Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2, umr. benti hv. 5. þm. Austf. á að heppilegra væri að skýrt kæmi fram í lögunum að iðnaðarmálagjaldið skyldi innheimt með iðnlánasjóðsgjaldi eða jafnvel yrði hluti af því. Sú brtt., sem ég hef lagt hér fram, er til þess að taka af öll tvímæli um að skattyfirvöld skuli leggja iðnaðarmálagjaldið á með iðnlánasjóðsgjaldinu og ætti það þá að vera alveg tvímælalaust.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til athugunar frv. um happdrættislán ríkissjóðs fyrir hönd Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg, það er 15. maí. Málinu var vísað til n. skömmu fyrir jól og þá rætt á tveimur fundum n., en afgreiðslu þá frestað vegna óska um að senda málið til umsagnar Framkvæmdastofnunar, Seðlabanka Íslands og viðskiptabankanna. Umsagnir þessara aðila bárust svo um, eftir að þing kom saman að nýju eftir þinghlé. Þessi fjáröflunarleið hefur nú verið notuð um alllangt skeið hér á landi, en síðustu árin hefur það verið fyrst og fremst til öflunar fjármagns til vegagerðar, fyrst til þess að ljúka við hringveginn á Skeiðarársandi, en síðan við lagningu Djúpvegarins. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að halda áfram á þessari sömu braut og hv. Alþ. hefur nú farið síðustu árin. Í lögum um fjáröflun til vegagerðar, sem sett voru á s.l. sumri, er gert ráð fyrir heimild til þess að halda áfram að gefa út happdrættisskuldabréf í því skyni að afla fjár til hringvegar um landið. Það sem liggur til grundvallar þessu er að Alþ. vill leggja áherslu á þann áfanga sem það telur vera næstan í vegagerð, þ.e.a.s. eftir að tengingu er lokið á Skeiðarársandi. Það er annars vegar að halda áfram gerð vega með bundnu slitlagi, eins og þegar hefur verið byrjað á, og hins vegar að byggja jafnframt upp þá kafla hringvegarins sem helst er hætta á að lokist, svo að reynt sé að tryggja eins og unnt er að hægt verði að halda honum opnum allt árið. Um nauðsyn þessara verkefna munu ekki vera mikið skiptar skoðanir. Í nál. fjh.- og viðskn. er bent á að það sé eðlilegt að líta á hringveginn sem eina heild og því sé að sumu leyti ekki rétt að taka út einstaka kafla hans. En þar sem það mun verða veitt til hans á næstu árum meira fjármagn en aflað verður á þennan hátt, þá ætti að vera hægt að ráðstafa því í þá kafla sem ekki er gert ráð fyrir í þessu frv. eftir því sem ástæða þykir til. Í n. kom hins vegar fram sú skoðun að það væri þörf á að athuga kosti og galla þessarar aðferðar við fjármagnsútvegun, a.m.k. áður en farið væri út í það að nota þessa fjáröflunarleið til annarra hluta, þar sem hún hefur tvímælalaust sína kosti og galla. Það sem einkum er rætt um í því sambandi er verðtryggingin og svo vextir í formi happdrættisvinninga. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að vexti megi greiða bæði í formi happdrættisvinninga og á venjulegan hátt, og það kom fram í n. að það væri eðlilegt að nota þá heimild. Það hefur nokkuð verið rætt um það að verðtrygging valdi því að þarna sé verið að binda stóra bagga fyrir framtíðina, en sú stefna virðist nú eiga vaxandi fylgi að fagna að taka upp verðtryggingu lána almennt í nokkrum mæli, þannig að þetta hefur þá ekki orðið eins mikla sérstöðu og áður. Eins og ég sagði áðan er heimild í lögum um fjáröflun til vegagerðar um útgáfu happdrættisskuldabréfa til fjáröflunar til hringvegar. Með þessu frv. má því segja að Alþ. sé fyrst og fremst að lýsa því yfir í hvað ríkum mæli það vilji að þessi heimild sé notuð á næstu fjórum árum, til ársins 1979, án þess þó að það sé í þessu frv. bundið um of við hvert ár þar sem það hlýtur að fara að einhverju leyti eftir ástandi í þjóðfélaginu að öðru leyti hversu langt verður gengið. Í þeirri vegáætlun, sem liggur fyrir Alþ. er gert ráð fyrir að aflað sé 300 millj. kr. á þennan hátt. Fjh: og viðskn. mælir með samþykkt frv. eins og það kom frá hv. Nd. Ragnar Arnalds og Jón G. Sólnes voru fjarstaddir afgreiðslu málsins, en Albert Guðmundsson skrifar undir nál. með fyrirvara sem hann væntanlega gerir nánari grein fyrir hér í umr.



Herra forseti. Á þskj. 469 flyt ég ásamt Inga Tryggvasyni brtt. við það mál sem nú er til umr., happdrættislán til Norður- og Austurvegar. Ég ræddi þetta nokkuð ítarlega við 1. umr. og gerði þá grein fyrri því að með þessu móti og þessari fjáröflun verða vissir landshlutar mjög utangarðs. Ég gerði grein fyrir því þá að ég væri að vísu ekki mótfallinn því að taka happdrættislán til vegagerðar þótt ég viðurkenni að þau geti orðið nokkuð kostnaðarsöm í endurgreiðslu. Hins vegar er mín skoðun sú að ef við getum með þessu flýtt vegagerð og notið arðsins af bættum vegum, þá sé það rétt. En aðalatriði mitt var hins vegar að með þessu móti væri mjög verið að mismuna landshlutum og taldi ég tvennt koma til greina í þessu máli: Annars vegar að slík fjáröflun sem þessi rynni beint í Vegasjóð og yrði þá skipt til hinna almennu þjóðbrauta og landsbrauta eða ráðstöfun þessa fjár yrði með þeim hætti að hennar nytu allir landshlutar. Við nánari athugun á málinu eftir 1. umr. komst ég að þeirri niðurstöðu að líklega væri seinni þátturinn líklegri til árangurs og því fluttum við Ingi Tryggvason fyrrnefnda brtt. á þskj. 469. Ég vildi gjarnan gera með örfáum orðum grein fyrir því sem ég tel varasama stefnu í vegáætlun og kemur fram í því sem hér er til umr. Ég veit að hv. þm. vita það allir að vegáætlun eða fjármagn til nýrra þjóðvega skiptist í nokkra meginliði. Þar er fyrsti liður hraðbrautir. Síðan koma þjóðbrautir og landsbrautir og síðan má segja að það sem eftir er séu fyrst og fremst ýmsar séráætlanir. Segja má að fjármagn til nýrra þjóðvega skiptist í þessa þrjá meginþætti. Svo að ég afgreiði fyrst síðasta þáttinn, þ.e.a.s. ýmsar séráætlanir, þá eru þær hugsaðar til þess að bæta landshlutum upp það, sem þessir landshlutar kunna að hafa dregist aftur úr í þessu sambandi, og setja þar inn sérstaka áætlun til þess að ná þeim upp á svipað svið og aðra landshluta. Þannig var Vestfjarðaáætlun fyrst samþ. og framkvæmd á árinu 1965–1966. Náði það, sem framkvæmt var, fyrst og fremst til vega sem tengja kjarna á Vestfjörðum þéttbýlissvæðum, fyrst og fremst Patreksfirði og Ísafirði. Norðurlandsáætlun kom inn á svipuðum grundvelli og þar er Strandasýslan tekin með þar sem hún var ekki með í því, sem framkvæmt var af Vestfjarðaáætlun, og Austfirðirnir loks sem sérstök áætlun. Auk þess komu sérstök meiri háttar átök, eins og Skeiðarársandur, sem bar eiginlega eins konar ægishjálm yfir framkvæmd síðustu vegáætlunar. Einnig kom þar smávegis fjáröflun til Djúpvegar. En allt einkenndist þetta af því að þetta er sérstök fjáröflun til þess að lyfta ákveðnum þætti vegamála upp á hið almenna stig. Hraðbrautir ákvarðast með sérstökum lögum, og fer það eftir talningu eða eftir umferð hvort þjóðbraut getur talist hraðbraut eða ekki. En það, sem einkenndi fyrri vegáætlun, var að hraðbraut náði aldrei meiru en 20–22% heildarfjármagnsins til nýrra þjóðvega, en þjóðbrautir og landsbrautir voru öll árin frá 1972–1975 með meira fjármagn til framkvæmda en hraðbrautir og töluvert meira sum árin, nálgaðist 25–30% heildarfjármagnsins. Fjármagn til hraðbrauta er að mestu leyti ákveðið að fenginni till. vegamálsstjóra, en fjármagn til þjóðbrauta og landsbrauta skiptist hins vegar á kjördæmin í ákveðnum hundraðshluta. Það hefur nú undanfarið numið 16% til hvers kjördæmis, nema til Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis sem fá minna, Reykjavík ekkert og Reykjaneskjördæmi, ef ég man rétt, 3–4%. Síðan hafa þm. viðkomandi kjördæmis verið ábyrgir fyrir því að skipta þessu fjármagni til hinna ýmsu þarfa innan kjördæmisins og þar er óskalistinn æðilangur. Mér sýnist því rétt að segja að vegáætlun hafi einkennst af því að reyna að koma vegakerfi landsins, þ.e.a.s. þjóðbrautum og landsbrautum, í viðunandi horf þannig að það séu færir vegir mestallt árið, fremur en að leggja áherslu á hraðbrautir, nema hér á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu þar sem umferð er ákaflega mikil og þörf fyrir hraðbrautir óvefengjanleg. Þegar fram kom till. til þál. um vegáætlun fyrir 1974-1977 var sýnileg allmikil breyting. Þar var gífurleg aukning á hraðbrautafénu. Fer það gjarnan upp í 30–35%. Þar er einnig mjög eftirtektarverð sérstök áætlun: Norður- og Austurvegur, 500 millj. 1975, 1976 og 1977. Með öðrum séráætlunum leiðir þetta að sjálfsögðu til þess að fjármagn, sem er til ráðstöfunar í þjóðbrautir og landsbrautir, er hverfandi að verða og stórum minna en áður hefur verið, yfirleitt ekki yfir 25%. Þetta þýðir m.ö.o. að hraðbrautirnar, hinar sérstöku brautir sem því nafni hafa náð eins og ég sagði áðan, með sérstakri talningu, og fyrrnefnd séráætlun, sem að sjálfsögðu fellur raunar nánast undir hraðbrautaáætlunina, taka, þegar þetta tvennt er lagt saman, um 55–60% heildarfjármagns. Nú er það að vísu rétt að á þessu hafa orðið töluverðar breytingar og ég ætla ekki að lengja tímann með því að ræða um það. Til þess vinnst tími við umr. um vegáætlun í Sþ. og mun ég gera það þar. En ég dreg þetta fram til þess að vekja athygli á því að með þessari sérstöku fjáröflun til Norður- og Austurvegar sem ég sannarlega ann alls góðs, er verið að hvarfla frá þeirri stefnu sem hefur verið ríkjandi, að koma þjóðbrautum og landsbrautum í viðunandi horf. Hundraðshlutinn, sem þar er til skiptanna, er óbreyttur, 16% af því fjármagni á hvert kjördæmi, en fjárupphæðin hins vegar nokkurn veginn sú sama, á sama tíma og vegáætlun stóreykst að magni og það er orðið svo að ekki er nema um örfáa km að ræða sem gera má fyrir þetta fé. Sérstaklega verður þetta óréttmætt þegar vissir landshlutar, eins og Vestfirðirnir og Norðausturlandið, komast ekki undir þessa séráætlun og ekki undir hraðbrautakaflann, þá eru þessir landshlutar nánast orðnir annars flokks, það er eiginlega orðið annars flokks fólk sem byggir þessa landshluta. Það fær lítið sem ekkert af þessu mikla fjármagni, 60% vegáætlunar. Þar eru ekki hraðbrautir og þar er ekki þessi sérstaki flokkur vega: Norður- og Austurvegur, eða mestur hluti hringvegar. Þetta teljum við, sem flytjum þessa till., ákaflega varhugaverða þróun, mjög varhugaverða vægast sagt, og slíka að ekki verði við unað. Við höfum því leitast við með þessari brtt. á þskj. 469 að ná þessu fjármagni til ráðstöfunar fyrir landið allt - ekki aðeins fyrir hluta af landinu - þar með talið Vestfirðina og Norðausturlandið sem verða út undan. Þetta teljum við að gera megi með því að breyta 7. gr. þannig að hún orðist svo: „Fjármunir þeir, er inn koma fyrir sölu happdrættisskuldabréfanna, skulu renna til Vegasjóðs og skal þeim varið til að greiða kostnað við gerð hringvegarins“ - þ.e.a.s. þá er það komið alveg í kringum landið, Norðausturlandið með - „og þjóðbrauta sem tengja landshluta þeim vegi, skv. nánari ákvörðun Alþ. við gerð vegáætlunar.“ Að sjálfsögðu vísar síðasti þátturinn til Vestfjarðanna sem eru mjög sér á báti. Ég ætla ekki að fara að flytja hér langt mál um vegamál Vestfjarða. Ég ræddi allítarlega um þau við 1. umr. þessa máls og gerði grein fyrir því að þar er þörf á stóru átaki. Ég skaut þar á tölu eins og 500–600 millj. til að tengja Vestfirðina þessum hringvegi, og ég teldi ekki óeðlilegt þó að til þess kæmi nokkur hluti af þessu happdrættisláni. Annars vil ég segja það, að ég tel vegamálin forgangsmál í okkar þjóðfélagi og sjálfsagt að afla til þeirra meira fjármagns og því get ég fallist á þessa leið, þó að ég viðurkenni að við séum kannske komnir út á ystu nöf. Ég tel gagnlegt að fá þetta fjármagn til veganna. Ef þessi till. verður ekki samþ., þá mun ég að sjálfsögðu leita allra leiða til þess að auka hlut Vestfjarða af þjóðbrautafénu. Ég held að hv. þm. hljóti að telja það eðlilegt þegar svo að segja allir aðrir landshlutar nema Vestfirðir og Norðausturlandið eru komnir með sérstakar áætlanir sem bera ægishjálm yfir þetta fjármagn allt. Það hlýtur að vera sanngjarnt að þessi hundraðshluti, sem skiptist nú jafnt á öll kjördæmin nema Reykjavík og Reykjanes, breytist og þá verði tekið tillit til þess að vissir landshlutar hafa sáralítið af hraðbrauta- og Norður- Austurvegar-fjármagni. Ég sagði það við 1. umr. að ég væri raunar hlynntastur því að þetta rynni í Vegasjóð. Komin er fram brtt. um það. Ég mun fylgja henni. En ég taldi þó líklegra, þar sem menn eru mjög hraðbrautarsinnaðir og ég tala nú ekki um hringvegarsinnaðir í dag, að það fengi meiri stuðning að halda þessu við hringveginn, en um leið á þann hátt, sem ég hef lagt til, nokkurn hluta af fénu til þessara óumdeilanlega nauðsynlegu verkefna í þeim tveimur landshlutum sem verða utangarðs.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði um mikilvægi vegamálanna. Ég hygg að það sé ekki um það deilt að eitt af brýnustu og þýðingarmestu verkefnum, sem almannavaldið hefur við að glíma hér á Íslandi, sé að koma á betri samgöngum. En okkur er sniðinn stakkur eftir vexti í því efni eins og öðrum. Það er sama sagan í þessum efnum og viða í öðrum málum, að það, sem ræður ferðinni, eru fjármagnsmöguleikarnir. Og þá komum við að því hvaða fjáröflunarleiðir sé eðlilegt að hafa til þess að fjármagna þessar mikilvægu framkvæmdir sem vegagerðin er. Við höfum að stofni til fyrst og fremst byggt á því að skattleggja bilaeigendur í landinu með bensínskatti, gúmmígjaldi og þungaskatti, og enn fremur er gert ráð fyrir því í lögum að árlega sé nokkru fjármagni af fjárl. ríkisins varið í þessu skyni. Ég held að það sé ekki margra kosta völ í þessum efnum og þó að það kunni að mega finna kannske eitthvað að þessum fjáröflunarleiðum þá er mér ekki kunnugt um að það hafi verið bent á aðrar sem séu hagkvæmari eða eðlilegri. En auðvitað hlýtur það alltaf að eiga að vera opið að gera breyt. í þessum efnum ef þær geta orðið til bóta, geta eflt fjáröflun til vegagerðarinnar og gert hana traustari og öruggari. Fyrir nokkrum árum var farið inn á aðra leið með því að gefa út happdrættisskuldabréf. Það var gert til þess að ljúka ákveðnu verkefni, að leggja veg yfir Skeiðarársand og koma á svokölluðu hringvegarsambandi umhverfis landið. Ég þarf ekki að minna á þetta, en þó minni ég á þetta vegna þess að mér finnst að menn megi ekki missa sjónar af því að þessi fjáröflunarleið var tekin upp í sérstökum tilgangi, við sérstakar aðstæður og til þess að fást við sérstakt verkefni. Og það, sem var sérstakt og einstætt við þessa framkvæmd, var að það var ákveðið að leggja veg þar sem enginn vegur hafði verið áður. Þessi fjáröflunarleið var ekki farin til þess að bæta vegi, sem fyrir voru, eða koma slitlagi á vegi, sem fyrir voru, heldur til þess að leysa úr vanda sem var einstakur í sinni röð. Það, sem næst skeður í þessu efni varðandi þessa sérstöku fjáröflunarleið til vegagerðar, er það sem skeði í sambandi við Djúpveginn. Það voru einnig sett lög um fjáröflun til Djúpvegarins með happdrættisskuldabréfum ríkissjóðs. Þar stóð einnig sérstaklega á. Þar stóð eins á og um Skeiðarársandinn. Það var enginn vegur fyrir þar sem Djúpvegur átti að leggjast. Þar voru engar samgöngur. Það var til þess gert að bæta úr þessu einstaka tilfelli sem að mínu viti var hliðstætt því tilviki sem um var að ræða þegar þessi leið var farin í sambandi við Skeiðarársandinn. Þegar frv. til l. um happdrættisskuldabréf ríkissjóðs vegna Djúpvegarins var til umr. á sumarþinginu s.l. sumar hér í þessari hv. d. og 1. umr. fór fram í þessari hv. d. um það frv., sem hér er um fjallað, vék ég að þessum atriðum, sem ég hef nú komið að, til þess að leggja áherslu á að það væri sitt hvað að efna til fjáröflunar með happdrættisskuldabréfum ríkissjóðs þegar um afmörkuð verkefni væri að ræða sérstaks eðlis, eins og Skeiðarársandurinn og Djúpvegurinn, eða fara inn á þá braut að taka upp þessa aðferð til viðtækrar fjáröflunar fyrir vegagerð landsmanna, til þess að bæta vegakerfið og vegi landsins almennt sem vissulega er ekki vanþörf. Mér þykir þessi aðferð, þegar henni er beitt almennt, vera nokkuð varhugaverð og ég sagði það í umr. hér s.l. sumar og í des. s.l. þegar ég, ræddi þessi mál. Ég er enn sömu skoðunar. En ef menn vilja ekki gera stórátök, sem þarf að gera í vegamálum landsins, á annan hátt en með því að grípa til þessarar nýju fjáröflunarleiðar, þá virðist mér úr nokkuð vöndu að ráða fyrir þá sem eru sömu skoðunar og ég, og það hygg ég að séu flestir ef ekki allir hv. þm., að það megi láta einskis ófreistað til þess að efla vegagerð landsmanna. Ég vil því á þessu stigi málsins ekki algjörlega fordæma þessa aðferð, með sérstöku tilliti til þess að ég verð að gera þá kröfu til hæstv. ríkisstj. og ber raunar það traust til hennar að hún haldi vel og skynsamlega á þessum málum ef þetta frv. verður samþ. Hins vegar tel ég að það sé ekki hægt að samþ. þetta frv. óbreytt. Ef það er hugsunin að taka upp aðferð happdrættisskuldabréfa ríkissjóðs til þess að fjármagna vegagerðina almennt, þá hlýtur að leiða að því að það er ekki hægt að binda þær fjármögnunarleiðir við einstaka hluta landsins. Ef fjáröflunarleiðin er almenn, þá verður að vera hægt að veita því fé, sem fæst með þessu móti, til vegagerðar almennt um allt landið. Það eru engin rök fyrir því að skilja eftir einstaka landshluta, eins og Vestfirði eða Norðausturland, svo sem þetta frv. gerir ráð fyrir í núverandi mynd sinni eins og það berst hingað til okkar í þessari hv. d. Með tilliti til þessa hef ég leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 718 þar sem lagt er til að því fjármagni, sem inn kemur fyrir sölu happdrættisskuldabréfanna, skuli ráðstafað þannig að það renni til greiðslu kostnaðar skv. vegal., þ.e.a.s. að allar tekjur af þessari fjáröflun renni í hinn almenna sjóð, Vegasjóðinn, og verði ráðstafað eftir sömu leiðum og öðru fé sem skv. lögum rennur í Vegasjóð. Þetta þýðir það, að ef till. mín verður samþ., þá eru Vestfirðir og Norðausturland jafnhlutgeng til þessa fjár og aðrir landshlutar. Það er lágmarkskrafa, sem verður að gera, að allir standi jafnt að vígi í þessum efnum vegna þess að um allt land er vangert í þessum efnum. Mér líkar ekki alls kostar till. á þskj. 469 frá Steingrími Hermannssyni og Inga Tryggvasyni. Þar er ekki gengið afdráttarlaust til verks í breyt. á sama hátt og ég geri með minni brtt. Þar er lagt til að vísu að fjármunir þeir, sem inn koma fyrir sölu happdrættisskuldabréfanna, skuli renna til Vegasjóðs, en það er tekið fram að þeim skuli varið til að greiða kostnað við gerð hringvegarins og þjóðbrauta sem tengja landshluta þeim vegi. Þetta er að vísu nokkur bót. Ef við tökum t.d. Vestfirðina, þá mundi þetta geta þýtt, ef till. hv. 2. þm. Vestf. væri samþ., að það mætti verja einhverju af þessu fé í vegarspotta frá Borgarfirði og í Gilsfjörð. En það er ekki rétt að breyta frv. á þennan veg. Þetta er ekki nema hálfköruð breyt., fylgir engu „prinsipi“ og hefur þá þýðingu fyrir landshluta eins og t.d. Vestfirði, sem við hv. þm. Steingrímur Hermannsson þekkjum báðir vel, að skv. hans till. kæmi ekkert af þessu fjáraflafé til greina í vegi á Vestfjörðum sjálfum. En skv. minni till. kæmi þetta fé þar að notum einnig. Mér kom því ekki á óvart að hv. þm. Steingrímur Hermannsson skyldi taka það fram, að mér skildist, að hann fylgdi minni till., og ég þykist vita að hann hafi ekki minni áhuga á því en ég að fara hinn rétta veg í þessu efni svo að Vestfirðir sitji við sama borð og aðrir landshlutar. Vona ég af þessum ástæðum og almennum ástæðum, sem ég er búinn að skýra hér og túlka, að till. mín verði samþ. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara í þessu sambandi við þetta mál út í almennar umr. um vegamálin. Það gefst alltaf tækifæri til þess að gera slíkt og því skal ég ekki fjölyrða frekar um málið.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja meðferð þessa máls hér í þingi með langri ræðu eða fara að tefja störf hæstv. þd. þar sem mér skilst að hér hafi átt að reyna að hraða störfum og ekki afgr. nú á síðustu tímum þingsins nema hið allra nauðsynlegasta. Eins og kemur fram í nál. var ég fjarverandi afgreiðslu þessa máls sem stafar af því að ég hafði ráðstafað tíma mínum á annan fund og gat því ekki mætt á þeim fundi þar sem þetta mál var tekið til afgreiðslu. Ég get tekið það fram aðeins að þegar þetta mál var hér í hv. d. til 1. umr., þá gerði ég grein fyrir skoðun minni til þessa máls. Ég lýsti áhuga mínum á almennri vegalagningu hjá þjóðinni mikilli nauðsyn slíkra framkvæmda, en lýsti jafnframt áhyggjum mínum og andstöðu við þá stefnu sem felst í því að afla í síauknum mæli fjár til þessara framkvæmda og svo margra annarra með hinum svokölluðu verðsveifluskuldabréfum. Það kemur fram í nál. virðulegrar fjh.- og viðskn. að n. hefur athugað frv. og rætt það á nokkrum fundum. Umsagnir bárust frá Seðlabanka Íslands, Þjóðhagsstofnun og viðskiptabönkunum. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef reynt að afla mér í sambandi við þessar umsagnir, þá held ég að allar þessar umsagnir hafi verið á einn veg. Þær voru neikvæðar, þær mæltu gegn þessari fjáröflunaraðferð og í þeim fólst, að ég hygg, öllum undantekningarlaust mjög alvarleg aðvörun frá þeim aðilum, sem leitað var til, um að komið væri út á ystu nöf þess sem leyfilegt væri að fara í þessum málum án þess að beinlínis hættuástand skapaðist. Ég verð að segja það, að ég átel að umsagnir eins og þessar og skoðanir sem felast í slíkum umsögnum skuli hvergi koma fram í nál. eins og þessu þar sem jafnveigamikið mál er á ferðinni. Ég þarf ekki að vera að ítreka það, að mér stendur stuggur af þeirri þróun sem hefur átt sér stað á undanförnum tímum og fer alltaf sífellt vaxandi, þeirri einokun hins opinbera á því að geta fjármagnað framkvæmdir sínar með því að gefa út verðtryggð skuldabréf. Það er eindregin skoðun mín að þessi mál verði að taka til gagngerðrar endurskoðunar ef ekki á að fara illa fyrir efnahagslífi þjóðarinnar almennt. Ég hef oftlega getið þess arna bæði í ræðu og riti og ummælum hér á hinu háa Alþ. En aðvörunarorð í þessa átt virðast ekki fá hljómgrunn meðal meiri hl. hv. þm. og það virðist því vera eins konar rödd hrópandans í eyðimörkinni að vera að tönglast á slíku. Ég mun því ekki bregða fæti fyrir samþykkt þess frv., sem hér liggur fyrir með tilliti til þess að hér er um mjög þarft mál að vissu leyti að ræða, hinar auknu framkvæmdir í vegagerð þjóðarinnar og mun því taka þann kostinn að sitja hjá við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég gat þess, er mál þetta kom fram hér í Ed. í vetur, að ég mundi því aðeins greiða þessu frv. atkv. að því yrði breytt á þá lund að Norðausturland, svæðið frá Vaðlaheiði til Egilsstaða, yrði ekki undanskilið, og hið sama gildir um Vestfirðina. Nú hefur hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson lagt fram brtt. á þá lund að happdrættisfénu fyrirhugaða verði varið til Vegasjóðs. Þessa till. mun ég styðja og mun í félagi við hv. þm. Ragnar Arnalds bera fram viðaukatill. við brtt. Þorv. Garðar Kristjánsson á þá lund að þessu fé verði ekki varið til þess að leggja bundið slitlag á vegi, heldur til þess að byggja upp vegina og gera þá vetrarfæra. Verði brtt. hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar um að fé þessu verði varið í Vegasjóð þannig að það komi til nytja fyrir alla landsmenn felld mun ég greiða atkv. gegn frv. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson sagði í ræðu sinni áðan að vegamálín ættu að hafa forgang. Undir þetta sjónarmið hans get ég tekið. En að mínu mati vega hin ýmsu atriði í vegagerðinni misþungt. Mín skoðun er sú að t.d. í Norðurlandskjördæmi eystra sé gott vegasamband milli byggðarlaganna og aðalþjónustukjarna þessa landshluta miklu þýðingarmeira en skotvegasamband við Reykjavík. Ég dreg ekki dul á það að ég er ekki hrifinn af fjáröflunarleiðinni sem hér er mælt með. Mér eru allt of minnisstæð þau missiri fyrir nokkrum árum þegar gerð var hríð að svonefndum okrurum í Reykjavík og einn þeirra a.m.k. dæmdur til tukthúsvistar fyrir að lána fé með 5% vöxtum á mánuði. Það þýddi að sá sem lánaði fékk höfuðstólinn til baka á 18 mánuðum. Fyrir þetta var hann dæmdur til fangelsisvistar samkv. okurlögunum. Kjörin, sem löggjafanum er nú ætlað að bjóða þegnum þessa lands, eru þau að lána fé með þess háttar vöxtum til vegagerðar að okrararnir, sem nú er skírskotað til að lána fé, mundu fá höfuðstólinn til baka á 11 mánuðum. Ég veit að hér er ekki um lögbrot að ræða við þessa lagasetningu, en hlutföllin í siðgæðinu, sem reiknað er með í gömlu okurlögunum, verða nokkurn veginn rétt á milli 5% á mánuði og þeirra kjara sem góðum þegnum þessa lands er nú ætlað að njóta í lánaviðskiptum við hið opinbera. Ég legg eindregið til að hugað verði að öðrum leiðum til þess að fjármagna nauðsynlegar framkvæmdir en að gera þeim, sem fé hafa aflögu á landi hér, slík gylliboð. Þó mundi þessi fjáröflunarleið ekki koma í veg fyrir það að ég greiddi þessu frv. atkv., ef fólkinu, sem er ætlað að endurgreiða þetta lán, sem er ætlað að greiða þessa okurvexti, væri ætlað að njóta framkvæmdanna sem á að vinna með þessu fé að jöfnu. En svo er ekki. Þau rök, að síðar muni koma að því að vegur verði lagður fyrir atbeina sams konar fjármögnunar á Norðausturlandi og Vestfjörðum, nægja ekki í þessu tilfelli því að ofan á allt annað bætist það við að hér er verið að gera íbúa Norðausturlands, svæðisins frá Vaðlaheiði til Egilsstaða, annars vegar og íbúa Vestfjarða hins vegar, eins og hv. þm. Steingrímur Hermannsson sagði, að annars flokks borgurum sem mega bíða. Þá var því svarað til að einhvers staðar yrði svona vegur að byrja og þá var sjálfsagt að vegagerðin byrjaði til beggja átta frá Reykjavík. Ég ítreka það sem ég sagði áðan um gildi góðra vega sem einnig eru færir við sæmilegar aðstæður á vetrum og í vorleysingum fyrir byggðarlögin sjálf svo að menn innan héraðs komist hver á annars fund og til þeirra staða þar sem þeir sækja sína þjónustu í daglegri önn. Ég sé ekki að það hljóti að vera alveg ófrávíkjanleg og skýlaus skynsemd í þeirri ákvörðun að leggja slíka vegi endilega út frá Reykjavík. Hví skyldi ekki mega byrja á gerð slíkra vega til beggja handa t.d. út frá Akureyri, fara þá Vaðlaheiði austur um til Egilsstaða og þaðan til Reykjavíkur ef hér á að verða um hringveg að ræða áður en lýkur til nytja fyrir alla landsmenn? Og svo þetta enn, svo að það fari ekki á milli mála, ég mun styðja brtt. Þorv. Garðars Kristjánssonar, hv. þm., með þeim viðauka sem ég gerði grein fyrir áðan, till. sem við Ragnar Arnalds munum flytja á þá lund að þessu fé verði ekki, eins og nú horfir, varið til þess að setja varanlegt slitlag á þessa vegi, heldur til þess að byggja þá þannig upp að þeir megi heita vetrarfærir og komast megi um þá í vorleysingum.



Herra forseti. Ég skal reyna að hafa þetta stutt, enda orðið áliðið og eflaust margir sem vilja ræða þetta mál enn þá. Ég verð þó að harma það að þetta mál skuli fyrst núna á allra síðustu dögum alþingis vera að koma hér til 2. umr. Það er orðið æðilangt síðan það var hér til 1. umr. og ég hlýt að harma það að nú skuli það vera komið á dagskrá, sérstaklega vegna þess að það var vitað að þetta var ekki samkomulagsmál eins og það reyndist vera að mestu leyti í Nd., heldur kom það í ljós hér í Ed. strax við 1. umr. að hér voru um þetta frv. mjög skiptar skoðanir. Hefði þurft annaðhvort að reyna að samræma þær sem allra best og jafnvel breyta þá þessu frv. eitthvað eða þá hreinlega að láta það ekki koma meira fram á þessu þingi eins og ég var reyndar farinn að halda og var nærri orðinn viss um. En í sambandi við þetta mál er rétt að ég taki hér örfá atriði til umr. og geri um leið grein fyrir því hvers vegna ég stend þannig að málinu sem raun ber vitni. Þar hefur ekkert breyst frá því að ég talaði hér við 1. umr. um almennan stuðning minn við þetta mál, enda um samkomulagsatriði að ræða sem ég hélt reyndar að ætti að vera almennt samkomulagsatriði allra þm. eða sem allra flestra, en annað hefur því miður komið í ljós. Ég sagði við 1. umr. þessa máls, að ég legði mest upp úr því, eins og ég geri reyndar enn, að við allar okkar vegaframkvæmdir miðuðum við fyrst og fremst við það brýnasta verkefni okkar að gera sem víðast góða og akfæra vegi áður en við huguðum að svokölluðum hraðbrautum með varanlegu slitlagi. Ekki það að ég vilji ekki láta vinna að því einnig, en ég hélt einmitt að sú breyting, sem varð á þessu frv. í Nd., hefði átt að fara í þá átt, að a.m.k. hluti af þessu fé rynni ekki beint í hraðbrautir, heldur í aðra vegagerð hraðbrautaframkvæmdunum nauðsynlegri. Vegáætlunin, sem við höfum nú fyrir framan okkur, lofar ekki góðu í þessum efnum, vægast sagt, eins og hv. þm. Steingrímur Hermannsson rakti í skýrum dæmum áðan, þegar hraðbrautarframkvæmdirnar eru komnar upp í 890 millj. á þessu ári í vegáætlun á móti 440 millj. í þjóðbrautir og landsbrautir eða tæpum þriðjungi allrar upphæðarinnar. Mér sýnist, miðað við það sem við vorum áður búnir að sjá í sambandi við vegáætlunina, að mestur hluti þeirrar upphæðar, sem þar stóð í Norður- og Austurvegur, hafi hreinlega farið í þessar hraðbrautir, ég sé ekki annað, kannske nær allt því að þarna komu viðbótarupphæðir aðrar til sem m.a. við austfirðingar nutum góðs af, enda ekki vanþörf á þar sem fyrri áætlun, Austurlandsáætlun, var svo gjörsamlega óraunhæf og svo fjarri öllu raungildi sem upphaflega till. um vegáætlun bar vitni um. Þó að Austurlandsáætlunin standi nú í dag í 145 millj., þá er það engu að síður staðreynd að ef hún hefði átt að halda framkvæmdagildi miðað við s.l. ár og taka mið af þeim verkefnum sem þar voru, þá hefði hún þurft að vera enn þá hærri, og ef hún hefði átt að standast samanburð við þá till. sem kom fram hér s.l. vor og lögð var fram af þáv. samgrh., þá hygg ég að þessi upphæð hefði ekki átt að vera í dag 145 millj., heldur milli 210 og 215 millj. Það er því ekki verið með þessari hækkun á Austurlandsáætluninni og þeirri kolvitlausu tölu, sem stóð í upphaflegu till., að gera neitt góðverk á okkur þó að þessi tala sé færð til örlítið meiri raunveruleika en hún var í upphaflegu till. þar sem stóðu 75 millj. einar. Reynslan af hraðbrautunum í þessari nýju vegáætlun lofar sem sagt ekki góðu um það til hvers þessir peningar, sem verða fengnir með þessari sérstöku fjáröflun, fara. Og þó að ég standi vitanlega við áður gert samkomulag um þetta mál sem gert var á milli þm., og ekkert leyndarmál á að vera þm. þeirra kjördæma sem þarna áttu mestra hagsmuna að gæta, þá verð ég einnig að taka undir það að ég hefði talið eðlilegast og réttast, úr því að það kom fram mikil gagnrýni á þessa leið, að reynt hefði verið að sætta þau sjónarmið. Ég viðurkenni fúslega að það er hæpið, svo að ekki sé meira sagt, að skilja eftir viss landssvæði eins útundan og gert er hér og harma að það skyldi ekki geta tekist samkomulag um það. Ég hefði verið reiðubúinn að standa að því þó að það þýddi það að við austfirðingar hefðum fengið eitthvað minna úr þessum 500 millj. sem hér er verið að ræða um. Ég hef efast æ meira um það hversu rétt þessi fjáröflun er. Ég hef efast æ meira um það hversu rétt væri hér að farið þó að hið stóra verkefni Skeiðarársandurinn væri tekinn á þann hátt. Hann var vitanlega gerður til þess að opna öllum veg um landið, en ekki aðeins fyrir einn einstakan landshluta eins og reyndar heyrðist þó ærið oft. Þetta var sérstakt verkefni og ekki sambærilegt við það sem hér er á ferðinni. Sem sagt, ég verð að harma það að svona skuli hafa verið unnið að málinu nú eftir að þessi mikli ágreiningur kom í ljós, eftir að það var ljóst að þm. Norðurl. e. og þm. Vestf. voru sáróánægðir yfir þessu og töldu sig réttilega afskipta og þegar það kemur svo í ljós að það, sem við héldum að færi að verulegum hluta í að gera slæma vegi, t.d. í okkar kjördæmi, að góðum eða vel akfærum vegum, það stenst ekki heldur, heldur er hraðbrautastefnan eins ákveðin og mér virðist hún vera þarna í þessari áætlun nú. Mér sýnist fljótt á lítið, ég hef ekki reiknað það nákvæmlega, að 47% af framlögum til nýrra þjóðvega samkv. till., sem við vorum að fá áðan, renni beint til hraðbrauta og þá eflaust með varanlegu slitlagi. Þarna blandast vitanlega hin fræga Borgarfjarðarbrú inn í og sjálfsagt allhressilega, það er sjálfsagt enginn í efa um það. En sem sagt, ég tel mig hundinn af því samkomulagi, sem ég hef áður gert, og mun þess vegna styðja þetta frv. Ég sný ekki til baka með það þó að ég harmi að það skuli ekki hafa tekist betri og meiri samstaða um þetta mál en raun ber vitni og þessi fjáröflun kunni að vera meira og minna röng.



Herra forseti. Ég benti á það við 1. umr. um þetta frv. til l. um happdrættislán ríkissjóðs fyrir hönd Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg, að ég sæi þar í ákveðnar hættur og sérstaklega þá í fjáröflunaraðferð þeirri sem hér er gert ráð fyrir. Ég minntist þess líka að í þessu frv. er eingöngu talað um Norðurveg. Síðan hlaut þetta meðferð í Nd. og þá er talað um framkvæmdir við Norður- og Austurveg. Sem sagt það er búið að afla fylgis við till. með þeim skilyrðum að Austurvegur verði þar með. Síðan kemur þetta aftur til umr. hér í d. svo breytt og þá er lögð á það öll áhersla að upphæðin, 1200 millj., verði hækkuð vegna Austurvegar upp í 2000 millj. og svo að hún verði hækkuð enn einu sinni upp í 2 500 millj. og fylgi Vestfjarðaþm. tryggt ef Vestfirðirnir komi þar inn líka. Svona vinnubrögð og kaup á fylgi við till. eru mér alveg jafnandstæð nú og var við þær umr. Ég lýsi hreinlega furðu minni á slíkum vinnubrögðum og tel að þau eigi alls ekki að eiga sér stað. Annars er ég farinn að furða mig meira og meira á því að það er eiginlega sama hvaða till. þm. bera fram, Vestfjarðapólitíkin skal alltaf koma á dagskrá í hvorri d. sem er eða hvort það er í Sþ., Vestfjarðaþm. raða sér á mælendaskrá og vilja alltaf fá sneið af því sem aðrir eru með sem hagsmunamál sinna kjördæma. Þetta er áberandi í mínum augum sem byrjanda hér á hv. Alþ. Ég gat ekki betur skilið en að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, 3. þm. Vestf., sé reiðubúinn til að samþ. þessa fjáröflunarleið, sem hann annars lýsti sig frekar andsnúinn, gegn því að upphæðin renni í Vegasjóð og það yrði þar með tryggt að Vestfirðirnir fengju einhvern skerf. Þetta álít ég að séu alls ekki rétt vinnubrögð. Ef menn eru á móti fjáröflunarleiðinni eða þeir telja að þarna sé ekki rétt að staðið þá eru þeir á móti því hvort sem kjördæmi þeirra fá einhverja sneið af því eða ekki. Ég benti á það við fyrri umr. hér að það væri mikil hætta á því, að skuldabréf, sérstaklega verðtryggð skuldabréf, væru í það mikilli samkeppni við vinnufé landsmanna að viðskiptabankarnir væru þegar í mjög miklum vandræðum með að starfa eðlilega og þar væri óheiðarleg og óeðlileg samkeppni af hálfu ríkisvaldsins sjálfs við ríkisbankana. Ég er enn þá þessarar skoðunar. Og vegna þeirra ummæla minna og fullyrðinga, sem þá voru viðhöfð og eru nú staðreynd, að frá 1964–1974 hafa þessi skuldabréf meira en tífaldast og sumir segja tólf eða þrettánfaldast í meðförum á meðan erlend lán í dollurum hafa tæplega þrefaldast, þá óskaði ég eftir því að bæði seðlabankastjórar og viðskiptabankastjórar svöruðu því skriflega hvort þeir álitu að hér væri um heppilega fjáröflunarleið að ræða eða ekki og þá hvort þeir teldu að þjóðarbúið þyldi þetta. Þeir svöruðu allir skriflega og töldu að þjóðarbúið þyldi ekki frekari útgáfu á happdrættislánabréfum eða verðtryggðum bréfum yfirleitt, enda kemur það fram í þessu nál., sem ég samþ. með fyrirvara, að nm., sem ekki samþ. þetta nál. með fyrirvara, eru líka hræddir við þá fjáröflunarleið sem hér er farin þó að n. fallist á þessa leið nú. Þeir vilja gera það fyrir flm. að fallast á þessa till. þeirra nú, en það þýðir líka helst aldrei oftar. Ég furða mig á því að þegar þm. bera fram ágætar till., sem hægt er að framkvæma einu sinni eða kannske oftar, en með löngu millibili, þá skuli svo fljótt vera hlaupið til þeirra sömu hugmynda. Ég held að það hafi verið þm. að austan, þó að ég sé ekki alveg viss um að ég fari með rétt mál, sem bar fram þá hugmynd að fjármagna á þennan hátt framkvæmdir við Skeiðarársand. Og þjóðin öll var samþykk þeim framkvæmdum og tók myndarlega undir fjárfestingu í þessum skuldabréfum. En hér segir í grg. að framkvæmdum á Skeiðarársandi sé nú lokið og sé þá eðlilegt að við taki nýtt stórátak í vegagerð og rétt að nota m.a. þá fjáröflunarleið sem felst í útgáfu á happdrættisskuldabréfum. Og þetta er skrifað á þeim tíma sem við vitum að ríkissjóður þarf að gefa út, ef ég man rétt, 1700–1750 millj. kr. í nýjum bréfum til þess að standa í skilum með þær skuldbindingar sem hvíla á herðum ríkisins til endurgreiðslu á þeim skuldabréfum sem þegar voru að falla í gjalddaga. Svona fjármálapólitík get ég hreint ekki skilið. Sem sagt, ég álít að þetta séu óheppileg vinnubrögð og óheppileg fjáröflunarleið. Ég er hræddur við hana, ég hef lýst því hér áður. En ég vil stuðla að því að varanlegt slitlag komi á sem flesta vegi úti um land og það sem fyrst. Ég lít ekki svo á að þessir vegir verði neitt greiðfærari á vetrum, eins og hv. þm. Stefán Jónsson kom að í sinu máli. Ég álít ekki að þeir vegir, sem hljóta þá meðferð sem hér er um getið, sem sagt endanlegt slitlag, verði neitt greiðfærari á vetrum. Ég held að þegar vegir eru komnir á kaf í snjó séu þeir ekkert greiðfærari, hvort þeir eru malbikaðir eða ekki malbikaðir, það skiptir ekki öllu máli. 

Ég ætla að gera það.

Þessi aðferð er mér semsagt ekki beint hjartfólgin og ég ætla ekki að fylgja henni, hvorki í þessu máli né öðrum. Þegar þm. eins og sá þm., sem bar þessa fjáröflunarhugmynd fyrst fram gera það og hugmyndin reynist vel, en er íþyngjandi fyrir greiðsluþol þjóðarinnar, þá held ég að við verðum að passa okkur á að misnota ekki aðferðina, nota hana ekki það oft að hún verði ofnotuð og við komumst í greiðsluþrot eins og á sér stað nú um þau bréf sem eru fallin í gjalddaga. Ég las hér smákafla úr grg. sem fylgdi frv. í upphafi og ég ætla - með leyfi hæstv. forseta að vitna hér í tvo stutta kafla til viðbótar þar sem allt bendir í sömu átt. Hér á bls. 2 stendur: „Æskilegt væri að ljúka þessum framkvæmdum á 2–4 árum og hefjast þá handa við enn aðrar stórframkvæmdir í vegamálum einmitt með því m.a. að hagnýta happdrættisskuldabréf. En fjáröflun með þessum hætti til meiri háttar vegaframkvæmda gerir það að verkum að meira fjármagn verður til annarra aðkallandi framkvæmda í vegamálum.“ Við vitum að þetta er íþyngjandi fjáröflunaraðferð og við ætlum samt sem áður að halda henni áfram. Neðar á sömu bls. stendur: „Þess vegna er auðveldast að afla fjár til þessara framkvæmda með skuldabréfaútgáfu. Ef útgáfa þeirra bréfa, sem hér er gert ráð fyrir, gengur vel má hefja ný útboð vegna annarra vegaframkvæmda.“ Þetta er margítrekað. Það er eins og að reynslan kenni okkur ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. um of. Ég skrifaði undir nál. á þskj. 727 með fyrirvara, eins og þar stendur: „ N. mælir því með samþykkt frv., en Albert Guðmundsson skrifar undir með fyrirvara þar sem hann er andvígur þeirri fjáröflunarleið sem hér er gert ráð fyrir.“ Þessi fyrirvari felst í því að ég er samþykkur vegagerðinni, en ég er andvígur fjáröflunarleiðinni. Ég vil ekki spilla fyrir framkvæmdunum með því að vera á móti frv. og mun því sitja hjá við atkvgr. um þetta mál.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls ræddi ég nokkuð um meginatriði og þá einkum tvær hliðar þess sem mestu máli skipta frá mínu sjónarmiði séð. Í fyrsta lagi er þar um að ræða til hvers féð verður notað og hvar því verður varið. Í öðru lagi er það fjáröflunaraðferðin, hvernig fjárins er aflað. Svo að ég víki fyrst að hinu fyrra atriði, þá held ég að í vegamálum okkar íslendinga séu bersýnilega þrjú stór verkefni sem við hljótum að leggja hvað mesta áherslu á. Í fyrsta lagi er það verkefni að byggja trausta og örugga vetrarvegi milli allra helstu byggðarlaga á landinu, vetrarvegi sem eru þannig úr garði gerðir að þeir eru færir flesta daga ársins og aðeins í undantekningartilvikum í allra verstu veðrum tepptir. En eins og menn vita er þessu ekki svo varið með þá vegi sem við búum víðast hvar við í dag. Þetta eru mestan part niðurgrafnir vegir, ekki upphækkaðir eða breiðir eins og þeir þurfa að vera, vegir sem safna á sig miklum snjó og eru því oft ófærir að vetrinum - oft dögum saman ef ekki vikum saman. Ég tel að þetta sé sem sagt fyrsta verkefnið og ég undirstrika að þetta er stærsta verkefnið, að byggja upp slíka vegi um allt land. Annað viðfangsefnið er að koma varanlegu slitlagi á götur og stræti helstu þéttbýliskjarna á landinu. Þetta er líka geysilega mikilvægt mál frá bæði heilbrigðissjónarmiðum og félagslegum sjónarmiðum séð. Fólk nú til dags gerir þær kröfur að hafa hreinlegt í kringum sig. Höfuðborgin hefur náð þessu marki, að flestar götur hér um slóðir eru lagðar malbiki. Og einmitt það, hvað höfuðborgin hefur náð langt á þessu sviði, hefur skapað einn mesta mismuninn sem orðinn er í þéttbýli á Íslandi, annars vegar milli höfuðborgarinnar og hins vegar bæja og þorpa víðs vegar um land. En hér er um geysilega kostnaðarsamt og erfitt verkefni að ræða, því að allir útreikningar benda til þess að lagning slitlags í bæjum og þorpum víðs vegar um land muni kosta þjóðina ekki hundruð millj. og ekki þús. millj., heldur tugi þús. millj. En þetta er verk sem verður að vinna á næstu árum, að sjálfsögðu ekki í einni svipan, heldur með markvissum hætti á alllöngum tíma. En ég legg áherslu á það að frá mínum bæjardyrum séð er þetta verkefni nr. 2 í röðinni, það næstmikilvægasta, það sem verður að hefjast nú þegar handa að glíma við, jöfnum höndum sem vegauppbyggingin í dreifbýlinu á sér stað, uppbygging þjóðveganna. Þegar þessum stóru og miklu verkefnum er lokið að mestu eða a.m.k. þau eru mjög langt komin, þá er raunverulega tímabært og eðlilegt að snúa sér að þriðja stóra verkefninu sem er lagning varanlegs slitlags á þjóðbrautir og þjóðvegi utan þéttbýlis. Ég vil sem sagt leggja á það sérstaka áherslu hér að þetta verkefni er líka geysilega kostnaðarsamt og mun kosta, jafnvel þótt ekki væru teknar nema þjóðbrautirnar sem svo eru nefndar í vegal., ekki hundruð og ekki þús., heldur einnig tugþúsundir millj. En ég lít svo á að þetta verkefni eigi að vinna þegar hin tvö eru langt á veg komin og ekki sé tímabært eins og á stendur að ráðast til atlögu við það. Þegar frv. það, sem hér er til umr., kom fram á Alþ. var það rækilega kynnt af 1. flm. þess og hæstv. samgrh. Halldóri E. Sigurðssyni sem báðir lögðu mjög þunga áherslu á að fé þetta yrði notað í því skyni að leggja varanlegt slitlag á ýmsa vegakafla á leiðinni milli Akureyrar og Reykjavíkur. Báðir þessir menn, hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson og hæstv. samgrh., Halldór E. Sigurðsson, tiltóku hvaða verkefni þeir teldu að ætti að hafa forgang í þeim efnum. Þeir höfðu á takteinum upplýsingar frá vegamálaskrifstofunni um þá hraðbrautarspotta, sem væru tilbúnir undir lagningu varanlegs slitlags og það mátti skilja orð þeirra svo að í þessi verkefni yrði ráðist fyrir það fjármagn sem þarna yrði til ráðstöfunar. Skv. frv. eins og það kom frá Nd., var gert ráð fyrir því að 1335 millj. eða þar um bil rynnu til vegagerðar á Norðurlandi og Vesturlandi, þ.e.a.s. í svokallaðan Norðurveg, en aftur á móti 666 millj. eða einhvers staðar þar í kring til vegagerðar um Suður- og Austurland. Og ef lítið er á það verkefni, sem ég hef hér verið að gera grein fyrir, lagningu varanlegs slitlags á u.þ.b. 70–80 km vegaspotta milli Reykjavíkur og Akureyrar, þá var þar um að ræða verkefni sem kostað hefði liðlega 900 millj. kr. Það var því ljóst af ræðum hæstv. samgrh. og hv. þm. Eyjólfs K. Jónssonar að þeir gerðu beinlínis ráð fyrir því, og gæti ég hér vitnað í orð þeirra frá þessum umr. í Nd. og reyndar blaðaskrif í Morgunblaðinu í því sambandi, að 3/5 hlutar af þessu fjármagni rynnu til lagningar varanlegs slitlags á þessari leið, þ.e.a.s. 900 millj. af milli 1300 og 1400 millj. Þá hefðu aðeins verið eftir um 400 millj. og er víst óhætt að fullyrða að lítið hefði þá verið unnið við gerð malarvegar á þessari leið því að kostnaður við lagningu km mun vera kominn upp í u.þ.b. 10 millj. kr. og upphæðin hefði því í mesta lagi dugað til að leggja svo sem eins og 40 km spotta af uppbyggðum malarvegi á þessari leið. Þessa stefnu gagnrýndi ég mjög harðlega við 1. umr. þessa máls og taldi fráleitt með öllu að við ættum að fara að taka stórlán til vegagerðar, dýrasta og óhagkvæmasta lán sem ríkissjóður gæti átt kost á, til þess að leggja að mestu leyti í varanlegt slitlag á þessari leið, smávegarspotta sem ferðalangar á þessari leið gætu að vísu haft ánægju af að skoppa eftir í nokkrar mínútur í senn á hverjum spottanum, en þarna yrði um að ræða verk sem kæmi hinum almenna manni, sem byggði sveitir og þorp á þessum slóðum, að tiltölulega litlum notum á þeim tímum þegar vegir bregðast hvað helst hér á landi, þ.e.a.s. að vetrinum. Ég tel að í þeirri vegáætlun, sem lögð hefur verið fram hér í þinginu, gæti sams konar villu og kom fram við flutning þessa frv. og umr. um það í Nd. Ég tel að til þess verkefnis að leggja varanlegt slitlag og byggja brýr, svo sem eins og brúna yfir Borgarfjörð, sé varið allt of miklum fjármunum. Ég tel það fjarstæðu á sama tíma og vegaframkvæmdir um allt land eru skornar mjög stórkostlega niður, þær þyrftu að hækka um u.þ.b. 40% til þess að vegáætlunin héldi verðgildi sínu, að halda alveg stíft og fast við það að eyða á tveimur árum 500 millj. í brú yfir Borgarfjörð, sérstaklega þar sem menn vita að þetta er aðeins helmingurinn af kostnaðinum. Eftir er þá að leggja annað eins fram á árunum sem þar fylgja á eftir. En þetta er einmitt dæmi um þá röngu stefnu sem uppi er í vegamálum nú, að það er farið að leggja áherslu á viðfangsefni í vegagerð sem ættu að koma í þriðju röð, á eftir hinum tveimur verkefnum sem enn hefur ekki verið sinnt sem skyldi og enn er býsna langt í land með að við eygjum að verði sinnt á næstu árum. Ég er enn þeirrar skoðunar að í sambandi við afgreiðslu þessa frv. skipti í raun og veru mestu máli hvernig fénu verði varið, og ég harma það að frv. hefur litlum breytingum tekið í þá átt að upplýsa mig eða aðra um það hvernig fénu verði varið. Enn fráleitara finnst mér þó það að í frv. virðist gert ráð fyrir því að Alþ. sé svipt sjálfsögðum ákvörðunarrétti sínum um skiptingu þessa fjár vegna þess að ef það verður að lögum nú, þá vinnst ekki tími til þess að skipta fjárhæðinni hér á Alþ. Þar af leiðir að ráðh. mun fá næstum að segja einræðisvald til þess að ákveða hvort fé þetta fer að mestu leyti til viðbótar því, sem fyrir var, í brúna yfir Borgarfjörð eða til einhverra annarra gagnlegri framkvæmda. Það er að vísu áskilið í vegáætlun að ef um frekari fjáröflun verði að ræða til vegagerðar, þá eigi fjvn. að hafa þar íhlutunarrétt. En þar sem hún getur ekki vísað ágreiningi til Alþ., eins og er við venjulega afgreiðslu á vegáætlun, þá sýnist vald hennar ekki ýkjamikið. Ég var að vonast til þess að þetta mál yrði vandlega athugað við meðferð þess í n. vegna þess að hér er um býsnastórt mál að ræða og þegar málið kom fyrst til meðferðar í n. var ákveðið að gera rækilega úttekt á ýmsum hliðum þess, bæði þeirri, sem ég hef nú gert að umtalsefni, og þá ekki síður fjáröflunarleiðinni sem mjög var gagnrýnd hér í þinginu og á það bent að hér væri ríkið í enn frekara og ríkara mæli en áður að leggja á sig bagga sem fælu í sér óhagkvæmari fjármögnun og fjáröflun en nokkur kostur væri að finna með öðrum hætti. Það var ákveðið strax á fyrsta fundi n. að senda þetta mál til umsagnar ýmissa aðila og þeim ætlaður allgóður tími til þess að skila þeim umsögnum. En hins vegar brá svo við að eftir að umsagnirnar voru fengnar var málið aldrei tekið á dagskrá. Það lá hjá n. mánuðum saman án þess að virtist vera nokkur hugur í formanni n. að afgreiða þetta mál, og gengu menn því út frá því sem vísu að það væri væntanlega samkomulag við ríkisstj. um að láta málið liggja, þess vegna væri málið aldrei tekið til umr. í n. Svo er það í fyrradag þegar haldinn er fundur í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins á þriðjudagsmorgni og við erum þar staddir, hv. þm. Jón G. Sólnes og ég, sem báðir höfðum haft uppi ýmsa gagnrýni um mál þetta við 1. umr., að haldinn er fundur í n., en ekki á venjulegum fundartíma hennar og án þess að a.m.k. mér væri kunnugt um það að til stæði að taka þetta mál á dagskrá, og þar er málið bara afgreitt: einn, tveir, þrír, án þess að nokkrar umr. færu þar fram að því er mér hefur skilist. A.m.k. veit ég ekki til þess að menn hafi rætt að neinu ráði efni þeirra umsagna sem lágu fyrir n. Þó er kannske rétt að aðrir en ég geri grein fyrir þeim umr., sem þar fóru fram. Því að ég átti þess sem sagt engan kost að vera þar viðstaddur. Þetta tel ég vinnubrögð fyrir neðan allar hellur, einhver verstu vinnubrögð sem maður hefur orðið vitni að hér í þinginu um langa hríð og aldeilis óafsakanleg með öllu. Ef það var ætlun nm. að afgreiða þetta mál, hvers vegna í ósköpunum var þá ekki hægt að gera það fyrir svo sem viku eða hálfum mánuði og gefa okkur öllum nm. kost á því að taka þátt í þeirri afgreiðslu og freista þess að hafa áhrif á afgreiðsluna. Ég heyrði það að vísu, þegar ég spurði hv. formann n. nú fyrir nokkrum dögum hvort til greina gæti komið að þetta frv. yrði afgr., að hann taldi það ekki með öllu ólíklegt og vildi ekki útiloka þann möguleika. En að mér dytti þá í hug í framhaldi af því að hann læddist til þess að afgreiða málið án þess að það væri tekið fyrir með eðlilegum hætti og tekið til umr. í n., eins og ævinlega hafði verið talað um og allir gerðu ráð fyrir, það kom mér svo sannarlega ekki í hug. Það var sem sagt ekki að ástæðulausu að mál þetta var sent til umsagnar aðila sem um það kynnu eitthvað að vilja segja, og vil ég þá fyrst nefna að það var sent til umsagnar bankastjórnar Búnaðarbanka Íslands, Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands. Þessir aðilar sendu n. allítarlega greinargerð og í þessari grg. er tekin afstaða gegn frekari útgáfu happdrættisskuldabréfa en orðið er. Ég vil leyfa mér hér, herra forseti, að lesa þessa skýrslu og reyndar fleiri umsagnir aðila sem borist hafa vegna þess að mér hefur skilist að þar hafi ekki verið lesnar hér upp fyrr í umr. En ég tel að þegar stjórn Búnaðarbankans, Landsbankans og Útvegsbankans taka sig saman um að senda Alþ. sameiginlegt bréf um tiltekið, mikilvægt fjárhagsmálefni, þá verði Alþ. þó að gefa sér tíma til þess að hlusta á hvað þessir aðilar hafa að segja.

Má ég segja eitt orð við hæstv. ræðumann.

Með ánægju.

Það er sterkur vilji hjá okkur að koma hér að þýðingarmiklu máli í kvöld og setja nýjan fund, en ég hafði hugsað mér að halda áfram umr. um þetta mál. Mundi hæstv. ræðumaður vilja gera hlé á ræðu sinni núna og við tækjum hana upp á eftir?

Ég hv. mundum við nú kannske segja - hv. ræðumaður er alveg reiðubúinn að gera hlé á ræðu sinni og halda henni áfram síðar.

Ég vona að mér verði ekki talið það til lasts þó að ég hafi sagt hæstvirtur.

- [Frh.]