Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er samið að mestu leyti eftir till. veiðimálanefndar og veiðimálastjóra, en landbrn. fól veiðimálastjóra og veiðimálanefnd með bréfi, dags. 25. jan. 1963, að hefja undirbúning að endurskoðun lax- og silungsveiðilaganna, að því er varðar ósveiði við sjó, svo og þau sjónarmið, sem upp koma við tilkomu og rekstur laxeldisstöðva. Till. veiðimálastjóra og veiðimálanefndar um breytingar við laxveiðilögin eru í aðalatriðum þessar: Á ósasvæðum og framan við eldisstöðvar, sbr. 4., 17., og 18. gr. frv., skal gera margs konar breytingar í sambandi við núgildandi lög og gera ákvæðin skýrari en þau eru í gildandi lögum. Viðbætur, sem kveða nánar á um lagaákvæði og ýtarleik þeirra, við ýmsar greinar laganna, þ.e. 3., 5., 12., 14., 15., 16., 19. og 25. gr. Þetta eru ekki mikilvægar breytingar, en einungis það að gera lagaákvæðin skýrari og ýtarlegri. Þá gerði veiðimálanefnd og veiðimálastjóri brtt. um að auðvelda skiptingu á veiði á jörðum, skv. 2. gr. frv., hækkun sekta fyrir brot á l., skv. 21.-24. gr. frv., og að banna stangaveiði, þar sem veitt er með netum eða ádrætti. Þá leggja þessir sömu aðilar til nýmæli til að uppræta fisk úr veiðivötnum í fiskiræktarskyni, skv. 6. gr. frv., og að skipa sérstaka dómara í veiðimálum, skv. 25. gr., enn fremur till. um veiðiskiptafélög og fiskiræktarsjóð. Veiðimálanefnd og veiðimálastjóri töldu ekki rétt að gera till. um svo viðkvæm atriði eins og hann við veiði á ósasvæðum, eins og Landssamband stangaveiðimanna lagði til, eða breytingu á atkvæðisrétti í veiðifélögum, eins og nokkrir menn úr Veiðifélagi Árnesinga gerðu till. um. Þetta eru í aðalatriðum till. veiðimálanefndar og veiðimálastjóra. Þessar till. voru athugaðar í landbrn., og var nokkuð við þær bætt og annað fellt niður, og er rétt að skýra frá því, hvað það er. Það þótti eftir nána athugun í landbrn. rétt að fella niður till. um bann við stangaveiði, þar sem veitt er með netum og ádrætti, og um að taka upp veiðiskiptafélög og stofna fiskiræktarsjóð. Það þykir eðlilegt, að það sé athugað nánar, hvort tiltækilegt er að stofna fiskiræktarsjóð, eins og víða hefur verið gert erlendis, t.d. í Svíþjóð. Í Svíþjóð eru rafvirkjanir skattlagðar og borgað ákveðið af hverju virkjuðu kílówatti í fiskiræktarsjóð. Það þótti ekki eðlilegt að svo komnu máli að taka upp till. um slíkt hér að þessu sinni. Þá er bætt við till. um þessi atriði: Vikulegur veiðitími neta sé færður til um 1 klst., skv. 5. gr. frv. Friðun fyrir stangaveiði á netasvæðum í ám sé 84 stundir, eftir að netaveiði hættir, sbr. 7. gr., þ. e. lengdur friðunartími. Heimilt sé að kveðja til matsmenn til þess að skipta veiði í ám, þar sem ekki eru veiðifélög og veiðieigendur skipta ekki veiðinni af sjálfsdáðum, sbr. 8. gr. frv. Greiðsla á skaðabótum vegna ákvæðis í 3. lið 35. gr. sé færð af ríkissjóði og sýslusjóðum á veiðiréttareigendur í viðkomandi fiskihverfi, skv. 10. gr. Það þykir eðlilegt, að veiðiréttareigendur borgi kostnað, sem af slíku leiðir. Atkvæðisréttur í fiskiræktarfélögum og í veiðifélögum miðist við lögbýli í fasteignamati 1942 í stað þess að miðast við gildandi fasteignamat, sbr. 11. og 13. gr. Atkvæðisrétti í fiskiræktarfélögum og veiðifélögum sé breytt þannig, að í stað þess, að hver félagsmaður hafi eitt atkvæði, fái þeir, sem eiga fleiri en eina jörð, jafnmörg atkvæði og jarðirnar eru að tölunni til, sbr. 11. og 13. gr. Þá er og lagt til, að tala nefndarmanna í veiðimálanefnd sé aukin úr þrem í fimm. Það hefur lengi verið ósk stangaveiðimanna og fiskiræktarfélaga að eiga aðild að veiðimálanefnd, og þykir eðlilegt að verða við þeim óskum, og ætti það að verða einungis til þess að skapa meiri áhuga og betri skilning í þessum málum en annars hefði verið. Hér hefur verið drepið lauslega annars vegar á till. veiðimálanefndar og veiðimálastjóra og hins vegar á það, sem bætt hefur verið við þessar till. í landbrn., og það, sem fellt hefur verið niður. Frv. miðar að því að gera ýmis ákvæði laganna skýrari en þau eru í gildandi lögum og gera hægara að framkvæma löggjöfina en er skv. þeim l., sem nú eru í gildi. Fiskiræktarlöggjöfin er mjög viðkvæm, og hafa oft risið upp deilur, bæði við lagasetninguna og eins við framkvæmd laganna. Það er komin nokkur reynsla á síðan 1957 um framkvæmdina, og hefur þótt nokkuð á skorta, að hægt væri með góðu móti að framkvæma lögin án nokkurra breytinga. Verði þær breytingar, sem hér hefur verið rætt um, lögfestar, á þetta að verða hægara en áður, og það hefur vitanlega mikið að segja, að vel takist til að ná góðu samkomulagi og auknum skilningi á milli þeirra, sem veiðiréttinn hafa, og hinna, sem leigja réttinn og svo í þriðja lagi veiðimálastjóra og veiðimálanefndar, sem eiga að hafa eftirlit og sjá um, að löggjöfin sé framkvæmd með eðlilegum hætti. Frv. kveður skýrar á en áður um fiskeldisstöðvar af eðlilegum ástæðum, því að síðan 1957 hefur vaknað mikill áhugi um fiskirækt og eldisstöðvar. Eldisstöðin í Kollafirði hefur verið stofnsett síðan, og eru miklar vonir bundnar við það, að í þeirri stöð megi fást góður árangur og undirstaða að fiskirækt í landinu almennt. Vitað er, að í fiskiræktarstöðina í Kollafirði er komið mikið fé og mikið búið að vinna þar, og á s.l. sumri var hér sænskur sérfræðingur, sem skoðaði framkvæmdirnar í Kollafirði og gaf umsögn um þær, og kemur í ljós, að ýmislegt þarf þar enn að gera til þess að fullnægja þeim kröfum, sem gera þarf við slíkar eldisstöðvar. En fiskiræktarstöðin í Kollafirði hefur einnig gert gagn að ýmsu leyti þannig, að með því að ríkið reið á vaðið með að stofnsetja þessa stöð, hafa ýmsir einstaklingar og félög víðs vegar um land byrjað á fiskirækt, komið upp klakhúsum og byrjað starfsemi í þessum tilgangi. Hér er mikið verk að vinna. En við þetta þarf vitanlega margs að gæta, og það má búast við því, að við hér á landi stígum ýmiss konar víxlspor í þessu efni, eins og aðrar þjóðir hafa gert. Svíar eru komnir langt í þessum efnum, en þessi sænski sérfræðingur, sem hér var, sagði, að þeir hefðu stigið mörg víxlspor, þeir hefðu eytt miklum fjármunum í tilraunir, en hann kvaðst glaður miðla okkur nokkuð af þeirra reynslu, og við skulum vænta þess, að með því að hagnýta okkur reynslu annarra getum við sparað okkur margs konar kostnað og víxlspor, sem aðrir hafa stigið, vegna þess að þá vantaði reynslu í þessum málum. En hitt er víst, að hér á landi eru margar ár mjög góðar til fiskiræktar. Hér eru mörg vötn, sem eru mjög góð til þess að rækta í þeim silung. Verkefnið er þess vegna mikið fram undan, og þjóðin getur skapað sér með þessu móti hagnýtan atvinnuveg, sem getur aukið tekjur einstaklinga, félaga og þjóðarbúsins í heild. Mér er ljóst, að þetta frv., sem hér er lagt fram, er ekki algilt, og það má vel vera, að það megi betrumbæta það á margan hátt, og ég býst við, að það verði aldrei sett slík laxveiðilöggjöf, að það verði ekki skiptar skoðanir um hana. Frv. fer vitanlega til hv. landbn. til athugunar, og ég vil segja það, að það er sjálfsagt að hlusta á þær brtt., sem einstakir nefndarmenn eða aðrir hv. alþm. hafa fram að bera, og athuga gaumgæfilega, hvort það getur ekki verið til batnaðar, og þá er sjálfsagt að fella það inn í það frv., sem hér hefur verið lagt fram. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. að svo stöddu, en ég vil leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. landbn. að lokinni þessari umræðu.



Herra forseti. Eitt atriði í þessu frv. vil ég minnast á þegar við 1. umr. 4. gr. frv. gerir ráð fyrir breyt. á 15. gr. l. um lax- og silungsveiði, þ.e.a.s. á 1. málsgr. 2. töluliðar 15. gr. Ég hygg, að þarna sé raunar um prentvillu að ræða, ég held, að þetta eigi að vera 1. málsl. 2. töluliðar 15. gr., en ekki málsgr. En í þessum 1. málslið lagagreinarinnar, þ.e.a.s. 2. töluliðs lagagr., segir nú í lögunum, með leyfi hæstv. forseta: „Eigi má leggja silunganet né hafa ádrátt í sjó nær ósi straumvatns en 500 metra, enda gangi lax í það vatn.“ Þetta á að orða svo skv. því, sem segir í frv.: „Eigi má leggja net né hafa ádrátt í sjó nær ósi straumvatns en 1000 metra, ef meðalvatnsmagn ár er innan við 100 m3 á sek., en 2000 m., sé vatnsmagnið meira.“ Mér sýnist, að verði þessi breyting gerð, sé þarna verið að taka eignarnámi rétt manna, sem eiga lönd að sjó, til þess að nota möguleika til veiði fyrir sínu landi á þessu svæði, sem er frá 600 m og allt upp í 2000 m fjarlægð frá ósi straumvatns. En hins vegar sé ég ekki í þessu frv. neitt um það, hvernig eigi að bæta þessum mönnum upptöku þessara réttinda, sem þeir nú hafa til að veiða í sjó fyrir sínu landi. Og ég vildi gjarnan óska nánari skýringa á þessu. Ég hef ekki séð í frv. neitt um þetta. Vera má, að til þess sé ætlazt, að þarna komi til ákvæði núgildandi l. í 107. gr. þeirra um matsgerðir og skaðabætur, en mér sýnist þó ýmislegt óljóst þar og vafasamt, hvort það getur átt við í þessu tilfelli. Í 107. gr. er rætt um bæði undirmat og yfirmat í sömu gr. og aftarlega í henni segir, að matsmenn ákveði kostnað af mati og skiptingu hans á aðila. Mér er ekki ljóst við lestur þessarar greinar, hvort meiningin er skv. henni að skipta kostnaði við matið, þ.e.a.s. bæði undirmat og yfirmat, en í lögum um framkvæmd eignarnáms held ég, að þetta sé þannig, að sá, sem eignarnám er framkvæmt hjá, þurfi ekki að bera neinn kostnað af undirmati, en í vissum tilfellum getur hann þurft að greiða kostnað við yfirmat. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Sá, sem krefst yfirmats, greiðir matskostnað, nema matinu sé breytt honum í vil um 10% eða meira, þá skal hinn aðilinn greiða kostnaðinn.“ En skv. þessu mun sá, sem eignarnám er framkvæmt hjá, ekki þurfa að greiða kostnað við undirmat. Mér er hins vegar ekki ljóst, hvernig þetta er í laxveiðilöggjöfinni, hvernig ber að skilja ákvæði 107. gr. hennar um þetta. En þó að þetta sé ekki nefnt eignarnám í laxveiðilögunum eða frv., sem hér liggur fyrir, er þarna vitanlega um eignarnám að ræða, og það er skylt að bæta mönnum fyrir þau réttindi, sem þeir þarna missa. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu, gjarnan óska eftir frekari skýringum á því, hvernig með þetta eigi að fara, og a.m.k. skora á hæstv. landbn. að taka þetta atriði sérstaklega til athugunar og ganga þannig frá því, að þeir menn, sem þarna eru sviptir rétti til að veiða fyrir sínu landi, fái fullar bætur fyrir og það án þess að þurfa að greiða kostnað við að ná rétti sínum í því efni.



Herra forseti. Það er eitt atriði í þessu frv., sem ég vildi leyfa mér að gera athugasemd við. Þegar laxveiðilögin voru afgreidd hér á hv. Alþ. 1957, var hv. þm. ljóst, að þau mundu verða þess valdandi, að nokkrir veiðimenn, sem áður höfðu haft miklar tekjur af laxveiði, mundu missa laxveiðina að mestu eða öllu leyti. Alþ. taldi þá rétt, að fyrir þetta kæmu bætur, sem færu eftir mati, og það taldi einnig rétt, að ríkissjóður greiddi þessar bætur að verulegum hluta eða 3/4, þar sem hér væri um að ræða ráðstafanir til þess að auka laxgengd og efla þessa atvinnugrein. Nú er í þessu frv., sem hér liggur fyrir, í 9. gr. þess, gert ráð fyrir, að hlutur ríkissjóðs falli að öllu leyti niður við bætur þær, sem eiga að koma til þeirra, sem missa í, ef þetta frv. verður að lögum. Eiga þær að jafnast niður á veiðieigendur alla og meira að segja á þá einnig, sem missa alla sína veiði. Ég hygg, að það muni vera alger nýlunda, að skaðabótum sé jafnað niður á þá, sem fyrir skaðanum eða tjóninu verða. Hér er mjög langt gengið og það svo freklega, að mig furðar á því, að slíkt frv. skuli koma fram hér á hv. Alþ. Það er með öllu óhugsandi, að þegar á að setja löggjöf til þess að tryggja atvinnugrein í landinu, eigi ríkissjóðshlutinn enginn að vera, þegar það er talin ástæða til að ganga á rétt manna til þess að tryggja atvinnuveginn. Það, sem gat skeð í þessu tilfelli, var að fella niður framlag sýslusjóðanna og jafna þeim hlutanum niður á veiðieigendur, sem fengju aukna veiði við þetta, en ekki á þá, sem töpuðu veiðinni. Það er því með öllu óhugsandi, að þessi grein muni geta staðið óbreytt, og ég mun freista þess hér á hv. Alþingi að fá henni breytt. Og ég mótmæli því harðlega, að það sé svo að farið, þegar á að auka og efla eina atvinnugrein í landinu, þá eigi gersamlega að þurrka út aðstoð ríkisins við þá framkvæmd og leggja skaðabæturnar á þá einnig, sem fyrir tjóninu verða vegna þeirra ráðstafana. Það mun vera einsdæmi í lögum, og ég mun freista þess að fá því breytt.



Herra forseti. Hv. l. þm. Norðurl. v. gerði að umtalsefni 4. gr. þessa frv. og taldi, að um eignarnám væri að ræða, ef hún yrði samþ. óbreytt. En það er gert ráð fyrir í þessari gr. að gera framkvæmd laganna eðlilega og mögulega, og skýringu við þessa grein er að finna með frv. Það var í till. mþn., sem vann að endurskoðun laxveiðilaganna á árunum 1954 og 1955, lagt til, að friðunarsvæðið við árósa yrði 1000 m, en í meðförum Alþ. var svæðið fært niður í 500 m. Nú hefur reynslan sýnt síðan 1957, að 500 m friðunarsvæði er allt of lítið, einkum við ósa stórfljóta. Það er þess vegna, sem lagt er til, að friðunarsvæðin við stærri ár verði 2000 m, en 1000 m við minni ár. Mörkin milli stórra og lítilla straumvatna eru sett við 100 m3 á sek. miðað við meðalrennsli, en til viðmiðunar má nefna, að Sogið er talið rúmlega 110 m3 á sek. Það er alls ekki að ástæðulausu, að þetta ákvæði er sett inn í frv. Það er reynslan, sem hefur sýnt, að 500 m friðunarsvæði við árósa er of lítið. Og ég held, að við verðum að þessu leyti eins og öðru að læra af reynslunni. Við höfum sérfróða menn til þess að sjá um framkvæmd l. Við höfum áhuga fyrir því að efla fiskirækt og veiði i ám og vötnum. Og ef eitthvert lagaákvæði hefur sýnt, að það torveldar að ná því marki, sem við höfum sett okkur, þarf að breyta því, og það er þess vegna, sem þetta ákvæði er sett inn í frv. Það er spurt að því, hvernig þetta verði bætt. Það verður vitanlega að skilgreina nánar, eftir því sem ástæða er til, en ég hafði ætlað, að það væri i þessu frv. gert. Hv. þm. taldi það ekki nægilega skýrt, en það er þá sjálfsagt í meðförum þingsins að breyta orðalagi, ef með þarf, til þess að það gæti engum vafa verið bundið, hvernig með skuli fara. Hv. 3. þm. Vesturl. gerði hér að umtalsefni 9. gr., og kom mér það satt að segja ekkert á óvart, að hann gerði það. Þetta ákvæði hefur verið til umr. fyrr, ég ætla bæði innan þings og utan, og verið af eðlilegum ástæðum skiptar skoðanir um það. Ég segi: af eðlilegum ástæðum. Þetta er mál, sem má vitanlega færa rök með og móti. En með frv. er lagt til, að þeir einir beri kostnaðinn, sem veiðiréttinn hafa, sem hag hafa af því beinlínis að veiða í tilteknu vatni eða vatnasvæði, en hinir, sem engra hagsmuna eiga að gæta, þurfi ekki að leggja þar fé til. Við skulum taka sýslu, þar sem helmingur bændanna hefur veiðirétt og hagnað af veiði, hinn helmingurinn hefur engan hagnað af veiði. Samkv. gildandi l. er eigi að síður gert ráð fyrir, að allir sýslubúar borgi kostnaðinn, sem hér er um rætt. Sama máli gegnir, ef við tökum þetta á breiðari grundvelli, sem er ríkissjóður. Það eru vitanlega allir landsmenn, sem leggja í ríkissjóð meira og minna, og það er vitanlega alltaf matsatriði, hversu langt á að ganga í kröfum á hendur ríkissjóði. En laxveiðin er hlunnindi, sem fylgir viðkomandi jörðum, og það eru mikil hlunnindi að hafa laxveiði. Þess vegna er það, sem ýmsir halda því fram, að þeir, sem þessi hlunnindi hafa, hafi greiðsluþol jafnvel umfram hina og sérstaklega beri ekki að undanskilja þá undan greiðslu, sem kemur til vegna veiðinnar, og leggja það á þá, sem hafa ekki neinar tekjur af veiði. Það segir hér um 9. gr., að samkv. núgildandi l. um lax- og silungsveiði, nr. 53 1957, beri ríkissjóði og sýslusjóði að greiða bætur vegna friðunar veiðivatns, þeirrar er getur í 35. gr. l. Þar sem friðunin er gerð í þágu veiðieigenda, virðist einsætt, að þeir eigi að standa undir kostnaði af henni, en ekki almenningur. Sjónarmið þau, sem hér um ræðir, liggja til grundvallar þessu ákvæði frv. Veiðieigendur á ósasvæði Hvítár í Borgarfirði og Laxár í Leirársveit hafa einir krafizt bóta samkv. 3. tölul. 35. gr. þeirra l. Allar veiðijarðir í fiskveiðihverfinu skulu greiða hver sinn hluta af bótum, einnig þær, sem verða bóta aðnjótandi, en við ákvörðun bótanna ber að taka tillít til þessa. Gert er ráð fyrir, að bætur til veiðieigenda fram til ársins 1966 verði greiddar úr ríkissjóði og sýslusjóði samkv. gildandi lögum.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég lit svo á, að hér sé um landsmál að ræða, þar sem er verið að reyna að auka fiskiræktina í ám og vötnum og gera laxveiði þannig að meiri atvinnuveg. Ef þessi skilningur hæstv. ráðh. væri réttur, að þeir einir ættu að greiða, sem verksins nytu, gætu þeir haldið fram með sömu rökum, að þeir einir ættu að greiða höfn, sem gerð er, sem hennar njóta, en hvergi til að koma þátttaka ríkissjóðs. Við höfum litið svo á, Íslendingar, að hér væri um almenningsmál að ræða, og þótt ákveðið svæði nyti hafnarinnar, bæri ríkissjóði að leggja fram fé í höfnina, af því að það væri almenningsmál. Eins er með þetta. Það er verið að svipta þarna nokkurn hóp manna réttindum og tekjum, sem hann hefur haft og hefur möguleika til að hafa, án þess að ríkissjóður ætti að greiða þeim nokkrar bætur. Þetta er ekki frambærilegt. Álagið, sem verður lagt á þessi veiðisvæði með þessu ákvæði frv., er það mikið, að það verður ofvaxið. Þess vegna treysti ég því, að hv. Alþ. sjái sér fært að breyta þessu ákvæði frv. í fyrra horf, þó þannig, að það má leggja þann hluta, sem heima fyrir kemur, á veiðisvæðin, ef menn vilja það heldur, en það er með öllu óhugsandi, að það geti verið um það að ræða, að við séum með frv. að vinna að því að efla fiskiræktina í landinu og ætlum ríkissjóði algerlega að sleppa við fjárframlög til þess arna. Það er ekki fært, og það er algerlega nýtt „prinsip“, ef við förum að halda þannig á málum, eins og hæstv. ráðh. gat um hér áðan, og ég treysti því, að hv. Alþ. fari ekki inn á það svið.