Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þm. þessarar d. er kunnugt, hefur sjútvn. ekki haft neinn tíma til undirbúnings, að heitið geti, því að svo stutt er liðið frá 1. umr. um þetta frv., sem hér liggur fyrir, um aðstoð við togaraútgerðina. En þar sem nm. var efni þessa frv. allkunnugt og það reifað við 1. umr. hér í hv. d. af hæstv. forsrh., þurfti ekki að gera langt nál. Það er undirritað af öllum viðstöddum nm. Form. n. er erlendis. Mælt er með frv. óbreyttu, að því fráskildu, að hv. 10. landsk. áskildi sér rétt til að koma með brtt. Eins og frv. ber með sér, er það viðurkennt, að togaraútgerðin sé í kröggum og þurfi aðstoðar við. Hefur þessari atvinnugrein hrakað mjög umliðið ár. Er það bæði vegna aflabrests og að einhverju leyti mun það stafa af lækkandi verði á sumum afurðum. Eins og að líkum lætur, eru ekki allir jafnilla settir, eitt skip aflar betur en annað, afli selst fyrir hærra verð hjá einum en öðrum. Slíkt er ævinlega misjafnt. En það er viðurkennt, að þörf var aðstoðar, enda hefur hún verið veitt fimm síðustu mánuði þessa árs með 2000 kr. framlagi fyrir hvern þann dag, er skipin hafa stundað veiðar. Í því frv., er fyrir liggur, er gert ráð fyrir sams konar styrk á næsta ári, og að auki skal veita tveggja ára greiðslufrest á afborgunum lána, er stofnlánadeild sjávarútvegsins hefur veitt til kaupa á togurum. Sama gildir og um afborganir þeirra lána, er ríkissjóður hefur veitt til kaupa á togurum. Togaraeigendur hafa farið fram á lækkun á olíum, vátryggingargjaldi og flutningsgjöldum á hraðfrystum fiski, hið síðasttalda til þess að frystihúsin gætu hækkað verðið eitthvað á nýjum fiski. Lítið mun hafa gengið að fá lækkanir á liðum þessum enn sem komið er. Um afkomu þessa atvinnurekstrar í framtíðinni er ekki hægt að segja neitt ákveðið. Það kemur mest undir aflamagni og aflaverði, eins og verið hefur hingað til. Ríkisstj. hefur lýst því yfir, eða hæstv. forsrh. fyrir hennar hönd, að hún sjái sér ekki fært að ganga lengra í þessari aðstoð að sinni, heldur bíða og sjá til, hverju fram vindur. Væri um frekari aðstoð að ræða, er ekki annað ráð til en að hækka skatta, og er það ekki fýsilegt. Eins og ég tók fram í upphafi, mælir n. með því, að frv. á þskj. 294 verði samþ. óbreytt, þó með þeim fyrirvara, er hv. 10. landsk. þm. hefur áskilið sér. Að lokinni þessari umr. legg ég til, að frv. verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Hv. frsm. sjútvn. tók alveg réttilega fram, að n. hefur í því hléi, sem gefið hefur verið nú á milli funda, tekið þetta frv. til athugunar. Tími sá, sem n. hefur haft til umráða, hefur verið svo naumur og takmarkaður, að engin sérstök athugun hefur getað farið fram á frv. á þeim tíma. Hins vegar má taka það fram, að þetta frv. hefur legið fyrir hv. Nd. nú um nokkurn tíma og orðið dálítill dráttur á afgreiðslu þess þar. Frv. er því ekki ókunnugt hv. dm., þó að ég hins vegar verði að harma, að það skyldi ekki koma fyrr í þessa hv.d., til þess að tækifæri gæfist til að athuga frv. betur en raun er nú á orðin. Í frv. eru ýmis atriði, sem mjög hefði verið æskilegt að tækifæri hefði gefizt til að kynna sér betur í n. en hægt var á þessum stutta tíma. Auk þess hefði verið mjög æskilegt, að þessi hv. n. hefði getað fengið tækifæri til þess að hafa tal af forsvarsmönnum togaraútvegsins til þess að heyra, hvað þeir hefðu um þetta mál að segja og hvort þeir teldu, að þau bjargráð, sem boðið er upp á í frv., væru fullnægjandi til þess, að þeir gætu haldið áfram rekstri sínum. En um þetta er ekki að sakast. Frv. kom ekki hér í þessa hv. d. fyrr en í dag, og hæstv. ríkisstj. leggur á það megináherzlu, að frv. verði afgr. nú út úr d. á þessari nóttu, enda þótt ekki sé kostur á að athuga það eins og æskilegt hefði verið. Þegar hæstv. fyrrv. ríkisstj. var mynduð á öndverðu árinu 1950, var eitt hennar meginviðfangsefni að reyna að ráða fram úr þeim erfiðleikum, sem bátaútvegurinn átti þá við að búa. Talið var, að þá væri mikill rekstrarhalli á bátaútveginum og að mjög ískyggilegt útlit væri fram undan. Sú ríkisstj., sem mynduð var á öndverðu ári 1950, taldi ekki fært að halda áfram á þeirri braut, sem við höfðum verið á, og taldi nauðsynlegt að gera sérstakar, róttækar ráðstafanir til að ráða fram úr vandræðum bátaútvegsins. Það bjargráð, sem sú hæstv. ríkisstj. greip til og var enda mynduð til að grípa til, var að lækka gengi íslenzkrar krónu. Á það var þá bent af andstæðingum ríkisstj., að gengislækkunin væri ekki aðeins vafasöm lausn fyrir bátaútveginn, heldur tvímælalaust sú dýrasta og þungbærasta lausn, sem hægt væri að fá á þeim vanda fyrir allan almenning í landinu. Var þá á það bent, að með gengislækkuninni væri fleiri hundruð millj. kr. bagga velt yfir á allan almenning í landinu, án þess að það væri á nokkurn hátt tryggt, að gengislækkunin yrði til þess að bjarga bátaútveginum úr hans erfiðleikum, nema siður væri, og má fullyrða, að í hópi þeirra, sem töldu þessa úrlausn mjög vafasama og lítt viðunandi, voru margir smáútvegsmenn, og það einmitt menn, sem átti að vera að bjarga með þessari ráðstöfun. Ríkisstj. vildi þá ekki hlusta á þessar raddir og hélt fast við ákvörðun sína um að lækka gengi íslenzkrar krónu, enda var hún beinlínis mynduð til þess að hrinda því máli í framkvæmd. Í dag þarf ekki um það að deila, hverjir hafa haft á réttu að standa í þessu máli. Reynslan er búin að tala. Hún talaði svo skýrt, að ekki verður um villzt. Sjávarútvegurinn hafði ekki lengi búið við hið lækkaða gengi, þegar ríkisstj. sá sig neydda til að gera alveg sérstakar ráðstafanir til þess að bjarga bátaútveginum á ný og þá m.a. undan þeim bagga, sem gengislækkunin hafði velt á herðar bátaútvegsins. Það var ekki ýkja mörgum missirum eftir gengislækkunina, að hæstv. ríkisstj. sá sig knúða til að taka upp hinn svokallaða bátagjaldeyri til þess að reyna að bjarga bátaútveginum enn á ný. Eins og mönnum er kunnugt, er þessi bátagjaldeyrir í því fólginn, að smáútvegurinn fékk til eigin ráðstöfunar víssan hluta af andvirði útflutningsvöru sinnar. Þennan gjaldeyri mátti bátaútvegurinn síðan selja með vissu, takmörkuðu álagi. Við þetta bjargráð hefur bátaútvegurinn átt að búa síðan nokkrum missirum eftir að fyrrverandi, hæstv. ríkisstj. var stofnuð. Þegar gengislækkunin var upp tekin í öndverðu árið 1950, var hún ekki hugsuð sem neitt sérstakt bjargráð fyrir togaraútveginn. Það var ekki talið, að afkoma togaranna væri þá slík, að nauðsyn væri á þeirri ráðstöfun, sem þá var gripið til. Hins vegar sótti fljótt í það horfið með togarana, að talið var, að ekki væri hægt að halda rekstri þeirra áfram, án þess að einhverjar sérstakar ráðstafanir yrðu gerðar af hálfu ríkisvaldsins. Því var það, að snemma á þessu ári var sett sérstök n. til þess að rannsaka og kynna sér, hvernig hagur og afkoma togaraútvegsins væri og hvaða ráðstafanir væri nauðsynlegt að gera til þess að reyna að létta undir með togaraútveginum og afkomu hans. Þessi n. kynnti sér rækilega afkomu togaranna og miðaði þá sérstaklega við afkomuna 1953 og afkomuna 1954, að svo miklu leyti sem um hana var vitað, á meðan n. var að störfum. Niðurstöður þessarar n. voru þær, að meðalrekstrarhalli á togara hefði reynzt um 400 þús. kr. árið 1953. Við þessa niðurstöðu gerði þó n. þá athugasemd, að í henni væri ekki reiknað með raunverulegum fyrningarafskriftum, sem n. taldi hæfilegar 250–350 þús. kr. á ári. Það var líka fyrirsjáanlegt, meðan n. var að störfum, að mjög fljótlega og á þessu ári mundi óhjákvæmilega þurfa að koma til nokkurrar launahækkunar hjá togarasjómönnum, ef hægt ætti að vera að fá þá út á skipin. Reiknaði n. með því, að launahækkun togarasjómanna, sem óhjákvæmileg væri, til þess að hægt væri að fá sjómennina á togarana áfram og halda rekstri þeirra áfram, mundi nema ekki minnu en 300 þús. kr. á ári. Samkvæmt þessu virtist því meðalrekstrarhalli togara, miðað við 1953 og með hliðsjón af þeim kaupbreytingum, sem fram undan voru, vera eitthvað um 950 þús. kr. á ári. Þetta er að sjálfsögðu meðaltal. Sumir togarar skila verri afkomu, miklu verri, en aðrir betri, og er talið, að til séu í flotanum togarar, sem aldrei hafi sýnt neinn rekstrarhalla og þurfi því ekki neinnar hjálpar við. Þegar vitað var um þessar niðurstöður, taldi ríkisstj. nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir til þess, að rekstur togaranna stöðvaðist ekki alveg, og verður ekki dregið í efa, að rekstur togaranna mundi hafa stöðvazt á síðastliðnu sumri, ef ekki hefðu verið gerðar sérstakar ráðstafanir til þess, að hægt væri að halda þeim úti. Úrræði hæstv. ríkisstj. voru þau að tryggja hverjum togara 2000 kr. í styrk fyrir hvern dag, sem hann var gerður út frá 1. ágúst s.l., auk þess sem ríkisstj. gerði sérstakar ráðstafanir til þess, að útgerðarmenu fengju greiðslufrest á stofnlánum sínum. Tekna til þess að mæta þeim styrk, sem togararnir urðu þarna að fá, aflaði ríkisstj. sér með því að leggja sérstakt innflutningsgjald á bifreiðar, og er upplýst, að þetta innflutningsgjald hefur numið á árinu 1954 um 12 millj. kr. Nú er fullyrt af togaraútvegsmönnum, að afkoma togaranna sé slík, að það sé ekki fullnægjandi, að þeir haldi þeim styrk, sem þeir hafa haft hingað til, heldur þurfi einnig meira til að koma. Er því haldið fram, að rekstrarhalli togaranna sé að meðaltali um eða yfir 3 þús. kr. á dag. Hefur verið frá því skýrt, að togaraútvegsmenn hafi óskað eftir því við ríkisstj., að hún gerði ráðstafanir til þess að tryggja þeim bætur úr ríkissjóði til að mæta þessum rekstrarhalla og gerði auk þess ráðstafanir til þess að lækka útgerðarkostnaðinn á vissum, tilteknum liðum. Ég skal ekkert um það fullyrða hér, hvort þessar staðhæfingar togaraútvegsmanna séu réttar eða ekki. Hitt er staðreynd, að það eru togaraútvegsmennirnir sjálfir, sem bezt mega um þetta vita, og ég hefði talið, að nauðsynlegt væri, að þessar fullyrðingar þeirra og niðurstöður yrðu rannsakaðar gaumgæfilega, til þess að menn gætu myndað sér örugga skoðun um það, hvort hér væri farið með rétt mál eða ekki. En eins og ég gat um í upphafi máls míns, þá hefur sjútvn. hér í þessari hv. d., sem haft hefur þetta mál til meðferðar, fengið svo nauman og takmarkaðan tíma til starfa, að engin tök hafa verið á því fyrir nm. að geta kynnt sér þessar fullyrðingar eða staðhæfingar á nokkurn hátt. En hvað sem þessum staðhæfingum líður, þá má öllum vera það ljóst, að hér stefnir í hreinan voða og vandræði eru fram undan, ef ekki verða gerðar sérstakar ráðstafanir, - ekki aðeins ráðstafanir til þess að leysa þann vanda, sem stefnir að í augnablikinu, heldur einnig þann vanda, sem augljóst er að hlýtur að vera fram undan. Það getur að sjálfsögðu ekki gengið til frambúðar, að nauðsynlegt sé að gera stöðugar ráðstafanir til þess, að hægt sé að halda gangandi aðalundirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, eitt árið með því að lækka gengi krónunnar stórlega og annað árið með því að greiða hverri grein sjávarútvegsins á fætur annarri uppbætur á framleiðsluvöru hennar, - uppbætur, sem fara vaxandi frá ári til árs. Það má hverjum hugsandi manni vera ljóst, að ef ekki eru gerðar sérstakar, róttækar ráðstafanir til að kippa þessum hlutum í lag, þá er hér stefnt í vísan voða, sem getur ekki endað í öðru en mjög alvarlegu hruni hjá þessum atvinnuvegi. Frv. það, sem hæstv. ríkisstj. ber nú fram til lausnar á vandamálum togaraútvegsins, er engin framtíðarlausn á þessu máli. Hér er aðeins um bráðabirgðaúrræði að ræða til þess að reyna að koma í veg fyrir það, að togararnir stöðvist nú um þessi áramót. Og það er meira að segja dregið stórlega í efa, að þær ráðstafanir, sem lagt er til í frv. að gerðar séu, muni vera fullnægjandi til þess, að hægt verði að halda togarafotanum úti eftir áramót. Hæstv. ríkisstj. hefur verið um það spurð, hvort hún geti treyst því, ef þetta frv. verði samþ., að þá muni togararnir halda áfram veiðum eftir áramótin. Og þó að ég hlustaði ekki á allar þær ræður, sem fluttar voru hér við 1. umr. málsins, þá skildist mér á hæstv. forsrh., að um þetta atriði gæti hann ekkert fullyrt og það lægi engin yfirlýsing fyrir af hans hálfu hjá þinginu um það, að þau úrræði, sem hér eru á ferðinni, væru fullnægjandi til þess, að togararnir stöðvuðust ekki um áramótin. Þó að ég játi, eins og ég sagði áðan, að ekki hafi unnizt tími til að rannsaka þetta mál eins og skyldi, þá finnst mér fyrir mitt leyti ekki rétt, að frv. sé afgreitt á annan veg en þann, að nokkurn veginn megi á það treysta, að rekstur togaranna stöðvist ekki um áramótin, svo framarlega sem kostur er á að afgreiða slíkt frv., án þess að til vandræða sé stofnað á öðrum sviðum. Ég hef þess vegna leyft mér að bera hér fram nokkrar brtt. við frv., sem allar miða að því að reyna að freista að tryggja það, að togararnir þurfi ekki að stöðvast um áramótin og að sú hætta sé ekki yfirvofandi fyrir þá, sem hæstv. forsrh. vildi ekki aftaka um áðan, að kynni að verða til staðar. Það hefur því miður ekki unnizt tími til að prenta þær brtt., sem ég ber hér fram. Ég hef hins vegar fengið þær vélritaðar, og ég hef afhent hæstv. forseta þessar brtt. Grundvallaratriðið í till. er það, að ég legg til, að styrkurinn, sem hverjum togara er ætlaður, sé færður úr 2 þús. kr. á dag upp í 3 þús. kr. á dag til þess að mæta þeim kröfum, sem mér hefur verið tjáð að fyrir liggi. Hér er um sams konar till. að ræða eins og borin var fram í hv. Nd. á þskj. 280 og er þar undir 1. tölul. b. Til þess að mæta þeirri hækkun, sem af þessum styrk til togaranna mundi leiða, leyfi ég mér að leggja til, að ákveðið sé í frv., að í þennan uppbótarsjóð til togaranna skuli renna dýrtíðarsjóðsgjald af bifreiðum skv. l. nr. 112 frá 1950, og er hér um sömu till. að ræða og borin var fram á þskj. 280 í hv. Nd., 1. lið a. Þá legg ég einnig til, að tekin séu upp í frv. ákvæði um að lækka verð á brennsluolíu, vexti af afurðalánum sjávarútvegsins og flutningsgjöld íslenzkra skipa á framleiðsluvörum sjávarútvegsins. Er hér um sömu till. að ræða og var flutt í Nd. á þskj. 208 undir 2. tölulið. Enn fremur hef ég leyft mér að bera fram á ný till samhljóða þeirri, sem borin var fram í Nd. og er á þskj. 293, um það, að á eftir 5. gr. komi ný grein þess efnis, að ríkisstj. sé heimilt að lækka söluverð nýjustu togaranna með hliðsjón af því, að ekki hefur tekizt að nota fiskimjölsverksmiðjur þeirra. Þá ber ég loks fram nýja brtt. um það, að 8. gr. frv. verði orðuð um. Umorðunin á greininni er að nokkru leyti orðalagsbreyting, en þó er lagt til, að aftan við hana bætist ný mgr., sem er efnisbreyting á hinni upphaflegu 8. gr. Ég legg til, að 8. gr. verði orðuð svo: „ Ríkisstj. setur reglur um framkvæmd laga þessara. Skal í þeim reglum ákveðið, hverrar tegundar bifreiðar skuli gjaldskyldar. Ákveða má mismunandi gjald af leyfum fyrir ýmsum tegundum bifreiða innan þeirra marka, er greinir í 1. gr., og einnig, að bifreiðar til ákveðinna nota séu gjaldfrjálsar.“ - Að þessu marki er aðeins um orðalagsbreytingu á gr. að ræða. En svo kemur til viðbótar efnisbreytingin, sem er á þá leið: „Innflutningur skal vera frjáls á þeim bifreiðum, sem innflutningsgjald ber að greiða af samkvæmt lögum þessum.“ Þessa efnisbreytingu ber ég fram með hliðsjón af því, að það segir sig sjálft, að í því er lítil trygging fyrir ríkissjóðinn og fyrir togaraútveginn, ef aðeins er ákveðið, að innflutningsgjald skuli greitt af bifreiðum, en ekki jafnframt tryggt, að bifreiðarnar verði fluttar inn. Þessi efnisbreyting, sem ég ber því fram við 8. gr., er til þess að tryggja það, að inn fáist fluttar bifreiðar til að mæta þeim gjöldum, sem togarasjóðurinn þarf að inna af hendi. Þetta er sú hugsun, sem fyrst og fremst liggur til grundvallar þessari brtt. Þessu til viðbótar kemur svo það, að megn óánægja hefur ríkt í landinu með úthlutun bifreiða. Menn hafa talið, að þar væri ýmsum ívilnað, sumir settir útundan, sem skyldu fá leyfi, en aðrir fengið leyfi, sem síður skyldi. Um þetta getur náttúrlega alltaf verið ágreiningur fram og aftur og erfitt að gera svo að öllum líki og oft erfitt að meta, hverjum á að veita leyfi og hverjum á að neita. En það fyrirkomulag, sem við höfum átt við að búa í þessum efnum, hefur leitt til mikillar óánægju, og uppi eru háværar kröfur um það, að innflutningur bifreiða verði gefinn frjáls. Þessar kröfur hafa átt miklum skilningi að fagna hér á hv. Alþingi, og er ekki annað vitað en að meiri hl. sé til staðar fyrir því í þinginu, að þessi innflutningur verði gefinn frjáls, a.m.k. að svo miklu leyti sem um tollskyldar bifreiðar er að ræða vegna togaragjaldeyrisins. Má því hér vinna tvennt í einu: tryggja það, að bifreiðar verði inn fluttar, til þess að fé sé til staðar í þessum togarasjóði, og koma í veg fyrir þá óánægju, sem uppi hefur verið út af bifreiðaúthlutuninni að undanförnu. - Ætla ég að vænta, að þessar till. mínar eigi skilningi að fagna hér í d. og nái a.m.k. að einhverju leyti fram að ganga.



Herra forseti. Ég heyrði því miður ekki alla ræðu hv. 10. landsk., en nokkurn hluta hennar og þá fyrst og fremst það, sem gaf skýringu á þeim brtt., sem hann flytur. Í þessum brtt. er, eins og hv. 10. landsk. gerði grein fyrir, ein efnisbreyting, og hún er um það, að innflutningur skuli vera frjáls á þeim bifreiðum, sem innflutningsgjald ber að greiða af samkv. lögum þessum. Rökin, sem hv. þm. færði fyrir þessari brtt., voru fyrst og fremst þau, að ef ætti að byggja gjaldgetu þessa sjóðs, sem stofnaður er til stuðnings við útveginn, á tolli á bifreiðum, þá yrði innflutningur á bifreiðunum að vera frjáls. Það væri eina leiðin til að tryggja tekjurnar, en þá væru þær líka tryggðar. Ég hygg, að hv. þm. sjái það, ef hann athugar málið nánar, að frjáls innflutningur á bifreiðum tryggir þetta að sjálfsögðu ekki. Tekjur sjóðsins eru ekki tryggðar með frjálsum innflutningi, heldur með innflutningi. Við höfum engar sannanir fyrir því í dag, þó að innflutningurinn verði frjáls, að þegnar þjóðfélagsins vilji kaupa þann fjölda af bifreiðum, sem með þarf til að tryggja nægilegar tekjur banda sjóðnum. Ég held einnig, um leið og játa verður, að þetta ákvæði tryggir ekki til hlítar það, sem fyrir hv. fim. vakir, þá hljótum við að vera sammála um, að úr því að ríkisstj. á annað borð hefur tekið að sér að bera fram þessar till. útveginum til framdráttar, þá hvíli á henni sú kvöð að hindra ekki innflutning á bifreiðum, að svo miklu leyti sem eftirspurn er fyrir hendi og allt að því marki, að tekjur sjóðsins séu tryggðar til samræmis við þau útgjöld, sem gert er ráð fyrir í frv. Hitt er svo annað mál, - um það er ég hv. þm. alveg sammála, - að það væri mjög æskilegt, að þessi innflutningur gæti verið frjáls, m.a. vegna þeirra annmarka, sem á innflutningnum eru nú og hv. þm. benti á og ég hef raunar leyft mér áður að geta um í sambandi við aðra till., sem um þetta liggur fyrir í þinginu. Það eru stöðugt klögumál út úr því, hverjir hljóti leyfin fyrir innflutningi á bifreiðum og hverjum sé synjað. Og ég álít mjög æskilegt, að þessi klögumál, rétt eða röng, verði kveðin niður og þá auðvitað með frjálsum innflutningi. Nú liggur fyrir þinginu till. um það, og ég hefði heldur kosið fyrir mitt leyti, að það mál fengi athugun og afgreiðslu í sambandi við þá till., en yrði ekki blandað inn í þetta mál, sem hér liggur fyrir, m.a. vegna þess, að slík till., ef samþ. yrði í sambandi við þetta mál, gæti valdið einhverjum ágreiningi um málið í heild. Ég tel þess vegna rétt, að þessari till. verði vísað frá, þannig að hún verði ekki samþ. í sambandi við afgreiðslu þessa máls, og menn geymi þá sitt vald og sitt atkv. til þess að fullnægja þeim vilja á þeim vettvangi, sem skapaður var með flutningi þeirrar till., sem ég hef verið að ræða um. Að öðru leyti eru till. hv. 10. landsk., eins og hann sjálfur segir, áður fluttar í Nd., og þar hafa verið um þær rökræður. Ég skal ekki orðlengja mikið um till., en aðeins víkja örfáum orðum að þeim. Fyrsta till., sem er við 2. gr. frv., er um það, að dýrtíðarsjóðsgjaldið verði látið falla þessum sjóð. Hv. flm. gerði þá grein fyrir þessari till., að tekjur, sem af henni falla sjóðnum, ættu að vera til jafnvægis við þann útgjaldaauka, sem leiðir af b-lið þessarar sömu till., þar sem dagbætur hverjum togara til handa eru hækkaðar úr 2000 í 3000 kr. Ég held ég hafi getið um það í framsöguræðu minni um þetta mál, að af slíkri till. um að hækka dagbæturnar um 1000 kr. mundi leiða til útgjaldaauka fyrir sjóðinn á árinu 1955, sem næmi 13 millj. kr. Hins vegar mundi ekki af hinni till., jafnvel þótt hún næði til 3 ára, leiða meiri tekjur en um 6 millj., kannske nokkuð á 7. millj., og það er vegna þess, sem ég áður ga1 um, að þetta gjald hefur aldrei verið innheimt af sendiferðabifreiðum, en mikill fjöldi þeirra bifreiða, sem lögin ná til og skattskyldar eru með lögunum, eru einmitt sendiferðabifreiðar, og auk þess hefur verið venja undanfarin ár að innheimta ekki þetta gjald af þeim bifreiðum, sem atvinnubílstjórar fá, hvort sem það eru stöðvar eða einstaklingar, sem þær bifreiðar kaupa í þessum tilgangi. Og eins og ég skýrði frá í Nd., liggja fyrir um það skriflegar yfirlýsingar frá innflutningsskrifstofunni, að það megi ekki ætla, að dýrtíðarsjóðsgjaldið mundi nema meiru en rúmum 2 millj. kr. á ári. Þessi till. mundi þess vegna, þótt samþ. yrði, ekki nema meiru en hálfum þeim útgjaldaauka, sem leiðir af b-lið þessarar sömu till. við 2. gr., og ekki hafa nein úrslitaáhrif á það, hvort auðið yrði, ef rétt þætti, að greiða 3000 kr. á dag. Ég gat auk þess um það, að eins og sakir standa eru líkur til, að tekjur sjóðsins á árunum 1954 og 1955 verði ekki nema 30 millj., tæpar þó, en útgjöldin kannske allt að 39 millj. Það eru þannig sterkar líkur, svo að það sé nú ekki orðað fastar, á því, að nokkrar milljónir skorti á, að sjóðurinn fái sínar tekjur af fyrirhuguðum gjaldstofni, og þá er ekki um annað að ræða, sýnist mér, ef standa á við þau fyrirheit, sem óneitanlega felast í frv., en að greiða þær með einum hætti eða öðrum úr ríkissjóði, og mætti þá náttúrlega segja, að einu gilti, hvort lögákveðið væri, að þessi tekjustofn félli nú þegar sjóðnum eða aðrar ráðstafanir yrðu seinna gerðar í þessum efnum. Ég get þó ekki mælt með þessari till., vegna þess að fjárlagaafgreiðslan er nú byggð á því, að þetta gjald renni beint í ríkissjóð, og það er þó a.m.k. ekki loku fyrir skotið, að þessi sjóður, sem hér ræðir um til uppbótar fyrir togarana, fái risið undir sínum þörfum með auknum innflutningi á bifreiðum. Og þá er ekki ástæða,til að svipta ríkissjóðinn þessum tekjustofni, sem er, eins og ég segi, reiknað með, til þess að fjárlög fái staðizt og séu afgreidd greiðsluhallalaust. Ég get þess vegna ekki mælt með þessari till., a-lið hennar, hvort heldur litið er á afgreiðslu fjárlaga eða þá þýðingu fyrir sjálft málið, sem samþykkt till. hefði. Þá er önnur till hv. þm., sem hnígur að því að ákveða þar tilgreindar verðlækkanir á olíu og á vöxtum og á flutningsgjöldum á fiski. Um það er það að segja, að ég fyrir mitt leyti verð að lýsa því yfir, að mér er ekki kunnugt um, hvort auðið er, án þess að stofnað sé til hallarekstrar, að fyrirskipa slíkar lækkanir annars vegar þeim, sem olíusöluna annast, og hins vegar þeim, sem annast útflutning á framleiðsluvöru sjávarútvegsins. Ég hef fyrir satt, og er það eftir gildum útvegsmönnum, að þeir hafi sjálfir gengið úr skugga um, að ekki sé auðið með sanngirni og án hallarekstrar að lækka olíuverðið umfram það, sem nú er gert. Sjálfur hef ég ekki gögn í höndunum til þess að ganga úr skugga um, hvort sú fullyrðing útgerðarmanna er rétt eða röng. En mér finnst, að Alþingi geti ekki samþ. að lögbjóða lækkanir á vissum vörutegundum, án þess að lögð séu fram gögn um það, að þessar vörutegundir séu seldar óhæfilega háu verði eða a.m.k. svo háu, að það sé ekki úr hófi fram gengið á hlut þeirra, sem þessa verzlun reka, með slíku lagafyrirmæli. Hér hefur ekki verið gerð nein tilraun og raunar ekki heldur í Nd. til þess að færa sönnur á, að slík verðlækkun á olíunni fái staðizt út frá þessu sjónarmiði. Varðandi flutningsgjöldin hef ég sjálfur persónulega reynt að eiga þátt í því, að þau yrðu eitthvað lækkuð, og mér hefur ekki gengið það betur en öðrum. Aftur á móti hafa verið lögð fyrir mig margvísleg gögn um, hverju þetta muni fyrir útveginn, annars vegar og hins vegar, að með margvíslegum kvöðum, sem á skipafélögin hafa verið lagðar, aðallega varðandi farmgjöld á nauðsynjavörum almennings í landinu, þyki ekki auðið frá þeirra sjónarmiði að verða við slíkum óskum, þó að ríkisstj. hafi sótt það allfast. Og ég vil þá ekki að svo komnu máli, skortandi gögn fyrir því, að þetta sé sanngjarnt, vera með í því að lögbjóða það. Ég álít, að ef það er staðreynd, að auðið sé að lækka olíuverðið annars vegar og flutningsgjöld hins vegar, þá megi ósköp vel og einnig með aðstoð ríkisstj. fá það upplýst, enda þótt Alþingi sé búið að ganga frá þessu máli, og ganga þá því harðara að þessum aðilum með öllum þeim siðferðislega rétti, sem hallarekstur útgerðarinnar skapar til að gera kröfur á hendur aðilum, sem annast ýmist sölu á höfuðnauðsynjum útvegsins eða flutninga á aðalframleiðsluvörunni, og með þeim hætti reyna að knýja allt það fram, sem hóflegt þykir og menn vildu ljá atbeina sinn og síðar berjast fyrir að fullkomlega upplýstu máli. En ég endurtek, að ég tel það sama gilda um farmgjöldin og um olíuverðið, að Alþ. getur ekki eingöngu af því, að hér er flutt till., án þess að hún sé rökstudd með öðru en að útvegurinn þurfi á þessu að halda, samþ. slíkar till. og haldið sinni fullu virðingu. Alþ. má ekki gripa til svo handhægra ráða að segja: Ja, vegna þess að einn aðila skortir, þá skulu án rannsóknar um gjaldskyldu annars aðila þó lagðar á hann þær kvaðir að fullnægja þörfum hins fyrrnefnda. Um það þurfa að liggja fyrir fyllri upplýsingar, áður en hægt er að fallast á slíkar tillögur. Varðandi vextina halda bankarnir því fram, að togaraútgerðin búi við sömu kjör og bátaútvegurinn. Ég hef ekki fullkomlega gengið úr skugga um, hvort það er með öllu rétt, en það er áreiðanlega vafalaust, að nokkurs misskilnings gætti af hendi togaraútgerðarmanna í veigamiklum efnum þess þáttar af þeirra rekstrarkostnaði. Ég vildi ekki fyrir mitt leyti beita mér fyrir því, að togaraútgerðin fengi önnur vaxtakjör heldur en bátaútvegurinn nýtur, og meðan ekki er upplýst um það, að þessi till. setji ekki togarana við hærra borð en bátaútvegurinn situr við, þá vil ég ekki leggja liðsinni til, að hún verði samþykkt. Hitt hygg ég að hv. fim. þurfi ekki að óttast, að ef um eitthvert misrétti er þarna að ræða, þá verði ekki auðið að fá það leiðrétt. Það mun aldrei muna nema einum eða tveimur tugum þúsunda fyrir hvern togara, hvort hann fær þau kjör, sem hann sjálfur óskaði eftir í þessum efnum, þ.e.a.s. taldi sig þurfa að fá til þess að njóta sömu kjara og bátaútvegurinn, og það sker ekki úr í þessu máli, en óviðfelldið fyrir þingið að fyrirskipa bönkunum þetta og ætti einnig að vera nauðsynjalaust, ef um sanngirniskröfu og jafnrétti er að ræða. - Þetta er nú það, sem ég vildi segja um 2. lið till. Varðandi 3. liðinn, að lækka söluverð á nýju togurunum með þeim rökum, að fiskimjölvélar hafi ekki reynzt eins og vonir stóðu til, þá hafa nú ekki heldur verið færð rök - ekki heldur í Nd. af þeim, sem þar fluttu till. - fyrir því. Og enda þótt fiskimjölsvélarnar kunni að hafa reynzt miður en skyldi eða óskir eða vonir stóðu til, þá leiðir ekki af því út af fyrir sig nauðsyn á að lækka söluverðið. Hitt er svo rétt, að þessir togarar urðu mjög dýrir, og er án efa örðugt fyrir þá, sem þá keyptu, að standa undir rekstri þeirra. Það~ er mál, sem verður að athuga eitt og út af fyrir sig og án hliðsjónar af almennum ráðstöfunum, sem gerðar eru til þess að tryggja rekstur togaraflotans. Til þess gefast nóg tækifæri, ef menn á annað borð vilja inn á þá braut, að ríkið slái af eða taki á sig, við skulum segja 3 millj. af hverjum togara. Það eru 30 millj. Þeir, sem það vilja, verða þá að gera sér grein fyrir, hvaðan ríkið á að taka það fé, og það er náttúrlega út af fyrir sig hál braut að komast út á, að ríkið hafi þau viðskipti við þegnana, að þegar það er búið að veita þeim fyrirgreiðslu um öflun framleiðslutækja og þeir þykjast farsælastir, sem hnossið hreppa, þá skuli þeir þó geta barið á dyr að nýju, ef reyndin sýnir, að þeir hefðu nú verið hamingjusamari með því að verða settir hjá, þegar þessum gæðum var útbýtt meðal þegnanna. Þetta eru tiltölulega fáir menn, sem hér eiga hlut að máli, og ég tel, að Alþ. verði að athuga það mál nokkuð gaumgæfilega, áður en það tekur að sér að leggja 30 millj. kr. nýjar kvaðir á þjóðina, svo að ég nefni nú einhverja tölu, til þess að geta úthlutað þeim feng til þeirra manna, sem keyptu þessa nýju togara. Ég segi um þessar till. almennt, að sumar þeirra eru mér meira eða minna geðþekkar. Málið liggur bara þannig fyrir í dag, eins og ég gerði grein fyrir í minni frumræðu, að mig skortir aðila, sem ég get bent á og sagt við: Borga þú það, sem leiðir af þessum tillögum. Eins og málið allt nú stendur, held ég, að við eigum ekki annars úrkostar en að samþ. frv. eins og það liggur fyrir, og svo verður reyndin að skera úr um, hversu farsællega það reynist. En ég endurtek það, sem ég áður sagði í minni fyrri ræðu, að í höfuðatriðum hefur verið fylgt till. velviljaðra og viturra manna, þ. á m. manna úr okkar eigin hópi, þm., sem voru látnir rannsaka hag togaraútgerðarinnar og gerðu ákveðnar till. um, hvernig ætti að bæta úr öngþveitinu. Ég vil svo aðeins bæta því einu við, sem ég raunar sagði líka áðan, að enda þótt við hækkum daggjaldið úr tveim þúsundum í þrjár þúsundir, þá er með því ekki sköpuð trygging, a.m.k. þori ég ekki að staðhæfa, að þá sé öruggt um afkomu togaranna. Ég þori ekkert að staðhæfa um það. Ég er að gera mér vonir um, að tvær þúsundir muni duga. Að sjálfsögðu mundu þá þrjár duga enn þá betur, en hvorugt nægir, ef það er rétt, sem flm. þessarar till. sagði í Nd., að það vantaði hvorki meira né minna en 800 þús. upp á till. sjálfs frv., til þess að heita mætti, að tryggur væri rekstur meðaltogara, - 800 þús., en ekki 300 þús., eins og í þessari till., sem hann sjálfur þá flutti og hv. 10 landsk. nú tekur upp. Ég verð þess vegna að leyfa mér að leggja til, að þessar till. verði felldar og frv. samþykkt eins og það er lagt fyrir hv. deild.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. sjútvn. á þskj. 296 fyrirvaralaust. Og af því leiðir að sjálfsögðu, að ég mun greiða frv. því, sem hér liggur fyrir, atkv. óbreyttu. Ég hef því ekki neina sérstöðu í n., sem ég þarf að gera grein fyrir. Samt sem áður þykir mér þörf á því að segja hér örfá orð og þá fyrst og fremst til að taka það fram, áður en þetta frv. gengur hér í gegnum hv. d., að ég lít á þetta sem hreint neyðarúrræði, og það gera líklega flestir. En ég sé ekki, að neitt annað sé hægt að gera nú á elleftu stundu, ef togaraútgerðin á ekki að stöðvast eftir áramótin, með ófyrirséðum afleiðingum, en að minnsta kosti slæmum afleiðingum fyrir land og þjóð. Hins vegar er mér það alveg ljóst, að þá braut, sem verið er á að því er atvinnuvegina snertir, verður ekki hægt að halda til langframa öðruvísi en að illa fari. Hv. 10. landsk. þm. flutti hér brtt. og talaði fyrir þeim og einnig um málið almennt. Ég ætla ekki að svara hans ræðu, það hefur hæstv. forsrh. gert. Og ef hv. frsm. n. þykir þörf á að svara þeirri ræðu að einhverju leyti fyrir n. hönd, þá mun hann að sjálfsögðu gera það. En þó eru það ein eða tvær athugasemdir, sem ég vildi gera. Hv. þm. tók það réttilega fram, að n. hefði haft lítinn tíma til þess að athuga þetta frv. Þess ber þó að gæta, að þm. yfirleitt hafa haft allt þingið til þess að íhuga málið, því að málið var lagt fyrir þingið fljótt eftir setningu þess, og meira að segja áður en þing kom saman var það öllum þm. og landslýð vitanlegt, að á þessu máli þyrfti að taka á Alþingi. Eitt af því, sem hv. 10. landsk. þm. kvartaði um í þessu sambandi, var það, að ekki hefði gefizt tími til þess að tala við forsvarsmenn togaraútgerðarinnar og vita, hvort þeir teldu þá hjálp, sem í frv. fælist, fullnægjandi. Í þessu sambandi dettur mér í hug fjvn. Ef fjvn. hefði þann hátt á að kalla þm. hvers kjördæmis og segja: Ég hef nú hugsað mér að leggja til, að þitt kjördæmi fengi hálfa milljón í hinar og aðrar framkvæmdir, telur þú það fullnægjandi? - ja, ég er ákaflega hræddur um, að fæstir þm. mundu svara því játandi, að þeir teldu það fullnægjandi. Og eins og tíðarandinn er orðinn, þá hygg ég, að það séu ákaflega fáir, sem eygja einhver fríðindi, að þeir játi því í byrjun, að það, sem þeim er boðið, sé fullnægjandi og þeir séu ánægðir með það, meðan þeir kunna að hafa von um að fá meira. Ég held því, að þetta hafi ekki beinlínis verið neitt þjóðráð. Hitt var auðvitað annað mál, að ef n. hefði sjálfstætt getað rannsakað líklegar tekjur og gjöld togaranna og myndað sér sjálfstæðar skoðanir um það, hvað mikla hjálp togaraútgerðin þyrfti að fá, þá hefði það verið gott. Það gat sjútvn. Ed. ekki gert vegna tímaskorts. En eins og hér hefur komið fram og hæstv. forsrh. margtekið fram, þá starfaði að þessum málum n. í sumar, sem rannsakaði hag togaraútgerðarinnar óhlutdrægt, og frv. er einmitt á hennar till. byggt. Hv. 10. landsk. þm. minntist hér á gengislækkunina og taldi hana síður en svo hafa orðið til bjargar atvinnuvegum þjóðarinnar, heldur væri hún það þungbærasta, sagði hann, sem á þá hefði verið lagt. Það má að vísu endalaust deila um þetta, en ég hygg, að margir skynbærir menn líti þannig á, að eins og þá var ástatt, þegar gengislækkunin var gerð, ef ekki hefðu komið ófyrirséðar breytingar á verðlagi og öðru slíku, þá hefði hún verið fullnægjandi fyrir útflutningsatvinnuvegina, til þess að þeir gætu orðið reknir með sæmilegum árangri. En það komu fljótt eftir gengislækkunina ófyrirséðir atburðir, einkum voru þeir í tvennu fólgnir. Annað var öllum Íslendingum ósjálfrátt, það var verðlækkun á útlendum mörkuðum. Hitt var í raun og veru stjórn og þingi sjálfrátt, a.m.k. að nokkru leyti, og það var, að ekki var haldið við gengislögin eins og þau voru, heldur heyktist bæði þing og stjórn á því að framfylgja þeim ráðstöfunum, sem í fyrstu voru í gengislögunum gerðar. Hv. 10. landsk. þm. sagði, að það væri öllu stefnt í voða, ef ekki yrðu gerðar sérstakar ráðstafanir til bjargar. Ég býst við, að þetta sé rétt, ef svo horfir um afkomu aðalatvinnuvegar þjóðarinnar sem verið hefur, að þá sé öllu stefnt í voða. En hver á að gera þessar ráðstafanir? Frá hans sjónarmiði sjálfsagt þing og stjórn. Og það er orðinn hugsunarháttur í landinu, að það opinbera, ríkisvaldið, eigi að bjarga öllu við og sjá um allt. Það á sem sagt að þjóðnýta töp á öllum atvinnurekstri, en að vísu ekki að þjóðnýta hagnað, ef einhver yrði. Ég verð nú að segja það hreint eins og það er, að ég veit ekki, hvar þetta lendir, og skil ekki, að það lendi í öðru en öngþveiti. Og ég sé ekki, hver getur haft gagn af því til lengdar, þegar allir þjóðfélagsþegnarnir lifa að meiru og minnu á styrkjum. Þá gengur það þannig fyrir sig, svo að tekið sé einfalt dæmi, að hv. 10. landsk. rekur atvinnu og fær til þess styrk, sem ég borga. Ég rek aðra atvinnu og fæ til þess styrk, sem hann borgar. Ég sé ekki, hvaða gagn við tveir höfum af þessu. Meðan það eru ein eða tvær þjóðfélagsstéttir, sem fá styrk og reka sína atvinnu með styrkjum, þá getur verið gagn að því, og hinir borga. Og nú er það einmitt með togarana, að það voru bjartar vonir bundnar við þá, að það væri nú það eina, sem öruggt væri. En svo er komið, að þeir þurfa að fá styrk. Og vitanlega er þetta allt af einum og sama toga spunnið. Það er ekki gengisfallinu að kenna. Það er þeirri kröfupólitík, sem í raun og veru allar stéttir þjóðfélagsins reka nú á dögum, sem þetta er að kenna. Ég held, að það væri tími kominn til að gera ráðstafanir til frambúðar, þó að nauðsynlegt sé að samþykkja þetta frv. nú. En ég held, að þær ráðstafanir yrðu tryggastar og beztar þannig, að þjóðfélagsstéttirnar gerðu þessar ráðstafanir sjálfar með sanngjörnum allsherjarsamningum um það, hvernig afrakstri af vinnu þjóðarinnar yrði sanngjarnlega skipt. Og ég sé ekki annað, ef slíkir samningar geta ekki komizt á, en að þá muni og verði fyrr eða síðar að koma einhvers konar valdboð í því efni, annars geti þjóðfélagið alls ekki staðizt. Þetta eru nú aðeins hugleiðingar, sem ég vildi láta fylgja því, að ég sjálfur neyðist til að greiða þessu frv. atkvæði nú, af því, eins og ég tók fram í upphafi, að þegar þingið er nú að skilja fyrir jólin og verður töluvert þinghlé, þá er ekkert annað ráð fyrir hendi. Ráðstafanir til frambúðar, hvort sem þær væru gerðar með frjálsum samtökum eða með valdboði, þurfa auðvitað mikinn undirbúning og íhugun, og er ekki um þær að ræða nú eða til þess að bjarga togaraútgerðinni á næstu vertíð. Um brtt. hv. 10. landsk. þm. skal ég ekki ræða. Hæstv. ráðh. hefur rakið þær og gert grein fyrir ástæðunum til þess, að hvað sem um hverja einstaka þeirra má segja, þá eru ekki ástæður til þess nú að rugla málið með því að samþ. neina þeirra. En út af einni þeirra, till. um það, að frjáls skuli vera innflutningur á þeim bifreiðum, sem togaraskatturinn er lagður á, skal ég geta þess, að sams konar till. liggur fyrir Alþ. og er til meðferðar í n., sem ég sjálfur á sæti í, og ég hef ekki orðið annars var, þó að sú nefnd hafi ekki afgr. málið enn, en að það væru allir nm. sammála um að afgreiða þá till. jákvætt, þó að það sé ef til vill ágreiningur um einstök atriði, sem þó er ekki komið skýrt í ljós. Ég held, að ég megi fullyrða það, að Alþ. fær tækifæri til þess á sínum tíma, þegar það kemur aftur saman, að greiða atkv. um það, hvort allur bifreiðainnflutningur á að vera frjáls, eða þá sá bifreiðainnflutningur, sem hér um ræðir, og ekki þurfi því að samþykkja till. hv. þm. um þetta atriði, jafnvel ekki af þeim, sem eru því mjög fylgjandi að gefa bifreiðainnflutning frjálsan.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um ræðu þá, sem hv. 1. þm. Eyf. (BSt) flutti hér áðan. Hugleiðingar hans um ástandið í atvinnumálum þjóðarinnar voru að ýmsu leyti mjög skemmtilegar og athyglisverðar. Hann tók undir það, að óhjákvæmilegt væri að gera einhverjar róttækar ráðstafanir til þess að skipa málum sjávarútvegsins með betri og öruggari hætti en verið hefði að undanförnu. Hv. þm. kastaði fram þeirri spurningu, hverjum bæri að ráða fram úr þessum vanda. Hann minntist á það, að menn gerðu kröfu til ríkisstj. í þessum efnum, en hv. þm. vildi beina þessari kröfu meira til alls almennings. Hv. þm. gat þess og, að það væri ekkert vit í því að vera stöðugt að þjóðnýta töpin á sjávarútveginum og það væri lítið vit í því, eins og hann orðaði það, að hann ræki einhvern atvinnurekstur og tapaði á honum og fengi styrk hjá mér til þess, ég ræki annan, tapaði á honum líka og fengi styrk hjá honum til þess. Allt er þetta að sjálfsögðu alveg rétt. En hvað er hv. þm. að gera hér í kvöld? Hvernig er frv., sem hann er að leggja til að samþykkt verði?

Bráðabirgðaráðstöfun.

Þessi hv. þm. er einmitt að leggja til með samþykkt þessa frv., að gert verði það, sem hann segir að geti ekki gengið til frambúðar. Ég ætla ekki heldur að fara að deila við þennan hv. þm. um gengislækkunina og áhrif hennar. Það yrði allt of langt mál, enda ætti að vera óþarfi fyrir okkur stjórnarandstæðinga að vera að deila við stuðningsmenn ríkisstj. um gagnsemi gengislækkunarinnar og áhrif hennar. Við getum látið þá algerlega um að spjalla við reynsluna í þeim efnum. Hún talar sínu skýra máli, og niðurstöður hennar verða ekki vefengdar. Það er staðreynd, að skömmu eftir að gengi íslenzkrar krónu var lækkað, var óhjákvæmilegt að gera sérstakar ráðstafanir til þess að bjarga bátaútveginum m.a. undan gengislækkuninni. Í dag er nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir til að bjarga togaraútveginum, og gengislækkunin á sinn þátt í því. Um þessa hluti þurfum við stjórnarandstæðingar ekki að vera að rífast við hæstv. ríkisstj. eða hennar stuðningsmenn, við getum látið þá algerlega um að spjalla um þetta í ró og næði við reynsluna. Hún segir þar allt, sem segja þarf. Það kom mjög greinilega fram í ræðu hæstv. forsrh., að hann getur ekkert um það sagt, hvort samþykkt þessa frv. nægi til þess, að togurunum verði haldið úti eftir áramótin. Þetta er óneitanlega mikill galli á þessu máli. Þessu frv. er ætlað og það er flutt í þeim tilgangi að tryggja það, að togararnir geti haldið áfram eftir áramótin. Þessu frv. er ætlað að leysa vandamál togaraútgerðarinnar, en að sögn hæstv. forsrh. er það flutt með því fororði, að hann segist ekki hafa hugmynd um, hvort hann geti náð þeim tilgangi, sem hann ætlar sér með frv. Um það hyggst hann láta skeika að sköpuðu. Þetta verður því alvarlegra, þar sem vitað er, að mþn. sú, sem hafði þetta mál til athugunar, lagði til, að gerðar yrðu ýmsar ráðstafanir, sem nauðsynlegar væru til þess að leysa vanda togaraútgerðarinnar. Það frv., sem hér liggur fyrir, felur alls ekki í sér nema nokkurn hluta af þessum úrræðum. Hin eru alls ekki með. Eftir álitsgerð mþn. liggur því nærri að óttast, að þetta frv. feli ekki í sér fullnægjandi lausn á málinu, og það því fremur, þar sem vitað er, að togaraútgerðarmenn halda því fram sjálfir, að þetta sé ekki fullnægjandi, þó að ég skuli viðurkenna, að á þeim ummælum vil ég miklu minna mark taka en þeim, sem frá mþn. koma í þessu máli, því að hún átti þó að vera hlutlaus aðili til að athuga málið. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir það, hversu hlýlega hann tók undir þá till., sem ég ber hér fram við 8. gr. frv. Það er till. um, að innflutningur á bifreiðum skuli gefinn frjáls, að svo miklu leyti sem um er að ræða bifreiðar, sem togaragjaldið skuli á lagt. Hæstv. ráðh. tók mjög vel undir þessa till. og kvað sig vera efnislega fylgjandi henni. Hins vegar verð ég að harma það, að áhugi hans fyrir till. skyldi ekki ná það langt, að hann gæti mælt með því, að hún yrði samþ. Hann bar því við, að hér í þinginu væri önnur till., sem væri efnislega eins, og hún væri borin fram sem sjálfstæð till. Hann óskaði frekar eftir, að sú till. væri samþ., en ekki væri farið að rugla það mál, sem hér liggur fyrir, með því að samþ. mína till. nú. Ég vil benda hæstv. forsrh. á, að það er þó nokkuð langt síðan þáltill. kom fram hér í þinginu. Það er þó nokkuð langt um liðið. Það dróst dálítið, að hún yrði tekin á dagskrá í Sþ., þó kannske ekki verulega. Hitt er staðreynd, að umr. um till. í Sþ. stóðu mjög lengi og nokkuð óvenjulega lengi. Till. hefur nú legið í n. um skeið, og þó að okkur sé í dag sagt, að henni sé vel tekið, þá getur enginn fullyrt um á þessari stundu, nema sú till. kunni að eiga eftir að daga uppi í n. eða vera svo misþyrmt í þinginu, að hún komist ekki í gegn. Svo mikið er víst, að þessi till verður ekki samþ. áður en þing fer heim nú í jólaleyfi, og er þá gefið, að hún getur ekki komið til framkvæmda í byrjun næsta árs. Hitt er víst, að ef þessi till. verður afgreidd nú hér í kvöld og samþ. sem brtt. við þessi lög, þá er hún orðin að lögum fyrir áramót væntanlega og kemur þá strax til framkvæmda. Öruggasta leiðin til þess að koma fram þessari till., sem hæstv. forsrh. hefur nú lýst fylgi sínu við, er því að samþ. hana nú þegar, en vera ekki að hætta á að bíða eftir, hvernig kunni að fara um þáltill. einhvern tíma í framtíðinni. Ég held því, að hæstv. forsrh. væri miklu öruggari um skjótan og góðan framgang þess máls, sem við báðir fylgjum, ef hann vildi nú ljá minni till. sitt lið hér í kvöld og hans flokkur. Þá ræddi hæstv. forsrh. nokkuð um dýrtíðarsjóðsgjaldið samkvæmt lögum nr. 112 frá 1950, sem ég hef lagt til að verði látið renna í þennan tryggingasjóð togaranna. Hæstv. forsrh. andmælti þessari till. og ekki hvað sízt á grundvelli þess, að þetta mundi rugla afgreiðslu fjárlaga, í fjárlögunum væri gert ráð fyrir, að þetta gjald rynni í ríkissjóð, og ef nú væri farið að kippa því í burtu, þá mundi þetta rugla niðurstöður fjárlaga. Við þessu er fyrst því að svara, að fjárlög hafa alls ekki verið afgreidd enn. 3. umr. fjárl. er ekki byrjuð, og ef samþ. yrði hér í nótt, að þetta gjald skyldi renna í togarasjóðinn, þá er að sjálfsögðu nægur tími enn til þess að bera fram nauðsynlegar breytingar í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, svo að það þarf ekki neinu þar í að rugla. Hér við bætist svo annað. Það er vitað, að á seinni hluta ársins 1954 hefur orðið talsvert mikil aukning á innflutningi bifreiða vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar voru í sambandi við togarana, og það er ætlað, að á árinu 1955 verði enn mikil aukning á þessum innflutningi. Þessi aukni innflutningur hlýtur að leiða til þess, að dýrtíðarsjóðsgjaldið samkvæmt lögum nr. 112 1950 aukist mjög verulega frá því, sem var áður en þessi skipan var upp tekin. Hæstv. forsrh. getur ef til vill upplýst hér, hversu mikil aukning er áætluð á tekjum ríkissjóðs 1955 vegna þeirrar aukningar, sem verður á bifreiðainnflutningi í sambandi við þennan togarasjóð. Mér er ekki kunnugt um, að í tekjuáætlun fjárlaganna sé reiknað með neinni aukningu á tekjum frá því, sem áður var, og þó að þetta sé tekið og lagt í þennan togaragjaldeyrissjóð, þá mundi það í engu eða sáralitlu rugla þeim tölum, sem fyrirliggja í sambandi við fjárlögin. Ég skal taka fram, að ég hef ekki athugað þetta alveg niður í kjölinn, en ég hygg, að þetta muni fara nokkuð nærri, og hæstv. forsrh. getur þá upplýst þetta, ef rangt er með farið. Þá talaði hæstv. forsrh. um það, að harkalega væri að farið, ef nú ætti skyndilega að fara að ákveða með lögum, að flutningsgjöld íslenzkra skipa á framleiðsluvörum sjávarútvegsins skyldu lækka um 20%. Hæstv. forsrh. hélt því fram, að til þess að hægt væri að taka í lög slík ákvæði sem þetta, þá þyrfti að rannsaka rækilega og fá upplýst, hvort þetta væri raunverulega hægt vegna afkomu skipafélaganna. Og hæstv. forsrh. sagði eitthvað á þá leið, að ef hæstv. Alþ. flasaði að því að gera svona ráðstafanir að óathuguðu máli, þá gæti það naumast haldið virðingu sinni á eftir. Ég vil benda hæstv. forsrh. á, að hér er ekki um neitt nýtt mál að ræða. Þetta er mál, sem búið er að vera á dagskrá lengi, í mörg ár. Það mun sjálfsagt vera þaulrætt við skipafélögin um að fá þessa lækkun fram með frjálsum samningum. Það hefur ekki tekizt. Togaranefndin, sem athugaði þetta mál, var m.a. með þetta í sínum till., og ég vildi mega ganga út frá því, að n. hefði ekki farið inn á þessa braut, ef hún hefði ekki vitað, hvað hún var að segja. Svo mikið er víst, að það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, að flutningsgjald hjá þeim íslenzkum skipum, sem við þurfum að skipta við, er til muna hærra en hjá erlendum skipum, sem á svipuðum leiðum sigla. Við eigum við hlutfallslega verulega hærra flutningsgjald að búa heldur en tíðkast með öðrum þjóðum, og það er áreiðanlegt, að þarna hlýtur eitthvað að vera bogið. Ég hef enga trú á því, þó að haldið verði áfram að ræða við skipafélögin um afslátt nú um skeið vegna sjávarútvegsins, að þær umr. beri frekar árangur nú en á undanförnum árum, og ég vil þess vegna fyrir mitt leyti eindregið taka undir þá hugmynd, sem fram kom í togaranefndinni, að þetta hljóti og verði að ákveða með lögum. Þá andmælti hæstv. forsrh. einnig þeirri till., sem hér liggur fyrir um lækkun á vöxtum vegna lána til sjávarútvegsins. Hann andmælti þessu m.a. á grundvelli þess, að hann efaðist um, að togaraútvegurinn ætti þarna við verri lánakjör að búa en bátaútvegurinn. Ég skal ekki um þetta deila. Ég þekki þetta ekki svo vel, en hitt veit ég, að aðrar atvinnugreinar þjóðarinnar eiga við betri lánakjör að búa en togaraútvegurinn og af til vill bátaútvegurinn líka. Hæstv. forsrh. veit það ákaflega vel, að það er í ýmsum lögum í sambandi við aðra atvinnuvegi þjóðarinnar ákveðið, að lán til þeirra skuli ekki vera með hærri vöxtum en 21/2%, og í sumum tilfellum er um lægri vexti að ræða. Ég vil því spyrja: Hvernig stendur á því, fyrst togaraútvegurinn er svo illa kominn, að það er nauðsynlegt að grípa til alvarlegrar ráðstöfunar, til þess að hann stöðvist ekki, að hann á ekki að búa við sömu lánakjör og ýmsar aðrar atvinnugreinar þjóðarinnar? Þá minntist hæstv. forsrh. einnig á það atriði í till., að verð á olíu verði lækkað um sem svarar 50 kr. á hvert tonn frá því verði, sem gilti 1. des. 1954. Hæstv. forsrh. taldi, að það væri alveg ósannað, að olíufélögin þyldu þetta. Þetta eru ummæli, sem hafa heyrzt oft og mörgum sinnum, enda þótt það sé alþekkt staðreynd, ekki aðeins hér, heldur og um heim allan, að olíufélögin eru einhver stærstu gróðafyrirtæki, sem til eru í veröldinni, og hafa safnað að sér meiri gróða og meiri auð en flest önnur verzlunarfyrirtæki, sem við þekkjum. Þessi olíufélög, sem hér starfa á Íslandi, eru ekkert annað en angi af hinum stóru olíufélögum, sem hafa breitt sig út um allan heim, þannig að ég fyrir mitt leyti hef enga tilhneigingu til þess að taka það neitt alvarlega, þó að ég heyri hér um það són, að afkoma þessara fyrirtækja sé þannig, að þau þoli ekki, að olíuverðið til togaranna sé lækkað nokkuð. Og ég vil í sambandi við það eins og í sambandi við hinar aðrar till., sem hér eru á ferðinni, minna á, að þessi till. er eins og þær ættuð og upprunnin í þeirri nefnd, sem hafði þessi mál til athugunar, - nefnd, sem athugaði, hvað hún var að gera, og vissi, á hvaða leiðir hún var að benda. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fara frekar út í þessar till. En ég vil enn sem fyrr benda á það, að mér finnst harla mikil og mjög alvarleg veila í þessu máli, þar sem hæstv. forsrh. getur ekki sagt þinginu neitt um það, hvort hægt sé að gera sér vonir um, að þetta frv., þó að samþ. verði, nái að leysa það mál, sem því er ætlað að leysa. Ég tel, að af hálfu hæstv. ríkisstj. hafi málið ekki verið undirbúið sem skyldi, fyrst ekki var gengið úr skugga um slíkt og hægt að segja Alþ. eitthvað meira um þær niðurstöður en hæstv. forsrh. hefur getað lagt hér fyrir.



Herra forseti. Það yrðu að mestu leyti endurtekningar frá því, sem ég sagði í síðustu ræðu minni, ef ég færi að rekja lið fyrir lið það, sem hv. 10. landsk. (GÍG) sagði nú í seinni ræðu sinni. Ég get þess vegna í aðalefnum vísað til þess, sem ég er búinn að segja um þetta, vil þó aðeins árétta einstök atriði. Ég heyrði ekki, eins og ég gat um áðan í fyrri ræðu minni, fyrri hluta af frumræðu hv. 10. landsk. þm., en ég sé, að hann hefur þar hleypt á sprett út af genginu. Ég held, að það verði ekki til sálubótar fyrir neinn okkar að fara að draga víðtækar umr. um þær ráðstafanir, sem gerðar voru á öndverðu árinu 1950, inn í umr. um þetta mál. En ég get ekki stillt mig um að minna á það, að þegar gengisfellingin var gerð, þá var valið á milli hennar eða að leggja á nýja skatta, áreiðanlega 2–3 hundruð millj. kr., og ég get vel sagt það hér í hundraðasta skipti, að dómurinn yfir þeim möguleika felst beint og skýrast í því, að enginn þeirra manna, sem gagnrýnt hafa gengisfellinguna, hafði sig til þess að bera fram till. eða benda á gjaldstofna, sem gætu gefið ríkissjóði svo mikið sem 1/10 hluta af þeim nýjum tekjum, sem hefði þurft á að halda, ef enn hefði átt að halda áfram eftir þeim leiðum, sem farnar höfðu verið fram að gengislækkun. Menn geta sagt allt um bölvun gengislækkunar út af fyrir sig. Það er auðvitað ævinlega neyðarúrræði. Um það geta menn, eins og ég segi, sagt allt annað en það, að það hafi verið auðið að komast hjá þeim ráðstöfunum, sem þá voru gerðar. Og ég vil ekki, að það standi ómótmælt, sem hv. 10. landsk. þm. sagði hér, að skömmu seinna hefði þurft að hjálpa bátaútveginum að nýju með bátagjaldeyri og nú togurunum vegna gengislækkunar. Kjarni málsins er sá, að þrátt fyrir gengislækkunina höfum við vegna alls annars en hennar neyðzt til að gera viðtækari ráðstafanir, og þá m.a. vegna þess, að verðiag á erlendum markaði var okkur óhagstætt, verzlunarárferði var Íslendingum mjög óhagstætt um visst árabil eftir gengisfellinguna og ýmislegt fleira, sem þar hefur komið til, og þar á meðal aukinn innlendur kostnaður. En sem sagt, ég vil stilla mig um að fara út í langar umræður um það. Hv. þm. gat um það, raunar tvisvar í ræðu sinni, að það væri í sjálfu sér hörmuleg staðreynd, að ég treysti mér ekki til að fullyrða, að þessar till., sem ríkisstj. stendur að, mundu nægja til þess að tryggja áframhald togaraútvegsins á næsta ári. Ég get ekki úr þessu bætt, frekar en hann mundi geta svarað fsp. frá mér, ef ég spyrði hann um, hvort hann þyrði að ábyrgjast, að till. hans, þó að samþ. yrði, um hækkun daggjaldsins úr 2000 í 3000 kr. mundi geta tryggt þetta. Hvorugur okkar getur tryggt það. Ég bendi hv. þm. enn á það, að sá, sem þessa till. flutti í Nd., sagði, að vanta mundi 800 þús. á það, að jöfnuður fengist á þessa reikninga með 2000 kr. gjaldi, og vildi þá eiginlega ekki gera ráð fyrir því, að útgerðardagar yrðu fleiri en 280 eða 290 á ári. M.ö.o.: Hann telur, að það hefði þurft að hækka þessar 2000 kr., sem frv. mælir fyrir um, upp í ekki 3000, heldur nær 5000 kr., ef auðið ætti að vera að skapa jöfnuð. Þessi ágalli er á frv., að geta ekki tryggt þetta, en hann er líka í þessari till. hv. þm. Það er ekki hægt fyrir ríkisstj. að ganga til samninga við útgerðarmenn um þær greiðslur, sem þeir telja að þeir þurfi á að halda, nema ríkisstj. hefði um það fyrirmæli frá Alþ. og Alþ. treysti sér þá að afla þess fjár, sem til þess þyrfti. Tillögur okkar eru miðaðar við getuna, - þá getu, sem við höfum komið auga á í bili, og svo að öðru leyti við þær till., sem fróðustu menn báru fram í þessum efnum, og þar á meðal þrír þm., sem allir eru mjög kunnugir útgerð. Hv. þm. taldi það einnig nokkurn ljóð, að engin fyrirmæli væru í frv., sem tryggðu, að hliðarráðstafanir þær, sem n., sem um þetta mál fjallaði, hafði rætt í sinn hóp, næðu fram að ganga. Ég tók það fram annaðhvort í fyrstu eða annarri ræðu minni, að nú væri búið að tryggja verulegan hluta af þeim till. með hækkuðu afurðaverði og lækkuðu olíuverði, sem ég var að gera grein fyrir. Ég hygg, að það mundi ekki muna nema svona 120–140 þús. á skip á ári, hvort hinar till. ná fram að ganga eða ekki. En ég bendi enn á, að till. n., sem miða við 950 þús. kr. uppbætur til togaranna, gera ráð fyrir, að í þeirri upphæð felist fyrningargjald, sem nemur 250 þús. kr. Það kom bert fram í ræðu hv. 10. landsk., að hann gerir ráð fyrir, að n. hafi ætlazt til, að þessi fríðindi yrðu tryggð með lagasetningu. Svo er eigi. Auk þess bendi ég á, að jafnvel þó að ekki tækist með samningum að tryggja annað eða meira en búið er að gera, þá orkar það þó ekki öðru en því, að fyrningargjaldið fæst ekki að fullu greitt úr ríkissjóði og raunar þá kannske ekki nema 40–50% af því, og við það álít ég að mætti vel una, ef ekki væru aðrir annmarkar á og ef ekki væri kvíðinn fyrir því, að töpin mundu reynast meiri en mþn. gerði ráð fyrir. - Hv. þm. vildi varlega trúa orðum útgerðarmanna, en því betur orðum n., og stjórnin hefur þá farið eftír hans sjónarmiði að byggja sínar till. á áliti nefndarinnar frekar en á fullyrðingum þeirra aðila, sem kjarabótanna eiga að njóta. Ég sé, þegar ég les þessar till. frá hv. 10. landsk., að ég hef misskilið b-lið 2. till., þar sem hann mælir fyrir um, að vextir af afurðalánum togaraútvegsins skuli eigi vera hærri en 21/2%. Þá þarf ég ekki að orða mína hugsun svo varlega sem ég gerði í minni fyrri ræðu. Ég get ekki fyrir mitt leyti mælt með því, að togarar fái slík vaxtakjör, meðan bátaútvegurinn situr við allt önnur vaxtakjör, og þó að það sé rétt, að til séu lán með þessum kjörum, þá man ég ekki til, að rekstrarlán séu með svo lágum kjörum. Ég held, að það séu stofnlán, t.d. eins og lán stofulánadeildar sjávarútvegsins og svo lán til handa landbúnaðinum. Það stýrir ekki góðri lukku, ef innlánsvextir eiga að vera frá 5–7% í landinu, en útlánsvextir til sjálfstæðs atvinnurekstrar eiga að vera 21/2%. Ég fæ ekki séð, að það geti staðizt.  Ég vil að öðru leyti um farmgjöldin segja hv. 10. landsk. það, að það er kannske ekki alveg eins vonlaust um, að einhverju megi ná fram með frjálsum samningum við skipafélögin, eins og hann óttast, þó að ég sé ekki mjög bjartsýnn á, að að þessu sinni komi það að miklu gagni. En ég get frætt hann um það, að ríkisstj. hefur áður haft afskipti af slíkum málum og komið í þeim efnum góðu til leiðar, bæði varðandi lækkun á fragt á skreiðinni, mig minnir tvisvar sinnum, á mjöli og að ég held líka á hraðfrystum fiski. - Ég efast ekki um, að ríkisstj. sem heild vildi gjarnan eiga þátt í, að hægt væri að fá þetta með frjálsum samningum, þó að ég sé ekki mjög trúaður á, að það megi takast núna. Ég vil þó ekki fortaka það. Ég sagði áðan, að mér þætti hæpið að lögfesta fyrirmæli um lækkun á olíuverði og lækkun á farmgjöldum eingöngu út frá því sjónarmiði, að sá aðili, sem góðs ætti að njóta, þyrfti á því að halda. Þeir, sem slíkar till. flytja, þurfa að færa rök fyrir því, að sá, sem á að bera baggann, rísi undir honum. Og það eru auðvitað engin rök, að olíufélögin séu með stærstu gróðafélögum í veröldinni. Út frá þeim rökum má alveg eins segja: Við skulum skylda olíufélögin til að gefa olíuna. - Eða því er þá miðað við að lækka um 50 kr. á tonnið, en ekki 150? Það skal ekki vefengt, að grundvöllurinn undir þessum till. sé góðvilji í garð útgerðarinnar, en það raskar ekki því, að þeir, sem þær flytja, hafa ekki gert þá skyldu sína að ganga úr skugga um, hvort þær eru frambærilegar frá því sjónarmiði, að löggjafinn getur ekki sett slík fyrirmæli út í hött né heldur gengið svo langt í kvöðum, sem á slíka aðila séu lagðar, að til taprekstrar sé stofnað vegna fyrirmæla Alþingis. Varðandi dýrtíðarsjóðsgjaldið vil ég enn minna á það, sem ég áðan sagði, og það er aðalatriðið, að þó að slík till. næði samþykki þingsins, þá ræður hún ekki úrslitum um möguleika til uppbóta. Auk þess er, eins og ég áður hef sagt, nokkur hætta á, að bæta þurfi eftir öðrum leiðum þessum sjóði, ef ekki rætist úr betur en á horfist, og það leggst þá náttúrlega beint eða óbeint á ríkissjóðinn að gera það. Hv. þm. sagði svo, að hann þakkaði mér fyrir hlýjar undirtektir undir brtt. sína við 8. gr. um, að frjáls skyldi innflutningur á þeim bílum, sem skattur er lagður á. Ég þakka honum fyrir þakklætið og tel, að hann sýni mér hina mestu sanngirni í þessum efnum og jafnvel meiri en ég verðskuldi, því að ég lagði til, að till. hans yrði felld. Ég bendi á, að ef það er rétt, sem hann segir, - og ég vona, að það sé rétt, og það styðst einnig við ummæli hv. 1. þm. Eyf., - að slík till. eigi nú þingfylgi að fagna og muni að efni til ná fram að ganga á þessu þingi, þá þarf hann ekki að hafa neinar áhyggjur um, hvernig fer um þessa till. hans við atkvæðagreiðsluna nú. Sé það hins vegar rangt og misskilningur hjá okkur, að till. eigi þingfylgi að fagna, þá má ekki stofna þessu máli í neinn voða út af þeirri till. Ég held því, að það sé rétt, sem bæði hv. 1. þm. Eyf. og ég höfum hér bent á, að það er ekki ástæða til að blanda þessari till. eða þeirri skipan þeirra mála inn í þetta frv., vegna þess að menn geta látið í ljós álit sitt og ráðið stefnu í því máli á Alþ. í sambandi við aðra till., sem um þetta er flutt og virðist eiga fylgi að fagna í þeirri n., sem um hana fjallar. Ég endurtek svo, án þess að fara að telja fram að nýju þau rök, sem ég hef áður fært fram, að ég hef engu við að bæta út af því, sem hv. 10. landsk, sagði í sinni seinni ræðu, og læt því þessi ummæli nægja.



Fyrir Alþ. liggur nú till. um frjálsan innflutning bifreiða. Ef hv. 10. landsk. og flokkur hans fylgja þeirri till., þá er henni örugglega tryggður framgangur. Ég tel hins vegar óheppilegt að blanda þessari till. saman við þetta mál og segi því nei.



Með tilvísun til greinargerðar hv. þm. V-Sk. segi ég nei.