Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur orðið sammála um afgreiðslu till. og leggur til, að hún verði samþ. með orðalagi því, sem er á þskj. 962. En breyt. eru aðeins orðalagsbreyt. Það stóð 22% af 30% í stað 22/30. Þetta gildir um hraðfrystan fisk til útflutnings. - N. leggur til, að till. verði samþ. svo breytt.



Herra forseti. Eins og lýst var yfir við fyrri umr. málsins, hafði fjvn. til þess að flýta fyrir málinu tekið það fyrir án þess að því væri. vísað til hennar milli umr., og er árangurinn af því á þskj. 985. Ég hef þar engu við að bæta. Samkomulag varð milli fjvn. og flm. till. um, að hún verði eins og segir á þskj. 985.

Flm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég skal að mestu láta mér nægja að vísa til grg. Með þessum l. hefur verið heimilað að flytja prestssetrið frá Stað að Reykhólum. Þetta er bara áskorun til stj., og vil ég alls ekki tefja umr., en læt mér nægja að vísa til grg. Ég óska, að atkvgr. fari fram, án þess að málinu verði vísað til n.

Flm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Það hafði eiginlega orðið samkomulag um það milli mín og hv. 7. þm. Reykv., að ekki yrðu um þetta mál miklar umr. Það, sem hér er farið fram á, er að skipa nýja n. En þá hélt þessi þm. hér um einnar klst. ræðu. Hann hélt því fram, að þetta heyrði ekki undir tryggingarnar og menn væru frjálsir með það, en þetta er rangt hjá hv. þm. Kjarni málsins er sá, að Vestmanneyingar eru þeir einu undanþegnu og hafa bezt kjör. Það er ekki að undra, þótt vér óskum eftir nefndarskipun um þetta mál, þegar Vestmanneyingar hafa fengið sína tryggingu lækkaða niður í 3%, og þá verður að gera öðrum þetta hagræði líka. - Hann segir, að till. sé flutt friðsamlega, en grg. sé full af vitleysum. Kannske af litlu viti vegna þess, að lagt er til að lækka viðgerðarkostnað og tryggingu. Ég vil upplýsa það, að tilboð hefur komið fram um að lækka mikið vátrygginguna, og er það tilboð komið frá stríðstryggingafélagi íslenzkra skipshafna. Á þessu þingi var 1. um stríðstryggingu breytt svo mjög, að það gæti tekið að sér endurtryggingu mótorbáta. Þetta frv. var sent frá Ed. í febrúar til Nd. og var vísað til sjútvn. í Nd. 7. marz og hefur legið þar síðan hjá hv. 7. þm. Reykv. Nú vil ég spyrja, hvort einhverjir leyniþræðir séu á milli þess, að hann hefur svæft þetta mál, og hins, að hann vill ekki láta endurtryggja annars staðar en nú er. Ég ætla mér ekki að segja meira um þetta, en hann gaf tilefni til þess, að ég tók hér til máls, með því að slá fram þeirri firru, að hér væri ekkert af viti. Ef þetta er félag eigenda, þá eru þeir þröngvaðir inn í það með valdboði. Það er engin sönnun, þótt hv. þm. segi, að útlendingar séu ekki ofhaldnir af þessu iðgjaldi. Hvaða erlent vátryggingarfélag mundi lækka endurtryggingu? Mér heyrðist á hv. 7. þm. Reykv., að hann hefði hvergi reynt að fá lækkaðar tryggingarnar. Hv. frsm. sagði, að greiða þyrfti hátt verð fyrir að draga báta á land til vélaviðgerða. En þessi hv. þm. hefur nú nýlega ásamt öðrum fleiri staðið að því, að vélstjórar fá aukin réttindi án aukinnar kunnáttu, en vélabilanir eru fyrst og fremst af kunnáttuleysi vélstjóranna, en ekki fyrir slit. Hann sagði enn fremur, að mikið af tjónunum yrði í höfnum. En þá þyrfti að athuga, hvernig koma má í veg fyrir þau tjón. Ég vænti svo, að þessi till. verði samþ., þar sem augljóst er, að brýn þörf er að koma þessum málum í heilbrigðara horf.

Sigurður Kristjánsson Hv. þm. Barð. sagði, að samkomulag hefði orðið milli okkar um að hafa þessa umr. ekki langa. Það er rétt, að hann kom til mín og sagðist ekki mundi gefa tilefni til langra umræðna, en yrði þó að gefa skýrslu að því er snerti mína afstöðu. Þá kvaðst hv. þm. Barð. verða því fylgjandi, að málinu yrði vísað til ríkisstj. En nú er hann ekki fyrr staðinn upp en hann svíkur þetta loforð, sem hann gaf ótilkvaddur. Þá sagði hann, að ég hefði sagt, að grg. fyrir tillögunni væri tóm vitleysa. Ég fór þó mjög hóflega í umsögn minni um þetta, sagði einungis, að n. hefði fengið rangar upplýsingar. En þar sem nú hefur verið gefið tilefni til þess, hlýt ég að fara nánar út í þær skekkjur, sem eru í grg. T. d. stendur í grg., að Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja greiði einungis 3% í iðgjöld. En vitanlega er það eins og að stökkva vatni á stein að segja hv. þm. Barð. þetta, hann bara hristir sig. Af einskærri miskunnsemi hef ég upplýst hv. þm. Barð. um rangfærslur hans í sambandi við iðgjaldagreiðslur Bátaábyrgðarfélags Vestmannaeyja og kostnað við erlenda endurtryggingu. En það eru fleiri en kálfar venjulegir, sem launa illa ofeldið. Þá telur þessi hv. þm. enga fyrirhyggju í því að tryggja ekki báta eftir kostnaðarverði, en það er það, sem alltaf hefur verið gert. - Hann heldur því fram, að ekkert íslenzkt tryggingarfélag borgi eins lág iðgjöld og Vestmannaeyjafélagið. Þetta er ekki heldur rétt. Það eru til félög hér á landi, sem tryggja fyrir 5%, en það er svipað og hjá Vestmannaeyjafélaginu. - Þannig er öll grg. eintómt fimbulfamb og staðlausir stafir. Mig undrar það stórlega, að maður, sem er að gutla við útgerð, skuli ekki geta skilið jafnaugljósan hlut og þann, að iðgjöldin miðast við áhættuna og það er staðreynd, að hættan er tiltölulega mest í vondum höfnum og það er það, sem verið er að prófa, hvar hættan er mest. Hv. þm. Barð. sagði, að Stríðstryggingafélag íslenzkra skipshafna hefði gert tilboð í að tryggja bátana, en þetta félag hefur ekki enn þá leyfi til að tryggja. Sannleikurinn er sá, að þetta félag hefur verið að pota við það með n. að bjóðast til að tryggja nýja báta, en hvernig mundi þá fara um ruslið? Ég ætla ekki að draga þetta félag inn í umr., en ég ætla, að það hafi líka tryggt erlendis. Ég hef séð reikninga, sem sýna, að félagið hefur greitt ½ millj. kr. til erlendra aðila, en fékk einungis 100 þús. til baka. Þetta kalla ég að ausa fé til óþarfa. Ég skal svo láta nægja að endurtaka þetta: Það eru útgerðarmenn sjálfir, sem þetta mál varðar mestu. Þeir ætla sér að tryggja bátana fyrir sanngjarnt verð og hafa falið n., sem þeir hafa sjálfir kosið, að gera till. um þetta mál og ráða fram úr því í samráði við ríkisstj., og það er engin Barðstrendinganefnd, sem íslenzkir útvegsmenn hafa kosið til þessa. Ég held, að enginn ágreiningur geti orðið um það að vísa málinu til ríkisstj.

Flm. (Gísli Jónsson) : Í tilefni af ummælum hv. 7. þm. Reykv. um, að þetta mál sé mál útgerðarmanna, vil ég geta þess, að á fiskiþinginu á vetur var samþ. till. þess efnis að skora á ríkisstj. að láta endurskoða þessa vátryggingarlöggjöf. Af þessu má sjá, að krafan um þetta er ekki komin frá neinum Barðstrendingum, eins og hv. 7. þm. Reykv. orðaði það, heldur frá útgerðar- og fiskimönnum sjálfum. En nú vil ég spyrja, hvaða þræðir liggja milli þess, að hv. 7. þm. Reykv. hefur stöðvað þetta nauðsynjamál útvegsins, og þeirrar stofnunar, sem hann veitir forstöðu. Þessi hv. þm. getur fullvissað sig um, að það skal verða upplýst.



Ég vil aðeins lýsa yfir því, að útgerðarmenn kjósa sjálfir stjórn í sín félagssamtök, en fulltrúar þeir, sem koma hér á fiskiþing, eru meira og minna rusl utan útgerðarmannastéttarinnar.



Í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. láti fara fram rannsókn þá, sem þáltill. fer fram á, segi ég já.



Ég tel miklu öruggara fyrir úrlausn málsins, að þáltill. verði samþ., og segi því nei.



Ég er að vísu einn af flm. þessarar þáltill. En nú virðist mér sem flótti sé brostinn í þá fylkingu, þar sem 1. flm. hefur samþ. að vísa tili. til hæstv. ríkisstj. Og þar eð ég treysti hæstv. ríkisstj. til að vinna að lausn þessa máls, segi ég já.

Frsm. meiri hl. (Sigurður Kristjánsson) : Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 707 ber með sér, var fjvn. ekki á einu máli um afgreiðslu þessarar þáltill. Meiri hl., 6 nm., leggja til, að hún verði samþ., en einn nm., hv. þm. Barð., greiddi atkv. gegn henni, og tveir þm., hv. þm. Borgf. og 9. landsk., greiddu ekki atkv. Ég hef í raun og veru ekki neitt sérstakt að segja fyrir hönd þeirra nm., sem leggja til, að þáltill. verði samþ. eins og hún liggur fyrir. Um málið var allmikið rætt í n., og þeir, sem fylgja þessari þáltill., eru þeirrar skoðunar, að mikil þörf sé á því, að þessi skúta fyrir Vestfirði verði byggð. Það er nú svo, að gæzlustarf hér við land er nú orðið þannig, að það þarf ekki síður að gæta íslenzkra veiðiskipa en að verja landhelgi, og á ríkið nú sama sem 3 skip til þeirra starfa, þó að eitt sé að nafninu til leiguskip, sem er Sæbjörg. Einu skipinu er ætlað að gæta Faxaflóa, öðru að vera við Vestmannaeyjar og hinu þriðja er ætlað að vera við Austfirði til þess að gæta fiskiskipanna íslenzku. Þessi skip eru fyrir öllu Norðurlandi um síldveiðitímann. Aftur hafa gæzluskip við Vestfirði gengið misjafnlega, því að skipin hafa líka verið höfð til flutninga, og samrýmist það illa að hafa sama skipið við flutning og gæzlustörf, því að yfir vertíðina verða þessi skip í raun og veru að fylgja bátunum á fiskimiðin, annars er gæzla þeirra ekki örugg. Ef skipin væru fjögur, mundi það strax verða viðráðanlegra að gæta fiskiflotans íslenzka, ef skipin gætu þannig skipt landinu á milli sín. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en meiri hl. n. leggur til, að þáltill. verði samþ. eins og hún liggur fyrir.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Um sama leyti og gerður var samningur, sem staðfestur hefur verið með þáltill., við Slysavarnafélag Íslands, um stækkun á Sæbjörgu, gerði ég samning þann, sem nú fylgir hér sem fylgiskjal með þessari þáltill., og ætlunin var þá að nota þá fjárveitingu, sem veitt var á síðustu fjárl., til framkvæmda á þessum samningi. Ég er að öllu leyti samþ. þáltill., sem hér liggur fyrir, sem eðlilegt er, þar sem hún er fram komin til þess eins að leita staðfestingar á þeim samningi, sem ég hef gert fyrir hönd ríkisstj. og með samþykki allrar ríkisstj. En þegar hv. 1. flm. spurði mig að því, hvort ég vildi vera meðflm. að þessari þáltill., tjáði ég honum það, að ég teldi mig hafa heimild til þess að nota fjárveitingu síðasta árs á þá lund, sem gert er ráð fyrir í samningnum, og hefði þurft að leita heimildar til staðfestingar á samningnum, mundi ég gera það, og þá í sambandi við aðrar úrlausnir, sem ber að gera í landhelgisgæzlunni. Nú hefur hv. þm. N.-Ísf. farið þá leið að létta af mér þeim erfiðleikum að leita eftir þeirri heimild, sem ég taldi mig hafa frá Alþ., þó að ég kunni að taka hana með í aðra till. um víðtækara efni. Ef svo er, sem ég hygg, að hv. þm. N.-Ísf. telji nauðsynlegt, að bæði leiti ríkisstj. heimildar um þetta og svo hann, til þess að fullkomlega sé nú leitað heimilda ofan á þá heimild, sem ríkisstj. var veitt í fjárl. fyrir árið 1945–1946, þá hef ég ekkert á móti því, að þessi till. verði samþ., því að það er þá eins og þar stendur, að „kross er undir og ofan á.“ Og ef hv. þm. heldur, að hann njóti einhverra hlunninda fyrir að leggja þennan kross undir  Ég skal segja það um landhelgisgæzlumálin að öðru leyti, að ég hef þegar gert ráðstafanir til þess, að athugun, sem ætlazt var til með þskj. 606, fari fram. Og það hefur verið send fyrirspurn til brezku flotastjórnarinnar, hvort hún vilji taka á móti mönnum til þess að athuga skipti á skipum og fá í staðinn þau 3 varðskip, sem forstjóri Skipaútgerðar ríkisins keypti fyrir ríkisstj. s. l. haust og ekki teljast hæf til landhelgisgæzlu. Svar er ekki komið við þessu enn þá, en ég hef gert ráðstafanir til þess að fá upplýsingar og hef fengið þær upplýsingar, að innan mjög langs tíma verði úr því skorið í Bretlandi, hvort skipin fást þar, og þá um leið, ef svo yrði, að eitthvert skipið yrði hentugt til þess að taka að sér landhelgis- og björgunarstarf fyrir Vestfirði. Sá siður komst á meðan ófriðurinn stóð, að ríkisstj leigði vélskip, að svo miklu leyti sem hennar skip dugðu ekki til þess að halda uppi landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi bæði við Vestfirði og eins við Faxaflóa og eins við Austfirði. En hins vegar hefur Ægir þangað til nú venjulega haft með höndum gæzluna við Vestmannaeyjar. Það er alveg rétt hjá hv. 7. þm. Reykv., að það hefur nú á meðan á stríðinu stóð verið gripið til þessara skipa til þess að láta þau fara í vöru- og mannflutninga, þegar forstjóri Skipaútgerðarinnar hafði talið, að eitthvað lægi við. Og sérstaklega hefur þetta átt sér stað með skipin, sem hafa verið við Vestfirði, að hvað eftir annað hefur verið gripið til þess bæði til vöruflutninga og mannflutninga, en þá líka venjulega eftir ósk Ísfirðinga sjálfra vegna þeirra samgönguvandræða, sem hafa verið ríkjandi meðan stríðið hefur staðið. Á þessari vertíð, sem nú er að enda, var haft sérstakt skip við Vestfirði, og ég hef veitt því eftirtekt, að það hefur nokkrum sinnum verið tekið til þeirra nota, sem ég nefndi áðan, og meðal annars til þess að flytja fulltrúa slysavarnasveita Vestfjarða hingað til Reykjavíkur á þing Slysavarnafélags Íslands. Svo mikil hafa samgönguvandræðin verið, að jafnvel fulltrúar slysavarnasveitanna á Vestfjörðum hafa gengið fram í því að koma þessari reglu á, sem ekki hefur þótt annað fært en óska eftir því, að skipin væru tekin frá gæzlu til þess að flytja þá til Reykjavíkur og jafnvel þó að ekki væri örgrannt um, að ef til vill gæti það komið í bága við gæzlu skipsins við Vestfirði, sem þessar slysavarnasveitir höfðu óskað eftir, að haldið yrði uppi. Hafi ríkisstj. ekki heimildina til þess að skipta á skipum, sem eru nú í eigu ríkisins, með því að fá önnur ný, þá er vitanlega nauðsyn að fá heimild til þess. Ætlazt var til, að þáltill. á þskj. 656 gilti fyrir alla landshlutana og auðvitað fyrir Vestfirði jafnframt. Ég tel víst, að sú till. nái afgreiðslu á þessu þingi. Í raun og veru geta ekki verið skiptar skoðanir um, að auka þarf landhelgisgæzluna til muna frá því, sem nú er. Ég skal geta þess í þessu sambandi, að skipum ríkissjóðs hefur fækkað um eitt við það, að Þór var seldur nýlega samkv. heimild í 22. gr. fjárl. En jafnhliða því, að aukinn verður skipakostur ríkisins til strandvarna, þá tel ég, að halda þurfi áfram tilraunum, sem gerðar voru á s. l. sumri um notkun flugvéla til landhelgisgæzlu. Og ef ríkið eignaðist eitthvað af flugvélum til landhelgisgæzlu, ættu þær flugvélar einnig að verða notaðar til síldarleitar á sumrin. Athuganir, sem gerðar hafa verið og hæstv. Alþ. er kunnugt um, sýndu, að erfitt var að gera nákvæmar staðarákvarðanir á skipum, sem eru að veiða í landhelgi. En ég hygg, að nú sé farið að nota tæki, sem nota mætti í flugvélum í þessu skyni, svo að líklegt er, að flugvélar geti komið að betri notum við landhelgisgæzlu en athuganirnar sýndu, er gerðar voru á s. l. sumri. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar. Ég ítreka, að ég er að efni til samþykkur till., þar sem hún er þáttur í þeim aðgerðum, sem þegar er búið að framkvæma og ég í rauninni hef talið mig hafa heimild til að gera eftir heimildum á s. l. fjárlögum.



Herra forseti. Þegar þessi þáltill. var til athugunar hjá fjvn., lýsti ég yfir því að ég væri ekki reiðubúinn til að taka afstöðu til till. með því að greiða atkv. Mér þykir rétt nú að gera grein fyrir afstöðu minni til málsins og hvers vegna ég treysti mér ekki til að greiða atkv. þá. Þegar fjvn. hafði málið til athugunar, lágu fyrir upplýsingar hjá n. um það, að ríkisstj. hefði þegar gert samning við tvö slysavarnafélög um björgun og landhelgisgæzlu. Það var og vitað, að ríkisstj. hafði í hyggju að halda áfram á þessari braut og gera samninga við fleiri slysavarnafélög viðkomandi björgun og landhelgisgæzlu. Fyrri samningurinn, sem hæstv. ríkisstj. hafði gert um þetta efni, var við Slysavarnafélagið í Reykjavík, eða Slysavarnafélag Íslands. Sá samningur var um það, að ríkisstj, tók að sér að leggja fram mjög myndarlega fjárhæð til þess að endurbyggja Sæbjörgu og fá í hana nýja hjálparvél. Mestur hluti kostnaðar við að stækka skipið og vélarkaupin átti að greiðast úr ríkissjóði gegn samningi um það, að ríkisstj. fengi skipið á leigu til björgunar og landhelgisgæzlu í 15 ár. Var ætlazt til þess, að þessi tími mundi vera fullnægjandi til þess, að ríkið þyrfti ekki að fá skell af þessu. Hæstv. ríkisstj. lagði þennan samning fyrir Alþ. til afgreiðslu. Sá samningur hefur nú þegar verið fyrir þinginu og hlotið staðfestu þess. Hinn samningurinn, sem ríkisstj. gerði, var við björgunarsveitirnar á Vestfjörðum. Hann var um það, að sveitirnar legðu fram 200 þús. kr. til þess að byggja og kaupa skip til björgunarstarfa á Vestfjörðum, en ríkisstj. skyldi sjá um þessi kaup og framkvæmd málsins að öðru leyti. Hæstv. ríkisstj. sendi fjvn. till. til þál. um það, að leitað yrði staðfestingar Alþ. m. a. á þessum samningi. Í þeim till. fólst fleira, t. d. heimild til þess að leita áfram eftir samningum við Slysavarnafélagið um, að félagið aðstoðaði annars staðar á landinu. Þegar þessi till., sem hér liggur fyrir til umr., var lögð fram á Alþ., var vitað um þessa tvo samninga. Hæstv. ríkisstj. óskaði eftir staðfestingu á öðrum samningnum og óskaði eftir fyrirgreiðslu fjvn. um staðfestingu hins samningsins. Mér fannst það eðlilegt og rétt, að hæstv. ríkisstj., sem sjálf hefur gert þessa samninga, hefði einnig forgöngu um það að leita staðfestingar Alþ. á samningunum. Þess vegna vildi ég fyrir mitt leyti ekki fylgja þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir til umr. Ég fylgdi því hins vegar, að fjvn. samkv. ósk hæstv. ríkisstj. tæki að sér að bera fram þá þáltill., sem hér liggur fyrir til umr. og vísað hefur verið til síðari umr. Ég skal taka fram, að ég er fyrir mitt leyti síður en svo andvígur till., sem hér liggur fyrir. Ég tel, að það sé óhjákvæmilegt að gera allt hér á Alþ., sem felur í sér staðfestingu á þeim samningi, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu. Hins vegar álít ég rétt, að fyrst það er hæstv. ríkisstj., sem hefur ótilknúin af öðrum hv. þm. beitt sér fyrir og gert samningana, þá hafi hún forgöngu um það að fá samningana staðfesta á Alþ., enda felst í till. staðfesting á þeim samningi, sem hér um ræðir, og enn fremur heimild til ríkisstj. til þess að halda áfram á þeirri braut, sem lagt hefur verið út á. Ég verð líka að taka fram, að ég fyrir mitt leyti álít ekki rétt, að Vestfirðirnir séu teknir einir út úr, en aðrir landshlutar skildir eftir. Þótt ekki verði um það deilt, að nauðsyn sé að leysa þessi mál fyrir Vestfirði og hæstv. ríkisstj. hafi þegar með samningi gert myndarlega tilraun til þess, þá er einnig nauðsyn til þess að látá aðra landshluta fylgja þar í. En ef þessi till., sem hér liggur fyrir, yrði afgreidd út af fyrir sig, þá væru aðrir landshlutar eftir skildir, en ég tel slíkt með öllu óviðunandi og tel, að gefa verði hæstv. ríkisstj. heimild til þess að leysa einnig málið annars staðar. Þetta er önnur ástæðan fyrir því, að ég hafði ekki viljað mæla með, að þessi till. yrði samþ. út af fyrir sig. Ég vildi mega vænta þess, að þeir flm., sem að þessari till. standa, geti fellt sig við þetta. Og fjvn. hefur nú orðið við beiðni hæstv. dómsmrh. og borið fram í heild till. um þetta mál, till. sem felur í sér ekki aðeins lausn á því, sem leitað er eftir með till., sem hér liggur fyrir, heldur allsherjar lausn á málinu, eftir því sem hægt er að gera á þessu stigi. Og ég vildi mega beina þeirri fyrirspurn til hv. flm. till., hvort þeir fyrir sitt leyti geti ekki fellt sig við þetta og tekið þessa till. til baka og látið sér nægja, að sú heildartill., sem hér liggur fyrir og komin er til síðari umr., verði samþ. Það er sérstök ástæða til að beina þeirri fyrirspurn til flm., vegna þess að frá þeim hefur lítið um þetta heyrzt eftir að þáltill. um heildarlausn málsins kom fram. Ég vildi mega vænta þess, að áður en þessari umr. er lokið, þá segi flm. till. hreint til um þetta fyrir sitt leyti. Ég vil taka það fram, að það er nákvæmlega sama, hvort till. á þskj. 656 verður samþ. óbreytt eða hvort brtt. á þskj. 734 verður samþ. Báðar till., bæði heildartill. á þskj. 656 og eins brtt. á þskj. 734, fela í sér fullkomna lausn á þessu máli fyrir flm. þeirrar till., sem hér liggur fyrir. Ég vildi því á ný endurtaka ummæli mín til hv. flm. till., að þeir taki hana til baka, og ég vildi mega vænta þess, að þeir gefi um þetta yfirlýsingu í hv. d., áður en umr. verður lokið. Ég sé þá ekki á þessu stigi málsins ástæðu til þess að taka neitt frekar fram og læt máli mínu lokið að sinni.



Ég tók ekki þátt í atkvgr. fjvn. um þessa þáltill. Það byggðist á því, að ég hugsaði mér að bera fram brtt. við þáltill. um landhelgisgæzlu og björgunarstarf, sem fæli í sér fullkomna lausn á þessu málefni björgunarfélaganna á Vestfjörðum. Þessa brtt. hef ég nú borið fram í sambandi við þá till., sem rétt áðan var verið að vísa til síðari umr., og þar liggur fyrir mín afstaða til þessarar till. Ég álít rétt að afgreiða málið sem lið í till. um landhelgisgæzlu og björgunarstörf. Þess vegna hef ég talið æskilegt að tengja þetta þannig við þá till. nú. Í brtt. minni og hv. þm. Barð. um þetta efni er og ýmislegt annað, sem snertir landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi, sem hér er um að ræða, og felast þar óskir okkar um þessi mál. - Þetta vildi ég láta koma fram. Mín afstaða er sú, að það eigi að afgreiða málið í sambandi við þáltill. um landhelgisgæzlu og björgunarstarf.



Herra forseti. Ég vildi mælast til þess, að hæstv. forseti frestaði umr. Ég vil benda á, að það hafa verið stöðugir fundir síðan kl. 9,30 í morgun, og boðaður hefur verið fundur, sem á að standa til kl. 12, og einnig fundur í Sþ. eftir kl. 12. Það er því ástæða til, að hæstv. forseti fresti þessari umr., þar sem líka flestir þm. eru farnir heim.



Það hefur nú skeð tvisvar sama daginn, að Sósfl. misnotar vald sitt í forsetastól. Fyrst skeði það í Ed. í dag og svo nú hér. Ég sé þá ekki annað ráð en að halda áfram umr. um málið. Það hefur verið rætt um málið í hv. fjvn., eins og tekið hefur verið fram af hv. frsm. Ég gat þar ekki átt samleið með hinum nm. og var á móti till., af því að ég vildi gera víðtæka tilraun til samkomulags og koma með till., sem gæti fullnægt málinu fyrir fullt og allt. Fyrsti flm. hefur ekki viljað fylgja till. þannig og sækir af ofurkappi að fá málið tekið út. Hann veit, að ef till. okkar hv. þm. Borgf. verður samþ., þá er ekki aðeins fullnægt þessu, heldur einnig miklu betur strandferðamálum landsins. En hann vildi fórna því, hafandi kosningar undir og ofan á. Ég vil benda á í sambandi við þetta, að ef þessi till. verður samþ. og hæstv. ráðh. hugsar sér að framkvæma till. eins og hún er nú, þá leysist einn liður í strandferðamálum án þess að miðað sé við heildina, og það er óheppilegt og þannig á ekki að leysa málin. Þar er ekki neitt um 100 tonna bát fyrir Ísafjörð. Einnig upplýsti hv. 7. landsk., að hann teldi bátinn of stóran, hann teldi, að báturinn ætti ekki að vera nema 70 tonn, því að hann þurfi að hjálpa og fylgja flota út til fiskveiða. Hins vegar telja aðrir, að það þurfi stærri bát, því að hann þurfi að vera öðrum til aðstoðar alla tíma ársins. Meðan ekki er fullkomið samkomulag um þetta atriði, væri reynandi að taka málið út og reyna að leysa það sér. Það er þess utan búið að kaupa 3 báta til landsins, þar sem einn átti að fara til Ísafjarðar, og það er vitanlegt, að ef bátarnir hefðu verið hæfir til strandferða, þá hefðu Ísfirðingar tekið við bátnum og samningurinn þar með uppfylltur. - Ég tel, að meðferð málsins ætti að vera önnur en byrjað var á. Hv. flm. hugsar aðeins um að skreyta sig með þessu máli með því að eiga þátt í því. - En ég vil spyrja hæstv. dómsmrh. um það, hver beri ábyrgð á kaupum þessara skipa. Mér skilst, að skipin hafi verið keypt samkv. heimild frá þinginu á sínum tíma. Mér finnst þetta hafi verið falið manni, sem er forstjóri Skipaútgerðar ríkisins. En ég vildi spyrja, hver ber ábyrgð á þessum kaupum, ef um það er að ræða, að skila þurfi skipunum aftur, gera við þau eða láta þau liggja hér og fúna niður engum til gagns. Einnig vildi ég fá að heyra, hver er orðinn kostnaðurinn við þessi skip. Ég hef heyrt, að það kostaði 50–60 þús. kr. á mánuði að láta skipin liggja í höfninni. Ég vildi fá að heyra þetta allt í einu ásamt því, hvort hægt væri að skila skipunum og hvað fást mundi fyrir þau. Mér skilst á þeirri skoðun, sem hér liggur fyrir, að það sé ekki kaupanda að kenna, að skipin eru ekki notuð, og það sé að kenna því, að hér kunni menn ekki að fara með þau. Ég trúi því ekki, að íslenzkir sjómenn vilji láta slíkt á sér liggja, en þetta má skilja á þeim manni, sem skipin keypti. Og hv. þm. S.-Þ. hefur borið fram þáltill., þar sem skorað er á ríkisstj. að flytja inn erlenda sjómenn til þess að kenna Íslendingum á skipin. Ég gæti hugsað mér, að þegar búið væri að losa okkur við þessi skip og búið að kaupa í þeirra stað, þá mætti uppfylla samninginn við Ísafjörð með því að láta Sæbjörgu fara þangað. Ég tel ekki útilokað að fá hagkvæmara skip en Sæbjörgu fyrir Faxaflóann. Þess vegna finnst mér það rangt að beita sér fyrir því að verja 900 þús. kr. til að byggja skip, sem ekki getur verið tilbúið á þeim tíma. Það er vitanlegt, að ef lagt er út í slíkan kostnað sem smíði slíks skips, þá verður það skip ekki tilbúið fyrr en eftir 12–18 mánuði, og þá er verið að gera Vestfirðingum bjarnargreiða með því að gera þessar ráðstafanir með þessari þáltill., ef hæstv. ráðh. ætlar að framfylgja till. eins og hún er samin nú, ef hún verður samþ. Mér finnst rétt, að þessi till. verði tekin aftur, þar til séð er, hvernig fer með hinar till. Ef hin till. yrði felld, kemur til greina, hvort þingið vill láta leysa þennan hluta málsins sérstaklega. En það vil ég ekki. Ég vil vera með að leysa allt málið, á góðum grundvelli, en ekki taka út úr þetta í dag og annað á morgun. Ég vil benda ákveðið á, að við hv. þm. Borgf. höfum gert brtt., ekki við þetta ákvæði till. hér, heldur við málið í heild, þar sem við leggjum til, að málið sé fyrst rannsakað og síðan leyst sem heild. En þangað til búið er að finna réttu leiðina, séu þessir samningar við Vestfirði uppfylltir með leiguskipi, ef það verður ekki hægt á annan hátt, því að það þarf ekki að svíkja samningana við Vestfirði, þó að þessi till. sé ekki samþ. Það stendur hér í fskj., að þetta skuli leyst eftir ákveðnum fyrirmælum í samningnum, og því hamlar það ekki, að þar til búið sé að kaupa góð skip, megi leigja handa Vestfirðingum skip til gæzlu úti fyrir Vestfjörðum. - Á það hefur verið bent í fjvn., að Vestfirðir hafi lagt fram 200 þús. kr., og því sé Alþ. skyldugt að byggja handa þeim skip, sem kostar um 1 millj. Sannleikurinn er sá, að það væri miklu ódýrara að þiggja aldrei þessar 200 þús. kr. og taka málið upp á frjálsum grundvelli. Það gæti verið miklu betra fyrir ríkissjóð og landið í heild að þiggja ekki þessar 200 þús. kr., til þess að þurfa ekki að - henda út fé fyrir nýtt skip. Ég vil einnig benda á, að vafasamt er, hvort búast má við því hér, að þeir sömu menn fylgi fram miklum fjárfúlgum úr ríkissjóði til þess að leggja til björgunarstarfsemi og björgunarskipa á sama þingi, sem meiri hl. Alþ. hefur verið svo óvarkár að samþ. breyt. á l. til þess að kippa burt því öryggi, sem skapa átti. Á þessu þingi hefur verið breytt til hins verra l. um vélgæzlu, sem heimila mönnum að fara með á eigin ábyrgð mótorvélar, sem nema nærri 400 hestöflum, þó að þeir hafi aldrei þekkt annað til mótorfræði en að stýra trillum upp í 16 hestafla í 12 mánuði og verið 14 daga á námskeiði. Þegar þannig er farið að, er ekki að furða, þó að maður vilji stinga við fæti til þess að vita, hvort nokkur alvara ríkir í þessu máli hjá þeim mönnum, sem vilja stofna til slíkrar áhættu, og væri það mál út af fyrir sig til þess að ræða um meira en einn matmálstíma. Ég tel, að það þurfi að taka öll þessi mál frá rótum, tel að hæstv. dómsmrh. þurfi að setja í þetta sérstaka n. til rannsóknar, til þess að rannsaka til fulls, hvort þau skip séu hæf, sem keypt voru inn, til þess að annast nokkuð af þessum störfum hér. Því að þrátt fyrir þær skýrslur, sem fram hafa komið frá þeim mönnum sem áttu að rannsaka þetta mál, er það ekki ljóst enn, því að það er ekki samkomulag með n. og þeim manni, sem á að bera ábyrgð á þessu, hvor,t ástæða sé til að stöðva skipin og selja þau. N. virðist ekki hafa gengið til botns í þessu máli, ekki gert það, sem fyrir hana var lagt, og forstjórinn, sem keypti þessi skip, heldur því enn fram, að engin ástæða sé til að breyta hér um. Þetta séu mjög góð skip, það hafi verið færðar sönnur á, að þeim hafi tekizt að taka hér togara í landhelgi, og svo muni enn verða. Þau séu mjög hentug til síldveiðigæzlu á sumrin. Ég held þess vegna, að það væri sjálfsagður hlutur, að dómsmrh. léti fara fram ýtarlegri rannsókn en gert hefur verið í þessu máli, og láta svo þetta atriði bíða, þar til er sú rannsókn hefur farið fram og séð er, hvort ekki muni hægt að fá, einmitt nú þegar, skútu eða skip í Englandi, annaðhvort keypt þar eða í skiptum, til þess að uppfylla þegar samninginn við Vestfirði, en láta þá ekki bíða eftir því kannske í 18 mánuði, eins og virðist vera heitasta ósk hv. þm. N.-Ísf. Og hann veit vel, að litlir möguleikar eru til þess að uppfylla samninginn, ef ekki verður farin sú leið, sem ég hef bent á. En hann virðist sækja málið svo fast, að hann vill heldur, að bætt sé úr því í 18 mánuði en að fara þá leið, sem honum hefur verið bent á. En ég vildi, að hann athugaði mál sitt og féllist á till. þeirra manna, sem hafa af góðum hug bent honum á þetta.

Hvar svo sem kemur fram sá góði hugur hv. þm. Barð?

. Hann kemur fram í hverju einasta máli.

Hið sanna er, að hann kemur ekki fram í einu einasta máli

. Hann kemur alltaf fram, og ég held enginn efist um þann góða hug. Og ég veit, ef hv. þm. N.-Ísf. vildi setja sig inn í þetta mál, að þá mundi hann komast að þeirri raun, að það yrði fyrir hann miklu verra kjaftshögg en hann fékk í bæjarstjórninni á Ísafirði að sjá, á hvaða braut hann er. En offorsið er svo mikið, að hann vill ekki gá að því, á hvaða leið hann er í málinu. Það er hið sorglega við þetta allt saman. - Ég legg því til, að þessari umr. málsins hér verði ekki lokið og till. ekki látin koma til atkv. fyrr en till. á þskj. 656 hefur fengið afgreiðslu, til þess að sjá, hvort ekki sé með henni hægt að leysa málið á þann hátt, sem bent hefur verið á af þeim, sem hlutlaust vilja ræða málið og hafa annað sjónarmið en í kringum pollinn á Ísafirði.

Heyr á endemi

. Ég vænti þess nú, að hv. þm. N.-Ísf. treysti sér til þess að taka þessum góðu ráðleggingum. Ég held það yrði betra fyrir sjálfan hann og málið í heild en að till. hans yrði samþ.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég kemst ekki hjá því að svara hv. þm. Barð. og þá einkum því, hver beri ábyrgð á þeim skipakaupum, sem framkvæmd voru síðastliðið haust til landhelgisgæzlu. Eins og ég hef áður skýrt frá og hygg, að komið hafi fram í fskj. með þáltill. á þskj. 656, fór forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, Pálmi Loftsson, utan seint á síðastliðnu sumri í erindum Skipaútgerðarinnar til þess að athuga um kaup eða byggingu á strandferðaskipum. En jafnframt fól dómsmrn. honum með sérstöku bréfi að athuga möguleika á byggingu eða kaupum á skipum til strandvarna. Meðan hann var utan, sendi hann ríkisstj. símskeyti, þar sem hann sagðist hafa möguleika til þess að fá keypta 3 báta, sem hefðu verið í förum milli Svíþjóðar og Bretlands yfir Norðursjó á stríðsárunum yfir vetrartímann í versta veðri, fyrir mjög hentugt verð, og mælti eindregið með kaupunum. Ríkisstj. kom saman á fund, og varð hún öll sammála um það, ef möguleikar væru á því að ná slíkum kaupum, að þá væri ófært að láta það farast fyrir, þar sem henni hafði verið sagt, að skipshöfn á þessum bátum væri álíka mannmörg og á Óðni, og talið, að reksturinn yrði ekki öllu meiri en á Óðni. Eftir þeim upplýsingum, sem ráðunautar ríkisins í þessum efnum hafa gefið, virtist vera hægt að bæta úr vandræðunum í sambandi við landhelgisgæzluna með þessu móti á svo ódýran hátt, að ríkisstj. taldi ekki annað gerlegt en að nota sér þetta góða kauptilboð. Nú, ríkisstj. sendi því Pálma Loftssyni símskeyti um að fá kaupin útkljáð, áður en hann færi frá Bretlandi, en hann hefur farið það snemma frá Bretlandi, að skeytið hefur ekki náð honum og hann ekki gengið frá kaupunum áður. Hann kemur svo heim og er enn á fundi ríkisstj., þar sem hann skýrir henni frá ágæti þessara skipa. Hann hafði skoðað þau sjálfur og taldi þau mjög hentug til landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi. Ríkisstj. þóttist þá hafa himin höndum tekið, og þar sem Pálmi Loftsson var farinn frá Bretlandi, ákvað hún að fela sendiráði Íslands í London að ganga frá þessum kaupum formlega við flotastjórn Bandaríkjanna. - Ég verð nú að segja, að vitanlega ber ríkisstj. sem slík ábyrgð á þessum skipakaupum. Annað mál er það, hvort ríkisstj. hefur ekki sína afsökun, hvort ásaka mætti ríkisstj. fyrir það að fara eftir till. trúnaðarmanns síns, sem verið hefur í þessu starfi um mörg ár. Ég hygg, að yfirleitt sé það svo í störfum ríkisins, að ríkisstj. fari eftir till. þeirra manna, sem standa fyrir ríkisstofnunum, ef ekki er eitthvað sérstaklega tortryggilegt við þær, þannig að ríkisstj. telji ekki gerlegt að fara eftir þeim. Ég hygg nú, að ég hafi svarað þeirri fyrirspurn hv. þm. Barð., hver bæri ábyrgð á þessum skipakaupum. Ríkisstj. ber það formlega, en hún hefur í þessu efni algerlega farið eftir till. trúnaðarmanns síns. Forstjóri Skipaútgerðarinnar hefur skýrt ríkisstj. frá því einu, að hægt væri að fá þessum skipum skipt eða selja þau, og meðan ég ekki reyni annað, verð ég að trúa því, að svo sé. Ég held það sé mjög ofmælt hjá hv. þm. Barð., að lega þessara skipa hér í höfninni kosti 50–60 þús. kr. á mánuði. Eitt þessara skipa verður notað til landhelgisgæzlu hér í flóanum út þessa vertíð, því að það þótti ekki nægilegt að hafa eitt skip í flóanum. Þetta skip fer daglega úr höfn og liggur einatt úti í vondu veðri, og ég held, að skipstjórinn sé kominn að þeirri niðurstöðu, að ekki sé hættulegt að vera á skipinu í þó nokkuð vondu veðri. Þó mun það ekki vera heppilegt til björgunarstarfsemi, m. a. vegna þess, að skipið mun ekki geta farið hægar en um það bil 7 mílur. - Nú, hvað því viðvíkur að láta Sæbjörgu fara til Ísafjarðar, þegar búið er að gera hana í stand, hygg ég, að það sé ekki hægt nema með sérstöku samkomulagi við Slysavarnafélagið, ef þeir teldu sig eiga kost á betra skipi. Samningarnir, sem gerðir hafa verið um Sæbjörgu, eru um það að láta skipið stunda gæzlu hér í flóanum yfir vertíðina. Ég tel nauðsynlegt - og er þar á annarri skoðun en hv. þm. Barð. - að heimila ríkisstj. fé til væntanlegra framkvæmda og tel ófært að binda þannig hendur ríkisstj., að hún geti ekki haft neitt annað en það andvirði, sem hún e. t. v. fær fyrir þau 3 skip, sem skipt verður á, því að við þá athugun, sem verður látin fara fram í þessu máli, getur komið í ljós, að til þess að fullnægja þessum samningum þurfi sérstaka fjárveitingu. Ég skal geta þess, að ég hef þegar gert ráðstafanir til þess að setja nefnd í þessu máli og ítreka það, að ég hef óskað eftir því, að tekið yrði á móti þessari n. í Bretlandi og hún fengi aðstöðu til þess að athuga, hvort hægt væri að fá skip í staðinn fyrir þessi og hvort þau skip væru álitin hentug til strandgæzlu. Ég vil taka fram, að ég mun sérstaklega leggja áherzlu á það við n., ef hún vill fá skipti á. skipunum, að hún fái skip, sem verði hentug fyrir Vestfirði til strandgæzlu. Ég vil ítreka þá yfirlýsingu, sem ég hef um þetta gefið, að ég ætla mér að framkvæma þennan samning, sem ég gerði í fyrra við slysavarnasveitirnar á Vestfjörðum, hvort sem till. verður samþ. eða ekki, því að ég tel mig hafa heimild til þess eftir þeirri fjárveitingu, sem til þess var veitt á síðustu fjárl. En meðan ekki er hægt að fá keypt hentug skip, verður þessi samningur auðvitað uppfylltur með leiguskipum, og ég veit, að hv. þm. Barð. er kunnugt um það, svo að óþarfi er að gera fyrirspurn um það í sambandi við þessa umr. Það er vitað, að þessi skip, sem hafa verið á undanförnum árum á vertíðinni við þessa gæzlu, hafa haft óvenjulega mikið að gera, vegna þess að vélbilanir hafa verið mjög algengar hjá bátum, sem stunda fiskveiðar, af þeirri ástæðu, að ekki hefur fengizt nægur forði af varahlutum hingað til lands vegna stríðsins. Ég held það sé mjög ofmælt hjá hv. þm. Barð., að sú undanþága, sem gefin hefur verið í l. frá Alþ. fyrir vélstjóra, stofni mótorbátaútveginum í meiri eða minni hættu. Þessi undanþáguheimild er fyrst og fremst nauðsynleg vegna kaupa á nýjum skipum til landsins og vegna skorts á vélstjórum, og hv. þm. Barð. hlýtur að vita það og vera það manna ljósast, að það er ekki svo mikill munur á litlum og nokkuð stórum vélum, að þetta ætti að gera mikið til, hvað öryggi skipanna snertir. Ef vélstjóri á annað borð er fær um að fara með litla vél, ætti honum að vera trúandi fyrir að fara með nokkru stærri vél. Ég held, að flestir þeir vélstjórar, sem um er að ræða, hafi verið vélstjórar á skipum, sem hafa haft svona frá 90–100 eða jafnvel 120 hestafla vélar. Og þó að bætt sé við undanþágu upp í 250 hestöfl, tel ég það ekki svo mikla áhættu. - Ég vildi taka þetta fram út af þessum orðum hv. þm. Barð., um að Alþ. hafi farið út á mjög svo hála braut, sem e. t. v. gæti orðið sjómannastéttinni að tjóni. Ég held, að svo sé ekki. Og væntanlega hverfa þær vélabilanir, sem hv. þm. Barð. talaði um, nokkurn veginn úr sögunni, þar sem yfirleitt má fá nægan forða af varahlutum til landsins. Ég er að sjálfsögðu með víðtækustu till., sem fram hefur komið í þessum efnum, og það er till. ríkisstj. Ég ítreka það, að ég er því andvígur, að ríkisstj. sé ekki veitt nokkur fjárveitingarheimild í þessu skyni.

Ég vil vekja athygli hæstv. ráðh. á því, að útvarpsumr. eiga að hefjast kl. 8, og tími því orðinn mjög naumur

. Ég verð vitanlega að beygja mig undir úrskurð hæstv. forseta, og hefði gjarnan viljað að hann hefði komið fyrr.



Ég vil aðeins láta hæstv. aðalforseta Sþ. vita það, að hér hefur í fjarveru hans verið haldið uppi argasta málþófi af hálfu hv. þm. Barð. Ég vil láta hæstv. forseta vita um þetta og óska þess, að þetta mál verði ekki stöðvað fyrir asnalegt og frekjulegt málþóf, sem einasta þingfífl þingsins hefur leyft sér að hafa í frammi varðandi þetta mál.

Frsm. (Guðmundur f. Guðmundsson) : Herra forseti. Fjvn. hefur borizt till. til þál. frá hæstv. dómsmrh. um landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi ásamt tilmælum um, að n. bæri þessa þáltill. fram. Hefur n. orðið við því að flytja þessa till. til þál. á þskj. 656, sem hér liggur fyrir. Allir óska þó nm. að taka það fram, að þeir vilji hafa óbundnar hendur um flutning brtt. og afstöðu til þáltill. í heild, eftir því hvernig fer með þeirra brtt. Frá hæstv. ríkisstj. hefur fylgt þessari þáltill. mjög ýtarleg grg. ásamt fylgiskjölum, og ætti því ekki að þurfa að ræða hana ýtarlega, ef menn hafa kynnt sér þessi skjöl. Mér þykir þó rétt að gera með nokkrum orðum grein fyrir efni þessarar þáltill. sjálfrar og því tilefni, sem liggur til grundvallar þess, að hún er borin hér fram. Eins og sjá má, er þar lagt til, að hæstv. ríkisstj. verði heimilað að selja varðskipin Njörð, Baldur og Braga eða skipta á þeim skipum og öðrum. Verður þó að láta fara fram athugun á því, áður en þau skipti fara fram, hvaða skip henti bezt landhelgisgæzlu og björgunarstarfi hér við land. Jafnframt er gert ráð fyrir því í þáltill., að ríkisstj. verði heimilað að fullnægja samningi, sem hún hefur gert við slysavarnasveit Vestfjarða og dagsett er 1/8 1945. En þessi samningur er þess efnis, að þessi slysavarnasveit leggur fram allt að 200 þús. kr. til byggingar eða kaupa á skipi, sem geti haft með höndum gæzlu og björgunarstarf á Vestfjörðum. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. sé heimilt að gera sams konar samninga við aðrar björgunarsveitir annars staðar á landinu. Enn fremur er í þáltill. lagt til, að ríkisstj. sé heimilað að verja úr ríkissjóði allt að 2 millj. kr. í þessu skyni. Og enn fremur, að ríkisstj. sé heimilt að taka þessa fjárhæð að láni, ef með þarf til þess að fullnægja ákvæðum þáltill. Ég vil út af þessu síðasta atriði taka það fram, að ég verð að bera hér fram brtt., þar sem lagt er til, að lánsheimildin sé numin burt úr þáltill., vegna þess að það mun ekki samrýmast fyrirmælum stjskr., að slík heimild sé eingöngu tekin upp í þáltill. Til þess mun þurfa lagafyrirmæli. Eins og hv. dm. mun kunnugt, þá hefur nú á síðustu tímum í yfirstandandi styrjöld orðið allmikil breyting á landhelgisgæzlu og björgunarstarfi hér við land. Fyrir stríð var landhelgisgæzlan með þeim hætti, að við hana störfuðu ákveðin gæzluskip allt árið, sem höfðu ákveðið svæði. Þegar styrjöldin skall á, hefur orðið að gera á þessu nokkrar breyt., sem urðu æ róttækari eftir því sem leið á stríðið. Og var svo komið þegar styrjöldin hafði staðið nokkurn tíma, að helztu landhelgisgæzluskipin voru tekin til annarra starfa en landhelgisgæzlu. Ægir, sem áður hafði verið við landhelgisgæzlu, var mest notaður til fólksflutninga og olíuflutninga á þessum tíma. Þór var leigður til fiskflutninga. Og voru hvorug þessi skip notuð til landhelgisgæzlu nema að litlu leyti, kom hún því á Óðin og Sæbjörgu og aðra báta, sem voru við landhelgisgæzlu hingað og þangað við landið. Þó að segja megi, að notast mætti við þessi skip og þessa skipan á málunum meðan á stríðinu stóð og lítið var hér um erlend skip, þá er víst, að þegar stríðinu er lokið, má telja víst, að fjöldi erlendra skipa leiti hingað til veiða. Getur því sú skipan, sem á þessum málum hefur verið hingað til, ekki gengið lengur. Ríkisstj. er, eins og tekið er fram í grg., ljóst, að brýna nauðsyn ber til þess, að hér verði gerðar nægar varúðarráðstafanir og að eitthvað verði gert til þess að efla landhelgisgæzluna og útvega fleiri skip en hingað til hefur verið gert. Í þessu skyni samdi ríkisstj. á sínum tíma við Slysavarnafélag Íslands um það, að Sæbjörg yrði stækkuð og sett í hana stærri vél. Bar ríkisstj. að verulegu leyti kostnaðinn af þeirri breyt., en þó þannig, að henni var samtímis leigð Sæbjörg til 15 ára, og skyldi leiga og kostnaður, sem ríkið yrði að leggja þar út, koma alls staðar hvað á móti öðru. Samningur um þetta hefur verið staðfestur af Alþ. með þáltill. Á sama hátt samdi ríkisstj. við slysavarnasveit Vestfjarða á síðasta ári um það að leggja fram 200 þús. kr. til byggingar eða kaupa á skipi, sem hefði með höndum gæzlu- og björgunarstarf fyrir Vestfirði. Í þessari þáltill. er leitað staðfestingar á þessum samningum. Það er litið svo á af hæstv. ríkisstj., að hér sé farið inn á mjög heppilega leið, þegar samið er við slysavarnafélögin um þessi mál. Og þess vegna felast einnig í þessari þáltill., sem hér liggur fyrir, tilmæli um það, að ríkisstj. verði heimilað að leita eftir sams konar samningum við aðrar slysadeildir. Þá hefur ríkisstj. gert aðrar tilraunir til þess að efla landhelgisgæzluna. Sú tilraun var gerð, þegar forstjóra Skipaútgerðar ríkisins var á síðasta ári falið að leita eftir hentugum skipum einkanlega til þess að annast landhelgisgæzlu og björgunarstarf. Að hans ráði voru keypt 3 varðskip, eins og öllum hv. þm. er kunnugt, eða þrír bátar í Englandi, sem fyrir nokkru eru komnir hingað til landsins. Og eins og hv. þm. er einnig kunnugt, þá kom upp orðrómur um það, þegar þessir bátar voru komnir hingað, að þeir mundu ekki vera sem heppilegastir og í raun og veru alveg ónothæfir til landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi. Þegar hæstv. ríkisstj. festi kaup á þessum bátum, byggði hún aðallega á þeim till. og þeim meðmælum, sem fyrir lágu frá forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Og hún taldi sig hafa fulla ástæðu til þess að treysta því, að hann hefði athugað skipin og gengið úr skugga um, að þau væru til starfsins hentug, og að treysta mætti því, að hann hefði fulla þekkingu á. þessum hlutum. Ríkisstj. var því í þeirri góðu trú og fullu trausti þess, að hér væri verið að gera mjög heppilegar ráðstafanir, þegar skipin voru keypt. Eftir því sem síðar hefur komið fram varðandi þessi skip, hefur hins vegar komið í ljós, að ekki virðist viðlit að nota þau til þeirra hluta, sem þau voru ætluð, og er álitsgerð ásamt umsögn skipaskoðunarinnar prentuð hér sem fylgiskjal með þáltill., og sé ég ekki ástæðu til þess að ræða það sérstaklega. En á grundvelli þessarar álitsgerðar leitar nú ríkisstj. eftir heimild frá Alþ. til þess að mega selja þessi skip, og þess er að vænta, að svo verði gert, eins og nú er komið í málinu, því að það er með öllu óhjákvæmilegt, að gerðar verði þegar í stað ýtarlegar ráðstafanir til þess að efla þann flota, sem við höfum á að skipa til landhelgisgæzlu og björgunarstarfa hér við land. Því að þau skip, sem fyrir eru nú, eru með öllu ófær til að leysa þetta starf af hendi svo að fullu gagni komi. Um þetta held ég, að allir geti orðið sammála. Það hafa að vísu komið fram raddir um það, að fresta mætti að gera nokkrar ráðstafanir í þessu sambandi, þar til fyrir lægi fullkomin rannsókn á því, hvernig þessum málum yrði bezt skipað. Og skyldi svo niðurstaðan af þeirri rannsókn lögð fyrir Alþ., og það tæki svo sínar ákvarðanir í þessu efni. Ég fyrir mitt leyti vil ekki fallast á það, að sú leið verði farin, ekki vegna þess, að ég telji ekki fulla þörf á, að þessi rannsókn fari fram, heldur vegna þess, að ég tel málinu vel borgið, ef niðurstaða þessarar rannsóknar er lögð fyrir hæstv. ríkisstj., og síðan geri ríkisstj., að fenginni þessari rannsókn, ráðstafanir til þess að leysa málið. Og ég tel, að það gæti orðið of mikill dráttur á lausn þessa máls, ef fyrst á að ljúka rannsókn og síðan á að tefja það með afgreiðslu hér á Alþ. Þess vegna er ég fyrir mitt leyti ekki vel fylgjandi þeim hv. meðnm. mínum, sem hafa viljað gera þessa breyt. á þáltill, hæstv. ríkisstj. Ég sé þá ekki ástæðu til þess að fylgja þessari þáltill. úr hlaði með fleiri orðum. En ég vildi leyfa mér að bera fram brtt. um, að orðin „eða til að taka fé að láni“ falli burt úr síðari mgr. tillgr. Væri máske réttast, að síðari mgr. yrði felld niður, vegna þess að þeim hlutum verður ekki skipað með þáltill.

Forseti (JPálm) : Má ég spyrja hv. frsm., hvort ég megi skoða þessa brtt. sem úrfellingu, þannig að hann óski fyrir hönd flm. að taka þessi orð aftur?

Jú, það má

.

Flm. (Pétur Ottesen) : Herra forseti. Ég læt mér nægja að vísa til grg., sem er mjög rækileg, og vildi óska, að till. yrði vísað til fjvn., í þeirri von, að fundur verði í Sþ. á mánudag, svo að n. hafi þá skilað áliti.