Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. um ráðstafanir til að auðvelda umferð fatlaðra. N. hefur sent till. til umsagnar Öryrkjabandalagi Íslands, Umferðarráði og Arkitektafélagi Íslands. N. hafa borizt svör frá stjórnum Öryrkjabandalagsins og Arkitektafélagsins og frá framkvæmdastjóra Umferðarráðs. Þessar umsagnir eru allar jákvæðar að því er varðar till., en Arkitektafélagið hefur sérstaklega óskað eftir því í svari sínu að fá tilnefndan fulltrúa í nefndina. sem skipuð kynni að verða samkv. till. Það kemur glöggt fram, sérstaklega í umsögninni frá Umferðarráði, að ýmislegt er hægt að gera raunverulega til þess að greiða fyrir umferð fatlaðra manna. N. leggur til að athuguðu máli, að till. verði samþ. eins og hún liggur fyrir á þskj. 24. Fyrir hönd hinna fötluðu í landinu er ástæða til að þakka þá hugulsemi, sem lýsir sér í því, að till. þessi skuli vera fram komin.



Herra forseti. Mig langar aðeins til þess að þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu á þessu máli. Mér þykir vænt um, að þeir hafa sent þetta mál réttum aðilum til umsagnar og að þaðan skuli hafa komið jákvæðar umsagnir. Ég hef þá skoðun, að þetta geti orðið að nokkru gagni fyrir fatlað fólk í landinu með tímanum, geri mér hins vegar ljóst, að slíkt tekur tíma og kostar fjármagn. Ég kom aðeins hingað upp í pontuna til þess að láta í ljós þakklæti mitt fyrir afgreiðslu þessarar till.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. á þskj. 44 um endurskoðun laga um stuðning við leikfélög áhugamanna. Það er efni þessarar till., að taka skuli til endurskoðunar lög nr. 15 frá 1965 um fjárhagslegan stuðning við leiklistarstarfsemi áhugamanna. En með þessum lögum frá 1965 er leikfélögum áhugamanna skipt í flokka, a– og b-flokk, og er þar nánar tilgreint, hvaða skilyrðum leikfélög í hvorum flokki þurfa að fullnægja til þess að njóta fjárhagsaðstoðar frá menntmrn. og hve háar upphæðir þar skuli vera um að ræða. Leikfélag Reykjavikur og Bandalag ísl. leikfélaga eru í sérflokki samkv. þessum lögum. N. hefur athugað till. og fengið um hana umsögn frá Bandalagi ísl. leikfélaga og Sambandi ísl. sveitarfélaga, og hafa henni borizt svör, sem eru jákvæð gagnvart till., frá þessum aðilum. Að athuguðu máli leggur n. til, að till. verði samþ. eins og hún liggur fyrir á þskj. 44.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. ágæta afgreiðslu þessa máls. Það er mér gleðiefni að geta nú átt þess von, að ýmsir þeir vankantar, sem reynslan hefur sýnt, að voru á lagasmíðinni frá 1965, svo ágæt framför sem hún var, verði nú af sniðnir, því að ég vona, að samhljóða álit n. muni einnig hljóta stuðning hv. alþm. annarra, og þá treysti ég því, að menntmrn. bregði vel við og endurskoði lögin með ágætri samvinnu við áhugaleikfélögin og samtök þeirra. Það er því einlæg von mín, að rausnarleg hækkun til leiklistarstarfsemi á fjárlögum þessa árs, ásamt nýjum reglum, verði til þess að auka sem mest þá menningarstarfsemi sem leikstarfsemi áhugafólks er. Ég vil fullyrða, oftlega sú helzta í hverju byggðarlagi.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. á þskj. 133 um endurskoðun á loftferðalögum. N. hefur athugað þessa till. og sent hana til umsagnar flugmálastjóra og Félagi ísl. atvinnuflugmanna. Í umsögn Félags ísl. atvinnuflugmanna kemur m.a. þetta fram, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn Félags ísl. atvinnuflugmanna telur gild rök hníga að því, að framanskráð atriði loftferðalaga verði endurskoðuð, og væntir þess, að endurskoðun laganna verði ekki takmörkuð við þau, heldur nái hún til fleiri atriða, sem Félag ísl. atvinnuflugmanna hefur áður bent á, svo sem hámarksvinnutíma, lágmarkshvíldartíma flugmanna og fleiri atriða.“ Allshn. hefur sem sagt haft þessa till. til meðferðar og leggur til að hún verði samþ. eins og hún kemur fram á þskj. 133.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. á þskj. 145 og hefur sent till. Tryggingastofnun ríkisins til umsagnar, sem hefur sent jákvæða umsögn til n., og n. mælir einróma með því, að till. verði samþ., eins og hún kemur fram á þskj. 145.



Herra forseti. Allshn. tók þetta mál til athugunar og var sammála um afgreiðslu þess. Till. hefur verið send Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Búnaðarfélagi Íslands til umsagnar. Á fundinum. sem málið var afgreitt á, var lögð fram umsögn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, sem mælti með því, að till. yrði samþ., en ekki lá þá fyrir umsögn frá Búnaðarfélagi Íslands, en hún hefur eigi að síður komið fram, og þar er einnig mælt með samþykkt till. Það er eðlilegt, að það sé gert, sem þessi till. ætlast til, að rannsakað verði, hvort hagkvæmt sé að vinna skeljasand til kölkunar túna. Það má kannske segja, að þetta sé síður nauðsynlegt, eftir að Áburðarverksmiðjan fer að framleiða blandaðan áburð og þá einnig með kalki, en talið er, að jafnvel þótt það komist í framkvæmd, sem verður, þá geti verið nauðsynlegt að afla skeljasands og kalka túnin meira en hægt er að gera með þessum áburði. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta meira. Allshn. leggur til, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Við höfum nú, 11 alþm., leyft okkur að leggja fram á þskj. 175 í Sþ. till. til þál. um að gerð verði 10 ára áætlun um fullnaðaruppbyggingu þjóðvegakerfisins samkv. gildandi vegalögum, en jafnframt felst í till. viljayfirlýsing Alþingis um fjármögnun áætlunarinnar og nokkur ábending um framkvæmdaröð. Þjóðvegakerfið er nú að frátöldum fjallvegum samtals um 8.800 km og skiptist samkv. lögum í hraðbrautir, þjóðbrautir og landsbrautir. Hér á landi hafa orðið miklar framfarir á þessari öld. Á ýmsum sviðum stöndum við Íslendingar jafnfætis þjóðum, sem langt eru komnar á framfarabrautinni. En í vegamálum er Ísland enn þá vanþróað land. Sú staðreynd blasir við hverjum þeim, sem kynnzt hefur vegunum hinum megin Atlantshafs í Norðurálfu og Vesturálfu, eins og þeir eru nú. Þessi vanþróun íslenzkra vega vekur líka strax athygli erlendra ferðamanna, sem um landið fara. En Íslendingar eiga 50 þús. bifreiðar, eina fyrir hverja fimm íbúa, og mikill meiri hluti þeirra bifreiða er framleiddur til aksturs á eggsléttum, malbikuðum eða steinsteyptum götum og þjóðvegum bifreiðaframleiðslulandanna. Akstur þeirra hér er misþyrming á þessum viðkvæmu og dýru ökutækjum og tilfinnanleg sóun verðmæta. Hér eru í stöðugum gangi um land allt á hinum veiku vegum, stórar og þungar vöruflutningabifreiðar, sem eru vegakerfinu ofraun, eins og það er. Vegaviðhaldið þ.á.m. snjómokstur, kostar of fjár og er þó óralangt frá því að fullnægja þörfinni. Fyrir níu árum stofnaði Alþingi vegasjóðinn, sem hefur sértekjur af benzínskatti o.fl. til að annast uppbyggingu og viðhald vegakerfisins. Nokkuð hefur áunnizt síðan, en allt of lítið, því miður. Tími er til þess kominn, að þjóðfélagið horfist í augu við vandann, eins og hann er, og geri sér grein fyrir því, hversu stórt viðfangsefni það er fjárhagslega að koma þjóðvegakerfinu í heild í viðunandi horf og setja sér markmið. Við tillögumenn gerum ráð fyrir, að þessu markmiði sé hægt að ná á 10 árum eða e.t.v. eitthvað skemmri tíma, en tekjur vegasjóðsins nægi ekki til þess og ríkissjóður eigi að standa straum af sérstökum lántökum til þess að framkvæma dýrustu vegagerðina, sem að líkindum getur raunverulega sjálf staðið undir slíkum lánum, eins og að er vikið í grg. till. Því hefur líka verið haldið fram með nokkrum rökum, að slík ríkislántaka til vega, sem ríkissjóður, en ekki vegasjóður, stæði straum af, væri í rauninni aðeins endurgreiðsla á skuld ríkissjóðs við umferðina. Víða um landsbyggðina óttast menn það nú, að ef svo heldur fram sem horft hefur síðustu árin, þá fari mestur hluti vegasjóðsins í ófullnægjandi viðhald og uppbyggingu dýrra hraðbrautarmannvirkja, sem eru þó ekki nema svo sem 4% af lengd þjóðvegakerfisins í heild. Till., sem við flytjum á þskj. 175, er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Vegagerð ríkisins að láta á árinu 1972 gera sundurliðaða kostnaðaráætlun um fullnaðaruppbyggingu þjóðvegakerfisins á árunum 1973-1982, eða á skemmri tíma, ef fært þætti, enda sé í áætluninni miðað við þá gerð vega, sem stefna ber að samkv. 12. og 13. gr. vegalaga nr. 71 30. des. 1963, sbr. lög nr. 98 1970. Jafnframt lýsir Alþ. yfir þeim vilja sínum, að eftir að gerð 10 ára áætlunarinnar er lokið, skuli gerð og viðhald þjóðvega þannig fjármagnað, að tekin verði ríkislán til að byggja upp hraðbrautirnar og þær þjóðbrautir, sem mest umferðarálag er á, en kostnaður við uppbyggingu annarra þjóðvega svo og viðhald og stjórn vegamála greitt úr vegasjóði, þ.e. af fé því, sem innheimt er til vegagerðar samkv. vegalögum. Framkvæmdaröð í áætluninni verði við það miðuð, að landsbyggð haldist og eflist, svo og æskilegt jafnvægi milli landshlutanna, og að sem fyrst verði dregið úr þeim kostnaði við bifreiðarekstur landsmanna í heild, sem ástand veganna hefur áhrif á. Kostnaður við áætlunargerðina greiðist úr ríkissjóði.“ Til viðbótar því, sem ég sagði áðan, skal hér aðeins vikið að örfáum atriðum, sem máli skipta. Núgildandi vegalög eru, eins og í till. stendur, frá árinu 1963. Með þeim lögum var vegasjóðurinn stofnaður og honum fengnir sérstakir tekjustofnar, sem eru benzínskattur, gúmmígjald og bifreiðaskattur. Samtals nema þessar tekjur vegasjóðsins nú um 900 millj. kr. á ári. En beint í ríkissjóðinn renna leyfisgjöld og almenn innflutningsgjöld af bifreiðum og bifreiðavarahlutum. Þetta er það, sem kallað hefur verið, að ríkissjóður taki skatt af umferðinni umfram það, sem hún fær úr vegasjóðnum, og mun sú upphæð hafa numið samtals 4-5 milljörðum kr. á síðasta áratug. Þetta er það, sem kallað hefur verið skuld ríkissjóðs við umferðina, sem varla er þó við að búast, að ríkissjóður endurgreiði, nema lántaka komi til. Í vegalögum er ákveðin gerð og flokkun þjóðvega. Þar eru fjallvegir í sérflokki, en um þá ræði ég ekki að þessu sinni, enda er lengd þeirra nokkuð í óvissu og ekki miklu til þeirra kostað. Aðalþjóðvegakerfinu er í lögunum skipt í þrjá flokka eftir fyrirhugaðri gerð þeirra og breidd. Samkv. lögunum eru hraðbrautir nú taldar 324 km samtals. Þetta eru langdýrustu mannvirkin, en ekki nema 4% af lengd þjóðvegakerfisins, sem er, eins og ég sagði áðan, í kringum 8.800 km. Þá eru það þjóðbrautir. Þær eru samtals nálægt 2.760 km og mynda í heild einhvers konar hringbraut um landið og eru aðalsamgönguæðar landsbyggðarinnar. Þriðji flokkurinn er svo landsbrautirnar, sem svo eru nefndar, samtals rúmlega 5.620 km. Þar er að jafnaði um að ræða hina fáfarnari þjóðvegi, sem greinast í ýmsar áttir út frá þjóðbrautunum og tengja hina dreifðu byggð við þjóðvegakerfið. Þjóðvegir í þéttbýli eru nálega 100 km og skiptast milli aðalþjóðveganna, þannig að tölurnar, sem ég nefndi áðan, mættu af þeirri ástæðu vera lítið eitt hærri. Til þjóðvega í þéttbýli gengur tiltekinn hundraðshluti af tekjum vegasjóðsins. Utan þjóðvegakerfisins eru svo sýsluvegirnir nálega 2.570 km, en sýsluvegasjóðum er aflað tekna innan héraða, en fá á móti nokkurt framlag úr vegasjóðnum. Í till. felst það, að þjóðin setji sér það takmark að byggja upp þjóðvegakerfið á þann hátt, sem lög mæla fyrir, á 10 árum eða skemmri tíma, ef fært þykir. Til þess þarf áætlun, og að áætlunargerð lokinni á það að liggja fyrir, hvað þessi uppbygging kostar. Um það skal ég hér engu spá. En víst er, að það kostar mun meira en samanlagðar tekjur vegasjóðsins í 10 ár að frádregnum viðhaldskostnaðinum, sem nú fer hraðvaxandi frá ári til árs og er þó ófullnægjandi. Við flm. þessarar till. leggjum til að Alþ. marki þá stefnu til fjármögnunar, að hraðbrautir og þær þjóðbrautir, sem mest álag er á, verði lagðar fyrir lánsfé og ríkissjóður standi straum af þeim lánum, þar sem vegasjóður hefur ekki bolmagn til þess á þeim tíma, sem hér er um að ræða. En ef þessi dýru mannvirki verða byggð fyrir lánsfé, má ætla, að vegasjóður verði þess umkominn að sinna hinum öðrum verkefnum, uppbyggingu þjóðbrauta og landsbrauta og vegaviðhaldi. Nú kann að verða spurt: Er það fjárhagslega fær leið að taka ríkislán til vegagerðar? Því er til að svara, að athuganir, sem fram hafa farið og skýrt hefur verið frá hér á Alþ. benda til þess, að svo sé að því er hraðbrautir varðar og fleiri vegi, sem fjölfarnir eru. Ef þessir vegir verða byggðir upp á viðunandi hátt með varanlegu slitlagi, sparast við það mikið fé, beint og óbeint. Í fyrsta lagi verður viðhaldið þá og þar á meðal snjómoksturinn ekki nema brot af því, sem það nú er eða þarf að vera. Í öðru lagi mundi koma fram óbeinn sparnaður í aukinni endingu bifreiða frá því, sem nú er, og þar er talið, að um stórfé sé að ræða. Hér á Alþ. hefur það verið upplýst með tölum, að það, sem þannig geti sparazt með byggingu, nægi fyllilega til að standa straum af lánum til uppbyggingarinnar, þegar um hina fjölförnustu vegi er að ræða. Jafnframt hefur verið skýrt svo frá, að fáanleg séu lán erlendis til slíkra framkvæmda, ef til þess þyrfti að grípa. Áhugi á uppbyggingu hraðbrautanna fer nú mjög vaxandi, einkum hér í þéttbýlinu við Faxaflóa, en á Suðvesturlandi er meginhluti þeirra þjóðvega, sem teljast hraðbrautir og raunar eru, eins og ég sagði áðan, ekki nema eitthvað í kringum 4% af lengd þjóðvegakerfisins í heild. En almennt dylst mönnum það ekki, hvar sem þeir eru á landinu, hve hagkvæmt það væri fjárhagslega að koma upp hraðbrautum, þar sem umferðin er mest. Hitt óttast menn svo víða um land, að ef megin áherzlan verður lögð á að koma upp hraðbrautunum á skömmum tíma og vegasjóðnum ætlað að kosta þær af sínum tekjum eingöngu, þá þýði það meiri og minni kyrrstöðu í uppbyggingu þjóðbrauta og landsbrauta og þar með þjóðvegakerfisins í heild. Það er ekki heldur svo, að uppbygging hraðbrautanna einna sé nein viðhlítandi lausn fyrir bifreiðaeigendur í þessu landi. Það er hætt við, að ökumönnum hér við Faxaflóa t.d. þætti það þunnur þrettándi, ef þeir mættu ekki aka út úr höfuðborginni lengra en hraðbrautirnar ná. Það er uppbygging þjóðvegakerfisins alls um land allt, sem stefna ber að og stefnt er að á næstu 10 árum eða skemmri tíma með þessari till., ef samþ. verður. Og það er þetta, sem vonir manna standa til, að verði í þeim landshlutum, þar sem snjóþyngslin eru mest, þar sem læknisleysið er tilfinnanlegast og þar sem hið daglega stríð er háð við að koma framleiðsluvörunum á markað, svo að nokkuð sé nefnt. Við tillögumenn teljum sjálfsagt að fela Vegagerð ríkisins að gera þá 10 ára áætlun, sem hér er um að ræða. Og þar sem mikið af þeim gögnum, sem til þess þarf, er án efa fyrir hendi hjá Vegagerðinni, teljum við til greina koma, að hún geti lokið áætluninni á einu ári og till. miðuð við það, að svo verði. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og hv. allshn., en svipuð till., sem áður hefur legið fyrir hér á Alþ. hefur verið til meðferðar í þeirri nefnd.



Herra forseti. Till. sú til þál. á þskj. 294, sem ég ásamt hv. 1. þm. Norðurl. e. hef leyft mér að flytja varðandi endurskoðun ferðamála með tilliti til stuðnings við æskilega þróun landsbyggðar, er þannig: Með leyfi forseta vil ég lesa hér tillögu orðin: „Alþingi ályktar að beina því til ríkisstj. að láta fara fram gagngera athugun og endurskoðun á skipan og framkvæmd ferðamála með sérstöku tilliti til þess, að ferðaþjónusta geti orðið traustur atvinnuvegur sem víðast um byggðir landsins og þróun ferðamála verði til stuðnings við æskilega þróun landsbyggðar.“ Ég vil benda á, að það mun vera í gangi athugun á ákveðnum þáttum ferðamála, en ekki sérstaklega þeim atriðum, sem hér er bent á. Eins og menn vita, eykst ferðamannastraumur til landsins og fyrr en varir búum við í ferðamannalandi, hvað sem við höfumst að eða gerum í þeim málum. Spurningin er því þessi: Hvað gerum við í ferðamálunum og hvernig verður sá ferðaútvegur, sem við byggjum upp? Og hver verður þá hlutur landsbyggðarinnar og dreifbýlisins í þessum málum? Glöggur maður, sem skrifaði um ferðamál og sérstaklega um ferðamál landsbyggðar og dreifbýlis á s.l. ári, bendir á það, að eins og þessum málum er nú háttað, þá þarf ekki aukinn ferðamannastraumur að skilja eftir sig neitt sérstaklega í sveitunum. Hann kemst svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir, sem fara um sveitir Íslands á bíl, geta gert sig meira eða minna óháða fyrirgreiðslu þess fólks, sem verður á braut þeirra, með ýmsum útbúnaði, tjöldum, sem eru að verða eins og heil hús, viðleguútbúnaði og matarbirgðum. Það er því ekki neitt sjálfsagt og óhjákvæmilegt, að aukin ferðamennska færi með sér aukna atvinnu og tekjuskilyrði í sveitum landsins, heldur kann hún, ef ekki er á þessum málum tekið sérstaklega af hendi sveitafólksins, aðeins að færa með sér aukið ryk á vegum landsins og aukinn átroðning og landsspjöll.“ Ég held, að þessi orð séu athyglisverð, þó að hlutirnir séu kannski nokkuð stíft fram settir. Það er eitt grundvallaratriði heilbrigðrar byggðastefnu, að landkostir, hverju nafni sem nefnast, séu nýttir af fólki viðkomandi byggða, að þeir, sem hafa fasta búsetu í hinum dreifðu byggðum og hafa gert það að lífsstarfi sínu að nýta gæði landsins, að breyta þeim í verðmæti fyrir alþjóð, þeir hafi forgang að því að nýta öll þau gæði, sem við þessi sömu svæði, þessar sömu byggðir eru bundin. Í þessum byggðum ríður mest á því að auka fjölbreytni atvinnutækifæranna. Það má segja það, að fólkið flýi ekki úr byggðunum, það sé dregið úr byggðunum, vegna þess að framleiðslu byggðarlögin gefa ekki tækifæri til nógu fjölbreyttrar atvinnu. Nú er það svo, að sumt af þessum hlutum þarf að draga saman í stórar einingar og það dregst saman í stórar einingar í stærstu þéttbýlisstöðunum og við þessu er ekki svo gott að sporna. En það verður að meta og vega hvern þátt út frá því, hvort hægt er að framkvæma hann þannig, að hann verði þessum dreifðu byggðum til stuðnings, hvort hægt er að reka hann í smærri einingum, hvort hægt er að framkvæma hann úti í byggðarlögunum. Og þetta verður að gera, eigi að fylgja svokallaðri landsbyggðarstefnu. Þannig verður að meta og vega hvern þátt út frá þessu sjónarmiði. Það er vegna þessarar miðsækni í öllum hlutum, að öll þjónusta, öll úrvinnslustörf og annað því um líkt dregst saman ósjálfrátt, ef ekki er sérstaklega unnið frá þessu sjónarmiði. En hvað kemur þetta ferðamálum við? Jú, það kemur þeim við vegna þess, eins og ég hef bent á, að ferðamál eru ein tegund af nýtingu landkosta og þessa ferðaþjónustu er hægt að stunda bæði í stórum og smáum einingum. Þá vil ég benda á það, að nær öll okkar ferðaþjónusta og ferðastarfsemi hefur til þessa haft sínar höfuðstöðvar í Reykjavík og verið rekin að mestu í stórum einingum. Hér eru flugfélög, hér eru hótel, hér eru ferðaskrifstofur, hér hefur farið fram öll fjárfesting á þessu sviði og hingað er dreginn allur arður af þessari starfsemi. Fróðir menn, sem fylgjast með þessum málum úti um byggðirnar, segja, að þetta komi glöggt fram í ýmsu smáu eða mörgu smáu, t.d. afgreiðslu ferðamannaskipa, sem láta svo lítið að koma við í höfnum kringum landið. Þá bíða þar bifreiðar, kannske komnar sunnan frá Reykjavík frá aðilum, sem hér reka sína þjónustu. Það eru ferðaskrifstofurnar, sem reka þetta eftir eðli málsins frá sínum bæjardyrum og þess er ekki gætt, að byggðirnar njóti þarna nokkurs. Hvað er hægt að gera á þessu sviði? Það er hægt að svara því þannig að það sé ákaflega margt. Þetta eru svo margslungin mál. Þetta er í ótal smáum og stórum atriðum. Benda má á það, að skólana, sem er verið að byggja um landið, er bæði hægt að gera þannig, að höfð sé hliðsjón af þessum málum, en svo er líka hægt að beita aðferðum, sem koma í veg fyrir það, að þeir nýtist til ferðaþjónustu. Ég hef heyrt það, að ákveðnar reglur, sem settar eru af hálfu viðkomandi yfirvalda um byggingu og gerð skólahúsnæðis, vinni jafnvel beint á móti því, að skólar séu nýttir í þessum tilgangi. Þeir þurfa að vera við þetta miðaðir og jafnvel er eðlilegt að velja þeim stað með þetta fyrir augum. Nú er víða verið að byggja skóla einmitt á fögrum og eftirsóttum stöðum og þarna eru tækifærin. Þetta er eitt, en það er ákaflega margt, sem má benda á. Veiðiskapur nýtur vaxandi eftirspurnar, bæði laxveiði og silungsveiði. Þetta er hægt að byggja upp með það fyrir augum. að það styrki viðkomandi byggðir. Það má benda á fuglaveiði, gæsaveiði og rjúpnaveiði. Og það má benda á sjóstangaveiði, það má benda á hestamennsku og útreiðar, hestaleigu, skíðaskála o.fl. o.fl. En vegna þess, að við vitum, að þarna mun eiga sér stað vöxtur og að það er jafnvel mikið fjármagn lagt í þetta, þá tel ég það ákaflega brýnt, að sjónarmið það, sem ég kalla heilbrigða byggðastefnu, sé ávallt viðhaft við uppbyggingu ferðaþjónustunnar. Það má benda á, að á milli byggðamála og ferðaútvegs eru gagnkvæm áhrif, vegna þess að það hefur sýnt sig í þeim löndum. þar sem þessi starfsemi stendur á gömlum merg, að það er ekki síður eftirsóknarvert frá sjónarmiði ferðaþjónustunnar með það fyrir augum. að aðdráttarafl landanna haldist, að byggðin haldist við. Þetta kemur ákaflega greinilega fram í þeirri ákveðnu baráttu Svisslendinga fyrir því að halda við öllum sínum fjallabyggðum, ekki vegna hreins búskaparlegs gildis, heldur vegna þess, að eyðist byggðin, þá hverfur það aðdráttarafl, sem byggðirnar hafa sem ferðamannabyggðir. Sama er að segja um Norðmenn, sem kannske eru lengst komnir í því að byggja upp það, sem mætti kalla ferðaútveg sveitanna. Þeir leggja ákaflega mikla áherzlu á að halda við byggð og að þetta falli saman. Sama er að segja um Svía. Ég átti þess kost að ferðast nokkuð um skerjagarðinn út frá Stokkhólmi á s.l. sumri og þá var okkur sýnd þessi barátta Svíanna. Það er stór félagsskapur í Stokkhólmi, sem hefur verið myndaður eingöngu til þess að sjá um og berjast fyrir því, að byggð haldist við í sænska skerjagarðinum. Maður gæti ætlað, að Stokkhólmsbúar vildu leggja þetta undir sig og leggja eyjarnar í eyði, en svo er ekki. Þeir finna, að til þess að þeir njóti þessa og þetta er þeirra útivistarsvæði, þá þurfa þeir að halda við byggðinni. Þetta eru bara ein rök í þessu margslungna máli. Ég vil líka benda á, að það hefur verið að aukast áhugi fyrir þessum málum. Ferðamálafélög hafa verið stofnuð í sumum héruðum og markmið þeirra er að auka ferðaþjónustu og ferðamenningu. Búnaðarfélag Íslands hefur tekið þetta mál upp á sína arma og var gerð um það ályktun á síðasta Búnaðarþingi. Herra forseti. Ég legg til að umr. um málið verði frestað og því vísað til allshn.



Herra forseti. Á þskj. 99 leyfi ég mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. um augnlækningar: 1. Hvað eru margir augnlæknar starfandi utan Reykjavíkur? 2. Hvaða þjónusta er veitt í augnlækningum úti á landsbyggðinni? 3. Hvaða ráðstafanir eru á döfinni til þess að veita viðunandi þjónustu vegna augnlækninga úti á landsbyggðinni? Ég hafði fregnir af því í haust, að mjög langur biðtími væri að komast að í augnlæknaþjónustu á Akureyri og það svo, að skipti vikum og jafnvel mánuðum, og nokkuð hefði borið á því, að fólk, sem var haldið augnsjúkdómum, yrði að taka sig upp síðla nætur með nesti til að hefja bið utan dyra fyrst og síðan inni á stofunni eftir augnlækni. Mér þóttu þetta merkilegar fréttir, og ég hringdi norður til að fá það staðfest, og var þetta staðfest við mig, að slík væri aðsóknin að þessum augnlækni. Um tíma í haust þurfti hann að fara utan, til Bandaríkjanna, og var þá ástand mjög slæmt á stóru svæði raunar á Norðurlandi og Norðausturlandi. Af því tilefni bar ég þessa fsp. fram. En svo atvikaðist, að rétt í þann mund er fsp. kom fram, veiktist hæstv. ráðh., og því er hún búin að liggja fyrir þinginu nokkuð lengi, en ég vænti þess, að henni verði svarað núna.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. þm. skal þess getið, að alls hafa nú 13 íslenzkir læknar sérfræðiréttindi í augnlækningum, og starfa þeir allir hér á landi. Þrír þeirra eru yfir 70 ára og hafa minnkað við sig störf. Utan Reykjavíkur er nú einn augnlæknir í fullu starfi á Akureyri, Gissur Pétursson, og hefur hann starfsaðstöðu við fjórðungssjúkrahúsið, og hann hefur að jafnaði 3–5 sjúklinga á sjúkrahúsinu. Það er alveg rétt, sem hv. þm. segir, að á Akureyri hefur verið mikill biðtími og erfiðleikaástand þar á sjúkrahúsinu, en nú standa vonir til, að úr þessu rætist nokkuð, því að von er á lækni að sjúkrahúsinu á Akureyri, augnlækni, Lofti Magnússyni, sem að undanförnu hefur verið starfandi í Falun í Svíþjóð. Yrði þá stofnuð augnlækningadeild við fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri með a.m.k. tveimur læknum, og ætti það að geta bætt eitthvað úr því ástandi, sem hv. þm. var að lýsa. Eins og kunnugt er, hafa um árabil verið farnar augnlækningaferðir á vegum heilbrigðisstjórnarinnar á sumrin. Kristján Sveinsson hefur farið um Vesturland og Vestfirði, Bergsveinn Ólafsson hefur farið um Austfirði, Hörður Þorleifsson hefur farið um Suðurland, aðallega í Vestur-Skaftafellssýslu og til Vestmannaeyja, og Úlfar Þórðarson hefur farið um Norðurland síðan 1967, en áður fór Helgi Skúlason þessar ferðir. Augnlækningaferðum hefur verið hagað þannig, að læknir hefur haft móttöku hjá héraðslækni, venjulega 1–2 daga einu sinni í ferðinni. Úlfar Þórðarson hefur þó farið tvívegis á ýmsa staði norðanlands, en hann fer flugleiðis venjulega um helgar og ekki eingöngu um sumartímann. Eftir augnlækningaferðir stefna augnlæknarnir þeim sjúklingum, sem aðgerðir þurfa, til Reykjavíkur eða Akureyrar til þeirrar meðferðar. Augnlækningadeild var formlega opnuð á Landakotsspítala í Reykjavík í sept. 1970, og eru þar starfandi fjórir augnlæknar. Hafa þeir aðgang að 12 rúmum og komast allt upp í 20 rúm á sumrin. En þessi aðstaða hefur reynzt of lítil. og þarna eru jafnan langir biðlistar. En starfsaðstaða, föst starfsaðstaða fyrir augnlækna er nú ekki nema í Reykjavík og á Akureyri, og mun tæplega verða á öðrum stöðum að staðaldri í bráð. Hins vegar er unnið að því, að við heilsugæzlustöðvar verði aðstaða til að augnlæknar komi til skoðanaferða eins og aðrir sérfræðingar. Eins og nú er ástatt, mun landsbyggðinni bezt þjónað með því að fjölga ferðum sérfræðinga út í héruðin og stækka deildir fyrir augnsjúkdóma í Reykjavík og á Akureyri, svo að unnt verði að vinna verkefnin jafnharðan og stytta jafnframt biðtíma til aðgerða.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, sem voru greinargóð, og hann drap á það, að bezt yrði að fjölga ferðum. Það er áreiðanlega nauðsyn, þegar við sjáum það, að allir læknarnir eru starfandi hér í Reykjavík utan einn, sem er staðsettur á Akureyri. Þó er von í aðstoðarlækni þar nú. Þegar við sjáum heil héruð eins og Vestfirði og Austfirði, sem byggja augnlæknisþjónustu aðeins á flugferðum, þá er það ljóst, hversu óstöðug þessi þjónusta er, sérstaklega um vissan árstíma. Það er svo, að læknavandamálið úti um landsbyggðina hefur oft borið á góma hér á hv. Alþ., og ber enn. Við höfum sjaldan tekið fyrir svona víssa þætti þess, en sýnilegt er, að ástandið varðandi augnlæknisþjónustu hefur verið vægast sagt lélegt, og þyrfti sannarlega að fjölga ferðum verulega og einnig að gera þeim sjúklingum kleift, sem þurfa á skjótri læknisaðstoð að halda, að fá hana fyrr en verið hefur. Því miður hefur það verið staðreynd, a.m.k. varðandi Norður- og Austurland, að fólk hefur orðið að bíða svo vikum skipti, sumir telja það jafnvel í mánuðum. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. hlutist til um það af sínum mikla áhuga á þessum málum, að bót verði fundin á þessu sem allra fyrst.



Herra forseti. Það er engin augndeild starfandi við kennslusjúkrahúsin í landinu, Landsspítalann eða Borgarspítalann. Og í sannleika má segja það, að í raun og veru ríkir algert neyðarástand í þessum málum, svo slæmt, að félagsskapur, Lionsklúbbarnir í landinu, hafa nú ákveðið að reyna að bæta þarna um og hefja fjáröflun til styrktar augnlækningum. Ferðir augnlækna út um landið hafa sannarlega gert mikið gagn. Þó er það sannast mála, að þegar miðað er við nútíma læknisþjónustu, þá hafa þessir menn enga aðstöðu til þess að gegna fullnægjandi þjónustu við það fólk, sem þeir finna. Rannsóknir eru mikils virði. Þeir hafa venjulega ekki aðstöðu til að gera þær eins fullkomnar og vera skyldi, og enda þótt þeir finni fólkið, þá er biðtíminn svo langur á þeim tveimur stöðum, sem um er að ræða í landinu, Reykjavík og Akureyri, að oft hlýzt illt af. Hér í landinu er um 2–3% af fólkinu rangeygt. Flest af þessu hefði mátt laga, ef hægt hefði verið að gera við því í tíma. Og enn fremur höfum við vegna okkar slæmu aðstöðu ekki getað tekið börn til augnrannsóknar á þeim aldri, þegar einna mest er þörfin fyrir það, en það er við fjögurra ára aldurinn, áður en þau fara að ganga í skóla. Von er til, að úr þessu rætist, en sannleikurinn er sá, að óvíða hafa kannske okkar heilbrigðismál verið í verra ástandi en hvað þetta snertir, einkum það, að ekki skuli hafa verið til nein deild við Landsspítalann, sem þýðir að sjálfsögðu það, að læknanemarnir hafa ekki fengið þá kennslu og þjálfun í greiningu og meðferð augnsjúkdóma, sem nauðsynleg hefði verið. Við höfum, eins og allir vita, óvenjulega háa hundraðstölu af glákusjúklingum hér í landi. Þarna hafa ferðalögin hjálpað allmikið til að finna þessa sjúklinga, en oft hefur staðið á því, að þeir kæmust til lækninga. Og úr þessu verður sannarlega að bæta. Enginn vafi er á því, að heilsuverndarstöðvarnar geta, þegar þær rísa, bætt hér verulega um. Þar ætti að vera hægt að koma upp aðstöðu, sem væri fullnægjandi til þess að greina og gera léttar augnaðgerðir. Enn fremur er það svo, að rannsóknir á fólki, sem komið er yfir fertugt, eru mikil nauðsyn hér í landi vegna glákuhættu. Allt þetta mundi verða auðvelt, ef heilsuverndarstöðvarnar væru risnar af grunni, en eins og málin eru í dag, er þetta efni, sem sannarlega þarf að bæta, og þar til úr þessu verður bætt með aukinni aðstöðu á þessum tveim stöðum, Reykjavík og Akureyri, þá held ég, að eingöngu bætt aðstaða héraðslækna og heilsuverndarstöðva geti orðið nokkur úrlausn.



Herra forseti. Hinn 19. febr. s.l. birtist svo hljóðandi fréttatilkynning frá utanrrn. í dagblöðum: „Í tilefni af umræðum um flugvelli landsins undanfarið skal eftirfarandi tekið fram: Um alllangt skeið hafa verið í undirbúningi ýmsar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, m.a. lenging þverbrautar og aukinn tækjabúnaður, er lækki blindflugsmörk þar, til að auka nýtingarmöguleika vallarins umfram það, sem nú er. Hönnun og öllu öðru undirbúningsstarfi vegna brautarlagningarinnar var lokið í ágústmánuði 1970, en fé er enn eigi til ráðstöfunar til að hefja framkvæmdir við hana. Að því er varðar tækjabúnað vallarins verða bráðlega hafnar framkvæmdir fyrir um 26.5 millj. kr., er Bandaríkjamenn greiða. Gert er ráð fyrir, að innan skamms verði unnt að skýra frá öðrum framkvæmdum, sem fyrirhugaðar eru.“ Svo mörg eru þau orð. Með öðrum orðum, fyrir tæplega ári síðan var frá því skýrt með sérstakri fréttatilkynningu frá hlutaðeigandi rn., að bráðlega yrðu hafnar framkvæmdir við tækjabúnað á Keflavíkurflugvelli fyrir um 26.5 millj. kr., sem Bandaríkjamenn mundu greiða, og auk þess yrði innan skamms unnt að skýra frá öðrum fyrirhuguðum framkvæmdum á flugvellinum. Hefur þar sjálfsagt fyrst og fremst verið átt við lengingu svokallaðrar þverbrautar á vellinum, sem um skeið hefur verið aðkallandi framkvæmd. Þrátt fyrir að svo langt er um liðið síðan umrædd fréttatilkynning var gefin út, hefur ekkert bólað á framkvæmdum eða efndum á því, sem þar var boðað. Það ætti að vera óþarfi að fjölyrða um nauðsyn þess að gera stórt átak á Keflavíkurflugvelli til að gera hann þannig úr garði út frá öryggis- og nýtingarsjónarmiðum, að hann geti kallazt öruggur alþjóðaflugvöllur, svo mjög sem um það hefur verið rætt á opinberum vettvangi undanfarið. Fregnir hafa borizt um, að á Bandaríkjaþingi hafi komið fram till. um tæplega 12 millj. dollara fjárframlag á tveimur árum til lengingar áðurnefndrar þverbrautar á Keflavíkurflugvelli. Till. mun enn ekki hafa fengið fullnaðarafgreiðslu. Hvernig og hvenær ætlar hæstv. ríkisstj. að hefjast handa um framkvæmdir til að koma Keflavíkurflugvelli í það horf, sem nauðsynlegt og aðkallandi er talið, til að hann verði það, sem hann þarf að verða til að geta flokkazt undir það, sem nefnt er öruggur alþjóðaflugvöllur? Þetta er spurning, sem brennur á vörum margra. Í sjónvarpsþætti 1. febr. s.l., þar sem mál þessi komu til umr., sagði hæstv. utanrrh. aðspurður, að fjármagn til flugbrautarlengingar á Keflavíkurflugvelli mundi ekki koma frá Bandaríkjunum. Ég hygg, að flestir hafi skilið ummæli hæstv. ráðh. við þetta tækifæri á þann veg, að búið væri að útvega innlent fjármagn til þessara framkvæmda. Í blaðaviðtölum við hæstv. ráðh. eftir þennan sjónvarpsþátt hefur hann þó sagt, að þetta væri á misskilningi byggt. Orðrétt segir hæstv. ráðh. í Tímanum s.l. sunnudag, með leyfi hæstv. forseta: „Það er auðvitað alveg ljóst, að flugbrautir á Keflavíkurflugvelli þarf að lengja til þess að auka nýtingarhlutfallið og fá aukna umferð um völlinn. Bandaríkjaþing hefur nú stöðvað fjárveitingar til þessa verks, sem þó var búið að lofa. Af því leiðir, að framkvæmdir verður að fjármagna með öðru móti. Til þess eru að sjálfsögðu ýmsar leiðir, og ég hef nú til athugunar nokkrar þeirra, þ. á m. hugsanlega möguleika á innlendri fjármögnun.“ Þannig hljóðar þessi tilvitnun úr Tímanum. Þarna er sem sagt gefið í skyn, að Bandaríkjamenn hafi svikið gefið loforð. Hvers vegna hefur Bandaríkjaþing nú stöðvað fjárveitingar til lengingar flugbrauta, eftir því sem hæstv. ráðh. segir? Það væri vissulega fróðlegt að fá svar við því. Það hefur ekki farið fram hjá mönnum, að atvinnuflugmenn hafa talið sig tilneydda til að vekja athygli fjölmiðla sérstaklega á því, að töluvert skortir á, að Keflavíkurflugvöllur standist þær kröfur, sem gera verður til nútímaflugvallar. öryggisbúnaður og tækjaútbúnaður vallarins er ekki fullnægjandi að þeirra áliti. Þá hafa forráðamenn Loftleiða bent á á opinberum vettvangi, hversu mikið það fjárhagstap er, þegar erlendar þotur, sem hyggjast nota Keflavíkurflugvöll, hætta við það vegna brautarskilyrða, sem iðulega kemur fyrir, eins og kunnugt er, en orsakir þess eru oftast fyrst og fremst of stuttar lendingarbrautir. Tölur, sem komið hafa frá Loftleiðum um þetta efni, bera með sér, að hugsanlegt brúttótekjutap í hvert skipti, sem erlend þota, t.d. af gerðinni DC 8 63, hættir við að nota Keflavíkurflugvöll vegna ófullnægjandi lendingarbrauta, geti numið um 500 þús. kr. Sé um flugvélagerðina Boeing 747 að ræða, sem hættir við að nota Keflavíkurflugvöll af áðurgreindum ástæðum, má áætla, að brúttótekjutapið geti numið rúmlega 800 þús. kr. Hér er vissulega um stórar fjárhæðir að ræða. Þá hafa Loftleiðir komið með tölur í fjölmiðlum, sem leiða í ljós, að ef unnt verður með brautarlengingum og öðrum nauðsynlegum framkvæmdum á Keflavíkurflugvelli að auka umferð um eina lendingu á dag, á 250 manna vél, mætti áætla, að brúttótekjuaukning yrði rúmlega 164 millj. kr. á ári. Talsverð brögð hafa verið að því, að íslenzkar áætlunarflugvélar gætu ekki lent á Keflavikurflugvelli, vegna þess að flugbrautirnar eru of stuttar. Keflavíkurflugvöllur er sem sagt ekki lengur talinn samkeppnisfær við þá flugvelli, sem fullnægja fyllstu kröfum samtímans um lendingarskilyrði fyrir þær flugvélar, sem nú eru mest í förum á milli landa. Sá álitshnekkir, óþægindi og fjárhagstjón, sem íslenzk flugfélög verða fyrir, þegar flugvélar þeirra verða að yfirfljúga, liggur víssulega í augum uppi. Um það er óþarfi að hafa mörg orð. Þá skal að lokum minnzt á, að enda þótt ýmsar breytingar hafi verið gerðar á flugstöðinni á Keflavíkurflugvelli undanfarið og stækkun orðið á húsakynnum, þá varð það ljóst á s.l. sumri, að byggingin er orðin allt of litil til þess að geta sinnt þeirri farþegaumferð, sem þar hefur átt sér stað, svo að vel sé. Mjög aðkallandi er því orðið, að ný flugstöðvarbygging verði reist. Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja þetta meira að svo stöddu. Augljós er knýjandi þörf fyrir tafarlausar aðgerðir, sem gagn er að og leysa þann vanda, sem hér er við að etja. Spurningar minar til hæstv. utanrrh. í framhaldi af því, sem ég hef hér þegar sagt, eru þessar: 1. Hvað tefur fyrirhugaðar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, sem boðaðar voru í fréttatilkynningu utanrrn., sem birtist í dagblöðum 19. febr. 1971, til að auka nýtingarmöguleika og öryggi vallarins? 2. Hvenær verður hafizt handa um aðrar aðkallandi framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, sem nauðsynlegar eru til þess, að Keflavíkurflugvöllur geti talizt öruggur alþjóðaflugvöllur?



Herra forseti. Ég er hér með örstutt svar við fsp. frá Stefáni Gunnlaugssyni um framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli. 1. liður hljóðar svo: „Hvað tefur fyrirhugaðar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, sem boðaðar voru í fréttatilkynningu utanrrn., sem birtist í dagblöðum 19. febr. 1971, til að auka nýtingarmöguleika og öryggi vallarins?“ Framkvæmdir þær, sem boðaðar voru í umræddri fréttatilkynningu, eru þessar: a) aðflugshallaljós og snertiflatarljós á aðalflugbraut flugvallarins, b) lenging þverbrauta. Um ljósaútbúnaðinn er þetta að segja: Sökum þess hve afgreiðslufrestur er langur á tækjum þessum, svo og af því að hönnun verksins var ekki lokið fyrr en seint á s.l. hausti, var ekki unnt að hefja framkvæmdir við að koma ljósunum fyrir á síðasta ári. Verður það ekki hægt fyrr en lengra kemur fram á vorið. Þó er gert ráð fyrir, að þessum framkvæmdum verði að fullu lokið á miðju sumri. Eins og áður hefur verið skýrt frá, verður kostnaður við þessar framkvæmdir um 26.5 millj. kr., og greiðir varnarliðið hann. Í sambandi við lengingu svokallaðrar þverbrautar hefur það verk þegar verið hannað, þar eð öllum tæknilegum undirbúningi er þegar lokið. Þess vegna er ekkert því til fyrirstöðu að hefja það verk í vor, ef nægjanlegt fé verður til ráðstöfunar. Sjálf brautarlengingin og nauðsynlegur öryggisútbúnaður í sambandi við hana kostar mikið fé. Enn hefur ekki verið ákveðið, með hvaða hætti fjár verður aflað til þessarar framkvæmdar, en ríkisstj. mun leggja á það áherzlu, að þessi framkvæmd verði hafin nú í sumar. Ég hef athugað nokkuð möguleika á því að afla lánsfjár til þessa verkefnis, og er ljóst, að þar koma ýmsar leiðir til greina, sem ég tel þó ekki ástæðu til að gera grein fyrir á þessu stigi. Hins vegar mun málið að sjálfsögðu koma til afskipta Alþ. á næstunni, því að auðvitað verður að afla samþykkis fjárveitingavaldsins til þessarar framkvæmdar. Verður eðlilegast að gera það í sambandi við framkvæmdaáætlun yfirstandandi árs. 2. liður fsp. hljóðar svo: „Hvenær verður hafizt handa um aðrar aðkallandi framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, sem nauðsynlegar eru, til þess að Keflavíkurflugvöllur geti talizt öruggur alþjóðaflugvöllur?“ Til viðbótar því, sem áður segir, eru ráðgerðar eftirtaldar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli: 1. Aðflugshallaljós á aðrar flugbrautir en aðalbrautina. 2. Aðflugsljós á tvær flugbrautir. 3. Rafeindabúnaður til blindlendinga á eina flugbraut og 4. Tveir radíóvitar. Hönnun þessara verka stendur nú yfir, og er unnið að útboði á þessum tækjabúnaði. Áætlaður kostnaður er 34 millj. kt., og verður hann greiddur úr ríkissjóði. Um enn aðrar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli er það að segja, að unnið verður fyrir allt það fé, sem fáanlegt verður hverju sinni. Þeim verkefnum, sem nauðsynlegt verður að sinna á næstu árum, hefur verið raðað eftir því, hversu brýn þau eru álitin. Verða að sjálfsögðu þau verk látin ganga fyrir, sem mikilvægust eru talin hverju sinni. Það er markmiðið að vinna að því, að Keflavíkurflugvöllur verði á komandi árum gerður sem næst óháður veðurfari. Á sama tíma þarf einnig að gefa því gætur, að farþegaumferð um flugvöllinn hefur aukizt gífurlega á hverju ári í tæpan áratug. Á síðasta ári var farþegatalan rúmlega tvisvar og hálfu sinni hærri en íbúatala Íslands. Engin ástæða er til að álíta annað en að umferð muni halda áfram að aukast verulega á komandi árum. Það gefur því auga leið, að gera þarf ráðstafanir í tæka tíð til þess að geta tekið á móti og veitt nauðsynlega þjónustu þessum aukna fjölda flugfarþega og flugvéla. Er nú unnið að því að rannsaka, hvað gera þurfi á næstu árum í þessum efnum og hvenær. Við þetta svar rn. hef ég ekki miklu að bæta. Ég minni hv. fyrirspyrjanda á það, að í fréttatilkynningu utanrrn. frá tíð fyrirrennara míns er tekið sérstaklega fram, að fé sé enn eigi til ráðstöfunar til þess að lengja þessar brautir og fyrrv. ríkisstj. hafði ekki gert ráðstafanir til þeirrar fjármagnsútvegunar, sem til þess þarf. Hv. fyrirspyrjandi minntist enn fremur á till. á Bandaríkjaþingi um 12 millj. dollara, sem enn hefði eigi fengið fullnaðarafgreiðslu. Um þetta er mér nú ekki kunnugt, en hins vegar er mér fullkunnugt um það, að fjárlög yfirstandandi árs í Bandaríkjunum hafa verið afgreidd og þar er sérstaklega fjallað um byggingarframkvæmdir á Íslandi og sérstaklega þann lið, sem ætlaður er til þess að lengja flugbraut á Keflavíkurflugvelli, 5.8 millj. dollara. Og þar segir, að þessi fjárveiting sé tekin með í fjárlögin vegna þeirrar skýrslu, sem nefnd, er kom hér til Íslands í sept. 1970, hafi gefið um hernaðarlegt mikilvægi Íslands. Og svo segir í minni þýðingu: „Þessi liður var innifalinn á fjárlögum þrátt fyrir augljósar vísbendingar um, að ný ríkisstjórn á Íslandi gæti reynt að fá Bandaríkin til þess að yfirgefa herstöðvar á Íslandi. Þessi liður hefur verið látinn halda sér til þess að veita embættismönnum ráðrúm til samninga við íslenzku ríkisstjórnina.“ Og svo endar umsögnin á því, að nefndin telur sig hafa séð allt of margar yfirgefnar herstöðvar annars staðar í veröldinni til þess að vilja eiga það á hættu, að hér sé lagt fram fjármagn til herstöðva, sem þeir verði síðan að yfirgefa. Þetta hélt ég satt að segja, að áhugamönnum um lengingu flugbrautarinnar á Keflavíkurflugvelli væri ljóst. A.m.k. hafa fregnir af þessu birzt í íslenzkum blöðum, en það er sjálfsagt að rifja það upp, fyrst hér eru inni menn áhugasamir um lengingu flugbrauta, sem ekki vita þetta. Ég tel, að þessi umsögn og þessi skilmáli í fjárlögum Bandaríkjaþings geri það alveg ljóst, að við getum ekki treyst á það, að fjármagn til flugbrautalengingar á Keflavíkurflugvelli komi frá Bandaríkjamönnum, því að það er háð því skilyrði, að hér verði herstöðvar um ófyrirsjáanlega framtið, eins og segir í þeim fræðum. Það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, flugbrautarlengingin er nauðsynleg, hana verður að framkvæma. Og ég heyri það á honum a.m.k., sem þekkir þessi mál vafalaust töluvert, að þetta á að verða mjög góð fjárfesting. Þess vegna ber ég engan kvíðboga fyrir því, þó að Íslendingar sjálfir lengi þessa braut, og það munum við gera. Og ég endurtek það, að það verður ekki langt þangað til fjárveitingavaldið, Alþ., verður beðið um heimild til handa ríkisstj. til þess að taka lán til þessarar sérstöku framkvæmdar. Ég held, að ég hafi ekki meira um þetta að segja að svo stöddu, nema frekara tilefni gefist til. Það er auðvitað alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að við þurfum sjálfsagt líka á næstunni að fá nýja flugstöð á Keflavíkurvelli. Það er vafalaust alveg rétt. Það er unnið nokkuð að athugun á því. Þó er það sjálfsagt ekki eins aðkallandi verkefni og sú flugbrautarlenging, sem hér er um að tefla, því að flugstöðin hefur nokkuð verið endurbætt og hún getur dugað. Hún er ekki til muna lakari en maður sér á flugvöllum annars staðar, þó að reyndar komi að því, að hún verði ófullnægjandi. En fyrst og fremst til þess að auka nýtingarhlutfall Keflavikurflugvallar verður þessi flugbraut að koma, og til þess að auka öryggi á flugbrautunum verða þau ljós að koma, sem ég hef hér gert grein fyrir, og ég hef beztu trú á því, að þetta muni koma, ekki sízt þegar þm. stjórnarandstöðunnar eru svo áhugasamir um flugbrautalengingu eins og hér kom fram í síðustu ræðu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svör hans. Hann hafði orð á því, að ekki væri ástæða til að ætla annað en umferð mundi aukast verulega um Keflavíkurflugvöll í mjög náinni framtíð, en ég vildi í framhaldi af því leggja áherzlu á það, að aukningin þar á næstu árum verður ekki sú sem hún gæti orðið, ef ekki koma til þær framkvæmdir, sem ég hef hér gert að umtalsefni í dag. Og þar á ég sérstaklega við umræddar flugbrautalengingar. Í því sambandi held ég, að fróðlegt sé fyrir hv. þm. að heyra, hvað Loftleiðir h.f. segja um þetta mál. Í grg. frá Loftleiðum um yfirflug, sem fyrirtækið gaf út 15. des., segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna væntanlegra lendingarskilyrða á Keflavíkurflugvelli síðari hluta dagsins í gær, þriðjudaginn 14. des., var talið hyggilegast, að áætlunarvél Loftleiða frá Luxembourg færi um Shannon á leið til New York í stað þess að lenda á Keflavíkurflugvelli samkv. flugáætlun félagsins. Er þetta í áttunda skiptið í þessum mánuði, að flugvél Loftleiða er ekki lent á Keflavíkurflugvelli vegna óhagstæðra skilyrða þar. Frá s.l. áramótum til nóvemberloka urðu flugvélar Loftleiða að fara 34 sinnum fram hjá Keflavíkurflugvelli vegna vondra lendingarskilyrða. En það nemur 2.45% af áætluðum lendingum Loftleiðaflugvélanna hér á þessu tímabili. Enda þótt fyrir hafi komið, að óhagstæð veðurskilyrði hafi lokað öllum flugbrautum á Keflavíkurflugvelli, þá er augljóst, að of stuttar flugbrautir eru meginorsök þess, að Keflavíkurflugvöllur er ekki lengur samkeppnisfær við þá flugvelli, sem fullnægja fyllstu kröfum samtímans um lendingarskilyrði fyrir þær flu vélar, sem nú eru mest í förum landa á milli. Á Keflavíkurflugvelli eru nú þrjár flugbrautir. Sú lengsta, svonefnd austur-vestur braut er 3054 metrar. Þessi brautarlengd er fullnægjandi, þegar vindar torvelda ekki lendingu, en ef veður stendur þvert á þessa braut og vindhraði er meira en 4 vindstig og ef flugbraut er blaut, þ.e. vatn eða blautur snjór liggur á brautinni, má ekki reyna að lenda á henni. Hinar brautirnar tvær, norðvestur og suðaustur braut og norður-suður braut, eru um 2000 metra langar. Þegar veður er þurrt og gott á jörð, geta stórþotur lent á þessum brautum, en flest flugfélög banna af öryggisástæðum, að það sé reynt í bleytu eða óveðri, vegna þess hve stuttar brautirnar eru. Af þessum sökum er það í reyndinni austur-vestur brautin ein, sem reikna má með til lendinga við misjöfn veðurskilyrði, og verður þá vindáttin fyrst og fremst lögð til grundvallar, þegar ákvarðað er, hvort hana sé unnt að nota eða ekki. Reiknað var út notagildi austur-vestur brautarinnar árabilið 1953–1962, og kom þá í ljós, að það var ekki nema 84%. Miðað við, að norður-suður brautin hefði á þessu árabili verið jafnlöng austur-vestur brautinni, hefði notagildi brautanna beggja verið 99.2%. Lenging brautanna á Keflavíkurflugvelli er ekki eingöngu hagsmunamál íslenzku flugfélaganna, heldur er það einnig trygging þess, að Ísland verði eftirleiðis í þjóðbraut alþjóðaflugsamgangna yfir Norður-Atlantshafið. Erlend flugfélög miða áætlanir sínar fyrst og fremst við þá flugvelli, sem örugglega má treysta, og þess vegna leggja þau fremur lykkjur á leið sína en að fyrirhuga þar lendingar, sem einungis er unnt að eiga viðdvöl, þegar veðurskilyrði eru einni flugbraut hagstæð. Yfirflug, áætlunarflug fram hjá flugvöllum, sem ráðgerðir eru til viðdvalar, valda oftast miklum óþægindum, álitshnekki og óbeinu fjárhagstjóni.“ Í lok þessarar grg. segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Öllum Íslendingum er það nú mikið hagsmunamál, að ráðstafanir verði gerðar til þess, að Keflavíkurflugvöllur geti svo fljótt sem unnt er orðið öruggur alþjóðaflugvöllur, sem flugfélög treysta fyllilega og telja gott að skipta við vegna góðrar fyrirgreiðslu, fjölbreytts vöruvals og eigi siður til þess að flytja þangað og þaðan farþega, sem kjósa að eiga viðdvöl á Íslandi í ferðum austur eða vestur yfir Atlantshafið.“ Svo mörg eru þau orð. Ég vil að lokum vekja athygli á þeirri staðreynd, að miklir möguleikar eru til aukins atvinnureksturs og fjáröflunar, öflunar gjaldeyristekna, í sambandi við Keflavikurflugvöll, og þar af leiðandi nýir atvinnumöguleikar fyrir fjölda manna, ef rétt er á málum haldið. En það er álit þeirra, sem bezt þekkja til starfseminnar á Keflavíkurflugvelli, að á meðan flugbrautirnar eru ekki lengdar frá því, sem nú er, og ýmis öryggisútbúnaður endurbættur, sé þess ekki að vænta, að unnt verði að skapa þar aukinn atvinnurekstur í tengslum við flugrekstur umfram það, sem nú er.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. landbrh. á þskj. 292. Fsp. hljóðar svo: Hefur ríkisstj. í hyggju einhverjar sérstakar ráðstafanir til fjáröflunar, svo að unnt sé að nýta þá heimild, sem fram kemur í 76. gr. laga nr. 45 frá 16. apríl 1971, um stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum? Um leið og þessi fsp. er borin fram er nauðsynlegt að láta fylgja nokkrar skýringar. Þegar stofnlánadeildarlögin voru afgreidd í lok síðasta Alþ., höfðu fjárlög fyrir árið 1971 að sjálfsögðu verið afgreidd fyrir nokkrum mánuðum. Inn í fjárlög ársins 1971 höfðu þess vegna ekki verið teknar fjárhæðir, sem þurfti til þess að mæta auknum útgjöldum Landnáms ríkisins til hinna einstöku þarfa landbúnaðarins, sem ætlað var að styrkja miðað við hin nýju lög. Þetta var öllum hv. þm. ljóst. Vegna þessarar staðreyndar var til þess gripið að fella inn í lögin heimildarákvæði, sem hér er spurt um, í 76. gr., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er Landnámi ríkisins að greiða á árinu 1972 framlög samkv. lögum þessum vegna framkvæmda, sem teknar eru út á árinu 1971.“ Með þessu móti var því í rauninni velt til næsta árs, til ársins 1972, að afla fjár til þess að standast þau framlög, sem Landnámi ríkisins var falið að greiða til hinna ýmsu þátta í landbúnaðinum samkv. hinum nýju lögum. Nú hefur sú regla gilt ævinlega hjá Landnámi ríkisins, að framlög þaðan hafa verið greidd á sama ári og verkið er unnið. Þess vegna er ekki unnt að taka þessi framlög af hinu lögboðna framlagi ríkissjóðs til Landnáms ríkisins nú, heldur er þarna um aukafjármagn að ræða, sem verður að koma, til þess að unnt sé að nýta þessa heimild. Við fjárlagaafgreiðslu nú fyrir jólin í vetur var mjög eftir því leitað, í fyrsta lagi frá Landnámi ríkisins, bæði til fjvn. og til hæstv. landbrh., að taka þessa fjárveitingu upp. Þessu var hafnað, og hv. 6. þm. Sunnl. flutti hér við 3. umr. fjárlaga brtt. við fjárlög, sem fól í sér að leggja þetta fjármagn fram. Þessi brtt. var einnig felld. Með tilliti til þess, að þessar till. hafa verið felldar, mætti kannske ætla, að þarna væri um þýðingarlítil verkefni að ræða. Mér þykir því rétt að vekja með nokkrum orðum athygli á því, hvað hérna er um að ræða. Það eru í fyrsta lagi verulegar fjárveitingar til grænfóðurræktunar í landinu, það er fjármagn til þess að styðja almenna ræktun, endurræktun kalinna túna og félagsræktun. Allir þessir þættir ræktunar hafa á undanförnum árum verið meðal þess, sem mesta þýðingu hefur verið talið að styðja í landbúnaði okkar þjóðar. Þarna er einnig um að ræða mikla hækkun á framlagi til byggingar íbúðarhúsa í sveitum og framlagi til hyggingar gróðurhúsa, svo að nokkuð sé nefnt. Enn fleiri atriði er þarna um að ræða, sem ekki er tími að þessu sinni til þess að rekja, en má vera, að verði gert síðar. Í framhaldi af þessu þykir mér eðlilegt, að fram komi nú fsp. til hæstv. ráðh. um það, hvort einhver sérstök ráðstöfun verði gerð til þess að afla þessa fjármagns utan fjárlaga, svo að unnt verði að nýta þessa heimild í lögunum um stofnlánadeild o.fl., en það atriði, hvort tekst að nýta hana, snertir nálega hvern einasta bónda í landinu.



Herra forseti. Út af fsp. þeirri, sem hv. þm. Pálmi Jónsson hefur borið hér fram, 5. þm. Norðurl. v., á þskj. 292 um það, hvort notuð verður heimild í 76. gr. landnámslaganna eða stofnlánadeildarlaganna frá 16. apríl s.l., vil ég svara því, að það er gert ráð fyrir, að heimildin sé notuð. Eins og fram kom í ræðu hans hér áðan, gerði landnámsstjórn ályktun um þetta mál, og í des. s.l. ræddi ég við landnámsstjóra og óskaði eftir því að fá grg. frá hans hendi um það, hvað það mundi kosta mikið að nota þessa heimild. Í þeirri grg. kom fram, að hér gæti verið um 20 millj. kr. útgjöld að ræða, ef áætlun sú, sem hann gerði þar, fengi staðizt. Nú nýverið hef ég svo haft samband við hann út af þeirri athugun, sem gerð hefur verið síðan, hvað og hvort þessi áætlun muni standast, og sýnist honum, að það fari nálægt því, að svo muni vera. Hins vegar telur hann, að sumt, t.d. styrkur til íbúðarhúsabygginga á árinu 1972, geti orðið eitthvað lægri en þar sé gert ráð fyrir, svo að þarna geti orðið um tilfærslu að ræða á milli ára. Það er samkomulag á milli landbrh. og landnámsstjóra, að Landnámið taki að sér að sjá um framkvæmd á þessu máli og byrjað verði á því að greiða styrk vegna íbúðarhúsabygginga og verði það gert seint í þessum eða næsta mánuði. Enn fremur verði notuð heimildin til þess að greiða þær fjárhæðir, sem hér er ætlazt til, og verði það tekið til sérstakrar meðferðar síðar á árinu, hvernig því verði mætt, sem landnámið kann að skorta þar á til þess að geta innt þetta af hendi. Út af því, sem hv. þm. sagði, - annars var nú ræða hans prúðmennskan sjálf, - þá vildi ég nú aðeins bæta því við, að landnámslögin voru ekkert sérstök um það né lög þau, sem voru afgreidd í fyrra, að þeim fylgdi ekki fjárveiting, því að yfirleitt var lagasetning sú, sem gerð var hér á síðasta Alþ., með þeim hætti, að greiðslurnar áttu að koma á næsta ári, og er þetta eitt af því. Ástæðan til þess, að það var ekki tekin hærri fjárhæð til Landnámsins á fjárlögin 1972, var m.a. sú, að þar átti sér stað veruleg hækkun, og var því talið réttara að reyna að dreifa þessu á lengri tíma. En að lokum þetta: Heimildin verður notuð og verður framkvæmd í samráði við Landnám ríkisins.



Herra forseti. Ég vil nú þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör, sem hann hefur hér gefið, svo langt sem þau ná. Hann lýsti því yfir, að þessi heimild yrði notuð. Hann minntist þó engu orði á það, hvernig ætti að afla fjár, til þess að heimildin gæti orðið notuð, og hann ræddi um það, að einstakir þættir í þessum málum, til íbúðarhúsa, yrðu greiddir nú fljótlega, en aðrir þættir málsins biðu fram á árið ótiltekið og það færi í athugun á milli sín og Landnáms ríkisins, hvernig það mætti verða. Ég verð að segja, að mér finnast þessi svör vera nokkuð óákveðin og loðin, svo að ekki sé meira sagt. Það verður þó að ætla, að það eina, sem skýrt kom fram í máli hans, að heimildin verði notuð, muni standa. Ég lít svo á, að ef ætlunin er að taka fjármagn til þessara hluta af því fé, sem Landnámi ríkisins er ætlað nú á þessu ári til þess að sinna þessum sömu verkefnum eftir lögunum um stofnlánadeild o.fl., þá er það ekki úrlausn að mínu mati. Ég lít einnig svo á, að langeðlilegast hefði verið að taka þessa fjárhæð, sem er um 20 millj. kr. eða rétt rúmlega það, inn í fjárlög ársins 1972, ekki sízt með tilliti til þess, að við afgreiðslu þessara fjárlaga varð meiri hækkun á fjárlögum íslenzka ríkisins en nokkru sinni hefur áður gerzt, eða á einu ári um 5.4 milljarða kr. eða 46%. Slík hækkun fjárlaga hefði átt að gefa tækifæri til þess að koma inn smávægilegum lið eins og þessum til þess að styðja þá þætti, sem hvað brýnast er að styðja í elztu og einni virðulegustu atvinnugrein landsmanna, landbúnaðinum. Hæstv. ráðh. talaði um það, að lögin frá því í fyrra um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum, fælu ekki í sér neitt fjárveitingavald. Það er rétt. Í þessum lögum er þó sett fram ákvæði um lágmarksfjárveitingu. Því lágmarki var að vísu sinnt, en það var ekki við fjárlagaafgreiðslu, eins og þegar er komið fram, að neinu leyti reynt að rýmka til, hvorki til að mæta hækkunum á verðlagi, sem orðið hafa á milli ára, eða að neinu leyti komið til móts við þær óskir, sem fram komu frá Landnámi ríkisins til þess að geta sinnt þeim verkefnum, sem mest var aðkallandi að sinna varðandi þau verk, sem unnin voru og tekin út á síðasta ári. Þetta vil ég, að komi hér glöggt fram, og það má minna á það í þessu sambandi, að núv. hæstv. landbrh. og hans flokksmenn hafa löngum talið sig helztu málsvara landbúnaðarins. Ég lít svo á, að í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu hafi það ekki komið fram.



Herra forseti. Ég skal nú ekki láta ummæli hv. 5. þm. Norðurl. v. verða til þess að fara að endurtaka hér fjárlagaumr. Hitt þykir mér miður, að sá ágæti þm., sem ég hef hinar mestu mætur á, skuli ekki gæta sín betur en það í meðferð talna að fara að setja upp hækkun fjárlaga eins og hann gerði, og það er gott að heyra það, að mönnum þykir þar of lítið að gert, þó að það hafi hins vegar fallið í hlut núv. ríkisstj. að verða að sjá fyrir fjármagni að verulegu leyti til þeirra hluta, sem áður voru ákvarðaðir. Ég vil hins vegar taka það fram, að eins og ég áður sagði verður þessi heimild notuð og verður séð fyrir því, að hægt verði að koma henni í framkvæmd, og það verðar byrjað að framkvæma það nú í næsta mánuði með íbúðarhúsin og hitt í framhaldi af því, eins og skýrslur berast þar um. Hins vegar vil ég segja það, að ég lét það koma fram hér á Alþ. í fyrra, þegar þessi lög voru til umr., að ég teldi, að betur færi á því, að þarna yrði skipulagsbreyting gerð og yrði betri nýting á því fjármagni, sem færi til landbúnaðarins eftir öðrum leiðum, en þarna er. Ég hef ekki skipt um skoðun á því, en um leið minni ég á það, að verulega voru auknar fjárveitingar til landbúnaðar á öðrum sviðum og einnig í Landnáminu, þar sem fjárveiting var nærri því tvöfölduð samkv. þessum nýju lögum. En ég minni á það, að í landbúnaði sem öðru skiptir mestu máli, að nýting sé sem bezt á því fjármagni, sem frá ríkinu kemur, og ég tel, að þarna megi betur fara.



Herra forseti. Mér er nú í sjálfu sér illa við að blanda mér inn í fsp„ sem ég ber ekki fram sjálfur, og ég tel, að það eigi þm. yfirleitt ekki að gera. En mér finnst nauðsynlegt, þegar þessi mál ber hér á góma, að tengja þessar umr. við það, sem gerðist hér á Alþ. fyrir fáum árum síðan, ég ætla fyrir þremur árum. Þá stóð Landnám ríkisins á þeim tímamótum, að gömlu verkefnin voru að fjara út, uppbygging nýbýla í því formi, sem Landnáminu var fyrst og fremst ætlað að vinna að. Við blöstu ný verkefni á mörgum svíðum. Þá var slegizt um það hér, umr. eftir umr., hvort ætti heldur að gera, að snúa sér að þessum nýju verkefnum eða skera niður framlag til Landnáms ríkisins í sparnaðarskyni. Það er rétt að minna á þetta hér, þegar verið er að ræða um þessi mál. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en get þó látið það fylgja með, að þá voru a.m.k. ekki svör ráðamanna neitt óljós, því að þau voru alveg skýr og ákveðin: Það skyldi ekki hafizt handa um að snúast við nýjum verkefnum, heldur tekin upp sú stefna að skera niður framlag til Landnámsins um nokkrar millj. kr., og það varð svo að vera og var gert í tvö ár, að mig minnir.



Herra forseti. Ég hafði nú gert mér það ljóst, að þetta væri fsp.-tími, og ætlaði mér að láta þessar umr. alveg afskiptalausar, enda þótt hæstv. fjmrh. teldi það nú eiginlega svona dálítið óviðeigandi, að það skyldi ekki fylgja fjárveiting lögunum að öllu leyti, sem voru samþ. 16. apríl s.l., en það er nú svo, þegar lög eru samþ. löngu eftir að fjárlög hafa verið afgreidd, að þá getur ekki fylgt þeim fjárveiting. Og segja má, að fjárveiting til Landnáms ríkisins var hækkuð á núv. fjárlögum, eins og ákveðið var, að gert skyldi með þessum nýju lögum, en heimildarákvæðið var ekki tekið til greina. Nú er það svo, að heimildir hafa, held ég, alltaf verið notaðar í lögum, sem snert hafa landbúnaðinn og flesta aðra atvinnuvegi, og þess vegna var til þess ætlazt, þegar þessi lög voru afgreidd í aprílmánuði s.l., að ég ætla mótatkvæðalaust, að þetta yrði nú gert. Hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson minntist á, að það hefði verið lækkuð fjárveiting til Landnámsins í tvö ár. Þetta er rétt. Það var lækkað um 7.5 millj. á árunum 1968 og 1969, vegna þess að gömlu verkefnin voru búin, og líka vegna þess, eins og hv. þm. man, að þá var heldur hart í ári í landinu. Og þá var nú spyrnt við fótum almennt séð og þess gætt að láta fjárlög ekki hækka úr hófi fram. En þess skal geta, að þessi lækkun var afnumin og hækkun veitt á fjárlögum fyrir árið 1971, til þess að Landnámið gæti tekið upp hin nýju verkefni, sem var m.a. það að koma upp kögglaverksmiðjum í landinu, en þær eru nú þegar tvær orðnar, og nú er gert ráð fyrir, að því verði haldið áfram með auknu fjármagni, sem Landnámið hefur fengið. En hv. þm., sem talaði hér síðast, talaði nú ekki um niðurskurð til landbúnaðarins á öðrum sviðum, enda veit ég það, að hann er sanngjarn og hann gerir sér grein fyrir því, að fjárveitingar til landbúnaðarins hækkuðu mjög mikið í tíð fyrrv. ríkisstj. og miklu meira en dýrtíðin. Það hefur verið viðurkennt af mörgum hv. þm., sem voru í stjórnarandstöðu, að landbúnaðurinn fékk fjárveitingar til þess að hann mætti eflast og framkvæmdir aukast. Og það er þess vegna, að framkvæmdir í landbúnaði hafa aldrei verið meiri en á s.l. áratug. Þetta veit ég, að hv. þm., sem talaði hér síðast, viðurkennir í hjarta sínu og hefur reyndar viðurkennt opinberlega stundum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. eða fara að taka ný atriði inn í þær. Ég vil aðeins undirstrika það, af því að það féll niður hjá mér áðan, að í till. landbrn., sem lágu fyrir, þegar ég kom þar, var ekki gert ráð fyrir því, að tekin yrði upp sérstök fjárveiting vegna þessarar heimildar. Ég skar þar ekkert niður, en bætti hins vegar við á sumum liðum, þó að ég gerði það ekki á þessum.



Herra forseti. Árið 1960 var tekinn upp sá háttur að binda tiltekinn hluta af sparifjáraukningu lánastofnana í landinu í Seðlabankanum, og hefur svo verið gert jafnan síðan. Mun þessi bindingarupphæð nema nú eða nam um s.l. áramót um 4 milljörðum kr. Þessi ákvörðun var tekin sem þáttur í því að stuðla að efnahagslegu jafnvægi í þjóðfélaginu, og hefur æ síðan verið á það bent, að rökin fyrir því að viðhalda þessari bindingu innlánsfjár væru tvenn, annars vegar að stuðla að því að varðveita og mynda gjaldeyrisvarasjóð í landinu og hins vegar að gera Seðlabankanum kleift, án þess að til verðbólgumyndandi áhrifa kæmi, að veita afurðalán til framleiðsluatvinnuveganna. Því er ekki að neita, að á fátt hefur verið jafnmikið deilt af efnahagsráðstöfunum fyrrv. ríkisstj. og einmitt þessa ákvörðun um bindingu, sem oft hefur verið kölluð frysting innlánsfjár í Seðlabankanum. Það hlaut því að vera með nokkurri eftirvæntingu, sem menn biðu þess, að hæstv. ríkisstj. markaði stefnu sína varðandi þetta mál. En svo undarlega ber til, að ég hygg, að það sé rétt, að í stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj. sé hvergi vikið að þessu máli. Nú standa því þannig sakir, að þessi binding hefur haldið áfram undanfarna mánuði með sama hætti og áður var, og er, eins og ég áðan gat um, um 4 milljarðar kr., en þeir tveir liðir, sem ætlunin var, að hér kæmu á móti sem fyrirgreiðsla af hálfu Seðlabankans, eru annars vegar afurðalánin, sem námu um síðustu áramót að ég hygg nálægt tveimur milljörðum, og varðveizla og trygging gjaldeyrisvarasjóðsins, sem nam um síðustu áramót um 4.7 milljörðum. Þar sem, eins og ég áðan sagði, ekki hefur verið vikið einu orði í málefnasamningi hæstv. ríkisstj. né af þeim ráðh., sem með þessi mál fer, eða einstökum ráðh. að þessu mikilvæga máli og hvað ríkisstj. hygðist fyrir í þessu efni, sem mjög var gagnrýnt hjá fyrr. ríkisstj., þá hef ég leyft mér að bera fram þessa fsp., sem hér um ræðir, til hæstv. viðskrh., annars vegar, hvaða fyrirætlanir ríkisstj. hafi í þessu efni og hins vegar, hver séu rökin fyrir því, að sú stefnumörkun hefur verið tekin eða verður tekin eftir atvikum, ef hér á að breyta til. Þessi liður fsp. er fram borinn af þeirri ástæðu, að ekki er enn að finna í stefnumörkun ríkisstj. eða stefnuyfirlýsingu neina ákveðna stefnumótun í þessu efni. Ég hygg, að marga fýsi að vita um, hver sé fyrirætlunin að þessu leyti, og því eru þessar fsp. fram bornar.



Herra forseti. Spurt er: „1. Er það ætlun ríkisstj. að breyta gildandi reglum um bindingu hluta innlánsfjár lánastofnana í Seðlabankanum og þá hvernig? 2. Hver eru helztu rök ríkisstj. fyrir stefnu hennar í þessu máli?“ Engin ákvörðun hefur enn verið tekin um breytingar á þessum bindingarreglum, og ég get ekki sagt um það á þessu stigi málsins, hvort til breytinga á þeim kann að koma eða ekki. Það fer að sjálfsögðu eftir því, hvernig ástandið verður almennt í efnahagsmálum. Hins vegar hefur ríkisstj. snúið sér til Seðlabankans og farið þess á leit við hann, að hann auki mjög verulega útlán sín út á framleiddar afurðir til útflutnings, en sú ráðstöfun mun jafngilda því, að mjög verulega sé dregið úr bindiskyldunni gagnvart þeim viðskiptabönkum, sem lána út á útflutningsafurðir. En það var, eins og hér kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, einmitt eitt af því, sem bindingin var rökstudd með á sínum tíma, að fyrir þyrfti að liggja fjármagn í Seðlabankanum, til þess að hægt væri að standa með eðlilegum hætti undir endurkaupalánum. Frekari svör sé ég ekki, að ég geti gefið við þessari spurningu eins og nú standa sakir, get að vísu aðeins bætt því við, að ákveðið er í stefnuyfirlýsingu ríkisstj., að fram skuli fara sérstök endurskoðun á bankalöggjöfinni sem heild. Þetta verkefni kemur að sjálfsögðu inn í þá almennu athugun, sem unnið hefur nokkuð verið að undirbúningi að, þ.e. hvernig með þessi mál skuli fara, þegar þau almennt, þ.e. rekstur bankakerfisins, verða tekin til endurskoðunar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir þessi svör, sem ég gat ekki betur skilið en væru efnislega á þann veg, að ríkisstj. hefði ekki enn tekið neina ákvörðun um fastmótaða stefnu varðandi þetta mál, og a.m.k. hefðu engar ráðagerðir verið uppi um það að breyta þessum bindingarreglum. Það er alveg rétt, sem hann sagði, að það hefur verið óskað eftir því við Seðlabankann, að hækkuð yrðu afurðalán til útflutningsframleiðslunnar, og þar einmitt vitnaði hann til annars þess atriðis, sem ég gat um, að hefðu á sínum tíma verið rök fyrr. ríkisstj. fyrir bindingunni, að auðvelda bönkunum að veita lán til aðstoðar framleiðsluatvinnuvegunum. Ég hef að sjálfsögðu ekkert við þetta að athuga og í rauninni ekkert við svör hæstv. ráðh. að athuga, en menn sjá þá glöggt, hvernig málin standa.