Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. Nd. hefur fjallað um frv. til laga um breytingu á ábúðarlögum, nr. 64 31. maí 1976, og tekur að fullu undir afgreiðslu hv. Ed. Nefndin hefur athugað frv. og mælir með því að það verði samþykkt. Undir þetta álit rita allir nefndarmenn.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Á þskj. 1132 birtist nál. fjh.- og viðskn. sem hljóðar svo: "Nefndin hefur athugað frv. þetta og mælir með samþykkt þess." Undir þetta skrifa Páll Pétursson, Einar Kr. Guðfinnsson, Guðmundur G. Þórarinsson, Kjartan Jóhannsson, Geir H. Haarde og Steingrímur J. Sigfússon með fyrirvara. Þetta frv. er til staðfestingar brbl. frá fyrra sumri.



Herra forseti. Hér mun vera á dagskrá frv. til laga um breyt. á lögum um ríkisábyrgðir með síðari breytingum, 434. mál. Þetta er einhvers staðar í skattahækkanasúpunni frá því í fyrrasumar og ég hef verið að velta því fyrir mér, herra forseti, þegar þessi frv. koma hvert á fætur öðru inn í þingið, yfirleitt staðfestingar á brbl. frá því í sumar, um nýja skattstofna, hækkun á eldri skattstofnum og breikkun skattstofna o.s.frv., að það hefði verið til mikils hagræðis í þingstörfunum ef skattafrv. hefðu verið númeruð og tölusett og síðan hefði fylgt með listi fyrir hv. þm. þannig að þeir vissu hvar þeir eru staddir í skattadagatali hæstv. fjmrh. Rétt eins og við höfum hér í ræðupúltinu lista þar sem nöfnum þm. er raðað í stafrófsröð og með númerum hefði verið gagnlegt að hafa annan við hliðina þar sem skattafrv. hæstv. fjmrh. væru tölusett og númeruð. En þetta er alla vega einhvers staðar undir þessum málaflokki og lýtur að því að hækka álögur á áhættugjöld vegna ríkisábyrgðar. Í fyrsta lagi vegna einfaldrar ábyrgðar ríkissjóðs úr 1% í 1,5% og vegna sjálfskuldarábyrgðar ríkissjóðs úr 1,5% í 2%. Síðan eru teknir upp nýir gjaldstofnar á þjónustu banka, lánasjóða, lánastofnana og fyrirtækja sem þarna eru skattlögð líka með nýju gjaldi. Fyrirvari minn lýtur að því að þó að hér geti í raun verið um fullkomlega eðlilegan skattstofn að ræða og þó öllu fremur að ég telji að gjald af þessu fagi geti verið nothæft stjórntæki í sambandi við erlendar lántökur er ég ekki viss um að sú útfærsla, sem hér er til lögð, nái tilgangi sínum. Ég bendi á að hér er í raun verið að fjalla um lög um ríkisábyrgðir, en þekkt dæmi eru um að ríkið er meðeigandi ásamt með öðrum aðilum að fyrirtækjum sem taka lán með þessum hætti og þá kemur ofur eðlilega upp, þar sem eignaraðilarnir deila með sér ábyrgðinni og ríkissjóður ber ekki nema hluta hennar sjálfur, sú krafa af hálfu hinna eignaraðilanna að þeir fái hliðstæð gjöld í sinn vasa fyrir þann hluta áhættunnar sem þeir bera. Það var að mínu mati ekki meiningin, þegar lögð voru á gjöld um ríkisábyrgðir og þau hækkuð, að sveitarfélög eða aðrir aðilar sem geta verið meðeigendur ríkisins að fyrirtækjum og borið með ríkinu út af fyrir sig einhverja áhættu af sjálfskuldarábyrgðum eða ábyrgðum af öðru tagi yrðu þá líka aðnjótandi tekna í þessu sambandi, enda kemur það í raun alls ekkert við þeirri hugmynd að nota þessi gjöld sem visst stjórntæki í sambandi við erlendar lántökur. Ég er sem sagt í raun fylgjandi því að þessi gjöld geti átt rétt á sér, en tel að sú útfærsla sem hér er lögð til orki tvímælis og hana hefði þurft að athuga nánar og set því þann fyrirvara við stuðning minn við frv.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Þrátt fyrir að ég styðji þetta frv. eins og það liggur fyrir kemst ég ekki hjá því að láta í ljós og vekja athygli á að þetta er slæm tekjuöflun og ég held að við ættum, stjórnarliðar, að breyta þessu formi og finna aðra tekjuöflunarleið, annaðhvort lántökugjald, skatt á lántökur til ríkisins fremur en það lántökugjald sem hér er sett fram. Ég er stjórnarmaður í Landsvirkjun og Landsvirkjun er einn sá gjaldandi sem varð fyrir því að þurfa að greiða þetta ábyrgðargjald. Strax þegar þessi bráðabirgðalög höfðu verið sett gerðu Reykjavíkurborg og Akureyrarbær kröfu til þess að fá jafnhátt gjald af Landsvirkjun og það sem rann til ríkisins. Ef það væri hætta fyrir ríkið að ábyrgjast lán Landsvirkjunar að helmingi töldu Reykjavíkurborg og Akureyrarbær að það sama gilti um áhættuna af þeim hluta lánanna sem eignaraðild viðkomandi sveifarfélaga stæði að til ábyrgðar. Þessu var ekki hægt að komast undan. Mér finnst þetta sem sagt óheppilegt form og beini því til ríkisstjórnar, fjmrh., að hugsa nú upp eitthvert annað form í framtíðinni á þessari gjaldheimtu.



Herra forseti. Samgn. Nd. hefur fjallað um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 36 9. maí 1970, um leigubifreiðar, og gefið út svofellt nál.: "Nefndin hefur rætt málið og mælir með því að frv. verði samþykkt með svofelldri breytingu: 4. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. okt. 1988. Geir Gunnarsson sat fund nefndarinnar og er samþykkur áliti þessu." Undir þetta nál. skrifa Ólafur Þ. Þórðarson, Eggert Haukdal, Málmfríður Sigurðardóttir, Ingi Björn Albertsson, Valdimar Indriðason, Guðni Ágústsson og Árni Gunnarsson. Það var mat nefndarinnar að skynsamlegt væri til þess að binda endi á þær deilur sem verið hafa að framkvæmdarvaldið setti á fót sáttanefnd og hefði einhvern umþóttunartíma. Þess vegna er lagt til að gildisákvæði laganna færist frá því að þau taki nú strax gildi og til 1. okt. Það er starfandi nefnd á vegum samgrn. sem er að athuga eitt og annað varðandi leigubílaaksturinn og hefur á prjónunum ýmsar hugmyndir sem ég ætla að verði breytingar til batnaðar og e.t.v. gætu orðið til að breyta á einhvern hátt þeim farvegi sem verið hefur um hverjir eigi þar starfsréttindi í framtíðinni, ekki til að breyta því gagnvart þeim sem nú þegar hafa þar starfsréttindi. Miðað við hvað mál þetta hefur verið heitt og mikið átakamál þótti nefndinni skynsamlegt að leggja til þá breytingu sem hér kemur fram.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. mælir með samþykkt þessa frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 805. Þetta frv. er nauðsynlegt að samþykkja vegna þeirrar breytingar sem gerð var á sveitarstjórnarlögunum þar sem sýslunefndir eru lagðar niður.



Herra forseti. Landbn. Nd. hefur fjallað um frv. til laga um heimild til að selja hluta ríkisjarðarinnar Þóroddsstaðar í Ljósavatnshreppi, Suður-Þingeyjarsýslu. Nefndin hefur komist að þeirri niðurstöðu að eðlilegt sé að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir eftir afgreiðslu frá landbn. Ed. og mælir með því að frv. verði samþykkt með eftirfarandi greinargerð, með leyfi forseta: "Nefndin hefur rætt málið og mælir með því að frv. verði samþykkt með vísan til fyrirvara sem fram kemur í nál. landbn. Ed. á þskj. 923." Þar er fjallað um það að landbn. Ed. mæli með samþykkt frv., enda sé gengið út frá því að ábúandi Þóroddsstaðar framkvæmi nauðsynlega nýrækt vegna þeirra skipta sem samþykkt hafa verið milli jarðarinnar og Engihlíðar. Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að láta þess getið að það er eðli málsins samkvæmt furðulegt að hið háa Alþingi skuli þurfa hverju sinni þegar seld er ríkisjörð að flytja um það frv. og fjalla um það og samþykkja. Spurning er hvort ekki væri hægt að hafa einhvern annan hátt á þessum málum.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. leggur til að þetta frv. verði samþykkt eins og Ed. gekk frá því. Þetta er þmfrv. og 1. flm. þess er hv, þm. Margrét Frímannsdóttir. Það fjallar um niðurfellingu söluskatts af ábyrgðartryggingum bifreiða öryrkja. Um þetta mál er gott samkomulag og undir það rita allir nefndarmenn.



Herra forseti. Mér er ekki kunnugt um að það hafi verið dreift nál. minni hl. Það er alla vega ljóst að það verður ekki mælt fyrir því fyrr en búið er að dreifa því. Ég hlýt því að fara fram á að það verði kannað áður en gengið verður til umræðunnar.



Það er sjálfsagt að verða við tilmælum hv. 4. þm. Norðurl. e. og verður nú kannað hvað er langt í nál. minni hl. Það mun vera von á nál. minni hl. eftir örskamma stund.

Ertu samþykkur því að ég flytji mína tölu fyrst?

Ef hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur ekkert við það að athuga mun ég gefa frsm. meiri hl. fjh.og viðskn., hv. 1. þm. Norðurl. v., orðið og mælir hann fyrir áliti meiri hl. nefndarinnar.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1128 frá meiri hl. fjh.- og viðskn. "Nefndin kannaði málið ítarlega á fjórum löngum fundum. Á fundi nefndarinnar voru kvaddir Ólafur Davíðsson frá Félagi ísl. iðnrekenda, Þorleifur Jónsson frá Landssambandi iðnaðarmanna, Haraldur Sumarliðason, forseti Landssambands iðnaðarmanna, Gunnar S. Björnsson frá Meistarasambandi byggingamanna, Skúli Þorvaldsson, Erna Hauksdóttir og Einar Olgeirsson frá Sambandi veitinga- og gistihúsa, Hákon Sigurgrímsson, Þórólfur Sveinsson og Gunnlaugur Júlíusson frá Stéttarsambandi bænda, Kristján Ragnarsson og Sveinn Hjörtur Hjartarson frá LÍÚ, Sigurður Björgvinsson frá SÍS, Ágúst Einarsson, Sturlaugur Sturlaugsson, Arnar Sigurmundsson, Brynjólfur Bjarnason og Ágúst Elíasson frá Sambandi fiskvinnslustöðva, Árni Reynisson og Steingrímur Ari Arason frá samstarfsráði verslunarinnar, Indriði H. Þorláksson og Lárus Ögmundsson frá fjármálaráðuneytinu, Böðvar Sigvaldason og Þorsteinn Þorsteinsson frá Landssambandi veiðifélaga, Kristján Thorlacius og Örlygur Geirsson frá BSRB, Birgir Björn Sigurjónsson og Áskell Jónsson frá BHMR, Ari Skúlason frá ASÍ, Ólafur Ragnarsson, Kristján Jóhannsson, Einar Kárason, Eyjólfur Sigurðsson, Þorgeir Baldursson og Jóhann Páll Valdimarsson frá Bókasambandi Íslands, Gísli Alfreðsson þjóðleikhússtjóri, Sigurður Grétar Guðmundsson frá Bandalagi ísl. leikfélaga, Erla B. Skúladóttir frá Alþýðuleikhúsinu, Lilja Guðrún Þorvaldsdóttir frá Félagi ísl. leikara, Sigurður Björnsson frá Sinfóníuhljómsveit Íslands, Hallmar Sigurðsson frá Leikfélagi Reykjavíkur, Garðar Cortes frá Íslensku óperunni, Ágúst Hafberg og Gunnar Sveinsson frá Félagi sérleyfishafa, Helgi V. Jónsson frá Félagi endurskoðenda, Hákon Árnason, Gestur Jónsson og Hafþór Ingi Jónsson frá Lögmannafélagi Íslands. Við athugun nefndarinnar á frv. komu fram ýmsar tillögur og hugmyndir um breytingar. Taldi nefndin einsýnt að mörg atriði þörfnuðust nánari athugunar. Meiri hl. nefndarinnar taldi ekki ráðrúm við núverandi aðstæður að flytja brtt. við frv., enda þegar ákveðið að nefnd verði skipuð til þess að taka frv. til sérstakrar athugunar og móta tillögur um lagabreytingar eftir því sem þurfa þykir. Koma slíkar breytingar til kasta Alþingis á hausti komanda. Í umfjöllun nefndarinnar komu þau sjónarmið mjög fram að undanþágur frá skattskyldu ættu að vera sem allra fæstar og leita yrði annarra leiða til þess að jafna aðstöðumun við breytinguna yfir í virðisaukaskatt þar sem þess teldist þörf. Leggur meiri hl. nefndarinnar áherslu á að sú nefnd, sem áður greinir, kanni sérstaklega möguleika á að fækka undanþágum frá skattskyldu þannig að aðhaldseiginleikar kerfisbreytingarinnar með skattskilum nýtist sem best, jafnframt því sem betra svigrúm fáist til þess að vera með sem lægst skatthlutfall, en þetta hvort tveggja telur meiri hl. nefndarinnar mjög mikilvæg markmið. Meiri hl. nefndarinnar er samþykkur því að nauðsynlegt sé að athuga þau atriði sem upp eru talin í 11 liðum í nál. fjh.- og viðskn. Ed. á þskj. 1005. Því til viðbótar telur meiri hl. nefndarinnar að rétt sé að athuga sérstaklega eftirtalin atriði: 1. Bóka-, blaða- og tímaritaútgáfa. 2. Banka- og lánastarfsemi. 3. Vátryggingarstarfsemi. 4. Hlunnindi og landnytjar. 5. Sala á þjónustu, m.a. með tilliti til eftirlits og skattskila. 6. Uppgjörstímabil í landbúnaði. 7. Íþróttastarfsemi. Þá ræddi nefndin um niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum. Meiri hl. vísar til bókunar í ríkisstjórninni við framlagningu frv. um virðisaukaskatt, svohljóðandi: "Við upptöku söluskatts á flestar vörur í ársbyrjun 1988 var ákveðið að greiða niður verð á hefðbundnum landbúnaðarafurðum þannig að verð þeirra breyttist lítið sem ekkert. Nú hafa komið fram óskir um að fyrir lægi bindandi ákvörðun um óbreytt niðurgreiðslustig við upptöku virðisaukaskatts. Niðurgreiðslur eru sem kunnugt er ákveðnar með sérstakri fjárveitingu ár hvert. Samstaða er um það að við upptöku virðisaukaskatts verði niðurgreiðslum hagað þannig að breytt skattkerfi hafi ekki í för með sér breytingu á verði niðurgreiddra landbúnaðarvara." Þá ræddi nefndin vandlega um lista- og menningarstarfsemi, bæði atvinnumanna og áhugafólks. Meiri hl. vísar til ákvæðis í upptalningu í nál. á þskj. 1005 um listir og menningu og telur einboðið að haga kerfisbreytingunum á þann veg að fjárhagsgrundvöllur þeirrar starfsemi verði ekki rýrður. Loks leggur nefndin áherslu á að kerfisbreytingin verði vel kynnt meðal almennings, fyrirtækja og stofnana með öflugu upplýsingaátaki. Með vísan til framanritaðs leggur meiri hl. til að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj.1038." Undir nál. rita Páll Pétursson, Geir H. Haarde, Einar Kr. Guðfinnsson, Guðmundur G. Þórarinsson og Kjartan Jóhannsson.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Ræðumaður ætlar ekki að halda langa ræðu fyrr en hv. fjmrh. er kominn í salinn. Herra forseti. Ég fer fram á að forseti setji auglýsingu í útvarpið og lýsi eftir ríkisstjórninni því hún er greinilega einhvers staðar annars staðar en á Alþingi eins og sjá má hér á stólunum.

Ráðstafanir verða gerðar til þess að fá fjmrh. a.m.k. í þingsal.

Herra forseti. Ég vil ekki að það misskiljist neitt að ég sé í heimsmetshugleiðingum og ætla þess vegna ekki að þegja mjög lengi í einu í ræðustólnum, en hef hugsað mér að mæla fyrir nál. minni hl. þegar hæstv. fjmrh. er viðlátinn. Hann mun hafa verið að brosa framan í sjónvarpsvélar hér niðri í Kringlu fyrr í dag, telur það sennilega mikilvægara en að hlusta á málflutning þeirra sem eru ekki ánægðir með stefnu hans í skattamálum. Nú, oft kemur góður þá getið er. Þar skeiðaði hæstv. fjmrh. í salinn og er okkur þá ekkert að vanbúnaði. Svo er meira að segja hæstv. viðskrh. kominn líka þannig að það fer að verða óvenjuvel mætt hjá hæstv. ríkisstjórn þegar 2/11 hlutar eru komnir á fundinn.

Er það ekki bara venjuleg mæting?

Jú, það er rúmlega meðalmæting hér á þingi. Minni hl. skilar séráliti, herra forseti, og leggur þar til að þetta frv. verði fellt og færir fyrir því allítarleg rök, ég vil segja talsvert miklu veigameiri rök en snubbótt nái. meiri hl. fjh.- og viðskn., reyndar bæði í Ed. og Nd., hafa fram að færa. Þar er mestan part talið upp hverjir hafi mætt til viðtals við nefndina og síðan sagt að meiri hl. leggi til að það skuli samþykkt. Fyrstu og veigamestu röksemdir að mínu mati gegn frv. eru þær að með því yrði festur í sessi hinn illræmdi matarskattur, þ.e. að með frv. yrði lagður skattur á matvæli og aðrar brýnustu nauðsynjar fólks, en slíkar vörur eru víðast hvar annars staðar annaðhvort með öllu undanþegnar slíkum skatti eða mjög lágt skattlagðar. Það er rétt að hafa í huga, herra forseti, í þessu sambandi að óvíða í heiminum eru matvæli dýrari en á Íslandi. Þau eru að vísu sem betur fer góð og holl, en þau eru mjög dýr og það er erfitt að hafa ofan í sig á Íslandi nema að borga fyrir það allmikla peninga því hér eru yfirleitt ekki fáanlegar matvörur nema dýru verði keyptar. Það er líka rétt að hafa í huga að kaupmáttur tímakaups er mun lægri á Íslandi en í flestum nálægum löndum og þeim löndum sem sambærilegar þjóðartekjur hafa. Það er ein af verstu skekkjunum í okkar þjóðarbúskap hversu óeðlilega lágt tímakaupið er hér. Þess vegna er að mínu mati matarskattur við íslenskar aðstæður miklu alvarlegri og verri ráðstöfun en hann er víðast hvar annars staðar. Af þessari ástæðu einni og þó ekkert annað hefði komið til hefði það aldrei komið til greina af hálfu Alþb. að standa að þessari skattheimtu. Í öðru lagi er í nál. minni hl. vikið að því að með þeirri ákvörðun að leggja virðisaukaskattinn, sem þar gengur undir nafninu VASKurinn, á í einu þrepi er sá möguleiki útilokaður að flokka vörur og þjónustu upp með tilliti til mikilvægis fyrir almenning, en það er víða þannig, eins og ég áður nefndi, að matvæli, barnavörur og því um líkt ásamt vissum greinum þjónustu eru skattlögð vægara eða með lægra þrepi en annað. Þetta er reyndar sú stefna sem tekin hefur verið upp innan Evrópubandalagsins, að samræma virðisaukaskatt í þeim löndum í tvö þrep. Þrátt fyrir tilraunir embættismanna og hæstv. ráðherra til að blekkja þingheim og þjóðina um annað er það endanlega sannað að þetta er sú stefna sem hefur verið tekin, að skattleggja ýmsar lífsnauðsynjar, þar með talin matvæli, með lægra þrepi en aðrar vörur. Það er skoðun minni hl. að þennan kost hefði átt að athuga mjög vandlega og það séu mikil mistök og í raun og veru forkastanleg vinnubrögð að hafna þessum kosti, sem aðrar þjóðir hafa valið, að því er virðist umhugsunarlaust með þeim einu röksemdum, þeim köldu röksemdum að eitt þrep sé einfaldara en tvö þrep þegar jafnaugljós réttlætis- og sanngirnissjónarmið mæla með því að nota frekar tvö eða jafnvel fleiri þrep. En þetta hefur orðið niðurstaða hæstv. ríkisstjórnar og menn hafa látið berja sig undir þessa ákvörðun og því viljum við mótmæla sérstaklega. Í þriðja lagi er enginn vafi á því, herra forseti, að upptaka virðisaukaskatts hefur í för með sér geysilega aukið skrifræði og veldur auknum tilkostnaði og fyrirhöfn bæði fyrir hið opinbera og er þó ekki á bætandi, en ekki síður fyrir atvinnulífið. Mikil fjölgun verður í hópi þeirra sem eiga að gera skil til yfirvalda. Það kemur fram í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. að þeir skipta þúsundum og aftur þúsundum sem nú bætast í hóp þeirra sem eiga að gera skil til ríkissjóðs á þessum skatti með öllum þeim skriftum um innskatt og útskatt og öllum þeim frádráttar- og samlagningarkúnstum sem því eru samfara. Þar eru ekki síst á ferðinni aðilar eins og bændur og ýmsir einyrkjar í atvinnulífi svo og smáfyrirtæki og það er ansi hætt við því að ýmsum í þessum hópi, sem eðlilega hafa ekki mikla reynslu af bókhaldsæfingum af þessu tagi, muni veitast erfitt að bæta þessu "vaskaríi" ofan á annað og veruleg hætta á því að þessir aðilar neyðist þá til að leita út fyrir sín fyrirtæki eða út fyrir sitt starf, sitt bú og kaupa dýru verði þessa þjónustu. Ef það er einhver stétt í landinu öðrum fremur sem kannski hefur hagsmuna að gæta í sambandi við þetta frv. eru það þeir sem hafa atvinnu af því að veita slíka þjónustu nema ef vera skyldi þá líka prentiðnaðurinn sem væntanlega fær stóraukin verkefni þegar allt pappírsflóðið heldur innreið sína. Í fjórða lagi segir í nál. minni hl. að algjörlega ófullnægjandi rök hafi að mati minni hl. verið færð fyrir því að virðisaukaskatturinn sé það lausnarorð í sambandi við skattsvik sem ýmsir vilja vera láta. Það má benda á margt í því sambandi. Það má benda á að í hinni svonefndu skattsvikaskýrslu, sem lögð var fram á Alþingi fyrir einum tveimur árum, kemur fram samkvæmt bestu fáanlegum upplýsingum að umfang dulinnar atvinnustarfsemi sé síst meira hér á landi en í nágrannalöndunum, en þar er vel að merkja virðisaukaskattur og hefur yfirleitt verið um áratuga skeið þannig að það er ekki að sjá að upptaka og notkun virðisaukaskatts á hinum Norðurlöndunum og í Evrópulöndum og víðar hafi hjálpað mönnum neitt til að ná utan um neðanjarðarhagkerfið og koma í veg fyrir umsvif sem ekki eru gefin upp til skatts. Í sömu heimild, skattsvikaskýrslunni frægu, er líka samantekt og tafla sem sýnir alveg óumdeilanlega, að ég tel, að nótulaus viðskipti hér á Íslandi eru minni. Þrátt fyrir okkar söluskattskerfi og virðisaukaskattskerfi hinna Norðurlandanna eru nótulaus viðskipti minni hér en þar. Það bendir ekki til þess að virðisaukaskatturinn hafi orðið þetta mikla lausnarorð annars staðar til að ná utan um þessa hluti. Ég vil í þriðja lagi benda á, herra forseti, að það er veruleg hætta á því að virðisaukaskatturinn, tilkoma hans í vissum greinum svo sem eins og í byggingariðnaði, geti kallað á aukin skattsvik, ekki minnkun, geti kallað á vaxandi tilhneigingu til að fara algjörlega fram hjá bókhaldi í þeirri starfsemi. Talsmenn byggingariðnaðarins komu á fund fjh.- og viðskn. og gerðu grein fyrir þessu og röktu dæmi um hvernig tilkoma virðisaukaskattsins gæti beinlínis orðið til þess í þeirri grein að fæla menn frá því að gefa sín umsvif upp til skatts. Fyrir nú utan hvað byggingariðnaðinn varðar og áhrif þessa skatts á húsbyggingar er þar kannski eitthvert stærsta gatið í öllu frv. þar sem algjörlega er um óútfylltan víxil að ræða og engar reglur af neinu tagi liggja fyrir um hvernig eigi með einhvers konar endurgreiðslukerfi að koma í veg fyrir að byggingarkostnaður stórhækki af völdum skattsins. Hæstv. fjmrh. og aðrir spekingar ríkisstjórnarinnar, svo ekki sé nú minnst á stjórnarmeirihlutann í fjh.- og viðskn., skila gersamlega auðu í þessu efni. Eins og frv. liggur fyrir má með fullum rétti segja að það muni leiða til 6–8% hækkunar á byggingarkostnaði í landinu fyrir húsbyggjendur og aðra slíka aðila þangað til, vel að merkja, þangað til hæstv. fjmrh. skýrir það þá út fyrir okkur hvernig hann ættar að koma því til leiðar með einhvers konar endurgreiðslukerfi eða öðrum hætti að þessi hækkun verði ekki. Í fimmta lagi, herra forseti, er í nál. minni hl. fjallað um áhrif þessa frv. á ýmsa menningarstarfsenti og þar er komið að þeim þætti þessa máls sem er kannski einna snautlegastur fyrir hæstv. ríkisstjórn og er þá mikið sagt. - Það væri gaman, herra forseti, ef það væri hægt að setja viðbótarauglýsingu í útvarpið og auglýsa eftir hæstv. menntmrh. Það væri ekki dónalegt að fá hæstv. menntmrh. hérna einu sinni á fund fyrir sumarið og mega eiga við hann orðastað um menninguna og virðisaukaskattinn. Ef hæstv. forseti vildi vera svo góður að kanna þetta mál lítillega. Ég var satt best að segja búinn að búa mig undir miklar æfingar í umræðum um menninguna og virðisaukaskattinn.

Það verður haft samband við menntmrh. og hann beðinn að koma til fundarins að beiðni ræðumanns, en leitað að vísu annarra leiða en útvarpsins.

Ég fellst á það að forseti hafi frjálsar hendur um hvaða aðferðum hann beitir við að reyna að ná sambandi við hæstv. menntmrh. Aðalatriðið er að hann finnist og komi til að sinna sínum þingskyldum ef hann getur því við komið. Herra forseti. Ég hafði satt best að segja átt von á því að hér mundi í upphafi umræðna af hálfu frsm. meiri hl. eða e.t.v. hæstv. ráðherra, og það kemur e.t.v. þó síðar verði, reynt að sanna að það væri alveg sérstakt framlag til menningarstarfseminnar að leggja á hana virðisaukaskatt. Við höfum fengið að heyra pínulítið af því undanfarna sólarhringa, bæði nefndarmenn í fjh.- og viðskn. og e.t.v. einhverjir fleiri, hvernig sé hægt að reikna út að það sé alveg sérstakur stuðningur við menninguna í landinu að leggja á hana virðisaukaskatt. Ég bjó mig undir að það kæmi til einhverra talnaæfinga hér. Nú er verst að hafa ekki myndvarpa, herra forseti, í þingsalnum til að hægt sé að bregða glærum og sýna skuggamyndir með töflum og tölum því við höfum fengið að sjá ýmislegt skrautlegt af slíku tagi undanfarna sólarhringa. En það er sem sagt meiningin með þessu frv., og á því hefur í raun engin breyting orðið, að leggja 22% skatt á ýmsa menningarstarfsemi sem áður var undanþegin söluskatti þannig að til að mynda aðgangseyrir að leiksýningum, tónleikum og því um líku verði skattlagður nú, en sú starfsemi hefur verið undanþegin söluskatti um alllangt árabil. Í nál. minni hl. segir að með þessu sýni ríkisstjórnarflokkarnir menningarfjandskap sinn og ég held að það sé þá rétt og menn eigi það inni að við reynum að rökstyðja þá fullyrðingu að með þessu sýni hæstv. ríkisstjórn menningarfjandskap sinn og ég skal reyna að gera það. Það er þannig að ef hæstv. ríkisstjórn hefði viljað styðja við bakið á menningu í landinu um leið og hún gerði þessar breytingar í sínu skattkerfi átti hún einfalda leið til þess. Sú leið var að undanskilja þessa starfsemi með öllu virðisaukaskatti og gera það þannig hliðstætt og er með dagblöðin í landinu að ekki einungis sala þeirra er undanþegin virðisaukaskatti heldur og allur tilkostnaður sem til fellur við framleiðslu þeirra. Sömu reglu varð auðvitað ósköp einfalt að beita við menningarstarfsemi. En hins vegar er nú sagt að vegna þess að ýmis menningarstarfsemi hefur greitt söluskatt af sínum aðföngum og muni samkvæmt þessu kerfi greiða virðisaukaskatt af sínum aðföngum sé alveg nauðsynlegt og mikið bjargræði við menninguna að leggja einmitt á hana virðisaukaskatt, þ.e. alla leið, og á sölu t.d. aðgöngumiða að leikhúsum eða tónleikum líka. Það gerir þetta með innskattinn og útskattinn. Þá fái menn nefnilega að draga frá innskattinn. Það sé alveg nauðsynlegt fyrir menn að borga 22% af öllum aðgöngumiðum, öllum aðgangseyri slíkrar starfsemi til að fá að draga frá innskattinn. Svo er farið niður í Þjóðleikhús og sóttar þangað tölur til að reyna að reikna út fyrir menn að það borgi sig að leggja á Þjóðleikhúsið virðisaukaskatt. Það er að vísu gert með þeim sérkennilega hætti að allur rekstrarkostnaður Þjóðleikhússins og allar tekjur, þar með talið af veitingasölu af rekstri Þjóðleikhússkjallarans og annarra slíkra hluta, er settur inn í veltuna. Til hvers? Til þess að minnka hlutfall teknanna. Til þess að aðgangseyririnn sé minni hluti af tekjunum. Það er aðgangseyririnn sem þarna á að vera söluskattsskyldur og þar með sé þetta orðið þannig að Þjóðleikhúsið jafnvel bara græði á því að á það sé lagður virðisaukaskattur. Svo ekki sé nú minnst á Sinfóníuna. Hún á að stórgræða á virðisaukaskattinum. Og hvers vegna er það nú? Hvers vegna er hægt að sýna dæmi um að starfsemi eins og Sinfóníuhljómsveitin geti jafnvel komið jákvætt út? Það er vegna þess að það finnst varla afbrigðilegri starfsemi, ef ég má leyfa mér að nota það orð, herra forseti, að vísu með fullri virðingu fyrir Sinfóníuhljómsveitinni, en rekstur sinfóníuhljómsveita í heiminum nema ef vera skyldi e.t.v. rekstur Royal Shakespeare leikhússins og einhverrar slíkrar starfsemi. Vegna hvers er það? Það er vegna þess að tekjur þessarar starfsemi standa ekki undir nema mjög litlu broti af útgjöldunum. Afgangurinn kemur með einhverju öðru móti í formi styrkja og framlaga, safnana og svo kannski í formi taps. Þannig eru útgjöldin borin uppi og það er auðvitað enginn virðisaukaskattur lagður á tap. Það er heldur ekki lagður virðisaukaskattur á framlög frá ríkinu eða framlög frá sveitarfélögunum og þannig er hægt að tína út örfá dæmi úr menningargeiranum eins og t.d. Sinfóníuhljómsveitina og Þjóðleikhúsið með vissum fölsunum. Og ef við værum með Shakespeare-leikhús, sem fengi svona 15% tekna sinna af sölu aðgöngumiða og allt hitt með öðrum hætti, gætu þeir í fjmrn. aldeilis slegið sér á brjóst og sagt: Sjáið, það er bara stórgróði fyrir leikhúsið að lagður sé á það virðisaukaskattur. Kannski verður einhvern tímann sett á stofn Laxnessleikhús á Íslandi sem hefði svipuð tekjuhlutfjöll og Royal Shakespeare-leikhúsið og þá yrði þetta svona þar. Það hafa verið gerðar tilraunir til að nota slik dæmi til þess að segja við menn: Þetta er bara allt í lagi með menninguna. Gott ef það að leggja á hana virðisaukaskatt er ekki eitthvert mesta innlegg í menningarstefnuna sem lengi hefur átt sér stað. Ég veit ekki hvort einhverjir stjórnarliðar, kannski á þingflokksfundum, hafa fengið að heyra þetta. Það geta þá einhverjir upplýst það. Nei. Enda skulum við þá fara aðeins yfir þennan málflutning og sjá hvernig þetta kemur út annars staðar. Við skulum taka dæmi af hinum endanum. Þar sem menn í frjálsri menningarstarfsemi eru að reyna að halda úti algerlega án opinbers stuðnings, reka sína starfsemi að fullu fyrir eigin tekjur. Hvernig lítur dæmið þá út? Við skulum taka Alþýðuleikhúsið, og ég vona að þeir góðu menn leyfi mér að fara ofurlítið ofan í bókhald þeirrar stofnunar til að sækja mér dæmi um rekstur starfseminnar. Dæmið lítur þannig út að tekjur Alþýðuleikhússins af tilteknum verkum á ákveðnu tímabili voru um 1 087 þús. kr. og virðisaukaskatturinn af þessari starfsemi eru rétt tæpar 240 þús. kr. Ef virðisaukaskattur hefði verið lagður á rekstur Alþýðuleikhússins þetta tiltekna tímabil, sem ég er hér að vitna í, hefði Alþýðuleikhúsið þurft að skila í ríkissjóð 240 þús. kr. vegna þeirra aðgöngumiða og bæklinga sem það seldi að frádregnum innskattinum fræga. Og hver er hann hjá Alþýðuleikhúsinu? Jú, hann kæmi væntanlega til af auglýsingakostnaðinum og gæti hafa verið um 100 þús. kr. á þessu tímabili. Önnur starfsemi, sem hefði verið virðisaukaskattsskyld, gæti hafa verið u.þ.b. 300 þús. kr. sem þýðir að um 60 þús. kr. í viðbót hefðu bæst við þann lið sem draga mátti frá útskattinum. Það eru 160 þús. frá 240 þús. kr., eða 80 þús. kr. Nú kann einhverjum að finnast að þetta sé bara býsna góð útkoma hjá Alþýðuleikhúsinu. Alþýðuleikhúsið hefði ekki þurft að skila hæstv. fjmrh. nema 80 þús. kr., nettó, á þessu tímabili. Er þetta þá ekki býsna gott? En það er bara einn galli á. Útgjöld Alþýðuleikhússins á þessu tímabili voru ekki 1 087 þús. kr. heldur 2 380 þús. kr. Það vantar sem sagt rúmar 1 200 þús. kr. upp á að Alþýðuleikhúsið hafi fengið tekjur til að standa undir sínum útgjöldum. Hvað segir það okkur? Það segir okkur að ef Alþýðuleikhúsið hefði fengið tekjur á móti útgjöldum, ef það hefði selt miða sem hefðu dugað fyrir öllum rekstrarútgjöldunum, hefði útskatturinn ekki aldeilis orðið 240 þús. kr. heldur yfir 500 þús. kr. Og ef 160 þús. kr. eru dregnar frá 500 þús. kr. sjá allir að þetta dæmi er að verða býsna alvarlegt fyrir Alþýðuleikhúsið því Alþýðuleikhúsið á engar 340 þús. kr. til að borga í viðbótarvirðisaukaskatt til fjmrh. Þarna hefðu sem sagt bæst við 340 þús. kr. fyrir þetta litla áhugamannaleikhús, sem velti á síðasta ári ekki nema tæpum 2,4 millj., þ.e. útgjöldin voru tæpar 2,4 millj. en tekjurnar 1 080 þús. kr. Þetta er dæmi sem er nálægt því að vera af hinum endanum, þar sem tekjurnar eru eða ættu að vera, ef þær væru fyrir hendi, allar í formi aðgöngumiðasölu. Þar er þetta næstum því hreinn viðbótarskattur á starfsemina. Það er alveg ljóst að þessi skattur ríður allri slíkri starfsemi að fullu þannig að hún leggst niður í landinu. Ýmiss konar áhugamannastarfsemi og áhugaleikhópar, sem fróðir menn tjá mér að sé helsti vaxarbroddurinn og ég ætti kannski ekki að hafa hátt um það hér í þessum félagsskap, munu engan veginn kljúfa dæmið þegar virðisaukaskatturinn er kominn til. Og alveg sama hvað hæstv. fjmrh. segir um Sinfóníuna og Þjóðleikhúsið og með hvaða reikningskúnstum hann sannar að þetta muni ekki breyta stórlega rekstri þeirra stofnana vegna þess hversu sérstaks eðlis útgjöldin eru á þeim bæjum, enda gerir maður ekki ráð fyrir að jafnvel hæstv. ríkisstjórn, vitlaus sem hún er, hefði treyst sér til að leggja niður Sinfóníuna og Þjóðleikhúsið, er hún greinilega að hefja slíka atlögu að allri frjálsri menningarstarfsemi, af því tagi sem ég hef hér verið að ræða um, að annað eins er ábyggilega fáheyrt ef ekki óheyrt. Herra forseti. Ég gæti út af fyrir sig rakið þetta miklu, miklu betur og tekið fleiri svona dæmi en ég vona að hv. þm. hafi skilið hvað ég er að fara og átti sig á því að menn eiga ekki að trúa skröksögunni um það að það sé bara allt í lagi með menninguna. Virðisaukaskatturinn sé jafnvel hið besta mál fyrir menninguna. Það er ekki svo. Virðisaukaskatturinn mun ganga af mjög miklum hluta þeirrar menningarstarfsemi, sem ekki er að stórum hluta eða verulegum hluta til ríkisstyrkt eða styrkt með einhverjum öðrum hætti, dauðri. Svo einfalt er það mál. Þetta verður reiðarslag fyrir alla þá menningarstarfsemi sem reynt hefur að hjara í landinu á sjálfstæðum forsendum undanfarin ár. Ef hæstv. ríkisstjórn hefði í tengslum við þessar skattkerfisbreytingar viljað styðja við bakið á menningunni átti hún mjög einfalda leið sem var að undanskilja þessa grein þjóðlífsins virðisaukaskatti með öllu, þannig að ekki aðeins salan heldur líka tilkostnaðurinn væri laus við þennan fjanda. Herra forseti. Ég vil áður en ég skil alveg við menninguna víkja aðeins að einum anganum enn sem eru áform ríkisstjórnarinnar um að skattleggja bókaútgáfu. Hafi ég sagt áðan, hæstv. menntmrh., að þessi þáttur allur, þ.e. virðisaukaskatturinn á menninguna væri nú einna snautlegastur af öllu fyrir hæstv. ríkisstjórn, þá held ég að ég sé kominn að rúsínunni í pylsuendanum þegar ég minnist á þá útfærslu frv. sem snýr að bókaútgáfu og útgáfu prentaðs máls í landinu. Ein höfuðröksemdin fyrir frv. er að það sé svo einfalt. Þetta sé svo gott af því að þetta sé svo einfalt. Hvernig lítur þetta út í útgáfustarfseminni hv. þm. Kjartan Jóhannsson? Jú, það er þannig að allar þrjár hugsanlegar útgáfurnar eru settar á svið. Blöðin eru undanþegin með öllu, ekki bara sala þeirra heldur og kostnaðurinn sem til fellur við útgáfuna. Allt virðisaukaskattslaust. Gott og vel. Svo koma Samúel og Tígulgosinn og sá geiri með öllu sem honum fylgir. Þar er þetta að hluta undanskilið og siglt bil beggja, þ.e. sala tímaritanna er ekki skattskyld en tilkostnaðurinn er hins vegar virðisaukaskattsskyldur. Svo komum við að bókinni, hv. 4. þm. Austurl., útgáfu hennar á Íslandi á árinu 1988. Hvernig er með það? Þar er allt skattlagt að fullu, jafnvel salan. Þetta er, herra forseti, svo hroðaleg útkoma fyrir hæstv. ríkisstjórn, svo ofboðslegur svipur á þeirri menningarstefnu sem þarna birtist að ég held að leitun sé að öðru eins. Hef ég þá ekki nefnt að Stjarnan og Stöð 2 og allt það, hvort sem þar heyrist eitt íslenskt orð á sólarhring eða ekki, er auðvitað allt undanskilið. Ekki nokkur virðisaukaskattur á enskar bíómyndir á Stöð 2. En á íslensku bókinni, Laxness og Sturlungu, er virðisaukaskatturinn á fullu alla leið. Þetta er nú menningarstefnan hjá hæstv. ríkisstjórn.  Þetta er svoleiðis niðurstaða, herra forseti, að ég á varla til orð, ég verð að segja það alveg eins og er. Kann ég þó nokkuð af íslenskum orðum. Ég trúi því varla að ég standi í þessum ræðustól á þessu ári og horfi framan í þessa niðurstöðu, þessa hroðalegu niðurstöðu hjá hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. Það er von að hæstv. menntmrh. sé heldur dauflegur á svip. Það er eitt enn í þessu máli, herra forseti. Það er búið að fara þannig með bókaútgefendur og þá sem þeirri starfsemi tengjast undanfarin ár að það tekur varla nokkru tali. Þetta eru hreinustu og örgustu svik sem maður hefur lengi séð framan í vegna þess að þegar baráttumenn fyrir þessari tegund menningar hafa á undanförnum árum verið að sækja á um að fá söluskattinn felldan niður hefur verið sagt við þá: Þetta er hvort sem er bara tímabundið vandamál því að eftir eitt ár eða tvö ár eða þrjú ár kemur virðisaukaskatturinn og þá verður allt skattskylt og engar undanþágur. Þá verða dagblöð, tímarit, sjónvörp, útvörp og allt annað við sama borð. Þá verða allir jafnir og þess vegna skiptir þetta í sjálfu sér ekki máli. Nú sitja menn hins vegar uppi með þessa kostulegu "sorteringu" hæstv. ríkisstjórnar á hinu talaða og prentaða orði. Þetta er niðurstaðan fyrir íslensku tunguna og íslenska bókaútgáfu. Megi skömm ríkisstjórnarinnar lengi uppi vera ef hún ætlar að láta þetta ganga í gegn. Í sjötta lagi, herra forseti, er með þessum virðisaukaskatti ætlunin að festa endanlega í sessi fulla skattheimtu af íslenskum matvælum, þar með talið íslenskum landbúnaðarvörum. Þetta er gert eins þótt ljóst sé að niðurgreiðslur á vöruverði, sem þarna eiga að nafninu til í upphafi að koma í staðinn, séu mjög umdeild pólitísk ráðstöfun og það sé vitað að um þær stendur slagur á hverju einasta ári. Þess vegna er það nokkuð ljóst að þær munu fara lækkandi að raungildi og innan tíðar verður virðisaukaskatturinn, hvort sem hann verður 22% eða sjálfsagt kominn upp í 32% eftir fáein ár ef hæstv. ráðherra Jón Baldvin Hannibalsson fær að halda áfram, að fullu kominn fram í verði á íslenskum matvælum. Auðvitað. Enda hefur hæstv. ráðherra ekki farið dult með þá skoðun sína að hann vilji allar niðurgreiðslur feigar. Hér er auðvitað á ferðinni enn eitt stóráfallið fyrir íslenskan landbúnað og matvælaframleiðslu og einnig fyrir íslenska neytendur sem þurfa að kaupa þessa vöru dýrara verði. Herra forseti. Ég gæti farið út í fjöldamargt fleira af einstökum efnum frv. en ég hef kosið að draga út stærstu atriðin til þess að gera mál mitt ekki álit of langt. Ég ætla þá að fjalla nokkrum orðum um málsmeðferðina og vinnubrögðin hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er þannig að stjórnarliðar hafa jafnvel hælt sér af því í fjölmiðlum og hér á þingi að starfa eigi sérstök nefnd í þessu í sumar. Þetta sé svo vandað og fínt hjá þeim að nú eigi bara að samþykkja lögin, svona "pro forma" næstum að segja. Svo eigi bara alveg sérstök nefnd að vera í þessu í sumar. Þeir hafa kallað þessa nefnd milliþinganefnd, sem er auðvitað rangnefni því grúppa meiri hluta þingmanna og embættismanna þeirra úr ráðuneytunum er ekki milliþinganefnd. Milliþinganefnd heitir svo ef Alþingi setur niður nefnd þm. til að starfa milli þinga, en þetta er hins vegar einfaldlega vinnuhópur á vegum hæstv. ríkisstjórnar með spekingunum innanborðs. Förum aðeins yfir þetta með nefndaskipanina og hvað það segir í raun og veru um þetta frv. og hvað það þýðir. Það segir ósköp einfaldlega að stjórnarliðar viðurkenna með þessari nefndaskipan, þegar fyrir gildistöku laganna, að þau séu illa unnin hrákasmíð. Þau séu svo illa unnin og það liggi svo ljóst fyrir að það er þegar búið að skipa nefnd til að laga þau til í sumar, svona slípunarnefnd. Ég hef leyft mér, herra forseti, að kalla þessa aðferð "ruslakistuafgreiðsluaðferðina", ef fyrirgefst að nota svo langt orð, sem gerist nú líklega ekki. Þessi nafngift er komin til af því að hjá hv. stjórnarliðum er það þannig að þegar til funda við nefndir þingsins koma t.d. menn sem hafa ábendingar fram að færa um frv. og stinga upp á úrbótum, eða gagnrýna eitthvað sérstaklega sem þar er inni, segja þessir snillingar, Páll Pétursson og fleiri hv. þm.: Þetta er allt í lagi, við tökum þetta í nefndina. Svo telja menn upp: Þetta er nú vitlaust, já, já, við tökum þetta í nefndina. Svo koma þeir frá Landssambandi veiðifélaga og segja: Hvernig ætlið þið að skattleggja hlunnindin? Þá segja þeir: Við höfum ekki hugmynd um það en við ætlum að athuga það í nefndinni. Svo spyr ég þá: Hvað ætlið þið að gera með reka eða girðingarstaura? Þeir segja: Við höfum ekki hugmynd um það en ætlum að kíkja á það í nefndinni. Og svona gengur þetta. Ég held að listinn í fjh.- og viðskn. Ed. hafi verið orðinn, það er nú best að fletta upp á því, herra forseti, svo maður fari ekki með rangt mál, 11 tiltekin atriði sem átti að athuga í sumar. Á ég að lesa pínulítið fyrir ykkur, hv. þm.? 1. Mat á skattprósentu virðisaukaskattsins. Meira að segja sjálf skattprósentan er óákveðin. Það á að skoða það í sumar í nefndinni. 2. Reglur um endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu við nýbyggingar eða endurbætur og meiri háttar viðhald á íbúðarhúsnæði og annað sem tengist byggingarstarfsemi. Allt annað í raun og veru sem tengist byggingarstarfsemi í landinu er óklárt og á að skoðast í nefnd í sumar. 3. Reglur um endurgreiðslu virðisaukaskatts af orkugjöfum til hitunar íbúðarhúsnæðis. 4. Um hráefni til fiskvinnslu. 5. Reglur um það hvernig virðisaukaskatti af menningar- og listastarfsemi skuli varið. Reglur sem tryggja að jafnræði sé í samkeppni einkafyrirtækja og opinberra aðila er 6. atriðið og svo 7, 8, 9, 10 og 11. Svo tók fjh.- og viðskn. Nd. til starfa. Og hvað gerðist þá? Jú, þetta sama. Það kom hver hópurinn á fætur öðrum til nefndarinnar, að hluta til þeir sömu og að hluta til nýir menn. Hvað gerðist þá? Þá lengdist listinn. Það bættust við ein 10 atriði í viðbót. Ég man þetta nú ekki alveg en hv. frsm. getur nú lesið það upp eða leiðrétt það hérna á eftir. En ætli það hafi ekki verið svona 10 atriði í viðbót sem komu?

Mig minnir að þau séu sjö.

Sjö, já, það skiptir ekki öllu máli. Þá eru þetta orðnir 18 tölusettir liðir sem nefndin þarf að skoða sérstaklega.

Og endar á íþróttastarfsemi.

Og endar á íþróttastarfsemi, já. En það er eitt atriði sem var alveg á hreinu og menn voru sammála um, meira að segja minni hlutinn, að ekki þyrfti að skoða í nefndinni og það væri nafnið á frv. Það væri alveg brúklegt eins og það væri, þetta gæti heitið virðisaukaskattur. En það er líka eiginlega það eina sem eftir stendur. Herra forseti. Svo mikið er nú að segja um blessaða málsmeðferðina, sem átti að vera svo óskaplega vönduð og hæstv. fjmrh. hafði sett á um það miklar tölur hvað þetta væri nú allt saman vandað og gott hjá sér. En til þess að olnboga þetta í gegnum þingið þurfti að sætta menn við allt það sem var vitlaust og ómögulegt og ekki var búið að ganga frá. Og það er gert með þessum hætti. Það er búin til ruslakista og sópað er ofan í hana öllum ágreiningsatriðum, öllu sem er óljóst, öllu sem þarf að vinna að betur og þetta er kölluð vönduð afgreiðsla. Þetta eru kölluð vönduð vinnubrögð í lagasetningu. Ja heyr á endemi. Halda menn að það sé bara eitthvert grín að setja lög á Alþingi, t.d. um 22% skatt á alla menningarstarfsemi, það sé bara brandari sem sé ekkert mál? Þetta er allt í lagi, elsku vinir, við ætlum að skoða þetta í sumar. Rétt eins og þessi frumvarpsbálkur á Alþingi væri sendibréf eða dagblaðsgrein. Ég verð að segja eins og er að þetta er hin argasta lítilsvirða við þingið. Þetta er auðvitað ekkert annað. Þetta er hreinasta lítilsvirða, herra forseti. Það er kannski erfitt að víta menn fyrir svona lagað af því að þeir segja ekkert Ijótt en þetta eru auðvitað vítaverð vinnubrögð. Það er algjör skömm hvernig að þessu er staðið. Svo fáum við þetta auðvitað inn hér í haust með næstum því jafnmörgum brtt. og frv. eða lögin eru löng. Það er alveg ljóst. Það verður gaman. Herra forseti. Það er engin tilviljun hvernig línur skerast í þjóðfélaginu hvað varðar afstöðu til þessa frv. Það er ósköp einfalt. Allir fulltrúar samtaka launafólks sem mættu á fundi fjh.- og viðskn. lögðust gegn afgreiðslu þessa frv.; fulltrúar Alþýðusambands Íslands, fulltrúar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, fulltrúar Bandalags háskólamenntaðra starfsmanna og aðalfundur Stéttarsambands bænda sl. haust. Öll þessi stóru heildarsamtök stétta í landinu hafa lagst gegn virðisaukaskatti í þessari mynd. Þar fyrir utan hafa fjölmargir aðilar sem tengjast menningar- og listastarfsemi og bókaútgáfu og fleiru hliðstæðu í þjóðfélaginu mótmælt þessum áætlunum sérstaklega. Stuðningurinn kemur hinum megin frá í þjóðfélaginu. Peningamennirnir og stóratvinnurekendurnir nudda saman höndunum af kátínu og bíða eftir að frv. verði samþykkt. En almenningur í landinu og fulltrúar almennings í landinu, fólksins í landinu, biðst undan þessu. Það biðst undan matarskatti og biðst undan skatti á menningu sem eðlilegt er vegna þess, eins og hagfræðingur Alþýðusambands Íslands sagði: Virðisaukaskatturinn hann snýr þyngri endanum niður eins og aðrir hlutir af þessu tagi. Flatur neysluskattur með einni prósentu út yfir allt snýr óumdeilanlega þyngri endanum niður og verður erfiðastur í skauti almennu launafólki, landbúnaðinum, listum og menningu. Það eru því miður naprar staðreyndir sem blasa við. Að öllu þessu samanlögðu, herra forseti, eins og ég hef nú farið yfir, gat niðurstaða minni hl. varla orðið önnur en að leggjast eindregið gegn þessu frv. og það gerum við í okkar nál. Það að núverandi söluskattskerfi sé um margt gallað og því sé áfátt í ýmsu réttlætir ekki að taka upp virðisaukaskatt og allra síst virðisaukaskatt með þessu sniði. Margar aðrar þjóðir hafa farið þá leið að laga til sitt söluskattskerfi, sníða af því gallana eða taka upp söluskatt með virðisaukasniði eða útfæra þetta með einhverjum öðrum hætti. Yfirleitt með því að taka upp virðisaukaskatt með fleiri en einu þrepi þannig að hægt sé að styðja við bakið á þeim greinum sem menn svo kjósa, með þeim sundurdrætti sem í því felst. Þetta frv. er gallað og það er illa undirbúið. Það er til skammar fyrir Alþingi að afgreiða svona hrákasmíð sem fyrir liggur að er ónothæf og þegar á að hefjast handa við að laga frv. til er störfum lýkur á Alþingi. Að lokum, herra forseti, þá eru með nál. minni hl. birt sýnishorn af þeim fjölmörgu bréfum sem borist hafa frá aðilum tengdum menningarstarfsemi, listum, bókaútgáfu og fleiru, þar sem virðisaukaskattinum er mótmælt. Þessir aðilar eru, svo ég nefni nokkra: Alþýðuleikhúsið, Leikfélag Reykjavíkur, Félag ísl. leikara, stjórn Félags ísl. bókaútgefenda, Rithöfundasamband Íslands, Bókasamband Íslands, þar er einnig ályktun aðalfundar Stéttarsambands bænda á Eiðum, greinargerð frá Bandalagi háskólamanna og svo má áfram telja. Allir þessir aðilar og reyndar fjölmargir fleiri, sem ekki vannst í rann og veru tími til að setja inn í nál., hafa ýmist komið til fjh.- og viðskn. eða sent þangað erindi sín í einu eða öðru formi og mótmælt þessum virðisaukaskatti. Það eru því mikil öfugmæli sem stundum hafa heyrst að um málið sé einhver pólitísk samstaða í landinu. Að síðustu, herra forseti, mæli ég fyrir brtt. sem ég flyt við frv., ekki til þess að gera það alfullkomið heldur til þess að reyna, ef þess væri einhver kostur, að afstýra stærstu slysunum sem hér virðast hljóta að verða. Það er í fyrsta lagi að undanskilja menningarstarfsemina, sem yrði nánar skilgreind í reglugerð, að höfðu samráði við menntmrn. og samtök listamanna. Í öðru lagi að undanskilja sölu bóka. Bæta einum tölulið við 2. gr. frv. og undanskilja sölu bóka þannig að meðferð bóka í þessu sambandi yrði hin sama og meðferð tímarita. Minna má varla gagn gera. Í þriðja lagi eru ákvæði er varða það að undanskilja þá sem bjóða upp listmuni. Og í fjórða lagi að breyta 12. gr. þannig að sala á matvörum verði undanþegin virðisaukaskatti. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu, a.m.k. að sinni.



Herra forseti. Það er yfrið nóg um viðburðaríka daga hér á hv. Alþingi. Kannski er þetta frv. að mörgu leyti sérstakt vegna þess að búið er að skipa nefnd til þess að athuga það, en það er verið að strita við það núna síðustu daga þingsins að lögfesta frv. sem enginn hefur enn hugmynd um hvernig lagagreinar þess eiga í raun og veru að hljóða. Ég man ekki eftir því að það hafi nokkurn tímann gerst á hinu háa Alþingi að samþykkt séu lög og síðan sett milliþinganefnd til þess að athuga þau. Það hlýtur því að eiga að taka þetta upp í haust, eftir kosningar ef þær verða, og gjörbreyta frv. Nú á þetta ekki að taka gildi á þessu ári. Ég man ekki til þess að hægt sé að benda á nokkur dæmi um svona vinnubrögð. Þetta eru líklega hin nýju fyrirmyndar vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar sem hún þykist vera að taka upp á hinu háa Alþingi. Setja lög sem hún sjálf hefur ekki hugmynd um hvernig muni verka eða hvernig verða útfærð. Ég vil sérstaklega vekja athygli á þessu atriði. Það leynir sér ekki hvert meginmarkmiðið er, þ.e. stefnan er að skattleggja jafnt brýnustu nauðþurftir manna á sama hátt og allt annað og að greiða fyrir innflutningi með því að verðið á innfluttum vörum verður lægra, og er orðið, heldur en áður var. En svo er eitt mikilvægt atriði sem ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að, ef hann er nokkuð farinn að átta sig á því frekar en ýmsu öðru: Hvernig verður með þann lager sem heildsalar eiga, kannski er allt í lagi með þá, en það eru verslanir, t.d. kaupfélögin úti um land, sem eru í miklum erfiðleikum. Nú hljóta lagerar alls staðar að verða metnir og borga þarf virðisaukaskatt af því. Hvernig verður því komið fyrir? Er þetta kannski náðarstungan sem ætluð er samvinnufélögunum, dreifbýlisversluninni í landinu? Eða hvernig hafa hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin og ekki má gleyma formanni fjh.- og viðskn., ef hann má vera að því að hlýða á mál manna hér í þingsalnum, hugsað sér, eða hafa þeir ekkert athugað það. mál, hvernig verður farið með þær birgðir sem verða í verslunum, hjá heildsölum og öðrum þegar lögin taka gildi? Ekki getur verið að þeir sem fjársterkir eru geti flutt inn vörur í stórum stíl og komist hjá því að borga virðisaukaskatt af þeim? Mér sýnist í fljótu bragði, og vil fá skýringu á því, að einsýnt sé að þetta verði allt saman metið, og hvernig er þá fyrirhugað að fari um greiðsluna? Nú er það vitað að verslanir, sérstaklega kaupfélög, standa misjafnlega að vígi. Sumir hafa getað á eðlilegan hátt afskrifað lagerana en aðrir ekki. Ef minn skilningur er réttur á þessu máli kemur þetta þyngst niður á þeim sem verst standa. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði hér langt mál áðan og nefndi ýmis atriði sem þessari milliþinganefnd er ætlað að athuga. En ég hef ekki orðið var við að þetta atriði hafi verið rætt. Ef svo er þá hefur það farið fram hjá mér. Ég man ekki betur en að á síðasta aðalfundi Stéttarsambands bænda hafi matarskattinum verið mótmælt. Auðvitað er ekki hlustað á það. Landbúnaðurinn er ekki í náðinni hjá þeim sem ráða mestu í þessari ríkisstjórn. Hvernig er svo með menninguna? Við hv. þm., ekki einungis fjh.- og viðskn., höfum hver og einn fengið bréf frá þessum aðilum. Hvernig verður með húsbyggjendur? Það er auðvitað ekkert hugsað um það frekar en annað. Nú vitum við að það viðgengst við byggingar að ýmis vinna, t.d. smíðar hvers konar, jafnvel innréttingar ef þær eru unnar á byggingarstað, er ekki söluskattsskyld. Nú á að setja virðisaukaskatt á allt en borga svo til baka. Það verður auðvitað mikið skriffinnskubákn í kringum þetta. En halda menn virkilega, eru þeir svo bláir að þeir haldi að ekki séu einhverjar leiðir til að fara í kringum þessar reglur, a.m.k. reglurnar eins og þær birtast í ræðum hæstv. ráðherra á Alþingi? Ég ætla ekki að tala langt mál, það hefur enga þýðingu. Við heyrum og sjáum að hv. stjórnarliðar eru mjög óánægðir í hverju málinu á eftir öðru en það glamrar alltaf í flokkshlekkjunum annað slagið þó að sumir hristi þá af sér í einstaka máli. Og þjóðin fylgist með því, þjóðin fylgist með handjárnunum sem eru hér á Alþingi í hinum ýmsu málum. Menn skrifa og tala og greiða svo atkvæði þvert á móti því sem á þeim er að heyra. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð í þessari umræðu. Ég vil endurtaka spurninguna til formanns fjh.- og viðskn., hv. 1. þm. Norðurl. v., um hvort hann hafi athugað hvernig það muni koma við kaupfélögin, eða dreifbýlisverslanirnar yfirleitt, þegar þau verða að borga virðisaukaskatt af vörubirgðum, eða ætlar hann að sjá til þess að þau þurfi ekki að borga það og hvernig verður þá þetta kerfi útfært? Er hv. þm. sáttur við þá aðferð að lögfesta frv. sem sýnilegt er að þarf að taka upp í veigamiklum atriðum áður en það tekur gildi, og jafnvel er búið að skipa milliþinganefnd til þess að athuga hvernig er hægt að útfæra það? Hefðu það nú ekki verið skynsamlegri og venjulegri vinnubrögð, sem við höfum báðir vanist hér á Alþingi, að fresta lagasetningunni til haustsins en streða ekki þetta nú? Ég sé ekki þýðinguna, nema skýringin sé sú að hæstv. fjmrh. og kannski einstaka ráðherrar aðrir séu búnir að hlekkja stjórnarliðið svo að þeir geti látið þá gera hvað sem er.



Virðulegi forseti. Það gleður mig að vísu að hæstv. fjmrh. skuli vera staddur í þingsölum. Ég hefði ekki óskað eftir að hann yrði sóttur, þó svo væri ekki, því við höfum þegar átt orðastað um þetta, bæði innan þings og utan. Öllu athyglisverðara þykir mér að hæstv. menntmrh. er ekki staddur hérna og hefur, eftir því sem ég best veit, harla lítið verið viðstaddur umræðu um þetta mál. Ég mun ekki óska eftir því að hann verði sóttur þar sem ég álít að hann mundi vera hér af eigin hvötum, ef hann hefði á málinu áhuga. Það er nú rúmur sólarhringur þangað til þingi lýkur og það er til marks um vinnubrögð að hér er í gangi 2. umr. um frv. um virðisaukaskatt á elleftu stundu. Er reyndar umhugsunarefni fyrir þing og þjóð, þ.e. fyrir alla aðra en þá sem í krafti valds geta fengið vilja sínum framgengt, hve litil virðing kjörnum fulltrúum þjóðarinnar og þar með þjóðinni allri er sýnd í meðferð þessa máls. Lögin eiga að taka gildi eftir rúmt ár, en samt liggur svona mikið á að láta Alþingi leggja blessun sína yfir þau núna. Það er að vísu til eftirbreytni að hafa góðan fyrirvara á málum og ætla sér tíma til að undirbúa kerfisbreytingar sem nauðsynlegar eru, t.d. í þessu tilfelli. Hér fylgir þó böggull skammrifi. Nánast allir þættir frv. eiga að vera til nánari athugunar í nefnd í sumar sem á að gera brtt. sem væntanlega verða lagðar fyrir þingið í haust. Því veit enginn í raun hvað verið er að samþykkja. Það er boðað að nefndina eigi að skipa embættismenn og stjórnarliðar. Þeir hafa þegar ákveðna sýn á frv. og er þessi aðferð við skoðun laganna og áhrif þeirra nánast yfirlýsing um að stjórnarandstöðu, eða öðrum þeim sem kunna að hafa skoðanir á frv. sem eru ekki þóknanlegar, komi málið ekki við. Því er enn fremur haldið fram að það að leggja frv. fram núna og keyra það í gegn séu vönduð vinnubrögð til að ekki sé nú flanað að neinu. En þegar litið er yfir listann sem fylgir með um öll þau atriði sem nefndin á að endurskoða og taka til nánari athugunar er þar nánast öll atriði frv. að finna. Ég ætla ekki að þreyta þingheim með því að lesa upp þennan atriðalista. Ég gerði það raunar við 1. umr. og hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði það hér áðan svo á því mun ekki þörf. Það var athyglisvert að fylgjast með þeim aðilum sem komu til viðtals við fjh.- og viðskn. Nd. en þar á ég nú sæti í stað Kristínar Halldórsdóttur fyrir hönd Kvennalistans. Þeir sem lýstu stuðningi við frv. voru allt fulltrúar atvinnu- og efnahagslífs. Gerðu þeir þó allir einhvern fyrirvara í máli sínu og í reynd má draga saman í eina setningu það sem þeir sögðu hver með sínum hætti: Við erum samþykkir frv. í heild en vildum gjarnan sjá þessa lagfæringu fyrir okkur. Síðan nefndi hver sína ástæðu fyrir þeirri beiðni. Þetta voru m.a. fulltrúar iðnrekenda, útgerðarmanna, iðnaðarmanna og bænda. Þeir sem voru andvígir frv. voru aftur á móti launþegasamtökin í landinu sem héldu því fram sem einn að virðisaukaskattur kæmi almennu launafólki illa og væri ekki til hagsbóta fyrir það. Nefndu þeir aðallega að með þessu væri matarskatturinn festur í sessi og hann bitnaði harðast á þeim efnaminni. En það eru engar fréttir fyrir okkar kvennalistakonur sem höfum ásamt öðrum stjórnarandstæðingum haldið uppi harðri baráttu gegn matarskatti með sömu rökum. Óbeinir skattar sem leggjast jafnt á alla án tillits til efnahags eru óvenjustór hluti af tekjuöflunarkerfi íslenska ríkisins miðað við önnur lönd og var síst þörf á að auka þann hluta tekjuöflunarkerfisins meðan öllum leiðum til að jafna tekjur með skattheimtu er staðfastlega hafnað. Augljósara getur það ekki verið hverra hag hæstv. ríkisstjórn ber fyrir brjósti. Þeir efnameiri mega halda sínum hlut sem mestum, en í pyngju þeirra efnaminni skal seilst. Á sama tíma er því sama fólki neitað um lágmarkslaun fyrir 40 stunda vinnudag og skömmtuð smánarlaun langt fyrir neðan það mark sem vegur er að nægi til framfærslu. En þá er líka komið að fagnaðarerindi hæstv. fjmrh. Allt þetta skaltu fá - undanskilið, ef þú fellur fram og tilbiður mig - í bótum. Hvers lags eiginlega forræðishyggja er þetta? Mér er ljóst að hæstv. fjmrh. kallar þetta velferðarríki. Er það hans hugmynd um velferðarríki að þeir þegnar landsins sem með undarlegum hætti eru dæmdir niður fyrir framfærslumörk sæki sína framfærslu til ríkisins? Hvað verður um sjálfsvirðingu þess manns sem meinað er að sjá fyrir sér með afrakstri vinnu sinnar og er gert að fara í hlutverk þiggjanda sí og æ og sækja sér bætur? Og hversu vel þjónar sá hinn sami þessu þjóðfélagi ef sjálfsvirðing hans bíður hnekki? Er hann að fullu ábyrgur þjóðfélagsþegn? Getum við vænst þess besta af honum og vinnu hans? Er það kannski framtíðarsýn hæstv. fjmrh. um velferðarþjóðfélagið að hér alist upp fólk með svo skerta sjálfsvirðingu að enginn vandi verði að stjórna því, stinga upp í það dúsum, hálfvegis að gefa til kynna að vinnuaflið sé ekki meira virði en svo að það taki því ekki að borga því, en svo verði líklega að styrkja greyið? Þessi aðferð hefur reynst talsvert áhrifarík við konur, að vanmeta störf þeirra innan heimilis og utan, hamra nógu lengi á því að vinnuframlag þeirra sé lítils virði, með þeim afleiðingum að þær treysta sér ekki til þess að sækja rétt sinn. En hafi það farið fram hjá hæstv. ríkisstjórn er ástæða til þess að benda henni á að konur eru nú óðum að varpa af sér oki vanmats og vanvirðingar og sækja nú alls staðar fram, reiðubúnar að varpa fyrir róða fyrra mati, fyrri gildum, neita að hlusta og hlýða og ætla sér að breyta þessu þjóðfélagi, endurmeta og endurbæta með eigin hag og annarra, sem minna mega sín, í huga. Svo mun einnig verða með það bónbjargarfólk velferðarríkisins sem hæstv. fjmrh. sér í sinni framtíðarsýn, en því hærri sem varnargarðar ríkjandi kerfis eru, því meira vatn safnast bak við þá og þeim mun sterkari verður flóðbylgjan þegar hún brýst fram. Öllu sem hefði mildað aðgerðir, svo sem fleiri þrep í virðisaukaskatti, lægri eða engin álagning á nauðþurftir og fleira í þeim dúr, er hafnað. Því versta og mesta sem hægt er að finna í reynslu annarra þjóða er safnað saman og dengt yfir íslensku þjóðina, hæstu prósentunni, einu skattstigi, engar undanþágur á nauðþurftir fólks og svo fylgir menningin með í ofanálag. Lítið leggst nú fyrir kappana. Saman safnaðir útlendir ósiðir skulu það vera. Við höfum misstigið okkur áður í slóðum sem útlendingar hafa troðið fyrir okkur. Því nefni ég þetta hér að ég hef orð ábyrgra manna fyrir því að íslenska frv. um virðisaukaskatt sé sniðið eftir dönskum lögum. Þar er að finna eina fordæmið á Norðurlöndum fyrir því að skattleggja menningu á þann máta sem er lagt til í því frv. sem er til umræðu. Er það þjóðin sem við ætlum að sækja til ráð í menningarmálum? Sú var tíðin að við börðumst gegn ofríki Dana hér á landi og losuðum okkur undan því oki með menninguna að vopni. Það var menningarvakning íslensku þjóðarinnar sem varð best veganesti í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Sú vakning varð helst fyrir tilstilli skálda og annarra andans manna, hverra nöfnum er enn haldið á lofti þegar góðra manna er getið. Enn mun svo að innlend sköpun og menning er notadrýgst í því að varðveita sjálfsvirðingu íslenskrar þjóðar og sjálfstæði. Og þó nú sé sótt að sjálfstæði okkar úr öðrum áttum en úr Danaveldi ætti viðureignin við þá að vera okkur lýsandi fordæmi. Manni virðist að svo gjörsamlega séu menn nú slegnir frjálshyggjublindu þar sem engin rök eru gild nema fjárhagsleg og gildir þó einu þó þau séu fjandsamleg Íslandi og íslenskri menningu og mennt að fátt sé til varnar nema efling íslenskrar menningar og menntunar. Sú staðreynd er hins vegar óðum að gleymast hjá ráðamönnum. Svo rækilega hafa þeir gleymt menningunni að engum þeirra datt í hug að kalla listamenn til viðtals varðandi frv. Það má vissulega bera listamönnum sjálfum á brýn andvaraleysi en þeir eiga sér þó málsbætur. Um langt skeið börðust listamenn fyrir því að fá felldan niður söluskatt af aðgangseyri að listastarfsemi. Það tókst eftir langa baráttu að fá undanþágu og um sl. áramót var sú undanþága fest í lögum, lögum sem afléttu söluskatti af menningunni. Listamenn höfðu orð málsmetandi manna fyrir því að ekki yrði lagður aftur skattur á menningu í formi virðisaukaskatts. Það gerði fulltrúi hæstv. menntmrh. á fundi sem leiklistarfólk hélt hér í nóvember. Hæstv. menntmrh. sjálfur gat ekki verið viðstaddur. Það gátu aðrir ráðherrar ekki þó að til fundarins væri boðað með það fyrir augum að ná eyrum þeirra manna. En þessi maður sem sagðist tala í umboði menntmrh. lofaði því að sá skattur yrði ekki lagður á. Hæstv. fjmrh. segir í dag að hann geti ekki verið ábyrgur fyrir orðum manna úr menntmrn. og sannast nú enn sem fyrr að það virðist vera lengri leið úr fjmrn. yfir í menntmrn. en milli Grímsness og Súdan. Að þessum orðum viðhöfðum trúðu listamenn þessu og uggðu ekki að sér, náðu því aldrei tali af þm. áður en málið fór í gegnum Ed. en náðu í endann á fjh.- og viðskn. Nd. Þá er sagt að það sé orðið of seint, breytingar ekki samþykktar nú, en málið verði tekið til athugunar í sumar. Fara nú hjólin að snúast hratt, en áður en ég sný mér að atburðarás síðustu daga legg ég áherslu á að eftir stendur að mönnum datt í hug að leggja skatt á listastarfsemi og þeim datt það ekki bara í hug, þeir framkvæmdu það. Það er í sjálfu sér áfellisdómur yfir þeim mönnum sem að frv. standa. Verðmætamat þeirra birtist í frv. og það birtist mjög skýrt í þeim lista frv. sem er yfir undanþágur. Og til samanburðar við þá menningarstarfsemi sem nú sækir hart að reyna að fá sömu undanþágur verður manni auðvitað litið á undanþágur til íþrótta, þ.e. íþróttaleikja og íþróttasýninga, og undanþágur til sölu tímarita. Ef þetta er ekki lýsandi dæmi um menningarlegt verðmætamat veit ég ekki hvar finnast skýrari dæmi, enda er núna brugðist hart við og pappírarnir fjúka út úr tölvunum þar sem menn í fjmrn. eru óðum að reikna sig í átt að þeirri niðurstöðu að virðisaukaskattur sé listastarfsemi landsins til hagsbóta. Mikill er máttur tölvunnar. Til vonar og vara láta þeir fylgja með þessum tölvuplöggum sínum ýmis orð um að ef þetta reynist listinni þungt í skauti séu ýmsar leiðir til að kippa því í lag. Ég hef hér meðferðis plagg sem var tekið saman í fjmrn. og þykist maður sums staðar kenna orðalag hæstv. fjmrh. en tölulega hliðin er að öllum líkindum runnin undan rifjum hans helsta aðstoðarmanns. Ég ætla ekki að lesa plagg þetta allt upp en langar að grípa niður í það eftir því sem þörf krefur. I. kaflinn hljóðar svo: "Áhrif VASK [en það er mjög geðsleg skammstöfun fyrir virðisaukaskatt, VASK] á sölu aðgöngumiða, á kostnað við leikhús, tónleikahald o.s.frv. ræðst fyrst og fremst af tvennu, þ.e. því hvað aðgöngumiðasala er stór hluti tekna og því hve keypt aðföng eru stór hluti útgjalda. Ekki er gert ráð fyrir að framlög opinberra aðila, svo sem rekstrarframlög til leikhúsa, sinfóníuhljómsveitar o.s.frv. eða styrkir til hliðstæðrar starfsemi í fjárlögum og fjárhagsáætlunum sveitarfélaga verði skattstofn. [Það eru í sjálfu sér ánægjuleg tíðindi.] Skattstofninn verður því sala aðgöngumiða og veitingasala í tengslum við sýningar. Í starfsemi þessari eru kaup á aðföngum breytileg að tiltölu, en í flestum tilfellum veruleg." Og þarna kemur fyrsta dæmið um vanþekkingu. Mjög margt í þessu plaggi ber vott um þessa vanþekkingu. Á þetta er lagður sá mælikvarði sem gildir fyrir flest venjuleg fyrirtæki sem lúta venjulegum markaðslögmálum en fátt bendir til að þarna sé þekking á innanhússvandamálum þeirra sem reka menningarstarfsemi. Það er sjálfsagt báðum aðilum að kenna. Þeir talast ekki nógu oft við og þá kannski oftar til þess að bítast en til þess að skiptast á upplýsingum. Áhrif VASK-skattsins eru auðvitað veruleg. Í þeim dæmum sem hér eru tekin hefur að vísu tekist að reikna dæmi Þjóðleikhússins þannig að fjárþörf þess muni minnka um 600 þús. kr. Þessar tölur vefengir að vísu þjóðleikhússtjóri og mætir með annað plagg máli sínu til sönnunar. Munurinn á þessum tveimur plöggum er sá að plaggið frá fjmrn. mun byggja á áætlunum, en plaggið frá Þjóðleikhúsinu byggir á tölum frá 1987. M.ö.o. er í plagginu frá fjmrn. gert ráð fyrir að þetta muni í rauninni minnka útgjöld Þjóðleikhússins um 600 þús., þ.e. að afkoma þess batni um 600 þús. Í plaggi þjóðleikhússtjóra telst honum til að fyrir árið 1987 hefði Þjóðleikhúsið greitt rúmar 8 millj. kr. í virðisaukaskatt. Ef við bætum ofan á það 30%, sem mun vera nærri lagi, er þessi tala komin upp í 101/2 millj. í dag. Hver hlutur söluskatts er í þessum tölum veit ég ekki að svo stöddu, það væri of mikið mál að reikna það út á svo skömmum tíma, en það mun vera minna að verulegu leyti en þessar tölur gefa til kynna. Þeir hafa þegar tekist eitthvað á um þessar tölur, fulltrúi fjmrn. og hæstv. fjmrh. og þjóðleikhússtjóri, og er ekki alveg séð fyrir endann á því hvor hefur réttar fyrir sér í reikningskúnstunum. Það er hins vegar ljóst að þær forsendur sem hér eru í þessu plaggi fjmrn. eru ekki réttar og ber nú að hafa í huga að þegar menn gera áætlanir um rekstur þora þeir auðvitað ekki að áætla of hátt um sölu aðgöngumiða, þora ekki að sýna í því fyllstu bjartsýni og eru kannski fullsvartsýnir í útgjöldum. Þykja það sjálfsagt meiri búhyggindi en að ætla alla hluti um of á jákvæðu hliðinni. Sem dæmi vil ég taka að hér er gert ráð fyrir að tekjur Þjóðleikhússins af aðgöngumiðasölu séu 53 millj., þ.e. sala vöru og þjónustu. Það innifelur þá alla sölu Þjóðleikhússins, væntanlega leikskrá líka og aðra slíka hluti. Þetta er áættað 53 millj. Mér reiknast til að það muni vera um það bil 50 þús. áhorfendur. Ég held að það hafi ekki gerst í sögu Þjóðleikhússins að áhorfendur hafi verið svo fáir. Áhorfendafjöldinn hefur legið á bilinu 80–120 þúsund þegar best hefur látið en ekki nokkurn tíma nálgast þessa tölu þannig að sú upphæð sem VASK reiknast af sem Þjóðleikhúsið á að borga er hér stórlega vanáætluð. Ekki er því alveg mark takandi á þessari jákvæðu útkomu sem hér verður. Læt ég þetta nægja um Þjóðleikhúsið í bili og ætla að halda aðeins áfram að feta mig í gegnum þetta plagg. Í kafla þar sem fjallað er um opinberar stofnanir með talsvert löngum útskýringum, sem ég hef þegar í rauninni tæpt á í þessu máli núna um Þjóðleikhúsið, þessi kafli er um Þjóðleikhús og Sinfóníu aðallega, segir: "Skattur sem þessum stofnunum verður gert að greiða verður því frá því að vera 3%, þ.e. endurgreiddur innskattur, og upp í 6–7%. Líklegustu niðurstöður eru í nánd við núll." Þar sem þau rök eru í þessu sama plaggi nú þegar fallin um sjálf sig fjölyrði ég ekki meira um það en þó mun ljóst að þessar tvær stofnanir sem þarna eru tilteknar munu að öllum líkindum fara hvað skást út úr þessari skattlagningu. Hér kemur kafli sem heitir Önnur starfsemi og hann byrjar með þessum ágætu orðum: "Upplýsingar um samsetningu kostnaðar og útgjalda liggja ekki fyrir." Samt er ekki hikað við að draga ályktanir. "Ætla má að sölutekjur séu almennt stærri þáttur en hjá opinberum stofnunum. Hins vegar má einnig gera ráð fyrir að launakostnaður sé þar almennt minni þar sem mikið er um sjálfboðavinnu og launagreiðslur líklega lægri." Þetta er nú alveg rétt. Síðan segir: "Ljóst er að mikið af hinni frjálsu listastarfsemi, svo sem kórastarfsemi, einstakir tónleikar og leiksýningar á vegum áhugahópa o.s.frv., er þess eðlis að auðgert ætti að vera að halda því utan skráningar og skattskyldu." Þetta skýtur strax skökku við þar sem ein helstu rök fyrir því að sá háttur er ekki hafður á í frv. er að hafa undanþágur sem flestar og forðast skilgreiningar á hvað teljist til menningar og hvað ekki. Svo hvaða leiðir er þarna verið að tala um sem hljóma svona, "auðgert ætti að vera að halda því utan skráningar og skattskyldu", veit ég ekki en vonandi fæst það upplýst í haust þegar nefndin hefur lokið störfum. "Enn fremur er sá kostur fyrir hendi að veita þeim aðilum sem starfa í samkeppni við hliðstæðar opinberar stofnanir, svo sem frjálsum leikhúsum, styrki sem svarar til þess sem skattgreiðslur þeirra kunna að verða." Guð láti gott á vita. Listamenn hafa hins vegar staðið andspænis því áratugum saman að hlusta á loforð um aukna styrki og ég held að enginn þeirra trúi því fyrr en hann tekur á að þau loforð séu efnd. Auk þess sem ef ætti að mæta þeim álögum, sem nú eru lagðar á menningarstarfsemi, með styrkjum þyrfti sú hækkun að vera svo stórfelld að ég er ekki farin að sjá að það nái fram að ganga. Rökin fyrir því að búið sé að opna fyrir undanþágustrauminn, ef reynt er að skilgreina menningu hér í þessu plaggi, verða þá nákvæmlega þau sömu. Ef á að hækka styrki til menningarstarfsemi um 60–70% eins og víðast virðist vera þörf á er hætt við að erfitt yrði að stöðva þann straum líka í beiðnum um hækkun á fjárlögum. En fyrst við vorum komin að skilgreiningunni er hér mjög athyglisverður kafli í þessu plaggi frá fjmrn. sem hljóðar svo: "Útilokað er af skilgreiningarástæðum að undanskilja aðgöngusölu að menningarstarfsemi almennt." Útilokað er. Svo er spurt: Hvar liggja mörkin? Hvar liggja mörkin í leiklist á sviði sem spannar drama, farsa, kabarett, revíur, Þórskabarett, Halla og Ladda og dillibossasýningar? Eða í tónlist með allt frá sinfóníum gegnum létta tónlist, jass, ljóðatónlist, dansmúsík og rokk til skallapopps? Það er ekki von að ráðamönnum farnist vel í svona frv. eins og þessu þegar þeir treysta sér ekki í þær skilgreiningar sem nauðsynlegar eru varðandi menningarstarfsemi í landinu. Þó eru þeir að skilgreina aftur og aftur með því að segja: Auðvitað verður þess gætt að menningin, innan gæsalappa, fari ekki halloka. En því treysta þeir sér ekki til að gera það innan frv.? Því treysta þeir sér ekki til að skilgreina opinberlega hvað þeir telji nauðsyn þessari þjóð til að halda uppi hér íslenskri menningu og hvað megi liggja óbætt hjá garði? Ég er alveg sammála hæstv. fjmrh. að það er engin ástæða til þess að skemmtanaiðnaður landsins eins og hann leggur sig sé undanþeginn virðisaukaskatti en ég er ekki sammála þeim skilningi sem hér kemur fram þar sem hann rökstyður virðisaukaskattinn og skattlagningu á menninguna í þrem liðum. Sá fyrsti hljóðar svo: "Áhrif á beina fjárhagslega stöðu þeirrar menningarstarfsemi sem styrkt er af opinberri hálfu og hliðstæðrar starfsemi yrði óveruleg og auðgert að bæta stöðu þessara aðila að því marki sem á þá kann að halla. 2. Ríkissjóður yrði fyrir verulegu tekjutapi vegna skattfrelsis skemmtanaiðnaðar sem veltir hundruðum milljóna. 3. Njótendur undanþáguleiðarinnar yrðu fyrst og fremst jöfrar skemmtanaiðnaðarins. Þeir nytu óbeinna ríkisstyrkja sem yrðu margfaldir á við hugsanlegar skatttekjur af menningarstarfsemi í þrengri skilningi. [Og þarna er búið að skilgreina menningarstarfsemi í þrengri skilningi.] Sá styrkur mundi skerða samkeppnisaðstöðu menningarstofnana gagnvart þeim og draga úr getu ríkissjóðs til að efla menningarstarfsemi." Þetta er að mínu viti ekkert annað er orðavaðall til að draga fjöður yfir þá staðreynd að menn vilja ekki út í þessa skilgreiningu og það hvarflar að manni að menn hliðri sér hjá skilgreiningu vegna þess að þeir haldi að það muni e.t.v. valda þeim óvinsældum hjá einhverjum hluta þjóðarinnar sem nú hefur tekið þá trú að skrípaleikir á við Eurovision og aðra álíka menningarstarfsemi sé jafngildir og jafnnauðsynlegir íslensku mannlífi eins og það sem við köllum íslenska sköpun og íslenska liststarfsemi. Og mig grunar að ráðamenn séu að hliðra sér hjá því að skilgreina þetta frammi fyrir fólki og vilji hlífa sér á bak við eitthvert frjálslyndistjald þar sem allt er jafngilt því að sjálfsagt telja þeir sig tapa atkvæðum á því að ganga fram fyrir skjöldu og segja einarðlega hvað þeir haldi að þessari þjóð sé nauðsynlegt í menningarmálum, því þeir geta það. Þeir gera það aftur og aftur í þessu plaggi. Þeir skilgreina aftur og aftur en þeir vilja bara ekki láta skjalfesta það. Í ljósi þess sem sagt er hér aftur og aftur, að þau fjárútlát sem þetta kosti menningarstarfsemi í landinu séu óveruleg, skulum við líta aðeins nánar á það. Ég hef að vísu gert það mjög ítarlega í ræðu í 1. umr. en samkvæmt því að góð vísa sé ekki of oft kveðin ætla ég að gera það aftur og enn nákvæmar en ég gerði síðast því að nú hafa borist náttúrlega tölur sem ekki lágu fyrir þá þannig að þá talaði ég meira af tilfinningu en þekkingu, en þá þekkingu þykist ég þó hafa á þeim málum að tilfinning mín hafi verið nokkuð rétt. Vil ég þá fyrst snúa mér að Leikfélagi Reykjavíkur sem hefur gert yfirlit yfir það hvernig VASK - maður getur varla tekið sér þetta í munn, þetta er svo ljótt, VASK - mundi koma út fyrir þeirra starfsemi. Til upplýsingar skal þess getið að hér er notuð sama reikningsaðferð og fjmrn. notar til þess að reikna Þjóðleikhúsið niður í núll og aðra niður í óverulegt. Í núgildandi söluskattskerfi greiðir Leikfélag Reykjavíkur rúma eina milljón í söluskatt, þ.e. af þeim útgjöldum sem þeir hafa af vörum sem þeir borga söluskatt af er söluskatturinn rúm milljón, 1,1 millj. Í VASK-kerfinu er þessi tala svipuð en þar er komin miðasala, sem áður er án skatts og er upp á 74 millj., þar er kominn virðisaukaskattur upp á 6,1 millj. Breytt tekjuþörf Leikfélags Reykjavíkur er því 6 millj. Útgjöld þess voru samtals, samkvæmt söluskattskerfinu, 80,3 millj. en verða með VASK-kerfinu 86,2 millj. Þetta er áætlun og hún er reiknuð með sömu reikningsaðferðum og fjmrn. notar. Hún er auðvitað ekki staðreynd þar sem þetta er áætlun en það sem helst einkennir hana eru ofreiknuð útgjöld og vanreiknuð aðgöngumiðasala til þess að sýna varkárni. Ekki verða því tölurnar hagstæðari, sjálfsagt, þegar raunveruleikinn blasir við. Svo mikið um Leikfélag Reykjavíkur. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rakti nokkuð vel áðan þá aðstöðu sem frjálsir leikhópar mundu komast í og æ verr fellur manni að taka það sér í munn að kalla þá frjálsa leikhópa. Það ætti kannski að fara að skjóta þessu máli til nýyrðanefndar. Nei, hvað heitir nefndin uppi í Háskóla sem býr til nýyrðin? Nú horfi ég á hv. þm. Sverri Hermannsson. Hvað heitir hún aftur? Sem finnur upp nýyrðin? Jæja, það skiptir ekki máli. Þið vitið hvaða nefnd ég meina. Þetta er alla vega svo mikið öfugmæli að kalla þessa hópa frjálsa. Það verður að fara að finna eitthvað betra.  Hvatningin sem þeir fá, þessir frjálsu leikhópar, með þessum lögum er að kosta sem mestu til við sýningar, þ.e. af því fé sem þeir hafa til umráða sem er nú ekki mikið, og launa sem minnst vegna þess að þeir fá endurgreiðslur af þeim útgjöldum sem þeir verða að standa í vegna hráefniskaupa, þ.e. efnis í leikmynd og búninga og annað sem til fellur. Þar geti þeir því náð inn hluta fjárins aftur en ekki með því að greiða laun og er nú ekki úr háum söðli að detta því að í öllum þessum hópum hefur fólk meira og minna unnið launalaust. Hafi það fengið laun hafa það verið einhverjar fáar krónur til málamynda, rétt til þess að sýna lit en ekki laun sem nokkur maður hefur getað lifað af. Ég veit ekki hvort þeir menn sem standa að frv. hafa nokkurn tímann sjálfir staðið í þeim sporum, vegna ástar á vinnu sinni, að ákveða að leggja eigin fjárhag og fjölskyldu sinnar í rúst með því að leyfa sér að vinna að því sem þeim þykir vænt um og sem þeim þykir þörf á launalaust mánuðum og jafnvel árum saman. Þeir ættu kannski að komast í það einu sinni svo að þeir töluðu af meiri skilningi og legðu ekki fram svona plögg sem viska því til hliðar eins og smámáli að leggja skatt á þessa starfsemi. Þarna liggur þó sá vaxtarbroddur sem íslenskt leikhús byggir á. Sá vaxtarbroddur er í áhugamannastarfseminni úti um allt land og hann er í þessum smáhópum þar sem uppeldisstarf fer fram, bæði á áhorfendum og þeim listamönnum sem síðar eiga að standa undir listalífi þessarar þjóðar. Þar fá höfundar að spreyta sig, þar spreyta sig ungir leikarar, leikstjórar, leikmyndateiknarar, tónlistarmenn. Allt þetta skilar sér áfram inn í menningarstarfsemi okkar lands. Það er of mikill fjármagnskostnaður í stórum leikhúsum til þess að taka mikla áhættu og þess vegna er reyndin sú að áhættan er frekar tekin með óreynda hluti og óreynt fólk í þessum litlu leikhópum og í áhugamannafélögum. Ef nú á að drepa þessa starfsemi veit ég ekki hvaðan þið ætlið að taka úrræði til þess að bæta íslensku leikhúsi þann missi. En þau úrræði skuluð þið koma með og koma með þau hérna upp í stólinn og segja okkur frá þeim. Við búum við þá sérstöðu hér á Íslandi að það er almennur áhugi hér á því sem fram fer í lista- og menningarlífi. Það er styrkur þessarar þjóðar og það er líklega eina ástæðan fyrir því að við búum hér í þjóðfélagi sem kallar sig sjálfstætt þjóðfélag að við höfum og byggjum á þessari almennu þátttöku fólks í lífi og starfi þjóðarinnar sem birtist hvað helst í sköpun hennar hvar sem hún fer fram. Ef við ættum nú að láta þessari starfsemi það eina úrræði eftir að hækka aðgöngumiða þá skulum við huga vel að afleiðingunum. Þeir menn sem nú standa fyrir þessari starfsemi geta trútt um talað, þeir vita það nú þegar að það gerist í æ ríkara mæli að fólk snýr frá miðasölu þó það sé þangað komið vegna þess að það treystist ekki til að borga það verð sem nú er upp sett. Það er komið að þeim mörkum að það verður ekki hærra farið. Þetta verður ekki bætt í hækkandi miðaverði nema því einungis að það verði í rauninni tekin upp sú stefna að koma upp menningarlegri stéttaskiptingu í landinu. Að við öpum þá ósiði líka eftir erlendum þjóðum að skipta þjóðinni í hópa eftir efnahag og mismuna fólki þannig með tilliti til þess hverrar menningar það fær notið. Ef sú yrði raunin er það mjög afdrifaríkt og ekki víst hvort aftur verður snúið af þeirri stefnu og spurning er hvort við höfum ekki þegar að hálfu misst af þeirri lest. Næst verður fyrir mér tónlistarstarfsemi. Þar verður dæmið enn verra vegna þess að ekki geta þeir státað að miklum aðföngum. Þegar tónlistarmenn halda konserta, sem er urmull af, byggir það einungis á þeirra eigin vinnuframlagi sem þeir fá sjaldnast greitt en þó er sú eina von, sem þeir eygja í því að fá greitt fyrir þá vinnu, sá aðgangseyrir sem þeir fá á konsertinum. Ef þeir eiga að greiða af því 22% virðisaukaskatt, því þarna kemur sáralítið til frádráttar, við skulum segja 20% til að vera sanngjörn - ef af þessum aðgangseyri þarf að taka 20% eru horfin þau litlu laun sem þetta fólk hefur haft hingað til fyrir þá vinnu. Þá höfum við kannski Sinfóníuhljómsveitina eina og ef við höldum að það nægi skulum við endilega taka þessi skref og þessar ákvarðanir og láta okkur það nægja. En það gildir allt það sama, eins og ég sagði áðan, um stofnanir þjóðfélagsins, þ.e. stærri ríkisstyrktar stofnanir þjóðfélagsins og frjálsa hópa áhugastarfsemi, það sama gildir líka í tónlistinni. Vaxtarbroddarnir eru utan stofnana og hafa alltaf verið og munu alltaf verða og það er ekki sagt stofnunum til hnjóðs og enginn vill þær feigar. Þetta er bara staðreynd sem við verðum að þekkja og ekki síst þeir sem taka ákvarðanir í fjármálum um listastarfsemi þjóðarinnar. Þessar staðreyndir verða þeir að þekkja áður en þeir leggja til svo afdrifaríkar breytingar, eins og hér er, og raunar áður en þeir eru að ákveða á fjárlögum hvað listastarfsemi skuli skammtað. Um ýmsa starfsemi á áhugamanna"basis" gildir í rauninni nákvæmlega það sama og um þessa svokölluðu frjálsu listastarfsemi í landinu. Það er bitamunur en ekki fjár á þeim fjárráðum sem fólk hefur þar á milli handanna. Munurinn liggur fyrst og fremst í að í öðru tilfellinu eru atvinnumenn á ferð en í hinu tilfellinu áhugamenn, en þeir eiga það sameiginlegt að þar er unnið við vond skilyrði og bág kjör. Þeir eiga það líka sameiginlegt að vera sá akur sem sáð er í fræjum sem seinna bera þann ávöxt sem við köllum íslenska list, íslenska menningu. Þá verður hér næst fyrir mér Íslenska óperan. Forráðamenn Íslensku óperunnar hafa látið þau orð falla að komist þessi virðisaukaskattur á þurfi ekkert að orðlengja það meir, þar verði lokað. Ég held að það sé ekkert orðum aukið og nú ætla ég að biðja hæstv. fjmrh. að hlusta því að hann hefur vit og áhuga á tölum. Svo að dæmi sé hér tekið af uppfærslu Íslensku óperunnar á Aidu sl. ár eru hér tölur til upplýsingar: Fyrir aðgöngumiðasölu komu inn 18 millj. kr. Af því þyrfti núna að greiða 4 millj. í virðisaukaskatt. Kostnaður við uppsetningu þessarar sýningar var, með 25% söluskatti, 1,8 millj. kr. Þar af var söluskattur 376 þús. kr. Það ætti að vera auðgert að draga þessi 376 þús. frá 4 millj. Útkoman yrði 3,6 millj. og eitthvað. Þetta er sú gjaldaaukning sem hefði orðið í uppfærslu Íslensku óperunnar á Aidu og það er alveg sama hvernig menn reyna að reikna það fram og til baka. Þetta eru bara einfaldar staðreyndir, svo að menn eru að taka hér ákvörðun um það að leggja Íslensku óperuna niður. Þeir eru ekkert að taka ákvörðun um að sjá til. Þeir eru að taka ákvörðun um að leggja hana niður og hvar er þá grundvöllur fyrir íslenska söngvara sem núna eru kannski hvað fyrst að uppskera eftir áratuga starf kollega sinna sem unnu þar brautryðjendastarf, náðu aldrei þeim árangri að mega starfa sem listamenn, urðu að sjá sér farborða með margvíslegum öðrum hætti? Nú fyrst hafa íslenskir söngvarar verið að eygja þennan möguleika og um leið og það er að verða að einhverju sem orð er á gerandi skal skorið á það með þeim eftirminnilega hætti að það verður að loka. Ekki fleiri orð um það. Næst verður fyrir mér íslensk kvikmyndagerð. Menn hafa þar eðlilega eins og aðrir áhyggjur af þessum virðisaukaskatti. Ég held að þeim hafi ekki borist þessar fregnir fyrr en það seint að þeir náðu ekki að leggja fram neinar tölur. Íslensk kvikmyndagerð hefur hvað mest byggt á innkomu vegna aðgöngumiða. Styrkir hafa verið það óverulegir að það hefur verið vonlaust að ná inn kostnaði nema með verulega góðri aðsókn. Svona 60–80 þús. áhorfendur hefur venjulega íslensk kvikmynd þurft til að standa undir sér og þeir sem hafa á sér tölvu geta kannski slegið á það hvað það gerir. Hvað ætli miðaverðið sé núna? Ætli það væri ekki á íslenskri kvikmynd svona 350–400 kr. og ef einhver vildi bara slá á það hér og nú hvað það kostar í virðisaukaskatti hefðum við þær tölur. Mér hugkvæmdist ekki að gera það áður en ég fór í stólinn. Það er alveg ljóst að þarna hlýtur að vera um verulega útgjaldaaukningu að ræða fyrir þá þar sem þeir byggja, eins og ég segi, að verulega litlum hluta á styrkjum. Eitthvað mundu þeir að vísu fá á móti í endurgreiðslu vegna þess að hráefnið er nokkuð dýrt í þeirri framleiðslu, en eftir stendur það að aðaltekjuöflunarleið þeirra hefur verið aðgöngumiðasala. Um bækur ætla ég ekki að fjölyrða hér og nú vegna þess að það hefur þegar verið gert hér í stólnum og ég er litið fyrir að endurtaka það sem aðrir hafa sagt á undan mér en læt nægja að minna aftur á samanburðinn og það verðmætamat sem felst í undanþágunum til tímarita og læt mönnum eftir að renna í huganum yfir þau tímarit sem menn hafa nefnt sem munu núna vera undanþegin þessum virðisaukaskatti á sama tíma og bækur eiga að bera þennan skatt. Ég get samt ekki stillt mig um að fletta upp í bréfi sem barst frá Rithöfundasambandinu, einfaldlega vegna þess að þar heldur sá maður á penna sem lagið er að segja hlutina á skemmtilegan máta, Sigurður Pálsson, rithöfundur og formaður Rithöfundasamband Íslands, en þar segir hann: "Þegar nú er áformað að sala á blöðum og tímaritum verði undanþegin virðisaukaskatti getum við ekki kallað það neitt annað en eftirminnilegt reginhneyksli." Læt ég hans orð verða lokaorð um hug ráðamanna til íslenskrar bókagerðar. Ótal margt fleira mætti tína til, en nú fer að styttast í það að ég ljúki máli mínu. 

Jú, jú.

Að sjálfsögðu.

Hófleg orðanotkun einkennir skáldskap höfundar.

Eftirminnilegt reginhneyksli? 

Ljóð vega menn.

Ég bið hv. þm. að stilla samtölum í hóf meðan ræðumaður hefur orðið. Hv. 18. þm. Reykv. hefur orðið.

Já, ég þakka hæstv. forseta. Að vísu hef ég ekkert á móti þessum orðaskiptum við hæstv. ráðherra. Ljóð vega menn, sagði hann. Ja, stundum vildi maður að ljóð megnuðu að vega stjórnmálamenn.  Nú skulum við hætta þessu spjalli hér úr ræðustólnum og mun ég senn ljúka máli mínu. Ég hef ábyggilega gleymt einhverju mjög mikilsverðu sem ég ætlaði að segja. Það gefst þá tækifæri til að koma hér upp aftur. Ætla ég þá að ljúka máli mínu á því að leggja fram eða mæla fyrir brtt. sem við kvennalistakonur gerum á þskj. 1140 þar sem við að sjálfsögðu leggjum til að matvara verði undanþegin virðisaukaskattinum og að menningarstarfsemi, m.a. rekstur safna og bókasafna, tónleikahald, óperu- og leiksýningar, svo og gerð og sýningar íslenskra kvikmynda verði undanþegið virðisaukaskatti og í þriðja lagi að útgáfa bóka á íslensku verði undanþegin virðisaukaskatti. Að þessum tillögum samþykktum munum við efalaust íhuga vel að veita frv. stuðning, en að þeim felldum munum við ekki greiða frv. atkvæði.



Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um virðisaukaskatt. Eins og fram kemur í almennum athugasemdum með frv. hefur virðisaukaskattur verið tekinn upp í flestum löndum Vestur-Evrópu. Frakkar voru brautryðjendur á þessu sviði, en það var árið 1955 sem þeir tóku upp nýtt skattkerfi sem byggðist í höfuðdráttum á skatti af virðisauka. 18 árum seinna eða árið 1973 höfðu öll þau lönd er stóðu að stofnun Evrópubandalagsins tekið upp virðisaukaskattskerfi. Auk þess hafa mörg önnur lönd tekið upp þetta skattkerfi. Framkvæmd við skattheimtuna er þó mjög mismunandi í hinum ýmsu löndum og er skatthlutfallið breytilegt frá einu landi til annars og skattþrepin mismunandi mörg eða frá einu upp í sex. Nú eru uppi umræður um samræmingu löggjafar um virðisaukaskatt á Norðurlöndum. Þá er það athyglisvert að af öllum þeim þjóðum sem tekið hafa upp virðisaukaskattskerfi hefur engin þjóð snúið frá því kerfi og verður að telja það meðmæli með kerfinu. Að mínu mati eru gallar núverandi söluskattskerfis augljósir, enda hefur rækilega verið á þá bent. Hins ber þó að gæta að framkvæmd þess kerfis hefur verið mjög ódýr og skattskyldir aðilar tiltölulega mjög fáir miðað við heildarinnheimtu. Hins vegar er greinilegt að söluskatturinn mismunar atvinnugreinum. T.d. er það eingöngu fiskiðnaður og annar samkeppnisiðnaður sem nýtur undanþágu frá söluskatti í dag og þá að mestu leyti á vélar og tæki. Í þessum greinum er líka um allverulega uppsöfnun skattsins að ræða sem endurgreiddur er samkvæmt reglum þar að lútandi. Það er augljóst að með upptöku virðisaukaskattskerfis mun framleiðslu- og atvinnugreinum ekki verða mismunað og er þetta einn af kostum virðisaukaskattskerfisins. Þetta á því eftir að bæta samkeppnisstöðu allra atvinnugreina, hvort heldur um er að ræða innanlandsmarkað eða útflutningsgreinar. Hins vegar má spyrja sjálfan sig hvort núverandi söluskattskerfi hafi verið að fullu reynt, þ.e. hvort ekki leynast leiðir til að betrumbæta það. Um það vil ég þó ekki fjölyrða en tel að svo gæti hugsanlega verið. Þó ber að hafa það í huga að allar helstu viðskiptaþjóðir okkar búa við virðisaukaskattskerfi sem þýðir einfaldlega að við erum ekki samkeppnishæfir. Við keppum ekki á jafnréttisgrundvelli eins og málum er komið í dag. Ég álít að það geti skipt sköpum fyrir utanríkisviðskipti okkar, hvort heldur um er að ræða inn- eða útflutning, að komið verði á virðisaukaskattskerfi þar sem það er mjög stór liður í því að gera okkur samkeppnishæfa. Í athugasemdum með frv. er sagt að í VASK sé innbyggt öryggi og að undandráttur ætti að minnka. Þarna eru settar fram fullyrðingar sem getur reynst erfitt að standa undir. Enda er það reynsla víðast hvar annars staðar að undanskotum fer síst fækkandi í virðisaukaskattskerfi. Hvað varðar starfsmannafjölda gerir frv. ráð fyrir töluverðri fjölgun starfsmanna vegna kerfisins. Það kom berlega í ljós þegar Englendingar tóku upp virðisaukaskattskerfi að fjölgun starfsmanna vegna kerfisins var hreint ótrúleg og skipti þúsundum starfsmanna. Ég er smeykur um að hlutfallslega verði það sama uppi á teningnum hér ef fyllsta eftirlits á að gæta. Það er mín skoðun að við eigum að hafa í virðisaukaskattskerfinu tvö skattþrep, þ.e. eitt þrep á matvöru og helstu nauðsynjavöru heimilanna. Það þrep gæti verið allt að 6%, síðan háþrep sem þó mætti ekki vera hærra en 22%. Ég tel það afar brýnt, og það er reyndar forsenda fyrir því að ég greiði frv. atkvæði mitt, að inn í það komi ákvæði um tvö skattþrep á þeim nótum sem ég var að gera grein fyrir. Það er alveg ljóst að verði ekki tekin ákvörðun um tvö skattþrep nú í upphafi verður það aldrei gert. Nægir að vísa til reynslu Dana í því efni sem nú hafa ekki ráð á því að innleiða lægra skattþrep. Herra forseti. Ég hef nú farið örfáum almennum orðum um frv. en vendi kvæði mínu í kross og fer nánar í nokkrar greinar frv. Um 2. gr. þarf svo sem ekki að hafa mörg orð. Ég vil þó gjarnan að hæstv. fjmrh. skilgreini fyrir þingheimi 12. lið greinarinnar, 2. gr., þar sem segir, með leyfi forseta: "Starfsemi rithöfunda og tónskálda við samningu hugverka og sambærileg liststarfsemi." Þarna væri gaman og athyglisvert að fá skilgreininguna á því hvað sambærileg liststarfsemi er. Í 12. gr. stendur að fjmrh. geti kveðið svo á að endurgreiða megi virðisaukaskatt af vörum sem erlendir ferðamenn kaupa hérlendis og hafa með sér er þeir hverfa úr landi enda séu uppfyllt þau skilyrði sem fjmrh. telur nauðsynleg. Þetta á alls ekki að vera heimildarákvæði. Þetta á að vera skylda, alla vega fyrir öll vörukaup frá einum og sama aðila sem kosta meira en einhverja ákveðna krónutölu. Það er öruggt að tekjur af innkaupum erlendra ferðamanna mundu stóraukast ef þessu yrði komið á. Verslunin í landinu hefur margsinnis farið fram á að slíkar reglur yrðu settar og henni hafa verið gefin fyrirheit um að slíkt yrði gert. Þá vil ég gera athugasemdir við 9. lið 12. gr. þar sem undanskilja á sölu dagblaða og sambærilegra landsmála- og héraðsfréttablaða. Það er eðlilegra að mínu mati að undanþágur verði sem fæstar í lögum þessum og er hér stigið vafasamt spor sem gæti orðið fordæmi fyrir frekari undanþágum í framtíðinni. Þarna kysi ég frekar að styrkja þessi og viðlíka blöð með beinum hætti úr ríkissjóði. Í 13. gr. hefur verið valin sú leið að nota svokallaða reikningsaðferð við uppgjör skattskyldrar veltu í stað svokallaðrar greiðsluaðferðar. Þetta felur í sér skilyrðislausa reglu um að VASK skuli greiða af öllum skrifuðum reikningum á tímabilinu óháð því hvort greiðsla hefur komið fyrir vöruna eða þjónustuna eða ekki. Hér tel ég vel athugandi að bjóða mætti upp á val á milli uppgjörsaðferða og væri fróðlegt að fá álit ráðherrans á því. Við 14. gr. hef ég leyft mér að flytja svohljóðandi brtt. með leyfi forseta: "Greinin orðist svo: Virðisaukaskattur skal lagður á með tveimur mismunandi skattþrepum og skulu þau ákveðin í fjárlögum ár hvert. Hið lægra virðisaukaskattsþrep, sem ekki má vera hærra en 6%, skal notað við álagningu á matvæli og aðrar helstu nauðsynjavörur heimilanna samkvæmt nánari skilgreiningu í reglugerð. Allar aðrar vörur og þjónusta, svo og annað sem er virðisaukaskattsskylt samkvæmt lögum þessum, skal bera skatt samkvæmt hærra þrepinu sem ekki má vera hærri en 22%." Hér er gerð heiðarleg tilraun til þess að bjarga andliti ríkisstjórnarinnar með því að lina þær þjáningar sem matarskatturinn veldur. Þessar álögur hafa komið mjög þungt niður á þeim sem síst skyldi og þá alveg sérstaklega hinum almenna launþega, barnmörgum fjölskyldum, öldruðum og þeim sem minna mega sín. Því gæti samþykkt þessarar brtt. lengt lífdaga ríkisstjórnarinnar örlítið. Við 20. gr. hef ég lagt fram brtt. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Við 20. gr. Orðin "fyrir fram" í 3. málsl. 1. mgr. falli brott." Hér er um að ræða að samkvæmt greininni, eins og hún er í frv., er gert ráð fyrir að reikningseyðublöð skuli vera fyrir fram tölusett í samfelldri töluröð. Á tímum tölvutækni er fráleitt að meina aðilum að notfæra sér þá möguleika á hagræðingu sem felst í notkun tölva. Í 24. gr. er gert ráð fyrir að gjalddagi VASK verði fimmti dagur annars mánaðar eftir uppgjörstímabil og verði því gjalddagi færður fram um tíu daga og þannig færður fram yfir uppgjörsdaga greiðslukortafyrirtækjanna. Þessu ber að fagna sérstaklega því þetta er til mikilla hagsbóta fyrir uppgjörsaðila. Þá ber einnig að fagna ákvæði til bráðabirgða nr. IV þar sem gert er ráð fyrir að fjmrh. geti á sama hátt ákveðið eindaga söluskatts í núgildandi kerfi og skora ég á hæstv. fjmrh. að beita þessu heimildarákvæði ekki seinna en strax. Inn í 27. gr. hefði verið gaman að fá heimildarákvæði þess eðlis að uppgjörsaðili gæti fengið að greiða fyrirframáætlaða upphæð VASK ef hann af gildum ástæðum getur ekki verið til staðar er uppgjör á að eiga sér stað. Hér gæti t.d. verið um að ræða ferðalög eða veikindi. Því kæmu slík heimildarákvæði sér vel undir slíkum kringumstæðum. Við gætum hugsað okkur aðila sem fer í 5–6 vikna ferðalag eða þarf að leggjast á sjúkrahús rétt fyrir mánaðamót sem skattauppgjör miðast við. Hann getur ekki endanlega gert upp þessa tvo mánuði og er ekki kominn til baka þegar komið er að eindaga skattsins. Því væri þægilegt fyrir þennan aðila að hafa heimild til að greiða inn áætlaðan VASK sem síðan yrði að gera upp að fullu við næsta uppgjörstímabil, hvort sem um inneign eða skuld væri að ræða. Í 34. gr. er sagt að fjmrh. geti ákveðið að ákvæði 109. gr. tollalaga, nr. 55/1987, um greiðslufrest aðflutningsgjalda af innfluttum vörum, skuli gilda með sama hætti um greiðslu virðisaukaskatts við innflutning. Hér er enn eitt óþolandi heimildarákvæðið á ferðinni. Hér ætti þetta að vera skylduákvæði, þ.e. að fyrirtæki geti valið hvort þau nýta sér heimild um greiðslufrest eða ekki. Eina skilyrðið ætti að vera að viðkomandi fyrirtæki setti tryggingar, t.d. bankaábyrgð, fyrir upphæðunum. Í grg. um 109. gr. með frv. til tollalaga, nr. 55/1987, er einnig við það miðað að þeim innflytjendum verði fyrst veitt heimild til innflutnings með greiðslufresti sem fluttu inn vöru fyrir 124 millj. eða meira á árinu 1985. Ef sú eða svipuð tala á að gilda fyrir heimild á greiðslufresti á virðisaukaskatti er bersýnilegt að hér á aðeins að leyfa stærstu aðilum eins og SÍS, Byko, Hagkaup og fleirum að notfæra sér þessa greiðslufresti. Í sambandi við þetta atriði, svo og 37. gr. sem kveður á um að virðisaukaskattur af innflutningi skuli innheimtur með aðflutningsgjöldum, mætti svo sem einnig velta því fyrir sér hvort nauðsynlegt sé að innheimta virðisaukaskattinn í tolli, hvort ekki sé nægjanlegt að taka virðisaukaskattinn á fyrsta stigi þar á eftir, hvort sem það nefnist iðnfyrirtæki, heildsala eða smásala sem flytur vöruna inn. Með því mætti minnka líkur á því að vaxtakostnaður innflytjenda vegna fjárbindinga í virðisaukaskattinum fari út í verðlagið og hækki verðlag til neytenda. Herra forseti. Mig langar að fara yfir nokkrar af þeim umsögnum sem hv. fjh.- og viðskn. bárust, en þar er ég áheyrnarfulltrúi. Það má kannski segja að langflestir sem þar komu til viðtals hafi lýst sig fylgjandi frv. að því tilskildu að tillit væri tekið til þeirra óska. Með leyfi forseta les ég bréf er Samband ísl. hitaveitna sendi hv. fjh.- og viðskn. Ed., en það er eftirfarandi: "Vegna frv. til laga um virðisaukaskatt óskar Stjórn Sambands ísl. hitaveitna eftir að koma eftirfarandi atriðum á framfæri: 1. Samkvæmt frv. leggst 22% skattur á alla húshitun en hún hefur verið skattfrjáls. Í sjálfu frv. er ekki gert ráð fyrir neinum frávikum eða aðgerðum vegna skattsins. Skatturinn mun mismuna fólki mjög verulega verði ekki að gert vegna þess hve mikill munur er á húshitunarkostnaði í landinu. Ekki er fjarri lagi að áætla að skatturinn geti orðið á bilinu 4–12 þús. kr. á fjölskyldu á ári allt eftir búsetu. Hér er miðað við fremur lítið íbúðarhús. Ef það er vilji löggjafans að áhrifum þessarar skattheimtu verði eytt verður að telja eðlilegt að það komi fram í lögunum sjálfum og þá einnig með hvaða hætti það skuli gert. 2. Í skýringum með frv. kemur fram að ætlunin sé að eyða áhrifum skattsins á húshitunarkostnað. Þar er ýmist talað um að skatturinn verði endurgreiddur eða niðurgreiddur. Á þessu tvennu er grundvallarmunur. Endurgreiðsla getur sem best farið fram við skil á skattinum og krefst því ekki fjármagnstilfærslna með tilheyrandi vaxtakostnaði. Niðurgreiðslur þurfa að fara yfir fjárlög á hverju ári og verða því vafalítið erfiðar í framkvæmd. Niðurgreiðslur hafa líka tilhneigingu til að rýrna með tímanum. Inn í frv. þurfa að koma reglur um hvernig endurgreiðsla á skattinum fari fram. Samkvæmt skýringum með frv. er hér um að ræða nærri 1 milljarð kr. Það þurfa að liggja fyrir greinargóðar reglur um það hvernig skuli fara með þessa miklu peninga. 3. Þær endanlegu niðurgreiðslur sem rætt er um í skýringum eiga að ná til húshitunar án þess að það sé nánar skýrt. Skv. því sem komið hefur fram annars staðar mun hér eingöngu vera átt við íbúðarhúsnæði. Nú er það svo með hitaveitur að gjaldskrár eru mjög einfaldar og taxtar fáir. Það er því algengt að ólíkir aðilar kaupi vatn með sama mæli og skipti síðan kostnaði innbyrðis, enda hitakerfið oft sameiginlegt. Búast má við að fram komi mörg álitamál af þessum sökum. 4. Hverjir þurfa að borga virðisaukaskatt af hitaorku? Áhrifunum vegna íbúðarhúsnæðis á að eyða, sbr. skýringar. Atvinnulífið ber ekki skattinn því hann fer þar inn og út. Þeir sem eftir sitja eru undanþáguaðilar sem taldir eru upp í 2. gr. frv. Sveitarfélögin í landinu virðast lenda verst í skattinum. Sveitarfélögin eru yfirleitt stærstu einföldu orkukaupendur hitaveitnanna. Hitaveita Reykjavíkur telur að opinberir aðilar séu með 10–15% af heildarsölu veitunnar. Það samsvarar 40–60 millj. kr. í virðisaukaskatt á ári. Hjá Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar er áætlað að Akranes muni þurfa að borga um 2 millj. á ári og Borgarnes um 700–800 þús. kr. Þetta er nýr skattur á sveitarfélögin. Með virðisaukaskatti á sölu hitaveitna leggst skattur á vöru sem hefur verið undanþegin skatti. Það skiptir miklu hvernig til tekst. Stjórn Sambands ísl. hitaveitna leggur á það mikla áherslu að við samþykkt laganna liggi fyrir hvernig með þessi mál skuli farið. Stjórn SÍH óskar eftir að fá að vera með í ráðum við mótun þeirra reglna sem setja þarf og fá að fylgjast með framvindu málsins." Hér er hæpið að tala um innlegg í baráttuna fyrir jöfnun orkukostnaðar í landinu. Lausn þessa máls, eins og nánast allra þeirra vafamála er upp hafa komið, er vísað til milliþinganefndar sem fjalla á um ein 18 ágreiningsefni. Þá vil ég fá að lesa bréf frá Meistara- og verktakasambandi byggingarmanna, en það hljóðar svo, með leyfi forseta: "Ljóst er að virðisaukaskattur verður verulega íþyngjandi fyrir byggingariðnaðinn, ekki hvað síst vegna þeirrar auknu vinnu sem leggst á þá mörgu aðila sem starfa við þennan iðnað. Þrátt fyrir það gerum við okkur ljóst að virðisaukaskattur verði lagður á og því er nauðsynlegt að allar reglur sem settar verða vegna byggingariðnaðar verði sem skýrastar og einfaldastar. Í þeim þarf t.d. að koma fram hvernig fara skuli með vinnu vegna nýbyggingar, viðhalds, húsa, eigin vinnu húseigenda o.fl. Sérstaklega þarf að hafa í huga að þær reglur, sem settar verða, auki ekki á svarta atvinnustarfsemi. Við nefnum hér á eftir nokkur dæmi sem vert væri að skoða nánar: 1. Leggja niður sem allra mest af beinum sköttum sem nú gilda, svo sem launaskatt, vörugjald og aðra skatta og gjöld sem á byggingariðnaði hvíla. 2. Ef til endurgreiðslu kemur yrði hún einungis gerð á móti framlögðum reikningum með álögðum virðisaukaskatti. Gerð yrði sú krafa að þessir reikningar yrðu dagsettir og númeraðir eins og eðlileg reikningsskil gerðu ráð fyrir. Hugsanlegt væri að setja eitthvert hámark krónutölu pr. fermetra upp að ákveðnu stærðarmarki byggingar." Við lestur athugasemda með frv. kemur ýmislegt í ljós. Nú fer maður t.d. að skilja af hverju það var svona erfitt að fá stjórnarsinna til að falla frá álagningu vörugjaldsins á ýmsa vöruflokka um sl. áramót. Nú er nefnilega talað um að ein leiðin sem til álita komi til að vega upp á móti hækkun byggingarkostnaðar íbúðarhúsnæðis sé að fella niður 171/2%- vörugjaldið af ýmsum byggingarvörum, eins og t.d. steypustyrktarjárni og raflagnaefni. Nú er orðið augljóst hvers vegna það var svo erfitt að fá stjórnarflokkana til að falla frá vörugjaldinu um sl. áramót. Það átti frá upphafi að nota það til þess að koma virðisaukaskattinum í gegn. Ég mundi svo sem fagna því ef vörugjaldið yrði fellt niður af þessum vörum, en það þyrfti þá um leið að athuga hvort ekki væri rétt að fella niður um leið vörugjald af fleiri vörutegundum. Það eru enn nokkrir vöruflokkar fyrir utan iðnaðarvörur, eins og gosdrykkir og sælgæti, sem bera þetta vörugjald. Það mætti alveg eins nota tækifærið og fella niður vörugjaldið af hreinlætistækjum og stærri heimilistækjum og ýmsum öðrum tækjum sem heimilin í landinu nota. Á fund fjh.- og viðskn. komu einnig fulltrúar Landssambands veiðifélaga og lýstu þeir áhyggjum sínum vegna fyrirhugaðrar skattlagningar á hlunnindi þau sem veiðiréttur er. Bentu þeir m.a. á að slík hlunnindi væru undanþegin slíkri skattlagningu í Finnlandi og Noregi. Töldu þeir að þetta mundi veikja eða jafnvel eyða byggð mjög víða þar sem veiðihlunnindi ráða úrslitum um búsetu á mörgum jörðum. Hér er um mjög brýnt hagsmuna- og byggðamál að ræða og því hvet ég þá milliþinganefnd, er mun yfirfara frv., til að gefa þessu máli gaum. Í sama streng tóku fulltrúar frá Stéttarsambandi bænda. Það var einnig skoðun þeirra að í kerfinu skyldu vera tvö skattþrep. Það var reyndar skoðun allra fulltrúa launþegasamtaka sem á fund nefndarinnar komu. Er því mjög nauðsynlegt að þetta atriði nái athygli milliþinganefndarmanna. Fjölmargar aðrar umsagnir fengust, eins og t.d. hjá Landssambandi iðnaðarmanna, Samtökum útgefenda tímarita, Félagi ísl. iðnrekenda o.fl. o.fl., og ætla ég ekki að eyða tíma þingsins í að fara nánar út í það. Herra forseti. Ég verð að segja eins og er að þau vinnubrögð sem höfð eru í frammi við framlagningu þessa frv. eru fyrir neðan allar hellur og þinginu til háborinnar skammar. Hér er um það stórt mál og mikilvægt að ræða að það hlýtur að vera heimting þingsins og reyndar þjóðarinnar allrar að til verksins sé ekki kastað höndum eins og hér virðist gert. Á síðustu dögum þingsins á að keyra frv. í gegn. Hér er kastað á borð okkar óútfylltum víxli og okkur sagt að skrifa upp á. Stjórnarliðar munu síðan í rólegheitum reyna að fylla víxilinn út í sumar. Svona vinnubrögð eru ámælisverð. Skipa á nefnd til að fylla víxilinn út; nefnd sem stjórnarandstæðingar eiga ekki ekki aðild að. Ég fæ ekki séð að nokkur ástæða sé til að samþykkja frv. í þeirri mynd sem það liggur fyrir og hvet því til þess að það verði dregið til baka og milliþinganefndin fullvinni frv. skv. þeim ábendingum sem þegar hafa komið fram og leggi það síðan fyrir þingið á fyrstu dögum þess næsta haust. Í megindráttum er ég fylgjandi virðisaukaskattskerfi en get þó ekki greitt frv. atkvæði mitt nema inn í það verði tekin tvö skattþrep, eins og brtt. okkar borgaraflokksmanna gerir ráð fyrir. Ég vil gjarnan minna þingheim á gagnrýni hæstv. fjmrh. á virðisaukaskattsfrv. sem rætt var í Nd. þann 10. des. 1986, en þar sagði hann, með leyfi forseta, um tillögu þess efnis að leggja á 24% virðisaukaskatt: "Við erum ekki til viðræðu um að taka upp virðisaukaskatt sem er svona hrikalega hár." En aðeins seinna í ræðunni, með leyfi forseta, sagði hann: "Jafnframt er það mjög gagnrýnisvert að ekki skuli fylgja nánari úttekt, á tölulegum grundvelli, um hvaða áhrif upptaka virðisaukaskattsins hefði á þær atvinnugreinar sem hafa verið undanþegnar söluskatti. Þau áhrif geta komið fram í mjög mismunandi mæli og það er auðvitað alveg óhjákvæmilegt að skoða það, atvinnugrein fyrir atvinnugrein." Nú spyr ég hæstv. fjmrh.: Þar sem 24% þóttu hrikalega hátt hlutfall fyrir rúmu ári síðan og að hans mati hvatti til skattsvika, hver er þá túlkun hans á 22% í dag? Hvað metur hann þennan 2% mun mikils og í öðru lagi, hvers vegna fylgja ekki frv. þær athuganir sem hann taldi nauðsynlegt að gerðar yrðu á hinum ýmsu atvinnugreinum? Hæstv. forseti. Ég tel að virðisaukaskattskerfið hafi ótvíræða kosti fram yfir núgildandi söluskattskerfi, þó að kerfið hafi einnig sína ókosti. En þegar á heildina er litið eru þeir færri og kostirnir allverulega fleiri. Af fyrrgreindum ástæðum get ég ekki samþykkt frv. óbreytt.



Herra forseti. Til mín hefur verið beint örfáum fsp. í tilefni af afgreiðslu þessa máls. Hv. 6. þm. Norðurl. e. spurðist fyrir um hvernig farið yrði með birgðahald, lager, einkum samvinnufyrirtækja, þegar þar að kæmi að kerfisbreytingin ætti sér stað. Svarið er á þá leið að ekki er sérstakra ráðstafana þörf af því tilefni, einfaldlega vegna þess að útskatturinn er ekki greiddur nema við uppgjör eftir sölu en til frádráttar kemur innskatturinn af áfangakostnaði þannig að það veldur ekki sérstökum vandræðum. Hv. 5. þm. Vesturl. beindi til mín nokkrum fsp. Í fyrsta lagi hvort ég gæti gefið nánari skilgreiningu á því hvað væri starfsemi rithöfunda, annarra en skapandi listamanna, og sambærileg starfsemi. Ég held að það væri ekki neinum til upplýsingar að ég svaraði því hér og nú. Það er eitt af þeim verkefnum sem bíða milliþinganefndar og frekari vinnslu sem eðlilegt er. Það ber að kveða á um nánar í reglugerð. Spurst var fyrir um endurgreiðslu til ferðamanna og vakin athygli á því að það ætti að verða að lagaskyldu. Það mál er vel á veg komið í undirbúningi. Hv. þm. lýsti þeirri skoðun sinni að hann væri því fylgjandi að undanþágum væri haldið í algeru lágmarki, þær yrðu sem fæstar. Ég er algerlega sammála því sjónarmiði hv. þm., sem ætti nú ekki að koma á óvart. Í upphaflegri gerð frv. var það þannig, enda meginhluti umræðunnar í dag einmitt álitamál sem vakna upp við afleiðingar þess að kveða á um einhverja undanþágu. Hér ræður hins vegar ekki vilji fjmrh. eins, hér er um að ræða málamiðlun. Að því er varðar spurninguna um val milli uppgjörsleiða, þá finnst mér það fyllilega koma til álita. Að því er varðar spurningar um fyrir fram tölusett reikningseyðublöð væri ég, þrátt fyrir innreið tölvualdar, þeirrar skoðunar að það sé sjálfsagt öryggisatriði að hafa það svo. Að því er varðar greiðslufrestina tel ég skynsamlegt að hafa það, a.m.k. fyrst í stað meðan reynsla er að skapast, í formi heimildarákvæða. Eitt af verkefnum milliþinganefndarinnar er að fjalla nánar um útfærslu á þeirri ákvörðun að halda húshitunarkostnaði óbreyttum, en þar er ekki verið að hugsa um niðurgreiðslur heldur endurgreiðslur á heildsölustigi. Að því er varðar fullyrðingar sveitarfélaga um að þau fari illa út úr því, þá hef ég um það ákveðnar efasemdir, en það mál mun verða skoðað betur. Að því er varðar athugasemdir Verktakasambandsins er hugmyndin sú að endurgreiðsla byggist á framlagningu reikninga og að hún verði miðuð við ákveðna upphæð á fermetra upp að ákveðnum stærðarmörkum. Að því er varðar ábendingar um aðgerðir til lækkunar byggingarkostnaðar, þá er það rétt til getið hjá hv. þm. að það kemur fyllilega til greina að létta einhverjum gjöldum af til þess að tryggja þá framkvæmd. Að því er varðar fsp. til mín um hvers vegna fylgi ekki með frv. ítarlegri greinargerðir um breytingar á rekstrarafkomu einstakra atvinnugreina, þá er svarið að fyrri hluti skattkerfisbreytingarinnar, sem þegar er kominn í framkvæmd, veldur því að á því er nú miklu minni þörf en áður. Þá voru stórar veigamiklar atvinnugreinar með undanþágum. Nú er munurinn orðinn svo lítill að breikkun skattstofnsins nemur aðeins 3%, þannig að þessi röskun að því er varðar verðlagsáhrif og afkomu er miklum mun minni en þá. Að öðru leyti byggðust röksemdafærslur mínar gegn því frv., sem þá var lagt fram í des. 1986, fyrst og fremst á tvennu. Í fyrsta lagi því að prósentan væri of há. Hún er núna þremur prósentustigum lægri og væri enn lægri ef ekki hefði verið við að fást vaxandi hallarekstur á ríkissjóði á þeim tíma sem liðinn er síðan. Í annan stað að hliðarráðstafanir voru þá kynntar eingöngu í formi niðurgreiðslu á landbúnaðarvöruverði. Nú hefur því verið gerbreytt þannig að þessum gagnrýnisatriðum hefur þegar verið svarað. Að öðru leyti kom það fram í ræðu minni þá, með vísan til stefnuyfirlýsingar Alþfl. á undanförnum hálfum öðrum áratug, að Alþfl. hefur verið fylgjandi virðisaukaskatti í stað söluskatts af grundvallarástæðum og er ég að því leyti sammála hv. þm. Herra forseti. Ég ætla ekki í lok þessarar umræðu að endurtaka í n-ta sinn röksemdir sem ég hef áður flutt hér úr þessum ræðustól um skattkerfisbreytinguna. Um það sem hv. stjórnarandstæðingar tönglast enn á og kalla matarskatt og slíta úr samhengi við aðra þætti skattkerfisbreytingarinnar. Vangaveltur hafa verið um hvort virðisaukaskattur veldur auknu skrifræði, gerir meiri kröfur um bókhald, kallar á fjölgun starfsmanna við framkvæmd skattsins, leiðir til aukins kostnaðar, hvort hann dugir betur en núverandi söluskattskerfi að tryggja bætt skattskil, hvort við það verði staðið að tryggja að áhrif skattsins leiði ekki til hækkunar á byggingarkostnaði eða vegna húshitunar. Þetta eru allt saman mál sem búið er að fara yfir í þaula við fyrri umræðu málsins. Umsagnir um málið leiða í ljós tvö meginatriði: 1. Að talsmenn helstu atvinnuvega á Íslandi eru jákvæðir gagnvart virðisaukaskatti. Þeir gera sér kannski betur grein fyrir því en aðrir að upptaka virðisaukaskatts í stað söluskatts gerbreytir samkeppnishæfni íslenskra atvinnuvega til hins betra, hvort heldur er á erlendum mörkuðum eða á heimamarkaði. 2. Meginatriði þessa máls að er að upptaka virðisaukaskatts með 22% álagningarstigi leiðir til lækkunar vöruverðs í samanburði við núverandi skattkerfi. Fyrir því eru tvær ástæður: Í fyrsta lagi lækkun prósentunnar sjálfrar og í annan stað niðurfelling þeirra uppsöfnunaráhrifa í vöruverði sem söluskattskerfið hefur valdið og menn hafa metið á bilinu 2–6%. Þetta eru meginatriði málsins. Það er full ástæða til að staldra við umræðuna um undanþágur eða ekki undanþágur og að lokum ástæða til að segja fáein orð um málsmeðferðina. Þeir sem hafa kynnt sér virðisaukaskattskerfið vita að eðli þess kerfis er að það er þeim mun betra sem undanþágur eru færri. Upptaka einnar undanþágu kallar á aðra. Við höfum gott dæmi um það hér. Sú staðreynd að af pólitískum ástæðum var fallist á undanþágur vegna dagblaða kallaði óðar á aðrar undanþágukröfur. Fram hafa verið settar harðar kröfur um undanþágur vegna tímarita, undanþágur vegna bóka o.s.frv. Þetta eru grundvallaratriði sem við erum að fjalla um þegar við erum að ræða um skattskyldu í kerfinu eða undanþágur, t.d. vegna margvíslegrar menningarstarfsemi. Ég skil ákaflega vel áhyggjur þess fólks sem vinnur fórnfúst starf, þiggur oft lítil laun, vinnur oft sjálfboðaliðastarf í þágu íslenskrar menningar. Ég geri alls ekkert lítið úr þeim áhyggjum, fjarri sé mér að gera það. Hins vegar bið ég þá sem hafa af þessu áhyggjur að velta málinu fyrir sér í samhengi. Og það er þetta: Ef fallist verður á óskir manna um að skilgreina menningarstarfsemi sem slíka, hvort heldur er leiksýningar, tónleikar eða önnur listastarfsemi, og undanþiggja hana skattskyldu, ef af þeirri undanþágu leiðir að allt samkomuhald, allur skemmtanaiðnaður nái þeim vilja sínum framgengt að verða undanþeginn líka hvort sem mönnum líkar betur eða verr, þá tel ég að það sé verr af stað farið en heima setið. Það teldi ég afar slæmt. Ef við ræðum um fjármuni þá eru auðvitað mestu fjármunirnir í þessari starfsemi í skemmtanaiðnaðinum. Og það eru engin haldbær frambærileg rök fyrir því að undanþiggja þann "bransa". Þess vegna segi ég: Ef veiting undanþágu að því er varðar tiltekna menningarstarfsemi leiðir til þess við afgreiðslu á Alþingi að undanþágurnar verði gerðar algildar fyrir allan skemmtana- og tómstundaiðnað þá held ég að það væri verra og þar á meðal verra fyrir íslenska menningarstarfsemi. Að því er varðar síðan menningarstarfsemina hefur það komið fram, án þess að ég hirði um að fara hér í þessum ræðustól í einstök dæmi, að það er ástæðulaust að hafa áhyggjur af fjárhag þeirra stofnana sem við menningarstarfsemi fást og eru á vegum opinberra aðila. Áhrifin eru hverfandi til eða frá og þess eðlis að það er auðvelt viðfangs að tryggja afkomu þeirra. Ástæðan fyrir því að milliþinganefnd er falið að skoða þetta mál betur varðar fyrst og fremst afkomu einstakra frjálsra menningarhópa hvort heldur það lýtur að áhugamannaleikhúsum, tónlistarstarfsemi, starfsemi kóra eða annað af því tagi upp að telja. Það er hægt þegar um slíka starfsemi er að ræða, sem ekki verður vegin á kvarða atvinnustarfsemi og augljóslega er ekki í neinu ábataskyni og í okkar litla þjóðfélagi flokkast kannski fremur undir sjálfboðaliðastarf, að undangenginni rækilegri vinnu að skilgreina þá starfsemi á undanþágusviði án þess að það raski kerfinu eða kalli á fjölda annarra undanþága. Að þessu verður unnið. Meginatriðið er þetta: Að ásakanir um menningarfjandskap, löngun stjórnvalda til þess að leggja íslenska menningu í rúst, ásakanir um vilja þeirra sem aðhyllast þetta skattkerfi um það að vilja leggja stein í götu eða jafnvel eyðileggja með öllu starfsgrundvöll Óperunnar eða eitthvað þess háttar, ég bið menn nú bara ósköp einfaldlega að spara sér svo stór orð. Ég held alla vega að ljóðskáld ættu ekki að nota svo stór orð. Auðvitað vakir ekkert slíkt fyrir mönnum. Auðvitað er það á hreinu að þessi skattkerfisbreyting er ekki sett fram til þess að vega að íslenskri menningu. Og það liggur ljóst fyrir að hagur hennar - það verður tryggt, a.m.k. á meðan sá sem hér er í ræðustól er fjmrh. og hefur áhrif, það verður tryggt að eftir þessa breytingu verður hennar hagur ekki verri en áður. Þar skiptir auðvitað sköpum hvort menn ætla að ganga svo hart fram í undanþáguásókninni að undanþiggja skemmtanaiðnaðinn. Ég hika ekkert við að lýsa þeirri persónulegu skoðun minni að það væri eðlilegt að hafa kerfið undanþágulaust og nýta þá fjármuni t.d. sem fást í sameiginlega sjóði af skemmtanaiðnaðinum til þess að verja því fé með skipulegum hætti og í samræmi við yfirlýst markmið stjórnvalda til að hlúa að menningargróðri í landinu. Þá stefnu vildi ég gjarnan styðja. Ég nenni nú ekki að lengja þessa umræðu með því að beina þeirri spurningu til þeirra sem hvað helst gerast talsmenn undanþágufargansins, en þeir ættu nú að manna sig upp í að svara henni, hvar þeir mundu finna þá 6,2 milljarða kr. sem þeir segja að hafi verið lagðir á lítilmagna í þjóðfélaginu í formi matarskatts, og er að vísu rangt hjá þeim, hvar þeir mundu finna þá fjármuni sem þeir þurfa á að halda við næstu fjárlagagerð til þess að leggja fram fé til að stuðla betur að og standa betur við bakið á íslenskri menningarstarfsemi, hvort heldur það er leiklist, tónlist, myndlist eða hvað sem er. Staðreyndin er auðvitað sú að þeir menn sem þannig tala mundu sjálfir standa frammi fyrir því ef þeir ættu að bera ábyrgð að þeir hefðu ekki fjármuni afgangs. Hvorki til þess að styðja við bakið á íslenskri menningu né heldur til þess að stuðla yfirleitt að uppbyggingu í landinu, t.d. í þágu landsbyggðarinnar eða að verklegum framkvæmdum sem tillögur eru uppi um og allir góðir menn vilja styðja. Ég ber ákaflega takmarkaða virðingu fyrir svona hræsni. Ekki síst þegar það liggur ljóst fyrir að sömu aðilar hafa engar haldbærar tillögur uppi um aðra skattlagningu. Menn segja: Stóreignaskattur, meina ekkert með því. Það eru þrjú stig af eignarsköttum í landinu. Stóreignaskattur mundi undir engum kringumstæðum skila þeim peningum sem hér er um að ræða. Menn tala um nauðsyn þess að setja lög um skattlagningu fjármagns- og eignatekna. Það þarfnast mikils undirbúnings. Um það er ákvæði í stjórnarsáttmála að að því skuli stefnt. Að því er unnið og frv. verður að sjálfsögðu lagt fyrir Alþingi til ákvörðunar þegar þar að kemur. Um það er ekki ágreiningur út af fyrir sig. Menn getur greint á um það hvort sé skynsamlegra, betur í þágu íslenskrar menningar, undanþáguleiðin eða sú leið sem hér er boðuð að hafa kerfið eins laust við undanþágur og hugsanlegt er, en hafa þá með sæmilegu öryggi aukna fjármuni til ráðstöfunar til þess þá að styðja með virkum hætti við þá menningarstarfsemi sem þarfnast stuðnings. Ég hef svo oft lýst mínum skoðunum að ég þarf ekkert að ítreka þær. Og ég tek það fram að ég er hvergi smeykur við það að vera borinn ásökunum um það að vera menningarfjandsamlegur eða að vilja leggja íslenska menningu í rúst. Þau orð segja allt um þá sem þau orð nota en ekkert um þann sem fyrir þeim verður. Herra forseti. Að lokum örfá orð um málsmeðferðina. Mönnum verður tíðrætt um það að málið sé illa undirbúið og til marks um það sé sú staðreynd að því hefur verið vísað til framhaldsvinnu hjá milliþinganefnd í sumar. Ég endurtek að ég tel ekkert athugavert við þessi vinnubrögð og ég tel þau til fyrirmyndar. Við höfum reynslu af því að því er varðar afgreiðsluna á staðgreiðslukerfinu sem var viðamikil og þýðingarmikil löggjöf. Alþingi gekk frá þeirri löggjöf til að eyða óvissu um vilja Alþingis að það skattkerfi skyldi tekið upp en það kallaði á vinnu milliþinganefndar um sumarið og allrækilega umfjöllun um haustið og gaf góða raun, gaf afar góða raun. Ég tel það til fyrirmyndar að undirbúa löggjöf sem eyðir óvissu um stefnumörkun þingsins í grundvallaratriðum en hefur síðan ár fram undan til þess að undirbúa málið vandlega, kynna það rækilega, eyða óvissu, skapa um það aukna samstöðu. Í því efni tek ég sérstaklega undir með því sem segir í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn., þar sem lögð er áhersla á nauðsyn þess í þágu þjóðarinnar allrar og allra sem eiga við þetta að búa að málið verði rækilega kynnt. Gert hefur verið ráð fyrir því í fjárlögum og að því verður stefnt. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gaf eina af sínum gagnmerku yfirlýsingum hér áðan. Hann hefur nokkrum sinnum áður gefið svona loforð hæstv. fjmrh. Hann gaf t.d. loforð hér úr ræðustóli á Alþingi og víðar á árinu 1986 og ég hygg líka á árinu 1987 um það að hans fyrsta verk ef hann kæmist í ríkisstjórn yrði að reka Jóhannes Nordal. Hvar er Jóhannes Nordal í dag? Er hann ekki í Seðlabankanum? Ég veit ekki betur. Hv. þáv. þm. og formaður Alþfl., núv. hæstv. fjmrh., lofaði þjóðinni því fyrir síðustu kosningar að hans fyrsta verk ef hann kæmist í ríkisstjórn, næst á eftir því að reka Jóhannes Nordal, yrði að leggja á stóreignaskatt. Hvar er stóreignaskattur? Hann er ekki til - ja, hann er orðinn að matarskatti. Og hæstv. fjmrh. sór og sárt við lagði á Alþingi fyrir tveimur árum síðan að virðisaukaskatt með svona prósentu mundi hann aldrei samþykkja, það kæmi ekki til greina, Alþfl. mundi aldrei samþykkja virðisaukaskatt með svona hárri prósentu. 

Það á að endurskoða það.

Já, það á að endurskoða það, hv. 4. þm. Austurl., að vísu. Þarf ég að fara með meira af þessum loforðalista? Hafa menn mikla trú á því að þessi háreista yfirlýsing hér áðan: "Meðan sá sem hér stendur fær nokkru um ráðið þá mun hag menningarinnar á Íslandi vera borgið" - hafa menn trú á því að það muni reynast betur en loforðið um að reka Jóhannes Nordal? Ég er ekki viss um það. Ég held að það sé nær að skoða það hvernig þetta mál liggur fyrir. Og hvað sagði hæstv. fjmrh.? Hann fór með tugguna frá sérfræðingum sínum að það væri með öllu ástæðulaust að hafa áhyggjur af menningunni. Áhrif virðisaukaskattsins á menninguna yrðu óveruleg, hverfandi, engin ástæða til að hafa af þessu áhyggjur og í mörgum tilfellum mætti sjálfsagt segja að þetta yrði til bóta. Hvernig er þetta nú? Það hefur verið farið yfir það rækilega hér í umræðunum og lesnar upp tölur beint úr rekstri stofnana eins og Alþýðuleikhússins, Leikfélags Reykjavíkur, Íslensku óperunnar o.s.frv., sem sýna að þetta er stórkostleg ný skattlagning á þessa starfsemi. Eða vilja menn heyra aftur tölurnar frá uppfærslunni á Aidu? Ætlar hæstv. fjmrh. að segja það að nýr skattur upp á 3,5 millj. kr. á eina einustu óperuuppfærslu, jafnarðvænlegur atvinnurekstur og það er nú eða ábatasamur, sé bara ekkert til að hafa áhyggjur af, ekkert mál, hverfandi áhrif? Ég bið menn að hlífa hv. Alþingi við svona málflutningi. Það þýðir ekki að neita staðreyndunum, hæstv. ráðherra, þó að það sé hægt að taka tölur úr Þjóðleikhúsinu með því að draga Þjóðleikhúskjallarann og alla sælgætissölu og allt sem þar fyrirfinnst inn í reksturinn og segja: Þetta skiptir ekki svo miklu máli fyrir Þjóðleikhúsið. Þetta er allt í lagi með menninguna af því að þar er eitt af örfáum fyrirbrigðum á ferðinni sem nýtur umtalsverðrar aðstoðar, stuðnings, auðvitað allt of lítillar. En þessi tvö til þrjú dæmi sem hægt er að finna með reikningskúnstum eru notuð hér til að reyna að slá ryki í augun á fólki, til að reyna að blekkja menn og segja að þetta sé allt í lagi með menninguna. Þetta er ekki allt í lagi með menninguna. Ég verð að segja það, herra forseti, að mér finnst það heldur lágkúrulegt að hæstv. menntmrh. skuli gufa upp hér undir þessari umræðu, leka út úr þingsalnum þegar búið er að biðja hann að vera hér viðstaddan til þess að taka þátt í umræðum um áhrif virðisaukaskattsins á menninguna. Það er greinilegt að hugur fylgir máli hjá hæstv. ríkisstjórn. Eða vill hæstv. menntmrh. helst vera einhvers staðar annars staðar en hér í þingsalnum á meðan verið er að ræða um virðisaukaskatt á menningu? Það gæti verið. Hæstv. fjmrh. segir að það sé ein góð regla sem megi nota í sambandi við virðisaukaskatt: þeim mun færri sem undanþágurnar séu þeim mun betra. Þá hlýtur maður að skilja hann sem svo að honum sé meinilla við þessar undanþágur sem hér eru fyrir inni í plagginu. Og hvað er það? Það er þjónusta sjúkrahúsa, fæðingarstofnana, heilsuhæla, félagsleg þjónusta svo sem leikskólar, barnaheimili, skóladagheimili, útfararþjónusta o.s.frv. Í 15 liðum, 14 í frv., 15 eins og það kom frá Ed., eru taldar upp þær margvíslegu undanþágur sem auðvitað eru í þessu frv. vegna þess að það er út úr öllu korti að tala þannig um hlutina að hægt sé að leggja þennan virðisaukaskatt á allar greinar þjóðfélagsins. Það er hvergi gert. Þannig að auðvitað eru heilir geirar undanskildir skattinum. Það liggur ljóst fyrir. Að tala svo hér eins og það setji allt á hvolf að bæta við einhverjum afmörkuðum sviðum í þjóðlífinu! Hver er eðlismunurinn á því að skilja t.d. leikhússtarfsemi undan og að skilja rekstur leikskóla, eða rekstur sjúkrahúsa? Það hljóta að koma upp nákvæmlega sömu vandamál, hæstv. fjmrh., þegar þú tekur ýmsar slíkar greinar sem eru hérna inni í frv. þínu og undanskildar. Þannig að þetta eru engin rök, hæstv. ráðherra, ekki nokkur rök. Til viðbótar má svo segja það við hæstv. fjmrh., ef hann hefur ekki áttað sig á því, að það var auðvitað til mjög einföld aðferð í þessu efni. Ef það er svona erfitt í framkvæmd fyrir þessa snillinga í ráðuneytinu að leggja á virðisaukaskatt án þess að hann komi líka yfir menninguna og listirnar og bókaútgáfuna hvað er þá hægt að gera? Það er hægt að endurgreiða hann. Það er ofur einfalt. Rétt eins og ykkur datt í hug í desember með fiskinn. Er hæstv. ráðherra búinn að gleyma því þegar ríkisstjórnin fékk hugljómun og fann það út að hægt væri að endurgreiða hluta af söluskatti á fiski, neyslufiski almennings? Er ekki hægt að nota þessa hugljómun? Og segja þá sem svo: Ja, við skulum þá leggja virðisaukaskatt á menninguna til að einfalda málin en við endurgreiðum hann allan. Einfalt mál. Hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin getur ekki skotið sér svona undan málinu. Það er ekki svona einfalt. Enda var þetta auðvitað svo aumingjalegt og hæstv. ráðherra lá svo lágt rómur að það var heldur dapurlegt að verða vitni að þessu hér áðan þegar hann var að reyna að rökstyðja þetta eina ferðina enn. Og hæstv. menntmrh. lekinn út úr þingsalnum svo ekki sé nú minnst á hæstv. landbrh. sem ekki hefur sést hér í allan dag og á þó að fara að leggja 22% söluskatt  Munurinn á því, hæstv. ráðherra, að leggja virðisaukaskatt á menninguna og matinn með þeim hætti sem hér er gert og hinu að byrja á því að marka stefnu og segja: Við ætlum ekki að láta þessa kerfisbreytingu íþyngja neytendum í formi verðs á matvöru. Við ætlum ekki að láta þessa breytingu íþyngja menningunni. Hvernig förum við að því? Við gerum það svona: Við búum hérna til kerfi, annaðhvort endurgreiðslukerfi eða undanþágukerfi sem tryggir það að þessar greinar komi út á sléttu. Við göngum frá því kerfi, við skrifum það upp og við setjum um það lög. Svo leggjum við á virðisaukaskatt. - Þannig hefði átt að fara að þessu hæstv. ráðherra. Það er eins og það séu álög hjá hæstv. fjmrh. að byrja ævinlega á vitlausum enda á öllum hlutum sem hann reynir að gera, hæstv. ráðherrann. Hvernig hefur þetta farið hjá honum í skattamálunum yfir höfuð? Hann lofaði fyrir kosningarnar stóreignaskatti, skatti á gróðapungana, skatti á fjármagnstekjurnar. Svo snerist þetta við og hann byrjar á matarskatti. Svona er þetta í hverjum málaflokknum á fætur öðrum. Það er eins og einhver hörmuleg álög hafi lagst á hæstv. ráðherrann sem gerir það að verkum að hann fer vitlaust að öllum hlutum, byrjar ævinlega á öfugum enda. Svo stendur hann hér í ræðustólnum hæstv. ráðherrann og neyðist til að rausa þessu upp úr sér: Ég mun sjá um það að menningin fari ósködduð frá þessu. En það er algjörlega autt blað um það hvernig á að fara að því. Það er ekki stafkrókur á blaði um það fyrir utan einn vesældarlegan tölulið í nefndaráliti sem segir að það eigi að athuga þetta með menninguna. Þetta er engin frammistaða. Þetta er enginn málflutningur. Þetta eru engin rök. Þess vegna getur hæstv. ráðherra ekki vikið sér undan því og á ekki að vorkenna sjálfum sér þó að við hér í stjórnarandstöðunni segjum við hann nokkur vel valin orð af þessu tilefni. Svo lítill karl er jafnvel ekki hæstv. fjmrh. að hann þoli það ekki að talað sé við hann á íslensku meðan hún er enn þá notuð hér. Hve lengi það verður fer eftir því hve lengi og mikið þessi ríkisstjórn fær að vega að henni. Herra forseti. Ég ætlaði að reyna að hafa þessa ræðu ekki mjög langa, ég talaði allítarlega fyrir minni afstöðu og nál. minni hl. fyrr í umræðunni, en ég verð að segja það að ég sá fyrir mér að ég hlyti að þurfa að lengja mál mitt um tíu mínútur fyrir hverja eina setningu sem hæstv. fjmrh. kom út úr sér áðan. Svo vesældarleg var nú hans málsvörn. Og þegar hann fór svo í vinnubrögðin og fór enn að reyna að hæla vinnubrögðunum þar sem fjh.- og viðskn. deildanna hafa neyðst til þess að setja niður á blað, önnur 11 og hin 7 sérstök tölusett atriði sem verði að skoða í sumar og laga til því þetta sé óbrúklegt eins og þetta er. Ég hefði haft gaman af því að hv. 4. þm. Austurl., sem stundum leyfir sér að hafa skoðun á þingsköpum og vinnubrögðum í þinginu, hefði komið hérna í ræðustólinn og sagt um þetta nokkur vel valin orð. Finnst honum þetta vera vinnubrögð sem menn eiga að standa hver um annan þveran og hæla, að kasta svona til höndunum við lagasetningu á Alþingi Íslendinga að menn þurfi að lýsa því yfir fyrir fram og friða menn bæði í sínum eigin flokkum og úti í þjóðfélaginu með því að þetta sé allt í lagi? Verið þið rólegir því að þetta verður allt lagað í sumar. Þetta er auðvitað dapurlegt að horfa upp á. Herra forseti. Ég fékk hér í hendur rétt áðan bréf og ég er að hugsa um að ljúka máli mínu og þessari umræðu um virðisaukaskattinn með því að lesa það eða vitna í það vegna þess að mér finnst það eiga ágætlega við. Kannski þröngvast einhver ljósglæta inn í sálarmyrkur hæstv. fjmrh. um það að það sem er á bak við svona hluti og verður fyrir þeim er lifandi fólk í þessu landi. Við hv. alþm. megum aldrei gleyma því að á bak við allan talnagrautinn og skýrslurnar og draslið er lifandi fólk sem verður fyrir þeim lögum og býr við þau lög sem við erum að setja, líka matarskatt, líka skatt á menningu og listir. Ég fékk í hendur bréf frá Blindrafélaginu, dags. 10. maí 1988. "Ágæti þingmaður. Við leyfum okkur að vekja athygli þína á meðfylgjandi samþykkt sem gerð var á aðalfundi Blindrafélagsins þann 7. maí sl. Við vonumst eftir að þú takir hana til vinsamlegrar athugunar. Virðingarfyllst, Halldór S. Rafnar, framkvæmdastjóri Blindrafélagsins." Og hvað er nú Blindrafélagið að segja við ágæta alþm.? Það er að segja eftirfarandi með leyfi þínu, herra forseti: "Aðalfundur Blindrafélagsins, Samtaka blindra og sjónskertra á Íslandi, haldinn laugardaginn 7. maí 1988 beinir eftirfarandi til ríkisstjórnar Íslands: Við síðustu áramót tóku gildi ný lög um tollskrá og söluskatt þar sem undantekningarákvæðum frá söluskatti var mjög fækkað. Með breytingum þessum voru blindir og sjónskertir sviptir ákveðnum réttindum sem þeir höfðu notið í rúman einn og hálfan áratug. Réttindin voru í því fólgin að innflutningur á hjálpartækjum fyrir blinda og sjónskerta var undanþeginn tollum og í raun var viðurkennt að söluskattur væri ekki greiddur af þeim við tollafgreiðslu. Nú bregður hins vegar svo við að hæstv. fjmrh. hefur fellt þann úrskurð að söluskattur skuli greiddur af öllum hjálpartækjum fyrir fatlaða og verði stofnunum eins og Heyrnar- og talmeinastöð ríkisins og Sjónstöð Íslands séð fyrir aukafjárveitingu til að mæta þessum aukakostnaði. Aðalfundur Blindrafélagsins leyfir sér að benda ríkisstjórn Íslands á að fleiri en opinberar stofnanir flytja inn hjálpartæki. Í mörgum tilvikum er hér um dýran búnað að ræða og getur það skipt sköpum um öflun þeirra að ekki séu innheimt af þeim opinber gjöld. Aðalfundur Blindrafélagsins skorar á ríkisstjórnina að sjá nú þegar til þess að söluskattur verði án tafar afnuminn af öllum þeim hjálpartækjum sem Blindrafélagið flytur inn, enda selur Blindrafélagið engum hjálpartæki nema aðildarfélögum sínum eða öðrum einstaklingum sem hafa undir 10% sjón. Þá bendir fundurinn á að sömu ákvæði ættu að gilda um sömu hjálpartæki til allra fatlaðra einstaklinga. Þá bendir aðalfundurinn jafnframt á að óeðlilegt er að heimta opinber gjöld af styrkjum sem veittir eru til tækjakaupa einstaklinga vegna náms eða starfa, skv. 19. gr. laga um málefni fatlaðra frá 1983, eins og nú virðist tíðkast." Undir þetta rita Arnþór Helgason og Halldór S. Rafnar. Ég held að það sé ágætt fyrir hæstv. fjmrh. og hv. alþm. að gera sér grein fyrir því að á bak við þær ákvarðanir sem við erum að taka eru svona hlutir. Jafnvel þeir að menn fara að skattleggja hjálpartæki blindra og sjónskertra og fatlaðra. Og þó að það sé auðvitað gaman, hæstv. fjmrh., og gott fyrir ýmsa sem ekki nenna að leggja mikið á efri hluta líkamans að hafa hlutina einfalda og það sé út af fyrir sig ekkert vitlaus hugsun að reyna að hafa veruleikann sem einfaldastan í flestum tilfellum - hann verður að vísu leiðinlegur en hann verður að mörgu leyti auðviðráðanlegri - þá má þessi einfaldleiki ekki verða á kostnað réttlætis- og sanngirnissjónarmiða. Það er ég ansi hræddur um að sé að gerast hér í þessu máli.



Herra forseti. Við afgreiðslu á lögum um nýtt tollakerfi og söluskatt var kveðið á um margvíslegar undanþágur að því er varðaði t.d. öryggisbúnað og hjálpartækjabúnað. Á því varð hins vegar misbrestur. Af hálfu fjmrn. var undirbúið frv. um breytingar á söluskattslögum nú þegar á þessu vori, sem ekki náði því í þeirri miklu málafjöld sem við erum að fást við að fá endanlega afgreiðslu, þannig að það bíður hausts. Í millitíðinni að því er varðar einstök mál sem upp koma í framkvæmd er ekki annar kostur til að leysa þau mál, eins og í því tilviki sem hv. þm. vék að, en með því að veita aukafjárveitingu til þess að greiða umrædd gjöld vegna þess að heimild til þess að fella þau niður er ekki fyrir hendi. Það hendir stundum hv. 4. þm. Norðurl. e. Steingrím J. Sigfússon að fara nokkuð geyst í gífuryrðum og ásökunum í garð andstæðinga sinna, brigsla þeim um óorðheldni, ómerkilegheit, fjandskap við tiltekin góð málefni o.s.frv. Ég ætla ekki að svara þessu með öðru en því að biðja hv. þm. að fletta upp í starfsáætlun og stjórnarsáttmála núv. ríkisstjórnar á þeim stað þar sem lýst er formum núv. ríkisstjórnar um skattkerfisbreytingar og upp er talið að hverju ríkisstjórnin stefndi að koma fram á árinu 1988 og 1989, telja það upp fyrir sjálfum sér og fara yfir þann lista og athuga vandlega hvað eftir er af honum þegar virðisaukaskattsfrv. hefur orðið að lögum.

Varð þetta plagg ekki til eftir kosningar?

Fyrst hv. þm. spyr þá beini ég því til hans einnig að gera á því nákvæman textasamanburð hvað stóð í stefnuyfirlýsingu Alþfl. fyrir kosningar og í starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Ég beini síðan einni spurningu til hv. þm.: Þegar hann væri búinn að skoða það og ganga úr skugga um efndirnar á því sem bæði er sagt í stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun, væri hann þá enn reiðubúinn til þess að koma hér upp með stóryrðum og gassagangi og saka þann sem hér stendur sérstaklega um það að ganga á bak orða sinna og yfirlýsinga? Ég hygg að þótt hv. þm. leiti víða í stjórnmálasögu Íslendinga þá finni hann ekki mjög víða dæmi um það að jafnkyrfilega og rækilega, lið fyrir lið, hafi verið staðið við það sem sagt var fyrir kosningar og í starfsáætlun á jafnskömmum tíma. Því næst væri rétt að benda hv. þm. á það að hann væri ekki að kvarta svona sáran eins og hann hefur verið að gera á öllu þessu þingi ef ekki hefði verið staðið við þau fyrirheit sem þarna voru gefin.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð mörg að þessu sinni. Ég hef þegar sagt flest sem a.m.k. mér þykir að segja þurfi í þessu máli og sagt hug okkar kvennalistakvenna til matarskatts, kvótakerfis, draumsýnar hæstv. fjmrh. um menningarskattinn, um verðmætamat hæstv. ríkisstjórnar og um menningarstefnu hæstv. ríkisstjórnar. En mig langar til þess að koma hér upp og leiðrétta mismæli mín hér áður. Mér var bent á að ég hefði farið rangt með tölur og þar sem ég veit að höggvið er eftir hverju orði, enda sjálfsagt að hafa hlutina rétta, þá vil ég endurlesa þær tölur því þar hefur einungis verið um mismæli að ræða. Ég var með blaðið fyrir framan mig og hef þar af leiðandi bara mismælt mig og vil gjarnan að þessar tölur fari réttar í þingtíðindi. Þar var um að ræða tölur frá Leikfélagi Reykjavíkur um áætlaða útkomu leikársins 1987–1988 annars vegar miðað við söluskattskerfi og hins vegar við virðisaukaskattskerfi. Útgjöld án söluskatts eru 74 millj. kr. Útgjöld með söluskatti eru 4,5 millj. kr. Að viðbættum skattinum verða það 5,6 millj. kr. Fjárfesting er upp á hálfa millj. kr. Af því er 100 þús. kr. skattur, það verða 0,6 millj. kr. Gjöld alls eru því 80,3 millj. kr. Tekjur af miðasölu eru 40 millj. kr., aðrar tekjur 0,3 millj. kr. Tekjur alls eru því 80,3 millj. kr. Aftur á móti með virðisaukaskattskerfinu - og enn er kannski ástæða til þess að ítreka að þarna var notað reikningsmódel fjmrn. sjálfs - þá lítur dæmið þannig út: Útgjöld án virðisaukaskatts eru þau sömu, þ.e. 74 millj. kr. Útgjöld með virðisaukaskatti eru áfram 4,5 millj. kr. Skatturinn verður nú 1 millj. kr., það gera samtals 5,5 millj. kr. VASK sem bætist við vegna miðasölu er 6,1 millj. kr. Gjöld alls eru því 86,2 millj. kr., þ.e. breytt tekjuþörf Leikfélags Reykjavíkur er því 6 millj. kr. Það munu vera tölurnar við miðasölu sem ég hef haft vitlaust yfir áðan og vil þar af leiðandi leiðrétta þær tölur hér og nú og þar með er það skjalfest. Örfá orð í viðbót enn til að koma í veg fyrir hártoganir. Ég var hér með dæmi áðan um kostnað og tekjur Íslensku óperunnar af uppfærslu óperunnar Aidu. Það er ástæða til að taka það fram að nokkrar breytingar hafa orðið á fjárhag Íslensku óperunnar. Hún naut nokkurs styrks í fyrra sem hún gat nýtt í uppfærslukostnað. Það gerir hún ekki lengur því að þó að hún hafi örlítið meiru úr að spila núna, fé sem Íslenska óperan fær frá ríkinu, þá er það bundið í samningi ríkisstjórnarinnar og Íslensku óperunnar til þriggja ára að sá styrkur fari til reksturs húss Íslensku óperunnar, þ.e. að standa straum af fasteignagjöldum, hita, rafmagni og launum þess starfsfólks sem þar vinnur allan ársins hring, þ.e. miðasölufólks, sviðsstjóra, framkvæmdastjóra, skrifstofufólks o.fl. En í ár er samkvæmt þessum samningi ekki ein króna til uppsetninga þannig að þó að Íslenska óperan hafi bæði fengið myndarlegan arf hér á árum áður sem er bundinn í steinsteypu og hafi núna gert þennan samning við íslensku ríkisstjórnina um fjárstyrk, þá er þetta allt bundið í húsinu og rekstri hússins og því ekki nokkrir peningar afgangs til uppfærslu. Þetta vil ég einungis ítreka hér til þess að það verði ekki notað til að hártoga hluti. Enn einu sinni get ég ekki stillt mig um að benda á misfærslur sem eru hér í útreikningum fjmrn. um afkomu Þjóðleikhússins sem að vísu eru byggðar á áætlun. En þar sem það er aftur og aftur sagt hér að búið sé að reikna áhrif virðisaukaskattsins á Þjóðleikhúsið niður í núll og niður fyrir núll, þá vil ég enn benda á að það er gert með því að áætla allar tekjur Þjóðleikhússins af sölu miða og annarrar þjónustu 53 millj. kr. Það merkir að Þjóðleikhúsið hafi um 50 þús. áhorfendur á ári hverju. Það hefur aldrei farið svo lágt niður í fjölda áhorfenda. Oftast hefur það verið á bilinu 80 og hæst upp í 100 þús. og 120 þús. áhorfendur, þannig að sú tala sem þarna er reiknaður af virðisaukaskattur er kannski helmingi of lág. A.m.k. er hún talsvert of lág og þar af leiðandi er þessi útkoma, sem gerir ráð fyrir því að Þjóðleikhúsið beinlínis hagnist um 600 þús. kr. á þessari skattkerfisbreytingu, röng. Hæstv. fjmrh. bað áðan þá sem áhyggjur hefðu af menningarmálum þjóðarinnar að velta fyrir sér málinu í samhengi. Ég vil biðja hæstv. fjmrh. að gera slíkt hið sama, að velta fyrir sér áhrifum virðisaukaskatts á menningu landsins í samhengi, sínu eigin samhengi en ekki með því að draga alls óskylda þætti þar inn, og skýla sér ekki á bak við það að það þýði að allur skemmtanaiðnaður fylgi með, og allra síst að gera mér og öðrum upp þau orð að við séum að biðja um sömu undanþágu fyrir allan skemmtanaiðnað landsins. Ég uni því að við skulum vera ósammála, en ég uni því ekki að látið sé að því liggja aftur og aftur að ég og aðrir séum að biðja um undanþágu fyrir allan skemmtanaiðnað landsins. Ég vil ítreka að ég geri þær kröfur til íslenskra stjórnvalda að þau skilgreini sína stefnu í menningarmálum og hliðri sér ekki hjá því sjálfsagða hlutverki að gera það innan frv. en ekki með einhverjum duldum leiðum utan þess vegna þess að frv. sjálft er til vitnis um það hvað hæstv. ríkisstjórn þykir ástæða til að taka þar fram um undanþágur. Ef það er gert á einhvern annan máta með endurgreiðslum, sem vissulega er hægt að koma við, þá hefur hæstv. ríkisstjórn skotið sér undan þeirri ábyrgð að skilgreina sjálf sína menningarstefnu, skilgreina sjálf hvað hún álítur að sé heppilegt og æskilegt og nauðsynlegt fóður fyrir íslenska þjóð og festi það í lög í þessu frv. þannig að þar megi það birtast á prenti öllum til sýnis og óvefengjanlegt.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða út af þessari umræðu um menningarstarfsemina að láta í ljós það mat mitt að enginn stjórnmálaflokkur muni vilja standa að því hér á Íslandi að raska eða rýra fjárhagsgrundvöll menningarstarfsemi eins og t.d. leiklistar. Ég hef sagt þetta á nefndarfundum í fjh.og viðskn. og ég er sannfærður um að svo sé. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði lítið úr yfirlýsingu hæstv. fjmrh. varðandi þetta hér áðan, en hún var afdráttarlaus. Ég vil benda á það að fjmrh. stendur ekki einn í þessum efnum vegna þess að í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar deildar er sagt beinum orðum að meiri hl. nefndarinnar telji einboðið að haga kerfisbreytingunum á þann veg að fjárhagsgrundvöllur þeirrar starfsemi verði ekki rýrður og er þá verið að vitna til menningar- og listastarfs. Hér liggur fyrir afdráttarlaus yfirlýsing af hálfu allra fulltrúa, allra stjórnarflokkanna í fjh.- og viðskn. Ég hef skilið talsmenn minni hlutans, talsmenn stjórnarandstöðunnar svo að þeir væru sama sinnis þannig að ég tel að stefnumörkun Alþingis að því er þetta varðar liggi algerlega ljós fyrir. Talsmenn allra flokka hér á þingi í þessu máli hafi lýst sömu skoðun, nefnilega þeirri að kerfisbreytingin megi ekki verða til þess að rýra fjárhagsgrundvöll þeirrar menningarstarfsemi sem hér um ræðir. Þetta er afdráttarlaust. Hitt geta menn svo aftur deilt um hver sé besta aðferðin til þess að tryggja þetta. Hvort það gerist með undanþágum, eins og mér skilst að sumir telji best, eða með endurgreiðslum sem hv. síðasti ræðumaður, Þórhildur Þorleifsdóttir, sagði að kæmi vissulega til greina. En ég vil vekja athygli á því að hvort heldur er um undanþágu að ræða eða ekki þá getur orðið breyting á stöðu þessarar starfsemi þannig að jafnvel þó að menn séu með undanþágu verða menn að skoða það dæmi og athuga hvort þar sé um einhvern mun sem þurfi, þrátt fyrir undanþáguna að jafna. Ég tel sjálfsagt að þetta verði skoðað og það hefur meiri hl. fjh.- og viðskn. lagt áherslu á í sínu nál. Ég tel einsýnt að í þessu máli séu menn algerlega sammála um stefnuna, um markmiðið, þó að menn geti deilt um leiðir, en vonandi tekst mönnum að vinna sig út úr því. Ég er þeirrar skoðunar að yfirleitt sé betra að hafa undanþágur sem fæstar og tel að það eigi að vera stefnan, m:a. í þeirri endurskoðun sem fram undan er, ekki sérstaklega varðandi þetta atriði heldur varðandi þau atriði sem yfirleitt er verið að fjalla um hér á þessum vettvangi og í frv. eins og það lítur út. Fyrir því eru ýmis rök. Þau eru til tínd m.a. í þessu nál. varðandi það að menn nýti nú kerfisbreytinguna til þess að aðhald að skattskilum verði betra en það hefur verið hjá okkur og að menn fái þannig líka svigrúm til þess að vera með lægri skattprósentu, lægra skatthlutfall en hefur verið í söluskatti. Mín ósk er sú að niðurstaðan geti verið sú að það verði lægra en er í þessu frv. eins og það liggur fyrir.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Ég vil bara benda hv. 4. þm. Reykn. á það að ef menn vilja styðja við bakið á menningu og listum þá er aðferðin til þess ekki sú að setja lög um hið gagnstæða.



Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. Kjartani Jóhannssyni að það er enginn stjórnmálaflokkur á Alþingi sem lætur sér detta í hug að rýra á einn eða annan hátt fjárhagsgrundvöll menningarstarfsemi í landinu. Ég held að það sé svona nokkurn veginn sama hvað kemur út úr þessari uppstokkun sem nú á sér stað vegna þess að þjóðin býr við ákveðið stolt. Eitt af því sem gerir okkur að þjóð og það menningarþjóð er starfsemi leikhúsanna og þá náttúrlega er Þjóðleikhúsið þar í fararbroddi fylkingarinnar. Og hvernig sem fjárhagsútkoma er á starfsemi Þjóðleikhússins þá verður það dæmi afgreitt með aukafjárveitingu eða með samþykkt Alþingis á frekari fjárveitingum á þeim mismun sem kemur út úr hverju starfsári.

Að það hrynji ekki í millitíðinni.

Húsið getur hrunið en menningarstarfsemin hrynur ekki hvernig sem stjórnarliðið hamast. En húsið getur hrunið og er að mörgu leyti að hrynja. Yfirlýsing fjárhagsnefndar og fjmrh. er ákveðin trygging fyrir því að starfsemin verður ekki látin liða þó svo að vissar áhyggjur séu réttlætanlegar hjá þeim sem starfa að þessum þætti menningarinnar. Ég ítreka það sem g sagði áður hér úr þessum ræðustól við 2. umr. Ég held að það sé nauðsynlegt að milliþinganefnd geri tillögur um þá liði sem eru óvissuþættir í frv., og eru a.m.k. 15, og að Alþingi skoði þá liði, þær lausnir sem koma út úr starfi milliþinganefndar og að Alþingi fái að segja sitt álit þannig að frv. verði fullkomnara og Alþingi til sóma þegar Alþingi afgreiðir það endanlega. Því að afgreiða frv. eins og það liggur fyrir með öllum þessum óvissuþáttum er alveg það sama og að gefa fjmrh. sjálfdæmi í lagasetningunni. Framkvæmdarvaldið getur aldrei orðið löggjafarvald. Það er útilokað. Og þó ég treysti fjmrh. vel til þess að gæta hófs í öllu því sem snertir menningarstarfsemi á Íslandi þá tel ég réttara að Alþingi gangi endanlega frá frv. þegar milliþinganefnd hefur gert sínar tillögur. Þangað til sé ég enga ástæðu til að lengja þessar umræður með því að fara yfir frv. lið fyrir lið. Því frv. er ekki til. Frv. er ekki til sem slíkt. Það er verið að biðja um samþykkt á rammafrv. sem fjmrh. á að fylla út í og það gengur bara ekki. Það gengur ekki. En við skulum standa á verði. Ég vil segja það við hv. 18. þm. Reykv., sem hefur haft veg og vanda af mörgum góðum tillögum og tali hér um þá menningarstarfsemi sem fer fram í leikhúsunum hér á landi, að að sjálfsögðu er viss trygging í því að fjh.- og viðskn. og fjmrh. hafa saman lýst því að þeir muni standa vörð um þessa starfsemi. Ég lít á það sem hér hefur komið fram hjá þessum tveimur ábyrgu aðilum sem loforð og því segi ég við þá sem starfa á vegum ríkisins að þessum menningarstofnunum: Hafið engan ótta. Ráðherra hefur lofað. Nefndir Alþingis hafa lofað. Framtíð ykkar er borgið. En við skulum minnast þess að stjórnarandstaðan gerði heiðarlega tilraun við gerð fjárlaganna til þess að hafa vit fyrir hæstv. fjmrh. og stjórninni í heild. Gleggsta dæmið um það eru öll þau mótmæli sem stjórnarandstaðan stóð að saman sem einn á móti því að söluskattur yrði ekki endurgreiddur til sjávarútvegsins. Við stóðum líka á móti launaskatti á sömu fyrirtæki. Stjórnin, með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar, samþykkti þetta. En fyrsta verk ríkisstjórnarinnar og hæstv. fjmrh. eftir jólafríið var að draga þetta til baka. Þess vegna segi ég: Er nú ekki skynsamlegra, þegar við erum allir af vilja gerðir hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, að bíða með að samþykkja þetta frv. þangað til við getum skoðað það fullbúið? Þangað til sé ég ekki ástæðu til þess að ræða þetta meira. Það er eitt sem ég hjó eftir og það var svolítið merkilegt. Hæstv. fjmrh. sagði hér síðast þegar hann kom í þennan ræðustól að hv. 4. þm. Norðurl. e. ætti að lesa betur stefnuyfirlýsingu Alþfl. eins og hún var fyrir kosningar og sjá hvað mikið er búið að framkvæma af henni í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þetta er fyrsta viðurkenningin á því að málflutningur stjórnarandstöðunnar hefur verið réttur. Þjóðin hefur orðið áþreifanlega vör við að stefna Alþfl. hefur ráðið ferðinni við lagasetningar þessarar ríkisstjórnar. Það vekur hins vegar furðu mína að hinir stjórnarflokkarnir skuli taka þátt í því að framkvæma ómengaða skattastefnu Alþfl. Það er alveg stórfurðulegt. Spurningin er: Hve mikinn vanda þarf að skapa í hinu daglega lífi fólks og fyrirtækja áður en snúið verður frá þessari pólitísku villu? Við lesum daglega um fyrirtæki í vanda, um fyrirtæki sem eru að segja upp fólki, það er að skapast hér atvinnuleysi, um fyrirtæki sem eru að loka. Jafnvel samvinnuhreyfingin er að detta upp fyrir, kaupfélögin sýna öll meira og minna tap. Það er eitt kaupfélag sem ég veit um sem var í fréttum í dag að hefði sýnt einhvern hagnað, eða jafnvel tvö. Það er allt og sumt. Er þetta virkilega það sem miðstjórnarfundur Framsfl. barðist fyrir og vill fá? Ég held ekki. Samt sem áður er stjórnin samstæð í þessum ráðstöfunum. En ég vil draga athyglina aftur að því að það er eins og hæstv. fjmrh. sagði: það er áreiðanlega bróðurparturinn af stefnuyfirlýsingu Alþfl. sem hefur verið í framkvæmd í tíð þessarar ríkisstjórnar, enda er þjóðfélagið allt að sökkva í vanda, skattavanda. Á stefnuatriði Framsfl. og Sjálfstfl. minntist hæstv. ráðherra ekki, enda er eins og hér sé um einn krataflokk að ræða sem stjórnar þessu landi og það ber að harma.



Hæstv. forseti. Þessar umræður um virðisaukaskatt hafa nú staðið lengi dags og sjálfsagt eru flest atriði fram komin sem hér skipta máli. Það er ekki ætlun mín að fara að verulegu leyti frekar út í þær efnisumræður sem hér hafa farið fram. En það er eitt atriði sem mig langar til að spyrja hæstv. fjmrh. að svona undir lokin. Það kemur fram í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. um virðisaukaskattinn að til nefndarinnar hafi komið 47 aðilar með ýmiss konar erindi. Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta, í þessu nál.

Hvað á ræðumaður við með "aðilar"? Getur hann talað skýrar.

"Við athugun nefndarinnar á frv. komu fram ýmsar tillögur og hugmyndir um breytingar. Taldi nefndin einsýnt að mörg atriði þörfnuðust nánari athugunar. Meiri hl. nefndarinnar taldi ekki ráðrúm við núverandi aðstæður að flytja brtt. við frv., enda þegar ákveðið að nefnd verði skipuð til þess að taka frv. til sérstakrar athugunar og móta tillögur um lagabreytingar eftir því sem þurfa þykir." - Og veiti menn því athygli að hér er um að ræða framhaldsvinnu um þetta mál sem hér er raunar búið að vera á dagskrá meira og minna í almennri umræðu frá því að ríkisstjórnin hæstv. var sett á laggirnar. Nú sagði hæstv. fjmrh. hér áðan að þessi vinnubrögð væru mjög eðlileg. Þau væru nánast sjálfsögð þegar um svo viðamikið mál væri að ræða. Út af fyrir sig getur það verið rétt. Og hann bætti því við að sams konar vinnubrögð hefðu verið höfð þegar staðgreiðslukerfi skatta var sett hér á fyrir rösku ári, eða raunar undirbúningurinn var á sl. ári. Sams konar vinnubrögð hefðu verið á höfð. Og hann bætti enn fremur við: "Þau vinnubrögð reyndust góð. Þau skiluðu góðum árangri." En nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hvers vegna beitir hann nú hins vegar öðrum vinnubrögðum? Sá munur er á að á sl. ári starfaði milliþinganefnd sem var skipuð fulltrúum frá öllum pólitískum aðilum hér í þinginu. Og hæstv. fjmrh. segir: Árangurinn var góður. Nú á að hafa svipuð vinnubrögð. En þá er ekki um það að ræða að stjórnarandstaðan fái nokkurn fulltrúa í þá vinnu, alls engan. Það er eingöngu stjórnarliðið og embættismenn. Engu að síður sagði fjmrh.: Niðurstaða vinnunnar í fyrra var góð. Það var sæmilegur friður um framkvæmdina. Nú spyr ég: Ætlast hæstv. fjmrh. ekki til svipaðrar niðurstöðu? Og hvers vegna leggur hann til í ríkisstjórn að stjórnarandstaðan fái ekki hlutdeild þar að?



Herra forseti. Þau vinnubrögð sem viðhöfð voru við framhaldsvinnuna varðandi staðgreiðslukerfið voru góð. Vinnubrögðin eru hin sömu, þ.e. menn setja upp milliþinganefnd og ætla henni góðan tíma, bæði til framhaldsvinnu og kynningar á málinu almennt. Sá er munur á að um staðgreiðslukerfið tókst pólitísk samstaða. Allir flokkar á Alþingi studdu þá kerfisbreytingu í grundvallaratriðum. Þess vegna var það rökstudd niðurstaða af því að fulltrúar allra flokka sem voru málinu hlynntir tækju þátt í útfærslunni. Það er álitamál hvort það er rökrétt niðurstaða, ef það liggur fyrir að stjórnarandstaðan lýsi sig andvíga þessari breytingu, að fela henni að hafa hönd í bagga með og gera hana jafnframt ábyrga á framkvæmdinni. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir það út af fyrir sig, það er álitamál. En þetta er munurinn að því er varðar staðgreiðslukerfið og virðisaukaskattinn. Því miður hefur ekki tekist þessi pólitíska samstaða sem var í fyrra tilvikinu milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Mikið meira get ég ekki sagt af því tilefni. En úr því að ég er hingað kominn vil ég nota tækifærið og leiðrétta eitt smáatriði sem er þetta: Fjmrn. lét gera samantekt á afkomu Þjóðleikhúss og Sinfóníuhljómsveitar miðað við afkomu þessara stofnana skv. fjárlögum 1988 og miðað við 22% virðisaukaskatt. Áætlun um tekjur Þjóðleikhúss af aðgöngumiðaverði voru að sjálfsögðu áætlanir Þjóðleikhússins sjálfs. Þannig að ef menn eru að rengja þessar tölur eru menn að rengja tölur sem eru frá Þjóðleikhúsinu sjálfu, vegna þess að þetta eru áætlunartölur fjárlaga og sá þáttur fjárlaganna, sem varðar mat á eigin tekjuöflun, kemur frá stofnuninni sjálfri.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið er frv. svo ófullkomið að það mun vera langt að leita að slíkt frv. öðlist samþykki hér á Alþingi. Því segi ég nei.



Herra forseti. Ég er fylgjandi því að taka upp virðisaukaskatt í stað núgildandi söluskatts. Það er ljóst að virðisaukaskattskerfið verður því aðeins skilvirkt að undanþágur séu sem fæstar. Með því er hægt að hafa skattprósentu lægri, jafnvel lægra gjald á matvörur. Jafnframt þurfa að vera skýr ákvæði um endurgreiðslu sem þurfa að fylgja slíku skattkerfi. Í meðferð Alþingis kemur í ljós að ótal mikilvæg atriði í frv. eru ekki frágengin. Jafnframt er búið að setja í frv. fjölmargar undanþágur á aðila sem síst skyldi, og vinnur það augljóslega gegn skattinum. Ég tel að skynsamlegast sé að fresta afgreiðslu málsins til næsta þings, skipa milliþinganefnd til að kanna betur hin fjölmörgu vafa- og ágreiningsefni. Að samþykkja frv. með öllum þessum vafaatriðum ófrágengnum tel ég rangt. Ég get því ekki samþykkt þessa málsmeðferð og greiði ekki atkvæði.



Herra forseti. Áður en ég kem að greinargerð að atkvæði mínu um þetta frv. vil ég segja eina setningu um umferðarlögin sem voru keyrð áfram hér fyrr á fundinum í óþökk margra stjórnarliða og hún er þessi: Eru engin takmörk fyrir því hjá hæstv. ráðherrum að berja áfram óþurftarmál? Herra forseti. Það er ekki á hverjum degi sem Alþingi afgreiðir frv. til l. opið í báða enda.  Herra forseti. Ég greiði ekki atkvæði.



Herra forseti. Ég játa að meðferð þessa máls er vægast sagt einkennileg. Að vísa nýsettum lögum í milliþinganefnd þingmanna og embættismanna telst varla þingleg meðferð. Þar skal deilt um margar stórpólitískar ákvarðanir. En í trausti þess að þingflokkar fái að fylgjast grannt með starfi milliþinganefndarinnar og málið komi á ný til umfjöllunar á haustdögum segi ég já.



Hæstv. forseti. Afgreiðsla þessa lagafrv. er þannig að hún hlýtur að vera einstæð. Hér er verið að samþykkja lög um virðisaukaskatt sem svo illa eru úr garði gerð að enginn veit hvernig skattlagningu margra mikilvægra þátta verður háttað. Það er ósvinna að setja lög sem ljóst er að verður að breyta verulega næsta haust. Lagasmíð af þessu tagi er ekki í anda þingræðis og er hættulegt fordæmi fyrir löggjafarþing Íslendinga. Það verður að gera þá kröfu um þau lög, sem samþykki hljóta á hinu háa Alþingi, að þau séu fullunnin, en ekki drög að lögum eins og þetta frv. Það er einnig svo að miðað við þá auknu skattlagningu sem hér er boðuð er útilokað að styðja þessa háðung sem hér liggur fyrir í óleiðréttu og hálfskrifuðu handriti. Þetta eru nýju fötin fjármálaráðherrans. Hæstv. forseti. Ég segi nei.



Herra forseti. Í trausti þess að ég hafi nú ekkert ruglast, þetta séu ekki umferðarlög á dagskrá, ætla ég að gera grein fyrir því að það mun fátítt að jafn athugulir menn og hér hafa skrifað undir nál. telji nauðsynlegt að fara yfir málið strax og það verður afgreitt með skipan milliþinganefndar. Ég tel að með slíkum vinnubrögðum sé verið að innleiða nýja siði í skattalagasetningu á Alþingi Íslendinga, þ.e. fyrst skuli þingið samþykkja einhvern ramma og svo skuli hefja baktjaldamakk og átök um hvað verði inni í þessum ramma. Ég treysti mér ekki til að styðja slík vinnubrögð og greiði ekki atkvæði.



Herra forseti. Hafi hv. þm. ekki gert sér grein fyrir því, þá fjallar þessi brtt. um það að undanþiggja sölu bóka virðisaukaskatti. Hv. Ed. gerði þá breytingu á frv. í sínum meðförum að undanþiggja sölu tímarita virðisaukaskatti. Nú er sú kostulega staða uppi í frv. að meðferð prentaðs máls og skattlagning þess er með þrennum hætti, þ.e. dagblöðin eru algerlega undanskilin, tímarit sköttuð að hluta og stuðningsmenn hæstv. ríkisstjórnar hér á hinu háa Alþingi leggja til að einn flokkur prentaðs máls á Íslandi verði sérstaklega skattlagður öðru fremur, íslenska bókin. Þessi brtt. lýtur að því að forða því slysi. Ég segi því já.