæð til greiðslu framlags Íslendinga vegna þessa áfanga. Jafnframt byggingu flugstöðvarinnar var samíð um að Bandaríkin greiddu að öllu leyti þann kostnað sem leiðir af framkvæmdum við gerð flugbrauta ásamt lögnum, aðkeyrslubrauta og vega. Samvinna um byggingu flugstöðvarinnar, sem verður íslensk eign, er að öðru leyti á því byggð að flugstöðin verði fyrst og fremst notuð til almenns flugrekstrar, en Bandaríkin hafi heimild til að nota hana á hættu- og ófriðartímum í samræmi við varnarsamninginn. Þegar hafin er almenn starfsemi í flugstöðinni er gert ráð fyrir að varnarliðið taki aftur við núverandi flugstöðvarbyggingu til afnota fyrir almenna starfsemi varnarliðsins. Flugstöðvarbyggingin, þ.e. farþega-, þjónustu- og skrifstofurými, verður samtals 12 284 fermetrar. Til samanburðar má geta þess að núverandi flugstöðvarbygging er um 7 000 fermetrar. Um gerð flugstöðvarinnar hefur þegar verið fjallað á Alþingi, bæði í ræðu og riti, og skal hér látið nægja að vísa til skýrslu sem lögð var fyrir Alþingi árið 1981. Eins og ég sagði áður er gert ráð fyrir að hlutur Íslands vegna kostnaðar við byggingu flugstöðvarinnar verði 22 millj. Bandaríkjadala á móti 20 millj. dala framlagi Bandaríkjanna. Vegna fyrsta áfanga verða greiddar 10 millj. kr., sem þegar hefur verið gerð grein fyrir. Greiðslur vegna seinni áfanga skiptast þannig: Á árinu 1984 munu Bandaríkin greiða 67% af framkvæmdakostnaði, en Ísland mun greiða 33%. Frá ársbyrjun 1985 verður greiðsluhlutfall Bandaríkjanna u.þ.b. 60% af byggingarkostnaði. Af hálfu ríkisstj. hefur verið gert ráð fyrir að hlutur Íslendinga verði fjármagnaður á byggingartímanum með lántökum erlendis. Árlegar lántökur eru áætlaðar sem hér segir: 295 þús. dala á árinu 1983, 2.9 millj. dala árið 1984, 4.5 millj. dala á árinu 1985, 9.5 millj. dala árið 1986 og 4.7 millj. dala árið 1987. Lagt er til samkvæmt 1. fl. 1. gr. frv. að veitt verði heimild til að taka lán að fjárhæð allt að 22 millj. dala, en lántökufjárhæð á hverju ári verði ákveðin með hliðsjón af fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hvers árs í samræmi við framvindu efnahagsmála og markmið ríkisstj. í þeim efnum til lengri tíma. Lántökufjárhæð verði að öðru leyti ákveðin í lánsfjárlögum fyrir hvert ár. Til þess að fjármagn til flugstöðvarinnar nýtist sem best til að ljúka á tilskildum tíma við byggingu hennar og frágang þeirra mannvirkja sem henni tengjast hefur ríkisstj. ákveðið að beita sér fyrir niðurfellingu aðflutningsgjalda og söluskatts af byggingarefni, vélum, tækjum og öðrum búnaði sem þarf til framkvæmdanna sem fram undan eru. Er því í öðru lagi lagt til að tekin verði upp nauðsynleg heimildarákvæði um það í lögum. Með lögum nr. 63/1970, um skipan opinberra framkvæmda, var fjmrn., fjárlaga- og hagsýslustofnun, falin yfirstjórn opinberra framkvæmda, en Innkaupastofnun ríkisins yfirstjórn verklegra framkvæmda. Þrátt fyrir ótvíræða skipan þessara mála samkvæmt þeim lögum hefur vinna við undirbúning og hönnun flugstöðvarinnar verið í höndum utanrrh., sem notið hefur aðstoðar byggingarnefndar sem séð hefur um framkvæmd þessa verks. Nú þegar komið er að hinni verklegu framkvæmd þykir best henta að yfirstjórn byggingarframkvæmda verði áfram í höndum utanrrh. og er því lagt til að ótvíræð heimild verði tekin í lög um það efni. Ég tel hins vegar rétt, með tilliti til þess að með byggingu flugstöðvarinnar er stefnt að aðskilnaði almenns farþegaflugs frá starfsemi sem varnarliðið rekur á Keflavíkurflugvelli, að núverandi yfirstjórn ýmissa málaflokka sem dregnir hafa verið undan einstökum rn. verði tekin til endurskoðunar. Af hálfu dómsmrh., samgrh., utanrrh. og mín hefur verið skipuð nefnd til að gera tillögur um fyrirkomulag reksturs flugstöðvarinnar og vænti ég þess að afrakstur af starfi nefndarinnar skili sér í því að viðkomandi stjórnvöldum verði á ný falin framkvæmd þeirra stjórnmálaefna sem þau efnislega og stjórnskipulega eiga undir öllum eðlilegum kringumstæðum að fara með. Ég skal að svo stöddu ekki hafa fleiri orð um frv. þetta og legg til að því verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.



Virðulegi forseti. Það er glöggt að nú er hátíð í nánd og nú skal efnt til veislu, enda ekki seinna vænna á þessu ári fyrir hæstv. ríkisstj. Hæstv. ráðh. hefur átt bæði í þingi og annars staðar tvö sígild svör þegar um fjármál og lausnir þar hefur verið rætt: Engir peningar til - engin lán verða tekin. Þetta eru hreinskilin og skýr svör og umfram allt fortakslaus og ég kann að meta þau. Það er eins og allir vita dapurt yfir fjármálahimni ráðh. Það eru blikur í öllum áttum og óveðursskýin hrannast upp. En öll él birtir upp um síðir. Nú má taka lán og nú eru til peningar. Nú er glatt í hverjum hól, enda sá hóll sem horft er af til vesturs sá hóll sem er allra hóla fegurstur, Miðnesheiðin sjálf með öllu sínu herlega hafurtaski. Fjárlög koma til 2. umr. á morgun. Þar er þröngt fyrir dyrum. Þar ríkir skuggi svörtu skýrslunnar. Í þessu frv. eru engar skuggahliðar. Í stað svörtu skýrslunnar virðist hér komin margfræg kona með svartan kassa, að vestan auðvitað, og hefur sópað burt öllum áhyggjum hins hjartahlýja fjmrh., sem svo gjarnan hefði viljað sjá meira fara í skólana, sjúkrastofnanirnar, dagvistarheimilin og allar þær framkvæmdir sem hann ber fyrir brjósti, en því miður eru bara engir peningar til. Ráðh. býr eðlilega ekki til peninga og lán eru á bannlistanum og svo vita allir að hæstv. ráðh. ætlar að lækka skattana á fólki þó menn kunni að verða svolítið lengur að vinna fyrir þeim. Ég hlýt að óska hæstv. ráðh. til hamingju með jólaglaðninginn í þessu frv., þennan ljósgeisla sem lýsir í skammdeginu svo skært að bjarmann ber allt til Pentagon. Já, fjárlög eru til 2. umr. á morgun. Einn liður þeirra eru flugvellir. Við þá kannast hæstv. ráðh. betur en margir aðrir, því þar hefur áhugasviði hans verið ekki síður en annars staðar. Flugráðsmaðurinn Albert Guðmundsson hefur margt gott lagt þar til mála. M.a. höfum við Austfirðingar átt þar hauk í horni og það vil ég þakka. En nú er þar líka þröngt í búi og hið ótalmarga góða sem flugráðsmaðurinn vildi gera, m.a. í öryggismálum, gerir hæstv. fjmrh. nú að litlu eða engu því lítið er til skipta á þeim bæ eins og annars staðar. Einn fjölfarnasti flugvöllur landsins er ófær öðru hvoru og ný flugbraut bíður síns tíma. Fáir hafa sýnt því máli betri skilning en flugráðsmaðurinn Albert Guðmundsson, það fullyrði ég hér, en hæstv. ráðh. Albert Guðmundsson sér enga leið í flugvallarmálum á Egilsstöðum aðra en að setja yfirlag yfir forina og bleytuna eystra þar, enda eru engir peningar til. Þetta skilja Austfirðingar á erfiðum tímum, m.a. vegna þess að þeir vita að þjóðarauðurinn kemur af miðum og úr moldu, en ekki af heildverslun og öðru slíku. Og þeir fyrirgefa hæstv. ráðh. og finna til með honum í þrengingum hans ef - og það ef snertir þetta frv. - hæstv. ráðh. drægi nú ekki upp úr hatti sínum gullkanínuna góðu sem á að fara til að fjármagna flugstöðina í Keflavík. Og ef hæstv. ráðh. dytti nú í hug að segja að þetta væri bara lán, þá hefur enginn verið iðnari undanfarið við að segja okkur þau sígildu sannindi að lán þyrfti að borga. Og þetta samþykkja líka allir með hæstv. ráðh. Ef mönnum þykir sem hér sé farið með háð og spé, þá er það einungis hin ytri umgerð því alvara málsins er mikil. Menn sjá einfaldlega lántöku á einu ári til einnar framkvæmdar upp á mun hærri fjárlagatölu en til allra flugvalla á landinu fer. Menn sjá einfaldlega hver forgangsröðun framkvæmda er. Hér er ekki um það að ræða hvort flugstöð skuli rísa eða ekki, heldur hvernig, hversu stór, hvernig fjármögnuð og þó síðast en ekki síst hvort hröðun þar sé brýnni en í þeim fjölmörgu úrlausnarefnum sem bíða hvarvetna í flugmálum okkar og Egilsstaðaflugvöllur er eflaust skýrasta og gleggsta dæmið um í dag. Um flugstöðina, hversu stórt það mannvirki skuli vera og um leið dýrt, hefur lengi og margt verið rætt, endurtekning þess er leiðigjörn, en í því efni nægir að vísa til álits ýmissa þeirra sem með glöggum rökum sýndu og hafa sýnt fram á að unnt væri að byggja mannvirki sem vel þjónaði sínum tilgangi og hefði fulla reisn þó ekki væri ráðist í það fyrirtæki sem hér um ræðir. Og þegar annars staðar er skorið við nögl og eðlilegur sparnaður boðaður á erfiðum tímum, þá stendur flugstöðin sem eitt allsherjar háðsmerki og glottandi grýla við þeim sem af mestri tilfinningu boða að þrengja skuli að, herða skuli ólina, og sjá svarta skýrslu í hverju horni þegar framkvæmdir í þágu barna og sjúklinga, aldraðra og öryrkja eru annars vegar, að ekki sé nú minnst á þegar vikið er að launakjörum fólksins í landinu. Þrátt fyrir hugsanlega ofurtrú hæstv. fjmrh. á nauðsyn þessa gímalds, sem gleypir svo gífurlegt fjármagn, og vitandi hinn hlýja hug hans til vestursins og máske einlæga gleði yfir betlifénu þaðan í þessa byggingu, þá veit ég, og ég endurtek það sem ég sagði í dag, að slíkur áhugamaður sem hæstv. ráðh. er um hvers konar mannúðarmál og hefur barist þar dyggilega finnur innra með sér til meiri háttar samviskubits þegar hann er að mæla fyrir fjáraustri af þessu tagi, en verður um leið að skammta svo til margra áhugamála sinna, ég vil segja hjartans mála sinna, sem raun ber vitni nú. Þá hef ég a.m.k. ofmetið hæstv. ráðh. þau ár sem ég hef þekkt hann hér á þingi ef svo er ekki. Þá er Bleik brugðið í þeirra orða fyllstu merkingu. Raunar verð ég að leyfa mér að efast um hrifningu hæstv. fjmrh. yfir því betlifé sem bygging þessi er að nokkru leyti reist fyrir en sem um leið veldur því hversu geysidýr hún er. Fjármálaleg reisn hans sem Íslendings hélt ég að væri slík að hin svonefnda aronska væri ekki dálæti hans, en vel kann að vera að mengunin nái til hans svo sem annarra þeirra sem áður hafa harðast fram gengið í því að heimta fé til hvers konar framkvæmda hér úr hendi Sáms frænda. Þegar jafnvel saklausir og hjartahreinir þingbændur austan frá Rangárvöllum biðja um betlifé í vegi, brýr og hafnir auk flugvalla, þá er von að fleiri falli flatir, og á sú lárétta staða ekkert skylt við láréttar þjóðmálahreyfingar, án þess að nánar sé út í það farið. Efnahagslegt frelsi okkar er þó háð því að við séum sjálfum okkur nóg, bjargálna fólk við framkvæmdir allar, og það hef ég heyrt hæstv. ráðh. segja. Einhvern veginn finnst mér því miklu betur fara hæstv. fjmrh. reisn í þá átt en áðurnefnd lárétt staða í viðskiptum við erlenda aðila, en þá láréttu stöðu hefur flokkur hæstv. fjmrh. raunar gert að sinni varðandi nýtingu orkulinda okkar, svo víða er nú lágt lotið. Og þá er komið að „þjóðlegu hliðinni“ varðandi flugstöðina og staðsetninguna, aðskilnaðartalið margþvælda sem eitthvert fagnaðarerindi. Já, það er margt skrýtið í kýrhausnum. Eitt það undarlegasta í þessari umræðu allri er talið um andlitslyftinguna. Andlitið út á við, segja menn, hvað blasir við ferðamönnum. Þeir hernámssinnar, sem telja hér í fólginn heiður okkar og sóma, gleyma því að stolt þeirra er einmitt fólgið í víghreiðrinu á Miðnesheiði, sem vitanlega blasir áfram við öllum þeim sem hingað koma. Ég hélt að í þeirra augum þyrfti ekkert að fela, hér væri hið fagra tákn vestrænnar samvinnu, lýsandi dæmi um það að við værum gjaldgengir þátttakendur í vígbúnaðarvitfirringunni. Sé meiningin að slá ryki í augu þeirra sem miður hrifnir eru, þá er það líka misskilningur. Ný flugstöð á nýjum stað breytir engu um hið æðsta eðli þessa flugvallar ef á reyndi, enda eru skilyrðin lýsandi í þessu af hálfu Ameríkana um afnotin af flugstöðinni ef þeir telja svo við þurfa. Ný flugstöð á nýjum stað breytir engu um að hún er í náinni sambúð við hersetuna og þau umsvif sem blasa þar við hverju sjáandi auga. Allt þetta hræsnishjal er því til einskis, því menn eru ekki blindir eða skyni skroppnir með öllu. Það liggur við að hjartnæmasta aðskilnaðarhjal sumra í kringum þessa flugstöð felist í þeirri von að menn gleymi þeim virkileika víghreiðursins sem vitanlega skiptir öllu. Stærð og hönnun, fyrirkomulag og annað því um líkt kemur því þessu ekki hætishót við. Ég hygg ég láti þetta nægja, þó vissulega væri af mörgu að taka og ítarlega hægt yfir að fara. Ég vildi kannske spyrja hæstv. ráðh. örlítið nánar, þó hann kæmi rétt inn á það hér áðan, hver væri skýringin á því sem segir í athugasemdum um 2. gr. frv. þar sem segir: „Nú þegar komið er að hinni verklegu framkvæmd þykir best henta að yfirstjórn byggingarframkvæmdanna verði jafnframt í höndum utanrrh.“ Ég veit ekki hvað best hentar í þessum efnum og ég veit ekki heldur hvað liggur að baki orðanna hvað hentar best varðandi þetta mál. Jafnframt tók hæstv. ráðh. það fram að öll þessi mál væru í endurskoðun og þyrfti vissulega að taka til gagngerðrar endurskoðunar. Andstaða mín við þetta frv. er af mörgum áður röktum ástæðum og grg. okkar frá 1982 og afstaða í ríkisstj. okkar þá er enn í fullu gildi. Hana les ég með gleði hér á eftir, ef ástæða þykir til og hæstv. ráðh. telja þetta frv. forgangsmál sem þeir vilja eyða dýrmætum tíma þingsins í. En væntanlega leyfist mér fyrst og síðast að verða andsnúinn þessu lántökufrv. með rökum hæstv. fjmrh. sjálfs: Lán má ekki taka því þau þarf að borga. Mér er ekki fremur en hæstv. ráðh., nema síður væri, áskapað að búa til peninga þegar engir eru til:



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt. Ég er, að ég held, sömu skoðunar og flestallir sem hér tala, sammála um nauðsyn þess að skilja einkaflugreksturinn á Keflavíkurflugvelli frá annarri starfsemi sem þar fer fram á vegum Atlantshafsbandalagsins, og hefði kosið að sá aðskilnaður yrði meiri en að er stefnt með þessari byggingu. Nú er hún reyndar orðin að ákveðinni staðreynd, en ég hef samt sem áður nokkrar efasemdir um þá lántöku sem hér er fyrirhuguð og vildi beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvort hér sé hugsanlega verið að taka lán fyrir vasafé handa ríkisstj. því að samkvæmt öllum þeim upplýsingum sem ég hef fengið, og hef gengið þó nokkuð mikið eftir þeim, get ég ekki séð annað en að þessi bygging sé samkv. íslenskum útreikningi, miðað við einingaverð á byggingum hérlendis, allt að því 100% of hátt áætluð. Þegar við svo horfum fram á að Íslendingar og Bandaríkjamenn ætla að skipta þessum kostnaði á milli sín til helminga er greinilegt hvor aðilinn ætlar að taka að sér að borga bygginguna. Þar sem þetta hefur þegar komið í ljós í fyrstu verklegu framkvæmdunum sem þarna fóru fram, sem voru helmingi undir reiknuðu kostnaðarverði við útboð, þykir eðlilegt að áætla að framhaldið verði með svipuðum hætti. Ef við eigum að viðurkenna þá staðreynd sem þessi bygging er og framhald hennar vil ég leggja til að frestað verði að taka lán þangað til byggingunni er lokið. Það fé sem Bandaríkjamenn leggja fram borgar þessa byggingu fyllilega. Við getum þá byrjað að taka lán þegar rekstur hennar er hafinn og við erum farin að hafa tekjur af henni, því lán verður að borga, segir einhver. Ég felli mig ekki heldur við þann framgangsmáta, sem er hér mjög atgengur þegar um framkvæmdir á vegum ríkisins er að ræða, jafnvel þótt þær séu boðnar út, að verið sé að fetla niður eða endurgreiða gjöld af vinnuvélum, sem notaðar verða við byggingarframkvæmdir eins og skv. þessum lögum. Mér finnst að verktakar hér í landi ættu allir að sitja við eitt og sama borð og að það sé ekki hlutverk ríkisins að vera að mismuna mönnum með þeim hætti sem hér er gert. Í þriðja lagi ætlaði ég líka að spyrjast fyrir um orðalagið í athugasemdinni við 2. gr., „þykir best henta“. Hvaða ástæða þykir til að færa þessa byggingaframkvæmd alfarið til utanrrn.? Ef það er skoðun hæstv. fjmrh. að Innkaupastofnun þvælist fyrir flestum verkum sem framkvæmd eru á vegum ríkisins er ég honum hjartanlega sammála og væri til í það með honum að leggja þá stofnun alfarið niður, tel hana með óþarfari fyrirtækjum sem eru rekin á vegum ríkisins. En ef hér er um það að ræða að þetta sé nauðsynlegt vegna einhverra þátta í þessu verki sem mönnum finnst nauðsyn að dylja er ég alfarið ósammála því.



Virðulegi forseti. Nú loks er komið að því að málefni flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli eru rædd. Nú eru framkvæmdir hafnar eftir langan undirbúning, undirbúning sem var á fullu í stjórnartíð Alþb. og fyrri ríkisstj. Saga þessarar flugstöðvar eða umræður um hana hafa lengi verið í gangi. Hafa menn yfirleitt verið þeirrar skoðunar að það væri nauðsynlegt að byggja nýja flugstöð, komast úr því flugkoti sem menn hafa búið við að undanförnu, hvar aðbúnaður starfsfólks hefur verið fyrir neðan allar hellur og við höfum þurft að una við það að hafa herflug og farþegaflug á sama stað. Ég tel það mikils virði að nú skuli þetta mál vera komið svo langt sem raun ber vitni og lýsi yfir samþykki mínu við þá lántöku sem hér er farið fram á. Það er oft talað um þessa flugstöð eins og þetta verði stærsta bygging norðan Alpafjalla, en svo er ekki. Ég minni á að bygging ein á Höfðabakka er stærri en þessi bygging, bygging í eigu Íslenskra aðatverktaka. Þegar rætt er um fjármögnun flugstöðvar þá er ekki úr vegi að spyrja hvort athugað hafi verið hvort ekki væri ástæða til að nota eitthvað af þeim mikla hagnaði sem verktakastarfsemi á Keflavíkurflugvelli hefur haft í för með sér, hagnaði sem ekki liggur aðeins í risastórum fasteignum heldur í hundraða milljóna kr. inneign í bönkum landsins. Það var gert að umræðuefni hér að Bandaríkjastjórn setti skilyrði varðandi þessa byggingu. Ég býst við að flestum mönnum sé það ljóst að ríki hernaðarástand hér þá verður ekki spurt að því hvort byggingar verði teknar til hernaðarnota eða ekki. Á það ekki aðeins við um þessa byggingu heldur allar aðrar byggingar. Mér sýnist því að þetta skilyrði sé afskaplega meinlaust. Ég tel að ný flugstöð muni auka á reisn íslensku þjóðarinnar og verða okkur til mikils sóma. Það hefur dregist úr hömlu að hefja framkvæmdir, en ég fagna því að þær eru nú hafnar. Ég tek og undir þá fsp. sem kom fram áðan varðandi framkvæmdakostnað. Það er ekki ljóst í dag hversu dýrt þetta verður, en ef marka má fyrstu útboðin ætti þessi bygging að verða ódýrari en áætlað var í fyrstu. Og er það ekki rétt að framlag Bandaríkjastjórnar sé fast framlag en það sem á vantar verði greitt af íslenska ríkinu? Gott væri að fá svör við þeirri spurningu á eftir.



Virðulegi forseti. Ég vil fyrst svara virðulegum 6. landsk. þm. Það er óafturkræft framlag sem kemur frá Bandaríkjastjórn, þannig að segja má að það sé fast framlag. Ég hef nú aldrei kallað það fast framlag, en það verður ekki endurgreitt sem kemur frá Bandaríkjastjórn svo að ég held að mér sé óhætt að segja að það sé fast framlag.

Verður það ekki lægra verði byggingin hlutfallslega ódýrari?

Það segir í frv. að Bandaríkjamenn muni leggja fram 20 millj. dollara og þá er gert ráð fyrir að 42 millj. dollara séu heildarkostnaðurinn. Ef það reynist réttur útreikningur, 42 millj. dollara, er 20 millj. framlagið. Ef framkvæmdin verður ódýrari reikna ég með hlutfallslegri upphæð. Ég reikna ekki með 20 millj. dollara hvað sem byggingin verður ódýr. Ég get ekki svarað þessu öðruvísi, en þætti þó líklegt - ég þarf að kynna mér það betur - að það sé um samið að framlag Bandaríkjanna sé fast eins og þm. gerir sjálfur ráð fyrir. Ég get ekki svarað því. Ég veit það ekki. En mér þætti miður ef verið væri að bjóða niður verktakamarkaðinn til þess eins að Bandaríkjamenn hefðu ágóða af því. Ég tek undir með virðulegum þm. að ný flugstöð er andlitið á þjóðinni í mestu umferðaræð landsins, bæði til og frá landinu, svo að flugstöð hlýtur að auka á reisn íslensku þjóðarinnar, eins og hann sagði, og verða okkur til sóma. Ég vil lýsa ánægju minni með að hann skuli viðurkenna þá lántöku sem við verðum því miður að fara út í vegna framkvæmda þarna. Ekki veit ég hve mikill hagnaður er af verktakastarfseminni á Keflavíkurflugvelli. Ekki veit ég heldur hvort það er rétt, sem fullyrt er, að verktakafyrirtæki sem rækt hefur þar starfsemi um árabil eigi hundruð millj. kr. í banka, það veit ég ekki, en ef svo er eru það peningar sem vinna áfram inni í þjóðfétaginu í gegnum útlán svo það hefur þá verið til einhvers að vinna sér þá inn. Hv. 8. þm. Reykv. er sammála um að aðskilnaður milli íslenskra og erlendra notenda flugvallarins í Keflavík sé af hinu góða þó hann sé gegn lántökunni sem slíkri. Það stangast svolítið á þarna. Ég er ansi hræddur um að við kæmumst ekki langt með bygginguna og aðskilnaðinn ef við ekki fengjum lánsfé. Við eigum ekki peninga, eins og ég hef margoft sagt, til þess að fara út í þessa framkvæmd af eigin fé. Ég held að það sé alrangt að hér sé tekið lán sem vasafé ríkisstj., eins og hv. þm. orðaði það, þar sem fyrsta útboð var 100% hærra en áætlun. Það þarf ekki útboð eða verklýsingu á Keflavíkurflugvelli til þess að vera langt undir þeim kostnaðaráætlunum sem gerðar eru. Vegagerðirnar síðustu eru langt undir kostnaðaráætlun. Flestöll verk sem boðin voru út af borgarstjórn Reykjavíkur meðan ég var þar, seinni árin a.m.k., voru langt undir kostnaðaráætlun. Það er alveg furðulegt að þó að efni til bygginga og efni til framkvæmda lækki í verði vegna minnkandi verktakamarkaðar er eins og opinberir aðilar, sem gera kostnaðaráætlanir, haldi sig alltaf í gömlu verði meðan það var í hámarki, þannig að það er fyllilega ástæða til að kanna hvernig á því stendur að útboðslýsingar og kostnaðaráætlanir gerðar af opinberum aðilum reynast skakkar seinni árin. Og það er ágætt ef þetta mikla mannvirki heldur áfram að byggjast upp á þennan ódýra hátt. Ég fagna því og ég vona að verktakarnir komist vel af, allir hafi sitt, bæði arkitektar, verkfræðingar og aðrir byggingaraðilar. Ég vona að enginn af þessum fagmönnum okkar vilji fresta lántökunni og bíða þangað til byggingunni er lokið og byggja bara fyrir þann hluta sem Bandaríkjamenn leggja fram af því að þeir eiga að leggja fram helminginn. Ég held að það takist aldrei. Það verða báðir aðilar að taka þátt í kostnaði jafnóðum og hann fellur, ef á annað borð skal verða samstarf um hlutina. Það vill svo til að gjöld hafa verið felld niður af verktakastarfsemi á Keflavíkurflugvelli, en aftur á móti mega þær vélar sem þar eru ekki vinna utan Keflavíkurvallar í samkeppni við innlendan verktakamarkað. Ég held því að þarna sé engin breyting á frá því sem verið hefur. Áttunda atriðið sem virðulegur þm. gat um, og þá kem ég að svari til hv. 2. þm. Austurl., en þeir spurðu báðir um það, er af hvaða ástæðum utanrrh. skuli hafa yfirumsjón með verkinu. Það er einfaldlega vegna þess að utanrrh. hefur lengi farið með öll málefni Keflavíkurflugvalfar eins og þau leggja sig og það er samkv. reglugerð sem mér skilst að hafi verið sett í utanrrh.- tíð Guðmundar Í. Guðmundssonar. Ég hef margoft gert aths. við þá skipan og talið að hún væri óeðlileg. Þegar ég var flugráðsmaður kom í ljós að þrátt fyrir að lög tækju skýrt fram að flugmálastjóri væri yfirmaður á Keflavíkurflugvelli og það starfsfólk sem vinnur þar væri undir hans stjórn og flugráð yfir öllum flugvöllum í landinu reyndist það ekki svo, heldur er það varnarmálanefnd og utanrrh. sem hafa haft með Keflavíkurflugvöllinn og starfsemina þar að gera að öllu leyti. Það verður óbreytt frá því sem verið hefur, en þegar flugstöðvarbyggingin er tilbúin til afnota er gert ráð fyrir að samkomulag hafi náðst við þá fagráðherra sem eiga þar hlutverki að gegna. Í því millibilsástandi sem skapast mun utanrrh. hafa yfirumsjón með verkinu. Ég sé ekki ástæðu til að svara miklu af því sem kom fram í ræðu ágæts vinar míns 2. þm. Austurl. Hún var skáldleg og hann kom víða við. Hann hældi mér sem flugráðsmanni og rakti störf mín þar og áhyggjur af þeim málum sem þar eru rædd og þá náttúrlega koma fyrst og fremst við Austurlandi. Það er rétt að ég gerði ýmislegt til að létta undir með þeim austanmönnum og það tókst nokkuð vel. En það kemur þessu máli afskaplega lítið við. Ég tek við þeim hamingjuóskum sem hann beindi til mín vegna þessa ljósgeisla sem skín nú bráðum frá Keflavík - hann meinar líklega þegar flugstöðin er komin upp. Þá verður bjart til vesturs, sagði hann. Það verður það. Það getur vel verið, úr því að við komumst þar upp á hæðina, að við sjáum líka til austurs og vitum þá betur hvernig skal verjast því sem e.t.v. er hætta á að komi að austan. Nei, virðulegur vinur minn, 2. þm. Austurl., mér datt ekki eitt augnablik í hug meðan ég hlustaði á ræðuna, að hér væri uppi háð eða spé. Ég tók hana háalvarlega og hólið þótti mér frábært. Ég bið virðulegan þm. um að tala sem oftast um afrek mín sem flugráðsmanns. Sjálfur hélt ég að ég hefði ekki afrekað neitt. Nú veit ég betur. Tilfellið er að hér er um pólitískt trúaratriði Alþb.manna að ræða. Það hefur verið eins og sigurganga í gegnum tíðina að geta komið í veg fyrir að nokkrar framkvæmdir hæfust á Keflavíkurflugvelli þann tíma sem þeir hafa verið við völd eða haft áhrif. Það er kannske þess vegna, að nú þegar við stöndum í þeim þrengingum peningalega séð sem við erum í verðum við að taka ákvörðun sem er okkur þungbærari en hún hefði þurft að vera ef við hefðum getað byggt flugstöðina og fleiri mannvirki þarna, sem ég vona að fari af stað sem allra fyrst til að styrkja varnir landsins sem mest, ef Alþb.- menn hefðu ekki staðið í vegi fyrir því. Það kostar okkur stórfé að hafa dregið þessar framkvæmdir í allan þennan tíma. Það má segja að þessi framkvæmd komi á góðum tíma því að atvinnuleysi blasir við um land allt eins og er. Þetta gæti kannske létt undir með okkur, því að þarna er nokkuð tryggur vinnumarkaður til einhvers tíma á Suðurnesjum fyrir utan að það fé sem við fáum inn og ekki er endurkræft fer að sjálfsögðu, eins og kom fram hjá hv. 6. landsk. þm., inn í bankakerfið og þar með út í æðar þjóðfélagsins og kemur þá af stað keðjuverkandi framkvæmdum um land allt, eins og sparifé fólks gerir. Að því leytinu til er það á réttum tíma sem þessir peningar koma inn í landið, án þess að við þurfum að greiða þá til baka. Og það er ekki betlifé sem í þessa byggingu fer, nema síður sé. En hið pólitíska mat Alþb.-manna á vestrænni samvinnu skilur okkur að þar. Skoðanabræður mínir vilja vernda bæði land og vestræna menningu í samstarfi ríkjabandalags vestrænna þjóða. Það er rétt hjá hv. 2. þm. Austurl að margt er skrítið í kýrhausnum. Ég er farinn að halda að kýrhausinn sé sérstaklega. framleiddur fyrir austan tjald og sendur vestur fyrir, sé sérstakt fyrirbæri sem kemur austan að og hefur líklega tekið sér búfestu á Íslandi, - mig langaði til að segja: tekið sér búfestu í Alþb., en ég hætti við það. Ég sé ekki að þessar umr. ætli að verða mjög málefnalegar. Það var nokkurs konar sviðsetning hjá vini mínum 2. þm. Austurl. En ég vona að hann endi með því að standa með okkur í að koma þessu frv. sem fyrst í gegnum báðar deildir þessarar ágætu stofnunar.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um málið frekar. Mér þótti vænt um að heyra á hæstv. fjmrh., sem ég reyndar ýjaði að í minni ræðu, að það væri þungbær ákvörðun að þurfa að gera þetta. Það er vissulega þungbært á þessum tímum, þegar menn verða að ákveða áherslur og forgangsverkefni, að taka þetta verk eitt út úr. En hitt þótti mér öllu merkilegra, að hann taldi þessa flugstöð einn veigamikinn þátt í því að styrkja varnir landsins sem allra mest. Þar fór heldur öðruvísi en hann sagði í upphafi um að þetta ætti ekkert skylt við neitt slíkt. Ég ætla ekki að elta ólar við gamlar deilur um þessi mál, um það hvernig þessi flugstöð hefði átt að vera. Ég rakti það hér áðan að Alþb. lýsti ekki yfir andstöðu við flugstöð á Keflavíkurflugvelli, heldur vildi hafa hana öðruvísi, öðruvísi hannaða, jafnvel þannig að hún kæmist fyrr í gagnið og væri af viðráðanlegri stærð sem mætti þá stækka síðar. Þetta var gert meðan Alþb. átti sæti í ríkisstj. og þarf ekkert að rekja hér frekar. Ég segi það bara að mig tekur sárt til hæstv. ráðh., sem verður núna að telja þessa frv.- ómynd sína þungbæra ákvörðun vegna þess hvernig ástandið er. Meðal annars kom hann inn á að þetta ætti ekkert skylt við framkvæmdir í flugvallamálum úti á landi. Það er spurning um hvað verja á miklu fé til allra flugvalla á landinu. Af því að hér var talað um flugkot áðan af hv. 6. landsk. þm. vil ég geta þess að flugkotin eru býsna mörg úti um land. En þau eru ekkert á dagskrá því þetta gengur fyrir. Það er þess vegna spurning um það, þegar hart er í ári eins og við höfum viðurkennt, í hvað menn vilja þá leggja þá litlu peninga sem til ráðstöfunar eru. Hér hafa menn valið þessa flugstöð fram yfir annað, fram yfir það sem ég rakti hér áðan og ég endurtek að ég veit að eru áhugamál hæstv. fjmrh. Þetta hefur hann tekið fram yfir og þetta hefur hæstv. ríkisstj. tekið fram yfir, og verði henni að góðu, meðan svo stendur á sem nú í okkar fjármálum almennt. Ég skal ekki hafa um þetta mörg orð nú, síst af öllu rifja upp þann ókennilega kýrhaus sem hæstv. ráðh. var að tala um að kæmi austan að. Ég vona að það eigi ekkert skylt við okkur hæstv. iðnrh. eða neitt því um líkt, að hann komi þaðan að austan.  En varðandi flugvellina held ég að það hafi verið mjög skynsamleg tillaga varðandi flugmálin í heild, sem Alþb. lagði einmitt til í þessum efnum, að gera heildaráætlun um framkvæmdir í íslenskum flugmálum þar sem þessi flugstöð, viðráðanleg flugstöð, væri felld inn í og hún fengi ekki neinn forgang heldur stæði jafnfætis öðrum framkvæmdum í okkar flugmálum. Hæstv. fjmrh. þarf ekkert að vera undrandi á því þó að ég beri honum góða sögu sem flugráðsmanni. Ég ætla að vona að þó að hæstv. fjmrh. virðist ætla að verða vondur fjmrh. sé mér óhætt að sýna honum fulla sanngirni varðandi fyrri störf hans og gera það hér úr þessum ræðustól.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Mér fannst hæstv. fjmrh. ekki gera nægilega vel grein fyrir því hvaða ástæður liggja að baki þeirri ákvörðun að flytja yfirstjórn þessarar framkvæmdar úr fjmrn. til utanrrn. Það kom líka í ljós að fjmrh. viðurkenndi hér að þekkja ekki alveg uppbyggingu og einstaka liði og þar af leiðandi grundvöll kostnaðaráætlunar og þá kostnaðarskiptingu við þessa byggingu. Vegna þess að ég hef einnig átt í vandræðum með að ná þessum upplýsingum fram væri óskandi að það yrði reynt, þannig að við báðir mættum fróðari verða. Hæstv. fjmrh. telur þessar lántökur nauðsynlegar. Ég vil minna á ákveðinn fyrirvara í þessu frv. Sagt er að fyrirvari sé um að áfangagreiðslur af hálfu Íslendinga verði ákveðnar í ljósi ríkjandi efnahagsástands á hverjum tíma á meðan á framkvæmdinni stendur. Þar er beinlínis gefið undir fótinn með það að þegar illa árar hjá Íslendingum geti þeir létt á öðrum fætinum og þurfi þá ekki að stíga eins þungt fram í þessu máli og ella. Annars vegar gætti ákveðins misskilnings okkar í milli í sambandi við röksemdir tengdar endanlegum byggingarkostnaði. Ég vil halda fram að hann sé nálægt því að vera 100% of hár. Eðlileg afleiðing af þeirri samfæringu, sem kemur einnig nokkurn veginn heim og saman við reynslu manna undanfarið ár í útboðum, hlýtur að vera sú að gangá ekki út frá þessari snarvitlausu kostnaðaráætlun í lánsfjáráætlun heldur gera ráð fyrir að taka einfaldlega lægri lán. Það er þá frekar hægt að bæta við ef á vantar, en vaxtakostnaður af þessum lánum er þungur og alveg ástæðulaust að vera að sligast undan honum ef ekki er þörf fyrir lánin. Það getur vel verið að gjöld af vinnuvélum hafi verið felld niður til verktaka á Keflavíkurflugvelli áður en það réttlætir ekkert framhald slíkra vinnubragða. Ef slíkt er gert, að fella niður gjöld af vinnuvélum til verktaka einhvers staðar, á annaðhvort að gera það alls staðar eða hvergi. Hér er einfaldlega um það að ræða að það gildi sömu leikreglur fyrir landsmenn alla í hverju sem er.

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Ég hefði svo sem getað látið vera að standa hér upp við þessa umr. Þó taldi ég það rétt vegna þess sem fram kom hér fyrr í dag. Ég átti þess ekki kost að vera viðlátinn þegar málið var til umfjöllunar í iðnn. hv. Ed. Ég vil þó ekki láta hjá líða að mitt viðhorf komi fram. Ég er samþykkur málsmeðferð í n. og er fylgjandi því sem meiri hl. n. leggur til, þ.e. að frv. verði samþykkt. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég gat um hér við 1. umr. málsins, að ég tel eðlilegt að fyrirkomulag þessara mála, að því er varðar 1.–8. gr. laga um lagmetisiðnað, verði tekið til endurskoðunar. Og ég tel að sá tími sem hér er gert ráð fyrir að lögin gildi, þ.e. til 31. des. 1985, sé nægur í því skyni. Sem sagt, ég vildi taka fram, svo að ekki færi á milli mála, að ég er fylgjandi málsmeðferð meiri hl.



Virðulegi forseti. Eins og fram er komið þegar stend ég að minnihlutaáliti sem hafnar framlengingu þessara laga. Ég vil þó sérstaklega út af ræðu hæstv. fjmrh., sem er nú ekki lengur hér, enn hnykkja á því að mér finnst framlenging þessara laga svo hróplega í andstöðu í raun og veru við allt sem sagt er hér um frelsi einstaklinga og samtaka einstaklinga, að ég get ekki látið það fram hjá mér fara. Og sú rétttæting sem fram er komin í þessu máli, á því hvers vegna við eigum að samþykkja framlengingu þessara laga, er náttúrlega alveg út í hött. Það sást best á hæstv. fjmrh. þegar hann reyndi að verja þessa aðgerð, sem nánast kostaði það að hann þurfti að fara a.m.k. tvo hringi í kringum sjálfan sig, því þetta var svo gersamlega í andstöðu við allt það sem hann venjulegast segir og hugsar, allar hans skoðanir yfir höfuð, að það gat engum dulist. Það hefur oft, ekki hvað síst af okkar hálfu, verið talað um kerfisflokka. Hafi maður nokkurn tíma fengið sönnun fyrir því að menn séu orðnir læstir í sínu kerfi þá sést það í þessum lögum. Því að það að réttlæta setningu og framlengingu þessara laga með því að viðskiptaaðili sem við skiptum við, hafi sams konar fyrirkomutag á sínum viðskiptum við önnur lönd, tekur í raun og veru alls ekki tali. Við þekkjum það að fyrirtæki hafa skipt við þessi lönd án þess að til þurfi að koma einhvers konar ríkisrekins búskapar af okkar hálfu. Fyrirtæki hafa átt í viðskiptum við Rússland án þess að ríkið hafi þurft að skipta sér þar af. Sum þeirra eru reyndar ekki lengur til, en það er einfaldlega vegna þess að eignaraðilar þeirra eru ekki lengur ofar moldu. Það hafa oft og tíðum átt sér stað mjög umfangsmikil viðskipti og þau hafa einkaaðilar getað rekið með dugnaði og útsjónarsemi. Ég fæ ekki betur séð en að t.d. Bifreiðar og landbúnaðarvélar þrífist ágætlega og þurfa þó að semja meira og minna um alla sína verslun sjálfir. Ég get því ekki keypt þessa skýringu á setningu laganna. Það liggur eitthvað allt annað hér að baki. Og ég held því miður að það sé það sem ég gat um í 1. umr. um þessi lög. Hér er einfaldlega verið að skapa ákveðnum aðilum aðstöðu til að framleiða með tiltölulega litlum tilkostnaði vörur, sem gerðar eru tiltölulega litlar kröfur til, miklu minni kröfur en gerðar eru til niðursuðuvarnings á öðrum mörkuðum. Þar af leiðandi hlýtur þess háttar verslun að vera okkur þjóðhagslega óhagkvæm, þegar til lengdar lætur, vegna þess að við fáum í raun og veru ekki nægilega hátt verð fyrir þær afurðir sem þarna er um að ræða.



Virðulegi forseti. Ég stóð að meirihlutaáliti um þetta mál og gerði það hreinlega út frá þeirri skoðun að ég tel að við eigum að halda áfram þeim verslunarmáta sem þessi lög gera ráð fyrir við Austur-Evrópuríkin, sovétríkin, fyrst og fremst vegna þess sem fram kemur hér í athugasemdum við frv., að þar erum við að semja við ríkiseinokun og við höfum ekki aðstöðu til að ná góðum samningum við þessa aðila nema vera með einn aðila til að semja á móti. Þetta hefur reyndar sýnt sig víðar en þar austur frá. Við höfum ansi vond dæmi af því í sambandi við skreiðarsölu til Nígeríu, þar sem að sumu leyti má segja að sé allt að því ríkiseinokun, vegna þess að þar er mikil stjórnun í gegnum ráðuneytisleyfisveitingar. Reynsla okkar af því að þar séu margir aðilar að selja hefur komið fram í því m.a., að kaupendur okkar í Nígeríu hafa talið að við værum með mun meiri vörur á boðstólum en við höfum verið með, vegna þess að það hafa kannske verið 3–4 aðilar að bjóða sömu vöruna. Okkar viðskipti hafa þar af leiðandi orðið óhagstæðari en ella. En ég ætla að vekja athygli á því, sem hér hefur reyndar verið bent á, þ.e. hinu svokallaða sólarlagsákvæði, sem er í þessum lögum. Þetta er annað frv. sem við fjöllum um hér í dag sem hefur að geyma slíkt ákvæði. Hér er reyndar verið að ræða um tvö ár en eitt ár í þeim frv. sem við ræddum hér fyrr. Ég held að við ættum að gera okkur grein fyrir því, að þetta er að verða árviss þáttur hér rétt fyrir áramótin að framlengja lög sem eru með slíku ákvæði, og átta sig á því hvað þetta er tilgangslítið. Ég held að þetta sé hvað tilgangsminnst í þessum lögum vegna þess að við stöndum frammi fyrir því að sá viðskiptamáti sem hér er lagður til að verði viðhafður næstu tvö árin er sá viðskiptamáti sem eðlilegt er að við höldum áfram. Og að vera með sólarlagsákvæði í slíkum lögum, það er að mínu mati rangt, nema það sé fyrir fram ákveðið af stjórnvöldum að breyta til. En eins og reynslan hefur verið vitum við raunverulega að við megum búast við því, að að tveim árum liðnum standi hv. þm. hér í sömu sporum og framlengi þetta ákvæði á ósköp svipaðan máta og við framlengjum ár frá ári ákvæði um verðjöfnunargjald af raforku. Ég vil sérstaklega undirstrika það, af því að við vitum að við förum að fjalla hér um allveigamikið frv. sem verður með sólarlagsákvæði að slíkum samþykktum og yfirlýsingum skulum við öllum taka með nokkurri varúð. Aðeins að lokum í sambandi við það sem minni hl. tekur fram í grg. sinni: „Undirritaðir nefndarmenn telja eðlilegt að sölusamtök í lagmetisiðnaði starfi á sama grundvelli og önnur útflutningssamtök.“ Ég tel að önnur útflutningssamtök í viðskiptum við Austur-Evrópu starfi á mjög svipuðum grunni og Sölustofnun lagmetis. Sölumiðstöðin og Sambandið hafa, ja ég vil segja allt að því einokunaraðstöðu á sölu á frystum sjávarafurðum til Sovétríkjanna. Og Síldarútvegsnefnd hefur fullkomna einokun. Þetta eru þeir viðskiptahættir sem okkur hafa gefist vel til þessara landa og ég held að það sé alrangt að hverfa frá þeim.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð í þessa umr. Ég vil taka undir það með síðasta ræðumanni að þarna virðist vera nokkur misskilningur hjá hæstv. minni hl. Mér vitanlega þá eru, því miður segi ég, engin útflutningsviðskipti á Rússlandsmarkað, nema í gegnum einn heildaraðila, eins og hann sagði, SH og Sambandið með frysta fiskinn: Þeir semja þar sameiginlega og svo er því skipt niður á milli þessara aðila hér heima hvaða magn fer frá hverjum. Síldarútvegsnefnd fer algjörlega ein með alla sína sölu. Einnig er ég kunnugur því að það eru fá ár síðan við seldum allmikið af loðnu- og fiskimjöli til Rússlands og það var ekki hægt að ná þeim samningi nema það væri einn aðili sem fjallaði um málið. Og ég held að ég muni það rétt að það lenti í höndunum á SÍS, eins og svo margt annað. Það fékk þann bita. Hinir útflytjendurnir urðu að framselja það sem þeir fengu hjá framleiðendum og SÍS fékk svo magnið og það var hinn opinberi aðili við þá í Prodintorg, eða hvað þeir hétu þarna á þessum ágæta markaði. Ég er ekki að mæla þessu bót, nema síður sé, en því miður verðum við að beygja okkur undir ríkjandi skipulag hjá þeim fyrir austan tjald í þessum efnum þó okkur þyki miður og við vildum gjarnan breyta. Svo sneri hv. þm. Stefán Benediktsson nokkuð við og sagði að Bifreiðar og landbúnaðarvélar hefðu gert það gott. Það er rétt, þeir flytja inn Moskva og Lada og hvað það heitir. En það er einokunarinnflutningur frá Rússlandi á þessari vörutegund, bifreiðum sem þaðan koma. Ég held að það sé varla til fyrirmyndar heldur.



Virðulegi forseti. Ég á nú út af fyrir sig ekki nokkurt erindi hér upp í ræðustólinn. En hv. 8. þm. Reykv. virðist gera það svona af vana að beina orðum sínum í öllum málum til mín sem fjmrh. Þetta mál heyrir undir iðnrh. svo ég skora á hv. þm. að beina skeytum sínum til hans til að þess að við fáum hann í ræðustólinn.

Ég bað nú um orðið.

Það er gott, það er ágætt. En ég vil að það komi alveg skýrt fram að viðskiptamáti austantjaldslanda er ákaflega andstæður mínum hugmyndum um frelsi einstaklingsins til athafna yfirleitt. Og ég ætla bara að biðja hv. 8. þm. Reykv. að kynna sér allt það fjaðrafok og þær umræður sem urðu út af þeim rammasamningi sem ég álít að Ísland hafi verið neytt til að skrifa undir. Utanrrh. Rússlands tilkynnti sendiráði Íslands í Moskvu með nokkurra daga fyrirvara að hann væri að koma til landsins til að undirskrifa þennan rammasamning og það gæti verið hættulegt - við fengum þau skilaboð það gæti verið hættulegt fyrir viðskipti Íslands og Sovétríkjanna ef við skrifuðum ekki undir hann.



Virðulegi forseti. Það er dálítið merkilegt hvað þetta mál bögglast illilega fyrir brjósti einstakra hv. þm., og kannske einna helst þeirra sem eiga ættir að rekja til þeirra sem einu sinni vildu allt binda á ríkisklafa og stofna til ríkiseinokunar, ríkisverslunar, landsverslunar eins og það hét þá, án þess þó að ég þekki pólitískar framættir hv. 8. þm. Reykv. En hv. 4. þm. Vesturl. er trúr uppruna sínum. Þetta fyrirkomulag er ekki mér til handa að verja og öll gagnrýni á þetta fyrirkomulag er þess eðlis að maður gæti eiginlega skilið á þá vísu að við bærum einhverja ábyrgð á skipulaginu austur þar, ég og hæstv. fjmrh. Svo er heldur ekki. Ég lýsti því yfir við 1. umr. þessa máls að ég mundi beita mér fyrir því að endurskoða þessa lagareglu eins fljótt og við verður komið. Mér var ókunnugt um það að iðnn. hv. Ed. hafði á vordögum, eða við afgreiðslu málsins næstsíðast, fyrir ári, skilað sérstöku áliti þess efnis að hún vildi fá sérstaka endurskoðun á þessu. Það hafði ekkert verið aðhafst í því efni og málið rak svo seint á mínar fjörur að ég hafði ekkert ráðrúm til þess að brjóta uppá neinu nýju í því sambandi. En benti á við 1. umr. að það er alltaf hægt að breyta lögum á gildistíma þeirra og ef við næðum saman um nýtt fyrirkomulag og skipulag að þessu leyti, þá gætum við gert það fljótlega eftir að Alþingi kæmi saman að nýju eftir jólaleyfi. Þetta er nú öll sagan sem enn þá er að segja af minni hálfu. Við höfum haft töluvert að vinna, þeir sem nú eru í ríkisstjórn, við að taka til. Það getur vel verið að þetta sé eitt af þeim málum sem út af standa og eftir liggja af þeim sem þyrfti að lagfæra. Ég vil þó ekkert fullyrða um það á þessu stigi málsins því ég hef ekki haft tök á að kynna mér það sem skyldi. Hitt held ég að sé rangt, að ætla að þetta fyrirkomulag sé til þess að vernda aðila sem ekki framleiði nægjanlega góða vöru. Ég held þvert á móti að kaupendur okkar austur þar séu afar kröfuharðir um alla vöruvöndun og frágang. Það þekkja a.m.k. þeir sem hafa verkað síld til sölu fyrir Rússlandsmarkað að yfirtökumenn þeirra eru hvað harðsnúnastir af þeim sem við þekkjum. Ég þekki ekki persónulega eins til um niðurlagða gaffalbita eða rækju eða aðra niðurlagða vöru, en þó held ég að reynslan sé sú að kaupendur þessir gá afar vel að sér og vara þeim seld og umsamin verður að uppfylla allar ströngustu kröfur. Því er ég sannfærður um að það er á misskilningi byggt hjá hv. 8. þm. Reykv. þegar hann heldur því fram að þannig hátti til um þessar reglur hjá Sölustofnun lagmetis. Það er svo annað mál, eins og ég tók fram við 1. umr. þessa máls, að ég er auðvitað ekki verjandi þessa fyrirkomulags. Við sitjum í þessu fari vegna skipulags á málefnum kaupendanna. Ég er þó ekki að fullyrða, eins og ég hef margoft tekið fram, að það sé afsökun fyrir því að við höfum þetta skipulag hjá okkur. Þetta verður rannsakað, ég mun fá til þess hæfa menn, þegar á bak jólum.



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt enn einu sinni. Ég vil þakka þeim ráðh. sem hér hafa talað báðum. Það er nú einu sinni svo, að þó að við séum allir þm. að uppruna þá fá sumir okkar svolítið meiri vigt en aðrir, og auðvitað vega orð ráðh. þyngra en orð óbreytts þingmanns.

Það er ekki víst.

Eftir því hvað þau eru merkileg.

Mér finnst þau orð sem hér hafa fallið vera harla merkileg því að tveir ráðh. hafa lýst því yfir að þeir telji þetta fyrirkomutag með öllu óverjandi en samt styðji þeir það. Ég vil leyfa mér að taka mikið mark á orðum hæstv. iðnrh. þar sem hann lýsir því yfir að hann muni taka mjög fljótlega til í þeirri ruslakistu sem þetta mál er. Við vonum þá að það þurfi ekki að líða tvö ár þangað til búið er að greiða úr þessu máli. Að einu leyti hefur hæstv. ráðh. misskilið mig þegar ég talaði um vörn þess kerfis sem þarna er verið að samþykkja. Auðvitað gera Rússar kröfur til gæða þeirrar vöru sem þeir kaupa. En með því kerfi sem þarna er sett upp er sköpuð ákveðin vörn fyrir einstaka framleiðendur, þar eð þeir verða ekki nema að hluta til ábyrgir fyrir sinni framleiðslu. Þetta tel ég ekki vera nægilega hvetjandi kerfi til þess að menn sjái hagnað í því að framleiða vöru af sem hæstum gæðum.