Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er vafalaust vel viðeigandi að þakka hæstv. atvmrh. fyrir, að hann lætur Alþingi fylgjast með því, sem hæstv. ríkisstj. hefur á prjónunum, og gerir grein fyrir stefnu hennar í þessum málum. Þm. vita næsta lítið um þessi mál, enda hefur hæstv. ríkisstj. lítt gætt þess, að hún er þingbundin stjórn. Þess vegna vil ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þessa skýrslu hans, þótt hún sé hvorki mjög ýtarleg né við leiddir í mikinn sannleika. Það er víst ekki viðeigandi á þessari stundu, enda gefur hin stutta skýrsla ekki tilefni til þess, að fara inn á langar rökræður um það, sem hæstv. ríkisstj. hyggst fyrir til að greiða fyrir bátaútveginum. En ég get þó ekki stillt mig um að spyrja örfárra spurninga í þessu sambandi, og vil benda á í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. gat um, hvort með hefðu verið í ráðum þeir hagfræðingar, sem undirbjuggu lögin um gengislækkunina og skiluðu ýtarlegri grg. með því frv., - þeir Benjamín Eiríksson og Ólafur Björnsson. En því spyr ég að þessu, að mér finnst viss kafli í álitsgerð þeirra benda til þess, að þeir álíti ekki ráðlegt að fara þessa stefnu ríkisstj. Á bls. 32 í gengislækkunar frv. er einmitt kafli, sem ræðir um frjálsan gjaldeyri, eða einmitt um það, sem hæstv. atvmrh. var að skýra okkur frá og hér er um að ræða. Þar segir fyrst, með leyfi hæstv. forseta: „Slíkar undanþágur eru viðurkenning fyrir því, að erfitt er að halda haftaverzluninni á skynsamlegum grundvelli. Undanþágurnar hafa í för með sér þjóðhagslegt tjón.“ Og síðan segir: „En með því að leyfa að leggja óhóflega á innfluttu vöruna, sem borguð er með þessum gjaldeyri, þá er þessi tegund af framleiðslu stundum gerð arðbærari fyrir atvinnurekendurna heldur en framleiðsla á vörum, sem seldar eru á hærra verði erlendis.“ Og loks segir enn í þessari álitsgerð þeirra: „Þjóðin borgar brúsann með hærra vöruverði. Það er því augljóst, að því lengra sem út á þessa braut er gengið, því meiri umráð sem útgerðarmönnunum eru veitt yfir gjaldeyri, sem þannig er aflað, því óhagkvæmari verður útflutningsverzlunin og því meiri kjararýrnun þjóðarinnar.“ Og ég vek athygli á dómi þessara hagfræðinga um afleiðingarnar, ef farið er inn á þessa leið. Því að í álitsgerðinni segir enn fremur: „Með því að fara þessa leið mundi raunverulega sett tvenns konar gengi á íslenzku krónuna og þá um leið tvenns konar verðlag á innfluttar vörur.“ Ég vil minna á þessi atriði í álitsgerð hagfræðinganna, og er ég vitna í síðustu orðin, tek ég eftir, að hæstv. atvmrh. lýsti því yfir, að ríkisstj. hefði leitað til alþjóðagjaldeyrissjóðsins og fengið samþykki hans fyrir þessum ráðstöfunum. En ég skal annars ekki fara inn á fræðilega athugun á því, hvort hér sé farið inn á tvöfalt gengi eða ekki. Þó blasir það atriði við, að þetta hækkar stórlega verð þeirra vara, sem fluttar verða inn fyrir þann hluta gjaldeyrisins, sem bátaútvegsmenn fá til umráða, því að ella hefðu útvegsmenn ekkert gagn af þessum ráðstöfunum. Það er með öðrum orðum verið að leggja nýjan innflutningstoll á vörur, sem nema mun 50–60 millj. kr. á ári. Það virðist svo sem hæstv. ríkisstj. hafi ekki enn lagt nógu háa skatta á landslýðinn og telji, að enn sé nauðsyn að hækka þann skatt, sem er lagður á neytendur. Það er ástæða til að minna á það atriði, að áður var lagður á skattur til að standa undir þeim styrk, sem veittur var til að halda uppi fiskábyrgðinni, en hann var lagður á þær vörur, sem ekki var hægt að segja að væru beinar nauðsynjavörur. Þetta fyrirkomulag má að vísu alltaf gagnrýna, en með gengisbreytingarl. var þetta fellt niður. Gengisbreytingin hefur nú hins vegar ekki reynzt sú meinabót, sem dugað hefur, og þess vegna er nú farið inn á þá braut að leggja enn meiri skatta á landslýðinn. Það er nú að vísu svo, að það er erfitt að ræða við ríkisstj. um það á þessu stigi málsins, hvaða vörur muni hækka vegna þessa frjálsa gjaldeyris, því að enn kann hún að eiga eftir að gefa frekari upplýsingar um það, hvaða vörur á þar að vera um að ræða. En þó hefur heyrzt og reyndar verið tilkynnt opinberlega, að margar af þeim vörum, sem í ráði er að kaupa fyrir þann hluta gjaldeyrisins, muni ekki verða taldar bráðnauðsynlegar, ekki sízt ef þess er gætt, að kaupgeta fólksins verði ekki of mikil, þó að hins vegar margir mundu freistast til að kaupa þær, ef peningar væru fyrir hendi. Og það er víst um sumar þessar vörutegundir, að þær eru þess eðlis, að það er fólki verulegur bagi og fjárhagslegt tjón að geta ekki veitt sér þær, og þetta fyrirkomulag, sem hér er verið að taka upp, þýðir raunar ekki annað en aukna dýrtíð, sem bitnar á alþýðu manna. Það hefur t. d. heyrzt, að tilbúinn fatnaður verði í flokki þessara vara. Það er nú vitað, að sá fatnaður, sem þannig er fluttur inn tilbúinn, er mun ódýrari en sá fatnaður, sem menn láta sauma á sig hér heima, en eftir að þetta fyrirkomulag verður komið á, má ætla, að tilbúin föt muni verða komin upp í 1500–1600 kr. Þetta eitt mun því koma mjög hart niður á almenningi. Ég hef nefnt þetta hér, af því að mér virðist auðsætt, að hér sé um marga þá vöruflokka að ræða, sem almenningur getur illa verið án, og þýðir því ekki annað en aukna dýrtíð fyrir þá í þjóðfélaginu, sem minnsta hafa kaupgetu og verst mega við auknu dýrtíðarflóði. Með öðrum orðum, þetta eykur dýrtíð fyrir þá, sem versta aðstöðu hafa í þjóðfélaginu. Hæstv. ráðh. sagði, að þessir vöruflokkar yrðu ekki háðir verðlagseftirlitinu. Í því sambandi taldi hann heimild til að undanskilja vöruflokka, sem hann nefndi, sem nema munu 1/5 af venjulegum innflutningi, - að undanskilja þá verðlagseftirliti að óbreyttum lögum. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta sé ekki unnt og vænti þess, að ríkisstj. geri ráðstafanir til þess að fá lagaheimild til að undanþiggja þessa vöruflokka. Ég segi þetta vegna þess, að það eru uppi tilgátur um það, að ríkisstj. hugsi sér ekki að gera þetta og muni þá jafnframt gefa út brbl. um þetta efni skömmu eftir að þingi er slitið. Ef þetta er meiningin, þá vil ég hér með andmæla því harðlega, og ég tel það vægast sagt óþingræðislegt og á engan hátt nauðsynlegt, þar sem á þetta hefur verið bent nú þegar, meðan þing situr. Ef á að gera þessar ráðstafanir, þá álít ég, að það eigi að leita til þess samþykkis Alþingis, allt annað er í raun og veru óþingræðislegt, og það sæmir ekki ríkisstj. að læðast upp í stjórnarráð skömmu eftir að þingi er slitið og gefa þá út brbl. um þetta efni, sem vel er hægt að fá heimild Alþingis fyrir núna. Það getur oft verið afsakanlegt að gefa út brbl., en ef ríkisstj. er sýnt fram á það, meðan þing situr, að nauðsynlegt verði að gefa út brbl. um eitthvert efni, þá er óafsakanlegt tómlæti að sinna því ekki. Ef það er ætlun ríkisstj. að undanskilja ýmsa vöruflokka verðlagseftirlitinu, þá verður ekki framar neinn hemill annar á verðlaginu en gjaldgeta fólksins í landinu. Það má vera, að ríkisstj. aðhyllist þá stefnu að láta pyngju launþeganna í landinu ráða verðlaginu, með öðrum orðum að láta vöruverðið vera svo hátt, að þeir, sem takmarkaða kaupgetu hafa, verði að takmarka við sig eða neita sér alveg um ýmsar lífsnauðsynlegar vörur. Það er þessi lífsspeki, sem gerir meira og meira vart við sig hjá stjórnarvöldum landsins, þetta er sú umhyggja, sem þeir bera fyrir hag þeirra stétta í þjóðfélaginu, sem eiga við erfiðust kjör að búa, þetta er barátta þeirra fyrir kjörum alþýðunnar á Íslandi. Það er ljóst, að þegar verið er að undanþiggja ýmsar vörur verðlagseftirliti, þá er það ekki nema eftirspurnin ein, sem verðlaginu ræður á þessum vöruflokkum. Og ef það er rétt, að bátaútvegsmenn telji sig þurfa að fá 50–60 millj. meira miðað við meðalafla, þá þýðir það, að þeir verða að fá flutt inn fyrir 80–100 millj. og það verður að seljast með 50–60% álagi miðað við innkaupsverð. Með öðrum hætti eiga bátaútvegsmenn það ekki öruggt, að þeir fái það, sem þeir þurfa að fá. Ég vildi því spyrja ríkisstj. í sambandi við afskipti hennar af þessum málum, hver afstaðan eigi að vera milli bátaútvegsmanna og frystihúsanna annars vegar og bátaútvegsmanna og fiskimanna hins vegar, hvort þessi samkomulagsgrundvöllur nægir til þess að allir þessir aðilar fái það, sem þeir telja sig þurfa að fá. Ég spyr að þessu, af því að ég fel, að ef útgerðarmenn eiga að fá 50 millj., þá sé sanngjarnt, að sjómenn fái einhvern hluta þess, en þetta fannst mér ekki koma nógu skýrt fram í ræðu hæstv. ráðh. um þetta efni. Annars skildist mér svo sem mörg atriði þessa máls væru enn óútkljáð og ekki að fullu gengið frá endanlegri lausn þessa máls. Og ég held, að nú, þegar þetta blessað blýantsstrik kemur hér inn í þingið, þessi allsherjarlausn á vandamálum mikils hluta þjóðarinnar, þá sé það langt frá að vera beint né leysa á nokkurn hátt úr þeim vanda, sem við er að stríða, heldur finnst mér það vera bæði hlykkjótt og sundurlaust og ég fæ ekki séð, á hvern hátt það getur á nokkurn hátt bætt það ástand, sem nú ríkir í efnahagskerfi landsmanna. Ég ætla ekki að fara inn á það atriði, sem ráðh. upplýsti, að við mundum fá aukið fé frá greiðslubandalagi Evrópuríkjanna, en vil aðeins taka það fram, að það gleður mig, ef svo er. Og það kemur þá einnig í ljós, hver lífsnauðsyn Marshallaðstoðin er orðin Íslendingum, og tek ég undir orð ráðh. um það efni, því að án hennar er nú svo komið, að við mundum ella ekki geta flutt inn okkar lífsnauðsynjar. Ég fagna því mjög, ef það er staðreynd, að okkur verði mögulegt að flytja inn meiri lífsnauðsynjar, og vænti þess, að þær vörur verði þá settar á frílista. En í því sambandi vil ég spyrja hæstv. ríkisstj., hvort þær vörur, sem þannig verða fluttar inn fyrir þennan gjaldeyri frá greiðslubandalaginu, verði ekki háðar verðlagseftirlitinu, því að þrátt fyrir það að mikið yrði af þeim vörum í landinu, þá tel ég óhyggilegt að afnema verðlagseftirlit með þeim og þá um leið undanskilja 70–80% af innflutningi landsmanna verðlagseftirliti. Ég held, að slíkt væri ekki skynsamlegt og mundi leiða til stórhækkaðs vöruverðs og aukinnar dýrtíðar í landinu, en því mega atvinnuvegirnir ekki við eins og nú stendur. Það gladdi mig líka að heyra, að ríkisstj. hafði ekki hugsað sér að taka gjaldeyrislán til neyzluvöruinnflutnings. Ég hafði vonað, að það mundi verða reynt að fá aukið framlag sem óafturkræft fé, og það er gott, að það getur orðið, og það gleður mig, og svo mun vera um alla þá, sem ekki eru forblindaðir af hatri á Marshallaðstoðinni, sem miðar að uppbyggingu Vestur-Evrópu og þá ekki sízt Íslands. Ég held, að þessi orð verði að nægja að sinni. Ég tel það slæmt, ef þessi hækkun, sem óhjákvæmilega fylgir þessum aðgerðum ríkisstj., á að koma niður á lífsnauðsynjum fátækrar alþýðu, og ég vil að endingu undirstrika þær fyrirspurnir til ráðh., hvort ríkisstj. álíti, að hún hafi heimild til þess í lögum að undanskilja þannig ýmsar vörutegundir verðlagseftirliti, og hitt, hvort hún hafi gert ráð fyrir, hvert hlutfallið verði milli hraðfrystihúsanna og útgerðarmanna annars vegar og sjómanna og útgerðarmanna hins vegar. - Ég læt svo þessi orð nægja að sinni, enda er tíminn naumur, ef ljúka á umr. um. þetta fyrir hádegi.



Herra forseti. Þegar ríkisstj. þóknast nú loksins að gefa þessa skýrslu, bæði seint og illa, þá vil ég gera nokkra tilraun til að afla mér frekari upplýsinga um þetta mál en komu fram í ræðu hæstv. ráðh. Það væri að vísu tilefni til að hnýta inn í það mál nokkrum aths., en tíminn mun nú varla leyfa það. Það er í fyrsta lagi viðvíkjandi þeim álögum, sem nú er í ráði að auka á almenning. Ég vil spyrja hæstv. ríkisstj.: Álítur hún sig hafa rétt til þess að úthluta til einstakra manna leyfi til að flytja inn ákveðnar vörur? Ef ríkisstj. hefur þennan rétt, gæti hún alveg eins veitt einstökum mönnum rétt til einokunar á útfluttum sjávarafurðum. Hingað til hefur verið álitið, að það þyrfti til þess sérstaka löggjöf að heimila ákveðnum aðila þannig einokun, t. d. um tóbak og áfengi. Ef ríkisstj. álítur sig hins vegar hafa rétt til þess að heimila þannig einokun á einstökum vörum, þá gæti hún t. d. látið S. Í. S. hafa einokun á öllum innflutningi á matvælum og einhvern heildsala allan innflutning á byggingarefni. Ég vildi gjarna, að ríkisstj. segði það ákveðið, hvort hún álítur sig hafa rétt til þessa. Viðvíkjandi þessari einokun á vörutegundunum sjálfum, þá mun það vera árangurinn af skeleggri baráttu Framsfl. fyrir rétti neytendanna til þess að kaupa vöruna, þar sem þeir sjálfir kjósa, og ég óska Framsfl. til hamingju með þennan glæsilega árangur af baráttunni. Ég vildi svo spyrja ríkisstj., hvernig hún hugsar sér að tryggja það, að þessar auknu álögur á almenning komi útgerðinni til góða. Svo framarlega sem þetta á að koma henni til góða, verða bankarnir að lána útgerðarmönnum meira fé en þeir hafa hingað til gert. Hafa verið gerðar ráðstafanir til þess? Ég veit ekki til þess, að farið sé að kaupa útflutningsframleiðsluna af útvegsmönnum, og meðan svo er, get ég ekki séð, á hvern hátt þeir standa nær, og eins og fjármálum er háttað í landinu nú get ég ekki séð, hvernig á að sjá til þess, að blátt áfram útvegsmenn fái þann aukna gjaldeyri, sem þetta fyrirkomulag á að hafa í för með sér. Hvernig á að koma í veg fyrir það, að þessi gróði lendi í höndum milliliða, þannig að minnst af þessum álögum komi útgerðarmönnum til góða, - m. ö. o., að neytendurnir greiði úr sínum vasa, til þess að einhverjir milliliðir geti makað krókinn á þeim gróða, sem á að koma til bjargar útveginum? Ef ríkisstj. hefur gert eitthvað til þess að koma í veg fyrir þessi mistök, þá væri rétt að hún upplýsti það, svo að maður sé ekki að ætla henni verra en hún á skilið. Mér sýnist, að aðalatriðið í þessari svokölluðu lausn sé að viðhalda allri verzlunareinokuninni í landinu, og ég skil ekki, að ekki sé hægt að koma útgerðinni af stað án þess að fórna öllum atvinnuvegum þjóðarinnar á altari þessarar einokunar. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðh. um það, hver sé sú upphæð, sem við fáum í auknu Marshallfé og EPU-framlagi, og hvort þeim auknu gjöfum fylgi nokkrar auknar skyldur. Ég tel rétt, að Alþingi fái að vita þetta, fái yfirleitt að vita, hvort verið er að svipta það ráðstöfunarrétti á fjármunum þjóðarinnar. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj. um það, hverju þessi upphæð nemur, hvort hún er 100 eða 200 millj., og á hvern hátt er ætlazt til, að við notum þetta fé. Er það meiningin, að við eigum að kaupa fyrir þetta kapítalvörur, byggingarefni, verksmiðjuvélar og fleira? Eða er það ætlun ríkisstj. að kaupa fyrir þetta neyzluvörur? Og þá vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj., hvort hún áliti, að hún geti samkv. II. kafla l. um fjárhagsráð undanþegið þessar vörur verðlagseftirliti, án þess að gefa neytendasamtökunum leyfi til að flytja þær frjálst inn. - Enn fremur leyfi ég mér að spyrja hæstv. ríkisstj., hvaða vörur eigi að vera á bátalistanum. Ég hafði búizt við, að við mundum fá hér sundurliðaðan lista yfir þær vörur. - Þá vil ég enn fremur leyfa mér að spyrja, hvort hæstv. ríkisstj. sé búin að ákveða almennan frílista og hvenær hann muni ganga í gildi og hvaða vörur muni verða á honum. Það er nú búið að láta það í ljós alllengi, að slíkur listi sé væntanlegur, og enn þá var hæstv. ríkisstj. með framsögu hæstv. atvmrh. að gefa í skyn, að von væri á slíkum lista, en það virðist ætla að dragast að sýna hann. Og ég vil nú segja það fyrir mitt leyti, að ef hæstv. ríkisstj. gefur ekki út slíkan lista nú á meðan Alþ. þetta situr, þá er ég ákaflega hræddur um, að það kunni að dragast alllengi eftir að Alþ. er farið heim. Og ég vil sérstaklega beina því til hæstv. ríkisstj. - og vona að fá svar við því nú út af þessu máli, sem hér liggur fyrir, og að hæstv. ríkisstj. muni gefa yfirlýsingu um það nú þegar - að allar byggingarvörur væru á þessum alinenna frílista. Það er satt að segja ákaflega hart, að það skuli ekki vera hægt að útkljá einmitt mál eins og þetta á Alþingi Íslendinga, að hve miklu leyti eigi að gefa íslenzkan innflutning frjálsan, og að hæstv. ríkisstj. skuli koma sér hjá að taka ákvörðun um slík mál, meðan Alþ. situr. Ég tók eftir, að hæstv. atvmrh. lýsti, að ríkisstj. hefði átt í samningum við alþjóðagjaldeyrissjóðinn, og ég held alþjóðabankann líka og Marshallstofnunina, viðvíkjandi þessum stórauknu framlögum. Ég vil spyrja: Á hæstv. ríkisstj. í slíkum samningum við þessa aðila um það, hvaða vörur megi setja á frílista á Íslandi? Eigum við líka að þurfa að bíða eftir því mánuðum saman að fá leyfi til þess frá erlendum aðilum, hvort við Íslendingar fáum leyfi til að mega flytja ákveðnar vörur á frílista inn í okkar land fyrir okkar eigið fé? Á hæstv. ríkisstj. að fá leyfi frá alþjóðagjaldeyrissjóðnum, alþjóðabankanum eða Marshallstofnuninni til slíks? Getur hæstv. ríkisstj. ekki tekið ákvarðanir um þetta sjálf eða með aðstoð Alþ.? Þá vil ég að síðustu leyfa mér í sambandi við þetta að bera fram þá fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvort hún hafi ekki hugsað sér að leyfa Íslendingum frjálsan útflutning á sínum vörum, og þá að mínu áliti með því skilyrði, að sett sé lágmarksverð á þessar vörur. Er ekki hugsað að lina neitt á þeirri einokun, sem er nú af hálfu hæstv. ríkisstj. á innflutningnum og að mínu áliti hefur kostað mjög mikið, bæði hindrað okkur í að framleiða vörur, sem selzt hefðu vel, og einnig valdið því, að við höfum selt vörur fyrir lægra verð en hægt hefði verið að fá fyrir þær? Ef sagt er sífellt við þjóðina, að það þurfi að gera svo og svo stórar ráðstafanir, leggja svo og svo þungar álögur á þjóðina vegna útgerðarinnar, hví í ósköpunum má þá ekki þjóðin fá að reyna að bjarga sér sjálf, án þess að ríkisstj. komi þar nærri, þegar henni ferst svo óhöndulega með allt, sem hún gerir? - Ég spyr því, hvort ekki eigi að lina neitt á einokuninni í þessu efni. Ég hafði hugsað mér, af því að ákveðinn var svo stuttur tími til þessara umr., að það væri rétt að nota hann fyrst og fremst til þess að reyna að fá upplýsingar, ef hægt væri, um þessi mál frá hæstv. ríkisstjórn. Og þess vegna hef ég nú gert minna að því að deila á hennar lausn í þessu, þó að ýmsar aths. hafi nú skotizt inn í. En mér þætti vænt um, ef hæstv. ríkisstj. gæti leyst þannig úr þessum spurningum, að við þm. stæðum nokkru betur að vígi með að hafa hugmynd um, hvað hæstv. ríkisstj. í raun og veru ætlast fyrir á þeim sviðum, sem útgerðina og verzlunina varða, frekar en fram kom í ræðu hæstv. atvmrh.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Herra forseti. Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt, hafa staðið yfir viðræður frá því í októbermánuði s. l. milli umboðsmanna ríkisstj. annars vegar og umboðsmanna útvegsins hins vegar, varðandi úrræði til þess að leysa þann vanda, sem að útveginum hefur steðjað vegna þess, að frá því að gengislögin voru sett í marzmánuði s. 1. hefur verðlag á aðkeyptum nauðsynjum útvegsins stórhækkað á erlendum markaði, en fiskverðið hefur hins vegar ekki hækkað á árinu 1950, heldur lækkað. Það yrði of langt mál að rekja hér sögu þessara löngu samningaumleitana eða þeirra rannsókna á hag og afkomu útvegsins, sem framkvæmdar hafa verið af ríkisstj. hálfu, enda þykir nægilegt að skýra frá því, að 24. jan. s. l. skrifaði ríkisstj. LÍÚ bréf, þar sem m. a. segir, að í því skyni og að því tilskildu, að takast megi að skapa það verðlag á afurðum bátaflotans, að eigendur hans telji sér fært að hefja útgerðina tafarlaust, sé ríkisstj. reiðubúin til þess að veita bátaútveginum sérréttindi í sambandi við innflutning á nokkrum vörutegundum. Skyldu þessi fríðindi ná til vöru, sem keypt yrði fyrir hálft andvirði framleiðsluvöru bátaflotans að undanskildu þorskalýsi, síld og síldarafurðum. Ríkisstj. tók það fram, að þessi fyrirheit væru því háð, að stj. tækist að fá til umráða nægjanlegan erlendan gjaldeyri, til þess að auðið yrði að auka til verulegra muna innflutning til landsins á mörgum öðrum vörum. Hafði stj. þá fyrst og fremst í huga nauðsynjar almennings og þar á meðal ýmsar þær vörur, sem skortur hefur verið á að undanförnu. Ætlaðist stj. til, að innflutningur þessara vörutegunda gæti orðið það mikill og frjáls, að hægt yrði að fullnægja eftirspurninni og einnig að safna nokkrum birgðum af þeim. Loks hét stj. því, að ef ekki reyndist auðið að leysa vandamál bátaútvegsins með þessum hætti, mundi hún beita sér fyrir annarri lausn málsins. Landssambandið brást mjög vel við þessu bréfi og skoraði á meðlimi sína að hefja tafarlaust veiðar. Gerðu menn það yfirleitt, aðrir en þeir, sem áttu í kaupdeilu, en þeir voru, sem kunnugt er, allmargir. Má því segja, að enga verulega stöðvun á rekstri bátanna hafi leitt af leit að úrræðum í þessu mikla vandamáli. Eins og áður greinir, var það frumskilyrði þess; að ríkisstj. teldi sér fært að hníga að þeim ráðstöfunum bátaútveginum til framdráttar, sem um ræðir í nefndu bréfi, að henni tækist að tryggja nægilegt fé til stóraukins innflutnings á nauðsynjavörum til landsins. Hafa gengið miklar sagnir og mjög ýktar og villandi um, að ríkisstj. hefði í huga að taka stórlán erlendis, jafnvel 200–300 millj. kr. Hefur það og verið óspart látið í veðri vaka, að fyrir stj, vekti helzt að auka sem mest innflutning á óþarfri vöru. Allt er þetta mikill misskilningur. Hið sanna í málinu er þetta: Aðstaða íslenzkra banka erlendis hefur batnað síðasta hálfa árið. Er þessi batnandi aðstaða út á við í samræmi við vonir þeirra manna, sem stóðu að gengisfellingunni og stefnu ríkisstj. í fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. - Þessa bættu aðstöðu Íslands erlendis taldi ríkisstj. og ráðunautar hennar þó hvergi nærri traustan grundvöll undir stórvægilegri aukningu innflutnings á nauðsynjavörum, og var þess vegna álitið óhjákvæmilegt að leita annarra úrræða til frekara öryggis. Ríkisstj. sneri sér í því sambandi til ECA-stofnunarinnar í Washington og óskaði aðstoðar hennar í málinu. Niðurstaða þeirrar málaleitunar liggur nú fyrir þannig, að tekizt hefur að fá loforð um stóraukið beint framlag af Marshallfé á þessu ári. Enn fremur hefur ríkisstj. fengið vilyrði Bandaríkjanna um aukið framlag í Evrópugjaldeyri, sem greiðslubandalag Evrópu mundi þá inna af hendi. Loks hefur svo Ísland, svo sem kunnugt er, rétt til yfirdráttar hjá greiðslubandalagi Evrópu, sem hægt væri að notfæra sér, ef ríkisstj. telur það nauðsynlegt og ráðlegt. Fær Ísland þannig til umráða mikinn erlendan gjaldeyri því til tryggingar, að hægt verði að auka til verulegra muna vöruinnflutning til landsins. Er þá tryggður sá kjarni málsins, að stóraukinn verður innflutningur nauðsynja til landsins með auknu verzlunarfrelsi öllum almenningi til verulegra hagsbóta, þótt enn sé ekki fastákveðin endanleg skipun þessara mála. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því, að megintilgangur Marshallhjálparinnar er sá að skapa þeim þjóðum, sem hennar njóta, skilyrði til sjálfsbjargar með því fyrst og fremst að gera þeim kleift að efla atvinnurekstur sinn og koma honum á heilbrigðan grundvöll til þess þannig að bæta afkomuskilyrði almennings. Hins vegar er ekki ætlað, að bein fjárframlög verði varanleg. Verður því að viðurkenna, að þessi framlög, þótt góð séu og af góðhug í té látin, munu reynast Íslandi lítils virði, ef þjóðin kann ekki fótum sínum forráð, en lætur glepja sér sýn og ginnast inn á háskabraut kaupstyrjaldar, sem að óbreyttum kringumstæðum hlýtur að verða almenningi til bölvunar. Þar sem nú þannig ríkisstj. telur sig fá til umráða nægilegan erlendan gjaldeyri til fullnægingar þeim skilyrðum, sem hún í öndverðu setti fyrir því, að bátaútvegsmenn gætu öðlazt þau fríðindi, sem þeim með fyrr nefndu bréfi var heitið, hafa þeir nú, samkvæmt fyrirheiti bréfsins, öðlazt þessi fríðindi. Er bátaútveginum ætlað að hagnast á innflutningi sérstakra vörutegunda eða á sölu á innflutningsskírteinum sínum á þessum vörum. Hefur verið saminn sérstakur listi yfir þær og leitazt við að velja vörurnar þannig, að þær séu út af fyrir sig öllum æskilegar, en þó hefur verið reynt að sneiða hjá höfuðnauðsynjum almennings. Til kaupa á þessum vörum er ekki ætlazt til að varið verði öðrum gjaldeyri, að undanskildum þó sjómannagjaldeyrinum. Ríkisstj. áskilur sér samt sem áður rétt til þess að víkja frá því ákvæði, ef hún telur nauðsynlegt vegna breyttra aðstæðna. Vörur þær, sem inn verða fluttar gegn þessum skírteinum, verða ekki háðar verðlagseftirliti. Þessu samkomulagi við útvegsmenn er ætlað að ná til framleiðslu ársins 1951. Hefur ríkisstj. engin fyrirheit gefið um, að það verði framlengt. Þvert á móti er það eindreginn ásetningur stjórnarinnar að afnema þessa skipan svo skjótt sem auðið er, og vonar fastlega, að það megi takast, þegar nefndu samningstímabili lýkur. Rétt þykir að skýra frá því, að þessi skipan hefur verið borin undir og samþykkt af stjórn alþjóðagjaldeyrissjóðsins, en eins og menn vita, eru Íslendingar aðilar að sjóðnum. Sérfræðingar stjórnarinnar og útvegsmanna eru nú að ljúka við að semja reglur um framkvæmd þessa samkomulags, og verða þær mjög bráðlega birtar ásamt lista yfir þær vörur, sem flytja má inn samkvæmt áðurnefndum innflutningsskírteinum. Vænti ég þess svo, að hv. alþm. geti áttað sig á þessari skipan í höfuðefnum samkvæmt því, sem nú hefur sagt verið.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Herra forseti. Það gleður mig, að hv. form. Alþfl. lætur í ljós í aðalatriðum ánægju sina yfir því, sem við teljum meginkjarnann í okkar ráðstöfunum. Hins vegar hafði hann ýmislegt við þessar ráðstafanir að athuga, og sumt að ég hygg vegna þess, að hann hefur ekki fengið fullnægjandi upplýsingar um það, hvað er tilgangurinn að gera, og beindi hann því eðlilega nokkrum fyrirspurnum til ríkisstj. Ég vil þá skýra hæstv. Alþ. frá því, einnig í tilefni af ræðu form. Sósfl., að ég átti ásamt hæstv. fjmrh. og að nokkru leyti hæstv. landbrh. viðtal við báða þessa hv. alþm., sem síðast töluðu, síðasta föstudag og gaf þeim þá ýmsar fyllri upplýsingar en komu fram í skýrslu þeirri, sem ég flutti fyrir hönd ríkisstj., svo að þetta er ekki í fyrsta skipti, sem þeir heyra þetta, því að um alllangan tíma hefur það verið kunnugt, að þessar ráðstafanir yrðu gerðar, þó að menn hafi ekki fyrr en síðastl. föstudag, hvað þessa tvo hv. þm. áhrærir, haft upplýsingar sjálfrar ríkisstj. um þetta mál. Hv. form. Alþfl. spurði, hvaða sérfræðinga ríkisstj. hefði kvatt til ráðuneytis í þessu efni. Ég get glatt þennan hv. þm. með því, að þar hefur ríkisstj. haft að fulltrúa til ráðuneytis skrifstofustjórann í fjmrn., sem þessi hv. þm. kvaddi sér til aðstoðar, þegar hann skorti ráð á miðju sumri 1949, og er það maður, sem getið hefur sér ágætan orðstí fyrir sína þekkingu í þessum efnum og orðið til þess að koma mörgu góðu til leiðar í fjármálum þjóðarinnar. Hins vegar veit hv. þm. það, að ríkisstj. fer sínu fram, hvað stefnu áhrærir í þessum efnum. Það er hlutverk sérfræðinga að gefa ráð og leysa úr okkar spurningum, - og náttúrlega tekur hver skynsöm ríkisstjórn tillit til faglegra upplýsinga, - en það verður ríkisstj. sjálf, sem markar stefnuna, eftir þeim upplýsingum, sem hún ákveður, en með þeim pólitísku tillitum, sem hún vill taka tillit til. Þetta veit hv. 8. landsk. þm., form. Alþfl., að sama skapi sem hann hefur kafað, synt eða flotið í hinu grugguga vatni stjórnmálanna. Hv. form. Alþfl. lét í ljós hryggð sína yfir því, að með þessari skipan yrði auðið að hækka mjög vöruverðið í landinu viðkomandi vissum vöruflokkum, og það gerði hv. 2. þm. Reykv. líka. Ég get svarað þeim báðum saman, hvað þetta snertir. Það er að sjálfsögðu út af fyrir sig ekki ólíklegt, að einhverja vöruverðhækkun leiði af þessum ráðstöfunum. Hins vegar, þegar menn gæta þess, að það þarf að rétta bátaútveginum hjálparhönd, þá vita menn það, að það er ekki hægt að rétta neinum vissum aðilum hjálparhönd og láta þá hafa sinn skerf, án þess að það, sem til þess þarf, komi einhvers staðar frá. Það hefur kannske rignt gulli af himnum ofan, meðan hv. 8. landsk. þm. (StJSt) var ráðh. En það gerði það a. m. k. ekki þegar Framsfl. hafði stjórnarforustu, og ég held ekki, þó að Sjálfstfl. ætti að stjórna, en ég veit ekki, hvort það hefur verið, þegar Alþfl. stýrði ríkisstjórn. En ef þeir, sem skrifa í blöð flokka þessara tveggja hv. þm., meina nokkuð með því tali, sem prýðir dálka þessara blaða daglega, sýnist þeim ekki vera ókunnugt um svartamarkaðsbrask á Íslandi. - Og ég geri mér vonir um, að ef vörur koma í nægilega ríkum mæli á markaðinn, þá verði það ekki til þess, að kaupmátturinn notist verr en ef skortur er á vörum, - síður en svo, - heldur, að því meira sem framboð verður í hlutfalli við eftirspurn, því minni verði hættan á óeðlilegri verðlagsmyndun. Og ég dreg fullkomlega í efa, hvað margar þessar vörutegundir muni hækka í verði vegna þessara ráðstafana. Og hvað gefur það í skyn? Að það hafi ekki verið á almennum markaði, sem þessar vörur hafi verið greiddar, heldur hafi þær verið seldar einmitt með svartamarkaðsbraski, sem þessir hv. þm. hafa verið að fordæma, en nú virðast vilja láta selja vörurnar þannig áfram.

Hvaða vörur eru það?

Það getur verið, að sumar þessar vörutegundir hækki í verði. En haldið þið, að það hefði lækkað vöruverðið, ef lagðir hefðu verið milljónatugir á þjóðina til þess að borga til útvegsmanna, með því að taka til þess ráðs að ákveða nýjar fiskábyrgðir? Og get ég djarft úr flokki talað í því efni, því að ég var einn af þeim sælu feðrum þeirra ágætu laga. Ég geri mér vonir um - og hef heyrt hv. 8. landsk. þm., form. Alþfl., viðurkenna það - að aukinn vöruinnflutningur ekki aðeins bæti úr þeim vöruskorti, sem verið hefur, heldur færi almenningi kjarabætur með minnkandi álagningu og lækkuðu vöruverði með aukinni samkeppni. Og það er ákaflega mikill misskilningur, ef hv. form. Alþfl. hefur sagt, sem ég er ekki alveg viss um, að ég hafi skilið rétt, að þessi leið, sem hér er farin, væri sama eða svipuð og fiskábyrgðarleiðin. En ég geymi annars að ræða um það. Hv. form. Alþfl. spurði um það, hvort það væri meiningin að framkvæma þessar ráðstafanir allar án lagabreyt., og hélt í því efni sem góður lýðræðissinni mikla og skörulega ræðu um, að ríkisstj. mætti ekki bæta þeirri ásetningssynd ofan á margar fyrri breyskleikasyndir að fara nú að setja um þetta lög, þegar búið væri að senda þingið heim. Ég fullvissa þennan hv. þm. um, að hann þarf engar áhyggjur að hafa að þessu leyti. Ríkisstj. mun hlutast til um, að það verði aflað lagabreyt. um þetta á Alþ. Þessi sami hv. þm. sagði í sambandi við áhyggjur sínar um þessar ráðstafanir, að verðlag mundi mjög hækka á þessum vörum, sem verða á lista bátaútvegsmanna, og að ríkisstj. ætlaði nú að innleiða það, að hér verði enginn hemill á verði þessara vara annar en gjaldgeta almennings, eins og það væri einhver andstyggileg tilhugsun. En nú mætti minnast þess í sambandi við þetta, sem Hedtoft, hinn ágæti ráðherra jafnaðarmanna Dana, sagði, að það væri gjaldgetan, sem réði í þessu efni. Þar voru nógar vörur, sem almenningur fékk að horfa á, eins og aðra dýrð sósíalista, en gat ekki keypt. Ég segi þetta ekki til lasts okkar góða Hedtoft, vini okkar í Danmörku, heldur til þess að sýna, að oft ræður gjaldgetan þessu. En í þessu tilfelli verður það meira en gjaldgetan; það verður og kaupverðið, sem ræður. Ef viss vara t. d. kostar í dag kr. 1,50, en svo verður þessi vara, sem kostar kr. 1,50, hækkuð vegna fríðinda útvegsmanna í kr. 2,00, þá hafa verðhlutföll þarna raskazt. Við vonum, að þessi röskun verði ekki valdandi annars en að af henni leiði tilhneigingu til að spara að kaupa þessar vörur, sem hafa hækkað óeðlilega í hlutfalli við aðrar vörur. Af þessu leiðir svo aftur, að útvegsmenn í eiginhagsmunaskyni verða að kunna fótum sínum forráð og hafa fulla gát á að hafa ekki of hátt verð á þessum vörum, hvað sem verðlagseftirlitið áhrærir, svo að ég held ekki, að það sé ástæða til að hafa þessar áhyggjur. Sami hv. þm. spurði um, hvort ríkisstj. hefði haft afskipti af innbyrðis málum þeirra aðila, sem hér koma til með að eiga hlut að máli. Í raun og veru er ekki hægt að staðhæfa það. Skilyrði ríkisstj. fyrir að vilja hníga að þessari skipan málanna voru að eðlilegum hætti sett fram, og var það gert í bréfi frá ríkisstj. 24. jan. s. l. til Landssambands íslenzkra útvegsmanna um þessi mál. Þar var sagt eitthvað á þá leið, að að því tilskildu, að takast megi að skapa það verðlag á afurðum bátaútvegsins, að eigendur hans telji sér fært að hefja útgerð, þá sé ríkisstj. tilbúin að gera vissar ráðstafanir. Þetta er meginatriðið, sem ríkisstj. tók fram, þó að hún hafi rætt nokkuð fleiri hliðar málsins. Loks spurði svo hv. form. Alþfl. að því, hvort verðlagseftirlit á svokölluðum frílistavörum mundi gilda áfram eða ekki. Ef þessi vörufrílisti verður ekki aðeins sýnd, heldur reynd, - og það er megintilgangur ríkisstj., að hún telur sig geta lofað því, - þá hefur verðlagseftirlit á þeim vörum enga þýðingu, hvort sem heppilegt kann að reynast að afnema verðlagseftirlitið í þessu efni um skemmri eða lengri tíma, sem ég skal ekki um segja, hvort heppilegt er. Um það verða sérfræðingar okkar, bæði sérfræðingar hjá fjárhagsráði og sérfræðingar ríkisstj., að dæma, svo sem Benjamín Eiríksson og Ólafur Björnsson, sem ríkisstj. hefur haft stuðning af. Ég hygg þá, að ég hafi svarað meginatriðunum í ræðu hv. form. Alþfl. En það gleður mig, að það, sem er kjarni þessa máls, lýsti hann sig ánægðan með. Hv. 2. þm. Reykv., form. Sósfl., gerði nokkrar fyrirspurnir. Sumum hef ég svarað í sambandi við svörin til hv. form. Alþfl., en skal víkja að þeim, sem eftir standa. - Ég hef þegar svarað aths. hv. form. Sósfl. um það, er hann kallaði 50–60 millj. kr. álag á almenning, og þarf ekki að gera það aftur. En út af aths. hans í sambandi við verðlagið og í sambandi við sérréttindi og einokun útvegsmanna og hinn afskaplega umráðarétt útvegsmanna yfir gjaldeyri sínum spyr ég hann, því að það eru fleiri spurningabörn hér en ríkisstj.: Er það alveg misminni hjá mér, að hann hafi sjálfur stungið upp á - og miklazt af að hafa stungið upp á því, að útvegsmenn fengju umráð yfir sínum gjaldeyri?

Nei.

Ef þetta er ekki misminni  Hv. form. Sósfl. spurði um það, að eðlilegum hætti, hvort ríkisstj. skildi það ekki, að hér væri mikil nauðsyn á, að bankarnir ykju útlán sín frá því, sem verið hefur, miðað við magn innflutningsins, og hvort ríkisstj. hefði gert nokkuð til að tryggja þetta. Þetta er ákaflega eðlileg spurning. Ég get ekki staðhæft, að ríkisstj. geti í dag sagt, að bankarnir hafi lofað að láni ákveðinni hundraðshlutatölu af því verðlagi, sem myndast nú á þessum innflutningsvörum vegna þessara ráðstafana. En á fundi, sem nokkrir af ráðherrunum áttu með bankastjórum Landsbankans, lýstu bankastjórarnir yfir því, að þeim væri alveg ljóst, að það væri skilyrði þess, að þetta mál færi sæmilega úr hendi, að útlánin yrðu aukin, og gáfu um það fyrirheit. Ég mun, ef þau fyrirheit bregðast, telja mig vonsvikinn af þeim víðræðum, sem enduðu með því, að ég þakkaði bankastjórunum fyrir undirtektirnar og sagði, að ríkisstj. hefði ekki getað farið fram á aðrar eða meiri undirtektir en hún fékk hjá bankastjórunum. En þetta er ákaflega þýðingarmikið atriði, sem eðlilegt er, að menn spyrji um. Hv. 2. þm. Reykv. spurði um, hver væri hin aukna Marshallhjálp og hver væri hin aukna hjálp frá greiðslubandalagi Evrópu eins og segir í skýrslunni. Það er um fast loforð að ræða um stóraukið framlag Marshallhjálparinnar. Ég hef áður sagt við þennan hv. þm. og hv. form. Alþfl. líka, að á þessu stigi málsins tel ég ekki varfærið að kveða sterkar að orði en þetta, sem ég geri í skýrslunni, að framlagið sé stóraukið. En þá geta menn nokkuð reiknað þetta dæmi. Upphæðin, sem miðað er við og fyrirheit hefur verið um, er 3,2 millj. dollarar frá Marshallstofnuninni, og frá þeirri tölu er um mjög stórfellda aukningu að ræða. - Varðandi aukið framlag frá greiðslubandalagi Evrópu er ekki hægt að tala um annað en vilyrði, eins og ég sagði í skýrslunni. En framkvæmd þessa máls veltur m. a., eins og ég nefndi í upphafi um Marshallhjálpina, á því, hver þörf Íslendinga verður til þess að fullnægja því meginskilyrði, sem frá upphafi var lögð áherzla á, að geta flutt inn nógar vörur til neytendanna og safnað birgðum hér, í stað þess að á undanförnum árum hefur verið vöruþurrð í landinu. Í sambandi við þessi fyrirheit eru engin sérstök skilyrði, eins og hv. þm. spurði um. Við höfum borið fram okkar óskir og fengið þeim fullnægt, án annarra skilyrða en eru almennt í sambandi við þessa starfsemi. Í skýrslunni segir, að endanlegt form á framkvæmd þessa máls sé ekki ákveðið eða um ákveðinn innflutning til landsins. Og ég vil ekki segja um það meira, þó að kannske væri hægt að gefa um það fyllri upplýsingar, því að það er heppilegra að segja heldur minna og standa við meira og láta þá tölurnar tala annars vegar og vörurnar hins vegar, þegar þessir listar verða birtir. Skildi ég ekki hv. form. Sósfl. rétt, að hann spyrði um, hvort við ætluðum að bíða eftir svari alþjóðabankans og alþjóðagjaldeyrissjóðsins um kaup á vörum, sem við flyttum inn?

Jú.

Því er að svara neitandi. Við þurfum þess ekki í sambandi við þær stofnanir, nema að því leyti, að það þótti öruggara að spyrja stjórn alþjóðagjaldeyrissjóðsins, af því að við kaupum vörur frá mörgum löndum Evrópu og frá Ameríku, hvort hún væri ekki okkur samþykk um, að ekkert í þessum framkvæmdum okkar, sem við hér ræðum um, bryti í bág við reglur þær, sem sjóðsstjórnin setur og við höfum undirgengizt að hlíta og allar aðrar þjóðir, sem eru aðilar að sjóðnum eins og við, þurfa að hlíta. En eins og hv. form. Sósfl. veit og allir aðrir, sem þessum og þvílíkum málum eru kunnugir, tekur það nokkurn tíma fyrir menn að athuga þessa liði. Og það er ekki alltaf þannig, að ef maður spyr í dag, þá fái maður svar á morgun. Þetta var borið undir sjóðsstjórnina, sem athugaði það og samþykkti. Ég tel ekki ástæðu til að ræða hér útflutningsverzlunina, en ég skil ekki, hversu ríkan áhuga hv. 2. þm. Reykv. hefur á frelsi fyrir verzlunina. Hann sagði, að hér kæmi ríkisstj. og berði lóminn og þættist bera velferð útgerðarinnar fyrir brjósti, en svo gerði ríkisstj. einmitt ekki það, sem útgerðarmenn vildu að hún gerði, sem sé að rýmka um sölu á útflutningsvörunum. Ég get lýst því yfir, að ef ég fengi stuðning útvegsmanna til að breyta skipulagi þessara mála og þeir teldu sig bættari að heldur, þá mundi ég gera það samdægurs. Ég mundi veita þeim það, sem þeir vildu í þessum málum, en ekki neita þeim um það.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða hér almennt þessar ráðstafanir ríkisstj., en ég hygg, að ríkisstj. hafi farið þá leið, sem verst er. Það er kunnugt, að fram hafa farið stöðugar umræður um lengri tíma milli útvegsmanna og ríkisstj., og árangurinn er nú sá, eins og fram hefur komið, að það er ekkert fast fiskverð til. Í einu stjórnarblaðanna hefur nýlega verið skýrt frá því, og gerist þetta mjög í nánd við kjördæmi hæstv. fjmrh., - sem sé í Hornafirði, - að þar hefur stöðvazt útflutningur á fiski. Ég veit ekki, hvort ríkisstj. hefur gert nokkrar ráðstafanir til þess, að fiskveiðarnar stöðvuðust ekki, en svona er ástandið víða orðið hér á landi, - bátarnir geta ekki haldið áfram að fiska, því að það er ekkert fast fiskverð til, þrátt fyrir allar ráðstafanir ríkisstj. - Frá sjónarmiði útvegsmanna og hlutarsjómanna eru þessar ráðstafanir lítils virði. Hraðfrystihúsin geta ekki lagt út fyrir fiskinum og keypt með því af hlutarsjómönnum, því að fjármagn þeirra er það lítið. Hér er því mesta hættan sú, að þessi fríðindi fari í brask og það verði stóreignamennirnir, sem njóti góðs af, en ekki sjómennirnir. Þetta mun verða þungur áfellisdómur fyrir ríkisstj., þegar fram í sækir. Þá er einnig talað um það að leyfa innflutning vara fyrir 100 millj. kr. á fobverði og láta þær síðan hér á svartan markað. Og í bréfi ríkisstj. til LÍÚ er talað um, að á þessum vörum verði ekkert verðlagseftirlit. Og menn eru að tala hér um 50 millj, kr. skatt, sem lagður hafi verið á þjóðina og eigi að renna til útvegsmanna. En ég vil spyrja: hver á að takmarka þessa upphæð, þegar verðlagseftirlitið er ekkert? Og hver sér um það, að þetta fé fari til útvegsmanna? Afleiðingin er sú, að þessar ráðstafanir eða þau fríðindi, sem þær eiga að veita, ganga alls ekki til útvegsmanna né hlutarsjómanna. Þessar ráðstafanir miða því að því að gera þá fátæku fátækari og þá ríku ríkari. Ræði ég þá ekki frekar um þetta að sinni. En mig langar til að beina nokkrum fyrirspurnum til hæstv. atvmrh. - Hann komst svo að orði í ræðu sinni hér áðan, að aðstaða íslenzkra banka hefði batnað á s.l. hálfu ári. Við sitjum nú báðir í bankaráði og sjáum þar skýrslur mánaðarlega um gjaldeyriseign bankanna. Og það vakti furðu mína að heyra, að gjaldeyriseignir bankanna hefðu aukizt á s. l. hálfu ári. Ég tel, að þessar skýrslur sýni alls ekki batnandi hag. Og nú veit ég ekki betur en greiðslubandalag Evrópu hafi það sem skilyrði fyrir því, að ríkisstjórnir fái styrk, að gjaldeyrisaðstaða bankanna sé slæm. Ég hygg, að viðkomandi ríki þurfi að skulda verulegar upphæðir í öðrum löndum til þess að fá framlag frá greiðslubandalaginu. Mér finnst því þessi röksemdafærsla hæstv. ráðh. vera áþekk því, ef styrkþegi hjá Reykjavíkurbæ yki úttekt á ýmsum nauðsynjum og skuldaði þar með meira og segði síðan, að aðstaða sín hefði batnað. 



Herra forseti. Aðeins nokkrar fyrirspurnir. - Mér hefur skilizt, eins og nú hefur verið sagt og heyrzt áður, að í rauninni hafi ekki verið samið um neitt ákveðið fiskverð til bátaútvegsmanna, og ég tók eftir, að hæstvirtur atvmrh. segði, að hann gæti staðhæft, að ríkisstj. hefði ekki samið um þetta. En þótt ríkisstj. hafi fengið útvegsmenn til að gefa yfirlýsingu um það, að þeir skori á bátaútvegsmenn, að þeir miði kaupgreiðslur sínar við fast fiskverð þá sjá nú allir, hvaða reynsla af þessu hefur orðið. Í mínum augum er þetta eitt stærsta atriðið: hvaða fiskverð fær bátaútvegurinn út úr þessu? Ég minnist þess, að þegar var verið að samþykkja gengislækkunarlögin, þá var talað um það við bátaútvegsmenn, að væntanlega yrði fiskverðið 95 aurar pr. kg, og nú er talað um 96 aura pr. kg. Og nú, þegar ríkisstj. gefur þessa skýrslu getur hún ekkert um það sagt, hvað fiskverðið verði. Ég óska nánari skýringa um það hjá hæstv. atvmrh., hvort nokkur trygging er fyrir því, að fiskverðið nái 96 aurum pr. kg. Allar þessar ráðstafanir eru tilgangslitlar, ef þessi miklu fríðindi koma aldrei til útvegsmanna, en lenda hjá öðrum. En það er einkennilegt, ef ekki hefur verið gengið þannig frá þessum málum, að þeir aðilar, sem verið er að vinna fyrir, hljóti þann stuðning, sem verið er að veita, en það er vélbátaflotinn. En það er staðreynd, að enginn aðili í landinu hefur treyst sér til að borga þetta verð fyrir fiskinn og ekkert hraðfrystihús hefur getað keypt fiskinn á þessu verði og þau hafa orðið að bíða og sjá, til hvaða ráðstafana ríkisstj. ætlaði að grípa, sem gerðu það kleift að greiða þetta verð fyrir fiskinn. Ég tók eftir því, sem hæstv. atvmrh. sagði um bankana, hvort þeir mundu auka útlán sín, og sér væri það ljóst, að aukin útlán væri skilyrði þess, að allt tækist vel. En er það þá ekki einkennilegt, að ríkisstj. skuli ekki hafa fengið tryggingu fyrir því, að þetta mætti verða? Hæstv. ráðh. segir, að hann muni verða fyrir miklum vonbrigðum, ef bankarnir láni ekki út. En ég hygg, að hæstv. ráðh. og fleiri, sem samþykktu gengislækkunina, hafi líka orðið fyrir vonbrigðum, þegar gengislækkunin skilaði útveginum engri hækkun. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvernig fer með þann útflutta fisk, sem nú þegar hefur verið fluttur út af vélbátum og gjaldeyririnn er kominn til bankanna, - standa þessum útvegsmönnum þessi fríðindi til boða? Geta þeir fengið þessi fríðindi á þennan gjaldeyri? Ef svo er, hvenær má þá búast við því, að þetta komi? Þá vil ég og spyrja, hvaða aðilar eigi að hafa með höndum framkvæmd þessa máls. Það getur orðið býsna flókið, hver það er, sem á þessi réttindi. Er það svo, að frystihúsin eigi í sumum tilfellum öll þessi hlunnindi og í sumum tilfellum útvegsmaðurinn? Hér þarf að hafa glögg skil á, hvaða fríðindi tilheyra hverjum aðila, hver á að hafa með það að gera. Ég hygg t. d., að ef þeir, sem undanfarið hafa stjórnað gjaldeyrismálum okkar, eigi að segja til um þetta, þá held ég, að útvegsmenn beri lítið úr býtum, enda bera þeir lítt traust til þeirra, sem fara með gjaldeyrismálin nú. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en tek það aftur fram, að ég furða mig á, að ríkisstj. skuli ekki hafa tryggt betur grundvallaratriði þessara ráðstafana, sem sé aukin útlán bankanna og ákveðið fiskverð.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Þetta verða aðeins örstuttar athugasemdir. - Hv. þm. Ísaf. sagði, að við værum báðir í bankaráði, og sagði, að sig furðaði á því að heyra, að gjaldeyrisástæður bankanna hefðu batnað. Ég geri nú ráð fyrir, að hv. þm. hafi nú skroppið frá í símann til þess að fá betri upplýsingar um þetta, en honum hefði verið nær að gera það áður en hann flutti ræðu sína. Ég verð nú að lýsa því yfir, að ég sé nú, að það getur komið fyrir, að greindir menn sitji í bankaráði án þess að vita of mikið, og eftir þetta verð ég auðvitað sjálfur að fara að gæta að mér. Ég tel það ekki verða neinum til framdráttar, að alþingismenn séu að hamra á því, að við séum of vel stæðir. Það er áreiðanlegt, að ef við erum að flagga með þetta út á við, þá getum við spillt fyrir okkur. Við þurfum á öllu að halda, því að hér er mikil vöruþurrð í landi, og við þurfum á öllu að halda til að bæta úr því. - Hv. þm. sagði, að þetta væri sú leið, sem verst væri. Þetta hefur maður heyrt áður. Eldhúsdagsumræður fara nú fram eftir nokkra klukkutíma, og mun ég þá koma nánar að þessu, en við skulum spyrja að leikslokum og vita, hver verður dómur almennings, og þá er hægt að bera þetta saman við þær leiðir, sem þessi hv. þm. hefur farið. Ræða hv. 2. landsk. þm. var byggð á misskilningi. Hann taldi, að ríkisstj. hefði látið sig engu skipta, hvaða verðlag mundi verða í landinu, og það væri hvergi sagt, að bankarnir ættu að lána útvegsmönnum. Ríkisstj. ræður ekki yfir bönkunum og getur ekki skipað þeim fyrir, en ríkisstj. getur skýrt málið fyrir þeim og fengið hjá þeim fyrirheit um það, að þeir fari eftir hennar óskum. Meira getur ríkisstj. ekki gert. Varðandi fiskverðið, þá er ekki eðlilegt, að ríkisstj. semji um hagnýtingu þessara fríðinda. Framleiðandinn sjálfur á auðvitað þessi fríðindi, sem hér koma til greina, en svo getur hann aftur selt þau hverjum sem hann vill. Hér gat ríkisstj. ekki gert annað en spurt stjórn LÍÚ um verðlagið, sem útvegsmenn teldu sig þurfa að fá, og hins vegar, hvort þeir teldu, að með þessum ráðstöfunum væri meginkjarna málsins borgið. Og vil ég lesa hér bréf frá LÍÚ, sem staðfestir þessi orð mín. Það er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Reykjavík, 24. febr. 1951. Með tilvísun til bréfs hæstv. ríkisstj., dags. 24. f. m., þar sem ríkisstj. gefur fyrirheit um viss fríðindi bátaútveginum til handa „í því skyni og að því tilskildu, að takast megi að skapa það verðlag á afurðum bátaflotans, að eigendur hans telji sér fært að hefja útgerð tafarlaust“, vill stjórn LÍÚ og verðlagsráð sjávarútvegsins hér með lýsa því yfir, að með samkomulagi við ríkisstj., dags. í dag, er tryggð sú verðlagsmyndun, sem um ræðir í áðurnefndu bréfi ríkisstj., dags. 24. f. m., m. a. með því, að stjórn SH hefur lýst yfir, að hún muni mæla með því, að félagar í SH greiði grunnverð það, sem við höfum farið fram á, og vitað er, að frystihús hafa þegar hafið kaup á þessum grundvelli.“ Ég veit nú ekki, hvernig ríkisstj. á að fá betri tryggingu fyrir þeim ráðstöfunum, sem hún hefur gert. Það eru staðlausir stafir að ásaka hana fyrir, að hér sé ekki tryggilega gengið frá hnútunum. Ríkisstj. hefur einmitt tryggt bátaflotanum það, sem mestu máli skiptir. Þá er ekki öðru eftir að svara en því, hvernig fer um þann afla, sem þegar hefur komið á land á árinu 1951. Samkv. samningi við útgerðarmenn ná þessi fríðindi einnig til þess hluta aflans, sem þegar er kominn á land. - Ég vona þá, að þessi atriði, sem hér hafa verið gerð að umtalsefni, hafi skýrzt og liggi ljóst fyrir.

Forseti (JPálm) : Þessum umræðum um skýrslu ríkisstj. er lokið.