Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég hef á þskj. 436 borið fram brtt., þar sem farið er fram á, að ríkisstj. sé heimilað að greiða þetta frá 1. júlí og þar til öðruvísi verður ákveðið. Þetta kemur ekki í bág við aðaltill. ríkisstj., en skyldi Alþ. þóknast að gera á breyt. á tímabilinu frá 1. júlí til áramóta, væri það fyrirbyggt, ef tili. mín verður felld. Vænti ég því, að hún nái samþykki, með tilliti til þess ástands, sem nú ríkir í þessum málum.



Þetta mál var mikið rætt við fyrri umr., og eins og mönnum er kunnugt, felur þáltill. í sér að ákveða að greiða þær sérstöku launauppbætur, sem ríkisstarfsmenn hafa fengið, einnig seinni helming þessa árs. Það hefur verið á það minnzt að undanförnu. að mikil þörf væri á að setja ný launalög til að koma meira samræmi á þessar greiðslur og til þess að slíkar sérstakar uppbótagreiðslur geti niður fallið. Á þessu þ. hefur hæstv. fjmrh. lýst yfir því, að núverandi stj. muni láta fram fara undirbúning að því að setja ný launalög, ef hún verði áfram við völd, og þykir mér ánægjulegt að heyra, að stj. skuli ætla að hefja slíkan undir.. búning og þá væntanlega skila till. eða frv. til nýrra launalaga svo fljótt sem unnt er. Það hefur verið stækkandi hópur manna, sem hefur störf hjá ríkinu, og þess er mikil þörf, að ný l. verði sett um launagreiðslur til þeirra, þar sem gildandi launal. eru meira en 20 ára gömul. En ég vildi vekja athygli á því, að þegar sett verða ný launal., þarf að setja í þau ákvæði um, að laun starfsmanna ríkisins taki breyt. til hækkunar eða lækkunar eftir því, sem heildartekjur þjóðarinnar breytast á hverjum tíma, þar sem greiðslugeta ríkissjóðs hlýtur alltaf að miðast við afkomu aðalatvinnuveganna í landinu. Það er nauðsynlegt að finna grundvöll fyrir vísitölu, sem mætti miða við breyt. á launum opinberra starfsmanna. Þetta ætti að vera framkvæmanlegt, en hitt sé ég ekki, að geti gengið til lengdar, að miða launagreiðslur og launauppbætur aðeins við framfærslukostnaðinn, því að það er ekki víst, að tekjur þjóðarinnar í heild og þar með gjaldgetan, breytist í sama hlutfalli og framfærslukostnaðurinn. Við fyrri umr. beindi ég fyrirspurnum til hæstv. fjmrh. Hann var ekki viðbúinn að svara þeim þá, en þar sem nú er liðinn mánuður síðan, vænti ég að fá svör hans, og vil endurtaka fyrirspurnir mínar. Fyrsta spurningin og aðalspurningin var um það, hvort stj. teldi ekki jafnsjálfsagt að tryggja, að aðrar stéttir þjóðfél. héldu óbreyttum tekjum sínum. Í öðru lagi spurði ég, hvort stj. hefði í hyggju að bera fram till. um, að ríkissjóður greiði verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, ef með þarf, til að tryggja þeim mönnum svipaðar tekjur, sem við landbúnað fást, í hlutfalli við aðrar stéttir. Nú eru komnar till. stj. í dýrtíðarmálunum, en þar er engin till. um verðuppbætur á útfluttar vörur, þó að útlit sé fyrir, að þeirra verði þörf.



Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þm. V.-Húnv. um það, hvort stj. telji sanngjarnt, að aðrar stéttir haldi sínum launum, er því til að svara, að síðan þessi sama fyrirspurn kom fram við fyrri umr., hefur orðið nokkur viðhorfsbreyt. við það, að stj. lagði fram dýrtíðartill. sínar. Þar kemur í ljós, hverjar hennar till. eru, og einmitt vegna þess, að hún hafði hugsað sér leið í dýrtíðarmálunum, var eðlilegt, að hún færi þess á leit, að opinberir starfsmenn héldu launum sínum, með þeirri skerðingu, sem dýrtíðarfrv. orsakar. Um verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir 1943 get ég ekki svarað öðru en því, að það mál hefur ekki verið tekið til athugunar. Það hafa farið miklar umr. fram um verðuppbætur afurða 1942, og enn eru ekki liðnir af þessu ári nema 2 mánuðir, svo að ýmis málefni þarf að athuga, áður en tekin er afstaða til slíks. En ég tel víst, að þetta mál komi til umr. á Alþ., og að sjálfsögðu mun ríkisstj. taka það til athugunar, þegar hún sér sér fært.



Það er að heyra á hæstv. ráðh., að hann telji eðlilegt, að opinberir starfsmenn haldi þessum aukauppbótum til loka þessa árs, en um leið virðist hann gera ráð fyrir, að nokkur skerðing verði hjá þeim og öðrum á verðlagsuppbótinni, eins og stj. hefur gert till. um. Nú er það svo, að frv. stj. um dýrtíðarráðstafanir hefur ekki hlotið afgreiðslu, og skal ég engu spá um, hvernig afgreiðsla þess verður, Mér hefði ekki fundizt óeðlilegt, að afgreiðsla þess máls, sem fyrir liggur nú, yrði látin bíða, þar til útséð er um, hvers konar afgreiðsla verður á dýrtíðarfrv. stj., en verði málið afgreitt nú eins og það liggur fyrir, vil ég benda á, að þm. taka á sig skyldur gagnvart öðrum stéttum þjóðfélagsins.



Ég vildi fara nokkrum orðum um þessa þáltill. út af máli hv. þm. V.-Húnv. Mér skildist á honum, ef till. sú, er hér liggur fyrir, um að greiða áfram um stuttan tíma þær uppbætur, sem þegar hafa verið ákveðnar til starfsmanna ríkisins, væri samþykkt, þá bæri ríkinu að sjá um svipuð kjör hjá því fólki, sem ekki væri í þjónustu þess opinbera, þannig, að það fengi álíka uppbót á laun sin. Mér finnst harla einkennileg skoðun, sem fram kemur hjá þessum hv. þm., og það því einkennilegri, sem till. sjálf gefur ekkert tilefni til þess að koma fram með þetta. Þar er ekki einu orði vikið að öðrum starfsmönnum en þeim, sem vinna h já ríkinu. Það hefur að vísu verið svo, að á síðast liðnu ári voru samþ. verðuppbætur til bænda, sem nema um 25 millj. kr., en þó að svo væri gert, hef ég ekki talið, að sú samþykkt næði svo langt, að ríkið ætti framvegis að sjá um það, að aðrar stéttir hefðu sömu tekjur og embættismenn, sem á einn eða annan hátt eru í þjónustu ríkisins. En sé það skoðun hv. þm. V.- Húnv., að ríkinu beri skylda til að sjá um einhvers konar laun til bænda einna, um leið og það sér sínum eigin starfsmönnum fyrir sómasamlegum launum, þá verður að mótmæla því, að þeir einir séu teknir út úr og tryggð laun úr ríkissjóði. Virtist þá miklu eðlilegra, að ríkið tryggði öllum þegnum þjóðfélagsins lágmarkslaun, ef það skyldi vera skoðun hv. þm., að rétt væri að gefa bændum slíka tryggingu, en þá er þar um svo stórt mál að ræða, að athugun þessi ætti að fara fram í mþn. Launa úr ríkissjóði til bændastéttarinnar einnar saman er ekki hægt að kref jast af ríkinu, á meðan ekki hefur verið tekin upp sú aðferð að sjá um, að hver einstök stétt hafi tiltekin lágmarkslaun frá ríkinu. Hins vegar er það ótvíræð skylda ríkisins að sjá embættismönnum sínum fyrir þeim launum, sem hægt er að lifa sæmilega fyrir í þeirri dýrtíð, sem nú er í þessu landi, og ég sé ekki betur en að það sé það eina, sem þáltill. þessi fer fram á, og því sé rétt að halda sér við það atriði, en ekki koma með meira og minna óskyld mál inn í umr.



Ég lít svo á þessa þáltill., að með henni sé verið að tryggja starfsmönnum ríkisins sómasamleg laun í dýrtíð þeirri, sem nú er í landinu, og jafnframt að tryggja það, að ríkið megi áfram njóta starfskrafta þeirra. Og þennan skilning býst ég við, að hv. þm. setji yfirleitt í þáltill. þessa, enda er hún út frá því sjónarmiði ekki nema réttmæt. En einkennileg þykja mér ummæli hv. þm. V.-Húnv., og er eiginlega nokkuð nýstárlegt slíkt tal úr þessari átt, þau ummæli, sem hann viðhafði í sambandi við þessa þáltill. Nú vil ég spyrja þann hv. þm., hvort það sé meining hans, að ríkið eigi að tryggja öllum mönnum í landinu minnstu eða lágmarkslaun. Ræða hans gefur mér fullkomið tilefni til þess að spyrja hann þannig, og ég vil vænta þess, að hann svari skýrt og afdráttarlaust, því að hér er um veigamikið atriði að ræða. Eins og nú standa sakir, eru illar horfur með atvinnu í landinu. T.d. er á Siglufirði þó nokkurt atvinnuleysi, og einnig er farið að bera á hinu sama hér í Rvík. Ég vil því spyrja þennan hv. þm., hvort það sé hans meining, að öllum atvinnulausum verkamönnum sé séð fyrir einhverjum minnstu launum af hálfu ríkisins, á meðan enga vinnu er að hafa, sem þeir geti fengið. Annað en þetta verður tæpast hægt að álykta af því, sem hv. þm. V.-Húnv. sagði, ef hann á annað borð vill vera nokkuð samkvæmur sjálfum sér. Ég get varla ímyndað mér, að hann hafi aðeins haft bændur í huga, er hann talaði hér áðan, því að honum ætti bezt sjálfum að vera kunnugt um, að það geta fleiri átt við kröpp kjör að búa en bændur. - Hann hlýtur þó að muna eftir atvinnulausum verkamönnum á Hvammstanga, en þeir eru bara ekki aðeins þar, heldur í kaupstöðum og þorpum þessa lands. Hvað segir t.d. hv. þm. V.-Húnv. um þá verkamenn alla, er atvinnulausir hafa orðið af stöðvun hraðfrystihúsanna? Með leyfi að spyrja: Er þetta einnig yfirlýsing Framsfl. eða bending hans um það, að flokkurinn sé að komast á þá skoðun að tryggja það, að verkamenn og aðrir þegnar þjóðfélagsins fái samsvarandi laun og embættismennirnir frá því opinbera? Ef svo er, þá kemur annað atriði og mjög þýðingarmikið til greina einmitt í þessu sambandi. Ef flokkurinn hefur í huga hina þjóðnýtandi ríkisrekstrarstarfsemi, þá ber einnig skylda til að ráðstafa framkvæmdunum og sjá um, að vinnan verði sem bezt hagnýtt í þágu ríkisins. Þá verður ríkið að hlutast til um allan rekstur atvinnufyrirtækja, að hann beri sig vel. Mér virðist, að þetta sé afleiðingin af yfirlýsingu hv. þm. V.-Húnv., og tel ég vel farið, ef hann stendur við hana.



Ég verð að segja það, að mér finnst harla einkennilegt, að lagt skuli slíkt kapp á að afgreiða þetta mál eins og mér virðist nú gert vera af hálfu þeirra manna, sem eru málinu út af fyrir sig fylgjandi. Mér finnst í raun og veru ekki vera hægt að gera endanlega út um þetta mál, fyrr en fyrir liggja ákveðnar till. og ákvarðanir í dýrtíðarmálunum og þau mál hafa verið leyst á hv. Alþ. Með till. þessari er farið fram á að tryggja uppbætur til embættismanna ríkisins, sem eru allir fastlaunaðir starfsmenn. En ég tel ekki ástæðu vera til þess að ákveða þessar uppbætur, fyrr en jafnframt hefur verið tekin ákvörðun um aðrar stéttir varðandi þetta atriði og séð verður, hver afkoma þeirra verður. Hv. 2. þm. Reykv. gat þess, að atvinnuleysi væri nokkurt í landinu, og það er víst alveg satt, en stafar þó að nokkru leyti af því, að vetur hefur verið heldur harður í ár, og því má búast við, að afkoma verkamanna verði ekki eins góð í ár eins og síðastliðið ár, þó að hún þurfti ekki að teljast slæm. Varðandi bændur og framleiðslu þeirra, þá er alltaf verið að vitna í þær milljónir, sem þeir hafa fengið vegna markaðsörðugleika. Ég hef alltaf litið á þessar uppbætur sem hliðstæðu við þær dýrtíðaruppbætur, sem allir vinnandi menn við sjávarsíðuna í þessu landa hafa fengið. Af þeim rökum, sem ég hef þegar minnzt á, te l ég rétt að fresta því að taka ákvörðun um þetta mál. Ef það verður ekki gert, sé ég mér ekki fært að greiða þáltill. atkv. mitt nú við þessa umr.



Ég vildi aðeins gera grein fyrir atkv. mínu í þessu máli og get lýst yfir því strax, að ég get ekki greitt þáltill. þessari atkv. mitt. Þegar komu til atkv. launagreiðslur til embættismanna ríkisins í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna, þá gerði ég grein fyrir því með 2–3 orðum, hvers vegna ég gat ekki fallizt á þá tilhugsun, sem var lagt til, að viðhöfð væri. Ég lít svo á, að eftir að gengið var inn á það af fyrrv. stj. og m.a. þeirri stj., er ég átti sæti í, að greiða uppbót til einstakra embættismanna án lagaheimildar, en með till. frá fjvn. En það endaði, eins og kunnugt er, með því, að hverri einustu launastétt voru greiddar upplortur frá 1000–2000 kr. á laun sín. Eftir þetta voru með l. lagfærð laun barnakennara. Í þriðja lagi kom svo ómagauppbótin og í 4. lagi 25–30% greidd á launin, og ofan á þetta allt saman kom svo dýrtíðaruppbótin. Tel ég með þessu öllu saman, að ríkissjóður fái. ekki staðið undir þessum launagreiðslum öllum, og þetta vil ég segja strax, að þetta fyrirkomulag fær ekki staðizt, og það mun sýna sig fyrr eða síðar. - Ég sé ekki ástæðu til að vera að taka þetta fé aftur með sköttum og vera þannig að koma með falskar eða ímyndaðar uppbætur. Slíkt tel ég ekki vera rétt eða samboðið hv. Alþ. að gera. Þegar horfið var að því ráði að greiða 25–30% uppbótina, átti vitanlega að fella niður allar óheimiluðu greiðslurnar. Því er það, að ég sé mér ekki fært að greiða þessari þáltill. atkv. mitt, því að mér finnst ekki svo haldið á þessu máli sem vera ber. Það er alveg rétt hjá hv. þm. V.-Húnv., að þetta mál snertir bæði bændur og verkamenn. Með því að greiða þessar launauppbætur verður það til þess að hækka dýrtíðina, sem svo orsakar atvinnuleysi, þar sem atvinnuvegirnir þola ekki þunga dýrtíðarinnar og afleiðingin lendir auðvitað á bændum einnig. Af þessum ástæðum, sem ég hef nú rakið í stuttu máli, treysti ég mér ekki til að greiða atkv. með þáltill., en vil óska þess, að þetta mál verði ekki tekið til endanlegrar afgreiðslu, fyrr en dýrtíðarmálin eru leyst, og tel ég það réttlátt og sjálfsagt, að allar stéttir séu teknar til athugunar, hvað launamálin snertir, því að launamál einnar stéttar snertir svo aðra stétt, að óhjákvæmilegt er að athuga þetta mál í heild. Og hvað þessa þáltill. snertir, þá vildi ég vænta þess, að hv. þm. séu svo réttlátir og framsýnir að sjá það, að hér er einungis um að ræða ímyndaða velvild til embættismanna og annarra starfsmanna ríkisins, þar sem ríkissjóður verði ekki fær um að inna þessar greiðslur af hendi. Af þeim rökum get ég ekki greitt þessari till. atkv.



Herra forseti. - Ég ætla mér ekki að vera langorður, en vildi segja nokkur orð til viðbótar því, sem ég hef áður sagt, út af ummælum hv. þm. Ísaf. Það, sem ég sagði, var, að óhjákvæmilegt væri að taka tillit til þjóðarafkomunnar í heild, þegar ákveðin eru laun og launauppbætur til ríkisstarfsmanna. Tillaga sú um verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarvörur, sem flutt var af mér og fleiri þm. á sumarþinginu síðast liðið ár, var samþ. mótatkvæðalaust eða a.m.k. mótatkvæðalítið, það að hv. þm. var ljóst, að sérstakar ástæður lágu fyrir hendi, til þess að sú þáltill. næði fram að ganga og ekki var nema réttlátt, að ríkið hlypi undir bagga. Ég tel, að sömu ástæðurnar séu nú fyrir hendi og voru í fyrra, hvað snertir markaðsörðugleika landbúnaðarins, og að ekkert bendi til þess, að greiðara verði um sölu á þessu ári. Þar sem að þessu leyti eru óbreyttar horfur hjá bændum, tel ég óhjákvæmilegt, að þeim séu greiddar uppbætur á þessu ári á sama hátt og ákveðið var 1942, en bændur eru enn þá lítið búnir að fá af þeim verðuppbótum, sem þeim voru áætlaðar á því ári. Um verkamennina er það að segja, að yfirleitt mun afkoma þeirra hafa verið góð undanfarið og ekki enn sem komið er a.m.k. ástæða til að grípa til sérstakra ráðstafana þeirra vegna. Um það, sem hv. 2. þm. Reykv. var að segja, að hann vildi fá skýr svör við því, hvort ég vildi koma því á, að ríkið tryggði öllum þegnum þjóðfélagsins einhver lágmarkslaun, hvort sem þeir hafa atvinnu eða ekki, þá get ég sagt honum það til huggunar, að ég er ekki með till. um það. En hitt vil ég segja honum og það í fullri alvöru, að ég tel það ekki rétt né mögulegt að láta embættismenn og aðra starfsmenn ríkisins njóta alltaf sömu fastákveðnu launanna, hvernig svo sem hagur ríkisins og annarra þegna þjóðfélagsins er. Það getur aldrei staðið til lengdar. En það rétta og eina rétta í þessu sambandi er að láta laun embættismanna ríkisins breytast eftir tekjum þjóðarinnar í heild. Ég vildi mjög gjarnan heyra það frá hv. 2. þm. Reykv., hvort hann álíti það rétt að taka þessa einu stétt út úr, hvernig svo sem afkoma annarra stétta er og þjóðfélagsins í heild. Ég vildi mjög gjarnan fá svar hans við því.

Forseti (HG): Ég vildi beina þeirri ósk til bv. þm., að þeir stytti mál sitt Svo sem þeim er unnt, vegna þess að fundartími er naumur og nokkrir enn á mælendaskrá.



Herra forseti. - Það er aðeins að gefnu tilefni, að ég segi hér nokkur orð. Það var verið að tala um það, að erfitt væri að ræða ýmis atriði í launal., sem þó væri nauðsynlegt að ræða og ráða til lykta. En ég vil bara segja það, að hæstv. Alþingi og ríkisstj. geta sjálfum sér um kennt. Hv. þm. Str. er nú að reyna að þvo hendur sínar vegna gerða sinna, á meðan hann átti sæti í stj. En honum tekst það ekki, þó að ég játi, að nauður rak þar til. Nú ber svo til, að sú hv. stj., er nú situr (og e.t.v. situr nú ekki lengi), lýsir því yfir í orði, að hún ætli að gera það, sem aðrir hafa ekki gert á borði, sem sé það að koma með frv. til launal. Stj. þær, sem áður hafa setið, hafa ekki hætt sér inn á þá braut, og orsakast það meira og minna af flokkadráttum, sem sífellt hafa verið uppi hjá stj., svo að það hefur verið farið í kringum þetta mál eins og köttur fer í k,ringum heitan graut, og þar er hv. þm. V.-Húnv. ekki undanskilinn. En nú er hér aðeins um það að ræða, að framlengja til áramóta greiðslu á þeim launauppbótum, sem áður hefur verið samþ. að greiða. Hvaða tilefni hefur þetta gefið hv. þm. V.-Húnv. til að tala eins og hann gerir? Það er ástæða til að spyrja: Til hvers ætlast hann? Ætlast hann til þess, að allir menn í landinu skuli vera á föstum launum hjá ríkinu, hvað sem þeir gera? Mér skildist á orðum hans, að hann halda því fram, ef þessi þáltill. yrði samþ., þá reki að því, að greiða yrði bætur á laun allra vinnandi þegna og að þeir, sem ekki væru vinnandi, yrðu að fá styrk, því að allir þyrftu að vera jafnir. Hvernig hefur hv. þm. V.-Húnv. komizt inn á þessa braut? Hann, sem aldrei hefur játað sig undir kommúnisma eða sósíalisma? Hann, sem er sjálfur atvinnurekandi og launamaður, hvernig hefur hann komizt inn á þessa stefnu? Nei, hér er eitthvað forskrúfað. Það er eins og hann byggist við að þurfa að standa við þessi orð á næstunni í orðasennu úti um land. Þá er nú ekki að tala um dómgreind manna. Ég hélt, að menn væru nú ekki komnir á það svið, að því er þingsæti snerti, að þeir mættu ekki tala um þessi mál án þess að fara út í öfgar. Mér vitanlega standa ekki til þingkosningar á næstunni. Nei, það hlýtur að vera öllum mönnum ljóst, að þeir, sem eru ráðnir til sérstakra starfa hjá ríkinu, verða að hafa að grundvelli einhvern samning um kaup. Þeir verða að vera ráðnir upp á eitthvað fast. Það er ekki til neins að halda því fram, að þeir líði ekki vegna dýrtíðarinnar. Þeir aka ekki heilum vagni heim. Og þeir verða fyrst fyrir barðinu á dýrtíðinni. Hinir, sem vinna fyrir daglaunum, verða betur úti, því að þá er kaup skrúfað upp frá degi til dags. Og þá er verðlag þannig hjá framleiðendum, að það þarf ekki að tala um að tryggja þeim fast kaup, nema þá að halda því niðri. Það verður aldrei komizt hjá því, að þeir, sem eiga að halda uppi ríkisstörfum (og það eru fleiri en ráðh., það eru allir starfsmenn í þjónustu ríkisins, undir þeim er allt komið), þeir þurfa að vera valdir menn, og það þarf að borga þessu fólki lífvænlegt kaup, og það er ekki hægt að halda því við störfin, nema það eigi kaup sitt víst frá ári til árs. Þessari þáltill. er ekki ætlað að gera annað en það, sem hv. fyrrv. forsrh., Hermann Jónasson, o.fl. eru búnir að gera að litlu leyti. Nú er að taka ákvarðanir um það, hvort starfsmenn ríkisins eigi að njóta áfram þeirra kjarabóta, sem þeim voru veittar, eða hvort þeir eiga að missa þær og eiga þá á hættu að sæta því, að þessi kjör verði rýrari og verri, enda þótt þeir hafi eitthvað fast.



Ég skal vera stuttorður. Það hefur komið fram, eins og ég benti á í fyrstu ræðu minni, að þetta mál mun valda erfiðleikum. Ég beindi því þá til hæstv. fjmrh., hvort hann vildi ekki taka það til baka. Ég hygg, að það væri ekki óviturlegt jafnvel á þessu stigi málsins. Það er ekki nauðsynlegt að ljúka því nú. Ef Alþ. situr 1. júlí, þá er hægt að taka það upp á dagskrá. Og ef ekki, þá er hægt að gefa út bráðabirgðalög. Ég vil því aftur mælast til þess, að hæstv. fjmrh. taki till. til baka.

Forseti (HG): Ég vil benda á, að málið er komið í hendur þ. til umræðu, og það er eðlilegast, að þá fái það afgreiðslu eftir venjulegum leiðum. Hér er aðeins um það að ræða að framlengja í 6 mánuði þær ráðstafanir, sem þegar er búið að gera. Vill hæstv. fjmrh. svara nokkru tilmælum hv. þm. Barð.?



Ég óska ekki eftir að taka till. til baka. Hins vegar mætti segja, að það gerði ekki til, þó að málinu væri frestað í nokkra daga. En ég legg ekkert til um það.



Það hefur komið greinilega fram hjá þeim, sem hér hafa talað á móti till., að þeir ætla að fela hv. Alþ. að hefja herferðina til launalækkunar í landinu. Eftir að ríkið samþ. grundvallarhækkun á launum starfsmanna sinna, þá fylgdu heildsalar og aðrir atvinnurekendur því fordæmi. Afleiðingin af því, ef ríkið felldi launabætur starfsmanna sinna niður, yrði því sú, að slíkar stofnanir mundu lækka kaup starfsmanna sinna. Alþ. væri því bókstaflega að gefa atvinnurekendastéttum landsins merki um, að nú væri kominn tími til að hefja herferð þessa. Þess vegna er sú till., sem hér er um að ræða, raunverulega um það, hvort lækka eigi kaup verkalýðsins eða ekki. Þetta eru nokkurs konar forskærur. Það er því nauðsynlegt að gera sér ljóst, að þetta mál er til þess fallið að skapa öngþveiti í landinu. Ég vil benda hv. þm. V.-Húnv. á það, hvernig framkoman var í garð verkafólksins, þegar markaðurinn lokaðist fyrir fiskinn. Hvað var þá ráðið, sem nauðað var á af Framsfl.? Var það að bæta verkalýðnum upp kauptapið? Nei, eina ráðið til að bjarga útgerðinni var að lækka laun verkalýðsins. Þá var réttlætistilfinningin önnur en nú. En þegar markaðurinn lokast fyrir aðrar afurðir, þá á að bæta þeim framleiðendum það upp. Ég held því ekki fram, að það sé óréttmætt, en ég held því fram, að það eigi þá að ganga jafnt yfir alla: launamenn, fiskimanninn og bóndann. Það dugar ekki að taka eina stétt út úr og tryggja hana, á meðan allir aðrir eru ótryggðir. Hv. þm. V.-Húnv. taldi sjálfsagt, að bændur fengju þá uppbót, sem þeir hafa fengið, ef kringumstæður breyttust ekki. En hann er þar að tala um allt annað mál. Það kemur þessu máli ekkert við. Þegar verið er að greiða uppbætur til bænda, þá er ekki verið að tryggja þeim lágmarkslaun og ekki réttarbætur. Það þýðir, að fátæki bóndinn, sem vinnur meira en ríki bóndinn og á að fá eins mikið fyrir sina vinnu, fær minna en ríki bóndinn. Sá, sem slátrar 50 kindum, fær verðlagsuppbót, sem nemur, segjum 2500 kr., en sá, sem slátrar 500 kindum, fær 25000 kr. Ef á að ræða um að tryggja bændur sem v innandi stétt, þá á að ræða um að gefa þeim lágmarkslaun, þannig að hinn fátæki bóndi beri úr býtum fyrir vinnu sína eitthvað ákveðið. Með því vöruverði, sem nú er, geri ég ráð fyrir, að stórbóndinn hafi meira en slík lágmarkslaun mundu vera. En ef hv. þm. V.-Húnv. og aðrir vilja taka bændur í þjónustu ríkisins og greiða þeim laun og uppbætur og tryggja þeim lágmarkslaun, þá hljóta þeir líka að viðurkenna, að ríkið eigi að ráða vinnuafli þeirra. Ef ríkið kaupir vinnu þeirra, þá á það líka að ráða, hvað og hvernig þeir vinna. Það er ekkert vit í því að segja við alla Íslendinga: Vinnið þið nú bara, hver þar, sem hann vill, ég skal launa öllum, borga öllum. Þið eigið allir að fá lágmarkslaun. - Þá hlýtur ríkið að segja um leið: þú átt að vinna þetta, og þú átt að vinna þetta. Ef haldið er áfram eins og þessi till. gerir ráð fyrir og verði hún samþ., þá hlýtur að reka að því, samkvæmt rökfærslu hv. þm. V.-Húnv., að Framsfl. komi fram með kröfu um að tryggja öllum landsmönnum ákveðin lágmarkslaun. Þá fer flokkur inn að hugsa sig um það, ef til vill, hvort ekki yrði að skipuleggja framleiðsluna. Það gleddi mig, ef það kæmi að því. Þá kæmust þeir vitaskuld um leið að þeirri niðurstöðu, að meta ber verðugleika hvers manns eftir vinnu hans í þágu þjóðfélagsins, en ekki eftir því, hve ríkur hann er, hve marga togara eða hve margar jarðir eða fiskibáta hann á. Hv. þm. V.-Húnv. spurði mig, hvernig ég ætlaðist til, að þjóðfélaginu væri háttað, og hvort ég teldi rétt, að embættismönnum væru tryggð laun, en öðrum ekki. Ég skal segja honum það. Ég álít það óréttlátt, en alveg eðlilegt í þessu braskaraþjóðfélagi, þar sem atvinna er rekin og afurðir framleiddar fyrir óvissan markað. Ef slíku þjóðfélagi er haldið uppi, þá hlýtur svo og svo stór stétt manna, sem telja sig atvinnurekendur, að haldast uppi til að græða, - það verður brask. Meðan þjóðfélagið er þannig skipulagt, þá er eðlilegt, að rær þúsundir, sem selja vinnu sina, vilji fá nóg. En hlutfallslega er það miklu minna, sem þeir græða, en atvinnurekendurnir, sem græða við að nota þeirra vinnuafl. En ef skapa á réttlæti í þjóðfélaginu, þá verður að útiloka brask, en skipuleggja vinnu manna og útrýma því, að einstakir menn, sem kaupa vinnu til að græða á henni, geti braskað þannig með vinnuaflið. En til þess þarf að breyta þjóðfélagsskipulaginu mikið frá því, sem nú er. Þegar það hefur verið gert, þá er kominn tími til að fara að ræða um réttlát vinnulaun allra manna. En ef þetta mál eða framkoma þessarar till. mætti verða til þess, að Framsfl. stigi þetta spor, þá væri það síður en svo til einskis, að till. sem þessi næði samþykki. Annars er það ekki nema eðlilegt, að mál slík sem þessi komi fram. Það stafar af því öryggisleysi, sem vínnandi menn eiga við að búa í þjóðfélagsskipulagi slíku sem við búum við. En það verður ekki tryggt með verðlagsuppbótum, heldur með breytingu á þjóðfélagsskipulaginu.



Herra forseti. - Hv. þm. V.-Húnv. hélt því fram, að sams konar till. og þessi, sem hér liggur fyrir, hefði á síðast liðnu sumri orðið til þess, að öll einkafyrirtæki í landinu hefðu orðið að greiða sínum starfsmönnum grunnlaunauppbót. Ég hygg, að þetta sé ekki rétt. Einkafyrirtækin voru flest farin til þess, áður en Alþ. tók málið upp á dagskrá, þannig að ríkissjóður varð á eftir með greiðslur launauppbótar og hefur yfirleitt ekki orðið til annars en að staðfesta það, sem atvinnufyrirtæki voru búin að gera fyrir forgöngu verklýðsfélaganna í landinu. Hv. þm. V.-Húnv. hélt því fram, ef framkvæmanlegt væri, að ríkið greiddi sínum starfsmönnum launauppbót, eins og gert er ráð fyrir í till., þá sé sanngjarnt, að bændum séu tryggðar ákveðnar tekjur. En uppbótartill. ganga ekki í þá átt að tryggja bændum vissar tekjur, heldur víssa uppbót á verð vörunnar vegna útflutningserfiðleika. Þetta verkar þannig, að það eykst mismunurinn milli ríkra og fátækra bænda. Þeir ríkustu fá mest, en þeir fátækustu minnst. Ef það ætti að miða uppbótina við það, að verið sé að tryggja bændum lágmarkslaun, þá ætti sá bóndi, sem á 50 ær, að fá hlutfallslega meira en sá, sem á 200 ær. Það kom fram hjá hv. þm. V.-Húnv., að ríkissjóði bæri bein skylda til að sjá bændum fyrir ákveðnum tekjum umfram aðra þegna þjóðfélagsins, ef þessi till. næði fram að ganga, án tillits til þess, hvort þeir eru ríkir eða fátækir. Ég sé ekki, að þessi till. gefi tilefni til slíkra ályktana. Ef svo væri, ættu þessar skyldur að ná til annarra vinnandi stétta þjóðfélagsins. Þessi till. nær aðeins til starfsmanna stjórnarinnar, en ekki til annarra. En ég get sagt það fyrir hönd Alþfl., að efalaust mundi Alþfl. verða fylgjandi löggjöf til að tryggja öllum Íslendingum lágmarkslaun, en hins vegar ekki taka einstakar stéttir út úr til að tryggja þeim lágmarkslaun á þann hátt, sem Framsfl. byrjaði, að láta þá ríkustu fá mest og þá fátækustu minnst. Hv. þm. Str. lýsti því yfir, að hann væri á móti till., af því að hann teldi ríkið ekki hafa möguleika á því að halda uppi þeim launagreiðslum, sem í till. fælust. Ég vil benda á, að þessi till. er aðeins staðfesting á því, sem Alþ. er þegar búið að gera. Það er búið að áætla þessar greiðslur í fjárlögunum. Ef hv. þm. Str. telur, að ríkissjóður hafi ekki möguleika á að inna þessar greiðslur af hendi, þá leggur hann þann dóm á fjárlögin, að þau séu ekki rétt. Ég man ekki, hvernig hann greiddi atkv., en ég hélt hann hafi greitt atkv. með því, að þessi greiðsla væri tekin upp í fjárlögin. Ég hef fundið ástæðu til að benda á þetta, því að ekki varð annað séð við afgreiðslu fjárlaganna en meiri hl. hv. Alþ. teldi réttmætt, að ríkissjóður innti af höndum þær greiðslur, sem hér er um að ræða.



Herra forseti. - Það kemur fram talsverður misskilningur hjá hv. 10. landsk. og hv. þm. Ísaf. um afstöðu mína til þessa máls, og tel ég, að það sé óþarft, þar sem ég var búinn að gera grein fyrir henni. Ég treysti mér ekki til að greiða atkv. með þessari till. nú, en tek afstöðu til dýrtíðarmálanna yfirleitt. Ég tel, að fyrirkomulagið á launagreiðslum embættismanna sé þannig, að það fái ekki staðizt, og álít ég því óþörf þau ummæli, sem viðhöfð voru um það, að embættismönnum hefði verið greidd nokkur uppbót á laun sín. En hún var í rauninni ekki nema fyrir þann vinnukraft, sem þeir keyptu. Fyrir upphitun, ljós og ritföng var engin uppbót veitt. Urðu því embættismenn miklu verr settir, þegar dýrtíðin óx, en fyrir stríð. Í raun og veru var dregið af launum þeirra á þennan hátt. Þessi greiðsla var innt af höndum án þess, að lagaheimild væri fyrir hendi, og var til þess að koma í veg fyrir það misrétti, sem skapaðist vegna styrjaldarinnar og nam 25% til 30% og dýrtíðaruppbót. Þá var og greitt til þeirra, sem eru lægra launaðir, t.d. barnakennara. Það er ómögulegt að greiða atkv. með þessari till., vegna þess að taka verður afstöðu til dýrtíðarmálanna yfirleitt, og það mun sýna sig, að ríkið hefur ekki efni á að inna þessar greiðslur af hendi. Þær ættu að falla niður, því að þær voru greiddar út úr vandræðum í byrjun. Þessi afstaða álít ég, að sé svo skýr, að ekki þurfi fleiri orðum að eyða til þess að skýra hana. En æskilegt væri, að þessi till. næði ekki fram að ganga fyrr en afstaða væri tekin til dýrtíðarmálanna yfirleitt. Ég ætla ekki að fara út í það að ræða um verðuppbót til bænda, sem þeir hv. þm. þm. V.-Húnv. og hv. 2. þm. Reykv. voru að ræða. En ég vil einungis benda á það, að öllum stéttum væru tryggð viss lágmarkslaun. Árið 1931 fengu bændur yfirleitt það verð fyrir sínar afurðir, sem þeir þurftu til þess að reka atvinnu sina. Útfluttar vörur hækkuðu lítið á erlendum markaði og var um að kenna aðgerðaleysi ríkisvaldsins. Og í raun og veru er hér um að ræða, hvort ríkið eigi að greiða bændum skaðabætur fyrir það tjón, sem það hefur gert þeim með því að gera þeim ófært að framleiða. Þetta eru ekkert annað en skaðabætur fyrir það. Um það, hvort tryggja eigi stéttum yfirleitt lágmarkslaun, mun ég fara fáum orðum. En ég vil aðeins benda á, að fjárlögin eru ekki samin án tillits til þess, að verkamönnum sé tryggð nægileg vinna, og harma ég það ekki. Atvinnuleysi í þessu landi er þjóðhagfræðileg vitleysa.

Heyr!

. Ég býst við því, að það standi hvorki á mér né hv. þm. V.-Húnv. til þess að vinna að því, að vinnukrafturinn sé notaður, hvar sem er, og atvinnuleysinu útrýmt. Það er hið mikilsverðasta fyrir öll þjóðfélög. Það er sanngjarnt, að ríkið greiði bændum skaðabætur vegna þess, hvernig það hefur farið með atvinnuveg þeirra, auk þess sem svo er litið á, að ríkið eigi að skaffa atvinnuna.



Herra forseti. - Ég vil aðeins skýra frá því, að ekkert hefur komið fyrir, sem orðið gæti þess valdandi, að horfið yrði frá þeirri stefnu, sem allir flokkar þingins hafa orðið sammála um. Telja þeir mál þetta eigi aðeins réttmætt, heldur og óumflýjanlegt, að það sé tekið til meðferðar. Það þarf hvorki umsögn hv. þm. V.- Húnv. né annarra, sem kunnugir eru ástandinu í þessum málum. Það er vitað, að launakjör fjölda stofnana ríkisins eru svo bágborin, að því er minnkun að. Eftir að hagur ríkisins batnaði, varð ljóst, að til þess að þeir, sem unnu hjá því, sættu ekki verri kjörum en flestar aðrar stéttir þjóðfélagsins, varð að hækka laun þeirra. Ella hefði sú hætta legið nærri, að ríkið hefði misst vinnukraftinn þangað, sem kjörin voru betri. Þess vegna varð að grípa til þessa ráðs, því að annars hefði fólkið hlaupið úr stöðum sínum. Skil ég ekki, að hér hafi nein breyting á orðið nema þá sú, að lengur sé ekki svo mikil hætta á, að fólkið yfirgefi stöður sínar. Eins og hæstv. forseti benti á, er hér ekki um breytingu á lögum að ræða, heldur framlengingu, þangað til búið verður að setja ný launalög í landinu, og er ætlazt til þess, að framlengingin nemi hálfu ári. Það hefur ekki verið bent á, að hægt sé að komast hjá þessu. Ekki er hægt að koma með ný launalög fyrir þennan tíma. Ég vil ekki lengja mál mitt mikið, en aðeins taka það fram, að það yrðu mér ákaflega mikil vonbrigði, ef þetta samkomulag allra flokka á að rofna. Sé ég enga ástæðu til, að máli þessu sé frestað, því að það er búið að vera lengi á döfinni, og hef ég ekki heyrt, að fram hafi komið neinar upplýsingar, sem gætu haft áhrif á gang þess.



Herra forseti. - Ég ætla að segja aðeins örfá orð, áður en atkvgr. fer fram, og vildi ég, af því að ég átti sæti í n. þeirri, sem fjallaði um málið á sumarþ., lýsa afstöðu minni til þess. Þessar uppbætur, sem veittar voru á laun opinberra starfsmanna, voru ákveðnar vegna þess, að allar aðrar stéttir höfðu fengið grunnlaun sín hækkuð. Síðan dýrtíðarfrv. kom frá ríkisstj., hefur ekki verið amazt við þessari samþykkt, og sé ég því ekki ástæðu til þess að vera á móti framlengingu þessa ákvæðis. Hins vegar vil ég taka undir það með hv. þm. Str., að launauppbót til embættismanna og opinbers starfsfólks hefðu átt að falla niður. Ég greiddi því atkv. á móti því við afgreiðslu fjárl., að þessar aukauppbætur væru settar inn í fjárlögin. Þótt ég sé á móti því, að aukauppbætur þessar séu settar inn á fjárlög, þá treysti ég mér ekki til þess að vera mótfallinn þessari till., sökum þess að þá mundi fjöldi þeirra lægstlaunuðu verða mjög afskiptur. Ég skal játa, að það væri rökrétt afleiðing af afstöðu minni, að ég flytti brtt. við málið, en ég hef ekki flutt hana, vegna þess að ég álít, að meiri hluti hv. Alþ. muni samþ. till. þessa. Þá vil ég taka það fram, að ég álít, að leggja Meri áherzlu á endurskoðun launalaga. Það hefur lengi verið ósamræmi í launagreiðslum ríkisins, og það er alltaf að aukast. Vegna þess misréttis, sem þar gætir, treysti ég mér ekki til að vera á móti þessari þáltill. Ef hún næði ekki samþykki, mundi það kannske verða til þess, að starfsmannaflokkar ýmsir yrðu útundan á þessu sviði.



Ég vil taka undir með þeim þm., sem vilja, að þetta mál verði afgr. nú. Það er alveg þýðingarlaust að fresta því, þar sem menn munu ekkert skipta um skoðun á till., þó að svo yrði gert. Hér er aðeins um það að ræða, hvort starfsmenn ríkisins skuli halda kaupi sínu óbreyttu. Það vita allir, að vísitalan er of lágt útreiknuð, og þess vegna væri um kauplækkun að ræða, frá því fyrir stríð, ef ekki kæmu þessar sérstöku uppbætur á laun embættis- og starfsmanna ríkisins. Þetta urðu verkalýðsfélögin vör við á síðast liðnu ári og gerðu því samninga við atvinnurekendur um töluverða grunnkaupshækkun til þess að bæta úr því óréttlæti, sem stafaði af hinni fölsuðu vísitölu. Þetta var almennt viðurkennt, og ríkisstj. og þingið viðurkenndu þetta með því að samþ. þessa grunnkaupshækkun til starfsmanna ríkisins. Það er því ekki nema sjálfsagt mál, að framlengja þessa launauppbót. Hv. þm. Str. sagði, að hann væri á móti því að samþ. þessa greiðslu, vegna þess, að ríkið gæti ekki staðið undir þessum greiðslum, en hann færði engin rök fyrir þessu. Hins vegar vitum við það, að það er búið að afgr. fjárl., og við vitum það einnig, að miklar líkur benda til þess, að tekjurnar verði miklu meiri en þær eru áætlaðar í fjárl., jafnvel að þær fari miljónatugi fram úr áætlun, svo að það virðist einkennilegur spádómur að koma fram með það nú, að ríkið muni ekki geta staðið undir þessum greiðslum. Þá er það hv. þm. V.-Húnv. Honum fórust þannig orð, að ekki væri rétt að samþ. þessa till., nema að um leið væri öðrum stéttum þjóðfélagsins tryggðar sams konar tekjur fyrir yfirstandandi ár. Það dylst engum, hvað hann átti við, þegar hann kom með fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um þetta. Hann átti auðvitað við verðuppbætur á framleiðsluvörur bænda. Það er alltaf sami tónninn hjá þm. Framsfl., þegar rætt er um slík mál hér í þinginu nú orðið. Það er eins og þeir reikni með því, að bændur verði alltaf dæmdir til þess að verða styrkþegar og hljóti að lifa á öðrum stéttum. En það, að vera alltaf með þennan sultartón, gæti hæglega orðið til þess að æsa aðrar stéttir upp á móti bændunum. Við sjáum glöggt dæmi um þennan tón í rafmagnsmálunum. Einn kaupstaður má ekki koma upp hjá sér rafstöð nema sveitabændur fái einnig rafmagn, og svona mætti lengi telja. Ég gat ekki skilið það hjá hv. þm. Str., þegar hann var að tala um það, að ríkið hefði gert bændum ómögulegt að framleiða og uppbæturnar á framleiðslu þeirra væru ekki annað en réttlátar skaðabætur fyrir það tjón, sem ríkið hefði unnið. Ríkið hefur undanfarið verið Framsfl., og hvar er þá þetta tjón, sem Framsfl. hefur unnið bændum, það væri fróðlegt, ef hv. þm. Str. vildi upplýsa þm. um það. Hjá hv. þm. Barð. kom fram sjónarmið atvinnurekandans, það að fá ríkið til þess að brjóta ísinn fyrir atvinnurekendur og hjálpa þeim til þess að koma á almennri kauplækkun í landinu. Hins vegar mun meiri hl. hv-. þm. ekki vilja láta ríkið blanda sér í þau mál. og treysti ég því þess vegna, að þessi till. verði samþ., hún er ekki annað en sjálfsagt mál.



Það er aðeins út af orðum, sem féllu hjá hv. 2. þm. S.-M. og hv. þm. Str. Þeir telja sjálfsagt, að uppbætur, sem hafa verið greiddar af stj. til einstakra launastétta, án þess að fyrir því hafi verið lagaheimild, hafi átt að falla niður, þegar samþ. voru aukauppbætur á laun embættismanna á sumarþ. Ég vil út af þessu aðeins leggja fyrir þessa hv. þm. eitt dæmi. Á sínum tíma samþ. stj. að greiða héraðslæknum uppbætur á þann hátt, sem kunnugt er, að greiða þeim verðlagsuppbót á laun, sem þeir ekki fengu. En til þess að bæta þeim þá launaskerðingu, sem þeir urðu fyrir, í samanburði við dýrtíðina, við það, að taxti þeirra fyrir unnin læknisverk var ekkert hækkaður, féllst stj. á að greiða þessar uppbætur heldur en að hækka læknataxtann. raunar í þeirri meiningu, að þeirri greiðslu til þeirra fyrir unnin læknisverk yrði hætt síðar. Nú segja þessir tveir þm., að þessar uppbætur séu ekkert annað en dýrtíðaruppbætur og að læknataxtinn hefði átt að falla niður, um leið og læknarnir fengu sams konar uppbót og aðrir starfsmenn ríkisins. Ég skil ekki þessa röksemdafærslu. Ef réttlátt var nokkru sinni að bæta laun lækna með þessum hætti, þá var það auðvitað jafnréttlátt eftir almennum uppbótum á laun annarra starfsmanna ríkisins, því að læknar fengu ekkert annað en það, sem aðrir starfsmenn ríkisins fengu. Auðvitað áttu þá þessar uppbætur á taxtana að hækka jöfnum höndum. Þetta var þess vegna misskilningur. Ég þykist sjá, af hvaða ástæðum þessir hv. þm. halda því fram nú, að um leið og 25–30% uppbæturnar voru samþ. á laun embættismanna, hefðu fyrri launauppbæturnar samhliða átt að falla niður. Þetta er auðvitað af því, að þeir voru þá farnir úr stj. og telja það nú henta að ganga frá því, sem áður var gert, eftir sem áður alveg sömu rökin fyrir þeim uppbótum eins og í upphafi. Ég vil þá mótmæla þeirri staðhæfingu hv. 2. landsk., að dýrtíðarvísitalan sé fölsuð. Hún er reiknuð út af hlutlausri ríkisstofnun eftir þeim aðferðum, sem hægt er að finna réttastar. Ég ska1 taka það fram, að verkalýðsfélögin fengu aðstöðu til þess að fylgjast með því, hvernig þetta er gert, og hefðu því trúnaðarmenn þeirra átt að vita um það, ef uppbótin væri rangt reiknuð út, enda er þetta fjarstæða ein, sem ekki hefur við rök að styðjast.

Gísli Sveinsson Hv. þm. Str. kom að því, að hann vildi láta fresta þessari till., þar til séð yrði, hvernig færi um dýrtíðarfrv. stj., enda þótt hann áður hafi játað, að samþykkt þessarar till. sé ekki annað en sjálfsögð framlenging á þeim launagreiðslum, sem fram fóru á síðasta ári og gerðu það að verkum, að þessir starfsmenn áttu að vera líkt settir og aðrir, og mætti þannig nokkuð jafna aðsteðjandi erfiðleika. Þess vegna er það, að það hefur ekki nokkra þýðingu, hvernig sem dýrtíðarl. verða afgreidd, í þessum skilningi, því að ef svo er, eins og hv. þm. hafa játað, að þetta hafi verið gert til þess að jafna metin, þá koma dýrtíðarráðstafanirnar jafnt niður á þær stéttir, sem hér er um að ræða, eins og alla aðra, sem hagsmuna eiga að gæta í launum og atvinnukjörum. Hitt mætti segja, að ýmsir hv. þm., eins og hv. þm. Str. og jafnvel hv. þm. V.-Húnv., sem hafa nú talað út frá líkri röksemdafærslu, gætu sagt, að þeir greiddu þessari þáltill. atkv. í því trausti, að ný launal. yrðu sett ekki síðar en á þessu ári síðla eða í byrjun næsta árs. Og það er einmitt það, sem skýrzt hefur við þessar umr., að það er það, sem á að verða. Þessi þáttur, sem hér er farið fram á að samþ., er aðeins um það, að þessar grunnlaunauppbætur verði látnar gilda út þetta ár. Og hvað tekur þá við, vita menn ekki. Till. nær ekki lengra. Og er þá nauðsynlegt að hafa eitthvað tilbúið til frambúðar um launamálin. Og við höfum ekki séð annað en að setning nýrra launal. væri það úrræði, sem hlyti að reka að og fyrir löngu hefði átt að vera framkvæmt Og hv. þm. Str. ber mikla ábyrgð á, að ekki var hafizt handa um það mál, þar sem hann sem fyrrv. ráðh. hafði allra ráðh. mest að segja um embættismenn og kjör þeirra, þar sem hann var í hinu æðsta ráðuneyti. Þetta hefur hann látið undir höfuð leggjast. Nú er vel, ef bráðabirgðastj. okkar gæti lagfært þetta. Og það er í því trausti, sem ég vænti þess, að þessir hv. þm. vilji vera með þessari þáltill., því að engin rök hafa komið fram gegn því, að nauðsyn sé á þessari framlengingu nú eins og á setningu hennar var nauðsyn á fyrra ári.



Herra forseti. - Eins og fram hefur komið í umr. þessum, þá hefur Alþ. að þessu sinni haft til meðferðar till. um tvær hækkanir á grunnlaunum opinberra starfsmanna, sem raunar eru af bráðabirgðaástandi, sem skapazt hefur. Fyrri till. var til meðferðar og umr. í sambandi við fjárl., og var um það að bæta ýmsum þar til greindum embættismönnum og starfsmönnum upp laun sín með tilteknum upphæðum, sem þó væri ekki greidd dýrtíðaruppbót á. Það er nánar til tekið í fjárl., hverjir þeir séu af opinberum starfsmönnum, sem þessar bætur skuli fá. Hins vegar er svo sú till., sem hér liggur fyrir í dag frá hæstv. ríkisstj. um þar, að öllum embættismönnum og starfsmönnum ríkisins verði greiddar bætur sem þar segir á grunnlaunum eftir nánari ákvæðum reglugerðar, og verði þær bætur bættar upp með verðlagsuppbótum svo sem önnur laun. Ég tel, að það sé naumast eðlilegt að samþykkja báðar þessar till., og tel ég þá réttara, að sú till. komi raunverulega til framkvæmda, sem gengur jafnt yfir alla starfsmenn ríkisins, en það er sú till., sem hér liggur fyrir í dag. Ég mundi því vilja hafa þá skipan á, sem raunar mun hafa komið fram áðan hjá einum hv. þm., sem hér talaði, að þegar þessi uppbót, sem hér er um að ræða, er greidd til opinberra starfsmanna, þá verði dregið frá heildargreiðslu þeirri, - ekki grunnlaununum, heldur heildargreiðslunni, - þessar sérstöku uppbætur, sem einstökum mönnum voru áætlaðar í fjárl., áður en þessi þáltill. kom fram. Hjá þeim opinberu starfsmönnum, sem fjárl. gera ekki ráð fyrir, að fái sérstakar launabætur, kæmi auðvitað ekkert til frádráttar því, sem hér ræðir um í þessari þáltill. Ég tel ekki ástæðu til þess að hafa um þetta langa r æðu. Þetta er skýrt mál og einfalt, sem hér er um að ræða. En ég vil leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við þáltill., svo hljóðandi: „Aftan við tillögugr. bætist: Frá heildargreiðslu til einstakra embættismanna og starfsmanna dregst launauppbót sú, sem þeim er sérstaklega ákveðin í fjárlögum ársins 1943.“ Ég leyfi mér svo að afhenda hæstv. forseta þessa brtt.



Aðeins örfá orð. Það er ein aths. út af þessari fram komnu brtt. Það er sýnílega ætlazt til þess með þessari brtt., að ákvæði þessarar þáltill. breyti. l., því að eins og hv. þm. N.-Þ. á að vita, þá er búið að samþ. þessa uppbót á fjárl., sem brtt. hans getur um. Og þessi brtt. haggar í engu því, að fjárl. eru í sínu fulla gildi, þegar búið er að samþ. þau, eins og önnur l. Hitt er annað mál, hvort heimild þessarar þál. er notuð meira eða minna eftir því, sem þar er skráð. Ég sé því ekki annað en að þessi fáránlega brtt. hv. þm. N.-Þ. missi alveg marks og sé í sjálfri sér einskis virði eins og hún kemur fram.

Forseti (HG): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. N.-Þ. (GG), sem hv. þm. hafa nú heyrt. Fyrir henni þarf tvenns konar afbrigði, en umr. um málið er lokið.



Ég vil skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki væri ástæða til þess, þar sem hér er komin fram skrifl. brtt., að þessi brtt. væri borin upp með þeim hætti, að hún lægi fyrir prentuð. Vildi ég því mælast til þess, að hæstv. forseti tæki nú þetta mál af dagskrá, svo að brtt. þessi gæti komið eftir eðlilegum leiðum inn í þingið.



Herra forseti. - Mér finnst það hæpin afgreiðsla að koma með brtt., sem gerbreytir málinu, sem fyrir liggur, ef samþ. yrði, þá fyrst, þegar á að fara að greiða atkv. um endanlega afgreiðslu málsins. Og mér finnst einsýnt, að svona brtt. eigi ekki að koma til greina.

Forseti (HG): Það er þingsins að ákveða það, hvort það vill veita afbrigði, og menn hafa verið frjálslyndir um að veita slík afbrigði.



Sá hv. þm., sem síðast talaði, sagði, að við mundum nú vilja láta þessar aukagreiðslur falla niður vegna þess, að nú teldum við það henta. En þessi rök falla alveg um sjálf sig, vegna þess, ef það hefði verið til þess að afla okkur vinsælda, að við töldum rétt að inna af höndum þessar aukagreiðslur, þá væri það á sama hátt til þess að afla sér óvinsælda að beita sér á móti slíkum aukagreiðslum nú. Þetta getur því ekki verið í þeim tilgangi, og þessi rök falla því um sjálf sig. En það vita allir þm., að slíkar aukagreiðslur, sem inntar eru af höndum, verða að lokum til þess að hækka taxtann. Það er búið að hækka laun prófessora við háskólann með aukagreiðslum, það hefur verið gert hjá prestum, kennurum, sýslumönnum, bæjarfógetum og hjá læknum. Allar þessar launahækkanir hafa farið fram með aukagreiðslum, sem ekki voru lagaheimildir fyrir. Ég er ekki að undanþiggja mig þeim hluta, sem ég á þátt í. En síðan eru grunnlaun hækkuð hjá öllum embættismönnum um 25–30% og uppbót greidd á það, og þá áttu auðvitað þessar aukagreiðslur að falla niður. Hv. 2. landsk. vildi halda því fram, að ríkið mundi fá mikinn tekjuafgang á næsta ári, það væri því ástæðulaust að halda því fram, að ríkið gæti ekki staðið undir þessum greiðslum, og hann sagði, að ég hefði ekki rökstutt það, sem ég hefði sagt um þetta. Ég býst nú við, að flestir þm. séu sannfærðir um það, að það muni ekki reynast auðvelt að semja fjárl. fyrir næsta ár. Ég gæti trúað því, eins og lítur út fyrir með atvinnulífið, t.d. fiskveiðarnar, að staðhæfing hans um milljóna tekjuafgang sé nokkuð vafasöm, þó að óskandi væri, að svo vel færi. En það er alveg auðsætt, af reynslu okkar í atvinnulífinu, að þjóðartekjurnar geta ekki staðið undir launagreiðslum, sem komnar eru upp í 25–30 millj. kr. Ég hef rætt við embættismenn, sem fordæma þessar aukagreiðslur, og ég er viss um, að fjöldinn af þeim teldi sér engan hag í því, að þessar aukagreiðslur væru inntar af hendi. Ég vil þá segja hv. 2. landsk. það, að það er ekkert annað en staðhæfing út í bláinn, að vísitalan sé rangt reiknuð út. En ef vísitalan væri að einhverju leyti röng, þá ætti vitanlega ekki að ákveða launamönnum einhvern slump, heldur ætti að endurskoða vísitöluna. En ég hef átt tal við menn, sem halda búreikninga, og þeir álíta, að vísitalan sé alveg rétt, enda er þetta nú fullyrðing, sem ekki virðist hafa við mikið að styðjast. En það, sem ég ætlaði að segja að lokum, er út af þeim orðum hv. 2. landsk., að hér sé stöðugt verið með þennan sultartón vegna íslenzkra bænda. Þetta tal og þessi málfærsla í garð íslenzku bændastéttarinnar er að verða alveg óþolandi hér í þinginu. Hv. þm. vita það vel, að það hafa ekki verið greiddar uppbætur á afurðir íslenzkra bænda undanfarin ár. Við vitum það vel, að styrkir, eins og t.d. jarðræktarstyrkurinn, hafa verið greiddir í Bandaríkjunum, sem er þó eitthvert bezta jarðræktarland heimsins, svo að þær greiðslur eru ekkert óvenjulegar. Ég er líka alveg viss um það, að jafnvel í svo góðu landbúnaðarlandi sem Bandaríkjunum, mundi ekki vera hægt fyrir bændur þar að lífa af sinni framleiðslu, ef dýrtíðin væri þar komin á svipað stig eins og hún er nú hér í þessu landi. Að vera að tala um sultartón, í sambandi við þessi mál, þegar það er vitað, að bændur, með því verði, sem nú er á framleiðsluvörum þeirra á erlendum markaði, fá ekki nema helming af því, sem það kostar að framleiða vöruna. Þessar greiðslur, sem nú er verið að inna af höndum, eru blátt áfram skaðabætur, sem ríkinu er skylt að greiða fyrir það tjón, sem bændur hafa beðið af völdum dýrtíðarinnar. Eða hvernig haldið þið, að ástandið yrði hjá verkalýðsstéttunum, ef þær fengju ekki nema helming af því kaupi, sem þær þurfa til þess að geta lifað. En þetta er auðvitað sambærilegt við það, sem gerzt hefur hjá bændunum. Þetta er því ekkert annað en skaðabætur, sem ríkinu e r skylt að greiða bændum.



Ég hef nú að vísu lokið mínum ræðutíma. En með leyfi hæstv. forseta vildi ég aðeins segja örfá, orð út af ræðu hv. 2. landsk. þm. Þessi hv. þm. var að tala hér um gjaldþrotayfirlýsingar í ræðu sinni áðan. Það minnti mig á þá gjaldþrotayfirlýsingu, sem stærst hefur verið gefin á þessu þ. og sjálfsagt, þó að þingsaga fleiri ára væri athuguð, sem kom frá þeim mönnum, sem telja sig gæta hagsmuna Siglufjarðarkaupstaðar í sambandi við rafmagnsmál. Þeir lýstu yfir - og hv. 2. landsk. veik að þessu rafmagnsmáli áðan, þó að það snerti tiltölulega lítið þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, - að Siglufjarðarbær væri fær um að virkja Fljótaá, hvort sem hann fengi ábyrgð fyrir láni eða ekki, aðeins mundi það verða dýrara án ábyrgðarinnar. En nokkru síðar lýstu hinir sömu menn því yfir, að Siglufjarðarbær væri ekki fær um að fá að láni án ríkisábyrgðar aðeins 15% af kostnaði við þessa framkvæmd. Ég held, að þetta sé sú stærsta gjaldþrotayfirlýsing, sem nokkurn tíma hefur verið gefin hér á Alþ., en ég efast mjög um, að hún sé rétt, því að ég efast mjög um það, að þessir menn, sem stjórnað hafa Siglufirði undanfarið, hafi gert það svo illa, að þetta geti staðizt. Þá hóf sami hv. þm. söng nokkurn um bændastéttina, sem maður hefur heyrt að undanförnu, um það, að þeir væru ómagar á öðrum stéttum o. þ. u. l. Þetta minnti mig á, að ég hafði lesið nýlega í siglfirzku blaði sams konar ummæli og í mjög svipuðum búningi - ekki í blaði, sem gefið er út af Sósíalistafl. á Siglufirði, heldur Sjálfstfl. Mér er kunnugt, að margir betri menn í Sjálfstfl. hafa raun af því, hvernig þessi flokksbróðir þeirra skrifar um þessi mál. En það er annar, sem er ánægður með slík skrif, hv. 2. landsk. þm., og hann leitar sérstaklega sálufélags með úrvalinu neðan frá í Sjálfstfl. og situr í hópi með þeim, sem skrifa svipað um þetta í Siglfirðingi eins og hann talaði hér áðan. Má segja, að sækist sér um líkir.

Forseti (HG): Þá hefur komið fram till. um að vísa málinu til allshn.



Herra forseti. - Það hlýtur öllum hv. þm. að vera ljóst, að þetta er ekki allshn.-mál, og það hefur verið fellt að vísa því til þeirrar einu n., sem það á heima í, fjvn., og þá er tilgangslaust að vísa því til nefndar.

Forseti (HG): Ég get ekki orðið við þessum tilmælum hv. þm. Borgf. upp á mitt eindæmi. Málið er búið að vera hér fyrir margsinnis. Ég mun leita afbrigða fyrir brtt. Ef menn vilja ekki una því að greiða atkv. um brtt. nú, mun ég gefa kost á að vísa málinu til n.