Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að fyrirspurn um lengingu Akureyrarflugvallar, 368. mál á þskj. 610, frá Birki Jóni Jónssyni, er kölluð aftur.

Forseti vill láta þess getið að um klukkan tvö í dag, að loknum umræðum um störf þingsins, fer fram utandagskrárumræða um úthlutun byggðakvóta. Málshefjandi er hv. þm. Guðni Ágústsson. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs í dag til að gera að umtalsefni skattamál, ekki síst í ljósi þeirrar hörðu andstöðu sem virtist birtast gagnvart skattalækkunaráformum ríkisstjórnarinnar í niðurstöðum flokksstjórnarfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um síðustu helgi. Það má segja að varla geti með skýrari hætti birst sá ágreiningur sem er milli ríkisstjórnarinnar annars vegar og VG hins vegar en í viðhorfi til skattalækkana á fyrirtæki. Ríkisstjórnin hefur gefið út yfirlýsingu um að lækka eigi tekjuskatt fyrirtækja úr 18% í 15% en flokksstjórn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs virðist hafa allt á hornum sér í því sambandi. Ríkisstjórnin telur mikilvægt að styrkja samkeppnis- og rekstrarstöðu íslenskra fyrirtækja með skattalegum aðgerðum en af máli manna í Vinstri hreyfingunni – græns framboðs virðist þar vera um að ræða viðhorf sem birtist í orðum eins og að um sé að ræða einhverja sérstaka þjónkun við auðvaldið í landinu, svo notað sé orðalag sem mönnum virðist vera tamt á þeim bæ. Þessi viðbrögð VG eru sérstaklega athyglisverð í ljósi þess að eins og nú háttar í efnahags- og atvinnulífi okkar er sérstaklega mikilvægt að atvinnulífið fái jákvæð skilaboð frá stjórnvöldum einmitt um að unnið verði að því að bæta áfram starfsumhverfi þess en slík skilaboð felast í yfirlýsingunni um 15% skattinn. Mig langar í þessu sambandi að vekja athygli, herra forseti, á nýútkominni bók Rannsóknarmiðstöðvar um samfélags- og efnahagsmál, Cutting Taxes to Increase Prosperity, sem út kom í gær en þar fjalla fjölmargir innlendir og erlendir fræðimenn um skattamál og gera m.a. góða grein fyrir þeim mikla árangri sem skattalækkunaraðgerðir ríkisstjórna undanfarinna ára hafa skilað hér á landi. Svo ég snúi máli mínu aftur að Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þá langar mig til að spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að flokkur hans leggist eindregið gegn því að skattar á fyrirtæki verði lækkaðir og þá kannski um leið hvort enn séu uppi áform af hálfu þess flokks 

Herra forseti. Hv. þingmaður sem tilheyrir stjórnarliðinu og hefur stutt ríkisstjórnir undanfarin ár ætti kannski að velta því fyrir sér hvers vegna það er sem menn ræða nú neyðarráðstafanir í efnahagsmálum á Íslandi og skrifa um það langar blaðagreinar í opnu Morgunblaðsins að grípa verði til viðamikilla ráðstafana annars fari hér allt í kaldakol. Það er alla vega ekki við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð að sakast í þeim efnum. Við höfum ekki hagað hagstjórn á Íslandi þannig undanfarin ár að nú þurfi að grípa til neyðarráðstafana, halda neyðarfundi með bönkunum sem reyndar ekkert kemur út úr, en það er önnur saga. Við höfum talið að það svigrúm sem væri til skattalækkana ætti fyrst og fremst að gagnast lágtekjufólki á Íslandi sem hefur fengið á sig auknar skattbyrðar á undanförnum árum vegna þess að skattleysismörk hafa ekki fylgt verðlagi hvað þá launaþróun. Þó að sú hækkun persónuafsláttar verði nú, sem boðuð er í tveimur áföngum, vantar mikið upp á að skattleysismörkin komist upp í það sem þau ættu að vera þegar núverandi kerfi hélt innreið sína, tugi þúsunda kr. Í öðru lagi höfum við haft útfærðar hugmyndir um hvernig breyta ætti álagningu fjármagnstekjuskatts og það er óbreytt afstaða okkar að það væri betra kerfi og réttlátara kerfi að taka upp frítekjumark og hlífa almennum sparnaði við skattlagningu en þeir sem hafa miklar fjármagnstekjur greiddu eitthvað meira í staðinn, t.d. 14% í staðinn fyrir 10 og samt væri fjármagnstekjuskattur á Íslandi eftir slíka breytingu með því lægsta sem þekkist í heiminum. Við höfum í þriðja lagi ekki talið það forgangsverkefni að lækka enn frekar skatt á fyrirtæki. Það er búið að gera mjög vel í þeim efnum og tekjuskattur lögaðila á Íslandi er með því lægsta sem þekkist innan OECD, verður sá næstlægsti sem fyrir finnst með breytingunum úr 18% niður í 15. Og hafi hv. þingmaður ekki áttað sig á því enn þá, þá er Vinstri hreyfingin – grænt framboð ekki nýfrjálshyggjuflokkur. Við trúum ekki á hagfræði Chicago-háskólans heldur 

Herra forseti. Það er ekki hægt annað en klóra sér í höfðinu yfir stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í skattamálum, stefnu sem gengur út á það að hækka skatta þrátt fyrir að það sé auðvitað gömul saga og ný að lágir skattar hafa í för með sér meiri ábata fyrir fólk og fyrirtæki en þar sem skattbyrði er þung. Þetta sýna allar mælingar og allir taka undir nema hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hans ágæti flokkur sem vill m.a. í því árferði sem nú ríkir í íslensku efnahagslífi frekar hækka skatta en lækka þá. Við í Sjálfstæðisflokknum erum ekki sammála þessari stefnu og það sem meira er, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson benti á, þá kom út bók í gær sem heitir Skattalækkanir til kjarabóta þar sem fræðimenn á þessu sviði komast allir að þeirri niðurstöðu að lágir skattar hafi í för með sér ábata fyrir fólkið í landinu, fyrir atvinnulífið og þjóðfélögin öll.  
             Við hljótum að fagna því að ríkisstjórnin hafi í tengslum við gerð kjarasamninga ákveðið að lækka tekjuskatt á fyrirtæki úr 18% í 15 og ég vonast til að þetta sé einungis fyrsta skrefið í skattalækkunarferli núverandi ríkisstjórnar. Ég efast reyndar ekki um að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sýpur hveljur þegar hann heyrir mig nefna þetta en það væri sannarlega þjóðinni og landsmönnum öllum til bóta ef ríkisstjórnin réðist í frekari skattalækkanir. 

Virðulegi forseti. Þegar ég hlýði á mál hv. þingmanna Birgis Ármannssonar og Sigurðar Kára Kristjánssonar um lægri skatta og aukna velferð velti ég því fyrir mér hvort það þýði þá líka engir skattar, hámarksvelferð. Það er nú svo að við búum við ákveðið kerfi og spurningin er hvernig við forgangsröðum í skattamálum. Við frjálslynd höfum lagt megináherslu á að jafna þann velferðarhalla sem ríkt hefur í skattamálum, velferðarhalla sem Sjálfstæðisflokkurinn ber höfuðábyrgð á þar sem láglaunafólk í þjóðfélaginu hefur borið og þurft að bera æ þyngri skattbyrðar. Það er kannski um þau atriði sem við ættum að fjalla sérstaklega í dag. Við frjálslynd höfum lagt megináherslu á það að skattleysismörk verði hækkuð fyrir láglaunafólk upp í 150 þús. kr. Það mundi þýða mestu og bestu velsæld fyrir þá sem mest þurfa á því að halda. Við erum þá ekkert að fjalla um einhverja fornaldarhugmyndafræði kommúnismans um það hvernig stjórna eigi þjóðfélaginu heldur nútímaviðhorf og nútímaaðferðir sem koma þjóðfélaginu og borgurunum sem allra best. Um það snýst málið. En ríkisstjórnin hefur ákveðið að lækka skatta á fyrirtæki sérstaklega, það er ákveðið forgangsverkefni til að niðurgreiða ákveðinn hluta þeirra kjarasamninga sem gerðir hafa verið nýlega. Það kann að vera gott og blessað og það kann vel að vera að nauðsynlegt sé að lækka skatta á fyrirtæki en forgangsatriðið í hugum okkar frjálslyndra er að gert sé jafnt við fólk, að skattar séu lækkaðir þar sem mest þarf á að halda. Velferðarhallinn í þjóðfélaginu hefur komið til vegna þess að skattbyrði á láglaunafólk hefur verið að hækka og hækka fyrir tilverknað óslitinnar þrautsetu Sjálfstæðisflokksins í valdastólum frá 1991.

Hæstv. forseti. Það er grundvallaratriði að hér á landi sé öflugt og framsækið atvinnulíf sem heldur uppi atvinnu og skapar tekjur fyrir samfélagið og það er ein meginforsenda þess að við getum haldið uppi öflugu velferðarkerfi, eflt það og styrkt. Það eru gömul sannindi og ný. Það er líka afar mikilvægt að íslenskt atvinnulíf sé samkeppnishæft gagnvart atvinnulífi í öðrum löndum. Skattumhverfi hér á landi má ekki vera með þeim hætti að atvinnufyrirtæki sjái sér jafnvel hag í því að fara með starfsemi sína úr landi þangað sem skattumhverfið er hagstæðara. Það er eitt af grundvallarhlutverkum stjórnvalda að sjá svo til að starfsumhverfi atvinnulífsins sé með þeim hætti að það geti vaxið og dafnað og skattumhverfið er mikilvægur hluti af því og þess vegna tel ég það jákvætt skref að lækka tekjuskatt lögaðila eins og nú hefur verið ákveðið. Það er til þess fallið að styrkja stöðu atvinnufyrirtækjanna og er í þágu atvinnulífsins. Það er mikilvægt en það er einnig mikið hagsmunamál fyrir atvinnustigið í landinu og fyrir starfsfólk allra þessara fyrirtækja Reynslan af síðustu lækkun tekjuskatta lögaðila hér á landi er í samræmi við þetta. Reynslan hvað varðar tekjur ríkissjóðs eftir síðustu tekjuskattslækkun er sú að skatttekjurnar jukust til muna og það er í samræmi við reynslu annarra þjóða sem hafa farið svipaðar leiðir. Það er því enginn sannleikur í því sem margir hafa haldið fram að lækkaðar skattálögur sá fyrirtæki þýði samsvarandi samdrátt í tekjum fyrir ríkissjóð. Það er ekki þannig og það hefur sýnt sig. Í lokin vil ég segja það, hæstv. forseti, að afstaða vinstri grænna í þessu máli kemur mér ekki á óvart. Það er gömul saga og ný.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa talað hér áður að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um lækkun tekjuskatts á fyrirtæki er mikið fagnaðarefni. Ég tek líka undir með þeim sem vilja ganga enn lengra í þeim efnum. Ég tel það hafa sýnt sig og sannað á síðastliðnum tveimur áratugum hvernig sú skattstefna þar sem skattar eru lækkaðir, regluverk einfaldað hefur sýnt sig vera undirstaða þeirra framfara og kaupmáttaraukningar sem orðið hefur í íslensku samfélagi. Þetta er nefnilega svo einfalt. Við búum í hnattvæddum heimi þar sem samkeppni er um fólk og fyrirtæki. Ef við hér á norðurhjara veraldar ætlum að standa okkur í þeirri samkeppni og halda í okkar góðu framsæknu fyrirtæki og það góða fólk sem hér býr verðum við að vera samkeppnisfær. Við verðum alltaf að vera á tánum til að tryggja að við höldum forskoti okkar til þess að hafa fólkið okkar og fyrirtækin hér heima. Ég tek undir með síðasta ræðumanni að viðbrögð Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru fyrirsjáanleg. Það má aldrei lækka skatta. Það er aldrei rétti tíminn. Það eru aldrei réttu skattarnir og það má alls ekki gera það núna. Þetta er, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, gömul saga og ný og mun því miður ekki breytast. Þeir skilja nefnilega ekki samhengið. Þeir hreinlega fatta það ekki að það eru jú fyrirtækin sem skapa verðmætin 

Herra forseti. Ég vil taka undir með félögum mínum í Sjálfstæðisflokknum og fagna því skrefi sem ríkisstjórnin tók að lækka álögur á lögaðila niður í 15% fyrr í þessum mánuði. Ég held að okkur sé öllum hollt að skoða stöðuna eins og hún hefur verið undanfarin ár. Mig langar að rifja það upp hér í þessum ræðustól að árið 1991 var álagning á fyrirtækin okkar 45%. Á því ári var álagning hins opinbera á lögaðila um 4 milljarðar kr. Þetta er árið 1991, 4 milljarðar. Árin 1993 og 1994 er álagningin svo lækkuð niður í 33%. Árið 1999, sem sagt fyrir níu árum, var álagning hins opinbera á lögaðila 10 milljarðar. Árið 2006, þegar við búum við það að álagningin er 18%, hún sem sagt lækkaði árið 2002 niður í 18%, er álagningin orðin 35 milljarðar. Í þessum tölum má sjá að árið 1991, þegar álagningin er 45%, þá eru það 4 milljarðar. Árið 2006, þegar álagningin er 18%, þá eru það 35 milljarðar. Með álagningu sem er miklu lægri. Nú fagna ég 15%. Í raun hefði ég viljað fara lægra. Þegar málflutningur vinstri grænna er á þá vegu að við séum að nota einhvers konar kvóta á skattalækkanir þá skil ég ekki slíka hagfræði. Það sem við erum í raun að tala um er að auðvitað á að lækka skatta á alla og ég ætla að minna alla þingmenn á  
            

Herra forseti. Það eru þrjú atriði í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem mér finnst sérstök ástæða til að víkja að. Í fyrsta lagi skautar hann nokkuð létt yfir það að í nýjum áformum ríkisstjórnarinnar er tekið sérstaklega á persónufrádrættinum og hann hækkaður umfram verðlagsbreytingar. En á síðasta kjörtímabili var líka stigið það skref að tengja persónufrádráttinn við verðlagsþróun þannig að þar hafa veruleg skref verið stigin eins og menn sáu í lok síðasta kjörtímabils og eins og menn munu sjá á þessu tímabili. Í annan stað vildi ég víkja að því sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði um tekjur ríkisins. Hann sagði eitthvað á þá leið að við vildum reka hér velferðarkerfi og þyrftum tekjur til að standa undir því. Um það eru allir sammála. Það hefur hins vegar komið í ljós - og kemur m.a. skýrt í ljós í greinum í þeirri ágætu bók Cutting Taxes to Increase Prosperity, svo að hún sé nú nefnd einu sinni enn hér vinstri grænum til gleði - að lægri skatthlutföll hafa skilað stórauknum tekjum til hins opinbera, eins og hv. þingmenn Magnús Stefánsson og Guðfinna Bjarnadóttir röktu hér áðan. Það er nefnilega málið. Með því að stækka kökuna getum við fengið meiri tekjur með því að taka minni sneið. Það er ekki mótsögn í því. Kakan stækkar og minni sneið getur skilað meiri tekjum til ríkisins en áður var vegna þess að skattalækkanir virka með örvandi hætti á allt efnahagsumhverfið, virka með örvandi hætti á fyrirtæki. Gera þeim kleift að ráðast í frekari nýsköpun, stækkun. Þau geta ráðið fleira fólk í betur launuð störf. Þannig hefur þetta jákvæð áhrif út um allt þjóðfélagið. Ég vil að lokum taka undir með hv. síðasta ræðumanni, Guðfinnu Bjarnadóttur, sem sagði að auðvitað kysi maður að farið yrði enn neðar en  
            

Virðulegur forseti. Full ástæða er til að þakka félögum okkar í Sjálfstæðisflokknum fyrir gott samstarf um skattalækkanir í tengslum við nýgerða kjarasamninga og það einróma hrós og lof sem það hefur hlotið hér hjá stjórnarandstöðunni. Það er nefnilega mikilvægt fyrir okkur jafnaðarmenn að ríkisstjórnin hafi, í kjölfar mikilvægra kjarabóta fyrir lífeyrisþega, aldraða og öryrkja, lýst því yfir að farið verði í að hækka persónuafsláttinn. Ég tel að um það hafi allir þingflokkar í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili verið sammála að mikilvægt væri að forgangsraða skattalækkunum þannig að þær kæmu hinum lægst launuðu mest til góða, og sömuleiðis að ráðast í að auka vaxtabætur og auka barnabætur. Því það sýnir sig að við notum ekki skatta- og bótakerfið nægilega vel til að hjálpa kannski sérstaklega barnafjölskyldum, fátækum barnafjölskyldum og venjulegu launafólki með húsnæðisskuldir og börn á framfæri, í sinni framfærslu. Þess vegna er ástæða til að fagna þeim áherslum sem fram koma í skattalækkununum í tengslum við gerð síðustu kjarasamninga. Hér á Íslandi eru hins vegar háir skattar og það hefur aldrei verið tekin jafnstór sneið af kökunni til hins opinbera. Sem betur fer vegna þess að við viljum reka hér öflugt velferðarkerfi. En vonandi skapast svigrúm til frekari skattalækkana á næstu missirum. Þá er hins vegar mikilvægt að þær verði fyrst og fremst notaðar, og það hlýtur að vera forgangsmál, til góða fyrir venjulegt fólk, fólk með meðaltekjur og lágar tekjur. Fjölskyldufólk og barnafólk í landinu. En það er ekki hægt að halda áfram að lækka skatta fyrr en vextir fara að lækka í landinu. Vegna þess að vextir, hæstu 

Virðulegi þingheimur. Það er eins og sé komin þjóðhátíð hjá frjálshyggjuliðinu í Sjálfstæðisflokknum þegar út kemur þessi skattalækkunarbiblía í ritstjórn Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar.  Það er misskilningur að við höfum verið að boða skattahækkanir og allra síst sem lið í núverandi efnahagsvanda sem er ekki kominn til vegna ráðsmennsku Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Stjórnarráðinu undanfarin ár, vel að merkja. Þar hafa aðrir um vélað. Við viljum hins vegar að að því marki sem svigrúm er til skattalækkana þá njóti þeir þess sem eru í mestri þörf fyrir það, lágtekjufólk á Íslandi. Það er áhersla okkar og við stöndum keik með henni. Við teljum að um það bil núverandi hlutfall heildarskatttekna ríkis og sveitarfélaga af landsframleiðslu eigi að duga til að standa undir öflugu samábyrgu velferðarsamfélagi. En það skiptir miklu máli að skattbyrðunum sé dreift með sanngjörnum hætti. Það hefur verið forgangsatriði hjá Sjálfstæðisflokknum undanfarin ár að lækka skatta, og á hverjum? Á hátekjufólki. Á stóreignafólki, á gróðafyrirtækjum og þeim sem hafa miklar fjármagnstekjur. Og hér sannast það í dag að Sjálfstæðisflokkurinn hefur engu gleymt og hyggur greinilega gott til glóðarinnar í núverandi samstarfi að halda áfram. En það skyldi nú ekki vera að í staðinn komi komugjöld, sjúklingaskattar, og lágtekjufólk verði skilið eftir með allt of þunga skattbyrði. Og svo kemur klisjan um það að tekjurnar aukist með því að lækka prósentuna. Hvað koma fyrirtækin til með að borga mikið, hv. frjálshyggjupostular, þegar prósentan verður núll? Hvert verður þá framlag manna inn í skattkerfið? Það á ekki að bera hlutina á borð fyrir kjósendur eins og þeir séu kjánar. Við rekum ekki norrænt  
            

Herra forseti. Þingmönnum Vinstri grænna verður tíðrætt um nýfrjálshyggju. Er það nýfrjálshyggja að hækka skattleysismörk um 20.000 kr. umfram verðlag? Er það nýfrjálshyggja að hækka skerðingarmörk barnabóta um 50%? Er það nýfrjálshyggja að hækka hámark húsaleigubóta um 50%? Er það nýfrjálshyggja að hækka eignaskerðingarmörk vaxtabóta um 35%? Er það nýfrjálshyggja að afnema stimpilgjöld fyrir fyrstu kaupendur? Er það nýfrjálshyggja að endurskoða námslánakerfið út frá jafnræðissjónarmiðum? Er það nýfrjálshyggja að setja lágmarksframfærsluviðmið í almannatryggingakerfinu? Er það nýfrjálshyggja að koma á fót húsnæðislánakerfi fyrir ungt fólk? Og er það nýfrjálshyggja að afnema komugjöld fyrir börn og unglinga?  Það er í þágu fólksins í landinu að lækka álögur og lækka verðlag. Það er það sem ríkisstjórnin er að gera. Vinstri grænir standa ekki á bak við þær aðgerðir sem við höfum boðað í tengslum við kjarasamningana. Það er alveg ljóst að Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn setja almannahagsmuni í öndvegi. Það er einfaldlega öllum í hag að fara þær leiðir sem við boðum hér því að þær skipta fólkið í raun og veru máli. Við eigum að stefna að því að gera Ísland að samkeppnishæfasta samfélagi í heimi. En ef stefnumál Vinstri grænna eiga að ráða getum við gleymt þeim áformum. 
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gefa gott hljóð í þessari athyglisverðu umræðu.

Herra forseti. Í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram um skattalækkanir og nýútkomna bók um skattalækkanir til kjarabóta hlýt ég að varpa fram þessari spurningu til hæstv. forseta: Má ekki ræða hér á Alþingi hagfræðilegar rannsóknir sem virtir fræðimenn á sviði hagfræði hafa gert, þar á meðal nóbelsverðlaunahafar, ef þær rannsóknir og niðurstöður þeirra eru ekki í samræmi við skattalækkunarstefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Er það óheimilt?  Ég minnist þess ekki að við sem höfum tekið þátt í umræðum um ýmis þjóðmál hér á hinu háa Alþingi höfum haft uppi viðlíka málflutning þegar t.d. hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur fjallað af miklum þunga um rannsóknir Stefáns Ólafssonar prófessors eða þegar skýrslur Hörpu Njáls hafa verið ræddar hérna. Hvað þá þegar til umræðu hafa komið merk tímarit sem BSRB hefur gefið út í tengslum við ýmis þjóðþrifamál í landinu.  Það er rétt að það er forgangsatriði hjá okkur sjálfstæðismönnum að lækka skatta, bæði á fólk og fyrirtæki. Og þó svo að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sé ekki sáttur við þá framtíðarstefnu okkar, og telji að um hana verði aldrei sátt, 

Herra forseti. Skattstefna Sjálfstæðisflokksins hefur bersýnilega orðið ofan á í því ríkisstjórnarsamstarfi milli Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem nú er í gildi. Hér er talað um að lækka skatta til að auka tekjur. Að sjálfsögðu mundi þessi málflutningur með sama áframhaldi þýða að engir skattar þýddu óendanlega miklar tekjur. Það sjá allir hvað það er holur málflutningur. Það fær ekki staðist þrátt fyrir ritgerð nóbelsverðlaunahafanna með Hannes Hólmstein sem ritstjóra. Skattaákvarðanir ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga eru á skjön við þann félagslega svip sem kjarasamningarnir sjálfir báru, þrátt fyrir allt. Hvers vegna segi ég það? Það er vegna þess að hækkun persónuafsláttar, svo góð sem hún er, er látin ganga upp allan tekjuskalann. Mér leikur forvitni á að vita hversu miklar upphæðir í auknum persónuafslætti ganga til hátekjuhópanna í landinu sem betur hefðu að sjálfsögðu farið til enn hærri hækkunar persónuafsláttar til þeirra sem eru enn þá undir framfærslumörkum. Það eru áherslur sem við hefðum viljað sjá, virðulegur forseti. Velferðarsamfélagið kostar að sjálfsögðu fjármagn og um leið er það leið samfélagsins til tekjujöfnunar. Sjálfstæðisflokkurinn talar um skattalækkun. Í staðinn koma þjónustugjöld. Þjónustugjöldin eru að sjálfsögðu skattar líka þannig að þetta er ekki spurning um að Sjálfstæðisflokkurinn vilji lækka skatta, þeir leggja á þjónustugjöld. Hér talar hv. varaformaður Samfylkingarinnar um lækkun á komugjöldum barna. Hverjir borga þá lækkun? Það eru aðrir, það er hækkun á aðra, komugjöld til annarra. Nýir gigtarskattar. Er þetta jafnaðarstefnan? spyr ég. Að sjálfsögðu ekki. Svigrúmið til skattalækkana á að okkar mati að nota til að rétta kjör þeirra sem eru undir framfærslumörkum. 

Hæstv. forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið með sjávarútvegsráðuneytið í um 17 ár og ber því höfuðábyrgð á þróun mála í kringum kvótakerfið og stöðu sjávarútvegsins. Ég ætla að spara mér öll stóryrði í garð hæstv. ráðherra vegna loðnubrests og stöðu þorskstofnsins. Við framsóknarmenn lögðumst harðlega gegn ákvörðun sjávarútvegsráðherra um niðurskurð þorskstofnsins síðasta sumar eins og menn muna og töldum hana arfavitlausa. Niðurskurður þorskveiðanna var röng aðferð og illa grunduð af hálfu ráðherra og ríkisstjórnar. Ég tel reyndar að Hafrannsóknastofnun hefði gott af því að fá samkeppni og nýjan aðila við hliðina á sér úr háskólasamfélaginu og háskólasetrum landsbyggðarinnar og þess vegna í samstarfi við erlenda háskóla eða vísindamenn. Byggðakvóti var það, heillin. Sjálfstæðisflokkurinn breytti byggðakvóta, því miður, í ráðherrakvóta. Sjávarútvegsráðuneytið hvarf frá því að láta Byggðastofnun eftir föstum reglum úthluta byggðakvótanum. Ráðherra tók málið nánast inn á sitt borð og klögumálin ganga síðan á víxl. Staðan er sú að úthlutun þessara 12 þús. tonna af óslægðum botnfiski fer seint fram, og stundum ekki eins og deilurnar standa. Eftir þessu var breytt í þessa veru. Landssamband íslenskra útvegsmanna hefur haft horn í síðu byggðakvótans og viljað hann feigan. Þessi aðferð er komin í óefni, er bastarður í kerfinu. Hæstv. ráðherra situr síðan pungsveittur við að úthluta lífsgæðum sem ekki gengur upp í stjórnsýslunni í dag, hvorki siðferðilega né stjórnsýslulega. Nú gerist það að jafnaðarmannaleiðtoginn, hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, vill taka upp og opna þá leið að þessi byggðakvóti verði seldur á uppboði hæstbjóðanda. Þá hæfist braskið fyrir alvöru. Auðhyggjan víkur fyrir mannúð hjá Samfylkingunni. Hún lagði svo til að peningunum yrði úthlutað til sjávarbyggða. Ég get sagt hér að mér var misboðið að heyra þessa endemis vitleysu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hafa ríkisstjórnarflokkarnir rætt þessa leið? Agli gamla Skallagrímssyni datt kannski í hug að dreifa silfrinu yfir þingheim af því að hann hafði gaman af bardaga. Það yrði sannarlega barist ef þessi leið yrði farin, þá barist um peninga sem kæmu ekki að því gagni sem þarf til að rétta hlut sjávarbyggðanna. Byggðakvótinn er öflugt tæki til að efla hagkerfi sjávarbyggða. Úthlutun peninga fer oftar í handaskolum og til þeirra sem annast annað en fiskvinnslu eins og mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar sanna. Sannleikurinn er sá að sú aðferð að fela Byggðastofnun að móta regluúthlutun reyndist sjávarbyggðum vel. Festan var sú að aflaheimildum var úthlutað til allt að fimm ára í senn. Í gegnum það styrktist fiskvinnsla og fiskveiðar í sjávarþorpum. Þetta kerfi skilaði litlum stöðum hagsæld og atvinnu sem eiga tiltölulega litla möguleika til að auka hagsæld sína nema í gegnum veiðar og vinnslu. Nú spyr ég hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort ekki sé rétt að viðurkenna að það hafi verið mistök að færa úthlutun á byggðakvóta inn í sjávarútvegsráðuneytið og hvort ekki sé rétt að byggðakvóti fari á ný til úthlutunar í gegnum skýrar og heiðarlegar reglur sem Byggðastofnun setur og hún annist málið á ný. Í þriðja lagi vil ég nefna við þessa umræðu hvort hæstv. ráðherra sjái leið í gegnum byggðakvótann til að koma til móts við mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna eins og einhverjir hafa nefnt, að byggðakvótinn yrði pottur sem færi til svæðisbundinna veiða á landsbyggðinni og væri ákveðin opnun á fiskveiðistjórnarkerfið. Öll viljum við sjá líf í sjávarþorpum, stemningu og nýjan uppgang en þar ríkir því miður stöðnun og deyfð. Ríkisstjórnin hefur ekki svarað kalli þessa fólks, hún hefur í rauninni hætt fólk í þessum byggðum með mótvægisaðgerðum sínum, því miður. Það er harmsefni. En við viljum sjá að mannréttindi þeirra sem þar búa og eiga að eiga veiðirétt í firðinum heima fram yfir aðra séu skoðuð sérstaklega og bætt. Þetta er það viðhorf sem ég vil heyra hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra. Vill hann endurskoða þessi mál og færa þau í fagleg vinnubrögð þar sem skýrar reglur og réttlætiskennd ráða aðferð en ekki að allt sé í handaskolum þar sem ráðherra situr sjálfur í ráðuneyti sínu með úthlutunarrétt? Því miður hefur það farið 

Virðulegi forseti. Hér talaði greinilega maður sem ekki nokkru sinni hefur setið í ráðuneyti þar sem peningum hefur verið deilt út. Virðulegi forseti. Það er líka svolítið sérkennilegt þegar hv. þingmaður talar eins og hann gerði áðan. Þannig er mál með vexti að á síðasta þingi var flutt frumvarp - af þeim sem hér stendur - um breytingar á lögum um byggðakvóta. Það var gert í ríkisstjórn þar sem við sátum saman, ég og hv. þm. Guðni Ágústsson. Þetta var stjórnarfrumvarp sem hv. þingmaður stóð að. Það mál fékk afar góða efnislega meðhöndlun í þinginu. Eftir að fram höfðu komið efnislegar ábendingar frá ýmsum aðilum, m.a. þingmönnum og þeim sem störfuðu í sjávarútvegsnefnd sem þá sat varð niðurstaðan sú að talsverðar breytingar voru gerðar á því frumvarpi. Þannig breytt fór frumvarpið inn í Alþingi og það frumvarp var síðan samþykkt samhljóða með öllum greiddum atkvæðum. Ég tel það dálítið mikið afrek þegar um er að ræða svo umdeilt mál sem sjávarútvegsmálin eru og sérstaklega þegar um er að ræða byggðakvóta sem er einstaklega umdeildur þáttur í sjávarútvegsmálum okkar. Ég man sérstaklega að hv. þm. Guðni Ágústsson hefur að sjálfsögðu greitt atkvæði með þessu frumvarpi sem hann auðvitað bar líka ábyrgð á. Ég tel þess vegna enga ástæðu til að taka þessi mál sem við hv. þingmaður unnum að á sínum tíma og gerðum síðan að lögum til sérstakrar endurskoðunar núna. Það er ekki komið ár síðan þetta var gert að lögum með þeim hætti sem nú er. Úthlutun byggðakvótans fer þannig fram að hún fer algerlega eftir efnislegum reglum. Þar á meðal var stuðst við þá reynslu sem hafði fengist í vinnu Byggðastofnunar. Þegar tekin er ákvörðun um það hversu mikið magn fer í tiltekin byggðarlög byggist það á efnislegum reglum sem ráða því. Þess vegna er það stundum breytilegt frá ári til árs hvað hvert byggðarlag fær í sínar hendur af byggðakvóta vegna þess að það ræðst af því hvernig mönnum hefur vegnað, hvort það hefur bæst í kvótann í viðkomandi byggðarlagi, hvort vinnslan hafi aukist, hvort landaður afli hafi aukist. Ég hef ekki orðið var við mikinn ágreining um það í sjálfu sér hvernig þetta dreifist á milli hinna einstöku byggðarlaga. Við erum þó að tala um yfir 30 byggðarlög eða sveitarfélög sem fá byggðakvóta með einhverjum hætti. Það sem við hv. þm. Guðni Ágústsson gerðum í lagabreytingunni í fyrra var að reyna að skerpa framkvæmd þessara laga og gera þau gagnsærri. Það þýðir t.d. að eftir að við höfum kunngjört hversu mikið magn fer til tiltekinna byggðarlaga hafa byggðarlögin, eða sveitarfélögin í þeirra nafni, möguleika á að gera tillögur um hvernig útfærslu þessa byggðakvóta skuli háttað. Til að auka gagnsæið og tryggja að allt fari fram með stjórnsýslulega réttum hætti eru þessar tillögur settar inn á heimasíðu þannig að allir hafi aðgang að þeim. Auðvitað koma upp mismunandi sjónarmið, það þarf að taka tillit til þeirra, kæruferlið verður bæði greiðara, lengra og gagnsærra. Núna þegar við framkvæmum í fyrsta skipti lögin sem við hv. þm. Guðni Ágústsson höfðum forgöngu um í ríkisstjórn ásamt fleirum tekur þetta auðvitað nokkuð lengri tíma. Engu að síður er það svo að eftir þennan vetur eða nú á þessari stundu er búið að úthluta langmestum hluta þessa byggðakvóta. Fimm sveitarfélög standa út af sem byggir á því að þar hafa komið fram kærur á flestum stigum sem auðvitað tefja úthlutun byggðakvótans. Ég tel með öðrum orðum, virðulegi forseti, að við séum með gagnsæjar ábyggilegar reglur sem vel er hægt að styðjast við og af þeim ástæðum sé engin ástæða til að breyta í grundvallaratriðum. Þetta er engin handahófsúthlutun sem fer fram við ráðherraborðið, öðru nær. Þetta er byggt á þeim forsendum sem ég var að gera grein fyrir. Hv. þingmaður spurði mig hvort þær hugmyndir sem formaður Samfylkingarinnar og fleiri gerðu að umtalsefni á fundi norður á Akureyri fyrir skömmu varðandi byggðakvótann hefðu verið ræddar hjá ríkisstjórnarflokkunum. Já, formaður Samfylkingarinnar hefur rætt þetta við mig og fleiri fulltrúar Samfylkingarinnar þannig að út af fyrir sig kom þetta sjónarmið þeirra mér ekki á óvart. Þetta var hins vegar hugmynd af þeirra hálfu eins og margoft kom fram, og kom mjög skýrt fram. Mín viðbrögð voru þau að ég taldi skynsamlegt að skoða þessar hugmyndir eins og allar aðrar hugmyndir sem ég veit að eru settar fram af góðum hug. Ég benti hins vegar á að uppi væru praktískir annmarkar. Vandinn við útdeilingu byggðakvótans er ekki sá að búa byggðakvótann til heldur miklu frekar að deila honum út og búa til hinar efnislegu reglur. Ég geri ráð fyrir því að hið sama ætti við hvort sem um væri að ræða útdeilingu gæða á borð við veiðirétt eða útdeilingu gæða á borð við fjármuni. Ég tel þess vegna, virðulegi forseti, ef ég segi þetta í heild sinni - hv. þingmaður spurði líka um útdeilingu til lengri tíma - að í núgildandi lögum sé sá möguleiki til staðar að deila út byggðakvóta til lengri tíma. Ég held að hv. þingmaður hefði 

Herra forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur mælt fyrir heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu með stórauknum rannsóknum í nánu samstarfi við sjómenn og stórauknum fjárveitingum. Við förum þar fram undir kjörorðinu Sjómenn græða hafið. Þrjú mikilvægustu meginmarkmið endurskoðunar eru auðvitað að auðlindir sjávar verði raunveruleg sameign þjóðarinnar, sjávarútvegurinn lagi sig að markmiðum sjálfbærrar þróunar og sjávarútvegsstefnan treysti og efli byggð í landinu. Í þessu samhengi vil ég halda því til haga að álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna er afdráttarlaust. Aflahlutdeild í mynd varanlegs eignarréttar er brot á jafnræðisreglu, brot á mannréttindum. Hið sama gildir um sölu eða framsal á aflahlutdeild, sölu, leigu eða kaup. Herra forseti. Það að afnema byggðakvótann eða setja hann á uppboð er andstætt markmiðum okkar. Það er andstætt fiskveiðistjórnarlögunum og það er fjarri því að uppfylla þær skuldbindingar sem álit Sameinuðu þjóðanna leggur á okkur. Mannréttindabrotin halda áfram. Skynsamlegur byggðakvóti eða byggðatengdur kvóti eru einu leifarnar af þeirri samfélagslegu og landsbyggðarhugsun sem eftir stendur af kvótakerfinu. Hugmyndir um uppboð á byggðakvóta eru hreinlega fjandsamlegar landsbyggðinni. Þvert á móti verðum við að styrkja byggðatengda kvótann mjög verulega. Við getum auðveldlega tekið upp byggðatengdan ferðaþjónustukvóta fyrir öfluga og ört vaxandi sprotagrein, þ.e. fiskveiðiferðamennsku á Íslandi sem hefur komið sér afar vel fyrir sjávarbyggðir sem hafa misst kvóta eða eru kvótalitlar. Ég nefni þar sérstaklega Vestfirði og Austurland. Við getum líka, herra forseti, tekið upp tilraunaverkefni um veiðar frá sjávarjörðum að sumarlagi. Það er ýmislegt hægt að gera innan þessa byggðatengda kerfis og við verðum að viðhalda því, styrkja það og sýna landsbyggðinni skilning í stað þess að fara fram með fjandsamlegum áformum.

Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hv. þm. Guðna Ágústssyni fyrir að taka upp þessa umræðu hér þá verð ég að segja að ég átti afar erfitt með að skilja málflutning hans. Ég skildi hann á þann veg að líklega væri betra að sjóðasukkið ætti sér stað í Byggðastofnun en að byggðakvótanum væri útdeilt af ráðherra. Þannig skildi ég málflutning hv. þingmanns. Jafnframt skildist mér á honum að útdeiling byggðakvóta væri allt annars konar úthlutun á verðmætum en úthlutun fjármuna. Auðvitað er í báðum tilvikum um að ræða fjármuni eða verðmæti sem skipta verulegu máli. Við höfum sett fram ákveðna hugmynd um að byggðakvótinn fari á almennan markað og að afraksturinn af honum fari í sjávarbyggðir til að byggja varanlega upp atvinnulíf. Við stöndum frammi fyrir því að þróunin í sjávarútvegi hefur verið sú og verður án efa áfram sú að fækka störfum. Hvernig ætla menn að mæta því? Hvernig ætla menn að mæta því nema að reyna að byggja upp varanlegan atvinnuveg, nýtt atvinnulíf á þessum stöðum? Þetta er okkar framlag til þess og eins og hér hefur komið fram þá hefur mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna gert verulegar athugasemdir við núverandi fyrirkomulag og jafnvel kallað það mannréttindabrot. Hugmynd okkar er að reyna að opna kerfið þannig að fleiri komist að og binda síðan veiðiheimildirnar við byggðirnar. Um leið á að byggja upp nýtt atvinnulíf með því að úthluta byggðunum þeim verðmætum sem skapast af því. Nú er það einfaldlega þannig að verið er að veita byggðunum verðmæti í gegnum byggðakvótann en því fylgja klögumál, leiðindi og gagnrýni á byggðakvótann. 

Hæstv. forseti. Það er nú gott þegar ríkisstjórnarflokkarnir báðir, miðað við orð síðasta hv. ræðumanns og hæstv. sjávarútvegsráðherra, eru farnir að lýsa eftir hugmyndum og vilja hlusta á þær. Við getum lagt mikið í þann pakka í Frjálslynda flokknum. Við höfum gert það en það verður að segjast alveg eins og er að ríkisstjórnarflokkar á hverjum tíma hafa nú ekki verið mjög opnir fyrir því að lagfæra það kerfi sem menn hafa búið við, nema síður væri. En auðvitað er það svo að tímarnir breytast og mennirnir með og við væntum þess að sú umræða sem við tökum væntanlega í dag um álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna muni fara nákvæmar í þetta mál en við gerum hér í þessum stutta ræðutíma sem nú er heimilaður. Ég veit ekki hversu vel menn muna en í lögum um stjórn fiskveiða var fyrir nokkrum árum heimilt að leigja byggðum byggðakvóta. Eina sveitarfélagið sem þá kom til greina var Bíldudalur. Hvernig var það gert? Menn urðu að leigja á sama verði og markaðurinn þannig að það var verra fyrir byggðina að keppa að því en að reyna að fá aflaheimildir á frjálsum markaði. Þannig var það nú uppsett. Það segir hins vegar ekki að slík hugmynd sem menn hafa verið að ræða, m.a. samfylkingarfólk, um að útfæra byggðakvóta með einhvers konar uppboði - sem ég segi að verði að vera stýrt, þurfi að vera landshlutaskipt og flotaskipt ef eitthvert vit á að vera í því þannig að það nái einhverjum þeim markmiðum sem að er stefnt. Við megum ekki gleyma því að eina ákvæðið í lögum um stjórn fiskveiða sem nú er inni, hið svokallaða viðleguákvæði, er um byggðakvóta. Og til þess að gera hvað? Til þess að taka á þeim vanda 

Hæstv. forseti. Eins og nafnið byggðakvóti ber með sér er honum ætlað að styrkja atvinnulíf í sjávarbyggðunum, sérstaklega þar sem samdráttur hefur verið í veiðum og vinnslu umfram það sem almennt er. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu kom Byggðastofnun framan af að því að úthluta þessum heimildum en hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur farið yfir það hvernig málum er háttað nú. Við vitum að það hefur auðvitað ekki gengið þrautalaust gegnum tíðina að úthluta þessum veiðiheimildum og oft hefur þeirri úthlutun lokið seint og um síðir. Hæstv. ráðherra fór yfir það áðan hvernig staðan er nú á þessu fiskveiðiári. Ég veit að fiskimenn í ýmsum byggðarlögum hafa beðið lengi eftir þessum úthlutunum, sérstaklega þegar veiðiheimildir flotans eru að verða uppveiddar og fullnýttar. Menn sjá fram á að þurfa að binda fiskiskipin hvert af öðru á næstu dögum eða vikum vegna niðurskurðar á þorskveiðum. Ég hef orðið var við að menn botna ekkert í því hvers vegna ekki er búið að ganga frá þessu. Hæstv. ráðherra hefur farið yfir það hér og ég skora á hann að beita sér fyrir því að þessu máli ljúki hið allra fyrsta. Hvað framhaldið varðar þá tel ég að viðhalda eigi byggðakvótanum. Þessar veiðiheimildir hafa skipt miklu máli víða í gegnum tíðina eins og við þekkjum. Það þarf auðvitað að þróa þessa aðferðafræði, þ.e. hvernig kvótanum er úthlutað. Ég tel að ekki eigi að loka á að í framtíðinni komi Byggðastofnun að því máli. Við skulum þó að sjálfsögðu gefa hæstv. ráðherra tækifæri til þess að útfæra þetta og koma til framkvæmda þeim lögum sem eru í gildi og ég óska honum alls góðs í þeim efnum. Það er hins vegar ljóst, virðulegi forseti, að margir hafa horn í síðu byggðakvótans. Við þekkjum afstöðu LÍÚ en nú hefur Samfylkingin bæst í þann hóp samkvæmt nýlegum yfirlýsingum formanns þess flokks. Ég hvet hæstv. ráðherra til að standa fast í lappirnar til þess að verja byggðakvótann gegn ásælni Samfylkingarinnar.

Hæstv. forseti. Markmiðið með byggðakvóta er að skjóta styrkari stoðum undir atvinnulíf smárra byggðarlaga sem orðið hafa fyrir áföllum. Í fyrsta lagi til minni byggðarlaga sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og háðar eru veiðum eða vinnslu á botnfiski. Og í öðru lagi til byggðarlaga sem orðið hafa fyrir óvæntri skerðingu á heildaraflaheimildum fiskiskipa, sem hefur haft veruleg áhrif á atvinnuástand. Þá er einnig heimilt að ráðstafa aflaheimildum til allt að þriggja ára í senn, hv. þm. Guðni Ágústsson, til þess að frekari stöðugleika verði náð í atvinnuuppbyggingu. Þegar litið er til þessara markmiða verður ekki séð að hugmyndir um uppboð á byggðakvóta verði til þess að þau náist. Þar að auki hljóta að vakna margar spurningar um það hvernig framkvæma á slíkt uppboð og hvernig úthluta á þeim peningum sem eru andvirði slíks. Ef menn eru að hugsa um atvinnu fólks í minni byggðarlögum þá er það leið sem gengur ekki upp. Fólk óskar þess að þau fyrirtæki sem verða fyrir áföllum geti haldið áfram að starfa, sé þess nokkur kostur. Eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur farið hér yfir hefur allt verið gert til þess að reglur um úthlutun séu sem gegnsæjastar. Þau lög sem við samþykktum á síðasta ári voru einmitt til þess að styrkja þá framkvæmd. Byggðakvótinn hefur víða sýnt sig að vera stoð við atvinnulíf í minni byggðarlögum. Það skiptir auðvitað meginmáli að úthlutun byggðakvóta sé markviss og sanngjörn og dragi ekki úr þeirri hvatningu sem þarf að vera til staðar hjá útgerðum eins og annars staðar í atvinnulífinu, þ.e. hvatann til að standa sig vel 

Herra forseti. Það kemur greinilega fram í þessari umræðu hversu kvótakerfið er komið að fótum fram, hversu ranglátt það kerfi er og hversu neikvæðum áhrifum það hefur skilað. Markmið þess var að vernda fiskstofnana. Það hefur ekki tekist. Markmið þess var að treysta atvinnu og efla byggð í landinu. Það hefur ekki tekist. Byggðakvótinn var skilgreindur sem tilraun til þess að lappa upp á ágalla kvótakerfisins, verstu ágalla sem kæmu upp. Þess vegna höfum við reyndar stutt það að því marki, í ljósi þess tilgangs. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt til, eins og hv. þm. Atli Gíslason kom hér rækilega inn á, að allt þetta kerfi verði tekið til grundvallarendurskoðunar. Þörfin var enn brýnni þegar við sáum álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna í þessu máli. Hins vegar varðandi byggðakvótann eins og hann er núna þá vekur það furðu mína að enn er ekki búið að úthluta nema um rúmlega helmingi af byggðakvóta ársins 2007. Byggðarkvótinn hlýtur að eiga að koma fyrir fram þannig að atvinnufyrirtæki og byggðarlög viti hvað þau hafa til ráðstöfunar á komandi ári. Mig grunar að andstæðingar byggðakvótans, andstæðingar þess að fiskveiðiheimildum sé úthlutað á félagslegum og samfélagslegum grunni, byggðalegum grunni, séu að reyna að svelta þetta eina sem eftir er, að félagsleg úthlutun fiskveiðiheimilda verði afnumin líka. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvers vegna er ekki búið að úthluta byggðakvótanum öllum fyrir árið 2007? Hvernig á að 

Virðulegur forseti. Við hér á Alþingi Íslendinga stöndum frammi fyrir því að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur skilað af sér áliti um að við höfum um langt árabil gert okkur sek um alvarleg mannréttindabrot varðandi grundvallaratvinnugrein íslensku þjóðarinnar með þeirri löggjöf sem við erum ábyrg fyrir að ríki um sjávarútveginn. Það kemur auðvitað ánægjulega á óvart að Framsóknarflokkurinn skuli hafa verið algjörlega ábyrgðarlaus af öllu því starfi sem tengist kvótakerfi og stjórnun sjávarútvegsins síðustu tíu árin eða rúmlega það. Það er eigi að síður fagnaðarefni ef Framsóknarflokkurinn hefur skipt um kúrs í þessu og er tilbúinn til þess að endurskoða hluti og reyna að bæta úr þeim mistökum sem orðið hafa á þeirri vegferð. Þar hljóta auðvitað að vera nærtækastar þær aflaheimildir sem við höfum í byggðakvótanum vegna þess að það sem við þurfum augljóslega að gera er að opna með einhverjum hætti aðgang manna að auðlindinni. Það eru engar aflaheimildir sem Alþingi hefur jafnskýr og bein tök á eins og einmitt byggðakvótinn. Þess vegna er eðlilegt að setja fram hugmynd um hvort hægt sé með einhverjum hætti að nota byggðakvótann til þess að mæta þessu áliti þótt ekki væri nema að hluta til sem einn þátt af þeim aðgerðum sem við grípum til í því sambandi. Það má gera með því að leigja aðgang að heimildunum, eins og við höfum kynnt í Samfylkingunni, til ákveðins tíma í senn og láta það fé sem fyrir það kemur renna til þess að byggja upp atvinnustarfsemi. Helst ætti að byggja upp annars konar atvinnustarfsemi en sjávarútveg í hinum dreifðu byggðum landsins, atvinnu til framtíðar, því að við vitum að enn á störfum eftir að fækka í sjávarútveginum 

Virðulegi forseti. Byggðakvóti er ekki sjálfstætt úrræði til að styrkja byggðir landsins heldur viðurlagaákvörðun til að bregðast við afleiðingum framsalsins í kvótakerfinu, til að reyna að deyfa hin vondu og slæmu áhrif sem hið almenna framsal hefur í för með sér. Þetta er leið til að reyna að fá fólk til að sætta sig við kvótakerfið eins og það er. Þetta er ópíumaðferðin, byggðakvótinn eins og hann er settur upp. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna var að setja út á sjálfar úthlutunarreglurnar, þann möguleika að handhafar veiðiheimildanna geti ráðstafað þeim í annað en að veiða fisk, þ.e. að leigja þær öðrum gegn gjaldi eftir reglum sem þeir ákveða sjálfir á verði sem þeir ákveða sjálfir þegar þeim sýnist. Það eru mannréttindabrotin sem Sameinuðu þjóðirnar gera athugasemdir við. Umræða um byggðakvóta getur því ekki vikið frá grundvallaratriðum málsins sem er kjarninn í kvótakerfinu. Menn geta ekki gert breytingar á byggðakvótanum og látið aðalkerfið sjálft vera óbreytt vegna þess að þá eru menn enn að dæla út ópíum til að reyna að fá þjóðina til að sætta sig við þetta, þjóð sem er þó það skynsöm, eins og ítrekað hefur komið fram, að fyrir hvern einn sem er ánægður með kvótakerfið eru fimm óánægðir. Samkvæmt síðustu mælingu eru um 15% ánægð með kvótakerfið en 72% þjóðarinnar óánægð. Þetta hefur verið vona stöðugt í mörg ár. Það er flótti, virðulegi forseti, frá veruleikanum hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra og fleirum að halda að umræðan um byggðakvóta muni leiða athyglina frá kjarna málsins.

Hæstv. forseti. Því miður er það orðið einkenni hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem kannski bendir til þess að hann sé í vandræðum, að hefja alltaf útúrsnúning þegar menn ræða málefnalega um hlutina. Vandamál dagsins eru verkefni dagsins. Það liggur fyrir að í þessu kerfi, sem hann heldur utan um, eru vandamál. Ég var ráðherra í átta ár, ég úthlutaði aldrei mjólkurkvóta eða sauðfjárrétti, ég var ekki að úthluta eða deila peningum. Þetta var allt saman fjarlægt frá ráðuneytinu, stjórnsýsla dagsins kallar á það. Nú hefur hæstv. ráðherra það ráðuneyti á sinni könnu, kannski getur hann lært af þeim vinnubrögðum. Ekki er enn búið að úthluta byggðakvóta fyrir síðasta ár - hluti af því er eftir enn. Hér hefur síðan verið hafin umræða af hæstv. utanríkisráðherra um að fara með þetta í peningalegan sjóð, og hæstv. sjávarútvegsráðherra segir að þau hafi rætt það sín á milli og það geti vel komið til greina, þannig að málið er í miklu óefni eins og hæstv. ráðherra talar. Þegar ástandið er svona vil ég segja við hv. þm. Lúðvík Bergvinsson: Það á ekki að vera til sjóðasukk og reglur Byggðastofnunar, eins og þær voru, voru nefnilega góðar. Þegar menn fara að fara yfir kerfið, þegar umboðsmaður situr með heilu málin, þegar sveitarstjórnir sitja sveittar að rífast yfir úthlutun ráðherrans og hvergi er samstaða um neitt verða menn auðvitað að endurskoða sína hluti. Það verður hæstv. ráðherra að gera án þess að vera með eilífan útúrsnúning þó að menn taki upp heit mál og spyrji hann nokkurra spurninga. Það er óþolandi framkoma. Ég verð að segja fyrir mig að menn byggðu á vinnubrögðum Byggðastofnunar upp réttlátt kerfi. Menn voru að úthluta til fimm ára í senn. Menn voru að byggja upp fyrirtæki í litlum fjarlægum sjávarþorpum sem reyndust vel. Nú er þetta allt í óvissu og óefni. Ef lög reynast illa í framkvæmdinni, þó að þau hafi verið sett í gær eða í fyrradag, þarf auðvitað að fara yfir þau aftur með nýjum hætti. Við eigum ekki að þurfa að sitja uppi með svo flókin lög að eilífar kærur og deilur séu á milli manna. Réttlæti á að ráða för.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Það er auðvitað athyglisvert að þó að menn hafi haft upp ýmsa gagnrýni varðandi þennan byggðakvóta komu ekki fram af hálfu stjórnarandstöðunnar neinar tillögur um breytingar á framkvæmd byggðakvótans. Það var bara þannig. Það er kannski ekki við því að búast heldur vegna þess, virðulegi forseti, að ekki er nema tæplega ár síðan að þingheimur allur samþykkti þau lög sem nú er verið að vinna eftir. Hv. þm. Guðni Ágústsson furðaði sig á því að ekki væri búið að deila út öllum byggðakvótanum. Ég fór nákvæmlega yfir það hvers vegna það hefði verið. Það var bara þannig að lögin voru samþykkt rétt fyrir síðustu kosningar. Vinnan fór síðan í gang. Það er verið að opna á möguleika sveitarfélaga og einstaklinga til að hafa aðgang að úthlutun með öðrum hætti en verið hefur og það hefur einfaldlega gert það að verkum að tafsamara hefur verið að láta þessa úthlutun fara fram. Eru menn þá að gagnrýna það? Er það það sem hv. þingmaður er að segja þegar hann segir að við þurfum bara að læra af reynslu og hætta við það sem hefur tafið úthlutunina. Það sem hefur tafið úthlutunina er m.a. að gerðar eru miklu strangari stjórnsýslulegar kröfur en áður var. Er það það sem hv. þm. er að segja að sé að í framkvæmd þessarar úthlutunar? Ég trúi því ekki og ég ætla ekki að ætla hv. þingmanni það. Hv. þingmaður segir að ég hafi verið með útúrsnúning. Í hverju fólst sá útúrsnúningur? Ég fór einfaldlega yfir það hvernig þessi lög urðu til, hvernig frumvarpinu var breytt í meðförum Alþingis og hvernig úthlutunin hefur síðan gengið fyrir sig. Það var enginn útúrsnúningur í því. Hv. þingmaður verður bara að una því að honum sé mætt þegar hann kemur með einhverja gagnrýni sem lítil innstæða er fyrir og þeirri gagnrýni fylgja engar tillögur heldur bara eitthvert óljóst afturhvarf til fortíðarinnar. Og segja sem svo að Byggðastofnun reddi málunum. Það er að vísu gömul hugsun sem hv. þingmaður tileinkaði sér en ég trúi því að skynsamlegra sé að hafa hér almennar stjórnsýslulegar reglur og úthluta á þeim grundvelli jafnvel þó það taki einhvern lengri tíma.

Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið við 3. umr. vegna utanlandsferðar á vegum þingsins. En hér erum við að samþykkja sem lög frá Alþingi frumvarp um jafna stöðu karla og kvenna og þar eru nokkur ákvæði sem ganga nokkuð langt í því að íþyngja fyrirtækjum. Ég vona að framkvæmdin verði á þann veg að meðalhófsreglu verði gætt. En frumvarpið var auk þess tekið inn til hv. félagsmálanefndar á milli 2. og 3. umr. og þar virtist aðalmálið, og mér finnst það mjög dapurlegt og ég vara við því, vera tilnefningar í Jafnréttisráð eins og það skipti einhverju stóru máli í sambandi við jafnrétti karla og kvenna. Það er eins og silkihúfurnar séu uppteknar af því að hlaða hver annarri upp. Mín vegna hefðu mátt vera 100 manns í Jafnréttisráði. Ég get ekki ímyndað mér að það skipti einhverju máli fyrir jafnrétti karla og kvenna á Íslandi hverjir eru þátttakendur í Jafnréttisráði. Ef fólk er svona upptekið af því að geta nefnt það í cv-inu sínu að það hafi verið í Jafnréttisráði þá á bara að hafa 100 manns þarna.

Forseti vill geta þess að hv. þingmaður tók til máls um atkvæðagreiðsluna.

Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um jafnan rétt og jafna stöðu karla og kvenna. Ég sem fulltrúi Framsóknarflokksins í hv. félags- og tryggingamálanefnd vil lýsa mikilli ánægju með að náðst skuli hafa almenn samstaða um að afgreiða þetta mál í mikilli sátt á milli allra stjórnmálaflokka á þingi. Við framsóknarmenn höfum lagt mikla áherslu á jafnréttismál á undanförnum árum, vorum m.a. forgöngumenn um nýja foreldra- og fæðingarorlofslöggjöf undir forustu Páls Péturssonar á sínum tíma. Nú, hæstv. forseti, eru kjarasamningar yfirvofandi. Við ræddum mikið í nefndinni um þann löst á samfélagi okkar sem launamunur kynjanna er. Við hljótum því að leggja mikla áherslu á að það frumvarp sem við erum að samþykkja hér þverpólitískt muni leiða til þess að launamunur kynjanna hér í landi muni minnka enn frekar. Ég ber miklar væntingar og vonir til þess enda standa allir stjórnmálaflokkar að þeirri tillögu sem við erum að samþykkja.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hér er komið til lokaafgreiðslu frumvarp um jafnan rétt og jafna stöðu karla og kvenna í þessu samfélagi. Ég bind miklar vonir við að þau ákvæði sem koma inn með frumvarpinu muni treysta enn stöðu kynjanna og bæta jafnrétti kynjanna. Einkum er ástæða til að fylgjast mjög vel með því hvort við náum þeim árangri sem ríkisstjórnin hefur sett sér varðandi launajafnrétti í landinu. Þar ber að fagna því að á sama tíma og þetta frumvarp er flutt hefur atvinnulífið tekið á í þeim málum og boðað aðkomu með jafnréttisvottun í nýjum kjarasamningum. Í frumvarpinu og í stefnu ríkisstjórnarinnar er líka ráðist gegn kynbundnu ofbeldi og ætla ég að vona að við náum árangri á öllum þessum sviðum. Ég fagna þeirri samstöðu sem náðst hefur um frumvarpið og styð það heils hugar með atkvæði mínu.

Virðulegur forseti. Þetta litla mál höfum við í umhverfisnefnd haft til umfjöllunar frá 1. umr. en málið var fyrst flutt á 130. löggjafarþingi og fór þá til umsagnar og fékk umsagnir frá Þjóðminjasafni, Fornleifavernd, Biskupsembættinu og kirkjugörðunum auk Reykjavíkurborgar. Það tók síðan lítils háttar breytingum milli þinga og fékk auk þess umsagnir frá samgönguráðuneyti og Reykjavíkurprófastsdæmum austur og vestur. Í stuttu máli má segja að umsagnir hafi allar verið jákvæðar og lofsverðar og það samhljóða skoðun umhverfisnefndar að það sé til þess fallið að tryggja varðveislu menningarminja í Hólavallagarði að umhverfisráðherra skipi þá nefnd sem lagt er til þar að lútandi í þingsályktunartillögunni. Garðurinn á sér mikla og merkilega sögu og er í raun og veru stærsta minjasafnið í Reykjavík eins og Björn Th. Björnsson benti á á sinni tíð. Ég held að það sé út af fyrir sig óþarfi að rekja þá sögu. Hún kemur vel fram í greinargerðinni sem fylgdi með þingsályktunartillögunni. Það er einfaldlega nefndarálit umhverfisnefndar til Alþingis að tillagan verði samþykkt sem ályktun Alþingis og send hæstv. ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. heilbrigðisnefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna flutnings á útgáfu starfsleyfa heilbrigðisstétta frá heilbrigðisráðuneytinu til landlæknis. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn ýmsa aðila sem gerð er grein fyrir í nefndarálitinu. Frumvarpið miðar að því að flytja útgáfu starfsleyfa til heilbrigðisstétta, ásamt ýmiss konar vottorðaútgáfu sem þeim fylgir, frá heilbrigðisráðuneyti til landlæknis. Að auki eru gerðar lagfæringar og leiðréttingar á nokkrum úreltum ákvæðum laga er frumvarpið tekur til. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að útgáfa starfsleyfa til heilbrigðisstétta falli betur að stjórnsýsluverkefnum stofnunar en ráðuneytis. Flutningur starfsleyfa heilbrigðisstétta yfir til landlæknis sé jafnframt ákjósanlegur út frá sjónarmiðum um réttaröryggi þar sem umsækjandi um starfsleyfi getur borið ákvörðun á lægra stjórnsýslustigi undir æðra stjórnsýslustig með kæru til ráðherra. Þá er um að ræða einföldun á málsmeðferð og styttingu málsmeðferðartíma þar sem ráðuneytið hefur sent flestar umsóknir um starfsleyfi til umsagnar hjá landlækni. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið. Jafnframt leggur nefndin til tvær breytingar á frumvarpinu sem gerð er grein fyrir í nefndarálitinu og breytingartillögum sem þar fylgja en þau varða lög um lyfjafræðinga annars vegar, nr. 35/1978, þar sem lagt er til að sú grein sem vísað er til verði óbreytt frá gildandi lögum, og hins vegar varðandi lög nr. 75/1977, um iðjuþjálfun, varðandi menntastofnun iðjuþjálfunar. Í umsögnum nokkurra fagfélaga heilbrigðisstarfsmanna var bent á að ákvæði laga um ýmsar heilbrigðisstéttir væru komin til ára sinna og full þörf á að endurskoða þau. Meðal annars væri nauðsynlegt að samræma ákvæði laganna með hliðsjón af evrópskum og alþjóðlegum viðmiðum um nám og starf ýmissa heilbrigðisstétta og breytingum sem hafa orðið á námi og starfi þeirra hérlendis á undanförnum árum. Nefndin fagnar því að þessi vinna sé þegar hafin og vill beina því til ráðuneytisins að ljúka þeirri vinnu hið fyrsta í nánu samráði við heilbrigðisstéttir. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Þuríður Backman var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir þetta nefndarálit rita hv. þm. Ásta Möller, Ágúst Ólafur Ágústsson, Árni Páll Árnason, Herdís Þórðardóttir, Valgerður Sverrisdóttir, Álfheiður Ingadóttir, Pétur H. Blöndal og Ellert B. Schram.

Hæstv. forseti. Þar sem ég var fjarverandi við afgreiðslu þessa máls vil ég láta það koma fram að ég er samþykk afgreiðslu málsins og nefndaráliti heilbrigðisnefndar og eins þeirri vinnu sem farið hefur fram hvað varðar undirbúning málsins. Ég tel að þar hafi farið fram vönduð vinna. Hún er í raun og veru hálfnuð því að til viðbótar þessum breytingum sem gerðar eru hér á stjórnsýslu hvað varðar leyfisveitingar heilbrigðisstétta er verið að endurskoða lög um heilbrigðisstéttir. Ástæðan fyrir því að ég tek hér til máls er sú að ég vil að hvetja alla þá sem koma að þeirri vinnu - og eins löggjafann þegar kemur að því að afgreiða frumvarpið - að fara vel yfir skilgreiningar á heilbrigðisstéttum og samanburð við heilbrigðisstéttir í Evrópu og á Norðurlöndunum. Jafnframt hvet ég til að þess sé gætt að horfa með opnum huga til annarra stétta en þeirra sem nú eru skilgreindar sem heilbrigðisstéttir því að það hefur ákveðið verndargildi fyrir heilbrigðisstéttina að vera flokkuð sem slík. Því er mikilvægt að vandað sé til verka og að skilgreina stétt eða stéttir sem heilbrigðisstéttir við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. heilbrigðisnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 55/1996, um tæknifrjóvgun, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Svein Magnússon og Ágúst Geir Ágústsson frá heilbrigðisráðuneyti, Magnús Karl Magnússon, sérfræðing í blóðmeinafræði á blóðmeinafræðideild og erfða- og sameindalæknisfræðideild við Landspítalann, Þórð Óskarsson og Guðmund Arason lækna frá ArtMedica, Þórarin Guðjónsson lækni, Ólöfu Ýri Atladóttur, Björn Rúnar Lúðvíksson og Þórunni Halldórsdóttur frá vísindasiðanefnd, Irmu Sjöfn Óskarsdóttur og Guðlaugu Magnúsdóttur frá Biskupsstofu og Sigurð Guðmundsson landlækni. Umsagnir hafa borist nefndinni frá Fjölbrautaskólanum við Ármúla, landlækni, Læknafélagi Íslands og Landspítala. Jafnframt hafa nefndinni borist ýmis gögn sem snerta málið Með frumvarpi þessu er lagt til að heimilt verði að nota umframfósturvísa til stofnfrumurannsókna, að uppfylltum tilteknum skilyrðum, í því skyni að afla þekkingar í líf- og læknisfræði eða til að bæta heilsu og lækna sjúkdóma. Sú ákvörðun að fella ákvæði frumvarpsins inn í lög um tæknifrjóvgun helgast af því að öll helstu álitaefni sem taka þarf afstöðu til við lagasetningu um stofnfrumurannsóknir lúta að því hvort og þá að hvaða marki eigi að heimila notkun fósturvísa í því skyni að búa til stofnfrumulínur og eftir atvikum hvort leyfa eigi kjarnaflutning í læknisfræðilegum tilgangi með notkun eggfrumu. Lýtur efni frumvarpsins þannig í reynd ekki að rannsóknum á stofnfrumum sem slíkum enda hefur almennt ekki verið talin ástæða til að setja sérstakar hömlur við slíkum rannsóknum, hvorki frá siðfræðilegu né vísindalegu sjónarhorni. Hafa slíkar rannsóknir með notkun innfluttra stofnfrumulína í reynd verið leyfðar hér á landi með samþykki vísindasiðanefndar. Í ljósi þessa þykir rétt að fella lagaákvæði um þetta efni inn í lög um tæknifrjóvgun þar sem er að finna ákvæði núgildandi laga sem lúta að kynfrumum manna, fósturvísum og rannsóknum á þeim. Nefndin fagnar tilkomu frumvarps þessa og telur að með því sé stigið framfaraskref í vísindarannsóknum og íslensku vísindasamfélagi en bendir jafnframt á siðfræðileg álitaefni sem því fylgja. Með samþykkt frumvarpsins er starfsumhverfi íslensks vísindasamfélags fært til samræmis við það sem tíðkast víða annars staðar, án þess þó að ganga eins langt og lengst er gengið í frjálsræðisátt, og því gefinn nauðsynlegur grunnur til að starfa á við rannsóknir á stofnfrumum. Jafnframt beinir nefndin því til heilbrigðisráðherra að taka til skoðunar hvaða sóknarmöguleikar felist hér á landi í eflingu stofnfrumumeðferðar og tengdra rannsókna og hvernig tryggja megi fjármögnun og aðstöðu til rannsókna á þessu sviði. Nefndin vill benda á nokkur atriði sem hún telur að betur mættu fara. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að notkun umframfósturvísa til stofnfrumurannsókna verði einungis heimiluð á rannsóknastofum sem fengið hafa til þess sérstakt leyfi ráðherra. Getur ráðherra samkvæmt frumvarpinu bundið slík leyfi sérstökum skilyrðum, meðal annars um hæfni og þekkingu starfsmanna rannsóknastofu, eftirlit heilbrigðisyfirvalda, upplýsingagjöf og aðstöðu. Þá er í frumvarpinu, sbr. a-lið 7. gr., kveðið á um að ráðherra setji í reglugerð nánari skilyrði fyrir útgáfu leyfa til notkunar á umframfósturvísum til stofnfrumurannsókna. Leggur nefndin til að í frumvarpinu, nánar tiltekið í b-lið 2. gr., verði með beinum hætti vísað til þess að það sé skilyrði fyrir útgáfu leyfa að ákvæði laganna og umræddrar reglugerðar séu uppfyllt. Þá leggur nefndin jafnframt til að það verði ótvírætt skilyrði fyrir útgáfu leyfa að rannsóknastofa sem fær umframfósturvísum ráðstafað til sín sé hér á landi ella verði nauðsynlegu eftirliti ekki við komið. Loks er það tillaga nefndarinnar að skilyrt verði í lögunum að á rannsóknastofu sé fullnægjandi aðstaða til varðveislu fósturvísa. Það er meginregla að sala lífsýna og líffæra er óheimil. Þó hefur gjaldtaka vegna ýmiss kostnaðar verið talin heimil, sbr. 2. mgr. 10. gr. laga nr. 110/2000, um lífsýnasöfn. Í lokamálsgrein 3. gr. frumvarpsins er kveðið á um að heimilt sé að taka gjald fyrir ráðstöfun umframfósturvísa til leyfishafa er nemur kostnaði við ráðstöfunina. Lítur nefndin svo á að þessi gjaldtökuheimild sé takmörkuð við kostnað sem hlýst af ráðstöfuninni sem slíkri. Telur nefndin rétt í þessu samhengi að áréttað sé í lagatextanum að öll gjaldtaka umfram þetta sé óheimil og gerir nefndin breytingartillögu þar um. Með frumvarpinu er veitt sérstök heimild til að ráðstafa fósturvísum sem búnir hafa verið til í æxlunartilgangi en nýtast ekki í því skyni til aðila sem fengið hafa sérstakt leyfi til að nota umframfósturvísa til stofnfrumurannsókna. Í frumvarpinu er hins vegar ekki fjallað um hugsanlegt framsal fósturvísa til annarra aðila frá leyfishafa. Þótt sú ályktun verði dregin af ákvæðum frumvarpsins að slíkt framsal sé óheimilt þá telur nefndin ástæðu til að það komi skýrt fram í lagatextanum. Leggur nefndin því til að við 3. gr. frumvarpsins bætist ný málsgrein þar sem fram komi að leyfishafa sé óheimilt með öllu að framselja fósturvísa sem ráðstafað hefur verið til hans til annarra aðila. Þá leggur nefndin jafnframt til að það verði ótvírætt skilyrði fyrir útgáfu leyfa að rannsóknastofa sem fær umframfósturvísum ráðstafað til sín sé staðsett hér á landi ella verði nauðsynlegu eftirliti ekki við komið. Eins og rakið hefur verið er það tillaga nefndarinnar að það verði skilyrði fyrir veitingu leyfa til notkunar umframfósturvísa til stofnfrumurannsókna að rannsóknastofa sé hér á landi. Þá er það jafnframt tillaga nefndarinnar að skýrlega verði kveðið á um að leyfishafa sé óheimilt að framselja umframfósturvísa sem ráðstafað hefur verið til hans til annarra aðila. Af þessu leiðir að flutningur umframfósturvísa úr landi kemur ekki til álita. Er það því tillaga nefndarinnar að 2. málsl. lokamálsgreinar 3. gr. frumvarpsins falli brott. Tekið skal fram að brottfall ákvæðisins raskar ekki heimildum til hugsanlegs flutnings fósturvísa úr landi vegna glasafrjóvgunarmeðferðar og uppsetningar á fósturvísum í leg móður eða rannsókna í tengslum við glasafrjóvgunarmeðferð, sbr. 4. gr. frumvarpsins. Um slíkan flutning fer samkvæmt almennum reglum. Í 5. og 6. gr. frumvarpsins er fjallað um notkun umframfósturvísa til stofnfrumurannsókna sem nýst geta til að afla þekkingar í líf- og læknisfræði eða til að bæta heilsu og lækna sjúkdóma. Nefndin telur nauðsynlegt að siðfræðileg sjónarmið jafnt sem vísindaleg þurfi að vera lögð til grundvallar þegar ákvörðun er tekin um rannsóknir á umframfósturvísum, sbr. ákvæði 29. gr., sbr. 4. mgr. 2. gr., laga um réttindi sjúklinga, nr. 74/1997, og reglugerð um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði nr. 552/1999. Því leggur nefndin til breytingu á 5. og 6. gr. frumvarpsins þess efnis að skýrt verði kveðið á um að almenn skilyrði laga, sbr. lög um réttindi sjúklinga og reglugerð um vísindarannsóknir, gildi við skoðun og veitingu samþykkis vísindasiðanefndar vegna fyrirhugaðrar notkunar umframfósturvísa til að búa til stofnfrumulínur og til að framkvæma kjarnaflutning í sama tilgangi. Er raunar út frá þessu gengið í frumvarpinu en nefndin telur engu síður rétt að þetta komi skýrt fram í lagatextanum sjálfum. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að nú þegar er hafin vinna við endurskoðun á ákvæðum laganna er varða tæknifrjóvgun og ákvæði reglugerðar um tæknifrjóvgun. Nefndin telur brýnt að þessari vinnu verði hraðað þar sem komið hafa fram ábendingar um að þörf sé á slíkri heildarendurskoðun, meðal annars hvað varðar möguleika einstæðra kvenna og kvenna með sérstæða sjúkdóma til að gangast undir tæknifrjóvgunaraðgerð. Einnig kemur til álita endurskoðun á aldursmörkum kvenna við tæknifrjóvgun, geymslutíma fósturvísa og skilyrðum um lengd sambúðar og staðgöngumæðrun vegna kvenna sem hafa sökum veikinda misst legið. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Ásta Möller, Ágúst Ólafur Ágústsson, Álfheiður Ingadóttir, Árni Páll Árnason, Ellert B. Schram, Kristinn H. Gunnarsson, Pétur H. Blöndal, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Valgerður Sverrisdóttir og Þuríður Backman eins og kemur fram í nefndarálitinu. Því er við að bæta, virðulegi forseti, að þetta frumvarp var í rauninni lagt fram síðasta vor og fékk umfjöllun og afgreiðslu við 2. umr. þingsins með ýmsum breytingum. Hins vegar var það nánast óbreytt lagt fram núna í haust en fór samt sem áður í verulega yfirferð þar sem komið var nýtt fólk í nefndina og jafnframt því sem það var lögð mikil áhersla á að skoða ákveðin atriði með breytingar í huga. Umsagnaraðilar sem komu með athugasemdir hvort heldur sem gestir eða skriflegar fögnuðu almennt þessu frumvarpi og töldu að með samþykkt þess væru íslensku vísindasamfélagi sköpuð sambærileg skilyrði til rannsókna á sviði stofnfrumurannsókna og gerð eru í nágrannalöndum okkar. Hins vegar verður ekki fram hjá því litið að jafnframt komu ákveðnar siðfræðilegar athugasemdir meðal annars frá kirkjunnar mönnum sem voru jafnframt skoðuð. Þó verður að segjast að þrátt fyrir það að stigið er stórt skref hér að þá er ekki gengið eins langt og í mörgum nágrannalöndum okkar þar sem meðal annars er heimilt að framleiða fósturvísa gagngert til nota í rannsóknum. Við höfum ákveðið að fara hófsama leið og taka stutt skref og sjálfsagt láta þar við sitja þar sem afar mörg siðferðileg vandamál koma upp ef farið er í þann farveg að framleiða fósturvísa gagngert til nota í rannsóknum. Jafnframt vil ég vekja athygli, virðulegi forseti, á að það komu til umræðu athugasemdir frá Blóðbankanum þar sem sérstaklega var hvatt til þess að Alþingi beiti sér fyrir stóraukinni og eyrnamerktri fjárveitingu til stofnfrumurannsókna hér á landi og bent á mikilvægi þess að þær fjárveitingar renni bæði til rannsókna á fullorðins stofnfrumum og fósturstofnfrumum. Í því sambandi má benda á að í nefndarálitinu var sérstaklega tekið fram að nefndin beini því til heilbrigðisráðherra að taka til skoðunar hvaða sóknarmöguleikar felist hér á landi í eflingu stofnfrumumeðferðar og tengdra rannsókna og hvernig tryggja megi fjármögnun á aðstöðu til rannsókna á þessu sviði. Ég tel að þarna megi skoða ýmsar leiðir. Við erum að tala um útrás á ýmsum sviðum. Við erum með fremstu vísindamenn á sviði heilbrigðisvísinda hér á landi og full ástæða er fyrir stjórnvöld að skoða hvaða möguleikar eru þar fyrir hendi. Ýmis álitaefni komu fram í nefndarstarfinu og var ekki síst horft til álits vísindasiðanefndar frá því í mars í fyrra sem síðan var endurtekið nánast óbreytt í umsögn til nefndarinnar frá því í desember 2007. Þar tel ég að við höfum í flestum ef ekki öllum tilvikum sem vísindasiðanefnd hefur hér dregið fram komið til móts við þær athugasemdir með viðunandi hætti. Ég vil benda á að vísindasiðanefnd tekur fram í áliti sínu að hún geri ekki efnislegar athugasemdir við þær heimildir sem veittar eru í stofnfrumufrumvarpinu. Hins vegar gerir vísindasiðanefnd athugasemd við ýmis lagatæknileg atriði, eins og þeir nefna það, sem nefndin tók til umfjöllunar og dró fram í nefndaráliti sínu og ég tel að hafi verið mætt með breytingu á frumvarpinu. Meðal annars koma þeir fram með áhyggjur af því að í 5. og 6. gr. frumvarpsins um notkun umframfósturvísa til stofnfrumurannsókna væri heimildin of víð, þ.e. heimildir vísindasiðanefndar til þess að veita samþykki fyrir vísindarannsókn, hún teldi að hún væri of víð og það víð að hún gæti í rauninni ekki annað gert en að samþykkja allar þær umsóknir sem koma til nefndarinnar um rannsóknir. En í frumvarpinu segir um þann ramma sem vísindasiðanefnd á að vinna eftir, með leyfi forseta: „Með samþykki vísindasiðanefndar er þeim sem hlotið hafa leyfi skv. 2. mgr. 2. gr. heimilt að nota umframfósturvísa, sem ráðstafað hefur verið til þeirra skv. 5. mgr. 10. gr., til að búa til stofnfrumulínur sem nýst geta til að afla þekkingar í líf- og læknisfræði eða til að bæta heilsu og lækna sjúkdóma.“ Þetta síðasta: „… sem nýst geta til að afla þekkingar í líf- og læknisfræði eða til að bæta heilsu og lækna sjúkdóma.“ töldu þeir að væri of víð skilgreining. Hv. heilbrigðisnefnd brást við þessum athugasemdum með því að gera breytingar á 5. og 6. gr. frumvarpsins í þá veru sem greint er í nefndarálitinu en þar segir meðal annars að nefndin leggi til breytingu á 5. og 6. gr. frumvarpsins í þá veru að skýrt verði kveðið á um að almenn skilyrði laga, sbr. lög um réttindi sjúklinga og reglugerð um vísindarannsóknir, gildi við skoðun og veitingu samþykkis vísindasiðanefndar vegna fyrirhugaðrar notkunar umframfósturvísa til að búa til stofnfrumulínur og til að framkvæma kjarnaflutning í sama tilgangi. Er raunar út frá þessu gengið í frumvarpinu en nefndin telur engu síður rétt að þetta komi skýrt fram í frumvarpinu sjálfu. Vísindasiðanefnd hefur stoð í lögum um réttindi sjúklinga og reglugerð þeim tengdum. Sú breyting sem hv. heilbrigðisnefnd hefur gert á frumvarpinu er eftirfarandi, með leyfi forseta: „Vísindasiðanefnd leggur mat á það hvort framangreind skilyrði og önnur lögmælt skilyrði um vísindarannsóknir séu uppfyllt.“ Með þessu telur heilbrigðisnefnd að hún hafi náð að þrengja aðeins ramma vísindasiðanefndar varðandi mat á rannsóknum á stofnfrumum og jafnframt að krækja þarna í lög um réttindi sjúklinga og reglugerð sem er þeim tengd þannig að vísindasiðanefnd hafi í rauninni varðandi stofnfrumurannsóknir sama ramma að vinna eftir og aðrar vísindarannsóknir á heilbrigðissviði. Ég vil svo bæta því við að sams konar breyting var gerð á orðalagi 6. gr. Í umsögn vísindasiðanefndar gera þeir jafnframt aðrar athugasemdir við frumvarpið meðal annars við varðveislu stofnufrumulína. Þeir gera athugasemdir við að þær séu ekki nægilega skýrar í frumvarpinu og nefndin gerir tillögu til breytinga í þá veru að styrkja það ákvæði frumvarpsins með því að gera að skilyrði að ákvæði laganna og reglugerð ráðherra sé uppfyllt áður en gefið er leyfi til starfrækslu rannsóknarstofu til stofnfrumurannsókna, í öðru lagi að rannsóknarstofa sé staðsett hér á landi til að hægt sé að hafa eftirlit með henni og í þriðja lagi að skilyrt verði í lögum að í rannsóknarstofu sé fullnægjandi aðstaða til varðveislu fósturvísa. Meðan reglur um varðveislu stofnfrumulína voru skoðaðar þá höfðum við meðal annars að ábendingum vísindasiðanefndar til hliðsjónar lög um lífsýnasöfn, viðeigandi ákvæði laga um lífsýnasöfn og reglugerð þeim tengda. Þessar breytingar sem ég gerði hér grein fyrir svara jafnframt athugasemdum vísindasiðanefndar um grundvöll starfsleyfis sem þeir gera í sinni umsögn. Í síðasta lagi vil ég jafnframt nefna að töluverð umræða varð um gjaldtöku vegna fósturvísa og um leið vil ég vísa í 1. umr. málsins þar sem notað var hugtakið sala á fósturvísum. Nefndin telur að með þeim breytingum sem hún leggur til í frumvarpinu sé girt fyrir allan misskilning eða allar hugmyndir um frekari gjaldtöku eða hugmyndir um sölu á fósturvísum í hagnaðarskyni en þar segir meðal annars í nefndarálitinu með leyfi forseta: „Það er meginregla að sala lífsýna og líffæra er óheimil. Þó hefur gjaldtaka vegna ýmiss kostnaðar verið talin heimil, sbr. 2. mgr. 10. gr. laga nr. 110/2000, um lífsýnasöfn. Í lokamálsgrein 3. gr. frumvarpsins er kveðið á um að heimilt sé að taka gjald fyrir ráðstöfun umframfósturvísa til leyfishafa er nemur kostnaði við ráðstöfunina. Lítur nefndin svo á að þessi gjaldtökuheimild sé takmörkuð við kostnað sem hlýst af ráðstöfuninni sem slíkri. Telur nefndin rétt í þessu samhengi að áréttað sé í lagatextanum að öll gjaldtaka umfram þetta sé óheimil og gerir nefndin breytingartillögu þar um.“ Ástæðan fyrir því að ég fer svona nákvæmlega í þessar athugasemdir frá vísindasiðanefnd er að tónninn var einna þyngstur frá þeim - í rauninni má segja að hún hafi verið mest gagnrýnin út frá faglegum forsendum á efni frumvarpsins enda ekki skrýtið þar sem vísindasiðanefnd kemur til með að meta þær rannsóknir sem kemur til álita að gerðar verði á stofnfrumum. Okkur þótti því mjög mikilvægt að koma til móts við þessi sjónarmið, sem ég tel að við höfum gert með ágætum hætti. Ég bar m.a. það atriði er varðar ramma vísindasiðanefndar, sem hún á að vinna eftir, undir formann nefndarinnar og samþykkti hann í raun þessa nálgun. Ég tel rétt að geta þess að jafnframt barst til nefndarinnar framhaldsumsögn frá vísindasiðanefnd, undirrituð af Birni Rúnari Lúðvíkssyni, dagsett 19. febrúar 2008, eftir að álitið var afgreitt frá nefndinni. Umsögnin barst nefndinni en er samt sem áður beint til hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Hann hafði beint fyrirspurn til vísindasiðanefndar en reyndar kemur ekki fram í bréfinu hvers eðlis fyrirspurnin var. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa upp úr því: „Á fundi vísindasiðanefndar 19. febrúar 2008 var tekin fyrir fyrirspurn yðar,“ - sem sagt hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar - „dagsett 11. febrúar sl. er varðar breytingu á lögum nr. 55/1996, um tæknifrjóvgun. Vísindasiðanefnd vísar til umsagnar sinnar til heilbrigðisnefndar Alþingis frá 4. desember sl. þar sem fram koma athugasemdir við frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 55/1996, um tæknifrjóvgun, 183. mál, um stofnfrumurannsóknir, enn fremur til fundar fulltrúa nefndarinnar með heilbrigðisnefnd. Fyrirhugaðar breytingar á frumvarpinu, þar sem orðalag um vísindasiðanefnd er samræmt, eru að mati nefndarinnar til bóta. Að öðru leyti áréttar nefndin fyrri athugasemdir sínar.“ Svo segir hér að lokum: „Telji Alþingi ekki nauðsynlegt að setja nánari reglur um hlutverk og mat vísindasiðanefndar samkvæmt lögunum er brýnt að ákvæði þar að lútandi verði sett í reglugerð samhliða lagasetningunni.“ Nú veit ég náttúrlega ekki hvaða spurningum hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur beint til vísindasiðanefndar þannig að það er kannski erfitt að meta hvort vísindasiðanefnd hefur frekari athugasemdir við málið að gera. Ég tel hins vegar víst að hv. þingmaður, sem mun þá kannski svara því á eftir, hafi sérstaklega verið að spyrja formann vísindasiðanefndar um það ákvæði er snýr að þeim ramma sem nefndin starfar eftir á sama hátt og ég gerði í símtali. Fyrri athugasemdir varða þá þau atriði sem ég nefndi hér áðan í ræðu minni, þ.e. gjaldtöku, starfsleyfi og varðveislu stofnfrumulína. Það kemur þá í ljós á eftir í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar hvernig þeim samskiptum hefur verið háttað en mér sýnist af flestu að við höfum komið til móts, eins og ég hef greint frá hér á undan, við þær athugasemdir sem vísindasiðanefnd setur fram. Að sjálfsögðu mun ég ekki hafa á móti því ef hv. þingmaður óskar eftir að boða vísindasiðanefnd á fund nefndarinnar fyrir 3. umr. Að lokum vil ég segja að vissulega voru dregin fram siðfræðileg rök og siðferðileg álitaefni í þessari umræðu og ekki síst frá biskupi Íslands. Mig langaði að lokum aðeins að bera niður í umsögn biskups frá 21. febrúar 2007, með leyfi forseta: „Samkvæmt frumvarpinu er leyft að nota fósturvísa til að búa til stofnfrumulínur, og til rannsókna á umframfósturvísum og til kjarnaflutnings og sagt er í rökstuðningi að að baki þeim tillögum liggi veigamikil læknisfræðileg og þekkingarfræðileg rök. Þær heimildir hljóta að flokkast með mestu siðferðilegu álitaefnum í samtíðinni. Með slíkum heimildum er í raun verið að stíga skref inn á braut sem getur hæglega leitt vísindamenn og samfélagið í siðferðilegar ógöngur við minnsta frávik. Sú mikla vinna sem lögð hefur verið í undirbúning málsins vitnar um hvað gæti legið í leynum á þessari leið í siðferðilegum efnum.“ Jafnframt segir hann annars staðar, með leyfi forseta: „Telja má nauðsynlegt að setja þrengri skorður varðandi tilgang umræddra rannsókna og meðhöndlun umframfósturvísa. Út frá því sjónarmiði mættu ákvæði um bann við tilteknum rannsóknum vera skýrari, sérstaklega varðandi kjarnaflutning í æxlunarskyni (einræktun), ræktun fósturvísa til þess eins að gera á þeim rannsóknir og að setja fósturvísa manna í dýr. Telja verður brýnt að fylgja þeim skorðum, sem settar eru, fast eftir og það komi fram í ákvæðinu um refsingar í 8. gr. frumvarpsins að hvers kyns brot á lögum í þessum efnum séu alvarleg brot.“ Ég tek undir með biskupi Íslands, það þarf að fara mjög varlega í þessum efnum. Ég held reyndar að í frumvarpinu sé tekið á þeim áhyggjuefnum sem hann sérstaklega nefnir, kjarnaflutning í æxlunarskyni eða einræktun, ræktun fósturvísa í rannsóknarskyni eingöngu og að setja fósturvísa manna í dýr. Í frumvarpinu er þetta algjörlega bannað. En vissulega erum við á þeirri leið núna að við getum staðið frammi fyrir býsna mörgum vísindalegum freistingum sem ég tel að við þurfum að fara varlega með. Það er því mjög mikilvægt, þegar frumvarp af þessu tagi kemur til hv. Alþingis, að við gætum að okkur, stígum skrefin varlega, gætum meðalhófs og gætum þess jafnframt að kröfur um slíka starfsemi og eftirlit með henni séu með besta móti. Ég vil að lokum þakka hv. heilbrigðisnefnd fyrir frábæra vinnu í þessa veru. Vinnan hefur verið mjög góð, ítarleg og sanngjörn. Við höfum leitað upplýsinga þar sem við höfum þurft og tekið sjónarmið til skoðunar. Ég tel að eftir þá vinnu sem við höfum lagt í frumvarpið, eins og það kemur nú fyrir sjónir Alþingis við 2. umr., séum við með mun betra frumvarp en við vorum með í höndunum við 1. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka formanni nefndarinnar fyrir greinargóða yfirferð yfir nefndarálitið og þau álitamál sem nefndin tókst á við í störfum sínum. Vissulega er það rétt, sem fram kom í máli hv. formanns, að vandlega var farið yfir málið í nefndinni. Það kom fram á síðasta löggjafarþingi fyrir síðustu kosningar og var þá komið úr hv. heilbrigðisnefnd til 2. umr. en fór ekki lengra vegna þess að þá var það ákvörðun stjórnarmeirihlutans að málið færi ekki til umræðu, það væri ekki tími til þess á þeim tíma. Það var pólitísk ákvörðun, sem stjórnarmeirihlutinn þá tók og ber ábyrgð á. Önnur umræða um málið fór því ekki fram í þinginu á þeim tíma og landsmenn urðu af þeirri umræðu, sem ég tel að hafi verið miður. Það hefði verið umræðunni sem þá fór fram í þjóðfélaginu til verulegs gagns ef þingmenn hefðu átt kost á því að fara yfir efnisatriði málsins hér á Alþingi í heyranda hljóði og skiptast á skoðunum um þau. Þannig stóð á í málinu að gerðar voru mjög litlar breytingar á frumvarpinu sem lá fyrir á vorþinginu 2007. Nefndin öll lagði aðeins til þá breytingu að setja inn ákvæði um að ráðherra væri heimilt að binda leyfi heilbrigðisstofnunar til að framkvæma tæknifrjóvgun sérstökum skilyrðum og að endurskoðun laganna færi fram og yrði lokið 1. janúar 2008. Aðrar tillögur var nefndin ekki með á þeim tíma. Það var mjög bagalegt vegna þess að athugasemdir sem fyrir lágu, sérstaklega frá vísindasiðanefnd - sem er sá aðili sem helst verður að treysta á við framkvæmd laganna, að ekki sé aðeins farið að lögum og reglum heldur að þeim siðferðilegu mörkum sem menn setja sér í þessum efnum. Til þess að nefndin geti rækt hlutverk sitt þarf hún að hafa skýr lagafyrirmæli, skýra stoð í lögum, um það hvernig hún á að starfa og á hvaða forsendum hún á að afgreiða erindi um rannsóknir, það sem er viðkvæmt í málinu er að verið er að opna heimildir til að gera hluti sem í dag eru bannaðir. Fyrst og fremst er það viðkvæmt að verið er að leggja til með frumvarpinu að víkja frá því ófrávíkjanlega banni sem er í gildandi lögum við einræktun, við því að framkvæma kjarnaflutninga. Þess vegna er mikilvægt að ganga frá lagatextanum núna með þeim hætti að opnunin fyrir kjarnaflutning verði með þeim hætti að menn geti fallist á slíkt, að vísindaleg og pólitísk samstaða sé um það hvernig gengið verði frá því í lagatexta. Það vantaði býsna mikið upp á það við afgreiðslu málsins í þinginu í marsmánuði á síðasta ári. Vísindasiðanefnd gerði þá sömu athugasemdir og reyndar komu síðan fram nú í haust. Meginathugasemdirnar voru þær, eins og kom fram í máli hv. formanns nefndarinnar, að allar umsóknir um rannsóknir á þessu sviði eiga að berast til vísindasiðanefndar. Hún á að taka þær fyrir og afgreiða þær, synja rannsóknunum eða leyfa þær. Þá þarf nefndin að hafa einhver fyrirmæli um það eftir hvaða atriðum hún á að meta umsóknina. Athugasemd vísindasiðanefndar var sú að orðalagið í frumvarpinu væri svo rúmt að ekki væri hægt að synja umsókn. Það væri nánast sama til hvaða rannsókna beðið væri um leyfi, samkvæmt frumvarpstextanum væri ekki hægt annað en að samþykkja erindið þar sem orðalagið var á þann veg að samþykkja ætti umsókn ef rannsóknin gæti nýst til að afla þekkingar í líf- og læknisfræði eða til að bæta heilsu og lækna sjúkdóma. Í öllum tilvikum væri hægt að halda því fram að slíkt gæti leitt af rannsókninni og þar af leiðandi taldi vísindasiðanefnd að hún væri fyrir fram í þeirri stöðu að hún yrði að samþykkja öll erindi sem til hennar bærust. Það væri óaðgengilegt að ganga frá lagatextanum með þeim hætti og var ég sammála vísindasiðanefnd um það. Nefndin gerði síðan fleiri athugasemdir. Þær helstu voru að reglur um varðveislu stofnfrumulína væru ekki skýrar í frumvarpinu. Vísindasiðanefnd spurði hvort ekki væri æskilegt að samræma reglur um varðveislu stofnfrumulína að einhverju leyti almennum reglum um varðveislu lífsýna, eins og þær eru settar fram í lögum um lífsýnasöfn. Í þriðja lagi vakti vísindasiðanefnd athygli á því hvort ekki væri rétt að settar yrðu skýrar reglur um forsendur fyrir gjaldtöku fyrir nýtingu stofnfrumulína til að taka af allan vafa um hvort menn gætu, miðað við frumvarpið eins og það var, í raun og veru selt þessi lífsýni. Í fjórða lagi gerði nefndin þá athugasemd að mikilvægt væri að settar væru skýrar reglur um þær forsendur sem skyldu liggja til grundvallar fyrir starfsleyfi á rannsóknastöð og enn fremur rammi um þær kröfur sem vísindasiðanefnd ætti að gera til rannsakenda á þessu sviði. Segja má að með þeim breytingartillögum sem nefndin hefur komið sér saman um og flutt sé tekið undir athugasemdir vísindasiðanefndar að mjög miklu leyti. Eins og ég hef rakið, það er óþarft að ég endurtaki það, hafa komið fram ákvæði sem varða varðveislu stofnfrumulína. Komið er fram ákvæði sem girðir fyrir heimild til framsals og fyrir gjaldtöku. Það er mjög mikilvægt að það sé skýrt í lagatextanum. Hins vegar er ekki skýrt hvort breytingartillaga nefndarinnar mætir sjónarmiðum vísindasiðanefndar í meginathugasemd hennar um lagatextann sem hún þarf að vinna eftir við mat á umsóknum um leyfi til rannsókna. Þar sem breytingartillaga nefndarinnar kom fram eftir að vísindasiðanefnd kom fyrir nefndina þá ákvað ég að senda vísindasiðanefnd formlegt erindi og óska eftir að svari við því hvort fram komin breytingartillaga væri fullnægjandi til að mæta athugasemd nefndarinnar. Svarið er komið og formaður nefndarinnar hefur gert grein fyrir því. Svo virðist ekki vera. Það er ekki ótvírætt en svo virðist. Þess vegna held ég að það sé rétt mat hjá formanni nefndarinnar að málið komi aftur inn í heilbrigðisnefnd og vísindasiðanefnd verði kölluð fyrir nefndina til að svara þessu þar og útskýra svar sitt. Það er auðvitað eðlilegt að heilbrigðisnefnd geri bragarbót á málinu ef þörf reynist. Ég held að allir í nefndinni, ég heyri ekki annað, séu sammála um að lagabúningurinn þurfi að vera þannig að hann uppfylli sjónarmið vísindasiðanefndar. Ég held að um það sé algjör samstaða. Ég óska því formlega eftir því, virðulegi forseti, að málið gangi til nefndar milli 2. og 3. umr. og að vísindasiðanefnd verði kölluð fyrir nefndina. Ég vísa þar til hins nýja ákvæðis í þingsköpum sem samþykkt voru fyrir jól sem kveða á um að alþingismönnum sé heimilt að óska eftir því og við því verður að sjálfsögðu orðið. Ég tel nauðsynlegt að hafa þetta alveg skýrt til að það fari ekkert á milli mála. Ég held líka að menn ættu að velta fyrir sér hvort við höfum gert nóg í að bæta frumvarpið til að koma til móts við athugasemd Reynis Tómasar Geirssonar um fráganginn á 2. gr. frumvarpsins, sem er heimildargrein fyrir ráðherra til að setja skilyrði um starfsleyfi. Heimildargrein er auðvitað ekki skylda. Ef ráðherra er aðeins heimilt að setja skilyrði fyrir þann sem á að fá leyfi til að reka rannsóknarstofu þá er honum ekki skylt að setja slík skilyrði. Hann hefur það í sínu valdi hvaða skilyrði hann setur. Þetta er of valkvætt. Ef Alþingi telur nauðsynlegt að einhver skilyrði eigi að uppfylla svo aðili fái að reka rannsóknarstöð þá á að tilgreina þau í lagatextanum rétt eins og gert í lögunum um lífsýnasöfn. Þar eru sett mjög nákvæm skilyrði fyrir því sem þarf að uppfylla til að fá leyfi fyrir því að reka lífsýnasöfn. Ég hefði kosið að menn gættu samræmis við þann lagatexta. Í 2. gr. og auk þess í 13. gr. laganna, sem verður líklega 14. gr. eftir breytingu, hefur ráðherra ansi mikið frjálsræði til að setja frekari reglur um þessi skilyrði. Mig minnir að í þessu frumvarpi segi að ráðherra muni setja nánari reglur um framkvæmd laga þessara og í þeim skuli m.a. fjallað um … svo kemur upptalning. Meðal þess sem hann hefur heimild til að setja nánari reglur um eru almenn skilyrði fyrir veitingu leyfa samkvæmt 2. gr. Í 2. gr. er getið um heimildarákvæði þannig að þetta er ekki nægilega ákveðið að mínu. Ég tek undir þær athugasemdir sem fram koma í umsögn frá Reyni Tómasi Geirssyni, yfirlækni og prófessor, í bréfi frá 27. nóvember síðastliðnum þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Varðandi einstaka greinar frumvarpsins vil ég árétta fyrri skoðanir mínar með eftirfarandi hætti. 2. Það er enn skoðun mín að ráðherra eigi að vera skylt að binda leyfi til stofnfrumurannsókna sérstökum og vel skilgreindum skilyrðum.“ Þessu vildi ég halda til haga og vonandi gefst tími til þess að fara yfir þetta atriði í meðferð nefndarinnar á málinu milli 2. og 3. umr. Ég ítreka að ég tel að málið hafi batnað verulega í meðförum heilbrigðisnefndar að þessu sinni, ólíkt því sem var í meðferð heilbrigðisnefndar fyrir rúmu ári sem mér finnst dæmi um vinnubrögð í þinginu sem heyra eigi sögunni til. Vonandi verður það svo að þingnefndir kasti ekki til þess höndunum eins og þá var gert við að fara yfir og skoða frumvörp. Sérstaklega á það við frumvörp sem eru viðkvæm og umsagnaraðilar hafa gert verulegar athugasemdir við, t.d. vísindasiðanefnd og biskup Íslands, sem mér finnst í raun hafa gefið eina allra bestu umsögnina um þetta viðamikla mál. Formaður nefndarinnar rakti meginþættina í umsögn biskups. Ég hefði gjarnan viljað bæta um betur og vitna frekar í þá umsögn frá fyrri meðferð málsins. Mér finnst umsögnin verðskulda að vakin sé athygli á því sem í henni er. Ég vil leyfa mér að lesa eftirfarandi, með leyfi forseta, úr umsögninni: „Það yrði mjög til bóta ef vísindasiðanefnd yrði falið að úrskurða um meðalhóf rannsóknaraðferða og rannsóknarmarkmiða til að draga úr líkum þess að rannsóknir á umframfósturvísum og rannsóknir með kjarnaflutning yrðu stundaðar að óþörfu miðað við aðrar þekktar leiðir að sama marki í þágu læknavísinda. Telja má nauðsynlegt að setja þrengri skorður varðandi tilgang umræddra rannsókna og meðhöndlun umframfósturvísa. Út frá því sjónarmiði mættu ákvæði um bann við tilteknum rannsóknum vera skýrari, sérstaklega varðandi kjarnaflutning í æxlunarskyni … ræktun fósturvísa til þess eins að gera á þeim rannsóknir og að setja fósturvísa manna í dýr. Telja verður brýnt að fylgja þeim skorðum, sem settar eru, fast eftir og það komi fram í ákvæðinu um refsingar í 8. gr. frumvarpsins að hvers kyns brot á lögum í þessum efnum séu alvarleg brot.“ Þetta held ég að sé nokkurn veginn kjarni málsins í umsögn biskups sem kemst að mínu viti vel að orði. Ég vil líka láta í ljós nokkrar áhyggjur yfir umsögnum frá aðilum sem áttu, ekki síður en vísindasiðanefnd, að vekja athygli á annmörkum fyrra frumvarpsins og þessa frumvarps, sem nefndin hafði til umfjöllunar núna vegna þess að það var nánast óbreytt, en gerðu það ekki. Aðili eins og landlæknir vakti ekki athygli á þessum mikilvægu atriðum heldur kemur fram í umsögn hans að hann hafi setið í nefndinni sem undirbjó lagafrumvarpið og telji þetta mikið framfaraspor. Þar með er það upptalið. Mér finnst líka áhyggjuefni að vísindaráð Landspítalans blessi frumvarpið algjörlega óbreytt. Læknafélag Íslands vekur ekki athygli á þessum annmörkum málsins, sem bæði biskup og vísindasiðanefnd gerðu. Mér finnst að þessir aðilar ættu að hafa séð annmarkana og átt að vekja athygli á þeim. Maður hlýtur að velta fyrir sér hvernig á því stendur að þær athugasemdir skorti sem áttu að koma fram hjá þessum umsagnaraðilum, sem eru allir vel hæfir á sínu sviði og löggjafanum til ráðuneytis í þessu máli og mörgum öðrum. Það er áhyggjuefni að þessir aðilar komi ekki fram með þá vönduðu umsögn sem hefði átt að koma frá þeim. Það undirstrikar að einhverju leyti að rétt sé að leita álits fleiri aðila en beinna hagsmunaðila sem eru sjálfir tengdir rannsóknunum eða stofnunum sem sinna þeim. Þannig kemst ég næst því að álykta um skýringar á ágöllum í umsögnunum. En ekki meira um það, virðulegi forseti. Ég ítreka að málið hefur tekið prýðilegum breytingum og er mun betra nú en þegar það kom til þingsins. Það er kjarni málsins og undirstrikar gildi þeirra breytinga sem þingið gerði á þingsköpum fyrir síðustu jól.

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmaður ekki sýna nægilega sanngirni í orðum sínum gagnvart vinnu hv. heilbrigðisnefndar frá því í fyrravor. Nefndin fékk málið til umfjöllunar í byrjun febrúar og umsagnaraðilar fengu frest til 19. febrúar til að skila umsögnum. Nefndarálitið var lagt fram 13. mars og 14. mars kemur sú umsögn sem hv. þingmaður hefur gert að umfjöllunarefni frá vísindasiðanefnd. Heilbrigðisnefnd hafði enga möguleika á að taka mið af athugasemdum vísindasiðanefndar vegna þess að hún fékk þær ekki í hendurnar fyrr en eftir að hafa afgreitt málið til 2. umr. Ef málið hefði farið til 2. umr. og fengið afgreiðslu hér hefði vonandi glöggur þingmaður eða ritari rekið augun í umsögn vísindasiðanefndar og nefndin tekið hana aftur til umræðu milli 2. og 3. umr. Mér finnst hv. þingmaður heldur dómharður í orðum sínum gagnvart nefndinni. Nefndin vann þetta mál mjög vel og skoðaði með hliðsjón af þeim umsögnum og athugasemdum sem bárust um málið, m.a. gesta sem komu til nefndarinnar. Þar að auki voru ýmsir valinkunnir menn og konur í undirbúningsnefndinni sem undirbjó þetta mál, þar á meðal formaður vísindasiðanefndar sem ritaði undir bréfið sem hér er til umræðu. Hann var í þessari nefnd. Við munum eftir að einum gesta okkar sem kom til nefndarinnar fyrir jól kom á óvart, sem hafði jafnframt setið með hv. formanni 

Virðulegi forseti. Ég get svo sem skilið að hv. þingmaður vilji bera blak af starfi fyrrverandi heilbrigðisnefndar enda var þingmaðurinn varaformaður nefndarinnar. Mér finnst samt full rök fyrir þeim skoðunum sem ég set fram um vinnubrögðin á þeim tíma. Það má vel vera að nefndin hafi skoðað þetta vel á þeim stutta tíma sem hún hafði til ráðstöfunar. En hún afgreiðir málið áður en hún fær umsögn vísindasiðanefndar. Það finnst mér ekki til eftirbreytni. Það lá svo mikið á að gera þetta mál að lögum fyrir kosningar að nefndin gaf sér ekki tíma, eða var ekki gefinn tími af yfirstjórn þingsins og ríkisstjórninni sem var búin að ákveða hvenær þinghaldi ætti að ljúka, til að afgreiða málið. Slík vinnubrögð eru náttúrlega algjörlega óásættanleg. Til að reyna að bjarga sér út úr málinu með miklar athugasemdir í höndunum þá er bara brugðið á það ráð að búa til breytingartillögu sem segir: Lögin skulu endurskoðuð fyrir 1. janúar 2008. Öllum athugasemdum er sópað út af borðinu inn í einhverja endurskoðun. En þar með hefði frumvarpið tekið gildi sem lög með þeim göllum sem á þeim hefðu verið. Það er ekki alltaf létt verk að sníða agnúana af lögum sem eru komin til framkvæmda, þegar búið er að veita hinum og þessum aðilum leyfi til rannsókna. Það hefði sjálfsagt heyrst hvína í þeim ef strekkja hefði átt á þeim skilyrðum eftir á.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður sé úti á túni með þessar athugasemdir sínar. Ef ég man rétt komu fulltrúar vísindasiðanefndar til nefndarinnar. Hins vegar barst umsögn þeirra fjórum vikum eftir að umsóknarfrestur rann út og eftir að nefndin var búin að afgreiða nefndarálitið. Þeir komu á fund nefndarinnar, eftir því sem ég man best, en fylgdu ekki umsögn sinni eftir fyrr en síðar. Þessi umsögn kom á óvart, ég vissi t.d. ekki af henni í umræðunni sem við tókum núna í haust varðandi það frumvarp sem við ræðum nú um. Síðan varðandi það að endurskoða ætti lögin fyrir 1. janúar 2008 þá varðaði það allt annað atriði. Það varðaði það sem við tölum um í nefndarálitinu varðandi tæknifrjóvgun, ekki varðandi stofnfrumurannsóknir. Þar bendum við á að endurskoða þurfi ýmis ákvæði varðandi tæknifrjóvgun, bæði ákvæði laga og reglugerða, ákvæði varðandi aldur kvenna, staðgöngumæðrun, einstæðar mæður, konur með sjúkdóma o.s.frv. Það varðaði allt annað atriði en stofnfrumurannsóknirnar þannig að það var enginn flaustursgangur í þessu. Við byggðum á þessum gögnum sem við höfðum fyrir framan okkur. Það má kannski segja að það hafi verið gott að vísindasiðanefndin kom með umsögn sína þótt seint hafi verið. Ég tel að við hefðum tekið þetta til umræðu milli 2. og 3. umr. ef tími hefði gefist til að fara gegnum umsögn þeirra en eins og ég segi kom hún kom á óvart því að formaður vísindasiðanefndar var í nefndinni. Þau sjónarmið komu ekki fram í nefndinni en þau komu hins vegar fram í þessari umsögn sem barst til þingsins 

Virðulegi forseti. Ég get ekki fallist á að ég sé úti á túni í þessu máli þegar ég byggi málflutning minn á framkomnum gögnum fyrir þinginu. Ég hafði þessa umsögn vísindasiðanefndar fyrir framan mig þegar ég undirbjó mig fyrir umræður sem áttu að fara fram um frumvarpið 14. eða 15. mars. Ef einhverjir eru úti á túni eru það þeir sem höfðu heyrt umsagnir og umkvartanir vísindasiðanefndar en höfðu þær að engu. Ef einhverjir eru úti á túni eru það þeir sem höfðu heyrt og séð framkomnar athugasemdir í umsögnum, m.a. þá sem ég gat um áðan, og var ekki enn búið að taka tillit til um að leyfisbinding fyrir rannsóknarstofu væri ekki bara heimildarákvæði ráðherra heldur væri kveðið á um það í lögunum að slík skilyrði yrðu sett. Af hverju vill hv. formaður þingnefndarinnar ekki hafa slík skilyrði í lögum? Hverjum þjónar það, virðulegi forseti, að ganga frá lögum sem heimildargagni fyrir ráðherra, rétt eins og í lögum um stjórn fiskveiða  
            

Hæstv. forseti. Við tökum hér til 2. umr. frumvarp um stofnfrumurannsóknir. Þetta er eitt af þeim frumvörpum sem ég tel að sýni það og sanni að mikilvægt er að geta haft mál til afgreiðslu hér inni á þinginu í lengri tíma, ekki eingöngu innan hvers þings, heldur geti mál lifað áfram milli þinga. Ég tel að það hafi verið málsmeðferðinni til heilla að málið var ekki afgreitt hér á sl. vori heldur var það áfram hér í vinnslu og tekið alvarlega til endurskoðunar. Vel var farið yfir málið og umsóknirnar í nefndinni sjálfri. Sú yfirferð var hreinlega góð kennsla fyrir nefndarmenn um stofnfrumur og efni frumvarpsins, t.d. hvað stofnfrumurannsóknir og einræktun eru, hvað er leyfilegt samkvæmt frumvarpinu og hvað er óleyfilegt. Það var því mikilvægt fyrir alla þá nýju þingmenn nú sem sitja í heilbrigðisnefnd að fara vel yfir frumvarpið og leita nýrra umsagna um það. Betur sjá augu en auga og það er heldur ekkert í þjóðfélaginu sem kallar á tafarlausa afgreiðslu frumvarpsins. Það skiptir ekki máli hvort það var afgreitt sl. vor eða hvort við afgreiðum það nú á þessu vorþingi. Það sem skiptir máli er að frumvarpið sé vel unnið, vel ígrundað og að við vitum hvað við erum að fara með afgreiðslu þess. Það er svo margt sem þarf að skoða þegar við seilumst með hjálp tækninnar inn í það sem er viðkvæmast, sem er upphaf lífs, þ.e. samruni sæðisfrumu karls og eggs konu og líf kviknar. Hversu lengi er hægt að nota kynfrumur til þess að líf haldi áfram og glasafrjóvgun geti átt sér stað, að frjóvguðu eggi sé komið upp í leg konu með hjálp tækninnar? Hversu lengi má nota þá fósturvísa, sem ekki eru notaðir til getnaðar, til rannsókna og búa síðan til úr þeim stofnfrumulínur sem eru þá notaðar til áframhaldandi rannsókna? Stofnfrumurannsóknir eiga reyndar ekki við í þessu frumvarpi. Þetta eru auðvitað mjög viðkvæmar spurningar, ekki síst út frá hugmyndafræði trúarbragðanna og eins út frá siðfræðilegum spurningum, læknisfræðilegum spurningum og út frá vísindasviðinu. Það er mjög eðlilegt að þrýst sé á að fá heimild til þess að nota þessar frumur í læknisfræðilegum tilgangi og eins til þess að þróa áfram þekkingu vísindasamfélagsins á lífi og þróun frumnanna með tilliti til þróunar sjúkdóma, ættgengra og annarra sjúkdóma. Í framhaldinu er kannski möguleiki til þess að nota afurð þessara frumna til þess að þróa lyf og fyrirbyggja þar með sjúkdóma í framtíðinni. Það er trúlega nokkuð langt í að lyfjaframleiðsla verði byggð á þessum rannsóknum. Í dag nýtast þær aðallega þeim sem eiga við erfiðleika að stríða hvað varðar getnað og eins í rannsóknum á erfðaþáttum og sjúkdómum sem bundnir eru erfðum. Það er í sjálfu sér mjög gott en þegar við viljum svo halda utan um rannsóknirnar eru talsvert víð ákvæði í frumvarpinu um notkun umframfósturvísa til stofnfrumurannsókna. Í 5. gr. segir, með leyfi forseta: „Með samþykki vísindasiðanefndar er þeim sem hlotið hafa leyfi [þ.e. til rannsókna og til að reka rannsóknarstofur] skv. 2. mgr. 2. gr. heimilt að nota umframfósturvísa sem ráðstafað hefur verið til þeirra skv. 5. mgr. 10. gr., til að búa til stofnfrumulínur sem nýst geta til að afla þekkingar í líf- og læknisfræði eða til að bæta heilsu og lækna sjúkdóma.“ Í meðferð heilbrigðisnefndar hefur því verið komið svo fyrir að bera á sérhverja rannsókn, sem fara á fram á viðurkenndri rannsóknarstofu, undir vísindasiðanefnd en með þessari víðu og opnu skilgreiningu er vísindasiðanefnd nokkur vandi búinn að takmarka heimildir. Erfitt verður að hafna rannsókn þar sem sú rannsókn er vandfundin þar sem ekki er óskað eftir að afla þekkingar í líf- og læknisfræði eða til að bæta heilsu og lækna sjúkdóma. Ég skil því mjög vel áhyggjur vísindasiðanefndar af því hversu opið þetta ákvæði er og hvet til þess að í reglugerð verði þetta skilgreint frekar. Þrengja þarf ákvæðið niður í frekari skilgreiningar á því við hvað þarna er átt. Við ættum þá að horfa til hinna Norðurlandanna í því sambandi ef við getum leitað leiðsagnar hjá þeim. Það er hugsanlegt að við séum nú, eins og Íslendinga er siður, að byrja á öfugum enda. Samkvæmt frumvarpinu á að nota umframfósturvísa til stofnfrumurannsókna að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Við hefðum að öllum líkindum átt að hinkra aðeins við og móta stefnu okkur um þessar og þess háttar rannsóknir. Hvernig ætlum við að koma þeim fyrir og hverjir eiga að gera það? Eigum við að varpa þessu alveg út á hinn frjálsa markað? Ætlum við Blóðbankanum einhverja hlutdeild þar í? Ætlum við að styrkja aðrar rannsóknir samhliða? Ætlum við að hafa einhverja framtíðarsýn eins og háskólarnir eru að móta sér núna? Ætlum við að ná umtalsverðum árangri, að vera í framvarðarsveit? Ef við ætlum að gera það eru það umtalsverðir peningar sem við yrðum að setja í þessar rannsóknir. Ætlum við bara að sjá til hvernig þetta þróast allt saman eða viljum við vera í forustusveit með þá vísindamenn sem við eigum sem sýnt hafa mjög góðan árangur á þessu sviði? Það væri gott að hafa slíka markmiðssetningu og stefnu í farteskinu þegar við afgreiðum þetta frumvarp en þetta er nú háttur okkar Íslendinga, að láta slag standa. Eftir sem áður þarf sannarlega að veita meira fé ef við ætlum að stunda þessar rannsóknir hér og gera það af metnaði eins og Blóðbankinn er að gera í dag. Hann þarf sannarlega á meiri fjármunum að halda þótt ekki væri nema til þess að standa undir síaukinni þörf á líffærum úr lifandi líffæragjöfum. Ég tel að í frumvarpinu - eins og það lítur út hér og eins og fram kemur í nefndaráliti heilbrigðisnefndar sem hv. formaður nefndarinnar hefur farið vel yfir - hafi verið tekið tillit til flestra atriða sem komið hafa fram. Umsagnir um frumvarpið hafa allar verið frekar jákvæðar með undantekningu þó um ábendingu út frá þessum siðfræðilegu gildum. Þó er tekið tillit til þess með því að vísa til vísindasiðanefndar og frumvarpið er byggt á áliti siðanefndar Evrópusambandsins í grundvallaratriðum. Það er því reynt að koma til móts við þau sjónarmið eins og hægt er í frumvarpinu. Ég tel að hraða þurfi endurskoðun laga um tæknifrjóvgun því að það eru breytt viðhorf í þjóðfélaginu hvað varðar rétt einstæðra mæðra til tæknifrjóvgunar, meðgöngu og fleira. Það eru sjónarmið sem komið hafa fram um rétt kvenna sem misst hafa legið en halda eggjastokkunum, um rétt þeirra til að fá meðgöngumæður. Það eru líka breytt viðhorf til aldurstakmarkana kvenna hvað varðar rétt til þess að fara í tæknifrjóvgun. Þessi og mýmörg önnur atriði eru dæmi um breytt sjónarmið hvað varðar rétt kvenna til tæknifjóvgana og því tel ég mikilvægt að hraða yfirferð laga um tæknifrjóvgun. Með tilliti til þess tel ég að samhliða því eigi að skoða hvort ekki sé rétt að hafa sérlög um stofnfrumur og stofnfrumurannsóknir þannig að sú umgjörð verði skýrari en hún er samkvæmt þessu frumvarpi. Hæstv. forseti. Ég styð þetta frumvarp og tel að það hafi unnist betur með því að hafa lengri meðgöngutíma og fara betur yfir málið. Með þeim breytingum sem heilbrigðisnefnd leggur hér til, tel ég að við getum vel við unað á þessu stigi málsins.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins segja nokkur orð hér í seinni ræðu minni. Þetta hefur verið fín umræða og hún hefur dregið fram þau álitaefni sem hafa verið til skoðunar í hv. heilbrigðisnefnd og hvernig nefndin hefur tekið á þeim. Ég vil jafnframt nota tækifærið að leiðrétta sjálfa mig í ræðu minni áðan þar sem við vorum í andsvari, ég og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, þar sem ég fór eftir minni og taldi að vísindasiðanefnd hefði komið fyrir heilbrigðisnefndina sl. vor. Ég hef nú haft tækifæri til þess að skoða hverjir komu til nefndarinnar og vísindasiðanefnd eða fulltrúar hennar voru ekki gestir nefndarinnar til þess að fjalla um málið. Það breytir því ekki að nefndin hefur tekið málið upp aftur og flutt á ný nú í haust og hefur tekið það til ítarlegrar umræðu og það er alveg ljóst að athugasemdir vísindasiðanefndar hafa verið mjög mikilvægar í þessum efnum og hefði ég óskað að þær hefðu borist fyrr í fyrra en það kom ekki að sök þar sem málið er afgreitt fyrst núna. Jafnframt vil ég nota tækifærið og hrósa hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir elju sína í málinu. Hann hefur verið mjög staðfastur í því að reka málið áfram og halda á lofti þeim sjónarmiðum sem m.a. vísindasiðanefnd hefur bent á í umsögn sinni og ég vil nota tækifærið til þess að þakka honum fyrir þá elju. Eins og kom fram í ræðu minni áðan og í framhaldi af óskum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um að taka málið til skoðunar á milli 2. og 3. umr. þá finnst mér það sjálfsagt. Bréf vísindasiðanefndar frá 19. febrúar 2008, sem barst til Kristins H. Gunnarssonar og afrit til nefndarinnar er á þann veg að það þarf að útskýra það nánar. Það er ekkert annað hægt að segja en að ef það getur leitt til þess að gera gott mál enn þá betra þá er það af hinu góða. Það er hlutverk okkar allra að standa vel að löggjöfinni þó að það sé í sjálfu sér ekki hefðbundið að bera breytingar undir umsagnaraðila held ég að í þessu tilviki sé það að fullu réttlætanlegt til þess að við fáum staðfestingu á því í svona flóknu máli að við séum á réttri leið.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um sértryggð skuldabréf frá viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðmund Jónsson og Helgu Rut Eysteinsdóttur frá Fjármálaeftirlitinu, Guðmund Bjarnason og Sigríði Ingibjörgu Ingvadóttur frá Íbúðalánasjóði, Guðjón Rúnarsson og Jón Finnbogason frá Samtökum fjármálafyrirtækja og Kjartan Gunnarsson frá viðskiptaráðuneyti. 15. febrúar 2007 skilaði starfshópur sem viðskiptaráðherra hafði skipað drögum að lagafrumvarpi um sértryggð skuldabréf. Útgáfa sértryggðra skuldabréfa hefur aukist mjög og sömuleiðis þörfin fyrir lög þar að lútandi. Markmið frumvarpsins er að skapa umgjörð svo að viðskiptabankar, sparisjóðir og lánafyrirtæki geti hlotið leyfi Fjármálaeftirlitsins til að gefa út sértryggð skuldabréf sem hafi sérstakan tryggingar- og fullnusturétt í safni eigna sem tilheyra útgefanda. Í 2. gr. frumvarpsins er sértryggt skuldabréf skilgreint sem skuldabréf eða önnur einhliða, óskilyrt og skrifleg skuldarviðurkenning sem nýtur sérstaks fullnusturéttar í tryggingasafni útgefanda og er gefin út samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Í 2. mgr. 3. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um þau skilyrði sem umsækjandi þarf að uppfylla til að fá leyfi til útgáfu sértryggðra skuldabréfa. Annars vegar skal útgáfan samræmast reglum frumvarpsins og hins vegar þarf að sýna fram á að fjárhagur útgefanda sé svo traustur að hagsmunum annarra kröfuhafa sé ekki stefnt í hættu með útgáfu sértryggðra skuldabréfa. Í II. kafla frumvarpsins er að finna ákvæði um það hvernig tryggingasafnið, sem stendur til tryggingar og fullnustu sértryggðum skuldabréfum, geti verið samsett og hvaða staðgöngutryggingar sé heimilt að setja í safnið. Skuldabréfin geta í grófum dráttum verið tvenns konar, annars vegar veðskuldabréf og hins vegar skuldabréf sem eru gefin út af ríki eða sveitarfélagi á Íslandi eða í aðildarríki en samkvæmt skilgreiningu í 2. gr. er átt við aðildarríki að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið eða aðildarríki að stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu eða Færeyjar. Í 6. gr. er kveðið á um hvaða staðgöngutryggingar megi vera í tryggingasafni og lagt til að þeim verði skipt í tvo flokka. Annars vegar er um að ræða staðgöngutryggingar sem setja má í tryggingasafnið af því þær fullnægja tilteknum lögbundnum skilyrðum, þó þannig að Fjármálaeftirlitið hafi með almennum hætti samþykkt lögaðila, sbr. 3. tölul. 1. mgr. Hins vegar eru staðgöngutryggingar sem eru þess eðlis að í öllum tilvikum þarf samþykki Fjármálaeftirlitsins til að heimilt sé að setja þær í tryggingasafnið. Í hvert sinn sem leyfi er veitt til útgáfu sértryggðra skuldabréfa skal skipa sjálfstæðan skoðunarmann samkvæmt ákvæðum VIII. kafla frumvarpsins. Helstu verkefni hans eru annars vegar að ganga úr skugga um að mat á veðtryggingum skuldabréfa í tryggingasafni byggist á réttri aðferð og hins vegar veitir hann Fjármálaeftirlitinu upplýsingar sem hann fær í starfi sínu svo oft sem mælt er fyrir um í skipunarbréfi hans. Gert er ráð fyrir því í 24. gr. frumvarpsins að Fjármálaeftirlitið annist eftirlit með ákvæðum laganna. Er tilgreint að um eftirlitið fari samkvæmt ákvæðum laga nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Fjármálaeftirlitið hefur samkvæmt þeim lögum víðtækar og skýrar heimildir til að fylgjast með því að starfsemi á fjármálamarkaði samræmist lögum, reglum, reglugerðum eða samþykktum sem um starfsemina gilda. Reglur þessa frumvarps koma til viðbótar og fyllingar ákvæða laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. VII. kafli frumvarpsins fjallar um gjaldþrotaskipti á búi útgefanda. Nauðsynlegt þykir að lögfesta reglur um hvernig farið skuli með tryggingasafnið og aðrar eignir í kerfinu verði bú útgefanda tekið til gjaldþrotaskipta, svo og hvernig verði staðið að fullnustu á hinum sértryggðu skuldabréfum. Nefndin leggur til tvær breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lagt til breytt viðmið um það frá hvaða degi beri að reikna þann sex mánaða frest sem Fjármálaeftirlitið hefur til að afgreiða umsókn um leyfi til að gefa út sértryggt skuldabréf. Telur nefndin eðlilegast að fresturinn byrji að líða þegar, þegar eftirlitinu hefur borist fullbúin umsókn. Í öðru lagi leggur nefndin til þá breytingu á 21. gr. frumvarpsins að í stað þess að Fjármálaeftirlitið skipi sjálfstæðan skoðunarmann skipi útgefandi skoðunarmanninn en Fjármálaeftirlitið staðfesti skipun hans. Þá geti Fjármálaeftirlitið afturkallað staðfestingu sína telji það að skoðunarmaður uppfylli ekki hæfisskilyrði. Nefndin telur eðlilegra að það sé ekki sami aðili, þ.e. Fjármálaeftirlitið, sem hafi eftirlit með útgáfu sértryggðra skuldabréfa og skipi skoðunarmann. Í samræmi við þessa breytingu á 21. gr. frumvarpsins leggur nefndin einnig til orðalagsbreytingu á 22. gr. þess. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. 1. málsl. 4. gr. orðist svo: Þegar lögð hefur verið fram umsókn um leyfi skal Fjármálaeftirlitið afgreiða hana innan sex mánaða frá móttöku fullbúinnar umsóknar. 2. 21. gr. orðist svo: Útgefandi skal skipa sjálfstæðan skoðunarmann til að hafa eftirlit með útgáfu sértryggðra skuldabréfa sem Fjármálaeftirlitið hefur veitt leyfi fyrir. Fjármálaeftirlitið skal staðfesta skipun hans. Skoðunarmaður skal uppfylla þau hæfisskilyrði sem kveðið er á um í reglum Fjármálaeftirlitsins samkvæmt 8. tölul. 25. gr. Telji Fjármálaeftirlitið að skoðunarmaður uppfylli ekki hæfisskilyrði getur það afturkallað staðfestingu sína. Þegar leitað er eftir staðfestingu Fjármáleftirlitsins á skipun skoðunarmanns skal útgefandi gera grein fyrir hugsanlegum tengslum hans við útgefanda og helstu fyrirsvarsmenn hans. 3. 2. mgr. 22. gr. orðist svo: Skoðunarmaður skal veita Fjármálaeftirlitinu upplýsingar sem hann fær í starfi sínu svo oft og í því formi sem það ákveður og umfram það ef sérstök ástæða er til. Höskuldur Þórhallsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Jón Magnússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Undir þetta álit rita Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Jón Bjarnason, Birgir Ármannsson, Árni Páll Árnason, Birkir J. Jónsson, Jón Gunnarsson og Björk Guðjónsdóttir. Allir voru sáttir enda mjög gott mál á ferðinni.

Herra forseti. Í september 2006 skipaði þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra nefnd eða starfshóp sem tók til starfa 22. september og skilaði áliti fimm mánuðum síðar. Í álitinu eru sem sagt drögin að því frumvarpi sem nú er til umfjöllunar. Í nefndinni sem var skipuð 22. september áttu sæti aðilar úr viðskiptalífinu og úr viðskiptaráðuneytinu. Ég ætla að fá að telja þá upp. Þarna voru Kjartan Gunnarsson skrifstofustjóri, formaður nefndarinnar, Agnar Hansson framkvæmdastjóri, Jón Finnbogason sjóðsstjóri, Ólafur Freyr Þorsteinsson hagfræðingur og Jóhann G. Jóhannsson sviðsstjóri. Varamenn voru skipaðir Haraldur Örn Ólafsson lögfræðingur, Jóna Björk Guðnadóttir héraðsdómslögmaður, Jón Þorsteinn Oddleifsson forstöðumaður og Guðrún Jónsdóttir viðskiptafræðingur. Ritari og starfsmaður starfshópsins var Jakob Hrafnsson deildarsérfræðingur og starfshópurinn naut aðstoðar Viðars Más Matthíassonar prófessors í lögum frá Háskóla Íslands. Eins og ég sagði áðan skilar þessi starfshópur af sér innan við fimm mánuðum síðar og við höfum nú þetta frumvarp til umfjöllunar. Mig langar að nefna að útgáfa sértryggðra skuldabréfa hefur aukist mjög á EES-svæðinu á undanförnum árum og um leið þörfin á að hafa lög um útgáfu þeirra. Það eru lög um sértryggð skuldabréf í gildi í flestum ríkjum Vestur- og Mið-Evrópu. Þetta frumvarp felur í sér nokkra kafla. Ég ætla að lesa kaflaheitin. Fyrst er Almenn ákvæði, síðan Eignir í tryggingasafni o.fl., hvaða eignir mega vera í tryggingasafni, Skuldabréf með veði í fasteignum. Það er skilgreint hvernig það geti verið. Síðan er sérkafli um sveitarfélög. Þá eru jöfnunarreglur eða frekari reglur um mat á eignum í tryggingasafni og um meðferð eigna í tryggingasafni. Sjötti kafli fjallar um skrá eða skyldu til að halda skrá fyrir sértryggð skuldabréf og sömuleiðis um tryggingasafnið sem þar er að baki. Í sjöunda kafla er kveðið á um gjaldþrotaskipti á búi útgefanda, í áttunda kafla eftirlit sjálfstæðs skoðunarmanns sem á að skipa, og það er útgefandans að skipa slíkan skoðunarmann ef frumvarpið verður að lögum og með þeim breytingum sem nefndin leggur til. Í níunda kafla er kveðið á um eftirlit og heimildir Fjármálaeftirlitsins og svo að lokum í tíunda kafla er kveðið á um viðurlög. Það er mikilvægt að skilgreina hvað séu sértryggð skuldabréf og það er líka ágætt að það komi fram að þau eru ekkert ný af nálinni. Þau hafa þekkst í gegnum, ja, mér liggur við að segja aldirnar, en alla vega eru þau vel þekkt á þessari öld. Þetta eru sem sagt skuldabréf eða skuldaviðurkenning sem nýtur sérstaks fullnusturéttar í tryggingasafni útgefanda og eru gefin út samkvæmt ákvæðum þessa frumvarps. Markmiðið er að skapa umhverfi þar sem viðskiptabankar, sparisjóðir og lánafyrirtæki geta hlotið leyfi Fjármálaeftirlitsins til að gefa út sértryggð skuldabréf sem hafi sérstakan tryggingar- og fullnusturétt í safni eigna sem tilheyra útgefanda. Útgáfan þarf að samræmast reglum sem eru í frumvarpinu og fjárhagur útgefandans þarf að vera svo traustur að hagsmunum annarra kröfuhafa sé ekki stefnt í hættu með útgáfu skuldabréfanna. Að baki, líkt og formaður nefndi áðan, eru aðallega tvenns konar eignir, það eru sem sagt skuldabréf í tryggingasafni sem eru annars vegar veðskuldabréf og hins vegar skuldabréf sem gefin eru einkum þá út af ríkjum eða sveitarfélögum á því svæði sem lögin ná til. Svo eru svokallaðar staðgöngutryggingar sem er kannski orð sem sumir ekki þekkja en í 6. gr. laganna kveðið á um þessar staðgöngutryggingar. Þar kemur fram að tryggingasafnið sem er að baki þessum sértryggðu skuldabréfum megi innihalda eftirfarandi staðgöngutryggingar: 1. Innstæðu hjá fjármálafyrirtæki sem er laus til útborgunar, án fyrirvara. 2. Innstæðu hjá eða kröfu á aðildarríki eða seðlabanka í aðildarríki. 3. Kröfur á hendur öðrum lögaðilum sem að mati Fjármálaeftirlitsins fela ekki í sér meiri áhættu en þær sem tilgreindar eru í 1.–2. tölul. sem ég nefndi hér á undan. Fjármálaeftirlitið getur samþykkt sem staðgöngutryggingar eftirfarandi kröfur og þetta er allt úr 6. gr. frumvarpsins: 1. Kröfur á hendur sveitarfélögum í aðildarríki. 2. Kröfur á hendur fjármálafyrirtækjum, aðrar en greinir í töluliðnum hérna fyrir ofan, enda sé gjalddagi þeirra innan árs frá útgáfu þeirra. 3. Kröfur á erlenda þróunarbanka sem Fjármálaeftirlitið tilgreinir í reglum sem það setur, sbr. 25. gr. þessa frumvarps. 4. Kröfur á aðra lögaðila, sem ekki fela í sér meiri áhættu en þær staðgöngutryggingar sem tilgreindar eru hér að ofan. Það er líka þannig með staðgöngutryggingarnar að hámarkshlutdeild staðgöngutrygginga í tryggingasafni má vera 20% af heildarverðmæti þess þannig að að baki þessum sértryggðu skuldabréfum eru mjög þétt eignasöfn eða mjög öflugar tryggingar að baki þannig að þetta frumvarp gerir ráð fyrir því að viðkomandi sé vel tryggður, sá sem kaupir slík bréf. Ég ætlaði aðeins að nefna að í umsögnum sem bárust nefndinni kom fram mjög víðtæk samstaða þeirra sem veittu umsagnir. Þetta voru tólf aðilar og af þessum tólf voru tíu sem efnislega höfðu engu við þetta að bæta og flestir fögnuðu þessu frumvarpi. Það er mjög tímanlega hér sett fram og einungis tveir aðilar gáfu efnislega einhver komment og nefndin hefur að mestu tekið tillit til þeirra. Aðallega var þetta Fjármálaeftirlitið sem kom með fimm athugasemdir og þær sneru að þeim breytingartillögum sem nefndin hefur nú lagt til. Þetta er efnislega ekki flókið. Sumt af þessu er tæknilegt. Annað er efnislegt. En þetta er ekki mjög flókið vegna þess að þarna er lögð áhersla á að umsókn sé ekki komin til Fjármálaeftirlitsins fyrr en öll gögnin eru komin þangað. Þetta er sem sagt breyting á 4. greininni. Síðan er talað um þennan sjálfstæða skoðunarmann í frumvarpinu eins og það var lagt fyrir. Þá var gert ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið mundi skipa þennan aðila, þennan sjálfstæða skoðunarmann. En Fjármálaeftirlitið lagði til og nefndin tók það til greina að útgefandi ætti að skipa þennan sjálfstæða skoðunarmann til eftirlits með útgáfu sértryggðra skuldabréfa. Síðan var talað um helstu verkefni skoðunarmanns og í samræmi við þessar breytingar voru gerðar breytingar á 22. gr. frumvarpsins. Í stóru myndinni held ég að þetta sé hið allra besta mál og tímabært einmitt hér á landi að setja þessi lög. Þetta einfaldar meðferð svona skuldabréfa og er í samræmi við það sem við þekkjum í Evrópulöndunum í kringum okkur. Ég mæli því eindregið með því að við samþykkjum þetta frumvarp með þeim breytingum sem nefndin leggur til.

Virðulegi forseti. Það er óþarfi að hafa um þetta mál mörg orð. Eins og hér hefur verið rakið var um það mikil samstaða í hv. viðskiptanefnd. Það hefur verið mikill vandi á íslenskum skuldabréfamarkaði áratugum saman að útgáfan hefur verið lítil og verðlag þess vegna erfitt á skuldabréfamarkaði. Það hefur svo aftur leitt til þess að vaxtastig í landinu hefur að jafnaði verið hærra en ella þyrfti að vera. Burðarásinn í viðskiptum á íslenskum skuldabréfamarkaði hefur verið útgáfa ríkisins á ríkistryggðum skuldabréfum til að fjármagna íbúðalán, fyrst í gegnum húsbréfakerfið og svo nú með útgáfu íbúðabréfa. Þar er hins vegar einvörðungu um að ræða eina tegund bréfa, þ.e. verðtryggð bréf, almennt til langs tíma og því skortir mjög á að skuldabréfamarkaður með aðrar skuldbindingar og þá sérstaklega til skemmri tíma, óverðtryggðar skuldbindingar, sé nægilega djúpur. Þess vegna er sérstakt fagnaðarefni þegar unnið er að því að reyna að fjölga möguleikum á útgáfu skuldabréfa. Þetta mál sem nú hefur verið afgreitt úr hv. viðskiptanefnd hefur það að markmiði að auðvelda bönkum og öðrum á markaði sem eiga þær eignir sem taldar eru upp í frumvarpinu að koma þeim í markaðshæft form með því að láta þær liggja til tryggingar sértryggðum skuldabréfum. Þar með er tryggður réttur kaupenda bréfanna, sem jaðrar þá við að vera jafnöruggur og ef um væri að ræða skuldabréf sem gefið væri út af ríki, þ.e. að aðgangurinn að eignunum sem að baki liggja er tryggður jafnvel þótt útgefandi bréfanna verði gjaldþrota. Ég vil geta þess hér og tel eðlilegt að það komi fram í þessari umræðu að eins og nú háttar lögum hefur Íbúðalánasjóður ekki tök á því að gefa út bréf af þessum toga því að Íbúðalánasjóður er samkvæmt lögum bundinn af þeirri skyldu að gefa út verðtryggð bréf með tilteknum hætti. Í niðurstöðum athugunar sem hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra, sem nú situr í forsetastóli, stóð fyrir haustið 2006 var lagt til að Íbúðalánasjóði yrði gert kleift að nýta sér svigrúm til útgáfu sértryggðra skuldabréfa. Í þeirri úttekt var lögð áhersla á að það mundi líka draga úr ríkisábyrgðum í útgáfu bréfa almennt og gæti þar af leiðandi verið almennt jákvætt fyrir fjármálamarkaðinn. Ég held að í framhaldinu af samþykkt þessa frumvarps sé sjálfsagt að horfa til þess að Íbúðalánasjóður fái sama svigrúm og aðrar lánastofnanir til að nýta sér þennan útgáfuhátt með sértryggðum skuldabréfum þannig að hægt sé að draga úr útgáfu ríkistryggðra bréfa og jafnframt mögulega að draga úr útgáfu verðtryggðra langtímaskuldabréfa, sem eins og alþjóð veit eru eitt af stærstu vandamálunum í skilvirkri stjórn peningamála í landinu. Það gæti því einfaldlega hjálpað við stjórn peningamála í landinu og jafnframt stuðlað að lækkun langtímavaxtastigs ef Íbúðalánasjóður fengi svigrúm af þessum toga.

Herra forseti. Ég stend að þessu nefndaráliti frá hv. viðskiptanefnd. Ég vil þó árétta að sérstök ástæða er til að standa vörð um Íbúðalánasjóð þannig að við séum hér ekki á neinn hátt að samþykkja eða afgreiða lög sem skerða eða takmarka möguleika hans til þess að vera sá félagslega öflugi sjóður sem við viljum að hann sé, alla vega meðan við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggjum mikla áherslu á að standa að baki Íbúðalánasjóði og við viljum að hann sé fær um og hafi það hlutverk að veita öllum einstaklingum lán til húsnæðiskaupa og geti einnig staðið undir þeim félagslegu kröfum sem við viljum líka standa að við uppbyggingu félagslegs húsnæðis, til dæmis til leigu fyrir þá sem þess óska. Ég vil bara láta koma fram hér í umræðunni um þetta mál þær áherslur sem við höfum sérstaklega hvað Íbúðalánasjóð varðar og við vörum við öllum áformum sem eru uppi og koma fram af og til hér frá markaðshyggjuöflunum í Sjálfstæðisflokknum og reyndar líka þeim armi Samfylkingarinnar í þá veruna að það eigi að þrengja að Íbúðalánasjóði. Sum orð sem hafa verið látin falla af fulltrúum þessara aðila um Íbúðalánasjóð hafa verið mjög óviðeigandi og ganga þvert á stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Herra forseti. Þessa ætlaði ég bara að geta hér varðandi afgreiðslu á þessu máli, þ.e. að ítreka og árétta mikilvægi og stöðu Íbúðalánasjóðs og víðtækt og öflugt hlutverk hans gagnvart því að tryggja öllum aðgang að því að eignast eigið húsnæði á sem bestum kjörum eða þá eiga möguleika á að taka húsnæði á leigu og leigja sér húsnæði á eðlilegum, viðunandi og sanngjörnum kjörum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 76/2001, um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa. Annars vegar er um að ræða breytingar á nokkrum ákvæðum laganna til að innleiða ákvæði um alþjóðlegt öryggisstjórnunarkerfi eða svokallaðan ISM-kóða sem farþega- og flutningaskipum ber að viðhafa. Hins vegar er um að ræða breytingar á lögum til að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um gagnkvæma viðurkenningu á skírteinum sjómanna sem aðildarríkin gefa út. Tilgangur frumvarpsins er einkum að auka öryggi á sjó, að koma í veg fyrir slys eða manntjón og forðast mengun sjávar og skemmdir á eignum með því að útgerðir þeirra skipa sem um ræðir starfi í samræmi við öryggisstjórnunarkerfið. Öryggisstjórnunarkerfið á að tryggja að farið sé að reglum og tekið sé tillit til gildandi kóða, viðmiðunarreglna og viðmiðana á sviði siglingastarfsemi. Tilskipunin sem hér er leitast við að innleiða með frumvarpi þessu má segja að sé tvískipt. Annars vegar er hún sértilskipun sem mælir fyrir um hvernig skuli fara með skírteini sem gefin eru út innan EES, hins vegar breytir hún og bætir við ákvæðum tilskipunar frá árinu 2001 um lágmarksþjálfun sjómanna, en þar gefur einnig að líta ákvæði um gagnkvæma viðurkenningu á skírteinum sjómanna, svokölluðum STCW-skírteinum. Við erum því í dag skuldbundin til að gefa út og árita atvinnuréttindi samkvæmt eldri tilskipuninni. Hæstv. forseti. Ég mun nú í stuttu máli gera nánari grein fyrir breytingum sem lagðar eru til á einstökum ákvæðum. Í fyrsta lagi er um að ræða breytingar á nokkrum ákvæðum laganna þar sem ákvæðin eru uppfærð með hliðsjón af gildandi tilskipunum en í gildandi lögum er að finna tilvísanir í tilskipanir sem fallnar eru úr gildi. Í öðru lagi er lagt til að tveimur skilgreiningum verði bætt við 2. gr. þar sem m.a. ISM-kóðinn verður sérstaklega skilgreindur. Í þriðja lagi er lagt til að við lögin bætist ný grein, sem yrði 9. gr. a, þar sem kveðið verði á um að flutningaskipum yfir 500 brúttótonn og farþegaskip sem lögin taka til verði skylt að fylgja ákvæðum ISM-kóðans og taka upp alþjóðlegt öryggisstjórnunarkerfi. Þó er gert ráð fyrir því að Siglingastofnun Íslands hafi heimild til þess að veita undanþágur frá tilgreindum ákvæðum kóðans. Jafnframt gerir ákvæðið ráð fyrir að undanskilja ákveðnar tegundir skipa frá þeirri skyldu að fylgja ákvæðum ISM-kóðans eins og t.d. skip sem eingöngu eru nýtt í þágu hins opinbera en ekki í atvinnuskyni. Í fjórða lagi eru smávægilegar orðalagsbreytingar gerðar á 17. gr. auk þess sem sérstakt innleiðingarákvæði er að finna. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta frekari orð heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Herra forseti. Ég hef lagt fram á þingi frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 45/1998, með síðari breytingum. Það er frumvarp sem ég legg fram ásamt hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Rétt er að geta þess að frumvarpið var áður flutt á 133. löggjafarþingi og 1. flutningsmaður þess var þá hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Frumvarpið er endurflutt nú í óbreyttri mynd. Meginefni þessa frumvarps er að tryggja þeim stjórnmálasamtökum, framboðslistum, stjórnmálaflokkum eða stjórnmálasamtökum sem fulltrúa eiga í sveitarstjórnum aðgang að nefndum og ráðum viðkomandi sveitarfélags, óháð því hvernig kaupin gerast á eyrinni þegar myndaðir eru meiri hlutar í sveitarstjórnum. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á 5. mgr. 38. gr. laganna og orðist sú grein þannig, með leyfi forseta: „Sveitarstjórn, sem kjörin er bundinni hlutfallskosningu, skal heimila framboðsaðila sem fulltrúa á í sveitarstjórn en eigi nær kjöri í byggðarráð að tilnefna fulltrúa til að sitja fundi ráðsins með málfrelsi og tillögurétti.“ Í gildandi lögum segir, með leyfi forseta, í þessari málsgrein: „Sveitarstjórn, sem kjörin er bundinni hlutfallskosningu, getur heimilað framboðsaðila sem fulltrúa á í sveitarstjórn en eigi nær kjöri í byggðarráð að tilnefna fulltrúa til að sitja fundi ráðsins með málfrelsi og tillögurétti. Skal heimila framboðsaðila sem fulltrúa á í sveitarstjórn en eigi í byggðarráði slíkan rétt þann tíma sem sveitarstjórn fellir niður fundi sína vegna sumarleyfis.“ Sambærileg breytingartillaga er gerð varðandi einstakar nefndir sveitarfélaganna, en þar er lagt til að á eftir 1. mgr. 40. gr. laganna komi ný málsgrein svohljóðandi, með leyfi forseta: „Sveitarstjórn, sem kjörin er bundinni hlutfallskosningu, skal heimila framboðsaðila sem fulltrúa á í sveitarstjórn en eigi nær kjöri í nefndir og ráð skv. 1. mgr. að tilnefna fulltrúa til að sitja fundi þeirra nefnda og ráða með málfrelsi og tillögurétti. Sveitarstjórn getur ákveðið í samþykktum sínum, sbr. 10. gr., að ákvæði 1. málsl. gildi um fleiri nefndir og ráð á vegum sveitarfélagsins.“ Þessi breytingartillaga gengur út á það að tryggja að framboðslistar, stjórnmálasamtök sem eiga fulltrúa í sveitarfélögum eða sveitarstjórnum, geti átt kost á að fylgjast með og taka þátt í starfi byggðarráða og/eða nefnda og ráða sveitarfélaganna jafnvel þó að þau eigi ekki kjörinn fulltrúa í viðkomandi nefnd eða ráði. Í gildandi lögum er, eins og ég hef þegar vitnað í, ákvæði sem heimilar sveitarstjórn að ákveða að framboðslistar geti tilnefnt áheyrnarfulltrúa í slíkar nefndir. Þessi heimild hefur verið nýtt, m.a. í borgarstjórn Reykjavíkur en þar segir m.a. í samþykkt um borgarstjórn Reykjavíkur í 12. gr. þar sem fjallað er um forsætisnefnd borgarstjórnar Reykjavíkur, með leyfi forseta: „Nú á framboðslisti sem fær kjörinn fulltrúa í borgarstjórn ekki fulltrúa í forsætisnefnd skv. 1. málsl. og skal hann þá tilnefna borgarfulltrúa úr sínum röðum sem áheyrnarfulltrúa í forsætisnefnd með málfrelsi og tillögurétt.“ Með sama hætti segir þar t.d. í 48. gr. um nefndir og ráð, með leyfi forseta: „Framboðslista sem á fulltrúa í borgarstjórn er heimilt að tilnefna borgarfulltrúa eða varaborgarfulltrúa til að sitja fundi borgarráðs eða fagráða skv. 61. gr. með málfrelsi og tillögurétt, enda eigi hann ekki fulltrúa í viðkomandi ráði.“ Hér er sem sagt nokkur munur á því hvernig málið er nálgast, annars vegar með þessari breytingartillögu og þeirri reglu sem sett hefur verið í samþykkt um borgarstjórn Reykjavíkur og síðan hins vegar gildandi ákvæði, því að í gildandi lögum er einungis um að ræða heimildarákvæði sem er þá undir meiri hluta sveitarstjórnarinnar hverju sinni komið hvort hún vill heimila minnihlutaaðilum að tilnefna áheyrnarfulltrúa eða hins vegar eins og hér er lagt til að það sé sjálfstæður réttur viðkomandi framboðsaðila að tilnefna áheyrnarfulltrúa. Í samþykkt um stjórn Hafnarfjarðarkaupstaðar, bæjarmálasamþykkt þar, er t.d. farin sú leið að segja í 61. gr. hennar, með leyfi forseta: „Bæjarstjórn getur heimilað flokki eða framboðsaðila sem fulltrúa á í bæjarstjórn en ekki hefur fengið kjörinn bæjarráðsmann að tilnefna fulltrúa til setu í bæjarráði með málfrelsi og tillögurétt. Skylt er bæjarstjórn að gefa fulltrúa flokks/framboðsaðila kost á setu í bæjarráði með málfrelsi og tillögurétt þann tíma sem fundir bæjarstjórnar falla niður vegna sumarleyfa.“ Svipuð leið er farin, sýnist mér, í Kópavogi þar sem þessi heimild er bundin við bæjarstjórnina sjálfa, þ.e. hún getur sjálf ákveðið þetta en til þess þarf að sjálfsögðu meirihlutasamþykki. Það er skoðun mín að þetta sé mikilvægt lýðræðismál, enda er tillögunni sem hér er flutt ætlað að auka lýðræðið í sveitarfélögunum. Það eru dæmi um það, bæði er stærðfræðilega hægt að sýna fram á það og síðan eru til ákveðin dæmi um slíkt að framboðslisti sem t.d. fær 10% atkvæða í sveitarstjórnarkosningum eigi engan fulltrúa í byggðarráði eða öðrum ráðum og nefndum sveitarfélagsins ef viðkomandi aðili er í minni hluta í sveitarstjórninni. Á sama tíma getur flokkur sem t.d. fær 5% eða 6% atkvæða átt fulltrúa í hverri einustu nefnd í gegnum samkomulag um aðild að meiri hluta. Þessi staða leiðir til lýðræðishalla sem er full ástæða til að vinna gegn. Fyrir kjósendur sem í hlut eiga, fyrir kjósendur sem kjósa tiltekinn flokk á ekki að skipta máli hvort viðkomandi flokkur er í meiri hluta eða minni hluta. Þeir eiga alveg sama rétt til þess að umbjóðendur þeirra eða umboðsaðilar í sveitarstjórninni geti fylgst með og tekið þátt í stefnumótun og störfum viðkomandi sveitarfélags/sveitarstjórnar. Nú hefur það heyrst í umræðum um þetta mál, því að ég hef áður tekið þátt í umræðum um þetta mál þegar ég beitti mér fyrir því sem forseti borgarstjórnar Reykjavíkur að umrædd áheyrnarfulltrúaákvæði voru sett inn í samþykkt um borgarstjórn Reykjavíkur, að þetta mundi bara leiða til þess að fulltrúum í viðkomandi byggðarráði eða viðkomandi nefnd mundi fjölga, hugsanlega um einn eða tvo. En sannleikurinn er sá að það er sífellt verið að færa fleiri verkefni og völd til sveitarfélaganna, til sveitarstjórnanna sem síðan hafa verið að færa verkefni og jafnvel ákvarðanir og umboð niður stigann hjá sér, má segja, til einstakra nefnda og ráða og það leiðir til þess að þeir fulltrúar, þeir stjórnmálaflokkar sem af einhverjum ástæðum, stærðfræðilegum væntanlega, eiga ekki fulltrúa í tilteknum nefndum geta ekki tekið þátt í stefnumótunarvinnu í viðkomandi málaflokki, í viðkomandi nefnd, fyrr en á allra síðustu stigum, þ.e. þegar málin koma til umfjöllunar í bæjarstjórninni sjálfri. Það getur þess vegna leitt til enn meiri og flóknari umræðu þegar málin eru fyrst undirbúin í einstökum nefndum af þeim sem þar eiga sæti en eru svo aftur tekin upp alveg frá grunni á fundum sveitarstjórnarinnar sjálfrar af þeim aðilum sem ekki hafa átt tök á því að koma að stefnumótuninni og málatilbúnaði strax á frumstigi. Ég held því að jafnvel þó að fjölga mundi í einhverjum nefndum og ráðum um einn eða tvo áheyrnarfulltrúa í vissum tilvikum, þá breyti það ekki því að umræðan og stefnumótunarvinnan getur orðið hnitmiðaðri í nefndum og ráðum sveitarfélags en að fá alla þá umræðu inn í sveitarstjórnina sjálfa. Þetta eru meginrökin fyrir því að við flytjum þessa tillögu. Við teljum það mikilvægt lýðræðismál að tryggja öllum sem fara með umboð kjósenda í sveitarstjórn aðkomu að umræðum, tillögum og stefnumótun í nefndum og ráðum sveitarfélagsins og við teljum að það eigi að gera með því að viðkomandi framboð geti tilnefnt áheyrnarfulltrúa með málfrelsi og tillögurétti. Við teljum að þetta geti sömuleiðis leitt til hnitmiðaðri vinnu í sveitarfélögunum og að það sé í anda sveitarstjórnarlaganna að reyna að tryggja sem breiðasta samstöðu um afgreiðslu mála. Enda má rifja það upp að í sveitarstjórnarlögunum er hvergi talað um meiri hluta og/eða minni hluta. Í raun og veru er sveitarstjórnin fjölskipað stjórnvald þar sem allir sem fulltrúa eiga eða fá fulltrúa kosna í sveitarstjórn eiga jafnan rétt og eiga að koma að málum varðandi stefnumótun og hlutverki nefnda og ráða. Við flutningsmenn þessa frumvarps leggjum til að framboðsaðilum verði tryggður þessi sjálfstæði réttur til að nefna áheyrnarfulltrúa í byggðarráð og í nefndir og ráð sveitarfélaganna, þannig að allar raddir fái að heyrast óháð því, eins og ég sagði í upphafi, hvort viðkomandi stjórnmálasamtök eru í meiri hluta eða minni hluta. Enda getur það verið býsna hverfult eins og við þekkjum mörg dæmi um af sveitarstjórnarstigi að meiri hlutar koma og fara og flokkur sem í dag er í meiri hluta getur verið í minni hluta á morgun og öfugt. Þetta höfum við t.d. séð í Reykjavík. Við getum tekið sem dæmi að í 1. meiri hluta núverandi borgarstjórnar, sem samanstóð af Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki, var það tryggt að Framsóknarflokkurinn sem fékk um 6% atkvæða í kosningunum átti fulltrúa í hverju einasta ráði með atkvæðisrétti en til að mynda F-listinn, Frjálslyndi flokkurinn, sem fékk 10% átti einungis áheyrnarfulltrúa. Nú hefur þetta snúist við, F-listinn með sín 10% er nú kominn með fulltrúa í hvert einasta ráð með atkvæðisrétti en það hefur komið í hlut Framsóknarflokksins að vera með áheyrnarfulltrúa. Þetta getur því verið hverfult og það á í raun og veru ekki að skipta máli, því að kjósandinn, íbúinn í sveitarfélaginu á alveg sama rétt. Hann á rétt á því að sá sem hann hefur kosið til trúnaðarstarfa eigi aðild að og geti tekið þátt í þeim trúnaðarstörfum sem fara fram á vettvangi sveitarfélagsins. Og með því að æ fleiri verkefni færast til sveitarfélaganna og sveitarstjórnirnar sjálfar eru að færa verkefni til nefnda og ráða á sínum vegum í ríkara mæli, jafnvel til fullnaðarafgreiðslu, þá verður þetta enn mikilvægara. Við leggjum því til þessar litlu breytingar á sveitarstjórnarlögunum Ég legg svo til, virðulegur forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir að flytja frumvarp um breytingu á sveitarstjórnarlögum. Mér fannst rétt og skylt að vera viðstaddur þessa umræðu. Þetta er dálítið tímamótafrumvarp vegna þess að þetta er fyrsta frumvarp um sveitarstjórnarmál eftir að sveitarstjórnarmál fluttust yfir í samgönguráðuneytið. Það er ánægjulegt og ágætt að tekið skuli á því máli sem hér er flutt. Ég hlustaði af athygli með og las að sjálfsögðu greinargerð sem fylgir með þessu frumvarpi um það sem gert hefur verið í borgarstjórn Reykjavíkur, með fulltrúana þar og reyndar í Hafnarfirði og Kópavogi líka. Varðandi lýðræðishallann og það að auka lýðræðið þá getur einnig verið, eins og fram kom, að flokkar sem ekki eru í meiri hluta og ekki hafa atkvæðamagn til að komast að séu þar inni, gætu bætt vinnubrögð í sveitarstjórninni sjálfri. Allt gott um það. Hins vegar vil ég hafa þann fyrirvara, virðulegi forseti, þótt ég leggist ekki gegn því, að mér finnst þetta athyglisvert, að bíða eftir og heyra umsagnir litlu sveitarfélaganna hvað þetta varðar. Það er í þessu, eins og svo mörgu öðru í sveitarstjórnarmálum, að það munar töluvert miklu á hvort menn eru að ræða um borgarstjórn Reykjavíkur eða sveitarstjórn Grímseyjarhrepps svo maður taki dæmi, eða sveitarstjórn Árneshrepps sem ég held að sé minni. Ég tel eðlilegt að þetta fari sinn gang og nefndin, sem hv. þingmaður á sæti í og núverandi starfandi formaður samgöngunefndar, hv. þm. Ólöf Nordal, sendi það til umsagnar. Og ég mundi leggja það til að senda málið út til sveitarfélaganna allra, ekki eingöngu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Mér finnst sjálfsagt að fá álit fulltrúa litlu sveitarfélaganna á þessu, hvort þau séu hlynnt málinu eða ekki. Inn í þetta blandast líka kostnaðurinn, þótt það sé kannski minnsta atriðið í umræðunni um aukið lýðræði. Engu að síður er rétt að hafa hann í huga. Ég vil bara segja að gæta verður að rétti minni hluta. Hér var mikið rætt um það þegar breytingar voru gerðar á kosningum til Alþingis, voru það ekki 4% sem sett voru sem lágmark, sem flokkur þarf að fá til að eiga möguleika á að fá mann kjörinn á Alþingi. Svo er ekki í sveitarstjórnum og blandast auðvitað inn í þetta líka. Virðulegi forseti. Ég þakka að lokum hv. þingmanni fyrir að leggja málið fyrir þingið. Ég vænti þess að nefndin taki það til yfirferðar eins og öll mál sem þangað koma. Gaman verður að sjá hvað kemur út úr því í umsögnum frá sveitarfélögum og hjá öðrum sem láta sig þetta mál varða, hvort sem við náum þessu í gegn á þessu þingi eða við frekari endurskoðun sveitarstjórnarlaga. En hér hefur brýnu og góðu máli verið hreyft.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir viðbrögð hans við þessu frumvarpi. Ég satt að segja áttaði mig ekki á þeirri staðreynd sem hann benti á, að þetta væri fyrsta frumvarp á sveitarstjórnarstigi eftir að málaflokkurinn var færður í samgönguráðuneytið, mér er heiður að fá að tala fyrir því.  Mig langar aðeins að bregðast við því sem hann sagði, að það verði áhugavert að fá umsagnir allra sveitarfélaganna. Ég tel einboðið að samgöngunefnd muni leita eftir viðhorfum allra sveitarfélaga, Sambands íslenskra sveitarfélaga og hugsanlega fleiri aðila eftir atvikum. Ég geri mér grein fyrir því að einkum og sér í lagi smáum sveitarfélögum gæti vaxið í augum kostnaður við málið, ef því fylgir kostnaður. Í frumvarpinu er út af fyrir sig ekki beinlínis tekið á því hvort áheyrnarfulltrúar mundu fá greitt með sama hætti og kjörnir fulltrúar. Sennilega er erfitt að komast undan því þótt þetta frumvarp taki ekki beinlínis á því. En það má vel vera að erfitt verði að komast hjá því og þá gæti málið þýtt einhvern kostnaðarauka fyrir sveitarfélög, ekki síst hin smærri. En frá mínum bæjardyrum séð snýst málið fyrst og fremst um að tryggja ákveðið lýðræði og jafnvel að bæta umfjöllun um mál í sveitarfélögunum. Af því að ráðherrann gat um að ekki væri sérstakt lágmark til að fá fulltrúa kjörinn í sveitarstjórn eins og er á Alþingi, með fjórum prósentum eða fimm, má segja að þetta gerist sjálfkrafa í sveitarstjórnum þar sem eru bæjarfulltrúar eða hreppsnefndarmenn, að til að fá fulltrúa í sveitarstjórn þurfi framboðið í raun að fá einn sjöunda atkvæða, þ.e. 14%. Það getur verið eitthvað breytilegt eftir því hvernig atkvæðin skiptast en í meginatriðum má segja að það sé hinn raunverulegi þröskuldur að komast yfir til að fá fulltrúa kjörinn í sveitarstjórn, einhvers staðar í námunda við 14%, miðað við sjö manna sveitarstjórn. Í ellefu manna sveitarstjórn væri það í kringum 9% þannig að það er innbyggður í þessa tölu ákveðinn þröskuldur. Sveitarstjórnir á Íslandi eru mjög fámennar miðað við það sem við þekkjum í kringum okkur. Þær eru fámennar í samanburði við Alþingi, þar sem eru 63 fulltrúar. Á bak við hvern kjörinn fulltrúa á Alþingi gætu verið 2.000–3.000 íbúar, eitthvað þess háttar svona í fljótu bragði. Í borgarstjórn Reykjavíkur eru sennilega 5.000 íbúar á hvern borgarfulltrúa eða 4.000. Það er örugglega einsdæmi í heiminum að fleiri íbúar séu á hvern kjörinn fulltrúa í bæjarstjórn en á þingi. En þetta er tilfellið, að minnsta kosti er varðar hlutföllin milli borgarstjórnar Reykjavíkur og Alþingis. Þróunin hefur verið sú undanfarin ár að sveitarfélög hafa sameinast og stækkað. Það er mjög jákvæð þróun að mínu mati. Um leið hefur sveitarstjórnarfólki, kjörnu sveitarstjórnarfólki, fækkað. Með því að sveitarstjórnir hafa verið sameinaðar hefur fjölgun sveitarstjórnarmanna aldrei verið sambærileg. Þegar tvö sveitarfélög, t.d. með sjö og níu sveitarstjórnarmönnum eða níu og fimm, sem alls ekki er óalgengt, verður nýja sveitarstjórnin níu manna eða í mesta lagi ellefu manna. Kjörnum fulltrúum í sveitarstjórnum hefur því fækkað. Það má færa rök fyrir því að í því felist ákveðinn lýðræðishalli þegar fjölgar atkvæðum, kjósendum eða íbúum á bak við hvern kjörinn fulltrúa. Um það mætti hafa langa umræðu og fræðilega ef menn vildu og gæti verið skemmtilegt að skoða frekar í nefndinni. En það er kannski annað mál. Við leggjum þetta upp þannig að mikilvægast sé að nálgast þetta út frá ákveðinni lýðræðisspurningu. Ég hef sannfæringu fyrir því af reynslu minni úr borgarstjórn Reykjavíkur, þótt það sé kannski ekki dæmigerð sveitarstjórn á íslenskan mælikvarða, að betri og gagnmerkari umræður fáist í nefndum og ráðum ef öll sjónarmið koma þar fram strax á frumstigi. Ég tel það æskilegra og betra fyrir málið í heild sinni en að einstakir flokkar eða fulltrúar komi ekki að málum fyrr en á síðustu stigum. Þá þarf í raun að rífa málið allt upp á nýtt og reiða fram öll gögn á nýjan leik o.s.frv. Við það eru því margir ókostir. Ég vil líka geta þess að þegar við gerðum þessar breytingar og samþykktum í borgarstjórn Reykjavíkur þá var alger þverpólitísk samstaða allra flokka sem þar áttu sæti um að skynsamlegt væri að tryggja aðkomu allra flokka í nefndir og ráð. Ég hygg að í meginatriðum sé það viðhorf líka annars staðar. Það er hárrétt hjá hæstv. samgönguráðherra að víða kunna menn að horfa í kostnaðaraukann og væri kannski mikilvægt að fá það fram. Ef það reynist sérstakt áhyggjuefni manna í þessu efni munum við væntanlega taka umræðu um það á vettvangi nefndarinnar. Hitt er þó ekki síður mikilvægt, að fá fram afstöðu til efnisinnihalds tillögunnar og þess sem við teljum okkur taka á með því að tryggja betra og bætt lýðræði í sveitarstjórnum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, nr. 85/2007. Flutningsmenn eru auk mín hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson og Atli Gíslason. Frumvarpið er aðeins tvær greinar, sem sagt afar einfalt að sniði, og gengur út á að felld verði úr lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald undanþáguheimild til nektarsýninga í atvinnuskyni á vínveitingastöðum. Eftir stæði því algjört bann við því að bjóða upp á nektarsýningar eða að gera með öðrum hætti út á nekt starfsmanna eða annarra sem á staðnum eru. Frumvarpið á sér auðvitað nokkurn aðdraganda. Þessum lögum hefur verið breytt, ég held að þau hafi verið í heildarendurskoðun 2007. Þá var þessari grein er varðar nektardansstaði og næturklúbba breytt, lesa mátti úr stefnu þáverandi stjórnvalda að reyna ætti að sporna við þeirri tilhneigingu að vera með nektardansstaði og bjóða upp á nektarsýningar á veitingastöðum. Engu að síður var þessi undanþáguheimild byggð inn í greinina og hefur síðan valdið nokkrum styr. Þannig háttar til í Reykjavíkurborg að meiri hluti Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingar og þáverandi Frjálslynda flokksins fékk samþykkta í mannréttindayfirlýsingu Reykjavíkurborgar grein sem gengur út á það að Reykjavíkurborg og yfirvöld í Reykjavíkurborg vilji vinna gegn klámvæðingu og vændi og af þeim sökum sé mikilvægt að sporna áfram við rekstri nektardansstaða í borginni. Þetta mun vera í mannréttindastefnu Reykjavíkurborgar og unnið hefur verið samkvæmt þessari grein í nokkrum málum sem hafa komið upp þegar nektardansstaðirnir þrír sem starfræktir hafa verið innan borgarmarkanna hafa verið að sækja um endurnýjun starfsleyfa. Í ágúst 2007 komu fréttir af því að útlit væri fyrir að þessum þremur nektardansstöðum yrði lokað þar sem leyfisveitandi, sem er lögreglustjórinn í Reykjavík, hefði lýst þeirri afstöðu sinni að undantekningarlaust eigi að neita skemmti- og vínveitingastöðum um heimild til nektardans. Síðan hef ég ekki fylgst grannt með því, hæstv. forseti, hvort af þessum lokunum hefur orðið en í öllu falli geri ég ráð fyrir því að þessi stefna sé enn við lýði í Reykjavíkurborg þó að nýr meiri hluti hafi tekið þar við. Þetta nefni ég nú vegna þess að það er kannski fyrst og síðast í Reykjavíkurborg sem þessir staðir hafa verið að hasla sér völl þó að Kópavogur hafi reyndar til skamms tíma hýst stað af þessu tagi. Mér er ekki fullkunnugt um þær samþykktir yfirvalda í Kópavogi sem lúta að þessum stöðum en eitthvað held ég að þau sjónarmið sem ég hér tala fyrir séu að ná eyrum þeirra sem þar fara með völd líka, í öllu falli vona ég það. Nú er það svo, hæstv. forseti, að sérfræðingar um kynferðisofbeldi hafa bent á að í skjóli nektardansstaða þrífist í mörgum tilfellum eiturlyfjasala og vændi, auk þess sem erfitt sé að ganga úr skugga um hvort þær stúlkur sem starfa á slíkum stöðum séu neyddar til starfans eður ei. Í tilefni af 16 daga átaki gegn kynbundnu ofbeldi hér á landi fyrr á þessum vetri ritaði Margrét Steinarsdóttir, lögfræðingur Alþjóðahússins, grein í Morgunblaðið - það mun hafa verið þann 3. desember 2007, og yfirskriftin var „Um mansal á Íslandi“. Í grein Margrétar kemur fram að á fundi íslenskra samstarfsaðila í þriggja ára tilraunaverkefni gegn mansali hafi fulltrúar Alþjóðahúss, Kvennaathvarfs, Stígamóta, lögreglunnar og félagsþjónustunnar allir staðfest að þeir hafi átt samskipti við fórnarlömb mansals hér á landi. Virðulegi forseti. Það þarf því enginn að velkjast í vafa um að sú alþjóðlega glæpastarfsemi sem gengur út á að hagnýta sér bága stöðu kvenna til að leiða þær út í vændi eða aðra kynlífsþjónustu teygi anga sína hingað til lands og hafi jafnvel fest hér rætur. Auk greinar Margrétar Steinarsdóttur má í þessu sambandi nefna skýrslur dóms- og kirkjumálaráðuneytisins um vændi, þ.e. starfshóps sem dóms- og kirkjumálaráðuneytið og hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra setti á laggirnar 2001 og reyndar aftur 2002. Þar er um að ræða skýrslur sem greina frá félagslegu umhverfi vændis á Íslandi og rannsóknum á umfangi vændis. Varðandi þessi sjónarmið má einnig vitna til þemaheftis Nordisk institutt for kunnskap om kjønn , sem kom út árið 2002, en þar er fjallað um mansal og tengslin milli mansals og vændis. Í ljósi þess að líkur eru á að vændi og mansal þrífist í skjóli nektardansstaða er erfitt að finna rök fyrir því að lögin veiti heimild til undanþágu frá almennu reglunni um að nektarsýningar skuli óheimilar á veitingastöðum. Ástæðan fyrir banninu á sínum tíma var jú að nýta það í baráttunni gegn vændi og mansali en undanþáguákvæðið gerir ekkert annað en að stríða gegn því meginmarkmiði. Hæstv. forseti. Umræða undangenginna ára um kynlífsþrælkun kvenna um allan heim hefur kennt okkur til hvaða úrræða hægt er að grípa. Þau úrræði hafa verið kynnt til sögunnar hér á landi, m.a. í frumvarpi þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um fórnarlambavernd, sem síðast var flutt á 133. þingi, á þskj. 39, og sömuleiðis í frumvarpi um að kaup á vændi verði gerð refsiverð. Það var síðast flutt sem breytingartillaga við frumvarp til almennra hegningarlaga á 133. þingi en kom reyndar ekki til atkvæða af ákveðnum ástæðum. En ef ég man rétt, ef mér skjöplast ekki í þeim fjölda þingmála sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum verið að leggja fram upp á síðkastið, minnir mig að þetta mál sé komið fram á nýjan leik og ég geri ráð fyrir að það gangi þá sinn gang á þessu þingi og vonandi nær það að koma til atkvæða. Það er nú þannig að þegar maður er búinn að tala oft fyrir sömu þingmálunum þá ruglast maður í því á hvaða þingi það er og kannski eðlilegt að fólk sjái í gegnum fingur við mann hvað þetta varðar. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa ítrekað hvatt til þess að Palermo-samningurinn og viðauki við hann, þar sem segir m.a. að stjórnvöld skuli tryggja fórnarlömbum mansals vernd, ráðgjöf og upplýsingar, verði fullgiltur hér á landi. Við höfum líka auglýst eftir aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar gegn mansali, án árangurs þar til nú að í lok 16 daga átaksins, sem áður er nefnt, gegn kynbundnu ofbeldi, tilkynnti hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, að bætt skyldi úr í þessum efnum og unnin skyldi aðgerðaáætlun. Hefur nú verið settur á laggirnar starfshópur í félagsmálaráðuneytinu sem á að vinna að því að skila tillögu að aðgerðaáætlun til ráðherrans. Ég vil því lýsa því yfir að með tilkomu Samfylkingarinnar í ríkisstjórn eru að verða einhverjar breytingar því að hér hefur verið talað fyrir daufum eyrum þing eftir þing við hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, varðandi úrbætur í þessum efnum. Ég fagna því að nú skuli eiga að gera einhverja bragarbót og þá undir forustu samfylkingarráðherrans, hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Það að gera aðgerðaáætlun gegn vændi og mansali er auðvitað fyrirmynd frá Norðurlöndunum og við erum skuldbundin samkvæmt ályktunum sem samþykktar hafa verið á vettvangi Norðurlandaráðs að gera slíkt. Einnig hefur Evrópusambandið unnið ötullega að því að búa til samning fyrir sitt leyti sem við erum í sjálfu sér líka skuldbundin að innleiða. Okkur verður á endanum ekki stætt á öðru en að reka af okkur slyðruorðið í þessum efnum. Það er mat flutningsmanna þessa frumvarps, hæstv. forseti, að nauðsynlegt sé að komast að rótum vandans. Að okkar mati verður það ekki gert nema með því að reyna að hafa áhrif á eftirspurnina eftir líkama kvenna til kynlífsathafna. Það verður einungis gert með því að koma ábyrgðinni þangað sem hún á heima, þ.e. á kaupendur vændis. Sú tillaga nýtur nú stuðnings yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar, samkvæmt nýlegri skoðanakönnun Capacent, en þrátt fyrir það hafa íslensk stjórnvöld enn ekki sýnt kjark til að fara þá leið. Ég heiti því að svo lengi sem mér endist kraftur til skal ég reyna að koma slíkri tillögu í gegnum atkvæðagreiðslu hér á Alþingi Íslendinga og það sem allra fyrst. Virðulegi forseti. Það vekur óneitanlega athygli hversu erfitt virðist vera að fá íslensk stjórnvöld til að axla ábyrgð á þeim mannréttindabrotum sem vísbendingar eru um að framin séu hér á landi. Meira að segja þegar samþykktar eru úrbætur á lagaumhverfi, í formi þeirrar greinar sem hér um ræðir í lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, þ.e. 4. gr., þarf að veita afslátt frá almennu reglunni í formi undanþáguákvæða, eins og því sem hér er lagt til að verði fellt úr lögunum. Ég lít svo á að þetta frumvarp sé hluti af baráttunni gegn mansali, auk þess sem ég tel að það muni efla almenna siðgæðisvitund og meðvitund um siðræn gildi í samfélaginu. Eins og ég sagði, og hef komið að í máli mínu hér á undan, leggjum við hér til, flutningsmenn, að undanþága til nektarsýninga á veitingastöðum verði felld brott úr íslenskum lögum. Ég tel að það væri sómi fyrir Alþingi Íslendinga að samþykkja frumvarpið á yfirstandandi þingi. Ég vona að hæstv. samgönguráðherra, sem hér situr, og undir hvern málið heyrir, sé mér sammála og treysti því að málið fái skjóta afgreiðslu í nefnd og komi hér aftur til afgreiðslu á Alþingi eftir 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um athugun á hagkvæmni lestarsamgangna sem ég flyt ásamt ellefu öðrum þingmönnum, hv. þingmönnum Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, Björk Guðjónsdóttur, Siv Friðleifsdóttur, Hönnu Birnu Jóhannsdóttur, Atla Gíslasyni, Álfheiði Ingadóttur, Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, Bjarna Harðarsyni, Gunnari Svavarssyni, Katrínu Júlíusdóttur og Kolbrúnu Halldórsdóttur. Tillagan hljóðar þannig með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að láta kanna hagkvæmni lestarsamgangna milli Keflavíkurflugvallar og Reykjavíkur annars vegar og léttlestakerfis innan höfuðborgarsvæðisins hins vegar. Kannaðir verði kostir þessa samgöngumáta og gallar, sem og hugsanlegar leiðir. Sjónum verði einkum beint að kostnaði og ávinningi samfélagsins og efnahagslegum, umhverfislegum og skipulagslegum áhrifum. Í þessu skyni verði leitað til sérfræðinga innan lands og utan. Niðurstöður athugunarinnar liggi fyrir í árslok 2008.“ Þessari tillögu fylgir síðan allítarleg greinargerð og þar er m.a. vakin athygli á því að í þjóðfélagsumræðu vítt og breitt um heiminn komi fram að fólk er almennt meðvitaðra nú en áður um að vel flest í hegðun mannanna hefur áhrif á umhverfið og þar með að sjálfsögðu á öll þau lífsskilyrði og afkomumöguleika sem við búum komandi kynslóðum. Samgöngumálin eru að sjálfsögðu veigamikill þáttur í þessu samhengi og víða er það þannig að mengun og neikvæð áhrif samgangna, einkum og sér í lagi bílaumferðar, eru orðin eitt af stærstu viðfangsefnum í umhverfismálum ekki síst á þéttbýlissvæðum. Það er því að okkar mati mikilvægt að horfa á markmið og leiðir í samgöngumálum með þessum gleraugum umhverfismálanna. Íslensk stjórnvöld hafa sett sér margvísleg markmið þegar kemur að umhverfisáhrifum samgangna, m.a. að draga úr losun koltvíoxíðs frá samgöngum þannig að hún verði árið 2010 ekki meiri en hún var árið 1990. Það eru líka umhverfisleg markmið að takmarka notkun jarðefnaeldsneytis, að samgöngur ógni ekki vistkerfum. En umhverfisáhrif samgangna eru auðvitað margs konar og lúta að hlutum eins og loftmengun, gróðurhúsaáhrifum, áhrifum á heilsu, hávaða, það eru sjónræn áhrif o.s.frv. En samgöngurnar eiga sér fleiri hliðar og þar á meðal efnahagslegar. Það er sem sagt mikilvægt að hafa í huga að í samgöngumálum þarf að taka með í reikninginn kostnað, samfélagslega arðsemi, hagkvæmni í samgöngum o.s.frv. Sérstaklega á það við þegar menn eru að meta forgangsröðun framkvæmda og fjárfestinga í samgöngumálum. Það er mikilvægt að taka inn í slíkar greiningar félagshagfræðilegar greiningar, ef svo má segja, sem m.a. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur gert athuganir á. Það er líka mikilvægt að huga að heilbrigðismálum í tengslum við samgöngur og er ég þá að vísa til lýðheilsu, einkum og sér í lagi að samgöngur skaði heilsu fólks sem minnst. Það er mikilvægt að huga að umferðaröryggismálum, slysum, umferðarmenningu, skipulagslegum atriðum o.s.frv. Ég hef orðið var við það í fjölmiðlaumræðu upp á síðkastið að þessi tillaga, sem við tólf þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum höfum lagt fram, hefur vakið allnokkra athygli og fengið nokkuð jákvæða umfjöllun nánast hvarvetna enda þótt ýmsir hafi spurt hvort hér sé á ferðinni mál sem getur reynst þjóðhagslega hagkvæmt, hvort þetta sé ekki of dýrt og við of fá til að standa undir slíkum kerfum. Nú kann auðvitað vel að vera að svona ítarleg athugun mundi leiða það í ljós. Í þessu samhengi hefur verið vísað til þess að fyrir nokkrum árum fór fram athugun, annars vegar af hálfu Orkuveitu Reykjavíkur, á hagkvæmni á járnbraut milli Reykjavíkur og Keflavíkur, og hins vegar á vegum Reykjavíkurborgar, um svokallaðar léttlestir innan höfuðborgarsvæðisins. Það kemur fram í greinargerð með tillögunni að ekki hafi verið talið hagkvæmt að ráðast í slík verkefni vegna þess að kostnaðurinn væri of mikill miðað við arðsemi. Það er þó mikilvægt að hafa það í huga í þessu samhengi að þessar athuganir voru í raun eingöngu hráar kostnaðarathuganir miðað við gefnar forsendur um farþegafjölda. Þessar athuganir tóku ekki inn í dæmið það sem má kalla þjóðhagsleg áhrif, svo sem vegna umhverfismála, svo sem vegna þess að hér væri verið að nýta innlenda orku í staðinn fyrir innflutt jarðefnaeldsneyti. Tóku ekki með í reikninginn áhrifin af bættri lýðheilsu og færri umferðarslysum. Tóku ekki með í reikninginn áhrifin af styttri ferðatíma, m.a. fyrir þá sem mundu nýta sér slíkar lestir. Þannig að það er ljóst að félagshagfræðileg greining, sem svo má kalla, fór í raun ekki fram á þessum verkefnum. Það er í raun ekki hægt að taka afstöðu til verkefna af þessum toga öðruvísi en að hafa alla þessa heildarmynd fyrir framan sig. Þetta er auðvitað mikilvægt verkefni þegar við horfum á fjárfestingar og framkvæmdir í samgöngumálum í heildina tekið og til langs tíma litið, og ég tel að það sé mikilvægt að við gerum það. Hér er um gríðarlega fjármuni að ræða sem verið er að leggja í uppbyggingu samgöngumannvirkja á hverju ári og ég tel mikilvægt að við horfum á það fjármagn með heildarhagsmuni að leiðarljósi og hvað skilar þjóðarbúinu mestu til langs tíma litið ekki eingöngu til fárra ára. Ég vil líka geta þess að frá því að lauslegar athuganir voru gerðar, sem ég hef vísað til, hefur heilmikið gerst í samfélaginu. Varðandi athugun á hagkvæmni járnbrautar eða lestar milli Reykjavíkur og Keflavíkursvæðisins vil ég kannski fyrst geta þess að umsvif hafa aukist heilmikið á Suðurnesjum á undanförnum árum. Við höfum séð að farþegum um Keflavíkurflugvöll og um Leifsstöð hefur fjölgað mjög og þrátt fyrir verulega stækkun í flugstöðinni á Keflavíkurflugvelli virðist enn sem hún sé of lítil og þjóni ekki nægilega vel þeim mikla fjölda sem þar fer um. Það lætur nærri að fjöldi erlendra ferðamanna sem fer um Leifsstöð hafi tvöfaldast á síðastliðnum tíu árum og hann gæti enn aukist eða enn tvöfaldast á næstu sex til átta árum samkvæmt spám sem ég hef kynnt mér m.a. frá Ferðamálaráði. Einnig verður að geta þess að mjög mikil breyting hefur orðið á atvinnustarfsemi og landnotkun á Miðnesheiði. Með því að bandaríski herinn er farinn hefur orðið þar uppbygging sem bæði hefur orðið miklu hraðari en nokkurn óraði fyrir og með öðrum hætti en nokkur gat séð fyrir þegar athuganir voru gerðar á þessu máli fyrir fimm til sex eða sjö árum. Því má segja að uppbygging háskólasamfélagsins á gamla varnarsvæðinu, og öll sú þjónusta sem þau breyttu not hafa í för með sér, muni leiða til mjög mikilla umsvifa og krafna og það kalli því allt á góðar, öruggar og visthæfar samgöngur á milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar. Varðandi höfuðborgarsvæðið og hugmyndir um léttlest þar hafa líka orðið heilmiklar nýjar og breyttar áherslur í umræðunni um samgöngumál. Ég held að fólk geri sér almennt betur og betur grein fyrir því að við munum ekki leysa verkefnin á sviði samgöngumála á höfuðborgarsvæðinu með því að leggja æ meira í ný og ný umferðarmannvirki. Það er lögmál sem allar þjóðir þekkja að eftir því sem götur eru breikkaðar og afkastageta þeirra aukin mun það leiða til meiri og meiri umferðar þannig að það getur aldrei orðið nema tímabundin lausn. Mér finnst fróðlegt í þessu sambandi, af því að umræða um þetta mál fór fram fyrir nokkrum árum, og þá, eins og ég sagði, þótti mönnum þetta vera framandi hugmyndir og kostnaðarsamar og yrði sennilega ekki ráðist í. En á þeim tíma, 17. september 2003, skrifaði leiðarahöfundur Morgunblaðsins um þetta mál og vísaði m.a. í viðtal við undirritaðan í sama blaði þar sem ég var að rekja skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um þjóðhagslegan ávinning af eflingu almenningssamgangna. Þetta er árið 2003 og þar er vakin athygli á því að þjóðhagslegur ávinningur af öflugu almenningsvagnakerfi á höfuðborgarsvæðinu væri á bilinu 5–6 milljarðar á ári á verðlagi þess tíma sem athugunin var gerð, og var hún þá þegar orðin nokkurra ára. En þá segir leiðarahöfundur Morgunblaðsins, árið 2003, m.a. með leyfi forseta: „Það er erfitt að horfa fram hjá slíkum þjóðhagslegum ávinningi ekki síst þegar ljóst er að umferðarmannvirki þau er fyrst og fremst greiða fyrir umferð einkabíla eru ekki einungis mjög kostnaðarsöm og plássfrek heldur leysa ekki vandann til frambúðar. … Þrátt fyrir þann stofnkostnað sem þeim fylgir eru slíkar léttlestir afar áhugaverður kostur, ekki síst ef á móti er veginn kostnaður við framkvæmdir tengdar umferð einkabíla svo sem við mislæg gatnamót og bílastæðahús. Einfalt léttlestakerfi gæti án efa verið sú framtíðarlausn á höfuðborgarsvæðinu er stuðlaði að markvissari og vistvænni borgarþróun en hingað til hefur átt sér stað á Íslandi.“ Þetta var umfjöllun leiðarahöfundar Morgunblaðsins um þetta mál árið 2003 og þessi viðhorf hafa örugglega ekki breyst á þeim bæ nema síður sé. Ég vil líka nefna þann þátt sem lýtur að orkugjöfunum í samgöngum. Ég hef verið að benda á það að með lestum er unnt að breyta orkunotkun í samgöngum talsvert, þ.e. að flytja áherslu yfir á innlendan orkugjafa, rafmagn sem er mengunarfrítt, frá því að nota innflutt jarðefnaeldsneyti. Sannleikurinn er sá að raforka hefur lítið sem ekkert verið notuð til að knýja samgöngutæki hér á landi jafnvel þótt hún sé ódýr í framleiðslu og að mestu endurnýjanleg auðlind ef svo má segja. Þannig að ég held að þarna séu miklir möguleikar fyrir okkur Íslendinga að leggja okkar lóð á vogarskálarnar. Mér þykir líka fróðlegt að vekja athygli á því að víða í löndunum í kringum okkur er uppbygging á lestarsamgöngum fjármögnuð með sama hætti og almenn uppbygging í samgöngukerfinu, þ.e. í vegakerfinu. Markaðir tekjustofnar til vegagerðar, sem eru innheimtir í formi bensíngjalda, olíugjalda, þungaskatta, þar sem það er, eða bifreiðagjalda, fara sem sagt í fjárfestingu og innviði samgöngukerfisins heildstætt. Einnig til almenningssamgangna og þar með talið til uppbyggingar á lestarkerfum. Þetta er t.d. gert í Þýskalandi þar sem markaðir tekjustofnar fara einnig í almenningssamgöngur og þetta þykir hverjum manni þar eðlilegt og það hefur leitt til mikillar notkunar á lestum, bæði innan borga og á milli svæða, enda þótt bílaeign í Þýskalandi sé tiltölulega mikil. Þannig að þarna eru ekki andstæður að mínu viti. Það eru ekki andstæð sjónarmið að tala fyrir auknum almenningssamgöngum, bættum almenningssamgöngum og nýjum orkugjöfum í almenningssamgöngum annars vegar og síðan að vilja búa vel að einkabílnum. Það er einfaldlega þannig að samgöngur gegna lykilhlutverki í nútímasamfélagi. Hreyfanleikinn er jafnvel talinn mælikvarði á samkeppnishæfni einstakra samfélaga og þar vill að sjálfsögðu enginn verða undir. Með vaxandi fólksfjölda og aukinni ferðaþörf samhliða kröfum um meiri þægindi, minni mengun og með alþjóðlegum skuldbindingum í umhverfis- og loftslagsmálum er því brýnt að leita nýrra leiða í samgöngum hér á landi ekki síst í þéttbýlinu. Það er m.a. með 

Hæstv. forseti. Ég hef nú kannski ekki miklu við það að bæta sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði hér en vil þó segja að mál af þessu tagi er auðvitað gríðarlega mikið framfaramál. Það er orðið löngu tímabært að gera könnun af því tagi sem hér er lagt til. Ef okkur er alvara í því að ætla að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda þá gerum við það best með því að endurskoða samgöngurnar. Það gerum við auðvitað fyrst og fremst hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu þar sem umferð einkabíla er mest og losun frá einkabílnum þar af leiðandi langhæst og vegur þyngst. Við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum ítrekað lagt fram þingmál sem lúta að því að efla almenningssamgöngur, reyndar ekki bara á höfuðborgarsvæðinu heldur úti um allt land. Enda samrýmist það stefnu flokksins og grundvallarstefnumiðum hans um hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Nýjungar í samgöngumálum eru hlutir sem við höfum verið að kynna okkur og koma fram og kristallast í tillögu af því tagi sem hér er talað fyrir. Hæstv forseti. Ég fagnaði því hversu mikla athygli þessi tillaga vakti í fjölmiðlum þegar hún kom fram. En ekki virðist vera jafnmikill áhugi á henni hér á Alþingi því að þingmenn hafa ekki verið að kveðja sér hljóðs. Ég treysti því samt að hæstv. samgönguráðherra, sem hér er staddur, komi til með að segja álit sitt á henni. Ég treysti því að hæstv. samgönguráðherra, sem situr hér á þingi fyrir Samfylkinguna, rifji nú upp kosningaloforðin um umhverfismarkmiðin og átti sig á þeim markmiðum sem hæstv. umhverfisráðherra hefur talað hér fyrir varðandi takmörkun á losun gróðurhúsalofttegunda. Það er gríðarlegt verkefni að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um 25–40% á næstu tólf árum. Það gerum við aldrei, við komum aldrei neinu í kring í þeim efnum ef við ætlum ekki að breyta samgöngumáta hér á höfuðborgarsvæðinu. Hæstv. samgönguráðherra, ábyrgðin er talsvert mikil sem hvílir á þeim manni sem fer með samgöngumál á þeim tímum sem við nú lifum. Það hefur verið afar athyglisvert að skoða nýju tillögurnar sem hafa verið til sýnis í Listasafni Reykjavíkur um skipulag í Vatnsmýrinni. Maður tókst allur á loft þegar maður sá að Skotarnir, sem gerðu tillöguna sem hlaut 1. verðlaun, höfðu jafnvel gert sér í hugarlund að í framtíðinni gæti verið lestartenging til Keflavíkur, og það ekki nein venjuleg lestartenging heldur einhvers konar segullest, magnetic levitation train upp á engilsaxnesku, þ.e. lest sem fer með gríðarlegum hraða og lyftist, að því er mér skilst, frá jörðu og snertir hvergi teina þannig að viðnámið verður eins lítið og hugsast getur. Þetta var bara hægt í vísindaskáldsögunum þegar ég var ung kona.

Fljúgum til Keflavíkur.

Fljúgum til Keflavíkur, segir hæstv. samgönguráðherra. Það er stundum sagt um okkur vinstri græna að við viljum hverfa aftur til fortíðar, ég segi við hæstv. samgönguráðherra: Komum til framtíðar og förum í segulknúna lest sem gæti farið á átta til tíu mínútum frá miðborg Reykjavíkur til Keflavíkur. Hugsum stórt, sköpum framtíðina, það getum við gert hér á Alþingi Íslendinga með því að samþykkja umrædda tillögu, fara strax í þá vinnu sem þar er lögð til og tryggja að umhverfisvænar samgöngur og öflugar almenningssamgöngur verði að veruleika í okkar landi.

Hæstv. forseti. Í framhaldi af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um þingsályktunartillögu sem 12 þingmenn úr öllum flokkum flytja um athugun og hagkvæmni lestarsamgangna, þá er það ágætt hvað tillagan hefur fengið mikla athygli í fjölmiðlum og mikið verið rætt um hana, það er hið besta mál. Ég vil koma aðeins inn í umræðuna vegna þess að það er alveg klárt að í stefnuyfirlýsingu þeirrar ágætu ríkisstjórnar sem nú situr er fjallað mjög mikið um samgöngumál, að ráðist verði í stórátak í samgöngumálum og aukin áhersla lögð á umferðaröryggi og almenningssamgöngur og ríkisstjórnin muni beita sér sérstaklega fyrir úrbótum í samgöngukerfi höfuðborgarsvæðisins. Eftir þessu er verið að vinna þó að vafalaust finnist mörgum það ganga of hægt og sá sem hér stendur er einn af þeim vegna þess að hann er óþolinmóður og vill hrinda framkvæmdum sem fyrst í gang. Tillagan sem hér er flutt er tillaga til þingsályktunar um það að fela samgönguráðherra að láta kanna hagkvæmni lestarsamgangna milli Keflavíkur og Reykjavíkur annars vegar og hins vegar léttlestakerfi á höfuðborgarsvæðinu, að kannaðir verði kostir og gallar þessa, eins og þarna kemur fram. Kostirnir eru vafalaust margir en gallarnir eru örugglega líka einhverjir og þá sérstaklega kostnaðurinn. Þó svo að ekki sé tekið tillit til umhverfiskostnaðar í þeim tveimur skýrslum sem hv. þingmaður hefur rætt um og ég hef lesið yfir, þá virðist mér það því miður þannig ef skoðuð er skýrsla gerð fyrir Orkuveitu Reykjavíkur af umhverfis- og tæknisviði, dags. 26. júlí 2002, gerð af Ístaki, um hagkvæmniúttekt á járnbraut milli Reykjavíkur og Keflavíkur, annar áfangi, samantekt, að niðurstöðutölurnar frá sjónarhóli hagkvæmni séu þannig að framkvæmdin sé ekki réttlætanleg miðað við þær forsendur sem voru notaðar. Það getur vel verið að það eigi við í þeirri skýrslu sem 1. flutningsmaður tillögunnar, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, fjallaði um að það komi fram að sennilega séum við Íslendingar allt of fá til að standa undir þessum kostnaði. En sannarlega er það framfaramál og sannarlega er það þannig að umhverfismálin eru og hafa mikið vægi og okkur er alvara í því að minnka losun gróðurhúsalofttegunda í samgöngum sem annars staðar en spurningin er bara: Hvað er best? Vegna þess að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir ræddi um lestina sem átti að fara milli Reykjavíkur og Keflavíkur á 10 mínútum þá þótti mér dálítið athyglisvert, ef ég hef heyrt það rétt, ég tek það reyndar skýrt fram að ég á eftir að hlusta á það aftur, að í Silfri Egils í viðtali Egils Helgasonar við tvo arkitekta hafi komið fram að það gæti tekið 10 mínútur að komast frá Reykjavík, nú veit ég ekki hvaðan, til flugvallarins hvar sem hann verður þegar menn voru að tala um breytinguna á Vatnsmýrinni. Þetta þótti mér nokkuð merkilegt og það getur vel verið að tækninni fleygi fram og það verði hægt að skutla okkur suður í Keflavík á 10 mínútum í lest en ansi er ég hræddur um að kostnaðurinn muni vaxa dálítið við þann stofnkostnað og ekki bætir það þá rekstrarskilyrðin sem í raun og veru fengu falleinkunn í þessari skýrslu sem gerð var í júní 2002. Það er margt sagt um þetta og hvað er best varðandi almenningssamgöngur. Þær þurfum við að sjálfsögðu að efla, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að það er ódýrari leið en fjölga akbrautum og byggja mislæg gatnamót og allt það þó svo að það þurfi auðvitað líka að gera vegna þess að við erum langt á eftir hvað það varðar. Það hefur margt verið rætt og til mín kom maður sem heitir Helgi Pétursson, fyrrverandi borgarfulltrúi í Reykjavík, nú starfsmaður Orkuveitu Reykjavíkur. Hann ræddi við mig um þetta og skýrði mér frá ferð sem hann hafði farið á vegum Orkuveitu Reykjavíkur til Tórínó á Ítalíu þar sem var verið að skoða strætisvagna sem mér skilst að séu nú orðnir 35 talsins, vagna sem byggja á svokallaðri spantækni sem ég kann ekki að útlista vel. Spantækni hefur verið notað á Íslandi og einhverjir munu nota hana núna seinni partinn, kannski byrjaðir að nota við eldamennsku í kvöld en þar er notað rafmagn en spantækni byggist á því að strætisvagnar eru búnir henni og þar sem þeir koma á stoppistöðvarnar þá á sér stað einhver snögg snerting tveggja flata sem hleður þá batteríið inni í strætisvögnunum til næstu ferðar. Það gerir það að verkum sem mér skilst að sé best við þetta, að batteríin geta orðið minni en annars hefði verið. Þetta er enn ein aðferðin sem býðst, í þingsályktunartillögunni er fjallað um vetnisstrætóana sem eru tveir eða þrír, metangasbílana og allt þetta sem gert hefur verið, flottar og fínar tilraunir. En þetta atriði sem ég geri hér að umtalsefni sem þessi ágæti maður, Helgi Pétursson, hefur lýst svo faglega fyrir mér er auðvitað atriði sem ber að skoða líka og hafa í huga vegna þess að alla þessa þætti þurfum við að skoða. Ég segi þetta líka, virðulegi forseti, í því samhengi að ég hef farið á nokkuð marga fundi og sýningar þar sem er verið að tala um hina umhverfisvænu bíla og allt það sem á að vera í framtíðinni, sem er hið besta mál, og þá finnst mér það enn þá vera þannig að það fer dálítið eftir því við hvern ég er að tala og hvaðan þeir koma, úr hvaða fyrirtækjarekstri eða úr hvaða geira, sem menn útlista hver verði framtíðarorkugjafinn í bílum í framtíðinni. Mér finnst það ákaflega merkilegt að einhvern veginn finnst mér flestir tala fyrir því að það verði einhvers konar eldsneytishreyfill, bensín eða dísill en rafmagn er það sem verður ofan á þar sem menn hreinlega stinga bílnum í samband að kvöldi og þegar næturtaxtinn tekur við hjá viðkomandi orkuveitu þá fara batteríin að hlaðast upp fyrir morgundaginn. Það skyldi þó ekki vera að þessi spantækni sem þeir eru að þróa og nota í strætisvagnakerfinu í Tórínó og eru komnir með 35 bíla sé eitthvað sem við eigum að skoða líka vegna þess að kostnaðurinn yrði minni? Virðulegi forseti. Í ályktunum í skýrslu sem heitir Léttlestir á höfuðborgarsvæðinu sem gerð var fyrir borgarverkfræðinginn í Reykjavík, dagsett í febrúar 2004, eru í lok hennar dregnir fram ýmsir hlutir sem gera það að verkum, eins og hv. þingmaður ræddi líka um, að kostnaðurinn er við þær er svo mikill og rekstrarkostnaðurinn hár og tekjurnar litlar að telja verður þann kost óhagkvæman, a.m.k. enn þá. Virðulegi forseti. Það má enginn skilja orð mín þannig að ég sé að segja að þessi þingsályktunartillaga eigi ekki rétt á sér. Hún er hið besta mál eins og ég sagði í upphafi máls míns og fer sína leið til samgöngunefndar og ef samgöngunefnd kemst að þeirri skoðun að við eigum að láta skoða þetta betur þá gerum við það auðvitað en það verður þá gert með hliðsjón af þeim skýrslum sem hafa verið skrifaðar og það verður skoðað hvaða nýjungar hafa orðið og hvað hefur breyst. Virðulegi forseti. Það mætti margt ræða um tillöguna sem hér er sett fram sem er, eins og ég hef áður sagt, ágæt og hreyfir við þessu máli og það er sjálfsagður hlutur. Það er mikil alvara í því að efla almenningssamgöngur og við þurfum að taka á í því að minnka losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum og þess vegna spyr ég: Hvað er best í þeim efnum? Sitt sýnist hverjum en sú tillaga sem hér er flutt fer til umfjöllunar í samgöngunefnd og er sjálfsagt að skoða hana betur. En ég segi líka stundum vegna þess að mér finnst gaman að halda utan um peningana, að það væri kannski eðlilegt að stærsta sveitarfélagið eða stærstu sveitarfélögin á landinu sem eru hér á höfuðborgarsvæðinu, sem mundu þá falla undir „léttlestakerfi á höfuðborgarsvæðinu“ mundu taka þátt í verkefninu og kostnaði við það. En það verður skoðað síðar og kannski mun hv. 1. flutningsmaður tillögunnar koma með slíka tillögu frá samgöngunefnd til ráðuneytisins en við skulum sjá hvernig þessu reiðir af og ég trúi því að í samgöngunefnd verði frjó og góð umræða um tillöguna.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um athugun á hagkvæmni lestarsamgangna. Ég ætla að leggja örfá orð í umræðuna og segja það að mér finnst þetta mál athyglisvert og ég get líka viðurkennt að ég hef ekki séð grundvöll fyrir því að reka hér lestarsamgöngur en hins vegar lít ég svo á að hér séum við að horfa á mál til framtíðar. Við þekkjum öll hvernig samgöngur hafa þróast, t.d. á höfuðborgarsvæðinu, gríðarleg fjölgun bifreiða og erfiðleikar sem tengjast því þannig að menn hljóta alltaf að leita allra leiða til að greiða úr umferðinni, fyrir utan auðvitað umhverfisþáttinn í þessu öllu saman. Ég styð þessa tillögu, virðulegi forseti, og tel að menn eigi að fara í þessa vinnu. Það hefur komið fram í umræðunni að það hefur verið fjallað um þessi mál áður, m.a. af hæstv. samgönguráðherra og reyndar framsögumanni málsins sem þekkir þessi mál mjög vel. Engu að síður tel ég að það sé eðlilegt að þessi tillaga verði samþykkt og það verði farið í þetta mál vegna þess að ég lít fyrst og fremst á þetta sem framtíðarmál og ég veit að fleiri gera það. Þetta mál er þess eðlis að nauðsynlegt er að farið sé vel yfir það. Menn ræða mikið um og reyndar er í tillögunni einnig fjallað um lestarsamgöngur milli Reykjavíkur og Keflavíkur. Það má vel vera að einhvern tíma verði grundvöllur fyrir því. Mér finnst eðlilegt að menn skoði það. Það tengist hins vegar flugvallarmálinu í Reykjavík og ég vil því nota tækifærið í þessari umræðu að lýsa því að ég er eindregið þeirrar skoðunar að innanlandsflugvöllur eigi að vera í eða rétt við Reykjavík og ég hef ekki verið hrifinn af þeim hugmyndum sem menn hafa haft um að færa innanlandsflugið til Keflavíkur, svo ég láti það fljóta með í þessari umræðu. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, virðulegi forseti. Ég vildi bara rétt leggja inn örfá orð í umræðuna og lýsa því að ég er fylgjandi þessari tillögu. Ég tel að hér sé um mikilvægt framtíðarmál að ræða og að menn eigi að fara eftir þeirri tillögu sem hér liggur fyrir.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem fram hefur farið um þetta mál og þau ágætu orð sem hafa fallið af hálfu þeirra sem tekið hafa þátt í umræðunni og vil bregðast stuttlega við nokkrum atriðum, einkum í máli hæstv. samgönguráðherra sem talaði jákvætt um efni tillögunnar en vakti kannski sérstaklega máls á því að hér væri áreiðanlega um dýra kosti að ræða sem mundu vega þungt þegar málið yrði svo metið. Ég vil fyrst geta þess, vegna þess að hæstv. ráðherra fjallaði um það hvort sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu, einkum og sér lagi Reykjavík, tækju þátt í kostnaði við vinnuna að skömmu eftir að þessi tillaga var lögð fram á hinu háa Alþingi var lögð fram í borgarráði Reykjavíkur efnislega samhljóða tillaga og 1. flutningsmaður hennar þar var borgarfulltrúinn Dagur B. Eggertsson sem er reyndar líka formaður samgönguráðs. Þeirri tillögu var vel tekið þar og henni var vísað til umfjöllunar í umhverfis- og samgönguráði Reykjavíkur. Ég hef rætt það mál bæði við formann þess ráðs, Gísla Martein Baldursson borgarfulltrúa, og forseta borgarstjórnar, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, um að það sé eðlilegt að samræma þessa vinnu með einhverjum hætti ef Alþingi ákveður að fela samgönguráðherra að láta hana fara fram og að Reykjavíkurborg kæmi þá að sjálfsögðu inn í kostnað vegna þessarar athugunar. Því var vel tekið af þeirra hálfu og raunar talið sjálfsagt og eðlilegt. Varðandi þá tækni sem ráðherrann nefndi líka, um hina svokölluðu spanbíla sem hlaða sig rafmagni, strætisvagna sem hlaða sig rafmagni á stöðvunum, þá er þetta aðferð sem þekkt er á vissum stöðum og er fullkomlega eðlilegt að leiða hugann að líka hvort gæti verið leið sem við gætum farið. En þá má ekki gleyma því að hún krefst þess, alveg eins og með allar aðrar almenningssamgöngur sem byggja á strætisvögnum, að það séu sérakreinar því að kosturinn við léttlestarnar er auðvitað sá að þær keyra meira og minna aðgreint frá annarri umferð og verða þess vegna ekki fyrir töfum í umferðinni eins og allir almennir bílar eða strætisvagnar. Það er auðvitað liður í því sem þarf að kanna, hvernig hægt er að auka eða fjölga forgangsakreinum fyrir almenningssamgöngur sem virka, því að það hefur ekkert upp á sig ef strætisvagninn er jafnfastur í allri umferð og hver annar, þá er hann auðvitað ekki að flýta ferð manna. Þetta þarf að hafa í huga í þessu samhengi. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það sem hann rakti hér um markmiðin um að efla almenningssamgöngur og hin umhverfislegu markmið einnig. Þau eru jákvæð og við erum örugglega öll sammála um það. Ég vil svo sérstaklega hnykkja á því sem ég gat um í ræðu minni þegar ég fjallaði um fyrri athuganir um þetta mál. Það er að sjálfsögðu eðlilegt að fara yfir þær athuganir og skoða hvað hefur breyst en því má ekki gleyma að þær tóku fyrst og fremst á einföldum kostnaði við að leggja járnbraut eða léttlestir og hvað gera mætti ráð fyrir mörgum farþegum, spár um það. Þær tóku í raun og veru ekki á þeim þjóðhagslega ábata sem gæti orðið af því að ráðast í eflingu almenningssamgangna með þessum hætti. Þá er ég að tala um hluti eins og aukið umferðaröryggi, minni slysakostnað, ábatann af því að nýta innlenda raforku sem orkugjafa í staðinn fyrir innflutt jarðefnaeldsneyti og hugsanleg áhrif á bætta lýðheilsu o.s.frv. Það eru slíkir þættir. Í þjóðhagslegri arðsemisathugun verður auðvitað að taka alla þessa þætti með í dæmið sem ekki var gert á þessum tíma og að því leyti verð ég að segja að þessar athuganir voru gallaðar hvað þetta snertir en að sjálfsögðu eru þær ágætur grunnur að byggja á. Sömuleiðis vil ég síðan hnykkja á því sem ég gat um varðandi aukin umsvif á Suðurnesjum. Ég er sannfærður um að þær breyttu aðstæður sem þar hafa orðið, bæði varðandi millilandaflugið og aukningu þess og varðandi uppbygginguna á varnarsvæðinu, eru forsendur sem lágu alls ekki til grundvallar þegar þessar athuganir voru gerðar og engan óraði fyrir í raun að mundu verða. Ég held að það séu líka breyttar forsendur inn í kostnaðar- og arðsemisgreiningu sem við verðum að taka með í dæmið. Varðandi innanlandsflugið, af því að það var aðeins getið um það hér og m.a. nefndi hv. þm. Magnús Stefánsson það sérstaklega, þá er ekkert tekið á því í þessari þingsályktunartillögu. Halda verður því til haga að flutningsmenn tillögunnar hafa mismunandi afstöðu til innanlandsflugs í Vatnsmýrinni og þessi tillaga er flutt alveg óháð afstöðu manna til þess. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gat um að hugmyndir manna um uppbyggingu í Vatnsmýri sem hafa verið kynntar benda auðvitað á ýmsar spennandi lausnir í samgöngumálum varðandi það svæði og við getum haft mismunandi skoðanir á því svæði. Þessi tillaga byggir ekki að neinu leyti á því hvað kann að verða í Vatnsmýri eða að flugvöllurinn flytjist þaðan. Hún gerir það ekki og er mikilvægt að halda því til haga. Ég vil gjarnan koma afstöðu minni til flugvallarins á framfæri hér og vil þá kannski segja fyrst að ég hef farið í marga hringi í flugvallarmálinu í gegnum árin og það er ekkert óeðlilegt að afstaða manna breytist frá einum tíma til annars eftir því sem menn skoða þau mál og hvernig þeir nálgast þau. Afstaða mín hefur gjarnan verið sú og er það núna að það séu miklir möguleikar í uppbyggingu Vatnsmýrarinnar fyrir samfélagið á suðvesturhorninu og það felist mikil tækifæri í því. Á sama tíma hef ég líka talið mikilvægt að Reykjavík ræki hlutverk sitt sem höfuðborg, m.a. með því að tryggja góðar samgöngur og góðan aðgang allra landsmanna að borginni og þess vegna finnst mér mikilvægt að flugvöllur sé í eða í námunda við borgina. Mér finnst það ekki endilega vera samasemmerki milli þess og að segja að hann verði að vera í miðborginni sjálfri. Ég hef talið að hér þurfi að vera góðar samgöngur og ef farið verður í uppbyggingu í Vatnsmýri einhvern tímann í framtíðinni verði alla vega að tryggja góðar samgöngur til og frá flugvelli þannig að það séu a.m.k. ekki síðri kostir í boði hvað þetta snertir. Það er í raun og veru annað mál og verður til umfjöllunar á öðrum vettvangi og á öðrum tíma. Frú forseti. Ég ítreka þakkir fyrir þá umræðu sem átt hefur sér stað um þetta mál. Ég gat um það að ég hefði orðið var við býsna jákvæð viðbrögð svona almennt séð í samfélaginu þó að það vakni vissulega spurningar um arðsemina og möguleika á arðsemi. Mér finnst mikilvægt að nálgast þetta mál með opnum huga, að menn gefi sér ekkert fyrir fram í þessu efni, nálgist málið með opnum huga og meðvitaðir um að við þurfum að leita nýrra lausna í samgöngumálum okkar í þessu mesta þéttbýli á suðvesturhorninu til framtíðar litið. Ég horfi á þetta, eins og hv. þm. Magnús Stefánsson gerði einnig, sem framtíðarmál sem við erum ekki að tala um að verði leitt til lykta endilega á þessu eða næsta kjörtímabili. Hér er um að ræða stefnumörkun til framtíðar og við horfum á lausnir í samgöngumálum til lengri tíma litið. Ég vonast til þess að samgöngunefnd komist að þeirri niðurstöðu í umfjöllun sinni að rétt sé að láta þessa athugun fara fram og hún feli samgönguráðherra að gera það og í samstarfi við þá aðila sem að því máli óhjákvæmilega koma, sem væru sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu m.a. Það er auðvitað hægt að leita til fyrirtækja eins og Orkuveitu Reykjavíkur eða Hitaveitu Suðurnesja og annarra orkufyrirtækja sem gætu verið hagsmunaaðilar í þessu samhengi og að sjálfsögðu eðlilegt að leita til ráðgjafa bæði innlendra en ekki síður erlendra. Það leiðir af eðli máls að það eru ekki mjög margir sérfræðingar í lestarsamgöngum hér á landi eða mörg fyrirtæki sem hafa reynslu í ráðgjöf eða uppbyggingu á því sviði og því er eðlilegt að leita einnig til erlendra aðila í því efni. Ég vænti þess að um þetta mál geti orðið ágæt samstaða í þinginu, a.m.k. um að láta þessa hagkvæmniathugun fara fram og að ráðuneytið taki síðan til við það, gjarnan með því að setja einhvers konar verkefnishóp í það sem mundi halda utan um það verkefni með þátttöku stjórnmálaflokka og annarra hagsmunaaðila.

Hæstv. forseti. Ég fagna þeirri tillögu sem hér er til umfjöllunar, hún er mjög athyglisverð og ég lýsi fullum stuðningi við að sú athugun verði gerð sem tillagan gerir ráð fyrir. Það fer ekkert á milli mála að við Íslendingar þurfum á hverjum tíma að huga mjög að þeim kostum í samgöngumálum okkar sem til staðar eru og eru hagkvæmir. Það er hins vegar alveg ljóst, og vitna ég þá til þess sem kom fram hjá hv. 1. flutningsmanni tillögunnar, að það hafa verið gerðar athuganir áður á hagkvæmni lestarsamgangna, eins og á milli Reykjavíkur og Keflavíkur, og eins og fram kom hjá hæstv. samgönguráðherra, sem hefur auðvitað kynnt sér þetta mál vel, er vandamálið þar mikill kostnaður. Engu að síður tel ég fullkomlega eðlilegt að Alþingi standi við bakið á samgönguráðherra við að slík athugun verði gerð til þess að við getum á hverjum tíma lagt á ráðin um það hvernig við getum byggt samgöngukerfið upp á sem hagkvæmastan máta. Hins vegar er á það að líta að við erum í þeirri stöðu núna að verið er að byggja upp meginbrautirnar út frá höfuðborginni, m.a. var tekin ákvörðun um að tvöfalda Reykjanesbrautina. En það verður að segja hverja sögu eins og hún er að það var ekki alveg einróma samstaða um það á sínum tíma þegar tekin var ákvörðun um það af þeim sem hér stendur að tvöfalda Reykjanesbrautina, að ekki yrði farið í það að byggja upp þá braut með öðrum aðferðum svo sem eins og 2+1 eins og vinsælt er að tala um. Tekin var ákvörðun um að byggja upp Reykjanesbrautina, því verki er ekki lokið en það er hins vegar mjög mikilvægt að okkur takist að ljúka því sem allra fyrst. Ég tel á hinn bóginn alveg ljóst í tengslum við þá athugun sem hér er verið að ræða um að gera á lestarsamgöngum að það sé ekki eitthvað sem gerist á næstu árum eða áratugum. Það sem þarf hins vegar að gera er að ætla slíkri braut svæði í skipulagi og það er kannski mikilvægasta ákvörðunin um þessar mundir hjá sveitarfélögunum á þessu svæði sem eru allmörg, Reykjanesbær, Vogarnir, Hafnarfjörður og Garðabær o.s.frv. Öll þessi sveitarfélög þyrftu þá að huga að því hvar slík lest ætti að liggja og því er mjög mikilvægt að standa ekki þannig að skipulagsmálum á þessu svæði að það verði gert ófært í framtíðinni að bæta slíku við. Eins og ég sagði fyrr er alveg ljóst að þetta er ekki á næsta leiti en við þurfum samt að huga að þessu. Við þurfum að sameinast um að taka ákvarðanir um fjármuni til uppbyggingar brautanna út frá höfuðborginni og taka ákvarðanir um gerð þeirra sem allra fyrst. Ég minntist á það áðan að tekin var ákvörðun um að tvöfalda Reykjanesbrautina, unnið er að því og lýkur því verki vonandi sem fyrst, ég er sannfærður um að samgönguráðherra mun leggja áherslu á það. Á síðasta kjörtímabili var tekin ákvörðun um að undirbúa tvöföldun Suðurlandsvegar og Vesturlandsvegar og ég get talað frítt núna í þeirri stöðu sem ég er að ég hef fullan skilning á því að hæstv. samgönguráðherra verður að tala varlega um þau efni en ég tel að það eigi hiklaust að gera ráð fyrir Sundagöngum í þeim áætlunum sem unnið er að núna hvað varðar tvöföldun Vesturlandsvegar og það sé alveg óhjákvæmilegt að taka tillit til þess og fara þá leið. Hvers vegna tel ég það? Jú, vegna þess að ég held að við þurfum að horfa nokkuð langt fram í tímann. Vegagerðin hefur það eðlilega hlutverk að leggja upp tillögur um hagkvæmustu leiðir til skemmri tíma litið en við stjórnmálamennirnir erum hins vegar í þeirri stöðu að við þurfum að reyna að horfa mjög langt fram í tímann og huga að því hver ábyrgð okkar er í þeim efnum. Í langtímaáætlun í samgöngumálum sem var til meðferðar á síðasta þingi en hlaut ekki afgreiðslu fyrir framgöngu þáverandi stjórnarandstöðuþingmanna, var að sjálfsögðu gert ráð fyrir að það kæmu tvöfaldar brautir út frá höfuðborginni og það var gert ráð fyrir því að það yrði inni í áætlunum okkar að gera jarðgöng undir Öskjuhlíðina til að tengja höfuðborgarsvæðið, miðjuna úr höfuðborgarsvæðinu, til suðurs. Á sama hátt tel ég alveg einsýnt að miða eigi við Sundagöng þegar við undirbúum framkvæmdir til norðurs. Þetta vildi ég taka fram af því tilefni að við ræðum hér um lestarsamgöngur. Ég tel að skoða eigi það mál með hina löngu framtíð í huga og vona að menn skoði það af skynsemi en séu ekki að leggja upp einhverja drauma, hvað varðar gerð og kostnað, sem aldrei verða sem gæti kannski leitt til þess að aðrar framkvæmdir tefðust. Það má ekki fipa samgönguráðherra, það má ekki tefja hann á nokkurn hátt við það mikilsverða verkefni að hraða sem mest má verða þeim framkvæmdum sem eru í gangi núna.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sturlu Böðvarssyni, hæstv. forseta Alþingis og fyrrverandi samgönguráðherra, fyrir viðbrögð við þessari tillögu og jákvæða umfjöllun um hana. Ég ætla að leyfa mér að tefja hæstv. samgönguráðherra aðeins a.m.k. í þingsalnum í dag þó að ég vilji ekki tefja hann mikið í þeim mikilsverðu störfum sem hans bíða við uppbyggingu og betrumbætur í samgöngumálum. Ég er sammála því sem kom fram í máli hv. þm. Sturlu Böðvarssonar, það eru auðvitað margir þættir sem þarf að huga að, t.d. skipulagsþættinum sem er mikilvægur. Ég hef verið í sambandi við bæjarstjórann í Reykjanesbæ og veit það frá honum að verið er að vinna að því að í aðalskipulagi Reykjanesbæjar verði gert ráð fyrir að einhvers konar samgöngumáti af þessum toga geti farið þar um. Ég get líka getið þess að í gildandi aðalskipulagi Reykjavíkur, sem var unnið þegar ég var formaður skipulagsnefndar í Reykjavík, var í fyrsta skipti settur inn möguleikinn, svigrúmið, til að koma á svokallaðri sporbundinni umferð enda þó að ekki væri neitt komið á þetta stig á þeim tíma. Það er því alveg rétt að huga þarf að því í þessu samhengi og það er ekki síður mikilvægt að tryggja að sveitarfélögin geri ráð fyrir að til framtíðar litið gætu orðið annars konar samgöngumátar en einungis malbikaðar götur og vegir. Ég vil sérstaklega fagna yfirlýsingu hv. þm. Sturlu Böðvarssonar um Sundagöng, hann styður það að Sundabraut verði lögð í göng. Þetta er baráttumál sem hefur verið lengi í umræðu og mér virðist að borgarstjórn Reykjavíkur sé til að mynda orðin algerlega einhuga, hvar í flokki sem menn standa, um þá leið sem menn vilja fara og það er gott að fá stuðning við hana í þinginu. Ég vil enn og aftur geta þess, af því að hér var talað um kostnaðinn, að það er mjög mikilvægt að menn meti ávinninginn líka, meti ekki bara hráan kostnað við að koma á samgöngum af þessum toga heldur líka ávinninginn til lengri tíma litið. Þess vegna er þetta auðvitað hugsað sem langtímamál. Við erum ekki að tala um að þetta geti orðið að veruleika á morgun eða hinn, að í fyrstu samgönguáætlun sé komið lestarspor, heldur sé þetta fyrst og fremst athugun á því hver fýsileikinn er fyrir samfélag eins og hér. Þegar ég hef verið að kynna mér þetta mál annars staðar hefur það komið upp úr dúrnum varðandi léttlestir eins og verið er að tala um á höfuðborgarsvæðinu, í þéttbýlinu, að það hefur verið mat þeirra sem hafa verið að leggja slíkar brautir annars staðar að það þurfi íbúakjarna upp á 150–180 þús. manns, upp í 250 þús., til að standa á bak við léttlestakerfi. Auðvitað getur það ráðist svolítið af því hvernig byggðin er skipulögð, hvort hún er þétt eða gisin. Á höfuðborgarsvæðinu er hún tiltölulega gisin í samanburði við aðrar borgir þannig að það kann að vera - en höfuðborgarsvæðið er orðið 180 þús. manna svæði í dag og þar mun áreiðanlega fjölga til framtíðar litið. Ég held því að það sé komið að því að eðlilegt sé að við skoðum þetta. Við verðum vissulega líka að skoða umhverfisþáttinn og mengunarþáttinn. Þjóðhagslegur ávinningur hlýtur að vera fólginn í því að draga úr mengun þó að erfitt sé að mæla það í krónum og aurum. Að vísu verða kannski að koma nýir mælikvarðar í því sambandi. Þegar menn eru að kaupa sér mengunarkvóta, losunarkvóta af ýmsu tagi, þegar mengunin er orðin vara á markaði, er kannski kominn verðmiði á hana, það hlýtur þá að vera auðveldara að meta það, það hlýtur að koma inn í þóðhagslega arðsemisútreikninga. En sem sagt, frú forseti, ég vil enn og aftur þakka þá jákvæðu umfjöllun sem málið hefur fengið. Ég vænti þess að við getum afgreitt það til 2. umr. úr samgöngunefnd í vor. Vonandi þannig að samgönguráðherra fái það fyrir sumarleyfi þannig að hann geti glímt við það í sumarleyfinu sínu hvernig hann ætlar að láta þessa athugun eiga sér stað því að hún er brýn.

Frú forseti. Við höldum áfram umræðu um málið sem lauk síðast 29. janúar sl. fyrir nákvæmlega fjórum vikum. Það er ljóst að umræðan líður fyrir skort á samfellu, svo langt er um liðið að menn eru væntanlega búnir að gleyma því sem þá var sagt. Ég vil byrja á því, frú forseti, að ræða um 1. gr. frumvarpsins um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, en þar segir, með leyfi forseta: „Á eftir 27. gr. laganna kemur ný grein, 28. gr., sem orðast svo: Gildistími laganna er til 1. september 2010 enda taki þá gildi ný heildarlög um stjórn fiskveiða.“ Mér sýnist að rökfræðilega gangi þetta ekki upp. Segjum að þetta yrði samþykkt á þennan veg og Alþingi samþykki ekki ný lög. Á þá að skilja þetta þannig að þetta ákvæði taki ekki gildi? Eða á það að taka gildi og lögin bara falla úr gildi þar með? Ég átta mig ekki alveg á því og ég get ekki séð að núverandi löggjafarþing geti skuldbundið þing í framtíðinni til að setja lög og geri ég því athugasemd við þetta ákvæði. Frumvarpið er í heild sinni nokkuð loðið. Eins og fram kom í umræðunni í lok janúar kvörtuðu menn undan því. Ekki er sagt nákvæmlega hvað eigi að gera í þessum málum heldur að það eigi að taka upp sjálfbæran sjávarútveg, talað er um skipbrot núgildandi laga og síðan kemur þarna eitthvað um að sjómenn græði hafið. Það er einhver ný hugsun sem ég átta mig ekki alveg á. En við ræðum á eftir, sem 14. mál á dagskrá, tillögu til þingsályktunar um breytta stjórn fiskveiða í samræmi við úrskurð mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Mér finnst dálítið miður, frú forseti, að þessi mál skuli ekki vera tekin saman því að þau fjalla eiginlega um sama efni. En fyrir liggur að 24. október kom fram álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, nr. 1306/2004, þess efnis að fiskveiðistjórnarkerfi Íslendinga brjóti í bága við alþjóðasamninga um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem Ísland hefur staðfest og breyta beri lögum um stjórn fiskveiða. Þetta er álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Það kemur ansi mikilli hreyfingu á umræðu um stjórn fiskveiða sem hefur þó verið umtalsverð undanfarin ár. Ég vil taka þátt í þeirri umræðu. Ég lagði fram tillögu til þingsályktunar á 125. löggjafarþingi 1999, um að skipta árlegum afnotarétti fiskstofna á milli íbúa landsins. Það var sem sagt tillaga til þingsályktunar um að fela ríkisstjórninni að kanna kosti og galla þess að árlegum afnotarétti nytjastofna á Íslandsmiðum yrði skipt jafnt milli allra íbúa landsins. Þetta er önnur hugsun en sú sem kemur fram hjá Samfylkingunni, sem hún hefur barist fyrir síðan, um afskriftakerfi þar sem kvótaeign útgerðarinnar er afskrifuð og ríkið mundi eignast kvótann. Þetta er líka önnur hugsun en sú sem kemur fram hjá hv. þingmönnum Vinstri grænna. Í þeirra hugmyndum er það ríkið sem átti að eignast kvótann, í mínum hugmyndum er það einstaklingurinn sem á að eignast kvótann og það er verulegur munur á því. Þó að ég hafi lagt til löngu áður en Samfylkingin kom fram með það að eign sjávarútvegsfyrirtækja í kvótanum yrði afskrifuð á 20 árum gerði ég reyndar ráð fyrir, það er opið til umræðu hvort það er á 20, 25 eða 30 árum, sem þetta yrði afskrifað hjá útgerðinni og flutt yfir til einstaklinganna. En þá stóð ég frammi fyrir spurningunni: Hvað er þjóð? Það stendur í lögum um stjórn fiskveiða að fiskstofnar við strendur landsins, í hafinu, séu sameign íslensku þjóðarinnar. Í fyrsta lagi fellur maður um orðið sameign og í öðru lagi fellur maður um orðið þjóð. Hvort tveggja er óskilgreint. Sumir segja að ríkið sé sama og þjóðin. Ég segi: Nei, takk. Ríkið er ekki sama og þjóðin. Þegar einstaklingurinn fer að borga skatta til ríkisins þá er það ekki sami aðili því að ríkið gengur harkalega fram í því að ná sköttum af þessum einstaklingi og hann getur ekki verið að semja við sjálfan sig, þ.e. þjóðina, um það. Ég geri því mikinn mun á ríki og þjóð. Ríki er stofnun eða lögpersóna sem hefur ákveðið vald samkvæmt stjórnarskrá en er langt frá því að vera það sama og þjóðin. Svo er það sameignin. Þegar einhverjir þrír menn eða fjórir eiga í félagi sameign þá er það yfirleitt þannig að þeir hafa jafnan atkvæðisrétt og þegar maður á einhverja eign á maður að geta selt hana, maður á að geta veðsett hana, maður á að geta gefið hana og hún á að erfast. Svo er ekki með þetta fyrirbæri, sameign þjóðar, þannig að þetta er ekki nein sameign. Ég get t.d. ekki tekið minn hlut og selt hann á morgun, það er útilokað þannig að orðalagið „sameign þjóðarinnar“ er í mínum huga mjög loðið og óskilgreint hugtak. Fyrst menn eru að fjalla um þetta með tveimur málum á dagskránni í dag má ég til með að geta rétt aðeins um þingsályktunartillöguna sem ég flutti. Útgerðin er núna í þeirri stöðu að 80% af þeim sem eiga kvóta í dag hafa keypt hann dýru verði af þeim sem upphaflega fengu honum úthlutað. Ekki er hægt að taka þá eign, að mínu mati, af því fólki viðstöðulaust og geri ég því ráð fyrir að þetta verði afskrifað á um 20 árum, sem er langur tími í sögu fyrirtækja en mjög stuttur tími í sögu þjóðar. Þessum kvóta yrði dreift á þjóðina, fyrst sem 5%, síðan 10% næsta ár og síðan 15%, og gerði ég ráð fyrir að hver maður fengi þrjú ár fram í tímann, börn, gamalmenni, allir. Það mundi þýða að við fyrstu úthlutun fengju menn 30% af kvótanum og hann færi á markað og eflaust mundu þá myndast kvótasjóðir o.s.frv. Ég gerði líka ráð fyrir því að útgerðin, þegar hún sætti þessari afskrift, hefði kvótann algerlega frjálsan til meðhöndlunar. Það er engin veiðikvöð, kvótinn er ekki bundinn við skip eða nokkurn skapaðan hlut og þannig mundi verðmæti kvótans aukast í hendi útgerðarinnar. Ég hugsa að ef útgerðin færi í gegnum þetta dæmi allt saman mundi hún sjá að hún mundi hugsanlega græða á því að fá með lögum kvótann til 25 ára. Síðan yrði hún að kaupa hann á markaði eftir því sem tímar liðu fram. Markaðsverðið mundi að sjálfsögðu fara eftir framboði og eftirspurn og ég get um það sérstaklega að þegar fram í sækir verði það u.þ.b. tvö þorskígildistonn sem hver Íslendingur fær, tæplega kannski. Sumir mundu veiða þetta á handfærum, aðrir mundu reyna að selja og flestir held ég. Þeir mundu mæta öllum útgerðarmönnum landsins sem mundu vilja kaupa. Kvótasjóður mundi myndast þannig að strax eftir úthlutun mundu menn geta selt þetta, og er ég þá alltaf að tala um árlegar veiðiheimildir, aldrei um stofninn sjálfan. Hann er ekki lengur til sem hugtak ef þessi breyting verður heldur yrði allt í eigu þjóðarinnar, þ.e. þeirra sem eru búsettir á Íslandi. Ég féll frá því að miða við ríkisfang eftir að við breyttum lögum um það. Ríkisfang er orðið afskaplega loðið hugtak vegna þess að við breyttum lögum á þann veg að barn hjóna með ólíkt ríkisfang hefur ríkisfang beggja foreldra. Eftir þrjár kynslóðir geta menn verið komnir með átta ríkisföng, þannig að ríkisfang er orðið mjög vafasamur hlutur til að byggja réttindi á. Ég tel skynsamlegra að miða við búsetu á Íslandi, miða við þá sem eru búsettir á Íslandi og hafa verið búsettir þar síðustu þrjú eða fimm árin. Það má setja það inn í reglur að þeir eigi rétt á þessum kvóta. Þar með erum við farnir að nálgast það sem Mannréttindadómstóllinn og þetta ákvæði um sameign þjóðarinnar fjallar um, sem er það að þjóðin sjálf, þ.e. það fólk sem býr á Íslandi, eigi að fá þennan kvóta á hverju ári og geta selt hann hverjum sem er á markaði. Jafnvel á leiðinni í land gæti útgerðarmaður keypt hálft tonn af þorski ef hann hefði veitt svo mikið. Þá mundi myndast lifandi markaður með veiðiheimildir og ég hugsa að þeir sem geta veitt ódýrast, þ.e. trillukarlar, gætu boðið best og þeir mundu þá fá mest af veiðiheimildunum. Það skyldi ekki vera að það séu einmitt þeir staðir sem eru næst fiskimiðunum, Vestfirðir, Austfirðir og hugsanlega Norðurland, þar sem trillubátaútgerð er stunduð, sem mundu með þessum hætti, ef allur kvóti færi á markað, geta boðið best í hann. Ég mátti til með að koma inn í þessa umræðu vegna þess að menn hafa fjallað um þetta mál. Í umræðunni 28. janúar kom aftur og aftur fram að engar tillögur hefðu komið um þetta og menn væru ráðlausir. En það hafa sem sagt komið fram tillögur um þetta. Ég hef flutt um þetta tillögu í tvígang en því miður hefur ekki skapast neitt sérstaklega mikil umræða um hana. Ég mundi gjarnan vilja heyra skoðanir manna á kostum hennar og göllum og hugsanlega aðrar tillögur ef menn hefðu. Ég bíð spenntur eftir áliti sjávarútvegsráðuneytisins, sem fer í gegnum umrætt álit mannréttindanefndarinnar. Ég bíð spenntur eftir því hvaða svör munu koma þaðan við því áliti.

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að leggja orð í belg um málið sem hér er til umræðu, um að setja sólarlagsákvæði í núverandi lög um stjórn fiskveiða. Það byggir á því að settur skuli á fót starfshópur sem taki lögin til endurskoðunar. Þar verði sérstaklega hugað að markmiðum nýrra laga um stjórn fiskveiða, í fyrsta lagi að nytjastofnar á Íslandsmiðum verði óvefengjanlega sameign íslensku þjóðarinnar. Í annan stað að ný lög tryggi verndun, sjálfbærni og hagkvæmni á nýtingu sjávarauðlinda og lífríkis sjávar sem og að þau tryggi örugga atvinnu og byggð í landinu. Það má segja að bæði ákvæðin sem talin eru upp í 2. gr. séu í raun sömu ákvæði um 1. gr. laga um stjórn fiskveiða og eru í dag. En það verður líka að segja þá hryggðarsögu að þeim markmiðum hefur alls ekki verið náð með stýringu fiskveiða eins og hún er nú. Þar kemur auðvitað margt til og væri hægt að hafa um það langt mál. Það er þó alveg ljóst að til þess að menn nálgist einhverja sátt um sjávarútveginn hér á landi þarf í fyrsta lagi að taka burtu leigu- og sölurétt útgerðanna, þ.e. einkasölurétt útgerðanna á því að selja aflaheimildirnar sem þær hafa fengið úthlutað. Það er auðvitað nýtingarréttur og ætti ekki að vera neitt annað en nýtingarréttur. Ef menn vilja ekki nýta sér hann þá skila þeir honum til baka. Auðvitað má hafa það þannig að ef menn nýta réttinn upp að 95% þá falli það sem er umfram niður á milli fiskveiðiára. Það yrði væntanlega til friðunar að einhverju marki að því gefnu að menn trúi á geymslukenninguna í sjónum sem er náttúrlega ekki alveg borðleggjandi að standist í raun. Það er alveg ljóst að það verður aldrei sátt um stjórn fiskveiða sem byggir upp á því að handhafar veiðiréttarins sem útgerðarmenn þurfa vissulega að hafa - þeir þurfa að hafa handhöfn á því að veiða fiskinn sem þeim er ætlað að nýta um ákveðinn tíma. Sú kvöð á að byggjast á því að þeir geri út til fiskveiða og afli tekna með því að veiða fiskinn. Ef þeir ekki vilja nýta sér þennan rétt, sem ég vil skilgreina sem nýtingarrétt þeirra sem fá veiðiheimildir eftir hvaða kerfi sem við látum þá hafa þær, þá tel ég að veiðiheimildirnar eigi að renna til baka og standa öðrum til boða. Ríkið á að setja upp leigumarkað eða sölumarkað eftir því hvort menn bjóða upp á nýtingarrétt til eins, tveggja, þriggja eða fimm ára eða innan ársins. Það kemur allt til greina. Jafnvel væri hægt að hugsa sér að þeir sem sækjast eftir nýtingarréttinum kæmu með tilboð um hversu lengi þeir vildu halda nýtingarréttinum. Alla vega þurfa útgerðir að hafa kerfi þar sem þær eiga rétt á að nálgast veiðiheimildir, sóknardaga eða hvaða aðferð menn vilja nota til að veiða fisk. Það er alveg rétt sem sagt er framarlega í greinargerðinni. Þar telja flutningsmenn mjög mikilvægt að sjávarútvegurinn búi við stöðugleika og að fyrirtæki og starfsfólk í greininni sjái jafnan með góðum fyrirvara hvert stefnir í lagaumhverfinu. Það er ekki svoleiðis í dag. Það er langur vegur þar frá. Fólkið í sjávarbyggðunum hefur ekki hugmynd um hvort veiðiheimildirnar verða þar á morgun eða í næsta mánuði vegna þess að það er einn aðili sem má láta frá sér þessar heimildir. Það er útgerðarmaðurinn. Þá tengingu þarf að afnema þannig að menn hafi eingöngu nýtingarrétt á þeim heimildum sem þeir fá, hvort sem það er kvótakerfi, sóknarstýringarkerfi eða önnur kerfi sem menn nota. Það er algjört skilyrði. Í rauninni er það svipað því sem segir í áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, að menn eigi að geta sótt í veiðiheimildir án þess að þurfa að borga öðrum einstaklingum fyrir það. Við í Frjálslynda flokknum og þingmenn úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lögðum fram þingmál á kjörtímabilinu 1999–2003 um sameiginlega sýn okkar á hvað takast þyrfti á við í sjávarútveginum. Það þingmál fékkst ekki afgreitt og kom aldrei til baka úr nefnd. Þannig hefur það auðvitað verið með fjöldamörg frumvörp og tillögur þeirra sem hafa viljað breyta kerfinu, og lögð hafa verið hér fram í hv. Alþingi. Frumvörp og tillögur hafa farið inn í nefnd, sofnað þar og aldrei verið talað um þau meir í sölum Alþingis nema af því að menn hafa endurflutt þau ári síðar. Þetta er svæfingarkerfi Alþingis á málatilbúnaði. Stjórnvöld hafa beitt þessari aðferð og sjávarútvegsráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa í gegnum tíðina passað vel upp á þetta framseljanlega kvótakerfi sem við búum við með öllum þeim göllum og annmörkum sem því hafa fylgt. Því hefur líka fylgt algjört árangursleysi við uppbyggingu fiskstofna og að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Það er hinn kaldi veruleiki. Um árangur af fiskveiðikerfum og kvótakerfum höfum við þingmenn fjöldamargar skýrslur. Byggðastofnun vann upp skýrslur á sínum tíma um hvað mundi gerast ef kvótasett yrði í smábátakerfinu. Því var spáð m.a. að á Vestfjörðum mundi störfum fækka um 300. Það gekk auðvitað eftir. En það breytti engu um það að hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra fór þá leið vitandi vits þótt hann væri að drepa niður byggðina sína. Menn hafa farið þessar leiðir burt séð frá því þótt afleiðingarnar væru ljósar fyrir fram. Í stað þess að reyna að hafa eitthvert frjálsræði í kerfunum eins og mögulegt var - eins og við sáum reyndar í smábátakerfinu meðan við vorum bara með þorskaflahámark. Menn reyndu þar að ná vopnum sínum og reisa jafnvel við byggðir sem voru búnar að missa frá sér allar veiðiheimildir. Menn þurftu að sækja sjóinn. Engin verðmæti urðu til nema menn færu á sjó vegna þess að þeir þurftu að ná í allar hinar tegundirnar þótt þeir hefðu kvóta í þorski. Það segir okkur auðvitað hvað sjósóknarrétturinn er sjávarbyggðunum mikils virði. Þess vegna er það meginmál í allri þessari vinnu sem vonandi verður unnin á næstu árum, að við skoðum vandlega hvernig við ætlum að fara að. Skoðun okkar í Frjálslynda flokknum er algjörlega skýr. Við teljum að skipta þurfi flotanum upp í aðgreinda útgerðarflokka. Ef menn vilja t.d. taka uppboð á veiðiheimildum er alveg vonlaust að hafa fjölveiðiskipin okkar saman í uppboðsflokki með trillunum. Það hljóta allir að sjá að mun aldrei ganga upp og það mun aldrei þjóna hagsmunum byggðanna né hagsmunum atvinnunnar í sjávarbyggðunum. Við teljum að skipta verði flotanum upp og að móta verði stefnu um að taka verulegan hluta aflaheimildanna út fyrir sviga og opna þar innkomu fólks í sjávarútveginn með ýmsum aðferðum og það eru fjöldamargar aðferðir til þess. En þar hefur ævinlega skort vilja. Rétt til að rifja það upp fyrir hv. alþingismenn út á hvað útgerðarmenn hafa verslað. Á síðustu árum frá 1991, þegar frjálsa framsalið var tekið upp, hafa íslenskir útgerðarmenn verið að kaupa sín á milli og leigja sín á milli þorsk sem hefur byggst á því að aflaheimildir í þorski í hlutdeildarkerfinu væru að meðaltali 170 þús. tonn. Út á það hafa menn treyst sér til að versla og út á það hafa bankarnir treyst sér til að lána. Ef við værum að skoða kerfið og reyna að breyta því, þá kynni að vera, vegna þess hversu lengi kerfið hefur verið við lýði, að menn þyrftu að skoða það að hafa einhvern hlutdeildarpott til staðar. Hann væri til aðlögunar fyrir þá sem eru búnir að kaupa. Það væri þá aldrei yfir 170 þús. tonnum, sennilega minna. Það sem þar væri umfram væri síðan nýtt til þess að lagfæra kerfið og opna það, tryggja byggðirnar o.s.frv. og þannig mundum við smátt og smátt komast úr þessu kerfi, komast á millikerfi, eins og ég kalla það, m.a. með því að fækka kvótabundnum fisktegundum þannig að hinar virðulegu fisktegundir eins og steinbítur, keila, langa, skötuselur og fleiri tegundir sem þurfa ekki að vera í kvótakerfinu, væru það ekki. Þær hafa reyndar ekkert þar að gera. Steinbíturinn hefur reyndar ýmist verið inni í kvótakerfinu eða ekki og það hefur engu breytt um hann. Það er auðvitað hinn kaldi veruleiki að kvótakerfið hefur ekkert byggst upp í almennum botnfiskveiðum. Því miður, það hefur ekki gert það.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka ítarlegar og gagnlegar umræður um þetta mál þó framhald umræðnanna sé síðbúið. Ég rakti í fyrri ræðu minni að harðar deilur hafa staðið um þetta kerfi um stjórn fiskveiða í meira en tvo áratugi og að um ekkert annað einstakt mál hefur verið tekist á um seinni árum eða seinni áratugum af jafnmikilli hörku í þjóðfélaginu. Lagagrundvöllurinn nær aftur til ársins 1983 og síðan hafa verið gerðar eins og ég hef rakið áður á fjórða tug breytinga á lögum um stjórn fiskveiða. Þrátt fyrir allar þessar breytingar hafa, eins og hér hefur komið fram, markmiðin verið þau sömu, þ.e. að vernda fiskstofna, stuðla að hagkvæmri nýtingu þeirra, treysta atvinnu og efla byggð í landinu. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að þessi markmið hafa aldrei náðst og reyndar höfum við aldrei verið fjær þeim markmiðum varðandi einstakar tegundir eins og þorskinn og loðnuna. Kerfinu verður þó ekki einu kennt um. Það hafa orðið breytingar á lífríki hafsins, hitafarsbreytingar og sitthvað fleira. En það liggur allt órannsakað vegna fjárskorts. Það er það sem ég er að leggja áherslu á og við sem stöndum að flutningi þessa frumvarps að það verður ekki búið við það að lög gangi gegn grundvallarmarkmiðum sínum, að lög gangi gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, að lög gangi gegn áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Því er óumflýjanlegt að taka upp heildarendurskoðun. Við höfum kosið í þessu máli að leggja upp okkar meginmarkmið með slíkri endurskoðun án þess að leggja upp sértækar tillögur sem kvartað hefur verið yfir. Við komum að þessu af heilum hug þannig að menn geti lagt tillögur sínar í púkkið, þar með hv. þm. Pétur Blöndal um tillögur sem hann hefur reifað og borið fram sem eru allrar skoðunar verðar í slíkri heildarendurskoðun. Við komum ekki að þessari heildarendurskoðun til leggja fram beinskeyttar, afmarkaðar tillögur og segja að, svona eigi þetta að vera, heldur erum við að leita að heildarendurskoðun og við erum ekki síður að leita að því að það ríki samstaða og sæmileg sátt um þetta kerfi sem ekki hefur verið, sátt milli sjómanna, útgerðarmanna, stjórnvalda, inni á Alþingi og víðar og reyna að koma okkur upp úr þeim skotgröfum sem við höfum verið í og viðurkenna að okkur hefur ekki tekist það sem í upphafi var lagt af stað með. Flóknara er það ekki. Ég vil víkja að öðru sem mér gafst ekki tími í fyrri ræðu minni til að fjalla nógsamlega um. Þar á ég við umfjöllun í greinargerð flutningsmanna undir fyrirsögninni Sjómenn græða hafið, þ.e. sem fjallar um að teknar verði upp stórfelldar rannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar, sjómanna og fleiri. Ég vil nefna dæmi um þörfina á þessum rannsóknum, hina gríðarlegu þörf á þessum rannsóknum. Ég vil líka minna á hér enn og aftur að hafrannsóknir eru 70% upplýsingaöflun sem fjölmargir geta sinnt, 30% úrvinnsla, vísindaleg úrvinnsla sem er hægt að sinna á Hafrannsóknastofnun, í Háskóla Íslands, í Háskólanum í Reykjavík, í Háskólanum á Akureyri, í sjávarsetrum vítt og breitt um landið, en það eru fyrst og fremst sjómennirnir sem hafa verið vanræktir og reynsla þeirra og þá þarf að nýta til þessarar upplýsingaöflunar og að því kem ég síðar. Við í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd vorum á fundi á mánudagsmorguninn um loðnuveiðistoppið. Þar voru mættir á þann fund helstu talsmenn í sjávarútvegi á landinu, frá Hafrannsóknastofnun, frá LÍÚ, frá Samtökum sjómanna og fleiri. Það var sameiginlegt sem stóð upp úr öllum þessum aðilum. Í fyrsta lagi vita menn ekki af hverju stafar mjög breytt hegðun loðnunnar síðastliðin nokkur ár. Menn vita það ekki. En einu rannsóknir sem hafa farið fram eru magnmælingar, annað ekki. Það stóð líka upp úr mönnum …

Forseti vill benda hv. þingmanni á að tíminn er liðinn sem hann hefur til umræðu í þessari ræðu.

Frú forseti. Ég taldi mig eiga 15 mínútur.

Það er rétt. Þetta er röng tímasetning hér á klukkunni. Forseti biðst afsökunar á trufluninni og biður hv. þingmann að halda áfram ræðu sinni. Hann á þá tíu mínútur eftir.

Takk fyrir það, frú forseti. Ég vildi segja það varðandi loðnuna og varðandi aðra kvóta að það stóð upp úr mönnum að þeir vissu ekki af hverju. Það er eins og að keyra í náttmyrkri með engin ljós á eða í niðaþoku. Það var samdóma álit allra. Það eina sem hefur gerst varðandi loðnuna eru magnrannsóknir sem byrja í nóvember og standa í desember, janúar og febrúar. Aðspurður sagði sérfræðingur Hafrannsóknastofnunar í þessu máli, virtur sérfræðingur. „Ég hefði gjarnan viljað snúa þessu við. Ég hefði viljað byrja rannsóknir frá því að loðnan hrygnir og fylgja síðan hrognunum eftir til seiða og til þess að þau ná veiðanlegum aldri. En stofninn í loðnuveiðinni er jú þriggja ára loðna eins og flestir vita. Ég hefði viljað fara þá leið í staðinn fyrir að byrja á hinum endanum. Og hvað þarf í það? Jú það þarf vöktun 200 daga á ári jafnvel og eftirfylgni.“ Við verðum að vita þetta. Þetta er ekki eitthvað eins og með himnaríki sem prestarnir boða en hafa aldrei komið þangað. Þetta eru vísindi og við getum fundið svörin við þessu. Við getum líka fundið svörin við því af hverju okkur hefur ekki tekist að finna út hvers vegna þorskstofninn stendur svona tæpt. Það liggja engin svör til staðar. Þau eru til. En rannsóknir hafa verið vanræktar og það hefur verið viðvarandi fjárskortur í greininni. Það stóð upp úr öllum líka. Þetta gildir ekki bara um loðnuna sem ég er að tala um. Þetta gildir um þorskinn líka. Það hafa verið deilur milli sjómanna, ekki um mælingar á loðnunni endilega heldur um forsendur mælinga. Auðvitað verður að vera samstarf milli sjómanna og vísindamanna á þessu sviði. Menn skyldu ekki gera lítið úr þekkingu og reynslu sjómanna hér. Ég ítreka að hér er um 70% upplýsingasöfnun að ræða og það er einfalt fyrir sjómenn og útgerðarmenn að afla þessara upplýsinga. Eins og fiskiskip landsins eru tæknilega búin í dag þá liggur þar fyrir mikið af upplýsingum, ótrúlegt magn. Það er hægt að bæta í þau verkefni og gera fiskveiðiflotann að rannsóknarflota samfara veiðum. Það er svo einfalt Það er reyndar þannig að sjómönnum er í blóð borið að afla upplýsinga. Þeim er það í blóð borið. Skipstjórar skrá dagbækur. Vélstjórar skrá dagbækur. Fjöldi sjómanna hefur fylgst með hitastigi í sjó svo árum skiptir. Skipstjórar og sjómenn skrá veiðislóð. Þeir vita hver gefur og hver gefur ekki síðustu 20, 30 árin sem þeir hafa verið á sjó. Og þeim er svo í blóð borið að skrá og safna upplýsingum um hafið að eftir að þeir hættu á sjó þá halda þeir dagbækur hver um annan þveran. Það er helst ekki hægt að rífast við sjómenn um staðreyndir vegna þess að þeir slá þá alltaf upp í dagbókinni sinni og vita staðreyndir. Það á að nota þessa þekkingu sjómanna, þessa reynslu og þessa forvitni þeirra til að efla hafrannsóknir, til að afla þeirra upplýsinga sem okkur vantar til að vita um eðli vistkerfis sjávar, um eðli lífríkisins. Það er grundvallaratriði. Við nefnum það í frumvarpi okkar í greinargerð að það er vandalaust að hleypa af stokkunum slíku tilraunaverkefni. Það hefur verið talað um þetta í mörg ár en ekkert gert í þessu. Það er að meira segja hægt að hafa rafrænar tengingar beint úr skipunum að gættum persónuupplýsingum og öðru slíku sem fljóta beint inn á vísindastofnanir, inn á Hafró, um hitastig, um svo margt annað. Þess vegna viljum við hleypa þessu verkefni af stokkunum, Sjómenn græða hafið, í samvinnu við sjómenn og útgerðir. Við viljum semja við fjölbreyttan hóp víðsvegar um landið, helst öll fiskiskip, um að sjómenn á þeim, skipstjórnarmenn, miðli af reynslu sinni í umgengni við hafið og varpi þannig betra ljósi á lífríkið og stöðu fiskstofna. Hluti af þessum verkefnum er nákvæm skráning afla úr tilteknum veiðarfærum á ákveðnum veiðistöðum, skráning á yfirborðs- og botnhita sjávar, á veiðistöð, söfnun sýna, sjó- og lífsýna úr sjávardýrum, þróun veiðarfæra og veiðitækni. Ég hygg að það væri í góðu lagi að úthluta til þessa verkefnis sérstökum tilteknum aflaheimildum. Það er reyndar svo að í lögum um fiskveiðistjórn er rannsóknarafli utan kvóta. Við verðum að fara í þennan sjóð reynslu og þekkingar sjómanna og við verðum að nota hæfni þeirra til skráningar í þágu þess að byggja upp fiskstofna við landið. Hafrannsóknastofnun og aðrir sem standa í deilum oft við sjómenn - og ég hef sagt að það hefur myndast gjá þar - verða að átta sig á þessari staðreynd. Í slíkum veiðum er líka hægt að hafa hreinar tilraunaveiðar til samanburðar við veiði hjá öðrum til að sjá og fara með allan afla í land. Með slíkum veiðum getur maður fengið fullkomið yfirlit yfir brottkast. Það undarlega er í vísindum sem byggt er á varðandi - vísindum Hafrannsóknastofnunar að ég hygg ef ég man rétt að brottkast sé 1,23% ...  Við verðum að vita hvaða slóð við ætlum að ganga. Við verðum að sjá fram á veginn. Það getum við eingöngu með því að afla upplýsinga í gríðarlegum mæli. Að byggja á tveimur skipum í þeim efnum sem er þó aðeins vegna fjárskorts haldið á sjó - ég hygg að öðru skipinu sé haldið til rannsókna 200 daga á ári og hinu í um 180 daga. Mig minnir að þessar tölur séu réttar. Meira að segja þegar þessi mikla krísa blasir við ef ekki verður af loðnuveiðum þá liggja þessi skip bundin í höfn sem hefðu átt að vera með áhafnarskiptum og haldið úti allan sólarhringinn, rétt að koma í land til að skipta um áhöfn. Það er líka hægt að koma á svæðisbundnum tilrauna- og rannsóknarstöðvum. Til er vísir að slíkum stöðvum um allt land og það eru í raun fjölmörg útgerðarfyrirtæki sem stunda rannsóknir. Ég nefni þar merkilega humarrannsókn sem stunduð er af Vinnslustöðinni í Vestmannaeyjum í samstarfi við Háskóla Íslands. Það verður að sækja í vannýttan sjóð og reynslu og þekkingu sem hefur orðið til hjá þeim sem stunda fiskveiðar og -vinnslu. Þannig opnast möguleikar til að tengja saman fræðimennsku og reynslu á þekkingu sjómanna. Við sem stöndum að þessu frumvarpi sækjum okkur fyrirmynd í verndun, ræktun og nýtingu landsgæða, verkefnið Bændur græða landið sem umbylti uppgræðslu á Íslandi. Bændur standa fyrir gagnmerkustu uppbyggingu og ræktun á landi. Eftir að þessu verkefni var hleypt af stokkunum, þ.e. einstaklingurinn var látinn axla ábyrgð þá hefur okkur orðið verulega ágengt. Því skyldi okkur ekki verða verulega ágengt við að rækta hafið og byggja það upp. Að sama skapi og við kortleggjum afréttir og gróður því skyldum við ekki geta kortlagt hafsbotninn og lífríki sjávar þannig að við fáum þá þekkingu sem er grundvöllur þess að geta tekið réttar ákvarðanir. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um skipafriðunarsjóð. Auk mín eru flutningsmenn tillögunnar hv. þingmenn Atli Gíslason, Guðbjartur Hannesson, Guðjón Arnar Kristjánsson, Kristján Þór Júlíusson og Birkir Jón Jónsson. Tillögugreinin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela sjávarútvegsráðherra og menntamálaráðherra að vinna að stofnun skipafriðunarsjóðs. Markmið sjóðsins verði verndun gamalla fiskiskipa.“ Við þekkjum það að íslenskt samfélag hefur öldum saman byggst að miklu leyti á útgerð og sjósókn. Saga sjávarútvegsins er um margt merkileg og því afar mikilvægt að vernda sem best það sem honum tengist þannig að komandi kynslóðir fái að kynnast því hvernig þjóðin lifði á árum og öldum áður. Á umliðnum árum hefur nokkurt átak verið gert í þeim efnum og byggð hafa verið upp söfn víða á landinu þar sem mikið er lagt upp úr því að varðveita gömul fiskiskip og annað sem tengist sjósókn og sjávarútvegi. Þá hafa einstaklingar og félagasamtök lagt sig fram um það sama. Ríkissjóður hefur ekki stutt markvisst við þessa uppbyggingu þótt gerðir hafi verið nokkrir samningar við söfn um slík mál. Sem dæmi má nefna endurbyggingu Kútter Sigurfara á Akranesi og Síldarminjasafnið á Siglufirði sem hefur verið byggt upp með mjög myndarlegum hætti. Fleiri dæmi mætti nefna um álíka mál. Alþingi hefur að tillögu fjárlaganefndar samþykkt fjárheimildir til endursmíði gamalla fiskiskipa í nokkrum mæli undanfarin ár, einkum vegna frumkvæðis einstakra aðila sem hafa lagt mikið undir við að varðveita gömul fiskiskip. Slíkt er kostnaðarsamt þar sem m.a. þarf að endursmíða gömul og illa farin skip, byggja yfir þau húsnæði til varðveislu o.s.frv. Það hlýtur nánast að vera skylduverkefni núlifandi kynslóða að beita sér fyrir varðveislu þessa mikilvæga menningararfs. Nú þegar hefur margt glatast af þessum arfi, mörg fiskiskip hafa þegar orðið tímans tönn að bráð. Hins vegar er mögulegt að bjarga ýmsu og til þess þarf að vinna markvisst að verkefninu. Við þekkjum það að víða um land hefur í alllangan tíma þekkst, kannski síður í seinni tíð, að á áramótabrennum hafi verið brennd gömul skip og bátar þannig að það eru ýmsar ástæður fyrir því og ýmsar aðferðir sem menn hafa notað við að farga þessum skipum. Húsafriðunarsjóður hefur unnið að varðveislu gamalla húsa, sem er mikilvægt og virðingarvert, en það er ekki síður mikilvægt að huga að varðveislu fiskiskipa. Til dæmis væri mikilvægt að Þjóðminjasafnið kæmi að því verkefni að varðveita fiskiskip, en þess þarf að gæta að skipin verði varðveitt á þeim stöðum víða um landið þar sem þau hafa verið notuð til sjósóknar. Ég tel að þetta mál þoli ekki mikla bið og því mikilvægt að ríkisvaldið komi myndarlega að verkefninu með markvissum hætti. Ég legg til að að lokinni fyrri umræðu um þessa tillögu verði henni vísað til menntamálanefndar og ég tel eðlilegt að menntamálanefnd leiti umsagnar hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ástæðan fyrir því að ég tel rétt að málið fari til menntamálanefndar er sú að við erum að ræða um verndun og friðun á gömlum skipum og við nefnum m.a. í greinargerð að tengja það við Þjóðminjasafnið og því tel ég að eðlilegt að þetta mál fari til menntamálanefndar en að sjálfsögðu tengist þetta sjávarútvegsnefnd og sjávarútvegsráðuneytinu og því tel ég eðlilegt að sjávarútvegurinn komi að málinu með einhverjum hætti. Það tengist auðvitað beint þeim atvinnuvegi og við flutningsmenn málsins sjáum fyrir okkur að þetta sé samstarfsverkefni þessara tveggja sviða í stjórnsýslunni.

Hæstv. forseti. Ég kem aðeins í pontu til að fylgja eftir áhuga mínum á því máli sem hér er lagt fram. Ég hef áður hreyft áþekku máli í Alþingi, m.a. með því að reyna á þeim tíma að fá fjármuni úr úreldingarsjóði fiskiskipa til að varðveita gömul skip. Ég taldi að það væri verðugt hlutverk þess sjóðs eftir að inn komu meiri fjármunir en menn höfðu gert ráð fyrir gegnum úreldingarsjóð og með ýmsum skuldbindingum sem honum fylgdu. En það varð ekki úr að fé fengist úr úreldingarsjóðnum sérstaklega til að varðveita gömul skip. Eigi að síður hefur umræðan vissulega orðið til þess á undanförnum árum að margir hafa fengið áhuga á þessu verkefni og auðvitað margir á undan þeim sem hér stendur og menn hafa tekið frumkvæði í því að reyna að varðveita þennan menningararf íslensku þjóðarinnar sem eru gömlu fiskveiðiskipin okkar. Að vísu höfum við misst út úr fiskveiðasögunni mörg skip sem hefði verið gaman að eiga eintak af. Við eigum t.d. engan gamlan botnvörpung sem hefði verið mjög áhugavert að eiga og það var í raun og veru synd að ekki skyldi takast að bjarga síðutogaranum Guðmundi Júní sem var sökkt við slippinn á Ísafirði og fylltur af grjóti á sínum tíma en það er mjög merkilegt skip. Ég fór þar um borð þegar það var þarna í fjörunni og gerði tilraun til að koma honum undan því að verða að grjótfyllingu en það tókst ekki. Í lúkar þess skips voru 32 kojur, þrjár á hæðina sums staðar og fjórar sums staðar og ein eldavél aftast. Þetta var auðvitað einn af elstu eða með elstu síðutogurunum og forveri nýsköpunartogaranna ef við getum sagt sem svo, sem komu eftir stríðið en við eigum heldur ekki neinn nýsköpunartogara. Þeir eru allir farnir úr landi og marga er búið að setja í brotajárn. En það má svo sem sjá eintak af slíkum togurum úti í Bretlandi og kannski víðar. En trébátarnir okkar sem bera langa og merkilega sögu, er auðvitað eitthvað sem við þurfum að varðveita og það hefur vissulega verið tekist á við það. Ég hef getað tekið þátt í því ásamt þeim sem hafa setið í fjárlaganefnd á undanförnum árum að veita ýmsum styrki í það að bjarga gömlum tréskipum og á mörgum söfnum landsins eru slík eintök og það er sem betur fer enn þá verið að byggja upp þó nokkra báta bæði eldri og þess vegna báta sem voru í fullum rekstri fram á síðustu ár. Sumir af þessum bátum hafa fengið algerlega ný hlutverk, t.d. í hvalaskoðun, og hafa verið gerðir mjög fallega upp. Það má t.d. nefna skip sem eru norður á Húsavík í hvalaskoðun og það má nefna skip eins og Húna II sem er á pollinum á Akureyri og mörg fleiri skip. Sums staðar eru þessi skip uppi á landi. Sumum er vel við haldið og þau eru falleg en það er mjög vandasamt að halda skipum við uppi á landi svo vel fari og það þarf að hugsa mjög vel um þau til að þau haldi reisn sinni og glæsileika en það er auðvitað hægt. Ég vildi bara koma hér upp til að mæla eindregið með því að þessi tillaga fái gott brautargengi hjá hv. Alþingi og verði samþykkt þannig að við komum á fót sjóði sem fær svipað hlutverk varðandi skipin og húsafriðunarsjóður hefur í dag, að takast á við það að velja úr eintök sem við viljum varðveita, endurbyggja og viðhalda og það er auðvitað ekki seinna vænna að takast á við það merkilega verk.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa fullum stuðningi við þessa þingsályktunartillögu um skipafriðunarsjóð. Skipasaga okkar sem fiskveiðiþjóðar er hluti af menningararfi okkar sem okkur ber að varðveita en því miður, eins og hér hefur komið fram í ræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar, þá höfum við glatað stórum köflum úr þeirri menningarsögu. Ég tel með öllu óeðlilegt að það sé í raun undir fjárlaganefnd komið að veita framlög til uppbyggingar og varðveislu á einstökum skipum, þ.e. að viðkomandi aðilar þurfi að fara þá leið að leita til fjárlaganefndar til að fá afgreiðslu í slík verkefni. Að mínu mati er miklu eðlilegra að það sé ákveðinn sjóður, rétt eins og húsafriðunarsjóður, sem hægt sé að sækja í, verkefnið metið og þá sé hægt að fara í þau verkefni að gera upp þau mörgu skip sem enn bíða. Margir bera þann draum í brjósti að gera upp gamla báta. Ef við förum hringinn í kringum landið sjáum við trébáta sem eru uppi á landi og bíða viðgerðar en það er mjög kostnaðarsamt að gera upp gömul skip sem hafa verið langan tíma á landi og því lengur sem þau bíða því meiri og erfiðari eru viðgerðir og varðveisla þannig að ég styð þessa tillögu alveg eindregið. Ég vil fá að nota tækifærið og nefna hugmynd sem ég hef lagt fram áður í þingsályktunartillögu um að stofna samgönguminjasafn. Í mínum huga er þetta ekki minjasafn um bifreiðar eða ökutæki heldur minjasafn um hleðslur, vörður, kortlagning á reiðvegum eða gömlum akvegum, gömlum brúm, að halda við þeim menningararfi sem liggur í því handverki og verkþekkingu sem bjó hjá þjóðinni við gerð þessara samgönguminja, samgöngutækja, samgönguleiða og mannvirkja sem við erum því miður að glata hverju á fætur öðru. Við höfum verið að brjóta niður gamlar merkilegar brýr, við förum illa með gamlar veghleðslur og við höfum týnt niður gömlum vegleiðum og reiðleiðum. Með því að draga þetta fram getum við notað þetta sem hluta af uppbyggingu á menningartengdri ferðaþjónustu, rétt eins og skipin. Og varðandi skipin eru þau nógu mörg komin á áramótabrennurnar. Það er varla til sá trébátur á landi sem er ekki eyrnamerktur núna til varðveislu eða vonandi til varðveislu. Hinir eru farnir á bálið og ég legg áherslu á það að við björgum þeim sem eftir eru og förum í það markvisst með stofnun slíks sjóðs.