Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það hastar nú mjög í þingstörfum og mál eru afgreidd með óvenjulegum hraða og þar með þetta frv. um bann við ofbeldiskvikmyndum, sem hér var afgreitt frá 2. umr. í gær. Nú er það efnislega um þetta frv. að segja, eins og hv. þm. vita, að það er flutt vegna sértækra aðstæðna, sem nú eru uppi í samfélaginu, sem sé þær, að það hefur orðið tæknibylting á næstliðnum mánuðum með svokallaðri vídeóvæðingu og, sem mönnum mjög eðlilega hrýs hugur við, að inn í landið hafa flætt og eru bornar á borð fyrir börn og unglinga m. a. allsendis ósæmilegar kvikmyndir. Þetta eru ekki margar kvikmyndir, en allnokkrar, svo sem frá hefur verið skýrt í fjölmiðlum og við höfum fengið upplýsingar um. Það er því ofureðlilegt að frv. eins og þetta sé flutt. En ég flutti hér í gær viðvörunarorð um það, að öll lög hafa í sér innbyggða íhaldssemi. Þau eru flutt af einhverjum tímabundnum og sértækum ástæðum, alveg eins og þetta frv. er. En ímyndum okkur að að fjórum eða fimm árum liðnum, þegar meira jafnvægi hefur komist á hina nýju tæknivæðingu og annað slíkt, sé sú hætta til staðar að einhverjir hugarins íhaldsmenn sitji í einhverjum opinberum nefndum og ráðum og fari að skilgreina orðið „ofbeldi“ með allt öðrum hætti en nú sannlega vakir fyrir löggjafanum. Því er það með lög af þessu tagi, sem fela í sér boð og bönn, hversu eðlileg þau eru á augnablikinu þá þau sett eru, að ekki er þar með sagt að þau eigi að standa um aldur og ævi, enda trúi ég ekki að það vaki fyrir löggjafanum. Ég held að í menningarmálum eða skyldum málaflokkum þurfi menn að fara ákaflega varlega í lagasetningar af þessu tagi. Ég undirstrika, og ég veit að enginn hv. alþm. misskilur mig að því leyti, að auðvitað er mér eins og öllum öðrum fullljós nauðsynin á þessu í augnablikinu og þær mér liggur við að segja andstyggilega ástæður sem valda þessari löggjöf. En það breytir engu. Að nokkrum árum liðnum kunna aðstæður að vera orðnar allt aðrar. Þá er sú hætta fyrir hendi að í opinberum ráðum sitji einhverjir aðilar, standi lögin þá, sem annaðhvort hafa gleymt eða vita ekki um upphaflegan tilgang lagasetningarinnar og verða frekir til túlkunar um hvað eigi að skilgreina t. d. sem ofbeldi. Sannleikurinn er sá, að að því er alla listsköpun varðar geta oft verið mjög óljós skil á milli annars vegar hreins plebejisma og hins vegar listsköpunar af öllu tagi. Það er sá vandi sem við ævinlega stöndum frammi fyrir. Hér voru sett fyrir nokkrum dögum lög, ákaflega hæpin af minni hyggju, til varnar þjóðsöng Íslendinga. Ekki svo að skilja að hann eigi ekki að njóta verndar, heldur hitt, að það er vafamál um túlkun og framhald slíkra laga. Næst kynni svo að fara, að við færum að setja lög um það, eins og hér var raunar nefnt, að ekki mætti lesa Passíusálma nema með ákveðnum áherslum o. s. frv. Nú skil ég algerlega á milli annars vegar þeirra sérstöku ástæðna, sem nú um stundir vara í landinu og vitaskuld þarf að stemma stigu við, og hins vegar þeirrar hættu, sem af leiðir að setja lög sem standa um aldur og ævi og menn eru farnir að túlka að ekki löngum tíma liðnum allt öðruvísi en var upphaflegur tilgangur löggjafans. En því, herra forseti, nefndi ég þetta, að víða eru menn farnir að taka upp nýjar aðferðir við lagasetningu af þessu tagi, þ. e. þá, að lög af þessu tagi séu samþykkt vitandi um hina tímabundnu nauðsyn, en jafnframt sé í lögunum ákvæði um að þau falli úr gildi að ákveðnum tíma liðnum. Þetta hefur verið nefnt „sólarlagsaðferð“. Ef mönnum þykir að þremur eða fjórum árum liðnum ástæða til að hafa slík lög í gildi fái Alþingi aftur, það Alþingi sem þá kemur til með að sitja, að samþykkja slík lög. Með þessu koma menn í veg fyrir hættuna sem af því leiðir að lög af þessu tagi verði í framkvæmd og í framtíð túlkuð með allt öðrum hætti, þegar hinar tímabundnu sérstöku aðstæður hafa gleymst. Fyrir slíkri lagaframkvæmd og túlkun höfum við svo mörg fordæmi í t. d. menningarsögunni að það þarf að taka sérstakan vara við því. Ég veit að enginn hv. þm. snýr svo út úr máli mínu að ruglað sé saman annars vegar þeim sérstöku aðstæðum sem til þessa frv. leiða. ég hef fulla samúð með þeim í sjálfu sér, og hins vegar því langtímamarkmiði sem við verðum að hafa í huga, ekki bara um þessa lagasetningu heldur um alla lagasetningu. Af þessari ástæðu, herra forseti, og ég áttaði mig ekki á því að svo væri hastað að þetta mál kæmi til 3. umr. með afbrigðum daginn eftir 2. umr., vildi ég í mikilli vinsemd mælast til þess að þessu máli yrði frestað til mánudags, því mig langar til að fá að athuga hvort ekki er hægt að ná um það samkomulagi, og nefndi það raunar við hæstv. ráðh. í gær, að setja einmitt „sólsetursákvæði“ inn í þessi lög, þannig að þau gildi í ákveðinn tíma og falli svo úr gildi, en Alþingi endurnýi þau ef enn þykir ástæða til þegar þessi tæknibylting er komin í meira jafnvægi en er nú um stundir. Mér sýnist einmitt að „sólarlagsaðferðin“, sem svo er kölluð, eigi hvergi betur við. Ég hlýt að trúa því að hið háa Alþingi sé svolítið hugsi yfir boða- og bannabraut í menningarmálum af þessu tagi. Ég vildi því, herra forseti, mælast til þess að þetta mál yrði ekki tekið til endanlegrar afgreiðslu héðan úr deildinni fyrr en á mánudag, eftir að sýnt þykir hvort aðrir alþm. mundu fallast á þessa aðferð, m. ö. o. að lögin yrðu samþykkt, en jafnframt yrðu ákvæði um að þau féllu úr gildi að tilteknum einhverjum skynsamlega ákvörðuðum tíma og Alþingi yrði að taka málið upp að nýju, ef enn þætti vera hætta á því ósæmilega athæfi, skulum við segja, sem vissulega er tilefni lagasetningar af þessu tagi. Því, herra forseti, vildi ég mælast til að þessu máli yrði frestað til mánudags og við fengjum tíma í millitíðinni til að athuga okkar gang aðeins betur að því er þetta varðar.



Herra forseti. Hér urðu í gær nokkrar umr. um 208. mál. Ég held að það hafi verið skýrt efnislega og sé óþarfi að fara nokkuð ítarlegar í það en gert var í gær. Ég vil þó leggja skýra áherslu á að tilgangur þessa frv. er að taka af öll tvímæli svo að menn þurfi ekkert sérstaklega að vera að sækja um niðurfellingu vegna aldurs. Reynslan hefur sýnt að þeir sem fyrst og fremst sækja um eru þeir sem eru kunnugir þessum lögum. Það er mjög áberandi og gegnumgangandi að fólk hefur ekki kunnugleika á rétti sínum þarna. Þetta þarf að vera afdráttarlaust og skýrt. Ég sé engum ofsjónum yfir því þó svo helmingur dragist frá skattskyldum tekjum þegar maður lætur af störfum. Þarna er yfirleitt um að ræða fólk sem er búið að vinna langan og strangan vinnudag. Og hvað er svona voðalega hættulegt við þetta? Það sem er hættulegt og er búið að vera lengi hættulegt er það, að gamalt fólk eða fólk sem er að hætta störfum getur bókstaflega ekki hætt vinnu vegna þess að það er komið inn í ákveðinn vítahring skattakerfisins. Aðrir eiga í erfiðleikum með þetta. Menn hafa andvökur af þessu og hvers kyns skelfingu. Af hverju er ekki hægt að gera lög hér einföld? Þegar maður lætur af störfum skal helmingurinn af hans tekjum dreginn frá skattskyldum tekjum. Síðan koma frádráttarliðir eins og lög ákveða. Hreint borð, engir vafningar, ekkert að vefjast fyrir fólki. - Það má kannske benda á einstakar undanþágur. Það má nefna hæstaréttardómara o. s. frv. Ég vil ekki fórna réttindum almenns verkafólks vegna þess að 5, 6 eða 10 menn í landinu mundu e. t. v. græða á þessu og hafa þó nóg fyrir. Hér kom fram í umr. í gær, og ég hafði hreinlega ekki skap í mér til að svara því, en það kom að nokkru leyti fram í grg. fyrir atkvæði, að jafnvel væri verið að víkja frá meginreglu skattalaganna því að sumir gætu hækkað. Hverjir mundu hækka? Jú, það gæti verið verkamaður með 8 tíma vinnu, það gæti verið iðnverkamaður eða iðnverkakona með dagvinnu. Það eru möguleikar á að þetta fólk gæti hækkað. Þvílík ósköp, ef skattur á þessu fólki félli nú niður um helming eða skattskyldar tekjur þess yrðu helmingaðar þegar það léti af störfum! Ég sé enga hættu í þessu. Mér finnst það réttlætismál. Og það vita allir, sem til þessara mála þekkja, að þetta er áhyggjumál hjá fullorðnu fólki, sem er að láta af störfum og algjör óþarfi að vera að slá eitthvað um sig og tala um grundvallarprinsipp skattalaga. Ég gat þess áður, að nefndin hefði kvatt sér til ráðuneytis sérfróða menn. Ég gat þess líka, að þeir hefðu ekki verið af verri endanum. Þar hefðu verið Árni Kolbeinsson deildarstjóri fjmrn., einn alhæfasti og óumdeildasti maður á því sviði, og ríkisskattstjóri. Vitanlega er till. ekki þeirra, en hún er samin af þeim í anda frv. og nær þeim tilgangi sem kemur fram í upphaflega frv. á þskj. 369. Ég gat þess líka, að það væri þörf á að þetta mál færi fljótt í gegn því að ríkisskattstjóri þyrfti að auglýsa. Ef málið verður hér samþykkt skeður það hneyksli, að manni skilst, að ríkisskattstjóri verður að auglýsa til allra þeirra sem látið hafa af störfum að þeir komi bréfi eða orðsendingu til skattstofunnar um að þeir hafi látið af störfum og þá verði tekið tillit til þess við skattálagningu á þessu ári. Ja, þvílíkt hneyksli! Það er satt að segja þyngra en tárum taki að vera að deila við flokksbræður sína eða systkini um svona lagað, en sleppum því. Þeir embættismennirnir eru nákvæmir. Þó skýrt sé frv. að öllu leyti hafa þeir við mjög nákvæma skoðun séð að með því að fella niður 7. málslið í 66. gr. væri líka felld niður heimild til að lækka eignarskatt. Verð ég að koma hér núna vegna þess að þetta var tekið fyrir með viðbótartillögu. Brtt. hljóðar svo, með leyfi forseta. það er brtt. við frv. til l. um breyt. á lögum nr. 75 o. s. frv., um tekjuskatt og eignarskatt: „Á eftir 3. gr. frv. komi ný grein er verði 4. gr. Jafnframt verði 4. gr. frv. 5. gr. þess. Greinin orðist Svo: 2. málsgr. 80. gr. laganna orðist svo: Heimilt er skattstjóra að taka til greina umsókn manns um lækkun eignarskattsstofns hans þegar svo stendur á sem í 9. tölulið A-liðs 1. málsgr. 30. gr. og 1. tölulið 1. málsgr. 66. gr. greinir, enda hafi gjaldþol manna skerst verulega af þeim ástæðum" Með brottfellingu ákvæðisins í 66. gr. er raunverulega felld niður heimild skattstjóra til að taka tillit til gjaldþols manns í sambandi við eignarskatt, að hann geti sótt um lækkun á honum. Það er ekki sjálfvirkt, heldur aðeins um það heimildarákvæði. Þessi till. er eðlileg og sjálfsögð efnislega, svo ekki sé farið að vitna í 10–20 lög. Með brtt. á þskj. 396 er heimild skattstjóra til að lækka eignarskatt felld niður. Með þessari nýju brtt., sem yrði 4. gr., er þessi heimild tekin inn í eignarskattslögin og veitt skattstjóra eins og áður var. Ég vil jafnframt taka fram í sambandi við brtt., sem var verið að greiða hér atkvæði um áðan, á þskj. 396, að brtt. er um að það séu eingöngu atvinnutekjur sem helmingist. Það mátti skilja áður en frv. var breytt að það væru allar tekjur. En með breytingunni á þskj. 369 er skýrt að það eru eingöngu atvinnutekjur. Ég vona að forseti taki þessa till. til greina þó að hún sé hér munnlega flutt. Ég ítreka að þetta er nákvæmlega yfirfarið og er að öllu leyti í samræmi við lög. En umfram alla muni bið ég hv. þm. að vera ekki að sjá neinum ofsjónum yfir því þó skýr ákvæði séu um að þegar maður lætur af starfi sé einu sinni - þetta er ekki hægt að endurtaka ef maðurinn fer í einhverja aðra vinnu - felldur niður helmingurinn af tekjum hans til skatts. Mikið held ég að almennt fólk í landinu sé þessari till. sammála.



Herra forseti. Ég held að ég hljóti að hefja mál mitt eftir ræðu hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, sem mælti hér af miklum tilfinningahita fyrir því frv. sem hann hefur flutt ásamt öðrum þm. hér, á því að spyrja hv. Nd. hvert sé hlutverk þm. Það er nokkuð skýrt kveðið á um það í stjórnarskrá landsins hvernig menn skuli greiða atkvæði á Alþingi Íslendinga og síðan undirritum við eið að því að fara að stjórnarskránni þegar við gerumst þm. Þess vegna - þó að það séu að koma kosningar - hlýt ég að greiða atkvæði áfram, eins og ég hef gert hingað til, samkvæmt sannfæringu minni. Sú sannfæring er ekki endilega fólgin í því, vona ég, að leita eftir vinsældum, og eflaust getur þetta frv. verið vinsælt. En ég tel þetta rangt frv. og ég tel öll vinnubrögð í sambandi við það röng líka. Þetta er 208. mál þingsins, það er nýlagt fram. Ég leyfi mér að efast um, hv. þm., að margir ykkar hafi farið nákvæmlega ofan í þetta frv. Síðan kemur það út úr nefnd á örfáum dögum, reyndar að formanni fjh.- og viðskn. fjarverandi.

Þú hefur ekki alltaf saknað hans.

Ekki veit ég hvaðan hv. þm. hefur vitneskju um hvenær ég sakna hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar. Ég hef reynt að geyma það með mér. Þegar nál. er skilað í deildinni í gær sátu hér inni svona 4–5 þm., og þetta var ekkert venjulegt nál. Það voru umfangsmiklar brtt. í tveim liðum, sem eru líklega einar 15 prentaðar línur. Sjálft var frv. tvær línur. Þetta er ætlast til þess að við afgreiðum hér í deildinni án þess að skoða í hverju þessar brtt. felast nákvæmlega. Ég tel að svona vinnubrögð við löggjöf þjóðarinnar séu algjörlega forkastanleg. Efnislega vil ég segja það um þetta frv., að í fyrsta lagi er það óþarfi vegna þess að í núverandi skattalögum eru heimildarákvæði sem undantekningarlaust eru nýtt hjá öllum sveitarfélögum og hjá ríkisskattstjóraembættinu. Að fólk viti hugsanlega ekki um heimildina til að fá lægri skatta þegar tekjur minnka er annað mál, og það er mál framkvæmdavaldsins að upplýsa þjóðfélagsþegnana um ákvæði í lögum. Mér er hins vegar verulega til efs að þeir séu margir sem vita ekki um þetta, og það væru þá hæg heimatökin fyrir skrifstofur stéttarfélaganna að upplýsa sína öldnu starfsmenn um þennan rétt. Ég get sjálf vitnað um það, að ég hygg að ég hafi skrifað fyrir viðskiptavini Tryggingastofnunar ríkisins fyrstu 500 bréfin til skattyfirvalda og ég veit aldrei til annars en að þau hafi verið afgreidd umyrðalaust, fljótt og vel. Í öðru lagi erum við hér að setja mjög sérkennilegt ákvæði í núverandi skattalög. Sú skattalöggjöf byggist á því, að menn skuli greiða skatta eftir gjaldþoli, eftir efnum og ástæðum, við skulum a. m. k. segja að svo eigi að vera. Löggjöfin er alla vega byggð þannig upp. Hér er hins vegar ákveðnum hópi þjóðfélagsþegna gefinn sjálfkrafa eftir helmingur tekna sinna til skatts án þess að gjaldþol sannarlega þurfi að lækka, og það er þetta sem ég er að gera athugasemd við. Ég tel að þessi löggjöf sé röng, hún hafi verið fljótfærnislega unnin hvað sem öllum vinsældum málsins kann að líða. Ég get ekki staðið hér að löggjöf sem mér finnst röng og illa unnin. Alþingi Íslendinga á að setja lög sem skipta máli. Vandræðum einstakra þjóðfélagsþegna, sem vera kann að viti ekki um núgildandi heimildarákvæði, má breyta með því að hæstv. fjmrh. drífi sig nú í það, sem hann lofaði þegar núverandi ríkisstjórn tók til starfa, að koma á staðgreiðslukerfi skatta. Þá er þetta mál og þessi vandræði úr sögunni. Ég sé hins vegar ekki, hvorki pólitískt, siðferðilega né lagalega, nokkra ástæðu til að menn sem hætta störfum og hækka kannske verulega í tekjum, því það er til og það eru ekki bara hæstaréttardómarar, fái sjálfkrafa skattalækkun. Fólk sem hefur unnið 8 stunda vinnudag hækkar í sumum tilvikum í launum, þegar það hættir störfum, þegar saman koma bætur almannatrygginga og lífeyrissjóðsgreiðslur. Ég tel ekki ástæðu til að taka þessar tekjur allar út úr skattakerfinu. Ég hygg líka að það geti orkað meira en tvímælis, og ég veit ekki einu sinni hvort flm. þessa frv. gera sér alveg ljóst að allar bætur almannatrygginga, lífeyrir, tekjutrygging. eru skattskyldar tekjur. Hins vegar koma sjaldnast skattar á þær einar, vegna þess að ef fólk hefur ekki aðrar tekjur nær það ekki skattstiga og þar af leiðandi koma ekki skattar á slíkar tekjur. Mér er það stórlega til efs að hægt sé með frv. sem þessu að strika þessar tekjur út úr skattalöggjöfinni. Ég geri mér fullkomlega ljóst að ég á ekki eftir að græða á þessari afstöðu minni, síst rétt fyrir kosningar. Ég treysti því hins vegar vegna annarra starfa minna hér á Alþingi að aldrað verkafólk í landinu viti að cg er ekki höfuðfjandi þess. Ég ætlast til þess að fólki sé það ljóst og treysti því að þessi afstaða mín verði skilin. Ég geri náttúrlega ráð fyrir að fjölmiðlar snúi út úr henni eins og vant er og einhverjar fyrirsagnir komi um hversu vond ég sé við gamla fólkið.

Þú hefur nú reynslu fyrir því.

Svoleiðis leik er hægt að leika. Ég neita að taka þátt í honum. Ég er ábyrg fyrir þeim lögum sem fara héðan út úr deildinni. Þessi lög eru fljótfærnisleg, þau eru röng, þau eru illa unnin og ég hlýt að hafna því að greiða atkvæði með þeim. Mér þykir leitt að við skulum þurfa að standa hér upp í hárinu hvort á öðru, hv. félagi minn Guðmundur J. Guðmundsson og ég og hv. 1. þm. Reykv., en ég vænti þess að þeir skilji þessa afstöðu mína og meti hana sem slíka. Ég geri ekki ráð fyrir að þeir hafi mín góðu ráð að neinu. Þau góðu ráð, sem gefin eru hér í hinu háa Alþingi, þjóna sjaldnast nokkrum tilgangi ef menn eru nógu staffírugir að standa á málum sem þessu. En ég hlýt að segja enn og aftur að ég mun ekki greiða þessu frv. atkvæði.



Ég vil geta þess vegna þeirrar skrifl. brtt., sem ég kynnti óvart áðan, sem er í því fólgin að ártali er breytt úr 1983 í 1984, að 1. flm. upplýsir mig um að ártalið sé prentvilla, þannig að þarna eigi að standa 1984. Leyfir forseti sér að leiðrétta þessa prentvillu án frekari umsvifa, og skoðast það samþykkt ef enginn mælir því í gegn, ella mundi hann taka brtt. til meðferðar.