Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Eiríkur Einarsson) : Ég tel, að af hálfu meiri hl. landbn. sé óþarft að fjölyrða mjög um afstöðu til þessa máls. Hér er um að ræða það grundvallaratriði, sem ég þykist vita, að sé nokkur ágreiningur um, hvernig eigi að líta á og þar með hvernig eigi að taka á þessu frv. Það er mjög keimlíkt máli, sem hefur verið rætt í d. og afgr. frá henni um afnám 17. gr. jarðræktarl., og þau málsrök, sem voru því frv. til stuðnings, eiga að ýmsu leyti við að því er þetta frv. snertir frá sjónarmiði mínu og annarra, sem líta líkt á, og þar til hygg ég megi telja meiri hl. landbn., þó að einn af þremur nm. meiri hl. hafi skrifað undir með fyrirvara, en fyrir þeirri sérstöðu, sem ég vænti, að snerti ekki markmiðið, heldur annað, sem er formlegs eðlis, mun hann sér á parti gera grein nú eða við 3. umr. Það er meginatriðið hér, að þessar hömlur, sem lagðar eru á fasteignir landsmanna, hvort sem það eru jarðir, og það, er um að ræða í 17. gr. jarðræktarl., eða fasteignir í heild eins og um er að ræða, þar sem styrkur hefur verið veittur samkv. ákvæðum byggingar- og landnámssjóðs, þá er þetta álit okkar, að þessar kvaðir hafi fengið þá reynslu að sumu leyti, að þær geti ekki komið í veg fyrir verðhækkun á jörðum, og svo hins vegar það, sem er kannske aðalatriðið, að ef þessi hjálp er yfirleitt veitt til þess að auka kjark og bæta aðstöðu til að bæta jarðir og húsakynni í sveitum, sem meðal annars á að verða til þess að vernda þann stofn, sem sveitirnar eiga heima fyrir, þá sé annaðhvort að gera það eða gera það ekki, og til þess að geta bætt jarðir sínar kvaðalaust, þá eigi ekki að setja því hömlur með annarri hendinni, sem búið er að veita með hinni. Það var líka svo með þá lagagr. byggingar- og landnámssjóðsl., sem mælir fyrir um þetta, sem er sú 47. í þessum l., að þar er svo ákveðið, að jörð, sem hefur orðið þessara hlunninda aðnjótandi, megi ekki selja hærra en á fasteignamatsverði með nánari ákvæðum, sem þar segir. Ef þetta ætti að varðveitast og haldast í l. til að koma í veg fyrir svonefnda handahófssölu eða brasksölu á fasteignum, þá álít ég, að þetta sé ekki réttlætanlegt til að koma í veg fyrir þess konar handahófssölu og brask, það yrði að taka þar til annarra og almennari ráða en að reyna að fyrirbyggja það með sérstökum takmörkunum, sem settar væru á þær jarðir, sem hefðu notið styrks úr byggingar- og landnámssjóði. Ég get vel skilið afstöðu þeirra hv. þm., enda hefur hún verið margskýrð og liggur ljós fyrir, - sem halda því fram, að jarðir í landinu eigi að vera eign ríkisins, en ekki einstaklinga, þó að ég skilji enn þá betur, að á því þróunarstigi, sem nú er hér um að ræða hér á landi um meðferð slíkra eignargæða, að það hefur hingað til verið heldur hvatning til aðgerða og starfa, að menn hafi verið á sjálfseign heldur en leiguliðar, en þá reynslu, sem fengin er um þetta, tel ég mikils verða. En þar er annaðhvort að sleppa eða halda, meðan það er viðurkennt, að þessar eignir skuli hafa frjálsan viðskiptarétt á sér. Ég býst við, að þeir blessuðu kaupstaðaborgarar, sem eiga sínar húseignir með hömlulausum lóðaréttindum, mundu syngja mjótt, ef ætti að leggja sams konar hömlur á þær húseignir, sem hefðu notið einhverra hlunninda á einn eða annan veg. Ég vil, að sú varðveizla, sem eignargæðum er yfirleitt veitt, sé samræmanleg til sjávar og sveita og henni sé fylgt og hún útfærð á samræmanlegan hátt. Ég get í þessu sambandi nefnt t. d., að það er sveitabóndi, sem hefur mjög hlynnt að jörð sinni, aukið hana og eflt, við skulum segja, að það sé ekki einn, heldur tveir bændur, sem hafa mjög líka aðstöðu. Nú eru þeir uppgefnir menn og börnin komin í kaupstaðinn, og þeir eiga ekki annars úrkosta en að koma eignum sínum í peninga og flytja í kaupstaðinn, - því miður er þetta það, sem oft er um að ræða. Við skulum segja, að annar, sem hefur ekki fengið neina hjálp hjá byggingar- og landnámssjóði, geti selt jörð sína, sem virt er á 20 þús., á 40 þús. kr., og þá fær hann það hömlulaust, en hinn, sem hefur jafndýra jörð, verður að láta sér nægja hálfu minna verð, ef hann hefur fengið liðsinni byggingar- og landnámssjóðs. Þetta segi ég til að teikna, lauslega að vísu, en þá á þann hátt, sem gæti átt sér stað, að hér er um herfilegt misrétti að ræða milli tveggja manna, sem eru jafnt að sínum jarðargæðum komnir. Þetta er handahófskennt, hvernig sem á það er litið, og það er þetta handahóf, sem við viljum láta nema burt úr l. og láta þá, sem eiga jarðeignir, njóta sömu ráðstöfunarheimildar með sömu hömlum eða hömlulaust, meðan það stendur. En ef ætlunin er að skerða þennan rétt og koma á öðru eignarvarðveizlukerfi, þá á að gera það gagngert, en þetta, sem nú er, gerir ekkert annað en að skapa handahóf og misrétti um meðferð eignargæða manna, sem kemur fram í þessari takmörkun, sem fyrir liggur um 47. gr. þessara l. Þetta hafa bændur séð, hef ég ástæðu til að ætla, þar sem samþykkt búnaðarþings mun liggja fyrir um það, að þetta skuli ekki lengur haldast í l., og það er hver sínum hnútum og aðstæðum kunnugastur að þessu leyti. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í þau ákvæði, sem hér er um að ræða, en það, sem hefur orðið því valdandi, að ég gerðist meðflm. að þessu frv., er sama ástæðan og ég hef tekið fram og var þess valdandi, að ég hef viljað styðja að því, að 17. gr. væri numin úr gildi, en það er, að eignargæðaaðstaða bænda sé samræmd, en þeim sé ekki misjafnað um eignarumráðarétt sinn, heldur séu þeir allir sameiginlega hvattir til að efla eign sína og stöðva þar með að einhverju leyti þá, sem vilja flýja úr sveitinni, en þeim flótta virðist því miður ekki vera lokið enn, og ég vil ætla, að ef breytt yrði til, þá yrði það gert á annan hátt en með þessari handahófsíhlutun, sem hér er um að ræða og okkar till, eiga að fella úr lögum.

Frsm. minni hl. (Haraldur Guðmundsson) : Ég hef ekki getað orðið samferða samnm. mínum í þessu máli. - Ég þarf ekki að tala langt mál til að skýra sérstöðu mína, því að eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, er þetta mál sama eðlis og breyt. á jarðræktarl., sem nú hefur verið hér til umr., og höfuðrökin með og móti að sjálfsögðu þau sömu í báðum málunum. Ætlunin með þessu frv., sem hér er um að ræða, er sú að fella burt úr l. þær kvaðir, sem 47. gr. l. um byggingar- og landnámssjóð felur í sér, sem til eru orðnar vegna þess styrks, sem það opinbera hefur lagt til þeirra býla, sem um er að ræða, en þau ákvæði voru sett fyrst og fremst í því skyni að koma í veg fyrir, að hægt sé að selja þessar eignir með langtum hærra verði en þær hafa kostað eiganda. Ég álít, að þetta hafi verið gert í því skyni að sporna við slíkri verðhækkun á fasteignum. Ég álít alrangt að nema nú burt allar slíkar hömlur við að jarðeignir hækki í verði, en setja ekkert í staðinn. Ég tók eftir, að hv. frsm. meiri hl. sagði, að það mundi syngja í tálknunum á kaupstaðabúum, ef svipaðar kvaðir yrðu lagðar á hús þeirra og nú væru lagðar á þau býli, sem frv. fjallar um. Mig furðar, að hv. frsm. skuli segja þetta. Ég veit ekki annað en að ekki sams konar kvaðir, heldur miklu ríkari, séu lagðar á húseignir í kaupstöðum. Ég veit ekki betur en að almennt sé bannað að selja íbúðir í verkamannabústöðunum eða hús, sem byggð eru samkvæmt þeim l., fyrir hærra verð en þau kosta, þegar búið er að draga það frá, sem er fastákveðið fylgifé, og mér er ekki kunnugt, að ein einasta íbúð í verkamannabústöðunum hafi verið seld án þess að þetta hafi verið gert. Þó er þess að gæta, að styrkur til verkamannabústaða er sama og styrkur sá, sem greiddur er samkv. þessum l., og styrkurinn til verkamannabústaðanna er eingöngu í því falinn að greiða vaxtamismun á lánum, sem veitt eru til byggingarinnar. En samkv. þessum l. er ekki aðeins um greiðslur vaxta að ræða, heldur beinan styrk. En hv. frsm. og þm. Dal. voru í þessu sambandi að halda því fram, að ekkert slíkt ætti sér stað um eignir kaupstaðarbúa eins og þessi l. ákveða. En því fer alls fjarri. Og ég veit ekki betur, hvað verkamannabústaðina snertir, en að þetta ákvæði hafi reynzt botnþétt. Mér er ekki kunnugt um, að nokkur íbúð hafi verið seld hærra verði en vera ber, þótt verðlag á þeim hafi breytzt mjög mikið. - Ég mun greiða atkv. gegn þessu frv. og vísa til þess, sem ég hef áður fram borið í sambandi við það. Og ég vil endurtaka það, að ég álít, að það þurfi að færa ákvæði l. í það form, að það nái tilgangi sínum, og það ætti að vera hægt, eins og reynslan sýnir með verkamannabústaðina.



Herra forseti. Af ræðu hv. frsm. meiri hl. er það ljóst, að hann fylgir þessu frv. einungis vegna þess, að hann misskilur það, ef taka á orð hans alvarlega viðkomandi dæmi því, sem hann tók. Hann tók sem dæmi tvær jarðir, þar sem önnur hafði ekki fengið styrk og þá var hægt að selja hana fyrir fullt verð, en hina taldi hann, að yrði að selja samkv. fasteignamati, ef þetta ákvæði verður ekki fellt burtu úr 1. En það er misskilningur, að þetta ákvæði hljóði upp á það, að ekki megi selja eða leigja þessa jörð hærra verði en fasteignamat leyfir eða að l. yfirleitt ákveði nokkuð um það. Ákvæðið í l. hljóðar aðeins upp á það, að ef fasteignin er seld eða leigð hærra en fasteignamat hljóðar upp á, þá falli lánið í gjalddaga fyrirvaralaust. Ég get fullvissað hv. frsm. meiri hl. og hv. þm. Dal. um, að það ber enga brýna nauðsyn til að fella þessa gr. niður úr l. Það er alveg frjálst fyrir hvern sem er að selja jörð sína á hvaða verði sem hann vill. Það eina, sem hann þarf að gera, er að endurgreiða lánið. Það er engin nauðsyn að afnema þetta ákvæði, þótt 17, gr. hafi verið numin úr gildi. Mér er persónulega kunnugt um, að það eru ýmsar jarðir, sem seldar hafa verið miklu hærra verði en l. leyfa. Viðkomandi hefur sem sé tekið þann kostinn að selja jörðina á frjálsum markaði og endurgreiða lánið. Og ég sé ekki ástæðu til að gera upp á milli manna, þótt 17. gr. hafi verið felld úr gildi. Ef viðkomandi getur selt jörðina með ágóða, er hann ekkert of góður að endurgreiða ríkinu aftur lánið, sem hann fékk til að byggja upp jörðina. Þess vegna mun ég greiða atkv. á móti þessu frv. Ég sé enga ástæðu til þess, að ríkissjóður fari að gefa þessum mönnum fé vegna þess, að þeir komust í þá aðstöðu, að byggingarnar eru orðnar margfalt meira virði en þær voru á þeim tíma, sem fénu var varið til þeirra.



Ég sé, að hv. 1. þm. N.-M., sem hefur skrifað undir nál. með fyrirvara, er ekki staddur hér. Ég býst við, að hann ætli að geyma að bera fram brtt., ef hann ætlar að gera það. Þar sem svo stendur á, get ég fallizt á að láta það, sem hreyft hefur verið hér til andmæla, liggja niðri, þangað til það verður endurrætt við 3. umr. Eins og hv. frsm. minni hl. taldi þetta misskilning hjá mér, eins tel ég vera um misskilning að ræða hjá honum. Hann taldi þessa reglu einnig ná til takmarkana á sölu verkamannabústaða í Reykjavík. En þess ber að gæta, að fasteignamat Reykjavíkur er allt öðrum reglum háð að þessu leyti. Og það er eitt, hvaða styrkur er veittur til bygginga verkamannabústaða, og annað, hvað er veitt til bygginga samkv. l. um byggingar- og landnámssjóð. Það er matsatriði, hvernig menn líta á þá hluti. Það er óþarfi að svara hv. þm. Barð. Hv. þm. er nokkuð óvær orðinn, og hann hefur sínar lagaskýringar, en það hef ég líka og það heilan lagabálk. Ég veit um endurgreiðsluréttinn á styrknum. En ég vil mælast til, að hv. þm. athugi það, hvort honum finnst rétt, að það sé tekið með annarri hendinni, sem er búið að gefa með hinni.



Það eru aðeins örfá orð. Það kom fram hjá hv. þm. Barð., að því er mér skildist, að hann hefur ekki skoðað þetta mál nægilega niður í kjölinn. Það, sem við, sem flytjum þetta frv., viljum fá afnumið með afnámi þessarar gr., er að sá, sem fengið hefur styrk samkv. byggingarl., hefur engan rétt til að selja fasteignina nema með leyfi sjóðsstjórnar, og hann hefur ekki leyfi til að selja hana nema eftir fasteignamati að viðbættu því, sem jörðin hefur hækkað við millimat. Þess vegna lítur nýbýlasjóðsstjórnin alltaf eftir því, að jörðin sé ekki seld hærra en fasteignamat ákveður, og hún hefur líka leyfi til að banna að selja hana. Ég held því, að ef þetta mál er athugað, þá sjái menn, að þetta muni geta betur farið, og mig langar til að æskja þess, að minn ágæti sessunautur, hv. þm. Barð., athugi þetta betur ag greiði atkv. með frv. nú til 3. umr.



Herra forseti. Það er alger misskilningur hjá hv. þm. Dal., að afstaða mín til málsins byggist á því, að ég hafi ekki kynnt mér frvgr. Mér er þetta mál svo vel kunnugt, að ég þekki dæmi þessu viðkomandi úr lífinu undanfarin ár. Mér er kunnugt um það, að sótt hefur verið til stjórnar nýbýlasjóðs, þar sem formaður Búnaðarfélagsins er alls ráðandi, um að fá að selja jarðir, sem heyra undir þetta ákvæði. Sjóðsstjórnin hefur ekki haft neitt við það að athuga, ef seljandi endurgreiddi styrkinn. Og samkv. l. getur hún ekki haft neitt við það að athuga. Það er sérstök lagaskýring, sem hv. þm. Dal. leggur í þessa gr. frv. En honum er kunnugt um það eins og mér, að þess vegna eru málafærslumenn og lögfræðingar, að menn skilja. l. á mismunandi hátt. Það hefur aldrei verið neitað um söluleyfi, ef styrkur hefur verið greiddur og salan verið hærri en fasteignamat. Þetta er þungamiðja þessa máls. - Í þessu sambandi vildi ég benda á, að til eru mýmörg dæmi um það, að menn hafa látið jarðir falla í eyði 1–2 ár til þess að geta svo fengið styrk, sem mun nema allt að 3500 kr. um jarðir, sem liggja við kaupstaði, t. d. Skagaströnd og víðar. Ein jörð var látin falla í eyði í Suðurfjarðahreppi, og maðurinn fluttist inn í kauptúnið, en ræktaði jörðina og lét öll hús falla, sem sagt nýtti jörðina þannig, að hann hafði upp úr henni mikla peninga. Síðan byggði hann þarna stórt hús og fékk til þess 3000 kr. í styrk og 3500 kr. lán. Nú mundi jörðin leggja sig á 70–80 þúsund kr. að minnsta kosti. Ég sé því enga ástæðu til þess, að menn endurgreiði ekki styrkinn nú, ef þeir selja eða leigja jarðirnar. Ég held því fast við það, sem ég hef sagt, og skora á hv. þdm. að fella frv. eins og það liggur hér fyrir.

Frsm. meiri hl. (Eiríkur Einarsson) : Ég vil taka það fram viðkomandi því, sem hv. þm. Barð. sagði nú, að ég get ómögulega fellt mig við það að álíta, að það sé í þessum l. ákvæði, sem hindri það, að stjórn byggingar- og landnámssjóðs geti tekið í taumana, ef henni sýnist svo. Það er 3. málsgr. 47. gr., sem fjallar um þetta. Þar stendur, að ef jörðin er seld eða leigð hærra verði en .hér um ræðir, þá falli í gjalddaga það, sem fram hefur verið lagt, eins og málsgr. segir til um. En það stendur ekkert í l. um, að stjórn sjóðsins hafi ekki rétt til að taka í taumana, ef henni sýnist svo. En auðvitað er svo hverjum leyfilegt að draga þær ályktanir af þessu, sem honum sýnist. Það er annað mál, en rétt skal vera rétt.



Það hefur verið unnið að því í héraðsskólunum að koma upp kennslu í sérgreinum, einkum í verklegum efnum, en er þó ekki nóg enn gert í því efni. Þetta er í samræmi við breyt. þær, sem gerðar voru á héraðsskólal. 1939. Nú hefur skólan. Laugaskóla og kennarar áhuga á, að komið verði upp deild við skólann fyrir það fólk, sem ekki hefur efni né tíma til að ganga í Tónlistarskólann í Reykjavík. Þetta er útskýrt í grg. frv. og því fylgir vottorð frá Páli Ísólfssyni, Helga Elíassyni, fræðslumálastjóra og Sigurgeir Sigurðssyni biskupi. Það hefði verið hugsanlegt að bera fram breyt. á l. um skólann, en það þótti réttara að flytja um þetta sérstakt frv. og vita, hvað þingið segði um þetta. Ég álít, að ekki þurfi að fjölyrða um þetta, og ég vil leggja til, að frv. verði vísað til menntmn. að lokinni þessari umr.