Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þegar Alþingi kom saman í haust lagði þingflokkur Samfylkingarinnar fram fjögur mál sem sneru öll að því hvernig mætti herða eftirlit á fjármagnsmarkaði án þess að skerða á nokkurn hátt möguleika markaðarins til áframhaldandi þróunar. Þá var komin upp í þjóðfélaginu umræða sem dró úr trúverðugleika ýmissa fjármálastofnana og starfsmanna þeirra. Rætt var um hættu á óeðlilegri samþjöppun og eignamyndun á markaðnum, hættu á innherjaviðskiptum og nauðsyn á skýrum samræmdum verklagsreglum. Til að mæta þessari gagnrýni lögðum við m.a. fram þáltill. um að fela viðskrh. að sjá um að allar stofnanir og fyrirtæki á fjármálamarkaðnum settu sér siðareglur í viðskiptum. Þær fælu í sér að þeim sem vinna við fjármálafyrirtæki bæri að varast að hagnýta sér tiltekið ástand beint eða óbeint til eigin framkvæmda. Íslensk fjármálafyrirtæki sem höndla með verðbréf hafa í flestum tilvikum sett sér verklagsreglur sínar en það er ekki nóg ef ekki er farið eftir þeim. Það hefur komið berlega í ljós á síðustu vikum að lánastofnanir og fyrirtæki hafa viðurkennt að hafa brotið verklagsreglur sínar, nánast hunsað þær alveg. Því er borið við að þær séu úr sér gengnar og þarfnist breytinga í takt við breyttar aðstæður. Það er léleg afsökun þar sem fyrirtækin sjálf semja reglurnar og hefðu því að mínu mati átt að koma umkvörtunum sínum og brtt. á framfæri mun fyrr þannig að koma mætti í veg fyrir þau vinnubrögð sem hafa komið í ljós á síðustu dögum þar sem reglur er varða viðskipti með óskráð bréf hafa verið þverbrotnar. Fjármálaeftirlitið hefur gert athugasemdir við framkvæmd verklagsreglna hjá sex fyrirtækjum, m.a. Búnaðarbankanum sem lýtur ótvírætt yfirumsjón ráðherra. Ráðherra hefur sagt að hún sé tilbúin til að beita sér fyrir breytingum á lögum og reglum til að koma í veg fyrir slíkar uppákomur hjá fjármálafyrirtækjum og tryggja að eftir reglum sé farið. Ég spyr því: Í hverju eru þær breytingar fólgnar? Telur hæstv. ráðherra nauðsynlegt að lögbinda ákveðnar verklagsreglur um eigin viðskipti starfsmanna og stjórnenda lánastofnana og verðbréfafyrirtækja? Ákvæði um verklagsreglur ná aðeins yfir lánastofanir og verðbréfafyrirtæki. Telur hæstv. ráðherra þá ekki eðlilegt í ljósi breyttra aðstæðna á fjármagnsmarkaði þar sem þátttaka ýmissa sjóða í verðbréfamarkaðnum er mikil að verklagsreglur nái yfir fleiri stofnanir og sjóði, t.d. lífeyrissjóðina, vátryggingafélög og aðra eftirlitsskylda aðila? Við afgreiðslu Alþingis á frv. sem heimilaði sölu hluta í Landsbanka og Búnaðarbankanum gagnrýndu þingmenn Samfylkingarinnar harðlega þann stutta undirbúningstíma sem ætlaður var til sölu á hlutum í þessum fjármálastofnunum. Við drógum í efa að hægt væri að ganga þannig frá málum að sem best væri staðið að sölunni. Eftir að salan fór fram hafa komið upp ýmis álitamál um framkvæmdina. Sérstaklega er spurt um hvort eðlilegt sé að sömu aðilar og semja útboðslýsingu varðandi sölu bréfanna geri sjálfir tilboð í bréfin og fái þannig stórar fjárhæðir í sinn hlut. Reglur er varða innherjaviðskipti eru alls ekki nógu skýrar. Aldrei má leika nokkur vafi á því að þessir aðilar gæti fyrst og fremst hagsmuna viðskiptavina sinna en láti eigin hagsmuni víkja. Ég tel eðlilegt að í lögum um verðbréfaviðskipti séu skýr ákvæði um þetta. Skýr ákvæði er að finna í dönskum lögum en ekki hér. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Mun hún beita sér fyrir því að sett verði strangari löggjöf um innherjaviðskipti, t.d. skýrari ákvæði um hverjir teljist innherjar og bann við viðskiptum innherja að liðnum ákveðnum tíma frá birtingu afkomutalna fyrirtækja? Þá hafa eigin viðskipti fjármálafyrirtækja verið mjög áberandi á síðustu vikum. Fjármálafyrirtæki hafa verið að kaupa stóra hluti í fyrirtækjum og selt síðan aftur fyrir dágóðan hagnað. Ef viðskipti með fyrirtæki sem keypt er í eru lítil getur fjármálafyrirtækið í raun stjórnað verði þess. Á eins litlum markaði og hér er getur hættan á slíkri verðstýringu verið töluverð. Er ekki ástæða til að skoða þennan þátt viðskiptanna sérstaklega og takmarka jafnvel svigrúm fjármálafyrirtækja til eigin viðskipta af þessu tagi? Það er alveg ljóst að það verður að eiga sér stað siðbót á fjármálamarkaðnum. Hegðun manna síðustu vikur hefur síst orðið til að auka traust fólks á fjármálastofnunum og nægir að vísa til frétta á Bylgjunni í hádeginu í dag þar sem fjallað var um Búnaðarbankann. Setning siðareglna í viðskiptum yrði áreiðanlega til þess að efla siðferðisvitund þeirra sem í hlut eiga. En þó má gera enn betur, t.d. með því að koma á laggirnar sérstakri siðanefnd sem hefði það hlutverk að sjá um að settum siðareglum væri framfylgt og fjallaði um siðferðileg álitaefni. Því spyr ég: Mun ráðherra beita sér fyrir því að settar verði siðareglur í viðskiptum eins og þáltill. Samfylkingarinnar gerir ráð fyrir og jafnframt verði komið á fót sérstakri siðanefnd sem fjalli um siðferðileg álitamál? Ríkið á að sjá um að settar séu skýrar og afdráttarlausar leikreglur á fjármagnsmarkaði og að þeim sé framfylgt. Á haustþingi voru lögð fram tvö frv. um styrkingu Fjármálaeftirlitsins, annað frá Samfylkingunni, hitt frá ríkisstjórn. Eru breytingarnar sem þar eru lagðar til nægjanlegar eða þarf enn frekari styrkingu á heimildum Fjármálaeftirlitsins í ljósi atburða og umræðu í síðustu viku?

Hæstv. forseti. Ég mun leitast við að svara þeim spurningum sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir beindi til mín. Í fyrsta lagi er spurt um breytingar þær sem ég hyggst leggja til á verðbréfaviðskiptalögunum. Frv. um breytingar á verðbréfaviðskiptalögum hefur verið til vinnslu í viðskrn. frá því í haust og er nú til umsagnar hjá hagsmunaaðilum. Í frv. er m.a. mælt fyrir um skýrari aðskilnað einstakra starfssviða lánastofnana og fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Þessum aðilum ber að sýna fram á með verklagsreglum, staðfestum af Fjármálaeftirlitinu, að komið sé í veg fyrir árekstra með skýrum aðskilnaði starfssviða. Þá er kveðið á um skýrari umgjörð utan um verklagsreglur um eigin viðskipti fyrirtækjanna og starfsmanna þeirra og Fjármálaeftirlitinu tryggð betri staða við setningu og eftirfylgni reglnanna. Þessar reglur skulu vera aðgengilegar viðskiptamönnum. Í öðru lagi er spurt um hvort verklagsreglur um eigin viðskipti eigi að ná til allra eftirlitsskyldra aðila. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að skoða alvarlega. Ef til þess kemur þurfa reglurnar þó að sjálfsögðu að taka mið af því að starfsemi lífeyrissjóða annars vegar og vátryggingafélaga hins vegar eru um margt ólík starfsemi lánastofnana og fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Í þriðja lagi er spurt um innherjamál. Um viðskipti innherja er fjallað í IV. kafla verðbréfaviðskiptalaga og í reglum Verðbréfaþings. Breytingar á þessum ákvæðum eru vandasamar og þarfnast mikillar yfirlegu. Ég tel að vel komi til greina að setja takmarkanir á viðskipti innherja eftir ákveðinn tíma frá birtingu afkomutalna. Slíkt ákvæði mundi án efa minnka tortryggni í garð innherjaviðskipta. Ég tel þó að ákvæði af þessu tagi eigi fremur heima í reglugerð en í lögum. Í fjórða lagi er spurt um eigin viðskipti fjármálafyrirtækja hér á landi. Eins og annars staðar á EES-svæðinu hefur verið farin sú leið að leyfa lánastofnunum og verðbréfafyrirtækjum að stunda alhliða verðbréfastarfsemi en þess krafist að skýr aðskilnaður eða svokallaðir kínamúrar séu á milli einstakra starfssviða. Í frv. um breytingu á verðbréfaviðskiptalögum er einmitt lagt til að kínamúrar verði styrktir. Ég tel ekki á þessu stigi ástæðu til að setja takmarkanir á eigin viðskipti fjármálafyrirtækja. Í fimmta lagi er spurt um siðanefnd. Stofnun siðanefndar eða sérstaks verðbréfaráðs hefur oft komið til umræðu, núna síðast við vinnu við gerð kauphallarlaga. Þá var ákveðið að leggja ekki til að komið yrði á fót siðanefnd. Sameiginlegt hagsmunamál okkar allra hlýtur að vera að auka siðferðisvitund á markaði. Síðan er spurning hvaða leið við förum að þessu markmiði. Áður en hægt er að svara því hvort æskilegt sé að koma á fót sérstakri siðanefnd verða að liggja fyrir betri hugmyndir um verksvið slíkrar nefndar, skörun við núverandi eftirlitsaðila, hverjir skuli tilnefndir í slíka nefnd og þar fram eftir götunum. Segja má að stjórn Verðbréfaþings gegni að mörgu leyti því hlutverki sem líklegt má telja að siðanefnd mundi gegna. Auk þess gegnir Fjármálaeftirlitið mjög mikilvægu hlutverki í þessu sambandi. Ég tel almennt að við ættum að einbeita okkur að því að styrkja Fjármálaeftirlitið og Verðbréfaþingið. Í sjötta lagi er spurt um frumvörp um styrkingu Fjármálaeftirlitsins. Fjármálaeftirlitið hefur sinnt starfi sínu af stakri prýði í þeim málum sem upp hafa komið. Markmiðið er hins vegar að styrkja heimildir þess til aðgerða enn frekar. Ég tel ákvæði stjfrv. fullnægjandi til að ná fram því markmiði. Ég legg hins vegar áherslu á að lög og reglur eru harla lítils virði ef hugur fylgir ekki máli. Hugarfar stjórnenda og starfsmanna fjármálafyrirtækja skiptir sköpum. Nauðsynlegt er að þessir aðilar temji sér það viðhorf að hlutirnir séu ekki endilega í lagi þó ekki sé kveðið á um blátt bann við ákveðnum athöfnum í lögum.

Herra forseti. Eftir umræður undanfarnar vikur um þetta efni, bæði innan þings og utan, stendur eitt upp úr og það er skortur á siðgæðisvitund og sjálfsaga innan fjármálaheimsins. Ekki er rétt að alhæfa í þessu efni og ekki er ég að vísa til allra starfsmanna sem starfa við þennan geira, en það er greinilega svo að margir þeirra sem sýsla með verðbréf hafa séð að þar getur verið skjótfenginn gróði og margir þessara aðila ruglast í ríminu og láta eigin hag og fégræðgi stýra för og gerðum sínum. Af þessum sökum er mjög mikilvægt að um þessi efni séu mjög skýrar reglur og fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs krafðist ég þess í tengslum við mál sem komu upp hjá Búnaðarbankanum að þessi mál yrðu tekin til skoðunar á Alþingi um leið og það kæmi saman. Í gær var ágæt yfirferð í efh.- og viðskn. þingsins um reglugerðarverkið og lögin og mér sýnist að þverpólitísk samstaða geti skapast um að taka á þessum málum á ábyrgan hátt. Hitt er svo annað mál að ekki er séð fyrir endann á þessum málum og vísa ég þar í hádegisfréttir Bylgjunnar þar sem því er haldið fram að Búnaðarbankinn hafi gefið Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankaum vísvitandi rangar upplýsingar um viðskipti bankans við fyrrverandi viðskiptavin. Þessi mál þarf öll að skoða. En hvað siðgæðið og sjálfsagann snertir, þá er ég ekki viss um það eins og hitt að við náum pólitískri samstöðu. Það munum við ekki gera meðan landinu stjórnar ríkisstjórn sem telur að ábatavonin og græðgin séu helstu aflvakar samfélagsins. Við því kann ég aðeins eitt ráð og það er að efla þann pólitíska valkost í landinu sem segir þessari hugsun stríð á hendur og vill efla samkennd og samvinnu og það er Vinstri hreyfingin -- grænt framboð.

Virðulegi forseti. Ég beið eftir því að hv. síðasti ræðumaður legði til að stofnað yrði eitt ríkisverðbréfafyrirtæki sem yrði fyrirmynd allra annarra í siðlegum viðskiptum. En það sem málið snýst um er að þessi markaður er ungur og mörg af þeim viðfangsefnum sem koma upp á markaðnum eru mjög lýsandi fyrir það þróunarstig sem hann er á. Það eru mörg viðfangsefni sem við er að glíma og markaðurinn sjálfur eða þeir aðilar sem á honum starfa hafa að því er mér sýnist sýnt fulla ábyrgð í því að taka þátt í að bæta og auka fagmennsku þar. Við skulum alveg gera okkur grein fyrir því að í þeim fyrirtækjum sem þarna starfa er verið að höndla með mikla fjármuni og það skiptir máli að til þessara fyrirtækja sé litið með trausti og þau gæti ýtrustu hagsmuna ótengdra viðskiptavina. Þetta er einfaldlega mál sem þarf að fara yfir frá öllum hliðum og ná bestu lendingu í. En það er ýmislegt sem búið er að koma hér inn á sem mætti svo sem fjalla um miklu lengur. Ég tek undir það að í lögunum um innherjaviðskipti þarf að taka betur á og sérstaklega tel ég að skýra þurfi betur yfirmannsábyrgð þannig að á viðskiptum starfsmanna sé skýr yfirmannsábyrgð og menn séu ekki hver um sig að versla með verðbréf án þess að yfirmenn eða stjórn samþykki það í hverju tilviki. Varðandi siðanefnd og umræðu um hana, þá get ég um margt séð það að slík siðanefnd yrði til góðs. Hún yrði þá fyrst og fremst að vera nefnd aðila á markaðnum þar sem menn mundu leitast við að bæta starfshætti og auka þá fagmennsku sem þarf að vera við lýði á þessum markaði.

Herra forseti. Það sýnir mikinn siðferðisbrest á fjármálamarkaðnum að sex fjármálafyrirtæki hafi brotið verklagsreglur um viðskipti starfsmanna og stjórnenda með verðbréf. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort eftir því verði ekki gengið hversu lengi þessi brot hafi viðgengist og hversu umfangsmikil þau eru og einnig hvort hún telji að að fullu séu rannsökuð innherjaviðskipti sem fóru fram í Búnaðarbankanum nýlega. Íslenski markaðurinn er í verulegri mótun og óþroskaður að mörgu leyti og full ástæða er til að ætla að upplýsingaleki um trúnaðarupplýsingar hafi leitt til óeðlilegra viðskipta með hlutabréf. Meðal annars þess vegna þarf í fullri alvöru að skoða lagasetningu sem hreinlega bannar viðskipti forstöðumanna eða starfsmanna fyrirtækja með hlutabréf þeirra fyrr en að liðnum tilteknum tíma eftir að uppgjör, milliuppgjör eða ársuppgjör er birt, og krefjast ákveðins eignarhaldstíma á bréfunum. Ég held líka að ástæða sé til að vara við því að rýmkaðar verði heimildir til viðskipta með óskráð verðbréf en Verðbréfaþing áætlar að 10--20% markaðarins séu viðskipti með óskráð verðbréf sem þeir telja að hafi vaxið með tilkomu óskráðra verðbréfa í deCODE-fyrirtækinu sem raskað hafi þessum hlutföllum skráðum verðbréfum í óhag. Það er líka fullt tilefni til að hafa áhyggjur af því og gera á því athugun hvort sú sprenging sem orðið hefur á gengi hlutabréfa í fjölda fyrirtækja endurspegli verðmæti fyrirtækjanna og hvort verðmyndun á bréfunum sé eðlileg. Spyrja má líka hvort það leiði ekki til hagsmunaárekstra og hvaða áhrif gífurlega mikil viðskipti verðbréfafyrirtækjanna sjálfra fyrir eigin reikning hafa á verðmyndun hlutabréfa og hvort hægt sé að treysta eðlilegri ráðgjöf verðbréfafyrirtækja við einstaklinga og fyrirtæki sem sjálf standa í miklu braski eða viðskiptum á hlutabréfamarkaðnum. Það mál mun ég sérstaklega taka upp í efh.- og viðskn. Aðeins í lokin. Sé það rétt sem fram kom í fréttum að aðalbankastjóri Búnaðarbankans hafi gefið Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum vísvitandi rangar upplýsingar, þá eru þar á ferðinni svo alvarlegir siðferðisbrestir og embættisafglöp að á því ber að taka af fyllstu hörku.

Herra forseti. Það hefur verið einörð stefna ríkisstjórnarinnar að breyta ríkisbönkunum í hlutafélög og stefna að því að selja þá á almennum markaði. Það er okkar skoðun að það sé skynsamleg og eðlileg leið og farsæl fyrir þjóðina. Á leiðinni hafa orðið hnökrar sem ástæða er til að staldra við og velta fyrir sér hvort við getum ekki bætt úr þeim reglum sem við styðjumst við og bæta úr þeim ágöllum sem fram hafa komið. Það sem einkum og sér í lagi vekur athygli er hversu mikið hlutabréf í einstökum bönkum sem seld hafa verið hafa hækkað mikið skömmu eftir að salan fór fram. Mest er þetta áberandi í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins þar sem hækkun hefur verið um 50% á mjög skömmum tíma. Sama hefur líka verið í Búnaðarbankanum þar sem hlutabréf hafa hækkað um 15% í verði á mjög skömmum tíma. Þetta leiðir auðvitað hugann að því hvort menn hafa ekki gætt sín á að huga að verðlagningu þessara hlutabréfa. Hver er skýringin á því að þau hækka svona mikið mjög skömmu eftir að ákveðið er að selja þau? Ég skil vel að mönnum sé misboðið eins og t.d. gerist í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins þar sem einstakir starfsmenn bankans kaupa hlutabréf fyrir háar fjárhæðir og auðgast mjög mikið á mjög skömmum tíma. Síðan ákveði bankinn að greiða út arð í peningum fyrir háa fjárhæð eða á annan milljarð kr. og þannig fá starfsmennirnir pening til að standa undir þeim kaupum sem þeir hafa ráðist í. Þetta eru hlutir sem við þurfum að skoða. Við þurfum að gæta að því að við stígum vel og varlega til jarðar og seljum eignir ríkisins á sannvirði á hverjum tíma.

Herra forseti. Kannski er að koma á daginn að sú margrómaða ,,háeffun`` ríkisbankanna og einkavæðing í fjármálageiranum, sem átti að leysa allan vanda þannig að helst var á máli manna að heyra að hann mundi gufa upp eins og dögg fyrir sólu þegar hinn vondi ríkisrekstur yrði aflagður, hafi ekki öll gengið eftir og ég tek undir orð hv. síðasta ræðumanns í þeim efnum. Það er enginn vafi á því að verulega skortir á að hinn svokallaði, liggur mér við að segja, verðbréfamarkaður á Íslandi sé það þroskaður að hægt sé að treysta því að þau siðalögmál og þær verklagsreglur, sem verður að hafa í heiðri eigi almenningur að treysta þessum stofnunum fyrir fjármunum sínum, séu hafðar í heiðri. Það mun koma þeim stofnunum sjálfum í koll fyrr eða síðar að grafa undan eigin trausti með þeim hætti sem nú virðist hafa verið gert á síðustu missirum. Siðareglur, verkfallsreglur og lög koma fyrir lítið eins og hæstv. viðskrh. reyndar kom inn á ef hugarfarið er að allir, þar með taldar fjármálastofnanirnar sjálfar og starfsmenn þeirra skuli spila með í þessu lottói í eigin ágóðaskyni og slík vanþroskamerki, herra forseti, hringja viðvörunarbjöllum. Ég minni þar t.d. á mikilvægi þess að tryggja dreifða eignaraðild í slíkum stofnunum þannig að einstakir aðilar fái þar ekki undirtökin. Kaup starfsmanna fjármálastofnana á bréfum í eigin ágóðaskyni hafa verið mjög til umræðu að undanförnu. En ég tel, herra forseti, að það sé ekki síður ástæða til að athuga kaup fjármálastofnananna sjálfra fyrir eigin reikning. Það eru fjölmörg dæmi um það frá undanförnum mánuðum að menn hafa markvisst keypt upp gengi í fyrirtækjum, jafnvel hafa viðskiptabankarnir spilað þannig með gengi í fyrirtækjum sem eru í viðskiptum hjá þeim. Og er það verjandi, herra forseti, að takmarka þá ekki a.m.k. verulega ef ekki banna að einhverju leyti svigrúm þessara stofnana til að eiga slík viðskipti á sama tíma og þau bjóða almenningi að ávaxta þeirra fé að þessu leyti. Það fer ekki saman ef menn kunna ekki fótum sínum forráð í þeim efnum, herra forseti.

Herra forseti. Allur atvinnurekstur sem á í samkeppni þarf á trausti að halda, sérstaklega fjármálafyrirtæki. Þau lifa á trausti. Viðskiptavinurinn þarf að treysta því að hann fái sömu afgreiðslu og aðrir. Þetta sjá fyrirtæki í auknum mæli og setja sér siðareglur. Þau segja: Við erum heiðarleg, við erum sanngjörn, við erum framsækin o.s.frv. Það má nánast flokka traust og virðingu fyrirtækja sem eign. Herra forseti. Miklar breytingar hafa átt sér stað og starfsmenn og stjórnir fjármálafyrirtækja mæta nýjum siðferðilegum vandamálum nærri daglega. Mikil breyting hefur orðið frá því sem áður var. Áður var það þannig að lántakendum var mismunað meðvitað og þótti engum merkilegt. Fólki var mismunað meðvitað og engar umræður voru um það á Alþingi. En nú er orðin sú breyting á að búið er að hlutafjárvæða og einkavæða hluta af þessum markaði og þá kemur upp mjög skemmtileg umræða um siðferði. Starfsmenn og stjórnendur fyrirtækja þurfa stöðugt að spyrja sig hvort þeir séu að gera rétt eða rangt. Þeir þurfa að setja sér siðareglur sjálfir og endurskoða þær oft í ljósi breytinga. Ég vil nefna það hér að hugtakið innherji er afskaplega erfitt viðureignar. T.d. geta spilafélagar og aðrir slíkir orðið innherjar en eru það ekki samkvæmt lögunum. Reglur að ofan eru góðar og gildar en geta aldrei komið í stað innri siðareglna sem fyrirtækin setja starfsmönnum sínum og vanda sig við að framfylgja. Ef þau gera það ekki, missa þau viðskiptavini sína.

Virðulegi forseti. Íslenski hlutabréfamarkaðurinn er mjög ungur og er í örri þróun og augljóst er af þeim fréttum sem við höfum fengið undanfarið að þar er mjög margt sem má til betri vegar færa. Íslenska hagkerfið er líka mjög smátt. Þekking, vinskapur og tengingar innan þess gerir það vitaskuld að verkum að mjög mikil upplýsingamiðlun er milli manna sem leiðir til þess að þeir sem hafa puttann á púlsinum geta nýtt sér slíkar upplýsingar til að hagnast á, líkt og tíðkast víðast hvar í veröldinni. Það er einmitt af þeim sökum, þ.e. hve ungur markaðurinn er og íslenska hagkerfið er lítið sem ríkar kvaðir hvíla á yfirvöldum landsins að sjá til þess að mjög stífar reglur verði settar um viðskipti á þessum markaði. Það er nú einu sinni þannig að ef við ætlum að byggja þennan markað upp af einhverju viti, þá verður hann að byggja á trausti. Hann mun aldrei geta byggst á neinu öðru. Og ef við sjáum ekki til þess að yfirvöld hafi eftirlit með slíku og þá ekki síst að menn komi upp þeim vinnubrögðum að menn reyni að byggja upp traust til þess að viðskipti geti átt sér stað og menn haldi áfram að byggja þetta upp. Ef það gerist ekki þá er ég voðalega smeykur um að sú tilraun til að hlutabréfavæða eða byggja upp hlutabréfamarkað mistakist. Þess vegna er mjög mikið undir að vel takist til í þessum efnum.

Herra forseti. Ég þakka hv. málshefjanda Margréti Frímannsdóttur fyrir að vekja máls á þessu máli og þakka afdráttarlaus svör hæstv. viðskrh. Hæstv. viðskrh. brást mjög hratt og vel við þegar í ljós kom að ákveðnir starfsmenn í ákveðnum fjármálafyrirtækjum höfðu jafnvel verið að bjóða í hlut í þeim fyrirtækjum og um hugsanleg innherjaviðskipti hafi verið að ræða, og ber að þakka hæstv. ráðherra fyrir skörulega framgöngu í því máli.

Og ríkisstjórninni allri.

Íslenskur fjármálamarkaður er barn síns tíma eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson veit og hér á landi er í raun og veru svipuð þróun og átt hefur sér stað í öðrum löndum hvað hlutafjármarkaðinn varðar þar sem hlutafjármarkaður hefur verið að ryðja sér til rúms. Auðvitað spyrja menn sig um verðgildi ákveðinna hlutabréfa en það er greinilegt að Íslendingar hafa vaxandi áhuga á fjármagnsmarkaðnum og fjármögnun í þeim efnum og jafnvel er talað um að ákveðnir hópar í samfélaginu leiki sér á þessum fjármagnsmarkaði eins og um spilakassa, lottóspil eða þess háttar væri að ræða. Við megum heldur ekki gleyma því að gerbreyting hefur orðið á fjölmörgum fyrirtækjum sem hafa verið boðin út á þessum frjálsa markaði. Rekstur þeirra hefur gengið um margt betur en áður var og hagkerfi okkar er mun opnara en það var. Í ríkisstjórnartíð Framsfl. hefur verið gætt að verðgildi þeirra stofnana, ríkisstofnana sem seldar hafa verið, passað hefur verið upp á að selja þær á sem allra hæstu verði. Þar hefur betur tekist til en í ríkisstjórnartíð Alþfl. og Sjálfstfl.

En Áburðarverksmiðjan?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör áðan og jafnframt taka undir þau orð sem fallið hafa í hennar garð varðandi viðbrögð þegar uppvíst var fyrir ekki löngu síðan að nokkur fyrirtæki á okkar viðkvæma fjármálamarkaði hefðu brotið þær verklagsreglur sem þau höfðu sett sér. Þau viðbrögð voru hárrétt og einnig það sem kom fram í svörum ráðherra við fyrri hluta þeirra spurninga sem ég lagði fyrir hana. Ráðherrann sagði að mikil nauðsyn væri á réttu hugarfari og ég tek undir að það er nauðsynlegt að hugarfar stjórnenda fyrirtækja á fjármálamarkaðnum sé rétt. Hins vegar vil ég benda á það að skýrar siðareglur eins og þær sem Samfylkingin hefur lagt til að verði settar fyrir þennan markað munu hjálpa þeim sem búa ekki við skýra siðferðisvitund til þess að færast yfir á rétta braut. Þess vegna beini ég því nú eindregið til hæstv. ráðherra að hún leggi lið þeirri þáltill. sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa flutt undir forustu hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur, að hún verði samþykkt og í framhaldi af því verði sett siðanefnd sem aðilar þessa markaðar eigi aðild að.

Hverjir eiga að vera í henni?

Við munum örugglega finna út úr því, hæstv. ráðherra Guðni Ágústsson. En það er nauðsynlegt að það séu þeir aðilar sem eiga hlut að máli hvað þennan markað varðar. Ég held að með samþykkt tillögu okkar um setningu siðareglna og með því að til yrði slík nefnd sem færi yfir ýmis álitamál værum við mun betur sett en við erum í dag. Það er mjög nauðsynlegt að það sé traust á þessum markaði og þessum fyrirtækjum. Það er alveg hárrétt, þau lifa á því trausti. Því miður hafa sum þeirra brugðist því illilega á undanförnum vikum. Á því verður að taka, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu, mér finnst hún hafa verið málefnaleg. Eins og hefur komið fram er markaðurinn ungur og við höfum orðið vör við ákveðna vaxtaverki. Það er verið að fara yfir þetta mál frá öllum hliðum, vil ég meina. Ég er ekkert frá því að þverpólitísk samstaða muni nást um þær breytingar sem þarf að gera. Það hefur verið talað um að hér ríki skortur á siðferði á verðbréfamarkaði og í verðbréfastarfsemi og þau orð hef ég látið falla sjálf. Markaðurinn hefur sent Fjármálaeftirlitinu nýjar verklagsreglur sem eru þar til umfjöllunar og munu líta dagsins ljós áður en mjög langur tími líður. Um meint innherjaviðskipti í Búnaðarbanka sem hér voru nefnd vil ég segja það að Verðbréfaþing taldi skýringar bankans fullnægjandi og sendi málið því ekki áfram til Fjármálaeftirlitsins. Ég hef ekki haft svigrúm til þess að kynna mér það mál sem vitnað hefur verið til í umræðunni og var til umfjöllunar í hádegisfréttum. Ég tel að það mál sé í ákveðnum farvegi og samkvæmt fréttinni er málið til athugunar hjá Fjármálaeftirlitinu. Ég vil að síðustu segja, hæstv. forseti, að fjármálafyrirtæki eiga allt sitt undir trausti viðskiptavina. Viðskiptavinir fyrirtækjanna verða að geta treyst því fullkomlega að hagsmunir þeirra sitji í fyrirrúmi en ekki hagsmunir fyrirtækisins sjálfs, starfsmanna þess eða aðrir hagsmunir. Á síðustu vikum hafa komið fram ámælisverð tilvik sem eru til þess fallin að grafa undan trausti almennings á fjármálafyrirtækjum. Lækningin á ekki aðeins að vera fólgin í bættu regluverki og eftirliti með því heldur ekki síður í breyttu hugarfari fjármálafyrirtækja og viðskiptamanna þeirra.