Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég óskaði nú eftir því við hv. forseta í gær, að umr. um þetta mál yrði þá frestað, þar eð hæstv. atvmrh. var þá ekki viðstaddur, en sú skoðun hafði komið fram hjá hv. 6. þm. Reykv. hér í d., að sú breyt., sem hér er fyrirhuguð, mætti e. t. v. skoðast ófullkomin umbót á l. Ég hefði gjarnan óskað eftir því sjálfur að heyra álit hæstv. ráðh. um þetta, þar eð hann hefur látið undirbúa þessa lagabreyt. og mun því vera málinu kunnugastur.



Herra forseti. Mér er skýrt svo frá, er mál þetta var hér til umr. í d., eftir að það kom úr n., þá hafi hv. 6. þm. Reykv. gert athugasemd eða fyrirspurn, m.a. í tilefni af því, hvers vegna ekki væru sett ákvæði inn í l. um verðmun á kjöti eftir flokkum, bæði til seljenda og neytenda. Að mínu áliti er ekki nauðsyn á þeim ákvæðum í l. Mér finnst það liggja svo í augum uppi, að gerður verði greinarmunur í verði á góðri vöru og lakari, eftir að flokkunin hefur verið fyrirskipuð. Enda er það svo, að nú þegar er farið að gera greinarmun á bezta og lakasta kjöti í útsölu. Bændur fá einnig mishátt verð fyrir kjöt eftir gæðaflokkum, eða svo veit ég að er a. m. k: á Norðurlandi, þar sem ég er kunnugastur. Það er því engin nauðsyn að setja ákvæði um þetta inn í l., það er svo sjálfsagt. Mér hefur einnig verið skýrt svo frá, að hv. þm. hafi borið fram þá fyrirspurn, hvort ekki giltu sömu ákvæði um eftirlit með heilbrigði fjár á undan slátrun, hvort sem kjötið ætti að fara á erlendan markað eða innlendan. Ég get upplýst, að dýralæknir skoðar féð, áður en slátrað er, ef flytja á kjötið út, en jafnframt skal þess getið, að ákvæði um það efni eru komin inn í l. vegna þess, að Bretar gera það að skilyrði, en þeir eru okkar aðalkaupendur. Þetta ákvæði er því meira formsatriði til samræmis við lög þeirra en veruleg þörf sé á þessari athugun. Mér er kunnugt um það frá núv. yfirdýralækni, sem mun hafa haft meira eftirlit með fé en nokkur annar, að hann telur skoðun á kjötinu nægilega, en eftirlit með fénu á undan slátrun þýðingarlausa og veiti hún neytendum enga tryggingu. En ákvæði um þetta eru í l. eins og áður er sagt, af því að Bretar setja þau skilyrði. Ég læt þetta svo nægja að sinni, þar eð mér er ekki kunnugt um fleira, sem upplýsa þarf.

Bjarni Benediktsson Hæstv. atvmrh. taldi sjálfsagt, að gerður yrði verðmunur á kjöti eftir mati. Þá vaknar sú spurning, hví hv. Nd. felldi ákvæði um þetta efni, ef það er sjálfsagt, eða gat það þá skaðað í l.? Það er auðvitað gott að fá yfirlýsingu hæstv. atvmrh. um þetta, en betra væri að fá gerða grein fyrir þessu, og ég tél það skorta við undirbúning málsins. Ég vil mega vænta þess, að greinargerð verði lögð fram fyrir 3., umr. um það, hvaða áhrif þessi flokkun eigi að hafa á andvirði kjöts til bænda og verðið til neytenda. Hv. Nd. hefur þegar fellt, að flokkunin eigi að koma fram í verði. Það þarf því að taka hér af öll tvímæli. Ef ætlunin er, að flokkunin hafi áhrif á verðið, þá þarf greinargerð að koma fram um það. Þar þarf að taka fram, hvort eitthvað af kjötinu á að vera útilokað og hvert verðhlutfall eigi að gilda milli hinna tegundanna til bænda og neytenda. Ef hugsun er í frv., en ekki fálm, sem ég hef enga ástæðu til að ætla, þá hljóta upplýsingar um þetta að liggja fyrir. Ég tel þær því nauðsynlegri sem enginn veit almennilega, hvernig á að samræma þetta og álit sex manna nefndarinnar, en menn þurfa að gera sér glögga grein fyrir, hvernig á að koma þessu fyrir. Það varð ljóst af ræðu hæstv. atvmrh., að hann hafði ekki hlýtt á mál mitt, því að hann kom aðeins að útskækli málsins, en ekkert að því, sem var aðalatriðið í ræðu minni, að séð væri um að tryggja gæði kjötsins á innlenda markaðinum. Nú lýsti hæstv. atvmrh. yfir því, að yfirdýralæknir teldi tryggilega frá heilbrigðisreglum gengið. Þetta kemur ekki vel heim við bréf þessa embættismanns til mín, dags. 12. 9. '43. Þar segir: „Í íshúskjöti frá f. á. hef ég séð galla og skemmdir, er stafa af bilunum í kælirúmum.“ Það er engin trygging fyrir því, að kjöt, sem er ekki flutt af landi burt, sé skoðað af læknum. Yfirdýralæknirinn mælir eindregið með þeirri skoðun, en samkvæmt gildandi reglum er ekki hægt að láta hana fara fram. Þetta bendir ekki til, að núverandi ákvæði séu trygg. Yfirdýralæknirinn telur og, að hægt sé að láta fara fram skoðun fyrir innlenda markaðinn, en til þess þurfi lagabreyt. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta. Frv. getur staðið til bóta, en það vantar öll gögn með því. Hins vegar er gengið fram hjá svo mörgu öðru, sem ábótavant er, og því varhugavert að gera þessa lagabreyt. En þar eð hæstv. atvmrh. taldi sjálfsagt að gera verðmun á kjöti eftir gæðum, þá má vænta greinargerðar um það fyrir 3. umr., ef málið hefur verið hugsað og undirbúið. Að öðrum kosti sé ég ekki annað en fella verði frv. eða vísa því frá með rökst. dagskrá, því að þá er ekki gerð grein fyrir, hvers vegna það er fram komið. En ég efast ekki um, að sú greinargerð verði fyrir hendi.



Ég vil fyrst taka það fram, að ég hafði eftir dýralækni, að hann áliti skoðun á fé á undan slátrun óþarfa, þar eð nægilegt væri að skoða kjötið á eftir slátrun. Annað hafði ég ekki eftir honum. Sú tilvitnun í bréf frá honum, sem hér hefur verið lesin upp, kemur þessu því ekkert við. Viðvíkjandi þessu frv. vil ég benda á það, að það er frv. til l. um breyt. á l. um kjötmat. Það eru l. um mat og flokkun, en ekki l. um sölu og verðmun milli flokka. Þessi l. eru sambærileg við l. um fiskimat og l. um kartöflumat, en þau l. fjalla ekkert um verðmun milli flokka. Það er gert ráð fyrir, að það sé framkvæmdaratriði. Um það atriði, að ákvæði vanti inn í frv. um skoðun og geymslu og rétt til eftirlits, áður en kjötið er selt, þá ætla ég að réttur til eftirlits sé til í l. um eftirlit með matvælaverzlun landsins. Ég vil svo endurtaka, að þetta eru matslög, en ekki l. um sölu og verðlagningu.



Það er rétt, að þetta eru l. um kjötmat, en í fyrirsögninni stendur, að þau séu um kjötmat o. fl. Og í 9. gr. er vikið að því atriði, sem ég drap hér á og dýralæknirinn vekur athygli á í bréfi sínu, að hér sé selt skemmt kjöt og skorti heimild til skoðunar. En hitt er rétt, að heimild til afskipta er í l. um matvælaeftirlit, en þau l. eru ekki nægilega afmörkuð gagnvart þessum. Hvaða áhrif á matið að hafa? Kjötmatsmenn hljóta að geta gert grein fyrir því, af hvaða ástæðum þetta frv. er borið fram. Hitt er ekki rétt, að þessi l. séu um kjötmat einungis. Þau eru um kjötmat o. fl.



Ég get tekið undir það, sem hv. 1. flm., frsm. málsins, sagði hér áðan. Ég sé ekki heldur ástæðu til þess, nema fram komi um það óskir, að tefja málið með því að vísa því til n. En ég vil leggja áherzlu á það, að þessari athugun verði hraðað svo sem verða má. Vildi ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að leggja hér fram skrifl. brtt. við þáltill., þess efnis, að á eftir orðunum, „að reiknað verði út“ í meginmáli till. komi: svo fljótt sem verða má. - Ber ég þessa till. fram til þess að leggja áherzlu á, að hafizt verði handa tafarlaust um að gera þessar athuganir. Ég hygg, að þar sem um jafnstórvægilegt atriði er að ræða og ákvörðun verðlags á landbúnaðarafurðum hér innan lands, - ekki aðeins í bili, heldur til styrjaldarloka, þá verði að teljast fullkomin ástæða til þess, að sá grundvöllur, sem verðákvörðunin samkv. 1. og starfi sex manna n. er byggð á, verði svo traustur og almenningi svo kunnur sem nokkur tök eru á. Ég skal ekki frekar en hv. frsm. benda á einstök atriði, sem mér finnst vanta upplýsingar um, heldur aðeins vekja athygli hv. þdm. á því, að bændur þurfa að fá fyrir kjötið kr. 6,82 fyrir hvert kg heim, sem mér skilst sjö og hálffalt það verð, sem var meðalverð fyrir þessa vöru til bænda fyrir stríð, sem mun hafa verið 90 aur. fyrir hvert kg, og kr. 1,23 fyrir hvern lítra mjólkur heim, sem mun vera um það bil fimmfalt verð á við það, sem fyrir stríð var á verðlagssvæði Reykjavíkur. Á sama tíma virðist mér kaupgjaldið hafa 3,6 - faldazt hér í Reykjavík, miðað við Dagsbrúnarkaup, frá því fyrir stríð. M. ö. o., kjötið hefur þurft að hækka tvöfalt meira en Dagsbrúnarkaup í Reykjavík. Þessar niðurstöður n. komu mér svo á óvart, að ég vil styðja að hverjum skynsamlegum aðgerðum, sem mega verða til þess að gera almenningi ljóst, á hverju þessar niðurstöður eru byggðar. Ég vænti, að hv. 1. flm. hafi ekkert á móti þessari brtt.

Nei, nei

.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt hér skrifleg brtt. frá hv. 3. landsk. þm. (HG), þess efnis, að á eftir orðunum „að reiknað verði út“ komi: svo fljótt sem verða má. Það þarf tvöföld afbrigði fyrir þessari brtt., hún er skrifleg og of seint fram komin.



Herra forseti. Ég tel þetta mjög þarflega þáltill. og er henni algerlega fylgjandi. Ég get að vísu ekki verið sammála hv. 3. landsk. þm. um það, að þessi niðurstaða n. komi mér sérstaklega á óvart þrátt fyrir tölurnar, sem hann nefndi, vegna þess að n. byggir alls ekki niðurstöður sínar á samanburði á Dagsbrúnarkaupi, sem almennir verkamenn í Reykjavík hafa, við þær tekjur, miðað við verðlag, sem bændur þurfa að fá fyrir sínar vörur, heldur er samanburðurinn fólginn í því að finna tekjur, sem bændur þurfa að fá, með samanburði við aðrar vinnandi menn í landinu, þar sem teknir eru með í reikninginn almennir verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn, þó ekki sjómenn, sem fá greidda áhættuþóknun. Það er ekki miðað við Dagsbrúnartaxta, heldur við tekjurnar yfirleitt, hvort sem þeirra er aflað með dagvinnu, eftirvinnu eða næturvinnu, og aðeins reiknað eftir skattskýrslum. Nú er vitað, að með þeim nauma tíma, sem n. hafði til starfa, var þetta meðaltal alls ekki eins öruggt og nauðsyn hefði til borið. Það er mjög fjarri því, að það sé öruggt. Og enn þá minna öryggi er fólgið í útreikningi n. á því, hvað þurfi að selja landbúnaðarafurðir, til þess að bændur hafi þessar tekjur, þar sem byggt er á búreikningum, sem áreiðanlega eru mjög ófullkomnir og n. hafði ekki aðgang að öðruvísi en að vita úr þeim meðaltal undanfarinna ára frá búreikningaskrifstofu ríkisins, án þess að hafa frumgögn í höndum. Þetta er nóg til þess, að allir hljóta að vera sammála um það, að nauðsyn er á að endurskoða þennan grundvöll, ef hann á að gilda til frambúðar. Þessi þáltill. fer fram á það fyrst og fremst, að öll gögn, sem sex manna n. byggði á, séu lögð fram. Það er sjálfsagt og nauðsynlegt. Ég býst við, að allir hv. þm. hafi aðgang að þessum gögnum. Og birt hefur verið í blöðum og almenningi er kunnugt, hver er stærð þess bús, sem miðað er við sem meðalbú. En hins vegar er sjálfsagt, að þetta sé allt upplýst og komi fram og n. geri ýtarlega skilagrein. Hitt er vitanlega ekki síður mikils virði og reyndar meira virði, sem er nú aðalefni þáltill., að mér skilst, að það verði reiknað út, hvaða verð mundi hafa verið á landbúnaðarafurðum undanfarin ár, ef reiknað hefði verið út eftir þessum grundvelli, sem n. hefur nú byggt niðurstöður sínar á. Þetta er ákaflega mikils vert að fá að vita til þess að geta gert sér ljósa grein fyrir, hvaða áhrif starf n. hefur haft á dýrtíðina í landinu. Ef það kæmi í ljós, að verð landbúnaðarafurða hefði verið lægra á undanförnum árum, ef það hefði verið reiknað út með reikningsaðferð n., heldur en raun hefur á orðið á undanförnum árum, þá er sýnilegt, að starf n. hefur þrátt fyrir allt og þrátt fyrir hækkun, sem orðið hefur á kjötinu, orðið til þess að minnka dýrtíðina í landinu, þ. e. a. s., ef gert er ráð fyrir, að verðlagsn. hefði annars ákveðið verðið á því í ár eftir sömu reglum og undanfarin ár. Þetta er ekki hægt að fullyrða neitt um, fyrr en gögnin fyrir niðurstöðum n. í þessu efni liggja fyrir. En það, sem ég tel höfuðatriðið í þessu máli, er, að grundvöllurinn, sem n. byggði á, verði endurskoðaður, áður en næsta verðákvörðun verður gerð á næsta ári. Og til þess skilst mér, að þurfi lagabreyt., því að ég tel sjálfsagt, að næsta ár verði verðlagið athugað á ný eftir sömu meginreglum og nú. Ég sé því ekki annað en nauðsyn beri til þess, að n. haldi áfram störfum. Hins vegar er gert ráð fyrir því í l., að á þeim grundvelli verði byggt til styrjaldarloka, sem n. ákvað nú, af svo miklum vanefnum sem það var gert. En ég tel það ekki rétt, heldur, að n. þurfi nú að endurskoða þann grundvöll sinn, sem hún byggði niðurstöður sínar á fyrir næsta ár og n. þurfi þá að athuga verðlagið á ný.



Herra forseti. Ég fyrir mitt leyti er því fylgjandi, að þessi þáltill. verði samþykkt, og álít gagnlegt, að framkvæmd sé sú athugun, sem ráð er fyrir gert í þáltill. Hins vegar vil ég taka fram, þó að það sé í raun og veru alveg óþarft, en ég geri það vegna þeirra orða, sem hér hafa fallið, að í þessari þáltill. felst ekki neitt, sem gefur tilefni til þess að álykta, að það sé hlutverk þessarar n. að endurskoða þann grundvöll, sem sex manna n. hefur fundið og notað sem niðurstöðu undir niðurstöður sínar. Og vegna þess að það liggur ekki fyrir í sambandi við samþykkt þessarar þáltill., skal ég ekki fara að ræða um það atriði út af fyrir sig, hve ábyggilegar niðurstöður sex manna n. kunni að vera. En mér er nær að halda, að þær séu byggðar á tiltölulega áreiðanlegum grundvelli, - því að það, sem hér hefur verið tekið fram, að n. hafi ekki haft fullnægjandi frumgögn í höndum viðvíkjandi tekjum bænda, heldur aðeins útdrátt eða yfirlit búreikninga frá búreikningaskrifstofu ríkisins, þá gefur að skilja, að þeir búreikningar eru gerðir samkvæmt frumgögnum, sem búreikningaskrifstofan hefur í höndum, þegar hún gengur frá reikningunum, sem n. hefur byggt á. Þess vegna er alveg það sama, að því er snertir útreikning, að hafa þá búreikninga eins og frumgögnin sjálf hefðu verið í höndum n., þegar hún fann grundvöll sinn, ef gert er ráð fyrir, að skrifstofan vinni verk sitt samvizkusamlega, sem heldur er ekki dregið í efa. Og við þessa rannsókn, sem þarna er framkvæmd, sýndi það sig einmitt, að búreikningaskrifstofan virðist hafa unnið verk sitt mjög vel á undanförnum árum, og hefur þar verið lagður merkilegur grundvöllur að íslenzkum búvísindum. Viðvíkjandi hinu, hvernig fundnar hafi verið meðaltölur um tekjur verkamanna, vildi ég minnast á nokkur atriði. Ég hef rætt við þá menn, sem unnu þar að. Tekinn var ákveðinn hundraðshluti verkamanna í Reykjavík, tekjur þeirra fundnar og meðaltal reiknað út frá því. Álitamál var, hve marga þyrfti að taka, en það er skoðun hagfræðinganna, sem þarna voru, m. a. hagstofustjóra, að úrtök þessi hafi verið nægilega stórt brot af verkamönnum bæjarins, og styðjast þeir þar við erlenda reynslu, sem þykir orðin mjög ábyggileg í þessu efni. Þess vegna verður að telja, að unnið sé á öruggum grundvelli, þar sem þessar meðaltölur eru. Ég álít óumflýjanlega nauðsyn að gera þá útreikninga, sem nú er sýnileg þörf fyrir, og vil undirstrika, að það er ekki að ræða um endurtekning á starfi sex manna n.



Ég veit vel, að þessi till. heimtar ekki endurskoðun á útreikningum sex manna n., en tel nauðsyn, að hún fari fram eigi að síður, og um það var n. sjálf sammála, að því er virtist, þótt hv. þm. Str. sé á gagnstæðri skoðun. Til þess að útreikningar n. gætu orðið nægilega traustir, þurfti lengri tíma en hún réð yfir og söfnun miklu víðtækari gagna. N. vissi, að henni hafði ekki tekizt að fá nándar nærri nógu víðtæk úrtök til að álykta af um tekjur landsmanna utan Reykjavíkur. Hún tekur fram, að í Rvík hafi verið teknir 226 manns, verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn, en utan Reykjavíkur gerð fullkomin talning í einum 3 kauptúnum með yfir 1000 íbúa og öðrum 3 með 300–1000 íbúa og segir: „Framvegis mætti gera talninguna víðtækari, ef ástæða þætti til og tími ynnist til þess“. Vegna tímaskorts miðaði n. við það að geta fengið sæmilegar bráðabirgðaniðurstöður og meira ekki, í því trausti, að síðar mætti víkka rannsóknargrundvöllinn, ef til frambúðar yrði á honum byggt. Nú er hægt að halda rannsókninni áfram, og er brýnt að gera það tafarlaust. Sérstaklega er það þó rannsókn búreikninganna, sem gera þarf miklu víðtækari. Hv. þm. Str. hélt því fram, að nákvæmlega sama væri að hafa niðurstöður búreikninganna og að hafa þá sjálfa og frumgögnin öll. Þetta nær vitanlega engri átt. Þó að ég hafi enga ástæðu til að rengja það, að Guðmundur Jónsson, sem allar niðurstöður búreikninganna eru hafðar eftir, sé hinn trúverðugasti maður, er vitanlega margt í þeim álitamál og getur þurft leiðréttingar við. Eins og ljóst er af nál. sex manna n., voru sumir hlutir þar svo bersýnilega villandi, ef byggja átti á þeim sem meðaltölum, að hægt var að leiðrétta þá eftir hagskýrslum um útflutning og öðrum opinberum heimildum. Þarna koma til greina afar mörg sjónarmið og ekki á annarra færi en æfðra hagfræðinga í þessari grein að vinna óyggjandi niðurstöður út úr frumgögnum búreikninganna. Ég get ekki skilið annað en allir hljóti að vera sammála um, að grundvöll útreikninganna þurfi að endurskoða. Um það er a. m. k. enginn ágreiningur meðal þeirra, sem að þessu hafa starfað. Verkið þarf að vinna, áður en verðlag verður ákveðið í næsta skipti í hlutfalli við kaupgjald.

Hermann Jónasson Hv. 5. þm. Reykv. (BrB) dregur nú nokkuð úr því, að útreikningar á meðaltekjum verkamanna séu óáreiðanlegir, enda er ljóst, að í höfuðatriðum hlýtur að hafa fengizt þar niðurstaða, sem byggja má á. Um búreikningana er þetta að segja: Þeir eru ekki færðir þannig, að einungis sé gefin ein niðurstaða, heldur er hver liður færður fyrir sig og byggt á mjög ýtarlegri bókfærslu. Búreikningarnir geta ekki verið léleg heimild, svo framarlega sem farið er eftir þeim fylgiskjölum, sem liggja til grundvallar hverjum einstökum lið. Þm. dró raunar ekkert úr því, að þarna sé fenginn grundvöllur, sem sé í eðli sínu sanngjarn og ekki eigi að raska, heldur byggja ofan á í dýrtíðarmálunum.



Ég verð að segja, að ég mundi ekki taka mér í munn þá fullyrðing, að grundvöllur sá, sem fundinn er af sex manna n., sé sanngjarn. Ég vil ekki neita því, að ég varð dálítið undrandi yfir reikningsútkomu n., því að útkoman varð allfjarri því, sem ég hafði haldið hún yrði. Ég neita því ekki, að hún geti verið rétt. En ég er hissa á, að n. skyldi ekki birta nokkuð margt af gögnum í nál. Það hefði t. d. verið ákaflega mikilsvert að hafa til samanburðar verðlag fyrir stríð og stríðsverðlagið á hverjum tíma til þess, er n. sat að störfum. Þó að mig skorti því gögn til að dæma hina umræddu niðurstöðu, vildi ég skýra, á hverju mig furðaði mest. Það er ekki ósennilegt, að þau úrtök, sem n. lét taka úr verkamannaframtölum í Rvík, hafi verið nægilega mörg. En svo segir n.: „Tölur þær, sem koma út úr skýrslunum, sýna aðeins tekjurnar s. l. ár, en ekki það tímabil, sem hér er um að gera, frá síðasta hausti til næsta hausts. En með því að kaup þessara stétta breytist eftir framfærsluvísitölu, þá má sjá hve miklar tekjurnar hefðu orðið frá septemberbyrjun 1942 til ágústloka 1943, með því að reikna með vísitölunum, sem kaup er greitt eftir í janúar-ágúst í ár í stað tilsvarandi vísitalna í fyrra“. Þær stéttir, sem þarna er um að ræða, eru sjómenn, verkamenn og iðnaðarmenn. Þó að þetta muni rétt um tvær þeirra, er það ekki rétt um sjómenn, sem að mestu leyti eru ráðnir upp á hlut. Hlutir hafa ekki hækkað, og ég sé ekki annað en alrangt sé að leggja vísitöluhækkun ofan á tekjur sjómanna. Þetta getur munað verulegu á útreikningnum. Mér þótti ákaflega undarlegt, að kaupgreiðslur á meðalbúi skyldu nema 12800 kr., þegar bústofninn er ekki nema um 80 ær og 5 kýr. Um þetta segir n., með leyfi hæstv. forseta: „Sýnilegt þótti þó, að upplýsingar skýrslnanna um kaupgreiðslur til vandamanna, einkum vinnandi barna, voru miklu óábyggilegri heldur en upplýsingar um kaupgreiðslur til vandalausra, og stafar það sjálfsagt oft af því, að kaupgreiðslur þessar eru ekki raunverulega inntar af hendi, heldur áætlaðar sem innstæða í búinu og fara þá stundum töluvert fram úr því, sem greitt er til vandalausra, en eru líka oft langt þar fyrir neðan“. Ég efast ekki um, að n. skýrir hér alveg rétt frá, og mér þykir þetta ákaflega óviss grundvöllur að byggja á. Þá verð ég einnig að segja, að mér er lítt skiljanlegt, hvernig fundinn er jöfnuður milli tekna verkamanna og bænda eftir aðferð n., þótt ég treysti mér ekki til að vefengja það. Samkvæmt upplýsingum nál. voru tekjur verkamanna í Rvík áætlaðar 15500 kr. að meðaltali. Því næst fer n. að finna út, hvaða mismun sé eðlilegt að gera vegna mismunandi aðstæðna þessara stétta, þar sem bóndinn tekur mikið af neyzluvörum sínum hjá sjálfum sér, en verkamaður verður að kaupa þær. N. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Meðal þess, sem leiðir til lækkunar, má einkum nefna þann aðstöðumun, sem bóndinn hefur til að fá fyrir heimili sitt landbúnaðarafurðir, svo sem mjólk, kjöt og garðávexti, með lægra verði en kaupstaðabúar. En á hinn veginn verkar aftur það, að bóndinn verður undir venjulegum kringumstæðum að leggja á sig mikla sunnudaga- og helgidagavinnu. Frá þeim tekjum, sem þannig fást fyrir bóndann, þegar tillit hefur verið tekið til slíkra atriða á báða bóga, ber svo að draga þær tekjur, sem bóndinn hefur af öðru en búskapnum. Nefndin hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að þegar allt þetta hefur verið tekið til greina, þá beri að lækka tekjuupphæðina um 1000 kr. eða 6,45%, og kemur út 14500, sem telst kaup bóndans í vísitölureikningnum“. - Ég verð að segja, að hér fer n. fljótt yfir ákaflega fjölþætt og vandasamt rannsóknarefni, og er erfitt að segja, hvort þessi niðurstaða sé rétt. Það virðist einkennilegt, ef tekjur bænda af helgidagavinnu eru teknar í reikninginn, að ekki skuli getið um, að reiknað sé með hinu, að stórmikið af tekjum verkamannsins stafar frá eftirvinnu og helgidagavinnu. Það getur hver maður sannfærzt um, þótt hann geri ekki annað en bera saman árstekjur verkamanna og kauptaxtann. Það má vera, að þessi útreikningur n. verði útskýrður nánar, en meðan það er ógert, er hann vægast sagt lítt trúlegur til að vera nákvæmlega réttur, frekar en margt annað í nál. Ég er sammála orðum hv. 5. þm. Reykv. (BrB), að vitanlega sé ekki hægt með einfaldri þáltill. að breyta l. um þessi atriði.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. (HG) undraðist það, að n. hefði yfirleitt tekið það gilt að byggja á meðaltölum búreikningaskrifstofunnar, án þess að hún birti frumgögn, sem hún hafi haft aðgang að. En hún hafði ekki aðgang að þeim, þau voru ekki fyrir hendi, það var búið að senda þau heim til bændanna, sem búreikningana héldu, og þau síðan álitin einkamál þeirra. Þetta er náttúrlega enn frekari ástæða til, að n. haldi áfram rannsóknum og endurskoði grundvöll þann, sem hún lagði. Það var ofurlítill misskilningur hjá hv. þm. Str. og jafnvel hjá hv. 3. landsk. líka, að verkamannskaup væri reiknað eftir úrtökum. Úrtök voru ekki tekin nema í Reykjavík. Annars staðar hafa skattframtölin verið tekin öll. N. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að enn er aðeins lítill hluti af skýrslum þessum kominn til Ríkisskattanefndar, varð n. að láta sér nægja kauptún með yfir 1000 íbúa (Ísafjörð, Húsavík og Vestmannaeyjar) og önnur 3 með 300–1000 manns (Bolungavík, Hólmavík og Seyðisfjörð), en hins vegar voru í þeim kauptúnum teknir upp allir þeir, er til greina virtust koma í þessu sambandi. Framvegis verður tíminn væntanlega ekki eins naumur, og mætti þá gera þessar skýrslur víðtækari“ o. s. frv. Þegar ekki eru tekin fleiri kauptún en nú voru talin, eru það alls ekki nægileg úrtök úr kauptúnum landsins. Það veit n. og leggur þess vegna áherzluna á það í þessu sambandi, að framvegis verði hægt að gera þetta betur. Sú yfirlýsing sannar, að n. gekk út frá því og samkomulag hennar byggðist beint á því, að grundvöllurinn yrði endurskoðaður, þegar tök yrðu á. Sú hlið þessa grundvallar, sem að bændum snýr, þarf þó miklu meiri rannsóknar en hin, er varðar tekjur verkamanna. Það er ákaflega vandasamt að finna rétt meðaltal, þegar mismunur á aðstöðu er eins mikill og er meðal bænda hér á landi. Niðurstaða búreikningsskrifstofunnar eða Guðmundar Jónssonar byggðist aðeins á 40 einstaklingum af sex þúsund bændum. Það er vitanlega allt of lítið. Enn meira getur oltið á því, hvernig unnið er úr þessum framtölum, það þarf að gera af þeirri vísindalegu gerhygli, sem kostur er á, og af sérfróðum mönnum, og þeir þurfa að hafa aðgang að frumgögnum. Í þessum 40 búum eru sum rekin með stórtapi - ár eftir ár - og önnur með álitlegum hagnaði. Þarna kemur margt til greina. Hvaða bú á að taka? Hvernig á að vinna úr búreikningunum? Hvern búreikning um sig þarf að taka til sérstakrar athugunar, áður en byggt er á honum í meðaltalinu. N. öll og þar á meðal Guðmundur Jónsson var sannfærð um, að allt þyrfti þetta endurbóta við, og treysti á, að þær fengjust. Hún reyndi að lagfæra niðurstöður búreikninganna með samanburði við búnaðar- og útflutningsskýrslur. Mig furðar á hv. þm. Str., að hann skuli vera því mótfallinn, að sú endurskoðun sé gerð, sem n. ætlaðist til, og það er misskilningur, að með því sé verið að rifta samkomulagi, heldur þarf þess til að uppfylla samkomulagið.

Flm. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hv. dm. vinsamlegar undirtektir við till. á þskj. 94. Það er satt bezt að segja, að ég held, að aldrei hafi verið komizt að niðurstöðu, sem sé ríkissjóði dýrari en niðurstaða sex manna n. Þm. telja, að ef eigi að halda dýrtíðinni í skefjum, muni grundvöllur n. kosta ríkissjóð 15–20 millj. á ári. Það er gífurleg fjárhæð, og er ekki óeðlilegt, að menn óski eftir rökstuðningi við svo gífurleg fjárframlög, tæmandi skýringum. Hinu er ekki hægt að leyna, að fram hefur komið ágreiningur um, hvort öruggt sé, að sá grundvöllur, sem nú er fundinn, sé sá rétti. Ég vil taka undir það með hv. 3. landsk. þm., að eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja, er ekki hægt að gera sér grein fyrir, hvort grundvöllurinn er réttur, og ég tel þá fyrst tímabært að taka afstöðu til þess, hvort þörf er á endurskoðun eða ekki, þegar þm. hafa fengið þau gögn, sem um er beðið. Ég undrast það, að n. skyldi telja sínu verki lokið án þess að prófa það á útkomu síðustu ár a, hvaða áhrif grundvöllurinn hefði haft. Út af þeim ummælum hv. 3. landsk. þm., að það væri auðvitað rétt, sem n. gerði, þegar hún umreiknaði, hverjar tekjur mundu hafa orðið frá septemberbyrjun 1942 til ágústloka 1943, að telja verkamenn og iðnaðarmenn, en ekki sjómenn, vil ég segja það, að hér sýndist hjá verkamönnum og iðnaðarmönnum einmitt vera töluverður galli, sem leiðir ekki til lækkunar. Á tekjum ársins 1942 kemur grunnkaupshækkun aðeins til greina um vissan hluta teknanna, en hjá n. er ekki tekið tillit til þessa, heldur eru bara teknar dýrtíðarvísitölurnar. Þarna er um furðulega reikningsskekkju að ræða, sem leiðir til þess, að verðlagið hjá bændum hefði orðið stórum hærra en nú er. Það getur verið, að n. hafi ekki gert þessa villu, en eftir því sem hún orðar þetta, sýnist svo vera. Ég tek undir það með hv. 3. landsk. þm., að meðalkaup n. fer langt fram úr því, sem búizt var við, úr því að ekki er tekið tillit til áhættuþóknunarinnar hjá sjómönnum. Í Ægi hafði birzt grein um, að þetta væri miklu hærra en sjómenn í einum fjórðungi hefðu haft. Meðaltalið 15500 er langt fyrir ofan það, sem verkamenn Reykjavíkurbæjar hafa haft, og eru þeir þó bezt settu verkamennirnir, með fasta vinnu og eftirvinnu. Það er ekkert við því að segja, því að n. átti að taka tillit til fleiri en verkamanna, en það vantar bara að gera grein fyrir, til hvers hún tók tillit. Ég vil taka það fram, að þáltill. felur ekki í sér neina tortryggni í garð nefndarinnar.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. þm. tók það fram, að það væri ekki rétt að blanda neinu karpi um réttmæti nál. í umr., en hann var samt sjálfur alllangorður um það, og tilefnið var, að á þennan grundvöll n. var nokkuð minnzt og skiptar skoðanir um hann. Sannleikurinn er, að þegar nm. var falið að finna þennan grundvöll, máttum við gera ráð fyrir, að ekki væri svo mikið af hagskýrslum til staðar, að hægt væri að fá grundvöll, sem ekki mætti endalaust deila um. En við höfum ástæðu til að halda, að grundvöllurinn hafi verið reiknaður út hlutdrægnislaust, þar sem að verki voru hagstofustjóri, sem er þaulæfðasti hagfræðingur landsins, Guðmundur Guðmundsson tryggingafræðingur fyrir launamenn og Þorsteinn Pétursson fyrir Alþýðusambandið. Ég skal ekki deila um einstök atriði. Það verður tækifæri til þess í sambandi við annað mál. En um, að búreikningar hafi ekki fengizt, vil ég segja, að ég veit ekki, hvort það er rétt, en það væri ekkert óskiljanlegt, því að þeir eru frumgögn, sem aðilarnir þurfa að fá aftur til að færa aftur inn í heildarbúreikninga. Enda getur ekki skakkað, nema rangt sé farið með tölur á búnaðar reikningaskrifstofunni, en í nál. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tala þessara búreikninga er aðeins um 40 á ári, og var því strax byrjað á athugunum á því, að hve miklu leyti meðaltölur þessara búreikninga hefðu gildi sem sýnishorn af meðalbúskap í landinu. Við þennan samanburð var fyrst og fremst stuðzt við eftirfarandi gögn: Hagskýrslur, skattaskýrslur bænda úr hreppum víðs vegar um landið, innflutningsskýrslur frá Áburðareinkasölu ríkisins, nautgriparæktarskýrslur, skýrslur frá kjötverðlagsn., Sláturfél. Suðurlands o. fl. Við þennan samanburð komu meðal annars fram eftirfarandi atriði:“ Síðan er sýnt nákvæmlega, hvað þessi samanburður hefur leitt í ljós: „Meðalbúreikningabúið er nokkru stærra en meðallandsbúið“. Síðan eru niðurstöðurnar teknar. Þá eru kaupgreiðslurnar. Hv. 3. landsk. þm. las upp úr nál. viðvíkjandi greiðslum til vandamanna. Þar segir, eftir að tekið hefur verið fram, að upplýsingar kaupgreiðsluskýrslnanna um kaupgreiðslur til vandamanna, einkum vinnandi barna, hafi verið miklu óáreiðanlegri en upplýsingar um kaupgreiðslur til vandalausra, að það hafi orðið að ráði í n. að byggja eingöngu á upplýsingum skýrslnanna til vandalausra og reikna greiðslu fyrir allan aðkeyptan vinnukraft eftir þeim. Niðurstaðan er, að kaupgreiðslur hafa verið reiknaðar eftir því, sem skýrslur lágu fyrir um. Það er ekki nauðsynlegt að ræða um grundvöllinn fyrir útreikningsáferðinni á tekjum verkamanna. Það er búið að lesa það hér upp, og liggur það ljóst fyrir, og verður tæpast um deilt, að þær kaupgreiðslur séu svo nærri lagi, að ekki skakki neinu, svo að máli skipti. Ég tel það mjög mikilsvert, þegar samkomulag er fengið af hæfum og sanngjörnum mönnum, að reynt sé að halda áfram að byggja á þeim grundvelli, og mun greiða till. atkvæði.