Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti tilkynnir tvær breytingar á starfsáætlun: Í fyrsta lagi mun fyrirhuguð 2. umr. fjárlaga 2015 frestast um viku. Gert hafði verið ráð fyrir að hún yrði fimmtudaginn 20. nóvember en hún verður fimmtudaginn 27. nóvember. Í öðru lagi er gerð breyting á þingfundum í febrúar. Þingfundur 19. febrúar er felldur niður vegna vetrarfrís í grunnskólum. Í staðinn verður bætt við þingfundadegi viku seinna þannig að þingfundur verður haldinn föstudaginn 27. febrúar.

Á þingfundi 5. nóvember sl. var 186. máli, fullgildingu valfrjálsrar bókunar við samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum, vísað til allsherjar- og menntamálanefndar. Málið átti að fara til utanríkismálanefndar og hefur það verið leiðrétt.

Borist hafa fjögur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 319, um fundi með kröfuhöfum í þrotabú föllnu bankanna, frá Birni Val Gíslasyni, á þskj. 339, um verðtryggð og óverðtryggð húsnæðislán, frá Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, á þskj. 212, um ráðningar starfsmanna fjármála- og efnahagsráðuneytisins, frá Birgi Ármannssyni, og á þskj. 335, um kaupaukagreiðslur fjármálafyrirtækja, frá Birni Val Gíslasyni. Borist hafa tvö bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 312, um aðgerðir til að bæta hafnaraðstöðu í Patreksfjarðarhöfn, frá Elsu Láru Arnardóttur, og á þskj. 360 og 363, báðum um fjölda opinberra starfa, frá Birni Val Gíslasyni.

Virðulegur forseti. Fyrir viku kvaddi ég mér hljóðs undir þessum lið til að kvarta undan því að ekki hefur borist svar við spurningu minni til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um virðisaukaskatt sem einstaklingar greiða sem er greint eftir tekjubilum og virðisaukaskattsþrepum. Forseti sagði þá að hæstv. ráðherra hefði fengið frest til 6. nóvember, sem var á fimmtudaginn, til að skila svari við þessari spurningu - sem var lögð fram 18. september. Samkvæmt upplýsingum forseta er núna rétt rúmur hálfur mánuður í að við ræðum fjárlögin við 2. umr. Þessar upplýsingar eru afar mikilvægar undir eitt stærsta mál þess frumvarps í skattamálum hæstv. ráðherra. Ég fer þess á leit við virðulegan forseta að hann beiti sér fyrir því og standi með hv. þingmönnum hvað það varðar að svörin fari að berast. Reyndar stendur einnig á svari um barnabætur sem hefði verið gott að hafa 

Herra forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður vekur athygli á, það skiptir máli að Stjórnarráðið bregðist skjótt við spurningum frá þinginu. Í þessu tiltekna tilviki er verið að vinna að svari. Það er miður að það skuli hafa dregist en meginástæðan fyrir því að ekki hefur verið hægt að svara innan tímafrests er hinn gríðarlegi fjöldi af fyrirspurnum sem stjórnarandstaðan, og þingið reyndar í heild, hefur borið upp við ráðuneytin. Þar hefur orðið alveg ótrúlega mikil fjölgun á fyrirspurnum og reyndar ekki dæmi þess að ráðuneytin hafi svarað jafn mörgum fyrirspurnum og komið hefur verið til þingsins fram til þessa þegar jafn stutt er liðið á þingveturinn og raun ber vitni. Síðan er um þingmál sem eru til meðferðar í þinginu það að segja, eins og á við í þessari tilteknu fyrirspurn, að þingnefndin er líka fullbær til að taka einstök atriði til skoðunar.

Til svara eru: Forsætis- og dómsmálaráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Eins og alþjóð er kunnugt var skuldaleiðréttingin kynnt í gær og við eigum vafalaust eftir að ræða hana frekar í þessum sal og framkvæmd hennar þannig að ég ætla ekki að spyrja sérstaklega út í þá aðgerð. Hins vegar vakti athygli mína, og það voru kannski stóru fréttir gærdagsins, að þessari aðgerð hefði verið flýtt, það hefði verið hert á henni, og bætt afkoma ríkissjóðs gefin upp sem ástæða þessarar breyttu tímaáætlunar. Þá hljóta enn og aftur að vakna spurningar um forgangsröðun. Ef afkoma ríkissjóðs er betri en menn höfðu áætlað er spurningin hvernig hún er nýtt. Á sama tíma og þessi aðgerð er kynnt er lagt fram fjáraukalagafrumvarp þar sem ekki er gert ráð fyrir aukafé í rekstur Landspítalans sem ég hef þó ekki heyrt annað en að fulltrúar allra flokka hafi talað hér um sem algjört forgangsmál. Nýlega var kynnt skýrsla þar sem sést hvernig hlutur Landspítalans í ríkisútgjöldum hefur lækkað þó að þar hafi aðeins farið að horfa til betri vegar eftir árið 2012. Ég þykist viss um að þegar hæstv. forsætisráðherra ræðir hér um aðgerðir mótmælenda og gefur þeim góð ráð hafi hann heyrt, eins og ég, þegar hann ræðir við almenning í landinu, að áhyggjur fólks í þessu landi af heilbrigðiskerfinu fara dagvaxandi. Það er ekkert skrýtið. Við horfum á það að æ fleiri krabbameinssjúklingar fara á hverju ári til útlanda til að komast í svokallaðan jáeindaskanna. Til að hægt sé að setja upp slíkt tæki á Íslandi þarf að ráðast í úrbætur á húsnæðismálum. Í síðustu viku bauð ég hæstv. heilbrigðisráðherra samráð okkar stjórnarandstöðunnar og aðstoð hvað varðar húsakost Landspítalans. Hann sagðist ekki þurfa á aðstoð okkar í stjórnarandstöðunni að halda eða samtali við okkur. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra: 1. Af hverju var þessi bætta afkoma ekki nýtt til þess að horfa sérstaklega til spítalans  2. Telur hæstv. 

Virðulegur forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir að mjög margir hafa áhyggjur af stöðu heilbrigðismála og Landspítalans ekki hvað síst. Það er ekkert skrýtið eftir þann gríðarlega niðurskurð sem sú stofnun var látin ganga í gegnum á síðasta kjörtímabili þar sem var skorið niður langt umfram það sem hóflegt eða eðlilegt gat talist miðað við þörfina. Þrátt fyrir allt hefur ný ríkisstjórn verið að snúa þessu við og bæta í heilbrigðisþjónustuna og koma í auknum mæli til móts við Landspítalann til að mæta þeirri gríðarlegu þörf sem safnast hefur upp á undanförnum árum. Það breytir ekki því að vissulega þarf meira til, það er rétt sem hv. þingmaður segir. En nokkrir ráðherrar, þar með talið hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra auk þess sem hér stendur, hafa bent á það að sterkari staða ríkissjóðs vegna aðgerða sem ríkisstjórnin hefur gripið til, oft á tíðum erfiðra aðgerða, leiðir til þess að við erum að komast í stöðu til þess að bæta í og byggja upp á sviði heilbrigðismála og meðal annars að koma til móts við Landspítalann. Það hefur engin áhrif á hitt að hægt skuli vera að fjármagna skuldaleiðréttinguna á enn hagkvæmari hátt en áður leit út fyrir. Það er að sjálfsögðu í þágu heimilanna og er líka í þágu ríkisins. Það veikir ekki stöðu okkar á öðrum sviðum eða möguleika okkar á að byggja upp í heilbrigðiskerfinu, þvert á móti, það styrkir stöðuna.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra hóf mál sitt í stjórnarandstöðu eins og hans er siður hér í þinginu en ég reikna hins vegar með því að þegar kjörtímabilið verður hálfnað fari hæstv. forsætisráðherra í ríkisstjórn. Ég bíð spennt eftir því andartaki. Mig langar þá beinlínis að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra telur stöðuna með þeim hætti sem hann lýsti, er þá stefnt á að bæta við framlög til Landspítalans í fjáraukalagafrumvarpinu þar sem ekki er gert ráð fyrir framlögum til rekstrar Landspítalans, og við 2. umr. fjárlaga? Á ég að skilja orð hæstv. forsætisráðherra sem svo, sem talar um að þessi mál séu forgangsmál? Mig langar að heyra svör við því hér á eftir. Mig langar líka að spyrja hæstv. forsætisráðherra, ég endurtek spurningu mína: Er hann sammála hæstv. heilbrigðisráðherra um að ekki sé rétt að fara í samráð allra flokka á Alþingi um byggingu nýs Landspítala og að málið sé eingöngu á borði ríkisstjórnarinnar eða vill hæstv. forsætisráðherra skapa víðtækari sátt um málið?

Virðulegur forseti. Nú stendur yfir undirbúningur fyrir 2. umr. fjárlaga. Sá undirbúningur fer ekki hvað síst fram í þinginu og sérstaklega í fjárlaganefndinni, svoleiðis að ég ætla ekki að fara að lýsa því yfir hverjar eigi nákvæmlega að vera niðurstöður þeirrar vinnu. Ég get ekki annað en áréttað það sem ég benti á áðan sem nokkrir ráðherrar hafi vakið athygli á; það sé farið að bera árangur hversu vel ríkisstjórnin hefur tekið á ríkisfjármálunum og því sé að skapast svigrúm til að bæta í á ákveðnum sviðum. Við lítum svo sannarlega á heilbrigðismálin sem eitt af þeim sviðum þar sem mestu máli skiptir að byggja upp. Vonandi tekur hv. þingmaður þátt í þeirri umræðu með okkur í þinginu.

Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína eins og annarra að ákveðið hefur verið að flýta fjármögnun skuldaleiðréttingaraðgerðanna þannig að 40 milljarðar koma til aðgerðanna á þessu ári, ef ég skil það rétt. Það þýðir í mínum huga að hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin hafa ákveðið að nota þá 20 milljarða sem koma sem arðgreiðslur úr Landsbankanum, úr eignarhluta ríkisins í fjármálakerfinu, inn í ríkissjóð á yfirstandandi ári umyrðalaust í skuldaleiðréttinguna. Það kemur bara þannig út. Það eru 20 milljarðar sem renna þá beint í skuldaleiðréttinguna - ég sé að stjórnarþingmenn kinka hér kolli, þannig að þetta er væntanlega réttur skilningur hjá mér. Við vorum einu sinni með áform um það í þessum sal að nota þá peninga til að fjárfesta í uppbyggingu í atvinnulífinu, uppbyggingu skapandi greina og græns iðnaðar, nýsköpunar, menntunar, til að fjármagna ýmsar nauðsynlegar byggingar sem þarf að ráðast í, viðhald, og til að greiða niður opinberar skuldir. Sú áætlun hét fjárfestingaáætlun og var meðal annars fjármögnuð af þessu fé. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra því að mig langar til að skyggnast inn í hans hugarheim og reyna að skilja hann betur: Datt hæstv. fjármálaráðherra ekkert annað í hug sem æskileg not fyrir þessa peninga en að láta þá streyma beint í skuldaleiðréttinguna, sem er mjög umdeild? Kom aldrei til greina að nota þessa peninga í uppbyggingu í atvinnulífinu? Kom aldrei til greina að nota þessa peninga til að greiða niður opinberar skuldir? Kom ekki til greina að nota peningana í nauðsynlegt viðhald á vegum? Kom ekki til greina að nota peningana til að setja í spítalann og uppbyggingu á honum, til að setja í uppbyggingu í menntakerfinu? Kom ekkert af þessu til greina?

Herra forseti. Sú ákvörðun að flýta fjármögnun skuldaleiðréttingarinnar er einskiptisaðgerð og þá er ekki óeðlilegt að menn horfi til einskiptistekna til að standa undir slíku. Þó að erfitt sé að fullyrða um hvaða krónur sem koma í ríkiskassann fari í hvaða verkefni er rétt að bætt staða ríkissjóðs á þessu ári er mikið til komin vegna einskiptistekna. En sú ákvörðun að flýta fjármögnun skuldaleiðréttingarinnar er ákvörðun um að borga færri milljarða í vexti vegna aðgerðarinnar til bankanna og fleiri krónur til þeirra sem eiga að njóta aðgerðarinnar. Það er megininntak þessarar ákvörðunar, að lækka vaxtakostnað aðgerðarinnar, sem hefði kostað um það bil 7 milljarða og hefðu runnið til bankanna, en í stað þess að gera það að nýta þá þá í þessum tilgangi. Kom til greina að nota fjármunina í annað? Auðvitað erum við að skoða öll þau verkefni sem eru nefnd hér. Við erum að setja yfir 20 milljarða í samgöngumál svo dæmi sé tekið. Það er hollt fyrir menn að staldra aðeins við þegar rætt er um heilbrigðismálin, og kannski sérstaklega Landspítalann, og gæta sín á því að fara ekki fram úr sér í fullyrðingum um það sem þar er að gerast. Þessi ríkisstjórn jók framlög til Landspítalans þannig að framlög til Landspítalans hafa aldrei, aldrei verið hærri en þau eru í dag, aldrei verið hærri. Þau voru skorin niður árið 2010 og árin þar á eftir um 3,5–5 milljarða á hverju ári, en með því sem við bættum inn í fjáraukalögum í fyrra og því sem við settum inn á þetta ár er búið að vinna það allt saman upp og gott betur. Við erum komin fram yfir það, og batnandi hagur ríkissjóðs sem birtist okkur á þessu ári mun að einhverju leyti fylgja okkur inn í næsta ár. Það svigrúm verður notað í þá innviðauppbyggingu sem hv. þingmaður er að spyrja um.

Virðulegur forseti. Ég gef lítið fyrir þetta svar. Það á að spara peninga með því að flýta aðgerðunum. Að mínu viti mundi það spara mesta peninga að fara einfaldlega ekki í þessar aðgerðir og nota peningana í brýnni verkefni. Það kostar mikinn pening að fara ekki í viðhald í vegakerfinu, algjörlega nauðsynlegt viðhald. Það kostar mikinn pening að byggja ekki nýjan spítala. Það kostar mikinn pening að greiða ekki niður opinberar skuldir. Allt þetta kostar peninga og hér er greinilega verið að lýsa forgangsröðun sem ég er algjörlega ósammála. Ég skal segja núna hvaða grunsemdir vakna í mínum huga gagnvart þeirri aðgerð að flýta skuldaleiðréttingunum. Það hefur alltaf legið fyrir að aflétta á höftum og gera það fljótt og vel. Að aflétta höftum þýðir að gera þarf upp gömlu búin bankanna. Það þýðir að gömlu búin, bú gömlu bankanna munu ekki skila tekjum í bankaskatti. Það hefur alltaf legið fyrir að það er ævintýramennska að gera ráð fyrir tekjum af bankaskatti í fjögur ár. Þegar höftunum verður aflétt mun ríkissjóður ekki njóta þessara tekna frá búunum.  
            

Herra forseti. Það er einkum tvennt sem hefur vakið athygli mína í dag. Það er annars vegar hversu ótrúlega margir hafa stigið fram í fjölmiðlum og gefið sig að tali við mig og lýst yfir gríðarlega mikilli ánægju með það sem við kynntum í gær og fólk gat kynnt sé í dag hvernig það hefði áhrif á hag þess. Hins vegar hversu ótrúlega miklar krókaleiðir menn eru tilbúnir að fara til að reyna að varpa rýrð á aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem hvað sem hver segir munu hafa mjög jákvæð efnahagsleg áhrif þegar á heildina er litið. Tökum bara eitt einfalt dæmi, að skuldir heimilanna fari niður fyrir 100% af vergri landsframleiðslu, að mönnum sé virkilega sama um að skuldir heimilanna séu yfir 100% af landsframleiðslu, sem hefur aldrei verið áður í sögunni á Íslandi. Það er alvarlegt efnahagslegt merki sem við hljótum að taka alvarlega sama hvar í flokki við stöndum. Við erum að breyta  Menn hljóta 

Virðulegur forseti. Á meðan eldarnir loga í velferðarkerfinu þá leikur forsætisráðherra sér í Hörpunni. Það fer vel á því að sýnt sé í Hörpunni því að með skuldaniðurfærslunni færir ríkisstjórnin tekjuhæsta fólkinu í landinu heila Hörpu að gjöf, yfir 20 milljarða kr. Það er óréttlátt og lýsir miklu skilningsleysi á stöðu þeirra heimila sem eiga í erfiðleikum og á stöðu ríkissjóðs. Hjón með yfir 16 milljónir í árstekjur og einstaklingar í sambærilegri stöðu fá yfir 20 milljarða kr. af skattfé. En meðalniðurfærslan er 1.300 þús. kr. og það lækkar greiðslubyrði á mánuði um 7–9 þús kr. hjá innan við helmingi heimila í landinu. Ég spyr forsætisráðherra: Heldur hann því virkilega fram að 7–9 þús. kr. lækkun á greiðslubyrði á mánuði sé leiðrétting á forsendubrestinum sem heimilin urðu fyrir í skuldamálum sínum? Hefur hæstv. forsætisráðherra ekki áhyggjur af því að heimilin muni sjálf þurfa að borga þessar 7–9 þús. kr. af því að þau eru enn þá bundin við verðtrygginguna, af því að kostnaður í bankakerfinu muni hækka, vegna þess að matarskatturinn muni hækka og vaxtabæturnar minnka? Hæstv. forsætisráðherra. Er ekki eðlilegt að spurt sé á þessum degi: Hvar eru 300 milljarðarnir? Hvar er heimsmetið? Hvar eru 20%? Hvar er afnám verðtryggingarinnar? Hvar eru aðgerðirnar fyrir 110%-fólkið? Hvar eru aðgerðirnar fyrir 31 þúsund leigjendur í landinu?

Virðulegur forseti. Ég skal byrja á því að viðurkenna að það kom mér á óvart að sjá hv. þm. Helga Hjörvar mæta hér í dag eins og sá þingmaður hefur talað síðustu vikur, mánuði og raunar ár, eftir að niðurstöður skuldaleiðréttingarinnar voru kynntar í gær og í ljós kom að meira og minna allt sem hv. þingmaður hefur haldið fram var rangt, kolrangt. Samt mætir hv. þingmaður hér og lætur eins og hann hafi ekkert heyrt, heldur áfram með sama sönginn, sömu vitleysisupptalninguna, 300 milljarðana meira að segja. Ég held að hv. þingmaður hljóti að vera einn af örfáum sem trúir því að enn þá sé hægt að spinna þann blekkingarvef. Hv. þingmaður heldur því líka fram að verið sé að færa fjármagn til þeirra tekjuhæstu og lítur þá greinilega svo á að einstaklingar sem eru með meira en 7 millj. kr. í árstekjur séu tekjuhæsta fólk landsins, en einstaklingar með minna en 7 millj. kr. í árstekjur fá 75% leiðréttingarinnar. 

Virðulegur forseti. Mér fer líkt og sumum fjölmiðlamönnum að ég geri þau mistök að ætlast til þess að hæstv. forsætisráðherra svari spurningum. Hann var spurður að þessu: Meðalskuld lækkar um 1.300 millj. kr. Það þýðir hjá innan við helmingi heimila í landinu að afborgun á mánuði lækkar um 7–9 þús. kr. Heldur hæstv. ráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson því fram í fúlustu alvöru að 7–9 þús. kr. á mánuði fyrir innan við helming heimila í landinu sé leiðrétting á forsendubrestinum sem þau urðu fyrir í hruninu? Og hefur forsætisráðherra ekki áhyggjur af því að verðbólgan með verðtryggingunni muni aftur hækka lánin hjá fólkinu? Að matarskatturinn muni hækka útgjöld þess? Að minni vaxtabætur muni éta upp af þessum 7–9 þús. kr.? Virðulegi forseti. Skemmst frá sagt, er ekki hættast við því að það séu skattgreiðendur sem muni sjálfir bera þetta? Og er ekki munurinn á 110%-leiðinni og Hörpugjöfinni  
            

Úr ríkissjóði.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður heldur bara áfram að grafa. Hann getur ekki sætt sig við að það sem hann hefur haldið fram hér undanfarna mánuði hafi allt reynst rangt og telur að með því að endurtaka það eina ferðina enn geti hann látið eins og hann hafi ekki heyrt leiðréttingu á öllum sínum fullyrðingum. Hvað varðar hins vegar spurningu hv. þingmanns um hvort ekki sé hætta á því að verðbólgan éti upp leiðréttinguna bendi ég hv. þingmanni á að kynna sér þá kynningu sem hann vísaði í og var sýnd í gær þar sem kemur einmitt fram að ef svo óheppilega vill til að verðbólga fari einhvern tímann aftur á skrið á Íslandi er þeim mun mikilvægara að búið sé að ráðast í þessa leiðréttingu, vegna þess að þá mun hún skipta enn þá meira máli við að gera fólki kleift að takast á við þann vanda sem steðjar að. Af því hv. þingmaður heldur áfram að telja upp hin ýmsu atriði sem hann telur að rýri kjör heimilanna minni ég á það aftur, hæstv. forseti, að aðgerðir ríkisstjórnarinnar, ekki bara þessi aðgerð 

Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í aðgengi að upplýsingum. Það eru þrjú atriði sem mig langar að nefna, þar á meðal aðgengi almennings að ópersónugreinanlegum upplýsingum og gögnum sem liggja til grundvallar þessari skuldaleiðréttingu. Mun almenningur fá aðgengi að þeim, þ.e. öllum gögnum sem liggja til grundvallar, þannig að þeir sem áhuga hafi geti farið að rekja sig í gegnum það á hvaða grunni hún er byggð. Í öðru lagi er aðgengi almennings að skilmálum Landsbankabréfsins sem er stærsta skuldabréf banka sem er nánast alfarið í eigu ríkisins. Það segir í upplýsingalögum að við eigum að hafa aðgengi að upplýsingum frá fyrirtækjum sem eru yfir 50% í eigu ríkisins nema það séu einhverjar undanþágur. Þetta er skuldabréf sem er stærsta einstaka skuldabréfið þarna og sambærileg skuldabréf í öðrum bönkum á Íslandi eru aðgengileg á vefsíðu þeirra banka. Þetta er mjög óeðlilegt fyrirkomulag. Nú á að fara að endursemja um þetta skuldabréf þannig að það væri eðlilegt að við fengjum að vita hvað stendur í því og hverjir skilmálarnir eru. Í þriðja lagi er aðgengi þingmanna að upplýsingum til að geta unnið breytingartillögu við tekju- og útgjaldafrumvörpin sem ráðherra hefur lagt fram. Í þingsköpum eru þau sérstaklega nefnd, að þau skuli lögð fram fyrst, og þingmönnum er í 46. gr. þingskapa gefin heimild til að leggja fram breytingartillögur við öll frumvörp. Það er erfitt að fá aðgengi að upplýsingum frá ráðuneytunum til að geta unnið nokkra breytingartillögu. Ég hef lagt mig fram, ég byrjaði í september og byrjaði raunar að reyna það í gegnum upplýsingasvið Alþingis. Það vísaði mér á ráðuneytið, það tafðist og tafðist. Ég fékk á endanum eitthvað frá skattanefndinni en þá var mér vísað annað: Þú verður að tala við aðra deild innan fjármálaráðuneytisins. Það ætla ég að gera á morgun, að tala við ráðuneytisstjórann. En ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort hann vilji ekki greiða götu mína og tryggja að þingmenn fái aðgang að góðum upplýsingum til að geta unnið þessa breytingartillögu við frumvarp hans.

Herra forseti. Ég hef ekki önnur svör fyrir hv. þingmann en þau hvað varðar aðgengi almennings að gögnum, hvort sem er gögnum sem unnin voru í tengslum við aðgerðir ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna eða hvað varðar skilmála Landsbankabréfsins, að um það mun bara fara að lögum. Við gerum okkur væntanlega öll grein fyrir því að í skuldaaðgerðunum eru undir gríðarlega stórir gagnagrunnar og eftir því sem spurningar verða nákvæmari þarf frekar að huga að persónuvernd. Ég vonast þó til þess að hægt verði að svara beiðnum um upplýsingar og reyndar höfum við búið þannig um hnútana að við viljum gefa sem allra gleggsta mynd af heildaráhrifunum. Ég vonast til þess að kynningin sem birt var í gær sé til vitnis um það að menn vilja virkilega veita sem bestar upplýsingar. Taka verður á því sem upp á vantar eftir því hvernig fyrirspurnin liggur. Hið sama gildir með skilmála Landsbankabréfsins, mér er ekki kunnugt um það, svo ég segi það alveg eins og er, hvort það er raunhæft að skilmálar þess bréfs eða það bréf í heild sinni sé gert aðgengilegt fyrir almenning. Varðandi útreikninga til grundvallar breytingum á tekju- og útgjaldafrumvörpum þeim sem liggja fyrir þinginu, mun ráðuneyti mitt gera sitt allra besta til að aðstoða þingið eða þingmenn. En það verður að segjast eins og er að starfsmenn ráðuneytisins hafa nóg á sinni könnu nú þegar við að vinna þau mál sem eru unnin innan ráðuneytisins og eflaust dálítið erfitt að bæta því við sem þingið kallar eftir. 

Herra forseti. Í sambandi við þessi fyrstu tvö atriði, Landsbankabréfið og aðgang að upplýsingum varðandi skuldaleiðréttinguna, spyr ég hvort hæstv. ráðherra sé ekki sammála því að þetta sé eitthvað sem vinna þurfi að, að gera hlutina og setja gögnin þannig að auðvelt sé að gera þau aðgengileg; annars þarf að fara í alls konar vinnu. Önnur ríki hafa gert þetta. Lagt hefur verið fram þingmál af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins þess efnis að fjármál hins opinbera verði gerð aðgengileg. Er hæstv. ráðherra ekki sammála því að það sé sú vegferð sem við eigum að fara í og setja svolítinn fókus á? Það mun þá aftur spara mörg mannsverk í alls konar upplýsingaöflun. Varðandi aðgengi þingmanna að upplýsingum til að vinna breytingartillögu: Staðan er sú, bara svo að hæstv. ráðherra geri sér grein fyrir því, að nefndarritari í fjárlaganefnd þarf að handpikka inn í excel-skjal allar tölurnar úr frumvörpum hæstv. ráðherra og þarf að sannreyna þær og athuga hvort þær séu réttar í staðinn fyrir að 

Herra forseti. Til að svara fyrri fyrirspurninni þá er ég sammála hv. þingmanni um að við eigum að vera með opna og gegnsæja stjórnsýslu og leggja okkur fram um að gera almenningi auðvelt að glöggva sig á gögnum eða öðrum upplýsingum sem er að finna í stjórnsýslunni. Á móti síðan vega persónuverndarsjónarmið og í ákveðnum tilvikum þarf af sérstökum ástæðum að gæta trúnaðar og ekki er unnt að upplýsa um allt. Varðandi aðstöðuna í þinginu - já, þetta er til umhugsunar fyrir okkur öll og spurningin hér undirliggjandi: Hvernig getum við styrkt þingið til að það geti betur rækt sitt hlutverk? Þetta er þó að minnsta kosti talsverð framför frá þeim tíma þegar nefndarmenn þurftu sjálfir að rita allar fundargerðir og nefndarálit voru meira eða minna handskrifuð og vélrituð í framhaldinu. Við höfum að minnsta kosti stórlega styrkt nefndasviðið en þau mál sem hv. þingmaður vísar hér í eru býsna 

Hæstv. forseti. Það var stór dagur í gær þegar tilkynnt var um niðurstöður varðandi skuldaleiðréttingarnar. Mig langaði að beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra varðandi tekjudreifinguna og óska honum jafnframt til hamingju með árangurinn í þessum málum. Heyrst hafa ýmsar raddir um að meiri hluti fjármunanna renni til þeirra sem eru yfir hátekjumörkum. Ég get ekki betur séð, þegar maður glöggvar sig á þessum tölum og horfir á þá sem eru með lægstu tekjurnar, að um 75% af þeirri fjárhæð sem rennur í þessi úrræði fari til þeirra sem eru með lægri tekjur. Ég tel rétt að þær staðreyndir sem liggja á borðinu um þessi mál komi hér fram. Jafnframt væri áhugavert að heyra hlið hæstv. ráðherra á því hvernig þetta er sambærilegt við þær aðgerðir sem farið var í á síðasta kjörtímabili. Við studdum ýmsar aðgerðir sem farið var í á síðasta kjörtímabili eins og skuldaniðurfærslur og leiðréttingu til þeirra hópa sem verst urðu úti varðandi fasteignalánin en ekki voru allir sammála um að nógu langt væri gengið. Talað var um forsendubrest úr þessum stól og meðal annars töluðu ýmsir hv. þingmenn þáverandi stjórnarliðs um að forsendubrestur hefði orðið. Fremstur þar í flokki fór hv. þm. Helgi Hjörvar og ég man ekki betur en að efnahags- og viðskiptanefnd hafi verið að leita leiða til að ráðast að þessum vanda og leiðrétta forsendubrestinn. Kannast hæstv. forsætisráðherra við þessa umræðu hér í þinginu? Kannast hann við það að þáverandi ríkisstjórn hafi verið búin að leggja drög að því að skattleggja fjármálafyrirtækin á þann hátt sem núverandi ríkisstjórn hefur gert til þess að ráðast í þessa kjarabót fyrir heimilin í landinu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ítarlega og góða spurningu. Það efni sem hv. þingmaður spyr einkum út í, þ.e. hvernig þessar aðgerðir nýtast ólíkum tekjuhópum, er eitthvað sem hefur vakið sérstaka athygli eftir að niðurstöðurnar voru kynntar. Þar birtist glögglega hversu vel þessi aðgerð nýtist fólki með meðaltekjur og ekki síður fólki með lægri tekjur. Það er rétt sem hv. þingmaður gat um að 75% fjármagnsins renna til einstaklinga sem eru með undir 7 millj. kr. í árstekjur. Megnið af því sem eftir er, 25%, rennur til þeirra sem eru rétt ofan við þær tekjur. Sárafátt hátekjufólk nýtur þessara aðgerða, sem er þveröfugt við áhrifin af 110%-leiðinni þar sem helmingur fjármagnsins rann til 775 heimila, þ.e. 1% heimila. Það má líka stækka þann hóp og skoða þá 2.500 aðila sem fengu mest út úr 110%-leiðinni. Þá kemur í ljós að þeir fengu hátt í 36 milljarða af þessum 45 - 2.500 aðilar fengu hátt í 36 milljarða í þeirri aðgerð. Þar var meðaltalsleiðréttingin 14–15 millj. kr. og hjá 1.250 hæstu var meðaltalsleiðrétting 21 millj. kr. Dæmi voru um að í 110%-leiðinni fengju menn 100 millj. kr. niðurfærslu, eitt heimili. Fólkið sem stóð fyrir þeirri aðgerð og taldi hana flaggskip aðgerða sinna í skuldamálum kemur svo hingað og reynir að gagnrýna þessar aðgerðir nú á þeim forsendum að einhverjir sem hafi nógu háar tekjur til þess að geta lifað af þeim fái einhverja bót sinna mála. Það er náttúrlega ótrúlegt 

Hæstv. forseti. Það er mjög áhugavert að draga fram þessar staðreyndir hér á Alþingi til að reyna að koma umræðunni einhvern veginn á þann stað að við séum að tala um staðreyndir sem á borðinu liggja. Aðeins varðandi fjármögnunina vegna þess að hæstv. forsætisráðherra náði auðvitað ekki að svara öllum þeim spurningum sem ég bar fram. Sá hann einhver teikn á lofti um það að fyrrverandi ríkisstjórn hefði verið komin í startholurnar með þá skattheimtu á fjármálafyrirtækin sem liggur til grundvallar þeirri aðgerð sem við erum að tala um? Hér tala menn allt í einu núna um að annaðhvort sé verið að eyða allt of miklu í þessa aðgerð þannig að menn sjá ofsjónum yfir því hvað heimilin í landinu fá eða þá að þetta sé allt of lítið. Ég átta mig ekki alveg á um hvað athugasemdirnar í raun og veru snúast. Jafnframt tala menn um að það eigi að eyða þessum fjármunum í eitthvað annað, fjármunum sem ekki lágu til grundvallar vegna þess að fyrrverandi ríkisstjórn þorði ekki að fara í þessa skattheimtu. 
            

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Það er mjög undarlegt að fylgjast með því hvernig sömu aðilar halda því ýmist fram að allt of mikið eða allt of lítið sé sett í þetta. Þetta er allt í lausu lofti. Hvað varðar spurninguna um skattlagningu fjármálafyrirtækja, nei, ég kannast ekki við að síðasta ríkisstjórn hafi ætlað að skattleggja  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum. Hæstv. forsætisráðherra hefur orðið.

Það er fjármagn sem hefði runnið úr landi og jafngildir notkun fjármagnsins um 80 milljörðum 

Hæstv. forseti. Ég treysti því að forseti tryggi það að við fáum tækifæri til að ræða þessa skuldaleiðréttingu þannig að maður þurfi ekki að leiðrétta forsætisráðherra héðan úr ræðustólnum. Ástæðan fyrir því að ég óskaði eftir að taka hér til máls er að fyrr í umræðunni var kvartað yfir því hversu mörgum fyrirspurnum væri beint til ráðherra og það væri skiljanlegt að tæki tíma að svara þeim. Mig langar að vekja athygli á því að ég tók mig til og sendi formlegt bréf, tölvupóst, til hæstv. menntamálaráðherra til að reyna að fá upplýsingar um málefni Landbúnaðarháskóla Íslands. Nú eru liðnir næstum tveir mánuðir, ítrekun hefur verið send og ekkert svar borist. Þetta var tilraun mín til að gefa viðkomandi hæstv. ráðherra tækifæri til að svara í rólegheitunum og gera það án þess að það þyrfti að fara hér inn í þingsalinn. Nú er ég knúinn til að fara með þetta sem formlega skriflega fyrirspurn sem væntanlega tefst þá að svara, það tekur 10–15 daga, og við erum að fara í bæði fjáraukalög og fjárlög og höfum ekki hugmynd um hvað er verið að gera í þessum málaflokkum. Ég sit í hv. allsherjar- og menntamálanefnd og þarf að taka afstöðu án þess að hafa nokkurn skapaðan hlut af gögnum  Setjið þetta í samhengi við 5% niðurskurð í ráðuneytunum 

Forseti vill aðeins taka það fram vegna þess sem hv. þingmaður nefndi í upphafi að gert er ráð fyrir ítarlegri umræðu um skuldaleiðréttinguna síðdegis á morgun.

Fram kom ósk um að 5. mál, Hafnalög, gangi til umhverfis- og samgöngunefndar að lokinni 2. umr. og hefur það verið gert.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2014. Með frumvarpinu er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð tekjuáætlun og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða á árinu 2014 í samræmi við endurmat á helstu forsendum fjárlaga og framvindu ríkisfjármála. Tillögurnar í frumvarpinu taka einnig eftir atvikum mið af nýrri lagasetningu, óvissum og ófyrirséðum útgjöldum og ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um ný útgjöld. Hlutverk fjáraukalaga og frávik frá fjáraukalögum. Í lögum nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, er mörkuð skýr stefna um hlutverk og efni fjáraukalaga. Gert er ráð fyrir að allar fyrirsjáanlegar ráðstafanir komi fram í fjárlögum en að í fjáraukalögum innan fjárhagsársins verði fjallað um þær ráðstafanir sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Við undirbúning fjáraukalagafrumvarpsins hefur verið lögð áhersla á að standa að málum í samræmi við hlutverk fjáraukalaga eins og það er skilgreint í fjárreiðulögum þannig að í því felist fyrst og fremst tillögur um ófyrirséð og óhjákvæmileg útgjaldatilefni. Gengið er út frá því að erindi um aðrar fjárhagsráðstafanir verði ýmist áfram á ábyrgð viðkomandi ráðuneyta til úrlausnar eða komi eftir atvikum til umfjöllunar við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta fjárhagsár, enda þurfi að leysa úr slíku máli til frambúðar en ekki aðeins að velta því áfram tímabundið með einskiptisfjárheimild. Þannig verði áfram gætt viðunandi aðhalds í fjármálastjórn ríkisins og haldið áfram að tryggja að frávik í fjáraukalögum haldist innan ásættanlegra vikmarka. Í fjárlögum ársins 2014 var í fyrsta sinn í sex ár gert ráð fyrir hallalausum fjárlögum. Þannig var áætlað að lítils háttar afgangur yrði á heildarjöfnuði, eða 0,9 milljarðar kr. Áætlun um afkomu ríkissjóðs á árinu 2014 hefur nú verið endurskoðuð með hliðsjón af þjóðhagsspá frá því í júlí sl. og í ljósi nýrra upplýsinga um þróun tekjustofna og útgjalda helstu málaflokka frá þeim tíma. Það endurmat felur í sér umtalsverðar breytingar til batnaðar á helstu stærðum ríkisfjármála. Gert er ráð fyrir að á rekstrargrunni aukist heildartekjur ríkissjóðs um 56 milljarða frá áætlun fjárlaga 2014 og að heildarfjárheimildir vegna útgjalda hækki um tæpa 13,2 milljarða. Því er áætlað að heildarjöfnuður á rekstri ríkissjóðs verði 42,9 milljörðum betri en gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga og verði þannig í heild jákvæður um 43,8 milljarða kr. Meginástæðan fyrir betri afkomu á yfirstandandi ári eru óreglulegar tekjufærslur sem samtals nema 48,3 milljörðum kr. Þar af eru 19,5 milljarðar vegna arðgreiðslna frá viðskiptabönkum og Seðlabankanum umfram forsendur fjárlaga og 26 milljarðar eru einskiptistekjufærsla vegna lækkunar á skuld við Seðlabankann. Á gjaldahlið eru óregluleg útgjöld áætluð 6,1 milljarður kr. umfram forsendur fjárlaga sem helst skýrist af 4,8 milljarða kr. auknum lífeyrisskuldbindingum og 2,8 milljarða kr. hærri fjármagnstekjuskatti sem ríkissjóður greiðir sjálfum sér en á móti vegur 1,5 milljarða lækkun varúðarframlags til Íbúðalánasjóðs. Þegar framangreindir óreglulegir liðir eru undanskildir á tekju- og gjaldahlið í frumvarpinu er áætlaður undirliggjandi afgangur á heildarjöfnuði 1,6 milljarðar kr. Gert er ráð fyrir að frumjöfnuður verði 46,7 milljörðum kr. betri en áætlað var í fjárlögum og verði jákvæður um 104,1 milljarða kr., en það svarar til um 5,5% af vergri landsframleiðslu. Að frádregnum óreglulegum liðum er frumjöfnuður hins vegar áætlaður 61,9 milljarðar kr. Samkvæmt þessari áætlun eru því horfur á að afgangur af frumjöfnuði að meðtöldum óreglulegum liðum verði umtalsvert betri á rekstrargrunni á þessu ári en áður var gert ráð fyrir og þá að því gefnu að það falli ekki til óreglulegar gjaldfærslur síðar á árinu eða í reikningsuppgjöri þess á næsta ári, sem óvissa er um á þessu stigi. Gangi þetta eftir verður afgangur af frumjöfnuði 86,2 milljörðum kr. meiri en hann var samkvæmt ríkisreikningi ársins 2012 og 47 milljörðum kr. betri en á árinu 2013 þegar afgangurinn nam 57,2 milljörðum kr. eða 3,2% af vergri landsframleiðslu. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun fyrir yfirstandandi ár sem kynnt var við framlagningu frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2015 og liggur til grundvallar þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að heildartekjur ársins aukist, eins og áður segir um 56 milljarða kr. Áætlað er að vaxtatekjur lækki um 0,9 milljarða en að frumtekjur hækki um 56,9 milljarða. Aukningin skýrist einkum af þremur tilefnum: Í fyrsta lagi aukast skatttekjur um 12,9 milljarða kr., einkum vegna kröftugri efnahagsframvindu á yfirstandandi ári en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga sem endurspeglast m.a. í meiri neyslu og fjárfestingum. Í öðru lagi eru arðgreiðslur ríkissjóðs frá viðskiptabönkum og Seðlabanka Íslands 19,5 milljörðum kr. umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir 26 milljarða tekjufærslu vegna lækkunar á skuldabréfi sem ríkissjóður gaf út til að styrkja innfjárstöðu Seðlabankans vegna taps á veð- og daglánum í kjölfar falls bankakerfisins haustið 2008. Þessi tekjufærsla byggir á endurskoðun á fjárhagslegum samskiptum fjármála- og efnahagsráðuneytis og Seðlabanka Íslands á yfirstandandi ári og áformaðri lagasetningu í tengslum við þá endurskoðun. Frumvarp um það var kynnt í ríkisstjórn í morgun. Endursamið var um skilmála skuldabréfsins og mun bréfið bera óverðtryggða vexti. Það verður ekki vaxtalaust eins og gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga en á móti vegur að með áformuðum breytingum á viðmiðum um eigið fé, arðgreiðslur og innkallanlegt eigið fé Seðlabankans gefst svigrúm til að lækka höfuðstól skuldabréfsins um 26 milljarða kr. Á móti tekjufærslunni sem fer á rekstrarreikning koma auknar afborganir af langtímalánum í sjóðstreymi og því eykur þessi tekjufærsla ekki handbært fé ríkissjóðs. Ég vek athygli á því að þessa dagana er unnið að endurmati á tekjuhorfum fyrir yfirstandandi ár, m.a. með hliðsjón af endurskoðaðri þjóðhagsspá og innheimtu nú þegar lengra er liðið á árið og ef að líkum lætur má vænta nokkurra breytinga á áætluninni í tillögum sem koma fram fyrir 2. umr. frumvarpsins. Útgjöld ríkissjóðs árið 2014 hafa verið endurskoðuð í ljósi breyttra forsendna og útkomunnar samkvæmt rauntölum reikningshaldsins það sem af er árinu. Auk þess liggur til grundvallarspá um þróun útgjalda til áramóta eftir endurmat á öllum helstu málaflokkum og verkefnum ríkisins. Ýmsar fyrirliggjandi ákvarðanir stjórnvalda á árinu auk tillagna sem settar hafa verið fram vegna undirbúnings frumvarps til fjáraukalaga eru jafnframt hluti af útgjaldaendurskoðun ársins. Horfur eru á að heildarútgjöld verði 13,2 milljörðum kr. hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum en að frumútgjöld hækki um 10,2 milljarða. Breyting á útgjöldum skiptist þannig að ýmsar útgjaldaskuldbindingar aukast um 11,9 milljarða kr. umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Á móti vegur lækkun annarra útgjaldaskuldbindinga sem nemur samtals 4,7 milljörðum, fjármagnstekjuskattur sem ríkissjóður greiðir og útgjöld sem fjármögnuð eru með mörkuðum ríkistekjum og hafa ekki áhrif á afkomu hækka um 3 milljarða kr. og loks aukast vaxtagjöld um tæpa 3 milljarða kr. Aukning útgjalda skuldbindinga um 11,9 milljarða skýrist einna helst af 4,8 milljarða kr. auknu framlagi vegna lífeyrisskuldbindinga. Annars vegar er um að ræða 2,5 milljarða kr. einskiptisútgjöld á árinu 2014 vegna samninga um lífeyrisskuldbindingar hjúkrunarheimila. Um er að ræða samninga í tengslum við fjárhagsvanda hjúkrunarheimila sem rekin eru af sjálfseignarstofnunum og gerði fjármála- og efnahagsráðherra samninga við þau þess efnis að ríkissjóður taki yfir ábyrgð á hluta af lífeyrisskuldbindingum þeirra við B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Hins vegar er gert ráð fyrir 2,3 milljarða auknum lífeyrisskuldbindingum vegna ríkisstarfsmanna sem farnir eru á eftirlaun en á rekstrargrunni hafa þau útgjöld verið mun meiri en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Framangreind útgjöld bókfærast einungis á rekstrargrunni, þ.e. engin greiðsla er úr ríkissjóði vegna þeirra í ár og hafa þessi útgjöld því ekki áhrif á greiðsluafkomu ársins. Af öðrum stórum útgjaldaliðum má nefna 1,1 milljarð kr. auknar fjárheimildir vegna endurmats á útgjöldum ýmissa liða sjúkratrygginga, svo sem tannlækniskostnaðar og lækniskostnaðar, og 690 millj. kr. í auknar fjárveitingar vegna endurmats á útgjöldum almannatrygginga. Einnig er gert ráð fyrir í frumvarpinu að veita 650 millj. kr. rekstrarstyrk til öldrunar- og endurhæfingarstofnana til að gera þeim kleift að gera hliðstæðar kjarabreytingar í tengslum við kjarasamninga á þessu ári og gerðar voru á heilbrigðisstofnunum ríkisins á síðasta ári. Þá er gert ráð fyrir 580 millj. kr. framlagi til endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Mikill vöxtur hefur verið í framleiðslu kvikmynda hér á landi síðustu tvö árin. Hafa mörg erlend verkefni komið til landsins og sum þeirra afar stór, en einnig hefur verið umtalsverð velta í innlendri sjónvarpsþátta- og kvikmyndagerð. Áætlað er að endurgreiðslur á yfirstandandi ári verði 1,7 milljarðar kr. en á móti vegur uppsafnaður höfuðstóll frá fyrra ári og fjárheimild í núgildandi fjárlögum. Á móti til lækkunar útgjalda vegur þyngst 1,5 milljarða kr. lækkun á 4,5 milljarða kr. varúðarframlagi sem veitt var í fjárlögum 2014 til að mæta hugsanlegum taprekstri Íbúðalánasjóðs. Um er að ræða endurmat á fjárþörf sjóðsins á yfirstandandi ári með hliðsjón af sex mánaða uppgjöri þar sem rekstrartapið eftir sex mánuði var 1,3 milljarðar kr. Aðra útgjaldalækkun má einkum rekja til kerfislegra breytinga á yfirstandandi ári. Þannig er áætlað að útgjöld vegna atvinnuleysisbóta verði 1,1 milljarði lægri en gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga og útgjöld vegna vaxtabóta verði 600 millj. kr. lægri en þar var áætlað, sem einkum skýrist af því að útgjöld vegna lánsveðsvaxtabóta reyndust vera ofáætluð í fjárlögum. Þá er gert ráð fyrir að útgjöld vegna barnabóta verði 300 millj. kr. lægri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Loks má nefna framkvæmdir í tengslum við áformaða uppbyggingu á Bakka við Húsavík. Þær hafa tafist, frestast til næsta árs og af þeim sökum fellur niður í frumvarpinu samtals 627 millj. kr. fjárheimild, annars vegar til hafnarframkvæmda og hins vegar styrkur til lóðaframkvæmda. Þetta hefur í för með sér að fjárveitingar sem gert er ráð fyrir til þessara verkefna í fjárlagafrumvarpi ársins 2015 munu framlengjast til ársins 2016. Endurmetin áætlun á vaxtagjöldum ríkissjóðs gerir ráð fyrir rúmlega 2,9 milljarða kr. hækkun frá núgildandi fjárlögum. Þar vegur þyngst breyting á skuldabréfi sem ríkissjóður gaf út til styrkingar á eigin fé Seðlabanka Íslands vegna taps á veðlánum í kjölfar falls bankakerfisins haustið 2008. Áætlað er að vegna þessa verði vaxtakostnaður ársins 8,5 milljörðum kr. hærri en forsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir en á móti lækka aðrar vaxtagreiðslur ríkissjóðs, svo sem vegna minni útgáfu ríkisbréfa og styrkingar á íslensku krónunni. Þá er vakin athygli á breytingum sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu varðandi málefni Vegagerðarinnar. Vegagerðin er með 850 millj. kr. sérmerkta fjárveitingu í fjárlögum 2014 til framkvæmda við göng á Bakka við Húsavík í tengslum við stóriðjuáform, en eins og áður sagði hefur tafist að koma áformum um verksmiðjuna í gang og framkvæmdir frestast til næsta árs. Þar sem þessi útgjöld falla ekki til hjá Vegagerðinni í ár er í frumvarpinu gert ráð fyrir að færa þessa fjárheimild yfir á þjónustulið vegna mikils halla á vetrarþjónustu. Þetta hefur hins vegar í för með sér að 850 millj. kr. fjárveiting til gangagerðarinnar sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi fyrir 2015 mun þurfa að framlengjast til ársins 2016, eins og áður segir. Auk þess er gert ráð fyrir að færa 300 millj. kr. fjárheimild af framkvæmdaliðnum yfir í vetrarþjónustu í ljósi þess að 1,8 milljarða kr. afgangur var á framkvæmdaliðnum í árslok 2013. Þar sem hér er um að ræða tilfærslu á fjárheimildum Vegagerðarinnar milli verkefna leiðir það ekki til nettóaukningar útgjalda í frumvarpinu. Þá er rétt að geta þess að þegar hefur verið ráðstafað samtals 1,6 milljörðum kr. af liðnum Ófyrirséð útgjöld, 09-989, á yfirstandandi ári. Þannig hefur 2 milljörðum verið ráðstafað vegna endurmats á launaforsendum fjárlaga vegna kjarasamninga á árinu 2014. Á móti þessu vegur niðurfelling á launafjárheimildum framhaldsskóla um 567 millj. kr. vegna verkfallsins í mars og apríl sl. Endurskoðuð áætlun um sjóðstreymi ríkissjóðs miðað við niðurstöður frumvarpsins felur í sér töluverðar breytingar frá fjárlögum. Nú er reiknað með að handbært fé frá rekstri verði jákvætt um 32,7 milljarða kr., hreinn lánsfjárjöfnuður jákvæður um 27,6 milljarða kr., lántökur umfram afborganir verði 17,8 milljarðar kr. og að handbært fé ríkissjóðs aukist um 45,4 milljarða kr. á árinu. Handbært fé frá rekstri eykst því um 44,5 milljarða frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum, einkum vegna hækkunar innheimtra tekna umfram hækkun greiddra gjalda, eins og áður hefur komið fram. Því til viðbótar er gert ráð fyrir að fjármunahreyfingar muni skila 2 milljarða kr. hagstæðari niðurstöðu en áður var talið, aðallega vegna minni lánveitinga úr ríkissjóði sem nánar verður vikið að hér á eftir. Hreinn lánsfjárjöfnuður batnar samkvæmt því um 46,5 milljarða kr. frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. Vegna þess eru nú áformaðar minni lántökur ríkissjóðs umfram afborganir af teknum lánum og er nú gert ráð fyrir að þær verði 17,8 milljarðar kr. í stað 29 milljarða eins og áætlað er í fjárlögum. Virðulegi forseti. Ég mun nú gera grein fyrir breytingum á lánsfjármálum ríkissjóðs, ríkisfyrirtækja og sjóða sem fram koma í 3. gr. frumvarpsins. Lagt er til að lántökuheimild fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs samkvæmt 1. tölulið verði 68,4 milljarðar kr. Við afgreiðslu fjárlaga var áætlað að langtímalántökur A-hluta ríkissjóðs á þessu ári yrðu 110 milljarðar kr. Nú eru horfur á að þessar lántökur verði 60 milljarðar kr., eða 50 milljörðum minni en áður var áætlað. Innlend lántaka lækkar um 25 millj. kr. frá fjárlögum, aðallega vegna betri afkomu ríkissjóðs en reiknað var með við afgreiðslu fjárlaga. Auk þess var í fjárlögum gert ráð fyrir að erlent lán að fjárhæð 200 millj. bandaríkjadala yrði endurfjármagnað en lánið var þess í stað greitt upp á gjalddaga án sérstakrar endurfjármögnunar. Þá er nú einnig gert ráð fyrir 8,4 milljarða kr. hækkun á skammtímafjármögnun í formi ríkisvíxla. Í fjárlögum er heimild til að taka allt að 150 milljarða kr. lán eða jafngildi þess í erlendri mynt til viðbótar lántöku samkvæmt 1. tölulið til að endurfjármagna erlend lán sem tekin voru til styrkingar gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands. Eins og venja er þá var ekki reiknað með þeirri endurfjármögnun í sjóðstreymi í 2. gr. fjárlaga þar sem óvíst var hvort aðstæður á fjármálamörkuðum yrðu taldar hagstæðar til að ráðast í þannig útgáfu. Nú liggur fyrir að í ár nema lántökur og afborganir í þessu skyni um 116 milljörðum kr. Ríkissjóður gaf út 750 millj. evra skuldabréf fyrr á þessu ári. Af þeirri fjárhæð voru 735 millj. evra nýttar til að greiða fyrir fram upp lán frá Norðurlöndunum sem ríkissjóður og Seðlabanki Íslands tóku á árunum 2009–2011. Þessi lán báru óhagstæðari vexti og voru á gjalddaga á árunum 2019, 2020 og 2021. Uppgreiðsla á lánum ríkissjóðs frá Svíþjóð, Danmörku og Finnlandi nam 536 millj. evra en 199 millj. evra fóru í að bæta erlenda sjóðstöðu ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands á móti uppgreiðslu bankans á lánum frá Noregi. Í samræmi við þetta er í 4. tölulið 3. gr. frumvarpsins lagt til að þessi heimild verði færð niður í 116 milljarða kr. Í 2. tölulið 3. gr. eru lagðar til breytingar á endurlánaheimildum ríkissjóðs til samræmis við horfur fyrir árið í ár. Samtals er lögð til 1,7 milljarða kr. lækkun heimilda, þar af 1 milljarður kr. vegna lánveitinga til Lánasjóðs íslenskra námsmanna sem þá verða 10,5 milljarðar kr., og 700 millj. kr. vegna lánveitinga til Vaðlaheiðarganga hf. sem þá verða 2,1 milljarður kr. Í 3. tölulið 3. gr. eru lagðar til breytingar á heimildum til að veita ríkisábyrgð á lántökum ríkisfyrirtækja og sjóða sem heimild hafa til lántöku í sérlögum. Breytingarnar eru fjórar og samanlagt er lögð til 56,5 milljarða kr. lækkun á þessum heimildum frá fjárlögum. Virðulegi forseti. Í gær voru kynntar niðurstöður skuldaaðgerða ríkisstjórnarinnar. Þar kom fram að til stendur að breyta og hraða fjármögnun ríkissjóðs vegna aðgerða um skuldaniðurfærslu heimilanna. Bætt staða í ríkisfjármálum, sérlega auknar tekjur af fjármálafyrirtækjum, hefur gert það að verkum að hægt verður að ráðast hraðar í aðgerðirnar en gert var ráð fyrir þegar þær voru kynntar. Þetta leiðir til þess að gera verður ráð fyrir að tillaga um þessa breytingu verði kynnt og lögð fram fyrir þingið fyrir 2. umr. fjáraukalagafrumvarpsins þar sem ekki er gert ráð fyrir þeirri ráðstöfun í frumvarpinu eins og það var lagt fyrir þingið fyrir helgi. Við 2. umr. verður þá tímabært að fara nánar yfir þær breytingar sem af þessu leiða og hvernig þær breyta öðrum forsendum frumvarpsins nái þær fram að ganga. Ég hef nú farið yfir helstu þætti þessa frumvarps til fjáraukalaga og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins, sem fær málið til skoðunar ásamt fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015 sem nú er þar til meðhöndlunar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa ágætu yfirferð. Eins og hæstv. ráðherra fór vel yfir í upphafi er fjárlögum, samkvæmt fjárreiðulögum, ætlað að leita fjárheimilda vegna ófyrirséðra atvika, kjarasamninga og nýrrar löggjafar, en öðrum óskum um fjárheimildir skal vísað til afgreiðslu Alþingis á fjárlögum fyrir komandi ár. Ekki er gert ráð fyrir því að verið sé að stofna til nýrra verkefna. Þó eru nokkur dæmi um það í frumvarpinu. Eitt af því sem er alveg splunkunýtt verkefni, að því er mér virðist, er að lagt er til 50 millj. kr. framlag til uppbyggingar á iðnaðarsvæði við hafnarsvæðið í Bíldudal. Einnig er gert ráð fyrir 50 millj. kr. til verkefnisins í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna þetta nýja verkefni, nú þegar stutt er til áramóta, er í fjáraukalögum sem alls ekki eru hugsuð til þess að leita heimildar fyrir ný verkefni. Og af hverju þetta verkefni en ekki einhver önnur? Ég vil nefna framkvæmdir við viðlegukant við Helguvíkurhöfn sem á að byggja þar vegna kísilvers. Þar eru byrjaðar hafnarframkvæmdir um þessar mundir. Eins og alþjóð veit á Reykjanesbær í miklum fjárhagsvanda. Ef ríkið kæmi að þeirri framkvæmd væri það 180 millj. kr., eða 60% af heildarupphæðinni. Hvers vegna hafnarsvæðið og iðnaðarsvæðið í Bíldudal en ekki iðnaðarsvæðið í Helguvík? Má gera ráð fyrir fleiri nýjum verkefnum af þessum toga og jafnvel Helguvík á milli umræðna?

Virðulegi forseti. Já, það er mikilvægt að ræða um hlutverk fjáraukalaga í því samhengi sem hv. þingmaður gerir, ekki síst að skoða söguna og þau frávik sem hafa orðið í fjáraukalögum frá upphaflegri áætlun í gegnum tíðina. Í þessu fjáraukalagafrumvarpi er þeim frávikum haldið í algjöru lágmarki eins og hefur almennt verið reglan undanfarin ár, þó með einstaka frávikum. Áratuginn þar á undan var of mikið um að frávik eftir afgreiðslu fjáraukalaga væru allt of mikil, eða nærri 10%. Ég hef lagt áherslu á að halda frávikum í algjöru lágmarki. Hér er gert að umtalsefni eitt tiltekið mál upp á 50 milljónir sem er þannig til komið að ef ekki hefði komið til loforð ríkisstjórnarinnar um að leggja til við þingið stuðning við það hefði tapast mikið tækifæri til þess að hrinda í framkvæmd byggingu á viðlegukantinum á Bíldudal. Það tækifæri opnaðist vegna annarra framkvæmda sem stóðu yfir á þessu ári og verða á inn á næsta ár. Framkvæmdin hefði með öðrum orðum orðið kostnaðarmeiri en verður með þessum stuðning. En það er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á að þetta er alltaf mikið álitamál. Þó þykir mér léttara verk að taka umræðu um ýmis einskiptisútgjaldamál en mál þar sem við sópum undir teppið umframútgjöldum innan fjárhagsársins án þess að 

Virðulegur forseti. Ég treysti á að hæstv. ráðherra tryggi jafnræði á milli byggðarlaga og uppbyggingu iðnaðarsvæða. En annað stórt mál er í frumvarpinu. Það kemur fram að gert hafi verið ráð fyrir því að samningur við sérgreinalækna yrði greiddur af sjúklingum, en þar sem sú reglugerð hafi ekki verið tilbúin þurfi að bæta við 1,1 milljarði kr. Það var sem sagt þannig að sjúkir áttu ekki að hafa ávinning af þessum samningi heldur áttu þeir að greiða áfram það verð sem læknar settu upp. Reglugerðin var ekki tilbúin en skýrt er tekið fram í fjáraukalögum að gert sé ráð fyrir að það muni gerast á árinu 2015. Greiðsluþátttaka sjúklinga hefur hækkað mjög mikið á þessu ári, eða um 611 millj. kr. Er það rétt skilið hjá mér að greiðsluþátttaka sjúklinga í heilbrigðiskerfinu muni enn hækka á árinu 2015?

Herra forseti. Ég fagna því að fá tækifæri til að ræða þetta mál, vegna þess að það hefur mikill misskilningur verið í umræðunni um kostnaðarþátttöku sjúklinga vegna komu til sérfræðilækna á undanförnum árum. Þannig er að samningur sérfræðilækna rann út fyrir allnokkru síðan. Engu að síður var áfram greitt til þeirra í samræmi við útrunninn samning, en þeir komust upp með á móti að hækka sína gjaldskrá og velta, í raun og veru án eftirlits, þeim hækkunum beint á sjúklingana. Með gerð nýs samnings var það ferli stöðvað og þessu komið aftur í ákveðna reglu. Það hefði þurft að fylgja hækkun á reglugerðinni sem hefði engar breytingar haft í för með sér gagnvart raunverulegri greiðsluþátttöku sjúklinga þótt hún hafi virst vera meiri þegar hún var borin saman við löngu, löngu útrunninn samning. Þannig 

Virðulegur forseti. Mér finnst fyrst ástæða til að minnast á að mér finnst ekki til marks um góð vinnubrögð að leggja fram fjáraukalagafrumvarp og boða þá þegar mjög stórar og veigamiklar breytingar á því og að þær verði kynntar nokkrum dögum síðar. Mér finnst að það eigi að vera eðlilegt vinnulag að við fáum sem mest fullbúið frumvarp hingað inn. Ein af stóru tíðindunum í þessu eru stórar einskiptisgreiðslur, eins og þær kallast, sem koma inn í ríkissjóð og breyta stöðunni allmikið. Þar má nefna og ber hæst að telja arðgreiðslur úr viðskiptabönkunum af þeim hlut sem ríkisvaldið á í. Lengi hefur legið fyrir að þessar greiðslur væru á leiðinni inn í ríkissjóð upp á nálægt þessa upphæð, 20 milljarða. Þetta er bara út af eignarhlut ríkisins í Landsbankanum. Mig langar bara að eiga smásanngirnisumræðu hér við hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að við sögðum í Bjartri framtíð að það væri skynsamlegt að nota þá peninga sem væru væntanlegir í ríkissjóð í tvennt, greiða niður opinberar skuldir í samræmi við ríkisfjármálaáætlun og til fjárfestinga í atvinnutækifærum, í nýjum atvinnugreinum sem mundu í framtíðinni skila af sér meiri arði í ríkissjóð. Þegar hæstv. fjármálaráðherra blés af þessa fjárfestingaráætlun með framlagningu síns fyrsta fjárlagafrumvarps sagði hann ítrekað að fjárfestingaráætlunin væri ekki fjármögnuð. Er hæstv. fjármálaráðherra reiðubúinn að draga þau orð sín til baka í ljósi þess að hann trommar nú fram með nákvæmlega þá upphæð sem við sögðum allan tímann að ætti að nota til að fjármagna þessar aðgerðir? Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort einhver greining hafi farið fram í ráðuneyti hans á því hvernig best væri að verja 

Herra forseti. Fyrst að breytingu sem ég vék að í mínu máli, það er alveg laukrétt hjá hv. þingmanni að auðvitað færi best á því að þeim væri haldið í algjöru lágmarki. Vissulega reynum við að gera það. Það er tvennt sem ég nefndi sérstaklega, annars vegar á tekjuhliðinni. Eftir að fjáraukalagafrumvarpið var tilbúið og frágengið birtist álagning á lögaðila frá ríkisskattstjóra. Það gaf mér tilefni til að nefna í ræðu minni að við mættum eiga von á einhverjum breytingum á tekjuhliðinni vegna þess að niðurstaðan virðist vera sú að skatttekjur til ríkisins frá lögaðilum eru hærri en við gerðum ráð fyrir og er þess ekki getið í frumvarpinu eins og það liggur fyrir þinginu þar sem það var frágengið áður en álagningin var kláruð. Hitt sem ég nefndi snýr að skuldaaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Ég vék að því í máli mínu að rétt væri að taka þá umræðu þegar sú tillaga kemur fram. Varðandi tekjuhliðina að öðru leyti og hvernig hún er hærri er það þannig með arðgreiðslurnar að áætlun í fjárlögum ársins er byggð á upplýsingum frá Bankasýslunni. Ráðuneytið vinnur málið þannig að það er óskað eftir upplýsingum frá Bankasýslu ríkisins um það hvers er að vænta í arðgreiðslum frá fjármálakerfinu á næsta ári. Þær upplýsingar eru teknar hráar og settar inn í fjárlagafrumvarpið. Þær voru svona frá Bankasýslunni eins og þær birtust í fjárlagafrumvarpinu og var ekki fyrirséð þess vegna, a.m.k. ekki af ráðuneytisins hálfu, að þær yrðu hærri. Eru þetta tekjurnar sem áttu að fara í fjárfestingaráætlunina? Ef ég man rétt var þar gert ráð fyrir sölu eignarhluta. Þar var gert ráð fyrir leigukvóta og einhverjum slíkum hlutum sem aldrei raungerðust. Síðan var einfaldlega önnur forgangsröðun hjá nýrri ríkisstjórn sem birtist meðal annars í tekjuskattsaðgerðum og öðrum slíkum hlutum, en að sumu leyti er þó 

Virðulegur forseti. Ég ætla svo sem ekki að elta ólar við þetta mikið meira. Ég ætla bara að gera ráð fyrir að hæstv. fjármálaráðherra viti vel að fjárfestingaráætlunin á sínum tíma var meðal annars fjármögnuð með þeim peningum sem hann kemur núna með inn í fjáraukalög þannig að því sé haldið til haga. Og, já, þetta snýst um forgangsröðun. Mér finnst mjög aðkallandi að hún verði rædd af þessu tilefni. Núna þegar þessi peningur kemur inn í fjáraukalög þarf að ræða með hvaða hætti er réttlætanlegt að nota fjármuni sem koma sem arðgreiðslur úr bankakerfinu. Ég held að þær verði að nota til arðbærra fjárfestinga annars vegar, sem skili af sér meiri arði í ríkissjóð í framtíðinni, og hins vegar til að greiða niður opinberar skuldir sem minnka vaxtagjöld. Ég held að arði af eigum sé skynsamlegt að ráðstafa svona. Svo langar mig að spyrja út af skuldaleiðréttingunum og hvort við megum vænta frekari tíðinda í umræðu um fjáraukalög: Er búið að semja við Íbúðalánasjóð? Mun upphæðin sem Íbúðalánasjóður þarf að taka á sig vegna uppgreiðslna 

Herra forseti. Við leggjum áherslu á að lækka skuldastöðu ríkisins. Þess vegna var megináhersla lögð á það á yfirstandandi ári að stöðva hallarekstur ríkisins. Skuldahlutföll ríkisins eru batnandi á þessu ári og verða það líka á næsta ári. Hefði átt að nota alla þessa fjármuni til að greiða upp skuldir? Það fer eftir því hvernig menn horfa á hlutina. Ríkisstjórnin lítur þannig á að hún hafi tekið sérstaklega að sér að grípa til markvissra aðgerða í skuldavanda heimilanna og vegna hans og þess vegna er það mál í ákveðnum forgrunni hér. Önnur verkefni eru líka mikilvæg en þeim verður sinnt. Varðandi Íbúðalánasjóð og fjármálastofnanirnar er verið að ljúka samkomulagi við þær um fyrirkomulag á greiðslum til þeirra vegna þessara aðgerða og það er rétt að það verður að horfa til áhrifanna á Íbúðalánasjóð og gera ráð fyrir þeim í 

Herra forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að nefna að þetta fjáraukalagafrumvarp er nokkuð seint á ferð. Það er 11. nóvember í dag og eru þó boðaðar á því breytingar strax við 2. umr. Ég vil í fyrsta lagi nefna við hæstv. fjármálaráðherra ófyrirséð útgjöld, liðinn 09-989. Þar er tekið frá vegna breyttra launaforsendna á árinu og látum það vera. Það má segja að sá liður sé hugsaður meðal annars í slíkt ef það víkur verulega frá hinu sem mátti vera fyrirsjáanlegt. Ég vil spyrja hvort ekki sé að vænta þar ráðstafana vegna eldgossins í Holuhrauni eða útgjalda sem eru farin að mælast í allmörgum hundruðum milljóna króna ef ég hef tekið rétt eftir. Ég sé ekkert um að fyrir því sé séð í frumvarpinu, það er þá væntanlega eitthvað sem við sjáum við 2. umr. Í öðru lagi er það sem hæstv. ráðherra boðar hér að komi við 2. umr. og tengist skuldaniðurfærslunni margumtöluðu. Það er vísað sérstaklega til bættrar afkomu ríkisins í þeim efnum. Nú vill svo til að þessi bætta afkoma er nánast að öllu leyti óreglulegir liðir og það að hluta til bókhaldslegir liðir. Þess vegna hlýtur maður að spyrja hæstv. fjármálaráðherra samviskuspurningar: Hefur hæstv. fjármálaráðherra góða samvisku að koma hér og segja að vegna stórkostlegrar bættrar afkomu ríkisins eigi að hraða þessari aðgerð? Þýðir það ekki að ríkið gengur í enn ríkari ábyrgð fyrir þessari aðgerð, samanber þá fyrirvara sem hér voru slegnir af ýmsum, að ef til dæmis tekjustofninn brygðist mætti vinda ofan af aðgerðinni á síðari árum? Ég fæ ekki betur séð en að með þessu sé ríkið að taka enn þá meiri áhættu og gangast í enn ríkari ábyrgð fyrir allri aðgerðinni. Í þriðja lagi vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Verður Vegagerðinni bætt á næsta ári inn á framkvæmdaliðinn það sem hún er núna 

Herra forseti. Það er þannig með útgjöld vegna eldgossins í Holuhrauni að við fjölluðum um það í ríkisstjórninni fyrir nokkrum dögum að veita þyrfti viðbótarfjárheimildir en á þeim tíma var þetta frumvarp fullfrágengið og þess vegna er ekki gert ráð fyrir þeim útgjöldum hér en þess má vænta fyrir 2. umr. Varðandi tenginguna við skuldaaðgerðirnar erum við að tala um viðbætur sem hægt er að setja í þá aðgerð til að lágmarka vaxtakostnað og það allt án þess að ógna þeirri stöðu að við verðum með hallalaus fjárlög á þessu ári. Reyndar sýnist mér gróft á litið með öllum fyrirvörum að þrátt fyrir að sett yrði viðbótarfjármagn í fjárheimildir til skuldaaðgerðanna þá væri afkoma ríkissjóðs nálægt 20 milljörðum betri en við gerðum ráð fyrir á þessu ári. Þetta eru sagðar einskiptistekjur að hluta til og að uppistöðu til en við erum líka með mun sterkari tekjustofna bæði eftir álagningu einstaklinga og lögaðila hér undir. Höfum þá líka í huga að á útgjaldahliðinni erum við að setja einskiptisframlög í þessa aðgerð. Varðandi Vegagerðina þá þarf að auka svigrúm til framkvæmda í vegamálum, það er alveg rétt. Ég sé fyrir mér að eftir því sem ríkissjóði vex fiskur um hrygg sjáum við eftir uppfærða tekjuáætlun fyrir 2. umr. fjárlaga eitthvert aukið svigrúm umfram það sem við höfum talið okkur hafa á næsta ári 

Herra forseti. Já, það er að sönnu rétt. Skuldaniðurfærsluútgjöldin munu kosta ríkissjóð talsvert á annað hundrað milljarða kr. þegar allt er saman lagt og öllu er til haga haldið sem ekki var gert í áróðurskynningunni í gær, svo sem eins og áhrifunum á Íbúðalánasjóð, tapaðri ávöxtun vegna fjár sem ekki mun ávaxtast inn í séreignarsparnaðarkerfinu á komandi árum og fleira mætti þar telja, tekjutap sveitarfélaganna vegna útsvars o.s.frv. Ég fæ engu að síður ekki betur séð, ef bankaskatturinn á að vera uppsprettan, en að ríkið sé að taka á sig kostnað sem einfaldlega sparast þá í vaxtakostnaði á biðlánunum, t.d. ef á að greiða inn á lánin í byrjun árs 2015 og byrjun árs 2016 en bankaskatturinn innheimtist í nóvember hvert ár. Það að ráðstafa þessum fjármunum sem verulega betri afkoma ríkissjóðs á þessu ári, tímabundin, felur í sér er fórnarkostnaður fyrir ríkið. 

Virðulegi forseti. Í heildarsamhengi hlutanna held ég að frávikin sem hv. þingmaður er að vísa hér til séu smávægileg. Ég hygg að það sé ekki mikill munur þegar horft er á heildarframlag ríkisins í þessu efni eftir því nákvæmlega hvernig framlögin eru tímasett. Hins vegar er ljóst að það mun sparast margra milljarða vaxtakostnaður sem ella hefði farið beint úr ríkissjóði til fjármálastofnananna og orðið þar eftir án þess að það hefði komið heimilunum til góða. Ég lít ekki þannig á að ríkið sé með þessu að taka enn meiri ábyrgð á málinu. Það er eftir sem áður þannig að það mun þurfa sérstakar fjárheimildir á fjárlögum til að klára endanlegt uppgjör á fjárlögum næsta árs og á árinu 2016, og án slíkra framlaga mun ekki koma til endanlegs uppgjörs á skuldaniðurfærslunum. Ég trúi því hins vegar að það verði vel rúmlega svigrúm til þess að klára þessa áætlun 

Virðulegur forseti. Ég vil fara yfir nokkur atriði við 1. umr. þessa frumvarps. Það er að vísu búið að boða að á því verði nokkrar breytingar og allt í lagi með það, en það eru þó nokkur atriði hérna sem ég vil ræða við þessa umræðu en síðan mun auðvitað hv. fjárlaganefnd fara vel yfir þetta allt saman. Í fyrsta lagi vil ég nefna það sem stendur um stöðuna og batann. Í texta með frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Þennan mikla bata í afkomunni á yfirstandandi ári má að mestu leyti rekja til óreglulegra tekjufærslna sem samtals er áætlað að nemi 48,3 milljörðum kr. Þar af eru 19,5 milljarðar kr. vegna arðgreiðslna frá viðskiptabönkum og Seðlabankanum umfram forsendur fjárlaga og 26 milljarða kr. einskiptistekjufærsla vegna áformaðrar lækkunar á skuldabréfi ríkissjóðs við Seðlabankann sem er gert ráð fyrir að muni færast sem sérstök arðgreiðsla á tekjuhlið ríkissjóðs en á móti komi jafn mikil afborgun inn á skuldina.“ Það er þetta tvennt sem ég vil aðeins staldra við í byrjun. Í fyrsta lagi eru arðgreiðslurnar. Ég er mjög undrandi yfir því að ekki hafi verið hægt að áætla þær. Við gerðum athugasemdir við það í minni hlutanum þegar fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2014 kom fram að gert væri ráð fyrir að arðgreiðslur lækkuðu mjög mikið á milli ára og fórum yfir það og spurðum Bankasýsluna meðal annars út í það mál. Síðan líður tíminn og fjárlögin eru samþykkt í desember. Örfáum vikum seinna kemur í ljós að arðgreiðslurnar verða mun meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum 2014. Ég hlýt að spyrja um áætlanagerð. Nú eru arðgreiðslur ekki eitthvað sem gerist í nútímanum heldur það sem hefur verið að gerast undanfarið ár og stundum undanfarin ár. Það er þá bati undanfarinna ára sem býr til arðgreiðslurnar í ár. Ég get ekki fallist á að það hafi verið ófyrirséð að arðgreiðslurnar hafi hækkað með þessum hætti. Við töluðum um það hér áður en fjárlögin voru samþykkt að það væri eitthvað bogið við þessa áætlanagerð. Í lok ársins hlýtur að hafa mátt sjá að þarna yrði upphæðin hærri en gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Ég geri því alvarlegar athugasemdir við áætlanagerð af þessu tagi. Hún gerir okkur í hv. fjárlaganefnd erfitt fyrir að hafa eftirlit með hlutunum og sjá hvernig málin leggjast. Hitt er 26 milljarðarnir sem er tekjufærsla vegna skuldabréfs ríkissjóðs við Seðlabankann. Gert var ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2014 og í fjárlögum að þarna yrðu 10 milljarða tekjur vegna þess að breyta átti bréfinu og það átti að verða vaxtalaust, ef ég man rétt. Greinilega hefur eitthvað gengið á á milli fjármálaráðuneytisins og Seðlabankans því að þetta gekk ekki eftir. Ég átti erfitt með að skilja þessa bókfærsluaðgerð og spurði meðal annars hæstv. ráðherra út í hana á sínum tíma. Ég vil, virðulegi forseti, fá að vitna hér í og lesa texta í fjáraukalagafrumvarpinu sem er svona: „Þannig hefur verið endursamið um skilmála skuldabréfs sem ríkissjóður gaf út til styrkingar á eigin fé Seðlabanka Íslands vegna taps á veðlánum í kjölfar falls bankakerfisins haustið 2008.“ - Þarna er verið að fjalla um þessa 26 milljarða sem ég nefndi hér áðan. - „Bréfið verður ekki vaxtalaust eins og gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga“ - það var sem sagt gert ráð fyrir að það yrði vaxtalaust og þá kæmu 10 milljarða tekjur - „heldur mun það bera óverðtryggða vexti og hefur það í för með sér veruleg aukin vaxtagjöld ríkissjóðs frá því sem ráðgert var í fjárlögum. Á móti vegur að með áformuðum breytingum á viðmiðum um eigið fé, arðgreiðslur og innkallanlegt eigið fé Seðlabankans gefst svigrúm til að lækka höfuðstól skuldabréfsins um 26 milljarða kr.“ - Þarna eru áform um breytingar á viðmiðum um eigið fé. - „Sú afborgun kemur ekki fram á gjaldahlið ríkissjóðs í rekstrarreikningi heldur í gegnum sjóðstreymið og veita þessar auknu tekjur því ekki svigrúm fyrir samsvarandi útgjöld eða hafa áhrif til að auka handbært fé ríkissjóðs.“ Virðulegi forseti. Mér fannst þetta svolítið flókið og finnst mikilvægt að við skiljum þennan gjörning og áttum okkur á því hvað hann þýðir. Fjárlaganefnd bað því Ríkisendurskoðun að fara í gegnum þetta, athuga hvort þarna væri eitthvað á ferðinni sem væri ekki í lagi og útskýra hreinlega fyrir nefndarmönnum út á hvað þetta gengur. Mig langar að grípa niður í bréf Ríkisendurskoðunar til upplýsinga því að ég veit að það átta sig ekki allir á þessum gjörningi. Ríkisendurskoðun segir, með leyfi forseta: „Tilgangur yfirtöku ríkissjóðs á kröfum Seðlabankans var að bæta eiginfjárstöðu bankans sem hefði orðið mjög neikvæð ef allt tapið hefði verið gjaldfært hjá honum. Með því að ríkissjóður greiddi mun hærra verð fyrir kröfurnar en nam áætluðu verðmæti þeirra og gjaldfærði það tap hjá sér var hægt að viðhalda eiginfjárstöðu Seðlabankans. Þannig má segja að yfirverðið sem ríkissjóður greiddi hafi verið eiginfjárframlag hans til bankans. Ríkissjóður greiddi fyrir kröfurnar með skuldabréfi sem var verðtryggt og með 25% vöxtum. Vextir af bréfinu skyldu greiðast ársfjórðungslega en höfuðstóllinn í einu lagi í lok lánstímans þann 1. janúar árið 2014.“ Svo segir í bréfi Ríkisendurskoðunar að í árslok 2013 hafi þessi skuld ríkissjóðs við Seðlabankann staðið í rúmum 170 milljörðum kr. Undanfarin missiri hafi tvö mál verið til umræðu á milli ríkissjóðs og Seðlabankans sem hafa þýðingu fyrir uppgjör á skuldabréfinu. Annars vegar hafi verið rætt um skilmálabreytingu á kröfum skuldabréfsins sem felist í að lengja lánstímann og breyta bréfinu úr verðtryggðu bréfi í óverðtryggt og hins vegar að festa í lög ákvæði um hvernig ákvarða skuli eiginfjárstöðu Seðlabankans og haga arðgreiðslum frá honum í ríkissjóð. Í desember 2013 sömdu Seðlabankinn og ríkissjóður um að lengja gjaldfrest skuldabréfsins til 1. janúar 2015 og í mars á þessu ári var aftur samið um að bréfið bæri breytilega vexti í stað verðtryggingar og fastra vaxta. Vextir eru til að byrja með 5%, en þeir fylgja vöxtum á reikningum fjármálafyrirtækja í Seðlabankanum. Einnig eru ákvæði um að ríkissjóður hafi heimild til þess að greiða aukaafborganir eða alla skuldina án sérstaks uppgreiðslugjalds. Viðræður standa yfir um frekari breytingar á skilmálum skuldabréfsins í þá veru að bréfið verði til 29 ára og með reglulegum afborgunum. Á vorþingi 2014 var lagt fram frumvarp til laga um breytingar á lögum um Seðlabankann að því er varðar eiginfjárviðmið og ráðstöfun hagnaðar. Í frumvarpinu er lagt til að arðgreiðslur bankans í ríkissjóði byggi á tiltekinni eiginfjárreglu og árlegu mati á eiginfjárþörf bankans. Hvort og að hve miklu leyti hagnaður verður greiddur í ríkissjóð eða ráðstafað til að styrkja eigið fé bankans ræðst af þessu. Þá er í frumvarpinu ákvæði um að ríkissjóður skuldbindi sig til að hækka stofnfé sitt í bankanum ef fyrirsjáanlegt er að eigið fé hans dugi ekki til þess að mæta lágmarks eiginfjárkröfu. Það er rétt að taka fram að ríkissjóður er vegna eignarhalds síns á bankanum eftir sem áður ábyrgur fyrir öllum skuldbindingum hans. Í umsögn fjármálaráðuneytisins um fjárhagsleg áhrif frumvarpsins á ríkissjóð kemur fram að ákvæðin þýði að hægt verði að lækka stöðu innborgaðs eigin fjár í bankanum um 26 milljarða kr., en það mat mun vera byggt á útreikningum Seðlabankans. Að sögn ráðuneytisins er ætlunin að verja þessum fjármunum til að greiða niður ofangreind skuldabréf sem ríkissjóður gaf út til þess að styrkja eiginfjárstöðu Seðlabankans. Möguleikar Seðlabankans til þess að greiða arð í ríkissjóð fara eftir gildandi lögum um bankann á hverjum tíma og stöðu óráðstafaðs eigin fjár. Núverandi ákvæði um arðgreiðslur eru í 34. gr. laga um bankann, en þar kemur fram að árlega skuli greiða í ríkissjóð 2/3 af hagnaði bankans á liðnu reikningsári, en þriðjung hagnaðar ef eigið fé bankans í lok reikningsárs svarar ekki að lágmarki 2,25% af fjárhæð útlána og innlendrar verðbréfaeignar lánakerfisins í lok reikningsársins á undan. Ljóst er að ef greiða á meiri arð en þessu nemur þarf að breyta ofangreindu lagaákvæði og að áform um að lækka eigið fé Seðlabankans um 26 milljarða greiðslu í ríkissjóð er háð því að lögum um bankann verði breytt. Þessum lögum hefur ekki verið breytt, mér vitanlega, og þeim þarf þá væntanlega að breyta áður en við samþykkjum fjáraukalögin. Nú þekki ég ekki hver staðan á þessu máli er, en það þarf alla vega að breyta lögum til að hægt verði að framkvæma það sem lagt er til í þessum fjáraukalögum. Síðan segir Ríkisendurskoðun að ekki liggi fyrir hver rekstrarniðurstaða bankans verði á árinu 2014 og þar með eiginfjárstaða hans í árslok 2014. Miðað við stöðuna í árslok 2013 mundi 26 milljarða kr. lækkun á eigin fé bankans hins vegar þýða að eigið fé hans færi niður í 64 milljarða kr. Í ríkisreikningi er ekki hægt að færa eignarhlut í ríkisaðilum á hærra verði en nemur bókfærðu eigin fé þeirra og því mundi að óbreyttu þurfa að færa niður eignarhlut ríkissjóðs í Seðlabankanum um 13,5 milljarða kr. samhliða arðgreiðslu af þessu tagi og gjaldfæra þá fjárhæð í ríkisreikningi. Virðulegur forseti. Ég vildi bara fara yfir þetta hér vegna þess að ég veit að margir velta þessu fyrir sér. Ég nefndi áðan í andsvörum við hæstv. ráðherra samning við sérgreinalækna. Hæstv. ráðherra sagði, og var ánægður með það, að þetta uppsetta verð sem sérgreinalæknar lögðu á sjúklinga sína yrði lægra á árinu 2014. Ég skildi hæstv. ráðherra svo að það mundi ekki hækka á árinu 2015 þó að það stæði hér skýrum stöfum í fjáraukalagafrumvarpinu að það væri einmitt gert ráð fyrir því að sjúklingar greiddu kostnaðinn vegna samningsins við sérgreinalækna á árinu 2015. Við skulum vona að hæstv. ráðherra hafi rétt fyrir sér. Talandi um það sem er ófyrirséð eða fyrirséð í þessu fjárlagafrumvarpi. Í því er gert ráð fyrir að barnabætur skili afgangi í ríkissjóð upp á 300 millj. kr. Það var algerlega fyrir séð. Um það flutti ég breytingartillögu á skattalögum strax á vormánuðum. Ég sá þetta og þá hljóta aðrir að hafa séð það. En menn vildu ekki breyta skattalögum, þótti gott að fá 300 millj. kr. af barnafjölskyldum í landinu til þess að greiða önnur útgjöld. Þetta er eitt af þeim atriðum sem þarf að fara vel yfir í fjárlaganefndinni. Meiri hluti fjárlaganefndar hafði gert ráð fyrir niðurskurði akkúrat upp á 300 millj. kr. á milli umræða um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2014. Því var mótmælt bæði í þessum þingsal og eins fyrir utan hann en það tókst að ná því hinum megin frá með því að breyta ekki viðmiðunartölum og byrja að skerða barnabætur við 200 þús. kr. markið og hækka ekki þær viðmiðunartölur miðað við launavísitölu. Þær viðmiðunartölur voru búnar til upp úr miðju ári 2012. Launavísitalan frá þeim tíma til dagsins í dag, ef ég hef reiknað rétt, hefur hækkað um 13%. Það er ekki sett inn þarna og þar með lækka barnabætur og skila í ríkissjóð afgangi þó að margar skýrslur sýni alvarlega stöðu barnafjölskyldna í landinu. Ég nefndi hér í andsvari nýja verkefnið sem eru hafnarframkvæmdir á Bíldudal og mig langar í lokin að nefna lækkun á veiðigjaldi og hækkun á tryggingagjaldi. Þegar maður horfir á þetta sker það mjög í augu. Það sem er skynsamlegt að gera fyrir þjóð sem er svona rík að auðlindum er að taka beint gjald, láta útgerðina greiða fyrir sérleyfin í ríkissjóð með gjaldi. Það gjald hefur verið lækkað og er farið yfir það í texta með frumvarpinu hvernig á því stendur. Veiðigjaldið lækkar. Tryggingagjaldið hækkar hins vegar. Það sem væri skynsamlegt að gera væri að hækka veiðigjaldið en lækka tryggingagjaldið. Lækkun á tryggingagjaldi kemur öllum fyrirtækjum í landinu til góða en lækkun á veiðigjaldi gagnast aftur á móti afar 

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ánægjulegt að hér kemur fjáraukalagafrumvarp sem á yfirborðinu boðar verulega bætta afkomu ríkisins á árinu sem er að líða. Það er ánægjuefni og ástæða til að gleðjast yfir því. Afgangurinn á heildarjöfnuði verður marktækur og frumjöfnuður jákvæður upp á rúmlega 100 milljarða kr. sem er umtalsverð fjárhæð. Ef hún er til dæmis sett í samhengi við vaxtakostnað ríkissjóð er augljóst mál að við erum farin að eiga fyrir vöxtunum og rúmlega það. En það er að fleiru að hyggja í þessum efnum. Út af fyrir sig má segja að óvæntu tíðindin hafi verið útkoma ársins 2013 þegar í ljós kom, þrátt fyrir hrakspár ýmsar og mikinn málflutning á Alþingi fyrir einu og hálfu ári, að horfurnar væru mjög dökkar, að þvert á móti hafi árið komið betur út ef eitthvað var en ráð hafði verið fyrir gert og ríkissjóður var rekinn nokkurn veginn á núlli. Það var í samræmi við þau markmið og þá miklu vinnu sem unnin hafði verið allt frá árunum 2009 og 2011. Að því leyti til má segja að efnahagsáætlun til meðallangs tíma hafi gengið fullkomlega eftir þegar upp var staðið. Auðvitað var það gríðarlega mikilvægt. Öðru hafði oft og tíðum verið spáð á umliðnum árum þegar miklar ræður voru haldnar um að skattahækkanir og áherslur þáverandi ríkisstjórnar í ríkisfjármálum væru að sliga hagkerfið og drepa og hér færi allt á vonarvöl. Öðruvísi fór það nú. Á síðasta heila fjárlagaári sem fyrrverandi ríkisstjórn bar ábyrgð á náðust markmiðin um jöfnuð í ríkisrekstri. Veikleikarnir eru hins vegar þeir að sú bætta afkoma sem boðuð er í fjáraukalagafrumvarpinu er að uppistöðu til vegna óreglulegra liða. Hér er talsverður texti um það hvað frumjöfnuðurinn batni mikið milli ára en brúttófrumjöfnuðurinn, að meðtöldum óreglulegum liðum, borinn saman við niðurstöður áranna 2012 og 2013, þegar engum slíkum óvæntum óreglulegum happdrættisvinningum var til að dreifa hjá ríkinu, heldur þvert á móti gjaldfærðir miklir óreglulegir liðir á útgjaldahlið - frumjöfnuðurinn að frátöldum óreglulegum liðum verður jákvæður um 62 milljarða kr., aðeins fáeinum milljörðum meiri en á árinu 2013. Þegar betur er að gáð kemur líka í ljós að undirliggjandi afkoma ríkisins, að frátöldum óreglulegum liðum, er sáralítið að batna. Á bls. 46 stendur eftirfarandi setning, með leyfi forseta: „Þegar framangreindir óreglulegir liðir á tekju- og gjaldahlið í frumvarpinu eru undanskildir er áætlaður undirliggjandi bati í afgangi á heildarjöfnuði mun minni eða sem nemur 1,7 milljörðum kr.“ Það er talsvert miklu minna en 43 milljarðar í afgang, er það ekki? Það fór ekki mikið fyrir umfjöllun um þetta í framsöguræðu hæstv. ráðherra, kannski af skiljanlegum ástæðum, vegna þess að hér koma vonbrigðin til sögunnar. Þrátt fyrir það, sem vissulega er ánægjulegt, að tekjustofnar ríkisins styrkist með auknum bata í hagkerfinu og skatttekjur sem slíkar aukist um 12,9 milljarða kr. elta útgjöldin það nokkurn veginn uppi, að vísu sum svokölluð óregluleg. Eiginlegur undirliggjandi bati á raunverulegum rekstri ríkisins er því miður sáralítið að batna. Það er alvara málsins. Að því leyti til er afkoman áfram í járnum. Það munar aldeilis um hina óvæntu liði sem eru fyrst og fremst tveir mjög stórir. Annar er hin myndarlega arðgreiðsla Landsbankans, sem greiðir strax í febrúarmánuði tæpa 20 milljarða í arð til ríkisins, rétt eftir að fjárlögum var lokað hér í fyrra. Hv. þm. Oddný Harðardóttir benti réttilega á að það kæmi svolítið spánskt fyrir sjónir. Það munar um minna og þetta er viðbót við arðgreiðslur frá öðrum bönkum, Landsvirkjun o.s.frv. Hinn liðurinn er áformuð bókfærsla á 26 milljarða lækkun eigin fjár Seðlabankans sem ríkið ætlar að telja sér til tekna á árinu. Það eru nokkuð sérkennilegar bókhaldsæfingar, satt best að segja, sem má deila um að sé þessi raunverulegi afkomubati. Í hverju er afkomubatinn fólginn öðru en bókhaldi þegar eigið fé Seðlabankans lækkar um 26 milljarða og það er fært beint yfir í að lækka skuld ríkisins við Seðlabankann? Af því að það kemur í gegnum sjóðstreymið virðist eiga að færa þetta svona. En það vantar fleira inn í myndina. Ef áformin standa eins og þau voru í frumvarpi ráðherra í fyrravor veit ég ekki betur en að á móti þessu lækkaða eigin fé eigi að koma skuldbinding frá ríkinu um að leggja Seðlabankanum til meira eigið fé ef hann kallar eftir því, ef hann þarf á því að halda. Hvernig ætla menn að bókfæra þá skuldbindingu? Á hún að standa utan bókhalds? Er hægt að lækka eigið fé Seðlabankans, telja sér það til tekna en sleppa því að gjaldfæra eða bókfæra með einhverjum hætti skuldbindinguna sem kemur á móti um að eigið fé verði aukið aftur ef á þarf að halda? Ég hygg að fleirum en mér gangi illa að fá alveg botn í þessar færslur allar. Og veikleikinn er líka sá að ekkert frumvarp er komið fram um þetta. Að þessu leyti til byggir fjáraukalagafrumvarpið hér og þessi mikli afkomubati, af hverjum 26 milljarðar eiga að fást með þessum hætti, á óframkomnu frumvarpi. Mér heyrðist hæstv. ráðherra segja að fjallað hefði verið um það í ríkisstjórn í morgun. Þá verður ansi lítill tími til að fara í þá flóknu ferla sem þarna eiga þó að eiga sér stað og rýna í þá með Ríkisendurskoðun, ríkisreikningsmönnum og öðrum slíkum því að þetta verður að ganga upp. Það var ekki nægjanlega vel um þetta búið eins og frumvarpið kom fram í fyrravor og var greinilega ekki komið samkomulag milli fjármála- og efnahagsráðuneytisins og Seðlabankans þannig að málið dagaði uppi. Ég hef þess vegna miklar efasemdir um að það sé skynsamlegt hjá hæstv. fjármálaráðherra að slá um sig með því núna að þessi mikli afkomubati hjá ríkinu geri það að verkum að hægt sé að dúndra tugum milljarða í viðbót inn í skuldalækkunaraðgerðina og flýta henni. Það er vissulega gott að spara vaxtakostnað á biðlánunum á þessum þremur árum sem áttu eftir að liggja en það þarf að huga að ríkinu sjálfu líka og hvernig það kemur út úr þessu. Annar liðurinn er hreinn einskiptisliður sem verður ekki endurtekinn, það fer að verða lítið fé eftir í Seðlabankanum til að lækka oftar. Hinn er þannig að Landsbankinn mun ekki greiða 20 milljarða í arð miðað við undirliggjandi afkomu sína mörg ár í viðbót. Ástæðan fyrir því að Landsbankinn getur greitt mikinn arð um þessar mundir er að hann hefur uppfært eignasafn sitt með verulegum hagnaði nokkur ár í röð, eins og menn gerðu sér alltaf vonir um að mundi gerast, og velur af þeim ástæðum að greiða eiganda sínum umtalsverðan arð. Ef við horfum á afkomu bankans frá grunnrekstri býður hún ekki upp á svona arðgreiðslur. Það vantar mikið upp á það. Satt besta að segja er áhyggjuefni hversu hægt hefur gengið hjá bönkunum að komast í sæmilega ábatasaman grunnrekstur. Þeir munu ekki lifa endalaust á uppfærslu á eignasöfnum sínum. Ég spái að það dragi hratt úr því á næstu árum og við þurfum að hafa bankana sterkt fjármagnaða þannig að það þarf líka að hafa í huga hversu skynsamlegt það er að ganga nærri eiginfjárgrunni bankans þó að hann sé mikill um þessar mundir. Með öðrum orðum eru þessir tveir stóru óreglulegu liðir, sem að uppistöðu til skýra afkomubatann bókhaldslega, hvorugur í hendi til næstu ára. Annar er það alls ekki og hinn er allt eins líklegur til að lækka á næstu árum. Einmitt þess vegna er meiri ástæða en ella til að rýna í raunverulegan undirliggjandi rekstur ríkisins og hvernig hann er að þróast. Skatttekjurnar hafa aukist, efnahagsbatinn skilar því. Það stóð alltaf til og það grætilega er að afkoma ríkisins gæti verið enn betri ef menn leyfðu skattstofnunum að halda sér og hinir sjálfvirku margfaldarar með bata í hagkerfinu færu að skila meiri og meiri tekjum án þess að hækka þyrfti nokkurn einasta skatt. Það er hins vegar dýrt að lækka þá við slíkar aðstæður. Tekjuskatturinn gefur núna meira af sér. Með öðrum orðum er skattalækkunin á miðþrepi í fyrra orðin dýrari en hún leit út fyrir að vera á pappírunum þá, það er meira tekjutap fyrir ríkið frá því sem verið hefði að halda skattinum óbreyttum. Það nálgast kannski 6 milljarða í staðinn fyrir 5. Þannig gæti maður áfram talið. Ég hef áhyggjur af því að grunnurinn sem ríkið þarf að hafa sé of mikið veiktur. Við skulum ganga hægt um gleðinnar dyr áður en við förum að trúa því að þetta sé allt saman komið í himnalag og Ísland jafnvel að verða best í heimi aftur. Það vantar ýmislegt upp á það. Vissulega er ánægjulegt að okkur skuli hafa tekist að standa þannig að ríkisrekstrinum undanfarin ár að frávik frá fjárheimildum hafa stórminnkað. Nú er skaði að formaður og varaformaður fjárlaganefndar skuli ekki vera í salnum, sérstaklega varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem ítrekað og endurtekið hefur haldið því fram, á síðasta kjörtímabili til dæmis, að það væri fullkomið agaleysi í fjármálunum. Má ég biðja menn að fletta upp á bls. 52 og skoða myndina þar í greinargerð með frumvarpinu frá sjálfum fjármála- og efnahagsráðherra. Þar segir skýrt í texta, með leyfi forseta: „Myndin sýnir að þeirrar tilhneigingar hefur gætt að taka upp í fjáraukalög ýmsar útgjaldaheimildir sem fremur hefði átt að gera ráð fyrir í fjárlögum. Þannig kemur fram að á árabilinu 1998 til 2008 var meðaltal frávika í fjáraukalögum um 5% af frumútgjöldum fjárlaga …“ Hér er þetta frávik sýnt án óreglulegra liða vegna þess að þeir eru mjög breytilegir milli ára. Þetta sýnir frávikið í raunverulegum rekstri ríkisins. Það var að meðaltali 5% af frumútgjöldum á tímabilinu 1998–2008, á 11 ára tímabili. Við munum hverjir voru þá við völd og stýrðu fjármálaráðuneytinu. Svo kemur meira í textanum: „Myndin sýnir líka að aukið aðhald í ríkisfjármálum sem innleiða þurfti í kjölfar bankahrunsins haustið 2008 hefur stuðlað að talsvert bættu verklagi að þessu leyti undanfarin ár. Þannig er meðaltal frávika á árabilinu 2009 til 2014 liðlega 1,6%.“ Það er mun betri árangur að þessu leyti undanfarin fimm ár. Hvað segir hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson við því? Það er ánægjuefni og vonandi tekst að halda áfram á þessari braut. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða fær nú 413,9 millj. kr. í aukafjárveitingu sem var skorin niður við trog í fyrrahaust. Framhaldsskólarnir fá 400 milljónir sem allir vissu að voru fjársveltir þannig að ekki vísaði á neitt nema halla. Hæstv. ríkisstjórn verður líka að horfast í augu við það þar sem hún stóð ekki þannig að málum við afgreiðslu fjárlaga í fyrra að raunsætt væri að það héldi sér. Margt mætti segja um allt endemisklúðrið í kringum Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, en tíminn leyfir það ekki. Vandi Landspítalans er hins vegar ekki tekinn fyrir hér. Á að keyra hann aftur í halla upp í hátt í 2 milljarða kr. á þessu ári og láta hann sitja uppi með hann? Eða á að bregðast með einhverjum hætti við auðsýnilegri þörf hans fyrir rýmri fjárveitingar? Ég tel að útreiðin á Vegagerðinni gangi ekki upp, að setja 1.150 millj. kr. úr framkvæmdahlið vegamála yfir í viðhaldssokkinn kostnað í vetrarviðhaldi og öðru viðhaldi. Ef það á að verða ávísun á minni framkvæmdagetu Vegagerðarinnar á næsta ári og þarnæsta líst mér ekki á framhaldið. Það er ekki hægt. Það er gríðarleg þörf fyrir að setja aftur meiri peninga í raunverulega uppbyggingu vega sem eru að stórskemmast. Þetta getur ekki gengið svona áfram. Við verðum líka að ræða þetta í samhenginu hallalaus fjárlög sem er mjög vinsælt hugtak um þessar mundir. Ekki geri ég lítið úr því að mikilvægt er að fjárlögin séu án halla og helst með afgangi. En hvernig er hallaleysinu náð? Við skulum ekki blekkja okkur ef hallaleysinu er náð með því að búa til gríðarlega uppsafnaða þörf, t.d. í fjárfestingum í innviðum samfélagsins. Eru fjárlögin í raun og veru hallalaus ef húsnæði Landspítalans er á sama tíma að grotna niður og ekkert horfir til úrlausnar í þeim efnum og ef vegirnir eru á sama tíma að stórskemmast? Þá er ég ekki bara að tala um að þeir séu erfiðir yfirferðar, heldur verður beint tjón á vegunum ef ekki er hægt að halda þeim við, ef ekki er hægt að hafa í þeim burðarlag þannig að þeir brotni ekki beinlínis niður. Þá margfaldast kostnaðurinn við úrbæturnar síðar. Ég gæti áfram talið. Að lokum um skuldaniðurfærsluna og það sem við fáum okkur til skemmtunar við 2. umr. frumvarpsins eins og hæstv. fjármálaráðherra boðar það. Ég held að það þurfi að fara mjög vel yfir það. Þetta eru ekki neinar smáæfingar í ríkisfjármálum þegar allt í einu koma munnleg skilaboð um að það standi til 20 eða 40 milljarða tilfærslur sisona og þær koma korter fyrir 12. Hvenær verður 

Herra forseti. Örfáar athugasemdir. Í fyrsta lagi finnst mér ákveðin þversögn í því fólgin hjá hv. þingmanni að rifja hér upp ríkisreikning fyrir árið 2013 og segja heildarafkomuna hafa verið í samræmi við væntingar þegar þar komu til sögunnar, í endanlegu uppgjöri, verulegar einskiptistekjufærslur einmitt vegna viðskipta eða afhendingar á hlutabréfum í Landsbankanum. En síðan þegar á að horfa á árið 2014 er raunverulegur afkomubati afskaplega lítill vegna þess að þá er rétt að horfa fram hjá einskiptistekjunum. Annaðhvort horfum við á þessi mál með eða án einskiptistekna. Ef við horfum fram hjá þeim árið 2013 var afkoman undir væntingum en ef við tökum þær með þá vorum við um það bil í jöfnuði, rétt undir því að vera með heildarjöfnuð. Á þessu ári stefnir í nokkuð góðan afgang, að miklu leyti vegna einskiptistekna. Ég hef alltaf haldið því vel til haga og legg mikla áherslu á það að útskýra hvers vegna frávikin sem birtast hér í heildarafkomunni eru. Þau eru að stærstum hluta til vegna einskiptistekna. Frumvarpið vegna Seðlabankans var afgreitt í ríkisstjórninni í morgun og verður lagt fram á allra næstu dögum. Það er að uppistöðu til sama frumvarp og var hér til umræðu á vordögum með nokkrum mikilvægum breytingum. Gert er ráð fyrir því að samþykkt málsins náist á þessu ári og það muni hafa þau áhrif sem birtast í þessu frumvarpi. Varðandi Vegagerðina þá er gert ráð fyrir því að auka þurfi framlög til framkvæmdaliðarins á næstu árum vegna þessara breytinga. Þessar breytingar eru gerðar vegna þess að það eru tafir á Bakka. Mér finnst engin ástæða til að gera lítið úr þeim afkomubata sem er að verða hér. Tekjustofnarnir eru að styrkjast. Ég vek aftur athygli á því að við 

Herra forseti. Það er nú þannig með undirritaðan, hvað sem aðrir kunna að halda, og þó að ég hafi mælt hér varnaðarorð, bæði á þingi á dögunum og núna, að ég gleðst á hverjum einasta degi yfir því sem gengur raunverulega betur hjá okkur, skárra væri það nú. Og ég geri að sjálfsögðu ekki lítið úr því að tekjustofnarnir eru að styrkjast, eins og maður batt alltaf vonir við, og þar með verður afkoma ríkis og sveitarfélaga traustari. En við eigum að vera raunsæ þegar við skoðum breytingarnar. Afkomubatinn mætti að mínu mati alveg vera meiri, þ.e. þegar kemur að raunverulegum undirliggjandi rekstri ríkisins, tekjum og gjöldum, að frátöldum óreglulegum liðum. Afkomubatinn gæti verið meiri ef hæstv. ráðherra og núverandi ríkisstjórn hefðu ekki veikt tekjugrunn ríkisins nú þegar. Það er fagnaðarefni ef t.d. álagningin þýðir að það komi til minni endurgreiðslna gagnvart lögaðilum og raunverulegar skatttekjur frá þeim á þessu ári verði meiri en áætlað var. Það er líka gott merki úr atvinnulífinu að atvinnulífið sé þróttmeira og afkoma þess betri en menn áttu jafnvel von á. Varðandi það að það sé þversögn að tala um útkomuna á ríkisreikningi 2013 - já og nei. Jú, vissulega var þar bókfærð aukin eign ríkisins í Landsbankanum, en það er eign sem er líkleg til að gefa af sér á komandi árum. Og hún var bókfærð á mjög lágu verði, sem ég veit að hæstv. fjármálaráðherra veit vel um. Hún var bókfærð á nafnverði hlutafjárins eins og ríkið greiddi það inn á sínum tíma þegar bankinn var stofnaður og það er langt undir raunvirði eiginfjárins í dag. Það má því alveg eins segja að það sé dulin eign sem hafi bæst við þegar ríkið fékk í sinn hlut án endurgjalds, án þess að borga eina krónu, 18% í Landsbankanum, og munar nú dálítið um þann glaðning. Fyrir þá sem hafa haft það að íþrótt hér að níða niður samningana milli gömlu og nýju bankanna þá gleyma þeir nú gjarnan því að 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga 2014. Mér sýnist í fljótu bragði eftir að hafa kíkt á það að menn hafi vandað aðeins meira til verka en í síðustu fjáraukalögum þar sem mér fannst ansi margir liðir fara inn sem ekki áttu þar erindi. Ég hafði það líka svolítið á tilfinningunni á síðasta ári að ríkisstjórnin liti þannig á að árið 2013 væri á ábyrgð fyrri ríkisstjórnar. En nú er árið 2014 og það er verðugt markmið að skila hallalausum ríkisreikningi, sem er mjög jákvætt ef það stenst. Þó eru margir liðir þarna sem vekja athygli. Ef ég fer aðeins yfir það þá koma rannsóknarnefndir Alþingis inn á fjáraukalög og ekki í fyrsta skipti. Sótt var um 130 millj. kr. framlag vegna óleystrar fjárþarfar rannsóknarnefnda. Að hluta til er það vegna Íbúðalánasjóðsskýrslunnar en að miklu leyti er það vegna skýrslu um sparisjóðina. Þetta er allt hið versta mál og það er eiginlega ekki hægt að samþykkja þessa beiðni á sama tíma og við á Alþingi og stjórnvöld gerum kröfu um að stofnanir haldi sig innan fjárheimilda. Við verðum að vera í fararbroddi þegar kemur að aga og fagmennsku. Að mínu viti verður að finna þessar 130 milljónir innan Alþingis. Það er ekki hægt að biðja um þetta. Það er svolítið eins og þessar skýrslur séu einhvers konar míní-útgáfa af því sem verið var að rannsaka með þeim; ábyrgðin er óljós, eftirlit með viðfangsefninu er lítið sem ekkert og mönnum virðist fyrirmunað að gera eitthvert plan og vinna eftir því. Það slær mann eins og opinn tékki á ríkissjóð og það er óásættanlegt. Hér eru líka liðir sem ég tók eftir, meðal annars liður sem heitir Byggðaáætlun. Lagt er til að 50 millj. kr. tímabundið framlag verði veitt í eitt ár til uppbyggingar á iðnaðarsvæði og hafnarsvæði á Bíldudal. Ég geri ekki lítið úr því, það er verðugt verkefni og til þess fallið að styðja við atvinnulífið. En það á ekki heima á fjáraukalögum, það á að fara inn í fjárlög og ætti þess vegna að vera í einhvers konar byggðaverkefni, jafnvel eitthvað sem Byggðastofnun gæti haldið utan um. Þannig gætum við jafnræðis, með því að koma ekki með verkefni af þessu tagi inn í fjáraukalög. Gerum þetta bara almennilega. Ég er viss um að stuðningur væri við að veita þessu verkefni framgang. Ég vil nefna annað sem mér finnst mjög áhugavert, það er Framkvæmdasjóður ferðamannastaða. Óskað er eftir 414 millj. kr. hækkun á þeim lið. Þar af er 384 millj. kr. framlag til uppbyggingar- og verndaraðgerða á ferðamannastöðum. Það lá ljóst fyrir þegar verið var að vinna fjárlagafrumvarpið fyrir þetta ár að allt of lítið var sett í uppbyggingu á ferðamannastöðum. Settar voru um það bil 200 millj. kr. í það verkefni. Við í minni hlutanum bentum á það í nefndaráliti að það væri ekki nógu mikið. Væntanlega var ríkisstjórnin að bíða eftir því að einhver tillaga kæmi fram eða eitthvert fyrirkomulag á fjármögnun, svo sem eins og náttúrupassi eða hvað menn ætla að gera til að fjármagna innviði á ferðamannastöðum, með því að skattleggja ferðamennina. En því hefur seinkað og þess vegna kemur það inn í fjáraukalög. En ég held að það hafi legið alveg ljóst fyrir í desember á síðasta ári að við mundum ekki innleiða náttúrupassann í ár. Hæstv. ráðherra þess málaflokks hefur talað þannig að vanda ætti til verka og að þetta þyrfti tíma. Það er því eiginlega alveg óskiljanlegt af hverju sú upphæð sem gert var ráð fyrir fór ekki bara inn á fjárlög, en í fjárlagafrumvarpinu 2014 var framlagið lækkað um 360 millj. kr. og einungis gert ráð fyrir 216 millj. kr. í verkefnið. Það kemur mér því á óvart og ég gagnrýni að það skuli nú koma inn í fjáraukalagafrumvarpið. Stór hluti af útgjöldunum í fjáraukalagafrumvarpinu snýr að velferðarráðuneytinu. Það er nú eins og það er, það er oft erfitt að áætla þar. Við sjáum einnig að málskostnaður í opinberum málum virðist ítrekað vanáætlaður. Þá mundi maður frekar vilja að sett yrði næg fjárhæð í fjárlögin. Síðan eru liðir sem ég bjóst nú hálfpartinn við að sjá, eins og 30 millj. kr. beiðni Háskólans á Akureyri sem fékkst á fjárlögum 2013, en þá höfðu rannsóknarmissiri og meiri þjónusta verið skorin niður til að skólinn gæti náð endum saman. Skólinn hefur sýnt að hann fer vel með fjármuni sína og greiddi niður skuldahala sem hann hafði á bakinu. Því miður kom þetta framlag inn sem tímabundið framlag og datt svo út aftur. Mér finnst til þess vinnandi að veita það. Rætt hefur verið um skuldabréfið og ég tek undir það sem áður hefur verið sagt, það er svolítið sérkennilegt að enn skuli ekki vera búið að samþykkja þau lög sem þarf til að sú ráðstöfun sé möguleg. Við vorum eitthvað að vesenast með þetta skuldabréf fram og til baka á síðasta ári. Það er í raun bara millifærsla úr einum vasa í annan. Það er ekki beinlínis þannig að ríkið hagnist þarna sem því nemur. Það var líka annar liður sem vakti athygli mína, liður 08-408, Sunnuhlíð Kópavogi, þar stofnar ríkið í raun einkahlutafélag um hjúkrunarheimili. Þetta hjúkrunarheimili var í miklum rekstrarvanda og ríkið tók yfir reksturinn og stofnaði einkahlutafélag. Það er nokkuð sem við þurfum að spyrjast fyrir um í fjárlaganefnd, þ.e. hvert hafi verið markmiðið með því. Á síðan að selja það? Ætti það að vera ohf., eða hvað er í gangi hér? Ég hef skilning á því að menn séu að reyna að bjarga einhverjum málum en mér finnst við þurfa að skoða þetta nánar. Eins og komið var inn áðan á varðandi sérgreinalæknana og samninginn sem tók gildi 1. janúar var ekki gert ráð fyrir auknum fjárheimildum af þeim sökum í frumvarpinu og útbúa átti reglugerð sem hefði haft það í för með sér að sjúklingar greiddu hærra verð eða sama verð og þeir greiddu áður. Sú reglugerð hefur ekki enn verið gefin út og þar af leiðandi tekur ríkið á sig 1,1 milljarð kr. á árinu 2013. Þó að maður geti vissulega fagnað því að sjúklingar hafi greitt lægri gjöld finnst mér það ekki vera í anda aga í ríkisfjármálum að gera þetta. Ekki var gert ráð fyrir því í fjárlögum en svo kemur það inn í fjáraukalögin. Þetta finnast mér ekki vera góð vinnubrögð þó að þannig hittist á að það hafi komið sér vel fyrir þá sjúklinga sem þurftu á þjónustunni að halda. Það hefði átt að fara inn í fjárlögin 2014. Við munum fá nánari útskýringar á mörgum spurningum sem vakna við lestur þessa frumvarps nú í vikunni. Ég á því von á ítarlegri umræðum við 2. umr.

Forseti. Ég fagna því sannarlega að fjáraukalagafrumvarpið ber þess vott að hér sé eitthvað að rofa til og það hlýtur að vera mjög ánægjulegt. Eins og hér hefur komið fram, þá er hinn mikli bati sem frumvarpið sýnir vegna einskiptistilfærlsna eða -aðgerða eða hvaða orð er nú notað um það, en það er gott engu að síður. Það er líka ánægjulegt að útgjöldin aukast ekki jafn mikið, þó að það muni ekki miklu, og reglulegar tekjur. Ef óreglulegu tekjurnar eru taldar frá aukast útgjöldin ekki jafn mikið og hinar reglulegu tekjur. Það er ánægjulegt og ég ætla ekki að fara í einhvern samanburð um það sem einhvern tíma var, ég tel að við eigum að reyna að horfa fram á veginn í þessum efnum. Engu að síður sýnir fjáraukalagafrumvarpið nákvæmlega áherslur ríkisstjórnarinnar vegna þess að pólitískar áherslur ríkisstjórnar birtast í fjárlögum og síðan í fjáraukalögum og þær halda hér áfram. Ég er ósammála pólitískum áherslum ríkisstjórnarinnar. Ég hafði vonað að bilið á milli okkar í þessu væri ekki jafn stórt og það virtist en það kemur alltaf betur og betur í ljós að ríkisstjórnin leggst á sveif með þeim sem betur mega sín og lætur hina vera út undan áfram. Virðulegi forseti. Ég hlýt að verða að koma að því að af óreglulegu tekjunum eru 26 milljarðar það sem ég vil kalla æfingar með skuldabréf ríkissjóðs vegna Seðlabankans. Þetta skuldabréf var, eins og hefur komið fram fyrr í umræðunni, í raun gefið út til að bjarga Seðlabankanum frá því að fara á hausinn. Í fjárlagafrumvarpinu ætlaði fjármálaráðuneytið eða ríkisstjórnin eða fjármálaráðherra, hvernig sem við orðum það, einhliða að lækka vexti sem ríkið átti að borga um 10,7 milljarða, sem í raun hefði samsvarað peningaprentun. En auðvitað ganga slíkar æfingar ekki og þess vegna hefur þetta verið dregið til baka. Vaxtagjöld munu nú hækka um 8 milljarða á móti þeim 10,7 sem þau áttu að lækka um. Síðan er gerð þessi einhliða tekjufærsla upp á 26 milljarða vegna áformaðrar lækkunar á skuldabréfinu. En eftir því sem ég skil þetta í frumvarpinu og skýringum með því munu þessir 26 milljarðar fara í gegnum sjóðstreymi og þess vegna ekki auka rými til aukinna gjalda fyrir ríkið. Þetta samsvarar þá ekki seðlaprentun eða svo virðist mér vera og er að því leytinu kannski skiljanlegri aðferð en sú sem átti að fara eftir í fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Í samhengi við þessar æfingar er ekki hægt að sleppa því að minnast þess að á undanförnum vikum hafa komið fram nýjar upplýsingar um lánið fræga upp á 500 milljón evrur sem Seðlabankinn lánaði Kaupþingi á hádegi 6. október 2008 gegn veði í danska bankanum FIH. 500 milljónirnar voru hálfur gjaldeyrisvarasjóðurinn, virðulegi forseti. Nú hefur komið í ljós í fyrsta lagi að 35 milljarðar kr. tapast vegna þess að veðið stendur ekki undir skuldinni. Í öðru lagi, sem er kannski ekki síður mikilvægt, að hefðu forsvarsmenn Kaupþings vitað að bankainnstæður yrðu gerðar að forgangskröfum við skipti, eins og gert var í neyðarlögunum, hefðu þeir ekki þurft lánið og væntanlega ekki tekið það. Þetta las ég út úr grein eftir Hreiðar Má Sigurðsson í Fréttablaðinu um miðjan október. Þess vegna skiptir enn meira máli nú en fyrr, virðulegi forseti, að símtalið milli seðlabankastjórans og forsætisráðherrans um þetta lán verði gert opinbert. Og ég er ekki ein um þá skoðun, virðulegi forseti, því að tveir lögfræðingar skrifuðu grein í Fréttablaðið 31. október, það voru Ragnar Hall og Helgi Sigurðsson. Þeir ljúka grein sinni svona, með leyfi forseta: „Það er afar áríðandi að fá þetta upplýst ef menn ætla sér á annað borð að brjóta til mergjar öll stóru málin sem tengdust hruninu 2008.“ Ég tel, virðulegi forseti, að við á Alþingi þurfum að leggja höfuðið í bleyti um það hvernig við getum fengið afrit af þessu símtali sem nefndum þingsins hefur verið neitað um. Síðan að fjáraukalagafrumvarpinu sjálfu beint. Eins og ég sagði færir það enn heim sanninn um að ríkisstjórnin hefur hagsmuni þeirra sem betur mega sín að leiðarljósi á kostnað hinna sem minna mega sín. Og enn lækka tekjur af veiðigjaldi, nú um 1,5 milljarða frá því sem ákveðið var í fjárlögum fyrir þetta ár, 2014. Á móti lækka greiðslur til barnabóta og vaxtabætur lækka þannig að áherslurnar eru alltaf þær sömu. Við fjárlagaumræðuna í fyrra var bent á að afgangur yrði á þeim lið sem ætlaður var til barnabóta og það var síðan ítrekað í vor í umræðu um skattalög. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir bar fram breytingartillögu sem gert hefði það að verkum að öll fjárhæðin sem var á fjárlögum hefði nýst til barnabóta. En hún var auðvitað felld. Nú er hið rétta komið í ljós að þarna er afgangur upp á 300 milljónir og þær renna bara beint í hítina. Eins og vakin var athygli á í fjárlagaumræðunni og aftur í umræðunni í vor benti allt til þess að hagur barnafjölskyldna hefði versnað meira en annarra á erfiðleikaárunum eftir hrun. Í skýrslum sem síðan hafa birst, ein birtist í mars og önnur eitthvað seinna, kemur í ljós að börnum sem búa við fátækt hér á landi fjölgar og hagur þeirra versnar hlutfallslega meira en í flestum öðrum löndum. Í gær birti Hagstofan skýrslu sem sýnir að 12,2% barna búa undir lágtekjumörkum og 28,2% barna sem bjuggu í leiguhúsnæði voru á heimili undir lágtekjumörkum. Virðulegi forseti. Þessi 28,2% barna hér á landi njóta einskis af hinni stóru millifærslu sem sumir kalla leiðréttingu, og það er mjög alvarlegt. Og núna í fjáraukalagafrumvarpinu sjáum við að afgangur verður af barnabótum eins og bent hafði verið á. Mér finnst það sannast að segja okkur sem förum með fjárveitingavaldið til skammar að vera með afgang á þeim lið á meðan 12,2% barna búa á heimilum sem eru undir lágtekjumörkum. Vaxtabætur lækka og þær lækka um 600 milljónir. Almennar vaxtabætur eru 225 milljónum lægri en áætlað hafði verið. Það er vegna þess að nettóeign heimila hefur hækkað og sérstakar vaxtabætur vegna lánsveða voru ofáætlaðar um 375 milljónir. Þetta eru vissulega ánægjuleg tíðindi. En á sama tíma, virðulegi forseti, þegar vaxtabætur eru tekjutengdar að einhverjum hluta, er verið að ausa peningum út úr ríkissjóði til fólks sem ekki þarf á þeim að halda. Við skilum afgangi á hlutum sem eru markaðir sérstaklega fyrir þá sem verr standa, en förum svo í hina stóru millifærslu. Mér finnst þetta okkur til skammar. Svo langar mig að minnast á það, virðulegi forseti, þetta er nú ekki mjög stór upphæð, en fjárlagaliðurinn umboðsmaður skuldara lækkar um 72 millj. kr. Orðrétt segir í greinargerðinni með fjáraukalagafrumvarpinu, með leyfi forseta: „Tilefnið er lækkun á áætluðum kostnaði við framkvæmd laga um fjárhagsaðstoð til einstaklinga að uppfylltum tilteknum skilyrðum, en aðstoðin er fólgin í greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta.“ Þetta, virðulegi forseti, er sá hópur fólks sem telur sig í slíku öngstræti vegna skuldanna sem stökkbreyttust í verðbólguskotinu að það óskar eftir gjaldþrotaskiptum. En einungis 41% af þeim sem sóttu um til umboðsmanns skuldara hlutu náð fyrir augum hans. Virðulegi forseti. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefur ekki enn sett reglugerð um málsmeðferð umboðsmanns skuldara og mat á fjárhagsstöðu umsækjenda eins og henni ber að gera samkvæmt lögum sem samþykkt voru í janúar sl. og tóku gildi 1. febrúar. Ég skil ekki svona stjórnsýslu. Hæstv. ráðherra var ötull talsmaður skuldugra á síðasta kjörtímabili en nú þegar hún hefur aðstöðu og völd til setur hún viðkvæmt mál af þessu tagi einfaldlega í hendurnar á umboðsmanni skuldara. Það þykir mér léleg framganga. Í fjáraukalagafrumvarpinu birtist áfram ruglið í kringum gjaldtöku af ferðamönnum. Eins og margoft hefur komið fram var það eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar að lækka virðisaukaskatt á gistingu og þannig afsalaði hún sér tekjum væntanlega upp á um 2 milljarða á þessu ári sökum þess hve ferðamannafjöldinn er mikill. Síðan er samþykkt á ríkisstjórnarfundi að bæta inn 380 milljónum í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Það er einfaldlega ákveðið við ríkisstjórnarborðið. Þá er sagt að það sé vegna þess að vinnu við fjármögnun hafi seinkað. Þeirri vinnu er enn ólokið og við höfum engar upplýsingar um hvert stefnir í þeim efnum. En fjáraukalög eiga, eins og sagt hefur verið hér fyrr, að vera til þess að bregðast við óvæntum útgjöldum. Það er nákvæmlega ekkert óvænt við þessi útgjöld. En miðað við viðbrögð hæstv. ráðherra, Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, við gagnrýni á þetta mætti álíta að það sé bara óþarfi að bera nokkrar fjárveitingar undir þingið á meðan ríkisstjórn er einhuga og að ríflegur meiri hluti sé á Alþingi. Virðulegi forseti, þetta er óvirðing fyrir fjárveitingavaldinu sem er Alþingi Íslendinga. Mig langar aðeins að koma inn á umframgjöld vegna sérfræðilækna, sem hefur verið rætt hér fyrr. Þar er áætlaður 1,1 milljarður. Farið hefur verið í gegnum það hvernig sérfræðilæknar lögðu einhliða á gjaldtöku sem nú á að færa inn í reglugerð, en heilbrigðisráðherra virðist ekki hafa enst tími til þess að gera það á þessu ári. En það sem verður náttúrlega að gera vegna sérfræðilækna er að það verður að koma á tilvísanakerfi, sem sumir vilja kalla þjónustu-eitthvað af því að þeim finnst orðið tilvísanakerfi ekki nógu fallegt. Þetta verður að gera vegna þess að sérfræðilæknar eru í aðstöðu til þess að ákveða nokkuð sjálfir hver eftirspurn eftir þjónustu þeirra er. Það verður ekki komið böndum á það kerfi nema aðgangi að sérfræðilæknum verði á einhvern hátt stýrt. Það verður að gerast vegna þess að við höfum ekki efni á því að reka heilbrigðiskerfið með þeim hætti sem við gerum nú, þetta dýra kerfi. Virðulegi forseti. Mig langar í lokin að koma að því að Landspítalinn fær enga fjármuni á fjáraukalögum. Það stefnir í 1 milljarðs halla á árinu og spítalinn á ekki að fá það bætt. 340 milljónir af þessum milljarði eru vangoldnar launabætur frá ríkinu, 210 milljónir eru vegna dýrra lyfja sem Sjúkratryggingar Íslands neita að borga og Landspítalinn hefur tekið að sér að fjármagna og mér skilst að það hafi verið gert í samráði við heilbrigðisráðuneytið. Síðan eykst alltaf eftirspurn eftir þjónustu á Landspítalanum 

Herra forseti. Ég ætla að koma aðeins inn í þessa umræðu um fjáraukalagafrumvarpið. Þrátt fyrir að ýmislegt hafi verið sagt í dag langar mig að taka þátt í umræðunni. Auðvitað kemur ekki á óvart að til að byrja með er í inngangi þess frumvarps sem hér liggur fyrir umfjöllun um aðgerðina er varðar skuldabréf ríkissjóðs við Seðlabanka Íslands og 26 milljarða lækkun þess. Hér hefur verið mikil umræða um hana. Það er ekki óeðlilegt þar sem þetta er í sjálfu sér ófrágengið mál. Það kom ekki fram hjá hæstv. ráðherra hvort hann hygðist leggja fram frumvarp til laga til að þessi aðgerð gæti gengið í gegn með þeim hætti sem hér er lagt til. Því er í rauninni ekki hægt að samþykkja fjáraukalögin án þess að vita hvort hann hyggist gera það. Auðvitað hafa verið óreglulegir liðir í tekjuöflun ríkissjóðs hér áður og verður örugglega síðar, en það eru ákveðin vonbrigði að afgangur á heildarjöfnuði skuli einungis verða 1,7 milljarðar þrátt fyrir allt. Ljóst er að við þurfum að halda vel á spöðunum áfram. Því veldur það vonbrigðum að það rými sem ríkisstjórnin telur sig hafa til þess að greiða niður skuldir einstaklinga verði ekki nýtt beint til að greiða niður lán ríkissjóðs eða í innviði samfélagsins. Varðandi bréfið sem hér hefur verið rætt held ég að ástæða sé til að fara aðeins yfir það hvers vegna það var tekið. Það var gert til þess að bæta eiginfjárstöðu Seðlabankans á sínum tíma sem hefði orðið mjög neikvæð ef tapið hefði allt verið gjaldfært hjá honum, eins og kemur fram í minnisblaði sem minni hlutinn óskaði eftir frá Ríkisendurskoðun. Þessi mál hafa verið mjög mikið til umræðu, uppgjörið á þessu tiltekna bréfi, bæði skilmálabreytingin og kjörin. Þegar samið var í desember 2013 varð ljóst að lengja þurfti þennan gjaldfrest. Þá gerðu held ég flestir ráð fyrir því að það dygði ekki til sem varð svo raunin. Frumvarpið sem ég vitnaði í var lagt fram á vorþinginu, um breytingar á lögum um Seðlabankann, bæði er varðaði eiginfjárviðmið og svo hvernig ætti að fara með hagnaðinn. Vert er að hafa í huga, hvað svo sem gert verður við þetta bréf, að það breytir því ekki að ríkissjóður er alltaf ábyrgur fyrir Seðlabankanum vegna eignarhaldsins á honum. Þess vegna skiptir máli hvernig við höldum á þessu máli. Það hefur heldur ekki komið fram af hverju ekki hafi tekist að semja um þetta. Við hljótum að taka mark á því sem Ríkisendurskoðun segir, að ef greiða eigi meiri arð en eðlilegt getur talist þurfi að breyta þessu lagaákvæði. Við hljótum að ræða það í fjárlaganefnd þegar málið verður tekið fyrir þar. Mig langaði aðeins að koma inn á það sem kemur fram á bls. 47–48. Þar er fjallað um að fjármunahreyfingarnar hafi í för með sér minna útstreymi úr ríkissjóði. Þar er t.d. tilgreind 1 milljarðs kr. minni lánveiting til Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Ég velti því fyrir mér og kem til með að kalla eftir því í fjárlaganefnd hvað valdi því. Eru það stífari reglur eða standa virkilega færri umsækjendur að baki því að hér er 1 milljarður? Þetta er ekkert smámál miðað við það að í ársbyrjun kallaði háskólafólk eftir því að sjóðurinn fengi aukið fjármagn. Þetta er í hróplegu ósamræmi við það, finnst mér. Því er ekki að neita að ég hef áhyggjur af því þegar staðan er ekki betri en hér kemur fram af eiginlegum rekstri ríkissjóðs. Það er samt sem áður gert ráð fyrir því að hér lækki áfram veiðigjöld og tryggingagjöld lækki ekki meira en sem nemur því litla sem skilar sér þó ekki til allra, eins og sú fjárhæð sem um ræðir í veiðigjöldum. Það kæmi sér betur fyrir alla að hitt yrði lækkað meira. Mig langar líka að velta því upp hér að talað er um að atvinnuleysisbæturnar verði 1,1 milljarði kr. lægri á þessu ári. Það eru allir glaðir þegar atvinnuleysi minnkar en ég velti fyrir mér hvort það hafi raunverulega minnkað eða hvort bótarétturinn sé að hverfa, að það sé hluti af skýringunni, og sveitarfélögin taki þá á sig þann tilfallandi kostnað og í hvaða hlutfalli. Síðar í frumvarpinu, sem ég kem inn á á eftir, er talað um hækkun á endurhæfingarlífeyri sem tengist akkúrat þessu. Kannski er fólk að fara af bótum og yfir á endurhæfingarlífeyri. Það er í sjálfu sér allt í lagi ef fólk fær úrlausn sinna mála, hvort sem það nær sér á strik og kemst aftur til vinnu eða fær einhverja niðurstöðu tengda heilsu sinni að öðru leyti. Ég verð að taka undir með fleirum sem hér hafa talað um fjáraukalögin og til hvers þau eru gerð. Ég held við séum öll sammála um það að við viljum hafa þau þannig að þau taki ekki til einhverra nýrra verkefna. Kannski tekur tíma að trappa sig niður í því að vera ekki með ný verkefni þar inni. Það verður samt að hafa í huga að ef það á að gerast í einhverjum áföngum þá hljótum við að þurfa að gæta einhvers jafnræðis í því hvaða nýju verkefni eru tekin inn og hver ekki, hvar hafa þau fengið umfjöllun, hver bað um þau o.s.frv. Það er ekki nógu gott að þeim sé skellt inn í fjáraukalög án þess að bein umræða hafi farið fram um þau í þinginu. Hér var nefnt mál um höfnina á Bíldudal. Það er vissulega gott verkefni og ég efast ekki um að það sé afar hagkvæmt að gera það akkúrat núna undir þessum kringumstæðum. Það breytir því samt ekki að við höfum ekki rætt það hér. Mér finnst það vera það sem skiptir máli í þessu. Við höfum fengið ábendingu frá háskólarektorum á fundi fjárlaganefndar í síðustu viku. Þá var m.a. gerð grein fyrir því að Háskólinn á Akureyri óskaði eftir 30 millj. kr. framlagi sem hann telur að hafi verið mistök að hafi ekki verið sett inn á fjárlögin fyrir þetta ár þar sem sá skóli hefur staðið sig afskaplega vel í gegnum hrunið og skorið niður við trog, eins og flestar aðrar stofnanir. En hæstv. ráðherra talaði hér um að það mundi tapast tækifæri þegar Bíldudalur var nefndur þá er hér um að ræða rannsóknarstarf í Háskólanum á Akureyri sem voru skorin niður í kreppunni eftir hrun. Þetta er hluti af uppbyggingu landsins. Það felst mannauður í því að nema og geta hafið rannsóknarmissiri til þess að skólinn geti staðið undir sínu. Ég vona að þegar við tökum málið fyrir í fjárlaganefnd verði fólk meðvitað um að samkvæmt textanum í frumvarpinu 2012, minnir mig, þegar þetta kom inn, átti þetta ekki að vera einskiptisaðgerð heldur til framtíðar til að bæta reksturinn. Ef við umbunum ekki stofnunum sem standa sig þá veit ég ekki alveg hvar við erum stödd, frekar en að umbuna eingöngu þeim sem ekki standa sig. Ég verð líka að taka undir kostnaðarhlutdeildina. Við hljótum að vilja stefna á að fólk taki almennt minni þátt í sjúkrakostnaði en meiri. Því er miður að sjá það koma fram í frumvarpinu að taka eigi þennan 1,1 milljarð á næsta ári af sjúklingum sem þurfa á sérfræðiþjónustu að halda. Við hljótum að þurfa að fara í hina áttina hvernig svo sem við förum að því. Mig langar að koma hérna aðeins inn á, af því að við erum að tala um óvænt útgjöld, 400 milljónir sem eru settar á styrkingar á rekstrargrunni framhaldsskóla. Það er ekki óvænt. Staða framhaldsskóla hefur legið fyrir lengi. Þetta snýst bara um það hversu mikla peninga ríkisstjórnin vill setja inn í kerfið. Ég er ánægð að sjá á bls. 74 að Ríkisútvarpið fær 40 millj. kr. framlag til að greiða fyrir þjónustu norska fjarskiptafyrirtækisins Telenor út þetta ár. Ég vona að við fáum þann lið áfram í fjárlagafrumvarpinu sem koma skal því að þetta skiptir gríðarlega miklu máli fyrir þá sem eru á sjó og þá sem eru staddir erlendis og vilja fylgjast með því sem er að gerast hérna heima. Það er líka gott að sjá á bls. 76 hjá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu að framlagið sem mikið er búið að kalla eftir varðandi menningarsamningana skuli loksins vera tekið inn. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða, eins og hefur komið fram, er nú í óttalegri vitleysu svo ekki sé meira sagt. Við tókum þetta mál fyrir í fjárlaganefnd síðsumars minnir mig þegar við höfðum fregnir af því að þegar væri farið að greiða út eftir þessu. Á sama tíma er t.d. ekki gert ráð fyrir auknu fjármagni í landvörslu eða aðra slíka hluti er varða innviði okkur og eftirlit. Það virðist vera svolítið tilviljanakennt, finnst mér alla vega, hvað er sett hér inn og ekki allt undir þeim formerkjum að um ófyrirséð útgjöld sé að ræða. Ég tek undir það sem kom fram áðan um Vegagerðina. Við erum að tala um fjárfestingu sem við frestum ítrekað og varðar alla okkar innviði, vegina, velferðina, hvort sem það er Landspítalinn, önnur sjúkrahús, heilbrigðisstofnanir, skólar, ferðaþjónusta - öllu þessu erum við að fresta og nýtum fjármunina í að borga niður skuldir einstaklinga sem þurfa mismikið á því að halda. Mér finnst það alröng forsenda og forgangsröðun og skil eiginlega ekki hugsunina. Í staðinn fyrir að greina þann hóp sem þurfti á þessu að halda og fara í það tiltekna verkefni er allt gert fyrir alla, eins og einn þingmaður úr stjórnarliðinu hefur stundum sagt hér. Virðulegi forseti. Það er ekki mikið eftir af tíma mínum. Mig langar að nefna það sem var aðeins komið inn á áðan varðandi að stofna einkahlutafélag til yfirtöku á starfsemi hjúkrunarheimilsins Sunnuhlíðar í Kópavogi til að sinna sambærilegri starfsemi. Þetta er 6. greinar heimild sem er verið að veita og mér finnst svolítið sérstök. Ég krefst þess að við ræðum hana í fjárlaganefnd. Eins fær fjármálaráðherra heimild samkvæmt 6. gr. að ganga til samninga um uppgjör á lífeyrisskuldbindingum vegna B-deildarinnar og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga vegna starfsemi sjálfseignarstofnana og félagasamtaka sem kostuð eru af ríkissjóði. Nú geri ég ráð fyrir því að hér sé um verulega miklar fjárhæðir að ræða en ég kem ekki auga á þessar fjárhæðir í fjáraukanum og ekki heldur í því sem ég hef lesið í fjárlagafrumvarpinu þannig að ég á von á því að formaður fjárlaganefndar, sem hefur mikið fjallað um lífeyrissjóðinn, og hv. varaformaður líka sjái til þess að þetta verði tekið og reiknað hvað hér er á bak við. Virðulegi forseti. Ég held að ég láti þetta gott heita í 1. umr. Ég sé að þrátt fyrir að frumvarpið sé ekki stórt í sniðum þá eru hérna einhverjir annmarkar á sem falla ekki undir það sem held ég að flestir mundu vilja hafa. Á meðan svo er tel ég að við þurfum að gæta jafnræðis.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna því að fjáraukalagafrumvarpið er komið fram þótt seint sé. Eins og það lítur út í fljótu bragði virðist hafa náðst góður árangur í að bæta fjárhag ríkisins og þegar farið að ráðstafa þeim peningum sem þarna koma fram. Þegar betur er að gáð er auðvitað fyrst og fremst um að ræða óreglulegar arðgreiðslur sem bæta fjárhaginn, þ.e. þeir 48,3 milljarðar kr. vegna tekna sem koma af óreglulegum arðgreiðslum, þar á meðal um tæpir 20 milljarðar vegna bankanna og síðan breytingar á skuldabréfi sem er í rauninni aðeins millifærsla á milli Seðlabankans og ríkissjóðs um 26 milljarða kr. Ég skoðaði frumvarpið þegar tilkynning barst um að það væri komið á netið og var tvennt sem mig langaði að skoða í fyrstu lotu. Það var annars vegar: Hvað er það í þessu fjáraukalagafrumvarpi sem hefur breyst fyrir tilstuðlan núverandi ríkisstjórnar? Það er svolítið forvitnilegt að velta því fyrir sér vegna þess að þegar maður fer að skoða til dæmis tekjuaukninguna sem varð hér á þessu tímabili, sem er um 11–12 milljarðar, er hún skýrð með bættri afkomu í fyrra, bættri þjóðhagsspá og einhverju fleiru, en það er hvergi hægt að vitna í eða sjá að það hafi orðið einhverjar breytingar sem beinlínis má rökstyðja með aðgerðum ríkisstjórnarinnar sem hefur breyst frá því að nýja ríkisstjórnin tók við. Ég ætla ekki að gera þetta að stórmáli enda skiptir það ekki máli. Það er augljóst að við erum á réttri leið og því fögnum við að betur gengur. Hitt sem ég fór og kíkti eftir strax var: Hvað fær Landspítalinn út úr þessum fjáraukalögum? Það verður að segjast alveg eins og er að mér brá þegar ég sá að skilaboðin hér eru að hann þurfi ekki neitt. Við vitum að það hefur komið neyðarkall frá Landspítalanum, það er frammúrakstur á þessu ári. Það hafa verið erfið viðfangsefni að glíma við, það er ebóla, viðvörunarteymi, það er frammúrakstur vegna ýmissa kostnaðarliða sem erfitt hefur verið að ráða við. Verið er að ræða að það verði niðurskurður á næsta ári. Ætla menn að senda spítalann með viðbótarhalla frá því sem var á síðasta ári yfir á nýtt ár með halla í þessum fjáraukalögum? Ég trúi ekki að svo verði, ég trúi ekki að skilaboðin verði þau þegar upp er staðið. Það er ekkert brugðist við varðandi hugsanlega hækkun á launum lækna. Það er ekkert brugðist við til þess að hraða eða bæta við varðandi tækin. Það eru engin áform eða ávísun á það að nú sé óhætt að setja byggingu nýs spítala í gang, jafnvel þó að menn segi að tekin verði ákvörðun um það á þessu kjörtímabili og að framkvæmdir muni komast að einhverju leyti í gang hafa engar áætlanir verið lagðar fram hvað það varðar. Það sem maður skoðar líka er hverju verið er að bæta við í menntamálum, mig langaði að skoða það. Það kemur fram að það er viðbót vegna framhaldsskólanna og ber að fagna því. Við getum skoðað betur hvað það þýðir. En það er til dæmis ekki sett inn fjárveiting til túlkaþjónustu þar sem vantar afskaplega litla upphæð í fljótu bragði en skiptir gríðarlega miklu máli. Árið 2005 var stofnaður sjóður sem átti að mæta félagslegri túlkun, þ.e. túlkun eða þjónustu við þá sem þurfa á túlkun að halda til þess að geta tekið þátt í athöfnum daglegs lífs, til þess að geta tekið þátt í félagsstarfi, til þess að geta farið í líkamsrækt eða tekið þátt í fundahöldum eða öðru slíku. Það voru settar í þetta 18,6 miljónir, sem menn héldu að mundi duga en því miður reyndist það ekki nóg og strax í byrjun október lá ljóst fyrir að það þyrfti viðbótarfjármagn. Það er ekki hér. Skilaboðin frá ráðherra eru að ekki eigi að bæta neinu við, þ.e. vegna hugsanlegra stjórnunarörðugleika í Samskiptamiðstöð, eða hvernig sem ráðherrann hæstv. skýrir það út, á þetta fólk að vera án þessara mannréttinda þrjá mánuði af árinu. Þetta er ekki boðlegt á sama tíma og við erum að færa hér út úr fjárlögum til flýtiaðgerða í skuldaniðurfærslu um 20 milljarða. Ég treysti á að fjárlaganefnd gefi klár skilaboð um að hún ætli að leiðrétta þetta þannig að hægt sé að taka upp túlkaþjónustuna strax. Raunar óskaði ég eftir því að hv. allsherjar- og menntamálanefnd bókaði um þetta sérstaklega. Við því var ekki orðið en minni hlutinn bókaði engu að síður þar sem er krafist að þetta verði leiðrétt í snatri. Það eru þessar litlu tölur sem oft skipta sköpum fyrir marga einstaklinga. Það eru 200 einstaklingar sem nýta sér þessa þjónustu og það er ekki stórmannlegt að treysta sér ekki til að lagfæra þetta. Það er gaman að skoða hvað það er í þessum fjáraukalögum sem gagnast heimilum landsins annað en þessi flýting á því að greiða bönkunum fyrir skuldamillifærsluna. Það breytir akkúrat engu fyrir almenning, nema þá hugsanlega ef menn spara vaxtakostnað. Hvað af þessu gagnast fátækasta fólkinu og hvað gagnast öryrkjunum? Það er spurningar sem við eigum auðvitað að hafa sem mælikvarða. Ég geri mér alveg grein fyrir að hlutverk fjáraukalaga á að vera að leiðrétta það sem ekki var hægt að sjá fyrir en það er þegar komið fullt af atriðum sem hefði þurft að lagfæra og þegar svigrúmið eykst er full ástæða til þess að meta hvort ekki á að setja inn viðbótarfjármagn, innan einhverra skynsamlegra marka, einmitt til þess að bregðast við veikustu þáttunum í fjárlagafrumvarpinu. Það er forvitnilegt að skoða að aukningar eru á ákveðnum þáttum. Það eru aukningar til sjúkratrygginga en þó er tekið sérstaklega fram að reikna megi með því að fjárþörfin hjá Sjúkratryggingum, ef ekki verður gripið til enn frekari aðgerða, verði 1,5 milljörðum hærri en gert er ráð fyrir í þessum fjáraukalögum. Þarna inni er viðbótarkostnaður vegna tannlækninga barna, það gagnast þeim börnum sem þær reglur gilda um. Það er eiginlega eina viðbótin, hitt eru sérstakar kerfisbreytingar. Það er viðbótarkostnaður vegna sérgreinalækna en sá samningur var gerður í byrjun janúar. Það hefur verið rætt svolítið um þann samning og ég hlustaði á hæstv. heilbrigðisráðherra skýra þetta út. Það er rétt hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að eins og þetta þróaðist skiptir mjög miklu máli að gera þennan samning til þess að tryggja að sjúklingar verði ekki látnir greiða utan kerfis upphæðir beint í vasa sérgreinalækna. Það sem er athyglisverðast við þetta, og það hefur ekkert verið rætt, er að þegar samningur rann út á sínum tíma og menn fóru ekki í það að hafa greiðslurnar af sjúklingunum, þ.e. sjúkratryggingar greiða áfram, að vísu fasta upphæð eða eftir gömlu reglunum, þá hækkuðu sérgreinalæknarnir taxtana. Svo kemur ríkissjóður og samþykkir allt að 20% hækkun með magnaukningum á verðtryggingu, hækkun sem er bara viðurkenning á því að þessi sjálftaka þeirra fer beint inn í samninga. Það væri ekki erfitt að semja á Landspítalanum ef læknar þar gætu gert þetta með sama hætti þar, hækkað launagreiðslur sínar einhliða og síðan yrði ríkið að koma á eftir með fjármagn. Það sem er athyglisvert í þessu, og ég verð að hrósa hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir það, er að þrátt fyrir samningurinn segi að þetta eigi ekki að þýða hækkanir á ríkissjóð hefur hann ekki sett reglugerð sem hækkar gjöldin hjá sjúklingunum. Þess vegna kostar þetta 1,1 milljarð til viðbótar í ár. En það stendur enn þá eftir í þessu frumvarpi lýsing á því og ég ætla að leyfa mér að lesa hana, með leyfi hæstv. forseta, á bls. 61: „Í forsendum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2015 er gert ráð fyrir að þessi reglugerð verði að fullu komin til framkvæmda þannig að ekki verði um að ræða umframútgjöld í sérfræðilækniskostnaði sjúkratrygginga vegna þessa á næsta ári.“ Gefið er alveg klárt út að ráðherra er víttur í þessu frumvarpi fyrir það sem hann hefur ekki gert núna og skyldaður til þess að gera það á næsta ári og hækka gjaldtökuna á sjúklingana. Ég ætla að vona að svo verði ekki og treysti á að svo verði ekki. Það er athyglisvert að skoða vaxtabæturnar. Það er ein af fáum tölum sem lækka í fjáraukanum, vaxtabætur til heimilanna. Þá spyr maður: Bíddu nú við, aðgerðir stjórnvalda sem voru kynntar í gær voru ekki komnar til framkvæmda, af hverju lækka vaxtabæturnar? Það er af því að viðmiðunum var breytt og líka vegna þess að ástandið hafði batnað hvað varðar skuldastöðu. Þá bregðast menn ekki við með því að bæta við vaxtabæturnar til þess að hjálpa t.d. lakar settum heimilum betur. Nei, þeir skera þær niður um 600 milljónir í ár. Barnabætur lækka um 300 milljónir. Hvað vorum við að ræða þegar fjárlögin voru afgreidd? Við vorum að ræða, og þá komu tillögur inn í fjárlagafrumvarpið, um að ríkisstjórnin ætlaði að lækka þær um svipaða upphæð. Þingheimur og almenningur í landinu, stéttarfélögin börðust gegn því að barnabætur yrðu lækkaðar vitandi að þetta er sá hópur sem á hvað mest undir högg að sækja í landinu, það eru barnafjölskyldur og ekki síst einstæðar mæður. Hvað gerir ríkisstjórnin þá? Það er eins og það hafi aldrei skilist þegar það hefur verið gagnrýnt, m.a. ítrekað af hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, það eru launahækkanir inni í kjarasamningum, það eru launahækkanir inni í fjárlagafrumvarpinu, viðmið barnabótanna voru ekki færð upp í samræmi við þær hækkanir sem voru forsendur í frumvarpinu. Þannig nær ríkisstjórnin að lækka barnabætur um 300 milljónir, með því að breyta ekki viðmiðunum. Það eru færri sem fá barnabætur af því að launin þeirra hækkuðu, jafnvel aðeins um það sem búið var að semja um í kjarasamningum. Þannig skerða þeir og fara á svig við vilja Alþingis sem bætti við til þess að nota þessa peninga handa barnafólki. Sama segi ég aftur. Af hverju bættu menn þá ekki í barnabætunar og breyttu reglunum þannig að þessir peningar nýttust þeim sem á þurfa að halda? Þarna er skorið niður um næstum milljarð á sama tíma og veiðigjöldin eru látin lækka um 1,5 milljarða í tekjuhlutanum. Það er allt á sömu bókina lært hvað varðar aðgerðir þessarar ríkisstjórnar, hvernig það er fært þarna á milli með þessum hætti. Það er ánægjulegt að sjá í þessu frumvarpi að það átak sem farið var í af fyrri ríkisstjórn, jafnlaunaátakið, hefur tekist. Gerð var tilraun til þess að hífa upp ákveðnar stéttir í velferðarkerfinu sem ávallt sitja eftir, sérstaklega í samanburði við viðskiptalífið, sett var inn jafnlaunaátak. Það gilti fyrst eingöngu á heilbrigðisstofnunum, þ.e. á spítölum og heilbrigðisstofnunum úti um allt land. Það var óánægja með það hjá öldrunar- og endurhæfingarstofnunum. Hér í frumvarpinu eru 650 milljónir til þess að taka þessar stofnanir með. Ég fagna því. Hitt skil ég ekki, þegar lífeyrisskuldbindingar hjúkrunarheimila eða sjálfseignarstofnana eru teknar yfir af ríkinu með samningi upp á 2,3 milljarða, en hjúkrunarheimili á vegum sveitarfélaga skilin eftir. Sveitarfélögin bentu á þetta og höfðu samband við okkur og vöktu athygli á því, þau eru sum hver í vandræðum með rekstur vegna þess að daggjöldin eru of lág. Ég trúði þessu ekki, ég hélt að þetta væri misskilningur, en sveitarfélögin eru einhverra hluta vegna skilin eftir. Ég vona að það verði líka skoðað vegna þess að það lá alltaf fyrir þegar við vorum að glíma við yfirfærslu á málaflokknum, málefni aldraðra yfir til sveitarfélaga, að þetta yrði auðvitað að hreinsast út til þess að jafna stöðuna á milli heimila. Ég geri enga athugasemd við það þó að þetta sé fært á milli þarna en það vantar sveitarfélögin. Það er líka athyglisvert að sjá eftirlaun Stjórnarráðsins. Ég veit ekki hvort ráðherrarnir eru inni í því, það er búið að breyta þeim lögum núna þannig að ráðherrar hafa engan forgang hvað varðar lífeyri eða annað, en þarna eru 2,3 milljarðar í leiðréttingu. Þarna eru tölurnar. Ég hef áhyggjur af þessu: Hvers vegna lækka menn vaxtabætur og barnabætur en taka ekki að fullu til hækkunar sjúkratrygginga, sleppa Landspítalanum og öðrum heilbrigðisstofnunum, ekkert til tækjakaupa eða viðbótarfjármagns þar en lækka veiðigjöld og síðan einhverjar formbreytingar aðrar? Ég fagnaði því áðan að það komu ákveðnar upphæðir til framhaldsskólans. Ég skil ekki alveg hvernig menn geta séð að Íbúðalánasjóður þurfi ekki að standa við skuldbindingar sínar, það er allt óljóst með Íbúðalánasjóð. Og takið þið nú eftir, fyrir rúmu ári síðan þegar þessi ríkisstjórn tók við kvartaði hún og sagði að reikna yrði með tugum milljarða í Íbúðalánasjóð, sem mundi vera rekinn með halla. Það hafa engar ákvarðanir verið teknir um Íbúðalánasjóð. Eina sem hefur verið gert hjá Íbúðalánasjóði er að bjóða lán og reyna að keppa við hluta af markaðnum. Það sem hefur náttúrlega vakið alveg einstaka athygli þar er að Íbúðalánasjóður, sem er á vegum núverandi ríkisstjórnar eða í höndum ríkisins, stjórnað af pólitískum fulltrúum þeirra, býður eingöngu verðtryggð lán þrátt fyrir að fyrri ríkisstjórn hafi gefið lagaheimild og undirbúið það að hægt væri að bjóða óverðtryggð lán. Það er stundum langt á milli orða og athafna hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er auðvitað ástæða til að fagna því að hér er settur inn peningur til sérstaks saksóknara. Áformin um að henda þessu öllu út stóðust náttúrlega ekki, það var útilokað að skilja sérstakan saksóknara eftir án fjárveitinga til þess að fylgja eftir málum sínum þannig að ég fagna því að bætt er við og er ástæða til þess að fylgja því svo eftir að sérstakur saksóknari verði ekki veiktur frekar en aðrir, bæði dómsyfirvöld og eftirlitsaðilar í fjárlögum, þannig að menn geti sinnt hlutverki sínu. Það sem vekur athygli mína er að skilaboðin hér eru að ekki þurfi meira til sjúkrahúsa, það þurfi lítið í viðbót til menntamála, því er vísað inn í framtíðina, engin varanleg svör. Við fögnum því að sjálfsögðu að ríkissjóður standi betur en hörmum þá forgangsröðun sem birtist hér.

Frú forseti. Ég hafði óskað eftir því sérstaklega að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra kæmi í salinn og hlustaði á þessa stuttu ræðu mína. Ég hef aðeins fimm mínútur til að flytja ræðu mína og ég vil síður eyða henni í að bíða eftir hæstv. ráðherra. Má ég búast við því að hann komi í salinn?

Þarna er ráðherrann.

Frú forseti. Mjög margir hafa áhyggjur af því að bein greiðsluþátttaka einstaklinga í heilbrigðiskerfinu sé að aukast, meðal annars hefur ASÍ ályktað í þá veru. Menn líta auðvitað til ársins 2014 þar sem greiðsluþátttaka hefur hækkað um samanlagt 611 milljónir kr. Í andsvörum mínum áðan við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, þegar ég spurði hann út í það hvort búast mætti við því að gjaldskrár mundu hækka á árinu 2015, svaraði hann mér mjög kröftuglega. Ég var mjög ánægð með svör hans. Þegar ég var að tala um það hér frammi að ég hefði verið ánægð með svör hæstv. ráðherra vildu menn meina að ráðherrann hefði ekki áttað sig á því að ég væri að spyrja um árið 2015 heldur væri aðeins að staðfesta það sem er að gerast á árinu 2014. Þess vegna vonast ég til þess að hæstv. ráðherra komi hér upp aftur, annaðhvort í lok umræðunnar eða í andsvör við mig, til þess að svara þeirri spurningu hvort við eigum von á því að gjaldskrár hækki til þess að mæta kostnaði við samninga við sérgreinalækna á árinu 2015. Þetta stendur reyndar í frumvarpi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem við ræðum hér, frumvarpi til fjáraukalaga. Þar er talað um á bls. 61 að gjaldskrár hafi ekki verið hækkaðar, reglugerð þess efnis hafi ekki komið fram og þess vegna þurfi að setja inn 1,1 milljarð kr. á árinu 2014 til þess að mæta þessu. Hæstv. ráðherra fagnaði því mjög að uppsett verð sérgreinalækna mundi ekki falla beint á sjúklinga við samningana, því að auðvitað ættu þeir að vera sjúklingum til góða, sérgreinalæknar ættu ekki að geta bara sett upp gjald og fengið það í gegn í samningum og það mundi falla beint á sjúka í skjóli ríkisins. Á bls. 61 stendur með leyfi forseta: „Í forsendum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2015 er gert ráð fyrir að þessi reglugerð“ - sem ég nefndi áðan - „verði að fullu komin til framkvæmda þannig að ekki verði um að ræða umframútgjöld í sérfræðilækniskostnaði sjúkratrygginga vegna þessa á næsta ári.“ Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2015 er því gert ráð fyrir að sjúklingar beri kostnaðinn við kjarasamninga eða samninga við sérgreinalækna að fullu. Ég lýsi yfir miklum áhyggjum af því og tengi við þá hækkun sem hefur verið staðfest á árinu 2014. Ég held að hún geti nefnilega orðið til þess að auka misskiptingu í landinu og geti haft áhrif á það hvort fólk leiti sér lækninga, kaupi nauðsynleg lyf eða hjálpartæki. Ég fagna því að á árinu 2014 hafi greiðsluhlutdeild eða greiðsluþátttaka sjúkra lækkað, þ.e. greiðsluþátttaka þeirra sem hafa þurft að sækja sér sérfræðilæknisaðstoð. Ég vona svo sannarlega að hún muni ekki aukast á árinu 2015, en bið hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að koma inn á þetta í lok umræðunnar og fara yfir það hvernig fjármögnun samningsins er hugsuð á árinu 2015.

Frú forseti. Það verður að segjast eins og er að þetta mál virðist vera dálítið flóknara fyrir marga en efni standa kannski til. Þá er ég ekki að vísa í orð hv. þingmanns hér, ég er bara að vísa í hina almennu umræðu. Þegar samningar um sérfræðilæknana féllu úr gildi var gjaldskráin gagnvart sjúklingunum í raun og veru óvirk. Sérfræðilæknar innheimtu gjald af sjúklingum eftir eigin höfði í nokkur ár. Þegar samningar takast að nýju við sérfræðilækna tekur aftur gildi ástand þar sem sett er þak á þátttöku sjúklinga með reglugerð úr heilbrigðisráðuneytinu eða velferðarráðuneytinu. Þátttakan hækkaði miðað við það sem áður hafði verið, en í því sambandi verður að hafa í huga að engin gjaldskrá hafði í raun gilt í nokkur ár. Þess vegna er hækkunin í almennri umræðu oft talin til merkis um að hér séu gjöld á sjúklinga að hækka. En jafnvel þótt gjaldskráin hafi hækkað frá því sem áður var er gjaldið sem er tekið af sjúklingum lægra en það sem læknarnir höfðu tekið í samningsleysinu. Þetta þýðir með öðrum orðum að verði gjaldskráin hækkuð til fulls, þ.e. til jafns við það sem sjúklingar höfðu verið að greiða sérfræðilæknum í samningsleysinu, er raunhækkun á sjúklinga engin. Þetta er það sem heilbrigðisráðherra gerir ráð fyrir að gerist á næsta ári, að gjaldskráin hækki og við það verði raunkostnaður sjúklinga hinn sami og var í samningsleysinu. En á þessu ári tekur ríkissjóður mismuninn, 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvarið. Mér finnst þetta ekki neitt flókið svo að það sé nú sagt hér og vona að hæstv. ráðherra hafi ekki verið að beina því til mín að ég skildi ekki svona kúnstir. Hæstv. ráðherra talaði alveg skýrt. Hann er að segja að á árinu 2015 muni sjúklingar bera kostnaðinn við samninginn, eins og alltaf var gert ráð fyrir, enda stendur á bls. 61 í frumvarpi hæstv. ráðherra: „Við ákvörðun um gerð samningsins var gengið út frá þeirri grundvallarforsendu að hann leiddi ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð heldur mundi kostnaðarhlutdeild sjúklinga sem dregst frá ríkisframlaginu verða hækkuð með breytingum á reglugerð þannig að hún yrði óbreytt hlutfall frá árinu 2013 eða um 42%. Sjúklingar yrðu þannig jafn settir og áður …“ Samningurinn við sérgreinalækna átti því ekki að vera til hagsbóta fyrir sjúklinga heldur áttu þeir að bera hann að fullu uppi. Það var hins vegar ekki gert vegna þess að reglugerðinni var ekki breytt, henni var að vísu breytt lítillega um mitt ár en ekki að fullu. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra að það var ekki gert og að sjúklingar þurftu ekki að bera þetta að fullu. En auðvitað er það ósanngjarnt að sjúklingar hafi þurft að borga uppsett verð í samningsleysinu eins og hæstv ráðherra bendir á. Þess vegna hefði samningurinn átt að vera til hagsbóta fyrir sjúkratryggða, að þeir hefðu hag af samningi sem ríkið gerði, en svo virðist ekki vera. Þeir eiga að bera hann 

Frú forseti. Ég vona að það fari að komast út í hina almennu umræðu að ástandið á þessu ári hefur leitt til þess að hlutur sjúklinga sem fara til sérfræðilækna hefur dregist verulega saman og ríkið hefur tekið mismuninn á sig. Gengið var út frá því þegar gerður var samningur við sérfræðilækna að gömul gjaldskrá yrði uppfærð. Það yrði þó gert þannig að raunbreyting fyrir sjúklinga yrði engin, það yrði engin hækkun á hlutdeild sjúklinganna borið saman við það sem var í samningsleysinu. Er þá samningurinn ekki til hagsbóta fyrir sjúklinga? Jú, hann er til hagsbóta fyrir sjúklinga vegna þess að með samningnum skuldbinda læknar sig til þess að undirgangast reglugerðarvald ráðherrans og sett er þak á það hvað hægt er að innheimta frá sjúklingum í komugjöld og önnur gjöld sem læknar leggja á. En ég verð að viðurkenna, þótt ég sé að reyna að einfalda málið, að þetta er samt dálítið snúið vegna þess að í samningsleysinu gerði Hagstofan ekki neinar uppfærslur þrátt fyrir að sérfræðilæknar væru búnir að hækka gjaldskrár sínar. Þannig mældist það hvergi hjá Hagstofunni að komugjöld voru að hækka stórlega hjá sérfræðilæknum. Síðan þegar ný reglugerð kemur frá heilbrigðisráðherra á það að leiða til hækkunar á vísitölu vegna þess að þá er verið að bera saman við eldgamla gjaldskrá. Er það slæmt? Þetta er óheppilegt, en ef maður horfir á þetta út frá hag neytenda er það svo að tímabilið þar sem Hagstofan uppfærði ekki tölurnar nýttist til lægri skráningar á vísitölunni  En það er rétt að meginniðurstaðan á að vera sú að 

Virðulegur forseti. Ég var eingöngu að huga að hag sjúklinga. Ég var ekki að huga að því hvernig Hagstofan reiknaði út vísitölu eða guð má vita hvað sem hæstv. ráðherra fór yfir. Í samningsleysinu, eins og hæstv. ráðherra fór mjög vandlega yfir, hækkaði hlutdeild sjúklinga. Það gerðist í samningsleysinu. Síðan er gerður samningur þar sem gert er ráð fyrir því að hlutdeild sjúklinga muni ekki lækka. Hún lækkar að vísu á árinu 2014 vegna þess að reglugerðin sem hæstv. heilbrigðisráðherra átti að leggja fram, samkvæmt þeim texta sem er í fjáraukalagafrumvarpinu, kemur ekki fram nema aðeins að hluta til um mitt ár. Sú hlutdeild náði ekki 100 milljónum, held ég. En á árinu 2015 á gjaldið að verða aftur eins og það var í samningsleysinu fyrir sjúklinga. Ég verð fyrir miklum vonbrigðum hvað þetta varðar. Ég var satt að segja að vona að ég hefði skilið hæstv. ráðherra rétt fyrr í dag þegar mér fannst hann tala af miklum krafti fyrir því að greiðsluþátttaka sjúklinga hefði lækkað og ætti enn að vera lág. En svo er ekki, því miður, frú forseti.

Hæstv. forseti. Hér í umræðu um fjáraukalög fyrir árið 2014 hefur margt athyglisvert komið fram, til dæmis nokkrir jákvæðir punktar, sem betur fer, í okkar efnahagslífi. Við sjáum batamerki hjá ríkissjóði hvað það varðar, sem er gott. Það gerist í framhaldi af erfiðleikaárunum sem við höfum gengið í gegnum frá hruninu 2008. Í fjáraukalagafrumvarpi er meðal annars talað um að þetta sé byggt á samningnum sem íslenska ríkið, þáverandi ríkisstjórn, gerði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er sannarlega fagnaðarefni að fjárlög skuli vera afgreidd með jákvæðri afkomu, alveg eins og það er gott að við sjáum við álagningu lögaðila og við álagningu á einstaklinga að tekjur ríkissjóðs eru að batna vegna meiri umsvifa í landinu og í efnahagslífi, það er hið besta mál. Það var auðvitað það sem við stefndum öll að, ég segi það fyrir mitt leyti sem stjórnarþingmaður á síðasta kjörtímabili. Þá þurftum við að taka margar vondar ákvarðanir, oft og tíðum með óbragð í munni, um skattahækkanir og niðurskurð, meðal annars í velferðarþjónustunni. Það var alltaf vitað mál að þegar staðan færi að batna, eins og er að gerast núna, þyrfti að skila einhverju af því til baka án þess að því yrði sleppt að reyna að vinna á fjárlagahallanum eins og ég gat um áðan. Þetta með tekjustofnana og ýmislegt fleira, í stóra skattinum, í stóru tekjunum eins og virðisaukaskattinum o.fl., er gott. En jafnframt er að reka á fjörur hæstv. ríkisstjórnar hálfgerðan lottóvinning eða allt að því víkingalottóvinning sem kemur hér fram; og hæstv. ráðherra hefur réttilega talað um sem einskiptisaðgerð. Þá á ég auðvitað við að stærsti hlutinn af batnandi afkomu, sem sett er fram í fjáraukalagafrumvarpinu, kemur í gegnum arðgreiðslur fjármálafyrirtækja; 19,5 milljarðar kr. og lækkun á Seðlabankabréfinu upp á 26 milljarða kr. En við skulum hafa það í huga að aukin útgjöld eru 6,1 milljarður kr., fjármagnstekjuskattur ríkisins er 2,8 milljarðar, þannig að að öllu þessu samanlögðu er afkomubatinn, ef horft er fram hjá óreglulegum liðum, einungis 1,7 milljarðar kr. Það er staðan sem vert er að hafa í huga. Með því sem hér er verið að tala um kemur inn, eins og sýnt er í frumvarpinu, ýmislegt sem vonandi er jákvætt, t.d. eins og það að atvinnuleysi sé að minnka, að framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs megi skerða um rúman milljarð. Án þess að hafa farið nákvæmlega í gegnum það þá vona ég að það sé ekki eingöngu vegna þess að bótatímann sé verið að stytta og leggja meira yfir á herðar sveitarfélaganna það sem þar er gert. Hér má líka sjá tæpan milljarð sem er lækkun framlaga til barnabóta upp á 300 milljónir og vaxtabóta upp á 600 milljónir. Má auðvitað spyrja sig að því hvort sú upphæð hefði frekar átt að renna til þeirra sem þurfa sannarlega á því að halda. Það eru auðvitað barnmargar fjölskyldur láglaunafólks og vaxtabætur til þeirra sem greiða mikla vexti. Auðvitað kemur skuldaleiðréttingin þar á móti þannig að við skulum hafa það í huga. Það er ýmislegt fleira sem við sjáum í þessu eins og hækkun til sjúkratrygginga upp á rúman milljarð. Þegar öllu er á botninn hvolft er þetta afkomubati upp á 1,7 milljarða kr. með þeim lottóvinningum sem ég talaði hér um, sem eru hátt í 45 milljarðar kr., þ.e. arðgreiðslur frá bönkum og fjármálafyrirtækjum og Seðlabankaskuldabréfið. Virðulegi forseti. Það eru nokkrir þættir sem ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í - og ég þakka fyrir að hann situr hér, sem er annað en segja má um fulltrúa stjórnarmeirihlutans í fjárlaganefnd. Ég sakna þess mjög að þeir skuli ekki vera við þessa umræðu, að ekki sé talað um að þeir skuli ekki taka þátt í umræðunni svo að við getum átt skoðanaskipti um fjáraukalagafrumvarpið við 1. umr. Málið er flutt af hæstv. ráðherra en venjan hefur verið sú að fjárlaganefndarmenn hafi verið hér og fylgst með og farið í gegnum það. Þó svo að nokkrir nefndarmenn úr minni hlutanum hafi gert það, þá verð ég að segja eins og er að ef fyrstu tvær til þrjár umræðurnar eru skildar frá hefur ekki sést til stjórnarmeirihlutans. Það er slæmt vegna þess að að mínu mati þurfa nefndarmenn að hlusta á umræður þingmanna og ráðherra og andsvör og annað slíkt til að fara í gegnum. Ef ég nefni hér nokkur atriði sem ég hefði viljað sjá með aukin útgjöld þá nefni ég fyrst Landspítalann. Komið hefur fram í umræðum að halli hans sé 1 milljarður kr. á þessu ári ef ekkert verði að gert. Það er miður og þegar við tölum um halla upp á 1 milljarð kr. er það vegna mikils niðurskurðar - og þakka ég nú fyrir að fjárlaganefndarmenn úr stjórnarmeirihlutanum streyma hér í salinn  Ég var að tala um Landspítalann sem stefnir í milljarðs kr. halla á þessu ári ef ekkert verður gert. Ég spyr hæstv. ráðherra: Á það virkilega að ganga eftir? Eða er það eins og margt sem greinilega er boðað hér í fjáraukalagatillögunni að það er sett fram miðað við dagsetningar og það er sett fram þegar þetta er prentað að það bíður fjárlaganefndar að lagfæra það? Er það svo, virðulegi forseti? Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Er ætlast til þess að fjárlaganefnd lagfæri þetta hvað varðar Landspítalann? Ég ætla ekki að ræða um mikið hjartans mál mitt, sem ég hef mikinn áhuga á, sem er nýbygging Landspítalans, vegna þess að ég tel að þar þurfi að koma til peningar frá ríkissjóði þó ekki væri nema við fjárlög 2015 til næsta árs til að halda áfram með hönnun og undirbúning að byggingu meðferðarkjarnans sem við höfum svo oft rætt um. Að auki vil ég nefna Vegagerðina. Hér er boðaður frekari niðurskurður með millifærslu af framkvæmdalið Vegagerðarinnar og yfir á þjónustuliði sem, eins og kemur fram í frumvarpinu, hafa verið vanáætlaðir lengi og hafa kostað meira en við höfum sett inn, sem er meðal annars út af breyttu veðurfari og aukinni þjónustu og auknum kröfum um öryggisþætti til dæmis hvað það varðar að hálkuverja. En hér er nýtt atriði, það er tekið af framkvæmdalið sem ekki var mikið fyrir á. Þannig að ég get ekki séð annað - og enn þá verð ég að þakka fyrir að fleiri stjórnarliðar koma hér til að hlusta á umræður um fjáraukalögin. 
             Ég var að tala um Vegagerðina. Mér finnst það miður á þessum tíma og miðað við stöðuna eins og hún er - hin síðari ár hefur aldrei eins lítið verið veitt til framkvæmda hjá Vegagerðinni og raun ber vitni. Mér kemur það reyndar mjög á óvart það sem stendur í fjáraukalagafrumvarpinu að 1,8 milljarðar kr. hafi verið ónotaðir vegna framkvæmda; ég man ekki hvort það var um síðustu áramót eða þarsíðustu. Ég spyr mig að því, vegna þess að ég þekki það vel til áhuga Vegagerðarinnar á að framkvæma fyrir það fé sem veitt er, hvort þeir hafi fengið skilaboð frá hæstv. ríkisstjórn um að halda að sér höndum við útboð og framkvæmdir og skera svo mikið niður sem raun ber vitni. Sama má segja um hafnir og flugvelli. Virðulegi forseti. Þar að auki eru annað skiptið í röð teknar 850 millj. kr. af framkvæmdafé Vegagerðarinnar og lagðar inn á reikning í ríkissjóði til að jafna það sem þar er kallað „skuld“ og hefur ævinlega verið svo langt sem elstu menn muna. Að lokum vil ég nefna menntakerfið, háskóla og framhaldsskóla. Þingflokkur Samfylkingarinnar átti mjög góðan fund með yfirstjórn Háskóla Íslands í gær og við sáum þar að á næsta ári er boðuð hækkun á framlagi á hvern nemanda. Við sáum það í leiðinni að síðan eru nemendaígildi skorin niður. Þetta er sama aðferð og svo mikið var rætt við okkur um í kjördæmavikunni um framhaldsskólana. Nemendaígildisstuðlarnir eru hækkaðir en nemendaígildunum er fækkað, þannig að niðurstaðan er sú að skólarnir koma út í miklum mínus. Þetta er aðferð sem mér hugnast ekki og mér sýnist hæstv. menntamálaráðherra vera að nota þá aðferð að gefa með vinstri og taka með hægri og út úr því kemur verri staða. Virðulegi forseti. Það er ekkert nýtt að hægt hafi verið að ná hallalausum fjárlögum. Við hefðum getað gert það einum til tveimur árum fyrr, kannski á síðasta ári síðustu ríkisstjórnar, jafnvel tveimur síðustu, ef menn hefðu gengið eins harkalega fram og raun ber vitni í niðurskurði til ýmissa grundvallarstofnana samfélagsins. Þá kemur að því að ég vil nota þetta tækifæri við 1. umr. þessa fjáraukalagafrumvarps og spyrja hæstv. fjármálaráðherra, ef hann getur svarað mér með það, út í Háskólann á Akureyri. Þessi mikilvæga stofnun hefur gjörbreytt ýmsu á Akureyri og á landsbyggðinni og er, eins og maður segir stundum, stærsta og besta byggðamál sem farið hefur verið í í háa herrans tíð. Það stefnir í 40 til 50 millj. kr. halla á árinu 2014. Þetta ræddu háskólayfirvöld við okkur þingmenn Norðausturkjördæmis í kjördæmavikunni. Stærstur hlutinn er vegna þess að 30 millj. kr. tekjuliður var felldur niður á fjárlögum 2014. Nú er það spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra og eftir atvikum til þeirra sem stýra fjárlaganefnd og hafa verið að ganga hér fyrir framan ræðustólinn hjá mér en eru ekki í salnum, ef þeir geta svarað því: Samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum á Akureyri vildu þeir telja að þetta hefðu verið mistök, vegna þess að þetta gerðist við 3. umr. fjárlaga í desember sl. Þá datt þetta bara niður, að mér fannst í einhverju óðagoti fjárlaganefndar við niðurskurð og fleiri atriði. Af því hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, situr hér í hliðarsal og heyrir mál mitt, vil ég líka beina þessari spurningu til hv. þingmanns: Voru það mistök eða hvað gerðist með þessar 30 millj. kr. sem skipta svo miklu máli gagnvart fjárlagaárinu 2014? Eða var það viljandi gert? Og af hverju í ósköpunum er það þá ekki sett inn núna í fjáraukalagafrumvarpið? Þetta er spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra: Hvers vegna datt þessi fjárlagabeiðni frá Háskólanum á Akureyri um þessar 30 milljónir, sem voru inni 2013, fékkst þá og sett inn, datt út á síðustu stundu 2014? Voru það mistök eða var það viljandi? Ef þetta kemur ekki inn vegna 2014 þá verður hallinn meiri en nú er. Þá er ekkert hægt að gera annað hjá Háskólanum á Akureyri en fara að skera niður, loka námsbrautum, draga úr rannsóknum, minnka stoðþjónustu og fara jafnvel að segja upp fólki. Er það það sem við viljum í þessu sambandi? Nei, segi ég, hiklaust. Það á að halda áfram með skólann eins og er og helst að bæta í. Það er hluti af því sem við höfum verið að tala um að þurfi að skila. Þar að auki vantar meiri pening fyrir 2015 en ég ætla ekki að ræða það hér og nú. Spurningar mínar, þessar þrjár, hafa verið til hæstv. fjármálaráðherra. Um leið og ég þakka fyrir, sem á auðvitað ekki að þurfa að gera, en það er alltaf virðingarvert, að fjármálaráðherra skuli sitja yfir umræðu á sínum eigin frumvörpum og svara spurningum þingmanna eins og spurningum mínum hér. Við 2. umr. vilja ráðherrarnir ekki vera viðstaddir vegna þess að þá er frumvarpið í umboði viðkomandi nefndar og þeirra manna sem stýra henni og sitja í henni. Þetta er ágætisvinnulag og hefur verið viðhaft um langa tíð en er svolítið, að því er mér finnst, að breytast, ekki allt saman til batnaðar.

Frú forseti. Ég ætla að reyna að bregðast við nokkrum spurningum sem hv. þingmaður setur hér fram þótt ég hafi stuttan tíma í andsvari, en ég get ef til vill komið inn á einhverjar af þeim í ræðu minni sem ég hyggst flytja hér á eftir. Þegar við ræðum um heildarjöfnuð ríkissjóðs og hann er til umræðu hér, sem er skiljanlegt þar sem hann er umtalsvert meiri á yfirstandandi ári en ráð var fyrir gert, fer það dálítið eftir árferðinu hvort þingmenn vilja taka óreglulegu liðina með eða ekki. Þannig hefði það ekkert verið sérstaklega spennandi árin 2009, 2010, 2011 og 2012 að taka óreglulegu liðina með vegna þess að á þeim árum leiddu þeir alltaf til verri afkomu ríkissjóðs. Árið 2013 var afkoman nokkuð betri með óreglulegum liðum og þá vildu þeir sem sátu í ríkisstjórn gjarnan hafa óreglulegu liðina með í umræðunum það ár, vegna þess að ríkisreikningur sýndi því sem næst jöfnuð, minni háttar halla. En árið 2014, sem við ræðum hér, finnst mönnum engin ástæða til að taka óreglulegu liðina með vegna þess að það sýnir betri heildarjöfnuð. Aðalatriðið finnst mér vera að við gerum okkur grein fyrir því í hverju munurinn liggur og að ljóst sé hverjar skýringar eru á þeim breytingum sem verða frá spá til endanlegrar útkomu. Varðandi Landspítalann stefnir í að hann verði rekinn með halla á þessu ári. Það finnst mér ekki eiga að þýða sjálfkrafa fjárheimild í fjáraukalögum. Það verður að skoða hvert tilefnið er. Það væri ekki gott fordæmi fyrir aðrar ríkisstofnanir ef einstaka ríkisaðilar gætu gengið út frá því sem vísu að hallarekstur, það að fylgja ekki fjárheimildum ársins, leiddi sjálfkrafa til fjárheimildaraukningar í fjáraukalögum. 

Hæstv. forseti. Mér finnst svo sem ekkert sérstakt koma hér fram í andsvari hæstv. ráðherra við mig og ekki beint svör við spurningum, en hann kom þó inn á einn þáttinn sem ég spurði um sem var Landspítalinn. Já, ég tek undir það, það á ekki að vera fordæmi eða áskrift að því að sjálfkrafa sé bætt í fjáraukalagafrumvarpið ef stofnanir eru reknar með halla. En ég er alveg viss um það, virðulegi forseti, hvað varðar Landspítalann, þessa höfuðstofnun heilbrigðismála á Íslandi, að meðal annars vegna þess að við þurftum að ganga svo harkalega fram á erfiðleikaárum okkar, skera óhóflega mikið niður, eru menn ekki farnir að rétta við. Inn í þetta blandast auðvitað ýmsir kjarasamningar sem hafa verið gerðir, þar á meðal jafnlaunasamningar sem svo voru kallaðir, sem þarf að bæta spítalanum að fullu o.s.frv. Virðulegi forseti. Það kemur hér fram og kom fram í umræðu áðan að svo virðist vera sem Landspítalinn sé núna að taka á sig kostnað, og hann getur auðvitað ekki annað, vegna dýrra lyfja vegna þess að Sjúkratryggingar Íslands hafa neitað að borga þau. Samt sem áður sýndist mér lyfjaliðurinn hjá Sjúkratryggingum vera í plús. Það eru svona atriði, virðulegi forseti, sem þarf að taka á hér. Ég hika ekki við að halda því fram að Landspítalanum þarf að bæta þær upphæðir sem vantar og valda núna halla vegna þess að mér finnst alltaf að það sé fullkomin sátt hér á Alþingi um að við ætlum að reka gott heilbrigðiskerfi. Nú erum við bara að ganga í það að skila meiru til baka af því sem tekið var og rétta reksturinn frekar að því sem þörf okkar Íslendinga er. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra aftur, virðulegi forseti, vegna þess að löngu er búið að vinna frumvarpið og prenta það, maður þekkir þetta ferli: Er það meiningin að fjárlaganefnd hafi í sínum störfum heimild til að bæta um hvað varðar rekstur Landspítalans?

Frú forseti. Ég kýs að líta frekar þannig á málið að verkefnið sé fyrir fjárlaganefnd að skoða næsta ár, að skoða hvort fjárheimildir fyrir árið 2015 séu fullnægjandi til þess að mæta þörfum á Landspítalanum. Jafnframt sé það verkefni nefndarinnar að spyrja spurninga um það hvers vegna spítalinn heldur sig ekki innan fjárheimilda eins og allir eiga að gera á yfirstandandi ári. Það verði síðan verkefni okkar þegar við göngum frá lokafjárlögum og eftir atvikum inn í næstu ár hvað við eigum að gera við eldri halla spítalans. Í sjálfu sér gerist ekki annað en spítalinn er með halla í árslok. Það þarf enginn að hafa áhyggjur af því að reikningar verði ekki greiddir, þetta er allt saman fært til bókar og uppgert. Það er ekki rétta leiðin í mínum huga í svona tilviki að taka þennan halla inn í fjáraukalögin. En þetta gefur tilefni til að spyrja sig að því hvort fjárheimildir á næsta ári séu fullnægjandi. Ég fagna umræðu um stöðu Landspítalans og heilbrigðiskerfisins. Það er alveg skýrt að fjárheimildir til Landspítalans hafa aldrei verið hærri. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að niðurskurðurinn undanfarin ár, sem uppsafnaður er gríðarlega mikill á Landspítalanum, hann var á bilinu 3,5–5milljarðar á árunum eftir hrunið, er í raun rót þess vanda sem við horfum upp á í dag, aðhaldið á undanförnum árum fylgir spítalanum. Mörg hundruð manns var sagt upp og ýtrasta aðhalds gætt svo víða. Spítalinn líður á sinn hátt enn fyrir þann tíma. Þannig að jafnvel þótt við höfum bætt í fjárheimildir og erum komin fram úr því sem áður hefur verið finna menn enn þá fyrir því mikla aðhaldi sem hefur verið á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hæstv. ráðherra sagði í þessu andsvari við mig um aðhaldið á Landspítalanum undanfarin ár. Þetta var fordæmalaus staða hjá ríkissjóði. Ég held að allir hafi verið sammála því, sama hvort þeir studdu ríkisstjórnina eða ekki, voru í stjórn eða stjórnarandstöðu, að ganga þyrfti hart fram í fjármálum ríkisins og ná niður þeim mikla halla sem myndaðist við hrunið 2008. Það var gert af síðustu ríkisstjórn með blóði, svita og tárum, en það var alltaf meiningin, virðulegi forseti, að þegar færi að ganga betur, eins og núna þegar við sjáum tekjur vera að koma inn, yrði þessu skilað. Það getur vel verið að ef við færum í útreikning á því sem skorið var niður hjá Landspítala á sínum tíma, á þessum erfiðleikaárum, og reiknuðum það upp til verðgildis í dag og drægjum frá það sem bætt var í á fjárlögum þessa árs, vanti enn þá þar inn. Ég hygg að svo sé. Þess vegna var það alltaf meining síðustu ríkisstjórnar og þeirra flokka sem mynduðu hana að þeim peningum yrði skilað inn til þessara grunnstoða þjóðfélagsins þegar hagur okkur færi að batna. Það er að gerast núna. Þess vegna vantar það að núverandi hæstv. ríkisstjórn taki sig til og bæti í, eins og fyrir árið 2014. Hæstv. ráðherra segir að það sé engin vá fyrir dyrum þótt spítalinn verði rekinn með halla þetta ár. Gott og vel, ef það eru samantekin ráð að leyfa honum að vera með ákveðinn halla og gera upp svoleiðis, en hæstv. ráðherra talar um árið 2015. Ég mun taka þátt í því við 2. umr. fjárlaga að ræða málið út frá því sem hæstv. ráðherra talaði um og hvetja til þess að fjárveitingar til Landspítalans verði auknar verulega fyrir árið 2015.

Frú forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu hér í dag. Við höfum rætt um hlutverk fjáraukalaganna og við höfum rætt talsvert um tekjuspá og útgjaldaspá fyrir ríkissjóð. Mér sýnist að á útgjaldahliðinni séum við með niðurstöðu eða að það stefni í niðurstöðu þar sem sé býsna nálægt því sem við gerðum ráð fyrir við fjárlagagerðina. Hins vegar liggur fyrir að skuldaaðgerðir ríkisstjórnarinnar geta aðeins breytt þeirri mynd, en við skulum hafa í huga í því sambandi að það er grundvallarmunur á einskiptisaðgerðum og varanlegum útgjaldatilefnum. Tökum þá umræðu við 2. umr. þessa máls. Á tekjuhliðinni eru líka talsvert mikil frávik. Sem betur fer eru þau frekar af ánægjulegu tilefni, þ.e. það kemur meiri arður út úr fjármálakerfinu. Landsbankinn, sem eign ríkissjóðs, verður greinilega verðmætari og verðmætari með hverju árinu. Ef við veltum fyrir okkur hversu verðmætur bankinn er í hlutfalli við umfang fjárlaganna eða sem hlutfall af landsframleiðslu eða sem hlutfall af heildarskuldum ríkissjóðs sjáum við að þetta er gríðarlega stór og verðmæt eign, líka þegar borið er saman við það sem gerist og gengur annars staðar, þ.e. hvað ríki almennt halda á verðmætum eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum í þessu tilliti, sem hlutfall af heildarskuldum, sem heildarhlutfall af fjárlögum eða sem hlutfall af landsframleiðslu. Landsbankinn er ein allra stærsta fjármálaeign sem menn finna í samanburði við önnur lönd. Þar sem til þessarar eignar var í raun og veru stofnað með útgáfu skuldabréfa á sínum tíma hef ég talað fyrir því að við seldum hlut í bankanum til að greiða þessa skuld niður. Þetta er nú allt í tilefni af því að bankinn skilar miklum arði á þessu ári sem ég rek þetta og það bætir heildarafkomu ársins. Aðrar færslur eins og tekjufærslan frá Seðlabankanum eru afleiðing af frumvarpi sem ég mun leggja fyrir þingið innan fárra sólarhringa. Það frumvarp þarf vissulega að afgreiðast ef fjáraukalagafrumvarpið á að standast hvað þann þáttinn snertir. Við 2. umr. málsins verður líka rætt um nýlega álagningu á lögaðila sem mér sýnist að skili allt að 15 milljarða auknum tekjum. Við skulum sjá hvort það verða einhver önnur útgjaldatilefni sem draga úr þeim áhrifum, en það er ekki hægt að útiloka að á útgjaldahliðinni verði einhver tilefni sem muni leiða til þess að þrátt fyrir betri álagningu á lögaðila en við höfum gert ráð fyrir muni heildarafkoman ekki batna í samræmi við það. Það verður að bíða síns tíma að fá botn í það. Það ánægjulega í þessu er að sá hlutur sem snýr að álagningu á lögaðila og reyndar einstaklinga líka, og ef því verður að skipta á aðra skatta eins og veltuskatta, eru tekjustofnar sem við vonumst til að haldi styrk sínum inn á næsta ár. Það er ekki gott að segja nákvæmlega með arðgreiðslurnar. Fjárlaganefnd ætti að kalla eftir upplýsingum um hvort menn hafi verið of varkárir í arðgreiðsluáætlun fyrir næsta ár, en að öðru leyti ættum við að geta haft væntingar um að sumir tekjustofnanna sem koma sterkari út núna í fjáraukanum muni fylgja okkur yfir á næsta ár og þá annaðhvort leiða til þess að afkoman gæti batnað enn frekar eða að við gætum ráðist í verkefni sem hér eru oft nefnd til sögunnar og gert það án þess að fórna markmiðinu um jákvæða heildarafkomu.

Áttu við Landspítalann?

Landspítalinn hlýtur að koma þar til skoðunar, t.d. sérstaklega það að ljúka fullhönnun á meðferðarkjarnanum sem er enn ólokið verkefni. Margir halda að það sé hægt að verja milljarðatugum í Landspítalann sisona, en staðreyndin er sú að fullhönnun er bara enn ekki tilbúin. Það er algjörlega óraunhæft að stíga svo stór skref. Að öðru leyti erum við hér með fjáraukalagafrumvarp sem sýnir ört batnandi hag ríkissjóðs sem aftur hefur orðið ríkisstjórninni tilefni til þess að flýta skuldaaðgerðunum eins og margoft hefur verið rætt hér. Það hlýtur að vera fagnaðarefni fyrir okkur öll að áætlanir standast og gott betur. Það horfir til þess að skuldahlutföll ríkisins muni fara batnandi og að við getum fengið raunverulega viðspyrnu að nýju. Okkar bíða verkefni víða. Við getum nefnt fyrir utan Landspítalann og heilbrigðismálin almennt frekari uppbyggingu innviða eins og í vegakerfinu, fjarskiptum víða um landið og skólamálum. Það er alveg augljóst að ekki er hægt að ganga nær skólakerfinu án þess að það bitni hreinlega á gæðum skólastarfsins. Það á bæði við á háskólastigi og framhaldsskólastigi. Einstök önnur verkefni eins og í samgöngum, hvort sem eru ferjur eða þyrlur fyrir Landhelgisgæsluna og annað slíkt, eru allt hlutir sem við höfum þurft að neita okkur um í langan tíma. Við þurfum að forgangsraða í þágu þessara mikilvægu innviðafjárfestingarverkefna á næstu árum og um leið sætta okkur við að við getum ekki gert þetta allt í einu. Það verður að vera í einhverjum eðlilegum takti þannig að við aukum ekki ríkisútgjöldin fram úr því sem landsframleiðslan vex og við höfum svigrúm til að gera og að við gerum eðlilegan greinarmun á varanlegum rekstrarútgjöldum og einskiptisfjárfestingarverkefnum sem eru dálítið af öðrum toga. Mér finnst ánægjulegt að þetta fjáraukalagafrumvarp sé lagt fram með þeim hætti að við erum mjög hæfilega innan allra eðlilegra vikmarka. Það hefur aðeins verið rætt hér í dag að það er slæmt að þingið hefur oft lagt blessun sína yfir það að fjáraukinn sé notaður til að sópa upp alls konar verkefnum sem menn koma ekki fyrir í fjárlögum. Að mínu áliti er það ósiður í ríkisfjármálaframkvæmdinni, en það er ekki hægt að horfa fram hjá því að þingið hefur lagt blessun sína yfir það í gegnum tíðina með meirihlutasamþykkt. Oft og tíðum var svo sem ágætisafgangur á þeim árum, skuldastaðan góð og fjármunum varið í mikilvæg verkefni, en það er betri bragur á því að slíkum verkefnum sé frekar fleytt inn á næsta fjárlagaár. Ef við setjum þetta í samhengi við það sem við erum að gera hér í dag erum við að ræða þetta mál við 1. umr. þegar miður nóvember nálgast. Það er óskaplega lítið tilefni til þess að sópa upp alls konar litlum og millistórum verkefnum sem menn höfðu ekki pláss fyrir í fjárlögunum inn í fjáraukann sem væntanlega verður ekki samþykktur fyrr en í desember. Þá lifa 20–30 dagar eftir af árinu til að stofna til þeirra útgjaldatilefna sem menn eru að ræða um. Það hlýtur að blasa við að þá er skynsamlegra að snúa sér að fjárlögum næsta árs og spyrja sig hvort það sé rými fyrir útgjaldatilefnin þar. Þetta er framkvæmd sem er í miklu betra samræmi við megintilgang fjáraukalaganna sem ég rakti strax í upphafi máls míns í dag. Að öðru leyti ítreka ég þakkir fyrir fína og málefnalega umræðu hér í dag. Ég óska nefndinni góðs í störfum sínum og lýsi mig og ráðuneytið reiðubúið til þess að bregðast við hvers kyns fyrirspurnum sem munu mögulega koma upp í þinglegri meðferð.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hæstv. fjármálaráðherra ræddi hér varðandi þetta ár og fjáraukalög sem koma óvenjuseint fram og lifir ekki mikið eftir af árinu þegar búið verður að samþykkja þau. En mér þótti líka afar athyglisvert það sem hann var að tala um með skatta á lögaðila o.fl. sem vonandi halda styrk sínum til ársins 2015; og að áframhaldandi uppsveifla verði í atvinnulífinu og í íslensku efnahagslífi sem gefi ríkissjóði sinn skammt af þeim tekjum sem myndast og eru í þjóðfélaginu. Þá kemur að því sem hæstv. ráðherra var líka að tala um, og ég gerði að umtalsefni í ræðu minni, sem er aðhald undanfarin ár, eins og t.d. á Landspítalanum. Þá ætla ég rétt að vona að núverandi hæstv. ríkisstjórn hafi sömu stefnu og við höfðum í síðustu ríkisstjórn. Við vorum með blóði, svita og tárum að skera niður og hækka skatta. Það var alltaf áform okkar að þegar færi að ganga betur yrði þessu skilað inn. Þess vegna tek ég undir það sem mér finnst hæstv. ráðherra hafa verið að tala um og vona að hann sé sömu skoðunar og við vorum, að það verði gefið í fyrir árið 2015 hvað varðar ýmsan rekstur eins og í heilbrigðiskerfinu og í skólamálum. Það er vá fyrir dyrum hvað þetta varðar ef ekki verður gefið í, bæði í skólakerfinu og sérstaklega á Landspítalanum. Svo ætla ég alveg sérstaklega að taka undir það vegna þess að ég er algjörlega sammála - og hef sagt það hér við flutning þingsályktunartillögu, sem ég stend að, varðandi Landspítalann um að skipa þverpólitíska nefnd og skapa þverpólitíska sátt - því sem hæstv. ráðherra sagði um hönnun á meðferðarkjarnanum: Að mínu mati þarf 500 millj. kr. á næsta ári til að halda áfram að vinna við hönnun meðferðarkjarnans þannig að við gætum kannski byrjað að byggja hann í lok næsta árs sem væri eðlilegt miðað við 

Frú forseti. Það fer ekkert frá okkur það verkefni að halda áfram að styrkja heilbrigðismálin, Landspítalann og aðrar heilbrigðisstofnanir víða um landið. Hvað varðar stöðuna þar sérstaklega, sem hv. þingmaður hefur verið að ræða hér í dag, er það mín upplifun, ég skal ekkert segja hvað er endilega nákvæmt og rétt í því, að það sé tilfinningin vegna niðurskurðar undanfarinna ára, sem hefur verið umtalsverður og ég hef aðeins rætt hér í dag, sem er að brjótast fram í umræðunni í dag. Þar með fer kannski fyrir lítið sú aukning á fjárframlögum sem hefur komið fram á síðasta og þessu ári til spítalans. En líkt og ég hef bent á eru framlög til Landspítalans þau hæstu sem þau hafa nokkru sinni verið á yfirstandandi ári. Af umræðunni mætti ætla að það væri verið að skera niður á Landspítalanum. Það er ekki þannig. Þeim botni var náð fyrir einhverjum árum. Í skólamálunum - já, hv. þingmaður ræðir gjarnan um þau hér og það er hægt að taka undir það með hv. þingmanni að við getum ekki þrengt mikið meira að skólanum án þess að það fari beinlínis að bitna harkalega á gæðum námsins og að þessu þarf að gæta. En við skulum líka hafa hugfast að jafnvel þótt hagur ríkisins sé eitthvað að vænkast á þessu og næsta ári og mögulega til lengri tíma þarf að vanda sig gríðarlega við forgangsröðun þeirra útgjaldatilefna sem við 

Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins hnykkja á því hér í andsvari við hæstv. ráðherra, af því að hann gat ekki svarað því áðan, að það voru tvær spurningar sem stóðu eftir. Það er annars vegar þessi niðurskurður og tilfærsla á framkvæmdafé Vegagerðar til reksturs og niðurskurðar þar, sem þýðir að mínu mati ein þau minnstu fjárframlög sem verið hafa til verklegra framkvæmda. Það kemur sér illa vegna þess að innviðastyrkingin, sérstaklega á landsbyggðinni, er mjög mikilvæg og hefur heldur betur skilað árangri. Það sjáum við á fjölmörgum verkum sem við höfum unnið undanfarin ár. Hitt atriðið var - ég ber þó alveg virðingu fyrir því ef hæstv. fjármálaráðherra getur ekki svarað því - það sem ég gerði að umtalsefni hvað varðar Háskólann á Akureyri, þessar 30 millj. kr. sem skólinn segir að vanti inn á þessu ári sem var fjárveiting sem var 2013 en datt einhverra hluta vegna út við 3. umr. fjárlaga fyrir þetta ár. Hvort það var viljandi eða óviljandi eða mistök veit ég ekki, en eins og ég gat um áðan er samkvæmt upplýsingum Háskólans á Akureyri bráðnauðsynlegt að fá það fé. Spurning mín varðar þessi tvö atriði, Vegagerðina og Háskólann á Akureyri. Ég spyr hvort hæstv. fjármálaráðherra sé kunnugt um þessi mál hvað varðar Háskólann á Akureyri.

Virðulegi forseti. Ég verð að játa það á mig að ég þekki það mál ekki nægilega vel til þess að úttala mig um það hér, það mál sem tengist Háskólanum á Akureyri, þessum 30 millj. kr. En eitthvað hefur gerst í meðferð fjárlaganefndar fyrst þetta var í frumvarpinu sem ég mælti fyrir en féll svo út. Það verður þá að vera verkefni nefndarinnar að taka það aftur til skoðunar. Varðandi hitt málið, Vegagerðina, þá vék ég að því hér í dag að við erum að millifæra milli framkvæmdanna sem hafa tafist og eru á Bakka við Húsavík og síðan snjómoksturshallans. Við erum því að taka af framkvæmdafénu og setja í þjónustuna. Þá er eðlilegt að menn spyrji sig: Er verið að skera varlega niður framkvæmdaféð? Ég svaraði því í ræðu minni hér í dag að það er augljóst að þá verður að bæta við inn á árið 2016 til baka því sem tekið er af Bakkaverkefninu á árinu 2014, það sem er í raun tekið af því á þessu ári, vegna þess að það nýtist ekki á þessu ári.  Það er reyndar alveg sjálfstætt athugunarefni hvers vegna það munar á síðustu tveimur árum hátt í 2 milljörðum kr. á áætlunum um snjómokstur, það eru engar smáfjárhæðir. En 

Frú forseti. Nú mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um yfirskattanefnd, lögum um virðisaukaskatt, tollalögum og lögum um úrvinnslugjald. Nánar tiltekið er einkum um að ræða eftirtaldar breytingar: 1. Yfirskattanefnd tekur við verkefnum ríkistollanefndar og ríkistollanefnd er lögð niður. 2. Úrskurðarvald yfirskattanefndar er endurskilgreint vegna breytts hlutverks nefndarinnar og annarra breytinga á ýmsum lögum um skatta og gjöld. 3. Fellt er brott úr lögum um virðisaukaskatt það skilyrði að ágreining um skattskyldu og skattfjárhæð virðisaukaskatts megi einungis bera undir dómstóla ef yfirskattanefnd hefur áður úrskurðað um ágreininginn. 4. Skýrt er kveðið á um það í lögum að bera megi ákvarðanir um alla þætti skattamála undir dómstóla. Nánar um fyrsta atriðið: Meginbreytingin sem lögð er til í frumvarpinu er sú að yfirskattanefnd taki við verkefnum ríkistollanefndar frá og með næstu áramótum og að ríkistollanefnd verði lögð niður frá sama tímamarki. Ríkistollanefnd hefur undanfarin ár úrskurðað í innan við 20 kærumálum á ári er varða tolla og aðflutningsgjöld. Ekki eru taldar forsendur til að viðhalda sérstakri úrskurðarnefnd þar sem kærur eru viðvarandi svo fáar. Yfirskattanefnd úrskurðar í svipuðum málum, þ.e. kærumálum um skatta og gjöld sem lögð eru á af ríkisskattstjóra. Starfsemi yfirskattanefndar er mun viðameiri og fastari í sessi en starfsemi ríkistollanefndar, enda hefur yfirskattanefnd afgreitt á bilinu 300–600 mál á ári undanfarin ár. Þá hefur yfirskattanefnd fasta starfsstöð og flestir nefndarmenn sinna starfinu sem aðalstarfi. Þykir því rökrétt að yfirskattanefnd taki við verkefnum ríkistollanefndar og að ein úrskurðarnefnd hafi með höndum að úrskurða í kærumálum á sviði skatta, tolla og annarra gjalda sem ákvörðuð eru af ríkisskattstjóra og tollstjóra, og sýslumönnum í tilviki erfðafjárskatts. Um annað megintilefni og atriði frumvarpsins: Í frumvarpinu er lagt til að úrskurðarvald yfirskattanefndar verði endurskilgreint og samræmt, bæði vegna breytts hlutverks nefndarinnar og annarra breytinga á ýmsum lögum um skatta og gjöld sem orðið hafa undanfarin ár. Einnig eru önnur ákvæði laga um yfirskattanefnd lagfærð með tilliti til samræmingar og lagfæringar almennt. Um þriðja megintilefni frumvarpsins er í frumvarpinu að finna tvö önnur atriði sem eru af nokkuð öðrum toga og tengjast ekki yfirtöku yfirskattanefndar á verkefnum ríkistollanefndar. Þau eru í fyrsta lagi að fellt er brott úr lögum um virðisaukaskatt það skilyrði að ágreining um skattskyldu og skattfjár virðisaukaskatts megi einungis bera undir dómstóla ef yfirskattanefnd hefur áður úrskurðað um ágreininginn. Þetta atriði hefur verið umdeilt um árabil, ekki síst þar sem endurákvörðun ríkisskattstjóra getur varðað tekjuskatt, virðisaukaskatt og fleiri gjöld samtímis. Ágreiningur um virðisaukaskatt þykir ekki hafa þá sérstöðu að rétt sé að viðhalda þessari sérreglu í lögum. Verði tillaga þessi að lögum verður unnt að bera ágreining um virðisaukaskatt beint undir dómstóla án aðkomu yfirskattanefndar. Fjórða meginatriðið sem ég nefndi hér í upphafi er að lagt er til að gerð verði breyting á orðalagi 1. mgr. 15. gr. laga um yfirskattanefnd. Samkvæmt orðanna hljóðan á gildandi ákvæði verða úrskurðir yfirskattanefndar um skattfjárhæð ekki bornir undir dómstóla. Fræðimenn hafa um árabil dregið í efa að slík túlkun fái staðist enda samræmist hún ekki þeirri grundvallarreglu í íslenskum rétti að bera megi ákvarðanir stjórnvalda undir dómstóla. Eðlilegt þykir að þessu ákvæði verði breytt og að samkvæmt orðalagi þess megi bera ákvarðanir um alla þætti skattamála undir dómstóla. Sá tilflutningur verkefna sem felst í frumvarpinu er talinn hafa óveruleg áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Miðað er við að fjárveiting muni fylgja tilfærslunni frá aðalskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytis sem hefur til þessa greitt meginhluta þess kostnaðar sem fallið hefur til vegna starfa ríkistollanefndar. Að lokum vil ég hafa nokkur orð um aðdraganda máls þessa. Frumvarpið er samið samkvæmt tillögu starfshóps sem í áttu sæti fulltrúar allra stofnana skattkerfisins, þ.e. ráðuneytisins, tollstjóra, ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra, yfirskattanefndar og ríkistollanefndar. Fjármála- og efnahagsráðherra skipaði þennan starfshóp í vor í beinu framhaldi af vinnu nefndar um stjórnsýslu skattamála sem ráðherra skipaði einnig og vann undir stjórn Ragnhildar Helgadóttur lagaprófessors. Þeirri nefnd var ætlað að vera fyrsti áfangi í athugun minni á stofnanakerfi skattamála þar sem starfsemi stofnana þess væri kortlögð með tilliti til réttaröryggis, skilvirkni og jafnræðis, auk samstarfs og tengsla stofnana skattkerfisins við ráðuneytið. Nefndin skilaði tillögum sínum til mín í desember 2013 í formi skýrslu sem birt er á vef fjármála- og efnahagsráðuneytisins og fannst mér sjálfsagt að geta þessa varðandi aðdraganda þess að málið er fram komið. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Margt virðist mjög gott þarna, það er verið að auðvelda almenningi og lögaðilum að sækja rétt sinn með því að gera það skýrt, eins og hæstv. ráðherra nefndi, að það er hægt að kæra ákvarðanir yfirskattanefndar til dómstóla og jafnframt að ekki þurfi að tæma kæruleiðir varðandi virðisaukaskattinn, það þarf ekki að fara til yfirskattanefndar áður. Ákveðin verkefni eru færð frá ríkistollanefnd yfir í yfirskattanefnd og mögulega einhverjar aðrar breytingar sem ég hef ekki tekið eftir. Því spyr ég: Er á einhvern hátt verið að gera þetta ferli, kæruleiðir einstaklinga og almennt það að einstaklingar og lögðailar geti sótt rétt sinn fyrir dómstólum, er eitthvað þarna sem tefur það eða þvælist fyrir því að gera það auðvelt? Það er svo margt þarna sem vissulega gerir gott.

Frú forseti. Nei, ég tel að það sé ekkert í málinu sem eigi að torvelda það að leita réttar síns í kerfinu. Í þessu sambandi er sjálfsagt að geta þess að á fyrstu vikum og mánuðum mínum í ráðuneytinu var talsvert um að ég fengi ábendingar um að bæta mætti stjórnsýslu skattamála á Íslandi. Það varð mér á endanum tilefni til þess að koma á fót þeim starfshóp sem skilaði skýrslunni sem ég vísaði til áðan. Það kom í ljós að í þeim stofnunum sem fara fyrir skattamálum á Íslandi var að finna fjölmargar góðar ábendingar um það hvernig við gætum gert hlutina með einfaldari hætti. Það er í sjálfu sér viðvarandi verkefni að uppfæra lög og reglur þannig að við straumlínulögum kerfið sem mest við megum og gerum öllum einfaldara fyrir að lifa í því, starfa í því og vinna með því. Í þessu tilviki þótti sjálfsagt að nýta þann kraft sem er í yfirskattanefndinni til að þar væri mannskapurinn og þekkingin nýtt. Tollanefndina, sem hefur farið með tiltölulega fá mál á ári eins og ég rakti áðan, væri þá hægt að leggja niður. Það kom til álita að endurnefna yfirskattanefnd en þegar ég hafði íhugað það fannst mér í sjálfu sér ekkert tilefni til þess.