Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að atkvæðagreiðslur verða kl. 16. Þá mun forseti leitast við að hafa lokið 3. og 6. dagskrármálinu og láta greiða atkvæði um þau.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna umræðna sem urðu í síðustu viku um að smábátasjómenn innan Landssambands smábátaeigenda væru kjarasamningslausir. Enn hefur ekki tekist að gera kjarasamning við Landssamband smábátaeigenda. Ég þekki þetta mál mætavel sem formaður í verkalýðs- og sjómannafélagi í mörg ár. Í síðustu tilraun sem gerð var til að ná samningum við Landssamband smábátaeigenda af hálfu Sjómannasambands Íslands voru þeir samningar felldir af útgerðarmönnum innan Landssambands smábátaeigenda. Í dag er enn á ný verið að reyna að ná samningum og enn eru samningslausir smábátasjómenn vítt og breitt um landið. Í vinnu minni við endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða hef ég lagt mikla áherslu á að skilyrða eigi úthlutun nýtingarleyfa og aðgengi að sjávarauðlindinni, að viðkomandi útgerðir starfi eftir gildum kjarasamningum og að brot á því geti þýtt riftun á nýtingarleyfi. Ég lagði fram bókun í starfshópi um endurskoðun á fiskveiðistjórnarlögunum sem skilaði af sér skýrslu fyrir tæpum tveim árum, en nú tel ég að það reyni á hvort kjarasamningur náist við Landssamband smábátaeigenda því að ég tel mikið í húfi. Löggjafanum er að mínu mati ekki stætt á öðru en að skilyrða aðgengi að sjávarauðlindinni, m.a. með þeim hætti að útgerðir uppfylli þessi skilyrði og hafi gilda kjarasamninga við áhafnir sínar. Það eru sjálfsögð mannréttindi árið 2012 og ég mun gera hvað ég get til að þetta verði með þeim hætti.

Virðulegur forseti. Á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í morgun var afgreitt til 2. umr. þingmannamál flutt af fjölmörgum þingmönnum sem lýtur að birtingu upplýsinga um afskriftir í bankakerfinu eftir það efnahagshrun sem varð hér haustið 2008. Góð samstaða tókst í nefndinni með fulltrúum úr öllum flokkum. Aðeins einn þingmaður lagðist gegn afgreiðslu málsins þó að einstakir fyrirvarar hafi verið settir við afgreiðslu þess. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að birtar verði frá 2009 og eftir það upplýsingar um afskriftir sem nema 100 millj. kr. eða meira og var af flutningsmönnum til þess ætlað að auka gagnsæi í uppgjörinu eftir hrun, hafa opnar upplýsingar um það sem gerst hefur í fjármálakerfinu, fyrst og fremst til að eyða óþarfatortryggni um að þar hafi eitthvað misjafnt verið á ferðinni og sömuleiðis til að gæta jafnræðis meðal þeirra sem hefur verið afskrifað hjá. Það hefur verið talsvert um opinbera umfjöllun um þær afskriftir hjá sumum þeirra sem hafa notið þeirra og eðlilegt að það sé einfaldlega með sambærilegum hætti og haft jafnræði gagnvart þeim sem í hlut eiga og hlotið hafa verulegar afskriftir, 100 milljónir eða meira. Það á einfaldlega að birta upplýsingarnar og hafa aðgengilegar almenningi svo menn geti þá innt eftir ástæðum þess í hvert og eitt sinn. Ég þakka flutningsmönnum fyrir að taka þetta mál upp. Eitt af mikilvægustu verkefnum okkar eftir hrun er að endurreisa traust á fjármálakerfið. Það gerum við mest og best með því að hafa hlutina uppi á borðum og að mikilvægar upplýsingar sem varða verulega fjárhagslega hagsmuni séu almenningi aðgengilegar. Ég þakka nefndinni fyrir gott samstarf og þá tiltölulega breiðu samstöðu fulltrúa úr öllum flokkum 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé tímabært að við gerum okkur grein fyrir því að hluti þeirra krafna sem lánastofnanir hafa í bókum sínum vegna skulda fjölskyldna verður ekki innheimtur. Þær kröfur eru tapaðar. Það er sama hvað menn tala mikið um þetta hér, ákveðinn hluti skulda íslenskra heimila í bókum bankanna verður ekki innheimtur. Í öðru lagi er það viðurkennt, núna síðast af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, að langvarandi skuldavandi heimila hægir á efnahagsbatanum, framlengir með öðrum orðum kreppuna. Hann verður þess vegna að sjálfstæðu efnahagslegu vandamáli. En við skulum ekki heldur gleyma hinu, að hvorki ríkissjóður né fjölskyldur og heimili í landinu eru eyland. Við getum ekki rekið okkar sameiginlega sjóð með halla langt inn í framtíðina. Við þurfum að hafa heilbrigðan ríkissjóð og við þurfum líka að hafa heilbrigð heimili. Þetta er það verkefni sem blasir við okkur hér. Við sjálfstæðismenn höfum ásamt fleiri þingmönnum bent á að lyklaleiðin svokallaða gæti verið ein þeirra leiða sem gætu hjálpað þessum skuldsettu heimilum út úr vandræðum sínum. Ég kalla eftir því að stjórnarmeirihlutinn í viðkomandi nefndum taki þessi mál á dagskrá. Við höfum rætt þetta núna í þrjú ár og þetta kemst aldrei nokkurn tíma á dagskrá. Ég skil ekki af hverju þetta hefur ekki fengist betur rætt. Við getum ekki talað okkur út úr þessum erfiðleikum undir liðnum um störf þingsins tvisvar sinnum í viku. Við þurfum að gera okkur grein fyrir þessum vanda og taka á honum þannig að við stöndum undir því sem við gerum en sköpum ekki önnur vandamál í leiðinni.

Frú forseti. Mig langar að gera að umtalsefni þingstörfin það sem eftir er af þessu þingi. Fyrir liggur gríðarlegur fjöldi þingmála frá ríkisstjórninni sem var um daginn í stöflum hér frammi. Þar er um að ræða mörg gríðarlega stór mál, fiskveiðistjórnarmál ríkisstjórnarinnar, rammaáætlun um virkjanir og verndun, mikilvæg mál um skuldir heimilanna og um stjórnarskrána. Það á að reyna að keyra sem mest af þessum málum í gegn. Forgangsröðunarlisti frá meiri hlutanum fæst ekki skoðaður eða ræddur. Það eru kvöld- og næturfundir fram undan og jafnvel, eins og gert var í gær, greidd atkvæði um að halda fund fram á rauðanótt ef á þyrfti að halda. Mig langar að minna á það sem stendur í þingsályktunartillögu frá þingmannanefnd þingsins sem Alþingi samþykkti í september 2010 63:0. Þar segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að brýnt sé að starfshættir þingsins verði teknir til endurskoðunar. Mikilvægt sé að Alþingi verji og styrki sjálfstæði sitt og grundvallarhlutverk. Alþingi ályktar að taka verði gagnrýni á íslenska stjórnmálamenningu alvarlega og leggur áherslu á að af henni verði dreginn lærdómur. Alþingi ályktar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé áfellisdómur yfir stjórnvöldum, stjórnmálamönnum og stjórnsýslu, verklagi og skorti á formfestu.“ Inn í þetta allt saman koma svo mál eins og var verið að ræða í morgun í fjárlaganefnd um Vaðlaheiðargöng sem eru eins og skrattinn úr sauðarleggnum með mjög sérkennilegum umsögnum og algjörlega þvert á öll fagleg vinnubrögð. Samkvæmt dagskrá þingsins fram undan hefur þingið ekkert lært og vill ekki breyta neinu. Undantekning er þó málið sem ég heyrði af rétt áðan hjá hv. þm. Helga Hjörvar, um gagnsæi í afskriftum. Þar stígur þingið fram með eitt mál sem er af hinu góða en það gengur ekki lengur að vinna öll þessi stóru mál eftir dagskrá þingsins fram undan. 

Virðulegi forseti. Það var ýmislegt rætt í morgun á fundi efnahags- og viðskiptanefndar og meðal annars farið yfir stöðuna í gengislánadómunum. Það eru ekki uppörvandi fréttir. Ef allt gengur eins og best verður á kosið verður hugsanlega komin einhver niðurstaða í málið í haust. Hæstv. forsætisráðherra hefur farið mikinn bæði í umræðum í þinginu og í greinaskrifum um að formfestan og faglegu vinnubrögðin séu komin til að vera hjá ríkisstjórninni og hafi gengið einstaklega vel með þann þátt mála. Hún talaði sérstaklega um Icesave í því samhengi. Ég vek þess vegna athygli á því sem kemur meðal annars fram í bókinni Icesave-samningarnir – afleikur aldarinnar? að 3. júní 2009 spurði hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hæstv. fjármálaráðherra um stöðuna í málunum og fékk eftirfarandi svar frá hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, með leyfi forseta: „Ég held að ég geti fullvissað hv. þingmann um að það standi ekki til að ganga frá einhverju samkomulagi á morgun eða einhverja næstu daga og áður en til slíks kæmi yrði að sjálfsögðu haft samráð við utanríkismálanefnd og aðra þá aðila sem þingið hefur haft til að fylgjast með framvindu þessara mála. Staða málsins er sú að það eru könnunarviðræður eða könnunarþreifingar í gangi.“ Virðulegi forseti. Þetta var 3. júní. 5. júní var skrifað undir samninginn. Það var að vísu einhver fundur í ríkisstjórninni þar sem menn voru ekki sammála í þessu máli og því síður í þingflokkum stjórnarflokkanna. Ég held að það skipti máli að menn skoði þetta í samhengi við það sem hæstv. forsætisráðherra segir núna, að formfestan sé komin til að vera. Hún talar um fagleg vinnubrögð. Það er það sem þetta þýðir. Þetta liggur allt fyrir. Þetta er það sem hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég er komin hingað til að hvetja hv. formann allsherjar- og menntamálanefndar til að hraða vinnu við lyklafrumvarpið svokallaða sem ég hef lagt fram á hverju ári frá því að ég kom inn á þing fyrir þremur árum. Ástæðan fyrir því að það liggur á að samþykkja þetta frumvarp er sú að þeir sem hafa farið í greiðsluaðlögun og héldu að það úrræði mundi leysa úr skulda- og greiðsluvanda sínum eru enn að bíða eftir úrlausn, frú forseti, og hrópa nú á samþykkt lyklafrumvarpsins. Ég vil nefna sögu eins aðila sem hefur verið í greiðsluaðlögunarferli í tvö ár. Nýlega fékk viðkomandi bréf um að greiðsluaðlögunarsamningur yrði ekki gerður nema fasteign fjölskyldunnar færi í sölu og bifreiðin sömuleiðis. Bankinn lofaði viðkomandi einhverri skuldaeftirgjöf en vildi ekki tilgreina upphæðina tveimur árum eftir að viðkomandi fór í greiðsluaðlögun. Greiðsluaðlögunarúrræðið er ekki að virka, heldur tefur það nauðsynlega skuldaleiðréttingu og brýtur jafnframt niður fólk sem gerði ekkert annað af sér en að fjárfesta í fasteign og bifreið. Lyklafrumvarpið mun fyrst og fremst gagnast þeim sem eru í greiðslu- og skuldaerfiðleikum sem eru innan við 10% af skuldsettum heimilum. Þetta vita fjármálastofnanir og sumar hverjar hafa nú þegar afskrifað skuldir þeirra sem hafa látið af hendi fasteign sína. Sem dæmi má nefna að Íbúðalánasjóður innheimtir ekki kröfur sem engin fasteign er  Frú forseti. Ég hvet meiri hluta þingsins til að hraða vinnslu lyklafrumvarpsins 

Frú forseti. Í fyrsta lagi er það alrangt að greiðsluaðlögunin sé ekki að virka. Hún virkar fyrir fullt af fólki, skilar hundruðum út úr greiðslujöfnun og inn í skil og til miklu betri vegar. Hún virkar ekki fyrir alla, það er alveg rétt, og vel getur komið til greina að bæta þessu úrræði við. Fyrst er frá því að segja um frumvarp til laga um samningsveð, svokallað lyklafrumvarp sem hv. þingmaður spyr um, að umsagnarfresturinn rennur út á morgun. Þá fyrst getur nefndin tekið það til efnislegrar umfjöllunar. Nú þegar hafa komið tvær umsagnir, annars vegar frá Fjármálaeftirlitinu sem gerir ekki athugasemdir við efnisatriði frumvarpsins og hins vegar frá Samtökum fjárfesta sem segja að breytt hegðun lánveitenda, hvort heldur er fjármálafyrirtækja eða lífeyrissjóða, sem frumvarpið hefði í för með sér mundi skerða óhóflega aðgengi almennings að lánsfé. Þetta er þeirra mat. Að mínu mati eru bæði kostir og gallar við þessa leið. Þetta styrkir stöðu fólks gagnvart fjármálafyrirtækjunum í samningum og nauðasamningum og er viðbót þar við greiðsluaðlögunina sem á ekki að tala niður. Það á að fagna því frábæra úrræði fyrir fólk í vanda sem hún er. Þótt hún hafi ekki gagnast öllum er hún frábært úrræði og hefur reynst mjög vel mjög mörgu fólki. Við verðum að vanda til verka og gera okkur grein fyrir afleiðingunum af samþykkt slíks frumvarps. Eins og ég segi getur lyklafrumvarpið annars vegar bætt umtalsvert réttarstöðuna hjá fólki sem er í slíkum samningum en ef afleiðingarnar eru þær að aðgengi venjulegs fólks að lánsfé til húsnæðiskaupa skerðist óhóflega verðum við líka að meta afleiðingarnar af því. Að mínu mati er ekki hægt að útiloka að þetta frumvarp komi inn í þingið aftur og látið verði reyna á það hvort meiri hluti sé fyrir því í þinginu. Það kemur vel til álita að mínu mati og ég bíð spenntur eftir því að hefjast handa í nefndinni eftir morgundaginn þegar umsagnarfrestur er liðinn. Ég vona að það komi fleiri umsagnir en þessar tvær þannig að nefndin geti tekið efnislega afstöðu til frumvarpsins 

Hæstv. forseti. Í tilefni af þeirri umræðu sem komið hefur upp í dag í sambandi við skuldamál heimila las ég í Morgunblaðinu í morgun að mikil áform væru í gangi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að koma með mikil úrræði fyrir vorið í þeim efnum. Ef svo er er það auðvitað fagnaðarefni en ég vildi eiginlega nota tækifærið í þessari umræðu til að biðja hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna að upplýsa eitthvað um það hvað er í pípunum í þeim efnum. Það er stutt eftir af þinginu þannig að því fyrr sem slíkar hugmyndir koma fram, þeim mun betur gefst okkur tækifæri til að vinna í þeim. Ef það sem haft er eftir nokkrum hv. þingmönnum stjórnarflokkanna í Morgunblaðinu í morgun á við rök að styðjast skora ég á þá að koma fram með þær hugmyndir þannig að hægt sé að fara að vinna með þær í þinginu. Það var annað mál sem ég kom fyrst og fremst upp til að ræða, það að þessa dagana, núna í þessari viku, eru töluverðar hræringar á vettvangi Evrópusambandsins út af sjávarútvegsmálum. Við vitum og lesum í blöðum að þar eru í bígerð reglur sem kunna að leiða til þess að reynt verði að beita okkur Íslendinga mjög hörðum refsiaðgerðum vegna þess að við stöndum fast á okkar rétti í makrílmálum. Ég vildi nota þetta tækifæri til að skora á þá þingmenn sem starfa á vettvangi utanríkismálanefndar að taka þetta upp við utanríkisráðherra þar sem svo virðist sem íslensk stjórnvöld taki þetta ekki nægilega alvarlega. 

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða aðeins um stöðu mála í þinginu og þá forgangsröðun sem við beitum á mál. Það er mjög mikilvægt að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu og reyna að ná um það víðtækri sátt, en við erum að rífast um það í samfélaginu hvort sjávarútvegurinn eigi að borga 5, 15 eða 20 milljarða í veiðileyfagjald. Á sama tíma heyrum við ítrekað yfirlýsingar frá fulltrúum Íslandsstofu um mikla eftirspurn hjá erlendum fyrirtækjum með fjölbreytta starfsemi að koma til landsins, fjárfesta hér og byggja upp atvinnurekstur. Þeir geta hins vegar ekki gefið svör vegna þess að þeir geta meðal annars ekki svarað því hvenær hægt er að fá orku fyrir slíka starfsemi. Við höfum skýrslu um samræmda orkustefnu sem var lögð fram í þinginu og rædd í febrúar, ef ég man rétt, og við höfum framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar frá síðasta ári. Það sem er sameiginlegt með þessum skýrslum er að þær segja okkur að ef við förum í trúverðuga stefnu, nýtum þá virkjanakosti sem eru í nýtingarflokki samkvæmt niðurstöðu verkefnastjórnarinnar, megi reikna með því að þegar komið verður til áranna 2025–2030 á þeirri framkvæmdaáætlun muni þessi iðnaður, þ.e. raforkuframleiðslan, skila allt að 200 milljörðum á ári inn í íslenskt þjóðarbú. Hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir sagði í þinginu að niðurstöður hennar og hæstv. iðnaðarráðherra í rammaáætlun mundu tefja þessar framkvæmdir um fjögur ár. Við getum sett þetta í samhengi við allt annað, á fjórum árum erum við að tala um 800 milljarða ef við viljum nota þá tölu sem kemur fram í þessum skýrslum. Við getum öll gert okkur grein fyrir því, virðulegi forseti, hvaða áhrif það hefði á íslenskt samfélag, trúverðugleika þess og traust á erlendum vettvangi, t.d. lánshæfismat, ef við settum fram 

Hæstv. forseti. Eins og alþjóð er kunnugt féll dómur í landsdómi í þessari viku, á mánudaginn. Að gefnu tilefni tel ég rétt vegna sögulegs samhengis að vekja hér athygli á því að ég get ekki séð að þær fullyrðingar sem komið hafa fram í fjölmiðlum um að 2. liður ákærunnar hafi verið alvarlegasti ákæruliðurinn eigi við rök að styðjast. Ég sat í þingmannanefndinni og kannast ekki við að svo hafi verið. Þeir sem hafa áhuga á að fá nánari rökstuðning fyrir þessari afstöðu minni geta farið yfir þingræður þeirra þingmanna sem tjáðu sig um þetta mál á sínum tíma og jafnframt þá afstöðu þeirra þingmanna sem hafa tjáð sig um þetta. Ég vakti athygli á þessu í minni ræðu, fjallaði sérstaklega um þennan ákærulið þar sem ég leyfði mér að fullyrða að honum hefði verið kastað inn í púkkið til að fylla upp í ákæruskjalið. Ég tel að allir þeir sem vilja sjá það sjái á niðurstöðu landsdómsins, því að Geir H. Haarde var ekki gerð sérstök refsing fyrir þennan ákærulið, sjái að þessi orð eiga ekki við rök að styðjast. Ég tel einfaldlega rétt að ræða þetta í þinginu til að gæta samhengis í sögunni.

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram þeirri umræðu sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hóf og víkja að því sem haldið hefur verið fram í opinberri umræðu á síðasta sólarhring, að 2. ákæruliðurinn hafi verið sá alvarlegasti sem hafi verið borinn fram gagnvart hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra. Ég fór í það eftir að slíkar fullyrðingar bárust að lesa yfir ræðurnar og málsskjölin og það er hvergi að finna nein ummæli í þá átt að þessi ákæruliður sé talinn hinn alvarlegasti. Hefði það verið álit hv. þingmanna hefði mátt gera ráð fyrir því að það hefði komið fram í málflutningnum, m.a. á Alþingi. Það gerðist hins vegar ekki. Hv. þingmenn þögðu sem fastast um þetta mál en hefðu örugglega ekki gert það ef það hefði verið mat þeirra að þetta væri alvarlegasti ákæruliðurinn. Síðan sjáum við líka í niðurstöðu dómsins mjög afdráttarlaust kveðið á um þetta. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Í málinu er ákærði sýknaður af alvarlegustu brotunum, sem hann var borinn sökum um.“ Þær yfirlýsingar sem við höfum heyrt á síðasta sólarhring eru eftiráskýringar, tilraun til að skrifa upp söguna sjálfum sér í hag. Það vekur síðan sérstaka athygli að það er ekki gerð refsing í þessu máli og ég spyr: Segir það ekki allt sem segja þarf um hvaða augum landsdómur lítur þetta mál? Ég tel þess vegna að orð þeirra hv. þingmanna sem hafa látið falla orð í þessa veru sem ég hef þegar rakið hafi í raun ekkert efnislegt vægi þegar þessi dómur er túlkaður. Það er öllum ljóst að engum heilvita manni hefði dottið í hug að leggja af stað með þetta mál, ákæra og kalla saman landsdóm til að taka afstöðu til þess ákæruatriðis sem sakfellt var fyrir á endanum. Eftiráskýringar breyta engu um þetta. 
            

Hæstv. forseti. Á morgunverðarfundi í morgun hjá Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins þar sem óskað var eftir fulltrúum þingflokkanna kom fram hjá stjórnarliðum að það væri stjórnarandstöðunni að kenna að ýmis framkvæmdamál, eins og nýbygging Landspítalans og ýmis samgöngumál, hefðu tafist. Það kom reyndar líka fram í Fréttablaðinu í morgun. Heyr á endemi. Ég spyr: Hefur ríkisstjórnin ekki meiri hluta á þinginu? Hvernig getur það verið minni hlutanum að kenna að slík mál hafi dregist úr hömlu? Er það ekki ríkisstjórnin sem, eins og við höfum horft upp á trekk í trekk, þing eftir þing, kemur allt of seint með umdeild mál inn í þingið, umdeild innan stjórnarflokkanna? Það er hin raunverulega ástæða seinkunar á öllum þeim málum sem hér hafa verið borin fram. Eða eru allir búnir að gleyma stöðugleikasáttmálanum? Nú er lítið eftir af þessu þingi, frú forseti, og það er nauðsynlegt fyrir ríkisstjórnina og ríkisstjórnarflokkana, þingflokka Vinstri grænna og Samfylkingar, að forgangsraða þeim málum sem þeir vilja að þingið geti afgreitt sómasamlega fyrir þinglok í vor. Það verklag gengur einfaldlega ekki lengur að hér eigi að þvinga mál í gegnum þingið með minnsta mögulega meiri hluta og hugsanlegum þvingunum á stjórnarliðið og koma svo út og kenna stjórnarandstöðunni um að það gangi eitthvað hægt. Þetta er algjörlega óboðlegur málflutningur. Varðandi umræðuna um skuldamál minni ég á að við framsóknarmenn höfum lagt fram frumvarp um verðtryggingu sem ég hygg að verði á dagskrá á föstudaginn og ég hvet stjórnarflokkana til að taka það mál til sín og hafa það eitt af þeim forgangsmálum sem við munum 

Virðulegi forseti. Hagvísar efnahagslífsins eru margir að færast í rétta átt. Við sjáum að atvinnuleysi fer lækkandi, væntingavísitala almennings hækkar, hagvöxtur er yfir 3% á síðasta ári, kaupmáttur jókst um 5,3% á síðasta ári og fleira mætti telja. En kallað er eftir fjárfestingu í atvinnulífinu. Það er hin vonda ríkisstjórn, eða svo segir stjórnarandstaðan, sem er að drepa allt vegna þess að ekki er ráðist í fjárfestingar. Eins og þingheimur veit eru ekki miklir peningar til í ríkiskassanum til að fara í umfangsmiklar fjárfestingar af hálfu hins opinbera en hins vegar hafa menn á vettvangi ríkisstjórnar leitað leiða til að koma engu að síður af stað framkvæmdum í þessu landi. Þess vegna var mjög áhugavert að verða vitni að opnum fundi Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins í morgun þar sem hvorki formaður Sjálfstæðisflokksins né fulltrúi Framsóknarflokksins gátu lýst yfir stuðningi við tvær stórar framkvæmdir sem hið opinbera er að reyna að ráðast í á næstu missirum, annars vegar byggingu Landspítala upp á 44 milljarða kr. og svo byggingu Vaðlaheiðarganga. Það eru framkvæmdir upp á samtals rúma 50 milljarða kr. sem hvort tveggja verður fjármagnað annars vegar í gegnum lífeyrissjóðina og hins vegar í gegnum notendagjöld. Fjármögnun þessara verkefna setur sem sagt rekstur ríkissjóðs ekki í uppnám. Þetta eru framkvæmdir sem nýta sér slaka í atvinnulífinu, auka atvinnu, auka veltu, búa til störf fyrir iðnaðarmenn, hönnunargeirann og byggingargeirann sem veitir ekki af því að fái einhverja veltu inn í samfélagið. Þrátt fyrir það gátu fulltrúar stjórnarandstöðunnar á þessum fundi í morgun ekki lýst yfir stuðningi við þessar framkvæmdir. Ég spyr: Setja menn hér hagsmuni stjórnarandstöðunnar framar hagsmunum iðnaðarmanna í þessu landi?  
            

Forseti biður um hljóð í þingsal og biður hv. þingmenn að virða tímamörk. Það er tveggja mínútna ræðutími og það ber að virða hann.

Frú forseti. Í upphafi vil ég segja það við hv. þm. Magnús Orra Schram líkt og aðrir hafa sagt hér að það er meiri hluti í þessu landi, það er meiri hluti á Alþingi. Ef svo er ekki skal hv. þingmaður bara koma og segja það.  
            

Komdu bara aftur í stjórnarliðið.

Ég vildi hins vegar ræða sama mál og hv. þm. Birgir Ármannsson kom inn á áðan, þ.e. þá staðreynd að Íslendingar verða nú fyrir refsingum og þvingunum af hálfu Evrópusambandsins vegna makrílveiða. Tekjur vegna makrílveiða á síðasta ári námu um 25 milljörðum íslenskra króna. Nú er Evrópusambandið að undirbúa refsiaðgerðir gagnvart Íslendingum fyrir það eitt að vilja krefjast eðlilegrar hlutdeildar í þessum deilistofni. Þessar refsiaðgerðir fela það í sér að jafnvel á að setja löndunarbann á íslensk skip, bann á kaupum og sölu íslenskra skipa til og frá Íslandi, hafnarbann á íslensk skip í höfnum ESB-ríkja og jafnvel viðskiptabann á útgerðarvörur til Íslands. Síðan kemur hæstv. utanríkisráðherra í ræðustól í byrjun vikunnar og segir að það sé mikilvægast í þessu máli að halda kúlinu. Ég held, virðulegur forseti, að ríkisstjórnin þurfi að hætta að knékrjúpa fyrir Evrópusambandinu í öllum málum. Við horfum upp á það varðandi makrílinn. Við horfum upp á það í Icesave-málinu. Við horfum upp á það í hverju málinu á fætur öðru að ríkisstjórnin knékrýpur fyrir Evrópusambandinu. 

Hlustaðu þá á …

Virðulegi forseti. Ég get að sjálfsögðu ekki talað fyrir hönd annarra flokka í stjórnarandstöðu en ég ætla að leyfa mér að fullyrða að Framsóknarflokkurinn styður þessa ríkisstjórn til góðra verka og hefur alltaf gert, sérstaklega til að leysa skuldavanda heimilanna. Hann er í rauninni eini flokkurinn sem barist hefur fyrir því í heild sinni, heill í afstöðu sinni frá upphafi þessa kjörtímabils, það hafa vissulega fleiri þingmenn úr öðrum flokkum tekið undir en enginn stjórnmálaflokkur hefur tekið sömu afstöðu og Framsóknarflokkurinn. Mér þykir svolítið súrt að heyra hv. þm. Magnús Orra Schram halda því fram fullum fetum að við séum nú þegar farin að tefja byggingu nýs Landspítala. Málið þarf nú í fyrsta lagi að vera komið inn á þing til þess að við getum gert eitthvað í þá veruna. En ég bendi á það eins og aðrir hafa ítrekað sagt að það er þingmeirihluti á Alþingi. Ég vona að meiri hlutinn sé ekki þar með að segja að við stöndum í vegi fyrir málum, að leggja til að mál fái ekki málefnalega og efnislega umfjöllun hér. Um það snýst þetta mál. Ég hef miklar efasemdir um að Landspítalinn eða forsendur fyrir honum séu réttar og tel að það þurfi að ræða það. Ég hef svo aðra skoðun á Vaðlaheiðargöngum. Ég er þeirrar skoðunar að Vaðlaheiðargöng eigi að fá málefnalega og vandaða umfjöllun í fjárlaganefnd. Ég vil segja stjórnarliðum það til hróss að mér sýnist það vera reyndin. Það er enginn í stjórnarandstöðunni sem ætlar að tefja málið í nefndinni. Ég hef ekki fundið það. Ég ætlaði mér að ræða reyndar um Evrópusambandið og það löndunarbann sem ESB hefur lagt grundvöllinn að. Ég get sagt það að lokum, 

Virðulegi forseti. Ekki er hægt að ræða málefni Farice gagnastrengsins öðruvísi en líta til fortíðar og horfa aðeins á söguna. Þann 26. febrúar árið 2008 voru undirritaðir samningar milli Verne Holdings, fyrirtækis í eigu Björgólfs Thors Björgólfssonar og fleiri aðila, Landsvirkjunar, Farice, sem rak þá Farice 1 sæstrenginn, og Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar upp á 20 milljarða kr. Inni í þeim samningi var sala og kaup á raforku, gagnaflutningi, húsum og lóð fyrir nýtt, alþjóðlegt gagnaver við Keflavíkurflugvöll. Krafa fyrir þessum samningi og rekstur þess kallaði á aðgang að nýjum sæstreng með mikla flutningsgetu sem fékk nafnið Danice. Þessi samningur var í raun forsenda þess að Danice gagnastrengurinn var lagður á sínum tíma. Hugmyndin var síðan að Verne Holdings gagnaverið mundi tengja saman endapunkta strengjanna Farice og Danice í London og Amsterdam og búa þannig til hringtengingu á milli landanna og þessara tveggja stærstu netmiðstöðva Evrópu. Í millitíðinni varð bankahrun á Íslandi og íslenska ríkið fékk Farice með Danice sæstrengnum í fangið, með öðrum orðum, reksturinn sem sneri að þessum strengjum var ríkisvæddur. Eftir stendur eftir að búið er að hagræða hjá fyrirtækinu og íslenska ríkið er komið með puttana þar inn. Íslenska ríkið er með 28% í A- og B-hlutum fyrirtækisins, Landsvirkjun með 26,69 í A- og B-hlutum, Arion banki með 43,4% í B-hlutum og Landsbankinn er með 1,05%. En þegar tekið er tillit til mismunandi atkvæðavægis milli A- og B-hlutabréfa skiptist það þannig að íslenska ríkið og Landsvirkjun fara með yfir 80% eignarhalds í fyrirtækinu en Arion banki með tæp 20%. Ég spurði fjármálaráðherra 9. júní 2011 út í ríkisábyrgðina sem er á sæstrengjunum og hvort afskrifa hefði þurft skuldir vegna þeirra þarna á þessu árabili. Svarið var á þessa leið, frú forseti, með leyfi forseta: „Ríkisábyrgð er á hluta þeirra verðtryggðu langtímalána Farice ehf. sem til var stofnað vegna lagningar Farice og Danice sæstrengjanna. Alls nema verðtryggðar skuldir með ríkisábyrgð 7 milljörðum kr. en heildarskuldir félagsins voru um 9,3 milljarðar. Í viðskiptaáætlun fyrir lagningu Danice sæstrengsins var gert ráð fyrir að gagnaver mynduðu kjölfestuna í tekjum af þeirri fjárfestingu.“ Það voru því aldrei neinar forsendur fyrir því að fara í Danice sæstrenginn en pólitíkin hagaði því svo til á þessu tímabili, árabili, að viðvörunarorð voru látin sem vind um eyrun þjóta og farið var af stað í þessu jafnvel þótt vitað væri að þetta færi svona. Fyrir nokkrum dögum barst minnisblað frá fjármálaráðherra til fjárlaganefndar þar sem farið var fram á að virkja þessa ríkisábyrgð sem ríkið lofaði skömmu eftir hrun, sem er mjög alvarlegur hlutur, sérstaklega í ljósi þess að þarna er um fjármálafyrirtæki að ræða með eignarhald sem ætti nú að bera einhverja ábyrgð. Nú þegar vantar inn í reksturinn um 250 milljónir, en búið er að gera samning við fjármálaráðherra um að greiddar verði 350 milljónir af fjáraukalögum. Sú beiðni kom eins og þruma úr heiðskíru lofti í fjárlaganefnd því að allir héldu að allt væri í himnalagi með þennan rekstur, en nú skal þetta tekið af fjáraukalögum. Er samningurinn til fimm ára og er ekki vitað hversu mikið ríkið þarf að borga út í tengslum við hann. Mig langar því til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hver var ástæða ríkisábyrgðar Danice á sínum tíma og hvers vegna var það sameinað Farice svo eftirminnilega í eitt fyrirtæki þegar endurskipulagningin fór fram? Hvers vegna veitti ríkið víkjandi lán og hvers vegna er búið að virkja ríkisábyrgðina með þessum gjörningi? Hvað finnst hæstv. fjármálaráðherra um að fyrirhuguð er 

Virðulegi forseti. Árið 2007 var tekin ákvörðun um að leggja nýjan sæstreng til Íslands, annars vegar til að tryggja öryggi fjarskiptatenginga við umheiminn með hringtengingu við Farice 1 sæstrenginn, meðal annars í ljósi óvissu um þjónustu varðandi Cantat strenginn og hins vegar með því að opna ný tækifæri í gagnaversiðnaði. Þessir nýi strengur liggur til Esbjerg í Danmörku og hlaut því nafnið Danice. Eignarhaldsfélagið Farice ehf. tók að sér lagningu þessa nýja strengs og rekstur hans með íslensku eigendum Farice hf. sem hluthafa ásamt nokkrum íslenskum orkufyrirtækjum. Íslenska ríkið átti 32,1% af hlutafé félagsins. Þetta félag var eigandi um 80% alls hlutafjár í Farice ehf., en um 20% voru í eigu Færeyinga. Byrjað var að leggja strenginn 2008 og var hann tekinn í notkun síðla sumars 2009. Upphafleg fjárfesting í Danice strengnum var áætluð 71 milljón evra og var samningi við gagnaversfyrirtækið Verne ætlað að standa mest undir henni. Þegar til kom reyndist fjárfestingin 20% hærri, meðal annars vegna tæknilegra vandamála við lagningu strengsins og kostnaðar við skammtímafjármögnun og var skuldastaðan komin í 115 milljónir evra. Í kjölfar falls fjármálakerfisins átti félagið í erfiðleikum með að tryggja langtímafjármögnun. Ekki reyndist unnt að fjármagna strenginn á erlendum mörkuðum meðal annars vegna hrunsins og gjaldeyrishafta. Þurfti því félagið að fjármagna strenginn á innlendum markaði, sem á endanum fékkst ekki öðruvísi en með því að ríkið veitti ábyrgð á lánunum. Ljóst var seinni hluta ársins 2009 að félagið gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar þar sem forsendur um uppbyggingu gagnavera höfðu ekki gengið eftir. Var því ákveðið að leita eftir fjárhagslegri endurskipulagningu sem miðaði að því að létta á skuldum félagsins og auka eigið fé þess þannig að það yrði rekstrarhæft. Auk þess var eldra hlutafé félagsins fært niður. Á meðan á endurskipulagningu félagsins stóð þurfti að greiða afborganir af láni sem ríkið stóð í ábyrgð fyrir. Var því ákveðið að verja hagsmuni ríkissjóðs með því að veita félaginu skammtímalán svo það gæti staðið við skuldbindingar sínar. Það lán var síðan greitt upp þegar nýtt hlutafé kom inn. Lánum félagsins var skipt í tvo flokka og var ótryggðum lánum breytt í hlutafé, en ríkissjóður var í ábyrgð fyrir nær öllum þeim skuldum sem ekki hefur verið breytt í hlutafé með þeim hætti. Samhliða því juku ríkissjóður og Landsvirkjun hlutafé sitt og var endursamið við birgja. Við þá endurskipulagningu var meðal annars byggt á hófsömum áætlunum gagnaveranna sjálfa um vöxt í flutningsþörf. Mikilvægur hluti þessarar endurskipulagningar var einnig sameining eignarhaldsfélagsins Farice ehf. og Farice hf. í eitt félag. Það var gert til að ná fram rekstrarlegri hagræðingu með því að tengja saman rekstur strengjanna tveggja, sem eykur öryggi gagnaflutninga til og frá Íslandi. Við sameininguna fóru aðrir hluthafar, þar með talið þeir færeysku, út úr félaginu. Endurskipulagning félagsins tók mun lengri tíma en ætlað var og lauk í byrjun árs 2011. Fljótlega var ljóst að tekjur af gagnaverum mundu ekki skila sér eins og gert hafði verið ráð fyrir í forsendum fyrir endurskipulagningunni. Skýringu þess er fyrst og fremst að leita í ytri aðstæðum og versnandi stöðu efnahagsmála utan Íslands, sem og náttúruhamfara sem töfðu uppbyggingu gagnavera. Hluti af vandamálinu er að í kjölfar hrunsins var samið við innlendu fjarskiptafyrirtækin um að koma til móts við þau varðandi verðlagningu og hefur raunvirði þeirra lækkað um 40% frá árinu 2009. Vonast var eftir því að hægt yrði að semja við þau um að þessi lækkun mundi ganga til baka að hluta, en nú er ljóst að ekki næst að leiðrétta það fyrr en samningar við þau losna í október næstkomandi. Félagið hefur leitað allra mögulegra leiða til að takast á við lausafjárvanda þess en þær leiðir hafa verið mjög takmarkaðar. Hluti af endurskipulagningu og skilmálar í lánasamningum gera það að verkum að félagið getur ekki skuldsett sig frekar og ríkið getur ekki komið inn með meira hlutafé eða lánað félaginu í ljósi ríkisstyrkjareglna og skilyrða ESA. Á fundi ríkisstjórnar þann 11. apríl var farið yfir málefni Farice ehf. og samþykkt að heimila undirskrift þjónustusamnings til fimm ára ásamt því að samþykkja stuðning við fjármögnun hans. Í ár er gert ráð fyrir að félagið þurfi 355 millj. kr. í þjónustutekjur, en varfærnar áætlanir gera svo ráð fyrir minni þörf fyrir þessar tekjur á næsta ári og að rekstur félagsins verði sjálfbær á næstu þremur árum. Mikilvægt er að tryggja áframhaldandi rekstur félagsins með þeim hætti sem gert var og vonast er til þess að þörf félagsins fyrir þennan stuðning ríkisins verði sem minnst á næstu árum og að áframhaldandi uppbygging gagnavera tryggi þær tekjur sem þarf til að standa undir fjárfestingunum. Virðulegi forseti. Hv. málshefjandi hélt því fram að ríkisábyrgðin hefði verið virkjuð en svo 

Virðulegi forseti. Ég held að allir séu sammála um að það sé afskaplega mikilvægt að hafa örugg og góð fjarskipti milli Íslands og annarra landa og til þess var farið í þessa gerð. Það er hins vegar rétt, sérstaklega í ljósi þess hvernig mál hafa þróast, að skoða það og ég hvet hv. fjárlaganefnd til að fara yfir aðdragandann að þessu máli. Þegar menn fóru þessa leið höfðu aðrir aðilar áhuga á því að fara aðra leið sem þeir töldu ódýrari og yki jafnframt möguleika á hraðari gagnaflutningum til stærsta markaðssvæðisins, til Bandaríkjanna. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt þegar menn fara yfir, sem menn hljóta að gera, allar þær forsendur sem nauðsynlegt er að fara yfir áður en menn setja háar fjárhæðir úr ríkissjóði í slíkt verkefni að fara yfir hvort hér hafi verið rétt að málum staðið og menn gert þetta eins skynsamlega og mögulegt var. Sömuleiðis þarf að fara yfir málflutning þeirra sem vildu fara aðra leið. Það var í það minnsta einn aðili og jafnvel fleiri sem töldu skynsamlegra og ódýrara að fara aðra leið, bæði í ljósi kostnaðar eins og ég nefndi en ekki síður vegna þess að þeir töldu hag okkar best borgið með því að leggja meiri áherslu á tengingarnar vestan hafs. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fella neina dóma í þessari stuttu umræðu en geri ráð fyrir að hv. fjárlaganefnd taki þetta mál fyrir og skoði þennan þátt sérstaklega.

Frú forseti. Tilefni þessarar umræðu, eftir því sem mér skilst, er aðkoma ríkissjóðs að málefnum fyrirtækisins Farice á dögunum sem vitnað var hér til í ræðum málshefjanda og hæstv. fjármálaráðherra. Eins og réttilega hefur komið fram er fyrirtækið í meirihlutaeigu ríkisins, þ.e. með beinum hætti í gegnum Landsvirkjun, og því lá að sjálfsögðu beint við að ríkið kæmi að málum í erfiðleikum fyrirtækisins. Í fyrirtækinu Farice hefur staðið yfir fjárhagsleg endurskipulagning allt frá árinu 2009 og á árinu 2010 sem í raun má segja að hafi lokið með gerð þess þjónustusamnings sem var gerður milli ríkisins og fyrirtækisins á dögunum. Það hefur verið dálítið villandi umræða í fjölmiðlum um hvað hefði gerst ef ríkið hefði ekki gripið til þess bragðs að leggja fyrirtækinu til fé og gera þjónustusamning við það þannig að það gæti staðið við skuldbindingar sínar. Því hefur jafnvel verið haldið fram að samstundis hefði verið lokað fyrir öll samskipti milli Íslands og umheimsins á þessu sviði en það er fjarri lagi. Það hefði ekki gerst. Tjónið sem hefði fyrst og fremst orðið af þessu, í það minnsta til að byrja með, er fjárhagslegs eðlis, hefði bæði sett fyrirtækið í ákveðið uppnám og ekki síst íslenska ríkið sem ábyrgðaraðila sem hefði þá þurft að taka á sig þær greiðslur sem einn af eigendum fyrirtækisins. Við látum það ekki gerast að greiðslur falli á ríkið sem fyrirtæki í þess eigu getur ekki greitt. Ég ætla að vona að við þingmenn séum allir sammála um það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa umræðu. Ég held að mjög brýnt sé að taka þetta mál upp í sölum Alþingis. Það er mjög alvarlegt þegar við horfum ítrekað upp á dæmi eins og þetta koma upp í samfélaginu. Þá er gripið til eftiráreddinga. Það er fróðlegt að skoða sögu þessa máls og aðdragandann að því. Öll fjármögnun og allt skipulag í kringum þetta hefur greinilega verið, vill maður segja, rugl frá upphafi til enda. Annað sem er merkilegt við þetta er að svo virðist sem þessi vitleysa öll, fjármögnunin á bak við þetta, samningarnir o.fl., sé algerlega skuldlaust í eigu þingflokks Samfylkingarinnar. Hæstv. samgönguráðherra Kristján Möller setti þetta af stað hér rétt fyrir hrun. Þarna dúkkar líka upp nafn Vilhjálms Þorsteinssonar, sem er núverandi gjaldkeri Samfylkingarinnar, sem tengist óbeint inn í þetta. Það vekur óneitanlega furðu þegar við erum að ræða þetta mál sem Samfylkingin á allt saman skuldlaust, þá fjármögnun á þessum hrunstreng, að ráðherrar og þingmenn Vinstri grænna skuli síðan ganga í lið með Samfylkingunni við að verja aðdragandann í þessu máli. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við girðum fyrir að svona lagað gerist aftur og aftur með ríkisábyrgðum. Það er ljóst áður en menn fara af stað, ef menn kanna það gaumgæfilega, að svona skuldbindingar munu lenda á ríkissjóði fyrir rest. Við horfum upp á að ríkisstjórnin hefur ekki lært neitt af hruninu, í það minnsta er ótrúlegt að Samfylkingin 

Hæstv. forseti. Í ljósi orða fyrri ræðumanns vil ég ítreka að ég vona að við séum öll í sama liði þegar kemur að því að tryggja almannahagsmuni. Ástæðan fyrir því að til landsins eru tveir fjarskiptastrengir er sú að það er mjög mikilvægt að hafa tvo strengi til að tryggja fjarskiptaöryggi landsins. Ef annar rofnar höfum við hinn upp á að hlaupa til að tryggja fjarskiptasamband við umheiminn. Það á kannski ekki að þurfa að segja það en ég tel rétt í ljósi umræðunnar að segja það hér. Á fundi fjárlaganefndar í morgun með fjármálaráðuneyti og formanni stjórnar fyrirtækisins kom fram að eiginfjárstaða Farice ehf. er mjög traust, um 50%, en að rekstrarstaða hafi krafist aðkomu ríkisins vegna breyttra forsendna. Fyrirtækið hefur gert varfærnar áætlanir og mun gera þjónustusamning við ríkið til að treysta rekstrargrundvöll sinn. Það kom jafnframt fram í máli stjórnarformannsins að einn stór aðili sem kæmi í viðskipti við fyrirtækið gæti gjörbreytt rekstrargrundvelli fyrirtækisins til batnaðar. Það er mjög mikilvægt fyrir hagsmuni almennings og hagsmuni ríkissjóðs að fyrirtækið fjölgi öflugum viðskiptavinum sínum, það mun ekki einungis tryggja góðan rekstur fyrirtækisins heldur jafnframt lægra verð á fjarskiptaþjónustu til notenda á íslenskum markaði.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt fyrir hv. fjárlaganefnd að skoða forsögu málsins, þ.e. hvers vegna þessi leið var farin en ekki einhver önnur, og þá er ég kannski fyrst og fremst að hugsa um það sem kom fram á þeim tíma. Á þeim tímapunkti var mögulegt að gera samninga við aðra aðila sem voru að mati sumra mun skynsamlegri og ódýrari kostur.

Rétt.

Þegar við förum í framkvæmd eins og þessa þar sem gerðar eru áætlanir um það hverjir munu nýta viðkomandi fjárfestingu hlýtur maður að þurfa að spyrja sig hvers vegna ekki eru lagðar fram einhverjar tryggingar af hálfu þeirra félaga sem ætla sér að nýta hana. Það er forsenda þess að fara út í fjárfestinguna. Það hefur líka komið fram hjá hæstv. fjármálaráðherra að ekki var hægt að endurskipuleggja fjárhag fyrirtækisins öðruvísi en að fá á það ríkisábyrgð. Ég vil líka gera hér að umtalsefni hvernig þetta mál kemur að þinginu. Kannski er enn og aftur ástæða fyrir hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að gera sér grein fyrir því að þegar búið er að setja á ríkisábyrgð er hún orðin virk. Það þýðir ekki að vona að hún muni ekki koma til einhverra hluta vegna. Hv. fjárlaganefnd er upplýst um það tveimur dögum áður en þarf að greiða þessar 355 millj. kr. út úr ríkissjóði að þetta sé í vændum. Það eru algerlega óþolandi vinnubrögð að menn hafi ekki betri og meiri yfirsýn yfir það sem er að gerast. Það þarf líka að skoða sérstaklega hvenær þetta kemur fram og stjórnvöldum er kunnugt um að þetta gæti hugsanlega orðið. Það getur ekki gerst í sumu vikunni að menn geri sér grein fyrir því að nú þurfi að fara að gera samning um 355 millj. kr. án þess að það hafi einhvern aðdraganda. Það getur ekki 

Virðulegi forseti. Það er samfylkingarblekking að það hafi verið nauðsynlegt að gera þetta því að eins  Það skal og á það bent að lífeyrissjóðirnir eiga hlutafé þarna inni þannig að það var búið að blanda lífeyrissjóðunum inn í þessa einkaframkvæmd á sínum tíma. Á hvað minnir þetta okkur? Jú, t.d. þá kröfu að lífeyrissjóðirnir komi að byggingu Landspítalans. Þarna erum við með fyrir framan okkur akkúrat dæmi um einkaframkvæmd sem misheppnaðist vegna þess að tapið var ríkisvætt og þegar hlutirnir gengu ekki upp mátti ríkið hirða restirnar og skuldirnar. Það kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra að ekki væri verið að virkja ríkisábyrgð með þessari 350 millj. kr. greiðslu inn í fyrirtækið nú. Það er víst verið að virkja ríkisábyrgðina vegna þess að ríkið er að koma þessu fyrirtæki til hjálpar með peningagreiðslum. Það verður svo næstu fjögur árin því að það er búið að búa til hinn svokallaða þjónustusamning við fyrirtækið. EES bannar nefnilega frekari ríkisaðstoð við fyrirtækið. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra í lokin: Óttast hæstv. fjármálaráðherra það ekki 

Virðulegi forseti. Farice hf. var stofnað árið 2002 til að leggja og reka Farice 1 sæstrenginn sem liggur milli Íslands, Færeyja og Skotlands og var í sameiginlegri eigu íslenskra og færeyskra aðila, þar með talið íslenska ríkisins. Íslenska ríkið hefur alltaf verið stór hluti félagsins og ég bendi hv. þingmönnum Framsóknarflokksins á að aðrir en Samfylkingin voru í ríkisstjórn þegar þetta ævintýri  Rekstrarfé vantaði og þjónustusamningurinn gengur út á að sinna lágmarkshagsmunum almennings. Þegar tekjur aukast minnkar framlag til þjónustusamningsins. Ríkisábyrgð er ekki virkjuð nema lánið falli á ríkið. Núna er aðeins verið að nýta brot af flutningsgetu og því minnka tekjumöguleikar án mikilla fjárfestinga. Emerald strengurinn sem hv. þingmenn hafa nefnt í umræðunni er algjörlega framtak einkaaðila. Ef hann kemur er það eitt og sér fagnaðarefni fyrir fjarskiptaöryggi Íslands. Ljóst má þó vera að hann yrði eingöngu lagður af þeim aðilum sem tekst að tryggja örugga notkun hans, t.d. með nýjum gagnaverum, og slík 

Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um undanþágur frá matvælalöggjöfinni. Þetta mál hefur valdið nokkrum titringi í samfélaginu. Það voru þingmenn Framsóknarflokksins sem lögðu fyrst hér á haustþingi fram frumvarp þess efnis að rýmka reglur á þessu sviði. Seinna á haustþinginu kom stjórnarfrumvarp fram sama efnis þar sem var farin aðeins önnur leið að sama markmiði. Í meðförum atvinnuveganefndar og umsögnum sem atvinnuveganefnd fékk kom hins vegar fram að skynsamlegra væri að víkka enn frekar þessar undanþágur. Hér er frumvarpið komið og hefur farið í gegnum tvær umræður. Nú mun niðurstaðan leiða til þess að fólk getur bakað að vild sinni heima hjá sér og hægt verður að starfrækja bændamarkaði með eðlilegum hætti, allt eins og löggjafinn hefur sennilega alltaf viljað en ýmislegt hefur hins vegar þvælst fyrir, 

Virðulegi forseti. Í sínum miklu önnum hefur atvinnuveganefnd nú lokið umfjöllun um þetta mál og það hefur að mínu mati verið prýðilega unnið frá upphafi. Við höfum farið yfir mjög mörg álitamál sem komu upp, og sannast sagna komu þau upp og kannski okkur nokkru að óvörum þegar við fórum yfir þetta. Ég trúi því að núna sé búið að færa lagaumhverfið til þess horfs sem ég er fullviss um að hefur ævinlega vakað fyrir þingmönnum að það ætti að vera; að tryggja að basarar og kökubakstur og annað þess háttar sem hefur verið hluti af hinu almenna frjálsa félagastarfi í landinu geti haldið áfram með eðlilegum hætti. Þess vegna er ástæða til að fagna frumvarpinu og styðja það eins og það lítur út núna eftir breytingartillögu atvinnuveganefndar.

Virðulegur forseti. Ég vil færa hv. þm. Kristjáni Möller, formanni atvinnuveganefndar, sem er fjarverandi vegna veikinda þakkir fyrir að hafa haft atbeina að því að ljúka vinnslu þessa máls sem stundum hefur verið kallað stóra möffinsmálið. Það sýnir svo ekki verður um villst að auðvitað er hægur vandi fyrir okkur, innan ramma evrópska lagaumhverfisins, að hafa hlutina eins og við Íslendingar viljum hafa þá hér heima. Það strandar ekkert á Evrópusambandinu að við getum gert það, því að sá vandi sem hér kom upp var auðvitað algerlega heimatilbúinn eins og langoftast er þegar við Íslendingar lendum í vanda, hann var ekki vondum útlendingum að kenna heldur því að við höfðum ekki sjálf gætt að því að vinna okkar eigin heimavinnu. 
            

Frú forseti. Ég ætla ekki að taka upp Evrópuumræður við hv. þm. Helga Hjörvar vegna þess að um þetta mál ríkir prýðileg sátt og verið að stíga mjög jákvætt skref. Eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson benti á lagði Framsóknarflokkurinn fram frumvarp til breytinga í þessa veru. Mér sýnist atvinnuveganefnd hafa unnið málið prýðilega og í góðri sátt. Það er ánægjulegt að sjá að allir skuli geta stutt þetta mál, en það er ákveðið áhyggjuefni að þegar við hv. þingmenn ræðum hér ýmis mál, skulum við alltaf þurfa að ganga í allra lengstu átt þegar kemur að skriffinnsku, reglum, takmörkum og öðru slíku. Þetta mál er akkúrat dæmi um það þegar slíkt er tekið upp hrátt. Ég vil fagna þessu máli og samstöðunni um það. Nú geta kvenfélög, íþróttasamtök og fleiri félög farið að baka fyrir kökubasara sumarsins. 
            

Virðulegi forseti. Hér fyrr í dag vorum við í stjórnarandstöðunni sökuð um að standa í vegi fyrir góðum málum. Ég held að þetta sé einmitt dæmi um gott mál sem við höfum ekki staðið í vegi fyrir. Reyndar er þetta mál sem við framsóknarmenn komum með tillögu um að yrði unnið að. Ég vil bara þakka stjórnarmeirihlutanum fyrir að standa ekki í vegi fyrir þessu mikilvæga, góða máli. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil frá mínum dýpstu hjartarótum lýsa yfir mikilli ánægju með að ekkert standi núna í vegi fyrir kökubösurum framtíðarinnar, og segi já.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt og jafnframt eftirtektarvert að það eru aðeins karlmenn sem tjá sig um þetta efni þingsins hér í dag. Það vekur sérstaka athygli. Ég vil lofa hv. atvinnuveganefnd fyrir að fjalla um þetta mál með þeim hætti sem lyktirnar sýna. Hér stefndi í óefni. Það er ánægjulegt að menn hafi komist að þessari gleðilegu niðurstöðu, hitt hefði verið einhver sögulegasta og mesta vantraustsyfirlýsing við íslenskar húsmæður í sögu Íslands.

Frú forseti. Mér þykir við hæfi að einn fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lýsi stuðningi við þetta ágæta frumvarp og þakki hv. atvinnuveganefnd fyrir vel unnin störf.

Forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 76/2011, um breytingu á VI. viðauka (Félagslegt öryggi) við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 76/2011, frá 1. júlí 2011, um breytingu á VI. viðauka við EES-samninginn frá 2. maí 1992. Sex mánaða frestur, samkvæmt EES-samningnum, til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara var veittur til 1. janúar 2012. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 4. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála frá 1. október 2010. Þær reglugerðir, ákvarðanir og tilmæli sem hér um ræðir kveða á um rétt til almannatrygginga við frjálsa för milli aðildarríkjanna. Innleiðing reglugerða EB nr. 883/2004, nr. 988/2009 og nr. 987/2009 og ákvarðana og tilmæla framkvæmdaráðs um samræmingu almannatryggingakerfa kalla á lagabreytingar hér á landi á fleiri en einum lagabálki. Um er að ræða breytingar á lögum nr. 112/2008, um sjúkratryggingar, nr. 100/2007, um almannatryggingar, nr. 54/2006, um atvinnuleysistryggingar, og nr. 95/2000, um fæðingar- og foreldraorlof. Fyrirhugað er að velferðarráðherra leggi fram frumvarp til breytinga á framangreindum lagabálkum á yfirstandandi löggjafarþingi. Reglugerð EB nr. 883/2004 kveður á um rétt til almannatrygginga við frjálsa för milli aðildarríkjanna og kemur í stað reglugerðar ráðsins nr. 1408/71. Ein meginbreyting reglugerðarinnar er að persónulegt gildissvið hins tryggða er rýmkað frá núgildandi reglugerð. Samkvæmt ákvæðum reglugerðar nr. 883/2004 tekur hún einnig til einstaklinga sem ekki hafa verið á vinnumarkaði. Réttarástand hér á landi er í samræmi við reglugerðina og því er ekki búist við miklum kostnaðarauka vegna þessa þar sem einstaklingar sem ekki eru á vinnumarkaði eru þegar tryggðir hér á landi. Í reglugerð EB nr. 987/2009 er megináhersla lögð á að framkvæmd almannatrygginga milli aðildarríkjanna og stofnana þeirra verði sem mest rafræn. Undirbúningur hjá þeim stofnunum sem hlut eiga, þ.e. Tryggingastofnun ríkisins, Sjúkratryggingum Íslands, Vinnumálastofnun, lögbundnum lífeyrissjóðum og ríkisskattstjóra, er kominn langt á leið en sá undirbúningur er jafnframt í samræmi við stefnu stjórnvalda um rafræna stjórnsýslu. Að öðru leyti, frú forseti, vitna ég til nefndarálitsins. Undir þetta skrifa hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, formaður, Árni Páll Árnason, framsögumaður, Bjarni Benediktsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Mörður Árnason, Ragnheiður Elín Árnadóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og sú sem hér stendur.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögreglulögum, nr. 90/1996. Í frumvarpinu er lagt til að mælt verði fyrir um breytingu á fjölda og skipan lögregluumdæma og aðskilnað löggæslu frá starfsemi sýslumannsembætta, bakgrunnsathuganir og útgáfu öryggisvottana, hæfisskilyrði þeirra er starfa innan lögreglunnar auk annarra breytinga á lögreglulögum. Það skal tekið fram að samhliða framlagningu frumvarps þessa er hafin á vegum ráðuneytisins, í náinni samvinnu við starfsmenn og hagsmunasamtök innan lögreglunnar, vinna við ýmis umbótaverkefni sem ætlað er að styðja við eflingu lögreglunnar með ýmsum hætti, svo sem varðandi skilgreiningu á grunnþjónustu, skiptingu fjárveitinga og aukið rekstraröryggi og framtíðarsýn lögreglunnar á grundvelli skýrrar stefnumótunar. Frumvarpið er mikilvægur þáttur í því umbótastarfi. Fyrst vík ég að breytingum á skipulagi lögreglu. Í frumvarpinu er mælt fyrir um að lögregluumdæmum verði fækkað úr fimmtán í átta. Þau verði óbreytt á höfuðborgarsvæðinu og á Suðurnesjum, en ný embætti verði á Vesturlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi vestra, Norðurlandi eystra, Austurlandi og Suðurlandi. Umfangsmiklar breytingar á skipulagi löggæslunnar hafa orðið á undanförnum áratugum. Má þar helst nefna aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði árið 1992 og fækkun lögregluembætta úr tuttugu og fimm embættum í fimmtán árið 2007. Árangur af þeim skipulagsbreytingum sem tóku gildi árið 2007 var metinn góður af nefnd þáverandi dómsmálaráðherra, sem skilaði skýrslu um skipulagsbreytingarnar árið 2008. Nefndin benti þó á að breytingarnar hafi ekki verið nægilega róttækar til þess að tryggja sem besta nýtingu mannafla innan lögreglunnar alls staðar á landinu, sum lögreglulið væru fámenn, hlutfall stjórnenda hátt og markmið um sérstakar rannsóknarheimildir hefðu ekki fyllilega gengið eftir. Var það mat nefndarinnar að meiri stækkun lögregluembætta gæti enn aukið slagkraft lögregluliða. Í ljósi góðrar reynslu af fækkun lögregluumdæma var ákveðið árið 2009 að fara fyrir stofnanauppbyggingu innan lögreglunnar ásamt umdæma- og verkefnisskiptingu. Slík endurskoðun þótti brýn í ljósi erfiðra aðstæðna í fjármálum ríkisins og leita þurfti leiða til að þeir fjármunir sem veittir væru til löggæslu nýttust sem allra best. Meginmarkmiðið með fækkun lögregluembætta er ekki síst það að komast hjá því að vegið verði að grunnþjónustu lögreglunnar með því að leita skynsamlegra leiða til að mæta lægri fjárveitingum með hagræðingu fremur en niðurskurði þjónustu. Með þessari breytingu er stefnt að því að til verði öflug lögreglulið sem njóti styrks af stærri liðsheild með færri stjórnendum og verði hagkvæmari rekstrareiningar til lengri tíma litið. Heppilegt þykir að lögbinda ekki umdæmismörk, heldur verði ráðherra veitt heimild til að afmarka þau nánar í reglugerð að höfðu samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Rökin fyrir því eru að fjöldi sveitarfélaga í landinu hefur tekið breytingum undanfarin ár. Því gæti verið nauðsynlegt að hnika til umdæmum, til dæmis með sameiningu sveitarfélaga. Þá skal ákveðið í reglugerð hvar aðalstöð lögreglustjórans skuli vera staðsett. Tækniframfarir, bættur búnaður lögreglu, ekki síst fjarskiptabúnaður, og síaukin áhersla á sýnileika löggæslu, stuðlar að því að starfsemi lögreglunnar innan umdæmisins sé skipulögð með markvissum hætti þannig að löggæslu gæti sem víðast í umdæminu. Það verður hlutverk lögreglustjóra að skipuleggja starfsemi lögregluliðanna og verður það jafnframt ákvörðun lögreglustjóra hvaða starfslið hefur aðsetur á aðalstöð og öðrum varðstofum. Loks er mælt fyrir um heimild til að skipa aðstoðarlögreglustjóra hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu og á Suðurnesjum í stað skyldu líkt og nú er. Lagt er til að umdæmisbreytingarnar taki gildi 1. janúar árið 2015. Vík ég þá að áhrifum ofangreindra breytinga á skipan lögreglurannsókna. Það leiðir af ofangreindri tillögu frumvarpsins um fækkun lögregluumdæma að lagt er til að ákvæði um sérstakar rannsóknardeildir, sem starfræktar hafa verið í sjö af fimmtán lögregluumdæmum, verði fellt niður, enda er það óþarft þar sem lögreglurannsóknir munu framvegis samþættast almennu lögreglustarfi í hinum nýju umdæmum. Lögregluembættin eru betur í stakk búin vegna stækkunarinnar til þess að takast á við rannsókn sakamála innan síns umdæmis með skilvirkum hætti um leið og þau koma upp. Er við það miðað að lögregluliðin vinni saman að rannsóknum mála, svo sem tilefni er til á grundvelli reglna sem ráðherra setur samkvæmt tillögu ríkissaksóknara um stjórn lögreglurannsókna og samvinnu lögreglustjóra við rannsókn sakamála. Þá er mælt fyrir um að fella á brott þá heimild að koma á fót greiningardeild er leggi mat á hættu af hryðjuverkum og skipulagðri glæpastarfsemi í einstökum lögregluumdæmum, enda hvorki talið hagfellt né hagkvæmt að hafa fleiri en eina greiningardeild innan lögreglunnar. Heimildin hefur heldur ekki verið notuð. Þá kem ég að aðskilnaði lögreglustjóra og störfum sýslumanna. Samhliða þessu frumvarpi er lagt fram frumvarp til laga um framkvæmdavald og stjórnsýslu ríkisins í héraði sem komi í stað laga nr. 92/1989, um framkvæmdavald ríkisins í héraði. Þar er lagt til að sýslumannsembætti landsins verði átta talsins í samræmi við frumvarp þetta, en með frumvörpunum tveimur verður löggæsla skilin frá starfsemi sýslumanna. Er þessi tillaga meðal annars byggð á því að kröfur til löggæslu hafa aukist verulega á undanförnum árum og er mikilvægt að lögreglustjóri geti óskiptur sinnt verkefnum lögreglustjóra til að standa undir þeirri ábyrgð sem hann ber lögum samkvæmt. Þá að bakgrunnsathugunum lögreglu og útgáfu öryggisvottana. Í frumvarpinu er kveðið á um að embætti ríkislögreglustjóra annist bakgrunnsskoðanir og útgáfu öryggisvottana samkvæmt heimild í sérlögum, svo sem loftferðalögum og siglingalögum. Eðli sumra starfa er slíkt að löggjafinn hefur ákveðið að setja heimildir til handa lögreglu að bakgrunnsathuga þá einstaklinga sem til þeirra veljast í þeim tilgangi að staðreyna að trúverðugleiki þeirra verði ekki dreginn í efa. Benda má á 70. gr. c, loftferðalaga, nr. 60/1998, með síðari breytingum. Nauðsynlegt er að skýrt sé hvaða aðili innan lögreglukerfisins annist þessar skoðanir og vottanir þegar sérlög kveða á um að veiting starfa eða aðgangur að aðstöðu eða upplýsingum sé háð útgáfu öryggisvottunar að undangenginni bakgrunnsathugun. Þannig annist embætti ríkislögreglustjóra bakgrunnsathugunar og útgáfu öryggisvottana, en þó yrði embættinu heimilt að fela lögreglustjórum að annast þetta. Í bakgrunnsathugun felst að lögregla skoðar feril þess einstaklings sem um ræðir, svo sem sakavottorð, upplýsingar úr málaskrá lögreglu, alþjóðlegum gagnagrunnum, frá tollyfirvöldum, úr þjóðskrá og fleira. Það er gert með það að markmiði að kanna hvort eitthvað í fortíð viðkomandi einstaklings sé til þess fallið að draga trúverðugleika hans í efa þannig að varhugavert kunni að vera að fela honum tiltekið starf. Þá er gert ráð fyrir að ráðherra setji í reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd bakgrunnsathugana. Þá að hæfisskilyrðum þeirra sem starfa innan lögreglu. Í frumvarpinu er mælt fyrir um hæfisskilyrði ríkislögreglustjóra, aðstoðarríkislögreglustjóra, lögreglustjóra, aðstoðarlögreglustjóra og skólastjóra Lögregluskóla ríkisins. Í gildandi lögum er vísað til ákvæða laga nr. 92/1989, um framkvæmdavald ríkisins í héraði, sem svo vísar til dómstólalaga, nr. 15/1998. Rétt og eðlilegt þykir að kveðið sé á um hæfisskilyrði ofangreindra í lögreglulögum. Þá er gerð sú tillaga að lögreglustjóri skipi alla lögreglumenn nema yfirlögregluþjóna og aðstoðaryfirlögregluþjóna, þeir skuli skipaðir af embætti ríkislögreglustjóra. Eðlilegt er að sá sem ber ábyrgð á störfum annarra skipi starfsmenn, enda hefur það stjórnvald sem fer með skipunarvaldið jafnframt það hlutverk að veita áminningu samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þá mun sérstakur saksóknari geta með sama hætti skipað lögreglumenn við embætti sitt. Rökin fyrir því að færa ekki allar skipanir til lögreglustjóra í einu lagi eru annars vegar þau að heppilegra sé að gera breytingar að þessu leyti í áföngum og hins vegar það sjónarmið að mikilvægt er að haldið sé á skipunarmálum stjórnenda embættanna með samræmdum og tryggum hætti eftir að hin nýju sameinuðu embætti taka til starfa. Í frumvarpinu er mælt fyrir um það nýmæli að lögreglumenn og aðrir sem starfa innan lögreglunnar skuli ekki hafa gerst sekir um refsivert athæfi sem telja má svívirðilegt að almenningsáliti né sýnt af sér háttsemi sem rýrt getur það traust sem starfsmenn lögreglu verða almennt að njóta. Sambærilegar kröfur eru gerðar til hæstaréttar- og héraðsdómara, sbr. lög um dómstóla nr. 25/1998 og fleira. Við túlkun á því hvað telst refsivert athæfi sem telja má svívirðilegt að almenningsáliti er litið til 1. mgr. 5. gr. laga nr. 24/2000, um kosningar til Alþingis. Þar kemur fram að enginn teljist hafa óflekkað mannorð sem er sekur eftir dóm um verk sem er svívirðilegt að almenningsáliti nema hann hafi fengið uppreist æru sinnar. Í 2. gr. sömu greinar kemur fram að dómur fyrir refsivert brot hefur ekki flekkun mannorðs í för með sér nema sakborningur hafi verið fullra 18 ára að aldri er hann framdi brotið og að refsing sé fjögurra mánaða óskilorðsbundið fangelsi hið minnsta eða öryggisgæsla sé dæmd. Af því leiðir að brot sem hefur flekkun mannorðs í för með telst vera svívirðilegt að almenningsáliti. Þá vík ég að öðrum breytingartillögum frumvarpsins, fyrst varðandi aðstoðarríkislögreglustjóra. Með frumvarpinu er mælt fyrir um að heimilt verði að skipa einn aðstoðarríkislögreglustjóra í stað tveggja nú. Er þessi tillaga gerð til þess að auka rekstrarlegt svigrúm embættisins. Þá að eflingu samstarfs lögreglu og sveitarfélaga. Í frumvarpinu er mælt fyrir um samstarfsnefndir lögreglu og sveitarfélaga. Í gildandi lögum er sambærilegt ákvæði, en með frumvarpinu er verið að aðlaga ákvæðið að breyttu skipulagi samkvæmt frumvarpinu. Er til dæmis lagt til að sveitarstjórar í þeim sveitarfélögum sem eru innan umdæmisins sitji í nefndinni í stað þeirra sem nú sitja í henni. Er það talið skilvirkara að hafa sveitarstjórana sjálfa í nefndunum. Þá að leyfisveitingum. Í frumvarpinu er einnig mælt fyrir um breytingar á ýmsum lögum sem miða að aðskilnaði lögreglustjóra og sýslumanna. Lagt er til að ýmsar leyfisveitingar sem nú eru í höndum lögreglu færist til sýslumanna, en raunin er að mikill fjöldi þessara leyfa hefur í reynd verið afgreiddur af almennum starfsmönnum sýslumannsembættanna. Þá að innleiðingu breytinganna. Í ákvæðum til bráðabirgða er mælt fyrir um undirbúning stofnunar nýrra embætta utan höfuðborgarsvæðisins og Suðurnesja, skipun lögreglustjóra í nýjum embættum, réttindi og skyldur embættismanna sem og annarra starfsmanna við stofnun þeirra, auk þess sem unnið verður að skýrum starfsramma fyrir embættin frá stofnun sem miðast við ársbyrjun 2015. Hér er um að ræða mjög umfangsmikla skipulagsbreytingu á embættum lögreglustjóra í þeim tilgangi að efla lögreglu um allt land. Þarf góðan tíma til að vinna að þeim málum svo vel takist til. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. ráðherra fyrir yfirferðina á frumvarpinu. Það er tvennt sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra um. Í fyrsta lagi um þær breytingar sem eru nú gerðar á því frumvarpi sem dagaði uppi árið 2010, á 138. löggjafarþinginu. Nú er lagt til að lögregluembættin verði átta í staðinn fyrir sex og einnig stendur í frumvarpinu að dregið hafi verið úr þeirri áherslu að færa verkefni frá ríkislögreglustjóra til einstakra lögreglustjóra. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta hafi verið gert í ljósi þess að búið var að fara yfir umsagnirnar sem bárust um það frumvarp. Ég er kannski að leita eftir viðbrögðum hæstv. ráðherra, hvort hann telji að verði minni átök, ef við orðum það sem svo, eða meiri samstaða um að fara þá leið sem hér er lögð til en þá í fyrra frumvarpinu. Ég vil líka segja, burt séð frá því hvaða afstöðu maður hefur til málsins, að ég fagna því að lögin eigi í raun og veru að taka gildi 2015. Ég tel mjög gott að vinna vinnuna þannig í stað þess að láta breytingarnar taka gildi eftir nokkra mánuði án þess að útfæra þær. Ég vil hrósa hæstv. ráðherra fyrir það. Í öðru lagi vil ég spyrja um það sem kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, að ekki hafi legið fyrir upplýsingar um hver væri í raun fjárhagslegur ávinningur af lagafrumvarpinu. Hvenær mun það liggja fyrir og verður ekki örugglega unnið úr því í meðförum nefndarinnar um málið áður en það verður endanlega samþykkt í þinginu?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessar spurningar og vil reyndar geta þess að í lokaræðu minni mun ég víkja lítillega að lífeyrismálum sem tengdust fyrra frumvarpi sem lá síðast fyrir þinginu haustið 2010. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir að nú er gert ráð fyrir átta umdæmum í stað sex eins og lagt var til í því frumvarpi sem lá fyrir á sínum tíma. Þetta er gert með hliðsjón af ábendingum og aðfinnslum sem fram komu á sínum tíma frá sveitarstjórnum, lögreglunni og víðar. Þetta frumvarp er unnið í góðu samstarfi við lögreglustjóra og síðan einnig við sýslumenn, en nú á eftir mun ég tala fyrir frumvarpi um breytingu á lögum sem snúa að sýslumönnum. Auðvitað er ekki allir á eitt sáttir um þetta. Sumir telja að umdæmin eigi að vera með öðrum hætti en hér er lagt til, en þó held ég að óhætt sé að segja að um þessa skipan sé breið samstaða. Hún er ekki algild og ekki eintóna, en það er breið samstaða um þessar breytingar, hygg ég, sem ég er sannfærður um að komi til með að styrkja lögregluna í heild sinni. Varðandi ríkislögreglustjóra og þá áherslu sem áður var, að færa verkefni til einstakra lögregluumdæma frá embætti ríkislögreglustjóra, hef ég horfið frá þeirri áherslu. Það geri ég einnig með hliðsjón af reynslu og með hliðsjón af óskum frá einstökum lögregluembættum. Þarna eru líka mismunandi áherslur að sjálfsögðu og mismunandi sjónarmið uppi, en ég tel að við séum hér aftur inni á braut sem bærileg samstaða ríkir um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Auðvitað er hér bara verið að mæla fyrir málinu, það á eftir að fara til nefndar og fá umsagnir, þannig að maður getur í sjálfu sér ekki fjallað efnislega mjög djúpt um málið, að minnsta kosti ekki svona fyrst, heldur bara að leita frekari skýringa á því sem maður kallar eftir. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra segir að snúið hafi verið af fyrri braut til að ná breiðari samstöðu. Eins og hæstv. ráðherra segir eru kannski ekki allir sáttir, án þess að ég ætli að taka afstöðu til málsins, en að sjálfsögðu verð ég að kynna mér það betur, sjá umsagnir og hvernig það fer í meðförum þingsins. Ég vil líka hvetja hæstv. ráðherra til að gera þetta, eins og það að hafa snúið af þeirri braut að styrkja ríkislögreglustjórann, á fleiri stöðum. Það á að styðja frekar við embættin úti á landi og vera ekki alltaf að færa verkefnin frá embættum á landsbyggðinni til alræðisins á suðvesturhorninu. Því að svo þegar búið er að gera það er alltaf sagt: Jú, það er orðið svo lítið umleikis í þessu embætti að hið eðlilega og sjálfsagða og rétta er að leggja það niður. Þetta, að styrkja embætti og stofnanir úti á landi, mætti auðvitað gera í fleiri tilvikum. Ég vil nefna til dæmis Vegagerðina í því sambandi. Við eigum fullt af húsnæði hjá Vegagerðinni sem er lítið notað en samt er alltaf verið að tala um að kaupa þurfi stærri höll fyrir Vegagerðina í Reykjavík. Það er mjög mikilvægt að styðja embættin á landsbyggðinni og styrkja þau, eins og náttúrlega alls staðar annars staðar. Seinni spurninguna til hæstv. ráðherra, sem hann náði ekki að svara í stuttu andsvari, vil ég ítreka, en hún snertir það sem kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um að ekki hafi legið fyrir útfærðar tillögur um hvað þessar breytingar þýði í raun fyrir rekstur og sparnað embættanna. Því ítreka ég spurninguna til hæstv. ráðherra: Munu þau gögn ekki örugglega koma fram áður en meðferð málsins lýkur í þinginu?

Hæstv. forseti. Jú, við munum reyna að sjá til þess að allar fjárhagslegar upplýsingar liggi fyrir. Eins og hér hefur komið fram gerum við ráð fyrir að þessar kerfisbreytingar verði að veruleika í upphafi árs 2015, þannig að við höfum góðan tíma til að skoða þau mál. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að fjárhagslegur ávinningur af skipulagsbreytingum sé iðulega heldur minni en menn stundum vilja gefa sér. Ég held að ávinningurinn sé fyrst og fremst í því að skapa öflugri stjórnsýslueiningar, í því liggi ávinningurinn. Ég ítreka að það er mikilvægt að þessar upplýsingar komi fram og þá einnig tilkostnaður sem kann að tengjast breytingum á lífeyrisréttindum sem ég hef litið svo á að væri óaðskiljanlegur hluti þessa pakka. Það er atriði sem er enn í umræðu og við eigum eftir að leiða til lykta til með Landssambandi lögreglumanna og öðrum hlutaðeigandi aðilum. Hér er sem sagt komin löggjöfin sem ég tel mjög mikilvægt að fá núna inn í allsherjarnefnd og hún gangi til umsagna. Ég sé það fyrir mér að við reynum síðan að ljúka málinu í haust. Mér finnst ekki ráð að hlaupa í þessar lagabreytingar á mjög skömmum tíma, við skulum gefa okkur góðan tíma og reyna að ljúka málinu í haust.

Virðulegi forseti. Stefán heitinn Jónsson frá Möðrudal, listmálari og tónsnillingur, var einu sinni staddur á Eskifirði. Hann kvaðst hafa hitt fína frú sem átti tvær gjafvaxta dætur, glæsilegar og fagrar. Hann spurði móðurina hvort hún ætlaði ekki að fara að gifta dætur sínar Austfirðingum, nóg væri af efnilegum mönnum. Nei, svaraði móðirin, ég ætla til Reykjavíkur með mínar dætur svo þær geti hitt Íslendinga. Þeir voru ekki á Austfjörðum. Þeir voru ekki á landsbyggðinni. Því miður, virðulegi forseti og hæstv. innanríkisráðherra, er margt sem er varhugavert í þessu frumvarpi. Fyrst og fremst kannski það að það miðar við að styrkja einingar lögreglunnar án þess að styrkja þjónustuna við fólkið. Á lögreglan að vera ríki í ríkinu eins og til að mynda embætti ríkislögreglustjóra? Eða á hún að vera þjónn fólksins? Það er vandmeðfarið að túlka þetta og skilgreina þannig að ekki fari úr böndunum. Það eru fá dæmi þess undanfarna áratugi, virðulegi forseti, að breytingar á íslenska stjórnkerfinu, meðal annars svo viðamiklar og hér er talað um, hafi skilað árangri. Þær hafa skilað meiri kerfismennsku og öflugri kerfismaskínu. Það finnst mér vera hættan í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Það er auðvitað vel meint hjá hæstv. ráðherra að stjórnsýslan eigi að vera sterkari og meira alhliða, en hættan er sú, stóra hættan er sú að þetta sópist til Reykjavíkur eins og hjá fínu frúnni á Eskifirði. Það er hættan og það er stórhætta. Um langt árabil hafa æðstu lögregluembætti ríkisins abbast út í sýslumannsembætti úti á landsbyggðinni, litið niður á þau og sýnt þeim lítilsvirðingu. Það hefur meira að segja gengið svo langt að þetta átti við líka um lögreglustjóraembættið í Reykjavík á tímabili. Þetta eru vítin sem þarf að varast. Það er að mínu mati stórhætta í frumvarpinu sem byggir á því að draga úr þjónustunni, draga úr nándinni, draga úr íslenskum stíl í samskiptum og skilningi þegar lýtur að þjónustu varðandi lögreglu og aðra þætti í opinberri stjórnsýslu. Það dregur úr eðlilegu svigrúmi þar sem nándin skiptir gríðarlega miklu máli, og reynsla og verksvit þeirra sem eiga að véla um mál og atburði svo vel fari og ekki fari úr böndum. Þetta er það sem þarf að huga að númer eitt, tvö, þrjú, fjögur og fimm, hæstv. ráðherra. Það er ekki nóg að vera með góðar meiningar ef menn vita ekki nákvæmlega hvert er stefnt og hvar endastöðin verður sem þarf að vera ásættanleg og aðlaðandi fyrir samfélag okkar. Það hefði kannski mátt fækka lögreglustjóraembættum allt að um helming, úr 24 í 12 eða þar um bil, en það er alveg augljóst að það að fækka þeim niður í átta embætti er of langt gengið. Þá er of langt gengið. Þá má nefna ýmis dæmi um byggðarlög sem búa við sérstakar aðstæður vegna landfræðilegrar legu, ég tek sem dæmi bara á suðurkantinum Hornafjörð og Vestmannaeyjar. Jafnt má segja þetta um Norðausturland og hluta af Vestfjörðum. Talað hefur verið um að skynsamlegt væri að miða við að ekki væri nema 90 mínútna ferð, í mesta lagi, fyrir fólkið í landinu til að komast í samband og tengingu við lögreglufulltrúa eða sýslumannsembætti. Ég held að það sé hámark, en eins og miðað við þessa uppsetningu getur þetta orðið stórir dagpartar og jafnvel dagar eftir veðri og vindum. Það er ekki boðlegt í okkar samfélagi, vegna þess að það kostar að vera sjálfstæð þjóð, lítil þjóð með metnað og öryggi fyrir alla þegna í nafni jafnræðis. Það er grundvallaratriði að menn sitji við sama borð. Líka er augljóst að miklu skynsamlegra er að halda til haga þeirri reynslu sem hefur komist á, í að minnsta kosti í þó nokkrum tilvikum, að halda því til haga áfram að slíta ekki í sundur á milli lögreglustjóra og sýslumanns. Það er bæði ódýrara og skynsamlegra. Af hverju ættum við ekki að hnýta það upp saman? Af hverju ættum við ekki að hegða okkur eftir því sem land okkar kallar á og þeim möguleikum sem það býður til að sinna öllu landinu með jafnræði? Það veit ég að hæstv. innanríkisráðherra vill hafa í heiðri og þess vegna dreg ég þessa þætti fram. Hann er þekktur fyrir það. Þá má líka leggja mikið á sig til að varast að hlutirnir fari úr böndum. Það koma auðvitað margir vinnuhópar að málinu og til að mynda var bæjarstjórinn í Vestmannaeyjum, Elliði Vignisson, í einum slíkum hópi. Hann lagði mikla áherslu á að þetta yrði skoðað með þeim formerkjum að að minnsta kosti 90% íbúa landsins ættu möguleika á að sækja þjónustu embættis sýslumanns innan þjónustusvæðis á ekki lengri en 90 mínútna tíma. Ég vék að þessu og ég held að það sé skynsamlegt að skoða þetta til hlítar. Það er líka mikilvægt að menn hleypi þessu ekki í þann farveg að yfirstjórnin á velúrpúðunum í Reykjavík hafi ekki færi á því að setja sandpappírspúða út á landsbyggðina og segja svo fyrir rest: Það borgar sig nú ekki að vera að tjalda þessu til. Þannig að þetta er vandmeðfarið mál og það er gott að hæstv. ráðherra ætlar að taka sér tíma í það, en eins og það stendur hér er það allt of mikil kerfismaskína. Við getum ekki horft fram hjá því að það er mjög mismunandi stíll í mannlífi og siðum í mismunandi landshlutum í landi okkar, mjög mismunandi. Það fer ekki bara eftir pólitík, það fer fyrst og fremst eftir fólki og ákveðnum siðum á hverjum stað. Það þarf að horfa til þess þegar slík kerfisbreyting er gerð eins og hér er boðuð. Það þarf að tryggja styrk lögreglunnar sem þjóns almennings en ekki styrk lögreglunnar sem kerfismaskínu. Við eigum að leggja mikla áherslu á að verja þær byggðir sem landfræðilega þurfa að hafa öðruvísi tengingar en þær sem ríkja í mesta þéttbýlinu, þar sem menn geta einfaldlega tekið strætó til þess að fara til sýslumanns en þurfa ekki að ferðast um fjallvegi, firði og vegi loftsins. Þetta er það sem þarf að horfa til. Mér finnst auðsýnt að niðurstaðan í þessu er of mikil uppsetning embættismanna sem oft á tíðum, þótt þeir séu velviljaðir, miða einhvern veginn ósjálfrátt við það, meira og minna, að grugga ekki vatnið á eigin svæði, að þar sé kyrrt vatn og engin hreyfing. Það gefur nú ekki mikinn afla, hvorki í reynd eða í leynd. Þetta eru svo einfaldar uppsetningar að menn eiga að skilja það í veiðimannasamfélagi eins og við búum í. Það eiga menn að skilja. Maður hefur oft rekið sig á það í nefndum heima og heiman að þar koma ágætismenn, embættismenn, sem passa sig að þegja og þegja og þegja af því að það truflar þá ekki þeirra starf. Þetta er alveg það sama, virðulegi forseti, og á sér stað í samfélagi okkar í dag í dómskerfinu. Góð eru dæmin síðustu daga þar sem dómarar fara að gera sig mektuga. Prófessorar fara að gera sig mektuga. Sérfræðingar í skólakerfinu fara að gera sig mektuga og segja jafnvel að það sé skandall að forsætisráðherra eins lands haldi ekki fundi um mikilvæg mál með sinni ríkisstjórn. Hverjum hér inni, virðulegi forseti, dettur í hug að forsætisráðherra, hvaða ríkisstjórnar sem er, haldi ekki fundi um merkileg mál? En þessir mektugu menn, þekktustu prófessorar landsins í lögum, þeir segja jafnvel að þetta gangi ekki. Vita ekki þessir menn, sem hafa áratugum saman verið í stjórnsýslunni, a.m.k. við hlið hennar, að mörg mál á vettvangi ríkisstjórnar eru svo viðkvæm að nánast er ekki hægt að fjalla um þau formlega? Hæstv. innanríkisráðherra veit auðvitað eins og allir þingmenn hér að það geta verið svo viðkvæm mál, sérstaklega öll mál sem varða fjármagnsstreymi og fjármál, sem er mjög vandasamt að fjalla um og stundum nánast skylt að þegja frekar en segja vegna þess að það getur skipt sköpum í meðferð og tengingu við fjármálakerfið og allt gæti farið úrskeiðis ef menn færu ekki varlega. Nei, nú á að setja þetta á dagskrá, nú á þetta að fara í fjölmiðla, hver einasti fundur og hver einasta vangavelta og hvað skeður þá? Fjandinn verður laus, lausari en nokkru sinni fyrr. Þetta er hluti af þessu dæmi öllu sem við þurfum að huga vel að. Ég vil hvetja hæstv. innanríkisráðherra til þess að fara nú ekki fram úr því sem heitir íslenskt kerfi og íslenskur metnaður og þjónusta við okkar fólk. Ég er sannfærður um að það er ekki vilji hæstv. ráðherra og þess vegna þarf að taka tillit til landfræðilegrar sérstöðu landsins með miklu meiri skilningi en gengið er út frá í því frumvarpi sem hér er til umræðu. Lausnir geta verið margs konar, en þetta þarf að skilgreina og hnýta upp þannig að það sé bæði skynsamlegt og hagkvæmt.

Virðulegi forseti. Það verður sennilega seint sagt um mig að ég sé mikill áhugamaður um það að sameina stofnanir á landsbyggðinni, einfaldlega vegna þess að reynslan er ólygnust og hún hefur kennt manni það, því miður, að þetta hefur mjög oft valdið því að dregið hefur úr þjónustu, sérstaklega starfsemi hins opinbera utan höfuðborgarsvæðisins. Við höfum mörg hver barist fyrir því árum saman að auka vægi hinnar opinberu þjónustu á landsbyggðinni, bæði til að styrkja þessa þjónustu sem er auðvitað aðalatriðið og síðan hitt líka að með þessu viljum við reyna að tryggja að sú starfsemi sem ríkið stendur fyrir og er mjög stór hluti af atvinnustarfseminni í landinu, í gegnum stjórnsýsluna, embætti, stofnanir og allt mögulegt, þarf líka að eiga sér stað utan höfuðborgarsvæðisins til að tryggja eðlilega atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni. Við sjáum það hins vegar á tölum sem við höfum til reiðu að þetta hefur gengið illa. Ríkið sem er stærsti einstaki atvinnuveitandinn í landinu hefur fyrst og fremst lagt áherslu á þessa atvinnuuppbyggingu á höfuðborgarsvæðinu og meðal annars þess vegna hefur hallað á landsbyggðina í gegnum tíðina. Þetta atriði skiptir máli. Það er hlutur sem menn eiga líka að hafa í huga þegar við ræðum þessa hluti, jafnvel þó að við kunnum að vera öll sammála um að við þurfum að tryggja það númer eitt auðvitað að þær stofnanir sem við erum með á vegum ríkisins séu sem virkastar og nái sem bestum, faglegustum árangri eins og stundum er kallað og raunar kannski fjárhagslegum líka þó að ég sé alveg sammála því sem hæstv. innanríkisráðherra sagði áðan. Ég held að reynslan sýni okkur að margar þær sameiningar sem menn hafa gripið til, t.d. úti á landsbyggðinni, hafi skilað mjög hæpnum fjárhagslegum árangri. Menn hafa stundum reiknað sig upp í mikinn árangur í þessum efnum, t.d. þegar hér var verið að sameina ráðuneyti. Við sjáum ótal dæmi um að sameiningar sem menn nánast lofuðu að mundu leiða til fjárhagslegs ávinnings hafa ekki gert það. Síðan hefur þjónustan orðið með öllum mögulegum hætti. Það er kannski rétt að rifja upp eina sögu eins og hv. þm. Árni Johnsen gerði. Ég man þegar hrinan stóð yfir í að sameina sveitarfélög á Vestfjörðum fyrir nokkrum árum eða áratugum. Þá sagði einn mætur maður úr Djúpinu: Gallinn við sameiningu hreppanna er einfaldlega sá að það fækkar fyrirmönnum í héraði. Kannski er það ein skýringin á því hvernig komið er, þessum fyrirmönnum í héraði sem voru til staðar til að verja stöðu byggðanna og benda á ýmsa hluti og leggja inn í ákvarðanatökuna sína miklu reynslu hefur fækkað. Það væri fróðlegt að velta því aðeins betur fyrir sér og líka í samhengi við það frumvarp sem við erum núna að ræða. Ég vil segja strax að ég tel að þetta frumvarp sem við sjáum hérna sé veruleg bót frá því sem var þegar upphaflegt frumvarp var lagt fram, að ég hygg á árinu 2009. Þá var gert ráð fyrir því að stíga miklu stærra skref. Þá áttu þessi lögreglustjóraembætti að fara niður í sex. Það voru líka uppi hugmyndir um að gera landið að einu lögregluumdæmi. Það held ég að hefði verið ákaflega mikið feigðarflan og mjög vont skref. Ég fagna út af fyrir sig þeirri stefnumótun sem kemur þó fram í þessu frumvarpi, að það er að minnsta kosti ljóst að af hálfu hæstv. innanríkisráðherra er ekki áhugi fyrir því að gera landið allt að einu lögregluumdæmi sem var mjög mikið þrýst á. Ég tel líka að það sé mjög til bóta sem kemur þó fram í þessu frumvarpi, að horfið er frá hinum stórkarlalegu hugmyndum að sameina lögreglustjóraembættin niður í sex. Þar var til dæmis gert ráð fyrir því að Vestfirðir og Vesturland yrðu í einu slengi, eitt lögregluumdæmi. Það sjá allir bara af landfræðilegum ástæðum að það hefði verið algjörlega galið. Hæstv. innanríkisráðherra segist hafa tekið tillit til þeirra athugasemda sem komu fram, m.a. hér í þinginu, frá okkur ýmsum hv. þingmönnum, og síðan auðvitað í þeim umsögnum sem síðar bárust. Ég man eftir því líka að sveitarfélögin og sveitarstjórnarmennirnir voru með mjög alvarlegar viðvaranir við þeim hugmyndum sem þarna komu fram. Ég fagna því líka að í þessu frumvarpi er lagt af stað af ákveðinni rósemi í þeim skilningi að ekki er gert ráð fyrir því að þessi lög taki að fullu gildi fyrr en um áramótin 2014/2015. Sömuleiðis tel ég það skipta mjög miklu máli, og aðrir hæstv. ráðherrar mættu taka sér þetta til fyrirmyndar, þegar hæstv. ráðherra sagði áðan að hann legði ekki áherslu á að þessi mál, bæði þetta mál og síðan hugmyndir um sameiningu sýslumannsembættanna, yrðu afgreidd úr þinginu í vor. Ég bið til dæmis hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að taka sér þetta til fyrirmyndar. Ég vildi biðja hæstv. forsætisráðherra að taka sér þetta til fyrirmyndar í þeim málum sem hæstv. ráðherrar eru nú að reyna að þröngva í gegnum þingið á methraða og langt yfir leyfilegum hraðamörkum í pólitíkinni. Þó kemur í þessu frumvarpi fram að hæstv. ráðherra fær heimild í bráðabirgðaákvæði til að ganga til sameininga lögreglustjóraembætta. Það segir í III. bráðabirgðaákvæði, með leyfi virðulegs forseta, að ráðherra sé heimilt, „sé slíkt unnt, að sameina embætti lögreglustjóra í einstaka umdæmi í samræmi við það skipulag sem kveðið er á um í 3. gr. laga þessara, að gættum ákvæðum til bráðabirgða I–II í lögum þessum“. Hérna er verið að opna á ákveðna heimild. Nú vildi ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða hugmyndir hefur hæstv. ráðherra í þessum efnum? Er eitthvert sérstakt tilefni sem verður til þess að hæstv. ráðherra setur það inn í bráðabirgðaákvæði III að það sé ástæða til að hafa heimild til að ganga til sameininga á lögreglustjóraembættum? Eru aðstæður á einhverjum sérstökum stöðum þannig að hæstv. ráðherra telji að það væri hægt að gera þetta án þess að hafa þetta tilhlaup til 1. janúar 2015 eins og almennt er gert ráð fyrir í frumvarpinu? Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn geri sér alveg grein fyrir þessu. Í annan stað getum við auðvitað ekki rætt þessi mál nema í samhengi við það frumvarp sem verður rætt hér á eftir sem lýtur að sameiningu sýslumannsembættanna. Það kemur fram í greinargerð sem fylgir því frumvarpi að 13 sýslumenn fari núna með lögreglustjórn í landinu. Ef við tökum ákvörðun um að fækka lögregluumdæmum mun það hafa áhrif á stöðu sýslumannsembættanna. Það mun líka hafa áhrif á stöðu sýslumanna. Það mun hafa áhrif á stöðu starfsfólks sem vinnur í þeim stofnunum sem núna eru sameinaðar. Það er líka ástæða til að vekja athygli á því í þessu sambandi, af því að ég nefndi að núna fara 13 sýslumenn með lögreglustjórn og ef ég man rétt eru 24 sýslumenn í landinu, að allmyndarlegur hópur sýslumanna fer ekki með lögreglustjórn. Ég vek athygli á þessu í því samhengi að í greinargerð með þessu frumvarpi um sameiningu lögreglustjóraembættanna er gert ráð fyrir því, væntanlega í góðri trú, að þeir lögreglustjórar sem starfa í dag og eru þá í mjög mörgum tilvikum líka sýslumenn muni njóta forgangs til áframhaldandi starfa við lögreglustjórn. Þá vaknar auðvitað líka spurning sem skiptir mjög miklu máli í þessu sambandi. Til dæmis á Vestfjörðum og Vesturlandi starfa sýslumenn sem ekki eru um leið lögreglustjórar. Á Vestfjörðum eru fjögur sýslumannsembætti, á Patreksfirði, Ísafirði, í Bolungarvík og á Hólmavík. Sami sýslumaðurinn er sem einstaklingur starfandi á Ísafirði sem er bæði fyrir Ísafjörð og Barðastrandarsýslu en tveir sýslumenn þar eru ekki lögreglustjórar, í Bolungarvík og á Hólmavík. Þá vaknar spurningin: Hver er staða þeirra eða annarra sýslumanna í svipaðri stöðu gagnvart því að sækja um starf lögreglustjóra? Það veldur þarna heilmikilli röskun og breytingu sem ég tel nauðsynlegt að taka tillit til. Þurfa menn þegar þeir skoða þessa hluti ekki líka að taka tillit til stöðu sýslumanna sem hafa haft í fyrndinni það hlutverk að vera líka lögreglustjórar en eru það ekki lengur? Þarf þá ekki líka þegar málin eru skoðuð að skoða þetta í víðara samhengi með sýslumönnunum jafnframt sem ekki eru þá endilega starfandi lögreglustjórar? Það kom fram áðan og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að horfið sé frá þeim hugmyndum sem uppi voru áður og fyrr og komu meðal annars fram í fyrstu útgáfu þessa frumvarps árið 2009, að færa verkefni frá ríkislögreglustjóra til sýslumanna. Hæstv. innanríkisráðherra svaraði því áðan þannig að það hefði verið horfið frá því með hliðsjón af þeirri reynslu sem menn hefðu þegar fengið og þeim athugasemdum sem hefðu borist við þessar hugmyndir. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað er hér á bak við? Hvað gerir það að verkum að horfið er frá þeim hugmyndum að færa verkefni frá ríkislögreglustjóra til sýslumanna á landsbyggðinni? Hæstv. ráðherra vísar til athugasemda. Hæstv. ráðherra vísar til einhvers konar reynslu sem hafi fengist. Nú vil ég spyrja hvað geri það að verkum að hæstv. ráðherra telur þetta ekki ráðlegt. Ég er líka að horfa á það í þessu samhengi að nú er verið að fækka þessum embættum, sýslumannsembættunum og lögreglustjóraembættunum, og þar með ættu að gefast möguleikar á því að yfirtaka verkefni sem menn hafa hingað til sagt að ættu ekki heima hjá litlum sýslumannsembættum og það þyrfti ákveðna stærð af embættum til að reka alls konar starfsemi sem menn hafa kallað eftir að mætti flytja út á land. Sýslumannsembætti eru á margan hátt mjög kjörinn vettvangur til slíkra verkefnatilflutninga. Sýslumennirnir fara með margs konar verkefni, eins og kemur meðal annars fram í þessu frumvarpi sem við ræðum hér á eftir. Í ljósi þess að nú erum við að stækka lögregluembættin í landinu spyr ég hvort ekki sé einmitt tækifæri til að færa til þeirra ný verkefni. Ég hef ekki á takteinum hvaða verkefni það ættu svo sem að vera, hef ekki þekkingu á því, en er þá ekki ljóst að þarna eru einmitt tækifæri, vegna stærðar nýju lögregluembættanna, til að færa til þeirra ný verkefni? Í greinargerð frumvarpsins er síðan rætt talsvert mikið um þá röskun sem verður á hag starfsmanna. Ég er sammála því sem mér finnst koma fram í þessari greinargerð. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur mjög þessi mál á bak við eyrað þegar svona mál eru gerð. Hæstv. ráðherra vekur í þessari greinargerð athygli á að þetta muni óhjákvæmilega valda röskun á högum margra starfsmanna. Í greinargerðinni er síðan sagt að við framkvæmd þessara breytinga þurfi að huga að því að lágmarka þessa röskun og reyna að takmarka uppsagnir eins mikið og hægt er. Hvað er hæstv. ráðherra hér með í huga? Má gera ráð fyrir því þegar þessi sameining fer fram eftir tvö ár að þá sé hugmyndin ekki sú að segja upp starfsmönnum? Ætla menn að reyna að gera einhverja samninga sem tryggja það eða hvað eru menn með í huga? Af því að ég tók líka eftir því að hæstv. ráðherra reyndi að tala niður allar hugmyndir manna um að þetta gæti leitt til mikils sparnaðar geri ég ráð fyrir að hæstv. ráðherra sé að vísa til einhverra slíkra hluta, fyrir nú utan að í þessari greinargerð kemur líka fram að hugmyndin sé að veita starfsmönnum aðstoð sem þeir þurfa á að halda, tryggja þeim lögfræðilega ráðgjöf o.s.frv. sem ég tel til fyrirmyndar að hæstv. ráðherra nefni í þessu samhengi. Að öðru leyti vil ég segja að það vekur dálitla undrun að í umfjöllun fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er þetta frumvarp nokkuð gagnrýnt svona undir rós. Þar er sagt að ekki hafi farið fram nein greining á fyrirkomulagi nýrra lögregluumdæma, það liggi ekki fyrir neinar rekstraráætlanir, það liggi ekki fyrir mat á mögulegum biðlaunarétti og sagt að það kynni að hafa verið heppilegra að eitthvað af þessu hefði verið framkvæmt áður en lagafrumvarpið færi í gegn. Fjárlagaskrifstofan segir jafnframt í greinargerð sinni að þar sem þessar forsendur liggi ekki fyrir af hálfu hæstv. innanríkisráðherra og ekki neinar rekstraráætlanir, neinar stjórnsýslugreiningar o.s.frv. sé ekki hægt að meta fjárhagsleg áhrif á lögfestingu frumvarpsins. Ég sé auðvitað að hæstv. ráðherra er að boða að þetta mál eigi að taka sinn tíma. Nú fer það sem sagt í umsagnarferli hjá þeirri nefnd sem fer með málið og þá skýrist þetta og þá er kannski fyrst tilefni til að skýra málin. Engu að síður spyr ég hæstv. ráðherra hvernig hann bregðist við þessari gagnrýni sem sannarlega kemur fram af hálfu fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Ég tek út af fyrir sig undir það að það er skynsamlegt að fara sér hægt í svona breytingum. Það er engin spurning um að það er skynsamlegt í þessum efnum. Ég vakti þó athygli á því að ekki er allt sem sýnist í þessu. Það er opin heimild fyrir hæstv. ráðherra til að fara til sameininga sem við vitum ekki hvernig eiga að vera. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra svari mér á eftir þannig að okkur sé þetta betur ljóst. Þetta gerir það líka að verkum að í þessu bráðabirgðaákvæði er opnað á að hæstv. ráðherra geti breytt umdæmismörkum. Hér eru þau reyndar skilgreind nákvæmlega í 3. gr. frumvarpsins. Það er hins vegar opnað á það að í samstarfi við meðal annars sveitarfélög megi breyta þessum umdæmismörkum. Ég spyr hæstv. ráðherra líka: Býr hér eitthvað að baki? Eru einhverjar hugmyndir í þessum efnum sem hafa komið fram sem gefa hæstv. ráðherra tilefni til 

Frú forseti. Ég tek undir margt sem kom fram í ræðu hv. þm. Einar Kristins Guðfinnssonar. Það kom fram í máli hans að hann telur að frumvarpið sem kemur hér fram í dag sé um margt betra en frumvarpið frá árinu 2009. Nú er það þannig að sporin hræða virkilega þegar kemur að því að ræða um hagræðingu og hvernig hún kemur niður á landsbyggðinni. Á undanförnum árum hefur mikið verið hagrætt í ríkisrekstrinum og okkur hefur fundist þetta koma þónokkuð mikið niður á landsbyggðinni og almannaþjónustu þar. Við þekkjum dæmi um að lögregluumdæmi á Vesturlandi voru sameinuð í eitt lögregluumdæmi í Dölum og Borgarfirði. Ég vil rifja upp atriði frá því í fyrrasumar þegar brotist var inn í verslun Samkaupa í Búðardal. Lögreglumaður sem var í Búðardal á sínum tíma er þar ekki lengur og var þar ekki á þessum tímapunkti. Það var rúmur klukkutími í að lögregla kæmi á staðinn eftir að innbrotsþjófur réðst þar á starfsmann verslunarinnar. Í þessu tilfelli tóku íbúar í Búðardal, ungir og vaskir menn, að sér að reyna að finna innbrotsþjófinn og handsama hann. Ég velti fyrir mér hvort við megum eiga von á þessu, að öryggi borgaranna verði ekki tryggt þegar við ætlum að fara í svona hagræðingar og fækka þessum umdæmum svo að lögreglustjóri til dæmis á Vesturlandi annars vegar og Vestfjörðum hins vegar eigi að vera einn og hinn sami. Maður óttast að það leiði til enn frekari hagræðingar og verði enn meira skorið niður þegar frá líður.

Virðulegi forseti. Einmitt þetta sem hv. þm. Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson nefndi hérna er það ég kom að í upphafi míns máls, að við höfum dálítið vonda reynslu af ýmsu því sem menn hafa verið að gera í þessum svokölluðu sameiningum sem menn kalla síðan hagræðingu. Mér hefur oft fundist að við landsbyggðarfólkið séum sett í óþægilega stöðu. Það er komið fram með alls konar hugmyndir sem menn segja að muni leiða til sparnaðar. Það mun síðan leiða til fækkunar opinberra starfsmanna á landsbyggðinni, það dregur úr þjónustunni til lengri og skemmri tíma og við erum sett í þá stöðu að sagt er við okkur: Jæja, viljið þið ekki spara í ríkisrekstrinum? Það er ekki þannig að við á landsbyggðinni séum á móti því að reyna að draga úr kostnaði þar sem hægt er að koma því við. Við viljum þó í fyrsta lagi gera þá kröfu að það sé gert af sanngirni, að það sé ekki bara skorið niður á landsbyggðinni, ekki bara sagt að það eigi að spara þar. Það kemur fram í greinargerð annars þessara frumvarpa að tölvutæknin hafi gert það að verkum að menn geti þess vegna verið meira og minna með sína starfsemi alla á höfuðborgarsvæðinu. Að sumu leyti hafa menn einmitt notað öfugt þessa nýju tölvutækni sem við héldum einu sinni að mundi færa okkur ný tækifæri í byggðamálum vegna þess að þá væri hægt að færa verkefnin út á land. Menn hafa snúið þessu við og sagt: Heyrðu, við erum með svo fína tölvutækni, þið getið notið þessara góðu fjarskipta og þess vegna getið þið bara verið á ykkar svæðum í Borgarfirði eða Bolungarvík, á Austfjörðum eða einhvers staðar annars staðar, verið sallaróleg og verið bara í tölvusamskiptum við þá sem eru í Reykjavík og ráða þessu öllu. Þetta er ekki sú staða sem við viljum láta setja okkur í. Við viljum nota þessa nýju tækni og þessi nýju tækifæri til að færa verkefnin út á landsbyggðina. Dæmið sem hv. þingmaður nefndi er eitt af þessum sporum sem hræða. Auðvitað ætla menn ekki með þessu frumvarpi, geri ég ráð fyrir, að draga úr þjónustu löggæslunnar. Menn telja sig væntanlega ætla að skipuleggja löggæsluna. Það eru hins vegar þessi dæmi sem við sjáum sem hræða eins og sporin í þessum efnum.

Frú forseti. Það er einmitt þetta sem ég óttast mjög mikið. Við þekkjum það að glæpir eru að aukast mjög mikið á Íslandi og það er þekkt að ýmis glæpasamtök hafa fest hér rætur. Þegar þrengir að þeim á höfuðborgarsvæðinu óttast ég að þau fari að renna hýru auga til landsbyggðarinnar, að öryggi borgaranna verði ekki tryggt og menn sjái kannski fýsileika í því að ráðast að byggðarlögum þar sem vitað er að engin löggæsla er. Mér finnst mjög mikilvægt að við höfum þetta í huga. Þó að það sé lögreglustjóri í ákveðnu umdæmi óttast ég að löggæslan á hverjum stað verði ekki næg til að tryggja öryggi borgaranna. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að við höfum þetta í huga. Ég vil ræða við hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson þar sem hann þekkir mjög vel til á Vestfjörðum. Þar koma samgöngur mjög mikið inn í þetta, eins og í Barðastrandarsýslu, á Patreksfirði og þessum stöðum. Ef ekki eru tryggar samgöngur yfir til Ísafjarðar og annað slíkt óttast ég að þegar fram líði verði öryggi borgaranna á þessum stöðum ekki tryggt. Ég hef áhyggjur af þessu.

Virðulegi forseti. Ég veit að við hv. þingmaður erum alveg sammála um eitt; það að við viljum færa sem mest af verkefnum sem núna eru í Reykjavík út á land. Ég held að við séum líka sammála um annað, það að við viljum hins vegar ekki færa glæpina út á land, þeir mega vera einhvers staðar allt annars staðar og eiga hvergi nokkurs staðar heima. Að öðru leyti vil ég segja að þegar menn skoða þessi mál verða þeir að hafa í huga landfræðilegar og samgöngulegar aðstæður. Sami lögreglustjórinn og í rauninni sami sýslumaðurinn er fyrir bæði Ísafjörð og Barðastrandarsýslu. Hann situr núna á Ísafirði og rekur sín lögregluembætti og ég veit að hann gerir það vel. Það er ekki hægt að samreka með sama hætti lögreglustarfsemina á sunnanverðum Vestfjörðum og norðanverðum Vestfjörðum því að það eru engar samgöngur þar á milli stóran hluta ársins. Þetta er nokkuð sem menn verða einfaldlega að horfast í augu við. Þó að menn sameini yfirstjórnina og hafi þessi lögregluembætti stór og láti þau ná yfir stærri landsvæði verður lögreglumannastarfsemin á þessum einstöku svæðum eftir sem áður að vera til staðar. Það er mjög mikilvægt að frá þessu sé gengið strax í upphafi. Ég tel þess vegna að það sé einn hlutinn af því sem menn verði að skoða á þeim missirum sem fara í hönd ef þetta frumvarp verður samþykkt, sem verður þá aldrei úr þessu fyrr en kannski undir áramótin, að menn geri sér strax grein fyrir þessu og gangi það tryggilega frá því að menn geti treyst þessu. Það er líka annað sem við þekkjum, þetta byrjar allt voðalega vel og menn hafa þetta allt saman í nokkuð góðu lagi í upphafi. Þegar fer síðan að þrengja að vitum við hvernig menn gera, menn skera alltaf niður fjærst sér eins og við sjáum að stjórnsýslan gerir gagnvart landsbyggðinni og þess vegna, virðulegi forseti, árétta ég það og vil beina því líka til hæstv. innanríkisráðherra að frá þessum málum verði mjög vel og tryggilega gengið.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við frumvarp til laga um breytingu á lögreglulögum, nr. 90/1996, með síðari breytingum. Við getum ábyggilega öll verið sammála um mikilvægi þeirrar þjónustu sem lögreglan veitir um allt land. Verkefni hennar eru fjölbreytt og oft og tíðum mjög erfið. Það er því mjög eðlilegt að skoða og meta faglega skipulag þeirrar þjónustu sem lögreglan veitir eins og ég tel að verið sé að gera hér. Hér er verið að boða breytingar á skipulaginu þannig að lögregluumdæmunum er fækkað. Þegar svo viðamiklar breytingar eru boðaðar er mjög mikilvægt að skoða sem flestar hliðar þess máls. Þessar breytingar virðast aðallega snúa að landsbyggðinni, að þessum stóru, víðfeðmu landsvæðum okkar, og þá verðum við að hafa í huga bæði þjónustuna sem verið er veita og þá þjónustu sem þjónustuþegar eiga rétt á að fá. Markmið breytinganna þurfa að liggja mjög ljós fyrir, hvort það borgar sig að fara í sameiningu en að þróa samvinnu milli lögregluembættanna enn frekar. Faglegu rökin þurfa að vera alveg skýr, hvernig og hvar og hver á að leysa verkefnin, hvernig verkefnin breytast. Fjárhagslegu rökin þurfa líka að vera alveg ljós, hvort þeim markmiðum verði náð. Í umsögnum frá fjármálaráðuneytinu kemur fram að þau markmið séu ekki skýr en ég tel að þau verði rædd frekar við vinnslu frumvarpsins þannig að þau liggi alveg ljós fyrir. Eins og ég sagði áðan þarf að meta þetta út frá þjónustunni sem lögreglan veitir og út frá þjónustuþegum um land allt, bæði í byggð og í óbyggðum. Við vitum vel að á sumrin fara ferðamenn um stór landsvæði í óbyggðum og þarf að huga vel að stöðum sem eru mjög fjölmennir á þeim árstíma, til dæmis Kverkfjöllum. Áður en frumvarpið verður afgreitt sem lög frá Alþingi, sem verður að mér skilst í haust og ég fagna því, treysti ég því að farið verði vel yfir það og að gefinn verði tími til að bæði þjónustuþegar og þeir sem vinna við þjónustuna fái ráðrúm til að fara yfir frumvarpið og gefa umsagnir um það. Það þarf að liggja ljóst fyrir hverjar breytingarnar verða. Hvernig verða þær? Hvernig ætla menn að taka á þeim? Það þarf líka að liggja ljóst fyrir hvort einhverjir þjónustuþegar um landið verði fyrir þjónustuskerðingu og hvernig menn ætla að mæta því? Ég held að spurningarnar sem brenna mjög á fólki séu til dæmis: Hvað þýðir þetta fyrir mig sem bý á Þórshöfn? Hvað þýðir þetta fyrir mig sem bý í Hnífsdal? Hefur þetta einhverjar breytingar í för með sér fyrir mig sem þjónustuþega? Það þarf líka að liggja mjög ljóst fyrir gagnvart starfsmönnum. Mér sýnist að hugað sé vel að þeim í frumvarpinu en það þarf þó að liggja ljóst fyrir þeim starfsmönnum sem verða hugsanlega áfram á starfsstöðvunum hvað gerist í framhaldinu. Ég skil þetta frumvarp alla vega þannig að áfram verði starfsstöðvar víða um landið þó svo að þær verði undir öðru lögregluumdæmi en áður. Hvað þýðir þetta fyrir þá starfsmenn sem starfa þar? Verða þeir færri á þeim stöðum eða er jafnvel hægt að fjölga þeim og færa verkefni þangað? Það er nokkuð sem við þurfum að skoða vel. Verður flóknara fyrir lögregluna að veita þá þjónustu sem henni er ætlað að veita eða verður það hugsanlega eitthvað einfaldara? Eins og ég kom að áðan er mjög óljóst hvort um fjárhagslega hagræðingu er að ræða og ég veit að hér á eftir að fara yfir það og reikna það út, en það þarf þá líka að taka tillit til þjónustuþeganna. Verða þeir fyrir auknum kostnaði? Þurfa einstaklingarnir víða um land að sækja þjónustuna lengra? Er þá verið að færa kostnaðinn yfir á einstaka samfélagsþegna, þjóðfélagsþegna? Það þarf að liggja ljóst fyrir, það er nokkuð sem ég vil að menn ræði. Auðvitað þurfum við að hafa það í huga að það búa skattgreiðendur um allt land, skattgreiðendur sem eru jafnréttháir þjónustuþegar. Þegar við ákveðum að fækka lögregluumdæmunum verðum við að skoða hvort það verði til þess að veikja innviði einhverra samfélaga það mikið að vafasamt sé að að samþykkja breytingarnar. Þetta frumvarp tengist öðru frumvarpi því að þau eru svo svipuð. Það frumvarp verður til umræðu á eftir, þ.e. frumvarp til laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði, sem sagt um sýslumannsumdæmin og sýslumannsembættin. Þessi embætti tengjast víða mikið og þau eru svipuð í eðli sínu. Það er mikilvægt að hafa þau atriði í huga við vinnslu þessara frumvarpa. Hins vegar er alltaf gott, og ég fagna því, þegar hægt er að taka málefnalega umræðu um þetta efni og hugsa um leið um þjónustuna og þjónustuþegana. Það er umræða sem okkur er öllum hollt og gott að taka. Að lokum vil ég ítreka að þær umsagnir sem koma, og ég efast ekki um að þær detti hér inn í hrönnum, verði skoðaðar vel og að farið vel yfir þau rök með þjónustuna og þjónustuþegana í huga.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögreglulögum. Ég fagna því hvernig þetta mál er sett upp, þ.e. þeim markmiðum um að frumvarpið taki gildi í upphafi árs 2015. Það tel ég vera til fyrirmyndar og eftirbreytni fyrir aðra hæstv. ráðherra því að þann stutta tíma sem ég hef setið á þingi hefur mér fundist því mjög ábótavant að hér koma hæstv. ráðherrar með mál á síðustu dögum eða vikum þingsins og vilja láta klára þau í einu hendingskasti og hafa oft og tíðum verið gerð mikil mistök við slíka lagasetningu. Ég tel að þessi vinnubrögð séu til fyrirmyndar og mættu margir hæstv. ráðherrar taka hæstv. innanríkisráðherra sér til fyrirmyndar hvað þetta varðar. Ég fagnaði því líka þegar hæstv. ráðherra sagði að hann hygðist leggja málið fram, senda það til nefndar, senda það til umsagnar og síðan að taka málið til afgreiðslu í haust. Þau vinnubrögð eru til fyrirmyndar í stað þess að keyra mál í gegn eins og ég vék að áðan. Ég vil líka gera að umtalsefni ummæli ráðherra hér áðan þar sem hann varaði við því menn gerðu sér of miklar væntingar um sparnað vegna þessarar hagræðingar og breytinga. Það er mjög mikilvægt að gera það vegna þess að í gegnum tíðina, þegar menn hafa reynt að koma málum í gegnum þingið, hafa verið gefnar upplýsingar um ætlaðan sparnað við sameiningar á stofnunum sem standast engan veginn, enda staðfestir skýrsla Ríkisendurskoðunar, sem kom út fyrir ekki svo löngu síðan, að þau áform ganga ekki eftir í 85% tilfella. Ég tel því mjög mikilvægt að menn tali þá raunsætt um málin, hvaða vonir þeir gera sér um að hagræðingin muni skila miklum sparnaði þannig að þeir keyri ekki mál í gegnum þingið á einhverjum fölskum forsendum eins og oft hefur verið gert. Þau sparnaðaráform hafa sjaldnast gengið eftir sem upp er lagt með í frumvörpunum. Ég geri í sjálfu sér ekki alvarlegar athugasemdir við það sem fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofu um frumvarpið vegna þess að hæstv. ráðherra sagði: Við munum leggja frumvarpið fram að nýju í haust eftir að málið hefur farið til umsagnar. Þá ber ég væntingar til þess að fram komi fram í umsögnum hvaða augljósir annmarkar eru á málinu og að hæstv. ráðherra og ráðuneytið muni taka tillit til þess þegar þeir leggja fram nýtt mál. Þá mundi ég telja æskilegt, og ég geri auðvitað ráð fyrir því, að þá muni koma fram kostnaðarmat frá fjárlagaskrifstofunni. Þess vegna geri ég ekki athugasemdir við umsögnina vegna þess að þetta kom mjög skýrt fram í máli hæstv. ráðherra. Ég geri heldur ekki athugasemdir við að málið fari í þennan farveg. Ég hefði annars gert alvarlegar athugasemdir við það ef svörin hefðu verið loðin um hvort málið yrði klárað á þessu þingi eða á því næsta. Síðan vil ég aðeins koma inn á það sem rætt hefur verið í þessari umræðu, þ.e. um hagræðingu og sparnað, að við höfum svo sem oft kvartað yfir því hér, hv. þingmenn landsbyggðarinnar, að það er alltaf höggvið í sama knérunn og skorið niður í þeim embættum sem eru úti á landsbyggðinni. Að lokum er sagt: Þetta embætti er orðið svo fámennt og lítið af því að það er búið að skera þar niður að það er ekkert vit í öðru en að leggja það niður, af því að þessi eini eða tveir starfsmenn eru orðnir svo einangraðir faglega og það gengur ekki upp, það þarf að setja þetta í stærra samhengi. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til að íhuga það mjög vandlega að færa fleiri verkefni til lögreglustjóranna og sýslumannanna, sem er mál sem er til umræðu hér og er næst á dagskrá. Þetta eru skyld mál. Sagan segir okkur nefnilega að oft hefur tekist einstaklega vel að færa til verkefni. Ég get nefnt mörg dæmi um það og án þess að halla á neinn nefni ég sýslumannsembættið á Blönduósi sem tekið hefur að sér ákveðin verkefni og hefur staðið sig með einstökum sóma. Það er alltaf verið að fjölga þeim verkefnum sem það embætti fær vegna þess að þar hefur þetta gengið vel. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til þess að færa þessum embættum verkefni. Til að undirstrika það sem ég segi og til að ekki sé alltaf talað um eitthvert kjördæmapot vil ég nefna eitt dæmi úr ákveðinni undirstofnun hæstv. ráðherra. Þannig var mál með vexti að þegar Umferðarstofa stofnaði útibú í Stykkishólmi voru ráðnir þar tveir starfsmenn, og hver er staðan í dag? Það er búið að taka annan og færa hann til Reykjavíkur. Þannig er reynslan af þessu og þess vegna hef ég uppi varnaðarorð gagnvart því að höggva alltaf í sama knérunn í þeim niðurskurði sem nú er. Fram kom á fundum hv. fjárlaganefndar fyrir um einu og hálfu ári síðan, við fjárlagagerðina 2011, að það væri hugsanleg skekkja í reiknilíkaninu gagnvart þeim lögregluumdæmum sem væru landfræðilega mjög stór. Menn höfðu grunsemdir um að reiknilíkanið sem reiknaði út fjármagnið sem fara skyldi til hinna stóru lögregluumdæma væri skakkt. Fram kom af hálfu fulltrúa ráðuneytisins að til stæði að skoða það sérstaklega. Þess vegna inni ég hæstv. ráðherra eftir upplýsingum um hvort það hafi verið gert og ef svo er þá hvar sú vinna stendur, því að eins og við þekkjum er það orðið afskaplega dýrt að gera út bíla. Ein af þeim ábendingum sem fram hafa komið varðandi stóru lögregluumdæmin er að uppfæra þyrfti reiknilíkanið þannig að það gætti jafnræðis í þeim fjárveitingum sem fara til viðkomandi lögregluumdæma. Þá kemur upp í huga mér það sem stendur mér næst og þar ég þekki best til, þ.e. þegar lögregluumdæmið í Borgarfirði og lögregluumdæmið í Dölum voru sameinuð. Þá var niðurstaðan sú að skorið var niður og eina lögreglumanninum í Búðardal var sagt upp. Einn hv. þingmaður fór yfir það áðan hvað hefði í raun gerst þarna og hvað það þýddi þegar þarna væri kannski klukkutímaakstur á milli staða, ég tala nú ekki um á vetrum ef eitthvað kemur upp á. Við getum líka sett það í samhengi við hvaða þýðingu svona niðurskurður hefur þegar við ætlum að byggja upp og efla ferðaþjónustuna. Hæstv. innanríkisráðherra veit hvernig vegakerfið í Dalasýslu er á mörgum stöðum og þetta er auðvitað mjög bagalegt vegna þess að lögreglumennirnir eru oft þeir fyrstu sem koma að slysum ef óhöpp verða. Það er því mikilvægt að við áttum okkur á því að gæta að jöfnum rétti íbúanna til þessarar þjónustu eins og annarrar þjónustu svo ekki halli á þá í þessum efnum. Mér finnst að hæstv. ráðherra þurfi við vinnslu málsins í vor og sumar og fyrir haustið áður en hann leggur fram nýtt mál, hvort sem það verður óbreytt eða hvernig sem það verður, að sýna frekar á spilin varðandi þá reglugerðarheimild sem er í frumvarpinu um hvar aðalstöðvar lögreglustjórans skuli vera og eins hvar varðstofur skuli vera starfræktar. Ég tel mikilvægt að það verði gefið upp þegar frumvarpið kemur aftur til umræðu. Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um það sem kemur fram í 6. gr. frumvarpsins. Í 1. mgr. 12. gr. laganna segir, með leyfi virðulegs forseta: „Í hverju lögregluumdæmi skal starfa ein eða fleiri samstarfsnefndir um málefni lögreglunnar. Í samstarfsnefnd skulu sitja lögreglustjóri viðkomandi lögregluumdæmis, sem jafnframt er formaður hennar, og sveitarstjórar þeirra sveitarfélaga sem eru í lögregluumdæminu eða eru á því svæði þar sem nefndin starfar. Fundi skal halda eigi sjaldnar en tvisvar á ári.“ Ég þekki það ekki og þess vegna spyr ég: Er þetta nýtt ákvæði inn í lögin eða er þetta í eldri lögum? Ég tel að það sé mjög jákvætt að draga að heimamenn, sérstaklega framkvæmdastjóra sveitarfélaganna, til þess að koma að þessum málum þannig að þetta er fagnaðarefni. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, ég mun auðvitað fara yfir þær umsagnir sem koma þegar málið kemur úr nefnd, en ég ætla að enda mál mitt á því að fagna því að stigið hafi verið skref í jákvæða átt í þessum efnum, þ.e. að fara úr sex lögregluumdæmum upp í átta. Hvort það er nægilega stórt skref veit ég ekki, það kemur í ljós í meðförum nefndarinnar, en ég tel að það hafi verið gert í samræmi við þær athugasemdir sem fram komu og þess vegna sé farin sú leið að fjölga lögregluumdæmunum úr sex í átta. Eins kemur fram í frumvarpinu að dregið verði úr þeirri áherslu að færa verkefni á milli einstakra lögregluembætta. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég fagna því hvernig staðið er að þessu máli, að þær áherslur sem hæstv. ráðherra hefur komi skýrt fram, líka hugmyndir varðandi afgreiðslu málsins. Það mættu margir taka það sér til fyrirmyndar.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá mjög svo góðu umræðu sem hér hefur farið fram um ný lögreglulög eða breytingar á lögreglulögum. Það er af ýmsu að taka. Svo að ég byrji á þeim spurningum sem beint var til mín og byrji aftan frá, ef svo má segja, á spurningum sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson setti hér fram - hann spurði um samstarfsnefndir lögreglu og sveitarfélaga, hvort í því væri fólgin breyting frá fyrra fyrirkomulagi. Staðreyndin er sú að samstarfsnefndir lögreglu og sveitarfélaga eru starfandi en sú breyting er gerð með þessu frumvarpi að sveitarstjórar innan umdæmis lögregluembættisins koma til með að sitja í þessum samráðsnefndum þannig að verið er að formfesta þær á skýrari hátt en verið hefur. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagði, að sú hætta væri fyrir hendi ef embætti yrðu of smá og verkefnin mjög rýr að þá stæðu þau frammi fyrir þeirri hættu að vera hreinlega lögð niður þegar sverfur að efnahagslega. Þarna erum við einmitt komin að kjarna máls. Til þess að verja þessa þjónustu teljum við heppilegra að umdæmin verði stærri, öflugri, hafi meiri fjármuni handa á milli, geti skákað verkefnum til - sveigjanleikinn verði meiri fyrir bragðið og varnirnar á erfiðum tímum einnig. Við munum að lokinni þessari umræðu ræða um sýslumannsembættin og fækkun þeirra. Nú er það svo að þessi umræða skarast mjög, umræðan um lögreglulögin og um sýslumannsembættin er samtvinnuð. Það var ein ástæðan fyrir því að við vildum láta þessar breytingar vera samstiga. Eins og sakir standa eru 24 sýslumannsembætti í landinu. Lögregluembættin eru 15. Samtals erum við að tala um 39 embætti sem yrði fækkað í 16 vegna þess að við aðskiljum, samkvæmt þessum tillögum, lögregluna og sýslumannsembættin. Þetta ber að hafa í huga þegar við erum að tala um fækkun innan stjórnsýslunnar hvað varðar stjórnunarþáttinn að þá er hann ekki eins mikill og ætla mætti ef við skoðum þetta hvort í sínu lagi, lögregluna og sýslumannsembættin, við þurfum að skoða þetta heildstætt. Það var alveg hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. Huld Aðalbjarnardóttur að markmiðin þurfa að vera skýr og við þurfum að gæta að því að veikja ekki innviði samfélagsins, eins og hún orðaði það. Aftur þar hafa þingmenn í þessari umræðu komið inn á kjarna máls. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði réttilega að á endanum snerist þetta ekki einvörðungu um lögreglustjóraembættin eða sýslumannsembættin heldur um starfsemina sem fram fer á vegum þessara embætta og það er náttúrlega mergurinn málsins. Þegar við horfum til fækkunar embætta skulum við ekki gleyma því að það eru heimildir og gert er ráð fyrir því að innan umdæmanna verði starfsstöðvar þannig að þjónustan þarf ekki að færast frá vettvangi þótt stjórnsýslan og yfirstjórn hennar færist á einn stað. Allt er þetta gert, og ég ítreka það, til þess að ná fram meiri hagræðingu, að við nýtum fjármunina á markvissari hátt en við gerum núna. Það er alveg rétt að fjárhagslegur ávinningur hefur ekki verið reiknaður í þaula enda er það mjög vandgert. Við erum að tala um skipulagsbreytingar inn í framtíðina. Við teljum það samkvæmt formúlu heilbrigðrar skynsemi að fjármunirnir nýtist betur í stórum embættum en mjög smáum. Það er náttúrlega þannig vegna tæknibreytinga og vegna bættra samgangna að landið lítur allt öðruvísi út en það gerði hér fyrr á tíð þegar víða var um torleið að fara og ekki aðgangur að þjónustu í gegnum tölvuna eins og nú er - við erum í gerbreyttu umhverfi. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spurði hvernig bráðabirgðaákvæði yrðu nýtt hvað varðar hugsanlega fækkun embætta. Það er alveg rétt, sem fram kom í hans máli, að samkvæmt þessum drögum munu lögin ganga í gildi í ársbyrjun 2015. En samkvæmt bráðabirgðaákvæði er gert ráð fyrir að hægt sé að ráðast í einhverjar breytingar - þetta á bæði við um sýslumannslögin og lögreglulögin - innan þess tíma. Það mundum við að sjálfsögðu ekki gera nema í góðri sátt. Ef forlögin færa okkur tækifærin upp í hendurnar og um það er sátt þá munum við gera það. En við erum ekki að ráðast í lögþvingaðar breytingar á kerfinu í heild sinni fyrr en í ársbyrjun 2015. Þetta á við um sýslumannsembættin og þetta á við um lögregluembættin og ég legg áherslu á að allar þessar hugmyndir eru unnar í mjög góðu samstarfi við lögreglustjórana í landinu, þeirra félag, og sýslumennina í landinu, þeirra félag. Landssamband lögreglumanna hefur komið að málum, við erum búin að fara í gegnum mikið umræðuferli. Við höfum tekið tillit til sjónarmiða sem fram hafa komið og þetta er afraksturinn. Við teljum að þetta verði til þess að efla lögregluna þegar upp er staðið. Ýmsum spurningum er að sjálfsögðu ósvarað þar sem svörin liggja langt inni í framtíðinni en þó er gert ráð fyrir ákveðnum áherslubreytingum að því leyti að í stað þess að draga mjög úr vægi embættis ríkislögreglustjóra sem samræmingaraðila og þjónustuaðila við lögregluembættin í landinu, eins og áður var gert ráð fyrir, er snúið af þeirri braut. Það breytir ekki hinu að verkefni verði færð til einstakra lögregluembætta og þó kannski fremur til sýslumannsembætta. Ég veit ekki hvort ég ætti að koma að því í þessari ræðu en get gert það síðar og tíundað hvaða verkefni, sérhæfð verkefni, hafa verið falin sýslumannsembættunum í landinu til meðhöndlunar þar sem þau hafa sérhæft sig með afar góðum árangri. Þannig að að þessu leyti erum við fyllilega sammála. Þau sjónarmið sem hér hafa verið reifuð, þær vangaveltur sem fram hafa verið settar, fara nú inn í umræðuna þegar málið kemur til kasta allsherjarnefndar Alþingis. Þá verður það sent til umsagnar og síðan munum við að sjálfsögðu skoða það sem þar kemur inn, nefndin mun gera það. En eins og ég gerði grein fyrir áðan geri ég ráð fyrir því að málið eigi aftur eftir að koma til kasta þingsins. Ég legg ekki áherslu á að það hljóti samþykki á vorþingi, mér finnst mjög mikilvægt að þingið fái gott ráðrúm til að gaumgæfa þessar hugmyndir og þessar tillögur, en við tökum síðan aftur til hendinni og tökum umræðu að nýju í haust.

Hæstv. forseti. Ég ætla að nota tækifærið í andsvari til að fagna því síðasta sem kom fram í lokaræðu hæstv. innanríkisráðherra. Það er auðvitað nokkur léttir að heyra að ráðherra er ekki að þrýsta á um að málið verði klárað á þeim örfáu vikum sem eftir eru af þessu þingi. Ég held að ég geti lýst mig sammála því verklagi ráðherra að fara af varfærni í breytingar á þessu sviði og leggja fremur áherslu á vandaðan undirbúning og aðlögun frekar en að keyra mál í gegn með látum eins og stundum er reynt. Ég fagna því að þingið fái tækifæri til að fjalla um þetta, ekki bara á þeim fáu vikum sem nú eru til vors heldur einnig næsta vetur. Þær hugmyndir sem hér koma fram eru ekki að öllu leyti óþekktar. Eins og fram hefur komið var frumvarp hér til umræðu fyrir tveimur árum sem gekk að nokkru leyti í sömu átt. Ég vildi segja við þessa umræðu að ég tel að þær breytingar sem er að finna í þessu frumvarpi séu til bóta miðað við frumvarpið sem þá lá fyrir. Ég held að almennt sé stigið til jarðar af meiri varfærni hér, en eins og fram hefur komið í umræðunni í dag eru sérstaklega uppi áhyggjur af fækkun embætta á landsbyggðinni sem kunna að leiða til verri aðstæðna eða verri þjónustu hér og þar á landinu. Ég fagna þeim vilja ráðherra að svo verði ekki, en ég geri ráð fyrir því að 

Hæstv. forseti. Já, það er mikilvægt að huga að þessu. Með þessum breytingum mundi fækka í yfirstjórn lögreglunnar en hugsunin er sú að þjónusta á vettvangi komi til með að eflast. Ég gat um það í andsvari fyrr við umræðuna í dag að ég ætlaði að koma nánar inn á lífeyrismál sérstaklega í síðari ræðu minni, sem mér láðist síðan að gera, en það er nokkuð sem við eigum eftir að taka til frekari skoðunar. Það tel ég vera fylgifisk þessa frumvarps eða hljóta að koma til umfjöllunar, en á þessu stigi horfum við fyrst og fremst til þeirra kerfisbreytinga sem hér eru skoðaðar. Þau varnaðarorð sem hv. þingmaður hafði uppi varðandi landsbyggðina og fækkun starfsmanna tek ég mjög til greina og er alveg sammála þeim. Hugsunin er ekki sú að draga úr mannafla lögreglunnar, þvert á móti að hann komi til með að eflast og nýtast betur til þjónustustarfa.

Hæstv. forseti. Ég er út af fyrir sig ánægður með að ráðherra lýsi því yfir að þetta eigi ekki að koma niður á þjónustu lögreglunnar. Auðvitað verður ákveðin eðlisbreyting þegar yfirstjórnin færist fjær hinum fámennari byggðum. Það er kannski erfitt að meta það en einhverjar breytingar mun það kalla á og auðvitað er um að ræða fækkun. Ef við tökum bæði þessi frumvörp, lögreglufrumvarpið og frumvarpið sem lýtur að sýslumönnunum, er auðvitað verið að fækka embættum í efra lagi stjórnsýslunnar úr 39 niður í 16, að því er mér sýnist í fljótu bragði. Ég get ekki betur séð en að öll sú fækkun eigi sér stað úti á landi, þannig að maður skilur auðvitað aðstæður, sérstaklega á smærri stöðum þar sem hvert og eitt starf sem flyst burt er ákveðin blóðtaka. Nóg um það. Ég vona að þær breytingar sem ráðist verður í, hvort sem þær verða nákvæmlega eins og liggur fyrir í þessu frumvarpi eða með einhverjum öðrum hætti. leiði ekki til lakari þjónustu og ég held að það sé ágætt að rifja upp að það verður seint sagt um löggæslu á Íslandi að við séum yfirmönnuð á því sviði. Fjöldi lögreglumanna, svo maður taki það sem dæmi, hefur lítið breyst á síðustu árum, frekar hefur orðið fækkun ef ég man rétt, þannig að þetta er virkilega svið þar sem við getum gert betur og verði um skipulagsbreytingar 

Hæstv. forseti. Ég er hjartanlega sammála því sem fram kemur í máli hv. þingmanns og vil geta þess að í morgun átti ég ágætan fund með Landssambandi lögreglumanna. Lögreglumenn héldu landsfund í Stykkishólmi og sitja hann núna og hafa áhyggjur af því að fjárveitingar til löggæslunnar séu ekki sem skyldi, nokkuð sem er mjög skiljanlegt, og svipaðir tónar heyrast að sönnu frá öðrum þáttum stjórnsýslunnar eftir niðurskurðartímabil undangenginna ára. Við vonum að sólin hækki á lofti og ég tek undir með hv. þingmanni að löggæslan í landinu þarf að vera í góðu lagi og þær breytingar sem hér eru lagðar til eiga að stuðla að því að svo geti orðið.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi, líkt og félagi minn hv. þm. Birgir Ármannsson, fagna sérstaklega þeim lokaorðum hæstv. ráðherra í ræðu hans að hann mundi ekki leggja sérstaka áherslu á að málinu yrði lokið á þessu vorþingi. Mér fyndist mjög slæmt ef það yrði gert því málið er umfangsmikið og einungis eru eftir 17 þingdagar. Ég fagna þessu því mjög og heyri á hæstv. ráðherra að hann vill vanda til verka og gera þetta vel. Ég er með nokkrar spurningar. Fyrsta spurningin snýr að verklagi. Það kemur fram í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins, og hæstv. ráðherra nefndi það líka í ræðu sinni, að ekki er búið að reikna kostnaðinn af hagræðingunni og ýmsar útfærslur á þessu eru enn ekki tilbúnar og ekki hefur verið lagt í þá vinnu. Fjármálaráðuneytið gagnrýnir þetta eða nefnir þetta í kostnaðarumsögn sinni og segir, með leyfi forseta: „Það kynni að hafa verið heppilegra í þessu tilliti að vinna verkefnisstjórnar hefði verið framkvæmd áður en lagafrumvarpið kom fram, þannig að fyrir lægi hver ávinningur af breytingum væri og hvernig ráðstafa mætti þeim fjármunum í samhengi við fjárheimildir til málaflokksins á komandi árum. Ekki síst í ljósi þess að nokkuð er síðan að áform um slíka verkefnisstjórn voru lögð fram í frumvarpi á 138. löggjafarþingi 2009–2010 sem ekki náði fram að ganga.“ Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju er þessi háttur hafður á? Af hverju er ekki fyrst unnið að því að sjá hver ávinningurinn er, hagræðingin, hverjir gallarnir og hverjir kostirnir eru og kanna til hlítar og svo lagt fram lagafrumvarp, 

Hæstv. forseti. Um þetta má náttúrlega alltaf deila. Ég er ekki sammála hv. þingmanni og ekki heldur fjárlagaskrifstofunni hvað þetta snertir. Ég held nefnilega að við séum að gera þetta akkúrat rétt. Fyrst þurfum við að sjálfsögðu að fá að vita vilja Alþingis. Ætlar Alþingi að breyta lögunum að þessu leyti? Ég tel að það ráðist ekki af peningalegum forsendum einvörðungu. Sá fjárhagslegi ávinningur sem við gætum haft af þessu og ég tel að muni hljótast, byggir alltaf á líkindareikningi. Hann kemur alltaf til með að gera það. Ég tel hina eðlilegu röð vera þessa: Við fáum fram vilja löggjafans. Við gefum okkur góðan tíma til undirbúnings en lögin tækju ekki gildi fyrr en í ársbyrjun 2015. Þegar er starfandi samráðsvettvangur þar sem lögreglustjórarnir í landinu, sýslumennirnir í landinu og Landssamband lögreglumanna hafa komið að málum til undirbúnings. Þróunarskrifstofa innanríkisráðuneytisins hefur verið með verkefnið til skoðunar og tillögugerðar inn á þennan samráðsvettvang. Ef Alþingi síðan samþykkir lögin setjum við þetta í markvissari farveg. Þessi farvegur hefur verið mótaður og þetta samráðsferli. Við gerum ekkert nema í samstarfi við lögreglustjórana í landinu, við sýslumennina í landinu, þeirra samtök og Landssamband lögreglumanna. Síðan eru ýmsir þættir sem koma til með að kosta peninga. Ég nefni biðlaunakostnað, ég nefni lífeyriskostnað, sá kostnaður gæti orðið talsverður og hann munum við færa inn í umræðuna þegar við tökum málið til afgreiðslu, vonandi síðar á þessu ári. Þá þurfum við að taka þá umræðu en við þurfum jafnframt að hafa vilja Alþingis á kláru um hvað við viljum gera í þessum efnum. Heilbrigð skynsemi segir mér að þetta muni spara okkur 

Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa mig ósammála hæstv. ráðherra. Það er gott og gilt að fá fram vilja löggjafans, en eins og hæstv. ráðherra bendir réttilega á er verið að tala um vilja löggjafans sem tekur svo gildi í framtíðinni. Þá erum við að skuldbinda framtíðarlöggjafann til að hlíta einhverjum ákvörðunum sem við tökum hér. Allt í lagi, það hefur verið gert áður, en það þarf líka að huga að fjárhagslega ávinningnum. Ég segi fyrir mig að hluti af minni niðurstöðu hlýtur að vera byggður á því hvort þetta sé fjárhagslega hagkvæmt eða ekki, hvort þetta skili rekstrarlegum ávinningi fyrir skattgreiðendur og ekki síst fyrir íbúana á þessum svæðum. Rætt er um kostnaðinn fyrir ríkið við að reka þetta, en það verður líka að meta fjárhagslega afkomu og áhrif á íbúa þeirra svæða sem þarna um ræðir. Hversu miklu meira kostar það til dæmis fyrir íbúa í Vestmannaeyjum að fara upp á land til að sækja þjónustu sem nú er veitt í Eyjum, svo ég nefni dæmi og þannig spursmál? Ég hef bara heyrt í gegnum tíðina of mikið um væntan fjárhagslegan ávinning og hagræðingu af þessari og hinni sameiningu þannig að ég tek öllum slíkum yfirlýsingum - og ég geri ekki lítið úr heilbrigðri skynsemi hæstv. ráðherra - með miklum fyrirvara. Ég þyrfti lengri tíma í ræðustól til að nefna dæmi sem ég gæti þulið upp um sameiningar í ríkisrekstri og opinberum rekstri sem áttu að skila mikilli hagræðingu en sú hagræðing hefur einfaldlega í 

Hæstv. forseti. Staðreyndin er sú að við stefnum náttúrlega að kerfi þar sem fólk í Vestmannaeyjum þarf ekki að fara upp á land eftir þjónustu. Við stefnum að kerfi þar sem eru þjónustustöðvar og þar sem þeim yrði komið fyrir þar sem þjónustunnar er þörf hverju sinni. Við erum að reyna að búa til kerfi þar sem aðgengi að þjónustu er sem allra best. Við erum að reyna að búa til kerfi sem er það öflugt í skrifstofunni, ef þannig má að orði komast, að það geti veitt mér sem þjóðfélagsþegni sem allra besta þjónustu, að ég fái þau vottorð, þau leyfi sem ég er að leita eftir á sem auðveldastan hátt. Þar þarf á sérfræðiþjónustu að halda, þar þarf tæknin að vera til staðar o.s.frv. Við erum líklegri til að geta séð um þetta í stærri einingum en í smærri einingum. Að því stefnum við. Við viljum líka hafa fleiri lögreglumenn á vettvangi til að svara útkalli og koma borgurunum til hjálpar, draga úr yfirbyggingunni og setja fjármagnið frekar í þjónustustörfin á vettvangi, það er hugsunin í þessu. Síðan er spurningin: Hvað munu þessar kerfisbreytingar kosta? Og það er eðlilegt að þess sé spurt og það þurfum við að gaumgæfa mjög rækilega. Ég hygg að að uppistöðu til verði skammtímakostnaðurinn í biðlaunum og lífeyriskostnaði. Síðan ræðst hitt af því hvað við gerum innan kerfisins. Ríkur aðili á auðveldara með að ráðast í gagngerar breytingar sem hugsanlega skila miklum ávinningi en kosta mikið. Ef við höfum naum fjárráð getum við ekki ráðist í slíkt. Þá verðum við að fara miklu hægar í sakirnar þrátt fyrir þessar kerfisbreytingar. Ég hygg, eftir þessa umræðu, að við munum ná góðri lendingu. Við erum í reynd held ég öll að tala um það sama. Við viljum öll efla löggæsluna 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði. Frumvarp þetta til nýrra laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði er samið í innanríkisráðuneytinu og er lagt til að það komi í stað laga nr. 92/1989, um framkvæmdarvald ríkisins í héraði. Hér er um heildarendurskoðun laga um framkvæmdarvald ríkisins í héraði að ræða og er með frumvarpinu lagt til að sýslumannsembættin í landinu verði átta í stað 24 eins og nú er. Samhliða þessu frumvarpi er lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögreglulögum er varðar fyrst og fremst breytingar á skipan lögreglumála utan höfuðborgarsvæðisins og Reykjaness. Í því frumvarpi er lagt til að löggæsla verði skilin frá starfsemi sýslumanna og stofnuð sex ný sjálfstæð lögregluembætti, sem verða því átta alls. Óhjákvæmilegt er að saman fari endurskipulagning á skipan sýslumannsembætta í landinu og breytingar á skipan lögreglumála. Frumvarp þetta er í veigamiklum atriðum efnislega samhljóða tillögum sem settar voru fram í skýrslu sem Þorleifur Pálsson, fyrrverandi sýslumaður, samdi á árinu 2010 að beiðni ráðuneytisins og fjallaði um tillögur að breytingum á skipan sýslumannsembætta í landinu. Sýslumannsembættin eru gamalgrónar og traustar stjórnsýslu- og þjónustustofnanir sem gegna og hafa gegnt mikilvægu hlutverki í samfélaginu. Núverandi umdæmaskipan sýslumanna hefur um langa tíð verið óbreytt. Fram á tíunda áratug síðustu aldar fóru sýslumenn utan Reykjavíkur með lögreglustjórn, dómsvald á lægra dómstigi, önnuðust innheimtu opinberra gjalda, voru umboðsmenn fyrir Tryggingastofnun ríkisins auk hinna hefðbundnu verkefna sýslumanna. Að auki voru sýslumenn lengst af oddvitar sýslunefnda í sýslum landsins. Á síðustu rúmum tveimur áratugum hafa orðið verulegar breytingar á starfsemi sýslumanna og er þeirra helstu getið í greinargerð með frumvarpinu. Ýmsar ástæður liggja til grundvallar þeirri endurskoðun sem þetta frumvarp felur í sér. Í fyrsta lagi kalla breytingar á skipan lögreglumála á að endurskoðun á starfsemi sýslumanna fari fram. Í öðru lagi má nefna að byggðaþróun og bættar samgöngur hafa breytt forsendum fyrir þeirri umdæmaskiptingu sem verið hefur við lýði í tímans rás. Bættar samgöngur í öllum landshlutum hafa gert að verkum að vegalengdir hafa styst innan svæða. Má þar t.d. nefna tilkomu jarðganga á Vestfjörðum og Norðurlandi. Í þriðja lagi hefur staðbundin stjórnsýsla ríkis og sveitarfélaga tekið breytingum á umliðnum árum. Síðustu árin hefur öll þróun á sviði sveitarstjórnarmála verið í þá átt að fækka sveitarfélögum í landinu, sameina þau og gera þau öflugri stjórnsýslueiningar. Þegar sýslunefndir voru lagðar niður 1986 voru sveitarfélög hér á landi yfir 200 talsins, en eru í dag 75 og má gera ráð fyrir að þeim muni fækka enn á komandi árum. Eðlilegt er að stjórnsýsla ríkisins í héraði fylgi þessari þróun enda eiga hér sömu sjónarmið við í flestum tilfellum. Í fjórða lagi er ný samskiptatækni og rafræn tækni mikill hvati að margvíslegum breytingum sem eru að eiga sér stað á opinberri stjórnsýslu og þjónustu. Má til dæmis nefna að í samstarfi innanríkisráðuneytisins, Þjóðskrár Íslands, sýslumanna og fjármálastofnana er nú unnið að mótun og innleiðingu rafræns þinglýsingakerfis. Þá er mikil áhersla lögð á að bæta og þróa öll starfs- og upplýsingakerfi sýslumanna þannig að þau mæti sem best þörfum rafrænnar stjórnsýslu og upplýsingamála og feli um leið í sér ákveðna gagnvirkni. Í fimmta lagi hafa verið gerðar miklar kröfur um hagræðingu í opinberum rekstri á umliðnum árum og eru sýslumannsembættin þar ekki undanskilin. Á síðustu árum hafa heildarfjárveitingar til embættanna lækkað verulega að raungildi. Óhjákvæmilegt er að bregðast við þessari þróun með hagræðingu og skipulagsbreytingum um leið og leitast er við að vernda þá grunnþjónustu og meginstarfsemi sem sýslumönnum er ætlað að sinna. Væntingar okkar í innanríkisráðuneytinu eru að með frumvarpinu, sem hefur verið unnið í nánu og góðu samstarfi við sýslumannsembættin, og með fækkun og stækkun embættanna verði hin nýju embætti öflugri og betur í stakk búin til að sinna þeim mikilvægu verkefnum sem þeim eru falin. Helstu breytingar sem lagðar eru til með frumvarpi þessu eru eins og áður sagði þær að sýslumannsembættum verður fækkað úr 24 í átta. Stjórnsýsluumdæmin verði Vesturland, Vestfirðir, Norðurland vestra, Norðurland eystra, Austurland, Suðurland, Suðurnes og höfuðborgarsvæðið. Þetta er sama umdæmaskipting og lagt er til að gildi fyrir löggæsluna í landinu. Með þessari svæðaskiptingu er horft til þeirra svæða sem stefnumótunarskjalið Ísland 20/20 skilgreinir og sóknaráætlanir landshluta byggjast á. Lagt er til að ráðherra ákveði þau með reglugerð að höfðu samráði við einstaka sýslumenn og Samband íslenskra sveitarfélaga. Þar verði ákveðið hvaða sveitarfélög tilheyra hverju hinna nýju sýslumannsumdæma, en eðlilegt er í því sambandi að horfa til þeirra svæða sem sóknaráætlanir landshluta byggjast á eins og áður sagði. Með sameiningu sýslumannsembættanna verða til öflugri þjónustustofnanir sem standa betur að vígi til þess að sinna hlutverki sínu og taka að sér aukin verkefni. Í 3. gr. frumvarpsins er að finna ákvæði um skipan og hæfisskilyrði sýslumanna. Var farin sú leið að tilgreina hæfisskilyrðin í ákvæðinu og var meðal annars horft til dómstólalaganna varðandi það. Einnig er í 3. gr. frumvarpsins að finna ákvæði um að ef sýslumanni er veitt lausn frá embætti, leyfi frá störfum eða ef viðkomandi forfallast frá störfum af öðrum ástæðum geti ráðherra falið öðrum sýslumanni að gegna embættinu til allt að eins árs í senn og að kjararáð ákveði þóknun vegna þess. Er hér einkum um að ræða þau tilvik þegar sýslumaður fær lausn frá starfi vegna aldurs en ekki hefur verið skipaður annar í hans stað. Í ákvæðinu er einnig tekið fram ráðherra geti ákveðið að sýslumaður eða fulltrúi hans geti tekið að sér embættisverk annars sýslumanns, er átt við tiltekin og afmörkuð verkefni, t.d. að framkvæma hjónavígslur í öðru umdæmi. Einnig mætti færa verkefni til með þessum hætti vegna mikils tímabundins álags. Í 4. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að ráðherra geti falið sýslumanni framkvæmd tiltekinna sérverkefna og að tilteknu embætti sýslumanns verði falin verkefni sem annars ættu undir önnur embætti sýslumanna eða ráðuneytið og undirstofnanir þess. Nú þegar hefur mörgum embættum verið falið að fara með slík verkefni en þó það hafi ekki þótt yfir vafa hafið að ráðherra hafi verið heimilt að fela sýslumönnum að fara með slík verkefni að breyttum lögum þar um þykir rétt að leggja til að slíkt ákvæði verði lögfest. Enn fremur er lagt til í ákvæðinu að taki sýslumenn við verkefnum annarra ríkisstofnana eða stjórnvalda, t.d. með samningi, skuli það borið undir ráðherra til samþykktar. Er hér meðal annars átt við umboðsstörf fyrir Tryggingastofnun ríkisins og Sjúkratryggingar Íslands. Þá hafa sýslumannsembættin einnig tekið að sér innheimtu gjalda eða bókhald fyrir tiltekin opinber embætti og stofnanir. Í 5. gr. frumvarpsins er ákvæði sem lýtur að því að sýslumenn beri faglega, fjárhagslega og stjórnunarlega ábyrgð á rekstri embætta sinna í samræmi við lög og stjórnvaldsfyrirmæli. Sýslumaður ráði starfslið við embætti sitt og honum sé heimilt að ákveða að löglærður fulltrúi hans sé staðgengill hans og sinni embættisverkum í fjarveru hans í sumarleyfum og styttri leyfum enda fullnægi hann skilyrðum til skipunar í embætti sýslumanns. Gert er ráð fyrir að þetta ákvæði komi ekki í veg fyrir að ráðherra sé heimilt að setja í embætti sýslumanns í fjarveru hans samkvæmt ákvæðum laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Í 6. gr. er að finna ákvæði um að starfs- og upplýsingakerfi sýslumanna skuli vera miðlæg og í þau megi sækja nauðsynlegar upplýsingar. Gert er ráð fyrir að við þróun kerfanna skuli miðað við að efla rafræna þjónustu embættanna á sem flestum sviðum. Lagt er til að með þessu verði rafræn stjórnsýsla efld á þann hátt að í framtíðinni geta þeir sem þurfa að leita þjónustu sýslumanns gert það með rafrænum hætti. Í 7. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að sýslumenn tilnefni úr sínum hópi nefnd þriggja sýslumanna sem vinni með ráðuneytinu að stefnumótun fyrir embættin í heild og geri tillögur um það sem geti orðið til úrbóta í störfum sýslumanna eða löggjöf sem um verkefni þeirra gildir, og að vinna að sameiginlegum verkefnum sýslumanna. Þá er gert ráð fyrir því í 8. gr. frumvarpsins að í hverju umdæmi sýslumanns skuli starfa samstarfsnefnd sýslumanns, lögreglustjóra og sveitarfélaga í viðkomandi umdæmi um málefni þeirra undir formennsku sýslumanns. Er hlutverk nefndarinnar meðal annars að fjalla um og samræma opinbera þjónustu eftir því sem við getur átt. Sem dæmi um mál sem nefndin getur átt sameignleg er útgáfa skemmtanaleyfa og annarra leyfa sem nefndarmenn koma að starfs síns vegna. Einnig má nefna málefni barna og ungmenna sem nefndarmenn koma að með ólíkum hætti. Í 9. gr. frumvarpsins er að finna ákvæði um að sé óskað eftir þjónustu sýslumanna utan hefðbundins vinnutíma á starfsstöðvum þeirra og ekki er kveðið á um það í lögum að sýslumanni sé skylt að sinna slíkum verkum á þeim tíma eða stað sé sýslumanni heimilt að verða við beiðni þar um, enda sér greitt fyrir þjónustuna á grundvelli tímagjalds samkvæmt gjaldskrá sem ráðherra setur að viðbættu akstursgjaldi. Er gert ráð fyrir að gjald fyrir slíka þjónustu renni óskipt til viðkomandi embættis. Hafa hjónavígslur verið nefndar í þessu sambandi en í sumum umdæmum hefur verið vinsælt hjá hjónaefnum að vera gefin saman úti í náttúrunni, jafnvel uppi á jöklum, undir Seljalandsfossi eða öðrum þeim stöðum sem ekki eru aðgengilegir og utan hefðbundins vinnutíma. Í frumvarpinu er að finna bráðabirgðaákvæði sem meðal annars taka á starfsmannamálum embættanna og áunnum réttindum þeirra og taka þau bæði til sýslumanna og starfsmanna þeirra. Einnig eru bráðabirgðaákvæði um að ráðherra sé heimilt að hefja undirbúning að stofnun nýrra sýslumannsembætta, m.a. með setningu reglugerða um skipulag allra embætta sýslumanna samkvæmt 2. gr. frumvarpsins. Þá er í bráðabirgðaákvæðum með frumvarpinu að finna ákvæði um að ráðherra geti sameinað einstök embætti í samræmi við 2. gr. frumvarpsins sé slíkt unnt. Einnig að ráðherra geti með reglugerð falið sýslumanni að gegna öðru eða öðrum embættum ásamt eigin embætti í samræmi við 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins og gildandi lög um framkvæmdarvald ríkisins í héraði. Lagt er til að frumvarpið taki gildi 1. janúar 2015. Hér er um að ræða mjög umfangsmikla skipulagsbreytingu á embættum sýslumanna. Verða eldri embætti lögð niður og ný stofnuð, sýslumenn skipaðir í hin nýju embætti, unnið að starfsmannamálum embættanna auk reglugerðarvinnu og þarf góðan tíma til að vinna að þeim málum svo vel takist til. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir framsöguna. Þetta var mjög skýrt og ég fagna því að þetta mál mun fá ítarlega umfjöllun í nefndum þingsins. Það verður ágætt að fá inn þær umsagnir sem koma til með að varpa ljósi á einstaka ákvæði í þessu frumvarpi. Mig langar aðeins að tala um umsögn fjármálaráðuneytisins sem fylgir þessu máli. Manni virðist sem fjármálaráðuneytið geri ráð fyrir því að ekki verði kostnaðarauki við þetta. Maður áttar sig ekki alveg á hvort það sé raunhæft af því að við vitum öll að á meðan verið er að breyta fellur til kostnaður en svo er spurning hvað gerist eftir á. En það stendur í umsögninni að innanríkisráðuneytið áformi að vinna að útfærslu á fjárhagsramma hinna nýju embætta á komandi missirum og að þeirri vinnu ljúki fyrir gildistöku laganna. Ég átta mig á því að það er flókið og erfitt að reikna þetta út en það er svolítið óþægilegt að fara inn í málið án þess að átta sig aðeins betur á því hvaða ramma við erum þarna að tala um. Mig langaði bara að nýta tímann í fyrsta andsvari mínu til að athuga hvort ráðherrann gæti útfært þetta eitthvað örlítið betur fyrir okkur svo að við áttum okkur á málinu.

Hæstv. forseti. Þetta eru eðlilegar vangaveltur og spurningar en ég vil leggja áherslu á það varðandi þetta frumvarp eins og varðandi lögreglufrumvarpið að fjárhagslegur ávinningur kemur alltaf til með að byggjast á ákveðnum líkindareikningi. Í tilfelli lögreglulaganna erum við að horfa til biðlauna, við erum að horfa til lífeyrisgreiðslna. Í þessu frumvarpi erum við hugsanlega að horfa til biðlauna. Við vitum ekki alveg hver þau kæmu til með að verða. Staðreyndin er sú að umsögn fjárlagaskrifstofu er óháð og ætluð fyrir þingið og er ekki endilega alltaf í fullu samræmi við það sem viðkomandi fagráðuneyti gerir ráð fyrir sjálft. Þetta er að sönnu til upplýsingar fyrir þann aðila sem leggur frumvarpið fram en líka fyrir þingið til skoðunar. Það er ein villa í umsögn fjárlagaskrifstofunnar og er væntanlega til komin vegna þess að menn hafa haft lögreglufrumvarpið í huga. Sagt er að sýslumannsembættin séu 15 en þau eru 24. Þarna er þessu ruglað saman við lögregluumdæmin og er einfaldlega eðlileg villa að því marki sem villur geta talist eðlilegar. Þetta eru hlutir sem við þurfum að fara betur í saumana á en ég held að við getum ekki og eigum ekki að gera of mikið úr þessu. Þetta verður alltaf líkindareikningur. Það sem við munum hafa fast í hendi nokkurn veginn eru lífeyrisgreiðslurnar og biðlaunagreiðslurnar, hitt er spurningin um faglegan ávinning af þessum kerfisbreytingum, hvort kerfisbreytingin er líkleg til að verða til þess að við verjum hverri krónu á hagkvæmari hátt en við gerðum áður. Ég tel að við munum gera það.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar og verð að hrósa honum fyrir að hafa þó að einhverju leyti reynt að setjast yfir þessa greiningu. Ég man eftir því að hafa átt orðastað við annan þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, sem lagði fram mál af svipuðu tagi, þar sem engin slík greining hafði hafist að neinu leyti. Það var auðvitað mjög gagnrýnt við meðferð þess máls sem aldrei varð að lögum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra næst út í 4. gr. þar sem verið er að tala um tiltekin sérverkefni sem hægt sé að fela sýslumannsembættunum. Eru einhver slík verkefni í pípunum? Sér hæstv. ráðherra fyrir sér að hægt sé að fela hinum níu embættum, sem verða þá væntanlega stærri stjórnsýslueiningar en sýslumannsembættin eru mörg hver í dag, slík verkefni og hvort tekin hafi verið einhver rispa í þessu? Þetta skiptir máli þegar menn móta sér afstöðu til þess hvort verið sé að efla embættin eða ekki. Þetta er eitt af því fyrsta sem stofnanirnar á landsbyggðinni velta fyrir sér, hvort möguleiki verði á því að auka verkefni eða hvort einfaldlega sé verið að skera frá sér, eins og við orðum það svo oft í þinginu, þ.e. að þægilegra sé að skera niður og fækka stofnunum úti á landi frekar en að taka heildstætt á verkefninu.

Hæstv. forseti. Þróunin hefur verið sú á undangengnum árum að tiltekin verkefni hafa verið færð til einstakra sýslumannsembætta og ég mun í lokaræðu minni víkja lítillega að verkefnum hvað þetta snertir. Það er ásetningur okkar að reyna að halda áfram á þessari braut. Aðeins nánar um fjárhagslega ávinninginn og tilkostnaðinn eftir atvikum þá kemur hann til dæmis með að ráðast af því hvað við gerum varðandi þjónustustöðvar. Það er nokkuð sem kemur til með að þróast inn í framtíðina í samráði við sveitarfélögin og með hliðsjón af þeim breytingum sem munu verða í samfélaginu á einstökum svæðum. Þurfum við að hafa þjónustumiðstöð hér eða þar? Hvernig ætlum við að haga þeirri þjónustu? Það komum við til með að vinna í samráði við sveitarfélögin og að sjálfsögðu embættin sjálf.

Hæstv. forseti. Í raun má segja að það frumvarp sem hæstv. innanríkisráðherra mælir fyrir feli að nokkru leyti í sér róttækari breytingu en það sem lýtur að lögregluumdæmunum og við ræddum fyrr í dag. Að minnsta kosti ef horft er á fækkun embætta þá er ljóst að fækkun embætta samkvæmt þessu frumvarpi er miklu meiri en á lögregluumdæmunum því að þar átti töluverð breyting sér stað fyrir tiltölulega stuttum tíma eða fimm árum. Hér er því verið að stíga stærra skref hvað það varðar. Það skýrir að hluta til þær áhyggjur sem líka hafa vaknað vegna þessa frumvarps og það snýr fyrst og fremst að þjónustu við fámennari byggðir. Auðvitað ræðst það nokkuð af því hvað úr verður miðað við það sem hæstv. ráðherra talar um í sambandi við útstöðvar eða þjónustustöðvar þessara embætta. Við rennum auðvitað dálítið blint í sjóinn með það en hættan sem margir þingmenn landsbyggðarinnar og sveitarstjórnarmenn hafa lýst í því sambandi er auðvitað sú að niðurskurður eða sparnaður muni töluvert bitna á hinum strjálbýlli svæðum. En það var annað atriði sem ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra um í þessu andsvari. Það lýtur fyrst og fremst að umdæmamörkum og staðsetningu embætta. Í báðum þessum frumvörpum er gert ráð fyrir því að umdæmamörk séu ákvörðuð nákvæmlega í reglugerð en ekki með lögum. Eins liggur fyrir að það er ráðherra sem ákveður með reglugerð hvar aðalstöðvar embætta verða. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta væri ekki atriði sem þyrfti að ræða í þinginu.

Hæstv. forseti. Umdæmismörkin verða samkvæmt frumvarpinu ákvörðuð í samstarfi og samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Þar liggja þessar línur og einnig verður haft samstarf um það hvar miðstöðvar embættanna verða. Valdið er á hendi hins miðlæga valds, þ.e. ráðuneytisins, en samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga.

Hæstv. forseti. Það er rétt að gert er ráð fyrir samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga sem er ágætt svo langt sem það nær. En það slær mig svo að þarna sé um að ræða ákvarðanir, að minnsta kosti hvað varðar umdæmamörkin, sem ekki væri óeðlilegt að þingið kæmi að. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um afstöðu hans til þess. Það er eitt að hafa samráð við jafnágætan aðila og Samband íslenskra sveitarfélaga er, það er ágætt, en þingið hefur auðvitað mikilvægu hlutverki að gegna í sambandi við þann lagalega ramma sem stjórnsýslan á að starfa eftir. Það slær mig þannig, nú játa ég að þetta er auðvitað 1. umr. um málið og við eigum eftir að fara betur yfir það í nefnd, að umdæmaskipting sé þannig ákvörðun að eðlilegra væri að hún lægi hjá þingi frekar en hjá ráðherra.

Hæstv. forseti. Hugsunin er sú að við reynum að máta þessa stjórnsýslu, löggæsluna, sýslumannsembættin, inn í þróun annarrar stjórnsýslu í landinu og þá erum við að horfa til sveitarfélaganna. Samkvæmt sóknaráætluninni sem hefur fengið heitið 20/20, og ég hef aldrei verið neitt sérstaklega hrifinn af því heiti en inntakið er ágætt, þá er hugsunin sú að reyna að samþætta þjónustu sýslumannsembættanna, sem sagt handhafa ríkisvalds í héraði, og þjónustu sveitarfélaganna þannig að þetta rími allt saman. Hvar þessi landamæri liggja nákvæmlega kemur hugsanlega til með að verða eitthvað breytilegt í tímans rás. Sveitarfélög hafa tekið breytingum, þeim hefur fækkað eins og ég rakti í framsöguræðu með þessu frumvarpi, þau hafa verið að sameinast jafnvel yfir hefðbundin landamæri - ég nefni þar sveitarfélögin á Norðvesturlandi, síðustu sameiningu - þannig að þarna þarf að mínum dómi einhver sveigja að vera í. En þetta er eitt af þeim atriðum sem er eðlilegt að þingið taki til skoðunar. Það getur ekki verið sáluhjálparatriði á einn veg eða annan, og svo er alls ekki hjá mér, en við hljótum að finna lausn sem er heppileg í þessu efni. Það er sjálfsagt að taka þessar vangaveltur vel til greina.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka ráðherra að nýju fyrir að flytja þetta mál. Ég held að allir sem skoða skipan sýslumannsembætta og þeirra mála sem þar undir heyra hljóti að viðurkenna að fara má yfir og endurskoða fyrirkomulagið. Það fyrirkomulag sem við búum við í dag er ekki fullkomið og um er að ræða fyrirkomulag sem án vafa er hægt að byggja upp með öðrum hætti. Auðvitað á núverandi skipan sér allnokkra forsögu og ef við værum að koma að þessu borði auðu mundum við vafalaust skipuleggja hlutina með öðrum hætti en nú er. Þarna eru sögulegar aðstæður, þróun embætta o.fl. Það verður auðvitað að taka tillit til aðstæðna eins og þær eru og forsagan. Það er ekki alveg hægt að hanna þetta eins og verið sé að búa til eitthvað kerfi í tómarúmi, það er ekki hægt. Í því sambandi ber að fagna því að ráðherra skuli velja þá leið, eins og í frumvarpinu til breytinga á lögreglulögum, að taka góðan tíma til undirbúnings og aðlögunar þannig að ekki sé verið að koma með mál inn í þingið sem á að klára fyrir maílok og á síðan að taka gildi 1. september eins og dæmi eru um á þinginu um stórar breytingar sem verið er að leggja fyrir okkur þessa dagana og við erum að taka til umfjöllunar. Ég fagna því að ráðherra nálgist þetta mál af værfærni sem í rauninni felur líka í sér virðingu fyrir viðfangsefninu, bæði því mikilvæga þjónustuhlutverki sem þessi embætti gegna og eins því ágæta fólki sem starfar á þessu sviði. Hvort tveggja er mjög mikilvægt. Það eru nokkur atriði sem ég vil nefna við 1. umr. Í fyrsta lagi slær þetta mig þannig, og það kann að vera að ég sannfærist um annað þegar málinu vindur fram og við höfum skoðað það betur, að verið sé að stíga býsna stórt skref, það er verið að fækka sýslumannsembættum mjög mikið. Þetta hefur þann aðdraganda að það á ekki að taka gildi fyrr en 2015 en engu að síður er breytingin úr 24 niður í átta töluvert mikil. Ég velti fyrir mér hvort betra hefði verið að nálgast þetta með því að fara frekar í svona breytingar í fleiri áföngum. En nóg um það. Ég vildi bara nefna að þetta er töluverð breyting, verið er að tala um að fækka sýslumannsembættum umtalsvert og þó að aðlögunartími sé gefinn er þetta allstór breyting í sjálfu sér. Ég ætla ekki að dvelja lengur við þetta en vildi halda því til haga. Annað atriði sem ég ætla að nefna snýr að því sem ég hef nefnt í andsvari varðandi umdæmamörk og þess háttar. Það er hárrétt sem kom fram í svari hæstv. ráðherra við andsvari mínu að umdæmamörk geta þurft að breytast. Umdæmamörk eru ekki eitthvað sem er klappað í stein og á ekki að hrófla við. Engu að síður held ég að við séum ekki endilega að horfa fram á það tíðar breytingar á umdæmum að það sé með einhverjum hætti ómögulegt eða ógerlegt að bera þær undir Alþingi. Ég held að við séum ekki að tala um að það verði farið í umdæmabreytingar árlega eða oft á ári eða eitthvað þess háttar. Ég sé fyrir mér að jafnvel þótt sveigjanleiki verði í þessu og umdæmum verði breytt í samræmi við breyttar aðstæður, breytingar á mörkum sveitarfélaga og þess háttar, þá gerist það ekki með þeim hraða eða svo oft að það sé ómögulegt að koma með það til þingsins. Við þekkjum það frá fyrri tíð að málefni af þessu tagi eru oft tilefni umræðu og jafnvel átaka á þingi og ég held að það sé í sjálfu sér ekki jákvætt að kippa þinginu úr sambandi í þeim efnum jafnvel þó ágætt sé að eiga samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga. Þetta er annað sjónarmið sem ég vildi nefna í þessu sambandi en ég tek svo sem undir með ráðherra að þetta er ekki endilega úrslitaatriði en engu að síður málefni sem ég vildi vekja athygli á í þessari umræðu. Þriðja atriðið sem ég ætlaði að nefna var að lýsa stuðningi við hæstv. ráðherra eða samhljómi varðandi tilflutning verkefna. Við þekkjum það að átt hefur sér stað tilflutningur verkefna bæði frá dómsmálaráðuneytinu sjálfu og frá undirstofnunum þess til einstakra sýslumannsembætta og ég held að í mörgum tilvikum hafi það verið afar jákvætt. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvort unnt sé að færa fleiri verkefni og jafnvel á málefnasviðum annarra ráðuneyta, ef svo má segja, til sýslumannsembætta þannig að hægt verði að auka vægi þeirra því að vissulega eru verkefni sýslumannsembætta mismikil eftir fjölda þeirra borgara sem til þeirra leita og eins mannfjölda á svæðum o.s.frv. Nú eru embættin mjög misstór og verða það trúlega áfram, jafnvel þótt breytingin sem hér er lögð til nái fram að ganga. Þá er um að gera að nýta betur mannskap og aðstæður í þeim embættum sem eru á fámennari svæðum með því að færa þeim verkefni þótt það skuli auðvitað viðurkennt að verkefnin eru misvel fallin til að verða flutt, ef svo má segja. Reynslan sýnir að mörg verkefni sem menn álitu til skamms tíma að þyrftu að vera framkvæmd af ráðuneytinu sjálfu eða stofnunum þess í Reykjavík er jafn vel sinnt af embættum úti á landi og þó að sum þeirra séu töluvert langt frá aðalmannfjöldanum í landinu þá kemur það ekki að sök vegna eðlis þeirra verkefni sem um er að ræða. Ég ætla, hæstv. forseti, ekki að teygja þessa umræðu neitt lengra. Ég vildi strax við upphaf umræðunnar lýsa því að ég tel fyllstu ástæðu til að fara í endurskoðun og athugun á þessum embættum og ég fagna því að hæstv. ráðherra hefur stigið skref í þá átt. Ég vil þó ekki lýsa yfir stuðningi við efnisatriði þessa frumvarps. Ég tel að það þurfi að skoða betur, hlusta á umsagnaraðila og fara yfir ýmsa þætti í þessu sambandi áður en tekin er afstaða til einstakra liða og einstakra breytinga sem um er að ræða. Það má segja að ég vilji fyrst og fremst lýsa mig jákvæðan í garð frumvarpsins að meginstefnu til en áskilji mér rétt til að hafa skoðanir á einstökum atriðum, styðja eða hafna breytingartillögum o.s.frv., þannig að þrátt fyrir að málið stefni í jákvæða átt eru þó þegar ýmis atriði sem ég rek augun í sem augljóslega þarfnast meiri umræðu og athugunar þótt ekkert sé sagt um hver hin endanlega afstaða verði til þeirra mála.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem mál af þessu tagi kemur til kasta þingsins, þ.e. þess efnis að fækka skuli embættum. Nú eru það sýslumenn sem verið er að ræða um. Ég kannast við þá umræðu í gegnum tíðina og löngu áður en ég kom á þing að fækka þyrfti þessum embættum og ég man eftir mótmælum þeirra sem hafa unnið lengi í stjórnsýslunni og bent á að þetta séu elstu embættin í landinu og þess vegna eigi að fara varlega í að hrófla við þeim. Þegar umræða af þessu tagi hefur farið fram og er komin á dagskrá berast okkur að sjálfsögðu athugasemdir frá fólki alls staðar að af landinu sem óttast að í hönd fari þjónustuskerðing. Það grundvallaratriði sem við eigum að hafa í huga þegar við skoðum þetta mál hvort með því sé verið að boða skerðingu á þeirri mikilvægu þjónustu sem íbúar landsins eiga að hafa öruggt og gott aðgengi að. Ég tel að við eigum í fyrsta lagi að horfa á þessar boðuðu breytingar með þeim gleraugum, ekki segja einfaldlega: Nei, takk! - vegna þess að hér sé verið að fækka embættismönnum eða vegna þess að augljóst sé að störf muni færast til og tapast á landsbyggðinni. Hæstv. ráðherra hefur boðað að þjónustumiðstöðvar verði um allt land. Það kemur ekki fram hvar þær verði eða með hvaða hætti þær verði þannig að það er umræða sem mun auðvitað lita alla umfjöllun um þetta mál. Við þekkjum það einfaldlega að þegar mál af þessu tagi hafa komið hingað inn gegnum tíðina þá vilja allir fá að hafa áhrif á þau og hafa eðlilega miklar skoðanir á þeim. Við sýslumannsembættin víða um land vinnur fjöldinn allur af fólki. Þar sem ég hef unnið hjá tveim slíkum embættum þá þekki ég það af eigin raun að hinir almennu starfsmenn þar eru víða konur sem hafa unnið lengi hjá viðkomandi embætti og hafa t.d. mikla reynslu af úrlausnarefnum sem varða þinglýsingar o.fl. Hjá þessum embættum er því mikill mannauður og það þarf að gæta að því að hann tapist ekki. Það er alltaf hættulegt þegar verið er að boða breytingar langt fram í tímann að það komi flótti í mannskapinn vegna þess að starfsmenn eru óöruggir um það starfsumhverfi og starfsöryggi sem þeir hafa búið við. Þrátt fyrir að það sé ágætt að þessi skipun, miðað við frumvarpið, eigi ekki að taka gildi fyrr en 1. janúar 2015 - því hefur verið lýst í ræðum áður en ég talaði að það væri kostur - má vissulega líta til þess að það er líka galli vegna þess að hættan er sú að menn séu ekki öruggir um það hvað muni gerast um áramótin 2014/2015 og fari því af stað og ef annað starf býðst séu þeir farnir. Ég sé það á bls. 19 í greinargerðinni að leitast eigi við að raska högum starfsfólks sem minnst og fá fram afstöðu starfsmanna til þess hvar þeim hugnist að starfa, þ.e. hvort það sé hjá lögreglustjóra eða sýslumannsembættinu. Það er ágætt en hættan er bara sú að þetta ágæta fólk fái tilboð annars staðar frá eða sjái möguleikana á því að hafa það betra annars staðar í öruggara umhverfi og að það fari einfaldlega. Þó að ráðherrann segi að þetta sé ekki gert í því skyni að ná fram gríðarlegri hagræðingu, það sé ekki grunntónninn í þessu, þá hafa auðvitað sameiningar sem þessar þann tilgang og hefur verið tilhneiging að halda því fram í umræðunni að gríðarleg hagræðing fylgi í kjölfarið. Það liggur hins vegar ekki fyrir eins og ráðherrann fór ágætlega yfir í andsvari við mig áðan. Ég tel að ef á að halda sama eða jafnvel betra þjónustustigi eftir þessar breytingar verði kerfið aldrei ódýrara en það er í dag. Ég get ekki séð að á nokkurn hátt sé hægt að rökstyðja að svo verði. Jafnframt er ekki búið að lögfesta ný barnalög en miðað við þá löggjöf sem hæstv. ráðherra sjálfur hefur farið ítarlega yfir í þinginu mun koma til umtalsverður kostnaður vegna þeirrar sáttaleiðar sem gert er ráð fyrir að verði meginreglan við meðferð ágreiningsmála um forsjá varðandi málefni barna. Auðvitað kemur til kostnaðarauka sem er kannski ekki talað um hér en það er athyglisvert að lesa umsögnina frá fjármálaráðuneytinu eða fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem fylgir og er á bls. 31–32 í þessu frumvarp. Það er í rauninni voðalega lítið innihald í henni. Ráðuneytið segir, með leyfi forseta: „Það kynni að hafa verið heppilegra í þessu tilliti að fyrir lægi hver ávinningur af breytingum væri og hvernig ráðstafa mætti þeim fjármunum í samhengi við fjárheimildir til málaflokksins á komandi árum.“ Þarna er eins og ráðuneytið líti svo á að það sé sjálfsagt mál að gríðarleg hagræðing náist við þessar breytingar og það sé hægt að fara að tala um hvernig eigi að ráðstafa þeim fjármunum sem koma til við þá hagræðingu. Ég leyfi mér að efast um að slík hagræðing náist. Ég heyri að ráðherrann er svipað þenkjandi og ég og bendir á að fjármálaráðuneytið sé ekki innanríkisráðuneyti enn sem komið er og þótt menn séu mikið að sameina ráðuneyti er þetta atriði sem er greinilega ekki litið á með sama hætti milli ráðuneytanna. Ég hvet hæstv. ráðherra til að ítreka það í seinni ræðu sinni að það komi til aukins kostnaðar verði sú sáttaleið sem lagt er til að verði niðurstaðan í þeim barnalögum sem eru til meðferðar í velferðarnefnd að veruleika. Herra forseti. Það er endalaust hægt að tala um hvar eðlilegt er að sýslumenn séu og hvort eðlilegt sé að embættin séu átta eða ekki. Auðvitað gengur ekki upp að aðgengi að þessari mikilvægu þjónustu sé skert. Við höfum dæmi um umdæmi eins og Hornafjörð, sýslumanninn í Vestmannaeyjum o.fl. Hvernig á þjónustan að vera á þessum stöðum? Verður framtíðin líkt og gerðist með sumar heilsugæslustöðvar sem við höfum horft upp á að eru opnar nokkra klukkutíma í viku hverri? Er það það sem við eigum eftir að horfa upp á? Eða við hverju megum við búast? Mér finnst helsti gallinn á þessu frumvarpi vera sá að það kemur á engan hátt fram. Það er eins og ákveðið hafi verið að gera þetta með þessum hætti og lögin eigi að taka gildi 1. janúar 2015 en það liggur samt ekkert fyrir nákvæmlega hvað það er sem við eigum að samþykkja. Samkvæmt lögunum er það bara ráðherra sem ákveður í reglugerð hvar aðalskrifstofa sýslumanns skuli vera, í 2. gr., og ráðherra ákveður einnig í reglugerð að höfðu samráði við sýslumann hvar aðrar þjónustustöðvar verði starfræktar. Mér finnst það svolítið lítið að ráðherrann ætli eingöngu að hafa samráð við téðan sýslumann. Ættu ekki einhverjir fleiri að koma að því máli og hafa umsagnarrétt og tillögurétt í þeim efnum? Hvað með sveitarfélögin? Hvað með aðra hagsmunaaðila sem telja sig hugsanlega þurfa á meiri þjónustu að halda en ráðherrann mun gera ráð fyrir í tillögum sínum? Mér finnst þetta athugunarefni og væntanlega verður farið ítarlega yfir það í nefnd. Það er rétt sem upp er talið, að fjölmörgum sýslumannsembættum víða um land voru falin mikilvæg verkefni sem þau fara ágætlega með. Við getum tekið sem dæmi það sem er talið upp varðandi sýslumannsembættið í Vík í Mýrdal sem annast Lögbirtingablaðið og jafnframt símsvörun fyrir embættið á Selfossi og svo mætti lengi telja. Það er ágætisupptalning í lögunum. Ég spurði hæstv. ráðherra að því áðan hvort einhver verkefni væru í pípunum um frekari tilflutning til sýslumannsembætta. Ráðherrann fullvissaði mig um að hann ætlaði í seinni ræðu sinni að fara yfir það með okkur hvaða verkefni kæmu þar mögulega til skoðunar. Það er í rauninni nauðsynlegt fyrir málið sjálft að fyrir liggi hvort einhver slík verkefni séu í pípunum. Eins og ég sagði áðan er víða hjá embættunum gott starfsfólk sem er fullfært um að taka að sér og sinna erfiðum og auknum verkefnum. Þess vegna væri hægt að styrkja embættin með því að færa þeim aukin verkefni og með því að færa hugsanlega til verkefni frá stærri stofnunum sem hafa nóg á sinni könnu og hafa kannski ekki burði til að klára öll þau verkefni sem þeim eru falin. Þetta hefur verið gert í ýmsum embættum og með ýmis verkefni og það er eiginlega nauðsynlegt að ráðherrann upplýsi það hér af því að ég heyrði það í svari hans við andsvari mínu við ræðu hans að hann hefði eitthvað ákveðið í huga. Til að við náum einhverri heildarsýn yfir það sem er í pípunum er nauðsynlegt að það komi fram. Annars varðandi þá umræðu sem fram hefur farið í samfélaginu varðandi hagræðingu almennt er okkur landsmönnum öllum ljóst að það þarf að skera niður í ríkisrekstri. Það er öllum ljóst og mikil og löng umræða hefur farið fram í þingsal um það með hvaða hætti eigi að gera það. Það er mín skoðun að ef allt er uppi á borðum varðandi það hvernig það verður gert, þ.e. menn sem búa víða um land og eins á höfuðborgarsvæðinu átti sig á því að jafnt skuli yfir alla ganga og að eitthvert markmið og einhver endalína sé fyrir hendi, einhver hugsun í því sem verið er að gera, þá sé hægt að gera ýmsar breytingar í rekstri ríkisins. En aðalpunkturinn í því sem ég er að segja er sá að það verður að vera ljóst hvert við stefnum, hver tilgangurinn sé. Ef á að skera það mikið niður að fólk t.d. á landsbyggðinni verði verulega vart við mikla þjónustuskerðingu tel ég að við séum að ganga of langt. Það hljóta allir að vera sammála um það. Hvar sársaukamörkin eru er kannski nokkuð sem við þurfum að ræða hér og ég sakna þess að við höfum ekki tekið það fyrir í umræðunni, hvorki þessari né heldur að nægilegu leyti varðandi það frumvarp sem ráðherrann mælti fyrir áður um breytingar á löggæslunni. Þó að það sé vissulega tekið upp þegar við ræðum fjárlögin þá varðar það hvern málaflokk og af því að maður sér það í umsögn fjármálaráðuneytisins að ráðuneytið geri ráð fyrir því að það muni fylgja þessu hagræðing tel ég að umræða um það verði að fara fram í þinginu. Ég treysti því að þeirri umræðu verði síðan fylgt eftir í allsherjar- og menntamálanefnd, sem mun fá það verkefni að kanna hvort grundvöllur sé til að samþykkja þetta frumvarp, að fengnir verði á fund nefndarinnar bæði þeir aðilar innan ráðuneytisins sem ætla sér að búa til þá greiningu sem getið er um á bls. 32, þ.e. útfæra fjárhagsramma hinna nýju embætta, og menn frá fjármálaráðuneytinu vegna þess að sýn þeirra er, eins og ráðherrann kom inn á áðan, greinilega gerólík miðað við það sem hér hefur komið fram á það hvort og þá hvernig hagræðing muni nást fram verði þetta frumvarp að lögum. Þetta eru þau atriði sem ég tel að nefndin þurfi að skoða. Síðan efast ég ekki um, herra forseti, að hingað muni koma fjölmargar umsagnir og skoðanir hvaðanæva að af landinu um það hvort æskilegt sé að fækka sýslumannsembættum jafnmikið og gert er ráð fyrir. Við erum að tala um að menn sjá í hendi sér að hugsanleg þjónustuskerðing er fram undan og fólk hefur ekki áhuga á því.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði. Ég vil byrja á að hrósa hæstv. innanríkisráðherra fyrir að koma með mál svona tímanlega til þingsins. Góður tími gefst til að ræða þetta, talað er um að þetta eigi að taka gildi 2015 og er til fyrirmyndar að þingið fái góðan tíma til að ræða jafnviðamikið mál og þetta. Þetta mál tengist frumvarpi sem við ræddum áðan um breytingar á lögreglulögum. Ég kom aðeins inn á ýmsa þætti varðandi þjónustu við íbúa á landsbyggðinni og langar aðeins til að ræða það frekar. Hæstv. ráðherra sagði í framsögu sinni að óhjákvæmilegt væri að fækka hagræðingarinnar vegna. Nú er það svo að þetta er gríðarlega mikil fækkun, úr 24 embættum í átta. Nú er ég ekkert að segja að þau sýslumannsembætti sem eru í dag þurfi endilega að vera eins mörg og þau eru en það er alveg ljóst að miðað við frumvarpið munu mörg störf á landsbyggðinni tapast. Ég tel mikilvægt að spyrna fótum við slíkum fréttum því að eins og fram kom í máli síðasta ræðumanns, hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur, þá hefur undanfarin ár verið mjög mikið um hagræðingu í opinberri stjórnsýslu á landsbyggðinni og í velferðarkerfinu sem hefur komið niður á þjónustu við íbúana. Ég hef miklar áhyggjur af því að þjónusta við íbúana versni enda er það alveg ljóst að ef á að fækka þarna úr 24 niður í átta þá er það gríðarlega mikil breyting. Nú kemur fram í frumvarpinu að það eigi að vera þjónustumiðstöðvar sem þarf kannski að skýra aðeins betur út. Það er ljóst miðað við þetta að hætta er á því að margir þurfi að fara um langan veg til að sækja þjónustu sýslumanna og sýsluskrifstofa. Þangað verða íbúar alls staðar að af landinu að sækja mjög reglulega og því er mjög mikilvægt að þetta sé skoðað vandlega og yfirvegað. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra nokkurra spurninga í ljósi þess sem fram hefur komið. Það er varðandi þessar þjónustumiðstöðvar, það eru hugmyndir um hvar þær skulu staðsettar. Er mögulegt að þjónustumiðstöðvar verði á þeim stöðum þar sem í dag eru sýslumannsembætti? Verður fjármagn til þeirra sýslumannsembætta sem eftir standa tryggt? Ég þekki vel til í landbúnaðinum og langar aðeins að minnast á smádæmisögu af því. Varnarlínum búfjársjúkdóma var fækkað gríðarlega á landinu. Þær voru fjöldamargar en urðu örfáar. Samt sem áður er staðan sú í dag að ekki fæst fjármagn til að viðhalda þeim fáu línum sem þó eru eftir. Þess vegna er eðlilegt að spyrja um þetta. Það hefur verið raunin að þegar hagrætt hefur verið á þennan hátt hefur fjármagn ekki fylgt. Mig langar einnig að spyrja hvort hæstv. ráðherra telur að þjónustan muni batna. Hann fór aðeins yfir möguleika á rafrænni stjórnsýslu og er það vel. En við vitum að á landsbyggðinni er víða stopult samband við umheiminn í gegnum netið þó að það hafi vissulega lagast mjög mikið og að auki nýta ekki allir landsmenn sér þennan rafræna hugbúnað. Mig langar að forvitnast um hvort þjónustan muni batna. Menn hafa gert grín að opnunartíma sýsluskrifstofa, margir segja að þær séu opnar milli hálftvö og 13.30. Það er rétt að spyrja aðeins út í það. Að lokum langar mig til að spyrja varðandi þessa tilfærslu verkefna. Nú er ljóst og kemur fram í umsögnum að sýslumannsembættin eru að leysa hin ýmsu verkefni, sem er vel. Mig langar að spyrja: Eru frekari hugmyndir um tilfærslu verkefna til sýslumanna og er mögulegt að þær tilfærslur á verkefnum gætu farið fram á þjónustumiðstöðvum sýslumanna en ekki í höfuðstöðvum þeirra á hverjum stað?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu umræðu sem hér hefur farið fram og þær vangaveltur sem ég hef hlýtt á. Hugsunin með þessum breytingum er fyrst og fremst að efla þjónustuna og gera hana kröftugri. Það er verið að færa verkefni til sýslumannsembættanna og kemur til með að gerast í auknum mæli, hygg ég, á komandi árum og þá einnig í samstarfi við sveitarfélögin. Þjónustan á landsbyggðinni er að taka breytingum og hún gerist nánast af sjálfu sér, liggur mér við að segja. Af sjálfu sér er að rísa upp þriðja stjórnsýslustigið. Sveitarfélögin í landshlutum eru að taka höndum saman um skipulag almenningssamgangna. Það er alls kyns önnur þjónusta sem þau eru að sameinast um. Menn einblíndu lengi vel á sameiningu sveitarfélaga sem einu leiðina til að ná fram hagræðingu en nú eru menn að horfa á þetta á nýjan leik. Við erum að reyna að skapa öflugri stjórnsýslueiningar á landsbyggðinni og þessar breytingar eru hugsaðar sem hluti af því. Hvar þjónustumiðstöðvar koma til með að verða, ég kann ekki svar við því. Það færi væntanlega eftir því hvar eftirspurnin yrði og þá með það í huga að fólk þurfi ekki að sækja um langan veg eftir þjónustu. Það hefur komið fram við umræðuna að við þurfum að tryggja jafnræði með þegnunum hvað varðar aðgang að þjónustu. Það er mjög mikilvægt. Ég ætla ekki að lesa upp þau verkefni, menn hafa það skráð í þinggögnum hvaða verkefnum er sinnt hjá einstökum sýslumannsembættum og víðast hvar með mjög góðum árangri. Það er hins vegar spurt um hvaða ný verkefni kunni að færast þangað. Ég nefni að verði ný barnalög lögfest þar sem kveðið er á um aukna áherslu á sáttaumleitanir í forræðisdeilum þá kemur það til með að hvíla á herðum sýslumannsembættanna. Það er verkefni sem þau koma til með að sinna. Könnun á hjónavígsluskilyrðum er verkefni sem þarf að efla og fer til sýslumannsembættis en eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sagði réttilega í umræðunni áðan þá er gert ráð fyrir, samkvæmt þessu frumvarpi, að verkefnisstjórn taki til starfa og hún mundi þá einnig horfa til þessara þátta, verkefnaflutnings af þessu tagi. Það er álitamál hver það er nákvæmlega sem á að ákveða hvar miðstöðin er. Ég held að sveitarfélögunum á svæðinu væri ekki gerður sérstakur greiði að ákveða það ein og sér. Ég held að það sé þá frekar ríkið sem gerir það en að sjálfsögðu með ráðgjöf og aðkomu sveitarfélaganna, og ekkert óeðlilegt að þingið komi þar einnig við sögu. Við erum að reyna að horfa til fyrirkomulags sem allra mest sátt ríkir um, það erum við að reyna að gera. Ef það er eitthvað sem við teljum vera til óþurftar á þeirri vegferð þá hægjum við náttúrlega á okkur. Það fannst mér ástæða til að gera varðandi þessar breytingar sem sumir vildu taka í heljarstökki. En það er óráð hið mesta. Við erum að tala um grundvöll löggæslunnar í landinu og mikilvægrar stjórnsýslu, sýslumannsembættanna, og við komum til með að vanda vel til verka. Mér finnst það hafa komið fram við þessa umræðu að við erum mjög á einum báti og róum í sömu áttina hvað það varðar. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu.