Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár fer fram utandagskrárumræða. Málshefjandi er hv. þm. Guðjón Guðmundsson og hæstv. sjútvrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa, þ.e. hálftíma umræða. Efni umræðunnar er hvalveiðar. Forseti vill upplýsa áður en umræðan hefst að honum er kunnugt að mun fleiri þingmenn munu kveðja sér hljóðs og hafa komið þeim boðum til þingforseta en rúmast innan marka sem þingsköp ákveða. Forseti verður því að raða þingmönnum á mælendaskrána af sanngirni. Vonandi tekst honum það en hann mun skipta ræðumönnum eftir þingflokkum. Forseti leggur áherslu á að hv. þingmenn gæti tímamarka og fari alls ekki fram yfir þau. Það bitnar þá á þeim sem síðastir lenda á mælendaskránni.

Herra forseti. Í sumar verða liðin sjö ár frá því að síðasti hvalurinn var dreginn á land í hvalstöðinni í Hvalfirði. Þá lauk hvalveiðum í rannsóknarskyni sem höfðu staðið í fjögur ár eða frá því að ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins um tímabundna stöðvun veiða í atvinnuskyni tók gildi árið 1986. Allar götur síðan hafa stjórnvöld unnið að undirbúningi þess að Íslendingar geti hafið hvalveiðar á ný. Sá undirbúningur hefur verið margháttaður, m.a. á vettvangi hinna ýmsu alþjóðasamtaka sem við eigum aðild að. Þessi undirbúningur Íslendinga og annarra þjóða hefur skilað miklum árangri, nú síðast með einróma samþykki fulltrúa á annað hundrað þjóðþinga í Alþjóðaþingmannasambandinu um sjálfbæra nýtingu sjávarspendýra og áður með svipuðum samþykktum Evrópuráðsins og sjávarútvegsnefndar Evrópusambandsins. Einnig má minna á ákvæði hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna og afstöðu GATT til innflutningstakmarkana. Ég held að ekki verði mikið meira gert á þessu sviði. Undirbúningi er lokið og kominn tími til aðgerða. Við hljótum að treysta því að þær þjóðir sem standa að samþykktum þessara alþjóðastofnana standi við það sem þær hafa samþykkt og láti ekki undan háværum þrýstingi svokallaðra umhverfisverndarsamtaka. Viðhorf til hvalveiða virðist vera að breytast víða erlendis, ekki síst í Bandaríkjunum þar sem andstaðan hefur verið hvað mest. Þar er að verða mikil breyting á afstöðu manna, ekki síst stjórnmálamanna, til hvalveiða. Norðmenn sem hófu veiðarnar að nýju fyrir þremur árum létu verslunarháskóla Noregs gera úttekt á áhrifum veiða á útflutning frá landinu og ferðamannastraum. Sú úttekt sýndi að áhrifin voru nánast engin og nú hafa Norðmenn ákveðið að tvöfalda veiðarnar á þessu ári. Þegar rætt er um hvalveiðar má ekki gleyma mikilvægi þeirra hvað varðar atvinnu og verðmæti. Síðustu árin sem veiðarnar voru stundaðar af fullum krafti var framleiðsluverðmæti hvalaafurða um 1,5 milljarðar kr. á ári miðað við verðlag í dag. Þá störfuðu um 250 manns hjá Hval hf. á hvalvertíðinni og tugir manna við hrefnuveiðar og vinnslu. Þetta jafngilti um 150 ársverkum auk allrar þeirrar margháttuðu þjónustu sem fylgdi þessari starfsemi. Við getum hafið veiðarnar á ný án teljandi tilkostnaðar. Það er allt til staðar, skip og vinnslustöðvar. Það hlýtur að vega þungt á sama tíma og við leitum með logandi ljósi að nýjum atvinnutækifærum, m.a. í stóriðju þar sem hvert nýtt starf kostar tugi og jafnvel hundruð milljóna kr. Fyrir um það bil tveimur árum birti Morgunblaðið grein eftir Árna Bjarnason útgerðartækni sem þá starfaði sem stýrimaður á togara frá Akureyri. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Aldrei á mínum sjómannsferli hef ég séð önnur eins býsn af hval og í ár. Djúpslóðin út af Vestfjörðum er undirlögð og einnig eru smáhvalavöður um allan sjó. Sé það rétt sem mér er tjáð að búrhvalur éti þrjú tonn af grálúðu og karfa á dag, þá tekur hann til sinna þarfa meira magn en flotanum er úthlutað af grálúðu. Málið er einfalt. Ef við Íslendingar drepum ekki hval, þá drepur hvalurinn okkur.`` Hér er talað tæpitungulaust en svipuð sjónarmið hef ég síðan ítrekað heyrt frá fjölmörgum sjómönnum. Í talningu hvala í hafinu kringum Ísland sem framkvæmd var á árunum 1986--1989 kom í ljós að það voru um 40--50 þús. hvalir á svæðinu og það er talið að þeir fjölgi sér um 5--10% á ári eftir tegundum. Það hefur komið skýrt fram hjá okkar fremstu vísindamönnum á þessu sviði að verulegar líkur eru á að afrakstur þorskstofnsins geti minnkað um 10% ef hvalastofnar halda áfram að stækka óhindrað. Heildarfæðunám hvala á Íslandsmiðum og nærliggjandi svæðum er talið vera milli 4 og 5 millj. lesta á ári, þar af 1--1,5 millj. lesta af fiski eða svipað og ársafli okkar Íslendinga. Herra forseti. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að nýta allar auðlindir sjávar á grundvelli sjálfbærrar þróunar og þar á meðal hvali. Í svari hæstv. sjútvrh. við fyrirspurn minni á Alþingi í nóvember kom fram að hann stefndi að því að flytja á þessu þingi þáltill. um að hefja hvalveiðar. Það er enginn vafi á því að það er almennur stuðningur við slíka tillögu á meðal þjóðarinnar. Um það vitna stanslausar ályktanir ýmissa félaga og stofnana vítt og breitt í þjóðlífinu. Gott dæmi um þennan víðtæka stuðning er heilsíðuauglýsing í Morgunblaðinu í gær þar sem öll 11 útvegsmannafélög landsins, öll helstu samtök sjómanna, Alþýðusambandið, Dagsbrún og fjöldi annarra verkalýðsfélaga, Fiskifélag Íslands, Iðnnemasambandið, Bændasamtökin og mörg sveitarfélög hvetja til þess að hvalveiðar verði hafnar að nýju. Þá má minna á að skoðanakannanir hafa sýnt yfirburðafylgi þjóðarinnar við hvalveiðar, allt að 90%. Ég spyr því hæstv. sjútvrh.: Eftir hverju erum við að bíða?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja umræðu um þetta mjög mikilsverða efni og þeim samtökum sem staðið hafa að því nú að undanförnu að vekja athygli á nauðsyn þess að við hefjum hvalveiðar á ný. Í mínum huga er ekki spurning um það hvort við hefjum hvalveiðar á ný heldur hvenær. Það er nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að nýta alla nytjastofna sjávar á sjálfbærum grundvelli og það liggur fyrir á grundvelli vísindalegra athugana að hófleg nýting margra hvalastofna hér við land er fullkomlega eðlileg. Það sem hefur tafið okkur er fyrst og fremst andstaða mjög margra erlendra ríkja. Árið 1993 var sett á fót sérstök nefnd þingmanna til að gera tillögur um stefnu Íslendinga í hvalamálum og segja til um það hvort hvalveiðar skuli hafnar að nýju og þá með hvaða hætti. Þessi nefnd starfaði undir forustu Matthíasar Bjarnasonar og skilaði áliti í maímánuði 1994. Í niðurstöðu nefndarinnar segir m.a. þetta: ,,Eðlilegt er að Íslendingar hefji á ný hvalveiðar í atvinnuskyni, þó þannig að farið sé að öllu með gát, gætt sé heildarhagsmuna Íslands með tilliti til stöðu landsins á alþjóðavettvangi, markaða fyrir hvalafurðir og áhrifa hvalveiða á aðra útflutningsmarkaði landsmanna.`` Það hefur verið unnið að málinu á grundvelli þessarar stefnumörkunar sem fyrir liggur í nefnd Matthíasar Bjarnasonar. Það er ljóst að það mun kosta ekki bara heilmikla peninga heldur líka talsverð átök við aðrar þjóðir að hefja hvalveiðar á ný. Þess vegna höfum við tekið það alvarlega sem fram kom í skýrslunni að meta stöðu okkar á alþjóðavettvangi. Því er ekki að leyna að við höfum átt í mjög miklum og flóknum deilum á sjávarútvegssviðinu að undanförnu og það var mitt mat að það væri óráð að fjölga átakasviðunum að svo stöddu. Og það er ástæðan fyrir því að ekki hefur verið lögð fram þáltill. um þetta efni á þessu þingi. Nú væntum við þess að við förum að sjá fyrir endann á ýmsum af þeim stærri deilum sem við höfum staðið í og það gefur okkur svigrúm til þess að hefjast handa að nýju við undirbúning hvalveiðanna. Við höfum líka kannað viðhorf þeirra sem á markaðnum starfa. Þau eru fremur neikvæð. Þó vitum við eins og hér hefur komið fram að hvalveiðar Norðmanna hafa ekki haft áhrif á markaðsstöðu þeirra. Við höfum unnið mjög kappsamlega að reyna að styrkja NAMMCO sem stofnað var 1992 og í fyrstu var aðeins ætlað að fjalla um smáhvali. Fyrir okkar frumkvæði hefur starfsemi NAMMCO verið útvíkkuð og nær nú til rannsókna á öllum hvölum og þar hefur verið fjallað um og samþykktar eftirlitsreglur með hrefnu og nú eru taldir möguleikar á að samtökin stækki. Við höfum einnig þreifað fyrir okkur, eins og lagt er til í skýrslu Matthíasar Bjarnasonar, um það hvort útflutningsmöguleikar væru á hvalaafurðum. Því miður er það staðreynd að eins og sakir standa er ekki kostur á því að flytja hvalaafurðir úr landi. Það gera Norðmenn ekki og það eru ekki möguleikar á því eins og er. Við núverandi aðstæður er því ekki hægt að hefja hvalveiðar til þess að auka útflutningstekjur þótt við væntum þess að á því geti orðið breyting í framtíðinni því að við finnum fyrir því að andrúmsloftið í þessu efni er að breytast. Það sem nú er verið að vinna að er þetta: Í ráðuneytinu er verið að kanna með tilliti til þeirrar stefnumörkunar sem fram kemur í skýrslu Matthíasar hvort og hvenær unnt verði að hefja takmarkaðar hrefnuveiðar. Það var tillaga nefndarinnar að það yrði byrjað á því að hefja takmarkaðar hrefnuveiðar fyrir innanlandsmarkað. Enn fremur hef ég óskað eftir því við Hafrannsóknastofnun að hún geri kostnaðaráætlun um það að bæta hvalrannsóknum inn í fjölstofnaverkefni sem stofnunin hefur unnið að á undanförnum árum og ég vænti þess að það kostnaðarmat liggi fyrir innan skamms. Þetta eru þau verkefni sem nú er verið að vinna að í þessu efni og ég vænti þess, herra forseti, að áfram verði við það fullur stuðningur að vinna að því markmiði að hefja hvalveiðar svo fljótt sem aðstæður leyfa.

Virðulegur forseti. Staðan í þessu máli er mjög sérkennileg. Hér koma þingmenn þing eftir þing og spyrja hæstv. sjútvrh. hvað dvelur. Hvað dvelur orminn langa að ekki skulu hafnar hvalveiðar? Þingmenn úr flokki hæstv. ráðherra eru þar í fararbroddi en einnig gekk fram í febrúar 1995 núv. formaður þingflokks Framsfl. og hvatti eindregið til dáða. Þá gagnrýndi núv. hæstv. utanrrh. þáv. ríkisstjórn harðlega fyrir að vera ekki byrjuð að fylgja eftir samþykkt sem allir þingflokkar á Alþingi áttu hlut að. Það ber því miður öll merki loddaraleiks hvernig að þessu er staðið af þeim sem ráða málum á Alþingi, hafa hér meiri hluta og ég gagnrýni þetta. Ég átti sæti í þeirri nefnd sem kennd er við Matthías Bjarnason og þar var einróma niðurstaða að byrja á því að hefja hrefnuveiðar. Það eru tvö ár síðan þessi hæstv. sjútvrh. hafði þetta einróma álit í hendi sér. Ráðherrann hefur kosið að túlka það svo að hann vilji fá ályktun Alþingis um málið. Það gat út af fyrir sig verið skynsamlegt en hann gat verið viss um niðurstöðuna. Það er alveg ótvírætt meiri hluti yfirgnæfandi ef ekki samróma álit á Alþingi að byrja hvalveiðar varfærnislega í upphafi og stunda þær á sjálfbæran hátt, virða alþjóðasáttmála að sjálfsögðu varðandi tegundir sem kunna að vera í útrýmingarhættu eða þar sem tvísýnt er um málið. Ég gagnrýni þessa framgöngu framkvæmdarvaldsins í málinu, ríkisstjórnarinnar. Er ekki einmæli í ríkisstjórn um málið? Hvað veldur þessum drætti?

Herra forseti. Nú er svo komið að við Íslendingar erum að verða að athlægi víða um heim. Ítrekaðar yfirlýsingar um að við ætlum að stunda hvalveiðar án þess að láta athafnir fylgja orðum eru því miður grátbroslegar. Undanlátssemi við rangtúlkanir umhverfissamtaka mega ekki ganga of langt. Þeir sem eru undanlátssamir við slíka hópa eru á rangri hillu. Maður hlýtur að spyrja sig: Hve lengi ætlum við Íslendingar að láta alþjóðleg öfgaöfl ráða gerðum okkar? Það má vel vera að það hafi verið rétt að lúffa í fyrstu en nú er komið nóg. Það er réttur okkar og skylda að nýta allar náttúruauðlindir til hagsbóta fyrir þjóðina. Hvalir eru engin undantekning. Rökin, bæði vísindaleg, efnahagsleg og siðferðileg, eru öll okkar megin. Það hefur nú komið á daginn það sem menn höfðu í flimtingum fyrir nokkrum árum, að friðarhreyfingar mundu friða fiskinn í sjónum, er einmitt að gerast. Nýjasta dæmið eru tilkynningar þess efnis að ganga eigi af bræðsluveiðum dauðum. Hvað gerum við þá? Við sem erum að byggja upp og endurbæta bræðsluverksmiðjur og skip fyrir milljarða hér bara á suðvesturhorninu? Eigum við þá að fórna hagsmunum enn einu sinni? Ég segi nei. Það er ljóst að sjónarmið okkar hafa fengið vaxandi fylgi víða um heim, einkum í Bandaríkjunum og við höfum getað varpað kastljósum að þessum málum þar. Það var ekki stjórnvöldum að þakka. Það var sérstaklega einum manni að þakka, Magnúsi Guðmundssyni kvikmyndagerðarmanni. Með einkaframtaki sínu hefur hann átt stóran þátt í því að opna augu almennings og stjórnmálamanna þar í landi. Þetta eigum við að nýta okkur. Nú er svo komið að í Bandaríkjunum hafa fjöldahreyfingar sem telja tugmilljónir manna og áhrifamiklir stjórnmálamenn tekið undir okkar sjónarmið. Ótti um hugsanlegar refsiaðgerðir vegna hvalveiða okkar núna er því að mínu mati ástæðulaus. Meira að segja formaður utanríkismálanefndar Bandaríkjaþings hefur lýst því yfir að slíkar hótanir séu markleysa ein. Ég vil því segja að við eigum að hefja hvalveiðar strax í sumar.

Herra forseti. Ég skal stytta mál mitt svo fleiri komist að. Mitt mat er það að við eigum að heimila hvalveiðar strax í sumar og það úr þeim stofnum sem við höfum hefðbundið nytjað og vísindamenn telja óhætt að veiða úr. Við eigum ekki bara að heimila hvalveiðar úr hrefnustofninum. Ég tek undir með hv. málshefjanda og tel að hæstv. sjútvrh. hafi sýnt fram á það að staða okkar til þess að hefja hvalveiðar að nýju hefur aldrei verið betri en hún er nú.

Herra forseti. Í þessu máli ætluðum við að tala báðir, ég og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson. Ég vil þakka honum fyrir að gefa mér tækifærið. Hvalveiðar höfðu mikla þýðingu í þjóðarbúskap Íslendinga. Atvinnugreinin var sú eina sem rekin var í sjávarútvegi án nokkurs ríkisstyrks. Hlutdeild hvalaafurða var um 1,5% af útflutningstekjum og veitti störf fyrir um 230 manns meðan veiðarnar stóðu yfir. Það er verið að ræða um tekjur sem eru sambærilegar þeim sem áætlað er að norsk-íslenski síldarstofninn gefi af sér í ár. Hvalveiðar voru alfarið stundaðar innan íslensku fiskveiðilögsögunnar og þær eru því hluti auðlindarinnar sem ber að nýta. Ég get tekið undir nánast hvert orð sem málshefjandi sagði, enda erum við samstæðir í mörgum og flestum málum sem lúta að sjávarnytjum. Við Íslendingar eigum að hefja nú þegar veiðar að nýju og ég er viss um að það er meiri hluti á Alþingi fyrir því. Því skora ég á hæstv. sjútvrh. að semja frv. og leggja það fram í næstu viku fyrir þingið. Þingið þarf ekki nema einn dag til afgreiðslu þess. Við getum hafið veiðar á forsendum rannsókna sem fyrir liggja á stórhvalaveiðum og hrefnuveiðum á sambærilegum grunni og Norðmenn.

Herra forseti. Það er rétt sem fram hefur komið í þessari umræðu að tíminn hefur unnið með okkur Íslendingum í þessu máli. Sú þróun sem átt hefur sér stað á alþjóðavettvangi er öll okkur hliðholl. Það er að renna upp fyrir fólki í æ ríkara mæli en áður að það er fjarstæða að ekki megi nytja öll sjávarspendýr í hafinu eins og aðrar auðlindir hafsins. Það er fjarstæða. Hins vegar hafa málin tekið þá stefnu að ýmsir menn hafa unnið að þessu máli því til framdráttar, þar á meðal sá sem var nefndur hér áðan, Magnús Guðmundsson kvikmyndagerðarmaður. Og þingmenn hafa þar sem þeir hafa haft aðstöðu til tekið þetta mál upp með þeim árangri sem fram kom í máli málshefjanda. Það hafa náðst mikilvægar samþykktir á vettvangi þingmanna á alþjóðlegum vettvangi um þetta atriði. En málið er ekki einfalt og við skulum ekki gleyma því að Alþingi gerði þau mistök 1983 að mótmæla ekki hvalveiðibanninu sem þá var sett á og við sitjum uppi með það vandamál. Við eigum sömuleiðis eftir að greiða úr stöðu Íslands gagnvart Alþjóðahvalveiðiráðinu sem við höfum sagt okkur úr. Ég er ekki viss um að það hafi orðið okkur til framdráttar í þessu máli eftir á að hyggja. Hvað þurfum við að gera núna? Við þurfum að marka skynsamlega stefnu í málinu á næstunni. Ég tel eðlilegt að utanrmn. hafi forgöngu um að ræða þetta mál og móta þar stefnu þannig að Íslendingar geti hafið þessar veiðar. Það er matsatriði hvenær þær eiga að byrja eins og ráðherrann sagði. Það þarf að undirbúa það vel til þess að við lendum ekki í vandræðum gagnvart öðrum þjóðum og gagnvart öðrum afurðum sem Íslendingar flytja út. Við þurfum líka að hafa í huga að það þarf að koma hvalaafurðum í verð. En stefnan er skýr að því leyti til að það liggur alveg fyrir að Íslendingar munu hefja þessar veiðar á nýjan leik. Við þurfum að koma okkur saman um það hvenær það gerist, undirbúa það skynsamlega, með viðræðum og samþykktum og skynsamlegum undirbúningi á öllum vettvangi sem tiltækur er. En eitt er ljóst. Íslendingar munu hefja þessar veiðar og það fyrr en varir.

Herra forseti. Ef hefja á hvalveiðar þarf að leggja mat á hvaða áhrif hvalveiðar hafa á útflutningsmarkað okkar fyrir aðrar afurðir, ekki síst fiskútflutning, svo og ferðaþjónustu til landsins og hvort og þá hvaða áhrif þær hefðu á stöðu þjóðarinnar á alþjóðavettvangi. Það er líka ljóst að það þjónar litlum tilgangi fyrir hagsmuni þjóðarinnar að hefja hvalveiðar nema verulegar breytingar verði á útflutningsmörkuðum fyrir hvalaafurðir. Þegar markaður eins og Japansmarkaður er lokaður fyrir innflutning á hvalkjöti er tómt mál að tala um að hefja hvalveiðar til útflutnings sem gæti frekar skaðað hagsmuni þjóðarinnar en hitt. Mitt mat er þó að við núverandi aðstæður sé ekkert því til fyrirstöðu að hefja takmarkaðar hrefnuveiðar fyrir innanlandsmarkað, a.m.k. til að byrja með. En það þjónar engum tilgangi að hefja hvalveiðar nú ekki síst þar sem markaðir erlendis eru lokaðir fyrir hvalaafurðir. Ég hef líka óskað eftir því að utanrmn. fjallaði um þetta mál og að hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. kæmu á fund nefndarinnar þannig að færi gæfist á að meta sameiginlega hvort æskilegt sé og raunhæft að hefja hvalveiðar að nýju og auðvitað þarf sjútvn. einnig að koma að því máli. Einnig tel ég nauðsynlegt að ræða í nefndinni hvort rétt sé að endurskoða afstöðu okkar til aðildar Íslands að Alþjóðahvalveiðiráðinu og þá meta hvort NAMMCO sé fullnægjandi til að þjóna hagsmunum okkar. Jafnvel þótt Alþjóðahvalveiðiráðið standi í vegi fyrir sjálfbærri nýtingu hvalastofna er engu að síður nauðsynlegt að við leggjum mat á hvar á alþjóðavettvangi við getum helst haft áhrif til að breyta viðhorfum til hvalveiða sem er ekki síst nauðsynlegt innan Alþjóðahvalveiðiráðsins.

Herra forseti. Þeirri fullyrðingu hefur verið haldið að almenningi og m.a. drepið á það í umræðunni að hvalir séu að éta okkur út á gaddinn og af þeirri ástæðu ættum við að hefja hvalveiðar á ný. Þessi fullyrðing stenst ekki nein vistræðileg eða líffræðileg rök. Hvalir eru aðins hluti af flóknu vistkerfi þar sem hver étur annan og það er ekki með neinum vísindalegum rökum hægt að fullyrða að sá fiskur sem hvalir innbyrða sé tapaður fiskveiðiafli. Málið er ekki svo einfalt að menn geti bara barið sér á brjóst og sagt að auðvitað eigi Íslendingar að ákveða sjálfir hvort þeir veiða hvali og ekki láta útlendinga segja sér fyrir verkum. Þannig er málið ekki vaxið. Það er út af fyrir sig sennilega rétt að margir hvalastofnar, til að mynda hrefnan, mundu þola einhverja veiði. En spurningin er auðvitað: Hvað ætla menn að gera við aflann? Eflaust væri hægt að selja eitthvað af hrefnukjöti innan lands en það er ekki stór markaður. Og maður spyr sig auðvitað hvort vanti meira kjöt á innanlandsmarkað. Það lítur reyndar út fyrir að Bændasamtök Íslands séu þeirrar skoðunar ef marka má auglýsingu í Morgunblaðinu í gær og það vekur satt að segja nokkra undrun. Menn tala um hugsanleg útflutningsverðmæti upp á 2 milljarða og 200 störf á ársgrundvelli. En það er bara reikningsdæmi og satt að segja mjög ólíkleg niðurstaða eins og sakir standa. Stærsta spurningin er auðvitað hvort sá litli markaður sem hugsanlega fyndist erlendis fyrir hvalkjöt skipti meira mál fyrir þjóðarbúið en markaður fyrir aðrar sjávarafurðir sem hugsanlega væri stefnt í voða. Það er stóra spurningin. Við skulum ekki horfa fram hjá því að svo virðist sem æ fleiri erlend fyrirtæki séu að taka upp þá stefnu að skipta aðeins við þá aðila sem nýta auðlindir sínar í anda sjálfbærrar þróunar og við þurfum þá að sannfæra umheiminn um að við gerum það. Það er ekki nóg að okkur finnist eitthvað í þessu máli, heldur hvað öðrum finnst um okkur. Herra forseti. Við verðum að sýna ábyrgð og gát í þessu máli eins og mér virðist hæstv. ráðherra hafa skilning á. Viðhorfin eru hugsanlega að breytast, m.a. hjá bandarískum stjórnvöldum sem hafa haft mikil áhrif í þessum málum. Það er mikið í húfi, ekki aðeins efnahags- og atvinnulífið heldur einnig orðstír þjóðarinnar í vísindum og umhverfismálum.

Virðulegi forseti. Hér fer fram umræða um mikilsvert mál undir þröngum tímamörkum. Hér verður því að sleppa mörgu sem ég annars hefði viljað segja. Það er ljóst að það var Alþingi sem samþykkti að lúta því banni sem Alþjóðahvalveiðiráðið setti á hvalveiðar. Það er því jafnljóst að hvalveiðar verða ekki hafnar að nýju hér við land án afskipta Alþingis. Við verðum að koma því skýrt til skila hvaða afleiðingar það muni hafa fyrir þá nytjastofna sem brauðfætt hafa þessa þjóð öðru fremur ef hvalastofnarnir stækka jafnmikið og verið hefur hin síðari ár. Þar sem ætla má að hvalirnir umhverfis Ísland éti hvorki meira né minna en álíka mikið eða meira en við veiðum sjálfir af þessum fiski. Þeir sem andmælt hafa hvalveiðum okkar eiga það flestir sameiginlegt að taka hvorki efnislegum né vísindalegum rökum. Öll okkar áform hvað þessar veiðar varðar byggjast á yfirgripsmikilli þekkingu vísindamanna okkar sem tvímælalaust standa fremstir hvað varðar þekkingu á hvalveiðum og öllum vísindum er lúta að þeim. Virðulegi forseti. Ég vil beina þeim eindregnu tilmælum til hæstv. sjútvrh. að hann taki nú þegar á málinu og komi með tillögu þar um þannig að Alþingi geti tekið á þessu þýðingarmikla máli og leitt það farsællega til lykta.

Virðulegi forseti. Það mælir allt með því að við hefjum hvalveiðar sem fyrst. Í fyrsta lagi eru það vísindalegar forsendur eins og margsinnis hefur komið fram í þessum umræðum. Það eru líka efnahagslegar ástæður eins og hér hefur verið tíundað. Það fer ekkert á milli mála að stuðningur þjóðarinnar er við það að við hefjum hvalveiðar og það hefur margoft komið fram, einmitt hér í þessum sölum, ríkur þingvilji fyrir því að við hefjum hvalveiðar. Er þá ekki kominn tími til þess að við látum þennan ríka þingvilja koma formlega fram? Síðast en ekki síst er ástæða til þess að nefna að það er greinilega dvínandi andstaða úti í heimi við hvalveiðar. Það kom glögglega fram á fundi Alþjóðaþingmannasambandsins þar sem ég sat fyrir skemmstu. Við skulum átta okkur á því að meðan við tökum ekki af skarið, á meðan við höldum áfram að virða þetta hvalveiðibann, erum við í raun og veru að taka undir sjónarmið Greenpeace og annarra slíkra öfgasamtaka sem vilja ekki hefja hvalveiðar. Ég tel að það sé ekki meining þingsins, þjóðarinnar né nokkurra annarra að Íslendingar fylgi í raun stefnu Greenpeace og annarra slíkra sem vilja halda hér áfram hvalveiðibanni.

Herra forseti. Íslendingar eiga hiklaust að hefja hvalveiðar að nýju. Við eigum að nýta allar lifandi auðlindir sjávar svo fremi að þess sé gætt að ekki sé farið fram úr veiðiþoli hvers stofns. Hér er um stórt efnahagslegt spursmál að ræða því að hvalveiðarnar gáfu um 1 milljarð fyrir einum áratug síðan og 250 manns höfðu atvinnu af þessu. Ég bendi á að Bandaríkjamenn beittu Norðmenn ekki refsiviðurlögum eins og margir spáðu. Ég segi því að lokum að ég tel að skýringar hæstv. sjútvrh. á þeim drætti sem orðið hefur á því að hefja hvalveiðar á nýjan leik séu ekki frambærilegar.

Virðulegi forseti. Árum saman hafa yfirvöld látið í það skína að nú standi til að hefja hvalveiðar að nýju, sérstaklega veiðar á smáhvelum og hrefnu. Árum saman hafa þær fjölskyldur sem höfðu framfæri sitt af slíkum veiðum beðið og vonað að þessi ákvörðun mundi koma til framkvæmda. Margar fjölskyldur hafa tapað stórfé vegna þessarar löngu biðar. Nú er þeim sagt að bíða enn, þetta sé bara tímaspursmál. Hversu lengi eiga þessar fjölskyldur að bíða með afkomu sína í þeim fjötrum sem þær hafa verið hnepptar í? Eftir hverju er beðið, hæstv. sjútvrh.? Er verið að bíða eftir Godot?

Herra forseti. Ég er einn af þeim sem voru andvígir hvalveiðum hér áður fyrr. Ég hef breytt um skoðun. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að hefja hvalveiðar. Öll rök mæla með því frá sjónarmiðum sjálfbærrar þróunar. Ég bendi hins vegar á að það liggja fyrir hótanir Bandaríkjamanna um að ef Japanir hleypa innflutningi á hvalkjöti til Japans, þá munu þeir beita mjög harkalegum refsiaðgerðum. Japanir hafa lýst því yfir að það muni aldrei koma til greina að setja viðskipti við Bandaríkin í hættu vegna hvalkjötsinnflutnings. Þetta er aðalmálið í þessari umræðu því að veiðar án þess að opna Japansmarkað eru alveg gagnslausar.

Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju með þær jákvæðu undirtektir sem hér hafa komið fram við hvalveiðarnar. Mér sýnist að hjarta Alþingis slái í takt við þjóðarsálina í þessu máli. Ég vísa til föðurhúsanna þeim ummælum hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar að hér sé um einhvern loddaraleik að ræða og vil upplýsa hv. þm. um það að ég mun halda áfram að tala fyrir þessu máli þangað til það ber árangur. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir taldi að fjölgun hvala hefði ekki áhrif á fiskstofnana. Ég vil með leyfi forseta vísa í ummæli Jóhanns Sigurjónssonar, aðstoðarforstjóra Hafrannsóknastofnunar, þar sem segir að verulegar líkur eru á að afrakstur þorskstofnsins geti minnkað um 10% þegar helstu hvalastofnar hafa náð þeirri stærð sem þeir voru í áður en hvalveiðar hófust. Hæstv. sjútvrh. talaði um að við hefðum átt í miklum deilum við ýmsar þjóðir í fiskveiðimálum. Það er rétt hjá honum en þær deilur eru af allt öðrum toga spunnar en ágreiningur við aðrar þjóðir um hvalveiðar. Deilurnar um fiskveiðarnar snúast um hagsmuni, gífurlega hagsmuni. Þær snúast um hvernig á að skipta kökunni og hvað hver þjóð á að fá í sinn hlut af tilteknum auðlindum hafsins. Andstaða þjóða við hvalveiðar okkar er af allt öðrum toga spunnin. Hún er í besta falli tilfinningasemi en kannski fyrst og fremst rugl og rökleysa og undanlátssemi við háværa öfgahópa. Hæstv. ráðherra sagði einnig að það væri ekki hægt að selja hvalaafurðirnar. Á það hefur ekkert reynt. Það hefur ekkert hvalkjöt verið á heimsmarkaðnum í sex eða átta ár. Það er vitað að það er mikil eftirspurn eftir hvalkjöti í Japan. Ég trúi því að ef hvalkjöt býðst, þá verði það eins og víðar að lögmál markaðarins ráði, framboð og eftirspurn en ekki einhverjar tiktúrur stjórnvalda. Mér finnst ákvörðun Norðmanna um að ætla að tvöfalda hrefnukvóta sinn á þessu ári benda til þess að þeir ætli að fara að hefja útflutning á hvalkjöti. Þeir hafa ekki náð að selja innan lands allt sitt kjöt. Samt ætla þeir að tvöfalda veiðarnar. Það segir manni auðvitað að þeir stefna að útflutningi. Hæstv. forseti. Ég hvet að lokum hæstv. sjútvrh. til að taka þetta mál upp í ríkisstjórn og flytja till. til þál. um hvalveiðar það tímanlega að hægt verði að samþykkja hana áður en þessu þingi lýkur.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. málshefjanda og þakka þann stuðning við meginmarkmið okkar í þessu efni sem hér er fyrir hendi, enda hef ég aldrei efast um að hér væri fullur vilji til að taka á þessu máli þó menn greini kannski á um það hversu hratt eigi að fara. Vegna gífuryrða hv. 4. þm. Austurl. sem talaði um loddaraskap, kemst ég ekki hjá því að rifja það upp að hann sjálfur skrifaði undir þá skýrslu sem ég var að vitna til þar sem lagt er til að ríkisstjórnin taki tillit til stöðu landsins á alþjóðavettvangi, markaða fyrir hvalaafurðir og áhrif hvalveiða á útflutningsmarkað. Svo kemur hv. þm. hér þegar nógu margir áheyrendur eru á pöllunum og segir: ,,Það á ekki að taka tillit til neins af þessu. Það á bara að vaða áfram.`` Ef eitthvað er loddaraskapur þá er það svona málflutningur og hann þjónar ekki okkar hagsmunum. Við eigum hins vegar að fylgja fast og ákveðið fram okkar stefnu í þessu efni, þ.e. að nýta hvalina 

Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að lýsa óánægju minni með tilhögun þessarar umræðu. Ég vissi ekki betur og ég held margir þingmenn aðrir, en að hér ætti að fara fram venjuleg hálftíma umræða um dagskrármálið. Forseti lýsti því yfir í byrjun fundar að hann mundi jafna ræðutíma út á þingmenn. En svo virðist sem samið hafi verið að verulegu leyti um tilhögunar umræðunnar fyrir fram þannig að það að biðja um orðið í upphafi fundar hafi verið tilgangslaust eða markleysa af hálfu þeirra sem ekki höfðu þá tekið þátt í slíkum fyrirframundirbúningi umræðunnar. Ég kann satt best að segja ekki vel við slíka tilhögun. Það hefur ekki verið samið fyrir mína hönd um það að menn væru ekki jafnsettir þegar þeir bæðu um orðið. Auk þess finnst mér það orka tvímælis að þegar svo háttar til að málshefjandi og hæstv. ráðherra eru úr sama flokknum, að þá skuli einmitt sérstaklega flestir aðrir óbreyttir þingmenn úr þeim hinum sama flokki fá orðið. Ég tel líka að þegar svo stendur á að augljóslega er þörf fyrir mun rýmri ræðutíma og meiri tíma til skoðanaskipta en rúmast innan þessa forms, þá séu tilefni til að taka það til skoðunar hvort umræðan eigi ekki að vera rýmri. Ég tel að sé varla boðlegt að neita kannski hátt í 10 mönnum um orðið, mönnum sem sannarlega hafa ástæður til að leggja þar eitthvað til mála, svo sem eins og formanni sjútvn. sem hér talar. Það er þó kannski vel við hæfi að einmitt hann sérstaklega skuli verða fórnarlamb þess að ekki sé hægt að offra þó ekki væri nema 30 sekúndum t.d. á undirritaðan. Það er svo í stíl við annað að hæstv. sjútvrh. skuli í lok umræðunnar nota ræðutíma sinn til þess að tala um annað en hann átti að gera, þ.e. ráðast á þingmenn sem ekki hafa tækifæri til þess að svara fyrir sig. Ég mótmæli þessu fyrirkomulagi.

Virðulegur forseti. Ég veit að forseti hefur ekki tök á að grípa inn í mál manna eða hafa stjórn á því. En ég vek athygli á því hvað gerist hér í þessari umræðu undir þessu formi. Bæði málshefjandi og hæstv. ráðherra sjá ástæðu til þess í lok umræðu að veitast að þeim sem hér stendur, að veitast að mér og þá sérstaklega hæstv. ráðherra vitandi það þó að ég átti kannski ekki minnstan þátt í því að það tókst full samstaða um þá skýrslu sem hæstv. ráðherra vitnar til í sínum málflutningi að allt hvíli á, þá skýrslu sem hann fékk frá fulltrúum þingflokka á Alþingi. Ég get rakið það fyrir ráðherranum við hentugleika hvernig sú vinna þróaðist stig af stigi. Ég tel það ekkert ofmælt það sem ég segi um þetta efni. Þegar ég tala um að hér sé uppi loddaraleikur í þessu máli, þá er það staðreynd, virðulegur forseti, að það er nokkuð reglubundið að undir þinglok í önnum þingsins koma aðilar sem eru stuðningsaðilar ríkisstjórnar fram með kröfur í orði um að nú verði staðið við stóru orðin, en í reynd er ekkert gert af hálfu framkvæmdarvaldsins sem hefur þessi mál í hendi sér.

Þessi ræða var kannski ekki beint um fundarstjórn forseta. Það var hins vegar ræða hv. 4. þm. Norðurl. e. Forseti vill af því tilefni segja að þetta var auðvitað venjuleg hálftíma umræða. Það var ekki samið fyrir fram um hverjir gætu komist á mælendaskrá og forseti reyndi að skipta þessum ræðutíma réttlátlega á milli flokkanna. Hann tók tillit til þess að bæði málshefjandi og hæstv. ráðherra voru úr sama flokki. Forseti tók tillit til þessa.

Með því að láta þrjá aðra sjálfstæðismenn tala.

Þegar forseti bætti við á mælendaskrána þá tók hann tillit til þess hvernig fulltrúar flokkanna höfðu nýtt ræðutíma sinn.  Þessari utandagskrárumræðu og umræðu um fundarstjórn forseta er þá lokið.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns óska eftir því að ráðstafanir verði gerðar til þess að hæstv. fjmrh. verði viðstaddur þessa umræðu.

Það verður gert. Hæstv. fjmrh. er kominn í húsið.


             Það væri ástæða til að hæstv. forsrh. væri einnig viðstaddur þessa umræðu og leyfi ég mér að spyrja hvort hann sé staddur í húsinu.

Hann er ekki staddur í húsinu en forseti mun kanna hvort hann getur komi til fundar.

Ég mun ekki hefja mál mitt fyrr en hæstv. fjmrh. er kominn í salinn.

Vill þá ekki hv. þm. að við gerum hlé á fundinum augnablik, hvort sem hv. þm. vill bíða í ræðustól eða í sæti sínu. Fjmrh. er kominn í húsið.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því í upphafi máls míns að gera að umtalsefni nokkur atriði sem fram komu í andsvörum hæstv. fjmrh. við umræðuna í fyrradag. Einnig atriði sem komu fram í málflutningi hv. þm. Vilhjálms Egilssonar. Hæstv. fjmrh. hafði um það mörg orð að við samningu þessa frv. hefði verið haft samráð við samtök þess fólks sem lögin taka til. Hann tók sem dæmi um þetta samráð að hann hefði mætt á fund hjá BSRB. Hvaða fundur skyldi það nú hafa verið? Jú, það var málstofa sem boðað var til um efni þessara umdeildu frv., tveggja tíma málfundur um þessi umdeildu frv. Hæstv. fjmrh. sagðist alltaf hafa verið reiðubúinn að ræða málin við þau samtök sem hlut ættu að máli, samtök háskólamanna, BSRB, kennarasamtökin, alltaf hafa verið til reiðu að fara yfir þessi mál. Hann sagði: ,,Samtökin kusu það hins vegar að fara með málið út til sinna félagsmanna og þá áttum við ekki annarra kosta völ fyrir okkar leyti en leggja frv. fram á þingi.`` Þetta var röksemdafærslan. Þetta var málflutningurinn. Hvað skyldi það hafa verið sem samtök opinberra starfsmanna kusu að fara og ræða við sína félagsmenn? Hvað skyldi það hafa verið? Jú, það var frv. til laga sem gerði ráð fyrir því að allt réttindakerfi opinberra starfsmanna yrði rifið upp með rótum. Það var frv. til laga sem í fyrstu útgáfu gerði ekki ráð fyrir neinum veikindarétti, sem í fyrstu útgáfu gerði ekki ráð fyrir neinu fæðingarorlofi. Það var frv. til laga sem gerði ráð fyrir því að heil stéttarfélög yrðu lögð af, að stórir starfshópar, og það stendur enn, yrðu sviptir samningsrétti. Það var frv. til laga sem gerði ráð fyrir því að ýmis réttindi sem menn hafa búið við, ráðningarfesta, biðlaunaréttur og þar fram eftir götunum, yrðu skert eða tekin af. Þessi samtök voru svo ósvífin að þau ætluðu að ræða þessi mál við sína félagsmenn. Ég heyrði haft eftir hæstv. fjmrh. að meðal opinberra starfsmanna --- hann mun hafa sagt þetta í fjölmiðli nú nýlega --- væru skiptar skoðanir, ólíkar áherslur. Það er alveg rétt. Það eru ólík sjónarmið innan einstakra félaga, innan heildarsamtaka, á milli einstaklinga. Það eru ólíkar áherslur, ólíkar skoðanir og ólíkar hugmyndir uppi. En gagnvart þessum frv. og þessum vinnubrögðum eru allir á sama máli. Það má hæstv. fjmrh. vita að með svona tali, svona sundrungartali, látum við ekki sundra okkur. Þessi ósvífnu samtök sem átti að svipta samningsrétti, verkfallsrétti og margvíslegum réttindum öðrum voru svo ósvífin að fara og leita álits sinna félaga, boða til funda og ræða málin. Þá var ekki stætt á öðru en leggja málið fyrir þingið. Ég mun koma nánar að þessu síðar í öðru samhengi um þessi vinnubrögð, um þessa tegund samvinnu og samráðs, vegna þess að ég held að hún sé engin tilviljun. Ég held að það sé engin tilviljun að svona er staðið að verki. Engin tilviljun. Hins vegar verð ég að játa að margt sem hefur verið sagt við þessa umræðu hefur komið mér á óvart. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra sé alvara þegar hann segir að ekki sé hróflað við kjörum sem eru samningsbundin, ekki hróflað við samningsbundnum kjörum. Hann hefur sagt líka að það sé verið að afnema ýmislegt sem úrelt er. Sérstaklega eru tiltekin réttindi á borð við æviráðningu og biðlaunarétt þegar þannig er talað. Ég veit alveg hvað það er sem vakir fyrir mönnum, þegar þessar áherslur eru uppi. Ég veit alveg hvað það er og við vitum það öll hvað það er sem vakir fyrir mönnum. Það er verið að reyna að draga upp mynd af einhverri gamalli embættismannaforréttindastétt sem býr við æviráðningu. Svo er iðulega talað um að það þurfi að vera hægt að losa sig við drykkjurúta og fólk sem ekki standi sig í vinnunni og þess vegna sé æviráðning afskaplega slæm. Við sjáum alveg hvaða mynd verið er að draga upp. En mig langar til að biðja menn að velta því örlítið fyrir sér hvað það er sem er svona úrelt, t.d. við æviráðningu. Það er nú einu sinni svo að í seinni tíð eru menn ekki ráðnir inn til ríkisins með æviráðningu. Það er ekki hin almenna regla að menn séu æviráðnir. Þar eru allflestir starfsmenn ráðnir með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnarfresti. Æviráðning er ekki við lýði nema hjá tilteknum hópum. Hvað er það sem er svona slæmt við æviráðningu? Um hvað snýst æviráðningin? Jú, hún snýst um ákveðið starfsöryggi. Það er hægt að segja æviráðnum starfsmanni upp ef hann brýtur af sér í starfi. Það er hægt. Það er hægt að segja æviráðnum starfsmanni upp eða láta hann hætta ef staða er lögð niður. Það er hægt. En æviráðningin tryggir visst öryggi í starfi. Er það úrelt? Er það svona óskaplega slæmt að menn búi við öryggi í starfi? Hins vegar er þetta náttúrlega hluti af hugmyndafræði sem verið er að knýja hér í gegn og ég mun koma að síðar. Biðlaunaréttur? Biðlaunaréttur hjá danska símanum held ég að sé þrjú ár. Biðlaunaréttur er ekkert bundinn bara við ríkið. Það er samið um biðlaunarétt hjá mörgum fyrirtækjum á almennum vinnumarkaði. Þetta er ekkert sem er afmarkað við ríkið, síður en svo. Hins vegar er það umhugsunarefni að ríkisstjórnin, sama ríkisstjórn og ætlar að afnema biðlaunarétt hjá talsímaverðinum á símanum sem á að fara að einkavæða núna fljótlega, ætlar að afnema biðlaunarétt talsímavarðarins vegna þess að það kynni í hálft ár, jafnvel ár ef talsímavörðurinn hefur verið lengi í starfi, að þurfa að greiða honum laun sem slaga upp í hálf ráðherralaun. Sama ríkisstjórn og ætlar að gera þetta af siðferðilegum ástæðum gaf vildarvinum Sjálfstfl., eða eigum við að orða það öðruvísi, færði vildarvinum Sjálfstfl. á silfurfati SR-mjöl. Var ekki talað þar um hálfan milljarð? Við skulum því fara svolítið varlega í sakirnar þegar við förum að setja þetta upp samkvæmt einhverjum siðferðilegum kvarða. Við skulum fara varlega þá í sakirnar. Það kom einnig fram í máli hæstv. fjmrh. í andsvörum um daginn og hjá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að nú væri búið að gera ýmsar breytingar á frv. Ýmislegt sem ekki hafði verið inni var tekið út og öfugt. Reyndar hefur þetta frv. frá því fyrstu drögin birtust verið að taka breytingum, litlum breytingum þó. Mesta breytingin var náttúrlega þegar veikindarétturinn og fæðingarorlofið sem höfðu gleymst í fyrstu útgáfu, voru komin inn, að vísu aðeins í bráðabirgðaákvæði. Þau réttindi eru enn í uppnámi eins og ég mun koma að síðar. Það var búið að breyta frá fyrstu útgáfu ákvæðum á borð við það að ekki þyrfti að upplýsa starfsmenn um ráðningarkjör, um hvað þeir ættu að fá í kaup og hvaða réttindi þeir ættu að búa við, fyrr en tveimur mánuðum eftir að þeir kæmu til starfa. Það var í fyrstu útgáfunni. Þessu var síðan breytt. Síðan í breytingartillögunum við sjálft frv. er búið að gera ýmsar breytingar sem þeir telja að séu mjög veigamiklar eins og t.d. að nú sé minni háttar fólkið farið út. Minni háttar skrifstofufólkið er hvergi nefnt í frv. En hugsunin, hugsunin er þar. Hún er þar öll, þar er engu breytt. Ég ætla að færa rök fyrir þeirri staðhæfingu hvers vegna ég staðhæfi að hugsunin sem greinir í sundur þá sem eru meiri háttar annars vegar og hina sem eru minni háttar er enn til staðar. Ég ætla að færa rök fyrir því máli. Þessi umræða er ekki einskorðuð við Ísland. Hún á sér stað víða um lönd. Það hafa verið gerðar um þetta miklar og ítarlegar skýrslur, t.d. á vegum OECD. Þar kemur fram að það eru tvenns konar sjónarmið uppi þegar um er að ræða endurskipulagningu á ríkisrekstri. Menn hafa stillt upp tveimur módelum. Annars vegar er það módel sem Þjóðverjar og Norðurlandabúar hafa stuðst við. Það gengur út á það í grófum dráttum að virkja hinn almenna starfsmann, að inni í skólunum, á sjúkrastofnununum og þeim stofnunum sem reknar eru á vegum hins opinbera sé unnið lýðræðislega. Hins vegar er það hin hugsunin, hitt módelið sem oft hefur verið kennt við Stóra-Bretland og Nýja-Sjáland. Það byggir á allt annarri hugsun. Það er valdstjórnarmódelið. Hugsunin er þessi: Ríkið á að setja almenn markmið. Hið pólitíska vald á að setja almenn markmið og ákvarða fjármunina sem hver og ein stofnun á að fá til að ná þessu markmiðum. Síðan er sjálfri framkvæmdinni valddreift. Gott og vel. Mörgum kann að finnast þetta ágæt hugmynd. Framkvæmdinni á síðan að stýra forstöðumaður viðkomandi stofnunar. Hann á ekki að virkja mannskapinn með sér. Forstöðumaður viðkomandi stofnunar á að fá ákveðin tæki í hendur. Hver eru þessi tæki sem hann á að fá í hendur? Fólk, fólk, það eru tækin hans. Launakerfi er annað tæki sem forstöðumaðurinn fær í hendur. Í stað þess að virkja fólkið lýðræðislega, er hugsunin sú að því sé gerð grein fyrir því til hvers er ætlast af því. Það segir orðrétt hér í athugasemdum með frv., með leyfi forseta: ,,... að gera ríkisstarfsmönnum betri grein fyrir því til hvers er ætlast af þeim ...`` Þetta er hugsunin. Ríkisstarfsmenn verða tæki í höndum forstjórans sem fær aukið svigrúm til að hagræða innan sinnar stofnunar. Hann fær launakerfi í hendur sem hefur að geyma alls kyns hvata og hvatningu sem hann síðan getur ákveðið og ráðstafað að eigin vild. Þetta er hugsunin. Síðan er það náttúrlega það stórskemmtilega sem kom hér upp síðast. Það er þegar hæstv. fjmrh. og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson segjast hafa lagað hina margrómuðu 9. gr. frv. þar sem kveðið er á um þetta sporsluduttlungakerfi og að nú séu settar strangari regur um það efni. Hverjar skyldu þær vera? Jú, ef viðkomandi stofnun fer fram úr þeim fjárhagsramma sem henni er settur af hæstv. fjmrh. þá hefur fjmrh. heimild til að afnema allar þessar greiðslur. Hvaða stofnanir skyldu þetta vera? Hvaða stofnanir fara yfirleitt fram úr of naumt skömmtuðum fjárlögum? Eru það ekki spítalarnir? Skyldu það vera skólarnir? Þetta var viðbótin sem kom, auk þess sem skorður eru settar við því hvað hinir meiri háttar menn hæstv. ráðherra geta skammtað sér sjálfir. En hugsunin er enn til staðar. Þess vegna segi ég að þessi framgangsmáti allur, þessi vinnubrögð eru í takt við þetta. Hann er í samræmi við þetta vegna þess að svona hefur maður samráð, svona hafa meiriháttarmenn samráð við minniháttarfólk. Þeir bara koma á fund hjá því á málstofur  Á fimm ára fresti lýkur ráðningu embættismannsins. Það hljómar líka mjög vel að forstjórinn eigi ekki að vera æviráðinn. Þetta hljómar mjög vel. Þetta er rosalega nútímalegt. Það er alveg geysilega nútímalegt að menn séu alltaf að skipta um forstjóra. En ég bið menn um að hugleiða: Er þetta er endilega til góðs? Við skulum ekki gleyma því að það er hægt að segja yfirmönnum upp störfum. Það er hægt núna. En er þetta endilega til góðs? Hvernig haldið þið að forstjóri muni bera sig að sem er með ráðherra yfir sér sem er honum andvígur og hann veit að fimm ára tíminn rennur út á kjörtímabilinu? Hvernig ber hann sig að? Skyldi hann fækka ferðunum til útlanda? Skyldi hann gera það? Skyldi hann draga úr því sem kann að vera ámælisvert í hans starfi? Skyldi hann gera það? Ég held ekki. Þið vitið hvað er verið að gera hérna. Þetta er svipað og gerðist með Ísland fyrr á tíð. Þá fengu sérstakir vildarvinir Danakonungs landið til skattheimtu. Þetta er hugsunin sem verið er að innleiða. Forstjórinn fær stofnunina til ráðstöfunar. Hann á að sýna hvað í honum býr. Hann fær peninginn, fjármagnið sem Alþingi úthlutar og nú á hann að sýna hvað í honum býr. Hvernig skyldi hann gera það? Hann er kominn með launakerfið í sínar hendur, getur skammtað mönnum laun að eigin geðþótta, búið til sérstakt launakerfi að sínum geðþótta. Hvað skyldi hann gera þegar hann er búinn að fá fjárveitinguna. Jú, hann kallar á sinn fund sína nánustu samstarfsmenn og segir við þá: ,,Þið eruð allt of lágt launaðir. Við verðum að bæta úr þessu. Og eina leiðin sem er fær að mínu mati`` mundi hann án efa segja ,,er að fækka starfsmönnum. Þá höfum við sem eftir verðum meira til skiptanna.`` Þetta er það sem gerist. Reynsla annarra þjóða sem hafa farið út á þessa braut er að slík hugsun hefur leitt til þess að störfum hefur fækkað, enda liggur það í augum uppi, í hlutarins eðli. Menn borga sínum nánustu meira og þeim sem þeir komast af með að borga lítið, borga þeir lítið, minniháttarfólkinu. Meiri háttar sérstökum vinum sínum borga þeir vel, minniháttarfólkinu borga þeir ívið minna og reyna að fækka því eins og mögulega er kostur. Þetta er það sem gerist. Þetta voru nú eiginlega inngangsorð. Athugasemdir við sitthvað sem fram kom í máli hæstv. fjmrh. og hv. þm. Vilhjálms Egilssonar í umræðunni í fyrradag. Nú langar mig til að ræða örlítið um aðdraganda þessa máls vegna þess að það á náttúrlega talsverðan aðdraganda og ræturnar eru nokkuð djúpar. Maður veltir því fyrir sér hvort hér er verið að fylgja eftir stefnu ríkisstjórnarinnar. Varla held ég að svo sé. Að minnsta kosti var kjósendum ekki greint frá því hvað biði þeirra. Kjósendur gerðu sér ekki grein fyrir því hvað nútímavæðing ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar þýddi í raun. 

Og var í stuttum skátabuxum.

Hann var í stuttum skátabuxum, já. Báknið burt, sagði hæstv. fjmrh. á sínum tíma. Hvað var það sem hann vildi fara með burt? Það voru sjúkrahúsin, það voru skólarnir væntanlega. Nú er það Póstur og sími. Það voru orkuverin væntanlega. Þetta er báknið sem á að einkavæða. Þetta er báknið sem þarf að fara burt. Þannig er reyndar talað í frv. og greinargerðinni sem fylgir frv. Þar er orðalagið allt á þennan veg. Hér segir t.d., með leyfi forseta: ,,Ríkið minnir að ýmsu leyti á fyrirtæki sem hefur orðið undir í samkeppni á frjálsum markaði.`` Hér eru miklar áhyggjur sem fram koma á bls. 14 í frv. til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, í almennum athugasemdum, með leyfi forseta: ,,Ríkisstarfsmönnum hefur fjölgað mjög ört á undanförnum áratugum. Þannig er áætlað að þeir hafi verið um 8% af vinnuafli í landinu árið 1955 miðað við 20% á þessu ári.`` Þetta er svona staðhæfing sem er sett fram. Þetta er alveg skelfileg tilhugsun, orðnir 20% og voru 8% árið 1955. Mikið óskaplega hefur þjóðfélaginu hrakað. Þetta er mikið áhyggjuefni. En hér er engin tilraun gerð til að skilgreina hvað að baki býr, að það hefur orðið grundvallarbreyting á samfélaginu frá þessum tíma. Nú er hin almenna regla sú að karl og kona vinni úti, að starf sem áður fór fram inni á heimilunum er núna unnið á sjúkrahúsum, í skólum og þannig mætti áfram telja. Meðal annarra orða, þegar verið er að reyna að gera lítið úr starfsemi hins opinbera eins og fulltrúar ríkisstjórnarinnar iðka mjög þá velti ég því svolítið fyrir mér hvort menn virkilega trúi eigin orðum. Er þetta allt til óþurftar? Er það til óþurftar fyrir sjómennina að hér sé góð veðurþjónusta, að vitarnir séu í lagi, að sjúkrahúsin séu góð? Er það til óþurftar fyrir samfélagið að hér séu reknir góðir skólar? Er þetta allt til óþurftar? Er þetta fólk virkilega ekki að gera neitt gagn? Er þetta bara einhver misskilningur allt saman? Eða er það svo að menn telja að þessu sé betur komið á markaði? Þar sem við seljum bara aðgang að spítölunum og skólunum eins og þeir eru reyndar að byrja að gera núna með skólagjöldum og aðgangseyri að heilsugæslustöðvum? Þetta er náttúrlega stefnan. Það vitum við. En þetta tal og þessar miklu áhyggjur sem menn hafa af því að ríkisstarfsmönnum hafi fjölgað mjög, kallar á að maður leggist í samanburðarfræðin og veki athygli á því að þegar allt kemur til alls þá er meðaltal í Evrópuríkjum OECD mjög svipað og hér. Reyndar er þessi samaburður mjög varasamur vegna þess að hér erum við að tala um ríkisstarfsmenn, en víða í Evrópu hafa menn gengið lengra en við höfum þegar gert, við að færa starfsemi frá ríki til sveitarfélaga. Það skekkir því þessa samanburðarmynd þannig að opinberir starfsmenn eru víða hugsanlega fleiri en kemur fram í þeim gögnum frá OECD sem ég er að vitna í. Meðaltal ríkisstarfsmanna í Evrópuríkjum OECD er 18,3%. Talan sem hér er fyrir Ísland er 19,4%. Fyrir Danmörku er hún 30,8%. Bretar eru með 19,1% eða ívið lægri en við. Kanada er með 20%, Frakkland 23,6%, Svíar 32,1%. Meðaltalið fyrir allt OECD er tæp 15% og þá erum við komin inn með þessi ríki sem ríkisstjórnin horfir sérstaklega með aðdáunaraugum á, Tyrkland og fleiri lönd sem búa við miklu smærri velferðarþjónustu en við erum að burðast með hér á landi. Við skulum sjá hvað fyrirheitna landið, Nýja-Sjáland er með. Það er nú ekki hér á blaði en síðustu tölurnar frá Nýja-Sjálandi eru frá 1985. Þá var talan þar 18,1%. Það var áður en Ruth Richardson, lærimóðir hæstv. fjmrh., fór að taka til hendinni. Þá voru Nýsjálendingar með svipaðan hluta af vinnuaflinu í starfi hjá ríkinu og við erum með núna. Hæstv. fjmrh. hefur aldrei farið neitt sérstaklega í grafgötur með sínar skoðanir. Reyndar segi ég honum það til hróss að hann hefur alltaf komið til dyranna eins og hann er klæddur, að því leyti að það hefur enginn þurft að velkjast í vafa um afstöðu hans. Hann vildi báknið burt og hann hefur talað fyrir því að draga úr opinberum umsvifum af fremsta megni. Hæstv. fjmrh. sagði á ráðstefnu á Hótel Loftleiðum 20. okt. 1994 að kjarninn í sinni stefnu um nýskipan í ríkisrekstri væri ,,að dreifa valdi, auka ábyrgð forstöðumanna og flytja ákvarðanir nær vettvangi í því skyni að ná fram hagkvæmari rekstri og betri þjónustu``. Þetta sagði hann þá. Þetta er síðan útfærslan á því hvernig hann hyggst auka ábyrgð forstöðumanna og hvernig hann hyggst ná hagkvæmni í þjónustu. Í athugasemdum með frv. er talað um valddreifingu samfara aukinni ábyrgð stjórnenda og aukinn sveigjanleika í starfsmannahaldi. Við erum búin að sjá hvernig það á að gerast með auknu valdi forstjórans til að ráðstafa vinnutímanum og til þess að knýja menn sem hafa sagt upp störfum til að starfa lengur eftir geðþóttaákvörðun forstjórans. Síðan þessi margrómaða einföldun á launakerfi og aukinn sveigjanleiki í launakjörum sem við eigum nú eftir að ræða mikið og ítarlega. Síðan, með leyfi forseta, er talað um að: ,,Gerðar verði auknar kröfur til menntunar og starfsreynslu ríkisstarfsmanna með því t.d. að gera markvissari kröfur til þeirra, sem ráðnir eru í störf á vegum ríkisins, og vanda betur til ráðninga í þau störf.`` Í hvaða störf? Hvar er svona illa vandað til ráðninga í störf? Það er allt fullt af svona sleggjudómum og staðhæfingum út í loftið í þessu ,,fyrirtæki`` hæstv. fjmrh., opinberum rekstri sem hann leyfir sér að líkja við illa rekið fyrirtæki. Það er ríkisstjórnin sem svona talar. Þetta er alveg með ólíkindum, aldeilis með ólíkindum. Nú er það svo að á meðal opinberra starfsmanna, innan einstakra félaga, innan einstakra hópa, innan heildarsamtaka, eru ólíkar áherslur eins og ég gat um áðan, um hvað sé heppilegt skipulagsform og þar fram eftir götunum. Menn hafa t.d. ólíkar hugmyndir um það hvort heppilegt sé að fara með samninga inn á stofnanir. Það eru mjög margir sem telja að það sé mjög heppilegt, að það sé ágæt ráðstöfun. Aðrir telja svo ekki vera. Það er bara annað sjónarmið. Þeir sem hafa verið á því máli að það sé heppilegt að fara með samninga inn á stofnanir hafa bent á að það hafi reynst mjög erfitt að bæta launakjörin þegar á að taka á heildarlaunakjörum í einu vetfangi, að þá verði sú stóra hella sem launakerfið er illbifanleg og af þeim sökum sé heppilegra að fara með samninga inn á stofnanir. Það sé einnig nauðsynlegt að gefa einstökum stofnunum ákveðinn sveigjanleika. Þetta er ákveðið sjónarmið. Aðrir hafa gagnrýnt þessa hugsun og sagt að það sem líklegt sé að gerist með þessari valddreifingu sé að launamunur aukist vegna þess að þetta muni fela það í sér að menn taki markaðslögmálin í ríkari mæli í sína þjónustu og niðurstaðan og reynslan hafi jafnan orðið sú að launamunur aukist þegar þetta gerist. Þetta eru tvö ólík sjónarmið. Á þessari ráðstefnu sem ég vitnaði til áðan, þar sem hæstv. fjmrh. var og flutti erindi, flutti ég einnig erindi og ræddi m.a. þessar áherslur. Ég sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Auðvitað mætti til sanns vegar færa að heildstæð launastefna gæti falist í því að afnema með öllu hin ólíku viðmiðunarkerfi starfshópa og starfsstétta og koma á einstaklingsbundnum samningum sem fræðilega séð gætu verið eins ólíkir og margir og einstaklingarnir sem samið er við. Þetta gæti vissulega kallast launastefna, en þar með í afstöðunni til þessarar stefnu erum við líka búin að finna þann samnefnara sem ég hef trú á að sameini flest ef ekki öll félög og samtök launafólks. Þau hafa þá sameiginlegu afstöðu að kjarasamningar eiga að vera reistir á félagslegum grundvelli en ekki einstaklingsbundnum. Einstaklingsbundnir samningar skapa mikil og að mínum dómi óeðlileg og óásættanleg völd hjá launagreiðanda gagnvart viðsemjanda hans, hættu á mismunun og spillingu, auk þess sem spurningar hljóta að vakna um nauðsyn þess að hafa skýrar viðmiðunarreglur varðandi öll starfskjör og launagreiðslur og tryggja sérstaklega vel að kaupin gerist samkvæmt samþykktum reglum en ekki duttlungum einstaklinga, þegar um er að tefla ráðstöfun opinberra fjármuna. Það er svo allt annar handleggur hvort samið er um launabætur, bónusa og álagsgreiðslur við einstaklingana ef það er gert á félagslegum grunni. Við getum haft á því ólíkar skoðanir og þar hef ég vissulega mínar efasemdir, hvort slíkt sé heppilegt eða æskilegt. En munurinn á því að semja um slíkar greiðslur við einstaklinginn annars vegar og félagið hins vegar er sá að í fyrra tilvikinu eru endanlegar ákvarðanir komnar undir einhliða ákvörðun stjórnandans, a.m.k. stendur hann andspænis starfsmanni sem á allt undir honum komið og er þar af leiðandi í veikri stöðu og það sem meira er þetta er þeirra einkamál. Í síðara tilvikinu er um að ræða almennar reglur og jafnvel þótt þær mismuni einstaklingum eru þær öllum augljósar. Kerfið er með öðrum orðum uppi á borði og komið undir lýðræðislegum vilja en ekki háð geðþóttaákvörðunum launagreiðandans. Niðurstaða mín varðandi þetta fyrsta atriði er því þessi: Starfsmenn ríkisins og samtök þeirra hafa þá sameiginlegu stefnu að um laun skuli samið á félagslegum grunni og við stéttarfélög starfsfólks. Allar breytingar í launakerfinu, hvort sem er til valddreifingar, samningsstjórnunar eða hvers kyns tilraunastarfsemi hljóta af okkar hálfu að skoðast með tilliti til þessarar meginreglu. En víkjum nú að þeim meginviðhorfum sem eru uppi varðandi samningsfyrirkomulagið. Annars vegar eru þeir sem eru fylgjandi valddreifingu varðandi stjórnun á stofnunum ríkisins, þar með stjórnun á samningamálum starfsmanna viðkomandi stofnana, og hins vegar eru þeir sem eru hlynntir miðstýrðum samningum um kaup og kjör, samræmdri yfirstjórn, fyrirkomulagi, sem byggir á því að kjörin séu samræmd á einn eða annan hátt. Þess vegna er spurt: Er æskilegt að fara með samninga út í einstaka stofnanir að fullu eða á fjmrn. á einhvern hátt að hafa yfirumsjón með gerð þeirra og framkvæmd? Ég held að ekki sé gerlegt að gefa afdráttarlaust svar við þessari spurningu um allar stofnanir á vegum ríkisins. Það sem kann að eiga við í einu tilviki á ekki við í öðru.`` Tilvitnun lýkur hér með í þetta erindi sem var flutt á ráðstefnu fjmrn. á Hótel Loftleiðum 21. okt. 1994. Það sem þarna kemur fram með öðrum orðum er að staðhæft er að öll samtök launafólks hafa sameinast í þeirri afstöðu að hvar svo sem samið er, hvort sem það er gert miðstýrt í fjmrn. eða í einstökum stofnunum, þá skuli það gert á félagslegum grunni. Það viðhorf kemur fram að einhlítt svar við þeirri spurningu hvort sé rétt að fara með samninga frá fjmrn. í einstakar stofnanir er komið undir starfseminni. Það sem kann að eiga við á einum stað á ekki við á öðrum. Þetta er sú stefna sem samtök opinberra starfsmanna hafa fylgt. Ég nefni sem dæmi að Starfsmannafélag ríkisstofnana, SFR, lýsti vilja til að gera tilraunir með að fara með samninga inn á einstaka stofnanir og önnur félög hafa einnig farið út á þessa braut, farið með samning inn á einstakar stofnanir þannig að það er enginn þvergirðingsháttur þar á bæ. Menn eru einfaldlega að segja: Förum hægt í sakirnar, sameinumst um málið, semjum á félagslegum grunni en það sem hæstv. fjmrh. er að gera er að knýja fram illa unnið frv. sem byggir á einhliða valdi ráðuneytis og forstjóra. Það er það sem verið er að gera. Það er því sem við erum að andæfa. Við erum að andæfa þessum vinnubrögðum og þeim framgangsmála öllum og því samningsferli sem hér er verið að reyna að skapa sem reyndar er ekkert samningsferli. Það er ákvarðanaferli, tilskipanaferli. Hæstv. fjmrh. leyfir sér að koma hér hvað eftir annað, bæði í ræðustól á Alþingi og annars staðar í þjóðfélaginu, og halda því fram að með því kerfi sem hann er að skapa sé verið að gera launakerfið gagnsærra. Nú eigi allt að fara upp á borð og verði gagnsætt þegar hann er í raun að fara með það neðan jarðar, niður í skúffurnar og á bak við tjöldin. Það er það sem verið er að gera því að í þeirri grein frv. þar sem kveðið er á um vald forstjórans og forstöðumanna til að greiða einstökum starfsmönnum, umbuna þeim í starfi, segir að þetta eigi allt að gerast samkvæmt sérstökum reglum sem fjmrn. setji. Þannig eigi t.d. að koma í veg fyrir aukinn launamun kynjanna með nýjum reglum. Það eru nú einu sinni til lög í landinu sem banna misrétti kynja í launum, það eru lög um það, sem er ekki framfylgt. Við höfum bent á leiðir til að ná þeim markmiðum fram t.d. með starfsmati en til þess að það nái fram að ganga þá mega menn ekki afsala sér tækjunum sem þeir búa við til að koma því fram, koma ákvörðunum sínum í framkvæmd. Því það er eitt að setja niður nefndir og láta þær koma með ábendingar um hvað þurfi að færa til í launakerfinu í réttlætisátt og það er annað að afsala sér um leið tækjunum til þess að ná þessu fram vegna þess að það eru menn að gera með þessari duttlungastjórnun innan stofnunarinnar. En þessu á hins vegar að svara og það á að passa upp á þetta með sérstökum reglum sem fjmrh. setur. Nú spyr ég hæstv. fjmrh. Hvar eru þessar reglur? Í rauninni er ekki hægt að halda umræðunni áfram áður en við fáum að vita hverjar þessar reglur eru. Við getum ekki tekið þátt í umræðunni af einhverju viti nema við fáum að vita og þekkja reglurnar. Hverjar eru þessar reglur? Hæstv. fjmrh. leyfir sér að staðhæfa aftur og aftur að reglurnar eigi að tryggja réttlæti. Hverjar eru þessar reglur? Ég veit og auðvitað vitum við öll að þessar reglur eru ekki til og verða aldrei til. Það verða hugsanlega til einhverjar almennar ábendingar en hvers vegna verða þær ekki til? Vegna þess að þær stríða gegn þeim markmiðum sem menn eru að reyna að ná með þessu frv. Frv. byggir á því að forstjórinn sem á að framkvæma hina pólitísku ákvörðun, markmiðið sem ríkisstjórnin setur, fái möguleika og svigrúm til þess. Meðal annars í gegnum launakerfið, það er hugsunin. Um leið og fjmrh. setur forstjóranum þröngar skorður að þessu leyti er hann kominn í bakið á sjálfum sér. Þetta er staðreynd málsins. Ég spyr: Af hverju er ekki hægt að ræða þetta heiðarlega? Af hverju á að reyna blekkja fólk með svona tali um að það komi einhverja reglur sem tryggi það að það verði ekkert launamisrétti, ekkert misrétti á milli karla og kvenna? Af hverju að vera að blekkja fólk svona? Þetta eru ekki heiðarleg vinnubrögð. Ég auglýsi eftir því þegar hæstv. fjmrh. kemur og gerir grein fyrir máli sínu að hann geri grein fyrir þessum reglum. Ég vona að fjölmiðlar gangi eftir því við hæstv. fjmrh. að hann geri grein fyrir þessum reglum sem hann ætlar að setja. Hverjar eru þær? Hverjar eru þær nákvæmlega? Hverjar eru þær reglur sem eru við lýði núna? Það eru samningar. Það eru kjarasamningar, félagslegir kjarasamningar, það eru reglurnar. Nei, nú á ekkert að vera með neitt svoleiðis. Það er ekki nógu nútímalegt. Nú eiga bara að koma einhverjar reglur úr fjmrn. sem við vitum að er ekkert annað en blekking. Það er ekkert annað en blekking. Mér finnst mjög óheiðarlegt að fara fram með þetta mál á grundvelli blekkinga. Menn eiga að koma hreint fram og koma heiðarlega fram í þessu máli. Við vitum sem sagt hvað það er sem ríkisstjórnin hyggst gera. Við þekkjum það og hljótum að velta því fyrir okkur hvort að það kunni nú ekki að vera eitthvað gott við þetta, hvort það gæti ekki hugsanlega þegar allt kemur til alls leitt til launahækkana. Ástandið er nú ekkert sérstaklega beysið. Gæti nú ekki verið að hlutirnir löguðust eitthvað við þetta? Ég held ekki enda er það ekki það sem vakir fyrir hæstv. fjmrh. Hann býsnast yfir því, bæði á þessari ráðstefnu, sem hann vitnaði í áðan á Hótel Loftleiðum og eins í athugasemdum með frv., hve launakostnaðurinn, launaútgjöldin hjá ríkinu séu mikil. Og það segir hér t.d. í athugasemdum með frv., með leyfi forseta: ,,Öllum sem láta sig fjármál ríkisins einhverju skipta er það hins vegar ljóst að eina leiðin til að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum, án þess að hækka skatta, er að lækka ríkisútgjöld og það verður ekki gert að neinu ráði nema með því að draga úr kostnaði við starfsmannahald á vegum ríkisins.`` Þetta segir í athugasemdum með frv. Sem sagt, frv. og þessar skipulagsbreytingar eru ekki til þess gerðar að hækka launin, síður en svo, heldur til að dreifa, til að breyta launasamsetningunni þannig að forstjórarnir og kannski einhverjir meiriháttarmenn fái ívið meira en minniháttarfólkinu fækki og það fái minna í sinn hlut. Þetta er markmiðið. Því miður er þetta ekki útúrsnúningur. Því miður er þetta svona. Hins vegar hefur verið snúið heilmikið út úr málum en það er af hálfu þeirra sem eru að reyna að keyra þetta fram með blekkingum. Við héldum mörg hver sannast sagna fyrir nokkrum mánuðum að það yrði reynt að ná fram þeirri stefnu sem fjmrh. hæstv. lýsti á Hótel Loftleiðum í októbermánuði árið 1994, yrði reynt að ná þessu fram með samkomulagi. Það var áður en við skildum hversu langt menn ætluðu raunverulega að ganga í því að fara inn í hið nýsjálenska/breska módel, valdstjórnarmódelið, sem byggir náttúrlega á því að menn hafi ekki samráð enda var það það sem lærimóðir hæstv. ráðherra sagði á fundinum á Hótel Loftleiðum fyrr á þessu ári, Ruth Richardson, fyrrv. fjármálaráðherra í Nýja-Sjálandi, sem hrökklaðist þar út úr stjórnmálum sakir óvinsælda. Hún hafði farið fram með svipaða hugmyndafræði og svipaðar tillögur og verið er að reyna að þröngva hér í gegn. Hún var afskaplega stolt af því hvað henni hafði tekist að veikja velferðarþjónustuna í Nýja-Sjálandi og talaði af miklum hugsjónaeldi á Hótel Loftleiðum á sínum tíma. Og hún sagði: Fyrir alla muni, reynið að koma þessum breytingum í gegn með miklu hraði, í upphafi kjörtímabils. Þetta verður erfitt, það verða mikil mótmæli en látið ekki hugfallast, reynið að keyra þetta í gegn í upphafi eða á fyrri hluta kjörtímabilsins og hafið sem allra minnst samráð við þá sem hlut eiga að máli. Það eru náttúrlega fleiri sem hafa gert sér grein fyrir þessu og auðvitað hefur hæstv. fjmrh. fengið stuðning í þessu máli. Það er athyglisvert að ekki er langt síðan að það var hreinlega blásið til orrustu. Það var gert í grein í Viðskiptablaðinu 21. febr. Þar var skrifuð grein til stuðnings hæstv. fjmrh. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Friðrik Sophusson hefur á undanförnum missirum verið að innleiða margvísleg nútímaviðhorf og vinnubrögð í ríkisrekstrinum. Á hann hrós skilið fyrir það og stuðning. Er mikilvægt að atvinnu- og viðskiptalífið í landinu sýni að það kann að meta það sem hann er að gera. Jafnvel einörðustu stjórnmálamönnum hættir til að hopa þegar verkalýðsfélögin sýna klærnar ef ekki kemur til stuðningur annars staðar frá. Frumvarpið um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna er of mikilvæg réttarbót til að hægt sé að una við það að tapa þessum slag.`` Hæstv. fjmrh. á að sjálfsögðu stuðningsmenn. Ekki bara úr Verslunarráðinu og ekki bara Vinnuveitendasambandinu heldur líka Vinnumálasambandinu sem hefur verið að álykta, væntanlega fyrir hönd kaupfélaganna í landinu. Það eru mjög undarlegar yfirlýsingar sem þar hafa komið og ég hef trú á því að þær hafi ekki vakið mikla hrifningu alls staðar. Vinnumálasambandið er að hvetja ríkisstjórnina og hæstv. fjmrh. til þess að skerða réttindi opinberra starfsmanna, t.d. draga úr orlofsréttinum, það var sérstaklega tekið fram í ályktun þeirra. Ég held að það sé rétt að líta á þessar ályktanir frá atvinnurekendasamtökunum sem eru að hvetja ríkisstjórnina. Ég veit ekki hvort það hefur komið eitthvað frá Verslunarráðinu, ég hef ekkert séð frá Verslunarráði ályktað um þetta mál alveg nýlega. Hins vegar þótti mér tónninn í hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni ótrúlega líkur því sem ég hef oft heyrt frá Verslunarráði Íslands, alveg ótrúlega líkur tónn. Í ályktun frá Vinnumálasambandinu sem var samþykkt 11. apríl segir m.a., með leyfi forseta: ,,Stjórn Vinnumálasambandsins fagnar framkomnum drögum að breytingum á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna.`` Síðan segir á þá leið að það sé löngu tímabært að afnema öll þessi sérréttindi, þau séu tímaskekkja og að lokum segir: ,,Er Alþingi hvatt til að standa fast á að ná þessum breytingum fram.`` Og hér síðar, undir lok ályktunarinnar segir: ,,Það er því von Vinnumálasambandsins að Alþingi veiti þessu frv. brautargengi og leggjum til að það verði samþykkt.`` Þessari miklu réttarbót, að svipta heila hópa samningsrétti, hafa af mönnum réttindi sem eru í kjarasamningum þeirra, ráðningarsamningum, sem skírskotað er til í ráðningarsamningum, hafa þau af fólki. Taka af mönnum biðlaunaréttinn einhliða. Þetta er geysileg réttarbót. Menn bera ekki mikla virðingu fyrir eigin samtökum sem álykta í þessa veru. En hvers vegna skyldu þessir aðilar allir vera svona ákaflega glaðir? Hvernig skyldi standa á því? Hvernig skyldi standa á því að Vinnumálasambandið og Vinnuveitendasambandið skuli vera svona ánægð með þetta? Jú, vegna þess að það sem hrífur þessi samtök, vinnuveitendasamtökin, er að þau gera sér grein fyrir því að með þessum breytingum er verið að draga úr möguleikum verkalýðshreyfingarinnar til að heyja hér lýðræðislega réttindabaráttu. Það er verið að grafa undan félagslegum samningum og það sagði reyndar í ályktun sem fram kom frá Vinnuveitendasambandinu fyrr á þessu ári, ég held að það hafi verið í febrúar. Þar sagði orðrétt: ,,að nú kunni að vera tímabært að kveða skýrt á um rétt starfsmanna einstakra fyrirtækja og stjórnenda þeirra til að semja sjálfir um kaup og kjör án milligöngu samtaka atvinnurekenda og launþega.`` Þetta er markmiðið. Auðvitað eru þessi samtök ánægð og glöð þegar fram kemur frv. á Alþingi með annarri eins réttarbót. Hugsið ykkur, annarri eins réttarbót. Og þessu er að sjálfsögðu fylgt eftir í frv. Það er sko ekki látið sitja við orðin tóm þar á bæ. Í 47. gr. þessa skerðingar- og haftafrumvarps er ákvæði sem er svohljóðandi: ,,Stéttarfélög eða samtök þeirra gera kjarasamninga við ríkið um laun félagsmanna sinna og launakjör eftir því sem nánar er fyrir mælt í lögum. Nú kýs starfsmaður að standa utan stéttarfélaga og skal hann þá njóta sömu launa og launakjara og samið hefur verið um í kjarasamningum fyrir sambærileg störf. Sé ekki um það að ræða skal fjármálaráðherra ákveða laun og launakjör þeirra starfsmanna sem standa utan stéttarfélaga.`` Þetta held ég að sé eitt alvarlegasta ákvæðið í þessum lögum. Hér er beinlínis verið að búa í haginn fyrir þá framtíð sem hæstv. fjmrh. er væntanlega mjög hugnanleg, að hér verði engin stéttarfélög við lýði, engin stéttarfélög sem trufla. Að bara sé samið við minniháttarmenn, maður við mann. Meiriháttarmaður og minniháttarmaður hittist við samningaborðið og geri upp mál sín en séu ekki með einhver stéttarfélög sem trufla. Hér er farið að vilja Vinnuveitendasambandsins sem í samþykkt í febrúar ályktar á þann veg að nú kunni að vera kominn sá tími að einstaklingarnir semji án milligöngu stéttarfélaganna. Það er að koma hingað. En nú er bara spurningin þessi: Má gera þetta? Er leyfilegt að gera þetta? Ég held nefnilega að þetta sé ekki leyfilegt. Það sem meira er ég held ekkert um það, ég veit að það er ekki leyfilegt að gera það. Ef farið er í gegnum þær ályktanir sem hafa borist frá stéttarfélögunum þá eru færð ítarleg rök fyrir því að þetta sé ekki leyfilegt. Menn hafa reyndar spurt því að margir trúa varla eigin eyrum þegar þeir heyra málflutninginn frá ríkisstjórninni og kynna sér síðan hvað það er sem hún hefur sett á blað. Þá hafa menn verið að spyrjast út í þetta, grennslast fyrir hvað vakir raunverulega fyrir mönnum með þessari grein. Ég ætla að leyfa mér að vitna í álitsgerðir þar sem vikið er að stjórnarskrá landsins. Hún er kannski ekki mikils virði í augum ríkisstjórnarinnar. Samningar og lög og stjórnarskrá en það er athyglisvert að ef fram kemur að eitthvað stríði hugsanlega gegn einhverjum ákvæðum í alþjóðlegum skuldbindingum þá fyrst taka menn við sér, að málið kunni verða tekið upp á einhverjum fínum fundum í útlöndum. Það er þá fyrst að menn eru reiðubúnir að íhuga málin og skoða. Í álitsgerð BHM segir um 47. gr.: ,,Í fyrstu málsgrein 47. greinar frumvarpsins er gert ráð fyrir að stéttarfélög eða samtök þeirra njóti þeirra sérstöku réttinda að fá að gera kjarasamninga við ríkið fyrir hönd félagsmanna sinna sem þar starfa. Þessi grein er algerlega óþörf og raunar út í bláinn þar sem samningsréttarmálum stéttarfélaga opinberra starfsmanna og opinberra vinnuveitenda er fyrir komið í sérstökum lögum nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Samningsréttur er grundvallarréttindi launamanna en ekki sérstök réttindi. Í 2. mgr. 47. gr. er þó gengið skrefi lengra en þar segir: ,,Nú kýs starfsmaður að standa utan stéttarfélaga og skal hann þá njóta sömu launa og launakjara og samið hefur verið um í kjarasamningum fyrir sambærileg störf. Sé ekki um það að ræða skal fjármálaráðherra ákveða laun og launakjör þeirra starfsmanna sem standa utan stéttarfélaga.`` Hér virðast höfundar frumvarpsins hvorki þekkja ákvæði 2. mgr. 7. gr. laga nr. 94/1986 þar sem sérstaklega er fjallað um kjaraákvörðun og réttarstöðu þeirra sem kjósa að standa utan stéttarfélaga né til ákvæða laga nr. 120/1992 og greinargerðar með þeim þar sem sérstaklega er gengið út frá því að kjör starfsmanna ríkisins séu annað tveggja ákveðin í kjarasamningum eða af Kjaradómi eða kjaranefnd en sjálfdæmi fjármálaráðherra, svokölluð ráðherraröðun, felld niður. Samkvæmt orðalagi 47. gr. eiga starfsmenn sem kjósa að standa utan stéttarfélaga að njóta sömu kjara og réttinda og samið hefur verið um í kjarasamningum fyrir sambærileg störf. Í 2. mgr. 7. gr. laga 94/1986 er gert ráð fyrir að starfsmenn sem þess óska geti staðið utan stéttarfélaga en séu eigi að síður varðir gegn lakari kjörum en þeir nytu ef þeir væru í stéttarfélaginu. Fyrir þetta ber þeim samkvæmt gildandi lögum að greiða sama gjald til stéttarfélagsins og þeir myndu greiða ef þeir væru í því. Svo virðist sem 47. gr. eigi að afnema þetta gjald en það verður varla gert öðruvísi en að breyta ákvæði 2. mgr. 7. gr. laga nr. 94/1986. Ljóst er að það veldur stéttarfélagi miklum beinum og óbeinum kostnaði að einstaklingar geti staðið utan félags og þar með utan aðgerða þess, t.d. verkfalls, til að ná bættum kjörum. Stéttarfélagsgjald fyrir veitta þjónustu félagsins vegur þar aðeins lítið á móti kostnaði stéttarfélagsins vegna utanfélagsmanna og eru engin haldbær rök fyrir því að afnema það.`` Tilvitnun lýkur í umsögn Bandalags háskólamanna um þessa tilteknu grein. Í öðrum umsögnum er einnig að þessu vikið, t.d. í umsögn frá BSRB. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Réttur launafólks til þess að mynda stéttarfélög og til þess að nota samtakamátt sinn í því skyni að tryggja kaup og kjör er meðal grundvallareglna í þjóðfélaginu. Í lögum um starfskjör launþega, nr. 55/1980, er tryggt að laun og önnur starfskjör sem stéttarfélög semja um við vinnuveitendur skuli vera lágmarkskjör í viðkomandi starfsgrein á því svæði sem kjarasamningurinn tekur til. Með víðtækum forgangsréttar\-ákvæðum í kjarasamningum stéttarfélaga og vinnuveitenda á almennum markaði er reynt að tryggja að öllum launþegum sé gert að standa undir kostnaði af starfsemi stéttarfélaganna. Í 24. gr. laganna um kjarasamninga opinberra starfsmanna er regla af sama meiði. Bannað er að setja í ráðningarsamning starfsmanns ákvæði sem er lakara fyrir starfsmanninn en um er samið í kjarasamningi stéttarfélags hans. Í 2. mgr. 47. gr. frumvarpsins segir að kjósi starfsmaður að standa utan stéttarfélaga þá skuli hann njóta sömu launa og launakjara og samið hefur verið um í kjarasamningum fyrir sambærileg störf. Ekki er mælt fyrir um að starfsmaðurinn skuli greiða gjald til stéttarfélags sem hefur gert þann kjarasamning sem miðað er við en BSRB telur að svo skuli vera. Mjög mikilvægt er að tryggja að kostnaður af starfsemi stéttarfélaga við gerð kjarasamninga greiðist af öllum þeim sem taka laun samkvæmt kjarasamningnum en ekki einungis þeim sem eru félagsbundnir í stéttarfélaginu. Að öðrum kosti fá ófélagsbundnir starfsmenn að njóta afrakstursins af starfsemi stéttarfélaganna án þess að bera hluta þeirra byrða sem starfseminni fylgja. Að mati BSRB væri fráleitt annað en jafnan væri tryggt í starfsmannalögunum að kjör félagsbundinna starfsmanna séu aldrei lakari en kjör ófélagsbundinna starfsmanna. Slíkt kynni að leiða til hruns stéttarfélaganna. Tekið skal fram að BSRB telur óvíst hvert hald er í reglunni í 2. mgr. 7. gr. laga nr. 94/1986 í þessu efni ef frumvarp þetta verður að lögum. Bæði er líklegt að einhverjir kynnu að halda því fram að reglan í 47. gr. frumvarpsins feli í sér að starfsmaður, sem kýs að standa utan stéttarfélags, verði ekki skyldaður til þess að greiða gjald til þess og eins er hitt að samkvæmt orðanna hljóðan ná lög nr. 94/1986 einungis til félagsbundinna manna, sbr. 1. gr., 2. gr. og 2. mgr. 7. gr. laganna.`` Tilvitnun lýkur í þessa álitsgerð frá BSRB og reyndar eru aðrar álitsgerðir um þetta efni í sömu veru. Ég held að öll stéttarfélög í landinu hafi ályktað um þessi mál og sérstaklega hefur verið ályktað um þetta frv. af hálfu félaga opinberra starfsmanna. Reyndar hefur öll verkalýðshreyfingin í heild sinni andæft þessum skerðingar- og haftafrumvörpum og menn hafa mjög staldrað við þessa grein. Nú kunna menn að segja eða spyrja hvort réttur verkalýðsfélagsins eigi að vera ótvíræður. Á ekki einstaklingurinn að hafa val um það hvort hann er í stéttarfélagi ef hann kýs að standa utan stéttarfélagsins og greiða ekki gjald til stéttarfélagsins? Þetta er sjónarmið sem heyrist oft. Þeir kalla þetta neikvætt félagafrelsi. Neikvætt, það segir sína sögu hvað þarna býr að baki. Ég er ekki að segja að það séu endilega neikvæðir menn sem halda þessu á lofti en tilgangurinn finnst mér vera neikvæður hjá þeim sem halda fram þessum sjónarmiðum, kröfunni um neikvætt félagafrelsi. Að þeir sem eru neikvæðir gagnvart félögunum geti staðið utan þeirra og ekki greitt til þeirra. Menn vilja tryggja neikvætt félagafrelsi af þeim sökum. Við þekkjum það erlendis frá að vandinn er sá að krafan sem menn leggja iðulega upp með annaðhvort af neikvæðum ástæðum eða til þess að tryggja mannréttindin, val og rétt einstaklingins, snýst upp í andhverfu sína. Sérstaklega í miklu atvinnuleysi hefur atvinnurekandinn iðulega sett þeim sem leitar eftir vinnu hjá honum þau skilyrði að hann standi utan stéttarfélags. Það er beinlínis skilyrt að til að fá vinnu þurfi viðkomandi að standa utan stéttarfélags. Þetta er mjög algengt í Bretlandi. Og Nýja-Sjálandi náttúrlega, fyrirheitna landinu. Þar er þetta hin almenna regla. Þangað sem ríkisstjórnin sækir forskrift sína nema þar er svo komið að menn eru búnir að berja niður alla réttindabaráttu, þröngva fólki út úr samtökum sínum. Við skulum minnast þess að þegar teknar eru ákvarðanir um hvar menn skuli vera, hvort þeir skuli vera minni háttar eða meiri háttar, embættismenn eða aðrir þá er sú ákvörðun líka háð geðþótta. Hér segir í 5. gr. ,,Það fer eftir ákvæðum laga hvaða stjórnvald veitir starf og hvort skipa skuli eða ráða í starfið.`` Við skulum ekki gleyma því að hér er verið að taka ákvörðun um hvort viðkomandi einstaklingur hefur samningsrétt eða ekki. ,,Séu ekki fyrirmæli um það í lögum skal sá ráðherra er stofnun lýtur skipa forstöðumann stofnunar og, eftir atvikum, aðra embættismenn er starfa við stofnunina, en forstöðumaður ræður í önnur störf hjá henni.`` Eftir atvikum skulu menn hafa samningsrétt. Hvers konar lagasmíð er verið að keyra í gegnum þingið? Við höfðum svo mikið samráð af því að hæstv. fjmrh. mætti á málfund og af því að menn fengu að koma athugasemdum á framfæri við próförk en þá voru menn svo ósvífnir að vilja ræða þetta við félaga sína. Vilja ræða það í félögunum að það átti að svipta þá veikindarétti og fæðingarorlofi, taka af þeim biðlaunaréttinn og þar fram eftir götunum. Nú ætlar ríkisstjórnin að þröngva þinginu, sem á að ljúka störfum í þessum mánuði samkvæmt áætlunum sem gerðar hafa verið, til þess að komast að niðurstöðu í þessu máli á fáeinum dögum. Ég man ekki hvort það tók tvö eða þrjú ár í viðræðum við fjmrn. að fá fram viðunandi reglur um réttarstöðu lausráðinna svo dæmi sé tekið. En það er nú svo mikið minniháttarfólk að það er ekki vikið að því í þessu frv. En síðan er allt réttindakerfið tekið upp frá rótum eins og það leggur sig, rifið upp með rótum. Menn segja að stéttarfélögin hafi gerst svo ósvífin að fara að ræða þetta við fólkið og þess vegna hafi þurft að leggja frv. fram á þingi og þess vegna þurfi að keyra það í gegn. Hvers konar málatilbúnaður er þetta? Þá erum við komin að stóru spurningunni. Er þetta leyfilegt? Nú skulu menn passa sig á því, þeir eiga eftir að fara á fína fundi í útlöndum, hvort þeir eru ekki að brjóta einhverjar alþjóðlegar skuldbindingar. Menn geta horft fram hjá minni háttar plöggum eins og stjórnarskránni eða landslögum svo ekki sé nú minnst á samninga. Hér hefur hæstv. fjmrh. komið fram ítrekað og haldið því fram í ræðustól að ekki sé verið að taka á kjörum sem eru samningsbundin. Það er ekki verið að taka á samningsbundnum kjörum, segir hann. Í rauninni er ekki verið að hreyfa við kjörum eins eða neins. Það er verið að gera eitthvað fyrir framtíðina, það er verið að breyta skipulagi, það er ekki verið að hreyfa við kjörum. Við sem höfum talað fyrir hönd launafólksins á Alþingi, það hafa margir gert það og reyndar er það athyglisvert að þeir sem koma fram í þessari umræðu eru fólk sem er að taka málefnalega á þessum málum fyrir hönd launafólksins, höfum öll sem eitt haldið því fram að það sé verið að hrófla við kjörum einstaklinga sem snerta samninga. Það er verið að hrófla við hinni kjaralegu umgjörð. Við mundum geta sett mál okkar fram með þessum hætti þegar spurt er um kjaraumgjörð og þá stefnu sem er við lýði hjá ríkinu því að oft hefur því verið haldið fram að það sé engin starfsmanna- og launastefna, nokkuð til í því, en við mundum svara á móti og segja að sú fullyrðing standist auðvitað ekki því að þær meginlínur sem starfsmannastefnan byggir á sé að finna í lögum og reglugerðum er að ákveða kjör starfsfólksins með einum eða öðrum hætti sem og í þeim kjarasamningum sem ríkið gerir við stéttarfélög starfsmanna sinna. Hver skyldi hafa orðað þetta svona vel? Hver skyldi hafa orðað þetta svona hnitmiðað? Hver skyldi það vera? Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson veltir því án efa fyrir sér. Hver hefur komist svo vel að orði? Einhver úr liði gagnaðilans væntanlega. Nei, hann heitir Friðrik Sophusson og er hæstv. fjmrh. þessarar þjóðar. Hann orðaði þetta á ráðstefnu sem fjmrn. stóð fyrir og áður hefur verið vitnað til á Hótel Loftleiðum hinn 20. okt. 1994. Hér var ég, hæstv. forseti, að vitna orðrétt í yfirlýsingar hæstv. fjmrh. Friðriks Sophussonar þar sem hann segir um starfsmannastefnuna og hvernig kjörin eru ákvörðuð. Hann segir orðrétt: ,,Oft hefur því verið haldið fram að ríkið hafi enga starfsmanna- eða launastefnu. Fullyrðing þessi stenst auðvitað ekki. Þær meginlínur sem starfsmannastefnan byggir á er að finna í lögum og reglugerðum er ákveða kjör starfsfólksins með einum eða öðrum hætti sem og í þeim kjarasamningum sem ríkið gerir við stéttarfélög starfsmanna.`` Misminnir mig eða misheyrði það eitthvað þegar hæstv. fjmrh. fullyrti um daginn að lög og reglugerðir sem menn hefðu ekki beinlínis samið um snertu ekkert þennan kjarapakka. Var það ekki hæstv. fjmrh. sem sagði þetta? Var það kannski hv. þm. Vilhjálmur Egilsson? Þeir hafa haldið því fram að það sé ekki verið að hrófla við kjörum fólks. Það er ekki verið að hrófla við kjörum á þann hátt að menn hafi rétt til að andæfa. Ég man ekki betur en hæstv. fjmrh. segði í ræðustól að það væru tiltekin réttindi sem aldrei hefðu verið metin til launa. Ég skal ekki fullyrða hvaða réttindi það voru, hæstv. forseti, en gott ef það voru ekki æviráðningin og biðlaunarétturinn sem var nefnd í þessu samhengi. Ég vona að hæstv. fjmrh. fari að koma aftur í þingsalinn. Mér er kunnugt um að hann þurfti að hitta fólk að máli. En mér þætti vænt um ef hæstv. forseti vildi grennslast fyrir um hvað þessum fundi fjmrh. líður því að nú hef ég mikinn áhuga á því að hann hlýði á mál mitt. Bæði fái hann að heyra þessi gullkorn sem frá honum komu á ráðstefnunni á Hótel Loftleiðum árið 1994 og svo það sem ég hef að segja um ummæli hans um biðlaunaréttinn, æviráðninguna og önnur þau kjör sem hann segir að aldrei hafi verið metin til launa. Það var mjög athyglisverð yfirlýsing sem kom frá hæstv. fjmrh. Það var nokkuð liðið á kvöldið þegar hún kom og eflaust kominn einhver svefngalsi í menn. Menn höfðu mjög gaman af þessari yfirlýsingu hæstv. fjmrh. En núna þegar við erum farin að ræða málið á alvarlegum nótum, þá er rétt að hæstv. fjmrh. geri okkur betur grein fyrir þessum sjónarmiðum sínum. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson var hins vegar mjög heiðarlegur í þeirri yfirlýsingu sem hann gaf í fyrradag þar sem hann sagði að þessi réttindi yrðu að sjálfsögðu verðlögð í næstu kjarasamningum. Heyrði ég það ekki rétt að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hafi talað sérstaklega um það að menn mundu verðleggja þau réttindi sem verið væri að hafa af þeim, þó hann orðaði það ekki beinlínis svoleiðis, mundu verðleggja þau í næstu kjarasamningum. Hann mun eflaust gera betur grein fyrir þessu sjónarmiði sínu á eftir en þetta er nokkuð sem menn munu að sjálfsögðu leggja á minnið þegar þar að kemur og vita að þeir eiga þá stuðning vísan í hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni.

Það er ekki gott að segja hvað verðið væri þá.

Og hver skyldi vita nema einhverjar yfirlýsingar færu að koma frá samtökum úti í bæ í þessa veru. Hæstv. forseti. Er einhverjar fréttir að hafa af ...

Forseti getur einungis sagt það að hæstv. fjmrh. sagði að hann mundi koma 15--20 mínútur yfir tvö þannig að forseti á von á honum í húsið á hverri stundu.

Ég skal þá reyna að lengja mál mitt þannig að ég geti átt orðastað við hæstv. fjmrh. Það er af nógu að taka þannig að ég kvíði því ekki. Það er allt í góðu lagi. Spurningin sem við erum að velta fyrir okkur þegar hér er komið er hvort hægt sé að gera þetta, hvaða rétt ríkisvaldið hafi til að framkvæma þessar breytingar, hvort þetta standist samninga, hvort þetta standist lög, hvort þetta standist stjórnarskrá, hvort þetta standist alþjóðlegar skuldbindingar. Það er mat manna almennt að þetta geri það ekki. Eitt eru menn alveg sannfærðir um og allar ályktanir eru mjög á einn veg í því efni, að þessar breytingar sem nú eru fyrirhugaðar standast ekki siðferðilega, hæstv. forseti. Það er samdóma álit allra þeirra sem hafa ályktað um þessi mál og eru þessar ályktanir nú orðnar það margar að þær verða taldar í kílóum. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. hefur gefið sér tóm til þess að fara yfir þessar ályktanir. Ég veit ekki hvers virði honum finnst svona málatilbúnaður vera, röksemdafærslur frá samtökum launafólks. Þær eru allar á þann veg að þessar breytingar standist ekki siðferðilega. Þær standist ekki samninga, standist ekki lög, þær brjóti í bága við stjórnarskrá og stangist á við skuldbindingar sem Íslendingar hafa gefið á erlendri grundu. Hér segir t.d. varðandi þessi efni í ályktun sem kemur frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Þar segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og kjarasamningar ríkisstarfsmanna mynda eina kjaraheild. Kjarasamningar ríkisstarfsmanna eru gerðir í umhverfi laganna um réttindi og skyldur. Lögin eru þannig forsenda fyrir kjarasamningunum. Sem dæmi má nefna að í kjarasamningum ríkisstarfsmanna eru ekki ákvæði um uppsagnarfrest eða starfslok með öðrum hætti eins og er í kjarasamningum starfsmanna á almennum vinnumarkaði. Gengið er út frá lagareglunum um þessi atriði. Því hefur verið haldið fram að ákvæði laganna um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins séu ekki hluti af samningsbundnum kjörum ríkisstarfsmanna. Þetta er rangt. Dæmi eru um að einstök ákvæði laganna eigi uppruna sinn í kjarasamningum. Það sem þó skiptir meira máli er að í ráðningarsamningum langflestra ríkisstarfsmanna er svo um samið að um réttindi og skyldur launþegans fari eftir lögum um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna að svo miklu leyti sem öðruvísi er ekki um samið í ráðningarsamningnum. Það er því berum orðum svo um samið við langflesta ríkisstarfsmenn að ákvæði laganna séu hluti af ráðningarkjörum þeirra. Lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins tryggja félagsmönnum stéttarfélaga innan BSRB ýmis réttindi, sem þeir hafa áunnið sér með starfi í þjónustu ríkisins. Sem dæmi má nefna starfsöryggið en það er mun meira en almennt er á vinnumarkaðinum. Enginn vafi er á því að ríkisstarfsmenn hafa mátt þola lægri laun vegna þessa og hafa með þeim hætti greitt fyrir réttindin. Ýmis réttindi eru háð ávinnslu, þ.e. þau ávinnast í áföngum en önnur eru áunnin. Að mati BSBB verða áunnin réttindi ekki skert með lögum án bóta.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Öllu þessu til viðbótar er það skoðun BSRB að ósiðlegt sé að ríkið geri einhliða grundvallarbreytingar á ráðningarforsendum starfsmanna sinna. Sé ætlunin að gera breytingar á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þá á slíkt einungis að gera með samningum og í samvinnu við stéttarfélög ríkisstarfsmanna.`` Þetta var úr álitsgerð BSRB og hér segir í álitsgerð frá Bandalagi háskólamanna um þessi efni, með leyfi forseta: ,,Ástæða er til að rifja upp forsendur þeirra laga sem nú gilda um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Frumvarp til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sem síðar varð að lögum nr. 38/1954, var upphaflega kynnt á þingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og leitað samráðs um efni þess en á þeim tíma voru háskólamenn innan \mbox{BSRB}. Í framhaldinu funduðu höfundar laganna með fulltrúum stéttarfélaganna og tókst sátt um mörg mikilvæg atriði og var frv. þannig kynnt í ríkisstjórn. Tilgangur laganna var enda ekki aðeins ,,lögfræðilegs eðlis`` heldur einnig sá að taka tillit til ,,stéttarlegra sjónarmiða`` og ,,stjórnmálaatriða``, enda var það skoðun manna að löggjöf af þessu tagi snerist ekki einvörðungu um formleg réttindi manna og skyldur og ,,fjárhagslega hagsmuni``, heldur einnig um ,,\mbox{tilfinninga-,} réttlætis- og sjálfstæðismál starfsmanna og stéttarfélaga þeirra``. Starfsmenn ríkisins hafa litið svo á að með aðdragandanum að setningu laga nr. 38/1954 hafi ríkið gert kjarasátt við starfsmenn sína um ráðningarréttindi þeirra. Ávallt síðan hefur verið tekið tillit til þessara ráðningarréttinda þegar laun starfsmanna hafa verið ákvörðuð. Þannig hafa þau legið til grundvallar ákvörðunum launa félagsmanna Bandalags háskólamanna allt til þessa dags, fyrst samkvæmt launalögum, síðan sem viðmið fyrir Kjaradóm og frá 1987 sem viðmið að baki öllum kjarasamningum. Starfsmenn hafa staðgreitt þessi réttindi með því að vera á lægri launum en ella. Nú, þegar boðaðir eru tímar einkavæðingar og samdráttar í ríkisrekstri og fyrirsjáanlegar eru uppsagnir fjölda starfsmanna og niðurlagning á störfum þeirra, boðar ríkisstjórnin riftun á þessum kjarasáttmála sem starfsmenn hafa þegar greitt iðgjald fyrir með lægri launum en ella.`` Enn segir í þessari álitsgerð Bandalags háskólamanna, með leyfi forseta: ,,Verði frv. óbreytt að lögum stríðir það beint eða óbeint gegn ýmsum ákvæðum stjórnarskrár Íslands og gegn ýmsum alþjóðlegum samþykktum sem Ísland hefur gerst aðili að. Frv. þetta um skerðingu á réttindum starfsmanna ríkisins og aukningu á skyldum þeirra er sett fram í nafni ,,jafnréttis`` til að afnema meint ,,misrétti`` milli starfsmanna ríkis og starfsmanna á almennum vinnumarkaði. Rökstuðningur höfunda frv. fyrir meintu misrétti er fullur af rangfærslum ...``, samanber athugasemdir með frv. sem ég ætla ekki að lesa hér upp, hæstv. forseti, en halda áfram þessari tilvitnun í álitsgerð frá Bandalagi háskólamanna: ,,En höfundarnir ganga lengra en þar greinir og halda því fram að lög nr. 38/1954 eigi eingöngu við um félagsmenn BSRB og BHMR og að það stangist á við ákvæði 65. gr. stjórnarskrár um jafnrétti og stríði einnig gegn ákvæðum 74. gr. um félagafrelsi. Eins og rakið verður hér á eftir er gildissvið laga nr. 38/1954 alls ekki bundið við félagsmenn tiltekinna samtaka eða stéttarfélaga og nægir hér að nefna að lögin taka án nokkurs vafa til allra þeirra sem starfa hjá ríki og heyra undir lög nr. 120/1992, um Kjaradóm og kjaranefnd en þeir standa utan stéttarfélaga. Rökstuðningur höfundanna er þannig einfaldlega fölsun á staðreyndum. Hitt vekur auðvitað spurningu hvort fjmrn. hafi í framkvæmd laganna verið stætt á því að túlka gildissvið laganna á þann veg að þau næðu ekki til starfsmanna ríkisins sem eru í aðildarfélögum ASÍ. Aðalatriðið er þó það að ríkisstjórnin leggur fram frv. til laga sem skerðir umsamin réttindi starfsmanna ríkisins og neytir þannig valdboðs í stað samninga við stéttarfélög starfsmanna til að knýja á um bótalausa sviptingu réttinda starfsmanna. Sá framgangsmáti ríkisvaldsins gagnvart starfsmönnum sínum hlýtur að vekja upp spurningar um hvort frv. stríði gegn jafnræðisákvæðum sem víða er að finna í stjórnarskrá Íslands og ákvæðum 87. og 98. samþykkta Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. 74. gr. stjórnarskrárinnar hefst þannig: ,,Rétt eiga menn að stofna félög ..., þar með talin stjórnmálafélög og stéttarfélög, án þess að sækja um leyfi til þess. Félag má ekki leysa upp með ráðstöfun stjórnvalds.`` Frumvarpið gengur á þennan stjórnarskrárbundna rétt með því að gera ráð fyrir því að svipta stóran hóp félagsmanna bandalagsins og jafnvel þorra félagsmanna í sumum stéttarfélögum réttinum til að vera í stéttarfélagi. Svo langt er gengið í frv. að ákvarðanir um það hverjir verði þannig sviptir grundvallarmannréttindum getur verið geðþóttaákvörðun forstöðumanns í stofnun eða fjmrh.`` Ég fagna því sérstaklega að hæstv. fjmrh. er aftur kominn í þingsalinn þótt mér hafi verið kunnugt um að hann hafi þurft að bregða sér frá og er ekkert við því að segja. En ég fagna því að hann er kominn hingað aftur. Ég er að vitna núna í álitsgerð frá Bandalagi háskólamanna og hef áður vitnað í álitsgerð frá BSRB þar sem fjallað er um það sérstaklega hvort heimilt sé að gera þetta samkvæmt samningum, lögum, stjórnarskrá, samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Það eru mörg álitamál þar uppi og margt sem bendir til þess að hér sé verið að brjóta mjög alvarlega á fólki. Ég leyfi mér að fullyrða að svo sé gert. En ég vakti sérstaklega athygli á því að í þeim umsögnum sem hafa borist um þetta frv. eru allir á einu máli um það að siðferðilega standist hvorki frv. að innihaldi til né um vinnubrögð sem eru viðhöfð við að knýja það í gegn. Með leyfi forseta ætla ég að ljúka þessari tilvitnun í álitsgerð Bandalags háskólamanna. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Íslenska ríkið hefur skuldbundið sig með 74. gr. stjórnarskrár lýðveldisins og með aðild að áðurgreindum samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar til að hafa ekki afskipti af innri málefnum stéttarfélaga, virða rétt þeirra til að ráða málum sínum sjálf og virða samnings- og verkfallsrétt þeirra án óeðlilegra og ónauðsynlegra afskipta. Í frv. er þrátt fyrir þetta gert ráð fyrir að stórum hópi félagsmanna í aðildarfélögum Bandalags háskólamanna, til viðbótar við þann hóp sem tekinn var úr félögunum með lögum nr. 120/1992, verði meinað að taka þátt í starfi stéttarfélaga í framtíðinni. Þessi hópur verði sviptur félagafrelsi og um leið rétti til að taka þátt í verkföllum til að knýja á um bætur á kjörum sínum í félagslegum aðgerðum. Það að undanþiggja fjölda ríkisstarfsmanna þannig verkfallrétti stríðir einnig gegn 4. mgr. 6. gr. félagsmálasáttmála Evrópu. Gengið er skrefi lengra og þessi hópur er einnig sviptur tjáningarfrelsi að hluta, a.m.k. þegar deilur og aðgerðir standa um kaup og kjör launamanna. Þetta stenst ekki ákvæði 73. gr. stjórnarskrárinnar. Enginn vafi er á því að þessi hluti frv. stríðir gegn almennum viðhorfum til efnis ákvæða stjórnarskrár og alþjóðasamþykkta um félagafrelsi og svipting á tjáningarfrelsi með ofangreindum hætti stríðir einnig gegn ákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar. Refsiákvæði 53. gr. frv. kórónar vanvirðingu á tjáningarfrelsinu.`` Nú er komið að því, hæstv. forseti, að fá upplýsingar um það hvað það er sem kórónar vanvirðingu á tjáningarfrelsinu. Hér er í álitsgerð háskólamanna vísað sérstaklega í 53. gr. lagafrv. Ætla ég að leyfa mér að óska eftir því að hæstv. fjmrh. gangi í salinn. Ég ætla að vitna í 53. gr. þeirra laga sem hann er að reyna að þröngva í gegnum þingið, skerðingar- og haftafrv. sem hann er að reyna að þröngva í gegnum þingið. Í 53. gr. segir, þar er reyndar vísað í aðra grein, með leyfi forseta: ,,Brot á 40. gr. varða fésektum nema mælt sé fyrir um þyngri refsingu í öðrum lögum.`` Það væri ánægjulegt að hv. þm. Vihjálmur Egilsson hlýddi einnig á þetta. Í 53. gr. frv., þessa skerðingar- og haftafrv. sem réttilega hefur verið nefnt svo, segir: ,,Brot á 40. gr. varðar fésektum nema mælt sé fyrir um þyngri refsingu í öðrum lögum.`` Hvaða grein skyldi það vera sem menn eru að tala um í sambandi við fésektir og þyngri sektir? Hvað skyldi það nú vera? Hvað er í 40. gr.? Þar segir, með leyfi forseta: ,,Embættismönnum er óheimilt að efna til, stuðla að eða taka þátt í verkfalli eða öðrum sambærilegum aðgerðum.`` Nú efast ég ekki um að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson dragi upp einhvern gamlan lagabálk, hugsanlega frá 19. öld, kannski 17. öld, og segi að þá hafi mönnum verið meinað að tjá sig.

1915.

En í nútímavæðingunni allri, nútímavæðingu hæstv. ráðherra Friðriks Sophussonar er sérstaklega kveðið á um fésektir gagnvart fólki sem vogar sér að tjá sig um verkföll. Hér erum við komin að kjarna málsins í þessu skerðingar- og haftafrv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Þar er kveðið á um fésektir og þyngri refsingar, eftir atvikum væntanlega, ef menn voga sér að tjá sig um verkföll. Þeir sem hafa verið sviptir verkfallsrétti skulu líka beittir fésektum og þyngri refsingum ef þeir voga sér að tjá sig um kjaradeilu. Ég spyr: Hvernig á að beita þessu ákvæði? Á að banna jafnmætum mönnum og Indriða Þorlákssyni, þeim ágæta manni, Þorsteini Geirssyni, Birgi Guðjónssyni að tjá sig um kjaramál opinberlega? Þeir eru iðulega að æsa til verkfalla. Þeir mega varla opna munninn án þess að hér logi allt í kjaradeilum.

Það eru einhver ráð.

Þó að þetta sé sagt í hálfkæringi, þá er hitt ekki sagt í hálfkæringi vegna þess að þar er mikil alvara að baki. En þeir hlæja, ráðherrarnir. Þeim finnst þetta óskaplega fyndið, öllum þessum meiriháttarmönnum. Þeim finnst það alveg stórkostlega fyndið að þeir skulu geta bara eftir atvikum eins og segir í frv. ráðið því hverjir hafa málfrelsi og tjáningarfrelsi í landinu. Og ef það er brotið, þá eru það fjársektir. Hafa menn hugleitt það hvað það raunverulega þýðir, við skulum taka háskólakennara sem dæmi, menn sem iðulega láta sig þjóðmálin skipta og hafa á þeim skoðanir, og svipta þá tjáningarfrelsinu. Ég bara spyr. Eða forstöðumenn stofnana. Hvað þetta muni þýða að taka alla þá sem þegar eru skilgreindir samkvæmt þessum lögum sem embættismenn eða kunna að vera skilgreindir sem embættismenn samkvæmt þessum lögum. Þetta er allt eftir atvikum. Við vitum ekki hverjir þetta verða. Við vitum ekki hverjir það eru sem koma til með að hafa samningsrétt. Við vitum það ekki. Hvað með starfsmenn Stjórnarráðsins, þá sem eru skipaðir þar? Það segir líka í lögunum að það fari bara eftir atvikum hverjir það verði. Starfsmenn Fangelsisstofnunar hafa ekki samningsrétt og þeir hafa ekki rétt heldur til þess að tjá sig um málin. Það er búið að taka af þeim málfrelsið. Starfsmenn Stjórnarráðsins, starfsmenn lögreglunnar, tollsins? Það er búið að svipta þetta fólk málfrelsi og því er hótað í þessari lagasetningu þyngri refsingum ef það vogar sér að hafa afskipti af kjaradeilum. Nú er þetta allt saman að falla inn í mynstrið. Fyrst er sett í lög um að menn skuli geta staðið utan stéttarfélaga og hæstv. fjmrh. ætlar sérstaklega að standa vörð um kjör þeirra. Síðan er einnig sett inn í sömu lög ákvæði sem meinar fólki að tjá sig um kjaramál, hótað fjársektum og þyngri refsingum. Á sama tíma er verið að koma á fót duttlungakerfi í samningamálum. Halda menn virkilega að það séu hinir duglegu og iðnu sem verða verðlaunaðir? Það verða þeir hlýðnu, hinir undirgefnu. Þetta er kerfið. Þetta er kerfi meiriháttarmannanna. Þetta eru lögin um húsbændur og hjú. Og nú förum við að skilja. Nú fer það að verða skiljanlegt hvers vegna mönnum finnst raunverulega í hjarta sínu þeir hafa haft samráð. Þeir trúa því. ,,Auðvitað höfðum við samráð. Við komum á fund. Við sögðum frá þessu. Hverju eru menn að mótmæla? Við komu á fund. Sögðum við ekki að við ætluðum að breyta þessu? Þið máttuð koma athugasemdum til okkar.`` Þeim finnst þetta. Ég hélt nefnilega í sakleysi mínu fyrst, þá trúði ég því, í sakleysi mínu trúði ég því og ég held að við höfum gert það mörg að þeir væru vísvitandi að reyna að blekkja, að þeir væru að reyna að telja fólki trú um eitthvað sem ekki gerðist, að þeir hefðu átt samráð. En þeim finnst það. Þeim finnst þeir hafa haft samráð. ,,Ég kom á fund,`` sagði hæstv. fjmrh.  Í álitsgerðum sem þinginu hafa borist er farið rækilega ofan í einstök efnisatriði. Það er athyglisvert að hvert einasta stéttarfélag í landinu, mér er næst að trúa því að hvert einasta stéttarfélag í landinu hafi ályktað um þessi efni. Það er komið svo að þær verða eiginlega taldar í kílóum, þessar álitsgerðir. Ég leyfi mér að efast um að hæstv. fjmrh. gefi sér tíma til þess að fara yfir þær og lesa. Ég efast um að menn hafi nokkurn áhuga á því að heyra rökstuðning stéttarfélaganna um þessi mál. Ég leyfi mér að efast um það. Hér er t.d. álitsgerð frá Starfsmannafélagi Ólafsfjarðar sem mótmælir þeirri gerræðislegu ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leggja fram umrætt frv. í andstöðu við vilja og án þátttöku launafólks í landinu og krefst þess að ríkisstjórnin dragi frv. til baka. ,,Það er ekki til þess fallið`` --- segir í þessari álitsgerð, með leyfi forseta --- ,,að skapa traust eða velvilja milli samningsaðila svo stuttu fyrir næstu samningagerð að kasta fram slíkri sprengju sem þetta frv. og vinnubrögðin við gerð þess eru. Starfsmannafélag Ólafsfjarðar harmar þá stefnu sem ríkisstjórn Íslands hefur tekið í málefnum launafólks og þá sérstaklega sinna eigin launþega og vonar í lengstu lög að hið háa Alþingi hafi manndóm og vilja til þess að fella þessi frumvörp ef þau verða ekki dregin til baka.`` Svo mörg voru þau orð. En þetta er athyglisvert sem þarna er sagt. Þarna er talað um manndóm Alþingis. Þarna hafa menn greinilega trú á því að þingmenn stjórnarflokkanna láti ekki segja sér fyrir verkum. Þetta eru athyglisverðar yfirlýsingar, hæstv. forseti, sem hér koma frá Starfsmannafélagi Ólafsfjarðar. Félagið vonar að þingmenn láti ekki segja sér fyrir verkum, láti ekki Vinnuveitendasambandið, Vinnumálasambandið, Verslunarráð Íslands og frjálshyggjudeild Sjálfstfl. segja sér fyrir verkum. ,,Stjórn Starfsmannafélags Seltjarnarness skorar eindregið á efh.- og viðskn. Alþingis að stöðva þetta frv.`` Frá Kópavogi ályktar starfsmannafélag að frv. verði þegar í stað dregið til baka. Á fjölmennum fundi opinberra starfsmanna sem haldinn var á Akranesi 12. mars sl. var einróma mótmælt einhliða ákvörðunum stjórnvalda um breytingar á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Á Suðurlandi: Stjórn FOSS krefst þess að frv. verði dregið til baka og vísar til ályktunar 300 manna fundar opinberra starfsmanna á Suðurlandi. ,,Það er með öllu óásættanlegt að ríkisvaldið skuli ráðast að starfsmönnum sínum með þeirri fyrirætlan að skerða réttindi og skyldur starfsmanna sinna á miðju samningstímabili og vill FOSS ítreka mótmæli við þau vinnubrögð sem ríkisstjórn Íslands viðhefur um þessar mundir gangvart launafólki í landinu.`` Starfsmannafélag Akureyrarbæjar. Stjórn þess krefst þess að frv. verði dregið til baka. Úr Dala- og Snæfellsnessýslu ályktar starfsmannafélagið: ,,Stjórnin telur að ekki sé eðlilegt að Alþingi geri einhliða breytingar á réttindum og skyldum ríkisstarfsmanna.`` Frá Reyðarfirði: Félag opinberra starfsmanna á Austurlandi telur ,,að brotist hafi verið inn í umsamin launakjör og réttindi opinberra starfsmanna og þau skert þannig að ekki verði við unað.`` Úr Borgarbyggð er ályktað: ,,Í kjarasamningum okkar er ákvæði um að lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins gildi.`` Ég bið hv. þingmenn að taka eftir þessu og er ágætt að hæstv. fjmrh. hlusti ályktun sem hér kemur frá starfsmannafélaginu úr Borgarbyggð. Hér er athyglisverð efnisleg ábending. Hér segir: ,,Í kjarasamningum okkar [bæjarstarfsmanna í Borgarbyggð] er ákvæði um að lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins gildi og við teljum því að ráðningarkjör félagsmanna byggi á þeim, t.d. réttur til biðlauna. Því teljum við ekki rétt að Alþingi breyti lögunum einhliða heldur verði breytingar gerðar í sátt við stéttarfélög opinberra starfsmanna og önnur samtök launamanna.`` Með öðrum orðum, þarna var bent á að í kjarasamningum bæjarstarfsmanna eru ákvæði um að lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins gildi og með þessum breytingum er verið að setja kjarasamninga þessara bæjarstarfsmanna einnig í uppnám. Starfsmannafélag Sauðárkróks: ,,Stjórn SFS, óskar eindregið eftir því að ríkisstjórnin dragi til baka frv. til laga um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna`` --- og vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eru harðlega gagnrýnd. Starfsmannafélag Vestmannaeyjabæjar: ,,Það er með öllu óásættanlegt að ríkisvaldið skuli ráðast að starfsmönnum sínum með þeirri fyrirætlan að skerða réttindi og skyldur starfsmanna sinna á miðju samningstímabili og vill Starfsmannafélag Vestmannaeyjabæjar ítreka mótmæli við þau vinnubrögð sem ríkisstjórn Íslands viðhefur um þessar mundir gegn launafólki í landinu.`` ,,Stjórn Félags opinberra starfsmanna í Húnavatnssýslum telur óeðlilegt að Alþingi geri einhliða breytingar á réttindum og skyldum starfsmanna ríkisins með þessu lagafrv.`` ,,Starfsmannafélag Selfosskaupstaðar lítur svo á að lög um réttindi og skyldur og kjarasamninga mynda eina kjaraheild og álítur félagið að ef frv. verði að lögum séu kjarasamningar lausir.`` Þessi tónn er í mörgum ályktunum sem koma frá starfsmannafélögum og stéttarfélögum víða um landið. Starfsmannafélag Siglufjarðarkaupstaðar telur það ósiðlegt að framkvæmdarvald beiti löggjafarvaldi fyrir sig til að breyta forsendum ráðninga einhliða. Kennarasamband Íslands sendir frá sér ítarlega greinargerð. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Verði frv. að lögum mun það hafa veruleg áhrif á kjör ríkisstarfsmanna. Um yrði að ræða einhliða breytingar á lögbundnum kjörum sem kjarasamningar hafa byggt á til margra ára.`` Það er ólíðandi að löggjafinn grípi inn í kjör starfsmanna ríkisins. Mér finnst ástæða til þess að hv. þingmenn hlusti á þessar ályktanir sem koma frá starfsmannafélögum og stéttarfélögum víða um landið. Ég sé að hæstv. fjmrh. lætur svo lítið að hlusta á þessa umræðu. Það er ekki langt síðan hæstv. menntmrh. sagði í ræðustól þegar verið var að tala um réttindi starfsmanna að það mætti ekki sóa tíma þingsins í umræðu af því tagi sem þá fór fram. Ég er kannski að því núna. Ég er kannski að sóa tíma þingsins, að trufla menn í því að taka þessi lög og keyra þau viðstöðulaust í gegnum þingið og gera þessa réttarskerðingu, að gera þetta skerðingar- og haftafrv. ríkisstjórnarinnar að lögum hið fyrsta og þeir leyfa sér að kalla þetta nútímavæðingu. Menn á fullri ferð aftur í aldir; eru að reyna að endurvekja gamla hætti húsbóndaveldisins. Hins vegar var kjósendum ekki gerð grein fyrir þeirri stefnu sem verið er að reyna að þröngva í gegn, við skulum minnast þess. Ég er alveg sannfærður um hitt líka að bæði innan Sjálfstfl. og mjög svo innan Framsfl. eru mjög margir mjög óánægðir með þessa lagasetningu. Ef einhver skyldi velkjast í vafa um það að hér er verið að tala um mál sem er þverpólitískt í þeim skilningi, hæstv. forseti, að innan okkar raða sem höfum látið þessi mál til okkar taka og þá er ég að vísa til samtaka launafólks, þar er fólk sem tilheyrir öllum stjórnmálaflokkum, líka þeim stjórnmálaflokkum sem fara með stjórn landsins. Það fólk er allt á einu máli upp til hópa. Upp til hópa eru menn á einu máli um hve slæm þessi lagasmíð er og ég þykist vera sannfærður um það að í þinginu líka eru mjög svo skiptar skoðanir um þetta innan stjórnarflokkanna. Og ég ætla að vona að þingmenn sem fylgja stjórnarflokkunum að málum eða eru í þeim flokkum láti ekki segja sér fyrir verkum ef þeir telja óeðlilega að verki staðið hér sem sannanlega er. Það er verið að færa rök fyrir því að þessi lagasmíð stangist á við stjórnarskrá landsins, samninga og lög. Hér er verið að lesa upp úr ályktunum sem koma víðs vegar að af landinu þar sem bæjarstarfsmenn eru að vísa til þess m.a. eins og hér kom fram áðan úr Borgarbyggð að kjarasamningar þar hvíla á þeim lögum sem hér er verið að taka upp með rótum. Ég var kominn að álitsgerð Kennarasambands Íslans. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Verði frv. að lögum mun það hafa veruleg áhrif á kjör ríkisstarfsmanna. Um yrði að ræða einhliða breytingar á lögbundnum kjörum sem kjarasamningar hafa byggt á til margra ára. Það er ólíðandi að löggjafinn grípi inn í kjör starfsmanna ríkisins og skerði þau einhliða eins og hér er verið að gera tilraun til. Kennarasamband Íslands lýsir sig tilbúið til þess að setjast niður með fulltrúum annarra stéttarfélaga og ríkisins og ræða þær breytingar sem æskilegt væri að mati aðila málsins að gera á núverandi lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Slíkt verður þó að gera í tengslum við gerð kjarasamninga með heildarkjör í huga. Mikilvægt er að breytingar á kjörum launafólks séu gerðar í sátt á milli aðila en ekki unnið að þeim einhliða innan veggja fjmrn. án alls samráðs við stéttarfélögin eins og gert hefur verið í þessu máli.`` Þetta var úr álitsgerð Kennarasambands Íslands. Samband ísl. bankamanna hefur ályktað um þetta mál og það er vert að vekja athygli á því að í vinnunni sem fram hefur farið við að plægja í gegnum alla þessa lagasmíð hafa komið fulltrúar úr öllum samtökum opinberra starfsmanna, einnig Sambandi ísl. bankamanna sem býr við samninga sem tengjast því réttindakerfi sem hér er til umræðu. Þar hefur myndast mjög mikil og góð samstaða. Í áliti frá Sambandi ísl. bankamanna segir, með leyfi forseta: ,,Samband ísl. bankamanna, SÍB, hefur fjallað um frumvarp til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. SÍB krefst þess að frv. verði dregið til baka án tafar. Það er í hæsta máta óeðlilegt að Alþingi breyti einhliða lögum um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna. Kjarasamningar ríkisstarfsmanna eru gerðir með hliðsjón af ákvæðum laganna. Lögin eru því mikilvægar grundvallarforsendur við gerð kjarasamninga. Því er ósiðlegt að gera breytingar á þeim án þess að samkomulag liggi fyrir við samtök þeirra launamanna sem heyra undir lögin. Réttindi þau sem starfsmenn ríkisfyrirtækja njóta samkvæmt lögunum eru hluti af ráðningarkjörum þeirra og slíkum ráðningarkjörum á ríkisvaldið ekki að breyta einhliða og án samkomulags við samtök þeirra starfsmanna sem hlut eiga að máli. Með því að keyra umrætt lagafrv. í gegnum Alþingi er ríkisstjórnin að ófyrirsynju að efna til ófriðar við samtök launamanna sem erfitt verður að sjá fyrir endann á. Á undanförnum árum hafa samtök launamanna, þar á meðal samtök starfsmanna ríkisfyrirtækja, lagt sitt af mörkum til þess að skapa stöðugleika á vinnumarkaði. Umrætt frv. er einkennilegt framlag ríkisvaldsins til þeirrar viðleitni og beinlínis þess eðlis að geta kollvarpað þeim ávinningi sem náðst hefur. Því væri skynsamlegast að draga frv. til baka nú þegar og efna til viðræðna um hugsanlegar breytingar á réttindum og skyldum opinberra starfsmanna.`` Þetta sagði m.a. í álitsgerð Sambands ísl. bankamanna. Hér eru bankamenn að óska eftir viðræðum við ríkisstjórnina um efni þessara laga og hæstv. fjmrh. kom í ræðustól í fyrradag og sagði að ekki stæði á sér að ganga til samninga og samráðs. Hvers vegna í ósköpunum er það ekki gert? En eitt má hæstv. fjmrh. vita, að það verður ekki gert í andateppustílnum. Það verður gert þannig að menn gefi sér góðan tíma til þess og við séum ekki að fara út í einhverja málamyndavinnu, einhvern málamyndaprófarkalestur, eins og boðið var upp á þegar frv. var upphaflega lagt fram. Í álitsgerð Sambands ísl. bankamanna segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Viðurkennt er af hálfu forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar að mikilvæg ástæða þess að ætlunin er að keyra umrætt frv. í gegnum þingið í vor séu áform um breytingu á rekstrarformi nokkurra ríkisfyrirtækja, þeirra á meðal ríkisviðskiptabankanna tveggja. Það er eindregin skoðun SÍB að rekstrarformsbreyting ríkisviðskiptabankanna þurfi mun lengri aðdraganda og undirbúning en ríkisstjórnin hefur ætlað sér til þessa verks.`` Hæstv. forseti. Þetta eru mikilvægar og athyglisverðar yfirlýsingar sem koma frá Sambandi ísl. bankamanna um áform sem hafa verið hjá ríkisstjórninni um að einkavæða ríkisbankana. Hér eru samtök bankamanna að óska eftir viðræðum og allt annars konar vinnubrögðum en viðhöfð eru af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessum einkavæðingaráformum hennar. Enn fremur segir undir lok ályktunar Sambands ísl. bankamanna: ,,Það er veigamikið hagsmunamál eigendanna bankanna, þ.e. þjóðarinnar, starfsmanna þeirra og viðskiptavina að ekki verði flanað að þessum breytingum. Því er það skoðun SÍB að breytingar á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins geti og eigi að bíða þess að réttmætir samningar náist um þau mál við samtök þeirra launamanna sem undir lögin heyra.`` Þetta var úr ályktun frá Sambandi ísl. bankamanna þar sem hvatt er til samninga og annarra vinnubragða en ríkisstjórnin viðhefur bæði í þessu máli og öðrum málum sem koma nú úr nefndum þingsins og til afgreiðslu. Ég nefni t.d. Póst og síma. Það er eitt frv. sem bíður afgreiðslu og við vitum það öll náttúrlega að það frv. sem um er að ræða er beinlínis sett fram til þess að unnt sé að einkavæða Póst og síma og hafa réttindin af því fólki sem þar starfar. Það er markmiðið. En í leiðinni ætla þeir að koma á þessu nýja valdstjórnarfyrirkomulagi, þessu meiri háttar fyrirkomulagi hæstv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, þessum nýju lögum um húsbændur og hjú, þessu 17. aldar fyrirkomulagi sem ríkisstjórnin kallar nútímavæðingu ríkisþjónustunnar. Það var meira að segja fyrir upplýsingatímann, á 17. öld, sem vinnubrögð af þessu tagi og viðhorf af því tagi sem hér eru kynnt voru við lýði í þjóðfélaginu og þangað aftur er þessari nútímavæðingu er heitið. Frá Dómarafélagi Íslands kemur mjög hógvær yfirlýsing og vel ígrunduð. Ein setning þar segir kannski meira en mörg orð: ,,Það er eindregin skoðun stjórnar Dómarafélags Íslands að frv. þetta ef að lögum verður eigi ekki að taka til dómara.`` Segir það ekki nokkra sögu? Það er ítarleg álitsgerð frá Dómarafélaginu, engin stóryrði þar á bæ en sagt: ,,Það er eindregin skoðun stjórnar Dómarafélags Íslands að frv. þetta ef að lögum verður eigi ekki að taka til dómara.`` Það mun hafa verið hæstv. forsrh. sem sagðist ekki deila við dómarann. Það var eftir einhvern kjaradóminn, minnir mig. Ég veit ekki hvort hann ætlar að deila við Dómarafélagið. Það er kannski allt annar handleggur þegar dómarar eru komnnir í kjarafélag. Það er eitthvað mjög illt, eyðileggja það, grafa undan því.

Hvar er forsrh.? Er ekki hægt að fá hann?

Það verður náttúrlega séð til þess að ekki verður lokið við umræðuna án þess að hæstv. forsrh., sem ber ábyrgð á þessum skerðingar- og hafafrumvörpum, verði viðstaddur umræðuna og geri okkur grein fyrir sínum hugmyndum um nútímavæðingu. 

Hvað segir séra Hjálmar?

Hvað segir séra Hjálmar? Það er ekki hægt að fara að dæmi Pílatusar og þvo hendur sínar af þessu frv. Það verður að sjálfsögðu fylgst með því hvernig menn greiða atkvæði þegar þessi réttinda- og haftafrumvörp koma til afgreiðslu í þinginu. Hér er fólk í stéttarfélögum að höfða til þingsins, dómgreindar þingsins, höfða til þingmanna. Hér hafa hv. þingmenn verið að koma upp með tillögur um það hvernig hægt sé að efla völd þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu og alls kyns reglur og hugmyndir uppi um aðskilnað í þeim efnum. Hvers vegna ekki að byrja á aðskilnaði strax? Hvers vegna sýna einstakir þingmenn núna ekki þann manndóm ef þeir á annað borð eru á þeirri skoðun að þessi frumvörp séu til ills, að fella þau, láta ekki stýra sér með þeim hætti sem ríkisstjórnin gerir kröfu til? Það þarf ekki að bíða eftir neinum lagabreytingum eða stjórnarskrárbreytingum til þess. Ýmsar undantekningar hafa verið í þessu og menn með ýmsar skoðanir. Prófessorar í Háskóla Íslands hafa viljað láta skilgreina sig sem embættismenn. Það er skoðun þeirra. En hafa menn gert sér grein fyrir því hvað það er sem ríkisstjórnin ætlar að gera á móti? Múlbindingin, plástrunin, að svipta þá tjáningarfrelsi og frelsi til að hafa nokkur afskipti af kjaramálum. Í álitsgerð Félags starfsmanna Alþingis og Starfsmannafélags Ríkisendurskoðunar segir: ,,Í V. kafla athugasemda með frv. er greint frá því að eitt meginmarkmið þess sé að jafna réttarstöðu ríkisstarfsmanna og starfsmanna á almennum vinnumarkaði. Í frv. er hins vegar hvergi gerð nákvæm grein fyrir því í hverju meintur ójöfnuður er fólginn eða útskýrt hvernig ná á fram jöfnuði þarna á milli. Þeim jöfnunar\-áformum frv. er lúta að því að skerða fyrirliggjandi réttindi ríkisstarfsmanna er mótmælt. Í þessu sambandi má benda á ýmis þau atriði sem forsvarsmenn BHMR, BSRB og KÍ hafa haldið á lofti og varða m.a. breytingu á ráðningarformi, skerðingu á ráðningarfestu, afnámi eða skerðingu á biðlaunarétti og almenna skerðingu málskotsréttar. Til viðbótar þessu vilja Félag starfsmanna Alþingis og Starfsmannafélags Ríkisendurskoðunar sérstaklega benda á eftirfarandi atriði.`` Síðan eru þau rakin og ég mun ekki fara nánar í þau efni en hins vegar er undir lokin á þeirri álitsgerð vakin sérstök athygli á 47. gr. sem bætir réttarstöðu þeirra sem standa utan stéttarfélagsins, setja þá undir sérstakan verndarvæng fjmrh. og ríkisstjórnar en setur félögin hins vegar í óvissu og þeirra stöðu. Hér segir t.d. um þetta efni: ,,Nauðsynlegt er að það liggi fyrir meðan frv. er til umfjöllunar á þinginu hvort ætlunin sé að 7. gr. laga nr. 94/1981, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, haldi áfram gildi sínu en þar er kveðið á um að starfsmenn sem standa utan stéttarfélaga greiði gjald til þess stéttarfélags sem þeir ættu að tilheyra eða hvort ætlunin sé að gera einhverjar breytingar þar á. Ekki verður annað séð af orðalagi framangreinds ákvæðis en að það verði í raun og veru stéttarfélögin sem semji fyrir hönd þessara starfsmanna líka þótt óbeint sé.`` Þarna lýsa þessir aðilar áhyggjum yfir þessu efni. Lögmannafélag Íslands segir m.a. í álitsgerð sinni sem er byggð á vinnu laganefndar félagsins, með leyfi forseta: ,,Laganefndin leyfir sér að vekja athygli á því að fyrirkomulag 23. gr. frv. um tímabundna skipun í embætti gæti leitt til vanda í stjórnsýslunni, sérstaklega að því er varðar æðstu embætti ef framkvæmdin yrði sú að skipun lyki án málefnalegra ástæðna. Þá má ætla að fyrirkomulag þetta geti fælt sjálfstætt starfandi sérfræðinga frá því að sækjast eftir embættum ef ætla má að skipunartími sé takmarkaður.`` Þetta sagði m.a. í álitsgerð frá Lögmannafélagi Íslands og hér er komið að atriði sem ég vék lítillega að í upphafi máls míns um að það kunni að orka tvímælis að stytta ráðningartímann eða gera hann þetta afmarkaðan. Ég veit að það eru ólík sjónarmið uppi hvað þetta snertir, en ég tel að þetta geti einnig haft skaðlegar afleiðingar í för með sér og hvet menn til að hyggja nánar að því hvort þeir trúa því raunverulega að menn starfi betur ef þeir búa við óvissu um framtíð sína. Ég held ekki. Ég held að það eigi ekki að byggja starf einstaklinganna á óttanum heldur á framfaravilja og viljanum til að starfa með öðru fólki. Það er úr þeim vilja og þeim samstarfsgrundvelli sem þannig verður til sem er dregið. Það er sá grunnur sem verið er að ráðast á. Það er álitsgerð frá skrifstofu jafnréttismála. Þar er m.a. bent á að það sé mjög mikilvægt í lögum af þessu tagi að þau séu skýr og þá er sérstaklega verið að hugsa þarna um jafnréttismálin. Þar er sérstaklega vikið að því að í 9. gr. laganna um samninga séu ákvæði mjög óskýr einfaldlega vegna þess að reglurnar sem ákvæðið á að byggja á eru ekki fyrir hendi. Í ályktun frá Alþýðusambandi Íslands segir, með leyfi forseta: ,,Miðstjórn ASÍ mótmælir harðlega þeim hugmyndum sem frv. boðar varðandi kjarastefnu og ákvarðanir um kjaramál. Um slík mál á að fjalla í kjarasamningum og eina leiðin til að eitthvert vit og sanngirni verði í ákvörðunum um kjaramál opinberra starfsmanna er sú að launakerfið verði allt uppi á borðinu og um það samið í kjarasamningum þeirra stéttarfélaga sem starfa hjá ríkinu. Miðstjórn ASÍ ætlast til þess af Alþingi að frv. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins verði ekki að lögum í því formi sem nú liggur fyrir þinginu. Miðstjórnin væntir þess að á næstu mánuðum verði þetta mál til umræðu ásamt þeim öðrum frumvörpum og hugmyndum sem fram hafa komið um réttarstöðu launafólks á Íslandi á sameiginlegum vettvangi ríkisvalds, verkalýðshreyfingar og samtaka atvinnurekenda. Samráð á slíkum vettvangi er eina aðferðin sem einhver von er til að leiði til samkomulags um niðurstöður sem til farsældar horfa.`` Þetta sagði m.a. í álitsgerð frá Alþýðusambandi Íslands. Það er athyglisvert að það eru ekki síður félög á almennum vinnumarkaði sem álykta og taka undir með félögum opinberra starfsmanna hvað snertir þessi hafta- og skerðingarfrumvörp ríkisstjórnarinnar. Kennarafélag Kennaraháskólans tekur að öllu leyti undir umsögn sem Bandalag háskólamanna hefur sent frá sér. Stéttarfélag sjúkraþjálfara bendir sérstaklega á að verði frv. óbreytt að lögum stríðir það beint eða óbeint gegn ýmsum ákvæðum stjórnarskrár Íslands og gegn ýmsum alþjóðlegum samþykktum sem Ísland hefur gerst aðili að. Meinatæknafélagið sendir frá sér ítarlega álitsgerð. ,,Meinatæknafélag Íslands hvetur hv. Alþingi að skoða vel það frv. sem hér er fjallað um og íhuga með hvílíku offorsi lagabreytingar sem varða starfsumhverfi 25 þúsund launamanna eru keyrðar áfram.`` Félag tækniskólakennara. Bent er á að frv. þessu er samkvæmt því sem stendur á bls. 20, og er þar vísað í frv., ,,ætlað að jafna réttarstöðu ríkisstarfsmanna og starfsmanna á almennum vinnumarkaði. Hér virðist þó víða vera gengið allmikið lengra í þá átt að rýra réttindi opinberra starfsmanna umfram þau lélegu réttindi sem starfsfólk á almennum vinnumarkaði hefur.`` Undir lokin á ályktuninni segir að það sé horfið aftur á bak en ekki til nútímalegs horfs. Félag ísl. náttúrufræðinga segir undir lokin á sinni umsögn: ,,Það er krafa Félags ísl. náttúrufræðinga að ofangreint frv. verði dregið til baka og gengið verði til samninga við samtök ríkisstarfsmanna með það fyrir augum að draga úr miðstýringu og ná fram raunverulegum endurbótum á starfsmannahaldi ríkisins.`` Iðjuþjálfafélag Íslands leggur til að frv. þetta verði dregið til baka. Stéttarfélag sálfræðinga segir m.a. í álitsgerð sinni: ,,Af þeirri ástæðu leyfir félagið sér að leggja til við hv. þingnefnd að hún geri það að tillögu sinni að málið verði tekið af dagskrá þingsins.`` Félag fréttamanna: ,,Stjórn Félags fréttamanna mælist til þess að Alþingi hætti umfjöllun um frv. og að um málið verði samið á réttum vettvangi áður en til löggjafans komi. Félag fréttamanna er ekki sátt við einhliða breytingar á kjörum félagsmanna.`` Þinginu hafa borist ótal ályktanir frá fundum stórum og smáum, vinnustaðafundum. Sjúkraliðafélag Íslands sendir mjög ítarlega greinargerð. Þar segir í niðurlagi: ,,Framkvæmdastjórn Sjúkraliðafélags Íslands telur sig með greinargerð sinni hafa fært fullgild rök og ástæðu til að hafna frv. fjmrh. til breytinga á lögum nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Félagið krefst þess að frv. verði dregið til baka og fallið verði frá öllum hugmyndum um breytingar á réttindum og skyldum starfsmanna ríkisins án samráðs og samvinnu við samtök þeirra. Þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið í þessu máli og fleirum er varða réttindi og réttarstöðu launþega eru með öllu óviðunandi.`` Í greinargerð frá Félagi starfsmanna stjórnarráðsis segir m.a.: ,,Félag starfsmanna Stjórnarráðsins er aðili að BSRB. Félagið hefur sjálfstæðan samningsrétt en samkvæmt núgildandi lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hefur það ekki verkfallsrétt. Í félaginu eru 290 félagsmenn eða ríflega helmingur starfsmanna Stjórnarráðsins. Í 22. gr. ofangreinds frv. kemur fram að skipaðir starfsmenn Stjórnarráðsins verði embættismenn og hafi þar af leiðandi ekki samningsrétt heldur fari kjör þeirra eftir úrskurði Kjaradóms eða kjaranefndar. Nú eru um það bil 40 félagsmenn skipaðir þannig að verði þetta frv. að lögum mun stórlega skerðast samningsréttur félagsins.`` Nú kemur ekki fram í lögunum eða þeim breytingum hverjir það eru nákvæmlega sem verða embættismenn, hverjir verða skipaðir. Það fer bara eftir atvikum. Það er geðþóttaákvörðun. Landssamband lögreglumanna lýsir undrun sinni á þeim starfsaðferðum sem ríkisstjórnin beitir í þessu máli og mótmælir þeim harðlega. Landssamband slökkviliðsmanna. Efnislega er Landssamband slökkviliðsmanna ósammála fjölmörgu sem frv. hefur að geyma og lýtur m.a. að skerðingu réttinda og kjara, en vísar að öðru leyti til umsagna stjórnar BSRB og athugasemda þess við einstakar greinar frv. ,,Landssamband slökkviliðsmanna skorar á ríkisstjórnina að draga frv. nú þegar til baka og ganga þess í stað til samráðs og samninga um efni þess við samtök launafólks sem er í samræmi við leikreglur lýðræðisþjóðfélaga.`` Tollvarðafélagið hefur haft til umfjöllunar frv. til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Tollvarðafélagið bendir á að hér sé um einhliða breytingar á réttarstöðu að ræða. Félagið vill benda á að árið 1986, og nú vitna ég í álitsgerðina, með leyfi forseta: ,,Á árinu 1986 afsöluðu tollverðir sér verkfallsrétti við gerð kjarasamninga, en það ákvæði skerti á engan hátt rétt tollvarða til þátttöku í almennum kjarasamningum. Eðlilegra hefði verið í stað einhliða lagabreytinga að viðræður um þær hefðu farið fram við gerð kjarasamninga. Frv. miðar að breytingum á ákvæðum sem gengið var út frá við undirritun ráðningarsamninga félagsmanna. Benda má á að þetta er gert einhliða á miðju samningstímabili.`` Nú er mér kunnugt um að tollverðir hafa verið að þrýsta á um það að sjálfsögðu að þeir verði ekki sviptir samningsrétti. Hins vegar ítreka ég að hið sama gildir að sjálfsögðu um þá sem eru í því félagi og starfsmenn Stjórnarráðsins, Fangelsismálastofnunar og annarra stofnana, t.d. sýslumannsembætta þar sem er starfandi fólk sem á að skilgreina sem embættismenn. Þar vitum við ekki hvernig línurnar liggja, fólk veit það ekki. Þar er allt komið undir þessu duttlungaveldi. Starfsmannafélag ríkisstofnana segir að það sé í hæsta máta óeðlilegt að Alþingi geri einhliða breytingar á þeim lögum sem kjarasamningar starfsmanna ríkisins m.a. byggja á. Félagið krefst þess að raunverulegt samráð verði við opinbera starfsmenn og að leitað verði eftir víðtæku samkomulagi við samtök þeirra er undir lögin heyra. Félag ísl. leikskólakennara segir m.a., með leyfi forseta: ,,Það er álit Félags ísl. leikskólakennara að óeðlilegt og \mbox{óásættanlegt} sé að Alþingi geri einhliða breytingar á lögum um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna. Lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hafa m.a. mótað það umhverfi sem kjarasamningar hafa verið gerðir í. Þar af leiðandi eru þau ein forsenda kjarasamninga, enda iðulega vísað til þeirra við samningaborð. Póstmannafélagið er með svipaða afstöðu og aðrir og vísar í umsögn BSRB um frv. Stjórn kjaradeildar Félags ísl. félagsvísindamanna hefur borist ósk um að veita umsögn um frv. og lýsir yfir fullum stuðningi í sínu áliti við ályktanir sem BHMR, BSRB og KÍ hafa sent frá sér varðandi frv. Félag ísl. símamanna krefst þess eindregið að frumvörpin verði dregin til baka. Samskiptareglur á vinnumarkaðnum verða ekki bættar með lögþvingunum. Félag flugmálastarfsmanna ríkisins fer fram á að frv. verði dregið til baka og vísar til umsagnar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja um frv. Starfsmannafélag sjónvarpsins mælist eindregið til þess að frv. verði dregið til baka. Starfsmannafélag Reykjavíkurborgar. Stjórn þess krefst að frv. verði dregið til baka. Það segir hér í álitsgerð Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar, með leyfi forseta: ,,Það er í hæsta máta óeðlilegt að Alþingi geri einhliða breytingar á þeim lögum sem kjarasamningar starfsmanna ríkisins byggja á.`` Félag opinberra starfsmanna á Vestfjörðum krefst þess að frv. þetta verði dregið til baka. ,,Stjórn félagsins telur fráleitt að hægt sé að svipta fólk lögbundnum réttindum sem orðið hafa til í tengslum við kjarasamninga því svo sannarlega eru ákvæði núverandi laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hluti af samningsbundnum kjörum samninga ríkisstarfsmanna.`` Starfsmannafélag Húsavíkur hafnar alfarið hjálögðu frv. og krefst þess að ríkisstjórnin dragi það til baka. ,,Starfsmannafélagið telur eðlilegt, séu aðilar sammála um að gera breytingar á gildandi lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, að þær verði gerðar í komandi kjaraviðræðum.`` Þetta er tónninn í þeim félögum sem hafa ályktað um þessi mál og hann er allur á þann veg að frv. og frumvörpin verði þegar í stað og undanbragðalaust dregin til baka, að þau verði ekki samþykkt. Reyndar hafa fjölmörg önnur félög ályktað um þessi efni og sum félögin hafa sent frá sér mjög ítarlegar skýrslur þar sem farið er rækilega yfir frumvörpin bæði í heild sinni, vinnubrögðin, aðdragandann og síðan er farið rækilega yfir einstakar greinar frumvarpanna. Og ég vona svo sannarlega að ríkisstjórnin láti kalla frv. að nýju inn til þingnefndar, efh.- og viðskn. þar sem gerðar verði þær breytingar sem duga á þessu frv. En það verður ekki gert í andateppustílnum hér á fáeinum vordögum. Þá verður það ekki samráð samkvæmt þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið höfð í frammi. Ég nefndi að mörg félaganna hafa sett fram athugasemdir sem er mjög mikilvægt að menn gaumgæfi og íhugi. T.d. spurningin um fæðingarorlofið og veikindaréttinn, réttindi sem gleymdust í fyrstu próförk en fóru síðan inn í bráðabirgðaákvæði. Þar hefur t.d. Félag ísl. hjúkrunarfræðinga vakið máls á ýmsu sem mér finnst þarft að hugleiða. Þar sem fjallað er um veikinda- og barnsburðarleyfi, 12. gr., segir orðrétt, með leyfi forseta, í þessari álitsgerð Félags ísl. hjúkrunarfræðinga: ,,Í þessari grein er gert ráð fyrir því að sömu lagaákvæði muni gilda um veikindarétt og barnsburðarleyfisrétt ríkisstarfsmanna og annarra starfsmanna á almennum vinnumarkaði. Í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir því að þeir ríkisstarfsmenn sem falla undir núgildandi lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins muni halda rétti sínum til launa í veikindum og barnsburðarleyfi samkvæmt reglugerð þangað til um annað hefur verið samið, væntanlega í kjarasamningum. Á vegum heilbr.- og trmrh. er nefnd að störfum sem á að semja frv. um laun í fæðingarorlofi. Hugmyndin er sú að allir hafi sama rétt til launa í fæðingarorlofi, hvort sem þeir starfi hjá hinu opinbera eða á almennum vinnumarkaði. Fjmrh. hefur auk þess lýst því yfir að ekki komi til greina að auka útgjöld hins opinbera til þessa málaflokks. Hingað til hefur lögbundinn réttur kvenna í þjónustu ríkisins til launa í barnsburðarleyfi verið mun verðmætari en réttur kvenna sem starfa á almennum vinnumarkaði. Af framansögðu má því draga þá ályktun að stefna ríkisstjórnarinnar sé sú að skerða rétt kvenna sem starfa hjá ríkinu til launa í barnsburðarleyfi. Ef þetta reynist rétt er hér um alvarlega aðför að réttindum kvenna í ríkisþjónustu að ræða og það munu hjúkrunarfræðingar aldrei sætta sig við. Félag ísl. hjúkrunarfræðinga leggur áherslu á að nauðsynlegt er að tryggja öllum foreldrum óskert laun í fæðingarorlofi til að tryggja jafna stöðu karla og kvenna á vinnumarkaði. Laun í veikindum og barnsburðarleyfi eru hluti af kjörum starfsmanna og að mörgu leyti er ekki óeðlilegt að stéttarfélög semji um þessi atriði í kjarasamningi. Þetta gefur þó tilefni til hugleiðinga um aðra fleti á þessu máli. Það að barnsburðar- og veikindaréttur ráðist í kjarasamningum einstakra stéttarfélaga getur verið varasamt út frá markmiðinu að jafna kjör karla og kvenna. Barnsburðarleyfisréttur getur t.d. verið mjög misjafnlega verðlagður eftir því hvaða stéttarfélag á í hlut. Það kunna að skapast þær aðstæður að starfsgreinafélög sem að mestu leyti eru skipuð karlmönnum sjái sér hag í því að selja barnsburðarleyfisrétt sinna félagsmanna fyrir meiri launahækkanir. Þetta getur síðan haft þær afleiðingar að konur sæki síður í þessar starfsgreinar og því getur þetta hjálpað til við að viðhalda skiptingu vinnumarkaðarins í dæmigerð kvenna- og karlastörf. Það er einnig mjög vandasamt verkefni að gera reglur um barnsburðarleyfi þannig úr garði að þær inniberi ekki beina eða óbeina mismunun milli kynja. Veikindaréttur getur einnig verið misjafnlega verðmætur eftir því hvaða starfsgrein á í hlut. Það er skoðun Félags ísl. hjúkrunarfræðinga að löggjafinn eigi að tryggja öllu launafólki viðunandi veikinda- og barnsburðarleyfisrétt. Þetta á að vera hluti af því öryggisneti sem nauðsynlegt er að launþegar búi við.`` Þetta var úr greinargerð frá Félagi hjúkrunarfræðinga þar sem vakin er athygli á því hvað kunni að gerast, afleiðingum þess, að setja þessi réttindi, þar með fæðingarorlofið sem áður var tryggt fyrir alla, inn í bráðabirgðaákvæði og síðan inn í einstaka samninga. Ég ætla ekki að kveða upp úr um hvað kann að vera endanlega rétt í þessum efnum. Mér finnst eðlilegt að þegar til framtíðar horfir verði þessi réttindi samræmd fyrir allt launafólk á Íslandi, fyrir alla landsmenn. Það finnst mér eðlilegt. En það verður ekkert niður á við, ekki með því að hafa réttindi af því fólki sem hefur þau skást. Það á að bæta þau, ekki draga úr þeim. Og hér er verið að lýsa því yfir að það kunni að skapast sú hætta hjá fólki sem er óánægt með launakjör sín, ef það á að fara að versla með þessa þætti. Þá er sérstaklega vakin athygli á ólíkum viðhorfum sem kunni að vera uppi á meðal karla og kvenna. Ég vona að svo sé ekki en þarna er bent á ákveðna hættu sem þessu kann að fylgja. Þetta var úr álitsgerð frá hjúkrunarfræðingum. Félag háskólakennara segir, með leyfi forseta: ,,Almennur fundur í Félagi háskólakennara, haldinn 26. mars 1996, krefst þess að ríkisstjórnin dragi þegar í stað til baka frumvörpin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og stéttarfélög og vinnudeilur sem fela í sér mikla skerðingu á réttindum opinberra starfsmanna. Kjarasamningar opinberra starfsmanna hafa um langan tíma tekið mið af þessum réttindum og væri það því ígildi uppsagnar á kjarasamningi af hálfu ríkisins ef frumvörpin ná fram að ganga. Fundurinn mótmælir harðlega vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar og þeirri lítilsvirðingu sem starfsmönnum ríkisins er sýnd með frumvörpunum.`` Það eru fleiri álit og álitsgerðir sem hafa komið frá stéttarfélögunum og ástæða til þess að fara betur yfir þær álitsgerðir. Ég vona að aðrir hv. þingmenn muni gera það þegar þeir taka þessi mál til umræðu. Við erum öll svo ljónheppin að það mun hverjum þingmanni heimilt að tala tvisvar í 2. umr. um þetta mál og ég mun að sjálfsögðu nýta mér þann rétt. En áður en þessari umræðu lýkur held ég að það væri fróðlegt að fá hæstv. fjmrh. til að gerast svo lítillátur að koma hingað í salinn og hlusta á þessa umræðu. Það verður að sjálfsögðu fróðlegt að heyra andsvör hans á eftir eða málflutning í þeirri ræðu sem hann mun flytja um þetta frv. og um þessasr lagabreytingar. En það sem mig langar sérstaklega til að hæstv. fjmrh. fræði okkur um núna er hvaða réttindi það eru sem opinberir starfsmenn búa við sem hafa verið metin til fjár. Ég heyrði ekki betur við umræðu í fyrrakvöld en að hæstv. fjmrh. segði að biðlaunaréttur og æviráðning hefði aldrei verið metin til fjár, þessi réttindi hefðu aldrei verið metin til fjár. Nú vildi ég gjarnan fá að heyra skilgreiningar hæstv. fjmrh. Hvaða réttindi eru það sem eru metin til fjár og hver ekki? Hver hefur skilgreint hlutina með þessum hætti? Er það samninganefnd ríkisins? Eru það samtök launafólks, einhver tiltekin félög þar? Eru til einhverjir samningar, segir einhvers staðar um þetta í reglugerð? Síðan ætla ég að leyfa mér að frábiðja útúrsnúninga þess efnis að það sem hafi verið sett í lög einhvern tíma fyrr á tíð komi samningum ekkert við núna, jafnvel þótt skírskotað sé til þess í ráðningarsamningnum. Ég segi að það sé útúrsnúningur vegna þess að kjörin eru heilstæður pakki fyrir hvern einstakling. Og þegar samið er um laun er samið um þau á þeim grunni sem lagður hefur verið með lögum og reglugerðum. Ef þeim grunni er á einhvern hátt raskað er kjörum einstaklingsins þar með raskað og þar með samningsbundnum kjörum. Þannig lítum við á málin. Þannig líta samtök launafólks á málin og þannig líta menn almennt á þessi mál. Ríkisstjórnin og talsmenn hennar hafa hins vegar verið að reyna að snúa út úr þessu með alls kyns orðhengilshætti og vilja láta líta svo út að um þessi mál sem verið er að hreyfa nú hafi ekki verið samið í kjarasamningum. Ég ætla þá, hæstv. forseti, að ljúka máli mínu að sinni vegna þess að þetta á allt saman eftir að fá miklu betri og ítarlegri umræðu. Ég vona að ríkisstjórnin beri gæfu til þess að taka þær ábendingar sem fram hafa komið frá samtökum launafólks alvarlega á þann veg að frv. verði dregið til baka, það verði boðað til viðræðna, raunverulegs samráðs og viðræðna sem fram fari í sumar og í haust og þess freistað að ná sátt um þær breytingar sem báðir aðilar eru sammála um að þurfi að gera á þessum lögum. Hitt er náttúrlega ekki verið að bjóða upp á að menn ætli að fara að sættast á skerðingar og einhliða yfirgang eða menn fari að sættast á að hér verði komið á samningum þar sem persónusamningar verði reglan og þar sem duttlungastjórnun verði líka grunnregla. En ef hæstv. fjmrh. kemur í andsvar eða tekur þátt í umræðunni síðar í dag ætlast ég til þess að fá skýrar yfirlýsingar og útlistanir hæstv. fjmrh. á þeim reglum sem hann hyggst setja varðandi 9. gr. frv. þar sem kveðið er á um launasamninga í stofnunum hins opinbera. Þar frábiðja menn sér alla útúrsnúninga. Menn vilja fá það vafningalaust hverjar þessar reglur eru. Nákvæmlega hverjar eru þessar reglur? Og finnst hæstv. fjmrh. boðlegt að koma fram með frv. af þessari stærðargráðu sem sætir eins mikilli gagnrýni og raun ber vitni án þess að allar upplýsingar liggi fyrir? Þar eru veigamestu upplýsingarnar um þær reglur sem ráðuneytið eða ríkisstjórnin hyggst setja varðandi samningsgerð inni í einstökum stofnunum. Hæstv. forseti. Ég ætla þá að ljúka fyrri ræðu minni í þessari umferð svo aðrir þingmenn geti komist að. En ég vonast eftir greinargóðum svörum frá hæstv. fjmrh. og hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni sem talaði fyrir þessu frv.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni þessa löngu og ítarlegu ræðu. Mitt mat er að með hverri ræðumínútu af hans hálfu aukist fylgi við þetta mál. Förum nú yfir málflutning hans. Hann spurði fyrst: Hvað er slæmt við æviráðningu? Hann mælti henni bót. Ég hygg að mikill meiri hluti þjóðarinnar og kjósenda sé fylgjandi því að afnema æviráðninguna með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frv. Hann fjallaði líka um biðlaunaréttinn og sagði að það væri verið að afnema hann. Það er ekki verið að afnema biðlaunaréttinn. Það er hins vegar verið að takmarka hann með ákveðnum hætti sem ég hygg líka að meiri hluti þjóðarinnar sé á bak við. Hann talaði líka um að fæðingarorlof og veikindaréttur væru í uppnámi. Það mun að sjálfsögðu koma í ljós að enginn starfsmaður ríkisins mun nokkurs missa í fæðingarrétti, orlofi eða veikindarétti vegna þessa máls. Hann talaði mikið um viðbótarlaun. Eftir því sem hann býsnast meira um viðbótarlaun, er ég viss um að fleiri og fleiri opinberir starfsmenn eru einmitt að hugsa um það hvernig þeir geti fengið viðbótarlaun. Hann var að velta því fyrir sér að það væri verið að svipta heilu hópana samningsrétti. Aðalásóknin í þessu máli hefur verið sú að ýmsir starfshópar hafa einmitt viljað verða embættismenn og fara undir kjaranefnd og losna við þessi réttindi. Hins vegar breytti meiri hluti nefndarinnar frv. þannig að viðbótarlaun ná ekki til embættismanna. Þar mun stórlega draga úr þessari ásókn að sjálfsögðu og styrkja þau félög sem hv. þm. ber fyrir brjósti. Hv. þm. er svartsýnn á stöðu og framtíð BSRB sem hann er formaður fyrir. En ég er sannfærður um að þegar búið er að afgreiða þessi lög verða opinberir starfsmenn margir býsna ánægðir og þá muni draga hið svarta ský frá sólu formannsins jafnhliða.

Hæstv. forseti. Hér á þingpöllunum er fjöldi fólks. Það eru fulltrúar úr samtökum launafólks. Þeir hafa kynnt sér þennan málarekstur allan og hlýtt á málflutninginn. Nú hafa menn fengið óræka sönnun þess ómálefnalega málflutnings sem við höfum verið að gagnrýna. Fyrsta röksemd hv. þm. var sú að því meira sem talað væri um málið, því meira fylgi fengi það með þjóðinni. Ekkert málefnalegt er þar lagt fram heldur sleggjudómar. Síðan segir hv. þm. að ég hafi verið að tala fyrir æviráðningu. Í rauninni var ég ekki að gera það. Ég var hins vegar að segja að starfsöryggið sem æviráðningin hefði átt að tryggja væri ekki að mínu mati af hinu illa heldur af hinu góða. Það væri gott að veita fólki starfsöryggi, það væri ekki slæmt. Ég veit að hugmyndafræði frv. byggir á því að fólk starfi í ótta, í stöðugum ótta. Það er hugmyndafræði þessa frv. Síðan var spurningin um að það sé ekki verið að afnema biðlaunarétt. Þetta eru ósannindi, þetta eru hrein og klár ósannindi. Fæðingarorlofið og veikindarétturinn eru ekki í uppnámi, segir hv. þm. Það er alveg rétt að þau eru inni í bráðabirgðaákvæði þar til um annað semst. Síðan færði ég rök fyrir því og vitnaði þar m.a. í álitsgerðir þar sem rök eru færð fyrir því að þessi réttindi kunna að vera í hættu. Síðan var spurningin að nú séu allir að bíða eftir því að fá viðbótarlaunin. Þar voru líka færð rök fyrr því að það sem vekti fyrir ríkisstjórninni væri ekki að auka launasummuna heldur minnka hana. Mér var sagt það og það segir líka í þessu frv. Allir vilja verða embættismenn, sagði hv. þm. Þetta er kannski bara misskilningur hjá okkur öllum. Vilja kannski allir verða embættismenn? Hvers konar rugl er þetta eiginlega sem þinginu er boðið upp á? Það er verið að vitna í álitsgerðir allra verkalýðssamtaka í landinu og hann segir að menn eigi bara þann dýpstan og heitastan draum að verða embættismenn í anda hæstv. ráðherra og undir hans handarjaðri, meiriháttarmannsins Friðriks Sophussonar. Ég held nú ekki.

Hæstv. forseti. Hv. þm. segir að hann sé ekkert á móti því að afnema æviráðningu. Samt talar hann um að það sé allt svo gott við æviráðninguna. Ég held að það væri ágætt að hv. þm. upplýsti hvort hann er með því að afnema æviráðningu eða ekki ef ég hef eitthvað misskilið það. Hv. þm. segir að það sé verið að afnema biðlaunaréttinn. Ég hygg að fjöldi opinberra starfsmanna muni í framtíðinni fá biðlaun og þá kemur það bara í ljós að hv. þm. hefur eitthvað misskilið þetta mál. Hv. þm. var eitthvað að efast um það að hópar hefðu komið og haft samband við hv. efh.- og viðskn. til þess að fá að vera áfram embættismenn vegna þess að þeir vildu það. Ég held að ég hafi alveg heyrt það sem viðkomandi aðilar sögðu sem komu á fund nefndarinnar og allir þeir sem í henni sitja. Síðan er eitt sem ég vil gjarnan nefna. Hv. þm. fjallaði í ræðu sinni um að kjarninn í frv. væri sá að það væri tekið upp ákvæði sem hefur verið í lögum frá 1915 um afskipti embættismanna af kjarasamningum. Ef þetta er kjarninn í frv. er það þá tilfellið að samtök opinberra starfsmanna og öll þessi verkalýðshreyfing gjörvöll hafi bara sofið á verðinum frá 1915 eða fljótlega eftir að hún var stofnuð. Hún var víst ekki til 1915, ekki í þessasri mynd sem hún nú er. Við höfum þá bara lifað við þetta gífurlega brot á stjórnarskránni, að mati hv. þm., allan þennan tíma. Ég verð að segja að ef þetta er kjarninn í frv. og aðalásteytingarsteinninn, þá held ég að þetta mál sé að verða býsna gott.

Hæstv. forseti. Hér talaði hv. formaður efh.- og viðskn. Alþingis, þeirrar nefndar sem hefur átt að fjalla málefnalega um þetta mál. Ef umfjöllunin hefur verið eins og sú sem hér er borin á borð, þá undrar mig ekki að afurðin skuli vera eins og raun ber vitni. Ég fjallaði lítillega um æviráðningu. Ég benti á að hin almenna regla væri sú að fólk hjá ríkinu, og hefði verið svo um áratuga skeið, væri ráðið með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnarfresti. Ég hef ekkert verið að agnúast út í þá hluti. Mörg hver okkar sem höfum fjallað um þessi mál höfum hins vegar bent á að sú hugsun sem býr að baki æviráðningu og byggir á starfsöryggi sé ekki af hinu illa  Varðandi síðan ákvæðið frá 1915, refsiákvæðin væntanlega, þá hef ég verið að benda á það og við höfum mörg hver verið að benda á það að samkvæmt geðþóttaákvörðunum hæstv. ráðherra er hægt að skáka fólki til í réttindakerfunum og múlbinda það síðan með lögum um að það varði við fjársektir og þyngri refsingar ef það hefur afskipti af átökum á vinnumarkaði, afskipti. Þá er að sjálfsögðu verið að tala um afskipti í orði. Við erum að tala um málfrelsi og tjáningarfrelsi á Íslandi. Hv. þm. segir: ,,Ef það er þetta sem menn hafa áhyggjur af, þá veit ég ekki hvert menn eru eiginlega komnir.`` En hvar í ósköpunum er hann staddur sjálfur, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson?

Virðulegi forseti. Við erum á öðrum degi að ræða þetta mál og mér sýnist að umræða sé rétt að byrja miðað við þann fjölda sem hér er á mælendaskrá enda er það ekki skrýtið þar sem við erum að ræða umdeildasta mál þingsins, bæði fyrir vinnubrögð og efnisinnihald. Það er ljóst að hér er á ferðinni ein grófasta árás og atlaga sem við höfum séð í langan tíma að verkalýðshreyfingunni, bæði að samskiptareglum á vinnumarkaði og að réttindum og kjörum fólks. Það er athyglisvert og ég hef tekið eftir því af því að ég hef setið mestan part undir þessari umræðu, að ráðherrarnir sem leggja þetta mál fram í þinginu, sjást ekki við þessa umræðu nema þá hæstv. fjmrh. af því að hann er neyddur til þess að vera hér. Það er líka athyglisvert við þessa umræðu sem ég hef tekið eftir að Framsfl., hjúin í þessari ríkisstjórn, sjást ekki. Það er aðeins þegar hv. þm. Guðni Ágústsson framsóknarmaður þarf stundum að sinna störfum í forsetastól, að hann læðist inn í þingsalinn. En hann er líka fljótur út aftur þgar þeim störfum er lokið, enda er alveg ljóst að Framsfl. skammast sín fyrir þetta frv. þó að það sé ljóst af umræðum sem hér hafa farið fram að hæstv. fjmrh. gerir það greinilega ekki. Það er líka athyglisvert varðandi hæstv. fjmrh., að þegar verið er að ræða af mikilli alvöru um alvarlega skerðingu á réttindum opinberra starfsmanna, þá situr hann iðulega glottandi undir þeirri umræðu. Eina skiptið sem hæstv. ráðherra fer úr jafnvægi er þegar verið er að tala um það aftur og aftur að hæstv. ráðherra hafi ekki haft neitt samráð við opinbera starfsmenn. Þá verður hæstv. ráðherra mjög órólegur því að auðvitað veit hann að hann hefur ekki haft neitt eðlilegt samráð við opinbera starfsmenn. Og sannleikanum verður hver sárreiðastur. Þetta er athyglisvert við þessa umræðu. Ég ætla að byrja á vinnubrögðunum. Ég veit að það kemur ráðherranum úr jafnvægi en það verður að hafa það. Ég spyr hvort hæstv. ráðherra geri sér grein fyrir því að hann er að þverbrjóta lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna með því að hafa ekkert samráð við opinbera starfsmenn um þetta mál. Ég veit ekki hvort 36. gr. hefur farið fram hjá honum. Það er eina greinin sem hann hefur greinilega ekki lesið þegar hann var að fara yfir allt þetta frv. og breyta öllum réttindum og skyldum opinberra starfsmanna þvers og kruss í þessum lögum. Þá hefur hann ekki lesið 36. gr. En þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Við samning reglugerða samkvæmt lögum þessum svo og við endurskoðun þeirra skal jafnan gefa Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja kost á að fylgjast með og fjalla fyrir hönd félaga sinna um ágreiningsatriði þau, sem upp kunna að koma.`` Þetta ákvæði laganna er þverbrotið. Það er alveg ljóst með hvaða hugarfari hæstv. ráðherra umgengst þessi mikilvægu lög um opinbera starfsmenn. Hæstv. ráðherra getur ekki komist upp með að neita því að lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna eru hluti af samningsbundnum kjörum ríkisstarfsmanna sem hann er einhliða að breyta. Og það er náttúrlega ljóst að einhliða breyting á lögbundnum kjörum gengur ekki, en auðvitað byggja kjarasamningar á þeim og hafa gert til margra ára. Það er óumdeilt að ráðningarréttindi ríkisstarfsmanna eru bundin í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Nei, hæstv. ráðherra sér enga ástæðu til þess að hafa samráð eða samvinnu um þessi mál við opinbera starfsmenn. Þvert á móti treður hann á þessum réttindum launafólks. Hæstv. ráðherra getur heldur ekki neitað því, getur ekki komist upp með að neita því að þau réttindi sem hér er verið að taka af fólki á ósvífinn hátt, eru réttindi sem opinberir starfsmenn hafa gegnum árin verið að kaupa sér með lægri launakjörum, lífeyrisréttindi, starfsöryggi og fleira. Skyldi ráðherrann vita hvað opinberir starfsmenn hafa fórnað miklu í beinum launagreiðslum fyrir þessi réttindi? Hver er svo tilgangurinn með þessu öllu saman? Af hverju er ráðherrann að þessu? Jú, jú, hann er að taka upp nýja starfsmannastefnu. En hvað skyldi vera falið á bak við þetta? Af hverju er verið að breyta þessu? Það mun auðvitað verða ítarlega rætt við þessa umræðu. Það skyldi þó ekki vera að það sé verið að taka þessi réttindi til baka af því að ráðherrann gerir sér vonir um að öll umræðan í næstu kjarasamningum hjá opinberum starfsmönnum þurfi að snúast um að ná þessum réttindum til baka þannig að opinberir starfsmenn geti ekki rætt eðlilega um kjarabætur. Auðvitað er tilgangurinn líka eins og við vitum að hæstv. ríkisstjórn er að opna farveg fyrir öll sín einkavinavæðingaráform. Fylgifiskar þessa frv. bíða eftir því að komast á dagskrá, eins og einkavæðing Pósts og síma og bankanna sem sennilega verður beðið með til haustsins þar til búið væri að ná fram þessum skerðingarákvæðum. Póstur og sími er mál út af fyrir sig sem við þurfum að taka sérstaka umræðu um í þinginu. Það á auðvitað að nýta þessi ákvæði sem ríkisstjórnin er að keyra í gegnum þingið til þess að skerða réttindi starfsmanna Pósts og síma, taka af þeim lögbundin réttindi og gera við þá ráðningarsamninga, kannski um lægri kjör. En það er nú ekki hægt að hafa þau lægri en þar. Einkavæðing Pósts og síma er auðvitað á döfinni þó að þetta sé undir einhverju dulnefni um að það sé verið að breyta Pósti og síma í hlutafélag, að það sé verið að opna þetta til kaupa fyrir fjármagnseigendur í landinu. Mér kæmi ekki á óvart þó ekki innan allt of langs tíma væru Eimskip orðin einn af eigendum Pósts og síma. Það er ljóst af þeim ályktunum, virðulegi forseti, sem hér hafa verið lesnar --- ég hef sjaldan séð þær fleiri í einu máli í þinginu --- að þessi vinnubrögð eru fordæmd og þessi réttindaskerðing, um allt land af öllum stéttarfélögum, bæði á opinbera markaðnum og almenna markaðnum. Það skyldi þó ekki vera tilviljun að það er aðeins einn aðili, Vinnuveitendasambandið, tvíburabróðir fjmrh., sem er sammála þessum skerðingum. Það er ósköp lítill munur á húsbóndavaldinu í fjmrn. og uppi í Vinnuveitendasambandi. Eitt af markmiðum frv. er að ríkið eigi að verða fyrsta flokks vinnuveitandi. Hvað býr hér að baki? Ætlar hæstv. fjmrh. sem er einn stærsti atvinnuveitandinn í landinu að fara í eitthvert kapphlaup við Vinnuveitendasambandið með þessi nýju lög að vopni um hver sé duglegri að píska starfsfólkið áfram? Er það það sem býr að baki? Fjmrh. hefur auðvitað eitt fram yfir VSÍ, það er einn munur. Hann getur í krafti meiri hluta síns náð fram hugðarefnum sínum að skerða kjör og réttindi fólksins með lagasetningu á Alþingi og tekið einhliða ákvörðun um að breyta umsömdum réttindum en VSÍ þarf til þess atbeina ríkisstjórnarinnar og það virðist vera auðsótt þegar VSÍ leitar eftir því að skerða kjör og réttindi fólksins. Þessi nýsjálenska stefna er líka sameiginlegt áhugamál þessara tvíburabræðra í Garðastrætinu og uppi í Arnarhvoli. Það er alveg ljóst. Undir nafni einhvers sveigjanleika í kjörum og réttindum launafólks. En til hvers ætlar fjmrh. að nota þennan sveigjanleika? Er þetta ekki sveigjanleiki sem ráðherrann er að reyna að fá til þess að hægt sé að reka fólk eftir einhverri geðþóttaákvörðun? Sveigjanleiki í að borga þeim betur sem fjmrh. og forstöðumenn einstakra stofnana telja rétt að borga betur eftir einhverri geðþóttaákvörðun. Á mannamáli þýðir þessi sveigjanleiki ekkert annað en skerðing á réttindum og kjörum fólks og skerðing á bótum, sveigjanleiki í því að geta ráðið og rekið fólk o.s.frv. Það er nokkuð sérkennilegt að við stöndum frammi fyrir því að það er búið að blóðsjúga velferðarkerfið og það verður ekki lengra gengið þar. Hvað er þá tekið til við þegar það verður ekki gengið lengra þar? Þá er farið að skerða réttindi og kjör fólksins. Það er einmitt þetta sem Framsfl. og Sjálfstfl. sameinast um þegar þeir komast í ríkisstjórn að þeir sjá ekkert lengra en skerða réttindi og kjör fólksins. Þar var markhópurinn við síðustu fjárlagagerð. Voru það fjármagnseigendur sem hæstv. fjmrh. var að reyna að ná peningum af til að reyna að minnka halla ríkissjóðs? Nei, aldeilis ekki. Markhópurinn var aldraðir. Það var á ósvífinn hátt og ég hef aldrei séð annað eins eins og við síðustu fjárlagagerð hvernig ráðist var að öldruðum í þjóðfélaginu með margvíslegum hætti og markhópurinn var sjúkir, fatlaðir og atvinnulausir og venjulegt launafólk með lágar og meðaltekjur. Nú þarf hæstv. fjmrh. að bíða næstu fjárlagagerðar fram á haustið og meðan nýtir hann tíma af því að hann getur ekki haft meira af þessum hópum í bili gegnum fjárlagagerðina að skerða réttindi og kjör fólksins. Þetta eru vinnubrögðin, virðulegi forseti. Það er engin virðing fyrir samráði eða eðlilegum samskiptareglum við fólk. Það eru notuð vinnubrögð og samskipti við verkalýðshreyfinguna sem maður hélt, virðulegi forseti, að þekktist ekki í siðuðu samfélagi en ríkisstjórnin gerir þetta allt í krafti þess meiri hluta sem hún hefur á Alþingi. Það verður fróðlegt að sjá þegar hjúin koma til atkvæðagreiðslu, Framsfl., hvað mörg varadekk springa hjá ríkisstjórninni vegna þess að ég trúi því varla þótt Framsfl. sé ansi langt leiddur í þessu stjórnarsamstarfi að hver og einn einasti þingmaður Framsfl. ætli að greiða frv. atkvæði, þeirri ósvífni að ráðast svona á kjör og réttindi opinberra starfsmanna. Ég trúi því ekki fyrr en á reynir. Það hafa borist mjög margar umsagnir við þetta frv. eins og fram hefur komið, virðulegi forseti, m.a. frá BSRB vitanlega, sem fer einmitt mjög ítarlega yfir það hversu ósiðlega ríkið ætlar að breyta forsendum í samningum. Ég ætla að leyfa mér að lesa nokkrar línur í því áliti. Það verður fróðlegt að vita hvort hæstv. ráðherra hafi kynnt sér þær mörgu umsagnir sem hér liggja fyrir. Ég leyfi mér að efa það. Honum er greinilega alveg sama hvað fólkið í landinu hefur að segja um þetta mál. Ráðherrarnir í ríkisstjórninni haga sér eins og einræðisherrar, og telja fyrir neðan sína virðingu að eiga eðlileg samskipti við fólk. En í áliti BSRB segir, með leyfi forseta: ,,Lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og kjarasamninga ríkisstarfsmanna mynda eina kjaraheild. Kjarasamningar ríkisstarfsmanna eru gerðir í umhverfi laganna um réttindi og skyldur. Lögin eru þannig forsenda fyrir kjarasamningunum. Sem dæmi má nefna að í kjarasamningum ríkisstarfsmanna eru ekki ákvæði um uppsagnarfrest eða starfslok með öðrum hætti eins og er í kjarasamningum starfsmanna á almennum vinnumarkaði.`` Síðan segir: ,,Því hefur verið haldið fram að ákvæði laganna um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sé ekki hluti af samningsbundnum kjörum ríkisstarfsmanna. Þetta er rangt. Dæmi eru um að einstök ákvæði laganna eigi uppruna sinn í kjarasamningum. Það sem skiptir þó meira máli er að í ráðningarsamningum langfletra ríkisstarfsmanna er svo um samið að um réttindi og skyldur launþegans fari eftir lögum um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna að svo miklu leyti sem öðruvísi er ekki um samið í ráðningarsamningnum.`` Síðan er farið yfir það, virðulegi forseti, hvernig ýmis réttindi eru háð ávinnslu en það er að þau ávinnist í áföngum en önnur eru áunnin og það er vitnað til þess, og það sýnir meðfram öðru að það er nauðsynlegt að hæstv. forsrh. sé við umræðuna, það er vitnað til þess að oddviti ríkisstjórnarinnar mun hafa heitið hluta ríkisstarfsmanna því að þeir héldu ávinnsluréttindum sínum við flutning á grunnskólanum frá ríki til sveitarfélaga. BSRB væntir þess að hið sama verði látið gilda fyrir félagsmenn BSRB við fyrirhugaðar breytingar á lögunum um réttindi og skyldur. Virðulegi forseti. Mér finnst að hæstv. forsrh. skuldi opinberum starfsmönnum skýringu hvort hann hafi ekkert meint með því sem hann var að segja í þessu efni. Síðan er í umsögn BSRB vitnað til þess hvernig er verið að svipta stóran hóp félaga innan BSRB samnings- og verkfallsrétti. Það er kafli út af fyrir sig, virðulegi forseti, í þessu frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 39. gr. frv. skulu laun og önnur kjör embættismanna ákveðin af kjaranefnd.`` Mér þykir ekkert skrýtið þó hæstv. fjmrh. þurfi á fresti að halda við þessa umræðu en ég vildi gjarnan að hann hlustaði á mál mitt en væri ekki með annan fund. Ég held áfram, virðulegi forseti: ,,Af 22. gr. frv. virðist mega ráða að ýmsir félagsmenn stéttarfélaga innan BSRB sem nú hafa samningsrétt um kaup og kjör eigi framvegis að teljast til embættismanna og missa þannig allan rétt til samningsgerðar um kaup og kjör. Þetta virðist einkum eiga að ná til starfsmanna ráðuneyta og sýslumannsembætta, lögreglumanna, fangavarða, tollvarða o.fl. Frumvarpsgreinin snertir samningsrétt margra stéttarfélaga, þar á meðal Starfsmannafélags ríkisstofnana, Landssambands lögreglumanna, Félags starfsmanna Stjórnarráðs og Tollvarðafélags Íslands. Mjög óljóst er hverjir nákvæmlega eigi að heyra undir skilgreininguna ,,embættismaður.`` BSRB mótmælir því harðlega að svipta stóran hóp félagsmanna samningsrétti um kaup og kjör.`` Það er eðlilegt að BSRB álykti með þeim hætti. Ég held að það sé alveg ljóst að ýmis ákvæði þessa frv., m.a. þetta sem ég var að lesa og vitnaði til í umsögn BSRB, brjóta gegn alþjóðasamningum. Bæði 87. og 98. gr. samþykkta Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og félagsmálasáttmála Evrópu. Það er auðvitað nauðsynlegt ekki síður en frv. um stéttarfélög og vinnudeilur að fengin verði álitsgerð um þetta frv. varðandi þessa þætti málsins. Ég get t.d. vitnað í bók um alþjóðlega mannréttindasáttmála þegar verið er að svipta stóran hóp opinberra starfsmanna samningsrétti, verkfallsrétti að það brýtur í bága við ákvæði félagsmálasáttmála Evrópu sem er 6. gr., 4. tölul. en þar segir svo, með leyfi forseta. Það er undir kaflafyrirsögninni Réttur til að semja sameiginlega: ,,Í því skyni að tryggja að réttur til að semja sameiginlega verði raunverulega nýttur skuldbinda samningsaðilar sig til`` og auðvitað fer hæstv. fjmrh. út þegar ég er að ræða um alþjóðasamninga: ,,Rétt verkafólks og vinnuveitenda á sameiginlegum aðgerðum þegar hagsmunaárekstrar verða, þar á meðal verkfallsrétti með þeim takmörkunum sem til kynnu að koma vegna gerðra heildarsamninga.`` Mér sýnist nokkuð ljóst að það þurfi að skoða þetta ákvæði í ljósi þessa ákvæðis í alþjóðasamningi. Rétt verkafólks og vinnuveitenda á sameiginlegum aðgerðum þegar hagsmunaárekstrar verða, þar á meðal verkfallsrétti með þeim takmörkunum sem til kynnu að koma vegna gerðra heildarsamninga. Hv. efh.- og viðskn. hefur fengið mjög athyglisverða umsögn sem ég held að hv. þingmenn ættu allir að lesa vegna þess að hún tekur mjög ítarlega og faglega á þessu máli. Það er umsögn Félags ísl. hjúkrunarfræðinga. Það er nokkuð athyglisvert að undir hana ritar m.a. Ásta Möller, formaður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, og eftir því sem ég best veit er hún einn af varaþingmönnum Sjálfstfl. Það hefði verið full ástæða til þess að hæstv. fjmrh. hefði leitað í smiðju til þessarar konu og til þess að kynna sér hvað hann er raunverulega að gera og hvernig hann er að brjóta á opinberum starfsmönnum. En í umsögn hjúkrunarfræðinga um að svipta starfsmenn samnings- og verkfallsrétti segir: ,,Í þessu frv. er ráðherrum gefið mikið svigrúm og aukið vald til að taka ákvörðun um hvaða stöður falla utan samningsumboðs stéttarfélaga. Í 1.--9. tölul. 1. mgr. 22. gr. frv. eru talin upp ákveðin starfsheiti og einnig starfsmenn ákveðinna stofnana. Í 10. tölul. 1. mgr. er síðan bætt við þeim sem skipaðir eru í störf af forseta Íslands samkvæmt öðrum lögum svo og þeir er gegna störfum er öldungis verður jafnað til embætta þeirra manna sem getið er í 1.--9. tölul. Í skýringum með 22. gr. frv. kemur fram að ekki sé ætlunin að allir starfsmenn þeirra stofnana sem taldir eru upp í greininni verði embættismenn í skilningi laganna, heldur aðeins þeir sem skipaðir eru í embætti skv. 23. gr. Í 23. gr. frv. er hins vegar ekkert sem takmarkar frekar vald ráðherra til að skipa menn í stöðu. Af þessu má sjá að vald ráðherra til að ákveða að starfsheiti falli utan samningsumboðs stéttarfélags er mjög mikið. Ráðherra á t.d. að ákveða hverjir það eru sem gegna störfum sem öldungis verður jafnað til embætta þeirra manna sem getið er í 1.--9. tölulið.`` Þetta er mjög sérstakt ákvæði. Ráðherra á að ákveða það hvaða starfsheiti innan þeirra stofnana sem taldar eru upp í 1.--9. tölul. verði skipaðir embættismenn. Eins og fram kom í umsögn félagsins um 1. gr. þessa frv. þá getur félagið fallist á að það er nauðsynlegt að ákveðnir ríkisstarfsmenn njóti meiri ráðningarfestu en aðrir vegna eðlis starfa síns. Félagið telur það hins vegar vera fráleitt að ráðherrar og jafnvel forstöðumenn, sbr. umsögn með 5. gr. frv., hafi möguleika á að taka ákvörðun um það að svipta stóran hluta starfsmanna samnings- og verkfallsrétti eins og gert er ráð fyrir í frv. Þar er ályktað að það stangist auk þess á í 4. mgr. 6. gr. félagsmálasáttmála Evrópu sem ég var að lesa áðan og full ástæða er til að fá Lagastofnun til að skoða og einnig ákvæði 87. og 98. gr. samþykkta Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Ég er sannfærð um að verði látið á þessi ákvæði reyna, verði frv. að lögum óbreytt að þessu leyti, að niðurstaðan verði að það sé verið að brjóta þessar alþjóðasamþykktir. Það er í hverju málinu á fætur öðru, sem kemur frá þessari hæstv. ríkisstjórn, verið er að brjóta alþjóðasáttmála. Þessir menn bera ekki virðingu fyrir neinu, ekki launþegum, opinberum starfsmönnum, starfsfólki almenna vinnumarkaðarins, alþjóðasamþykktum sem gerðar eru í þinginu. Það er ekki borin virðing fyrir einu eða neinu. Svo er alveg ljóst þegar maður les þetta frv. sem hefur það að markmmiði að samræma kjör og réttindi á almennum vinnumarkaði hjá hinu opinbera að það er hægt að taka ákvæði eftir ákvæði í þessu frv. og það sýnir sig að sum ákvæðin ganga í þveröfuga átt við það markmið. Það er verið að setja ákvæði um geðþóttaákvarðanir um að ráðherra eða forstöðumenn geti tekið einfalda ákvörðun um að svipta menn samnings- eða verkfallsrétti. Það er alrangt sem fram kemur í athugasemdum frv. að nú hafi flestir ríkisstarfsmenn fengið samnings- og verkfallsrétt og því sé ekki ástæða til þess að félagsmenn í samtökum opinberra starfsmanna njóti annarrar réttarstöðu en félagsmenn innan vébanda ASÍ. Það sem er alveg ljóst, virðulegi forseti, er að hæstv. fjmrh. samræmir bara það sem honum hentar við almenna vinnumarkaðinn, bara það sem honum hentar, samræmir hann við almenna vinnumarkaðinn og þá er það allt sem lýtur að skerðingu. Það samræmir hann við almenna vinnumarkaðinn en lætur annað eiga sig. Þegar um er að ræða betri réttindi á almenna vinnumarkaðinum er óþarfi að samræma. Þannig eru vinnubrögðin. Það þarf engan að undra þó að þessar umræður séu rétt að byrja, virðulegi forseti, því að þversögnin er mjög mikil í þessari nýju starfsmannastefnu ríkisstjórnarinnar. Maður furðar sig raunverulega á því hvert ríkisstjórnin er eiginlega að fara og síðan undrast fjmrh. reiði opinberra starfsmanna. Það má auðvitað nefna fleira í þessu sambandi. Í núgildandi lögum er starfsmanni skylt að hlíta breytingum lögum samkvæmt á störfum hans og verkahring á því er hann tók við starfi enda hafi breytingin ekki áhrif til skerðingar á launakjörum hans eða réttindum. Sama er um breytingar er yfirmaður ákveður en þeirri ákvörðun má skjóta til ráðherra. Síðan er sérstaklega tekið fram að breytingar á störfum mega ekki hafa áhrif til skerðingar á launakjörum eða réttindum og ákvörðunum yfirmanna sem þeir geta skotið til ráðherra. Þetta ákvæði hefur verið túlkað þannig m.a. með vísan til ákvæða í almennum vinnurétti að starfsmenn ríkisins eigi ekki að sæta meiri röskun á högum sínum en viðkomandi gat búist við þegar hann réði sig til starfans. Samkvæmt 19. gr. verður starfsmaður nú að sæta því að starfi hans og launakjörum er breytt og eina ráðið sem hann hefur er að segja upp starfi sínu og það sem er athyglisvert, segja upp starfi sínu og jafnvel þiggja lægri laun hluta af uppsagnarfresti. Ósvífni hæstv. ríkisstjórnar gengur svo langt, virðulegi forseti, að hann þarf jafnvel að þiggja lægri laun hluta af uppsagnarfrestinum því ef hann gerir þetta getur hann misst eins mánaðar laun og vinnur einn mánuð á lægri kjörum en hann samdi um í upphafi. Þannig getur framkvæmin orðið á þessu. Um þetta segir t.d. í umsögn Félags ísl. hjúkrunarfræðinga: ,,Í núgildandi lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins er í 33. gr. ákvæði um það að starfsmanni sé skylt að hlíta breytingum lögum samkvæmt á störfum hans og verkahring frá því er hann tók við starfi, enda hafa breytingar ekki áhrif til skerðingar á launakjörum hans eða réttindum.`` Þessu er núna verið að breyta, virðulegi forseti. Þarna er gróflega vikið frá þeim markmiðum í þessari blessaðri starfsmannastefnu ríkisins um að samræma réttindi á almennum markaði og hjá hinu opinbera. Einnig má nefna rétt til að flytja hóp embættismanna á milli embætta. Þannig er hægt að krefja þá um að breyta högum sínum á starfsvettvangi fyrirvaralítið. Ákvæði 36. gr. felur það í sér eins og það er orðað að hægt er að flytja mann úr einu embætti í annað, bara sisvona. Það mætti halda að þeir væru að tala um skepnuhald en ekki mannahald í þessari starfsmannastefnu. Það er eins og menn séu að fjalla um þræla sem megi fara með að vild en ekki manneskjur sem eiga kröfu á því að hafðar séu við þær eðlilegar samskiptareglur og mannréttindi þeirra virt, jafnvel þó hæstv. fjmrh. eigi í hlut. Það er einnig óþolandi valdníðsla og brot á mannréttindum fólks að kveðið er á um vald til að framlengja uppsagnarfrest í allt að sex mánuði ef margir leita lausna samtímis. Þetta er frekleg íhlutun í ákvörðun fólks um að ráða sjálf hverjum það selur starfskrafta sína. Auðvitað er ekkert slíkt ákvæði að finna á almennum vinnumarkaði. Sama hvar litið er í þessu frv. Alls staðar er gengið á rétt fólks. Það sem er íþyngjandi umfram almennan vinnumarkað er annaðhvort haldið áfram í lögunum eða bætt við íþyngjandi ákvæði, en þau réttindi sem opinberir starfsmenn hafa haft umfram almenna vinnumarkaðinn og þeir hafa keypt með lægri launum skulu af þeim tekin. Þetta er boðskapurinn og ein af þversögnunum í þessu frv. Ríkisstjórnin hefur sjálfsagt ekkert hugsað um afleiðingarnar og er sjálfsagt alveg sama. Hún telur sig geta komist upp með hvað sem vera skal gagnvart launafólki í landinu. Hefur hún virkilega engar áhyggjur af því hvaða afleiðingar þetta muni hafa þegar dregur nær kjarasamningum á þessu ári? Er tilgangurinn sá að kraftar verkalýðshreyfingarinnar eigi að fara í að ná til baka þeim réttindum sem ríkisstjórnin er nú að hrifsa af launafólki þannig að verkalýðshreyfingin verði upptekin við það og komi ekki fram með neinar launakröfur? Nei, ég er svei mér hrædd um að ríkisstjórnin sleppi ekki svo billega. Fólk um allt land er reitt vegna þessarar valdníðslu og ósvífni ríkisstjórnarinnar. Það sorglega við þetta allt saman og raunverulega þyngra en tárum taki er að þegar við sjáum loksins rofa til í þjóðfélaginu, sjáum einhvern efnahagsbata, vitum við að hann gengur ekki til launafólks sem þó hefur borið hitann og þungann af því að rétta við atvinnulífið og halda uppi stöðugleikanum á undanförnum árum. Launafólk hefur orðið að taka á sig margra milljarða skattbyrði af atvinnulífinu til að treysta atvinnuna í landinu, launafólk hefur mátt búa við það að aftur og aftur er ráðist að velferðarkerfi þjóðarinnar og kjörum þeirra sem eru síst aflögufærir. Launafólk hefur mátt þola engar eða litlar launahækkanir í mörg ár, allt í nafni stöðugleikans í landinu. Svona er verið að verðlauna fólk fyrir að hafa treyst stöðugleikann í landinu með því að herða sultarólina og fá engar launahækkanir svo árum skiptir. Þetta er þakklætið. Verðlaunin eru að það er ráðist að samskiptareglum, réttindum og kjörum fólks með þessum lögum, en samkvæmt ákvæðum núgildandi laga er skylt að hafa samráð við verkalýðshreyfinguna og opinbera starfsmenn ef einhverjar breytingar á að gera á slíku. Þetta er svo fullkomin ósvífni að manni verður eiginlega orða vant, hæstv. ráðherra. Nú stefnir ríkisstjórnin sjálf þessum stöðugleika í hættu með ótrúlegri óbilgirni og þrælslegum vinnubrögðum í garð launafólks og verkalýðshreyfingarinnar. Og fulltrúi Verslunarráðsins situr og hlær alveg eins og fjmrh. Hann er að vinna verk fyrir Verslunarráðið, er það ekki? Það er ekki hlæjandi að þessu, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, það er ekki hlæjandi að þessu. Það er alvörumál þegar verið er að svipta fólk réttindum sem það hefur áunnið sér með því að fá minni laun en gerist og gengur á almennum markaði. Það er ljóst að starfsumhverfi opinberra starfsmanna og starfsfólk á almennum vinnumarkaði er í miklu uppnámi sem getur leitt til stríðsástands á vinnumarkaðnum sem enginn veit hvar endar. Af hverju var ekki hægt að hafa eðlileg vinnubrögð og samskipti við opinbera starfsmenn í þessu máli? Það er a.m.k. ljóst að þessi vinnubrögð munu stefna þeirri þjóðarsátt sem ríkt hefur á liðnum árum í hættu. Auðvitað er ástæðan, eins og hefur komið fram, stórfelld einkavæðingaráform af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það þurfti auðvitað að skerða biðlaunarétt fólksins til þess að knýja það í gegn og nýir starfsmenn fá engin biðlaun. En af hverju var þá ekki hægt að taka það ákvæði eitt og sér inn í þingið og láta annað eiga sig í stað þess að rúlla með fullkominni óbilgirni yfir hvert réttindamálið á fætur öðru sem launafólk hefur háð harða baráttu fyrir og kostað hafa miklar fórnir í launamálum í gegnum árin? Það er alveg rétt sem stendur í áliti minni hluta efh.- og viðskn. sem Ágúst Einarsson mælti fyrir á fyrsta degi þegar við ræddum um þetta mál. Með þessu frv. er brotið gegn eðlilegum samræðuvettvangi sem undirbúningi fyrir lagasmíð, gripið einhliða í kjarasamninga og vegið að rótum skipulags stéttarfélaga á opinberum markaði. Það er verið að skipta opinberum starfsmönnum í flokka, úrvalsflokk einhverra forstöðumanna sem öllu eiga að ráða og fá svigrúm til þess að taka geðþóttaákvarðanir og ákveða einhverjar launauppbætur til einhverra útvaldra sem þeim eru þóknanlegir. Síðan eru aðrir flokkar, annar flokkur sem gæti verið flokkur almenns opinbers starfsmanns sem hefur bæði verkfalls- og samningsrétt og síðan þriðji flokkur sem hefur hvorki verkfalls- né samningsrétt. Það hefur nokkuð verið rætt um biðlaunaréttinn. Biðlaun eru skert í frv. og biðlaunaréttur felldur niður hjá nýjum starfsmönnum. Þrátt fyrir þessi ummæli hæstv. forsrh. sem ég vitnaði í áðan er rétturinn verulega skertur. En í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir að ríkisstarfsmenn sem eru í starfi í dag haldi biðlaunarétti sem er þó aðeins brot af þeim rétti sem þeir hafa. Samkvæmt núgildandi lögum á ríkisstarfsmaður sem starfað hefur í 15 ár eða skemur hjá ríkinu rétt á biðlaunum í sex mánuði ef staða hans er lögð niður en hafi hann starfað í yfir 15 ár hjá ríkinu á hann rétt á biðlaunum í 12 mánuði ef staða hans er lögð niður. Nú á að breyta þessu og viðkomandi á rétt til bóta er nemur föstum launum í þrjá mánuði ef hann hefur verið í þjónustu ríkisins skemur en í 15 ár en ella sex mánuði. Þannig að hjá núverandi starfsmönnum ríkisins er verið að skera niður þessi réttindi um helming en fella þau niður hjá opinberum starfsmönnum sem ráðnir eru eftir gildistöku laganna. Það er alveg ljóst, hverju sem hæstv. ráðherra annars heldur fram, að opinberir starfsmenn hafa litið á biðlaun sem bætur fyrir að réttindaáhersla hjá ríkinu rofnar þegar staða starfsmanna er lögð niður. Biðlaun falla niður ef starfsmanni er boðið sambærilegt starf hjá ríkinu þar sem hann nýtur þá sambærilegra réttinda. Í 14. gr. gildandi laga er starfsmönnum einnig tryggður forgangur að sömu eða sambærilegri stöðu ef hún losnar innan næstu fimm ára sem nú á einnig að breyta þannig að ekki verður um að ræða forgang að sama eða sambærilegu starfi hjá ríkinu. Hér er verið að raska áunnum réttindum án bóta sem hlýtur að varða við stjórnarskrá, hvorki meira né minna. Á þetta hefur margsinnis verið bent í umræðunum. En hæstv. ráðherra hlustar ekki á það frekar en annað. Þetta er sennilega forsmekkurinn að því sem koma skal að skerða lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna án bóta eða samsvarandi launahækkana. Ég yrði ekki hissa þótt ríkisstjórnin ætli að taka þessar árásir sínar, þessar atlögur í nokkrum áföngum. Og það næsta sem opinberir starfsmenn þurfa að fara að berjast gegn er að tekin verði af þeim lífeyrisréttindin, kannski án bóta eða launahækkana. Það væri a.m.k. líkt hæstv. ríkisstjórn að gera það. Það hefur nokkuð verið fjallað um æviráðninguna. Það er ljóst að fjölmargir starfsmenn ríkisins hafa sætt sig við lægri laun vegna þess að ekki hefur verið gagnkvæmur uppsagnarfrestur heldur æviráðning. Þetta hefur flokkast undir það sem menn kalla starfsöryggi. Þessi réttur er einhliða afnuminn hjá nýjum starfsmönnum og þeim ekki gefinn kostur á að sætta sig við gagnkvæman uppsagnarfrest eða takmarkaðan ráðningartíma og þá gegn betri kjörum eins og á almennum vinnumarkaði. Ég er alveg viss um að opinberir starfsmenn hefðu vel verið til viðræðu ef ekki hefði verið þetta óðagot á ráðherrunum að sætta sig við að æviráðning yrði afnumin gegn því að á móti kæmu sanngjarnar bætur eða greiðslur. En þetta er bara einhliða tekið af fólki án nokkurra bóta. Hérna er húsbóndavaldinu beitt í krafti meiri hlutans á Alþingi og þetta ákvæði knúið í gegn þrátt fyrir mótmæli opinberra starfsmanna vegna þess að í gegn skal það með góðu eða illu, það er boðskapurinn frá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. Því hefur verið haldið fram í þessari umræðu að ekki sé verið að breyta veikinda- og orlofsrétti, en er það rétt? Hér er vissulega ekki um bein skerðingarákvæði að ræða en það er verið að undirbúa jarðveginn að mínu mati til þess að skerða þann rétt eða hugsanlega að láta opinbera starfsmenn kaupa hann aftur í næstu kjarasamningum. Það hafa réttilega komið fram í mörgum umsögnum áhyggjur um óvissuna vegna veikindaréttar og fæðingarorlofs en í 12. gr. frv. er ráðgert að hverfa frá því fyrirkomulagi sem nú gildir að veikindaréttur ríkisstarfsmanna og réttur til launa í fæðingarorlofi sé ákveðinn með reglugerð. Gert er ráð fyrir að um þessi atriði skuli framvegis gilda almenn lög, kjarasamningar og kjaraákvarðanir. Það er full ástæða til þess að hafa áhyggjur af því gagnvart opinberum starfsmönnum sem snýr að fæðingarorlofinu vegna þess að það liggja fyrir tillögur sem kveða á um verulegar skerðingar á fæðingarorlofsrétti opinberra starfsmanna. Og sjálfsagt er hæstv. fjmrh. með þessu ákvæði að flytja þetta inn í kjarasamningana, að undirbúa jarðveginn fyrir það að geta skert fæðingarorlofsrétt opinberra starfsmanna. Ætlar hæstv. fjmrh. að neita því? Það væri a.m.k. athyglisvert innlegg í umræðuna ef hann neitar því að verið sé að breyta þessu eins og hér segir til þess að það sé hægt að skerða á haustdögum eða næsta vetri fæðingarorlofsrétt opinberra starfsmanna. Það er athyglisvert að þegar við vorum að fjalla um fæðingarorlofsrétt þingmanna þá kom engin athugasemd frá hæstv. fjmrh. Þar er ákvæði mjög ótvírætt. ,,Alþingismaður á rétt á fæðingarorlofi þann tíma sem lög eða kjarasamningar opinberra starfsmanna kveða á um.`` Þar er ekki gerður greinarmunur á því hvort það er karl eða kona þannig að hæstv. fjmrh. gæti samkvæmt þessu ákvæði, sem ég hef borið undir lögfræðinga, fengið sex mánaða fæðingarorlof og það væri ágætt að við losnuðum við hann úr þingsalnum ef hann tæki sér sex mánaða fæðingarorlof. En þetta er ótvírætt. Þetta er alveg ótvírætt ákvæði sem hæstv. ráðherra hefur ekki gert neina tilraun til þess að fá breytt. Það eru allir alþingismenn sem eiga rétt á fæðingarorlofi og það er ekki gerður neinn greinarmunur á hvort um er að ræða karl eða konu. Ég er viss um að það verður mjög gott fordæmi fyrir opinbera starfsmenn í næstu kjarasamningagerð að gera kröfu til þess að fá sama fæðingarorlofsrétt og hæstv. fjmrh. hefur. Hann getur varla neitað opinberum starfsmönnum um það. Varla hefur hæstv. fjmrh. einhver forréttindi í þessu efni umfram opinbera starfsmenn en það væri kannski eftir öðru að hann hefði það. Sama má segja um það sem kallað hefur verið makalaun og hefur verið hluti af þeim réttindum sem opinberir starfsmenn hafa haft. En það má lesa út úr ákvæðum til bráðabirgða að þeim eigi að breyta. Við fráfall starfsmanns á maki rétt á þriggja mánaða launum og þetta nær til maka allra starfsmanna nú. Þessu á að breyta og í ákvæði til bráðabirgða er vikið til þess að þetta ákvæði eigi að gilda þar til um annað hefur verið samið, þó ekki um embættismenn. Það virðist því vera að hæstv. ráðherra undirbúi það að semja þetta út af borðinu í næstu kjarasamningum nema fyrir embættismenn. Embættismenn eiga að halda þessu, úrvalsflokkurinn á að halda þessum réttindum. Virðulegi forseti. Nú erum við komin að einum ljótustu ákvæðum þessa frv. og er af mörgu að taka. Hér er verið að biðja um heimild til þess að reka opinbera starfsmenn vegna heilsubrests. Svo langt er gengið í þessu frv. að það er verið að biðja Alþingi um það að hæstv. ráðherra og forstöðumenn fái heimild til þess að reka starfsmenn vegna heilsubrests. Þetta er boðskapurinn í hinni nýju starfsmannastefnu afturhaldsaflanna í landinu. Húsbændurnir, Sjálfstfl., boðar starfsmannastefnu þar sem reka má fólk vegna heilsubrests og hjúin, Framsfl., fylgja á eftir og segja ekki orð í þingsölum til þess að mótmæla þessu og samþykkir að reka megi fólk vegna heilsubrests. Maður trúir varla sínum eigin augum að lesa þetta ákvæði 30. gr. frv. Það er ekkert verið að fela það. Þetta er sagt alveg berum orðum að hægt sé að láta fólk fara vegna heilsubrests. Þegar maður les sum ákvæði þessa frv. eins og þetta sem ég hef vitnað í er eins og maður sé kominn ein 100 ár aftur í tímann. Nú á að reka fólk vegna heilsubrests.  Það er alveg ljóst að þetta ákvæði sem hér á að fara að breyta og veita forstöðumönnum það vald að hafa þá svipu að reka bara fólk, m.a. út af heilsubresti, að opinberir starfsmenn hafa keypt sér þetta ákvæði með harðri baráttu til að tryggja fólk vegna langvarandi veikinda. En því er bara kippt á brott sisvona einhliða án nokkurs samráðs eins og allt annað í þessu frv. Ég er enn að vitna í þetta ágæta plagg frá Félagi ísl. hjúkrunarfræðinga, undirrituðu af Ástu Möller, formanni Félags ísl. hjúkrunarfræðinga og einum af varaþingmönnum Sjálfstfl. Ég hef sagt það og endurtek að hæstv. fjmrh. hefði átt að leita í smiðju til þessarar ágætu konu vegna þess að það væri mjög gagnlegt fyrir hæstv. ráðherra að lesa mjög ítarlega yfir þessa umsögn. Það væri fróðlegt að vita hvort hæstv. ráðherra hefði gert það. Í umsögn um greinina um að það megi reka fólk vegna heilsubrests segir: ,,Í 30. gr. er kveðið á um að skylt sé að veita embættismanni lausn frá störfum vegna heilsubrests ef hann hefur verið frá störfum vegna sjúkdóma eða slysa samfellt í eitt ár eða sem svarar 1/18 af samfelldum starfstíma hans hjá ríkinu ef sá tími er lengri en eitt ár.`` Í skýringum með 30. gr. frv. er vísað í 5. gr. reglugerðar um veikindaforföll starfsmanna ríkisins og látið að því liggja að hér sé um að ræða efnislega sömu hlutina þó með annarri útfærslu vegna fimm ára skipunartíma embættismanna. Þetta er ekki rétt. Í 5. gr. reglugerðarinnar segir að ef starfsmaður hefur verið frá störfum vegna veikinda svo mánuðum skiptir á hverju ári um fimm ára tímabil eða ef starfsmaður hefur verið frá starfi vegna veikinda tvöfaldan þann tíma er hann átti rétt á að halda launum með fjarveru sinni þá megi veita starfsmönnum lausn frá starfi. Ef starfsmenn hafa starfað í þjónustu ríkisins í 20 ár eiga þeir samkvæmt reglugerð rétt á launum í eitt ár í veikindum og þurfa því að vera frá störfum vegna veikinda samfellt í tvö ár til þess að stjórnvöld hafi heimild til að veita þeim lausn frá störfum vegna veikinda. Í frv. er hins vegar skylda að veita starfsmönnum sem starfað hafa í þjónustu ríkisins í 20 ár lausn frá störfum. Það er skylda að reka þá ef þeir hafa verið fjarverandi vegna veikinda samfellt í rúmlega 13 mánuði.`` Þetta er boðskapurinn. Þetta er hin nýja starfsmannastefna hæstv. fjmrh. Síðan eru ýmis önnur ákvæði sem þarf að fara ítarlega í og ég mun gera í minni seinni ræðu í þessari umræðu, virðulegi forseti, sem ég geri ráð fyrir að verði á þriðjudag eða miðvikudag í næstu viku en það er málskotsréttur. Það er alvarlegt ákvæði í þessu frv. að skertur er möguleiki starfsmanna til að skjóta ákvörðun yfirmanns til æðra stjórnsýslustigs. Það getur ekki annað verið en þetta gangi þvert á ákvæði stjórnsýslulaga og mun ég koma að því síðar að ég held að verið sé að brjóta stjórnsýslulögin á opinberum starfsmönnum. Stjórnsýslulögin, stjórnarskráin, alþjóðlegir samningar. Allt sem hægt er að brjóta er brotið. Síðan er það ákvæðið um áminningu eða ákvæði 21. gr. og 44. gr. en þar er mikil réttarskerðing eins og margt annað. Þannig er gert ráð fyrir í 44. gr. að ekki sé skylt að veita manni áminningu áður en honum er sagt upp störfum án tillits til þess hver ástæða uppsagnarinnar er. Hér á að lögfesta einn eina geðþóttaákvörðunina. Síðan er ákvæði um að það sé unnt að segja starfsmanni upp án áminningar og án þess að gefa honum kost á að bæta ráð sitt. Ég tel að hér sé verið að fara inn á mjög hættulega braut, vægast sagt mjög hættulega braut og um sé að ræða ákvæði sem brýtur gegn stjórnsýslulögum. Hér er bara hægt að taka einhverja stjórnvaldsákvörðun án nokkurrar skýringar og reka opinberan starfsmann. Ég spyr: Hvert eru menn að fara? Hvaða nýju samskiptareglur eru það sem verið er að taka upp hjá stærsta atvinnurekanda landsins, fjmrh.? Það er alveg ótrúlegt hvað hæstv. fjmrh. og hans samstarfsmönnum uppi í fjmrn. dettur í hug. Þeir leika að vísu nokkuð lausum hala vegna þess að það er ekkert aðhald í Framsfl. Þeir komast upp með frjálshyggjuna sína alveg óhefta á varadekkjunum inn í þingsal og komast upp með þetta allt saman. Hugmyndaflugið er alveg á fljúgandi ferð uppi í fjmrn. núna. Þeir hugsa hvað sé nú hægt að gera meðan þeir eru með svona auðsveipan samstarfsflokk eins og Framsfl. Það tækifæri skal nú notað til þess að koma öllum frjálshyggjuákvörðununum í gegn. En að mörgu leyti má náttúrlega segja að hæstv. fjmrh. sé samkvæmur sjálfum sér. Hann hefur alltaf talað fyrir bullandi frjálshyggju og einskis svifist í þeim efnum. Þeir sem hafa verið að andmæla honum, sem einhverjir eru kannski til í hans flokki, hafa bara gefist upp. Valdið í landinu liggur hjá tveim eða þrem ráðherrum og tveim eða þrem mönnum uppi í Garðastræti gegnum miðstýrt atvinnurekendavald. Það eru örfáir menn sem ráða og stjórna öllu í þessu landi og svo eru til fjármagnseigendur sem njóta náttúrlega góðs af öllu. Þetta er sú staða sem við búum við. Í skjóli alls þessa er tækifærið nýtt og ráðist hvar sem hægt er að kjörum og réttindum fólksins. Ég held það sé mjög alvarlegt ákvæðið sem kveður á um að skerða möguleika starfsmanns til að skjóta ákvörðun til yfirmanns og þau ákvæði sem er að finna varðandi það hvernig hægt er að reka fólk og fara með það. Síðan er furðulegt ákvæði um að veita áminningu ef ekki er um fullnægjandi árangur í starfi að ræða, fullnægjandi árangur í starfi. Það veit enginn hvað þetta þýðir. Það er inntak stjórnsýslulaga, virðulegi forseti, að þegar yfirmenn taka íþyngjandi ákvarðanir er varða starfsmenn ber þeim að taka tillit til hagsmuna og réttinda starfsmanna samkvæmt stjórnsýsulögum. Það felur vitaskuld í sér að eðlilegt sé að starfsmönnum sé gefinn kostur á að bæta ráð sitt áður en yfirmenn taka ákvörðun um áminningu eða uppsögn starfsmanna. Báðar þessar greinar, 21. og 44. gr., sem kveða á um þessar geðþóttaákvaðranir yfirmanna, stangast á við ákvæði stjórnsýslulaga. Það væri nauðsynlegt að hafa formann efh.- og viðskn. til að spyrja hann út í um þetta mál. Var það skoðað hvort verið væri að brjóta hér ákvæði stjórnsýslulaga? Síðan eru það alvarlegustu ákvæði frv. Það er þessi svokallaða yfirvinnuskylda og það að afhenda forstöðumönnum ríkisstofnana þetta einhliða vald á því hverjir geta fengið launahækkanir og hverjir ekki. Nú er bara skylt að vinna yfirvinnu, ákvæði um það í lögum að það sé skylt að vinna yfirvinnu. Þetta er ekkert líkt því sem er í löndunum í kringum okkur og við berum okkur saman við, þar sem dagvinnan nægir yfirleitt til framfærslu. Hér er verið að skylda fólk til yfirvinnu. Það er auðvitað verið að fjarlægjast þau markmið, enda næst það varla undir þessari ríkisstjórn, að dagvinna nægi til framfærslu. Þetta er furðulegt ákvæði. Það er alveg ljóst í mínum huga, hæstv. ráðherra, að með ákvæðinu um að forstöðumenn fái einhliða vald til þess að ákveða hverjir geti fengið launahækkanir og hverjir geti ekki fengið launahækkanir, er verið að festa í sessi það neðanjarðarhagkerfi sem við höfum búið við í kjarasamningum, varðandi kjaramálin í þjóðfélaginu. Það er siðlaust að gera þetta svona og mun enn auka á það frumskógalögmál sem gildir um öll kjaramál í landinu. Það er sett í vald forstöðumanna hverjir séu verðugir og hverjir ekki til að fá launahækkanir, hverjir eru í náðinni hjá forstöðumönnunum og hverjir ekki. Þetta er varla til þess fallið að bæta andrúmsloftið á vinnustöðunum, fyrir utan það að mismuna verulega í kjörum. Fjmrh. setur reglur og auðvitað án samráðs við opinbera starfsmenn. Það á ekkert að virða ákvæði 36. gr. laganna varðandi þetta fremur en hitt. Og fjmrh. kemst ekki upp með annað en svara því sem margítrekað hefur verið spurt um: Á hverju eiga þessar reglur að byggja? Hann getur ekki boðið Alþingi upp á að það eigi að fara að lögfesta svona ákvæði án þess að Alþingi hafi neina hugmynd um á hvaða forsendum hér á að byggja. Ég held að ég hafi séð það í áliti meiri hlutans að það eigi að miða við sérstakt álag og árangur í starfi og síðan eigi að leggja til grundvallar hæfni og álag að mér skilst. Síðan klifar ráðherrann á því að það sé ákvæði um það að þetta eigi að gilda jafnt gagnvart konum og körlum. Það er réttlætingin. Hins vegar er ég alveg alveg sannfærð um að þetta mun enn auka launamuninn í þjóðfélaginu og ekki síst á milli kvenna og karla. Við höfum jafnréttislögin þegar verið er að vísa í að það standi einhver parsus um það að konur og karlar eigi í jöfnum mæli að njóta þessa. Við höfum jafnréttislögin sem segja að konur og karlar eigi að njóta sömu kjara fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf. Það eru engin lög í landinu eins mikið brotin og jafnréttislögin. Auðvitað verður litið fram hjá þessu ákvæði. Þeir fara með það eins og þeim sýnist, þeir forstöðumenn sem fá þetta geðþóttavald. Ég spyr: Hvaða möguleika eiga kvennastéttirnar í gegnum þessi ákvæði? Hvað verður lagt til grundvallar, ábyrgð á mannlegum verðmætum eða ábyrgð á fjármagni og peningalegum verðmætum? Verða umönnunarstörfin ekki hunsuð? Ég spyr: Hvaða möguleika eiga kvennastéttirnar á spítölunum sem bera ábyrgð á umönnun barna, sjúkra og aldraðra? Verður þeim umbunað? Og ég spyr: Verður eitthvað í þessari reglugerð um það að stofnanir sem fara fram úr á fjárlögum og forstöðumenn þeirra geti ekki átt rétt á að umbuna fólki sínu með þessum launahækkunum? Þá er auðvitað borin von til þess að fólk t.d. á spítölunum eigi möguleika á að fá launauppbót eða launahækkanir. Ég vildi ræða ýmislegt fleira varðandi þessa grein, virðulegi forseti, en ætla að geyma mér það þar til ég tek aftur þátt í 2. umr. þessa máls vegna þess að efnið er óþrjótandi sem hægt er að ræða um varðandi þessa grein og hve hættuleg hún er. Það kemur fram t.d. í umsögn BSRB að nýleg launakönnun sýni að 2/3 hlutar launamunar milli kvenna og karla megi skýra með mismunun í greiðslum sem eru ákvarðaðar af yfirmönnunum. Og nú á að fara að auka það að yfirmenn geti beitt þessum greiðslum. En kannanir sýna að 2/3 hlutar launamunar kvenna og karla megi skýra með mismunun í greiðslum. Það er ekki nýtt að þetta hafi verið inni. Mér skilst að BSRB fari yfir það í sinni umsögn að eitthvað slíkt ákvæði svipað þessu hafi áður verið í gildi, það hafi verið numið úr gildi en reynslan af því hafi verið þannig, með leyfi forseta: ,,Forstöðumenn virtust aðallega nota heimildina með þrennum hætti. Sumir notuðu hana alls ekki, vildu ekki mismuna starfsmönnum en aðrir notuðu hana fyrir alla starfsmenn, töldu alla starfsmenn eiga rétt á sérstakri umbun. Þriðji hópurinn reyndi samkvæmt mati að láta suma njóta en aðra ekki. Þessir forstöðumenn uppskáru í ríkum mæli óánægju þeirra starfsmanna sem ekki nutu og töldu sér mismunað.`` Við höfum því reynslu af þessari framkvæmd sem hér á nú að fara að lögfesta. Síðan er sérkafli sem þarf að ræða mjög ítarlega. Það er kaflinn um að standa utan stéttarfélaga. Það er ljóst að með þessum kafla er verið að brjóta niður stéttarfélög í landinu, hvorki meira né minna. Þeir sem standa utan stéttarfélaga og eiga að geta það samkvæmt ákvæðum frv., eiga að geta notið þeirra réttinda og kjara sem opinberir starfsmenn þurfa að berjast fyrir en þurfa ekkert að greiða í sameiginlegan sjóð verkalýðshreyfingarinnar með félagsgjöldum. Virðulegi forseti. Ég ætla að fara að ljúka máli mínu. Ég á að vísu alveg eftir að fara yfir þessar umsagnir en ég veit að það eru fleiri sem þurfa að komast að. Ég ætla að fá að komast aftur að þegar möguleiki gefst vegna þess að ég á eftir að fara ítarlega yfir umsagnirnar og ég á líka eftir að fara ítarlega yfir, virðulegi forseti, nefndarálit minni hluta efh.- og viðskn. sem er mjög athyglisvert og tekur á mörgum þáttum sem ég hef ekki komist til þess að taka á og vil ég bíða þar til ég fer næst í ræðustól. Það er sama hvar litið er, virðulegi forseti, á þetta frv. Hér er verið á mjög óbilgjarnan hátt að ráðast að kjörum og réttindum launafólks. Og það sem meira er, það er með margvíslegum hætti líka gerð tilraun til þess að brjóta niður verkalýðshreyfinguna þannig að atvinnurekendavaldið í Garðastræti og atvinnurekendavaldið í fjmrn. fái alræðisvald til þess að berja á launafólki í landinu.

Virðulegi forseti. Það er því miður ekki tækifæri til þess á einni eða tveimur mínútum að svara öllu því sem kom fram hjá hv. þm. Flest af því voru gamlir kunningjar reyndar. Það var athyglisvert hvernig hún endaði ræðuna því að hún sagðist eftir þessa ræðu sína þurfa að flytja aftur ræðu hv. þm. Ágústs Einarssonar sem las upp nefndarálit minni hlutans. Nú treystir formaður Þjóðvaka ekki sínum eigin manni betur en svo að hún vill flytja þetta nefndarálit aftur. Ég býst við því  En það eru tvö atriði sem ég tel ástæðu til að nefna nú þegar. Annað snertir fæðingarorlofið og hitt æviráðninguna. Hv. þm. sagði um fæðingarorlofið að ég hefði ekkert aðhafst varðandi breytt lög um alþingismenn. Þetta er aldeilis rangt því að fjmrn. hefur gert athugasemdir við yfirlýsingu Jafnréttisráðs og telur að það eigi að skilja ákvæðið í lögunum um alþingismenn þannig að það sé ekki víðtækari réttur en er í þeim lögum sem hér er verið að breyta. Ég vil einnig láta það koma alveg skýrt fram að með bráðabirgðaákvæðinu í frv. er kveðið á um það mjög skýrt að núgildandi reglugerð standi óbreytt. Það þýðir hins vegar að einungis fastráðnar konur njóta launagreiðslna í barnsburðarleyfi og þess vegna þarf að breyta reglugerðinni ef það á að ná til annarra starfsmanna einnig. En í dag er talið útilokað að regugerðin nái jafnt til karla og kvenna vegna orðalags þessara laga. Þetta þarf að koma mjög skýrt fram. Í öðru lagi vil ég ræða æviráðninguna. Hv. þm. gaf í skyn að það ætti að vera launamunur á milli þeirra sem væru æviráðnir og hinna. Ég veit ekki hvort hv. þm. veit að ef við teljum frá kennarana þá munu 1.800 ríkisstarfsmenn vera æviráðnir eða u.þ.b. 10%. Það vinna í dag hlið við hlið hjá ríkinu fólk sem er æviráðið, sem svo er kallað, og hinir sem eru á gagnkvæmum uppsagnarfresti. Launamunurinn er enginn og hefur ekki verið í tíu ár. Það væri því algjört nýnæmi ef ætti að fara að taka það upp af því tilefni að verið sé að breyta lögunum. Ég held að flestum sé ljóst að þetta er úrelt og það hefur ekki komið fram að það eigi að bæta mönnum það upp í launum þótt lögunum sé breytt að þessu leytinu til. Þetta tvennt vildi ég að kæmi fram hér strax. Hin atriðin sem hv. þm. nefndi verða að bíða þar til ég flyt ræðu mína við þessa umræðu einhvern tíma síðar í þessum mánuði.

Herra forseti. Ég ætla að fjalla hér aðeins um fæðingarorlofsréttinn en varðandi æviráðninguna bíð ég með hana þar til í seinni ræðu minni sem verður sennilega einhvern tíma í næsta mánuði. En varðandi fæðingarorlofið fannst mér þetta mjög fróðleg ræða. Hæstv. ráðherra gefur í skyn að hann þurfi að breyta reglugerð til þess að fæðingarorlofið nái líka til karla. Þá spyr ég ráðherrann hvort hann muni, þegar þessi lög hafa verið samþykkt, vinda sér þá í það að breyta reglugerðinni þannig að fæðingarorlof nái líka til karla og --- það undirstrika ég --- að þeir hafi þá sex mánaða fæðingarorlof líkt og hæstv. fjmrh. sjálfur. Lögin um alþingismenn eru ótvíræð og ef ætti að láta reyna á þetta ákvæði fyrir dómi er ég alveg sannfærð um að það mundi falla þeim í hag sem sækti slíkt mál. Lagaákvæðið er það ótvírætt. Spurning mín er sú: Verður þá opnað fyrir það að fæðingarorlof nái til karla? Munu þeir fá sex mánaða fæðingarorlof líkt og er í lögunum um alþingismenn? Hæstv. ráðherra hefur miklar áhyggjur af að ég ætli að lesa hér upp álit minni hlutans fram í næsta mánuð. En hann verður bara að una því að sitja undir umræðunni svo lengi sem þarf. Og ég vitna auðvitað í þetta ágæta nál. vegna þess að í því eru ýmis efnistariði sem ég komst ekki til að ræða hér. Hæstv. ráðherra veitti svo sannarlega ekki af því að hafa þetta nál. á náttborðinu sínu og lesa það kvölds og morgna.

Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr um fæðingarorlofið eða hvort að ég ætli mér að samþykktum þessum lögum að gera breytingar á reglugerðinni. Ég vitna til þess að það hefur verið talið að um þessi mál sé fjallað í samskiptum milli vinnuveitandans og launþeganna, þessi tilteknu réttindi. Og ég býst við því að þau verði til umræðu þegar um kjarasamninga verður að tefla. Ég get ekkert staðhæft um þetta núna en það er hins vegar athyglivert að hv. þm. skuli spyrja þessarar spurningar því í henni felst að hv. þm. ætlast til þess að ég breyti reglugerðinni sem ekki er hægt að gera nema með breyttum lögum. Þess vegna hlýt ég að spyrja hv. þm.: Er hann tilbúinn til að stuðla að breytingum á þessum lögum þannig að hægt sé að breyta reglugerðum sem byggjast á lögunum? Það væri fróðlegt að heyra hv. þm. svara því þótt ég fari nokkuð nær um svarið. Svo vil ég að lokum, virðulegi forseti, láta koma hér skýrt fram að ég tel, og ég held að öll gögn bendi til þess hvað sem segja má um nákvæmni lagatextans, að í lögunum um alþingismenn var aldrei ætlunin að alþingismenn fengju meiri rétt en opinberir starfsmenn. Enda var vísað í lögin beinlínis til þess að sjá um að þeir fengju sambærilegan rétt en ekki annan og meiri rétt. Og fyrst farið er að ræða um alþingismenn í þessu sambandi þá er best að ég láti það fara hér að ég tel að verði þessi lög samþykkt, sem sagt þetta frv. sem hér er, þá beri alþingismönnum að breyta sínum réttindum með tilliti til þeirra breytinga sem hér er verið að gera. Þá er ég að tala um t.a.m. biðlaunaréttinn. Allir vita að ráðning alþingismanna er ekki nema í hæsta lagi fjögur ár en varðandi biðlaunaréttinn tel ég að það sé kominn tími til að alþingismenn geri sams konar breytingar á sínum kjörum hvað þetta snertir og ætlunin er að gera með því lagafrv. sem hér liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra spyr hvort ég sé tilbúin til að beita mér fyrir því með honum að lögum um fæðingarorlof verði breytt. Það er eðlilegra að hæstv. ráðherra snúi sér til opinberra starfsmanna sjálfra, sem hann hefur ekki gert, til þess að ræða hvernig með þau mál skuli farið. Það sem vakti fyrir mér með þessu var að inna eftir áliti hæstv. ráðherra á því hvort að með þessu væri þá verið að opna fyrir möguleika til þess að breyta reglugerð eða semja um það í kjarasamningum að opinberir starfsmenn fengju sex mánaða réttindi. Og nú hefur hæstv. ráðherra húsbóndavaldið, atvinnurekendavaldið gagnvart opinberum starfsmönnum. Þá væri fróðlegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann væri tilbúinn að beita sér fyrir því að karlar fengju einnig sex mánaða fæðingarorlof líkt og konur. Hver er afstaða ráðherrans til þess? Mér finnst hún ekki hafa komið fram. Hann hefur áhyggjur af því sem snýr að eigin réttindum og vill samræma þetta sem ég tel alveg hið besta mál. En ég finnst mjög mikilvægt að fá fram hver afstaða ráðherrans til þess að opinberir starfsmenn, karlar, hafi sömu réttindi, fái sex mánaða fæðingarorlof.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að fara þess á leit við hæstv. fjmrh. að hann létti sér það ok sem hann var að lýsa hér áðan að blasti við að sitja hér undir ræðum og svara þingmönnum fram í lok þessa mánaðar eða fram í næsta mánuð með því að draga þetta frv. til baka og ganga til þess leiks sem ég tel vera heiðarlegan, þ.e. að gefa samningsaðilum möguleika á að semja um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins í haust og í vetur á eðlilegan máta. Ég mælist til þess að hann geri það. Ég skal stöðva mitt mál þegar ég verð var við að hann kinki kolli og ég skal gera það strax ef hann kinkar kolli. En ég sé að hann gerir það ekki þannig að hann ætlar sér greinilega að sitja hér fram í næsta mánuð því óþrjótandi er umræðuefnið. Ég hafði aðeins með mér brot af þeim pappír sem fulltrúar þeirra félaga hafa skrifað undir og samið og sent til okkar alþingismanna. Og allt eru þetta mótmæli við þessu plaggi, ósómaplaggi vil ég segja, sem er frv. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Herra forseti. Mér þykja undarleg viðbrögð stjórnarmeirihlutans með hæstv. fjmrh. og hv. formann efh.- og viðskn. í broddi fylkingar við því að stjórnarandstaðan á þingi leggur sig öll fram sem einn maður um að fá þetta frv. út af borðinu og að ríkisstjórnin taki það aftur til vinnslu að nýju. Viðbrögð þeirra við þessu eru hreint ótrúleg. Þeir reyna að gera lítið úr viðbrögðum stjórnarandstöðu. Þeir reyna að gera lítið úr fundum verkalýðsfélaganna 1. maí. Þeir telja allar álitsgerðir og ályktanir marklaust þvaður. Þeir telja að allir þeir sem lagt hafa mikla vinnu í yfirferð á þessu dæmalausa plaggi, frv. er um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, fari með marklaust þvaður og vinnubrögð við ályktanirnar séu til framdráttar fyrir frv. Hafa menn heyrt annað eins? Ég vil segja, hæstv. ráðherra, að: þótt ráðherrann nefni þetta reiðiraus og rökin mold sem fjúki er umræðugetan endalaus sem engin von er að ljúki. Ég hef unnið með hv. þm. og formanni efh.- og viðskn., Vilhjálmi Egilssyni, að fjölmörgum málum. Hann hefur almennt reynst gaumgæfinn í sínum verkum. Mér þykir miður hvernig þetta frv. um skerðingar gagnvart þúsundum starfsmanna ríkisins er keyrt hér inn í þingið. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann sé á grundvelli skammtímasjónarmiða tilbúinn til að fórna þeirri sátt og þeim friði sem þolanlegt samkomulag um réttindi og skyldur og stéttarfélög og vinnudeilur hefði getað skapað í þjóðfélaginu. Er hæstv. fjmrh. virkilega svo veruleikafirrtur að hann sjái ekki að í stað skerðinga verður að grípa til ráðstafana til að greiða láglaunafólki mannsæmandi laun? Ég trúi því ekki, herra forseti, að setan í hinum mjúku sessum hafi svipt hann svo sýn eða skyni að hann sé ekki meðvitaður um að fátækt hefur hreiðrað um sig á Íslandi, landi alsnægtanna að mati margra. Í allri þeirri súpu mótmæla sem hefur borist í hendur þingmönnum eða í öllum þeim skjölum er m.a. sérstakt bréf eða afrit, dagsett 8. maí 1996, sem var sent til hæstv. menntmrh. Björns Bjarnasonar sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Á fundi í Prófessorafélagi Háskóla Íslands 25. mars sl. var samþykkt með einu mótatkvæði að vinna að þeirri breytingu á frumvarpi til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að prófessorum yrði bætt inn í upptalninguna á embættismönnum eða með öðrum orðum að þeir yrðu embættismenn. Aðeins þriðjungur prófessoranna var á þessum fundi. Margir sem ekki voru þar telja sig ekki félagsmenn í samtökunum sem ekki er formlegt félag innan Félags háskólakennara. Engu að síður var þessi samþykkt gerð og henni síðan fylgt eftir af miklum skörungsskap eins og alþjóð hefur orðið vitni að síðustu vikur. Félag háskólakennara er enn þá stéttarfélag prófessoranna og gangi þeir úr því hefur það eftirfarandi afleiðingar fyrir þá sem eftir eru: Félag háskólakennara er svipt verkfallsvopni sínu þar sem stór hópur félagsmanna má ekki fara í verkfall og mun starfa áfram ef til verkfalls kemur. Framgangskerfið sem metið hefur verið til launaprósentna í kjarasamningum háskólakennara undanfarin ár er lagt í rúst. Afnám framgangskerfisins mun bitna á öllum yngri starfsmönnum háskólans þar sem konur eru fjölmennastar. Háskólaráð þar sem aðeins prófessorar mega sitja sem fulltrúar deilda hefur ályktað þann 28. mars 1996 að staða prófessora sem embættismanna skipti sköpum fyrir þróun Háskóla Íslands sem háskóla og rannsóknastofnunar. Félag háskólakennara hefur borið á móti þessu opinberlega. Undirritaðar`` --- því það eru allt konur, 41 kona sem rita undir þessa ályktun eða þetta bréf --- ,,telja sér skylt að benda á afleiðingar þessara breytinga fyrir jafnréttismál innan Háskóla Íslands. Konur hafa verið vaxandi meiri hluti stúdenta, einkum í hug- og félagsvísindum síðustu árin. Síðasta áratuginn hefur konum sömuleiðis fjölgað í hópi kennara og sérfræðinga Háskóla Íslands en það hefur gengið fremur hægt. Það má nefna sem dæmi að af 72 lektorum við Háskóla Íslands eru konur 35 eða 48,6% en af 134 dósentum eru 24 konur eða 17,9% og af 148 prófessorum eru þær 9 talsins eða 6,1%. Það verður að segjast eins og er að konur hafa átt örðugt uppdráttar innan Háskóla Íslands. Prófessorar einir eiga rétt til setu í æðstu valdastofnunum háskólans og þeir skipa í valdamiklar nefndir þar sem ýmist situr engin kona eða konur eru í miklum minni hluta. Sjónarmið kvenna, bæði hvað varðar stefnumótun háskólans almennt og mótun hans sem vinnustaðar koma lítið fram og jafnréttisumræða hefur verið lítil.`` Herra forseti. Þetta er m.a. í þessu bréfi þar sem 41 kona undirritar. Þetta bréf lýsir skoðun á áhrifum sem það hefur að bæta prófessorum inn í upptalninguna embættismenn ríkisins. Eins og ég sagði áðan ritar 41 kona undir þetta plagg, allt að sjálfsögðu hinar mætustu manneskjur. Ég trúi því ekki, herra forseti, fyrr en ég tek á því að hæstv. fjmrh. misvirði þessar undirskriftir með því að kalla þær marklaus mótmæli því að þá heggur ef ég skil rétt hæstv. ráðherra í sinn betri helming því að ég sé ekki betur en hér sé nafn eiginkonu hæstv. fjmrh. undir þessu plaggi.

Hv. þm. sér mjög vel.

Hv. þm. telur sig geta lesið þetta og ég lít á þetta sem staðfestingu, hæstv. fjmrh., að þessu muni kippt til baka og þessu verði breytt, eitt af mörgu sem hlýtur að verða breytt í þessu frv. ef það verður ekki dregið út af borðinu eins og ég geri mér sterklega vonir um.

Vertu ekki að spilla á milli þeirra.

Ég treysti því að hv. þm., prestlærður, geti þá einhvers staðar komið inn í það mál og blessað milli hjónanna. Að auki við umrætt frv. er ríkisstjórn Davíðs Oddssonar að setja fram önnur frumvörp, svo sem samningsstjórnunarfrv., embættisbústaðasölufrv. o.fl. Allt saman lýtur þetta einhverjum skerðingum samkvæmt þeim umsögnum sem hafa komið um frumvörpin Mér sýnist að svo mörgum frumvörpum ríkisstjórnar sé beint gegn launafólki að það er með hreinum ólíkindum og ég spyr: Er það meining ríkisstjórnarinnar að á einhvern hátt skuli beygja lýðinn, hvort sem það næst fram með brotum á alþjóðasamþykktum sem Ísland hefur gerst aðili að eða í krafti þess valds sem gífurlegur þingmeirihluti skapar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh.? Herra forseti. Það væri svo sannarlega maklegt að ræða hvert einasta plagg, hver einustu mótmæli sem þingmönnum hafa borist gegn þessu frv. Að auki er annað eins magn af mótmælum sem hefur borist frá stéttarfélögum á hinum almenna vinnumarkaði. Ég tel að það væri maklegt vegna þeirra orða sem hafa fallið að aðeins örfáir leggist gegn þessu frv. og einnig gegn frv. um stéttarfélög og vinnudeilur. Ég hef hugsað mér að láta mér nægja að taka af handahófi nokkur plögg úr þeim bunka sem hefur borist og ég mótmæli því, herra forseti, að þessi plögg séu sett fram aðeins af hlýðni við forustumenn BSRB, KÍ, HÍK, BHMR og fleiri og fleiri sem hafa sent inn þessi mótmæli. Frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja er eitt lítið mótmælablað ásamt heilli bók sem ég gæti tekið og lesið og ég leyfi mér að vitna í það. Yfirskriftin er Leiftursókn gegn launafólki. Er það hæstv. ráðherra, marklaust blaður sem hér stendur? Er það marklaust blaður sem þetta fólk hefur lagt svo mikla vinnu í að semja og fara í gegnum þessi frumvörp til þess að mótmæla þeim og ekki bara til þess að mótmæla þeim heldur til þess að mótmæla þeirri aðför sem gerð er að launafólkinu? Með leyfi forseta, vitna ég í þetta plagg: ,,Stjórn BSRB hafnar alfarið þeim drögum að frumvörpum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem lögð hafa verið fram til kynningar.`` Þetta var 15. febr. Þetta er bara upphafið. Ég er ekkert farinn að taka stóru bókina. Stjórn bandalagsins samþykkti eftirfarandi ályktun á fundi sínum 15. febr. og ályktunin var kynnt hæstv. fjmrh. Friðrik Sophussyni föstudagsmorguninn 16. febr.: ,,Ríkisstjórnin boðar leiftursókn gegn launafólki með þeim drögum að frumvörpum sem kynnt voru þá um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þetta er leiftursókn til fortíðar.`` -- Hér var sagt áðan úr þessum ræðustól að það væri verið að hverfa, ekki áratugi heldur heila öld aftur í tímann. Menn gerðu sér grein fyrir þessu 15. febr. og hafa enn betur gert sér grein fyrir hvað er að gerast síðan sá dagur var. Stjórn BSRB hafnaði þessum drögum alfarið og stjórn BSRB hafnar frv. alfarið eins og það var. Þess vegna, hæstv. fjmrh., spurði ég í upphafi hvort þú værir ekki tilbúinn að taka þetta frv. og beita þér fyrir því að frumvörpin um stéttarfélög og vinnudeilur væru tekin út af borðinu líka og samið væri um þessi mál á eðlilegan hátt í haust. Stjórn BSRB varar við alvarlegum afleiðingum af þessum gjörðum og trúnaðarbresti sem af hlýst og af hefur hlotist því að trúnaðarbrestur er kominn. Hann er alvarlegur og ég nefni það við hv. þm. Vilhjálm Egilsson, formann efh.- og viðskn., að trúnaðarbrestur er kominn og hv. þm. væri sómi að standa að því með hæstv. fjmrh. að draga þetta plagg út af borðinu og ég skora á hann að gera það. Ég vitna, með leyfi forseta, í ályktun Félags fréttamanna. Stjórn Félags fréttamanna hefur fjallað um frv. til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og þeir segja: ,,Mjög veigamikil atriði í þessu frv. snerta kjör félagsmanna í Félagi fréttamanna. Það hefur ætíð verið samið um kaup á þeim grunni að kjör opinberra starfsmanna að öðru leyti réttlættu lægri laun. Kjörum verður því ekki breytt nema um það verði samið í samningum.`` Það er nákvæmlega þetta sem ég er að fara fram á við hæstv. fjmrh. vegna þeirra athugasemda sem hér eru á plöggunum. Það er verið að biðja um að draga frv. út af borðinu og semja um þessa hluti á eðlilegan máta. ,,Skerðingar á kjörum hlýtur að leiða til hækkunar á taxtalaunum. Þess vegna hlýtur þetta að ganga til samninga. Stjórn Félags fréttamanna mælist því til þess að Alþingi hætti umfjöllun um frv. og um málið verði samið á réttum vettvangi áður en til löggjafans komi. Félag fréttamanna er ekki sátt við einhliða breytingar á kjörum félagsmanna.`` Því er þetta lesið upp og því eru borin fram tilmæli og ég fagna því að hæstv. forsrh. gengur í salinn því að hann hefur áður tekið fram fyrir hendur á hæstv. fjmrh. og dregið ákveðna hluti út af borðinu. Ég vona að það samtal sem nú mun eiga sér stað í hliðarsal verði í þá veru að þetta málefni verði dregið út af borðinu og ég fagna konu forsrh. ef þannig verður. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í plagg Iðjuþjálfafélags Íslands: ,,Iðjuþjálfafélag Íslands vill vekja athygli efh.- og viðskn. Alþingis á eftirfarandi meginatriðum varðandi frv. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins: Fjmrh. hefur ekki haft neitt samráð við heildarsamtök opinberra starfsmanna um endurskoðun laga um réttindi og skyldur starfsmanna eins og ber skv. 36. gr. laganna.`` Þetta þýðir að verið er að brjóta lög og ég trúi því ekki að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans geti setið og staðið við þær aðgerðir að það sé verið að brjóta lög sem Alþingi hefur samþykkt. ,,Frv. miðar einhliða að því að skerða ráðningarréttindi starfsmanna ríkisins og samningsrétt stéttarfélaga þeirra án þess að bæta þá skerðingu með nokkrum hætti. Þvert á móti eru boðuð áform um enn meiri skerðingu á réttindum ríkisstarfsmanna með drögum að frv. um Lífeyrisstjóð starfsmanna ríkisins ...`` Auðvitað má kalla þetta drög því að þetta er eitthvert það lakast unna plagg sem ég hef kynnst síðan ég kom í þingið. ,,Frv. miðar að því að afnema ráðningarfestu og biðlaun ríkisstarfsmanna þrátt fyrir að laun þeirra hafi um áratuga skeið verið þeim mun lakari til að greiða fyrir þessi og önnur réttindi starfsmanna. Með frv. er gengið á mikilvæg grundvallarmannréttindi starfsmanna ríkisins sem bæði eru varin af stjórnarskrá og alþjóðlegum samþykktum sem Ísland á aðild að``. --- Takið nú eftir, hv. stjórnarþingmenn. Ég trúi því ekki að þeir finni ekki til skyldunnar um að krefjast þess af stjórnendum sínum, hæstv. ráðherrum, að þetta skuli dregið út af borðinu. ,,Frv. viðheldur flestum skyldum starfsmanna ríkisins umfram aðra launamenn og eykur þær í sumum tilvikum. Með frv. er ýmist beint eða óbeint ýtt til hliðar ákvæðum stjórnsýsluréttar þegar ákvarðanir eru teknar um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og ríkisstarfsmönnum ekki tryggð sama vernd gegn misbeitingu valds og öðrum landsmönnum.`` Herra forseti. Í þeim ályktunum sem ég nú þegar hef lesið koma fram mörg sjónarmið og mörg atriði og margar ábendingar sem ég skora á hv. stjórnarmeirihlutaþingmenn að skoða og lesa og fara eftir þeim ábendingum sem að þeim er beint.

Við erum búnir að lesa þetta.

Ég fullyrði, hv. þm. Egill Jónsson, að það hafið þið ekki gert. Ég fullyrði að það hafið þið ekki gert. Hefðuð þið gert það þá væruð þið búnir að beita ykkur fyrir því að stjórnendur ykkar væru búnir að draga þessi frumvörp út af borðinu. Ég fullyrði það. Ég trúi því ekki. Þess vegna er enn frekar ástæða til að lesa hvert einasta plagg því að ég er nú sannfærður um að menn hafa ekki litið á þessi gögn. Hér er ályktun frá Félagi ísl. náttúrufræðinga: ,,Félag ísl. náttúrufræðinga hefur margsinnis lýst þeirri skoðun sinni að það sé brýnt að breyta fyrirkomulagi starfsmannahalds ríkisins í þá átt að draga úr miðstýringu og auka sjálfstæði og ábyrgð einstakra stofnana.`` Félagið telur einnig að það sé óeðlilegt að starfs- og launakjör ríkisstarfsmanna og annarra launþega í sambærilegum störfum séu mismunandi þar sem gerðar eru svipaðar kröfur til menntunar og sérhæfni. Félag íslenskra náttúrufræðinga hefur í tengslum við kjarasamninga síðan 1991 margsinnis óskað eftir að ganga til samninga við ríkið um þessi atriði. Hvað gerir þá ríkið? Það sendir inn þetta frv. án nokkurs samráðs og það skal keyrt í gegn án þess að á eðlilegan máta sé um það samið. M.a. segir að ákvæði í frv. um helmingun á áunnum biðlaunarétti á sama tíma og áform eru um að leggja niður starfsemi á stórum stofnunum eins og Orkustofnun séu að þeirra mati gróft brot á stjórnarskrá og kalli á viðbrögð í samræmi við það. Ég hygg að þessir aðilar hefðu ekki sett svo stór orð inn í sína ályktun, þ.e. að tala um stjórnarskrárbrot, ef ekki væri um að ræða sannindi á bak við þau. Hér er ályktun frá Stéttarfélagi sjúkraþjálfara sem ég vil vitna í, með leyfi forseta. Þeir segja m.a. að fráleitt sé að halda því fram að frumvarpið jafni réttarstöðuna. Enn eru skyldur starfsmanna ríkisins meiri en annarra launamanna þegar á allt er litið og það er ekki heldur verið að draga úr þeim. Það er verið að auka þær á ýmsa vegu. Þeir segja reyndar að á almennum vinnumarkaði hafi réttindi launamanna aukist hröðum skrefum. Ég er nú ekki viss um að allir séu sammála að það hafi gerst, ekki síst þar sem svo er ásatt að fólk þarf að sæta því á almennum vinnumarkaði að taka 50 þús. kr. laun fyrir fulla vinnu. Það kemst upp í 54 þús. á Verkamannasambandstaxta eftir 10 ára starf. Ég er ekki viss um að þessi orð standist í samræmi við það. En það er hér sagt að engar hliðstæðar framfarir, um réttindi hlýtur að vera átt við, hafi átt sér stað hjá starfsmönnum ríkisins, enda eru þessi réttindi lögbundin og ríkisvaldið hefur hafnað að bæta réttindi starfsmanna með jafnverðmætum breytingum og aðrir vinnuveitendur hafa samið um við starfsmenn sína í kjara- og ráðningarsamningum. Áfram frá Stéttarfélagi sjúkraþjálfara, með leyfi forseta: ,,Starfsmannastefnan eins og henni er lýst á bls. 14--16 í athugasemdum með frv. snýst um að auka völd og ábyrgð stjórnenda gagnvart starfsmönnum með því að veita stjórnendum aukin völd til að segja upp starfsmönnum`` --- og hvað er það kallað að segja upp starfsmönnum? Það er kallað sveigjanleiki í starfsmannahaldi, --- ,,og taka upp geðþóttaákvarðanir um yfirborganir ofan á handónýtt launakerfi (nefnt ,,sveigjanleiki í launakjörum``), Þ.e. að draga úr réttindum starfsmanna. Starfsmannastefnan snýst einnig um að gera meiri kröfur til auka skyldur starfsmanna.`` Þetta eru aðeins örlítið brot úr hverri ályktun sem ég gríp ofan í. Ég sé nú ekki hv. formann efh.- og viðskn. sá hinn sama og ég taldi að mundi vera hér staðgengill hæstv. fjmrh. sem ég samþykkti að sjálfsögðu að gæti gengi úr sal til að ræða við hæstv. forsrh., ef það skyldi verða til að greiða fyrir því sem ég fór fram á, þ.e. á að málið yrði dregið út af borðinu. En það væri í lagi að hv. formaður efh.- og viðskn. væri viðstaddur þessa umræðu.

Við köllum á hann.

Ég vil, með leyfi forseta, vitna í ályktun Hins íslenska kennarafélags: ,,Stjórn Hins íslenska kennarafélags skorar á ríkisstjórnina að falla frá áformum um að samþykkja ný lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og stéttarfélög og vinnudeilur á yfirstandandi þingi.`` Það eru enn og aftur ítrekaðar áskoranir, tilmæli og beiðnir um að taka þessi frv. sem lúta öll að skerðingum út af borðum þingmanna. Við þessu hefur ekki verið orðið en hæstv. fjmrh. hótaði því hér að hann skyldi sitja fram í næsta mánuð ef þyrfti til að hlusta á skammir okkar stjórnarandstöðuþingmanna því að enginn stjórnarliða treystir sér til þess að fara gegn ofurvaldinu sem er ríkisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar. ,,HÍK bendir á að mikill vafi leikur á að frv. um réttindi og skyldur standist stjórnarskrá lýðeldisins að því er varðar félagafrelsi, eignarrétt og jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Enn fremur brýtur frv. gegn alþjóðlegum skuldbindingum sem Ísland á aðild að, svo sem skuldbindingu með aðild að 87. samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunar (ILO) um félagafrelsi m.a. að hafa ekki afskipti af innri málefnum stéttarfélaga og 98. samþykkt stofnunarinnar um samningsrétt stéttarfélaga. Frv. felur í sér margvíslega skerðingu á atvinnuöryggi og ráðningarkjörum ríkisstarfsmanna sem ekkert færi hefur gefist á að semja um enda kennarar og aðrir launamenn með bundna kjarasamninga til ársloka 1996.`` Í lokin segir Hið íslenska kennarafélag, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórn Íslands hefur efnt til ófriðar við samtök launamanna með flutningi hvers lagafrumvarpsins á fætur öðru sem fela í sér einhliða skerðingu á kjörum og réttindum launafólks, veikir starfsgrundvöll stéttarfélaga og takmarkar samningsréttinn.`` Þetta er nákvæmlega það sama og ég sagði í upphafi minnar ræðu þegar ég óskaði eftir því við hæstv. fjmrh. að hann drægi þetta frv. og þessi frv. sem um er að ræða út af borðum alþingismanna. Og í lokin: ,,Við þetta verður ekki unað og skorar stjórn Hins íslenska kennarafélags á alla alþingismenn hvar í flokki sem þeir standa að íhuga vel hvort þeir vilja leggja nafn sitt við skerðingarfrumvörpin og þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið við gerð þeirra. Stjórn Hins íslenska kennarafélags skorar að lokum á launamenn og samtök þeirra að sameinast um að hrinda árásum ríkisvaldsins og beita til þess öllum tiltækum ráðum.`` Herra forseti. Hvað þýða þessi orð ,,að beita til þess öllum tiltækum ráðum``? Það er verið að segja að með frumvörpunum er verið að efna til þess mesta ófriðar sem sennilega getur geisað og meiri ófriðar en nokkurn tíma hefur verið á undanförnum áratugum. Og það er óhuggulegt að svo skuli vera komið. Að lokum er ályktun frá 29. apríl frá Kennarafélagi Kennaraháskóla Íslands, með leyfi forseta: ,,Kennarafélag Kennaraháskóla Íslands mótmælir sem fyrr frumvörpum ríkisstjórnarinnar um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og um stéttarfélög og vinnudeilur og skorar á Alþingi að hafna þeim.`` Á þennan veg hljóða allar þessar ályktanir sem eru ekki minna en 50--70 síðna bunki, fyrir utan greinargerðir sem fylgja með, sem tæta niður frv. sem hér er til umræðu, hverja einustu grein. Og áfram: ,,Frv. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins felur jafnframt í sér að prófessorar verði gerðir að embættismönnum.`` Ég las í upphafi bréf 41 konu sem undirritaði, ja ég vil kalla það áskorun til hæstv. menntmrh. um að draga þessa liði út úr frv. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Ég veit ekki hvort það hefur nokkuð að segja að eiginkona hæstv. fjmrh. er í þessum hópi. Það verður kannski hoggið samt sem áður. ,,Kennarafélag Kennaraháskóla Íslands lýsir furðu sinni á þeirri lítilsvirðingu sem starfsmönnum ríkisins er sýnd með frumvörpunum og skorar á þingmenn að láta ekki knýja slík ólög í gegn á Alþingi. Félagið krefst þess að ríkisstjórnin dragi frumvörpin til baka og taki upp samningaviðræður við samtök opinberra starfsmanna um endurskoðun á réttindum þeirra og kjörum.`` Ég hlýt að beina þeim tilmælum til forseta að gangast nú fyrir því að gengið verði til þess verks að draga þessi frumvörp til baka sem eru að valda það miklum óróa eins og ég var að lýsa í þjóðfélagi okkar, að sennilega þarf að leita langt aftur til að jafna þar við. Ég skora á virðulegan forseta Alþingis að beita sér í því máli því að hann er maður sem menn taka mjög mark á í þessum efnum og ég trúi því að hann muni ná árangri, beiti hann sér fyrir því. Hér ein ályktun Bandalags háskólamanna sem ég vil vitna í, með leyfi forseta: ,,Formannafundur Bandalags háskólamanna skorar á Alþingi að koma í veg fyrir að frumvörp um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og um stéttarfélög og vinnudeilur verði knúin í gegn á yfirstandandi þingi. Frumvörpin fela í sér skerðingu á réttindum sem byggja á kjarasamningum og ganga einnig gegn mannréttindum og alþjóðasamþykktum sem íslensk stjórnvöld hafa skuldbundið sig til þess að virða.`` Ég fullyrði það, herra forseti, að þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa ekki lesið þessi orð. Þeir hafa ekki farið í gegnum frv. eins og þarf til þess að skynja hvað verið er að segja með þessum ályktunum. ,,Það er krafa formanna aðildarfélaganna til ríkisstjórnarinnar að hún breyti ekki samningum með lögþvingun og það er krafa okkar til alþingismanna að slíkt verði ekki látið yfir félagsmenn ganga.`` Ég trúi því ekki enn og aftur að þingmenn geti skellt skollaeyrum við þessum sáru köllum og sáru upphrópunum sem felast í þeim ályktunum sem ég hef verið að vitna til. ,,Aðildarfélög Bandalags háskólamanna ítreka vilja sinn til þess að hefja sameiginlega vinnu með fjmrh. að endurskoðun á réttindum og kjarasamningum félagsmanna með það fyrir augum að færa réttindi og kjör til nútímalegra horfs.`` Hvað er þetta annað en ákall, herra forseti? Þetta er ákall og: ,,Krafan er skýr: Frumvörpin burt!`` Ég hef nálgast frv. á þann hátt að gera að umræðu m.a. hverjum það þjónar fyrst og fremst að fá það samþykkt. Ég tel að ríkisstjórn Íslands sé að ganga erinda vinnuveitenda, hvort sem um er að ræða á almennum eða opinberum vettvangi. Ég lýsi því yfir að þessi vinnubrögð eru mér andstæð. Ég tel að það eigi að vera samningar um það á hvern hátt eigi að breyta þessum lögum sem meiningin er að reyna að þröngva í gegnum þingið í krafti öflugs meiri hluta Sjálfstæðisflokks og Framsóknar. Ég krefst þess eins og í upphafi máls míns að frv. verði vísað frá. Þetta frv. er slík árás á réttindi og skyldur opinberra starfsmanna að ég held að það séu ekki dæmi um annað eins frá upphafi. Það eina sem mér dettur í hug að líkja þessu við er brot á umferðarlögum þegar ekið er yfir á rauðu ljósi. Það ætti auðvitað að sekta fyrir þetta brot eins og gert er í tilviki umferðarlagabrots. Ég reyndar trúi því ekki fyrr en ég tek á því að þeir fjölmörgu framsóknar- og íhaldsmenn sem kusu þessa ríkisstjórn yfir sig láti þetta yfir sig ganga. Ég trúi því að refsivöndurinn verði í síðasta lagi tekinn fram við næstu kjarasamningagerð og það verður tækifæri bæði í næstu sveitarstjórnarkosningum og alþingiskosningum að ganga milli bols og höfuðs á þeirri helmingaskiptastjórn Framsóknar og íhalds sem núna er tröllríða samtökum launafólks í krafti þess að þeir álíta að fólk gleymi þessari misgerð á kjörtímabilinu. Ég trúi ekki öðru en ef eitthvað verður til þess að setja þessa ríkisstjórn af, þá eru það svona gerræði sem af miskunnarleysi --- ég vil kalla það miskunnarleysi, herra forseti --- er steypt yfir landslýð af tillitsleysi, umhyggjuskorti og siðleysi. Ég hef sagt áður að aðgerðir ríkisstjórnarinnar gegn landslýð kristallist ekki einvörðungu í þessu frv. sem hér er verið að ræða, heldur einnig í frv. um stéttarfélög og vinnudeilur sem liggur fyrir þinginu. Það er auðséð að það sem ríkisstjórnin ætlar sér að gera er að nota sitt fyrsta ár til að þrengja kost hins almenna launamanns með þessum frv. og það á einnig að skerða velferðar- og heilbrigðisframlög og breyta skattalögum þeim efnameiri til góða. Herra forseti. Ég viðurkenni það og veit að þetta er ekki fagur listi sem ég fór hér með eða há einkunn sem hæstv. ríkisstjórn fær. En ég er þess fullviss að þau eru makleg. Orðin eru makleg og einkunnin er makleg. Ríkisstjórn íhalds og framsóknarmanna sem gáfu út stærstu blekkingarvíxla fyrir síðustu alþingiskosningar sem um getur ætlar auðsjáanlega að gæta þeirra sem betur mega sín og láta þá sem lakar eru settir lúta ofurvaldinu. Það læðist sá grunur að mér, hv. þm. Egill Jónsson, að hv. stjórnarþingmenn ætli bara í blindni að fylgja sínum foringjum og samþykkja þessar aðgerðir eins og lömb sem leidd eru til slátrunar. Ég er þess fullviss að aðeins örfáir stjórnarþingmenn hafa lagt mat á áhrif bandormsfrumvarps þess sem er fylgifiskur laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Það þarf að gera breytingar á tugum sérlaga sem ekki hafa verið rædd á okkar virðulega Alþingi. Ég mótmæli svona vinnubrögðum, herra forseti. Frv. var rifið út úr hv. efh.- og viðskn. Fulltrúar minni hlutans vildu að málið fengi betri skoðun og óskuðu m.a. eftir að fá hæstv. fjmrh. til viðræðna um málið. Því var hafnað og kvöldið fyrir 1. maí var notað til að valta yfir sjónarmið minni hluta hv. efh.- og viðskn. Þessi vinnubrögð lýsa sennilega betur virðingarleysi ríkisstjórnarinnar fyrir hagsmunum launamanna í þessu máli en nokkuð annað. Og í þokkabót leyfa einstakir hæstv. ráðherrar sér að segja að talsmenn gegn frv. séu einir á báti og hlusti aðeins á hljóm sinnar eigin raddar þó svo að mörg þúsund manns hafi fylkt liði gegn þeim árásum sem birtast í formi þessa frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna ásamt frv. um stéttarfélög og vinnudeilur og haldið fjölmennari fund á Austurvelli en menn hafa séð í lengri tíma. Þetta er kallað að hér séu aðeins örfáir að hlusta á hljóm sinnar eigin raddar. Þetta er til minnkunar fyrir þá sem leyfa sér að viðhafa slík orð. Mér sýnist að með þessum lögum sem við erum að ræða hérna sé verið að flokka opinbera starfsmenn í mismunandi hópa. Einn hópur lýtur Kjaradómi eða kjaranefnd. Sérstakir embættismenn eins og tollverðir, lögregluþjónar og fangaverðir sem munu njóta réttinda embættismanna sem hafa samningsrétt eiga að raðast í annan hóp. Í þriðja hópinn eiga að fara starfsmenn sem hafa gagnkvæman uppsagnarfrest, samnings- og verkfallsrétt. Hér er verið að búa til tvöfalt launakerfi eða verið að formfesta það. Það er ljóslega verið er að skerða rétt opinberra starfsmanna, m.a. veikindarétt, rétt til fæðingarorlofs og málskotsrétt. Ég vil í þessu sambandi minna á orð hæstv. forsrh. að ekki yrðu skert áunnin réttindi né þau sem starfsmenn mættu vænta í sambandi við lífeyrismál í framtíðinni. Þetta voru orð hæstv. forsrh. og ég trúi því ekki að við þau verði ekki staðið. Ég kannast reyndar ekki við neinar yfirlýsingar í tengslum við þetta frv. Það er þvert á móti verið að ganga á ávinnslurétt opinberra starfsmanna. Það sem ég á sérstaklega við eru áfangaunnin réttindi sem er verið að skerða. Það er, herra forseti, verið að gera róttækar breytingar á réttarstöðu ýmissa starfsmanna ríkisins með því t.d. að það er verið að taka af þeim samnings- og verkfallsrétt og með því að gera þá að embættismönnum. Um þetta hefði að mínu mati átt að semja í komandi kjarasamningum. Það er augljóst að með þessum lögum er verið að binda mörg atriði sem eru ólík því sem gerist á almennum markaði og ganga þvert gegn fram settum markmiðum laganna sem var að nálgast það sem gerist á þeim vettvangi. Hér er síst af öllu verið að nálgast það sem gerist og gengur á almennum vettvangi. Ég vil tilnefna þau ákvæði sem eru um skyldu til yfirvinnu, uppsagnir við langvarandi veikindi, framlengingu á uppsagnarfresti og engar stjórnir á bak við forstöðumenn auk ýmissa annarra atriða. Ég vil, með leyfi forseta,vitna til álits minni hlutar hv. efh.- og viðskn. Í eftirfarandi kafla er fjallað um skerðingar og misrétti sem frv. hefur í för með sér. ,,Frumvarpið ber öll merki þess að hagsmunir ríkisvaldsins sem vinnuveitanda ganga eins og rauður þráður í gegnum það. Það gengur á réttindi starfsmanna og möguleika þeirra til að hafa áhrif á sitt starfsumhverfi. Þetta er siðlaus lagasetning og í andstöðu við nútímastjórnarhætti miðað við hvernig fyrirtækjarekstur og opinber stjórnsýsla hefur þróast í nágrannalöndunum. Í frumvarpið vantar algjörlega ákvæði um starfsmannaráð í einstökum stofnunum. Það vantar í það ákvæði um skyldu til samráðs og samstarfs við stéttarfélög eða samtök þeirra þegar kemur að ákvörðunum sem varða starfsmenn sjálfa, svo sem um setningu reglna við yfirborganir. Hafa ber í huga að ríkisstarfsmenn eru 25 þúsund talsins og vitaskuld er mjög mikilvægt að gætt sé eðlilegs samráðs í stjórnsýslunni. Frumvarpið er allt of hrátt til að hægt sé að vinna eftir því af nokkru viti. Ítrekaðar ábendingar, bæði minni hlutans og forsvarsmanna stéttarfélaga, um að málið yrði skoðað betur voru hunsaðar. Meiri hlutinn afgreiddi málið löngu áður en það var tilbúið til frekari þinglegrar afgreiðslu.`` --- Þessum orðum er eðlilegt að beina til hv. formanns efh.- og viðskn. --- ,,Í frumvarpinu ríkir mikil óvissa um réttarstöðu ýmissa stétta. Þannig má geta þess að stöðu lögreglumanna, tollvarða og fangavarða er breytt verulega í frumvarpinu og í breytingartillögum meiri hlutans. Ekki hefur verið haft eðlilegt samráð við stéttarfélögin og nauðsynleg umræða hefur ekki farið fram meðal félagsmanna þeirra. Einnig má geta þess að réttarstaða presta og prófasta, en um þá gildir sérstaða í íslenskum rétti, hefur ekki verið skoðuð vandlega. Ýmislegt bendir til þess að athuga hefði þurft betur fyrirkomulag á réttarstöðu prófessora og annarra starfsmanna Háskóla Íslands, en ljóst er að fyrirkomulag kjarasamninga á þeim vettvangi gerir það að verkum að ekki er hægt með einhliða hætti að kveða á um breytingar án þess að það sé rætt ítarlega við kjarasamningagerð. Í nefndinni var rætt m.a. um að skipa þyrfti einstökum stofnunum og fyrirtækjum ríkisins stjórnir þar sem það á við til að forstöðumenn með hið aukna vald sitt lytu virku eftirliti. Ekki var neitt tillit tekið til þessara ábendinga þannig að miðstýringarvaldið er látið ná fram að ganga með tillögum meiri hlutans. Ekki er tekið á þeirri staðreynd að fjölmargir starfsmenn ríkisins eru með ,,æviráðningu``, þ.e. ekki með gagnkvæman uppsagnarfrest. Þessir menn munu starfa við hlið nýrra starfsmanna ríkisins sem eru með gagnkvæman uppsagnarfrest eða tímabundna ráðningu. Engin tilraun er gerð til að reyna að fella þessi tvö ólíku kerfi saman, t.d. á þann hátt að þeir sem væru með ,,æviráðningu`` á eldri kjörum gætu átt þess kost að fara inn í hið nýja réttarkerfi og þá á hærri launum gegn því að afsala sér æviráðningunni. Engin ákvæði eru í frumvarpinu um slíkan feril. Einnig hefur verið bent á að til bóta væri ef forstöðumenn stofnana og fyrirtækja og æðstu embættismenn gerðu nánar grein fyrir starfsemi sinna stofnana, t.d. gagnvart viðkomandi þingnefnd þegar það á við. Enginn slíkur ferill er í frumvarpinu né gert ráð fyrir honum í greinargerð eða í breytingartillögum meiri hlutans. Vafasamt er að takmarka auglýsingar á lausum stöðum hjá ríkinu eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Gerð er alvarleg athugasemd við það að heimilt verður að framlengja stöður yfirmanna ríkisins án auglýsinga þannig að í reynd getur verið um að ræða framlengingu á ráðningu óhæfra yfirmanna í ríkisþjónustu um mörg ár án þess að neitt virkt eftirlit sé með starfseminni. Í frv. er skertur möguleiki starfsmanna til að tala máli sínu og skjóta ákvörðun yfirmanns til æðra stjórnsýslustigs. Með þessari útfærslu eru ákvæði nýsettra stjórnsýslulaga gerð óvirk. Þetta er mjög alvarlegt og minni hluti efh.- og viðskn. mótmælir þessum vinnubrögðum og þeirri fyrirætlun að þrengja að eðlilegum lýðræðislegum rétti starfsmanna sem hefur verið tryggður með sérstökum hætti í öðrum lögum.`` Og í lokin í þessari tilvitnun er talað um aukið vald forstöðumanna. ,,Eitt af meginatriðum frumvarpsins, og það sem frumvarpshöfundar lofa hvað mest, er að forstöðumönnum ríkisstofnana er falið meira vald í stjórnsýslunni, þar á meðal til að ákvarða viðbótarlaun til einstakra starfsmanna sem sýnt hafa sérstaka hæfni í starfi.`` --- Að mati hvers? Að mati kunningjans sem er yfirmaður eða hvers? --- ,,Ekki er í frumvarpinu á neinn hátt lýst með hvaða hætti skuli gera þetta og þrátt fyrir ítrekaðar óskir minni hlutans um að fá reglur sem ætlunin er að vinna eftir hefur ekkert slíkt verið lagt fram í nefndinni. Það er bersýnilegt að engar slíkar reglur eru til. Með þessu ákvæði er forstöðumönnum falið mikið vald til eftirlitslausra launaákvarðana og geta þeir hyglað einstökum starfsmönnum án nokkurra afskipta, t.d. af hálfu stéttarfélaganna.`` Herra forseti. Tilgangur þessa frv. var að jafna réttarstöðu ríkisstarfsmanna og starfsmanna á almennum vinnumarkaði. Það átti að auka sjálfstæði forstöðumanna til að taka sjálfstæðar ákvarðanir um stjórnun og starfsmannahald á nútímalegan hátt. Ég trúi því ekki, eins og ég sagði áðan, að nokkur sem les saman fyrri lög, þ.e. þau lög sem í gildi eru, og frv. sem ríkisstjórnin ætlar að þvinga fram í krafti þessa öfluga þingmeirihluta, geti séð út úr þeim lestri að frv. jafni réttarstöðuna. Ég sé ekki annað en það sé verið að auka skyldur starfsmanna ríkisins. Ráðningaréttindi ríkisstarfsmanna eru lögbundin og ríkisstarfsmenn hafa ekki formlegan samningsrétt um þau. Mér sýnist það blasa við að þeir sem sömdu þetta frv. hafa haldið að ríkisstarfsmenn hafi haft raunverulegan samningsrétt um samnings- og verkfallsrétt en það er alrangt. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í umsögn Bandalags háskólamanna um frv. til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þar segir m.a.: ,,Með frumvarpinu eru völd forstöðumanna aukin að því er varðar völd þeirra yfir starfsmönnum. Hins vegar er réttarstaða forstöðumanna og æðstu stjórnsýsluembættismanna stórlega skert gagnvart ráðherrum og hinu stjórnmálalega valdi, bæði með því að taka af ótímabundnar skipanir í störf og með því að heimila ráðherra að veita forstöðumanni umsvifalaust lausn ef hann uppfyllir ekki fyrirmæli ráðherra varðandi gæði, þjónustu, rekstrarhagkvæmni eða árangur í starfi. Það er enginn vafi á því að á meðal siðmenntaðra þjóða þykir nauðsynlegt að hafa öfluga stjórnsýslu og embættismenn til að sporna gegn geðþóttavaldi og spillingu stjórnmálamanna. Ráðningarfesta og starfsöryggi starfsmanna ríkisins er lykilatriði í þessu samhengi, ekki sem hagsmunir starfsmanna frá þessu sjónarhorni heldur til varnar hagsmunum almennings. Geðþóttavald ráðherra sem stöðuveitanda verður þannig stóraukið og verður virkt a.m.k. á fimm ára fresti. Vald ráðherra að setja forstöðumann af sem ekki tekst að hagræða að skapi ráðherra, auka magn eða gæði þjónustu að skapi ráðherra eða sýna meintan, eftirsóknarverðan árangur í starfi getur orðið að kúgunartæki gagnvart forstöðumanni og öllum starfsmönnum þegar sami ráðherra getur gert síauknar kröfur fyrir sífellt minna fé, meira fyrir minna. Herra forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að rifja upp forsendur gildandi laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins með tilvitnun aftur í umsögn Bandalags háskólamanna um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Tilgangur gildandi laga. Ástæða er að rifja upp forsendur þeirra laga sem nú gilda um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Frv. til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sem síðar varð að lögum nr. 38/1954, var upphaflega kynnt á þingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og leitað samráðs um efni þess en á þeim tíma voru háskólamenn innan BSRB. Í framhaldinu funduðu höfundar laganna með fulltrúum stéttarfélaganna og tókst sátt um mörg mikilvæg atriði og var frv. þannig kynnt í ríkisstjórn. Tilgangur laganna var enda ekki aðeins lögfræðilegs eðlis heldur einnig sá að taka tillit til stéttarlegra sjónarmiða og stjórnmálaatriða. Enda var það skoðun manna að löggjöf af þessu tagi snerist ekki einvörðungu um formleg réttindi manna og skyldur og fjárhagslega hagsmuni, heldur einnig um tilfinninga-, réttlætis- og sjálfstæðismál starfsmanna og stéttarfélaga þeirra. Starfsmenn ríkisins hafa litið svo á að með aðdraganda að setningu laga nr. 38/1954 hafi ríkið gert kjarasátt við starfsmenn sína um ráðningarréttindi þeirra. Hvað er verið að gera nú? Það er verið að rjúfa þessa sátt. Það er verið að rjúfa þessa kjarasátt sem menn gerðu. Ávallt síðan hefur verið tekið tillit til þessara ráðningarréttinda þegar laun starfsmanna hafa verið ákvörðuð. Þannig hafa þau legið til grundvallar ákvörðunum launa félagsmanna Bandalags háskólamanna allt til þessa dags, fyrst samkvæmt launalögum og síðan sem viðmiðun fyrir Kjaradóm og frá 1987 sem viðmiðun að baki öllum kjarasamningum. Þungamiðjan í þessu áliti er að starfsmenn hafa staðgreitt þessi réttindi með því að vera á lægri launum en ella. Núna, þegar boðaðir eru tímar einkavæðingar og samdráttar í ríkisrekstri og fyrirsjáanlegar eru uppsagnir fjölda starfsmanna og niðurlagning á störfum þeirra, boðar ríkisstjórnin riftun á þessum kjarasáttmála sem starfsmenn hafa þegar greitt iðgjald fyrir með lægri launum en ella.`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti, og er tilvitnun lokið að sinni. Það er margt sem ekki er unnt að kyngja í fyrirliggjandi frv. og það er gott að hv. formaður efh.- og viðskn. er hér og hlýðir á þetta, hafi hann ekki lesið það sem hér fer á eftir.

Lesið upphátt?

Hafi hv. þm. lesið það upphátt er það gott, ekki veitir af. Hv. þm. þarf ekki bara að lesa þetta upphátt heldur líka í hljóði. Þú þarft að lesa þetta kvölds og morgna og miðjan dag því þú hefur ekki náð að skilja það sem hér stendur.

Ég vil biðja hv. þm. að gæta að ávarpi.

Já, herra forseti. Ég mun reyna að gæta þess að ávarpa hv. þm. en stundum getur þeim sem hér stendur orðið það heitt í hamsi að það gleymist eitthvað í ávörpum, herra forseti. 74. gr. stjórnarskrárinnar hefst þannig: ,,Rétt eiga menn að stofna félög ..., þar með talin stjórnmálafélög og stéttarfélög, án þess að sækja um leyfi til þess. Félag má ekki leysa upp með ráðstöfun stjórnvalds.`` Frv. gengur á þennan hátt á stjórnarskrárbundinn rétt með því að gera ráð fyrir því að svipta stóran hóp félagsmanna í Bandalagi háskólamanna og jafnvel þorra félagsmanna í sumum stéttarfélögum réttindum til að vera í stéttarfélagi. Svo langt er gengið í frv. að ákvörðun um það hverjir verði þannig sviptir grundvallarmannréttindum getur verið geðþóttaákvörðun forstöðumanns í stofnun eða fjmrh. Þetta eru þung orð, herra forseti. Þetta er þungur áfellisdómur og það er örðugt að skynja eða skilja að hv. formaður efh.- og viðskn. hafi lesið þessi ákvæði upphátt án þess að skilja þau alvarlegu atriði sem hér standa. Herra forseti. Ég fer nú að ljúka máli mínu en mér sýnist augljóst að gildissvið nýrra laga verði mun þrengra en nú er. Það mun ekki ná til allra þeirra þátta sem lögin taka nú til. Markmið frv. hefur því gersamlega glatast við samningu þess, þ.e. að jafna rétt starfsmanna ríkisins við það sem gerist á almennum markaði. Með frv. þessu er verið að draga úr og fella niður skyldur stjórnvalda til að auglýsa störf, hafa um þau samkeppni og ráða þann hæfasta til starfa. Það er verið að bjóða upp á leið sem getur leitt til geðþóttaákvarðana í stöðuveitingum hjá ríkinu. Þessi stefnubreyting getur ekki leitt til jafnaðar en leiðir að mínu mati til lakara starfsöryggis starfsmanna. Herra forseti. Þótt eitthvað hafi fallið út af réttum ávörpum án þess að ég gerði mér það ljóst hef ég að eigin áliti haft uppi gagnrýni á fyrirliggjandi frv. Stærsti ágallinn er að það hefur ekki verið haft samráð við þá aðila sem þetta frv. lýtur að. Ég er þess fullviss að ef menn hefðu gefið sér tíma og beitt eðlilegum vinnubrögðum hefði verið unnt á eðlilegan máta, þ.e. í komandi kjarasamningum, að ná þeim árangri sem menn lögðu upp með. Ég má til með í lokin að vitna, með leyfi forseta, í umsögn Bandalags háskólamanna um frv. til laga þessara um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þar sem fjallar um yfirvinnuskyldu. Í grein gildandi laga segir: ,,Skylt er starfsmönnum að vinna yfirvinnu sem yfirboðarar telja nauðsynlega. Þó er engum starfsmanni, nema þeim sem gegnir lögreglustörfum eða annarri öryggisþjónustu, skylt að vinna meiri yfirvinnu í viku hverri en nemur þriðjungi af lögmæltum vikulegum vinnutíma. Í 17. gr. frv. er gert ráð fyrir að forstöðumenn ákveði vinnutíma starfsmanna, þó aðeins að því marki sem lög og kjarasamningar leyfa.`` Í 2. mgr. 17. gr. segir: ,,Skylt er starfsmönnum að vinna yfirvinnu sem forstöðumaður telur nauðsynlega. Þó er engum starfsmanni, nema þeim er gegnir lögreglustörfum og annarri öryggisþjónustu, skylt að vinna meiri yfirvinnu í viku hverri en nemur fimmtungi af lögmæltum vikulegum vinnutíma.`` Þarna er um verulega breytingu að ræða og ég trúi því ekki að hv. meirihlutamenn í efh.- og viðskn. hafi áttað sig á því hvað þeir eru að leggja til að gert verði. Almenn lögbundin skylda starfsmanna til yfirvinnu af því tagi sem hér greinir um er afar hæpin vinnuréttarlega séð, ef hún stenst þá yfirleitt stjórnarskrá landsins. Sú breyting sem gerð er á greininni varðar aðeins formbundna aðlögun að vinnutímatilskipun Evrópusambandsins sem nú mun fela í sér alþjóðaréttarlega skuldbindingu hér á landi. En það væri fráleitt að halda því fram að höfundar hafi gerst nútímalegir við endurskoðun á þessari grein sem minnir fremur á úrelt hjúalög en nútímavinnuréttarsamband. Herra forseti. Ég hef aðeins í nokkrum atriðum vitnað til yfirlýsinga og ályktana þar sem hinir fjölmennu hópar eða stéttarfélög hafa gefið umsögn, sent áskorun til alþingismanna, til ríkisstjórnar Íslands með beiðni, með ósk, með neyðarópi um að draga frumvörp þau til baka sem hér er um rætt, ekki bara um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, heldur einnig um stéttarfélög og vinnudeilur. Ég er ítrekað búinn að nefna að þetta verði dregið út af borðinu. Ég er búinn að biðja hæstv. fjmrh. að verða við því svo hann komist hjá því að sitja hér á þingi fram í næsta mánuð til að hlusta á þær ræður og upp lesin skjöl sem þingmenn hafa undir höndum. Það skortir ekki efnið eins og kom fram í þeirri litlu vísu sem ég fór með fyrir hæstv. ráðherra í upphafi máls míns. Og það mun ekki duga hvorki einn mánuður eða tveir til að ná krafti úr stjórnarandstöðuþingmönnum sem standa saman eins og einn maður um að ná þessum frumvörpum öllum saman út af borðinu.

Virðulegi forseti. Ég hef á umliðnum dögum velt því dálítið fyrir mér hvað liggi að baki þessari svonefndu stefnumörkun ríkisstjórnar í málefnum samtaka launafólks og að öðru leyti í þeirra réttindamálum. Ég hef velt þessu fyrir mér, kannski ekki síst í ljósi þess að flestir landsmenn tóku eftir því að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. var býsna aðgerðarlaus fyrstu mánuði valdaferilsins og var það satt að segja þannig að menn voru ekkert allt of klárir á því hvaða ríkisstjórn væri við völd og hvaða ráðherra færi með hvaða málaflokk. Nú bregður hins vegar svo við eftir níu mánaða meðgöngu eða svo að úr smiðju ríkisstjórnarinnar brýst fram hvert frv. á fætur öðru sem ekki er hægt að lýsa öðruvísi en að þar fari grímulaus árás á réttindi og starfskjör launafólks í landinu. Þetta gerist nokkurn veginn á sama tíma og ríkisstjórnin heldur því fram með nokkrum sanni að efnahagsástandið fari mjög batnandi, að landið sé að rísa, þjóðartekjur að aukast og hagvöxtur sömuleiðis. Það er sem glymji í mínum eyrum ræður hæstv. forsrh. um þau efni, hvernig allar aðstæður í okkar efnahagskerfi séu þannig að nú sé ástæða til bjartsýni, nú sé ástæða fyrir fólk að fagna gróandanum og vorinu í landsstjórninni og í okkar efnahags- og atvinnuumhverfi. Það er einmitt á þessum tímapunkti, virðulegi forseti, sem skerðingarfrumvörpunum sem svo hafa verið nefnd með réttu, rignir yfir hið háa Alþingi. Þess vegna erum við að því á þessu ágæta og fallega vori að fjalla um mál sem satt að segja eru þannig að ég held að fæstir gangi til leiks með glaðværð eða ákefð heldur þvert á móti með bullandi vonbrigði í hjartarótunum. Það er með öðrum orðum ekki eins heitt í þessum hjartarótum og hjá ónefndum einstaklingi öðrum úti í þjóðfélaginu. Spurningin er, virðulegi forseti, eins og ég gat um: Er um meðvitaða stefnumörkun að ræða af hálfu ríkisstjórnarinnar eða er þetta einbert hugsunarleysi? Er þetta bara einhver tilviljun eða er eitthvert óðagot á hæstv. ríkisstjórn? Ráðherrarnir hver af öðrum ryðjast fram með þessi mál og það er alger tilviljun að á sama tíma fer hæstv. fjmrh. mikinn --- ég vil láta þess getið, virðulegi forseti, af því að ég nefni hann sérstaklega að ég geri enga kröfu til þess að hann sitji hér, nákvæmlega ekki nokkra, þannig að það liggi alveg ljóst fyrir. Ég skýri það ekkert nánar --- eða skyldi það nú vera? Ég get satt að segja ekki svarað því fyrir fullt og fast hvor ástæðan vegur þarna þyngra. Ég nefndi það að hæstv. fjmrh. fer mikinn með sín skerðingarfrumvörp, það sem hér er um rætt, réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og hafði uppi stór áform um annað frv. um skerðingu á lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. En þar var hann tekinn til bæna eins og stundum áður af hæstv. forsrh. og rekinn til baka með það. Þess vegna var það ekki undarlegt að síðasti ræðumaður, hv. þm. Gísli S. Einarsson, skyldi brosa þegar hann sá hæstv. forsrh. birtast í dyrunum og kippa hæstv. fjmrh. í hliðarsal, því það hafa þingmenn svo sem upplifað áður að hæstv. forsrh. hefur þegar í óefni hefur verið komið látið hæstv. fjmrh. vita af því og rekið hann til baka með mál sem stefndu í voða. Það hefur þó ekki gerst enn þá. Það er hins vegar von til þess eftir sem áður að á næstu dægrum geti einhver sá aðili sem vald hefur til, getu og ráð, gripið til þeirra ráða að vísa hæstv. fjmrh. til betri vegar og þar með ríkisstjórninni allri. Ég velti þessum meginspurningum fyrir mér, virðulegi forseti, kannski líka vegna þess að hvort það samráðsleysi og sú pólitík sem óneitanlega hlýtur að felast í því að reyna að hafa ekki samband eða samráð eða samstarf eða samtal við samtök opinberra starfsmanna á undirbúningsstigi þessara mála, kunni að vera hin nýja pólitík ríkisstjórnarinnar eða enn og aftur einhver endemis klaufaskapur, eitthvert óðagotið. Ég kem nánar að því á eftir. Þessi aðferðafræði, þ.e. að hæstv. fjmrh. talar ekki við sitt fólk, sína launamenn, segir auðvitað sitthvað um viðhorf yfirmanna til undirmanna, æðsta yfirmanns opinberra starfsmanna til sinna undirmanna, en einnig, og ég segi það eins og það er, held ég að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn hafi með þessari nálgun kippt stoðum undan og eyðilagt alla möguleika á því að eðlileg þróun og eðlilegar breytingar geti átt sér stað á vinnuumhverfi og starfsumhverfi opinberra starfsmanna því að ég hygg ekki nokkur maður láti sér til hugar koma fyrir fram að neita því að ræða breytingar á gildandi lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna frá 1954. Þvert á móti held ég að allir skynsamir menn séu tilbúnir til að ræða þau og reifa og þá ekki síst fulltrúar opinberra starfsmanna, trúnaðarmenn þeirra. Það er því ekki einasta þessi hroki, það að lyfta sér þrepinu ofar og segja fyrir verkum í litlu og stóru, heldur líka hitt að með þessari aðferðafræði er hugsanlega verið að gera það ómögulegt á næstu árum að fara í skynsamlega endurskoðun á gildandi lögum. Og virðulegur forseti heyrir það að ég geng auðvitað út frá því sem vísu að frv. sem við erum nú að ræða í 2. umr. nái ekki fram að ganga. Ég geng út frá því sem vísu að hið háa Alþingi muni hafa vit fyrir ríkisstjórninni í þessum efnum. Það er ástæða til þess fyrir Alþingi og hv. alþm. að gaumgæfa það mjög alvarlega, ekki síst í þessu máli, hvernig mál eru lögð fyrir þingið frá framkvæmdarvaldinu. Er það svo að hið háa Alþingi og þá einkanlega hv. stjórnarþingmenn frá einum tíma til annars séu einungis einhvers konar pöntunarfélag sem láta að og lúta vilja hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar hverju sinni án þess að æmta eða skræmta? Ég neita að trúa að svo sé. En í þessu máli alveg einkanlega er það algerlega nauðsynlegt til þess að menn reyni að viðhalda virðingu þingsins og sjálfs sín, að menn fari mjög gaumgæfilega ofan í það sem frá framkvæmdarvaldinu kemur. Í þessu tilfelli er framkvæmdarvaldið ekki óhlutdrægt eða hlutlægt apparat, ekki aðili sem leggur til lagasetningu eða frv. til laga til þess að stýra málum innan framkvæmdarvaldsins, skipa þeim á einn eða annan hátt og óska atbeina Alþingis til þess með nýjum lögum. Nei, í þessu tilfelli er um það að ræða að ríkisvaldið er annar tveggja samningsaðila. Hæstv. ráðherra semur við samtök BSRB með reglulegu millibili um kaup og kjör hinna síðarnefndu og einmitt við þær aðstæður, virðulegi forseti, ber hinu háa Alþingi að hafa á fulla gát. Raunar ætti það að vera svo, ef þrískipting valdsins væri virk og eðlileg, að Alþingi sjálft ætti að hafa frumkvæði að slíkri lagasetningu sem hér er um að ræða. Með öðrum orðum er staða framkvæmdarvaldsins, hæstv. fjmrh. sem aðalsamningamanns vinnuveitenda í þessu sambandi, sú að auðvitað getur hann aldrei verið hlutlægur í sínu mati og auðvitað er það fullkomlega óeðlilegt að annar aðili við samningaborð geti sett nánast þær leikreglur sem honum sýnist. Við slíkar aðstæður er allt tal um frjálsan samningsrétt út í bláinn og ómarktækt hjal. Menn hljóta að spyrja sig hvar lýðræðisgrundvöllur okkar liggur þegar málið er skoðað í þessu ljósi. Það mundi a.m.k. heyrast hljóð úr einhverju horninu ef Vinnuveitendasamband Íslands, svo að við búum bara til hliðstæðu við þetta, gæti nánast eftir pöntun sett almennar leikreglur um réttindi og skyldur starfsmanna sem að utan standa við hina eiginlegu kjarasamninga og hæstv. félmrh. mundi koma með þær með kurt og pí og keyra í gegn með sínum stjórnarmeirihluta. Að vísu er þessi líking ekkert voðalega góð, virðulegi forseti, því að á þessa leið hefur hæstv. félmrh. hagað sér og farið fram í öðru frv. sem hið háa Alþingi fjallar nú um, frv. um vinnulöggjöfina og breytingar á henni. Það er þó að sönnu ekki gert með jafnbersýnilegum og gagnsæjum hætti og hér. Þess vegna geri ég enga sérstaka kröfu til þess að eiga orðastað við annan aðalsamningamann ríkisvaldsins við opinbera starfsmenn um þau mál sem hér er um fjallað. Ég vil eiga orðastað, virðulegi forseti, við hv. alþingismenn og lít þannig til að hæstv. fjmrh. eigi sem allra minnst og nánast ekkert að koma að málinu úr þessu. Að vísu er erfitt við það að eiga í ljósi þess að hæstv. ráðherra er auðvitað kjörinn alþingismaður eins og við hin. En samkvæmt hinum þrönga og gullna vegi á málið að vera þannig að aðili sem hefur jafnríkra hagsmuna að gæta og hæstv. fjmrh. og á að gæta þeirra, eigi ekki að koma jafnafdráttarlaust að þessari lagasetningu og hann hefur gert. Ekki einasta semur hann frv. heldur er hann hér vakinn og sofinn yfir umræðum og gætir hjarðar sinnar. Þess vegna er það enn sárgrætilegra en ella þegar um er að ræða þetta mikið grundvallarmál um virðingu þingsins að hér í salnum er ekki að finna einn einasta, ekki einn, ekki hálfan hv. þm. ríkisstjórnarflokkanna. Ég vænti þess að hv. formaður efh.- og viðskn. sé ekki fjarri. Hann hefur setið bekkinn af mikilli samviskusemi. En fulltrúar hins stjórnarflokksins eru hér auðvitað ekki frekar en fyrri daginn. Auðvitað ætti að grípa til þess ráðs, ef umræðan á að fara í þann farveg sem raunar hv. áðurnefndur formaður efh.- og viðskn. nefndi í framsöguræðu sinni þar sem hann kallaði eðlilega eftir hispurslausri, hreinskiptinni og upplýsandi umræðu um þessi mál í þingsölum, að gera sömu kröfu og hæstv. forseti þingsins hefur gert með miklum myndarskap úr sínu sæti, þ.e. að krefjast ákveðinnar lágmarksviðveru hv. þm., stjórnarflokkanna þá einkanlega því að það er eftirtektarvert og fer ekki fram hjá nokkrum manni að það er engin tilviljun --- ég mun gera það nánar að umtalsefni á eftir --- það er engin tilviljun að hv. þingmenn Framsfl. sjást ekki í salnum og hafa ekki sést umliðna daga nema í mýflugumynd hlaupandi fram og til baka. Síðast þegar ég vissi var það þannig að enginn þeirra hefur uppi áform um að taka þátt í þessari umræðu, enginn þeirra er á mælendaskrá. En það kemur auðvitað ekki á óvart.  Auðvitað má nákvæmlega það sama segja um flokk hæstv. fjmrh. Að undanskildum margnefndum formanni efh.- og viðskn., hyggst ekki einn einasti þingmaður Sjálfstfl., mér vitanlega, taka þátt í þessari umræðu eða telur sig hafa neitt til hennar að leggja. Það er eftirtektarvert, virðulegi forseti. Það segir enn og aftur það sem ég gat um áðan. Það segir okkur dálítið um það hvort menn þurfa ekki að staldra við á þessum vettvangi og huga að margnefndri virðingu Alþingis. Eða er það með þeim hætti, virðulegi forseti, að hv. þm. stjórnarflokkanna, sumir hverjir nýkomnir til þings eftir glæsta kosningasigra, líti á það sem hlutverk sitt fyrst og síðast að mæta hér til atkvæðagreiðslu í hópi 60-menninga og rúmlega það og ýta á græna takkann? Ætla þeir ekki að standa til svara hér um þessi hin stóru mál eða bera í raun nokkra ábyrgð á því, aðra en þá að ýta á græna takkann? Þetta er verulegt áhyggjuefni í okkar lýðræðisþjóðfélagi og við slíkar aðstæður verður hv. þm. orða vant þegar almenningur, launafólk, spyr sem svo hvort virðingu hins háa Alþingis fari hrakandi. Það er nefnilega alger misskilningur sem hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., sagði hér í sinni framsögu á fyrsta degi þessarar umræðu, þar sem um var rætt og á það bent hvort stjórnarmeirihlutinn ætlaði ekki að taka tillit til ábendinga tugþúsunda launamanna í þessu þjóðfélagi sem birtast í þinggögnum og umsögnum stéttarfélaga og gerð hefur verið rækilega grein fyrir. Þá var svar hv. þm. efnislega þetta: Nei, hér er um það að ræða að alþingismenn haldi sjálfstæði sínu og þingið haldi sjálfstæði sínu og taki þær ákvarðanir sem því sýnast skynsamlegar frá einum tíma til annars en láti ekki pressu og þrýsting aðila utan þings hafa þar óeðlileg áhrif. Þetta má satt vera að hluta til en hann gleymdi hinni hlið þessa máls og hún er þessi: Er þá ekki jafnóeðlilegt og jafnvel fráleitara að þessi sami þingmeirihluti, þetta sama þing taki nánast við pöntunum frá hinum samningsaðilanum, hæstv. fjmrh., sem segir nánast fyrir um það hvernig þessar leikreglur á vinnumarkaði milli fjmrh. og fjmrn. annars vegar og samtaka opinberra starfsmanna hins vegar skuli fram ganga? Með öðrum orðum á að sýna sjálfstæði þingsins í hvívetna að mati hv. þm. Vilhjálms Egilssonar þegar um er að ræða skynsamlegar og eðlilegar ábendingar frá samtökum tugþúsunda en það á ekki við þegar Alþingi ætlar að vega og meta á hlutlægan og eðlilegan hátt ábendingar, tillögur og athugasemdir frá samtökum launafólks. Þetta eru hin stóru skilaboð. Ég get ekki annað en brosað, virðulegi forseti, þegar ég sé hv. þm. Einar K. Guðfinnsson mæta til fundar. Kviknar þá von í brjósti mér um að væntanlega grípi nú einhver hv. þm. stjórnarflokkanna til þess ráðs að taka þátt í umræðunni hér á síðari stigum seinna í þessum mánuði. En við sjáum hvað setur með það. Spurningin er auðvitað þessi: Ef hér er ekki um óðagot að ræða þá er hér um klára og kvitta stefnu ríkisstjórnar að ræða. Nýtt verklag, ný vinnubrögð. Hvaða skilaboð eru það sem þessi ríkisstjórn er að senda launafólki núna þegar góðærið hefur gengið í garð? Núna þegar landið er að rísa. Nei, þá er nákvæmlega talin ástæða til þess af hálfu forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar, af hálfu þessarar helmingaskiptastjórnar, að leggja til atlögu, að skerða kjörin, minnka réttindin. Taka nú í hnakkadrambið á samtökum launafólks, á þessum tugþúsundum í landinu. Láta nú launamenn finna til tevatnsins og skynja það og skilja hvar völdin eru í þessu samfélagi. Ekki hitt, sem allir reiknuðu satt að segja með, að þegar góðærið rynni upp mundu landsherrarnir freista þess að miðla einhverju af hinum nýju verðmætum út til þjóðarinnar, bæta kjörin hjá launafólkinu sem hefur borið hina þungu byrðar efnahags- og atvinnukreppu umliðinna ára. Nei, því er ekki að heilsa. Það á að láta kné fylgja kviði. Góðærið á með öðrum orðum, virðulegi forseti, að fara eitthvað allt annað. Það er einhver annar aðili í þessu samfélagi sem á að njóta ágóðans af betri tíð í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hver það er nákvæmlega veit ég ekki en það er aldeilis ljóst að það er ekki launafólkið, það eru ekki opinberir starfsmenn. Það eru ekki félagar í Verkamannasambandi Íslands, það eru yfirleitt ekki launamenn í þessu landi. Frv. þau sem eru á borðum þingmanna þessa dagana og eru til umræðu hér hvert af öðru eru með alveg skýrum og klárum skilaboðum. Þau eru alveg skýr og klár og enginn mælir á móti því. Það á að herða tökin. Það á að skerða kjörin. Auðvitað þarf þetta ekki að koma neinum á óvart, virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem hin íslenska þjóð hefur upplifað einhver ár undir forustu þessara tveggja stjórnmálaflokka. Reynslan og sagan segja okkur það ótvírætt að þegar þessir tveir flokkar, Sjálfstfl. og Framsfl. ganga saman í eina sæng brýst út það versta í þeim báðum. Þar verður einhver sú blanda að landsfeðurnir verða hreint alveg ómögulegir. Ég rifja ekki upp annað en reynslu þjóðarinnar af samstarfi þessara tveggja flokka 1983--1987 þar sem þeir voru m.a. að glíma við verðbólguna og tókst það auðvitað ekki. Hins vegar voru þeir meira og minna allan þann tíma í stórum slag við verkafólk í þessu landi, samtök verkafólks. Svo ég fari aðeins aftar í tímann, virðulegi forseti, og rifji upp 1974--1978 sem er nú kannski enn þá gleggra dæmi. Því gleymir ekki nokkur maður sem þá var kominn til vits og ára hvernig verklagið var á þeim bænum á þeim tíma hjá þessum tveimur sömu stjórnmálaflokkum, Framsfl. og Sjálfstfl. Það var stanslaust stríð, stanslausar árásir á kjör launafólks. En ég veit líka, virðulegi forseti, að forustumenn þessara flokka nú og þá muna það eins og gerst hafi í gær hverjar urðu lyktir þess stjórnarsamstarfs. Hver var hinn stóri dómur kjósenda eftir þau fjögur ár 1978? Ég held að Sjálfstfl. gleymi ekki og þaðan af síður Framsfl. þeirri rassskellingu sem íslenskir kjósendur veittu þessum tveimur núverandi og þáverandi stjórnarflokkum í kosningunum í maí 1978. En þangað leitar klárinn sem hann er kvaldastur og enn og aftur virðast þessir tveir sömu flokkar fara í sama farið og var hér á árum og áratugum áður. Auðvitað verður niðurstaðan ekki öðruvísi en þá, virðulegi forseti. Þessi löngu fjögur ár frá kosningunum 1995 líða, það kemur að því að 8. apríl 1999 rennur upp.  En það er ekki eingöngu í beinum samskiptum við launamenn sem þetta viðhorf til launafólks birtist. Það er ekki eingöngu í þessu frv. hér né heldur frv. um vinnulöggjöfina, né heldur inngöngu í frv. um Atvinnuleysistryggingasjóð sem væntanlegt er. Né heldur í hugmyndum og áformum um frv. um skerðingu á Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. Þetta birtist í miklu, miklu fleiri málum, virðulegi forseti. Þetta birtist m.a. í skattamálunum. Það birtist glögglega í nálgun ríkisstjórnarinnar hvað varðar álagningu fjármagnstekjuskatts þar sem ríkisstjórnarflokkarnir annars vegar og stjórnarandstöðuflokkarnir hins vegar tókust á um það með hvaða hætti menn leystu það verkefni sem þjóðin hefur kallað eftir um árabil að skattleggja þá einstaklinga sem hafa notið og njóta umtalsverðra tekna vegna innstæðna í bönkum. Það var sjónvarpsumræða um þau mál og ég ætla ekki að endurtaka hana hér í löngu máli. En í stórum dráttum birtist auðvitað stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í þeim veruleika að ekki var unnt af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að taka upp skattlagningu á þá einstaklinga í þessu samfélagi sem hafa umtalsverðar vaxtatekjur nema um leið yrði lækkaður skattur á aðra einstaklinga og raunar marga þessa sömu sem hafa umtalsverðar tekjur af arði og söluhagnaði. Niðurstaðan varð raunar þannig í mörgum tilfellum þegar upp var staðið að þetta réttlætismál um að skattleggja þá sem taka inn stórar fúlgur í vaxtatekjum reyndist þróast í þá veruna að fjármagnseigendur lækkuðu í sköttum. Þeir lækkuðu í sköttum þegar upp var staðið. Í þessu máli um fjármagnstekjuskattinn birtist það enn og aftur, virðulegi forseti, hvar áherslur ríkisstjórnarinnar eru, hverra hagsmuna þeir gæta fyrst og síðast. Raunar var það þannig með fjármagnstekjuskattinn þegar allt kom til alls að upp úr kafinu komu þeir hver af öðrum, einn, tveir, þrír og fleiri sem sögðu að þrátt fyrir allt hefðu þeir aldrei viljað leggja á skatt á vexti. Þeir hefðu látið ginna sig til þess vegna þess að þeir hefðu trúað að um það væri sátt í þinginu milli allra stjórnmálaflokka að gera það, þjóðin væri að krefjast þess. En fyrst stjórnarandstöðuflokkunum hefði dottið til hugar að leggja til aðra aðferð, tekjujafnandi aðferð til þessarar skattlagningar þá væru þeir lausir allra mála. Í því máli var það nefnilega þannig og að sumu leyti mætti taka það til eftirbreytni, virðulegi forseti, að ýmsir þingmenn stjórnarflokkanna, m.a. hv. þm. Árni M. Mathiesen, orðuðu það eitthvað í þessa veru: Þar sem stjórnarandstaðan hefur lýst yfir andstöðu sinni við þá aðferð sem stjfrv. gerir ráð fyrir og sem ég hafði með semingi samþykkt í mínum þingflokki er ég laus allra mála. Þá get ég sagt það hér opinberlega hverjum sem heyra vill að ég er á móti málinu, ég vil engan vaxtaskatt. Mikið lifandis skelfing vildi ég, herra forseti, að við gætum þá yfirfært þetta viðhorf yfir á það mál sem hér er um að ræða. Að þegar menn áttuðu sig á því að það er aldeilis engin sátt um þetta mál hér í þinginu og ekki úti í þjóðfélaginu kæmu þeir hér hver af öðrum, þegar þeir hafa tíma og tök til, hv. þm. stjórnarinnar, og segðu ...

Við komumst ekki að.

Komist ekki að. Jú, ég skal með ánægju, virðulegi þingmaður, gefa þeim kost á að komast hér að fljótt og vel ef þeir sæju ástæðu til að setja sig á mælendaskrá og sýndu þannig lit í að vilja taka þátt í ítarlegri og opinni umræðu um málið. Virðulegi forseti, hv. þm. hefur sennilega verið í hliðarsal þegar ég beindi þeim orðum til hans eða vitnaði til þess að hann hafi sagt hér í upphafsræðu sinni að hann fagnaði og kallaði eftir málefnalegri og ítarlegri umræðu um þessi stóru mál. Ég tók upp hans orð í mínum málflutningi og kallaði einmitt eftir hinu sama. Í grófum dráttum hygg ég að til viðbótar þeim sem þegar hafa talað eru einir sjö eða átta þingmenn á mælendaskrá. En ekki einn einasti samflokksþingmaður hv. þm. Vilhjálms Egilssonar og þaðan af síður hefur nokkrum þingmanni Framsfl. látið sér koma til hugar að leggja nokkuð til þessara mála. Ég hlýt því enn og aftur, virðulegi forseti, að kalla eftir því hvar þessi umræða er, þessi ítarlega umræða, þessi skoðanaskipti sem hv. framsögumaður efh.- og viðskn. kallaði eðlilega eftir. Ég tek undir það og kalla mjög eindregið eftir því að við heyrum viðhorf stjórnarþingmanna til þessa máls. Kannski koma þá einhverjir upp úr kafi, eins og ég sagði hér áðan, og segja hug sinn allan. Segja sem svo: Fyrst stjórnarandstaðan er á móti þessu er ég laus allra mála. Eins og gerðist með vaxtaskattinn. Við sjáum hvað setur, virðulegi forseti. En það er auðvitað ekki eingöngu í skattamálunum. Þjóðin fylgist auðvitað með því hvernig þessi ríkisstjórn gætir vel að öllum leikreglum sé nú til haga haldi í sjávarútvegsmálunum, að kvótakóngarnir missi nú ekki spón úr sínum aski. Gætir mjög vel að því að sívaxandi og eðlileg krafa um veiðileyfagjald þar sem tryggt er m.a. að þjóðin, launamenn í þessu landi, njóti beins afraksturs af þessari eign sinni, fiskinum í sjónum. Láti það virka sem 1. gr. fiskveiðistjórnunarlaganna segir um eignarrétt þjóðarinnar á fiskimiðunum. Eins og sakir standa, virðulegi forseti, eru þau því miður lítið annað en orðin tóm. Á þeim vettvangi hef ég ekki orðið þess var að ríkisstjórnarflokkarnir ætli sér að rjúka fram með krafta í kögglum og láta til sín taka. Nei, það má ekki því það breytir auðvitað þeirri skipan mála sem menn þekkja. Það kunna einhverjir stórir karlar að fyrtast við, einhverjir karlar með pípuhatta, eins og hv. þm. Guðni Ágústsson orðaði það hér svo skemmtilega. Það gæti styggt einhverja slíka. Þannig að þar má ekki rugga bátnum. Þar er enginn sveigjanleiki, engin framsýni, engin nútímavæðing í deiglunni og ekki fram undan væntanlega. Nei, ég á tæpast von á því. Eða í landbúnaðarmálunum? Er einhver sem hefur heyrt því hvíslað að hæstv. ríkisstjórn hafi uppi einhver áform um að létta fátæktarfjötrunum af bændum þessa lands og nútímavæða það kerfi? Nei, því hafa fáir heyrt hvíslað. Vissulega vil ég sýna sanngirni og segja hlutina eins og þeir eru að hv. framsögumaður efh.- og viðskn. hefur annað slagið ýjað að því en ævinlega verið barinn í kaf og litlu getað áorkað í þeim efnum. Þar skulu kjörin kyrr og engu má breyta. Það rifjast upp, virðulegi forseti, að hér fyrr í dag fór fram dálítið hressileg utandagskrárumræða. Þá brá svo við að þingsalurinn fylltist af fólki og hæstv. forseti átti í mesta basli með að koma að öllum þeim þingmönnum sem hér vildu leggja eitthvað til málanna. Verstir eða erfiðastir, skulum við hafa það, voru samflokksmenn hæstv. fjmrh. Hæstv. forseti varð að grípa til þeirra ráða að skammta tímann svo naumt að menn töluðu hér í skeytastíl á 15--30 sekúndum. Þeir hafa sennilega talað yfir sig í þessari umræðu, hv. þm. stjórnarflokkanna. En mikið lifandis skelfing væri ánægjulegt ef sú ósk hv. formanns og framsögumanns efh.- og viðskn. rættist að þeir birtust jafnvígreifir og þeir voru hér í hádeginu í 15 sekúndna ræðunum sínum, legðu orð í belg og lýstu viðhorfum til þess stóra máls sem hér um ræðir. Við fáum þessi merki frá ríkisstjórninni í hverju málinu á fætur öðru. Og enn og aftur staldrar maður við og spyr sjálfan sig og veltir vöngum. Var það eitthvað sem fór fram hjá fólki? Voru einhver skilti í kosningabaráttunni 1995 í mars og apríl, einhver veltiskilti eða blaðaauglýsingar eða sjónvarpsauglýsingar frá flokknum með fólk í fyrirrúmi og hinum með mannúðina og mildina að leiðarljósi sem sögðu eitthvað á þá leið: Þessir flokkar ætla að skerða kjör ríkisstarfsmanna? Þessir flokkar ætla að fara í réttindamálin og taka þau föstum tökum. Þeir ætla að herða krumlurnar á ríkisstarfsmönnum. Ég minnist þess ekki, virðulegi forseti, að hafa séð slík skilti. Það kann að vera að þau hafi verið uppi á Sauðárkróki eða í Skagafirðinum og hv. framsögumaður efh.- og viðskn. hafi farið fram með þeim hætti í sínu kjördæmi, Norðurl. v. En mig rekur ekki minni til þess að menn hafi haft mjög hátt um þetta í mínu kjördæmi, Reykjaneskjördæmi. Meira að segja held ég að ég geti fullyrt að hæstv. fjmrh. hafi ekki verið að básúna þetta í tíma og ótíma og verið að gera fólki rúmrusk með meldingum af því taginu. Nei, það er langur vegur frá. Auðvitað datt engum í hug af hálfu stjórnarflokkanna að segja hug sinn allan í þessum efnum þá fremur en núna. Þeir voru í felum með þetta mál og í þessu efni eins og svo mörgum öðrum sem á dagana hafa drifið hafa þeir auðvitað komið í bak sinna kjósenda, þessara 65% kjósenda, sem veittu þeim brautargengi og kusu þá til að fara með forustu landsmálanna. Því þetta var ekki sagt fyrir kosningar. Ég bið hæstv. forseta að koma því til hv. þm. fyrir mig að hann rifji upp á hvaða skiltum það stóð að ný ríkisstjórn með atbeina Sjálfstfl. ætlaði nú heldur betur að taka í lurginn á þessum ríkisstarfsmönnum, stokka upp hjá þessum ríkisstarfsmönnum og skerða réttindi þeirra.

Það var ætlunin að fresta fundi um sjöleytið. Forseti vill því spyrja hv. ræðumann hvort hann muni ljúka ræðu sinni á næstu mínútum.

Nei, ræðumaður mun ekki gera það.

Þá biður forseti ræðumann að fresta ræðu sinni við heppileg kaflaskil á næstu mínútum.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta séu ágæt kaflaskil til að ljúka þessum hluta ræðunnar. Menn geta þá rifjað upp hver með öðrum hvenær og hvernig hv. ríkisstjórnarflokkar hafi lýst þessum viðhorfum sínum, þessari stefnumörkun í kosningabaráttunni fyrir ári. Það getur vel verið að í matarhléinu geti hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sagt mér frá skiltinu á Sauðárkróki sem á stóð: Skerðum kjör ríkisstarfsmanna.

Virðulegi forseti. Eins og forseti gat réttilega um varð ég að gera hlé á ræðu minni um það viðfangsefni sem hér er til umræðu, frv. ríkisstjórnarinnar um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ég var stutt á veg kominn í eiginlegri umfjöllun um frv. sjálft en hafði hins vegar farið nokkrum orðum um það hvað hugsanlega gæti að baki legið af hálfu ríkisstjórnarinnar hvað varðar þann framgangsmáta og þá aðferðafræði sem birtist hv. þingheimi og þjóðinni allri í þeirri hrinu skerðingarfrumvarpa sem yfir þing og þjóð hafa dunið á síðustu vikunum. Eftir tiltölulega átakalitla byrjun, átakalítið upphaf þessa ríkisstjórnarsamstarfs virðist svo sem þessi ríkisstjórn, þessi helmingaskiptastjórn Framsóknar og Sjálfstfl., hafi ekki getað setið lengur á strák sínum heldur sé farin að sýna sitt rétta og eiginlega andlit. Ég rifjaði það eilítið upp, virðulegi forseti, hvernig reynsla þjóðarinnar hefur verið af samstjórn þessara tveggja flokka á árum og áratugum áður. Allt virðist fara í sama farið með svipuðum hætti og þá. Þessi ríkisstjórn ætlar í slag við samtök launafólks og þar af leiðandi launamenn alla í þessu landi. Ég skildi þannig við í ræðu minni að ég kallaði eftir svari og geri enn, sérstaklega af hálfu formanns efh.- og viðskn., hv. þm. Vilhjáms Egilssonar, við því hvort, hvenær og hvernig stjórnarflokkarnir tveir, Framsfl. og Sjálfstfl., hefðu skilgreint og gert grein fyrir þessum stefnumiðum sínum, einkanlega í þeirri kosningabaráttu sem við upplifðum í apríl 1995 og hvort staðið hefði á skilti hv. þm. í hans kjördæmi og þá einkanlega á Sauðárkróki: Tökum nú á ríkisstarfsmönnum. Það er rétt að árétta það, ekki síst í ljósi þess að hv. ágætur þm. er mættur til leiks. Einnig gerði ég það að umtalsefni og geri það enn frekar á eftir hversu sláandi það er og hversu æpandi sú þögn er sem birtist í fjarveru hv. þingmanna stjórnarflokkanna og ekki eingöngu fjarveru, heldur og ekki síður að þeir virðast múlbundnir, annaðhvort af áhugaleysi eða ótta. Þeir sýna engan áhuga á að taka þátt í efnislegri og upplýsandi umræðu.

Þögn er sama og samþykki.

Virðulegi forseti, þótt ágætur forustumaður þessa liðs, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, hafi sérstaklega tekið fram og haft um það nokkur orð að það væri honum sérstakt ánægjuefni að hér gæfist tóm og tækifæri til þess að ræða þetta efnislega virðist hann ekki hafa gott taumhald á sínu liði því enginn stjórnarliða virðist hafa tekið mark á orðum hans.  Nú fer sá sem hér talar að verða undrandi mjög. Eitthvað er að gerast í herbúðum þeirra stjórnarliða ef svo fer fram sem horfir. Þeir virðast ætla sér að taka þó ekki sé nema á óbeinan þátt í þessari umræðu með því að sitja undir henni. Ég fagna því mjög, virðulegi forseti, að þeir virðast hafa tekið eitthvert mark á því sem ég sagði áðan, þ.e. að það væri lágmarksverkefni þeirra að koma að þessu máli, ekki síst í því ljósi að ég afþakka með öllu viðveru hæstv. fjmrh. Við þingmenn eigum ekkert sérstaklega að eiga orðastað við hann. Þetta er ekki hans mál. Þetta er fyrst og síðast mál þingsins. Og ég segi enn og aftur: Hæstv. fjmrh. sem hinn snari þáttur framkvæmdarvaldsins, sem annar tveggja samningsaðila, sem sá aðili sem opinberir starfsmenn eiga við í samningum um kaup og kjör á ekki að vera hér leiðandi afl og ráðandi afl um það hvernig hv. Alþingi, löggjafarsamkundan, skipar málum, skipar leikreglum um þessi samskipti á vinnumarkaði. Og það er af þeim sökum sem ég fyrst og síðast vil eiga orðastað við hv. almenna þingmenn, ef ég get orðað það svo, en ekki fulltrúa framkvæmdarvaldsins. Þess vegna gagnrýni ég það mjög ákveðið að þingmenn stjórnarflokkanna skuli ganga til leiks með þeim hætti að þeir í raun og sanni skulu vera eins konar atkvæðamaskínur eða pöntunarfélag fyrir hv. framkvæmdarvald því að hér er um virðingu Alþingis að tefla. Ég hlýt að árétta það, virðulegi forseti. Svo er það hitt hvernig framsetning þessara mála öll hefur verið. Auðvitað fer ekki hjá því og allir taka eftir því að tónninn í nálgun þessa máls byggir fyrst og síðast á því að ríkisstarfsmenn séu starfsmenn hins opinbera. Allt of margir, það er einn tónninn, eru slóðar, það þarf að bæta þjónustuna, láta þá vinna og að skilvirkni hins opinbera kerfis sé með þeim hætti að þar þurfi að taka á. Það þarf að hrista upp í þessu liði, kalla það til starfa og láta það finna fyrir því hvers valdið er. Það þarf að láta það skynja og skilja að það þarf að vinna fyrir kaupinu sínu. Þetta er hinn gegnumgangandi rauði þráður. Aftur og aftur í andsvörum í þessari umræðu hefur það kveðið við í annars vegar andsvörum hv. þm. Vilhjálms Egilssonar og hins vegar andvörum hæstv. fjmrh. að þetta hafi verið brýn nauðsyn, að það hafi þurft að taka á þessu svokallaða ríkiskerfi sem skattborgarar standa undir og láta þetta lið vinna. Þess vegna einmitt hafi ekki verið undan því komist að leggja fram það frv. sem birtist hér. Þetta er sú taktík sem stjórnarliðar hafa haft uppi í aðdraganda þessa máls og er auðvitað ákaflega lágkúruleg, virðulegi forseti, og hvergi nærri veruleika mála eða sannleikanum sem okkur birtist sem til þekkjum innan hins opinbera kerfis. Og auðvitað í engu samræmi og samhengi við annars almenna þjóðfélagsumræðu og pólitíska umræðu um það hversu víðfeðmt hið opinbera kerfi eigi að vera, hvar það eigi að láta til sín taka og hvar ekki. Þessu er blandað saman með mjög lymskulegum hætti og látið í veðri vaka, bæði við kynningu málsins og aftur og aftur í andsvörum af hálfu þessara tveggja talsmanna ríkisstjórnarflokkanna, að það þurfi að taka á þessu liði. Menn hafa eðli máls samkvæmt staldrað eilítið við það, og ég gerði það með örfáum orðum í fyrri hluta ræðu minnar, hvernig þetta mál allt ber að. Hvernig á því stendur að hæstv. fjmrh. skuli hafa forðast eins og heitan eldinn að eiga tal við talsmenn opinberra starfsmanna. Það liggur auðvitað í augum uppi þegar forsendur máls eru skoðaðar og lesið er og rýnt í athugasemdir með frv. að það var aldrei lagt upp með það á neinu stigi málsins að til greina kæmi að eiga orðastað við samtök opinberra starfsmanna eða fulltrúa þeirra um það hvernig þetta frv. kæmi til með að líta út. Allar vanmáttugar afsakanir núna á síðari stigum í þá veruna að hæstv. fjmrh. hafi verið tilbúinn til þátttöku í einum fundinum eða fleirum þegar frv. var fram komið alskapað eru auðvitað ekki marktækar. Bara það eitt, virðulegi forseti, að þessi vinna skuli hafa verið hafin í ágúst, nánar tiltekið 23. ágúst 1995, og skipuð til þess nefnd að yfirfara lög um réttindi og skyldur starfsmanna þar sem þess var vandlega gætt að ekki kæmu þar að fulltrúar þeirra starfsmanna sem hlut eiga að máli og við eiga að búa og við eiga að lifa. Það segir okkur alla söguna. Það undirstrikar í raun þann þankagang, það viðhorf sem hæstv. ríkisstjórn hefur til þessara starfsmanna sinna. Auðvitað hefði það verið langeðlilegast, virðulegi forseti, strax á upphafsreit þessara mála. Og ég árétta og segi enn á ný að ég trúi því ekki að nokkur maður hafi ekki verið reiðubúinn til þess að takast á við það verkefni að endurskoða og fara yfir lögin frá 1954 með það í huga að laga þau að breyttum tímum. Þess í stað var farin sú leið að kalla að þessu verki aðila sem voru jafnlangt frá því að vera fulltrúar þeirra sem við eiga að búa, starfsmanna ríkisins, og nokkur kostur var. Og þessi vísbending á upphafsstigum þessarar vinnu segir okkur margt og framhald málsins undirstrikar rækilega að það hefur aldrei verið, var aldrei og mun ekki verða á stefnuskrá þessarar ríkisstjórnar að ganga þannig til verka að þeir aðilar sem við eiga að búa komi nokkru sinni nærri þessu máli. Aukin heldur, þegar gerð er grein fyrir mótmælum, athugasemdum, ábendingum og tillögum starfsmanna, er gjarnan gripið til þess ráðs í þessum ræðustóli að tala um sjálfstæði þings og sjálfstæði þingmanna, að þeir megi ekki undir nokkrum kringumstæðum láta undan þrýstingi aðila utan þings, fólksins í landinu, að þeir þurfi að taka sjálfstæða, afdráttarlausa afstöðu til mála ásamt eigin samvisku án þess að láta ytri öfl þar trufla sig. Það á hins vegar ekki við þegar fulltrúar framkvæmdarvaldsins, hæstv. ráðherrar, eiga hlut að máli. Þeim nægir það eitt að rétta upp litla fingurinn og þá dansar hjörðin. Svo veltir maður því eilítið fyrir sér hvort það er þannig að ríkisstjórnin vilji í raun og trúi því þegar allt kemur til alls að sú stefnumörkun sem birtist í þessu frv. sé hin eina rétta. Ég er handviss um það og trúi því að margir hv. þingmenn, margir starfsmenn ríkisins hafi verið albúnir að ræða málið við viðsemjanda sinn, hæstv. ráðherra og hans fulltrúa, á jafnréttisgrundvelli, gaumgæfa það og skoða, athuga hvort væri samkomulagsgrundvöllur um að breyta tilteknum ákvæðum laganna frá 1954 og hugsanlega slá þar af ákveðnum réttindaþáttum en starfsmönnum yrði þá bættur skaðinn með hækkun í kaupi eða öðru. En menn fóru ekki þessa leið. Maður hlýtur að spyrja sig að því í þessu ljósi hvers vegna það var ekki gert því að þegar allt kemur til alls, þá er því ekki haldið fram af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að hér sé verið að spara peninga. Hér er ekki um að ræða frv. sem á að spara sérstaklega í ríkisrekstrinum. Virðulegi forseti. Það dugir því ekkert í þessu máli fyrir hv. þingmenn Framsfl. sem að vísu hafa ekki komið við sögu og eiga kannski ekki eftir að gera það, að þylja þennan gamla söng um að það þurfi að taka á rekstrarhalla ríkissjóðs. Það hefur verið þeirra viðbára í nánast hverju einasta máli sem hér hefur borið á góma þegar á þá hefur hallað og rifjuð hafa verið upp þau fjölmörgu loforð Framsfl. fyrir síðustu kosningar. Þá hefur svarið gjarnan verið: ,,Fyrst er að koma rekstri ríkissjóðs í rétt horf og lækka viðvarandi halla á ríkissjóði.`` En nú á það ekki einu sinni við í þessu máli því að ekki hef ég heyrt hæstv. ráðherra né heldur talsmenn ríkisstjórnarinnar, talsmann ríkisstjórnarinnar vildi ég sagt hafa, halda því fram að þetta frv. sé sérstaklega borið fram til þess að spara peninga á ríkisstarfsmönnum, að það eigi að ná einhverjum x milljörðum með því að skerða kjör ríkisstarfsmanna eins og hér er lagt til. Það er ekki markmiðið a.m.k. í orði kveðnu þótt leiða megi rök að því að niðurstaðan, ef af niðurstöðu verður, komi til með að leiða til þess. Enn og aftur hlýtur maður því að velta fyrir sér til hvers leikurinn sé gerður. Af hverju þetta írafár? Af hverju þessi framsetningarmáti? Af hverju þessi slagur, þetta stríð við verkalýðshreyfinguna og alþýðusamtökin hér á landi? Er ríkisstjórnin að sýna mátt sinn og megin eða er henni ekki við bjargandi þegar kemur að samskiptum helmingaskiptastjórnar við samtök launafólks með tilvísun til forsögu og fortíðar? Ekki síst hlýtur maður að velta þessum þætti málsins fyrir sér þegar litið er til þeirra miklu erfiðleikatíma sem þjóðin hefur þurft að þola í efnahags- og atvinnumálum, einkum og sér í lagi vegna ytri aðstæðna, þar sem mjög gott samráð einmitt við verkalýðshreyfinguna og samtök vinnandi fólks í landinu leiddi til þess í fyrsta lagi, þrátt fyrir kreppuna, að hægt var að halda úti viðunandi atvinnuástandi. Og það sem meira er, á þessum átta ára krepputíma tókst þjóðinni sameiginlega í tíð tveggja ríkisstjórna að berja niður verðbólgudrauginn. Það er einkum og sér í lagi að þakka fórnum launafólks, yfirvegun og skynsemi fulltrúa þessa fólks, forustumanna verkalýðshreyfingarinnar, að okkur tókst þetta. Maður hlýtur að spyrja, virðulegi forseti: Eru þetta þakkirnar? Er þarna verið að kvitta fyrir hið góða samstarf, fyrir það umburðarlyndi, þá skynsemi og yfirvegun sem verkalýðshreyfingin sýndi á kreppuárunum? Er núna verið að kvitta fyrir það þegar menn loksins sjá fram á bjartari og betri tíma í efnahags- og atvinnulífi? Eru þetta kveðjurnar frá hv. þingheimi til hinna lægst launuðu í landinu sem hafa þurft að bera byrðarnar á umliðnum árum á þessum erfiðleikatímum? Eru þetta þakkirnar? Er þetta sérstakt skeyti frá hv. þingmönnum Framsfl., talsmanni hans í efh.- og viðskn., Gunnlaugi Sigmundssyni og hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni til vinnandi fólks í þessu landi? Er þarna verið að þakka fyrir samferðina, hversu vel hafi til tekist á sjö ára krepputímabili þegar mönnum tókst að ná saman í friði um hverja þjóðarsáttina á fætur annarri, vil ég segja, til þess að treysta það að hér færi ekki allt úr böndum. Er það nokkur undra, virðulegi forseti, þó að þær raddir heyrist núna við þessar aðstæður, að viðbrögð vinnandi fólks við þessum þökkum, við þessum kveðjum forustumanna stjórnarflokkanna, hljóti að vera þau að þessu samráði um það að halda málum í böndum sé lokið. Svo segir orðrétt í einhverju þeirra plagga sem hér liggja fyrir: ,,Það er búið að slíta friðinn.`` Er það nokkur furða, virðulegi forseti, að þetta séu hin fyrstu viðbrögð vinnandi fólks í landinu gagnvart þeim kveðjum sem hér eru á borð bornar? Ég orðaði það svo, virðulegi forseti, hvort hluti skýringarinnar á þessari nálgun ríkisstjórnarinnar gæti verið óðagot, að hér væri ekki um meðvitaða stefnumörkun að ræða því að hér ræki hver tilviljunin aðra og um samráðsleysi ráðherra væri að ræða. Um það skal ég ekkert fullyrða og get það svo sem ekki. En mikið skelfing held ég hins vegar, virðulegi forseti, að væri affarasælt og happdrjúgt fyrir fulltrúa Alþingis í fjmrn., hæstv. fjmrh., að stíga eilítið þó ekki væri nema skamma stund í fótspor undirmanns síns, ráðuneytisstjóra fjmrn. Ég sá í blaði sem nefndist Tíund, fréttablaði ríkisskattstjóra, að Magnús Pétursson ráðuneytisstjóri hafði farið í starfsþjálfun í einn mánuð norður á Akureyri og tekið þar við starfi skattstjóra um skamma hríð til þess að brúa þar ákveðið bil sem upp kom. Með leyfi forseta segir ráðuneytisstjórinn orðrétt í þessu viðtali: ,,Það var einstaklega holl tilbreyting að gegna starfi skattstjóra þó ekki væri nema stuttan tíma.`` Og síðan: ,,Í fjmrn. eru skattamálin eitt sérsviðanna sem jafnt og þétt er unnið að. Þar eru skattalögin og skattareglurnar sem hæst rísa, en framkvæmd skattamálanna hvílir meira í höndum starfsfólks ríkisskattstjóra og skattstofanna. Ég átti því margt ólært í skattaframkvæmd og á það raunar enn þá. Í daglegum önnum í ráðuneytinu sýnist mér að stundum gleymist að taka nægjanlegt tillit til ýmissa framkvæmdaatriða skattalaga. Einföld breyting á lögum getur valdið skattkerfinu og ekki síður almennum skattgreiðendum töluverðri vinnu og vangaveltum.`` Ég bið virðulega þingmenn að setja inn í staðinn fyrir ,,skattgreiðendur`` og ,,skatta``: ,,starfsemi`` og ,,starfsfólk ríkisins``. Ég held einmitt að hæstv. ráðherra hefði mjög gott af því að feta í fótspor undirmanns síns, ráðuneytisstjórans og fara út á meðal þeirra þúsunda starfsmanna ríkisins sem í erli dagsins eru að sinna sínum daglegu störfum og til þess skynja það og skilja hvaða verk þetta fólk hefur með höndum, hvaða þjónustu það er að sinna, við hvaða kjör það býr og að hann átti sig á því að það er ekki eingöngu í skattamálunum sem starfsmenn fjmrn., ráðgjafar ráðherrans og hæstv. ráðherra sjálfur, eiga margt ólært heldur ekki síður í hinum daglega rekstri ríkisins og kjörum og vinnuumhverfi þúsunda ríkisstarfsmanna. Það er er nefnilega alveg laukrétt sem virðulegur ráðuneytisstjóri segir hér: ,,Í daglegum önnum í ráðuneytinu sýnist mér að stundum gleymist að taka næganlegt tillit til ýmissa framkvæmdaatriða skattalaga``, eða til ýmissa framkvæmdaatriða í rekstri og þjónustu ríkisins og umhverfis starfsmanna ríkisins. Ég get ekki stillt mig um það heldur, virðulegi forseti, að staldra við annað atriði í annars upplýsandi viðtali við Magnús Pétursson, ráðuneytisstjóra í fjmrn. Hann gerir í þessu viðtali grein fyrir störfum sínum sem skattstjóri á Akureyri og nýjum uppgötvunum. Það er allt gott um það að segja. En hann segir orðrétt þegar kemur að þjónustu við almenning, með leyfi forseta: ,,Einn þáttur í starfsemi skattstofunnar á Akureyri sem vakti sérstaklega athygli mína er sú þjónusta sem skattstofan veitir skattgreiðendum. Í því sambandi tel ég til fyrirmyndar að starfsmenn veita fjölmörgum framtalsaðstoð og leggja sig fram um að greiða götu þeirra sem upplýsinga leita.`` Áfram heldur hann, með leyfi forseta: ,,Þá tel ég það einnig til eftirbreytni að starfsfólk skattstofunnar hefur í samvinnu við verkalýðsfélögin við Eyjafjörð og víðar staðið fyrir framtalsnámskeiðum fyrir einstaklinga. Af viðtölum mínum við málsvara stéttarfélaganna heyrist mér að þetta hafi mælst vel fyrir.`` Enn og aftur segi ég ekki annað en það, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra mætti ganga í smiðju undirmanns síns, hlýða honum betur og rækilegar yfir hvernig staðið er að verki á vettvangi, úti í fyrirtækjunum, úti í hinum fjölmörgu þjónustufyrirtækjum, meðal fólksins, því að fjölmargir þættir sem þetta frv. sem við ræðum hér tekur til, lúta einmitt að málum eins og þau birtast fólki frá degi til dags, ekki eingöngu að því sem snýr að buddu þess sjálfs heldur ekki síður að hvata og möguleikum þeirra til að veita altæka og góða þjónustu. Um það snýst þetta mál. Það er dálítið kúnstugt, virðulegi forseti, þegar maður veltir upp umræðum hér á Alþingi á síðustu árum, oft býsna hávaðasömum umræðum um stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna, að skoða núna framgangsmáta réttindamála opinberra starfsmanna. Sannleikurinn er sá, virðulegi forseti, að þessir tveir sömu flokkar hafa básúnað það og haft býsna hátt um það oft og einatt að við þurfum að standa á eigin fótum og móta okkar eigin stefnu. Íslandi allt! Útlend áhrif eru skaðleg og skelfileg og leiða allt í ógöngur. Samt sem áður er það þannig að í sumum tilfellum er það einmitt aðild okkar að alþjóðasamtökum sem er einasta haldreipi og vörn vinnandi fólks í þessu landi. Það er orðið þannig, virðulegi forseti, að EES-samningurinn og meira að segja, svo ég klæmist nú aðeins, tilskipanir frá Brussel eru vörn fyrir vinnandi fólk í þessu landi gegn helmingaskiptastjórns íhalds og Framsóknar. Þannig er það m.a. um lög sem samþykkt voru 1993 og lúta að aðilaskiptum á vinnumarkaði. Það þýðir á mæltu máli að ef ríkið ætlar að hlutafélagsvæða Póst og síma eða aðrar stofnanir eru þau kannski einn stærsti bremsufaktorinn fyrir vinnandi ríkisstarfsmenn hjá þessum fyrirtækjum sem hægt er að grípa í, sem hægt er að nota sem þröskuld gegn þessari rúllandi árás ríkisvaldsins og stjórnarflokkanna á kjör þessa fólks.  Ég hef staldrað við það, virðulegi forseti, því það er óhjákvæmilegur fylgifiskur þessarar umræðu allrar, hvað ríkisstjórninni gengur til. Er hún alvond eða er þetta tilviljun? Förum nú aðeins víðar yfir sviðið. Ég nefndi sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál. Maður þarf ekki að hugsa langt aftur í tímann eða lengi um viðhorf ríkisstjórnarinnar til velferðarkerfisins til að átta sig á því að þau eru með þeim hætti að menn hljóta að staldra við. Ríkisstjórnin hefur engin áform uppi um að styrkja þetta velferðarkerfi. Það hefur aldrei nokkrum stjórnarþingmanni dottið í hug að halda því fram. Að vísu fyrir kosningar en eftir kosningar hefur ekki bólað á slíkri speki. Þannig að allar tilraunir stjórnarandstæðinga til að nýta góðærið til að styrkja og styðja velferðarkerfið í þessu landi hafa runnið út í sandinn. Þetta er því allt á sömu bókina lært þegar þetta mál er skoðað heildstætt. Þetta er sama sagan og 1974--1978 og 1983--1987. Þetta er sama sagan núna, 1995--1999. Þessi ríkisstjórn er ríkisstjórn sérhagsmuna. Það birtist ekki eingöngu í afstöðunni til velferðarkerfisins, það birtist í tvíburabróður þessa frv. sem við erum að fjalla um hér, frv. um einkavæðingu Pósts og síma. Þar kemur þetta allt fram, þar er beinagrindin klæðlaus. Þar eru hlutirnir sagðir eins og þeir eru. Þar ætlar ríkisstjórnin að hlutafélagavæða þetta þjónustufyrirtæki sem hefur skilað ríkissjóði 1,5 milljörðum á ári í arð. Skilar hér rekstri og raunar gjaldskrá sem er ein lægsta í gervallri Evrópu. Þar ætlar ríkisstjórnin, þótt hún fari bakdyramegin að því máli, að láta það fyrirtæki, Stefán Guðmundsson, hv. þm., að láta það fyrirtæki beint í hendur karlanna með pípuhattana. Beint í hendur karlanna sem eru við Hafnarstrætið og eiga hér samgöngufyrirtæki önnur. Með öðrum orðum skipafélag og flugfélag. Auðvitað liggur það alveg í augum uppi, virðulegi forseti, og það veit hv. þm. Stefán Guðmundsson. Auðvitað liggur ekkert annað að baki þeirrar formbreytingar sem nú er í burðarliðunum og á líka að keyra í gegn á þessu vorþingi. Það á að formbreyta Pósti og síma, þessu ágæta þjónustufyrirtæki sem skilar arði í ríkissjóð og lægsta verði símtala í gervallri Evrópu og láta fyrirtækið beint í hendur kolkrabbans. Hverjum dettur annað í hug? Og af því að ég nefndi nú hv. þm. Stefán Guðmundsson sérstaklega, virðulegi forseti, þá geri ég það vegna þess að ég hef á því trú og tilfinningu fyrir því að hann sé réttsýnn maður sem trúi þrátt fyrir allt á hið rétta í lífinu og sanngirni og jöfnuð.  Enda var það þannig á fundi títtnefndrar samgn. í morgun þar sem menn voru að ræða þau mál og raunar var það þannig að stjórnarmeirihlutinn í nefndinni tók það út með meirihlutaatkvæðum, eins og það er orðað. Hann afgreiddi málið með öðrum orðum í nefndinni til 2. umr. og hér inn í þingsal. En til þess að menn héldu nú laginu lagði stjórnarmeirihlutinn fram brtt. við upphaflega frv. um hlutafélagsvæðingu Pósts og síma. Hvað gerði þá stjórnarmeirihlutinn og meira að segja, virðulegi forseti, hv. þm. Stefán Guðmundsson líka þótt hann hafi ekki sagt margt? Það var þetta: Biðlaunaréttur og annar almennur réttur skal taka mið af þeim lögum sem þá munu gilda. Með öðrum orðum, fyrst á að keyra í gegn þessa skerðingu og síðan eiga 2.400 starfsmenn Pósts og síma að súpa af því seyðið. Þeir áttuðu sig á því núna á síðustu stigum málsins í samgn. að þeir kæmust ekki upp með að segja söguna hálfa, þeir yrðu að segja hana alla. Er það furða, virðulegi forseti, þó hv. þm. Stefán Guðmundsson hafi ekki sagt mikið við þær aðstæður. Ég er ekki undrandi á því.

Hann er nú nokkuð brattur sýnist mér.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Stefán Guðmundsson er alltaf brattur. Það verður nú ekki af honum tekið. Það er hins vegar annað í þessu máli Pósts og síma sem verður ekki skilið frá þessari umræðu og það er þetta: Í því frv. er kveðið á um að ekki verði heimil sala hlutafjár ríkisins í fyrirtækinu sem verður eini eignaraðilinn, nema Alþingi samþykki. Hins vegar er í þessu sama frv. grein sem segir að hæstv. samgrh. sé heimilt að skipta þessu hlutafélagi upp í jafnmarga búta og honum dettur í hug. Með öðrum orðum, að búa til dótturfyrirtæki, dótturdótturfyrirtæki, frændafyrirtæki og ég veit ekki hvað og hvað. Það segir ekkert um það og enginn hefur getað svarað því fyrir fullt og fast hvaða réttaráhrif þetta hefur fyrir starfsmenn hins nýja hlutafélags. Þó öllum sé boðið starf hjá hinu nýja hlutafélagi nú um þessi áramót, Pósti og síma hf., þá kemur ekkert í veg fyrir að hæstv. samgrh., Halldór Blöndal, taki ekki ákvörðun um það 5. janúar að búa til Póstinn hf. og segja upp öllum starfsmönnum sem þar hafa unnið. Frv. og löggjöfin sem við munum væntanlega samþykkja, þó ég voni að svo verði ekki, um Póst og síma hf. mun ekki hafa nein réttaráhrif þar á. Það er hinn glerharði veruleiki málsins, virðulegi forseti, sem ég held að hv. þm. Stefán Guðmundsson viti allt um. Þess vegna þegir hann sem aldrei fyrr. Í frv. um Póst og síma eru fleiri samsvaranir við það frv. sem við erum hér að ræða. Þar gengur aftur þessi plagsiður, þessi ósiður sem virðist ríða húsum á hinu háa Alþingi, að menn hálfkara verkið. Menn eru að skella inn í þingið frumvörpum sem menn hafa ekki leitt til lykta og forðast eins og heitan eldinn eins og rauðan dauðann að svara eðlilegum áleitnum spurningum um afdrif og áhrif slíkra lagafrv. ef samþykkt verða. Virðulegi forseti, sem dæmi um þetta sleifarlag framkvæmdarvaldsins er að breytingartillögur meiri hluta samgn. í málefnum Pósts og síma eru þannig að meiri hluti samgn. og væntanlega stjórnarmeirihlutinn neyddist til þess að fresta um þriggja mánaða skeið þessari hlutafélagvæðingu vegna þess að frv. var upphaflega þannig úr garði gert að það vissi enginn hver átti að bera út póstinn frá 1. júní til loka september. Nú er búið að leysa það mál enda benti stjórnarandstaðan á þetta gat í þessari frumvarpsvinnu. En þetta er svona örlítið dæmi um það hvernig verklagi og vinnubrögðum er þar háttað. Enn fremur er skilið við það mál þannig að það er náttúrlega ekki hægt að kalla það neitt annað en reddingu í horn --- ég bið forseta að fyrirgefa það orðbragð --- þegar enn ein breytingartillaga meiri hluta samgn. í frv. um Póst og síma hf. hljóðar í þá veru að þriggja manna nefnd sem í upphaflegu frv. átti að undirbúa og samhæfa stofnun þessa hlutafélags fær nú altækt umboð. Það er bara sagt berum orðum að þessi þriggja manna nefnd sem samgrh. ætlar að skipa fái vald löggerninga. Það þýðir í raun að ákvarðanir þessarar þriggja manna nefndar sem ég veit ekkert hverjir munu skipa, um launakjör starfsmanna --- það er enn þá galopið --- eru ígildi lagasetningar eða reglugerðarsetningar. Stjórnarmeirihlutinn ætlar að afgreiða Póst og síma málið með því að vísa því til einhverra manna úti í bæ. Þeir gefast upp við að svara þessum spurningum. Hv. þm. gefast upp við að svara þessum spurningum sjálfir og segja: ,,Við skulum bara láta menn úti í bæ sjá um þetta.`` Þeir gefa þeim altækt vald, ekki löggjafarvald þó, en reglugerðarvald til að skipa málum eins og þeim sýnist best í samstarfi við 2.400 starfsmenn sem eru í uppnámi, fá engin svör og vita ekkert hvað bíður þeirra eftir áramót. Nei, það eiga einhverjir menn úti í bæ að ljúka þessu verkefni fyrir hv. þingmeirihluta þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Þetta er auðvitað verklag eða vinnubrögð, virðulegi forseti, sem er ekki nokkurt lag á. En þetta er svo sem í stíl við annað og í anda þess frv. sem við erum að ræða um hér. Menn geta til að mynda staldrað við eitt veigamikið atriði í frv. sem menn hafa eðlilega rætt nokkuð ítarlega. Það er þessi heimild til yfirborgana. Ég ætla fyrir mína parta ekkert að kveða upp úr um það hvort það hafi verið alvond hugmynd í upphafi, hvort það sé hugsanlegt að vinna eitthvað úr slíkri hugmynd þannig að gagn yrði að. Það kann vel að vera. En eins og hún er framsett í frv. og í þessum lagatexta sem við erum að ræða og vinna með, þá er hún gjörsamlega gagnslaus. Það er ekki nokkur bragur á því og ekki nokkur möguleiki á því, virðulegi forseti, að hið háa Alþingi afgreiði það mál eins og hér um ræðir. Hæstv. fjmrh. hefur verið þráspurður um hvaða verklags- og vinnureglur eigi að miða við þegar forstöðumenn stofnana ætla að fara að umbuna Pétri eða Páli. Mikil æpandi þögn er eina svarið sem mætir manni. Ég hlýt að árétta mjög alvarlega og rækilega við talsmann ríkisstjórnarinnar í þessu máli, hv. þm. Vilhjálm Egilsson, spurninguna um hvaða reglum eigi að vinna eftir þegar kemur að því að forstöðumenn ríkisstofnana fara að umbuna Pétri eða Páli fyrir vel unnin störf. Ég geri raunar meiri kröfur en svo að hv. þm. svari mér því hér með sínum hugmyndum í örfáum orðum. Ég held að hv. þm. hljóti að gera kröfur um það að milli umræðna fáist slíkar reglur niður á blað. Annars eru þetta bara orðin tóm. Hér eru menn að halda því fram --- ég get auðvitað ekki lagt neitt mat á það --- að þetta verði geðþóttaákvörðun forstöðumanna, að þeim líki betur við hinn en þennan. Ég neita fullkomlega að trúa því að það sé hugmyndafræðin þarna á bak við. En á meðan höfundar þessa frv. og stuðningsmenn þess geta ekki svarað því tiltölulega skýrt hvernig á að fara með þessar yfirborganir, ef við orðum það svo, þessar aukagreiðslur, þá hljóta menn að gagnálykta að það eigi að fara hina vondu leið geðþóttaákvörðunar. Ég krefst þess að í þessari umræðu, þessari lotu, gefi hv. þm. Vilhjálmur Egilsson okkur einhverjar hugmyndir, þó ekki væri meira, um það hvernig hann sér það fyrir sér að forstöðumenn lítilla eða stórra ríkisstofnana nýttu sér þessar heimildir. Það er langt í frá auðvelt mál. Virðulegi forseti. Hinn fjölmenni stjórnarmeirihluti í þingsal hefur nú kallað til aukafundar í hliðarsal. Fagna ég því mjög að þeir ráða þar ráðum sínum. Þeir komast kannski að þeirri niðurstöðu að þeir ætli að taka þátt í umræðu þótt síðar verði í þessum mánuði. En það eitt að þeir skuli stinga saman nefjum, jafnvel um það mál sem hér um ræðir, er fagnaðarefni. Ég staldra eilítið við Framsfl. Ég get ekki annað, virðulegi forseti. Það er vegna þess að það er ekki nema eitt ár frá því kosningar voru og allt þetta fólk í fyrirrúmi sem þá þvældist fyrir Framsfl. og fylktist raunar um hann í stórum stíl --- hann var flokkur upp á ein 20% eða meira jafnvel --- er bara týnt og tröllum gefið. Það var bara einnar nætur gagn. Fyrirgefðu nú orðbragðið á nýjan leik, virðulegi forseti. Ég hlýt að spyrja hvar hinir vösku sveinar og meyjar Framsóknar séu, þau sem öllu ætluðu að umbylta og breyta í okkar íslenska samfélagi. Þau ætluðu að létta álögum á fjölskyldum þessa lands. Virðulegur forseti verður að fyrirgefa þó að ofarlega í huga mínum séu til að mynda þingmenn á borð við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og hv. þm. Hjálmar Árnason sem voru meðal annarra ágætra andstæðinga minna í Reykjaneskjördæmi. Loforðalistinn í þá daga ætlaði engan endi að taka. Aldrei varð ég þess heldur var eitt andartak, virðulegi forseti, að það stæði neitt sérstaklega á svörum hjá þessu fólki eða að það væri tiltakanlega feimið við að lýsa viðhorfum sínum til hinna ýmsu mála. Hvers vegna þá allt í einu núna, virðulegi forseti? Er þetta fólk upptekið við önnur störf? Hvernig stendur á því að t.d. þessir tveir nýju þingmenn sem státuðu af býsna glæstum sigri í þessu næstfjölmennasta kjördæmi landsins láta sig algjörlega vanta? Þeir eru ekki með. Þeir skila bara auðu. Eða aðrir ágætir andstæðingar, frambjóðendur Sjálfstfl. sem í þessu sama kjördæmi, virðulegi forseti, skiluðu ef ég man rétt ekki færri fimm þingmönnum inn á þing og 43--45% atkvæða eða jafnvel meiru.  Þeir eru að vísu fleiri þessir þingmenn en þeir sem ég hef hér tiltekið. Ég staldraði eðlilega nokkuð við ágætan þingmann af Norðurl. v. sem hefur att nokkru kappi við formann efh.- og viðskn., Vilhjálm Egilsson sem hefur náttúrlega aldrei farið með löndum í því sambandi eða falið það að hann vill ríkiskerfið feigt. Hann vill frelsi markaðarins og frjálshyggjunnar sem mest. Ég veit það af því ég hef góða agenta fyrir norðan. Þeir hafa einmitt tekist á um það af mikilli hörku, hann og hv. þm. Stefán Guðmundsson. Ekki síst í því ljósi er því enn undarlegra að það skuli tæpast slitna á milli þeirra slefan núna þegar kemur að þessu. Og aftur bið ég afsökunar á orðbragðinu, virðulegi forseti.

Herra forseti er nú þingmaður kjördæmisins.

Hann getur þá væntanlega borið vitni um það þegar hann fær ráðrúm til og losnar við skyldur forsetaembættisins. En fleiri eru þingmenn Framsóknar sem hér er sérstaklega kallað eftir. Til dæmis hæstv. iðnrh. sem stundum situr hér lengst til hægri í sínum stól. Hann var ekki ósnotur loforðalistinn sem hann fór fram með um borg og bý í aðdraganda kosninga.

Varst þú ekki næstum því búinn að kjósa Framsfl.?

Það munaði bara engu. Og fylgifiskur hans, Ólafur Örn Haraldsson, sem flaut inn með hæstv. iðnrh. í flaumi loforða, hann er líka sáralítið hér. Ekki hef ég heyrt hann hafa mörg orð um að það þurfi endilega að hirta opinbera starfsmenn, hvorki fyrr né síðar. Svo kemur að hinum vaska sveini, hv. þm. Guðna Ágústssyni, sem er eðlilega mjög á varðbergi gagnvart körlunum með pípuhattana. Hann þekkir þá. Hann var formaður bankaráðsins og situr í bankaráði Búnaðarbankans og veit að þeir eru mættir í anddyrinu, hanga á hurðarhúninum og vilja inn í þennan banka. Þess vegna er hann á varðbergi. Hvar er hann núna þegar þörf er á honum? Af hverju mætir hann ekki hér til leiks? Hann sem staðið hefur vörð um hagsmuni bankastarfsmanna og um hagsmuni bankanna yfirleitt og vill mynda skjaldborg gegn körlunum með pípuhattana. Nú eru þeir komnir hér inn á gafl. Af hverju kemur hann ekki til skjalanna, virðulegi forseti?  Ég segi hins vegar eins og er af því að ég hef nokkra reynslu af því, mestan part bitran en þó ekki að öllu leyti, að vinna með íhaldinu að ég trúði því að til að mynda menn eins og hv. þm. Egill Jónsson sem er þekktur fyrir að standa fast í ístaðinu þegar kemur að því að hrófla við bændastéttinni. Þá má ekkert gerast. Hingað og ekki lengra, segir þá hv. þm. Egill Jónsson. Af hverju fer hann ekki í varnarsveitina gegn hinum launþegum þessa lands, opinberum starfsmönnum? Af hverju passar hann ekki upp á takkana hér, hina grænu takka og gætir að því að ríkisstjórnin fari ekki fram með þeim hætti sem hér er gert. Ég trúi því enn, því hann fer nú hægt yfir stundum hv. þm., að á honum sé von, hann mæti í varnarsveitina og standi með okkur gegn þessum nýfrjálshyggjumönnum sem engu vilja eira. Eða þá hv. þm. Árni Johnsen sem er þekktur fyrir að rísa upp ef hróflað er við hagsmunum Vestmanneyinga. Af hverju mætir hann ekki í varnarliðið líka með okkur hv. stjórnarþingmönnum og gætir að þessum nýfrjálshyggjugaurum sem engu eira? Virðulegi forseti. Er von að maður spyrji: Hvar er þessi varnarsveit sem tekur til hendinni þegar á móti blæs? Þeir eru týndir og tröllum gefnir. Eðlilega hlýtur maður líka að kalla eftir hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni sem þó að sönnu hefur staðið sig og staðið uppréttur í hinu skerðingarfrumvarpinu, þ.e. frv. um vinnulöggjöfina. Þar ætlar hann ekki, ef ég hef skilið hann rétt, að kokgleypa þá sendingu sem úr fjmrn. kemur. Af hverju er hann ekki viðstaddur? Þessi vaski forustumaður sjómanna til margra ára. Af hverju tekur hann ekki höndum saman við samtök launafólks í varnarbaráttunni gegn nýfrjálshyggjunni? Ég kalla sérstaklega eftir honum og öllum hinum sem ég hef hér nefnt til sögu. Ég neita að trúa því fyrr en ég tek á að þeir setjist hér niður eins og prúðir fermingarpiltar og ýti á græna takkann þegar kallið kemur frá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni eða hæstv. fjmrh. Ég neita að trúa því og í því ljósi ræði ég þetta frv. að það verði ekki að veruleika. Því hér er ekki um neitt glens að ræða, virðulegi forseti, og við erum að ræða hér um sjálfstæði og virðingu þingsins. Við erum að ræða það hér hvort stjórnarskráin okkar, sem er grundvöllur okkar samfélagsskipunar, sé einfaldlega orðin tóm eða mark á takandi. Víst segir sagan okkur það að á stundum þegar hv. þm. þykir það henta vísa þeir gjarnan til 48. gr. stjórnarskrárinnar sem kveður á um að þingmaður sé engu öðru bundinn en eigin sannfæringu. En þegar alvaran blasir við fer oft ansi lítið fyrir þessari sannfæringu. Ég neita algerlega að trúa því, virðulegi forseti, að 40 hv. þm. af 63 hjá löggjafarsamkomu þjóðarinnar hafi sannfæringu fyrir því í hjarta sínu að þeir séu að gera rétt, að þeir séu að gera rétt með því að samþykkja þennan bastarð, þetta frv. sem hér liggur fyrir. Því neita ég fullkomlega og byggi það ekki síst á því að menn og konur með vonda samvisku eru gjarnan í felum, segja lítið, helst ekki neitt. Það á við um allan skarann, öll varadekkin, langstærstan hluta þeirra 40 þingmanna stjórnarinnar sem við búum hér við illu heilli. Ég sagði að menn skyldu ekki taka það létt að við búum við stjórnarskrá um þrískiptingu valdsins og þrískipting valdsins er þannig eins og öllum er kunnugt að við höfum hér Alþingi og forseta Íslands sem fara með löggjafarvaldið, forseti og önnur stjórnvöld fara með framkvæmdarvaldið og síðan dómendur með dómsvaldið. Raunar er það þannig, þó ég ætli ekki að fara í einhvern meting um það, að stjórnarskráin segir líka og gefur mjög til kynna að af þessum þremur er Alþingi eðlilega veigaþyngst enda upphafið. Og í fjarveru forseta er það til að mynda þannig að þá fara þeir þremenningar með forsetavald, hæstv. forsrh., forseti Hæstaréttar og forseti sameinaðs þings og í þeim tilfellum er auðvitað forseti sameinaðs þings í forsæti. Það er því þannig, og menn skulu taka þann hlut mjög alvarlega, að hið háa Alþingi á ekki, getur ekki og má ekki taka við einhverjum sendingum og kokgleypa þær frá framkvæmdarvaldinu, einkum og sér í lagi þegar þannig er um hnútana búið að framkvæmdarvaldið á hlut að máli, er annar samningsaðila í samningum um kaup og kjör. Á þeim vettvangi, á þeim stundum er það skylda löggjafarvaldsins að koma að málinu með frumkvæði og með beinum hætti. Þess vegna segi ég enn og aftur, virðulegi forseti, hin eðlilegustu vinnubrögð hefðu verið þau að leyfa aðilum sjálfum að semja um þetta sín á milli, gaumgæfa það og kanna til þrautar hvort að samningsgrundvöllur hafi verið um tiltekin mál, tilteknar breytingar, tiltekna aðlögun. Ef ekki, ætti það að vera að frumkvæði þingsins, ef menn töldu á því brýna nauðsyn, að gerðar yrðu á þessu breytingar og leikreglur samdar þannig að viðunandi væri. Svo er fleira í stjórnarskránni sem einnig er ástæða til að staldra við á þessum tímapunkti undir þessum kringumstæðum. Menn eiga ekki að fara létt með það þegar rætt er um þessa sannfæringu því að hv. þm. vinna drengskaparheit að stjórnarskránni. Þeir eiga að standa við það drengskaparheit. Ég neita þess vegna að trúa því að menn séu settir hér niður eins og kornabörn og látnir ýta á græna takka. Síðan liggur það einnig í augum uppi, virðulegi forseti, að þinginu er falið það vald og það verkefni að fylgjast með framkvæmd löggjafarinnar sem þýðir í raun og sanni að þinginu er gert það skylt að fylgjast með framkvæmdarvaldinu, hvernig það innir verk af hendi, hvernig það færir fram þau lög sem Alþingi hefur sett. Ég held að engum blandist hugur um það að Alþingi, hið háa Alþingi hefur verið býsna rólegt í tíðinni, skulum við segja, þegar kemur að þessu stóra verkefni. Og það liggur í augum uppi hvers vegna það er. Það er vegna þess að við höfum öfug formerki á þessu valdi. Það liggur m.a. í þeim veruleika sem ég held að við hljótum að þurfa að ræða hér mjög rækilega á hinu háa Alþingi, þ.e. hvort ekki sé fullkomlega óeðlilegt til lengri tíma litið að framkvæmdarvaldið skuli hafa hér atkvæðisrétt sem þýðir í raun að hæstv. ráðherrar skuli vera þingmenn. Ég hef aldrei legið á þeirri skoðun minni að það sé ekki eðlilegt. Þarna á að skilja nokkuð rækilega á milli. Hvort það í raun leysti þetta bráðavandamál sem við er að eiga einmitt núna, þ.e. það vandamál að hv. þm. stjórnarflokkanna taka við öllum skilaboðum sem frá framkvæmdarvaldinu koma og hlaupa eftir öllum duttlungum og geðþótta hæstv. ráðherra, skal ég ekkert um segja. En það væri þó tilraun í þá átt. Það er grafalvarlegt mál, ekki síst í þessu máli, þegar hér blasir við allsnakið og beinabert að þingið þarf að láta til sín taka í stað þess að hlaupa á eftir fyrirmælum frá handhöfum framkvæmdarvaldsins, í þessu tilfelli samningamanni ríkisins og fulltrúa atvinnurekandans, í viðræðum við opinbera starfsmenn. Ég vil trúa því, virðulegi forseti, þótt það kunni að hljóma sem fullkomin öfugmæli, að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sé mér sammála um þetta. Þess vegna vil ég gjarnan að hann láti sannfæringu sína ráða í þeim efnum og þeir hætti eilítið að tala saman, hann og hæstv. fjmrh. Virðulegi forseti. Ég hef nú farið nokkrum orðum um hina pólitísku kringumstæður þessa máls. Ég hef sagt það hreinskilnislega að sumt af því efnislega í þessu frv. er með þeim hætti að allir vitibornir menn hefðu verið tilbúnir að ræða það á jafnréttisgrundvelli, á hinum rólegu nótum og leita á því lausnar. Það liggur fyrir yfirlýst af hálfu t.d. forsvarsmanna launþegahreyfingarinnar. Það hefur margsinnis verið ítrekað hér af hálfu forsvarsmanna stjórnarandstöðuflokkanna. Til að mynda þáttur eins og æviráðning og breytilegt launakerfi. En þetta gera menn ekki með valdboði að ofan. Það er bara ekki flóknara en svo, virðulegi forseti. Um leið og farið er að vinna að málinu með þeim hætti, ekki síst þetta mál, sem lýtur beinlínis að beinum samskiptum starfsmanna og vinnuveitenda, þá er búið að slíta sundur friðinn. Þá er búið að sá kornum efasemdanna, tortryggninnar þannig að það verður engin sátt og enginn samstarfsgrundvöllur og það er kannski ekki síst versti þáttur og versta afleiðing þessa málatilbúnaðar. Ég vil hins vegar trúa því, virðulegi forseti, að ef hv. stjórnarþingmenn lesa frv. og setja sig inn í þá umræðu sem hér á sér stað, munu þeir margir hverjir átta sig og taka undir með okkur sem höfum sagt sem svo: Eigum við ekki að leggja þetta til hliðar í augnablikinu? Eigum við ekki að gefa okkur ráðrúm og tíma til þess að ná áttum með fulltrúum starfsmanna? Eigum við ekki að setjast að samningaborði og gaumgæfa hvort einhverjir þættir í þessu frv. eða einhverjir þættir sem hér er ýjað að og eru nefndir séu þess eðlis að unnt sé að semja um þá. Ég held þrátt fyrir allt að það sé hægt að koma í veg fyrir þann mikla skaða sem annars hefur þegar orðið í samskiptum vinnuveitandans og starfsmanna, ríkisins og opinberra starfsmanna. Það er einungis einn aðili, virðulegi forseti, sem getur bjargað málinu, komið þessum samskiptum í eðlilegt horf á nýjan leik og það er hið háa Alþingi þannig að ábyrgðin er á okkar herðum. Það mun ekki standa á okkur fulltrúum stjórnarandstöðunnar að reyna að leiða þetta mál til farsælla lykta þannig að við slítum ekki sundur friðinn endanlega, stefnum ekki þessu þjóðfélagi í hörkuátök á haustdögum. Við megum ekki við því. Ég hef sagt það áður og trúi því að landið er að rísa. Okkar möguleikar eru góðir ef vel er á spilum haldið. En við leysum ekki úr læðingi nýja möguleika og bætta afkomu íslenskra fjölskyldna með því að hefja stríð milli valdamanna og almenns launafólks. Það mun einungis leiða til einnar niðurstöðu. Það mun einungis leiða til þess að málin fara úr böndum. Það mun einungis leiða til þess að allir tapa. Ég trúi ekki öðru en því að skynsamir menn muni leiða þegjandalegum stjórnarmeirihluta það fyrir sjónir að hér eru menn á alvarlegum villigötum. Enn þá er tími til þess að sjá villu síns vegar og komast á tvo fætur á nýjan leik. Menn verða að plástra sár sín og byggja trúnaðartraustið upp á nýjan leik. Ég sem hér stend er eindreginn andstæðingur þessarar hæstv. ríkisstjórnar og hef ekki nokkra trú á því að hún komi til með að leiða mál til farsældar fyrir launafólk og almenning í landinu. Ég veit til að mynda að í hjarta sínu er hv. þm. Stefán Guðmundsson sem situr í hliðarsal mér hjartanlega sammála. Það er hans sannfæring. Honum líður illa og þannig er það um fleiri hv. þm. 

Hæstv. forseti. Ég fullvissa hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson sem talaði áðan um það að mér líður alveg hreint bærilega og sérstaklega eftir þessa skemmtilegu og yfirgripsmiklu ræðu hv. þm. sem var sem betur fer ekki endurtekning á sömu ræðunni og hafði verið flutt a.m.k. sex sinnum á undan honum. Ég vil því óska honum hjartanlega til  Ég er farinn nokkuð að skilja þessa ræðu, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, og í rauninni er það þannig að þær breytingar sem verið er að gera með þessu frv. virðast þegar upp er staðið í sjálfu sér falla hv. þm. og þeim sem hér tala nokkuð þokkalega í geð. T.d. er allt í einu búið að sannfæra þá hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson og hv. samþm. hans Jón Baldvin Hannibalsson um það að æviráðning sé ekki gott mál. Það er alveg sérstakt afreksverk tel ég af hálfu núv. ríkisstjórnar að geta sannfært þá tvo um að eitthvað sé gott mál. Venjulega eru þeir ekki svo sammála um margt. Í annan stað fannst mér hv. þm. nokkuð jákvæður í garð breytts launakerfis sem væri verið að taka upp, það væri ekki svo alslæmt og að það mætti kannski gera eitthvað gott úr því. Í frv. og breytingartillögum sem verið er að leggja fram er einmitt reynt að feta inn á þessa braut nokkuð varlega. Ég hygg að það muni taka nokkur ár og nokkrar samningalotur við opinbera starfsmenn að slípa þetta þannig að þetta fari að virka sem svona virkilega ríkur þáttur í launakerfi opinberra starfsmanna. En eins og hv. þm. veit sem fyrrv. ráðherra, þá eru launamál opinberra starfsmanna ekki í hinu besta horfi. Þeir kvarta undan lágum launum en ekki síður því að launakerfið er bæði formlegt samkvæmt kjarasamningum en síðan óformlegt með alls kyns yfirvinnusamningum og slíku sem yfirleitt er byggt á einstaklingsbundnum grunni.

Virðulegi forseti. Ég tek því með fullum fyrirvara að hv. þm. líði eitthvað sérstaklega vel án þess að ég geti fullyrt nánar um það.  Æviráðningin. Af hverju er hv. þm. ævinlega að hnykkja á henni aftur og aftur? Hefur nokkur þingmaður eða nokkur þjóðfélagsþegn út af fyrir sig viljað hamra á því að það sé mál sem við þurfum að búa við um aldur og ævi? Nei. Málið er einfaldlega að þetta eru réttindi sem þarf að semja um, þau kosta. Þetta er ekkert flóknara en það. Það er auðvitað mergur máls og lykillinn að því. Það sama gildir um launakerfið og ég hlýt að árétta það, virðulegi forseti. Hv. þm. skautaði léttilega fram hjá því í gleði sinni eins og honum leið vel, hvaða reglur það eru sem menn eiga að taka mið af þegar kemur að því að yfirborga einstaka ríkisstarfsmenn. Hvaða heimildir, hvernig eru þær, hversu rúmar og eftir hvaða línum á að fara þegar forstöðumenn stofnana eiga að fara að borga Pétri meira en Páli eða öfugt.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. veit þá liggja þessar reglur enn ekki fyrir. Það má segja um þetta mál að það sé nokkuð einstakt að því leyti til að það er verið að uppfylla eitt skilyrði sem hv. þm. telur mjög mikilvægt. Það er einmitt að Alþingi hafi löggjafarvaldið. Það er nefnilega þannig að um ýmsa þætti sem snerta vinnumarkaðinn, hefur oft verið samin af aðilum utan Alþingis. Síðan höfum við alþingismenn verið látnir standa frammi fyrir einhverjum pakka sem við höfum ekki getað sagt annað en já eða nei við og ekki mátt breyta starfkrók. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að meiri hluti efh.- og viðskn. hefur nú lagt fram breytingartillögur við frv. í einum 19 liðum, allviðamiklar breytingar. 

Virðulegi forseti. Ég átti ekki von á því að hv. þm. mundi þora að endurtaka yfirlýsingu sína frá því í fyrradag þegar hann lýsti því yfir að með þessu frv., með þessari löggjöf, væri Alþingi að sýna mátt sinn og megin. Dettur hv. þm. það í hug, virðulegi forseti, að nokkur trúi honum? Að það sé að frumkvæði þingsins eða vegna stefnumörkunar þingsins sem þessar leikreglur eru settar og að 19 breytingartillögur, orðalagsbreytingar og eitthvað smotterí úr efh.- og viðskn. undirstriki mátt þingsins. Ég trúi því ekki eitt andartak, virðulegi forseti, að hv. þm. láti sér til hugar koma að nokkur, einn einasti maður, ekki hann sjálfur, trúi því að Alþingi sé einhver frumkvæðisaðili í þessu máli. Auðvitað veit öll þjóðin og þingheimur að það er maðurinn sem gjarnan situr hér sem er að leggja þessar línur. Hann ætlar sér að taka þennan pakka með sér sem hv. þm. og 40 aðrir ætla að afgreiða með því að ýta á græna takkann og setjast að borðinu með fólkinu sem hér situr uppi og segja: ,,Þetta eru leikreglurnar, gott fólk. Alþingi er búið að ákveða þetta. Svona höfum við þetta.`` Nei. Hv. stjórnarmeirihluti er hér ekkert annað en pöntunarfélag. Að hv. þm. skuli láta sér detta í hug að halda þessu fram. Ég segi aftur ...

Það var alltaf svona þegar þú varst ráðherra.

Það var aldrei svona þegar ég var ráðherra. Það veit hv. þm. Að láta sér detta í hug að bera það á borð að þessi málatilbúnaður sé dæmi um það hversu þingið er sjálfstætt. 

Herra forseti. Það verður hjákátlegra með hverjum deginum að horfa á hið ótrúlega vangæfa starf sem hæstv. ríkisstjórn og ráðgjafar hennar hafa unnið í þeirri viðleitni að breyta samskiptareglum á vinnumarkaði. Þannig er nú komið að allur sá góði vilji og allt það jákvæða andrúmsloft sem var í upphafi þess starfs hjá báðum aðilum vinnumarkaðarins hefur nú fokið út í veður og vind og eftir stendur trausti rúin ríkisstjórn sem á þau ein eftirmæli skilin að hafa notað verkalýðshreyfinguna og launafólk til að ná fram ákveðnum efnahagslegum markmiðum en nýtir sér síðan við fyrstu hentugleika tækifærið til að afvopna hana svo hægt verði að halda kröfum launafólks í skefjum í betra efnahagsumhverfi. Nú ætla ég að vona að hæstv. ríkisstjórn sýni sóma sinn í því áður en lengra er haldið að draga frumvörpin umdeildu til baka, að hún snúi frá villu síns vegar og reyni að vinna traust verkalýðshreyfingarinnar aftur þótt vissulega sé það rétt sem kom áðan fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar að það væri mjög erfitt starf að vinna. En aðeins þannig væri möguleiki að vinna að þeim breytingum sem kunna að vera nauðsynlegar á samskiptareglum á vinnumarkaði og það verður að gefa sér tíma í slíka hluti. Það er reyndar leitun að öðrum eins klaufaskap og hæstv. félmrh. varð ber að í nefndarstarfinu um samskiptareglur á vinnumarkaði og hefur áður verið rakið í sölum Alþingis og það er einna helst að hæstv. fjmrh. slái hann út í vitleysunni með því frv. sem er til umræðu og aðdraganda þess. Í nefndinni um samskiptareglur á vinnumarkaði ríkti framan af góður og jákvæður andi og bæði verkalýðshreyfing og atvinnurekendur voru fúsir til þess að vinna að því sameiginlega markmiði að skoða hvort ástæða væri til að endurskoða samskiptareglurnar. En hæstv. ráðherra lá svo mikið á að hann gat ekki beðið og nefndarstarfið sprakk í loft upp. Aðstoðarmaður ráðherrans skrifar síðan greinar í blöðin og kvartar yfir seinaganginum. 48 funda samráð hafi verið nóg og miklu meira en nóg. Hann skilur það líklega ekki frekar en hæstv. ráðherra vinnumarkaðarins, Páll Pétursson, að þeir hlutir sem voru til umræðu í margumtalaðri nefnd eru gífurlega viðkvæmur málaflokkur. Það kemur nefnilega til af því að samskipti aðila vinnumarkaðarins við stjórnvöld eru á sviði mannréttinda og það er alltaf viðkvæmt að hrófla við mannréttindum. Atvinnuréttindi flokkast undir mannréttindi og réttur manna til að stofna verkalýðsfélög, til að starfa í þeim og til að semja sameiginlega um kaup sitt og kjör flokkast líka undir mannréttindi. Muna hæstv. ráðherrar þessarar bráðlátu ríkisstjórnar ekki eftir því hversu mörg ár það tók og hversu viðkvæmt mál það var að hrófla við mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar á sínum tíma? Það tókst ekki að hrófla við þeim þrátt fyrir áratuga langt starf í stjórnarskrárnefnd fyrr en árið 1995 en ákvæðin voru að stofni til frá 1874. Stjórnarskrárnefnd kom reyndar með tillögur árið 1983. 12 árum síðar er nýr mannréttindakafli samþykktur, árið 1995. Um breytingarnar 1995 á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar stóð nokkur styrr þegar það loksins kom inn á borð Alþingis einmitt vegna þess að fólk er ekki alltaf sammála um mannréttindi. Það er ekki sammála um það hvort mannréttindi geta verið bæði félagslegs og einstaklings eðlis og fólk greinir á um mikilvægi hinna ýmsu flokka mannréttinda. Skerðingarfrumvörpin svokölluðu eru á þessum viðkvæmu réttarsviðum. Þau snúast bæði um einstaklingsbundin mannréttindi og efnahagsleg, félagsleg og menningarleg mannréttindi. Það virðist sem ríkisstjórnin hafi þá stefnu, a.m.k. í stefnuskránni og með markmiðssetningum í lagafrumvörpunum að auka einstaklingsbundnu réttindin á kostnað þeirra félagslegu. Það hefur hins vegar verið sýnt fram á það í umræðunni í þinginu að ekki einu sinni þessi málstaður hæstv. ríkisstjórnar stenst. Þegar allt kemur til alls er ríkisstjórnin kinnroðalaust tilbúin að traðka á hinum einstaklingsbundnu mannréttindum, hvort sem það er á sviði almenna eða opinbera vinnumarkaðarins. Á þetta hefur verið bent í fjölda umsagna um frumvörpin og það hefur margsinnis verið rakið í umræðunum. Það er reyndar líka sýnt að markmiðin með frumvörpunum, tilgangurinn eða öllu heldur forsendurnar sem ríkisstjórnin byggir á voru vitlausar. Ein forsendan fyrir því að það þarf að mati ríkisstjórnarinnar að setja nýjar reglur á vinnumarkaði eru tíðar athugasemdir alþjóðastofnana af vinnumarkaðsmálum hér á landi. En af hverju hafa þau afskipti verið? Jú, þau hafa einmitt komið til vegna tíðra afskipta stjórnvalda af innri málefnum stéttarfélaga og aðila vinnumarkaðarins! Önnur forsenda fyrir breytingunum á að vera tíð verkföll hér á landi á síðustu árum. Ég rakst hins vegar á þetta skemmtilega súlurit yfir tíðni verkfalla í hinum ýmsu löndum og ég sé ekki betur en það se fallin sú forsenda. Nú veit ég að það geta ekki allir, sem eru hér inni, séð þetta, þetta er smátt, en þetta er meðaltalsyfirlit yfir verkföll, yfir tapaða vinnudaga á 1.000 starfsmenn, í hinum ýmsu löndum í 23 löndum og fyrsta og minnsta súlan er Ísland. Þetta tekur yfir tímabilið 1985--1994. Þessi mynd er tekin upp úr tímariti sem heitir The Economist og þetta eru mjög nýlegar tölur. Tímaritið er frá 20. apríl 1996 fyrir þá sem hafa áhuga á að skoða þetta frekar. Þetta er bara ósköp augljóst mál. Það eru einnig ýmis önnur lönd sem er engin skömm að líkja sér saman við í þessum efnum en Ísland er varla mælanlegt í þessu samhengi. Ríkisstjórnin hefur látið Lagastofnun gera fyrir sig margumtalað álit þar sem sú ágæta stofnun var fengin til þess að segja álit sitt á því hvort lagafrv. um breytingar á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur stangaðist á við alþjóðasamninga og einnig hvort það stæðust önnur ákvæði sömu laga um stéttarfélög og vinnudeilur. Út af fyrir sig er svolítið spaugilegt að leggja fram frv. og biðja síðan um álit á því hvort það sé löglegt, hvort það standist alþjóðasamninga, stjórnarskrá, hvort það sé í samræmi við önnur ákvæði laganna. Það er kannski bara í takt við þá hraðsuðu sem hefur verið á öllum málum í tengslum við þessi frumvörp. En það undarlega gerist að þrátt fyrir að einn helsti baráttumaður fyrir því að sett verði lög um innri málefni stéttarfélaga um árabil, prófessor Sigurður Líndal, sé annar þeirra sem völdust til að vinna verkið verður niðurstaðan samt sú að ákvæði í frv. brjóti gegn alþjóðasáttmálum á sviði vinnumarkaðar. Það staðfestist sem ítrekað var bent á í umræðum í þinginu og undirrituð ásamt fjölda stjórnarandstöðuþingmanna rakti ítarlega strax í 1. umr. um þessi frumvörp að þau brytu í bága við alþjóðasamþykktir, að lagasetningin fæli í sér brot á reglum um bann við íhlutun um innri málefni stéttarfélaga og það geri menn ekki í lýðræðisríkjum. En ríkisstjórnin skellti bara við skollaeyrunum. Hún böðlast áfram með gemlingana sína tvo og hlustar ekki á mótmæli. Lagastofnun tekur ekki undir alla þá gagnrýni sem fram hefur komið hjá stjórnarandstöðunni enda hefði þá fyrst fokið í flest skjól hjá hæstv. ríkisstjórn ef sá ágæti áðurnefndi prófessor hefði endanlega snúið baki við hugmyndum hennar. Það er nefnilega svo að hann hefur barist ötullega fyrir því í áratugi að koma böndum á ótemjuna eins og hann orðar það svo skemmtilega í þessu viðtali sem Morgunblaðið tók við hann fyrir tveimur árum en í skýringartexta með viðtalinu segir að Sigurður Líndal segi verkalýðshreyfinguna standa utan við lög og rétt og það sé höfuðverkefni við umbætur á stjórnskipun okkar að breyta þessu. Þetta viðtal birtist í ágúst 1993 og ég ætla að grípa niður á nokkrum stöðum í viðtalinu, með leyfi forseta, þar sem prófessorinn fjallar um starfsemi verkalýðshreyfingarinnar, kjarasamninga og verkfallsvopnið. Hann segir: ,,Ég vil einnig setja mikið spurningarmerki við það hvort kjarasamningar séu yfirleitt frjálsir. Þeim er fylgt eftir með verkföllum og verkbönnum og alls kyns þumalskrúfuaðferðum. Eru það frjálsir samningar sem gerðir eru undir svona þvingunum? Ef samningur er ekki frjáls þá sé ég ekki hvaða munur er á honum og lögum og má jafnvel segja að lög séu sett með skaplegri hætti. Ég held að við komumst ekki hjá því að álykta að hér sé lögþvingun til aðildar að stéttarfélögum, lögin styðja þetta a.m.k.`` Og síðar: ,,Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að verkalýðshreyfingin taki sér tak. Annaðhvort hrynur hún til grunna eða hún breytir um stefnu. Hún er í ákaflega einkennilegri stöðu á Íslandi. Hún er annars vegar hluti af stjórnkerfinu með því að menn eru þvingaðir til að vera í stéttarfélögum og með því að hún hefur með höndum margvíslegt stjórnvald, framkvæmdarvald í mörgum greinum, annaðhvort í raun eða með lögum. Hins vegar er hún utan stjórnkerfisins. Iðulega neitar verkalýðshreyfingin að lúta lögum, t.d. í verkföllum og ýmiss konar aðgerðum. Hún semur sig svo undan ábyrgð. Ef einhver ætlar svo að ná rétti sínum fram, þá hafa verkalýðsforingjar í hótunum, slíta viðskiptum t.d. við flugfélög og hafa uppi hreinan terrorisma þannig að menn og sérstaklega fyrirtæki eru hrædd við að leita réttar síns. Það er bara sagt: Gott og vel. Ef þið ætlið eitthvað að múðra, þá hafið þið verra af. Og ekki má gleyma því að verkalýðshreyfingin er búin að hlaða utan á sig óheyrilegu sjóðasukki, samanber öll launatengdu gjöldin og ítök þeirra í lífeyrissjóðum. Í þeim tilfellum þar sem mál eru rekin fyrir dómstólum er algengt að verkalýðsforingjar sendi dómstólunum tóninn. Þeir eru ekki innan ramma laganna.`` --- Og eftir að hafa rakið enn eina leið til að koma böndum á ótemjuna er bent á annan möguleika hvernig eigi nú að múlbinda skassið. ,,Hinn kosturinn er að setja lög um verkalýðshreyfinguna þar sem fram kæmi hvaða almannahagsmuna hún gætti. Settar yrðu reglur um innri málefni hennar og skýrgreint hlutverk hennar og réttarstaða. Ekki hefur hún sett sér slíkar reglur sjálf og ekki hafa aðilar vinnumarkaðarins samið um þetta. Það má benda á að það eru til lög um mikilvæg félagsform eins og hlutafélög og samvinnufélög þar sem er hætta á misnotkun og öðrum vandræðum. Jafnvel væri æskilegt að hafa frávíkjanleg lög um frjáls félög. Þar yrðu ákvæði sem tryggðu lýðræði og rétt einstaklinganna gagnvart bákninu.`` Hér líkir prófessorinn stéttarfélögum við hlutafélög og samvinnufélög. Hann spyr sig hins vegar ekki að því hver eðlismunurinn sé á hlutafélögum og samvinnufélögum annars vegar og stéttarfélögum hins vegar. Hann spyr sig heldur ekki að því hvers vegna því sé nú svo komið að stéttarfélög njóti sérstakrar verndar gegn innri íhlutun í málefni sín í alþjóðasamningum. Hann spyr sig ekki að því. Enn aftar í viðtalinu segir: ,,Það vantar líka í lög ákvæði um að ekki megi misbeita verkfallsréttinum. Eini hemillinn á verkföll núna er að þeir komi auga á að þeir geti hugsanlega drepið sjálfan sig í falli viðsemjandans. Verkföll bera æ meiri svip fjárkúgunar svo sem marka má af því sem gerst hefur nýlega. Það var ekki fyrr búið að koma upp meðferðarstofnuninni á Sogni með ærnum tilkostnaði en allt logaði í vinnudeilum. Flugskýlið á Keflavíkurflugvelli var ekki fyrr komið í gagnið en verkföll skella á og ekki höfðu lögin um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði verið lengi í gildi er fulltrúarnir felldu niður störf og ekki má gleyma Herjólfi, því ágæta skipi. Það er augljóslega eitthvað að.`` Það skyldi þó ekki vera að það væri eitthvað að íslenskum atvinnurekendum. Það verður að segjast alveg eins og er að úr því að maður með þessar skoðanir á helgustu réttindum launafólks, sem hafa verið viðurkennd og skilgreind sem mannréttindi, telur frumvarpið ganga of langt og að það stangist á við samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, er nokkuð öruggt að svo sé. Maður getur að minnsta kosti verið nokkuð öruggur um að það sé ekki tekið of harkalega á tillögum ríkisstjórnarinnar. Hitt er annað mál að álit Lagastofnunar er enginn úrskurður og það veikir vissulega gildi þess álits að ekki skuli hafa valist óhlutdrægari einstaklingur eða óhlutdrægir einstaklingar til að vinna verkið. Þó að ég beri fulla virðingu fyrir skoðunum þess sem ég vitnaði í áðan er alveg ómögulegt að halda því fram að þar sé um hlutlausan aðila að ræða og það er enn ein ógæfa ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Frv. sem hér er til umræðu um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna hefur ekki valdið minni úlfúð í samfélaginu en aðrar tilraunir hæstv. ríkisstjórnar til að breyta fyrirkomulagi á vinnumarkaði. Ekki aðeins vegna efnis þess heldur ekki síður vegna skorts á samráði við samtök opinberra starfsmanna. Nú er það svo að hæstv. fjmrh. hefur margoft haldið því fram að samráð hafi verið haft. En hvað segir frv. um þetta? Það segir, með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta er samið af nefnd sem skipuð var af fjármálaráðherra 23. ágúst 1995 til þess að endurskoða í heild stefnu ríkisins í starfsmannamálum þess. Í nefndinni eiga sæti Eiríkur Tómasson prófessor, formaður, Inga Dóra Sigfúsdóttir stjórnmálafræðingur og Þórður S. Óskarsson vinnusálfræðingur. Ritari nefndarinnar er Stefán Stefánsson, starfsmaður Hagsýslu ríkisins. Við samningu frumvarpsins hefur nefndin notið aðstoðar þeirra Birgis Guðjónssonar skrifstofustjóra, Gunnars Björnssonar deildarstjóra og Önnu Sigríðar Örlygsdóttur lögfræðings, sem öll starfa á starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, auk Hauks Ingibergssonar, forstöðumanns Hagsýslu ríkisins og Einars Farestveit lögfræðings.`` Síðan segir: ,,Hinn 12. desember 1995 var samtökum ríkisstarfsmanna, þ.e. Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja (BSRB), Bandalagi háskólamanna --- BHMR og Kennarasambandi Íslands (KÍ), sent bréf þar sem m.a. var skýrt frá því að heildarendurskoðun á lögum nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, stæði fyrir dyrum. Tekið var fram að ætlunin væri að hraða endurskoðun á lögunum og var af þeim sökum óskað eftir hugmyndum samtakanna um breytingar á lögunum sem fyrst, auk þess sem þeim var boðið upp á viðræður um málið. Svarbréf barst frá BSRB en engin viðbrögð bárust við bréfinu frá hinum samtökunum tveimur. Í byrjun febrúarmánaðar 1996 var samtökunum þremur kynnt efni þess frumvarps, sem hér er lagt fram, og þeim skömmu síðar send drög að frumvarpinu til skoðunar. Í kjölfar þess hafa átt sér stað viðræður við fyrirsvarsmenn samtakanna og hefur verið höfð hliðsjón af athugasemdum þeirra við endanlega gerð frumvarpsins.`` Það er rétt að taka það strax fram að þessum fullyrðingum hefur margoft verið mótmælt af fulltrúum samtaka opinberra starfsmana þar sem því hefur verið neitað að nokkurt samráð hafi verið haft. Það er kannski hægt að spyrja sig að því hvort það sem hér var lýst og hér var lesið áðan upp úr frv. séu hugmyndir hæstv. ráðherra um samráð. Að setja á stofn nefnd með starfsmönnum sínum, með vinnusálfræðingi, lagaprófessor og stjórnmálafræðingi og leita síðan eftir áliti hjá opinberum starfsmönnum á þeirri vinnu með skilaboðum um að málinu þurfi að hraða. Ef þetta er samráð í huga hæstv. ríkisstjórnar er ég ekkert hissa á öllum þeim allsherjarmisskilningi sem nú hefur gripið um sig í þjóðfélaginu á milli samtaka launafólks annars vegar og hæstv. ríkisstjórnar hins vegar. Það hefur margoft verið á það bent í umræðum að í nágrannalöndunum tók sams konar vinna mörg ár. Ef ég man rétt tók hún allt frá fjórum árum og upp í 10 ár á Norðurlöndunum enda hafa hin Norðurlöndin virt það fyrirkomulag sem hér hefur ríkt lengi að haft sé samráð við samtök launafólks um málefni þeirra. Á Íslandi á hins vegar að gera stórfelldar breytingar á þessum reglum, sem með sanni má segja að séu mannréttindaákvæði launafólks, á örfáum mánuðum. Það er beinlínis skelfilegt að ætla að keyra á þessum hraða með svo viðkvæmt mál í gegnum þingið, byrja nefndarstarf í lok ágúst eða fyrir tæpum níu mánuðum og ætla að vera búinn að koma málinu í gegnum þingið fyrir vorið. Ég verð að segja það alveg eins og er að hinar margumtöluðu klaufalegu aðfarir hæstv. félmrh., sem byrjaði þó á samráðstilraunum með einhvers konar tilbrigði við samráð, eru barnaleikur miðað við aðfarir hæstv. fjmrh. Aðferðir hans og ekki síður innihald breytinganna er í raun ógnvekjandi. Það er ógnvekjandi fyrir opinbera starfsmenn og afurðin, frv. sjálft, er í raun hálfu verra en það sem kollegi hans er að reyna að troða í gegnum þingið á þessum dögum. Það ber vott um skort á virðingu fyrir réttindum launafólks og samtaka þeirra. Ég ætla ekki að tönnlast enn eina ferðina á þeirri mannfyrirlitningu sem birtist í frv., skiptinguna í minni háttar og meiri háttar opinbera starfsmenn og allt það. Það hefur verið gert svo oft hérna að það er óþarfi að rekja það einn eina ferðina en á þetta hefur verið bent mjög oft og ekki síst hafa athugasemdir komið fram um þetta í umsögnum um frv. En það lýsir að mörgu leyti þeirri vinnu og þeirri aðferðafræði sem hefur verið notuð við að reyna að koma þessum breytingum á. Í frv. er greint frá starfsmannastefnu ríkisstjórnarinnar og það má segja að efni frv. sé að nokkru leyti í samræmi við hana. Hún er í anda þess að auka ábyrgð stjórnenda og látið er að því liggja að það komi opinberum starfsmönnum vel í kaupi og kjörum. Talað er um aukinn sveigjanleika í starfsmannahaldi sem felst m.a. í því að stjórnendum ríkisstofnana verði gert auðveldara en nú er að miða fjölda starfsmanna við raunverulega starfsmannaþörf stofnunarinnar eins og það er orðað. Síðan segir að þetta verði tæpast gert nema með því að gera réttarstöðu opinberra starfsmanna sem líkasta réttarstöðu starfsmanna hjá einkafyrirtækjum. Það á að stuðla að tilfærslu á fólki í störfum, bæði á milli einstakra stofnana ríkisins og á milli ríkisins, sveitarfélaga og einkafyrirtækja eins og segir í frv. Hérna staldraði ég lengi við í lesningu frv. því að þessi kafli í hinni nýju starfsmannastefnu ríkisstjórnarinnar bendir hreinlega til þess að á þeim bænum er litið á starfsfólk opinberra stofnana eins og hvern annan kvikfénað sem megi færa á milli stofnana og yfir til sveitarfélaga og einkafyrirtækja eftir þörfum. Hefur þessi ríkisstjórn ekki hugmynd um það að á undanförnum áratugum hefur verið að þróast eitthvað sem heitir réttindi launafólks, eitthvað sem heitir vinnuréttur, t.d. á sviði lögfræði? Og hefur hún ekki heyrt að þessum réttindum verður ekki kippt burtu með nýrri starfsmannastefnu og lagabreytingu í kjölfarið því það vill svo vel til að þessi réttindi hafa verið tryggð í stjórnarskrá lýðveldisins og í fjölda alþjóðasamninga sem íslenska ríkið er skuldbundið af. Er það þetta sem hæstv. ríkisstjórn kallar nútímasjónarmið? Áfram með starfsmannastefnuna. Hún ber reyndar einkenni hins góða vilja í sumum efnum þótt það sé á engan hátt hægt að sjá að framkvæmdin sé í takt við markmiðin og það er svo sem eins og annað sem einkennir alla þessa lagasetningu. Tökum kaflann um að það eigi að auka jafnrétti karla og kvenna. Það er fallegt markmið þótt ég efist reyndar um vilja þessara tveggja stjórnarflokka sem eru nú við stjórnvölinn til að koma slíkri stefnu í framkvæmd. Það þarf ekki annað en líta á kynjahlutföllin í ríkisstjórninni sjálfri til að sjá hver viðhorfin eru á þeim bænum. En ríkisstjórnin ætlar að jafna launakjör kvenna og karla hjá ríkinu og hún ætlar að gera það með því að ráðnir verði hæfustu einstaklingarnir til starfa án tillits til kynferðis. Þetta er skopleg lesning, herra forseti, því að þessi rök hafa einmitt verið notuð áratugum saman þegar konur hjá ríkinu hafa kvartað yfir því að þær njóti ekki sömu möguleika og karlar, t.d. í stöðuveitingum eða launum. Þetta eru nákvæmlega sömu rökin og ekkert í starfsmannastefnunni tryggir að á þessu verði breyting. Þvert á móti hefur það sýnt sig að konur hafa farið varhluta af góðmennsku forstöðumanna stofnana þegar kemur að launum sem eru utan kjarasamninga og því er borin von að þær komi til með að njóta sérstakrar velvildar forstöðumanna ríkisstofnana nú frekar en áður. Ef það nægði að setja sér svona falleg markmið væri heimurinn öðruvísi en hann er, herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um starfsmannastefnu ríkisstjórnarinnar en víkja þess í stað að sjálfu frv. sem hér er til umfjöllunar. Ég ætla ekki að fara yfir allar greinar þess. Sumum þeirra hafa verið gerð mjög góð skil og reyndar sumum mun meira en öðrum. En áður en að efnislegri umfjöllun kemur þá langar mig aðeins til að velta vöngum yfir ætterni þeirra hugmynda sem birtast í frumvörpunum. Það hefur verið bent á það í umræðunni að ættir aðferðafræði ríkisstjórnarinnar megi rekja til nýsjálenskrar leiftursóknar og það hefur verið bent á það að ríkisstjórnin kallaði sérstaklega á ráðgjafa frá því landi, fyrrv. fjármálaráðherra, Ruth Richardson, til þess að kenna Frónbúum hvernig ætti að vinna í anda nýsjálenskrar leiftursóknar. Það fer ekki á milli mála að ætternið má að nokkru leyti rekja í herbúðir atvinnurekenda sem einnig hafa fengið til sín framkvæmdastjóra nýsjálenskra atvinnurekenda, Steve Marshall, til að kenna þeim hvernig þeir ættu að vinna til þess að koma á hinu nýsjálenska módeli. Í raun má sjá merki hinnar nýsjálensku leiftursóknar mun skýrar í frv. hæstv. fjmrh. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna en í frv. hæstv. félmrh. sem byggir að nokkru leyti á fyrirmynd frá Norðurlöndunum þótt aðferðafræðin þar sé vissulega í stíl þeirra Nýsjálendinga. Það þarf svo sem ekki að koma nokkrum á óvart að sjónarmið atvinnurekenda séu ofar á forgangslista Sjálfstfl. en réttindi launafólks. Það kemur mér a.m.k. ekki á óvart. En það er svo að sjónarmið þessara tveggja andstæðu póla, launafólks og atvinnurekenda, eru sjaldnast hin sömu. Það er hins vegar að mínum dómi sorglegt að sjá Framsfl. ganga nákvæmlega sömu leiðina, að tala máli atvinnurekenda og hunsa algerlega sjónarmið launafólks og samtaka þeirra og það ætti svo sannarlega að verða mörgum kjósendum þess flokks umhugsunarefni. En það er ekki bara að rekja megi ættir þessara hugmynda ríkisstjórnarinnar til atvinnurekenda og Nýsjálendinga. Ég vil enn og aftur vitna í ágætan lagaprófessor, Sigurð Líndal. Að þessu sinni vitna ég í grein sem fjallar um stefnu í launa- og starfsmannamálum ríkisins. Hún er úr Vísbendingu frá árinu 1994. Höfundur byrjar á því að rekja sögu opinberra starfsmanna og til fróðleiks og vonandi að einhverju leyti til gamans þá ætla ég að grípa niður í þann kafla greinarinnar til að byrja með, með leyfi forseta: ,,Ef skyggnst er í söguna verður ljóst að sá hópur manna sem nú kallast ríkisstarfsmenn á annars vegar rót að rekja til hirðar konungs sem hlaut fast skipulag á hámiðöldum, bundið sérstökum lögum og hins vegar til hersins. Innan hirðar og hers ruddi riddarahugsjónin sér rúm og mótaði það hugarfar að sýna bæri konungi og kirkju hollustu og rækja bæri skyldur við þjóðfélagsþegnana af alúð. Hér liggja rætur embættishugsjóna Evrópu sem áttu drjúgan þátt í að efla og styrkja starfshæft stjórnkerfi þótt auðvitað yrðu einatt skil milli hugsjónar og veruleika eins og jafnan.`` Síðan segir: ,,Eftir að Íslendingar gengu Noregskonungi á hönd voru sýslumenn kjarni hirðarinnar og jafnframt embættiskerfisins. Þeir sinntu þeim grunnskyldum ríkisins að halda uppi lögum og reglum, að tryggja öryggi þjóðfélagsþegnanna og innheimta skatta. Síðar eða nánar tiltekið á 18. öld tók ríkið að hafa veruleg afskipti af atvinnuvegum og ýmiss konar þjónustu í anda þeirrar stefnu sem kölluð hefur verið kameralismi og þá má segja að nokkuð hafi rýmkað um starfsmannahald ríkisins. Ekki er ástæða til að rekja söguna frekar en því minni ég á þetta að í hollustu og agahugsjón hirðlaganna liggja rætur þeirrar löggjafar sem lengst af hefur gilt um embættismenn hér á landi --- áherslan hefur legið á hollustu þeirra við ríkið og skyldur við þegnana.`` Síðar í greininni er annar kafli sem er með yfirskriftinni ,,Aukin skilvirkni með einfaldari löggjöf`` og þar segir, með leyfi forseta: ,,Til þess að ná fram þeim markmiðum að gera starfsemi ríkisins sem skilvirkasta verður að einfalda löggjöfina. Fátt stendur liðugri framkvæmd og hagræðingu meira fyrir þrifum en flókin og óljós löggjöf. Og þá sýnast ofanrituðum eftirtalin úrræði einna helst koma til álita: Að ákvarða hlutverk ríkisins --- og þá um leið ríkisstofnana --- greinilegar en gert er. Einkavæðingu fylgir``, reyndar gengur höfundur út frá því að einkavæðing sé sjálfsagður og eðlilegur hlutur, ,,að starfsmönnum ríkisins hlýtur að fækka. Þar sem ríkið kann að reka almenna atvinnustarfsemi áfram taki það vinnuafl á frjálsum vinnumarkaði. Afleiðing þessa verður veruleg breyting í skipulagi stéttarfélaganna og stéttarfélagasambanda. ASÍ, BSRB og BHMR sameinast, leggjast niður eða gerbreytast. Einhvers konar vinnustaðafélög og starfsgreinasambönd koma í staðinn.`` Og síðar segir: ,,Þeir sem annast valdstjórn ríkisins og aðra grundvallarstarfsemi sæti einhliða ákvörðun þess um kjaramál og hafi engan verkfallsrétt. Það er ekki í neinna þágu að lama óhjákvæmilegan rekstur ríkisins. Andi kjaradeilna á þar ekki heima. Hann dregur mátt úr starfseminni, íþyngir ríkisbákninu, eykur útgjöld, leggst síðan á skattgreiðendur og skerðir þannig lífskjör þjóðarinnar. Hvað kosta þær kjaradeilur sem eru að verða einn helsti atvinnuvegur þjóðarinnar? Stundum hvarflar að ofanrituðum að átök sem stéttarfélög og raunar margir aðrir hagsmuna- og þrýstihópar efna til og eiga að bæta stöðu hag þeirra sem að standa bitni í reynd á lífskjörum þeirra og um leið þjóðarinnar allrar, haldi þeim niðri og hafi þannig öfug áhrif.`` Síðan segir í greininni: ,,Og nú er ég kominn að upphafinu: Meðal ríkisstarfsmanna verður að kveða niður þann kjaradeilu- og fjandskaparanda sem um langt skeið hefur verið ríkjandi en efla í þess stað þann hollustu- og þjónustuanda sem mótaðist innan ríkis og kirkju á miðöldum og hefur þrátt fyrir allt löngum fyllt embættishugsjón Vesturlanda.`` Nú má alls ekki misskilja mig svo að ég sé að gefa í skyn að sá ágæti maður sem hér er vitnað til sé höfundur þeirra reglna sem ríkisstjórnin vill koma á enda hefði ég ekkert fyrir mér í slíkri fullyrðingu. Hitt er annað mál að skyldleiki er nokkur með þessum hugmyndum. Munurinn er kannski sá fyrst og fremst að prófessorinn segir sínar skoðanir umbúðalaust og hreint út. Hann segir það hreint og beint að það ,,verður að kveða niður þann kjaradeilu- og fjandskaparanda sem um langt skeið hefur verið ríkjandi en efla í þess stað þann hollustu- og þjónustuanda sem mótaðist innan ríkis og kirkju á miðöldum og hefur löngum fyllt embættishugsjón Vesturlanda.`` Það er ekki verið að telja fólki trú um að breytingarnar séu nútímalegar. Það er hreint út sagt vísað til dýrðar miðalda og ekkert múður með það. En ég held ég láti lokið tilvitnunum í þennan ágæta lagaprófessor og snúi mér að öðru. Efnisatriðin sem gagnrýna má í þessu frv. eru ótalmörg. En ekki síður er ýmislegt aðfinnsluvert við sjálfa lagasetninguna og aðdraganda hennar eins og áður hefur verið vikið að. Það hlýtur að vera grundvöllur góðrar löggjafar að þingmenn viti hvað þeir eru að gera þegar þeir fjalla um frv. sem fram hafa verið lögð, að frv. séu það skýr að ekki fari á milli mála hverju er verið að breyta eða á hvern hátt. Ég vil taka undir með þeim sem hafa gagnrýnt þá aðferð sem ríkisstjórnin notar til að koma vinnulöggjafabreytingunum í gegn. Það er verið að vinna skyld mál hvort í sínu horninu og það þarf hreinlega mjög mikinn áhuga og mjög mikla fyrirhöfn til að fá heildaryfirsýn yfir breytingarnar sem verið er að gera. Öll þessi mál hefði að sjálfsögðu þurft að vinna í samhengi ella er einungis stórhætta á misræmi sem hefur reyndar nú þegar sýnt sig á milli einstakra frv. sem snerta þetta svið. Eitt dæmi mætti nefna. Samkvæmt frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna skal skipa embættismenn til fimm ára og undir þann hatt skal ríkissáttasemjari settur. Um leið er kveðið svo á um í frv. um stéttarfélög og vinnudeilur sem að sjálfsögðu er verið að semja á sama tíma að ríkissáttasemjari skuli skipaður til fjögurra ára. En ef við skoðun bandorminn sem fylgir frv. um réttindi og skyldur þá skal ríkissáttasemjari skipaður til fimm ára. Þetta er gott dæmi um það hvernig löggjöf lítur út sem er hrint í gegn á allt of skömmum tíma. Það kann ekki góðri lukku að stýra og mér er reyndar nokk sama þó hægt sé að svara þessari hringavitleysu með því að sérlög gangi framar almennum lögum eins og það er líklega orðað í lögskýringarfræðum Ármanns Snævarrs. Það á einfaldlega ekki að flýta sér að setja lög um svo viðamikið réttarsvið og hér er verið að tala um og þessi vinnubrögð eru til háborinnar skammar. Ég vil nefna annað dæmi um vitleysuna í þessari löggjöf, um ósamræmið. Í 27. gr. frv. segir svo, herra forseti: ,,Nú hefur embættismanni verið veitt lausn um stundarsakir fyrir meintar misfellur í starfi og skal mál hans þá þegar rannsakað af nefnd sérfróðra manna eða að hætti opinberra mála,`` --- hún var reyndar felld út þessi síðasta setning: ,,eða að hætti opinberra mála,`` --- ,,svo að upplýst verði hvort rétt er að veita honum lausn að fullu eða láta hann taka aftur við embætti sínu.`` Í 2. mgr. 29. gr. segir hins vegar, með leyfi forseta: ,,Embættismanni skal víkja úr embætti að fullu ef meiri hluti nefndar skv. 27. gr.`` --- þeirri sem ég var að lesa úr hér rétt áðan --- ,,kemst að þeirri niðurstöðu að rétt hafi verið að víkja honum frá störfum um stundarsakir.`` Herra forseti. Þýðir þetta að ef tveir menn eru grunaðir um að hafa t.d. dregið að sér fé og mál beggja er skoðað hjá þessari nefnd sérfróðra manna og ef annar þeirra reynist sekur en hinn ekki, að þá sé rétt að víkja báðum úr starfi að fullu? Ég fæ ekki skilið það öðruvísi með því að lesa þessar tvær greinar saman. Hvers konar réttlæti er það og til hvers í ósköpunum er nefndin að rannsaka málið ef það nægir til réttlætingar á því að víkja manninum að fullu, að rétt hafi verið að víkja honum um stundarsakir? Þetta eru tveir ólíkir hlutir. Þetta er undarleg og óskiljanleg lagasetning. Ég get reyndar bent á fleiri ótrúleg dæmi um þessa nýju lagasetningatækni ríkisstjórnarinnar. Í 61. gr. stjórnarskrárinnar er dómendum veitt sérstök vernd gegn brottvikningu úr starfi. En þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Þeim dómendum, sem ekki hafa að auk umboðsstörf á hendi, verður ekki vikið úr embætti nema með dómi, og ekki verða þeir heldur fluttir í annað embætti á móti vilja þeirra nema þegar svo stendur á, að verið er að koma nýrri skipun á dómstólana. Þó má veita þeim dómara, sem orðinn er fullra 65 ára gamall, lausn frá embætti, en hæstaréttardómarar skulu eigi missa neins í af launum sínum.`` Svo mörg voru þau orð stjórnarskrárinnar og eins og allir hér inni eiga að vita þá mega landslög ekki stangast á við stjórnarskrána. En hæstv. ríkisstjórn er líklega annarrar skoðunar eða a.m.k. sá sem samdi bandorminn sem fylgir frv. til laga um réttindi og skyldur. Í bandorminum segir m.a. í athugasemdum þar sem fjallað er um afnám æviráðningar, með leyfi forseta: ,,Í 1. mgr. 23. gr. starfsmannalagafrv. er lagt til að lögfest verði sú meginregla að skipun í embætti verði framvegis tímabundin til fimm ára í senn. Af þessum sökum er lagt til að öllum sérákvæðum um ótímabundna skipun í embætti verði breytt í samræmi við meginreglu starfsmannalagafrv. utan skipun í dómaraembætti sem óvarlegt þykir að tímabinda með hliðsjón af 61. gr. stjórnarskrárinnar ...`` o.s.frv. Frumvarpshöfundi þykir óvarlegt að setja lagaákvæði sem stangast á við skýrt ákvæði stjórnarskrárinnar. En líklega þýðir það að honum þyki það ekki útilokað. Ég get a.m.k. ekki skilið þessar athugasemdir öðruvísi en svo. Ég ætla að láta þessi dæmi nægja um ósamræmi og óvönduð vinnubrögð í þessari lagasetningu en ítreka þá skoðun mína enn og aftur að eina leiðin fyrir hæstv. ríkisstjórn til þess að sleppa sómasamlega frá þessu klúðri er að draga frv. til baka og reyna að vanda sig a.m.k. betur áður en reynt er að gera umdeildar og viðkvæmar breytingar á lögum. Það eru þó lágmarkskröfur, herra forseti, að menn vandi sig. Eitt atriði í lögunum hefur valdið miklum deilum eins og svo mörg önnur og þar er ég að vitna til annars hluta laganna sem fjallar um embættismenn. Bandalag háskólamanna hefur bent á ýmis atriði vegna þessa kafla og gagnrýnt þau, m.a. áhrif breytinganna á kjör þeirra sem skulu falla undir Kjaradóm og kjaranefnd. Í umsögn BHM segir m.a., með leyfi forseta, á bls. 18 og 19. ,,Áhrifin á réttarstöðu þessara starfsmanna ríkisins eru margþætt og alvarleg. Frv. þetta, sem felur í sér skerðingu á réttindum starfsmanna ríkisins og aukningu á skyldum þeirra er sett fram í nafni ,,jafnréttis`` til að afnema meint ,,misrétti`` milli starfsmanna ríkis og starfsmanna á almennum vinnumarkaði. Rökstuðningur höfunda frv. fyrir meintu misrétti er fullur af rangfærslum en höfundarnir ganga lengra og halda því fram að lög nr. 38/1954 eigi eingöngu við um félagsmenn BSRB og BHMR (bls. 21) og að það stangist á við ákvæði 65. gr. stjórnarskrár um jafnrétti og stríði einnig gegn ákvæðum 74. gr. um félagafrelsi. Eins og rakið hefur verið er gildissvið laganna nr. 38/1954 alls ekki bundið við félagsmenn tiltekinna samtaka eða stéttarfélaga. Rökstuðningur höfundanna er þannig rangur.`` Síðar segir: ,,Frv. gengur einnig á 74. gr. stjórnarskrárinnar með því að svipta stóran hóp félagsmanna bandalagsins og jafnvel þorra félagsmanna í sumum stéttarfélögum réttinum til að vera í stéttarfélagi. Svo langt er gengið í frv. að ákvarðanir um það hverjir verði þannig sviptir grundvallarmannréttindum getur verið verið geðþóttaákvörðun forstöðumanns í stofnun eða fjmrh. Íslenska ríkið hefur skuldbundið sig með 74. gr. stjórnarskrár lýðveldisins og með aðild að áðurgreindum samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar til að hafa ekki afskipti af innri málefnum stéttarfélaga, virða rétt þeirra til að ráða málum sínum sjálf og virða samnings- og verkfallsrétt þeirra án óeðlilegra og ónauðsynlegra afskipta. Í frv. er þrátt fyrir þetta gert ráð fyrir stórum hópi félagsmanna í aðildarfélögum Bandalags háskólamanna, til viðbótar við þann hóp sem tekinn var úr félögunum með lögum nr. 120/1992, verði meinað að taka þátt í starfi stéttarfélaga í framtíðinni. Þessi hópur verði sviptur félagafrelsi og um leið rétti til að taka þátt í verkföllum til að knýja á um bætur á kjörum sínum í félagslegum aðgerðum. Það að undanþiggja fjölda ríkisstarfsmanna þannig verkfallsrétti stríðir einnig gegn 4. mgr. 6. gr. félagsmálasáttmála Evrópu. Gengið er skrefi lengra og þessi hópur er einnig sviptur tjáningarfrelsi að hluta, a.m.k. þegar deilur og aðgerðir standa um kaup og kjör launamanna. Þetta stenst ekki ákvæði 73. gr. stjórnarskrárinnar. Enginn vafi er á því að þessi hluti frv. stríðir gegn almennum viðhorfum til efnisákvæða stjórnarskrár og alþjóðasamþykkta um félagafrelsi og svipting á tjáningarfrelsi með ofangreindum hætti stríðir einnig gegn ákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar.`` Í umsögn stéttarfélags lögfræðinga segir um þetta, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 22. gr. frv., sbr. umsögn fjmrn. með frv., mun embættismönnum fjölga talsvert, en það er í andstöðu við þá þróun sem hefur verið á Norðurlöndum, t.d. í Danmörku. Enn fremur er gert ráð fyrir að þeim starfsmönnum ríkisins sem ekki hafa verkfallsrétt verði fjölgað. Er það í andstöðu við 4. mgr. 6. gr. félagsmálasáttmála Evrópu.`` Síðan segir: ,,Í frv. er gert ráð fyrir því að starfsmaður teljist annaðhvort embættismaður eða annars konar starfsmaður. Því fer þó fjarri að skýrlega komi fram hverjir munu teljast til embættismanna og hverjir ekki.`` Síðan segir: ,,Ekki kemur glöggt fram í frv. hver tilgangurinn er með tímabindingu skipunar embættismanna. Verður að telja þá óvissu sem felst í tímabundnum skipunum embættismanna leiða til aukins óstöðugleika og geri ráðherrum auðveldara með að beita geðþóttaákvörðunum við skipun þeirra á fimm ára fresti. Ekki verður séð að 2. mgr. 23. gr. frv. breyti hér nokkru um, en samkvæmt athugasemdum er henni ætlað að stuðla að stöðugleika í röðum embættismanna, sem telst æskilegur. Ekki verður séð að þessi tilhögun sé í samræmi við yfirlýstan tilgang frv. um að ,,... samkvæmt frv. [verði] ríkisstarfsmönnum tryggt meira réttaröryggi í samskiptum sínum við ríkið en launþegar búa við almennt í skiptum við vinnuveitendur á almennum vinnumarkaði.`` (Almennar athugasemdir V, bls. 21). Telja verður að ákvæði frv. feli í sér óþolandi óvissu fyrir embættismenn þegar dregur að lokum skipunartíma um áframhaldandi skipun í embætti. Einkum á þetta við um fólk á síðasta hluta starfsævi sinnar.`` Getur verið að markmið um að fjölga embættismönnum sé kannski í anda stefnunnar um aukna möguleika kvenna hjá opinberum stofnunum? Gæti það verið tilgangurinn að jafna launakjör karla og kvenna hjá ríkinu eins og það er orðað í frv.? Ef það er tilgangurinn þá er hæstv. ríkisstjórn enn einu sinni á villigötum. Mér barst í dag eins og reyndar fleiri þingmönnum bréf frá fjölda kvenna sem starfa hjá Háskóla Íslands. Eins og kunnugt er ætlar ríkisstjórnin að gera prófessora að embættismönnum og a.m.k. einhverjir þeirra eru ánægðir með það og telja það geta veitt þeim hærri laun en þeir hafa í dag. Að minnsta kosti sá ég viðtal við einn slíkan í Alþýðublaðinu í gær eða í dag og þar kemur þetta sjónarmið einmitt fram. En í bréfinu sem ég fékk í dag kveður við annan tón. Bréfið er stílað til menntmrh., Björns Bjarnasonar, og er dagsett 8. maí sl. Þar segir, með leyfi forseta: Á fundi í Prófessorafélagi Háskóla Íslands 25. mars sl. var samþykkt með einu mótatkvæði að vinna að þeirri breytingu á frumvarpi til laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna ríkisins að prófessorum yrði bætt inn í upptalningu á embættismönnum eða með öðrum orðum að þeir yrðu embættismenn. Aðeins þriðjungur prófessora við háskólann var á þessum fundi og margir sem ekki voru þar telja sig ekki félagsmenn í samtökum sem ekki eru formlegt félag innan Félags háskólakennara. Engu að síður var þessi samþykkt gerð og henni síðan fylgt eftir af miklum skörungsskap eins og alþjóð hefur orðið vitni að á síðustu vikum. Félag háskólakennara er enn þá stéttarfélag prófessoranna og gangi þeir úr því hefur það eftirfarandi afleiðingar fyrir þá sem eftir eru: a. Félag háskólakennara er í raun svipt verkfallsvopni sínu þar sem stór hópur félagsmanna má ekki fara í verkfall og mun starfa áfram ef til verkfalls kæmi. b. Framgangskerfið sem metið hefur verið til launaprósenta í kjarasamningum háskólakennara undanfarin ár er lagt rúst. c. Afnám framgangskerfisins mun bitna á öllum yngri starfsmönnum háskólans þar sem konur eru fjölmennastar. Háskólaráð þar sem aðeins prófessorar mega sitja sem fulltrúar deilda hefur ályktað að staða prófessora háskólans sem embættismanna skipti sköpum fyrir þróun Háskóla Íslands sem háskóla og rannsóknarstofnunar. Félag háskólakennara hefur borið á móti þessu opinberlega og við undirritaðar teljum okkur skylt að benda á afleiðingar þessara breytinga fyrir jafnréttismál innan Háskóla Íslands.`` Síðar í bréfinu segir, með leyfi forseta: ,,Síðasta áratuginn hefur konum fjölgað í hópi kennara og sérfræðinga Háskóla Íslands en það hefur gengið mjög hægt.`` Þetta er í samræmi við þá þróun sem alls staðar annars staðar er þekkt í öðrum löndum. Síðan segir: ,,Sem dæmi má nefna að af 72 lektorum við háskólann eru konur 35 eða 48,6%, af 134 dósentum eru 24 konur eða 17,9% og af 148 prófessorum eru þær 9 talsins eða 6,1%. Það verður að segjast eins og er að konur hafa átt örðugt uppdráttar innan Háskóla Íslands. Prófessorar einir eiga rétt til setu í æðstu valdastofnunum háskólans og þeir skipa í valdamiklar nefndir þar sem ýmist situr engin kona eða konur eru í miklum minni hluta. Sjónarmið kvenna bæði hvað varðar stefnumótun háskólans almennt og mótun hans sem vinnustaðar koma lítið fram og jafnréttisumræða hefur verið lítil. Konur á Íslandi bera meiri þunga af heimili og börnum en karlar þeirra almennt og háskólamenntaðar konur eru þar engin undantekning.`` Síðar segir: ,,Framgangskerfi við Háskóla Íslands er aðeins níu ára og síðan það var tekið upp hafa 38 karlar orðið prófessorar í krafti þess en þrjár konur. Ef prófessorar verða embættismenn núna er valdakerfi háskólans í núverandi mynd og áhrifaleysi kvenna á stjórnun og mótun vinnustaðarins staðfest. Við teljum þessar breytingar eitt hið mesta bakslag sem orðið hefur í jafnréttismálum innan háskólans. Við skorum á háskólayfirvöld að endurskoða afstöðu sína og Alþingi að taka þetta til alvarlegrar athugunar. Það getur ekki verið ábyrgt að rétta hlut eins hóps í Félagi háskólakennara með því móti að skertir séu möguleikar fjölda annarra félagsmanna samtímis.`` Undir þetta bréf skrifar 41 kona, flestar lektorar eða dósentar við Háskóla Íslands. Hvernig ætlar hæstv. ríkisstjórn að uppfylla hina fínu starfsmannastefnu sína um jafnrétti kvenna og karla í Háskóla Íslands? Hún ætlar að sjálfsögðu að gera það með viðhorfsbreytingu, töfraorðinu sjálfu. Hún ætlar líklega með viðhorfsbreytingu að bæta upp þetta mesta bakslag sem orðið hefur í jafnréttismálum innan háskólans. Ég ætla að víkja aðeins að ákvæðum frv. um starfsöryggi. Það hefur lengi verið baráttumál verkalýðshreyfingarinnar og launafólks á almenna markaðnum að auka starfsöryggi á þeim hluta vinnumarkaðarins. Í þessu skyni hefur margoft verið farið fram á það af hálfu samtaka launafólks að Ísland fullgilti samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um uppsögn starfs af hálfu atvinnurekenda. Þessu hafa atvinnurekendasamtökin hafnað algjörlega. Þau vilja hafa sveigjanleikann í lagi eins og þau kalla það. Hingað til hafa stjórnvöld ekki viljað taka af skarið enda hafa þau því miður allt of sjaldan einhverja pólitík í málefnum launafólks. Þessi samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um starfsöryggi nær til alls vinnumarkaðarins og hún felur það fyrst og fremst í sér að þar er launafólki tryggt ákveðið málsmeðferðarkerfi við uppsagnir. Því er tryggt að það sé skylt að rökstyðja uppsögn ef eftir því er óskað og í sumum tilvikum á fólk rétt á endurráðningu ef uppsögn hefur verið talin ólögmæt. Eins og þeir sem þekkja til almennra reglna hér á vinnumarkaði vita mundi slíkt kerfi stórbæta réttarstöðu launafólks a.m.k. á almenna markaðnum. Sú sem hér stendur hefur ásamt hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur lagt fram till. til þál. um að þessi samþykkt verði fullgilt en hún hefur því miður ekki enn komist á dagskrá þingsins. Samþykktin er af mörgum talin lágmarksréttur. En þótt hún sé lágmarksréttur og talin vera það mjög víða í löndunum í kringum okkur þá mundi hún þó gerbreyta stöðu íslensks launafólks til batnaðar á sviði starfsöryggis. Starfsöryggismál opinberra starfsmanna hafa verið skömminni skárri en á almenna markaðnum. En hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í því að jafna aðstöðuna í þessum málum, að nútímavæða í þessum málum? Ætlar hún að bæta stöðuna á almenna markaðnum og færa starfsöryggismálin þar til nútímalegra horfs? Nei, að sjálfsögðu ekki. Hún ætlar að rýra starfsöryggi opinberra starfsmanna í staðinn og jafna þannig aðstöðuna niður á við. Þetta á t.d. við um málsmeðferðarkerfi við uppsögn sem felst m.a. í áminningu áður en til brottrekstrar kemur. Það var reyndar upphaflega meiningin að hafa ákvæði þess eðlis að heimila forstöðumanni að veita áminningu. En það gefur jú auga leið að slíkt ákvæði felur ekki í sér nokkurn einasta rétt fyrir starfsmanninn. Því er ekki hægt að tala um starfsöryggi í því sambandi. Nú hefur ákvæðinu reyndar verið breytt í þá veru að það sé skylt að veita skriflega áminningu en hins vegar er ákvæðið að öðru leyti þess eðlis að forstöðumanni er mjög auðveldlega gert kleift að losa sig við starfsmann, svo víðtæk er upptalningin um það hvað starfsmaðurinn þarf í raun og veru lítið að gera af sér til að vinna sér inn áminningu sem hefur síðan í för með sér uppsögn. Það er vægast sagt mjög víðtækt svið og erfitt að sleppa við áminningu ef forstöðumaðurinn hefur áhuga á því að veita hana. Að auki er kveðið svo á í frv. að ákvörðunum stjórnvalda samkvæmt því verði ekki skotið til æðri stjórnvalda nema öðruvísi sé mælt fyrir í einstökum ákvæðum laganna. Þetta er kannski hluti af nútímavæðingunni. Spyr sá er ekki veit. Í 40. gr. er ákvæði um skerðingu á félagafrelsi embættismanna sem hefur reyndar lítillega verið vikið að hér áður. Samkvæmt því er þeim óheimilt að efna til, stuðla að eða taka þátt í verkfalli eða öðrum sambærilegum aðgerðum. Um þetta segir í umsögn BHM á bls. 21, með leyfi forseta: ,,Í þessari grein er embættismönnum ekki aðeins bannað að taka þátt í verkfalli eða sambærilegum aðgerðum, enda er sá réttur bundinn við aðild að stéttarfélagi, heldur er gengið skrefi lengra og þessi hópur er einnig sviptur tjáningarfrelsi að hluta, a.m.k. þegar deilur og aðgerðir standa um kaup og kjör launamanna.`` Þarna er enn rakið það sem áður hefur verið minnst á og var rakið í umsögn stéttarfélags lögfræðinga að slíkir hlutir standast ekki ákvæði stjórnarskrár. Og enn og aftur hefur verið minnt á það sem vissulega hlýtur að vera alvarlegur hlutur. Það er reyndar mjög undarlegt að telja þessi ákvæði frv. sem hér hefur verið minnst á vera í anda nútímalegra viðhorfa. Ekki síst með tilliti til þess að félagafrelsi hefur nú nýlega, það var í fyrra, verið sérstaklega tryggt í stjórnarskránni og hefur þessi ríkisstjórn sýnt því mikinn áhuga að tryggja betur félagafrelsi í stjórnarskránni. Ekki síður er þetta undarlegt með tilliti til þeirra fjölmörgu alþjóðasamninga sem ríkið er skuldbundið af um félagafrelsi og ég hreinlega nenni ekki að telja upp eina ferðina enn úr þessum ræðustóli, ég er búin að gera það svo oft. En það er kannski rétt að gera samt sem áður tilraun til að upplýsa hina ágætu ríkisstjórn, þótt hún sé reyndar ekki hér til staðar frekar en fyrri daginn, um það að félagafrelsisnefnd Alþjóðavinnumálastofnunarinnar hefur mikið vægi í túlkun á félagafrelsisákvæðum og reyndar er það beinlínis tekið fram í áliti Lagastofnunar að félagafrelsisnefnd Aþjóðavinnumálastofnunarinnar hafi sérstakt vægi í túlkun ákvæða um félagafrelsi. Hún hefur talið að hluti félagafrelsisins sé rétturinn til að semja sameiginlega og að sjálfsögðu rétturinn til að fara í verkföll. Það var umræða um þessi mál á þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar árið 1994 ef ég man rétt. Þar var til umfjöllunar sérstök skýrsla sem sérfræðinganefnd Alþjóðavinnumálastofnunarinnar lét gera og var til umræðu á þinginu. Þar er alveg sérstakur kafli sem fjallar um réttinn til að fara í verkföll. Bent er á það í þeirri bók, og það kom reyndar mjög skýrt fram í umræðum á þinginu, að það sé á engan hátt hægt að líta á félagafrelsi án samhengis við þau tæki sem nauðsynleg eru til að verja það. Það vill oft vera þannig að ríkisstjórnin sem nú er við lýði hampar félagafrelsi og þá einkum sjálfstæðismenn. Líklega má telja framsóknarmenn með í þeirra hópi núna. Þeir hampa félagafrelsinu öðrum megin frá. Þeir hampa því þeim megin frá þegar verið er að tala um rétt manna til að stofna félög. Að ég tali nú ekki um rétt manna til að brjóta upp og stofna svokölluð ,,gul félög`` sem hefur verið að gerast hér á undanförnum árum í auknum mæli, þ.e. að brjóta upp þau stéttarfélög sem til staðar eru. Hins vegar hefur sá hinn sami hópur manna ekki verið jafnhrifinn af félagafrelsinu þegar kemur að hinum endanum. Þegar kemur að þeim tækjum sem þarf og þeim tækjum sem heimilt er að nota til að fylgja félagafrelsinu eftir. Félagafrelsið er einskis virði án aðgerða til að fylgja því eftir. Það er beinlínis ekki hægt og á engan hátt rétt, eins og félagafrelsisnefnd Alþjóðavinnumálastofnunarinnar hefur svo réttilega bent á, að slíta þetta úr samhengi. Slíta annars vegar úr samhengi réttinn til að stofna stéttarfélög, til að semja sameiginlega, og síðan til þess að fylgja eftir kröfum sínum með verkföllum ef með þarf. Það er í raun og veru ekki hægt að segja annað en að mannréttindi sem ekki er hægt að fylgja eftir, ekki er hægt að fara alla leið með, hljóta bara að vera skrum eitt. Hvers virði er í raun og veru rétturinn til að stofna og ganga í stéttarfélög ef það er bannað með lögum að verja þennan rétt með þeim tækjum sem getur þurft til og hafa verið viðurkennd sem lögleg tæki til þess að verja þennan rétt? Slíkar takmarkanir hljóta vægast sagt að vera mjög varasamar og að mínu mati teljast þær á engan hátt til nútímalegra vinnubragða, herra forseti, eins og svo margoft er vitnað til í ræðustóli af hæstv. ráðherrum. Það er eitt annað atriði sem ég vildi koma inn á og hefur margoft verið talað um í sölum Alþingis á undanförnum dögum. Það eru tengslin milli kjarasamninga annars vegar og hins vegar milli lögbundinna réttinda opinberra starfsmanna. Hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson hefur haldið því fram að umsömdum réttindum sé ekki raskað. Þessu hefur hæstv. ráðherra margoft tönnlast á í þinginu. Það virðist einhvern veginn vera þannig að hæstv. ráðherra fær ekki skilið það umhverfi sem opinberir starfsmenn búa við. Öllu heldur er ég farin að hallast að því nú á síðari tímum þessarar umræðu að hann vilji ekki skilja það og hann ætli sér ekki að skilja það og hann ætli sér hreinlega að láta á það reyna. Réttarumhverfi hjá opinberum starfsmönnum er að mörgu leyti mjög ólíkt því sem gerist á almenna vinnumarkaðnum þar sem stærstur hluti kjaranna er festur í kjarasamninga. Að hluta til er hann bættur upp með ráðningarsamningum, munnlegum eða skriflegum, en einungis minni hlutann er fjallað um í lögum þannig að vægið er allt annað. Á meðan búa opinberir starfsmenn við það að réttindi þeirra eru miklu meira lögbundin en réttindin á almenna markaðnum og kjarasamningar hafa þar í raun og veru miklu minni þýðingu efnislega séð. Þetta er í sjálfu sér ekkert öðruvísi en gengur og gerist í mörgum öðrum löndum og kemur til vegna sérstöðu opinberra starfsmanna að mörgu leyti sem hefur verið í gegnum tíðina. Ég vil nefna sem dæmi að í kjarasamningum opinberra starfsmanna er hvergi eftir þeim heimildum sem ég hef verið að reyna að leita eftir og leita þar ráða þeirra sem gerst til þekkja um samningana er hvergi kveðið á um uppsagnarfrest starfsmanna. Það er hins vegar kveðið á um það í lögum að þeir sem eru ráðnir eigi tiltekinn uppsagnarfrest. Miðað við kenningu og hugmyndafræði hæstv. fjmrh. þá mætti svipta opinbera starfsmenn uppsagnarfresti vegna þess að það eru ekki umsamin réttindi. Hann hlýtur þá að vera um leið að segja það úr því að hann heldur að svo sé þá þurfi ekki ef slíkt væri gert, ef það dytti í hæstv. ráðherra, annað eins hefur dottið í kollinn á honum að rífa uppsagnarfrestinn af opinberum starfsmönnum þá hlýtur hann að geta gert það með sömu rökum. Það eru ekki umsamin réttindi og það er náttúrlega algerlega fráleitt að fara að bæta fólki eitthvað sem það á ekki rétt á eftir því sem hæstv. ráðherra telur. Á meðan höfum við á almenna markaðnum þannig umhverfi að þar eru ítarleg ákvæði um það í hverjum einasta kjarasamningi hvernig uppsagnarfresti skuli háttað. Þetta er gott dæmi um að það er náttúrlega fráleitt að halda því fram að lögbundin réttindi opinberra starfsmanna séu ekki hluti af þeirra kjaralega umhverfi og séu ekki umsamin réttindi vegna þess að að sjálfsögðu byggjast hin umsömdu réttindi, sem ráðherrann heldur að séu bara í kjarasamningum, á því hvernig lagalega umhverfið var á þeim tíma þegar samið var. Það er á engan hátt hægt að skilja það öðruvísi. En þrátt fyrir að á þetta hafi verið mjög ítarlega bent og mjög ítarlega farið yfir þetta í umsögnum frá fjölda samtaka á opinbera markaðnum og frá þeim lögmönnum sem hvað best þekkja réttarsviðið á þeim bænum hefur hæstv. ráðherra enn þverskallast við og neitar því að fara að þessu enda liggur því miður ekki fyrir um þetta frv. neitt álit á því hvort það sé löglegt eða hvort það standist ákvæði stjórnarskrár eða alþjóðasamninga eða hvort það stangist mögulega á við önnur ákvæði laganna innbyrðis. Eins og ég og aðrir hafa bent á þá veitir ekki af því að slíkt álit yrði fengið því að það eru gífurlega margir hnökrar á þessu frv., hreinlega tæknilegir hnökrar að ekki sé talað um ósköpin sem innihaldið er. Ég vil, herra forseti, vitna lítillega í skýrslu, sem ég hef undir höndum og mér hefur reynst drjúg í undirbúningi fyrir það að reyna að átta mig á þessu frv. og þeim ósköpum sem við stöndum hérna frammi fyrir. Þessi skýrsla var gerð af Frederich Eberstiftung í Brussel og fjallar um opinberar vinnumarkaðsreglur í sex löndum. Þetta er samanburðarathugun um reglur á opinberum vinnumarkaði í Þýskalandi, Ítalíu, Hollandi, Austurríki, Svíþjóð og Bretlandi. Því miður gafst mér ekki tími til að lesa alla þessa skýrslu því að hún hefði vissulega verið þess virði. Ég á örugglega eftir að gera það síðar því að hún fjallar í nokkuð ítarlegum atriðum um ýmis atriði hins opinbera vinnumarkaðar í þessum sex löndum. Hún kemur m.a. inn á áhrif þeirra breytinga sem hafa verið á opinberum vinnumarkaði á réttarstöðu opinberra starfsmanna. Þar er t.d. sérstakur kafli um áhrif á stöðu kvenna vegna þess að það hefur einhvern veginn orðið þannig að þær hafa oft og tíðum farið verst út úr auknum sveigjanleika og auknu frjálslyndi á vinnumarkaði ef svo má að orði komast. Hér er líka mjög ítarlegur kafli um lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna sem væri vissulega þess virði að fara í gegnum áður en kemur að umræðunni um lífeyrismálin sem verður vonandi ekki í bráð og helst aldrei. Þessi skýrsla nær yfir tveggja ára tímabil, hún er gerð á árunum 1991 og 1993. Markmið hennar er að gera kerfisbundna skoðun á fyrirkomulagi samningamála á opinberum vinnumarkaði en eins og kunnugt er hafa verið gerðar breytingar á reglum um opinbera vinnumarkaðinn víðar en er verið að reyna að gera á Íslandi á síðustu árum. Það hafa verið kröfur um það víðar en hér að það sé hagrætt í ríkisrekstri og það sé sparað þannig að vandamálið sem slíkt, sem menn hafa staðið frammi fyrir og allir viðurkennt að þurfi á einhvern hátt að taka á, hefur verið þekkt víðar en hér. Þess vegna er að mörgu leyti mjög fróðlegt að skoða það hvernig þetta hefur verið gert annars staðar. Í þessari skýrslu er að finna ýmis atriði um það og ég vil sérstaklega grípa niður í þau sem snúa að verkfallsréttinum og undanþágu frá verkfallsréttindum og ekki síst með það að leiðarljósi að verkfallsrétturinn er í mínum huga ein af helgustu réttindum launafólks og hann á undir engum kringumstæðum að skerða og það eiga ekki að vera undanþágur frá honum nema hægt sé að réttlæta með einhverjum mjög mikilvægum atriðum. Ef við grípum ofan í kaflana um það hvernig verkfallsréttinum er háttað í þessum löndum, sem ég held að hafi flestöll gengið í gegnum einhverja endurskoðun á þessum reglum á síðustu árum, þá segir t.d. um Ítalíu að það er í raun og veru réttur til verkfalla á opinbera vinnumarkaðinum á Ítalíu og hann er mjög hátt skrifaður sem mannréttindi og sem réttindi sem eru jafnframt tryggð í stjórnarskrá. Þeir bera greinilega meiri virðingu fyrir stjórnarskránni en við. Síðan segir að árið 1990 hafi ný lög verið sett um verkföll og að með þeim lögum verði að tryggja sérstakar starfsgreinar sem er litið á að séu einstaklega mikilvægar fyrir borgarana að séu starfandi. En síðan kemur setning sem er mjög víða þegar vitnað er til þessara landa: ,,Þessar takmarkanir eru ákveðnar í samningum`` þannig að samtök launafólks koma að því að ákveða hvaða takmarkanir þeim séu settar. Þetta er á Ítalíu. Það hefur hingað til ekki verið talið vera fyrirmyndarríki. Svona getum við rakið okkur áfram. Næsta landið sem hér er vitnað í er Holland. Þar segir að það sé sami réttur opinberra starfsmanna til þess að gera verkföll og á almenna og opinbera markaðnum. Þar séu hins vegar sérstakar takmarkanir eða hömlur settar fyrir heilsugeirann ef við getum orðað það svo og þær takmarkanir eða þær hömlur snúist fyrst og fremst um fyrirvarann á verkfallsboðuninni. Síðan segir að í Hollandi hafi lögregla og slökkvilið ekki rétt til þess að fara í verkföll. Þetta er í samræmi við það sem hefur almennt verið viðurkennt að það megi gera almennar takmarkanir ef um sé að ræða mál sem snerta hagsmuni og öryggi ríkisins eða mjög ríka almannahagsmuni. Um Austurríki segir: Hver sem er í Austurríki, hvort sem það er á opinbera eða almenna markaðnum, getur boðað verkfall, jafnvel herinn og lögreglan hafa boðað til verkfalla þar í landi. Reyndar er sagt hér að frekar fá verkföll hafi verið boðuð á þessu sviði en það sé mjög mikilvægt að hafa jafnan til staðar þann möguleika að boða til verkfalla og þá hótun að slíkt sé hægt ef þess er talin vera þörf. Um verkfallsréttinn í Svíþjóð segir: Verkfallsréttur er til staðar án nokkurra sérstakra reglna þar um fyrir opinbera markaðinn í Svíþjóð. Sérstakar takmarkanir á verkfallsréttinum, sem komu niður á opinberum starfsmönnum, voru afnumdar árið 1976 í sérstökum lögum þar um. Síðan segir þar, sem er hinni íslensku ríkisstjórn svo mjög framandi: Þrátt fyrir þetta hafa aðilar vinnumarkaðarins gert samninga um takmarkanir eða hömlur á verkfallsréttinum eins og í tengslum við sérstaka hópa starfsfólks sem er nauðsynlegt að séu starfandi. Og enn er ítrekað: Slíkar takmarkanir eru alltaf ákveðnar af sjálfum aðilum vinnudeilunnar. Um Bretland, sem hefur ekki hingað til talið vera fyrirmyndarríki launamannsins, segir að ekki sé almennt gerður neinn skilsmunur á milli almenna og opinbera markaðarins varðandi verkfallsboðun eða aðra löggjöf á vinnumarkaði. Samt hafa verið gerðar tilraunir af ríkisstjórn Íhaldsflokksins til þess að takmarka verkföll þegar um er að ræða mjög mikilvæga þjónustu. Síðan segir að þessar tilraunir ríkisstjórnarinnar stangist gegn mjög ríkri breskri hefð á þessu sviði. Einu takmarkanirnar sem þeir virðast viðurkenna á verkfallsréttinum eru lögregla og herinn. Þeir hafi ekki rétt til að fara í verkföll. Herra forseti. Það kemur óneitanlega upp í hugann við lestur þessara reglna og þess sem kemur fram í skýrslunni um það hvernig ástandið er í öðrum löndum í kringum okkur að það er eitthvað mjög sérstakt sem er að gerast á íslenska vinnumarkaðnum. Það er eitthvað öðruvísi sem er að gerast hér en mjög víða annars staðar. Það er allt önnur þróun þó að hæstv. ríkisstjórn reyni sí og æ að vísa til þess að það sé einvörðungu verið að gera það sem þegar hefur verið framkvæmt og talið sjálfsagt og viðurkennt úti í hinum stóra heimi. Það hefur mjög oft komið fram í umræðunni að það sé verið að nútímavæða vinnumarkaðinn, það sé verið að drösla gervallri verkalýðshreyfingunni inn í nútímann með góðu eða illu. En ég vil spyrja að lokum, herra forseti: Hvaða nútími er það sem hæstv. ríkisstjórn er að reyna að draga fólk inn í? Nútími hvaða landa er það sem hér er verið að taka upp? Ég tel reyndar að sú skýrsla sem ég las upp úr áðan sýni eins og svo margt annað fram á það að í þessu frv. birtist draugur fortíðar en ekki framtíðar og það hlýtur að vera krafa hverrar skynsamrar manneskju að frv. sé tekið út af borðinu. Það er illa samið, það er óvandað og það er andstætt hagsmunum launafólks.