Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi þáltill., sem hér liggur fyrir til umr., er einn angi af landbúnaðarstefnu Alþfl. Till. þeirra um eignarráð á landi er önnur hlið á því máli, en þar leggja þeir til, sem kunnugt er, að eignarráð landsins verði að nokkru leyti tekin af bændum. Ég hef áður lýst mig andvígan þeirri till. Ég tei að eignarráð bænda á landinu tryggi best varðveislu þess. Og það er kannske rétt að geta þess, vegna þess að það hefur ekki komið nægilega skýrt fram í umr. til þessa, að gróður landsins er ekki reiknaður til verðs í verðlagsgrundvelli og hvert strá, sem vex í haganum, láta bændur ókeypis í té. Það fóður, er skepnan tekur af óræktuðu landi, er hvergi reiknað til verðs. En þessi till. er um breytta skipan á niðurgreiðslum á landbúnaðarafurðum. Það er rétt að taka það fram að bændur hafa aldrei beðið um niðurgreiðslur á sölustigi á afurðum. Hvað eftir annað hafa bændur beinlínis varað við þeim. Niðurgreiðslurnar eru hagstjórnartæki ríkisvaldsins til þess að halda niðri vísitölu, eins og hv. frsm. viðurkenndi réttilega. Vísítalan er að sumu leyti rangt hugsuð, í upphafi og raunar afskræmd í meðförum. T.d. tel ég að skattar eigi ekki og megi ekki vera í vísitölunni og það sé í eðli sínu rangt að atvinnurekandi greiði skatta launþegans. Ríkið er einn stærsti atvinnurekandinn. Ríkið þarf skatttekjur og leggur skatta á. Vísitalan hækkar við það og þá þarf ríkið að greiða hærra kaup, og þannig gengur hringavitleysan áfram. Atvinnuvegirnir bera sig ekki og stöðugt er byrðunum velt yfir á framtíðina. Þetta samhengi tel ég að verði að rjúfa. Mjög verulegur hluti efnahagsvandans er sprottinn af því að skattarnir eru í vísitölunni. En bændur hafa varað við niðurgreiðsluleiðinni, m.a. vegna þess að það er erfitt að snúa niður af niðurgreiðsluhjólinu. Vinnslu- og dreifingarkostnað er ekki með öllu óeðlilegt að greiða niður. Bændur eiga t.d. skv. grundvellinum frá 1. sept. 1975 að fá 392.98 kr. fyrir hvert kg af dilkakjöti. Slátrunar- og heildsölukostnaður var 95 kr. á kg, söluskattur 69.56 kr., smásöluálagning 22.82 kr. Óniðurgreitt heildsöluverð var 500.42 kr. Niðurgreiðslan var 175.70 kr. og smásöluverðið 417 kr., þannig að 24 kr. vantaði upp á að slátrunar- og dreifingarkostnaður væri greiddur niður. Bændur hafa stundum óskað eftir niðurgreiðslum á frumstigi framleiðslu, svo sem niðurgreiðslu á áburðarverði. Þessi leið var farin eftir nákvæma athugun n. í fyrra og varið var til þess þá 750 millj. kr. Sú leið gafst mjög vel, og ég hygg að það gæti vel komið til álíta að fara svipaða leið oftar en í það eina skipti. Það var laukrétt hjá hv. frsm. að niðurgreiðslur eru náttúrlega styrkur til neytenda. Niðurgreiðslur eru vissulega há upphæð, en það mætti t.d. lækka hana með því að ríkið innheimti ekki söluskatt af landbúnaðarafurðum. Ég fékk útreiknað 15. des. 1975 hve mikill söluskattur á landbúnaðarafurðum hefði verið árið 1974. Það ár var hann rúmar 550 millj. kr. Ég held að farsælla væri að fella söluskattinn niður af þessum afurðum og lækka niðurgreiðslunnar að því skapi. Hvað varðar útflutningsbæturnar sem koma jafnframt til umr. í þessari grg., þá er um þær að segja að skv. 12. gr. framleiðsluráðslaganna, nr. 101 frá 1966, er skýlaust kveðið svo á að allt að 10% af heildarverðmæti sé verðbætt ef þurfi að flytja það út. Ég tel að þetta sé réttmætt ákvæði vegna þess hve landbúnaður er háður óvissum þáttum. Framleiðslumagn er t.d. mjög háð veðurfari. Óþurrkar voru í sumar og mjólkurskortur þar af leiðandi og þar á ofan bættist afgreiðslustöðvun á áburði vegna verkfalls í áburðarverksmiðjunni, þannig að áburður komst ekkí á túnin í tæka tíð. Þess vegna er ekki hægt að nýta þurrkflæsur. Heyfengur um talsverðan hluta landsins var hrakinn og bændur kviðu vetrinum. Íslendingar hafa fyrr kviðið vetrinum. Þann kvíða hafa þeir t.d. reynt að kveða niður með því að segja að það sé bara „að þreyja þorrann og góuna og þá beri kýrin“. Í ár dugði bændum ekki að þreyja þorrann og góuna. Í ár máttu þeir bændur, er áttu sínar kýr óbornar, hrósa happi vegna þess að þá var aftur komið verkfall, meira að segja öðrum þræði pólitískt verkfall, svo sem leiðaraskrif Vinnunnar báru gleggstan vott um, og bændur urðu að hella mjólkinni niður. Á 10 dögum fóru mánaðarlaun kúabóndans, því að vinnuþátturinn er 30% í verðlagsgrundvelli og að sjálfsögðu þurftu kýrnar sitt fóður. þó að það væri verkfall og sömu hirðingu. Hógværum óskum þessarar láglaunastéttar, þessarar mestu láglaunastéttar í landinu, til ASÍ um undanþágu var mætt með fullkominni óbilgirni og jafnvel kjafthætti. Þetta fyrirkomulag, að kúabændur geti átt það yfir höfði sér að fá verkfall tvisvar á ári, verður til þess að menn þora ekki að byggja afkomu sína á. kúabúskap og fara heldur í það að framleiða kjöt og hætta á að ekki verði verkfalt í sláturtíðinni. Þetta skapar aftur á móti vandamál út af útflutningsuppbútum. Nú er flutt út dilkakjöt, en mjólkurskortur er í landinu. Ákvæðið um útflutningsuppbætur er eitt eðlilegasta lagaákvæði sem viðreisnarstjórnin setti um landbúnaðarmál. Er þetta ákvæði var sett í lög var horfið frá fyrra fyrirkomulagi, að jafna upp í afurðaverði innanlands þann verðmismun er varð á sölu landbúnaðarafurða erlendis, þannig að bændur nálguðust útreiknaðar tekjur sínar ákvarðaðar með lögum að skuli að vera í samræmi við tekjur viðmiðunarstéttanna. Það fyrirkomulag hafði verið staðfest með dómi, og sá réttur, er það skapaði, var af bændum tekinn með lögfestingu núverandi fyrirkomulags. Mér þykir núverandi fyrirkomulag eðlilegra, m.a. vegna þess að með því er hlutur neytenda betur tryggður og hamlað er gegn verðbólgu. Ég fyrir mitt leyti er ekki til viðtals um að breyta núverandi fyrirkomulagi. Það er hagfræðiprófessor, sem reiknar það út hve há upphæð kæmi á hjón með þrjú börn ef farið væri inn á þá leið sem lagt er til í þessari till. Mér finnst þetta fyrst og fremst vera óskynsamlegur leikur að tölum. Einu sinni sendi hæstv. fyrrv. fjmrh. tékka heim til manna, þeirra sem ekki greiddu tekjuskatt. Ekki held ég að hann hafi orðið hökufeitur af því. Núv. ríkisstj. hefur að vísu bætt úr sumum agnúum þessa kerfis. Endurgreiðslukerfi skatta er hálfgerður óskapnaður enn þá, og skattakerfið má ekki verða samningsatriði við verkalýðshreyfinguna. Alþingi þarf að hafa vald til þess að ákveða skattheimtu af þegnunum á hverjum tíma án þess að þurfa að sækja um leyfi til þess til manna úti í bæ. Ekki svo að skilja að ekki sé sjálfsagt að hlusta eftir hugmyndum þeirra, en ákvörðunin verður að vera Alþingis, en ekki samningsatriði ríkisstj. og hagsmunaaðila. Alþ. þarf að ákveða hvað miklu á að eyða til félagslegra þarfa, til samneyslunnar, og afla tekna á þann hátt að þeir beri byrðarnar sem breiðust hafa bökin. Það verður ekki gert með því að bannsyngja tekjuskattinn, heldur með endurbótum á tekjuskattskerfinu. Það er allt of einföld leið að láta Björn Matthíasson eða einhvern úr þeirri skúffu deila í áætlunartölu og fá út 100 þús. á hjón með 3 börn. Ég vil - með leyfi forseta - lesa nokkrar setningar á bls. 4 í grg. svo að hv. þm. fái numið spekina: „Leið, sem kæmi til greina í þessu sambandi og væri gaumgæfilegrar athugunar verð, væri fólgin í því að í stað þess, að kjör neytenda séu bætt með því að lækka verð á landbúnaðarafurðum, sem nú eru greiddar niður, verði neytendum greidd í peningum sú fjárhæð sem ríkissjóður nú ver til niðurgreiðslna og neytendum síðan í sjálfsvald sett hvernig þeir ráðstöfuðu þeim. Ætti að sjálfsögðu ekki að greiða tekjuskatt eða útsvar af þessum greiðslum nú heldur ætti opinberum aðilum að vera heimilt að taka þetta fé til greiðslu opinberra gjalda.“ Og seinna: “Ef greiðslurnar yrðu hafðar jafnháar til einstaklinga án tillits til tekna, eins og sjálfsagt virðist vera, leiddi slík ráðstöfun tvímælalaust til kjarajöfnunar, miðað við núgildandi niðurgreiðslukerfi.“ Mér kemur í hug þegar Halldór Laxness orti um verkalýðinn norska „sem dró úr sjónum þúsund milljón þorska og það fór mest í sukk og óráðsíu“. Ég er hræddur um að Mallorka- og Kanaríeyjarfamilíurnar yrðu ekki saddar til langframa á þessum tékkum, jafnvel þótt, eins og segir í grg., „ætti þá að sjálfsögðu ekki að greiða tekjuskatt eða útsvar af þessum greiðslum né heldur ætti opinberum aðilum að vera heimilt að taka þetta fé til greiðslu opinberra gjalda.“ Nei, ekki einu sinni mætti borga opinber gjöld. Það mundi ekki heldur passa inn í þetta hagfræðikerfi. Það yrði ekki nógu áberandi. Sýndarmennskan krefst þess að svo verði ekki gert. Orðalag sýndarmennskunnar og blekkinganna leynir sér ekki. Og ég vitna aftur til grg.: „Ýmis rök hníga að því að neytendur teldu það geta aukið raungildi tekna sinna“ o.s.frv. Takið eftir: „teldu það geta“. Ég hefði orðað þetta öðruvísi í sporum fim.: Ýmis rök hníga að því að raungildi tekna neytenda mundi aukast - eða eitthvað í þá áttina, svo framarlega sem ég tryði þessum rökum sjálfur, og ég vona þrátt fyrir allt að hv. flm. geri það ekki sjálfir. Við skulum ekki tala um gjaldeyrissjóðinn. Ég er kurteis maður og vil ekki vera neyðarlegur við tillögumenn. En í framhjáhlaupi skulum við rétt aðeins renna huganum til gjaldeyrisstöðunnar, til dönsku kökubotnanna og til kexins frá bandalagsþjóð okkar bretum, djússins frá Flórída, sólargeislans fræga, innfluttu kjúklinganna o.s.frv., o.s.frv., sem ætti að koma í staðinn fyrir niðurgreiddar landbúnaðarvörur framleiddar hér. Ég tala nú ekki um grasið sem frsm. ræddi um, hvað þá þvottaduftið sem ég vona sannarlega að enginn fari að leggja sér til munns. Flm. telja sjálfsagt að hafa greiðslurnar jafnháar á einstaklinga án tillits til tekna og láta, eins og segir í grg., sig ekki muna um að telja það verða til tekjuöflunar: 100 þús. kr. á fátæklingana og 100 þús. á tugmilljókerana sem flakka út um heiminn mikinn hluta ársins - til þess að jafna tekjurnar hjá þeim. Þrátt fyrir það að ýmislegt fari aflaga hjá hæstv. ríkisstj. og hafi farið aflaga hjá vinstri stjórninni líka, þá er svo guði fyrir að þakka að hér hafa allir nóg að borða. Það er fjarstæða að halda því fram að ekki sé yfirleitt á borðum lágtekjufólks nægur og góður matur. Við höfum öll nóg að borða sem vinnuþrek höfum og höfum efni á því að snæða kjöt og mjólk. Ef munurinn væri einhver, væri hann í þá áttina að ríkir menn yrðu frekar að gæta hófs við matborðið vegna holdarfars. Ríkir menn dvelja lengur í útlöndum en fátækir og rífa þar í sig suðræna kryddrétti, grísi og rauðvín og hænsni og romm, á meðan hinir efnaminni gæða sér á lambakjöti og mjólk hér heima. Lakur efnahagur kemur fyrst og fremst fram í minni ferðalögum, ódýrari og færri bílum, einfaldari og ódýrari íbúðum og vandaðri fatnaði, en ekki því að menn þurfi að spara við sig fæðu, sem betur fer. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason, sem einu sinni var heimsfrægur viðskmrh. um langt árabil, getur ekki skrifað upp á svona till. og flutt hana hér á Alþ., hvað þá hv. þm. Jón Árm. Héðinsson sem því miður er ekki hér í salnum, en hann hefur meira að segja gott vit á fjármálum og skýra og rólega hugsun.



Herra forseti. Ég ætlaði með nokkrum orðum að minnast á niðurgreiðslur landbúnaðarvara og það fyrirkomulag sem hefur verið haft á þeim. Till. sú, sem hér er til umr., fjallar fyrst og fremst um að það verði athugað hvort ekki sé rétt að breyta því fyrirkomulagi, sem verið hefur á niðurgreiðslum landbúnaðarvara, og haga niðurgreiðslum á vöruverði þannig að neytendur geti sjálfir valið fullkomlega hvernig þeir verja því fjármagni. Það er ekkert óeðlilegt að menn velti fyrir sér málum eins og þessu. Niðurgreiðslurnar eru orðnar stór þáttur í útgjöldum ríkisins og verulegur þáttur í almennum ráðstöfunartekjum þjóðarinnar. Hitt er svo annað mál, að það eru ýmsar ástæður, sem ég tel eðlilegar, sem valda því að þessu fé hefur verið fyrst og fremst varið til niðurgreiðslna á landbúnaðarafurðum. Það þarf ekki að rekja það hér að niðurgreiðslurnar hafa jafnan verið af hendi ríkisvaldsins notaðar sem hagstjórnartæki og breytingar á niðurgreiðslum, hvort sem þær hafa verið til hækkunar eða lækkunar, hafa verið gerðar af ríkisvaldinu án þess að bændasamtökin eða samtök þeirra, sem selja landbúnaðarvörurnar, eða neytendasamtök hafi getað ráðið því hvernig þessum fjármunum hefur verið varið. Aðaltilgangurinn með niðurgreiðslunum hefur verið sá að koma í veg fyrir eða draga úr hækkun á framfærsluvísitölu, og oft hafa verið tekin stór skref í niðurgreiðslum og niðurgreiðslur hækkaðar svo mikið að veruleg áhrif hafa orðið af niðurgreiðslunum í þessu skyni. Smám saman hefur það svo líka gerst, að niðurgreiðslurnar, eftir því sem þær hafa orðið stærri hluti af heildarverði vörunnar, - það hefur að vísu verið misjafnt og stundum verið meira en nú, - að þessar niðurgreiðslur hafa í rann og veru ruglað verðskyn manna, og þar á ég fyrst og fremst við neytendur, ruglað skyn manna á því hvað raunverulega kostar að framleiða þessar vörur. Og þegar dregið hefur verið úr niðurgreiðslum eða verðbólga hefur verið ör og verðlagning landbúnaðarvara farið fram án þess að niðurgreiðslur hafi verið auknar, þá hefur mjög oft verið slegið á þá strengi að verðhækkanir á landbúnaðarvörum væru óeðlilegar. Ég minnist þess að á undanförnum árum hefur mjög oft og ég held nær undantekningarlaust verið greint mjög vandlega frá því í fjölmiðlum, þegar hækkað hefur verið verð á landbúnaðarvörum, og þá yfirleitt gerð grein fyrir hve mörg prósent varan hefur hækkað um, hve marga af hundraði. Þetta hefur oft lítið þannig út að verðhækkanir á landbúnaðarvörum væru óeðlilegar og ekki í samræmi við aðra verðlagsþróun í landinu. Ég get nefnt sem dæmi að eins og nú er, þá er nýmjólk, að ég hygg, greidd mest niður af öllum landbúnaðarvörum. Hún er greidd svo mikið niður að niðurgreiðslan nemur röskum helmingi af því verði sem varan ætti raunverulega að kosta. Þetta þýðir það, að ef verð landbúnaðarvara almennt hækkar t.d. um 5% þá mundi mjólkin hækka um full 10% ef ekki yrðu gerðar breytingar á niðurgreiðslum. Ef hin almenna verðlagsþróun gæfi aðeins tilefni til 5% hækkunar til bóndans, þá er ekki undarlegt þó að neytendur skilji það ekki vel ef verð á jafnalgengri neysluvöru og nýmjólk hækkar helmingi meira. Svipað hefur gerst með aðrar landbúnaðarvörur, að það hefur verið talsverðum erfiðleikum bundið að gera mönnum skiljanlegt samhengið á milli hækkunar landbúnaðarvöruverðsins og annarrar almennrar verðlagsþróunar í landinu. En sannleikurinn er sá að þetta helst ákaflega mikið í hendur. Landbúnaðarvörur eru verðlagðar eftir sérstökum lögum sem nú hafa gilt í 27 ár án verulegra breytinga. Það voru gerðar breytingar á þessum lögum a.m.k. tvisvar sinnum, en undirstöðu laganna hefur ekki verið breytt. Verðlagningin fer þannig fram að það er reiknaður út svokallaður verðlagsgrundvöllur landbúnaðarins. Þar er tekið inn á reikning, sem við getum sagt að sé tilbúningur að því leyti, bú af ákveðinni stærð og reiknað út eftir þeim heimildum, sem bestar finnast, hvað kostar að framleiða landbúnaðarvörur á slíku búi. Bústærðin er valin þannig og tölurnar eru valdar þannig að þær eiga að gefa heildarmynd af því hvað kostar að framleiða landbúnaðarvörur á Íslandi nú. Þarna eru margir þættir sem áhrif hafa. Langstærstur þáttur er vinnulaun. Síðan koma ýmsar rekstrarvörur, bæði fóðurvörur, áburður, vélar, fjármagn og ýmislegt fleira, og reynslan er sú að hækkun á þessum liðum, þ.e.a.s. vinnuafli og hinum ýmsu rekstrarvörum landbúnaðarins, er ákaflega nálægt því að vera samstiga við almenna verðlagsþróun í landinu, þannig að þegar verðlagsgrundvöllurinn er reiknaður hverju sinni, þá hafa breytingar á honum verið mjög svipaðar og almennar breytingar á verðlagi. Hins vegar hafa niðurgreiðslurnar ruglað þessu gagnvart neytendum. Ef þær hafa ekki fylgt eftir breytingum á verði landbúnaðarvaranna, þá hafa orðið allt aðrar breytingar á landbúnaðarvörunum heldur en á öðru verðlagi. Stundum hefur öll hækkun verið greidd niður og ekki orðið neinar breytingar á verðlagi landbúnaðarvara þrátt fyrir verulegar kauphækkanir hjá almenningi. Á öðrum tímum hefur ekki verið breytt niðurgreiðslum að krónutölu þó að rekstrarkostnaður búanna hafi hækkað mikið. Þess vegna er það svo, að þó að bændur meti það vissulega að landbúnaðarvörur hafa verið gerðar auðseljanlegri með niðurgreiðslunum, þá hefur líka orðíð svo, eins og ég gat um áðan, að mat almennings á raunverulegum kostnaði við framleiðslu þessara vara hefur að einhverju leyti ruglast vegna niðurgreiðslnanna og verðbreytingarnar oft orðið allt aðrar en breytingar á almennum vinnumarkaði. Vegna þeirra hugmynda, sem koma fram í till. þeirri sem hér er rætt um, finnst mér rétt að geta þess að nú um alllangt skeið hefur það verið stefna bændasamtakanna að það væri mjög nauðsynlegt að niðurgreiðslur væru ákveðið hlutfall af verði íandbúnaðarvaranna, þannig að verðbreytingar á þeim vörum yrðu svipaðar og á öðrum vörum og öðru verðlagi í landinu. Þess vegna má segja sem svo, að á vissan hátt hafa bændur sannarlega ekkert við það að athuga að þetta kerfi verði endurskoðað, það verði kannað og endurskoðað. Hitt er svo annað mál, að það ber margs að gæta í þessu efni, og eitt er það, að í nágrannalöndum okkar, þeim sem við höfum mest viðskipti við, eru landbúnaðarvörur niðurgreiddar í mjög ríkum mæli, og ef við hættum t.d. alveg að greiða niður landbúnaðarvörur yrði verðlag þeirra hér miðað við verðlag í nágrannalöndum alls ósambærilegt og eins og er er reyndar verulegur munur á verði sumra þeirra landbúnaðarvara hér og í nágrannalöndum. Yfirleitt er munur á þessu. Sumar landbúnaðarvörur eru á hærra verði í nágrannalöndum okkar heldur en hér er, aðrar á lægra verði. Ég get nú ekki farið hér með tölur um það hvað miklu niðurgreiðslurnar nema, en mér er kunnugt um að t.d. í Svíþjóð hefur verðhækkunum á landbúnaðarvörum verið algjörlega haldið niðri um alllangt skeið með niðurgreiðslum og niðurgreiðslur eru þar orðnar mjög verulegur hluti af verði varanna. Annað, sem ég vildi nefna og kom mjög fram í ræðu frummælanda, hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar, að niðurgreiðslurnar yllu miklu ósamræmi á milli búgreina hér innanlands vegna þess að það væru ekki greiddar niður sumar landbúnaðarvörur, svo sem hænsnakjöt, svínakjöt o. fl: Það er rétt að þessar vörur eru ekki greiddar niður. En ég held að það sé ástæða til þess að gera nokkra grein fyrir því að það er ekki víst að það sé þjóðhagslega jafnhagkvæmt að greiða niður allar tegundir landbúnaðarvara. Ég er þeirrar skoðunar að þar sem niðurgreiðslurnar valda ákveðinni söluaukningu þar sem þær koma mest niður, þá væri óskynsamlegt að greiða mjög niður vörur sem eru framleiddar hér t.d. algjörlega af erlendu fóðri, eins og heita má um kjúklinga og jafnvel svín. Það er alveg rétt að þessar vörur hafa ekki sömu aðstöðu á markaðnum eins og kindakjöt og nautakjöt nú eftir að niðurgreiðslur hófust, en mér finnst mjög vafasamt að gera hér ekki upp á milli af þessari ástæðu. Við erum sjálfsagt öll sammála um að það sé eðlilegt að halda hér uppi landbúnaði, og þá hlýtur það líka að vera eðlilegt markmið landbúnaðar að nota sem mest innlent fóður til framleiðslunnar og byggja landbúnaðinn þannig upp að við getum framleitt hollar og góðar vörur af innlendu fóðri sem allra mest. Eitt af því, sem ég vil nefna í sambandi við niðurgreiðslur, er að það er út af fyrir sig rétt að menn hafa ekki frjálsræði um ráðstöfun þeirra. Hins vegar vil ég leggja áherslu á það, að niðurgreiðslurnar hafa verkað að vissu marki til launajöfnunar, og á ég þar fyrst og fremst við það að stóru fjölskyldurnar nota að öllum jafnaði mest af þeim landbúnaðarvörum, sem niðurgreiddar eru, svo sem mjólk, smjöri og kjöti. Þess vegna hafa niðurgreiðslurnar að verulegu marki notast til tekjujöfnunar eða til þess að gera minni mun á framfærslukostnaði lítilla og stórra fjölskyldna. Ég ætla nú ekki að orðlengja miklu meira um þetta, herra forseti. En ég vil aðeins endurtaka það, að niðurgreiðslurnar hafa áhrif á sölu þeirra vara sem niðurgreiddar eru Það er nauðsynlegt að niðurgreiðslunum sé þannig háttað, að þær hvorki rugli verðskyn manna, né komi mjög óþægilega við markaðinn með ótímabærum sveiflum á verði. Og það væri landbúnaðinum og sjálfsagt neytendum líka mikill hagur ef gæti komist fastara form á þetta. Það yrði að vísu til þess að niðurgreiðslurnar yrðu ekki eins virkar sem hagstjórnartæki, en þær gætu komið bæði landbúnaðinum og neytendunum að meiri notum ef þarna væru minni sveiflur í upphæðum en verið hefur á undanförnum árum.



Ég kvaddi mér hljóðs til þess eins að láta þess getið að hæstv. landbrh. er sjúkur. Hann hafði vænst þess að geta mætt til fundar í dag og hafði þess vegna samband við mig um það að hann væri tilbúinn til þess að þessum umr. héldi áfram í dag. En ég fékk skilaboð um það í fundarbyrjun að hann gæti ekki mætt til fundarins í dag, en okkur hafði komið saman um að láta umr. ekki lokið að honum fjarverandi. Skal ég mjög gjarnan fyrir mitt leyti á þá ósk fallast og nota þess vegna ekki einu sinni eina mínútu til þess að svara þeim tveimur ræðum sem þegar hafa verið fluttar um málið, en láta það bíða þangað til hæstv. landbrh. getur verið viðstaddur, því að honum þarf ég að svara einnig, þeirri ræðu sem hann flutti um málið um daginn.



Herra forseti Við hv. þm. Gunnlaugur Finnsson höfum leyft okkur að flytja á þskj. 173 svo hljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta athuga hvort ekki væri hagkvæmt að koma á fót teiknistofu ríkisins. Teiknistofu þessari yrði falin hönnun bygginga á vegum ríkisins, svo sem sjúkrahúsa, skólamannvirkja, íþróttamannvirkja og hvers konar annarra þeirra mannvirkja er ríkið kostar að miklum hluta.“ Í grg. segir: „Þegar fjárlög eru sett hverju sinni eru ákvarðaðar upphæðir til einstakra þátta í framkvæmdum á vegum ríkisins. Þörfin er alltaf fyrir mikið fjármagn, en það takmarkast af getu hverju sinni. Það er eðlilegt að íhuga hvernig fjármagnið nýtist sem best við hvert verkefni. Einn af fjárfrekum þáttum eru opinberar byggingar, svo sem skólamannvirki og sjúkrahús. Það vekur athygli þegar kostnaðaráætlanir þessara framkvæmda eru athugaðar, hve hönnunarkostnaður er geysilegur þáttur í heildarkostnaði. Ekki bætir það úr skák að hönnunarkostnaður er reiknaður sem ákveðinn hundraðshluti af heildarkostnaði mannvirkis. Sú aðferð virðist illa til þess fallin að ítrustu hagsýni sé gætt við hönnunina, þannig að byggingarnar séu gerðar sem ódýrastar. Flestar þessara opinberu bygginga eru nú hannaðar af einkaaðila. Við íslendingar eigum marga listfengna arkitekta, hugvitssama verkfræðinga og hæfa tæknifræðinga, en sú þjónusta, er ríkið kaupir af þeim, er greidd með miklu fé. Þess vegna er eðlilegt, að leitað sé leiða til þess að lækka hönnunarkostnaðinn. Teiknistofnun landbúnaðarins (áður Teiknistofa landbúnaðarins) hefur verið rekin um langan aldur. Stofnunin hefur hannað langflestar byggingar í sveitum landsins og er óhætt að fullyrða, að hún hafi í megindráttum gegnt hlutverki sínu mjög vel og sparað bændum marga milljónatugi með því að láta þeim í té góðar teikningar gegn vægu gjaldi. Vegna þess, hve sú stofnun er öflug, er mjög fátítt að bændur leiti til annarra aðila um hönnun mannvirkja. Húsnæðismálastofnun hefur lengi rekið teiknistofu, hún heitir nú tæknideild. Um þá starfsemi gildir hið sama og um Teiknistofnun landbúnaðarins, að hún hefur gegnt hlutverki sínu með prýði og fjöldi húsbyggjenda hefur fengið þar ódýrar og góðar teikningar sér til mikilla hagsbóta. Fyrr á árum var stofnsett embætti húsameistara ríkisins Húsameistari ríkisins mun um langt skeið hafa hannað mestan hluta opinberra bygginga, mjög margar þeirra með hinni mestu prýði, og mun þáttur þeirrar stofnunar hafa mjög verulega þýðingu við það að nýta takmarkað fjármagn vel. Á síðari árum og með fjölgandi verkefnum á vegum ríkisins hefur embætti húsameistara, en það starfar nú samkv. reglugerð nr. 259 frá 1973, haft með höndum minni hluta af hönnun opinberra bygginga en áður var, og hefur þó stofnunin talsverðu starfsliði á að skipa. Jafnframt hefur hluti hönnunar í heildarkostnaði opinberra bygginga aukist mjög. Þess vegna telja flm. nauðsynlegt að athugað verði, hvort myndun nýrrar teiknistofu, hugsanlega í einhverjum tengslum við embætti húsameistara ríkisins, væri ekki tímabær, - öflugrar stofnunar er gæti annað hliðstæðu hlutverki og Teiknistofnun landbúnaðarins og tæknideild Húsnæðismálastofnunar.“ Hér lýkur tilvitnun í grg. Ég hygg að ekki sé ofmælt að flestir þeir aðilar, sem nú í haust sóttu til fjárveitingavaldsins um fyrirgreiðslu vegna byggingar skólamannvirkja, heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa, hafi talið sig þurfa hærri upphæð en unnt var að úthluta þeim af því fjármagni sem til skipta var. Byggingarkostnaðurinn er orðinn mjög hár. Flestar þessar framkvæmdir eru mjög aðkallandi. Ég hef athugað nokkrar af þeim kostnaðaráætlunum sem gerðar hafa verið um þessar framkvæmdir. Sumar þeirra eru hóflegar, en aðrar ekki. Athygli vekur hve hönnunarkostnaður virðist oft vera geysilega hár, 6–71/2% af heildarkostnaði verka. Ég fæ ekki skilið að ekki sé unnt að lækka þennan lið að einhverju marki. Þegar gjaldskrá hönnunar er ákvörðuð sem hundraðshluti af heildarkostnaði og stærð verks, svo sem er um gjaldskrá Arkitektafélagsins, vaknar sú spurning hvort ætið sé gætt fyllstu hagsýni við gerð mannvirkja, bæði hvað varðar stærð, byggingarlag og útlit. Ég hygg að öllum sé okkur ljóst að svo hefur ekki ætið verið. Auðvitað er notagildi bygginga sá þáttur sem fyrst og fremst þarf að hafa í huga. Byggingin er reist til að gegna ákveðnu notkunarhlutverki. Að sjálfsögðu ber að kappkosta fallegt útlit, vistlega skipan og traust byggingarlag. Þetta þarf allt að fara saman til að mannvirkið heppnist og skapi ánægjulega aðstöðu þeim sem þar eiga að lifa og starfa. Hins vegar er það röng stefna, sem því miður hefur í einstökum tilfellum orðið ráðandi, að þessi atriði hafa sum þokast í skuggann og arkitektar farið að teikna risavaxin og rándýr minnismerki um sjálfa sig upp á hundruð milljóna, og þótt þeir eigi e.t.v. margt gott skilið, þá reisa þeir sveitarfélögum og þjóðfélaginu öllu með þessu hurðarás um öxl. Listaverk þurfum við að eiga. Okkar ágætu listrænu og frumlegu arkitektar eiga að sjálfsögðu að hafa tækifæri til þess að beita náðargáfum sínum. En það má ekki ganga út í öfgar, þeir verða líka að hafa það hugfast að þjóðfélagið hefur ekki ótakmörkuð fjárráð. Það gefur einnig auga leið að nokkur fjárhagsleg freisting kann það að vera, ef arkitekt á að teikna stórt, margbrotið og dýrt, þegar gjaldskrá er þannig háttað sem hér er. Ég vil leyfa mér að lesa stuttan kafla úr gjaldskrá Arkitektafélagsins, sem ég hef undir höndum. Á bls. 7 í kafla IV, 3. gr., segir: „Öll störf að viðbyggingum og stækkun húsa, þar sem ekki er hróflað til muna við burðarhlutum hússins, skulu greidd samkv. þeim flokki, sem húsið telst til. að viðbættu 15% álagi. - 4. gr. Þóknun skiptist eftir starfsframlagi sem hér segir: Undirbúningur 5%, frumdrög 5%, forteikningar 10%, aðalteikningar 15%, verkteikningar 50%, verklýsing og viðmiðunaráætlun 10%, lokaúttekt 5%.“ Svo kemur um gjalddaga þóknunar, að sé ekki gert um það sérstakt samkomulag, hvenær greiðslur skuli fara fram, falla þær í gjalddaga eftir því sem verki miðar. Eftirfarandi skipting skal höfð til hliðsjónar: Að lokinni aðalteikningu 35%, að lokinni byggingarteikningu 25%, að lokinni innréttingarteikningu 20%, meðan á verki stendur 15%, að verki loknu 5%. Svo kemur rúsínan í pylsuendanum: „Þegar verkkaupi innir af hendi innborganir fyrir verkefni, sem taka meira en tvö ár, án afmörkunar fyrir hvað greitt er, frumdrög, forteikningar, athuganir, og hann óskar ekki uppgjörs milli stiga skal miða þóknun við verðlag í lok verkefnis, þannig að allar innborganir séu færðar til þess verðlags.“ Ég endurtek: „skal miða þóknun við verðlag í lok verkefnis, þannig að allar innborganir séu færðar til þess verðlags.“ Þetta getur nú verið dálítið athugavert ákvæði í verðbólguþjóðfélagi eins og við búum við. Hér lýkur tilvitnuninni í þessa gjaldskrá. Heilbr.- og trmrn. hefur ráðið sér lækni sem hefur það starf með höndum að fylgjast með skipulagningu og undirbúningi á mannvirkjagerð á vegum rn. Ég tel að þar hafi verið farið inn á rétta braut og hugsanleg sé sú leið að rn. hefði á sínum snærum menn sem sérhæfðu sig á sviði sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Reykjavikurborg hefur sérstaka starfsmenn til þess að teikna borgarspítala. Hvað varðar skólabyggingar, þá kemur í ljós að þar eru fyrirhugaðar miklar framkvæmdir, m.a. til þess að unnt sé að framkvæma hina geysilegu stórhuga lagasetningu um grunnskóla. Ekki eru þessar áætlanir fullmótaðar enn þá og ýmislegt þar í lausu lofti, t.d. um hlutfall íþróttarýmis í almennu skólarými, og fram hafa verið settar till. mjög fjarri raunveruleikanum. Samkv. núgildandi reglum er íþróttarými 35% af skólarými. Samkv. till. svokallaðrar normanefndar yrði það 50%, samkv. till. íþróttafulltrúa 78% og samkv. till. ÍSÍ 97% af almennu skólarými eða 96958 fermetrar. Til fróðleiks vil ég geta þess, að í till. ÍSÍ er gert ráð fyrir íþróttahúsi í Grímsey, flatarmál salar á þar að vera 14 X 27 metrar og mundi það að líkindum kosta 75 millj. Hönnunarkostnaður þess húss mundi þá að öllum líkindum verða 3.5–4 millj. Íbúar í Grímsey eru 86. Í Hrísey eru 300 íbúar. ÍSÍ gerir ráð fyrir salargólffleti þar 18X33 m. Það hús gæti kostað 120 millj. Ég legg áherslu á það, að ég tel að skapa þurfi viðunandi íþróttaaðstöðu í dreifbýlinu, ekki síður í Hrísey og Grímsey en annars staðar. En svona stórkostlegar hugmyndir hljóta að leiða til þess að flestir dreifbýlisstaðirnir fá ekkert íþróttahús fyrr en þá seint og um síðir. Bæði ríki og hvað þá sveitarfélögum er ofraun að uppfylla svona óskir. Undanfarnar vikur hafa orðið mikil blaðaskrif um byggingu íþróttahúss á Flateyri. Inn í þær umr. hafa blandast deilur um hönnunarhætti hússins og undirbúning að byggingunni og gefa þær að ýmsu leyti skýra mynd af þeim vanda sem hin fámennari sveitarfélög eiga við að etja vilji þau skapa íbúum sínum viðunandi aðstöðu. Þess eru ekki mörg dæmi að stöðlun teikninga hafi verið reynd við byggingar á vegum ríkisins. Flestar hafa byggingarnar verið módelsmiði. Þó hefur verið farin þessi leið tvisvar sinnum með litlar heilsugæslustöðvar. Þar hafa endurtekningarnar fengist fyrir 60% af upphaflegu gjaldi. Þessi leið gæti vafalaust hentað í mjög mörgum tilfellum og ástæða væri til þess að gefa henni meiri gaum og ekki einungis hvað varðar heilsugæslustöðvar, heldur einnig skóla, íþróttahús og sundlaugar sem í eðli sínu eru ekki og eiga ekki að vera flókin mannvirki. Ég vil þó taka það fram, að ég tel 60% af upphaflegu gjaldi til arkitekta einkennilega hátt fyrir endurnotkun. Hvað varðar byggingu embættisbústaða, þá sýnist mér sjálfsagt að nota þar teikningar húsnæðismálastjórnar. Á örfáum stöðum hefur verið efnt til samkeppni um teikningar. Það hefur stundum ekki gefið nógu góða raun, því miður. Rétt er að geta þess, að ég held að reynslan hafi sýnt að lög um skipan opinberra framkvæmda þurfi endurbóta við, og bremsunefndarfyrirkomulagið, sem er að mörgu leyti skynsamlegt, hefur verulega annmarka, t.d. hvað varðar leyfi til byrjunarframkvæmda. En leyfi bremsunefndar til að hefja framkvæmdir fæst ekki fyrr en allar teikningar liggja fyrir, þannig að ár eftir ár fer öll fjárveiting í teikningar. Nú kann einhver að óttast að sú stofnun, sem till. þessi hnígur að, mundi verða risavaxið og kostnaðarsamt bákn. Ég hygg þó að svo þyrfti ekki að fara með góðri verkstjórn og skipulagningu. Embætti húsameistara ríkisins hefur með höndum hönnun og byggingu Landsspítalans og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Annars hefur embættið einkum með höndum viðhald og endurbætur á eldri byggingum ríkisins. Ég tei að vel geti komið til greina, eins og getið er um í grg., að endurskipuleggja þá stofnun þannig að hún gæti unnið af meiri þrótti og annað fleiri verkefnum, e.t.v. í tengslum við þá stofnun sem hér er verið að leggja til að athugað verði um að koma á fót. Ég vænti þess, að Alþ. sjái sér fært að samþykkja till. þessa og ríkisstj. láti fara fram þá athugun er till. gerir ráð fyrir. Hér er um talsverðar upphæðir að ræða, svo sem ljóst má vera ef hafðar eru í huga hugmyndir arkitekts um stækkun sjúkrahúss á Sauðárkróki. Kostnaðaráætlun um það verk var okkur þm. Norðurl. v. fengin í hendur í haust, dags. 15. nóv. 1975. Þar var hönnunarkostnaður áætlaður 29 millj. Ég geri ráð fyrir því að hönnunin á þessari viðbót við sjúkrahúsið á Sauðárkróki sé vandasamt ábyrgðarstarf og því eðlilegt að það sé vel launað. En jafnvel þó að hönnuður hefði tvöföld þingmannslaun, sem sjónvarpsmönnum þykja þó há, þá mætti hann eyða 10 árum í verkið. Ég legg til að eftir umr. í dag verði umr. um till. þessa frestað og till. vísað til hv. fjvn. til athugunar.



Herra forseti. Þetta skulu aðeins vera fá orð. Ég vil þó lýsa yfir algeru samþykki mínu við þessa till., tel hana mjög tímabæra og sjálfsagða og raunar einkennilegt að hún skuli ekki fyrir löngu hafa komið fram. Sýnir það í raun og veru litla hugkvæmni okkar alþm. almennt. Það er ábyggilega tímabært að stinga hér við fótum. Frsm. og flm. till. rakti það svo vel að við það þarf ekki að bæta. Við vitum að allt of margar byggingar á vegum hins opinbera í dag eru nánast minnisvarðar yfir arkitekta, en lítið annað. Dýrleiki bygginganna er oft ekki í neinu samræmi við hagkvæmni eða þau not sem á af byggingunum að hafa, og séð höfum við dæmi þess að því glæsilegri sem byggingin er, því meira í hana lagt, þá er hún að sama skapi óhagkvæmari til þess hlutverks sem hún á að gegna. Og oft virðist manni svo að ytra útlit skipti þar næsta mestu máli, en innri hagkvæmni mun minna. Ég get vel skilið arkitektana, að þeir vilji slá hver annan út í glæsilegum byggingum. Þarna er hörð samkeppni og sá, sem hefur gert fallega byggingu, hann hefur von um að fá fleiri og glæstari verkefni á sina könnu, en sá, sem hefur gert kannske hagkvæma byggingu, en ekki svo sérstaklega útlitsfallega, hann aftur verði undir í samkeppninni og það valdi því að þessi óskapnaður, sem okkur finnst oft vera í þessu, komi út úr dæminu. Hinu er svo alveg rétt að vekja athygli á, sem hv. flm. gerði reyndar líka, að þessir arkitektar fá vissan stuðning og hann ekki óverulegan frá ýmsum opinberum aðilum, - aðilum sem oft gera óhóflegar kröfur varðandi þessar byggingar, og jafnvel þeir, sem fjármálaábyrgðina eiga að bera, taka oft óþarfan lúxus algerlega fram yfir einfalda og þægilega lausn. Í flestum tilfellum, sem ég þekki til, er lítið á heimamenn hlustað, þeir hafa fjarska lítið vit hér á og auðvitað allra síst gagnvart arkitektúrnum. Og ég veit dæmi þess að einfaldri, hagkvæmri lausn, í alla staði viðunandi varðandi tiltekna opinbera byggingu, var hafnað, ekki þó af arkitektum, þótt merkilegt megi virðast, heldur af þeim sem áttu hér að sjá um af hálfu ríkisins, og önnur leið farin í staðinn, - leið sem hefur komið þessu viðkomandi sveitarfélagi mjög illa, orðið því hreinlega ofviða. Þarna var ekki arkitektum um að kenna. Þeir voru jafnvel tilbúnir í það að gera ómerkilega byggingu og ómerkilega teikningu eins og heimamenn fóru fram á. En þá sögðu bara hinir opinberu aðilar hér fyrir sunnan: Nei takk, það skyldi ekki gert svona. Hv. flm. minntist á skipan opinberra framkvæmda. Á síðasta þingi var flutt till. um endurskoðun þeirra laga. Ég spurðist fyrir um það, hvernig þessu liði, nú í vetur. Það kom í ljós, að hæstv. fjmrh. hafði gleymt þessari till., en hún rifjaðist upp fyrir honum með fsp. Hann hafði þá nýlega falið þeim aðila, sem þarna á nú reyndar gleggst til að þekkja, fjvn., að athuga þetta mál, og ég vænti þess að hún hafi tekið til óspilltra málanna varðandi þann þátt sem að henni sneri. Það er ábyggilega full þörf á því að endurskoða þau lög, eins og ég benti á í fyrra í framsögu fyrir þeirri till. Hins vegar hefur því stundum verið haldið fram að eftirlit með opinberum framkvæmdum sé býsna stór liður, þetta svokallaða eftirlit sé býsna stór liður í kostnaðinum við nýbyggingar. Ekki veit ég hvað hæft er í þessu. En sumir þeirra, sem sjá um byggingarnar, eins og arkitektarnir, hafa haldið því fram að þetta eftirlit oft á ári slagaði jafnvel töluvert upp í hönnunarkostnaðinn. Ekki veit ég sönnur á því, en ef þetta er rétt, þá erum við komnir á töluverðar villigötur með þetta svokallaða eftirlit. Og allavega veit ég að það kostar töluverða fjármuni, þó að ég viðurkenni að það sé visst gagn að því án efa. Hv. flm. minntist einnig á að það þyrfti að gæta hófs varðandi þá teiknistofu sem þeir flm. leggja hér til að komið verði á fót. Ég er vitanlega alveg sammála því. Hann vitnar í tæknideild Húsnæðismálastofnunar ríkisins. Hún getur verið okkur töluvert til viðvörunar í því efni. Hún vann mjög gott verk og hefur unnið mjög gott verk í sambandi við teikningar til hinna einstöku húsbyggjenda. Síðan var verksvið hennar víkkað út og hún fór út í það að sjá um leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga, þær fáu sem hafa komist í gang enn þá, og þá fór það út yfir öll takmörk. Mér er sagt að þeir kostnaðarreikningar, sem þessi tæknideild hafi sent frá sér varðandi þessar leiguíbúðir, hafi verið svo hrikalegir að ef miðað er við þær 1000 leiguíbúðir sem á nú að byggja, - hvenær í ósköpunum sem það verður nú fullklárað, það er þegar komið á þriðja framkvæmdaárið og lítið hefur áunnist í þeim efnum, - en mér er sagt að kostnaðarreikningarnir hafi verið það háir að ef miðað væri við þessar 1000 íbúðir mundi þessi kostnaður af hálfu þessarar tæknideildar samsvara 300 venjulegum lánum úr húsnæðismálastjórn, miðað við gömlu töluna, 1 millj. 760 þús., þ.e.a.s. kostnaðurinn hafi verið milli 400 og 500 millj. Þannig litu þeir reikningar út og þó voru þeir reikningar, sem ég sá, yfir blokkarbyggingar, íbúðir í blokkarbyggingum, og á hverja íbúð áttu að leggjast, ég man nú ekki nákvæmlega töluna, nokkur hundruð þús. bara frá þessari tæknideild. Þessu hefur nú verið kippt í lag, að því er ég best veit, og húsnæðismálastjórn litið á þetta alvarlegum augum og tekið þetta mál föstum tökum. Vonandi verða svona mistök ekki framar þar, og þessi mistök gætu einfaldlega orðið til þess að menn gættu líka hófs ef út í þá framkvæmd væri farið sem mér þykir sjálfsögð og styð eindregið, að hér verði komið á fót teiknistofu ríkisins sem yrði falin hönnun bygginga á vegum hins opinbera, eins og til er tekið í tillögunni. Ég sem sagt styð þessa till. eindregið og vona að hún fái hér skjótan framgang og með væntanlega jákvæðri endurskoðun á skipulagi opinberra framkvæmda geti orðið öllum til góðs sem hlut eiga að máli.



Herra forseti. Gífurlegur kostnaður við hönnun mannvirkja hins opinbera hefur orðið til þess að menn hafa velt vöngum yfir því með hvaða hætti það mætti bæta úr. Þeir hv. þm., sem flutt hafa þessa till. sem hér liggur fyrir til umr., hafa komið auga á þá leið að athuga hvort ekki mundi henta að setja upp sérstaka teiknistofu á vegum ríkisins til þess að sinna þessu verki meir en gert er nú. Ég vil taka það fram, að ég tel að þessi till. sé allrar athygli verð og beri að skoða hverja þá leið sem hægt sé að koma auga á til þess að freista þess að draga úr óhóflegum tæknilegum kostnaði við opinbera mannvirkjagerð. Hv. flm. gat þess að þegar væru raunar nokkrar stofnanir starfandi í landinu sem sinntu þessu verki nokkuð. Hefur þar fyrst og fremst verið um að tefla embætti húsameistara ríkisins til þessa verks. Það má og meðferð till. að öðru leyti kemur vitaskuld til skoðunar í n. og skal ég ekki frekar um það fjalla hér. Hv. flm. gat þess m.a. að Húsnæðismálastofnun ríkisins hafi á undanförnum árum veitt húsbyggjendum mikilvæga og ódýra þjónustu í sambandi við teikningar íbúðarhúsa. Þetta er fyllilega rétt. En það er nú svo að eftir að þessi stofnun, tæknideild Húsnæðismálastofnunar ríkisins, hóf að starfa að málefnum opinberra eða hálfopinberra aðila, þá hefur kveðið við nokkuð annan tón í sambandi við reikningar fyrir störf frá henni. Inn á þetta mál kom einmitt síðasti ræðumaður, hv. þm. Helgi Seljan. Sú er orsökin til þess, að ég hef undir höndum reikninga frá tæknideild Húsnæðismálastofnunar ríkisins fyrir tæknilega aðstoð við byggingu á leiguíbúðum úti á landi, blokkarbyggingu eins og hv. þm. Helgi F. Seljan minntist á, - reikningar sem ég taldi þess virði að koma hér á framfæri til þess að það sæist hvernig þeir reikningar hljóða sem þessi ágæta stofnun hefur látið frá sér fara. Það tiltekna mannvirki, sem hér um ræðir, er blokkarbygging sem rúmar 9 íbúðir. Ég hef leyft mér að liða þennan kostnað í sundur þannig að reikna að meðaltali á íbúð og gera því jafnframt skóna hvað reikningar yrðu háir ef þessar 9 íbúðir væru eins konar þverskurður af þeim kostnaði sem tæknideild Húsnæðismálastofnunar ríkisins mundi leggja á byggingu hinna 1000 leiguíbúða sem fyrirhugað er byggja í landinu. Þá er fyrsti liður þessa reiknings með þeim hætti sem kallað er fyrir vinnu við frumáætlanir leiguíbúðaframkvæmda 11 þús. á íbúð. Árleg fyrirgreiðsla, forvinna tæknilegs undirbúnings á íbúð 29 987 kr. Kostnaðaráætlun, útboðslýsing, tilboðsskrá, útboð, úrvinnsla til útboða, samningar o.s.frv. 5 555 kr. á íbúð. Hönnunarkostnaður, verklýsing, kopíur, staðlar, ljósrit, möppur o.s.frv., afgreiðslu- og skrifstofukostnaður 193 916 kr. á íbúð. Samtals eru þetta 240 458 kr. á íbúð, eða m.ö.o., ef reiknað væri á 1000 íbúðir með þessu verði yfir allt landið, 240 millj. 458 þús. kr. sem tæknideild Húsnæðismálastofnunar ríkisins hyggst taka fyrir þann þátt að undirbúningi þess verks sem þarna er á ferðinni. Þar með er ekki öll sagan sögð, og hv. þm. Helgi Seljan kom einmitt að því einnig í sínu máli, að eftirlit af hálfu arkitekta og hönnunaraðila væri oft og tíðum drjúgur kostnaðarhluti við byggingu mannvirkis. Til viðbótar þessum kostnaði frá hendi tæknideildar Húsnæðismálastofnunar ríkisins gerir hún ráð fyrir á þessum reikningi að þurfa að innheimta til viðbótar vegna kostnaðar við eftirlit, úttekt og lokauppgjör á byggingartímanum 2.5% af byggingarkostnaði. Nú skal ég ekkert um það segja hvað kostnaðarverð verður á þessum íbúðum. Ef t.d. væri reiknað með að kostnaðarverð væri 8 millj. á íbúð, þá er hér um að ræða 200 þús. kr. á íbúð eða 200 millj. fyrir hinar 1000 íbúðir í landinu, leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga. Og þá kemur heim dæmið hjá okkur hv. þm. Helga Seljan, að ef þessir liðir eru lagðir saman, þá hyggst þessi stofnun taka fyrir sína þjónustu, þ.e. frumáætlanir, árlega fyrirgreiðslu, hvað sem það er nú, forvinnu tæknilegs undirbúnings, kostnaðaráætlanir, útboðslýsingar, hönnunarkostnað, verklýsingar, kopíur, staðla o.s.frv., afgreiðslu- og skrifstofukostnað, hvorki meira né minna en ca. 240 millj. plús eftirlit og lokauppgjör sem gæti verið ca. 200–250 millj., eða samtals 450–500 millj. kr. Hér er að mínum dómi um slíka reikninga að tefja að ekki nær nokkurri átt. Hér er um að ræða stofnun sem er opinbert fyrirtæki, - stofnun sem m.a. er sett á laggir til þess að veita ódýra og hagkvæma þjónustu, og hún fær verkefni sem sýnist vera sérstaklega einfalt í sniðum þar sem eru íbúðarbyggingar, venjulegast blokkarbyggingar, þar sem teikningar ættu að geta verið a.m.k. í mjög mörgum tilvikum þær sömu víðs vegar um landið, sem sé staðlaðar byggingar í mörgum greinum, og ætlar sér að taka allt að hálfum milljarði kr. fyrir þá þjónustu sem þarna er veitt. Það gefur sannarlega ekki góðar vonir um að það sé rétt að ganga langt á þeirri braut að fela opinberum aðilum sjálfdæmisvald í því að annast þessa þjónustu. En þó að ég segi þetta hér, þá er ég ekki þar með að lýsa andstöðu við þá till. sem hér er flutt, því að sú leið, sem hún bendir á, er að mínum dómi þess verð að hún sé athuguð eins og aðrar hugmyndir sem fram koma til þess að freista þess að draga úr þessum mikla kostnaði við hönnun opinberra mannvirkja í landinu. Ég skal ekki fara út í þessi efni mörgum fleiri orðum. Ég get aðeins tekið undir það, sem fram hefur komið hér hjá ræðumönnum, að í mörgum tilvikum hefur orðið um óhóflegan kostnað að ræða, í fyrsta lagi í sambandi við hönnunarkostnað og óhóflegan kostnað við gerð opinberra mannvirkja vegna þess að arkitektar hafa sýnst leggja meira upp úr ýmsu öðru en notagildi mannvirkis. Það ætti að mínum dómi að freista þess, eftir því sem kostur er, að staðla opinber mannvirki eða einstaka þætti þeirra. Enda þótt réttmætt hljóti að vera að nokkurrar tilbreytni gæti, þá eru þó ýmsir hlutar mannvirkis með þeim hætti að það ætti að mega staðla þá hvarvetna um landið og það meira að segja þótt um sé að ræða opinber mannvirki fleiri en einnar tegundar. Ég skal svo ekki lengja þetta meira. Ég taldi sjálfsagt og réttmætt að kynna þá reikninga sem ég hef hér undir höndum, svo að það megi verða til viðvörunar um það, að þegar opinberar stofnanir, sem í raun hafa jafnvel um langan aldur veitt einstaklingum ódýra og hagkvæma þjónustu, fá það verk í hendur að þjóna hinu opinbera, þá geta þær sætt lagi til þess að setja upp reikninga sem eru með öllu óhóflegir og óforsvaranlegir.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. mjög, en ég vil aðeins segja hér nokkur orð af þessu tilefni. Ég vil segja það strax, að ég tel að hér sé hreyft mjög mikilvægu og merku máli. Eins og hefur komið fram í ræðu hv. þm., sem áður hafa talað virðist því miður vera hægt að benda á ótrúlega svört dæmi sem leiða að því líkur að full þörf sé á því að opinberir aðilar, Alþ. og kannske fjárveitingavald, grípi hér á tauma og leiði þessi mál inn á betri og affarasælli brautir en þau virðast hafa verið á nú að undanförnu. Þó að ég segi hér að ég telji að flutningur þessarar till. eigi fyllsta rétt á sér, þá er ég ekki þar með að segja að hér sé um að ræða þá einu réttu leið sem bent er á, að setja á fót nýja stofnun til að gegna hlutverki sem þessu. Það er hugsanlegt að gera það með öðrum hætti og á fleiri vegum en hér er um rætt, þ.e.a.s. að koma á fót teiknistofu ríkisins. Það mætti a.m.k. skoða það að mínu áliti hvort ekki væri hugsanlegt með minni tilkostnaði heldur en ný stofnun hefði í för með sér að fela húsameistaraembætti ríkisins að annast þessa fyrirgreiðslu og þar með auka verksvið þeirrar stofnunar heldur en að koma á fót nýrri. Þetta er ekki sagt til þess á neinn hátt að draga úr því að þessi mál verði könnuð, síður en svo, en ég hygg að það geti komið til greina að skoða aðrar leiðir en þá, sem hér um ræðir, þ.e.a.s. að setja á fót eina stofnunina enn. Af þeim lýsingum, sem hv. tveir þm., raunar þrír, frummælandi till. líka hafa hér gefið, þá virðist ekki allt fengið í sparnaðarátt með því að leyfa opinberum aðilum, eins og hér var bent á tæknideild Húsnæðismálastofnunar ríkisins, að leika lausum hala. það þarf vissulega að vera aðhald að þeim stofnunum ekki síður en öðrum og kannske miklu fremur. Það held ég að dæmin sýni. En það, sem varð fyrst og fremst til þess að ég kvaddi mér hljóðs, er kannske einn þáttur fyrst og fremst þess sem hér um ræðir. Hann er einmitt nefndur í þessari þáltill. í upptalningu verkefna sem gert er ráð fyrir að stofnun sem þessi mundi sinna, og það er í sambandi við íþróttamannvirki. Ég er þeirrar skoðunar að það ástand, sem ríkt hefur í þeim málum á undanförnum árum og áratugum, sé ófremdarástand sem gersamlega sé óviðunandi að búa við. Sú stefna, sem þar hefur ráðíð ríkjum, hefur leitt til þess og leiðir til þess í æ ríkari mæli að hinir afskekktari staðir, hinir fámennu staðir, dreifbýlisstaðirnir, verða gersamlega útilokaðir frá því að geta kornið upp þeim mannvirkjum, sundlaugum og íþróttaaðstöðu, sem nauðsynleg eru á hverjum stað þó að fámennur sé, miðað við það ástand og þá stefnu sem þessi mál hafa tekið. Og það má furða heita að einum aðila í kerfinu skuli haldast uppí að halda til streitu stefnu af þessu tagi, þrátt fyrir það að ég þykist vita að mikill meiri hluti t.d. alþm. sé andvígur slíkri stefnu. Það má furðu gegna að slíkt skuli liðast um ár og áratugi. Ég minnist þess að fyrir ca. þremur árum ætlaði eitt tiltölulega litíð sveitarfélag vestur á fjörðum að koma sér upp sundlaug til þess að geta framfylgt fræðslulöggjöf sem búin er að vera í gildi í áratugi og enginn getur útskrifast með fullnaðarprófi án þess að hafa fullnægt þeirri skyldu. Miðað við það, sem þá var talað um, átti slík sundlaug að kosta 1 millj., en bygging og aðbúnaður búningsherbergja átti að kosta 7–8 millj. við þessa sundlaug sem kostaði sjálf aðeins 1 millj. Það sér hver maður, sem vill hugleiða það, og þarf ekki mikla víðsýni til að sjá að slíkt er auðvitað alger óhæfa. Og það á svipað fjölmennum stað eins og hér um ræðir hefur verið talað um að byggja íþróttahús, íþróttamannvirki, sem er af stærðargráðunni 15C–180 millj. kr. og mundi kosta viðkomandi sveitarfélag nokkra áratugi, - þó að það verði öllum þeim tekjum, sem það hefur, í þennan eina stofn, þá mundi það kosta nokkra áratugi að standa skil á þess hluta, 50% af kostnaði. Hér er um að ræða svo furðulega stefnu, að það má furðulegt heita að ekki skuli hafa verið gripið fram fyrir hendur manna, sem fylgja slíkri stefnu, og það fyrir löngu. Það er löngu orðið ljóst að íþróttaaðstöðu á borð við það sem ég var hér að tala um, sem var af stærðargráðunni 150–180 millj. kr., má koma upp meðskynsamlegum hætti fyrir 30–40 millj. En enn er það sami aðilinn í kerfinu sem kemur í veg fyrir að slíkt gerist. Ég vil láta það koma fram við þessar umr. að fyrir um þrem árum gerði fjvn. Alþ. tilraun til að hreyfa þessu máli, tók það upp og gerði tilraun til að fá þá aðila, sem um þessi mál fjalla, til þess að gera raunhæft átak í þessum efnum, en án árangurs. Og við það situr enn. Það er því full ástæða til þess að Alþ. sjálft taki hér í taumana og það af myndugleik, ekki neinu káki, því að hér er sýnilegt að ef ekkí á enn verr að fara en hingað til, þá verður snarlega að bregðast við og beina þessum málum inn á allt aðrar og skynsamlegri brautir en þau hafa verið á og eru á í dag. Ég get svo ekki stillt mig um, vegna þess að hv. fyrri flm. og frsm. þessarar till. vék að því örfáum orðum í framsögu fyrir till. að vissulega hefðu þeir aðilar, sem sótt hefðu til fjárveitingavaldsins í haust, talið sig þurfa meira en til þeirra var af hendi látið rakna, þá er það vissulega rétt. En hv. þm. veit líklega manna best sem einn af ráðandi mönnum í meiri hl. hér á hv. Alþ. hver stefna var tekin í fjármálum þjóðarinnar, fjárveitingum til þessa og hins, jafnt nauðsynlegra sem ónauðsynlegra hluta og ásamt öðrum hv. stjórnarþm. mátt hugsa til þess fyrir og við afgreiðslu fjárl. að það þurfti betur að gera en gert var, a.m.k. við þá þætti fjárveitinga sem til þess fyrir og við afgreiðslu fjárl. að það þurfti betur að gera en gert var, a.m.k. við þá þætti fjárveitinga sem til þess voru ætlaðir að byggja upp nauðsynlega aðstöðu úti á landbyggðinni. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Ég lýsi sem sagt fyllsta stuðningi mínum við þessa till., þó að ég telji - að það þyrfti að hugleiða hvort ekki væri með öðrum hætti að eftir öðrum leiðum en hér er bent á hægt að koma þessum málum betur fyrir en verið hefur. Það er vissulega nauðsyn, eins og hér hefur verið bent á, að gera slíkt og að það verði gert sem fyrst, áður en búið er að koma málum þannig fyrir að það sé gersamlega vonlaust í náinni framtíð að nokkurt lítið sveitarfélag úti á landbyggðinni geti leyft sér að byggja upp slíka aðstöður sem íþróttamannvirki eru, eins og sjúkrahúsaðstaða er og fleira, því að ef ekki verður breytt um stefnu þá er ekki sýnilegt í náinni framtíð að neitt slíkt eigi sér stað með skynsamlegum hætti.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að þakka flm. þessa máls og lýsi yfir stuðningi mínum við það í öllum grundvallaratriðum. Ég hefði að vísu gjarnan vilja að kveðið væri á um það að sömu stofnun yrði ætlað að vinna að skipulagsmálum. Skipulagsmál dreifbýlisins, þorpanna, hafa nú um sinn hlotið þess háttar meðferð að sendir eru arkitektar sunnan úr Reykjavík til þess að líta á staðina, síðan vinna þeir að skipulagsmálum við teikniborð suður í Reykjavík og afleiðingin er sú að teiknaðar hafa verið og skipulagðar fjölmargar litlar Reykjavíkur hringinn í kringum landið án þess að íbúar þessara staða hafi raunverulega nokkuð um það að segja. - Þetta er nú annað mál. Ég vil einnig vekja athygli á því í sambandi við gagnrýni, sem komið hefur fram á fræðilega reikninga frá tæknideild Húsnæðismálastofnunar, að þessi opinbera stofnun mun hafa verið þvinguð til þess að reikna þjónustu sína samkv. gjaldskrá Arkitektafélags Íslands, enda koma hlutfallstölurnar nokkuð heim og saman við það sem hv. þm. Páll Pétursson nefndi í framsöguræðu sinni um hina prósentu ofan á byggingarkostnað. Nú standa málin þannig að Arkitektafélag Íslands, sem er aðili að gjaldskránni, hýsir ekki að öllu leyti íslenska arkitekta. Þeir hafa stofnað með sér stéttarfélag nýlega, vinna síðan hjá teiknistofum, einkateiknistofum og opinberum teiknistofum, fyrir fast kaup sem er gersamlega óviðkomandi þessari gjaldskrá og ekki ýkjahátt. Það eru teiknistofurnar og þá fyrst og fremst einkateiknistofurnar sem leggja raunverulega línuna í sambandi við þessa gjaldskrá. Og því er ekki að neita að mér er kunnugt um þessa tilhneigingu teiknistofanna, arkitekta þeirra, sem hirða arðinn af vinnu teiknaranna í stéttarfélagi arkitekta, - mér er kunnugt um þá tilhneigingu að vilja hafa mannvirkin dýr, fyrst og fremst dýr til þess að hundraðshlutinn verði sem hæstur. Ég ætla mér nú ekki að fara að fara út í orðskýringar á muninum á þessum tveimur latnesku heitum talentu og prósentu. En það fer náttúrlega alls ekki á milli mála að okkur er kleift að sneiða gersamlega hjá því arna með því að koma á stofn teiknistofu ríkisins sem láti sér nægja miklu minni álagningu en þá, sem einkateiknistofurnar láta sér nægja, og miklu lægri álagningu en þá, sem tæknideild Húsnæðismálastofnunarinnar lét glepjast til þess að áætla í sambandi við þessa opinberu þjónustu. Hv. þm. Helgi Seljan og síðar hv. þm. Karvel Pálmason sveigðu hér mjög krappt að ósið sem tekinn hefur verið upp sérstaklega í sambandi við hönnun íþróttamannvirkja hér á landi árum saman, þó að þeir töluðu ekki beinlínis um einstaka aðila í þessu sambandi. þar sem hv. þm. Karvel Pálmason talar um einn aðila sem komið hefði í veg fyrir skynsamlega stefnu í byggingu íþróttamannvirkja og annarra slíkra mannvirkja, þá megum við nú flestir vita við hvern hann átti, og ég á bágt með að trúa því að hefði einarður vilji löggjafarvaldsins komið fram, einarður vilji til þess að breyta þessu, þá hefði ekkí mátt kippa þessu í lag. Svo heimskir einstaklingar geta ekki verið í kerfinu að löggjafarvaldið ráði ekki við þá án þess að innleiða kannske að nýju lög um dauðarefsingu. En hitt er vafalaust, að við getum á ákaflega einfaldun hátt kippt þessum málum í lag, einmitt með þeim ráðum, sem flm. þessa ágæta máls hafa gert grein fyrir. Og ég legg á það ákaflega mikla áherslu að þetta mál fái eðlilega og skjóta meðferð í n. og því verði hraðað í gegnum þingið.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir góðar undirtektir við þessa till. og skemmtilegar umr. um hana. Inn í þær hefur dregist nokkuð bygging leiguíbúða og þáttur tæknideildar Húsnæðismálastofnunar í því sambandi. Ég hef haft það lengi á tilfinningunni og raunar fleiri og ég hygg flestir þeir sem málið hafa hugleitt, að Húsnæðismálastofnunin er að reisa leiguíbúðirnar með rasshendinni. Leiguíbúðirnar hafa aldrei verið óskabörn Húsnæðismálastofnunar, ekki neitt í svipuðum mæli svo sem Breiðholtsíbúðir Framkvæmdanefndar byggingaáætlunar voru á sínum tíma. Þess vegna flutti ég í fyrra hér í hv. Sþ. þáltill. um jafnrétti sveitarfélaga í dreifbýli og Reykjavík í húsnæðismálum, þar sem ég fór fram á það við ríkisstj. að hún léti endurskoða lög um leiguíbúðir þannig að þau yrðu færð til samræmis við löggjöfina um Breiðholtsíbúðir. En lög um leiguíbúðirnar eru með allt öðrum hætti orðuð og með allt öðrum ákvæðum en Breiðholtsíbúðirnar. T.d. segir í lögum um Breiðholtsíbúðir að ríkinu sé skylt að leggja fram allt að 80% af byggingarkostnaði, en í leiguíbúðalögunum eða lögum um 1000 leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga segir að helmilt sé að leggja fram allt að 80%. Þessi leyfi hafa alls ekki verið auðfengin, byggingarleyfin fyrir leiguíbúðum. Þau hafa forráðamenn hinna einstöku sveitarfélaga mátt toga út úr Húsnæðismálastofnuninni og það hefur kostað þá ekki fáar ferðir hingað suður sem mættu kannske bætast við hina voðalegu reikninga tæknideildar, því að það er náttúrlega ekki gert fyrir ekkert að ganga hér dögum og vikum saman um staðinn við að toga út þessi leyfi. Að endingu fengust í fyrravetur lánsloforð fyrir nokkrum hluta af þessum íbúðum sem beðið var um. Og það var heimilað að byrja á nokkrum til viðbótar án þess að fyrirheit væri gefið um lán eða dagsetningar í því sambandi. Nú hefur húsnæðismálastjórn aftur gefið út ný lánsloforð fyrir nokkrum hluta þeirra, en engan veginn öllum. Og síðan á að láta leiguíbúðirnar standa undir kostnaði við rekstur tæknideildarinnar eða jafnvel við rekstur Húsnæðismálastofnunar. Það er verið að gera leiguíbúðirnar visvítandi að einhverri grýlu á fólkið í landinu, einhverju ferlíki til „skræk og advarsel“. Það á að hræða sveitarfélögin frá því að ráðast í byggingu leiguíbúða með svona voðalegum reikningum. Það fer ekkert á milli mála að það var full þörf fyrir þessar leiguíbúðir. Menn ganga ekki að því að gamni sínu að ráðast í svona verkefni, forráðamenn sveitarfélaga. Það er misskilningur hjá húsnæðismálastofnunarfólki, ef það lítur svo á. Um nauðsynina bera vottinn hinar fjöldamörgu umsóknir sem borist hafa. Sumir þeir, sem hér hafa tekið til máls, hafa lagt til að sú leið yrði farið að víkka út húsameistaraembættið. Ég hef ekkert á móti því, síður en svo, enda er tekið fram í grg. að við teljum að endurskipulagning húsameistaraembættisins geti vel komið til greina, og ég hygg að með skipulagsbreytingum þar á gæti húsameistaraembættið vel annað þessu. En húsameistaraembættið hefur líka átt undir högg að sækja hjá arkitektum og það hefur legið undir stöðugum árásum undanfarið frá einstökum arkitektum sem maður hefur einhvern veginn haft á tilfinningunni að væru að jafna um það embætti vegna þess að það væri eitthvað að éta frá þeim. Í uppsiglingu er enn eitt mál. Þeir eru farnir að kvaka, því að það á að byggja skóla uppí í Breiðholti sem á að kosta 800 millj. og það eru einhverjir komnir þar með puttann hjá Reykjavíkurborg sem eru óhreinir til þess að hanna svo dýrt mannvirki, ekki með bréf upp á það að þeir megi teikna svona dýrt eða svona stórt og jafnvel kannske hvergi til nema á pappírnum. Það verður fróðlegt að sjá framvindu þess máls, en vafalaust verður Seljasókn ekki hannaður nema fyrir töluvert fé.



Herra forseti. Það er út af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði um lögin um byggingu 1000 leiguíbúða. Það er alveg rétt hjá honum að í þeirri löggjöf er aðeins um heimildarákvæði að ræða í sambandi við byggingu, en í lögunum um Breiðholtsframkvæmdirnar var um skylduákvæði að ræða. Það skylduákvæði var þó framkvæmt á þann veg að langsamlega mikill meiri partur af framkvæmdafénu var tekinn út úr hinu almenna kerfi Byggingarsjóðs ríkisins í stað þess að lögin kváðu á um að það ætti að afla sérstaks fjár til þess, þannig að það var svikið. Það, sem mestu máli skiptir í sambandi við lögin um byggingu á 1000 leiguíbúðum, var að þau voru sett af stjórn sem ætlaði að framkvæma heimildarákvæðið. En það er greinilegt að sú stjórn, sem nú situr, hæstv. núv. ríkisstj., hefur ekki og ætlar sér ekki að framkvæma það. Þar treysti ég á stuðning hv. þm. Páls Péturssonar um að koma hæstv. núv. ríkisstj. í skilning um að það er ætlast til þess af henni að hún framkvæmi þetta ákvæði, þó að um heimildarákvæði sé að ræða, því að það ætlaði sú ríkisstj. sem setti þau lög.



Herra forseti. Það er bara örstutt aths. vegna orða hv. 5. þm. Vestf. Þetta skylduákvæði um Breiðholtsíbúðirnar, það var alveg rétt hjá honum, hann sagði meiri hlutann af sögunni um hvernig það var framkvæmt. Það var tekið út úr húsnæðismálakerfínu, þessi 80%, og það var raunar gert svolítið meira, - vegna þess að gatnagerðargjöldin voru tekin inn í dæmið gat Reykjavíkurborg lagt sín 20% fram sem gatnagerðargjöld og 80% stóðu undir byggingu húsanna. Hitt eru svo aftur mistök, sem ber að harma, að í leiguíbúðalögunum skuli þetta hafa verið orðað með þeim hætti sem gert var, að það var heimildarákvæði, en ekki skylduákvæði. En þar er fyrst og fremst við að sakast frjálslynda vinstri menn sem höfðu með það að gera eða ráðh. í málinu, áttu félmrh. þegar lögin voru sett, og það var verst að Karvel skyldi ekki hafa bent honum á þetta meðan tími var ti1 að koma þessu í lögin á mótunarstigi. 



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram till. til þál. á þskj. 312, um rannsóknir og áætlanagerð um heyverkunaraðferðir. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hún hlutist til um að Rannsóknastofnun landbúnaðarins efni á næsta sumri til frekari rannsókna á heyverkunaraðferðum með það fyrir augum að finna með hverjum hætti verði staðið svo að heyskap að hann verði áfallalaus og fóðurgildi uppskerunnar verði vel tryggt. Með hliðsjón af niðurstöðum rannsókna skal gera áætlun um skipulegar framkvæmdir við bættan húsakost og tækjabúnað sem þætti þurfa að hrinda fram til þess að ná besta árangri og hagkvæmni við heyskap og hvers konar fóðuröflun. Áætlun þessa skal leggja fyrir næsta reglulegt Alþ. eða svo fljótt sem verða má.“ Í grg. með till. er í stuttu máli fjallað um efni hennar, þýðingu málsins fyrir íslenskan landbúnað og hugsanlegar leiðir til úrbóta. Mér þykir þó hlýða að fara frekari orðum um málið í heild ef það mætti verða til þess að styðja skjótari afgreiðslu till. hér á Alþ. og bættum búnaðarháttum í landinu. Það fer ekki milli mála að tíðarfarið í gróandanum og á heyskapartímanum hefur enn í dag meiri áhrif á afkomu bænda en margur hefði ætlað. Reynslan frá s.l. sumri er þar um órækasta sönnunin. Segja má að á svæðinu frá sunnanverðum Austfjörðum vestur og norður um land allt austur til Skagafjarðar hafi heyskapartíð verið fádæma vond. Í júlí og ágúst voru örfáir þurrir dagar og þá jafnan stakir dagar, svo að sólskinsstundir nýttust illa við þær aðferðir við heyskap sem algengast er að beita á þessu svæði. Þótt tækni við heyskap hafi fleygt fram hin síðari ár, þá virðist vanta herslumun til þess að bændur nái góðum heyjum þegar tíðarfarið er misjafnt. Rétt er nú þegar að skýra frá því að á haustnóttum var gerð könnun á því yfir allt land hversu gott eða vont það fóður var í reynd sem aflað var á síðasta sumri. Stóðu þar að verki bæði Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Rannsóknastofa Norðurlands og naut aðstoðar héraðsráðunauta við töku sýna vítt og breitt um landið. Niðurstöður þessar segja þá sögu að óþurrkarnir hafi rýrt fóðurgildi heyjanna mjög víða um 20–25%. Þær tölur, sem ég hef fyrir framan mig um fóðurgildi heyjanna frá s.l. sumri, eru fengnar snemma í haust og því um takmarkaðan fjölda sýnishorna að ræða. En þeir, sem tóku sýnin úr heystæðunum, hafa náð því að meta aðstæður furðurétt, því að það hefur komið í ljós við rannsóknir á fjölmörgum sýnum, sem Rannsóknastofnun landbúnaðarins hafa borist síðar, að niðurstöður hafa ekki raskast, ekki komið fram sá munur að hann sé merkjanlegur þegar meðaltöl eru fundin. Sé gerður samanburður á heyverkun á s.l. sumri og meðaltal áranna 1967–1974, þá kemur eftirfarandi í ljós: Á Vesturlandi þurfti að meðaltali á 7 ára tímabili 1.95 kg af töðu í fóðureiningu. Árið 1974 var taðan ívið betri en í meðalári, en 1975 þarf 2.38 kg í fóðureiningu eða heygæðin hafa rýrnað um ca. 22% frá meðaltalsárum. Á Vestfjörðum þarf 1.78 kg af töðu í fóðureiningu á viðmiðunarárunum, en 1975 þarf 2.2 kg í fóðureiningin og fóðurgildi minnkar um ca. 13%. Ekki eru mér tiltækar tölur um meðaltöl fyrri ára af Norðurlandi, en sumarið 1975 voru niðurstöður þessar: Í Húnavatnssýslum þurfti 2.1 kg í fóðureiningu, í Skagafirði 2 kg í fóðureiningu, í Eyjafirði þurfti 1.8 kg í fóðureiningu og í Þingeyjarsýslum þurfti 1.7 kg í fóðureiningu. Á Austurlandi þurfti 1.97 kg í fóðureiningu sumarið 1975 og hefur um 6% minna fóðurgildi en á árunum 1967–1974. Á Suðurlandi eru þessar niðurstöður óhagstæðastar, þar sem nú þurfti 2.46 kg af töðu í fóðureiningu á móti 1.96 á samanburðartímanum og er því um 25% lakari nú en í meðalári. Eins og sjá má af þessum niðurstöðum fara heygæðin að mestu eftir tíðarfarinu um sláttinn, og sannar það að bændur búa við öryggisleysi að þessu leyti og það í miklu ríkari mæli en margur mundi ætla og þolandi er. Þegar litið er til þess er rétt, áður en lengra er haldið, að leitast við að gera sér grein fyrir hverja þýðingu það hefur að heyforði bænda hefur eftir s.l. sumar um 13–25% minna fóðurgildi en í meðalári. Ætla má að heymagn á haustnóttum sé nú nálægt því að vera í meðallagi að vöxtum, sennilega lítið eitt minna en árið 1974, sem var gott heyskaparár víðast hvar og hey heldur betri þá en í meðallagi. En eftir þeim upplýsingum, sem búnaðarmálastjóri hefur fengið, áætlar hann að gildi heyforðans í ár sé um 40 millj. fóðureiningum minna nú, en það jafngildir rúmum 40 þús. smál. af kjarnfóðri sem væru að verðmæti um 1.5 milljarðar kr. Þessi fjárhæð mun alla vega rýra hag bænda sem þessu nemur, því að ef þeir spara sér kjarnfóðurkaupin frá því sem þarf til að vega upp á móti vondum heyjum, þá minnkar afrakstur búanna að sama skapi og ber því að sama brunni. Skaðinn er þegar orðinn og verður ekki bættur þjóðinni með öðrum hætti en þeim að finna leiðir til þess að bæta heyverkun hjá bændum til frambúðar, svo að slík vá sé ekki fyrir dyrum að riflegur hluti af áætluðum launum þeirra skolist í burtu með rigningarvatninu. Mönnum kann að þykja þessi fullyrðing mín vafasöm. En með óyggjandi tölum má sanna að bóndi með verðlagsgrundvallarbú, sem hefur svo slæm hey sem víða eru nú á Suður- og Vesturlandi, þarf að auka kjarnfóðurkaup um allt að 15 þús. fóðureiningar, hann verður að greiða fyrir það a.m.k. 500 þús. kr. og ætla ég að menn muni um minna. Eins og áður sagði, er rík þörf fyrir samstillt átak til að sporna við slíkum áföllum sem þeim er hér hafa verið rædd. Margar aðferðir hafa verið reyndar við þurrkun og geymslu heys og af ýmsum aðilum. Það má minna á votheysverkun sem reynd hefur verið meira og minna í fyllilega hálfa öld, víða með góðum árangri, en hefur þó ekki rutt sér svo til rúms að bændur hafi almennt nýtt hana í stórum stíl. E.t.v. er sú heyverkun beinasta leiðin út úr þeim ógöngum sem við stöndum í á þessu ári. En marga vankanta þarf að laga og finna þarf aðgengilegri aðstöðu við meðferð votheys áður en það eitt leysir vandann, og kem ég nánar að því síðar. Á sama hátt hefur margs konar aðferðum verið beitt við súgþurrkun og gefa þær allgóða raun, en hafa þó ekki náð þeirri fullkomnun að hægt sé að benda á hana sem allsherjartryggingu í verulegri óþurrkatíð, nema fyrir hendi sé yfirdrifinn og ódýr jarðhiti, sem þó hefur í för með sér viss vandamál sem leysa þarf, svo sem eins og ofþurrkun á hluta af heyinu í hlöðunni. í þessu sambandi er einnig rétt að gera sér grein fyrir því, að hverja þá leið sem við kjósum að fara við heyverkun, hvort sem það er votheysgerð, súgþurrkun eða þurrkun úti, heybinding eða meðferð heys í sæti, þá þarf sú aðferð að vera í samræmi við húsakost býlisins og þá tækni, sem við verður komið við meðhöndlun heysins, jafnt á sumri og vetri. Ég drap á það áðan að e.t.v. væri votheysgerð beinasta leiðin til þess að leysa vandann þegar óþurrkar ganga. Þetta er sagt vegna þess að ýmsar aðferðir eru þekktar og hafa verið hagnýttar í mörg ár sem eru hvort tveggja í senn viðráðanlegar sem vinnubrögð í vætutíð og tryggja allvel gæði heysins ef rétt er að heyverkuninni staðið Þó er það svo að það þarf enn að kanna vissa þætti þessarar heyverkunaraðferðar, t.d. hvort íblöndun maurasýru er nauðsynleg til að tryggja góða verkun, hvort betur henta flatgryfjur eða votheysturnar eða með hverjum öðrum e.t.v. ódýrari hætti mætti nú sama árangri, t.d. með því að saxa heyið í smærri búta, með ódýrari gerð geymsluhúsanna, með lofttæmingu eins og þeirri sem Einar Guðjónsson hefur beitt sér fyrir og vinnur stöðugt að að endurbæta. Sú aðferð hefur verið notuð í Hvammi undir Eyjafjöllum allt frá 1968 og viðar hin síðari ár og virðist skila góðu fóðri. Þá er rétt að minna á votheysverkun í útistökkum undir plasti sem búnaðardeild Rannsóknastofnunar landbúnaðarins hefur gert tilraun með að undanförnu. En allt um það, hverri aðferð sem beitt er við votheysgerð, þá mun það þegar allt kemur til alls ráða úrslitum um hversu þær nýfast að menn séu ekki neyddir til að búa við úreltar aðstæður og erfiðar, t.d. eins og þær að bera votheyið í höndunum fyrir fénaðinn. Það er því áríðandi að halda áfram þeim athugunum sem hafa verið í gangi hjá bútæknideildinni um notagildi hinna ýmsu tækja, sem hér eru á markaði og eru til þess gerð að létta vinnubrögð á búunum, svo sem hjólakvísl, fóðurvagnar, heyhnífar, rafknúnir eða dráttarvéladrifnir, rafmagnstallur á rennibrautum með gripklóm og fleira sem til greina kemur þegar leysa þarf þann vanda sem við er að fást þegar nota skal vothey í stórum stíl handa öllum gripum. Þá getur það ráðið úrslitum og öllu um afstöðu bænda að unnt sé að beita tækni við gjöf og alla meðhöndlun votheysins að vetrinum sem gæli sparað vinnu, gert vinnuna léttari og þrifalegri, en votheysgjöf þykir víða vera erfið og sóðaleg þar sem aðstöðu er ábótavant. Margra hugur stefnir að því að endurbæta svo súgþurrkunaraðferðir að með þeim hætti sé hægt að mæta misjöfnu tíðarfari. Súgþurrkun hefur verið reynd hér í nokkra áratugi og hefur vissulega orðið að verulegu liði við heyskapinn og þá alveg sérstaklega í þá veru að koma í veg fyrir heybruna og skaða af langvarandi hita í heyi. Hins vegar er varla hægt að ná besta árangri þegar mikill raki er í loftinu, t.d. með upphitun. Ég ætla mér ekki að gera hér neinn samanburð á þeim aðferðum sem reyndar hafa verið af tilraunamönnum. En til gamans vil ég rifja upp, að ég hygg að það hafi verið Sigurlinni Pétursson sem fyrstur manna kom fram með þá hugmynd hér að þurrka hey í hlöðu með undirblæstri. Fyrstu tilraunina mun hann hafa gert hér í Reykjavík, við Laugaveg, árið 1929 og er að finna frásögn af því í grein eftir Sigurlinna í Morgunblaðinu 2. okt. í haust. Umfangsmiklar athuganir hafa verið gerðar um súgþurrkun í ýmsu formi. Stjórn Búnaðarsambands Suðurlands gekkst fyrir því að gera athugun á því hvað reynsla hefði fengist um súgþurrkun á Suðurlandsundirlendinu. Athugunina gerðu þrír menn tilnefndir af Búnaðarfélagi Íslands og Búnaðarsambandi Suðurlands á útmánuðum 1950 og tók sú athugun til 47 bæja á svæði Búnaðarsambandsins. Skýrsla um athugun þessa er birt í Búnaðarritinu árið 1951. Mér virðist að niðurstöðu þeirrar athugunar sé best lýst með þessum orðum nm. sem tekin eru úr skýrslu þeirra. Þar segir m.a.: „Að okkar áliti hefur súgþurrkun yfirleitt gefist vel og langflestir, sem hafa haft hana, hafa stórhagnast á henni. Nokkur reynsla hefur fengist um það hvaða tæki henta best við súgþurrkun, og enn fremur hefur fengist reynsla fyrir því á hvern hátt best sé að verka heyið. Þó vantar alveg að gerðar verði vísindalegar tilraunir með súgþurrkun.“ Ég hygg, að þessi orð séu í gildi enn í dag. Þá vil ég minna á sérstaka n. eða vinnuhóp sem á vegum Orkustofnunar var starfandi á árunum 1951, 1952 og 1953 og kannaði aðstæður viða um land og safnaði upplýsingum um reynslu bænda og fleiri atriði, og voru niðurstöður birtar í skýrslu 1954. Þá hefur Baldur Líndal efnaverkfræðingur dregið saman upplýsingar um fyrri rannsóknir á heyþurrkun við jarðhita. Sú skýrsla var unnin á vegum Rannsóknaráðs ríkisins og birt í okt. 1974. Sú skýrsla geymir meginniðurstöður sem fengist hafa á undangengnum árum, einkum eftir 1960, við rannsóknir á heyþurrkun við heitt loft og verður að teljast hin mikilvægasta þegar efnt er til frekari rannsókna í því efni. Fleiri aðferðir eru raunar fyrir hendi en notkun jarðhita til þess að ná rakanum úr því lofti sem blásið er í gegnum heyið, og þarf vandlega að huga að því á hvern hátt mætti nota raforku í því skyni þar sem jarðhiti getur ekki komið að notum hjá bændum almennt. Áður gat ég um þurrkun úti á túni, heybindingu og ýmsar venjubundnar aðferðir, svo sem að láta hey standa í sæti, svo og að hirða laust hey beint í hlöðu. Í skýrslu búnaðardeildar frá 1972 er þetta m.a. staðfest: Þurrkun heys á töðuveili er allt of ráðandi aðferð við innlenda fóðuröflun. Mjög víða um land má gera ráð fyrir að um eða yfir 90% af töðufengnum sé þurrkað úti að mestu leyti. Í þessu sambandi þykir mér rétt að minna á það að eftir landshlutum er þetta dálítið ólíkt, og þó hygg ég að enginn skeri sig úr að þessu leyti neitt í svipaða átt og Vestfirðir. Ég hef hér upplýsingar um það að á sumrinu 1975 var t.d. í Fellshreppi 92% af fóðrinu verkað sem vothey, í Kirkjubólshreppi 86% af heyfengnum og í Óspakseyrarhreppi 75%. Meðaltalstölur af Vestfjörðum öllum munu vera þær að um 50% af heyfengnum sé verkað sem vothey. M.a væri ástæða til að kanna í hverju það liggur að þessi landshluti sker sig svo úr í þessu efni. Ég var að tala um þurrkunina úti á töðuvellinum. Um hana vil ég segja að það, hvernig þurrkun heppnast, ræður miklu um framleiðslukostnað heysins, fóðurgildi þess og nýtingu uppskerunnar þegar svona stór hluti er þurrkaður úti. Við útiþurrkunina ræður veðrið mestu um hvernig þurrkunin gengur. Þeir veðurþættir, sem mestu máli skipta fyrir heyþurrkunina, eru úrkoma, sólfar, loftbiti, loftraki og vindur, en allir þessir þættir eru örum breytingum undirorpnir hér á landi. Þessi atriði þarf öll að rannsaka nánar og halda áfram þeim athugunum, sem hafa verið í gangi og framkvæmdar af bútæknideild Rannsóknastofnunarinnar, um leið og fóðurtilraunir og efnagreiningar verða auknar til þess að tengja saman þessa tvo höfuðþætti landbúnaðarins: nýtingu grassins og gripaeldið, því að það, sem skiptir öllu máli að lokum, er með hverjum hætti við fáum best hey, þ.e.a.s. hvernig við tryggjum best fóðurgildi þeirrar uppskeru sem til er sáð og kostað er til með áburðargjöf Það fer ekki á milli mála að við erum vel í stakk búnir um rannsóknarmenn og aðstöðu á Keldnaholti, og það ætti ekki að þurfa að kosta verulegu fjármagni til svo að aðstaða væri nægjanleg á tilraunastöðvum úti um land til þess að undirbyggja þær rannsóknir sem till. þessi gerir ráð fyrir að unnið verði að. Á það hefur verið bent að Rannsóknastofnun landbúnaðarins og bútæknideildin hafa unnið að athugunum og samanburði á ýmsum heyverkunaraðferðum. Sú vinna er hin mikilvægasta í þessu efni og þeirri vinnu verður byggt það rannsóknarstarf sem framundan er. Við þær aðstæður og þau vandamál sem upp komu við heyskapinn á s.l. óþurrkasumri, er kallað á nýjar athuganir, og trúlega verður hægt að lesa einnig úr eldri tilraunum svör sem ekki hefur verið gefinn nægilegur gaumur fyrr en nú þegar bændur um stóran hluta landsins standa frammi fyrir fjárhagsvandræðum sem ótíðin átti ríkastan þátt í að kalla fram. Ég er þess fullviss að þegar rannsóknarmenn, bútæknimenn, sérfræðingar á sviði búfjárræktar og fóðrunar ásamt ráðunautum um byggingar bera saman bækur sinar, þá megi finna leiðir til að tryggja bændur betur en enn hefur tekist fyrir skakkaföllum af völdum ótíðar eins og urðu á síðasta sumri. Ég hef í þessari ræðu minni bent á ýmsar aðferðir sem til greina koma til að hamla gegn því öryggisleysi sem bændur eiga við að búa við heyöflunina. Ég hef rifjað upp, þó aðeins lauslega, þær niðurstöður sem birtar hafa verið um rannsóknir í þessu efni. Það þarf að sjálfsögðu að kanna miklu betur og gera fyllri tilraunir um ýmsa þætti þess. Ég hef trú á því að tæknin sé komin á bað stig um heyskap og fóðrun að bóndinn þurfi ekki að eiga allt sitt undir sól og regni lengur ef fjármagn skortir ekki til að breyta aðstöðu En til þess að það megi takast þarf að meta þá valkosti sem fyrir hendi eru, meta þýðingu þeirra til þess að varðveita sem best fóðurgildi hins nýslegna grass, meta hversu kostnaðarsamt kann að reynast að breyta um aðferðir til þess að ná besta árangri við fóðuröflunina og þá um leið sem ódýrustu fóðri. Þótt til mikils sé að vinna þarf að hafa það sífellt í huga að velja þann kost á hverju búi sem minnst fjárfestingarútgjöld fylgja, en leysir þó vandann á fullnægjandi hátt. Ég hef einnig bent á það hér og leitt að því rök að fjárhagsleg áföll þeirra bænda, sem búa við tíðarfar eins og það gerðist um mestan hluta landsins s.l. sumar, eru slík að ekki verður við það unað til framhúðar, þegar rekstrarkostnaður búanna fer langt fram úr þeim mörkum sem verðlagsákvarðanir eru byggðar á. Þeirri stöðu þarf að ná nú þegar að bændur geti mætt langvarandi óþurrkum eins og þeim, sem hafa hrjáð þá í sumar, án þess að stofna afkomu þeirra í verulega hættu. í þeirri fullvissu, að vandann megi leysa, hef ég leyft mér að flytja þessa till. til þál. og vænti þess að hv. Alþ. meti stöðu bænda svo, að úrbóta sé rík þörf að þessu leyti, og styðji hana. Það er að mínum dómi þjóðarnauðsyn að öryggi og bjartsýni megi marka viðhorf manna til landbúnaðarins og þeirra sem við hann starfa. Þá er ekki síður mikilvægt að óþurrkasumar eins og það, sem við áttum viðaða búa nú síðast, skapi ekki landbúnaðarmönnum aukinn kostnað í rekstri og það svo að jaðrar við efnahagslega uppgjöf og stöðvun atvinnurekstrarins og þá um leið framleiðslu hinna lífsnauðsynlegu fæðutegunda, sem frá honum koma, svo og þess hráefnis fyrir eftirsóttar iðnaðarvörur úr skinnum og ull sem eru hátt metnar bæði innanlands og utan. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu um þessa þáltill. Ég vil leyfa mér að leggja til að umr. um hana verði frestað á einhverju stigi og henni vísað til atvmn. til athugunar.



Herra forseti. Á þskj 297 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um sykurhreinsunarstöð í Hveragerði, sem hljóðar á þessa leið: Á síðasta þingi lagði ég þessa till. fram, en ekki vannst tími til þess að ræða hana þá. Er hún því lögð hér fram aftur nú til umr. og ályktunar. Vil ég nú gera nokkra grein fyrir helstu þáttum þessa máls. Með það í huga að auka og efla iðnað okkar þjóðar ásamt því að spara dýrmætan gjaldeyri er þessi till. flutt. Iðnaður hefur aukist og eflst hér á liðnum árum, en betur má ef duga skal. Það er sú atvinnugrein sem búa verður betur að og byggja markvisst upp í landi okkar, svo að hún geti veitt mörgum sinnum fleira fólki atvinnu heldur en hún gerir nú. Iðnaðurinn þarf líka að afla okkur gjaldeyris og spara gjaldeyri með því að flytja inn hrávöru og fullvinna hér innanlands. Kemur þá iðjuver til hreinsunar á hrásykri vissulega tilgreina skv. ítarlegum athugunum og áætlunum, sem Hinrik Guðmundsson verfræðingur hefur gert, er sýnt fram á að við gætum sparað a.m.k. 150 millj. kr. í gjaldeyri á ári með því að reisa hér á landi sykurhreinsunarstöð, en þó því aðeins að allur sá sykur, sem hér er notaður, færi í gegnum þessa stöð. Sú till., sem hér er flutt, gerir ráð fyrir að stöðin yrði reist í Hveragerði þar sem jarðvarmi er mikill, en við hreinum á sykri þarf allmikla gufu sem erlendis er framleidd í gufukatli með olíukyndingu. Hveragerði er einnig nærri aðaðmarkaðssvæðum landsins sem eru hér á Suðvesturlandi. Til landsins hefur hingað til eingöngu verið fluttur inn fullhreinsaður og pakkaður sykur til neyslu og iðnaðar, ýmis reyrsykur frá hitabeltislöndum eða rófnasykur frá Evrópu. Á undanförnum árum hefur sykurinnflutningur verið sem hér segir skv. hagskýrslum: Árið 1966 voru flutt inn 10 410 tonn, árið 1967 10 470 tonn, árið 1968 11 834 tonn, árið 1969 10 001 tonn, árið 1970 10252 tonn, árið 1971 9 653 tonn, árið 1972 10 133 tonn, árið 1973 9 450 tonn, árið 1974 10 236 tonn, eða að meðaltali þessi 9 ár 10 271 tonn. Þessi innflutningur hefur skipst þannig að af strásykri hafa verið flutt inn 8 684,4 tonn að meðaltali af molasykri 911,3 tonn, púðursykri 241,6 tonn, flórsykri 414,8 tonn og kandíssykri 18,9 tonn. Eins og þessar tölur sýna er sykurneysla íslendinga allstöðug um 10 þús tonn á ári. Sykurneyslan hefur verið mest um 55 kg á mann á ári, en hefur lækkað nokkur undanfarin ár og er nú tæplega 50 kg á mann á ári. Íslendingar eru í hópi þeirra þjóða sem nota hlutfallslega mestan sykur og er í því ekki að vænta að sykurneysla hér á landi aukist nema í hlutfalli við fólksfjölgun. Á árunum 1963 og1964 var byrjað að flytja inn sykur í smásöluumbúðum og slíkur innflutningur hefur aukist með árunum. Hann er nú um 30% af innfluttum strásykri og yfir 90% af innfluttum molasykri. Og í þeirri athugun, sem Hinrik Guðmundsson verkfræðingur, hefur unnið og hér er stuðst við, er gert ráð fyrir að flytja inn hrásykur lausan í lest og hreinsa hér og pakka til notkunar á innanlandsmarkaði í stað þess að flytja inn hreinsaðan og pakkaðan sykur eins og gert hefur verið. Nauðsynlegt er, áður en lengra er haldið, að gera sér nokkra grein fyrir hvaða stærð af verksmiðju okkur hentaði best. Að mínum dómi þarf hún fyrst og fremst að geta fullnægt innanlandsmarkaðnum eins og hann er í dag og helst með nokkurri aukningu. Sykurverksmiðjur eru af ýmsum stærðum. T.d. í Vestur-Þýskalandi skiptast þær um þessar mundir í eftirfarandi stærðarflokka miðað við afköst af hreinsuðum sykri: Verksmiðja, sem getur hreinsað allt að 7 500 tonnum á ári, er engin. Verksmiðjur sem geta hreinsað 7 501-12 500 tonn á ári eru tvær. Verksmiðjur sem geta hreinsað 12 501-20 000 tonn á ári, eru 8. Verksmiðjur sem geta hreinsað 20 000-30 000 tonn á ári, eru 20. Og verksmiðjur, sem geta hreinsað yfir 30 000 tonn á ári eru 25. Af þessu sést að sykurverksmiðjur af þeirri stærð, sem hentar hér á landi, eru allvel þekktar í Vestur-Þýskalandi og þá væntanlega víðar, en það mun vera verksmiðja sem afkastaði 12-20 þús. tonnum á ári. Að undanförnu hefur sykurverð sveiflast mikið á uppboðsmörkuðum sykurútflytjenda og fer það aðallega eftir árferði og uppskeru í sykurframleiðslulöndum. Reyrsykur frá hitabeltislöndunum er ódýrari í framleiðslu en rófnasykur frá Evrópu. Helstu sykurútflutningslöndin eru í hitabeltinu, t.d. Kúba og ýmis önnur ríki við Karabískahafið. Undanfarin tvö ár hefur sykruverð stigið hærra en nokkru sinni fyrr á uppboðsmörkuðum, en er nú aftur á niðurleið. Þau lönd, sem sykur var fluttur inn frá á árinu 1974 til Íslands, eru þessi: Frá Belgíu var flutt inn 875 tonn, frá Bretlandi 3 949 tonn, frá Danmörku 1037 tonn, frá Finnlandi 1526 tonn, frá Hollandi 84 tonn, frá Póllandi 560 tonn, frá Tékkóslóvakíu 845 tonn, frá Austur-Þýskalandi 401 tonn, frá Vestur-Þýskalandi 475 tonn, frá Sovétríkjunum hefur ekkert verið flutt inn á árinu 1974, en hefur oft verið flutt inn þaðan nokkurt magn, frá Bandaríkjunum 485 tonn. Eftirfarandi tölur bregða nokkru ljósi á sykurbúskap þeirra ríkja sem um ræðir. Hann hefur verið þessi á árinu 1974: Finnland hefur flutt inn 158 000 tonn, en út 19 þús. tonn. EBE-löndin hafa flutt inn 2 millj. 184 þús tonn, en út 1 millj. 128 þús. tonn. Pólland hefur flutt inn 28 þús, tonn, en út 183 þús, tonn. Tékkóslóvakía hefur flutt inn 165 þús, tonn, en út 189 þús. tonn. Austur-Þýskaland hefur flutt inn 285 þús. tonn, en út 186 þús. tonn. Sovétríkin hafa flutt inn 1 millj. 856 þús. tonn, en út 117 þús. tonn. Sósíalísku ríkin í Evrópu hafa alls flutt inn 2 millj. 836 þús. tonn, en út 733 þús. tonn. Bandaríkin hafa alls flutt inn 5 millj. 250 þús. tonn, en út 62 þús. tonn. - Enn fremur má gera sér nokkra grein fyrir því hvernig þetta hefur skipst meðal heimsálfa. Evrópa hefur flutt inn 6 mill,j. 760 þús, tonn, en út 1 millj. 916 þús. tonn. Norður-Ameríka hefur flutt inn 6 millj. 198 þús. tonn, en út 105 þús. tonn. Mið-Ameríka hefur flutt inn 24 þús, tonn, en út 8 millj. 197 þús. tonn, Suður-Ameríka hefur flutt inn 244 þús. tonn, en út 3 millj. 982 þús, tonn. Asía hefur flutt inn 6 mill,j. 379 þús. tonn, en út 3 millj. 320 þús, tonn. Afríka hefur flutt inn 1 mill,j. 768 þús. tonn, en út 2 millj. 138 þús. tonn. Ástralía hefur flutt inn 197 þús. tonn, en út 2 mill,j. 75 þús. tonn. Af framangreindum tölum er ljóst að megnið af sykurinnflutningi íslendinga kemur frá Evrópuþjóðum sem framleiða rófnasykur, en hann er dýrari en reyrsykur frá hitabeltislöndunum. Enn fremur eru flest ríki ekki sjálfum sér nóg um sykurframleiðslu og kaupa því það sem á vantar annars staðar að. Sá sykur kemur aðallega frá Suður-Ameríku og Ástralíu. Þau Evrópuríki, sem eru aflögufær um sykur, eru í efnahagsbandalögum sem í heild fullnægja ekki sykurþörfum sínum. Það virðist því nokkuð ljóst að ekki hefur verið fluttur inn sykur af offramleiðslubirgðum Evrópuframleiðenda, heldur hefur verið keyptur beint eða óbeint innfluttur sykur hinna ýmsu ríkja frá hitabeltislöndunum sem innflytjendur hafa síðan hreinsað og selt áfram. Þetta er einkar ljóst um Finnland sem hefur litla sykurframleiðslu, enda vaxa sykurrófur ekki nema allra syðst í Finnlandi. Af þessu má álykta að hyggilegast sé að kaupa hrásykurinn beint frá framleiðendum í Mið- eða Suður-Ameríku og hreinsa hann hér og neyta þess aðstöðumunar í innflutningi og notkun jarðgufu. Heimsframleiðslan á hrásykri á undanförnum árum hefur verið sem hér segir: Starfsárið 1964–1965 voru framleidd í öllum heiminum 67.7 millj. tonn. Árið 1965–1966 var það 67.9 millj. tonn. Árið 1966–1967 var það 69.7 millj. tonn. Árið 1967–1968 var það 71.2 millj. tonn. Árið 1968–1909 var það 74.4 millj, tonn. Árið 1969-1970 var það 80.7 millj. tonn. Árið 1970–1971 var það 77.2 millj, tonn. Árið 1971–1972 var það 77 millj. tonn. Árið 1972–1973 var það 81.1 millj. tonn. Árið 1973–1974 var það 86.3 millj. tonn. Árið 1974–1975 var það 86.1 millj. tonn. Tölur framleiðsluáranna 1974–1975 eru bráðabirgðatölur. Endanlegar upplýsingar liggja ekki fyrir enn þá. Af þessum tölum er ljóst að sykurframleiðslan í heiminum fer stöðugt vaxandi. Einnig er vitað að árið 1964–1965 er framleiðsla af rófnasykri 41.8% af heimsframleiðslunni, en 58.2% reyrsykur, en árið 1973–1974 er rófnasykurinn orðinn 37.9% af heimsframleiðslunni og reyrsykurinn 621%. Af þessum tölum er greinilegt að framleiðslan á reyrsykri vex miklu hraðar en fram leiðsla á rófnasykri. Á 10 ára tímabili hefur reyrsykursframleiðslan vaxið úr 39.4 millj. tonna í 53.6 millj. tonna, en rófnasykursframleiðslan á sama tíma úr 28.3 millj. tonna í 32.7 millj. tonna. Það er einnig ljóst að heimsframleiðslan á sykri hefur verið mjög mikil á starfsárinu 1972–1973 og næstu tvö starfsár þar á eftir er metframleiðsla bæði árin. Ekki reyndist það þó svo að þessi mikla framleiðsla hefði áhrif hér á landi til lækkunar fyrr en á árinu 1975. Hvað það er, sem veldur þessu, er ekki gott að segja. E.t.v. er það vegna minni framleiðslu á sykri í Evrópu. Eða er það vegna fjölþjóðasamtaka sykurframleiðenda og sykurinnflutningslanda sem gert hafa með sér samninga. Vitað er að til þess að hemja hinn frjálsa markað var sett ákveðið viðmiðunarverð, settar reglur um lágmarksbirgðir af sykri, 10–20%, sem haldið væri eftir í geymslum og hægt væri að set,ja á markaðinn ef verð hækkaði yfir ákveðin mörk, og kvöð um að draga úr framboði á sykri ef verð lækkaði niður fyrir ákveðin mörk. Enn fremur var ákveðinn útflutningskvóti, 7 millj. 708 þús, tonn, af hrásykri sem var skipt á sykurútflytjendur í hlutfalli við fyrri útflutning þeirra. Um þetta leyti var sykurframleiðslan í heiminum um 80 millj. tonn á ári og þá er ljóst að útflutningskvótinn var aðeins 10% af heimsframleiðslunni. Undanskilinn var allur sykur sem var seldur innan ramma sykursamnings Breska samveldisins og samkv. sykurlögum Bandaríkjanna og samkv. sykursamningi Afríkuríkja og einnig sykurútflutningur Kúbu til sósíalískra ríkja. Enn fremur er sykurframleiðslu og sykurverslun Efnahagsbandalags Evrópu stjórnað með reglugerðum og fyrirmælum frá höfuðstöðvum þess í Brüssel, en þar er m.a. ákveðið fyrir fram hvað mikill sykur hvert aðildarríki megi framleiða á hverjum tíma og hvernig verðlagi skuli háttað. Af framangreindu má draga þá ályktun, að megnið af sykurframleiðslu heimsins sé selt samkv. sérstökum verslunarsamningum framleiðenda og kaup-enda sem vænta má að séu að jafnaði hagstæðari en þau kjör sem fást á uppboðsmörkuðum. hví er sérstök ástæða til að athuga möguleika á slíkum hrásykurkaupum í sambandi við fisksölu til sykurframleiðsluþjóða, einkum þeirra sem búa í hitabeltinu. Þar er sykurinn ódýrastur í framleiðslu og þar búa þær þjóðir sem helst þurfa á fiskmeti að halda. Í nóv. s.l, kom hingað til lands sendiherra Kúbu á Íslandi sem hefur aðsetur í Svíþjóð. Kom hann til þess að undirrita viðskiptasamning, sem gerður var milli Íslands og Kúbu. En við Kúbu hafa Íslendingar áður haft viðskipti m.a. annars selt þangað fisk og keypt þaðan sykur og fleiri vörur. Þegar sendiherrann var staddur hér á landi hafði blaðamaður við hann viðtal vegna hugsanlegra viðskipta og spurði þá hvort hugsanlegt væri að kaupa hrásykur frá Kúbu og borga t.d. með saltfiski. Sendiherrann sagði, með leyfi forseta: „Kúba er stórframleiðandi á hrásykri og við seljum sykurframleiðslu okkar í formi hrásykurs til útlanda. Við framleiðum nú um 6.5 millj. tonna af hrásykri. Við notum sjálfir um 1/2 millj. tonna, sem fer til neyslu og iðnaðar, en 6 millj. tonna flytjum við út til ýmissa landa. Án þess að ég hafi hugsað þessa hugmynd sérstaklega, að selja hrásykur fyrir fisk, þá virðist hún vera athyglisverð og verð nánari skoðunar.“ Þetta voru ummæli sendiherra Kúbu. Af ummælum sendiherrans er ljóst að ekki er ósennilegt að hægt væri að gera viðskiptasamning við Kúbu um þessi viðskipti. Er þá komið að því að gera nokkra grein fyrir stofnkostnaði verksmiðju sem okkur mundi henta. Eins og áður er fram tekið er gert ráð fyrir að reisa sjálfa verksmiðjuna með pökkunaraðstöðu og geymslu fyrir hreinsaðan sykur í Hveragerði. Þar er næg jarðgufa og vatn og vinnuafl. Hrásykurgeymsla ásamt geymslu fyrir hreinsaðan sykur til daglegrar afgreiðslu yrði reist í Sundahöfn í Reykjavík. Hinrik Guðmundsson verkfræðingur hefur gert þessa kostnaðaráætlun, og í þeirri áætlun, sem hér fer á eftir, - er að mestu gengið út frá tilboðum frá BMA í Þýskalandi í öll tæki, stálgrindur og innréttingar, en útlitsteikningar eru frá Lueks & Go. Einnig er stuðst eftir þörfum við upplýsingar sérfróðra manna á hinum ýmsu sviðum. Miðað er við iðjuver sem getur hreinsað 50 tonn af sykri á sólarhring, en er rekið á tveimur vöktum. Þriðju vaktinni má bæta við þegar þörf krefur, og ætli þessi verksmiðja að geta fullnægt þörfum þjóðarinnar í a.m.k. 20–30 ár. Gert er ráð fyrir að öll pökkun fari fram í dagvinnu og að pakka 35% af strásykrinum og öllum molasykrinum og öðrum sykurtegundum í smáumbúðir. Allir kostnaðarliðir eru ríflega áætlaðir og er því enginn sérstakur liður fyrir ófyrirséðu. Þessi stofnkostnaðaráætlun er þá svona: 1. Byggingarkostnaður með heimtaugargjöldum er 185 millj. kr. 2. Lóðargjöld 10.4 millj. 3. Vélar, tæki, stálgrindur, fob.-verð 400 millj. 4. Flutningskostnaður og uppskipun 18 millj. 5. Tollar og söluskattur 125 millj. 6. uppsetning véla og tækja, gangsetning 80 millj. 7. Sérfræðingar 12 millj. 8. Frágangur á lóð 1.6 millj. 9. Bifreiðar 23 millj. 10. Þjálfun starfsfólks 1 millj. 11. Vaxtakostnaður á byggingartímanum 50 millj. 12. Veltufjármunir 223 millj. Stofnkostnaður yrði þá alls 1 milljarður 729 millj., en tollar og söluskattur eru þarna áætlaðir 125 millj., sem er ekki óeðlilegt að væru dregnir frá, og er þá stofnkostnaðurinn án tolla og söluskatts 1 milljarður 4 millj. Ég tel að tolla og söluskatt væri ekki óeðlilegt að draga frá þar sem þeir koma ekki á sykurinnflutning, eru ekki lagðir á hann. Því er sanngirnismál að athugað verði hvort ekki sé hægt að minnka þennan stofnkostnað með því að draga þessa tolla frá. á það ber einnig að líta að það samrýmist ekki að ætla fyrirtækinu annars vegar að standast samkeppni við erlendar sykurverksmiðjur og krefjast hins vegar stórra fjárhæða í tollum og söluskatti, sem keppinautarnir eru lausir við. Auk þess eru hin erlendu fyrirtæki flest gamalgróin, vafalaust með eignir sinar afskrifaðar að miklu eða öllu leyti. Á það skal sérstaklega bent að innlendir kostnaðarliðir eru reiknaðir á verðlagi í sept. 1975, en tilboð BMA á væntanlegu verði 1976. Byggingarkostnaður er miðaður við verksmiðju og geymslubyggingu ásamt og skrifstofuhúsnæði úr steinsteypu í Hveragerði svo og járn- og stálgrindaskemmu við Sundahöfn hvort tveggja samkv. uppdráttum Lucks á Co. og BMA. Heimtaugargjöld eru innifalin. Lóðargjöld, í Hveragerði er gatnagerðargjald af 20 þús. fermetra lóð og 1 800 fermetra húsi 4 millj. 360 þús. kr. Í Reykjavík er gatnagerðargjald af 13 þús. rúmmetra skemmu 5 millj. 850 þús. kr., byggingarleyfisgjald er 15 2100 kr. og holræsagjald o.fl. 7 900 kr. eða alls 6 millj. 10 þús. kr. Vélar, tæki og stálgrindur, þessi liður er samkv. tilboði BMA og innifelur í sér öll tæki og áhöld til verksmiðjunnar að meðtöldum raflögnum, lömpum og leiðslum svo og nauðsynlegum varahlutum. Það er vafalaust margt af því, sem er tilgreint í tilboðinu, unnt að smíða hérlendis eftir uppdráttum BMA, en það gæti lækkað þennan lið og flutningskostnað að mun. Flutningskostnaður og uppskipunarkostnaður er áætlaður samkv. upplýsingum frá Eimskipafélagi Íslands hf. og Hafnarskrifstofunni. Tollur og söluskattur eru metnir samkv. tollskrá og með hliðsjón af vörum og vörumagni. Vörugjald er ekki tekið með í þessum útreikningum. Uppsetning véla og tækja er áætluð með hliðsjón af uppsetningarkostnaði ýmissa verksmiðja hér á landi. Innifalinn er kostnaður af sérfræðingum seljanda tækjanna við uppsetningu þeirra. Sérfræðingar, hér er áætlaður kostnaður vegna sérfræðinga við undirbúning og byggingu verksmiðjunnar. Frágangur lóðar þarfnast ekki skýringa. Bifreiðar, gert er reið fyrir tveimur yfirbyggðum flutningabifreiðum með sturtum. Hvor bifreið þarf að geta flutt 13 tonn af sykri í ferð. Enn fremur er gert ráð fyrir bifreið fyrir forstjóra og sendibifreið. Þjálfun starfsfólks, rétt þótti að gera ráð fyrir nokkurri upphæð í þessu skyni. Vaxtakostnaður á byggingartímanum er áætlaður með hliðsjón af tilboði BNIA, en þar er gert ráð fyrir 1/3 greiðslu við pöntun tækjanna, 1/3 greiðslu að hálfnuðum afgreiðslufresti og 1/3 greiðslu við afhendingu varanna. Þá er einnig vitað nokkurn veginn hvernig greiðslur falla á byggingartímanum. Veltufjármunir eru fundnir þannig að áætlaður eru meðalbirgðir af hrásykri 1300 tonn, vörubirgðir af hreinsuðum sykri 400 tonn, gjaldfrestur til heildsala 2500 tonn. Mundi það gera um 500 millj. 900 þús. Gjaldfrestur er aftur áætlaður frá hrásykursseljanda 3 þús. tonn sem væri þá 285 millj. sem dragast frá þessum 500 millj. og yrði þá 215 millj. 900 þús. sem þyrfti í veltufé. Auk þess er talið rétt, að áætla sjóð til daglegra viðskipta 7 millj. kr. Þess vegna er þessi liður áætlaður 222 millj. 900 þús. kr. Rétt er að gera sér ofurlitla grein fyrir því hvernig rekstur sykurhreinsunarstöðvar kæmi út hér á landi, en hér er eingöngu um að ræða áætlunartölur miðað við verðlag í sept. 1955 sem mun vera verulega hærra en sykurverð er nú. Það eru þá fyrst tekjur. Strásykur í 50 kg pokum, 5785 tonn, er áætlaður 734 millj. 695 þús. Strásykur í 2 kg pokum, 3115 tonn, yrði 445 millj. 445 þús. Molasykur í 1 kg pokum, 1 þús. tonn, yrði 166 millj. Flórsykur, 500 tonn, yrði 83 millj. Púðursykur, 250 tonn yrði 41 millj. 500 þús. Kandíssykur 20 tonn, 5 millj. 720 þús. Melassi 660 tonn, 21 millj. 120 þús. Samtals yrðu tekjur 1 milljarður 497 millj. 480 þús. kr. Gjöld yrðu aftur þessi: Hrásykur, 11 600 tonn, 1 milljarður 183 millj. 200 þús. kr. Rekstrarvörur, ýmis efni og umbúðir, 38 millj. Gufa, 33 þús. tonn, 1 millj. 650 þús. kr Rafmagn, 1 millj. 300 þús. kwst., 7 millj. Viðhald og viðgerðir 1 millj. Flutningskostnaður Reykjavík-Hveragerði og Reykjavík aftur til baka 6 millj. Opinber gjöld, 1% aðstöðugjald o.fl. 14 millj. Iðnlánasjóðsgjald. 06%, 7 millj. 864 þús. Samtals breytilegur kostnaður 1 milljarður 258 millj. 714 þús. kr. Fastur kostnaður af mannahaldi 68 millj., skrifstofukostnaður 1 millj. 500 bús., lóðaleiga 340 þús., tryggingar 4 millj., fasteignagjöld 13 millj. 500 þús., afskriftir 55 millj. 290 þús. Samtals 712 millj. 630 þús kr. fastur kostnaður. Rekstrarhagnaður fyrir vexti yrði þá 96 millj. 136 þús. kr. og yrði sama niðurstöðutala gjaldamegin 1 milljarður 497 millj. 480 þús. kr. Vil ég gefa nokkrar skýringar við þennan rekstrarreikning. Við ákvörðun á verksmiðjuverði á hreinsuðum sykri er höfð hliðsjón af kostnaði á innfluttum sykri. Í tekjuliðum er gert ráð fyrir verði til heildsala á sykrinum. Verð á melassa er ákveðið meti hliðsjón af verði á fóðurvöru, en melassi er ágætt fóður í nautgripi, einkum um burðartímann, og er gert ráð fyrir að hægt verði að nýta hann til fóðurs. Rekstrarvörur eru áætlaðar samkv. rek rekstrarvöruskrá frá BMA og verðupplýsingum frá viðkomandi framleiðendum og seljendum varanna. Gufuverð er ákveðið samkv. upplýsingum frá jarðboranadeild Orkustofnunar. Rafmagnsverð er reiknað samkv. gjaldskrá Rafveitu Reykjavíkur sem er nokkru hærra en gjaldskrá Rafmagnsveitu Hveragerðis. Viðhald og viðgerðir er áætlað með hliðsjón af því að varahlutir eru með í tilboði BWA. Flutningskostnaður frá Beykjavík til Hveragerðis og frá Hveragerði til Reykjavíkur er áætlaður með hliðsjón af flutningskostnaði á lípariti úr Hvalfirði til Sementsverksmiðju ríkisins á Akranesi. Farnar yrðu 16–20 ferðir á viku með hrásykur til Hveragerðis og hreinsaðan sykur til Reykjavíkur. Laun bifreiðastjóra eru innifalin, en ekki afskriftir, þær eru í heildarafskriftum. Opinber gjöld eru reiknuð samkv. lögum og reglugerðum, aðstöðugjald, sem er 1% fyrir iðnað, er aðalgjaldið, en önnur gjöld eru minni háttar. Iðnlánasjóðsgjaldið er 0.6% af sama stofni og aðstöðugjaldið. Kostnaður af mannahaldi er áætlaður með hliðsjón af Kaupgjaldi viðkomandi stétta frá 1. okt. 1976 og hlunnindum þeim til handa. Reiknað er með forstjóra, sérfræðingi, skrifstofustjóra, 3 skrifstofumönnum, verkstjórum og handverksmönnum 10 og verkafólki 44, samtals 60 manns. Skrifstofukostnaður er áætlaður fyrir pappír, ritföng, síma og burðargjöld og þess háttar. Lóðaleiga er reiknuð út samkv. leigugjaldi í Reykjavík og Hveragerði. Trygginkar eru áætlaðar samkv. upplýsingum tryggingafróðra manna. Fasteignagjöld eru reiknuð út samkv. reglum um þau í Reykjavik og Hveragerði. Helst þeirra eru fasteignaskattur, vatnsskattur, brunabótaiðgjald með söluskatti. Afskriftir eru ákveðnar eins og þær eru venjulegast ákveðnar. Rekstrarafgangur á fyrsta ári fyrir vexti er samkv. framangreindum forsendum rúmlega 96 millj. eða 96% af stofnkostnaði fyrirtækisins. Sé gert ráð fyrir að afskrifa fyrirtækið árlega um sömu upphæð, 55.29 millj. kr., skilar það stofnkostnaðinum að fullu á 18 árum með rúmlega 18% vegnum meðalvöxtum. Hins vegar má gera ráð fyrir að umsetning fyrirtækisins vaxi með tímanum í hlutfalli við fjölgun þjóðarinnar, en það mundi bæta hag þess umfram það sem hér er reiknað. Fyrirtækið mundi fljótlega greiða skatta til hins opinbera umfram þær 35.7 millj. kr. á ári sem í upphafi er gert ráð fyrir að það greiði samkv. þessum rekstrarreikningi. Gert er ráð fyrir að hrásykursverð frá Rotterdam sé um 17% lægra en á hreinsuðum sykri frá sama stað. Flutningskostnaður yrði um 42% minni, uppskipunargjald yrði um 34% minna, önnur gjöld, svo sem vörugjald, leyfisgjald, bankakostnaður og fleira, yrði 20–30% minna. Væri því sennilegt að sparast mundu á þessum líðum í kringum 28% og mundi stuðla að hagkvæmara sykurverði. Þá er líka rétt að benda á að öll sú vinna og orka, sem notuð væri við hreinsunina, er innlend, en ekki keypt erlendis frá, og er það meginkosturinn við þessa tilhögun. Um mengun frá slíkri stöð er ekki að ræða, að því að mér er tjáð. Rekstrarlegir yfirburðir innlendrar sykurhreinsunarstöðvar eru einkum í því fólgnir að nota ódýra jarðgufu og sparnaður á flutningsgjöldum og út- og uppskipunargjöldum. Í áætlun, sem hér hefur verið lýst, er reiknað með árlegri notkun 33 þús. tonna af jarðgufu sem kostar samkv. upplýsingum jarðboranadeildar Orkustofnunar 50 kr. tonnið, en það er um 1/23 af verði gufu sem er framleidd í gufukatli með kyndingu ódýrustu svartolíu. Þessi sparnaðarliður nemur 36.3 millj. kr. á ári. Flutningskostnaður á innfluttum hreinsuðum sykri í sekkjum og kössum er nú 6944 kr. á tonn frá Rotterdam, en flutningskostnaður á fóðurvöru lausri í lest er 4278 kr. á tonn og á áburði lausum í lest 3772 kr. tonnið frá sama stað. Þar sem hr.'tsykur er eðlisþyngri en fóðurvara er flutningur á honum vafalítið ódýrari en á fóðurvöru, og með hliðsjón af flutningskostnaði á áburði er ekki ósennilegt að reikna megi með því að flutningskostnaður á hrásykri lausum í lest sé um 4 þús. kr. tonnið frá Rotterdam. Við innflutning á hrásykri þarf að flytja inn um 9% meira magn en af hreinsuðum sykri. Þegar tillit hefur verið tekið til þess er sparnaður á flutningskostnaði um 29.7 millj. kr. á ári. Þessi sparnaðarliður gæti orðið hærri ef hrásykurinn yrði fluttur samkv. sérstökum samningum við flutningaskip sem væri í förum á þeim slóðum sem flytja ætti hrásykurinn frá. Uppskipunarkostnaður á pökkuðum sykri og sekkjum eða kössum er nú 1140 kr. á tonn + 230 kr. á tonnið vörugjald til hafnarsjóðs, eða 1370 kr. á tonn, en með hliðsjón af upplýsingum frá Áburðarverksmiðju ríkisins í Gufunesi má reikna með uppskipunarkostnaði á hrásykri lausum úr lest 390 kr. tonnið + vörugjald 64 kr. til hafnarsjóðs eða alls 454 kr. á tonn. Þessi sparnaðarliður mundi þá nema um 9.4 millj. kr. á ári. Rekstrarlegir yfirburðir innlendrar sykurhreinsunarstöðvar eru samkv. þessum þremur líðum rúmlega 75 millj. kr. á ári. Herra forseti. Þessi þáltill. er flutt hér til þess að fá úr því skorið hvort ekki sé þjóðhagslega hagkvæmt að byggja hér á landi og reka sykurhreinsunarstöð, sem telja verður mjög líklegt eins og hér hefur verið bent á. Ég tel það brýnt hagsmunamál allrar þjóðarinnar að innlend iðnaðarframleiðsla verði efld svo sem kostur er, ekki aðeins tímabundið á meðan við erum að komast út úr þeim mikla efnahagsvanda sem við erum nú að glíma við, heldur með traustri uppbyggingu til frambúðar. Forsenda þess, að lífskjör landsmanna séu góð, er að allir hafi nóg að starfa og að við það aukist þjóðarhagur. Fjarfestingarstefna okkar hlýtur því að hafa það að meginmarki að sú fjárfesting, sem sýnir mesta arðsemi, hafi forgang. Slík vinnubrögð tryggja örastan vöxt þjóðarteknanna. Með tilliti til þess veigamikla hlutverks, sem íslenskur iðnaður gegnir og hlýtur að gegna í atvinnuuppbyggingu landsins í framtíðinni. er eðlilegt að hlutur hans í fjármagni til fjárfestingar sé mikill. Verður því að álíta að nauðsynlegt sé að ítarleg athugun á hugmynd um sykurhreinsunarstöð fari sem fyrst fram. Herra forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til atvmn.