Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Breyt. á kísilgúrlögunum, sem hér eru lagðar fram, eiga rót sína að rekja til þess, að eftir að I. um kísilgúrverksmiðju við Mývatn voru samþ. hér á sínum tíma og ráðgerð samvinna við hollenzkt fyrirtæki um þá verksmiðju, kom það á daginn, að það dró sig út úr eða óskaði eftir að draga sig út úr samvinnunni við kísilgúrverksmiðjuna af sérstökum ástæðum, sem þetta fyrirtæki gerði grein fyrir. Skömmu síðar hófust svo viðræður við annað fyrirtæki, amerískt fyrirtæki, Johns Manville, um þátttöku í hlutafélagi með ríkinu til þess að reisa og reka kísilgúrverksmiðju við Mývatn. Ríkisstj. skipaði í apríl á s.l. ári, eins og kemur fram í grg., sérstaka n. til þess að annast samningaviðræður við Johns Manville, og n. telur, að málið sé nú komið á það stig, að það séu líkur til þess eða líklegt, að samningar geti tekizt, en áður hafa farið fram rannsóknir af hálfu þessa fyrirtækis á botnleðjunni í Mývatni og gæðum hráefnisins, sem í heild hafa reynzt mjög jákvæðar. Það er með nokkuð öðrum hætti, sem samvinnan er nú ráðgerð. Í öllum aðalatriðum er hún eins í sambandi við kísilgúrverksmiðjuna, en það var gert ráð fyrir því áður, að mynduð yrðu sölufyrirtæki erlendis og Íslendingar jafnvel yrðu aðilar að, en hér er gert ráð fyrir, að Johns Manville, sem er einn stærsti kísilgúrframleiðandinn og eitt stærsta sölufyrirtækið á þessu sviði, staðsetji sölufyrirtæki, sem það á, hérlendis, og þarf að veita heimild til þess. Einnig eru nokkrar nýjar heimildir teknar inn í l. í sambandi við skattgreiðslurnar, eins og fram kemur í 6. gr., sem í samningaviðræðunum hafa verið lagðar til grundvallar af hálfu n. Það þarf þess utan að veita ríkisstj. heimildir til þess að ganga frá samningunum, en ef það væri ekki gert eins og hér er lagt til, mundi þetta mál, eins og nú er komið, tefjast, og er lögð áherzla á þessa afgreiðslu málsins nú, til þess að framkvæmdir gætu hafizt af fullum krafti á þessu ári, ef samningar takast, sem mundi þá á reyna sennilega strax í júnímánuði. Ég vil taka það fram, að það eru sett hér inn í þetta frv. ákvæði, sem eiga að kveða frekar á um en áður var, að gerðar séu nægjanlegar öryggisráðstafanir til verndunar fuglalífi við Mývatn og einnig náttúrufegurðar þar. Um þessi atriði hefur n. átt samráð við Náttúruverndarráð, og það er að dómi þeirra, sem um málið hafa fjallað, alveg öruggt, að það sé hægt að ganga nægilega tryggilega frá því, að hvorki fuglalíf né náttúrufegurð þurfi að spillast eða skerðast af völdum þessara framkvæmda. Að öðru leyti held ég, að ég þurfi ekkí að hafa fleiri orð um þetta mál að þessu sinni og legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég átti nú ekki von á því, að þetta mál yrði hér til umr. í dag. Það var ekki á þeirri dagskrá, sem fyrir þessum fundi lá, og ég hafði fengið upplýsingar um það, að það yrði aðeins stuttur fundur í d. nú að þessu sinni. En svo hefur verið horfið að því ráði að setja hér aukafund og taka þetta mál hér fyrir, sem er óneitanlega stórt mál. Mér þykja þetta heldur óeðlileg vinnubrögð, og ég held, að það verði ekki til þess að flýta afgreiðslu þessa máls að taka það hér fyrir á þennan hátt, að ekki geti farið hér fram eðlileg l. umr. um málið. Upplýsingar varðandi þetta mál eru sáralitlar gefnar í grg. frv., og þær komu hér nánast engar fram hjá hæstv. ráðh. í sambandi við framsögu hans með málinu. Með þessu frv. er farið fram á mjög víðtækar heimildir til handa ríkisstj. til samninga við erlendan aðila um framkvæmdir í þessum efnum. En hins vegar er engin grein gerð fyrir því, hvernig þessir samningar við erlenda aðila eiga að vera í meginatriðum. Þetta tel ég, að nái vitanlega engri átt, að leggja slíkt stórmál sem þetta fyrir þingið, án þess að full grein sé þá gerð fyrir því, hvernig þeir samningar eiga að vera í meginatriðum, sem verið er að biðja um heimild til þess að gera. Ég hefði t.d. viljað fá upplýsingar um það eftir alla þá undirbúningsvinnu, sem átt hefur sér stað í sambandi við þetta mál, hvað er áætlað, að stofnkostnaður verksmiðjubyggingarinnar verði miðað við nýjustu áætlun. Og ég vildi gjarnan fá það einnig upplýst, hvernig er hugsað að afla fjár til þessara framkvæmda. Þó að ákveðnar upplýsingar hafi verið gefnar í þessum efnum, þegar l. um kísilgúrverksmiðju við Mývatn voru samþ. hér fyrir alllöngu síðan, tel ég víst, að á því hafi orðið mikil breyting, og það er vitanlega sjálfsagt að skýra Alþ. frá því, hvernig þessi mál standa nú. Ég vil einnig fá upplýsingar um það, hvernig verður háttað hlutdeild sveitarfélaga í því hlutafélagi, sem gert er ráð fyrir að setja á fót um byggingu verksmiðjunnar og rekstur verksmiðjunnar. Svo langt er um liðið, síðan l. um kísilgúrverksmiðju voru sett, að það hlýtur að liggja orðið fyrir í meginatriðum, hver sé vilji sveitarfélaga í þessum efnum, og hvort það sé líklegt, að sveitarfélögin á Norðurlandi gerist hér hluthafar í þessu félagi, sem nemur 10%. Þetta skiptir miklu máli, vegna þess að þetta frv. er þannig byggt upp, að hinn erlendi aðili, sem gert er ráð fyrir, að eigi a.m.k. 39% af hlutafé fyrirtækisins, getur, ef sveitarfélögin ekki notfæra sér sinn rétt um það að eignast 10% þá getur hann orðið eigandi að allt að 49% hlutafjárins. Um þetta hljóta að vera til upplýsingar og eiga vitanlega að koma hér fram á hv. Alþ., þegar þetta mál er hér til 1. umr. Þá efast ég ekki um, að það hljóti að hafa verið gerðar áætlanir um rekstur þessa fyrirtækis. Enginn fer út í það að efna til fyrirtækis, sem kostar jafnvel nokkur hundruð millj. kr. eða nokkuð yfir 100 millj. kr., án þess að gerðar hafi verið rekstursáætlanir. Og það er full ástæða til þess að upplýsa hér um það, hvernig þessum áætlunum er farið. Nú er gert ráð fyrir því samkv. þessu frv., að nýr erlendur aðili eigi að koma hér til. Það á ekki að vera hið hollenzka fyrirtæki, sem á að verða meðeigandi í framleiðslufélaginu eða hafa með höndum sölu á framleiðslu verksmiðjunnar, heldur er þar um amerískt félag að ræða samkv. þessu frv. Ég vildi fá upplýsingar um það, af því að talsverðar viðræður hafa átt sér stað við þetta ameríska fyrirtæki, sem nú er gert ráð fyrir, að taki að sér einkasölurétt til þess að selja framleiðslu verksmiðjunnar, hvað á að greiða þessu erlenda fyrirtæki há sölulaun? Það er eflaust búið að ræða um það. Ég vil gjarnan fá það upplýst um leið og verið er að gefa tilteknum aðila einkaumboðsrétt til þess að fara með söluna, hvaða þóknun hann á að fá í meginatriðum fyrir sitt starf. Þá er gert ráð fyrir í þessu frv., að framleiðslufélagið, sem á þó að vera íslenzkt félag að meiri hl. til, þar sem ríkið á að eiga 51% hlutafjárins, skuli skattlagt eftir sérstökum reglum, en ekki eins og innlent fyrirtæki. Ég spyr um það, hvers vegna nauðsynlegt sé að setja slíkar sérreglur um þetta félag. Hvað er það, sem kallar á það að skattleggja þetta félag eftir öðrum reglum en önnur innlend félög? Er þetta krafa frá hinum erlenda aðila, sem á að vera hluthafi í félaginu, og hvaða ástæður liggja til þess arna? Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að mér þykir í rauninni alveg furðulegt, að farið skuli fram á jafnvíðtækar heimildir til þess að semja við erlendan aðila, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., um jafnstórt mál og hér er um að ræða, án þess að það sé gerð hér allítarleg grein fyrir því, hvernig þessir samningar séu fyrirhugaðir í öllum meginatriðum. Ég hefði talið miklu eðlilegra, að þegar þannig stendur á, að það þykir rétt að semja við erlenda aðila um mál eins og þetta, væru beinlínis lögð fyrir Alþ. til staðfestingar þau drög að samkomulagi, sem gerð hafa verið, svoleiðis að þar færi ekkert á milli mála. Mörg önnur atriði koma svo auðvitað inn í þetta mál. Væntanlega verður hægt að fá eitthvað upplýst um málið í þeirri n., sem kemur til með að fjalla um það. En ég hefði kunnað miklu betur við það, að hæstv. ráðh. hefði gert hér nánari grein fyrir því, hvað á bak við þetta stendur en hann hefur gert hér í sinni framsögu, og ég lýsi hér óánægju minni yfir því, að þetta mál skuli vera tekið hér fyrir á þann hátt, sem gert er hér nú á þessum aukafundi, án þess að nokkur vitneskja hafi verið gefin um það, að þetta mál yrði tekið til umr. nú í dag.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekkert nema eðlilegt, að fram komi óánægja hjá hv. þm., en ég hafði sannast að segja búizt við því, að það væri samkomulag á milli þingflokkanna um þessa meðferð málsins, eins og hún var höfð nú. Það var svo í Ed., að málið gekk umræðulaust til n., og n. vann að málinu og gerði nánari grein fyrir því. Ég vissi ekki sjálfur um, að málið væri á dagskrá, þegar ég kom hér, frekar en þessi hv. þm. Ég get að sjálfsögðu gefið nánari upplýsingar um málið, eins og óskað hefur verið eftir. Hvort þær eru nægjanlega miklar, skal ég svo ekki fullyrða um. Það er gert ráð fyrir því, að áætlaður byggingarkostnaður þessarar verksmiðju sé 145 millj. kr. Áætluð fjáröflun til verksmiðjunnar er, að hlutafé verði 60 millj. kr., lán frá Export-Import bankanum er áætlað 35 millj. kr. og export lán í Kanada, Englandi og Hollandi, 4–6 ára lán, 18 millj. kr. og lán frá Johns Manville 35 millj. kr. Þau eru ríkistryggð lán Export-lmport bankans og styttri lánin, en e.t.v. þarf meiri lán fyrstu árin, og þess vegna er beðið um ríkisábyrgð, alls 75 millj. kr. Framleiðsluáætlun hefur verið gerð og gert er ráð fyrir því, að verksmiðjan verði einmitt stærri eða stækki fljótt miklu meira en áður var gert ráð fyrir, en hún er í stórum dráttum þannig, að fyrsta árið framleiðir hún 6 þús. tonn, annað árið 9 þús., þriðja árið 12 þús., fjórða árið 14 þús., fimmta árið 18 þús., sjötta árið 24 þús., sjöunda árið 28 þús. og áttunda árið og þaðan í frá upp að 20 ár um 30 þús. Sölulaun til Johns Manville hefur verið gert ráð fyrir, að væru, fyrir 3 þús. tonn 10% af fobverði, 3–6 þús. tonn 12%, 6–9 þús. tonn 15%, 9–12 þús. tonn 18%, 12–20 þús. tonn 21%, 20–24 þús. tonn 24% og 24 þús. tonn og meira 31%. Útflutningsverð pr. tonn er áætlað á 100–105 dollara. Má gera ráð fyrir því, að við verksmiðjuna vinni um 30–40 manns fyrir utan bílstjóra og starfsmenn á Húsavík, og þar af eru um 5 efnafræðingar, 5 við yfirstjórn á skrifstofu, 5 pökkunarmenn, 3 vélvirkjar og 6 til þess að stjórna tækjum verksmiðjunnar, og gert er ráð fyrir, að þarna verði unnin vaktavinna. Jarðhiti er, eins og kunnugt er, notaður til þess að þurrka leðjuna, en olía við sjálfa framleiðsluna. Framleiðslan verður fyrst um sinn undir stjórn sérfræðinga frá Johns Manville, og Johns Manville tekur á sig ábyrgð á gæðum framleiðslunnar fyrir fast gjald. Gert er ráð fyrir, að samningurinn gildi til 20 ára, eða þeir verði gerðir til 20 ára við sölufélag á Húsavík. Við það vinna væntanlega 2–3 menn. Íslendingar vinna bæði við framleiðsluna og í sölufélaginu, eftir að hafa fengið þjálfun. Tryggingar, sem rætt hefur verið um við Johns Manville, eru gagnvart verðinu, að trúnaðarmaður ríkisstj. hafi heimild til að ganga úr skugga um, að verðið sé í samræmi við það verð, sem Johns Manville selur sína eigin vöru á og gagnvart magninu, að ef salan fellur á tveggja ára tímabili niður fyrir 75% áætlaðrar framleiðslu, getur framleiðslufélagið sjálft hafið sölu með eins árs fyrirvara. Lán Johns Manville verður endurgreitt eftir öðrum skuldum og er tryggingarlaust. Greiðsla á stjórnunargjaldi geymist á reikningi Johns Manville fyrstu 5 árin, ef félagið hefur ekki laust fé. Arður greiðist ekki fyrr en eftir að skuldir hafa verið greiddar, nema stjórnin ákveði annað. Það er gert ráð fyrir því, að Alþ. kjósi meiri hl. stjórnar framleiðslufélagsins, en ekki er enn ákveðið eða ráðið, hvort um mundi vera að ræða 5 eða 7 í þeirri stjórn, talað um hvort tveggja. Ríkisstj. tilnefnir 1 af 3 eða 5 í stjórn sölufélagsins, en helmingur þeirra stjórnarmanna, sem Johns Manville tilnefnir, skulu vera íslenzkir ríkisborgarar. Skattar samkv. gildandi skattalöggjöf hafa verið reiknaðir út fyrir 15 ára tímabil eftir áætlunum og mundu vera 37–38% af framleiðslufélaginu, en um 42% af sölufélaginu. Samkv. væntanlegu samkomulagi greiða bæði félögin 45%. Af hverju þetta fyrirkomulag er haft, þá hefur mér verið tjáð, að í aðalatriðum sé það vegna þess, að þeir vilji vita örugglega, að hverju þeir ganga, en telji okkar skattalöggjöf þannig vaxna, að þó að skattaprósenta sé þarna töluvert hærri í báðum tilfellunum en reiknað hefur verið út, hafa þeir óskað eftir þessu. Þetta er höfuðástæðan fyrir þessu fyrirkomulagi. Sé um ágreiningsmál að ræða af hvaða tagi sem er, hefur verið gert ráð fyrir því, að þau færu fyrir íslenzka dómstóla eða íslenzkan gerðardóm, þar sem hvor aðili nefndi sinn manninn til og samkomulag gert um þriðja manninn, en ef samkomulag ekki næðist, mundi Hæstiréttur tilnefna oddamanninn. Þetta hefur verið talað um, nema samkomulag sé um aðra meðferð, og eftir því sem fram kom af hálfu formanns n., hæstv. fjmrh. í Ed. í gær, og hv. 1. þm. Norðurl. e., Karls Kristjánssonar, er gert ráð fyrir, að ekkert sé til fyrirstöðu um samkomulag um þá meðferð, sem ég lýsti í fyrstu, þ.e.a.s. með íslenzka dómstóla og íslenzkan gerðardóm, eins og ég lýsti honum núna. Þetta upplýstist við umr. í Ed. í gær. Þetta er í stórum dráttum það, sem ég get upplýst í þessu máli, en hins vegar finnst mér og hef ekkert við það að athuga, þó að þessari umr. væri frestað, ef hv. þm. óska frekar eftir því, því að þá mundi auðvitað n. vinna meira úr málinu og gefa fyllri upplýsingar, þegar málið kæmi fyrir eftir helgina.



Herra forseti. Ég vil nú þakka hæstv. iðnmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur hér gefið, var kannske varla von á því, að það yrði meira en hér kom fram af hans hálfu, þar sem hann hafði heldur ekki gert ráð fyrir því, að málið yrði hér til l. umr. í dag. Ég verð nú að játa, að ég náði nú engan veginn öllu því, sem hann sagði, en þó ýmsum atriðum og þóttist heyra það greinilega, að hann gæti auðveldlega veitt mér þær upplýsingar, sem ég var hér að biðja um, og ég geri þá ráð fyrir, að þær geti legið fyrir n. til athugunar. Ég hjó sérstaklega eftir því í þeim upplýsingum, sem hann gaf hér, að gert er ráð fyrir því, að hið erlenda sölufélag eða hinn erlendi aðili, sem á að eiga sölufélagið, fái í söluþóknun frá 10 og mér skildist upp í 31% af verðmæti vörunnar í sinn hlut. Ég veit, að það mun vera nokkuð algeng regla hjá amerískum fyrirtækjum, að þau taka býsna háa prósentu í sinn hlut fyrir það að annast söluumboð, en mér sýnist líka, að í þessu tilfelli tryggi hinn erlendi aðili sér býsna álitlega fjárhæð. Ég veit, að það er rétt, að það er eflaust miklum mun erfiðara og meira verk að annast sölu á þeirri framleiðslu, sem hér um ræðir, en t.d. á framleiðslu alúmínverksmiðjunnar, en það þótti ýmsum nóg, að gert var ráð fyrir því, að Swiss Aluminium mátti taka 11/2% í sölulaun, en hér er gert ráð fyrir því, að hinn erlendi aðili megi reikna sér frá 10–31% af verði. Það er rétt, að mikið af alúmínframleiðslunni er auðvitað selt í stórsölu til þess að gera, en þetta hins vegar selt í heldur smáum einingum og til margra aðila, en mér sýnist nú, að hinn erlendi aðili tryggi sig nú allvel að þessu leyti. Ég skal svo ekki fara frekar út í það að ræða málið hér á þessum fundi, en vænti, að upplýsingar fáist greiðlega um málið í fjhn., þar sem ég á sæti, og dreg það ekki sízt af þeim orðum, sem hér komu fram hjá hæstv. iðnmrh., sem stendur fyrir flutningi málsins. Ég treysti á það, að þar fáist þær upplýsingar, sem eiga að koma fram í þessu máli, og skal þá ekki ræða frekar um málið hér að þessu sinni.



Herra forseti. Mig langaði til að segja nokkur orð, áður en þetta mál fer til n. Í fyrsta lagi vildi ég koma með fsp., - hún þarf ekki endilega að vera til hæstv. iðnmrh., og þetta yrði upplýst í fjhn. Hvað veit ríkisstj. mikið um það, af hverju hollenzka fyrirtækið dró sig til baka? Það er kannske sagt eitthvað og eitthvað á yfirborðinu, en ég álít, að það væri ákaflega gott, ef við fengjum alveg hreinar upplýsingar um það, hvort það muni vera svo, að þegar þetta fyrirtæki, hvað það nú er kallað, þetta hollenzka fyrirtæki, fór að leita fyrir sér alvarlega á Evrópumarkaðinum og víðar í þessum efnum,hvort það hafi þá fengið vísbendingu frá þessum ameríska einokunarhring, Johns Manville, um að vera ekki að skipta sér af þessu. Ég geng út frá því, að þegar lagafrv. er lagt fyrir Alþ., eins og var um kísilgúrverksmiðjuna í fyrra, og lögð áherzla á það af hálfu hæstv. ríkisstj., og það var nú það, sem gerði, að þetta mál mætti tiltölulega lítilli mótspyrnu hér þá, að við ætluðum að reyna að vera ofurlítið sjálfstæðir Íslendingar, við ætluðum að víta, hvort ríkið, okkar eigið ríki, gæti ekki ráðið nokkuð við þetta, og við ætluðum eiginlega að taka í okkar þjónustu útlendan agent, eiginlega eins konar sölufyrirtæki, sem við hefðum samvinnu við, en hefðum full tök á. Þá var sem sé meiningin, að við ynnum mjög sjálfstætt að þessu, allt vald í þessu væri alveg svo að segja í höndum íslenzka ríkisins. Svo gerist þetta allt í einu, eftir að Alþ. er búið að samþykkja lög í þessum efnum, hæstv. ríkisstj. og sú n., sem í þessu hefur unnið, búin að vinna á þessum grundvelli, að þetta fyrirtæki kippir allt í einu að sér hendinni. Ég held, áð hæstv. ríkisstj. hljóti að hafa rannsakað það, hvernig á slíku stendur, og hafi ekki tekið neinar yfirskinsráðstafanir eða yfirskinsafsakanir fullgildar í því efni. Og það, sem mér dettur fyrst og fremst í hug, er þetta, vegna þess að mér er ósköp vel ljóst, hver styrkleikur Johns Manville er, að þessi ameríski einokunarhringur hafi bara sagt við þetta litla hollenzka fyrirtæki: Verið þið ekki að skipta ykkur af þessu. Þetta ætla ég að yfirtaka. - það væri mjög gott, að það kæmi alveg hreint í ljós hér við 2. umr. þessa máls, hvernig þetta hefur verið. Það frv., sem nú liggur fyrir, þýðir gerbreytingu á allri afstöðu frá þeim lögum, sem áður voru samþ. um þetta. Í verksmiðjunni átti áður hollenzka fyrirtækið að eiga minnst 10% og mest 20%, en hitt áttu Íslendingar sjálfir að eiga, íslenzka ríkið 51% og aðrir Íslendingar, sveitarfélög og aðrir aðilar, þannig að mér skildist alltaf, að hollenzka fyrirtækið mundi aldrei eiga meira en 10% þarna og það yrðu eins konar fríhlutabréf af þeirra samstarfi við þetta og annað slíkt, án þess að ég hafi nokkuð haft meira fyrir mér í því. Þess vegna var það eðlilegt, þegar verið var að ræða um þetta hér, að menn litu ekki á það sem neina hættu upp á fjárhagslegt eða efnahagslegt sjálfstæði eða tök erlends fyrirtækis á slíku, þó að það ætti þarna 10 eða jafnvel 20%, og þar að auki var þarna nm smáfyrirtæki að ræða, þegar það er athugað á heimsmælikvarða. Í sölufyrirtækinu var áður meiningin, að framleiðslufyrirtækið hér heima, sem íslenzka ríkið réði, ætti 40%, þ.e.a.s. 40% af hlutafé í sölufélaginu átti að vera eign íslenzka ríkisins, eða kontrolerað af íslenzka ríkinu, af því að framleiðslufélagið hér heima átti að eiga það. Nú aftur á móti er þetta svo gerbreytt hvort tveggja, að nú getur ameríski kísilgúreinokunarhringurinn Johns Manville átt 39% í verksmiðjufyrirtækinu og gæti jafnvel eignazt allt upp í 49%, og ameríski einokunarhringurinn á að eiga allt sölufyrirtækið algerlega. Ég veit, að ríkið á að mega tilnefna einn mann þar í stjórn eða eitthvað slíkt, en það er algerlega einokunarhringurinn sjálfur, Johns Manville eða hvað nú hann heitir, sem á að eiga sölufyrirtækið. Þarna er sem sé um algera breytingu að ræða frá því, er þetta mál var áður lagt fyrir Alþ., fyrst og fremst efnahagslega séð. Það er alveg auðséð á þeim ákvæðum, sem hér er verið að setja inn í með þessu frv., að hvað skattgreiðslu snertir eru samningarnir við alúminíumhringinn farnir að vera fordæmi fyrir sköttum á félögum, sem að meiri hl. til eiga að heita íslenzk, þannig að mér sýnist, að það hafi ekki verið langt að bíða þess, að ef sá asni, er klyfjaður væri gulli, væri kominn inn fyrir borgarhliðið, þá kæmu fleiri þarna á eftir. Nú á alúminíumsamningurinn sem sé að vera fyrirmyndin, sem að meira eða minna leyti á að sniða kísilgúrfyrirtækið eftir, og ríkisstj. á svo að gefa með þessu lagafrv. mjög víðtækar heimildir í þessum efnum. Það er ekki einu sinni svo, að samningurinn sé nú lagður fyrir, heldur bókstaflega svo að segja heimildir um allt mögulegt. Það, sem ég álít, að hefði verið rétt, er, að hæstv. ríkisstj. hefði upplýst Alþ. nákvæmlega um, þegar þetta mál er lagt fyrir, hvers konar aðili þessi Johns Manville er. Jú, það er sagt hér, að það sé stórt fyrirtæki, hann ráði miklu á sviði kísílgúrframleiðslu. Sannleikurinn er, að þetta fyrirtæki, sem er einn stærsti hringur heimsins í öllum byggingarvörum, jafnt asbesti og öðru slíku, þessi hringur hefur núna á síðustu árum orðið eitt af 15 ríkustu fyrirtækjum í veröldinni og er einn þáttur í Morgan-samsteypunni amerísku, þannig að þarna er um að ræða fyrirtæki, sem er mjög voldugt á heimsmælikvarða, eitt af sterkustu fyrirtækjum, sem til eru í veröldinni, þ.e.a.s. einokunarhringur, sem drottnar alveg hreint á þessu sviði, jafnt kísilgúr sem byggingarefnis, asbests og öllu mögulegu slíku. Hann á námur í veröldinni í ótal álfum og hefur sem sé alveg heims-organisation í þessu, er einokunarhringur, og maður er gersamlega ofurseldur vilja og valdi þessa hrings, þegar maður einu sinni gengur inn á það að ánetjast honum. Ég segi þetta sérstaklega vegna þess, að það er öðru hverju verið að telja okkur trú um, að það sé til eitthvað, sem heitir frjáls samkeppni, og það var jafnvel talað um það í fyrra, þegar kísilgúrfrv. lá fyrir, að við Íslendingar ætluðum að vera eitthvað stórir aðilar, við ætluðum að keppa þarna sjálfstætt, við ætluðum að vinna að því að útvega markaði, við ætluðum jafnvel að standa þarna í styrjöld við einokunarhringi og annað þess háttar. En það var runnið á rassinn með allt slíkt. Það, sem nú hefur gerzt, er, að við erum settir í vasann á þessum einokunarhring, og að þessi einokunarhringur er það voldugur á þessu sviði og í það góðum samböndum við Morgan-samsteypuna, eina voldugustu samsteypu í veröldinni, að það væri blekking við Alþ. að vera að telja mönnum trú um, að við værum að gera nokkurn skapaðan hlut annan en ofurselja þessar námur, sem þarna kunna að vera, alveg í hendurnar á einum voldugasta einokunarhring veraldarinnar. Þessa á ekki að dylja menn. Menn eiga að vita um þetta, áður en menn taka sínar ákvarðanir. Það á ekki að vera hægt að fara með okkur, eins og við værum - eins og Reykvíkingar mundu segja - „saklausir sveitamenn“ í þessum efnum. Við eigum að vita, út í hvað við göngum. Ef við viljum fara í vasann á þessum hring, skulum við gera það vitandi vits. Við skulum ekki láta narra okkur þar niður í. Ég held, að það sé nauðsynlegt, að sú n., sem fær þetta til meðferðar, athugi þessa hluti, og ég vil alveg sérstaklega skora á hana að gefa okkur hér við 2. umr. nákvæmar upplýsingar um fjárhagslegan status þessa hrings. Það var sagt hér frá því, hvað svissneski alúmínhringurinn ætti í fjármagni, var það ekki 15 þús. millj. ísl. kr.? Við höfðum alveg hugmynd um það, þegar gengið var að því af meiri hl. Alþ., og það er bezt, að það liggi alveg hreint fyrir líka, hvers konar samsteypa það er, sem við erum þarna að afhenda þessi auðæfi. Eins og hæstv. iðnmrh. upplýsti og hv. 5. þm. Austf. vakti athygli á, er mjög eftirtektarvert, að sölulaunin hjá þessum hring fara hækkandi prósentuvís því meiri sem framleiðslan er. Það hefur nú áður stundum þótt réttara, að slíkt lækkaði prósentuvís en hitt, en það er auðséð, að þessi hringur ætlar frá upphafi að tryggja sig þarna alveg sérstaklega vel. Viðvíkjandi útflutningsverðinu er það þessi hringur, sem algerlega ræður því í veröldinni. Það er hann, sem mótar það. Við eigum bara að heyra og hlýða, hvað það snertir, a.m.k. meðan ekki eru komnar einhverjar vörur, sem hægt er að setja þarna í staðinn fyrir, og þá náttúrlega veit maður, hvernig fer. Ef einhverjar slíkar vörur eru framleiddar á kemískan hátt, sem gætu verið í samkeppni við þetta, þá eru náttúrlega þær nýlendur, sem hringurinn hefur ítök í, látnar sitja á hakanum, ef til einhverrar kreppu kemur í slíku, og þessi sölusamningur mun vera til 20 ára. Við erum við hann bundnir allan þann tíma. Það er jafnframt upplýst af hæstv. iðnmrh., að þessi hringur er um leið lánardrottinn hvað snertir 35 millj. kr. af því fjármagni, sem byggingin á að kosta og í þetta er lagt. Ég vildi nú aðeins láta þetta koma fram, þessar hugmyndir, sem ég hef um þennan hring, og hef ég þó ekki getað rannsakað það til fullnustu, sérstaklega ekki þær allra nýjustu, en ég vil vonast til þess, að fjhn. sjái til þess, að hún fái þessar upplýsingar. Svo er hitt málið, sem aftur snertir allt annan hlut en þetta. Og það er spurningin um Mývatn sjálft og þess náttúrufegurð. Ég flutti till. um það, þegar gamla frv. var til umr. hér, að það yrði nú ekki haldið allt of stíft á því að ætla sér endilega að einbeita sér að þessari kísilgúrframleiðslu, heldur yrði sú fjárupphæð, sem gengið yrði út frá, að fyrirtækið mundi kosta, sett til ráðstöfunar sveitarfélaganna á Norðurlandi til þess að leggja máske í önnur fyrirtæki, sem þau teldu heppileg sér til handa. Ég álít, að áður en í þetta er lagt og með þeim l., sem hér yrðu samþykkt, ef þetta frv. nær fram að ganga, þurfi að ganga algerlega út frá því, að það sé engin áhætta til, engin áhætta til í sambandi við náttúrufegurð Mývatns, ef þetta frv.. er gert að l. Það verður að vera harðvítuglega frá því gengið í þessum lögum. Náttúruverndarráð eða hvaða sérfræðingar, sem þarna eru, verða að vera einróma samþykkir, áður en það sé hægt að framkvæma þetta frv. Ég álít, að það dugi engin eftirkaup í þessu efni, og það megi ekki koma fyrir, að eftir á sé sagt: Ja, við reiknuðum nú ekki með þessu. Við reiknuðum nú ekki með olíubrák af olíuvinnslunni eða öðru þess háttar, og þetta hefur verið vanræksla einhverra og einhverra. Ég álít, að við eigum ekki að eiga á hættu, að nokkur skapaður hlutur af slíku geti komið til á eftir. Þeir menn, sem eiga að vera sérfræðingar á þessu sviði, verða að taka persónulega ábyrgð á því, að þetta geti að engu leyti orðið til að granda náttúrufegurð Mývatns. Ég vil segja það alveg beint út, að í fyrsta lagi þá allt ég, að við eigum að setja þá náttúrufegurð og þá sérstöku náttúru, sem þar er, það hátt, að þó að einhver gróði eða slíkt væri þarna í boði, þá vísum við því frá, ef um það er að ræða. Svo vil ég í öðru lagi hins vegar benda á það, að með eins sérkennilegt landslag,dýralíf og annað slíkt og þarna er að öllu leyti, er vafalaust, ef almennilega er um það hugsað, hægt að festa fé við Mývatn á miklu skynsamari máta með ýmsum sumarbúðum og öðru slíku. Við skulum gá að því, að eitt af því, sem eykst mest í veröldinni núna og meira en jafnvel nokkur framleiðslugrein, eru sumarferðalög manna um allan heim, og þau eiga eftir að margfaldast þannig á næstunni, að þeir staðir í veröldinni, sem hafa upp á eitthvað sérstakt að bjóða, verða dýrmætari vegna sinnar náttúrufegurðar en þeir nokkru sinni gætu verið vegna einhverrar framleiðslu, sem þar væri hægt að hafa. Meira að segja þeir menn, sem eingöngu vilja athuga alla hluti frá peninganna sjónarmiði og ekki taka tillit til fegurðar eða neins annars, ættu að hugsa sig um tvisvar sinnum, áður en þeir gera ráðstöfun, sem gæti að einhverju leyti orðið til að draga úr eða skemma eða jafnvel eyðileggja að einhverju leyti þá sérstöðu, sem Mývatn hefur, því að þeir gætu vafalaust í framtíðinni, þeir menn, sem fyrst og fremst hugsa um peninga og gróða í þessu sambandi, haft miklu meira upp úr því að gefa almenningi, ekki aðeins á Íslandi heldur erlendis, aðstöðu til þess að geta notið þess unaðar, sem þar má fá. Ég vildi nú aðeins, áður en þetta mál færi til n., láta þessar aths. mínar koma fram, en ég skil það vel, að af því að málið kemur svona skyndilega inn til okkar, séu menn ekki,sérstaklega við því búnir að ræða það mikið.