Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Magnús Jónsson: Eins og ég gat um við fyrri umr. málsins, þá get ég ekki fellt mig við þann grundvöll, sem þetta frv. er byggt á, sem sé þann, að leggja sérstakan skatt á í sérstöku skyni, svo að í raun og veru sé verið að koma upp svo og svo mörgum smáum ríkissjóðum. Ég held, að það sé eðlilegast, að allar ríkistekjurnar séu látnar renna í einn ríkissjóð og ráðstafað þaðan á fjárl. hvers þings. Ég ber fram brtt. við þetta frv., ekki út frá því, að ég er ekki samþykkur þessari aðferð, heldur út frá því, að frv. hefir náð samþykki meiri hl. hv. þdm. Frv. mun því halda eitthvað áfram, svo ég hefi aðeins í brtt. mínum á þskj. 121 viljað stinga upp á nokkuð annari notkun fjárins, ef það er á annað borð meiningin að fara inn á þessa braut, að afla þessara sérstöku tekna og ráðstafa þeim á sérstakan hátt. Brtt. mínar, þó þær séu þrjár, ganga út á eitt og hið sama, að skipta því fé, sem aflast með auknum benzínskatti, þannig, að helmingurinn fari til þess, sem hið upprunalega frv. ætlast til, að aura saman í stórar brýr, en hinum helmingnum sé varið til malbikunar á götum í kaupstöðum landsins. Ég tel eðlilegt, að fénu sé þannig varið, þar sem það er vitað, að meginþunginn af þessu, hvort sem hann telst mikill eða lítill, leggst á bifreiðar einmitt í kaupstöðunum, enda er þar líka ákaflega mikil þörf á umbótum í þessu efni. Það má segja, að það sé mjög áríðandi að brúa stórvötn, en það má alveg eins segja um hitt verkefnið. Það er ákaflega dýrt og erfitt fyrir bæina að gera göturnar þannig úr garði, að viðunandi sé, þar sem það hefir sýnt sig, að þar, sem um verulega umferð er að ræða; þá er ekkert, sem dugir annað en malbikun eða steinsteypa. Ég held, að menn hafi yfirleitt hallazt að því að gera göturnar þannig úr garði, að malbika þær. Það hafa verið reyndar ýmsar aðferðir hér í Rvík, en þær hafa allar reynzt ófullnægjandi, nema malbikun eða steinsteypa. Hér er um svo fjárfrekar umbætur að ræða, en hinsvegar mjög nauðsynlegar, að það má segja, að þær séu eins erfiðar fyrir bæina eins og það er fyrir ríkissjóðinn að koma upp stórbrúm. Mér finnst því, ef menn á annað borð vilja fallast á að leggja þennan sérstaka skatt á benzín, að öll sanngirni mæli með því, að þessu gjaldi sé skipt milli þessara tveggja verkefna. Ég skal svo ekki tefja umr. Þetta mál er mjög einfalt, og eðlilegt, að úr þessu sé skorið með atkvgr., hvort menn vilja fallast á þessa notkun fjárins eða halda sig við frv. Mér finnst, að öll sanngirni mæli með brtt. mínum.



Herra forseti! Ég hefi komið fram með brtt. við þetta frv., sem eru í því fólgnar, að hann sé felldur niður þessi sérstaki skattur á benzíni, sem frv. gerir ráð fyrir, en það sé aftur á móti ákveðið í fjárl., að ríkissjóður leggi álíka háa upphæð og gert er ráð fyrir að fáist með þessum aukna benzínskatti í sjóð, sem nefnist brúasjóður. Ég hefi ekki treyst mér til að greiða atkv. um þetta frv. án þess að gera þessar brtt., því sannleikurinn er sá, að hér er um tvö óskyld mál að ræða, og þegar þeim er blandað saman, þá er ekki hægt að greiða atkv. um þau. Það verður fyrst að greiða málin í sundur, áður en hægt er að greiða atkv. um þau. Um mig er það að segja, að ég er samþykkur öðru málinu, en andvígur hinu. Ég er andvigur því, að lagður sé hærri skattur á benzín, en ég er samþykkur því, að stofnaður sé sérstakur sjóður til brúagerða. Það er einmitt sérstaklega nauðsynlegt nú, á meðan ófriðurinn stendur, að safnað sé í sjóð í þessu skyni, svo hafizt verði handa um brúagerðir með því meiri krafti, þegar hægara verður að byggja þær, vegna þess að kostnaður við efni hefir minnkað. Ég sé ekki annað en að þeir, sem áhuga hafa fyrir því, að þetta mál nái fram að ganga, hljóti undir öllum kringumstæðum að geta fallizt á, að þessu máli sé þannig skipt í sundur, vegna þess, að það eru ekki miklar líkur til, að málið nái fram að ganga, ef svona óskyldum málum er blandað saman. Það hefir líka komið fram í d., að ýmsir eru andvígir því, að lagður sé aukaskattur á benzín, en enginn hefir mælt á móti því, að stofnaður verði sérstakur brúasjóður. Það hefir líka komið fram það álit manna, að það væri rangt að fara inn á þessa braut, að binda þannig með sérstökum l. ákveðna skatta, sem ætlað er að ganga til ákveðinna framkvæmda, svo með því væri aftur horfið að því ráði, sem áður átti sér stað, að það voru óteljandi skattal., þar sem ákveðið var, að þessi og þessi skattur gengi til þessara og þessara framkvæmda, í stað þess að hafa ein tollal. og ákveða svo í fjárl., hvernig þeim skuli varið. Um þetta hélt hv. 1. þm. Reykv. hverja ræðuna á eftir annari, og hverja annari snjallari, en það bregður svo undarlega við, að þegar hann er að gera brtt. við frv., þá gerir hann enga brtt. um þetta. Eftir hans till. er þetta áfram bundið á þann hátt, sem honum fannst rangt að gera. Hv. þm. afsakar sig með því, að búið sé að samþ. þetta í d. Það er rangt hjá honum, því það er aðeins búið að greiða atkv. um þetta mál til 3. umr. Það er ekki búið að sanna sig fyrr en búið er að greiða atkv. um það við 3. umr. hvort meiri hl. er með því eða ekki. Hv. 1. þm. Reykv. lét í veðri vaka, að hann væri andvígur því, að lagður væri hærri skattur á benzín, en meðmæltur því, að lagt væri til hliðar fé til brúagerða. En samkv. till. hans er lagt til, að þessi viðbótarskattur á benzíni haldist. Það gæti náttúrlega hugsazt, að tilgangurinn með þessari till. hv. þm. væri sá, að drepa málið, en þá hefir hann heldur ekki verið heill í áhuga sínum fyrir því, að stofnaður væri brúasjóður. Það er annaðhvort, að það er rangt, að hann sé andvígur því, að lagður sé sérstakur aukaskattur á benzín, eða það er ekki rétt, að hann hafi áhuga fyrir því, að lagt sé til hliðar fé til brúagerða. Ég sé ekki, að neinn annar kostur sé fyrir þá, sem hafa áhuga fyrir því, að eitthvað sé gert til þess að greiða fyrir því, að fé verði fyrir hendi til nauðsynlegra brúagerða í landinu, en að breyta frv. eins og hér er farið fram á. Þeir, sem álíta, eins og hv. þm. N.-M, að það eigi að afla fjár til þessara framkvæmda með viðbótarskatti á benzíni, geta gert sérstakar till. um það. Þeir geta t. d. komið með brtt. við tollskrána um það, hvernig afla skuli fjár til þessara framkvæmda. Það er ekkert annað en leggja stein í götu málsins, að binda það saman eins og hér er gert. Það er þess vegna af áhuga fyrir málinu sjálfu, að ég ber fram þessar brtt.



Herra forseti ! Við 2. umr. frv. varð sú breyt., að samþ. var eftir till. vegamálastjóra, að úr þeim sjóði, sem ætlazt er til, að myndist af viðbótarbenzínskatti, verði byggðar brýr, sem kosta allt niður í 20 þús. kr. með því er ætlazt til, að sjóðnum sé varið til að byggja brýr, sem eftir áætlun vegamálastjóra kosta 3–31/2 millj. kr. Þegar tillit er tekið til þess, að hans áætlanir eru byggðar á kostnaðinum eins og hann var fyrir stríð, þá mun vera óhætt að miða við hærri töluna, 31/2 millj. kr. Innflutningsgjaldið af benzíni, - sem ætlazt er til að náist með þessu móti, mun nema 70–80 þús. kr. á ári, ef miðað er við það, sem verið hefir undanfarið, en eins og nú er, eða eftir að skömmtunin komst á í haust og bílanotkunin var takmörkuð, þá mun það nema í kringum 50 þús. kr. á ári, ef miðað er við benzínnotkunina á mánuði og teknir til samanburðar sömu mánuðir undanfarin ár, en benzínnotkunin er mismunandi eftir því, hvaða mánuður er. Nú gerir hv. 1. þm. Reykv. það að till. sinni, að helmingnum af þessari upphæð sé varið til malbikunar vega. Ef upphæðin rennur öll til brúagerða, eins og lagt er til í frv., þá mun það taka 50 ár, með 70 þús. kr. á ári, að brúa allar þær ár, sem gert er ráð fyrir að verja fénu til að brúa, en ef miðað er við skömmtunina, þá tekur það 70 ár. Þetta þykir hv. þm. allt of mikill hraði. Hann sér það réttilega, að það er þörf á að malbika götur í kaupstöðunum, svo hann vill láta það komast að hér. Ég er samþykkur því, að þörf er á að malbika götur í kaupstöðunum, en hv. þm. ætti þá að koma með till. um að hækka gjaldið upp í 2 aura á lítra. Ef hann hefði komið með slíka till., þá er ég ekki frá því, að ég hefði getað gengið inn á hana. Ég veit þó ekki, hvað n. segir um það, svo ég get ekki talað fyrir hennar hönd, en hinsvegar er ég ákveðinn í því, að mér þykir silagangurinn fullmikill, þó gert sé ráð fyrir 50 árum, hvað þá ef gert er ráð fyrir 100 árum. Ég er því á móti till. hans í því formi, sem hún liggur fyrir í. Hvað snertir till. hv. 1. landsk., þá er líkt um hana að segja, nema það, að þegar við flm. frv. tengdum saman benzínskatt og brýr, þá var það af þeirri ástæðu, að við sáum ekki, hvar ætti að spara á fjárl. til þess að verja í þessu skyni, því það varð þá að taka eitthvað af þeim tekjum, sem ríkissjóður heitir nú. Það varð því að reyna að finna leið til tekjuöflunar. Ef hv. þm. getur bent mér á einhverja liði á fjárl., sem megi spara, þá er hægt að tala nánar um þetta. Meðan það liggur ekki fyrir, en sú staðreynd er fyrir hendi, að þingið hefir síðastl. ár, eða síðan Hvítárbrú í Borgarfirði var reist, aldrei treyst sér til að láta svo mikið fé að mörkum til brúagerða, að hægt væri að byggja stórbrú, heldur hefir þótzt hafa nógu erfitt verkefni með höndum, að láta þær tekjur, sem ríkissjóður hefir haft á hverjum tíma, hrökkva fyrir nauðsynlegum útgjöldum, get ég ekki verið með því að taka af tekjum ríkissjóðs og verja í þessu skyni. Annars er það oft svo hér á landi, að þó menn telji sig vera með þessu eða hinu, þá eru þeir það samt ekki. Ég man eftir því, að fyrir nokkrum árum kom ég á ákveðinn bæ, til aldraðs prests. Hann var þá nýbúinn að missa konu sína og son. Það barst margt í tal milli okkar, m. a. framtíðarlíf annarstaðar í heiminum. Ég man, að presturinn sagði: Ef ég bara mætti trúa því, að þau lifðu áfram, sonur minn og konan mín. - Þessi maður hafði starfað sem prestur alla æfi og prédikað fyrir mönnum trú á annað líf, en þegar reynslan kom til hans sjálfs, þá var hann svona. Þeir menn, sem eru þannig settir, að þeir þurfa alltaf að vera að prédika án þess að vera í hjarta sinu sannfærðir, eru vanir að segja. þegar þeir sjá eitthvert gott mál: Ég er með þessu, - en þeir reyna bara að finna eitthvert útispjót til að drepa málið. Þannig finnst mér hv. 1. þm. Reykv. fara í þessu máli, enda mun hann að nokkru leyti vera skapaður sem leikari.

*Magnús Jónsson: Ég verð að játa, að ég skildi ekki upp á víst, hvort þessar upplýsingar hv. þm. stóðu beint í sambandi við brúargerðir, svo ég held, að ég leiði þær hjá mér. Ég kannast við, að ef mín brtt. verður samþ., þá gengur verkefnið hægar, en þetta er það, sem alltaf er verið að deila um, því að einn vill fara hraðar en annar. Það þarf ekki endilega að stafa af því, að einn hafi meiri áhuga fyrir málinu en annar, heldur eru skiptar skoðanir um það, hvað sé heilbrigt og fært að fara langt. Það er enginn vandi að vera sannur framfaramaður, ef það er ekkert annað en leggja nógu mikil gjöld á. Þeir, sem vilja fara hægar, geta eins vel gert það af þeim ástæðum, að þeir telja þá betur tryggt, að framkvæmdum sé haldið áfram og hægt að standa undir þeim útgjöldum, sem þær hafa í för með sér. Eins og ég gat um við 2. umr., þá er ekkert púður fundið með þessu frv., þó þetta gjald sé lagt á. Það má eins gera það með öðru móti. Það má eins stinga upp á nýjum gjöldum, sem gefa tekjur í ríkissjóð, til þess að standa undir þessu. Það er því ekkert púður fundið með þessu út af fyrir sig. Mér þykir það undarlegt mjög, að heyra þennan hv. þm. halda því fram í samhandi við þetta frv., að öll stórbrúasmíði hafi verið stöðvuð, því alltaf hafa við og við verið byggðar stórbrýr. Það hefir verið byggt yfir Markarfljót, vesturvötn Héraðsvatnanna og Skjálfandafljót. Ég man ekki eftir fleirum í svipinn, því ég hefi ekki kynnt mér þetta, en það er alltaf verið að byggja brýr. Það er augljóst, að þótt hver einstök brú kosti mikið, er hægt að gera þetta eins og aðrar framkvæmdir, að veita fé til þess á fjárlögum, en það þarf bara að aura saman til þess. Það mætti alveg eins segja, að það væri ómögulegt að koma veginum yfir Holtavörðuheiði eða Vatnsskarð. Þetta er aldrei hægt á einu ári, og ef tekið er nógu stórt stykki, er hægt að láta sér vaxa það í augum. Það, sem þarf að gera, er bara að taka það í nógu mörgum áföngum. Hv. þm, reiknar 50 til 70 ár fram í tímann. sem það mundi taka að brúa þessar ár. Ég held ekki, að þessi útreikningur sé til neins. Við vitum ekkert um það, hvort talað verður um þetta eftir 50 ár. Vitum ekkert, hvort benzín verður notað eftir 50 ár. Það þýðir ekkert á þessum tímum að vera með þessa útreikninga. Væri það ekki undarlegt, ef útreikningar hefðu verið um það árið 1870, hvað nú mundi verða? Það bendir líka allt til þess, að eftir 50–70 ár verði margt og mikið breytt. Ég býst við, að hv. þm. viti álíka mikið um þetta eins og hann og presturinn, sem hann átti tal við, vissu um annað líf, - það er svo margt, sem breytist. Með því að taka þessa fjáröflunarleið eins og hún liggur fyrir ætti að vera hægt að safna fé, sem mætti nota í þessu skyni og vinna með því, og ætla ég ekki að vera á móti því, að það yrði tekið inn á fjárlög. Sjóðurinn ætti að geta orðið tilefni til þess, að ráðizt væri í verkið. Nú er útlitið þannig, að ekki eru líkur til þess, að hægt verði að fá innflutt efni til stórbrúa. svo þó að þessu yrði skipt, yrði sá hluti, sem til brúargerða félli, nægur, og með því móti er þetta komið meira í þá átt, sem ég vil, að það stefni, nfl. að féð sé greitt úr ríkissjóði í þessu skyni. Ég tel þá eina aðferð betri, og það er að bera fram tilt. á fjárl. um brýr og aðra nauðsynlega hluti og ræða þær á þeim vettvangi, sem heyrir til slíkum málum, sem er undir umr. um fjárl. Brýr eru ekki að neinu leyti frábrugðnar öðrum framkvæmdum, sem ráðizt er í hér á landi. Þetta er alveg hliðstætt öðrum framkvæmdum ríkisins. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta, en hygg, að erfitt sé að neita því, að þessar till. mínar eru mjög sanngjarnar, og er ég viss um, að ef frv. yrði samþ. með þessum breyt., yrði það vinsælla en ella. Ég tel ekki heldur rétt að fara inn á þá braut að taka þannig sérstakar tekjur í ríkissjóð.



Ég ætla að gera aths. við ræðu hv. 1. þm. N.-M., þar sem hann segir, að ef hægt væri að benda sér á aðrar leiðir til þess að afla fjár til þessara framkvæmda, væri hann fús til þess að taka það til athugunar. Ég get strax bent á ótal leiðir til þess að afla þessa fjár, t. d. laun konungs, sem eru álíka há eins og til þessa þarf, svo eru embætti með 6 þús. króna launum, sem álíka vel mættu missa sig. Eitt slíkt embætti er eftirlitsmannsembættið með bæjar- og sveitarfélögum, sem verið var að samþ. í d. rétt núna. En ég geri ráð fyrir því, að þegar til þess kemur, hvernig ætti að afla fjár til þessara framkvæmda, gætum við ekki orðið sammála, en það ætti ekki að standa í vegi fyrir því, að við getum orðið sammála um að leggja fé til brúagerða, þó eftir sé að athuga, hvernig þess skuli aflað. Ef hann álítur rétt að afla þessa fjár með því að leggja viðbótarskatt á benzín, þá á hann að koma með sérstaka till. um það. Ef honum er þetta áhugamál, á hann að fallast á, að þessi óskyldu mál verði afgr. hvort í sínu lagi, eins og til er ætlazt með brtt. minni.

1) JJós: Herra forseti ! Ég vil gera þá grein fyrir mínu atkv., að ég vil stuðla að því við afgreiðslu fjárl., að brúasjóður fái nauðsynlegt fé, en er algerlega á móti því að fara þá leið. sem hér er farin, og segi því nei.