Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BSt): Það hefur borist bréf viðvíkjandi þessu máli, og hv. þm. Barð. hefur leyfi til að lesa það, en að öðru leyti verða ekki neinar umr.



Við umr. síðast skýrði ég frá því, að veiðimálastjóri hefði tekið sérfræðing sér til aðstoðar. Út af þessu óskar veiðimálastjóri, að eftirfarandi bréf sé lesið, og vil ég leyfa mér að lesa það, með leyfi hæstv. forseta. Bréfið hljóðar svo: „Við umr. um frv. til l. um breyt. á lax- og silungsveiðilögunum (þskj. 325 og 433), sem fram fóru í Efri deild Alþingis s.l. föstudag, létuð þér svo ummælt, að veiðimálastjóri hefði sérfræðing í þjónustu sinni. Þetta er á misskilningi byggt. Veiðimálastjóri er sjálfur sérfræðingur um veiðimál og vatnalíffræði, eins og veiðilögin gera ráð fyrir. Í þjónustu. veiðimálastjóra er maður með skrifstofumannsmenntun, sem er honum til aðstoðar við að vinna þau margvíslegu störf, er veiðimálastjóri hefur með höndum samkvæmt veiðilögunum og ekki þarf faglega þekkingu til að leysa. Störf aðstoðarmanns eru að vélrita og annast önnur skrifstofustörf, safna veiðibókum og færa skýrslur yfir veiðina og aðstoða við rannsóknir á rannsóknarstofu og utan hennar. Aðstoðarstarfið á rannsóknarstofu er m.a. að líma upp lax- og silungshreistur á glerplötur, áður en rannsókn á hreistrinu fer fram, að aðskilja dýr í sýnishornum af dýralífi í ám og vötnum og að vinna að merkingum á laxi. Þessi störf eru öll mjög nostursöm og tímafrek, og getur ófaglærður maður auðveldlega lært að vinna þau, enda eru þess konar störf unnin af ófaglærðu fólki undir eftirliti sérfræðinga í öllum rannsóknarstofnunum, og er tilgangurinn að spara dýrari vinnukraft sérfræðinganna og jafnframt að nýta krafta þeirra sem bezt við störf, sem sérfræðingar einir geta leyst. Þess skal vinsamlega óskað, að þér, herra formaður fjvn., sjáið yður fært að leiðrétta nefnd ummæli yðar í Efri deild, áður en að umræðunni um áðurnefnt frv. er lokið.“ Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir, að hann hefur gefið mér tækifæri til þess að leiðrétta þetta, og skal ekki ræða málið frekar.



Þar sem ég hef ekki haft aðstöðu til þess að fylgjast með, er málið var til meðferðar, greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Um þetta mál er ekki margt að segja. Það fer lítið fyrir því, en það er því meiri stórhugur í því. Þar sem þetta er stjórnarskrárbreyt., hefði verið æskilegt, að hæstv. forsrh. hefði verið viðstaddur, en hann mun hafa öðrum hnöppum að hneppa í sambandi við umr. í Nd. - Allshn. lítur svo á, að ekki sé rétt að taka þetta eina atriði sérstaklega burt, heldur sé það rétta það að fela þeirri n., sem nú vinnur að þessu máli, að koma fram með till. um þetta. Allshn. taldi það eðlilegra, og leggur því til, að málið verði afgr. með rökst. dagskrá, sem ég skal leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta, þar sem svo langt er liðið síðan hún kom fram. Dagskráin er þannig: „Þar sem deildin telur rétt og eðlilegast, að stjórnarskrárnefnd sú, er nú starfar, athugi þær breytingar á stjórnarskránni, er frv. þetta ræðir um og leggi fram breytingar í þá átt, ef hún álitur ástæðu til þess; tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Í raun og veru tel ég með þessu nóg sagt, eins og nú standa sakir, og ætla ekki að teygja lopann frekar, nema sérstök ástæða gefist til.



Herra forseti. Ég gat, eins og kemur fram í nál., ekki fallizt á rök meiri hl. n. í þessu máli og í grg. frv. og nál. mínu kemur fram afstaða mín. Ég get að miklu leyti fallizt á það, sem sagt er í grg. Ég vil benda á það, að þó að þrjár n. hafi haft þetta mál með höndum, eða um 20 manns, síðan 1944, en þá var heitið afgreiðslu á næstunni, þá hefur ekkert orðið ágengt. Það er vitað mál, að n. sú, er nú situr og einn af ráðh. veitir forstöðu, hefur ekkert þokað málinu áfram. Ég held því, að skynsamlegast sé að fá sérstöku stjórnlagaþingi málið í hendur. Þó eru þetta ekki veigamestu rökin fyrir því, heldur hitt, að þegar kosið er til Alþ., er fyrst og fremst kosið eftir almennum flokkslegum sjónarmiðum. Menn kjósa þá þm., er þeir telja standa sér næst í skoðunum almennt, en kjósa ekki með tilliti til stjórnarskrármálsins. Jafnvel þó að frambjóðandinn sé á annarri skoðun en kjósandinn í stjórnarskrármálinu, verður annað þyngra á metunum. Ég held því, að eðlilegast sé að fá málið í hendur sérstöku stjórnlagaþingi, svo að menn geti kosið með tilliti til þessa eina máls. Ég skal svo ekki lengja umr. frekar, en það er sízt af skorti á umr., sem lítið hefur verið gert í málinu, því að málið hefur verið rætt svo að segja daglega í blöðunum síðan 1944.



Herra forseti. Mig furðar mjög á því, að meiri hl. n. skuli ekki hafa komið auga á það, að þetta atriði er allt annars eðlis en öll önnur atriði varðandi stjskr. Hér er um það að ræða, á hvern hátt stjskr. skuli breytt, og þess vegna á þetta ekkert erindi til n., sem endurskoðar stjskr. Fyrst er að gera sér það ljóst, þegar þetta er rætt, hvort haga skuli breyt. á stjskr. eins og nú er gert eða hvort fela skuli sérstöku stjórnlagaþingi að breyta henni. Allir eru sammála um það að gera stjskr. hærra undir höfði, en öðrum l., og þess vegna er reynt að tryggja það, að hún sé meira í samræmi við vilja fólksins en önnur l. Eins og nú er, eru breyt. á stjskr. samþ. tvisvar og þurfa að samþykkjast óbreyttar í seinna skiptið, en á milli hafa kjósendur kosið um stjskr. og um leið þm. til fjögurra ára. Þetta gerir, að þeir geta ekki kosið um stjskr. út af fyrir sig. Þeir þurfa um leið að segja, hvort þeir vilja hafa þm. til þess að fara með umboð sitt. Þetta er mergurinn málsins. Það getur t. d. farið svo, að hv. þm. Dal. lendi í þeirri „situation“, að hann verði sammála Einari Olgeirssyni, en ósammála Ólafi Thors, um breyt. á stjskr., og komist í vandræði með það, hvorn þeirra hann á að kjósa, ef þeir væru nú báðir í kjöri í því kjördæmi, sem hann ætti kosningarrétt í. Á hann þá að kjósa Einar Olgeirsson, sem væri sammála honum um stjskr., eða á hann að kjósa eftir því, hvernig hann vill hafa gang þingmálanna næstu 4 ár og kjósa Ólaf Thors? Þannig er þessu ætið varið, þegar kosið er um stjskr. - Og því þarf að afgreiða málið á sérstöku stjórnlagaþ. Þetta er aðalatriði málsins. En hitt er aukaatriði, þó að ein n. hafi lengi unnið að endurskoðun á stjskr., önnur langt komin, þótt nú sé hún komin til himnaríkis, og hin þriðja langt komin með að gefa málið alveg á bátinn. Aðalatriðið er, að þannig sé búið um hnútana, að stjskr. sé sett í samráði við vilja þjóðarinnar. Þar næst ber að ákveða þetta svo snemma, að frá því, er það er ákveðið að kjósa skuli til stjórnlagaþ., og til þess er kosið er, líði svo langur tími, að ræða megi málið í blöðum og á mannfundum og um það, hverju eigi að breyta, geti myndazt ákveðnar skoðanir, og þjóðin skipzt um þær. Þegar ég í till. minni get þess, að ég geti sætt mig við að tímamarkið verði fært til, felst það í henni, að þjóðin þurfi að fá að átta sig á þessu máli. Hún verður að fá að ákveða, hvort vera skuli með öllu valdalaus forseti eða forseti með takmarkað eða mikið vald, hvort stjskr. eigi að kveða á um, að einmenningskjördæmi verði í landinu, það allt eitt kjördæmi eða haldast skuli framvegis núverandi óskapnaður í kjördæmaskipuninni. Þjóðin þarf að fá að átta sig á þessu, frá því er stjskr. er breytt þar til að kosið er til stjórnlagaþ. Mér er annars ekkert kappsmál annað en svo verði kosið, að meiri hl. komi fram í gegnum kosninguna. Síðan, þegar stjórnlagaþ. er sett, er kosningin er afstaðin, verði stjskr. breytt í samræmi við vilja kjósendanna. Að öðru leyti gæti ég komið inn á hvaða samkomulag sem vera skal. Hv. n. hefur eigi tekið neina afstöðu til breyt. á stjskr. Hún skilur ekki, að það, hvernig breyta eigi stjskr., snertir eigi önnur atvik. En hv. n. veit, að meiri hl. þjóðarinnar er ákveðinn í að heimta stjórnlagaþ. Hv. form. ætti að vita, að á búnaðarþ., þar sem sitja 25 fulltrúar, hefur verið samþ. áskorun um að breyta stjskr. á sérstöku stjórnlagaþ. Og hv. n. veit einnig, að víða um landið hefur þetta mál verið rætt og gerðar samþykktir í því. Hún þorir ekki að ganga í berhögg við þjóðina. Annar tilgangur hennar er ekki nema draga málið á langinn. En ekkert er enn komið frá þeirri n., sem setið hefur nú í tvö ár. Þetta er lítilmannlegt. Betra hefði verið, ef hv. n. hefði komið hreint til dyranna og sagt: Við skulum bara fella frv., og hér er verið að draga vald úr höndum Alþ., eins og hv. þm. segja undir fjögur augu. Hv. n. leggur engan dóm á það, hverjar leiðir eigi að fara. Hún bara vísar málinu frá álitslaust. Annars geri ég ekki ráð fyrir, að það þýði mikið að tala um málið á þessu stigi þess. Mér þykir miklu verra að afgreiða málið með rökstuddri dagskrá, af því að mér er annt um það. En annað kemur hér einnig til greina.

Ég bið hv. þm. að afsaka, vil spyrja hann, hvort ekki eigi að hringja, til þess að fleiri hv. dm. geti verið viðstaddir.

Það er, að enginn veit, þó að við sitjum nú í dag hér á þ., hve lengi við sitjum. Þingið getur haft þann endi, að kosið verði í vor. Og ef sú vending kemur í málið, þá gæti komið fjörkippur í stjskrn., þá kann að verða flaustrað af breytingum á stjskr. til að spara kosningar. Og þá væri verra, að þ. er búið að vísa þessu máli frá, því að þá er erfiðara að taka það upp að nýju. Þótt þessi afgreiðsla málsins sé skv. meiri hl. þ. nú, þá er eigi vist, að svo verði síðar. Og þá er verr farið að hafa vísað því frá nú. Ég þarf ekki að segja meira, hef nú dregið fram aðalatriðin í málinu og aukaatriðin líka, sem gjarnan má breyta mín vegna. Aðalatriðin eru þessi: 1) að meiri hl. þjóðarinnar fái að ráða og 2) tíminn, frá því er stjskr. er breytt og stjórnlagaþ. ákveðið, til þess er kosið er til þess, sé svo langur, að ákveðnar stefnur nái að myndast, en þær eru engar til núna.



Herra forseti. Ég sé, að tómlegt er í hv. d. hjá hv. 1. þm. N-M. og mér einnig nú, geri ég ráð fyrir. Því mun eigi heppilegt að hafa langar umr. Ég geri ráð fyrir því, að ég sannfæri ekki hv. þm., enda mun hann ekki hingað kominn til að láta sannfærast. Ég vil bara segja, að hver einasta n. gerir það yfirleitt að athuga form á frv., hvernig formlega sé með þau farið og er það hið fyrsta. Og þegar sérstök n. er starfandi í þessu máli, þá er rétt, að til hennar átti að beina málinu. Þess vegna komum við nm. ekki með neinn dóm á því. Yrði svívirðilegt fyrir stjskrn., ef hún fengi ekki málið í sínar hendur. Þá væri bezt að leggja hana niður og þ. tæki þetta allt í sínar hendur. Það er engin ástæða til að taka fram hjá n. Annars veit ég ekki, hvað hv. þm. hefur í huga. En nú ríkir sú venja og hefur verið við tvær hinar síðustu breytingar á stjskr., að kosið er til sérstaks stjórnarskrárbreytingaþ. og aukaþ. og síðan kosið á eftir. Stjórnarskrárbreyt. hefur það ævinlega í för með sér, að kjósa verður undir eins á eftir, og þá verður sérstaklega kosið til stjórnarskrárþ. Og þegar kosið er, vita menn, hvað í því felst: hvort kjósa verði upp aftur eða ekki. Þetta er því ekki eins nauðsynlegt og hv. þm. heldur. Auk þess hefur þetta í för með sér milljónakostnað. Annars sé ég ekki, að það þýði að hafa frekari umr. um þetta hér. Hv. þm. eru að hlusta á „skemmtileik“ í hinni hv. d., en hvorki mig né hv. þm. N-M.



Herra forseti. Ég vildi gera grein fyrir atkv. mínu. Ég er fylgjandi þessu frv. í grundvallaratriðum. Tel ég, að lítið stoði að skipa n. ár eftir ár til að athuga málið og fá það aldrei frá þeim. Álit ég og að lítið stoði að vísa þessu máli til núverandi n., því að um það fari sem undanfarið, ef við því eigum að fá nauðsynlegum breyt. á stjskr. komið fram, þá sé það eigi hægt á annan hátt, en með þeirri leið, sem lagt er til, að farin verði í frv. Hins vegar ætla ég ekki að ræða frv. sjálft. Í sjálfu sér vildi ég breyt. á því. Þó er ég fremur fylgjandi stjórnlagaþ. en málið sé í höndum n., sem aldrei skilar áliti eða reynir að koma málinu frá sér.