Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Er ekki eðlilegra að efh.- og viðskn. eða fjárln. fengi þetta mál en landbn.?

Það er tillaga um að vísa þessu frv. til hv. landbn., það er tillaga flm. og forseti gerir ekki athugasemd við þá tillögu. Það er að því er forseti veit best venjan með slík mál að vísa þeim til landbn. Hv. 1. flm. er fyrrv. landbrh. svo að hann væntanlega veit hvað hann er að gera. Því verður tillaga hv. 1. flm. borin upp, um að vísa málinu til hv. landbn.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að almennt þarf heimild 6. gr. fjárlaga til þess að selja eigur ríkisins og ég sé ekki betur en hér sé um að ræða breytingu á fjárlögum ársins. Ég held að það hljóti að þurfa að fara fyrir hv. fjárln. hvort frekari heimildir verði veittar. En ég skal ekki gera mikið mál út af þessu en ég mundi óska þess að einhver mér fróðari sannfærði mig um eitthvað annað. En almennt er það fjárln. Alþingis sem veitir heimild til sölu ríkiseigna.

Það er landbn. sem hefur með jarðeignir ríkisins að gera.

Hæstv. forseti. Það kemur að vísu ekki fram í fyrisögn þessa frv. en ríkið á ekki þessa jörð. Hún er í einkaeign.

Hæstv. forseti. Ég bið velvirðingar á að vera að ragast í þessu máli. En ég vil benda á að hér stendur í titli þessa frv.: ,,Frv. til laga um breyting á lögum nr. 33 frá 22. apríl 1947, um heimild fyrir ríkisstjórnina til að selja Grímsneshreppi kirkjujörðina Stóru-Borg, með síðari breyting.`` Þetta er sem sagt breyting á þeim lögum. Af því ég hef nú fyrir sið að greiða ekki atkvæði um eitthvað sem ég skil ekki þá vildi ég óska eftir því að einhver útskýrði hreinlega fyrir mér hvað er hér um að vera.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns þá er hér um að ræða frv. til laga um að breyta eldri lögum. Samkvæmt þeim lögum var veitt heimild til að selja jörðina, þau lög hafa verið nýtt. Hins vegar er þetta frv. til að breyta skilmálum sem voru fyrir þeirri sölu.

Ég þakka fyrir þetta.

Hæstv. forseti. Skömmu eftir að ég kom til embættis samgrh. lét ég hefja vinnu við endurskoðun laga um skipulag ferðamála. Einn helsti tilgangur þeirrar endurskoðunar hefur verið sá að með nýrri löggjöf fengist í senn skilgreining á því hverjir teljast til ferðaþjónustu og um leið að samkeppnisstaða þeirra greina verði bætt, þeim verði sköpuð sömu rekstrarskilyrði og öðrum gjaldeyrisskapandi atvinnugreinum. Í þeim tilgangi lágu fyrir tillögur um fjármögnun Ferðamálaráðs en ekki tókst samstaða um þá lausn. Því verður bið á því til hausts að frv. verði lagt fram til nýrra laga um skipulag ferðamála og um Ferðamálaráð Íslands. Á hinn bóginn er ljóst að til þess að fullur trúnaður geti ríkt milli ráðherra og ráðuneytis annars vegar og Ferðamálaráðs hins vegar þarf ráðherra hverju sinni að hafa sína trúnaðarmenn í stöðum ráðherraskipaðra fulltrúa. Þetta er einnig nauðsynlegt til þess að gott samband sé á milli þessara stofnana og upplýsingastreymi rofni ekki. Á það skal minnt að hliðstætt vandamál kom upp í tíð fyrrv. menntmrh. varðandi Lánasjóð ísl. námsmanna og er frv. það sem hér er mælt fyrir sniðið eftir þeirri breytingu sem gerð var á lögum um lánasjóðinn um sama efni, sbr. lög nr. 107 1989. Ég vil sérstaklega taka fram í þessu sambandi að milli mín og ráðuneytisins og Ferðamálaráðs eru engin þau vandamál uppi nú sem hægt er að skilgreina sem slík að þau standi í vegi fyrir góðri samvinnu nema það eitt að nauðsynlegt er að marka pólitíska stefnu í ferðamálum. Eðlilegt er að formaður Ferðamálaráðs komi inn í þá endurskoðun og það er vitaskuld eðlilegt með hliðsjón af því að formaður Ferðamálaráðs sé sérstakur trúnaðarmaður ráðherra. Á sumri komanda þegar Ferðamálaráð hefur verið skipað að nýju, verði frumvarp þetta að lögum, verður skipuð nefnd í samráði við hið nýskipaða Ferðamálaráð og verður nefndinni falið að endurskoða lög um skipulag ferðamála og skila drögum að frumvarpi áður en þing kemur saman á ný að hausti. Í þeirri vinnu er óhjákvæmilegt að fullur trúnaður ríki milli ráðherra og Ferðamálaráðs. Á þessum vetri hefur farið fram nokkur umræða um skipunartíma fulltrúa í lögbundnum stjórnum og nefndum sem skipaðar eru af ráðherra án tilnefningar. Í flestum tilvikum háttar svo til að skipunartíminn er bundinn við ákveðinn árafjölda. Á hinn bóginn er embættistími þess ráðherra sem skipar fulltrúana bundinn öðrum lögmálum. Þess vegna verður alloft sú staða uppi að ráðherra á ekki trúnaðarmenn sína í lögbundnum stjórnum og nefndum sem hann ber þó stjórnsýslulega ábyrgð á. Eðlilegt verður að teljast að ríkisstjórn og þá um leið einstakir ráðherrar hennar eigi trúnaðarmenn sína í lögbundnum stjórnum og nefndum þegar um er að ræða fulltrúa sem skipaðir eru af ráðherra án tilnefningar. Ætla verður að tilgangur slíkrar skipunar nefndarmanna sé sá að með þeim hætti megi tryggja að ríkisstjórn á hverjum tíma, sem hefur meiri hluta Alþingis að baki sér, hafi áhrif á störf og ákvarðanir viðkomandi nefndar og að trúnaðarmenn ráðherra vinni að framgangi stefnu ríkisstjórnarinnar. Þegar fulltrúar ráðherra eru skipaðir af fyrrv. ráðherra, sem er pólitískur andstæðingur og hefur aðrar áherslur og aðra stefnu en núv. ráðherra, verður óhjákvæmilega trúnaðarbrestur milli nefndar og ráðherra. Til þess að koma í veg fyrir þennan trúnaðarbrest og til þess að tryggja eðlilegan framgang mála á vettvangi viðkomandi nefndar er á allan hátt einfaldast og eðlilegast að skipunartími ráðherraskipaðra nefndarmanna sé bundinn starfstíma þess ráðherra sem skipar þá. Ég vil svo, hæstv. forseti, ítreka það sem ég sagði áðan að með þessum frumvarpsflutningi er með engum hætti vegið að því fólki sem var skipað af forvera mínum í Ferðamálaráð, síður en svo. Hér er einungis um það að ræða að ég tel það eðlilegt að formaður Ferðamálaráðs sé pólitískur trúnaðarmaður ráðherra og geti unnið með honum að þeirri endurskoðun ferðamála sem óhjákvæmilegt er að vinna að. Hér er þess vegna ekki um neina persónulega áreitni af neinu tagi að ræða. Það er nauðsynlegt að það komi alveg skýrt fram. Ég legg til, hæstv. forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og samgn.

Virðulegur forseti. Á dagskrá þessa fundar eru þrjú málefni sem varða ferðaþjónustu og hefði kannski verið hugsanlegt að ræða þau nokkuð í samfellu en ekki hefur verið leitað eftir því sérstaklega, enda kannski áhorfsmál gagnvart þingsköpum. Því verður að parta umræðuna dálítið niður út frá því hvernig hæstv. ráðherra hagar uppdeilingu þessara mála, eins og hann leggur þau fyrir þingið og mælir fyrir þeim. Ég skal því reyna að virða það og ræða um hin frumvörpin eftir að hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir þeim. En ég vildi hér af tilefni þessa fyrsta máls, sem hæstv. ráðherra mælir fyrir, ræða svolítið um þau tök sem hann hefur tekið þessi mál --- eða öllu heldur sem hann hefur ekki tekið þessi mál, því að það liggur fyrir að nær ári eftir að hæstv. ráðherra tók við samgrn. að þá er það fyrst núna á eindaga þingmála og stutt til þinglausna samkvæmt starfsáætlun Alþingis að hæstv. ráðherra kemur með þrjú mál fyrir þingið sem varða ferðamál og breytingu á gildandi lögum um ferðamál. Það veldur vissulega miklum vonbrigðum að það skuli taka svo langan tíma fyrir hæstv. ráðherra að gera upp hug sinn í sambandi við hvaða stefnu eigi að taka í ferðamálunum. Og eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra þá boðar hann það að á komandi sumri muni hann skipa nefnd til að fara yfir þessi efni til þess að móta stefnu varðandi stjórnkerfi ferðamálanna sem hið opinbera kemur að. Það hefur tekið hæstv. ráðherra nærri ár að komast að þeirri niðurstöðu að hann muni þurfa að skipa nefnd. Og þröskuldurinn í vegi þess og skýringin á þessu af hálfu hæstv. ráðherra er sú að hann hefur nú uppgötvað að í Ferðamálaráði er formaður, skipaður af fyrrv. hæstv. samgrh., sem stendur í vegi fyrir því verki sem ráðherra nú boðar, að skipuð verði nefnd til þess að taka til við stefnumótun í ferðamálum, pólitíska stefnumótun. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvers er að vænta frá hæstv. ráðherra í þessum efnum á hugsanlega fjögurra ára kjörtímabili og setutíma hans í samgrn. ef hraðinn verður með því skriði snigilsins sem þetta ber vott um? Þetta er auðvitað þeim mun mun undarlegra, virðulegur forseti, --- og sé ég nú ekki að hæstv. ráðherra sé hér í sjónmáli, jú, hann kemur í þingsal --- þetta er þeim mun undarlegra sem það var hv. þm. Halldór Blöndal sem stöðvaði frv. til laga um ferðaþjónustu sem lá fyrir síðasta þingi og fékk þar mjög ítarlega umfjöllun. Það hafði hlotið afgreiðslu frá neðri deild þingsins með mjög góðu og víðtæku samkomulagi og var komið til efri deildar þingsins og komið út úr nefnd eftir skoðun þar, en það var fyrst og fremst fyrir atbeina hv. þm. Halldórs Blöndals að þetta mál var stöðvað og fékk ekki framgöngu og var ekki lögfest. Sjálfstæðismenn, sem unnið höfðu ásamt öðrum í nefnd, sem fyrrv. hæstv. samgrh. skipaði, höfðu átt fulla aðild að mótun þess frv. sem lagt var fyrir þingið og enginn ágreiningur af þeirra hálfu og fulltrúa þeirra, sem var hv. þáv. þm. Friðjón Þórðarson, sem átti sæti í stjórnskipuðu nefndinni, maður sem hafði fjallað um ferðamál og samgöngumál af hálfu Sjálfstfl. um árabil og átt drjúgan þátt í stefnumótun þar að lútandi. Hann stóð heils hugar að þessu frv. og mælti mjög með því í neðri deild þingsins í fyrravetur. Hann stóð að afgreiðslu málsins með öðrum og stóð að breytingum sem breið samstaða var um í samgn. neðri deildar ásamt hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen, sem einu sinni var samgrh. Sjálfstfl., ef ég man rétt, í heilt kjörtímabil og sinnti þessum málum mjög mikið. Hann stóð að nefndaráliti sem fulltrúar allra þingflokka úr samgn. neðri deildar þingsins áttu hlut að og stóð að breytingartillögum sem gerðar voru. Þessa hv. þm. greindi ekki á um málið þó að fyrirvari kunni að hafa verið gerður um einhver atriði af þeirra hálfu. Þetta var staðan eftir ítarlega umfjöllun í þingflokki Sjálfstfl., að því er þeir nefndarmenn sem unnu með þeim að málinu tjáðu okkur. Síðan er málið komið í efri deild og fær meðferð þar í nefnd, en þá er það verk hv. þm. Halldórs Blöndals að stöðva málið á lokastigi, frv. sem var búið að fá mótun með víðtækara samráði, held ég, en nokkurn tíma hefur verið staðið að í sambandi við ferðaþjónustu í landinu og stefnumótun þar að lútandi. Þetta frv., sem sameinaði sérlög um veitinga- og gististaði og var þannig nokkuð heildstæð löggjöf varðandi ferðamál, svo og þál. um ferðamálastefnu, sem unnin hafði verið samhliða, lágu fyrir þinginu. Ef ég man rétt, voru talsvert á annað hundrað aðilar sem höfðu komið sjónarmiðum sínum á framfæri í samvinnu við stjórnskipaða nefnd og ferðamálaráðstefna haldin um þetta. Alls staðar blés byrlega fyrir þessum málum --- þangað til kom að hv. þm. Halldóri Blöndal í fyrravetur. Þá var fæti brugðið fyrir þetta mál. Rökstuðningur hv. þm. þáverandi, núv. hæstv. ráðherra, í málinu var ekki mjög efnismikill. Ég fór yfir þingræður hans úr efri deild 7. og 11. mars í fyrra. Fyrir utan einræður við forseta deildarinnar, sem hv. þm. var mjög þjálfaður í, var aðalásteytingsefni hv. þm. varðandi frv. --- ja, hvað skyldi það hafa verið? Jú, það var að ekki skyldi hafa verið séð fyrir því að virðisaukaskattur yrði felldur niður af fjárfestingum í byggingum veitinga- og gististaða, eða hótelbygginga. Hann yfirheyrði þáv. hæstv. samgrh. mjög um málið og sagði m.a., með leyfi virðulegs forseta: ,,Ég vil vekja athygli á því í annan stað að hæstv. ráðherra vék ekki einu einasta orði að þeirri fyrirspurn minni sem lýtur að því hvort hann hafi tekið upp viðræður um það við hæstv. fjmrh. eða hvaða skoðun hann hefði á því að stíga skrefið til fulls, viðurkenna ferðaþjónustu sem samkeppnisiðnað og útflutningsiðnað í þeim skilningi að ferðaþjónusta aflar orðið verulegra gjaldeyristekna og er auðvitað rétt í samræmi við það að leggja aðstöðugjald á eins og um útflutningsframleiðslu væri að ræða.`` Þetta segir hv. þm. þann 11. mars. Ég hefði fyrst átt að grípa niður í fyrri ræðuna þar sem hann útlistar þetta enn frekar og segir m.a.: ,,Nú hygg ég að hæstv. ráðherra`` --- hann vísar þessu til þáverandi samgrh. --- ,,minnist þess að þegar við vorum að ræða hér um frv. um virðisaukaskatt fluttum við sjálfstæðismenn tillögu um það og lögðum fram það sjónarmið í umræðuna að það bæri að líta á ferðaþjónustu sem útflutningsatvinnuveg. Ferðaþjónusta hér á landi væri í samkeppni við erlendan ferðamannaiðnað, ef nota má það orð.`` Og síðar: ,,Á hinn bóginn hefur það markmið verið sett fram að rétt og hollt sé að reyna að efla ferðaþjónustu hér á landi í því skyni að fá landsmenn sjálfa til að ferðast meira um landið en verið hefur.`` Einnig segir hv. þm., sem lengi var í stjórn Byggðasjóðs og víkur að þætti Byggðasjóðs í þessu máli: ,,En samtímis því sem fjvn. hefur með þessum hætti lokað fyrir frekari umsóknir um styrkveitingar til hótelbygginga víðs vegar um landið hefur það gerst að einstakir ráðherrar og ríkisstjórn hafa vísað þeim sem hafa í hyggju að reisa hótel eða gistihús á Byggðastofnun með þeim ummælum að sú ríkisstofnun sé reiðubúin til þess að leggja fram fé til hótelrekstrar. Nú er það regla Byggðasjóðs að gerast ekki stærri hluthafi í fyrirtæki en nemur 20%. En 20% er nákvæmlega sama fjárhæð og greiða þarf virðisaukaskatt til ríkisins af hótelbyggingu.`` Þarna sjá menn röksamhengið hjá hæstv. ráðherra. Hann eyddi enn mörgum orðum að þessu og þeirri stefnu Sjálfstfl. að fella bæri niður virðisaukaskatt af hótelbyggingum. Þetta var aðalágreiningsefni hans í sambandi við allan þennan lagabálk. Margar fleiri tilvitnanir mætti hafa upp eftir hæstv. ráðherra fyrir utan samtöl hans við forseta deildarinnar á þessum fundum en ég ætla að spara mér það. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra og bið hann um að leggja við hlustir. Ég kynni nú betur við að hæstv. ráðherra væri í þingsal en sæti ekki á samtölum við embættismenn í hliðarherbergjum þegar verið er að ræða stjfrv. Ég spyr hæstv. forseta hvort hann gæti ekki orðað það við hæstv. ráðherra að hann væri í þingsal og notaði tímann til þess að fylgjast með og taka þá væntanlega þátt í umræðunni í framhaldi af því sem við þingmenn leggjum orð í belg. Ég beini fyrirspurn til hæstv. ráðherra: Hvað hefur hann aðhafst á því nær ári sem hann hefur setið í stóli samgrh. til þess að koma þessu hjartans máli sínu í höfn? Þessu aðalásteytingsefni og í raun eina efnisatriði sem hann hafði uppi sem ágreiningsatriði vegna frv. um ferðaþjónustu, sem var komið langleiðina í gegnum þingið í marsmánuði í fyrra. Það vantar ekki að hæstv. ráðherra hafi leitt rök að þessu öllu saman, sjónarmiðum sínum og sjónarmiði síns flokks, þó þetta sjónarmið hafi ekki verið flutt af þeim sjálfstæðismönnum sem áttu þátt í að móta frv. í stjórnskipaðri nefnd og fylgdu því eftir langleiðina í gegnum þingið þangað til röðin kom að umræddum hv. þm. Ekki ber á því að nú sé flutt frv. um afnám virðisaukaskatts í þeim þáttum ferðaþjónustunnar sem hæstv. ráðherra gerði sem mestan ágreining um. Hvar eru þau mál stödd? Hvað hefur hæstv. samgrh. gert til þess að ná þessu fram? Af hverju kemur hann ekki með frv. til að afnema þennan aðalþröskuld og ásteytingsefni? Hvernig er háttað samtölum hæstv. ráðherra við fjmrh. um þetta efni? Af því að hann spurði forvera sinn um það hvað hann hefði rætt við fjmrh. Og ég spyr: Hvar er þetta mál statt hjá Sjálfstfl. og hæstv. samgrh.? Síðan kemur það atriði frv. að gefa hæstv. ráðherra færi á að skipa nýjan formann í Ferðamálaráð og formann stjórnar Ferðamálasjóðs. Það er sá þröskuldur sem hann vill nú ryðja úr vegi öðrum fremur þannig að hann komist að málinu, ef ég hef skilið hann rétt. Það er sjónarmið út af fyrir sig. En ég hélt að hæstv. ráðherra gæti vel skipað nefnd með væntanlegum formanni. Hann hlýtur að hafa augastað á einhverjum sem hann vill setja sem formann Ferðamálaráðs að frv. lögfestu og hinn sama að formanni eða skipa hann í nefnd þá sem taka á til starfa á næsta sumri. Hvað hindrar hæstv. ráðherra í að koma því starfi af stað svo hann geti farið að draga aðra til liðsinnis við þessi mál til þess að ná áttum? Þann ágæta mann nafngreindi hann í svari við fsp. í þinginu þann 19. mars sl. þegar hann var spurður hvað liði frumvörpum af hans hálfu. Þá greindi hann frá því að hann hafi ráðið Knút Óskarsson hagfræðing til að vera sér innan handar við mótun frumvarpa og sagði hann þaulkunnugan ferðamálum allt frá barnsaldri. Ég hélt að hann hlyti að geta kallað til þá reyndu menn sem hann ætlar að láta hjálpa sér við að ná áttum í sambandi við ferðamálin, frá sínum bæjardyrum séð, án þess að þurfa að ýta frá formanni Ferðamálaráðs. Hvað hindrar ráðherrann í að koma þessu starfi af stað? Greinilegt er að það eru önnur málstök af hálfu hæstv. ráðherra eins og hann áformar það, en hjá fyrrv. hæstv. samgrh. Steingrími J. Sigfússyni sem skipaði ekki flokksbróður sinn eða innanbúðarmann úr Alþb. formann Ferðamálaráðs heldur fyrrverandi þingmann úr öðrum flokki. Ekki varð vart við sérstakan þröskuld í sambandi við starfsemi á þeim tíma sem þáv. hæstv. ráðherra fór með þessi mál. Ég er frekar á því að það hafi greitt fyrir mörgu að sá kostur var ráðinn, sem var óvenjulegur. Ég er ekki frá því að þáv. hæstv. ráðherra hafi fengið orð í eyra frá stöku manni úr eigin röðum fyrir þessa nýbreytni. En það er alveg ljóst að hæstv. núv. samgrh. ætlar að hafa annað uppi þó hann hafi ekki neinn ágreining fram að færa við núv. formann Ferðamálaráðs. Hann talar um að mikilvægt sé að hafa gott samstarf við ráðið og engin þau vandamál uppi sem hægt er að skilgreina. Og það skil ég ósköp vel því að ég best veit hefur hæstv. ráðherra nánast engin samskipti haft við Ferðamálaráð á þeim tíma sem hann hefur starfað. Hann hafði a.m.k. ekki fyrir því að tíunda það þegar hann svaraði fsp. 19. mars sl. að hann hefði haft samráð við undirbúning mála, sem nú eru fram komin, hafi haft samráð við Ferðamálaráð. Og ég spyr hæstv. ráðherra: Hafa þau frv. sem hér eru borin fram, það nægir að spyrja um það fyrsta, ef hæstv. ráðherra vill taka það út af fyrir sig, verið kynnt Ferðamálaráði á mótunarstigi? Hefur ráðherra viðhorf Ferðamálaráðs til þess? Sú stofnun er þó til þess að vera ríkisvaldinu innan handar við stefnumótun og sem tengiliður við atvinnugreinina. Jafnvel þó formaður ráðsins sé ekki í sama flokki og hæstv. samgrh. er ég nokkuð viss um að formaðurinn hefði lagt þetta fyrir Ferðamálaráð, ef borist hefði ósk frá ráðuneytinu þar að lútandi. Jafnvel frv. um að ýta formanni ráðsins úr vegi, sem er aðalinntak þessa máls. Ég spyr: Við hverja var haft samráð og hvaða fleiri aðilar kunnugir ferðamálum frá barnsaldri voru dregnir að stefnumótun um hin merku frv. sem hæstv. ráðherra er að bera fram? Einnig væri fróðlegt að fá fram við umræðuna: Hver eru þau sjónarmið og stefnumið hjá hæstv. ráðherra sem eru ný og allt önnur en boðuð voru í frv. og á ferðamálastefnu í fyrra og nutu góðs stuðnings sjálfstæðismanna þá? Hver eru þessi nýju pólitísku stefnumið og siglingarljós? Áður en ég hverf frá meginatriði frv. kemst ég ekki hjá því að upplýsa að það var vissulega til umræðu í stjórnskipuðu nefndinni, ferðamálanefndinni, sem skilaði frv. til samgrn. á árinu 1991, hvort hafa ætti þann hátt á sem nú er verið að leggja til, hafa skipunartímann styttri og það ráð var upp tekið og fram borið að hafa tveggja ára skipunartíma en ekki fjögurra. Og það var einnig rætt hvort rétt væri að hafa þann hátt á líka að formaður Ferðamálaráðs og formaður stjórnar Ferðamálasjóðs, fylgdi starfandi ráðherra hverju sinni. --- Hvar er nú hæstv. samgrh.? Er hann svona kvikur að hann festist ekki við? Hann hleypur í gegnum þingsalinn út og inn og virðist engan tíma hafa til þess að fylgjast með umræðu. --- Þetta var vissulega rætt í stjórnskipuðu nefndinni og ýmsir voru þessarar skoðunar. En ég man það mjög glöggt að einn nefndarmaður sérstaklega aftók að styðja þessa hugmynd. Og hver skyldi það hafa verið? Það var fulltrúi Sjálfstfl. í nefndinni, hv. þm. Friðjón Þórðarson, sem lýsti því mjög eindregið að hann væri því andvígur af ýmsum ástæðum og færði fyrir því sín góðu rök, að það væri verið að skipta út mönnum í stjórnum, stjórnskipuðum nefndum og ráðum, eftir því hver vermdi ráðherrastóla hverju sinni og vísaði til langrar reynslu að þessu leyti. En nú kemur flokksbróðirinn, núv. hæstv. samgrh., með tillögu sem gengur í þveröfuga átt. Hv. þáv. þm. Halldór Blöndal hafði ekki orð á málinu þegar hann ræddi þetta í efri deild 7. og 11. mars í fyrra. Hann minntist ekki á það. Svo að varla hefur hann haft uppi mikinn ágreining í þingflokki sjálfstæðismanna þótt hann komi nú með þetta sem eina framlag sitt á þinginu eftir árs setu í ráðherrastóli, að ýta frá formönnum í Ferðmálaráði og stjórn Ferðamálasjóðs. Hann segir okkur síðan að hann ætli að skipa nefnd í sumar, þegar hann er búinn að fá þetta lögfest, því hann treysti sér ekki til þess án þess að víkja núv. formanni Ferðamálaráðs frá. Virðulegur forseti. Þetta er afskaplega raunaleg staða og auðvitað áhyggjuefni og hún er það litla sem hæstv. ráðherra hefur látið í skína í sambandi við hugmyndir sínar varðandi mótun stefnu í ferðamálum af hálfu hins opinbera. Í svari við fsp. 19. mars sem borin var fram af varaþingmanni, sem sat á Alþingi fyrir þann sem hér talar, víkur hæstv. ráðherra að ýmsum þáttum og er að afsaka það að hafa ekki komist lengra í þessum málum á einu ári. Að vísu tíundar hann ekki þetta sérstaklega með formanninn, hann hefur ýmsar aðrar skýringar uppi. Hann fjallar í svari sínu sérstaklega um samskipti við náttúruverndaraðila. Ég get ekki látið hjá líða, virðulegur forseti, að draga þann þátt inn í umræðuna vegna þess að hún segir okkur nokkuð um það hver sýn hæstv. samgrh. er til þeirra mála, sem hann er þó ekki einu sinni farinn að koma í nefnd á sínum vegum. Hann segir hér: ,,Um sambýli náttúru og ferðaþjónustu er það eitt að segja að menn víðs vegar um heim og raunar hvarvetna gera sér grein fyrir því hvaða þýðingu það hefur fyrir ferðaþjónustu, eins og annan atvinnurekstur, að hún lifi í sátt við umhverfi sitt.`` --- Þetta er nú gott og blessað. ,,Fyrir okkur Íslendinga skiptir þetta mjög miklu máli vegna þess aðdráttarafls sem náttúra Íslands hefur fyrir erlenda ferðmenn. Ég er á hinn bóginn þeirrar skoðunar að það sé ekki hægt að stjórna slíku nábýli með einhverjum lögreglu- eða eftirlitsaðgerðum. Allt veltur á því að ferðaþjónustan sjálf skilji mikilvægi þess að vel sé um landið gengið og varðveiti þær náttúruperlur sem hafa mest aðdráttarafl. Einungis með því að ferðaþjónustan sjálf skipuleggi ferðir um landið með það í huga að hlífa viðkvæmustu stöðunum og reyni að opna nýjar leiðir fyrir ferðmenn er þess að vænta að menn hafi ánægju af dvöl sinni hér og náttúruperlurnar geti varðveist.`` Við sjáum hvað koma skal þegar hæstv. ráðherra fer að leggja hinni væntanlegu nefnd línurnar. Það er mikil hugsun í þá átt að það eigi að reyna að hafa með skipulegum hætti áhrif á það hvert ferðamannastraumi er beint. Nei, það eiga hinir nær óteljandi aðilar, sem koma að ferðarekstri í landinu, að finna á sjálfum sér. Þetta er inntakið í því sem hæstv. ráðherra er að segja. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta frv. frekar, það koma önnur hér á eftir. En ég verð aðeins að segja það að ég tel að hæstv. samgrh. sé orðinn alldýr í sínu starfi fyrir atvinnuþróun í þessu landi með þeim slóðaskap sem hann hefur gert sig beran að í sambandi við málefni þessa vaxtarbrodds í íslensku atvinnulífi, sem er ferðaþjónustan, og í rauninni þeirrar fáheyrðu framgöngu sem hann leyfir sér gagnvart þinginu og atvinnugreininni, að bregða fæti fyrir stefnumótun og frumvarpsgerð sem unnin hafði verið í mjög nánu samráði við aðila í ferðaþjónustu og aðra sem þetta snertir með aðild hans eigin flokks sem og annarra þingflokka og breið samstaða hafði tekist um. Hann brá fæti fyrir það á lokastigi afgreiðslu í þinginu af því honum hentaði það ekki af einhverjum ástæðum rétt fyrir kosningar og lætur síðan hjá líða að koma með nokkurn skapaðan hlut sem því nafni er nefnandi inn í þingið fyrr en á eindaga. Varðandi stjórn ferðamála er það hugðarefni eitt fram lagt að ýta til hliðar pólitískum andstæðingum úr tveimur stjórnum og ráðum.

Herra forseti. Í máefnasamningi ríkisstjórnarinnar, sem settur var fram fyrir tæpu ári, er kafli sem fjallar um ferðamál. Þar segir að verið sé að endurskoða löggjöf um ferðamál og verði frumvörp um þau lögð fram á Alþingi haustið 1991 og stefnt að því að ný lög taki gildi frá og með ársbyrjun 1992. Þau verði til þess að erlendum ferðamönnum, sem hingað komi, fjölgi, ferðatíminn ár hvert lengist og ferðaþjónusta verði arðvænleg atvinnugrein sem auki gjaldeyristekjur þjóðarinnar og atvinnu í landinu. Það er enn fremur sagt að dregið verði úr miðstýringu og að Ferðamálaráð Íslands verði endurskipulagt með fjárhagslegri þátttöku og ábyrgð atvinnulífsins. Það er líka rætt um það að um leið og frumvörp til nýrra laga verði lögð fram þá verði birt áætlun sem á að bæta rekstrarskilyrði ferðaþjónustunnar og tryggja henni hliðstæða samkeppnisaðstöðu og öðrum atvinnugreinum sem afla gjaldeyris. Þarna eru sett fram markmið sem eru vissulega góðra gjalda verð og hefði verið ánægjulegra að sjá eitthvað af þeim koma fram á annan hátt en hér er. Það eina sem kemur fram um breytingu á lögum um skipulag ferðamála nr. 79/1985 er frumvarp í tveimur greinum sem varðar skipan manna í Ferðamálaráð og í stjórn Ferðamálasjóðs. Það eru tvær breytingar sem gert er ráð fyrir. Annars vegar að skipun manna í Ferðamálaráð verði til tveggja ára í senn, og reyndar sömuleiðis í Ferðmálasjóð, og hins vegar hitt að skipunartími fulltrúa ráðherra skuli þó vera takmarkaður við embættistíma þess ráðherra sem skipaði þá, sitji hann skemur. Nú finnst manni að þarna séu eiginlega tvö ákvæði til tryggingar og annað hefði verið nóg. Út af fyrir sig get ég skilið þá viðleitni ráðherra að vilja hafa einhver tök á því fólki sem þar situr --- án þess að ég hafi séð nokkurn tíma að núverandi formaður eða stjórn ráðsins hafi gefið ástæðu til þess. Hér var spurt áðan hvort Ferðamálaráð hefði fjallað um þessi frumvörp. Ég held að ég geti a.m.k. fyrir hönd Ferðamálaráðs fullyrt að ráðið sjálft hefur ekki fjallað um þessi frumvörp og óbreyttir ráðsmenn hafa ekki vitað að til stæði að gera þetta með þeim hætti sem hér er kominn fram. En síðan veltir maður fyrir sér hvort ráðherra nær tilgangi sínum með þessari breytingu. Og lítum þá aðeins á hvað lögin sem í gildi eru, nr. 79/1985, segja um skipan í Ferðamálaráð. Þar segir í 4. gr., með leyfi forseta: ,,Samgrh. skipar menn í Ferðamálaráð til fjögurra ára í senn. Skulu fimm skipaðir án tilnefningar og skal einn þeirra vera formaður ráðsins og annar varaformaður.`` Síðan segir: ,,Aðra fulltrúa í Ferðamálaráð skipar ráðherra eftir tilnefningu en eftirtaldir aðilar tilnefna einn mann hver:`` Síðan eru taldir upp 18 aðilar sem tilnefna í Ferðamálaráð og skulu skipaðir af ráðherra en án tilnefningar eru það fimm. Þetta segir okkur það að fimm menn af 23 í Ferðamálaráði eru skipaðir af hálfu ráðherra. Mig langar til að spyrja ráðherrann, ef hann má heyra mál mitt, hvort það beri ekki að líta á þessa skipun með allt Ferðamálaráð eða hvort hér eigi eingöngu við þá fimm sem eru skipaðir án tilnefningar. Það er kannski rétt að fara yfir hverjir það eru sem tilnefna menn í Ferðamálaráð og sitja þar síðan eftir skipun ráðherra. Það er Félag hópferðaleyfishafa, sem skipar einn mann, og eftirtaldir einn mann hver: Félag íslenskra ferðaskrifstofa, Félag leiðsögumanna, Félag sérleyfishafa, Ferðafélag Íslands, Flugleiðir hf., Náttúruverndarráð, Samband veitinga- og gistihúsa, önnur flugfélög en Flugleiðir hf., Ferðaþjónusta bænda, Reykjavíkurborg og sjö samtök, landshlutabundin samtök, ferðamálasamtök, sem skipa eða tilnefna einn fulltrúa hvert. Alls eru þetta 18 aðilar auk hinna fimm sem ráðherra velur sjálfur. Nú vil ég fullyrða að á þeim tíma sem ég hef setið í Ferðmálaráði, sem eru þau tæp þrjú ár sem núverandi ráð hefur setið, hefur verið unnið þar gott starf og ég hef ekki rekið mig á að það hafi verið teknar ákvarðanir þar með pólitískum hætti. Enda held ég að fæstir --- ég þori ekki að segja enginn, ég get ekki fullyrt um það --- þeirra aðila sem tilnefna í það velji sína fulltrúa með hliðsjón eða tilliti til þess hvaða ríkisstjórn situr eða hvaða pólitískur litur er þar á. Það er mjög erfitt, jafnvel þótt þessi lög taki gildi og skipunartími ráðsins verði hinn sami og embættistími ráðherra að láta pólitískan lit ráða setu manna í ráðinu. Það segir reyndar í frv. ,,skipunartími fulltrúa ráðherra``. Þess vegna vil ég spyrja og fá alveg skýrt hvort það á einungis við þá sem skipaðir eru án tilnefningar eða hvort það á við alla, eins og ég gat um áðan. En það er annað sem ég hefði gjarnan viljað vita líka: Ber þá að líta á þetta þannig að ef ríkisstjórn hyggst skipta um menn í ráðherrastólum, eins og kemur fyrir, þá beri skilyrðislaust að skipa í nýtt Ferðamálaráð ef nýr ráðherra tekur þar við störfum, þó að samflokksmaður sé? Og ég spyr vegna þess að í frv. er þessi texti orðaður þannig: ,,Skipunartími fulltrúa ráðherra skal þó . . . `` Það þykir mér benda til þess að það beri að skipa þessa fulltrúa fyrir hvern og einn sem skipar stól ráðherra, jafnvel þó að samflokksmenn séu og skipt sé á miðju kjörtímabili. Fróðlegt væri að fá þetta skýrt betur. Ég hefði kosið sem áhugamaður um ferðaþjónustu að fá eitthvað marktækara og bitastæðara um ferðamálin en það sem hér kemur fram, þrátt fyrir að hér séu fleiri frumvörp á ferðinni sem ég mun ekki fjalla um nú, það kemur að þeim á eftir. Mér finnst þetta afskaplega rýr eftirtekja, miðað við þau markmið sem ég las upp úr málefnasamningi ríkisstjórnar og kom að hér áðan. Eins og komið hefur fram í þessu máli þá er það síður en svo að upplýsingar vanti um ferðmál. Ég vil leyfa mér að lýsa yfir þeirri skoðun minni að nefnd sú sem kölluð var Hjörleifsnefnd og starfaði fyrir um tveimur árum hafi skilað af sér verulega miklu og góðu starfi. Hún hafi farið yfir mjög breitt svið og aflað ítarlegri upplýsinga um ferðamál en nokkru sinni hafa verið dregnar saman á einn stað áður. Að því leyti til hafi undirbúningur þess frv. sem hér var sett fram á þingi í framhaldi af því og þáltill. um ferðamálastefnu, verið afskaplega vandaður og góður. Það hefur komið fram í þinginu í vetur að auk þessarar miklu vinnu sem þarna var unnin og sett á blað og allra þeirra gagna sem þarna var aflað þá hefur ráðherra verið með mann í vinnu við það að leiðbeina sér um stefnu í ferðamálum. Þeim mun sárara er að ekkert kemur út úr þessu. Ekkert bendir til þess að þeir sem að ferðamálum starfa nú séu nokkru vísari eftir þessa breytingu en áður hvað fram undan er í ferðamálum. Ég get ómögulega látið hjá líða nú frekar en áður þegar rætt er um ferðamál hér í þinginu, að koma inn á það sem ég held að þingmenn þurfi endilega að fara að gera upp við sig. Það eru fleiri ræður haldnar í þinginu nú en áður og þær eru mun fleiri en fyrst þegar ég kom inn í þing fyrir fimm árum. Fleiri þingmenn af þeim sem tala um ferðamál tala um ferðamál sem grein í örum vexti, sem björtustu von íslenskrar atvinnuþróunar og fleira í þeim háfleyga dúr. Samt sem áður eru ævinlega við setningu fjárlaga og fjáraukalaga á hverju einasta ári skert þau lögboðnu framlög sem sett voru á til þess að ferðaþjónustan fengi að eflast af sjálfri sér og hún fengi að eflast í samræmi við þann vöxt sem hún sjálf skapaði. Þetta er eins og þingmenn vafalaust vita 10% af vörusölu Fríhafnarinnar í Keflavík sem ákveðið var fyrir --- ég þori ekki alveg að segja hvað löngu, sennilega tíu eða tólf árum, að rynnu til ferðamála. En jafnskjótt, ég held bara sama ár eða næsta á eftir, og þessi lög höfðu verið samþykkt þá var byrjað að höggva í þennan stofn, einkum og sér í lagi þegar það kom í ljós að þarna var um mikinn vöxt að ræða. Ferðaþjónustan var og er --- eins og menn tala um núna --- grein í örum vexti og hún lofar mjög góðu um atvinnuþróun í framtíðinni. Þetta þýddi líka að umferð um Keflavíkurflugvöll jókst verulega. Það þýddi aftur á móti að vörusala í Keflavíkurfríhöfninni fór vaxandi og gaf af sér meiri tekjur og meiri tekjur en menn gátu unnt ferðaþjónustunni að hafa til sinna nota. Sem dæmi um það, ef við nefnum forsendur fjárlaga 1992, þá held ég að ég fari rétt með að þar er reiknað með 1.840 millj. kr. sölu í Fríhöfninni í Keflavík, tæpum tveimur milljörðum. Samkvæmt þessum lögum hefði ferðaþjónustan og Ferðamálaráð átt að fá til markaðssetningar og annarra starfa sem því er falið að inna af hendi 10% af þessu, eða 184 milljónir. En það var nú ekki aldeilis svo í fjárveitingum sem Alþingi ætlaði Ferðamálaráði. Fjárveitingin var skorin niður og skorið rösklegar niður nú en nokkru sinni fyrr. Ferðamálaráð fékk 68 millj. til sinna þarfa núna, sem er sama krónutala og það fékk í fyrra. Mismunurinn er hvorki meiri né minni en 116 milljónir sem teknar voru af Ferðamálaráði eða teknar voru af þessum lögboðna stofni þess. Þetta finnst mér að menn ættu framar öllu öðru að beita sér fyrir að lagfæra. Út af fyrir sig sé ég ekki ástæðu til að amast við því að ráðherra geti ráðið hverja hann skipar í þetta ráð. Ég vil hins vegar gera athugasemd við það, ef það er þannig að allir ráðsmenn verði skipaðir til tveggja ára, eins og mér sýnist alveg ljóst að hér sé gerð tillaga um, vegna þess að 23 aðilar sitja í Ferðamálaráði, skipaðir af 18 aðilum og fimm af ráðherra, að tvö ár eru ekki mjög langur tími í svona stórum hópi til þess að menn nái að stilla saman krafta sína og vinna vel saman. Núverandi Ferðamálaráð hefur starfað tæp þrjú ár og ég held að einmitt þau kynni sem þar hafa tekist með mönnum og sú góða samvinna sem hefur tekist, sé þó nokkur þáttur í því að þar er samvinna góð. Ég get fullyrt sem óbreyttur ráðsmaður í Ferðamálaráði að þangað hafa ekki mér vitanlega komið nein þau mál, hvort heldur er í sambandi við stefnumótun eða tilmæli frá ráðherra, sem Ferðamálaráð hefur lagst gegn. Eins og ég gat um áðan þá situr þarna fólk með einlægan áhuga á þessari atvinnugrein og yfirleitt með mikla reynslu og verkefni þess er fyrst og fremst að stilla saman sína krafta til að gera það sem gera má fyrir þá knöppu fjármuni sem ráðinu eru ætlaðir. Ef mönnum er svona mikið í mun að efla ferðamannaiðnaðinn, sem er farinn að skila okkur verulega á annan tug milljarða í þjóðarbúið á hverju ári, þá held ég að þeir ættu að gera eins og góður bóndi og fóðra mjólkurkúna sína frekar en að svelta hana. Ég held að nytin hljóti að verða mun betri við það. En af því ég er ekki viss um að ráðherra hafi heyrt spurningarnar þá ítreka ég þær aftur. Spurt var um skipunartíma, og þá er ég bæði að tala um þessa fimm ráðherraskipuðu og eins hina 18 sem hann skipar eftir tilnefningar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér lítið og vesælt frv. Ég hafði búist við að við mundum á þessu þingi fá til meðferðar frv. til laga um ferðaþjónustu eða um skipulag ferðamála eins og talað var um strax í haust, en ekki þetta pínulitla frv. sem við ræðum núna. Áður en ég tek að ræða frv. vil ég þakka hv. 4. þm. Austurl. fyrir góð orð í garð formanns Ferðamálaráðs, Kristínar Halldórsdóttur, sem er mér mjög vel kunnug, eins og menn vita, og er fyrrv. þm. Kvennalistans. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðherra hafi kynnt sér það gróskumikla starf sem hefur farið fram á vegum núverandi Ferðamálaráðs. Ég heyrði það áðan úr þessum ræðustóli að það virtist sem ráðherrann hefði ekki haft mikinn áhuga á starfi þess ráðs en ég geri þó ráð fyrir því að hann hafi fengið einhverjar upplýsingar um hvað þar færi fram. Ég geri ráð fyrir og vil reyndar spyrja hann að því hvort hann, ef frv. verður að lögum, sé tilbúinn til að stuðla að því að tryggja að það haldi áfram störfum á svipaðri braut og það hefur gert hingað til eða hvort að frv. sé flutt vegna þess að hann er ósáttur við þá stefnu sem það Ferðamálaráð sem nú situr hefur markað. Á undanförnum árum, þ.e. eftir að núv. Ferðamálaráð tók við, hefur mjög margt verið unnið til eflingar ferðaþjónustu þrátt fyrir mjög þrönga fjárhagsstöðu. Það hefur nú þegar verið gerð grein fyrir því, m.a. af hv. síðasta ræðumanni. Hæstv. ráðherra hverfur úr salnum, ég vona að það sé til mjög skamms tíma og hann muni heyra mál mitt. Mér þykir leitt að þurfa að krefjast þess að hann komi í salinn, ég hefði reiknað með að hann sæti hér meðan við fjöllum um þetta mál. Upplýsingamiðstöð ferðamála hefur verið efld og upplýsingaþjónusta aukin og bætt um allt land. Aukin áhersla hefur verið lögð á umhverfismál. Umhverfisfræðingur hefur ferðast um landið þvert og endilangt, kannað ástand fjölsóttra ferðamannastaða og reyndar einnig þeirra sem eru minna sóttir og gert tillögur um úrbætur sem síðan er unnið úr í samvinnu við heimafólk, m.a. sjálfboðaliðasamtök af ýmsu tagi. Þarna hefur náðst mikill árangur þrátt fyrir afar lítið ráðstöfunarfé og væri stórslys ef því starfi yrði ekki haldið áfram. Það er svo með umhverfismálin að þeim verður hið opinbera að sinna. Í sambandi við það vil ég taka fram að ég óttast það ef ekki er tekið mjög alvarlega á þeim málum muni ástandið á ferðamannastöðum verða enn verra en það er víða. Ég get ekki tekið undir það sem m.a. kom fram í máli hæstv. ráðherra þegar hann svaraði fsp. fyrr á þessu vori um að það yrði bara að koma af sjálfu sér. Það gerist ekki og það hlýtur hann að vita jafn vel og við sem höfum áhyggjur af þessum málum. Það er ekki hægt að vísa þeim til einkaaðila, það hefur sýnt sig því að einkaaðilar, sem telja sig ekki hafa beinan fjárhagslegan hagnað af slíku starfi, þ.e. að hagnaðurinn komi í vasann strax, virðast ekki sinna umhverfismálum nægjanlega vel. Þá hefur einnig verið unnið mikið starf á sviði landkynningar og markaðsmála og er margt á döfinni hjá Ferðamálaráði. Nú er í bígerð opnun ráðstefnumiðstöðvar og nýhafið er kynningarstarf í samvinnu við japanskt fyrirtæki enda viðbúið að Japanar og fleiri þjóðir úr þeim heimshluta komi hingað í æ ríkara mæli. Auk alls þessa er nú um þessar mundir verið að vinna að stefnumótun bæði í umhverfismálum og landkynningar- og markaðsmálum. Þess vegna er mjög forvitnilegt að heyra viðhorf ráðherrans til þessa starfs og hvort hann er sammála þeirri stefnu sem núverandi Ferðamálaráð hefur framfylgt. Mun hann sjá til þess að því starfi verði haldið áfram á sömu braut? Mér þykir mjög mikilvægt að því starfi, sem þarna hefur farið fram, verði ekki hætt. Það verður á einhvern hátt að sjá til þess að haldið verði áfram á þeirri braut sem mörkuð hefur verið. Það kom fram í máli ráðherrans og reyndar kemur það fram í athugasemdum við lagafrumvarpið að nauðsynlegt sé að fullur trúnaður sé milli ráðherra og fulltrúa hans í ráðinu. Ég er fyllilega sammála því. Ég var hins vegar undrandi þegar hann sagði hér áðan í ræðu sinni að svipað vandamál hefði komið upp varðandi menntmrh. og stjórn Lánsjóðs ísl. námsmanna á sínum tíma. Ég man ekki betur en að það vandamál sem kom upp milli menntmrh. og stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna hefði verið nokkuð alvarlegt vandamál. Ráðherrann vildi hins vegar leggja áherslu á að engin vandamál hefðu komið upp í sambandi við Ferðamálaráð, þ.e. milli stjórnar Ferðamálaráðs og ráðherrans. En mér þótti mjög sérkennilegt að hann skyldi líkja þessu við það sem kom upp varðandi Lánasjóð ísl. námsmanna og vona ég að það hafi verið mistök af hans hálfu að nefna það í þessu sambandi, því, eins og hann reyndar ítrekaði, ekki hafa komið upp nein vandamál og vona ég að það sé rétt. Tilganginn með þessum breytingum á lögunum sagði hann vera að gera það kleift að endurskoða núgildandi lög um ferðamál, að endurskoðun gæti ekki átt sér stað nema nýtt Ferðamálaráð verði skipað. Þetta þótti mér mjög einkennilegt. Er ekki meiningin að reyna að ná víðtækri samstöðu um skipan ferðamála? Er ekki nauðsynlegt að það komi fleiri að þeirri endurskoðun laganna en eingöngu trúnaðarmenn ráðherra og hans fulltrúar? Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé meiningin, ef nú fyrst á að fara að endurskoða þessi lög, að reynt verði að ná víðtækri samstöðu og reynt að fá fleiri aðila en einungis örfáa sérlega trúnaðarmenn ráðherrans til þess að gera þessa endurskoðun? Mér þótti slæmt, ef ég hef tekið rétt eftir, að þetta væri eini tilgangurinn með frv. Þann 1. júní 1990 skipaði þáv. menntmrh. nefnd sem í voru fulltrúar frá öllum þeim stjórnmálaflokkum sem þá áttu sæti á Alþingi og fleiri aðilum sem ekki höfðu bein tengsl við sérstakan stjórnmálaflokk. Nefndin samdi till. til þál. og frv. til laga. Í fylgiskjölum með till. til þál. um ferðamálastefnu, sem hér var lögð fram á 112. löggjafarþingi, kemur fram listi yfir alla þá aðila sem nefndin hafði samband og samráð við sem voru mjög margir. Fólk lét í ljós skoðun sína, það kom til viðtals við nefndina og sendi inn skriflegar athugasemdir og tillögur. Reynt var að taka tillit til eins margra athugasemda og mögulegt var. Auðvitað stönguðust sumar á og ekki var hægt að taka tillit til allra. Við reyndum að meta það, þessi hópur sem þarna var, hvernig best væri að koma þessu fyrir þannig að sem flestir gætu orðið sammála. Auðvitað er alltaf eitt og annað í svona starfi sem verður til þess að menn eru ósammála og allir geta svo sem fundið eitthvað sem þeir vildu hafa öðruvísi. En þetta varð samt niðurstaðan, eins og frumvarp sem lagt var fyrir Alþingi á 113. löggjafarþingi bar með sér. En hv. þm. Halldór Blöndal, núv. hæstv. samgrh., lagðist í víking gegn því frv., því miður. Ég hefði því talið eðlilegra að leggja fyrir þetta þing eða hið næsta, fyrst ekki er hægt að gera það nú, það er greinilega orðið of seint, heildarendurskoðun á lögunum en ekki eingöngu þennan litla bastarð sem hér er kominn. Ef ég tek efnislega á frumvarpinu sjálfu, þá get ég verið alveg sammála því sem fram kemur í því, að skipunartími fulltrúa ráðherra skuli vera takmarkaður við embættistíma viðkomandi ráðherra. Ég er nokkuð sammála þessu atriði þó að ég hefði talið eðlilegra að átt hefði að standa ,,fjögurra ára skipunartími`` eða jafnvel lengur. Fjögurra ára skipunartími hefði ég talið að væri eðlilegur þar sem ráðherrar að öðru jöfnu sitja í fjögur ár og ég get tekið undir það sem kom fram hjá hv. 2. þm. Vestf. en hann taldi að tvö ár væru allt of stuttur tími. Hann hefur reynslu af setu í Ferðamálaráði og ég held að flestir hljóti að sjá að þetta er ákaflega stuttur tími og menn rétt að kynnast málunum og komast í tengsl við verkefnið þegar ætlast er til þess að farið sé að skipa á ný. En þetta gildir að sjálfsögðu um alla ráðsmenn, tvö ár í senn, ég get ekki séð annað af samhenginu. Fyrir utan það að ég tel að það skipti ekki máli, það sé allt of stutt að skipa þessa fimm ráðherraskipuðu til tveggja ára þó að hinir séu til fjögurra. Almennt tel ég og hef verið því fylgjandi að skipunartíminn sé í samræmi við embættistíma ráðherra og sé ég ekkert athugavert við það í sjálfu sér. En hv. 4. þm. Austurl. minnti á það áðan og um þetta atriði urðu nokkrar umræður á sínum tíma, þ.e. skipunartíma Ferðamálaráðs þegar við vorum að semja frv. sem lagt var fram á 113. löggjafarþingi. Það var fyrst og fremst fulltrúi Sjálfstfl. sem lagðist eindregið gegn því að slíkt ákvæði yrði inni í frv. Ég þori ekki að fullyrða það en ef ég man rétt þá held ég að hann hafi verið sá eini sem lagðist sérstaklega gegn því. Við hin, sem vorum nokkuð mörg, höfðum skiptar skoðanir. Sum voru nokkuð ákveðin í að þetta þyrfti að vera með þessum hætti en aðrir höfðu ekki eins sterkar meiningar. Hann var sá eini sem ég man eftir að barðist gegn þessu ákvæði. Og þess vegna varð ég mjög undrandi þegar þetta frv. kom á borð mitt og ég sá að þetta var komið á þennan hátt. Ég er hins vegar ekki að segja að hv. þm. Friðjón Þórðarson hafi þar með verið að tala fyrir allan Sjálfstfl. þó að hann talaði mjög eindregið gegn þessu inni í nefndinni. Ég hélt að hann hefði einhvern meiri stuðning en bara sjálfan sig bak við það, en það má vel vera. En það breytir ekki því að ég styð þetta atriði og mér þykir það eðlilegt í sjálfu sér en ég tel óheppilegt að gera þetta einmitt núna. Og það er kannski minn ókunnugleiki en ég hefði einnig talið það mjög óheppilegt að breyta Ferðamálaráði svona seint, að vorlagi --- ef frv. yrði hugsanlega að lögum fyrir vorið --- þá erum við að breyta skipan Ferðamálaráðs, skipta um formann o.fl., rétt fyrir ferðamannatímann. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki óheppilegt að hans mati. Ég átta mig sjálf ekki á því, ég hef ekki sjálf unnið þarna og hef ekki sérstaka þekkingu á því. E.t.v. er Ferðamálaráð búið að skipuleggja sín störf fyrir sumarið og þá breytir þetta ekki neinu til eða frá. Ég vil samt gera þessa athugasemd þar sem ég velti því fyrir mér hvort þetta geti ekki verið svolítið óheppilegt. Ég ætla, virðulegur forseti, ekki að hafa mikið fleiri orð um frv. að svo komnu máli en vil þó spyrja. Ég hélt að ég hefði rétta útgáfu af núgildandi lögum. Ég bendi á að ég held að þar sé prentvilla, að það sé 24. gr. sem verið er að breyta í 2. gr., en ég sé ekki betur en það sé 24. gr. laganna sem fjallar um Ferðamálasjóð. Ég er þó ekki alveg viss. Ég gat ekki séð betur er þarna væri um prentvillu að ræða. Af því að ég hef haft fá orð um Ferðamálasjóð þá gilda auðvitað sömu rök um Ferðamálasjóð og um Ferðamálaráð, að þarna sé eðlilegt að skipunartíminn sé lengri en ekki í svo stuttan tíma. Mér sýnist kannski að sá hluti frv. sé eingöngu fluttur til þess að reyna að losna við núverandi formann Ferðamálasjóðs.

Herra forseti. Ég verð að láta það álit mitt í ljós strax í byrjun að ég hefði vænst þess, þegar frv. um ferðamál lítur loks á nýjan leik dagsins ljós, að það væri meira að vöxtum og með tilkomumeira innihaldi en það sem hér er til umfjöllunar. Það hefur þegar verið farið yfir það í ræðum þeirra sem fyrr hafa talað hver forsaga mála er frá undanförnum þingum. Hv. síðasta Alþingi var komið langleiðina með að setja nýja heildarlöggjöf um endurskoðaða um ferðaþjónustu þar sem sameinuð voru í einu lagafrv. ákvæði sem varða málefni ferðaþjónustunnar í víðasta skilningi þess orðs. Það var afrakstur af miklu starfi sem unnið hafði verið að samfellt meira og minna í eitt og hálft ár og lágu fyrir þinginu bæði það frv. og sömuleiðis till. til þál. um ferðamálastefnu sem hugsuð var sem almenn stefnumörkun, samsíða lagasetningu á þessu sviði. Hæstv. núv. samgrh. lét það fljótlega frá sér fara að hann hygðist gera það að einu af sínum fyrstu verkefnum, gott ef ekki að forgangsverkefni, að endurskoða lög um málefni ferðaþjónustunnar og leggja fyrir Alþingi nýtt frv. í þeim efnum. Ef ég man rétt var jafnvel látið í veðri vaka að það yrði eitt af fyrstu málum hæstv. ráðherra sem hann legði fyrir þingið. Það voru út af fyrir sig ágæt tíðindi að hæstv. ráðherra hygðist veita ferðaþjónustunni þannig sérstaka athygli og ekki vanþörf á þó nærtækt hefði verið og sé enn að spyrja hvort ekki hafi verið hugsanlegt að nýta í ríkara mæli en nú er raunin þá miklu vinnu sem þegar hafði verið unnin á þessu sviði á undanförnum tveimur árum. Þá er rétt að hafa í huga hvernig að þeirri vinnu var staðið. Hún var fyrst og fremst unnin á vegum nefndar sem skipuð var fulltrúum helstu ferðaþjónustuaðila og fulltrúum allra stjórnmálaflokka. Þannig var fyrir því séð að með einum eða öðrum hætti ættu, eftir því sem best var vitað, allir stjórnmálaflokkar sem fulltrúa áttu á Alþingi greiðan aðgang að einstökum nefndarmönnum. Þar á meðal var einn af hv. alþm. Sjálfstfl. Flokkur núv. hæstv. samgrh. átti því greiðan aðgang að upplýsingum. Í þessari nefnd var unnið gríðarlega mikið starf og svo ánægjulega tókst til að nefndin náði samhljóða niðurstöðu, afgreiddi nefndarálit sín og tillögur, bæði þáltill. um ferðamálastefnu og frv. til nýrra heildarlaga um málefni ferðaþjónustu, með einróma áliti. Sömuleiðis tókst um þessa tillögugerð og vinnu ágæt samstaða --- ég treysti mér til að fullyrða það --- við alla helstu hagsmunaaðila í ferðaþjónustu. Málið var á dagskrá tveggja ferðamálaþinga og á hinu síðara, sem svo háttaði til um að var að miklu leyti helgað umfjöllun um þessa stefnumörkun og tillögugerð, var ekki annað að heyra en í öllum aðalatriðum væri góð samstaða um þessa vinnu enda höfðu hagsmunaaðilar í ferðaþjónustu átt mjög mikinn hlut í henni og átt greiðan aðgang að nefndinni á öllum starfstíma hennar og haft mjög mikil áhrif á mótun vinnunnar á einstökum sviðum. Þess vegna eru það nokkur vonbrigði, verð ég að segja, hæstv. forseti, að eftir árs umhugsunartíma, eða svo gott sem og með hliðsjón af þeirri vinnu sem hæstv. samgrh. tók við og lá fyrir þegar hann kom í samgrn. skuli ekki vera um myndarlegri málafylgju að ræða af hans hálfu þegar hann loksins leggur hér fram sitt fyrsta þingmál á sviði ferðaþjónustu en raun ber vitni. Eins og hér gefur að líta eru það eingöngu tvær lagagreinar sem hafa þann eina tilgang að setja út úr Ferðamálaráði og stjórn Ferðamálasjóðs núverandi ráðherraskipaða fulltrúa. Þetta er að sjálfsögðu harla bágborin uppskera hjá hæstv. ráðherra og í engu samræmi við yfirlýsingar hans frá fyrstu mánuðum í embætti, í engu samræmi við stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar sem lofar allt öðru og að mínu mati í alls engu samræmi við þá miklu vinnu sem búið var að leggja í stefnumörkun á þessu sviði, þá miklu vinnu sem var algjörlega á þverpólitískum og faglegum grundvelli reist og sérstaklega vandað til þess að um þá vinnu væru ekki pólitískir flokkadrættir. Nú eru hins vegar greinilega breyttir tíma. Ég hef ekki heyrt af neinu starfi af því tagi þar sem fulltrúar allra stjórnmálaflokka eigi einhverja aðild að yfirferð á þessum málum og heyrði reyndar ekki í máli hæstv. ráðherra að neitt slíkt stæði til. Ég ætla þó fyrir siðasakir eftir sem áður að spyrja hann að því hvort það sé á dagskrá af hans hálfu, ef hann hrindir í framkvæmd áformum sínum um að setja á fót nýja nefnd til að endurskoða lög um málefni ferðaþjónustunnar, að í þá nefnd veljist fulltrúar ólíkra sjónarmiða og þar á meðal einhverjir fulltrúar stjórnarandstöðuflokka eða hvort sú nefnd verði á einlitum flokkspólitískum grunni eins og hefur viljað bregða við hjá hæstv. ríkisstjórn, þeirri sem nú situr. Það er reyndar nokkuð skemmtileg upplifun fyrir þann sem hér talar að minnast þess að á undanförnum árum kom það oftar en ekki fyrir að talsverð rekistefna varð út af kröfuhörku Sjálfstfl., sem þá sat í stjórnarandstöðu, fyrir að fá ekki bara fulltrúa í ýmsar stjórnskipaðar nefndir sem þá var verið að setja á laggirnar heldur fleiri en aðrir flokkar stærðar sinnar vegna. Ég held sú hentistefnumynd megi vera ýmsum hv. alþm. Sjálfstfl. nokkurt umhugsunarefni sem er að dragast upp af þeim flokki sem fyrir einu eða tveimur árum síðan neitaði að skipa fulltrúa t.d. í nefnd allra flokka um endurskoðun langtímaáætlunar um vegagerð nema hann fengi aukið vægi í þeirri nefnd vegna stærðar sinnar, frekar tvo fulltrúa en einn. En sá var þó annars vegar lýðræðisþroski og skilningur þeirra sem þá fóru með völd og hins vegar vilji þeirra til að reyna að hafa sæmilegan frið og sæmilega pólitíska samstöðu um málin að þetta var iðulega látið eftir Sjálfstfl. Sjálfstfl. fékk á síðasta kjörtímabili, þótt í stjórnarandstöðu væri, í þó nokkuð mörgum tilvikum tvo fulltrúa á móti einum fulltrúa annarra flokka í stjórnskipuðum nefndum þegar þannig háttaði til að allir flokkar voru beðnir að koma með tilnefningar. Og þetta er sami flokkur og síðan hefur mannað nefndir sínar og starfsemi sína með ýmsum hætti eins og raun ber vitni á undanförnum mánuðum. Þar má nefna til að mynda hina frægu átján manna nefnd hæstv. menntmrh. sem er skipuð sautján mönnum af höfuðborgarsvæðinu og einum sjálfstæðismanni norðan af landi, sem er að vísu margra manna maki og alls góðs maklegur, en þar fer a.m.k. ekki mikið fyrir því að reynt sé að hafa þverpólitíska mynd á slíku starfi. Hin fræga ,,steríónefnd`` hæstv. ríkisstjórnar í sjávarútvegsmálum, tvíhöfðanefndin, er að sjálfsögðu ekki skipuð öðrum en þeim sem hafa nýlega endurnýjað flokksskírteini frá stjórnarflokkunum upp á vasann. Öðruvísi mér áður brá og ég hef hér gert grein fyrir því og það kemur fram í skjölum frá þessum tíma hvernig að þessari vinnu var staðið á fyrri árum. Hæstv. ráðherra situr sem sagt uppi með þá rýru uppistöðu að leggja fram þessa örk, prenttextinn rétt teygist yfir á aðra síðuna, greinargerðin er ekki meiri en það að vöxtum með fylgigögnum þessa fyrsta stjfrv. hæstv. ráðherra um ferðamál, að hún kæmist fyrir á einni blaðsíðu í Gagni og gamni. Þetta er sem sagt uppskeran hjá hæstv. ráðherra. Þegar hefur verið vitnað í alldigurbarkaleg ummæli í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar, hvítu bókinni, sem er annað meginrit stjórnarstefnunnar og næst á eftir handbók ráðherranna frá því á síðasta vori. Þar segir m.a. þetta um samgöngu- og ferðamál á bls. 42, með leyfi hæstv. forseta: ,,Verið er að endurskoða löggjöf um ferðamál og verða frumvörp um þau lögð fram á Alþingi haustið 1991``. Nú er bara farið að vora talsvert á árinu 1992 og löngu liðið hið kalda og leiða haust en það er ekki farið að vora mikið hjá hæstv. samgrh. Formaður Alþfl. taldi að vísu að farið væri að vora í skoðanakönnunum hjá Alþfl. og eru kratar þó ekki góðum vorkomum vanir verð ég að segja. En haustið er löngu liðið hjá hæstv. samgrh. en ekkert bólar á þeirri vinnu sem er lofað í stjórnarsáttmálanum. Síðan eru ekki dónaleg fyrirheitin í textanum. Þar segir svo í næstu setningu, með leyfi forseta: ,,Að því er stefnt að ný lög taki gildi frá og með ársbyrjun 1992 og verði til þess að erlendum ferðamönnum sem hingað koma fjölgi.`` Það eru ekki dónaleg fyrirheit, það á bara að tryggja það með lagasetningu, setja lög um svo og svo mikla fjölgun erlendra ferðamanna ef taka má textann bókstaflega. Jafnframt á að lengja ferðatímann og ferðaþjónustuna á að skipuleggja sem arðvænlega atvinnugrein og er allt gott um það að segja. Enn fremur segir í næstu málsgrein stjórnarsáttmálans um þetta efni: ,,Til að ná þessum markmiðum verður`` --- og nú bið ég menn að taka vel eftir --- ,,dregið úr miðstýringu og Ferðamálaráð Íslands endurskipulagt.`` Ég vek sérstaka athygli manna á orðalaginu ,,dregið úr miðstýringu``, það á að vera eitt aðallykilorðið í endurskipulagningu hæstv. ríkisstjórnar á ferðamálum að draga úr miðstýringu. En um hvað vitnar sá hugsunarháttur sem hér birtist í frv.? Er það sérstaklega trúverðugt að sá ráðherra sem hefur það eitt fram að færa í málefnum ferðaþjónustunnar eftir árs starf að hann þurfi að hreinsa út það stjórnskipaða Ferðamálaráð sem er á síðari hluta síns kjörtímabils til þess eins að koma, eins og hann sagði hér, pólitískum trúnaðarmanni þar í forsæti? Er það að draga úr miðstýringu? Er það aðferðin við að efla fyrirheit hæstv. ríkisstjórnar um að breyta skipan ferðamála sérstaklega með það að leiðarljósi að draga úr miðstýringunni? Að hafa það eitt fram að færa af því að svo vill til að núv. formaður Ferðamálaráðs, og e.t.v. einhverjir aðrir af þeim sem í ráðinu eru og ráðherra getur haft áhrif á, eru ekki í sama flokki og hæstv. samgrh.? Þess vegna er flutt hér grímulaust frv. um það og það eitt að hreinsa þessa aðila út til að koma, eins og hæstv. ráðherra sagði sjálfur, pólitískum trúnaðarmönnum sínum að. Er það aðferð Sjálfstfl. við að draga úr miðstýringu að hreinsa út allt það fólk sem kann að hafa stutt eða starfað í öðrum stjórnmálaflokkum og koma sjálfstæðismönnum að í staðinn? Nei, þetta er óskaplega dapurleg niðurstaða, herra forseti, svo ekki sé meira sagt og verður að lýsa miklum vonbrigðum yfir því að hæstv. samgrh. skuli koma svo fátæklega klæddur, ég segi ekki að hann sé jafnklæðalaus og keisarinn var forðum en það vantar þó ekki mikið upp á. Það er svo allt annar hlutur að menn geta haft þá afstöðu að í tilvikum sem þessum og sem almennar reglur í stjórnkerfinu ætti að miða við það að ýmsir af trúnaðarmönnum og æðstu embættismönnum í stjórnkerfinu ættu að fylgja kjörtímabilum ríkisstjórna. En ég tel að það eigi þá ekki bara við um Ferðamálaráð og stjórn Ferðamálasjóðs og reyndar miklu síður en um margt annað og ég hyggst færa rök fyrir því. Ef hæstv. ríkisstjórn hefur þá stefnu að almennt séð væri heppilegast að skipta um forustumenn í stjórnum, nefndum og ráðum þegar nýjar ríkisstjórnir taka við völdum þá er það stefna út af fyrir sig en á þá líka að vera almenn stefna. Hún á ekki að beinast að einstökum aðilum, eins og á við í þessu tilviki og er fremur hvimleitt að skuli sérstaklega eiga við hér þar sem kjörtímabil er langt komið hjá þeirri stjórn og því ráði sem í hlut á. Þau eiga rétt liðlega eitt ár eftir ef ég man rétt. Það háttaði einmitt mjög svipað til þegar ég tók við starfi samgrh. á árinu 1988. Þá var um eitt ár eftir af kjörtímabili þess Ferðamálaráðs og þeirrar stjórnar sem þá sat. Ekki hvarflaði að mér að fara að rjúka til með lagasetningar til þess eins að hreinsa það ágæta sjálfstæðisfólk út sem þá sat alla vega í stjórn Ferðmálasjóðs og var í forustu fyrir Ferðamálaráði. Reyndar skiptir það mig engu máli hvaða stjórnmálaskoðanir það fólk hafði, ég átti við það ágætt samstarf á meðan það lauk sínu kjörtímabili. Ég vil jafnframt minna á það, sem þegar hefur verið gert, að þegar ég skipaði nýjan formann fyrir Ferðamálaráði fór ég ekki í flokkspólitískan farveg með það mál. Þvert á móti valdi ég fyrrverandi alþingismann úr öðrum stjórnmálaflokki og þáverandi og núverandi starfsmann úr öðrum stjórnmálaflokki, manneskju sem hafði getið sér mjög gott orð fyrir skeleggan málflutning í ferðamálum og ég hafði fylgst með, m.a. á Alþingi, sem öflugum talsmanni fyrir þennan málaflokk. Manneskju sem ég treysti mjög vel til þess að taka þarna við forustu og færa á ýmsan hátt ferska og nýja vinda inn í starfsemi Ferðamálaráðs hvað tókst óumdeilanlega að mínu mati. Hæstv. samgrh. hefur a.m.k. ekki það fyrir sér sem rök til þess að sparka núverandi formanni Ferðamálaráðs að hann sé sérstakur pólitískur trúnaðarvinur fyrrv. samgrh. eða flokkssystkin því svo er ekki. Mætti hæstv. samgrh. e.t.v. taka sér þetta til eftirbreytni og skipa formann Ferðamálaráðs úr gerólíkum stjórnmálaflokki þegar þar að kemur. Það verður fróðlegt að bíða og sjá. Ég held líka að menn verði að horfa á það hvers eðlis sú stofnun eða sú starfsemi er sem í hlut á hverju sinni áður en því er svarað hvort endilega sé eðlilegt eða nauðsynlegt að stjórnarformennska fylgi kjörtímabilum ríkisstjórnar eða ráðherra. Staðreyndin er auðvitað sú að fulltrúar samgrh. í Ferðamálaráði eru þar í miklum minni hluta og hafa þar á ekki nokkurn hátt þá oddaaðstöðu sem átt getur við í einstökum öðrum tilvikum. Það dæmi sem hér var vitnað til um lánasjóðinn er auðvitað allt annars eðlis, m.a. vegna þess mikla valds sem stjórn lánasjóðsins er með sérstökum lögum selt í hendur varðandi framkvæmd í sínum málaflokki. Hlutverk Ferðamálaráðs er annars eðlis auk þess sem starf þess, eðli málsins samkvæmt, er fyrst og fremst mótað af hagsmunaaðilum greinarinnar sem eru í yfirgnæfandi meiri hluta í ráðinu. Þar eru fulltrúar stærstu hagsmunaaðila eins og lög um skipan ferðamála mæla fyrir um. Þar gegnir því allt öðru máli en um ýmislegt annað og sama má segja um stjórn Ferðamálasjóðs. Þar er auðvitað aðeins einn fulltrúi ráðherra sem er í minni hluta borið saman við fulltrúa hagsmunaaðila í greininni. Ég held því að hæstv. ráðherra, þegar hann tekur sérstaklega fram að hann hafi ekkert upp á störf núverandi Ferðamálaráðs eða stjórnar Ferðamálasjóðs að kvarta eða klaga, þurfi að útskýra þetta aðeins betur fyrir okkur. Hvers vegna er þessi lagabreyting nauðsynleg, úr því að hann hefur ekkert annað til málanna að leggja um ferðamál en að rjúka til með sérstaka lagasetning í þessu efni? Heldur hæstv. ráðherra virkilega að hann geti sannfært nokkurn mann um að hann hafi ekki nægjanlega frjálsar hendur til að setja á fót endurskoðunarnefnd þó svo að núverandi Ferðamálaráð sitji áfram og ljúki kjörtímabili sínu á rétt liðlega ári? Þetta er auðvitað slíkur endemis málflutningur að það tekur engu tali. Það er alls enginn sem skyldar hæstv. samgrh. til að setja formann Ferðamálaráðs í forustu fyrir þá vinnu sem hann vill láta vinna á sviði ferðamála. Hann þarf ekki frekar en hann vill að taka þaðan nokkurn fulltrúa í sínar nefndir eða sín ,,appíröt`` sem hann setur til starfa á þessu sviði. Það er auðvitað alveg augljóst mál. Ef hæstv. ráðherra hefði í höndunum dæmi um að það hefði torveldað honum störf eða Ferðamálaráð hefði beinlínis spillt áformum hans um breytingar á þessu sviði af einhverju tagi þá gegndi öðru máli og ég hygg að menn hefðu þá frekar einhverja samúð með hæstv. ráðherra. Ég verð að segja, herra forseti --- þó að ég taki það skýrt fram að ég er ekki þar með að útiloka að það sjónarmið sem hér er hreyft við að æskilegt sé að forusta fyrir starfi af þessu tagi fylgi kjörtímabilum ríkisstjórna geti ekki átt rétt á sér --- að fyrir þessum málatilbúnaði, svo nakinn sem hann hér birtist, sé ég ákaflega lítil rök. Mér finnst hann heldur ósmekklegur. Ég verð að segja það alveg eins og er, heldur ,,brútall`` eins og menn mundu kannski leyfa sér að segja. Það er óskaplega grímulaust og nakið hjá hæstv. ráðherra að hann þurfi af einhverjum óútskýrðum ástæðum, sem hann hefur engin rök fært fyrir hér, að koma einhverjum sérstökum pólitískum vildarmönnum sínum að. Það er ekki nægjanlega gott tilefni. Lagasetning á Alþingi á ekki að ganga eftir brautum slíkra duttlunga, slíkra pólitískra duttlunga. Það er með öllu ósæmandi og Alþingi hefur margt miklu þarfara að gera en að taka tíma sinn í slíka hluti. Ég tel þess vegna að þetta fyrsta frv. hæstv. ráðherra sé sýnu lakast af þeim þremur sem hann er með á dagskránni í dag. Ég ætla að leyfa mér að nefna það í þessu samhengi, þótt umræður um þau komi hér síðar, vegna þess að hin eru þó efnisleg að einhverju leyti, hvort sem menn eru þeim sammála eða ekki eða hafi við þau meiri eða minni athugasemdir. Þau eru þó efnisleg og hafa eitthvað fram að færa. Í þeim felst einhver afstaða, einhver málafylgja á þessu sviði. En þessi útafskiptingarsnepill hæstv. samgrh. er með miklum endemum og satt best að segja harla lágkúrulegur. Hæstv. ráðherra varð, eins og kunnugt er, til þess á síðasta Alþingi meira en aðrir menn --- og má segja að hann eigi að því mestan heiður ef ekki óskiptan --- að stöðva framgang frv. í efri deild, frv. sem var langleiðina komið í gegnum Alþingi með ágætu samkomulagi, m.a. með einróma samþykkt neðri deildar sem þá fundaði í þessum salarkynnum. Ég tel að hæstv. samgrh. beri talsverða ábyrgð á, vegna þess að hann komst óvænt í þá aðstöðu undir lok þinghaldsins, að bregða fæti fyrir þetta mál og ég tala ekki um á jafnómálefnalegum forsendum og hann gerði. Það var, eins og hér hefur verið rifjað upp, aðaltilefni hæstv. samgrh. í ræðustólinn þá að ráðast á þáv. ríkisstjórn fyrir að hafa ekki skapað ferðaþjónustunni nægjanlega góð starfsskilyrði og hafa ekki létt af henni sköttum í stórum stíl eins og hæstv. ráðherra taldi einboðið og sjálfsagt að gera. Þá var það einkum virðisaukaskattur sem hæstv. ráðherra taldi að ætti að létta af ferðaþjónustunni. Hann kvartaði mikið undan því að málefni ferðaþjónustunnar hefðu ekki fengist skoðuð í réttu ljósi sem samkeppnisatvinnugreinar eins og hún væri. Ég verð að segja að hæstv. samgrh. ætti í ljósi þess hvert hefur orðið vinnuframlag hans á tæpu einu ári á sviði ferðamála að tala varlega í því ljósi sem síðar hefur fallið á þessa hluti, ummæli hans frá fyrri tíð um að aðrir hafi staðið slælega að verki í þessum efnum. Staðreyndin er nefnilega sú að ferðamálanefnd samgrn., sem starfaði á árunum 1989--1990, er sú fyrsta og eina sem unnið hefur eitthvert umtalsvert verk á því sviði að skoða málefni ferðaþjónustunnar sem atvinnugreinar, sem fullgildrar og fullvaxinnar atvinnugreinar í hópi slíkra, og á þessum tíma fór fram fyrsta og eina heildstæða úttektin á starfsskilyrðum ferðaþjónustunnar í nefndinni. Til marks um það geta menn haft fylgiskjöl með þáltill. frá fyrra þingi um málefni ferðaþjónustunnar, Stefnumörkun í ferðamálum, og jafnframt að nokkru leyti fylgiskjöl með því frv. sem ég hef hér gert að umtalsefni. Eitt af meginverkefnum nefndarinnar á sínum tíma, eins og skilgreint er í hennar erindisbréfi, var að fjalla um samkeppnisskilyrði og starfsskilyrði ferðaþjónustunnar og í því skyni var unnin ýmiss konar grunnvinna og gagnasöfnun sem aldrei áður hafði farið fram í landinu. Ég hygg að þeir sem fylgdust með umræðunni um þessi mál á þeim tíma, fylgdust betur með en hæstv. núv. samgrh. gerði því hann virtist ekki hafa áttað sig á þessu og hefur e.t.v. ekki enn, því miður, munað eftir því að þá komu einmitt fram í umfjöllun fjölmiðla mjög margar nýjar og athyglisverðar upplýsingar sem ekki höfðu áður birst um mikilvægi og stærð ferðaþjónustunnar í íslenskum þjóðarbúskap. Það var m.a. afrakstur af starfi sérstaks tölfræðihóps sem settur var á laggirnar til að vinna einmitt það verkefni að kanna samkeppnisstöðu og rekstrarskilyrði ferðaþjónustunnar. Í þessu skyni var settur á fót sérfræðingahópur með fulltrúum frá Hagstofu Íslands, Seðlabanka og Þjóðhagsstofnun og auk þess unnu sjálfstæðir sérfræðingar með hópnum. Hópurinn vann allviðamikið starf og ég hvet þá sem áhuga hafa á þessum málum að verða sér úti um tillögu til þál. um ferðamálastefnu frá síðasta þingi, sem var 164. mál þess þings og var á þskj. 177. Þar er greinargerð þessa tölfræðihóps um athugun á samkeppni, stöðu og rekstrarskilyrðum ferðaþjónustu birt sem fylgiskjal og er allmikið plagg, upp á tæpar 60 blaðsíður. Þetta er fyrsta og eina heildstæða úttektin á samkeppnisstöðu og rekstrarskilyrðum ferðaþjónustunnar í landinu. Hún var einmitt unnin af þessari nefnd og var m.a. grundvöllur þeirra tillagana og frv. sem hæstv. núv. samgrh., þrátt fyrir málflutning sinn, brá fæti fyrir. Í þessum hópi sátu meðal annarra Friðrik Már Baldursson frá Þjóðhagsstofnun, Kristinn Karlsson frá Hagstofu Íslands, Þorsteinn M. Jónsson frá Seðlabanka Íslands, deildarstjóri í samgrn. sem jafnframt var starfsmaður ferðamálanefndarinnar. Einnig starfaði með tölfræðihópnum á síðari stigum Vilborg Júlíusdóttir á Þjóðhagsstofnun og sumarið 1990 vann Björn Fr. Björnsson, sem þá var starfsmaður samgrn., einnig að þessu verkefni. Þarna var í fyrsta sinn reynt að ná fram samræmdum upplýsingum á grundvelli þjóðhagsreikningauppgjörs og rekstraryfirlits fyrir ferðaþjónustuna. Þarna var samkeppnisstaðan skilgreind og skoðuð og þarna voru fjölmargar aðrar tölfræðilegar upplýsingar tengdar ferðaþjónustu dregnar saman. Þess vegna er ég að rekja þetta, hæstv. forseti, að hæstv. núv. samgrh. hefur allar upplýsingar sem hann þarf. Hann vantar nefnilega ekki grunninn til þess að taka sínar ákvarðanir. Er hv. formaður samgn. orðinn órólegur?  Hæstv. samgrh., sem var brennandi í andanum síðasta vori að létta sköttum af ferðaþjónustunni og bæta starfsskilyrði, rekstrarskilyrði og samkeppnisstöðu, vantar engar upplýsingar ef hann hefur áhuga á að hrinda þessu í framkvæmd. Þær liggja fyrir. Þökk sé þeirri fyrstu og einu úttekt sem unnin hefur verið á samkeppnisskilyrðum og rekstrarstöðu ferðaþjónustunnar í landinu, ítarlegri úttekt sem unnin var af þessum tölfræðihópi sérfræðinga frá Þjóðhagsstofnum, Hagstofu og Seðlabanka. Auðvitað hlýtur hæstv. samgrh. að viðurkenna þetta brautryðjendastarf og nýta sér þessar upplýsingar til góðra verka. Það hefði verið mannsbragur á því ef hæstv. samgrh. hefði verið að tala fyrir frv. um að t.d. létta að einhverju leyti virðisaukaskatti af ferðaþjónustu. Hann hefði eignast marga stuðningsmenn í því, hæstv. samgrh. Sömuleiðis hefði það átt við ef hæstv. samgrh. hefði við afgreiðslu síðustu fjárlaga aukið fjárveitingar til ferðamála svo sem til Ferðamálaráðs. En gerði hæstv. samgrh. það? Sá sem sá ástæðu til þess að stöðva heilt frv. og setja í uppnám gríðarlega mikið starf hagsmunaaðila í ferðaþjónustu og stjórnskipaðrar nefndar út af því einu að honum fannst ekki nógu vel tekið á starfsskilyrðum ferðaþjónustunnar. Hvert hefur orðið framlag hans til þessa á því sama sviði? Jú, að lækka að raungildi fjárveitingar til Ferðamálaráðs milli ára, því miður og þar með hverfa frá þeirri þróun sem þó tókst að innleiða við afgreiðslu tvennra eða þrennra fjárlaga að auka að raungildi fjárveitingar til Ferðamálaráðs milli ára, úr tæplega 30 millj. á árinu 1988 upp í tæpar 70 millj. á síðasta ári. Síðan hefur reyndar óbreyttri krónutölu verið haldið milli ára sem þýðir, þó ekki sé mikið, lítils háttar raungildislækkun. Og það á tíma þegar tekjurstofninn er stærri en nokkru sinni fyrr og lætur nærri að um 190 millj. kr. ættu að renna til Ferðamálaráðs ef Ferðamálaráð fengi þau 10% af sölutekjum Fríhafnar sem lög gera ráð fyrir. Hæstv. samgrh. hefur því ekki af miklu að státa það árið sem liðið er frá því að hann tók við embætti. Þeim mun dapurlegra er þetta allt saman að framlag hans nú til þessara mála skuli ekki vera annað en þetta litla frv. um að framkvæma flokkspólitískar hreinsanir í stalinískum anda, liggur mér við að segja, í Ferðamálaráði og stjórn Ferðamálasjóðs. Flokkspólitískar hreinsanir. Það er heldur dapurlegt, herra forseti, að þurfa að segja þetta en það verður að ræða um hlutina eins og þeir eru og liggja fyrir. Ekki á að hlífa hæstv. núv. samgrh. frekar en öðrum mönnum við því enda rekur mig ekki minni til þess að hann hafi dregið af sér á undanförnum árum ef hann hafði eitthvað við málflutning annarra að athuga. Hann hefur ekki af þeim ástæðum undan neinu að kvarta þó að honum sé sagt hressilega til syndanna ef mönnum býður svo við horfa varðandi hans eigin frammistöðu. En það er auðvitað sjálfsagt að temja sér að gera það með málefnalegum og yfirveguðum hætti eins og ég er að reyna að gera hér, að ég tel, herra forseti. Ég ætla ekki efnislega að fara dýpra í þetta mál eða ítarlegar. Ég vil þó segja að það eitt veldur mér strax vonbrigðum að hæstv. ráðherra skuli vera að leggja fram þrjú frv. og tæta þar með í sundur þennan málaflokk í meira mæli en verið hefur hvað lagasafnið snertir. Það var alveg þveröfug ætlan þeirrar nefndar sem starfaði á síðasta ári. Þá var einmitt ætlunin að færa saman í ein lög öll málefni ferðaþjónustunnar svo þau væri að finna á einum og sama stað í einni samræmdri heildarlöggjöf. Hér er hæstv. ráðherra þvert á móti að breyta lögum um veitinga- og gististaði. Hann gerir þá væntanlega ráð fyrir að þau standi áfram sem sjálfstæð lög. Í öðru lagi er hann að draga út kafla um ferðamiðlun og gera að sérstökum lögum og verður þá ekki annað ráðið en það sé ætlun hans til frambúðar að þessi skipan haldist. Það tel ég miður. Ég hefði talið miklu eðlilegra að menn beindu sjónum sínum að því að í framtíðinni yrði þessum ákvæðum fundinn samastaður í einum samræmdum heildarlögum. Herra forseti. Þótt það sem ég hef verið að rekja af frammistöðu hæstv. samgrh. á undanförnu ári gefi kannski ekki tilefni til mikillar bjartsýni bind ég samt sem áður vonir við það að þeirri miklu vinnu að málefnum ferðaþjónustunnar sem unnin var undir forustu ferðamálanefndar samgrn. á árunum 1989--1990 verði ekki allri kastað fyrir róða. Það væri að mínu mati mikið slys. Auðvitað væri það sorglegt ef það þarf að fara þannig í stjórnsýslunni að vinna af þessu tagi --- mér liggur við að segja vegna einhverrar pólitískrar fordildar --- ónýtist í hvert sinn sem ríkisstjórnarskipti verða í landinu. Það er auðvitað bagalegt ef það verður að reglu í stjórnsýslu að slík viðamikil vinna sem unnin hefur verið, kannski undir forustu og með mikilli þátttöku hagsmunaaðila í einni atvinnugrein, geti ekki nýst mönnum þrátt fyrir einhvern mismun í pólitískum áherslum. Ekkert er við því að segja þó að nýjum herrum fylgi nýir siðir og þeir hafi sín sjónarmið varðandi yfirstjórn þessara mála eða aðra slíka hluti og séu ekki að öllu leyti sammála þeim sem áður hafa um þá vélað hvað það snertir. En að slík grundvallarvinna sem þarna fór fram nái ekki að nýtast mönnum er mjög bagalegt. Ég hlýt að hvetja menn eindregið til þess að kasta slíku ekki frá sér að óathuguðu máli. Hér voru dregnar saman geysilega miklar upplýsingar, að mörgu leyti tímamótaverk og grundvallarupplýsingar sem aldrei áður höfðu verið teknar saman í landinu og ég er alveg sannfærður um að það er sama hvaða aðila úr ferðaþjónustu menn ræða við um það efni, allir viðurkenna gildi og mikilvægi þess starfs sem þarna var unnið. Að sjálfsögðu voru menn ekki alltaf sammála um einstök útfærsluatriði, t.d. þegar kom að samningu lagafrv. Þannig ræddu menn fram og til baka um það hversu margir ættu að sitja í Ferðamálaráði og hvort og hvernig ætti t.d. að innleiða sérstök þing fyrir ferðaþjónustuna sem atvinnugrein sem væri sambærileg við ársfundi eða þing annarra atvinnugreina eins og búnaðarþing, iðnþing o.s.frv. Um slíkt er eðlilegt og ekki nema heilbrigt að menn takist á og ræði því um líkt. En að nýta ekki undirstöðuvinnu af því tagi, sem hér var unnin og stefnumarkandi áherslur t.d. varðandi æskilega þróun og uppbyggingu í greininni, væri mikið slys. Það væri slys ef menn væru svo blindaðir af einhverjum ástæðum í starfi sínu eftir stjórnarskipti í landinu að þeir næðu ekki að nýta sér slíkt. Ég vil þess vegna leyfa mér að vona að þrátt fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið um frv. hafi hæstv. samgrh. í huga þegar kemur að frekari vinnu, sem væntanlega verður, að halda þessu starfi til haga. Ég hvet hann mjög eindregið til að manna þá starfsemi þannig, sem hann hefur boðað að fram fari á sumri komanda, svo um þessi mál geti verið sæmilegur pólitískur friður. Það er þannig að ráðamenn koma og fara, stjórnir koma og fara, en væntanlega ætlum við þessari atvinnugrein að lifa og dafna um ókomin ár og þá held ég að það sé a.m.k. henni fyrir bestu, hvað sem öðru líður, að um málefni hennar ríki sæmileg breið pólitísk samstaða í landinu.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. hefur flutt frv. um breytingu á lögum um skipulag ferðamála sem felur í sér að heimild skuli vera fyrir ráðherra að skipta þar um yfirstjórn. Það verður að viðurkenna að það er að sjálfsögðu ekki gott ef harðar deilur eða mikill ágreiningur er milli húsbónda og hjúa. Því er þörf á að finna ráð til að breyta ef slíkt er fyrir hendi. Nú kom það reyndar ekki fram hjá hæstv. ráðherra hvort beinlínis væri um það að ræða í þessu tilviki. Ef það er ætlun hæstv. samgrh. að breyta mjög um stefnu í ferðamálum og taka upp gjörbreytta stefnu þá má segja að búast megi við að ágreiningur rísi milli þeirra sem hafa staðið að framkvæmd hinnar fyrri stefnu og hinna sem standa að þeirri nýju sem ætlunin er hjá ráðherra að taka upp. Það hefur hins vegar enn þá lítið komið fram hver hin nýja stefna hæstv. samgrh. er. Vafalaust er það ætlun hans að leggja áherslu á að hún muni leiða til betri árangurs í ferðaþjónustunni. Sérstaklega er það með tilliti til þeirrar ræðu sem núv. hæstv. ráðherra flutti á síðasta vetri í hv. efri deild um þessi mál. Hv. 4. þm. Austurl. vitnaði í nokkur atriði í henni. Að vísu sleppti hann þeim kafla þar sem núv. hæstv. ráðherra fjallaði um hlaup ráðherra úr stólum og milli herbergja, en það kemur málinu kannski ekki við og á ekki við nú. En vegna þeirra ummæla hans í ræðunni um að styðja þurfi betur við uppbyggingu hótela og gistihúsa, sérstaklega á landsbyggðinni, langar mig að beina einni spurningu til hæstv. ráðherra. Hún er á þá leið hvort hæstv. ráðherra muni fela hinni nýju stjórn Ferðamálasjóðs, sem hann mun væntanlega skipa að lokinni samþykkt frv., að beita 3. tölul. 23. gr. laganna um skipulag ferðamála sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Sjóðnum er heimilt að veita óafturkræf framlög til byggingar gistirýmis eða gerast eignaraðili að gistiaðstöðu þar sem rekstri er haldið uppi allt árið. Framlag þetta má aldrei nema meira en 30% af byggingarkostnaði.`` Þetta ákvæði er búið að vera í lögum að mig minnir síðan 1978 eða þar um bil og hefur ekki verið notað hygg ég nema að fjármagni hafi sérstaklega verið veitt til þess á fjárlögum og þá fyrst og fremst til þeirra fyrirtækja sem hafa staðið mjög höllum fæti. Með tilliti til þeirrar bjartsýni sem virðist vera hjá núv. hæstv. ríkisstjórn á framtíð og möguleika ferðaþjónustunnar og hefur m.a. komið fram hjá hæstv. forsrh., mætti vænta þess að ríkisstjórnin legði áherslu á að styðja við nauðsynlegustu uppbyggingu og gera kleift að taka á móti fleiri ferðamönnum. Fyrr á þessu þingi flutti ég ásamt tveimur öðrum hv. þm. þáltill. um að gerð yrði úttekt á því hvar þörfin væri brýnust og vænti ég þess að hv. samgn. skili áliti sínu um það mál. Með tilliti til þess hvað rennur beint í ríkissjóð vegna virðisaukaskatts af byggingu hótela og eins vegna orða hæstv. ráðherra í fyrrnefndri ræðu, virðist það vera lágmark að hæstv. ráðherra beindi því til stjórnar Ferðamálasjóðs að nýta þessa heimild og leggja t.d. fram hlutafé sem nemur 10% af byggingarkostnaði og er þá ekki farið fram á mikið. Ég fullyrði að það gæti ráðið úrslitum um að hægt væri að ráðast í slíka framkvæmd og vildi því bæði spyrja hæstv. ráðherra hvort hann, í samræmi við viðhorf sín sem áður hafa komið fram, muni beita sér fyrir þessu og fara fram á það við nýja stjórn sjóðsins. Ég tel miklu æskilegra að þetta sé í formi hlutafjár en beinna framlaga með það í huga að hlutaféð yrði selt sem fyrst. Með tilliti til þeirra vona sem borin er til framtíðarmöguleika ferðaþjónustunnar virðist ekki þurfa að óttast að ekki verði markaður fyrir slík hlutabréf þegar rekstur er kominn í fullan gang í þeirri framkvæmd sem ráðist er í og hún fer að skila arði. Ég þori að fullyrða að ef rétt er staðið að slíkum framkvæmdum á það ekki að vera neitt áhættufjármagn en í ýmsum tilvikum ómetanleg lyftistöng. Það er að sjálfsögðu margt fleira sem kemur upp í hugann en þar sem tvö önnur mál eru á dagskrá sem varða þetta málefni skal ég ekki tefja tímann með miklu lengra máli. Í lokin vil ég bera fram aðra spurningu til hæstv. ráðherra: Af hverju er skipunartími Ferðamálaráðs alls styttur niður í tvö ár úr fjórum? Ég held að viss rök séu fyrir því sem komið hefur fram hjá fyrri ræðumönnum að gott er að það ríki nokkur festa í störfum svona stofnunar þó hún þurfi vissulega alltaf að vera reiðubúin að breyta málum til betri vegar ef slíkt kemur í ljós. En mér sýnist að það sé ekki endilega nauðsynlegt að stytta þennan tíma niður í tvö ár, þó að ráðherra fái heimild til þess að skipa trúnaðarmenn sína hvenær sem nýr ráðherra tekur við starfi, sem er ekki víst að verði nema á fjögurra ára fresti og kannski skemur. Um það skal ég ekkert spá. Hins vegar er spurning hvort það eigi að vera í hvert skipti eða af hverju í hvert skipti sem ráðherraskipti verða. Nú minnumst við þess að fyrir stuttu skipti Sjálfstfl. um ráðherra innan ríkisstjórnar án þess að margir nýir kæmu inn. Hæstv. forsrh. hefur nú boðað að hann sé að hugleiða að gera slíkar tilfæringar fljótlega. Þá er það spurning af hverju, ef það er ráðherra sama flokks jafnvel sama forsrh., þarf að hafa heimild til þess að skipa nýja menn. Mér sýnist að ekki ættu að þurfa að verða árekstrar milli trúnaðarmanna og ráðherra í þeim tilfellum þar sem þeir eru úr sama flokki. Ég skal ekki tefja tímann lengur með því að ræða frekar þetta mál að sinni.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í ræðum margra þingmanna er ljóst að í salnum er mikill skilningur á nauðsyn þess að rétt sé að ráðherra geti skipað sína trúnaðarmenn til trúnaðarstarfa, en sitji ekki uppi með þá sem voru í sérstökum trúnaði hjá forvera hans og kemur þetta mér í raun og veru ekki á óvart. Það kemur heldur ekki á óvart að forveri minn skuli telja það mikla óhæfu að ég skuli ekki gera mig ánægðan með þá menn sem hann hefur sérstaklega viljað starfa með að þessum málum. Það er nú svo um suma menn sem eru skipaðir í nafni samgrn. að maður fréttir lítið af þeim þó að svo eigi að heita að lögum samkvæmt séu þeir að vinna í umboði samgrn. Sumir hverjir hafa ekki séð ástæðu til þess að gera ráðuneytinu grein fyrir því hverju þeir hafa verið að sinna eða hafi fyrir stafni. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um það en vil aðeins skýra frá því að 25. mars sl. barst samgrn. bréf frá ferðamálasamtökum Norðurl. e. svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Vegna breytinga á stjórn ferðamálasamtaka Norðurl. e. tilnefna samtökin hér með nýjan aðalmann í Ferðamálaráð Íslands í stað Þorleifs Þórs Jónssonar sem beðist hefur undan áframhaldandi setu, sbr. lög um ferðamál nr. 79/1985. Hinn nýi aðalmaður er Jón Illugason, Bjargi, Skútustaðahreppi og óskast hann hér með skipaður af samgönguráðuneytinu í Ferðamálaráð.`` Það hefði sem sagt þótt eðlilegt norður í landi að fara eins að og ég legg hér til og hefur að sjálfsögðu verið orðið við þessari beiðni. Í sambandi við það sem hér hefur komið fram vil ég í fyrsta lagi segja það varðandi fsp. hv. 2. þm. Suðurl. að stundum hefur það verið svo að Ferðamálasjóður hefur breytt skuldum í hlutafé. Aðalreglan hefur a.m.k. verið sú að það hafi verið gert samkvæmt ákvörðun Alþingis og afgreitt sérstaklega í fjárln. hverju sinni. Á hinn bóginn hef ég haft mínar efasemdir um að blanda eigi saman lánum með markaðsvöxtum og sérstökum styrkjum. Ég er líka í miklum vafa um að sjóður eins og Ferðamálasjóður eigi yfir höfuð rétt á sér og hvort ekki sé réttara að sameina hann öðrum sjóði. Ég nefni Iðnlánasjóð í því sambandi. Það stendur því ekki til af minni hálfu að leggja til að sjóðurinn veiti óafturkræft framlag til byggingar gistirýmis, enda er fjárhagur hans ekki með þeim hætti að hann hafi ráð á því að verja fé til slíkra hluta. Það sjónarmið hefur komið fram að það sé óheppilegur tími að skipta um menn í Ferðamálaráði nú. Ég get ekki fallist á það. Undirbúningstímanum fyrir næstu ferðamannavertíð er lokið og ég tel einmitt mjög heppilegt að ný stjórn taki við nú og vil að gefnu tilefni taka það fram að samkvæmt því lagafrv. sem liggur fyrir er gert ráð fyrir að endurskipun í Ferðamálaráð taki til allra ráðsmanna. Það er ekki höfuðatriði frv. heldur hitt að heimild sé til að endurskipa þá sem sérstaklega eru skipaðir án tilnefningar, en hitt er mér ekki fast í hendi. Það gefur auga leið að með nýjum mönnum í Ferðamálaráði hljóta að koma nýjar og aðrar áherslur en áður, það er ævinlega svo. Það á heldur ekki að koma mönnum á óvart að óhugsandi var að ég gerðist flutningsmaður að frv. forvera míns um ferðamál. Ég er í grundvallaratriðum ósammála þeirri stefnu sem þar kemur fram og mikið ofsagt þegar talað er um að eining hafi verið um það frv.

Virðulegur forseti. Ég kýs að bregðast við orðum hæstv. ráðherra, kannski raunar því sem hann svaraði ekki og sagði ekki, með andsvari. Fróðlegt er að heyra frá hæstv. ráðherra að hann sé í grundvallaratriðum ósammála því sem lá fyrir þinginu í fyrra og breið samstaða skapaðist um. Gerir hæstv. ráðherra sér von um að hann komi einhverri allt annarri stefnu í gegnum þingið en menn sameinuðust um á fyrra þingi að því er snertir neðri deild og meiri hluta í efri deild þingsins? Mér finnst það merkilegt og það væri þá betra að eitthvað færi að sjást í þá stefnu. Hæstv. ráðherra leyfði sér að hafa uppi dylgjur og hálfkveðnar vísur um starfsmenn samgrn. Mér finnst afar ósmekklegt af hæstv. ráðherra að gera það með þeim hætti sem hann viðhafði hér. Auðvitað er það hans mál hvernig hann hagar samskiptum sínum við fólk sem er í starfi hjá honum en kannski er unnt að bregðast við því með öðrum hætti en dylgjum úr ræðustól á Alþingi. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningum mínum varðandi starfsskilyrði og skattlagningu á ferðaþjónustuna. Það var eins og ég nefndi, aðalásteytingsefni hans og eina efnisatriðið í raun sem hann bar við þegar hann stöðvaði frv. í fyrra vetur og hafði uppi mörg orð um það að virðisaukaskatti bæri að létta af ferðaþjónustunni, sérstaklega byggingu gistirýmis í þágu ferðaþjónustu. Hvað líður þessu máli? Hvað hefur hæstv. ráðherra gert til þess að ná fram þeirri stefnu sinni sem hann skrifar í raun og veru Sjálfstfl. fyrir í ræðu sinni í fyrra? Um þetta vil ég spyrja og vænti svara frá hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Sú skoðun mín er alveg óbreytt frá því sem áður hefur verið að líta eigi á ferðamannaþjónustu sem gjaldeyrisskapandi atvinnugrein og hún eigi af þeim sökum að hafa sömu skattameðferð og útflutningsatvinnuvegir. Í annan stað hef ég ekki verið með dylgjur í garð eins né neins. Ég hef aðeins skýrt frá því að eðlilegt sé að trúnaðarmenn ráðherra séu hans trúnaðarmenn.

Hæstv. forseti. Ég varð fyrir vonbrigðum með svar hæstv. samgrh. við spurningu minni um hugsanlegt hlutafé úr Ferðamálasjóði. Vegna orða hæstv. ráðherra í ræðu sem var flutt í fyrra, sagði hann svo, með leyfi forseta: ,,En samtímis því sem fjárveitinganefnd hefur með þessum hætti lokað fyrir frekari umsóknir um styrkveitingar til hótelbygginga víðs vegar um landið hefur það gerst að einstakir ráðherrar og ríkisstjórn hafa vísað þeim sem hafa í hyggju að reisa hótel eða gistihús á Byggðastofnun með þeim ummælum að sú ríkisstofnun sé reiðubúin til að leggja fram fé til hótelrekstrar. Nú er það regla Byggðasjóðs að gerast ekki stærri hluthafi í fyrirtæki en nemur 20%. En 20% er nákvæmlega sama fjárhæð og greiða þarf virðisaukaskatt til ríkisins í hótelbyggingu.`` Síðar segir: ,,Þetta hefur valdið því að í rauninni er ógerningur að hugsa sér að hægt sé að koma upp gistihúsi úti á landsbyggðinni af eigin rammleik nema til komi styrkveitingar úr ríkissjóði . . . `` Ég sagði að ég teldi að það æskilegra að þetta væru ekki beinar styrkveitingar heldur hlutafé sem hægt væri að selja síðar en gæti haft mikla þýðingu. Það skiptir að sjálfsögðu engu máli hvort Ferðamálasjóður er sér eða sameinaður Iðnlánasjóði, þessi heimild er a.m.k. enn þá fyrir hendi. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé orðinn annarrar skoðunar en hann var í fyrra um að þarna þurfi að koma til stuðningur.

Herra forseti. Ég þóttist vera búinn að svara því. Ég er þeirrar skoðunar að líta beri á ferðaþjónustu sem útflutningsatvinnurekstur og af þeim sökum eigi að skattleggja hana eins og annan útflutningsrekstur. Eitt af því sem þrengir mest að okkur nú er hversu illa hefur til tekist með öflun gjaldeyris. Ýmsar tilraunir, sem við höfum gert, hafa fullkomlega mistekist en á hinn bóginn hefur ferðaþjónustan skilað nokkru meira frá einu ári til annars og ég tel þess vegna að óhjákvæmilegt sé að efla þá atvinnugrein.

Herra forseti. Við hæstv. landbrh. erum nákvæmlega sömu trúar á möguleika ferðaþjónustunnar. En ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra hvort ég eigi að skilja svar hans svo að hann muni beita sér fyrir og fá því framgengt að allur virðisaukaskattur af hótelbyggingum verði endurgreiddur.

Virðulegur forseti. Mig langaði til að spyrja virðulegan forseta hversu lengi ætlunin væri að halda þessum fundi áfram. Við höfum setið hér meira og minna frá því klukkan hálfellefu í morgun og mér er ekki kunnugt, ég hef margspurt minn þingflokksformann um það, hvort eitthvert samráð hefði verið haft um það hversu lengi skyldi haldið áfram. Henni er ekki kunnugt um það og hefur ekki getað veitt mér þær upplýsingar. Mig langar þess vegna til að spyrja hversu lengi ætti að halda áfram. Einnig langar mig að spyrja um fund á morgun, bæði að því er varðar tíma og annað því ekki hefur heldur verið haft samráð við þingflokksformann um það að því ég best veit. Alla vega hef ég ekki getað fengið þær upplýsingar og þess vegna langar mig að spyrja bæði um daginn í dag og daginn á morgun.

Fundi verður fram haldið til klukkan sex a.m.k., og klukkan 10.30 í fyrramálið er fundur.

Virðulegur forseti. Það er að sjálfsögðu ákvörðunaratriði hverju sinni hversu lengi er fundað á Alþingi en við höfum nú einu sinni almennar reglur sem hafa verið settar sem við hljótum að ganga út frá að séu í heiðri hafðar á meðan ekki er um annað rætt og um annað samið. Ég hef ekki heyrt að hér ætti að halda áfram þingstörfum til klukkan sex á þessum degi eða fram yfir umsaminn tíma sem er miklu fyrr, í lengsta lagi til klukkan þrjú á fimmtudögum samkvæmt þeim reglum sem kynntar voru í þingbyrjun. Hið sama gildir um föstudaginn, það væri mjög æskilegt að fá vitneskju um það með fyrirvara hversu lengi er ráðgert að funda. Þetta er afar óheppilegt. Ég vil taka undir það sem fram hefur komið þar að lútandi.

Virðulegur forseti. Ég man ekki betur en að við höfum strax í upphafi þings fengið afrit af samkomulagi frá þingflokksformönnum um að þingfundir að jafnaði ættu að vera til klukkan tvö á fimmtudögum en gætu orðið til þrjú. Ég veit að við höfum oft farið fram yfir þann tíma í vetur en þó hefur það verið í allgóðu samkomulagi við þingflokksformenn. Mér þykir mjög erfitt, þegar ég er að reyna að skipuleggja minn tíma, að fá að vita það þegar klukkan er langt gengin fimm að ég eigi að vera hér til klukkan sex, þegar ég vil gjarnan fá að taka þátt í umræðum. Það á einnig við um föstudaga. Það var gert ráð fyrir því að ákveðnir föstudagar væru teknir frá og auðvitað gerði maður ráð fyrir því en það væri æskilegt að við fengjum að vita það með örlitlum fyrirvara til þess að við gætum skipulagt okkar tíma. Það er einnig miðað við það, eftir því sem forseti segir, að byrja á morgun klukkan hálfellefu. Er þá miðað við að við verðum til klukkan sex eða sjö líka annað kvöld? Eru þá fundarslit miðuð við tvö eða í hæsta lagi þrjú, líka á föstudegi? Þetta hefði verið æskilegt að ræða við þingflokksformenn þannig að þingmenn fengju upplýsingar um það með sæmilega góðum fyrirvara. Mér þykir eiginlega ámælisvert að það skuli ekki hafa verið gert og þykir mjög sérkennilegt að það skuli vera tilkynnt hér einhliða úr forsetastóli eftir fyrirspurn hvernig þinghaldi skuli hagað í dag og á morgun án þess að um það hafi verið haft nokkurt samráð við þingflokksformenn.

Að gefnu tilefni vill forseti taka fram að hann gerði ekki annað en að svara fyrirspurn sem kom fram í þingskapaumræðu og telur ekki ámælisvert að svara því. Forseti sagði að hér yrðu fundir til klukkan sex a.m.k. og síðan svaraði hann þeirri fyrirspurn að fundur hæfist klukkan 10.30 í fyrramálið. Það er samkvæmt starfsáætlun þingsins að fundur er á morgun, á föstudegi, og venjulega hefjast fundir klukkan 10.30 á föstudögum svo að það ætti ekki að koma þingmönnum í opna skjöldu. Varðandi fundahöldin í dag þá er það viðleitni forseta að reyna að koma sem flestum málum þingmanna á framfæri svo þingmenn fái tækifæri til að flytja mál sín. Við vorum hér á fundi í gærkvöldi til klukkan eitt, m.a. til að koma sem flestum málum fram. Annars vegar sitja forsetar undir gagnrýni fyrir það að veita ekki málum framgang og hins vegar fyrir það að halda of langa fundi. Forseti veit ekki almennilega hvernig hann á að bregðst við þessum óskum sem ganga þvert hver á aðra.

Virðulegur forseti. Við höfum verið að ræða þingmál í dag, ekki þingmál almennra þingmanna heldur ríkisstjórnarinnar og ég veit ekki betur en við séum enn að því. Ef það hefur verið meiningin að halda svo lengi áfram vegna þess að verið er að liðka til fyrir þingmálum þingmanna sem eru búin að bíða, m.a. mál nr. 28 allt frá því í nóvember, þá ætti auðvitað að taka þau fyrr á dagskrá. En þessi fundahöld eru ekki til þess, við erum að ræða hér stjfrv. sem komu fram fyrir örfáum dögum.

Herra forseti. Ég hygg að flestum sé enn í fersku minni það ástand sem varð þegar Ferðamiðstöðin Veröld komst í þrot og varð síðan gjaldþrota í byrjun þessa árs. Meðal þess sem hæst bar í þeirri umræðu sem þá varð í þjóðfélaginu var hagur og réttur viðskiptavina ferðaskrifstofunnar, hins almenna neytanda. Af því tilefni áttu m.a. fulltrúar ferðaskrifstofanna og fulltrúar Neytendasamtakanna fundi með samgrn. Fólk sem keypt hafði ferðir af Ferðamiðstöðinni Veröld var um skeið í óvissu um hvort það biði tjón af viðskiptum sínum og tapaði því fé sem það hafði innt af hendi eða skuldbundið sig til að greiða. Að auki var allstór hópur fólks á vegum ferðaskrifstofunnar staddur erlendis, á Kanaríeyjum, og ríkti óvissa í nokkra daga um hvort fólkið héldi þeirri gistingu sem það hafði greitt fyrir. Af þessu hlutust allnokkur óþægindi fyrir viðskiptavini Ferðamiðstöðvarinnar Veraldar. Ef ekki hefði komið til sérstakur velvilji Flugleiða hf. er hætt við að stór hópur fólks hefði tapað fjármunum sínum vegna gjaldþrots ferðaskrifstofunnar en Flugleiðir hf. tóku að sér að tryggja þeim farþegum sem þegar höfðu greitt eða gert skuldbindandi samninga við Veröld að þeir fengju án viðbótargjalds þær ferðir sem keyptar höfðu verið. Jafnframt tóku Flugleiðir hf. við þeim ferðum sem óseldar voru og buðu þær til sölu á eigin vegum. Þeir viðskiptavinir Ferðamiðstöðvarinnar Veraldar sem staddir voru á Kanaríeyjum þegar fyrirtækið varð gjaldþrota þurftu þó aldrei að óttast það að komast ekki heim á ný né heldur að þurfa að bera af heimferðinni sérstakan kostnað þrátt fyrir það að forsvarsmenn ferðaskrifstofunnar hafi sýnt slíkt ábyrgðarleysi að flytja fólkið utan með leiguflugi án þess að tryggt væri að það hefði örugga heimferð. Það stafar af því að sérhver ferðaskrifstofa þarf að sýna fram á að hún eigi eða hafi yfirlýsingu banka um að hann veiti henni aðgang að tryggingu sem nemur 6 millj. kr. Heimilt er að ganga í þennan tryggingarsjóð til þess að kosta heimflutning farþega sem annars stæðu uppi veglausir ef ferðaskrifstofan verður gjaldþrota. Þessi tryggingarsjóður er forsenda þess að ferðaskrifstofa fái starfsleyfi. Þegar flytja þurfti farþega ferðaskrifstofunnar heim frá Kanaríeyjum var gripið til þessa tryggingarsjóðs og heimflutningur kostaður af honum en Flugleiðir hf. önnuðust flutninginn að beiðni samgrn. Að frátöldum heimflutningskostnaði, eins og í framangreindu tilviki, er ekki heimilt að nota fé sjóðsins án undangengis dóms. Að því leyti er tryggingarsjóðurinn, eða það sem eftir kann að vera af honum eftir hugsanlegan heimflutning farþega í einhverju hliðstæðu tilviki, til þess að greiða úr honum kröfur sem gerðar eru í þrotabú ferðaskrifstofu. Það var eitt af fyrstu verkefnum mínum í embætti samgrh. að ræða við forsvarsmenn Félags ísl. ferðaskrifstofa um þessi efni. Þá þegar komu í ljós athugasemdir þeirra við þennan 6 millj. kr. tryggingarsjóð og áhyggjur af því að hann annars vegar íþyngdi sumum ferðaskrifstofum í rekstri þeirra og hins vegar væri sjóðurinn engan veginn nægilega stór til þess að tryggja neytendavernd gagnvart stærstu ferðaskrifstofunum. Í kjölfar þess réð ég Knút Óskarsson viðskiptafræðing til að yfirfara þau lög sem gilda um rekstur ferðaskrifstofa og gera tillögur um úrbætur en Knútur hefur langa reynslu af ferðaþjónustu og yfirgripsmikla þekkingu á rekstri ferðaskrifstofa. Niðurstaða hans vinnu af þessu máli er frv. það sem hér er mælt fyrir um ferðamiðlun. Tryggingarsjóður ferðaskrifstofa sem nú er 6 millj. kr. hefur ýmsa annmarka, bæði hvað snertir rekstur ferðaskrifstofa og ekki síður varðandi neytendavernd. Augljóslega er vafasamt að krefjast 6 millj. kr. tryggingarsjóðs af ferðaskrifstofu sem hefur lítil umsvif og selur eingöngu ferðir innan lands. Sjóðurinn hefur lítið eða ekkert gildi sem neytendavernd í slíku tilviki en íþyngir aftur á móti ferðaskrifstofunni vegna þeirrar fjárbindingar sem nauðsynleg er eða þess kostnaðar sem fylgir bankatryggingu að öðrum kosti. Jafnaugljóst er að 6 millj. kr. sjóður verður of lítill ef til þess kæmi að einhver stór ferðaskrifstofa yrði gjaldþrota á þeim tíma þegar flestir viðskiptavina hennar eru staddir í ferðum erlendis, jafnvel þúsundir manna sem farið hefðu í hópferðir með leiguflugi. Til samanburðar má geta þess að þegar fluttir voru heim farþegar Ferðamiðstöðvarinnar Veraldar í vetur, um 120 manns í einni flugferð, þurfti nær 2 / 3 hluta tryggingarsjóðs ferðaskrifstofunnar til að standa straum af kostnaðinum við heimflutninginn. Þá er sá galli við tryggingarsjóð ferðaskrifstofa að hann mismunar fyrirtækjum. Það tíðkast ekki almennt að þær kröfur séu gerðar til fyrirtækja að þau leggi fram tryggingarupphæð fyrir rekstri sínum sem síðan er hægt að ganga í til greiðslu almennra krafna verði fyrirtækið gjaldþrota. Að þessu leyti er tryggingarsjóðurinn hindrun í rekstri ferðaskrifstofa og ekki til þess fallinn að örva fyrirtæki innan ferðaþjónustunnar sem nú er ein mikilvægasta gjaldeyrisaflandi atvinnugrein okkar Íslendinga. Þá er tryggingarsjóðurinn vissulega einnig hindrun í rekstri lítilla ferðaskrifstofa á innanlandsmarkaði. Til þess að bregðast við og breyta til betri vegar, jafnt fyrir neytendur sem og seljendur þjónustunnar, þarf því að koma til neytendavernd sem er í samræmi við umfang rekstrarins og þann markað sem ferðaskrifstofa vinnur á um leið og horfið er frá íþyngingu á rekstrinum sem felst í að ferðaskrifstofan haldi úti sjóði sem ætlaður er öðrum þræði til að greiða kröfur vegna gjaldþrots. Í frv. er brugðist við þessum vandamálum eins og nánar er skýrt í grg. Sem betur fer hafa gjaldþrot ferðaskrifstofa ekki verið mörg hér á landi. Minnist ég reyndar aðeins tveggja síðustu fimm ár. Annars vegar gjaldþrots Ferðamiðstöðvarinnar Veraldar í vetur og hins vegar Ferðaskrifstofunnar Terru fyrir um fimm árum. Það breytir ekki því að við þurfum að vera við því búin að slíkt geti gerst hvenær sem er og hver sem í hlut á. Verði ferðaskrifstofa gjaldþrota er afar mikilvægt að tjón verði sem minnst. Ætla verður að fyrirtæki sem viðskipti eiga við ferðaskrifstofu hafi þekkingu, reynslu og fjárhagslega burði til að taka áhættu að yfirlögðu ráði sem því fylgir að selja vöru eða þjónustu gegn gjaldfresti og geti því sjálf verið einfær um að bera sína áhættu af viðskiptunum án þess að til komi sérstakur tryggingarsjóður sem þau geti gengið að ef illa fer. Öðru máli gegnir um hinn almenna neytanda sem jafnvel kaupir ferð af ferðaskrifstofu aðeins einu sinni á ævinni. Ekki er með nokkrum rétti hægt að ætlast til að hann geti metið hvort hann eigi á hættu að tapa fé sínu eða ferð hans rofni áður en henni ætti að ljúka. Að auki er oft svo að þegar almennir borgarar kaupa slíkar ferðir leggja þeir mikið undir og hafa lagt í kostnað sem nemur stórum hluta af ráðstöfunartekjum. Eðlilegt verður að teljast að almennum viðskiptavinum ferðaskrifstofa sé tryggð lágmarksvernd gegn fjárhagstjóni og óþægindum vegna ferðafalls sem þeir hafa ekki forsendur til að sjá fyrir og tryggingarsjóður ferðaskrifstofa verði við það miðaður að hann tryggi neytendavernd og sé hvað stærð varðar í samræmi við umfang reksturs ferðaskrifstofunnar. Í frv. er gert ráð fyrir að nánari reglur verði settar í reglugerð og hefst vinna við samningu þeirra reglna þegar ljóst verður að frv. verður að lögum. Við þá vinnu verður haft samráð við hagsmunaaðila, bæði fulltrúa ferðaþjónustu og neytenda. Jafnframt verður leitað til sérfræðinga um hugsanlegt hlutverk banka, tryggingafélaga og eftir atvikum annarra sem komið geta að málinu þegar slík neytendatrygging er veitt. Samningu reglugerðar um þessi mál verður hraðað svo sem kostur er. Þetta frv. felur í sér löggjöf um almennar ferðaskrifstofur sem ekki verður hluti af lögum um Ferðamálaráð Íslands. Ferðamálaráð Íslands er stofnun skipuð af stjórnvöldum og starfar í umboði stjórnvalda. Því er talið rétt að lög um frjálsa starfsemi einstaklinga og fyrirtækja að rekstri ferðaskrifstofa sé ekki hluti af þeirri löggjöf. Það er nýmæli í frv. að fyrirtækjum á því sviði sem frv. fjallar um, sem kallast samheitinu ferðamiðlun, er síðan skipt í tvo flokka eftir því hvort þau starfa einungis á innlendum markaði eða hvort þau selja jafnframt farseðla til útlanda. Þessi skipting er gerð í þeim tilgangi að unnt sé að gera mismunandi kröfur um tryggingar fyrir neytendavernd eins og nánar er skýrt hér á eftir og fyrirtækjum sem einungis starfa innan lands sé ekki íþyngt með sams konar kröfum um tryggingar og hinum er selja ferðir til útlanda. Í frv. er brugðist við alþjóðlegri þróun undangenginna missira og þeirri þróun sem fyrirsjáanleg er á vettvangi Evrópuþjóða á þann veg að gert er ráð fyrir að erlendir aðilar eigi þess kost að eiga og reka ferðaskrifstofur á Íslandi að uppfylltum þeim almennu skilyrðum sem kveðið er á um í 2., 3. og 4. gr. Að því leyti skapast skilyrði til jafnræðis með íslenskum og erlendum fyrirtækjum í greininni hvað varðar starfsemi utan heimalands. Önnur meginbreyting í frv. varðar neytendavernd samkvæmt 4. gr. Þar er gert ráð fyrir að ferðaskrifstofa, ferðaskipuleggjandi eða samtök slíkra aðila skuli leggja fram tryggingu fyrir neytendavernd í samræmi við reglur sem samgrh. setur. Hér er opnuð leið fyrir fyrirtæki í þessari grein að sameinast um tryggingu, ef þeim sýnist svo, samkvæmt reglunum. Jafnframt er horfið frá því að trygging sú sem sett verður sé ætluð til að greiða aðrar skuldbindingar en þær sem greiða þarf til að tryggja hagsmuni neytenda er við ferðamiðlun skipta. Í athugasemdum við 4. gr. er nánar skýrt með hvaða hætti þessi neytendavernd er ætluð. Um upphæð tryggingarfjár verður kveðið á í reglugerð og er gefinn kostur á að tryggingarupphæð einstakra fyrirtækja sé mishá eftir því hver umsvif ferðamiðlunarinnar eru hverju sinni og eftir því hvort ferðamiðlunin starfar á innanlandsmarkaði einvörðungu eða selur farseðla til útlanda. Með frv. er löggjöfin um rekstur ferðaskrifstofa einfölduð hvað varðar leyfisveitingar og eftirlit með að rekstur ferðamiðlunar sé í samræmi við lög og reglur og í ríkara mæli sett í hendur Ferðamálaráðs Íslands sem gera skal tillögu um afturköllun leyfa ef rekstur fyrirtækis innan greinarinnar er talinn skaða hagsmuni íslenskrar ferðaþjónustu. Með því móti er ábyrgð í ríkara mæli sett á herðar aðila innan greinarinnar á að hvert fyrirtæki starfi innan ramma laga og reglna en úrskurðarvald er hjá ráðherra. Í 1. gr. er tekið mið af íslenskum aðstæðum varðandi tvenns konar flokkun á ferðamiðlun. Annars vegar er um að ræða almenna ferðaskrifstofu er sinnir nánast öllu í miðlun þjónustu til ferðamanna innanlands og utan. Hins vegar er um að ræða ferðaskipuleggjanda er veitir nánast eingöngu þjónustu varðandi ferðalög innan lands. Til fyrri flokksins teljast flestar stærri ferðaskrifstofur landsins og aðrir þeir aðilar er selja og skipuleggja ferðir til útlanda. Til hins síðari teljast þeir aðilar er annast móttöku erlendra ferðamanna og skipuleggja fyrir þá ferðir innan lands og aðra ferðaþjónustu. Til seinni flokksins teljast einnig þeir sem skipuleggja eða selja ferðir og aðra þjónustu innan lands til innlendra ferðamanna. Gert er ráð fyrir að ferðaskipuleggjandi geti í tengslum við móttöku erlendra ferðamanna skipulagt og selt ferðir til nágrannalanda, svo sem Grænlands og Færeyja. Í gildandi lögum er þessi greinarmunur ekki gerður á ferðamiðlun en mikill munur er á starfsemi ferðamiðlunar eftir því hvort hún selur ferðir til útlanda eða ekki. Einnig ber að gera aðrar og meiri kröfur varðandi neytandavernd til fyrirtækja sem skipuleggja ferðir til útlanda og selja þær á neytendamarkaði innanlands. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð en legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og samgn.

Virðulegur forseti. Það fer svo að þetta verður eins konar framhaldsumræða því hæstv. ráðherra hefur valið þann kost að klippa sundur löggjöf um ferðaþjónustu og flytja sem sérlög frv. til laga um ferðamiðlun sem var hluti af gildandi löggjöf um skipulag ferðamála. Einn kafli fjallaði þar um almennar ferðaskrifstofur og er það sem við höfum til samanburðar við gildandi lög. Rökin fyrir því finnst mér ekki sannfærandi en þau er að finna í upphafi greinargerðar frv. Ég tel að það miður að farið er að búta niður með þessum hætti lög um ferðaþjónustu. Það var góður stuðningur við það sjónarmið, þegar undirbúið var frv. sem lagt var fram á síðasta þingi, að sameina frekar en sundra í þessum efnum. Þá gerðist það að löggjöf um veitinga- og gististaði var tekin inn sem einn kafli í lög um ferðaþjónustu. Þetta var gert að höfðu fullu samráði við forustumenn á sviði veitinga- og gistihúsareksturs og hagsmunasamtaka þeirra sem féllust á þau rök að þetta væri skynsamleg stefna. Hér hefur annað orðið ofan á og því fáum við frv. í pörtum. Rökin fyrir hinu eru auðvitað þau að það er æskilegt til þess að fá betri yfirsýn yfir þá löggjöf sem í gildi er hverju sinni og knýr stjórnvöld til að taka heildstætt frekar en í pörtum á málefnum atvinnugreinarinnar sem er eðli máls samkvæmt afar sundurleit. Það er kannski enginn atvinnurekstur í landinu sem er samsettur af jafnólíkum aðilum, mismunandi stórum og öflugum, allt frá stórfyrirtækjum á okkar vísu, eins og Flugleiðum, niður í smárekstur einstakra sérleyfishafa og gistihúsarekendur svo dæmi séu tekin. Þetta er því afar fjölbreytilegt og þeim mun meiri nauðsyn er á að stilla saman strengi þótt löggjöfin sé þannig upp byggð að hún lúti frekar að því að yfirsýn fáist og sé stuðningur við þá aðila sem þurfa í rauninni að standa saman, ef á að takast að móta hér öfluga ferðamálastefnu. Það er auðvitað ekki málefni opinberra aðila nema að takmörkuðu leyti heldur hagsmunaaðilanna, þeim er einmitt stuðningur að því að löggjöfin sé heildstæð og þar sé horft til heildarinnar, til atvinnugreinarinnar í heild, en ekki með því bútasjónarmiði sem endurspeglast í þessum tillöguflutningi. Hæstv. ráðherra, sem enn á ný er horfinn af vettvangi, flutti framsöguræðu sem var dálítið óvenjuleg. Hann byrjaði á því að víkja að tilteknu gjaldþroti og erfiðleikum sem viðskiptaaðilar tiltekinnar ferðaskrifstofu höfðu orðið fyrir vegna þessa gjaldþrots og tengdi það síðan þeirri tillögu um það sem hér er kallað neytendavernd í frv. Ég er ekki að gagnrýna út af fyrir sig þessa nálgun en mér finnst kannski skipta meira máli það skipulag sem hér er verið að innleiða með svolítið breyttum hætti frá því sem er í gildandi löggjöf. En auðvitað er neytendaverndin, sem þörf er á að styrkja á þessu sviði, gildur þáttur af því sem opinberir aðilar þurfa að hlutast til um á sviði ferðaþjónustu og ætla ég síst að mæla gegn því. Ég tel að ýmsum spurningum sé ósvarað sem varða frv. og ég vil leyfa mér að koma hér að nokkrum atriðum. Þá vil ég fyrst koma að því sem að mínu mati skiptir mestu máli varðandi þennan þátt ferðaþjónustunnar en snertir auðvitað rekstur ferðaþjónustu almennt. Það er aðgengi útlendinga að þessum rekstri. Möguleika þeirra til þess að taka yfir rekstur í ferðaþjónustu hér á landi er verið að auðvelda talsvert með frv., ef að lögum verður, frá því sem nú er og eru þó ekki mjög háar girðingar sem fyrirbyggja eða hindra og draga úr möguleikum erlendra fyrirtækja og lögaðila til þess að koma inn í rekstur í íslenskri ferðaþjónustu. Þetta er rökstutt og kemur fram í 2. gr. frv. Þar stendur: ,,Ábyrgðaraðili ferðamiðlunar samkvæmt 1. gr. þarf að uppfylla eftirtalin skilyrði til þess að stunda starfsemi samkvæmt lögum þessum: a. vera fjárráða, b. hafa forræði yfir búi sínu, c. eiga varnarþing á Íslandi.`` Ekki er lengur krafist búsetu í landinu fyrir þá sem standa fyrir rekstri í ferðamennsku eins og er í 15. gr. gildandi laga. Þar eru ákvæði um fjárræði og forræði í búi en þar er einnig krafa um búsetu á Íslandi. Þar segir einnig: ,,Enn fremur skal einn eða fleiri af starfsmönnum ferðaskrifstofunnar á hverjum tíma hafa að baki staðgóða reynslu við almenn ferðaskrifstofustörf.`` --- Þau tengjast þá auðvitað búsetunni. Einnig segir: ,,Leyfi má veita félagi eða fyrirtæki, enda sé stjórnin innlend og aðsetur hér á landi, og gilda um slíka ferðaskrifstofu sömu ákvæði og að ofan greinir.`` Þetta er sem sagt afnumið og allar hindranir varðandi möguleika erlendra aðila fjarlægðar. Eina skilyrðið sem eftir stendur er að hafa varnarþing á Íslandi sem er í raun mjög einfalt fyrirkomulagsatriði að því er ég best veit að geta haft varnarþing fyrir ábyrgðaraðila hérlendis. Búsetuskilyrðið er fellt niður og dvöl í landinu. Mér sýnist að hér sé verið að ganga lengra að þessu leyti en nauðsyn krefur ef ráðherrann vildi reyna að koma við hindrunum og betra aðgengi íslenskra aðila að þessu leyti en erlendra. Það er ljóst að ef ráðherrann er að laga löggjöfina að EES-samningi þurfum við að fá um það upplýsingar, þ.e. hvort hann sé að því í raun og veru, og um leið hvort það sé stefna hans að opna þetta eins og frekast má verða og taka út hindranir eins og varðandi búsetuna og búsetukröfuna. Meginatriði Evrópuréttarins er um það að ekki megi mismuna eftir þjóðerni. Það er það sem á að gilda og íslensk stjórnvöld með utanrrh. í fararbroddi hafa fallist á það í samningi, sem utanrrh. stendur að um EES, að ekki megi mismuna eftir þjóðerni í allri Vestur-Evrópu samkvæmt þessari hugmynd að EES-samningi. Hins vegar hefur í ýmsum tilvikum verið sett krafa um búsetu og sú krafa var í frv. því hún mismunar út af fyrir sig ekki eftir þjóðerni en setur það skilyrði að útlendingur hafi haft búsetu í landinu um eitthvert skeið og að stjórnarmenn hafi hér búsetu. Ég spyr ráðherrann: Er þetta hans einlægur vilji og stefna að gera það sem allra auðveldast fyrir erlenda aðila að koma inn í ferðaskrifstofurekstur, ná hér tökum og stjórn á þessum málum? Ég fullyrði að engin atvinnugrein hjá okkur er jafnberskjölduð í raun og jafnauðvelt og freistandi fyrir útlendinga að yfirtaka hér í mjög ríkum mæli en einmitt ferðaþjónustan og ýta Íslendingum til hliðar og haga rekstri atvinnugreinarinnar eftir eigin höfði og hagsmunum. Auðvitað með það í huga að fleyta rjómann af toppnum, af þeim tiltölulega stutta ferðamannatíma sem við búum við og haga sinni starfsemi eftir því. Þeir hafa markaðinn, þeir ráða yfir verulegum þáttum á markaðinum, þ.e. að því er erlenda ferðamenn varðar og geta með því haft mikil áhrif. Með því að yfirtaka eða ná tökum á þjónustufyrirtækjum innan lands sem hér eru starfrækt er mjög auðvelt fyrir þá að hirða afraksturinn og stýra þróun þessarar atvinnugreinar. En takið eftir rökstuðningnum, þessu feimnislega orðalagi sem hér er að finna í athugasemdum með frv. Takið eftir hvernig þetta er orðað: ,,Í frumvarpinu er brugðist við alþjóðlegri þróun undangenginna missira og þeirri þróun sem fyrirsjáanleg er á vettvangi Evrópuþjóða á þann veg, að gert er ráð fyrir að erlendir aðilar eigi þess kost að eiga og reka ferðaskrifstofur á Íslandi að uppfylltum þeim almennu skilyrðum sem kveðið er á um í 2., 3. og 4. gr. Að því leyti skapast skilyrði til jafnræðis með íslenskum og erlendum fyrirtækjum í greininni hvað varðar starfsemi utan heimalands.`` Er það okkar kappsmál að skapa þetta jafnræði? Eru það okkar hagsmunir? Hvað segja þingmenn utan af landi sem átta sig á því hvaða gildi uppbygging ferðaþjónustunnar og þátttaka fólks um allt land hefur í þessari atvinnugrein? Halda menn að það verði farið að taka tillit til þeirra af þeim sem munu ná yfirtökunum í íslenskri ferðaþjónustu sem verður þá ekki íslensk nema að nafninu til ef gengið verður að þessum samningi og sú stefna verður ofan á sem hæstv. ráðherra er að læða hér inn? Ekki undir nafni EES, því hann nefnir ekki þann samning, heldur býr hann þetta í gervi felumyndar. Talar um að verið sé að bregðast við alþjóðlegri þróun undangenginna missira. Til hvers er hann að vísa? Ég get vel skilið það ef ráðherrann er að laga löggjöfina að Evrópurétti. En ég spyr: Er hann að því? Er það það sem um er að ræða? Evrópa er fleira en Evrópubandalagið og Evrópa er fleira en EES-svæðið, það er stærra. Hvers konar rósamál er þetta? Það er auðvitað EES-samningurinn sem væntanlega er verið að vísa til. Er það þá sjónarmið ráðherra að það eigi að hafa þetta sem allra opnast og hindrunarlaust? Er það þá hans sjónarmið? Ég óska svara. Hvaða jafnræði vill hann tryggja? Ég ítreka að fátt í íslenskum atvinnurekstri er jafnvarnarlaust að þessu leyti og ferðaþjónustan og það er fátt sem verður eins harkalega fyrir barðinu á því ef útlendingar ná hér stjórnun þessum rekstri vegna þess að ef við reynum að taka þetta því taki að landið allt sé þátttakandi, sem er auðvitað æskilegt út frá dreifingu ferðamanna, þátttöku almennings um allt land í starfseminni og út frá náttúruverndarsjónarmiðum. Það er ekki það sem verður horft til af þeim erlendum aðilum sem hér munu fleyta rjómann ofan af þessum rekstri á komandi árum ef farið verður að þessum tillögum. Síðan ætla ég að koma að upphafinu. Hæstv. ráðherra leggur frv. fram eins og í því séu uppfinningar sem ráðgjafar hans, vanir ferðaþjónustu allt frá barnæsku, hafi fundið upp. Það er raunar ekki því lunginn í frv. er klipptur út úr frv. sem hæstv. ráðherra stöðvaði í fyrra með smávegis tilfærslum á milli greina og miklu órökrænni uppbyggingu frv. en þá lá fyrir. Ýmsu er þar sleppt sem ég held að sú þingnefnd, hv. samgn., sem væntanlega fær þetta til meðferðar, ætti að líta á. Hæstv. ráðherra setur þetta fram varðandi 1. gr. þannig að hann sé að skipta upp ferðamiðlun sem er sama hugtak og tekið var upp í frv., sem við ræddum í fyrra, sem samheiti, að skipta því í almenna ferðaskrifstofu, hann kýs að kalla það því nafni, og ferðaskipuleggjendur. Hugtakið ferðaskipuleggjandi þekkjum við frá fyrra frv. En hann dregur mörkin með dálítið sérkennilegum hætti. Hann undirstrikar varðandi almenna ferðaskrifstofu að hún skipuleggi ,,ferðir hópa eða einstaklinga í leigu- eða áætlunarferðum fyrir innlenda og erlenda ferðamenn.`` Af hverju er ástæða til þess, hæstv. ráðherra, --- virðulegi forseti, ég hef fullan skilning á því að ráðherra þurfi að sinna embættisstörfum hér en ég held að ég verði að doka við á meðan því ég er að beina fyrirspurn til hæstv. ráðherra. Virðulegi foreti. Það hlé sem ég geri á ræðu minni er vegna þess að ég held að ég hafi ekki athygli ráðherrans.

Hlýðir hæstv. samgrh. á mál ræðumanns?

Það er ljúfur söngur í eyrum mínum.

Telur forseti þetta fullnægjandi svar?

Er svarið ekki fullnægjandi fyrir hv. ræðumann?

Mér fannst það ekki vera þannig fram borið né heldur ráðherrann í þeim stellingum að hann sé í rauninni í alvöru að tala við þingið um þetta hugðarefni sitt sem hann leggur hér fyrir. Ég hlýt að finna að því að verið sé að gera þingsalinn að vettvangi fyrir embættisverk á meðan á umræðum stendur. En ég er að spyrja hæstv. ráðherra að því varðandi 1. gr. frv. hvers vegna hann dragi svo skarpar línur milli töluliðar eitt og tvö, almennra ferðaskrifstofa og ferðaskipuleggjenda, út frá því hvort um er að ræða þjónustu er varðar innlenda og erlenda ferðamenn. Í fyrstu efnisgreininni sé ég enga þörf á því ef það eru innlendir og erlendir ferðamenn að vera að tíunda það í lagatexta að svo sé, því hverjir eru þá undanskildir? Tunglfarar eða einhverjar verur utan úr geimnum? Í öðru lagi er varðandi ferðaskipuleggjendur tekið fram sérstaklega að ferðaskipuleggjandi annist ekki almenna þjónustu og farmiðasölu varðandi ferðalög til útlanda. Ég skil það svo að verið sé að leggja blátt bann við því. Það er alveg augljóst með þessum texta. Það er þá væntanlega stefna en mér finnst aðgreining með þessum hætti ekki fyllilega rökheld og bið um að nánar verði litið á þetta. Þá vil ég vekja athygli á því, virðulegur forseti, að tillögur lágu fyrir á síðasta þingi um það að fyrir utan þessa flokkun í ferðaskrifstofur og ferðaskipuleggjendur yrðu einnig teknar upp skilgreiningar eins og ,,ferðaumboðssali``, sem þriðja skilgreining í ferðamiðlun og það er þannig orðað: ,,Ferðaumboðssali er fyrirtæki, félag eða einstaklingur sem annast sölu farmiða og ferðaþjónustu í umboði löggiltrar ferðaskrifstofu eða samgöngufyrirtækis og á ábyrgð þess.`` Í fjórða lagi var í frv. sem lá fyrir þinginu í fyrra tekinn upp þáttur í ferðamiðlun, upplýsinga- og bókunarkerfi og orðað þannig: ,,Upplýsinga- og bókunarkerfi merkir í lögum þessum fyrirtæki sem á eða rekur tölvukerfi er veitir milliliðum og kaupendum ferðaþjónustu upplýsingar um framboð seljenda og/eða tekur við bókunum.`` Þarna er um mikla starfsemi að ræða og ég fullyrði að það að skilgreina þetta og setja á þetta ákveðnar kvaðir varði neytendavernd, þ.e. viðskiptaaðilana í ferðaþjónustu og ekki síst í sambandi við bókunarkerfi að tryggt sé að ekki sé um mismunun að ræða. Það voru rökin fyrir því, hæstv. ráðherra, að ástæða var talin til þess að taka þessa skilgreiningu upp sem einn þátt ferðamiðlunar. Þá vildi ég aðeins koma að efni 3. gr. frv. Þar er seinni málsgreinin orðuð þannig: ,,Samgönguráðherra getur að tillögu stjórnar Ferðamálaráðs afturkallað leyfi til starfrækslu ferðamiðlunar ef stjórn Ferðamálaráðs Íslands telur að viðkomandi starfsemi skaði hagsmuni íslenskrar ferðaþjónustu.`` Þarna er ráðherra að opna fyrir það að stjórn Ferðamálaráðs komi tillögum til hans sem hann taki afstöðu til út frá því hvort viðkomandi starfsemi skaði hagsmuni íslenskrar ferðaþjónustu. Mér er nokkuð til efs að innleiddum EB-rétti hérlendis sé mikið hald í ákvæðum af þessum toga og ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann hafi íhugað það í því samhengi. Hvað er í raun íslensk ferðaþjónusta í þessu samhengi? Hvað er það sem verið er að vísa til í þessum frumvarpstexta? Í 4. gr. er að finna ákvæði um tryggingar og hugtakið neytendavernd kemur þar fram og það er mjög hliðstætt því sem lagt var til á síðasta þingi af þáv. samgrh. að upp yrði tekin trygging fyrir neytendavernd í samræmi við reglur sem samgrh. setur. Að vísu var þar tengd trygging fyrir rekstraröryggi og neytendavernd en hugtakið rekstraröryggi hefur verið tekið út úr þessum þætti. Það kunna að vera rök fyrir því að svo er gert, en ég vek athygli á því að það hefur verið fellt niður. Í gildandi lögum um ferðaþjónustu er sérstakt ákvæði sem varðar hópferðir og rekstur á sérleyfum og þetta hefur verið tekið inn í skilgreiningu 1. gr. um almenna ferðaskrifstofu eins og þar kemur fram, seinni hluti í 1. gr. 1. tölul. vísar einmitt til skipulagningar hópferða eða einstaklinga í leigu eða áætlunarferðum og þar með er búið að fella þá starfsemi undir hugtakið almenn ferðaskrifstofa. Ég veit ekki hvort skynsamlegt er að öllu leyti að setja rekstur af þessu tagi undir hugtakið almenn ferðaþjónusta en ég vil út af fyrir sig ekki vísa því neitt frá að ekki betur athuguðu máli. Þetta eru nokkrar athugasemdir sem ég leyfi mér að gera við þetta frv. og í rauninni er þar þyngst á metunum að mínu mati það sem snýr að aðgengi útlendinga í þennan rekstur og þá galopnun sem hér er innleidd án þess þó að tekið sé fram inn í það samhengi sem við erum að ganga ef við ætlum að lögleiða EB-rétt hér og gerast aðilar að samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Ég bið ráðherrann að tala skýrar í þessum efnum en hann gerir í framsögu og fram kemur í greinargerð.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um ferðamiðlun sem nær yfir það sem við höfum kallað ferðaskrifstofuþjónustu og kannski eitthvað fleira. Á undan hefur nokkuð verið rakið það sem er jákvætt við frv., eins og aukin neytendavernd, en mér finnst að nokkur ákvæði mættu vera skýrari í frv. Í 1. gr. er starfseminni skipt í tvennt, almennar ferðaskrifstofur og svo er ferðaskipuleggjandi. Í niðurlagi töluliðarins um ferðaskipuleggjanda er sagt, með leyfi forseta: ,,Hann annast ekki almenna þjónustu og farmiðasölu varðandi ferðalög til útlanda.`` Hins vegar er síðan í athugasemd með þessari grein sagt að hann geti selt ferðir til nágrannalanda og svo sem Grænlands og Færeyja. Mér sýnist að þetta geti varla staðið svona afdráttarlaust í öðrum töluliðnum og ætlast til þess að framfylgja því eins og gert er ráð fyrir í greinargerðinni þar sem meira að segja er loðnari afmörkun en aðeins þessi tvö lönd. Mér fyndist að eðlilegt væri að setja þarna hreinlega: ,,Hann annast ekki almenna þjónustu og farmiðasölu varðandi ferðalög til útlanda nema Grænlands og Færeyja``, sem getur verið liður í Íslandsferð og er auðvitað æskilegt að tengja það sem mest, bæði fyrir okkur og þessi grannlönd okkar þannig að ég hef síður en svo neitt við það að athuga, en mér finnst að þetta verði þá að vera skýrara í greinni. Í 4. gr. er rætt um neytendaverndina og þar er sagt að þessu eigi öllu að skipa í samræmi við reglur sem samgrh. setur en það er alveg skilið eftir opið hvernig þær verði. Hins vegar er imprað á nýrri leið í greinargerðinni, þ.e. að hafa sameiginlegan ábyrgðarsjóð til að veita nauðsynlega tryggingu sem hæstv. ráðherra ræddi um og ég held að geti verið jákvætt og æskilegt. Bæði getur það verið aukin vernd fyrir neytendur og einnig þá betra að það séu aðilar í ferðaþjónustunni sem fylgist þar með. Þeir virðist gera það betur en ráðuneytið eins og kom glöggt fram í vetur í því máli sem hæstv. ráðherra gerði hér sérstaklega að umræðuefni, þ.e. gjaldþrot Ferðamiðstöðvarinnar Veraldar þar sem samgrn. sagði alveg fram á síðasta dag að allt væri í lagi þó að öðrum sem sinna ferðaþjónustu væri ljóst að hverju stefndi, því miður. En ég held að æskilegt væri að hafa einhverjar ábendingar í 4. gr. að þessa leið skuli fara eða megi fara af því að hún er nýmæli frekar en að hafa þetta algjörlega opið fyrir reglugerð ráðherra. Þá vildi ég víkja sérstaklega að 2. gr. Hv. 4. þm. Austurl. drap á það hvað þarna virtist vera alveg opnað fyrir útlendinga. Ég vil taka undir með honum að ég tel að æskilegt sé að við reynum að setja upp þær girðingar sem frekast er unnt að hafa til þess að tryggja stöðu okkar innlendu fyrirtækja. Ég held að það sé tvímælalaust æskilegast fyrir íslenska ferðaþjónustu í heild. Að sjálfsögðu þarf að skoða vel hvað þar er hægt að ganga langt en ég vil taka undir með hv. 4. þm. Austurl. því að það er ekki aðeins æskilegt fyrir ferðaþjónustuna, ég held að það sé æskilegt líka fyrir þjóðarbúið. Benda má á að líklega yrði þróunin sú til að byrja með að umboðsskrifstofur kæmu upp sem hefðu sáralitla veltu, þjónustan færi fyrst og fremst fram erlendis þannig að út úr þeirri þjónustu hefði íslenska ríkið a.m.k. sáralítið. Þannig eru áreiðanlega mörg önnur atriði sem hægt er að benda á auk þeirra sem hv. 4. þm. Austurl. gerði. Annað atriði í sambandi við skilyrði fyrir rekstri ferðmiðlunar sýnist mér að þurfi að taka til alvarlegrar íhugunar, þ.e. hvort ekki ætti að bæta inn skilyrði þarna t.d. í d-lið: sé ekki allsráðandi í öðrum þáttum ferðaþjónustu. Við vitum að staðan hjá okkur er þannig að fyrst og fremst eitt flugfélag ræður öllum ferðum milli Íslands og annarra landa. Að sjálfsögðu er ákaflega mikilvægt fyrir okkur að hafa öflugt flugfélag sem tryggir slíka samgöngur, enda hefur íslenska ríkið hlaupið undir bagga með þessu fyrirtæki til að gera því kleift að sinna þessu mikilvæga verkefni. En á sama tíma og það hefur algjöra lykilaðstöðu held ég að reynslan hafi gefið tilefni til að setja fram slíkan varnagla gegn því að þetta fyrirtæki geti orðið allsráðandi á öðrum sviðum. Aðstaða þeirra í flutningum skapar svo gífurlega sterka aðstöðu fyrir ferðaþjónustuna í heild að það er erfitt fyrir aðra að keppa þar við. Sumir segja jafnvel að ef Flugleiðir vilji hafa einhverja ákveðna stefnu þá sé erfitt fyrir Ferðamálaráð að ráða við það og rísa þar alveg á móti. En þó eru umræðurnar sem fram fóru um ferðaskrifstofurnar í vetur mér efst í huga, en þar kom fram í fréttum frá Flugleiðum að þeir ætluðu að hefja mikla sókn á ferðaskrifstofumarkaði. M.a. með því, eins og stendur í fyrirsögn í Morgunblaðinu, með leyfi forseta: ,,Allt að þriðjungs verðlækkun í sumar`` er í fyrirsögn. ,,Félagið hyggst fara í beina samkeppni um sólarlandaferðir. Flugleiðir hafa ákveðið að lækka verð fyrir flug og bílferðir til ýmissa staða í Evrópu um 25--30% miðað við ferð sem stendur í viku.`` Að sjálfsögðu getur ferðaskrifstofa sem er í eigu flugfélags boðið slíkt með því að fá afslátt hjá flugfélagi. Í fréttum kom líka fram að á undanförnum árum hefur orðið tap af þessari ferðaskrifstofu sem nemur 191 millj. kr. og það hafa Flugleiðir borgað með þessari ferðaskrifstofuþjónustu. Ég held að það væri ákaflega slæmt fyrir okkur ef þróunin yrði sú að með þessari lykilaðstöðu yrði hér fyrst og fremst ein ferðaskrifstofa allsráðandi. Benda má á annað dæmi, sem líka snertir Alþingi nokkuð, hvernig þessi aðstaða hefur úrslitaáhrif. Rætt hefur verið um það að ríkið eigi að bjóða út ferðir til annarra landa og leita eftir því við ferðaskrifstofu hver býður hagstæðust kjör. Ef við skoðum málið þá held ég að sé augljóst að þarna getur ekki orðið um neitt raunverulegt útboð að ræða. Aðilinn sem hefur á hendi sér að lækka verðið er auðvitað fyrst og fremst sá sem annast flutninginn því að aðrar ferðaskrifstofur fá aðeins smáþóknun fyrir að selja miðana og hafa því af litlu að taka til þess að gera tilboð sem einhverju máli skiptir, hvort sem það er fyrir alþingismenn, starfsmenn Alþingis eða aðra opinbera starfsmenn. Mér finnst spurning hvort þessi lykilaðstaða brjóti ekki í bága við 20. gr. frv. sem hæstv. viðskrh. er nýbúinn að leggja fram um samkeppnislög, þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Óheimilt er að hafast nokkuð það að sem brýtur í bága við góða viðskiptahætti í atvinnustarfsemi eins og þeir eru tíðkaðir, eitthvað það sem óhæfilegt er gagnvart hagsmunum neytenda.`` Ég veit ekki hvort þetta er beinlínis óhagstætt hagsmunum neytenda í augnablikinu en ég vil fullyrða að það er óhagstætt hagsmunum neytenda ef ein ferðaskrifstofa yrði algerlega ráðandi í skjóli þess sem ræður flutningum til landsins að segja má. Ég hygg að það verði ekki nein skyndileg breyting á flutningum til landsins um næstu áramót þó að þá verði frjálsar ferðir. Ég hygg að Flugleiðir muni hafa yfirburðaaðstöðu áfram og ég vil segja vonandi mun það ekki leiða a.m.k. til þess að staða Flugleiða versni svo að Flugleiðir geti ekki haldið áfram að sinna vel því mikilvæga hlutverki sem það fyrirtæki hefur í þjóðfélaginu, að tryggja okkur öruggar og góðar ferðir til annarra landa því að sjálfsögðu verður ekki of mikil áhersla lögð á það, en þeim mun síður er að mínu mati ástæða til að þeir séu að greiða ár eftir ár háar upphæðir til reksturs ferðaskrifstofu sem aðrir aðilar í þjóðfélaginu virðast hafa getað rekið án slíks stuðnings um langt skeið. Ég vildi í þessu sambandi leggja sérstaka áherslu á að samgn. taki þessi atriði til athugunar við umfjöllun sína um þetta mál.

Virðulegi forseti. Hér eru stór mál á dagskrá þar sem eru skipulagsmál í ferðaiðnaði og það er miður að hæstv. ráðherra samgöngumála hafi ekki meira fram að færa en fram kemur í þeim frv. sem hann mælir hér fyrir í dag. Reyndar sagði ráðherra nokkuð í ræðu fyrr í dag sem gerir það að verkum að málið er í enn meiri óvissu en annars hefði þurft að vera. Hann sagði eitthvað á þá leið að hann væri í grundvallaratriðum ósammála þeirri vinnu sem fram hafði farið á vegum stjórnvalda og var komin inn í Alþingi í frumvarpsformi í fyrra. Nú er ég ekki að segja að ég hafi að öllu leyti verið sammála því sem þar kom fram. En þar sem ráðherra bar ekki gæfu til að koma þá með sína stefnu fram í formi mótaðra þingmála er það mjög slæmt að hann skuli skilja við þessi mál í slíkri óvissu því að þessi grein, eins og allar aðrar greinar í uppbyggingu, þarf á stefnufestu af hálfu stjórnvalda í greininni að halda og menn viti það á hverjum tíma hver sé ætlan ráðherra og ríkisstjórnar. Það eina sem menn hafa í höndunum eru ræður hæstv. samgrh. frá því hann sat hér sem óbreyttur þingmaður og vissulega er þar ýmislegt bitastætt sem menn verða þá sjálfsagt að byggja á þangað til annað kemur fram. Ég ætla aðeins að fara út í þetta frv., frv. til laga um ferðamiðlun, á svipuðum nótum og hv. 2. þm. Suðurl. gerði í lok sinnar ræðu. Það er út af fyrir sig ekki gott að þurfa að fjalla um mál á Alþingi út frá hagsmunum eða sjónarmiðum einstakra fyrirtækja. Það þrengir alltaf umræðuna og veldur því að hætta er á að hún verði ekki eins almenn og einskorðist e.t.v. við þrönga stundarhagsmuni. En hæstv. ráðherra hóf þessa umræðu með afar sérstökum hætti þar sem han bar mikið lof á mildi og mannúð Flugleiða sem komu vegalausum ferðalöngum til aðstoðar suður á Kanaríeyjum og skyldi maður ætla af orðum hæstv. ráðherra að þar hafi ekkert komið til annað en góðvild viðkomandi fyrirtækis. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þetta fyrirtæki sé í mjög hörðum bisness og kannski svo hörðum að þar sé nánast einskis svifist. Ég vil tengja þetta því sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. Suðurl. og sneri að skilyrðum fyrir rekstri ferðamiðlunar. Ég held að ef frv. sem þetta eigi að tryggja hag neytenda, eins og hér er sagt og ég efa ekkert að viljinn sé fyrir hendi, þá verði þetta atriði að koma inn. Það er einu sinni svo að viðkomandi fyrirtæki, Flugleiðir, ferjar ekki eingöngu okkur Íslendinga og aðra ferðalanga til og frá landinu. Flugleiðir annast líka umfangsmikinn flugrekstur innan lands og svona til að sýna aðeins hvernig hin hliðin á dæminu snýr, --- virðulegi forseti, ég geri hlé á máli mínu á meðan virðulegur forseti og samgrh. ljúka sínum fundi --- en það er önnur hlið á þessu máli og hún er sú að viðkomandi fyrirtæki sér líka um að ferja okkur milli staða innan lands í skjóli sérleyfis. Út af fyrir sig er ekkert við það að athuga. En hvernig skyldi það koma út gagnvart hinum almenna neytanda? Ég hef í höndunum ljósrit af farseðli sem góður kunningi minn á Egilsstöðum hefur geymt í veski sínu frá því 1986 og framreiknað reglulega hækkun á fluggjaldinu og borið saman við hinar ýmsu vísitölur sem eru í gangi í þjóðfélaginu. Á þessu árabili hefur það gerst að flug fram og til baka á Egilsstaði hefur hækkað úr 5.330 upp í 15.060 kr. Það er nálægt 2.000 kr. hærra heldur en boðið er lægst til Glasgow um þessar mundir. Þetta er hækkun á fargjaldi á þessum tíma um 158,3%. Á sama tíma hækkar lánskjaravísitala um 120,8%, launavísitala um 130,04%, framfærsluvísitala um 131,1% og byggingarvísitala um 126%. Það gefur auga leið að í þessu tilfelli hefur verið um litla neytendavernd að ræða og það gefur líka auga leið að þessi verðþróun á flugfargjöldum innan lands hlýtur að vera mjög hamlandi fyrir alla ferðaþjónustu í landinu. Þannig að ég vil eindregið beina því til hæstv. ráðherra hvort ekki sé ástæða til þess að setja inn í þessi lög ákvæði til verndar neytendum á fleiri sviðum en því sem þarna er nefnt. Viðkomandi fyrirtæki er að hasla sér þann völl á innlendum ferðamarkaði að það er vandséð að það þjóni hagsmunum okkar Íslendinga sem heildar. Fyrir nokkrum dögum hafði aðili sem rekur litla ferðaskrifstofu úti á landi samband við mig. Hann sagði að hann seldi farmiða fyrir tiltölulega lítið fyrirtæki sem rekur bæði ferðaþjónustu og flug frá landinu og hefur komið nokkru róti á þann markað en hann sagðist ekki þora að auglýsa það. Vegna hvers? Vegna hættunnar á því að sá aðili, sem er nánast ráðandi á þessum markaði, tæki af honum umboð til sölu fyrir sig. Þegar svona er komið í skipulagi ferðamála á landinu þá er vissulega ástæða til að lagt sé fram frv. til laga um ferðamiðlun. En þá er líka full ástæða til að tekið sé á málinu í heild og sett fram löggjöf sem tryggir aðilum starfsaðstöðu á einhverju sem nálgast það að vera jafnréttisgrunnur. Virðulegi forseti. Ég hef komið hér á framfæri þeim atriðum sem mér þykir ástæða til í þessu sambandi og þar sem hæstv. samgrh. notar yfirleitt hvert tækifæri sem gefst til að koma þeim skoðunum sínum á framfæri að það sé frjáls samkeppni á jafnréttisgrundvelli sem sé hinn eini rétti starfsvettvangur í atvinnulífinu --- ég vil taka fram að ég er ekki sammála honum að öllu leyti en þar sem ég hef svo oft heyrt hæstv. ráðherra setja fram þessar skoðanir sínar þá treysti ég því að hann hafi forgöngu um það að inn í þetta frv. til laga um ferðamiðlun verði sett ákvæði sem tryggi að aðilar geti starfað þar á jafnréttisgrundvelli, það verði engum einum aðila kleift að ná þar þeirri yfirburðarstöðu að aðrir nái ekki að þrífast.

Virðulegur forseti. Frv. til laga um ferðamiðlun er að hluta til tekið úr frv. til laga sem flutt var á 113. löggjafarþingi um ferðaþjónustu. Það kom ekki fram í máli hæstv. ráðherra þegar hann mælti fyrir frv. Ég vil þó taka fram að veigamiklum atriðum er sleppt úr frv. sem ég hefði talið mjög mikilvægt að hafa inni og vonast ég til þess að samgn. taki til athugunar hvað lagt var til á sínum tíma varðandi ferðamiðlun, eins og það var kallað, og taki upp fleiri þætti sem þar koma fram sem ég held að séu til mikilla bóta. Ég vil taka það fram að mjög mikið samráð var haft við Félag ísl. ferðaskrifstofa þegar það frv. var samið, þ.e. það frv. sem ég vitnaði hér til, og langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra hvort eitthvert samráð hafi verið haft við Félag ísl. ferðaskrifstofa þegar þetta frv. var samið. Ég vildi spyrja að því vegna þess að ég minnist þess að það voru nokkur atriði sem fulltrúar þess félagsskapar lögðu höfuðáherslu á þegar verið var að ræða um þessi mál. Eitt af því sem lögð var mjög mikil áhersla á var að þeir sem hefðu leyfi eða fengju leyfi til að reka ferðaskrifstofu væri búsettir hér á landi. Reyndar vildu sumir að það fengju eingöngu íslenskir ríkisborgarar búsettir á Íslandi. Þeir vildu ganga svo langt en við töldum okkur ekki geta verið svo ströng á þessu og töldum að hitt væri eðlilegra og það varð að samkomulagi að eðlilegt væri að leggja til að menn hefðu búsetu hér á landi. Nú sé ég að það ákvæði er algerlega fallið burtu. Það má vel vera að þetta sé gert til þess að koma til móts við Evrópuréttinn, þ.e. þau lög og reglur sem við þurfum að taka yfir varðandi Evrópska efnahagssvæðið og væri gott að vita hvort svo er. Því hefur verið haldið fram m.a. af hæstv. utanrrh. að hægt væri að setja það inn í öll lög að krefjast búsetu, það væri ekki mismunað vegna þjóðernis heldur eingöngu krafist að menn væru búsettir á landinu og væri það þá ekki talin mismunun. Ég vildi spyrja ráðherrann að því hvort það sé af einhverri sérstakri ástæðu sem þetta hefur verið fellt út og hvort Félag ísl. ferðaskrifstofa eða fulltrúar, sem töluðu fyrir þeirra hönd, hafi fallið frá þeirri hörðu kröfu eða hvort það hafi ekki verið talið fært af hálfu ráðuneytisins að verða við henni vegna þeirra skuldbindinga sem hugsanlega eru í samningunum um Evrópskt efnahagssvæði. Ég vil minna á að erlendar ferðaskrifstofur hafa starfað hér á landi allt of oft án þess að hafa til þess tilskilin leyfi og höfðu þeir fulltrúar, sem komu frá ferðaskrifstofunum, ýmsar sögur um það að segja. Ég ætla ekkert að fara að rifja þær upp en sumar hverjar voru ekki fallegar. Þær ferðaskrifstofur koma oft hingað með allt með sér, mat og starfsfólk, og skilja engan arð eftir hér á landi. Þetta var mikill þyrnir í augum þessara manna og skil ég það mjög vel að þeir telja að þetta sé miður heppilegt fyrirkomulag. Það er langt frá því að samkeppnisstaða þeirra innlendu aðila sem hér eru að reyna að reka ferðaskrifstofur fyrir erlenda ferðamenn sé sú sama og þessara erlendu aðila sem koma hingað og þurfa ekki að greiða skatta og hafa ekki neinar skyldur að því er varðar ríkissjóð Íslands. Í greinargerð með þessu frv. er tekið fram að eftirlit með því að rekstur ferðamiðlunar sé í samræmi við lög og reglur eigi að vera í höndum Ferðamálaráðs. Ferðamálaráð eigi að sjá til þess að lög og reglur séu haldnar og þá reikna ég með að það sé einnig að því er varðar starfsemi erlendra ferðaskrifstofa hér á landi. En ég sé ekki fyrir mér hvernig Ferðamálaráð á að geta sinnt þessu hlutverki. Ekki hefur verið hægt að koma í veg fyrir þessa starfsemi hingað til og hefur Ferðamálaráð mjög takmarkaðan fjárhag eins og margir hafa bent á og hæstv. ráðherra er fullkunnugt og hefur á engan hátt bolmagn til að taka á sig aukin verkefni. Ég tek eftir því að það er engin kostnaðaráætlun með þessu frv. eins og þó hefur oft verið með frv. sem við fáum og get ég ekki tekið því öðruvísi en að ekki sé reiknað með að þetta frv. hafi neinn kostnað í för með sér verði það að lögum. En ef Ferðamálaráð á að taka á sig aukin verkefni hlýtur að þurfa að ætla því auknar tekjur eða aukið fé. Ég tek líka eftir því að í frv. er gert ráð fyrir að fella úr lögum ákvæði sem fjalla um rétt sérleyfishafa. Nú er ég víst ekki með nýprentað skjal en ætli það sé ekki 20. gr. laganna eða 22. gr. hjá mér, ég held að ég sé ekki með nýjustu prentun. Þar er fjallað um eigendur og umráðamenn samgöngutækja. Það hefur færst í vöxt að þeir sem hafa yfir slíkum tækjum að ráða reka í raun ferðaskrifstofur án þess að þeir sæki um tilskilin leyfi. Ég sé að það er ætlunin að fella þetta ákvæði algerlega burt úr lögunum í staðinn fyrir að herða það eins og hefði kannski verið ástæða til. Ég vil því spyrja ráðherrann hvort það sé af einhverjum sérstökum ástæðum gert. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé ástæða til að setja inn í frv. sem þetta ákvæði um að menn með íslensk leigsögumannaréttindi eigi að vera í hópferðum um landið eða hópferðum af einhverri ákveðinni stærð. Það eru reglur mjög víða erlendis að þess er krafist að innlendir leiðsögumenn komi inn í hópa þegar þeir fara um viðkomandi lönd. Þetta er misjafnt eftir löndum en það er mjög víða erlendis. Ég veit til að það er í Grikklandi og ég held bæði á Ítalíu og Spáni og e.t.v. víðar. Ég hefði talið eðlilegt að inn kæmi ákvæði um að menn með ákveðin réttindi og þekkingu þyrftu að vera í þessum ferðum. Við munum það frá síðasta sumri þegar menn komu í hópferðum á vegum erlendrar ferðaskrifstofu með erlenda leiðsögumenn og voru m.a. með eyðileggingarstarfsemi í Tjörneslögunum og e.t.v. víðar. Ég tel fyllstu ástæðu til þess að einhver ákvæði komi inn í frv. um hvaða réttindi leiðsögumenn sem eru í þessum hópferðum eigi að hafa. Þetta eru nokkur atriði sem ég vildi benda á við 1. umr. málsins. Þó er eitt atriði sem ég gleymdi en vildi spyrja líka um. Ráðherra minntist á að það væri mjög mikilvægt að reynsla og þekking og fjárhagsleg ábyrgð væru tryggð hjá þeim sem rækju ferðaþjónustu eða ferðaskrifstofu eða væru ferðaskipuleggjendur. En ég get ekki séð að neitt ákvæði í frv. sé um það atriði að krefjast eigi þekkingar á útgáfu ferðaskjala eða hafa einhverja reynslu í ferðamiðlun. Ég vil minna á að einn af þeim nefndarmönnum, sem voru í þessari svokölluðu ferðamálanefnd, sem fulltrúi Alþfl., heitir Bjarni Sigtryggsson og er með menntun í ferðamálum og hefur mikla reynslu a því sviði. Hann lagði mjög mikla áherslu á það vegna sinnar reynslu og þekkingar að þess þyrfti að krefjast að menn sem fengju leyfi til slíkrar starfsemi hefðu ákveðna þekkingu og reynslu. Það væri ekki hægt að hleypa hverjum sem væri í slík mál, þetta væri það flókið og það mikil ábyrgð sem í þessu fælist, sérstaklega að því er varðaði rétt neytanda. Ég man að hann taldi mjög mikilvægt að um það yrði ákvæði í lögunum. En ég get ekki séð að neitt sé um það í frv. og hefði talið eðlilegt að það yrði tekið til athugunar og e.t.v. sett inn sem ákvæði í frv. ef samkomulag verður um að vinna að málinu. Úr því að ég minnist á þennan ágæta mann sem var í þessari nefnd, ferðamálanefnd svokallaðri, vil ég nefna að ef ég man rétt átti hann mestan heiðurinn af því að koma með þau frumdrög sem urðu að IV. kafla frv., um ferðamiðlun. Ég held meira að segja hann hafi átt hugmyndina að þessu orði sem þarna er notað, að kalla þetta ferðamiðlun. Hann lagði mjög mikilvæga hluti inn í þennan kafla og hefði ég talið eðlilegt að meira tillit hefði verið tekið til þeirra sjónarmiða sem þar koma fram. Ég vænti þess að hv. samgn. taki til athugunar það sem hefur komið fram áður á fyrri þingum til að reyna að bæta frv. því það veitir ekki af og ekki hægt að samþykkja það óbreytt.

Herra forseti. Ég vil taka það fram að samtök ferðaskrifstofa eða fulltrúar Félags ísl. ferðaskrifstofa hafa að sjálfsögðu farið yfir frv. Þeir hafa lagt mjög ríka áherslu á nauðsyn þess, sem er aðalatriði þessa máls, að hægt sé að koma við meiri neytendavernd en verið hefur og hægt sé með ýmsum öðrum aðgerðum að bæta og tryggja rekstrargrundvöll ferðaskrifstofa. Það liggur alveg ljóst fyrir að þeir hafa verið hafðir með í fullkomnu samráði um frv. sem hér liggur fyrir. Ég sé ástæðu til að leiðrétta hv. 4. þm. Austurl. Hann var órólegur í ræðustólnum áðan, vísaði til þskj. og annars slíks. Ég gerði ráðstafanir til að fá að sjá slík þskj., sem er alvanalegt, og fékk til þess starfsmann þingsins, sem þingmanninum í þessu tilviki þóknaðist að kalla embættismann og gefa með því í skyn að embættismenn samgrn. hefðu verið á vappi hér inni í þingsalnum sem er fullkomlega rangt. Það var einungis um það að ræða að starfsmaður í skjaladeild Alþingis leitaði að skjölum fyrir mig sem varða það mál sem er til umræðu og sem hv. þm. vék sérstaklega að í sínu máli. Hann gekk meira að segja svo langt að beina til mín sérstökum spurningum sem lutu að því hver væri mismunur á því frv. sem liggur fyrir og frv. sem hann hafði sjálfur staðið að og var til umræðu á síðasta þingi. Það er auðvitað alveg ljóst að ekki er hægt að svara spurningum af þessu tagi ef maður hefur ekki við höndina þau plögg sem í hlut eiga. Nú þykist ég vita að hv. þm. hafi haldið að mér gengi annað til en raunin var og hafi af þeim sökum séð ástæðu til að vanda um við ráðherra. Ég vil fyrst víkja að 1. gr. frv. Hv. 4. þm. Austurl. vék réttilega að því að frv. er að stofni til og í mörgum efnisatriðum byggt á frv. til laga um ferðaþjónustu sem lagt var fram á síðasta þingi. Þar á meðal er sú almenna skilgreining sem hér er. Annars vegar er talað um almenna ferðaskrifstofu og hins vegar er talað um ferðaskipuleggjendur. Þetta er í fullkomnu samræmi við 24. gr. frv. sem lagt var fram á síðasta þingi. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Leyfi til starfsemi á sviði ferðamiðlunar eru eftirfarandi: A. Leyfi fyrir ferðaskrifstofur. B. Leyfi fyrir ferðaskipuleggjendur.`` Hitt er svo annað mál að í frv. er tekið fram að ferðaumboðssalar megi starfa á ábyrgð ferðaskrifstofu. Þá er auðvitað um það að ræða að ferðaskrifstofan ber ábyrgð á störfum þeirra þannig að ég sé ekki að þarna sé um efniságreining að ræða milli mín og hv. þm. Á hinn bóginn er frv. sem hér liggur fyrir einfaldara og styttra en frv. sem lagt var fram á síðasta Alþingi. Skýringin á því að þessi aðferð er viðhöfð, að skilgreina almenna ferðaskrifstofu með þeim hætti sem hér er gert, er auðvitað sú að hugmyndin er að nota þessar skilgreiningar síðar meir m.a. til þess að byggja á þeim í sambandi við tryggingar sem óhjákvæmilegt er að krefjast af þeim sem hafa starfsemi af þessu tagi með höndum. Það er augljóst að tryggingarfé þarf ekki að vera jafnmikið þegar um fyrirtæki, félag eða einstakling er að ræða sem annast fyrirgreiðslu og skipulagningu ferða fyrir hópa og einstaklinga innan lands. Þetta er svo augljóst að ekki þarf að hafa um það fleiri orð og í fullkomnu samræmi við hagsmuni og málflutning Félags ísl. ferðaskrifstofa. Um 2. gr. frv. er það að segja að, eins og hv. þm. er kunnugt, við höfum gert samning um hið Evrópska efnahagssvæði. Í ferðaþjónustunni sérstaklega hefur það verið stefna mín og hefur verið skoðun þeirra sem ég hef talað við innan ferðaþjónustunnar að það sé okkar hagsmunir að brjóta niður þá þröskuldi og höft sem eru á samskiptum Íslendinga og annarra þjóða. Ég hef m.a. af þeim sökum nýlega skrifað utanrrn. og óskað eftir því að gerður verði nýr loftferðasamningur milli Íslands og Danmerkur. Það vakti sérstaka athygli mína að tveir hv. þm. sáu ástæðu til að víkja sérstaklega að því hversu voldugt og mikið fyrirtæki Flugleiðir væru. Annar komst svo að orði að Flugleiðir hefðu í sínum höndum eða réðu öllum ferðum milli Íslands og Evrópu. Þetta er auðvitað algerlega rangt. SAS hefur þegar blásið til atlögu gegn Flugleiðum og beitir margvíslegum aðferðum til að reyna að veikja stöðu Flugleiða á þessari flugleið og um leið liggur það fyrir að dönsk flugmálayfirvöld hafa staðið á móti því að Flugleiðir hafa getað boðið þau fargjöld milli Íslands og Kaupmannahafnar sem Flugleiðir hafa talið henta sínum hagsmunum en við höfum vegna loftferðasamningsins orðið að sætta okkur við það. Sömuleiðis höfum við orðið að sætta okkur við að SAS hefur margvísleg tilboð sem Flugleiðir af augljósum ástæðum geta ekki boðið bæði hvað varðar framhaldsflug á Norðurlöndum og flug til Bandaríkjanna í sambandi við hótel og ýmislegt annað. Flugleiðir standa frammi fyrir mjög harðnandi samkeppni á þessari flugleið og megum við þakka fyrir meðan fyrirtækið heldur þeirri hlutdeild sem það nú hefur og meðan það hefur burði til að halda uppi þeirri atvinnustarfsemi, þjónustu, landkynningu og gjaldeyrisöflun sem það gerir. Talað er um að gjaldeyristekjur okkar af ferðaþjónustu séu í kringum 11--12%. Af því má tengja heminginn starfsemi Flugleiða eða um 6%. Við erum því auðvitað að tala um geysilega öfluga starfsemi sem er okkur mjög mikils virði og raunar lykillinn að velgengni okkar í ferðamálum. Það kom mjög skýrt fram hjá ýmsum þingmönnum sem hér töluðu að þeir eru hræddir um að erlend áhrif verði of mikil í ferðaskrifstofurekstri hér á landi og er í þeim efnum sérstaklega talað um að þeir sem fyrir slíkum rekstri standi þurfi að vera búsettir hér á landi. Í brtt. sem lögð var fram á síðasta þingi er gert ráð fyrir því, ef ég man rétt, að viðkomandi verði að hafa búið hér á landi í eitt ár. Nú man ég þetta ekki nákvæmlega en ég hygg að það sé svo. Með frv. er tekið mið af samningunum um hið Evrópska efnahagssvæði í 2. gr. enda samkvæmt þeim óheimilt að leggja þjóðerni til grundvallar í sambandi við atvinnustarfsemi. Síðasta Alþingi samþykkti viðamikil lög um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri og auðvitað fer um ferðaþjónustu sem annan atvinnurekstur. Hún hlýtur um leið að lúta þessum lögum. Í þeim er gerður sérstakur fyrirvari eða ákvæði eru höfð strangari varðandi fiskveiðar, fisvinnslu, orku, flugrekstur og banka. Þannig er gert ráð fyrir því samkvæmt þessum lögum að samanlagður eignarhluti erlendra aðila í íslenskum atvinnufyrirtækjum, sem stunda flugrekstur hér á landi, megi á hverjum tíma ekki vera meiri en 49%. Í bönkum er talað um 25%. Síðan eru almenn skilyrði sett í þessum lögum og kveðið á um það að erlendur atvinnurekstur í hverri atvinnugrein fyrir sig megi ekki fara yfir 25% nema til komi leyfi viðskrh. og ýmis önnur ákvæði eru í þessum lögum. Það er vitaskuld eðlilegt að ferðamiðlun starfi á sama grundvelli og aðrar atvinnugreinar að þessu leyti. Hitt er svo almennt íhugunarefni hversu langt menn vilja ganga í samvinnu við erlenda aðila og með hvaða hætti menn vilja opna landamærin. En öll slík viðskipti milli Íslendinga og annarra aðila hljóta að vera á gagnkvæmum grundvelli. Það liggur líka ljóst fyrir að þegar við erum að velta fyrir okkur með hvaða hætti við getum lengt ferðamannatíma og eflt ferðaþjónustu hér á landi stöndum við jafnan frammi fyrir því að við höfum ekki ráð eða efni til að ráðast í ýmislegt það sem við höldum að geti orðið til að örva þessa atvinnugrein. Ég nefni sem dæmi ferðaþjónustu sem tengist Bláa lóninu og heilsuvernd, heilsuhælum, sérstakri meðferð á sérstökum sjúkdómum sem ég er nú ekki klókur í að lýsa. Það eru tilraunir í gangi og hugmyndir uppi um það víða um land hvernig við getum komið inn á þennan markað. M.a. er verið að athuga það sérstaklega norður í Þingeyjarsýslum en við stöndum á hinn bóginn alltaf frammi fyrir sama vandasmálinu, við höfum ekki peninga aflögu til að ráðast í tilraunir sem við sjáum ekki fram á hversu kostnaðarsamar verða. Hið sama á raunar við um ráðstefnumiðstöð hér á landi. Ýmsir hafa talið, og ég hygg að það sé á rökum reist, að þar þurfi að standa myndarlegar að verki en við gerum nú ef við eigum að gera okkur vonir um að ráðstefnuhald verði snar þáttur í ferðaþjónustu hér á landi. Ég tek undir með hv. þm. um að erfitt er að skilgreina og gera sér nákvæma grein fyrir hvað átt sé við með orðunum ,,að skaða hagsmuni íslenskrar ferðaþjónustu``. Þetta er auðvitað teygjanlegt hugtak og kannski ekki mjög lögfræðilegt en þarna er þó settur viss fyrirvari sem er rúmur og getur lotið að ýmsum þáttum bæði fjármálalegs og umhverfislegs eðlis. Ég vil að lokum segja, út af því sem sagt var um leiðsögumenn. Ég er fullkomlega sammála hv. þingmanni um að það þarf að skilgreina þá hluti betur, hver skuli vera réttindi leiðsögumanna og hver skuli vera staða þeirra og hvernig við eigum að meta atvinnuréttindi manna sem hingað koma með erlendum hópum. Það er sérstök nefnd að störfum að kanna þessa hluti á vegum samgrn., félmrn. og Ferðamálaráðs og er nýtekin til starfa. Ég vonast til að hún geti lokið störfum sem fyrst. Ég átta mig ekki á hvað átt er við með því sem sagt var um sérleyfishafa en þeir hafa að sjálfsögðu ekki ferðaskrifstofuleyfi. Þeir geta fengið leyfi sem ferðaskipuleggjendur að sjálfsögðu með sömu skilmálum og aðrir.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli hafa sett á laggirnar nefnd til að kanna réttindi og skyldur þeirra leiðsögumanna sem eru í hópferðum hér á landi. Ég tel það mjög mikilvægt og sérstaklega ljósi þeirra atburða sem ég vitnaði til og gerðust hér síðasta sumar og eru því því miður ekkert einsdæmi. Hann tók það fram að hann áttaði sig ekki á því hvað ég var að ræða um varðandi sérleyfishafa en í 20. gr. laganna, ef ég hef talið rétt, þar sem 22. gr. er síðasta greinin í kafla núgildandi laga um almennar ferðaskrifstofur, segir orðrétt, með leyfi forseta, og vona ég að ég sé með þetta nákvæmlega rétt: ,,Ráðuneytið setur reglur um á hvern hátt eigendum og umráðamönnum samgöngutækja er heimilt að skipuleggja og selja farseðla í ferðir með slíkum samgöngutækjum þannig að fæði eða næturgisting fylgi.`` Síðan koma einhver fleiri ákvæði. Eftir því sem mér skilst hefur það gerst æ oftar að eigendur og umráðamenn samgöngutækja skipuleggja ferðir þar sem innfalin er gisting og matur og allt sem fólk þarf á að halda í svo og svo langan tíma án þess að vera í raun og veru með leyfi ferðaskrifstofu. Ég var eingöngu að spyrja um þetta atriði. Ég vil hins vegar fagna því ef gert er ráð fyrir að allir fari undir einn hatt því ég held að það mjög eðlilegt að allir sitji við sama borð varðandi þessi atriði. Að öðru leyti var ég ekki að segja að ég teldi að þeir ættu að vera undir sérstöku ákvæði heldur eingöngu að spyrja af hverju áætlað er að fella þetta burtu úr núgildandi lögum. Hins vegar vil ég skilja orð hæstv. ráðherra þannig að það sé meiningin að allir séu settir undir sama hatt, hvaða stöðu þeir hafa innan þessa ferðamálageira, þannig að allir þurfi að fullnægja einhverjum ákveðnum skilyrðum til þess að geta rekið ferðaþjónustu sem fellur undir þennan kafla laganna.

Virðulegur forseti. Það eru aðeins örfá atriði, vegna ræðu hæstv. ráðherra, til viðbótar því sem kom fram í fyrri ræðu minni um málið. Þær ábendingar sem hér er verið að gera verða væntanlega teknar til athugunar af hv. samgn. og það sem hér er mælt varðandi einstök atriði frv. varða athugunarefni sem nauðsynlegt er að nefndin fari yfir og fjalli um. Varðandi 1. gr. frv. og fleiri þætti þá nefndi ráðherra það réttilega og tók undir það að þar væri að finna ákvæði sem væru tekin út úr því frv. um ferðaþjónustu sem strandaði í þinginu í fyrra. Það er hins vegar svo að skilgreiningum er breytt og ég vakti athygli á því varðandi það sem var áður í 22. gr. um ferðaskrifstofur og ferðaskipuleggjendur. Þar er skilgreiningum breytt og þessi áhersla á innlenda og erlenda ferðamenn tekin upp í fyrsta lið en undantekin ferðalög til útlanda varðandi ferðaskipuleggjendur. Hv. 2. þm. Suðurl. vék að þessu atriði réttilega í sinni ræðu og benti þarna á ósamræmi í skýringum við lagagreinina og hins vegar lagatextann. Svona atriði er auðvitað nauðsynlegt að fara yfir. Varðandi hina þættina, ferðaumboðssölu og upplýsinga- og bókunarkerfi, sem við töldum ástæðu til að taka inn í frv. sem lá fyrir næst síðasta þingi, finnst mér full þörf á því að fara yfir. Ég vil ekki fullyrða að það sé til mikilla bóta að hafa slíkar skilgreiningar inni en þó vorum við sannfærð um það sem fórum yfir það með fulltrúum ferðaskrifstofa, því náið samráð var við þá haft, og um málið var fjallað af nokkurri þekkingu svo vægt sé til orða tekið. Þar var m.a. fulltrúi tilnefndur af þingflokki Alþfl. í nefndinni sem undirbjó frv. og þegar hefur verið nefndur hér. Nefndin undirbjó þau atriði sem m.a. snúa að þessum upplýsinga- og bókunarkerfum og við töldum að við værum að vinna þarft verk með því að setja þau inn í frv. með þeim hætti sem gert var. M.a. af þessum ástæðum vil ég biðja hæstv. ráðherra að fara yfir það í fullri vinsemd hvort ekki sé skynsamlegt að taka þennan þátt mála einnig inn og ekki held ég að það þurfi að trufla þau markmið sem hann nefnir máli sínu til stuðnings varðandi neytendavernd þótt þarna væri tekið á málum með þessum hætti. Varðandi 2. gr. frv. sem við höfum nokkuð rætt um og opnunina gagnvart útlöndum, aðgengi útlendinga til að yfirtaka hér eða setja á fót rekstur, þá er það vissulega alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að hér var sett almenn löggjöf á síðasta þingi um þessi efni. Ég var ekki stuðningsmaður þeirrar löggjafar, ég get nefnt það hér, vegna þess að ég taldi að þar væri allt of langt gengið, m.a. varðandi rekstur eins og ferðaþjónustu. En það breytir ekki því að að sjálfsögðu þarf að athuga hvað mönnum leyfist sem eru talsmenn samnings um Evrópskt efnahagssvæði. Hvað leyfist, þrátt fyrir slíkan samning, að setja í lög? Síðan er það annað úrlausnarefni hvað menn vilja gera á grundvelli þess. Þessi almenna regla um að mismuna ekki eftir þjóðerni gerir mönnum kleift að setja búsetuskilyrði sem ætti að vera hægt í þessu samhengi. Raunar kemur það nokkuð á óvart ef það eru orðin sjónarmið talsmanna þessa rekstrar og Félags ísl. ferðaskrifstofa að taka þær hindranir sem allra mest niður því þau sjónarmið voru alls ekki ráðandi, heldur þvert á móti, þegar við þá var rætt fyrir tveimur árum síðan eða svo. Ég er ekki að fullyrða neitt um þau efni en ég vek athygli á þessu og tel nauðsynlegt að menn gangi með opin augun inn í það landslag sem þarna er verið að opna með þessum ákvæðum. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að taka mér frekari tíma til að ræða fleiri þætti, ég tel ekki þörf á því. Ég ítreka það viðhorf mitt að ég tel ekki til bóta, nema síður sé, að skipta lögum um ferðaþjónustu upp með þeim hætti sem hér er að stefnt. Það verður ekki heldur til að greiða fyrir meðferð þingsins á þessum málum. Stundum hefur verið nefnt að það hefur verið erfiðara að breyta slíkum lögum ef þau eru í samhengi flutt og í einum lagabálki. Það tel ég ekki vera röksemd, það hefur ekki verið nefnt núna en ég hef heyrt það. Auðvitað getum við hvenær sem er tekið á einstökum þáttum laga hvort sem þau eru í samsettu formi eður ei. Um málið að öðru leyti vil ég segja að allt það sem mætti verða til bóta frá gildandi löggjöf ber að sjálfsögðu að athuga. Það gildir um þetta mál. Aðalatriðið er að það fái vandlega athugun. Óskir margra, sem hafa tekið þátt í umræðunni, eru þær að menn reyni að varðveita ákveðna heildarsýn til ferðaþjónustunnar og að styrkja stöðu Íslendinga, íslenskra aðila, sem eru þar þátttakendur í rekstri svo sem verða má, þannig að hagur landsmanna verði sem mestur. Jafnframt því verða menn að gæta að þeirri auðlind, náttúru Íslands, sem við erum í raun að selja því erlenda fólki sem sækir okkur heim. Menn verða að gæta þess að hún spillst ekki heldur haldi gildi sínu og verði áfram sú uppspretta sem þarf að vera ef rekstur af þessum toga á að geta dafnað og blómgast um langa framtíð. Það hlýtur að vera okkar markmið.