Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þetta mál hefir legið fyrir Alþingi áður í lítið breyttri mynd frá því, sem það er nú. - Það er undirbúið að tilhlutun Búnaðarfjelags Íslands og Fiskifjelags Íslands, af vel færum og fróðum mönnum í þessum efnum. Frv. lýtur að því að gera veiðivötn og ár auðugri af fiski og meira arðberandi en áður. Til sönnunar því, að það málefni, sem þetta frv. fjallar um, orkar ekki tvímælis, skal jeg nefna dæmi um það, hvað miklu silungaklakið í Mývatni hefir orkað á síðustu árum og aukið veiði í vatninu. Fyrir nokkrum árum, áður en farið var að starfrækja klakið þar í sveit, var mjög lítil silungsveiði á sumum jörðum við vatnið, t. d. í Reykjahlíð. En fyrir allmörgum árum var stofnað fjelag meðal bænda umhverfis vatnið til þess að stunda silungaklak, og eftir nokkurra ára starfsemi þess fjelags hefir brugðið svo við, frá því sem áður var, að frá Reykjahlíð hafa á sumum tímum árs verið fluttir margir hestburðir af silungi í aðrar sveitir. Silungsveiði hefir aukist stórkostlega í Mývatni eftir að farið var að starfrækja klakið, og sjerstaklega hefir hún skiftst jafnara en áður milli jarðanna umhverfis vatnið. Þetta frv. snertir landbúnaðinn meira en sjávarútveg, þó að það fjalli um fiskirækt, og legg jeg því til, að því verði vísað til landbn.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þetta frv. er samið af trúnaðarmanni ríkisins á því sviði, sem það fjallar um, og mjög regluleg grg. fylgir því, sem jeg get vísað til. Jeg vil leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn.

Pjetur Ottesen Með þessu frv. er gerð gagngerð breyt. á stjórn á eftirliti með framkvæmd laga um eftirlit með skipum og bátum og öryggi þeirra. Hingað til hefir verið veitt fje til þess í fjárlögum og einum manni falin yfirumsjón þessa verks, en nú á að skipa þessu með sjerstökum lögum og þar gert ráð fyrir auknum starfskröftum við þetta starf. Það er alveg óhjákvæmilegt, að þessi breyt. hafi í för með sjer allmikinn aukinn kostnað. Jeg vil ekki segja, að það sje að öllu leyti að óþörfu gert, af því að það er vitanlegt, að hjer er um mikilsvert starf að ræða, sem og hlýtur, ef það er vel af hendi leyst, að vera allumfangsmikið. En það er gefinn hlutur, að með þeirri breyt., sem frv. fer fram á, hlýtur kostnaðurinn að aukast allverulega frá því, sem nú er, Það er að vísu tekið fram í frv., að það hafi ekki aukinn kostnað í för með sjer, af því að sú fjárveiting, sem veitt er í fjárlögum í þessu skyni, 8 þús. kr., falli þá niður. En þegar þess er gætt, að gert er ráð fyrir því í frv., að skipaskoðunarstjóri hafi að launum 5000 kr., sem hækki upp í 6000 kr., og ennfremur gert ráð fyrir því, að honum sje fenginn aðstoðarmaður, einn eða fleiri, þá má fullkomlega gera ráð fyrir, að kostnaðurinn fari allmikið fram úr þeirri upphæð, sem veitt er í fjárlögum nú í þessu skyni. Og ef svo væri nú, að greiða ætti dýrtíðaruppbót af þeim launum, og máske skrifstofukostnað og ferðafje, þá er augljóst, að þessar 8000 kr. hrökkva skamt. Í fyrra átti jeg tal við núverandi skipaskoðunarstjóra, Ólaf Sveinsson, og hann taldi óhjákvæmilegt fyrir sig eins og þá var komið að fá aðstoðarmann. Hann hafi sem sje haft með höndum ýms störf í sambandi við útgerð varðskipanna gegn ákveðinni borgun, en nokkuð af því gekk upp í kostnað við eftirlitið með skipum og bátum og öryggi þeirra. En eftir stjórnarskiftin var öðrum manni falið að hafa á hendi nokkuð af störfum við útgerð varðskipanna, en Ólafur Sveinsson hafði þó nokkuð af þeim eftir sem áður án þess að fá nokkra sjerstaka borgun fyrir það. Hann sagði mjer, að það hefði því komið til mála við stj., að hún rjetti hluta sinn á þann hátt, að hann fengi aukna borgun og aðstoð, og hann bjóst við, að bornar yrðu fram till. í þá átt á síðasta þingi. Það er annað atriði í þessu frv., sem mjer finst orka mjög tvímælis og jeg vil vekja athygli á. Það er gert ráð fyrir því að leggja nýjan skatt á útgerðina, ákveðið gjald fyrir útgáfu og áritun haffærisskírteina, og mun tilætlunin að vinna að einhverju leyti upp hinn aukna kostnað við eftirlitið á þennan hátt. Þétta verður þannig árlegur skattur á bátaútveginum. Hann er raunar ekki ýkjahár, en þegar litið er á það, að bátaútvegurinn ber þegar nokkur gjöld vegna þessarar skoðunar - bátaeigendur borga alla skoðun -, og að útgerðin er að öðru leyti hlaðin sköttum, þá virðist mjer harla varhugavert að auka svo á útgjöld bátaútvegsins, sem hjer er ráð fyrir gert, og vil jeg því beina því til sjútvn., sem fær mál þetta til meðferðar, að rjetta hluta bátaútvegsmanna, með því að draga að minsta kosti úr þessum nýja skatti, ef hún sjer sjer ekki fært að fella hann niður með öllu.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil vekja athygli hv.þm. Borgf. á því, að í aths. við 3. gr. er ekki sagt, að frv. þetta hafi ekki aukin útgjöld í för með sjer, heldur er sagt, að það hafi ekki aukin útgjöld fyrir ríkissjóð í för með sjer. Hitt er alveg rjett, að það, sem að er stefnt, er það, að þetta eftirlit eiga bátaeigendur að borga. Það eru bifreiðaeigendurnir, sem eigi að borga bæði skírteini og skoðun bifreiða, og sú nefnd, sem um þetta mál fjallar, á að taka það til athugunar, hvort ekki eigi sama að gilda hjer. Þegar trúnaðarmaður stj. kemur með slík mál til stj., álít jeg, að hún eigi að bera þau undir þingið.

Pjetur Ottesen Jeg vil benda á, að það er ekki gengið inn á nýja braut í þessu frv., þannig, að það hafi engin gjöld í sambandi við þetta bátaeftirlit hvílt á útveginum áður. Eins og tekið hefir verið fram, hvíla þegar nokkur gjöld á útveginum í sambandi við eftirlitið samkv. núgildandi lögum. Hjer er lagður á nýr skattur, sem á að renna í ríkissjóð. Jeg skal ekkert um það segja, hvað þetta kann að nema miklu eða hversu langt það kann að hrökkva til hinna auknu útgjalda. Þó hugsa jeg, að það sje ekki ólíklega til getið, að hjer sje um að ræða aukin útgjöld úr ríkissjóði. En þegar tekið er tillit til þess, hve mikil og þung útgjöld eru lögð á útveginn í samanburði við það, sem gert er fyrir þá atvinnugrein, þá er ekki rjett eða sanngjarnt að leggja á hann nýjan skatt.

Magnús Guðmundsson Jeg heyrði hv.þm. Borgf. spyrja hæstv.forsrh., hvort ekki væri tilætlunin að greiða skipaskoðunarstjóranum dýrtíðaruppbót á laun hans, en jeg heyrði ekki hæstv. ráðh. svara þessu. Þetta atriði finst mjer þurfa að vera tekið skýrt og greinilega fram í lögunum sjálfum, og vil jeg leyfa mjer að spyrja hæstv.forsrh., hvað hann hefir hugsað sjer í þessu efni.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þetta atriði verður vissulega upplýst áður en málið verður afgr. frá þinginu, og er tilgangslaust að jeg lýsi minni skoðun nú. Frv. er borið fram óbreytt eins og það kom frá hendi hlutaðeigandi starfsmanns ríkisins.

Magnús Guðmundsson Jeg get náttúrlega lesið frv. engu síður en hæstv.forsrh. Jeg var ekki að spyrja um, hvað í því stæði, heldur hvað hæstv.forsrh. vill láta standa þar. Jeg var að spyrja hæstv. ráðh., hvað hann hugsaði sjer í þessu máli, og svar hans hlýt jeg að skilja á þann veg, að hann hafi ekkert um það hugsað. En jeg býst við, að á marga þm. hafi það áhrif að vita, hvað stj. vill í þessu efni. Frv. á að vera svo skýrt, að ekki þurfi að kalla á þá menn, sem hafa samið það, og spyrja þá, hvað í því liggi.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg er búinn að segja frá því, hver er mín hugsun í þessu máli. Mjer þótti hlýða að bera frv. fram, en jeg skal játa, að í því annríki, sem jeg hefi átt þessar síðustu vikur, hefi jeg ekki haft tíma til að hugsa hvert einstakt atriði út í æsar.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Um frv. þetta er hið sama að segja og þau tvö, sem síðast hafa verið hjer til umr. (Eftirlit með skipum og bátum og atvinna við siglingar). Það er samið af trúnaðarmanni atvmrn. á þessu sviði, vitamálastjóranum. Sömuleiðis hefir hann samið aths. við það. Jeg vil aðeins leyfa mjer að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og sjútvn. að umr. lokinni.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það er á allra vitorði, að lög þau um kosningar í málefnum sveita og kaupstaða, sem afgr. voru á þinginu 1926, fela í sjer ósamræmi, sem þegar er orðið að ásteytingarsteini. Bæði fyrv. og núv. stj. tók það til ráðs í þeim vandræðum að leggja það á vald meiri hl. hlutaðeigandi bæjarstjórnar, hvað gera skyldi í einstökum tilfellum. Afleiðingin hefir meðal annars orðið mismunandi framkvæmd á hinum ýmsu stöðum og sífeldar kosningakærur. Getur það ekki átt sjer stað til lengdar, og þess vegna er þetta frv. fram borið. En úr því að farið var af stað á annað borð, þótti rjett að taka upp nokkrar breyt. aðrar. Það eru aðallega þrjú atriði, sem hjer koma til greina. í fyrsta lagi það, að kosningarrjetturinn sje rýmkaður að tvennu leyti. Annarsvegar sje aldurstakmarkið fært niður í 21 ár og hinsvegar falli niður það ákvæði, að þeginn sveitarstyrkur svifti menn kosningarrjetti. Jeg þykist ekki þurfa að fjölyrða um þetta. Um fyrra atriðið er það að segja, að jeg álít, að þar sje um spor að ræða, sem eigi að fara að stíga. Á því er enginn vafi, að það er miklu almennara nú en áður, að fólk á þessum aldri, frá 21–25 ára, sje farið að hafa áhuga á og fylgjast fyllilega með í opinberum málum. Slíkt hlýtur að leiða af aukinni menningu og uppfræðslu. Jeg held því hiklaust fram, að yfirleitt sje fólk á aldrinum 21–25 ára orðið svo þroskað, að það eigi að fá rjettindi á við aðra borgara þjóðfjelagsins. Um hitt atriðið vil jeg segja það, að jeg tel gamla ákvæðið hafa verið blett á íslenskri löggjöf. Annað höfuðatriði, sem jeg vildi taka fram, er viðvíkjandi 6. gr. frv., um að bæjarfulltrúar skuli allir kosnir í einu eins og alþm. Hlutfallskosning nýtur sín betur undir þeim kringumstæðum heldur en eins og er, þegar stundum er kosinn þriðji partur í einu og stundum helmingur. Bein afleiðing af þessu er, að kjörtímabil bæjarfulltrúa styttist og verður jafnt kjörtímabili alþm., og ennfremur, að kjósa beri varamenn. Við þetta vinst tvent. Kostnaður sparast, og í öðru lagi getur endurkosning alveg raskað grundvelli hlutfallskosningar, ef ekki eru varamenn. Þriðja breyt. er viðvíkjandi kosningu borgarstjóra. Það er nú svo, að borgarstjóri er kosinn beint af borgurunum. En það er mjög óeðlilegt, því að borgarstjórarnir eru bara framkvæmdarstjórar fyrir bæjarstjórnirnar. Borgarstjóri á því að hafa meiri hl. í bæjarstjórn að baki sjer á hvaða tíma sem er, líkt og er um Alþ. og ríkisstj. Annars getur það komið fyrir, að borgarstjóri sje á öndverðum meiði við meiri hl. bæjarstjórnar, sem vitanlega getur haft hin verstu áhrif á samvinnuna.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg vil aðeins leyfa mjer að þakka hæstv. stj. fyrir þetta frv., sem jeg veit, að er í fullkomnu samræmi við óskir mjög margra landsmanna, og sjerstaklega Reykvíkinga.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Mál þetta er undirbúið af prófessor Ólafi Lárussyni, og hann hefir skrifað allrækilega greinargerð með því. Er því frá minni hendi ekki þörf á að lengja umr. um það að þessu sinni. Nái það fram að ganga, er ætlast til, að meginþorri íslenskra laga verði gefinn út á 5 ára fresti. Mundi það verða mikill ljettir fyrir borgara landsins, sem undir lögunum eiga að búa. Í aths. við frv. er gerð grein fyrir því, hvernig það er hugsað, að endurútgáfa þessi verði ekki mjög kostnaðarsöm. Er það á þann hátt, að láta letrið standa og nota sama letrið við útgáfu Alþt., stjórnartíðindanna og lögbókanna. Þá er og í frv. þessu ætlast til, að skipuð verði þriggja manna nefnd til 4 ára í senn, til þess að samræma lögin og vera ríkisstj., alþm. og þingnefndum til aðstoðar við samningu lagafrv. og undirbúning löggjafarmála. Að vísu er hvorki hægt að skylda landsstjórnina eða þm. til þess að nota aðstoð þessarar n., en allar líkur eru þó fyrir því, að til hennar myndi verða leitað af þessum aðiljum. Hvað snertir val á mönnum í n. þessa, þá er ætlast til, að hún verði skipuð tveimur lögfræðingum, og þá að líkindum þriðja manni, sem valinn væri með tilliti til málþekkingar. Það má nú kannske segja, að slíka n. sem þessa megi skipa án þess að fara að gefa lögin út 5. hvert ár, og eins hitt, að gefa mætti út lögin án þess að skipa þessa n. En þar til er því að svara, að jeg hygg, að margir sjeu þeirrar skoðunar, að þetta tvent fari mjög vel saman, og jeg er þess fullviss, að skipun slíkrar n. og útgáfa laganna með svo stuttu millibili myndi verða til þess að gera löggjöf landsins ljósari og fastari í sniðinu. Það er vitanlega aldrei nema eðlilegt, að löggjöfin taki miklum breytingum á þessum breytingatímum, en þess er væntst, að hún myndi smátt og smátt falla í fastari bálk fyrir íhlutun slíkrar n. sem þessarar. Að lokinni þessari umr. óska jeg, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.

Sigurður Eggerz Jeg vil þegar á þessu stigi málsins leyfa mjer að gera nokkrar aths. við frv. þetta. Aðalmarkmið frv. virðist eiga að vera það, að veita ríkisstj., alþm. og þingnefndum aðstoð um samningu lagafrv. Forsrh. á að skipa n. í þessu skyni, og má búast við, sjerstaklega eftir þeim stjórnarpraksis, sem nú er myndaður, við skipun slíkrar nefndar, að nefndin verði rampólitísk. Ýmislegt má sjálfsagt finna að lagaundirbúningnum, en batnar hann með þeim ráðstöfunum, sem gera á í þessu frv.? Að því er undirbúning stjórnarfrv. snertir, þá á stj. völ á margvíslegri aðstoð. Hún getur fengið sjer margvíslega faglega aðstoð; þannig getur hún snúið sjer til Búnaðarfjelagsins og Fiskifjel., hún getur snúið sjer til vegamálastjóra, vitamálastjóra, landlæknis o. s. frv. Og að því er snertir hið hreint lagalega, þá getur hún snúið sjer til prófessoranna við háskólann, sem mesta sjerþekkingu hafa. Löggjafarstarfsemina er auðvitað ekki hægt að tryggja með neinni nefndarskipun, en hún er eingöngu undir því komin, að skipun þings og stj. takist vel. Eitt sjerkennilegt verkefni þessarar n. er að gera áætlanir um, hvað löggefið skuli um á vissum tímabilum. Þar sem um pólitíska n. er að ræða, er auðsætt, hvernig það verkefni muni fara í höndum hennar. Auðvitað fylgir n. ákveðinni stjórnmálastefnu og byggir auðvitað till. sínar um löggjöfina á þeirri stefnu. Þannig t. d. ef einokunarstj. situr að völdum, eins og nú á sjer stað, þá verður verslunarlöggjöfin bygð upp á einokunargrundvelli. Komi svo ný stj., er fylgir öfugri stefnu, þá hrynur auðvitað alt tillöguhrófatildrið niður, sem n. var búin að byggja upp. Einn árangur verður væntanlega af nefndinni, að ungað verður út meiru af lögum en áður. En hver trúir á, að á því sje mikil nauðsyn? Hvað snertir útgáfu lagasafnsins, þá er sýnilegt, að engin ástæða er til að skipa n. til þess að sjá um hana, þar sem altaf er völ á mörgum mjög vel hæfum mönnum til slíkra hluta hjer. Þá liggur það í hlutarins eðli, að skipun slíkrar n. myndi fylgja mikill aukakostnaður fyrir ríkissjóð. Og ekki myndi ákvæði 6. gr. frv. draga úr kostnaðinum; þar segir svo: „Löggjafarnefnd er heimilt, með samþykki forsætisráðherra, að ráða sjer aðstoðarmenn við afgreiðslu einstakra mála, eftir því sem þörf krefur“. Það er því sýnilegt, að hjer er ekki aðeins um það eitt að ræða að skipa þessa n., heldur á að setja á stofn allmyndarl. skrifstofu, sem með tímanum getur orðið ríkissjóði allverulegum baggi. Það er engin knýjandi nauðsyn, er rjettlæti að setja þetta „litla þing“ á stofn, en gallarnir eru margvíslegir, eins og jeg hefi nú þegar tekið fram. Nei, aðalatriðið er að vandað sje til þingsins, þeir hæfustu kosnir, en ekki lögð áhersla á að fá þá kosna, sem hæverskastir eru í garð foringjanna, en missa strax trúna á sjálfa sig.

Magnús Guðmundsson Jeg býst við, að hæstv.dómsmrh. svari ræðu hv.þm. Dal. Vil jeg því nota tækifærið og beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort það sje meiningin, að n. sú, sem hjer er um að ræða, skuli skipuð fyrir kjörtímabilið. Jeg gæti vel skilið, að það væri ætlunin, að hún skyldi skipuð fyrir kjörtímabilið, því eigi nokkurt gagn að vera að n., verður stj. að skipa hana þannig, að hún geti búist við sæmilega góðri samvinnu við hana. Því verði hún t. d. skipuð tómum stjórnarandstæðingum, er ekki hægt að búast við góðri samvinnu. Hvað nafnið snertir, þá kann jeg mjög illa við að kalla hana löggjafarnefnd, sbr. löggjafarþing, því að það er þó ekki tilætlunin, að þessi n. setji lög. Þá finst mjer óþarfi að gefa lög landsins út á fimm ára fresti, eins og gert er ráð fyrir í frv., enda þótt jeg viðurkenni, að nauðsynlegt sje að gera það við og við. Og jeg hefi enga trú á, að hægt sje að geyma letrið von úr viti, því að til þess þyrfti mikið pláss, og myndi það því verða dýrt.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg skal þá fyrst víkja að ræðu hv. 1. þm. Skagf. Það er vitanlega alveg fyrirkomulagsatriði, hvort nefndarskipunin á að vera bundin við kjörtímabilið eða 4 ár, eins og gert er ráð fyrir í frv. Annars er ætlast til þess, að n. verði svo pólitískt litlaus, að allir flokkar geti með henni unnið, eins og t. d. skrifstofustjóra Alþingis. Það er líka fyrirkomulagsatriði, hve oft lögin yrðu gefin út. Svíar t. d. gefa helstu lög sín út á hverju ári, en það er algerlega óhugsandi fyrir okkur vegna kostnaðarins. Úr þessum atriðum verður því þingið að skera. Að því er snertir kostnaðinn við það að láta blýið standa, þá held jeg, að hann geti aldrei orðið mjög mikill. Verð blýsins er ekki mikið; yrði það þá helst húsrúmið, sem gæti komið til með að kosta eitthvað. En sem sagt, jeg held, að hvorugt yrði tilfinnanlegt. Hv. þm. Dal. var mótfallinn anda málsins; er því ekki ástæða til þess að deila við hann nú. Mjer skildist á ræðu hans, að hann beinlínis hefði enga trú á nauðsyn þessa máls, og finst mjer það óneitanlega undarlegt af honum, jafnkunnugum manni þeim önnum, sem þm. eru hlaðnir um þingtímann. Því að það er öllum vitanlegt, að þm. geta ekki athugað hvert mál nákvæmlega viðvíkjandi formi og samræmi, þótt þeir að sjálfsögðu gæti vel að efnishliðinni, þegar t. d. 7–10 mál eru á dagskrá í einu. Hjer er því reynt að gera tilraun til þess að gera þm. hægara fyrir, og jafnframt stigið spor í þá átt, að koma á sem bestum heildarlögum. Hinn ágæti lögfræðingur prófessor Ólafur Lárusson, sem samið hefir frv. þetta, skrifaði fyrir nokkru um lögbók Íslendinga og stakk upp á því, að unnið yrði að henni af miklu kappi fyrir 1930. Og nú þegar er búið að fella töluvert af löggjöfinni í bálka, og myndi það aukast. Sem dæmi þessa mætti nefna vatnalögin, sem höfðu fengið mikinn undirbúning hjá mþn. og verið rædd á mörgum þingum. Jeg vona, að hv.þm. Dal. skilji það, er hann hefir fengið tíma til að átta sig á því, að varla er við því að búast, að þingið, með því mikla starfi, sem á það hleðst árlega, fái tíma til að samræma lagagerðina, þannig að hún falli mjúklega inn í hina ýmsu bálka laganna. Þetta er því ekki á rökum reist hjá hv.þm., nema honum takist að sanna það, að slík óreiða eða ósamræmi í lagagerðinni hafi ekki átt sjer stað á undanförnum þingum, og þá heldur ekki í stjórnartíð þessa hv.þm. Þá er það einnig misskilningur hv.þm., að n. þessi eigi að hafa annað og meira en ráðgefandi vald, því ef t. d. þessi hv.þm. vill ekkert sinna henni nje veita henni neina hollustu, þá er hún vitanlega ekkert að angra hann. Annars verð jeg að segja það, að jeg tel enga ánægju í því að koma þessari n. á, ef það er gert í trássi við vilja nálega hálfs þingsins. Gagnið myndi þá lítið verða af henni, og mætti þá búast við, að hún yrði lögð niður aftur fljótlega, eða þegar kosningar fjellu svo.

Ólafur Thors Jeg verð að líta á frv. þetta sem gleðilegan vott um framför og sjálfsþekkingu hjá hæstv.dómsmrh., sem ber það fram, því eins og kunnugt er, þá hefir þessi hæstv. ráðh. allra þm. mest brotið formsins rjett í þeim málum, sem hann hefir borið fram eða haft afskifti af. En mjer finst þó, að honum fari líkt og sumum gömlum ofdrykkjumönnum, sem hverfa frá villu síns vegar. Þeir verða oft mestu ofstækismenn. Jeg hygg, að hæstv. ráðh. gangi alt of langt í frv. þessu og geri sjer alt of bjartar vonir um árangurinn af þessari nefndarskipun. Að vísu er trúlegt, að n. myndi geta afrekað margt gott. En svo bjartsýnn er jeg ekki að ætla það, að hringlið, sem einkent hefir meðferð sumra mála á undanfarandi þingum, myndi hverfa með öllu. Mjer dettur t. d. ekki í hug, þótt slík n. hefði verið til í fyrra, að stjórnarflokkurinn núverandi hefði neitað sjer um að fremja hið pólitíska glapræði, sem hann vann í bankamálinu á síðasta þingi. Það mál hafði þó fengið mikinn undirbúning og ítarlegri en ætla má, að það hefði fengið, þótt slík n. sem hjer er gert ráð fyrir hefði haft undirbúning þess. Það mun sýna sig, að sá flokkur, sem hefir undirtökin, breytir málunum eftir geðþótta, þrátt fyrir góðan undirbúning. Þá tel jeg þær vonir, sem hæstv.dómsmrh. gerði sjer um það, að slík n. mundi samræma löggjöfina að fullu, fásinnu eina. Þótt till.n. stefndu í þá átt, þá myndi hinn ráðandi þingflokkur á hverjum tíma marka löggjöfina sínu marki. Mjer sýnist og, að valdsvið n. yrði alt of mikið, a. m. k. óbeint, þar sem n. er ætlað að fara hendi um öll eða vel flest frv., sem fyrir þingið væru lögð, og það ótilkvödd. Jeg skal játa það, að jeg hefi ekki athugað þetta mál til fullnustu. Vildi aðeins benda á þessi atriði. En það er mjer ljóst, að mjög miklar breyt. þarf á því að gera, ef það á að vera viðunandi.

Sigurður Eggerz Jeg get vel fallist á það, að ræða þetta mál við hæstv.dómsmrh. við 2. umr. þess. Þarf því litlu að svara nú, þar sem ekkert nýtt kom fram hjá hæstv. ráðh. Eins og áður lagði hæstv.dómsmrh. aðaláhersluna á það, að þessi n. ætti að samræma lögin og fella þau í bálka. En jeg hygg, að ekki verði sjeð betur fyrir því en nú er, þar sem stj. getur nú leitað álits og aðstoðar færustu lögfræðinga. Og eftir sem áður mundu mistök koma fram á löggjöfinni, sem leiðrjetta yrði smátt og smátt. Þá er og hætta á, að ekki yrðu jafnan valdir í n. sem þessa færustu lögfræðingarnir, heldur öllu fremur þeir, sem að áliti stj. væru gæddir því rjetta hugarfari frá pólitísku sjónarmiði. Og ef illa skyldi takast til um skipun slíkrar n., er beinlínis hætta á ferðum. Þá kemur og fram í þessu frv. nokkurskonar vantraust á Alþingi. Og jeg tel það í raun og veru nokkurskonar uppgjöf hjá Alþingi að samþ. frv. sem þetta. Þessi 3 manna n. yrði á vissan hátt sett yfir það, yrði nokkurskonar yfirþing. Þar sem ætlast er til eftir 4. gr. frv., að n. leggi fram áætlun um lagasetningu næstu ára, er ljóst, að þær till. verði bygðar á þeirri stjórnmálastefnu, sem n. fylgir, sem væntanlega mundi verða stefna þeirrar stj., sem skipaði hana. T. d. ef stj. sæti, sem væri andvíg frjálsri verslun, þá myndi verslunarlöggjöfin væntanlega verða meira og minna mótuð af einokun. Mjer þótti mjög leiðinlegt, hve hv. 2. þm. G.-K. tók ekki öfugt í frv. þetta. Af orðum hv.þm. var ekki hægt að heyra annað en að hann væri frv. hlyntur. Jeg verð að segja, að mjer þótti það leitt. Jeg er sannfærður um, að hjer er verið að hrinda af stað bákni, sem kostar mikla peninga. 3 nefndarmennirnir mundu væntanlega fá meðalembættislaun, og svo fylgir kostnaður við skrifstofubákn, sem gæti orðið mikill.

Magnús Jónsson Jeg ætla ekki að lengja umr. að mun, en vil þó koma strax fram með aths. mínar við frv. þetta, af þeirri ástæðu, að jeg tel, að það eigi aldrei að komast til 2. umr., og mun jeg greiða atkv. gegn frv. nú þegar. Þetta er að mínu áliti hjegómamál, og þó verra en það. Hæstv. dómsmrh. vildi í svari sínu til hv.þm. Dal. halda því fram, að andstæðingar yrðu að sanna, að málið væri ekki þess virði að bera það fram á þingi. En þetta er bara hugsunarvilla hjá hæstv. ráðh. Sönnunarskyldan hlýtur hjer að vera á þeim, sem málið ber fram. Hann verður að sanna, að málið sje þess virði, að þingið taki það til meðferðar, og það finst mjer hæstv. ráðherra hafi miður tekist að því er til þessa frumvarps kemur. Annars er það engin tilviljun, að frv. sem þetta er fram komið frá hæstv.dómsmrh. Hann veit að vonum best, hvar skórinn kreppir að um undirbúning frumvarpa. Frá honum hafa komið langverst undirbúnu málin, sem þingið hefir haft til meðferðar, bæði áður en hann varð ráðh. og jafnvel síðan hann komst í stj. En hroðvirkni eins þm. getur engan veginn rjettlætt þessa aðferð, sem hjer er stungið upp á. Jeg verð því að taka undir með hv.þm. Dal., að slík n. sje algerlega óþörf. Hver stj. getur á hverjum tíma kvatt þá menn til aðstoðar við lagasetninguna, sem hún telur færasta til þess. Þetta yrðu því bönd, sem lögð væru á stj. og n. gæti hæglega orðið skipuð þeim mönnum, sem margir þm. og jafnvel stj. bæru ekkert traust til og vildu ekki nota sjer til aðstoðar. Það virtist rjettara, að þingið sjálft, eða forsetar þess, rjeðu mann til leiðbeiningar, ef eitthvað á að gera. En að skipa til þess fasta n. nær ekki nokkurri átt. Jeg vil vekja athygli á því, að ef slík n. ætti að fylgjast vel með gangi málanna um þingtímann, frv., brtt. og nál., þá hefði hún ærið verk að vinna og væri alls ekki ætlandi annað starf. Það var rangt hjá hæstv.dómsmrh., að ef nálega helmingur þingsins vildi ekki notfæra sjer þessa n., þá yrðu störf hennar lítil, því samkv. 3. gr. frv. er henni skylt að taka til athugunar þau lagafrv., er fram koma, og breyt. á þeim og senda Alþ. aths. sínar um þau. Með þessu ákvæði er þessari n. í raun og veru gefið mikið vald. Áhrif slíkrar n. gætu orðið afarmikil í þinginu og mundu draga úr þingræðinu, þar sem till. hennar mundu ráða gangi málanna á margan hátt. Vald Alþingis myndi minka og þetta vera byrjun að „sovjet“-stjórn. Sagan segir það og sannar, að sterkustu völdin eru jafnan hin ráðgefandi völd, eða umsjónarvöld. Hjer yrði um nokkurskonar „eforat“ að ræða, sem yrði sett yfir þingið. Þetta eru aðeins fá orð um þennan lið frv., sem sýna það, að þegar af þessum ástæðum vil jeg eigi greiða því atkv. til 2. umr. Um undirbúning laga og áætlun um lagasetningu í framtíðinni samkv. 4. gr. frv. er jeg sammála hv.þm. Dal. Það væri þvert á móti öllu þingræði og hreinasti skrípaleikur, ef leggja ætti svona „plan“ að lagasmíðinni. Hv. þm. Dal. nefndi verslunarlöggjöfina þessu til sönnunar. Sjá allir, hve gagnslítið það væri, ef þessi stj., sem nú situr, færi að planleggja um þau mál fyrir Íhaldsflokkinn, eða þá hann fyrir Framsóknarflokkinn. Hjer kemur skýrt fram oftrú þeirra, sem halda fram löngum „plönum“, eða að það að setja alt í kerfi sje hið eina sáluhjálplega. Útgáfa lagasafns er óskylt mál þessu. Jeg kannast vel við grein, sem Ólafur Lárusson prófessor ritaði fyrir nokkru um þetta efni. En þrátt fyrir það, að jeg hefði ekki átt að líta á þá till. með óvildaraugum, þar sem höf. er mágur minn og vinur, þá var jeg þó ekki sannfærður af grein hans um það, að íslensk lögbók hefði svo mikil áhrif á menn til góðs eins og hann hjelt þar fram. Jeg gat ekki orðið viss um, að þjóðin yrði neitt betur farin eða löghlýðnari fyrir því, þó farið væri að gefa út heila lagabálka. Hitt er annað mál, að það er sjálfsagt þarft og gott, að lagasöfn, líkt og áður hefir gert verið, sjeu gefin út við og við, og kemur þá til athugunar, hvaða form sje heppilegast á þessháttar söfnum. En ef stj. hefði óskað eftir að gefa út slíkt safn, nægði að veitt væri til þess fje í fjárlögum. Til þess þurfti enga löggjöf um fasta n., heldur aðeins upphæð í fjárlögum. Eins virðist óþarfi að miða útgáfu þessa við 5 ára tímabil. Heppilegra að láta reynsluna skera úr um það, hversu oft þörfin krefur útgáfunnar. Ef til vill mætti oft að skaðlausu láta lengri tíma líða á milli. Stundum gæti líka verið um svo stórfeldar breyt. í lagasetningu að ræða, að nauðsyn bæri til að gefa lögin út á næsta ári. Um kostnað við þessa nefndarskipun er ekki auðið að segja með neinni vissu. En víst má telja, að hann verði mikill. Ef n. verður mikið notuð, hlýtur hún að fá mikið að gera og verður þá vitanlega dýr. Hvað hún verður dýr, er ekki gott að segja, en líklegt má telja, að hún kosti aldrei minna, með aðstoð og öllu, en 30–40 þús. kr., a. m. k. þau árin, sem lagasafnið yrði gefið út. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta að sinni. - Mun jeg eins og áður sagt greiða atkv. móti frv.

Ólafur Thors Hv. þm. Dal. ljet í ljós óánægju sína yfir því, að jeg hefði tjáð mig fylgjandi frv. þessu. En sú óánægja er með öllu ástæðulaus. 

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Tildrög þessa frv. eru úr Húnavatnsýsla. Þar hefir nokkur undanfarin úr verið mjög um það hugsað að reyna að bæta höfn kaupstaðarins, þannig að hún gæti orðið aðalhöfn við Húnaflóa. Þetta hefir náttúrlega mikla þýðingu fyrir hjeraðið sjálft, en það hefir líka mikla þýðingu fyrir siglingar fyrir Norðurlandi, því að oft og tíðum lenda skip í vandræðum vegna hafnleysis á Húnaflóa. Það mundi ennfremur hafa mikla þýðingu fyrir sjávarútveginn við Norðurland, ef hafnargerðin tækist á Skagaströnd. Út í þetta ætla jeg ekki að fara lengra að sinni, en vil bæta því við, að Húnvetningar óska mjög eftir, að þetta frv. komi fyrir þingið. Málið var undirbúið af vitamálastjóra síðastl. ár, eins og grg. frv. ber með sjer, svo að það er í raun og veru komið á það stig, að eðlilegt er að leggja það fyrir þingið. Hitt er annað mál, að verkið er dýrt, og það er ekki þar með sagt, þótt frv. nái fram að ganga, hvenær sýslan eða landið eru fær um að framkvæma það. Jeg býst við, að þetta frv. ætti að fara til sjútvn. að lokinni umr.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Frv. um þetta efni var borið fram á þingi í fyrra og nálega í sömu mynd og nú. En það kom nokkuð seint fram þá og vanst eigi tími til að athuga það til hlítar. En af því að efni þess er hv.þdm. kunnugt, get jeg verið stuttorður um það að þessu sinni. Jeg skal aðeins geta þess, að tilgangurinn með frv. er fyrst og fremst sá, að tryggja hagsmuni þeirra manna, sem fje eiga inni í gjaldþrotabúum, betur en áður hefir verið gert í Íslenskri löggjöf. Með vaxandi fjölbreytni viðskiftalífsins hjer á landi, sem nú er að færast í svipað horf og í hinum stærri löndum, hafa gert vart við sig ýmsar tegundir spillingar, sem fyrrum var hjer óþekt, eða bar a. m. k. mjög lítið á. Í þetta frv. eru tekin upp ýms ákvæði, sem vel hafa reynst í Englandi og átt drjúgan þátt í að hindra fjármálaspillingu þar. Eitt þessara ákvæða er um það, að jafnskjótt sem bú er lýst gjaldþrota skuli það tekið til nákvæmrar athugunar af dómara á staðnum. Þetta á að koma í veg fyrir, áð menn, sem ætla sjer að græða á gjaldþroti, hafi tíma til að skjóta undan fje og byrja síðan atvinnurekstur á nýjan leik án þess að greiða rjettmætar skuldir. Að svo mæltu legg jeg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv.allshn.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Með því að hæstv.forsrh. er bundinn við frumvörp, sem hann er að leggja fyrir Nd., en hinsvegar er nauðsynlegt, að hv.Ed. geti fengið starfsefni, þá ætla jeg að segja fáein orð um sum af þeim frv. frá atvinnumáladeildinni, sem fyrir liggja. Þetta frv. um flugferðir er samið af Flugfjelagi Íslands, sem stofnað var í fyrra, eins og menn vita, og átti mikinn þátt í þeim tilraunum um flugferðir, sem hjer voru gerðar síðastl. sumar. Frv. er náttúrlega sniðið eftir svipuðum lögum í öðrum löndum, þar sem flugferðir eru komnar í fast horf, og því fylgir grg. frá stj. Flugfjelagsins, svo að jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða meira um það. Aðeins vænti jeg þess, að frv. verði vísað til samgmn., að lokinni umr.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þetta frv. hefir verið undirbúið sjerstaklega af mönnum, sem eru vel að sjer í vitamálum, og á að vera til þess að fullkomna nokkuð okkar sjómerkja- og vitakerfi. Jeg vil óska, að frv. verði að lokinni umr. vísað til sjútvn.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil aðeins geta þess, að frv. þetta er borið fram samkvæmt ósk stjórnar Fiskifjelags Íslands, og hefir hún samið frv. og greinargerð þess. Leyfi jeg mjer að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og sjútvn.

Pjetur Ottesen Enda þótt þetta frv. kunni að eiga upptök sín hjá Fiskifjelaginu, verður ekki annað sagt, en að þar andi kalt til bátaútgerðarinnar. Það á að gera það að skyldu hjer eftir, að hafa stýrimann á hverjum bát, sem er 12 smálestir eða þar yfir. Í gildandi lögum er ekki skylt að hafa stýrimann á minni skipum en 20 smálesta, og að hið sama gildi um 30 smálesta skip, ef þau koma að landi daglega. Það er því ekki um litla breytingu að ræða, ef það á að vera ófrávíkjanleg skylda, að hafa stýrimann á öllum bátum, sem eru 12 smálestir og þar yfir. Það er fært fram sem ástæða, að með núgildandi ákvæðum um þetta efni sje skipstjóraefnum gert ókleift að fá skipstjóraskírteini, með því að skylda þá til þess að hafa verið stýrimenn í minst 8 mánuði. Þessi ákvæði hafa valdið þeim örðugleikum, sem leiddu til þess, að stjórnin hefir orðið að veita undanþágu frá lögunum. Jeg minnist þess, að fyrverandi stjórn fjekk töluvert aðkast fyrir að hafa orðið við tilmælum bátaeigenda um veiting á undanþágum frá þessum lögum. Mjer er ekki kunnugt um, hvort núverandi stj. hefir veitt nokkrar undanþágur, en svo mikið er víst, að hún hefir orðið vör við, að þetta veldur allmiklum óþægindum. Jeg skal fúslega viðurkenna það, að ekki er hyggilegt að láta sitja við það, sem er, í þessu efni, en jeg lít svo á, að eðlilegra væri að leysa þessi vandkvæði á annan hátt, t. d. með því að draga úr eða fella jafnvel alveg niður ákvæði um, að þeir einir geti fengið skipstjóraskýrteini, er verið hafa stýrimenn minst 8 mánuði á skipi eigi undir 12 rúmlestir. Þó að það verði gert, fæ jeg ekki sjeð, að það skerði það öryggi, sem vera verður. Hins vegar verður ekki á móti því borið, að hjer er verið að leggja kvaðir á bátaeigendur, kvaðir, sein talsverðu nema, og er því undarlegt að sjá það frá stjórn Fiskifjelagsins, að þessum stýrimönnum mundi ekki verða greidd svo há aukaþóknun, að það dragi útgerðina neitt verulega, - eins og segir í greinargerð hennar fyrir frv. En þessi ummæli Fiskifjelagsstjórnarinnar benda til þess, að sú stofnun sje ekki í svo nánu sambandi við bátaútgerðina og nauðsynlegt væri. Á Akranesi er það aðalreglan, að menn sjeu ráðnir upp á hlut, eða „part“, sem kallað er, og mundu þeir, sem samkvæmt þessari breytingu væru skyldaðir til að hafa stýrimann, samkvæmt þeirri reglu, sem þar er um kaup stýrimanna, verða að greiða honum hálfan hlut fyrir, og þó að þeir gerðu ekkert annað nje meira í raun og veru en að bera stýrimannsnafn. Miðað við það, sem hásetar hafa stundum borið úr býtum yfir vertíðina, þ. e. frá nýári til 11. maí, mundi þetta geta numið fyrir útgerðina um 1000–1500 kr. á bát, og sje það borið saman við afkomu bátaútvegsins yfirleitt, verður með engu móti sagt, að slíkur aukaskattur dragi útgerðina ekki neitt verulega. Þessi þóknun verður vitanlega hlutfallsleg á öðrum tíma árs, en hve miklu þessi aukaskattur mundi nema á hvern bát á ári, er náttúrlega ekki gott að segja, en samkv. því, sem jeg hefi nú bent á, að verða mundi á vertíðinni, miðað við staðhætti á Akranesi, þá er öllum ljóst, að þetta mundi verða allverulegur skattur. Jeg vil þess vegna leiða athygli hv. sjútvn. að því, að taka til athugunar, hvort ekki sje hægt að leysa þau vandkvæði, sem hjer er um að ræða, á annan heppilegri hátt en þann, að leggja svo háan skatt á útgerðina, sem jeg hefi nú lýst. Jeg minnist þess, að þegar ákvæðinu um, að ekki þyrfti að hafa stýrimann á minni skipum en 30 rúmlestir, var breytt á þinginu 1925, þannig að ekki þyrfti stýrimann á minni skipum en 20 rúmlestir, að þá þótti þetta ógerningur, nema sú heimild væri við höfð, að þetta næði ekki til þeirra báta, sem kæmu að jafnaði daglega úr róðri, þó að þeir væru alt að 30 rúmlestir. Þetta var samhuga álit þingsins þá, og jeg fæ ekki sjeð, að nein breyting hafi orðið hjer á frá því, sem þá var.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil taka það fram, að jeg viðurkenni það ekki, að kalt andi til bátaútvegsins frá stj.

Jeg sagði það ekki

. Nei, jeg veit það. Hv. þm. Borgf. (PO) beindi þessu til stjórnar Fiskifjelagsins. En jeg lít svo á, að Fiskifjelagið eigi að vera hið sama fyrir sjávarútveginn og Búnaðarfjelagið er fyrir landbúnaðinn. Og það er ekki nema eðlilegt, að þingið fái að sjá framan í þær óskir, sem stjórn Fiskifjelagsins ber fram, og þar er ríkisstjórnin næst til atbeina. Hinsvegar er ekki hægt að framfylgja þessum lögum án óþæginda fyrir sjávarútveginn, og ef hv.þm. Borgf. og hv. sjútvn. fallast á að laga ósamræmið á einhvern annan hátt, geri jeg ekki ráð fyrir, að stj. setji sig á móti því. En ef framfylgja á þessum 1. eins og þau eru, verður það ekki gert án mikilla óþæginda fyrir sjávarútveginn.

Jón Ólafsson Mjer þykir hv.þm. Borgf. (PO) taka alvarlega frekt til orða um Fiskifjelagið. Jeg held, að hv.þm. hafi ekki áttað sig almennilega á þessu máli, og þó að einhver kostnaður verði af þessari breytingu, efast jeg mikillega um, að hann verði svo mikill sem hv.þm. vill vera láta. Auk þess er á það að líta, að það getur oft orðið bagalegt, ef þeir efnismenn, sem eru á smærri skipunum, geta ekki þar öðlast rjettindi til að verða stýrimenn á stærri skipum. Það er þetta, sem Fiskifjelagið vill leitast við að kippa í lag með þessu frv. Þetta fyrirkomulag, sem nú er, er alveg óþolandi. Þeir menn, sem eru á smærri skipunum, þó að úrvalsmenn sjeu, verða að fara af þeim og á stærri skipin, og vera á þeim í átta mánuði til þess að öðlast stýrimannsrjettindi, ef útgerðin neyðist þá ekki til að smíða undir þá bát til þess að missa ekki af þeim í annara þjónustu. Ef sú breyting, sem frv. fer fram á, nær fram að ganga, gætu þeir verið á smærri skipunum, þangað til þeim byðist „pláss“ á stærri skipum.

Pjetur Ottesen Jeg þarf ekki að svara hæstv.forsrh. Honum fer eins í þessu máli og í málinu á undan, að hann skýtur öllu frá sjer til þeirra, sem undirbjuggu frv. En jeg þarf að svara hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) nokkrum orðum. Hann vildi efast um, að jeg færi rjett með þann kostnaðarauka, sem útgerðinni væri gerður, ef þetta væri lögfest. Jeg benti á skýrt dæmi frá vetrarútgerðinni á Akranesi, og á meðan hann ekki vefengir það, legg jeg ekkert upp úr mótmælum hans. Hv. 3. þm. Reykv. vill láta smáútgerðina bera óþarfa kostnað, til þess að þessir menn sjeu betur - eins og hann orðar það - undirbúnir að taka við stærri skipum. Það er eins og hæfileikar þessara manna komi ekki greinilega í ljós, nema þeir hafi gengið í gegnum þennan hreinsunareld áður. Jeg hjelt þó, að hv. 3. þm. Reykv. ætti að vera það ljóst, að hæfileikar manns til sjómensku koma jafnt í ljós, hvort sem hann uppfyllir skilyrðin um siglingatímann sem háseti eða stýrimaður. Það má ekki gleyma því, að þó sú þekking, sem stýrimannaprófið á að vera trygging fyrir, sje að sjálfsögðu nauðsynleg þeim, sem á að stýra skipi, þá er það og höfuðatriði fyrir útgerðina, að hafa góða fiskimenn, og þeir, sem það reynast, komast auðveldlega áfram, annað hvort af sjálfsdáðum eða fyrir atbeina útgerðarinnar. Hv. 3. þm. Reykv. þótti þetta of miklum erfiðleikum bundið, eins og nú er, en eins og jeg benti á áðan, er með öllu hættulaust að fella umrætt skilyrði gildandi laga alveg niður.

Magnús Torfason Það þýðir ekki að deila um þetta mál við þessa umr. Og jeg býst við því, að nefndin muni athuga, hvað best hentar í þessu efni. Jeg skal játa það, að þetta frv. gladdi mig mikið, vegna þeirrar reynslu, sem jeg hefi fengið í sjódómsmálum á undanförnum árum. Því verður ekki neitað, að eftirtekt háseta á því, sem gerist í sjóróðri, hefir stórum hnignað. Jeg tók eftir því á þessum 17 árum, sem jeg var á Ísafirði, að þessu var á alt annan veg farið fyrst en síðast. Það var eins og eftirtektin minkaði, er menn komust á vjelbátana. Menn vissu ekki einu sinni á hvaða miði þeir höfðu verið, eða hve lengi á leiðinni. Jeg tel það því æskilegt og til góðs, að jafnan sje á hverjum bát einhver maður, auk formannsins, sem hefir þá skyldu, að taka eftir því, sem við ber, og getur tekið við stjórninni, ef formaðurinn forfallast eitthvað. Það er óttalegt að hugsa til þess, að enginn af heilli skipshöfn sje fær um að leysa formanninn af hólmi, ef eitthvað verður á um hann. Jeg endurtek það þess vegna, að jeg er þakklátur fyrir, að þetta frv. skyldi koma fram.

Pjetur Ottesen Jeg býst við því, að ræða hv. 2. þm. Árn. (MT) sje nokkurskonar áframhald af þingsetningarræðu hans um daginn. Hann er að áminna mig fyrir óþarfa málalengingar. En jeg vil benda hv.þm. á þann aðstöðumun, sem hjer er með okkur. Hann er í sjútvn., sem fær mál þetta til meðferðar, en jeg ekki. Þar getur hann því látið ljós sitt skína í þessu máli og öðrum, sem það snerta. Hv. þm. heldur því fram, að eftirtekt sjómanna sje að fara aftur. Jeg skal ekkert um það dæma. Það getur verið rjett, miðað við þá staðhætti, sem hann þekkir. En jeg veit, að það er í mótsögn við þá reynslu, sem fengist hefir, þar sem jeg þekki til. Þetta er líka eðlilegt. Eftirtekt háseta verður að vera vakandi, engu síður en formanns. Á Akranesi verður að sækja fiskinn svo langt á vetrum, að róðurinn tekur næstum yfir sólarhring. Á hverjum bát eru þetta 4–5 menn, og verða þeir því að skiftast á um að vaka. Það kemur því engu siður í hlut hásetans en skipstjórans að vera á verði um það, að haldið sje rjettri stefnu, enda er ráðningu manna á bátana hagað þannig, að ávalt sjeu á hverjum bát nægilega margir menn, sem fengið hafa fulla leikni í að stýra eftir áttavita og halda bát í rjettu horfi. Þetta, sem hv. 2. þm. Árn. var að segja, á því ekki við fiskimenn við Faxaflóa, og ætla jeg, að svipað sje ástatt um þetta, þar sem sjósókn er svipuð og þar. Og þó að lærdómurinn sje nauðsynlegur, er hann hvergi nærri einhlítur, enda eru þess mörg dæmi, að hásetar hafa orðið að taka við stjórninni, er formanninn brast, og farnast vel.

Jón Ólafsson Jeg skal ekki vera langorður. Kostnaðarhliðin er ekki eins ægileg og virðist, fljótt á litið. Það er vafasamt, hvort það er sparnaður í hverju tilfelli, að hafa ekki bestu menn, sem völ er á, á bátunum. Og jeg held, að það sje ekki forsvaranlegt, þegar um langan róður er að ræða, eins og t. d. af Akranesi til Snæfellsness, og búast má við hrakningum og illviðri, að hafa ekki nema einn kortlærðan mann á bát. Þeir þurfa að vera tveir, til þess að skiftast á um vaktir. Auk þess er á það að líta, að það er mikill bagi fyrir útgerðina að verða að missa af góðum manni fyrir það eitt, að hann verður að fara á stærri skip til þess að öðlast stýrimannsrjettindi. Það er ekki alt komið undir því, að spara kaup yfirmanna, þegar um aflabrögð er að ræða. Þar er oft eins mikið undir einum komið og mörgum. Jeg held, að það sje ekki rjett hjá hv.þm. Borgf., að það andi kalt frá stjórn Fiskifjelagsins til smábátaútvegins.

Það gerir það í þessu frv.

. Hitt er satt, að ekki var hægt að leita álits allra hjeraða í þessu efni, og jeg hygg, að þetta frv. sje einkum bygt á umkvörtunum eins hjeraðs, og allmargra skipstjóraefna, sem fyrir þessar sakir hafa orðið að hröklast skip af skipi, til þess að öðlast umrædd rjettindi.

Jóhann Jósefsson Út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, vil jeg taka það fram sem málsvari Vestmannaeyinga, að jeg sat fund í haust, þar sem forseti Fiskifjelagsins var að ræða um þessi mál við almenning austur þar. Jeg heyrði hann ekki bera þetta atriði undir álit þeirra, sem þar voru við staddir. Má þó vel vera, að álits manna hafi verið leitað um það annarsstaðar, en í Vestmannaeyjum var það áreiðanlega ekki gert. Hvað frv. þetta snertir, þá er með því verið að ýta inn í löggjöfina ákvæðum, sem snerta stórútgerðina, en eiga alls ekki við smábátaútveginn. Og hvað undanþáguna snertir, þá held jeg, að hún hafi ekki valdið neinum vandræðum til þessa. En eigi að fara að skylda menn til þess að hafa stýrimann, auk formanns, á 12 tonna bátum, þá hlýtur það óhjákvæmilega að hafa allmikinn aukinn kostnað í för með sjer fyrir eigendur bátanna, og jeg fyrir mitt leyti tel það óþarfa, því að reynslan er sú, eins og hv.þm. Borgf. benti á, að það eru eins oft duglegir hásetar sem bjarga ástandinu, þegar mikið bjátar á, eins og margir yfirmennirnir. Hv. 2. þm. Árn. sagði, að það gleddi sig að sjá þetta frv., því að það gæti beinlínis verið óttalegt, þegar formanna á bátum misti við, að enginn væri til þess að taka við stjórn. Hvað snertir 12 tonna báta, þá held jeg, að engin ástæða sje til þess að óttast slíkt, að minsta kosti veit jeg engin dæmi þess, að skipshöfn á slíkum bátum sje svo illa valin, að ekki sje altaf einhver hásetanna fær um að taka við stjórn. Öryggi þeirra er því, að mínum dómi, ekkert aukið, þó að fyrirskipað verði að hafa stýrimenn á þeim. En smábátaútveginum yrði óneitanlega töluvert íþyngt með slíkri fyrirskipun.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þetta frv. lá fyrir þinginu í fyrravetur, en þá vanst ekki tími til að afgreiða það. Það er full ástæða til að koma á gleggri löggjöf en verið hefir hingað til um hveraorku og notkun hennar, með því að nú á síðustu missirum hafa verið gerðar tilraunir, með sæmilegum árangri, til aukningar hverahitans með aðferð, sem ekki er áður þekt, og á jeg við þær boranir, sem gerðar hafa verið af bæjarstjórn Reykjavíkur í hveralandinu við bæinn. En frv. miðar að því, að koma skipulagi á þessa hagnýtingu. Þykist jeg vita, að því muni verða vel tekið af hv. deild. Mjer sýnist eðlilegast, að frv. verði að lokinni umræðu vísað til allshn.