Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pétur Sigurðsson, fyrrverandi alþingismaður, sjómaður og forstöðumaður Hrafnistu í Hafnarfirði, andaðist í gær, sunnudaginn 15. desember. Hann var 68 ára að aldri. Pétur Sigurðsson var fæddur í Keflavík 1. júlí 1928. Foreldrar hans voru hjónin Sigurður Pétursson skipstjóri og útgerðarmaður þar og síðar í Reykjavík og Birna Ingibjörg Hafliðadóttir húsmóðir. Hann lauk gagnfræðaprófi í Reykjavík árið 1944, fiskimannaprófi hinu meira í Stýrimannaskólanum í Reykjavík 1949 og farmannaprófi 1951. Árið 1961 stundaði hann nám í hagræðingartækni og stjórnunarstörfum hjá Iðnaðarmálastofnun Íslands. Pétur Sigurðsson var sjómaður á árunum 1943--1963. Hann var fyrst háseti, síðar bátsmaður og stýrimaður á vélbátum, togurum og farskipum, frá 1952 vann hann á skipum Eimskipafélags Íslands. Við alþingiskosningar haustið 1959 var hann í kjöri fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Reykjavík og hlaut kosningu. Hann var þingmaður Reykvíkinga 1959--1978 og 1983--1987 og landskjörinn þingmaður 1979--1983, sat á 28 þingum alls. Hann var fyrri varaforseti sameinaðs þings árið 1980, kosinn í febrúar. Erindreki Sjálfstæðisflokksins var hann milli þinga 1963. Frá 1977 til 1992 var hann forstöðumaður Hrafnistu í Hafnarfirði. Pétur Sigurðsson var kjörinn til trúnaðarstarfa í samtökum sjómanna. Hann var í stjórn Sjómannafélags Reykjavíkur 1962--1994 og í miðstjórn Alþýðusambands Íslands 1972--1976. Formaður sjómannadagsráðs var hann 1962--1994 og jafnframt stjórnarformaður Hrafnistu, dvalarheimilis aldraðra sjómanna, Happdrættis DAS, Laugarásbíós, Bæjarbíós í Hafnarfirði og barnaheimilisins Hraunáss í Grímsnesi til 1992. Hann var í stjórn Fiskimálasjóðs 1983--1987 og formaður öryggismálanefndar sjómanna 1984--1986. Hann var kosinn í vinnutímanefnd 1961 og var formaður hennar og hann átti sæti í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs 1963--1987, formaður frá 1983. Yfirskoðunarmaður ríkisreikninga var hann 1968--1975. Hann var fulltrúi á þingi Evrópuráðsins 1967--1972 og 1975--1984, átti sæti á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 1972 og 1975, í Norðurlandaráði 1983--1987 og í Vestnorræna þingmannaráðinu 1986. Formaður bankaráðs Landsbanka Íslands var hann 1985--1989. Pétur Sigurðsson var starfsamur röskleikamaður. Starfsferill hans, sem hér hefur verið rakinn, ber vitni um traust sem hann naut og er þó ekki allt talið. Meðal annars vann hann ötullega að stofnun Samtaka áhugafólks um áfengisvandamálið og var í fyrstu stjórn þeirra samtaka. Hæst ber starf hans í þágu sjómanna. Með stuðningi traustra samherja varð mikið ágengt undir forustu hans til hagsbóta fyrir sjómenn, ekki síst hina öldruðu. Á Alþingi átti hann frumkvæði að lögum og ályktunum um hagsmunamál sjómanna og annarra launþega, öryggismál og öldrunarmál. Fjöldi dvalarheimila aldraðra, stórra og smárra, er sýnilegasta vitni um árangur af ævistarfi Péturs Sigurðssonar. Ég bið háttvirta alþingismenn að minnast Péturs Sigurðssonar með því að rísa úr sætum. --- 
            

Herra forseti. Enda þótt frv. til fjárlaga fyrir árið 1997 sé nú tekið á dagskrá samkvæmt ákvæðum þingskapa þá hefur fjárln. ekki lokið athugun sinni á frv. Því legg ég til, herra forseti, að ég fái að fresta ræðu minni og jafnframt að umræðunni verði frestað til þess tíma sem forseti telur hagkvæman fyrir frekari umræðu um málið.

Hæstv. forseti. Í fjarveru hv. formanns efh.- og viðskn., hv. þm. Vilhjálms Egilssonar, mæli ég fyrir nál. á þskj. 324 frá meiri hluta efh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Indriða H. Þorláksson, Bolla Þór Bollason, Braga Gunnarsson, Maríönnu Jónasdóttur og Ragnheiði Snorradóttur frá fjármálaráðuneyti. Þá komu á fund nefndarinnar Jónas Fr. Jónsson og Birgir Ármannsson frá Verslunarráði Íslands, Ingólfur Bender frá Samtökum iðnaðarins, Arnar Sigurmundsson frá Samtökum fiskvinnslustöðva, Kristján Ragnarsson og Sveinn Hjörtur Hjartarson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Sigurgeir Þorgeirsson frá Bændasamtökunum, Birgir Rafn Jónsson og Stefán Guðjónsson frá Félagi íslenskra stórkaupmanna, Guðni Níels Aðalsteinsson frá Vinnuveitendasambandi Íslands og Sigurður Jónsson frá Kaupmannasamtökunum, en þeir sendu nefndinni einnig skrifleg erindi um málið. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Þær eru eftirfarandi: 1. Á móti breikkun á gjaldstofni, sbr. skýringar við 2. tölul. hér að neðan, er lagt til að hlutfall tryggingagjaldsins lækki samsvarandi. Í stað meðalprósentunnar 5,5% kemur 5,25%. Er hlutfallstölum breytt til samræmis við þetta. Af sömu ástæðum lækkar gjald í Atvinnuleysistryggingasjóð úr 1,35% í 1,3%. 2. Lagt er til að við frumvarpið bætist tvær nýjar greinar. Annars vegar er lagt til að við 3. gr. laganna bætist tveir töluliðir um að Staðlaráð fái í sinn hlut 0,007% af gjaldstofni tryggingagjalds og Icepro, sem er aðili að stöðlunarverkefnum á sviði tölvusamskipta, fái 0,001%. Til stóð að leggja á sérstakt gjald til að standa straum af kostnaði við gerð staðla, en talið var betra að fara þá leið sem hér er lögð til. Er þetta sama fyrirkomulag og gildir um Vinnueftirlit ríkisins. Þessi breyting mun þýða að tekjur Staðlaráðs verði um 16 millj. kr. og tekjur Icepro um 2 millj. kr. Hins vegar er lögð til sú breyting á 1. tölul. 7. gr. laganna að gjaldstofn tryggingagjalds verði breikkaður þannig að hluti launagreiðenda lífeyrissjóðsiðgjöldum verði að fullu tekinn inn í stofninn, en miðist ekki við þann hluta framlagsins sem er umfram 6% af launum eins og nú er. Undir nál. rita auk formanns Vilhjálms Egilssonar, hv. þm. Pétur H. Blöndal, Gunnlaugur M. Sigmundsson og Sólveig Pétursdóttir auk þeirrar sem hér talar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 1. minni hluta efh.- og viðskn. en auk mín skrifar undir álitið hv. þm. Ásta B. Þorsteinsdóttir sem sat í nefndinni þegar þetta mál var afgreitt. Málið snýst um samræmingu tryggingagjalds þannig að á fjórum árum verður samræmt gjald af einstökum atvinnuvegum. Gjald mun hækka á þeim sem nú eru í lægri gjaldflokki og lækka á þeim sem eru í hærri gjaldflokki. Við í 1. minni hlutanum höfum dregið fram, bæði í nefndarstarfinu og einnig við 1. umr., að hér er um að ræða tryggingagjald, þ.e. launaskatt sem er álagning á greidd laun fyrirtækja. Við þingmenn jafnaðarmanna lítum svo á að það sé eðlilegt að atvinnuvegum sé ekki mismunað varðandi álagningu launaskatts í löggjöf um skattamál. Það er ekki nema menn kjósi af sérstökum ástæðum að hafa ívilnanir gagnvart tilteknum atvinnugreinum, en það er skoðun okkar að slík ívilnun eða mismunun í atvinnulífinu, sem við höfum oft búið við undanfarna áratugi, sé ekki af hinu góða og atvinnuvegir verði að keppa á jafnréttisgrunvelli um framleiðsluþætti, þar á meðal um vinnuafl. Það hefur verið sérstök ívilnun fyrir sjávarútveg, landbúnað og iðnað í þessu tryggingagjaldskerfi og víst má færa rök fyrir því að afkoma t.d. í landbúnaði eða botnfiskvinnslu sé ekki þess eðlis að menn geti borið mjög vel þær auknu álögur sem hækkun tryggingagjalds á þessum atvinnugreinum vitaskuld hefur. Þá verður hins vegar að hafa í huga að hér er veittur eðlilegur aðlögunartími og þetta mál snýst fyrst og fremst um grundvallarákvörðun. Þetta mál snýst um það hvort mönnum finnst vera eðlilegt að ívilna eða mismuna einstökum atvinnugreinum eða ekki. Það er skoðun okkar að það sé ekki góð aðferðafræði í íslenskri löggjöf. Við bendum einnig á í okkar áliti að þessi skoðun styðst ekki einungis við okkar sannfæringu heldur einnig við löggjöf erlendis frá þar sem mjög víða --- og er hægt að benda á löggjöf í Evrópu því til sanninda --- hefur löggjöf verið færð í það horf að slík mismunun milli atvinnugreina er mjög á undanhaldi. Lagt er til í brtt. af hálfu meiri hlutans að miða við heildarlaun við útfærslu þessa, þ.e. að taka inn lífeyrissjóðsiðgjald. Þetta breytir ekki efni málsins og hefur sáralítil fjárhagsleg áhrif. Fyrsta minni hluta finnst eðlilegt að þessi brtt. sé gerð og munum við styðja hana. Sömuleiðis styðjum við meginefni frv., þ.e. að leggja á tryggingagjald í því formi sem hér er lagt til, þ.e. til fjögurra ára. Hins vegar erum við á móti þeirri brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. að gera ráð fyrir mörkuðum tekjustofni til Staðlaráðs og Icepro. Þetta eru fyrirtæki sem annast útgáfu staðla hér á landi. Það hefði verið mun eðlilega að fjárveitingar til þessa þáttar væru á fjárlögum ef menn kysu að hið opinbera kæmi að þeim þætti frekar en að eyrnamerkja tekjustofn úr tryggingagjaldi eins og gert er. Við bendum á að þar með er verið að hygla tilteknum stofnunum og fyrirtækjum umfram önnur sem e.t.v. eiga eftir að koma inn á þennan markað. Við teljum þetta dæmi um slæm vinnubrögð að vera að tengja það inn í afgreiðslu þess máls sem hér er til umræðu. Við leggjumst gegn þessari brtt. meiri hlutans, munum hins vegar styðja meginþætti frv. sem fjallar um samræmingu á tryggingagjaldi og aðlögun á því næstu fjögur árin. Við lítum svo á að hér sé um grundvallarmál að ræða. Afstaða manna kemur mjög skýrt fram í atkvæðagreiðslu um þetta efni, þ.e. hvort menn telja eðlilegt að það sé mismunun milli atvinnuvega eða ekki varðandi álagningu skatta. Það er skoðun okkar jafnaðarmanna að slík mismunun eigi ekki að vera í lögum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta efh.- og viðskn. en þann minni hluta skipar sá sem hér talar. Þetta frv. er eitt af nokkrum skattamálum hæstv. ríkisstjórnar sem meira og minna hanga saman eins og reyndar er farið yfir í stuttaralegri greinargerð með frv. Þá þarf að skoða þetta mál m.a. í tengslum við breytingar á vörugjöldum sem gerðar voru í fyrra og fleiri mál eru þarna samhangandi. Þetta tengist einnig tilfærslu á fjármunum frá Atvinnuleysistryggingasjóði yfir í tryggingagjaldshluta tryggingagjaldsins, þ.e. þann hlutann sem rennur til Tryggingastofnunar ríkisins eða í ríkissjóð í reynd. Sömuleiðis er þetta auðvitað í tengslum við aðrar tilfærslur í skattkerfinu sem við höfum gagnrýnt margar hverjar mjög harðlega. Þá nefni ég sérstaklega ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að lækka endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu við húsbyggingar og viðhald og endurbætur á íbúðarhúsnæði á byggingarstað. En tekjuöflunin sem felst í þessu frv. sérstaklega er merkt lækkun vörugjalda og þar með er með þessum breytingum, herra forseti, skattbyrðin í landinu að færast til, frá neyslusköttum og yfir í launatengd útgjöld. Og þó að ekki séu stórir fjármunir á ferðinni kannski í þessu tilviki, þá hlýtur maður að staldra fyrir það fyrsta við slíka áherslubreytingu. Það er auðvitað nokkuð sérstakt, m.a. í ljósi þess að nú hafa menn miklar áhyggjur af þenslu og vaxandi viðskiptahalla og öðru slíku, að einmitt við þær aðstæður skuli menn vera að færa skattbyrði til í skattkerfinu frá neyslusköttum og yfir í launatengd útgjöld. Í öðru lagi er gefin upp sem meginástæða þessara breytinga, herra forseti, sú ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar að samræma tryggingagjald milli atvinnugreina í áföngum. Það felur einfaldlega í sér að hækka gjaldið á þær útflutnings- og framleiðslugreinar í landinu sem búið hafa við lægri álagningu tryggingagjalds en aðrar, þ.e. þær greinar sem verið hafa í lægra þrepi, og lækka það að sama skapi á hinar ef ekki eiga að vera nein nettótekjuöflunaráhrif samfara breytingunum fyrir ríkissjóð. Það er, herra forseti, eðlilegt sjónarmið í sjálfu sér að samræma þessi hlutföll og því er ekki á móti mælt að að mörgu leyti sé það eðlilegast að a.m.k. almenn skattlagning af þessu tagi sé höfð jöfn en að um sértækar aðgerðir, sem miða þá að starfskjörum einstakra greina að breyttu breytanda, sé búið í skattalögum eða fjárlögum með öðrum hætti. En það breytir ekki hinu að með þessum breytingum verða íþyngjandi áhrif fyrir þær sem taka á sig hækkunina og samræmingin felur það óumflýjanlega í sér að skattlagningin færist með auknum þunga yfir á þær greinar sem eru mannaflsfrekar. En það er almennt talinn helsti ókosturinn við launatengd útgjöld af hvaða tagi sem er að þau koma þyngra niður á þeim greinum þar sem launahlutfallið er hátt í tilkostnaðinum og þar sem mannaflsfrek starfsemi er á ferðinni. Spurningin hlýtur einnig að vakna á hvaða grundvelli þessi samræming er byggð því þar getur komið ýmislegt fleira til greina heldur en sú formúla sem hér er notuð, að um sé að ræða sömu prósentu á launaútgjöldin sem slík. Eins og bent er á í mörgum umsögnum um málið frá ýmsum aðilum á vinnumarkaði geta þar margar aðrar formúlur komið til greina, svo sem þær að um einhverja meðaltalsviðmiðun sé að ræða á hvert starf eða vinnustundir. Herra forseti. Það er eðlilegt að við þessar breytingar sé skoðað hvernig aðstæður eru hjá hverjum og einum, sem þarna verður fyrir breytingum, að taka þær á sig. Það er staðreynd sem ekki verður falin að þær greinar sem verða kannski fyrir hvað mestum breytingum eru einkum tvær, það er landbúnaðurinn og það er fiskvinnslan. Það gerist vegna þess að í þessum greinum er um mannaflafreka starfsemi að ræða og því verður tæplega haldið fram, held ég, að aðstaða þeirra sé þannig um þessar mundir að þær séu sérstaklega vel í stakk búnar til að taka á sig þessar álögur. Við sem stöndum á bak við álit 2. minni hluta teljum að óvarlega sé farið í þessar breytingar og hæstv. ríkisstjórn verði að bera ábyrgðina á því hvernig þetta er upp sett því að ekki fer mikið fyrir því einhverjar hliðarráðstafanir eða mótvægisaðferðir séu á ferðinni gagnvart þessum greinum og þarf væntanlega ekki að fjölyrða hér við hv. alþingismenn um til að mynda ástandið í hefðbundinni bolfiskvinnslu. Innan fiskiðnaðarins er það bolfiskvinnslan sem er með langhæst launagreiðsluhlutfallið. Ýmsar aðrar greinar í fiskvinnslu eru meira vélvæddar eða með lægra launahlutfall, t.d. rækjuiðnaðurinn, en hefðbundna bolfiskvinnslan og frystingin eru sá hluti fiskvinnslunnar sem hvort tveggja í senn fær þetta á sig af mestum þunga og býr einmitt um þessar mundir við langverstu afkomuna. Um landbúnaðinn þarf heldur ekki að fjölyrða, enda leggjast þeir sem tala fyrir hans hönd í þessu máli mjög hart gegn þessum breytingum og ég vísa þar í fskj. I með þessu nefndaráliti sem er umsögn Bændasamtaka Íslands frá 22. nóv. 1996. Þar er ekki síst rætt um stöðu sauðfjárbænda og sauðfjárframleiðslunnar og þá stórfelldu kjaraskerðingu sem menn hafa tekið á sig þar á undanförnum árum. Og því er haldið fram, og verður sjálfsagt ekki mótmælt, að tæpast hafi nokkur önnur stétt í landinu mátt sæta annarri eins skerðingu á sínum kjörum undanfarin ár en einmitt sauðfjárbændur. Það er talið að þetta þýði lauslega áætlað 80--100 millj. kr. auknar árlegar álögur á greinina þegar hækkunin er öll komin fram. Sömuleiðis nefna þeir hjá Bændasamtökunum í sinni umsögn þetta sama álitamál og ég gerði hér að umtalsefni í upphafi máls míns, þ.e. þessa tilfærslu á skattbyrði frá neysluskatti yfir á atvinnureksturinn eða launatengd útgjöld atvinnulífsins. Síðast en ekki síst nefna þeir, og af eðlilegum ástæðum, að bændur hafi undanfarin fimm ár greitt tryggingagjald, og þar með talið atvinnuleysistryggingagjald, þann hluta gjaldsins sem rennur í Atvinnuleysistryggingasjóð án þess að njóta réttinda í þeim sjóði og fer nú að verða einhver mesti skandall, herra forseti, sem lengi hefur verið uppi hversu hörmulega það hefur gengið að koma vægi á þau mál. Það var mjög harkalega gagnrýnt hér á síðasta kjörtímabili að þáverandi félagsmálaráðherrar stóðu sig illa í þessu máli og komust hvorki lönd né strönd með það að útfæra reglur sem tryggðu einyrkjum eins og bændum, trillusjómönnum og vörubifreiðastjórum eðlileg réttindi til atvinnuleysisbóta. Menn þvældust með þetta fram og til baka og gáfu út gagnslausar reglugerðir og guð má vita hvað sem voru svo illa úr garði gerðar að þær komu fyrir ekki. Einn af þeim sem hvað vasklegast gengu fram í því að gagnrýna þáv. hæstv. félmrh. var núv. hæstv. félmrh., þáv. óbreyttur hv. þm. Páll Pétursson,  Herra forseti. Í öðru lagi vísa ég til umsagnar Samtaka fiskvinnslustöðva sem er fskj. II með þessu nefndaráliti. Þar er komið inn á þá þætti sem ég var að nefna, bæði afkomu fiskvinnslunnar og það hversu mannaflafrekar sumar greinar þar eru og þar af leiðandi hversu íþyngjandi þetta er við þær aðstæður sem við búum við hvað afkomu þeirrar greinar snertir. Þar er reyndar einnig komið inn á mjög sérkennilegan anga þessa máls sem er tengsl þessara breytinga við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Það hefur satt best að segja verið afar misvísandi og furðulegt hvernig það mál hefur verið notað því að hæstv. ríkisstjórn gaf það út sem eina af meginástæðunum fyrir sínum breytingum að þessu leyti að Eftirlitsstofnun EFTA, sem miklu ræður eins og kunnugt er, hefði verið með aðfinnslur og jafnvel haldið því fram að mishátt tryggingagjald samrýmdist ekki samningnum um Evrópskt efnahagssvæði því það mætti hugsanlega jafna því til einhvers konar ríkisstyrkja að hafa lægra gjald á sumar greinar. Og þvílík svívirða. Það er von að þeir verði þungir á brún úti í Evrópu ef menn eru farnir að ríkisstyrkja sjávarútveg. Þeir þekkja ekki það fyrirbæri, er það, og von að þeir standi alveg á haus af reiði yfir slíkri ósvinnu. Hæstv. ríkisstjórn gaf þessa alveg sérstaklega upp sem ástæðu. Þeir hjá fiskvinnslunni vildu fá um þetta nánari skýringar og skrifuðu hæstv. ríkisstjórn og báðu um að fá það á pappír, svart á hvítu, hvað það væri í EES sem gerði það að verkum að þessu yrði að breyta. Og þar vísuðu þeir m.a. í fréttatilkynningu frá fjmrn., dags. 25. júní sl., en þar var einmitt skýrt frá viðræðum milli íslenskra stjórnvalda og Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA. En þá gerist það skrýtna að í svarbréfi fjmrn. til Samtaka fiskvinnslustöðva kom fram að þessi fyrirhugaða hækkun á tryggingagjaldi á sjávarútveg væri alfarið innlend pólitísk ákvörðun og þá eingöngu réttlætt með því að óeðlilegt væri að láta skattheimtu eins og tryggingagjald hafa áhrif á innbyrðis stöðu atvinnustarfsemi í landinu. Þá var allt í einu ESA-röksemdin gufuð upp, bara fallin fyrir borð. Auðvitað er það hið sanna í málinu að hæstv. ríkisstjórn er hér að langmestu leyti til að hækka þessi gjöld á greinum sem koma ekkert við EES-samninginn og eru þrælríkisstyrktar í öllum helstu samkeppnislöndum okkar. Það er því alveg út úr kú að nota þau rök að lægra skattþrep þarna geti talist ígildi ríkisstyrkja þegar greinarnar falla alls ekki undir samkeppnisákvæði EES-samningsins eða Evrópuréttarins og eru bullandi ríkisstyrktar í þeim löndum. Hæstv. ríkisstjórn verður að finna sér einhver haldbærari rök og þau eru þá fagurfræðileg aðallega, ef svo má að orði komast, að það fari í hinar fínu taugar hæstv. ríkisstjórnar að tryggingagjald sé eitthvað lægra eða eitthvað öðruvísi skattalegt umhverfi á t.d. höfuðútflutningsatvinnugrein þjóðarinnar, sjávarútveginum, eða landbúnaðinum sem býr við mjög sérstakar aðstæður eins og menn þekkja. Ég get ekki kallað það annað, herra forseti, þegar ESA-röksemdin er gufuð upp en að þetta séu þá aðallega orðnar fagurfræðilegar röksemdir hjá hæstv. ríkisstjórn, að það fari í fínu taugarnar á þeim að þetta sé mismunandi. En alvarlegast finnst mér, herra forseti, að málafylgja hæstv. ríkisstjórnar, t.d. hvað snertir fiskvinnsluna og bolfiskvinnsluna, sem berst fyrir lífi sínu víða um land einmitt þessa mánuðina, fjölmörg frystihús hafa sagt upp fólki og það mun ekki mæta til starfa eftir áramótin á mörgum stöðum á landinu, fólk sem er að vinna út sinn uppsagnarfrest. Ég hygg að það sé t.d. þannig bæði í Ólafsfirði og í Skagafirði. Og hvað er hæstv. ríkisstjórn að gera í þeim efnum? Það sem snýr að fiskvinnslunni eða hefur snúið að henni er mörg hundruð millj. kr. útgjaldaaukning annars vegar í formi hækkunar á tryggingagjaldi og hins vegar átti í frv. til laga um Þróunarsjóð sjávarútvegsins að festa þar gjaldtöku á fiskvinnsluna langt fram á næstu öld. Nú hefur meiri hlutinn að vísu ákveðið að láta annað duga, það sé nóg að hækka þetta öðrum megin og það mun vera á ferðinni brtt. sem tekur fiskvinnsluna út undan þróunarsjóðsgjaldtökunni frá og með næsta ári. En eftir stendur að það sem hér er á ferðinni er stórlega íþyngjandi fyrir fiskvinnsluna og ekki verður séð að ríkisstjórnin hafi af því nokkrar minnstu áhyggjur að hefðbundin bolfiskvinnsla til að mynda er á stórfelldu undanhaldi og mjög víða að leggjast af. Menn eru að gefast upp á því að halda úti vinnslu í bullandi taprekstri og loka húsunum hverju á fætur öðru. Nú er ég ekki að segja, herra forseti, að það sé mjög einfalt mál að ráða fram úr þessu og það er ljóst að ekki eru á dagskrá neinar allsherjaraðgerðir eða almennar aðgerðir af því tagi að breyta gengi krónunnar eða fara í víðtækar efnahagslegar aðgerðir sem slíkar, enda að mörgu leyti ekki sömu efnahagslegar forsendur fyrir því þar sem raungengi er frekar lágt og afkoma ýmissa annarra útflutningsatvinnugreina allgóð, þá ber þetta vandamál að okkur með nokkuð öðrum hætti en oft áður hefur verið. En það breytir ekki hinu að þetta er staðan. Það er grafalvarlegt mál út frá atvinnuhagsmunum í viðkomandi byggðarlögum. Það er stóralvarlegt mál út frá langtímamarkaðshagsmunum okkar þar sem við höfum byggt upp markaði á grundvelli þessarar vinnslu og við þekkjum það af biturri reynslu, t.d. þegar dró mjög úr framleiðslu á Bandaríkjamarkaði á síðasta áratug, að þá geta tapast landvinningar á skömmum tíma sem tekið hefur ártugi að byggja upp og vinna. Og þeir verða ekki auðveldlega endurheimtir þó að menn vilji aftur snúa á fyrri slóðir. Mér finnst satt best að segja alveg merkilegt tómlæti ríkja um þessa stöðu, herra forseti. Það er eins og maður sé að tala í tómu húsi þegar maður reynir að ná eyrum hæstv. ríkisstjórnar og ráðamanna um þetta vandamál. Það er eins og enginn hafi áhuga á þessu, öllum sé bara skítsama, herra forseti, með leyfi, hvort fiskvinnslan í landinu lifir eða deyr. Það er nokkuð mikið umhugsunarefni, satt best að segja. Kannski er ekki bara stór hluti þjóðarinnar, eins og manni stundum finnst, búinn að gleyma því á hverjum við lifum heldur líka sjálfir ráðamennirnir og farnir að trúa því að við lifum á verðbréfabraskinu og öðru slíku, þar sé uppspretta verðmætanna, eða að peningarnir verði til í Seðlabankanum eins og einu sinni var sagt. Ég held samt að enn sé ekki svo komið, þó að það kunni einhvern tíma að verða, að þar verði til verðmæti af sjálfu sér, þau spretti bara upp úr gólfinu, þó að sökkullinn sé þykkur undir Seðlabankanum, þá getur það vel verið að þar opnist einhverjar lindir. En enn held ég að þetta sé þannig að frumframleiðslan og verðmætasköpunin sé að stærstum hluta framleiðslugreinanna. Það eru fáar þjóðir í heiminum sem byggja afkomu sína í hlutfallslega jafnmiklum mæli á slíkri starfsemi og við og þess vegna held ég að það gætu verið ýmis rök jafnþung ef ekki sterkari eins og þessi fagurfræðilegu skattatæknirök sem hér eru flutt fyrir því að hækka sérstaklega launatengd útgjöld þessara mannaflafreku greina, fiskvinnslu og landbúnaðar. Ég hef a.m.k. ekki tekið þá trú, herra forseti, ég er ekki sannfærður og tel þessar breytingar þar af leiðandi ekki tímabærar. Ég get svo að lokum hvað þetta snertir vísað í fskj. III sem er umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna og hnígur mjög í sama farveg og tvær þær fyrri. Þar er þó sérstaklega bent á það að greiðslurnar verða mjög þungar á útveginn vegna þess að launin þar eru hærri vegna hlutaskiptakerfisins og af slíkum ástæðum kemur prósentuálagning af þessu tagi hvað upphæðir snertir mjög þungt niður hjá útgerðinni. En hæstv. ríkisstjórn hefur sjálfsagt ekki áhyggjur af henni frekar en öðru í þessu samhengi. Þá vil ég, herra forseti, gera aðeins að umtalsefni stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég veit ekki hversu vandlega menn hafa skoðað það hér í þinginu, t.d. í þeirri nefnd sem Atvinnuleysistryggingasjóður heyrir undir, hvernig staða hans er að verða, hvað verið er að gera við Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég held að það sé afar mikið umhugsunarefni. Hvað er verið að gera? Jú, það er verið að gefa sér það að vegna þess að sem betur fer er kominn a.m.k. tímabundinn bati í atvinnuástandið þá verði um varanlegar breytingar að ræða. Menn reikna sem sagt ekki með því að það geti farið svo að atvinnuleysið fari upp á við á nýjan leik í skammdeginu og menn reikna að fullu inn í áætlun sjóðsins fyrir allt næsta ár þennan skammvinna bata sem orðinn er varðandi atvinnuástandið. Ég er ekki viss um að þar sé á vísan að róa. Ég er t.d. ekki viss um að þetta gangi eftir ef öll fiskvinnslan í landinu meira og minna lokar nú um áramótin og endurræður ekki sitt fólk. Er hæstv. félmrh. búinn að reikna það inn í útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs ef engin vinna verður í landi í Skagafirði, Ólafsfirði og víðar, og víða á Vestfjörðunum? Svo er í öðru lagi verið að hengja alls konar pinkla á Atvinnuleysistryggingasjóð. Það er verið að gera hann að einhverjum tekjustofni fyrir ríkið fyrir meira og minna óskyld verkefni. Það er hengd á hann starfsfræðsla, námskeið og guð má vita hvað sem í mínum huga er mikið umhugsunarefni hvort er skynsamleg ráðstöfun. Og fleira í þessum dúr er hér á ferðinni sem er mjög sérkennilegt. Nú hélt ég að ríkisstjórnin, og ekki síst þeir flokkar sem að henni standa, væru ákaflega kaþólskir flokkar, ekki í trúarlegum skilningi, herra forseti. Ég veit að þetta eru góðir lúterstrúarmenn upp til hópa, en kaþólskir í þeim skilningi að þeir væru strangtrúaðir varðandi prinsippin í skattamálum og væru yfirleitt á móti svona eyrnamerkingum og mörkuðum tekjustofnum. Það er eins og mig minni að ég hafi einhvern tíma heyrt það, sérstaklega hjá Sjálfstfl. Það er þess vegna dálítið merkilegt að hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, sem var einu sinni talinn tilheyra frjálshyggjuliðinu og stuttbuxnadeildinni í Sjálfstfl. og hefur þá örugglega verið mjög mikið á móti svona eyrnamerkingum og mörkuðum tekjustofnum og svoleiðis jukki, hann er hér að flytja alls konar frumvörp og breytingar sem í raun eru stórbrotin nýmæli í þessum efnum. Að taka inn á tekjustofn Atvinnuleysistryggingasjóðs og lífeyrisdeildar Tryggingastofnunar alls konar verkefni, Staðlaráð og eitthvað sem heitir Icepro, því fallega íslenska nafni, --- og væri nú gaman ef hv. formaður efh.- og viðskn. væri hér til staðar til að þýða þetta, segja okkur hvað þetta þýðir, Icepro. Það er spurning hvort þetta er ekki brot á nafnalöggjöfinni, herra forseti, að taka lögaðila inn í fjárlögin eða lög um tryggingagjald sem heitir erlendu nafni. Eiga ekki slík fyrirbæri að skírast á íslensku sem fá fjárveitingar í gegnum skattkerfi hins opinbera og koma inn á fjárlög? Ég óska eftir því að hæstv. forseti hugleiði þetta, hvort þetta sé a.m.k. ekki jafnslæmt fagurfræðilega og mismunandi hátt tryggingagjald. En það er eitt það kostulega sem hér er á ferðinni að allt í einu skýtur upp kollinum í efh.- og viðskn. ósk frá hæstv. fjmrh. um það að taka 16 millj. inn á þennan tekjustofn fyrir Staðlaráð og það má þá alveg skýra frá því að þá sagði hv. formaður efh.- og viðskn.: Ja, þá verður Icepro að koma líka. Hann mundi bara ekki eftir fleirum í bili til að taka með. Annars hefði það örugglega gerst. Það er svo sem allt í lagi að auglýsa eftir því ef það eru einhverjir fleiri sem hafa áhuga á að koma þarna inn að þeir gefi sig þá fram. Það hljóta að vera ýmsar fleiri snotrar stofnanir sem heita annaðhvort innlendum eða erlendum nöfnum sem hægt er að tína þarna inn úr því að hæstv. fjmrh. er búinn að vera svo vinsamlegur að opna þennan reikning á annað borð. Staðlaráð og Icepro og ýmsir slíkir aðilar. Þannig er það, herra forseti, um efndirnar á stóru og fallegu yfirlýsingunum, t.d. um átak í starfsmenntun, endurmenntun og ýmiss konar námskeiðahaldi og þjálfun af því tagi, að það eru að verða örlög þeirra hástemmdu loforða að velta þessu yfir á Atvinnuleysistryggingasjóð. Það er kostulegt. Og svo er verið að gera þetta tryggingagjald sem í grunninn átti eingöngu að vera til þess að kosta tvo þætti, útgjöld almannatryggingakerfisins og Atvinnuleysistryggingasjóðs, að allsherjarruslakistu þar sem eru tíndir inn svona smáaðilar og fá heilar 2 millj. kr. eins og Icepro. Ég verð að segja alveg eins og er að litlu verður Vöggur feginn. Mér finnst það nokkuð mikið mál að vera að tína inn smátölur af þessu tagi. Hvers vegna er þetta ekki sett á fjárlög og haft þar? Af hverju er verið að leggja hér á 0,000-eitthvað prómill til þess að reyta út úr þessu 2 millj. handa Icepro? Mér finnst þetta satt best að segja svo smásmugulegt að engu tali tekur. Er hæstv. fjmrh. svona nískur eða illa haldinn,  Ég held að það væri hreinlegast, herra forseti, að henda þessu út og ég vara að lokum hvað þennan þátt snertir alveg sérstaklega við því að hér sé verið að veikja Atvinnuleysistryggingasjóð miklu meira en nokkurt vit er í. Það ætti frekar að láta hann njóta vafans ef atvinnuástandið verður eitthvað skárra, sem við skulum svo sannarlega vona, heldur en það var t.d. sl. vetur, ef skammdegiskúfurinn í atvinnuleysinu og útmánuðirnir, sem oft hafa verið okkur erfiðir, verða skárri, Atvinnuleysistryggingasjóður fengi þá að njóta þess vafa og safna í sarpinn. Ætli það geti ekki komið sér vel, því miður, eins og oft hefur orðið raunin. Að lokum, herra forseti, felur þetta mál í sér að gjaldstofninn sjálfur er breikkaður og greiðslurnar taka mið af öllum launaútgjöldum, þar með talið 6% atvinnurekenda í lífeyrissjóð, og það felur í sér að prósenturnar eru lækkaðar á móti af eðlilegum ástæðum. Ég hef að vísu vini mína í fjmrn. grunaða um að vera pínulítið að svindla þar líka. Þeir ætla að ná sér í smáaura í viðbót með því að breikkun gjaldstofnsins muni gefa aðeins meira en fer út á móti vegna lægri prósentu. Og þegar þetta var borið á þá ágætu reiknimeistara, þá þvertóku þeir ekki fyrir að það gætu komið aðeins meiri tekjur út úr þessu. Ég hef því þann fyrirvara á að þarna gætu menn verið að ná sér í pínulitla klípu í viðbót, en það er væntanlega ekki stórt mál. Ég held að þessi breyting sé að mörgu leyti eðlileg. Það sé að mörgu leyti eðlilegt að miða við allan launagreiðslustofninn en ég vek athygli á því að með þessu er þarna að eiga sér stað aftur örlítil tilfærsla. Það liggur í hlutarins eðli að það verður einhver tilflutningur á greiðslubyrði milli greina eða milli aðila, þar sem greidd hafa verið meira en 6% og yfir til hinna sem eingöngu hafa greitt þau. Það eru sjálfsagt ekki stórar fjárhæðir og ekki ástæða til að hafa af því þungar áhyggjur en um þetta var engar upplýsingar að hafa þegar eftir var spurt aðrar en þær að það var að vísu viðurkennt að þarna væru væntanlega á ferðinni einhverjar minni háttar færslur. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til, herra forseti, að gera athugasemdir við þennan lið en hef þennan fyrirvara á að um það var í sjálfu sér engum upplýsingum skilað hvaða hreyfing yrði á grundvelli þessarar breytingar. Að öðru leyti, herra forseti, hef ég ekki fleira um þetta að segja en vísa til þess sem þegar hefur komið fram og gefur að líta á nefndaráliti 336 um afstöðu mína.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur gert grein fyrir sínu nefndaráliti. Hann kaus að vera ekki með meiri hlutanum í þessu máli og er ekkert um það að segja. Ég þakka honum fyrir ágætt samstarf í nefndinni. Hv. þm. eyddi nokkrum tíma í það að tala um að ekki hafi verið gripið til neinna hliðarráðstafana af hálfu stjórnvalda vegna þess álags sem óneitanlega leggst á sjávarútveg og landbúnað með samþykkt þessa frv. Hv. þm. veit að það er ekki rétt. Hann veit það mjög vel að hæstv. félmrh. hefur lagt fram frv. um Tryggingasjóð einyrkja sem er baráttumál sem lengi hefur verið til umræðu á hv. Alþingi og er nú loksins orðið að veruleika og fagna ég því sérstaklega. Eins veit hv. þm. að með breytingum á lögum um Þróunarsjóð sem nú er á leiðinni í gegnum þingið hefur verið tekin sú ákvörðun að fiskvinnslan greiði ekki lengur gjald til Þróunarsjóðsins eða eins og kemur fram á nefndaráliti í því máli, með leyfi forseta, sem brtt. á lögum um Þróunarsjóðinn: ,,Í fyrsta lagi að árið 1996 verði síðasta árið sem fiskvinnslunni verði gert að greiða til Þróunarsjóðsins.`` Þetta liggur fyrir og þetta veit hv. þm. manna best sem formaður í hv. sjútvn. Hann gerði nokkuð mikið mál úr því að Staðlaráð og Icepro væri tekið inn á tryggingasjóðsgjald, eða kostað af tryggingasjóðsgjaldi. Það er nú þannig í okkar nágrannalöndum að atvinnulífið greiðir þennan kostnað og það er dálítið vandlifað, hæstv. forseti, þegar stjórnarflokkarnir eru ýmist skammaðir fyrir það að vera of góðir við atvinnulífið eða í þessu tilfelli væntanlega vondir við það.

Herra forseti. Ég fór rækilega yfir þetta hvort tveggja sem hv. þm. nefndi og taldi að mér hefði yfirsést, þ.e. annars vegar að fram væri komið frv. um Tryggingasjóð einyrkja og eins hitt að í brtt. meiri hlutans ætti að taka fiskvinnsluna út úr Þróunarsjóði. Ég var í sjálfu sér ekki að vísa til þess þegar ég talaði um hliðarráðstafnir gagnvart t.d. landbúnaðinum, því makalausa óréttlæti að hann skuli hafa greitt tryggingagjald í fimm ár án þess að njóta þar réttindanna. Ég var að tala um afkomu greinarinnar og starfsskilyrði. Þó það nú væri að menn væru loksins eftir fimm ár að koma þessum málum í eitthvert horf gagnvart atvinnuleysisbótarétti bænda. En eftir stendur það að samkvæmt umsögn Bændasamtakanna eru um 80 eða 100 millj. kr. íþyngjandi ráðstöfun að ræða fyrir landbúnaðinn sem engar hliðarráðstafanir eru gerðar gagnvart hvað afkomuna snertir. Um fiskvinnsluna sagði ég, og ég stend við það, að ríkisstjórnin eða meiri hluti hennar virðist hafa komist að þeirri niðurstöðu að það sé nóg að hækka annað en ekki hvort tveggja, þróunarsjóðsgjaldið og tryggingagjaldið á fiskvinnsluna. Og það á að láta það nægja að auka útgjöld hennar um hundruð millj. með hækkun tryggingagjalds en sleppa því að láta hana borga áfram að fullu inn í Þróunarsjóðinn. Og það kalla ég ekki að vera með aðgerðir þó hætt sé við helminginn af þeim álögum, þeim viðbótarálögum sem átti að leggja á greinina nú, því að í sjálfu sér var aldrei ljóst hver framtíðin yrði hvað varðaði útgjöld fiskvinnslunnar í Þróunarsjóð. Mér finnst því þetta satt best að segja ekki mikil eða merkileg rök gagnvart afkomu landvinnslunnar og sérstaklega bolfiskvinnslunnar. Hvað varðar tekjuöflun í þessi ráð og staðla þá getur það verið pólitík út af fyrir sig að atvinnulífið eigi að bera svona kostnað. En þarna er verið að fara yfir fjárlög og þarna er verið að lögvernda tekjustofninn eða innheimtuna fyrir þessa starfsemi 

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. hafi viðurkennt það í ræðu sinni að þetta eru hliðarráðstafanir. A.m.k. er gripið til þeirra vegna þess að menn vildu létta þetta högg sem ekki er hægt að neita að á sér stað við það að hækka tryggingagjald á þessar undirstöðuatvinnugreinar okkar. En ég vil líka benda á það að sú upphæð sem fiskvinnslan sparar á fyrsta ári, 1997, með því að þurfa ekki að greiða til Þróunarsjóðsins er hærri en þrepið sem tekið er á fyrsta ári vegna hækkunar tryggingagjalds þannig að þetta hlýtur að skipta verulegu máli.

Herra forseti. Ég held að hin raunverulega ástæða sé sú að það var að bresta á flótti í liði stjórnarsinna. Það voru ýmsir að guggna á því að kyngja þeim súra miði að standa að því að skella þessum álögum á sjávarútveginn öllum saman við þær aðstæður sem t.d. fiskvinnslan býr og ætli ég viti ekki ýmislegt um það, m.a. úr efh.- og viðskn., hvernig það leit orðið út hjá hv. stjórnarliðum að halda hópnum saman. Þess vegna er ég því miður ekki einu sinni sannfærður um að þetta hafi verið efnislegt í grunninn eða umhyggja í sjálfu sér í fyrstu umferð fyrir greininni heldur meira hitt að menn voru komnir í vandræði með málið og það var að bresta á flótti. Hvað varðar útkomu fiskvinnslunnar í þessu þá getur það út af fyrir sig snúið þannig ef menn stilla málum þannig upp að í staðinn fyrir að bæði slá fiskvinnsluna og sparka í hana þá eigi að láta nægja að sparka í hana. Og það er auðvitað fínasta röksemdafærsla, þar með megi hún teljast góð og heppin. Það er í raun og veru þetta sem hv. þm. er að segja. Meiningin var að leggja bæði fullt þróunarsjóðsgjald og hækkun tryggingagjaldsins á. Nú erum við hætt við annað og þar með eiga allir að vera glaðir. Þetta er gamalkunn aðferðafræði og röksemdafræðsla til að fá menn til að sætta sig við löðrunginn að þeir hefðu getað átt von á hreinu og kláru kjaftshöggi. Þannig er nú það. Auðvitað mun þetta síðan elta sig uppi þannig að þegar inn í framtíðina kemur verður fiskvinnslan að sjálfsögðu miklu verr stödd með þessa niðurstöðu vegna þess að ef menn taka mark á því að þróunarsjóðsgjaldið hefði orðið tímabundið og síðan fallið niður, þá hefði hún að lokum losnað við það en tryggingagjaldið á að hækka upp í fullar prósentur á fjórum árum og verður þá orðið mun þyngra fyrir fiskvinnsluna þó að kannski fyrsta árið á meðan eingöngu lægsta þrepið í samræmingunni er komið til framkvæmda komi eitthvað örlítið betur út.

Hæstv. forseti. Við erum hér að ræða frv. til laga um breyting á lögum um tryggingagjald, með síðari breytingum, og því nefni ég það að á undanförnum árum hafa verið gerðar allmargar breytingar á þessum lögum og þá einkum til hækkunar á tryggingagjaldi. Það vekur þá spurningu: Undir hverju á tryggingagjaldið að standa og hvað er það sem atvinnulífið á að borga? Þær tillögur sem við sjáum hér tengjast ráðstöfunum á öðrum vettvangi þar sem m.a. er verið að færa ný og ný verkefni undir Atvinnuleysistryggingasjóð en tryggingagjaldið rennur sem kunnugt er þangað auk þess að standa undir Vinnueftirliti ríkisins. Ég get tekið undir það meginsjónarmið að samræma beri tryggingagjaldið. Mér finnst það eðlilegt að atvinnugreinar beri sama gjald, hverjar sem þær eru, en það er auðvitað ekki sama hvernig slíkri breytingu er komið á. Við vitum að þegar verið er að hækka tryggingagjald eins og hér er verið að gera í ákveðnum greinum og það meira að segja þeim greinum sem standa hvað verst að vígi, þá er afar mikilvægt að varlega sé farið og menn hugi að því að draga sem mest úr því höggi sem einstakar greinar verða fyrir. Mér finnst, herra forseti, að það sé sérstaklega einn hópur umfram aðra sem muni verða illa fyrir þessari hækkun og það eru bændur. Það er sá hópur sem fer langsamlega verst út úr þessu. Og það tengist því að bændur hafa orðið fyrir mikilli tekjuskerðingu á undanförnum árum. Þeir eru bundnir af samningum við ríkið bæði um að draga saman framleiðslu og að lækka verð á sinni vöru. En með þeirri breytingu sem hér er verið að gera og reyndar á að koma á á fjórum árum verða bændur að taka á sig hækkun á tryggingagjaldi upp á 80--100 millj. að mati Bændasamtakanna. Það er augljóst að þetta lendir á einstökum heimilum, einstökum bændum og ég hlýt að spyrja: Telja menn virkilega að landbúnaðurinn geti tekið þetta á sig? Hvað þýðir þetta fyrir einstaka bændur, heimili þeirra og fjölskyldur? Hafa menn ekki í hyggju að skoða sérstaklega hvernig þetta kemur niður og hvort ekki þurfi að grípa til einhverra hliðarráðstafana varðandi þennan hóp sérstaklega? Ég hlýt að vekja athygli á þessu máli, herra forseti, þó að reyndar megi velta fyrir sér hvernig þessi hækkun kemur við aðra. Hér hefur mikið verið talað um fiskvinnsluna. Það er komið að hluta til til móts við hana en við vitum að hún stendur víða mjög illa að vígi. Og hvað þýðir þetta t.d. fyrir þá sem stunda kvikmyndagerð og eiga afar erfitt uppdráttar hér? Ég held að þegar menn eru að reyna að jafna gjaldi með þessum hætti, og þetta er gjald sem er algjörlega óháð því hvort fyrirtæki eru rekin með tapi eða hagnaði, þá hljóti menn að verða að skoða það hvernig þetta kemur niður og hvort það þurfi að grípa til annarra ráðstafana. Nú veit ég að við samþykktum á laugardaginn allnokkra hækkun á fjárframlögum í Kvikmyndasjóð sem kemur kvikmyndagerð í landinu til góða, en hún á reyndar í miklum erfiðleikum. Það er erfitt að fjármagna kvikmyndir hér á landi og menn eru að leggja í mikla áhættu við það að hefja gerð kvikmyndar. Ég hygg að þetta geti sett nokkurt strik í reikninginn þó að það komi ekki fram hér í upplýsingum og ekki var eftir því kallað í efh.- og viðskn. hvað þetta þýddi fyrir kvikmyndagerðina sem vissulega veitir mörgum vinnu. Ég vil líka nefna hótel- og veitingahúsareksturinn, þ.e. þann hluta ferðaþjónustunnar. Og reyndar kemur fleira til. Tryggingagjald á bílaleigu hækkar. En þetta eru greinar sem standa ekki alls staðar jafn vel að vígi eða mjög misjafnt að vígi. Það sem ég er hér að reyna að segja, herra forseti, er að um leið og við gerum svona breytingar, sem vissulega eru réttlætanlegar, þá verðum við að gera okkur grein fyrir því hvað þær þýða. Hvaða afleiðingar þær geta haft fyrir viðkomandi greinar á komandi árum. Ég held að við þurfum að hafa það í huga að þetta getur kallað á aðrar aðgerðir síðar meir. Hér hefur nokkuð verið rætt um bændur, svo ég komi nú að þeim aftur, og því að þeir hafa um árabil greitt tryggingagjald án þess að hafa nokkur réttindi þar á móti. Nú er búið að leggja fram frv. sem gera ráð fyrir því að bændur öðlist rétt til atvinnuleysisbóta og það er gott og blessað að tryggja þeirra réttindi. En það breytir ekki því að hér er fyrst og fremst um kjaraskerðingu til bænda að ræða. Það verður aldrei nógsamlega undirstrikað. Hvað varðar önnur atriði vil ég taka undir það að sú lagasetning sem er verið að leggja til í 2. lið brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. er fráleit. Hér er að mínum dómi um algjörlega fráleita lagasetningu að ræða. Ég minnist þess ekki að hafa séð það á undanförnum árum að menn væru að tína upp í lagagreinar einstök fyrirtæki sem skuli hljóta svo og svo mikið í sinn hlut til að þjóna ákveðinni starfsemi. Við spurðum að sjálfsögðu um það í efh.- og viðskn.: Hvað um önnur fyrirtæki? Hvað ef önnur fyrirtæki á þessu sviði verða til? Á þá að koma viðbótarlagagrein, breyting á lögum? --- Hvar lenda menn með svona vitlausri lagasetningu? Auðvitað á bara að orða þetta almennum orðum ef það er vilji meiri hlutans hér á Alþingi að tryggingagjaldið standi undir því að semja staðla, þá á bara að orða það í almennri lagagrein. Eins og gert er t.d. með Vinnueftirlitið að 0,008%, eins og mér telst til að þetta sé hér eða 0,001%, eða hvað menn vilja hafa það, renni til þessarar starfsemi. En ég vil reyndar draga það í efa að það sé hlutverk atvinnulífsins eitthvað frekar en opinberra aðila að standa undir þessari staðlagerð vegna þess að ég veit ekki betur en að það sé verið að setja staðla um allt milli himins og jarðar. Rafmagnstæki, rafmagnseftirlit og allt mögulegt sem líka viðkemur opinberum stofnunum og því hlutverki sem ríkið sinnir. Ég vil því líka draga það mjög í efa að það sé rétt að tryggingagjaldið standi undir þessari starfsemi. Það er að segja annars vegar það sjónarmið að þetta eigi ekki heima undir tryggingagjaldi og hins vegar það að mér finnst þetta algjörlega lagasetning. Hér hefur aðeins verið komið inn á Atvinnuleysistryggingasjóð og hvað er verið að gera með honum. Það var reyndar farið út í allverulega leikfimi í upphaflegu frv. Það átti að hækka tryggingagjaldið til þess að mæta lækkun á vörugjöldum en síðan komst ríkisstjórnin að þeirri niðurstöðu að þess þyrfti ekki vegna þess að það væri að draga úr atvinnuleysinu. Ég vil benda á það ýmsir þeir aðilar sem sendu inn umsögn um þetta frv., m.a. Landssamband íslenskra útvegsmanna, bentu á að það væri kannski óhóflega mikil bjartsýni af ríkisvaldinu að fara núna strax að taka það inn í dæmið að atvinnuleysið væri búið spil. Hver veit hvernig þróunin verður hér á næstu árum? Hver veit það? Þó að það virðist blása byrlega í bili þá er þetta sjóður sem á að vera viðbúinn því að taka áföllum sem upp kunna að koma og mér segir svo hugur um að staðbundið atvinnuleysi verði á þeim nótum sem verið hefur. Það er margt sem bendir til þess og spá Þjóðhagsstofnunar bendir til þess að við séum því miður nokkuð föst í prósentutölunni í kringum 4% og það er margt sem veldur því. Ég held því að það sé ekki rétt að fara þá leið sem hér er verið að gera, að lækka framlögin sem eiga að standa straum af atvinnuleysi og taka í staðinn ný verkefni inn í Atvinnuleysistryggingasjóð sem koma upphaflegum tilgangi þess sjóðs sáralítið við eins og hefur verið rakið í umræðum að undanförnu og á eftir að koma betur til umræðu síðar í dag, eða kvöld væntanlega, þegar við förum að ræða um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Hér er því margt hæpið á ferðinni, herra forseti, og þó ég sé í grundvallaratriðum sammála því að samræma tryggingagjaldið þá er ég ekki ánægð með það hvernig að þessu er staðið og ég held að ríkisstjórnin og meiri hlutinn hér á hinu háa Alþingi verði að bera ábyrgð á þessum breytingum.

Herra forseti. Bara örfá orð til þess að minna á að það þarf að lagfæra þetta frv. ofurlítið áður en það kemur til 3. umr. Þannig er að á borðum þingmanna er frv. til laga um Tryggingasjóð einyrkja og ég vonast til að það verði að lögum áður en langt um líður. Í því frv. er gert ráð fyrir, og um það er samkomulag meðal stjórnarflokkanna, að til Tryggingasjóðs einyrkja renni atvinnuleysistryggingasjóðshluti tryggingagjalds þeirra stétta sem eru aðilar að sjóðnum, þ.e. bænda, smábátasjómanna og vörubílstjóra. Þetta þarf að koma fram í þessu frv. og mér fyndist eðlilegast að festa það sem ákvæði til bráðabirgða. Hér hafa komið fram áhyggjur af Atvinnuleysistryggingasjóði eða fjárhagslegri stöðu hans. Ég tel að sem betur fer sé ekki ástæða til að hafa áhyggjur af Atvinnuleysistryggingasjóði. Atvinnuleysi hefur farið minnkandi að undanförnu en fari svo að Atvinnuleysistryggingasjóður hafi ekki peninga til þess að standa undir verkefnum sínum þá er náttúrlega ríkissjóður í bakábyrgð.

Herra forseti. Örlítið í framhaldi af orðum hæstv. félmrh. varðandi Tryggingasjóð einyrkja. Í efh.- og viðskn. veltu menn vöngum yfir því, sérstaklega stjórnarliðar, hvort taka ætti inn ákvæði um þennan tryggingasjóð. Mönnum fannst kannski óeðlilegt að það yrði beint í löggjöfinni. Síðan endaði það hjá meiri hluta nefndarinnar --- nú er ég kannski farinn að endursegja hvað meiri hlutinn ákvað í þessu máli --- að hafa þetta til bráðabirgða eins og ég skildi að hæstv. ráðherra væri að tala um að væri mjög æskilegt. Síðan var það tekið út af borðinu af háflu meiri hlutans. Minnihlutamenn sögðust ekki hafa neitt á móti Tryggingasjóði einyrkja nema síður væri, heldur væri óeðlilegt að setja í löggjöf, sem væri verið að afgreiða, tilvísun í sjóð sem ekki væri búið að stofna. Hins vegar var fundið bráðabirgðaákvæði á þessari útfærslu en af hálfu meiri hlutans var hætt við að flytja þá brtt. Það var búið að orða hana en sú brtt. var ekki flutt. Þetta tel ég rétt að sé upplýst hér í umræðunni. Ég veit ekki hvort nauðsynlegt samráð hafi verið haft við hæstv. félmrh. varðandi þetta mál. En svo ég lýsi afstöðu minni hlutans gagnvart þessu þá var það ekki andstaða við sjóðinn sem slíkan, eða að hann væri þarna vistaður, heldur fyrst og fremst það að taka það þá inn þegar það frv., sem mér skilst að hafi verið kynnt hér af hálfu ríkisstjórnarinnar og sé jafnvel búið að leggja fram á hinu háa Alþingi, væri þá orðið að lögum, en vera ekki með tilvísun til sjóðs sem er ekki orðinn til.

Herra forseti. Ég get staðfest allt sem hv. þm. sagði. Ég hef fylgst með þessu máli. Þarna er um lagatæknilegt atriði að ræða, hvort eðlilegt sé að vísa í bráðabirgðaákvæði í lögum um eitthvað sem ekki er skeð. Ég tel hins vegar að það sé í lagi og eftir þeirri skoðun sem fram hefur farið á mínum vegum, og ég hef rætt þetta við formann nefndarinnar, og ég held að hann sé samþykkur því að gera þetta svona. Hin leiðin væri sú að um leið og Tryggingasjóður einyrkja yrði að lögum væri þetta frv. þá tekið upp aftur og látið fara í gegnum þrjár umræður í þinginu. Það finnst mér vera dálítið eins og að sækja vatnið yfir lækinn.

Herra forseti. Vafalítið verður málið rætt í efh.- og viðskn. og eins og hæstv. ráðherra segir er þetta kannski spurning um lagatæknilegt atriði. En ég bendi á aðra leið í þessu. Það væri náttúrlega hægt að flytja frv. sem hann er með sem bandormsfrv. þó að ég sé ekki almennt að mæla með því en það er þá breyting á þessum tilteknu lögum sem við erum að ræða hér. Ég er þeirrar skoðunar, og ég held að fleiri hafi verið það í nefndinni, að þetta væri ekki góð aðferðafræði við lagasetningu. Hins vegar fellst ég á að það getur verið matsatriði með hvaða hætti þetta er gert. En ég vil fullvissa hæstv. félmrh. um það að ég held að menn séu allir reiðubúnir til að reyna að leysa þetta mál þannig að vel fari og gætt verði bæði að efni málsins en ekki hvað síst formi þess.

Herra forseti. Eins og fram kom hjá talsmanni meiri hluta efh.- og viðskn. er nafnið mitt ekki undir því nál. og rétt og skylt að gera grein fyrir því. Ástæðan er einfaldlega sú að ég hef verið mjög andsnúinn þessu frv. Ég hef talið það rangt og þess vegna er afstaða mín sú að ég mun greiða atkvæði gegn því. Það er í sjálfu sér alvarlegt mál að greiða atkvæði gegn stjfrv., frv. stjórnar sem ég svo sannarlega styð eins dyggilega og nokkur kostur er á. En ástæður mínar eru þær að frá upphafi umræðna um þetta tryggingagjald hef ég mælt gegn því og talið það mjög hættulegt. Sú ríkisstjórn sem nú situr og sú sem sat þar áður, fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar, þær stjórnir hafa fylgt mjög gæfulegri efnahagsstjórn sem hefur borið ríkulegan ávöxt og ég tel að lykillinn að því hafi einmitt verið að allan þennan áratug hafa ríkisstjórnirnar gætt þess að halda raungengi íslensku krónunnar eins neðarlega og frekast væri unnt til að tryggja afkomu þessa þjóðarbús, til að tryggja afkomu atvinnuveganna þannig að við ættum möguleika á nýrri atvinnusókn og byggja upp þetta þjóðfélag til betri afkomu. Ég tel engum vafa undirorpið að með því að hækka tryggingagjaldið núna erum við að vísu ekki að tala um mjög stórar upphæðir, það er alveg rétt. Stóru upphæðirnar er annars staðar að finna. En það er samt táknrænt, táknræn athöfn. Það er verið að þyngja stöðu allra samkeppnisgreina í landinu. Þetta er verið að gera núna nokkrum klukkustundum eða nokkrum vikum áður en gengið er til samninga á almennum grundvelli að semja um kaup og kjör í landinu. Það er eitt að greiða skatta og annað að bera þá. Það er eitt að greiða laun og annað að bera þau. Og samkeppnisgreinarnar á Íslandi hafa löngum mátt þola það að aðrir hafa greitt skattana, greitt launin en velt því yfir á aðra, velt því yfir á útflutningsgreinarnar, velt því yfir á samkeppnisiðnaðinn, þeir sem verða að standa uppi og borga. Ég tel því að þetta hafi verið ófær leið vildu menn samræma tryggingagjaldið. Ef menn vildu samræma það var eina færa leiðin að fara lækkunarleiðina, að lækka smám saman hin hærri gjöld þar til jöfnuði væri náð. Það eru vissulega rök fyrir því að æskilegt sé að tryggingagjöldin séu þau sömu. Það eru vissulega til rök fyrir því þó að mér finnist þau ekki mjög þung. Þau eru léttvæg. Og það sem mér finnst verra í þessu máli er að það var engin nauð sem rak ríkisstjórnina til þess að flytja þetta mál. Það var engin nauð sem rak til þess, engin, þannig að það hefði betur verið látið eiga sig. Við eigum núna mjög erfiða stöðu. Vaxtarbroddurinn í iðnaðinum hefur verið þó nokkur undanfarin ár en við höfum áður lifað það að iðnaðurinn hefur smám saman verið að rétta úr kútnum. Síðan hafa komið hágengistímar og hágengið hefur virkað á iðnaðinn rétt eins og frostnótt á nýgræðinginn á vorin. Þannig höfum við hvað eftir annað unnið iðnaðinum hina mestu skemmd með óvarlegri efnahagsstjórn. Það þarf ekkert að fara yfir það hvernig staða sjávarútvegsins er. Ég tel að landvinnslan sé núna í einhverri dýpstu og erfiðustu kreppu sem hún hefur lent í um áratugi og ekki séð fyrir endann á því. Við heyrum núna í hverri viku að þessi landvinnsla sem þorpin og bæirnir allt í kringum landið hafa meira og minna byggt afkomu sína á er að gefast upp. Það er mjög alvarlegt. Ég veit að ríkisstjórnin og stjórnvöld geta ákaflega lítið í því máli gert og er ekki ætlast til þess, en þess vegna er ákaflega óheppilegt að koma með slíkt gjald. Þó að menn segi að það sé ekki mikið, þá er það samt táknrænt svona rétt áður en við förum að ræða um kaup og kjör. Um landbúnaðinn hefur verið rætt. Það þarf ekki að fara neitt í grafgötur með það. Eini niðurskurðurinn sem hefur átt sér stað í ríkisútgjöldum á undanförnum árum er til landbúnaðarins, sama hvað menn eru að hrópa og kalla um niðurskurð hingað og þangað þá hefur enginn niðurskurður átt sér stað nema til landbúnaðarins. Og íslenskir bændur, ég tala nú ekki um sauðfjárbændur, eru fátækasta fólk þessa lands, langsamlega fátækast og það hefur þurft að þola mjög miklar búsifjar lengi þannig að það er ástæða til að biðja íslenskum bændum griða, það er mikil ástæða til þess og vonandi eru nógu margir hér inni á hinu háa Alþingi sem hafa skilning á því. Ég geri það sem sagt ekki að gamni mínu heldur þykir mér mjög leiðinlegt að þurfa að ganga gegn minni ágætu ríkisstjórn í þessu máli en annað er óhugsandi. En það er nú svo, herra forseti, að mín góða ríkisstjórn er ekki á flæðiskeri stödd þrátt fyrir það að einhverjir okkar geti ekki stutt hana. Það hefur komið fram að hvorki meira né minna en heil breiðfylking jafnaðarmanna ætlar að styðja stjórnina til þessa verks þannig að ekki mun þetta trufla fyrirætlanir stjórnarinnar þó að mér sé það aldeilis útilokað að styðja hana í þessu máli.

Herra forseti. Það er út af síðustu orðum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar um afstöðu okkar jafnaðarmanna um þetta mál. Hún byggist í sjálfu sér ekkert á því að styðja þessa ríkisstjórn eða ekki. Við höfum lýst því mjög skilmerkilega í umræðunni um hvað þetta mál snýst. Það snýst um það hvort menn vilji hafa mismunun gagnvart atvinnugreinum hér á landi eða ekki. Vilja menn viðhalda því kerfi sem hefur verið hér og hefur byggst á ívilnunum til handa tilteknum atvinnugreinum? Þessar atvinnugreinar hafa verið undanfarin ár sjávarútvegur, landbúnaður og iðnaður. Um þetta snýst málið. Það snýst ekki um neitt annað. Okkur jafnaðarmönnum finnst að slík ívilnun gagnvart einstökum atvinnugreinum sé stefna sem heyrir fortíðinni til og eigi ekki að vera hér í löggjöf. Með þessu frv. er lögð til breyting í máli sem við teljum vera réttlætismál. Það er gefinn fjögurra ára aðlögunartími sem er fullkomlega eðlilegur. Bændur geta lifað alveg með þeim breytingum á aðlögunartíma og það er landbúnaði og sjávarútvegi fyrir bestu að búa við sambærileg skattaleg skilyrði og aðrar atvinnugreinar. Það á ekki að draga atvinnugreinar í dilka hvað varðar skattalög. Þá geta menn flutt hér sérstakar tillögur um aðstoð við tilteknar atvinnugreinar eða starfsstéttir ef menn telja það eiga við hverju sinni og hægt er að rökstyðja þann þátt en menn eiga ekki að mismuna með skattalögunum. Um það snýst þetta mál.

Herra forseti. Ef menn telja að æskilegt sé að sama tryggingagjaldið sé á öllum atvinnugreinum, þá vil ég endurtaka það sem ég sagði áðan að það er aðeins ein leið fær til þess; að hefja þá aðgerð að lækka þau tryggingagjöld sem eru hæst eftir því sem ríkissjóður telur sig hafa efni á og gera það á þann veg ef menn vilja ná þessum jöfnuði, sem eru kannski einhver rök fyrir að sé hægt að hafa en þau eru ekki mikil né þung. Það liggur fyrir að ekki er verið að skaða neitt samkeppnisstöðu fyrirtækjanna í dag þó að tryggingagjald sé mismunandi. Við erum að versla með íslenska og erlenda vöru og það er ekki sama tryggingagjaldið. Þetta er ekkert að rekast á. Það er langt frá því. En það er allt í lagi, það er óhætt að taka undir það ef menn endilega vilja. Við skulum stefna að því einhvern tíma að hafa sama tryggingagjaldið ef mönnum finnst það snyrtilegra og eðlilegra og ég ætla ekkert að mæla sérstaklega gegn því. En þessi leið sem hæstv. ríkisstjórn er að fara í dag er ófær. Hún er ófær. Það er það sem ég er að nefna hér. Og þetta skiptir máli vegna þess að ég fullyrði að viðfangsefnin á næstu missirum, viðfangsefni efnahagsstjórnarinnar verður að fást við hækkun raungengisins. Þess vegna erum við að vinna gegn okkur sjálfum og gegn þeirri efnahagsstefnu sem hefur verið svo farsæl með því að fara núna að hækka tryggingagjaldið og á þann veg mun samkeppnisstaðan versna. Það er það sem ég er að hafa áhyggjur af og það er fyrir því sem ég er að berjast, að við gerum þetta ekki.

Virðulegi forseti. Ég talaði við 1. umr. þessa máls og í ræðu minni komu fram miklar efasemdir um málið. Ég beindi því sérstaklega til þeirra sem hefðu það til umfjöllunar í þinginu að skoðað yrði nákvæmlega hvernig hægt væri að komast að líðanlegri og skárri niðurstöðu. Það hefur ekki verið gert við afgreiðslu málsins í nefndinni og þar af leiðandi er erindi mitt hingað að undirstrika sérstöðu mína í þessu máli. Nú vill svo til að hv. 3. þm. Vestf. sem talaði á undan mér hefur gert skýra og góða grein fyrir afstöðu sinni og ég held að ég hafi varla hlýtt á ræðu í þinginu, þann tíma sem ég hef átt hér sæti, sem ég hef verið svo algerlega sammála í öllum efnisatriðum eins og kom fram hjá þessum hv. ræðumanni. Ég vil þó sérstaklega árétta það sem hann lagði þunga áherslu á að auðvitað hljóta menn að þurfa að líta á afleiðingar þess að koma á þessum margumtalaða jöfnuði milli atvinnugreinanna í landinu í sambandi við skattlagningu sem tryggingagjaldið felur í sér. Þó rök finnist auðvitað með því að haga tryggingagjaldinu á þann veg að þeir sem það greiða séu jafnir fyrir lögunum, þá hljóta menn eigi að síður þegar breytingar eru gerðar að horfa til þess hverju þær kunna að valda. Og ég undirstrika það alveg sérstaklega að auðvitað er hægt að fara fleiri en eina leið til þess að ná þessum jöfnuði og þá með því að lækka tryggingagjaldið á þær greinar sem bera þar þyngri byrðar en hinar. Þá er fyrir því séð að ekki séu sköpuð vandræði með slíkum breytingum sem þessum. Ég hygg að það hafi ekki farið fram hjá neinum hv. alþingismanni, það er ég alveg sannfærður um án tillits til þess hvar hann er kjörinn á þing, hver afkoman er og hverjar horfur eru í landvinnslu í sjávarútvegi. Það getur ekki verið að það hafi farið fram hjá nokkrum einasta alþingismanni. Og áreiðanlega er hverjum einasta alþingismanni það fullkomlega ljóst hvað það boðar ef sú grein atvinnurekstrarins getur ekki gengið bærilega fyrir sig. En þrátt fyrir þessa vitneskju á að skattleggja sjávarútveginn, m.a. landvinnsluna, um kannski 1 milljarð kr. Það munar um minna. Það vekur reyndar nokkra eftirtekt hvernig menn tala til landbúnaðarins, alveg án tillits til þess úr hvaða flokki þeir koma og hvaðan þessir hv. alþingismenn eru kjörnir á Alþingi. Mönnum er farið að ofbjóða hvernig til hefur verið reitt í sambandi við landbúnaðinn á undanförnum árum. Auðvitað stenst það ekki orðið neinn venjulegan samskiptamáta í þessu þjóðfélagi og eiga menn áreiðanlega eftir að sjá gleggri merki um það þótt síðar verði. Ég hef nýlega fengið tölur um það frá Hagþjónustu landbúnaðarins hvernig afkoma sauðfjárbænda hefur þróast á síðustu árum. Það kemur í ljós að frá árinu 1992 til ársins 1995 hefur launatekjusamdráttur í þessari grein verið um 40% og var þó ekki of beysinn fyrir, um 40%, hvorki meira né minna. Þetta kemur m.a. fram í því að höfuðstóllinn sem þessir bændur eiga og búa við hefur á þessum tíma rýrnað um 20%. Tekjurnar hafa dregist saman um 40%, höfuðstóllinn hefur rýrnað um 20%. Um 1 / 5 hafa bændur í sauðfjárrækt þurft að taka af þessum höfuðstól til þess að hafa getað lifað af þessi ár. Ég benti á það við 1. umr. að tryggingagjaldið væri lagt á áætlaðar tekjur eða reiknaðar tekjur en ekki rauntekjur. Auðvitað er hægt að fá það leiðrétt þegar skattframtal liggur fyrir, ef menn þá hafa sig í það, þannig að álagningin er með þeim hætti að ég óttast að menn greiði þetta gjald af hærri upphæð en rauntekjurnar eru. Ég vil að lokum, herra forseti, minna á það vegna þeirrar umræðu sem fram hefur farið í sambandi við atvinnuleysisbætur og rétt bænda í sambandi við þær bætur, að ég met að sjálfsögðu mikils þá viðleitni hæstv. félmrh. að taka á því máli eins og þingmál hans vitna um. Ég get ekki álasað ráðherranum fyrir það að hafa tekið í þá umfjöllun og þann undirbúning eitt og hálft ár. En hann er að koma því núna í kring sem var ákveðið fyrir fimm árum og er algerlega óskylt þeirri skattlagningu sem nú fer fram. Þessi ákvörðun um fyrri hækkun á tryggingagjaldi var forsvöruð með því að bændur ættu að fá aðgang að atvinnuleysisbótum. Það hefur hins vegar ekki orðið. Þar af leiðandi er út í hött að tengja þessa ákvörðun eða hugsanlegan árangur í þessum efnum við það að tryggingagjaldið sé núna hækkað. Það er svo annað mál að miðað við það hvernig sú umræða fór fram og miðað við þær tillögur sem var verið að reyna að leggja fram í þeim efnum, óttast ég að það verði annmörkum háð að fara að borga atvinnuleysistryggingar í landbúnaði. Satt að segja finnst mér það svo sem ekki neitt sérstaklega smekkleg tilhugsun að rekstur landbúnaðarins eigi að vera slíkar að hann þurfi atvinnuleysisbætur til þess að komast af. Það er rétt að ég árétti það sérstaklega og tek undir orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að ég mun ekki styðja þetta frv. og gildir einu þótt það sé stjfrv.

Herra forseti. Mér finnst tilefni til að vekja athygli á því að hér hafa tveir hv. þm., stuðningsmenn hæstv. ríkisstjórnar, komið upp og lagst gegn þessu stjfrv. og flutt ýmis rök fyrir sinni afstöðu, hv. þingmenn Einar Oddur Kristjánsson og Egill Jónsson sem báðir eru þungavigtartalsmenn síns flokks í málefnum sjávarútvegs og landbúnaðar og mér finnst það verðskulda að a.m.k. sé kvittað fyrir að menn hafi tekið eftir þeirra afstöðu í þessu máli. Ég sakna þess að hæstv. ráðherrar hafa ekki blandað sér í málið. Það vill að vísu svo vel til að nánast í þessum töluðu orðum kemur hæstv. sjútvrh. í salinn en það hefur verið djúpt á hæstv. landbrh. og væri þó tilefni til að þeir heiðruðu þessa umræðu með nærveru sinni, kæmu hingað og svöruðu þeim efnislegu rökum sem menn hafa hér flutt, bæði tveir síðustu hv. ræðumenn og fleiri, um stöðuna í þeim greinum sem nú eiga að fara að taka á sig íþyngjandi áhrif eða afleiðingar þessara skattkerfisbreytinga. Ég mundi gjarnan vilja að til að mynda hæstv. sjútvrh. mundi tjá sig um það hvernig hann telur sjávarútveginn og þá einkum og sér í lagi fiskvinnsluna í stakk búna til að mæta þessum útgjöldum. Þá væri ekki síður ástæða til að hæstv. landbrh. kæmi inn í umræðurnar um stöðu landbúnaðarins og sauðfjárræktarinnar sem hér hefur ítrekað verið gerð að umtalsefni. Það er reyndar, herra forseti, að verða nokkurt umhugsunarefni hvernig það gengur orðið eða öllu heldur gengur ekki, að ná yfirleitt upp einhverri málefnalegri eða vitrænni umræðu um starfsskilyrði og stöðu þessara undirstöðuatvinnugreina. Það er satt best að segja að verða nokkurt umhugsunarefni hvernig þær eru, eins og mér liggur við að segja, gleymast eða er þokað til hliðar. Þá sjaldan umræða verður, þá er það um einhver afmörkuð upphlaupstilefni sem tengjast tilteknum þáttum, svo sem eins og þegar Dagblaðið tekur sínar árlegu rispur á útgjöldum til landbúnaðarmála eða þegar menn rjúka upp út af framsalsmálum í kvótakerfinu. En þegar reynt er að fá umræðu um almenn starfsskilyrði og stöðu þessara greina, er eins og á því hafi ekki nokkur maður áhuga og breytingar af þessu tagi þar sem verið er að leggja hundruð millj. kr. í formi nýrra útgjalda á þessar greinar hreyfa ekki við nokkrum manni. Ég tel að þau orð sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lét falla t.d. um framtíðina varðandi stöðu útflutningsgreinanna og hættuna á hækkun raungengis og svo fleira kalli á það og réttlæti að um þetta yrðu einhverjar umræður og svör af hálfu hæstv. ráðherra. Hv. þm. Egill Jónsson nefndi þetta dæmalausa réttleysi bænda að þeir skulu hafa vera látnir borga fullt tryggingagjald í fimm ár og að menn séu fyrst núna að baksa við að koma einhverjum breytingum í gegn varðandi löggjöf til að bæta úr þessu og vonandi tekst það að einhverju leyti þó að vissulega sé það ekki alveg einfalt mál að útfæra leikreglur um slíkar bótagreiðslur til sjálfstætt starfandi einyrkja. En af þessu tilefni hlýt ég að leyfa mér að benda hv. þm. á að þennan reikning verður að senda þessum tveimur hæstv. ríkisstjórnum sem setið hafa einmitt að völdum þessi sömu fimm ár og eitthvað er það mál nú hv. þm. Agli Jónssyni skylt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögum frá meiri hluta efh.- og viðskn., á þskj. 237. Þetta eru tvær mjög veigalitlar breytingar. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem þar eru lagðar til. Í því felst að tvö tollskrárnúmer falla brott úr magngjaldinu, þ.e. annars vegar morgunverðarkorn með súkkulaði og hins vegar ilmblöndur sterkari en 60%. Ekki þykir eðlilegt að þessar vörur beri vörugjald. Þá er lagt til að að gildistöku frv. verði frestað um einn mánuð. Undir þetta nefndarálit skrifa auk mín Sólveig Pétursdóttir, Pétur H. Blöndal, Valgerður Sverrisdóttir, Gunnlaugur M. Sigmundsson auk formannsins Vilhjálms Egilssonar.

Herra forseti. Frv. sem hér er til 2. umr. hangir saman við frv. um tryggingagjald sem við vorum að ræða áðan vegna þess að með þessu frv. er vörugjald lækkað af tilteknum vörum sem felur í sér tekjutap fyrir ríkissjóð upp á einar 300 millj. kr. Hins vegar kom fjármögnunin fram í frv. sem rætt var áðan, þ.e. tryggingatillagið í Atvinnuleysistryggingasjóð var lækkað vegna minni fjárþarfar hjá Atvinnuleysistryggingasjóði en almenni hlutinn var hækkaður og þá til að standa undir þeirri vörugjaldslækkun sem hér er. Við í þingflokki jafnaðarmanna styðjum þá lækkun sem kemur fram í þessu frv., þ.e. lækkun á vörugjaldi. Við teljum það eðlilega stefnu sem þar kemur ram. Við bendum á að þetta er lækkun á útgjöldum heimilanna. Að vísu er þetta ekki tekjuskattslækkun í því formi sem við þekkjum vegna þess að þetta er fjármagnað með öðrum hætti, en okkur finnst hins vegar eðlilegt að þessi leið sé farin. Ástæða þess að við skilum ekki sérstöku nefndaráliti er að tryggingagjaldið festist inni í efh.- og viðskn. vegna ágreinings stjórnarliða um nokkurn tíma. En meiri hlutinn kaus að taka þetta mál út úr nefndinni þó að þessi tvö mál hangi saman og ættu að vera í umræðu á sama tíma. Það var í sjálfu sér ekki ágreiningur, ekki minnist ég þess, í efh.- og viðskn. um þetta mál eða lækkun á þeim vöruflokkum sem hér eru taldir til. Ég held að mönnum hafi fundist eðlilega að verki staðið og það má benda á að lækkun vörugjalds er einnig í anda skattbreytinga sem hafa rutt sér til rúms erlendis þannig að við sjáum þessu máli síður en svo nokkuð til foráttu og munum styðja það þegar það kemur til atkvæðagreiðslu, enda er það nátengt tryggingagjaldinu sem ég fjallaði um áðan. Ég lýsti þá yfir stuðningi okkar við meginþætti þess máls þannig að það er samfella í málflutningi okkar um að þær skattalækkanir sem hér er lagðar til þar sem þær eru fjármagnaðar í öðru frv. sem við styðjum einnig. Afstaða okkar er því í samræmi við fyrri yfirlýsingar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta hv. sjútvn. og breytingartillögum sem meiri hlutinn gerir við frv. til laga um breyting á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið ýmsa aðila á sinn fund til að kynna sér efni þess og hugsanleg áhrif þeirra breytinga sem þar voru lagðar til. Eftir þá athugun leggur meiri hlutinn til að gerðar verði þrjár efnislegar breytingar á frv. sjálfu sem lýst er á þskj. 362. Brtt. meiri hlutans eru þess efnis að við 1. gr., í stað þess að nefndar eru 4., 5. og 6. gr., um hluta Þróunarsjóðs, komi: 4. og 6. gr. Sams konar breyting verði gerð á 5. gr. en ný 7. gr., um gildistöku, verði þannig: ,,Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1997. Kemur 2. gr. til framkvæmda þegar umboði núverandi stjórnar lýkur og 6. gr. kemur til framkvæmda við gerð efnahags- og rekstrarreiknings ársins 1998. 4. gr. laganna (nr. 92/1994) fellur úr gildi 31. desember 2008, 5. gr. þeirra fellur úr gildi frá og með gjaldárinu 1997 og 6. gr. þeirra frá og með því fiskveiðiári er hefst 1. september 2008. Að öðru leyti gilda lögin til 31. desember 2009. Skulu eignir sjóðsins umfram skuldir að loknum gildistíma laganna renna til Hafrannsóknastofnunarinnar og andvirði þeirra varið til hafrannsókna.`` Þá leggjum við í meiri hlutanum einnig til að við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða er verði ákvæði til bráðabirgða III í lögunum og orðist þannig: ,,Þrátt fyrir ákvæði 3. gr. skal greiða styrk til úreldingar krókabáta á sóknardögum til 1. júlí 1997. Skal úreldingarstyrkur nema allt að 80% af húftryggingarverðmæti. Gilda ákvæði 7. og 8. gr. laga nr. 92/1994, sem og ákvæði til bráðabirgða II, sbr. lög nr. 89/1995, að öðru leyti um styrkveitingu þessa. Skal það styrkhlutfall, sem ákveðið er á grundvelli þessa ákvæðis, einnig gilda um krókabáta á sóknardögum sem úreltir eru á tímabilinu frá 1. október 1996 til gildistöku laga þessara, sbr. lög nr. 109/1996.`` Herra forseti. Þessar brtt. bera það með sér að meiri hluti nefndarinnar hefur orðið þess áskynja að enn eru fyrirsjáanleg verkefni þessa sjóðs í úreldingu og er þar með gert ráð fyrir að úrelding krókabáta með því háa hlutfalli sem hér er nefnt, sem gilt hefur að undanförnu, gildi lengur en var ákveðið á síðasta ári, auk þess sem gert er ráð fyrir að gjöld til úreldingarsjóðs vegna stærðar fiskvinnsluhúsa verði ekki innt af hendi eftir næstu áramót en um tilurð þess mun hafa verið rætt fyrr á fundinum þegar rætt var um tryggingagjaldið. Með þeirri breytingu er gengið til móts við nýjar álögur á fiskvinnslustöðvar vegna hækkunar tryggingagjalds á þær. Að öðru leyti er gert ráð fyrir að fram gangi aðalhugmynd frv. sem er að Þróunarsjóður fjármagni nýtt hafrannsóknaskip sem gerir Hafrannsóknastofnun kleift að koma að og vinna þau verkefni sem henni er ætlað á miðum sem nú eru orðin fjær landi, erfiðari og þurfa því öflugri skip en áður hefur verið. Ég legg að lokum til að þessar brtt. verði samþykktar ásamt frv. í lok þessarar umræðu og því vísað áfram til 3. umr.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta sjútvn. á þskj. 363 en að því standa auk mín Steingrímur J. Sigfússon, formaður sjútvn., Svanfríður Jónasdóttir, auk þess sem Guðný Guðbjörnsdóttir hefur setið fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu. Minni hluti nefndarinnar gerir ekki athugasemd við þau áform að fjármagna nýtt hafrannsóknaskip með þróunarsjóðsgjaldi. Minni hlutinn styður einnig þá breytingu á frv. að árið 1996 verði síðasta árið sem fiskvinnslunni verði gert að greiða til Þróunarsjóðsins. Minni hlutinn telur hins vegar gagnrýnivert hvernig ákvæðin um úreldingu fiskvinnsluhúsa hafa verið túlkuð en það kom fram hjá gestum sem til nefndarinnar komu að þau hafi verið túlkuð þannig að fiskvinnsluhús hafi ekki verið úrelt nema legið hafi fyrir að mögulegt væri að selja þessi hús. Það er hvergi kveðið á um það í núgildandi lögum um Þróunarsjóð að þetta skilyrði sé til staðar og því vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh., sem er kominn í salinn, hvort þetta séu fyrirmæli frá hæstv. sjútvrh. að úrelda ekki fiskvinnsluhús fyrr en það liggi fyrir að mögulegt sé að selja þau hús. Minni hlutinn hefur allan vara á varðandi hringl með önnur ártöl í frv. og hefur litla trú á að sólarlagsákvæði frv. haldi þegar þar að kemur. Þá bendir minni hlutinn á að einfalda hefði mátt það gjald sem innheimt er af útgerðinni þannig að einungis væri innheimt skv. 6. gr. Aðeins hefði þurft að hækka upphæðina sem þar er tilgreind, 1 kr. fyrir hvert þorskígildiskíló, í 1 kr. og 27 aura til að fá sömu fjárhæð og nú á að ná með því að innheimta einnig gjald miðað við stærð skipa, sbr. 4. gr. Sú aðferð gerir innheimtuna flóknari en efni standa til auk þess sem hún leiðir til mismununar þar sem hámark er á gjaldinu og stærstu skipin greiða þar með hlutfallslega minna en þau litlu og meðalstóru. Brtt. meiri hlutans gera ráð fyrir framlengingu á ákvæðinu um úreldingu krókabáta. Þar er um að ræða framhaldssögu sem þingheimi er kunn, en þetta er í þriðja skipti á einu og hálfu ári sem lögum um Þróunarsjóðinn er breytt til þess að stuðla að fækkun í smábátaflotanum. Þessi breyting á frv. er á ábyrgð meiri hlutans, enda ekki ljóst hver staða smábátaflotans verður þótt lögunum sé breytt nú hans vegna eina ferðina enn. Minni hlutinn mun greiða atkvæði um einstakar greinar frv. eftir efni þeirra.

Herra forseti. Hér er til umræðu álit meiri hluta eða álit hv. sjútvn. um frv. til laga um breytingar á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Í nál. meiri hlutans kemur fram tillaga um breytingu á frv. sem hæstv. sjútvrh. lagði fram á Alþingi. Brtt. meiri hluta sjútvn. kveður á um að framlengja þann frest sem eigendur krókabáta á sóknardögum hafa til að láta úrelda báta sína og gert er ráð fyrir að þessi frestur framlengist um sex mánuði eða frá næstu áramótum til 1. júlí á næsta ári. Röksemdir fyrir þessum breytingum eru þær að vegna afla krókabáta á sóknardögum umfram það sem þeim er ætlað á yfirstandandi fiskveiðiári blasi við að sóknardögum þeirra muni fækka verulega á næsta fiskveiðiári. Þess vegna þykir rétt að gefa eigendum þessara báta kost á lengri fresti til að óska eftir úreldingu sinna báta. Þannig eigi að freista þess að fækka í þessum bátaflokki. Af þessu tilefni er rétt að rifja það upp að á síðasta þingi, á vordögum 1996, voru samþykktar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og um Þróunarsjóð hvað varðar smábátaflotann og byggðust þessar breytingar á samkomulagi hæstv. sjútvrh. við Landssamband smábátaeigenda. Við afgreiðslu málsins var tekið skýrt fram í sölum Alþingis að um frekari breytingar á lögum er varðar hagi krókabáta verði ekki að ræða. Þessi yfirlýsing var m.a. gefin til að gera eigendum krókabáta grein fyrir því að það fiskveiðistjórnarkerfi sem gilti eftir þessar lagabreytingar ætti að standa og það ætti að eyða þeirri eilífðaróvissu sem smábátamenn höfðu lifað við í langan tíma varðandi fiskveiðistjórn þessa bátaflokks. Þess vegna tel ég að með þeim breytingum sem eru lagðar til sé á vissan hátt verið að koma aftan að smábátamönnum, m.a. þeim sem nú þegar hafa ráðist í að láta úrelda sína báta og ekki síst að öðrum aðilum víða úti í þjóðfélaginu. Með því að framlengja þann frest til úreldingar sem hér er fjallað um verður aðilum í sjávarútvegi gert að fjármagna Þróunarsjóð sjávarútvegsins lengur og meira en gert hefur verið ráð fyrir hingað til. Ég er ekki sannfærður um að þetta sé réttlátt gagnvart þeim og þá hefur ekki komið fram um hve háar fjárhæðir er að ræða. Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hluta sjútvn. virðist helsta ástæða þessarar brtt. vera sú að bregðast við afleiðingum mikillar veiði krókabáta á sóknardögum umfram það sem þeim er ætlað. Þá virðist það vera hugmyndin að þessi breyting sé aðgerð til að bregðast við ákveðnu vandamáli sem kemur upp hjá þessum bátaflokki vegna umframveiði á yfirstandandi fiskveiðiári. Eins og ég sagði fyrr voru gefnar yfirlýsingar um það sl. vor að ekki yrði um frekari breytingar að ræða hvað varðar fiskveiðistjórnun er lýtur að þessum bátaflokki. Hér er að vísu ekki um að ræða tillögu um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða en engu að síður er með þessu verið að hafa áhrif á stjórn fiskveiða í gegnum lögin um Þróunarsjóð sjávarútvegsins þvert gegn fyrri yfirlýsingu. Ef þessi tillaga verður að lögum tel ég mikla hættu á því að veiði þessa bátaflokks verði enn meiri umfram heimildir en ella því breytingin virki hvetjandi til aukinnar veiði, sérstaklega hjá þeim aðilum sem horfi til þess að úrelda sína báta innan aukins frests þar um. Það mun síðan koma enn harðar niður á þeim sem ætla að starfa áfram í kerfinu eftir þetta fiskveiðiár. Ef menn telja á annað borð ástæðu til að bregðast við því vandamáli sem er að koma upp, að róðrardagar krókabáta á sóknardögum verði það fáir á næsta fiskveiðiári að það útiloki útgerðarmenn nánast frá því að geta rekið sínar útgerðir, þá ættu menn að fara aðrar leiðir. Ég er þeirrar skoðunar að ef á annað borð á að hafa svona sóknardagakerfi eigi það eingöngu að gilda fyrir smábáta á handfæraveiðum en alls ekki fyrir smábáta á línuveiðum. Það hefur sýnt sig hvað eftir annað að afköst smábáta á línuveiðum eru það mikil að þau sprengja öll aflamörk sem sett hafa fyrir fyrir þennan bátaflokk. Þess vegna tel ég að eingöngu eigi að heimila smábátum með aflahámarki línuveiðar. Með því að binda sóknardagakerfið við handfæraveiðar er hægt að gefa mun meira svigrúm í sóknardögum því afköst handfæraveiðanna eru hverfandi miðað við línuveiðarnar og lítil eða engin hætta er á því að krókabátar á handfærum í sóknardagakerfi sprengi það heildaraflamark sem ákveðið er fyrir þann bátaflokk. Herra forseti. Ég tel að þær breytingar sem eru lagðar til varðandi krókabáta séu mjög vafasamar. Það byggist á því sem ég hef sagt og því beini ég því til meiri hluta sjútvn. að skoða hug sinn betur í þessu máli.

Herra forseti. Í þessum pakka sem tengist breytingum á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins kennir reyndar ýmissa grasa og ekki síst nú eftir að brtt. meiri hlutans hafa litið dagsins ljós. Fyrsta atriðið sem þarna er á ferðinni er það sem snýr að áformum um að fjármagna nýtt hafrannsóknaskip af tekjustofni Þróunarsjóðs sjávarútvegsins. Það segir í nál. minni hlutans að við gerum ekki athugasemdir við þau áform og er það rétt. Að sjálfsögðu er ekki umdeilt að mikil þörf er á að fá nýtt hafrannsóknaskip. Ég lýsti hins vegar við 1. umr. málsins fyrirvörum í mínum þingflokki hvað það snertir þegar málið beið 1. umr. að þar væri í raun og veru verið að fara út á braut sem menn þyrftu að átta sig á þegar ríkið væri þá að hverfa frá því að kosta grunnrannsóknir af því tagi sem hafrannsóknir eru. Það er líka athyglisvert að skoða þetta mál í ljósi sögu alls konar gjaldtöku af þessu tagi og hvernig reynslan sýnir endurtekið að gjöld sem lögð eru á, tekin eru upp í einhverjum yfirlýstum tilgangi, breyta oftar en ekki um eðli og verða mönnum tæki til allt annarra hluta þegar frá líður heldur en upphaflega var stofnað til. Á það var að sjálfsögðu aldrei minnst á sínum tíma þegar þróunarsjóðsgjaldið var að verða til og hækka að til stæði að það yrði síðan tekjustofn í reynd fyrir ríkið til þess að létta af því útgjöldum sem það hafði áður borið. Að vísu eru fordæmi fyrir því frá fyrri tíð að gera sérstakt átak til að bæta tækjakost af þessu tagi með gjaldtökum á sjávarútveginn. Það er að sjálfsögðu skýringin á því að menn sætta sig við þetta að þörfin er brýn og menn vita að bið getur orðið á því að slík hagsmunamál komist í höfn nema menn séu tilbúnir til þess að axla útgjöldin sjálfir innan atvinnugreinarinnar. En auðvitað er það þannig að í grunninn á það að vera hlutskipti ríkisins að sinna grunnrannsóknum. Allt annað er hættulegt og hefur leitt til ófarnaðar þar sem menn hafa lent um of inn á þá braut að grunnrannsóknir séu kostaðar af hagsmunaaðilum sem aftur vill kalla á það að áhersla á hagnýtar rannsóknir og praktískan skammtíma\-ávinning verður of rík en langtímasjónarmið víkja, fræðileg sjónarmið og grundvallarsjónarmið víkja, með afleiðingum sem geta orðið mjög alvarlegar. Um það, herra forseti, er eins og áður segir ekki deilt að það er orðin mikil þörf á því að taka ákvarðanir um skipakost Hafrannsóknastofnunar og reyndar fleira í hinum opinbera skiparekstri. Landhelgisgæslan er þar í mjög svipaðri stöðu. Það er að því leyti til fagnaðarefni að loksins skuli vera komin hreyfing á þessi mál. Ég tel sömuleiðis að enginn vafi sé á því að það sé rétt stefna að byggja eitt stórt og öflugt hafrannsóknaskip því að það er nákvæmlega það sem nú vantar mest í íslenskum hafrannsóknum. Það er mun öflugra skip sem fylgir eftir afkastagetu og krafti veiðiskipanna, er fært um að stunda rannsóknir á fjarlægari miðum og meira dýpi en núverandi skipakostur ræður við og getur orðið liður í sókn út á við í þeim efnum. Það kallar á nýtt skip eða a.m.k. mun stærra og öflugra skip en þau sem fyrir eru og ég vefengi ekki þær niðurstöður sérfróðra aðila sem þetta hafa skoðað að vænlegasti kosturinn í þeim efnum sé að byggja skip frekar heldur en leita eftir notuðu. Þá vita menn hvað þeir fá, þá fá menn í hendur nýtt og fullkomið tæki sem svarar kröfum tímans að öllu leyti. Ef verðmunur er ekki meiri heldur en sá sem talinn er í greinargerð að sé milli nýsmíði annars vegar og þess að kaupa t.d. stóran nýlegan vinnslutogara hins vegar, þá er enginn vafi á því í mínum huga að það er rétt stefna að stefna á nýtt skip. Ég hef hins vegar meiri efasemdir um það sem virðist vera forsendur ákvarðanatökunnar samkvæmt frv., að í framtíðinni verði eingöngu rekin tvö skip af Hafrannsóknastofnun. Ég vek athygli á því að á bls. 4 í athugasemdum með frv. er vitnað í þá samþykkt stjórnar Hafrannsóknastofnunar frá fundi 28. október um að smíða skuli eitt nýtt skip, 65 metra langt og áætlaður kostnaður á bilinu 1.100--1.300 millj., að annaðhvort Árna Friðrikssyni eða Bjarna Sæmundssyni verði lagt og jafnframt lagt í nauðsynlegar endurbætur á því skipi sem rekið verði áfram og að ms. Dröfn verði seld og söluverð hennar, á bilinu 40--60 millj. kr., gangi í þessi endurnýjunarverkefni. Hér er dálítið öðruvísi fjallað um málin en í þeirri nefnd sem upphaflega vann að þessu á vegum Hafrannsóknastofnunar. Ég vísa þar til fskj. I með fyrirsögninni: Úttekt á skipastól Hafrannsóknastofnunarinnar, samantekt. Þetta er dagsett í apríl 1996 og að því komu tæknideild Fiskifélags Íslands og Fiskveiðasjóðs Íslands sem unnu þetta verkefni. Þar er, samanber útdrátt úr niðurstöðum þeirrar skýrslu á bls. 8 og 9, lagt til að yngra og stærra skipið, Bjarni Sæmundsson, verði rekið áfram samhliða nýju og ráðist verði í breytingar á Bjarna á árinu 1997, að nýsmíði og þá væntanlegt stærsta skip Hafrannsóknastofnunar komi í gagnið fyrir aldamót eða í ársbyrjun 1999 og að notað skip, minnsta skipið, verði keypt á miðju ári 2001. Þar er gert ráð fyrir því að stefnt sé að rekstri þriggja hafrannsóknaskipa en ekki tveggja og það verði Bjarni Sæmundsson sem verði rekinn samhliða hinum tveimur en ekki eldra og minna skipið, Árni Friðriksson. Það skiptir talsverðu máli, herra forseti, hvor stefnan er tekin í þessum efnum og ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. aðeins út í þessi mál. Þetta hefur mér ekki fundist koma nógu skýrt fram en því miður sýnist mér að forsendur, eins og þær eru lagðar upp af hálfu hæstv. ráðherra í frv. og samanber þessa samþykkt stjórnar Hafrannsóknastofnunar, þar séu menn að reikna með metnaðarminni, ef ég má orða það svo, áætlun í þessum efnum en var meginniðurstaða þeirra sem unnu að úttektinni og fjallað er um í fskj. Ég hlýt t.d. að spyrja að ef eingöngu yrðu rekin tvö skip, eitt stórt skip, sem sérstaklega væri að sinna djúpvatnsrannsóknum og jafnvel á fjarlægari miðum, væri þar af leiðandi að sjálfsögðu miðað við stærð sína talsvert dýrt í rekstri, og eitt annað skip hvernig Hafrannsóknastofnun hygðist þá til að mynda sinna rannsóknum á grunnsævi, á innfjarðastofnum o.s.frv. Þótt að einhverju leyti megi leysa slík verkefni með því að taka báta á leigu þá er enginn vafi á því í mínum huga að það er mikil þörf á því að eiga lítið en sérhæft rannsóknaskip sem getur sinnt slíkum verkefnum. Það hefur verið mat manna að á þessu sviði liggjum við í raun og veru ekkert síður eftir heldur en hvað varðar djúphafsrannsóknir gagnvart nýtingu ýmissa tegunda upp á grunnslóðinni og allt of hægt hefur miðað í þeim efnum að kortleggja bæði vannýtta eða jafnvel ónýtta stofna og tegundir sem þar halda sig. Ég held, herra forseti, að það væri áhugavert að heyra aðeins betur hverjar hinar eiginlegu áætlanir sem þarna eiga að liggja til grundvallar á komandi árum eru. Að sjálfsögðu er tími til stefnu hvað það snertir að taka endanlegar ákvarðanir um hluti eins og þá til að mynda hvort minnsta skipið verður selt og ekkert annað kemur í staðinn en æskilegast væri að þessir hlutir lægju sem skýrast fyrir. Í öðru lagi, herra forseti, vil ég nefna þá breytingu sem felst í breytingartillögu meiri hlutans að fallið verði frá því að láta fiskvinnsluna greiða í Þróunarsjóð frá og með næsta ári. Ég fagna þessari breytingu. Hún sýnir þó að í litlu sé örlítinn skilningsvott á þeirri stöðu sem fiskvinnslunni var búin í þessu máli, að ætla henni að greiða hundruð milljóna í þennan úreldingarpott hafandi sáralítið fjármagn fengið nettó út úr úreldingarverkefnum þegar endursöluverð eigna var frá dregið, aðeins 19 millj. kr. enn sem komið er. Jafnvel þó að þar yrðu einhver útgjöld núna fram að næstu áramótunum, þá er ólíklegt að það mundi nema nema broti af þeirri upphæð sem að óbreyttu hefðu orðið örlög fiskvinnslunnar að greiða í Þróunarsjóðinn, eða samdráttarsjóðinn eins og er nú réttnefni á sjóðnum en ekki þróunarsjóður því hann hefur mest lítið komið nálægt nokkru sem hægt er að kalla þróun. Hins vegar er þó óhjákvæmilegt að staldra aðeins við það hvernig staðið hefur verið að framkvæmd þessara umdeildu ákvæða um úreldingu fiskvinnslustöðva. Það ber vel í veiði að hafa hér hæstv. sjútvrh. vegna þess að ég fæ ekki betur séð, herra forseti, en að þar hafi átt sér stað reginmistök og að í framkvæminni hafi menn gert sig seka um það að standa alls ekki að málum með þeim hætti sem ætlun Alþingis var og sjálfur lagatextinn hljóðar upp á. Það er alls ekki á nokkurn hátt gefið í skyn í viðkomandi lagatexta að það eigi að vera hlutverk stjórnar Þróunarsjóðs að setja einhverjar sérstakar reglur sem þrengi möguleika fiskvinnslustöðva til að fá úreldingu ef þær bera sig eftir slíku. En þá bregður svo við að upplýst er að stjórn sjóðsins hefur sett sér þá vinnureglu að ekki skuli fallist á og gengið til samninga um úreldingu fiskvinnslustöðva þeirra sem eftir slíku leita nema að fyrir liggi fyrir fram kaupandi að umræddri fasteign eftir að hún hefur verið úrelt. Ég skora á menn að kynna sér betur bæði lagatextann eins og hann liggur fyrir og umræður um þetta mál á þinginu á sínum tíma og finna því stoð að þessi takmörkun fáist staðist. Þetta er auðvitað meginástæðan fyrir því að sama og ekki neitt hefur orðið úr úreldingu fiskvinnslustöðva enn sem komið er. Samtals hafa fyrirtæki að andvirði 100 millj. kr. verið úrelt og þegar endursöluverðið er frá dregið þá hafi nettóútgjöld sjóðsins af þessum sökum verið heilar 19 millj. kr. En allmörgum stórum aðilum hefur enn sem komið er verið synjað um úreldingu af þeirri einföldu ástæðu að ekki liggur fyrir kaupandi að eignunum. Þarna hafa menn sem sagt tekið sér vald til þess að skilyrða eða takmarka mjög hverjir geti nýtt sér þennan rétt og setja það í raun og veru í hendur fasteignamarkaðnum eða slíkum aðilum á hverjum stað. Það verður tilviljanakennt eftir því hvort í viðkomandi byggðarlögum eru tiltækir kaupendur að eignunum eða ekki sem ræður því hvort eitthvert fyrirtæki, einstakir fiskvinnsluaðilar eða aðilar sem hafa rekið fiskvinnslu en eru hættir því geta úrelt sínar eignir eða ekki. Mér finnst þetta, herra forseti, afar sérkennileg ráðstöfun og sérkennileg aðgerð. Ef menn vildu takmarka mjög og skilyrða hverjir gætu og við hvaða kringumstæður menn gætu fengið þessa úreldingu, væntanlega til þess að takmarka umfangið á þessari aðgerð, þá átti að gera það með skýrum og efnislegum hætti í lögunum en ekki með þrengingum af þessu tagi eftir að málið er komið í hendur stjórnar sjóðsins. Ég leyfi mér að segja það, því miður, herra forseti, hlýt ég að segja að ég hef enga trú á því að þessi takmörkun stjórnarinnar fái staðist. Mér sýnist næsta einboðið að ef aðilar sem nú hafa sótt um úreldingu fiskvinnslustöðva en ekki fengið vegna þessarar vinnureglu sjóðsins leiti með sitt mál til dómstóla, þá vinni þeir slík mál. Auðvitað verður framkvæmdin á þessu öllu meira og minna ómark úr því að svona var að þessu staðið. Ýmsir hafa vitað um þessa reglu og kannski ekki talið ómaksins vert að sækja um úreldingu við þær aðstæður hafandi ekki nokkra trú á því að nokkur kaupandi fyndist að fiskvinnslustöðvum á þeirra svæði eða í þeirra byggðarlagi. Þannig getur þetta beinlínis einnig hafa haft áhrif í þá átt að fæla menn frá því að leita réttar síns í kerfinu. Það liggur líka í hlutarins eðli að kannski er þörfin fyrir úreldingarsjóð af þessu tagi einmitt mest þar sem ólíklegast er að nokkur kaupandi finnist að eignunum. Það er í sjálfu sér ekki stórt vandamál fyrir aðila sem á fiskvinnsluhús sem er einhvers virði að leysa það mál sjálfur án hjálpar sjóðsins. Ef það er fasteignamarkaður fyrir hendi, þá er sjóðurinn í sjálfu sér ástæðulaus milliliður og ekki mikið um það að segja. En við þær aðstæður að ekki séu líklegir neinir kaupendur þá hefðu getað verið rök fyrir slíku ef menn vildu fækka þessum einingum og/eða eftir atvikum aðstoða menn við að komast út úr málinu, að beita tæki af þessu tagi. Það eru síðan ekki nokkur rök gagnvart því sem liðið er í framkvæmdinni að nú eigi að loka þessu um áramótin og hætta að leggja gjald á fiskvinnsluna. Eftir standa þau lög sem í gildi hafa verið og þau áform sem uppi voru og sú gjaldtaka sem þegar er orðin á fiskvinnsluna. Ég sé ekki annað en það verði að reyna að klára málið með einhverjum þeim hætti sem fær staðist og núna fram að áramótunum, þann tíma sem enn stendur opið á grundvelli eldri laga að sækja um úreldingu. Ég er að sjálfsögðu þeirrar skoðunar eins og ég tel mig hafa rökstutt, herra forseti, að langeðlilegast væri að stjórnin félli frá þessum skilyrðum sem ekki fá staðist og tæki á móti umsóknum fram að áramótum á jafnræðisgrundvelli frá öllum sem vildu láta á þetta reyna og málin yrðu síðan gerð upp. Það er alveg ljóst að það gæti þýtt einhvern kúf umsókna og einhver talsverð útgjöld en síðan yrði það hlutverk sjóðsins, eins og ég tel að alltaf hafi verið ætlunin, að leita eftir því að koma eignunum í verð eftir á. Það er a.m.k. alveg ljóst að ég var þeirrar skoðunar og skildi málið svo að þannig væri framkvæmdin hugsuð og hafi aldrei verið hugsuð öðruvísi enda að mínu mati næsta fáránlegt að láta sér detta í hug að öðruvísi væri hægt að standa að þessu. Í sambærilegum tilvikum svo sem hvað varðar úreldingu í landbúnaðinum, bæði á mjólkurstöðvum og sláturhúsum, hefur nákvæmlega sú leið verið farin að sjóðirnir keyptu eignirnar án tillits til þess hvort eitthvað lægi fyrir um möguleikana til að koma þeim aftur í verð og síðan var einfaldlega farið í þá vinnu eftir á að leita að nýjum nýtingarmöguleikum og nýjum kaupendum. Herra forseti. Ég vildi láta þetta koma fram vegna þess að um þetta urðu talsverðar umræður í sjútvn. Það var reyndar skoðun okkar í minni hlutanum a.m.k., svo ekki sé fastar að orði kveðið, að framkvæmdin eins og hún hefur verið á þessu fengi ekki staðist og í reynd kom það mönnum í opna skjöldu að svona hefði verið að þessu staðið. Þá, herra forseti, að því sem lýtur að andláti þessa svokallaða Þróunarsjóðs, Úreldingarsjóðs eða Hagræðingarsjóðs, sem hefur gengið undir ýmsum nöfnum gegnum tíðina. Ég segi fyrir mitt leyti að farið hefur fé betra heldur en þetta allt saman, þegar þetta leggur þá vonandi upp laupana þegar tæpur áratugur verður liðinn af næstu öld. Þetta er satt best að segja nokkuð merkilegur kafli í íslensku sjávarútvegssögunni held ég, þetta sjóðafargan sem sett var upp til þess að draga saman í íslenskum sjávarútvegi og gefið það sérkennilega nafn Þróunarsjóður. En í raun og veru er hugsunin sem að baki býr sú að það sé ekkert um annað að gera þegar erfiðleikar steðja að eða þegar degur tímabundið úr veiðimöguleikum í einhverjum stofnum á heimamiðum en að draga sig inn í skelina og mæta því með tilheyrandi samdrætti og tekjuminnkun í greininni og það kalla menn þróun. Að mínu mati átti þetta mál að snúa akkúrat öfugt. Ef menn vildu á annað borð fara í einhverja kollektíva innheimtu í greininni, til að mynda sjóð, þá átti fyrst og fremst að reyna að beina þeim sjóði að raunverulegri þróun og raunverulegri sókn í greininni, t.d. með því að styðja menn til að leita nýrra möguleika og nýrra verkefna. En það hefur ekki verið gert nema að sáralitlu leyti og kom inn við breytingar í meðförum þingsins á þessu máli þegar það var til umfjöllunar á sínum tíma. Það er dálítið athyglisvert að bera saman til að mynda framkvæmdina og tíðarandann í þessum efnum á sjötta og sjöunda áratugnum. Þá var við lýði um langa hríð sérstök nefnd sem hafði fjármuni til þess að hvetja menn til að leita nýrra verkefna í sjávarútvegi. Teknir voru á leigu togarar og það var tekin áhætta með útgerðum sem vildu senda sín skip til að reyna fyrir sér við veiðar á fjarlægum miðum. Þá voru Íslendingar að finna ný og gjöful fiskimið í okkar heimshluta, norður í höfum, við austurströnd Grænlands og vestur við Kanada svo dæmi séu tekin. En núna bregðast menn þannig við eða hugðust bregðast þannig við að einasta svarið væri þetta sem falið var í þessu máli. Í þessu skyni hefur sjávarútvegurinn verið skuldsettur um þúsundir millj. kr. sem hann verður síðan með á bakinu, samanber þessi áform, langt fram á næstu öld. Hér er lýst, af vissum ástæðum og skiljanlegum, ákveðnum efasemdum um að síðan gangi það eftir að afleggja þessa gjaldtöku og loka Þróunarsjóði á árinu 2009 eða hvenær það nú verður. Það má hafa það til marks um það hvort þetta sé mjög trúverðug áform að einungis á fáeinum vikum í meðförum þingsins hafa áformin tekin þeim breytingum að gjaldtakan hefur verið framlengd um þrjú ár. Það er að vísu að hluta til í tengslum við þá breytingu að hlífa fiskvinnslunni við þessari gjaldtöku. En einnig er um það að ræða að menn hafa séð fyrir sér að fleiri verkefni munu kalla á útgjöld og meiri en áður var áætlað. Að síðustu, herra forseti, vil ég nefna þá brtt. meiri hlutans að gera ráð fyrir framlengingu á ákvæðum um úreldingu krókabáta, þess hluta smábátaflotans sem enn er í því kerfi. Í tengslum við þær upplýsingar sem liggja fyrir hefur afli þessa hluta smábátaflotans verið umtalsverður og það stefnir í ískyggilega fækkun sóknardaga strax á næsta fiskveiðiári ef svo heldur sem horfir. Sumir segja að dagafjöldinn fari jafnvel niður í eitthvað á bilinu 10--20 að óbreyttu ef ekkert yrði að gert. Þá verður mönnum það fyrst fyrir eins og stundum áður að ákveða að framlengja úreldingartilboð til að fækka í hópnum. Þessir hlutir, herra forseti, voru auðvitað svo algerlega fyrirséðir þegar gengið var frá málinu síðast að ekki ætti að koma nokkrum manni á óvart að nú stefni í enn eina hringferðina í þessu máli og fara þær nú að verða býsna margar vegna þess að aldrei hefur verið gengið frá þessu máli nema til árs í senn í besta falli með ráðstöfunum eða aðgerðum sem voru fyrir fram dæmar til þess að kalla á nýja hringferð. Ég á eftir að sjá, jafnvel þó að með þessu tilboði takist að kaupa út nokkra báta í viðbót, að menn treysti sér þá eftir sem áður til þess að setja þennan dagafjölda niður í kannski 25 eða eitthvað svoleiðis. Það kemur að vísu til með að skipta talsverðu máli hvernig framkvæmdinni verður hagað, til að mynda það atriði hvort veiðireynsla þeirra báta sem ákveða að hætta og verða úreltir verður látin telja til fækkunar daga hjá hinum sem eftir standa eða ekki, svo að nefnt sé dæmi um atriði sem þarna þarf að huga að og skipt getur verulegu máli og ekki er endilega skýrt hvernig fara á með, og svo auðvitað hversu margir kunna að ganga inn á svona tilboð. Eftir stendur, held ég að það eru allar líkur á því að þarna blasi við hið mesta óefni hvað varðar starfsskilyrði og afkomumöguleika þessa hóps sem er nú að verða tiltölulega fámennur strax á næsta fiskveiðiári. Ég tel, herra forseti, að það hafi verið hið mesta óráð að ganga ekki frá einhvers konar gólfi eða tryggingum hvað dagafjöldann snertir þannig að það yrði a.m.k. lífvænlegt fyrir þennan hóp ef svo færi sem hér er að gerast að aflinn yrði umtalsvert meiri en gefur tilefni til óbreytts dagafjölda. Sömuleiðis tel ég að það hefði verið skynsamlegra frekar en hafa dagafjöldann beintengdan við aflann, að hafa heimildir til að grípa t.d. til sérstakra takmarkana á þeim hluta flotans sem rær með línu heldur en láta þetta ganga yfir alla. Þetta er að verða mikil framhaldssaga, herra forseti, sem menn þreytast á að vera endalaust að skrifa nýja kafla í. Það er kannski ekki ástæða til að taka í þetta meiri tíma á þessu stigi málsins vegna þess að það er svo augljóst að mínu mati að málið hlýtur að koma fyrir þingið á nýjan leik og fyrir vorið þegar við mönnum blasir það sem í vændum er 1. september á næsta ári. Að öðru leyti, herra forseti, er ekki mikið um þetta að segja umfram það sem þegar hefur komið fram. Hæstv. ríkisstjórn verður að sjálfsögðu að fá að halda áfram að drekka af sínum bikar í þessum efnum. Það er búið að vera heldur dapurlegt að nánast árlegt hringl hefur verið í gangi með þessi mál. Allt síðasta kjörtímabil gekk á með endalausum æfingum í þessum efnum, þ.e. breytingum á Hagræðingarsjóði og yfir í Þróunarsjóð og hugmyndum um að selja veiðiheimildirnar og reka fyrir það Hafrannsóknastofnun og þetta og hitt sem allt var svo meira og minna dregið til baka eða breyttist ár frá ári þannig að yfirleitt vissu menn aldrei hvað upp sneri eða niður deginum lengur í þessum efnum. Sömu sögu er að segja um meðferðina hvað varðar fiskveiðistjórnun smábátanna. Að mínu mati er það búin að vera samfelld raunasaga frá upphafi, alveg frá árunum 1986--1988 þegar fyrst var byrjað að takmarka eitthvað sókn þess hluta flotans í takt við það sem gerðist annars staðar og til þessa dags. Það dapurlegasta er þó að það sér engan veginn fyrir endann á þeim ósköpum og er þó ekki sá hluti þessa flota sem eftir er að verða svo stór né fjölmennur að það ætti að vera stórkostlegt vandamál að koma því einhvern veginn þannig fyrir í kerfinu að það yrði til friðs til frambúðar. Ég held að það sé líka ástæða til að staldra aðeins við þá miklu fækkun smábáta sem hefur orðið núna á skömmum tíma vegna úreldingartilboðanna. Og menn hljóta að spyrja sig að því þó þessi sé staðan varðandi sóknardagafjöldann á næsta fiskveiðiári hvort það sé enginn bilbugur á mönnum gagnvart því að halda áfram þessum gylliboðum frá Þróunarsjóði til þess að reyna að fækka enn og draga saman í þessum bátaflota því það er auðvitað ávísun á minni umsvif á vissan hátt. Þó að aflinn sem slíkur eigi ekki að breytast heldur færast á færri skip þá vitum við að því fylgir að sjálfsögðu samdráttur. Þeim einingum sem í rekstri eru fækkar og það kemur fyrst og fremst við atvinnuna í mörgum af minnstu og afskekktustu byggðarlögum landsins. En það verður þá að vera hin pólitíska niðurstaða að hæstv. ríkisstjórn vilji nákvæmlega hafa það þannig að þarna telji hún áframhaldandi og sérstaka þörf fyrir að draga saman. Ég er ekki ýkjahrifinn af þeirri nálgun, herra forseti, og mun ekki styðja málið eins og það er hér lagt fyrir.

Herra forseti. Vegna athugasemda hv. 4. þm. Norðurl. e. um fjölda rannsóknaskipa og þá stefnumörkun sem fram kemur í athugasemdum með frv. þar að lútandi, er rétt að taka fram að ráðuneytið byggði frv. á þeirri stefnumörkun sem fram kemur hjá stjórn stofnunarinnar. Það getur vissulega leitt til nokkurra vandkvæða, einkanlega varðandi innfjarðarannsóknir, en niðurstaða manna er sú að ekki eigi að valda neinum teljandi örðugleikum að skipuleggja þær rannsóknir með leiguskipum. Um þær athugasemdir hv. þm. sem lutu að úreldingu fiskvinnsluhúsa er þess að geta að í lögunum er skýr greinarmunur gerður á úreldingu fiskvinnsluhúsa annars vegar og fiskiskipa hins vegar. Þær reglur sem settar eru í lögunum um úreldingu fiskiskipa byggja á sjálfkrafa rétti þeirra sem fullnægja ákveðnum skilyrðum og óska eftir úreldingu. Hins vegar gera lögin ekki ráð fyrir því þegar um fiskvinnsluhús er að ræða að þar sé sjálfkrafa réttur. Það byggist á mati stjórnar stofnunarinnar og það var eðlilegt að minni hyggju að stjórnin reyndi að setja almennar reglur þar um. En það er mjög mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því að þarna var reginmunur að þessu leyti, að annars vegar var um sjálfkrafa rétt að ræða og hins vegar rétt sem háður var mati stjórnar sjóðsins. Það er svo höfuðskylda stjórnarinnar að gæta þess að halda útgjöldunum innan við fjárhagsrammann. Ég geri ráð fyrir því að verklagsreglurnar hafi tekið mið þar af. Nú kann það að vera að fjárhagsramminn rýmkist eitthvað miðað við að búið er að framlengja gjaldtökutímabilið og það verður þá mat stjórnarinnar hvort það gefur 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en hlýt um leið að lýsa vissum vonbrigðum með þau. Ég verð því miður að segja að ég hef fyrirvara á um þessi áform og að það sé mjög framsækið að stefna að því að reka eingöngu tvö hafrannsóknaskip. Ég hlýt að lýsa miklum vonbrigðum með það t.d. að ekki er ætlunin að reka eða eiga í landinu neitt sérhæft rannsóknatæki til að sinna rannsóknum upp á grunnslóð á innfjarðamiðum. Ég bendi á að hugmyndir eru í gangi og þegar eru reyndar komnar af stað verksmiðjur sem ætla sér að fara að nýta hér skelfiskstofna í auknum mæli, kúfisk og jafnvel fleiri tegundir sem ekki hafa verið nýttar áður. Bæði á Vestfjörðum og Norðausturlandi eru fyrirtæki sem hyggjast vinna að slíkri nýtingu. Það kallar eitt og sér t.d. á heilmiklar rannsóknir og kortlagningu ef vel á að vera. Fjölmargar aðrar tegundir lindýra og margs konar tegunda, staðbundinna og botnlægra tegunda á grunnslóðinni, hafa menn verið að skoða og velta fyrir sér nýtingu á. Og það hlýtur að vera nokkuð umhendis að eiga þá ekkert sérhæft rannsóknatæki sem getur undirbyggt þekkingargrunninn fyrir slíka nýtingu. Og mér finnst það metnaðarlítið, ég verð að segja það, með fullri virðingu fyrir --- ja, það verður þá að vera þessi blessuð stjórn Hafrannsóknastofnunar því hér er hún borin fyrir, að minnsta kosti að hafa ekki þá framtíðarsýn að það bætist á nýjan leik við þriðja skipið, sérhæft á þessu sviði. Ég er ekki sannfærður um að þetta sé skynsamlega ráðið. Hvað varðar fiskvinnslustöðvarnar þá er mér ljóst að það eru sitt hvorar lagagreinarnar sem lúta að annars vegar úreldingu fiskiskipanna og hins vegar stöðvanna. En það breytir að mínu mati ekki því, þó ekki sé um sjálfkrafa rétt fiskvinnslustöðvanna að ræða, að ekki er hægt að setja hvaða reglur sem er. Þær reglur verða að vera efnislegar, sem notaðar eru til að úrskurða hverjir fá og hverjir ekki. Og þær verða að standast jafnræðissjónarmið, jafnræðiskröfur. Þannig að ég hef því miður ekki sannfærst um það nema síður sé að þetta haldi hjá stjórninni og ég skora á hæstv. ráðherra að fara yfir þetta mál með stjórn Þróunarsjóðsins og reyna að kanna hvort ekki sé rétt að reyna 

Herra forseti. Aðeins varðandi ummæli hv. þm. um metnað með áframhaldandi rannsóknir þá er nauðsynlegt að það liggi hér alveg skýrt fyrir að það er stefna Hafrannsóknastofnunar að halda þeim áfram af fullum krafti. Það svigrúm sem hér er verið að veita gefur kost á að auka þessar rannsóknir og það er talið að hægt sé að framkvæma innfjarðarannsóknirnar með leiguskipum. Og í ljósi þess sem var nefnt, eins og til að mynda rannsóknir á skelfiski og kúfiski, sem hv. þm. minntist sérstaklega á fyrir vestan og norðan, er í mörgum tilvikum eins og t.d. hvað kúfiskinn snertir um að ræða mjög sérhæfðar veiðar og nauðsynlegt hefur verið að leigja alveg sérstök skip og sérhæfð til að sinna þeim verkefnum. Þess vegna munu umrædd áform ekki draga á neinn hátt úr markmiðum manna með frekari rannsóknir á þessum sviðum nema síður sé. Ég held að í heild muni þetta mjög svo styrkja stöðu stofnunarinnar til frekari rannsókna.

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. sjútvrh. reyni að fullvissa okkur um að ekki standi til að láta þær breytingar koma niður á þeim þætti rannsóknanna. Ég vona að hægt sé þá að leysa þetta með leiguskipum eingöngu en einhvern veginn hefur það verið svo í mínum huga að mikilvægt væri að stofnun af tagi Hafrannsóknastofnunar gæti sjálf sinnt vissum verkefnum og sumir þessara hluta kunna nú að vera það sérhæfðir hvað varðar tækjakost og aðstöðu um borð að venjulegir fiskibátar, sem væntanlega er þá um að ræða til að nota í þessu skyni, fullnægja ekki öllum þeim kröfum. Ég held líka t.d. að það gæti verið ástæða fyrir Hafrannsóknastofnun að skoða samvinnu við ýmsa aðila um rekstur á minni rannsóknaskipum. Ég nefni þar sérstaklega Háskólann á Akureyri og sjávarútvegsstarfsemina þar og rannsóknastofnanirnar sem reyndar eru Hafrannsóknastofnun ásamt fleirum. Og aðalatriðið er auðvitað það að menn ætli sér ekki annað en að sækja fram í þessum efnum og það þarf auðvitað að auka rannsóknir og gera miklu betur en gert hefur verið. Það er mergurinn málsins. Hér var nú reyndar fyrir nokkrum árum samþykkt á Alþingi sérstök þáltill. um að stórefla rannsóknir á grunnslóð sem sennilega hefur nú ekki nema að litlu leyti gengið eftir, því miður. En við skulum að sjálfsögðu vona að þetta reynist allt saman mögulegt og ekki efa ég að vilji manna stendur til þess á Hafrannsóknastofnun og annars staðar að gera sitt besta í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Enn eru komin til umræðu hin tveggja ára gömlu lög um svokallaðan Þróunarsjóð sjávarútvegsins í þriðja eða fjórða sinn, að ég tel, síðan ég tók sæti á Alþingi fyrir einu og hálfu ári. Markmið sjóðsins var fyrst og fremst að stuðla að aukinni arðsemi í sjávarútvegi og aðalleiðin var sú að minnka fiskiskipaflotann eða aðlaga hann því sem hagkvæmast þótti. Með öðrum orðum, það átti að koma í veg fyrir að of margir væru um hituna og reyna að auka arðsemina. Hér lá í upphafi fyrir frv. sem átti algjörlega að breyta hlutverki þessa sjóðs, þ.e. það átti að stöðva úreldingu skipa, bæði skipa og fiskvinnslustöðva, en nú eru komnar fram brtt. frá meiri hlutanum þess efnis að heimila eigi úreldingu á krókabátum á sóknardögum til 1. júlí 1997. Nú virðist hlutverk sjóðsins vera áfram að úrelda krókabáta fram undir mitt næsta ár svo og á sjóðurinn að taka að sér nýtt hlutverk; nefnilega að fjármagna hafrannsóknaskip. Eins og fram kemur í nál. minni hluta sjútvn. styðjum við kvennalistakonur það álit. Ég vil koma ögn nánar inn á helstu efnisatriði frv. og nota tækifærið til þess að spyrja hæstv. sjútvrh. nokkurra spurninga sem reyndar eru í svipuðum dúr og aðrir hv. þm. hafa spurt, því það er engan veginn ljóst að mínu mati hvernig verður farið með nokkur grundvallaratriði. Í fyrsta lagi vil ég koma að væntanlegum kaupum á hafrannsóknaskipi. Ég tel í sjálfu sér gott mál að fjárfesta eigi í hafrannsóknaskipi og tel að efla þurfi rannsóknir, hafrannsóknir, á sem flestum sviðum. Eftir yfirlýsingar LÍÚ og fagnaðarlætin í þeim herbúðum yfir að fá að leggja fé í þessi kaup sem ég hélt satt best að segja að ættu við kaup á öðru skipi verð ég sem vísindamaður að vara við því að of sterk hagsmunatengsl séu á milli hagsmunaaðila eins og LÍÚ og hafrannsókna. Viðbrögð LÍÚ voru ekki þess eðlis að búast mætti við að þarna yrðu algjörlega stundaðar sjálfstæðar rannsóknir. Því vil ég spyrja hæstv. sjútvrh. hvernig rannsóknum verði hagað á þessu skipi og hver verði þáttur LÍÚ í að hafa áhrif á þær rannsóknir. Í öðru lagi vil ég fagna því að hætta á gjaldtöku á fiskvinnslustöðvum í þennan sjóð núna um áramótin 1996/1997. Ljóst er að þegar er búið að innheimta um 800 milljónir af fiskvinnslunni í þennan sjóð en stöðvar hafa einungis verið úreltar fyrir andvirði 19 millj. Ég vil í framhaldi af þessu skerpa aðeins á spurningum frá orðaskiptum sem hafa farið fram á milli hv. þm. og sjútvrh., um framkvæmdina hingað til --- hvort hún geti talist lögleg. Ég get alls ekki séð sjálf og er sammála túlkun hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að það sé verulegt álitamál að löglegt geti talist miðað við lögin, eins og þau eru núna, að gera þá kröfu að ekki megi úrelda fiskvinnslustöð nema kominn væri tryggur kaupandi á móti. Þess vegna finnst mér ekki ólíklegt að það eigi eftir að koma til málaferla eða annars slíks út af þessu og vil því spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann styðji algjörlega þá aðferð sem stjórn sjóðsins hefur notað við að meta hvort úrelda beri fiskvinnslustöðvar eða ekki. Í þriðja lagi vil ég láta í ljós verulegar efasemdir um framlengingu á því að úrelda krókabáta á sóknarmarki fram til miðs næsta árs, ekki síst vegna þess að forsvarsmenn krókabáta eða smábátaeigenda eru ekki, að því er virðist, ánægðir með þessa ráðstöfun eftir því sem fram kom í hv. sjútvn. Það sem skiptir kannski mestu máli er hvernig veiðireynsla þeirra báta sem hætta verður metin varðandi útreikning á sóknardögum á komandi tímabilum. Og þess vegna vil ég spyrja enn nánar hvort það sé ljóst nú þegar hvernig farið verði með veiðireynslu þeirra. Núna keppast margir við og veiða og veiða fram til 1. júlí á næsta ári. Ef reikna á veiðireynslu þeirra inn í veiðidagana fyrir næsta tímabil muni svo til engir sóknardagar verða eftir. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. sjútvrh. nákvæmlega hvernig farið verður með veiðireynslu þeirra krókabáta sem verða úreltir og eru á sóknardögum fyrir tímabilið næst á eftir. Að lokum vil ég fagna því, eins og ég sagði áðan, að fiskvinnslustöðvarnar hætta að greiða í þennan sjóð og vil benda á þá afstöðu sem fram kemur í nál. minni hlutans að langeðlilegast hefði verið að gjaldtakan væri alfarið af úthlutuðum þorskígildum og mætti þá jafnvel útfæra það sem einhvers konar ígildi veiðileyfagjalds. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. hvort ekki hafi komið til tals, og hvað mæli fyrst og fremst gegn því, að einfalda innheimtuna í þá veru.

Herra forseti. Sem 1. flm. brtt. sem birt er á þskj. 369 vil ég gera grein fyrir henni. Hana flytja auk mín hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, Stefán Guðmundsson, Guðmundur Hallvarðsson og Hjálmar Árnason. Auk okkar er í meiri hluta sjútvn. Vilhjálmur Egilsson sem er fjarstaddur þingstörfin nú. Í tillögunni er gert ráð fyrir að inn í frv. bætist ákvæði um verulegar tafir frá veiðum og að inn í 5. gr. og 6. gr. komi samhljóða málsgreinar og verði í báðum tilvikum næstar á eftir núv. 2. mgr. beggja þessra greina þannig orðaðar, með leyfi forseta: ,,Hafi skip, sem reglulega hefur stundað veiðar úr stofni sem varanleg veiðireynsla er á, tafist frá veiðum í a.m.k. sex mánuði samfellt vegna meiri háttar tjóns eða bilana skal við ákvörðun aflahlutdeildar á grundvelli veiðireynslu skv. 2. mgr. reikna skipinu afla á því tímabili sem frátafirnar verða. Skal aflinn fyrir hvert heilt veiðitímabil talinn nema sama hlutfalli af heildarafla og nam meðaltalshlutfalli skipsins í heildarafla af viðkomandi tegund á þeim tveimur veiðitímabilum sem næst liggja því tímabili eða þeim tímabilum sem frátafirnar verða. Verði frátafirnar aðeins hluta veiðitímabils skal reikna aflareynsluna hlutfallslega að teknu tilliti til almennra aflabragða þann hluta veiðitímabils sem frátafirnar verða.`` Málsgreinarnar sem bætast eiga við 5. og 6. gr. eru eins, herra forseti, og því mun ég ekki lesa þær báðar en legg til að þær verði samþykktar.

Forseti gípur til þess ráðs að fresta umræðu um sjöunda dagskrárliðinn þar sem framsögumaður er fjarverandi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um lax- og silungsveiði, nr. 76 25. júní 1970, með síðari breytingum, sem flutt er á þskj. 358 og er 239. mál þingsins. Eins og fram kemur í athugasemdum með frv. er það flutt til þess að lögfesta nauðsynlegan aðskilnað stjórnsýslu samkvæmt lax- og silungsveiðilögum frá framkvæmda- og rannsóknaverkefnum sem Veiðimálastofnun hefur á hendi. Með lögum nr. 63/1994, um breytingu á lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, var Veiðimálastofnun í fyrsta sinn skilgreind sem sérstök rannsókna- og þjónustustofnun í veiðimálum. Þá var jafnframt kveðið á um skipan stjórnar fyrir Veiðimálastofnun. Veiðimálastjóri er samkvæmt núgildandi lögum forstjóri Veiðimálastofnunar. Í seinni tíð hafa komið upp atvik þar sem bornar eru brigður á hæfi veiðimálastjóra til meðferðar mála vegna afskipta hans sem stjórnvalds á fyrri stigum. Slík mál kunna að rísa þegar um andstæða hagsmuni er að ræða. Veiðimálastjóri getur, miðað við núverandi starfssvið, átt ýmiss konar aðild að máli eins og nánar er vikið að í athugasemdum með frv. þessu. Af upptalningunni sést að veiðimálastjóra er ætlað að hafa afskipti á öllum stigum máls. Þannig getur hann komið að rannsókn og ráðgjöf fyrir hagsmunaaðila sem sérfræðingur og forstjóri Veiðimálastofnunar. Hann getur mælt með eða gert tillögur til ráðherra, ef til vill á grundvelli rannsókna, um að banna, leyfa eða veita undanþágu frá reglum, allt eftir málsatvikum hverju sinni. Það getur síðan komið í hlut veiðimálastjóra að setja nánari reglur, mæla fyrir um framkvæmd og gera úttekt á mannvirkjum. Sem fulltrúi í stjórn Fiskræktarsjóðs getur hann þurft að taka afstöðu til umsókna eða hlutast til um styrki til framkvæmda sem áður hafa komið til umsagnar hjá embættinu. Þá getur Veiðimálastofnun verið meðal umsækjenda. Veiðimálastofnun, eins og öðrum rannsóknastofnunum, er nauðsynlegt að geta sýnt fram á að hún stundi óvilhallar og hlutlausar rannsóknir. Að rannsóknastofnun taki þátt í að rannsaka hugsanlegar afleiðingar leyfisveitinga sem forstöðumaður hefur átt aðild að getur ekki samrýmst kröfunni um hlutleysi í vinnubrögðum og er frekar til þess fallið að draga úr trúverðugleika stofnunarinnar. Þá getur ekki talist eðlilegt að forstöðumaður opinberrar stofnunar geti hlutast til um styrkveitingar til stofnunarinnar sem hann stýrir með beinum hætti með setu sinni í Fiskræktarsjóði. Skipulag rannsóknaþjónustu í landbúnaði hefur verið til endurskoðunar frá því á haustdögum 1995 og hefur nefnd um það efni skilað áfangaskýrslu. Einnig er í gangi vinna á vegum ríkisstjórnarinnar um heildarendurskoðun skipulagsrannsókna fyrir atvinnuvegina. Sá starfshópur hefur ekki skilað tillögum enn þá. Breytingar á skipulagi rannsókna innan stofnana landbrn. bíður tillagna frá þeim hópi. Það hefur verið samdóma álit þeirra sem hafa tekið þátt í umræðum um hugsanlegar breytingar á núverandi fyrirkomulagi rannsókna í veiðimálum að aðskilja eigi embætti veiðimálastjóra frá rannsóknunum óháð því hvaða skoðun menn hafa á skipulagi rannsóknanna. Þessi skoðun kemur m.a. fram í áfangaskýrslu áðurnefndrar nefndar sem fjallar um endurskipulag rannsóknaþjónustu í landbúnaði. Skoðun stjórnar Veiðimálastofnunar er sú sama og einnig hefur stjórn Landssambands veiðifélaga sent mér ályktun þess efnis að hún sé þessari breytingu og þessum aðskilnaði samþykk. Hagsýsla ríkisins hefur einnig að beiðni ráðuneytisins komið með tillögur að endurskoðun stjórnskipulags Veiðimálastofnunar og stöðu embættis veiðimálastjóra. Einnig er talið nauðsynlegt að aðskilja stjórnsýslu málaflokksins frá framkvæmda- og rannsóknaverkefnum. Sú breyting sem hér um ræðir truflar alls ekki hugsanlegar skipulagsbreytingar sem geta orðið á rannsóknarþættinum. Hún er einungis fyrsta skrefið, hvert svo sem framhaldið verður. Hvað varðar embætti veiðimálastjóra þá er brýnt að koma þessu fyrirkomulagi á sem fyrst. Nauðsynlegt er að árétta að lögfestingu frv. á ekki að fylgja breyting á starfsmannafjölda Veiðimálastofnunar. Ef ráðinn verður framkvæmdastjóri sem ekki starfar við stofnunina í dag þá verður hún að hagræða í rekstri sem því nemur. Það kemur fram í greinargerð frv. með fylgiskjali frá fjárlagaskrifstofu fjmrn. að frv. á ekki að fylgja aukinn kostnaður fyrir ríkissjóð. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að lengja mál mitt frekar vegna frv. Ég vísa til greinargerðarinnar. Þar er ítarlega fjallað um málið. Ég bið hins vegar um það ef mögulegt er, að málið verði afgreitt áður en jólahlé þingsins hefst í lok þessarar viku vegna þess að það er a.m.k. æskilegt að þessi breyting geti farið fram um áramót. Ég segi ekki að það farist himinn og höf þó það gerist ekki, en það væri mjög æskilegt af tæknilegum ástæðum að það gerðist um áramót þannig að hægt yrði að skipta formlega upp fjárveitingum í fjárlögum fyrir næsta ár milli stofnunarinnar annars vegar og embættis veiðimálastjóra hins vegar. Ég fer fram á þetta þó mér sé ljóst að tíminn er afar naumur. En ég tel að málið sé ekki svo stórt og jafnframt, eins og fram hefur komið í framsögunni, að um málið er samkomulag milli hagsmunaaðila eða þeirra sem helst hafa um málið að segja. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð um þetta mál. Mér sýnist að hér sé þjóðþrifamál á ferðinni og verið sé að gera eðlilega breytingu í ljósi þróunar í stjórnsýslu hér á landi. En ég get ekki látið hjá líða að gera athugasemdir við vinnubrögð og að lýsa furðu minni á því að það skuli vera mælt fyrir þessu máli á mánudegi í síðustu viku fyrir jól og að ráðherra skuli fara fram á að málið verði afgreitt núna í vikunni. Það kann að vera að hv. landbn. hafi ríkulega þekkingu á þessu máli og geri sér grein fyrir því hvað hér er á ferð og að málið kalli ekki á mikla skoðun. Ég veit hins vegar að þetta mál kom til efh.- og viðskn. og þar var farið fram á að það yrði tekið inn í bandorm. Þar þótti mönnum afar sérkennilegt að fá algjörlega nýtt mál inn á milli umræðna, mál sem í sjálfu sér kemur ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekkert við, enda kemur fram hér að þessar breytingar hafa engin áhrif á fjármál ríkisins. Málið var sent landbn. og þar fékk það sömu viðtökur, þ.e. á þá leið að eðlilegast væri að málið fengi þinglega meðferð og kæmi fram sem frv. Ég vildi að það kæmi fram, hæstv. forseti, að ég skil ekki hvers vegna málið er svona seint fram komið og vil hafa alla fyrirvara varðandi það að þetta mál verði afgreitt nú í vikunni nema hæstv. ráðherra rökstyðji það betur og sannfæri okkur um að nauðsyn sé á því og að hann skýri jafnframt hvers vegna þetta mál er ekki fyrr fram komið. Hins vegar skal ég ekki standa í vegi fyrir því að þetta komist í gegn ef svona brýna nauðsyn ber til. En við hljótum að gera athugasemdir við það, þegar svo skammt lifir þingtímans fram að jólahléi, að menn skuli koma með ný mál svona í síðustu vikunni, nema brýna nauðsyn beri til.

Hæstv. forseti. Ég skil mjög vel athugasemdir hv. þm. og vil þakka henni fyrir að leggja áherslu á að málið sé út af fyrir sig efnislega mikilvægt og eðlilegt. Það er stjórnskipulegs eðlis eins og ég hef reynt að gera grein fyrir í framsöguræðu og kemur mjög vel fram í athugasemdum við frv. En út af vinnubrögðunum og því hversu seint málið er komið fram, þá er það rétt að það var fyrst sent hv. efh.- og viðskn. vegna þess að við töldum í upphafi að það gæti hugsanlega átt leið með öðrum málum sem þar var verið að fjalla um í sambandi við ráðstafanir í ríkisfjármálum, því verið er að taka nokkuð á fjármálum stofnunarinnar þó það varði ekki þessa breytingu sérstaklega. Og það er rétt að þegar málið var skoðað nánar og sent til landbn. kom auðvitað í ljós að efnislega varðaði þetta mál ekki það sem tengdist ríkisfjármálunum eða fjárlögunum. Það varðaði samning um ákveðin verkefni sem verið hafa hjá Veiðimálastofnun en verið var að fela Stofnfiski hf., svoleiðis að efni frv. sem hér er til umræðu átti ekki beint samleið með frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þess vegna var eðlilegt að kalla það til baka. Og þar sem málið var komið í þessa tímaþröng --- það var að vísu kannað hvort landbn. sem slík mundi vilja flytja málið --- var að öllu athuguðu talið eðlilegast að ráðuneytið undirbyggi það og ráðherrann legði það með eðlilegum hætti hér fram. En hv. þm. þekkja líka að þá tekur það nokkuð lengri tíma því að þá fer málið sinn gang til ríkisstjórnar og fyrir stjórnarflokka og síðan formlega og eðlilega hér inn eins og hefði átt að gera strax svo ég hefði sannarlega sparað tíma. Hefði ég farið strax með málið í þennan farveg sem mér auðvitað bar að gera, þá hefði það að minnsta kosti verið hálfum mánuði fyrr á ferðinni, kannski þremur vikum. Sökin verður því ekki á annan borinn en þann sem hér stendur, þ.e. hversu seint málið er fram komið. Í ljósi þess ítreka ég enn þá óskir mínar um að hv. landbn. leggi sig fram um að reyna að afgreiða málið nú fyrir áramót.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um frv. til laga um breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna, nr. 43/1987, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, skrifstofustjóra í samgönguráðuneyti. Í frumvarpinu er lagt til að frestur sá sem skipstjórnarmenn og aðrir skipverjar hafa til að ljúka öryggisfræðslunámi í Slysavarnaskóla sjómanna samkvæmt lögunum verði framlengdur um eitt ár eða til 31. desember 1997. Margir sjómenn hafa enn ekki sótt þessi námskeið og ekki er unnt að koma fleiri nemendum að fyrir áramót þar sem öll námskeið eru fullbókuð. Nefndin stendur samhljóða að þessu áliti ogmælir með því að frv. verði samþykkt. Undir nefndarálitið skrifa eftirtaldir hv. alþingismenn: Einar K. Guðfinnsson, Magnús Stefánsson, Árni Johnsen, Stefán Guðmundsson, Kristján Pálsson, Egill Jónsson, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Ragnar Arnalds og Guðmundur Árni Stefánsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 335 um frv. til laga um breyting á lögum um listamannalaun, nr. 35/1991. Nefndarálitið er frá menntmn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga aðila til viðræðna. Enn fremur bárust nefndinni margar gagnlegar umsagnir um málið. Frumvarpið felur í sér breytingar á lögum um listamannalaun sem felast helst í því að gera lögin skýrari en nú er. Þannig er í frumvarpinu kveðið skýrar á um tilgang með listamannalaunum og heimild sjóðstjórnar til að fella niður starfslaun komi í ljós að viðkomandi listamaður sinnir ekki list sinni. Enn fremur felur frumvarpið í sér nokkrar breytingar á 9. gr. laganna er fjallar um Listasjóð. Þær miða að því að þrengja ákvæði laganna þess efnis að helmingur úthlutunarfjár sé bundinn við einn hóp án tillits til þess hversu margir sækja um. Þannig er lagt til að leiklistarráð fjalli um veitingu starfslauna til einstakra leikhúslistamanna vegna þátttöku í uppfærslum leiksýninga á vegum leikhópa og að allt að þriðjungi fjárveitingar Listasjóðs verði varið til þeirra. Nefndin leggur til þá breytingu við 9. gr. frumvarpsins að við úthlutun úr Listasjóði hafi stjórn listamannalauna heimild til að fela framkvæmdastjórn leiklistarráðs að fjalla um veitingu starfslauna til leikhúslistamanna vegna þátttöku þeirra í uppfærslum leikhópa. Þykir eðlilegt að leiklistarráð, sem kveðið er á um í leiklistarlögum, komi að úthlutun á þessum hluta starfslaunanna. Er breytingartillaga þessi gerð til að taka af öll tvímæli um framkvæmd úthlutunarinnar. Þá vill nefndin benda á að huga þarf sérstaklega að stöðu höfunda fræðirita þegar úthlutað er úr Launasjóði rithöfunda. Menntamálanefnd mælir með samþykkt frumvarpsins með þeirri breytingu við 9. gr. frv. sem mælt hefur verið fyrir. Menntmn. er einróma í þessari afstöðu sinni. Hér er á ferðinni mál sem mikil samstaða er um bæði í þinginu og á meðal listamannanna sjálfra. Það er lagt fram í þeim tilgangi að sníða helstu vankanta af lögunum sem hafa komið fram við framkvæmd þeirra.

Hæstv. forseti. Ég ætla að nota rétt minn til andsvars til að spyrja hv. formann menntmn. út í síðustu setninguna í nefndaráliti þar sem bent er á að huga þurfi sérstaklega að stöðu höfunda fræðirita þegar úthlutað er úr Launasjóði rithöfunda. Ég hef skilið það svo og les það út úr þessu frv. að þar sé fyrst og fremst verið að tala um listamenn. Launasjóður rithöfunda á fyrst og fremst að vera til að veita þeim styrki sem eru að semja skáldskap. Og það kemur einnig skýrt fram í athugasemdum við greinar, hér er talað um listgreinar. Þess vegna fór ég að velta því fyrir mér hvað hv. menntmn. væri að fara með þessari athugasemd, þ.e. hvort verið er að leggja til að Launasjóður rithöfunda fari að styrkja fræðimenn. Er hv. menntmn. þá að hugsa um þá sem eru fyrst og fremst að semja fræðirit um bókmenntir eða er verið að tala um fræðirit almennt? Mér finnst þetta ekki fara saman. Ég vara við því að farið sé að skerða það fé sem rithöfundum er veitt til þess að semja skáldskap og fara að veita þeim peningum til fræðimanna þó að vissulega hafi verið skorið nokkuð niður til fræðimanna með þeim breytingum sem gerðar voru á síðasta kjörtímabili á Menningarsjóði og hlutverki hans sem hefur vissulega gert fræðimönnum mun erfiðara fyrir að koma sínum verkefnum á framfæri. En fræðimenn eiga aðgang að Vísindasjóði og jafnvel fleiri sjóðum þannig að ég vil biðja um skýringu á þessu.

Herra foreti. Í 6. gr. þessa frv., þar sem eru sömu ákvæði og eru í 6. gr. núgildandi laga, er ákvæði um að rétt til greiðslu úr Launasjóði rithöfunda hafa íslenskir rithöfundar og höfundar fræðirita. Ég vek athygli á þessu: ,,... og höfundar fræðirita.`` Það er líka heimilt að greiða úr sjóðnum fyrir þýðingar á íslensku. Í umfjöllun nefndarinnar og í viðræðum við fulltrúa frá Hagþenki kom fram að þeim þykir að þeir hafi borið skarðan hlut frá borði. Nefndin vill koma til móts við ábendingar þeirra þess efnis og taka þetta inn með þessum hætti í nefndarálitið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. formanni menntmn. fyrir þessa skýringu. Ég verð að viðurkenna vanþekkingu mína á þessu sviði. Ég hef fylgst nokkuð með hverjir hafa fengið styrki en ég minnist þess ekki á undanförnum árum að hafa séð fræðimenn á þeim lista og þess vegna gerði ég mér hreinlega ekki grein fyrir því að lögin kveði á um að þeir skuli vera þarna inni. Ég skil þá þessa ábendingu en samt sem áður hef ég vissar efasemdir um það hvort þetta sé rétt braut nema þá sérstaklega sé verið að huga að bókmenntum og slíku.

Herra forseti. Af þessu tilefni vil ég upplýsa að við undirbúning á frv. var rætt við fulltrúa frá Hagþenki og fulltrúa fræðimanna eða höfunda fræðirita og því erindi var m.a. beint til nefndarinnar sem vann að samningu og endurskoðun laganna og samningu frv., að hún tæki afstöðu til hvort árétta ætti betur en gert er rétt fræðimanna til styrkja. Niðurstaðan varð sú að það er ekki gert frekar en fram hefur komið í þessum frumvarpsdrögum eða því sem við erum að fjalla um. En hins vegar er unnið að því á vegum nefndar eða hóps með þátttöku menntmrn. að reyna að skilgreina betur hlut fræðibókahöfunda að þessu leyti. Það er rétt sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sagði, að þeir eiga margir hverjir rétt á styrkjum úr rannsóknasjóðum eða Vísindasjóði. En það eru einnig önnur svið og hér í þessum þingsal eru staddir menn sem hafa skrifað fræðirit, sem eru þess eðlis að mundu kannski ekki falla undir styrki Vísindasjóðs eða þeirra sjóða en full ástæða væri til að styðja við þau fræðistörf. Og það er sá hópur manna sem verið er að fjalla um þegar menn velta því fyrir sér hvort ástæða sé til að stofna sérstakan sjóð til styrktar slíkum ritum. Fyrir okkur sem þjóð og okkar menningarlegu starfsemi, þá held ég að mjög íhugunarvert sé að stíga skref í þessa átt, því það er ekki nóg að stuðla að ritun fagurfræði heldur þarf einnig að hafa annars konar fræði í frammi til að menn hafi á íslensku rit um margt af því sem er að gerast í okkar samtíma. Þá þarf hugsanlega að styðja það með öðrum hætti en gert hefur verið til þessa. Það sem verið er að athuga og komi skynsamleg niðurstaða út úr þeim athugunum mun það vera lagt fyrir Alþingi sem tillaga, kannski á síðari stigum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir þessar upplýsingar og ég tek svo sannarlega undir að mjög mikil nauðsyn er á að fara yfir þetta svið og átta sig á hvaða möguleika fræðimenn hafa til styrkja og til að stunda sínar rannsóknir því vissulega getur verið takmarkaður hópur sem kemst í hina opinberu sjóði. Það eru margir alþýðufræðimenn sem hafa unnið hin merkustu verk og vil ég t.d. minna á Lúðvík Kristjánsson, sem skrifaði afar merkileg fræðirit. Það er vissulega mikil ástæða til að fara yfir þetta og kanna hvort og hvernig væri ástæða til að styrkja slíkar fræðigreinar. En mig langaði að fá það upplýst ef hæstv. menntmrh. hefur það á takteinum eða hv. formaður menntmrn.: Er ástæðan fyrir þessari umræðu um fræðimennina í þessu samhengi sú, að fræðimenn hafa ekki sótt um eða er það fyrst og fremst úthlutunarnefndin sem hefur markað þá stefnu að veita fyrst og fremst rithöfundum fagurbókmennta starfslaun rithöfunda?

Herra forseti. Ég get ekki svarað þessari spurningu fullnægjandi hér, en eitt er víst að höfundar fræðirita telja að hlutur sinn sé ekki nægilega traustur og öruggur í þessu. Hvað það er sem veldur ætla ég ekki að svara hér og nú og ástæðan fyrir því að við höfum sett þessa vinnu af stað, að skoða hlut þeirra er m.a. sú að ég er þeirrar skoðunar að það beri að huga að þessari starfsemi einnig sem mikilvægri þegar við fjöllum um bókaútgáfu og ritun bóka hér á landi.

Herra forseti. Til að skýra þetta mál frekar ætla ég að vitna, með leyfi forseta, í umsögn sem menntmn. barst frá Hagþenki. Þar segir m.a.: ,,Fulltrúaráð Hagþenkis telur núverandi skipan á stuðningi ríkisins við fræðiritahöfunda óviðunandi. Höfundar alþýðlegra fræðirita sem starfa utan stofnana og án fastra launa eiga ekki kost á sambærilegum stuðningi við starf sitt og aðrir höfundar njóta. Lög um listamannalaun og þar með ákvæði um Launasjóð rithöfunda og 480 mánaðalaun, sem honum er ætlað að veita árlega til starfandi höfunda samkvæmt umsóknum, hafa verið túlkuð þannig að þau ættu fyrst og fremst að renna til höfunda skáldverka.`` Það eru einnig hugmyndir um það í þessari umsögn frá Hagþenki að hugsanlegt væri að efla Launasjóð rithöfunda og skipta honum í tvær deildir. Þetta er sem sagt hugmynd sem þeir leggja fram. Eins hafa þeir líka komið fram með hugmynd um launasjóð fræðiritahöfunda, þannig að það er alveg ljóst að þarna er á ferðinni ýmislegt sem þarf að skoða.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 323 um frv. til laga um breytingu á höfundalögum, nr. 73 frá 23. maí 1972, samanber lög nr. 78 frá 30. maí 1984 og lög nr. 57 frá 2. júní 1992. Nál. er frá menntmn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þórunni J. Hafstein, skrifstofustjóra í menntamálaráðuneytinu. Frumvarpið hefur verið lagt fram tvisvar áður og fjallaði nefndin ítarlega um það á 120. löggjafarþingi, fékk til sín fjölda gesta og aflaði gagna, auk þess sem stuðst hefur verið við umsagnir um málið frá 119. löggjafarþingi. Frumvarpið fjallar um verndartíma höfunda, réttarstöðu notenda tölvuforrita, höfundarétt vegna leigu og útlána hugverka og höfundarétt vegna endurvarps hugverka og listflutnings um gervihnött eða kapal. Miða breytingarnar eingöngu að því að aðlaga höfundalögin að tilskipunum Evrópusambandsins um höfundavernd. Frumvarpið er að mestu óbreytt frá 120. löggjafarþingi, en gerðar hafa verið smávægilegar breytingar á texta 1. gr. sem fjallar um tölvuforrit, auk þess sem skýringum við 10. gr. var breytt. Eru breytingarnar í samræmi við athugasemdir þær er menntamálanefnd gerði við frumvarpið á síðasta löggjafarþingi. Leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Menntmn. er einróma í þeirri afstöðu sinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta efh.- og viðskn. á þskj. 328 og breytingartillögur á þskj. 329. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund til sín Ólaf Davíðsson frá forsætisráðuneyti, Magnús Pétursson, Halldór Árnason og Ólafur Hjálmarsson frá fjármálaráðuneyti, Atla Frey Guðmundsson frá viðskiptaráðuneyti og Þórð H. Ólafsson frá umhverfisráðuneyti. Þá fékk nefndin sendar umsagnir um málið frá meiri og minni hluta félagsmálanefndar, meiri og minni hluta heilbrigðis- og trygginganefndar, iðnaðarnefnd, landbúnaðarnefnd, meiri og minni hluta menntamálanefndar, samgöngunefnd, meiri og minni hluta umhverfisnefndar, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Verslunarráði Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands. Meiri hluti nefndarinnar mælir með því að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til á sérstöku þingskjali. Þær eru eftirfarandi: 1. Lagðar eru til breytingar á 2. gr. sem fjallar um lög nr. 80/1996, um framhaldsskóla. Í fyrsta lagi er lagt til að heimild til að leggja á viðbótargjald vegna innritunar utan auglýsts innritunartíma verði hækkuð, en að mati Skólameistarafélags Íslands er slík hækkun nauðsynleg til þess að stuðla að markvissari innritun í framhaldsskóla. Jafnframt er skólanefndum heimilað að láta gjaldið renna til skólasjóðs enda verði sjóðnum ráðstafað í þágu nemenda. Þá er lagt til að fellt verði brott ákvæði gildandi laga um að efnisgjald skuli miðast við þriðjung af raunverulegum efniskostnaði. Ákvæði um hámark efnisgjalds, 12.500 kr. á önn, verði óbreytt. Enda þótt efniskostnaður á matvælabrautum framhaldsskóla hafi reynst nokkuð hærri ber að geta þess að hluti hans er fæðiskostnaður nemenda. Í öðru lagi er lagt til að heimild ráðherra samkvæmt frumvarpinu til að kveða á um gjaldtöku vegna endurinnritunar í bekkjardeildir eða áfanga verði gerð skýrari. Breytingin miðar að því að sérstakt gjald verði innheimt við endurinnritun í áfanga eða bekkjardeild og nær því ekki til upptöku- eða sjúkraprófa. Lagt er til að endurinnritunargjaldið verði 500 kr. fyrir hverja einingu. Þannig þyrfti t.d. að greiða 1.000 kr. fyrir endurinnritun í tveggja eininga áfanga og 1.500 kr. ef um þriggja eininga áfanga er að ræða. Ráðherra er falið að setja nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. 2. Lagt er til að 10. gr. verði breytt þannig að Atvinnuleysistryggingasjóður fjármagni einnig starfsmenntun fiskvinnslufólks. Þannig verður öll starfsmenntun í atvinnulífinu á vegum hins opinbera fjármögnuð með sama hætti með framlögum frá sjóðnum. 3. Til samræmis við tillögur meiri hluta heilbrigðis- og trygginganefndar er lagt til að 17. gr. verði breytt þannig að ráðherra verði skylt að leita samráðs við hlutaðeigandi sveitarfélag, auk Sambands íslenskra sveitarfélaga, áður en hann ákveður að setja reglugerð um að breyta skiptingu heilsugæsluumdæma, fjölda og flokkun heilsugæslustöðva og starfssvæði þeirra. 4. Á 19. gr. er lögð til sambærileg breyting og á 17. gr. frumvarpsins um samráð við hlutaðeigandi sveitarfélag, sbr. umsögn meiri hluta heilbrigðis- og trygginganefndar. 5. Lagt er til að 25. gr., um sérstakt áfrýjunargjald til áfrýjunarnefndar samkeppnismála, falli brott. Meiri hlutinn tekur fram að þar sem enn eru óleyst tiltekin mál er varða þau ákvæði frumvarpsins sem snúa að breytingum á lögum um heilbrigðisþjónustu o.fl. atriðum muni nefndin taka málið aftur til skoðunar milli 2. og 3. umræðu. Með þessu nál. eru nokkur fylgiskjöl varðandi umsögn meiri hluta félmn., umsögn minni hluta félmn. III. fskj. er umsögn meiri hluta heilbr.- og trn. IV. fskj. er umsögn minni hluta heilbr.- og trn., V. er umsögn iðnn., VI. er umsögn landbn., VII. er umsögn meiri hluta menntmn., VIII. fskj. umsögn minni hluta menntmn., IX. fskj. er umsögn samgn., X. umsögn frá meiri hluta umhvn. og XI. umsögn 1. minni hluta umhvn. og loks er XII. fskj. umsögn 2. minni hluta umhvn. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að lesa eitt fskj. frekar en annað þar sem þetta liggur allt fyrir hjá hv. þingmönnum. Undir nefndarálitið skrifa auk mín Gunnlaugur M. Sigmundsson, Pétur H. Blöndal, Valgerður Sverrisdóttir, Sólveig Pétursdóttir ásamt formanni nefndarinnar, Vilhjálmi Egilssyni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta efh.- og viðskn. Auk mín standa að álitinu hv. þingmenn Steingrímur J. Sigfússon og Ásta B. Þorsteinsdóttir. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og hún er samþykk þessu áliti. Herra forseti. Þingheimur skiptist í stjórn og stjórnarandstöðu um þetta mál og það í sjálfu sér ekki að ástæðulausu vegna þess að þetta er eitt af meginfrumvörpum ríkisstjórnarinnar sem hún hefur lagt fram á þessu þingi. Þetta er hefðbundið frv. í tengslum við ríkisfjármál þar sem gerðar eru fjölmargar breytingar á mörgum lögum. Þetta frv. er kallað vinnuheitinu bandormurinn. Það er ekki nýyrði. Slíkt frv. hefur sést oft áður og þá venjulega gengið undir þessu heiti vegna þess að í því eru gerðar breytingar á mörgum lögum. Frv. endurspeglar stefnu ríkisstjórnarinnar í skatta- og ríkisfjármálum. Það er tekið á mjög mörgum málaflokkum í þessu frv. og minni hlutinn og stjórnarandstaðan öll er andsnúin því og þær breytingartillögur sem meiri hluti efh.- og viðskn. hefur lagt fram bæta þetta mál lítið og gera það að nokkru leyti enn verra. Fyrst er til að taka að í frv. er lögum sem varða menntamál breytt. Og það er ánægjulegt að sjá í þingsal bæði hæstv. menntmrh. og hv. formann menntmn. svo að greinilegt er að þeir hv. þm. vita upp á sig einhverja sök í þessu máli og vilja vera tilbúnir til andsvara. Og vissulega er það svo, herra forseti, að af nokkru er að taka hvað varðar þennan málaflokk. Fyrst er að nefna að í 1. gr. frv. eru framlög til Þjóðarbókhlöðunnar skert. Það fer vel á því, herra forseti, að það skuli vera gert í 1. gr. þessa merka frv. ríkisstjórnarinnar að skerða sérstaklega gildandi lög og gildandi tekjustofn, lögbundinn tekjustofn Þjóðarbókhlöðu og menningarbygginga. Þessi sérstaki skattur sem lagður var á fyrir þó nokkuð mörgum árum til að klára byggingu Þjóðarbókhlöðunnar. Eins og einhverjir hv. þm. muna eftir hófst, ef ég man rétt, bygging Þjóðarbókhlöðunnar 1978 eða 1974, ég man nú ekki alveg hvort var. Ég held að það byggingartíminn hafi verið kominn upp undir 20 ár þegar hún var opnuð með viðhöfn. Skatturinn var lagður á með þeirri röksemd að það þyrfti að klára þetta mannvirki. Framlagið hefur verið skert undanfarin ár og þess má geta að í þessu frv. er gert ráð fyrir að spara ríkinu 150 millj. kr. vegna þessarar skerðingar á tekjustofninum og renna þær í ríkissjóð. Minni hlutinn hefði talið rétt með tilliti til forsögu málsins að verja þessum tekjum til upprunalegs markmiðs, þ.e. til Þjóðarbókhlöðunnar eða þess vegna annarra menningarbygginga eins og getið var um í lögunum á sínum tíma því að það er sorglegt að þurfa að segja frá því að jafnvel þó að byggingu Þjóðarbókhlöðunnar sé lokið, þá er langt í frá að hún hafi verið gerð þannig úr garði að geta kallast alvöru háskólabókasafn, því miður. Nú tala ég af nokkurri reynslu því að ég þekki vel til bókasafnsmála Háskóla Íslands. Það hefur verið þannig um mjög mörg ár að aðstöðuleysi háir Háskóla Íslands og öðrum menntastofnunum. Úr því var bætt því með byggingu Þjóðarbókhlöðunnar. Þetta er glæsilegt hús og þjónar mjög vel því markmiði sem því var ætlað, glæsileg umgjörð um þá starfsemi sem á að fara fram í þessu húsi. Hins vegar vantar mikið á að bókakostur þessa safns sæmi þjóð sem vill kalla sig menntaþjóð og vill leggja áherslu á háskólakennslu og háskólarannsóknir. Þetta er sorgarsaga og fram hefur komið í mörgum skýrslum að hér hefði þurft að taka á. Það var að hluta til gert þegar Þjóðarbókhlaðan var tekin í notkun og þá einkum að frumkvæði stúdenta við Háskóla Íslands sem söfnuðu fé til bókakaupa og tímaritakaupa og margir lögðust á árina við að búa þessa glæsilegu byggingu þeim bókum sem nauðsynlegar eru. En enn vantar mikið á að hægt sé að vinna í henni á viðunandi hátt. Það má til að mynda geta þess að háskólakennarar sem vinna að rannsóknastörfum verða nær allir að fara til útlanda á bókasöfn ef þeir vilja sinna fræðasviðum sínum. Ég sé ástæðu til að gera þetta að sérstöku umtalsefni vegna þess að uppbygging í menningarmálum hefur að mörgu leyti verið afskipt í tíð núverandi ríkisstjórnar og sjást þess merki greinilega bæði í fjárlagafrv. og í fjárlögum síðasta árs. Það hefði verið tilefni að okkar mati til að skoða þessi mál varðandi þjóðarbókhlöðuskattinn í samhengi, þ.e. hvort ekki væri hægt að finna not fyrir tekjur á þessu sviði menningu og menntun til framdráttar. 2. gr. bandormsfrv. snýr einnig að skólakerfinu og það er hinn margfrægi fallskattur hæstv. menntmrh., Björns Bjarnasonar, þar sem að mati okkar er vegið að grundvallaratriðum menntakerfis okkar með þeirri framsetningu sem er í frv. Þar er lagt til sérstakt innritunargjald fyrir nemendur sem endurritast í bekk eða áfanga í framhaldsskólum. Upphaflega þegar frv. var lagt fram var gert ráð fyrir að gjaldið yrði 1.500 kr. á áfanga eða á próf, en síðan tók þetta breytingum í nefndinni og meiri hlutinn lagði til aðra útfærslu. Það er ein af þeim breytingartillögum sem lögð er til af hálfu meiri hluta efh.- og viðskn. og gerði hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson grein fyrir henna fyrir hönd meiri hlutans. Þar er orðalagið þannig varðandi þetta gjald, með leyfi forseta: ,,Heimilt er framhaldsskólum að innheimta sérstakt endurinnritunargjald af nemendum sem endurinnritast í bekkjardeild eða áfanga og skal upphæð gjaldsins miðast við 500 kr. fyrir hverja ólokna einingu frá síðustu önn.`` Síðan skal setja nánari ákvæði um reglugerð um gjaldtökuna af hálfu menntmrh., m.a. um tilhögun innheimtu og undanþágu frá greiðslu gjaldsins. Minni hlutinn og stjórnarandstaðan lýsa sig andvíga þessari aðferðafræði sem hér er lagt upp með, þessum fallskatti á nemendur sem einhverra hluta vegna verða að endurtaka áfanga eða bekk í framhaldsskólum. Að okkar mati er ekki tekið tillit til sérstakra aðstæðna sem vitaskuld geta verið orsakir þess að nemendur lenda í því að þurfa að endurtaka nám sitt að nokkru leyti. Að okkar mati sýnir þessi framsetning fjandsamleg viðhorf skóla og ríkisvalds gagnvart nemendum. Þessi útfærsla getur einnig hrakið nemendur frá námi. Þó að við í nefndinni gengjum ítrekað eftir því hvernig þetta yrði útfært í einstökum atriðum, þá lá meiri hluta hv. efh.- og viðskn. svo á að keyra málið í gegn að þau svör fengust ekki. Það er vitaskuld ekki góð stefna, þegar verið er að setja íþyngjandi löggjöf á viðkvæmu sviði, að margir endar lausir skuli vera í útfærslu málsins. Mig langar, herra forseti, að vitna aðeins til álits minni hluta menntmn., en efh.- og viðskn. vann þennan bandorm þannig að hún vísaði einstökum greinum til viðkomandi fagnefnda þingsins og eru það vinnubrögð sem hafa verið tíðkuð áður í sambandi við bandormsfrumvörp. Við mættum e.t.v. viðhafa slík vinnubrögð í meira mæli á hinu háa Alþingi, þ.e. að kalla til mats hjá einstökum fagnefndum. Það var gert í þessu tilfelli. Ýmsar nefndir klofnuðu í afstöðu sinni. Undir álit minni hluta menntmn. rita fulltrúar stjórnarandstöðunnar í menntmn.: Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir og Sigríður Jóhannesdóttir. Þær eru allt hv. þm. sem kunna vel skil á skólamálum og efast ég satt að segja um að til sé bærari hópur á Alþingi til að fjalla um menntamál af víðsýni og þekkingu en einmitt þessi minni hluti menntmrn. Í álitinu segir, með leyfi forseta: ,,Þá vara undirritaðar við áformum um svokallaðan fallskatt þar sem til stendur að innheimta 1.500 kr. gjald af nemendum sem endurinnritast í próf eða áfanga í framhaldsskóla. Þetta er rökstutt með því að gjaldtakan leiði til markvissari innritunar og skipulagningar kennslu. Þetta gjald á að gefa 32 millj. kr. í ríkissjóð. Ef um skipulagsvanda í einstaka skólum er að ræða telja undirritaðar að taka eigi á honum með viðeigandi hætti en ekki að láta nemendur greiða viðbótargjöld. Aukin ráðgjöf og eftirlit væri mun virkari leið til skilvirkara skólastarfs. Enda þótt tekið verði tillit til fötlunar einstaka nemanda er ljóst að jaðartilvik verða fjölmörg og innheimta því flókin og erfið, ef ekki óframkvæmanleg. Þá er líklegt að þetta gjald auki enn frekar á brottfall nemenda, ekki síst þeirra sem erfiðast eiga uppdráttar í skólunum og koma frá efnalitlum heimilum. Þessum hópi er hvorki boðið nám við hæfi, atvinna né atvinnuleysisbætur.`` Þetta var úr áliti minni hluta menntmn. um fallskatt hæstv. menntmrh. Þótt svo greinin tæki nokkrum breytingum í meðförum nefndarinnar eins og ég gat um áðan, þá er ekki um að ræða neinar efnisbreytingar og engar þær breytingar sem gefa tilefni til endurmats á þessari álitsgerð minni hluta menntmn. Herra forseti. Meiri hluti efh.- og viðskn. bætti um betur í meðförum því við héldum nú þegar umræðan byrjaði í nefndinni að það yrði reynt að endurmeta þetta. Það yrði reynt að lækka þetta og finna þessu betri farveg. Okkur fannst á tímabili að meirihlutamenn í efh.- og viðskn. væru aðeins hugsi yfir þessum skatti sem þarna var lagður á. En efnislegar breytingar komu ekki varðandi þennan þátt. Hins vegar komu þeir með eina efnislega breytingu en hún var ekki í áttina til þess að létta þetta mál heldur var bætt við sérstakri heimild til álagningar innritunargjalds þannig að nú verður heimilt að taka 25% hærra gjald af þeim sem fá leyfi til innritunar utan auglýsts innritunartíma. Innritunargjald má ekki vera hærra en 6 þús. kr. ári, það er óbreytt, en það er bætt inn heimild ef menn einhverra hluta vegna innritast utan venjulegs tíma, þá er hægt að gera það með álagi upp á 25%. Hér er bætt við íþyngjandi heimild gagnvart nemendum í framhaldsskólum. Þannig að allt er nú þetta á sömu bókina lært. Þrátt fyrir þá umræðu sem hófst varðandi þennan fallskatt hæstv. ráðherra að þá var bætt við viðbótarheimild til að innheimta aukagreiðslu ekki einungis við það að menn missa af prófum eða falla á prófum heldur líka einnig ef menn geta einhverra hluta vegna ekki innritað sig á réttum tíma. Herra forseti. Okkur í minni hlutanum og stjórnarandstöðunni finnst að menntastefna hæstv. ríkisstjórnar sé alltaf að birtast skýrar. Okkur finnst að þessi ákvæði í bandorminum geri ekkert annað en að staðfesta það mat okkar að ríkisstjórnarstefnan er fjandsamleg gagnvart menntamálum. Við segjum í okkar nál. að við teljum að afstaða ríkisstjórnarinnar gagnvart menntamálum einkennist af því að sýna þessum málaflokki lítilsvirðingu. Okkur finnst í ljósi þess hve menntamál eru mikilvæg í þjóðfélagi okkar, hafa að vísu verið það en verða enn mikilvægari á næstu áratugum og ekki hvað síst í ljósi þeirrar umræðu sem átti sér stað hér fyrir síðustu kosningar, að hér sé heldur betur komið aftan að hlutunum þegar við skoðum menntastefnu ríkisstjórnarinnar í heild. Það hefur komið fram í niðurskurði til framhaldsskóla, t.d. í fjárlagafrv. sem nú er til afgreiðslu. Þetta kom strax fram á fyrsta þingi ríkisstjórnarinnar í samdrætti gagnvart mörgum málaflokkum í menntamálum og það birtist enn og aftur í þessum tveimur bandormsgreinum, þ.e. skerðing á tekjustofni til Þjóðarbókhlöðu og menningarbygginga og síðan hinn margfaldi fallskattur hæstv. menntmrh. Þetta eru stefnumálin hans, þetta er stefna hans sem kemur hér mjög skýrt fram. Það er ekki einungis, herra forseti, að búið sé að svíkja, að mati okkar í stjórnarandstöðunni, öll þau kosningaloforð sem þessir ríkisstjórnarflokkar gáfu fyrir síðustu kosningar en þá átti að gera mjög mikið í menntamálum. Við höfum ekki orðið vör við það í ríkisstjórnarstefnunni, þvert á móti höfum við einnig verulegar áhyggjur af því að lítil áhersla ríkisstjórnarinnar á þennan málaflokk gerir vitaskuld ekkert annað en að endurspegla forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Það er ljóst að þessi ríkisstjórn setur ekki menntamál í forgang. Það eina sem hæstv. ríkisstjórnin hefur haft gagnvart menntamálum að segja hafa verið svo sem fögur orð á tyllidögum þegar svo ber undir en það hefur ekki komið fram í skýrari stefnumörkun, auknum fjármunum né langtímastefnu í þessum málaflokki. Þetta væri e.t.v. ekki svo alvarlegt, herra forseti, ef við værum ekki að horfa upp á stöðu okkar í alþjóðlegu samhengi. Allir þeir sem vilja vita þekkja að lífskjör í upphafi næstu aldar munu markast fyrst og fremst af stöðu einstakra þjóða í menntamálum. Hversu menntuð er þjóð --- og þegar maður talar um menntun þjóðar þá er það mjög breitt svið. Það þarf ekki endilega að vera háskólamenntun, það getur alveg fólgist í verkmenntun, tæknikunnáttu, vísindarannsóknum og góðum grunnskólum. Það er mjög margt sem tengist menntamálum í víðu samhengi þegar við eru að skoða stöðu okkar á alþjóðlegum mörkuðum. Því það er eitt sem við vitum, þó við vitum e.t.v. ekki mjög margt um framtíðina, að samkeppni milli þjóða og milli einstaklinga á sviði verslunar og viðskipta mun aukast mjög mikið á næstu áratugum. Það er allt sem stefnir til nánara sambands og nánari samskipta einstakra þjóða og þessi samkeppni ræðst vitaskuld af því hvernig menn koma undirbúnir til þeirrar orrustu. Það að leggja ekki áherslu á menntamál eins og fjölmargar aðrar þjóðir, nágrannaþjóðir, gera segir okkur einungis það að við munum vera verr undir það búin að mæta öðrum þjóðum á alþjóðavettvangi. Við þekkjum það reyndar, Íslendingar, af því búum við ágætis lífskjör að mörgu leyti, með hverju við höldum uppi þessum lífskjörum. Það gerum við fyrst og fremst með einu --- með því að vinna yfir 30% lengri vinnudag en nágrannaþjóðirnar. Þannig getum við haldið okkur uppi hvað viðvíkur lífskjörum. En það er ekki svo með menntamál. Ef við leggjum ekki áherslu á menntamál og grunnmenntun alveg frá grunnskóla og upp í háskóla getum við ekki bætt okkur það upp. Við getum ekki bætt okkur upp menntunarleysi með aukinni vinnu eða auknum fiskafla. Þetta er miklu alvarlegra mál en svo. Ef menntamál eru látin drabbast niður vegna sparnaðar, eins og það heitir hjá hæstv. ríkisstjórn, þá tekur ótrúlega langan tíma að byggja upp menntunarstig þjóða aftur. Þetta vita allir sem þekkja til mála og hafa kynnt sér þessi mál, að það er allt annað að dragast aftur úr í menntamálum heldur en í nokkrum öðrum málaflokki sem er studdur eða unninn af opinberri hálfu. Herra forseti. Við í stjórnarandstöðunni höfum kosið að gera menntamál að umtalsefni varðandi þessa ríkisstjórn, bæði í sambandi við þetta bandormsfrv. og einnig í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Við höfum verulegar áhyggjur af því að með þessari ríkisstjórnarstefnu sem endurspeglast í hverju frv. á fætur öðru, þá séum við ekki að gera neitt annað en að rýra lífskjör þegar fram líða stundir. Við erum ósammála þessari stjórnarstefnu. Við erum hrædd við þessa stjórnarstefnu. Við ætlum að reyna allt sem við getum til að berjast gegn þessari stjórnarstefnu. Ég hef farið yfir þá þætti sem snúa að menntmrn. en ekki batnar lesningin þegar komið er lengra fram í frv. Þar er sérstaklega tekið á og skert framlög til fatlaðra. Það var þá málaflokkurinn, herra forseti. Það er sennilega það fólk sem hefur mesta möguleika á að leggja eitthvað til ríkisfjármála, sennilega sá hópur manna sem getur nú greitt best úr ríkissjóðsvandræðum núv. hæstv. ríkisstjórnar. Í frv. eru framlög til málefna fatlaðra skert, þ.e. til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Það er gert ráð fyrir því að ríkisstjórnin nái af sjóðnum 268 milljónir og er nú reitt hátt til höggs gagnvart þeim einstaklingum sem hvað erfiðast eiga með að bera hönd fyrir höfuð sér. Okkur í minni hlutanum finnst ekki stórmannlega að farið hér og hefði verið nær að hlífa þessum málaflokki við skerðingaráformum ríkisstjórnarinnar eins og þær birtast í frv. Þar er haldið áfram uppteknum hætti. Það var að hluta til gert í fyrra einnig, að það er skertur markaður tekjustofn í mjög mikilvægum málaflokki. Ekki má gleyma því að það var ekki að ástæðulausu þegar menn stofnuðu Framkvæmdasjóð fatlaðra og mörkuðu honum ákveðinn tekjustofn. Það var ekki að ástæðulausu að menn kusu þennan farveg. Menn vissu að hér var brýnt að fjármagna úrbætur á sviði sem er mjög erfitt aðkomu og felur í sér fyrir þá einstaklinga, bæði fjölskyldur og fatlaða, mjög þungbæra hluti sem samfélaginu ber skylda framar öðru að hlúa vel að. Það er einfaldlega skylda okkar gagnvart meðborgurum að gera eins vel og við getum gagnvart því fólki sem á við fötlun að etja, sama hvers eðlis hún er, og ekki hvað síst að taka tillit til fjölskyldna slíkra einstaklinga. Þetta er mjög brýnt. Þetta er e.t.v. eitt af því sem skilur á milli hvort fólk aðhyllist jafnaðarstefnu eða þá hægri frjálshyggju, afturhaldsstefnu, sem þessi ríkisstjórn einkennist svo mikið af. Þar kemur e.t.v. lífsskoðun vel í ljós þegar menn taka til við að þrengja að þessum málaflokkum. Við lítum svo á í stjórnarandstöðunni að hér sé um ranga stefnu að ræða. Hv. félmn. fékk þetta mál til umfjöllunar og þar klofnaði nefndin því meiri hlutinn gerði satt best að segja ekkert annað í þessu nefndarstarfi en meira og minna skrifa upp á frv. eins og það leit út en minni hlutinn lagði nokkuð meiri vinnu í málið. Mig langar að vitna aðeins til umsagnar minni hluta félmn. en þann minni hluta skipa Kristín Ástgeirsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir og Sigríður Jóhannesdóttir. Þar segir svo einmitt um þetta mál sem ég er hér að gera að umtalsefni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Minni hlutinn er andvígur 9. gr. frv. sem felur í sér að erfðafjárskattur umfram 165 milljónir renni til ríkissjóðs. Þegar lögfest var heimild Framkvæmdasjóðs til að veita framlag til nýrra viðfangsefna á rekstrarsviði, svo sem til liðveislu og til stuðningsfjölskyldna fatlaðra, var það gert með þeim formerkjum að erfðafjárskattur rynni óskiptur til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Þarna var um mjög mikilvæg stuðningsúrræði að ræða, til þess fallin að minnka þörf fyrir stofnanir eins og verndaða vinnustaði og skammtímavistanir. Reiknað var með að þegar rekstrarverkefnum yrði létt af sjóðnum (væntanlega þegar mestu efnahagsþrengingarnar væru að baki) mundu sjóðsframlög renna óskipt til uppbyggingar að nýju. Minni hlutinn varar við að þegar umræddum rekstrarliðum er létt af sjóðnum skuli fjárframlög jafnframt skorin niður og bendir á að þrátt fyrir mikla þörf fyrir uppbyggingu, svo sem sambýli, eiga 255 millj. kr. að renna í ríkissjóð.`` Hér er mjög skýrt að orði komist, herra forseti, og það er augsýnilegt af þessari tilvitnun í nál. minni hluta hv. félmn. að þessi útfærsla eins og frv. gerir ráð fyrir er satt best að segja fyrir neðan allar hellur. Herra forseti. Nú er mér ekki alveg kunnugt um dagskrá en mig minnir að gert væri ráð fyrir að gert yrði fundarhlé.

Það er miðað við að ljúka þessum fundi eftir 5 til 10 mínútur. Efh.- og viðskn. áformar að halda fund í kvöld þannig að það er vandséð hvernig hægt verður að halda áfram umræðum um þetta mál. Eftir u.þ.b. 5 til 10 mínútur verður þessum fundi slitið á heppilegum stað í ræðu hv. þm.

Ég þakka fyrir, herra forseti, og mun ég þá reyna að taka tillit til þess skipulags sem forseti hefur ákveðið á fundinum. Mér líst þunglega á það, miðað við framgang í ræðu minni, að ég ljúki henni á þeim tíma sem eftir er, en það gefst þá tækifæri til þess að koma aftur að málinu þótt svo að ræðu yrði frestað. Í þessum samdrætti sem er látinn bitna á Framkvæmdasjóði fatlaðra er ekki einungis sá málaflokkur sem snýr að fötluðum heldur einnig varðandi byggingu sambýla fyrir geðfatlaða. Það er alveg sérstaklega skorið niður hjá þeim og kemur þetta enn og aftur. Ég á erfitt með að skilja hugsunarhátt hæstv. ríkisstjórnar. Maður getur sagt að stundum gera menn eitthvað í athugunarleysi en því er ekki að heilsa í þessu tilviki vegna þess að á þetta var bent mjög ítarlega við 1. umr. þessa máls. Mig langar, herra forseti, að vitna aftur í álit minni hluta félmn. en þar kemur einmitt mjög skýrt fram hvernig er komið fram gagnvart geðfötluðum. Það segir í álitinu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Minni hlutinn bendir jafnframt á að skv. 39. gr. laga um málefni fatlaðra, nr. 59/1992, er fimm ára átak í gangi varðandi byggingu sambýla fyrir geðfatlaða. Engar upplýsingar er að finna um fimmtu og síðustu greiðslu til þessarar uppbyggingar fyrir geðfatlaða sem Alþingi ákvað fyrir fimm árum. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1996 var sérstaklega tilgreind 20 millj. kr. fjárveiting úr ríkissjóði og að hún væri sú fjórða af fimm.`` Herra forseti. Hér er mjög skýrt lýst hvernig atburðarásin átti að vera gagnvart geðfötluðum. Það var fimm ára áætlun sem átti að vinna eftir og ég skil það svo að hér hafi verið um að ræða lögbundin ákvæði sem með þessu frv. eru einfaldlega brotin. Og nú, herra forseti, er ég í nokkrum vandræðum vegna þess að ég vildi mjög gjarnan spyrja einhvern af forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar um ástæðu fyrir því að hafa lagt til í fyrra 20 millj. kr. fjárveitingu úr ríkissjóði og tekið sérstaklega fram að það væri sú fjórða af fimm greiðslum, ég óska eftir að fá að vita og fá skýringar, herra forseti, frá fjmrh. eða einhverjum forsvarsmanni þessarar ríkisstjórnar hvernig stendur á þessu.

Nú er úr vöndu að ráða því enginn þeirra er í húsi. Eins og forseti gat um áður er hugmyndin að ljúka þessum fundi núna á hverri stundu. Ef til vill er þetta heppilegur tími til að gera hlé á ræðu hv. þm.

Herra forseti. Ég þakka upplýsingarnar. Ég hélt að stjórnarflokkarnir mundu sjá til þess að einhver væri á vaktinni þegar verið væri að ræða eitt mikilverðasta mál ríkisstjórnarinnar. Ég er hins vegar svo vanur því að sjá fáa stjórnarliða, hvað þá ráðherra, í þingsölum að ég kippti mér ekki upp við það, bjóst hins vegar við að menn hlustuðu með gaumgæfni í hliðarsölum og væru reiðubúnir að grípa inn í. Nú upplýsir hæstv. forseti að svo sé ekki. Ég er með spurningar til fjmrh. eða forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar varðandi þennan málaflokk, hvort sem það er fjmrh., heilbrrh. eða félmrh., sem verða að svara því að það þarf að skýra hvort hér sé hreinlega um lögbrot að ræða á þeirri samþykkt. Ég veit það ekki. Sérlög eru látin taka af önnur lög en ég vil alla vega fá skýringar á þessari vöntun á fimmtu greiðslunni. Úr því að ég fæ ekki svar við þessu, herra forseti, því enginn er viðstaddur til að svara, fer ég þess á leit við forseta hvort við getum þá ekki gert hlé á þessari umræðu og tekið hana upp aftur þegar hér er einhver forvígismaður til að svara spurningum sem upp kunna að koma í umræðunni.

Forseti tekur undir það og finnst þetta vera prýðilegur tími til þess að gera hlé á ræðu hv. þm. Ég sé að hv. þm. tekur þeim tilmælum forseta.

Já, ég þakka forseta.