Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og kunnugt er, þá er ekki langt síðan þetta mál fór í n., og ég sem frsm. minni hl. hef verið að vinna allan tímann og er nú búinn að sleppa handritinu við skrifstofuna, sem ætlar að láta vélrita það í nokkrum eintökum og síðan fara til prentunar. Með tilliti til þess hraða, sem hafður hefur verið á þessu öllu saman, vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að fundi yrði frestað, þangað til nál. minni hl. getur legið fyrir. 

Forseti (BSt): Út af tilmælum hv. þm. Vestm. skal ég verða við þeim að því leyti, að liggi hans nál. og minni hl. ekki fyrir vélritað og útbýtt, þegar að honum kemur að mæla fyrir því, þá skal ég fresta fundi. En ég sé ekki, að það skaði neitt hans málstað, þótt mælt sé nú þegar fyrir nál. meiri hl.



Herra forseti. Það er ekki hægt að segja, að þessari hv. d. sé ætlaður mikill tími til meðferðar þessa máls, þar sem frv. verður að afgr. nú í dag, ef jólafrí þm. á að geta hafizt á þeim tíma, að nokkur möguleiki sé fyrir því, að þm., sem í fjarlægð búa, geti komizt heim til sín fyrir jólin. Þetta er að vísu ekki neitt nýtt, því að það hefur gengið svo ár eftir ár, að þau mál, sem snerta efnahagslífið og ráðstafanir til þess sérstaklega, að útgerðin geti haldið áfram, hafa verið hér á ferðinni rétt fyrir jólin og komið til þessarar hv. d. eftir að Nd. hefur afgr. það og þess vegna verið mjög takmarkaður tími fyrir Ed. að kynna sér málin nægilega og takmarkað ráðrúm til þess að breyta til, þó að vilji kynni að vera fyrir hendi um það í deildinni. Það er ekki heldur hægt að segja, að fjhn. deildarinnar hafi haft langan tíma til athugunar málinu, síðan frv. var til hennar vísað, en bót í máli er það, að n. athugaði málið, áður en því var vísað til hennar. Það varð að samkomulagi, að fjhn. deildanna ynnu saman að athugun málsins, og fjhn. þessarar hv. d. var á tveim fundum með fjhn. Nd. Nefndirnar fóru í sameiningu yfir frv. á fyrri fundinum, sem var alllangur, og á síðari fundinum fengu nefndirnar svo ýmsar upplýsingar, bæði hjá einstökum ráðh., sem n. fengu til viðtals, og fleiri aðilum, sem höfðu haft afskipti af undirbúningi þessa máls. Árangur þessa samstarfs nefndanna varð svo í höfuðatriðum þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í hv. Nd. og liggja hér fyrir sem sérstakt þskj., því að tími hefur ekki unnizt til að prenta frv. upp í heild sinni. N. hélt svo fundi í dag og ræddi málið og hafði m. a. á fundi hjá sér sjútvmrh., sem gaf n. ýmsar upplýsingar viðvíkjandi því. Ég þarf ekki að rekja efni frv. þess, sem hér liggur fyrir, eða skýra það. Um það efni nægir að vísa í fyrsta lagi til grg. þeirrar, sem fylgdi frv. í upphafi, og í öðru lagi til þeirra skýringa, sem hæstv. ráðh., bæði hæstv. forsrh. og aðrir ráðh., hafa gefið í þinginu, ekki einasta hér í hv. d. í dag, þegar frv. var til 1. umr., heldur og í Nd., því að ég varð þess var, að mjög margir af þm. þessarar hv. d. voru við umr. í hv. Nd. Ég var það sjálfur við 1. umr. alllengi og sá, að meðdeildarmenn mínir voru þar einnig margir. Ég hygg því, að allir hv. þm. d. séu orðnir frv. allvel kunnugir. Það skal að vísu játað, að það er meira verk en hægt hefur verið að inna af höndum á svo stuttum tíma að bera frv. rækilega saman við tollskrána, og má segja, að einhverjum kunni að vera þau atriði frv. óljós. En að því er varðar stuðning við atvinnuvegina og ráðstafanir þeirra vegna, þá held ég, að öllum séu ljós ákvæði frv. þar um. Nú er 21. desember, og að eðlilegum hætti þarf því þessi dagur að verða síðasti starfsdagurinn í d. nú fyrir jólin, eins og ég vék að áðan. Þegar fjhn. á fundi sínum í dag varð að ákveða, hvað hún legði til í málinu, virtist vera um þrjár leiðir að velja: Í fyrsta lagi að leggja út í gagngerða endurskoðun á frv. Til þess að inna slíkt af hendi hefði ekki einasta þurft marga klukkutíma eða allan þennan dag, heldur fleiri daga, ef sú endurskoðun hefði átt að vera ýtarleg. Með því var alveg loku fyrir það skotið, að meðferð málsins gæti verið lokið í þinginu fyrir jól. En af því að draga afgreiðslu málsins fram yfir áramót, sem þá hlaut að verða, hefði að sjálfsögðu leitt, að það hefði eitthvað dregizt eftir áramótin, að útgerðin hæfist handa. Annar kosturinn var sá að leggja til að fella frv. Ef n. hefði lagt það til og d. fallizt á þá till., er enginn vafi á því, að af því hefði leitt stöðvun útgerðarinnar, sjálfsagt um langan tíma, því að ég tel engar líkur til, að það samkomulag, sem fengizt hefur um þetta mál, eins og það liggur fyrir, mundi fást um aðrar leiðir, t. d. eins og gengislækkun, á skömmum tíma. Ef þetta frv. væri fellt og hugsað til að fara aðrar leiðir, þá veit ég ekki um aðra leið, sem iég get hugsað mér að geti verið fær og framkvæmanleg, heldur en gengislækkun. Það hefur að vísu verið nefnd þriðja leiðin, verðhjöðnunarleiðin. Ég hygg, að slíkt sé aðeins nefnt, án þess, að nokkur meini það 1 alvöru, að slík leið sé framkvæmanleg eins og nú er komið. Þriðji vegurinn, sem fyrir hendi var, var að samþ. frv., a. m. k. að mestu óbreytt og helzt alveg óbreytt, sökum þess að mér virðist, að hv. Nd. muni vera hætt störfum nú fyrir jólin og það mundi þýða stöðvun málsins í bili að breyta frv. Að vísu mun hæstv. forseti Nd. hafa kvatt deildina með þeim fyrirvara, að það gæti skeð, að hún yrði kölluð saman aftur, en samt sem áður veit ég til þess, að það eru margir Nd.-þingmenn farnir úr bænum og á förum, a. m. k. hafa þeir allmargir kvatt mig og sagzt vera á förum úr bænum. Því miður gat fjhn. ekki orðið alls kostar sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n., hv. 8. landsk., hv. þm. Ak. og ég, leggur til, að frv. sé samþ. óbreytt, en minni hl. n, lagði ekki á móti frv. á þeim fundi, sem við héldum, en kvaðst mundu skila séráliti. Þó geri ég ráð fyrir, að hv. minni hl. ætli að bera fram einhverjar brtt. hér. Hefði meiri tími verið til stefnu, þá finnst mér, að það kynni vel að vera, að einnig við í meiri hl. hefðum viljað vera með í því að gera einhverjar breyt. á frv. Í sambandi við þetta skal ég geta þess, að n. barst bréf frá stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, þar sem hún fór fram á, að gerðar yrðu breyt. á frv. Bréfið er dagsett í dag. Þetta bréf var tekið til athugunar og borið undir hæstv. sjútvmrh., og við athugun kom í ljós, að um þau atriði, sem stjórn hraðfrystihúsanna kvartaði um, hefur ríkisstj. fulla heimild skv. frv. til þess að verða við óskum þeirra, án þess að frv. sé breytt, nema aðeins um eitt atriði. Annars eru það sjö liðir, sem þeir óska eftir breytingum á, en hvað sex af þessum liðum snertir mun vera alveg óþarft, jafnvel þótt menn vildu verða við óskum þeirra, að breyta frv. þeirra hluta vegna. Það er aðeins einn liður, sem mundi þurfa að breyta, þótt menn vildu algerlega verða við óskum stjórnar hraðfrystihúsanna. Hér hefur verið ýmislegt rætt á víð og dreif um efnahagsmálin, sem vænta má í sambandi við þetta mál. Það er talað um tollahækkanir í sambandi við þetta og álögur á þjóðina. Rétt er það, að hér er gert ráð fyrir auknum gjöldum. En þetta er það, sem skeð hefur held ég á hverju einasta ári, þegar þessi mál hafa verið til meðferðar í þinginu, og það var svo sem auðséð, þegar gengið var inn á þá braut fyrir 10 árum að taka ábyrgð á fiskverði, að slíkt mundi halda áfram. Kröfurnar hafa vaxið, og undan þessu hefur ekki verið hægt að komast nema þá með aðgerðum, sem menn hafa ekki viljað fallast á. Stundum hafa verið reyndar aðgerðir, sem ekki beinlínis kölluðu á aukin framlög frá ríkisins hálfu, heldur tekjutilflutning í þjóðfélaginu á annan hátt. Sérstaklega var það einu sinni, eftir að gengið var inn á ábyrgð á fiskverði, sem þetta var gert. Það var með gengislækkunarlögunum frá 1950. En það sýndi sig, að gengislækkunarlögin komu ekki að gagni nema fyrst í stað, vegna þess að tilgangur þeirra og takmark var brotið niður af aðilum, sem voru það sterkir í þjóðfélaginu, að þeir gátu gert það. Hér hefur verið rætt um þessa leið og gengislækkun einnig, þótt enginn hafi beinlínis haldið gengislækkun fram hér í þessum umr. En sú skoðun hefur verið látin í ljós, að þetta væri gengislækkun, dulbúin gengislækkun. Hvað sem segja má um það fræðilega, þá er þó eitt víst, að það er einn reginmunur á almennri gengislækkun og þeim úrræðum, sem hér er lagt til að gera, að gengislækkunin kemur jafnt niður á allar aðfluttar vörur, hvort sem þær eru þarfar eða óþarfar, hvort sem það eru almennar neyzluvörur eða miður þarfar vörur, en í þessu frv. og samkvæmt þessari leið, sem hér er lagt til að fara, eru mestu nauðsynjavörurnar ýmist undanþegnar hinum nýju gjöldum eða að á þær eru lagðar mjög litlar greiðslur, og auðvitað er það vegna þess arna, þessa munar á beinni gengislækkun og þessum úrræðum, að launþegar og hefur flestir þjóðfélagsþegnar, sem verr eru settir, kjósa frekar þessa leið en gengislækkunina. Því hefur verið haldið fram, að í þessu frv. væri engin nýjung á ferðinni og hæstv. ríkisstj. hefði svikið loforð sín um að koma með ný úrræði og varanleg. Eins og bent hefur verið á af öðrum, er hér alger nýjung á ferðinni að því leyti, að það er samið við aðalatvinnustéttir landsins, bæði framleiðendur og launþega, um málið, og það er með samkomulagi stéttanna, sem þessar ráðstafanir verða gerðar. Þetta er nýjung, því að þetta hefur aldrei verið gert áður. Það var bent á það hér um daginn undir umræðum um allt annað mál, að það hefði verið samið við Alþýðusambandið jafnvel þegar gengislækkunin var gerð. Ég man vel eftir þessu og veit, hvað við er átt, því að ég var í þeirri aðstöðu þá eins og nú að fjalla sérstaklega um það mál, því að ég var þá eins og nú í fjhn. þessarar hv. deildar, og ég vil upplýsa, að það var ekki samið við Alþýðusamband Íslands eða yfirleitt við neinar atvinnustéttir, nema hafi það verið útgerðarmenn. Um gengislækkunina, þegar frv. var lagt fram, hafði ekkert verið samið við neinn. Hitt er rétt, að þegar frv. var komið fram og farið að fjalla um það í Alþ., þá komu mótmæli og þá komu bréf og sendinefndir til þess að mótmæla ýmsum atriðum og farið fram á breytingar, og það eina, sem samið var þá, var um nokkrar tilslakanir á frv. frá því, sem það hafði verið lagt fram, tilslakanir, sem ef til vill hefði ekki átt að gera, ég skal ekki segja um það, Ég verð því að halda því fram eindregið, að að þessu leyti er hér um algera nýjung að ræða. Það hefur verið bent á það, að þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum, hafi ekki komið að gagni nema aðeins stutta stund, og er það rétt, því að alltaf hefur þurft að bæta við um hver áramót. Að fullyrða beinlínis um það, hvort svo verði enn, er vitanlega óvarlegt, því að enginn veit, hvað framtíðin ber í skauti sér. Það geta komið meira að segja fyrir atvik í heimsmálunum, sem gerbreyta öllu viðhorfi hér á Íslandi. En hinu verð ég þó að halda fram, að það séu meiri líkur til þess, að þetta, sem nú stendur til að gera, verði varanleg úrræði, einmitt vegna þess, að úrræðin byggjast á svo víðtæku samkomulagi sem raun ber vitni um. Það er ekki annað en mannlegt eðli að una betur því, sem menn hafa sjálfir samþykkt, heldur en valdboði. Með því er ég ekki að segja, að valdboð geti ekki verið nauðsynlegt, ef svo stendur á. En ef það tekst að semja við þá, sem við einhver ákvæði og einhverjar ráðstafanir eiga að búa, þá er það a. m. k. töluverð trygging fyrir því, að slíkar ráðstafanir geti orðið varanlegar. Ég ætla ekki að blanda mér í þær umr., sem orðið hafa hér áður í sambandi við þetta mál og sumpart um atriði, sem ekki koma málinu beinlínis við. En ég get þó ekki annað en aðeins minnzt á eitt atriði, sem hv. þm. N-Ísf. (SB) innleiddi hér í umr., og það er um olíuverðið og olíuskipið íslenzka, sem nú er komið. Hæstv. menntmrh. benti á það, sem ég þarf ekki að endurtaka, að þetta skip flytur olíu fyrir miklu lægra verð en yfirleitt er hægt að fá hjá útlendum olíuskipum. Þess vegna er það óumdeilanlegt, að þetta skip lækkar olíuverðið frá því, sem annars hefði verið. En hinu er haldið fram, að útgerðarfélag þess skips græði óeðlilega á olíuflutningunum. Út af þessu verð ég að segja það, að það er nú ekki útséð um það, hver gróðinn verður. Hvernig stendur á því, að olían hefur hækkað? Hráefnið á vinnslustað hefur ekki hækkað, svo að ég viti. Það eru flutningarnir, sem um allan heim hafa hækkað, og sökin er öllum kunn, þ. e. lokun Súezskurðarins og í öðru lagi ófriðarhætta, sem talið er að hafi verið mikil undanfarið og sé enn, og skip hafa hreint og beint ekki fengizt til þess að sækja olíu inn í Svartahafið af ótta við það, að ef stríð skylli á, þá yrðu þau þar föst. Það kann að vera, að flutningsgjaldið hjá íslenzka olíuskipinu sé hærra en það hefði verið, ef þessar ástæður hefðu ekki verið fyrir hendi. En er það ekki töluvert venjulegt, að ef menn leggja í einhverja sérstaka áhættu, þá vilja þeir hafa fyrir það einhverja þóknun og ef svo hörmulega færi nú, að ófriður breiddist út og Hamrafell festist í Svartahafinn um lengri tíma eða kæmi kannske aldrei þaðan, ætli gróðinn hyrfi þá ekki, sem talið er að það hafi af hverri ferð? Ég er hræddur um, að það yrði og meira til, og án þess að vilja gera nokkrum getsakir, þá verð ég að segja það, að mig grunar, að ef t. d. Eimskip hefði átt þetta olíuskip, sem nú er talað um að reki okurstarfsemi, þá hefðu ekki sömu aðilar a. m. k. talað um okur í Eimskipafélaginu, þó að það hefði tekið sömu flutningsgjöld fyrir olíu og þetta nýja skip gerir. Og það er meira en mig gruni þetta, ég er alveg sannfærður um þetta, og ég hugsa, að hvað sem menn kunna að segja hér, þá séu allir þeir, sem orð mín heyra, sannfærðir um það, að þeir aðilar, sem hafa verið með ádeilur á Olíufélagið og Sambandið, hefðu ekki verið með ádeilur á Eimskip, ef það hefði átt skipið, eða þá einhverjir aðrir, sem þeim eru þóknanlegri en Samband ísl. samvinnufélaga og Olíufélagið. Ég geri svo ekki ráð fyrir, að ég ræði þetta mál öllu frekar, nema alveg sérstakt tilefni gefist til. Hér eru hæstv. ráðh. staddir einir þrír, kannske fleiri, og ég geri ráð fyrir, þó að frv. verði eitthvað gagnrýnt, þá verði þeir fyrir svörum.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt nál. um frv. til laga um útflutningssjóð o. fl. frá minni hl. fjhn. Álitið er skriflegt, og mun ég því lesa það: [Sjá þskj. 184]. Þetta nál. frá minni hl. fjhn. er skriflegt, og þarf því að leita afbrigða.



Herra forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. 1. þm. Eyf., að hann rakti nokkuð ástæður fyrir því, hversu erfitt hafi verið að fá athugun á þessu stóra máli framkvæmda á þann hátt, sem sæma mundi virðingu Alþ. Get ég tekið undir flest, ef ekki allt af því, sem hann sagði um málið eða réttara sagt meðferð þess og möguleikana á meðferð þess, og fyrir hönd minni hl. get ég sagt það að við höfum ekki við hv. formann fjhn. neitt að sakast í þessu máli, þó að okkur af eðlilegum ástæðum, eins og raunar þinginu í heild, hafi ekki unnizt tími til að gera á þessu máli þær athuganir, sem þm. væri í rauninni skylt að gera, ef tök væru á. Ljósasti vottur þess er það, að núna í dag verður að halda fjárhagsnefndarfund svo seint, að þeir, sem þurftu að gera grein fyrir afstöðu sinni í n., höfðu ekki til þess svo rúman tíma, að skjöl gætu hér legið fyrir prentuð, eins og vera ætti, þegar fundur hófst. Það hafa, eins og hv. form. fjhn. tók fram, farið fram um þetta allmiklar umr. í báðum deildum þingsins, þó ekki raunar mikið í þessari hv. deild, því að hér hafa talað af hálfu stjórnarandstöðunnar 2 menn, að ég hygg, en 3 ráðh. Og margt af því, sem mætti segja um þetta mál, er sagt þegar og þó kannske fleira ósagt. Síðan sá háttur komst á, að Alþ. hefur tekið að sér að skipta sér af framleiðslunni á þann hátt, sem hér liggur fyrir og fyrir fleiri þingum hefur legið áður, hafa þessi mál eiginlega sífellt orðið stærri í vöfunum og því miður erfiðari viðfangs, eftir því sem fram í hefur sótt. Það eru ekkert mörg ár síðan, það var í tíð fyrstu stjórnar Alþfl., sem kölluð var, í ráðuneyti Stefáns Jóh. Stefánssonar, að fyrst, varð að ganga út á þá braut að veita sjávarútveginum sérstakan stuðning eða uppbót á afurðir sínar með löggjöf frá Alþ. Þó var það ekki sú stjórn, sem átti upptökin að því að stíga þetta spor, heldur varð hún á þeim tíma að leysa af hólmi fyrirheit, sem Alþ. var búið að gefa, áður en sú stjórn varð til, en það féll í hennar skaut að uppfylla gefið loforð, standa við fyrirheit fyrirrennara sinna í ríkisstjórninni. Við þetta var reynt að standa, og þá var sá háttur á hafður, að stuðningurinn var veittur með beinni peningagreiðslu á hvert kg af fiski, fyrir fram ákveðinni, áður en veiðar hófust, og aflað til þess tekna með sérstökum álögum. En þetta var í þá tíð tengt við sjálfa fjárlagaafgreiðsluna, og fyrir því varð fjárlagaafgreiðslan fyrir skakkaföllum að því er það snerti, að fjárlögum var ekki hægt að skila eins fljótt og ella hefði orðið, vegna þess að í hvert sinn þurfti samkomulags að leita innan ríkisstj. og við Alþ. um það, hversu þessi greiðsla væri há og á hvern hátt henni yrði að mæta. Þegar fram í sótti, ég held 1949, þótti mörgum, að þessi háttur væri gersamlega óhæfur, og einkum veittist Framsfl. mjög, þó að hann ætti menn í ríkisstj. á því tímabili, að þeim hætti, sem þarna var upp tekinn. Svo kom að því, að þessi stjórn, sem ég nefndi, fór frá og önnur stjórn tók við, og þá voru raddir uppi um það, sérstaklega frá Framsfl. og raunar öðrum, að með framhaldandi þeirri aðferð, sem ráðuneyti Stefáns Jóh. Stefánssonar hafði haft, þeirri að afgreiða stuðninginn til sjávarútvegsins í sambandi við sjálf fjárlögin, væri stefnt í strand með fjárhag ríkisins. Það yrðu óbærilegar byrðar í framtíðinni, sögðu þessir menn, og framsóknarmenn voru alls ekki einir um það. Það, sem svo skeði næst því, var það, að farið var út á aðra braut, þá að breyta gengi peninganna þannig, að vegna gengisbreytingarinnar gætu framleiðendur bæði til sjávar og aðrir framleiðendur flutt út og fengið hærri krónutölu fyrir sinn afla, og ég held, að ég fari rétt með það, að Framsfl. hafi verið mjög andvígur þeirri ráðstöfun á tímabili, á meðan ráðuneyti Ólafs Thors stóð fyrir svörum í því efni, en það leið ekki langur tími þangað til sá hv. stjórnmálaflokkur sameinaðist við sjálfstæðismenn í því að koma þessari gengisfellingu í gegn, sem hann var áður búinn að telja dauðasynd annars stjórnmálaflokks. Við sjálfstæðismenn fylgdum þessu þjóðráði þeirra hv. stjórnmálaforingja, sem fyrir gengisfellingunni stóðu, foringja Sjálfstfl. og Framsfl., og þeir, sem höfðu reynt að fara aðrar leiðir í tíð Stefáns Jóhanns-stjórnarinnar, fengu í blöðum og ræðum að heyra það, að þeirra aðferð mundi hafa leitt til glötunar í þeim efnum. Nú var nýr háttur upp tekinn. Það leið ekki mjög langur tími, þar til gengisfellingin sýndi sig að vera ófær um það einsömul að standa undir því hlutverki að halda sjávarútveginum gangandi, og þá varð enn að grípa til nýrra ráða, sem fram komu á sínum tíma, ég held undir forsæti Steingríms Steinþórssonar, með bátagjaldeyriskerfinu. Það hefur verið núna um hríð og allt til þessa dags raunar, að þessum vandkvæðum á framleiðslu helztu útflutningsvöru landsmanna hefur verið reynt að afstýra bæði með því breytta gengi, sem lögleitt hafði verið, og jafnframt með bátagjaldeyrisstyrkjunum. Áður en allt þetta skeði, voru margar raddir sjávarútvegsmannafulltrúa hér á Alþingi komnar fram, en lítt heyrðar af þáverandi valdhöfum, þar sem við sýndum fram á það ár eftir ár, að gjaldeyrir sjávarútvegsins væri vanmetinn, rangt skráður, og að þessi gjaldeyrir, sem fátækir sjávarútvegsmenn í þá daga, er óhætt að segja, öfluðu með súrum sveita og oft stórkostlegri skuldasöfnun í bönkunum, var af þeim tekinn og látinn í hendur þeirra manna í landi hér, sem aldrei hafa nálægt sjávarútvegi komið, sérstaklega meðan haftakerfið var ríkjandi og haldið uppi af Framsfl. og Alþfl. Þessum mönnum var gerður greiður aðgangur að því að raka saman fé á því andvirði, sem fátækir útvegsmenn höfðu fengið fyrir sinn fisk, og sá aðili, sem fékk í gegnum haftakerfið og leyfisveitingar, hlutdrægar og vitlausar, eins og þær voru oft og tíðum, að ráðskast með þennan gjaldeyri, fleytti rjómann ofan af, en þeir, sem höfðu aflað þessa dýrmæta gjaldeyris, höfðu í flestum tilfellum, ef ekki öllum, sum árin skaðann einan að bera frá borði. Það má sjálfsagt um það deila, hversu rétt það hafi verið í upphafi vega sinna að ljá því eyra fyrir Alþingi og ríkisstjórn að fara inn á þessa braut, ábyrgð á atvinnuframdrætti sjávarútvegsins. Margt hefur getað mælt með því í upphafi og margt á móti. En ég held, að frumorsökina hafi verið að finna í ýmsum þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru af ríkisstjórn í síðasta ófriði og fyrst leiddu Alþingi og ríkisstj. út á þá braut að hafa þessi afskipti af framleiðslunni til sjávarins, sem síðan hafa vaxið. En hvað sem um það má segja, hvort rétt eða rangt hafi verið í upphafi að ganga þessa braut, þá er það víst, að hvorki þær ríkisstjórnir, er setið hafa nú síðustu árin, né heldur núverandi ríkisstjórn eiga þess kost í einu vetfangi að breyta til í þessum efnum og hverfa frá því fyrirkomulagi, sem á hefur verið haft í þessum málum. Það var hæst um þörfina á nýjum leiðum talað við myndun núverandi ríkisstj., og eftir ýmsar þær heitstrengingar, sem hlusta mátti á á s. l. sumri og raunar lengur af hálfu þeirra manna, sem nú fara með stjórnarvöldin í landi hér, var svo eðlilegt, að búast mætti við, að nú yrðu fetaðar nýjar leiðir og nú yrði horfið af þeirri eyðimerkurgöngu, sem núverandi hæstv. forsrh. taldi þjóðina vera á fyrir og eftir síðustu kosningar, ekki sízt fyrir það, að í veðri hefur verið látið vaka og það hefur raunar líka sýnt sig í verki, að núverandi ríkisstj. hefði valið sér þá vígstöðu í þessu máli að hafa breiðari og sterkari grundvöll undir sinni starfsemi með samtökum og bakábyrgðum Alþýðusambands Íslands og stéttarfélaga landsins yfirleitt, hefur mér skilizt. Þess vegna leit það ekkert ótrúlega út, að nú yrðu stokkuð upp spilin fyrir alvöru og reynd hollari úrræði en hinir höfðu haft á takteinum, er fyrr höfðu stjórnað þessum málum. Þegar svo það fréttist, að útlendir sérfræðingar hefðu verið kvaddir til skrafs og ráðuneytis við hæstv. ríkisstj. og innlendir sérfræðingar að auki og allt væri þannig í garðinn búið, að undirstaða hinna fróðustu manna, útlendra og innlendra, væri fengin undir hin nýju viðreisnaráform í efnahagsmálum þjóðarinnar, sem þessi hæstv. ríkisstj. ætlaði að beita sér fyrir, þá virtist leikmönnum í landi hér líkurnar fyrir árangri og fyrir því, að fundnar yrðu hagkvæmari leiðir til þess að glíma við þá erfiðleika, sem verðbólgan hefur valdið í atvinnumálunum, vaxa mjög. Þingið hefur nú setið yfir tvo mánuði, að ég held, og það er fyrst núna fyrir örfáum dögum, að fyrsti og kannske stærsti árangurinn af öllum þessum íhugunum og útlendu og innlendu sérfræðingastörfum liggur nú fyrir, og það er í því frv., sem nú liggur fyrir þessari hv. d. Eftir hinar miklu fyrirætlanir, sem sagt var að lægju í loftinu eftir píslargöngu hæstv. forsrh. í eyðimörkinni, sem hann lýsti að hann og þjóðin væru að fela, virðist það nú koma í ljós með þessu frv., sem hér liggur fyrir, að þau úrræði, sem hæstv. stjórn hefur á takteinum til þess að buga erfiðleikana, séu í eðli sínu ekkert annað en endurtekning á því, sem aðrar ríkisstjórnir hafa gert, en þó í miklu stærra mæli, með miklu meiri fórnum af hálfu gjaldendanna í landinu, en að vísu með góðum stuðningi handa þeim atvinnuvegi, sem þær eiga að koma að gagni, það skal játað, ef hægt er að ráða svo fram úr hinu torskilda frv., sem hér liggur fyrir, að sá stuðningur verði að veruleika. Hæstv. ríkisstj. hefur, eins og sagt var í hv. Nd., með þessu sínu frv. ekki farið inn á neinar nýjar brautir, heldur fetað þær gömlu, troðið sömu göturnar sem margir af hennar stuðningsmönnum og sumir a. m. k. af hæstv. ráðh., sem nú eru, höfðu talað um með lítilsvirðingu fyrr á tímum og fordæmt í einu og öllu. Þetta sýnir það m. a., að upphrópanir í kosningum og fyrirheit út í bláinn verða haldlítil, þegar að því er komið fyrir þá, sem eiga að bera þunga ábyrgðarinnar, að standa við orð sín. Svo virðist mér einkum og sér í lagi hafi farið fyrir hv. Framsfl. í þessu máli. Þegar svo þetta mál er lagt fyrir Alþingi, sem hefur setið tiltölulega aðgerðalítið í tvo mánuði, þá er það gert með svo stuttum fyrirvara og svo mikið hert á að fá málið í gegnum þingið, að það er ekki hægt að ætlast til þess, að málið geti af alþm. fengið þá gaumgæfilegu athugun, sem - eins og ég sagði áður - skylt væri og þinginu sæmandi. Það m. a. er orsök þess, eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, að brtt. þótt sanngjarnar væru, geta hvorki orðið ræddar, tæpast stílaðar og því síður samþykktar vegna tímaleysis. Ég hef heyrt því haldið fram sem áheyrandi í hv. Nd., og það þyrfti raunar ekki að binda sig við hana eina, því var held ég haldið fram af hæstv. menntmrh. hér í dag í þessari hv. d., að hér væri einhver stórnýjung á ferðinni hvað þetta frv. snerti, og aðrir hæstv. ráðh. hafa notað um það eitthvað í þá átt, að það væri meginkjarninn og þungamiðja málsins, og nýjungin er að þeirra dómi þau samtök eða samvinna við stéttasamtökin, sem haft er á orði að liggi á bak við þetta frv. Það er að vísu vel, ef þessi samtök við stéttarfélögin í landinu geta leitt til þess, að betur takist að ráða fram úr þessum málum en áður hefur til tekizt. En þó er þess að gæta, að þó að stéttarfélögin séu máttugt vopn í þessu landi, þó að stéttasamtökin séu sterkt afl og eigi fullan rétt á sér, þá er það þó þjóðin í heild sinni og hinn einstaki borgari, sem á líka sinn rétt í þessu. Og þeir, sem hælast mest í dag um það, að þeir hafi stéttasamtökin á sínu bandi, mega ekki í ofurgleði sinni gleyma því, að það er líka til þjóð í þessu landi. Það er fólkið allt, sem verður að búa við þessi lög. Og ánægja stéttasamtakanna yfir þessum lögum eða hvaða lögum sem er, á meðan sett eru, er ekki nægilegur slagbrandur til að girða fyrir óánægjuöldu þjóðarinnar yfir löggjöf, sem hefur í sér nægilegar bakteríur til að vekja í landinu ókyrrð, truflun og allt annað, sem fylgir of mikilli ríkisíhlutun um atvinnumál, framleiðslumál, verzlunarmál og önnur mál, iðnaðarins t. d., líkt og orðið var sérstaklega á valdatímum Framsóknar- og Alþýðuflokks áður fyrr í þessu landi. Og hvað er svo djúptækur sá stuðningur, sem hæstv. ríkisstj. hefur fengið hjá stéttarfélögunum? Það er búið að lýsa því hér í mörgum ræðum áður, að Stéttarsamband bænda var klofið um sinn stuðning við þetta mál hæstv. ríkisstj., að Alþýðusambandið hefur samþykkt eitthvað um að gefa stjórninni vinnufrið, á meðan það sæist, hver áhrif af þessu yrðu, svo að það er ekki alveg óskoraður stuðningur, sem hæstv. ríkisstj. hefur hjá þessum stéttarfélögum og hún státar þó mest af og telur vera meginkjarna málsins. Ég er sannfærður um, að hún mælir þar af fullu hjarta, af einlægu hjarta, með því líka að hún hefur sýnt það í verkinu, að þetta mál, þetta stórmál, sem fyrir liggur í frv., sem hér er til umr., er búið að liggja hjá Alþýðusambandi Íslands í 10 daga til athugunar og hver veit hvað lengi hjá öðrum hópum og nefndum utan Alþingis, en það er ekki sýnt alþm. fyrr en svo seint, að það er eins og hv. frsm. meiri hl. fjhn. tók fram, að tími vinnst ekki til að athuga málið gaumgæfilega né til þess að sinna sanngjörnum brtt., þó að vilji væri fyrir hendi. Það á kannske ekki við um þessa ríkisstj. eina, þó að það hafi komið fram í einna sterkustum mæli við meðferð þessa máls hjá núverandi hæstv. ríkisstj., að tilhneiging virðist vera orðin mikil hjá þeim, sem stjórna í þessu landi, til þess að sniðganga í lengstu lög löggjafarsamkomu þjóðarinnar, en leita út fyrir hana til annarra áhrifahópa til þess að undirbúa stórmál, sem síðan er heimtað að lögfest séu „í hvelli“, ef ég mætti svo að orði komast. Nei, það er fjarri því, að hér sé neinn „voltakross“ á ferðinni. Það er nú kannske hugtak, sem ýmsir eru farnir að gleyma, en ég man eftir því, að þegar ég var unglingur, þá var mikið auglýstur „voltakrossinn“ í blöðunum. Hann var að sögn þeirra, er selja vildu og selja gerðu í stórum stíl, allsherjarlækningatæki eða meðal við öllum sjúkdómum. Ef menn báru hann á brjóstinu, þá var heilsan alveg örugg og í lagi. Mér datt „voltakrossinn“ í hug, þegar hæstv. félmrh. var að tala hér um það, hversu hér væri algerlega ný regla á ferðinni og það væri nú eitthvað ólíkt því, sem verið hefði, vinnubrögðin hjá þessari hæstv. ríkisstj., því að hún væri varin öðrum megin af Alþýðusambandinu og hinum megin af stéttarfélögum bænda og launþegasamtökum utan Alþingis, svo að ekki þyrfti neitt að óttast. Ég er því miður hræddur við, að það nýja í þessu máli muni reynast eitthvað svipað útlits, þegar dagsbirta veruleikans fellur á það og við komum fram á næsta ár, þeir sem þá lifa, eins og var á nýju fötunum keisarans í gamla daga. Nýju fötin keisarans voru mjög lofuð og rómuð af öllum, sem frá þeim kunnu að segja. Þau voru sá skrúði, sem allur almenningur átti að dást að, og fólkið lifði í mikilli eftirvæntingu eftir því að sjá þessi nýju föt keisarans. Þegar svo keisarinn kom í sínum nýju fötum fram á torgið, þá var búið að berja það svo inn í höfuðið á öllum almenningi, að hann væri í nýjum og skrautlegum fötum, að það var ekki fyrr en lítið barn í hópnum sagði og benti: Nú, hann er nakinn, maðurinn, hann er ber, - þá fyrst fékk fólkið augun opin fyrir því, að nýju fötin keisarans voru ekki annað en skvaldur. Og mér segir svo hugur um, því miður, að nýju fötin, sem hæstv. menntmrh. var hér að lýsa í sambandi við þetta frv., nýja reglan, nýju völdin og nýja tryggingin verði svona, þegar fram í sækir, enn ein bráðabirgðaráðstöfunin, sem menn hafa orðið að sætta sig við núna í mörg undanfarin ár til að leysa eða gera tilraun til að leysa þessi erfiðleikamál atvinnulífsins. Við tökum það fram í minnihlutanál., eins og sjálfsagt er, að sá stuðningur, sem í þessu frv. er ætlaður útvegsmönnum og iðnaði í sambandi við útveginn, er sízt of mikill, eftir því sem nú er komið í þeim efnum, og það er von, að hans sé þörf, eftir það, sem gert hefur verið til þess að gera aðstöðu útvegsins örðuga nú um mörg undanfarin ár. Þeir menn, sem nú eru stjórnarherrar hér í landi sumir hverjir, hafa sannarlega líka skyldu til þess, þegar þeir hafa valdaaðstöðu slíka sem raun ber vitni um, að gera myndarlegt átak til þess að rétta við hag sjávarútvegsins, ekki sízt fyrir það, að sumir þessara manna hafa gengið í fararbroddi yfir lengri tíma og þó hraðast á síðustu árum til þess að íþyngja sjávarútveginum með því að æsa menn upp til þess að gera æ vaxandi kröfur í garð þessa atvinnuvegar. Þeir, sem hafa fellt niður varnargarðinn eða rofið í hann skörð, eiga ekki hvað sízt að reyna úr því að bæta, og það hefur verið hlutverk sumra þeirra flokka, sem nú eru í stjórnaraðstöðu hér í landinu, að koma sér til vegs hjá fjöldanum með því að vega sí og æ í hinn sama knérunn, þ. e. að gera kröfur á hendur atvinnurekendum í landinu. Og afleiðingin blasir ekki einvörðungu við í dag. Hún hefur sýnt sig fyrr árum saman. Afleiðingin er sú, að ríkisvaldið hefur orðið að hlaupa undir bagga til að rétta við hlut atvinnurekendanna við sjóinn og ekki haft til þess önnur úrræði en að leggja gjöld á almenning í landinu. Þessar 500 millj., sem hæstv. forsrh. sagði að væru álögur í þessu frv. og ábyggilega helmingurinn er alveg nýjar álögur, eru inngangseyrir sumra valdhafanna í landi hér til þess að komast í stjórnarráðið og sitja í ráðherrastól. Það er dýrt „bílæti“, sem kommúnistarnir í landi hér hafa fengið til þess að komast í það að vera meðal stjórnenda landsins, en þeir eru nú stærsti og valdamesti stjórnmálaflokkurinn, og Framsfl., sem hefur hafið þá til vegs og virðingar með sér í þessu landi, leggur blessun sína yfir og verður að leggja blessun sína yfir að láta skattborgara í þessu landi, smáa og stóra, borga aðgöngumiðann. Af hálfu fyrirsvarsmanna þess flokks hefur því raunar fyrr verið haldið fram, að hagsmunir þjóðarinnar og hagsmunir kommúnista á landi hér færu aldrei saman. Ég held, að það hafi verið hæstv. núverandi fjmrh. sem lét sér það um munn fara og mörg önnur svipuð ummæli um þann flokk og áhrif hans, en þessi ummæli hæstv. fjmrh. eru lögð á hilluna nú í bili, vegna þess að hann þarf á að halda stuðningi þessara skaðræðisgripa, sem hann áður hefur lýst, til að halda sér og sínum flokki við völd og til þess að geta skammtað sér og sínum flokki og Sambandi ísl. samvinnufélaga og þess öngum og álmum gróðaaðstöðu, eins og lýst hefur verið í olíumálinu, sem hv. form. fjhn. minntist á í ræðu sinni áðan. Hæstv. forsrh. talaði nú fyrstur fyrir þessu frv. og minntist á nefnd sérfræðinganna, en álit þeirra hefur vitaskuld ekki verið lagt fyrir þm., það heyrir ekki til, að sagt er, og hann minntist á, að athugaðar hefðu verið gengisfellingarleið og verðhjöðnunarleið og svo að síðustu, að sú leið, sem fyrir lægi hér í þessu frv., hefði verið valin. En hann var þó hreinskilinn, eins og einn af hv. þm. hefur sagt hér í sinni ræðu, svo hreinskilinn, að hann játaði, að þetta frv. og ákvæði þess, er snertu álögur á fólkið eða skattaaukningu, tollaaukningu, væri í raun og veru gengisfelling, og það er vitaskuld vitað af öllum þeim, sem sjá og hafa lesið frv. og vilja kannast við, hvers eðlis eru þær tekjuöflunarleiðir, sem þar eru greindar. Því er svo haldið fram af ýmsum, þó mest af hæstv. ráðh., að þau gjöld, sem þarna er rætt um, komi svo sem ekki á almenning, því að bráðnauðsynlegustu neyzluvörurnar séu undanþegnar. Hitt er þó vitað, að það er fjöldinn allur af vörutegundum, sem of langt yrði upp að telja, ef maður ætti ekki að taka svo að segja nóttina til þess að telja upp úr tollskránni, - fjöldinn allur af vörutegundum, sem skattarnir nýju ná til og ýmist eru útgerðarvörur, framleiðsluvörur, neyzluvörur eða klæðavörur, sem svo að segja hvert einasta mannsbarn í landinu brúkar. Því hefur verið haldið fram af hæstv. menntmrh., að það væri allveruleg gagnráðstöfun gegn vaxandi dýrtíð í þessu frv., þar sem væri gert ráð fyrir að lækka hina svokölluðu milliliðaálagningu. Það er mikið búið um hana að tala, og ég skal ekki eyða mörgum orðum að því, því að hún er slíkt hugtak, að það er ekki bara milliliðaálagning á einum stað. Það má kalla millilið svo að segja í hverju einasta verki, einhvern aðila, sem framkvæmir það, en mér er ekki ljóst, hversu þeir geta dregið úr dýrtíðaráhrifunum, svo að nokkru nemi, með lækkun á milliliðaálagningu. Hitt er ljóst, að eins og önnur ákvæði þessa frv. hníga í þá átt að hafa stjórnarafskipti með alls konar eftirliti, sem kallað er, o. s. frv., þá erum við að sigla inn í gamla haftakerfið, og þetta er góð leið til þess að innleiða svartamarkaðsbrask og annan þann óþverra, sem fylgdi verzlunarstefnumálum Alþfl. og Framsfl. hér fyrr meir. Það er víst flestum enn þá hugstætt það ástand, sem komið var á í slíkum málum hér, þegar búðirnar voru svo að segja tómar, ef maður leit inn í þær að framan, en fyrir góð orð og peninga gátu menn fengið stundum út um bakdyrnar eitthvað afgreitt af þeirri vöru, sem viðkomandi taldi sig ekki geta látið eftir öðrum leiðum, en þurftu þá að borga svartamarkaðsverð fyrir. Það er ein af þeim bakteríum, sem ég minntist á áðan og felast í þessu frv. ásamt öðru fleiru, sem til ógagns horfir, þó að sumt kunni þar að horfa í rétta átt. Hæstv. menntmrh. hélt hér mikinn olíufyrirlestur. Ég hef heyrt hæstv. ráðh. halda marga fyrirlestra hér í þinginu, því að hann er náttúrlega vel til þess fær og vanur að standa eða sitja í kennarastól og fræða menn, og þessi olíufyrirlestur af hans hálfu varð mér talsverð nýjung. Ég hefði átt von á því frá öðrum hæstv. ráðh., sem vanur er að tala hér um olíu bæði sýknt og heilagt, þegar atvinnumál eru til umr., og það er starfsbróðir hans í ríkisstj., hæstv. sjútvmrh. Hæstv. ráðh. var mjög vel talandi og eyddi í það nokkuð löngum tíma að færa mönnum heim sanninn um, hvaða velgerningur það væri við þjóðina, olíuprísarnir, sem hið íslenzka olíufélag hefði fallizt á að láta borga nú fyrir olíuna. Mér hefur skilizt, að þeir hafi samið við Olíufélagsforstjórana um það verð, sem þeir fái fyrir olíuna. Ég skal engan dóm á það leggja, hvort það er hagstæður samningur eða óhagstæður fyrir þessa þjóð, en ég tel allar upplýsingar vanta um það, hvort það verð, sem hæstv. ríkisstj. hefur samið um við olíuflutningafélagið, sé réttlátt fyrir bönd íslenzku þjóðarinnar, miðað við þá greiðslu fyrir olíuflutninginn, sem Olíufélagið þarf. Ég býst við, að hjá öðrum aðilum í þessu landi, sem flytja eitthvað til landsins og komast undir verðlagseftirlit, sem kallað er, skv. þessu frv., verði metin í hverju einu tilfelli þörfin fyrir álagninguna, hvað þurfi til þess að geta sér að skaðlausu flutt inn þessa og þessa vöruna, en ég hef ekki heyrt neitt frá opinberri hálfu um það, ekki svo mikið sem áætlun um, hvað væri réttlátt í þessu efni gagnvart þeim, sem olíuflutningana annast. Eitthvað hljóta samt sem áður að hafa stungið hv. flokksbræður sumra hæstv. ráðh., þá sem eiga sæti í bæjarstjórn Reykjavíkur, þessir samningar, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert út af olíunni, ef maður lítur á þá samþykkt, sem gerð var í bæjarstjórn Reykjavíkur og þessir menn, einmitt flokksbræður hæstv. ráðh., stóðu að. Annars er það, eins og ég sagði áður, hæstv. sjútvmrh., sem á undanförnum þingum hefur verið skeleggastur í því að útmála það okur, sem haft væri á olíu hér á landi, og að ég hygg samkvæmt hans till. er það gefið í skyn hér í þessu frv., að það sé heimild fyrir ríkisstj. að greiða niður olíuna fyrir bátaútvegsmenn, skilst mér, og það eins og annað á svo að greiðast með sköttum, sem teknir eru af þjóðinni á þann hátt, sem í frv. er lýst. Það er mikill styrkur vissulega, eins og hv. frsm. fjhn. minntist á, að setja löggjöf, ef menn hafa fyrir fram vissu um, að þeir, sem við hana eiga að búa, ætli að sætta sig við hana. Mér skildist, að hann teldi sig „hafa bréf“ upp á það, og mundu þá ekki vera í hans huga þær yfirlýsingar um samþykktir stéttarfélaganna, sem ég áður minntist á og fleiri þm. hafa minnzt á og eru engan veginn brotalamalausar. En í sambandi við þetta vildi ég beina nokkurri fyrirspurn að hæstv. sjútvmrh., ef hann má mitt mál heyra, og það stendur í beinu sambandi við þá samninga, sem hann hefur lýst yfir að hann hafi gert við Landssamband ísl. útvegsmanna eða fyrirsvarsmenn sjávarútvegsins. En hæstv. ráðh. er kannske ekki við látinn, og ég get þá beðið með þá fsp. þangað til síðar, en við þessar umr. vildi ég ekki skiljast, fyrr en ég hefði átt kost á að heyra glögg svör hans við henni. - Hæstv. ráðh. er víst ekki við látinn, og get ég þá horfið frá því efni í bili og minnzt á aðra hluti, er þetta mál varða. Ég sagði áðan, að í þessu máli væru sóttkveikjur til þess að auka hér verðbólguna og hrinda verðhækkunarhjólinu af stað á hraðari ferð en það hefur undanfarið verið. Þegar hæstv. ríkisstj. s. l. sumar, held ég hafi verið, eða nokkru eftir að hún settist að völdum tók sig til og batt sem kallað var kaupgjald og verðlag, sem þá var talið gert með samþykki stéttarfélaganna, þá fannst mér, að hún væri þar á réttri leið, og ég var alls ekki einn um þá skoðun. Ég heyrði það á mörgum, að þeir töldu þarna rétt farið af stað. Um það mátti svo deila, hvort það samþykki, sem hæstv. ríkisstj. þóttist hafa í höndum frá stéttarfélögunum, væri fullkomið eða haldgott eða ekki. En það kom ekki að sök, að því er virtist, því að þann tíma, sem þetta ákvæði gilti, var ekki hafin nein uppreisn á móti því. En í þessu frv. virðist vera alveg horfið frá þeirri braut, sem virtist vera holl í þessum málum, og nú með þessu frv. er ekki annað að sjá en að stjórnin hafi ekki þorað að halda lengur áfram á þeirri vísitölubindingarbraut, sem hún byrjaði sinn feril á, heldur horfir nú allt þannig, að verðbólgunni er með frv. boðið heim upp á nýtt, og það getur farið svo, þótt óskandi væri, að það færi ekki svo, að það frv., sem hæstv. ráðherrar hafa verið að tala um að væri nokkurs konar lokatakmark í baráttunni við dýrtíðina, verði það ekki, einkum og sér í lagi vegna þessarar stefnubreytingar hjá hæstv. ríkisstj. að því er það snertir að halda kaupgjaldi og verðlagi í skefjum. Hæstv. sjútvmrh. er nú kominn hér inn, og ég var einmitt að óska eftir því að mega leggja fyrir hann spurningar í sambandi við það, að allir hæstv. ráðh. halda því fram, að þessi löggjöf sé sett í samráði við stéttarfélögin, og meðal stéttarfélaganna verð ég þá að telja Landssamband ísl. útvegsmanna. Mér er kunnugt um það og það er raunar eðlilegur hlutur, því að bæði er því haldið fram í grg. frv., að ein af þeim hliðarráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. hefur á prjónunum og virðist eiga að vera fylgifiskur þessa frv., er sú að koma nýju skipulagi á sölu afurðanna, og hæstv. menntmrh. fylltist nærri því eldmóði áðan í sinni ræðu, þegar hann fullyrti, að þar yrði komið nýju skipulagi á í þessum málum, og mér skildist á hans framsetningu á þessu, að það væri nú eitt bjargráðið, sem hæstv. ríkisstj. hefði með höndum eða ætlaði að hafa með höndum. Nú veit ég, að hæstv. sjútmrh. fer rétt með það, að átt hafa sér stað bréfaskipti eða samningar í bréfaskiptaformi milli hans og Landssambands ísl. útvegsmanna, þar sem þeir hafa fellt sig við, að mér skilst, það verð eða þær verðuppbætur, sem fyrir liggja í frv. á hinum ýmsu tegundum fisks, sem að vísu eru nefndar þar í hundraðshlutum og töluvert erfitt á þeim sig að átta, en hann lýsti líka heildarupphæðinni og nefndi hana í krónum, svo að það var næg skýring. Þessir samningar hafa þá farið fram, og þeir, sem þar eiga forsvar fyrir útvegsmönnum, virðast hafa sætt sig við það, sem hæstv. ráðh. og þeir hafa komizt niður á. En í sambandi við þetta mál hafa útvegsmenn eða landssambandið beinlínis gert það að skilyrði fyrir sínu samþykki, að ekki yrði hróflað við þeim sölusamtökum útvegsmanna, sem eiga sér nú stað. Ég hef vitneskju um, að þann 20. des. er hæstv. sjútvmrh. skrifað bréf frá þessum félagsskap, frá landssambandinu, þar sem segir: „Við undirritaðir, sem höfum f. h. vélbátadeildar L. Í. Ú. starfað að samningsumleitunum við sjávarútvegsmálaráðherra um starfsgrundvöll fyrir vélbátaútveginn á árinu 1957, mælum með því við fulltrúaráðsfund L. Í. Ú., sem haldinn er í Reykjavík 17.–18. des. 1956, að samkomulag það, er náðst hefur og lýst er í bréfi atvinnumálaráðuneytisins, dags. 18. des. 1956, verði samþykkt á fulltrúaráðsfundinum. Meðmæli okkar eru fram komin í fullu trausti þess, að starfsskilyrði vélbátaútvegsins verði í engu rýrð frá því, er í bréfinu greinir og munnlegt samkomulag hefur orðið um.“ Í öðru bréfi, stíluðu til hæstv. ráðh. og sendu af sama félagsskap, landssambandinu, segir svo: „Fulltrúafundur L. Í. Ú. felur stjórn L. Í. Ú. að staðfesta bréflega viðtöl þau, sem fram hafa farið milli fulltrúa L. Í. Ú. og sjávarútvegsmálaráðherra varðandi sölufyrirkomulag sjávarafurða, þar sem ráðherrann tók fram, að hann teldi heppilegast, að sala og útflutningur sjávarafurðanna yrði í höndum félagssamtaka framleiðenda sjálfra, svo sem verið hefur. Telur fundurinn það skipta höfuðmáli fyrir afkomu útvegsmanna, að salan verði áfram í höndum félagssamtaka framleiðenda sjálfra, og treystir því, að sjávarútvegsmálaráðherra geri ekki breytingar í þessu efni, og í trausti þessa samþykkir fundurinn bréf ráðherrans, dagsett í dag.“ Bréf ráðh., sem þeir samþykkja í þessu trausti, er bréfið um þann verðlagsgrundvöll eða uppbótagrundvöll á sjávarafurðunum, sem hæstv. ráðh. hafði sent þeim og fyrir liggur í frv. því, er hér er til umr. Nú vil ég fyrir mitt leyti spyrja hæstv. ráðh. að því, og það er eiginlega von ég spyrji, þegar starfsbróðir hans í ráðherrastóli, hæstv. menntmrh., fullyrti það í ræðu sinni hér í dag, að nýtt skipulag ætti að taka upp á sölu sjávarafurðanna, sem þýðir það, að starfsemi sölusamtakanna yrði vitaskuld með því raskað, - nú vil ég spyrja hæstv. ráðh. um það: Er það rétt, sem Landssamband ísl. útvegsmanna hefur eftir honum, að hann hafi í viðtali lofað því, að þessi samtök yrðu látin í friði, eða er það ekki? Ég vil benda á það, að fulltrúaráðsfundur L. Í. Ú. leggur svo mikið upp úr þessu atriði, að hann telur það skipta höfuðmáli, og hann segir enn fremur, að hann samþykki till. ráðh., sem komu fram í hans bréfi, í fullu trausti þess, að loforð hæstv. ráðh., sem þeir herma upp á hann í þessum bréfum, verði haldin. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðh. að þessu: Er það rétt, sem Landssamband ísl. útvegsmanna heldur fram í þessum sínum bréfum, og er það rétt, að hann hafi lofað því, að sölusamtök sjávarútvegsmanna yrðu látin starfa óhreyfð, eða er það ekki? Ég vona, að það, sem landssambandið leggur hér fram skriflega í bréfum sínum, sé rétt og að hæstv. ráðh. hafi lofað því, sem þeir segjast setja traust sitt á. En þá væri mér spurn: Hvernig er það samstarf í hæstv. ríkisstj., þegar annar ráðh. finnur ástæðu til þess að taka það sérstaklega fram, að sölusamtökin verði sett undir eitthvert annað skipulag í þessu atriði, m. ö. o., að þau verði ekki látin hafa þann starfsfrið, sem hæstv. sjútvmrh. hefur lofað? Ég hef persónulega fullan áhuga á því, fyrir utan það, að ég tel mér skylt sem þm. að fá að vita sannleikann í þessu efni, af því að ég hef í áratugi starfað í þessum sölusamtökum og veit af eigin reynslu, hvað mikið gagn þau hafa á ýmsum tímum unnið þjóðinni í heild og þó sérstaklega umbjóðendum sínum, sjávarútvegsmönnum víðs vegar um land. Ég er nú búinn að taka hér svo mikinn tíma í umr. um þetta mál, að ég sé, að hæstv. ráðh. gá mjög á klukkuna, sem vonlegt er. En þó er hætt við, að ýmis atriði séu enn órædd, því að málið er svo stórt og það er hespað af í svo miklum flýti, að það geta orðið mörg atriði, sem manni sést yfir, en þó þyrfti að minnast á. Ég hef til dæmis alls ekki minnzt á það atriði, sem hv. formaður fjhn. drap á í sinni ræðu, að hann sagðist eiga von á því, að það kæmu kannske fram brtt. Ég vil minnast á það, að ég hafði hug á því og hef hug á því, ef tími vinnst til, að bera hér fram brtt. við frv. Þær eru ekki stórar eða margar, en þær eru að minni hyggju nokkuð veigamiklar, og skal ég minnast á, hvað það er, sem fyrir mér vakir í því efni. Það er vitað, að það er sérstakri fríðindagreiðslu heitið í 8. gr. þessa frv. til handa fiskvinnslustöðvum, hraðfrystihúsum, framleiðendum saltfisks og skreiðar, niðursuðuverksmiðjum og fiskimjölsverksmiðjum fyrir að taka á móti smáum fiski af bátum. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Greiða skal bætur úr framleiðslusjóði á allan



Herra forseti. Það voru nokkur atriði, sem fram komu í ræðu hv. þm. Vestm., sem gefa sérstaklega tilefni til þess, að ég taki hér til máls. Það er þá fyrst, að hann lýsti hér tveimur till., sem hann mundi flytja til breytinga á frv. Sú fyrri var um það, að ætla þyrfti þann smáfisksstyrk, sem frv. gerir ráð fyrir, einnig fyrir smáfisk af togurum, en binda hann ekki aðeins við smáfisk upp úr fiskibátum, eins og gert er ráð fyrir í frv. Í sambandi við þessa till. hv. þm. gat hann þess, að hætta væri á því, að skreiðarframleiðslan gæti dregizt eitthvað saman, ef ekki yrði orðið við till. hans um að hækka bæturnar út á smáfisk úr togurum. Eins og kunnugt er, hefur skipulagið í þessum efnum verið þannig á þessu ári, að veittur hefur verið stuðningur, sem nemur 26 aurum á kg á smáfisk, sem veiddur er af bát. Þessi smáfisksuppbót hefur því eingöngu verið bundin við bátafisk. Þannig hefur þetta verið á þessu ári, og þannig var þetta í þeirri lagasetningu, sem hv. þm. Vestm. og sú stjórn, sem hann studdi, lögleiddi í upphafi ársins. Nú er hins vegar gert ráð fyrir í þessu frv. að hækka nokkuð þennan vinnslustyrk á smáfiski frá bátum, en það er haldið áfram sömu reglu og áður að greiða ekki þennan styrk á togarafisk. Það er að vísu rétt hjá honum, að vissulega þyrftu fiskvinnslustöðvarnar alveg eins að fá stuðning til þess að vinna smáfiskinn af bátum eins og af togurum. En nú eru það mestmegnis sömu aðilarnir, sem vinna hvoru tveggja aflann, og skiptir þá ekki höfuðmáli, hvort uppbæturnar eru miðaðar við fiskinn úr öðrum veiðiskipunum eða stuðningurinn væri þeim mun minni og veittur yfir hvort tveggja. Það, sem gert hefur, að ekki hefur verið tekin upp sérstök uppbótargreiðsla á smáfisk úr togurum, er það, að mjög er erfitt að koma því við, svo að fullnægjandi geti talizt, að segja til um, hvað fellur undir smáfisk af fiski þeim, sem togararnir landa hér til vinnslu. Það er talið, að það mundi kosta mikla fyrirhöfn og allmikla peninga að þurfa við uppskipun á togaraafla að mæla þar út fiskinn og aðgreina hann í stóran og smáan fisk í fiskilestunum við sjálfa uppskipunina, en vigtun á þessum afla fer fram, eins og kunnugt er, á bílavogum og í miklu stærri hlössum en á sér stað með bátafiskinn, þar sem hinn smái bátafiskur er mestmegnis veiddur að sumarlagi af smábátum víðs vegar um landið. Af þessum ástæðum var talið, að það væri mjög erfitt, eins og var í upphafi ársins, þegar þessar uppbætur voru fyrst ákveðnar, að ætla að koma þessu einnig við um togarafisk. Þá hefur einnig verið á það bent, að ef horfið yrði að því að bæta upp sérstaklega smáfisk togara, þá væri á óbeinan hátt verið að ýta undir það, að togararnir legðu sig meira eftir smáfiski eða veiddu hér uppi við ströndina, en talið er almennt óæskilegt að stefna okkar togurum þangað. Menn hafa því viljað varast að hækka vinnslustyrkinn á smáfisk úr togurum einnig af þeim ástæðum. Ég er alveg fullviss um það, að með þessu frv. er ekki raskað þeim hlutföllum, sem gilt hafa í þessum efnum, á neinn hátt. Það er engin ástæða til þess að búast við því, að það verði eitthvað erfiðara fyrir skreiðarframleiðendur að reka sína starfsemi samkv. þessu frv. heldur en þeim reglum, sem áður voru, nema síður sé. Ég hygg, að það sé enginn vafi á því, að það prósentufyrirkomulag, sem reiknað er með í þessu frv., þar sem verðbæturnar til fiskvinnslunnar eru miðaðar við hundraðstölu af útflutningsverðmæti, muni einmitt vera hagstæðast skreiðarverkuninni, eins og reyndar allri verkun, þar sem mikið er unnið að aflanum innanlands. Hitt er svo annað mál, að það er ekkert nýtt, að fiskvinnslustöðvarnar, jafnt frystihús sem skreiðarverkunaraðilar, vilja gjarnan fá nokkru meiri stuðning en þeim er ætlaður, bæði í þessu frv. og áður. Það er engin launung, að frystihúsaeigendur og aðrir fiskverkarar fóru fram á miklu meiri aðstoð sér til handa heldur en orðið er við í þessu frv., en hins vegar var þar stuðzt við athugun, sem fram var látin fara á afkomu þessara aðila, þegar uppbætur þeim til handa voru ákveðnar nú. Ég tel því, að það sé ekki ástæða til þess að samþykkja þessa till. hv. þm. Vestm. um sérstaka uppbót á smáfisk úr togurum og jafnt skreiðarframleiðendur sem aðrir séu sæmilega settir með þær uppbætur, sem þeim eru ætlaðar í þessu frv. Þá er síðari till. Hún er í sambandi við það, að gert er ráð fyrir í frv. að leggja 10% gjald á vátryggingariðgjöld, og mundi þetta gjald einnig falla á þau vátryggingariðgjöld, sem fiskframleiðendur verða að greiða í sambandi við vátryggingar af frystum fiski, saltfiski og skreið, sem hér liggur í geymslu og er vátryggt. Mér var ljóst, að þessi gjöld féllu á þessa framleiðslu, hafði gert mér það fyllilega ljóst áður, og sömuleiðis er það, að þessi nýju gjöld, 10% gjöld, falla einnig á vátryggingar í sambandi við afurðir bænda og allra annarra. En hér er um sáralitið gjald að ræða, svo lítið, að ég fyrir mitt leyti taldi ekki ástæðu til þess að berjast fyrir því að undanþiggja þetta. Ég kynnti mér það nokkuð, að það er talið, að vátryggingariðgjöld þau, sem frystihúsin öll í landinn verða að greiða af fiskbirgðum sínum, mundu nema 500–600 þús. kr. á ári. Gjaldið af þessum brunatryggingum á birgðum hér heima yrði þá 50–60 þús. kr. á ári fyrir alla þessa framleiðslu. Til viðbótar því kemur svo að vísu trygging í sambandi við útflutning á þessum afurðum, því að tryggja verður vöruna á leiðinni yfir hafið, en þar er um heldur lægri upphæð að ræða og gæti því verið í sambandi við frosna fiskinn í kringum 100 þús. kr. eða rétt þar um bil að ræða á ársframleiðsluna fyrir öll frystihúsin í landinn, og skiptir þetta gjald því ekki neinu teljandi máli. Að vísu mundi þarna koma til viðbótar gjald af saltfiski og af skreið, en ég hygg, að þar sé síður en svo um hærri upphæðir að ræða, því að hæstu tryggingagjöldin munu einmitt vera af frystihúsunum, þar sem brunahættan hefur verið talin mest. Ég tel því ekki ástæðu til þess að samþ. þessa till. heldur, þar sem hún hefur sáralitla þýðingu í sjálfu sér, borið saman við þær ráðstafanir, sem þetta frv. felur í sér til stuðnings og tryggingar útgerðinni á næsta ári. Þá var það atriði, sem var höfuðatriðið hjá hv. þm. Vestm. að minnast hér á, spurning, sem hann lagði fyrir mig varðandi samninga mína við Landssamband ísl. útvegsmanna eða fulltrúa þeirra og skilyrði þau, sem þeir hefðu sett í sambandi við þessa samninga. Hann spurði um það, hvort það væri ekki rétt, að þeir fulltrúar útgerðarmanna hefðu sett þau skilyrði fyrir samþykki sinn, að ekki yrði hróflað við sölusamtökum útvegsmanna. Nei, það er ekki rétt; þeir hafa ekki sett þessi skilyrði. Þeir hafa skrifað rn. ekki minna en 4 bréf með fjölmörgum atriðum í, sem þeir óskuðu eftir að fá afgreiðslu á og settu sem skilyrði fyrir samkomulagi. Ekkert af öllum þessum mörgu atriðum, sem liggja fyrir í þessum bréfum, var varðandi fisksölumálin, ekki eitt einasta. En þegar samkomulag hafði tekizt við útvegsmenn, sem fengið var á grundvelli þessa frv. og bréfs, sem ég skrifaði þeim, að því leyti til sem gengið var til samkomulags við þá, og þeir höfðu gert samþykkt um að lýsa yfir starfsgrundvelli hjá útgerðinni á þeim grundvelli, þá var eins og ónotalegur kippur hefði komið í suma menn víðs vegar hér úti í bæ og hér uppi i Alþ., og þá var farið að kippa í einstaka menn og reyna að setja fram viðbótarskilyrði við það, sem búið var að semja um, og þá jafnvel stóð á því að fá á eðlilegan hátt afhent þau bréf, sem búið var að ganga frá, og þær samþykktir, sem búið var að gera, með tilraun um að reyna að koma hér inn viðbótarákvæðum varðandi fisksölumál og reyna að fá fram loforð um það, að þar skyldi engin breyting á gerð. Um þetta hefur svo staðið hörð barátta eins og gengur í þessum samtökum, sem hefur svo komið fram í því, að til viðbótar við sjálfa staðfestinguna á samkomulaginu, sem skilyrðislaust liggur fyrir, hefur mér verið sent viðbótarbréf með margvíslegum ábendingum og óskum og enn fremur um það, að í trausti þessa og hins séu ýmsir samþykkir því samkomulagi, sem gert hefur verið um rekstrargrundvöll útvegsins. Við mig hafa fulltrúar útvegsmanna ekki rætt um sölumál sjávarútvegsins á neinn hátt í sambandi við þau skilyrði, sem þeir hafa annars sett fyrir lausn þessara mála. Hins vegar hafa einstakir fulltrúar þeirra minnzt á það við mig, hvað fyrirhugað væri í sambandi við breytingar í fisksölumálunum, og ég hef ekki dregið neina dul á það við þá, hvað þar væri fyrirhugað af minni hálfu, og hafa ýmsir þeirra aðalforustumenn beinlínis séð það frv., sem samið hefur verið og ákveðið að leggja fram. Ég hef lýst því yfir, sem rétt er og koma mun skýrt í ljós innan tíðar, að meginefni þess frv. felst í því, að sett verður á stofn sérstök útflutningsnefnd, sem hefur á hendi yfirstjórn fisksölumálanna. Þegar ég hef verið spurður um það, hvort áformað væri að leggja niður þau sölusamtök, sem framleiðendur hefðu með sér, þá hef ég svarað því neitandi. Ekkert slíkt er í þessu frv., og ekkert liggur fyrir um að banna framleiðendum að hafa sín samtök til sölumeðferðar á sínum afurðum. En hitt er líka jafnljóst, að þrátt fyrir tilraunir, sem gerðar kunna að vera um einhver aukaskilyrði, þá er ekkert til í þá átt, að þeir fái frá mér einhverja yfirlýsingu um það, að í sambandi við skipulag afurðasölumálanna eða fisksölumálanna skuli ekki gera neitt til breytinga frá því, sem nú er. Allt, sem haft er eftir mér í sambandi við deilumál, sem upp hafa komið í samtökum þeirra um það, hvað felist í ráðstöfunum, sem fyrirbugaðar eru í sambandi við fisksölumálin, og er fram yfir það, sem ég hef nú greint, er ekki sannleikanum samkvæmt og hefur ekkert gildi. Það er svo ekkert nýtt, ég hef oft lýst því yfir áður, að ég tel það aðeins heilbrigt og sjálfsagt og mun ekki af minni hálfu reyna að setja þar á neinn hátt fótinn fyrir, að framleiðendur jafnt til sjávar sem til sveita geti haft með sér framleiðenda- og sölusamtök og vinni þar á eðlilegum grundvelli. Ég vænti, að það, sem ég nú hef sagt í þessum efnum, sé fullnægjandi fyrir hv. þm. Vestm. og alla þá aðra, sem hafa haft áhuga á þessu máli. Það er sem sagt ljóst, að frá hálfu útvegsmanna hafa ekki verið sett við mig skilyrði varðandi samkomulag um rekstrargrundvöll bátanna í sambandi við þetta mál, og ég hef ekki lofað þeim einu eða neinu fram yfir það, sem ég hef hér greint. Mun það líka sýna sig, að það er í fullu samræmi við undirbúning þessa máls, sem verður lagt fyrir Alþingi síðar. Hitt er ég svo líka alveg sannfærður um, að það er með öllu tilgangslaust að reyna að hafa nokkur áhrif á það, úr því sem komið er, að samkomulag mitt við útvegsmenn mun standa, því að þeir telja, að það hafi verið unnið að þeim samningum á eðlilegan hátt og það sé gengið þannig frá rekstrargrundvelli bátanna á komandi ári samkv. þessu frv. og samkv. því samkomulagi, sem við rn. hefur verið gert, að þeir geti búið við miklu betri og hagstæðari rekstrarskilyrði en þeir hafa búið við á undanförnum árum. Það mun því ekki takast af neinum að raska því samkomulagi, og ég efast ekkert um, að bátaflotinn mun hefja veiðar af fullum krafti strax upp úr áramótum. Ég skal svo ekki orðlengja hér frekar um það, sem hér hefur fram komið. Ég hafði hugsað mér fyrr í sambandi við þessar umræður að ræða hér nokkur atriði, en ég sé, að þeir kappar, sem þá töluðu hér hæst og vildu efna til mikilla umræðna bæði um olíusölumál og fleira, hafa runnið hér af hólminum gersamlega og ekki látið sjá sig í kvöld, eftir að þeir fluttu sínar upphaflegu ræður, og þykir mér þá ekki ástæða til þess að vera að lesa þeim lesturinn frekar en orðið er.



Herra forseti. Ég mun ekki blanda mér í deilur manna hér um þetta frv., en margt kemur mér nú þar kynduglega fyrir sjónir, án þess að ég sé að fara nánar út í það. En ég finn ástæðu til þess að gera grein fyrir afstöðu minni til þeirra ráðstafana, sem gert er ráð fyrir í frv. að gerðar verði. Ég sagði mínum kjósendum það í vor á framboðsfundum, að ég teldi höfuðmálið, sem lægi fyrir þeim mönnum, sem kosningu næðu, að reyna að finna heilbrigðan fjárhagsgrundvöll fyrir atvinnulífinu í landinu. Ég sagði þeim, að þeir flokkar, sem þá buðu fram saman, Framsfl. og Alþfl., vildu reyna að vinna að þessu. Ef þeir ekki næðu meiri hluta, þá sagði ég þeim líka, að ég teldi sjálfsagt að reyna að ná samkomulagi við Alþýðubandalagið um að mynda stjórn til að vinna að þessu. Ég benti á, að það væru fleiri leiðir til að ná því að mynda heilbrigðan fjárhagsgrundvöll, en hvaða leið yrði valin, yrði algerlega að fara eftir því, hvaða samkomulag næðist við hinar vinnandi stéttir, bæði til sjós og lands, um það, og sú stjórn, sem myndaðist, ef hún á annað borð myndaðist, yrði að leggja sig fram um það að reyna að hafa með sér verkalýðinn til sjós og lands og framleiðendurna, og einungis sú leið væri fær, sem næðist fullkomin eining um milli ríkisstj. annars vegar og þeirra manna, sem stæðu í framleiðslunni bæði beint og óbeint í þjóðfélaginu. Ég sagði þeim líka, að þetta mundi verða erfitt og ég teldi, að málum væri komið þannig, að það mundi ekki verða hægt að ná þessu í einum áfanga; þess vegna væri líklegt, að þetta væri mál, sem þyrfti að stríða við allt næsta kjörtímabil og yrði að reyna að ná lausninni í fleiri áföngum. Ég álít, að áfanginn, sem næst með þessu frv., sé of lítill og nái of skammt. En ég mun þó fylgja því, því að það er áfangi á þeirri leið eða að því marki, sem ég tel að þurfi að nást til að skapa atvinnulífinu heilbrigðan starfsgrundvöll, svo að það þurfi ekki meðgjöf frá því opinbera, ekki tilfærslu frá einum hluta þjóðarinnar til annars, af því að fjárhagsgrundvöllurinn allur er rammskakkur og vitlaus. Þess vegna mun ég fylgja þessu frv., þó að ég telji það ná allt of skammt til að ná þeim áfanga, sem á og þarf að nást á næstu árum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvmrh. fyrir þau svör, er hann gaf viðvíkjandi þeirri fsp., er ég til hans beindi að gefnu tilefni, vitandi um það traust, sem Landssamband ísl. útvegsmanna hefur staðfest til hans í bréfum, dags. 20. des. Mér virtist nú að nokkru leyti hæstv. ráðherra jafnvel ekki vilja viðurkenna framan af sinni ræðu, að neinar málaleitanir hefðu til hans borizt um það atriði, sem ég spurði um. En í síðari hluta ræðunnar varð ljóst, að þær hafa verið fram settar, og hef ég það bréflega staðfest að öllu leyti, og það traust, sem Landssambandið greinir hæstv. ráðh. frá í sínu bréfi 20. des., byggist á viðtölum, þeim orðum, eftir því sem þeir halda fram, sem hann hafi haft á þeirra fundum eða í þau skipti, sem þeir hafa rætt þessi mál. Ég las nú að vísu upp nokkurn kafla úr bréfi, öðru bréfinu frá 20. des., og þetta virðist hafa allt skeð á líkum tíma, því að bréf hæstv. ráðh. til Landssambandsins er dags. 18. des., svo að það hefur ekki liðið neinn langur tími frá því að það kom og þangað til þeir skrifa, enda vísa þeir til viðtala, og í viðbót við það, sem ég áðan las hér upp, vildi ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa þessa viðbótarbókun í bréfinu 20. des., er segir svo: „Þá leyfum vér oss einnig að staðfesta samtöl fulltrúa vorra, sem átt hafa viðræður við yður, hæstv. ráðberra, þar sem þér skýrðuð frá því, að breyting á fyrirkomulagi yfirstjórnar útflutningsmála, sem ráðgert er að gera og rætt hefur verið um, væri aðeins í því fólgin, að sett yrðu lög að tilhlutan ríkisstjórnarinnar, þar sem kveðið yrði á um, að skipuð yrði útflutningsnefnd, sem tæki við störfum forstöðumanns viðskiptadeildar utanrrn. Enn fremur leyfum vér oss að staðfesta þau orð yðar, að yðar ætlun, hæstv. ráðherra, væri, að engar meiri háttar breytingar yrðu gerðar á því fyrirkomulagi, sem nú er á skipan sölumála útflutningsafurða sjávarútvegsins.“ Það sýnir sig bezt hér, að Landssambandið tekur þarna beinlínis orð hæstv. ráðh. sjálfs og endurtekur þau í þessu bréfi til hans. Mér var ekki vel ljós öll framsetning hæstv. ráðh. í þessu máli, en þó virtist mér mega ráða það sérstaklega af síðari hluta ræðu hans um þetta atriði, að hann væri þeirrar skoðunar, að engar meiri háttar breytingar yrðu gerðar á því fyrirkomulagi, sem nú er á skipun sölumála útflutningsafurða sjávarútvegsins. Ef ég hef misskilið hæstv. ráðh., þá ætla ég að biðja hann um nú í heyranda hljóði að leiðrétta þann misskilning minn, ef hann er fyrir hendi. Að öðrum kosti verð ég að líta svo á, að svo framarlega sem hæstv. ráðh. vill ekki lýsa Landssambandsstjórnina, sem skrifar undir þetta bréf, ósannindamenn, þá sé það rétt, sem þeir segja í sínu bréfi, að hæstv. ráðh. hafi sagt þeim, að sín ætlun væri, að engar meiri háttar breytingar yrðu gerðar á því fyrirkomulagi. sem nú er á skipan sölumála útflutningsafurða sjávarútvegsins. Ég tel nauðsynlegt, að það sé upplýst í sambandi við það mál, sem hér stendur til að afgreiða, hvort svo merkur félagsskapur sem stendur að þessu bréfi fer með rétt mál eða ekki, og eins það, hvort hæstv. ráðh. vill bera brigður á, að þeir hafi rétt eftir honum það, sem þeir segja að hann hafi við sig talað. Ég tel ekki þörf á þessu stigi málsins að ræða um þessi atriði frekar en ég hef hér gert, nema tilefni gefist til. En þetta atriði, sem ég nú gerði að umræðuefni, tel ég mikla nauðsyn á að liggi skýrt fyrir, einkum og sér í lagi vegna þeirrar áherzlu, sem mér virtist hæstv. menntmrh. leggja á skipulagsbreytingu þá, er hann nefndi á söluaðferðum sjávarútvegsins, og líka vegna þess, að grg. frv. telur þetta sem einn lið af hliðarráðstöfununum, og virðist það þá vera eitthvert sérstakt áhugamál þeirra, sem samið hafa þetta frv. En hvort sem deildarstjóri viðskiptadeildar utanrrn. er látinn vera með því embættisheiti, sem nú er, eða hvort einhver önnur yfirstjórn er sett á þá deild, tel ég ekki vera neitt þýðingarmikið atriði gagnvart sölusamtökum útvegsmanna, heldur er það breyting á skipulaginu, sem ég tel að mundi leiða til ófarnaðar, og á það atriði hafa Landssambandsmennirnir lagt höfuðáherzlu í sinum bréfum til hæstv. ráðh. Mér þykir ekki líklegt, að hæstv. ráðh. vilji halda því fram, að Landssambandsstjórnin eða Landssambandsfulltrúarnir, sem fyrir þessum bréfaskriftum hafa staðið, fari með hans orð öðruvísi en þau hafa verið sögð, og læt ráðh. um það, hvort hann vill samþykkja þau með þögninni eða á annan veg. En sé rangt farið með hans orð, þá vildi ég gjarnan heyra það, því að það má ekki liggja í þagnargildi, ef hæstv. ráðh. vildi gera þá að ósannindamönnum, sem bera það fram, að hann hafi viðhaft þessi orð á þeirra fundi, um það leyti er samið var um þessi mál.



Það var aðeins í tilefni af því, sem hér kom fram í ræðu hv. þm. Vestm. (JJós), þar sem hann endurtekur hér hið sama og áður, sem ég hélt að ég hefði talað alveg skýrt um. Hann spyr nú enn einu sinni, hvort ég hafi ekki lýst því yfir í samtölum við útvegsmenn, að engar meiri háttar breytingar yrðu gerðar á sölumálum sjávarútvegsins. Slíkt sem þetta er með öllu rangt, eins og ég hafði lýst hér yfir áður. Ég hef ekki gefið neinar yfirlýsingar í þá átt. Ég hafði sagt það eitt um þessi mál, að aðalefni þeirra breytinga, sem fyrir lægju, væri fólgið í því að setja á stofn sérstaka útflutningsnefnd, sem hefði yfirstjórn útflutningsmálanna með höndum; þegar ég hefði verið spurður að því sérstaklega, hvort í ráði væri að leggja niður sölusamtök framleiðenda, þá hefði ég svarað því neitandi. Það, sem er fram yfir þetta, eins og ég hafði lýst yfir áður, er úr lausu lofti gripið. Það er rangt. Ég vil einnig geta þess til viðbótar, að fulltrúar útvegsmanna, sem við mig hafa átt samninga, voru einmitt hér í þinghúsinu og hlustuðu á ummæli mín, sem ég sagði hér um þetta fyrr í kvöld, og vegna þess að þessi hv. þm. og reyndar fleiri hér hafa sí og æ verið að endurtaka það, að samkomulag mitt við útvegsmenn væri bundið einhverjum skilyrðum frá þeirra hálfu, þá lét ég þá enn einu sinni staðfesta samþykki sitt skilorðslaust með því að skrifa undir á nýjan leik það samkomulag, sem við höfðum áður gert, með öllu skilorðslaust, og að þeir væru fullkomlega samþykkir því, sem ég hefði hér sagt nú varðandi þessi afurðasölumál, og það í viðurvist skrifstofustjórans í mínu ráðuneyti, svo að það fer vonandi ekkert á milli mála um það, hvað er samkomulag á milli mín og útvegsmanna, þó að, eins og ég sagði áður, gerðar hafi verið allverulegar tilraunir til þess að reyna að skekkja það samkomulag. Það er rétt, það er eins og ég sagði, að það hefur verið nokkur togstreita, eins og vill verða í svona samtökum, meðal útvegsmanna um það, hvort ætti að fara að prjóna upp á einhverjum nýjum skilyrðum, en slíkt hefur nú orðið undir, þó að gerðar hafi verið tilraunir í þá átt. Það liggur að vísu gleggst fyrir, að í öllum þeim bréfum, sem farið hafa á milli ráðuneytisins og útvegsmanna, sem eru fjöldamörg bréf í fjöldamörgum liðum, hafa þeir aldrei sett fram skriflega eitt einasta atriði sem skilyrði varðandi breytingar á afurðasölulögunum. Ég vænti nú, að þessi mál liggi þannig fyrir, bæði eftir yfirlýsingu mína hér fyrr í þessum umr. og einnig nú síðar, að samkomulagið, sem gert hefur verið við útvegsmenn, stendur alveg á traustum fótum, og það er ekki bundið neinum skilyrðum um það, hvað gert verður í þessum afurðasölumálum. - Hins vegar er það líka ljóst i aðalatriðum, hvað ég hef þar sagt þeim og hvað þar stendur til að gera.