Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég sé ástæðu til að gera aths. við dagskrá þessa fundar. Það er gert ráð fyrir því að taka fyrir 29. og 33. mál, en 24. og 25. mál hafa eigi enn verið tekin fyrir, og er þetta í annað sinn, sem þau eru látin bíða. Nú vil ég leyfa mér að skora á hæstv. forseta að taka 24. og 25. mál þegar fyrir til fyrri umr. á næsta fundi.

Forseti (JPálm) : Dagskrám verður hagað hér eftir sem hingað til eftir því, sem hentugt þykir og eðlilegt er.



Herra forseti. Í gildandi l. nr. 24 1948, um bændaskóla, er kveðið svo á í 1. gr., að búnaðarskóla skuli starfrækja að Hólum og á Hvanneyri og einn í Skálholti, þá er þar er lokið undirbúningi. - Öllum hv. þm. er kunnugt um, að mjög eru skiptar skoðanir um það, hversu gera eigi hlut Skálholts sem veglegastan. Nú um nokkurt skeið hafa verið ákvæði í l. um stofnun bændaskóla þar. Hins vegar greinir menn á um það, bæði innan þings og utan, í fyrsta lagi, hvort rétt sé að koma á fót búnaðarskóla í Skálholti, og í öðru lagi, hvort rétt sé að stofna fleiri bændaskóla, en þessa tvo; sem eru fyrir hendi. Hef ég heyrt, að aðsóknin væri ekki mjög mikil að skólunum, og því spyr ég nú um hana og kostnaðinn við skólahaldið. Fjalla 1. og 2. liður fsp. um þetta efni. En svo vil ég og fá að vita um framkvæmdir í Skálholti og fé það, sem til þeirra hefur verið varið. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar, að í fyrsta lagi sé þess ekki mjög brýn þörf að auka við húsnæði búnaðarskólanna, og margt annað geti verið brýnna. En í öðru lagi, að jafnvel þótt bæta þyrfti við húsnæði bændaskólanna, þá álít ég, að fremur ætti að byggja við skólahúsin á Hólum og Hvanneyri en byrja á nýju í Skálholti. Þar við bætist í þriðja lagi, að ég hygg aðra leið verða munu skynsamlegri varðandi Skálholtsstað. Annars mun ég eigi fara frekari orðum um þá hlið málsins. Ég er ekki samþ. gildandi lagaákvæðum um Skálholt. Vil ég taka það fram undireins, að verði þessari fsp. minni svarað á þá leið, að í ljós komi, að núverandi skólar hafi eigi verið sóttir hin síðustu ár sem áður, þá tel ég, að snúa eigi aftur á þessari braut. Ætti að mega bíða átekta í nokkur ár og taka til athugunar, hvort ekki mætti auka húsakost skólanna að Hólum og á Hvanneyri. Og að hinu leytinu vil ég láta gera athugun á því, hversu hefja megi hinn forna Skálholtsstað til vegs að nýju.



Herra forseti. Spurt er um það, hve margir nemendur hafi sótt skólana að Hólum og Hvanneyri undanfarið. Hef ég gert skrár yfir það. Skýrslan frá Hólum nær yfir 6 ára bil, 1943–1949, og lítur þannig út: Árið 1943–44 voru þar 38 nemendur. - 1944–45 -– - 38 -– . - 1945–46 -– - 36 -– . - 1946–47 -– - 30 -– . - 1947–48 -– - 22 -– . - 1948–49 eru - 28 -– . En hæfilegt rúm er talið vera þar fyrir 36–40 nemendur. Kemur þá í ljós, að síðustu 2–3 árin hefur skólinn eigi verið fullskipaður. - Þá er það Hvanneyri. Þar hefur aðsóknin verið á þessa leið: Skólaárið 1944–45 voru 57 nemendur. -– 1945–46 -– 59 -- -– 1946–47 -– 44 -- -– 1947–48 -– 28 -- að viðbættum 8 nem. í framhaldsdeild, samtals 36 nemendur. - 1948–9 eru 42 nemendur að viðbættum 8 í framhaldsdeild, samtals 50 nemendur. En hæfilegt rúm á Hvanneyri er fyrir 52 nemendur. Skv. þessu var skólinn eigi fullskipaður skólaárin 1946–47 og 1947–48. Síðan er spurt um, hver kostnaðurinn hafi verið, en hann er þessi skv. landsreikningum: Að Hólum Á Hvanneyri 1943 kr. 65.290.08 95.824.94 . 1944 – 126.813.22 166.824.92 1945 – 180.364.77 276.747.03 1946 – 190.994.41 389.638.14 1947 – 213.761.05 366.952.84 Að endingu er svo spurt um það, hvort undirbúningur sé hafinn að byggingu bændaskóla í Skálholti samkv. l. nr. 24 1948, og sé svo, hverjar framkvæmdir sé um að ræða og hversu miklu fé varið hafi verið til þeirra. Það, sem gert hefur verið, er í höfuðatriðum á þessa leið: 1. Skólanum valinn staður. 2. Skálholtsland mælt og gerður af því uppdráttur. 3. Gerðir tillöguuppdrættir af skólahúsi og staðsetningu þess. Sem framhald af því unnið að því, að húsameistari ríkisins geri endanlega uppdrætti. Til undirbúnings ákvörðunum um fyrirkomulag fór framkvæmdastjóri Skálholtsnefndar til Norðurlanda 1946 að kynna sér fyrirkomulag bændaskóla. 4. Leitað að byggingarefni og það rannsakað með jákvæðum árangri. Talið bezt í Einholtsmel, 20 km frá Skálholti. 5. Athugaðir möguleikar á að afla neyzluvatns. Mælt fyrir leiðslu, og vatnsmagn athugað. Grafnir skurðir til að sameina lindir, sem líklegar eru sem vatnsból. Endanleg ákvörðun um vatnsbólið þó eigi tekin og ekki gerð áætlun um lögnina. 6. Athugað um möguleika að leiða heitt vatn úr Þorlákshver heim á væntanlegan skólastað. Fyrir liggur álit Rafmagnseftirlits ríkisins, en áætlun hefur ekki verið gerð. 7. Vegagerð. Lagður vegur 1.74 km af þjóðvegi heim á skólastaðinn. Vegurinn gerður að nokkru leyti á þann hátt, að grafnir eru skurðir með skurðgröfu og ruðningurinn notaður sem undirbygging vegar. Skurðirnir gera jafnframt gagn sem framræsluskurðir vegna væntanlegrar ræktunar. Lengd þessara skurða er 864 m og rými 4.363 rúmm. 8. Grafnir framræsluskurðir, 1005 m að lengd, rými 4.689 rúmm. 9. Borið ofan í heimreiðina að hinum forna Skálholtsstað. Kostnaðurinn við þessar framkvæmdir hefur orðið til þessa: Árið 1945 .................... kr. 24.322.58 - 1946 ...................... - 67.488.53 - 1947 ...................... - 114.522.95 Samtals kr. 206.334.06 Þá voru hús og ræktunarmannvirki í Skálholti keypt af fráfarandi bónda þar fyrir kr. 175.000.00. Hefur verið settur á stofn vísir að skólabúi og varið til framkvæmda í Skálholti á vegum Skálholtsn. kr. 150.000.00, en þar við bætast svo kr. 175.000.00 -, kaupverð eigna Jörundar Brynjólfssonar. Segja má, að ég hafi nú svarað fsp. hv. þm. En í sambandi við þetta mál tel ég ástæðu til að gefa yfirlit yfir allan gang þess undanfarið, sögu þess og þátt minn í því - eigi sízt vegna gagnrýni þeirrar, sem það hefur sætt, bæði hjá hv. þingmönnum og blöðunum. Hefur ljóslega komið fram, að stofnun búnaðarskóla í Skálholti væri álitin hið mesta glapræði, er stöðva ætti hið bráðasta. En nú vil ég benda á, hversu ástatt var, þegar ég tók við þessu máli. L. um bændaskóla á Suðurlandi eru nú orðin yfir sex ára gömul, frá 30. júní 1942. Þar voru engin ákvæði um skólastað, og var ágreiningur uppi um hann. Þá var Búnaðarfélagi Íslands falið að gera till. um hann, og fól það þriggja manna n. það starf. Nm., sem voru þeir Steingrímur búnaðarmálastjóri Steinþórsson, Jón Sigurðsson á Reynistað og Guðmundur Þorbjarnarson á Hofi, sem var kvaddur í n. fyrir Búnaðarsamband Suðurlands, nefndu sérstaklega til þess Skálholt og Kálfholt. Skiluðu þeir áliti um málið, en urðu eigi sammála. Töluðu Steingrímur og Jón með Skálholti, en Guðmundur hélt fram Kálfholti. Síðan kemst málið inn á Alþ., og árið 1944 er samþ. breyt. á l., en með henni er ákveðinn staður fyrir þriðja bændaskólann í Skálholti í Biskupstungum. Eftir þetta skipar svo þáverandi ráðh., Pétur heitinn Magnússon, 3 menn í n. til að vinna að undirbúningi málsins, þá Steingrím Steinþórsson, Guðmund Erlendsson Núpi og Sigurð Ágústsson. Nú er einróma áskorun send árið 1945 um að hraða málinu. Sama ár er svo ráðinn sérstakur framkvæmdastjóri til að vinna að þeim framkvæmdum, sem álitið var rétt að ráðast í. Árið eftir er svo maður sendur utan til að kynna sér byggingar búnaðarskóla, og að aflokinni förinni skilar hann skýrslu. Síðan eru hafnar framkvæmdir smátt og smátt. Þegar ég tók við málinu, var búið að starfa að þessu um 3 ár og kostnaðurinn orðinn hátt á aðra millj. kr. Nú hefur mér heyrzt á mönnum, að skylda mín væri að stöðva þessar framkvæmdir. En ég sé ekki, hvernig ég hefði getað leyft mér slíkt eftir þær ákvarðanir, sem Alþ. hefur tekið í málinu. Ég gerði ekki ráð fyrir að hljóta ámæli af þessu. Hitt má segja, að skylda mín hefði verið, ef ég hefði talið málið háskalegt á annað borð, að stinga þá við fótum og beita mér fyrir afnámi þessara l. En nú lít ég eigi svo á, að málið sé óþarft. Það er þvert á móti mjög réttmætt. Veit ég vel, að menn munu rjúka til og benda mér á, að ég hafi rétt í þessu verið að lesa upp skrá um nemendafjöldann á búnaðarskólunum tveim. Þó er það svo, að gengið hefur á ýmsu um aðsókn manna til þeirra. Hefur jafnvel borið við, að allir umsækjendur hafa ekki komizt að og orðið hefur að vísa umsóknum frá. Gengur þetta m. ö. o. í öldum, og nú er aðsóknin að aukast að nýju. En tölurnar um hana má kalla viðvörun til vor um, að skipulagið sé orðið á eftir tímanum, enda skiljanlegt, þar eð það er frá því skömmu eftir aldamót. Er fullgild ástæða til þess að athuga allt fyrirkomulag á skólunum og gera nauðsynlegar breytingar á þeim. Getur jafnvel komið til greina að taka upp skipulag húsmæðraskólanna og hafa eins árs nám í vélfræði og búfræði. En hitt er Molbúaháttur að hugsa sér, að íslenzkir bændur þarfnist eigi búnaðarskóla, þó að í öllum stéttum séu til menn, sem skara fram úr í ýmsum greinum. Ég viðurkenni, að alltaf hafa lifað Íslendingar, sem hafa verið ágætir bændur, en hafa þó ekki stundað nám á bændaskólum. En ég er sannfærður um, að aldrei hefur svo mikill óskólagenginn búhöldur búið hér á landi, að hann ekki hefði verið nýtari maður, ef hann hefði fengið viðbótarfræðslu við það, sem hann gat sjálfur aflað sér. Og hvað er nú að gerast í íslenzkum landbúnaði? Það er vissulega að verða bylting í íslenzkum landbúnaði, úr hinum frumstæða búskap, sem hefur verið hér á landi frá fyrstu tíð, í nýtízku búskap, vélabúskap, sem rekinn er á vísindalegum grundvelli. Og ég er sannfærður um, að ef þær tilraunir, sem verið er að gera af Alþ. til að koma landbúnaðinum í þetta horf, eiga að takast, þá er fyrsta skilyrðið að manna íslenzka bændastétt þannig, að hún geti tekið við þeim framkvæmdum, sem verið er að leggja upp í hendurnar á þeim, er þessa stétt skipa. Íslenzkir bændur hafa jafnmikla þörf fyrir sérþekkingu í sinni atvinnugrein eins og fjöldi manna í þeim iðngreinum, sem til eru í landinu. Og hvernig hafa iðnaðarmenn staðið að menntun sinna manna? Þannig, að iðnaðarmenn fá ekki full réttindi til að starfa sem slíkir, fyrr en þeir eru búnir að ljúka ákveðnu margra ára námi, bæði verklegu og bóklegu. Og ég er sannfærður um, að þessari stefnu og ákvörðun iðnaðarmanna er það að þakka mest, hve mannaðar og menntaðar iðnstéttir hafa risið upp hér á landi á ári hverju, svo að segja upp úr engu, sem fyrir nokkrum árum var. Ég skal ekki segja það, hvort tekin verði upp sú regla, þó að margt gæti verið vitlausara, að ákveða það sem skilyrði fyrir búsetu á bújörðum, að viðkomandi hafi lokið einhverju lágmarksprófi á bændaskóla. Hitt er augljóst, að bændastéttin þarfnast meiri sérmenntunar heldur en unnt er að fá jafnvel á góðum heimilum. Og til þess að veita þá menntun, eiga búnaðarskólarnir að vera. Það þarf að gefa sem flestum bændum, helzt öllum bændum landsins tækifæri til þess að afla sér kunnáttu í meðferð og hirðingu þeirra véla, sem nú er verið að róta inn í landið og bændur bíða eftir og fá vonandi á næstu árum, til þess að þær verði þeim ekki hermdargjöf. Það þarf einnig að gefa þeim tækifæri til þess að kynnast nytjajurtum, sem þeir eiga að rækta, og til að þekkja eðli og efnasamsetningu jarðvegsins að einhverju leyti, svo og meðferð og notkun áburðar, bæði húsdýraáburðar og annars áburðar. Og það þarf að kenna þeim húsdýrafræði, um eðli og eiginleika búfjár, og kenna þeim að bæta bústofn þann, sem þeir eiga að vinna með, o. s. frv. En ef við Íslendingar ætlum að gera það kleift, að allir bændur geti gengið á bændaskóla, sem við eigum að keppa að, þá eru þessir tveir skólar, sem fyrir eru, og sá þriðji, sem hér er stefnt að, að koma upp, ekki stærri en það, að þeir segja ekki mikið, þar sem hér á landi eru um 6 þús. bændur. Það er ekki hægt að segja um það upp á hár, hvað búmannsaldurinn er langur. Má gera ráð fyrir, að hann sé að meðaltali um 25 ár. Ef það er rétt, þá stofna allt að 250 nýir bændur bú árlega. Auk þessara bænda er fjöldi manna, sem býr á smábýlum, en ekki eru reiknaðir sem sérstakir bændur, kringum allt land, þar sem lifað er að miklu leyti á landbúnaði á einn eða annan hátt. Þessir menn hefðu líka þörf fyrir aukna þekkingu á landbúnaði. Og bændur og félög þeirra hafa á sínum vegum fjölda starfsmanna við jarðrækt og búfjárrækt o. fl., sem þurfa að fá aukna undirstöðumenntun á þessum skólum. Auk þess heltast alltaf einhverjir úr lestinni í öllum skólum, þó að allur fjöldinn ætli sér að stunda sérstakt nám. M. ö. o., ef ætti að gefa bændum kost á þótt ekki væri nema eins árs skólasetu, þá þyrfti að koma skólarými fyrir bændur, sem tæki 250–300 nemendur. En þessir skólar, sem fyrir eru, geta aðeins útskrifað 40–50 nemendur á ári með tveggja ára námi, en 80–90 með eins árs námi. Og þó að þessi fyrirhugaði skóli bættist við og hann væri með 50–60 nemendum, og ekki væri nema eins árs nám, þá væri ekki skólarými nema fyrir um helming af þeim bændum, sem árlega byrja búskap á Íslandi. Af þessu sjá menn, hvort það sé nokkur fjarstæða að koma upp einum bændaskóla í viðbót við þá skóla, sem fyrir eru. Og þegar um er að ræða stærsta og blómlegasta hérað á landinu, þar sem þessum skóla er ætlað að vera, þá getur ekki talizt óeðlilegt, þó að þarna komi upp skóli fyrir þá ungu menn, sem hugsa sér að staðfestast við búskap í þessu héraði. Hv. fyrirspyrjandi ræddi um það, að ef um aukningu bændaskólanna væri að ræða, mundi það sennilega henta betur að koma þeirri aukningu fyrir á þeim stöðum, þar sem nú eru bændaskólar fyrir, á Hólum og Hvanneyri. Ég er alls ekki þeirrar skoðunar. Það er nú svo komið t. d. á Hvanneyri, að ræktun hefur veríð gerð þar svo mikil, að til vandræða horfir að geta kennt þar nokkra jarðrækt. En aftur á móti er ónumið land í kringum allt Skálholt á alla vegu, þannig að þar eru um ófyrirsjáanlegan tíma verkefni til kennslu hundraða manna í jarðræktarframkvæmdum, bæði af Suðurlandi og víðar að. Af þessum ástæðum kom vitanlega ekki til mála að ég gerði neitt, sem gat orðið til til þess að hindra framkvæmdir þess máls, að bændaskóli kæmist upp í Skálholti, heldur var ég staðráðinn í að gera það litla, sem ég gæti; til að ýta þeim framkvæmdum áfram. Og nokkru eftir að ég kom í landbrn., kom nefnd sú, sem Pétur heitinn Magnússon hafði skipað til þess að hefja framkvæmdir í þessum málum og byrjað hafði á framkvæmdum í þá átt, til mín í ráðun. og vildi vita hug minn í þessu máli. Ég sagði, að ég teldi svo langt frá því, að það væri í mínum verkahring að stöðva þetta mál, en ég teldi skyldu mína að fleyta því áfram eins og geta mín leyfði. Og ég hef verið í fullri samvinnu við þessa menn, til þess að ýta þessu máli áfram; og haft mikinn stuðning af því að njóta þekkingar þeirra og starfskrafta við framkvæmdir í málinu. Þá taldi ég sjálfsagt að velta því fyrir mér, hvað hægt væri að gera til þess að koma þessu skólamáli eitthvað áleiðis. Og það, sem þessi nefnd benti mér á, að þyrfti að gera fyrst; var að losa skólajörðina úr ábúð, því að búið var að ákveða, að á þessum stað, í Skálholti, skyldi vera bændaskóli, en ekki höfðu verið gerðar ráðstafanir til þess að semja við bóndann; sem þar bjó og hafði lífstíðarábúð á jörðinni; um að standa upp af jörðinni né gera neinar ráðstafanir í þá átt að fá hans leyfi til að hefja þarna framkvæmdir. Það var ekki hægt að stinga þarna niður skóflu, nema með leyfi þessa manns. Þess vegna fór ég að semja við ábúandann í Skálholti, Jörund Brynjólfsson, um það, á hvern hátt það gæti orðið, að hann stæði upp af jörðinni, og með hvaða kjörum. Og það hefur verið rætt hér í þinginu áður, að hann gaf kost á að fara af jörðinni, ef keyptar væru af honum eftir mati þær eignir, sem hann átti þar, og ef hann fengi jörð á Suðurlandsundirlendinu, sem hann gæti tekið við og staðfest sig á, þegar hann yrði að fara frá þessari jörð. Það getur nú vel verið, að ýmsir hv. þm. líti svo á, að mér hefði borið, í stað þess að ræða við ábúanda Skálholts, að bera fram lagafrv. um það að taka jarðnæðið af ábúandanum þannig, að taka ábúðarréttinn eignarnámi, og þá hefðu verið metnar eignir hans þarna og þær greiddar, og láta svo skeika að sköpuðu um það, hvort hann fengi jarðnæði, sem honum líkaði að nota. Auðvitað gat hann farið til Reykjavíkur. En ég gerði þetta nú ekki, og ég sé ekkert eftir því að ég gerði þetta ekki. Ég mundi vel meir en 30 ár aftur í tímann. Þá var kvartað hér yfir því um allt land, að fólkið flykktist til kaupstaðanna, og ungir menn streymdu þá til Reykjavíkur, þótt enn meira hafi orðið að því á síðari árum. Meðal þessara ungu manna, sem fyrir um það bil 30 árum komu til Reykjavíkur, var Jörundur Brynjólfsson. Hann var búfræðingur frá Hvanneyri, en hafði útskrifazt af Kennaraskólanum í Reykjavík líka. Hann var búinn að fá ágætt starf í Reykjavík og hafði mikinn áhuga á opinberum málum. Hann varð 1. þm. Reykv, í fyrsta skiptið, sem hann bauð sig fram, og framtíðin virtist blasa við þessum unga manni hér í höfuðstaðnum, eftir því sem ungir og framgjarnir menn óska sér. En hvað gerir maðurinn? Hann kveður þetta allt og leggur leið sína austur í Árnessýslu og fer að búa, og þar hefur hann búið síðan í 30 ár, jafnframt því sem hann hefur gerzt forgöngumaður sinna stéttarbræðra í félagsmálum og stjórnmálum. Og þar hefur hann þolað með þeim súrt og sætt og látið eitt yfir sig ganga og þá í þeim efnum. Og þessi tími, sem hann hefur búið þarna, hefur verið mikill umróta- og umbyltingatími í landinu á öllum sviðum þjóðlífsins, og það hefur ekki alltaf verið að baða í rósum fyrir menn að búa í sveit á þessum árum. En hann hefur ekki látið það á sig fá. Hann hefur haldið sig við torfuna, á hverju sem hefur gengið, því að það var hans vilji að búa. Það hefði verið kaldhæðni örlaganna, ef eftir þessi 30 ár, sem hann var búinn að búa þarna, þá hefði landbrh. átt að beita sér fyrir því að svipta hann jarðnæðinu, sem hann hafði búið á einhverju stærsta búi, sem búið er á Suðurlandi, og sagt: Gerðu svo vel að fara til Reykjavíkur, Þaðan ert þú kominn og þangað er bezt að þú farir. - Ég vildi ekki taka að mér slíka framkvæmd. Og ég hefði ekki frekar viljað gera það, jafnvel þó að maðurinn hefði heitið Gísli Jónsson, sem hefði átt í hlut. Ég vildi ekki fara svona að við þennan mann, heldur láta hann njóta réttlætis í þjóðfélaginu. Og þess vegna fór ég að athuga, hvaða jarðnæði ég gæti útvegað honum í staðinn. Og það er kunn saga, að önnur jörð, Kaldaðarnes, var komin í eigu hins opinbera. Að vísu hafði landbrn. lánað hana um skeið til tilrauna um að koma upp drykkjumannahæli, sem endaði með þeim ósköpum, að fleygt hafði verið hundruðum þús. kr. í rekstrarkostnað þessa hælis, og sýnt var, að það tjón yrði ekki bætt, nema bíða annað meira, með því að ausa hundruðum þús. kr. í þetta dauðvona fyrirtæki þarna. Og þarna höfðu verið níu, átta og allt niður í sex menn á þessu hæli alls þá undanfarinn tíma, og þegar ég athugaði ástandið þarna, var aðeins einn vistmaður eftir á hælinu. Og þá kynnti ég mér, hvernig forgöngumenn á þessu sviði litu á þetta Kaldaðarneshælismál. Og allir, sem ég hef talað við, eru á einu máli um, að þessi tilraun þarna hafi mislukkazt og að hælið yrði að vera annars staðar og öðruvísi rekið, þarna gæti það aldrei náð sínum tilgangi. Og ástandið þarna í Kaldaðarnesi var eitthvert það herfilegasta ástand, sem ég hef séð á nokkurri slíkri jörð og fyrrv. höfuðbóli. Það var búið að eyðileggja allt það mikla tún. sem þarna hafði verið, með byggingum og þ. h. og eyðileggja bezta stykkið úr engjunum með flugvallargerð þar, sem að vísu er lítils virði. Og allur útgangur þar var þannig, að hörmulegt var á að horfa. Og ég varð undrandi, þegar hv. 1. þm. Árn., Jörundur Brynjólfsson, sagði, að hann vildi taka þessa jörð og setjast á hana. Ég sagði honum, að hann gæti verið nokkur ár í Skálholti, meðan verið væri að byggja. En hann sagði: Ég óska ekki eftir því, þetta verður ekki framtíðarjörð fyrir mig og mína, mig hefur langað til að koma upp býli, þar sem ég gæti lifað það, sem ég á eftir ólifað, og þar sem þeir minna afkomenda, sem óska að búa í sveit, gætu búið eftir mig. - Og endalokin verða þau, að ég fæ samþykki menntmrn. fyrir því, að landbrn. er aftur afhent þessi jörð og byggingar, sem þar höfðu verið gerðar og voru á jörðinni. Og ég ákvað að því loknu að byggja Jörundi Brynjólfssyni þessa jörð, þ. e. færa hans lífstíðarábúð frá Skálholti og á þessa jörð. Nú vissi ég, að það var mikill vandi fyrir mig að ganga þannig frá þeim eignaskiptum, sem þarna þurftu að fara fram, að tryggt væri, að það réttlæti væri í þeim, sem nauðsynlegt var og ég átti að leggja aðaláherzluna á. Ég vissi, að það mundi ekki standa á því að reyna að gagnrýna þá framkvæmd og deila á mig fyrir það, sem ég gerði í þessu máli, jafnvel hvernig sem ég gerði það. Og ég sá ekki nema eina leið til þess að fá þann grundvöll, sem ég gæti sætt mig við og yrði í framkvæmdinni næst því rétta, sem varð að krefjast í þessu, að fá ábyrga, óhlutdræga, dómkvadda menn til þess að láta þá meta eignir þær, sem ríkið tæki við í Skálholti, og þær eignir, sem fráfarandi ábúandi Skálholts tæki við í Kaldaðarnesi. Það má segja, að það lægi beinna við, að úttektarmenn á báðum stöðum gerðu þetta. En mér fannst það ekki hyggilegt, því að það gat, þótt allir matsmennirnir væru sanngjarnir menn, komið fram ósamræmi, ef fleiri menn hefðu með þetta mat að gera. Því taldi ég réttast, að sömu mennirnir mettu hvorar tveggja eignirnar og þeim væri lagt á herðar að nota sama mælikvarða við matið á báðum stöðunum. Ég sneri mér til sýslumannsins í Árnessýslu og bað hann að nefna þrjá menn til þess að meta þetta. Ég óskaði eftir, að hann gæti tekið í þetta ákveðinn mann, Pálma Einarsson  Þá er annað atriði, sem allmikið hefur verið rætt um hér og ég hef orðið fyrir álasi fyrir. Eftir að ég hafði byggt Jörundi Brynjólfssyni Kaldaðarnes með erfðaábúð, þá fór hann fram á að fá jörðina keypta. Í lögum um þetta efni frá 26. febr. 1946, um sölu þjóðjarða og kirkjujarða, segir svo: „Ábúendur þjóð- og kirkjujarða hafa rétt til að fá ábúðarjarðir sínar keyptar, ef þeir, eftir því sem við á, fullnægja 1. gr. laga nr. 116 30. des. 1943, um ættaróðul og erfðaábúð, . . .“ en ekki, eins og ég hef heyrt af ýmsum, að núverandi eigandi Kaldaðarness geti braskað með jörðina, - nei, hann fær þessa jörð sem ættaróðal, og má aðeins búa á því sjálfur og afhenda það sínum börnum eða afkomendum, en ef enginn af hans afkomendum vill taka jörðina til ábúðar, fellur hún aftur til opinberra umráða. Svo er ákvæði hér í lögunum, sem hefur verið gert töluvert veður út af, og það er þetta, sem er skilyrði fyrir slíkri jarðarsölu, að kaupandi hafi búið á jörðinni minnst þrjú ár og að fyrir liggi yfirlýsing hlutaðeigandi hreppsnefndar um, að hann hafi setið jörðina vel og að hreppsnefndin mæli með, að hann fái jörðina keypta. Nú hefur verið rætt um það hér í þessum umr., að ég hafi brotið þessi lög með því að selja Jörundi Brynjólfssyni þessa jörð, þar sem hann hafi ekki verið búinn að búa á henni í þrjú ár. Nú var það vitanlega hægðarleikur að bíða með sölu þessarar jarðar í þrjú ár, ef ég hefði álitið þetta atriði þannig, eins og hér hefur komið fram, að hér væri sjálfsagt að fara aðeins eftir bókstafnum. En það vill svo vel til, að ég var einn af höfundum þessara laga og veit vel, hver tilgangurinn var með þeim. Tilgangurinn með þessum ákvæðum um búsetuskilyrði o. fl. var að tryggja það, að mönnum væru ekki seldar til erfðaábúðar jarðir, nema einhver vitneskja væri um það fyrst og fremst, hvort menn, sem óskuðu að kaupa jarðir á þennan hátt, væru hæfir til búskapar, og að öðru leyti þannig, að viðkomandi hreppsnefnd vildi fá þá sem óðalsbændur inn í sína sveit. En til þess að hreppsnefndin gæti um þetta sagt, varð að tryggja, að hún hefði vitneskju um manninn, þannig að ekki gæti komið maður aðvífandi og gerzt þarna óðalsbóndi með erfðaábúðarrétti, sem hreppsnefndin vissi ekkert um. Þess vegna var þetta þriggja ára búsetuákvæði sett inn og ákvæðið um meðmæli viðkomandi hreppsnefndar. Það væri því ekki nema orðhengilsháttur að hanga í þessu ákvæði og þannig koma í veg fyrir, að bóndi, sem búinn er að búa lengi í héraðinu og er öllum þekktur þar sem mætur maður og dugandi bóndi, geti fengið jörð keypta eftir þeim lögum, sem ég vitnaði til. Ég tel því, þegar þannig stóð á, að hreppsnefndin í þessum viðkomandi hreppi þekkti Jörund Brynjólfsson eins vel eins og hann hefði búið þar alla sína ævi, og þegar fyrir lá vitneskja um það, að hreppsnefndin þar, sem hann hafði búið, hafði mælt með honum til þess að kaupa þessa jörð með óðalsrétti, þá hafi verið fullnægt anda og tilgangi laganna. Auk þess er á það að líta, að Jörundur Brynjólfsson hafði lífstíðarábúðarrétt á Skálholti. Hann hafði óvefengjanlegan rétt til þess að kaupa þá jörð, ef hann hefði farið fram á það og ríkið hefði viljað selja jörðina. Og ég sé ekki, að það sé mikið brot á anda og eðli laganna, þó að réttur Jörundar Brynjólfssonar til kaupa á einni þjóðjörð sé fluttur yfir á aðra þjóðjörð, þar sem hann flytur þangað eftir beiðni og tilstuðlan ríkisstjórnarinnar. Ég lít svo á, að þetta sé fyllilega eftir anda og tilgangi laganna, þó að í sambandi við þetta megi sjálfsagt hanga í einhverjum bókstaf til þess að vefengja þetta. Og áður en ég ákvað þetta, ræddi ég þetta atriði við merka lögfræðinga, sem litu á málið alveg eins og ég, svo sem Gunnlaug Briem skrifstofustjóra í atvmrn., sem er mjög góður lögfræðingur. Hann áleit anda laganna fullnægt með þessu, þó að það stangist nokkuð á við bókstafinn. Og ég bar þetta undir landbúnaðarnefndir Alþ., og ég fékk álit frá sex af tíu þeirra nefndarmanna, sem í þeim voru, að þeir litu eins á þetta mál eins og ég. Og að því loknu seldi ég Jörundi Brynjólfssyni jörðina, eftir að hafa leitað umsagnar Búnaðarfélags Íslands um það, hvort það teldi eðlilegt eða heppilegt að nota jörðina til annarra opinberra ráðstafana, svo sem til að koma þar upp byggðahverfi, og var búinn að fá álit og yfirlýsingu sérfræðinga þess um það, að þeir teldu það ekki koma til mála. Ég bar þetta undir sýslunefnd Árnessýslu og hreppsnefnd hreppsins þar, sem Kaldaðarnes liggur, og fékk sömuleiðis vottorð hreppsnefndar Biskupstungnahrepps um hæfni Jörundar Brynjólfssonar til búskapar og meðmæli um það, að hann fengi jörð áfram. Ég er því óhræddur við að leggja þetta mál undir dóm, og ef dómarar meta meira anda og tilgang laganna en einstök orðatiltæki, þá mun ég verða sýknaður af því. Og þó að ég yrði ekki sýknaður af því, þá yrði það vegna þess, að þeir, sem dæmdu um það, litu frekar á bókstafinn, sem deyðir, heldur en andann, sem lífgar. Þá kem ég að hinni síðari ráðstöfun, sem ég hef verið víttur fyrir, að koma þarna í Skálholti upp vísi að skólabúi. Það hefur verið spurt um það, samkvæmt hvaða heimild ég hafi gert það: Ég svara því með því að lesa hér fyrri hluta 1. málsgr. 2. gr. í lögum um bændaskóla. Hún hljóðar svo: „Á skólajörðum skulu vera hæfilega stór, fjölbreytt bú, rekin á kostnað ríkisins, og veita skólastjórarnir þeim forstöðu.“ - Nú er það svo samkv. þessu ákvæði laganna, að það er ekki aðeins heimild til þess, heldur skylda að reka þessi bú á skólajörðunum, því að hér stendur, að það skuli koma upp skólabúum á skólajörðunum. Og skólinn tekur ekki til starfa, fyrr en komið er upp þar skólabúi. Og undirbúningsnefndinni og framkvæmdastjóranum og mér, okkur fannst öllum tilvalið, meðan við sáum fram á það, að byggingar skólans mundu ganga hægt vegna gjaldeyrisörðugleika, að undirbúa þá á meðan að koma þarna upp góðu skólabúi. Og ég er sannfærður um, að við fáum miklu betri bústofn á þennan hátt, með því að byggja búið upp á nokkrum árum, heldur en með því að kaupa þetta allt á einu ári. Og það hefur verið lögð á það áherzla að velja góða og gagnlega gripi á þetta bú, og það með því að kaupa þá smátt og smátt, til þess að þarna geti verið góður kynbótastofn, þegar skólinn er tilbúinn til að taka til starfa. Og þetta hefur verið gert. Við erum sannfærðir um, að við allar byggingarframkvæmdir í Skálholti muni vera stórkostlega miklu betra að hafa þarna heimili við höndina til þess að fæða mennina, sem að byggingunum vinna, heldur en að ætla að kauþa allt efni í fæði þeirra að. Og það mundi bókstaflega ekki vera hægt að fá menn til að starfa þarna öðruvísi, en með því að hafa heimili á jörðinni. Og ég er sannfærður um, að það muni sýna sig, að það hafi verið vel ráðið að byrja á því að byggja skólabúið upp á þennan hátt, bæði vegna búsins sjálfs og þeirra framkvæmda, sem fram eiga að fara í Skálholti. - Ég vil geta þess - mönnum hægir e. t. v. við það sumum hverjum -, að vegna þess að sauðfé Jörundar Brynjólfssonar var hagvant þarna, var talið rétt að kaupa það, til þess að hafa það á jörðinni til að standa undir búrekstrinum, - þar er um 200 fjár sett á vetur nú, - og við komumst að þeim kaupum þar, að ef fjárbúið hefði verið selt allt í haust, sem var keypt af Jörundi Brynjólfssyni, þá var þar um 10 til 15 þús. kr. hagnað að ræða fyrir ríkið af þeim kaupum. Þetta er kannske ofurlítil sárabót fyrir þá menn, sem finnst, að jörðin hafi verið keypt of dýrt af Jörundi Brynjólfssyni. Þarna eru nú á jörðinni 200 fjár, 10 kýr, tvær kvígur og 10 hross, og þar á meðal sex úrvalshryssur, sem valdar eru með það fyrir augum að verða grundvöllur þarna að góðu hrossabúi. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessa skýrslu lengri. Ég hef orðið fyrir álasi og gagnrýni fyrir það, sem ég hef gert þarna til þess að hrinda þessu máli áfram. Og ég hefði líka áreiðanlega orðið fyrir því, ef ég hefði stöðvað framkvæmdir þarna, og ég hefði síður viljað taka við því. Ég er sannfærður um, hvernig sem menn líta á þetta, að þessum skóla verður komið þarna upp. Og honum hefur þegar verið valinn staður á fögrum hálsi, sem er nú kannske ekkert aðalatriði í málinu. Guðjón Samúelsson byggingameistari segist hvergi hafa séð jafnfagran skólastað og þarna. Og á sínum tíma rís þarna bygging, sem verður eins monumental fyrir landbúnaðinn eins og Sjómannaskólinn, sem reistur hefur verið fyrir unga sjómenn hér við bæinn. Þessi bygging mun standa og gnæfa þarna um aldir, og þangað munu ungir menn öld eftir öld sækja þekkingu og leikni við sín mikilsverðu störf fyrir sjálfa sig, land sitt og þjóð. Og þeir munu í þessari væntanlegu byggingu sækja til skólans metnað og stórhug fyrir sjálfa sig. Já, metnað hafa íslenzkir bændur alltaf haft, þrátt fyrir basl og bágindi, sem þeir hafa orðið að þola, þó að reynt hafi verið að drepa þann metnað niður í þeim. En hann verður ekki drepinn. Og þessi skóli mun um ókomna framtíð standa þarna sem vitni fyrir hina ungu bændur - löngu eftir að allt nagg og nart, sem við er haft út af framkvæmd þessa máls, er gleymt.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. hefur nú notað langmest af sínum tíma til þess að ræða um óskylt mál því, sem rætt hefur verið um, sölu Kaldaðarness, og beint skeytum þar sérstaklega til mín og alveg að ástæðulausu, því að ég hafði ekki verið fyrirspyrjandi í þessu máli. En ef hann heldur, að hann geti komizt upp með það að halda svona ræðu hér, í skjóli þess, að hann getur talað svo lengi sjálfur, en aðrir ekki nema 5 mínútur, þá skal ég láta hann vita, að ég mun flytja þetta mál inn í þingið, þar sem nokkurn veginn jafn verður ræðutíminn á báðar hliðar. Og þá skal ég taka til athugunar það, sem hæstv. ráðh. segir um, að þetta sé allt gert til þess að greiða Jörundi Brynjólfssyni fyrir að hafa skipt um pólitíska skoðun, fara úr Reykjavík og gerast pólitískur leiðtogi framsóknarmanna í Árnessýslu, - og til þess að „þola súrt og sætt með bændum“ þar, eins og hæstv. ráðh. komst að orði. En vill ekki hæstv. ráðh. fletta upp í þingtíðindunum og vita, hvort Jörundur Brynjólfsson, hv. 1. þm. Árn., hefur haft við nákvæmlega sömu lífskjör að búa eins og aðrir bændur þarna austur frá? Ég bendi hæstv. atvmrh. á, að hans skilningur á lögunum um bændaskóla er mjög einkennilegur, því að ef hann athugar lög nr. 24 frá 22. marz 1948, þá sér hann, að þar segir, að „hinn þriðji“ bændaskóli skuli vera „í Skálholti í Biskupstungum, þegar lokið er byggingu skólahúss og öðrum nauðsynlegum undirbúningi.“ Þess vegna kemur ekki Skálholt til greina sem skólajörð, fyrr en þetta atriði er uppfyllt. 



Aðeins örfá orð, til þess að bera af mér sakir. Hæstv. landbrh. gaf í skyn, að landbúnaðarnefndir Alþ. hefðu verið með - a. m. k. meiri hl. þeirra n. hefði verið meðmæltur þessari sölu Kaldaðarness, sem fram hefur farið og um hefur verið rætt hér, að þessi jörð var seld Jörundi Brynjólfssyni frá Skálholti. Ég vil upplýsa það, til þess að ég sé ekki bendlaður meir við þetta leiðindamál heldur en þörf er á, að þegar á sameiginlegum fundi beggja landbn. Alþ. var um þetta rætt, þá var ég á móti þeirri sölu, þar sem væntanlegur kaupandi hefði aldrei búið á jörð þessari. En í þessu efni eru fyrirmæli laganna skýlaus um það, að kaupandi skuli hafa verið búinn að búa á slíkri jörð í þrjú ár, áður en hann geti fengið hana keypta af því opinbera. Og þar sem þing stóð yfir, þegar um þetta var rætt, leit ég svo á, að það væri engin nauðsyn á að vefjast með þetta mál á þann veg, sem reyndin hefur orðið á, að gert hefur verið, því að það lægi svo opið fyrir að flytja frv. á Alþ. um sölu jarðarinnar, eins og hefur verið gert um ýmsar jarðir. Þó að einn maður hafi búið á þjóðjörð áður, þá er ekki þar með sagt, að hann sé fastari á þessari jörð, sem hann ætlar að kaupa, heldur en aðrir á öðrum jörðum. En þetta lá beint við, að flytja málið inn á þing og fá þessu framgengt þar. Þá hefði verið úr því skorið, hvað þingið vildi í þessum málum. Ég ætla ekki að fara að ræða um verð á jörðinni í þetta skipti. En ég hef haldið fram og held fram enn, að þetta, sem gerðist um sölu þessarar jarðar, hafi verið á móti bókstaf laganna, og þess vegna undir öllum kringumstæðum sjálfsagt og rétt af hæstv. ráðh. að láta það mál ganga eins og hvert annað venjulegt frv. gegnum afgreiðslu Alþ. Þetta hefði verið ólíkt beinna og réttara en að fara þær óþarfa krókaleiðir að fara að byggja hv. 1. þm. Árn. fyrst jörðina í erfðaábúð, þegar vitanlegt var, að það átti að selja hana á eftir. - En mér skildist á hv. þm. Barð., að með þetta mál muni verða komið inn í þingið aftur, og ef ástæða væri til, mundi ég þá gera grein fyrir minni afstöðu í málinu frekar.



Herra forseti. Það er mikið ánægjuefni fyrir mig að heyra ræðu hæstv. landbrh. varðandi skipulag bændaskólanna og að hann hefur nú fengið á því, að ég held, miklu réttari skilning en hann hafði í fyrra, þegar hann fjallaði um þessi mál. Ég flutti þá þáltill. hér um þessi mál, sem varð ekki útrædd, enda seint fram borin, en borin fram til þess að hafa áhrif á gang þessara mála. Það, sem liggur í augum uppi og kom fram í svari hæstv. ráðh., er, að bændaskólarnir hafa verið allt of lítið sóttir á undanförnum árum, og eru einu skólarnir í landinu, sem ekki eru alltaf fullskipaðir nemendum. Að húsmæðraskólunum, t. d., sem eru mjög hliðstæðir bændaskólunum á sínu sviði, er stundum þreföld aðsókn miðað við það, hvað þeir geta tekið á móti af nemendum. Og það er alveg rétt af hæstv. landbrh., þegar hann bendir á í þessu sambandi, að betra skipulag þurfi á þessum skólum að vera til þess að bæta úr þessu. Það, sem ég benti á í fyrra og vil enn benda á, er, að það á að gera bændaskólana að 8–9 mánaða skólum, og þeir eiga að vera aðallega verklegir viðvíkjandi öllu því, sem búfræðinni kemur við. Og enn fremur þurfa að vera haldnir þar fræðandi og vekjandi fyrirlestrar, því að það skólakerfi, sem nú er hjá okkur, og á það ekki sízt við um bændaskólana, er á þá leið að þvinga alla til bóknáms meir en góðu hófi gegnir, og það hefur í mörgu tilliti niðurdragandi áhrif á marga unglinga. - Það er mjög algengt, að ungt fólk, sem hefur góða þekkingu í útlendum tungumálum, það hefur aldrei heyrt um Einar Benediktsson, hvorki sem skáld né stjórnmálamann. Þetta sýnir, hvernig búið er að þreyta æskuna með óheppilegu bóknámi. Og eitt af því versta af því tagi er fyrirkomulag búnaðarskólanna. Okkar búnaðarskólar, sem stofnsettir voru ekki löngu eftir aldamót, voru miðaðir við búnaðarháskóla Dana, en þeir skólar hjá Dönum voru miðaðir við það að ala upp embættismenn fyrir landbúnaðinn, svo sem ráðunauta og aðra slíka: Svo voru íslenzku búnaðarskólarnir gerðir eftir þessum dönsku búnaðarháskólum, og við það situr enn hjá okkur. Og þetta óheppilega fyrirkomulag búnaðarskólanna er undirrót þess, hve þeir hafa verið illa sóttir. En sannarlega ættu okkar búnaðarskólar að vera svo um allt fyrirkomulag, að aðsóknin að þeim væri eins og aðsóknir. að húsmæðraskólunum, - þar sem eru góðir kennslukraftar, - þannig að það væri margföld aðsókn að þeim miðað við það, sem þeir nú geta tekið á móti. - Það gleður mig, að hæstv. ráðh. er farinn að skilja þetta nú, að breyta þarf fyrirkomulagi þessara skóla, og það væri hans gæfa að taka málið á þeim grundvelli að láta fara fram þær breyt. á skólum þessum í sinni ráðherratíð, að koma búnaðarskólunum í betra horf, en þessar tilraunir með þessa skóla, sem gerðar hafa verið, hafa verið í. Viðvíkjandi Skálholti sem skólastað, þá er sá staður óvirtur með því, sem fyrirhugað er að hafa þar, ef hugsað er að búa til nýbýli þar í eyðimörk, þar sem ekki er til kalt- eða heitt vatn og ekki hægt að leiða þangað rafmagn. Það er sjálfsagt fallegt útsýni þarna. En það hefur enginn áhugi verið á Suðurlandi fyrir því að hafa skólann þarna, en allt málið er loddaraleikur frá upphafi til enda. Sunnlendingar kæra sig ekkert um þetta. Það sjá allir menn, eins og líka fyrrv. hæstv. landbrh., Pétur Magnússon, hafði heldur aldrei látið sér detta í hug.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað að taka til máls um þetta mál, a. m. k. ekki á þessu stigi. En úr því að ég heyri, að landbn.-menn eru farnir að vitna, get ég alveg eins vitnað líka. Eins og tekið hefur verið fram, var það borið undir álit okkar landbn.-manna. beggja deilda Alþ., og hæstv. landbrh. kom á fund okkar í þessum n. og spurði um álit okkar um það, hvort við teldum, að það bryti beinlínis í bág við ákvæði laganna að selja Kaldaðarnes þeim manni, sem þarna var um að ræða, að vildi kaupa það, og hafði búið um fjölda ára á öðru höfuðbóli landsins, sem var í eigu hins opinbera. Þessi ábúandi var þá búinn að fá erfða ábúðarrétt á jörðinni, Kaldaðarnesi, og átti þar af leiðandi skýlausan rétt eftir þrjú ár að fá jörðina keypta, ef hún yrði seld. - Ég skal taka það fram, að ég var einn af þessum sex landbn.-mönnum, sem álitu þessa umtöluðu sölu Kaldaðarness ekki brjóta í bág við lögin, og ég blygðast mín ekkert fyrir að viðurkenna það. Ég lít svo á, og ætla ekki að bera neinar afsakanir fram um það. Og það gildir mitt atkv. alveg jafnt, hvort sá maður heitir Jörundur Brynjólfsson eða hvað annað. Hér lá málið þannig fyrir, að þessi maður hafði, svo að segja í næstu sveit, búið góðu búi og hafði öll þau skilyrði að öðru leyti, sem þarf til þess að öðlast þann rétt, sem til þurfti, til þess að selja mætti honum þessa jörð á þann veg, að hann gerði hana að óðalseign, sem, eins og hæstv. atvmrh. benti á, er svo um búið, að maður, sem eignast jörð þannig, getur ekki verzlað með hana, henni verður ekki ráðstafað á annan hátt en þann, að hún gangi til niðja hans, eða ef svo færi, að enginn þeirra vildi taka við henni til ábúðar, verður hann að láta jörðina af hendi aftur til hins opinbera á fasteignamatsverði. Ég tel hættulaust fyrir ríkissjóð að láta jarðir af hendi með slíkum kjörum. Ég hef alltaf litið svo á, að bændastéttin hefði bezta tryggingu fyrir velgengni með því móti, að bændur væru sjálfseignarbændur. Og ég hef haldið, að flokksbræður mínir yfirleitt litu einnig svo á. Þegar frv. um sölu þjóð- og kirkjujarða var hér á ferð, þá hygg ég, að það hafi upphaflega verið borið þannig fram, að ekki hafi verið ákveðinn í því neinn ábúðartími hlutaðeigandi kaupanda sem skilyrði fyrir því, að selja mætti honum jörð, sem verið hefði í ríkiseign. En það varð að samkomulagi í n. að áskilja það í l., að kaupandi hefði búið á viðkomandi jörð í minnst 3 ár. Af því að ég var einn af flm. þessa máls og átti talsvert mikinn þátt í samningu þessa frv., hef ég litið svo á og lít svo á enn, að í þessu tilfelli, sem hér hefur verið rætt um viðkomandi sölu Kaldaðarness, beri ekki að líta fyrst og fremst á bókstaf laganna, hvað þetta búsetuskilyrði snertir, vegna þeirra ástæðna, sem til þess lágu, að það var sett inn í lögin. Það má vel vera, að lögfræðingar standi fastar á bókstaf laganna í þessu efni. En ég stend ekki fast á þessu atriði í þessu sambandi, heldur álit ég, að ef öðrum skilyrðum sé fullnægt, sem lög ákveða um sölu þjóð- og kirkjujarða, þá sé ekkert við það að athuga. sem gert hefur verið í sölu Kaldaðarness. Og þess vegna greiddum við hv. 2. þm. Árn. og ég atkv. með þessu í landbn., þar sem okkur var líka kunnugt um það, að það var eindregin ósk þeirra þarna eystra, að þetta gengi þannig. - Ég geri grein fyrir þessu að gefnu tilefni og kannast alveg við, að ég var einn af þessum sex landbn.-mönnum, sem sáu ekkert að athuga við það. úr því sem komið var, að þessi maður. hv. 1. þm. Árn., fengi keypta þessa jörð, þar sem hann var búinn að eignast réttinn til að kaupa jörðina að öðru leyti en þessu, sem hér hefur verið um rætt.



Herra forseti. Það liggur fyrir fyrirheit um það, að rætt verði meir um þessi mál síðar á hæstv. Alþ., og ef svo verður, get ég að mestu geymt það, sem ég vildi sagt hafa um þetta, til þeirra daga. Það kom fram ávæningur um fyrirheit í ræðu hv. fyrirspyrjanda um það að nema úr lögum, af þar til greindum ástæðum, sem hann tók fram, ákvæðið um, að reisa skuli þriðja bændaskóla landsins í Sunnlendingafjórðungi. Mér þykir þetta koma úr harðri átt, af því að hann er þm. Reykv., því að ég hygg, að bændastéttin á Suðurlandi og kauptúnsbúar þar og hins vegar Reykvíkingar eigi í aðalatriðum um þróun og afkomu sömu hagsmuna að gæta. Og eitt þeirra atriða, sem þarf að ræða um, er, að bændamenningin aukist í samræmi við margháttaðar breyt. á búskap, sem eru alltaf að gerast, og að bændur verði ekki undanskildir því, þegar talað er um sérmenntun, að geta hlotið einnig sína sérmenntun. - En ef á að fara eingöngu eftir aðsókn að þeim stofnunum, sem kostar fé að koma upp, þá ætti bara að halda áfram, jafnvel öðru fremur, að reisa ný bíó, þau verða sótt. Þar er kappið mest í aðsókninni. Þar þarf barlómsbumbuna ekki að slá. - Það hefur að vísu verið dauf aðsókn að þessum tveimur bændaskólum, sem til eru í landinu nú. En það þarf að gera þá fjölbreyttari. Viðvíkjandi ræðu hv. þm. S-Þ. vil ég andmæla einu orði, sem ég tel, að hafi verið rangt hjá honum, þó að sumt væri í hans ræðu réttilega sagt, svo sem það, að það þyrfti að breyta um fyrirkomulag skólanna að ýmsu leyti. En að það sé enginn áhugi á Suðurlandi um þetta mál, þá veit ég, að hann fer ekki vísvitandi rangt með það, en þetta er á misskilningi byggt hjá honum og sennilega frá ósannorðum heimildum. Ég tel mikinn áhuga vera fyrir þessu skólamáli á Suðurlandi. En það bar dálítið á milli í þessum efnum, og komu þar til greina nokkur leiðindi, sem hljóta að jafna sig alveg eftir á, sem var um ákvörðun Skálholts sem staðar fyrir skólann. En eitthvað varð að verða ofan á í því efni. Og hæstv. ráðh. skýrði nú frá þessu. Ég hygg, að það liggi fyrir skjallegt frá meginþorra bænda í Árnessýslu og ýmsum ágætum bændum í Rangárvallasýslu og Skaftafellssýslum líka, að þeir óski eftir því, að flýtt verði byggingu bændaskóla í Skálholti. Þetta er documenterað. Og þetta vil ég segja til leiðréttingar.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi, 4. þm. Reykv., spyr, hvernig aðsóknin hafi verið að bændaskólunum á Hvanneyri og Hólum á undanförnum árum. Því hefur hæstv. atvmrh. svarað. Af því geta hv. þm. ráðið, hvort það er sérstaklega mikið tilefni af þeim ástæðum til að amast við því, að stofnaður verði þriðji bændaskólinn í landinu, þó að það hafi aðeins komið fyrir, að bændaskólarnir hafi ekki verið fullskipaðir. sem fyrir eru, og ýmsar orsakir liggja til þess, eins og segja má um fleiri skóla. Og það er einnig lítil ástæða til að vera meinsmaður þess, að þriðji þessara skóla risi hér upp hjá okkur, sem búið er að veita 2 millj. kr. til framkvæmda við að koma upp, þó að þær séu skammt á veg komnar. Það er fjarstæða ein að vera meinsmaður þess, því að okkar landbúnaður og okkar aðstaða til búskapar hefur tekið gerbreytingum og verður að taka. Aðstaða til framleiðslu þarf svo mjög að breytast sakir breyttra búnaðarhátta í landinn, ekki aðeins meðal bændastéttarinnar sjálfrar, heldur einnig meðal annarra stétta. Til þess að sú breytiþróun, sem þarf að verða fljótt, geti orðið í fullu lagi, þarf að mennta vel bændastéttina. Og þessa menntun getur hún ekki sótt annað, en til reynslunnar og til menningarstofnana. Og þær menningarstofnanir, sem eiga að verða og verða bændastéttinni notadrýgstar í þessum efnum, eru auðvitað bændaskólarnir að öllum eðlilegum hætti. Það geta engir skólar bætt það upp, ef ekki er séð fyrir fræðslu og menntun í hagnýtri búfræði í bændaskólunum. Og andstaðan gegn því að koma upp nægum bændaskólum hér hjá okkur er því furðulegri sem í nágrannalöndum okkar er aukin bændafræðslan og bændamenningin, þó að nágrannaþjóðir okkar hafi að vísu verið langt á undan okkur í öllum búnaðarháttum, er snerta landbúnað. Samt sem áður telja nágrannaþjóðir okkar það svo mikils virði fyrir sig að manna bændastétt sína, að þær hafa aukið við sínar bændamenningarstofnanir mjög frá því, sem áður var. Það er því alveg furðulegt að heyra hér talað um að koma í veg fyrir, að sú löggjöf komi nú til framkvæmda, sem sett hefur verið um þetta efni, að þriðji bændaskólinn verði reistur. Og ég vil láta í ljós fyrir hönd bændastéttarinnar allrar mitt innilegasta þakklæti til hæstv. landbrh. fyrir það, að hann lætur ekki á sig fá goluþyt nokkurra manna, sem sennilegast af misskilningi, en áreiðanlega a. m. k. af fljótfærni hafa borið fram ásakanir á hann viðkomandi þessu máli. Hæstv. landbrh.lætur þetta ekki á sig fá, en framkvæmir í þessu efni eins og hann álítur ástæðu til. Það mun verða sá minnisvarði, sem geymir nafn hans á ókomnum öldum, sem hann gerir til þess að ýta þessu skólamáli áfram til framkvæmdar. Hitt, sem fram kemur frá öðrum hv. þm. og mætti verða þessum framkvæmdum til hindrunar, gleymist - eins og sennilega nafn þeirra sjálfra. Hv. þm. S-Þ. talaði um, að það væri hæfilegt að hafa 8–9 mánaða námstíma á bændaskólunum. Þetta er nú fram komið hjá þessum hv. þm. af því, að hann veit allt of lítil deili á því, hvað til þess þarf að standa vel í stöðu sinni sem bóndi, ég veit, að einstakir menn eru svo vel gerðir, að þeir geta af eigin rammleik aflað sér mikils fróðleiks um búfræðileg efni og leyst bústörfin vel af hendi án skólavistar á bændaskólum. En við verðum að hafa það í huga, að tímarnir eru að breytast og aðstaðan til búskapar er mjög ólík því, sem áður var. Og sú breyt. kallar á sérstaka þekkingu, sem erfitt er að veita sér, nema með mikilli reynslu og helzt í stofnun, sem þyrfti að eiga þá reynsluþekkingu. - En ég er hv. þm. S-Þ. sammála um það, að verklega kennslan í bændaskólunum þarf að aukast. En hún ein út af fyrir sig er svo mikil í þessum stofnunum, að ekki mun veita af 8–9 mánuðum til að veita nemendum hana. Og verklega kennslu þurfa bændur vissulega að fá í skólunum. En það er misskilningur, að nemendum nægi svo lítill tími til þess að nema allt, sem þeir þyrftu að læra á bændaskólunum. En breyt. á fyrirkomulagi skólanna er aðkallandi. En þegar fyrirkomulag þeirra verður fært til betri vegar, þá mun aðsóknin aukast til skólanna. Hæstv. forseti bendir mér nú á, að mínar mínútur séu liðnar. En ég vil undirstrika það, að hv. þm. S-Þ. fer með gersamlega rangt mál, er hann segir, að enginn áhugi sé fyrir bændaskóla á Suðurlandi.



Aðeins örfá orð til þess að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hafa flutt þetta mál inn í þingið, því að ég tel, að umr. þær, sem hér hafa farið fram, hafi verið mjög gagnlegar, og að sú skýrsla, sem hæstv. atvmrh. gaf um málið, hljóti að verða til þess, að hv. alþm. viti meira og réttar um þetta mál eftir en áður. Og ég skal geta þess, að mér, sem hef haft allmikil afskipti að þessum málum frá upphafi, þætti vænt um, að þau kæmu fram enn frekar hér í þinginu, þegar tíminn er ekki svona takmarkaður, þannig að þá gefist kostur á að ræða málið vel. Og skal ég þá ræða við hv. þm. Barð., sem sýndi það áðan, að þegar hann fer með rök og heimildir, notar hann þetta eins og sagt er, að einn karl lesi Biblíuna, öfugt. Því að það, sem þessi hv. þm. las upp úr lögunum, sannar einmitt, að hæstv. atvmrh. gerði í þessu máli ekkert annað en það, sem full heimild er fyrir í lögum. Ég vil svo leyfa mér að undirstrika það, sem komið hefur hér fram hjá báðum hv. þm. Árn. út af því, sem kom fram hjá hv. þm. S-Þ., sem sagði, að enginn áhugi væri fyrir þessu skólamáli á Suðurlandsundirlendinu, að ég skal sýna hv. þm. S-Þ., ef hann vill, nöfn nokkurra hundraða bænda á Suðurlandi, og úr sumum sveitum hvert einasta bóndanafn, þar sem þeir skora ákveðið á stjórnarvöldin í landinn að flýta framkvæmdum í þessu máli. Ég ætla ekki að vitna hér sem landbn.-maður eða afsaka, þótt ég hafi með mínum till. til hæstv. ráðh. stutt að því, að Jörundur Brynjólfsson fengi Kaldaðarnes á þann hátt, sem hér hefur verið skýrt frá. Ég tek undin orð hv. 2. þm. Skagf. um það, að ég er alveg rólegur vegna afskipta minna af því máli. Og það er svo margtekið fram, hver tilgangur löggjafans hafi verið með því að setja þetta búsetuskilyrði, sem ýmsir hv. þm. hafa komið fram með eins og meinbug í framkvæmdum hæstv. ráðh. í málinu, að ekki hafi verið uppfyllt, þetta er svo margtekið fram, að ekki virðist þörf um þetta atriði að deila. Það er ekki nema smámunalegt nart, ádeilur þeirra manna út af þessu atriði, sem hér hafa talað á móti framkvæmdum hæstv. ráðh. á grundvelli þessa lagabókstafs, sem þetta þriggja ára búsetuskilyrði er, ef þeir ætla að beita slíku ákvæði á móti hæstv. ráðh. Ég álít, að þetta mál, eins og fyrir liggur, að það hefur verið tekið af sækjendum þess hér, sé hæstv. Alþ. til vansæmdar. Það hafa verið samþ. lög um bændaskóla í Skálholti. En vafninga yfirleitt gegn því að framkvæma það, sem lög gera ráð fyrir og fjárveitingar á fjárl. gefa heimild til um framkvæmdir á slíka vafninga tel ég til mikillar vansæmdar fyrir hæstv. Alþ. Hv. fyrirspyrjandi gat þess, að það ætti að koma fram með frv. um að fella niður úr bændaskólalögunum ákvæðið um Skálholtsskóla. Væri gott, að slíkt frv. kæmi fram, því að ég veit, að hæstv. Alþ. verður sér ekki til minnkunar með því að fella úr gildi það, sem það hefur gert í þessu máli. En þegar búið væri að fella slíkt frv. mundi það verða til þess, að fastar yrði knúið á um framkvæmdir í málinu. Þess vegna væri ég hv. fyrirspyrjanda frekar þakklátur fyrir það, að slíkar till. kæmu fram, til þess að hæstv. Alþ. gæti nú tekið afstöðu til málsins um að stuðla að því, að nú þegar væri hafizt handa um meiri framkvæmdir í málinu.



Herra forseti. Það skauzt nú upp hjá hv. þm. Barð., sem maður reyndar vissi, að honum er í þessu máli kannske öllu ríkara í huga það flokkspólitíska, sem hann hyggur, að hann hafi upp úr því, heldur en málið sjálft. Og sennilegast finnst honum, að hann geti fengið nokkra Framsfl.-þm. undir högg í því, og þess vegna heggur hann djarft. Hann sagði, að það hefði komið fram í skýrslu minni, að ég hefði viljað umbuna hv. 1. þm. Árn. fyrir skoðanaskipti. En það, sem kom mér til að vilja selja honum fyrir hönd þess opinbera jörðina Kaldaðarnes, var ekki af því, að ég vildi umbuna honum neitt, heldur sagði ég, að ég hefði viljað láta hann þar njóta sama réttar og ég vildi láta hvern mann annan njóta, sem eins stæði á um, jafnvel þótt hann héti Gísli Jónsson. Ég ætla ekki að deila við hv. þm. Barð. um lögskýringar. Ég er ólögfróður maður, og ég held, að hann sé lítið lögfróðari. Þá hefur hv. þm. Barð. bent á, að það ætti að láta skólastjóra vera forstjóra skólabúsins á bændaskóla, og tók fram, að í lögum stæði, að það hefði ekki átt að byggja skólann fyrr en nauðsynlegum undirbúningi væri lokið. En undirbúningur er hús, nægilega mikið af ræktuðu landi og skólabú. Og undirbúningur er að búa þetta allt þannig í hendurnar á skólastjóranum, sem tekur við því á sínum tíma. Og það er verið að undirbúa byggingar og ræktun þarna, og það er verið að undirbúa skólabú á þessum stað. Og það er skylda að búa þetta allt í haginn fyrir skólann, svo að það sé tilbúið, þegar að því kemur, að hann taki til starfa. Og þessu er verið að vinna að nú. Þá taldi hv. þm. Barð., að ég hefði farið rangt með, þar sem ég hefði sagt, að Jörundur hefði átt rétt á að kaupa Skálholt. Ég sagði þetta aldrei þannig. Ég sagði, að hann hefði átt rétt á að kaupa þá jörð, ef ríkið hefði viljað selja hana.  Þá sagði hv. þm. Barð., að það hefði ekki verið lögum samkv. að selja Kaldaðarnes, af því að í lögum hefði verið ákveðið að nota þá jörð til annars. Það er ekki rétt. Það var ákveðið í lögum að koma drykkjumannahælinu, sem þar var, upp, en ekki, að það skyldi vera þar fremur en á öðrum stöðum. Og nú hafði jörðin verið lánuð til þessarar starfsemi þarna í nokkur ár, og búið var að flytja hælið aftur burt af jörðinni, sem var þá laus aftur og komin í hendur ráðuneytisins. Ég skal svo láta þessum umr. lokið að sinni, en mun ekki færast undan að ræða þetta mál við hv. þm. þar, sem hann hefur meiri ræðutíma.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. atvmrh. fyrir þau glöggu svör, sem hann hefur gefið við fyrirspurn minni. Meginhluti fyrri ræðu hæstv. atvmrh. var að öðru leyti rökstuðningur fyrir því, að hann hefði haft lagaheimild til þess að selja Kaldaðarnes. Ég hafði ekki deilt á hæstv. ráðh. fyrir þessa ráðstöfun og mun ekki gera það, svo að allur sá langi hluti ræðu hans, sem um þetta fjallaði, var ekki svar til mín. Ég tel, að ekkert hafi komið fram í því máli, sem bendi til þess, að þessi ráðstöfun hæstv. atvmrh. hafi ekki haft við full rök að styðjast, og hef því engu að bæta við það atriði málsins. - Að öðru leyti var ræða hæstv. atvmrh. rökstuðningur fyrir nauðsyn bændaskóla og bændamenntunar. Ég er honum sammála um það, að menntun bænda er nauðsynleg og að bændaskólar eru nauðsynlegar stofnanir. En ég geri ekki ráð fyrir, að ég þurfi að benda hæstv. ráðh. á það, að til eru aðrar stéttir manna, sem líka er nauðsyn á að fá menntun, og aðrir skólar, sem eru nauðsynlegri heldur en bændaskólarnir. Og ég þarf ekki að benda hæstv. ráðh. á það, að það vantar fleiri skóla í landinu heldur en bændaskóla, og aðra skóla frekar, og það er óneitanlegt. Það hlýtur að teljast mikið öfugstreymi, þegar hafður er í huga sá mikli skortur, sem er á skólahúsnæði í landinu yfirleitt, að þá skuli einmitt á sama tíma standa til að leggja stórfé í að byggja yfir þá tegund skóla, sem einir virðast ekki hafa verið fullskipaðir á undanförnum árum. Hér vantar mjög tilfinnanlega menntaskóla og hefur sáralítið verið gert í þeim efnum í heila öld. Síðan Menntaskólinn á Akureyri var stofnaður, eru nú liðin 20 ár. Mér er kunnugt, að menntaskólamálin eru hér í hinum mesta ólestri og einna nauðsynlegast að stækka skólann hér. Einnig er hér mikill skortur á gagnfræða- og barnaskólahúsum, þannig að tví- eða þrísetja verður í þá hér í Reykjavík. Ég verð því að endurtaka það, að mér finnst undarlegt, að nú skuli vera á döfinni að auka við bændaskólana, einu skólana, sem ekki eru fullsetnir. Aðalatriði málsins eru því þessi: 1. Er ástæða til að auka við húsnæði búnaðarskólanna? Mér virðist af svörum hæstv. ráðh., að það sé mjög vafasamt. 2. Jafnvel þótt ástæða væri til þess, þá væri það spurning, hvernig ætti að fara að því. Auðveldasta leiðin er að auka við þá, sem fyrir eru. 3. Jafnvel þótt byggja ætti nýjan skóla, virðist mér mjög vafasamt, að hann ætti að vera í Skálholti.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég hef lítið fylgzt með umr. um þetta mál, en mér finnst undarlegt að deila á ríkisstjórnina fyrir það, að hún framfylgi landslögum. Það er skylda samkv. lögum að byggja bændaskóla í Skálholti, og til þess hefur verið veitt fé á fjárlögum. Mér finnst því undarlegt að bera fram fyrirspurn á þingi um það, sem Alþ. er búið að samþykkja, og út af því, að lögum sé framfylgt. Ef menn eru óánægðir með gerðir ríkisstj. í þessu máli, getur Alþ. breytt lögunum og hindrað, að fé verði varið til búnaðarskóla í Skálholti. Ég er sammála hv. 4. þm. Reykv., að aðrir skólar séu nauðsynlegri. Ég tel meiri ástæðu til að byggja menntaskóla í Reykjavík heldur en byggja á Laugarvatni. Aftur á móti tel ég fáar menntastofnanir gagnlegri, en búnaðarskóla og slæmt til þess að vita, að margir skólar eru betur sóttir en þeir, og er það mjög leitt, þar eð þörf er á mönnum með þá menntun, og getur leitt af þessu, að þörf sé á að koma upp búnaðarskóla, sem að gagni mætti verða. Ég hef verið því fylgjandi að koma upp skóla í Skálholti og mun verða það áfram, þar til komið verður með fullgild rök gegn því. Um það, að fyrri ábúandi Skálholts fékk Kaldaðarnes keypt, ber að taka fram, að ég tel rétt að beina ásökunum um það til allrar ríkisstj., en ekki til hæstv. landbrh. eins. Og ég lýsi því hér með yfir, að hafi hæstv. landbrh. gert rangt, þá er ég honum samsekur, því að hann bar gerðir sínar jafnharðan undir mig og ég taldi þær ekki aðeins verjandi, heldur eftir atvikum það réttasta, sem gert yrði. Og ég er reiðubúinn að færa rök að því. Ég vil því nota tækifærið til að lýsa því yfir, að ég tel ásakanir á hæstv. landbrh. gerðar að ófyrirsynju og tel, að beina ætti þeim að allri ríkisstjórninni.

Fyrirspyrjandi (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Eftir að þessari fyrirspurn var skilað í prentun og útbýtt, hefur það nýtt gerzt, að hæstv. forsrh. hefur sent frv., sem vikið er að, til þingflokkanna og óskað eftir umsögn þeirra um, hvort flytja skuli það þannig. Og hefur þannig a-lið fyrirspurnarinnar raunverulega verið svarað. Hæstv. ríkisstj. treystir sér ekki til að leggja málið fyrir þingið nema leita fulltingis þingflokkanna. Ég óska því eftir, að hæstv. forsrh. upplýsi, hvaða undirtektir frv. hefur fengið hjá þingflokkunum, og eins og segir í b-lið, hvort það verði lagt fyrir af ríkisstj. eða af þingflokkunum. Mér finnst, að nokkuð mikill dráttur hafi orðið á afgreiðslu málsins, bæði hjá hæstv. núverandi og fyrrverandi ríkisstj., og tel, að ýmis mál, sem minna hafa verið virði, hafi verið afgreidd. Ég held, að það hafi komið nægilega skýrt fram, þegar þingið kaus mþn. 1943, að launakjör þingmanna væru úrelt, enda eru lög um þau orðin ævagömul. Og ég held að sá málsháttur, sem sagður var fyrir nokkrum árum, að þingfararkaupið sé fyrir eftirmiðsdagskaffi á Borginni, en bitlingarnir séu til að lifa af, eigi enn vel við. Þó að allmargir þm. hafi föst, launuð störf, þá eru þó allmargir, sem hafa það ekki, og þar á meðal ég. Atvinna sú, sem ég hef stundað, síldveiðarnar, hefur nú brugðizt í allmörg sumur, og hef ég því fengið nægilega reynslu um það, að ekki er hægt að lifa af þingfararkaupinu, nema menn hafi aðrar tekjur. Það er nú ekki tími til frekari umræðu, en ég vil beina því til hæstv. forsrh., að hann upplýsi um undirtektir þingflokkanna við málið.



Herra forseti. Út af a-lið skal ég geta þess, eins og hv. fyrirspyrjandi hefur upplýst og kunnugt er þinginu, að 1943 var skipuð mþn. til að athuga launakjör þingmanna. Þessi nefnd aflaði sér upplýsinga og skilaði tillögum sínum 22. okt. 1946, og var þar gerð grein fyrir drættinum, sem stafaði einkum af því, hve erfitt var að afla sér upplýsinga um þessi mál á stríðstímunum. Þegar þessar till. í frv.-formi og talsvert ýtarleg frásögn af launakjörum þingmanna á Norðurlöndum, í Bretlandi og í Bandaríkjunum hafði borizt þáverandi hæstv. forsrh., sem þá hafði beðizt lausnar, svaraði hann því 28. nóv. 1946, að hann treysti sér ekki til að bera frv. fram sem stjfrv., og þannig lá þetta fyrir, þegar ég tók við, en ég taldi rétt, þar sem greiðari leið var nú til að afla upplýsinga frá Norðurlöndum og ég hafði grun um, að breytingar hefðu orðið þar á þessum málum, að reyna að afla þaðan nýrra upplýsinga. Það kom líka fram við eftirgrennslan, að kaup hafði breytzt í hækkunarátt á Norðurlöndum, og einnig var ákveðið þar, að þeir þm., sem hefðu setið ákveðinn tíma á þingi eða náð ákveðnum aldri, skyldu eiga rétt til eftirlauna. Þegar þetta var ljóst, taldi ég rétt að snúa mér til allra þingflokkanna og leita mér upplýsinga um, hvort þeir vildu standa að frv. líku frv. mþn. 8. þessa mánaðar sendi ég svo frv. og grg. mþn. ásamt upplýsingum um kjarabreytingar, sem orðið hafa hjá öðrum þjóðum, til þingflokkanna og óskaði eftir umsögn þeirra. Svar hefur enn sem komið er aðeins borizt frá Sameiningarflokki alþýðu - sósíalistaflokknum, sem kveðst vera fylgjandi frv. og munu styðja það, þó að þeir telji jafnvel, að kjörin hefðu átt að vera betri. Svar hefur ekki enn þá borizt frá hinum þingflokkunum. Og hef ég þá svarað fyrirspurninni um undirtektir þingflokkanna. Varðandi b-lið sé ég mér ekki fært að leggja frv. fyrir, nema allir þingflokkarnir standi að því. Ég mun því biða átekta, unz svar hefur borizt frá hinum flokkunum. Hér er um að ræða allviðkvæmt mál nú á tímum, þegar svo mjög er rætt um sparnað. Og mætti nota það í áróðursskyni, ef einn þingflokkur vildi nota það sér til framdráttar gegn öðrum. Mín persónulega skoðun, hvorki skoðun ríkisstj. né flokks míns, sem ekki hefur enn tekið afstöðu til málsins, er sú, að eðlilegast væri að taka a. m. k. að einhverju leyti upp svipaða skipan og um getur í frv. Hér eru hafðar reglur, sem alls staðar er hætt að nota, svo sem ákveðið dagkaup. Alls staðar annars staðar, sem ég þekki til, er ákveðið árskaup eða ákveðið kaup fyrir þingtímann, og tel ég það líklegra til betri vinnubragða að hafa það svo heldur en dagkaup. Um önnur hlunnindi í frv., t. d. eftirlaun fyrir þá, sem hafa setið 10 ár á þingi eða hafa náð 65 ára aldri, og örorkubætur, þá tel ég eðlilegast, að það verði rætt nánar. Þetta eru persónulegar hugleiðingar, en ég endurtek það, að það fer eftir afstöðu þingflokkanna, hvað ég geri. Verði einn eða fleiri þingflokkar á móti, þá legg ég frv. ekki fram, en að sjálfsögðu geta einstakir þingflokkar eða þingmenn lagt fram slíkt frv.



Herra forseti. Það, sem skiptir mestu máli nú um okkar bændaskóla, er að breyta skipulagi þeirra þannig, að þeir verði nothæfir, vinsælir og gagnlegir fyrir landsfólkið. Það aftur á móti að búa til þriðja skólann, sem lítið væri sóttur, væri gagnslaust. Ég vil benda á, hvaða misskilningur hefur ríkt um skipulag bændaskólanna, að á stærri skólanum, Hvanneyri, þar er ekki enn þá búið að reisa vinnustofu fyrir nemendur. Af hverju? Af því að bóknámið er látið vera aðalatriðið í skólakennslunni. Ég man ekki, hvort það eru 15 eða 20 bóknámsgreinar, sem stendur í lögum um bændaskóla, að þar skuli kenna, en þær eru eitthvað um það, og þessi mikli námsgreinafjöldi hefur staðið skólunum fyrir þrifum um það, hve litið hefur verið kennt þar verklegt. Eiginlega sýnist mér, að Torfi í Ólafsdal, sem aldrei lærði á landbúnaðarháskóla, hafi verið sá eini af bændamenningarfrömuðum á okkar landi, sem skilið hafi, hvernig búnaðarskólar eigi að vera. Hann hafði fyrst og fremst verklega kennslu hjá sér, eins og hann gat við komið. Og í sambandi við vöntun vinnustofu við bændaskólana má nefna það, að engum dettur í hug að byggja þannig húsmæðraskóla, að þar sé ekki til eldhús eða þvottahús. En þeir, sem staðið hafa að þessum búnaðarskólamálum hér, og það var síðast samþ. í fyrra, hafa haft þetta um of einskorðaða bóknámsfyrirkomulag á bændaskólunum. En þeir verða að gæta að því, að fólkið fordæmir þetta. Þeir verða að gæta að því, að þegar voru aðeins níu menn við nám á Hólum og aðrir níu á Hvanneyri, þá er ekki hægt að segja, að það sé eðlilegur áhugi hjá bændastéttinni í landinu fyrir bændaskólanámi, þegar ekki koma nema 18 menn alls á landinu í bændaskólana til náms. Hér getur ekki verið allt með felldu. Og þetta ætti hv. 1. þm. Skagf. að hugsa um sem forstjóri Búnaðarfélags Íslands. Það þarf að koma eitthvað jákvæðara til greina í breyttu formi kennslunnar í búnaðarskólunum. Og þegar það er komið, þá mun það sannast, að þar sem kvenfólkið kemst af með sjö mánaða nám í hússtjórnarskólum, þá hygg ég, að 9–10 mánaða skóli í endurbættu formi verði nokkru betri fyrir bændaefnin heldur en 14 mánaða kennsla nú í þessum skólum, sem er bóklegt fræðanám mest, sem bændur finna ekki annað en að komi þeim lítið við. Ég átti þátt í því fyrir nokkrum árum, að lögboðið skyldi vera eitt sumarnámskeið á Hólum og Hvanneyri. Það var í rétta átt. En þetta kom þó þvert á móti því, sem nemendur vildu þá. Þeir vildu ekki vera í burtu frá heimilum sínum yfir sumartímann. Og það getur verið rétt, að sumartíminn sé ekki heppilegastur fyrir slík námskeið. En þá er vorið og haustið. Að síðustu vil ég segja eitt orð um Kaldaðarnes. Ég álít það mikið ólán fyrir Jörund Brynjólfsson að koma þangað, eins og nú er umhorfs þar. Hann hefði átt skilið betra jarðnæði, en þetta. En aðferðin við þetta er leiðinleg, bæði fyrir hæstv, atvmrh. og þennan mikla dugnaðarmann.



Herra forseti. Ég átti sæti í mþn., sem samdi frv., og ég minnist þess ekki, að svar bærist frá hæstv. fyrrv. forsrh., að hann vildi ekki flytja frv.

Svarið var sent til form. nefndarinnar.

Ég var nú form. nefndarinnar, og ég minnist þess ekki að hafa fengið það í hendur. En verið getur, að mig misminni, enda skiptir það ekki miklu máli. Ég undraðist mjög, þegar ég frétti, að hæstv. forsrh. ætlaði ekki að leggja frv. fyrir þingið. Ekki sízt þegar þess er gætt, að ný launalög voru þá sett fyrir alla opinbera starfsmenn, og ber þó þess að gæta, að launalög voru til frá 1919, sett í töluverðri dýrtíð, en lög um þingmennskukaup voru frá 1912, og er þar lögákveðið, að kaup sé 12 kr. á dag, og samkvæmt dýrtíðarlögunum á að leggjast á það full dýrtíðaruppbót, og verða því þm. að sitja hér fyrir 36 kr. á dag. Nú vita allir, að þm. hafa ofurlítið meira samkv. sérstökum samþ. hér á Alþ., svo sem með þingsályktunum og samþykktum í þingfararkaupsnefnd. Ég kann ekki við það, að þm. sé goldið kaup eftir mjög vafasömum heimildum, og finnst, að ekki mætti minna vera en þm. tækju þetta litla kaup sitt eftir lögum. Skömmu eftir 1930 ákvað þfkn., að utanbæjarþingmenn skyldu fá goldinn húsaleigustyrk, þetta var gert í 9 ár eða þangað til 1942, að ég bar fram lagafrv., sem samþ. var, að ríkissjóður legði til húsnæði handa utanbæjarþm. eða greiddi húsaleigustyrk, ef þm. útveguðu sér sjálfir húsnæði. Ég get skilið hæversku þá, sem virðist ríkja hjá þm., að koma sér ekki að því að bera fram till. um kauphækkun fyrir sjálfa sig, en ég skil tæpast hæstv. fyrrv. ríkisstj., sem bar fram launalögin, og ekki heldur hæstv. núverandi ríkisstj. að hafa ekki lagt fyrir frv. um þetta, jafnvel þótt allir þingflokkarnir hafi ekki tjáð sig fylgjandi því. Og þó að einhver vildi ef til vill gera þetta að pólitísku máli, held ég varla, að mikið mundi hafast upp úr því. Ástandið, eins og það er nú, er áreiðanlega ekki í þágu almennings á Íslandi, því að ástandið er nú þannig, að enginn maður utan Reykjavíkur, sem ekki er sæmilega efnaður, getur setið á þingi. Tíminn er nú búinn, en ég vil láta í ljós undrun mína yfir því, ef hæstv. ríkisstj. lætur ef til vill einn flokk stöðva mál þetta.

Fyrirspyrjandi (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. glögg svör. Það hefur komið ljóst fram, að hæstv. ríkisstj. ætlar ekki að leggja frv. fram nema með stuðningi allra þingflokka. Ég vil taka undir ummæli hv. 1. þm. Eyf., að það lýsi ekki miklum kjarki, því þótt talað sé nú mikið um sparnað, held ég varla, að það mundi sæta miklu ámæli, þó að ekki væri haldið áfram á sömu braut og nú er, að ekki sé hægt að sitja á Alþ. fyrir aðra en þá, er eiga ákveðnar eignir eða vissar tekjur utan þingfararkaups. Ég held, að hæstv. ríkisstj. yrði ekki fyrir ámæli meðal þjóðarinnar, þótt hún breytti þessu ástandi. Það var lengi skilyrði fyrir kosningarrétti og kjörgengi, hér og annars staðar eins og kunnugt er, að menn ættu ákveðna eign, og ég endurtek það, að ég held, að hæstv. stj. yrði ekki fyrir ámæli, þótt hún breytti því ástandi, sem í vissum tilfellum er enn þannig, að alþingismenn, sem til þess eru kjörnir, geta ekki komið því við að sitja á þingi, nema þeir eigi eignir eða hafi aðrar tekjur, en þingfararkaup sitt. Ég vænti þess, að þingflokkarnir taki nú svo undir þetta mál, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að flytja frv. um það. En ef svo verður ekki, þykir mér trúlegt. að einstakir þm. geri sínar ráðstafanir.



Herra forseti. Út af ræðum þeirra tveggja hv. þm. sem hafa talað í þessu máli og jafnvel brugðið ríkisstj. um skort á kjarki til að flytja frv. um það, nema allir þingflokkarnir stæðu að baki hennar, þá vil ég segja það, að það er eðlilegt, hvaða stjórn sem er, að hún vilji vita vilja þingflokkanna í þessu efni. Það er eðlilegt, að ríkisstj. vilji ekki standa í stríði við þm. út af launakjörum þeirra, heldur vilji hafa samvinnu þar um við allan þingheim. Einstakir þm. hafa ekki síður rétt til þess að flytja frumvörp en ríkisstj., og sú leið er hverjum þm. opin. Ef þingheimur er ekki sammála og stj. telur sér ekki fært að flytja slíkt mál, þá hefur hver þingmanna, sem vill, heimild til að gera það.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að bera fram þau tilmæli við hæstv. forseta, að fundi verði nú haldið áfram, þótt liðinn sé venjulegur fundartími, og lokið við þær fyrirspurnir, sem hér eru á dagskrá og hæstv. ráðh. geta svarað að þessu sinni. Ég bendi á það, að eiginlega urðu óhæfilega langar umræður um fyrstu fyrirspurnina (um bændaskóla), og ættu hæstv. ráðh. að taka nokkurt tillit til tímans og leitast við að stytta mál sitt í fyrirspurnatímunum, þótt þeir séu ekki bundnir við fimm mínútur. Ég ber fram þessi tilmæli mín til hæstv. forseta fyrst og fremst vegna fyrirspurnar minnar, sem er nú næst á fyrirspurnalistanum.

Forseti (JPálm.) : Út af þessari athugasemd vil ég taka það fram, að forseti hefur það ekki á valdi sínu, hve umræður kunna að teygjast, því að ráðh. hafa ótakmarkaðan ræðutíma. Ég hefði gjarnan viljað ljúka við þær fyrirspurnir nú, sem eru á dagskrá, en það hafa verið ákveðnir flokksfundir og af þeim sökum er ekki hægt að halda þingfundi áfram. Þær fyrirspurnir, sem eftir er að ræða, 2.–6. á þskj. 88, eru því teknar út af dagskrá, en þær verða aftur teknar á dagskrá á venjulegum fundartíma á morgun.



Herra forseti. Út af þeim ummælum, sem fram hafa komið hér, m. a. frá hv. 2. þm. Skagf., vil ég benda á nokkur veigamikil atriði í þessu máli. Hann upplýsti, að hæstv. landbrh. hefði komið til landbúnaðarnefndanna í fyrra og sagt, að Jörundur Brynjólfsson ætti skv. lögum frá 1946 kauparétt á Skálholti.

Ég hef ekkert sagt um það.

Þetta er alveg rangt, því að ákvæði þessarar gr. taka ekki til þeirra jarða, sem eru ákveðnar til hins opinbera eins og þessi jörð. Jörundur Brynjólfsson átti því ekki rétt á að kaupa þá jörð eftir þessum lögum. - Nákvæmlega sama er að segja um Kaldaðarnes, af því að búið er að ákveða hana til opinberra nota og leggja í hana mikið fé í því skyni. Og svo koma landbn.-menn og gera ráð fyrir, að hægt sé að loka augunum fyrir þessu atriði. En það atriði, sem ég hef rætt hér, varðar ekki Skálholtsskóla. Ég var samþykkur því, að bændaskóli yrði reistur í Skálholti, og ég frábið mig því að vera talinn á móti því. En ég er á móti því, að hæstv. ríkisstjórn eða landbúnaðarnefndir eða nokkur þm. leyfi sér að ganga berlega á móti fyrirmælum laga um ráðstöfun á fé ríkissjóðs. Og ég ætla, að það hafi hér verið gert, ekki aðeins með kaupum á jarðarhúsum í Skálholti, heldur og með því að setja upp skólabúið í Skálholti, hvað sem hæstv. atvmrh. segir um það. Ég vil einnig benda hæstv. Alþ á, að ef þessi aðferð á að gilda í framtíðinni, að gengið sé fram hjá ákvæði laga um þriggja ára búsetuskilyrði, þá er ekki hægt að meina manni, sem hefur setið á ríkisjörð, að velja sér til kaups eitthvert annað höfuðból. Bústjórinn á Reykhólum gæti þá kannske farið og beðið um Hóla í Hjaltadal - eða Bessastaði á Álftanesi. Það er kannske það, sem hæstv. ráðh. ætlast til.

Þá færi kannske búið á Bessastöðum að bera sig.