Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GilsG): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 17. okt. 1972. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður landsk, þm. Alþb., Stefán Jónsson dagskrárfulltrúi, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni. Svava Jakobsdóttir, 4. landsk. þm. Til forseta Nd.“ Stefán Jónsson dagskrárfulltrúi hefur áður tekið sæti hér á Alþ. á þessu kjörtímabili, og hefur kjörbréf hans verið rannsakað, og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Við flytjum hér nokkrir sjálfstæðismenn frv. til l. um breyt. á l. um Landhelgisgæzlu Íslands frá 1967, og það er að verulegu leyti shlj. frv., sem við fluttum á síðasta þingi, en þó eru frá því nokkrar breytingar, sem ég skal gera grein fyrir. Á síðasta þingi fluttu sömu þm. frv. til l. um breyt. á 1. um Landhelgisgæzlu Íslands, og því frv. var útbýtt, ef ég man rétt, 4, marz í þinginu, fór til n., en náði ekki afgreiðslu. Nú er þetta frv. flutt að nýju í breyttri mynd. Það var tilgangur fyrra frv., að árlegt framlag til landhelgissjóðs skyldi vera 50 millj. kr., en í þessu frv. er gert ráð fyrir því í 1. gr., að árlegt framlag til landhelgissjóðs frá ríkissjóði verði 75 millj. kr. Þá er jafnframt það nýmæli í 2. gr. frá fyrra frv., að það er heimilt að verja árlega allt að 25 millj. kr. af fé landhelgissjóðs til byggingar fyrir Landhelgisgæzluna á lóð hennar við Selsvör í Reykjavík og til þess að búa henni að öðru leyti framtíðarstöðu í landi. Það er augljóst mál, að það er lítið framlag til landhelgissjóðs úr ríkissjóði, 50 millj. kr., fyrir utan fé til að bæta aðstöðuna í landi, en þá heimild þarf sérstaklega að hafa vegna þess að verkefni Landhelgissjóðs er fyrst og fremst að kaupa tæki fyrir Landhelgisgæzluna, varðskip, flugvélar og önnur þau tæki, sem Landhelgisgæzlan þarf að hafa við sína starfsemi. Þetta er ekki nema örlítill hluti af útgjöldum fjárl., var ekki í fyrra nema lítill hluti þeirra og er enn þá minni hluti nú. Og það hefur oft verið sagt og m.a. nú, ég held, að ég muni það rétt, að það hafi einhvers staðar verið í ræðu hæstv. forsrh., stefnuræðunni, sem við ræddum í gær, að hann gerði ekki ráð fyrir því, að menn sæju eftir framlögum til Landhelgisgæzlunnar. Ég hef ekki séð það, - og ef það er rangt hjá mér, þá bið ég velvirðingar á því, - ég hef ekki séð það, að í fjárlagafrv. sé áætlað neitt sérstakt framlag til byggingar Landhelgisgæzlunnar í landi og til þess að búa henni þar aðstöðu né heldur til eflingar Landhelgissjóðs. Þetta þykir mér mjög miður, og þó að svo til tækist á s.l. þingi, að frv. okkar um eflingu Landhelgissjóðs næði ekki afgreiðslu, þá gerði ég satt að segja ráð fyrir því, taldi það alveg víst, að hæstv. ríkisstj. mundi í fjárlagafrv. nú setja undir þennan leka og ætla Landhelgissjóði fast og ákveðið framlag. Að sjálfsögðu eru allir sammála um það, hversu mikið okkur ríður nú á að efla Landhelgisgæzluna, en það er ekki aðeins í augnablikinu, sem við þurfum að efla hana, heldur þarf að gera langtímaáætlun um eflingu Landhelgisgæzlunnar og starfsemi hennar, og það er auðvitað mjög erfitt um vik að gera langtímaáætlanir í slíkum efnum, nema reikna megi með nokkurn veginn vissum, árlegum tekjum. En tekjur Landhelgissjóðs hafa verið þannig mörg undanfarin ár, að þær hafa byggzt upp af nokkrum atriðum, sektum og upptöku fyrir landhelgisbrot, björgunarlaunum, vöxtum og svo framlagi ríkissjóðs, sem ákveðið hefur verið í fjárl. hverju sinni, en upphæð þess framlags hefur jafnan farið eftir því, hve þörfin var mikil, og verið þeim mun hærri, þegar hefur þurft að rísa undir afborgunum af skipakaupum eða öðrum dýrum tækjum, sem Landhelgisgæzlan þarf á að halda. Þetta fyrirkomulag þýðir það, að afkoma Landhelgissjóðsins er í mikilli óvissu. Þegar lög um Landhelgissjóð voru sett 1913 og aðstaða var allt önnur í þjóðfélaginu og efni lítil, var landssjóði frá upphafi gert að greiða árlegt framlag til Landhelgissjóðsins, sem síðan var afnumið og breyttist í það form um tekjuöflun til sjóðsins, sem undanfarið hefur verið og ég áðan gerði grein fyrir. Það er að vísu svo, að nú fer fram landssöfnun, sem skyndilega var hleypt af stokkunum eftir 1. sept. fyrir Landhelgissjóð, og það er ekki nema gott um hana að segja, þó að ég hins vegar geti ekki varizt því að gagnrýna hér þá aðferð, að Alþingi Íslendinga vanræki að sjá Landhelgissjóði fyrir nægjanlegum tekjum og með þeim hætti, að það þurfi á 11. stundu að grípa til úrræðis eins og almennrar söfnunar til Landhelgissjóðsins. Vitaskuld á eðli málsins samkv. að styrkja þennan sjóð, sjá honum úr ríkissjóði fyrir nægjanlegu fé á hverjum tíma. Sá galli er á landssöfnun, hvað annað sem gott má um hana segja, að hún kemur mjög misjafnt niður á borgurunum, en því, sem er tekið úr ríkissjóði til slíks sjóðs, sem alla borgarana og almenna velferð landsins og þjóðarinnar og einstaklinganna áhrærir, því er jafnað á menn eftir tekjuöflun ríkissjóðs, að verulegu leyti eftir efnum og ástæðum, miðað við a.m.k. tekjuaflanir eins og tekjuskattinn, eignarskattinn o.fl., sem ríkissjóður fær tekjur frá og lúta þessu lögmáli. Það er auðvitað til vansa og ég vil segja til skammar fyrir hæstv. Alþ. að hafa ekki séð fyrir nægjanlegum tekjum í þessu skyni handa svo þýðingarmiklum sjóði, eins og nú standa sakir - Landhelgissjóði Íslands. Við skulum vona, að landssöfnun engu að síður beri þann árangur, sem til er ætlazt, en enda þótt svo verði, þá eru verkefni Landhelgissjóðs svo mikil einmitt nú, að það breytir ekki hinu, að sjóðnum er nauðsynlegt að hafa vissar og árlegar tekjur og ekki síður vegna áætlanagerðar til langs tíma, sem mjög nauðsynleg er og ég get búizt við, að unnið sé að nú fyrir Landhelgisgæzluna. Við fluttum tveir þm. Sjálfstfl. þáltill. einnig á síðasta þingi um kaup á varðskipi fyrir Landhelgisgæzluna og að hafizt yrði handa um langtímaáætlun um eflingu Landhelgisgæzlunnar. Enda þótt sú þáltill. næði heldur ekki afgreiðslu, þá geri ég alveg fastlega ráð fyrir því, eins og sakir standa, að unnið sé að undirbúningi slíkrar áætlunar í dómsmrn., sem Landhelgisgæzlan heyrir undir. Varðandi 2. gr. um ákvæði til þess að verja fé til byggingar fyrir Landhelgisgæzluna á lóð hennar við Selsvör í Reykjavík, þá er eins og menn vita þannig ástatt, að í raun og veru er Landhelgisgæzlan á götunni að meira eða minna leyti, ef svo mætti segja, eins og nú standa sakir. Til margra ára hafði henni verið ætlaður samastaður og húsnæði 3 hinni nýju lögreglustöð í Reykjavík og ráðagerðir fram í tímann við það miðaðar og þótti fara mjög vel á því, að löggæzlan til sjós og lands væri þar undir sama þaki og aðstaðan að ýmsu leyti heppileg fyrir Landhelgisg. að vera þarna í sambýli við lögregluna og Almannav., sem gert var ráð fyrir, að hefðu einnig vissan hluta sinna öryggisstöðva í lögreglustöðinni. Á þaki lögreglustöðvarinnar er sæmilega góður þyrilvængjuflugvöllur, en það má búast við því, að bæði þjónusta og varzla Landhelgisgæzlunnar með þyrlum aukist í framtíðinni. Hún hefur átt eða átti eina litla þyrlu og er þegar búin að fá aðra í staðinn og fleiri eru væntanlegar. Það tjóar ekki að tala um það lengur, að þetta húsnæði sé ekki fyrir hendi, en það vill þá svo til. að Landhelgisgæzlan á hentuga lóð við Selsvör hér í Reykjavík, og það er skoðun okkar flm. þessa frv., að það sé skylda Alþingis, eins og nú standa sakir, að bregða skjótt við og ætla Landhelgisgæzlunni eða Landhelgissjóði nægjanlegar fjárreiður og heimila honum þá að nota það fé til þess að byggja upp aðstöðu Landhelgisgæzlunnar í landi. Nú liggja ekki fyrir áætlanir um það, hversu þessi aðstaða þarf að verða dýr og ég skal ekki um það segja, en mér finnst, að það eigi að byggja myndarlegt húsnæði fyrir Landhelgisgæzluna og aðra aðstöðu, sem hún þarf að hafa í landi, og hún mætti vera fyrir langa framtið, og gæti þá Landhelgisgæzlan fyrst í stað skotið skjólshúsi yfir einhverjar aðrar ríkisstofnanir, sem þyrftu á húsnæði að halda, sem hún svo síðar tæki til sinna afnota, þegar tímar líða og þörfin eykst. Það, sem ég á við, er það, að það fer betur á því að okkar dómi að byggja stórt og fram í tímann heldur en skera það við nögl sér og vera að eyða tíma í það að skoða bragga og hálfbyggðar byggingar hér og hvar á landinu með það fyrir augum, hvort ekki væri hægt að hola Landhelgisgæzluna í vandræðum sínum þar inn. Þar sem þetta frv. er flutt nú í byrjun þings og áður en fjárlög eru afgreidd, þá vildi ég mega vænta þess, að það gæti hlotið afgreiðslu, áður en til fjárlagaafgreiðslu kemur, þannig að inn á fjárl. sé þá hægt að taka þau gjöld, sem af þessu frv. leiðir, ef það verður að lögum. Ég leyfi mér svo að vænta þess, að frv. hljóti góðan byr í þinginu og góðar undirtektir hjá þm. Hvort þetta eru of litlar upphæðir fyrir Landhelgissjóð skal ég ekki um segja. Ég hafði um það þau orð á síðasta þingi, að það yrði að metast af n., hvort ástæða væri til þess að breyta til og hækka þær. En það er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er, að Alþ. skjóti sér ekki undan þeim vanda að sýna það í verki og með einhug, að það leggi mikla áherzlu á að efla Landhelgissjóðinn eins og nú standa sakir, og sannarlega mætti þá sitthvað víkja fyrir jafnbrýnni nauðsyn eins og hér er um að ræða, ef ekki er annarra kosta völ. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. málsins og ég hygg, að það sé rétt munað, að frv. hafi í fyrra verið vísað til sjútvn. Að vísu eru í þessu mikil útgjöld, sem snerta fjvn., en hún er í Sþ., svo að við getum ekki vísað frv. til hennar hér.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir þeim áhuga og skilningi, sem birtist í þessu frv. á þörfinni á því að efla Landhelgisgæzluna. Það er vissulega svo, að það er mikil þörf á því að efla Landhelgisgæzluna. Það er þörf á því vegna þess ástands, sem nú ríkir og ég þarf ekki að fjölyrða um, en það er rétt, eins og hv. 1. flm. sagði, að það er jafnvel án tillits til þess þörf á því að efla Landhelgisgæzluna, svo að hún geti sinnt sínu margvíslega hlutverki á þann hátt, sem sómasamlegt getur talizt. En ég efast satt að segja um, að menn almennt hafi gert sér alveg fulla grein fyrir því, hversu stórt það svæði er, sem bætzt hefur við íslenzka landhelgi og hversu stórt það umsjónarsvæði er, sem íslenzkum gæzluskipum er ætlað að hafa stjórn á og umsjón með, en það er hreint ekkert smáræði. Þess vegna er það, að ég held, að jafnvel á venjulegum tímum sé það alveg lágmark að gera ráð fyrir því, að það þurfi 4 skip af þeirri stærri gerð, sem við höfum nú til þess að fást við þessi gæzlustörf, jafnvel þó að gert sé ráð fyrir því í vaxandi mæli, að reynt sé að styðjast við flugvélar, því að við verðum að hafa það í huga, að það er ekki aðeins gæzlan og varnir gegn lögbrjótum, landhelgisbrjótum, sem Landhelgisgæzlan á að fást við, heldur jafnframt margs konar björgunar- og aðstoðarstarfsemi. Og ég tel það mjög æskilegt og gott, að þm. fái nú tækifæri til þess að velta þessu máli dálítið fyrir sér og gera sér grein fyrir því og hugleiða, hvernig nú er háttað og hefur verið háttað um skipakost við Landhelgisg., og kem ég e.t.v. betur að því síðar. En það er þörf á að efla Landhelgisg. Um það erum við sjálfsagt öll, sem hér sitjum, sammála, eða það vona ég a.m.k., og ég vona, að það standi líka, sem ég hef látið í ljós, að það mundi enginn alþm. og enginn Íslendingur telja eftir útgjöld í því skyni að efla Landhelgisgæzluna. Og vissulega er það rétt, sem fram kemur í þessu frv. eða grg. með því, að tekjustofnar þeir, sem Landhelgissjóður hefur átt við að búa, hafa verið óvissir og eru í eðli sínu óvissir. Og það er auðvitað aldrei gott að þurfa að byggja á slíkum óvissum og breytilegum tekjustofnum, sem geta gefið góða upphæð þetta árið, en e.t.v. litla upphæð annað árið. Og þess vegna er það, að ég fagna þeirri hugsun, sem kemur fram í þessu frv., að það skuli bundið í lögum, að Landhelgissjóði skuli alltaf tryggð tiltekin lágmarksfjárhæð. Að vísu er það ekki nákvæmlega rétt hjá hv. 1. flm., að það hafi ekkert verið hugað að þessum málum nú í sambandi við það fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, né heldur að ekkert hafi verið að þessu gert í sambandi við gildandi fjárlög. Í gildandi fjárl. voru 20 millj. kr. sérstaklega ætlaðar til þess að mæta útgjöldum í sambandi við útfærslu landhelginnar, þegar til hennar kæmi 1. sept. Og í því fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir Alþ., eru sem næst 15 millj. kr. ætlaðar í Landhelgissjóð, en þar að auki aðrar 15 millj. kr. fyrir ófyrirséðum útgjöldum í sambandi við Landhelgisgæzluna, þannig að það eru nokkrar upphæðir þarna í fjárlagafrv., þó að ég sé þeirrar skoðunar, að þær muni hvergi nærri hrökkva til þess, sem hér þarf til. Þess vegna mæli ég með því, að sú hv. n., sem þetta frv. fær til skoðunar, taki það til rækilegrar athugunar og athugl, hvort ekki sé rétt að gera þessa lagabreytingu eða breyta landhelgislögunum í þá átt, sem hér er gert ráð fyrir. Hitt er svo annað mál. að eins og hv. 1. flm. sagði líka, getur alltaf verið álitamál, hvaða fjárhæð á að tiltaka í þessu sambandi. Við höfum heyrt það, að hv. stjórnarandstæðingum hefur þótt nóg um útgjöld ríkisins og talið, að það bæri heldur í meira lagi á eyðslu á ýmsum sviðum hjá ríkisstj. Og vafalaust má finna því Stað, að þeir hafi hvatt til sparnaðar í orði, en hitt hygg ég nú, að líka mundi sjást, að ef farið væri í gegnum tillöguflutning þeirra, þá yrðu nokkuð margar útgjaldatill., bæði beint við fjárl. og eins varðandi einstakar framkvæmdir, þannig að verkin gætu þar kannske sýnt talsvert aðra mynd heldur en allt sparnaðartalið. En hvað um það, menn verða að gera sér ljóst, að það er ekki hægt að gera allt, og það er út af fyrir sig rétt hugsun, sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að ef það á að taka svona upphæð inn til Landhelgisgæzlunnar, þá geta menn þurft að horfast í augu við það, að það verði að draga úr einhverjum öðrum liðum annars staðar. Og þá verða menn að vera viðbúnir því að gera sér grein fyrir því og átta sig á því, hvað á að víkja. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að Landhelgisgæzlan á að hafa forgang umfram ótalmargt. En samt sem áður verður auðvitað að skoða þetta mál og ákvörðun á fjárhæð í samb. við önnur málefni. Og það legg ég einmitt áherzlu á, að sú n. geri, sem fær málið til meðferðar. Það er kannske ekkert aðalatriði, svo að maður taki nú nokkuð stórt til orða, hvort það eru nefndar 50 millj. eða 75 millj. Aðalatriðið er að festa ákveðinn tekjustofn. En hitt vitum við öll, að þó að það séu nefndar ákveðnar tölur, þá getur gildi þeirra alltaf breytzt, þannig að þær segja ekki alla söguna. En ég álít, að aðalatriðið sé að festa þá stefnu að tryggja Landshelgissjóðnum alveg ákveðinn tekjustofn, og ég er inni á þeirri hugsun. Út af því, sem hv. flm. sagði varðandi þá fjársöfnun, sem stofnað hefur verið til, landssöfnun til Landhelgissjóðs, þá vil ég aðeins segja örfá orð. Það er alls ekki meiningin, að sú söfnun verði til þess að Alþ. eða fjárveitingavaldið dragi neitt af sér í sambandi við fjárveitingar til Landhelgissjóðs eða Landhelgisgæzlunnar. Að vísu er það þegar sýnt af þeim undirtektum, sem söfnunin hefur fengið, að hún hefur mætt svo almennum skilningi, að það verður mjög verulegur styrkur að henni fyrir Landhelgissjóð. En eins og margtekið hefur verið fram og ég held, að flestir ættu nú að hafa gert sér grein fyrir, þá var ekki aðalmarkmiðið með því að stofna til þessarar almennu landssöfnunar það að safna svo og svo miklu fé í Landhelgissjóðinn til þess að leysa ríkissjóð undan einhverjum kvöðum í því sambandi, heldur hitt að gefa öllum almenningi tækifæri á því að sýna öllum þjóðum, að íslenzka þjóðin stæði einbuga að þessu máli og hún teldi ekki eftir sér af frjálsum og fúsum vilja að leggja á sig verulegar fórnir í sambandi við þetta mál, hún væri fús til þess að leggja fé af mörkum til þess að verja þetta lífshagsmunamál sitt, til þess að það gæti enginn efazt um, að það væri fullur og fastur sannfæringarvilji hjá þjóðinni allri á bak við þetta mál. Og undirtektirnar undir landssöfnun hafa þegar verið þær, að þær munu sanna þetta og sýna, og það mun eiga eftir að sýna sig betur. Í því efni munu engar úrtölur stoða. Fólkið í landinu lætur ekki segja sér fyrir verkum í þessu efni. Og það mun koma fram og leggja fram sitt .lóð, lítið eða stórt eftir atvikum og getu, til þess að sýna þessu máli áhuga sinn og skilning. En það endurtek ég, að það á ekki að verða til þess að leysa fjárveitingavaldið undan neinni skyldu í sambandi við Landhelgisgæzluna og eflingu Landhelgisgæzlunnar. Það er reyndar svo, að það hefur farið fram á s.l. ári og á þessu ári réttara sagt, talsverð aukning á gæzlustyrk Landhelgisgæzlunnar. Það hefur gerzt með tilkomu nýrrar og afkastameiri flugvélar en áður, og það er ekki vafi á því, að flugvélar eiga eftir að þjóna miklu hlutverki í sambandi við Landhelgisgæzluna. Það hefur líka verið fengin mun stærri þyrla en áður. Ég hygg, að reynslan muni sýna, að hún muni geta orðið að mjög miklu og góðu gagni í sambandi við gæzlu- og björgunarstörf. Það hafa enn fremur verið fengnar tvær minni þyrlur. Þá vil ég geta þess, að það hafa farið fram alveg gagngerar endurbætur á varðskipinu Þór, sem nýlega er nú búið að lýsa í útvarpi, hverjar eru og ég skal ekki fara að telja hér upp. En það má í stuttu máli segja, að það gæzluskip er allt annað skip á eftir, en það var. Það kemur nú til gæzlu við hlið hinna stærri gæzluskipa, sem að vísu eru ekki gömul, en þó er ekki hægt að segja, að það hafi verið sérstaklega mikil afrek unnin í þessum málum á umliðnum árum. Að vísu má geta þess og það er lofsvert, að varðskipið Ægir kom hér 1968, í ráðherratíð hv. 1. flm. Og það er honum til lofs. En varðskipið Óðinn er frá árinu 1959. Það hefur ekki verið örari uppbygging í varðskipaflotanum en þetta á undanförnum árum, þegar menn þó 1961 höfðu lýst yfir þeim tilgangi sínum að vinna að útfærslu landhelginnar og ætla hefði mátt, að ýmsar undirbúningsráðstafanir hefðu verið gerðar í því skyni. Þá hefur líka á þessu sumri verið tekið leigunámi, eins og menn vita, eitt hvalveiðiskip, sem er stórt skip og má flokka við hlið þessara skipa, þó að það verði auðvitað aldrei sett algerlega á bekk með þeim, sem ekki er heldur að búast við, þar sem það er ekki smíðað í því skyni að þjóna þeim tilgangi. Og það getur náttúrlega aldrei fengizt skip, sem fullnægir alveg kröfum í þessu efni, nema það sé sérstaklega smíðað í þeim tilgangi, eða keypt skip, sem hefur verið byggt með það fyrir augum að vera gæzluskip. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta hvalveiðiskip. Það hefur verið lagt fram frv. til staðfestingar brbl., og ég mun fara nánar inn á það mál í sambandi við þau. En ég vil ekki láta þetta tækifæri hjá líða til þess að bæta við örfáum orðum varðandi landhelgisvörzluna. Ég vil nota þetta tækifæri til þess alveg sérstaklega að þakka varðskipunum og varðskipsmönnunum og gæzluliðinu öllu fyrir vel unnin störf við erfiðar aðstæður á því tímabili, sem liðið er frá 1, sept. Ég vil aðeins minna á það, að þennan tíma hafa ekki í raun og veru verið til vörzlu á því stækkaða og útvíkkaða umsjónarsvæði, á nýja landhelgissvæðinu, nema tvö skip, sem þar hafa getað komið verulega að gangi, Ægir og Óðinn. Og ég vil biðja menn að gera sér í hugarlund, hve erfitt það hlutverk muni vera fyrir tvær skipshafnir, tvö skip, að verja allt það svæði fyrir ágangi þess fjölda landhelgisbrjóta, sem á það hefur sótt. Ég vil taka þetta fram hér alveg sérstaklega og tjá þessum mönnum mínar beztu þakkir. Og ég held að þjóðin öll ætti að taka undir þær þakkir. Ég er nefnilega ekki alveg viss um það, að þjóðin og fólkið allt hafi gert sér fulla grein fyrir því, við hverjar aðstæður þessir menn hafa orðið að vinna sín störf. Og ég verð satt að segja að lýsa dálítilli undrun minni yfir þeim fréttaflutningi, sem stundum hefur átt sér stað í sambandi við þessi mál. Ég verð að lýsa undrun minni yfir því, að það hefur þótt fréttnæmt í fjölmiðlum, að varðskip hafi sézt liggja við bryggju. Halda menn, að varðskip þurfi aldrei að koma í höfn? Halda menn, að þeir sjómenn, þeir skipverjar, sem á þessum skipum starfa við þessar erfiðu aðstæður, vita aldrei, hvað fyrir getur komið og hverju þeir eiga að mæta, eigi ekki rétt á einhverjum frístundum, eigi ekki rétt á því og hafi ekki þörf fyrir það að koma til sinna heimkynna öðru hverju? Ég held, að það sakaði ekki, að menn sýndu ofurlítið meiri skilning í þessum efnum. Það hefur stundum bryddað á því, að það hafi verið talað um einhvern undanslátt eða linkind í landhelgisgæzlunni. Það er satt, að á meðan brezku samningamennirnir sátu við samningaborð hér í Reykjavík var ekki stofnað til sérstakra átaka. En varðskipin voru á ferð á þeim tíma eins og endranær og aðvöruðu skip og gáfu þeim viðvaranir. En því miður er staðreyndin sú, að eftir það sýnast enskir landhelgisbrjótar hafa fylkt liði á Íslandsmið í enn ríkara mæli en áður. Því verður svarað á viðeigandi hátt. Það verður engin linkind eða undansláttur sýndur í vörzlu landhelginnar nýju. Menn hafa kannske veitt athygli þeim fréttum, sem bárust í dag, og e.t.v. hefur það fært mönnum heim sanninn um betur en áður, að hér er ekki um neinn leik að ræða. Það var siglt á varðskip og gerð tilraun til þess að sigla það í kaf og verða skipshöfn þess þar með að bana. Gegn því munum við bera fram þau ýtrustu mótmæli, sem við getum. En það sýnir mönnum, að þessir menn, sem eru framverðir okkar í þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar, eiga vissulega allt gott skilið. Það sýnir mönnum, að þeir geta lagt líf sitt í sölurnar. Þess vegna er það, að þótt ekki verði, eins og ég sagði, sýnd nein linkind eða undansláttur í því að verja landhelgina, eftir því sem geta okkar leyfir, og það hefur heldur ekki verið gert, því að landhelgisvarzlan hefur starfað af dugnaði eftir sinni getu, þá verði jafnframt lögð á það áherzla, að það verði farið í þessum málum með allri varúð og skipi eða lífi skipshafnar varðskipanna aldrei stofnað í hættu að óþörfu. Þetta hef ég sagt við skipshafnirnar sjálfrar, þegar ég hef haft tækifæri til þess að tala við þær um borð í varðskipunum. Og um leið og ég hef þá flutt þeim þakkir fyrir góða framgöngu í landhelgismálinu, þá hef ég sagt við þær þar, að það þurfi stundum meira hugrekki til þess að sýna gætni og stillingu heldur en glannaskap. Meðan ég fer með stjórn þessara mála, verður ekki breytt frá þessari stefnu, hvað sem hver segir. Ég hef þegar lýst skilningi mínum á þessu frv. og þeim góða vilja, sem í því kemur fram, og ég vænti þess, að Alþ. taki það til vinsamlegrar athugunar, en hafi auðvitað jafnframt í huga það, sem ég hef bent á, að þessi málefni verður að skoða nokkuð heildstætt. Ég veit, að það er fullur hugur hjá allri þjóðinni að efla Landhelgisgæzluna, það er fullur hugur hjá ríkisstj. að gera það. Það mun nú í dag eða á morgun verða útbýtt hér á hv. Alþ. þáltill. um að heimila ríkisstj. byggingu eða kaup á nýju fullkomnu gæzluskipi. Þetta eru svo mikil mál og mikils háttar, að mér finnst það varla hæfa að fara út í pex eða smáatriði, sem mættu kannske teljast í sambandi við það. Þó get ég varla stillt mig um að minna hv. 1. flm. á það, að s.l. 12 ár fóru þeir nú með stjórn þessara mála, og auðvitað hefði margt verið léttara í dag í þessum efnum, ef þessi áhugi og ákveðni vilji, sem þeir nú sýna til þess að afla Landhelgissjóði fjár, hefði komið fram á öllum þeim árum, sem þeir fóru með stjórn þessara mála. En batnandi manni er bezt að lifa. Og ekki ætla ég nú heldur að fara að pexa neitt við hann um húsnæðismál Landhelgisgæzlunnar. Það er satt, að Landhelgisgæzlan býr í ófullnægjandi húsnæði og ytri aðstæður hennar eru ófullnægjandi á margan hátt. En það er nú hins vegar æðimikið ofmælt hjá hv. 1. flm., að hún sé á götunni. Þessi mál hafa verið í athugun, og það hefur ekki staðið á því, að það væri hægt að útvega Landhelgisgæzlunni ágætis skrifstofuhúsnæði, hvort heldur er hér í borginni eða annars staðar. En Landhelgisgæzlan sjálf eða forstjórinn hefur að svo komnu máli frekar kosið að vera áfram í þessu húsnæði, sem Landhelgisgæzlan er nú í, þó að þar sé mjög þröngt um hana. Því veldur m.a. sjálfsagt staðsetning, sem hann telur hagkvæma þar, og svo sjálfsagt von um það, að úr verði bætt fljótlega með byggingu húss yfir Landhelgisgæzluna. En ég er hv. flm. alveg sammála um, að það á að gera fyrr en síðar. Og það er lóð þarna, það er rétt, í Selsvör eða þarna nálægt því, sem þeir eru, nánast við hliðina á Vitamálahúsinu, og það má vel vera, að hún henti sem framtíðarstaður fyrir aðsetur Landhelgisgæzlunnar. En þó býst ég við því, að Landhelgisgæzlan sjálf vilji jafnvel líta nánar á þau mál. Það gæti t.d. komið til mála, að hún teldi sig betur staðsetta nálægt flugvelli. Það fer sjálfsagt dálítið eftir því hver þróun þessara mála verður. En á götunni er hún nú ekki, sem betur fer, enda væri það óskemmtilegur vitnisburður um 12 ára viðreisnarstjórn, því að í engu hefur húsnæði Landhelgisgæzlunnar breytzt frá því, sem var, á meðan hv. 1. flm. þessa frv. var dómsmrh., og að ég hygg, ekki að neinu leyti öll 12 viðreisnarárin, nema hvað vera kynni, að eitthvað hefði verið að henni þröngt og af henni tekið húsnæði, sem hún áður hafði í þessu húsi, þannig að ég held, að það sé nú bezt fyrir alla aðila að vera ekki með mjög stór orð í þessu sambandi. Engan áhuga hef ég á því að vera að rifja upp hið liðna í þessu, en tel hitt skipta mestu máli, að menn sameinist um að játa, að það þarf að bæta húsakost og aðstöðu Landhelgisgæzlunnar í landi og mér væri það mikið fagnaðarefni, að menn vildu veita mér lið til þess að beita mér í því máli og það sem allra fyrst. Hitt er svo annað mál, hvort það þykir eðlilegt að taka það beinlínis fram í lögum um Landhelgissjóðinn, að svona tilteknum hluta eins og þarna er tilnefndur skuli varið til þessara hluta. Ég býst við, að það ætti ekki að vera þörf á því, af því að það er áreiðanlega vilji allra, sem um þessi mál fjalla og með þessi mál hafa að gera, að reyna að bæta úr í þessu efni svo fljótt sem nokkur kostur er og þegar fé leyfir. Og ég efast ekki um það, að hin glæsilega landssöfnun verður m.a. til þess að létta undir í því efni. Ég held, að það sé mjög þýðingarmikið fyrir okkur að láta ekki smáatriði leiða okkur út á neinar villigötur í sambandi við þetta stóra mál, landhelgismálið og landhelgisgæzluna, heldur ættum við að sameinast um það, sem við erum allir sammála um, og það eru allir sammála um höfuðatriðin í þessu máli. Og þá eigum við að gera það, sem skynsamlegt er, og samþykkja það, sem skynsamlegt er, og til þess er ég reiðubúinn, hvort sem það kemur frá þessum eða hinum. Þess vegna legg ég til, að sú hv. n., sem fær þetta frv. til meðferðar, skoði það mjög gaumgæfilega. Það er nú aukaatriði, til hvaða n. það fer. Ég skal ekki segja um það. Það má vel vera, að landhelgislögin hafi á sínum tíma verið í sjútvn. Þó mætti segja mér, að þau hefðu verið í allshn., þó þori ég ekki að fullyrða um það. Það er algert aukaatriði.



Herra forseti. Ég vil taka undir þær yfirlýsingar, sem hæstv. forsrh. gaf hér áðan, þegar hann sagðist fagna hverri þeirri viðleitni hér á hv. Alþ. og annars staðar til eflingar landhelgisgæzlunni. Það er sérstök ástæða til þess að hugsa um það einmitt nú, þegar verkefni Landhelgisgæzlunnar eru jafnmikil eins og raun ber vitni, hvernig við getum bezt að henni búið, svo að hún geti sinnt því veigamikla verkefni, sem hún á að annast við gæzlu okkar stækkuðu landhelgi. Ég hef á undanförnum árum flutt hér á hv. Alþ. a.m.k. tvisvar sinnum, ef ekki þrisvar, till. í þá átt að efla Landhelgisgæzluna að tækjum, bæði skipum og flugvélum. því miður hafa þessar till. ekki náð fram að ganga, og skal ég ekki fara neitt að rekja það í smáatriðum, en fagna bara þeim aukna skilningi, sem mér virðist koma fram í því frv., sem hér er verið að ræða, hjá ýmsum þeim flm., sem fyrr á árum voru valdamiklir í landsstjórn okkar, en tillöguflutningur minn þá náði ekki eyrum þeirra. Persónulega vil ég stuðla á hv. Alþ. að framgangi allra þeirra mála, sem geta orðið til þess að efla Landhelgisgæzluna, en hvort sú till., sem kemur fram í l. gr. frv., er sú bezta í þessum efnum og hvort þær fjárhæðir, sem þar eru nefndar, séu þær eðlilegustu, skal ég ekki um segja á þessari stundu. Væntanlega kemur þetta mál til hv. sjútvn., þar sem ég á sæti og gefst þá e.t.v. tækifæri til þess að athuga það betur þar. Ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs og vildi fá tækifæri til þess að segja hér örfá orð þegar við 1. umr. um þetta frv., er sú, að í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að heimilt sé að verja árlega allt að 25 millj. kr. af fé Landhelgissjóðs til byggingar fyrir Landhelgisgæzluna á lóð hennar við Selsvör í Reykjavík og til þess að búa henni að öðru leyti framtíðaraðstöðu í landi. Ég er því fyllilega sammála, að það sé nauðsynlegt að byggja upp aðalstöðvar fyrir Landhelgisgæzluna og mér er um það kunnugt, að þær aðstæður, sem hún býr við nú, þarf að bæta mjög verulega. En ég skil þetta frv. þannig, að með samþykkt þess óbreytts, þó að aðeins sé um heimildargrein að ræða, þá sé Alþingi að samþykkja, að höfuðstöðvar Landhelgisgæzlunnar skuli rísa í Selsvör í Reykjavík. Nú veit ég, að á undanförnum mánuðum hefur farið fram athugun á vegum þess rn., sem landhelgismálin heyra undir, á því, hvernig bezt væri leystur sá vandi, sem þarna er fyrir hendi, þ.e.a.s. það vantar húsrými fyrir aðalstöðvar Landhelgisgæzlunnar. Og mér er kunnugt um, að það hefur komið til athugunar, að vel væri hugsanlegt, að aðalstöðvar Landhelgisgæzlunnar kynnu að rísa annars staðar en endilega í Selsvör í Reykjavík. Ég hygg, að enginn hv. alþm. mundi halda því fram, að þær lóðir, sem Landhelgisgæzlan á í Selsvör í Reykjavík, geri það endilega nauðsynlegt, að aðalstöðvarnar rísi þar, því að þær lóðir standa fyllilega í sínu verði og geta hvenær sem réttur eigandi vill selja þær gefið mjög verulegt fé í aðra hönd, sem síðar meir mætti nota til þess að byggja þessar fyrirhuguðu aðalstöðvar Landhelgisgæzlunnar. í mínu kjördæmi í Hafnarfirði hefur komið fram verulega mikill áhugi bæjaryfirvalda á því að fá aðalstöðvar Landhelgisgæzlunnar staðsettar þar. Og mér er kunnugt um það, að af hálfu bæjaryfirvalda hefur ýmislegt verið boðið í þeim efnum til þess að gera það léttara og hagkvæmt fyrir þá starfsemi. sem þarna á að rísa, að vera í Hafnarfirði. Ég vil á þessari stundu vekja alveg sérstaka athygli á þessu. Mér sýnist, að eftir að athugun hefur farið fram og ef það liggur fyrir, að starfsaðstöðu megi tryggja Landhelgisgæzlunni í Hafnarfirði alveg jafngóða og í Reykjavík, þá beri að staðsetja hana frekar þar af mjög einfaldri ástæðu, sem sé þeirri, að það er þörf á því, þjóðfélagsleg þörf á því, að við reynum að dreifa ríkisstofnunum meira um landið en gert hefur verið að undanförnu. Og þó að menn segi, að það sé lítill fjarlægðarmunur frá Reykjavík til Hafnarfjarðar, þá er það að vísu rétt, en hitt er líka rétt, að í Hafnarfirði eru ákaflega fáar ríkisstofnanir staðsettar, sem þjóna landinu öllu. Því endurtek ég það, að ég tel varhugavert á þessari stundu, án þess að þeirri athugun sé lokið, sem er í gangi um það, hvernig eigi að leysa úr þessum vandamálum Landhelgisgæzlunnar, að samþykkja þessa staðarákvörðun, sem kemur fram í frv. Þetta er ekki af neinum illum hug sagt til höfuðborgarinnar, sem ég ann alls góðs, en ég vek bara athygli á þessu atriði, af því að mér er það skylt sem þm. úr Reykjaneskjördæmi, og sem þingmaður úr stjórnarliðinu vil ég minna hæstv. ráðh. á, að eitt af þeim ávæðum, sem í stjórnarsamningnum er að finna, er einmitt það, að reynt skuli að dreifa ríkisstofnunum sem viðast um landið.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að ekki væri vanþörf á, að landsmenn sýndu Landhelgisg. ofurlítið meiri skilning og þetta er sannarlega rétt. Það veitir sannarlega ekki af, að Landhelgisgæzlunni sé sýndur meiri skilningur og þeim mönnum, sem þar eru í fremstu línu, og veittur allur sá styrkur, siðferðilegur a.m.k., sem við getum veitt þessum mönnum, við, sem erum í landi. Ég skal taka dæmi. Núna ekki alls fyrir löngu kom þýzka aðstoðarskipið Poseidon, það skip, sem Þjóðverjar hafa til aðstoðar veiðiþjófum sínum hér á Íslandsmiðum, inn til Akureyrar með sjúkan mann eða slasaðan, sennilega tvo, og skip þetta bað um vatn, það bað um olíu, að sjálfsögðu til þess að þurfa ekki að fara eitthvað annað til að sækja vatn og olíu, til þess að geta verið lengur á miðunum, þurfa ekki að telja sig frá því að veita veiðiþjófunum stuðning. Hvort tveggja var þessu skipi veitt, olían og vatnið. Og sömu sögu er að segja um brezka skipið Girolana, sem er líka til aðstoðar veiðiþjófum hér, brezkum. Það kom hér í fyrradag inn í Rvíkurhöfn með sjúkan mann eða slasaðan, og það fékk vatn. Ég held, að það hafi ekki beðið um olíu, en það liggur í augum uppi, að það hefði fengið hana eins og Poseidon fékk norður á Akureyri. Þetta vil ég kalla reginhneyksli. Og þetta kalla ég líka, að við í landi bregðumst Landhelgisgæzlunni. Hér er um að ræða skip, sem kalla má forustuskip þeirra sjóræningjaflota, sem hafa sig nú í frammi á Íslandsmiðum, sjálf flaggskipin, sem hljóta þessa þjónustu í höfnum okkar, hvenær sem þau biðja um. Og óneitanlega ferst öðrum nokkuð stórmannalegar í þessari baráttu fyrir landhelgismáli Íslendinga, öðrum en okkur sjálfum, og það eru Færeyingar, sem harðneituðu svona þjónustu, þegar fram á hana var farið af hálfu þeirra, sem brjóta lög á Íslendingum. Ég verð að segja, að maklegar þakkir, sem hæstv. forsrh. tjáði Landhelgisgæzlunni áðan, sannarlega maklegar, hefðu líka mátt fara til vina vorra, Færeyinga, fyrir stuðning þeirra. Þeir veita Landhelgisgæzlu okkar enn þá meiri siðferðilegan stuðning heldur en við gerum sjálfir. Ég vildi aðeins vekja máls á þessu og láta í ljós þá von mína, að þessu hneyksli linni. Og ég vil beina því til hæstv. forsrh., þó að það megi e.t.v. segja, að þetta heyri ekki undir hans rn., - ég veit reyndar ekki, undir hvaða ráðh. þetta mundi heyra en það mundi heita siðgæðismálarn., - en ég vil beina því til hæstv. forsrh., að hann tjái hug sinn um þetta mál.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Það er ekki ástæða til þess að ræða frv. frekar heldur en hv. 1. flm. þess hefur gert. Frv. hefur fengið góðar viðtökur hjá hæstv. forsrh. og öðrum, sem hér hafa talað, og má þess vegna reikna með, að a.m.k. sú fjárupphæð, sem hér er nefnd, verði tekin frá í fjárl. handa Landhelgisgæzlunni. En hvort aðsetur Landhelgisgæzlunnar verður flutt í kjördæmi hv. 2. þm. Reykn., það er svo annað mál. Ég held, að hv. þm. hafi orðið mismæli, þegar hann talaði um þörfina á því að flytja ríkisfyrirtæki út á land. Ég segi þetta ekki vegna þess, að Hafnarfjörður eigi ekki kannske alveg skilið að fá stöðvar Laudhelgisgæzlunnar eða eitthvað annað til sin. En Hafnarfjörður er nærri Reykjavík, og það er sjálfsagt að hafa það í huga, að búið var að byggja yfir Landhelgisgæzluna, og ágætt hefði verið, að Landhelgisgæzlan hefði aðsetur í lögreglustöðinni eða þar við. Það var ekki fyrr en hæstv. núv. ríkisstj. kom til valda, að farið var að tala um mikil þrengsli í stjórnarráðinu, ekki sérstaklega í utanrrn., heldur einnig í öðrum rn. Með því að bæta stöðugt við nýju fólki hefur hæstv. ríkisstj. sprengt utan af sér húsnæðið. Það dugði ekki minna til heldur en það að taka húsnæði, sem Landhelgisgæzlunni hafði verið ætlað og sérstaklega byggt fyrir hana. En ekki meira um þetta. Það var ekki út af þessu, að ég kvaddi mér hljóðs. Ég tók eftir því, að hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að á meðan brezku samningamennirnir voru hér, þá var slakað á vörnum á miðunum. Ég er nú þeirrar skoðunar, að það hafi verið vafasöm ráðstöfun. Ég held, að það hefði verið jafnvel hyggilegra að hafa alveg eins miklar varnir og mögulegt var einmitt á meðan þessir menn voru hér og láta þá sjá, að það er alvara hjá okkur Íslendingum að vernda landhelgina og vinna sigur í landhelgismálinu. En þótt ég sé ekki á sömu skoðun og hæstv. forsrh. í þessu efni, að það hafi átt að slaka á, á meðan samninganefndarmennirnir voru hér, þá vil ég vekja athygli á því, hvað fólst í orðum hæstv. ráðh. Ráðh. sagði, að nú, eftir að samninganefndarmennirnir eru farnir, er farið að gripa aftur til aðgerða, klippa á víra og annað þess konar, og það hefur orðið árekstur á miðunum og mjög alvarlegur árekstur. Við sjáum, að togarasjómennirnir brezku svifast einskis, gera tilraun til þess að sigla niður varðskipin. Vissulega er okkar gæzlulið í mikilli hættu á miðunum. Ég vil taka undir það, sem hæstv. forsrh. sagði, og þakka þeim, sem að gæzlunni vinna. Ég veit, að það stendur ekki á þeim að gera það, sem í þeirra valdi stendur. Skipin þrjú, Ægir, Óðinn og Þór hafa góðan ganghraða og ættu að geta forðað sér undan togurunum, þegar þeir gera tilraun til þess að stíma á þau. En þar er aftur vafasamara með skip, sem ekki ganga hraðar en togararnir. En það ætla ég ekki að ræða nánar að þessu sinni. En þetta, að harka er nú komin í átökin á miðunum, sem ekki átti sér stað, á meðan brezku samninganefndarmennirnir voru hér, það er eftir stefnu forsrh. vegna þess, að slitnað hefur upp úr samkomulagstilraunum við Breta. Ef hugsanagangur hæstv. forsrh. væri rökréttur, þá er varla hægt að leggja annan skilning en þennan í þau orð. Nú er það þannig, þegar hlustað er á hæstv. forsrh., þá er mjög erfitt að greina, hvort raunverulega hefur alveg slitnað upp úr samningatilraununum. Ég er ekki að mæla með því, að það verði farið að semja við Breta eða Vestur-Þjóðverja um eitthvað, sem er ósæmilegt fyrir Íslendinga. En ég mæli ákveðið og eindregið með því, að það verði reynt á það sem allra fyrst, hvort samkomulagsgrundvöllur er fyrir hendi á sæmandi hátt. Og þess vegna spyr ég að því, hvort ríkisstj. ætli að verða við óskum Vestur-Þjóðverja og hefja samningatilraunir við þá. Er það þannig, að undirbúningsviðræður embættismannanna hér í Reykjavík hafi ekki lagt grundvöll fyrir viðræðum á milli ráðherra landanna? Ég held, að allur almenningur í landinu og reyndar alþm. einnig viti ekki um, hvað hér er um að ræða. Íslendingar standa saman í landhelgismálinu eins og einn maður. En þeir óska þess eindregið, að unnt verði að fá heppilega lausn á málinu sem allra fyrst, lausn, sem væri sigur fyrir Íslendinga. En spurningin er þá þessi: Hefur verið gengið úr skugga um það til fulls, hvort sá möguleiki er fyrir hendi að ná samningum? Það er þetta, sem mig langar til þess að fá að vita. Og það er þetta, sem ég held, að aðrir hv. alþm. vilji fá að vita og þjóðin öll. Og þess vegna er það, að ég óska eftir því, að hæstv. forsrh. gefi upplýsingar um gang málsins.



Herra forseti. Ég vil fyrst í stað þakka hæstv. forsrh. fyrir mjög góðar undirtektir við þetta frv. Og það styrkir auðvitað vonir mínar um það, að það geti náð fram að ganga nú á fyrri hluta þessa þings og fyrir afgreiðslu fjárl., eins og ég vék að. Ég hef áður sagt, að þær skipta ekki öllu máli fjárupphæðirnar, sem nefndar eru í frv., ef n. kæmist að einhverri annarri niðurstöðu. Eins er það líka, sem vikið var að hér, um ákvörðun í 2. gr. um staðsetningu Landhelgisgæzlunnar, að auðvitað er það ekki höfuðatriði í þessu máli. Ég óttaðist aðeins, og þar hef ég kannske ráðið mestu um sem þm. Reykv. og 1. flm. frv., að ef ekki væri kveðið á um hana, þá hæfust hér í þinginu deilur um það, hvar Landhelgisgæzlan ætti að vera staðsett og það er mjög skiljanlegt, að þar otar hver sínum tota. En ég vil undir öllum kringumstæðum ekki hefja neinar umr. um það nú og segja strax við þá n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að þetta atriði megi með engu móti tefja framgang frv. Þá vil ég miklu heldur, að það sé samkomulag um að láta það standa opið, þegar frv. er samþykkt. Hitt er svo bjargföst skoðun mín, að einmitt hér á þessum landshlutanum sé langbezt aðstaðan fyrir Landhelgisgæzluna, en aðrir geta haft aðrar skoðanir á því og um þetta vil ég ekki meira segja. Ég hafði fyrirvara um það í minni fyrri ræðu, hvort ég færi rétt með, að það væri ekkert fjármagn áætlað til Landhelgissjóðsins til byggingar í landi eða byggingar varðskips, og ég hafði skilið fjárl. þannig. Hæstv. forsrh. vildi nú meina, að það væri áætlað til Landhelgissjóðs, eins og hann sagði tæpar 15 millj, kr., ófyrirséð 15 millj. kr. Ég hélt, að þetta væri eingöngu nauðsynlegt til Landhelgissjóðs í framhaldi af því, sem verið hefur til að standa undir afborgunum og vöxtum af varðskipum, sem þegar hafa verið keypt. Árið 1969 þurfti að auka framlag ríkissjóðs til Landhelgissjóðsins úr 3.5 millj. 1968 upp í 14 millj. kr. 1969 og 16.8 millj. kr. 1970, m.a. vegna þess, að þá féllu til afborganir af varðskipunum í ríkara mæli heldur en sektarfé og björgunarlaun og vextir gátu risið undir. Og í grg. í fjárl., þar sem vikið er að Landhelgisgæzlunni, þá er ekkert á það minnzt, að varið sé neinu til Landhelgissjóðs til bygginga í landi né heldur til kaupa á varðskipi, og þess vegna ályktaði ég, að það væri ekkert umfram það venjulega, sem í fjárl. er ákveðið að verja til Landhelgissjóðsins. Þær hafa farið nokkuð á víð og dreif umr. um þetta mál. Forsrh. sagði að vísu, að hann vildi ekki hefja neitt pex um landhelgisgæzluna. Svo byrjaði hann náttúrulega að pexa beint upp úr því. Það voru ekki sérstaklega mikil afrek unnin í tíð fyrrv. ríkisstj. og það væri nú ekki góður vitnisburður um 12 ára stjórn fyrrv. ríkisstj., að Landhelgisgæzlan væri húsnæðislaus. Núv. hæstv. ríkisstj. er búin að taka húsnæðið af Landhelgisgæzlunni, sem fyrrv. ríkisstj. ætlaði henni. Það er þess vegna, sem hún er í þeim vandræðum, sem hún er. En það var um langan tíma, sem ætlað var rúm fyrir Landhelgisgæzluna í hinni nýju lögreglustöð, sem hefur kostað mikið fé og mun kosta enn mikið fé, áður en hún verður fullgerð, og það var talið að dómi Landhelgisgæzlunnar og fyrirsvarsmanna hennar, að þá væri vel fyrir séð, ef hún gæti fengið það húsnæði, sem henni var ætlað þar til umráða. Varðandi það, hvort unnin hafi verið mikil afrek í tíð fyrrv. stjórnar eða ekki, getur hver metið eins og hann vill. Óðinn kom, eins og hæstv. ráðh. sagði, til landsins 1961, Ægir 1968 eða 7 árum seinna. Ég tók við dómsmrh.- embættinu um áramótin 1963–1964, og 1966 skrifuðum við undir samninga um byggingu á Ægi. 1967 og 1968 var okkur ljós þörfin á því að efla tækjakost Landhelgisgæzlunnar. En þá voru hér mikil efnahagsvandræði í landinu, eins og öllum er kunnugt. Það þurfti að skera niður fjárlög og skera við nögl hvað eina, eins og hv. þm. rekur minni til. Þá var það, sem Landhelgisgæzlan gerði samning við Bandaríkin um að fá lánaða tvo flugbáta, björgunarflugbáta frá Bandaríkjunum, Albatross, sam kallaðir hafa verið, en þetta eru flugbátar með mikið flugþol og var ástæða til þess að ætla, að þeir gætu leyst úr okkar vanda og það vel, meðan á þessum erfiðleikum stæði í efnahagsmálum okkar. Því miður reyndist það svo þannig, þegar þessir flugbátar voru afhentir, að vonir manna brugðust um það, að þeir væru í því standi, sem þeir áttu að vera eða þurftu að vera til þess, að Landhelgisgæzlan gæti haft þeirra not. En leigukjörin voru mjög góð og þurfti engu til að kasta í sambandi við þessa bráðabirgðaleigu, en eins og ég segi, það voru mikil vonbrigði, að flugbátarnir voru slitnir og úr sér gengnir og þess vegna þurfti að skila þeim fyrr en varði. Þar sem hæstv. ráðh. taldi, að nú hefði Landhelgisgæzlan verið efld með kaupum á flugvél. þá var það allt saman ráðið í tíð fyrrv. ríkisstj., kaupin á þeirri flugvél. sem var til endurnýjunar á Sif. Það er út af fyrir sig ekkert afkastameiri vél en Sif, nema síður sé, en Sif var gömul Skymastervél, sem reyndist ákaflega vel og var mjög afkastamikil. En hún var dýr í rekstri og ég vildi mega vona, að þessi Fokker Friendshipvél, sem nú hefur verið keypt, reynist hagkvæmari að því leyti fyrir Landhelgisgæzluna og reynist henni í alla staði hagkvæm. Um þessi minni atriði, sem nefnd hafa verið, skal ég svo ekki fjölyrða. En það er mjög erfitt að ræða ýmis mál að mínum dómi hér á opnum þingfundum í sambandi við samningagerðir hæstv. ríkisstj. og hvernig að þeim er staðið, og ég ætlað að leiða það hjá mér á þessu stigi málsins. Við höfum rætt það mál í utanrmn. á siðasta fundi hennar að hæstv. utanrrh. viðstöddum, og hann veit nokkuð um skoðanir stjórnarandstöðunnar, beggja stjórnarandstöðuflokkanna í því sambandi, og ég tel nú fara bezt á því, að við brýnum ekki hverjir aðra of mikið í þeim efnum. Það er vissulega rétt, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði, að það er auðvitað mjög æskilegt, að almenningur í landinu viti að hverju stefni, og um þetta skal ég svo aðeins bæta því við, sem á ekki að skapa nein vandkvæði, að það er auðvitað höfuðnauðsyn, að hæstv. ríkisstj, geri það upp við sig sem allra fyrst, hvort samstaða er milli okkar, skulum við segja, okkar allra, um samninga eða ekki, - að það liggi fyrir. Við uppskerum ekki neina ávexti af drætti óvissunnar í þessu sambandi. Fleiri orð skal ég svo ekki hafa að þessu sinni, en ég endurtek þakkir minar til hæstv. forsrh. vegna þeirra góðu ummæla, sem hann viðhafði og hinna góðu undirtekta hans við þetta frv. Það var eitt smáatriði, sem ég kannske ætti að drepa á, áður en ég fer úr ræðustólnum, að hæstv. ráðh. sagði, að það dygðu engar úrtölur í sambandi við landssöfnunina, og ég vil mega vona það, að mitt mál hafi ekki á neinn hátt skilizt hér áðan sem einhverjar úrtölur í sambandi við gang þeirrar söfnunar og þessu sé stefnt gegn öðrum en mér, enda er ég einu af þeim, sem ásamt hæstv. forsrh. hef beint áskorun til þjóðarinnar um að standa að þessari söfnun.



Herra forseti. Ég vil fyrir mitt leyti láta í ljós stuðning við þá meginhugsun, sem fram kemur í því frv., sem hér er til umr. Það er vissulega ekki vanþörf á að styrkja Landhelgisgæzluna, og það ber þess vegna að styðja alla jákvæða viðleitni í þá átt, eins og bent hefur verið á í þessum umr. En aðalerindi mitt hér í ræðustól nú er að taka undir sumt af því, sem hv. þm. Jón Skaftason sagði um staðsetningu Landhelgisgæzlunnar í landi. Það er alveg rétt hjá honum, að í Hafnarfirði er áhugi fyrir því, að Landhelgisgæzlan flytjist þangað með þá starfsemi, sem hún hefur í landi. Þann áhuga þekki ég m.a. sem bæjarfulltrúi í bæjarstjórn Hafnarfjarðar. Hún hefur gert ályktanir varðandi þetta mál og er tilbúin til þess að greiða fyrir því svo sem frekast er unnt, að Landhelgisgæzlan fái þar hina ákjósanlegustu aðstöðu. Og mér er einnig kunnugt um það, að þetta mál hefur verið til alvarlegrar athugunar hjá öðrum viðkomandi aðilum. Ég vil eindregið mega vænta þess, að úr því geti orðið, að Landhelgisgæzlan flytjist til Hafnarfjarðar, því að þar gæti virkilega orðið ágætisaðstaða að mínum dómi fyrir starfsemi hennar í landi. Þess vegna mun ég bera fram brtt. við þetta frv., þar sem því verði slegið föstu, að Landhelgisgæzlunni verði búin framtíðaraðstaða í Hafnarfirði.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið. En það var spurningum beint til mín, og það er fyrst viðvíkjandi því, sem hv. þm. Vestf., Jónas Árnason, sagði um þakkir til Færeyinga. Ég tek undir allt, sem hann sagði um það. Færeyingar eiga mjög miklar þakkir skildar fyrir þann stuðning, sem þeir hafa sýnt okkur í þessu máli, bæði í orði og verki. Það voru að vísu ekki stjórnvöld Færeyinga, sem beinlínis stóðu að þeim aðgerðum, sem hann minntist sérstaklega á, heldur sérstök félagssamtök. En eigi að síður sendi ég mínum kollega í Færeyjum eða lögmanninum í Færeyjum sérstakt þakkarskeyti, eftir að þeir atburðir höfðu átt sér stað, sem Jónas Árnason minntist á, þannig að Færeyingum hafa verið færðar þakkir, eins og þeir áttu að sjálfsögðu skilið fyrir það, sem þeir höfðu gert. Hann talaði um, að það væri hneyksli, að þessi eftirlitsskip hefðu komið hér til hafna og fengið hér afgreiðslu. Ég hygg, að þessi eftirlitsskip hafi komið til ýmissa staða hér og fleiri en þeirra, sem hann nefndi nú, með sjúka menn og slasaða og sums staðar fengið einhverja fyrirgreiðslu og kannske alls staðar, ég veit það ekki. En ég skildi hann nú ekki svo, og ég held, að hann hafi ekki meint það, að hneykslistalinu væri beint að mér að neinu leyti í þessu sambandi, enda eru þetta mál, sem ég sem slíkur get ekkert haft um að segja. Það er auðvitað eins og er komið undir bæjaryfirvöldum og hafnaryfirvöldum á hverjum stað, hvaða fyrirgreiðsla er veitt, og ef því ætti að breyta og taka af þeim frjálsræði í þeim efnum, þá yrðu að koma til ákvæði í lögum. Ég vil segja það, að ég mun aldrei samþykkja, að hér verði neitað að taka á móti sjúkum mönnum eða slösuðum eða veita læknishjálp. Hitt getur verið meira álitamál, hvort það á að veita þeim skipum, sem flytja slíka menn að landi, þá fyrirgreiðslu, sem hv. ræðumaður minntist á. En þar um get ég ekki svarað einn, heldur er þetta mál ríkisstj. allrar og reyndar þingsins alls, því að eins og ég sagði, mundi ekki vera hægt að skjóta loku fyrir, hvað einstök staðaryfirvöld gerðu í því efni, nema með hreinni löggjöf. Ég tel víst, að það mál, hvað gera eigi í þessu efni, verði tekið til athugunar, ef þessir árekstrar standa um langa hríð. Út af því, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði, þá vil ég aðeins segja það, að ég orðaði það ekki svo í minni ræðu áðan, að það hafi verið slakað á vörnum, á meðan brezku samningarmennirnir voru hér, heldur sagði ég, að á meðan brezku samningamennirnir sátu hér við samningaborð, hefði ekki verið stofnað til sérstakra átaka, ekki klippt eða því um líkt. En hins vegar héldu varðskipin uppi sínum ferðum, eins og ég sagði, áminningum og kröfum um, að skipin vikju úr landhelgi. Það, að nú hafi verið farið að klippa, hvort það bæri vott um það, að slitnað væri upp úr samningaumleitunum, þá er því til að svara, að um aðgerðir varðskipanna, hvort þau klippa einhverja víra þennan daginn eða handtaka kannske togara á morgun eða hinn daginn, það er ekki hægt að setja neinar ákveðnar reglur um það eða gefa fyrirfram nokkrar ákveðnar bendingar um slíkt. Það fer eftir aðstæðum. Það getur kannske gengið svo vika eða hálfur mánuður, að það verði ekki tækifæri beinlínis til þess að framkvæma þessar aðgerðir, án þess þá, eins og ég sagði áðan, að stofna til hættu, sem að mati skipherrans, sem síðastur verður náttúrlega að meta það, sé of mikil. En svo getur aftur komið tímabil, þar sem beitt verður þessum harðræðum sama daginn kannske gagnvart mörgum og svo dag eftir dag, þannig að þó að menn haldi það kannske og reikni út einhver dæmi um það, að það sé einhver ládeyða í þessum efnum, að það líði einhverjir dagar eða jafnvel vika, svo að það gerist ekki neitt, þá er það alls ekki svo, að það þurfi að vera nokkur vottur um, að það sé gengið slakar að verki. Aðstæðurnar eru ákaflega misjafnar, og aðstæðurnar t.d. í morgun voru auðvitað mjög erfiðar. Það er ákaflega erfitt að fást við fjölda togara, sem eru í hóp, svo sem einnig sýndi sig þarna, og það getur orðið erfitt þrátt fyrir það, að varðskipin séu vel gerð og fljót til að bakka og hafi góðan gang og fljót til snúninga, þá getur þetta verið þannig, að það sé erfitt að komast undan, ef þannig stendur á og mörg skip sækja að í einu að einu varðskipi, þannig að ég vil ekki segja, að þessar aðgerðir, sem núna fara fram, beri vitni um, að það sé neitt verið að herða á. Það er bara einfaldlega verið að halda því áfram, sem gilt hefur frá upphafi, og fylgt alveg sömu stefnu í því og verið hefur. Ég er sammála hv. 1. þm. Reykv., að það er nú bezt að vera ekki að ræða mikið hér um samningamálin. En það er óhætt að segja, að það hefur ekki enn í ríkisstj. verið tekin ákvörðun um þessi efni. Tilboð Þjóðverjanna er þar til athugunar, og það hefur ekki enn verið tekin endanleg ákvörðun út af þeirri skýrslu, sem embættismennirnir, sem sátu í samningunum við Breta, gáfu. Utanrmn. hefur verið gefin skýrsla. Ríkisstj. hefur náttúrlega fjallað um þetta, og hún mun halda áfram að fjalla um þetta. Landhelgisnefnd mun verða kölluð saman innan skamms, og þá munu þessi mál væntanlega skýrast, en það er ekki hægt að segja, að tekin hafi verið ákvörðun um það enn, hvernig með þessi mál skuli farið, og þess vegna alls ekki hægt að segja, að slitnað hafi upp úr samningum, enda teldi ég, að ríkisstj. gæti ekki tekið slíka ákvörðun nema leita fyrst samþykkis Alþingis, vegna þess að í þeirri ályktun, sem Alþ. einróma samþykkti hér á sínum tíma, 15. febr., var ríkisstj, falið að halda áfram samningaumleitunum við Breta og Þjóðverja. Ég tel, að það sé Alþ., sem ætti að hafa siðasta orðið um það efni, áður en algerlega væri upp staðið frá samningaborði. Og eins og ég sagði hér í ræðu minni í gær, þá vil ég ekki loka leið til bráðabirgðalausnar við samningaborð á meðan nokkur von er á sómasamlegu samkomulagi. Og eins og t.d. kom þá mjög greinilega fram hjá hæstv. félmrh., þá eru náttúrlega vissir hlutir, sem menn verða að gera upp við sig og meta, áður en þeir taka lokaákvörðun um það efni, hvort gefast eigi alveg upp við samningatilraunir og láta þá slag standa og stríðið skera úr, hver vinnur. Ég held, að menn þurfi að gefa sér góðan tíma til þess að athuga þau mál og það sé ekki vert að vera með of miklar yfirlýsingar um það efni hér á hv. Alþ., fyrr en málið liggur enn ljósar fyrir og tækifæri hefur verið til þess að efa hv. þm. í þingflokkum og nefndum þeim, sem um þessi mál fjalla, rækilega skýrslu um þetta. En eins og hv. 1. þm. Reykv. sagði, þá eru þessi mál ekki sérlega vel fallin til þess að ræðast hér opinberlega. En það vil ég þó segja, og það get ég sagt hér opinberlega, að það, sem gæti greitt verulega fyrir samningum við Breta og Vestur-Þjóðverja, væri, að þessir aðilar á þessari stundu eða sem fyrst kölluðu öll sín skip út fyrir takmörkin nýju og héldu þeim þar, á meðan samkomulagstilraunir færu fram. Það mundi bera meiri og raunhæfari vott um samkomulagsvilja af þeirra hálfu heldur en öll fagurmæli.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér að taka til máls í þessum umr., en þar sem þessar umr. hafa farið að nokkru leyti á við og dreif um landhelgismálið og jafnvel samninga þá, sem staðið hafa yfir út af því, þá vil ég aðeins segja hér nokkur orð. Ég vil taka undir þær þakkir, sem hæstv. forsrh. bar fram hér áðan til handa starfsmönnum Landhelgisgæzlu í því erfiða hlutverki, sem þeir aðilar hafa átt við að stríða frá því 1. sept. fyrst og fremst. Það er vissulega þörf á að flytja þessum aðilum þakkir, öllu þessu starfsliði og ekki hvað sízt áhöfnum varðskipanna. En ég vil einnig og þá kannske var ferð mín hér í pontuna fyrst og fremst gerð vegna þeirra orða, sem hv. þm. Jónas Árnason talaði hér áðan. Ég vil taka undir það, sem hann sagði. Ég tel það hreint hneyksli, að það skuli geta átt sér stað, að flaggskipum veiðiþjófa þeirra Breta og Vestur-Þjóðverja skuli vera veitt slík fyrirgreiðsla eins og raun ber vitni að undanskildu í slysa- og veikindatilfellum. Ég vil taka það skýrt fram, og ég vil beina þeim eindregnu tilmælum til hæstv. forsrh. og raunar ríkisstj. í heild, að hún hlutist til um það og beini þeim eindregnu tilmælum til viðkomandi bæjaryfirvalda, að slíkt eigi sér ekki stað oftar. Ég tel það reginhneyksli, ef þessir aðilar fá aðra fyrirgreiðslu en þá, sem við kemur sjúkum og slösuðum mönnum. Allt annað á að neita um. Ég skal svo að síðustu taka undir það, sem forsrh. lét vera sín lokaorð hér áðan. Ég tel, að ef Bretar sýndu þann manndóm að fara út fyrir 50 mílur, meðan samningaviðræður stæðu yfir, þá gæti það greitt fyrir samningum í þessu máli, og ég tel það raunar frumskilyrði til þess, að samningar verði gerðir eða að samningaborði verði setzt með þessum aðilum, að þeir kalli sín skip út fyrir 50 mílur, meðan samningar standa yfir.

Hæstv. ráðh. sagði, að það mundi greiða mjög fyrir samningaviðræðum, ef Bretar og Vestur-Þjóðverjar vildu nú vera svo góðir að fara út fyrir 50 mílna línuna, áður en samningar hæfust. Þá vil ég spyrja: Hefur Vestur-Þjóðverjum og Bretum verið gert það ljóst, að þetta væri í sjálfu sér ekki nema eðlileg kurteisi, að þeir gerðu þetta, áður en að samningaborði væri setzt? Það má vel vera, að hæstv. forsrh. eða aðrir ráðh. í ríkisstj. hafi farið þess á leit við Breta, að þeir gerðu þetta, og gert þeim skiljanlegt, að það mundi greiða fyrir málinu. En hafi þeir ekki gert það, þá væri tímabært að gera það sem allra fyrst. Vegna þess, að nú er hættuástand á miðunum, ber brýna nauðsyn til að ganga sem fyrst úr skugga um það, hvort nokkrir möguleikar eru til samkomulags. Séu þeir möguleikar ekki fyrir hendi, er mikil þörf á að gera ýmsar ráðstafanir í þessu máli, til þess að tryggt verði, að við getum unnið fullan sigur sem fyrst.



Herra forseti. Í fyrstu ræðu sinni í þessum umr. minntist forsrh. á óheppilegan fréttaburð, þegar fréttamiðlar okkar hafa sagt frá því, að varðskipin hafi komið í höfn. Ég vil taka undir það, sem ráðh. segir, hvað þessi atvik snertir. Ég held næstum því, að það ætti að gera þegjandi samkomulag um, að íslenzkir fréttamiðlar segi aldrei frá ferðum varðskipanna. Ég tala ekki um þennan gamla illgirnistón, sem ég held, að blaðamenn vilji ekki viðhafa, þó að hann skjóti stundum upp kollinum, - þennan gamla tón í garð gæzlunnar, við við þekkjum vel. sem er á þá leið að tortryggja starfslið hennar í hvert skipti, sem skip hennar kemur í höfn. Að gefnu þessu tilefni vil ég minna á, að samband milli Landhelgisgæzlunnar og ríkisstj. annars vegar og Íslenzkra fréttamiðla hins vegar hefur ekki verið nógu gott, síðan landhelgin var færð út. Það voru teknar ákvarðanir um, að blaðamenn og fréttamenn skyldu ekki fá að vera um borð í varðskipunum né flugvélunum í upphafi, og þetta vakti mikla óánægju, ekki sízt vegna þess, að það er vitað, að erlendir - aðallega brezkir - blaðamenn eru um borð í brezku togurunum og eftirlitsskipunum. Nú vil ég ekki mótmæla þessari ákvörðun ríkisstj. eða Landhelgisgæzlunnar, hvor sem tekið hefur hana. Ég get skilið, að það verður að vera takmörkunum háð, hve mörgum blaðamönnum, kvikmyndatökumönnum og ljósmyndurum er hleypt um borð í þessi fáu skip okkar og flugvélarnar. Og það bætir vissulega mjög úr skák, þegar hópi þeirra er boðið með í flugferð, eins og gert var nú síðast. En ég vil minna á, að það er mjög nauðsynlegt, að blaðamenn sjálfir fái að taka myndir af því, sem gerist, eða að Landhelgisgæzlan taki þessar myndir, en að við getum eignazt myndir, sem hægt er að koma á framfæri í fréttamiðlum í Bretlandi og viðar og geta orðið til þess að hjálpa okkar málstað. Myndin, sem er í einhverjum blöðum í dag og sýnir brezkan togara á fullri ferð, augsýnilega á eftir varðskipinu, segir sína sögu. Hún staðfestir það, sem við segjum, að þessi skip geri tilraunir til að sigla niður okkar skip. Þar að auki held ég, að það sé mjög mikilvægt, og þá er ekki um að ræða eingöngu fréttamiðla, heldur starfsemi Landhelgisgæzlunnar sjálfrar, að tekið sé sem mest af myndum, sérstaklega úr lofti, þegar kemur til einhvers konar aðgerða eða átaka. Þarna þarf að vera samstarf milli flugvélanna og skipanna, og ég efast ekki um, að slíkt samstarf sé nú þegar fyrir hendi. En það, sem ég hef í huga, er ekki aðeins, að við getum fengið á þennan hátt myndir, sem gætu stutt málstað okkar um allan heim, heldur líka hitt, að það getur verið nauðsynlegt fyrir okkur að eiga til kvikmyndir af þeim atburðum, sem gerast, til þess að geta sýnt eftir á, hvað raunverulega kom fyrir. Það er ekki víst, að menn trúi því allir, að togararnir geti siglt niður varðskip, því að umheimurinn trúir sjálfsagt, að þetta séu stærri og meiri skip heldur en þau raunverulega eru. Út af öðru, sem hér hefur verið rætt, þ.e. komu brezku og þýzku hjálparskipanna í íslenzkar hafnir, vil ég taka undir þá skoðun, sem þegar hefur komið sterklega fram hjá tveimur hv. þm. Ég tel, að þessi skip eigi að fá að flytja á land alla særða menn og sjúka, sem þess þurfa, en eigi ekki að fá neina frekari fyrirgreiðslu í landi. Ef það er svo, að ríkisstj. Íslands hafi enga lagaheimild til þess að hafa áhrif á þetta og koma þessu banni til framkvæmdar, vil ég skora á utanrmn., sem fer með landhelgismálin hér á þinginu, að gangast fyrir því, að samið verði frv. og lagt fyrir þingið, sem veitir ríkisstj. heimildir til þess að ráða því, hvort skip sem þessi fái olíu, vatn og aðra slíka þjónustu. Við viljum hjálpa sjúkum mönnum og særðum, en skipin, sem gera við ratsjárnar, sem gera við vélabilanir og veita þessum togurum stöðuga hjálp og leiðbeiningar, jafnvel fyrirskipanir, þau eiga ekki að fá slíka aðstoð sem þau hafa fengið í höfnum á Íslandi.