Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur á nokkrum fundum sínum athugað og rætt frv. til l. um fullnustu refsidóma, sem kveðnir hafa verið upp í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð, o.fl., og leggur n. einróma til, að frv. verði samþ. með þeirri orðalagsbreytingu á kaflafyrirsögn II. kafla frv., sem lýst er í nál. á þskj. 87. Frv. þetta er stjfrv. Var frv. nærri samhljóða því flutt í hv. Ed. í fyrravetur, og afgreiddi sú d. það þá með smávegis orðalagsbreyt. Hins vegar var frv. ekki afgr. í þessari hv. d. á þinginu í fyrravetur, en það stafaði engan veginn af því, að nokkur ágreiningur væri uppi um efni frv., heldur aðeins af því, að þá hafði ekkert hinna Norðurlandanna afgreitt frv. sem lög frá sér, og þótti eðlilegt, að séð yrði, hver yrðu afdrif frv. á hinum Norðurlöndunum, áður en Alþingi Íslendinga afgreiddi frv. fyrir sitt leyti. Nú er hins vegar vitað, að a.m.k. löggjafarþing þriggja Norðurlandanna, þ.e.a.s. Svíþjóðar, Danmerkur og Noregs, hafa þegar afgreitt frv. efnislega shlj. þessu frv. fyrir sitt leyti, og þykir því ekki eftir neinu að bíða lengur, að leitað verði samþykktar fyrir þessu frv. hér á hv. Alþingi Íslendinga. Um efni frv. tel ég ekki ástæðu til að vera fjölorður, en eins og segir í aths. með frv., hafa á undanförnum árum farið fram umr. danskra, finnskra, norskra og sænskra stjórnarvalda, sem hafa með dómsmálastjórn að gera, um samstarf þessara þjóða, að því er tekur til fullnustu refsinga, umsjónar með mönnum, sem dæmdir hafa verið skilorðsbundnum dómi, fengið hafa reynslulausn úr refsivist eða fengið skilorðsbundna náðun. Hefur náðst samkomulag um þetta og lagafrv. verið samið í hverju þessara ríkja. Hefur mál þetta einnig verið rætt á sameiginlegum fundum dómsmrh. Norðurlandanna og hefur verið mælzt til þess, að Ísland gerðist aðili að þessu samstarfi, og hefur að athuguðu máli þótt rétt, að við þeim tilmælum yrði orðið. Má segja, að samstarf Norðurlandanna á þessu sviði sé einn liður í norrænni samvinnu, og þetta lýsir því trausti, sem Norðurlönd bera hvert til annars á sviði réttargæzlu og dómsmála. Eins og ég áður tók fram, herra forseti, leggur allshn. einróma til, að frv. verði samþ. með þeirri smávægilegu orðalagsbreytingu, sem ég áður gat um.



Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 72 er flutt af mér og samþm. mínum, hv. 4. þm. Sunnl., Birni Fr. Björnssyni, en við vorum báðir meðflm. að shlj. frv. á síðasta þingi, en 1. fim. þess frv. var þáv. hv. 6. þm. Sunnl., Karl Guðjónsson. Frv. náði ekki fram að ganga, svo að við höfum leyft okkur að leggja þetta frv. hér í þessari hv. d. fram nú á þessu þingi í þeirri von, að það fái hér góðar undirtektir. Greinar frv, eru 5 og þarfnast þær hver um sig ekki sérstakra skýringa, svo einfaldar eru þær og auðskildar efnislega. En með frv., ef að lögum verður, er ríkisstj. heimilað að láta byggja skip til þess að annast daglegar ferðir á siglingaleiðinni milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar, og ætla ég að fara fáeinum orðum um málið í heild. Vestmannaeyjakaupstaður er, svo sem kunnugt er, einn af stærri kaupstöðum hér á landi, íbúar hátt á 5. þúsund, en þar að auki starfar þar á vetrarvertíð aðkomufólk, svo að skiptir þúsundum. Ég þarf ekki og ég ætla ekki heldur að rekja hina miklu þýðingu þessarar miklu verstöðvar fyrir framleiðslu- og atvinnulif þjóðarinnar. svo kunnugt er það öllum landsmönnum og þá auðvitað ekki sízt hv. alþm. Íbúar Vestmannaeyja hafa lengi mátt búa við erfiðar og dýrar og allt of fáar áætlunarferðir milli lands og Eyja. Fyrsta átakið af hálfu þess opinbera, sem verulega hefur miðað að því að bæta úr þessu samgönguleysi Eyjabúa, var, þegar skipið Herjólfur var smíðað til að annast siglingar á leiðinni Reykjavík-Vestmannaeyjar með ferðum til Hornafjarðar. Herjólfur hefur undanfarin sumur haft áætlunarferðir til Þorlákshafnar, en stundum hafa slíkar áætlunarferðir þangað ekki verið farnar, þegar veður hefur hamlað, og á vetrum hafa þessar ferðir lagzt niður, þar sem lendingarskilyrði fyrir skip eins og Herjólf hafa ekki verið til staðar í Þorlákshöfn. Nú er unnið að hafnargerð í Þorlákshöfn, og verður væntanlega lokið þeim áfanga, sem ráðgert er að koma í framkvæmd nú, eftir svo sem eitt eða í hæsta lagi tvö ár. Þá á ekkert að vera lengur því til fyrirstöðu, að allstór hafskip geti athafnað sig í þeirri höfn, þegar sjór er fær á þeirri siglingaleið , sem hér er um að ræða, og opnast þá tiltölulega stutt leið fyrir daglegar samgöngur milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar og til Reykjavíkur um Þrengslaveginn. Má gera ráð fyrir, að ferð milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur þyrfti ekki að taka nema svo sem 41/2 klukkustund, í stað þess að sjóleiðin milli Eyja og Reykjavíkur tekur nú ekki skemmri tíma en í kringum 10 klst. Oft tekur sú leið líka miklu lengri tíma og er fólki erfið og óþægileg, þegar veður er óhagstætt, sem því miður er oft, og sjór úfinn. Með hafnargerðinni í Þorlákshöfn hillir undir það langþráða mark, að leiðin milli lands og Eyja styttist stórkostlega og geti orðið fær flesta daga. En þá þarf að vera til staðar þægilegur farkostur, sem getur gegnt því mikilvæga hlutverki að flytja fólk, vörur og farartæki, eins og t.d. bifreiðar, á milli þessara staða. Við flm. teljum, og um það hugsa ég að sé ekki ágreiningur, að þetta sé sú eina leið til þess að gera samgöngur Vestmanneyinga sem þægilegastar og öruggastar, auk þess sem flugvélar verða einnig auðvitað alltaf notaðar, þegar veður leyfir. Mér hafa sagt kunnugir menn, að síðan bifreiðaeign fór að verða allalmenn í Vestmannaeyjum, sé eins og fólk uni enn verr en áður einangrun byggðarlagsins. Menn vilja geta komizt með farartæki sín stytztu leið til lands, þegar þeim hentar, og ferðazt svo óháðir um landið á sínum eigin farartækjum. Í Vestmannaeyjum er og hefur lengi verið mun almennari velmegun en víðast annars staðar á landinu. Er það auðvitað sprottið af hinum góðu og nálægu fiskimiðum og dugnaði fólksins, sem þar býr. En þrátt fyrir hina almennu velmegun er talsvert orðið um það nú, sem ekki var áður fyrr eða a.m.k. miklu minna, að fólk flytur frá Eyjum, og er mér sagt, að einangrun staðarins og hinar tiltölulega löngu sjóferðir, sem menn verða að fara, þegar þeir vilja komast til Eyjanna eða frá þeim, muni mestu valda um það, hversu margir flytja í burtu þaðan. En hvað sem um þetta er, um það skal ég ekki dæma, þá er það ekki nema eðlileg þjónusta þjóðfélagsins við íbúa þessa fjölmenna staðar, sem hefur mesta framleiðslu miðað við mannfjölda allra byggðarlaga tandsins, að sjá um að tengja staðinn sem bezt við samgöngukerfi landsins, svo að íbúarnir þar, sem vissulega leggja ekki minna til sameiginlegra þarfa þjóðarinnar en aðrir, nema fremur sé, - leggja sennilega til meira en flestir aðrir vegna hinnar miklu framleiðslu, sem þar er, að þeir geti notíð þeirra þæginda og öryggis, sem góðar og tíðar samgöngur veita. Eitt af því, sem Eyjabúar njóta ekki til jafns við aðra þéttbýla staði, er það, að þeir verða oft að vera án mjólkur, eða a.m.k. verða þeir alloft að notast við mjólk, sem er orðin nokkuð gömul. Nú á tímum eru gerðar miklar og vaxandi kröfur um holla fæðu, en nýmjólk er talin nauðsynlegur liður í daglegri fæðu hvers manns. Mjólkina er hins vegar ekki hægt að geyma lengi í sínu upprunalega ástandi. Daglegar samgöngur skemmstu leið við mjólkurframleiðslusvæðin sunnanlands eru þess vegna einnig mikil nauðsyn. Sama er og að segja um ýmsar afurðir aðrar, sem þeir ættu með daglegum samgöngum að geta fengið nýjar, svo sem t.d. sláturfjárafurðir á haustin í sláturtíðinni, ef skip hentuglega útbúið til flutninga á viðkvæmum matvælum væri daglega í förum frá suðurströndinni. Vegakerfi landsins er samfélagsleg þjónusta af hálfu hins opinbera, sem allir landsmenn standa undir kostnaði af og eiga allir að hafa sama rétt til að njóta. Góðar samgöngur eru vissulega fyrsti og þýðingarmesti þáttur í því að viðhalda jafnvæginu í byggð landsins og jafna aðstöðu manna, eftir því sem hægt er, til þæginda og öryggis. Auðvitað eru samgöngur í lofti og á sjó alveg sama eðlis og eru þannig greinar af sama stofni, þjónustunni við íbúa landsins til að geta komizt um landið sitt eftir vild. Við flm. þessa frv. álítum, að íbúar Vestmannaeyja geti ekki talizt njóta sömu aðstöðu og aðrir menn, sem búsettir eru hér á Suðurlandi, a.m.k. ekki fyrr en þeir fá hentugt skip, sem eingöngu hefur því hlutverki að gegna að halda uppi ferðum milli Vestmannaeyja og Suðurlandsundirlendisins. Okkur finnst, að íbúar Eyjanna eigi þjóðfélagslegan rétt til þess, að þörf þeirra í þessu efni verði tekin til greina, og af þeim ástæðum er frv. þetta fram borið. Viljum við mega vænta þess, að hið háa Alþingi líti einnig þannig á þetta mál. Ég legg til, herra forseti, að frv. þetta verði látið ganga til 2. umr. að þessari umr. lokinni og hv. samgmn.



Herra forseti. Með frv. því, sem hér liggur fyrir til umr., er vissulega hreyft einu af mestu áhugamálum okkar Vestmanneyinga. En ég tel, að mál þetta sé þess eðlis, að það þurfi mun meiri athugunar við en fram kemur í frv. sjálfu eða grg. þess. En þetta gefur mér þó tilefni til almennra umr. um samgöngumál okkar, eins og þau hafa verið og eru nú í dag. Að sjálfsögðu eru samgöngumál hvers byggðarlags og hljóta að vera þess eðlis, að þau séu eitt af mestu áhugamálum þess fólks, sem þar býr, og má segja, að framgangur hvers byggðarlags velti oftast mest á því, hvernig samgöngum er þar háttað, hvort fólkið, sem þar býr, telur þær viðunandi eða ekki. Árið 1962 var tala farþega til og frá Eyjum milli 22 og 23 þús. Skiptist það nokkuð jafnt milli farþega, sem hafa ferðazt þarna á milli með flugvélum og skipum, þó heldur meira með flugvélum en sjóleiðina. Fram að síðari heimsstyrjöld voru Vestmanneyingar, miðað við þær aðstæður, sem þá voru, nokkuð vel settir, og má segja, að þeir hafi þá til þess að gera haft mun örari samgöngur við Reykjavík en síðar varð. Kom það til af því, að öll skip, bæði erlend og íslenzk, sem sigldu milli Reykjavíkur og útlanda, höfðu fasta áætlunarviðkomu í Eyjum. Var þar um að ræða fyrst og fremst Eimskipafélag Íslands, sem lét þá öll sín skip koma við í Vestmannaeyjum, þegar þau sigldu frá Reykjavík til útlanda eða komu frá útlöndum á leið til Reykjavíkur. Einnig hélt þá Sameinaða gufuskipafélagið í Kaupmannahöfn uppi föstum ferðum, bæði milli Kaupmannahafnar og Reykjavíkur og Leith og Reykjavíkur, lét þetta félag öll sín skip koma við, bæði á uppleið og útleið, í Vestmannaeyjum. Var þar um fastar vikulegar ferðir að ræða. Bergenska gufuskipafélagið hafði þá einnig eitt skip í förum milli Íslands og Noregs, og hafði það einnig fasta viðkomu í Vestmannaeyjum, bæði á uppleið og útleið, og var hálfsmánaðarlega í förum á milli landanna. Það má því teljast, að á þessum tíma hafi samgöngur milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur verið, eftir því sem aðstæður voru þá, vel við unandi hvað fjölda þeirra snerti. Hins vegar háði það nokkuð farþegum, að hafnarskilyrði voru þá enn í Eyjum mjög erfið og gat oft verið miklum erfiðleikum bundið að komast um borð í skipin eða frá borði aftur. Eftir að styrjöldinni lauk, gerbreyttist þetta alveg, þannig að allar þessar föstu áætlunarferðir, sem fyrir stríð voru, féllu niður. Eimskipafélag Íslands hætti að láta sín skip koma við í föstum áætlunarferðum, ferðir Bergenska gufuskipafélagsins féllu niður og ferðir Sameinaða gufuskipafélagsins í Kaupmannahöfn féllu einnig að miklu leyti niður og hættu alveg viðkomu í Eyjum. Vestmanneyingar voru á þeim tíma mjög illa settir með ferðir frá og til Eyja, og byggðust þær þá `að langmestu leyti á ferðum báta, fyrst milli Stokkseyrar og Vestmannaeyja og síðan milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja. Mátti segja, að það hafi verið heppni yfir þeim öllum, að aldrei hlauzt slys af, eins og oft var til þeirra stofnað við mjög erfiðar aðstæður. Fyrsta verulega samgöngubótin, sem Vestmanneyingar fengu, - ég vil leiðrétta það hjá flm., það var ekki Herjólfur, - það var bygging flugvallarins 1945. Það má segja, að þá hafi verulega hreytt til batnaðar, og þegar á fyrsta ári munu hafa verið fluttir um 10 þús. farþegar á milli Eyja og Reykjavíkur þessa leiðina. Tilkoma Herjólfs síðar var að sjálfsögðu mjög mikil samgöngubót, og hefur það aukið farþegatölu til og frá Vestmannaeyjum mjög mikið. Þegar Herjólfur var byggður eða áður en hann var byggður, var komin mjög mikil hreyfing á það heima í héraði, að Vestmanneyingar byggðu sjálfir skip, leituðu til ríkis um stofnframlag og rekstur, eftir því sem þá gerðist til samgöngumála, en ættu skipið sjálfir og hefðu yfir því alveg ótakmörkuð umráð. Úr þessu varð þó ekki, þar sem málið var tekið á dagskrá hér á hv. Alþingi og fékk þá afgreiðslu, eins og kunnugt er, að Skipaútgerð ríkisins var heimilað og falið að byggja skip til Vestmannaeyjaferða og Hornafjarðarferða. Þeir, sem þessum málum voru kunnugastir þá heima í héraði og einnig hér í Reykjavík, töldu, að með Herjólfi væri fengin nokkur framtíðarlausn um flutning farþega á milli þessara staða. Reynslan hefur hins vegar sýnt, að svo er ekki. Það, sem ekki var tekið með í reikninginn og menn gerðu sér ekki ljóst, þegar stærð Herjólfs var ákveðin og farþegarými í honum einnig ákveðið, er það, að við tilkomu fastra og öruggra ferða milli þessara staða hefur komið miklu meiri hreyfing á fólkið en áður var og menn höfðu gert sér grein fyrir. Fyrsta árið, sem Herjólfur gekk milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur, varð aukning á farþegaflutningi milli Reykjavikur og Vestmannaeyja alveg það, sem Herjólfur flutti, eða um 10 þús. farþegar. Það hefur þegar sýnt sig, að skipið er því miður, þó að það í alla staði sé traust og gott, þá er það ekki okkur fullnægjandi. Ég hef því í því sambandi farið fram á það við samgmrn, og einnig Skipaútgerð ríkisins, að Herjólfur yrði látinn hætta hinum föstu Hornafjarðarferðum, en gengi eingöngu í fastri áætlun milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja. Ég tel, að full rök liggi að því, að við þessum tilmælum verði orðið, svo framarlega sem þess er nokkur kostur. Það kemur í ljós, að á árinu 1962 flutti skipið rúmlega 8500 farþega til og frá Eyjum, þar af um 7 þús. milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur. Nú er það svo, að þó að farþegaklefar Herjólfs séu fullir í hverri einustu ferð, þá getur hann ekki flutt meira en 5000 farþega á ári eða tæplega það, miðað við 100-125 ferðir, ef farþegar eiga að hafa svefnklefa, en ferðir Herjólfs eru, eins og kunnugt er, næturferðir báðar leiðir. Það sýnir sig því, að þessa teið hafa farið milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja rúmlega 2000 farþegar á því, sem kalla verður dekkpláss, eða við langt frá því fullnægjandi aðstæður. Það er að vísu hægt að sitja í borðsal skipsins, og það er hægt að fá legurúm í öðrum sal, sem þar er og upphaflega var ætlaður borðsalur. En ef tekið er tillit til þess, að þarna er um 10-11 tíma ferð að ræða fyrir Reykjanes, sem getur verið að vetrarlagi einhver erfiðasta sigling hér við strendur landsins, er langt frá því, að það sé frambærilegt og fólki sé bjóðandi að fara þessa leið án þess að hafa rúm í farþegaklefa. En þetta hefur svona gengið fyrir sig, og tel ég, að það sé alveg óviðunandi og úr þessu verði að bæta eins og hægt er, en það verður gert með því móti einu, eins og aðstaðan er nú, að láta skipið hætta ferðum til Hornafjarðar. Nú er mér það að sjálfsögðu alveg ljóst, að þeir, sem búa á Hornafirði, eiga nákvæmlega sama rétt til ferða til sín eins og við úti í Vestmannaeyjum. En ég hef þegar farið fram á það við rn. og við Skipaútgerð ríkisins, að það yrði athugað nú fyrir áramótin, hvort ekki er hægt að koma áætlunum annarra skipa þannig fyrir, að þau geti leyst Herjólf undan þessum ferðum. Eftir því sem ég hef getað kynnt mér þetta mál, hygg ég, að með góðum vilja sé hægt að verða við þessum óskum okkar, a.m.k. vona ég það. Eins og ég sagði í upphafi, er þetta og hefur verið eitt af mestu áhugamálum Vestmanneyinga, að fá sínar samgöngur enn bættar frá því sem nú er. En ég tel, að málið sé þess eðlis, að það þurfi nánari athugunar við. Ég skal viðurkenna og tel mér það skylt, að samgöngumál okkar hafa fyrir atbeina Alþingis verið mjög bætt á síðustu árum, bæði með byggingu flugbrautar 1945, með byggingu Herjólfs og með byggingu þeirrar þverbrautar, sem nú er verið að byggja þar og við vonum að tekin verði í notkun þegar á næsta sumri. En eins og flm. sagði, krefst nútíminn þess, og fólk, sem býr við aðstæður eins og Vestmanneyingar, hlýtur að krefjast þess, að þar sé um öruggar og daglegar samgöngur að ræða. Flutningur fólks úr Eyjum hefur, sem betur fer, ekki verið eins mikill og fram kom hjá hv. flm. og ég reyndar hef heyrt áður og séð ritað um í blöðunum. Frá Vestmannaeyjum fluttu árið 1962 143 menn, en nýir innflytjendur til Eyja voru 136, þannig að þar er ekki nema um 7 manna mismun að ræða. En það er rétt, að því öruggari og betri sem samgöngur eru, því meiri líkur eru fyrir því, að fólkið uni þar betur og að fleiri vilji þar búa og flytja þangað inn heldur en nú hefur verið. Mér sýnist, að þetta ár, eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, muni tala þeirra, sem flutt hafa úr bænum, vera allmiklu lægri og tala þeirra, sem flutt hafa inn í bæinn, einnig verið svipuð og þeirra, sem út hafa flutt. Eftir hreyfingu fólks almennt í landinu held ég, að þetta sé ekkert óeðlilegt, og sem betur fer er enn þá engin hætta á ferðum. En allt er það til öryggis fyrir þá, sem þarna búa, að samgöngur séu sem beztar og greiðastar, og ég tel, að Vestmanneyingar geti ekki við annað unað en að svo verði innan skamms, að þar verði um daglegar ferðir að ræða og þá stytztu sjóleið, sem hægt er að fá hingað upp til fastalandsins, eins og við orðum það. Flugbrautin, sem í byggingu er og vonandi verður tekin í notkun á næsta ári, er vissulega stórt skref í þessa átt. En fullt öryggi getur flug aldrei á stað eins og Vestmannaeyjum veitt, og hlýtur því að koma að því, að fastar daglegar ferðir sjóleiðis verði einnig að vera fyrir hendi.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að við Alþb. menn styðjum það frv., sem hér er flutt af tveimur hv. framsóknarmönnum um smíði á nýju strandferðaskipi fyrir siglingaleiðina Vestmannaeyjar-Þorlákshöfn. Eins og hér hefur fram komið, var á síðasta þingi flutt hér shlj. frv. þessu, og 1. flm. þess var þá Karl Guðjónsson, þáv. 6. þm. Sunnl. Okkur er það ljóst, að það er orðin knýjandi nauðsyn á því, að ráðizt verði í þær framkvæmdir, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., því að það ástand, sem Vestmanneyingar og aðrir þeir, sem á samgöngum þurfa að halda þangað út eiga við að búa, er löngu orðið ófullnægjandi. Ég verð því að segja, að mér þykir það mjög miður að heyra, að hv. 3. þm. Sunnl., sem hér var að ljúka við ræðu sína og er sjálfur heimamaður í Vestmannaeyjum, skuli hika við það að lýsa yfir fullu fylgi sínu við það frv., sem hér liggur fyrir, og skuli enn bera því við, að hann telji, að þetta mál þurfi að athugast nánar, það þurfi meiri athugunar við en enn hafi farið fram o.s.frv. Ég ætla þó, að till. um þetta efni eigi engum manni frá Vestmannaeyjum að koma að óvörum. Ég hygg, að þeir hafi fyllilega gert sér ljóst og fundið á undanförnum árum, hvað var að gerast í þessum málum, og þeir hafi sannarlega hugleitt það, hver voru helztu úrræðin. Auk þess hefur svo þetta mál, eins og hér hefur fram komið, legið fyrir Alþingi fyrr en nú, og hvað er það í þessu máli, sem ekki hefur gefizt tími til þess að athuga? Hvað er það í þessu máli, sem gerir menn enn þá óákveðna um afstöðu til þess? Það er skoðun okkar Alþb.-manna, sem um þetta mál höfum rætt nokkrum sinnum hér áður, að það sé búið að eyða of löngum tíma í það að taka ákvörðun í þessu máli, því að það er gersamlega ljóst, hvað til stendur. Hafnargerðin í Þorlákshöfn er þegar komin á þann rekspöl, að allar líkur eru til þess, að það skip, sem hér er verið að gera ráð fyrir að útvega Vestmanneyingum, komi seinna en aðstæður þar fyllilega leyfa, til þess að afgreiðsla skipsins geti verið með eðlilegum hætti. Auk þess hefði svo sem ekki, jafnvel þó að skipið hefði orðið aðeins á undan hafnargerðinni, ekki mikið sakað, því að fleiri leiðir voru til með samgöngur á milli en leiðin upp í Þorlákshöfn. Ég vil nú vænta þess, að hv. 3. þm. Sunnl., sem ég efast ekkert um að gerir sér fulla grein fyrir þörf þessa máls, noti þá aðstöðu, sem hann hefur í sínum flokki, til þess einmitt að beita sér fyrir því, að málið verði leyst á þeim grundvelli, sem hér er lagt til, sem er eina rétta leiðin í samgöngumálum á sjó á milli Vestmannaeyja og lands. Hitt þykir mér svo öllu lakara að heyra frá þessum hv. þm., þegar þetta nauðsynjamál er rætt, að helzta leið hans út úr vandanum nú virðist vera sú að ganga á kröpp kjör þeirra á Hornafirði og taka af þeim þær litlu samgöngur, sem þeir hafa nú með Herjólfi, en þeir áttu á sínum tíma sameiginlegt mál með Vestmanneyingum, þegar Herjólfur var keyptur, og skipið var keypt handa báðum þessum aðilum. Enginn vafi er á því, að það, að málefni fleiri en Vestmanneyinga einna voru leyst á sínum tíma, þegar ráðizt var í kaupin á Herjólfi, hafði sitt að segja um að flýta ákvörðun málsins þá. Hornfirðingar eru illa settir í samgöngumálum og mega sízt við því, að þeirra hlutur sé skertur í þessum efnum. Og það er líka mikill misskilningur að halda, að það sé einhver lausn á vandamálum þeirra Vestmanneyinga að taka þessar fáu ferðir skipsins af þeim Hornfirðingum og beina skipinu eingöngu í ferðir á milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur. Slíkt yrði aðeins mjög lítilvæg bót fyrir þá Vestmanneyinga, en leysti þeirra vanda í litlu. Hitt er það, sem máli skiptir, að taka ákvörðun um það, að byggja skuli skip af nauðsynlegri stærð í ferðirnar milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar, sem sé þannig útbúið, að það þjóni því verkefni, sem þarna þarf óhjákvæmilega að leysa, bæði varðandi fólksflutninga og flutninga á farartækjum og varningi. Ég efast ekkert um, að það, sem hér kom fram hjá hv. 3. þm. Sunnl. um samgöngusögu þeirra Vestmanneyinga, hefur verið rétt rakið. Svipaða sögu gæti ég sagt einnig um samgöngumál okkar á Austurlandi og þeirra Hornfirðinga o.fl. En slíkt kemur lítið við því málefni, sem hér er um að ræða. Aðalatriði málsins er að fá stjórnarvöld landsins til þess að taka ákvörðun um það að efna til framkvæmda. Það er aðalatriðið. Það eru ekki uppi neinar deilur um það, hvað skuli gera, heldur um það, hvenær skuli gera það, sem öllum er ljóst að þarf að gera. Ég lýk svo þessum orðum mínum með því að lýsa því yfir, að við Alþb.-menn styðjum þetta frv. allir sem einn, og ég vil leyfa mér að skora alveg sérstaklega á 3. þm. Sunnl., sem ég veit að getur ráðið úrslitum um það, hvað gert verður í þessu máli, að endurskoða afstöðu sína, sem hér kom fram, og taka nú ákveðna afstöðu til þess að mæla með framgangi frv. í þeim búningi, sem það er.



Herra forseti. Ég vil leiðrétta það, sem kom fram hjá hv. 5. þm. Austf., að ég ætlaðist til þess, að aðstaða Hornfirðinga yrði nokkuð skert við samgöngur, þó að Herjólfur yrði látinn hætta þeim ferðum, sem hann undanfarið hefur annazt þangað. Ég tók það alveg skýrt fram, að ég hefði farið fram á við samgmrn. og Skipaútgerð ríkisins, hvort ekki væri hægt með breyttum áætlunum annarra skipa að haga því svo til, að Hornfirðingar misstu þar einskis í. Ég, eins og ég tók fram, geri mér alveg ljóst, að þeir eiga sama rétt til að fá sínar samgöngur bættar og haldið við eins og Vestmanneyingar, þannig að hafi þessi hv. þm. skilið mig þannig, að ég ætlaði að fara að ganga eitthvað á þeirra rétt, þá er það hjá honum misskilningur. Ég sagði í upphafi minnar ræðu, að ég teldi, að mál þetta þyrfti frekari athugunar við. Það er ekki vegna þess, að mér sé ekki ljóst og kannske manna ljósast, hversu brýn nauðsyn það er fyrir Vestmanneyinga að fá enn bættar sínar samgöngur, að ég gerði þessa aths. Upphaflega, eins og ég tók fram, var það meining Vestmanneyinga að eiga sjálfir það skip, sem þarna gengi í föstum ferðum á milli, hafa yfir því alveg óskoraðan og ótakmarkaðan rétt. Ég tel, að einnig þetta spursmál þurfi nú að athuga. Ég tel, að það þurfi að koma fram, áður en endanlega verður gengið frá þessu máli, hvort Vestmanneyingar sjálfir vilja leggja fjármagn í skipið til þess að fá á því alveg ótakmarkaðan rétt. Ég hygg, að við teljum okkur aldrei alveg örugga með þetta, nema þannig verði frá því gengið í upphafi, að við eigum þann rétt, sem við teljum okkur nauðsynlegan í því sambandi. Eignarrétturinn skiptir því fyrir okkur miklu máli. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er eingöngu miðað við siglingar milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar í framtíðinni. Ég tel, að þegar frá þeim skipakaupum verður gengið, verði skipið að öllum búnaði einnig að vera þess umkomið og ráð fyrir því gert, að það geti siglt þá sjóleið, sem Herjólfur hefur hingað til siglt, milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja. Það er vitað, að sú leið er einhver sú erfiðasta hér við ströndina, siglingin gegnum Reykjanesröst, og skipið frá upphafi verður að vera þannig búið, bæði að sjóhæfni og öllum búnaði, að það sé þess umkomið að geta siglt þessa leið, því að ég geri mér alveg ljóst, að þótt Þorlákshöfn verði fullgerð í þeirri mynd, sem nú liggur fyrir, þá getur farið svo, að dögum saman verði kannske ekki hægt að láta skipið, sem hér um ræðir, fá þar afgreiðslu. Eins og víst flestir vita, hagar svo til þar, að aðalbryggjan, sem nú er og einnig verður vafalaust mikið notuð í framtíð inni, er um leið s,jóvarnargarður fyrir opnu úthafi, og það getur aldrei orðið þar öruggt lægi fyrir skip af þessari stærð, eins og við gerum ráð fyrir, og þess vegna verður strax í upphafi að taka tillit til þess, að skipið sigli einnig þá 1eið, sem ég hef hér áður minnzt á. Ég tel mig ekki þurfa að endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að það frv., sem hér er, er eitt af okkar mest brennandi áhugamálum heima í byggðarlagi, og munum við, bæði ég og aðrir þar heima, að sjálfsögðu fylgja því máli eftir að þeim leiðum, sem við teljum að okkur séu beztar og öruggastar um að fá samgöngumál okkar bætt.



Herra forseti. Það kom fram hér, sem mig grunaði, að raunverulega var það ekkert, sem frambærilegt gat talizt, sem hv. 3. þm. Sunnl. setti rannverulega fyrir sig hér í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, sem virkilega þyrfti að taka til athugunar varðandi framkvæmdir í þessu máli. Hann nefndi hér tvö atriði, sem hann vildi færa fram sem rök fyrir því, að málið þyrfti frekari athugunar við. Og hver voru þau? í fyrsta lagi, að það hefur áður komið fram áhugi hjá mönnum í Vestmannaeyjum fyrir því að eiga jafnvel sjálfir það skip, sem hér er í förum. Það þarf því að athuga það nánar, hvort sá vilji er fyrir hendi, segir hv. þm. Á ég að trúa því, að Vestmanneyingar líti þannig á það mál, sem hér liggur fyrir, að þeir séu ekki búnir að gera þetta mál upp við sig, að þeir hafi ekki enn þá áttað sig á því, hvort þeir óska eftir að eiga skipið sjálfir og reka það sjálfir eða ekki, og þeir vilji láta standa á úrlausn í málinu á því, að þeir séu enn ekki búnir að gera upp hug sinn í þessum efnum? Nei, þetta er auðvitað hreinn fyrirsláttur. Það er alveg rétt, að þegar Herjólfur var keyptur á sínum tíma, þá eins og fyrri daginn greip það um sig hjá nokkrum mönnum, að af því að ríkisstj. var ekki alveg rétt á litinn, sem ákvað þá framkvæmd, væri kannske rétt að hafa örlitíð annan framgangsmáta á málinu. En í rauninni var aldrei nein krafa um það heima fyrir að eiga þetta skip. Og ég veit það mætavel, að í dag eru málin líka þannig, að Vestmanneyingum er það miklu meira í þessu máli að fá samgöngumálin leyst heldur en að deila um það, hver eigi að vera eigandi að því skipi, sem leysir verkefnið í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er líka gert ráð fyrir því, að ríkisstj. geti falið þeim bæjar- og sveitarfélögum, sem hér eiga hlut að máli, að hafa rekstur skipsins með höndum. En hér er hins vegar lagt til, að ríkið leggi fram allt fé, sem þarf til byggingarinnar, og byggi skipið og eigi skipið. Nei, það er alveg ábyggilegt, að ef Vestmanneyingar væru virkilega á þeirri skoðun, sem hv. þm. lét hér liggja orð að, en vildi þó ekkert segja um ákveðið, þá hlytu þeir að vera búnir að taka sína ákvörðun og koma henni á framfæri og hefðu enda nægilegan tíma til þess, á meðan málið liggur hér fyrir Alþingi, því að um þetta hljóta þeir að hafa hugsað, svo að ekki þyrfti að tefja fyrir framgangi þessa máls vegna þess, að þetta standi eitthvað í mönnum, hver eigi að vera eigandinn að skipinu. Þetta er að mínum dómi hreinn fyrirsláttur. Þá vék hv. 3. þm. Sunnl. að því, að í frv. væri gert ráð fyrir því að byggja skip, sem væri fyrir leiðina á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar. En í frv. er gert ráð fyrir því, að byggt verði 500-1000 rúmlesta skip. Ekki dettur mér í hug að halda, að hv. 3. þm. Sunnl. búist við því, að það verði byggt skip allt upp undir 1000 rúmlestir, sem verði þannig, að það verði ekki fært um að fara hér milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur til jafns við skip, sem eru helmingi minni. Það er síður en svo, að sjóferðin á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar sé einhver innanskerjasigling. Þetta er hreint ekki góð sjóleið, og ég veit, að það dettur engum manni í hug að smiða það skip af þessari stærð á þessa leið, sem ekki ætti að vera fært um það að sigla einnig á milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur. Og fyrr má nú vera vantraustíð á þeirri ríkisstj., sem við völd er, að ekki sé hægt að fela henni slíka heimild sem í þessum lögum er, þannig að hægt sé þá um leið að treysta því, að hún láti ekki búa til slíkan fljótapramma á þessa leið, að honum sé ekki treystandi á milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur. Slíkt vantraust hef ég ekki á núv. ríkisstj., og ég vænti, að hv. þm. hafi það ekki heldur, að það sé ekki hægt að trúa henni fyrir slíku. Nei, þessi tvö atriði eru bæði þess eðlis, að þau eiga ekki að vefjast fyrir mönnum, þegar slíkt nauðsynjamál liggur fyrir eins og þetta, og ég efast ekkert um, að þetta sér hv. 3. þm. Sunnl. vel, vitandi manna bezt, eins og hann hefur sagt hér, einmitt um þörfina, sem er á í þessum efnum. Hv. þm. sagði, að hann hefði tekið skýrt fram í þeim orðum, sem hann lét hér falla, að hann ætlaðist ekki til, að samgöngumál þeirra Hornfirðinga yrðu skert með því að taka Herjólf úr þessum ferðum, vegna þess að hann ætlaðist til þess, að ferðum annarra skipa yrði þann veg háttað, að Hornfirðingar gætu búið við svipaðar samgöngur eftir sem áður. En hv. þm. veit það mætavel, að skipakostur sá, sem ríkið ræður yfir í þessum efnum, er takmarkaður. Hann er fullnýttur. Hornfirðingar og aðrir þeir, sem nú stefna kröfum sínum til ríkisins, biðja í sífellu um bættar samgöngur. Það verður ekki breytt mikið til um ferðir þessara skipa, án þess að það komi niður á einhverjum, og um leið og Herjólfur yrði tekinn út úr þessum ferðum, sem hann er í, án þess þá að leysa vandamál Vestmanneyinga að nokkru ráði, eru auðvitað allar líkur til þess, að slíkt mundi bitna á Hornfirðingum sjálfum, hvað svo sem þeir menn segja, sem till. gera um það að ætla að taka Herjólf út úr þessum ferðum. Ég skal svo ekki þræta um þetta frekar, en vil endurtaka áskorun mína til hv. 3. þm. Sunnl., sem ég veit að getur ráðið úrslitum í þessu máli og á að þekkja svo vel til um þann vanda, sem hér er lagt til að reyna að leysa, að ég skora á hann að hafa áhrif á það, að nú verði ákvörðun tekin hér á Alþingi einmitt um það, sem lagt er til í þessu frumvarpi.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta það, sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. 5. þm. Austf., því að hann sagði, að eftir að Herjólfur hefði komið, hefðu Vestmanneyingar farið að hugsa um eða látíð þá ósk í ljós, að þeir vildu vera þar eigendur. Þetta mál bar þannig að, að það var haldinn almennur borgarafundur heima í Vestmannaeyjum um samgöngumálið og þar var tekin sú ákvörðun, að Vestmanneyingar réðust í það að eignast skip til þessarar ferðar. Málið hafði verið mjög vel athugað, bæði fjárhagshliðin og rekstrarhliðin. Það höfðu verið sendir menn út til Noregs, látnir þar skoða skip, sem þá var til sölu og okkur var boðið, og einnig hafa samband þar við skipasmíðastöðvar um byggingu skips fyrir okkur. Þetta þróaðist hins vegar þannig, að málið var tekið hér á dagskrá í Alþingi og þar ákveðið, að þetta skyldi vera skip til Vestmannaeyja- og Hornafjarðarferða, og féll þá að sjálfsögðu þá í bili niður sú hugmynd okkar um að vera einir eigendur að skipinu. - Ég vildi láta þetta koma hér fram að gefnu tilefni, því, sem hv. 5. þm. Austf. sagði um upphaf málsins. Að ég hafi vantraust á núv. ríkisstj. til þess að koma þessu máli fram, er einnig misskilningur. En hann verður að gæta þess, að ríkisstj. sjálf skipuleggur ekki slíkt skip. Hún felur sínum sérfræðingum að gera það, og ef þeim er falið að byggja skip eingöngu til ferða milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja, þá er ekki víst, að það yrði tekið tillit til allra þeirra aðstæðna, sem þurfa að vera hjá skipi, sem á að ferðast sjóleiðina frá Reykjavík til Vestmannaeyja að næturlagi. Við ferðir milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja yrði um dagferð að ræða, 3-4 tíma, og aðbúnaður farþega þá að sjálfsögðu áætlaður allt annar en ef um næturferðir, 11-12 tíma ferðir, er að ræða. Það var þetta, sem ég meinti, þegar ég sagði, að málið þyrfti að athugast betur að þessu leyti. Ég tel alls ekki, að það þurfi neitt að tefja framgang málsins, þó að ég hafi bent á, að það bæri þegar í upphafi að athuga og vega og meta allar aðstæður og gera sér grein fyrir því verkefni, sem skipinu væri ætlað. Það er síður en svo, að það væri sagt hérna nokkuð til þess að tef ja málið, því að ég endurtek, að þetta er eitt af mestu áhugamálum okkar, sem búum úti í Eyjum.



Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið viðstaddur allar umr., en kvaddi mér hljóðs út af því, að ferðir Herjólfs til Hornafjarðar hafa borizt í tal. Ég vil taka undir það, sem hér kom fram áðan hjá hv. 5. þm. Austf., Lúðvík Jósefssyni. Mér er sérstaklega vel kunnugt um þetta, vegna þess að ég hef fjallað um þessi mál og átti sæti í ríkisstj., þegar ákveðið var að smiða Herjólf. Ég vil taka undir og staðfesta, að þegar það skip var smíðað, var beinlínis gengið frá því og samkomulag um það við alla aðila, sem ég hygg að hafi reyndar líka verið viðurkennt af hv. 3. þm. Sunnl., sem ræddi þetta mál, að Herjólfur væri fyrir Vestmannaeyjar og tæki einnig þessar Hornafjarðarferðir. Það má ekki bregða því samkomulagi, sem þá var gert um þetta mál, eins og hér kom líka fram áðan, og vil ég taka sterklega undir það. Sú er reynsla okkar núna af strandferðunum, eftir að skornar hafa verið mikið niður fjárveitingar til þeirra, að þær hafa engan skipakost til og engin tök á að bæta upp þessar ferðir Herjólfs austur, ef þær verða teknar af. Ég vil mjög kröftuglega undirstrika, að það getur ekki komið til greina að gera slíkt og bregðast þannig því samkomulagi, sem gert var. Og þó að það kynni að vera látíð í veðri vaka, að það ætti að gera eitthvað í staðinn, þá er enginn kostur á því, eins og nú standa sakir. Fyrst ég er kominn hér, vil ég einnig lýsa samþykki mínu við þetta frv., því að vitaskuld er þetta eitt þýðingarmesta samgöngumál Vestmannaeyja, að fá reglulegar tíðar ferðir til og gott samband við Þorlákshöfn, auk þess sem fyrir er.