Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Árið 1977 samþykkti Alþingi þál. sem ég flutti um að fela ríkisstjórninni að hlutast til um að sem fyrst verði rannsakaðir möguleikar á virkjun á vatnasvæði Skaftár og Hverfisfljóts. Þá höfðu farið fram nokkrar athuganir á þessu vatnasvæði, fyrst vegna hugmyndar um að veita þessum ám vestur í Tungnaá til nýtingar og virkjunar þar og í Þjórsá. Fljótlega kom í ljós að þær hugmyndir voru ekki raunhæfar en í framhaldi af þeim athugunum sem þá voru gerðar töldu starfsmenn Orkustofnunar og fleiri að þarna væri möguleiki að reisa 300--400 megavatta virkjun með lágum virkjunarkostnaði miðað við afl. Í þeim umræðum sem fram hafa farið að undanförnu um virkjanir hefur virkjun á þessu svæði ekki verið tekin með í reikninginn hvort sem það stafar af því að rannsóknir á svæðinu eru allt of skammt á veg komnar eða af öðrum ástæðum. Hins vegar er ljóst að fullnaðarrannsóknir og áætlanagerð þar mun taka alllangan tíma. Hagkvæmt virðist því vera að halda þeim rannsóknum áfram nú þegar ætla má að lítið sé um að vera í öðrum verkefnum af ástæðum sem við öll þekkjum. Æskilegt væri að leggja sérstaka áherslu á að ljúka kortagerð af svæðinu sem fyrst. Þó að nú hafi komið alvarlegur afturkippur í bili á orkusölu hljótum við öll að vænta þess að þeir möguleikar opnist að nýju. Sú hækkun orkuverðs í nágrannalöndum okkar sem er spáð að muni gera orku héðan samkeppnisfæra þrátt fyrir þann gífurlega kostnað sem er við flutning hennar gegnum sæstreng hlýtur að gera samkeppnisstöðu iðnaðar sem nýtir þessa orku hérlendis miklu betri og þá ekki síður iðnaðar sem er smærri í sniðum heldur en þau áform sem efst eru á baugi. Því er mikilvægt að vita hvar okkar hagkvæmustu virkjunarkostir eru til þess að geta gripið tækifærin þegar þau bjóðast en þurfa ekki að bíða í áratugi eftir að rannsóknum sé lokið. Því hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. á þskj. 83 til hæstv. iðnrh.: ,,Hvað hefur verið unnið að rannsóknum og kortagerð á vatnasvæði Skaftár og Hverfisfljóts síðan 1977 þegar Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að hlutast til um að sem fyrst yrðu rannsakaðir möguleikar til virkjunar á vatnasvæði Skaftár og Hverfisfljóts?``

Virðulegi forseti. Svæðið milli Vatnajökuls og Mýrdalsjökuls er þriðja mesta vatnsorkusvæði landsins næst á eftir Þjórsá/Hvítá og Jökulsánum á Austurlandi. Virkjanleg orka á þessu svæði er metin sem 8500 gígavattstundir á ári og af því er sennilega raunhæft að tala um að 50--60% séu hagkvæmir virkjunarkostir. Þetta er þó ekki þekkt til hlítar því að rannsóknir á svæðinu eru enn skammt á veg komnar, en þó hefur verið unnið nokkuð að þeim á undanförnum árum allt frá árinu 1977 eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi. Í stuttu máli má segja að landmælingum vegna yfirlitskorta í mælikvarðanum 1:20.000 eða 1:25.000 sé nú lokið og kortagerðin sjálf um það bil hálfnuð. Rennslismælingar hafa nokkuð verið stundaðar og bættar á síðustu árum. T.d. voru á árinu 1989 settir nýir rennslismæliskláfar í Hverfisfljót og Djúpá. Kerfi vatnshæðar og rennslismælinga hefur því verið verulega styrkt. Rannsóknir á sviði jarðfræði og jarðvatnsfræði eru hins vegar skammt á veg komnar. Það sama er að segja um verkfræðilega úrvinnslu þessara gagna og það er ekki farið að reikna út kosti mismunandi virkjunarkosta. Til þess að framkvæma slíka útreikninga þurfa yfirlitskortagerðin og jarðvatns- og jarðvegsrannsóknir að vera komnar lengra á veg. Fyrir árið 1977 hafði verið unnið nokkuð að áætlanagerð og jarðfræðirannsóknum vegna hugmynda um að veita Skaftá og fleiri ám til Tungnaár en núverandi rannsóknir eru hins vegar alveg óbundnar af slíkum hugmyndum og hvernig staðið verði að nýtingu vatnsorkunnar. Orkustofnun hefur gert áætlun um átak til vatnsorkurannsókna. Þar er áætlað að ljúka kortagerð á þessu svæði og gera fyrstu forathuganir á virkjunarstöðum sem byggðar væru á rennslismælingunum nýju og yfirlitskortum á næstu fjórum árum. Að sjálfsögðu er framkvæmd rannsóknaráætlunarinnar háð fjárveitingum og eins og kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda er náttúrlega nauðsynlegt að undirbúa virkjunarkostina fyrir fram með svo góðum aðdraganda sem frekast er kostur. Til þess þarf fé og sannleikurinn er auðvitað sá að það er auðveldara að afla fjár til virkjunarrannsókna þar sem menn sjá fram á raunverulegar framkvæmdir. Ég tel að einmitt á þessu sviði þurfi nú að huga að því vandlega að láta orkufyrirtækin taka meiri beinan þátt í rannsóknarkostnaðinum.

Virðulegur forseti. Það er langt síðan farið var að horfa til þess svæðis sem hér er spurt um í sambandi við virkjanir. Ég minnist þess að fyrir 1980 kom í ljós að það var mikil skekkja í kortum á milli annars vegar Tungnaársvæðisins og hins vegar Skaftársvæðisins sem gerði það heldur illkleift að veita þarna á milli eða breytti a.m.k. þeirri mynd. En nú er væntanlega búið að kippa kortagrunninum í lag ef marka má orð hæstv. ráðherra. Það sem ég vildi hins vegar koma hér á framfæri, ekki síst vegna þess að hér eru bæði hæstv. iðnrh. og hæstv. umhvrh. viðstaddir, er nauðsynin á því að taka umhverfisþátt virkjunarmálanna almennt inn í fyrsta stig athugana. Fyrir liggur samþykkt Alþingis um að fara yfir þau efni og raða upp í forgangsröð nýtingu og verndun bæði vatnsaflsins og hins vegar jarðhitasvæðanna. Ég held að þetta verði að fá ákveðinn forgang og ekki síst ef menn eru með heildarathuganir í gangi að þessi þáttur verði í rauninni fremstur í röðinni því að það er óráð að vera að leggja í verulegan verkfræðikostnað á svæðum sem menn verða svo kannski sammála um að beri að vernda en ekki að nýta með því að virkja eins og talað er um.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans. Ég held að í þeim komi skýrt fram að þetta er stórt og mikilvægt mál þar sem um er að ræða þriðja stærsta vatnasvæði eða vatnsorkusvæði landsins. Og ég vil þakka fyrir að áform eru uppi um að halda þessu starfi áfram og sérstaklega vil ég leggja áherslu á að lokið verði þeirri kortagerð sem nauðsynlegar rannsóknir hafa þó verið gerðar til þess að hægt sé að inna af hendi. En vegna þess sem hv. 4. þm. Austurl. sagði vil ég geta þess að á þessu vatnasvæði er núna ein alvarlegasta uppblásturs- eða gróðureyðingarhættan á landinu, a.m.k. í byggð, vegna hlaupa í Skaftá. Því er vissulega ástæða til þess að huga að þeim þætti og örugglega mundi það geta haft jákvæð áhrif á afleiðingar þeirra hlaupa ef hægt væri að beisla vatnsflauminn en ég skal ekki segja um hvaða annmarka það hefur aftur að öðru leyti. En ég þakka fyrir svörin og vænti þess að sem fyrst rætist þau áform sem hæstv. iðnrh. skýrði hér frá.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem fram kom hjá hv. 4. þm. Austurl. og hv. fyrirspyrjanda, 2. þm. Suðurl. um hugsanleg umhverfisáhrif nýtingar vatnsorkunnar á þessu svæði vil ég vekja athygli á því sem ég sagði áðan að þær rannsóknir og áætlanagerð sem nú er uppi er óbundin af fyrri hugmyndum um að veita Skaftá og fleiri ám til Tungnaár sem ég þykist vita að hv. 4. þm. Austurl. hafi m.a. haft í huga. Að sjálfsögðu eru menn nú miklu betur meðvitaðir um það en þeir voru fyrir árið 1977 að þegar virkjanir eru undirbúnar þarf að leita þeirra lausna sem í senn koma út með lægstan kostnað og best hlífa náttúru landsins. En það er að sjálfsögðu líka hugsanlegt eins og kom fram í máli hv. 2. þm. Suðurl. að virkjun á svæðinu gæti stuðlað að því að landinu væri hlíft á vissum svæðum. Þarna verður ekki hrapað að neinu og það er vissulega rétt athugað hjá hv. 4. þm. Austurl. að umhverfisáhrif virkjanaframkvæmda og virkjanastarfsemi þarf að hafa með alveg frá fyrstu gerð.

Virðulegi forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að einn af stærstu útgjaldaliðum í heimilisrekstri víða á landsbyggðinni er orkuverðið. Jöfnun orkuverðs og lækkun orkuverðs á þeim svæðum hefur þess vegna verið eitt af þeim stóru málum sem um hefur verið tekist í þjóðmálaumræðunni á undanförnum árum. Í þeirri skýrslu, sem kynnt var á sl. vori um orkuverðsjöfnun og mjög var umrædd í kosningabaráttunni, er beinlínis gert ráð fyrir því að Landsvirkjun taki mjög veigamikinn þátt í því að lækka orkuverðið í landinu, einkanlega hjá þeim sem búa við hæstu taxtana til húshitunar. Það er ásetningur ríkisstjórnarinnar og kemur fram í málefnasamningi og stefnuyfirlýsingu hennar að lækka raforkuverð til húshitunar á landsbyggðinni. Það er þess vegna ekki óeðlilegt að leitað sé svara við því hver þróun málsins hafi verið allt frá ársbyrjun 1990. Ástæða þess að það ár er tekið til viðmiðunar er einfaldlega sú að 1. febrúar 1990 voru undirritaðir merkir tímamótasamningar, svokallaðir þjóðarsáttarsamningar, sem fólu í sér ásetning um það að bæta lífskjörin með þeim hætti að ná niður verðbólgunni og tryggja þannig lífsgrundvöll heimilanna. Ég sagði áðan, og það er auðvitað kjarni málsins, að veigamikill þáttur í rekstri hvers heimilis á landsbyggðinni er orkuverðið. Verð frá Landsvirkjun ræður náttúrlega mjög miklu um það hvernig þau mál skipast því að vitaskuld er það ekki þannig að orkufyrirtækin, dreifingarfyrirtækin ein og sér geti ráðið því alfarið. Ég hef þess vegna leyft mér að leggja fyrir hæstv. iðnrh. eftirfarandi fjórar spurningar: ,,1. Hve mikið hefur orkuverð frá Landsvirkjun hækkað frá upphafi árs 1990 og til þessa dags? 2. Hve mikið hefur innlent verðlag hækkað á sama tíma? 3. Hver hefur breyting meðalgengis orðið á þessum tíma? 4. Hefur verið reynt að meta hvaða áhrif þróun orkuverðsins hefur haft á lífskjör og hvort hún verði til þess að treysta forsendur nýrra kjarasamninga?``

Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Vestf. hefur lagt fyrir mig fjórar spurningar. Þeim svara ég á þessa leið: Í fyrsta lagi var spurt hversu mikið orkuverð frá Landsvirkjun hafi hækkað frá upphafi árs 1990 til þessa dags. Svarið er að heildsölugjaldskrá Landsvirkjunar hækkaði ekkert árið 1990 en það sem af er ári 1991 hefur gjaldskrárverðið þrívegis verið hækkað um 5% í hvert sinn eða alls um 15,8%. Önnur spurning hv. 3. þm. Vestf. var þessi: Hversu mikið hefur innlent verðlag hækkað á sama tíma? Svarið er að vísitala byggingarkostnaðar hefur á þessum tíma hækkað um 18,4%, framfærsluvísitalan um 14,9% og lánskjaravísitalan um 17,3%. Af þessu má sjá að heildsölugjaldskrá Landsvirkjunar hefur ekki haldið fullkomlega í við verðlag. Í þriðja lagi var spurt: Hver hefur meðalbreyting gengis orðið á sama tíma? Og svarið er að meðalgengið vegið með inn- og útflutningsvog er óbreytt frá því í ársbyrjun 1990. Fjórða spurning hv. fyrirspyrjanda var sú hvort reynt hefði verið að meta hvaða áhrif þróun orkuverðsins hefði haft á lífskjör og hvort hún verði til þess að treysta forsendur nýrra kjarasamninga. Því er til að svara að á undanförnum árum hefur raunverð orkunnar lækkað verulega. Þannig er áætlað að meðalverð á raforku frá Landsvirkjun verði um 44% lægra að raungildi á árinu 1991 en það var árið 1984. Þetta er mikil breyting. Á sama tíma hefur að sjálfsögðu hlutur rafmagnsins í framfærslukostnaði lækkað, en hv. fyrirspyrjandi nefndi einmitt þetta hlutfall. Ég get nefnt að á þessum árum hefur hlutur raforkunnar í framfærsluvísitölunni lækkað úr 2,6% árið 1984 í 1,2% nú. Það liggur í augum uppi að þessi þróun hefur haft jákvæð áhrif á lífskjörin í landinu og ætti a.m.k. ekki að torvelda gerð nýrra kjarasamninga.

Virðulegur forseti. Það er fróðlegt að fá fram tölur en þær segja ekki alla sögu og það fer eftir því við hvað er miðað hverju sinni. Það kemur auðvitað út nokkuð annað þegar litið er yfir árið 1990 til dagsins í dag eða hvort litið er til tímans innan ársins 1991. Meginspurningin er auðvitað hvert stefnir. Hvað gerir Landsvirkjun t.d. á næsta ári? Ef hækkunarferli verður eitthvað viðlíka og árið 1991 þá horfir ekki vel. Ráðherra kemur hér með tölur varðandi lengri tíma og miðað við 1984 eftir alveg gífurlega hækkunarskriðu hjá Landsvirkjun sem varð eftir að ný ríkisstjórnar var mynduð 1983. Þá hækkaði raforkuverðið frá Landsvirkjun stórkostlega. Menn geta því fengið út ýmsa hluti með slíkri viðmiðun. Meginatriðið í þessu máli er hins vegar það hvernig raforkukostnaði heimila er háttað eftir landssvæðum og hvernig mönnum miðar í því að jafna raforkukostnaðinn. Það er það sem skiptir meginmáli upp á möguleika, t.d. til sátta í þjóðfélaginu um kjarasamning og annað af þeim toga sem tekið er inn í þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Samkvæmt tölum sem mér hafa borist frá Rarik og Orkubúi Vestfjarða er dæmið ósköp einfaldlega þannig að sú niðurgreiðsluaukning á raforku til húshitunar sem ákveðin var fyrr á þessu ári er öll uppurin. Mér finnst það athyglisvert að stjórnarþingmenn skuli getað borið fram fyrirspurnir og farið eins og kettir í kringum heitan graut, eins og hv. 3. þm. Vestf. gerir, vegna þess að þarna liggur kjarni málsins. Sú orkuverðjöfnun sem lofað var fyrr á þessu ári er núna gjörsamlega horfin út í veður og vind. Í fjárlagafrv. eru engar tillögur af neinu tagi um það að halda við þá stefnu sem ríkisstjórnin lofaði í vor, bæði með ákvörðun sinni sem kynnt var á blaðamannafundi í maí, að ég tali nú ekki um þá þáltill. sem iðnrh. í síðustu ríkisstjórn lagði fram í þinginu. Það eru engir tilburðir uppi í þá átt að standa við þau fyrirheit sem þar eru gefin.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það að það sem skiptir máli er sú hækkun sem Landsvirkjun hefur fengið fram á yfirstandandi ári og stefnir í að verði enn meiri á næsta ári samkvæmt yfirlýsingum þeirra. Þetta geta orkufyrirtækin á landsbyggðinni ekki borið þó þau hafi reynt að halda í við þessar hækkanir og látið sumar fara fram hjá sér án þess að taka þær inn í gjaldskrá. Það sem skiptir máli í dag er að orkuverð, t.d. hjá Orkubúi Vestfjarða og Rafmagnsveitum ríkisins, er tveimur og hálfum sinnum hærra en á öðrum svæðum þar sem það er lægra. Kostnaður heimilanna er tveimur og hálfum sinni hærri en þar sem orkuverðið er lægst. Það skiptir máli. Rafmagnsverðið er allt að helmingi hærra. Þetta get ég fullyrt sjálf því ég rek heimili bæði á Reykjavíkursvæðinu og á Vestfjörðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. hans svör sem út af fyrir sig eru upplýsandi í þessari umræðu um orkuverðið sem er, ekki síst á landsbyggðinni, vitaskuld er allt of hátt. Þess vegna er það ásetningurinn að reyna að lækka það til þess að jafna lífskjörin í landinu með þeim hætti. Það er auðvitað útúrsnúningur hjá hv. 9. þm. Reykv. að halda því fram að verið sé að reyna að dylja eitthvað í þessari umræðu. Kjarni málsins er sá að alltaf var gert ráð fyrir því þegar farið yrði út í þessa orkuverðsjöfnun og lækkun orkukostnaðar að Landsvirkjun tæki mjög veigamikinn þátt í þeirri aðgerð. Fyrirspurn mín laut einmitt að því að leiða það fram hvort hlutur Landsvirkjunar hefði legið eftir. Eins og ég rakti áðan er auðvitað alltaf afar erfitt í svona samanburði að velja upphafsmiðviðunartímann. Ég kaus að velja ársbyrjun 1990 vegna aðstæðna í kjarasamningum, sem ég rakti hér áðan. Ég hefði út af fyrir sig getað farið aðeins aftar, t.d. til loka septembermánaðar árið 1989 og þá hefði þessi samanburður verið miklu óhagstæðari fyrir Landsvirkjun vegna þess að 1. okt. 1989 hækkaði Landsvirkjun orkuverð sitt að mig minnir um 10%. Hins vegar er deginum ljósara að þrátt fyrir það að Landsvirkjun hafi tekist á árinu 1990 að koma í veg fyrir hækkun orkuverðs, þá stefnir í mjög mikið óefni nú, bæði á þessu ári og eins og horfurnar eru á því næsta. Það verður þess vegna að gera skilyrðislausa kröfu til ríkisfulltrúanna í stjórn Landsvirkjunar að hlutur fyrirtækisins í þeim ásetningi núv. stjórnarflokka að lækka orkuverðið á landsbyggðinni liggi ekki eftir. Fyrirspurn mín laut einmitt að því að draga fram þessar upplýsingar til að við gætum unnið áfram að þessu mikilsverða máli sem ég vænti að eigi þverpólitískan stuðning á Alþingi. Þetta er eitt af þýðingarmestu málum fyrir lífskjörin í landinu, fyrir almenning, og því verður auðvitað mjög hart fylgt eftir.

Herra forseti. Það er mjög bagalegt að mínu viti þegar hæstv. iðnrh. tekur sig til og svarar ekki spurningum sem til hans er beint varðandi hækkunina frá 1990, heldur fer aftur til 1984 og gefur þar með tilefni til almennrar umræðu um málið, opnar það á allt annan hátt en hér hefur verið talað um og nánast vonlaust að sitja undir því að með slíkri opnun sé hægt að segja svo að málið sé útrætt. Hæstv. iðnrh. má ljóst vera að þegar gengi ísl. krónunnar hefur ekki hreyfst þá hefur aðalútgjaldaliður Landsvirkjunar heldur ekki hreyfst. Þess vegna er séð að Landsvirkjun ætlar engan þátt að taka í þjóðarsáttarsamningunum. Hún ætlar að spila sín spil eins og henni sýnist í þessum efnum. Það alvarlega við þetta að mínu viti er að þetta er hluti af þeim innanflokksátökum í Sjálfstfl. sem mikil spurning er hvort landsbyggðarþingmenn muni ekki líka tapa vegna þess að þeir sem ráða í Landsvirkjun eru sjálfstæðismenn skipaðir af Reykjavíkurborg.

Virðulegur forseti. Fyrst er að minna á það að ef Landsvirkjun hefði ekki fengið síðustu 5% hækkun, þá gæti verið búin að borga allar sínar skuldir, þar með talda Blönduvirkjun, árið 2005 samkvæmt útreikningum Þjóðhagsstofnunar. Það voru því ekki fyrir hendi merkileg tilefni til hækkana. Svo hitt, sem mér finnst ástæða til að vekja athygli á vegna orða fyrirspyrjanda, um trúverðugleika þess að ríkisstjórnarflokkarnir vilji lækka orkuverð. Þeir taka nánast alla niðurgreiðsluna til baka sem þeir bættu við í sumar með því að fella niður framlög til styrktar dreifiveitum í sveitum og sveitarafveitum. Ef á að nást sú þverpólitíska samstaða, sem nefnd var áðan, þá þarf hún að verða með öðrum hætti en þessum.

Virðulegi forseti. Það virðist vaka í þessu máli nokkur misskilningur. Sérstaklega þótti mér hans gæta hjá hv. 2. þm. Vestf. þegar hann segir að ég hafi valið að svara ekki spurningunni sem upp var borin. Það er að sjálfsögðu ekki rétt hjá þingmanninum því fyrir mig voru bornar þrjár ákaflega nákvæmt skilgreindar spurningar með upphafspunkti fyrir verðsamanburðinn og þeim var svarað skilmerkilega. Ég vek athygli á því að það var hv. fyrirspyrjandi, 3. þm. Vestf., sem valdi tímann. Fjórða spurningin varðaði það hver væri hlutur raforkunnar í framfærslukostnaði heimilanna. Til þess að gefa mynd af því er miklu skynsamlegra að líta yfir lengri tíma en skemmri. Þess vegna svaraði ég á þann veg sem gert var. E.t.v. hefur hv. 2. þm. Vestf. ekki verið kominn í salinn þegar spurningunum var svarað því þeim var svarað undanbragðalaust og hafi tölurnar ekki svarað þeim væntingum sem þingmaðurinn gerði sér þá verður bara að hafa það. Þetta á reyndar líka við um það sem kom fram hjá hv. 4. þm. Austurl. sem lét í raun og veru að því liggja að ég hefði á einhvern hátt valið samanburðartíma og tölur sem hentuðu mínum málflutningi. Það var ekki. Það var hv. fyrirspyrjandi sem valdi tímann. Þá kem ég að því sem ég tel vera seinni misskilninginn. Hann er sýnu alvarlegri því hann fjallar ekki eingöngu um það hvernig menn tala um tölur. Þar var í raun og veru hallað réttu máli um hugtökin sjálf. Þar á ég við það sem kom fram í máli hv. 9. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Vesturl. sem halda því blákalt fram að nú sé hin aukna niðurgreiðsla á raforku sem ákveðin var í vor uppurin. Þvílík fjarstæða. Að mennirnir skuli leyfa sér að halda þessu fram. Hafa þeir séð rafmagnsreikningana hjá því fólki sem borgar þetta? Þar kemur mjög skilmerkilega fram að þessi raforkuniðurgreiðsla hefur verið aukin, stendur að sjálfsögðu óhögguð, enda fé til hennar veitt á næstu fjárlögum. Hitt er svo rétt að lokum, virðulegi forseti, að það er ráð fyrir því gert í þeirri þáltill. sem var til meðferðar í fyrra, en hlaut því miður ekki fullnaðarafgreiðslu, og í þeirri stefnumörkun sem ríkisstjórnin samþykkti í framhaldi af henni, að orkufyrirtækin, þar á meðal Landsvirkjun, komi síðar inn í þessa áætlun um að jafna orkukostnaðinn á landinu. Þeir sem halda því fram að það hafi á nokkurn hátt verið farið á bak við þau fyrirheit fara með rangt mál. Niðurgreiðslan er ekki uppurin, hún stendur sannarlega föst. Hinu verður ekki breytt að það hafa orðið raunverðsbreytingar á síðustu mánuðum sem þó gera ekki betur en að halda í við verðlagsþróun á kjarasáttartímanum sem hv. fyrirspyrjandi hreyfði sjálfur í upphafi máls. Fram undan er þetta verkefni. Reyndar stendur svo á að þau málefni sem hefur verið hreyft í umræðunni verða víst rædd aftur síðar á þessum fundi því fyrirspurnir liggja frammi á þessum fundi um raforkumál, bæði dreifikerfi í sveitum og lækkun húshitunarkostnaðar.

Frú forseti. Það er rétt að það komi hér fram að Landsvirkjun selur sams konar orku á sama verði hvar sem er á landinu á útsölustöðum sínum eða tengipunktum. Hv. fyrirspyrjandi gerði skilyrðislausa kröfu til ríkisfulltrúanna í stjórn Landsvirkjunar að þeir stuðluðu að jöfnun orkuverðs. Ég tel mig hafa stuðlað að jöfnun orkuverðs, en ég held hann ætti að tala við flokksbræður sína sem sitja í stjórn þessa fyrirtækis og gera þeim grein fyrir þessari kröfu og gera jafnframt skilyrðislausa kröfu til ríkisstjórnarinnar og sjálfs sín að vinna að jöfnun orkuverðs. Ég hef hvað eftir annað lagst gegn hækkunarbeiðnum í stjórn Landsvirkjunar og hef stundum fengið þær lækkaðar og lagfærðar. Málið er það að sérstök hækkun á þessu ári kemur til vegna þess að Blönduvirkjun er tekin í notkun án þess að þörf sé fyrir hana. Það kostar 800 millj. á ári að reka hana og það er engin önnur leið fyrir stjórn fyrirtækisins en að meginþunginn af því komi inn í orkuverðið.

Hv. 2. þm. Vestf. óskar eftir að bera af sér sakir.

Herra forseti. Hæstv. iðnrh. telur að ég hafi borið hann röngum sökum með því að hann hafi ekki svarað beint þeim fyrirspurnum sem til hans var beint. Í fjórðu fyrirspurninni segir, með leyfi forseta: ,,Hefur verið reynt að meta hvaða áhrif þróun orkuverðsins hefur haft á lífskjör og hvort hún verði til þess að treysta forsendur nýrra kjarasamninga?`` Hæstv. iðnrh. svaraði því ekki að mínu viti hvort þetta yrði til að treysta forsendur nýrra kjarasamninga. Allar spurningar fyrirspyrjanda miðast við árið 1990, þ.e. hvort á þjóðarsáttartímanum hafi Landsvirkjun spilað sín spil á þann hátt að hún hafi stuðlað að því að virða þjóðarsáttina og hún stuðli að því að treysta forsendur nýrra kjarasamninga. Varðandi Blönduvirkjun er það rétt að auðvitað kostar hún peninga, en við skulum ekki gleyma því að Landsvirkjun skuldar minna í dag eftir að búið er að virkja Blöndu en hún skuldaði áður en byrjað var að virkja Blöndu. Blanda er því greidd að fullu.

Virðulegi forseti. Á þskj. 103 hef ég borið fram fsp. til hæstv. iðnrh. um styrkingu rafdreifikerfis til sveita. Í nóv. 1990 var lögð fram mjög ítarleg skýrsla um styrkingu rafdreifikerfis til sveita á Íslandi. Þessi skýrsla var unnin á vegum Rafmagnsveitna ríkisins, Orkubús Vestfjarða og orkuráðs. Í skýrslunni er gerð úttekt á dreifikerfi á öllu landinu og lagt mat á nauðsynlega styrkingu þess ásamt kostnaðaráætlun um þær framkvæmdir. Þegar skýrslan lá fyrir var sent erindi til iðnrh. og þess óskað af orkuráði að á árunum 1991--1997 yrði lokið við það sem eftir væri af styrkingu rafdreifikerfanna í sveitum svo þau gætu borið það álag sem á þeim verður á næstu árum með þeim hætti að unnt verði að veita raforkunotendum í strjálbýli eins góða þjónustu og nú er veitt í þéttbýli. Í skýrslunni kemur fram að verkefninu er skipt í þrjá meginflokka. Í fyrsta flokki eru bráðaðkallandi verkefni. Í öðrum flokki eru verkefni sem ljúka þarf fljótlega og í þriðja flokki er verkefni sem koma til eftir því sem álagið eykst frá því sem það var þegar skýrslan var gerð. Kostnaður við þetta verk er áætlaður 1 milljarður og 60 millj. kr. Á Vesturlandi einu er um að ræða 267 millj. kr. Með þeim miklu breytingum sem eru að verða á atvinnuháttum í sveitum verður stöðugt mikilvægara að tryggja orkudreifingu svo nýta megi raforku til nýrra atvinnugreina í hinum dreifðu byggðum. Ljóst er að hér er um verulega mikinn kostnað að ræða og því nauðsynlegt að vinna verkið eftir áætlun og tryggja að orkufyrirtækjum verði gert mögulegt að vinna verkið með atbeina ríkisins eða með því að tryggja dreifiveitum stuðning Landsvirkjunar. Til þess að fá fram stöðu málsins núna er borin fram svohljóðandi fsp. til hæstv. iðnrh.: ,,Hefur iðnrh. undirbúið eða látið gera áætlun um styrkingu rafdreifikerfis í sveitum landsins?``

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda hefur á vegum orkuráðs verið gerð sérstök áætlun um framkvæmdir við að styrkja rafdreifikerfi í sveitum þannig að það geti annað því álagi sem þar má búast við. Reyndar var slík áætlun samin á árinu 1979 eins og mörgum þingmönnum er kunnugt. Eftir þeirri áætlun hefur verið unnið eftir því sem fjármagn hefur verið veitt til slíkra framkvæmda. Það er rétt, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að seint á árinu 1988 ákvað orkuráð að endurskoða áætlunina frá árinu 1979. Sérstakur samstarfshópur vann þetta verk ásamt verkfræðistofunni Afli og skoðaði rafdreifikerfið til sveita, en ekki í þéttbýli, og studdist við þá skilgreiningu sem Hagstofan notar, þ.e. að staðir með fleiri en 200 íbúa teljast til þéttbýlis. Síðan var metið út frá ákveðnum forsendum, sem samstarfshópurinn varð sammála um, hvaða framkvæmdir teldust nauðsynlegar næstu 25 árin til þess að raforkukerfið í sveitum gæti annað raforkunotkun. Niðurstaðan var svo birt í þeirri skýrslu sem kom út í nóvember í fyrra og hv. fyrirspyrjandi nefndi. Mig langar til að vekja athygli á þeim fjárhæðum sem þar koma fram því að auðvitað er það kjarni málsins. Þar er frá því skýrt að áætlað sé að heildarkostnaður við að framkvæma þessa áætlun sé 1.058 millj. kr. og þeim kostnaði skipt eftir landssvæðum og verkefnum. Um helmingur þessa kostnaðar er vegna þrífösunar á línum. Langstærsti hluti þessarar útgjaldaáætlunar fellur á Vesturland, Norðurland eystra og Suðurland. Eins og kom fram hjá fyrirspyrjanda kemur orkuráð fram með þá hugmynd að skipta þessum framkvæmdum upp í forgangsröð. Í forgangsflokk, sem þeir kalla, kæmu framkvæmdir upp á 470 millj. kr. Í næsta flokk kæmu framkvæmdir fyrir um það bil sömu fjárhæð og var lagt til að framkvæmdir við þessa tvo flokka dreifðust á sjö ár. Í síðasta flokki yrðu svo framkvæmdir fyrir 118 millj. kr. og yrðu þær gerðar síðar. Þ.e. í þessu fólst, í lauslegum tölum talað, framkvæmdaáætlun upp á 900 millj. kr. á sjö árum. Þessi áætlun verður væntanlega lögð til grundvallar framkvæmdaáætlun næstu ára, en það er auðvitað ljóst, eins og hv. fyrirspyrjanda, fjárlaganefndarmanni, er vafalaust ljóst, að framkvæmdahraðinn mun fara eftir þeim fjárveitingum sem til verksins renna. Eins og vel er kunnugt er erfitt í ári hvað slíkar fjárveitingar varðar. Stjórnir Rarik og Orkubús Vestfjarða hafa vakið athygli á því að ef leggja á þennan kostnað alfarið á fyrirtækin og notendur þeirra, þá munu það leiða til hærra orkuverðs á orkuveitusvæðum fyrirtækjanna en í boði eru hjá þéttbýlissveitunum. Þetta er sjónarmið sem er mjög vel skiljanlegt og ég mun fyrir mitt leyti reyna að finna leið til þess að þoka framkvæmdunum áfram án þess að aukið misræmi skapist í raforkuverði. En ég vek athygli á því vegna þeirra fjárhæða sem ég nefndi áðan að við erum að tala um tölur eins og rúmar 900 millj. á sjö árum, þ.e. nokkuð á annað hundrað milljónir á ári, en á fjárlögum 1991 er 41 millj. kr. til þessa verkefnis og í fjárlagafrv. fyrir næsta ár eru 19 millj. kr. á blaði til styrkingar dreifikerfa í sveitum.

Virðulegi forseti. Í lok svars síns kom iðnrh. að kjarna þessa máls, að stefna ríkisstjórnarinnar í dreifingarmálum í sveitum birtist í því að ætlunin er að skera niður fjárveitingar til þessara mála um hvorki meira né minna en 54% samkvæmt fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir. Það er staðreynd sem ráðherrann tók reyndar fram í lok máls síns og er kjarni málsins og þarf ég ekki að bæta þar miklu við.

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra gat þess að hann mundi leita leiða til þess að koma í veg fyrir það sem niðurskurður og dráttur á að standa við áætlanir í þessum efnum hlýtur að leiða til, þ.e. hækkunar raforkuverðsins til viðskiptavina þeirra sem eiga mest undir. Hann gat hins vegar ekkert um hverjar þessar leiðir væru, hvernig hann ætlaði að brúa þetta bil. Það væri fróðlegt að fá það fram við umræðuna hvað hæstv. ráðherra hefur í huga svo að við búum ekki við óljós orð. En hér eru þau verk stjórnvalda, ríkisstjórnarinnar, sem tölur vitna til og hafa verið rakin. Það er ekki aðeins yfir 50% niðurskurður á upphæðum til styrkingar dreifikerfa í sveitum heldur er sveitarafvæðingin jafnhliða þurrkuð út, 10 millj. sem voru á síðasta ári standa á núlli í dag. Þetta eru verk ríkisstjórnarinnar. Þetta er ekki bara það að seinka brýnum framkvæmdum, heldur óöryggið fyrir viðskiptavinina sem fylgir ástandi dreifikerfanna í strjálbýli.

Virðulegi forseti. Það sem ég ætlaði að koma að var einmitt þetta sem þeir tveir hv. þm. sem voru að gera athugasemdir nefndu. Til viðbótar má benda á að ef rafveiturnar verða að taka á sig þá hækkun sem leiðir af styrkingu dreifiveitnanna þurfa þær að hækka sína gjaldskrá um 6%. Þá geta menn spurt sig að því líka: Er það eðlilegt að þeir sem kaupa rafmagn á dreifisvæði Rafmagnsveitna ríkisins taki allan kostnað af styrkingu dreifiveitnanna á sig en ekki, eins og hefur verið gert á undanförnum árum, að hann sé tekinn úr sameiginlegum sjóðum? Menn geta spurt sig að því hvort það verði þá ekki niðurstaðan að þetta verði fært á sjálfar sveitarafveiturnar. Ef það verður gert mun það þýða um 17% hækkun á raforkunni hjá þeim. Það er því útilokað að vinna þetta mál öðruvísi en með sameiginlegu átaki. Þess vegna er mjög áhugavert að fá að vita hvaða hugmyndir eru á ferðinni hjá hæstv. iðnrh. um þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. svar hans. Að vísu kemur fram í svari hæstv. ráðherra að ráðuneytið hefur ekki undirbúið eða látið vinna áætlun um styrkingu þessa dreifikerfis. Ég hlýt að hvetja eindregið til þess að ráðuneytið taki til hendi við það verk. Það var einmitt tilgangur fyrirspurnar minnar að vekja athygli á þessu máli sem er mjög brýnt. Það hefur komið fram við þessa umræðu að þingmenn eru sammála um það ásamt hæstv. ráðherra að þetta er mjög brýnt verkefni. Hins vegar er alveg ljóst og það kemur ekki á óvart að þetta er mjög kostnaðarsamt viðfangsefni en verður engu að síður að taka til hendi við að finna lausn á því. Fyrsta skrefið er auðvitað að gera áætlun og við afgreiðslu fjárlaga þarf að sjálfsögðu að taka tillit til þessa verkefnis. Ég nefndi það í fyrirspurn minni að ég tel að dreifiveiturnar þurfi að taka á þessu máli með ríkissjóði og Landsvirkjun. Ég tel eðlilegt að Landsvirkjun komi inn í styrkingu rafdreifikerfisins til sveita og vitna til þess að það mun vera svo meðal annarra þjóða. Þar sem mikill kostnaður er við dreifingu á orkunni eru það orkuvinnslufyrirtækin sem taka þátt í þeim kostnaði. Og ég vil leggja áherslu á að það verði skoðað sérstaklega. Ég vil vekja athygli á því að styrking dreifikerfisins er einungis hluti af því viðfangsefni sem blasir við. Endurbygging kerfisins er einnig brýnt viðfangsefni því að viðhald og endurbygging þessa kerfis hefur mjög víða setið á hakanum, svo ekki sé litið á styrkinguna eina út af fyrir sig. Ég vil bara endurtaka það að þetta er mjög mikilsvert verkefni sem við þurfum að taka á og ég hvet ráðherra eindregið til þess að láta skoða það mjög rækilega hvernig best verður að þessu staðið.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem síðasti ræðumaður sagði að vitaskuld verður að gera áætlun um hvernig eigi að styrkja þetta dreifikerfi. Á undanförnum vikum hefur mikið verið rætt um skýrslu Byggðastofnunar og byggðamál í framhaldi af því. Það er eitt stærsta byggðamál fyrir dreifðustu byggðir landsins að þær hafi a.m.k. öruggt rafmagn og eigi það ekki á hættu að það fari út þegar hvessir næst af vestri eða norðri. Það hefur komið fram að þetta kostar mikið og er ekki stór upphæð til þessa á fjárlögum næsta árs, en það liggur trúlega líka í því að engin greiðsluáætlun hefur verið gerð. Það er því mjög nauðsynlegt að vinna það verk.

Virðulegi forseti. Það sem ég ætlaði segja í þessu máli er að hér hefur ríkisstjórnin ekki staðið í stykki sínu. Það fer ekkert á milli mála. Það þarf ekki að fara út í neinar rannsóknir eða áætlanagerð. Þetta liggur allt saman ljóst fyrir. Og það þarf ekki neinar kostnaðarsamar áætlanir hér um. Það sem liggur fyrst og fremst fyrir er að það þarf aðgerðir. Það þýðir ekkert fyrir sjálfstæðismenn að koma hér upp trekk í trekk, bæði í þessu máli og öðrum, og reyna að þvo hendur sínar af fjárlögunum sem þeir hafa sjálfir samþykkt að leggja fram þar sem er beinlínis um stórfelldan niðurskurð framkvæmda að ræða. Sjálfstæðismenn bera fyllilega ábyrgð á þessu fjárlagafrv. og þýðir ekkert að þvo hendur sínar af því. Þetta er ekkert einstakt, þetta fjárlagafrv. er um allt.

Virðulegi forseti. Fyrst vegna þess sem fram kom hjá hv. 4. þm. Austurl. þar sem hann lét að því liggja að það væri á einhvern hátt óeðlilegt að fjárveiting til sveitarafvæðingar væri ekki í fjárlagafrv. fyrir árið 1992. Sannleikurinn er sá að áætluninni um sveitarafvæðinguna er lokið. Þess vegna er ekki fé veitt til hennar á næsta ári. Um það mál þarf ekki fleira að segja. Hitt er rétt að styrking dreifikerfa í sveitum er verkefni sem enn er fengist við. Það er líka rétt, sem kom fram hér hjá hv. 1. þm. Vesturl., að nauðsynlegt er að huga að endurnýjun dreifikerfanna um hinar dreifðu byggðir. Það er mikið verkefni. En ég held að það væri rangt að reikna með því að við leysum þessi mál með áætlunum úr ráðuneytum. Við höfum orkufyrirtækin til þess að fást við þau verkefni. Það er heldur ekki rétt að ekki hafi verið gerð áætlun um þessar endurbætur. Hún hefur verið gerð og hún liggur fyrir frá orkuráði. Vandinn í málinu er að taka ákvarðanir um fjárveitingar til framkvæmdanna og um það hvernig haga skuli fjárhag orkufyrirtækjanna sem auðvitað eiga að bera ábyrgð á því að ráðist verði í þær framkvæmdir við þessa styrkingu á dreifikerfunum sem eru þannig vaxnar að ávinningurinn verði meiri en kostnaðurinn, hvort sem sá kostnaður fellur á einkaaðila eða opinbera aðila. Við verðum að gera þá kröfu til þessara framkvæmda að sjálfsögðu að þær svari kostnaði. Síðan er spurningin hver undir honum rís, hvort það eru einkaaðilarnir eingöngu eða með þátttöku opinberra aðila en heildarmatið verður að vera skipulegt. Mér þykir reyndar að nokkur misskilningur hafi komið fram í máli hv. 3. þm. Vesturl. og e.t.v. einnig í máli hv. 1. þm. Vesturl. því að ég sagði alveg skýrt að ég skildi það sjónarmið stjórna Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða að það væri ekki einhlítt mál að leggja þennan kostnað alfarið á þau fyrirtæki sem þjóna hinum dreifðu byggðum og notendurna þar. Hins vegar tel ég að við höfum enn ekki fundið endanlega lausn á því, enda varla við því að búast, hvernig við ætlum að jafna þessu niður. Ég tel að sú leið sem hingað til hefur verið farið, að ætla til þess arna sérstakt fé á fjárlögum, hafi ekki tekist vel. Um það eru vitnin algerlega ljós. Hvernig hefur tekist að framkvæma áætlunina frá 1979? Svarið er að það hefur ekki tekist, bæði af því að hún var óraunhæf, af því að þar var verið að stilla upp framkvæmdum sem ekki svöruðu kostnaði, og líka af því að fjárveitingaleiðin er e.t.v. ekki rétta leiðin. Ég veit að ég mun eiga samstarf við stjórnir þessara fyrirtækja og við þingmenn um að finna lausn í þessu máli, en að sjálfsögðu verður hún að taka tillit til fjárhagslegra aðstæðna í landinu á hverjum tíma. Fram hjá því verður ekki komist. En það er alveg nauðsynlegt að líta á fleiri leiðir en þær sem við höfum hingað til farið. Ég held að þar megi m.a. benda á verulega skuldayfirtöku ríkisins árið 1989. Ekki síst af því hv. 3. þm. Vesturl. nefndi það að ef þetta væri lagt á fyrirtækin þá yrði að hækka gjaldskrárnar um, mig minnir að hann segði, 17% er athyglisvert að sú yfirtaka sem var ákveðin 1989 kom í veg fyrir 15--17% hækkun á gjaldskránum. Þetta er því ekki jafneinfalt og það sýnist vera. Hitt er líka rétt., eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Vesturl., að í ýmsum öðrum löndum hefur sú leið verið farin að leggja þennan styrkingarkostnað fyrir dreifiveitur í strjálbýli á orkuvinnslufyrirtækin. Það er ein þeirra leiða sem við þurfum að kanna en ég held að það sé mjög óheppileg leið, sú sem helst hefur hingað til verið farin, að ætlast til þess að þarna komi rekstrarstyrkir árlega. Enda er nú svo komið að í reikningum orkufyrirtækjanna er farið að reikna með afskriftum af þessum kerfum og auðvitað þarf einhvern veginn að finna þessu fjárhagsgrundvöll hjá orkufyrirtækjunum.

Hv. 4. þm. Austurl. óskar að bera af sér sakir. Forseti tók því miður ekki eftir því en verður að treysta að þingmaðurinn geti réttlætt það að fá að taka til máls og bera af sér sakir þar sem hann hefur nú þegar gert athugasemd í umræðunni um þessa fyrirspurn.

Virðulegur forseti. Ef fullyrt er af ráðherra að farið sé með algerlega rangt mál af þingmönnum, þá er verið að bera á þá sakir, ef það er óréttmætt. Hæstv. ráðherra sagði að verkefnið sveitarafvæðing væri úr sögunni vegna þess að því væri lokið. Ég sagði ekkert um það atriði hér hver væri staða þess verkefnis. Ég benti á að 10 millj. kr. hefði verið varið til þess á yfirstandandi ári en ekki væri ekki reiknað með neinni upphæð í þetta. Væri verkefninu lokið mætti kannski verja fjármagni í styrkingu dreifikerfa sem þessu næmi. En það er ekki þannig, hæstv. ráðherra, að verkefninu sveitarafvæðing sé lokið. Þú þarft að lesa þér betur til. Undir liðnum sveitarafvæðing hefur m.a. verið stuðningur við að tengja nýjar bújarðir í sveitum, ný hús. Er því lokið? Það kann að vera að dreifiveiturnar ætli að taka það að sér, en verkefnið, eins og að því hefur verið unnið og eins og fjármagnið hefur verið notað, stendur enn. Þetta var að bera af sér sakir, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir fsp. á þskj. 121 til iðnrh. um Fljótsdalsvirkjun, sem flutt er af varaþingmanni mínum, Hjálmari Jónssyni, sem nú á ekki lengur sæti á Alþingi. Fsp. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hversu miklu fé hefur verið varið til undirbúnings framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun? Hvernig skiptist það milli ára? Hver er staða framkvæmdanna núna?``

Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. v. spyr um kostnað við hönnun og undirbúning vegna Fljótsdalsvirkjunar. Ég vil gjarnan svara spurningunni með því að skýra frá því að á árunum 1989--1991 hefur verið farið varið eftirgreindum fjárhæðum vegna undirbúnings framkvæmda, hönnunar og rannsókna, vegna Fljótsdalsvirkjunar og þá miða ég fjárhæðirnar við verðlagið í desember 1990: Á árinu 1989 35 millj. kr., á árinu 1990 277 millj. kr. og á árinu 1991 266 millj. kr. Samanlagt eru þetta 578 millj. kr. Samsvarandi tölur vegna Fljótsdalslínu hinnar fyrri eru: Árið 1989 og fyrr 12 millj. kr., 1990 21 millj. kr. og 1991 32 millj. kr. Samtals eru þetta 65 millj. kr. Landsvirkjun hefur afskrifað í reikningum sínum stofnkostnað Fljótsdalsvirkjunar við yfirtökuna frá ríkinu á árinu 1982 og áfallinn rannsóknarkostnað áranna 1983--1989, samtals að fjárhæð 1.253 millj. kr. á verðlagi í desember 1990. Þessi kostnaður vegna fyrri hugmynda um Fljótsdalsvirkjun hefur verið afskrifaður. Vinna við hönnun og rannsóknir og undirbúning fyrir Fljótsdalsvirkjun í tengslum við byggingu nýs álvers á Keilisnesi hófst eins og kunnugt er á síðari hluta árs 1989. Á því ári var unnið fyrst og fremst við kortlagningu berggrunns og virkjunartilhögun var þá endurskoðuð í heild. Á árinu 1990 var unnið við rannsóknir á virkjunarsvæðinu fyrir væntanleg útboð sem beindust helst að könnun berglaga á leið aðrennslisganga, stíflugrunni Eyjabakkastíflu, rannsóknum á efnisnámum og kortagerð. Á miðju ári 1990 hófst svo vinna af fullum krafti við hönnun mannvirkja og útboðsgagnagerð. Jafnframt voru sumarið 1990 boðnir út vinnuvegir á Fljótsdalsheiði og unnið við þá fram á haust. Haldið var áfram gerð vinnuvega sumarið 1991 fram í nóvemberbyrjun sl. Það má heita að lokið hafi verið við þá vegagerð sem nauðsynleg var til að geta hafið framkvæmdir af fullum krafti vorið 1992 en útboðsgögn og tilboð verktaka miðuðust við gangsetningu virkjunar í nóvember 1995. Nú hefur eins og kunnugt er orðið nokkur frestur á að upphaf þessara framkvæmda verði með þeim hætti sem þarna var undirbúið. Ég ætla hér ekki, virðulegur forseti, að hafa um þetta fleiri orð en tel að með þessu hafi ég svarað fsp. sem fram var borin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans sem voru skýr og eftir því sem ég get metið algerlega fullnægjandi.

Nú vill forseti, ef ekki koma fram athugasemdir, leyfa sér að taka fyrir 11. dagskrármálið sem er fsp. til hæstv. dómsmrh. Er það gert vegna þess að viðkomandi er tímabundinn kl. 12 og væntir þess að hæstv. iðnrh. geri ekki athugasemdir við það þar sem þær fsp., sem nú þegar hafa verið fluttar, hafa tekið lengri tíma en gert var ráð fyrir.

Hæstv. forseti. Árið 1985 flutti ég þáltill. um réttaráhrif tæknifrjóvgunar og voru meðflytjendur mínir hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson, Davíð Aðalsteinsson, Jón Baldvin Hannibalsson, Guðrún Agnarsdóttir og Stefán Benediktsson. Tímans vegna ætla ég ekki að lesa tillöguna en þegar hún var flutt höfðu tæknifrjóvganir verið gerðar á Kvennadeild Landspítalans frá árinu 1979. Voru þá þegar 50 íslensk börn getin með þessum hætti. Till. var til komin vegna þess að flm. höfðu áhyggjur af að þessi börn og aðstandendur þeirra hefðu ekki stuðning í lögum ef upp kæmi ágreiningur af einhverju tagi, t.d. við erfðamál, skilnað eða önnur slík tilvik. Till. þessi var samþykkt á vorþingi 1986 og nefnd skipuð, eins og tillagan gerði ráð fyrir, 28. júlí 1986. Í nefndina voru skipuð Ólafur Walter Stefánsson skrifstofustjóri, sem var formaður nefndarinnar, hæstaréttarlögmennirnir Ólafur Axelsson og Þórður S. Gunnarsson, Jón Hilmar Alfreðsson læknir og Ásta K. Ragnarsdóttir námsráðgjafi. Ritari nefndarinnar var Drífa Pálsdóttir, deildarstjóri í dómsmrn. Með nefndinni starfaði einnig Anna G. Björnsdóttir deildarstjóri. Á Alþingi 14. des. 1989 var svo samþykkt þáltill. hv. þm. Sigríðar Lillýjar Baldursdóttur um tæknifrjóvganir. Meðflytjendur voru Lára V. Júlíusdóttir, Birgir Ísl. Gunnarsson, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, Guðmundur Ágústsson, Ingi Björn Albertsson og Guðrún Helgadóttir. Þannig hafa allmargir hv. þm. komið nálægt þessum málum. Sú þáltill. var einnig samþykkt og þeirri till. vísað til hinnar sömu nefndar og hafði verið falið að gera drög að lagafrv. um þessi mál. Það virðist ekki mikið hafa komið frá þessari nefnd enn þá og 17. des. 1990 innti ég þáv. hæstv. dómsmrh. um hvenær ætlast væri til að nefndin lyki störfum. En í till. minni, sem samþykkt var, var nefndinni gert að ljúka störfum áður en næsta hv. löggjafarþing kæmi saman. Svör hæstv. ráðherra voru að nefndin hefði því miður ekki skilað því verki sem henni var falið en nú yrði gerð bragarbót á og hann mundi hvetja til að nefndin lyki störfum. Nefndin hefur því miður ekki lokið störfum enn og ég vil vekja athygli hv. þm. á því að í frv. til barnalaga, sem nú liggur fyrir, er að vísu gerð lítil tilraun til að koma í veg fyrir t.d. vefengingu í þeim tilvikum að eitthvað breytist hjá fólki sem farið hefur í aðgerð af þessu tagi. En ég mun koma að því nánar í umræðu um barnalög að þar held ég að hvergi sé nærri að gert. Í stuttu máli. Nefndin hefur ekki enn lokið störfum og ég tel að með tilliti til að nú eru rúmlega 100 íslensk börn getin ýmist með tæknifrjóvgun eins og það var nefnt, þ.e. með sæðisgjöf milli hjóna. Síðan hafa hafist hér glasafrjóvganir, stundum með óþekktum sæðisgjafa þannig að málið hefur enn flækst, ef svo mætti segja þó að ánægjulegt sé að slík tækni skulu vera fyrir hendi. Ég tel að hér sé alvarlegur skortur á rétti fólks fyrir hendi og hef því leyft mér --- og skal ég ljúka máli mínu, hæstv. forseti --- að spyrja á þskj. 107: ,,Hvað líður starfi nefndar sem skipuð var 28. júlí 1986 til að gera tillögur um réttarstöðu barna, sem getin eru við tæknifrjóvgun, og aðstandenda þeirra?``

Frú forseti. Það er skemmst frá því að segja að sú nefnd, sem hér er spurt um, hefur ekki lokið störfum og ekki hefur orðið framhald á störfum hennar eins og fyrrv. dómsmrh. lofaði að yrði í svari við fsp. sem borin var fram á síðasta þingi. Ég hef í tilefni af því að þessi fsp. er komin fram óskað eftir því við formann nefndarinnar að störfum hennar verði hraðað þannig að á vorþingi megi liggja fyrir tillögur af hálfu nefndarinnar. Og ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á málinu og hafa með því áhrif á að störfum nefndarinnar verður nú flýtt. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda eru takmörkuð ákvæði er lúta að þessu viðfangsefni í frv. til barnalaga, sem liggur fyrir þinginu, og er á dagskrá Alþingis í dag en þar er um að ræða feðrunarreglur vegna tæknifrjóvgunar og ákvæði um vefengingarmál af sömu sökum. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að hér er einungis um mjög takmarkaðar reglur að ræða og því fer fjarri að líta megi svo á að löggjöf um þetta efni sé fullgerð með þessu móti og því mjög mikilvægt að nefndin ljúki störfum. Ég hef í tilefni af þessari fsp. lagt fyrir nefndina að skila áliti þannig að það megi kynna á vorþingi.

Virðulegi forseti. Ég vil einungis þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu. Hún hefur verið iðin við það á undanförnum þingum og greinilega veitir ekki af þar sem nefndin hefur ekki enn lokið störfum. Hún vakti athygli á því að þann 14. des. 1989 var enn á ný samþykkt till. um þetta atriði þar sem enn hafði bæst við þær aðgerðir sem hægt var að framkvæma hér á landi varðandi tæknifrjóvganir. Í þeirri till. var lagt til að frv. um efnið yrði lagt fram áður en glasafrjóvganir hæfust á Landsspítalanum. Ég hefði auðvitað talið það nauðsynlegt og fagna ég því sérstaklega að hæstv. dómsmrh. ætlar að vinda bráðan bug að því að tekið verði myndarlega á málinu.

Hæstv. forseti. Það er vissulega ekki að undra þó að hér verði fjörugar umræður um það vandamál að þjóðin haldi á sér hita. En það ætti ekki að vera minna áhugaefni að réttarstaða lifandi fólks og litlu barnanna okkar, sem eru að fæðast, sé tryggð. En menn virðast nú hafa af því minni áhyggjur eftir þeim umræðum sem hér hafa farið fram. Ég vil í stuttu máli þakka mjög hæstv. dómsmrh. sem augljóslega skilur það sem hér er um að ræða. Í íslenskum lögum er það svo að vegna þeirra rúmlega 100 barna, sem getin eru ýmist með tæknifrjóvgun eða síðar svo glasafrjóvgun, að eiginmaður móður, barnið, móðir þess, lögráðamaður barnsins og erfingjar eiginmanns geta höfðað svokallað vefengingarmál og eins og sakir standa trúlega unnið það. Þar með er faðerni barnsins og réttarstaða þess öll gjörsamlega í lausu lofti og móðurinnar raunar einnig. Hið sama mundi að sjálfsögðu gilda ef móðirin færi í vefengingarmál sem ekki er annað að sjá en að hún hlyti að geta auðveldlega unnið. Það má velta því fyrir sér með þau börn sem nú eru við fermingaraldur sem fyrst urðu til á þennan hátt hver staða þeirra væri ef upp kæmi vafamál um faðerni þeirra, erfðarétt og annað slíkt, sem við kemur réttarstöðu þeirra. Ég tel það skyldu hins háa Alþingis að vinda nú að því bráðan bug að semja lög sem taka til þessara mála. Í till. minni á sínum tíma fékkst ég einungis við réttaráhrifin. Hv. þm. Sigríður Lillý Baldursdóttir vék einnig að hinum siðferðislega þætti málsins og félagslega. Ég treysti mér ekki til þess að fara út í þá sálma. En það er mjög flókið mál sem þarf vitaskuld að sinna. Það er svo í okkar flókna heimi að að því kemur að tæknin getur tekið af okkur öll völd og þá kemur að þeim, sem kunna að hugsa betur en við hin, að taka ákvarðanir um hversu langt við eigum að ganga. En þetta er önnur saga. Hér er auðvitað um félagsleg, trúarleg, siðferðileg og fagurfræðileg efni að ræða sem eru mjög flókin. Það þarf því að vanda mjög til þessarar lagagerðar. Ég vil benda hæstv. dómsmrh. á að í barnalögunum, sem nú liggja fyrir hinu háa Alþingi, er talað um tæknifrjóvgun. Mér er t.d. ekki ljóst hvort það tekur til allra þeirra aðferða sem við slík mál má notast. Þegar ég flutti mína till. ræddi ég við Jón Hilmar Alfreðsson sem er okkar helsti sérfræðingur í þessum málum. Þá gerðum við ráð fyrir að um væri að ræða að eiginmaður móður væri sæðisgjafi. Síðan hafa komið til glasafrjóvganir og þetta þarf auðvitað að skilgreina. Um þetta mætti auðvitað ræða lengi. Ég skal ekki tefja hæstv. forseta og þakka fyrir að hafa fengið að koma hér fyrr en gert var ráð fyrir samkvæmt dagskrá vegna þess að á eftir er fundur hjá okkur í EFTA-nefnd. En ég vil ítreka þakkir mínar til hæstv. dómsmrh. og trúi því að nú verði unnið að þessu máli í einhverri alvöru.

Virðulegi forseti. Á þskj. 135 hef ég borið fram fsp. til dómsmrh. um alþjóðlega björgunarsveit, sem er svohljóðandi: ,,Hvað líður starfi undirbúningsnefndar sem fjallar um framkvæmd þál. um könnun á stofnun alþjóðlegrar björgunarsveitar sem samþykkt var 26. apríl 1990?`` Eins og kemur fram í fsp. var samþykkt hér á Alþingi þann 26. apríl 1990 þáltill. sem ég var 1. flm. að ásamt hv. þm. Jóhanni Einvarðssyni og Guðna Ágústssyni, þar segir svo: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta kanna möguleika á stofnun alþjóðlegrar björgunarsveitar með aðsetur á Íslandi sem sinni björgunarmálum á Norður-Atlantshafi. Leitað verði samstarfs við þær þjóðir sem mestra hagsmuna hafa að gæta á þessu sviði.`` Þál. var síðan send forsrn. með bréfi þann 15. maí 1990 og samkvæmt skýrslu forsrh. um meðferð ályktana 112. löggjafarþings er hún send með bréfi til utanrrn. og dómsmrn. 5. og 7. sept. 1990. Segir svo að komið hafi verið á fót undirbúningsnefnd með fulltrúum ráðuneytanna og Landhelgisgæslunnar til að fjalla um efni þáltill. Nú vil ég spyrja: Hvað líður starfi þessarar nefndar? Hefur henni orðið eitthvað ágengt í starfi sínu og við hvaða aðila hefur hún haft samband? Fsp. er einföld og ég ætla ekki að hafa að sinni fleiri orð um hana.

Frú forseti. Formleg nefnd mun ekki hafa verið skipuð til að vinna að þessu verki. En viðræður munu hafa farið fram milli utanrrh. og fyrrv. dómsmrh. um það hvernig koma mætti því til framkvæmda og munu embættismenn þessara ráðuneyta og forstjóri Landhelgisgæslunnar hafa verið kallaðir til í því skyni. Sá undirbúningur hefur ekki leitt til að til viðræðna við erlenda aðila yrði stofnað. Þannig stóð málið þegar núv. ríkisstjórn tók við völdum. En það var eitt af fyrstu verkum hennar að skipa sérstaka nefnd til að gera heildarúttekt á flugrekstri Landhelgisgæslunnar að því er varðar björgunar- og eftirlitsflug og kanna mögulegt samstarf við aðra björgunaraðila, þar á meðal varnarliðið á Keflavíkurflugvelli. Þáltill. sú, sem hér er spurt um, var lögð fyrir þá nefnd. En eins og kunnugt er skilaði hún skýrslu og bendir m.a. á tvo kosti sem kanna þurfi að því er varðar hugsanlegt samstarf við varnarliðið. Annars vegar að Íslendingar annist þá björgunarþjónustu eða stofnað verði til samstarfs um rekstur björgunarþyrlna. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að hefja viðræður við stjórn Bandaríkjanna um þetta viðfangsefni og hefur ráðuneytisstjórum utanrrn. og dómsmrn. verið falið að annast þær viðræður. Að hluta til er um að ræða skylt verkefni, þ.e. alþjóðlegt samstarf um björgunarmál á Norður-Atlantshafi og er þess að vænta að niðurstöður af viðræðum við bandarísk stjórnvöld um þetta efni geti legið fyrir tiltölulega fljótlega.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Austurl. fyrir að bera fram þessa fyrirspurn. Við höfum átt nokkurt samstarf í hv. allshn. um málefni björgunarþyrlu og ég vil aðeins koma hér upp til þess að vekja athygli hæstv. dómsmrh. á því að ég tel að hér sé mjög svo kjörið verkefni fyrir Norðurlandaráð. Það er nú einu sinni svo að við sem búum á norðurhjara, svo sem í Norður-Noregi, Grænlandi, Færeyjum, eigum sameiginlegra hagsmuna að gæta og ég vil hvetja hv. þm. sem sæti eiga í Norðurlandaráði að taka þessa þál. upp á vettvangi Norðurlandaráðs. Ég held að enn séu mörg viðfangsefni sem þar má vinna og vil aðeins leggja þetta inn í umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin og hv. 14. þm. Reykv. fyrir að leggja þessari umræðu lið. Mér sýnist einhvern veginn á svörunum að þessari tillögu hafi ekki verið fylgt eftir af mikilli alvöru og er ég ekki að undanskilja þá ríkisstjórn sem ég studdi á sínum tíma. En eigi að síður hafa þessi mál verið til umfjöllunar í þeirri nefnd sem fjallaði um flugrekstur Landhelgisgæslunnar og er það í sjálfu sér vel. Að sjálfsögðu hafði ég það í huga þegar ég flutti tillöguna að rætt yrði við þá björgunaraðila sem hér hafa starfað eins og varnarliðið í þessum efnum, en ég hafði miklu víðtækara samstarf í huga. Ég tel að það sé dálítið erfitt að skipa málum þannig til frambúðar að semja við varnarliðið eitt í þessum efnum vegna þess að þar er um hernaðarstarfsemi að ræða sem að sjálfsögðu gengur fyrir hjá þeim. Ég hefði haldið að sú skipan mála að leita eftir alþjóðasamstarfi um björgunarmál væri leið til að komast út úr þeirri sjálfheldu sem þau eru í á Norður-Atlantshafi og það væri leið til að færa þessi mál á borgaralegan grunn. Ég hef alltaf litið svo á að um langtímamál væri að ræða og það ætti ekki að blanda þessu inn í skammtímavandamál hér í sambandi við kaup á björgunarþyrlu eða öðru slíku sem við fáumst við í augnablikinu. Ég hef ætíð litið svo á að það væri verið að skipa málum til lengri framtíðar og það ber að skoða málið í ljósi þess. Ég harma að það virðist ekki hafa verið tekið á málinu af mikilli alvöru þó að ég sé í sjálfu sér ekkert að ásaka núv. hæstv. dómsmrh. sérstaklega fyrir það. Ég hygg að hér hafi einhver sjónarmið ráðið um að þetta væri fyrir fram vonlaust verkefni en ég er sannfærður um að svo er ekki.

Virðulegi forseti. Lögum um kosningar til Alþingis var breytt 1984 og þau endurskoðuð 1987 áður en kosið var eftir þeim í fyrsta skipti 25. apríl sama ár. Markmið breytinganna var að tryggja jöfnuð milli flokka og draga úr misvægi atkvæðisréttar eftir búsetu. Það misvægi hafði vaxið eftir að núv. kjördæmaskipan var lögfest árið 1959. Þingmönnum var fjölgað úr 60 í 63 og jafnframt séð til þess að nýju þingsætin og flest fyrri uppbótarsæta kæmu í hlut fjölmennustu kjördæmanna. Þrátt fyrir þessar breytingar var munurinn nálega þrír á móti einum þar sem hann var mestur 1987. Í vor var kosið ef tir nýju lögunum öðru sinni. Þá voru 4.072 kjósendur að baki hverjum þingmanni Reykjavíkur og 4.033 kjósendur að baki þingmanna Reykjaness. Að þessu sinni féll flakkarinn Vestfirðingum í skaut og þá eru 1.094 kjósendur að baki hverjum þingmanni þar eða nærri fjórfalt vægi miðað við Reykjavík og Reykjaneskjördæmi. Í Reykjavík og á Reykjanesi voru á kjörskrá 117.659 manns eða rúmlega 64%. Þessi 64% atkvæðisbærra Íslendinga kusu 29 af 63 þingmönnum þjóðarinnar. Hin 36% kusu 34 þingmenn. Samkvæmt gildandi kosningalögum skal átta þingsætum skipt fyrir hverjar kosningar milli kjördæmanna til að jafna vægi atkvæða. Við þá skiptingu er lögð til grundvallar tala kjósenda á kjörskrá í hverju kjördæmi í næstu kosningum á undan. Að óbreyttum lögum er ljóst að eitt þingsæti færist frá Norðurl. e. til Reykjaness í næstu kosningum. Dóms- og kirkjumrn. hefur þegar birt auglýsingu þessa efnis. Kosningalögin frá 1987 hafa verið gagnrýnd fyrir að þau væru of flókin. Ég tek undir þá gagnrýni. Kosningalög ættu að vera svo einföld að hver maður gæti skilið þau reiknilögmál sem liggja til grundvallar. Nú er það aðeins á færi sérfræðinga að reikna út úrslit kosninga. Alvarlegasti galli laganna er þó sá ójöfnuður sem enn er viðhaldið og fer jafnvel vaxandi á ný eins og síðustu kosningar sýna og enn viðgengst að á þingi sitji menn með innan við 500 atkvæði að baki sér meðan utan þings eru frambjóðendur með það fylgi margfalt. Við fyrirhugaða endurskoðun kosningalaga er brýnt að sett verði skýr markmið og væri fróðlegt að heyra hvað ríkisstjórnin hyggst fyrir í þeim efnum. Því spyr ég forsrh.: ,,Hvenær hefst endurskoðun núgildandi kosningalaga ,,í þeim tilgangi að tryggja jafnræði með kjósendum``, sbr. stefnuuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, og hvernig verður staðið að þeirri endurskoðun?``

Virðulegi forseti. Vegna þessarar fsp. vil ég taka fram að það er ásetningur ríkisstjórnarinnar að beita sér fyrir því að lögum verði breytt í því skyni að jafna megi atkvæðisrétt kjósendanna í landinu. Viðhorfið er það að meginreglan hljóti að vera sú að atkvæði borgaranna vegi jafnt og þar með séu sem jafnastir möguleikar þeirra til að hafa áhrif á hvernig löggjafarþingið er skipað á hverjum tíma. Það geta sjálfsagt verið á því tæknilegir örðugleikar að ná endanlegum jöfnuði en það breytir engu í sjálfu sér um markmiðið. Ríkisstjórnin mun fyrst ræða innbyrðis með hvaða hætti hún hyggst standa að málinu en jafnframt er áríðandi að ná sem víðtækastri samstöðu um þær breytingar sem gera þarf. Við þessar breytingar er jafnframt nauðsynlegt að gera kosningalögin þannig úr garði að þau séu sæmilega skiljanleg venjulegu fólki, venjulegum kjósanda en því fer fjarri að svo sé í dag. Það er óþolandi með öllu að kosningalög séu þannig úr garði gerð að jafnvel stór hluti þingmanna getur ekki skýrt þau fyrir kjósendum sínum. Menn hafa lagt á það áherslu að tekist hafi að ná jöfnuði á milli flokka í þinginu. Þar hefur orðið töluverð breyting frá því sem áður var og þetta er alveg rétt. En það breytir ekki hinu að meginviðhorfið hlýtur að vera að allir Íslendingar hafi sem jafnasta möguleika á því að ráða því með hvaða hætti löggjafarþing þeirra er skipað.

Virðulegur forseti. Það er ósköp eðlilegt að einhver af þingmönnum Sjálfstfl. skuli koma fram með þessa fsp. þar sem hægt er að vitna til hvítbókar um stefnumörkun. Það er sumum mikill þyrnir í augum það sem þeir telja mismunun í vægi atkvæðisréttar. Þegar talað er um jöfnun atkvæðisréttar gleymist þó oft að núgildandi kosningakerfi er sett upp til að virka sem jafnast á milli flokka. Aftur á móti er horft til þess að fyrir fámenn kjördæmi sitji svo og svo margir þingmenn. En ég vil benda þeim sem þannig hugsa á þá staðreynd sem ég nefndi áðan að kerfið var og er hugsað með það fyrir augum að jafna fylgi flokkana þannig að sem jöfnust atkvæðatala sé að baki hvers þingmanns þegar á heildina er litið og þannig eigi Alþingi að spegla vilja þjóðarinnar þegar litið er á atkvæðavægi flokka. Það eru sem sagt hagsmunir heildarinnar sem þarna er verið að ræða um en ekki einstakra kjördæma. Í máli flm. kom fram sú mismunun atkvæða sem í dag er að baki hvers þingmanns. Ef litið er á atkvæðatölu að baki þingmanna Kvennalistans kemur í ljós að þar eru 2.600 atkvæði rúmlega en að baki hvers þingmanns Sjálfstfl. eru rúmlega 2.500 atkvæði.

Frú forseti. Sú fsp. sem hér er til umræðu fjallar um sístætt verkefni stjórnmálanna að skipa málum í sambandi við atkvæðisréttinn þannig að sem best jafnvægi sé. Niðurstaðan hefur verið sú að jafnvægi hefur verið allgott í síðustu tvennum kosningum í sambandi við jöfnun á milli flokkanna sem er náttúrlega aðalatriðið. En ég vil vara við því að við séum að hringla mikið með kosningalög. Þau kosningalög sem við bjuggum við fyrir 1987 voru frá 1959 og á þau var komin reynsla og ég held að það sama gildi um þau kosningalög sem í gildi eru núna. Fyrst verið er að tala um áhrif og vægi atkvæða í landinu er rétt að skoða líka í þessu sambandi hvaða áhrif það hefur fyrir borgarana að hafa æðstu embættismenn þjóðarinnar meira og minna staðsetta í Reykjavík og stærstu og valdamestu stofnanirnar staðsettar í Reykjavík. Við skulum horfa á þetta mál sérstaklega í sambandi við áhrifin og völdin í víðtæku samhengi í sambandi við kosningalög og kjördæmaskipan.

Virðulegur forseti. Það hefur iðulega komið fram í umræðu um kosningalög að það er ekki hægt að skoða vægi atkvæða ein og sér í einstökum kjördæmum. Menn hljóta að taka tillit til lífsaðstöðu borgaranna í landinu í heild, undirstöðu fyrir daglegu lífi. Þar gætir ekki þess jafnræðis sem við hljótum að gera kröfu um. Það er rétt sem fram hefur komið, kosningalöggjöfin hefur miðað við að halda sem bestu jafnvægi milli flokka hvað snertir þingstyrk og atkvæðavægi. Ef menn ætla að taka málin út frá því sjónarhorni sem hér hefur verið rætt af hv. fyrirspyrjanda og mér heyrist að hæstv. forsrh. taki undir þarf margt að breytast í landinu að því er snertir aðstöðu borganna áður en hægt er að taka undir slík sjónarmið.

Hæstv. forseti. Mig langar að segja örfá orð í tilefni þessarar fsp. og af því að hæstv. samgrh. er hér í salnum væri ánægjulegt að hann dokaði aðeins við og enn betra að heyra viðhorf hans á jöfnun atkvæðisréttar. Því hefur reyndar verið fleygt í kjördæmi hans, Norðurl. e., að hann muni beita sér fyrir því að sú breyting að einn þingmaður flytjist við næstu kosningar frá Norðurl. e. til Reykjaness, taki ekki gildi. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni að það verður að líta á lífsaðstöðu fólksins í landinu þegar þessi mál eru skoðuð. Ég get tekið undir með hv. fyrirspyrjanda í þeim efnum að kosningalögin eru allt of flókin. En ég vara eindregið við því að farið verði út í það á þessu strjálbýla landi að það sé sama vægi á bak við þingmenn allra kjördæma. Það gengur ekki meðan lífsaðstaðan er eins og raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Mig undrar ekki að þessi fsp. skuli koma fram. Hér er um að ræða gamalt mál sem stöðugt hefur skotið upp kollinum og hefur verið býsna fyrirferðarmikið í umræðum á Alþingi. Að mínu mati var það ásættanleg niðurstaða sem náðist við síðustu endurskoðun kosningalaganna hvað áhrærði vægið milli einstakra kjördæma. Þar var hins vegar verið að reyna að glíma við tvennt í einu, að skapa tiltekinn jöfnuð milli landshluta og um leið jöfnun milli stjórnmálaflokka. Niðurstaðan varð sú að setja upp afar flókið kosningakerfi sem mörgum hefur fundist erfitt að skilja. Kjarni málsins er hins vegar þessi: Það hefur tekist um málið bærileg sátt með þessari skipan kosningalaganna og það hefur í raun verið viðurkennt af forustumönnum stjórnmálaflokkanna í gegnum árin að það sé ekki óeðlilegt að nokkurt ójafnvægi ríki milli landshlutanna af ástæðum sem margoft hafa verið tíundaðar. Þessi skilningur hefur komið fram í máli fjölmargra forustumanna stjórnmálaflokkanna og ég nefni ekki síst í því sambandi Geir Hallgrímsson.

Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að segja nokkur orð við þessa umræðu. Ég tel ekkert sjálfgefið að það eigi að stefna að því að hver einasti kjósandi í landinu hafi sama rétt. Ég tel að þarna eigi að vera nokkurt misvægi þarna á milli og vil taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Gunnlaugi Stefánssyni að þeir sem eru á höfuðborgarsvæðinu hafa mestan aðgang að þingmönnum og geta haft langmest áhrif á löggjafarsamkunduna. Ég vil einnig benda á það í því sambandi að við höfum lagt mjög mikla áherslu á það t.d. innan EFTA að við höfum þar neitunarvald. Þar erum við ekki inni á því að það fari eftir mannfjölda hver hafi vægi þar. Við teljum okkur eiga að hafa nákvæmlega jafnmikið vægi þar og aðrir. Hjá Sameinuðu þjóðunum hefur hvert þjóðríki líka nákvæmlega jafnmikinn rétt og þar er ekki heldur farið eftir mannfjölda. Ég tel mikilvægt að við lítum ekki á þetta þannig að það þurfi endilega að vera jafnþungt vægi á bak við hvern einasta kjósanda. Þó að sjálfsagt megi líta á og endurskoða þá tel ég að það þurfi að koma margt þarna inn í ef sú endurskoðun á að fara fram.

Hæstv. forseti. Það er ekki launungarmál að ég er þeirrar skoðunar að flakkarinn eigi að flytjast til Norðurl. e. Það er eðlilegt vegna þess mikla mannfjölda sem þar býr. Ég vil bara til skýringar minna á að á síðasta kjörtímabili voru fleiri atkvæði á bak við mig sem þingmann Norðurl. e. en hvern einstakan þingmann Reykv. Ég vil líka minna á að ef Norðurl. e. fengi hlutfallslega jafnmarga þingmenn miðað við höfðatölu og Vestfirðingar, þar sem eru sex þingmenn, þá ættu að vera u.þ.b. 15 þm. í Norðurl. e. Þetta skýrir nokkuð stærðirnar því auðvitað verður að gæta einhvers jafnvægis á landsbyggðinni. Norðlendingar hafa sætt sig við að hafa sem næst þingmannafjölda í samræmi við íbúafjölda í landinu. Ég hef talið það sanngjarna viðmiðun vegna þéttbýlisins við Eyjafjörð og vil þess vegna reyna að halda því hlutfalli. Ég trúi ekki öðru en þingmenn almennt telji það sanngjarnt.

Virðulegi forseti. Ég þakka forsrh. svör hans og tek undir þau meginviðhorf sem komu fram í máli hans. Hins vegar legg ég áherslu á að þeirri endurskoðun verði hraðað sem menn hafa boðað að muni eiga sér stað. Það er greinilegt að hér er hreyft viðkvæmu máli og mér finnst skjóta svolítið skökku við að á sama tíma og menn hafa í dag verið að ræða um jöfnuð á ýmsum öðrum sviðum megi ekki ræða um jöfnuð á þessu sviði líka. Ég er ekki að tala um, og það sæti raunar síst á mér sem hef alið nánast allan minn aldur úti á landi, að með þessu væri verið að skerða eða rýra möguleika landsbyggðarinnar til þess að hafa áhrif. En hins vegar tel ég að það hljóti að vera eðlilegt í lýðræðisþjóðfélagi að á þinginu sitji þingmenn í samræmi við það hvar menn búa á landinu, þannig að fólk hafi svipaðan rétt til þess að velja sér fulltrúa á löggjafarþingið. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson talaði um að það væri eðlilegt að það ríkti ójafnvægi og hann talaði um það að  En í framhaldi af þessu, virðulegur forseti, vil ég vekja athygli á því að við búum í lýðræðisþjóðfélagi með langa þinghefð að baki. Lýðræðið er fólgið í því að meiri hluti skuli ráða. Það hlýtur m.a. að felast í því að allir menn séu jafngildir, annars ríkja ekki leikreglur lýðræðisins. Kosningarrétturinn er einn helgasti réttur hvers manns og þess vegna er nauðsynlegt að á þeim vettvangi séu menn jafnir. Íslendingar eru fámenn þjóð, aðeins um 250 þús. manns. Það er fráleitt að vægi sumra okkar sé fjórfalt á við aðra þegar að kjörborðinu kemur. Eitt sterkasta einkenni okkar Íslendinga er vissan um gildi hvers einstaklings. Það er samofið íslenskri þjóðarsál að jöfnuður skuli ríkja meðal manna enda er íslenskt þjóðfélag eitt jafnasta og stéttlausasta þjóðfélag sem fyrirfinnst á Vesturlöndum. Það skýtur því skökku við þegar gengið er til kosninga að þá skuli þegnum þessa lands mismunað stórlega eftir því hvar á landinu þeir búa. Jöfnun atkvæðisréttar er að standa vörð um helgan rétt einstaklinganna, í því efni vil ég engin hornkerling vera.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í þessari umræðu, en það var eitt atriði í máli fyrirspyrjanda sem mér fannst ekki að öllu leyti sanngjarnt. Það var þegar hv. 10. þm. Reykn. sagði í lokaorðum sínum að tala megi um jöfnun á öllum öðrum sviðum en þessu. Það hefur nefnilega verið þannig í gegnum árin að hv. þm. hafa, þegar kosningalög hafa verið til umræðu og breytingar á þeim, alltaf talað um jöfnun á þessu sviði og reynt að ganga í átt til jöfnunar. Því finnst mér þessi ummæli ekki sanngjörn í garð okkar sem viljum ekki ganga svo langt. Ég leyni því ekki að ég vil ekki ganga svo langt að vægið sé algjörlega jafnt, en við höfum ætíð verið að reyna að ná, ef svo má segja, þjóðarsátt á þessu sviði. Ég vil geta þess, í sambandi við lýðræðið og bollaleggingar um það, að í því mikla lýðræðisríki Bandaríkjunum, en um það erum við fyrirspyrjandi áreiðanlega sammála að sé mikið lýðræðisríki, hefur höfuðborgin nú engan þingmann.

Virðulegur forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. forsrh. á þskj. 109 sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hvaða reglur gilda um greiðslu kostnaðar við almenna stjórnmálafundi ráðherra og kynningarfundi á vegum einstakra ráðherra í nafni ráðuneyta, þar með talinn auglýsingakostnaður?`` Það hefur fæst í vöxt að ráðherrar ferðist um landið í nafni einstakra ráðuneyta. Það er auðvitað af hinu góða að þingmenn, þar með taldir ráðherrar, kynni sér ástand mála úti um landið með því að ferðast um og ræða við fólk. Einnig er sjálfsagt að ráðuneyti hafi eðlilega upplýsingaskyldu gagnvart almenningi. Ég tel hins vegar óeðlilegt að á vegum ráðuneyta séu haldnir fundir um stórpólitísk ágreiningsmál þar sem sjónarmið ráðherra eru þau einu sem kynnt eru á fundinum. Á 112. löggjafarþingi spurði ég þáv. forsrh. nákvæmlega sömu spurningar. Í umræðum um þá fsp. á sínum tíma upplýsti hæstv. þáv. forsrh. að engar reglur giltu um fundarferðir ráðherra. Hv. þm. Geir H. Haarde upplýsti þá við umræðuna að yfirskoðunarmenn ríkisreiknings hefðu komið fram ábendingum í skýrslu sinni til Alþingis um að eðlilegt væri að setja reglur um ferðalög ráðherra á kostnað ráðuneyta. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: ,,Oft kann að vera vandasamt að kveða upp úr um hvenær ráðherra er á ferð á vegum embættis síns og hvenær ekki. En eðlilegt er að ferðalög á vegum stjórnmálaflokka, ýmissa samtaka innan lands eða utan eða einkaaðila greiðist ekki af almannafé. Ástæðulaust er annað en að um þessi efni gildi ákveðnar viðmiðunarreglur svo sem tíðkast í nálægum löndum.`` Þetta var upp úr skýrslu yfirskoðunarmanna ríkisreiknings. Þess vegna hef ég, virðulegur forseti, leyft mér að endurtaka þessa spurningu og vænti þess að forsrh. hæstv. geti gefið okkur upplýsingar um hvaða reglur gilda um þessi efni.

Virðulegi forseti. Vegna þessarar fsp. verð ég að svara með sama hætti og fyrirrennari minn svaraði að um þessa þætti gilda engar formlegar reglur. Það er heldur ekki hægt að segja að ótvíræð venja eða ótvíræð hefð hafi skapast um þessa þætti því ráðherrar hafa mjög misjafnlega hagað málum í þessum efnum. Eins og dæmið stendur í dag verður hvert ráðuneyti og hver ráðherra að ákveða hverju sinni hvort til að mynda fundur sé eðlileg kynning á störfum og verkefnum ráðuneytis hans á hverjum tíma eða hvort fundur sé óviðkomandi því ráðuneyti og því ætti annar að bera þann kostnað sem af slíku fundahaldi hlýst. Viðkomandi ráðherra verður þá að búa við og svara gagnrýni sem fram kemur á mati hans á hverju tilviki fyrir sig. Það er líka rétt að benda á að iðulega hefur verið kvartað yfir því að ráðherrar sinni ekki nógu vel upplýsingaskyldum sínum og reyndar hafa þáltill. komið fram og verið samþykktar um það að ráðherrar sinntu upplýsingaskyldum sínum betur en þeir hafa að jafnaði gert. Það má enn benda á að álitaefni, sem þessu tengist, eru ágreinings- og álitaefni um útgáfur hvers konar á efni sem frá ráðherrum og ráðuneytum hafa komið, hvort þar sé um að ræða almennt upplýsingaefni eða hreinan og jafnvel vilhallan pólitískan áróður sem sendur er út á kostnað viðkomandi ráðuneytis, jafnvel skömmu fyrir kosningar eins og dæmin sanna. Um þetta gilda heldur engar reglur. Í sjálfu sér ætti ekki að þurfa að setja reglur um hvað eina í þjóðfélaginu. Menn ættu að geta metið með nokkuð eðlilegum hætti, hver ráðherra fyrir sig og síðan sætt þá almennri gagnrýni og setið með almennum hætti undir ábyrgð af meðferð þeirra á fjármunum ráðuneytis, í þessu tilviki vegna fundahalda sjálfra sín eða ráðuneytis. Ég get út af fyrir sig tekið undir það sem vitnað var til yfirskoðunarmanna ríkisreikninga að æskilegt væri að hafa einhverjar viðmiðunarreglur en ég vara við þeirri trú að menn geti fundið algildar reglur sem tækju til hvers tilviks fyrir sig.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp öðru sinni í þinginu, nú í tíð nýrrar ríkisstjórnar og ég vil hvetja hæstv. forsrh. til þess að setja reglur um þessi efni. Það verður að vera hans mat hversu rúmar þær eru, hvaða svigrúm þær gefa. En núverandi ástand er auðvitað gjörsamlega óþolandi og er búið að vera það lengi, m.a. vegna þess að það hefur aukist ár frá ári nú um lengri tíma að ráðherrar hafa lagt út í áróðursherferðir á vegum sinna ráðuneyta og kostað þær af almannafé. Hér er mikið misvægi á milli aðstöðu ráðherra og almennra þingmanna og hér er spurning um að almennir þingmenn njóti einhvers sannmælis í sambandi við þingstörf og möguleika til að koma skoðunum á framfæri. 

Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi ekki heyrt rétt að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson geri athugasemd við það að ráðherrar ferðist um landið, auglýsi þar viðtalstíma og færi þannig störf sín nær fólkinu í landinu sem þeir starfa fyrir. Ég vona svo sannarlega að ég hafi heyrt rangt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. svörin þó að ég verði fyrir ákveðnum vonbrigðum með að ekki hafi verið gert neitt í málinu, svo langt er síðan ég bar fyrst fram þessa fsp. Hæstv. forsrh. er ekki búinn að vera lengi í ráðuneytinu en ég tel nauðsynlegt að setja einhverjar viðmiðunarreglur. Auðvitað er ekki hægt að setja reglur sem taka til alls, það er aldrei hægt. En það er greinilegt að það þarf að setja ákveðnar viðmiðunarreglur. Hæstv. ráðherra minntist á útgáfumál sem hafa keyrt úr hófi fram eða gerðu það á síðasta vori hjá mörgum ráðherrum. Ég man nú ekki að telja það allt upp hér en það er sjálfsagt öllum kunnugt. Einnig hafa verið farnar ýmsar ferðir á vegum ráðherra. Það var mjög áberandi í tíð síðustu ríkisstjórnar á vegum margra ráðuneyta, þar á meðal man ég eftir að bæði utanrrh. fór margar ferðir og iðnrh. fór líka þó nokkuð margar ferðir og, ef ég man rétt, sjútvrh. á sínum tíma. Þetta er nú bara eftir minni og ætla ég ekkert að tíunda það sérstaklega enda fór ég ekkert sérstaklega ofan í það. Það kom fram að hæstv. utanrrh. hefur farið um landið nýlega á vegum utanrrn. og kallað það kynningarfundi þar sem aðeins komu sjónarmið ráðherrans fram, ekki sjónarmið neinna annarra. Það er því alls ekki hægt að kalla það hlutlausa kynningu sem ég tel hins vegar mjög nauðsynlega. Mér finnst mjög nauðsynlegt að kynning á vegum ráðuneyta fari fram á ýmsum málum og finn alls ekki að því og finnst, eins og hæstv. forsrh. kom hér að, allt of lítið af því gert, en það er allt annað mál. En það hefur æ betur komið í ljós núna síðustu daga að það sem hæstv. utanrrh. hefur verið að kynna á þessum fundum er ekki kynning vegna þess að þær upplýsingar sem þar komu fram eru ekki einu sinni réttar. Ég vil minna á það sem kom fram í Ríkissjónvarpinu í gær þar sem talað var um réttindi námsmanna varðandi samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Þar kom fram að réttindi námsmanna eru langt frá því að vera í samræmi við það sem hæstv. utanrrh. hefur kynnt á þessum fundum. Það er því alveg greinilegt að ekki er um hlutlausa kynningu að ræða og þar af leiðandi finnst mér ekki eðlilegt að utanrrn. greiði slíka fundi. Þeir eiga auðvitað að fara fram á vegum flokks hæstv. utanrrh. Ég tel nauðsynlegt að settar verði einhverjar viðmiðunarreglur og skora á hæstv. forsrh. að vinna að því að slíkar reglur verði settar.

Virðulegi forseti. Það er af hinu góða og hinu góða einu að þingmenn og ráðherrar hafi góð tengsl við fólkið í landinu og þetta má gera með tvennum hætti. Annars vegar með því að boða stefnu sína og síns flokks og það á að sjálfsögðu að gera á vegum þess flokks og þjóðin á ekki að þurfa að borga kostnaðinn af því. Hins vegar er að sjálfsögðu oft á tíðum ástæða til að ráðuneyti kynni einstök mál og þá ber þeim að gera það og þjóðin á kröfu á að það sé gert á óhlutdrægan hátt.

Virðulegi forseti. Vegna þessara tilmæla tveggja hv. þm. mun ég taka upp umræðu um það innan ríkisstjórnar hvort rétt sé að setja einhverjar viðmiðunarreglur um þá þætti sem rætt hefur verið um hér. En aðeins vegna tveggja gagnrýnisatriða, annars vegar varðandi það að einstakir ráðherrar hafi auglýst viðtalstíma, reyndar tók hv. 4. þm. Austurl. það fram og fannst það einkum ámælisvert í sínu eigin kjördæmi, ef ég skildi það rétt. Ég hef ekki síst tekið eftir því að ráðherrar hafa verið að auglýsa viðtalstíma í hinum ýmsu kjördæmum, ekki sínum eigin kjördæmum endilega. Ég tel, og tek undir með hæstv. umhvrh., það vera mjög góða þjónustu að gefa mönnum tækifæri á að ná tali af ráðherrum um hin ýmsu efni út um landið og ætti að vera í þágu íbúa landsbyggðarinnar, mundi ég halda.  Varðandi utanrrh. og fundi hans, þá hygg ég að það hafi verið alveg gríðarleg þörf á því í framhaldi af niðurstöðum um Evrópskt efnahagssvæði að utanrrh. kynnti þau mál ítarlega og það gerði hann á fjölmörgum fundum. Sjálfsagt geta menn deilt um það eins og gengur hvort sjónarmiðum andstæðinga samningsins hafi verið til skila haldið á slíkum fundum og kannski ekki hægt að gera ráð fyrir að það sé gert. En ég sé það ekki fyrir mér að það sé í þágu kynningar að efna af hálfu ráðuneytanna til pólitískra kappræðufunda um mál. Ég hef nú stundum tekið þátt í kappræðufundum af því tagi og oftast nær er upplýsingagildi slíkra funda heldur lítið.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 126 fsp. til hæstv. félmrh. um aðstöðugjald og spyr: ,,Er þess að vænta að félmrh. leggi fram stjórnarfrv. um niðurfellingu aðstöðugjalds?`` Ég hygg að spurningin sé þannig fram sett að hún þarfnist ekki langrar útskýringar en ég get þó gert þá grein fyrir henni að mér virðist að við verðum að hefja það starf að jafna starfsgrundvöll atvinnugreina. Aðstöðugjaldið er ekki lagt jafnt á innlendar greinar og það er eitt þeirra gjalda sem gerir okkar íslensku fyrirtækjum erfitt um vik í samkeppni við erlenda keppinauta. Samtök nokkurra atvinnugreina hafa vissulega og skilmerkilega bent á þennan aðstöðumun sem er þeim í óhag.

Virðulegi forseti. Á árinu 1990 starfaði á vegum fjmrn. nefnd sem fjallaði um endurskoðun á skattlagningu fyrirtækja. Markmið þeirrar endurskoðunar var einkum að jafna samkeppnisstöðu innlendra útflutnings- og samkeppnisgreina gagnvart erlendum keppinautum. Í fyrstu tillögu nefndarinnar sem kom út í nóv. 1990 kom fram að rétt væri að fella niður aðstöðugjaldið í núverandi mynd og var það einn liður í heildarendurskoðun á skattlagningu atvinnurekstursins. Segja má að þetta hafi verið aðdragandinn að því að í byrjun þessa árs skipaði ég nefnd til að endurskoða lög um tekjustofna sveitarfélaga einkum með tilliti til nýrra hugmynda og tillagna um skattlagningu atvinnulífsins. Nefndinni var ætlað að gera tillögur um hvort fella ætti niður aðstöðugjaldið og hvaða breytingar þurfi þá að gera á öðrum tekjustofnum sveitarfélaga. Nefndinni var einnig ætlað að bera saman tekjustofna sveitarfélaga hérlendis og í nágrannalöndunum. Fyrstu mánuði ársins var einkum unnið að gagnaöflun á vegum nefndarinnar. En skömmu eftir að núv. ríkisstjórn kom til starfa ákvað ég í samráði við fjmrh. að nefndin skyldi vinna áfram á grundvelli upphaflegs skipunarbréfs síns enda skýrt tekið fram í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar að lög um tekjustofna sveitarfélaga verði endurskoðuð með það fyrir augum að samræma skattlagningu fyrirtækja því sem gerist í nágrannalöndunum. Við samanburð á tekjustofnum sveitarfélaga hér og í nágrannalöndunum kemur í ljós að aðstöðugjöld í þeirri mynd sem hér hafa tíðkast eru þar ekki til en tekjur sveitarfélaganna koma að langmestu leyti af tekjuskatti einstaklinga og framlögum frá ríkinu. Skattlagning atvinnulífsins er þar fyrst og fremst á vegum ríkisins. Ég ætla ekki að rekja að neinu ráði umræðuna um galla aðstöðugjaldsins í skattalegu tilliti. Það hefur lengi sætt mikilli gagnrýni. Skattstofninn er óheppilegur þar sem gjaldið er lagt á heildarreksturskostnað fyrirtækja og tekur því raun ekkert mið af afkomu þeirra. Aðstöðugjaldið skekkir samkeppnisstöðu innlendra aðila gagnvart erlendum keppinautum þar sem slíkt gjald er óþekkt erlendis. Einnig er ekki hægt annað en að benda á í þessu sambandi hve tekjur sveitarfélaga af aðstöðugjaldi eru geysilega misjafnar miðað við íbúa. Þannig er aðstöðugjaldið u.þ.b. fjórðungur af skatttekjum Reykjavíkurborgar árið 1990 en innan við 15% hjá öðrum sveitarfélögum. Árið 1991 voru tekjur Reykjavíkur af aðstöðugjaldi tæplega 28 þús. kr. á hvern íbúa samanborið við um 15 þús. kr. að jafnaði í öðrum sveitarfélögum. Ég tel engan vafa á því að aðstöðugjaldið verður fellt niður. Það er að mínu mati bara spurning um tíma. Ég legg hins vegar mikla áherslu á að sveitarfélögin fái jafngildan tekjustofn í staðinn og auðvitað er eðlilegt að spurt sé hvaða tekjustofn það eigi að vera. Í fljóti bragði virðist mér helst koma til álita að sveitarfélögin fái aukinn hlut í tekjuskatti einstaklinga, þ.e. í staðgreiðslunni, en jafnframt lækki hlutur ríkisins. Í staðinn taki ríkið að sér skattlagningu atvinnulífsins. Einnig kemur til álita að auka nokkuð framlög í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Breytingar á því kerfi sem við höfum búið við í þessu efni eru að sjálfsögðu vandasamar og þar þarf að líta á skattlagningu atvinnulífsins í heild. Virðulegi forseti. Með vísun til þess sem ég hef rakið svara ég fsp. játandi. En hún snerist um að hvort þess væri að vænta að lagt yrði fram stjfrv. um niðurfellingu aðstöðugjalds. Ég vonast til þess að geta að vönduðum undirbúningi loknum lagt fram frv. sem felur í sér niðurfellingu aðstöðugjaldsins og gerir ráð fyrir öðrum tekjustofni til handa sveitarfélögunum í staðinn. Þessu þurfa auðvitað einnig að fylgja breytingar á skattlagningu ríkisins á atvinnureksturinn.

Virðulegi forseti. Það var gaman að hlusta á þessa ræðu. Þetta var ræða félmrh. síðustu ríkisstjórnar. Ekki félmrh. í núv. ríkisstjórn. Einfaldlega vegna þess að Sjálfstfl. hefur beitt neitunarvaldi sínu gagnvart þeim till., sem hafa legið á borðinu, í heilt ár að afnema aðstöðugjaldið. Það var ljóst fyrir rúmu ári síðan að það var eindregin krafa frá forustumönnum atvinnulífsins og forustumönnum samtaka launafólks að í tengslum við nýja kjarasamninga yrði fyrir áramót lögfest afnám aðstöðugjaldsins. Það væri liður í að styrkja samkeppnisstöðu atvinnulífsins og gera atvinnufyrirtækjunum kleift að ganga til nýrra kjarasamninga. Sjálfstfl. beitti í ríkisstjórn undir forustu Davíðs Oddssonar neitunarvaldi og það er ein af ástæðunum fyrir því að kjarasamningar hafa ekki verið gerðir. Núv. félmrh. er ekki öfundsverð af því hlutverki að reyna að knýja fram innan núv. ríkisstjórnar stefnu sem alger samstaða var um innan fráfarandi ríkisstjórnar.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er henni fullkomlega sammála. Það misrétti, sem aðstöðugjöldin fela í sér, verður að afnema og jafna aðstöðu íslenskra fyrirtækja við erlend fyrirtæki. Þetta gjald þekkist hvergi nokkurs staðar eins og ráðherrann sagði réttilega og ég hvet hana til baráttu í þessu efni og hef enga ástæðu til að efast um vilja ráðherrans til að koma þessu máli í höfn. Hins vegar veit ég að þar er áreiðanlega við ramman reip að draga eins og hv. síðasti ræðumaður kom að. Sannleikurinn er sá að það misrétti sem hefur viðgengist í þessum efnum hefur farið vaxandi í gegnum árin nema að því leyti til að þegar nýju tekjustofnalögin voru samþykkt þá var aðeins dregið úr þessu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svör hans við fsp. og þarf ekki að ítreka hver þau voru, efnislega jákvæð. Ég skil fullkomlega að vandaðan undirbúning þarf í þessu máli og að taka þarf tillit til fjárhagslegrar stöðu sveitarfélaganna í landinu. En hvað varðar þær athugasemdir sem hér voru gerðar vænti ég þess að þær megi skilja sem svo að þeir þm. hv. báðir séu fylgjendur þessa máls þegar þar að kemur. En um athugasemd hv. 8. þm. Reykn. verð ég þó að segja eins og er að mér virðist hún algerlega tilefnislaus.

Virðulegi forseti. Mér fannst þær athugasemdir sem fram komu hjá hv. 8. þm. Reykn. harla sérkennilegar. Hv. þm. sagði að hér væri um að ræða ræðu fyrrv. félmrh. í fyrri ríkisstjórn. Ég vil að það komi skýrt fram svo hv. þm. velkist ekki í vafa um að ég skipti ekkert um skoðun í þessu efni þó ég gegni embætti félmrh. í annarri ríkisstjórn. Þannig að mín afstaða til þessa máls er algerlega óbreytt. Varðandi  Ég vænti þess að þessi nefnd skili af sér innan tíðar og þá verður málið tekið upp í ríkisstjórninni. Í framhaldi af því mun ég óska eftir því að fulltrúar stjórnarflokkanna komi að þessu máli og þá reynir auðvitað fyrst á það sem hv. þm. nefndi hér áðan. En ég tel enga ástæðu til að ætla að Sjálfstfl. og Alþfl. séu ekki samstiga í þessu efni vegna þess að hér er um að ræða yfirlýsta stefnu beggja flokkanna um að fella beri niður aðstöðugjaldið.

Hæstv. forseti. Fram hefur komið í fréttum að verðlagningu á orku frá Landsvirkjun er hagað þannig að dreifiveitur sem kaupa orku séu knúnar til að framleiða raforku með olíu ef notkun þeirra er meiri en það hámark sem samningur þeirra við Landsvirkjun kveður á um. Mér er ekki kunnugt um hve mikla orku er um að ræða en ég hef nokkrar upplýsingar frá Vestmannaeyjum þar sem búa u.þ.b. 2% þjóðarinnar. Þeir þurfa að greiða 86 kr. og 82 aura fyrir hverja kwst. sem keypt er af Landsvirkjun umfram umsamið magn á sama tíma og olía á hverja kwst., sem framleidd er í þeirra dísilrafstöð, kostar 5 kr. og 28 aura. Verðið frá Landsvirkjun er meira en sextánfalt verðið þegar framleitt er með hinni erlendu orku. Það er því augljóst að rafveita sem stendur frammi fyrir slíku getur ekkert annað gert en að nota hina erlendu orku. En heildarframleiðslukostnaður með erlendri orku mun vera u.þ.b. helmingi hærri en verðið á hinni umsömdu orku frá Landsvirkjun. Með þessari verðlagningu Landsvirkjunar er augljóst að hún ætlast alls ekki til að þessi orka sé keypt af henni þrátt fyrir hve nú er mikið af ónotaðri orku í kerfi hennar allt árið um kring. Þær upphæðir, sem hér er um að ræða, hljóta samtals að vera allháar því að áætlað er t.d. að framleiðslukostnaður raforku frá dísilstöð verði aðeins í Vestmannaeyjum í þessum mánuði á annað hundrað þúsund krónur. Það hefði Landsvirkjun fengið ef hún hefði hagað verðlagningu sinni þannig að verð hennar væri samkeppnisfært. Það má því segja að þau verðmæti sem þarna er um að ræða, framleiðslukostnaður með olíu, séu verðmæti sem fara algerlega í súginn. Því að öðrum kosti hefði Landsvirkjun getað fengið nokkuð upp í þær 800 millj. kr. sem rætt var um áðan að nú hvíldi á henni vegna Blönduvirkjunar. Ég hef því borið fram á þskj. 127 fsp. til hæstv. iðnrh. um hvort ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að Landsvirkjun breyti gjaldskrá sinni á meðan mikil ónotuð raforka er fyrir hendi þannig að ekki verði ódýrara að nota innflutta orkugjafa en innlenda orku.

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi, 2. þm. Suðurl., spyr hvort ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að Landsvirkjun breyti gjaldskrá sinni meðan mikil ónotuð orka er til staðar þannig að ekki verði ódýrara að nota innflutta orkugjafa en innlenda orku. Þessu vil ég svara þannig að ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu vinna að því áfram í samvinnu við Landsvirkjun og stjórn hennar að finna nýja notendur á sviði orkufreks iðnaðar jafnt innan lands sem utan. En auk þess mun hún stuðla að því eftir því sem er á hennar færi að notendur sem í dag nýta innflutta orkugjafa í verulegum mæli breyti sínum búnaði í það horf að þeir geti notað raforku í staðinn eftir því sem hagkvæmt kann að reynast. Hér eiga að sjálfsögðu viðskiptaleg sjónarmið að ráða. Hv. fyrirspyrjandi vék að því sem eitthvað mun hafa komið fram í fréttum að undanförnu að einstakar rafveitur kunni að nota dísilvélar í vetur til að framleiða raforku á mestu álagstímum. Um það mál vil ég segja að þau áform stafa væntanlega af því að þessar veitur hafa valið sér lágan álagstopp í samningum við Landsvirkjun um síðustu áramót og þar með tekið áhættuna af því að komast í hærri gjaldflokk fyrir umframaflið. Því fer víðs fjarri að dreifiveitur hafi verið knúðar til þess að framleiða orku með þessum hætti. Þær hafa gert um þetta samninga. Síðan kann það að hafa komið í ljós að ódýrara kunni að vera að framleiða umframorkuna með dísilstöðvum en að kaupa hana af Landsvirkjun. Ég tel þarna vera um að ræða mál þar sem aðilarnir verða að gera út um sínar sakir á sama hátt og almennt gerist í viðskiptum. Landsvirkjun hefur að undanförnu selt svokallaða ótrygga orku við vægu verði en í því felst að notendur verða að sæta því að fyrirvaralaust rof geti orðið á orkunni þegar forgangsnotendurnir fullnýta orkukerfið. Við þær aðstæður sem nú eru uppi hefur af auðskiljanlegum ástæðum, af því að Blönduvirkjun er mjög vannýtt, aukist þrýstingur frá þeim sem kaupa raforkuna á forgangsverði að færa notkunina yfir á ótrygga orku, væntanlega í trausti þess að ekki komi til þess að hún verði rofin. En auðvitað hljóta allir að skilja tregðu Landsvirkjunar til að samþykkja slíka samninga enda hefði það einungis í för með sér lækkaðar tekjur fyrir fyrirtækið við óbreytta heildarnotkun. Markmið Landsvirkjunar með sölu á ótryggu orkunni er að sjálfsögðu að selja þessum aðilum umframframleiðslu til nota þar sem raforka mundi ella ekki koma til greina sem orkugjafi. Þannig og aðeins þannig getur fyrirtækið fengið aukna sölu og hærri tekjur upp í þann kostnað sem m.a. hlýst af fjármögnun Blönduvirkjunar. Ég er nokkurn veginn viss um að við munum finna ný og aukin not fyrir þessa ótryggu orku á næstu missirum og treysti því að viðskiptasamningar manna á milli á grundvelli markaðslögmálanna muni leysa þann vanda sem fyrirspyrjandi hefur áhyggjur af. Jafnframt munum við halda áfram að reyna að finna nýja kaupendur að forgangsorku við því verði sem gefur okkur ábata sem nægir til að kosta næstu stórframkvæmdir í okkar orkubúskap.

Virðulegi forseti. Þegar spurt er um það hvort ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að Landsvirkjun breyti gjaldskrá sinni meðan mikil ónotuð raforka er fyrir hendi þá er það umhugsunarvert sem kom fram í fréttum 20. nóv. sl. að orkufyrirtæki, sem kaupa rafmagn af Landsvirkjun, noti dísilrafstöðvar til að lækka álagstoppana vegna þess að ef farið er yfir ákveðið mark hækkar orkuverðið frá Landsvirkjun. Þetta gerist á sama tíma og við erum í vandræðum með umframorkuna. Mér finnst alveg fráleitt að Landsvirkjun hafi komist upp með, mér liggur við að segja kúgunaraðgerðir á hendur þeim orkufyrirtækjum í landinu sem neyðast til að kaupa raforku af henni vegna þess að Landsvirkjun hefur einkarétt á orkuöflun í landinu. Þetta tengist þeirri ákvörðun Landsvirkjunar að hún hefur ákveðið að greiða skuldir vegna orkuframkvæmda niður á tiltölulega stuttum tíma og afskrifa þær á miklum mun skemmri tíma heldur en eðlilegt getur talist.

Virðulegi forseti. Í tilefni þessara umræðna er nauðsynlegt að rifja upp að nýlega gerðist sá fáheyrði atburður að Landsvirkjun ákvað að breyta þannig verðlagningu orkusölunnar að í stað þess að nota meðaltal fjögurra hæstu afltoppa við ákvörðun á afltoppum til tiltekinna kaupenda á orkunni er núna notaður hæsti afltoppur. Þetta neyðir væntanlega orkusölufyrirtæki, eins og Rarik og Orkubú Vestfjarða, til að breyta sínum töxtum með svipuðum hætti. Ef þetta gengur eftir mun þetta þýða verulegan kostnaðarauka fyrir stóra kaupendur eins og fiskimjölsiðnaðinn í landinu sem núna býr við afar erfiðar aðstæður. Ég vil vekja athygli á í þessu sambandi að samkvæmt útreikningum Félags fiskimjölsframleiðenda þýðir þetta að kostnaður við afltoppinn hækkar um 10--11% og getur þýtt fyrir einstakar verksmiðjur kostnaðarauka oft upp á 600--700 þús. á ári. Á sama tíma liggur fyrir að unnt er að kaupa fullbúnar dísilrafstöðvar hingað til lands, sem nægja til þess að keyra niður þennan topp, sem kosta ekki nema um milljón. Það er því ekki hægt að sjá annað en að þrátt fyrir að um sé að ræða umframraforkuframleiðslu í landinu sé Landsvirkjun að neyða þennan iðnað til óþarfa fjárfestinga og óþarfa gjaldeyrisnotkunar.

Ég vil minna hv. þm. á að athugasemdir má aðeins gera í eina mínútu og það er auðvelt að fylgjast með í borðinu. Þegar gult ljós kemur er hálf mínúta eftir.

Virðulegur forseti. Aðeins örstutt athugasemd. Það voru háar upphæðir sem hv. síðasti ræðumaður nefndi sem loðnuverksmiðjurnar þurfa að greiða aukalega vegna reglna sem Landsvirkjun hefur sett varðandi afltoppinn. Mér þykir mjög merkilegt ef Landsvirkjun treystir sér til að selja eða gefa, vil ég kannski heldur segja, orkuna til erlendra álfursta en getur ekki lækkað orkuna örlítið til innlendrar notkunar. Þetta þykir mér mjög merkilegt og ég skora á hæstv. iðnrh. að beita sér fyrir því eins og hann getur innan stjórnar Landsvirkjunar að þeir endurskoði afstöðu sína. Þar sem nú er til veruleg umframorka í landinu er það mjög eðlilegt að meðan svo er verði hún seld við vægu verði til innlendra aðila.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. 3. þm. Vestf. að þessi ákvörðun Landsvirkjunar hlýtur að kalla á svar við því hvort Orkubúi Vestfjarða og Rafmagnsveitum ríkisins sé þá frjálst að keyra dísilstöðvar til þess að lækka þennan toll. Á sínum tíma kom til deilu milli þáv. hæstv. iðnrh. og Landsvirkjunar vegna þess að Rafmagnsveitur ríkisins keyrðu dísilvélar til að lækka þennan topp og náðu þannig mun hagstæðari orkukaupum. Þáv. iðnrh. taldi þetta ekki þjóðhagslega skynsamlega niðurstöðu og setti á vissar hömlur að rafmagnsveiturnar fengju að gera þetta. Ég vil fá svör við því frá núv. hæstv. iðnrh. hvort hann telur þá ekki eðlilegt að það frelsi sé til staðar að hinir megi þá keyra dísilvélar til að ná toppnum niður.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans þó ég verði að segja að ég er ekki að öllu leyti sammála því sem fram kom í þeim. Að sjálfsögðu er ástæðan fyrir því að ég beini þessari fsp. til ríkisstjórnarinnar sú að Landsvirkjun er að hálfu leyti í eigu ríkisins og ríkið á þarna mikilla hagsmuna að gæta fyrir utan það að þjóna sínum skyldum við landsmenn. Þegar rafveitur velja sér það magn, sem er áætlað að semja um að kaupa, hljóta þær að miða við að það sé sem hagkvæmast og það hlýtur auðvitað að vera hagkvæmt að hafa hámarkið eitthvað lægra en hæsta topp, sérstaklega þegar búið er að breyta því þannig að aðeins er miðað við einn hæsta topp en ekki fjóra. Við það mark hlýtur þá að vera miðað við það orkuverð sem þarf að greiða fyrir umframorkuna. Eins og ég sagði áðan er kostnaður á rafmagni frá dísilstöð um það bil tvöfalt hærri en það sem þarf að greiða fyrir hið umsamda verð frá Landsvirkjun. En hins vegar er yfirverðið frá Landsvirkjun meira en sextánfalt. Með slíkri verðlagningu getur ekki verið að Landsvirkjun ætlist til að nokkrum detti í hug að kaupa þessa yfirverðsorku og út frá þjóðhagslegu sjónarmiði finnst mér þetta vera alger fjarstæða. Ég vil því hvetja hæstv. iðnrh. til þess að skoða þetta mál betur því að ég tel að þetta sé ekkert einkamál tveggja fyrirtækja. Þetta er mál þjóðarinnar allrar. Hún verður að greiða þessa ónýttu orku í Blöndu. Sá kostnaður leggst á hvort sem hún er notuð eða ekki og því tel ég mikilvægt að við þessar aðstæður verði gerðar einhverjar breytingar á skipulagi sem kannski væri réttlætanlegt ef öðruvísi stæði á.

Virðulegi forseti. Þær umræður sem hér hafa spunnist um fsp. hv. 2. þm. Suðurl. sýna að fullkomin ástæða er til að líta á fyrirkomulag verðákvörðunar orkunnar í viðskiptum milli Landsvirkjunar og dreifiveitna. Ég tel það fyrirkomulag sem nú er á margan hátt gallað, að þetta skuli gert með einhliða gjaldskrárákvörðun en ekki í nægilega ríkum mæli með samningum. Reyndar leit ég svo á að sú stefna að færa þetta meira yfir í afltaxta og samninga um afltoppa færðu þetta nær viðskiptalegum grundvelli. Ég vildi líka benda þingheimi á að það er mjög óhægt um vik að ræða afltaxta og samanburð þeirra þegar breytingar verða, eins og hér voru nefndar af hálfu hv. 3. þm. Vestf. og undir var tekið af hv. 2. þm. sama kjördæmis og reyndar 6. þm. Vestf. einnig, án þess að hafa allar tölur og staðreyndir viðskiptanna fyrir framan sig. Ég bið hv. þm. að spara sér stóru orðin um kúgun og nauðung í þeim samningum sem þarna er verið að ræða og mun að sjálfsögðu huga að því sérstaklega, sem síðast var á minnst, að fiskmjölsverksmiðjurnar fengju þarna krappari kjör en þær hefðu við búist. Það er sjálfsagt mál að líta á það en ég held að leiðin sé ekki að berjast á hinum pólitíska vettvangi með upphrópunum af því tagi sem hér hafa því miður hrotið af vörum manna. Vegna þess sem kom fram hjá hv. 2. þm. Vestf. um heimildir veitnanna til að nýta aðra orkugjafa en kaup af Landsvirkjun þegar svo stendur á að þær fara fram úr toppi tel ég að það eigi að vera þeirra ákvörðunarmál.

Nei.

Það á að vera það. Þarna komum við náttúrlega að því að virkjanir á Íslandi eiga að virkja orku í vatnsföllum og iðrum jarðar en ekki gjaldskrár viðskiptaaðila sinna, fyrst og fremst. Og þess vegna þarf að huga mjög vandlega að þessu. En svona undir lok þessarar umræðu vil ég líka benda á að það er sannarlega rétt sem er undirrót fsp. hv. 2. þm. Suðurl., eins og ég skil hana, þ.e. að við þessar aðstæður, þar sem við höfum nokkra umframorku um sinn, er ástæða til að leita leiða til að koma henni í verð og það kann að vera að það kalli á aðrar ákvarðanir en áður voru í gildi. En það getur eingöngu gilt ef um viðbótarnotkun er að ræða. Það getur ekki verið skynsamlegt við þessar aðstæður, og sennilega er það aldrei óskynsamlegra en einmitt við þær, að færa þá orku sem áður var seld við því verði, sem þörf var fyrir, yfir í eitthvert miklu lægra verð. Það sér náttúrlega hver maður að hafi Landsvirkjun einhvern tíma haft efni á því hefur hún það alls ekki við þær aðstæður sem nú ríkja. Þetta getur hver maður skilið og í því felst hugsanavilla að halda að kringumstæður Landsvirkjunar séu nú betri til þess að slá af allri orkunni þegar ekki hefur tekist að gera þann stóra orkusölusamning sem menn bundu miklar vonir við og binda enn.

Virðulegi forseti. Fsp. mín til hæstv. iðnrh. á þskj. 137 um lækkun húshitunarkostnaðar er svohljóðandi: ,,Hvað líður framkvæmd á áformum stjórnvalda um lækkun húshitunarkostnaðar, sbr. till. til þál. frá ráðherra um það efni á sl. vori og skýrslu orkuverðsjöfnunarnefndar frá því í mars 1991?`` Tilefni þessarar fyrirspurnar er það að í fyrra skipaði iðnrh. nefnd til að gera tillögur um verðjöfnun á raforku og á grundvelli þeirra tillagna sem frá nefndinni komu var lögð fram till. til þál. þar sem gert er ráð fyrir að kostnaður við húshitun með rafmagni lækki verulega. Þessu markmiði átti að ná í þremur áföngum á næstu tveimur árum og var fyrsta skrefið stigið á vordögum 1991. Þá var niðurgreiðsla aukin úr 79 aurum í 126 aura á kwst. Raforka til húshitunar hefur að vísu verið greidd niður frá því í október 1982 og var miðuð við 40 þús. kwst. ársnotkun, þegar umrædd nefnd var að störfum, en nú brá svo við að um leið og niðurgreiðslan var aukin var orkumagnið sem greitt var niður lækkað niður í 30 kwst. á ári eða niður fyrir það mark sem var miðað við í frv. En þrátt fyrir það lækkaði orkuverð til húshitunar verulega þegar þessi 1. áfangi kom til framkvæmda, en sá ábati þurrkaðist út með verðhækkunum, sem urðu á árinu, á rafmagni, 1. júlí og aftur 1. okt. um 5% í hvort skipti. En niðurgreiðslurnar héldust þó óbreyttar að krónutölu. Mér sýnist því að staðan sé sú að sé miðað við 35 þús. kw-ársnotkun, þá séu kostnaðartölurnar þær að í ársbyrjun hafi ársnotkunin verið 77.350 en í október, eftir að verðhækkanirnar eru komnar til framkvæmda, sé hún 78.050 eða ívið hærri en var áður en þessar aðgerðir komu til framkvæmda. Það er því ljóst að við stöndum nánast í sömu sporum nú hvað varðar orkuverð til húshitunar eins og þegar tillögur nefndarinnar voru settar fram þannig að þrátt fyrir auknar niðurgreiðslur af raforku til húshitunar erum við ekki nær því en áður að jafna aðstöðu landsmanna að þessu leyti. Því spyr ég hæstv. iðnrh. hvort hann muni ekki beita sér fyrir jöfnuði á orkuverði til húshitunar hjá öllum þeim sem nota raforku til að hita híbýli sín í samræmi við þáltill. sem flutt var hér, enda vænti ég þess að hann sé enn sömu skoðunar í þessu máli og fyrir kosningar þegar umrædd þáltill. var lögð fram og kynnt. Þetta er réttlætismál sem ég tel að verði að ná fram að ganga. Mig langar aðeins í framhaldi af þessu að taka undir orð hv. 2. þm. Vestf. um orkuverð og hækkanir hjá Rafmagnsveitum ríkisins að undanförnu. Þessar hækkanir bitna fyrst og fremst á þeim atvinnufyrirtækjum sem hafa sveiflukenndan og árstíðabundinn rekstur í starfsemi sinni og þetta stórhækkar orkukostnaðinn hjá þessum fyrirtækjum. Ég veit t.d. að hjá litlu fyrirtæki í minni sveit hækkar orkukostnaðurinn um 300 þús. aðeins við þessa aðgerð. Þegar svo er komið málum að fyrirtæki sjá sér hag í því að kaupa dísilvélar og keyra á olíu á sama tíma og mikil ónýtt orka er til í landinu segi ég fyrir mig að ég skil ekki þá hagstjórn sem í þessu felst. Ég held satt að segja að réttara væri að selja þá orku, sem annars rynni ónotuð til sjávar, til að byggja upp framleiðsluatvinnulíf í landinu því að hvað sem líður eflingu þjónustugreina og sölu verðbréfa, þá lifum við ekki á því til lengdar að láta peninga og verðbréf skipta um eigendur. Við verðum að hlúa að þeim greinum sem eru uppspretta verðmætanna því að ef við kippum vatnsleiðslunni úr sambandi við brunninn fáum við ekki lengi vatn úr rörunum. Það er staðreynd.

Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Vesturl. hefur borið upp fsp. á þskj. 137 á þá leið: ,,Hvað líður framkvæmd á áformum stjórnvalda um lækkun húshitunarkostnaðar, sbr. till. til þál. um það efni á sl. vori og skýrslu orkuverðsjöfnunarnefndar frá því í mars 1991?`` Þetta var fyrirspurnin og ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hafa að verulegu leyti svarað henni í sinni ræðu áðan. En málið er, eins og fram kom, þannig vaxið að í október í fyrra skipaði ég nefnd, orkuverðsjöfnunarnefnd, undir forustu hæstv. núv. umhvrh. til að gera tillögur um verðjöfnun á raforku. Starfssvið nefndarinnar var síðan víkkað nokkuð þannig að hún skyldi einnig fjalla um heildsöluverð á raforku og vanda þeirra hitaveitna sem hafa hæstar gjaldskrár. Í þessari nefnd voru fulltrúar allra þingflokka sem þá áttu sæti á Alþingi og lauk nefndin sínum störfum í marsbyrjun sl. Meiri hluti nefndarinnar taldi eðlilegt að Alþingi lýsti sínum vilja til jöfnunar orkuverðs og lagði til að þáv. ríkisstjórn legði hugmyndir nefndarinnar fyrir þingið í formi þáltill. Ríkisstjórnin samþykkti þetta og var skýrsla nefndarinnar gerð að fskj. með þáltill. sem ég lagði fyrir þingið í mars sl. Því miður náðist ekki að afgreiða þessa tillögu í tímaþrönginni við þinglausnir sl. vor. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, sem nú situr, kemur skýrt fram að hún gerir ráð fyrir því og stefnir að því að lífskjör verði jöfnuð, m.a. með lækkun húshitunarkostnaðar þar sem hann er mestur. Á fjórða fundi ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Alþfl. var samþykkt að auka niðurgreiðslu á orku til hitunar íbúðarhúsnæðis og breyta framkvæmd þeirra til samræmis við tillögur orkuverðsjöfnunarnefndar, enda var talið unnt að gera það án þess að formleg afgreiðsla Alþingis lægi fyrir, og fjárins þá aflað annaðhvort með tilfærslu frá öðrum fjárlagaliðum eða með aukafjárveitingu. Frá og með 1. júlí sl. voru niðurgreiðslurnar auknar þannig að hitunarkostnaður vísitölufjölskyldu á köldu svæðunum, eins og kallað er, lækkaði um um það bil 10 þús. kr. á ári. Miðað við algengasta hitunartaxta Rafmagnsveitna ríkisins lækkaði kostnaðurinn úr um það bil 90 þús. kr. á ári miðað við hitunarmagnið í framfærsluvísitölunni í um það bil 80 þús. kr. á ári. En um leið og þessar niðurgreiðslur voru auknar var viðmiðun þeirra breytt, eins og kom reyndar fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að í stað þess að greiða niður allt að 40 þús. kwst. á ári á hverja íbúð er nú miðað við 30 þús. kwst. Þetta var gert í tvöföldum tilgangi. Annars vegar til að tryggja að nauðsynleg hvatning væri í niðurgreiðslukerfinu til hagkvæmrar orkunotkunar og betri einangrunar húsa og hins vegar til þess að unnt væri að beina meira fé til þeirra sem hafa minna úr að spila og væntanlega búa í minna húsnæði. Landsvirkjun breytti líka sínum reglum um afslátt sem fyrirtækið veitir þeim sem njóta niðurgreiðslna úr ríkissjóði til rafhitunar í samræmi við þetta en hækkaði jafnframt afsláttinn úr 15 og hálfum eyri á hverja kwst. í 20 aura á hverja kwst. Markmiðið með tillögum orkuverðsjöfnunarnefndar var að kostnaður við hitun íbúðarhúsnæðis í vísitölufjölskyldu lækki í þremur áföngum á næstu tveimur til þremur árum, úr u.þ.b. 7.500 kr. á mánuði í 5.000 á mánuði, eða um þriðjung. Með aukinni niðurgreiðslu frá 1. júní sl. má því segja að fyrsta áfanganum hafi verið náð. Í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár er gert ráð fyrir því að við höldum þessu niðurgreiðslustigi allt það ár. Í tillögum orkuverðsjöfnunarnefndar var ráð fyrir því gert að á næstu árum komi orkufyrirtækin meira inn í þessa jöfnunarviðleitni. Ég vil líka að endingu, virðulegi forseti, leyfa mér að benda á að það er alrangt að halda því fram að ábatinn af þessum niðurgreiðslum hafi þurrkast út. Þær eru þarna enn og nyti þeirra ekki væri orkuverðið einfaldlega þessum mun hærra. Þetta er staðreynd málsins og það getur hver maður séð sem þekkir orkureikningana á þessum köldu svæðum. Ég get vel tekið undir það, sem mér fannst vaka í máli þingmannsins, að æskilegt væri að taka þarna stærri skref og fyrr, en þar verða fjárhagskringumstæður að ráða. En markmiðið er alveg skýrt, þennan mun ætlum við að jafna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. hans svör. Ég vil aðeins staðfesta að í þessum umræðum held ég að það hafi komið ótvírætt fram að orkuverð til húshitunar hefur ekki lækkað eins og að var stefnt með þessum tillögum. Það er kannski fyrst og fremst vegna þess að á þessu ári hefur raforka hækkað þrívegis, eins og hæstv. ráðherra gat um í umræðum áður, og annað hitt að niðurgreiðslan er óbreytt. 1. júní hækkar hún í 126 aura, þ.e. 106 aura frá ríkissjóði og 20 aura frá Landsvirkjun. Sú niðurgreiðsla hefur haldist óbreytt í krónutölu og það gerir það að verkum að raforkuverð er orðið svipað núna og það var áður en til þessarar lækkunar kom. Ég hef fengið mína raforkureikninga líka, eins og aðrir, og ég þekki það mætavel af því hvernig raforkuverð er á landsbyggðinni. Ég held það sé nefnilega alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði fyrr í umræðunum að niðurgreiðslan er vissulega ekki uppurin, hún stendur föst. Hún stendur nefnilega föst og þess vegna er það að raforkuverð til húshitunar er á svipuðu stigi og það var áður en þessar aðgerðir komu til framkvæmda í vor. Það er kannski fyrst og fremst það sem vakti fyrir mér með minni fyrirspurn að láta það koma fram að þrátt fyrir góðan vilja og góðar tillögur sem fram hafa komið í þessum málum hefur ekki náðst sá árangur sem að var stefnt. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan í svari sínu að stefnt væri að sama niðurgreiðslustigi, ef ég tók rétt eftir, á næsta ári. Á ég þá að taka það þannig að miðað sé við að það sé sama krónutala á kwst. og er núna?

Virðulegi forseti. Aðeins örstutt athugasemd í tilefni af þessu. Það er alveg rétt sem hefur komið fram að vissulega bundum við vonir við þá ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar að jafna húshitunarkostnað. Hins vegar stendur upphæðin í stað hvað varðar krónutölu. En ég vona að hæstv. ríkisstjórn haldi áfram á sömu braut og ég vil benda henni á að í könnun, sem gerð var í haust þar sem fólk lýsti skoðunum sínum, kom fram að stærsta málið sem Íslendingar lögðu áherslu á var jöfnun lífskjara.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vildi ég svara þeirri spurningu, sem til mín var beint af hv. 2. þm. Vesturl., hvað við væri átt með orðunum að niðurgreiðslustig yrði óbreytt á næsta ári. Þá vil ég láta það koma fram að ég hef í hyggju, þegar fjárlög fyrir árið 1992 hafa verið afgreidd, að leita allra leiða til að nýta sem best það fé sem veitt verður til niðurgreiðslu raforku þannig að fólkið á þessum svæðum njóti þess sem allra best. Ég ætla ekki að fullyrða á þessari stundu hvort það þýðir óbreytta krónutölu eða hækkaða krónutölu, ég ætla að bíða og sjá hvernig fjárlagaafgreiðslan verður. Ég hef lagt það fyrir mína starfsmenn að leita leiða innan þeirra fjárhagstakmarkana sem frv. setur til þess að nýta þetta enn þá betur. Ég vona að það takist og veit að það er mikill áhugi á því í þinginu að nota þetta fé til góðra hluta. Að endingu, virðulegi forseti, þá er það alveg rétt hjá hv. 6. þm. Vestf. að það er mjög mikilvægt að jafna lífskjörin hvað þetta varðar. Það er reyndar, og ég endurtek það, á stefnuskrá þessarar ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Á Alþingi þann 23. apríl 1990 var samþykkt þáltill. um leiðsögumenn og endurskoðun reglugerðar nr. 175/1983. Ályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að skipa nefnd til að endurskoða reglugerð nr. 175/1983, um eftirlit með skipulögðum hópferðum erlendra aðila til Íslands í atvinnuskyni. Í nefndinni eigi sæti fimm fulltrúar skipaðir af eftirfarandi aðilum: samgönguráðuneyti, umhverfisráðuneyti, Félagi leiðsögumanna, Félagi ísl. ferðaskrifstofa og ferðafélögum áhugamanna. Ný reglugerð öðlist gildi eigi síðar en 1. jan. 1991.`` Ég hef ekki orðið vör við að ný reglugerð samkvæmt þessari ályktun hafi verið gefin út. Þess vegna hef ég leyft mér að spyrja hæstv. samgrh., á þskj. 110, hvað líði framkvæmd þessarar ályktunar. Í nál. atvmn. sameinaðs þings, sem hafði þetta mál til meðferðar á sínum tíma, kemur fram að endurskoðun reglugerðarinnar eigi að fela í sér, og langar mig til að lesa það, með leyfi forseta: ,,a. skilgreiningu á því hvað telst vera skipulögð hópferð, b. að skylt verði að hafa leiðsögumann með starfsréttindi Ferðamálaráðs í hópferðum erlendra ferðamanna um landið sem skipulagðar eru í atvinnuskyni af íslenskum eða erlendum aðilum, c. í hvaða tilvikum og með hvaða skilyrðum unnt væri að veita undanþágur til að ráða aðra í störf leiðsögumanna.`` Mér er kunnugt um að þáv. samgrh. skipaði nefnd haustið 1990 og sú nefnd starfaði eitthvað fram að jólum og gerði drög að nýrri reglugerð sem var send út til umsagnar en síðan hefur ákaflega lítið eða ekkert heyrst frá þessari nefnd. Alla vega ekki svo ég viti. Þess vegna ítreka ég fsp. til hæstv. samgrh.: Hvað líður framkvæmd ályktunar Alþingis frá 23. apríl 1990 um leiðsögumenn og endurskoðun á reglugerð?

Hæstv. forseti. Í samræmi við þá þál. sem hv. fyrirspyrjandi lýsti áðan skipaði samgrn. hinn 23. ágúst 1990 fimm manna nefnd til að endurskoða reglugerðina og skyldi nefndin stefna að því að endurskoðuð reglugerð öðlaðist gildi 1. jan. 1991. Nefndin samdi drög að reglugerð um skipulagðar hópferðir um Ísland í atvinnuskyni og sendi með bréfi, dags. 18. des. 1990, reglugerðardrögin til umsagnar ýmissa aðila í ferðaþjónustu og gaf þeim frest til 8. jan. 1991 til að svara. Skemmst er frá því er að segja að einstök ákvæði draganna fengu misjafnar undirtektir og niðurstaðan varð raunar sú að ýmis ákvæði í þeim ættu sér ekki stoð í lögum. Við svo búið var nefndarstörfunum hætt og nefndin formlega lögð niður 30. maí sl. Hér er einkum vitnað til 35. gr. laga, nr. 79/1985, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ráðherra er heimilt að ákveða að þeir aðilar, sem skipuleggja hópferðir um Ísland, skuli, samkvæmt nánari reglum sem settar yrðu þar að lútandi, kaupa tryggingu hjá viðurkenndu tryggingarfélagi vegna kostnaðar sem hljótast kynni af leit eða björgun farþega sem ferðast á þeirra vegum. Enn fremur er ráðherra heimilt að ákveða að sömu aðilar skuli hafa í nánar tilteknum ferðum leiðsögumenn sem hlotið hafa sérstaka þjálfun til þess starfa samkvæmt frekari ákvæðum í reglugerð.`` Eins og ég vænti að hv. alþm. sé kunnugt eru lög um skipulag ferðamála nú í gagngerðri endurskoðun og ég vonast til að henni geti lokið nægilega snemma til þess að hægt sé að leggja málið fyrir Alþingi nú í vetur. Fsp. hv. þm. lýtur að einum þætti þessarar endurskoðunar og gleggri svör liggja ekki fyrir á þessari stundu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans, en verð að lýsa vonbrigðum mínum með að framkvæmdarvaldið fari ekki að ályktunum Alþingis. Það kemur greinilega fram í þessari álytkun að endurskoða skuli þessa reglugerð. Hún verður auðvitað að eiga sér stoð í lögum. Ég veit ekki hvernig þessi reglugerðardrög litu út þegar þau voru send til umsagnar en það hlýtur að hafa verið hægt að breyta þeim á þann veg að þau brytu ekki í bága við lög. Mér þykir því slæmt að heyra að ekki skuli farið eftir því sem Alþingi ákveður, og raunar ámælisvert. Varðandi málið sjálft þá kemur það greinilega fram í nál. atvmn. á sínum tíma að þeir sem þar skrifuðu undir telja að eðlilegt sé að í öllum hópferðum á Íslandi skuli vera leiðsögumaður með próf eða viðurkenningu frá Ferðamálaráði Íslands. Mér þykir þetta mjög eðlilegt ákvæði og vil benda á að víða erlendis, t.d. í Grikklandi, Portúgal og á Spáni og e.t.v. víðar, eru gerðar þær kröfur að í hópferðum þar í landi þurfi að vera leiðsögumenn sem hafa próf frá þarlendum leiðsöguskóla eða samsvarandi skóla eða hafa farið á einhvers konar námskeið. Yfirvöld í þessum löndum standa með leiðsögumönnum, þ.e. þau gera þessar kröfur og eru mjög hörð á því að þeim sé framfylgt. Það hefur verið mjög mikill misbrestur á því hér á landi að kröfur séu gerðar um þetta og er meira segja svo komið að ein íslensk ferðaskrifstofa upplýsti á nýafstaðinni ferðamálaráðstefnu að hún hefði sótt um að fá samþykki fyrir 60 erlendum leiðsögumönnum í þeirra ferðir næsta ár vegna þess að ef þeir fá erlenda leiðsögumenn geta þeir boðið þeim lakari kjör heldur en innlendum. Mér þykir mjög slæmt ef við erum komin út í það að flytja hluta af þessari mikilvægu atvinnugrein út úr landinu með þessum hætti. Ég vil minna á hversu mikilvægt er að hafa innlenda leiðsögumenn, þ.e. leiðsögumenn sem þekkja landið, hafa þekkingu á náttúruverndarlögum, þekkja slysagildrur, hafa góða þekkingu á sögu landsins, jarðfræði og fleira, hvort sem þeir eru innlendir eða erlendir, en að við setjum ákveðnar kröfur í þessu sambandi. Ég vil minna á hvað gerðist sl. sumar þegar hópur fólks réðist á Tjörneslögin og má kenna því um að þar hafi verið um vanþekkingu að ræða. Þess vegna skora ég á hæstv. samgrh. að vinna að þessu máli þannig að það verði í þeim anda sem Alþingi hefur ákveðið.

Hæstv. forseti. Það er að vísu ekki við mig að sakast um það að ekki var gengið frá reglugerðinni fyrir 1. jan. á þessu ári og get ég vel skilið óþolinmæði hv. þm. en ég hygg að höfuðmáli skipti að reglugerð sem sett verður sé skynsamleg og svari bæði til þeirra krafna og þarfa sem óhjákvæmilegt er að gera til slíkrar smíði. Verði sem sagt ferðaþjónustunni til framdráttar. Ég vil í annan stað segja að bæði hljóta starfsréttindi og menntunarmál leiðsögumanna að koma til athugunar. Ég álít að þeim málum sé skipað á þann veg nú að það hljóti að koma til álita að nokkur breyting verði á. Þau mál eru einnig til athugunar í samræmi við aðra þætti ferðamála og skal ég ekki gera það nánar að umtalsefni hér.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh. á þskj. 134 og hún er svohljóðandi: ,,Er lokið hönnun á mannvirkjum vegna vegar- og brúargerðar yfir Gilsfjörð?`` Vegar- og brúargerð yfir Gilsfjörð hefur verið mikið áhugamál hjá okkur Breiðfirðingum allt síðan árið 1984. Það er búið að vinna mikið að þessu máli, bæði af heimamönnum og eins sameiginlega af þingmönnum Vesturl. og Vestf. Á síðustu árum hefur verið unnið á vegum héraðsnefnda, bæði Austur-Barðastrandasýslu og Dalasýslu, að mótun atvinnuuppbyggingar og nýrrar stefnu í atvinnumálum á þessu svæði og forsenda þess að það sé hægt er að þarna komi tenging á milli Austur-Barðastrandarsýslu og Dalasýslu með vegar- eða brúargerð yfir Gilsfjörð. Vegurinn fyrir Gilsfjörð hefur verið mjög hættulegur. Þar hafa orðið grjóthrun og snjóflóðahætta er þarna og vegurinn er ófær langtímum á vetrum, þarna hefur orðið banaslys a.m.k. einu sinni og stórslys hafa orðið þarna oftar á síðustu árum. Eins og ég sagði áðan er mikilvægt fyrir byggðirnar við innanverðan Breiðafjörð að tengja þessi svæði og það er eiginlega forsenda fyrir því að uppbygging geti hafist þarna á nýjum grunni. Til þess að hægt sé að standa við þá áætlun sem gerð hefur verið og samþykkt af þingmönnum á Vesturlandi og Vestfjörðum, að framkvæmdir geti hafist þarna árið 1993, langar mig til að vita hvernig staðan væri í þessum málum með hönnun og undirbúning á mannvirkjum að öðru leyti.

Hæstv. forseti. Undirbúningur að vegar- og brúargerð yfir Gilsfjörð hefur staðið í nokkur ár sem kunnugt er. Á sl. vetri lagði Vegagerðin fram tillögu um lausn málsins. Samkvæmt henni verður farin ysta leiðin af þeim sem til skoðunar voru, þ.e. af Kaldrana sunnan og yfir í Króksfjarðarnes. Náttúruverndarráð hefur í megindráttum samþykkt þessa tillögu Vegagerðarinnar. Tillögugerðin er að venju byggð á svonefndri forhönnun en þá eru helstu þættir mannvirkja hannaðir að því marki að meta megi kostnað með nægilegri nákvæmni til að unnt sé að bera saman leiðir og lausnir. Skýrslur um þessar athuganir liggja fyrir í sérstöku riti sem Vegagerð ríkisins gaf út nú í marsmánuði og er hv. þm. handhæg. Við afgreiðslu vegáætlunar á Alþingi sl. vetur og umræður um langtímaáætlun í vegagerð á sama tíma var tekið mið af þessari tillögu. Fjárveitingar í vegáætlun eru árið 1993 28 millj. kr., en árið 1994 66 millj. kr. Í drögum að langtímaáætlun er síðan fjárveiting á öðru tímabili, þ.e. á árunum 1995--1998, 660 millj. kr. Eins og sést af þessum tölum er ekki gert ráð fyrir því að framkvæmdir hefjist við Gilsfjörð samkvæmt vegáætlun á árinu 1993 eins og fram kom hjá hv. þm. Vegagerðin heldur áfram tæknilegum undirbúningi verksins þannig að það verði tilbúið til útboðs þegar fjármagn liggur fyrir skv. vegáætlun. Meðal þátta sem vinna þarf má nefna verkhönnun, skipulagslega meðferð, samninga við landeigendur og gerð útboðsgagna. Á þessu stigi er ekkert sem bendir til annars en að þessum undirbúningi ljúki í tæka tíð.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins þakka hæstv. samgrh. hans svör og ég legg áherslu á að við þessa áætlun verði staðið þannig að þessar framkvæmdir geti hafist á þeim tíma sem ætlað var, þ.e. 1993, í framhaldi af því að Dýrafjarðarbrú er lokið. Það hefur verið reiknað með því að það yrði farið í brúargerð yfir Gilsfjörð þegar framkvæmdum við Dýrafjarðarbrúna lyki og ég tel það mjög hagkvæmt, ekki síst nú, á þeim tímum þegar samdráttur virðist vera í verkefnum fyrir verktaka þannig að reikna má með því að hægt væri að ná kostnaði allverulega niður frá því sem ætlað er.

Hæstv. forseti. Ég hélt ég hefði tekið það fram en mér hefur sennilega láðst að vekja máls á því en samkvæmt þeirri vegáætlun, sem nú liggur fyrir, er ekki gert ráð fyrir að hefja framkvæmdir árið 1993. Það er gert ráð fyrir því að framkvæmdaþunginn lendi á öðru vegáætlunartímabili. Við erum hér að tala um framkvæmdir sem, ef leið 1 verður valin, nema 870 millj. kr. en á árinu 1993 er einungis gert ráð fyrir 28 millj. kr., en þar er augljóslega ekki um framkvæmdirnar sjálfar að ræða heldur undirbúning, og á árinu 1994 er talað um 66 millj. kr. En verkið í heild sinni mun kosta um 870 millj. kr. og ekki liggur fyrir samþykkt vegáætlun eða langtímaáætlun frá Alþingi um það hvernig fjárveitingum verði veitt til brúar yfir Gilsfjörð á öðru vegáætlunartímabili þannig að það liggur á þessari stundu ekkert fyrir um það af hálfu Alþingis hvort verkið hefjist á árinu 1993. Ég held að þetta sé alveg augljóst og vona að hv. þm. taki þessari ábendingu.

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 136 til hæstv. umhvrh. um losun salernistanka húsbíla. Fsp. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hyggst umhvrh. grípa til einhverra aðgerða í framhaldi af fregnum af ófremdarástandi sem ríkir víða á hálendi og við ferðamannastaði vegna losunar salernistanka húsbíla?`` Ástæða þess að ég legg fram þessa fsp. er fréttaflutningur frá sl. sumri um ástand víða á landinu í þessum efnum. Einnig er mér kunnugt um að landverðir eru ekki ánægðir með hvernig þessum málum er háttað og segja að nokkuð sé um að þessi úrgangur sé ekki losaður í viðkomandi losunarbúnað, þrátt fyrir það að slík aðstaða sé fyrir hendi á tjaldstæðum, heldur úti á víðavangi. Húsbílum fjölgar stöðugt hér á landi, bæði íslenskum og erlendum, auk þess sem mikið af erlendum hópum sem ferðast um landið fara alls ekki inn á tjaldstæði og það er augljóst að einhvers staðar gerir þetta fólk stykkin sín. Það eru engin viðurlög við því að losa salernisúrgang á víðavangi. Ég geri ráð fyrir að þetta mál falli undir heilbrigðisnefndir á hverju svæði og heilbrigðiseftirlit en þar sem hér er um umhverfisvandamál að ræða, þá langar mig til þess að forvitnast eftir viðhorfum hæstv. umhvrh. til þessara mála og heyra hvort hann hyggst grípa til aðgerða.

Virðulegi forseti. Það vandamál sem hv. 3. þm. Norðurl. e. gerir að umtalsefni í fsp. sinni er tiltölulega nýtt hérlendis. Fjölgun húsbíla á seinni árum og sú staðreynd að þessir bílar eru í auknum mæli búnir salernum kallar vissulega á bætta aðstöðu víða um land. Það liggur raunar ekkert fyrir um það hversu mikill þessi vandi er þar sem ekki er nákvæmlega vitað um fjölda húsbíla hér á landi. Hins vegar er þetta ekki stórt vandamál. Það er þó kannski mjög sýnilegt vandamál hins vegar. Það er alveg vitað mál að á miðhálendinu og raunar víðar hafa ekki verið gerðar sérstakar ráðstafanir til að mæta þessum þörfum. Í heilbrigðisreglugerð frá því í fyrra eru ákvæði um að á hjólhýsasvæðum skuli vera aðstaða til þess að unnt sé með hreinlegum hætti að tæma eða hreinsa þurr salerni. Eftirlit með framkvæmd þessa ákvæðis er í höndum heilbriðisnefnda en það er alveg augljóst að það tekur ekki yfir nema hluta vandans og heilbrigðisnefndir sveitarfélaga þurfa að gefa þessu aukinn gaum einnig að því er varðar fjölsótta ferðamannastaði í byggð. Að því er miðhálendið varðar sérstaklega snýr þetta mál nokkuð öðruvísi. Ekki aðeins vegna tæmingar slíkra skólp- og salernistanka heldur ekki síður vegna almennrar umhverfisverndar því að miklu víðar eru salerni á hálendinu heldur en í þeim tiltölulega fáu húsbílum sem fara þar um. Þar er við ýmis vandamál að etja og ég hefði satt að segja orðið minna hissa ef um það hefði verið spurt vegna þess að það er miklu stærra mál en þessir tiltölulega fáu bílar þó að einstakir eigendur slíkra bíla hafi gert sig seka um ófyrirgefanlegan sóðaskap sem mjög var slegið upp í fjölmiðlum og var það auðvitað ágætt til að vekja athygli á þessu. En þetta eru tiltölulega fá og afmörkuð tilvik sem betur fer. Við þurfum að setja reglur um hálendið, afmarka það og setja það undir sérstaka stjórnsýslu. Fyrr verður ekki hægt að taka á þessum málum eða vinna gegn umhverfisspjöllum og er rétt að það komi fram hér að verið er að ljúka við gerð frv. í umhvrn. um byggingar- og skipulagsmál á hálendinu. Ég vil þó leggja áherslu á að þetta er bara hluti af þeim vandamálum sem skoða verður með tilliti til vaxandi umferðar á miðhálendinu og e.t.v. ekki þau allra brýnustu. Vaxandi umferð á hálendinu sem nú er innan seilingar allan ársins hring kallar á viðbrögð til að tryggja að við getum látið fara saman ferðamennsku og umhverfisvernd. Til að fjalla um þessi mál í heild hefur umhvrn. í samvinnu við samgrn. og dómsmrn. boðað til ráðstefnu hér í næsta húsi, nánast við þetta virðulega hús, á Hótel Borg til að fjalla um ferðamennsku og umhverfisvernd. Þar verða fulltrúar þeirra stofnana og samtaka sem tengjast ferðamennsku og umhverfisvernd á hálendinu. Það er von mín að sú ráðstefna verði til að skilgreina þann vanda sem við er að fást þannig að vandamálin verði skýrari í hugum manna og þá jafnframt hvernig eigi að bregðast við til að leysa þau, hvar þarf að herða reglur, hvar þarf að herða viðurlög og hvar þarf að setja nýjar reglur. Og mér er sérstök ánægja að bjóða hv. fyrirspyrjanda og raunar þeim þingmönnum öðrum sem áhuga hafa á að sitja þessa ráðstefnu sem hefst kl. 11 í fyrramálið og stendur fram eftir degi. Þá vil ég einnig geta þess að á vegum ráðuneytisins er unnið að því að útbúa leiðbeiningar til ferðamanna um þær umgengnisreglur við náttúruna sem í gildi eru með það fyrir augum að þær verði kynntar ferðamönnum almennt fyrir næsta sumar með aðstoð aðila í ferðaþjónustunni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem voru greinargóð og ég hef reyndar ekki miklu við þetta að bæta. Ég fagna því að boðað hafi verið til ráðstefnu um mál sem þetta og eins fagna ég því að við munum eiga von á frv. um skipulagsmál hálendisins sem er mjög brýnt mál. Ég velti því fyrir mér hvort ferðamenn sem koma með ferjunni til landsins hafi fram til þessa fengið nægilega greinargóðar upplýsingar um landið og þá mætti nefna fleiri atriði en einmitt þetta sem hér hefur verið til umræðu. Fá þeir upplýsingar um þau atriði sem lúta að umhverfismálum, náttúruverndarmálum og öðru slíku? En ég fagna undirtektum hæstv. ráðherra og vona að hann muni vinna áfram jákvætt að þessum málum.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að á það skortir að ferðamenn, sem koma með bíla sína til landsins með ferjum, fái nægilegar upplýsingar. Vonandi verður hægt að bæta úr því næsta sumar þannig að enginn sem staðinn er að umhverfisbrotum á hálendinu geti borið því við að hann hafi ekki haft vitneskju um reglurnar. Það er auðvitað nauðsynlegt að kynna mönnum reglurnar vel þannig að ekki sé hægt að bera við þekkingarleysi eða skorti á vitneskju. Eitt atriði aðeins vildi ég nefna í framhaldi af því sem sagt var hér um húsbíla áðan. Íslenskir húsbílaeigendur hafa með sér samtök og mér er kunnugt um að þeir berjast fyrir því að vel sé gengið um landið. Flestir bíla þeirra eru með slíkum tönkum sem hér um ræðir. Þeir nota kemisk leysiefni í þessa geyma sem eru merkt umhverfisvæn þannig að ég held að hafi verið við einhverja að sakast í þessum efnum vegna óþrifa, þá hafi þar sennilega ekki verið um félagsmenn þeirra ágætu samtaka að ræða.