Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þarf eiginlega engin orð að hafa um þessa þáltill., hún skýrir sig sjálf. Hún er að öllu leyti í samræmi við hliðstæðar þáltill. á fyrri þingum. Það er ekki venja og hefur ekki verið venja að vísa till. sem þessari til nefndar.



Herra forseti. Síðan 2. umr. um fjárlagafrv. lauk hefur fjvn. haft frv. til umfjöllunar og rætt á nokkrum fundum þau málefni sem látin voru bíða 3. umr. Eins og kunnugt er hafa verið til afgreiðslu hér á hv. Alþ. frv. sem varða teknahlið fjárlagafrv., og á fund fjvn. s.l. mánudagskvöld kom forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar og fulltrúi hans og gerðu n. grein fyrir endurskoðun tekjuáætlunar fjárlagafrv. fyrir árið 1979, þar sem lögð eru til grundvallar þau frv. til tekjuöflunar sem verið hafa til meðferðar á Alþ. og meiri hl. fjvn. tók fram í nál. fyrir 2. umr. að lögð verði til grundvallar till. hans við 3. umr. um tekjuhlið væntanlegra fjárl. fyrir næsta ár. En í grg. Þjóðhagsstofnunar segir m.a. svo um þjóðhagsforsendur 1979, með leyfi hæstv. forseta: „Forsendur um vöxt þjóðarframleiðslu og tekna og breytingar þjóðarútgjalda á næsta ári eru í aðalatriðum óbreyttar frá fjárlagafrv. Um nánari atriði í þessum efnum vísast til rits Þjóðhagsstofnunar, Úr Þjóðarbúskapnum, nr. 9 5. des. 1978, en þar kemur fram, að reiknað er með 1–1.5% aukningu þjóðarframleiðslu og tekna á árinu 1979, en um 1% aukningu almennra þjóðarútgjalda og svipaðri aukningu innflutnings að magni. Á þessum forsendum yrði ekki halli á viðskiptum við útlönd á næsta ári.“ Breytingar á tekjuhlið fjárlagafrv. vegna lögfestingar þeirra frv., sem varða tekjuhlið fjárlagafrv. og til umr. hafa verið hér á hv. Alþ., eru í stórum dráttum þessar: Í stað eignarskattsauka í brbl. hækkar eignarskattshlutfall einstaklinga úr 0.8°/, í 1.2% og félaga úr 0.8% í 1.6% og verða ekki breytingar á tekjum ríkissjóðs af þessum sökum. Í stað atvinnurekstrarskatts í 10. gr. brbl. kemur afnám verðstuðulsfyrninga, afnám flýtifyrningar á fasteignum og lækkun flýtifyrningahlutfalls úr 30% í 10%. Þessar ráðstafanir auka tekjur ríkissjóðs um 400 millj. Hátekjuskattur samkv. 9. gr. brbl, fellur niður, en tekjur af honum voru áætlaðar 600 millj. kr. Skattvísitala hækkar úr 143 stigum í 150 stig miðað við 100 stig 1978. Skattalækkun af þeim ástæðum miðað við fjárlagafrv. nemur 2500 millj. Sjúkratryggingagjald, 2%, breytist í tvö þrep, 1.5% og 2% auk þess sem heimilað verður að ónotaður persónuafsláttur megi ganga til greiðslu sjúkratryggingagjalds. Þessar breytingar varðandi sjúkratryggingagjald valda lækkun þess á næsta ári um 1450 millj. kr. Í sjötta lagi er skyldusparnaði einstaklinga breytt í 50% skattþrep, en það eykur tekjur ríkissjóðs um 1850 millj. Í sjöunda lagi kemur hækkun skattahlutfalls félaga úr 53% í 65% í stað skyldusparnaðar félaga sem fellur niður. Tekjuskattsauki ríkissjóðs nemur 1200 millj. kr. Í áttunda lagi eykur hækkun á mati á eigin húsaleigu til tekjuskatts tekjur ríkissjóðs um 800 millj. kr. Í níunda lagi er vörugjald hækkað úr 16% í 18% og nemur hækkun tekna ríkissjóðs af þessari breytingu 1150 millj. kr. Í tíunda lagi er lagt sérstakt nýbyggingagjald á húsbyggingar aðrar en íbúðarhúsnæði. Sá skattur nemur 300 millj. kr. Í ellefta lagi er skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, 1.4% af fasteignamati, sem eykur tekjur ríkissjóðs á næsta ári um 550 millj. kr. Í tólfta lagi nemur hækkun flugvallagjalds 350 millj. kr. Heildarhækkun á tekjuhlið fjárlagafrv. af þessum ákvörðunum nemur 2050 millj. kr. Á grundvelli þeirra breytinga, sem felast í þeim frumvörpum sem fyrir Alþ. hafa legið og varða tekjuhlið frv., svo og með hliðsjón af áætlun Þjóðhagsstofnunar um aðra tekjuliði flytur meiri hl. n. á þskj. 271 brtt. við tekjuhlið frv. Auk þess sem hér hefur verið getið og varðar breytingar á beinum sköttum er þess að geta, að í brtt. um tekjuhlið frv. er gert ráð fyrir lækkun innheimtra gjalda af innflutningi um 1113 millj. kr. frá áætlun í fjárlagafrv., en um þessa breytingu segir m.a. svo í forsendum Þjóðhagsstofnunar fyrir endurskoðun tekjuáætlunar, með leyfi hæstv. forseta: „Endurskoðuð áætlun fyrir árið 1979 skilar hins vegar minni tekjum en gert var ráð fyrir í frv, þrátt fyrir nokkru hærra verð á erlendum gjaldeyri. Þetta stafar fyrst og fremst af því, að áhrif tollabreytinga um áramót eru nú talin meiri en áður í samræmi við nýja athugun á líklegum áhrifum þeirra á næsta ári og áhrifum tollbreytinga undangengin ár. Í heild er tollhlutfall innflutnings án bíla og olíu talið lækka úr 12.5% í ár í 11% á næsta ári, en það hefur í för með sér 2.5 milljarða kr. tekjutap á desemberverðlagi, þar af e.t.v. um 400–500 millj. kr. vegna tollalækkana gagnvart löndum utan EFTA og EBE. Í áætlun fjárlagafrv. var samsvarandi tolltekjutap ríkissjóðs vegna lækkunar tollhlutfalls 1979 talið 1600–1700 millj. kr. Þá má nefna sem skýringu á lækkun aðflutningsgjalda í áætlun, að nú er reiknað með töluvert meiri olíuinnflutningi en áður og stofn almennra aðflutningsgjalda er því lægri sem þessu nemur. Loks má nefna að með hliðsjón af bílainnflutningi á þessu ári og hugmyndum um næsta ár er reiknað með að hlutfall tolla og leyfisgjalda af innflutningi bíla lækki heldur, og raunar hefur leyfisgjaldahlutfall farið lækkandi að undanförnu, sem stafar af breytingu á samsetningu bílainnflutnings. Innheimta almennra aðflutningsgjalda er nú áætluð 29.3 milljarðar kr. eða einum milljarði minni en í frv.áætlun. Við áætlun um innheimtu bensíngjalds og gúmmígjalds er gert ráð fyrir að frá 1. jan. 1979 verði bensíngjald hækkað úr 48.40 kr. í 59 kr. samkv. gildandi heimildum, en síðan er ekki gert ráð fyrir frekari hækkun. Innflutningsgjald af bílum hefur við endurskoðun tekjuáætlunar verið lækkað um 100 millj, kr. vegna lækkandi gjaldhlutfalls. Tekjur af jöfnunargjaldi eru áætlaðar um 1000 millj. kr. á næsta ári. Heildarinnheimta gjalda af innflutningi er nú áætluð 42.5 milljarðar samanborið við 43.6 milljarða í frv. og nemur lækkunin 1113 millj. kr.“ Til þess að mæta útgjaldaaukningu vegna þeirra brtt. fjvn., sem samþykktar voru við 2. umr., og þeirra útgjaldatill., sem meiri hl. fjvn. flytur við þessa umr., en tryggja jafnframt það markmið fjárlagaafgreiðslunnar, að ríkissjóður verði rekinn greiðsluhallalaust í 16 mánuði frá því að núv, ríkisstj. tók við völdum, jafnframt því sem væntanlega verður verulega greidd niður skuld ríkissjóðs við Seðlabankann, flytur meiri hl. fjvn. á þskj. 271 ýmsar till. um lækkun útgjaldahliðar svo og till. um heimildarákvæði í 6. gr., þar sem ríkisstj. verður heimilað að lækka ríkisútgjöld á árinu 1979 um allt að 1000 millj. kr. Brtt. meiri hl. n. til lækkunar útgjaldaliða eru þessar: Lagt er til að liðurinn Uppbætur á lífeyri lækki úr 3 milljörðum 585 millj. 39 þús. kr. í 3 milljarða 351 millj. 39 þús. eða um 234 millj. kr., en eins og fram kemur í grg. fjárlagafrv, er í heildarútgjaldatölunni innifalin greiðsla á eftirstöðvum af uppbótum á lífeyri 468 millj. 545 þús. kr. Er með till. þessari gert ráð fyrir að greiðslu eftirstöðvanna verði skipt á tvö ár. Þá er á sama hátt lagt til að greiðsla á halla Vátryggingasjóðs fiskiskipa eftir eldra kerfi verði skipt á tvö ár í stað þess að greiða hann allan á næsta ári, eins og gert var ráð fyrir í fjárlagafrv., og þá lækki liðurinn Vátryggingarsjóður fiskiskipa um 68 millj. kr. Enn fremur er á þskj. 271 lagt til, að liðurinn Verðuppbætur á línufisk lækki úr 80 millj. kr. í 40 millj. Hjá menntmrn. er lagt til að liðurinn grunnskólar almennt, viðfangsefni: Laun kennara sem orlof fá, lækki um 60 millj. kr. Þessi laun verða þá greidd af skólunum sjálfum, en ætlunin er að spara á öðrum liðum skólahalds um 5–10 millj. kr. í hverju fræðsluumdæmi, ámóta upphæð og orlof kennara í viðkomandi fræðsluumdæmi nemur og fjárhæðir vegna orlofsins verði þá ekki lengur greiddar af liðnum Grunnskólar, eins og verið hefur, að því er nemur þessum 60 millj. Hjá sjútvrn, er lagt til að fjárlagaliðurinn Hafrannsóknastofnun, Baldur, rannsóknaskip, lækki um 100 millj. kr, í 222 millj. 530 þús., þ.e.a.s. laun um 20 millj., önnur rekstrargjöld um 60 millj. og viðhald um 20 millj., en þetta skip hefur ekki enn þá verið tekið í notkun. Hjá dóms- og kirkjumálarn. er lagt til að lækkaðir verði eftirtaldir liðir hjá Landhelgisgæslu: Ægir lækki um 16 millj., Óðinn um 15 millj., Þór um 14 millj. og Árvakur um 85 millj. Er þá gert ráð fyrir að kostnaður vegna þriggja fyrst töldu skipanna lækki með þeim hætti, að ekki verði ráðnar skiptiáhafnir vegna fría, en enn meir verði dregið úr rekstri hjá Árvakri. Þessar lækkanir hjá Landhelgisgæslu nema samtals 130 millj. kr. Á hinn bóginn er gerð till. um að hjá dómsmrn. hækki liðurinn Bygging lögreglustöðvar um 10 millj. kr. vegna innréttingar á matstofu, svo að unnt verði að uppfylla ákvæði í kjarasamningum starfsmanna um mötuneytisþjónustu. Einnig er lagt til að framlag til Rannsóknarlögreglu ríkisins hækki um 10 millj. kr. vegna aukinna starfa við bókhaldsrannsóknir. Þá er gerð till. um að liðurinn Ýmis löggæslukostnaður, lögreglubifreiðar, hækki um 10 millj. kr., en þó verði ekki um greiðslu þessarar upphæðar að ræða fyrr en séð verði í árslok, að um fyrirhugaðan sparnað hafi verið að ræða í samræmi við það sem hér er lagt til. Hjá heilbr.- og trmrn. er lagt til að úfgjöld til lífeyristrygginga almannatrygginga lækki um 100 millj. kr. Er það í samræmi við breyttan verðgrundvöll frá því sem áætlað var í fjárlagafrv., en þar var gert ráð fyrir að hækkun verðbótavísitölu 1. des. yrði 71/2% í stað 6.12% sem raun varð á. Hjá samgrn. er lagt til að liðurinn Ferðamál, þ.e.a.s. Ferðamálaráð, lækki um 28 millj. 840 þús., þ.e.a.s. laun um 22 millj. 619 þús. og önnur rekstrargjöld um 6 millj. 221 þús. Á hinn bóginn er svo lagt til að í B-hluta komi Ferðamálaráð sem sérstakur liður og tekjur þess frá Fríhöfninni á Keflavíkurflugvelli verði skertar um 15.4 millj., þ.e.a.s. um 10%, á árinu 1979. Hjá forsrn. er lagt til að útgjöld hjá embætti Húsameistara ríkisins verði lækkuð um 20 millj. 275 þús. kr. Annars vegar er um að ræða tvær stöður sem felld er niður fjárveiting til, en þær hafa ekki verið setnar, og hins vegar er um að ræða leiðréttingu á vanáætlun tekna um 12.5 millj. kr. Hjá iðnrn. er lagt til að eftirtaldir fjárlagaliðir lækki: Hjá Iðntæknistofnun Íslands, önnur rekstrargjöld um 10 millj. og gjaldfærður stofnkostnaður um 5 millj. Hjá Orkustofnun er gert ráð fyrir sparnaði á öðrum rekstrargjöldum um 50 millj. Hjá Rafmagnseftirliti ríkisins lækki önnur rekstrargjöld um 10 millj. og gjaldfærður stofnkostnaður um 5 millj. Og hjá Orkusjóði lækki lán til hitaveituframkvæmda um 20 millj, kr. Kem ég þá að till. meiri hl. fjvn. um hækkanir á útgjaldaliðum. Lagt er til, að liðurinn Þjóðgarðurinn á Þingvöllum og Þingvallanefnd hækki um 4 millj. 250 þús. kr. Er í fyrsta lagi um að ræða leiðréttingu frá frv. um 3 millj. og hækkun á framlagi til líffræðirannsókna í Þingvallavatni um 2.5 millj., en sá kostnaður er að hálfu leyti endurgreiddur frá Landsvirkjun. Verður heildarhækkun liðarins þá 4 millj. 250 þús. kr. Þá var einnig eftir að afgreiða framlög ríkisins til stofnkostnaðar menntaskóla og er lagt til að framlag til Menntaskólans á Ísafirði hækki um 40 millj. kr. og til Menntaskóla á Austurlandi um 40 millj. Till. er gerð um hækkun liðarins Jöfnun námskostnaðar um 15 millj. kr. Gerð er till. um að liðurinn Fullorðinsfræðsla, Bréfaskólinn, hækki um 2 millj. kr. Þá er á þskj. 271 till. um að verja 12 millj. kr. til að koma fyrir lyftu í Þjóðminjasafni. Er þar fyrst og fremst um að ræða bætta aðstöðu fyrir fatlaða. Lagt er til að framlag til listasafna hækki úr 4 millj. kr. í 6 millj. Er sú hækkun ætluð Listasafni Alþýðusambands Íslands. Þá gerir meiri hl. fjvn. till. um 3 millj. kr. framlag til þess að tryggja forseta FIDE húsnæði og aðstöðu vegna embættis síns. Enn fremur leggur meiri hl. fjvn. til að liðurinn Aðstoð við þróunarlönd hækki um 31 millj. kr., þar af 11 millj. vegna Grænhöfðaeyja, og nemur þá Aðstoð við þróunarlöndin alls 71 millj. kr. Flutt er till. um stofnkostnaðarframlag til fjögurra tónlistarskóla, samtals 2 millj.: Hellissandur 400 þús., Seyðisfjörður 400 þús., Eskifjörður og Reyðarfjörður sameiginlega 800 þús. og Garðabær 400 þús. kr. Einnig flytur meiri hl. fjvn. till. um að til eftirmenntunar réttindalausra kennara verði varið 10 millj. kr. Þá er lagt til að útgjöld til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins hækki um 4 millj. 43 þús. kr. vegna launa starfsmanns við fæðurannsóknir. Þá flytur meiri hl. n. till. um að liðurinn Stofnanir afbrigðilegra barna hækki um 34 millj. kr., en hér er um að ræða launagreiðslur til starfsfólks sem þegar starfar við þessar stofnanir. Lagt er til að liðurinn Styrktarsjóður fatlaðra hækki úr 3.5 millj. kr. í 7 millj. kr. í samræmi við þegar samþykktar till. um breytingar á framlögum til hliðstæðra aðila. Enn fremur hækki liðurinn Vegna tjóns á náttúruhamförum í Norður-Þingeyjarsýslu um 3.5 millj. kr. í 12 millj. Á þskj. 271 eru fluttar till. um breytingar á liðnum Vinnumál og eru þær eftirfarandi: Stuðningur við samtök vinnumarkaðarins vegna hagræðingarstarfsemi hækki um 20 millj., en niður falli sem sérstakur liður Kaupmannasamtökin vegna hagræðingarstarfsemi 3 millj. kr. Liðurinn Bygging orlofsheimila verkalýðssamtakanna hækki um 38 millj. kr. í 48 millj. Liðurinn til Alþýðusambands Íslands vegna Menningar- og fræðslusambands alþýðu hækki um 16.5 millj. í 20 millj. Liðurinn Til Félagsmálaskóla alþýðu heiti: Til Félagsmálaskóla alþýðu, BSRB og fræðslumála sjómanna og hækki um 27 millj. kr. í 30 millj. Þá er lagt til að við liðinn Hagdeildir Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna bætist í texta: BSRB og BHM og framlag hækki um 22 millj. kr. í 27 millj. Og gerð er till. um að við bætist nýr liður: Til Alþýðusambands Íslands vegna orlofsmála 5 millj. kr. Þá leggur meiri hl. n. til að 20 millj. kr. verði veittar vegna kostnaðar við heyrnar- og talmeinastöð, en samkv. lögum, sem sett voru á síðasta Alþ., á ríkissjóður að kosta þessa starfsemi. Þá leggur meiri hl. n. til að styrkur til Samtaka áhugamanna um áfengisbölið verði hækkaður um 3 millj, kr. í 6 millj. Þá er till. um að framlag til Hjartaverndar hækki um 15 millj. kr., en þar er um að ræða framlag til þess að stofnunin geti annast sérstaklega skoðanir á ákveðnum starfsstéttum sem sérstök þörf er talin á að fái slíka skoðun sem þátt í heilsufarseftirliti. Þá er lagt til, að liðurinn Til blaðanna samkv. nánari ákvörðun ríkisstj. að fengnum till. stjórnskipaðrar nefndar hækki um 20 millj. kr. Þá leggur meiri hl. fjvn. til að á liðnum Vegagerð hækki undirliðurinn Til einstaklinga og samtaka um 1 millj. í 6 millj., en fjvn. hefur skipt þessum lið sem er styrkur til aðila til að halda uppi gistingu og byggð. Lagt er til að liðurinn Landshöfn Keflavík-Njarðvík, framkvæmdir, hækki um 50 millj, í 100 millj., en hér er um lánsfjármagnaða framkvæmd að ræða eins og í frv. er gert ráð fyrir varðandi þá upphæð sem veitt er. Þá leggur meiri hl, fjvn. til að liðurinn Styrkur vegna olíunotkunar til húsahitunar hækki um 230 millj. kr. í 910 millj. og liðurinn Styrktarfé og ýmis eftirlaun hækki úr 34 millj. 420 þús. í 48 millj. 460 þús., en sundurliðun fylgir í sérstöku yfirliti á þskj. 271. Við 6. gr. frv. flytur meiri hl. fjvn. á þskj. 292 till. um eftirfarandi nýja liði, þ.e. heimildir ríkisstj.: Að lækka ríkisútgjöld á árinu 1979 um allt að 1000 millj. kr. - Að breyta fjárhæðum til rekstrar- og fjárfestingarútgjalda sem fjármagnaðar eru með lánsfé í samræmi við lánsfjáráætlun ríkisstj. fyrir árið 1979, þegar hún hefur verið afgreidd af Alþingi. - Að fresta ákvörðun um heimild til erlendrar lántöku og ríkisábyrgða þar til lánsfjáráætlun fyrir árið 1979 hefur verið afgreidd. - Að selja 3., 4. og 5. hæð húseignarinnar nr. 166 við Laugaveg. - Að kaupa húsnæði fyrir starfsemi menntmrn. - Að selja hluta ríkissjóðs í húseigninni Blátún, Eyrarbakka. - Að selja húseignina nr. 2 við Merkurstein, Eyrarbakka. - Að festa kaup á húsnæði fyrir borgardómara- og borgarfógetaembættið í Reykjavík. - Að kaupa að hluta hlutafjáreign Steindórs Jónssonar í flóabátnum Drangi hf. í réttu hlutfalli við núverandi hlutafjáreign í félaginu. - Að taka lán allt að 50 millj. kr. til þess að greiða undirbúningskostnað vegna smíði strandferðaskipa. - Að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af tækjum og búnaði fyrir tilraunaverksmiðjur Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. - Að endurgreiða söluskatt af kirkjuorgeli sem keypt hefur verið fyrir Kálfholtskirkju í Kirkjuhvolssókn og Egilsstaðakirkju. - Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af efni til dísilstöðvar, aðveitustöðvar og orkuflutningsveitu fyrir Vestmannaeyjakaupstað. - Að endurgreiða aðflutningsgjöld af snjóbifreið, sem Seyðisfjarðarkaupstaður hefur fest kaup á. - Að ábyrgjast lán vegna Hríseyjarferju allt að 19 millj. kr. - Að bæta tjón og greiða kostnað við varnir vegna búfjársjúkdóma og taka til þess nauðsynleg lán. - Að greiða kostnað við störf n. sem skipuð verður til framkvæmda því ákvæði í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. „að afla gagna og eiga víðræður við erlenda og innlenda aðila til undirbúnings álitsgerðar um öryggismál íslenska lýðveldisins.“ - Að festa kaup á þeim hluta Nesstofu, sem er í einkaeign, ásamt hæfilegri lóð. - Að festa kaup á fasteigninni Lyngás 7–9 í Garðakaupstað til skólahalds. - Að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af efni, vélum og tækjum til mengunarvarna, sem sett eru upp að kröfu Heilbrigðiseftirlits ríkisins. Fjmrn. setur nánari reglur um framkvæmd undanþágu þessarar. Þá flytur meiri hl. n. brtt. við 7. gr. frv., svo hljóðandi: Skattvísitala árið 1979 skal vera 320 stig miðað við 100 stig 1975. - Það jafngildir 150 stigum miðað við árið 1978. Nokkrar brtt. á þskj. 271 varða B-hlutafyrirtæki. Varðandi Póst og síma er þess að geta, að laun eru færð til desemberverðlags og liðurinn Seldar vörur og þjónusta er færður til samræmis við gjaldskrárbreytingar í nóv. s.l. Almennar fjárfestingar fyrirtækisins eru með till. hækkaðar um 905 millj. kr. frá frv. og samsvarar heildartalan að raungildi raunverulegum framkvæmdum á þessu ári. Fjárfesting til jarðstöðvar er á hinn bóginn lækkuð um 400 millj. kr., en af greiðsluhalla þessa árs, sem er 800 millj. kr., verða greiddar 315 millj. kr. Í sambandi við þá upphæð, sem samkv. till. þessum á að verja til almennra framkvæmda og svarar til óbreyttra framkvæmda að raungildi frá þessu ári, má reikna með að gjaldskrárbreytingar þurfi á næsta ári að jafngilda 20% hækkun 1. febr. og 26% hækkun 1. ágúst, ef inn í dæmið er tekið að launaútgjöld hjá stofnuninni mundu hækka á næsta ári sem svarar 15% að meðaltali eða nálægt 30% frá upphafi til loka ársins. En skrá um áætlaðar framkvæmdir Pósts og síma er í sérstöku yfirliti. Fjárlagatölur Ríkisútvarps, hljóðvarps og sjónvarps, eru færðar til desemberverðlags. Till. eru ekki gerðar um breytingar á þeim fjárhæðum sem ætlaðar eru til fjárfestingar. Varðandi brtt., sem n. gerir um Rafmagnsveitur ríkisins, er þess að geta, að laun eru færð til verðlags í des. og önnur rekstrargjöld eru hækkuð til desemberverðlags, seldar vörur og þjónusta eru hækkaðar úr 4 milljörðum 720 millj. í 5 milljarða 357 millj. Aðrar tekjur Orkusjóðs, verðjöfnunargjalds, eru lækkaðar úr 1 milljarði 210 millj. í 968 millj., þar sem 20% af verðjöfnunargjaldinu renna til Orkubús Vestfjarða, eða 242 millj. Aðrir rekstrarliðir hjá RARIK eru óbreyttir frá frv. Gjöld samtals hjá Rafmagnsveitum ríkisins nema 6 milljörðum 325 millj. og tekjur nema sömu upphæð. En varðandi fjármunahreyfingar hjá Rafmagnsveitum ríkisins hækka afborganir lána um 600 millj. og verða 1 milljarður 670 millj. í stað 1 milljarðs 70 millj. í frv. Fjárfestingar hækka um 255 millj. Þar er um að ræða hækkun vegna styrkingar dreifikerfis í sveitum um 70 millj. og vegna rafvæðingar í sveitum 70 millj. Þá er gert ráð fyrir kostnaði við uppsetningu dísilstöðvar á Hornafirði 50 millj. og lagningu raflínu sem tengist byggðalínu við Kröflu og nær til Reynihlíðar. Til að mæta auknum útgjöldum, sem getið var hér að framan, er gert ráð fyrir að framlag úr Orkusjóði aukist um 140 millj. og lántökur hækki um 715 millj. kr. En skrá um áætlaðar framkvæmdir Rafmagnsveitna ríkisins er á sérstöku yfirliti. Ef borin er saman lánsfjárþörf ríkisins annars vegar samkv. fjárlagafrv. og hins vegar samkv. þeim till. sem hér eru fluttar, er niðurstaðan þessi: Í A-hluta fjárl. lækka lántökur vegna Þjóðarbókhlöðu um 125 millj., hækka vegna landshafna um 50 millj., hækka vegna flugöryggistækja um 200 millj. og lækka vegna járnblendifélagsins um 144 millj. Lánsfjárþörf í A-hluta lækkar því í heild um 19 millj. kr. - Í B-hluta fjárl. hækkar lánaþörf vegna Rafmagnsveitna ríkisins til almennra framkvæmda um 115 millj. og hækkar vegna skuldagreiðslna um 600 millj. Orkubú Vestfjarða er á hinn bóginn flutt úr B-hluta, þar sem það er ekki ríkisfyrirtæki, það eru 360 millj. Lánaþörf vegna sveitarafvæðingar hækkar um 70 millj. Hjá Pósti og síma lækkar lánaþörf vegna jarðstöðvar um 400 millj., hækkar vegna almennra vörukaupalána um 400 millj. og hækkar vegna skuldagreiðslna um 485 millj. til að greiða 800 millj. kr. halla. Því hækkar lánaþörf í B-hluta um 910 millj., en í A- og B-hluta hækkar lánaþörf samtals um 891 millj. frá fjárlagafrv. Þá er á þskj. 271 fluttar brtt. um lánahreyfingar á 1. gr. í samræmi við aðrar till. á þskj. Samkv. því hækkar Innlend útgáfa verðbréfa og happdrættisskuldabréfa um 700 millj. kr. og verður 4.2 milljarðar kr. og erlend lán um 191 millj. Fjáröflun samkv. væntanlegri lánsfjáráætlun hækkar um 891 millj. kr. og verður 10 milljarðar 722 millj., þar af verður ráðstafað til B-hluta 6 milljörðum 691 millj. kr. eða 910 millj. kr. hærri upphæð en er í frv. Lánsfé til A-hluta samkv. væntanlegri lánsfjáráætlun lækkar um 19 millj. kr. og verður 4031 millj. kr. Lánahreyfingar inn verða þá alls 4111 millj. í stað 4130 millj. í frv. Í lánahreyfingum út lækkar liðurinn Hlutafé í Járnblendifélaginu um 144 millj., þar sem fyrir liggur að forsvarsmenn Íslenska járnblendifélagsins hf. telja unnt að fallast á að frestað verði umsaminni greiðslu á hlutafjárframlagi ríkisins til félagsins á árinu 1979 að upphæð 144 millj. kr., enda komi til greiðslu þess á árinu 1980. Í till. meiri hl. fjvn. um afgreiðslu á fjárlagafrv. er við það miðað, að í liðnum Lánahreyfingar út í 1. gr. verði afborganir af lánum hjá Seðlabanka Íslands 5 milljarðar 99 millj. 270 þús. kr. eða óbreytt frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Vegna breytinga á hlutafjárframlagi í Járnblendiverksmiðjunni lækkar útstreymi á lánahreyfingum um 144 millj. og verður 8278 millj. 986 þús. kr., en lánahreyfingar inn, eins og áður sagði, 4111 millj. Verði till. meiri hl. fjvn. varðandi tekjuhlið og útgjaldahlið samþykktar, munu heildarútgjöld ríkissjóðs á árinu 1979 nema 202 milljörðum 286 millj. 419 þús. kr. og tekjur 208 milljörðum 950 millj. 789 þús. kr. Tekjur umfram gjöld munu þá nema 6 milljörðum 664 millj. 370 þús. kr. og lánajöfnuður, útgreiðslur umfram innborganir, 4 milljörðum 167 millj. 986 þús. kr. Greiðsluafgangur verður þá 2 milljarðar 496 millj. 384 þús. kr.



Herra forseti. Fjvn. kom saman á síðasta fund sinn fyrir 3. umr. kl. 1 eftir hádegi í dag, svo að ekki hefur gefist langur fyrirvari til þess að undirbúa þessa umr. Það mundi æra óstöðugan að tína til þau firn og stórmerki sem yfir okkur hv. þm. hafa gengið við þessa fjárlagaafgreiðslu. Loksins í gærkvöld, þegar hv. þm. Alþfl. voru leystir úr álögum, komst skriður á málin. Hæstv. forsrh. hefur raunar beðið afsökunar á vinnubrögðum hér á hinu háa Alþingi af hálfu stjórnarflokkanna. Ég skal því ekki orðlengja frekar um þessi efni. Einungis vil ég að það komi fram, að allur þessi málatilbúnaður hefur ekki síst komið niður á störfum fjvn., raunar bæði þeirra í meiri hl., sem sinna vilja þingskyldu sinni á eðlilegan hátt, og okkur í minni hl. Við minnihluta-menn í fjvn. treystum okkur ekki til þess að flytja neinar till. með meiri hl. við þessa lokaumr. fjárl., eins og í pottinn er búið. Ástæðan er fyrst og fremst gífurleg aukning útgjalda og skattaæði ríkisstjórnarflokkanna, en að auki hvernig þeir hafa staðið að fjárlagaafgreiðslunni. Á hinn bóginn flytjum við sjálfstæðar till. um niðurskurð ríkisútgjalda og skattalækkun, sem því miður hefur ekki verið útbýtt hér enn, en ég vona að verði útbýtt síðar á fundinum og mun víkja að þessum till. síðar. Við 2. umr. fjárl. sagði ég að fjárlagafrv. og fjárlagaafgreiðslan hefði eftirfarandi megineinkenni: 1. Stórvaxandi hlutfall útgjalda ríkissjóðs miðað við þjóðarframleiðslu. 2. Gífurlega aukna skattheimtu. 3. Fjármagnstilfærslur, einkum í formi niðurgreiðslna, sem færu út fyrir öll eðlileg mörk. 4. Verklegar og félagslegar framkvæmdir og viðfangsefni séu skorin niður og ríkissjóður sölsi á sama tíma undir sig skattstofna, sem runnið hafi til annarra þarfa. 5. Ríkisbáknið þenjist út. 6. Tekjuhalli sé fyrirsjáanlegur, ef nýjum skattaálögum sé ekki bætt við eða skorin niður útgjöld. 7. Fjárlög ársins 1979 verði verðbólgufjárlög, ef allt fer sem horfir. Þessi heildarmynd hefur nú skýrst eftir að fjvn. hefur lokið störfum fyrir 3, umr. Heildardæmið, sem nú liggur fyrir, staðfestir í einu og öllu þessar niðurstöður, þegar blekkingum og talnaleik er sleppt og raunveruleikinn afhjúpaður. Í fyrsta lagi er hlutfall útgjalda ríkissjóðs. Það eykst úr 27–28% síðustu tvö ár í 31–31.5% af þjóðarframleiðslu á árinu 1979. Ríkisbáknið þenst út. Skattheimta af heildartekjum þjóðarinnar vex um a.m.k. 3% á þessu tímabili eða um það bil um 20 milljarða kr. miðað við desemberverðlag í ár. Svo langt er gengið í niðurgreiðslum nú í des. að ríkisstj. hefur ákveðið að snúa af þeirri braut og lækka niðurgreiðslur á næsta ári um 2800 millj. kr. Verklegar framkvæmdir eru skornar niður um 12% að magni til frá árinu 1978, þótt Alþb. og Alþfl. hafi gagnrýnt harðlega sem hægri villu niðurskurð fyrri ríkisstj. í þessu efni. Þetta er allverulegur niðurskurður í viðbót við það sem áður var gert, en er staðfesting á því að rétt var stefnt miðað við aðstæður og gerir fyrri gagnrýni þessara flokka marklausa að þessu leyti. Ríkissjóður hefur sölsað undir sig gamla skattstofna og velt útgjöldum yfir á almenning og dregið úr útgjöldum með bókhaldsblekkingum og vanáætlunum, svo að nemur lágt áætlað 10–15 millj. kr. með þessum fjárlagatillögum. Þótt skattheimta sé stóraukin, framkvæmdir skornar niður og ríkissjóður leggi undir sig gamla skattstofna eða velti af sér útgjöldum með ýmsum hætti er tekjuhalli fyrirsjáanlegur á fjárl. ársins 1979, eins og afgreiðslu frv. ber að við 3. umr., ef fjárlagafrv. er raunsætt lagt fyrir. Fjárlög ársins verða því verðbólgufjárlög, ef þau verða samþ. að tillögu meiri hl. fjvn. Þegar fjárlagafrv. var lagt fyrir voru útgjöld ríkissjóðs 198 milljarðar 485 millj. kr. Eftir 2. umr. bættust við 3. milljarðar 324 millj. kr. Við 3 umr. bætast við 1 milljarður 195 millj. Frá því dragast 804 millj., svokallaður niðurskurður meiri hl. fjvn. sem ég kem að síðar. Samtals verða því útgjöldin eftir þessu 202 milljarðar 200 millj. kr. Tekjur verða eftir spá Þjóðhagsstofnunar, og þá er tekið hærra tilvikið, 208 milljarðar 738 millj. kr. Þegar þessar hækkanir eru dregnar frá og lánahreyfingar einnig, þá eru eftir 2 milljarðar 486 millj. kr. Um þetta tekjudæmi vil ég segja það, að það breyttist um 1.5 milljarð og rúmlega það á tæpri viku. Forstjóri Þjóðhagsstofnunar kom á fund fjvn. fyrir tæpri viku og spáði þá tekjum ríkissjóðs 1500 millj. kr. lægri en er í þessu dæmi. Samt sem áður er greiðsluafgangurinn ekki nema 2.4 milljarðar kr. og eru þó ekki öll kurl komin til grafar. Utan þessa dæmis eru áðurnefndar niðurgreiðslur, þ.e.a.s. 2800 millj. kr., sem ekki er gert ráð fyrir í þessu dæmi að greiða niður verðlag eins og er gert nú. Þetta var gert 1974, eins og ég rifjaði upp við 2. umr., þegar þáv. vinstri stjórn stóð að fjárlagagerð. Þá átti að spara niðurgreiðslur, en efndirnar urðu þær, að þær voru stórauknar. En það er sérstaklega athyglisvert, að ríkisstj. skuli hugsa sér að komast þannig út úr fjárlagadæminu að gera ráð fyrir stórlækkun niðurgreiðslna á árinu 1979, því að í forsendum þjóðhagsspár, sem hv. formaður n. vitnaði til, er sagt: Í dæminu er gert ráð fyrir, að niðurgreiðslur haldist óbreyttar út næsta ár frá því sem þær eru í des., og ekki er reiknað með neinum meiri háttar breytingum á óbeinum sköttum. Þessi fyrirætlan ríkisstj. er því ekki einungis ekki raunverulegt fjárlagadæmi, heldur er hún í fyllsta ósamræmi við þær þjóðhagsforsendur sem sjálft fjárlagadæmið byggist á. Í öðru lagi er utan þessa dæmis 3% kauphækkun opinberra starfsmanna 1. mars, en sú kauphækkun kostar ríkissjóð vegna A-hluta stofnana 1300 millj. kr. Ef við þetta er svo bætt einungis vanáætlun tveggja liða, t.d. útflutningsbóta um 1 milljarð kr., en það kom fram í máli hæstv. landbrh. að þær væru vanáætlaðar í frv. um 1000 millj. kr., og að ríkisstj. hyggst nú við afgreiðslu fjárl. leggja 940 millj. kr. á sjúklinga í nýjum skatti, í hækkuðum lyfjagjöldum og sérfræðingsgjöldum, - ef aðeins þessu er bætt við, en miklu fleira mætti telja til, þá kemur ríkissjóðsdæmið í raun og veru út með greiðsluhalla upp á 4 milljarða kr. Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir að ríkissjóður verði rekinn með 3.6 milljarða kr. halla á þessu ári svo að því miður er dæmið heldur dapurlegt þrátt fyrir alla skattasúpuna. Á fundi, sem forstjóri Þjóðhagsstofnunar sat í fjvn., kom fram að þjóðarframleiðslan 1979 er metin á 663 milljarða kr. á sama verðlagi og fjárlagafrv. er gert upp, þ.e.a.s. desemberverðlagi. Útgjöld ríkissjóðs samkv. till. meiri hl. fjvn. verða um 30–31% af þjóðarframleiðslu þannig metinni samkv. útreikningum Þjóðhagsstofnunar. En þetta merkir að milli 31 og 31.5% af tekjum þjóðarinnar eru teknar í sköttum til ríkissjóðs á árinu 1979, en þessa skatta hafði tekist að lækka í 27–28% af þjóðarframleiðslu síðustu tvö árin, þ.e.a.s. 1976 og 1977. Jafnvel á árinu 1978 hækkar heildarskattbyrðin til ríkissjóðs út af september- og desemberráðstöfunum ríkisstj. verulega að sögn Þjóðhagsstofnunar. Hér er ekki um neinar smáupphæðir að ræða. Munurinn að ríkið taki 3–4% meira af þjóðarframleiðslu samkv. framansögðu merkir a.m.k. 20 milljarða kr., eins og ég sagði áðan. Það hlýtur að teljast afrek út af fyrir sig að naglfesta svo stórauknar skattálögur og útþenslu ríkisbáknsins á einungis fjögurra mánaða valdaferli, einkum fyrir þá sem lofuðu þveröfugu fyrir kosningarnar í sumar. Heildarskattheimtu ríkisins af þjóðartekjum verður að setja ákveðin mörk, þannig að þjóðfélagsþegnarnir og samtök þeirra, m.a. sveitarfélögin, hafi nægileg fjárráð og verði ekki meira eða minna ofurseld framfæri miðstýrðs ópersónulegs ríkisvalds. Á það er einnig að líta, að þessi gífurlega aukna skattheimta er tekin af þjóðinni að miklu leyti með beinum tekju- og eignarsköttum sem ætlunin er um það bil að tvöfalda, ef miðað er við fjárlög í ár. Nýju skattþrepi er bætt við tekjuskatt einstaklinga. Þetta skattþrep hirðir 50% af tekjum skattgreiðenda eftir að ákveðnum tekjum er náð, og samkv. nýja frv. um tekju- og eignarskatt hefur það í för með sér að nálægt 64 kr. af hverjum 100 eru teknar í skatt til sveitarfélags og ríkis, ef hvort tveggja er meðtalið. Þyngja á einnig tekjuskatta á lægri tekjur frá því sem nú er. Þetta er gert með beitingu skattvísitölunnar. Þótt hún eigi að hækka samkv. brtt. meiri hl. fjvn. úr 43% í 50 frá því í fyrra er nú búist við að tekjur hækki almennt um 52–53% samkv. nýjustu upplýsingum Þjóðhagsstofnunar. Með þessari beitingu skattvísitölu næst um það bil 1 milljarður kr. sérstaklega af tekjum í miðlungs- og lægri tekjustigum. Auðvelt er að sýna fram á að slík skattlagning á menn, þegar þeir eru að afla sér tekna og þjóðfélaginu um leið, verður til þess að draga úr vinnuframlagi þeirra. Fáir vilja leggja á sig vinnu, t.d. fjarri heimilum sínum, síðari hluta árs þegar þeir vita að í hlut þeirra sjálfra koma 36 kr. af hverjum 100 sem þeir hafa í tekjur. Freisting vex einnig til þess að komast undan slíkri skattheimtu, auk þess sem bæði beiting skattvísitölunnar og 50% skattþrepið gerir tekjuskattinn að enn þá meiri launamannaskatti en áður. Um þetta atriði sagði hv. þm. Sighvatur Björgvinsson við síðustu umr. fjárl.: „Tekjuskatturinn er orðinn svo til einvörðungu launamannaskattur með þeim afleiðingum, að hækkun hans kemur fyrst og fremst niður á venjulegu launafólki.“ Hafi þetta verið rétt í fyrra, þá er þetta ekki síður rétt nú, þegar skattvísitalan hjá einstaklingum er einungis hækkuð um 50% frá því í fyrra, en tekjur hækka um 52–53% og nýju skattþrepi er bætt við sem gefur í ríkissjóð 1850 millj. kr. á næsta ári. Álagning á atvinnurekstur er ekki síður gífurleg og í hinu hugvitssamlegasta formi. Eins og ég minnti á í fyrri umr. um þetta fjárlagafrv., veldur slík ofsköttun á einstaklinga og atvinnurekstur atvinnuleysi, minni þjóðartekjum og versnandi lífskjörum. Ég hef beðið Þjóðhagsstofnun að gefa mér upplýsingar um hvað einungis nýir skattstofnar, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið iðin við að leggja á fólk, muni flytja mikla fjármuni úr vösum almennings í ríkissjóð á árinu 1979. Þetta yfirlit er þannig: Fyrst eru tekju- og eignarskattar einstaklinga: Eftirstöðvar sérstaks tekjuskatts- og eignarskattsauka, álagðs í sept. 1978, gefur 810 millj. kr., hækkun eignarskattshlutfalls einstaklinga 630 millj., nýtt 50% skattþrep einstaklinga 1850 millj., hækkun á mati eigin húsaleigu gefur 800 millj. Hér er um 4090 millj. kr. að ræða. Óbeinir neysluskattar einstaklinga: Hækkun sérstaks vörugjalds úr 16% í 30% á ýmsar vörur 1300 millj., skattur á ferðalög til útlanda 1600 millj., hækkun vörugjalds úr 16 í 18% 1150 millj. kr., flugvallaskattur 350 millj. kr. Þarna eru 4400 millj. kr. eða samtals 8 milljarðar 490 millj. kr. Skattar á atvinnurekstur: Eftirstöðvar sérstaks tekju- og eignarskattsauka á félög, álagðs í sept. 1978, 810 millj. kr., hækkun eignarskatts 1200 millj. kr., afnám verðstuðulsfyrninga 1300 millj. kr., afnám flýtifyrninga á fasteignum 350 millj., lækkun flýtifyrningahlutfalls úr 30 í 10% 710 millj., hækkun skatthlutfalls félaga úr 53% í 65% 1200 millj., nýbyggingagjald af húsbyggingum 300 millj., skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, 1.4% af fasteignamati, 550 millj. kr. Þarna er um heildarskattheimtu að ræða sem nemur 6 milljörðum 420 millj. kr. Hér er sem sagt um nýja skattstofna að ræða sem eru 14 milljarðar 910 millj. kr. Þetta eru skattstofnar sem dunið hafa yfir þjóðina á aðeins 4 mánuðum. Á móti kemur svo lækkun sjúkratryggingagjalds, segja menn, sem rýrir tekjur ríkissjóðs um 1450 millj. kr. Ekki er þó allt sem sýnist með þetta sjúkratryggingagjald. Við umr. í fyrra sögðu hv. þm. Geir Gunnarsson og Sighvatur Björgvinsson efnislega eitthvað á þá leið, að hæstv. þáv. ríkisstj. hefði fundið bráðefnilega skattgreiðendur, sem eru sjúklingar. Þá átti að leggja á 500 millj. kr. í þessu skyni, en var aldrei gert. Nú á að leggja 940 millj. kr. skatt á sjúklinga með hækkun á lyfjagjaldi og greiðslu fyrir sérfræðiþjónustu. Á yfirstandandi ári átti að firra ríkissjóð 500 millj. kr. með þessum hætti, en var ekki gert, eins og ég sagði áðan. En hér er um að ræða nýjan skatt á sjúklinga, ef svo mætti að orði kveða, eins og hv. þm. gerðu, þannig að fyrir innlend lyf verða sjúklingar að greiða 600 kr. í stað 325 sem þeir greiða nú, fyrir erlend lyf 1000 kr. í staðinn fyrir 650 sem þeir gera nú og fyrir sérfræðiaðstoð 1500 kr. í stað 600 kr. sem þeir gera nú. Það verður því að skoða þessa lækkun sjúkratryggingagjalds í því ljósi, að hæstv. núv. ríkisstj. hugsar sér að hækka þannig álögur í raun og veru á þetta fólk. Hér kann að vera um nauðsyn að ræða, að sjúklingar greiði hluta af kostnaði við lyf og læknishjálp, en menn mega ekki hrósa sér af því að ívitna sjúklingum einvörðungu þegar þeir fara þannig að. Þessi skattahækkun á sjúklinga vegur tiltölulega þungt upp í lækkun sjúkratryggingagjalds. Menn spyrja e.t.v.: Kemur ekki afnám söluskatts á matvörum upp í þessar nýju skattahækkanir? Því er til að svara, að markmið ríkisstj. með afnámi söluskatts er fyrst og fremst að lækka vísitöluna og er því nánast um niðurgreiðsluaðferð að ræða. Hvað sem því líður hefur ríkissjóður víða krækt sér í ný ja skattstofna auk þeirra sem að framan eru taldir, t.d. með 10% niðurskurði framlaga í fjárfestingarsjóði, stórauknum sköttum á umferðina og þannig mætti lengi telja. Niðurstaðan nálgast því að hreinir nýir skattar í tíð núv. ríkisstj. nemi 15 milljörðum kr. og að þessir nýju skattstofnar leggist með fullum þunga á þjóðina. Formaður fjvn. ræddi hér um lækkanir meiri hl. n. um niðurskurð meiri hl. Ég vil ekki segja mikið um þessar till. hv. þm. í meiri hl. fjn., aðeins benda á að mér sýnist við fyrstu sýn að þessar till. séu næsta léttvægar og raunar sumar broslegar. Dæmi um það er að uppbætur á lífeyri ríkisstarfsmanna, sem ríkissjóður skuldar Lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna, eru lækkaðar um 234 millj. kr. Hér er um skuld að ræða sem á að fresta að greiða. Sama er að segja um Vátryggingarsjóð fiskiskipa. Þar á að fresta greiðslu á 68 millj. kr., en í fjárlagafrv. sjálfu stendur að þar skuli vera um lokagreiðslu að ræða. Iðntæknistofnunin var hækkuð nokkuð við 2. umr. fjárl. og henni veittar heimildir til að ráða nýtt fólk. Nú er þar skorið niður um 15 millj., þ.e.a.s. fjárveiting er hækkuð við 2. umr., en lækkuð við 3. umr. Að því er varðar hafrannsóknaskipið Baldur, þá vita hv. þm. að það er búið að leggja mikið fjármagn í að gera þetta skip upp. Þessar till. hv. meirihlutamanna sýnast miða að því, að skipið verði ekki nema hálfnýtt á árinu 1979, og verður það þá heldur léleg nýting á þeirri fjárfestingu sem þarna er búið að leggja í. Ég ætla ekki að ræða frekar um þessar till., aðeins gera að umræðuefni nokkrar till. hv. meiri hl., sem eru í samhengi, en það eru svonefndar félagslegar aðgerðir. 1. des. var launþegum lofað því, að þeir skyldu fá ýmsar félagslegar aðgerðir gegn því að þeir létu af kröfum um 3% hækkun í vísitölu og þar með kaupi. Það var löngum talað um að þetta mundi kosta ríkissjóð 1000 millj. kr. á næsta ári og raunar gert ráð fyrir því allt fram að 3. umr., en þá urðu þessar till. í heild - ég hef margspurt eftir því í fjvn. - alls um 260–300 millj. kr. ef allt er talið saman. Sýnist sitt hverjum um hvað eigi þar að telja, en hv. meirihlutamenn gátu aldrei bent mér á liði í þeirra hækkunartillögum sem fóru yfir 300 millj. kr. Þetta er allt og sumt sem kemur inn í fjárlög nú til þess að efna þetta mikla fyrirheit. Herra forseti. Við minnihlutamenn í fjvn. höfum leyft okkur að flytja nokkrar till. Ég veit ekki hvort búið er að útbýta þeim hér, en þessar till. eru í lækkunarátt, til lækkunar á sköttum og lækkunar á ríkisútgjöldum. Þær felast í nokkrum lækkunarliðum. Ég skal nefna hér þá helstu. Við leggjum til, að sérfræðileg aðstoð við þingflokka lækki um 5 millj. kr. Við vitum að þingflokkum hefur fækkað og óþarfi að hafa þessa upphæð eins háa og nú er. Við leggjum til að forsrn. verði lækkað um 11 millj. 833 þús. Þar er um að ræða embætti blaðafulltrúa. Háskóli Íslands leggjum við til að lækki í rekstrargjöldum um 75 millj. kr., og þar förum við þá leið að lækka þessi útgjöld um vissa prósentutölu. Þá aðferð að lækka öll rekstrarútgjöld fjárlaga ríkisins um ákveðna prósentutölu tel ég vera fráleita. Hins vegar er hægt að beita þessari aðferð í ýmsum grónum stofnunum, og þetta leggjum við til að sé gert nú í Háskóla Íslands, en hann hefur gífurlegt fjármagn til umráða, eins og menn vita sem flett hafa fjárlagafrv. Við leggjum til að stofnkostnaður nokkurra menntaskóla verði lækkaður, t.d. Menntaskólans í Reykjavík, Menntaskóla á Austurlandi, en ég sé að meiri hl. gerir till. um hækkun til hans. Það má vera að það sé raunhæft, en eftir því sem við höfum upplýsingar um verður ekki unnt að ljúka þar verki, þótt aukið fjármagn sé lagt til, og því leggjum við til að fjármagnið verði lækkað og rekstri skólans frestað, en þar er um 18 millj. kr. lækkunartill. að ræða. Ég skal fara fljótar yfir sögu. Við Menntaskólann í Kópavogi leggjum við til að gjaldfærður stofnkostnaður verði lækkaður um 30 millj. og við Kennaraháskóla Íslands um 50 millj. Ríkisútgáfa námsbóka, rekstrargjöld verði lækkuð um 20 millj. rúmar, endurskoðun námsefnis um 50 millj. Varðandi Nýja hjúkrunarskólann leggjum við til að hjúkrunarnámið verði meira sameinað en nú er og að Nýi hjúkrunarskólinn verði lagður niður síðari hluta á þessu ári. Við leggjum til að prófdómarastörfum í grunnskólanum verði hætt að mestu leyti, á svipaðan hátt og gert er nú við Háskólann. Vistheimilið í Breiðuvík verði lagt niður. Byggingarsjóður Þjóðarbókhlöðu verði skorinn niður um 150 millj. Útgerð Drafnar, sem er hafrannsóknaskip, verði hætt, og við teljum slíkar till., að ákveðnir liðir séu hreinlega skornir út, miklu vænlegri til árangurs í niðurskurði heldur en till. eins og þær sem hv. meiri hl. flytur um að nota Baldur bara hálft árið, - skip sem búið er að eyða í hundruðum millj. kr. í fína fjárfestingu og aðbúnað fyrir fiskifræðinga. Við leggjum til að vistheimilið á Kvíabryggju verði lagt niður, að flugrekstri verði hætt á annarri flugvél Landhelgisgæslu, að sjúkratryggingar verði verulega lækkaðar, vegna þess að hægt er að steypa saman sjúkrasamlögum og umboðum Tryggingastofnunar ríkisins og spara þannig verulegt rekstrarfé. Einnig er unnt að fara sömu leið í rekstri spítala úti um land, eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. að verði gert í ríkisspítölunum í vaktavinnu, og spara þannig stórfé. Svo mætti lengi telja. Við leggjum einnig til að lögð verði niður fjárveiting til fæðingarheimilis hér í Reykjavík, en sú stofnun er hálfnýtt eins og sakir standa og ætti að vera í lófa lagið að sinna þeirri þjónustu á annan og ódýrari hátt. Þannig mætti telja upp. Við leggjum t.d. til að rekstrardeild ríkisskipa verði lögð niður, en hún kostar ríkissjóð 64 millj. kr. Rekstrardeild ríkisskipa á að annast útgerð allra skipa sem gerð eru út á vegum ríkisins og er það mjög óhagkvæmt fyrirkomulag, en í staðinn fyrir að þessi starfsemi verði lögð niður leggjum við til að Skipaútgerð ríkisins fái aukna fjárveitingu til að sinna hluta af því sem þessi stofnun hefur með höndum. Till. okkar eru þannig raunhæfar. Þær eru um það að skerða ákveðna þætti í ríkisútgjöldunum og byggjast á raunhæfu mati, eins og við gátum framast lagt á á eins skömmum tíma og hefur til þessa verkefnis gefist. Einnig leggjum við til, og um það eru langflestar till., að sértekjur stofnana verði hækkaðar yfirleitt um 20%, en að sumu leyti verði þær hækkaðar um miklu hærri fjárhæð og sumar stofnanir látnar standa þannig algerlega undir sér. Þetta gefur 515 millj. kr. í sparnað. Alls nema sparnaðartillögur 2000 millj. kr. Þessar tillögur eru gerðar af okkar hálfu fyrst og fremst til þess að freista þess að velta af almenningi litlum hluta af skattokinu sem nú er um að ræða. Forsenda þessara tillagna er því skattalækkun. Við leggjum til í till. á sérstöku þskj. hvernig þessi skattalækkun komi fram í tekjudæmi ríkissjóðs. Okkur er ljóst að hér er um frumtillögur að ræða. Miklu betur má gera á þessu sviði með yfirgripsmeiri athugun en kostur hefur verið á þessa daga í jólaönnum þingsins. En við væntum þess, að þingheimur taki þessum till. okkar vel og framhald verði á því að reyna að ráðast á ríkisbáknið með þessum hætti og létta sköttum af almenningi.



Herra forseti. Á þskj. 254 er brtt. frá samv. samgm. um aðstoð við þá er annast flutninga sérstaklega á sjó og vetrarflutninga á landi í einstökum héruðum. Nál. með þessum till. er á þskj. 253. Eins og kunnugt er hafa flutningar hér á landi verið fyrst og fremst lengi vel á sjó með ströndum fram og önnuðust þá að verulegu leyti og gera enn skipafélög sem annast siglingar landa á milli og flytja vörur beint til hinna einstöku hafna úti um landið. Á síðustu áratugum hefur Skipaútgerð ríkisins annast þessa flutninga, einnig með strandferðum í kringum allt land, og gerir svo enn. Á yfirstandandi ári hafa orðið nokkrar breytingar á rekstri hennar og starfsemi og hafa þær breytingar orðið til þess, að flutningar Skipaútgerðarinnar hafa aukist verulega frá því sem áður var, þó að langt sé frá því að hún sé rekin hallalaust. Enn fremur hafa á síðustu árum farið mjög í vöxt flutningar með bifreiðum, bæði vöru- og fólksflutningar, og sérstaklega eru það vöruflutningarnir á landi sem hafa aukist hin síðustu ár. Þessu til viðbótar hefur svo flugið annast að mestu leyti fólksflutninga innanlands og fer það árvaxandi. Þessa þætti, sem ég hef nefnt að framan, hefur ríkið ekki stutt að öðru leyti en að því er varðar rekstur Skipaútgerðar ríkisins. Sá þátturinn, sem hefur fallið í hlut ríkissjóðs að styrkja nokkuð, hefur verið fólginn í því, að á sérstökum sviðum hafa nokkur skip annast flutninga innan svæða og frá svæðum til og frá höfuðborginni. Þessir flutningar hafa og farið vaxandi á síðustu árum, sérstaklega eftir að Herjólfur var keyptur til að annast flutninga á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar. Ekki orkar það tvímælis varðandi íbúa Vestmannaeyja, sem ekki eiga kost á því að nota þjóðvegakerfi okkar á sama hátt og við sem búum á meginlandinu, að það var réttmætt og sjálfsögð ráðstöfun að láta þá fá þessa ferju til að annast eðlilega flutninga og samgöngur við Vestmannaeyjar, enda hefur komið í ljós að þessi ferja flytur bæði mikið af fólki, vörum og bifreiðum á milli lands og Eyja og hefur því orðið veruleg samgöngubót. Það orkar hins vegar ekki tvímælis, að kostnaður við hana hefur orðið allverulegur. Sérstaklega kom það til, að óhapp var með skipið sjálft þó nýtt væri á árinu 1977 sem kostaði rekstur ferjunnar geysilega mikið. Auk kostnaðar við viðgerðina sjálfa, sem að vísu var borgaður að nokkru af þeim sem byggðu skipið, skipasmíðastöð í Noregi, var einnig mikið tap á flutningum þetta tímabil sem Herjólfur var frá því að geta sinnt störfum. Í þeim till., sem samgn. leggur fram á þskj. 254, er gert ráð fyrir að í heild fari 37 millj, kr. til flutninga á landi, en 401.6 til flutninga á sjó og er því till. samtals upp á 438.6 núll j. kr. Er það hækkun yfir 70% frá s.l. ári en þó ekki ef tekið er tillit til umframgreiðslna sem hafa átt sér stað á þessu ári til þessara verkefna. Meginmálið er, eins og sést af þessu, flutningarnir á sjó, sem mestu máli skipta í þessu sambandi, því að flutningar á landi, sem fá 37 millj. í heild, skiptast á mjög marga staði og eru fyrst og fremst við það miðaðir að létta undir með því fólki, sem býr á hinum erfiðu dreifbýlisstöðum, vegna snjómokstra og starfsemi snjóbíla þegar um mikinn sjó er að ræða. Hinn 17. jan. 1977 var skipuð af þáv. samgrh. nefnd til þess að athuga rekstur flóabátanna, og skilaði sú n. áliti í mars 1978. Við ákvörðun að þessu sinni var stuðst mjög við álit flóabátanefndarinnar, en svo hét þessi n., og leitast við að tryggja rekstur flóabátanna á næsta ári. Umsóknum fylgdu rekstrarreikningar fyrir árið 1977, rekstraráætlun fyrir 1978 og einnig 1979, auk annarra upplýsinga um starfsemina. Reynt var eftir föngum að samræma áætlanir um þetta hvað snertir verðlagsforsendur og fleira og rekstrarstyrkir síðan við þá niðurstöðu miðaðir. Einnig var gert meira átak nú en áður til að leysa þann vanda sem stafar af halla fyrri ára. Ekki hafa þó verið leyst vanskil Herjólfs og Akraborgar, en þau eru fyrst og fremst við Ríkisábyrgðasjóð. Þarf að taka sérstaklega á því máli. Það er öllum ljóst, að brýna nauðsyn bar til að gera meira átak í því að leysa rekstrarhalla þessara skipa frá fyrri árum en áður hefur verið, vegna þess að fjármagnskostnaður, miðað við núverandi vaxtakjör, er svo mikill að vonlaust var að halda þessari starfsemi áfram nema verulega væri á því tekið. Samkv. því, sem n. leggur til, er gert ráð fyrir að létta halla Baldurs um 15 millj. kr., sem er 62.5% af heildarfjárhæðinni, Fagraness um 23 millj. kr., sem er 62.1% af heildarfjárhæð skulda þess skips, og Herjólfs um 27 millj. kr., sem er 33.5%. Hækkun á styrk til skipa, sem annast þessa flutninga, er þannig á milli áranna 1978 og 1979, að til Akraborgar hækkar fjárveiting um 25%, til Baldurs um 77%, til Drangs um 55%, til Fagraness um 95% og Herjólfs um 96%. Hér er um að ræða það sem ég áðan sagði, að hinn uppsafnaði styrkur frá fyrri árum sagði mjög til sín. Ástæðan til þess, að ekki er eins farið að með Herjólf og Akraborg og hinar ferjurnar, er að við Ríkisábyrgðasjóð er þar að eiga og álit n. var að brýna nauðsyn bæri til að skoða það mál betur en gert hefði verið áður en ákvörðun yrði tekin. Ég ætla mér ekki að þessu sinni að fara að tala hér langt mál, þar sem ég tel að nál., sem fylgir þessum till., sé svo greinargott að ástæðulaust sé að vera að lesa upp það sem í því stendur. Ég vil hins vegar benda á það sem ég sagði áðan um Akraborg og Herjólf. Þessu til viðbótar vil ég geta þess um Hríseyjarferjuna, að sá bátur er mjög lélegur sem er notaður til þess að flytja fólk á milli lands og eyjar og m.a. skólabörn til Dalvíkur, og ekki talið forsvaranlegt að halda þeim bát úti lengur. Þess vegna er nú verið að smíða nýja ferju sem mun koma til rekstrar í mars-apríl á næsta vetri og gert er ráð fyrir, að hún kosti um 120 millj. kr. Það er því till. n. nú að veita nokkurn stuðning við þessa nýsmíði og hækkaðan rekstrarstyrk til þess að mæta þeim kostnaði, sem af þessum breytingum leiðir: Sama er að segja um Mjóafjarðarbátinn. Það er gamall og lélegur bátur. Nú er verið að kaupa nýjan bát. Þessi bátur frá Mjóafirði annast tvær ferðir í viku til Neskaupstaðar og hefur viðkomu þar sem strandferðaskipin hafa ekki viðkomu og leysir þau frá að hafa viðkomu á hinum smærri höfnum á þessu svæði. Sá bátur, sem er verið að smíða þar, er 14 tonna bátur og nokkur styrkur er veittur til smíðanna. Í framhaldi af því, sem ég hef hér sagt, er það álit flóabátanefndar þeirrar, sem ég vitnaði til hér að framan, að beina til ríkisstj. að sem fyrst verði hafin fullnaðarathugun á smíði er varðar Baldur og Fagranes, því að þeirra dómi eru þessir bátar hættir að henta þeirri starfsemi sem þeir nú fást við. Einnig er æskilegt að samsvarandi athugun verði gerð um Drang, en hann er líka orðinn nokkuð gamalt skip þótt reksturinn hafi gengið þar mun betur. Við athugun þessa verði tekið mið af breytingum á aðstæðum og kröfum um þjónustu á hafsvæðum bátanna. Einnig verði höfð hliðsjón af þeim breytingum á þjónustu Skipaútgerðar ríkisins sem nú eiga sér stað og eru fyrirhugaðar. Athugun miði að því að styrkja rekstrargrundvöll bátanna með aukinni rekstrarhagkvæmni og auka þannig öryggi samgangna í viðkomandi byggðarlögum auk þess að draga úr þörf fyrir opinbera styrki. Enn fremur er það skoðun n., sem kemur fram í áliti hennar, að rétt sé að gera athugun á stuðningi við þá starfsemi, sem fer fram á landi, og þeim breytingum sem leiðir af bættu vegakerfi, sem nú fer árbatnandi svo sem kunnugt er. Að sjálfsögðu er það skilyrði fyrir fjárhagsaðstoð samkv. till. þeim sem hér liggja fyrir, að rekstri verði hagað svo að landsbyggðin njóti þess sem til er ætlast. Samkv. grg. þeirri, sem birt er í nál., leggur samvn. samgm. til að á fjárlögum 1979 verði veittar alls 438.6 millj. kr. Herra forseti. Eins og ég sagði áðan sé ég ekki ástæðu til að hafa þetta mál lengra, þar sem nál. gerir fullkomna grein fyrir því máli sem hér er til meðferðar.



Herra forseti. Að gefnu tilefni vil ég láta eftirfarandi koma fram við þessa fjárlagaumr.: Ég mun í janúarmánuði n.k. láta kanna rækilega í ríkisstj. fram lagðar till. Alþfl. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum svo og till. hinna samstarfsflokkanna um efnahagsmál sem fram hafa komið eða fram kunna að koma. Jafnframt mun ég láta vinna að samantekt frv. um efnahagsmál, byggðs á þeim atriðum, sem fram komu í grg. með frv. til l. um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu, og öðrum meginmarkmiðum í samstarfsyfirlýsingu núv. stjórnarflokka, svo sem um atvinnuöryggi og kaupmátt launa. Ákvæði þessa frv. skulu við það miðuð að þau nái til tveggja ára. Frv. um þetta efni skal lagt fram í ríkisstj. fyrir 1. febr. n. k. Fylgt verður ákvæðum samstarfsyfirlýsingar um samráð við launþega og vinnuveitendur. Mér er ljóst ekki síður en öðrum, að ráðstafanir þær, sem gripið hefur verið til og nauðsynlegar hafa verið, fela ekki í sér varanlega lausn á hinum öra verðbólguvexti. Eftir áramótin verður gerð alvarleg tilraun til að finna varanlegri lausn á þeirri meinsemd. Reynslan sker úr því hverjum árangri sú tilraun skilar og hvort um hana næst nægilega víðtækt samkomulag og samstarf. En þetta er verk sem þarf að vinna, hverjir sem svo kunna að sitja ríkisstj. á næsta ári. Jafnframt vil ég við þessa umr. fjárl. taka fram, að í þinghléi mun ríkisstj. undirbúa aðgerðir til stuðnings og verndar íslenskum iðnaði vegna harðnandi samkeppni í kjölfar tollalækkana um áramótin. Í því sambandi hefur þegar verið unnið talsvert undirbúningsstarf og till, liggja fyrir sem fela bæði í sér almennar og sértækar aðgerðir og fjáröflun til stuðnings við iðnþróun.



Herra forseti. Ég ætla að minnast hér á tvö mál, sem varða afgreiðslu fjárlaga. Í fyrsta lagi langar mig til að nefna till. sem meiri hl. fjvn. flytur á þskj. 271, 12. lið, um Byggingarsjóð þjóðarbókhlöðu. Þar stendur: Fyrir „200 millj.“ kemur: 75 millj. - Ég vil láta það koma hér fram, að ég tel ekki að þessi mikli niðurskurður á framlagi til þjóðarbókhlöðu sé í samræmi við vilja ríkisstj., ekki í samræmi við þá stefnu sem þar hefur komið fram. Ég tel því að óhjákvæmilegt sé að gera þarna breytingu á, annaðhvort með því að fella þessa brtt. niður ellegar tryggt verði að þær 125 millj., sem þarna vantar á, komi í lánsfjáráætlun. Ég mun beita mér fyrir því, að önnur hvor þessara leiða verði farin. Ég tel það til lítils sóma fyrir ríkisstj. og Alþingi að ætla enn einu sinni að skera niður fjárveitingu til þjóðarbókhlöðu. Í öðru lagi vil ég minnast hér á námslán og námsstyrki, Lánasjóð ísl. námsmanna. Í þessu frv. er gert ráð fyrir framlagi úr ríkissjóði til Lánasjóðs ísl. námsmanna sem nemur 2234 millj. kr. Auk þess er um að ræða lántökuheimild í frv. upp á 400 millj. kr., og gengið hefur verið út frá því innan ríkisstj. að í lánsfjáráætlun, sem gengið verður frá innan skamms, væntanlega innan tveggja, þriggja vikna, verði heimild til lántöku að upphæð 700 millj. kr. Samtals eru þetta 3334 millj. kr. Til samanburðar má nefna að framlag ríkissjóðs til Lánasjóðs ísl. námsmanna nam í fjárl. seinasta árs 1408 millj. og lántökuheimild 270 millj. eða samanlagt 1678 millj. kr. Það er því um það að ræða, að samanlagt fjármagn til Lánasjóðs ísl. námsmanna tvöfaldast milli áranna 1978 og 1979. Skýringin á þessu er hins vegar ekki sú, að um sé að ræða hærri fjárveitingar til hvers og eins námsmanns, ef tekið er tillit til verðbólgu. Skýringarnar eru fólgnar í því, að tekið hefur verið tillit til erlendrar og innlendrar verðbólgu og til gengislækkana á s.l. ári. Einnig er um að ræða talsvert mikla fjölgun lánþega, 12–14%. Þar að auki bætist það við, að afborganir af þegar teknum lánum hafa orðið æ stærri þáttur í greiðsluþörf sjóðsins. Í samræmi við lög um námslán og námsstyrki ber að miða útlán úr sjóðnum við umframfjárþörf hvers námsmanns, en það er þörf námsmanns fyrir framfærslueyri umfram þær tekjur sem hann aflar sér. Á undanförnum árum hefur ríkissjóður mætt 85% af umframfjárþörf námsmanna með lánveitingum úr Lánasjóði. Ég tel að full ástæða sé til að hækka þetta hlutfall, enda segir í lögum um námslán og námsstyrki, í 3. gr., að stefnt skuli að því að opinber aðstoð við námsmenn samkv. lögum þessum nægi hverjum námsmanni til að standa straum af eðlilegum náms- og framfærslukostnaði, þegar eðlilegt tillit hefur verið tekið til tekna námsmanns og maka hans, fjölskyldustærðar, framfærslukostnaðar í því landi þar sem nám er stundað, lengdar árlegs námstíma og annarra atriða er áhrif kunna að hafa á fjárhagsstöðu námsmanns. Hér segir skýrt að stefnt skuli að því, að umframfjárþörf skuli að fullu mætt með fyrirgreiðslu úr Lánasjóði námsmanna. Þetta verður hins vegar ekki gert að sinni. Það er ekki svigrúm til hækkunar þessa hlutfalls úr 85% þegar tvöfalda þarf fjárveitingu til sjóðsins á milli ára, á sama tíma og aðrar fjárveitingar hækka mest um 40–50% og margar hækka ekki neitt, jafnvel lækka. Lánshlutfallið verður því áfram 85% á komandi ári. Þess má geta, að hækkun hlutfallsins úr 85% í 100% hefði kostað um 500–600 millj. kr. til viðbótar og hefði þá framlag ríkissjóðs til Lánasjóðsins nálgast 4 milljarða, en var, eins og ég sagði áðan 1678 millj. kr. í fjárl. 1978. Á hitt vil ég minna, að fjárhagsleg fyrirgreiðsla ríkisvaldsins við námsmenn er sannarlega engin gjöf. Þetta eru lán, meira að segja verðtryggð lán. Þau verða endurgreidd að nokkrum árum liðnum. En meðan endurgreiðslur á verðtryggðum lánum eru ekki hafnar er fjárþörf sjóðsins mjög mikil á hverju ári. Í lögum sjóðsins segir, í 3. gr., sem ég las rétt áðan, að tekið skuli eðlilegt tillit til fjölskyldustærðar, og í 11. gr. reglugerðar segir að tillit skuli tekið til fjölda þeirra sem lánþegi hefur á framfæri sínu. Þetta hefur þó ekki verið gert seinustu 3 ár samkv. gildandi úthlutunarreglum. Hafi maki námsmanns hærri tekjur en nemur ákveðinni viðmiðunarupphæð skerðist námslán hans. Hins vegar fær námsmaður í hjónabandi ekkí aukið lán umfram það sem ógiftur námsmaður fær, þótt makinn sé tekjulaus með öllu. Það er sem sagt ekki tekið tillit til þess, ef námsmaður hefur maka sinn á sínu framfæri. Þessar úthlutunarreglur telja námsmenn brot á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna. Prófmál af þessu tagi kom fyrir bæjarþing Reykjavíkur á s.l. vetri og féll dómur í málinu 26. apríl s.l. á þá leið, að gildandi úthlutunarreglur samrýmist ekki lögunum. Var því veiting námslána 1976 og 1977 dæmd ógild gagnvart stefnanda málsins og Lánasjóði gert skylt að veita honum viðbótarlán, eins og segir í dómi bæjarþings Reykjavíkur, að óhjákvæmilegt sé - með leyfi forseta - „að tillit sé tekið til þess, að stefnandi var kvæntur og maki hans hafði litlar tekjur, enda verður að telja að ríkissjóður beri ábyrgð á framangreindum mistökum stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna. Þessi úrlausn er á því byggð, að nefnd ákvæði laganna og reglugerðarinnar séu það skýr, að vafalaust sé að stjórnvöldum bar að fara eftir þeim.“ Ég held að þessi niðurstaða borgardóms Reykjavíkur sé fullkomlega skýr og ljós, og ég er sammála um þessa niðurstöðu. Ég held líka að hver sem gefur sér tíma til að kynna sér lög um Lánasjóð ísl. námsmanna með því einfaldlega að lesa þá grein sem ég las áðan, sjái að þar er sú skylda lögð á herðar viðkomandi stjórnvalda og stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna að taka eðlilegt tillit til þess, ef lánþegi á maka og börn og er framfærsluskyldur gagnvart þeim lögum samkvæmt af því að þessir aðilar hafa ekki tekjur. Af þessum ástæðum lét ég það verða mitt fyrsta verk, eftir að ný sjóðsstjórn hafði verið skipuð, að fela henni að semja drög að nýjum úthlutunarreglum sem ótvírætt séu í fullu samræmi við landslög. Að tillögum sjóðsstjórnar fengnum verður úthlutunarreglunum breytt, enda tel ég að það væri ábyrgðarleysi, ekki síst eftir að dómur bæjarþings Reykjavíkur liggur fyrir, að viðhalda óbreyttum útlánareglum þannig að ríkissjóður ætti hugsanlega yfir höfði sér bakreikning frá þúsundum námsmanna fyrir úthlutunarárið 1979. En sú er einmitt raunin um úthlutunarárin 1976–1978, ef niðurstaða Hæstaréttar verður samhljóða dómi undirréttar, eins og ég tel varla vafa á. Eins og ég hef þegar sagt, er gert ráð fyrir 3334 millj. kr. framlagi til Lánasjóðs ísl. námsmanna á árinu 1979 samkv. fyrirliggjandi frv. og áformum í drögum að lánsfjáráætlun. Vafalaust verður þörf á meira fjármagni til sjóðsins á næsta ári en þessu nemur. Oft áður hefur sjóðurinn fengið viðbótarfjármagn þegar á árið hefur liðið. Á s.l. hausti var það eitt fyrsta verkefni mitt í menntmrn. að sækja um viðbótarfjármagn til ríkissjóðs fyrir Lánasjóð, og sú upphæð varð 230 millj. kr. Fjárhagur sjóðsins á næsta ári ræðst af mörgum atvikum, m.a. af verðbólgustigi, gengi krónunnar, verðbólgu í öðrum löndum, fjölda lántakenda og mörgum öðrum breytilegum forsendum sem geta haft áhrif á fjárþörf sjóðsins. Ég tel afar brýnt að lán, sem sjóðnum verða veitt, séu afborgunarlaus fyrstu 3–4 árin, enda útilokað fyrir sjóðinn að hefja afborganir af lánum meðan endurgreiðslur til sjóðsins eru jafnlitlar og nú er. Á þetta atriði hef ég lagt þunga áherslu og mun gera áfram. Sem sagt, herra forseti, ég vildi að það kæmi skýrt fram, að úthlutunarreglunum verður breytt, en endanlegar ákvarðanir um fjárþörf sjóðsins verða að bíða betri tíma, þegar málið liggur að öllu leyti ljósar fyrir.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hæstv. menntmrh. vil ég segja nokkur orð vegna Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það er svo með verðbólguna, að hún skerðir fyrst og fremst kjör láglaunafólks. Í þessum hópi er námsfólk í framhaldsskólanámi. Stofnaður var Lánasjóður ísl. námsmanna á sínum tíma til þess að létta undir með námsfólki, og síðar, 1968, var gerð allsherjarbylting á þessu sviði, sem miðaði að því að svara auknum kröfum í námi, sem þá var farið að gera, og líta svo á, að nám væri vinna, en ekki, eins og áður hafði verið, vinna í atvinnulífinu samhliða vinnunni í háskólanum. Námið gerði þær kröfur og gerir þær kröfur, að þar þarf að koma til framlag af opinberu fé til þess að fjármagna þetta starf. Nú er það svo, að Lánasjóður ísl. námsmanna er gengistryggður eða vísitölutryggður sjóður. Þessi breyting var gerð hér á Alþ. fyrir 2–3 árum eftir miklar umr. sem stúdentar og þm. ásamt ýmsum öðrum tóku þátt í. Niðurstaðan varð sú, að Lánasjóðurinn er nú vísitölutryggður, þannig að til lengri tíma litið má ætla að mestallt það fjármagn, sem veitt er til sjóðsins nú á fjárl. og lánsfjáráætlun, skili sér aftur. Þetta er líklega þess vegna ein öruggasta fjárfesting sem er að finna á tilvonandi lánsfjáráætlun og í þeim fjárlögum sem nú er verið að ræða. Samhliða þeim lögum, sem tóku gildi fyrir 2–3 árum og gerðu þennan sjóð vísitölutryggðan, var reglugerð fyrir sjóðinn breytt. Þessi reglugerðarbreyting var e.t.v. ekki í samræmi við öll þau lagafyrirmæli sem í lögum um sjóðinn er að finna. Hæstv. menntmrh. lýsti því nokkuð, hvernig þessu máli var komið, og er hér fyrst og fremst átt við málefni þess námsfólks sem á börn á framfæri sínu. Með reglugerðarbreytingu 1976 voru kjör þessa fólks sérstaklega skert. Er talið að ef aftur ætti að breyta reglugerðinni í það horf sem hún var fyrir 1976 og rétta hlut foreldra í framhaldsnámi á sama hátt og samkv. gömlu reglugerðinni þyrfti að bæta við 200 millj. kr. Síðustu ríkisstj. tókst ýmislegt illa, en sennilega hvergi jafnátakanlega og í garð þessa fólks, eins og þetta dæmi ljóslega sýnir. Sú ríkisstj., sem nú situr við völd, verður að taka málið föstum tökum og rétta hlut þessa fólks tafarlaust. Þó er það svo, að sú leið var valin í þessu máli að fjármagna Lánasjóðinn hvort tveggja með hækkuðu framlagi á fjárlögum til að mæta verðbólgu og í lánsfjáráætlun með lántökuheimildum. Ég ætla ekki að meta hagkvæmni þessara leiða varðandi lánsfjáráætlunina, en segi aðeins, að það hlýtur að vera markmið Alþingis að fjármagna þetta jafnan á fjárl. hverju sinni. Hæstv. menntmrh. lýsti yfir að hann hefði skipað svo fyrir, að gerðar yrðu breytingar á þeirri reglugerð sem hefði gilt fyrir sjóðinn s.l. ár. Ég skildi orð hans svo, að þar ætti að rétta hlut foreldra í framhaldsnámi. Þetta kostar fjármagn umfram það sem nú er í fjárl. og ætlað er að setja í Lánasjóðinn á lánsfjáráætlun. Að vísu er fjármagnsþörfin miðuð við 12% aukningu eftirspurnar. Búast má við samkv. umsóknum, sem komnar eru, að eftirspurnin verði ekki sú sem reiknað er með, vegna þess að ljóst er að þeir skilmálar, sem sjóðurinn setur námsfólki með endurgreiðslur, eru slíkir að það er hagkvæmara fyrir það námsfólk, sem hefur aðstöðu í bankakerfinu, - og við vitum hvaða námsfólk það er sem hefur aðstöðu í bankakerfinu, það eru dætur og synir forréttindafólksins í landinu, - það er hagkvæmara fyrir það fólk að ganga í bankana, slá sér víxla þar á lágu vöxtunum, neikvæðu vöxtunum. Þessa leið velja margir stúdentar sem njóta þessarar aðstöðu, þegar þeir sjá hvers konar lánskjör eru í boði. Við höfum rætt hér fyrr um raunvexti, ýmsir á móti og ýmsir með. En það er dálítið skrýtið í þessu samfélagi okkar með 50% verðbólgu, að þeir, sem verja neikvæðu vextina, skuli hafa haft forustu um að skipa málum Lánasjóðsins þannig að raunvextir - og ekki aðeins raunvextir, heldur umframraunvextir - skyldu gilda þar. Við ræddum um raunvexti í þeim tilgangi að lækka verðbólguna. Að hækka vexti á námslánum er ekki viðnám gegn verðbólgu. Það er ekki verðbólguhvetjandi ráðstöfun að hækka fjárframlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna, það er langt frá því. Aftur á móti er það verðbólguhvetjandi ráðstöfun að eyða mörgum hundruðum millj., sem við höfum verið að gera og gerum í dag, í ein og önnur verkefni sem náðst hefur samkomulag um og þeir, sem hafa e.t.v. sýnt einhverja andstöðu, ekki fengið rönd við reist. Þess vegna er það krafa námsfólks, að tillit verði tekið til þess, að réttur foreldra í framhaldsnámi verði bættur, og það verði ekki gert á þann hátt sem margan grunar, með því að millifæra fjármagn innan þess ramma sem sjóðnum hefur verið markaður með tilliti til yfirlýsinga hæstv. fjmrh, og hæstv. menntmrh. áður og nú. Það liggur ljóst fyrir, að ef á að rétta hlut námsfólks, þó ekki væri nema eins og var fyrir 1976, þá þarf að bæta við nokkrum tugum millj., e.t.v. eitthvað á annað hundrað millj. Það liggur ekki ljóst fyrir, hvað þessi upphæð kann að verða há, fyrr en hin nýja reglugerð hæstv. menntmrh. liggur fyrir. Fer vel á því, að reglugerðarbreytingunum verði flýtt þannig að þær megi liggja fyrir fljótlega eftir áramótin eða a.m.k. áður en lánsfjáráætlun verður afgreidd, svo að þá megi reikna út hvað þessar breytingar kosti og taka mið að því við endurskoðun lánsfjáráætlunar eftir áramót. Ég lít svo á, að það sé ekki búið að ganga endanlega frá lánsfjáráætlun og þar megi ýmsu hnika til. Þess vegna vil ég hvetja hæstv. menntmrh. í framhaldi af ræðu hans áðan, þingið allt og e.t.v. í samræmi við hástemmdar viljayfirlýsingar sumra hv. þm. og nokkurra þingflokka hér áður fyrr, að taka nú höndum saman og tryggja hlut námsfólks í framhaldsskólanámi. Að lokum vil ég segja þetta, herra forseti: Ég tel að nýta eigi þann tíma, sem nú gefst fram að afgreiðslu lánsfjáráætlunar, til þess að taka þessi mál fastari tökum. Hæstv. menntmrh. og sjóðsstjórn Lánasjóðsins, sem vinna nú að breytingum á reglugerðinni, miði þær breytingar við, þarfir námsfólks, ekki endilega við hugmyndir um fjármagn sem ætlað er að leggja til sjóðsins nú, heldur fyrst og fremst við eðlilegar þarfir námsfólks, vegna þess að það er réttur þessa fólks. Ég mun eftir mætti beita mér fyrir því og fylgjast með því, að hlutur þessa fólks verði ekki skertur meir en orðið er.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hæstv. fjmrh. fyrir að fá að skjótast hér inn í áður en hann tekur til máls, en hann hefur að sjálfsögðu allan rétt til þess að taka til máls í Sþ. þegar honum sýnist. Ég er honum þakklátur fyrir að leyfa mér að skjótast hér á milli. En ástæðan fyrir því, að ég bað um það, er sú, að ég ætla að helga þessa ræðu mína aðeins því máli sem hv. síðasti ræðumaður ræddi um, þ.e.a.s. námslánum og málum tengdum þeim. Það hefur ekki farið fram hjá nokkrum manni á þessum fundi, að með því er fylgst hér við lokaafgreiðslu fjárl. hvernig af reiðir um námslán fyrir íslenska námsmenn. Og það er ofur skiljanlegt að það sé gert, þegar tillit er tekið til þeirrar staðreyndar, að nú situr í ráðherrastól í menntmrn. sá maður sem hefur fengið orð á sig fyrir það að vera mestur góðvildarmaður stúdenta, a.m.k. í orði kveðnu, í þessari kjarabaráttu þeirra, sem stundum er svo kölluð. Ég vil hér aðeins - með leyfi forseta - vitna til greinar sem skrifuð var á sínum tíma í Stúdentablaðið, nánar tiltekið fyrr á þessu ári, 25. jan., þar sem núv. hæstv. menntmrh. svarar spurningu Stúdentablaðsins á þessa leið, með leyfi forseta: „Alþb. var andvígt stjfrv. um Lánasjóð námsmanna, sem samþ. var á Alþ. vorið 1976, og er hvenær sem er reiðubúið að standa að nýjum lögum og reglum um starfsemi Lánasjóðsins.“ Og síðar í þessari sömu grein segir: „Við lögðum til að engar endurgreiðslur yrðu á lágum launum. Við töldum og teljum enn, að löngu sé orðið tímabært að umframfjárþörf námsmanna sé mætt að fullu, og miðað við þetta markmið og aðrar breytingar, sem við teljum nauðsynlegt að gerðar verði á úthlutunarreglum sjóðsins, er ljóst að óhjákvæmilegt er að veita auknu fjármagni til sjóðsins.“ Þetta er lestur úr grein sem hæstv. núv. menntmrh. ritaði í Stúdentablaðið fyrr á þessu ári. Og það er athyglisvert að fylgjast með því, að þetta er sami maðurinn sem nú fer með öll völd í þessu máli. Völdin, sem hann hefur, eru samkv. lögum um námslán og námsstyrki, en í 3. gr. þeirra laga er vísað til 16. gr. um það, að ráðh. fer með reglugerðarvald í þessu máli og hann fer með skipunarvald þeirra manna, sem mynda meiri hl. sjóðsstjórnar, ásamt öðrum í ríkisstj. Honum var þess vegna og er í lófa lagið að haga þessari reglugerð með þeim hætti sem hann telur heppilegast innan ramma laganna á hverjum tíma. Ég minnist á þetta hér vegna þess, að komið hefur fram að það þurfi um það bil 200 millj. kr. til þess að brúa það bil sem myndast, ef úthlutunarreglurnar breytast á þann veg, að tekið sé tillit til barna stúdenta og aðeins sé miðað við að brúuð séu 85% umframfjárþarfar námsmannanna. Í fjárlagafrv. núna er gert ráð fyrir að 2.2 milljarðar komi á fjárl. Þessu til viðbótar - og á því vil ég gera skýran greinarmun og því sem kemur fram í fjárl. - á að vera 400 millj. kr. lánsheimild, og auk þess hefur hæstv. fjmrh. lýst yfir að komi 700 millj. kr. lánsheimild, eða samtals 3.3 milljarðar, en það er upphæð sem þarf til þess að staðið sé við óbreyttar reglur, að námsmenn fái í sinn hlut nákvæmlega sama og þeir fengu á yfirstandandi ári. Nú skyldi maður ætla að þarna væri gengið til móts við sjónarmið námsmanna og sjóðsstjórnarinnar. Ég tel í þessu sambandi rétt að lesa, með leyfi hæstv. forseta, úr bréfi sem var sent fjvn. frá stjórn Lánasjóðsins og gerir grein fyrir þessu mál og viðhorfum sjóðsstjórnarinnar til lántökuheimilda eins og verið er að fjalla um í þessu sambandi. Þar segir orðrétt: „Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að fjárþörf sjóðsins verði að hluta mætt með lántöku að upphæð 400 millj. kr.“ - Það er þessi upphæð sem ég minntist á áðan, en nú er komið í ljós að þessi upphæð verður 1100 millj. „Sjóðsstjórn vill taka fram, að hún er mótfallin slíkum lántökum, enda leysa þær engan vanda til frambúðar, heldur slá því enn á frest, að sjóðurinn geti farið að standa undir sér að einhverju verulegu leyti. Lántökur af þessu tagi ætti í hæsta lagi að hafa til vara, ef fjárþörf sjóðsins kynni að fara fram úr áætlun af ófyrirsjáanlegum ástæðum. Þessar vikurnar er einmitt til umræðu hjá stjórnvöldum að taka lán upp í fjárþörf sjóðsins á þessu ári. Af þeim sökum er skylt að benda á að ekki er gert ráð fyrir neinum greiðsluskuldbindingum vegna slíkra lána á næsta ári, enda er ógerlegt að áætla þær að svo komnu. Verði slík lán tekin er því ljóst að mæta verður greiðslum vegna þeirra með aukafjárveitingum.“ Læt ég hér lestri úr bréfi frá stjórn Lánasjóðsins lokið að sinni. Það kom fram hjá hæstv. menntmrh. og hann hrósaði sér af því að nú hefði framlagið til sjóðsins tvöfaldast, og tók þá að sjálfsögðu allt með sem til sjóðsins rennur, þannig að útkoman yrði 3.3. milljarðar núna, en hefðu verið 1680 millj. á síðasta ári.

Á seinustu fjárlögum.

Á síðustu fjárl. Til viðbótar kom það sem rennt var hér í gegn í dag, sem ég hjó líka eftir hjá ráðh. Það var aukafjárveiting upp á 230 millj, kr., sem hæstv. ráðh. réttilega skýrði frá og kemur til viðbótar þeirri ábyrgðarheimild sem kemur til í fjárl.

Og 500 millj. betur.

Og 500 millj. betur, við skulum hafa það þannig. En í þessu sambandi er þó rétt að það komi fram, ef við tökum þær tölur og berum þær saman við það sem var í fyrra, þá var að því stefnt í fyrra við gerð fjárl., að í fjárl. sjálfum, - og það þarf að taka fram að þessar upphæðir breytast auðvitað vegna verðbólgunnar, eins og réttilega hefur komið fram hjá hæstv. ráðh., - þar var stefnan sú, að inn á fjárl. sjálf kæmu 85% af þessum 85% umframfjárþarfarinnar. Ef þessu hefði verið fylgt út í hörgul við gerð þessara fjárl., þá hefði þurft 2.7 milljarða beint inn á fjárl. og svo til viðbótar lántökuheimildirnar. Mig langar til að rifja það upp hér, að fyrir nokkru var þingflokkunum boðið að senda fulltrúa á stúdentafund sem var haldinn í Félagsheimili stúdenta og var mjög fjölmennur. Á þessum fundi var hæstv. fjmrh., en hæstv. menntmrh. var önnum kafinn og sendi fulltrúa sinnt til fundarins, hv. þm. Kjartan Ólafsson, og þar var hæstv. fjmrh. margoft spurður að því, mig minnir fjórum sinnum, hvernig hann hygðist ganga frá þessum óskum námsmanna. Hann svaraði ætíð á sama veg, að hann mundi sjá til þess, að hægt væri að brúa 85% af umframfjárþörf lánþega sjóðsins. Nú hefur komið í ljós að þessi lánsheimild á að vera 700 millj. kr., sem þýðir það að reglugerðin á að standa óbreytt, úthlutunarreglurnar eiga að standa óbreyttar. Hæstv. ríkisstj., sem nú situr, og hæstv. menntmrh. ætla að nota sér það, að mér skilst, - hann leiðréttir mig ef rangt er með farið, - notfæra sér það, að nú standa málaferli yfir þannig að mál hefur unnist í undirrétti, en verið sent til Hæstaréttar. En ég tel að hægt sé að breyta reglugerðinni þrátt fyrir það að málið sé fyrir dómi.  Ég kem nú að Kjartans þætti Ólafssonar, hv. þm. Hann var á þessum fundi og lýsti þar yfir að hann skyldi sjá til þess, við 3. umr. fjárl. mundi hann koma með till. til breytinga á fjárl. um 200 millj. sem ættu að koma inn til viðbótar, til þess að hægt væri að taka tillit til barna stúdenta. Ég var einn þeirra, sem þarna voru mættir, var fulltrúi Sjálfstfl., og ég sagði: Ég mun ekki í stjórnarandstöðunni koma á Alþ. og gerast svo ábyrgðarlaus að flytja þar till. þess efnis að fá 200 millj. úr ríkissjóði án þess að annaðhvort komi til tekjuöflun eða niðurskurður á móti. En ég skal með glöðum huga og heilum styðja þá till. sem hv. þm. Kjartan Ólafsson kemur með, enda veit ég að hann hefur nú séð fyrir því, að annaðhvort komi niðurskurður eða nýjar tekjur á móti. - Ég ætla að standa við þetta, og ég vænti þess, að þegar hv. þm. Kjartan Ólafsson fær tækifæri til að koma hingað í ræðustólinn, en hættir samræðum úr sal, þá komi hann og standi fyrir máli sínu. Nú má spyrja að því, og það er eðlilegt að þm. geri það: Er sanngjarnt að veita stúdentum lán með þeim hætti sem hér er um að ræða? - Við skulum þá fyrst minnast þess, að í lögunum er stefnt að því, að brúa skuli 100% umframfjárþarfarinnar, en það þýðir 1200 millj., að ég best veit, í staðinn fyrir 700 millj. að óbreyttum reglum, en líklega um 1400 millj., ef ég fer rétt með, ef tekið er tillit til barna eins og áður hefur verið minnst á. Í öðru lagi má minna á að endurgreiðslur til sjóðsins eru verðbættar. Ef við köllum þetta fjárfestingu, þá er þetta líklega eini fjárfestingarlánasjóðurinn í landinu sem fer þannig með lánþega sína. Til þess verður að taka tillit, að þessi sjóður getur með tíð og tíma staðið að miklu leyti undir sér, ef frá þeirri stefnu verður vikið sem nú hefur verið mörkuð, kannske með enn meira æpandi hætti en áður, að taka ávallt lán og ýta þessu máli til framtíðarinnar. Ég veit að nú reynir á hæstv. menntmrh. Ég veit að þeir stúdentar, sem standa hér á þingpöllunum, bíða eftir efndum. Þeir hafa séð hann standa hér í ræðustól sem hv. þm. Nú situr hann á valdastól og hefur í sínum höndum öll völd í þessu máli.



Herra forseti. Það eru örfá orð út af tveimur málum, í fyrsta lagi varðandi Þjóðarbókhlöðuna. Það kemur fram í till. meiri hl. fjvn. að lækka þá fjárveitingu um 125 millj. kr. Ég mun að sjálfsögðu fylgja öllum till. meiri hl. fjvn., en get fallist á þá uppástungu hæstv. menntmrh. að beita mér fyrir því, að þessi upphæð verði tekin inn á lánsfjáráætlun. Í öðru lagi vil ég minnast örfáum setningum á Lánasjóð ísl. námsmanna. Það kom réttilega fram í máli hæstv. menntmrh., hvaða upphæðir það eru sem ætlað er að beina til Lánasjóðsins á næsta ári, þ.e.a.s. 2234 millj. kr. á fjárl, sem beinu framlagi og þar að auki 400 millj. kr. lánsheimild í fjárlagafrv., auk þess er þegar gert ráð fyrir að afla 700 millj, kr. til viðbótar á lánsfjáráætlun ríkisstj. Segir um það í aths. við fjárlagafrv., framlag sem þar er að vísu 400 millj. kr., en það nægir ekki nú miðað við verðlagshorfur, að þessar till. séu miðaðar við að lánahlutfall sjóðsins verði 85% af umframfjárþörf. Það er á valdi hæstv. menntmrh. að ákveða úthlutunarreglur innan ramma laga. En þetta er sú fjármögnun sem ætlað er að standa undir á næsta ári. Ég vil svo aðeins láta það koma fram til viðbótar, að á þessu ári voru Lánasjóði ísl. námsmanna ætlaðar 1678 millj. 135 þús, á fjárl. Það hefur hvergi nærri nægt og hefur verið greidd til viðbótar úr ríkissjóði á árinu 500 millj. kr. hærri upphæð en þessi til þess að unnt væri að fylgja 85% reglunni, þar sem verðlag hefur hækkað um 42% á árinu eins og öllum er kunnugt. Til viðbótar við þetta hef ég þegar tekið ákvörðun um að greiða 200 millj. kr. til sjóðsins á þessu ári, er vegna þess að það fellur skuldabréf, sem sjóðurinn skuldar, upp á 200 millj. nú um áramót og það verður greitt, þannig að á þessu ári, 1978, verða samanlagðar greiðslur úr ríkissjóði og lán til sjóðsins 2 milljarðar 378 millj. 135 þús. kr. Ég taldi rétt að þetta kæmi fram, til þess að mönnum væri ljóst hvernig þessi mál standa á yfirstandandi ári.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir brtt. á þsk. 293, sem ég flyt ásamt hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Þetta er um niðurskurð á fjárlagadæminu, um í sjálfu sér litla upphæð, 11.8 millj. Hér er um að ræða embætti blaðafulltrúa ríkisins sem eins og hv. þingheimi er auðvitað kunnugt um var til stofnað í heimildarleysi. Þetta var að okkar hyggju nýtt embætti og ástæðulaust, óþarfaútgjöld fyrir ríkissjóð og þess vegna skattgreiðendur. Þetta er einföld niðurskurðartillaga og rúmast vel innan þess samkomulags sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa þegar gert.



Herra forseti. Ásamt þm. Einari Ágústssyni, Ágúst Einarssyni og Albert Guðmundssyni flyt ég á þskj. 305 till. varðandi ferðamannastöð við Gullfoss. Eitt frægasta og fegursta náttúrufyrirbrigði Íslands er Gullfoss og auðvitað ljóst að umhverfi fossins þarf að njóta nauðsynlegrar verndar og þarf að skapa sem best skilyrði til að taka á móti þeim mikla fjölda ferðamanna, innlendra og erlendra, sem þangað koma. Eru víst allir sammála um að það er rétt sem segir í grg. Ferðamálaráðs um þetta mál, sem send hefur verið ýmsum aðilum, að ástandið við Gullfoss hafi verið þjóðinni til vansæmdar í fjöldamörg ár. Er talið að aðsókn að Gullfossi sé upp undir 100 þús. manns yfir sumarmánuðina og Gullfoss þannig einn fjölsóttasti ferðamannastaður landsins. Ferðamálaráð hefur lagt á það mikla áherslu undanfarin ár, að hér séu gerðar umbætur svo að sómasamlegt megi teljast. Umhverfismálanefnd Ferðamálaráðs hefur kannað þetta mál rækilega, ráðið til þess arkitekt að gera tillögur að húsi þar, og er gert ráð fyrir í þessum tillögum, að við Gullfoss sé reist um 250 fermetra hús, þar verði snyrtiaðstaða af stærð sem miðast við hina árlegu aðsókn, þar verði íbúð gæslumanns lands og mannvirkja, sem nauðsynlegt er að hafa þar um hásumartímann, þar verði afdrep fyrir gesti, sem þýðingarmikið er að hafa á þessum misviðrasama stað, lítil minjagripasala og geymsla. Við hönnun hússins hefur verið lögð áhersla á að form og byggingarefni falli eðlilega að umhverfi sínu. Í þessari n. eiga sæti þeir Árni Reynisson framkvæmdastjóri Náttúruverndarráðs, Heimir Hannesson formaður Ferðamálaráðs og Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga. Gerðar hafa verið áætlanir sem Ferðamálaráð hefur lagt fram með kostnaðaráætlun, grunnmynd húss, frumteikningu að útliti, afstöðumynd og ljósmynd af vinnulíkani. Því miður hefur þetta mál ekki fengið þær undirtektir eða stuðning sem sjálfsagður hefur verið hjá stjórnvöldum til þessa, enda er það mála sannast, að það virðist svo í okkar stjórnkerfi að þetta heyri undir allmarga aðila og virðist erfitt að fá þar niðurstöður og ákvörðun. Ég ætla að það sé nauðsynlegt að Alþ. taki af skarið og láti í ljós vilja sinn í þessu efni, því að við svo búið eins og verið hefur að undanförnu má ekki lengur standa. Nú er það svo, að Ferðamálaráð hefur samþykkt að úr Ferðamálasjóði verði lagðar fram 10 millj. á ári í 3 ár, 1978, 1979 og 1980, eða 30 millj. samtals í þessu skyni. Enn fremur hefur Framkvæmdasjóður fallist á að lána Ferðamálasjóði til framkvæmda við Gullfoss 10 millj. kr. til þess að flýta þar framkvæmdum. Það, sem í till. á þskj. 305 felst, er ekki að veita beint fé til þessara framkvæmda úr ríkissjóði, heldur að inn á heimildagrein, 6. gr. fjárl., komi nýr liður í þá átt, að ríkisstj. sé heimilt að láta hefja framkvæmdir við þjónustustöð fyrir ferðamenn við Gullfoss í samræmi við frumhönnun, sem Ferðamálaráð Íslands hefur látið gera, og taka til þess lán allt að 25 millj. kr. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál, en vænti þess, að hv. alþm. taki vel undir þessa nauðsynlegu umbót, að eftir það ástand, sem verið hefur í fjölda ára og fjölmargir ferðamenn að sjálfsögðu hneykslast á með réttu á undanförnum árum, ákveði Alþ. nú að láta í ljós þann vilja sinn, að svo búið megi ekki lengur standa.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þær umr. sem hér hafa átt sér stað um að fjármagna námsstyrki, en ég tel sjálfsagt að hæstv. menntmrh. standi nú við öll þau stóru orð sem hann lét falla um þessi mál áður en kann kom í ríkisstj. Ég vil einnig í upphafi máls míns taka undir með hv. 11. þm. Reykv. um nauðsyn á mannvirkjagerð við Gullfoss. Svo mikil ræfilsþjóð getum við ekki verið, að við höfum ekki efni á að byggja smáhýsi fyrir ferðamenn við þá perlu sem við erum hvað stoltastir af í okkar landslagi og auglýsum með glansmyndum um heim allan til að draga hingað ferðafólk. En það á kannske eftir að koma í ljós. En ástæðan til þess, að ég stend hér upp nú, er brtt. á þskj. 279 við frv. til fjárl. fyrir árið 1979, flutt af 9 þm. Alþfl. Þegar ég sá þessa brtt. kom mér í hug: Hvað er nú þetta? Hvað er að ske? Hæstv. utanrrh., formaður Alþfl., gaf þá yfirlýsingu snemma dags í dag, að tekist hefði samkomulag milli stjórnmálaflokka þeirra, sem standa að hæstv. ríkisstj., um vinnubrögð við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1979 og það eftir strangan næturfund þingflokks Alþfl. og flokksstjórnar Alþfl. Hæstv. utanrrh. flutti hv. Alþ. þessi gleðitíðindi af miklu stolti og satt að segja rétt eins og hann hefði unnið sigur í heimsstyrjöld. Við þm. stjórnarandstöðunnar fögnuðum með formanni Alþfl., en töldum þó að þessi gleðitíðindi hans ættu tæplega erindi inn á hv. Alþ. nema til þess að tefja fyrir afgreiðslu þeirra dagskrármála sem voru til umr. En tíðindi voru það samt, að hæstv. ríkisstj. hefði loksins tryggt sér stuðning allra þeirra þm. sem mynduðu núv. hæstv. ríkisstj. Reyndar tilkynnti hæstv. utanrrh. að samstarfssamningur Alþfl. við hina stjórnarflokkana næði aðeins yfir stutt tímabil, eða til 1. febr. 1979, ég held að það séu um það bil 39 dagar. En nú eru lagðar fram brtt. frá þm. Alþfl. Ég spyr - sjálfan mig kannske upphátt frekar en hv. þm.: Hvers konar ölæði er þetta í Alþfl., og hvers konar þrekvirki er hann að vinna? Hann fer í 39 daga bindindi og tekur það út á minna en 24 tímum. Alveg furðulegur flokkur! Ég ætla ekki að fara hér yfir þá liði sem koma fram á brtt. á þskj. 279. Þeir ganga upp, þar er ýmist dregið úr eða bætt við. En það er eitt sem vekur athygli, og það er að þeir hafa þó haft þann fyrirvara á, að ef svo færi að þessi till. þvingaði ekki fram einhvers konar yfirlýsingu frá hæstv. forsrh., þá tryggja þeir þó fylgi með fjárl. með því að skilja 5 þm, af 14 eftir, þ.e.a.s. 3 ráðh., og einnig vantar hér nöfn hv. þm. Braga Sigurjónssonar og hv. formanns þingflokks Alþfl., Sighvats Björgvinssonar. Það eru sem sagt 5 af 14 þm. sem flytja ekki þessa brtt., og það nægir til þess að hafa 31 þm. eða nauman meiri hl. með fjárl. á hv. Alþingi.  Ég hafði satt að segja búist við því, að Alþfl. mundi standa við yfirlýsingar formanns síns frá því snemma dags í dag, en svo virðist ekki ætla að verða. Og ég harma það, því að ég er þó það mikill sportmaður í mér, að mér finnst það satt að segja ódrengilegt eftir þá yfirlýsingu og eftir þær fréttir sem bárust hingað inn í sali Alþ. eftir næturfund Alþfl. s.l. nótt, þá finnst mér það ódrengilegt af þessum 9 flm. þessarar brtt. að hlaupa svona út undan sér og skilja formann sinn eftir óábyrgan í tali. Það getur verið ástæðan fyrir því, að hæstv, utanrrh. er ekki hér staddur í kvöld við 3. umr. fjárl. Ég vil samt sem áður leyfa mér að beina þeirri ósk til flm. þessar brtt., að þeir dragi till. sína til baka, því að af mörgu einkennilegu, sem komið hefur fram í vinnubrögðum alþm. Alþfl. á þessu þingi, þá held ég að þessi tillöguflutningur þeirra geri menn almennt orðlausa. Svo furðuleg sýndarmennska skin í gegnum þennan tillöguflutning, og á ég þá við það sem ég er búinn að geta um, að skilja eftir 5 menn til þess að tryggja að fjárlagafrv. fari nú í gegn, 9 frjálsir.  Ég lít svo á að þessi tillöguflutningur hafi borið árangur. Hann hefur borið þann árangur, að hæstv. forsrh., sem eins og ég held allir aðrir þm. hefur tekið þingflokk Alþfl. og formann Alþfl., hæstv. utanrrh., alvarlega í morgun þegar hann gaf út yfirlýsingu fyrir hönd flokksins, - hæstv. forsrh. hefur áreiðanlega brugðið þegar hann sá þessa till. sem hlýtur að hafa verið eins og rýtingsstunga í bak hans. Hann flýtir sér upp í ræðustól, - auðsjáanlega þreyttur, því að hann kom líklega hingað eingöngu til þess að koma augnablik upp í ræðustól og fara síðan heim og hvíla sig, því að hann hefur ekki sést hér síðan, - til þess að lýsa yfir að hann muni láta kanna rækilega í janúarmánuði till. Alþfl.-manna og till. annarra, þá á hann líklega við till. sem kynnu að koma fram frá okkar stjórnarandstæðingum. Ég held að þessi orð hæstv. forsrh. hafi verið töluð til þess að benda flm. á að hann óskaði eftir því, að þessar brtt. yrðu dregnar til baka. Hæstv. forsrh. sagði líka, að eftir áramótin yrðu gerðar till. til að finna varanlega lausn á verðbólguvandanum og það fyrir 1. febr. Það er nýja úrslitadagsetningin sem Alþfl. hefur sett, 1. febr. Hæstv. forsrh. finnur sig knúinn til þess strax eftir hátíðar að vita hvort hægt sé að halda þessari ríkisstj. saman næstu tvö árin, því að það er, eins og hann sagði, til þess að reyna að finna út einhverja stefnu sem gæti dugað þessari hæstv. ríkisstj. í tvö ár. Enginn efast um heilindi hæstv. forsrh. þegar hann talar þessi orð. Vilji hans er eflaust góður vilji. En það er alveg augljóst, að hann er þvingaður til þess að segja meira en hann kannske vildi segja á þessu augnabliki vegna vinnubragða þm. Alþfl. nú með þessari till. og eins og þeir hafa verið hingað til. Ég veit ekki hvaða orð ég mundi láta út úr mér fara yfir þessi vinnubrögð ef ég væri ekki staddur á hv. Alþ. á þessu augnabliki. Ég ætla að leyfa hv. alþm. að giska á það. En mikið ósköp hlýtur það að vera erfitt fyrir hæstv. forsrh. að leiða þessa ríkisstj.  Ég hefði gaman af því að vita, og ég bið hv. þm. um að taka eftir því, hvort þessi yfirlýsing, sem hæstv. forsrh. hefur nú orðið að gefa, verður til þess að flm. þessarar till. finni sig hafa náð þeim árangri sem þeir ætluðu sér með tillöguflutningnum, og dragi nú till. til baka. Eða getur verið að ég með þessum orðum mínum komi í veg fyrir það og þeir komist þá í vanda, viti ekkert hvað þeir eigi að gera við krógann? En þeir eru búnir að tryggja sér það, að 5 Alþfl.-þm. eru eftir réttu megin. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. En mér finnst ég skilja mjög vel hvers vegna hæstv. utanrrh. kemur hingað í sali Alþingis eins sjaldan og hann kemst af með. Það er eingöngu vegna þess að hann er formaður Alþfl.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að mæla stuttlega fyrir einni brtt. á þskj. 269, sem flutt er auk mín af tveim öðrum þm. Alþb., þeim Svövu Jakobsdóttur, hv. 10. þm. Reykv., og Stefáni Jónssyni, hv. 4. þm. Norðurl. e. Þessi brtt. felur í sér að niður falli á útgjaldahlið fjárl. tveir liðir sem í frv. eru nú, báðir í 4. gr. Annars vegar er það liðurinn Tillag til Atlantshafsbandalagsins og hins vegar liðurinn sem fjallar um greiðslu til Þingmannasamtaka NATO. Samtals er upphæðin, sem um er að ræða á þessum tveimur liðum, liðlega 50 millj. kr. Ég hef ekki hugsað mér að fara að hefja hér umr. um utanríkismál. Afstaða okkar Alþb.-manna til þátttöku Íslands í NATO er alkunn og hefur m.a. verið undirstrikuð í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. Þm. Alþb. hafa áður við afgreiðslu fjárl. flutt till. þessa efnis, og við gerum það enn til að undirstrika andstöðu okkar við þátttöku Íslendinga í þessu hernaðarbandalagi. Ég orðlengi ekki frekar um þessar tillögur. Ég vil að svo mæltu taka það fram, að ég get sannarlega tekið undir margt af því sem hv. 1. þm. Reykv. sagði hér áðan um brtt. meiri hl. þm. Alþfl. Það vekur vissulega furðu, að eftir þær yfirlýsingar, sem gefnar voru af hæstv. utanrrh., formanni Alþfl., hér fyrr í dag, skuli koma fram af hálfu meiri hl. þm. Alþfl. brtt. við fjárlög sem ganga þvert á samkomulag í veigamiklum málum sem gert hafði verið af hálfu ríkisstjórnarflokkanna sín á milli.  Ég vil aðeins segja það, að hv. þm. Alþfl., fyrst á þau mál hefur verið minnst, flytja m.a. till. um að ráðstafa nokkrum hundruðum millj. kr. til iðnaðarins í landinu. Það er ekki nema gott um það að segja, að menn hugsi hlýlega til iðnaðarins, og ég vil sérstaklega fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. gaf hér í kvöld til staðfestingar á því, sem hæstv. iðnrh. hafði áður sagt, að ríkisstj. muni beita sér fyrir ráðstöfunum nú á næstu dögum og vikum til að tryggja að sú tollalækkun, sem til framkvæmda kemur um áramót, bitni ekki á íslenskum iðnaði án þess að þar komi aðrar ráðstafanir á móti. Það þurfti engan tillöguflutning af hálfu þm. Alþfl. til þess að ríkisstj. gerði þær ráðstafanir sem fyrirhugaðar eru í þessum efnum. En það er athyglisvert, að þegar hv. þm. Alþfl. fara að leita að því, hvert eigi að sækja fjármagnið til að styðja við bakið á íslenskum iðnaði, þá dettur þeim helst í hug að taka það af bændastéttinni í landinu, þar sem þeir leyfa sér í till. sínum að leggja til að útflutningsbætur á landbúnaðarafurðir verði lækkaðar um hvorki meira né minna en heilan milljarð, 1000 millj. kr. Ég hygg að það séu ýmsir aðilar í þessu þjóðfélagi sem séu betur í stakk búnir til að leggja í sjóð til stuðnings íslenskum iðnaði heldur en bændastéttin í landinu, því að útflutningsuppbæturnar eru að sjálfsögðu ekkert annað en trygging fyrir því, að bændur fái greidd laun sambærileg við aðrar vinnandi stéttir, hinar svokölluðu viðmiðunarstéttir. Ég vil ekki orðlengja frekar um till. Alþfl. Enda þótt fjöldamargt væri hægt að ræða í sambandi við brtt. frá meiri hl. fjvn., sem margar eru mér fyllilega að skapi, en aðrar síður, mun ég ekki gera það - það er komið fram yfir miðnætti - að öðru leyti en því, að ég sé á bls. 3 á þskj. 271, brtt. meiri hl. fjvn., að n. leggur til í 18. lið brtt., við 4. gr., að verðuppbætur á línufisk verði lækkaðar úr 80 millj. í 40 millj. Ég þekki ekki rökin fyrir þessari till. og ég verð að segja það, að ég felli mig ekki við hana og óska eftir því við hæstv. forseta, að þessi liður verði borinn upp sérstaklega. Mér er fullkunnugt um að þarna er að vísu ekki um neinar meiri háttar upphæðir að ræða, en hitt þekki ég líka, að þeir sjómenn, sem stunda veiðar á bátum, ekki síst línubátum, eru margir hverjir í þeim hópi innan sjómannastéttarinnar sem hvað tekjulægstur er. Ég hygg að það séu ekki nein rök fyrir því að skera þessa litlu upphæð niður um helming nú og vil ekki styðja slíka till. Það er svolítið fleira sem ég vildi segja úr þessum ræðustól nú, og það snýr að umr, sem hafa orðið um Lánasjóð ísl. námsmanna og fyrirhugaðar fjárveitingar til hans. Ég kemst ekki hjá að eyða örfáum orðum að þessu máli, ekki síst vegna ummæla hv. þm. Friðriks Sophussonar, 5. landsk. þm. Ég hef ekki í huga að fara að endurtaka hér þann fund sem hann vitnaði til með íslenskum námsmönnum fyrir nokkrum dögum, þar sem við vorum báðir mættir sem fulltrúar okkar flokka, en vegna þess að hann vitnaði til ummæla minna á þeim fundi vil ég skýra frá því hver þau ummæli voru. Þau voru á þá leið og komu fram í svari við fsp. frá fleiri en einum fundarmanna um afstöðu mína til þess, hvort þeir í hópi námsmanna, sem hefðu fjölskyldu á framfæri, ættu á næsta ári að fá lánsúthlutun í samræmi við undirréttardóm sem fallið hefur á þá leið, að skylt væri að taka tillit til barna og maka viðkomandi námsmanna við ákvörðun um lánsupphæð. Ég sagði, að ég teldi það með öllu óviðunandi ef ekki ætti að fara eftir þessum undirréttardómi. Og ég sagði líka, að ef ekki fengist trygging fyrir því, að eftir dómnum yrði farið og tekið fullt tillit, eins og þar er kveðið á um, til maka og barna, fjölskyldustærðar námsmanna, þá mundi ég beita mér fyrir því, að sérstök fjárveiting yrði veitt af Alþ. og um það yrði flutt till. til þess að þessi dómur yrði ekki hundsaður. Nú hefur það komið ljóslega fram, þannig að ekkert er um að villast, að hæstv. menntmrh. hefur nú í kvöld lýst yfir ótvírætt, að fullt tillit verði tekið til undirréttardómsins, þannig að ekki leikur lengur neinn vafi á því, að þegar úthlutað verður námslánum á komandi ári mun verða tekið tillit til þessa dóms og þeir námsmenn, sem hafa börn á framfæri eða tekjulausa maka, munu fá námslán með tilliti til þess, hærri en aðrir, eins og undirréttardómurinn skar úr um. Þar af leiðandi þarf hv. þm. Friðrik Sophusson ekki að hafa uppi neinar spurningar um það, hvorki til mín né annarra, hvort ég muni flytja hér einhverja sérstaka tillögu. Það hefur þegar komið fram, að þetta verður gert, og þarf engan frekari tillöguflutning um það. Ég vil að gefnu tilefni fagna því, að þessi yfirlýsing hæstv menntmrh. skuli fram komin. Ég leyfi mér einnig að vekja athygli á þeirri staðreynd, að auðvitað er útilokað með öllu fyrir okkur einstaka þm., fyrir hæstv. fjmrh. eða fyrir hæstv. menntmrh. að gera sér nákvæma grein fyrir því nú, hver fjárþörf Lánasjóðs ísl. námsmanna verður á næsta ári. Ég býst við því, eins og hæstv. menntmrh. tók fram, að hún verði út af fyrir sig nokkru meiri en nemur þeirri upphæð sem lögð er til á fjárl. og í væntanlegri lánsfjáráætlun. En það hefur verið svo undanfarin ár, að það hefur þurft aukafjárveitingar til að standa við þær skuldbindingar sem fyrir hendi hafa verið á hverjum tíma. Komið hefur fram, að á því ári, sem nú er að líða, hefur þurft hvorki meira né minna en 730 millj. kr. í aukafjárveitingu fram yfir það sem gert var ráð fyrir á fjárl. og í lánsfjáráætlun, og má búast við að sú upphæð verði tæplega lægri í krónutölu á næsta ári. En þetta á auðvitað allt eftir að koma í ljós, því að það eru margvísleg atriði sem verða til þess að hafa áhrif á endanlegu upphæðina. Aðalátriði málsins er að hæstv. menntmrh. hefur tekið það skýrt fram, að úthlutunarreglum sjóðsins verði breytt á þann veg, að tillit skuli tekið til undirréttardómsins, og það verður þá alveg eins nú og oft áður vandi viðkomandi ríkisstj. að útvega það fjármagn, sem á kynni að þurfa að halda, með aukafjárveitingu. Ég gæti talað hér langt mál um það, hversu brýn þörf sé á því að standa vel að þessum málum, lánamálum námsmanna. en ég sé ekki ástæðu til að gera það úr þessum ræðustól nú. Ég vildi aðeins taka þetta fram, sem ég hef þegar sagt að gefnu tilefni.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að mæla fyrir einni brtt. sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 305 ásamt hv. 5. þm. Norðurl. v. Þessi till. fjallar um það að hækka gjaldfærðan stofnkostnað Bændaskólans á Hólum úr 18 millj. 350 þús. í 40 millj. kr. Ég hafði boðað það við 2. umr. fjárl., að ef ekki yrði breyting á að því er varðaði þennan fjárlagalið, þá treysti ég mér ekki til að láta 3. umr. líða svo að ég gerði ekki tilraun til þess að fá hann hreyfðan. Því miður tókst ekki að fá hljómgrunn fyrir því í meiri hl. fjvn. að hækka þennan lið, og þess vegna tók ég það ráð að flytja þessa brtt. Svo er ástatt um Bændaskólann á Hólum að þar eru mannvirki öll mjög gömul. Þar eru útihús hvergi nærri í því horfi að það nálgist að vera með eðlilegu nútímasniði, enda eru þau sum hver og jafnvel þau skástu þeirra byggð á áratugnum milli 1930 og 1940. Afleiðingar þessa koma auðvitað fram í starfsemi skólans. Að þessum málum hefur verið hugað nokkuð á undanförnum árum og hefur starfað stjórnskipuð n. til þess að gera till. um uppbyggingu á skólasetrinu. Sú stjórnskipaða n. hefur skilað bráðabirgðatillögum til hæstv. landbrh., gerði það snemma á þessu ári, - tillögum um uppbyggingu skólasetursins í nokkrum áföngum. Ef það á að vera svar við þessum till., eins og hv. meiri hl. hv. fjvn. virðist vilja, að lækka framlög til gjaldfærðs stofnkostnaðar á Hólum um 250 þús., þá er það að mínum dómi illt svar, - svar sem ég treysti mér ekki til þess að una við án þess að gera tilraun til að fá breytingu á. Enn stendur svo á á Hólum í Hjaltadal, þessu forna menningar- og menntasetri, að þar hefur farið fram jarðhitaleit nú að undanförnu. Var borað þar sem jarðhiti fannst nú í haust, og eru ágætar horfur á því, að hagkvæmt sé að leiða varmaveitu að Hólum, en til þess skortir fjármagn. Sú till., sem ég flyt, mun mæta að nokkru þeirri þörf sem þarna er, en er þó ekki til samræmis við þær till., sem fram hafa verið settar. Ég sem sagt freista þess að ná þessu fram og stilla því svo mjög í hóf sem ég hef hér gert, og ég vænti þess, að hv. alþm. líti á þetta mál með skilningi. Á þessum miðnæturfundi er að sjálfsögðu ekki ástæða til að fara að ræða afgreiðslu fjárl. mjög ítarlega, það hefur enda verið gert af hálfu okkar minnihlutamanna af frsm. okkar, hv. þm. Lárusi Jónssyni. Svo fór eins og jafnan áður, að eftir ágæta samvinnu í fjvn. klofnar hún að lokum og skiptist í meiri og minni hl. og að þessu sinni skilar meiri hl. till. sínum, en minni hl. sínum. Nú er það svo, að í till. meiri hl. n. eru auðvitað ýmsar þær till. sem við í minni hl. viljum gjarnan styðja og munum sjálfsagt styðja einhverjar þeirra. Hins vegar eru þar till. sem eru með þeim hætti sem við fellum okkur ekki við, og er langt frá því, að við séum þeim öllum samþykkir. Það mun koma í ljós við atkvgr. um þetta mál. Afgreiðsla fjárl. að þessu sinni er byggð á mikilli tekjuöflun, má segja gífurlegri skattheimtu til ríkissjóðs, og hafa hv. alþm. og þjóðin í heild varla haft við að fylgjast með þeim nýju sköttum, sem samþ. hefur verið að leggja á nú þessa síðustu dagana. Þetta er megineinkenni þessara fjárl., ef þau verða afgreidd með þeim hætti sem lagt er til af hv, meiri hl. fjvn. Það er gífurleg skattheimta og aukin útgjöld ríkisins. Þess vegna var það, að við í minni hl. fjvn, vildum freista þess að setja fram till. sem breyta að vísu ekki nema litlu, en eru þó skref í þá átt að draga úr útgjöldum ríkisins og draga úr skattheimtu til ríkisins. Þetta gerum við með því að leggja til að útgjöld samkv. þessu fjárlagafrv, lækki um 2 milljarða kr. frá því sem hv. meiri hl. fjvn. leggur til. Við leggjum fram á þskj. 304 brtt. sem fela í sér skattalækkun sem nemur þessum 2 milljörðum kr. Þessi lækkun skatta er sem hér segir: Eignarskattur einstaklinga lækki um 214 millj. kr. eða úr 1852 millj. í 1638 millj. Eignarskattur félaga lækki úr 2 milljörðum 561 millj. í 2 milljarða 275 millj. kr., eða um 286 millj. Tekjuskattur einstaklinga lækki úr 23 milljörðum 135 millj. í 22 milljarða 135 millj. kr., eða um 1 milljarð. Tekjuskattur félaga lækki úr 7 milljörðum 730 millj. í 7 milljarða 230 millj., eða um 500 millj. kr. Tekjuskattar lækka samkv. þessu um 1.5 milljarða, og gerum við ráð fyrir m.a. að því marki verði náð með því að hækka skattvísitöluna um 2 stig frá því sem gert er ráð fyrir í till. meiri hl. eða í 152 stig. Ljóst er að lækkun tekjuskatta er meiri en þessum 2 skattvísitölustigum nemur, sem mundu nema 750–800 millj. kr. En þær breytingar, sem þarf til að ná fram aukinni skattalækkun, mundu koma fram á breytingum á skattalögum. Þessar till. virðast mér vera hinar mikilvægustu, og ég hygg að það sé næsta fátítt, að minni hl. fjvn. sýni þá ábyrgð í störfum að leggja fram rökstuddar till. alveg út í hörgul um niðurskurð fjárl. um 2 milljarða kr. til þess að geta náð fram skattalækkun á almenningi til ríkissjóðs. Þetta er næsta fátítt að gert sé af minni hl. fjvn., eftir því sem ég þekki til hér á hv. Alþ. Til þessa liggja auðvitað fyrst og fremst þær orsakir sem ég hef að nokkru drepið á, hin gífurlega skattheimta núv. hæstv. ríkisstj. til ríkisins sem gengur svo fram af okkur hv. alþm. í stjórnarandstöðu og að ég hygg almenningi, að ekki er unnt að láta svo til ganga án þess að bregðast við með þeim hætti að leggja fram till. til lækkunar. Þær till. verða marklausar nema jafnframt sé gerð grein fyrir því, með hvaða hætti á að spara útgjöld ríkisins á móti, og þetta höfum við gert. Á þessum miðnæturfundi skal ég ekki ræða þetta í löngu máli. Ég vil þó segja það til viðbótar við það sem hv. þm. Lárus Jónsson sagði af hálfu okkar minnihlutamanna, að þær 550 millj. kr., sem ætlað er að lækka útgjöld ríkisins með því að hækka sértekjur einstakra stofnana, byggjast á því, að áætlanir í fjárlagafrv. um sértekjur einstakra stofnana eru byggðar á aprílverðlagi í vor. Launaliðir og önnur rekstrargjöld í fjárlagafrv. hafa verið færð á desemberverðlag, sem er meginlauna- og verðlagsforsenda frv. Þess vegna er ekki samræmi þarna á milli og rökrétt að hækka sértekjur til samræmis við útgjöld í launum og öðrum rekstrarkostnaði. Það höfum við gert með því að færa þær allar upp um 20%. Þess vegna er með þessum hætti í flestum tilvikum ekki verið að íþyngja þeim stofnunum, sem hér eiga hlut að máli, umfram það að sértekjur þeirra séu metnar með eðlilegum hætti. Þess er skylt að geta, sem hér hefur komið fram og birtist á þskj. 303; að sértekjur einstakra stofnana, sem við teljum að sé unnt og sjálfsagt að taka til sérstakrar athugunar, eru hækkaðar mun meira en þessi 20% regla gerir ráð fyrir. Ég skal ekki eyða máli í að rekja þessa þætti, enda hefur það verið gert. Ég get skýrt það, að í einum lið þessara till. er gert ráð fyrir að jarðræktarframlög lækki úr 990 millj. í 920 millj. Jarðræktarframlög í fjárl. eru jafnan áætlunartala. Þau eru lögbundin og skylt að greiða jarðræktarframlög samkv. jarðræktarlögum. Ef sú áætlunartala, sem stendur í fjárl., er hærri en framkvæmdir verða sem greiða á framlögin út á, þá verður afgangur, en sé hún lægri en skylt er að greiða lögum samkv. greiðir ríkissjóður umfram það sem stendur í fjárl. Mér er það ljóst, að aldrei. verður að fullu hægt að segja hvort áætlunartala af þessu tagi sé nákvæmlega rétt. Hitt liggur þó fyrir, að mikil umr. fer nú fram í þjóðfélaginu um það, að óhyggilegt sé að stækka búin mikið frá því sem nú er. Ætla má þess vegna að nokkur samdráttur hafi orðið í jarðræktarframkvæmdum á þessu ári, sem gæfi þá tilefni til þess að ætla að útgjöld til þessa þáttar yrðu ekki eins mikil og gert var ráð fyrir, þegar frv. var samið. Þetta eru þær skýringar sem eru við þennan lið, og í þessu felast ekki till. frá okkur minnihlutamönnum um það að breyta jarðræktarlögum eða skerða framlög samkv. þeim á nokkurn hátt. Í þessum till. okkar, sem eru í 129 töluliðum, er megintilgangurinn að ná fram nokkrum sparnaði. Við teljum að það sé hlutverk fjvn. að benda á leiðir til þess að spara í ríkiskerfinu, og þó að við höfum sett fram þær till. sem birtast á þskj. 303, þá höfum við lýst því yfir, við fulltrúar minni hl. í hv. fjvn., ásamt fulltrúum meiri hl., að við erum fúsir til þess að starfa að því áfram, þegar um hægist eftir fjárlagagerðina, að leita leiða til sparnaðar í ríkiskerfinu. Þess er enda full þörf, því að það er með ódæmum hvað rekstrarútgjöld ríkisins og launaútgjöld ríkisins þenjast út með ári hverju. Að mörgu er að hyggja í þeim efnum, en þó þarf þar í mörgum greinum að breyta lögum svo að árangri verði náð. Ég læt lokið að ræða þær till. okkar, sem hér liggja fyrir, og vitna að öðru leyti en ég hef hér sagt til framsöguræðu hv. þm. Lárusar Jónssonar. Hér hefur t.a.m. verið rætt um brtt. sem borist hafa frá hv. þm. Alþfl., og það er nú búið að gera það svo rækilega að ég sé varla ástæðu til að bæta þar við. Þó er eitt sem ég vil minna á til viðbótar í örfáum orðum. Hv. þm. Alþfl. hafa títt á undanförnum vikum í sambandi við sína mörgu fyrirvara látið að því liggja, að eitt aðalatriði þeirra væri að fjárl. yrðu afgreidd með greiðsluafgangi. Þetta er gott og heilbrigt markmið, og það er virðingarvert hjá hv. þm. Alþfl. að vilja hafa þetta markmið fyrir augum og haga störfum sínum í samræmi við það. En síðan koma brtt. á þskj. 279 sem eru ekki nákvæmlega í samræmi við þetta ákveðna sjónarmið. Þó að hér sé ekki um mjög margar brtt. að ræða, þá fela þær þó í sér í heild um hálfs milljarðs útgjaldaaukningu ríkissjóðs. Í þessum fáu till. á einu þskj. leggja þm. Alþfl. til að útgjöld ríkisins verði aukin um sem næst hálfan milljarð eftir allar yfirlýsingarnar, eftir alla fyrirvarana um afstöðu sína til afgreiðslu fjárl. sem þeir mundu snúast harkalega gegn ef þau yrðu ekki afgreidd með greiðsluafgangi. Þetta er einn þátturinn af mörgum á þessu þskj. sem er ámælisverður og furðulegur, svo að notað sé orð sem hv. l. þm. Reykv. hafði um þetta þskj. Ég skal ekki eyða fleiri orðum að þessu. Það hefur verið gert svo rækilega að ég ætla ekki að lengja orð mín um þetta þskj. sem er á margan hátt með eindæmum. Ég skal senn láta máli mínu lokið, hæstv. forseti. Það er fjölmargt í sambandi við fjárlagagerðina sem væri ástæða til að ræða. Það er vitaskuld fjölmargt sem við fulltrúar minni hl. teljum að sé vangert, um leið og við teljum að gengið sé of langt í öðrum greinum. Sú mikla skattaherferð, sem farin hefur verið gegn þjóðinni til þess að mæta þeim útgjöldum, sem fyrirhuguð eru hjá ríkissjóði á næsta ári, er þó þess eðlis að við höfum kosið, eins og hér hefur komið fram, að mæta þessu ástandi með gagngerum till. um niðurskurð útgjalda ríkisins og nákvæmlega jafnháum till. um tekjuöflun ríkisins, tekjuöflun á sviði eignarskatta og tekjuskatta. Við teljum okkur ekki hafa svigrúm til þess að bera fram miklar hækkunartillögur í einstökum greinum þó að þar sé viða vangert, eins og ég hef þegar sagt. Við bætist að ekki er séð fram úr útgjaldaáformum ríkisins í heild á næsta ári, þar sem ekki hefur enn sést stafkrókur af lánsfjáráætlun ríkisstj. fyrir næsta ár. Það er ámælisvert í fyllsta máta, að þegar fjárlagaafgreiðsla fer fram skuli ekki hafa verið kynntar fyrir Alþ. fyrirætlanir ríkisstj. í sambandi við lánsfjármagnaðar framkvæmdir á næsta ári. Þess vegna er ekki hægt að gera sér fulla grein fyrir sumum þáttum ríkisbúskaparins og framkvæmda á vegum ríkisins. Svo er t.d. um orkumál. Þar eru ýmsir endar lausir og á engan hátt hægt að sjá fyrir hvernig þeir verða hnýttir fastir. T.d. eru ætlaðar einungis til styrkingar dreifiveitna 200 millj. kr. í fjárl., sem er meira en þrefalt minna en margniðurskornar tillögur Rafmagnsveitna ríkisins gerðu ráð fyrir og minna en varið var til þessara verka á þessu ári. Blasir þó við að verði ekki bætt úr er naumast um annað að tefla en að taka upp skömmtun í verulegum mæli í heilum landshlutum eða a.m.k. í allmörgum sveitum. Er þó ástandið verst í þessu efni víða á Suðurlandsundirlendinu. Í þeim till., sem okkur voru kynntar einnig í sambandi við orkumálin, var ekki annað að sjá en fyrirætlun ríkisstj. væri að ljúka Vesturlínu á þremur árum. Lagning Vesturlinu hófst á þessu ári og upphaflegar fyrirætlanir voru að ljúka henni á tveimur árum. En eftir þeim till., sem okkur hafa verið kynntar í sambandi við byggðalínur eða 132 þús. kw línur, var ekki annað að sjá en áfangaskil í þeim efnum væru þannig, að þessari línu yrði eigi lokið fyrr en 1981. Þá hygg ég að fari að verða erfiðara um vik í sambandi við rekstur Orkubús Vestfjarða en verið hefði, ef þessari framkvæmd hefði mátt ljúka á tilsettum tíma eins og til var ætlast í upphafi. Má raunar furðu gegna að hv. þm. sem hér talaði næstur á undan mér, Kjartan Ólafsson, skyldi ekki víkja einu orði að þessum málaflokki, jafnmikið og hann tók upp í sig hér á hv. Alþ. fyrir fáum vikum varðandi þetta sérstaka mál. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. Af nógu er að taka, margt er órætt. Við getum haldið áfram drjúgt fram á næsta ár að ræða þessa fjárlagaafgreiðslu, en jólin fara í hönd og það hentar að láta máli lokið.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. um veitingu heiðurslauna til listamanna. Að venju flytja þessar till. allir nm. beggja menntmn. Alþ. Nm. leggja til að þeir sömu listamenn og hljóta heiðurslaun í ár hljóti þau einnig á næsta ári. Við mælum sem sagt með óbreyttri skipan mála.



Herra forseti. Það líður senn að lokum þessarar fjárlagaafgreiðslu. Tvennt hefur einkum sett svip sinn á hana. Í fyrsta lagi áköf leit ríkisstj. að nýjum sköttum til þess að leggja á þjóðina. Sú leit hefur endað með því, að nú hefur yfir þjóðina dunið skattahækkun um 14–15 milljarða. Hitt atriðið, sem hefur einkennt þessa fjárlagaafgreiðslu, er óþekkt. Alþfl. Þáttur Alþfl. í þessari fjárlagaafgreiðslu er kapítuli út af fyrir sig og ákaflega forvitnilegur fyrir alla þá sem vilja kynnast neðanjarðarstarfsemi í stjórnmálum. Við höfum orðið vitni að alls kyns hótunum, yfirlýsingum og fyrirvörum frá þm. Alþfl. undanfarna daga og reyndar undanfarnar vikur. Til stóð að stöðva 2. umr. fjárlagafrv., en henni var þá allra náðarsamlegast hleypt í gegn vegna þess að hún var túlkuð sem tæknileg umr. Til stóð að stöðva 3 umr. fjárl. og þar með fjárlögin sjálf, en Alþfl. rann á rassinn með þær fyrirætlanir, þegar hann, þ.e.a.s. þingflokkur Alþfl., fékk skilaboð frá flokksstjórninni um að hann mætti standa að fjárlagaafgreiðslunni. Það var gert með þeim hætti, að formaður Alþfl. kvaddi sér hljóðs utan dagskrár fyrr í dag og flutti þingheimi þennan boðskap. Héldu menn þá að þessum sérkennilega þætti Alþfl. í fjárlagaafgreiðslunni væri að mestu lokið. En annað hefur komið á daginn. Það, sem hefur vakið mesta athygli í kvöld, hygg ég vera þá staðreynd, að fram er borin brtt. af 9 þm. Alþfl. sem felur í sér ýmsar breytingar á frv., bæði til hækkunar og lækkunar, en rúsínan í pylsuendanum er að leggja til að miðað sé við skattvísitöluna 151 stig. Þetta gengur að sjálfsögðu algerlega í berhögg við fyrirætlanir ríkisstj. og sennilega við það samkomulag sem gert hafði verið af ríkisstjórnarflokkunum um skattvísitöluna. Allir vita að skattvísitalan hefur auðvitað umtalsverð áhrif á fjárlagadæmið og lengi stóð til, eins og fram kom í frv. upphaflega, að skattvísitalan skyldi vera 143 stig. Það stig er langt fyrir neðan þær hækkanir, sem verið hafa á almennum launum, og hefði gefið raunverulega rétta mynd af skattpíningu þessarar ríkisstj., enda stóð til upphaflega, eins og frv. ber með sér, að hafa skattana miklu hærri og íþyngjandi umfram það sem launahækkanir sögðu til um. Frá þessu var horfið og ákveðið að miða vísitöluna við 150 stig. En nú skyndilega og að mér skilst flestum að óvörum leggja 9 þm. Alþfl, fram till. um að skattvísitalan skuli vera 151 stig. Nú skal ég ekkert um það segja, hvort þessi till. verður borin undir atkv. Ef að líkum lætur og miðað við fyrri vinnubrögð þessara ágætu manna má búast við því, að þeir renni á rassinn með þessa till. eins og flest annað sem þeir hafa haft uppi hér síðustu daga og vikur. En við sjáum til með það. Það, sem þetta segir okkur hins vegar, er hvernig Alþfl. og þessir þm. starfa hér, bæði innan hins háa Alþingis og í því stjórnarsamstarfi sem þeir að nafninu til eru í. Það er að sjálfsögðu lærdómsríkt, bæði fyrir þá, sem starfa með þeim núna, og aðra þá, sem eiga sæti á Alþ. Þetta hefur orðið til þess að hæstv. forsrh. hefur séð sig knúinn til þess að standa upp í Sþ. og biðjast afsökunar, biðjast velvirðingar á þessum vinnubrögðum fyrir hönd allrar ríkisstj. Það er alveg ljóst að hæstv. forsrh. skammast sín sjálfs sín vegna og ríkisstj. fyrir þessi vinnubrögð. Hann biðst afsökunar á þeim. Það kemur engum á óvart. Hæstv. forsrh. flutti hér ávarp, ef svo má segja, tilkynningu um ákvarðanir sem teknar hefðu verið af honum og ríkisstj. Þessi tilkynning sagði í rauninni ekkert nýtt. Hún kvað á um það, að ríkisstj. hefði ákveðið að setjast niður núna eftir áramótin og gera tillögur um lausn á verðbólguvandanum. Þetta er nákvæmlega það sama og sagt var þegar þessi ríkisstj. var mynduð. Hún var sett saman til þess að takast á við verðbólguna, það kemur skýrt fram í stjórnarsáttmála þessarar ríkisstj. að þetta er aðalviðfangsefni hennar, þannig að það eru engin nýmæli fyrir þjóðina að heyra að ríkisstj. ætli nú að setjast niður og leysa vanda verðbólgunnar. Annað mál er það og það kemur auðvitað síðar í ljós, hvernig henni tekst til um þessa lausn, en ekki blæs byrlega miðað við það sem á undan hefur gengið, miðað jafnvel við þær bráðabirgðaráðstafanir sem gripið hefur verið til á undanförnum mánuðum. Annað það, sem hæstv. forsrh. kom inn á, var að nú næstu daga - eða strax eftir áramótin að mér skildist hyggst ríkisstj. taka á þeim vanda sem blasir við iðnaðinum í landinu. Þetta er ekki heldur neitt nýtt í eyrum okkar þm. Í stjórnarsáttmálanum er tekið fram, að fresta skuli tollalækkunum, að sjálfsögðu vegna vandamála iðnaðarins, og í grg. með fjárlagafrv. er enn fremur tekið fram að fresta skuli tollalækkunum. Ríkisstj. hefur ekki staðið við þessi fyrirheit og allir, sem til þekkja og með hafa fylgst, vita að þetta mál hefur dregist og hefur ekki fengist lausn á því vegna innbyrðis ágreinings í ríkisstj. Þar fléttast inn í margt, sem snertir þetta fjárlagafrv., m.a. jöfnunargjaldið og tollarnir, sem ég minntist á áðan, og þegar og ef til einhverrar lausnar kemur á þessu vandamáli er ljóst að það verður leyst með því að grípa til enn nýrra skatta. Ég vek athygli á því, að þetta frv., sem hér er til umr., er verðbólgufrv. og það er skattpíningarfrv. Það er verðbólgufrv. vegna þess að á því verður greiðsluhalli, vegna þess að það er staðið óábyrgt að þessari fjárlagaafgreiðslu með því að taka ekki inn í þetta fjárlagadæmi ýmsa stóra liði sem hafa auðvitað umtalsverð áhrif á ríkisfjármálin. Og það er skattpíningarfrv. vegna þess að það einkennist fyrst og fremst af því að lagðar hafa verið nýjar álögur á þjóðina. Það er að sjálfsögðu af mýmörgu að taka í þessu frv., og ég mun ekki fara að tíunda hvert einstakt atriði sem hægt væri að fara orðum um hér. Sá listi yrði allt of langur og til þess vinnst ekki tími, jafnvel þó að ég talaði í alla nótt. Ég vil þó aðeins gera að umtalsefni það sem snertir niðurskurð í þessu frv. Margsinnis hafa verið gefnar yfirlýsingar um að skorið yrði af ríkisútgjöldum. Í ræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr., í frv. og í umr., bæði 2. umr. og svo þessari, hefur verið talað um að gæta þyrfti aðhalds og sparnaðar og skera þyrfti niður ríkisútgjöld. Annað hefur komið á daginn. Það hefur komið á daginn að rekstrargjöld og launagjöld eru hækkuð, nánast án nokkurrar hömlu. Stöðugildi eru núna samkv. þessu frv. 100 fleiri en á fjárl. síðásta árs. Gefin var að mér skilst einhvers konar yfirlýsing um það af hálfu ríkisstj., að milli 2. og 3. umr. yrði skorið niður á fjárl. um 1800 millj., og ekki var annað að sjá á yfirlýsingu frá flokksstjórnarfundi Alþfl. en sú yfirlýsing hefði ráðið úrslitum um það, að Alþfl. hefði ákveðið að styðja þetta frv. En nú hefur komið fram það sem ég upplýsti hér í umr. utan dagskrár í gær eða í morgun réttara sagt, að í stað þessa 1800 millj. kr. niðurskurðar á milli 2. og 3. umr. er um verulegar hækkanir að ræða, eða um 300 millj. kr. hækkun samkv. till. sem meiri hl. fjvn. leggur fram. Að vísu kemur fram, að gert er ráð fyrir að niður verði skorið sem nemur 1 milljarði. Það er heimildarákvæði um að skera skuli niður um 1 milljarð einhvern tíma á næsta ári. Þetta er auðvitað eitt af þeim fyrirheitum sem gefin eru og ljóst er að varla verður staðið við. Þessi yfirlýsing og þessi heimild nær ákaflega skammt og verður að taka takmarkað mark á henni. Þær niðurskurðartillögur, sem hafa verið lagðar fram, eru ekki meiri en svo, að þær hafa ekki náð upp í þær hækkanir sem jafnframt eru lagðar fram og gera gott betur. Þá er gert ráð fyrir að hin ýmsu rn. skeri niður hjá sér um 100 millj. kr. - fimm eða sex rn. Þessar niðurskurðartill. rn. eru allar mjög sérkennilegar. Ég ætla ekki að fara að tíunda þær allar hér, en nefni t.d. það sem hv. þm. Kjartan Ólafsson gerði að umtalsefni, að gert er ráð fyrir að uppbætur.vegna línufisks séu skornar niður um rúmar 40 millj. Hv. þm. Kjartan Ólafsson vakti athygli á því, að þetta væri óraunhæfur niðurskurður, og kvaðst ekki styðja hann. Ég held að hann hafi nokkuð til síns máls, að þessi niðurskurðartillaga standist ekki. Einnig er gert ráð fyrir því t.d., að niður sé skorið um 60 millj. hjá menntmrn. á launum til kennara. Samningsbundin ákvæði kveða á um það, að þessar greiðslur skuli inna af hendi. og ekki er í fljótu bragði hægt að sjá hvernig rn. hyggst standa við þetta. Hugsanlegt er að þessum 60 millj, eigi að velta út til skólanna sjálfra, en þá gefur auga leið að það fé verður greitt þar engu að síður og hækka þá útgjöld skólanna þar á móti. Rafmagnseftirlit ríkisins á að skera niður um 10 millj. Þetta er algjörlega óraunhæf niðurskurðartillaga vegna þess að tekjur og gjöld þessarar stofnunar verða að standast á. Ef skera á niður 10 millj. í rekstri, þá þýðir það auðvitað 10 millj. kr. tekjutap. Orkusjóð á að skera niður um 20 millj., og þar er sérstaklega getið um að það eigi að skera af hitaveituframkvæmdum. Nú hafa farið fram margvíslegar athyglisverðar athuganir víða um land á hugsanlegum hitaveituframkvæmdum, en ef þessi niðurskurður kemur til framkvæmda, þá er augljóst að ekki verður fylgt eftir þeim athugunum sem nú þegar er búið að gera. Slíkt hefur auðvitað takmarkaðan tilgang, vegna þess að öllum er ljóst að með auknum hitaveituframkvæmdum fæst margfaldur sparnaður. Vátryggingasjóður fiskiskipa skal skorinn niður um 68 millj. Þar er líka um samningsbundnar greiðslur að ræða og er ekkert annað en fresta þeim greiðslum og ýta þeim yfir á næsta ár. Þessi niðurskurður stenst ekki heldur. Þá er gert ráð fyrir því að fjárveiting til Iðntæknistofnunar sé skorin niður um 15 millj. Hv. þm. Lárus Jónsson gat þess fyrr í umr., hversu fáránleg þessi niðurskurðartillaga væri, vegna þess að við 2. umr. var gerð hækkunartillaga til Iðntæknistofnunar. Nú er aftur lagt til að Iðntæknistofnun sé skorin niður. Ég hef hér í höndunum bréf, sem dags. er 8. nóv., frá Iðntæknistofnun Íslands. Þar er farið nokkrum orðum um þessa nýju stofnun og fjárþörf hennar. Það er óþarfi að rifja það upp, að Iðntæknistofnunin er ný stofnun, þar sem sameinaðar eru tvær stofnanir, þ.e.a.s. Iðnþróunarstofnunin og Rannsóknastofnun iðnaðarins. Þetta mál var áhugamál flestra, ef ekki allra þingflokkana á síðasta þingi. Þetta er liður í því að efla iðnað og iðntækni. Að því leyti fellur það fel að þeim sjónarmiðum sem fram kom m.a. í brtt. Alþfl. um að efla iðnað í landinu. En hvernig á að fara með þessa nýju stofnun sem nú er verið að hleypa af stokkunum? Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að lesa lítinn kafla úr bréfi Iðntæknistofnunar Íslands sem varpar ljósi á stöðu stofnunarinnar og fjárhagsvanda hennar. Í töflu, sem í þessu bréfi er, kemur í ljós að samkv. fjárlagafrv. fyrir árið 1979 eru tekjur Iðntæknistofnunar áætlaðar 323 millj. 371 þús. kr., þar af er jöfnunargjald 91 millj. Þessi tafla sýnir hvernig fjárlaga- og hagsýslustofnunin hefur nálgast niðurstöðu þess dæmis sem lýtur að Iðntæknistofnun Íslands, fjárveitingar til Rannsóknastofnunar iðnaðarins og Iðnþróunarstofnunar Íslands í ár. Nú les ég upp úr bréfi Iðntæknistofnunar, með leyfi forseta: „Fjárveitingar þessar eru lagðar saman og dýrtíðarálagi bætt ofan á. Niðurstaðan verður hækkun fjárveitinga til Iðntæknistofnunar og er hækkunin talin stafa eingöngu af eðlilegum launa- og verðlagshækkunum, sbr. orðalag í fjárlagafrv. Í þessu felst að starfslið skuli verða óbreytt að fjölda. M.ö.o., nýjar stöður eru alfarið strikaðar út. Með starfs- og fjárhagsáætlun stofnunarinnar fyrir 1979 fylgdi stjórn- og verkefnaskipulag sem hlotið hefur staðfestingu iðnrn. Er það stefna stofnunarinnar að starfa eftir þessu skipulagi út næsta ár. Í raun er það þegar komið til framkvæmda að öðru leyti en því, að A-deild, sem á m.a. að annast fræðslu og almenna tækni- og rekstrarráðgjöf, er enn óvirk að verulegu leyti vegna óvissu um fjárhagslegt bolmagn á næsta ári og þar með talið svigrúm til ráðningar þriggja lykilmanna deildarinnar. Þetta kemur sér einkar bagalega þar sem stofnunin hefur ekki í starfsliði sínu fólk sem hefur nauðsynlega sérhæfingu í þessi störf, en þarna er einmitt um að ræða lykilverkefni í starfsemi Iðntæknistofnunar. Því er ekki að leyna, að ofangreind málsmeðferð veldur stjórn Iðntæknistofnunar verulegum vonbrigðum og áhyggjum. Svigrúm til að þróa skipulag og starfsemi Iðntæknistofnunar í átt til markvissrar iðntækniþjónustu, eins og þekkist erlendis, virðist algjörlega út úr myndinni. Jöfnunargjaldstekjustofninn virðist engu breyta. Einstakt tækifæri, sem þessi tekjustofn hefði átt að gefa til að efla tækniþjónustu við iðnaðinn, er látið ónotað.“ Þetta er lítill kafli úr bréfi þessarar stofnunar, sem ég grip niður í meira af tilviljun til þess að sýna fram á hversu óraunhæfur niðurskurður það er sem hin ýmsu rn. leggja til, svo ekki sé talað um þær kúnstir sem viðhafðar hafa verið með jöfnunargjaldið sjálft. Þar blasir við mikill vandi og er ljóst að jöfnunargjaldið, sem sett var á til þess að efla iðnþróun í landinu, hefur verið notað nánast eingöngu til þess að standa undir rekstri ýmissa stofnana í iðnaðinum, eins og hann hefur verið hingað til, og nær því þó hvergi. Bent hefur verið á það, að lánsfjáráætlun hefur ekki verið lögð fram nú við afgreiðslu fjárlaga. Því var skilmerkilega lofað við 1. umr. fjárlaga og í grg. frv. segir, að þessi lánsfjáráætlun yrði væntanlega lögð fram í nóv. Þetta verður ekki gert og liggur fyrir að lánsfjáráætlun mun ekki verða lögð fram fyrr en eftir áramót. Þetta virðist vera gert að kröfu Alþfl., sbr. yfirlýsingu flokksstjórnarfundar hans sem lesin var í morgun. Þetta eru auðvitað óviðunandi vinnubrögð, alls ekki til fyrirmyndar, vegna þess að það á að vera svo, eins og sem betur fer hefur verið gert undanfarin ár, að lánsfjáráætlun skal lögð fram og samþ. jafnhliða fjárlagafrv. Annað getur ekki talist ábyrg fjárlagaafgreiðsla. Bent hefur verið á þann tvískinnung sem komið hefur fram hjá hv. stjórnarliði varðandi sjúkratryggingagjaldið og varðandi lyfjakostnað. Á sama tíma sem sjúkratryggingagjald er lækkað um 1300 millj. er gert ráð fyrir að lyfjakostnaður og sérfræðiaðstoð sé greitt af sjúklingunum sjálfum sem nemur um 1 milljarði. Þessi fyrirætlun fyrri ríkisstj, var mjög harðlega gagnrýnd af ýmsum núverandi stjórnarsinnum, enda fór svo, að ekki var horfið til þess ráðs að láta sjúklingana greiða þetta gjald. En nú hefur þessi hæstv. ríkisstj. með köldu blóði tekið upp þetta fyrirkomulag og byggir fjárlagadæmið á því, að þarna náist inn 1 milljarður. Þá eru nokkur orð út af Lánasjóði ísl. námsmanna. Ég ætla ekki að fara ítarlega út í það mál, svo mjög sem það hefur verið rætt við þessa umr. Ég vil aðeins leyfa mér að draga þær ályktanir af þeim umr. og þeim yfirlýsingum, sem hér hafa verið gefnar, að miðað við að staðið sé við þá áætlun, sem Lánasjóður ísl. námsmanna hefur gert um fé til þess að mæta 85% umframfjárþörf námsmanna, vantar enn verulega upphæð, jafnvel þó að hæstv. menntmrh. hafi lýst yfir að hann muni beita sér fyrir því að 700 millj. verði teknar inn á lánsfjáráætlun. Samkv. upplýsingum stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna vantar auk þeirra 2200 millj. kr., sem eru inni í fjárlagafrv., og 400 millj. kr., sem er ætlað að taka að láni samkv. frv., enn 600 millj. til að standa undir 85% umframfjárþörfinni. Þar að auki vantar í sjóðinn 200 millj. til að standa undir þeirri skyldu sjóðsins að greiða vegna fjölskyldu og vegna barna námsmanna. M.ö.o., ef þessar tölur eru lagðar saman og tekið síðan tillit til þeirra upplýsinga, sem hæstv. menntmrh. hefur gefið, þá vantar enn rúmlega 100 millj. Nú hafa hæstv. ráðh. og talsmenn stjórnarinnar afsakað sig með því, að enn stæðu málaferli varðandi fjölskyldur námsmanna og ekki væri hægt að reikna með útgjöldum vegna þeirra að svo stöddu. Það breytir hins vegar ekki því, að í mörg undanfarin ár hefur sú regla verið viðhöfð að taka til greina þá áætlun, sem stjórn lánasjóðsins gerir varðandi næsta fjárlagaár, og áætla fyrir því í fjárlagadæminu. Þær viðbætur, sem komið hafa, m.a. sem afgreiddar voru með endurskoðaðri lánsfjáráætlun 1978 í dag, upp á 230 millj. til lánasjóðsins, stafa eingöngu af gengisfellingu sem þessi hæstv. ríkisstj. stóð fyrir í sept., þannig að það er ekki hægt að afsaka sig með því og klóra í bakkann með því að segja að þetta sé viðbótarfjárveiting vegna vanáætlunar frá fyrra ári. Ég get ekki betur séð en að þessi ríkisstj. og hæstv. menntmrh. ætli að heykjast á því að standa svo að málum sem gert hefur verið undanfarin ár, að mæta fjárþörf lánasjóðsins, 85% umframfjárþörf, í fjárlagadæminu. Herra forseti. Að síðustu vil ég aðeins vekja athygli á því, að þrátt fyrir margar brtt. af hálfu meiri hl. fjvn. til ýmissa félagsmálaliða svokallaðra, þá er langt frá því að því fyrirheiti hafi verið fullnægt sem gefið var með 1. des. ráðstöfunum ríkisstj. um félagslegar umbætur til handa launþegahreyfingunni. Launþegahreyfingin gaf þar eftir sem nam þrem verðbótastigum í kaupi vegna félagslegra umbóta. Miðað við venjulega útreikninga hefði þetta kostað ríkissjóð 5 milljarða. Um það var talað í fjvn. lengst af, að þessu yrði mætt með því að hækka fjárframlög til félagslegra umbóta, til félagslegra aðgerða um 1 milljarð. Nú er komið á daginn að þessi tala nemur ca. 230 millj. og er þó ýmislegt þar með talið sem vafi leikur á að teljist til félagslegra umbóta. M.ö.o.: þetta fyrirheit, sem gefið var verkalýðshreyfingunni 1. des., hefur algjörlega verið vanefnt. Þannig er staðið að þessari fjárlagaafgreiðslu, þannig stendur ríkisstj. við loforð sín. Hún fær verkalýðshreyfinguna til þess að gefa eftir í launum út á loforð sem síðan eru svikin. Hún afgreiðir þetta fjárlagafrv. með bókhaldskúnstum og með ýmsum slíkum vanefndum til þess að sýna á pappírnum einhvern hugsanlegan tekjuafgang, sem reynist þó engan veginn nægur, og stefnir í tekjuhalla, hvað þá greiðsluhalla. Ég held að það megi segja um þessa ríkisstj. og þetta fjárlagafrv., að hér er upp skorið eins og til var sáð.



Herra forseti. Margar till. til breyt. á fjárlagafrv. hafa verið lagðar fram í kvöld. Ég hygg að það megi leita alllengi aftur í tímann að því, að fjárlagafrv. hafi verið tekið til meðferðar seint að kvöldi og þá hafi ekki verið komnar einu sinni fram brtt. frá fjvn. þegar boðað var til þess fundar. Og það verður ekki hægt að segja að þm. almennt fái langan tíma til þess að skoða þær brtt. sem eru látnar á borð þeirra eftir að 3. umr. hefst. Þar við bætist, sem aðrir ræðumenn hafa komið nánar inn á, að lánsfjáráætlun ríkisstj. fyrir árið 1979 liggur enn þá ekki fyrir og allt er á huldu um hvernig sú lánsfjáráætlun verður. Í aths. með fjárlagafrv. segir að lánsfjáráætlunin 1979 verði væntanlega lögð fyrir Alþ. í nóvembermánuði n.k. og beri að líta á hana sem nánari mótun á þeirri meginstefnu í efnahagsmálum sem kemur fram í stefnuyfirlýsingu stjórnarflokkanna og framfylgt er í frv.: Lánsfjáráætluninni 1979 er m.a. ætlað að fylgja eftir þeirri stefnu, að fjármunamyndunin í landinu verði innan við fjórðung þjóðarframleiðslunnar á árinu 1979 í því skyni að draga úr verðhækkunum innanlands og til að bæta efnahagsstöðu þjóðarinnar út á við. - Hvernig í ósköpunum á Alþ. að taka fjárlagafrv. til endanlegrar afgreiðslu nú á þessari stundu þegar lánsfjáráætlunin liggur ekki fyrir og ekki er enn þá búið að ganga frá henni til fullnustu í ríkisstj.? Ég tel að ríkisstj. sé að móðga Alþ. með því að knýja fram afgreiðslu á fjárlagafrv. án þess að leggja fyrir lánsfjáráætlunina eða móta þær till. sem hún er nú með í undirbúningi. Það hefði verið lágmarkið að skýra fyrir Alþ. hvernig þessi mál standa núna, þó að hún sé ekki endanlega búin að ganga frá lánsfjáráætluninni. Brtt. þær, sem meiri hl. fjvn. flytur, eru margar - samtals 45 till. - og fjöldi af undirliðum, þannig að sennilega er um einar 200 till. að ræða. Þetta eiga þm. að fá til úrlausnar og atkvgr. eftir þrotlausa fundi frá því í morgun með litlum hléum - því þau hlé, sem hafa verið gefin, eru fyrst og fremst nýtt til þess að halda þingflokksfundi. Aðrir ræðumenn hafa komið inn á brtt. meiri hl. fjvn., en ég vildi koma aðallega inn á tvær till. meiri hl. fjvn. sem snerta sjútvrn. Það er í fyrsta lagi niðurskurður á skuldagreiðslu til Vátryggingasjóðs fiskiskipa, sem var í fjárlagafrv. 136.1 millj., en er skorin niður í 68.1 millj. Á árinu 1961, þegar Vátryggingasjóðurinn var stofnaður, - hann var stofnaður að mig minnir 1. ágúst, - fékk hann tekjur af útflutningsgjaldi frá þeim tíma, en útgjöld hans voru þá látin verka aftur fyrir sig til 1. jan. 1961, þannig að öll þau ár sem Vátryggingasjóðurinn starfaði voru tekjurnar á eftir útgjöldunum. Því myndaðist þarna skuldahali sem ríkissjóður varð að taka á sig við þá breytingu sem gerð var á sjóðakerfi sjávarútvegsins. Fyrir rúmu ári samdi ég við aðila að vátryggingasjóðnum, sem eru útvegsmenn aðallega, um að þessi hali yrði greiddur á tveim árum. Var tekinn helmingur af þessum skuldahala inn í fjárlög yfirstandandi árs, en lofað var að greiða það sem á vantaði á fjárlögum ársins 1979. Ef það hefur verið samið við þessa aðila og þeir fallist á að lengja greiðslutíma á þessari skuld er auðvitað ekkert við því að segja, en mig grunar að það hafi ekki verið við neinn aðila talað, og þá er hér um brigðmæli að ræða og ekki sæmandi fyrir rn. eða ríkisstj. að standa að þvílíku. Hinn liðurinn er að verðuppbætur á línufisk, sem eru í frv. 80 millj., eru skornar niður um helming, lækkaðar í 40 millj. kr. - Ég furða mig mjög á að þetta skuli vera gert. Verðuppbætur á línufisk hafa verið nokkrar í fjöldamörg ár. Það byrjaði á því, að kaupendur línufisks greiddu ákveðna hlutdeild ofan á verð Verðlagsráðs sjávarútvegsins, og fyrir mörgum árum greiddi ríkið jafnháa upphæð á móti. Þetta hlutfall, sem ríkissjóður hefur greitt, hefur farið lækkandi á undanförnum mörgum árum. Meðan ég var í sjútvrn. lagði ég fram till. um mun hærri upphæð í þessu skyni en fjvn. og fjárlaga- og hagsýslustofnun gátu fallist á. Í staðinn fyrir að hækka verulega 80 millj., sem eru í frv., eru þær skornar niður um helming, niður í 40 millj., sem þýðir að þetta framlag ríkissjóðs hefur sáralítið gildi. Ef við lítum á hag þeirrar útgerðar, sem hér er um að ræða, þá hefur verið gengið á rétt hennar á undanförnum mánuðum með því að hækka aðeins fiskverðið um 5%, eins og gert var í haust, á sama tíma og beitukostnaður, kolkrabbinn, hefur hækkað um 100% frá árinu á undan og olían um 10%. Það er verið að eyðileggja þessa útgerð og lækka tekjur þeirra sjómanna sem hafa fyrir lakastar tekjur svo ekki er um deilt. Ég fyrir mitt leyti er algjörlega andvígur þessari till. Þó vil ég gjarnan hlusta á till. um sparnað og niðurskurð og get fallist á fjölmargar aðrar till., bæði hjá minni hl. og meiri hl., en alls ekki þessa, því hér er ekki um sparnað að ræða. Þetta er fyrst og fremst ein af mörgum aðgerðum til þess að draga úr þessari útgerð og jafnvel að vinna markvisst að því að þessi útgerð leggist niður. Í brtt. meiri hl. fjvn. er fjárfestingaráætlun Pósts og síma fyrir árið 1979 upp á 2385 millj. kr. Þegar ég fór að blaða í þessari fjárfestingaráætlun, þá sá ég að því kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir á Alþ., Vestfjarðakjördæmi, eru skammtaðar 5 millj. kr. og þó í fæstum liðum hægt að sjá á hvaða stöðum þessar framkvæmdir eiga að fara fram. M.ö.o.: hlutfallstalan í þetta kjördæmi er rúmlega 0.2%. Ég furða mig á því, þó að þessi till. hafi komið frá Pósti og síma, að fulltrúar stjórnarflokkanna þriggja skuli leyfa sér að flytja hana óbreytta á Alþ., nema þeir vilji halda því fram, að ástand símamála í þessum landshluta sé með þeim ágætum að þar þurfi engu við að bæta nema 5 millj. kr. Og þá skal ég geta þess, að þeir sem hringja í svæðisnúmer 94 þurfa oft að hringja 10–12 sinnum til að ná sambandi vegna þess mikla álags sem er á þetta svæði. Upplýsingar frá símamálastjórninni liggja fyrir um það, að unnið sé að athugun á að fjölga rásum til Patreksfjarðar, sem um leið gæfi Ísafirði talsverða möguleika á fjölgun talrása til Reykjavíkur, vegna þess að það eru fleiri rásir milli Patreksfjarðar og Ísafjarðar, og þessi áfangi yrði síðan notaður til Ísafjarðar með viðbótarstöðvum sem yrðu reistar á næstu árum. Kostnaður við þessa framkvæmd er ekki fullkannaður að dómi símamálastjórnarinnar, en þó er sagt að líkur bendi til að hann verði u.þ.b. 100 millj. miðað við núverandi verðlag. Þarna er um aðkallandi framkvæmd að ræða og ekkert síður aðkallandi framkvæmd en aðrar þær framkvæmdir sem taldar eru upp í áætlunartillögum meiri hl. fjvn. Annar staður er það á Vestfjörðum þar sem er algert öngþveiti í símamálum, en það er á Drangsnesi. Hefur verið gert ráð fyrir stækkun á sjálfvirku símstöðinni á Hólmavík um 100 númer og fjölsíma fyrir 30 notendur til Drangsness upp á 31.5 millj., uppsetningu fjölsíma og radíóbúnaðar upp á 1.5 millj. og línulagnir fyrir stækkun á Hólmavík upp á 1.5 millj. Þarna er um 46.5 millj. að ræða. Þetta eru mjög aðkallandi verkefni. Það má segja að ekkert símasamband sé við norðurhluta Strandasýslu þegar símstöð er lokuð, en allir vita að opnunartími símstöðva á þessum stöðum er ekki langur og oft er ekki hægt, jafnvel í lífsnauðsyn, að ná sambandi. Þrátt fyrir þetta eru allar þessar óskir með öllu hundsaðar og meiri hl. fjvn. gerir þessar till. að sínum tillögum. Þetta eru kaldar kveðjur frá meiri hl. fjvn. og frá ríkisstj. Ég skil ekki í þeim þm. Vestf. sem styðja ríkisstj., ef þeir gera sér að góðu að á þennan hátt sé farið með þennan landshluta, eins og hann eigi engan rétt eins og annað fólk í þessu þjóðfélagi. Það er aðallega farið í framkvæmdir hér í Reykjavík, á Reykjanessvæðinu og á Suðurlandi og Vesturlandi. Á Norðurlandi eru ekki ýkjamiklar framkvæmdir, en þó margfaldar á við Vestfjarðakjördæmi. Austfirðir eru næstlakast settir, en eru þó með u.þ.b. 12 sinnum hærri fjárveitingu en fer til Vestfjarða. Þetta er nú jafnaðarmennska í lagi. Ég hefði talið að ef ætti að viðhafa sómasamleg vinnubrögð á Alþ., þá ætti ekki að ljúka á þessum skamma tíma umr. um fjárlagafrv., þó það sé komið nærri jólum. Forsrh. hefur sagt að hann væri reiðubúinn að vera hér um jólin eða milli hátíðanna. Ég hugsa að aðrir þm. væru líka reiðubúnir til þess, jafnvel þótt einn ákveðinn þm. hafi heimtað að ég færi heim í dag af því að ég passaði ekki í kramið hjá honum. Það er sennilega af því að hann hefur sætt sig við sem fjvn.-maður að í það kjördæmi, sem kaus hann á þing, sé varið 0.2% af heildarfjárveitingum til símamála. Eða er það kannske einn liðurinn í sparnaðaráformum Alþfl, að skera þannig niður framkvæmdir? Og þá spyr ég. Ætlar Framsókn gamla að vera með í leiknum? Og ætlar Alþb. að vera með í leiknum? Það má ekki kenna krötunum um allt. Þið hinir verðið líka að bera einhverja ábyrgð. Og ég trúi því ekki að hæstv. yfirráðh. sé ánægður með svona skiptingu.

Ég er hundóánægður með hana.

Já, einhvern tíma hefðir þú kannske tekið til höndunum. Ég tala nú ekki um þegar hann hefur tögl og hagldir eins og hann vill. Því skora ég á hann að gera það núna, taka til höndum og láta ekki fara fram svona óréttláta skiptingu í sambandi við þessar framkvæmdir. Ég er ekki að fara fram á að auka þessar framkvæmdir. Ég er aðeins að fara fram á að um réttláta skiptingu verði að ræða og miðað sé við þær miklu þarfir sem eru í þessum efnum. Og mér finnst þetta ekki góð frammistaða hjá hæstv. samgrh. Hann hefur verið upptekinn við eitthvað annað en lesa tillögur þessarar stofnunar sem undir hann heyrir. Þetta er léleg frammistaða hjá fyrrv. formanni Alþb. og núv. hæstv. samgrh. og menntmrh. Ég sagði áðan að ég saknaði lánsfjáráætlunarinnar. Ég hefði viljað fá að sjá hana áður en frá þessu fjárlagafrv. er gengið, m.a. með tilliti til þess framkvæmdafjár sem á að fara í orkumálin. Það mun verða fylgst með því, hvort staðið verður við það fyrirheit varðandi Vesturlínu að henni verði lokið haustið 1980 eða hvort hún á að taka þrjú ár. Það var ætlun fyrri ríkisstj. að ljúka henni á tveimur árum, á þessu ári og næsta. Hæstv. iðnrh. sagði fyrr í haust, að hann stefndi að því að ljúka henni á tveimur árum. En einn fjvn.-maður sagði áðan að líklega tæki það þrjú ár, eftir því sem hann hefði komist næst. Alltaf berast einhver plögg til fjvn. sem koma ekki alla leið hingað í þingsalinn, svo að eitthvað hlýtur að vera á bak við þetta. Verkalýðshreyfingunni var miklu lofað 1. des., þegar gefin voru eftir 8% af kauphækkuninni. Þá átti að verja miklum fúlgum í félagslegar umbætur. Nú eru í till. meiri hl. fjvn. liðlega 200 millj. í félagslegar umbætur, og þó má deila um hvort það telst allt félagslegar umbætur. Jafnvel má segja að þetta hangi ekki í 200 millj. Ég veit ekki hvort Guðmundur Jaki hefur talið þetta vera nóg til þess að standa við gefin fyrirheit sem ríkisstj. hafði gefið. Ég held þó að það sé ekkert vafamál að hér verði ekki staðið við stóru orðin. Og hvernig fer þá 1. mars, þegar aftur þarf að fara til þessa gamla landsstjóra? Hvað segir karl þá? Verður hann þá ánægður? Tekur hann þá ekki bara upp aftur gamla embættið sitt og gerist landsstjóri? Ég held að hæstv. ríkisstj. sé að fara út á mjög hæpna braut í þessum efnum. Það dugir ekki alltaf að lofa öllu og svo líða bara nokkrir dagar og þá er allt svikið sem var lofað. Og svo tala þessir herrar alltaf um að þeir séu að marka stefnu. Nú, þegar þeir hafa setið í ríkisstj. í næstum því 4 mánuði, hefur einhver þeirra vaknað einn morguninn við það, að nú sé brýn nauðsyn að búa til alveg sérstaka efnahagsstefnu til tveggja ára! Og þeir eru m.a.s. farnir að hugsa um að tala um það og stefna að því að tala um það. Lengra eru þeir ekki komnir. Ég tel að þetta fjárlagafrv. sé illa unnið. Í því felast margar blekkingar, ekki upp á nokkrar milljónir eða milljónatugi, heldur upp á nokkra milljarða. Þessi hæstv. ríkisstj. hefur þó unnið sér einn heiðurssess. Hún er mesta skattpíningarstjórn sem nokkru sinni hefur verið mynduð í þessu landi. Það verður sennilega það eina sem menn muna þegar hún endanlega deyr. En líftóra hennar hefur ekki verið henni til ánægju eða þeim sem hafa þurft að vinna í námunda við hana, því að allir eru orðnir leiðir á þeim sífellda ófriði, nagi og nuddi sem er á milli stuðningsflokka þessarar ríkisstj. Það er ekki að búast við því, að ríkisstj., sem slíkt sundrungarlið stendur að, nái nokkrum árangri. Og það er alveg sjáanlegt á öllum tillögunum og öllum þessum tilburðum, að hér næst ekki nokkur árangur í glímunni við verðbólguna. Verðbólgudansinn heldur áfram eftir sem áður þrátt fyrir alla þessa tilburði, því að allt er hækkað og öllu hleypt út í verðlagið. Það er gengið svo nærri atvinnurekstrinum í landinu, að menn óttast samdrátt í atvinnulífinu, menn óttast að fyrirtæki þurfi meira eða minna að segja upp starfsfólki sínu. Og þá vita allir hvað tekur við. Þá tekur við atvinnuleysi og hrun í þessu landi. Það hefði verið nær að taka á þessum málum með öðrum hætti en að ráðast á atvinnureksturinn, eins og þessi hæstv. ríkisstj. hefur gert allt frá því að hún tók við völdum.



Herra forseti. Ég tel nánast nauðsynlegt að bæta örfáum orðum við það sem hæstv. menntmrh. sagði um málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna. Lánin, eru verðtryggð, það er rétt, en endurgreiðslur lánanna eru miðaðar við tekjur eftir að þær hefjast, nema hvað mjög væg lágmarksgreiðsla er ákveðin. Að öðru leyti er miðað við tekjur. Þetta þýðir það, að hafi menn tekið há lán, en fái fremur lélega atvinnu eftir að skóla lýkur, þá verður æðimikið eftir ógreitt þegar 20 ára greiðslutímanum lýkur, og þær eftirstöðvar falla þá niður og verða aldrei innheimtar. Þetta þarf að taka fram, þegar getið er um að lán séu nú verðtryggð. Það er einnig ástæða til að geta þess, að það eru engir vextir af þeim greiddir, heldur eingöngu verðtryggingin, og það getur þó vissulega orðið nógu há greiðsla. Enn fremur finnst mér nauðsynlegt að auka aðeins við þau orð sem hér féllu um það, hvernig afgreiðsla sjóðsins er varðandi þá námsmenn sem hafa börn á framfæri. Mér fannst sú saga ekki vera nema hálfsögð. Þeir námsmenn mega hafa mun hærri tekjur áður en lán skerðast heldur en hinir sem einhleypir eru. Það er eitt atriði. Hitt er annað, að samkv. 21. gr. laganna er veittur sérstakur styrkur þeim sem m.a. vegna stórrar fjölskyldu geta ekki komist af á þeim tíma sem þeir eru í skóla. Þetta ákvæði hefur verið notað. Þessir styrkir hafa verið auglýstir, það hefur verið um þá sótt og þeir hafa verið veittir í neyðartilfellum. Það er nauðsynlegt að þetta komi fram einnig. Það hefur fallið dómur í undirrétti, um útlánareglur sjóðsins nánast. Sá dómur hefur hafnað sumum kröfum námsmanna sem höfðuðu málið, en aftur fallist á sumar. Þetta var undirréttardómur, eins og allir hv. alþm. vita. Málinu var svo áfrýjað til Hæstaréttar, eins og mun nú vera nærri föst venja um mál sem höfðuð eru á hendur ríkissjóði, og þau eru nokkuð mörg. Þegar málinu hefur verið áfrýjað til Hæstaréttar, þá hygg ég að almennt sé talið eðlilegt að bíða eftir úrskurði Hæstaréttar áður en menn t.d. breyta um stefnu í þá veru sem sá hinn áfrýjaði dómur hefur ákveðið. Mér var það ljóst í sumar og haust, það leyndi sér ekki í þeirri gífurlegu dýrtíð sem geisaði og með þeirri gífurlegu verðhækkun sem varð á erlendum gjaldeyri líka, að það mundi verða æðimiklum erfiðleikum bundið að ná fjármagni til þess að halda áfram að lána 85% af hinni svokölluðu umframþörf. Og enn kom annað til, svo að sýnilegt var að þetta yrði erfitt, og það var fyrirsjáanleg fjölgun námsmanna, m.a. vegna þess, að margir nýir skólar og skóladeildir hafa fengið lánaréttindi á síðustu missirum utan háskólastigs, en það eru skólar nánast eingöngu í verknámi og í listnámi á framhaldsskólastigi, þ.e. undir háskólastigi. Hækkanir á fjárveitingum til þessa liðar, þ.e. til Lánasjóðs ísl. námsmanna, hafa verið mjög miklar á undanförnum árum. Árið 1971 - ég sé ástæðu til að minna á það - var þessi fjárveiting innan við 100 millj. kr. á fjárl., eða 91 millj., en núna, 1979, eins og tekið hefur verið fram, er gert ráð fyrir að fjárveiting verði með lánum yfir 3300 millj. kr. Að vísu voru fjárl. 1971 ekki nema 11.5 milljarðar að mig minnir, en núna eru þau æðimiklu meira. En þrátt fyrir það hefur heildarfjárhæð fjárl. u.þ.b. átjánfaldast á þessu tímabili, en fjárgreiðslur til lánasjóðsins hafa hækkað 36 sinnum. Árið 1975 - ég vil aðeins nefna það að lokum -stefndi þó í raun og veru í enn meiri þenslu á þessu sviði. Árið 1976 voru nýju lögin sett. Meginmarkmið þeirra var kannske þríþætt - annars má alltaf deila um hvað er meginmarkmið: Í fyrsta lagi að auka aðhald um lánveitingar og um innheimtur. Þá að leggja drög að nokkurri eigin fjármyndun, eigin uppbyggingu lánasjóðsins, en með því eina móti er kannske í raun og veru hægt að tryggja starfsemi hans þegar fram í sækir. Og svo í þriðja lagi að tryggja það, að útborganir lánanna gætu farið fram á réttum fyrir fram ákveðnum tíma. Þetta hefur tekist m.a. með því móti, að fyrrv. fjmrh. borgaði ærnar fjárhæðir úr ríkissjóði umfram fjárveitingar án þess að stofna til lána fyrir sjóðinn. Og þetta sama er gert í tíð núv. ríkisstj., eða hefur verið gert til þessa, að verulegar fjárgreiðslur hafa átt sér stað umfram til þess að gera mögulegt að afgreiða lánin á réttum tíma. Þetta allt saman álit ég að hafi verið mjög mikilsvert. En við skulum engum lá þó hann vilji meir, því að hver er sá í þessu þjóðfélagi sem vill ekki meira en honum er skammtað, a.m.k. af hendi hins opinbera. En fyrst ég hef kvatt mér hljóðs á annað borð og af því að mikið hefur verið rætt um atburði síðustu daga, þá vil ég segja um þá örfá orð. Ég skal ekki hafa þau mörg. Þessir atburðir hafa vakið mér hryggð, en ekki kæti - já, raunar undrun, reiði og hryggð: Undrun, vegna þess að í þau 29 ár sem ég hef haft nokkur kynni af Alþ., þá man ég aldrei eftir neinni hliðstæðu frá þeim árum og hef ekki heldur frétt um hana, reiði, vegna þess að mér hefur ekki alltaf fundist drengilega að verki staðið, en fyrst og fremst þó hryggð, ekki vegna núv. ríkisstj. eða ráðh. eða einstakra alþm., heldur vegna Alþingis sjálfs.



Herra forseti. Nokkrir þm. Alþfl. hafa lagt fram brtt. við frv. til fjárl. um tilfærslu innan þess fjárlagaramma sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um. Till. Alþfl. í landbúnaðar- og skattamálum eru svo þekktar að þeim þarf varla eða ekki að lýsa. Till. þessar fela í sér allverulegan niðurskurð á framlögum til landbúnaðar. Þessar fjárhæðir verði samkv. till. þessum fluttar til ábatasamra hliðarbúgreina í landbúnaði, til þess að bæta samkeppnisstöðu íslensks iðnaðar og til þess að hækka skattvísitölu, lækka skatta. Þessum till. er lýst á þskj. 179, en þessum hugmyndum lýsti formaður þingflokks Alþfl. við 1. umr. þessa máls. Samstarfsflokkum okkar hefur því verið kunnugt um þetta frá upphafi fjárlagagerðar. Ég tel að það sé ofur eðlilegt að einstakir stjórnmálaflokkar geri grein fyrir sérstöðu sinni með flutningi einstakra till. Fulltrúar Alþfl. í fjvn. hafa auk þess gert grein fyrir þessum hugmyndum í fjvn. Aukreitis bætist við að þm. Alþb. hafa við 3. umr. um þetta fjárlagafrv. flutt till. um niðurskurð á fjárl. vegna Atlantshafsbandalagsins, sem þeir hafa sínar skoðanir á, þrátt fyrir að stjórnarsamstarfið miðist við aðrar hugmyndir. Við flytjum okkar till. um landbúnaðar- og skattamál. Hins vegar er það gjarnan svo í þessu lífi, að kommarnir komast upp með ýmislegt sem öðru fólki er ekki liðið. Kommarnir komast upp með að flytja till., hafa í frammi málflutning, sem er kallað að ekki séu mannasiðir þegar aðrir eiga í hlut. Vera má að þetta sé lífsmáti sem við hin þurfum að sætta okkur við, að um kommana gildi önnur umgengnislögmál. Alla vega mun það vera svo, að engir hafa orðið æfari en einmitt kommarnir út af því, að við mörkum sérstöðu okkar í landbúnaðar- og skattamálum. Það virðist vera eins konar einkaleyfi sérstöðunnar sem hér gildir. En það er nú einu sinni svo, að það eru bara sumir kommar, allflestir eru það nú ekki, svo er guði fyrir að þakka, í bili a.m.k., á meðan Félagi Jesús ákveður ekki annað. En allt um það vil ég segja hér, að vegna þessara till. mun hafa svo verið í kvöld í þessu húsi, og um það mun hv. þm. vera kunnugt, að orðið hafa erfiðleikar í stjórnarsamstarfinu eina ferðina enn vegna þess að allnokkrir þm. Alþfl. hafa flutt þessar till. Ég vil segja það, að eftirgjöf er ekki minn „stæll“ og hefur aldrei verið, en ég læt félögum mínum í Alþfl. eftir að gera nánari grein fyrir þeim þætti málsins.



Herra forseti. Vegna brtt. Alþfl. á þskj. 279 skal eftirfarandi tekið fram: Eins og fram hefur komið ákvað Alþfl. að fulltrúar flokksins í fjvn. legðu til við fulltrúa samstarfsflokkanna í n., að þeir féllust á þær aðgerðir sem till. á þskj. 279 gerir ráð fyrir. Þetta gerðu fulltrúar Alþfl. í fjvn. á fundi meiri hl. í gær. Á síðari fundi meiri hl. var Alþfl. tjáð að fulltrúar samstarfsflokkanna í n. væru ekki reiðubúnir til að taka afstöðu til málsins, m.a. vegna skamms tíma sem fengist hefði til umfjöllunar um till., þótt fulltrúar samstarfsflokkanna teldu ýmis atriði vera þess eðlis að í grundvallaratriðum ætti að geta náðst um þau samkomulag. Þeim var þá sagt að líklegt væri að einstakir þm. Alþfl. mundu flytja umræddar till. við 3. umr. og sýna þær á þskj., þannig að fram gæti komið hvort þingflokkar ríkisstj. treystu sér til að fallast á þær við afgreiðslu fjárl. Fram hefur komið, að þótt ýmis atriði till. gætu átt stuðningi að mæta meðal samstarfsflokkanna telja þeir sér ekki unnt að fallast á brtt. á þskj. 279. Hefur þess verið farið á leit við flm., að þeir létu till. á þskj. 279 ekki ganga til atkv. Á þessa ósk hafa allir þm. Alþfl. fallist og er till. hér með dregin til baka.



Herra forseti. Ég hafði beðið um orðið fyrr í kvöld, þegar ég sá að tveir af flm. þessarar till. höfðu kvatt sér hljóðs. Ég bjóst við því, að þeir mundu rökstyðja hana og mæla fyrir henni efnislega. Þeir hafa nú dregið þessa till. til baka. Ég ætla ekki að ræða um pólitískan „stæl“ í því samhengi. 

Hvað með NATO-till. ykkar?

Það er sá siðaðra manna „stæll“, Vilmundur Gylfason, sem við höfum tamið okkur í þessu stjórnarsamstarfi. Þegar samkomulag hafði verið gert um að standa að afgreiðslu fjárl., eins og formaður Alþfl. lýsti í morgun, þá bjuggumst við við því að það samkomulag mundi standa. 
             Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast við hv. þm. hér, heldur hafa aftur yfir þau orð sem ég mælti í útvarpsumr. þegar fyrst bar á aðgerðum af þessu tagi: Við fyrirgefum ykkur, því að við vitum að þið vitið ekki hvað þið eruð að gera.



Herra forseti. Þingheimur hefur orðið vitni að enn einni uppákomunni hjá Alþfl. Enn einu sinni hefur Alþfl. haft uppi stór orð og miklar ráðagerðir, en runnið á rassinn nær samstundis. Þetta er orðið ekki aðeins daglegur viðburður, heldur atburður sem skeður bæði kvölds og morgna og kemur í sjálfu sér ekki á óvart. Ég var reyndar búinn að tjá mig um þetta í ræðu fyrr í kvöld varðandi þessa till., að mér þætti líklegt að hún kæmi ekki til afgreiðslu. Ég ætla ekki að fara að blanda mér í þessar sérkennilegu umr. þeirra samstarfsflokkanna og þeirra félaganna hv. þm. Vilmundar Gylfasonar og Ólafs Ragnars Grímssonar. En þau orðaskipti, sem við urðum vitni að áðan, lýsa kannske í hnotskurn mjög vel því andrúmslofti sem ríkir innan herbúða stjórnarflokkanna um þessar mundir. Ein af ástæðunum fyrir því, að þessi brtt. er dregin til baka, er sú að sögn hv. þm. Árna Gunnarssonar, að komið hefur í ljós í þessum umr. að þessar till. hafa ekki stuðning. Nú er þetta nokkuð merkileg yfirlýsing, þegar þess er gætt að ekki hefur verið flutt framsaga fyrir þessum till. og þaðan af síður hafa hv. þm. tjáð sig um þessar till. að neinu marki, alla vega enginn stjórnarþm. Ég held því að það sé alls ekki útséð um það, hvaða undirtektir og hvaða afgreiðslu þessar till. fengju ef þær kæmu hér til afgreiðslu. Þess vegna hef ég ákveðið að taka upp eina till., þ.e.a.s. till. nr. 2 á þskj. 279, svo að það geti komið í ljós og Alþfl. geti þá fengið úr því skorið, hvort þessi till. þeirra fái stuðning. Ég geri ráð fyrir því, að þeir standi við þessa till. sína. Þá kemur einnig í ljós, hvort einhverjir aðrir þm. mundu ljá þessari till. atkv. Till., sem ég ber upp, er shlj. þeirri till. sem er á þskj. 279 og hljóðar svo: „Við 7. gr. Skattvísitala árið 1979 skal vera 151 stig miðað við 100 stig árið 1978.“ Ég óska eftir að þessi till. sé tekin fyrir og greidd atkv. um hana.



Herra forseti. Ég skal lofa því að vera stuttorður, enda farið að líða dálítið á nótt og fleiri vilja ólmir komast að, eins og sjá má og eðlilegt er. Ég ætla ekki að taka þátt í siðvæðingarherferð þeirra félaga hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar og Vilmundar Gylfasonar. Það er út af fyrir sig dálítið skemmtilegt að verða vitni að viðræðum þeirra hér á hv. Alþ., og ég efast ekki um að almenningur mundi bíða spenntur eftir því að sjá hvernig það endaði ef þeir tækju sig nú til, þeir ágætu félagar, og reyndu að siða hvor annan - tækju sér góðan tíma til þess í jólafríinu og kæmu væntanlega endurnýjaðir til þingsins og galvaskir samkv. venju. En ég get ekki orða bundist út af þeirri till. sem hér var lögð fram, en hefur nú verið dregin til baka, því að hún lýsir dálitið sérstöku atriði fyrir okkur. Ef við lítum aðeins á brtt. Alþfl.-mannanna á þskj. 279, þá kemur þar í ljós á að taka 543.5 millj. af ýmsum liðum landbúnaðarins og færa þessa sömu upphæð til sérstakra verkefna fyrir landbúnaðinn, þannig að þær till. slétta sig út. Þá er gert ráð fyrir því, að tekinn sé 1 milljarður af útflutningsuppbótum landbúnaðarins og látinn annars vegar koma til íslensks iðnaðar til þess að bæta samkeppnisaðstöðu hans, eins og sést á viðkomandi þskj., en hins vegar á að nota helminginn af milljarðinum til þess að minnka skattbyrðina, vegna þess að gert er ráð fyrir þeirri breytingu að skattvísitalan hækki um eitt stig. Ég ætla ekki að gera Alþfl. upp neinar sakir. Ég þykist vita að þarna gangi heilir menn til verka. A.m.k. verður maður að álíta svo, þrátt fyrir að þung orð hafi nú fallið í þeirra garð, að þetta sé gert til þess að staðið verði við ákveðin loforð sem komu fram 1. des. - þetta sé viðbót við þá skattalækkun sem átti að felast í því þegar sjúkratryggingagjaldið lækkaði. Það er athyglisvert við þetta, að þarna er skattalækkunarflokkurinn að reyna að ná jöfnuði í skattbyrðinni við það sem hún var áður, og það kostar að hans áliti 500 millj. Ég vil sem sagt leggja á það áherslu, að nú hefur Alþfl. flúið frá skattalækkunarstefnu sinni. Hann hefur flúið frá ekki bara þessari skattalækkunarstefnu, enginn talar nú um það lengur eða býst við því að Alþfl. ætli sér að lækka skatta af almennum launatekjum, en hann ætlar og metur það samkv. þessum till., að til þess að jafna metin þurfi þarna 500 millj. til að koma. Öðruvísi verður þetta ekki skilið, því að meðaltekjur einstaklinga hafa hækkað líklega um 52% á milli áranna 1977 og 1978. Það verður þess vegna athyglisvert, ef sú till., sem er þarna í síðasta liðnum, þ.e.a.s. 2. till. við 7. gr. frv., verður borin upp á Alþ., eins og hv. þm. Ellert B. Schram boðaði í ræðu sinni áðan, hver verða við brögð Alþfl. Ætlar Alþfl. enn einu sinni að láta aka yfir sig, sem er orðið margoft á sama deginum, eða ætlar hann að standa með þeim sem tekið hafa upp þessa till. og gert hana að sinni? Ég veit að eftir þessum viðbrögðum bíða margir, og ég er einn þeirra.



Herra forseti. Ég hef ákaflega fáu við það að bæta sem hér hefur verið sagt. Það er að sjálfsögðu ánægjulegt að veita því athygli, hversu margir hv. þm. Sjálfstfl. standa nú ræðuvakt. Allt frá því að þeir komu til þings í haust hefur sú stefna verið af þeim mörkuð, eftir blaðafrásögnum að dæma, að ávallt skyldi a.m.k. einn sjálfstæðismaður tala í hverju máli. Þeir hafa gert það allrækilega í kvöld og staðið sína „plikt“ með miklum sóma. Eins og Vilmundur Gylfason tók fram áðan er það ljóst, að við sögðum frá því strax við 1. umr. fjárl. að við ætluðumst til þess að ákveðnar leiðréttingar yrðu gerðar annars vegar á beinum sköttum, hins vegar á stefnunni í landbúnaðarmálum. Nokkru hefur fengist áorkað í þessu sambandi varðandi beinu skattana, þar sem till. er gerð um að skattvísitala hækki úr 143 í 150 miðað við 100 stig árið 1978. Um þetta hefur að sjálfsögðu tekist samkomulag á milli stjórnarflokkanna. Þessu ráðum við ekki einir, þessu ráðum við með öðrum, um það höfum við gert samkomulag. Hæstv. landbrh. hefur einnig lagt fram frv., sem felur í sér nokkra stefnubreytingu í landbúnaðarmálum, og við Alþfl.-menn bindum talsverðar vonir við ýmsa þætti þess frv. Við hefðum hins vegar kosið að fá að sjá við fjárlagaafgreiðslu núna, að stefnt væri að ákveðinni niðurstöðu þegar á næsta ári og sú niðurstaða boðuð í fjárlagafrv. Við biðum að sjálfsögðu eftir því, eftir að við höfðum tjáð hæstv. fjmrh. þessa ósk okkar við 1. umr., hvort hann hygðist leggja fyrir fjvn. einhverjar beinar till. í því efni. Þegar það var ekki gert var okkur fulltrúum flokksins í fjvn. falið að sýna fulltrúum hinna stjórnarflokkanna í meiri hl. hugmyndir okkar og óska eftir afstöðu til þeirra, eins og fram kom áðan. Það gerðum við þannig að við kynntum þessar till. okkar fyrir fulltrúum hinna stjórnarflokkanna. Okkur fannst rétt að kynna þær einnig fyrir þingheimi, eins og við höfum gert með því að flytja brtt. á þskj. 279. Það hefur hins vegar komið fram í umr. um málið, að þessar till., eins og sagt var frá, njóta ekki stuðnings þingflokka stjórnarflokkanna og ég veit ekki annað en sama gildi um þingflokk Sjálfstfl. Þannig er enginn þingflokkur á þessu þingi annar en þingflokkur Alþfl. reiðubúinn til fylgis við þetta mál. Þegar svo var komið málum, eins og ég held að ljóst megi vera, var óskað eftir því við okkur, að við létum ekki reyna á þessar till. í atkvgr. Á þessa ósk höfum við fallist. Við höfum orðið við tilmælum um að láta ekki reyna á þessar till. við atkvgr. Það er að sjálfsögðu ljóst öllum þeim sem eitthvað þekkja til landbúnaðarmála, að sú stefna, sem boðuð er í till., er í samræmi við þá stefnumótun í landbúnaðarmálum sem Alþfl. hefur boðað á undanförnum árum. Hér er ekki um það að ræða, eins og hv. þm. Friðrik Sophusson sagði áðan, að flytja þetta og þetta margar milljónir af einum lið innan sama málaflokks yfir á annan. Þarna er um það að ræða að hverfa frá fjárfestingarstefnu í landbúnaði, sem ekki hefur skilað nægjanlegum árangri, og nota það fé, sem þannig var varið, til annars konar aðstoðar við landbúnaðinn, m.a. til þess að greiða fyrir því, að bændur geti notið orlofs eins og aðrir einstaklingar í þessu landi. Hins vegar er það ljóst, að þarna er einnig um að ræða talsverðar lækkanir á greiðslum vegna landbúnaðarins, þ.e.a.s. á ábyrgð útflutningsuppbóta. Við settum fram hugmyndir um hvernig bæri að verja því fé, ef samkomulag gæti tekist við þingflokka hinna stjórnarflokkanna um málið. Af þessu má ljóst vera að till. á þskj. 279 eru ekki margar ólíkar tillögur, heldur ein samstæð tillaga. Það væri fjarri okkur að fara að samþykkja eina eða aðra einstaka till. úr þessari heildarmynd af stefnu okkar, sem við erum að reyna áð gefa hér, og fráleitt af þeim sem kynnu að vera sammála okkur í þessari stefnumörkun sem hér fer fram að láta sér detta í hug að hægt sé að greiða fyrir stefnubreytingu í landbúnaðarmálum með þeim hætti. Vinnubrögð stjórnarandstæðinga í þessu máli koma svo best í ljós af því, að hv. þm. Ellert B. Schram, sem talaði áðan, er flm. að till. um breytingu á skattvísitölu úr 143 í 152 stig. Þeir eru þrír, sjálfstæðismennirnir sem flytja þessa till. Hv. þm. virðist ekki hafa gert sér grein fyrir því, að hann var þegar búinn að leggja fram till. í málinu þegar hann kom upp í ræðustól áðan og gerði 2. tölul. á þskj. 279 að brtt. sinni. Ég held að það væri rétt fyrir þá sjálfstæðismenn að fara sér heldur varlegar og a.m.k. gefa sér tíma til þess að lesa þær till. sem þeir flytja sjálfir, áður en þeir fara að bæta við sama mál mörgum till. öðrum. 



Herra forseti. Það er vissulega rétt, að dagurinn í dag hefur verið sögulegur á Alþingi. Vikurnar að undanförnu hafa verið það líka. Jafngreindur þm. og hæstv. fyrrv. menntmrh., 2. þm. Austurl., man ekki úr sögu þingsins daga sem þessa né hefur heldur heyrt þeirra getið, og við vitum að hann er vel lesinn maður. Það er svo komið í kvöld, að þeir þm. alþfl., sem tala, vita ekki um hvað þeir raunverulega eru að tala, svo ruglaðir eru þeir orðnir. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, 4. þm. Vestf., sem síðastur talaði, benti á að hv. 8. þm. Reykv., Ellert B. Schram, hefði flutt till. um skattvísitölu og nú væri hann kominn með aðra till., eins og hann hefði ekki hugmynd um hvað hann væri að gera. Till. þá, sem hv. 8. þm. Reykv. flutti áðan, eftir að þm. Alþfl. höfðu gefist upp enn einu sinni og dregið till. sína til baka, flutti þm. sem varatillögu - tillögu um skattvísitöluna 151 stig fyrir árið 1979 miðað við 100 stig 1978. Hér liggur þskj. fyrir, fengið úr hendi forseta, og stendur þar: „Varatill. við till. á þskj. 304, 5. tölul.“ Ég hef ekki fleiri orð um það. Hins vegar kvartaði hv. þm. mjög yfir þeim fjölda ræðumanna úr röðum Sjálfstfl. sem hér hefðu talað í kvöld. Hann sagði að vísu að þeir hefðu staðið sig allir með prýði. Það gera þeir alltaf. Hann hafði hins vegar búist við því, að það yrði ekki nema einn maður á vakt í kvöld, eftir því sem hann hafði lesið einhvers staðar í blöðum að samþykkt hefði verið í þingflokki Sjálfstfl., að þeir skiptu vaktinni á milli sín - það gæti kannske farið svo að það yrði ekki nema einn á vaktinni. Hann varð auðheyranlega fyrir vonbrigðum og kvartaði sáran yfir þeim fjölda þm. Sjálfstfl. sem leyfði sér að koma hér í kvöld og ræða fjárlagafrv. og þau óvenjulegu vinnubrögð sem þar hafa verið viðhöfð undanfarnar vikur af hálfu þm. Alþfl. Hann verður að þola vonbrigði sín. Þeir, sem stofna til slíkra fundarhalda, slíkra vinnubragða, verða auðvitað að gera sér grein fyrir því, að það verður á þau minnst. Menn, sem hafa frammi fyrir þjóðinni gagnrýnt störf alþm. og störf ýmissa embættismanna og talið sig vera til þess kvadda að dæma um gerðir þeirra, verða þegar þeir sjálfir fá tækifæri til að sýna hvernig þeir vilja haga málunum, að standa ábyrgir gerða sinna og búast við því, að þeir fái gagnrýni eins og þeir hafa leyft sér að gagnrýna aðra. Erindi þessara þriggja Alþfl.-manna upp í ræðustólinn áðan, með „stælum“ og ekki „stælum“, var að segja þingheimi, segja þjóðinni frá því, að enn einu sinni hefðu þeir orðið undir og það væri einhvern veginn svona, sagði hv. 7. þm. Reykv., Vilmundur Gylfason: Kommarnir komast upp með allt, en við Alþfl.-mennirnir ekki. - Er ekki einmitt þarna sagður sannleikurinn í þessu öllu saman, sem við sjálfstæðismenn höfum verið að segja hér á þingi, að Alþb. hefur ráðið ferðinni og Alþfl. hefur beygt sig? Þegar hv. 7. þm. Reykv. hafði sagt þetta áðan, þá stóð upp prófessorinn í stjórnmálafræði, eins og hv. 7. þm. Reykv. nefnir hann gjarnan þegar hann talar við hann í sölum Alþ., og lagði blessun sína yfir það sem Alþfl.-mennirnir höfðu gert, þ.e.a.s. dregið till. til baka, beygt sig í duftið og sagt: Þið, herrar mínir, ráðið áfram ferðinni. - Þeir höfðu að vísu fengið ágætan leiðarvísi fyrr í kvöld frá hv. 1. þm. Reykv., Albert Guðmundssyni, og hann hafði að sjálfsögðu með ábendingu sinni hjálpað þeim örlítið til þannig að þeir gætu fyrr afgreitt málin. Hann lagði eindregið til við þá, að þeir drægju þessar till. sínar til baka þannig að það sæist til hvers sjónarspilið hefði verið sett á svið. Það er öllum ljóst, að það vandamál, sem íslenska þjóðin stendur nú frammi fyrir, er af nokkuð öðrum toga spunnið en þau sem þurft hefur að glíma við á undanförnum þremur áratugum. Baráttunni um yfirráðarétt okkar yfir auðlindum hafsins í kringum landið er að mestu lokið og þar tókst okkur að sigra. Í því máli þurftum við fyrst og fremst að kunna fótum okkar forráð. Þá er og ljóst að mikill meiri hluti þjóðarinnar er nú einhuga um samstarf við vestrænar lýðræðisþjóðir. Það viðfangsefni, sem erfiðlegast hefur gengið að leysa og nú er komið á það stig að ekki verður undan því vikist, er sú verðbólga sem haft hefur veigamikil áhrif á allt þjóðlíf okkar á þessum áratug. Orsakanna er fyrst og fremst að leita hjá okkur sjálfum, því að okkur hefur ekki tekist að koma okkur saman um innbyrðis skiptingu afraksturs þjóðarbúsins og miða kröfur okkar við það sem til skipta er. Þessar óhóflegu kröfur hafa leitt til skuldasöfnunar erlendis og stór hluti fjárfestingar í landinu hefur stjórnast af þessu ástandi. Kröfur um arðsemi, sem gera verður til slíkra hluta, hafa verið að litlu eða engu hafðar. Samskipti manna hafa að mörgu leyti einkennst af þessum ytri skilyrðum. Og nú er svo komið að menn haga sér eftir því hvernig kaupin gerast á eyrinni. Naumast verður hægt að halda áfram á þessari braut öllu lengur. Því er það verkefni þeirra aðila, sem með völdin fara í landinu, að leiða þjóðina af þessari óheillabraut. Spyrja má hvort þjóðin geti nú vænst forustu frá þeim öflum sem fara með stjórn landsmála. Getu- og ráðleysi núv. hæstv. ríkisstj. og þess liðs, sem stendur að baki henni, ríður ekki við einteyming, eins og síðustu dagarnir hér á Alþ. sýna, og því er ekki að vænta neinnar forustu frá þessum aðilum. Ef litið er til baka og athugað inntak þeirra pólitísku umr. sem fram hafa farið í landinu á þessu ári kemur í l jós að sá áróður, sem átti upptök sín í herbúðum Alþb. og Alþfl. fyrr á árinu, að þáv. ríkisstj. væri með efnahagslögunum í febrúar og maí að svipta launafólki hlut þess í afrakstri þjóðarbúsins, náði tilætluðum árangri. Þá er og ljóst að liðsmenn núverandi stjórnarflokka innan verkalýðsforustunnar voru notaðir til þess að beita verkalýðshreyfingunni í heild gegn þeim ráðstöfunum sem fyrrv. ríkisstj. gekkst fyrir með lögunum frá því í febr. og í maí. Þessi blekkingaáróður náði til fjölmargra aðila. Í kosningunum unnu þessir flokkar umtalsverðan kosningasigur sem byggðist fyrst og fremst á slagorðinu „samningana í gildi“ til þess að brjóta niður þær ráðstafanir sem Alþ. og fyrrv. ríkisstj. höfðu ákvarðað til að vinna gegn verðbólgunni. Úrslit kosninganna fólu í sér, að þeir aðilar, sem unnu kosningasigur, tækju við stjórnartaumum og fengju tækifæri til að efna þau kosningaloforð sem sigur þeirra byggðist á. Það er ekki óeðlilegt nú, 6 mánuðum eftir kosningar, 4 mánuðum eftir að Alþfl. og Alþb. tóku sæti í ríkisstj., er þeir standa að sinni fyrstu fjárlagagerð, að spurt sé: Hvernig hefur þessum aðilum tekist að standa við stóru loforðin? Tvisvar á tæpum fjögurra mánaða starfsferli sínum hefur hæstv. ríkisstj. þurft að svíkja stóru kosningaloforðin um „samningana í gildi“, með þeim efnahagsaðgerðum sem hún beitti sér fyrir í septembermánuði og nóvembermánuði s.l., og ekki er séð annað en áfram verði haldið á sömu braut á árinu 1979. A.m.k. hefur ekki staðið í stjórnarflokkunum s.l. daga að auka skattheimtu á næsta ári um 25 milljarða kr. frá því sem verið hefði ef febrúar- og maíráðstafanirnar hefðu gilt, og skattbyrðin samkv, orðum formanns þingflokks Alþfl. mun aldrei hafa verið meiri en hún kemur til með að verða á árinu 1979. Þá er ekki innifalin hækkun á lyfjum og sérfræðiþjónustu upp á 1 milljarð. Þá eru ekki teknar með 2 milljarða álögur sem vinstri meiri hl. í borgarstjórn Reykjavíkur hefur samþ. og stendur fyrir að leggja á. Það er eðlilegt að Alþfl.-menn komi og leggi til hækkun á skattvísitölu og sætti sig við 150 stig nú miðað við 100 á s.l. ári, eins og þeir sýnast ætla að gera. Það eru 2500 millj. upp í þá 25 milljarða sem þeir hafa staðið að þessa dagana að leggja á skattborgarana á næsta ári. Þetta eru málsvarar þjóðarinnar sem barist hafa gegn beinum sköttum. Skattaáþjánin verður aldrei meiri en þegar þeir fara með völdin. Þetta eru mennirnir sem talað hafa um að beinu skattarnir væru skattar á launafólk og þá ætti að afnema. Þeir verða aldrei meiri. aldrei hærri en þegar Alþfl. hefur tekið sæti í ríkisstj. Það fer ekki fram hjá neinum, sem fylgist með störfum núv. ríkisstj., að öll stefnumörkun og ákvarðanataka er með slíkum hætti að fátt jafnast á við þá ringulreið, sem m.a. hefur birst í því að allt starf Alþ. nú að undanförnu hefur meira og minna verið lamað vegna stjórnleysis og skoðanaágreinings sem hefur ríkt hjá stjórnarliðinu. Í kvöld kom hæstv. forsrh. með yfirlýsingu um það, að nú skyldi þess freistað að ná samstöðu um úrræði í efnahagsmálum, að nú skyldi hlustað á till. Alþfl. og annarra og strax í upphafi næsta árs yrði málið skoðað í ríkisstj. og till. lagðar fram fyrir 1. febr. Ríkisstj. hefur setið í 4 mánuði og hún hefur engar till. fundið sem stjórnarflokkarnir hafa getað orðið sammála um. En til þess að beygja Alþfl., til þess að fá hann til þess að falla frá hugmyndum sínum er því lýst yfir, að á einum mánuði ætli nú ríkisstj. að reyna að koma sér saman um úrræði í efnahagsmálunum, og af því að flokksstjórn Alþfl. hafði sagt 1. febr., þá var sú dagsetning höfð með. Það verður vissulega athyglisvert þegar ríkisstjórnarflokkarnir setja saman á þessum eina mánuði till. í efnahagsmálunum, hafandi verið í ríkisstj. í 4 mánuði og þó nokkurn tíma þar á undan í viðræðum um myndun ríkisstj. Það skyldi þó aldrei hafa verið svo, að þeir hafi farið í ríkisstj. án þess að hafa hugmynd um hver væri stefna ríkisstj. í efnahagsmálum þjóðarinnar?  Ef vikið er að þeim aðgerðum sem ríkisstj. hefur reynt að koma í framkvæmd til þess að standa við stóru kosningaloforðin frá því í kosningunum á s.l. vori, einkennast þær fyrst og fremst af stefnumiðum Alþb. með tilstuðlan Framsfl. Hins vegar hafa sjónarmið Alþfl. orðið algerlega út undan þrátt fyrir mikinn hamagang þingliðs flokksins, sem birst hefur hér á hinu háa Alþingi í ýmsum formum, ýmsum „stælum“, ég tala nú ekki um aragrúa af fyrirvörum, jafnvel svo, að það var haft að orði við einn ágætan nýliða á þingi sem hér kom inn, vin minn Ólaf Björnsson úr Keflavík, varaþm. Alþfl., hvort hann hefði virkilega verið tekinn inn á Alþ. með fyrirvara. Í þessu fyrirvaraflóði hefur verið sett á svið heljarmikið sjónarspil af þeim Alþfl.-mönnum til þess að villa um fyrir þeim, ef einhverjir eru eftir sem héldu að þeir ætluðu að standa við stóru kosningaloforðin frá því í sumar. Meginefni þeirra ráðstafana, sem núv. ríkisstj. hefur gert, felst í því að gerðar eru stórfelldar millifærslur hjá aðilum í þjóðfélaginu. Gerð er markviss tilraun í þá veru að ganga af öllum sjálfstæðum atvinnurekstri í landinu dauðum, brjóta niður alla viðleitni einstaklinga til sjálfsbjargar, skerða sjálfstæði sveitarfélaganna og skapa algert öngþveiti í fjármálum ríkisins. Það er furðulegt að þeir menn, sem í kosningabaráttunni töldu þjóðinni trú um að atvinnuvegirnir væru á heljarþröm, skuli standa fyrir þeirri skattlagningu sem raun ber vitni. Gera menn sér grein fyrir þeirri þversögn sem kemur fram í þeim fullyrðingum, sem við voru hafðar í kosningabaráttunni, og þeim athöfnum, sem síðan eru framkvæmdar hér, þegar viðkomandi hafa náð meirihlutaaðstöðu eða valdaaðstöðu á Alþingi? Það ber vissulega að harma, að þeir tveir lýðræðisflokkar, sem mynda núv. ríkisstj. ásamt Alþb.-mönnum, skuli ekki sjá hvert stefnir og hafa þor til að rísa gegn stefnu hæstv. ríkisstj. eins og hún hefur birst. Þær miklu skattaálögur, sem nú hafa verið samþ. á Alþ., munu leiða af sér tvennt. Hið fyrra er að sú aukna skattbyrði, sem atvinnureksturinn á að taka á sig, mun leiða til þess - því miður - að fjölmörg fyrirtæki verða að draga úr eða hætta rekstri, en samfara því er hætt við að atvinnuleysi myndist. Ef það á ekki að gerast mun atvinnureksturinn þurfa að velta þessum auknu álögum út í verðlagið og þar með viðhalda og auka verðbólguna. Hið síðara er, að aukin skattheimta á þorra einstaklinga verður þess valdandi að dregið er úr allri sjálfsbjargarviðleitni manna, sem leiðir ekki til neins annars en lakari lífskjara, ekki bara þeirra sem í hlut eiga, heldur allrar þjóðarinnar. Fjárl. fyrir árið 1979 munu, ef fram fer sem horfir, að sjálfsögðu markast af því ófremdarástandi sem ríkir hjá stjórnarflokkunum, og munu að sjálfsögðu bera einkenni þeirrar röngu efnahagsstefnu sem núv. ríkisstj. hefur haft. Hæstv. fjmrh. virðist ekki ætla að láta af þeim fullyrðingum, að ríkissjóður verði rekinn með greiðsluafgangi á næsta ári - þar á ég við 16 mánaða árið sem fundið var upp. Við sjálfstæðismenn höfum bent á fjölmörg atriði sem við teljum algerlega óraunhæf í því fjárlagafrv., sem hér hefur verið til umr., enn fremur að viðhafður er ýmis talnaleikur til að búa til nægjanlega marga súkkulaðimola til að stinga upp í þinglið Alþfl. Á það hefur verið bent af frsm. minni hl. fjvn., og þá vikið að riti Þjóðhagsstofnunar, að forsendur fjárlagafrv. og þeirrar þjóðhagsspár, sem Þjóðhagsstofnunin hefur gert, séu alls ekki hinar sömu. Til þess að slíkt geti átt sér stað skortir milljarða í útgjaldahlið fjárlagafrv. Ef ráðagerðir stjórnvalda um breyttar niðurgreiðslur á næsta ári komast í framkvæmd, þá stenst ekki heldur verðbólguspá Þjóðhagsstofnunar. Þetta sýnir betur en nokkuð annað hver vinnubrögð hafa verið viðhöfð. Og til þess að ná fram greiðsluafgangi ríkissjóðs á fjórða milljarð, eins og það er orðað, er tekin inn heimild í 6 gr. fjárl. um niðurskurð ríkisútgjalda um 1 milljarð, eftir að búið er að hækka þessa tölu um 1 milljarð þegar fjárlagafrv. er flutt. Ef hugur hefði fylgt máli, hví skyldi þá ekki hafa verið gengið í það af hálfu stjórnarliða að gera þennan niðurskurð? Þeir þekkja, sem reynt hafa, að samþykkt slíkra till. er býsna lítils virði og erfiðleikarnir í sambandi við þær eru með þeim hætti að tæplega má búast við milljarði í niðurskurði ríkisútgjalda. En ég ætla vissulega að vona að hæstv. fjmrh. takist það. Þess er þörf. En ég veit að það eru fleiri en ég, sem þekkja þessi mál, sem hafa efasemdir um að slíkt takist, og þá er aðeins um pappírsútfærslu að ræða. Ég vil ítreka það sem ég hef áður lagt áherslu á við umr. um fjárlagafrv., að Alþ. hverfi ekki frá því að afgreiða fjárlög raunhæft og taka afstöðu til þeirra þýðingarmiklu mála þannig að raunhæft sé. Ef alþm. hafa ekki styrk til þess að ákveða útgjöld ríkisins innan þeirra marka sem tekjur ríkisins leyfa, er Alþ. á rangri braut og í reynd að færa mikilvæga ákvarðanatöku frá Alþ. til framkvæmdavaldsins. Og ég spyr: Hafa ekki Alþfl.- menn gagnrýnt slíkt? Hafa þeir ekki látið í sér heyra í dag varðandi gagnrýni á jafnsjálfsögðum hlutum og þar var þó um að ræða, þ.e. að standa við gerða samninga? En þeir hugsa sér að ganga frá fjárlagafrv. sem er óraunhæft, sem byggist ekki á réttum forsendum, og gera þannig skekkju í ríkisfjármálin og skapa embættismönnum meira vald en þeir eiga að hafa. Það mikla starf, sem unnið hefur verið á undanförnum árum, jafnvel áratug, í þá átt að gera fjárlög að raunhæfu stjórnunartæki og auka allt eftirlit með útgjöldum ríkisins, hefur þá verið unnið fyrir gýg. En ég fullyrði að það hefur verið gert mikið átak í þeim efnum. Það var gert í þeirri tíð sem ég gegndi þessu starfi. Það var gert í tíð forvera míns. Og ég segi: Ef Alþ. ætlar nú aftur að snúa við á þessari braut, þá hefur verið unnið fyrir gýg. Eins og ég gat um að framan er meginefni þessa frv. til fjárl. í beinu samhengi við þá efnahagsringulreið sem viðgengst hjá hæstv. ríkisstj. Frv. þetta boðar aukna hlutdeild ríkisins í þjóðarframleiðslunni frá því sem verið hefur á undanförnum árum, frá 27–28% á árunum 1976 1977 í 30–31%. Þeir, sem hafa gagnrýnt aukin útgjöld ríkissjóðs, ætla núna að standa að því að gera þetta. Á næsta ári verður skatttekjuhlutfallið ekki 27% eins og það var 1977, heldur 31–32%. Með þessu er enn frekar verið að seilast til aukinna ríkisafskipta á öllum sviðum þjóðlífsins og þar með draga úr frjálsræði fólks til ákvarðana um eigin hag og gera allt eftirlit og stjórnun fjármála erfiðari. Annað veigamikið atriði, er varðar afgreiðslu þessa frv., er sú staðreynd að það mun ekki draga úr verðbólgunni, eins og hæstv. fjmrh. hefur viljað halda fram opinberlega, þar sem ljóst er að sá greiðsluafgangur, sem sagður er munu verða, er ekki raunhæfur. Er því ljóst að ríkissjóður stefnir í frekari skuldasöfnun við Seðlabankann á næsta ári, í stað þess að greiða umsamdar afborganir við Seðlabankann 1978 og 1979, en það þýðir auknar erlendar skuldir og áframhaldandi verðbólgu. Hvað segir Alþfl. um það? Þær miklu tilfærslur, sem ráðgerðar eru á næsta ári til niðurfærslu verðlags, valda því, að hið opinbera er nú farið að stjórna bæði framleiðslu og neyslu manna á mörgum þýðingarmiklum vörum, sem fólk neytir daglega, og öll verðskynjun hverfur. Við erum horfin 20 ár aftur í tímann hvað viðskiptahætti snertir. Þetta kerfi gerir ekki annað en viðhalda óarðbærari framleiðslu, sem ekki þrífst ef fólk þarf að greiða raunverulegt verð, og því einn þáttur til viðbótar sem færir lífskjör alls almennings til hins verra. Ef vikið er að tekjuhlið frv. kemur í ljós að nú skal taka til baka að fullu og öllu og meira til fyrirheitin um „samningana í gildi“. Þær stórauknu skattálögur á einstaklinga, sem felast í þessu frv., valda því, að fjölmargir einstaklingar munu greiða allt að 70% af tekjum sínum í beina skatta til opinberra aðila, og það verður til þess að draga úr almennri viðleitni manna til vinnu, en það hefur verið ein aðalundirstaða þess, að við höfum getað starfrækt sjálfstætt þjóðfélag, að hver þjóðfélagsþegn hefur lagt fram mikla vinnu til þess að mega lifa frjáls maður í þessu frjálsa landi. Herra forseti. Við sjálfstæðismenn höfum gagnrýnt harðlega þetta fjárlagafrv. og alla málsmeðferð þess, sem hefur verið með eindæmum, enda kom þar í morgun að hæstv. forsrh. sá sig knúinn til að biðjast afsökunar á framferði stjórnarliðsins. Hann átti að sjálfsögðu við ákveðinn hluta þess. Það væri út af fyrir sig hægt að þola málsmeðferðina ef fjárlagaafgreiðslan vekti einhverjar vonir um árangur í hinni alvarlegu viðureign við verðbólguna. En svo er því miður ekki. Þvert á móti er hætta á að flestar veigameiri ákvarðanir ríkisstj. frá upphafi hafi verri en engin áhrif, enda lýsti einn stjórnarþm. yfir í dag að ríkisstj. hefði enn enga heildarstefnu mótað í efnahagsmálum. Frekari lýsingar á stjórnarathöfnunum eru raunar óþarfar. Hæstv. ríkisstj. dæmir sig sjálf af verkum sínum og hefur á ótrúlega skömmum tíma tekist að sýna getu- og úrræðaleysi sitt.



Herra forseti. Það er orðið áliðið nætur, en þó hygg ég að eitt atriði, sem fram hefur komið hjá tveimur þm., hv. 2. þm. Austurl., Vilhjálmi Hjálmarssyni, og nú síðast hjá hv. 1. þm. Reykn. Matthíasi Á. Mathiesen, þarfnist nokkurrar skoðunar. Þeir hafa báðir sagt - og tala þar af allnokkurri reynslu, þinglegri reynslu á ég þá við - að nú hafi verið óvenjulegir dagar í þinginu, og báðir hafa þeir raunar notað þau orð að á ferli sínum muni þeir ekki eftir öðru eins. Efnislega a.m.k. hefur þetta verið sagt. Þetta hygg ég að vel kunni að vera. Ég er auðvitað nýgræðingur í þessari stofnun eins og allflest flokkssystkina minna eru, en af svolitlum lestri bóka um þessa stofnun hygg ég að ég geti verið sammála um þessa ályktun. En þá hygg ég að okkur öllum sé skylt að spyrja: Af hverju er þetta með þessum hætti? Ég hygg að það sé óhætt að leiða hjá sér að sinni spurninguna um það, hver beri ábyrgðina. Hins vegar er það svo, að efnahagslífi þjóðarinnar hefur svo verið farið um allmörg ár að við erum orðin föst í farvegi 50% verðbólgu. Það er orðinn nánast kækur að segjast vera á móti verðbólgunni, en haga sér svo allt öðruvísi. Við í mínum flokki höfum að því leyti gengið fram fyrir skjöldu, með misjöfnum árangri skal ég fúslega viðurkenna, að við höfum verið að draga siðferðileg rök og ályktanir af verðbólguástandinu. Við höfum ótæpilega bent á það, með hverjum hætti verðbólgan veldur eignatilfærslu frá þeim, sem minna mega sín, til hinna, sem meira mega sín og hafa aðstöðu í kerfinu og bákninu. Við höfum ítrekað verið að sýna fram á það, hvernig láglaunafólkið í þessu landi verður ævinlega verst úti í því kapphlaupi sem hér á sér stað. Og ég vil bæta við, vegna þess að slíkt hefur áður komið hér til umr., að svokölluð rannsóknarblaðamennska undanfarinna ára, ef hægt væri að draga saman í einn hnút þau ólíku mál sem um hefur verið fjallað, á sér eina rót, og það er verðbólgan. Það er spillingin og spillingaráhrifin sem alltaf og alls staðar hefur af þessu ástandi leitt. Þegar þetta er sagt, er ekki óeðlilegt að þegar ný kynslóð kemur inn í þessa sali, sem vissulega hefur litla reynslu af þingstörfum, sé óskað eftir því, að með öðrum hætti sé á málum tekið en gert hefur verið undanfarin ár. Við vitum það, að hér sat ríkisstj. í fjögur ár með sterkan þinglegan meiri hluta, en skorti einhvern veginn allt jarðsamband við fólkið í þessu landi. Afleiðingar þess í efnahagslegu tilliti voru verðbólgan, sem jafnaðarlega og í lok þessa tímabils nam milli 40 og 50%, og lausungin, upplausnin af þessu, sem blasti við hverjum manni og hverju barni. Þessu höfum við viljað breyta, og okkur hefur verið full alvara í því sem við höfum verið að gera. En vandinn er aftur sá, að við verðum að taka þátt í samsteypustjórn. Við höfum ekki hreinan meiri hluta. Vandinn er líka sá, að það eru skil sem ekki flokkast eftir línum milli hægri og vinstri kannske fyrst og fremst, heldur markast af öðrum lögmálum, af öðrum lífsskoðunum, og kannske ekki síst - að hluta a.m.k. - eru skil á milli kynslóða í íslenskum stjórnmálum. Ég er þeirrar skoðunar, að það væri beinlínis óeðlilegt ef allt væri rólegt í stjórnmálum við þessar aðstæður. Í því, sem einhverjir - og kannske með nokkrum rétti - kalla upphlaup, er rauði þráðurinn það sem við höfum verið að gera, að reyna að spyrna við fótum með eitt meginmarkmið í huga og það er rökrétt af því sem að framan er sagt. Þetta meginmarkmið er að ná verðbólgunni niður og - ég hef sagt það áður og segi enn - fórna þá öðrum markmiðum um sinn a.m.k. Rauði þráðurinn í þeim aðgerðum, sem við í mínum flokki beittum okkur fyrir eftir 1. des. á grundvelli loforða sem þá lágu raunar fyrir, var að mynda samstæða og heildstæða stefnu til langs tíma sem hefur þetta að meginmarkmiði, en þar sem jafnframt væri ekki eingöngu verið að ráðast að launafólkinu, að launafólkið a.m.k. hefði þá tryggingu ríkisvaldsins að verið væri að fremja aðgerðir sem gengju í andverðbólguátt á öðrum sviðum einnig. Ég þarf auðvitað ekki að lýsa því, hversu óendanlegum vonbrigðum það hefur valdið, ekki aðeins mér, heldur mínum flokki og að ég hygg nýrri kynslóð í þessu landi, með hverjum hætti stjórnarsamvinnan hefur verið. Það er auðvitað hárrétt og hverju orði sannara, sem fram kom í ræðu hv. síðasta ræðumanns, að það er engin heildstæð stefna til hjá ríkisstjórnarflokkunum. Málefnasamningurinn er yfirborðssamningur sem tekur ekki á nokkrum vanda. Þetta eigum við auðvitað að segja, því að ef þetta væri ekki svo, þá væri ekki núna verið að skipa sérstaka nefnd ráðherra til þess að koma sér saman um stefnu til nokkurrar framtíðar. Þetta liggur í hlutarins eðli og ég held að við, sem í þeim flokkum erum, sem þessa ríkisstj. styðja, gerum hvorki sjálfum okkur, umhverfi okkar né þjóð okkar nokkurn greiða með því að halda öðru fram. Það, sem ég hygg þó að þeir, sem utan við okkar flokk standa, hafi misskilið, þó að það kunni að renna upp fyrir þeim nú á allra síðustu dögum, er þessi einfaldi og litli hlutur: Hver alvara okkur er í þeim aðgerðum og þeim till, sem við höfum verið að leggja fram að því er tekur til þessa verðbólguástands. Við sjáum það sem hið stærsta lykilatriði þeirrar gagnrýni sem við höfum haft fram að færa á undanförnum árum. Mér er það auðvitað sérstök raun, hvað samstarfið við Alþb. að því er tekur til þessara hluta hefur verið lítilfjörlegt og lítið á því að græða í þeim efnum. Og ég er ekki að segja hér neitt, sem þingheimur veit ekki. Við höfum átt langar viðræður um vaxtamál, m.a. um þá einföldu spurningu, hvort fjármagnið eigi að borga til baka á sannvirði, og þær umr. þekkir þingheimur svo vel að ekki þarf frekar um að fjalla. En ég tel skylt nú, þegar umr. um þetta fjárlagafrv. er að ljúka, að á þann rauða þráð sé lögð þung og rækileg áhersla, hversu ekki aðeins mér, heldur - ég vona og veit að það er rétt - allri minni kynslóð er mikil alvara í þessum verðbólgumálum sem eru að friðspilla þjóðlífinu öllu, friðspilla heimilunum og friðspilla umhverfinu öllu. Það leiðir af sjálfu sér að við höfum mikla sérstöðu í þessum efnum. Ég skal verða fyrstur manna til að játa, að vera kann að við höfum gert einhver tæknileg mistök hér í þinginu, höfum stundum gengið of langt í kröfum okkar og á öðrum tímum gengið of skammt. Þarna kemur efalítið til, að á sama tíma og við erum fulltrúar nýrra sjónarmiða, þá erum við jafnframt nýgræðingar í þeim leikjum sem hér eru hafðir í frammi. En söm er alvaran í málflutningi okkar. Við hefðum viljað, og það segjum við sem stuðningsmenn þessarar ríkisstj., að hún færi réttar leiðir. Við hefðum viljað að það næðist stefna til lengri tíma. Við hefðum viljað að ríkisfjármálunum hefði verið breytt. Það hefur ekki tekist og það er enn eitt sporið aftur á bak frá því sem við hefðum viljað gera. Þetta vekur auðvitað endalausar spurningar. Og áfram mætti halda: Ef stjórnkerfið hjá okkur vill, ef þetta margflokkakerfi hjá okkur vill, er samt sem áður til tæknilegur möguleiki á því, að 32 þm. geti hér staðið saman að heildstæðum till. í þessum efnum. Okkur hefur verið alvara, en okkur hefur enn að mjög verulegu leyti tekist illa að koma markmiðum okkar fram. Ég hef áður sagt það hér og annars staðar og lýst þeirri skoðun minni, sem kannske kann að hljóma öfgafull, að samningar í stjórnmálum séu siðspilltir. Ég er þessarar skoðunar hreinlega vegna þess að fyrir kosningar boðuðum við stefnu, - við gerðum það öll sem hér erum inni. Við göngum út frá því, að við séum að boða stefnu sem við viljum framkvæma ef við komumst í meiri hluta. Öll vitum við að það eru sáralitlar líkur á því og verður um langa hríð, að einhver einn flokkur hér á Alþ. komist í meiri hluta. Samvinna verður að vera höfð. Hún gengur misjafnlega. Til þessa hefur hún gengið í bókstaflegum skilningi illa á milli þeirra flokka sem reynt hafa að stjórna landinu, og þess sér merki í efnahagskerfinu öllu. Herra forseti. Ég bið afsökunar á að hafa tekið þennan tíma. Mér finnst það nánast skylt, að undirstrikað sé rækilega með hverjum hætti staða okkar í Alþfl. er í samhengi við það sem á undan hefur gerst. Við erum ekki nema tæpur fjórðungur þingheims þrátt fyrir allt, en söm er alvaran í sérhverju spori, sem við höfum stigið og eigum eftir að stiga næstu vikur. Vinsamlegast bið ég þá, sem með okkur hafa verið að reyna að stjórna landinu, að taka tillit til þessara sjónarmiða.



Herra forseti. Meðferð fjárlagafrv. fyrir árið 1979 er nú komin á lokastig á hv. Alþ. Af þessu tilefni finnst mér ástæða til að fara nokkrum orðum um þróun efnahagsmála á yfirstandandi ári, enda liggja nú fyrir upplýsingar um helstu þætti þeirra. Enn fremur mun ég sérstaklega huga að framvindu ríkisfjármálanna og því veigamikla hlutverki sem þau gegna í hagstjórn, en jafnframt draga upp mynd af fjárlagafrv. við lokameðferð þess hér í þinginu. Á árinu, sem senn er á enda, hægði á hagvexti. Þjóðarframleiðsla er talin munu aukast um 3.5%, en jókst um 4.8% árinu 1977. Þjóðartekjur munu að öllum líkindum aukast um 3%, eða nokkru minna en framleiðslan, vegna nokkru lakari viðskiptakjara en á árinu 1977 til jafnaðar. Horfur virðast á því, að viðskipti við önnur lönd verði nærri hallalaus. Atvinnuástand hefur verið gott og frekar einkennst af ofþenslu á sumum sviðum atvinnulífsins. Einkaneysla á mann hefur aukist um 5–6% og er nú með því mesta, sem hún hefur verið. Lífskjör hafa því verið afar góð. Fjárfesting hefur dregist nokkuð saman, eða um 3–4%, en er enn nálægt 27% af þjóðarframleiðslu. Er það hærra hlutfall en heppilegt er við ríkjandi aðstæður í þjóðarbúskapnum. Í heild má segja, að þróun þjóðarframleiðslu og viðskiptajafnaðar hafi verið viðunandi, en á hinn bóginn hefur verðbólgan geisað óskaplega á árinu. Um mitt árið var hraði verðbólgunnar kominn í 50% miðað við 12 mánaða tímabil, og enn er verðbólgan mikið vandamál sem kemur fram bæði í ríkisfjármálavanda og í rekstrarörðugleikum hjá undirstöðugreinum atvinnuveganna. Vegna þeirra geigvænlegu verðhækkana, sem orðið hafa á árinu, hefur ríkisstj. þurft að grípa til ýmiss konar aðgerða, svo sem gengisfellingar krónunnar. Jafnframt hafa útgjöld hins opinbera verið aukin í því skyni að hamla gegn verðhækkunum, en þessar aðgerðir hafa krafist sérstakrar tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Frá áramótum til þessa dags hefur gengi íslensku krónunnar gagnvart Bandaríkjadollar lækkað um tæplega 50%. Hin öra verðbólguþróun innanlands hefur m.a. leitt til þess, að kaupgjald hefur hækkað um rösklega 40% frá áramótum. Verðlagið í nóvemberbyrjun s.l. var um 42% hærra en í nóv. í fyrra þrátt fyrir lækkun söluskatts og aukningu niðurgreiðslna í upphafi ferils þessarar stjórnar í septemberbyrjun. Verðbólgan er því meginvandamálið sem við er að glíma í efnahagsmálum þjóðarinnar, og við afgreiðslu fjárlagafrv. verður að taka mið af því. Þess vegna er mikilvægt að tekjuáætlun fjárl. sé byggð á því eftirspurnarstigi í landinu, sem samrýmist viðskiptajöfnuði og verðbólguhjöðnun, og að öruggur greiðsluafgangur náist. Ríkisfjármálin mega ekki vera uppspretta ofvaxtar í peningaveltu í landinu. Er því brýnt að dregið verði úr fjárfestingu á vegum hins opinbera og um leið úr heildarumsvifum í framkvæmdum í landinu, þannig að jafnvægi náist í efnahagsmálum án þess að þrengt sé að kjörum almennings úr hófi fram. Á hinn bóginn er auðvitað ekki mögulegt að auka neyslustigið í landinu á næsta ári að neinu marki, enda ekki þörf á því ef sanngjarnlega er skipt kjörum í landinu. Ég tel að fjárlagafrv. nái þessum tilgangi. Engan þarf samt að undra þótt erfitt hafi verið að láta enda ná saman þegar úr jafnvöndu er að ráða og nú er, ekki síst vegna þess að ríkisstj. átti þann kost einan, þegar hún kom til valda, að beita auknum niðurgreiðslum gegn óðaverðbólgunni í bili. Enn fremur er um nokkra aðra óverulega útgjaldaliði að ræða, og kem ég nánar að því síðar. Á næstu mánuðum reynir á hvort varanlegri úrræði finnast. Frumskilyrði í þeirri tilraun er jafnvægi í ríkisfjármálum. Fyrstu 11 mánuði þessa árs námu innheimtar tekjur ríkissjóðs 136.6 milljörðum kr., en útgjöld 138.2 milljörðum. Gjöld umfram tekjur námu því 1.6 milljarði kr. Jöfnuður lánahreyfinga og viðskiptareikninga var jákvæður um 0.2 milljarða. Greiðsluhalli var hjá ríkissjóði sem nam um 1.4 milljörðum kr. Á sama tíma í fyrra voru útgjöld ríkisins umfram tekjur 2.5 milljarðar. Jöfnuður lánahreyfinga og viðskiptareikninga var um 0.8 milljarða, þannig að greiðsluhalli var um 1.7 milljarða kr. Áætlanir um tekjur ríkissjóðs 1978 voru gerðar samhliða og að afstöðnum efnahagsráðstöfunum ríkisstj. í sept. s.l. Tekjuáætlun sú fyrir 1978, er fylgdi fjárlagafrv. fyrir 1979, gerði ráð fyrir 154.2 milljörðum kr. í innheimtar tekjur. Síðustu áætlanir víkja óverulega frá þessari áætlun. Gjöldin urðu því miður hærri en tekjurnar, eins og ljóst var þegar í septembermánuði. Það verður því verulegur rekstrarhalli á ríkissjóði á þessu ári. Á móti kemur að jöfnuður lánahreyfinga og viðskiptareikninga utan Seðlabanka er talinn verða jákvæður. Jafnar þetta að nokkru halla á rekstrarreikningi. Rekstrarhallann 1978 verður að rétta á næsta ári og tryggja að auki endurgreiðslur til Seðlabanka og greiðsluafgang til þess að vinna einnig eftir þeirri leið gegn verðbólgunni. Forsendur um vöxt þjóðarframleiðslu og tekna og breytingar þjóðarútgjalda á næsta ári eru í aðalatriðum óbreyttar frá fjárlagafrv. eins og það var upphaflega sett fram. Reiknað er með 1–1.5% aukningu þjóðarframleiðslu og tekna á árinu 1979, en um 1% aukningu almennra þjóðarútgjalda og svipaðri aukningu innflutnings að raunvirði. Á þessum forsendum yrði ekki halli á viðskiptum við útlönd á næsta ári. Tekjuáætlanir ríkissjóðs eru þannig byggðar á því, að þjóðarútgjöld á mann aukist ekki á næsta ári að raunvirði. Í þessu felst ákveðið aðhald, sem t.d. má bera saman við það sem var forsenda fjárl. yfirstandandi árs, sem var á því reist að einkaneysla ykist um 6% og þjóðarútgjöld um 4%. Í þeirri þjóðhagsspá, sem fjárlagafrv, er byggt á, er gert ráð fyrir að einkaneysla aukist um 3% og samneysla um 1%. Þjóðhagsspáin, sem hér er miðað við, er gerð á ákveðnum forsendum um breytingar kaupgjalds og verðlags á næsta ári, en í upphaflega fjárlagafrv. var miðað við áætlað verðlag og kaupgjald í des. 1978. Við endurskoðun á tekjuáætlun ríkissjóðs 1979 hefur verið miðað við verðlag, kauplag og gengi í des. 1978, eins og gert var í frv. í upphafi. Í þessu felst heldur lægra kaupgjald, eða rúmlega 1%, en í fjárlagafrv., en aftur á 1979 Sþ. 21. des. móti er innlent verðlag og verð á erlendum gjaldeyri nú heldur hærra en ætlað var í fyrstu gerð áætlunarinnar, þannig að í heild er um líkar verðlagsforsendur að ræða í víðustu merkingu. Auðvitað hefði verið æskilegast að miða fjárl. við væntanlegar niðurstöður næsta árs í verðlags- og kaupgjaldsmálum, en ekki hefur reynst unnt að koma því við vegna þess, hve umfangsmikla endurskoðun það hefði kallað á í fjvn. Ég tel hins vegar að með þeirri undirstöðu, sem hér hefur verið lögð, megi ná góðum tökum á fjármálum ríkisins á komandi ári, en til þess þarf að beita ströngu aðhaldi og ráðdeildarsemi í ríkisrekstrinum og að því verki mun ég vinna. Fjárl. eru hluti af þeirri áætlun að ná jafnvægi í öllum þjóðarbúskapnum á næstu árum. Óhjákvæmilegt hefur reynst að hækka nokkuð skatta, en þó munu tekjur og gjöld ríkissjóðs verða innan við 30% af þjóðarframleiðslu næsta árs miðað við fyrirliggjandi þjóðhagsspá. Í fram kominni skýrslu Þjóðhagsstofnunar um horfur í efnahagsmálum 1979 er reiknað með því, að fjárfesting í heild dragist saman um 9–10% og verði rétt við 24% af þjóðarframleiðslu. Ríkisstj. mun gera grein fyrir stefnu sinni í fjárfestingar- og lánamálum í heild með skýrslu um lánsfjáráætlun 1979, sem enn er ekki fullmótuð, en að því verður stefnt að fjárfestingin í heild verði um 24.5% af þjóðarframleiðslu ársins. Að gefnu tilefni vil ég taka fram, að lánsfjáráætlun er að mestu tilbúin - eftir er einungis að taka lokaákvarðanir um fá atriði hennar. Í fjárlagafrv. sjálfu felst 12% magnsamdráttur í fjárveitingum til framkvæmda í A-hluta, sem er drjúgur skerfur til þessarar niðurstöðu. Í þessu efni er einnig mikilvægt að fjármagn sé tryggt til þjóðhagslega arðbærrar starfsemi í atvinnugreinum. Það mun verða keppikefli ríkisstj. í lánsfjáráætlun að ná þessu marki um leið og dregið verður úr erlendum lántökum. Hv. formaður fjvn. hefur þegar gert ítarlega grein fyrir einstökum breytingum á frv. milli umr. Ég ætla mér því aðeins að fara fáum orðum um helstu orsakir þeirra breytinga sem orðið hafa á útgjalda- og tekjuhlið frá því að frv. var lagt fram. Nú síðustu dagana hafa verið flutt frv. og brtt. við fram komið frv. um breytingar á sköttum og um nýja tekjuöflun fyrir ríkissjóð sem áhrif hefur á tekjuáætlunina fyrir árið 1979. Hér er um þrenns konar ráðstafanir að ræða: Í fyrsta lagi tekjuöflun á árinu 1979, sem kemur í stað ákvæða brbl. frá því í sept. s.l. Í öðru lagi skattalækkun í samræmi við fyrirheit í lögum nr. 103 frá 1978, sem kennd eru við 1. des. s.l. Og í þriðja lagi nýir skattar eða skattbreytingar til þess að vega upp tekjumissi vegna fyrrgreindrar skattalækkunar og til þess að auka tekjur ríkissjóðs á árinu 1979. Þessi þríþætta skattalagabreyting veldur í heild rösklega tveggja milljarða kr. hækkun á tekjum ríkissjóðs á næsta ári frá fjárlagafrv. Þessi hækkun skiptist þannig: Áætluð tekjuöflun í stað brbl. frá því í sept. lækkar um 200 millj. kr., einkum vegna þess að ákvæði um sérstakan hátekjuskatt er fellt niður. Skattalækkun í samræmi við fyrirheit í lögum um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu veldur um 4 milljarða tekjumissi ríkissjóðs á næsta ári. En ný tekjuöflun er talin munu skila um 6.2 milljörðum kr. Heildaráhrif skattbreytinganna, sem ríkisstj. stendur að, verða hækkun skatta sem nemur um 0.6% af þjóðarframleiðslu næsta árs. Þá er tekið tillit til lækkunar tolla samkv. samningum við EFTA og EBE. Samkv. endurskoðaðri tekjuáætlun verða heildartekjur ríkissjóðs á árinu 1979 208.9 milljarðar kr. Heildarútgjöld ríkissjóðs samkv. upphaflegu fjárlagafrv. voru áætlaðar 198.5 milljarðar kr. Þessi áætlun hefur hækkað í meðförum Alþ., svo og vegna endurskoðaðra áætlana, um rösklega 3 milljarða. Gjöld nema því samtals 202.3 milljörðum á næsta ári. Þannig verður afgangur á rekstrarreikningi um 6.7 milljarða kr. Halli á lánahreyfingum er talinn verða 4.2 milljarðar kr. Heildarniðurstaðan verður því sú, að ríkissjóður skili um 2.5 milljörðum kr. í greiðsluafgang á árinu 1979. Þetta er nokkur hundruð millj. kr. minni greiðsluafgangur en að var stefnt í fjárlagafrv. Í raun má telja að greiðsluafgangur á fjárl. næsta árs sé í samræmi við þá stefnu sem mörkuð var í 1. gr. fjárlagafrv., þar sem í aths. var gert ráð fyrir að framkvæmdaframlög mundu hækka um 1 milljarð kr. Ég vil enn leggja áherslu á, hve nauðsynlegt er að ströngu aðhaldi verði fylgt í ríkisbúskapnum til þess að hamlað verði gegn verðhækkunum á næsta ári. En það þarf enn fremur að gæta ítrasta aðhalds á öðrum sviðum efnahagsmála, enda tel ég að nú sé lag til þess að snúast af alefli gegn þeim vágesti sem verðbólgan er í þjóðfélagi okkar. Með þessum fjárl. tel ég að markaður sé farvegur fyrir öflugt viðnám gegn verðbólgu á næsta ári. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð 1. sept. s.l. blasti við fjölþættur vandi í efnahags- og atvinnumálum, sem dregist hafði um lengri tíma að leysa. Þessi vandi var fyrst og fremst afleiðing vægðarlausrar kröfugerðar og langvinnrar verðbólgu. Á s.l. hausti var nauðsynlegt að grípa til skjótra ráðstafana til að tryggja áframhaldandi rekstur atvinnuveganna, atvinnuöryggi og frið á vinnumarkaði. Þessar fyrstu aðgerðir ríkisstj. á sviði efnahagsmála og kjaramála eiga að veita svigrúm til að hrinda í framkvæmd nýrri efnahagsstefnu. Afgreiðsla þessa fjárlagafrv. er eitt af fyrstu skrefunum fram á við í efnahagsog fjármálum. Það verður svo verkefni fyrstu vikna næsta árs að marka að öðru leyti nýja breytta stefnu í efnahagsmálum til lengri tíma. Fyrstu aðgerðir ríkisstj. fólu í sér tilraun til að rjúfa þann vítahring verðlags- og kauphækkana sem hagkerfið hafði fests í á undanförnum árum. Farið var inn á þá braut að draga úr verðbólgu með auknum niðurgreiðslum og lækkun óbeinna skatta á nauðsynjum. Ríkissjóður tók á sig mikla fjárhagsbyrði og hluta verðbólguvandans var breytt í ríkisfjármálavanda. Það er m.a. þessi vandi, ásamt nokkrum óvenjulegum málum sem kosta ríkissjóð stórfé, sem hefur gert afgreiðslu fjárl. erfiða, þar sem sú stefna í fjármálum ríkisins var mörkuð að vinna upp þann halla sem stofnað var til í haust með fyrrnefndum ráðstöfunum ríkisstj. Að mínu mati er það forsenda árangurs í viðnámi gegn verðbólgu að fullur jöfnuður náist á næsta ári í ríkisfjármálum og auk þess verði sú skuld, sem stofnað var til í haust, greidd að fullu. Frv. til fjárlaga var byggt á þessari stefnu. Enn fremur var fjárlagafrv. samið með það fyrir augum, að það mundi að öðru leyti vinna gegn verðbólgunni, verða hagstjórnartæki í þeirri baráttu. Nú hefur tekist samkomulag um að afgreiða fjárl. á grundvelli þeirrar stefnu sem fjárlagafrv. boðaði. Ríkisstj. og þingflokkar stjórnarliðsins hafa skuldbundið sig til þess. Höfuðeinkenni þeirrar stefnu felst í eftirfarandi: 1. Tekjuafgangur fjárl. verður um 6 milljarða 654 millj. kr., eða 3.3% af ríkisútgjöldunum. Auk þess hefur ríkisstj. heimild til að skera ríkisútgjöldin niður um 1 milljarð kr. Er það í samræmi við samþykkt, sem gerð var í ríkisstj. og er svo hljóðandi: „ Ríkisstj. samþykkir að lækka ríkisútgjöld á árinu 1979 um allt að 1 milljarð kr. til þess að endanleg framkvæmd fjárl. verði í samræmi við þau markmið sem sett eru fram í 1. gr. fjárlagafrv. Ákvarðanir um framkvæmd þessarar samþykktar verða teknar þegar að loknu jólaleyfi.“ Ég mun ganga mjög ríkt eftir því, að þessi samþykkt verði framkvæmd, og gefa hv. Alþ. skýrslu um, með hverjum hætti það verði gert. Verði heimildin nýtt að fullu verður tekjuafgangur ríkissjóðs 7 milljarðar 654 millj. kr. á næsta ári og greiðsluafgangur 3 milljarðar 486 millj. kr., eða 3.8% af ríkisútgjöldum. Gangi þessi mál fram með þessum hætti verður unnt að greiða niður samningsbundnar skuldir ríkissjóðs um 7 milljarða kr. og bæta stöðu hans við Seðlabankann sem svarar greiðsluafgangi. 2. Þessi afgreiðsla á að tryggja hallalausan rekstur ríkissjóðs á fyrstu 16 mánuðum stjórnartíma ríkisstj., sem var það markmið sem sett var í upphafi stjórnartímabilsins. Greiðsluafgangurinn á næsta ári gengur til þess að greiða upp þá skuld sem stofnað var til með fyrstu efnahagsaðgerðum ríkisstj. í haust. 3. Varið er miklum fjárhæðum, eða um 19 milljörðum kr., til að greiða niður verðlag á landbúnaðarvörum. Sú ákvörðun að fella niður söluskatt á matvörum rýrir tekjur ríkissjóðs um 5 milljarða kr. Verður því varið samtals 24.4 milljörðum á næsta ári til þess að greiða niður verð á brýnustu nauðsynjavörum. Takmörk eru fyrir því, hvað langt skal ganga í niðurgreiðslum, þar sem þær skapa gífurlegt tekjuöflunarvandamál. Þau mál þarf að skoða betur í samhengi við breytta og nýja stefnu í efnahagsmálum. Í þessu sambandi kemst ég ekki hjá að geta einnig nokkurra óvenjulegra kostnaðarliða í fjárl. Kostnaður við greiðslu afborgana og vaxta vegna framkvæmda við Kröflu nemur 2.4 milljörðum kr. Niðurfelling tolla vegna samninga við EFTA og EBE rýrir ríkistekjurnar um rúma 2 milljarða. Og að lokum verða vaxtagreiðslur ríkissjóðs á næsta ári 7 milljarðar kr. Það er dýrt fyrir skattgreiðendur í landinu að standa undir skuldasöfnun ríkissjóðs. 4. Mikilla tekna verður aflað með beinum sköttum, einkum á tekjuháa aðila í þjóðfélaginu. Þetta er öðrum þræði gert beinlínis vegna þess, að beinu skattarnir ganga ekki inn í vísitölugrundvöllinn eins og kerfið er og skrúfa því ekki sjálfkrafa upp kaupgjald og verðlag. Með aukinni skattheimtu er og dregið úr eftirspurn og þenslu í efnahagslífinu. Við þessar hættulegu og óvenjulegu aðstæður í íslensku efnahagslífi verður ekki komist hjá að tryggja trausta afkomu ríkissjóðs á næsta ári. Það er þýðingarmikill þáttur nýrrar efnahagsstefnu. 5. Dregið er úr opinberum framkvæmdum samkv. fjárl. sem nemur um 12% að magni til í A-hluta og dregið úr framlögum ríkisins til fjárfestingar í atvinnulífinu. Þetta er gert til að draga úr spennu í efnahagsmálum og til að minnka verðbólguna. Að lokum verður um að ræða verulegan samdrátt í rekstrarútgjöldum ríkisins. Hert verður aðhald að því er varðar nýjar stöður í kerfinu og dregið úr kostnaði eins og framast er unnt. Þannig er fjárl. ætlað að vinna gegn verðbólgunni, hægja á verðbólguhjólinu. Þessi afgreiðsla fjárl. er því liður í þeirri stefnu að vinna gegn hinni háskalegu verðbólgu sem vegur vægðarlaust að undirstöðum efnahagslífs þjóðarinnar. Það er ekki vandalaust verk að vinna að fjárlagagerð við núverandi aðstæður í efnahagsmálum. Það er allt of mikil hreyfing og óvissa um framtíðina. Eigi að síður hefur tekist samvinna um afgreiðslu sem ég er eftir atvikum ánægður með. Herra forseti. Ég vil að lokum nota þetta tækifæri til þess að þakka fjvn.-mönnum og þá sérstaklega formanni n., Geir Gunnarssyni, fyrir mikið og gott starf við gerð þessa fjárlagafrv. Fjárlagagerðin er alltaf átakaverk og umfangsmikil. Í þetta sinn urðu stjórnarskiptin og efnahagsaðgerðir í sept. til þess að koma þurfti þessu mikla verki frá á skemmri tíma en venja er. Auk þess var nauðsynlegt að gera margháttaðar breytingar á sköttum og fjármálalöggjöf. Hefur þetta gert hríðina alveg sérstaklega stranga, og ber þar raunar fleira til. En fram úr þessu öllu hefur verið farsællega ráðið, þannig að fjárl. geta orðið undirstaðan að bættri og breyttri efnahagsstefnu.