Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft þetta mál til athugunar og hefur rætt það við hæstv. dómsmrh., sem hefur látið athuga frv. og hefur lýst því yfir við n., að ráðun. fyrir sitt leyti væri því samþykkt, að frv. næði fram að ganga. N. hefur einnig borið þetta frv. saman við nýjustu lagafyrirmæli um kaupstaði, sem er Ólafsfjörður, og þykir n. ástæða til að leggja til, að gerðar verði tvær smávægilegar breyt. á frv., sem frekar eru leiðréttingar en efnisbreyt. Í 17. gr. frv. stendur nú í síðustu málsgr.: „Á það ágrip að vera svo fullkomið, að í því séu tilgreind atriði í tekjum og gjöldum bæjarins: Hér er ætlazt til þess, að í stað orðsins „atriði“ komi: aðalatriði. Þá er brtt. við 21. gr., að í stað orðanna „8. gr.“ komi : 7. gr. Kemur þetta af því, að frv. er samið upp eftir l. um Ólafsfjörð, en í þeim l. er ein gr., sem ekki er tekin upp í þetta frv., og raskaðist því greinatalan. N. leggur til, að þessar tvær breyt. verði gerðar á frv.



Herra forseti. - Sjútvn. hefur athugað þetta frv. og borið það saman við gildandi l. Ef þetta frv. verður að 1., þá er gert tvennt í senn, annars vegar rýrðar þær kröfur, sem gerðar eru til skipstjórnar á skipum, eins og þær eru í dag með 1. nr. 66 frá 1946, og hins vegar breytt lagaákvæðum um tölu yfirmanna á skipum samkv. sömu l. Það er tekið fram í grg., að þetta sé gert vegna þess, að ekki sé ástæða til þess að hafa skipstjórnarmenn með þeirri þekkingu, sem l. ákveða, til að sigla ferju yfir Hvalfjörð. Í fyrsta lagi er ekkert kveðið á um það nú, hvers konar för hér sé um að ræða, þó að gengið sé út frá því, þegar frv. er samið, að hér séu notaðar ákveðnar ferjur, sem þegar hafa verið keyptar til Akraness og hafa verið keyptar í því skyni að halda uppi ferju yfir Hvalfjörð. Þessar ferjur munu vera um 200 tonn að stærð, eftir því sem fram kemur í þskj. frá fyrra aðalþingi. Ef svo skyldi vera, að um þessi för sé að ræða, þá ber að krefjast miklu meira náms af skipstjórum, sem fara með slíkar ferjur, en gert er, ef þetta frv. yrði að 1., því að þetta frv. ákveður þá, að ekki sé krafizt annarrar og meiri þekkingar hjá slíkum skipstjórnarmönnum en krafizt er á mótorbótum frá 6–30 tonn. Nú vil ég benda á, að það er ætlazt til þess og gerð áætlun um það, að slík ferja, eins og hér ræðir um, muni flytja ekki minna en 20 þús. manns yfir fjörðinn á ári. Og þegar tekið er tillit til þess, að einmitt á þessari leið er verið að koma upp væntanlega mjög stóru hvaliðjuveri og auk þess búið að koma upp stórkostlegum olíugeymum, svoleiðis að umferð um þennan stað verður margfalt meiri en nú er, þá er alveg sýnilegt, að það er ekki rétt að minnka kröfurnar til skipstjórnarmanna, sem eiga að hafa ábyrgð á lífi þúsunda manna á þessari leið, þó að ekki sé hún löng. Ég held líka, að það séu ekki nein rök til fyrir því, að þetta sé nauðsynlegt, því að sannleikurinn er sá, að tugir manna af eldri skipstjórum munu óska eftir þessu starfi til þess að mega vera seinni ár sín í svo rólegu starfi sem hér um ræðir, svoleiðis að það er ekki af þeirri ástæðu, að það sé ekki hægt að fá nægilegt framboð af slíkum mönnum, að óskað er eftir að gera þessa breyt. á l., nema síður sé. Ég vil einnig benda á í sambandi við þetta, þó að það væri að vísu nokkru lengri leið, en þó ekki til neinna muna, benda á það, er Laxfoss fór á sínum tíma frá Akranesi, hlaðinn fólki, og það óhapp vildi til, að hann strandaði hér við hafnarmynnið. Það er ekki heppilegt í slíkum tilfellum, ef menn með lægstu prófum til skipstjórnar á mótorbátum væru hafðir sem skipstjórar. Ég vil einnig í þessu sambandi benda á, að í öðrum löndum er það algild regla, að skipstjórar á ferjum, - þó að um styttri leið sé að ræða en hér, t. d. yfir Temsá - eru valdir úr hópi hinna prýðilegustu skipstjóra, þar eð þeir flytja svo gífurlega marga, þótt leiðin sé stutt, og eru ekki gerðar minni kröfur til þeirra en hafnsögumanna. Því sér n. ekki ástæðu til að leggja til að gera þá lagabreyt., sem lögð er til í 1. gr. þessa frv., að draga úr kröfum til skipstjórnar á hinni fyrirhuguðu Hvalfjarðarferju. Um hitt atriðið er farið hér inn á nýja leið, ef viðkomandi ráðh. er falið það vald að ákveða tölu yfirmanna á þessum bílferjum, og getur n. ekki fallizt á það heldur að mæla með því, að hafður verði einn stýrimaður og einn skipstjóri. Ef ferjan gengur daga og nætur, sem öll líkindi eru til, þá verður ekki komizt af með færri yfirmenn en venjulegt er að hafa á skipum. Yrði þetta frv. að lögum, þá nær þetta ekki eingöngu til yfirmanna ofan þilja, heldur einnig til vélamanna. En það eru 1000 ha. vélar í þessum ferjum, hvorki meira né minna. Og við teljum ekki rétt að ráðherrar, sem hafa ekki að jafnaði eins mikla þekkingu á þessum hlutum og þeir, sem réðu núgildandi lagaákvæðum um þetta, fari með þetta vald, og við sjáum heldur engan fjárhagslegan sparnað í því að samþykkja þetta, því að tala yfirmanna á þilfari yrði í reyndinni að verða lík og hún er nú, og tala yfirmanna í vélarrúmi verður að sjálfsögðu að fara eftir stærð þeirrar vélar, sem fyrir hendi er. Við sjáum því enga ástæðu til að draga úr þessum ákvæðum, eins og gert er í frv. þessu, og n. er sammála um að leggja til, að frv. verði fellt í heild. Ég skal þó geta þess, að hv. 1. þm. Reykv. var ekki á fundi, er n. afgreiddi þetta mál, og tók því ekki afstöðu til þess.



Þó að ég sé því fylgjandi, að reist verði fiskiðjuver ríkisins, og þar á meðal á Ísafirði, þá tel ég réttara að setja um það heildarlöggjöf, en ekki löggjöf fyrir hvern stað um sig. Í trausti þess, að samþ. verði frv. um þetta efni, sem nú liggur fyrir Nd., þá segi ég já við þessari dagskrártill.



Herra forseti. Hv. form. menntmn., 1. þm. Eyf., er fjarverandi. Hann gat um þetta frv. við mig sem nm., og svo geri ég ráð fyrir, að hann hafi gert við aðra hv. menntmnm. Og ég samþ. hans uppástungu um, að menntmn. tæki þetta frv. að sér til flutnings og síðan einnig á venjulegan hátt til athugunar sem n., eins og á sér stað um frv., sem flutt eru að tilhlutun ríkisstj. Menntmn. hefur óbundnar hendur um einstök atriði frv. - Mælist ég til þess, að þessu frv. verði vísa$ til 2. umr., og ef svo sýndist, gæti menntmn. skotið á fundi til þess að athuga málið.



Á þessu stigi málsins skal ég ekki segja mikið um þetta mál. Þó vildi ég mælast til þess við hv. menntmn., að hún athugaði um það, að hér í bænum hefur verið og er starfandi svo kallaður tónlistarskóli, þar sem mönnum er kennt að spila á ýmiss konar hljóðfæri. Þegar hann var stofnaður, var hugsað, að á þessum skóla væri mönnum líka kenndur söngur. Þessi skóli hefur stundum notið styrks frá ríkinu og stundum ekki, en aðallega frá bænum. Mér hefði fundizt, að þegar farið er að kenna mönnum söng - að því er mér skilst hér til þess að syngja í tómum kirkjum -, þá væri ástæða til að athuga, hvort ekki er hægt að sameina þetta tvennt, söngskólann, sem hér er talað um, og tónlistarskólann, ef þess er þá þörf að stofna þennan söngskóla. Annars kemur mér dálítið skrítilega fyrir sjónir, að hér í grg. frv. er talað um, að tilvonandi skólastjóri við þennan skóla, Sigurður Birkis, geti nú ekki vel annað kennslu nægilega, m.a. vegna þess, að hann hafi orðið að fara ýmsar ferðir að vetrinum til þess að heimsækja hina dreifðu söfnuði landsins til að kenna söng og stofna kirkjukóra, en að hinu leytinu er ætlazt til þess, að hann geti kennt sex mánuði á þessum nýja skóla. Ég get ekki skilið, að hann geti fremur annað því en a$ kenna fáum mönnum söng. Geti hann vegna ferðalaga nú ekki annað söngkennslu, hvernig getur hann það þá frekar, þó að skóli sé stofnaður? Eða eiga ferðalögin til kirkjukóranna að leggjast niður?



Herra forseti. Hv. form. menntmn., 1. þm. Eyf., óskaði eftir því, að ég segði nokkur orð um þetta frv. fyrir n. hönd, og lofaði ég að verða við því. - Það er nú gerð grein fyrir því hér í grg. frv., að söngkennsla hafi farið fram á heimili söngmálastjórans, hann hafi orðið að leggja til þau tæki, sem lögð hafa verið til þessarar kennslu, og hann hafi haft til kennslunnar ónóg skilyrði. Mér skilst, að þessi kennsla hafi orðið umfangsmeiri, eftir því sem tími leið, þannig að nú eigi hann örðugt með að koma þeirri kennslu fyrir á sínu heimili. Enn fremur er talið, að kennslan sé orðin það umfangsmikil, að hann anni henni ekki allri einn og þurfi því að kaupa einhverja aukakennslu í viðbót. Söngmálastjórinn mun hafa hreyft þessu söngmáli fyrir síðustu prestastefnu og flutt erindi á þeirri prestastefnu um þetta mál. Þar var síðan samþ. svo hljóðandi till., með leyfi hæstv. forseta: „Prestastefna Íslands telur nauðsynlegt, að stofnaður verði í Reykjavík söngskóli fyrir þjóðkirkjuna, þar sem kennt sé söngur og orgelspil nemendum guðfræðideildar háskólans og söngkennara- og organistaefnum, er síðar taki að sér söngstjórn og orgelspil í kirkjum landsins, svo og þeim barna- og unglingakennurum, sem söngkennslu mundu hafa á hendi í þeim skólum. Telur prestastefnan, að stofnun slíks skóla mundi ekki hafa verulegan kostnað í för með sér, þar sem einn liður í starfi söngmálastjóra þjóðkirkjunnar mundi verða sá, að veita skólanum forstöðu og annast þar kennslu að verulegu leyti. Fyrir því leyfir prestastefnan sér að beina þeirri ósk til kirkjumrh. og ríkisstj. í heild að beita sér fyrir því, að slíkum skóla verði komið á fót þegar á næsta hausti.“ Hæstv. menntmrh. hefur svo látið semja þetta frv., sem hér liggur fyrir, og beðið menntmn. að flytja það. Efni frv. er sem sé þetta í aðalatriðum, að það eigi að stofna hér og starfrækja skóla, sem nefnist söngskóli þjóðkirkjunnar, og þar eigi að kenna nemendum guðfræðideildar háskólans og væntanlegum kirkjuorganistum og söngkennaraefnum orgelspil og söng, tónfræði, tónlistarsögu, söngstjórn o.fl., er að tónmenntun lýtur. Þetta er verksviðið. Hér er gert ráð fyrir, að stjórn skólans verði með þeim hætti, að fræðslumálastjóri hafi á hendi yfirumsjón skólans í samráði við biskup, og að allur kostnaður við skólahaldið greiðist úr ríkissjóði. Stjórn skólans að öðru leyti, þ.e. dagleg forstaða hans, er fyrirhugað, að verði í höndum söngmálastjóra þjóðkirkjunnar og að hann annist þar kennslu að mestu leyti, en að því leyti sem hann gæti ekki annað kennslunni, yrðu fengnir til stundakennarar. Starfstími skólans á hverju ári er fyrirhugaður sex mánuðir, en námstíminn tvö til fjögur ár. Ég skal játa, að ef hér hefði einungis verið um það að ræða að kenna guðfræðinemum háskólana tón og söng í sambandi við þeirra guðfræðinám, þá hefði ég talið langeðlilegast, að þessi kennsla færi fram sem einn þáttur í kennslu guðfræðideildarinnar í Háskóla Íslands. Í háskólahúsinu er nú húsnæði notað til ýmissa hluta annarra en kennslu í háskólanum sjálfum. Húsmæðrakennaraskóli Íslands er þar til húsa nú, en ekki eru líkur til, að hann verði þar til langframa, svo að þar virðist húsnæði vera fyrir hendi, t.d. fyrir þennan söngskóla. Nú á einnig fram að fara í þessum skóla kennsla fyrir væntanlega kirkjuorganista, og má segja, að guðfræðideildinni sé líka skylt að greiða fyrir þeirri kennslu. En svo kemur það þriðja, sem má segja, að sé utan við skyldu guðfræðideildar háskólans, sem er söngkennsla til handa söngkennurum við unglinga- og barnaskóla landsins. Þó hygg ég, að það færi í raun og veru bezt á því, að sú kennsla færi fram ásamt söngkennslu prestanna og organistanna. Ég tók eftir því, að hv. 1. þm. N-M. vék að því, að hér væri um það að ræða að eiga að kenna prestum söng og organistum sönglist til þess að syngja í tómum kirkjum. En ég hef gert grein fyrir því, að verkefni þessa skóla er nokkru rýmra ert þetta. Og það verður ekki um það deilt, að þörf er a.m.k. á því, að við eigum fleiri sérmenntaða söngkennara til þess að annast söngkennslu í skólum. Ég tel, að nú sé í miklum ólestri söngkennslan í mörgum skólum landsins og að mjög óvíða sé hægt að koma slíkri kennslu við. Verður þó ekki um það deilt, að fáar námsgreinar hafa meira uppeldislegt gildi fyrir unglinga en vel framkvæmd söngkennsla. Meira að segja er það svo í mörgum kaupstöðum landsins, að ekki hefur reynzt unnt að fá hæfa söngkennara til þess að annast söngkennsluna, og hefur söngkennslan því orðið að falla niður. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Einstakir nm. í menntmn. hafa óbundnar hendur um einstakar gr. frv. og um frv. í heild. Getur því vel verið, að ýmsum nm. í menntmn. sýnist að gera einhverjar breyt. á frv. Ég teldi æskilegast, ef hægt væri að koma því svo fyrir, að þessi skóli yrði í raun og veru einn þáttur í kennslustarfi guðfræðideildarinnar, þar sem meginkennslan, sem skólanum er ætlað að inna af hendi, á að vera til þess að mennta prestaefni á þessu sviði og sjá kirkjunum fyrir hæfum organistum. En það getur hugsazt, að einhver vandkvæði séu á því og að einhver rök verði færð fyrir því, að betur færi á að hafa þetta sérstakan skóla, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hv. menntmn. fyrir, að hún hefur brugðið fljótt við og flutt þetta frv. að minni beiðni. Ég þarf ekki að skýra efni málsins, því að síðasti ræðumaður, hv. frsm. menntmn., hefur gert það tæmandi. Ég ætla aðeins í sambandi við þetta að nota tækifærið til þess að láta í ljós þá skoðun mína, að söngmálastjóri, sem hefur starfað hér um nokkurt skeið og ætlazt er til, að standi fyrir þessum skóla, hefur að mínum dómi unnið mjög merkilegt og þýðingarmikið starf, ekki aðeins fyrir hina íslenzku þjóðkirkju, heldur líka til eflingar söngmenntar víðs vegar um land. Nú er það álit hans og fleiri manna, sem þessum málum eru kunnugir, að eigi nú að vera áframhald á því, sem byrjað er á í þessum efnum, þá sé nauðsynlegt að fá skóla til þess að halda áfram slíkri söngkennslu. Það er ekki við því að búast, að söngmálastjóri geti framvegis veitt tilsögn í söng við þau skilyrði, sem hefur orðið að búa við í þessum efnum. Og verður því, ef þessu á að halda áfram, að koma þarna upp skólastofnun. Hitt er annað mál, að þess verður að gæta, að þessi stofnun þenjist ekki of mjög út, svo að hún verði ekki um of kostnaðarsöm. En í frv. er settur nokkur rammi um þetta, og í framkvæmd verða menn svo að þreifa sig áfram um það, hve marga kennara þurfi við þennan skóla. En ég geri ráð fyrir, að það verði reynt að komast af með lítið í þeim efnum, a.m.k. til að byrja með, fyrst og fremst söngmálastjórann sjálfan og svo einhverja aðstoð, en þá minnstu, sem hægt er að komast af með. Ég vildi svo segja út af því, sem hv. 1. þm. N-M. var að. tala um, hvort ekki væri hægt að sameina þessa stofnun við tónlistarskólann, að ég átti sérstaklega tal um þetta við söngmálastjórann, og hann telur það ekki fært. Ég vildi því óska þess, að hv. þdm. ættu tal við hann um þetta atriði, áður en þeir ákveða nokkuð í þá átt, til þess að hann geti komið sínum skoðunum á framfæri í þessu sambandi. En ég hygg, að það sé rétt hjá .honum, að ekki sé rétt að sameina þetta. Ég vil einnig segja það út af því, sem hv. 1. þm. N-M. sagði, að þetta er ekki aðeins gagnlegt fyrir kirkjulífið, að efla söngmennt, heldur hefur það einnig stórkostlega almenna menningarlega þýðingu, og er ekki vanþörf á því að hafa fjölbreyttara menningar- og skemmtanalíf en er víða, og það er hægt með því, að menn læri söng og hljóðfæraslátt, og kirkjusöngurinn gæti verið mjög þýðingarmikil undirstaða í þeim efnum og hefur verið það. Það mun sýna sig, að þegar búið er að koma honum í sæmilegt horf, þá mun hann verða mönnum til mikillar ánægju, ekki aðeins í kirkjunum, heldur einnig við önnur tækifæri, þar sem söngfólk og kirkjukórar geta lagt til skemmtun og stuðlað að aukinni ánægju.



Herra forseti. - Það er aðeins fyrirspurn, sem ég vil beina til hæstv. ráðh. og til n., sem mun fjalla frekar um þetta mál. Ég vil lýsa því yfir, að ég er efnislega mjög hlynntur þessu frv. Ég var á sínum tíma fylgjandi því hér í þessari hv. d., að söngmálastjóri væri settur með lögum. Ég tek undir það, að hans starf hefur borið giftudrjúgan árangur í söngmennt víðs vegar um land. Í umr. hefur komið fram, hvort ekki væri hægt að sameina starf söngmálastjóra annarri fræðslu í þessum efnum, og hefur verið bent á tvær stofnanir í því sambandi. Ég vildi spyrja um það, hvort það mundi ekki leiða af því, að þessi skóli væri stofnaður, að skólastjórinn yrði þá mjög bundinn við þá skólastjórn, svo afleiðingin yrði sú, að annar maður kæmi í hans stað til að ferðast um landið. Í öðru lagi var bent á það af hv. 3. landsk., hvað áfátt væri söngnámi í barnaskólunum. Ég vil beina því til hv. menntmn., hvort þessum málum mætti ekki koma fyrir í kennaraskólanum annars vegar og guðfræðideild háskólans hins vegar, þar sem prestaefni eru menntuð í söng, tóni og organleik. Fram að þessu hafa organleikarar í kirkjum landsins sótt sína menntun sumpart til Reykjavíkur til Páls Ísólfssonar og sumpart til manna úti um land, sem eru fullkomnir á sínu sviði. Þetta mundi breytast að einhverju leyti, ef skólinn kæmist upp. En það er óráðið enn, hverjir aðilar mundu að honum standa, og mér fyndist eðlilegt, að kennaraskólinn og guðfræðideildin stæðu sameiginlega að slíkum skóla. Ég vil beina því til hv. n. að athuga þetta milli umr.