Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er alkunna, að í flestum menningarlöndum er það tíðkað, að uppboð séu haldin á listaverkum og listmunum. Eru slík uppboð oft mjög vinsæl og mikið sótt af fólki, sem vill gera kaup á slíkum hlutum. Og þau fyrirtæki, sem annazt hafa slík uppboð, eru gömul og gróin víða um lönd, hafa getið sér ágætt orð og álit fyrir þá þjónustu við almenning, sem í þessum uppboðum felst. Hér á Íslandi hefur þessi aðferð við sölu á listaverkum og listmunum lítt eða ekki verið tíðkuð, þangað til á ári, að ungur Íslendingur, sem kynnzt hafði þessari söluaðferð listmuna og listaverka erlendis, hófst handa um hana hér. Þótti hún mjög vel gefast. Það var mikil aðsókn að uppboðum þessa manns, sem gerðist brautryðjandi á þessu sviði hér, og yfirleitt var því fagnað, einnig meðal listamanna, að að þessu ráði skyldi horfið. En þá kemur það í ljós nokkru síðar, að talið er, að þessi söluaðferð listaverka fái ekki staðizt, hún fari í bága við tilskipun um uppboðsþing í Danmörku og Noregi frá 19. des. árið 1693, en þessi tilskipun hefur aldrei verið birt hér á landi. Það kom síðan í hlut dómstóla að skera úr um þetta, og niðurstaðan varð sú, að sá maður, sem gengizt hafði fyrir þessum listaverkauppboðum, var dæmdur í nokkra sekt fyrir að hafa haft þennan hátt á. Ég held, að allir hv. þm. geti verið sammála um, að það sé í fyrsta lagi mjög óeðlilegt, að ekki sé hægt að hafa sama hátt á í þessum efnum hér á landi og í öðrum löndum, þar sem þessi söluaðferð hefur tíðkazt og þótt gefast mjög vel. Í öðru lagi er það einnig dálítið annarlegt, að dómur skuli felldur í þessu máli samkv. tilskipun, sem aldrei hefur verið birt hér á landi. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að viðskmrh. skuli heimilað að veita þeim, sem verzlunarleyfi hefur, leyfi til þess að selja sjálfur málverk, myndir, listmuni og bækur á frjálsu uppboði. Það er sem sagt lagt til, að þessi aðferð verði lögheimiluð. Við, sem að þessu frv. stöndum, teljum, að þetta fyrirkomulag miði að því að koma þessum málum í betra horf en þau áður hafa verið í hér á landi. Með því er listamönnum opnuð leið til þess að koma listaverkum sínum í verð og út til fólksins, án þess að þurfa að standa í verzlunarrekstrinum sjálfir. Auk þess er það öllum almenningi til töluvert mikils hagræðis að geta sótt slíkar kaupstefnur og átt þar völ þeirra listaverka og listmuna, sem upp eru boðin. Ég sé ekki ástæðu til þess að rökstyðja þetta mál öllu frekar. Hér er um sanngirnismál að ræða, og sú till., sem hér er flutt, miðar að því að verða í senn listamönnunum, sem verkin framleiða, til hagræðis og öllum almenningi, sem þau vill kaupa. Ég leyfi mér því að vænta þess, að hv. þd. taki þessu litla frv. vei, og legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Ég vil aðeins viðhafa um þetta nokkur orð, vegna þess að ég átti hlut að máli eða óskaði eftir því hér ekki alls fyrir löngu, að málinu yrði frestað, til þess að þingmönnum gæfist kostur á að athuga meðferð mjög hliðstæðs máls áður, sem ég vitnaði til, nefndarskipun um gistihúsamálin. Ég hef nú síðan haft aðstöðu til þess að athuga þær skýrslur, sem fyrir liggja frá þeirri n., og ég tel ekki, að það sé á neinn hátt þannig, að þess vegna sé ekki full þörf á þessari till., sem nú er flutt. Sérstaklega kemur það í ljós við nánari athugun, að hennar verkefni var að verulegu leyti miðað við tímabundið atriði, þ. e. hún lagði fram sérstakar tillögur um það, hvernig hægt væri að koma því til leiðar, að stúdentagarðarnir yrðu tiltækir á því sumri, sem þá fór í hönd. En n. skilaði áliti sínu 31. marz 1951, og niðurstöður hennar voru sem sagt aðallega varðandi stúdentagarðana, Laugarvatnsskólann, fjárstyrk til hans, og svo almennt um aukið hreinlæti á þeim gististöðum, sem til eru. Það voru nú fleiri atriði, sem þessi n. fjallaði um, m. a. um gistihúsasjóð, en þó engan veginn þannig, að ég telji, eftir að hafa haft aðstöðu til að athuga málið, að þessi till. eigi ekki fullan rétt á sér, og lýsti ég því strax í upphafi, að efnislega væri ég henni samþykkur. Hins vegar er ég andvígur þeirri brtt., sem hv. allshn. hefur flutt, sem er umorðun á till. og efnislega sú ein, að ríkisstj. á að láta framkvæma athugun á gistihúsaþörf í landinu í samráði við Ferðaskrifstofu ríkisins, og það er sú brtt., sem frá n. kemur. Um það var ekkert sérstakt tekið fram í frumtillögunni, og tel ég hana eðlilegri, vegna þess að það eru margir aðrir aðilar, sem engu síður ætti að hafa samráð við í þessu sambandi en Ferðaskrifstofu ríkisins. Það eru margar aðrar ferðaskrifstofur og Samband veitinga- og gistihúsaeigenda og fleiri aðilar. Það má segja, að þetta sé ekki mikilvægt atriði; en ég fyrir mitt leyti mun greiða atkv. á móti brtt. n., en fylgja till. eins og hún var upphaflega flutt af hv. þm. V-Ísf.



Herra forseti. Ég fyrir mitt leyti get alveg fallizt á, að þessi smábreyting falli niður, út af fyrir sig, því að ég er sammála hv. 5. þm. Reykv. um, að það gæti verið alveg eins ástæða til að leita þá til margra fleiri aðila, en ég tel, að það sé þá ríkisstjórnarinnar að leita til þeirra aðila og hafa þá í samráði, þegar hún gerir sínar ráðstafanir eða hefst handa um málið.



Herra forseti. Ég hafði upphaflega ekki ætlað mér að taka mikið til máls um þessa þáltill. á þessu stigi málsins, en mér heyrðist umr. á þeim degi, þegar það var rætt síðast, vera komnar inn í þann farveg, að það væri rétt að leggja orð í belg. Ég held það hafi verið hv. 1. landsk. (GÞG), sem var kominn eitthvað inn á útflutningsmálin í sambandi við þessi innflutningsmál, sem hér liggja fyrir, og hæstv. forsrh. svaraði þar með allmiklum þjósti og skoraði á hv. þm. að endurtaka orðið „svindl“, sem hann hafði minnzt á. Rétt á eftir gerðist svo það, að hv. þm. Barð., sem oft er allhreinskilinn hér í umræðum, kom með nokkur dæmi, sem hann taldi um svindl, sem ætti sér stað, eða tilraun til svindls, sem jafnvel hefði mistekizt, og kom með eina setningu í þessu sambandi, sem mér finnst eiginlega nokkuð lærdómsrík. Það var þegar hann var að tala um innflutninginn nú og sagði, að til þess að stjórna innflutningsskrifstofunni væri einn maður frá Sjálfstfl. og einn maður frá Framsfl. Ég held, að það sé ástæða fyrir okkur til þess að hugleiða ofur lítið, hvert við erum komin í þessum efnum, sem þarna er verið að ræða um. Hæstv. forsrh. og raunar fleiri orðuðu það, að ein ástæðan til þess, að þessi þáltill. væri flutt, væri sú, að það yrði að koma í veg fyrir allar grunsemdir um misbeitingu valdsins hjá valdhöfunum, - a. m. k. minnir mig, að það hafi verið orðað nokkurn veginn á þá leið, - ég held hann hafi sagt: að létta grunsemdum um misbeitingu valdsins af herðum valdhafanna. Ég held, að það sé ekki úr leið fyrir okkur, einmitt með tilliti til þeirrar þróunar, sem orðið hefur hérna, að athuga þetta nokkru nánar. Hver er ástæðan til þess, að þessi þáltill. er komin fram? Hvernig stendur á því, að þetta mál um innflutning bílanna skuli yfirleitt vera rætt hér á Alþingi? Hvernig er það, þegar við reynum að fá einhver önnur mál rædd hér á Alþ., sem ekki snerta innflutning á bílum, ef við reynum að fá rætt hér á Alþ. um við skulum segja innflutning á olíu, innflutning á sementi, útflutning á saltfiski eða eitthvað annað þess háttar, hvernig gengur það þá? Þá gengur það mjög illa. Við fáum venjulega engar umræður um það. Og af hverju fáum við engar umræður um það? Vegna þess, að þá er venjulega búið að gera samkomulag milli stjórnarflokkanna um þessa hluti, þannig að það kemur ekki til kasta Alþingis. M. ö. o.: Ef það tekst samkomulag á milli núverandi stjórnarflokka um, hvernig þeir eigi að skipta á milli sín ákveðnum gróða af ákveðnum útflutningi eða innflutningi, þá kemur málið ekki til kasta þingsins. En svo framarlega aftur á móti sem þessir stjórnarflokkar tveir verða ósammála um einhvern hlut, þá kemur málið til kasta þingsins, og þá fáum við alls konar upplýsingar, eins og m. a. þær, sem fram komu í ræðu hv. þm. Barð., þá fáum við alls konar ásakanir á víxl um alls konar svindl og annað slíkt, sem við annars alls ekki fáum að heyra úr þessum stjórnarherbúðum nema í sambandi við kosningar. Ég held þess vegna, að það sé alveg nauðsynlegt, að Alþ. geri sér ljóst, hvernig ástandið er orðið í þessum efnum. Þeir tveir núverandi stjórnarflokkar haga sér í sinni afstöðu til þjóðarbúskaparins eins og tveir ræningjar. Ef þeir koma sér ekki saman um að skipta bráðinni, skipta þeim einkaréttindum, sem hagnýting ríkisvaldsins gefur þeim, þá koma þeir til þingsins og þá biðja þeir þingið um að skera úr. Hins vegar meðan þeir eru að úthluta á milli sín sem einkaréttindum því valdi, sem það að hafa ríkisvaldið með höndum gefur þeim, og meðan þessi einkaréttindi eru nothæf sem féþúfa, sem arðránstæki gagnvart alþýðu eða gagnvart þjóðfélaginu, meðan þeir koma sér saman um, hvernig þeir eigi að nota þetta tæki, þá þegja þeir gagnvart Alþ. Þá er það alveg sama, hvað er komið hérna fram með, þá steinþegja þeir. Mér finnst satt að segja, að þróunin núna síðustu árin hjá Sjálfstfl. og Framsfl. sé sú, að þessir tveir flokkar séu að hætta að vera stjórnmálaflokkar, þeir séu að verða eins konar hlutafélög, þeir séu að verða flokkar, sem skoða það fyrst og fremst sitt verkefni að hluta á milli sín ríkisvaldinu og hluta ríkisvaldinu á milli sin með tilliti til þess, hvort hægt sé að nota ríkisvaldið sem féþúfu og hægt að nota það til þess að arðræna þjóðina eða þjóðfélagið í heild. Og meðan þeir koma sér saman um; hvernig eigi að hluta, hvernig eigi að skipta, þá fellur allt í ljúfa löð. Þetta, að ríkisvaldið skuli yfirleitt geta gefið þetta, skuli geta veitt slík einkaréttindi, skuli geta orðið slík féþúfa, stafar einvörðungu af því, hvað ríkisvaldið hefur mikið að gera með allan okkar þjóðarbúskap. Þess vegna er það ekkert undarlegt, þó að það komist hér upp öðru hverju, og þá er það auðsjáanlega vegna þess, að innan stjórnarherbúðanna hafa ásakanirnar gerzt nokkuð háværar. Ég veit alveg fyrir víst, að hæstv. forsrh. hefur ekki farið að tala um, að hann vilji létta grunsemdunum um misbeitingu valdsins af herðum valdhafanna, bara vegna þess, að við værum eitthvað að skammast. Hann er svo vanur því, að hann kippir sér ekki upp við það. En þegar þeir eru farnir að skammast innan stjórnarinnar, þegar ráðherrafundirnir eru þannig, að þeir ásaka hver annan á víxl um, hvernig þeir hafi misnotað þessa aðstöðu og misnotað hina, þá stendur forsrh. ekki lengur á sama. Þá verður hann að sjá um, að Sjálfstfl. leggi það fyrir þingið. Þess vegna er þetta núna komið til okkar kasta, og þess vegna er rétt, að við tökum málið almennt til athugunar. Hv. þm. Barð. sagði í sambandi við þetta, - ég efast um, að nokkrir hafi hneykslazt á því, en þó gæti það nú verið, ef þeir fara að íhuga það, - hann sagði, að það sætu tveir menn í stjórn innflutningsskrifstofunnar, annar frá Framsfl. og hinn frá Sjálfstfl. Ja, fyrir svo sem 25 árum hefði þótt hneyksli að segja þetta. Það hefði þótt hneyksli að segja um tvo opinbera embættismenn, sem hafa með að gera eins veigamikil fjárhagsatriði og úthlutun á öllum þeim innflutningsleyfum, sem veitt eru til landsins, að annar þeirra væri settur frá öðrum stjórnarflokknum og hinn væri settur frá hinum stjórnarflokknum, í staðinn fyrir að segja, að þeir væru settir af ríkisstjórninni. Eftir lögunum eru þessir menn skipaðir af ríkisstj. Það er alveg nákvæmlega sama hneykslið að segja það, að annar þeirra sé settur af Framsfl. og hinn af Sjálfstfl., eins og ef við segðum: Ja, þessi dómari hérna er nú settur af Framsfl. eða hann er settur af Sjálfstfl. - og í orðunum lægi: þar með er ætlazt til þess, að hann passi upp á hlut framsóknarmanna fyrir dómstólunum, eða ef hann er settur af Sjálfstfl., að hann passi upp á hlut sjálfstæðismanna fyrir dómstólunum. - M. ö. o. liggur í þessum orðum: Þessir tveir menn eru ekki settir af ríkisstj., ekki af ríkisstj. Íslands, nei, annar af Sjálfstfl., hinn af Framsfl., og auðsjáanlega er hugmyndin, sem á bak við liggur hjá þessum flokkum: Þeir eru að sjá um hagsmuni þessara flokka. Það er hugmyndin. Og þetta er komið inn í meðvitund jafnágætra manna og hv. þm. Barð., og það mikið inn í meðvitund ekki aðeins meginsins af þingheimi, heldur meginsins af þjóðinni, að það er farið að líta á þetta sem sjálfsagt. Og við skulum athuga, hvað það er, sem liggur á bak við í þessari þróun. Ástandið í dag er þannig, að ríkisstj. álítur sjálfsagt að setja tvo menn til þess að sjá um úthlutun innflutningsleyfa fyrir allri vöru, sem kemur til landsins. Það er álitið sjálfsagt á Alþ., að þeir séu settir sinn af hvorum stjórnarflokknum, auðsjáanlega til að passa upp á hagsmuni hvors stjórnarflokksins um sig, þannig að ekki hallist á. Þegar upphaflega var byrjað á því, að ríkisvaldið tæki eitthvað slíkt í sínar hendur eins og innflutning til landsins, datt mönnum slíkt alls ekki í hug. Ég býst við, að t. d. hæstv. fjármálaráðherra, þegar hann átti hlut að máli um slíkt fyrir 20 árum, hefði fundizt það næstum því ósvífni, ef hann hefði verið ásakaður um það, að það væri verið að draga taum sérstakra flokka með skipun þáverandi gjaldeyrisnefndar. Hugmyndin, sem þá var, og hugmyndin, sem var haldið fram og jafnvel stundum er haldið fram enn þá, var sú, að ríkisvaldið væri eitthvert vald, sem væri ofar flokkum og jafnvel hlutlaust gagnvart þjóðinni, og mundi það gæta réttlætis og annarra slíkra dyggða. Meira að segja fyrir 10–15 árum hefði það fundizt rétt og sjálfsagt í flestum nefndum, að annaðhvort flestallir flokkar þingsins eða einhverjar þær stofnanir í þjóðfélaginu, sem þarna ættu hagsmuna að gæta, ættu allar þarna fulltrúa, allt með það fyrir augum, að þarna væri gætt réttlætis, það væri ekki hægt að misnota, það væri ekki hægt að misbeita þessu valdi. Og nefndirnar voru skipaðar með það fyrir augum að létta öllum grunsemdum um misbeitingu valdsins af herðum valdhafanna, svo að ég noti orð hæstv. forsrh. Og þá var enn þá hugmyndin þetta: Ríkisvaldið er yfir öllum, það á ekki að vera tæki neins sérstaks. - En hvað er það, sem nú er orðið með þetta? Ríkisvaldið hefur að vísu verið tæki á undanförnum árum. En það er ekki fyrr en nú, að þessir tveir stjórnarflokkar í þessari stjórn treysta sér til þess að kasta svo allri blygðun í þessum efnum, að þeir gera opinbert, að ríkisvaldið sé hagnýtt á þennan hátt, setja það inn í lög og ræða það á Alþ., að ríkisvaldið sé vald þessara tveggja flokka og að þessir tveir flokkar skipi mennina í þýðingarmestu störfin út frá sjónarmiðum flokkanna til þess að varðveita hagsmuni flokkanna, og allir aðrir, allir þeir, sem eru utan við stjórnarflokkana, allir aðrir almennir þegnar þjóðfélagsins hafi raunverulega ekkert að segja annað en að þola það, sem þessir skammta þeim. Það er þetta, sem er eftirtektarvert í þessu sambandi. Það er búið að kasta blygðuninni í þessum efnum. Það er búið að gera ríkisvaldið blygðunarlaust að tæki fyrir þá, sem hafa hrifsað það til sín, fyrir þá, sem hafa hremmt það. Og þeir nota það eins og ræningjar. Og þeir skipta ránsfengnum á milli sín, og á meðan þeir koma sér saman um það, þá fæst ekki einu sinni upplýst hér á Alþ., hvernig farið er að við skiptinguna. En svo framarlega sem þeir koma sér ekki saman, þá er farið að rífast hér, og þá kemur margt fram, og þegar þeir þurfa að skilja sambúðina fyrir kosningar, þá rífast þeir og þá afhjúpa þeir hvor annan. En með meginið af öllum þeim hlutum, sem gerast í sambandi við innflutning og útflutning, er það svo, að það hafa ekki aðrir aðgang að þeim hlutum en þeir, sem með innflutninginn og útflutninginn hafa að gera, þannig að það, hvað raunverulega gerist og hvernig þarna stendur, hafa menn ekki sérstaklega mikla aðstöðu til þess að vita. Það er þetta í fyrsta lagi, sem ég vildi vekja eftirtekt á í sambandi við þá þróun, sem orðið hefur á þessum málum. Og ég vakti eftirtekt á þessu hér á Alþ., þegar það í fyrsta skipti gerðist, að slíkt var tekið upp. Það var raunverulega tekið upp utan þingsins. Það var í sambandi við úthlutun smáíbúðalánanna, þegar það gerðist, að af ríkisstj. voru skipaðir tveir menn, annar formaður framsóknarfélagsins í Reykjavík, hinn formaður sjálfstæðisfélagsins í Reykjavík, til þess að úthluta lánum úr ríkissjóði. Það þótti ekki fært að setja það í neinn banka, í neina stofnun, sem átti að hafa eitthvert yfirvarp hlutleysis, vegna þess að flokkarnir þurftu að nota það. Og það var kastað allri blygðun. Síðan er haldið áfram á þessari sömu braut. Hæstv. forsrh. mun líklega hafa tekið upp eftir hv. 1. landsk. orðið „svindl“. Hann hefur líklega notað það, og hæstv. forsrh. kippti sér mjög upp við það og vildi helzt fá hann til að endurtaka það utan þingsins. Það getur alltaf verið spursmál um, hvaða orð eigi að nota í þessu sambandi. Verknaðurinn, sem mér sýnist vera að verða hinn almenni í sambandi við beitingu ríkisvaldsins í sambandi við útflutning og innflutning, er skipulögð féfletting á almenningi og þjóðfélaginu með aðstoð og fyrir tilverknað ríkisstjórnarinnar, sem notar ríkisvaldið í þessum tilgangi. Það, sem auðmagn er í mörgum öðrum löndum, auðmagn, sem sett er í fyrirtæki ti1 þess að geta grætt á þeim, það er ríkisvaldið meira og meira að verða hér. Ríkisvaldið er að verða uppspretta gróðans, uppspretta fjár og auðs. Það að hafa ríkisvaldið með höndum er að hafa aðganginn að þessari uppsprettu og geta ráðið henni og geta beint henni í þann farveg, sem hún eigi að fara, geta virkjað hana. Og ég veit, að stjórnarflokkarnir gera sér svo ljóst, hvað þetta er satt, að hvorugur þeirra og líklega sízt af öllu Framsfl. muni geta hugsað sér að eiga að vera utan ríkisstjórnar, af því að svona er komið. Það var út af saltfisksölunni, sem hæstv. forsrh. fór sérstaklega að ræða og tók djúpt í árinni. Ég álít, að einokunin viðvíkjandi saltfisksölunni hafi eins og önnur slík einokun einstakra aðila verið skipulögð féfletting frá upphafi vega. Hún tekst misjafnlega, en hún er rétt eins og olíuinnflutningurinn núna, eins og sementsinnflutningurinn og eins og öll þessi einokunaraðstaða, sem einstökum fésýslufyrirtækjum er sköpuð, skipulögð féfletting á almenningi. Hvenær fáum við hins vegar eitthvað að vita um slíka féflettingu? Jú, við fáum að vita um það t. d., ef einokunarkaupmönnum á Ítalíu kemur ekki saman við einokunarkaupmenn á Íslandi, eða við fáum eitthvað að vita um það, ef einhver, sem er í þjónustu einokunarinnar á Íslandi, fer að rífa sig eitthvað, og þá er hann náttúrlega settur af, og þeir, sem hann ásakar, eru svo sýknaðir seinna vegna skorts á sönnunum. Og við fáum að vita um þetta, ef Sambandið og S. Í. F. koma sér ekki saman. Þá kemur Framsfl., og þá afhjúpar hann. Þá segir Sambandið: Ja, þetta er eitt ógurlegt svindlfyrirtæki, þetta S. Í. F. - jafnvel þótt framsóknarmenn sitji í stjórn þess. Og S. Í. S. heimtar af fullum krafti frelsi og frelsi og frelsi, og svo semur Samband íslenzkra samvinnufélaga við Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda - og svo steinþagnar S. Í. S., þegar það er búið að fá sinn hluta, við skulum segja markaðsaðstöðu viðvíkjandi Esbjerg eða eitthvað þess háttar. Þá steinþagna þeir. Þá er skiptingin komin á, helmingaskiptareglan komin fram. Þá er þagað. Svona ganga hlutirnir fyrir sig. Við skulum minnast á einn hlut í þessu sambandi, og það eru fragtirnar á öllu því, sem flutt er til og frá Íslandi, fragtirnar, sem teknar eru fyrir saltfiskinn, sem fluttur er út, eða freðfiskinn, og teknar fyrir það, sem flutt er hingað inn til Íslands. Það eru upphæðir, sem skipta hundruðum milljóna á ári. Og það er ekkert smáræði, sem grætt er á þessum frögtum. Og þeir, sem ráðstafa þessum frögtum, eru þeir sömu sem hafa einokun um innflutninginn og útflutninginn. Þegar t. d. Sjálfstfl. og Framsfl. þurfa að standa í kosningaslag, þá tala þeir aldeilis um þessar fragtir og hvernig þær séu og hvað sé grætt á þeim. Og þá fær þjóðin ofur litla innsýn í þetta. Þess á milli er 100% samkomulag um að halda áfram að láta fragtirnar til Íslands vera þrefalt hærri en fragtir á flestöllum samsvarandi svæðum í heiminum, vegna þess að aðilarnir, sem sjá um innflutninginn til Íslands, koma sér saman um að halda frögtunum hátt. Hæstv. forsrh. veit ég að segir venjulega, þegar minnzt er á fisksöluna: Ja, útgerðarmennirnir eru ósköp ánægðir með þetta, þeir segja ekki neitt. - Þeir segja ekki neitt, en þetta er bara ekki einkamál útgerðarmanna eða fiskútflytjendanna. Ég veit ekki betur en ríkið stuðli að því, að það séu settar hundruð milljóna kr. til sjávarútvegsins, til útflytjendanna, til þess að styrkja þá. Maður má líka fá að vita, hvernig farið er með þetta fé. Þetta eru hlutir sem sannarlega eiga að leggjast fyrir og við eigum að geta fengið einhverja aðstöðu til þess að líta eitthvað inn í. Þetta var út af því, sem kastaðist hér í kekki viðvíkjandi útflutningnum. En við skulum þá hverfa að tveim atriðum í innflutningnum, - tveim atriðum, sem ég hef minnzt á hérna hvað eftir annað og aldrei getað fengið neitt að vita um. Það er olían, og það er sementið. Ríkið kaupir þetta hvort tveggja inn, bæði olíuna og sementið, eins og það leggur sig. Það þarf ekkert einstaklingsframtak, ekki að sýna neinn dugnað í því að útvega olíu eða sement. Það gerir ríkisstj., hún sýnir þá framtakssemi. Það þarf enginn aðili að taka á sig neina áhættu við innkaupin eða annað slíkt, því afstýrir ríkisstj. Það er ekki þarna um að ræða, að það þurfi að vera einhver ofsagróði á þessum hlutum, vegna þess að það sé verið að berjast í þeirri harðvítugu frjálsu samkeppni, þar sem menn geti búizt við alls konar verðlækkunum, viðskiptastríði og öðru slíku. En við fáum ekki orð að heyra um þetta. Af hverju? Af því að þessum innflutningi er skipt jafnt á milli framsóknar- og íhaldsfélaganna. Þarna kvartar hvorugt þeirra, og þeir, sem hafa bezta aðstöðuna til þess að vita um, hvernig þetta stendur, virðast koma sér tiltölulega vel saman. Ég nefndi hér dæmi í fyrra, sem ég fékk viðvíkjandi sementinu þá, og það er hollt að rifja það upp, þegar byggt er meira á Íslandi en líklega hefur verið byggt nokkurn tíma áður. Þá kostaði sementið 200 kr. smálestin fob. í erlendri höfn. Þá var fragtin á einu tonni 130 kr., og þá kostaði þetta sama sement, sem eftir því kostar 330 kr. hérna komið í höfn, yfir 530 kr. í útsölu hér. 200 kr. voru lagðar á það fyrir kostnaði og álagningu hér heima, eða sama og sementið kostar sjálft erlendis. Mér er nú spurn: Er það virkilega svo, að það þurfi til þess að flytja sement hingað til Íslands að fá greiðslu fyrir það, sem er meiri en nemur helmingnum, næstum því 2/3 af verðmæti sementsins erlendis, - eða t. d. þegar hraðfrysti fiskurinn er fluttur út, er nauðsyn að taka í flutningsgjald fyrir hann 10 sterlingspund á tonnið eða sem samsvarar, að það sé tekinn helmingurinn af öllum þeim launum, sem íslenzku sjómennirnir fá fyrir að afla þessa fisks, þegar það er tekið sem heild? Það er ósköp gott samkomulag um fragtirnar eftir rifrildið um árið fyrir kosningar. Það er ósköp gott samkomulag núna, og ég tek eftir t. d., að S. Í. S. byggir hvert skipið á fætur öðru. Ég veit ekki, hvort það fær lán til þess eða hvort gróðinn er bara svona mikill. Það er talað um dýrtíð og dýrtíð, og það heyrist aldrei neitt viðvíkjandi því, að það megi lækka þessa hluti. En það er sköpuð einokunaraðstaða með innflutningnum og útflutningnum til hagnýtingar á þessum frögtum, og fragtirnar eru hagnýttar, settar svo hátt, að þjóðin er látin borga tugum milljóna, ef ekki hundruð milljónum kr. meira en þyrfti fyrir allar fragtirnar til landsins. Þetta er skipulögð féfletting, sem þarna á sér stað á almenningi, á þjóðfélaginu, með svona hagnýtingu á ríkisvaldinu. Hæstv. forsrh. minntist á, að hv. 1. landsk. ætti að endurtaka utan þings það, sem hann hefði sagt. Ég vil segja það, ekki sízt ef hann skyldi nú beina þeirri áskorun til mín, að mér mundi ekki detta í hug að gera slíkt. Við skulum athuga, hvernig viðhorfið er í þessum efnum, sem hér er um að ræða, sem sé hvernig verðmyndunin fer fram í landinu, hvernig stendur á því, að allar vörur hér á Íslandi, sem seldar eru út til fólks, eru þrefalt dýrari en erlendis. Verðmyndunin á þessum hlutum þarf að rannsakast frá rótum. Það er hægt að gera sér hugmyndir um þetta, það er hægt að gizka á þetta. Það er hægt að slá fram fullyrðingum um þetta. En maður er ekki í þeirri aðstöðu að sanna þetta, og maður kemst ekki í aðstöðu til þess að sanna þetta, nema því aðeins að ná í þá aðstöðu frá hálfu stjórnarvaldanna til fullkominnar rannsóknar á þessum hlutum. Stjórnarskráin hefur einmitt gert ráð fyrir því, að svona ástand gæti myndazt, að einungis hér á Alþingi væri hægt að segja sannleikann um þessa hluti, og þess vegna er það ákvæði í stjórnarskránni, að þm. skuli ekki skyldugir til þess að standa við það opinberlega, sem þeir segja hér, nema þingið geri sérstakar ráðstafanir til þess. Það á hér á Alþingi að vera möguleiki til þess að segja sannleikann, þegar þeir, sem fremja afbrotin, sitja einir með sannanirnar. En þá skapar stjórnarskráin um leið aðra möguleika í þessum efnum. Hún skapar þann möguleika, að í hvorri d. um sig er hægt að setja niður rannsóknarnefnd til þess að rannsaka þessa hluti, til þess að ganga úr skugga um þessa hluti, og slík rannsóknarnefnd hvorrar deildar þingsins hefur aðstöðu til þess að yfirheyra embættismenn og aðra menn um þessa hluti. Þegar svona staðhæfingar koma hér fram, eins og bæði frá hv. 1. landsk. og frá mér, og þegar hæstv. ríkisstj. segir: Viljið þið standa við þetta frammi fyrir dómstólunum? - þá mundi ég vilja bjóða hæstv. ríkisstj. upp á að setja slíka rannsóknarnefnd hér í þinginu, þar sem stjórnarandstaðan hefur sína möguleika líka til þess að hafa menn í, og rannsaka þetta allt saman. Það er engin ástæða til þess, að mér né öðrum haldist það uppi ár eftir ár að vera að koma með ásakanir í þessum efnum, ef þær eiga ekki við rök að styðjast. Það er engin ástæða til annars en að þeir menn, sem verið er að ásaka, fái þannig aðstöðu til þess að geta hreinsað sig. En það er ekki til neins að leggja slíkt fyrir íslenzka dómstóla, eins og þeir eru núna. Dómstólarnir eru meira eða minna verkfæri og undir áhrifum ríkisstj. sjálfrar. Og það er þar að auki þannig, að svo framarlega sem sagt er eitt einasta orð um embættismann á Íslandi, jafnvel þó að það sé satt, þá þýðir það um leið, að menn eru dæmdir fyrir það. Þannig er það „praktiska“ málfrelsi utan þingveggjanna hjá okkur. Ef við eigum að geta gengið úr skugga um þessa hluti, þá eigum við þess vegna að rannsaka þetta alveg til hlítar. Og nú er hér þáltill. um frjálsan innflutning bíla. M. ö. o.: Það hefur orðið ósamkomulag í ríkisstj. Hún hefur ekki komið sér saman um þetta, nema það hafi gerzt síðan seinast, og nú vill hún, að Alþingi segi til. Sem stendur er það nefnd stjórnarflokkanna, sem úthlutar bilunum, og það kveður svo rammt að, eftir því sem þeir segja sjálfir, að þeim finnst þetta vera alveg óþolandi, stjórnarflokkunum sjálfum. Till. er kennd við frjálsan innflutning bíla. En ég held, að raunverulega sé till. um að flytja úthlutunina úr tveggja manna n. stjórnarflokkanna uppi á Skólavörðustíg niður í millibankanefndina í Austurstræti. Ég skal náttúrlega ekki ræða sérstaklega mikið um frelsið. Það er kannske ekki rétt að nota það orð allt of mikið í sambandi við þetta. Stjórnarflokkarnir hafa hér á víxl verið að reyna að gefa okkur ofur litla hugmynd um, hvernig þetta frelsi væri, en ég er nú samt ekki fjarri því, að þetta sé framför. Ég held, að það sé framför að flytja það úr stjórnarnefnd Framsfl. og Sjálfstfl. niður í millibankanefnd ríkisbankanna í Austurstræti. Ég held það sé framför, og ef ríkisstj. væri nú á því að stíga þetta framfaraspor, þá held ég, að hún ætti líka að athuga, hvort hún ætti ekki að stíga eitthvert svipað framfaraspor viðvíkjandi smáibúðalánunum. Skyldu þau ekki líka eiga heima í bönkunum þarna í Austurstræti frekar en í flokksskrifstofum stjórnarflokkanna? Væri það ekki viðkunnanlegra, ef þetta væri nú gert viðvíkjandi bílunum, að leyfa smábýlunum að fylgjast með? En svo er mér nú spurn: Hvernig verður svo frelsið? Við skulum segja, að það væri nú samþykkt. Það verður náttúrlega 100% gjald, eða hvað það nú er, á bílana, áður en menn fá að flytja þá inn. En verður svo ekki svona 80–90% „rembourse“, áður en þeir, sem panta bíla, fá leyfi til þess að panta þá hjá bönkunum? Mér skilst vera komin sú hefð á hjá bönkunum nú að heimta, að menn borgi fyrir fram til bankanna, jafnvel allt upp í 100% af verðmæti þess hlutar, sem á að flytja inn. Það er orðið ákaflega „próblematiskt“, það frelsi til innflutnings, sem þannig er. Hvað þýðir slíkt frelsi? Með tilliti til hvers eru þessar ákvarðanir settar? Ég veit ekki, hvort þær kæmu til með að gilda viðvíkjandi bílum, en ég veit, að það gildir um heilmikið af nauðsynlegum vörum. Hvað þýðir það? Hvað þýðir það að vera að borga þetta mikið fyrir fram, um leið og menn panta vöruna? Það þýðir, að annaðhvort verða menn að vera ríkir, að eiga mikið fé, eða þá að menn verða að hafa aðstöðu til þess að fá lán. Hvað þýðir það hins vegar? Það þýðir, að með þessu eru sköpuð einkaréttindi, sumpart fyrir þá ríkustu, sumpart fyrir þá, sem hafa bezta aðstöðu til þess að fá lán. M. ö. o.: Það eru máske einkaréttindi - í sambandi við innflutning - á leyfum, sem stjórnarflokkarnir hafa sérstök tök á eða umráð yfir, en svo er þarna verið að skapa einkaréttindi - og það virðist vera í vaxandi mæli - fyrir þá, sem ríkastir eru, eða fyrir þá, sem bezta lánsaðstöðu hafa hjá bönkunum. Það þýðir líka misrétti. Það þýðir ekki frelsi. Það er ekki frelsi, ekki heldur verzlunarfrelsi, að skipuleggja það að brjóta niður alla þá smáu eða gera samtökum þeirra, sem eru fátækir, erfitt fyrir, en gefa einkaréttindi þeim, sem eru ríkir, og þeim, sem hafa mikið auðmagn, eða þeim, sem hafa sérstaka möguleika til þess að fá lán. Þetta vil ég biðja menn að athuga. Það er farið að misnota það mikið hugtökin í þessu sambandi. Ég vildi út af því, sem fram var komið í umr. um þetta seinast, láta þessar hugleiðingar koma fram. Það er sjálfsagt með allt, sem horfir í einhverja frelsisátt, að athuga það vel og gaumgæfilega, hvort eitthvað sé hægt að gera almennilegt úr því. En það er bezt að gera sér um leið ljóst, hve takmarkað er meira að segja það frelsi, sem stjórnarflokkarnir vilja veita okkur, þá sjaldan sem þeir koma sér ekki saman um að svipta okkur frelsinu.



Herra forseti. Mér þykir leiðinlegt, ef ég vonsvík hv. 2. þm. Reykv. með því að svara ekki ýtarlega þessari ræðu hans. Ég býst við, að ef ég teldi það þess vert að reyna að hrekja lið fyrir lið í aðalefnum það, sem hann hefur sagt, þá mundi ég þurfa að flytja hér alllanga ræðu. En ég tel nú ekki þær fullyrðingar, sem hann hafði í frammi, í raun og veru svo nýstárlegar né merkilegar, að hann megi til þess ætlast af mér, að ég geri þetta. Ég get hins vegar huggað hann með því, að mér þótti gaman bæði að horfa á hann og hlusta á hann, og ég var að hugsa með mér: Hvað trúir hann nú miklu af þessu sjálfur? Ég var að hugsa um, hvort hann ætti enn þá barnsins frómu lund, sem enn þá skilur tiltölulega lítið af lífinu, hefur sínar óskir og lifir í sínum draumaheimi. Og ég get vel trúað þessu, því að það er ekkert einstakt um vel gefna menn, að þeir séu tiltölulega einfaldir á vissum sviðum. En sannarlega þarf allmikla einfeldni og hjartans hreinleika, ef þessi hv. þm. í raun og veru trúir nema brotabroti af því, sem hann var að segja nú, trúir t. d. meira af því en hann trúir af því, sem hann er að bera okkur á brýn, stjórnarliðinu og Alþýðuflokknum, að við svíkjum okkar föðurland í hendur erlendu valdi og hann og hans flokkur séu hinir sönnu málsvarar íslenzks þjóðfrelsis. Ég veit ekki, hvort heldur er, að hv. þm., sá ágæti maður, trúir nú meira af þessum staðhæfingum, sem hann var með, heldur en hann trúir í þessum hinum efnum, sölu sjálfstæðis landsins, ef menn ættu þess kost, eða hvort þetta er, eins og ég segi, hjá vel gefnum manni bara einfaldur tómleiki, þar sem hann er hér að staðhæfa það, sem í raun og veru flestir aðrir brosa að. Ég veit, að þessi þm. trúir því þó ekki, að það sé neitt hneykslanlegt, ef í samstjórn eru Sjálfstfl. og Framsfl. eins og nú og eiga að bera ábyrgð á mjög þýðingarmiklum atriðum eða þjóðfélagsmálum, eins og hann gerði nú að umræðuefni, eins og t. d. innflutningi til landsins, og ef þingið mælir svo fyrir um, að fyrir þessum innflutningi skuli standa tveir menn, - ég veit ekki, hvort þessum hv. þm. í sannleika þyki það hneykslanlegt, að þegar stjórnin á að fara að velja þessa tvo menn, þá skuli ekki valdir t. d. kommúnisti og Alþýðuflokksmaður. Ég man þá tíð, í minni mér er enn, þegar við vorum saman í nýsköpunarstjórninni, því þótt hv. þm. væri ekki einn af ráðherrunum, þá var skylt skegg hökunni og mjög gott á milli okkar þá, eins og raunar oftast, þótt okkur komi sjaldnast saman um efnishlið málsins. En ekki þótti honum neinn glæpur þá, þótt það dytti mér af vörum einhvern tíma eitthvert orð um það, að við, sem værum í stjórninni, og þeir flokkar, sem bæru ábyrgð á framkvæmdavaldinu, ættu að skipa menn úr sínum hópi til starfa frekar en frá hinum miklu og ágætu heiðursmönnum, sem ég nú vinn með. Ég man ekki til, að honum yrði þetta nein hneykslunarhella í þá daga. En hann hefur kannske tekið þroska á þessu sviði, þótt mér virðist hann hafa tekið honum furðulitlum á sumum öðrum, ef það er alvara, sem hann var að segja hér. Þá spillingu, sem hann var að rökstyðja hér innan stjórnarflokkanna, rökstuddi hann ekki í rauninni með öðru en því, að þessir flokkar skipuðu sína menn til að annast hin viðkvæmustu og vandasömustu málefni. Það kallar hann svo aftur helmingaskipti hagsmunanna. Eru það þá ekki helmingaskipti hagsmunanna, svo að ég reyni nú að brýna röddina eins og hann, þegar Alþingi leyfir sér að setja hér aðeins tvo flokka í stjórn, en tekur ekki nokkurt tillit til hinna þriggja flokkanna, sem þó eru á þingi? Ja, hann hlær, hann hlær alveg eins og ég hló áðan. Og ég tók dæmið af því, að mér fannst það jafnvitlaust og hans dæmi. Og lengra gat ég ekki komizt. Það er auðvitað svo, að ef menn vilja líta þannig á, að menn, sem settir eru til ábyrgðarstarfa, starfi eingöngu fyrir þá flokka, sem hafa tilnefnt þá, þá eru bæði dæmin afleit, og þá eigum við að koma á hjá okkur nýrri skipan, þar sem allir flokkar eiga umboðsmenn í ríkisstj. og í hinum þýðingarmestu nefndum eða ráðum, sem fara með framkvæmdirnar á hinum mest varðandi málum. En ég gat ekki fundið annan rökstuðning fyrir allri hneyksluninni heldur en þennan. Það er auðvitað auðleikið mál að segja: Ja, hér er flutt inn sement og hér er flutt inn olía, og það er of mikil álagning á því. - Þetta er nú keypt af góðum viðskiptavinum okkar allt saman, ef ég veit rétt, og margt frá Sovétríkjunum, og ég held, að það sé ekki neinn grunur um, að þau okri á okkur umfram aðrar þjóðir. Það er ákaflega auðreiknað, hvað fragtirnar eru á heimsmarkaðnum og hver eðlilegur dreifingarkostnaður er, og miklar upplýsingar fyrir um það. Ég skal ekki sjálfur fullyrða, hvort þar hefur verið nægrar nákvæmni gætt, en það hafa svo margir þar til hæfir aðilar um þetta fjallað, að ég hef ekki ástæðu til þess að vefengja, að það verðlag, sem gildir í landinu, sé nokkurn veginn í samræmi við það, sem er eðlilegt, ef mönnum er ætlað eitthvað fyrir viðhaldi þeirra verkfæra eða þeirrar tækni, sem þarna er á ferð, og eitthvað fyrir eðlilegum rekstrarkostnaði, mannakaupi og öðru slíku. Varðandi aftur útflutninginn, sem hann enn gerði að umræðuefni að gefinni deilu á milli hv. 1. landsk. og mín, þá endurtek ég það, að stjórnin þarf engin ámæli á sig að taka í þeim efnum, einfaldlega vegna þess, að það er rétt, sem ég segi, en ekki rétt, sem hann segir. Hv. þm. segir, að þessari skipan uni útgerðarmenn og segi ekkert við henni. Það er ekki rétt, heldur beina þeir beiðnum sínum og óskum til ríkisstj. um, að þessi skipan fái að haldast, og ég álít ekki, að maður eins og hv. 2. þm. Reykv. þurfi að kvarta hér yfir leynd í þessum efnum, m. a. af því, að mikilhæfir flokksbræður hans eru þar, ef ekki innstu koppar í búri, þá a. m. k. háttsettir menn og eiga greiðan aðgang að þeim gögnum, sem þar liggja fyrir. Það á því ekkert að þurfa að fara með leynd í þessum efnum. Hér hafa óteljandi oft verið flutt fram rökin af minni hendi fyrir því, að ég hef talið heppilegt að hlýða óskum útgerðarmanna í þessum efnum. Aðrir hafa fært sín rök fyrir því, að það væri réttara, að tveir aðilar færu með saltfisksöluna heldur en einn, og enn aðrir hafa svarað því, og ég er raunar á meðal þeirra, að ef aðilarnir væru tveir, yrðu þeir af innri nauðsyn að vera fleiri. Að lokum segi ég ekki annað en það um þetta, að þegar útgerðarmennirnir óska eftir þessu og meðan þeir óska eftir því, hef ég ekki séð mér fært að breyta til um þetta. Og ég endurtek það, að ef ég ætti hér að fara að karpa við hv. 2. þm. Reykv. um öll þau mál, sem hann hreyfði hér, þá getum við hætt við að fresta eldhúsdeginum og tekið hann bara núna, því að þetta er nú það, sem við rifumst og skömmumst um á eldhúsdegi. En ég veit, að hann sér það sjálfur, að þegar hann staðhæfir, að þau ráð og nefndir, sem starfa ýmist samkv. óskum þeirra aðila, sem þar eiga mest undir, eins og útflutningsaðilanna, eða að tilskipan ríkisins samkvæmt lögum, séu stofnanir settar til þess á skipulegan hátt að féfletta almenning í landinu, og segir jafnframt hins vegar, að slíkum ummælum þýði ekkert að skjóta undir dómstóla Íslands, því að þeir séu bara stéttardómur, þá eru eiginlega rökræður þrotnar af hans hendi. Og fyrir þessu öllu stendur svo náttúrlega sú bersynduga ríkisstj. Það var nú nokkuð langt gengið í ádeilunni á þing, stjórn og þær stofnanir, sem hér fara með allra mikilvægustu störfin í þjóðfélaginu. Og ég vil segja honum það, að það er rétt af þingmönnum, um leið og þeir halda uppi eðlilegri og réttmætri gagnrýni á skipan mála í landinu, að gæta þess jafnframt að vera ekki með þessi eilífu brigzlyrði um svik og pretti og a. m. k. að stilla sig um að láta þau brigzlyrði ná til sinna félaga á þingi, því að það er eitt af því hættulega í okkar þjóðfélagi, ef almenningur fer að festa trúnað á það, að við séum ekki annað en hálfgildings opinberir stórþjófar, sem ýmist beint eða óbeint höldum hlífiskildi yfir svindli og þjófnaði og mútugjöfum og öðru slíku. Þetta eru alþingismenn Íslendinga ekki. Við höfum margt, sem við getum hver út á annan sett með réttu, og við gerum venjulega meira en við meinum í því að deila hver á annan. En þegar deilurnar fara yfir á þennan vettvang, þá ganga þær of langt, því að þetta er þjóðhættulegt. Það er þjóðhættulegt, ef við erum að reyna gegn okkar eigin sannfæringu að smeygja því inn í vitund almennings, sem hefur ekki sömu aðstöðu til að dæma hlutina eins og við, að hér sitji ómenni og þjófar. Það er rangt að gera þetta og því verra sem enginn okkar meinar þetta hver um annan eða í annars garð. Ég vil svo að lokum segja það, að um leið og ég óska mínum góðkunningja, hv. 2. þm. Reykv., langra lífdaga, t. d. að hann yrði 100 ára eða eitthvað svoleiðis, þá vildi ég mega dæma hann til þess, þegar hann vitkast, að lesa þetta bull, sem hann hefur verið að þvæla hér og pína okkur aðra með í sínum löngu og vel fluttu, en órökstuddu ræðum. Verði honum vaxinn þroski, þá mun hann taka út þá refsingu við að lesa það, sem við sumir verðum að þola við það að hlusta á þetta. Ég læt þetta verða mín síðustu orð að þessu sinni til hv. þingmanns.



Herra forseti. Eftir að ég hafði tekið hér til máls við þessa umr. fyrir nokkrum dögum, stóð hæstv. fjmrh. upp og mælti þessi orð, með leyfi hæstv. forseta: „Það eru aðeins fáein orð út af því, sem hv. þm. Barð. sagði. Hann gat ekki stillt sig um að koma hér inn í þingsalinn með róg um Sambandið, sem maður er nú orðinn svo vanur að heyra úr herbúðum sjálfstæðismanna. Það er enginn hissa á því lengur, þó að eitthvað heyrist úr þeirri átt svipað því, sem hv. þm. sagði hér áðan.“ Svo hélt hæstv. ráðh. áfram að tala mjög ósmekklega og óþinglega og óráðherralega um alls konar gróusögur og alls konar Gróur, sem voru í pilsum og buxum eða pilslausar og buxnalausar, í sambandi við þetta mál. Nú vildi ég segja hæstv. ráðh. það í fullri einlægni og í fullri vináttu, að hann bætir ekkert málstað S. Í. S., þó að hann sé að koma með slíkar fullyrðingar hér á Alþingi. Það hefði verið miklu nær fyrir hann að taka undir þá till. mína að láta þingnefnd, hv. þingmenn, athuga þessi mál, eins og ég benti á, heldur en að vera að hafa hér svo óþinglegar og hálfleiðinlegar fullyrðingar eins og hann hafði um þetta mál, sem honum er nú ekki að jafnaði eiginlegt. Allur þingheimur og öll þjóðin þekkir þá haftastefnu, sem Framsfl. er alþekktur af. Hann hefur barizt fyrir henni árum saman, og það er ekki neitt nýtt, að hann vill ekki losa um verzlunarhöftin í landinu. Þetta er baráttumál, sem ekki þarf að hafa um neinar slíkar fullyrðingar eins og hæstv. ráðherra hafði hér um daginn í sambandi við þetta mál. Nú er liðin sú tíð, og það er öllum hv. alþingismönnum og öllum Íslendingum kunnugt, að Íslendingar máttu aðeins verzla við ákveðna aðila að viðlagðri hýðingu, og það þýðir ekkert fyrir hv. Framsfl. eða yfirleitt neina hv. þm. að ætla að sveigja málin inn á þessa braut aftur, eins og hvað eftir annað hefur mátt skilja á þeim till., sem Framsfl. hefur borið fram í viðskiptamálum þjóðarinnar undanfarin ár m. a. eins og þegar hann barðist fyrir því að gera öll innflutningsleyfin að innkaupaseðlum o. s. frv. Og það er einnig viðurkennt, og það skal viðurkennt af mér hér að gefnu tilefni, að S. Í. S. gegnir svo mikilvægu og merkilegu hlutverki, að gagnrýni á þau samtök og opinberar umræður um Sambandið og þá starfsemi verður ekki talið neinn rógur, siður en svo, heldur bein og sjálfsögð afleiðing af áhrifum þessara samtaka á afkomu þjóðarinnar. Þess vegna á hæstv. ráðherra, sem situr nú, að ég hygg, jafnvel í stjórn eða a. m. k. mjög framarlega í þessum félagsskap, að taka öllum slíkum umræðum með geðprýði, en ekki að þjóta upp á nef sér, eins og hann gerði hér um daginn út af þessu máli. Ég vil í sambandi við það leyfa mér að benda á, að Framsfl. hefur leyft sér slíka gagnrýni á annað félag hér í þessu landi, Eimskipafélag Íslands, og ekki dregið neitt úr því, og það hefur engum manni dottið í hug að vera að halda, að hann væri þar sem Gróa á Leiti pilslaus eða buxnalaus. Hann hefur aðeins verið að gagnrýna það, sem honum hefur þótt miður fara í framkvæmd þess félagsskapar, af því að þetta er félagsskapur allra landsmanna. - Slíkt og þvílíkt er ekki frambærilegt í lýðfrjálsu landi, þar sem bæði ríkir ritfrelsi, málfrelsi og skoðanafrelsi. Maður skyldi halda, að hæstv. ráðherra hefði verið nýkominn úr skóla frá hv. 2. þm. Reykv., er hann þýtur upp með svona orðbragð að tilefnislausu. Ég leyfi mér því að vísa öllum þessum ummælum hæstv. ráðh. til föðurhúsanna og vænti þess, að hann fallist á, að athugað verði í þingnefndinni, hvort S. Í. S. hafi haft hér nokkur forréttindi fram yfir aðra innflytjendur. Ef svo er ekki, þá má það gjarnan verða heyrinkunnugt, og þá skal ég verða fyrstur manna til þess að viðurkenna það. Hitt er svo vitanlegt, að þessi orðrómur, sem ég minntist á hér, er svo á hvers manns vörum hér, bæði hér í bænum og víðar á landinn, að hann verður ekki kveðinn niður eingöngu með því, þó að hæstv. ráðh. hlaupi upp taugaveiklaður og kalli: Rógur, rógur, rógur! Ummæli hæstv. ráðh. um vanrækslu tollstjórans í sambandi við þetta mál eru beinlínis sögð út í bláinn og sanna betur en nokkuð annað, að ráðh. var ekki vel ljóst, hvað hann sjálfur var að segja um þetta mál. vegna einhverrar taugaveiklunar, sem jafnan grípur hann, þegar farið er að ræða um Sambandið eða þau mál, sem alveg sérstaklega Framsfl. tileinkar sér. Væntanlega athugar svo n. öll þessi mál, þegar till. kemur þangað. Ég býst við, að till. fái þar nokkra breytingu, en geymi mér hins vegar allan rétt til þess að gera brtt. við tillöguna, ef hún kemur óbreytt frá nefndinni. Ég vil þó rétt aðeins að gefnu tilefni frá hv. 2. þm. Reykv. segja hér nokkur orð. Það var ekki að heyra annað á ræðu hans en ég hefði ljóstrað upp einhverjum óttalegum leyndardóm hér í stjórnarsamvinnunni. Hvað sagði ég svo um þetta mál? Ég sagði hér orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Í því sambandi vil ég benda á, að síðan fjárhagsráð var lagt niður hefur úthlutun bílanna verið í höndum tveggja manna, þeirra Odds Guðjónssonar frá Sjálfstfl. og Jóns Ívarssonar frá Framsfl.“ Ég verð að segja: Er þetta nokkuð nýtt fyrir hv. þm.? Er verið að ljóstra hér upp einhverju hneyksli? Var honum ekki kunnugt um þetta? Ég held, að hann hafi lagt í þetta einhvern allt annan skilning en hægt er að lesa út úr þessum orðum, og ég held, að hvaða hv. þm. sem er hefði getað talað þessi orð hér án þess að fá nokkurn sérstakan stimpil um það, að hann talaði djarflega. Ég sé ekki annað en þetta sé það, sem allur almenningur veit í landinu. Hitt get ég svo upplýst, að Oddur Guðjónsson telur sig engan veginn vera fulltrúa sjálfstæðismanna eingöngu í nefndinni, þó að hann sé sendur þangað af sjálfstæðismönnum, síður en svo. Hann hefur einmitt alveg sérstaklega talið sig vera embættismann þjóðarinnar á þessu sviði, og það er þess vegna, að mörgum sjálfstæðismönnum mun hafa fundizt, að gangan væri nokkuð erfið til Odds Guðjónssonar, vegna þess að hann hefur aldrei lagt flokksmælikvarða á sín störf frekar en Magnús Jónsson gerði sem formaður fjárhagsráðs á sínum tíma. Þetta er einnig hv. 2. þm. Reykv. vel kunnugt um. Ég skil ákaflega vel þá gremju, sem kom fram hjá hv. þm. um að hafa misst þá aðstöðu að mega ekki vera oddaatkvæði í þeim n., sem fara með mikilsverð mál hér í landinu, því að það væri ekkert óhentugt fyrir stjórnarandstæðinga að geta haft slíka aðstöðu. Hæstv. forsrh. skýrði þetta svo greinilega, að ég þarf ekki að eyða um það mörgum orðum, en vildi þó aðeins spyrja hv. þm. út af ummælum hans: Þætti honum það vera eðlilegt, að hann væri t. d. kjörinn af Alþingi sem form. fjvn., meðan hann er í stjórnarandstöðu, og bæri þar af leiðandi ábyrgð í n. á fjármálaafgreiðslunni, án þess þó að hann vildi bera ábyrgðina fyrir þinginu og þjóðinni? Þætti honum það ákaflega eðlilegt? 



Herra forseti. Hæstv. forsrh. spurði mig að því, hvort ég lifði máske í einhverjum draumaheimi. Það getur vel verið, að það sé rétt, og ég held að það sé gott. Ég held, að það sé gott, að það sé að minnsta kosti einhver hérna á Alþingi, sem tekur sér það fyrir hendur að láta sig dreyma vel, - að láta sig dreyma um það, að við getum verið lausir við alla þá spillingu, sem er að gagntaka okkar þjóðfélag, dreyma um það að geta verið lausir við það, sem nú er að gerast hjá okkur, að það að meta peningana og gróðann sem það eina, sem eftirsóknarvert sé í mannfélaginu, sé að heltaka íslenzku þjóðina. Ég held, að það sé gott að mega lifa í þeim draumaheimi, að við gætum skapað hér á Íslandi þjóðfélag, þar sem peningagildið hættir að vera það æðsta hjá megininu af mönnunum, þar sem braskið og spillingin þess vegna grefur ekki eins um sig og það gerir núna í þjóðfélaginu og stígur upp í æðstu stólana, upp í sjálft ríkisvaldið, þannig að ríkisvaldið verður verkfæri slíkrar spillingar og í átökunum á milli flokkanna verkfæri, sem gerir út um, hvor þeirra græði meira á spillingunni í mannfélaginu. Ég held, að það gerði ekkert til, þótt maður lifði í slíkum draumaheimi. Ég hef áður lifað í draumaheimum viðvíkjandi framförum á okkar landi og verið alveg ósmeykur við að setja þær hugmyndir fram hér á þingi og hlotið háðsyrði og annað slíkt fyrir, og það hefur samt orðið að veruleika. En það er ekki nóg fyrir okkur að nýskapa okkar tækni. Við þurfum að nýskapa okkar þjóðfélag og nýskapa okkar þjóð. Við þurfum að gera þjóðina mun betri en hún er að verða núna. Hún er að gagnsýrast af því að meta peningana meira en manngildið. Og eitt af því, sem verið er að skipuleggja af hálfu ríkisstjórnarinnar, er þetta mat. Og þetta mat er meðal annars nú framkvæmt undir því formi að gera upp á milli hinna pólitísku skoðana í landinu, að dæma menn og fordæma eftir því, hvort þeir þora að hafa sína sannfæringu og standa við hana eða hvort þeir skríða fyrir stjórnarflokkunum. Og ég held, að það sé ekkert slæmur draumaheimur, þó að maður geri sér það í hugarlund, að þessu eigum við eftir að breyta. Hins vegar skal ég viðurkenna, að eins og vant er svaraði hæstv. forsrh. mjög sniðuglega, eins og við var að búast af slíkum ræðumanni. Hann kom sér hjá að fara inn á málið, og það er það sjálfsagða fyrir hann. Það er það, sem ríkisstj. á að sjá um, og það, sem hún yfirleitt gerir, því að þetta, að það skyldu verða þessar umr. um bílainnflutninginn, er bara slys, sem alltaf getur komið fyrir, þegar illa gengur að semja á stjórnarheimilinu, svo að þess vegna er náttúrlega um að gera að ljúka þeim umr. En svo minntist hann á viðvíkjandi skipununum í trúnaðarstöður, hvernig þetta væri, þegar við hefðum verið saman um stjórnarstefnu hér á árunum, hvort mér brygði nokkuð við, þó að stjórnarflokkarnir tveir tilnefndu nú í nefndir og hefðu ekki neina með frá andstöðunni. Ja, það var nú svona, þó að framsóknarmönnum þætti þetta afskaplega slæm stjórn og þeim geti aldrei úr minni liðið yfirleitt, hvernig þessi nýsköpunarstjórn hafi verið, þá létum við nú greyin alltaf flakka með, þegar skipað var í trúnaðarstöður. Í sjálfu nýbyggingarráðinu fengu þeir að vera, og ekki man ég nú eftir, að við höfum útrýmt þeim úr viðskiptaráðinu. Nei, nei, þeir fengu að vera með. Og ég veit ekki betur en að S. Í. S. hafi fengið hvert einasta leyfi, sem það sótti um til nýbyggingarráðs, hvert einasta eitt, og það svo að segja samstundis. S. Í. S. þurfti sannarlega ekki að kvarta. Hitt var rétt, að það var anzi seint oft að sækja um, því að það hafði yfirleitt litla trú á því að nýskapa þjóðfélagið. Svo minntist bæði hann og hv. þm. Barð. á, hvernig þetta væri með mennina tvo og hvort maður gæti ekki treyst þeim. Ég skal segja þeim, að ég álit þetta mjög góða menn, sem eru þarna í. Ég álít þetta svo góða menn, að ég held, að það væri miklu skynsamlegra fyrirkomulag að hafa bara einn og taka hvorn þeirra sem væri. Og ég vildi stinga upp á, af því að þetta eru nú svo miklir sparnaðarflokkar, að þeir gerðu þá ráðstöfun á morgun, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokkurinn, þ. e. a. s ríkisstj., að hafa bara einn mann þarna, tækju annan af þessum, annaðhvort Odd eða Jón, þetta eru báðir ágætismenn, og ég treysti þeim báðum alveg jafnvel. En mér þætti gaman að sjá andlitin á framsóknar- og sjálfstæðismönnum daginn eftir að annar hvor þeirra væri valinn.  Ég býst við, að ef hæstv. forsrh. vildi ná alveg því, sem hann vildi miða að með þessari þáltill., að firra valdhafana öllum grunsemdum um misbeitingu valdsins, þá væri tilvalið að setja bara einn mann þarna, alls ekki neinn frá flokkunum. Það er svo sem alveg sama, hvort það er sjálfstæðismaður eða framsóknarmaður út af fyrir sig. En svona er nú samt nákvæmur hugsunarhátturinn hjá hæstv. ríkisstj. um embættismennina, meira að segja þó að það sé ekki nema einn, að þegar hv. þm. Barð. kemur með ásökunina um og spurninguna, hvort bílar standi hjá Sambandinu, sem Sambandið átti að geta afgreitt, hverju svarar hæstv. fjmrh.? Hann svarar: Hvernig fara þeir þá í gegnum tollstjórann í Reykjavík? Hann veit, hvað hann segir. Tollstjórinn er viðurkenndur sjálfstæðismaður. Þar með er þetta komið á ábyrgð beggja, ef þetta er svona, og svo er ekki talað um þetta meir. Svo vitum við ekki, veslingarnir, hvort það sé satt, sem hv. þm. Barð. hefur sagt, eða hvernig þetta eiginlega sé; vitum ekki neitt. Samábyrgðin er komin í gang. Svo sagði hæstv. forsrh., að auðvitað hefði ég ekki nokkurn skapaðan hlut fyrir mér í nokkrum sköpuðum hlut, sem ég hefði sagt, þetta væru allt voðalegar aðdróttanir um góða og fína menn. Það er alveg rétt. Ég tók það fram sjálfur, að ég hefði ósköp lítið fyrir mér. Það, sem ég hafði t. d. aðallega fyrir mér viðvíkjandi olíufrögtunum, sem hann var sérstaklega að tala um, það var Morgunblaðið, það var Sjálfstfl., það var hann sjálfur við síðustu kosningar. Og það var nú tekið á honum stóra sínum þá. Það voru engar smáræðisfyrirsagnir, sem Morgunblaðið var með viðvíkjandi olíufrögtunum og hvernig farið væri að. Þetta hafði ég fyrir mér. Það er að vísu ekki stórt, en fyllilega rannsóknarvert engu að síður, sérstaklega þegar það svo kemur út, að olíuverð er lægra í Noregi en hérna, en fiskverðið aftur á móti hærra til fiskimanna. Ef til vill væri þetta rannsóknaratriði. Mér finnst, að það sé ekki nein goðgá að skella því fram. Svo gaf hæstv. forsrh. mér föðurlega áminningu um, hve þjóðhættulegt það væri að segja svona ljótt um þingmenn og jafnvel drótta að ráðherrum því t. d., að þeir væru að halda hlífiskildi yfir svindli og öðru slíku, sem hann tók nú mun dýpra í árinni heldur en ég. Hann ætti að tala við framsóknarmennina, spyrja þá, hvernig gangi með kjördæmin, sem voru tæpust núna, í gegnum hverja féð fari aðallega í þessi kjördæmi, hvort það sé e. t. v., ef þarf að fá lán við skulum segja til Vestur-Ísafjarðarsýslu, heppilegt að leita til frambjóðanda Sjálfstfl. í þessum kosningum til að fá lán eða hvort það sé heppilegra að tala bara við bankann. Nei, við skulum alveg gera okkur ljóst, að með því valdi, sem ríkisvaldið er orðið í okkar þjóðarbúskap, í öllum okkar efnahag, þá er boðið upp á spillinguna. Og í þjóðfélagi, sem er að gagnsýrast af peningadýrkuninni, er hættan á, að þessi spilling grafi um sig, gífurleg. Það þyrfti að taka mjög hart þarna á til þess að koma í veg fyrir það. Ég skil vel, að hæstv. forsrh. kippi sér upp við allar þessar ljótu grunsemdir. En af hverju er þá ríkisstj. að gefa þeim undir fótinn? Af hverju er þá rétt fyrir kosningar settur til þess að úthluta smáibúðalánum hér í Reykjavík og suður á Kópavogshálsi maður, sem er form. sjálfstæðisfélagsins í Reykjavík, og maður, sem er form. framsóknarfélagsins í Reykjavík? Og af hverju eru þeir látnir úthluta þessum lánum eða lofa úthlutun eða dragast á úthlutun við menn rétt fyrir kosningar? Af hverju er þá verið að gera leik að svona málum, ef menn álita, að það sé voðalega ljótt að koma með nokkrar grunsemdir í þessum efnum? Af hverju er þá verið að gera leik að þessu? Af hverju var þá ekki eins hægt að setja svona mál í bankana? Nei, við verðum alvarlega að gæta okkar þarna. Það er þjóðhættulegt, að það sé enginn, sem þorir að kveðja sér hljóðs um, hvert þarna er stefnt. Hitt er rétt, að það er náttúrlega bezt að bíða máske þangað til eldhúsumræðurnar koma með meginið af þessu. Svo kom hv. þm. Barð. Hann talaði um, að þó að Oddur væri sendur í innflutningsskrifstofuna af sjálfstæðismönnum, þá náttúrlega kæmi ekki til mála að væna hann um neitt, enda hafði ég aldrei gert það, og það er ákaflega fjarri mér með hvorn þeirra, sem þar sitja. En hvað var hv. þm. Barð. að væna framsóknarmanninn í stjórn innflutningsskrifstofunnar um? Var hann ekki eitthvað að minnast á, að það væri undarlegt með sumar upplýsingarnar, sem kæmu fram í stjórn innflutningsskrifstofunnar, hvað þær virtust eiga greiða göngu til S. Í. S.? Ég var ekki að segja neitt. Það var hv. þm. Barð., sem var að minnast á slíkt. Vafalaust eru mennirnir yfirleitt jafngóðir, og sízt hef ég verið að lasta þá. En hvað var það þá, sem hv. þm. Barð. fannst vera svo hættulegt í, að stjórnarandstaðan ætti eitt atkv. í stjórn svona innflutningsskrifstofu? Hvað var hættulegt í því? Gat það raskað hlutföllunum í skiptingunni? Var það það? Af hverju var það hættulegt, að hún gæti átt oddaatkvæði? Eða voru nokkur minni líkindi til þess, að þeir kæmu sér saman um það, stjórnarfulltrúarnir þar, að gera það, sem rétt væri, þó að það væru þrír í nefndinni? Var ekki sami möguleikinn á, að Sjálfstfl. og Framsfl., sem væru þarna í meiri hl. í stjórn innflutningsskrifstofunnar, ef það voru þrír þar, þjónuðu réttlætinu, þó að það væri einn óþekktar-stjórnarandstæðingur eitthvað að flækjast þarna, sem náttúrlega hefði ekki nokkur áhrif? Af hverju fór hv. þm. Barð. að tala um oddaatkvæði? Var það eins og hann gengi út frá, að stjórnarflokkarnir kæmu sér aldrei saman og það yrði alltaf að skipta á víxl á milli þeirra eða gera upp sakirnar? Hafði hann í huganum einhverja spegilmynd af stjórnarsamstarfinu, þannig að þeir kæmu sér helzt aldrei saman, nema þá ef helmingaskipti væru, og það væri stundum erfitt að finna þau út? Ég er hræddur um, að hv. þm. Barð. hafi ljóstrað upp sjálfur, hvað gæti verið truflandi að hafa þarna fleiri, sem gætu skyggnzt inn í, hvernig gengi til í stjórnarherbúðunum. Svo endaði hv. þm. Barð. með því að tala um hagsmuni annarra þjóða. Ég hef nú satt að segja ekki orðið var við það, að það hafi svo sérstaklega strandað á þeim spursmálum í átökunum, sem orðið hafa hér á Íslandi undanfarið, að við sósíalistar eða stjórnarandstæðingar værum að hugsa svo mikið um hagsmuni annarra þjóða. Það hefur verið hitt, sem hefur strandað á, að það hefur ekki fengizt hugsað um hagsmuni íslenzku þjóðarinnar eins og átti að gera. Og það hefur verið vegna þess, að áhrif erlends valds hafa orðið svo sterk hér á Íslandi. Við ræðum það mál svo oft, að við skulum ekki fara langt út í það núna. En sama erlenda valdið sem bæði hv. þm. Barð. og hæstv. forsrh. fannst sjálfsagt að vísa frá, meðan við vorum saman um ríkisstj. hér á Íslandi, og neita slíku erlendu valdi um öll ítök á okkar landi, það sama vald hefur náð ítökum síðan. Og það, að við höfum síðan neitað að vera í ríkisstj. og að taka ábyrgð á gerðum ríkisstj., hefur verið vegna þess, að við vildum ekki láta undan þeim kröfum, sem þjóðin neitaði 1945, og þeim kröfum, sem það útlenda vald hefur verið að knýja í gegn síðan. Við höfum verið ábyrgir gagnvart íslenzku þjóðinni og gagnvart sögu hennar og gagnvart framtíð hennar. En þeir menn, sem ráðið hafa, hafa verið óábyrgir í þessum efnum. Og með þeirra ábyrgðarleysi er það að koma svo sem nú er komið, að Ísland ræður því ekki lengur sjálft, hvort það dregst inn í styrjöld, hvort það er gert að vígstöð eða annað slíkt, - yfirleitt getur ekki ráðið sínum örlögum. Og það, sem ekki er síður hættulegt, er svo hitt, að í sambandi við öll þau áhrif, sem hlotizt hafa af auknu valdi ameríska auðvaldsins hér á Íslandi, eykst nú öll spilling í okkar þjóðlífi. Hv. þm. Barð. ætti sízt að tala af neinni frekju í þessum efnum í okkar garð. Við höfum sýnt honum fullt traust, þegar við höfum verið að starfa saman, og einnig, þegar hann hefur verið á öndverðum meið við okkur í pólitíkinni. Ég býst ekki við, að það sé vegna þess, að hann sé svo miklu betri maður en hver af okkur. Ég býst við, að það sé vegna hins, að við álitum sjálfsagt, - og það líka þegar ráðizt hefur verið á hv. þm. Barð., þegar hann hefur unnið mikil og góð verk í þjónustu þjóðarinnar, - við álítum sjálfsagt einmitt að gefa slíkum mönnum tækifæri til þess að nota sína krafta, og við álítum sjálfsagt að meta þá, þó að þeir séu í öðrum flokki og á öndverðum meiði við okkur. En þá á hann ekki að leyfa sér að hafa þau orð um munn, sem hann hafði hérna áðan. Þetta vildi ég aðeins segja út af þeim tveim ræðum, sem hérna hafa verið haldnar, og því, sem sérstaklega var sveigt til mín og okkar flokksmanna, en mun svo að öðru leyti ekki fyrr en þá við framhald umræðunnar, ef það yrði álíka fjörugt og var núna, taka meira til máls.



Ég vil leyfa mér að þakka hv. 2. þm. Reykv. fyrir falleg ummæli í minn garð. Þau voru að vísu verðskulduð, þótt fyrir annað væri en hann gat um. Það var svona kaup kaups, okkur hættir við að skjalla hvor annan, og við því er lítið að segja. Ég vil svara öllu, sem hann hefur sagt í báðum sínum ræðum, með einni setningu, sem hann lauk máli sínu með nú í seinni ræðunni. Hann sagði, að vegna aðgerða annarra en hans flokksmanna, - og þar var hann að ræða um varnarráðstafanir þjóðarinnar, - væri nú svo komið, að Ísland réði því ekki lengur, hvort það drægist inn í heimsstyrjöld, ef til kæmi. Dettur nokkrum lifandi manni í hug, að svo viti borinn maður sem þessi hv. þm. er láti sér detta í hug, að Ísland hefði nokkurn tíma ráðið því sjálft, ef til úrslitaátaka kæmi í heiminum, hvort það drægist inn í þau átök eða ekki? Vita ekki allir menn hér, og veit ekki gervöll þjóðin eða a. m. k. hver einasti hugsandi maður, að Ísland hefur mjög mikilvæga hernaðarlega þýðingu? Vita ekki allir, að ef til heimsstyrjaldar kemur, verða það voldugri og geigvænlegri átök um líf og tilveru þjóða og hugsjóna en heimurinn veit áður dæmi til? Og dettur þá nokkrum manni í hug, að 150 þús. sálir eða þótt 160 þús. væru á þessari fögru eyju okkar fái sjálfar að ráða einhverju um það, hvort þær dragast inn í heimsátökin eða ekki? Það dettur engum manni í hug og sízt þessum manni, sem hér var að tala á undan mér; alveg eins og ég held líka, að meiri hlutinn af því, sem hann er að segja, séu hlutir, sem honum í raun og veru ekki dettur í hug, en hann sé orðinn svo vanur að segja þetta í pólitískum tilgangi, að blygðunarleysið sé alveg af honum horfið, þó að hann sé innan um jafnágæta áheyrendur og hann var hér áðan.



Herra forseti. Á s. l. Alþingi var samþ. þáltill. um að skora á ríkisstj. að undirbúa nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um jöfn laun karla og kvenna fyrir jafnverðmæta vinnu gæti orðið staðfest á Íslandi. Þetta mál, jafnrétti í launamálum, hefur árum saman verið eitt helzta áhugamál kvennasamtakanna í landinu, enda augljóst hagsmuna- og réttindamál kvenna. Það er nú komið hátt upp í ár síðan samþykkt þessi var gerð, og er mörgum farið að lengja eftir að heyra eitthvað um, hvað málinu líður. Leyfi ég mér hér með að beina þeirri spurningu til hæstv. félmrh., hvað ríkisstj. hefur gert til framgangs þessa máls.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér út af þessari fsp. að gefa þessar upplýsingar: Ég vil fyrst geta þess, að enn sem komið er eru það aðeins átta ríki, sem fullgilt hafa samþykkt þessa. Þessi ríki, sem það hafa gert, eru Austurríki, Belgía, Kúba, Dominicanska lýðveldið, Filippseyjar, Frakkland og Mexíkó. Okkar nábúaríki hér á Norðurlöndum, Bretland og sem sagt flest ríki hér í Vestur-Evrópu hafa ekki gert það enn. En á s.l. hausti var skipuð n. af félagsmálaráðuneytinu, og hennar hlutverk átti fyrst og fremst að vera það að athuga, hverjar af samþykktum alþjóðavinnumálaþingsins eða stofnunarinnar mætti fullgilda hér á landi að óbreyttri löggjöf, eins og löggjöf væri nú. Þessi n. er skipuð fulltrúum frá félmrn., Vinnuveitendasambandinu og Alþýðusambandinu, og ég get getið þess, að í þessari n. eru fulltrúi í félmrn., Jón Ólafsson, og frá Alþýðusambandinu, tilnefndur af því, Magnús Ástmarsson, og frá Vinnuveitendasambandinu Björgvin Sigurðsson, sem er framkvæmdastjóri sambandsins. Þessi n. er á einu máli um það, að ekki sé hægt að fullgilda umrædda samþykkt hér á landi eins og sakir standa enn, og hefur því þó sérstaklega verið vikið til nefndarinnar að athuga einmitt um þessa tillögu. Það stafar m. a. af því, að grundvallarreglum hennar er ekki framfylgt hér, nema að því er tekur til starfsmanna ríkisins og sennilega starfsmanna bæjarins raunverulega líka. Í lögum um laun opinberra starfsmanna er kveðið svo á, að við skipun í starfsflokka og flutning milli launaflokka skuli konur að öðru jöfnu hafa sama rétt og karlar. Á vegum ríkisins er því þessi till. framkvæmd tvímælalaust. En við vitum, að hér á landi eins og á öðrum Norðurlöndum er það viðurkennd regla, að vinnuveitendur og verkamenn eða samtök þeirra semji sín í milli um kaup og kjör verkafólks án íhlutunar ríkisvaldsins, og það hefur ekki hingað til þótt rétt né æskilegt að bregða út af þessari reglu, enda lítur ríkisstj. svo á, að þessi mál séu bezt komin í höndum samtaka vinnuveitenda annars vegar og verkamanna hins vegar. En af hálfu ríkisins væri ekki hægt að koma svona tillögu í framkvæmd öðruvísi en að brjóta þá grundvallarreglu, sem gilt hefur um þessi efni, eins og háttar til hér á landi um þessi samtök og samninga þeirra í milli.



Ég þakka hæstv. ráðherra greið svör, og ég harma það, að ekki hefur verið hægt að gera meira til framkvæmda málsins. Ég vænti þess hins vegar, að hið bráðasta verði gerðar þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru, svo að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar geti komizt í framkvæmd. Ég hef litið svo á, að ein af þeim ráðstöfunum væri einmitt að koma á þessu samkomulagi meðal atvinnuveitenda og vinnuþega.



Herra forseti. Fyrir nokkrum undanförnum þingum hefur legið frv. til laga um sömu laun kvenna og karla. Þetta frv. lá einnig fyrir seinasta Alþingi. Þá báru allmargir þm. úr Sjálfstfl. fram till. til þál. um að skora á ríkisstj. að athuga, hvaða ráðstafanir þyrfti að gera hér á landi, svo að íslenzka ríkið gæti staðfest hina svokölluðu jafnlaunasamþykkt vinnumálastofnunarinnar í Genf. Þetta var í rauninni auðsær loddaraleikur, eingöngu til þess að tefja málið og koma sér hjá að taka afstöðu til frv., sem fyrir lá. Þessir og vafalaust ýmsir fleiri þingmenn hafa vafalaust ekki viljað láta það sjást, að þeir tækju þátt í að fella slíkt frv., en voru hins vegar ekki í þeim buxunum að vilja samþ. það. Það var vitað mál, að ríkisstj. átti þarna ekkert rannsóknarefni. Það liggur augljóslega fyrir, að það er aðeins um tvennt að ræða til þess að koma þessu máli í höfn, annað tveggja að stuðla að heildarsamningum milli landssamtaka atvinnurekenda og verkalýðsins eða þá að Alþingi breyti þeirri skipun í launamálum kvenna og karla, sem ríkt hefur, með nýrri lagasetningu. Þetta var ekkert rannsóknarefni. Það vissu allir, að eitt af tvennu þurfti að gerast, og það var ekkert atriði, sem var óljóst í málinu. Nú hefur hæstv. ráðherra upplýst, að þessari þál. hafi verið mætt af hendi ríkisstj. á þann hátt, að skipuð hafi verið nefnd, og það er alltaf þrautalendingin, þegar á að draga mál á langinn og drepa úrlausn þeirra á dreif. Og þessi n. hefur gefið hæstv. ríkisstj. upplýsingar um, að það séu þó átta ríki búin að staðfesta jafnlaunasamþykktina og þar á meðal sé Frakkland, en ekkert af nágrannaríkjunum sé enn þá búið að samþykkja og staðfesta jafnlaunasamþykktina, og skildist mér á hæstv. ráðh., að á meðan væri okkur óhætt að dorma í málinu.  Það getur vel verið, að það séu nefndir að athuga þetta hjá nágrannaríkjum okkar og hæstv. ríkisstj. finnist ekki tilhlýðilegt, að við gerum neitt í málinu, fyrr en sú n., sem hefur fengið það hlutverk að sofa á málinu hér, og þær nefndir, sem hafa fengið kannske sams konar hlutverk í nágrannalöndunum í þessu máli, séu líka búnar að skila áliti. En þessar nefndir hafa í rauninni ekkert að athuga. Það er bara að svara þessari spurningu: Vilja menn lögfesta eða stuðla að heildarsamningum um sömu laun karla og kvenna á Íslandi eða ekki? Hæstv. ráðherra gat þess, að því er snertir ríkisvaldið sjálft, að lagaákvæði væru um það, að íslenzkar konur skyldu njóta sömu launa og karlmenn og færast milli launaflokka eftir sömu reglum og karlmenn. Og í orði kveðnu er þetta svo. En það er ekki eins og hæstv. ráðh. sagði, að það séu þess vegna óumdeilanlega sömu laun hjá konum og körlum í þjónustu íslenzka ríkisins, því að það er nefnilega alls ekki. Framkvæmdin er ekki þannig. Kvenfólk er ekki fært eftir sömu reglum milli launaflokka og karlmenn. Og það er staðreynd, að samkv. opinberum skýrslum Reykjavíkurbæjar, - en hæstv. ráðh. vitnaði einnig til bæjarfélaganna hér á landi, þar mundi líka vera komið í framkvæmd jafnrétti milli launamála kvenna og karla, - eru engar konur í hæstu launaflokkunum hjá bænum, og er einmitt gerð grein fyrir þessu í þeirri grg., sem fylgir frv. um sömu laun kvenna og karla, sem enn liggur fyrir hv. Alþingi. Og að því er snertir ríkið sjálft, þá er geysilegur munur á launakjörum kvenna og karla í þjónustu ríkisins. Sérstaklega er komizt fram hjá 1ögunum með því, að konur eru ekki settar í störf samkv. hæstu launaflokkum, og vil ég halda því fram, að það stappi nærri, að íslenzka ríkisvaldið brjóti lög. Þetta er vafalaust af því, að lagaákvæðin eru ekki nægilega skýr, og er þess vegna full þörf á, að ótvíræð ákvæði séu lögfest um sömu laun kvenna og karla. Það mun vera alveg rétt niðurstaða hjá þeirri hv. n., sem hæstv. ríkisstj. hefur skipað, að það sé ekki hægt að staðfesta jafnlaunasamþykktina að því er Ísland snertir, nema því aðeins að ný lagaákvæði komi til eða heildarsamningar takist milli Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambands Íslands. Ég held, að það sé alveg óhætt fyrir hv. n. að slá botninn í starf sitt á grundvelli þessarar niðurstöðu, því að hún er rétt, og hæstv. ríkisstj. gæti þess vegna tekið til starfa og farið að íhuga málið sjálf á þeirri forsendu, að nefnd sé búin að komast að endanlegri niðurstöðu um málið. Hæstv. ráðh. komst að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki nema um tvennt að gera, annaðhvort að brjóta settar reglur, sem gilt hefðu um launakjör kvenna og karla milli atvinnurekenda og verkafólks, eða setja lög um nýja skipun launamálanna. Það er í raun og veru að mínu áliti rangt að orða það svo, að reglur þær, sem gilt hafi um launakjör kvenna og karla milli atvinnurekenda og verkalýðs, séu brotnar með því að setja lög. Þar er á hinn eðlilegasta hátt breytt gamalli skipan til réttlátara horfs, eins og alltaf er gert með nýrri lagasetningu, og vitanlega er það það, sem blasir við, að annaðhvort verða menn að setja lög, sem skapi nýja skipan þessara mála, eða láta áfram haldast það ranglæti, sem menn nú almennt viðurkenna að eigi sér stað í launagreiðslum kvenna og karla, og það ranglæti er sannarlega búið að standa nógu lengi, bæði hér á landi og í nágrannalöndunum og hjá öllum þeim þjóðum, sem hafa ekki enn þá séð sér fært að staðfesta jafnlaunasamþykktina. En það getur ekki dregizt lengi, að röðin komi að Íslandi, hvort sem nágrannaþjóðir okkar verða þar seint eða snemma við að leiðrétta hið gamla misrétti í þessum málum eða ekki.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til að leiðrétta misskilning hjá hv. 3. landsk., sem talaði hér síðast, sem raunverulega var ekki misskilningur hjá hv. þm., heldur alger útúrsnúningur. Hv. þm. vildi bera brigður á það, sem ég sagði. að um jöfn laun karla og kvenna væri að ræða, þegar um starfsmenn ríkisins væri talað, og að því væri einmitt framfylgt, þar sem tekur til starfsmanna ríkisins. Þetta er algerlega rétt, og ég er alveg hissa á hv. þm. að vera að bera á móti þessu. Ja, hann færði það helzt fram sínu máli til sönnunar, að í efstu starfsmannaflokkum Reykjavíkurbæjar væru nú engar konur. Þetta þekki ég ekki, en auðvitað sannar þetta ekki nokkurn skapaðan hlut heldur. Konur hafa nákvæmlega jöfn laun og karlar í sama flokki og miðað við sömu ástæður, starfsmannaaldur o. fl. Þetta hlýtur hv. þm. að vita, og að vera með gaspur eins og hann var er bara rétt til að gera sig hlægilegan. Það var ekkert annað, sem ég sagði um þessi mál. Hv. þm., sem er nú forseti Alþýðusambandsins, sagði, að þessi n. mætti gjarnan hverfa. Ég tek þessa yfirlýsingu þannig, að hann óski eftir, að fulltrúi Alþýðusambandsins í n. verði látinn hætta störfum, ef ætti að taka það bókstaflega, eins og hv. þm. orðaði þetta. En ég leit svo á sem félmrh., og mér er óhætt að segja, að ríkisstj. leit öll svo á, að það væri mjög nauðsynlegt að hafa samvinnu við þessar tvær stóru stofnanir einmitt varðandi mál eins og þessi, og það eru ýmsar fleiri ályktanir frá Alþjóðavinnumálastofnuninni. sem hafa verið til meðferðar hjá þessari n. Ég taldi, að þetta væri gert í þökk þessara stóru sambanda, en ekki í óþökk. En sé það virkilega svo, að Alþýðusambandið vilji ekki hafa fulltrúa til þess að athuga slíka hluti, þá náttúrlega geta þeir tekið sinn fulltrúa úr þessari n., hvenær sem þeim sýnist.

Þurfum við ekki samþykki ríkisstjórnarinnar til?

Þurfið þið ekki? Nei. Ég vildi bara staðfesta það, sem hv. þm. hafði sagt. Hann þarf ekki að vera að byrsta sig nein ósköp út af því. Það er í raun og veru ekkert annað, sem ég sé ástæðu til að taka hér fram varðandi þetta mál nú. Það liggur ósköp ljóst fyrir. Þessi n. var ekki bundin við það eitt að segja til um það, hvaða till. væri hægt að löggilda að óbreyttri löggjöf, þó að ég tæki ekki annað fram. Vitanlega hafði hún í valdi sínu að gera till. um breytingar á löggjöf, ef hún teldi rétt að gera það, við skulum t. d. segja breytingar á vinnumálalöggjöfinni, þannig að hægt væri að gera svona breytingar að einhverju leyti, grípa inn í það frelsi, sem ríkir hér hjá okkur á milli vinnuveitenda annars vegar og verkalýðssamtakanna hins vegar um að ákveða kaup og kjör fyrir þá, sem í þeim samtökum eru. Það hefur ekki verið beitt neinu ofríki á neinn hátt frá ríkisstj. eða félmrn. um það, að slíkar till. gætu ekki komið fram. Það var líka útúrsnúningur hjá hv. þm., að það ætti að skilja mín ummæli þannig. að ekki kæmi til mála að löggilda þá samþykkt, sem hér er um að ræða, eða fullgilda hana, eins og það mun vera kallað, fyrr en nágrannalönd okkar væru búin að gera það. Það lá alls ekki í mínum orðum, en við höfum litið svo á, og ég lít þannig á, að einmitt samtök vinnuveitenda og verkamanna séu einna þroskuðust á ýmsan hátt sem frjáls félagsskapur í ýmsum nágrannalöndum okkar. Og þegar þeim hefur virzt, að það væru ekki ástæður til þess að grípa inn í þessu efni, eins og nú er ástatt, þá er það vissulega í mínum augum nokkur rökstuðningur fyrir því, að það geti verið dálítið svipað hér hjá okkur um þessi efni. Ég tel mig ekki svo stóran, hvað sem hv. 3. landsk. finnst um sjálfan sig, að ég geti ekki vel dregið dæmi og tekið til greina efni, sem gerast hjá nágrannaríkjum okkar, bæði hvað þessa hluti snertir og aðra.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. hefur bæði við þessar umr. og eins við umr. um till., sem við 7 þm. Sjálfstfl. fluttum á síðasta þingi um sömu laun karla og kvenna. haldið því fram, að sjálfstæðismenn hafi verið og séu mjög áhugalitlir um þetta mál og jafnvel andvígir því, og vitnar m. a. nú í ræðu sinni til þess. að misrétti ríki að verulegu leyti hjá Reykjavíkurbæ í þessu efni. Mér þykir því hlýða að minnast á þetta mál örfáum orðum. Þess er fyrst að geta, að eftir að mér hafði verið falið fyrir nokkrum árum að undirbúa nýja löggjöf um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, þá var eitt af þeim málum, sem þar komu sérstaklega til athugunar, það, hver ákvæði skyldi setja um jafnrétti karla og kvenna. Um það atriði segir svo í grg. þeirri, sem ég samdi og fylgdi með þessu frv.. sem lagt var fyrir Alþ. í fyrra. í kaflanum um jafnrétti karla og kvenna, orðrétt: „Í lok 3. gr. frv. eru settar tvær meginreglur um jafnrétti kvenna og karla um opinber störf: 1) Konur og karlar skulu hafa jafnan rétt til opinberra starfa.“ Áður voru í lögum frá 1911 ákvæði um, að til allra embætta hafi konur sama rétt og karlar. En með ákvæði þessa frv. er jafnréttisreglan látin ná til allra opinberra starfa. Ef ákvæði kynnu að finnast í einstökum lögum, reglugerðum eða öðrum fyrirmælum í þá átt að karlar einir eða konur einar hafi rétt til einhvers opinbers starfs eða forgangsrétt, þá falla slík ákvæði úr gildi með lögfestingu þessa frv. „2) Konur og karlar skulu hafa rétt til sömu launa fyrir sams konar störf.“ Að lokum segir í grg. um þetta: „Meginsjónarmið við ákvörðun launa á að vera hæfileikar og þekking, en ekki kyn. Hér er því slegið föstu jafnrétti kvenna og karla um launakjör.“ Svo segir í grg., og ætla ég, að eftir að hafa farið yfir þau orð, ættu menn ekki að draga það í efa, að hér hafi verið fullur skilningur á því að tryggja þetta varðandi alla opinbera starfsmenn. Þessi ákvæði voru svo af Alþ. samþykkt óbreytt, eins og lagt var til í frv. Í rauninni ruglar hv. 3. landsk. hér saman tveimur atriðum. Hann ruglar því saman, hvort konur og karlar eigi að hafa rétt til sömu launa fyrir sömu störf, og hinu, hvort konur sitji í störfum, sem eru í hæstu launaflokkum ríkis eða Reykjavíkurbæjar. Hann segir, að í hæstu launaflokkum hjá Reykjavíkurbæ séu engar konur. Ég vil taka það strax fram, að við höfum mörg dæmi þess, að hjá Reykjavíkurbæ eru konur í svokölluðum hæstu stöðum. Við skulum nefna til dæmis yfirkennarastörf við barnaskólana. Fyrir nokkrum árum var skipað í eitt slíkt yfirkennarastarf; það var við Melaskólann í Reykjavík. Vitanlega sóttust margir karlmenn eftir því að fá það starf, en fyrir valinu varð hjá Reykjavíkurbæ kona, kennslukona, sem síðan hefur gegnt því starfi með hinni mestu prýði. Í bæjarráði Reykjavíkur á sæti ágæt kona, og að sjálfsögðu fær hún sömu þóknun fyrir sín störf þar og karlmenn. Í fjölda starfa hjá bænum eru konur alveg til jafns við karlmenn, kennslukonur, lögregluþjónn er einn þar, við gjaldkerastörf eru konur, forstöðumaður eða forstöðukona eins af sjúkrahúsum bæjarins, og þannig mætti lengi telja. Og hvar sem konur eru í þessum störfum, hafa þær vitanlega nákvæmlega sömu laun og karlmenn hafa í svipuðum störfum eða karlmenn mundu hafa í þessum störfum, ef þeir væru settir í þau. Ég tel því, að ummæli hv. þm. að þessu leyti í garð bæjarstjórnar Reykjavíkur séu algerlega ómakleg. Eins og ég gat um, var flutt hér af 7 þm. Sjálfstfl. í fyrra till. til þáh um að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um jöfn laun karla og kvenna verði staðfest að því er varðar Ísland. Nú hefur hæstv. ráðh. svarað fsp. um þetta efni og telur, að ekki sé unnt að óbreyttum lögum að gerast aðili að þessari samþykkt og auk þess muni nágrannalönd okkar ekki hafa þegar gerzt aðilar að henni. Ég er þeirrar skoðunar, að að því beri að vinna, að Ísland gerist aðili að þessu, og að því leyti sem þarf til þess lagabreytingar, þá beri að fá þær samþykktar. Ég hef í rauninni ekki fleiri orðum við þetta að bæta. Hins vegar vil ég taka það fram, að um það kunna að vísu að vera skiptar skoðanir, hvort löggjafinn eigi að grípa inn í samningsfrelsi vinnuveitenda og verkalýðssamtakanna á þennan hátt. Með staðfestingu þessarar alþjóðasamþykktar væri að vísu gert nokkuð í þá átt, og hér höfum við endurteknar yfirlýsingar forseta Alþýðusambandsins um það, að það sé hans stefna og þá væntanlega stjórnar Alþýðusambandsins, að rétt sé, að löggjafarvaldið skerist að þessu leyti í leikinn, en þetta sé ekki lagt á vald aðilanna eftir meginreglunum um samningsfrelsi. - En sem sagt, ég vil taka það skýrt fram, að strax í frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, sem samið var fyrir nokkrum árum, var alveg skýrt fram tekið, að vinna bæri að þessum tveimur meginatriðum um jafnréttið: jafnrétti til allra opinberra starfa og jafnrétti um laun. Og þetta var lögfest á s.l. þingi. Í öðru lagi, út af þessum ummælum um Reykjavikurbæ, að þar ríkir hið fyllsta jafnrétti og til kvenna er tekið fullkomlega tillit, þegar skipa skal í opinber störf. Að lokum vil ég undirstrika þetta: Í framhaldi af samþykkt Alþ. frá því í fyrra tel ég rétt og sjálfsagt, að unnið sé að því að undirbúa þátttöku okkar í þessari alþjóðasamþykkt og þá með nauðsynlegum lagabreytingum, ef þörf krefur.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. þykktist nokkuð út af því, sem ég sagði hér áðan, en hann hafði nú ekki út af miklu að reiðast, því að það, sem ég sagði, eru staðreyndir. Hann upplýsti sjálfur, hæstv. ráðh., að n., sem hann hefði skipað í þetta mál, teldi ekki hægt að fullgilda jafnlaunasamþykktina eins og stæði, og þar með virðist mér vera fengin niðurstaða, sem bindi ákaflega eðlilegan endi á starf n. Hún hefur sagt, að það þurfi breytingar á íslenzkri löggjöf, svo að íslenzka ríkið geti staðfest jafnlaunasamþykktina. Ég skal því taka það fram, að því er snertir þátttöku Alþýðusambands Íslands í n., að ef hún hefur þegar gefið svar við því úrlausnarefni, sem hún átti að leysa, þá er ég ekki áfram um það, að n. starfi áfram, og sé engan tilgang með því. Um það er hins vegar deilt, hvort þær lagaheimildir, sem nú séu fyrir hendi um að greiða konum sömu laun og körlum, séu heiðarlega og samvizkusamlega framkvæmdar hjá ríki og Reykjavíkurbæ. Og hér eru þeir menn til staðar, sem ættu að geta sannað það með tölum, ef svo væri. Nú skal ég játa það, að ég hef ekki skýrslur frá árinu í ár, þær liggja ekki fyrir, en nýjustu skýrslur frá Reykjavíkurbæ segja okkur dálítið um þetta á þennan hátt: Af föstum starfsmönnum Reykjavikurbæjar árið 1950 voru 140 konur, þar með taldar kennslukonur og hjúkrunarkonur. Af þeim voru tvær konur alls í níu hæstu launaflokkunum, en 118 karlmenn af 468 voru þá í níu hæstu launaflokkunum. En í sex lægstu launaflokkunum voru hins vegar 111 karlmenn, eða 23.7% allra fastráðinna karla, og 62 konur, eða 44% allra fastráðinna kvenna í lægstu launaflokkunum. Hjá fyrirtækjum Reykjavíkurbæjar, rafmagnsveitu, gasveitu, vatns- og hitaveitu og Reykjavíkurhöfn, voru sama ár 25 konur taldar fastir starfsmenn, en af þeim var aðeins ein kona með hærri laun en í 10. launaflokki. Þetta er jafnréttið í framkvæmd. Nú bið ég hæstv. borgarstjóra að segja okkur, hvort það hafi orðið breytingar á þessu eftir löggjöfina, sem hann vitnaði í áðan. Af föstum starfsmönnum ríkisins voru sama ár 246 konur, og af þeim var engin í fjórum hæstu launaflokkunum. Tvær konur eru til í fimmta launaflokki, aðrar tvær eru til í sjötta launaflokki og fimm eru til í sjöunda launaflokki. Í sjö hæstu launaflokkum eru þannig til hjá ríkinu samtals níu konur. Það er jafnréttið þar. Níu konur í sjö hæstu launaflokkunum. Þetta bendir til þess, sem hv. borgarstjóri sagði hér áðan: Það ber að stefna að jafnrétti í launamálum kvenna og karla, og að svo miklu leyti sem þörf er lagasetningar, þá ber að framkvæma nýja lagasetningu í því efni. Ég er honum sammála um þessa niðurstöðu og ég tel, að ég hafi sýnt með tölum, að það, er full ástæða til þess að fá ákveðnari lagafyrirmæli um sömu laun kvenna og karla, eftir þeirri framkvæmd, sem er á þessum málum hjá ríki og bæ.



Það eru aðeins fáein orð út af því, sem hv. 3. landsk. sagði um konur í þjónustu ríkisins. Ég vil þá fyrst benda á, að það hefur verið lögfest, að konur skuli hafa sama rétt og karlar til launa fyrir sambærileg störf í þjónustu ríkisins. Þetta var lögfest hér á síðasta þingi fyrir forgöngu núverandi ríkisstj. Hv. 3. landsk. þm. segir, að þó að þetta eigi að vera svo á pappírnum, þá muni vera freklega fram hjá þessu gengið með því að sniðganga konur til meiri háttar trúnaðarstarfa, sem betur eru launuð. Það er ekki hægt að skilja öðruvísi það, sem hv. þm. hefur sagt, en að hann telji, að konur hafi verið sniðgengnar í þessu tilliti. Hann dregur þessa ályktun af því, að færri konur en karlar gegna hátt launuðum stöðum. En vitanlega veit hv. þm., að það er ekki réttmætt að álykta út frá því eins og hann gerir. Honum er það fullkomlega ljóst, ef hann hugsar um stöður þær, sem hafa losnað á undanförnum árum og hafa verið auglýstar. Um flestar þessar stöður er þannig ástatt, að það hafa ekki verið konur meðal umsækjendanna. Þess vegna hafa konur ekki hreppt þessar stöður. Þegar þannig hefur staðið á, að konur hafa verið meðal umsækjendanna, þá er það svo, það sem ég þekki til, að síður en svo hefur hefur verið fram hjá þeim gengið. Ég man ekki að telja hér upp stöður, sem konur rækja, enda sýnir það ekki, hvernig stendur um þetta mál. Aðalatriðið er, hvort hv. 3. landsk., sem er með þessar aðdróttanir, hefur rétt fyrir sér eða ekki. Hlýtur hv. þm. að hafa eitthvað sérstakt í huga, ef þetta er ekki fleipur eitt. Það er hans að koma með dæmi um, að gengið hafi verið fram hjá konum við stöðuveitingar. Það skiptir engu máli í þessu sambandi, hversu margar konur vinna hjá ríkinu í hinum eða þessum launaflokki. Hér verður sá, sem að dróttar, að sýna fram á með dæmum, að gengið hafi verið fram hjá konu, sem átti rétt til stöðu. Ef hann sýnir fram á það, hefur hann ástæðu til þess að halda því fram, að sýnd sé hlutdrægni í þessu efni, annars ekki. Þá vil ég benda á það í þessu sambandi, að í hinum nýju lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna er ákvæði um það, að auglýsa skuli héðan í frá allar stöður. Þetta tel ég til bóta. Það verður einmitt auðveldara framvegis að fylgjast með, hvernig framkvæmdin er. Og þá er ætíð hægt að sjá eftir á, ef mönnum dettur í hug að athuga þetta mál, hverjir sóttu um hverja stöðu, hvort konur voru meðal þeirra og hvort að þeirra dómi hafi verið rétt að farið eða gengið hafi verið fram hjá konunum. Ég endurtek það svo við hv. 3. landsk., að hann verður að styðja þessa fullyrðingu sína með dæmum, en ekki á þann hátt, sem hann reyndi. Ég veit, að hann er skýr maður og sér, að tölur þær, sem hann nefndi, sýna ekkert um þetta. Það verða að koma fram dæmi.

Heildarskýrslur tala skýrara máli en einstök dæmi.

Heildarskýrslur? Ég trúi því ekki, að hv. þm. sé svo stokkhálsaður, að hann sjái ekki, að ég flyt rétt rök í þessu, en hann hefur rangt fyrir sér. Hann getur ekki sýnt fram á neitt í þessu með þeirri aðferð, sem hann notar. Það er aldrei neinum til sóma að berja höfðinu við steininn.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú í meginatriðum svarað þessum ásökunum hv. 3. landsk. þm., að ríki og Reykjavíkurbær hafi gengið fram hjá konum við skipun hinna hærra launuðu starfa. Og þegar um þetta er að ræða, verður fyrst og fremst að athuga þrjú atriði: Í fyrsta lagi, ef um slíkt starf er að tefla, hvort umsækjandinn fullnægi þá lögmætum skilyrðum, þekkingarskilyrðum, prófum eða öðru, í öðru lagi, hvort konur hafa sótt um starfið, og í þriðja lagi, hvort það hefur þá verið ranglega gengið fram hjá þeim. Við getum ósköp vel litið yfir nokkra af þessum starfsmannahópum hjá Reykjavíkurbæ. Það eru ekki svo margir í þessum launaflokkum, sem hann nefnir. Í hæsta launaflokknum er borgarstjóri. Mér er ekki kunnugt um, að kona hafi sótt um það starf; ég hef a. m. k. ekki heyrt það. Í öðrum launaflokki eru nú aðallega forstjórar einstakra fyrirtækja, sem verða að vera verkfræðingar. Það er t. d. hafnarstjóri, rafmagnsstjóri, bæjarverkfræðingur. Þessi störf hafa verið auglýst á sínum tíma. Mér er ekki kunnugt um, að nein kona hafi um þau sótt, þegar af þeirri ástæðu, að það er engin íslenzk kona til, sem er verkfræðingur. Í þessum flokki er t. d. líka húsameistari bæjarins; kona hefur aldrei sótt um það starf. Borgarlæknisembættið, sem einnig er í einum af þessum æðstu flokkum, var auglýst til umsóknar fyrir örfáum árum. Það sótti engin kona um það. Borgarritarastarfið - sá maður þarf að vera lögfræðingur - var líka auglýst til umsóknar. Engin kona sótti um það. Það eru þess vegna alveg furðulegar staðhæfingar hjá hv. þm., þegar hann leyfir sér að koma fram með slíka gagnrýni og vantar allan grundvöll undir þessar ásakanir. Ef maður á að nefna aðra, þá eru það t. d. framkvæmdarstjórar bæjarútgerðar Reykjavíkur. Það hefur engin kona sótzt eftir því. Eða t. d. togaraskipstjórar. Mér er ekki kunnugt um, að nein kona hafi sótt um það að verða skipstjóri á bæjartogara. Ef litið er yfir þessa hæstu launaflokka, þá kemur það vafalaust í ljós, að það hefur engin kona sótt um þau störf. Og um sum þeirra er þannig varið, að til þeirra þarf sérþekkingu, sem konur hafa ekki öðlazt hér á landi. T. d. hefur engin íslenzk kona gengið á verkfræðiskóla og lokið þar prófi. Í rauninni þarf ekki frekari orð um þetta að hafa. Aðalatriðið er hér ekki það, hversu margar konur eða karlar eru í einhverjum tilteknum launaflokki, heldur hitt: Njóta konur jafnréttis á við karlmenn, þannig að þær fái sömu laun fyrir sömu störf? Og það er þegar orðið lögfest hér og er í framkvæmd bæði hjá bæ og ríki.

forseti (JörB): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 2. des. 1954. Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf frá Bergi Sigurbjörnssyni, 8. landsk. þm.: „Þar sem ég vegna lasleika verð að liggja rúmfastur um hálfs mánaðar skeið samkv. fyrirmælum lækna, leyfi ég mér hér með að óska þess, að varamaður minn, Hermann Jónsson skrifstofustjóri, Þorfinnsgötu 14, Reykjavík, taki sæti mitt á Alþingi frá og með 2. des. þ. á. samkvæmt ákvæðum 144. gr. laga um kosningar til Alþingis.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Halldór Ásgrímsson, fyrri varaforseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haft til athugunar kjörbréf Hermanns Jónssonar skrifstofustjóra í Reykjavík, sem hlotið hefur varauppbótarþingsæti Þjóðvarnarflokksins. Nefndin hefur ekki fundið neitt athugavert við kjörbréfið og leggur til, að það verði tekið gilt.