Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég var ekki við hér, þegar umr. hófst hér fyrir nokkrum dögum, og veit ekki, hvað það hefur verið rætt þá hér, en ég býst við því, að hv. formaður n. hafi lýst frv., sem hér liggur fyrir, ýtarlega, svo að ég þurfi ekki neitt að fara út í það, a.m.k. ekki nákvæmlega. Í þessu frv. til læknaskipunarlaga, sem hér er til umr., eru ekki margar nýjungar. Það er aðallega til þess að samræma lög eða breytingar, sem gerðar hafa verið á læknaskipun s.l. 8 eða 10 ár, að þeim er steypt í eina heildarlöggjöf í þessu frv. Ýmsir hefðu búizt við því, eins og nú standa sakir, að komið hefði fram frv. um þetta efni dálítið öðruvísi en þetta frv. er, því að það er vitað mál, að á undanförnum árum hefur raunverulega verið unníð að því að breyta læknaskipuninni þannig að gera héruðin fleiri, fjölga þeim, og þannig fækka þeim íbúum, sem í þeim eru. Alþ. virðist hafa haft þá skoðun, að aðalráðið til þess að bæta læknisþjónustuna væri að hafa héruðin mörg og fámenn. Um þetta er mikið deilt, og ég held, að það megi fullyrða það, að allir þeir, sem um þessi mál hugsa og hafa þekkingu á þeim, telja, að það sé ekki allt fengið með því að hafa héruðin fá og smá. Reynslan hefur orðið sú víða, að það hefur ekki gefizt vel, og því lengi verið erfitt að fá lækna í þessi fámennu og litlu héruð. Þau hafa staðið auð, óskipuð, svo að segja alltaf, nema þegar læknar hafa fengizt þangað á hlaupum öðru hverju, sérstaklega að sumarlagi, enda er það eðlilegt, því að það er vitað mál, að menn eins og læknar, sem eru búnir að eyða 10–12 árum í sérmenntun, geta ekki unað við það að vera settir niður í héruð, þar sem eru kannske 200–300 manns eða svo í hverju héraði. En vitanlega er það svo hjá okkur hér, að landfræðilega séð er sums staðar svo háttað, að héruðin verða að vera smá og fámenn, eins og t.d. í Flatey á Breiðafirði og í Borgarfirði eystra og e.t.v. víðar. En þar sem þess er ekki þörf, af því að nú er mikið bætt um samgöngur og annað, þá held ég, að það sé mikil fásinna að vera að skipta héruðunum niður í fleiri og fleiri héruð og fámennari. Landlæknir, sem leggur þetta frv. fram eða hefur undirbúið það, minnist líka á það í sinni grg. fyrir frv., að hann telur það ekki heppilegt, að héruðin séu svona fámenn, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp kafla úr hans grg. fyrir frv., sem lá hér fyrir Alþ. á s.l. þingi. Hann segir svo: „Að vísu má deila um grundvöll íslenzkrar læknishéraðaskipunar, sem mjög einhliða er miðuð við það, að landsmenn eigi sem jafngreiðast til læknis að sækja, án tillits til þess, hvar þeir eru búsettir, en það hefur aftur leitt til þess, að hér er ætlazt til, að læknar séu unnvörpum kúldaðir í svo fámennum læknishéruðum og við svo takmarkað verksvið, að þess eru engin dæmi í nálægum löndum og víst ekki annars staðar í veröldinni. Út af fyrir sig er slíkur jöfnuður góðra gjalda verður og sízt ástæða til þess að telja hann eftir, úr því að þjóðin telur sig hafa ráð á að standa undir kostnaði af honum. En honum fylgja óneitanlega annmarkar, svo að hætt er við, að í reynd verði hann öllu meiri í orði en á borði. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hverjum erfiðleikum er bundið að skipa hin fámennustu læknishéruð, og því kann svo að fara, þegar læknishéraði, sem þykir fullviðáttumikið, er í þessum lofsverða tilgangi skipt í tvö héruð eða fleiri, að það eitt vinnst, .að misst sé af einum dugandi lækni, sem annars mætti hemja í þeim byggðum til nokkurrar frambúðar, og í staðinn komi tvö eða fleiri læknislaus héruð eða í bezta lagi skrykkjótt og ófullkomin hlaupaþjónusta þeirra, sem þá er vísust til að bregðast, er sízt skyldi. Í þessu sambandi er og aðgætandi, að þó að læknir staðfestist í afskekktri byggð, gegnir allt öðru máli um hann en rammbyggða brú yfir vatnsfall í þeirri sömu byggð. Brúin heldur fullu gildi og svarar tilgangi sínum, á meðan hún hangir ein uppi og einn maður er eftir til að staulast eftir henni. Lækninum er miklu fremur hægt að líkja við viðkvæma vél, sem hætt er við að ryðgi sundur og grotni niður, ef hún er löngum og löngum ekki hreyfð, unz undir hælinn er lagt, að hún fáist í gang, þegar endrum og eins, en þá e.t.v. í miklum vanda, þarf til hennar að taka.“ Þetta er hans álit á þessum fámennu héruðum. Þó leggur hann ekki til hér í þessu frv., að þessu verði breytt. Hann ber það fyrir sig, að vilji Alþ. í þessu máli og vilji fólksins sé slíkur, að það sé ekki fært að fara fram á slíkt að svo komnu máli. Þetta held ég að sé nú ekki rétt. Ég býst við því, að flestir, sem um þessi mál hugsa, telji það alveg höfuðnauðsyn, að hér verði að farið eins og annars staðar í öðrum menningarlöndum, að það verði komið á stórum og nokkuð fjölmennum héruðum, það ætti að koma upp svokölluðum læknismiðstöðvum í hverju héraði og það verði byggð þjónustan á því frekar en eins og nú er orðið hér hjá okkur, enda er nú svo fyrir að þakka, - við vitum það, - að hér eru komnar svo góðar samgöngur á viðast hvar á landinu, að þessu mætti mikið breyta í þetta horf, ef það yrði undirbúið vel og gaumgæfilega. Með því mundi fást miklu betri læknisþjónusta en hún er nú hjá læknunum, enda segir landlæknir það líka í sinni grg., að hann sé á þeirri skoðun, að það muni vera heppilegra að hafa héruðin stór og nokkuð fjölmenn, og telur, að með því mundi fást betri læknisþjónusta. Alþ. hefur á undanförnum árum nær eingöngu unnið að því að kljúfa niður héruðin, hafa þau mörg og smá, og þannig er það nú komið t.d., að hér hafa verið í lögum læknishéruð núna s.l. 12 ár eða a.m.k. 10 ár, sem aldrei hefur verið skipaður læknir i, og á ég þar við Staðarhérað á Snæfellsnesi og Borðeyrarhérað í Hrútafirði. Það voru sett l. um það 1945, að þau skyldu gerð að sérstökum læknishéruðum. Í þau hefur aldrei verið skipaður læknir, og annað er ekki nefnt hér meira, en Staðarhérað er komið á eins konar biðiista, sem á að veita, ef svo sýnist og fólkið óskar eftir því. Og þetta er alveg að vonum, því að það er sú reynsla hér hjá okkur, að í þessum fámennu læknishéruðum er þjónustan léleg og fæst ekki nema með höppum og glöppum. Ég get sagt hér sögu, sem gengur hér um bæinn meðal lækna og læknanema, að nú fyrir skömmu var skipaður t.d. læknir í Flatey á Breiðafirði. Hann dvaldist þar í 6 vikur, og hann var í próflestri, svo að það kom sér vel, að það var ekki leitað til hans nema í tvö skipti. Það komu tveir menn að leita til hans á 6 vikum. Og hvernig haldið þið nú, góðir alþm., að unnt sé að kviksetja unga lækna í svona héruðum? Það er ekki hægt. Þeir missa alveg allan áhuga fyrir sínu starfi og lenda oft og einatt sjálfir í að verða sjúkir fyrir aldur fram, það er sú sorglega reynsla, því að þeir menn, sem lesa læknisfræðina núna á þessum tímum, verða að leggja á sig mikla vinnu og mikið erfiði og þeir verða að halda því áfram, ef þeir eiga ekki að ryðga og grotna niður. Alls staðar hjá okkar nágrannalöndum hefur verið komið á fót stórum læknismiðstöðvum í hverju héraði, fjölmennum og stórum, og ég held líka, að hér hjá okkur sé það vilji hjá almenningi, þar sem hann skilji þetta. Fólkið vill hafa nokkuð stór svæði og eina læknismiðstöð í hverju héraði, þar sem eru samtímis eða á sama stað tveir eða fleiri læknar. Það telur, að með því hafi það betri aðstöðu til að ná til læknisins, þar sem tveir eða fleiri eru á sama stað, og annað líka: Almenningur heldur því fram, að betur sjái augu en auga og það sé meiri trygging fyrir því, að þjónustan verði betri og eins að hægt sé að gera fleiri aðgerðir, ef læknarnir eru tveir, sem vinna saman á sama stað, heldur en ef um einn mann er að ræða. Þetta er alveg eðlilegt og skiljanlegur hlutur, og ég veit það, að þess verður ekki langt að bíða, að hér verði gerð heilbrigðari skipun á læknaskipuninni og hún færð í þetta horf, þar sem það er hægt. Það mun að vísu alltaf verða eitt og eitt lítið hérað, sem er afskekkt og landfræðilega séð ekki hægt að miða samgöngur við. En núna, eins og komið er viðast á landinu, er enginn vafi á því, að á næstu árum verður unnið að því að koma læknaskipuninni í þetta horf, sem hún á að vera í. Og m.a. er núna, eins og við vitum, mikið talað hér um heilsuverndarstöðvar. Þær eru komnar á í mörgum kaupstöðum landsins, og væntanlega koma þær bráðlega einnig í sveitahéruðin. Og þá skilja allir menn, að ekki er hægt að reka slíkar stöðvar í mjög miklu fámenni; það er ekki unnt að standa undir þeim kostnaði, sem af því leiðir, það verður að vera nokkuð margt fólk, sem stendur um hverja heilsuverndarstöð, og það verður vitanlega að vera læknir, sem getur alltaf verið til staðar við hverja stöð, a.m.k. vissan tíma á dag, og það sjá allir, hvað það er erfitt, ef um einn lækni er að ræða í einu héraði; hann getur aldrei verið viss um að geta mætt á vissum tíma, þó að hann hafi ásett sér eða vilji gera það. Það er miklu frekar, ef þeir eru tveir eða fleiri. Þá geta þeir alltaf haft vissa tíma á hverjum degi, sem þeir geta helgað sig þessum störfum, sem á að vinna á heilsuverndarstöðvunum, og er þetta miklu auðveldara í framkvæmd en ella yrði, ef einn lækni væri um að ræða. Það hafa því orðið vonbrigði fyrir mig, að landlæknir skyldi ekki undirbúa frv. á þann veg, sem hlýtur að leiða að núna á næstu árum. N. sá sér ekki fært að gera slíkt, því að það þarf langan og nákvæman undirbúning að slíku frv. Ef á að gerbreyta læknaskipun landsins, þá tekur það náttúrlega langan tíma að undirbúa það, og það þarf að gera með mikilli nákvæmni og miklum undirbúningi. Enn þá virðist Alþ. vera á sömu skoðun og áður að fjölga héruðunum, því að nú á þessu þingi hefur verið fjölgað hér í þessu frv., frá því að það var lagt fyrir þingið, um a.m.k. eitt hérað eða jafnvel tvö fram yfir það, sem gert var ráð fyrir í frv. Og hér er brtt. um fleiri slík héruð, og verður það náttúrlega svo að vera, meðan ekki er gerð gagnger breyting á þessum málum, sem ég hygg að hljóti að koma nú alveg á næstu árum, því að annað er ekki fært, ef við eigum að halda uppi þeirri þjónustu, sem nútíminn krefur og fólkið krefst að fá. Ég skal svo ekki hafa orð mín fleiri um frv. almennt, en snúa mér að þeim brtt., sem liggja hér fyrir við frv. við 2. umr. og n. tók til athugunar á fundi, sem hún hélt núna á þriðjudaginn var, og segja álit n. á þessum brtt. Þá er fyrst brtt. á þskj. 239 frá hv. þm. V-Ísf. (EirÞ), þar sem hann leggur til, að það verði stofnað nýtt hérað, Suðureyrarhérað, - Suðureyri er þorp með ekki meira en eitthvað rúmlega 300 manns, að mér skilst, - og taka það úr Flateyrarhéraði, sem er nú ekki með nema eitthvað um þúsund manns í héraðinu öllu, svo að þarna koma tvö héruð með 600 og 300 manns, eða rúmlega það. En það á að fara á þennan biðiista, svo að það er ekki víst, að það verði skipað í það strax. Ég býst við, að það sé tilgangurinn með því. N. eða meiri hl. hennar féllst á það eða var ekki á móti því, að þetta yrði tekið inn og sett á eins konar biðiista eins og Staðarhérað og Raufarhafnarhérað. Þá er hér líka brtt. á þskj. 409 frá hv. 1. þm. S-M. (EystJ), sem er um það að hafa óbreytt eins og það var áður með Eskifjarðarhérað og Búðahérað. En í frv. er gert ráð fyrir því, að einn hreppur, suðurbyggð Reyðarfjarðar, fari yfir í Eskifjarðarhérað, sem er hluti úr Fáskrúðsfjarðarhreppi. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, hefur verið unnið að því að samræma það þannig, að hrepparnir yrðu ekki klofnir, að það yrði enginn einn hreppur í tveimur héruðum, að það yrði alltaf heill hreppur, sem fylgdi héruðunum, en ekki hálfur, eins og áður tíðkaðist, og er það gert vegna hagstofunnar, hún telur það mikil þægindi fyrir sig að geta fengið hreppana í heilu lagi, en ekki klofna, eins og áður var, út af spjaldskrá og manntali og öðru slíku. Hv. flm. ætlar nú að athuga þessa till. sína nánar. Ég veit ekki, hvað líður þeirri athugun hjá honum, en n. var heldur á móti því, að hún yrði samþ. eins og hún liggur fyrir, og er það vegna tilmæla hagstofunnar. Þá er hér till. á þskj. 414 frá hv. 7. þm. Reykv. (GTh), - ég veit að vísu ekki, hvort það er búið að tala fyrir henni enn þá, mér er það ekki ljóst, - þar sem hann fer fram á það, að ríkissjóður greiði helming kostnaðar við borgarlæknisembættið í Reykjavík. Það er nú ekki langt siðan þessar breytingar voru gerðar með þetta embætti. Áður var hér héraðslæknir Reykjavíkur, skipaður á sama hátt og aðrir héraðslæknar landsins, en ég held, að það hafi verið árið 1949, að þessu var breytt. Þá fór bæjarstjórn Reykjavíkur fram á það, að hún fengi sérstakan borgarlækni, sem bæjarstjórnin réði sjálf og kostaði að öllu leyti. En nú er farið fram á það, að Ríkissjóður greiði helming af kostnaðinum við alla þá starfsemi, sem undir borgarlækni heyrir og er náttúrlega margþætt. Nefndin sá sér ekki fært að mæla með því, að slíkt yrði nema þá a.m.k. að einhverju litlu leyti. Ég hefði talið ekki ósanngjarnt, að ríkið borgaði a.m.k. eins og ein héraðslæknislaun til Reykjavíkur - það er ekki nema alveg sjálfsögð skylda - og kannske eitthvað meira, en að það borgi hálfan kostnað af öllu því starfi, sem þar er unnið, það held ég að sé ekki rétt fyrir ríkíð að gangast undir að gera. N. var mótfallin því, að þessi till. yrði samþ. Þá kem ég að brtt. á þskj. 426, sem ég leyfi mér að flytja hér. Það er um skiptingu Stórólfshvolshéraðs í Rangárvallasýslu í tvö héruð. Það hefur verið rætt um það nokkrum sinnum áður að skipta þessu héraði, þó að aldrei hafi orðið úr því. Hins vegar mun vera almennur áhugi fyrir því að hafa þar a.m.k. tvo lækna; það er það vissa. Og ég held, að það sé ekki nema sanngjörn krafa, að þeir verði tveir, því að þótt héraðsbúum hafi fækkað frá því, sem áður var, og samgöngur hafi líka batnað mjög frá því, sem áður var, þá er það nú svo, að læknisþjónustan er orðin svo miklu meiri en hún áður var og störfin orðin svo margvísleg, að það er full ástæða til þess að hafa þarna tvo lækna. Það skal ég fúslega gangast undir, þó að það hafi nú flotazt af með einum lækni fram til þessa. En það er dálítill ágreiningur um það, hvernig þetta fyrirkomulag á að vera. Ég skal taka það fram alveg hreinskilnislega, að fyrir mig persónulega skiptir það engu máli. Ég er að fara úr héraðinu á þessu ári eða næsta ári, annaðhvort, - það er samið um það milli mín og landlæknis, - svo að persónulega fyrir mig skiptir það engu máli. Það snertir mig ekkert þannig. En ég vildi bara óska eftir því, að héraðið fengi þá, þegar núna á að fara að breyta þessu, þá þjónustu, sem bezt mundi henta því. Um þetta virðist vera einhver svolítill ágreiningur, og ég hef frétt um það, að hæstv. heilbrmrh. hafi safnað undirskriftum eitthvað í fyrrasumar um stofnun nýs héraðs á Hellu. Ég hef ekki séð þær undirskriftir og veit ekki, hvað þær eru margar eða hvernig þeim er háttað. Sumir segja mér, að þar hafi ekkert verið ákveðið annað en það að hafa tvo lækna í héraðinu. Svo kemur að því, að sýslunefndin hélt fund um þetta í vetur, 8. des., og samþykkti þá einróma, að héruðin yrðu tvö og skyldu heita Austur-Hvolshérað og Vestur-Hvolshérað. Þessu leyfði ég mér að breyta hérna í till. samkvæmt rangæskri málvenju, og kalla það heldur Út-Hvolshérað í staðinn fyrir Vestur-Hvolshérað. Við Rangæingar segjum út, þegar við meinum vestur. Við segjum út í Holt, út í Asahrepp, út á Rangárveill. Þess vegna leyfi ég mér að breyta því og kalla það Út-Hvolshérað í staðinn fyrir Vestur-Hvolshérað. Sýslunefndarmennirnir voru allir sammála um það, að héruðin skyldu heita þetta, og með því í raun og v eru, samkvæmt þeirri venju, sem nú tíiðkast, eru þeir búnir að lýsa því yfir, að þeir vilja hafa báða á sama stað. En svo kom að vísu ágreiningur um það, hver staðurinn ætti að vera. Níu af tólf vildu hafa það á Stórólfshvoli, einn vildi hafa það á Hellu og tveir á Vegamótum, sem eru í miðjum Holtunum. Ég fyrir mitt leyti er ekki beint hrifinn af því að hafa tvo jafnréttháa lækna á sama stað, - ég vildi heldur hafa annað form á því, - en sýslunefndin vildi hafa læknana báða á sama stað. Hún taldi, eins og vænta mátti, að það yrði betri þjónusta með því, að tveir læknar ynnu margs konar heilsuverndarstörf gegn margs konar smitsömum sjúkdómum, sem alltaf eru að færast í vöxt, og það er í þessu tilfelli mikið starf og verður auðvitað að gerast á ákveðnum tímum og ákveðnum stöðum. Ég fyrir mitt leyti hefði heldur kosið, að héraðið hefði verið bara eitt og óklofið, eins og verið hefur, enda er það lafhægt, því að svo eru orðnar samgöngurnar, að það má komast á bíl heim á hvern einasta bæ, svo að segja allt árið, og fjarlægðirnar ekki mjög miklar. Ég vildi því hafa héraðið eitt með einum héraðslækni og föstum aðstoðarlækni. Ég skal svo ekki hafa þessi orð mín fleiri. Ég bara vænti þess og vona, að sýslunefnd Rangárvallasýslu verði virt svo mikils hér, að hún fái þá að minnsta kosti stuðning við þá till., sem hún hér leggur fyrir.



Herra forseti. Ég sé nú ekki eftir því, þótt frestur hafi verið gefinn ríflegur til þess, að hv. 2. þm. Rang., héraðslæknir okkar Rangæinga, fengi tækifæri til þess að flytja þessa ræðu, sem hann var nú að ljúka við, og koma þannig fram sínum skoðunum. Hitt þykir mér öllu leiðara, að hann fór ekki alls kostar með rétt mál. Það hef ég nú fyrirgefið honum stundum á þingmálafundum, en við þetta tækifæri fannst mér óþarfi að vera að halla réttu máli. En í sambandi við sýslunefnd Rangárvallasýslu vil ég taka það fram, að hún var alls ekki á einu máli. Ég skal viðurkenna það, að sýslumaðurinn í Rangárvallasýslu sýndi virðingarverðan dugnað, áður en hann var beðinn um að halda aukasýslufund, heimsótti sýslunefndarmennina og varaði þá við þeirri fjarstæðu að fara að staðsetja lækni á Keilu. Þegar ég frétti þetta, þá minntist ég sögu frá 1947. Þá var einn áberandi framsóknarmaður í Rangárvallasýslu, sem ætlaði að koma í veg fyrir, að það væri byggt frystihús á Hellu. Sláturfélag Suðurlands hafði ákveðið þátttöku í frystihúsbyggingu með kaupfélaginu, en einn áberandi framsóknarmaður taldi það fjarstæðu að vera að byggja frystihús á Hellu og Sláturfélagið skyldi alls ekki vera þátttakandi í frystihúsinu, ef það væri byggt þar. En væri það byggt 5 km austar, austur við Varmadal, þar sem er bara einn bær, eða vestar, þá mátti Sláturfélagið vera með. Oft hef ég í huga mér verið þakklátur þessum framsóknarmanni, vegna þess að það varð til þess, að kaupfélagið byggði frystihúsið af eigin rammleik og á það nú eitt, og það er vitanlega góð eign, af því að það var byggt fyrir gengisfellinguna. Ég hélt, að þessi hugsunarháttur væri algerlega horfinn frá framsóknarmönnum í Rangárvallasýslu. En það var ekki, þegar sýslumaðurinn gerði yfirreiðina í vetur. Það virðist ekki heldur vera - mér til mikillar raunar - hjá okkar ágæta héraðslækni, sem ég met mikils að mörgu. Hv. ræðumaður talaði nú mest um læknaskipunarlögin eins og þau eru, en mínna um frv. sjálft, því að hann var að vara við litlu læknishéruðunum, sem væri verið að stofna. Frv., elns og það kom frá landlækni, gerði ekki ráð fyrir að stofna smá læknishéruð. Það gerði ráð fyrir að stofna tvö ný læknishéruð, sem skyldu vera með þeim stærstu í landinu. Það var að stofna nýtt læknishérað í Kópavogi. Það var að skipta Rangárhéraði, og eftir skiptinguna skyldi hvort hérað hafa um 1400 manns, m.ö.o.: það skyldi vera stórt læknishérað hvort um sig. Og ástæðan til þess, að ég hef ekki áður flutt frv. um skiptingu Rangárhéraðs, þótt fólkið þar eystra hafi viljað það miklu fyrr, er það tillit, sem ég hef tekið til núverandi héraðslæknis, því þótt við höfum verið andstæðingar og deilt um pólitíkina, þá hefur það verið innan vissra takmarka. Ég hef alltaf viðurkennt Helga Jónasson sem lækni, og hann hefur slitið kröftum sínum þarna eystra með því að gegna læknisþjónustu í stóru héraði og erfiðu héraði, áður en samgöngurnar voru eins góðar og nú. Ég taldi þess vegna sjálfsagt, að hann hefði forustuna um þetta, og ég vildi láta hans skoðun ráða nokkru í þessu. Meðan hann treysti sér til að gegna læknisþjónustunni fyrir austan og hann bar ábyrgð á því, þá taldi ég ekki ástæðu til þess að vera að sletta mér fram í það. Hitt er svo rétt, sem hann sagði núna, að hann mun fara að láta af störfum, og þá kemur nýr maður og nýir menn, og það er engin ástæða til þess, að 1 Rangárvallasýslu, þar sem búa 3 þús. manns, sé aðeins einn héraðslæknir, þegar kröfurnar eru á allt annan veg. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að það séu 5 hreppar í hvoru héraði. Í öðru héraðinu, Helluhéraði verður útsýslan; í hinu héraðinu, Hvolshéraði, verður austursýslan. Á s.l. vori fékk ég skriflega áskorun frá útsýslubúum, sem verða í hinu nýja héraði, um það, að héraðinu yrði skipt og að læknirinn yrði búsettur í hinu nýja héraði á svæðinu milli Eystri-Rangár og Þjórsár. Ég skal viðurkenna það, að það er gleymska af mér að hafa ekki sýnt hv. þm. þessar undirskriftir, þær eru í töskunni minni, en hann veit nú af þeim samt. Hann veit af því, að það eru vist um 400 manns, sem skrifuðu undir. Það var ekki ég, sem stofnaði til undirskriftanna. Það voru áhugamenn um skiptingu héraðsins, sem gerðu það, og það var gert á einum degi, þegar hreppsnefndarkosningar fóru fram á s.l. vori. Það er þess vegna vilji fólksins í sýslunni, að héraðinu sé skipt og læknirinn sé búsettur á svæðinu milli Eystri-Rangár og Þjórsár. Og þá er hann bezt settur á Hellu, þar sem eru núna búsettir um 200 manns. Mér þótti vænt um það, hversu héraðslæknirinn okkar, hv. 2. þm. Rang., tekur mikið tillit til landlæknis. Landlæknir leggur ekki til, að læknarnir verði búsettir á sama stað í sýslunni. Þvert á móti hefur hann sagt við mig, að hann mundi leggja til, að læknir yrði búsettur á Hellu, og spurði meira að segja í gríni og hló, hvort það væri eitthvað öðruvísi fólk á Hellu en annars staðar. Það væri venjan, að þar sem þorp væru að myndast, kæmi krafa um það, að læknir kæmi þar, og það er vitanlega hægast fyrir lækninn að búa þar, sem flest fólk er í kringum hann. Ég ætla nú ekki að deila mikið við hv! þm. um þessa till. hans. Mér finnst hún alveg fráleit, till. á þskj. 426, þar sem talað er um Austur-Hvolshérað og Út-Hvolshérað, sem byggist á því, að læknarnir skuli báðir vera á Stórólfshvoli, af því að það má ekki koma læknir á Hellu frekar en t.d. frystihús. Það er alveg fráleitt, og það tek ég ekki til greina. Hitt er svo annað mál, að þegar talað er um, að það skuli vera heilsuverndarstöð eða sjúkrahús, þá er það atriði,' sem alltaf er hægt að ræða um. Það hefur nú verið rætt um að byggja fjórðungssjúkrahús á Suðurlandsundirlendinu, og hv. 2. þm. Rang. hefur lýst fylgi sínu við það hér á Alþ., eins og menn muna. Því miður er nú ekki þannig hjá okkur Rangæingum, að við getum búizt við, að þetta fjórðungssjúkrahús verði byggt í Rangárvallasýslu, vegna þess að það er meira fjölbýll í Árnessýslunni, og ég geri ráð fyrir því, að ef það á að vera staðsett með tilliti til þess, hvar það er bezt sett, þá verði þetta fjórðungssjúkrahús byggt í Árnessýslu. Þar af leiðir, að það verður a.m.k. ekki byggt stórt sjúkrahús í Rangárvallasýslu, og það hefur verið sjúkrahúslaust þar núna undanfarin nær 20 ár, að ég ætla. Það var sjúkrahús þar áður, en þegar það var orðið gamalt og fúið og lítt nothæft, þá var það rifið, en ekki annað byggt í staðinn, sem var vitanlega bæði vegna þess, að það var dýrt að endurbyggja það og dýrt að reka það, og þá einnig vegna þess, sem hlýtur að vera aðalástæðan, að það hafi ekki verið talin höfuðnauðsyn að endurbyggja það eða halda því við. Vitanlega þarf í hverjum læknisbústað að vera ein eða tvær stofur, sem hægt er að taka fólk inn í, ef mikið liggur við, en með þeim samgöngum, sem við nú höfum, mun fólk, ef það er alvarlega veikt, í flestum tilfeilum leita þangað, sem hin fullkomnustu tæki eru fyrir hendi, og þangað, sem sérfræðingarnir eru, og þá er það landsspítalinn í Reykjavík. Læknisbústað verður að byggja, hvort sem læknarnir eru á sama stað eða ekki, því að læknisbústaðurinn á Stórólfshvoli er ekki nema fyrir einn lækni. Þótt húsið sé allstórt, þá er það ekki nema fyrir einn lækni, og verður þess vegna að byggja læknisbústað, hvort sem læknarnir verða saman eða ekki. Það, sem skiptir máli, er þá þetta, að það verða aukin þægindi og veldur minni kostnaði hjá fólki í Rangárvallasýslu, sem býr vestur undir Þjórsá, að þurfa ekki að fara austur að Stórólfshvoli, heldur aðeins austur að Rangá. Það getur sparað kannske um 100 krónur eða á annað hundrað krónur í hverja læknisferð, og það er nokkuð, sem fólk lætur sig muna um. Og hv. 2. þm. Rang. getur leyft sér að tala í umboði meiri hluta sýslunefndar Rangárvallasýslu, en hann talar ekki í umboði fólksins í Rangárvallasýslu, þess fólks, sem hefur kosið hann á þing. Þótt ég beri virðingu fyrir sýslunefndinni að vissu marki, þá verð ég að segja það, að ég tek meira tillit til alls fjöldans í þessu efni og öðrum en til sýslunefndarinnar. Hv. þm. var að tala hér um litlu héruðin. Brtt. t.d. frá hv. þm. V-Ísf. um Suðureyrarhérað er aðeins í heimildarformi, og þess vegna hef ég mælt með henni. Það eru hér tvö héruð einnig í frv. í heimildarformi, það er Raufarhafnarhérað og það er Staðarhérað á Snæfellsnesi, og við höfum rætt um þetta, landlæknir og ég, þessi heimildarhéruð, að stofna ekki læknishéruð eða embætti þarna, nema umsækjandi fáist, sem lýsi því yfir, að hann vilji vera þar einhvern ákveðinn, tiltekinn tíma. Og í Staðarhérað á Snæfellsnesi, sem hefur verið til síðustu 10 árin, hefur aldrei verið skipaður héraðslæknir, vegna þess að aðstæður hafa ekki verið til þess. En það er nú þannig með okkar læknishéruð, að þau eru út af fyrir sig ekki lítil, en þau eru fámenn. Það er strjálbýlið, og það eru samgönguerfiðleikarnir, sem hafa gert það nauðsynlegt að hafa héruðin mörg, til þess að fólk gæti náð til læknis í lífsnauðsyn, og það er þess vegna réttara að segja: Héruðin eru fámenn, enda þótt þau séu stór. Og sem betur fer hefur þjóðin getað veitt sér það að hafa marga héraðslækna og skapað meira öryggi hjá landsfólkinu, jafnvel í strjálbýlinu, heldur en áður var. Ég veit ekki, hvort það væri heppileg þróun að fara að draga úr því öryggi með því að færa læknana saman og gera héruðin enn þá stærri. Slíkt hlyti að leiða til aukins kostnaðar hjá fólkinu, þegar það þarf að vitja læknis, og slíkt hlyti að draga úr örygginu, þegar þarf að ná í lækni í ófærð, hríðarveðrum og öðru slíku um hávetur. Þá munu flestir óska eftir því, að leiðin sé sem stytzt til læknisins. Og það er þessi skilningur, sem Alþ. hefur haft á læknaskipuninni hér á landi, það er þessi nauðsyn, sem hefur ráðið því, að læknaskipunin hér er svona, og það er þessi skilningur landlæknis á málunum, sem veldur því, að hann hefur ekki treyst sér til þess að breyta þessum málum. Till. hæstv. fjmrh. er til athugunar hjá hagstofustjóra, og hann sagði mér hér áðan, að hann vildi taka hana aftur til 3. umr., þangað til hann hefur gert sér grein fyrir því, hvort hann á að halda þeirri till. til streitu. Hv. 7. þm. Reykv. hefur hér flutt till. á þskj. 414, sem hann er nú held ég ekki farinn að mæla fyrir, og ég teldi þá eðlilegt, að hún væri tekin aftur til 3. umr. til nánari athugunar. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta. Og ég get sagt það, það má hver leggja það út eins og honum sýnist, að mér leiðist að vera í orðaskaki út af þessu máli við okkar ágæta héraðslækni, Helga Jónasson.



Herra forseti. Það hefur verið rætt hér í sambandi við þetta læknaskipunarfrv. um það, að ekki sé heppilegt að auka við smálæknishéruðin, og hafa verið færð fyrir því nokkur rök. Ég vil nú samt leyfa mér að leggja til, að stofnað verði læknishérað, og fylgja þar með brtt. frá hv. þm. V-Ísf. (EirÞ) um stofnun læknishéraðs í Súgandafirði. Þessi till. hefur að vísu fengið góðar undirtektir, að segja má. Þó heyrist í umræðunum, að héraðið skuli vera á biðlista. Það er nú gott að vera á biðlista, en það er þó betra að vera öruggur og vera samþykktur að fullu. Og þrátt fyrir það, að ýmis rök hafi verið færð hér fram fyrir stofnun þessa héraðs og hv. flm. brtt. hafi borið þau rök fram, þá vil ég leyfa mér vegna kunnugleika míns á þessu héraði, sem um er að ræða, að láta hv. þdm. fá ýmsar upplýsingar, sem ég get gefið persónulega. Ég er að mestu alinn upp í þessu byggðarlagi og þekki af eigin raun, hvernig það er, bæði að nálgast lækni og bíða eftir lækni. Þetta hérað er þannig sett, að segja má, að þó að samgöngur batni yfirleitt, þá geta ekki batnað samgöngur til þess að vetrarlagi. Þetta hljómar undarlega, en það er veðráttan, sem ræður. Þar þarf að sækja lækni nú á vélbáti út fyrir annes ellegar þá yfir heiðar, sem oft eru ófærar. Ég hef verið með í að sækja lækni frá Súgandafirði til Flateyrar í lífsnauðsyn í slíku veðri, að engir bátar fóru á sjó. Við fórum til Flateyrar, og læknirinn kom um borð til okkar, en þegar við vorum komnir út á fjörðinn, þá segir læknirinn við okkur: Er nokkurt vit í því að halda áfram, er þetta ekki lífshættulegt veður? Nei, sögðum við, það er ekki lífshættulegt fjarða á milli. - Hann vildi snúa til baka þarna, vegna þess að honum stóð ógn af þessu ferðalagi. Það er því stundum ekki einungis það, að sjúklingurinn og aðstandendur hans bíða í ógn og ofvæni, heldur er það einnig læknirinn sjálfur, sem er settur í lífshættu. Og annað dæmi skal ég nefna, að í læknisferð frá Súgandafirði til Flateyrar fórst bátur á mínum uppvaxtarárum. Hann var að fara til Flateyrar. Læknirinn var sem sagt ekki kominn um borð, en þar fórust tveir skipsmenn og farþegi. Þetta sýnir, hvernig ferðirnar á sjó eru til þess að sækja þarna lækni. Þá er að geta þess, hvernig ferðirnar eru á landi til þess að ná í lækni að vetrartíma. Þær eru útilokaðar. Það er yfir illa fjallvegi að fara, sem fönn sezt snemma á og læknir fer yfirleitt ekki orðið nú á dögum, þó að komið hafi fyrir, að þeir hafi brotizt yfir einstöku sinnum áður. Ég held, að það gerist síður nú. Þá er ekki um annað að ræða, þegar ekki er hægt að ná í lækninn, en að fá ráðleggingar símleiðis ellegar að bíða og sjá hvað setur. Það er þess vegna oft dregið í lengstu lög að ná í lækni á þessum stöðum. Það hefur að vísu verið hjúkrunarkona þarna í héraðinu, en það er alls ekki fullnægjandi. Og þá vil ég geta þess, að það var prestslaust í þessu héraði nokkra áratugi á nítjándu öldinni og fram undir 1900. Þá þurfti prestur að koma til sinna prestsverka öðru hverju eða þá að fólk fór til hans í víssum erindum. En af því að héraðið var fámennt þá, sennilega ekki meira en 150–200 manns um aldamótin, þá var talið ólíklegt, að prestur yndi þar eða fengist þangað. Samt varð það að ráði, að prestur kom þangað um aldamótin 1900. Upp úr aldamótunum fjölgaði mjög fólki þarna. Það varð ein af beztu og fengsælustu verstöðvum, og fólkið þyrptist til Suðureyrar á áratugunum frá 1900 til 1920, svo að þar myndaðist um 350 manna þorp og hefur haldizt síðan og stundum þar yfir. Þar er ein öruggasta fiskveiðistöð á Vestfjörðum, yfirleitt með smábátum, en ekki á stærri bátum. Nú hefur verið sagt hér, að það sé vafasamt, að læknir fáist í þetta hérað. Um það er ekki hægt að segja neitt, en svo fór, að presturinn undi þarna, og hafa verið þarna tveir eða þrír prestar, svo sem mönnum er kunnugt um. Og það hefur orðið til mikilla þæginda að hafa prestinn í héraðinu og menningarauki. Að hafa lækninn í héraðinu væri hvort tveggja í senn, það væri bæði menningarauki og öryggi. Enn mætti benda á, að allur sá kostnaður, sem fer til þess að sækja lækni, sækja meðul, í símkostnað o.fl., o.fl., gæti miðlazt og lagzt yfir á kostnaðinn við það að hafa lækni í héraðinu. Læknirinn gæti ef til vill haft einhver hlunnindi frá héraðsbúum fyrir að sitja þarna, þó að hann þyrfti e.t.v. ekki að sinna eins mikið læknisverkum og ýmsir í öðrum stærri héruðum. Það eru nú þarna í Súgandafirði sennilega um 400 manns. Og segjum, að það yrði nú læknir þarna á 400 íbúa. Ég leit að gamni mínu yfir símaskrána hérna í Reykjavík, þar sem læknarnir eru taldir upp. Það eru um 90 læknar skráðir hérna. Það fara að vísu ekki allir í læknisvitjanir, en töluvert mikill hluti af þeim. Það lætur þess vegna nærri, að hér sé auglýstur læknir á hverja 750 íbúa í höfuðborginni; eitthvað nálægt því. Það virðist nú ekki vera mjög erfitt að ná í lækni hér í Reykjavík og allvel um það búið, þar sem er læknir á 750 íbúa. En krafan um það eða óskin um það, að læknir verði settur í afskekktu héraði, þar sem stórhættulegt er oft að ná til læknis og líf manna liggur við, auk þess í mikilli verstöð, þar sem sérstaklega á vertíðinni koma upp ýmsir sjúkdómar, sem nauðsynlegt er að geta veitt hjálp við mjög skjótlega, virðist vera töluvert í samræmi við þá stefnu, að öryggi landsmanna á sem flestum sviðum sé svipað, hvar sem þeir eiga heima á landinu. Ég ætla ekki að segja hér um fleiri orð, en treysti því, að hv. þm. taki til greina þau rök, sem hér hafa verið fram borin, og héraðið verði ekki eingöngu á biðlista, heldur verði það samþykkt sem læknishérað.



Ég ætla að byrja á því að víkja örfáum orðum að ræðu hv. 6. þm. Reykv. (GMM). Það er ekki nóg að fá læknishérað sett í lög og að það sé svona tilbúið, þegar enginn fæst til þess að starfa í því. Og reynslan er sú nú úti um land, að fámennu héruðin standa auð, óskipuð. Héraðsbúum er enginn hagur að því, þó að þar sé lögskipað hérað, þegar enginn fæst til þess að starfa í því. Þannig er reynslan, sem eðlilegt er í þessum fámennu héruðum, að þangað fást ekki læknar. Hann sagði náttúrlega skemmtilega sögu um það byggðarlag. En ef það þarf ekki annað en fjölga prestum til að fjölga mönnum í héraðinu, þá styð ég þá till., að prestum verði fjölgað miklu meira eða um helming og ráðnir þangað tveir prestar, þangað til þar er komið upp í 700 manns. Þá getur komið þangað læknir kannske með tímanum. Og ef það er eina ráðið og það dugir úti á landsbyggðinni að fjölga prestum, og þá fjölgar fólkinu með, þá sýnir það, hvað þeir eru miklu duglegri að fjölga fólkinu en læknarnir eru. Það er það vissa. Læknarnir fást ekki til að fara út í þau fámennu héruð, af því að þeir grotna þar niður og verða að engu. - Reynslan er sú, því miður. Og það var núna ekki fyrir löngu, að héraðslæknirinn á Ísafirði, - ég held hann hafi verið héraðslæknir í einum þremur eða fjórum héruðum, - ég man ekki, hvað þau voru mörg, að minnsta kosti þrjú, - sem honum var skipað að gegna. Það hefur verið gott fyrir hann. Hann fékk hálf laun úr 2–3 héruðum auk fullra launa fyrir eitt hérað. En fyrir fólkið var það engin bót, þó að það væri lögskipað hérað, þegar enginn læknir var í því. Nú er svo komið, sem betur fer, að nú er þó hægt með hjálp flugvéla oft og einatt að komast á þá staði, sem ókleift var að komast á áður á sjó og landi, og nú er svo komið, að það er hægt að ná til þessara staða flestra eða allra með hentugum og góðum flugvélum, sjúkraflugvélum. Og er það mikil bót. Á svona stöðum með svona fátt fólk á að vera, eins og hefur verið á Suðureyri, hjúkrunarkona, sem getur haft það hvort heldur sem aðal- eða aukastarf til þess að vera til aðstoðar næsta héraðslækni til daglegrar umönnunar. Og svo vitanlega, þegar á þarf að halda, þá má komast þangað oft með flugvélum, sem nú eru orðnar fyrir hendi hér á landi, sem betur fer. Það er bara ekki nóg, að héruðin séu til í lögum, eins og búið er að vera með sum héruð í 10 ár, en aldrei hefur fengizt þangað skipaður læknir; það dugir ekki. Það er engin hjálp í því fyrir héraðsbúa, þó að það séu lög fyrir, að það sé læknishérað, þegar enginn læknir fæst til þess að starfa í því. Þá skal ég víkja örfáum orðum að hæstv. heilbrmrh. Hann byrjaði á því að tala um sláturhús og frystihús. Ég sé nú ekki, að það eigi neitt skylt við skipun læknishéraða. Ætla ég að vona, að ekki verði slátrað í þessu nýja læknishéraði að Heilu, að það sé ekki meiningin að slátra íbúunum þar, það sé ekki gert ráð fyrir því, heldur væri það svona til gamans hjá honum að koma því að. Og ég átti engan þátt í því og stóð alveg nákvæmlega á sama um það, hvort byggt var sláturhús á Hellu eða ekki; það kemur ekki þessu máli við, ekki skapaðan hlut. Hann sagðist nú heldur vilja hafa fólkið með sér en sýslunefndina. En ég held, að það sé nokkuð sama, af því að sýslunefndin er líka fólkið. Og ég hef talað við fjölda Rangæinga núna síðan þetta frv. kom fram, og ég held, að það séu hér um bil allir á einu máli um það, að þeir vilja hafa læknana á sama stað. Og sýslunefndin öll, tólf menn, var einnig sammála um það, að læknarnir dveldust báðir á sama stað. Ég tók það fram áðan, að það hefðu verið þrír af tólf, sem gerðu ágreining um staðinn. Einn þeirra - það var sýslunefndarmaður VesturLandeyjahrepps - óskaði eftir, að hann sæti á Heilu. Tveir sýslunefndarmenn, Landhrepps og Holtahrepps, óskuðu þess, að læknirinn sæti á Vegamótum í miðjum Holtahreppi. Níu og þar á meðal þrír sýslunefndarmenn, sem eru í hinu nýja héraði, sem á að vera Helluhérað eftir frv., voru með því, að læknir sæti á Stórólfshvoli. Og ég er alveg sannfærður um það, að sýslunefndarmennirnir hafa vitað vel um vilja fólksins. Þeir hefðu ekki gert þessa samþykkt á móti vilja sinna hreppsbúa. Ég man það líka, að 1938 komu fram hér Alþingi undirskriftir um skiptingu Rangárhéraðs í tvö héruð. Ég flutti till. á Alþingi um það á því ári, að þetta yrði gert, og fyrir því fékkst heimild. Þá átti að skipta því um Ytri-Rangá. Þar voru þá 3 hreppar í Rangárhéraði og svo átti auk þess að taka tvo eða 3 hreppa úr Árnessýslu í nýtt hérað og læknirinn sæti í Þjórsártúni. Þessi heimild var samþ. hér á Alþingi 1938. Ég flutti þá till. samkv. ósk hreppsnefnda og fólksins í þessum hreppum, sem allir mæltu með því, nema einn hreppur, Landmannahreppur, hann var á móti því. Landlæknir fór austur til þess að athuga þessi mál, og þegar á átti að herða, þá var bara áhuginn enginn. Hann var ekki til staðar fyrir því, að héraðinu yrði skipt, og ekkert varð úr því. Þegar hann fór að kynna sér málið, þá var enginn maður á því, að honum fannst, og ekkert varð úr þessari skiptingu þá. Eins og ég tók fram áðan, þá er það rétt, að nú vilja menn fá 2 lækna. Það er rétt. Þeir vilja fá þá og telja sig með því fá betri læknisþjónustu. En ég held, að það sé óhætt að fullyrða það, að mikill meiri hluti þeirra vill hafa læknana á sama stað, eins og ég gat um áðan, og skal ég ekki endurtaka það. Þeir mundu með því fá betri læknisþjónustu og á allan hátt heppilegri fyrir héraðið í framtíðinni. Þá minntist ráðherrann hér á sjúkrahúsmálin. Ég skal játa það, að ég flutti hér á Alþ. fyrir nokkrum árum frv. til l. um fjórðungssjúkrahús, sem varð að lögum, og ég taldi þá réttast, að það yrði rekið eitt sjúkrahús á Suðurlandsundirlendinu og þá á Selfossi. Síðan hefur nú margt breytzt í þessum sjúkrahúsmálum. Þegar ég flutti frv., þá voru fjórðungssjúkrahúsin þau einu, sem áttu lögum samkvæmt von á rekstrarstyrk frá Alþ. Nú er þessu breytt. Nú er farið að veita svo að segja öllum sjúkrahúsum einhvern styrk til rekstrar, sem var ekki þá, svo að náttúrlega hefur að því leyti aðstaðan breytzt frá því, sem áður var, þegar ég flutti mitt frv. Og ég fyrir mitt leyti held það enn þá, þó að þetta sé nú breytt, að þessar sýslur þyrftu að vera saman um sjúkrahús. En það er fleira en sjúkrahús, sem þarf að reisa. Eins og ég gat um áðan, þá er það heilsuverndarstarfsemi alls konar, sem þarfnast að fá húsnæði yfir sig, gamalmennahæll, kannske fyrir sængurkonur líka, hæli o.s.frv., og þá er það heppilegra, - og það sá sýslunefnd Rangvellinga, - að héraðið hafi á sama stað eina miðstöð, heldur en dreifa því í tvo eða fleiri staði. Við vitum það, sem kunnugir erum í sveitunum, að það er nú komið svo, að hver lítill hreppur verður að hafa sína kirkju, sinn barnaskóla og sitt félagsheimili. Þetta er til svo að segja í hverjum hreppi á landinu nú orðið. Og við vitum það vel, að það er hægt að koma þessu upp með aðstoð ríkisins og með fórnfúsu framlagi þeirra manna. En það gengur ákaflega erfiðlega fyrir þetta fólk að halda þessum húsum við og halda í horfinu; það er svo dýrt. Og með allri viðleitni, sem miðar að því að gera þetta smærra og fólkið þannig færra, sem að því stendur, þá sjáum við allir, að það stefnir að því, að þeir komist í þrot með að geta rekið svona stofnanir. Við sjáum skjöldóttar kirkjur, gluggalaus félagsheimili úti um land, þeir sem um landið fara, og þó eru þau ekki gömul, því miður. Fólkið er búið að taka það nærri sér að koma þessu upp. Það hefur komið þessu fram fyrir mikið átak. En svo þegar fram í sækir, þá er erfiðara um vik að geta haldið þessu í horfinu eins og þyrfti vegna fjárskorts, sem meðal annars stafar af því, hvað fólkið er fátt, sem að þessu stendur. Alveg sama máli gegnir með það, ef eitthvað verður gert í þessum málum með heilsuverndarstöðvar. Það verður vitanlega heppilegra, að það sé ein miðstöð í sama héraði, a.m.k. þar sem hægt er að koma því við með góðu móti, heldur en að þær séu tvær eða fleiri, því að það verður aldrei nema svipur hjá sjón um það að geta rekið þær á sæmilegan hátt. Eins og ég tók fram áðan, þá er ég að fara úr Rangárhéraði, svo að mér kemur þetta ekkert við í sjálfu sér frá mínu hagsmunasjónarmiði séð. En ég vildi bara, að fólkið fengi með þeirri breytingu, sem nú verður gerð á héraðinu, hver sem hún verður, þá þjónustu, sem því hentaði bezt og vildi helzt fá. Og ég fullyrði það, að það vill fá tvo lækna og helzt hafa báða á sama staðnum.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að tala langt mál. Hv. 2. þm. Rang. minntist hér á skiptingu Rangárhéraðs 1938, sem hefði komið til mála. En þá voru bara þrír hreppar í vestanverðri sýslunni, sem áttu að vera með, og þegar hann fer að tala um þetta, þá minnir mig, að það hafi átt að vera einhverjir hreppar í Árnessýslu líka, - er það ekki rétt? En þetta þótti nú víst að athuguðu máli ekki heppileg skipting. Og það hefur legið í landi núna lengi umtal um að skipta Rangárhéraði, vegna þess að þetta var orðið langstærsta sveitahéraðið, en var látið kyrrt liggja vegna þess, að héraðslæknirinn beitti sér ekki fyrir því, og þetta hefur nú sem betur fer ekki orðið til neinnar slysni. Hins vegar veit ég, að bæði hann og hans staðgenglar, sérstaklega staðgenglar hans, hafa kvartað mikið undan því, hvað það væri allt of mikið að gera. Sérstaklega þessi síðasti, Valtýr Bjarnason, sem er nú orðinn alþekktur fyrir dugnað, hefur látið það í ljós við mig og marga, að það væri allt of mikið að gera. Og þegar læknirinn fær ekki að sofa kannske nótt eftir nótt nema örfáa tíma, þá er of mikið að gera fyrir einn mann. Það er nú ekkert um það að ræða, enda erum við ekki að deila um það núna. Við erum sammála um það, að þarna eigi að vera tveir læknar. Við erum að deila um annað, og það er það, hvort þeir eiga að vera á sama stað eða hvort hvor læknir á að vera búsettur í sínu héraði. Og af því að hv. 2. þm. Rang. endurtók aftur þá staðhæfingu, að sýslunefndin hefði verið á einu máli um það að hafa læknana á sama stað, og síðan, að aðeins einn hefði viljað hafa hann á Heilu og tveir hefðu viljað hafa hann á Vegamótum, þá get ég upplýst, að sýslunefndarmaður Holtahrepps vildi hafa hann á Hellu, sýslunefndarmaður Landhrepps vildi hafa hann á Hellu, sýslunefndarmaður Vestur-Landeyjahrepps vildi hafa hann á Hellu. Sýslunefndarmaður Ásahrepps var einn af þeim, sem skrifuðu undir í vor, en fyrir áróður sýslumanns Rangæinga og hv. 2. þm. Rang., af því að þetta er nú ágætur flokksbróðir þeirra, gerði hann það fyrir þá að snúast í þessu máli. Sýslunefndarmaður Rangárvallahrepps, Oddur Oddsson á Heiði, skrifaði einnig undir í vor, og hann sagði við mig í vetur eftir þennan aukasýslufund, að hann hefði komið seint á fundinn og ekki verið búinn að átta sig á þessu, en að sjálfsögðu hlyti hann að vilja hafa lækninn á Hellu, eins og augljóst hlýtur að vera, því að þetta er í hans hreppi.  Þá er, held ég, ekki ástæða að vera að ræða um þetta meira, annað en það, að það er vilji fólksins, að læknarnir séu tveir, að þeir séu hvor í sínu lagi, búsettir í sínu héraði. Hv. 2. þm. Rang. taldi það furðulegt, að það væri verið að minnast hér á frystihús í sambandi við þetta, en hann verður að fyrirgefa mér, að það vaknaði í huga mínum, vegna þess að mér fannst, að á bak við þetta hvort tveggja væri sami hugsunarhátturinn og var, þegar verið var að ræða um stofnun og staðsetningu þessa nefnda frystihúss. - Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða meira um þetta við þessa umr. málsins.

Frsm. (Helgi Jónasson) Hæstv. ráðh. hefur viljað vefengja þetta bréf, það sé ekki í alla staði sem heiðarlegast, að mér skilst. Svo kom hann með það líka, að nefndarmennirnir hefðu komið seint á fundinn og hafi verið eitthvað hlunnfærðir, a.m.k. hans menn, en mínir menn áttu að hafa gert það fyrir áróður frá hinum, sem hann kallaði svo mína menn. Ég kalla alla Rangæinga mína menn, úr því að ég er hér á Alþingi, hvað sem er nú heima fyrir. Mér er hálfilla við þessa fullyrðingu hjá hæstv. ráðherra. - Ég ætla að leyfa mér að lesa upp bréfið: „Árið 1954, miðvikudaginn 8. des., kl. 11.45, var aukasýslufundur í Rangárvallasýslu haldinn á sýsluskrifstofunni á Hvolsvelli. Fundinum stýrði oddviti sýslunefndar, Björn Fr. Björnsson sýslumaður. Á fundinum voru mættir í byrjun fundar, sem boðaður var kl. 11, allir sýslunefndarmennirnir nema sýslunefndarmaður Rangárvallahrepps. Hann mætti kl. 12 á hádegi. Þá lagði oddviti fram bréf, dags. 2. des. 1954, undirritað af Páli Þorsteinssyni og Kjartani J. Jóhannssyni f/h heilbr.- og félmn. neðri deildar Alþingis, þar sem óskað er umsagnar sýslunefndarinnar um frv. til læknaskipunarlaga, sem bréfinu fylgdi, og þá sérstaklega um liðinn 47 og 48, Hvolshérað og Helluhérað. Hófust þegar. umræður um erindið, og lýstu nú sýslunefndarmenn áliti sínu frá ýmsum hliðum. Að þeim loknum var málinu vísað til undirnefndar, en í þá nefnd voru kjörnir Sigurjón Sigurðsson sýslunefndarmaður Holtahrepps, Sigurður Tómasson sýslunefndarmaður Fljótshlíðarhrepps og Gissur Gissurarson sýslunefndarmaður Austur-Eyjafjallahrepps. Var fundi síðan frestað um stund og beðið álits undirnefndarinnar. Eftir nær þriggja klukkustunda hlé skilaði undirnefndin svo hljóðandi ályktun: 47. gr. frv. orðist svo: Austur-Hvolshérað: Austur-Eyjafjallahreppur, Vestur-Eyjafjallahreppur, Austur-Landeyjahreppur, Vestur-Landeyjahreppur, Fljótshlíðarhreppur, Hvolhreppur. Læknissetur á Stórólfshvoli. 48. gr. frv. orðist svo: Vestur-Hvolshérað:“ (Ég tók það áðan fram, að ég breytti því í „Út“, af því að ég taldi það vera eftir málvenju austur frá.) „Rangárvallahreppur, Landmannahreppur, Holtahreppur, Ásahreppur og Djúpárhreppur. Læknissetur á Stórólfshvoli.“ Ályktunin var samþykkt með 12 atkv., öllum atkv. sýslunefndarmannanna, Austur-Eyjafjalla, Vestur-Eyjafjalla, Austur-Landeyja, Vestur-Landeyja, Fljótshlíðar, Hvol, Rangárvalla, Landmanna, Holta og Ása. Sýslunefndarmenn Vestur-Landeyja, Landmanna og Holta gerðu fyrirvara með búsetu í héraðinu. Og fyrirvarinn var sá, að því er mér hefur verið sagt, að sýslunefndarmaður Vestur-Landeyja vildi hafa læknissetrið á Hellu, sýslunefndarmenn Landmannahrepps og Holtahrepps á Vegamótum, sem skiljanlegt er, því að það er miklu betri aðstaða fyrir þá að hafa lækni þar heldur en á Hellu. Þarna hafið þið bréfið, og ég held, að ég hafi ekkert falsað í því, sem ég hef sagt því viðvíkjandi.



Herra forseti. Bréfið staðfestir það, sem ég sagði. Það staðfestir algerlega það, sem ég sagði, að sýslunefndin var ekki á einu máli um það, að læknarnir væru báðir á sama stað, að þrír sýslunefndarmenn gerðu ágreining og vildu hafa læknissetrið annars staðar og sýslunefndarmenn Landhrepps, Holtahrepps og Vestur-Landeyjahrepps hafa sagt mér, að þeir teldu lækninn bezt settan á Hellu, vegna þess að þar væri flest fólkið.

Þeir sögðu annað á fundinum.

Þeir sögðu ekki annað á fundinum. - Og svo vil ég enn endurtaka það, að sýslunefndarmenn Ásahrepps og Rangárvallahrepps skrifuðu báðir undir og þeir voru í fararbroddi á s.l. vori um það, að læknirinn væri búsettur í hinu nýja héraði. Og bréfið, sem hv. þm. las upp, staðfestir aðeins það, að sýslunefndin var ekki á elnu máli þrátt fyrir mikinn áróður sýslumanns og kannske þingmannsins, sem mér er nú ekki eins kunnugt um. En mér er kunnugt um, að sýslumaðurinn hafði mikinn áróður í frammi í þessu máli.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls lýsti ég því fyrir hönd okkar hv. 9. landsk. þm. (KGuðj), sem skipum minni hl. í hv. heilbr: og félmn., að við hefðum hug á því að reyna að fá fram tvær smávægilegar breytingar á því frv., sem hér liggur nú fyrir til umr. Við ákváðum þó þá að fresta flutningi brtt. um þetta mál til að freista þess að fá samkomulag innan n. allrar um stuðning við þessar hugmyndir okkar. Það hefur því miður ekki tekizt, og höfum við því leyft okkur að flytja tvær brtt. á þskj. 442, og skal ég í örstuttu máli reyna að gera grein fyrir efni þeirra. Með þeirri breytingu, sem gerð er á gildandi lögum um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins í 2. gr. þessa frv., er felldur niður réttur starfsmanna sjálfseignarstofnana, er starfa í almenningsþágu, til þess að vera aðili að lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Svo er mál með vexti, að undir þetta mundu t.d. falla starfsmenn þeirra sjúkrasamlaga í landinu, sem eru ekki félagar í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins samkvæmt öðrum lagaákvæðum en þeim, sem hér er um að ræða, en t.d. starfsmenn sjúkrasamlags Reykjavíkur og starfsmenn sjúkrasamlagsins á Seyðisfirði eru samkvæmt öðrum reglum félagar í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Ef frv. næði fram að ganga óbreytt eins og það er, með meðmælum hv. meiri hl. heilbr.- og félmn., þá þýddi það, að starfsmenn annarra sjúkrasamlaga í landinu yrðu ekki . eða gætu ekki orðið, ef ný sjúkrasamlög yrðu stofnuð, félagar í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þetta teljum við óeðlilegt og viljum kveða svo á í brtt. okkar, að starfsmenn við sjálfseignarstofnanir, er starfa í almenningsþágu og lúta stjórn, sem að öllu er skipuð eftir tilnefningu eða kosningu sveitarstjórnar, ríkisstjórnar eða Alþingis, geti orðið félagar í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Hin brtt. skiptir ef til vill minna máli, en hún er sú, að í 8. gr. verði tekið upp það lagaákvæði, að við gildistöku þessara laga skuli sá, sem er sjóðfélagi, njóta áfram fullra lífeyrisréttinda, þegar samanlagður aldur hans og þjónustutími er orðinn 95 ár. Eins og hv. deildarmönnum er vafalaust kunnugt, er ein breytingin, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sú, að felld er niður sú regla, að 95 ára samanlagður aldur og þjónustutími skuli veita rétt til lífeyris úr lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Sú skýring hefur að vísu fylgt frá stjórn lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, að þessi breyting geti ekki náð til þeirra, sem nú eru sjóðfélagar, heldur taki eingöngu til hinna, sem verða sjóðfélagar eftir að lagaákvæðið gengur í gildi, þ.e., að með þessari lagabreytingu sé ekki hægt að svipta þá, sem nú eru sjóðfélagar, þeim rétti, sem þeir hafa notið. Við hv. 9. landsk. þm. teljum hins vegar ekki algerlega öruggt, að þessi skilningur fái staðizt, ef það er ekki alveg skýrt kveðið á í lögunum, að þeir, sem nú eru sjóðfélagar, skuli halda þeim rétti sínum að fá fullan lífeyri, þegar samanlagður aldur og þjónustutími er orðinn 95 ár, og viljum við þess vegna kveða skýrt á um þetta í lögunum. Til grundvallar þessari brtt. liggur sem sagt ekki skoðanamunur innan n., heldur er einungis spurningin um það, hversu skýrt á að kveða á um þetta í l. sjálfum. Hitt atriðið er efnisatriði, og vona ég, að hv. þdm. fallist á, að það sé sanngirnisatriði gagnvart þeim starfsmönnum t.d., sem ég nefndi áðan. En um fleiri slíka starfsmenn er vafalaust og gæti vafalaust orðið að ræða, að vafasamt væri, hvort þeir gætu haft rétt til þess að verða félagar í lífeyrissjóðnum, en mundu verða það, ef fyrri brtt. okkar á þskj. 442 yrði samþ.



Herra forseti. Hér liggja fyrir tvær brtt. á þskj. 442, sem 1. flm. þeirra, hv. 1. landsk. (GÞG), hefur nú gert grein fyrir. Ég hef átt tal um þessar brtt. við stjórn lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, en eins og áður hefur verið frá skýrt og fram kemur í aths., sem fylgja frv., þá var það einmitt stjórn lífeyrissjóðsins, sem samdi þetta frv. Fyrri brtt. á þskj. 442 er við 2. gr. frv. Í lögunum, sem nú gilda, segir, að starfsmenn við sjálfseignarstofnanir, er starfa í almenningsþarfir, sé heimilt að taka í tölu sjóðfélaga auk starfsmanna við ríkisstofnanir og starfsmanna bæjar-, sýslu- og sveitarfélaga, en höfundar frv. leggja til í frv., að þessi ákvæði um starfsmenn við sjálfseignarstofnanir verði felld þarna niður, og þeir segja um þessa breytingu í aths. með frv., með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið: „Samkvæmt 4. gr. laga 101 1943 er heimilt - en ekki skylt - að taka í tölu sjóðfélaga: 1. starfsmenn við ríkisstofnanir, er sérstakan fjárhag hafa, 2. starfsmenn bæjar-, sýslu- og sveitarfélaga og 3. starfsmenn við sjálfseignarstofnanir, er starfa í almenningsþarfir. Í frv. er ákvæðum þessum breytt á tvo vegu. Annars vegar er leyft að taka í tölu sjóðfélaga starfsmenn við stofnanir, er tilheyra bæjar-, sýslu- eða hreppsfélögum, sem hafa sérstakan fjárhag, þannig að starfsmennirnir mundu taldir starfsmenn stofnunarinnar, en ekki starfsmenn bæjar-, sýslu- eða hreppsfélagsins. Í annan stað er í frv. felld niður heimildin til að taka í tölu sjóðfélaga starfsmenn sjálfseignarstofnana, sem starfa í almenningsþarfir. Liggja til þessa tvær ástæður aðallega. Önnur er sú, að nú er eigi lengur þörf á þessari heimild, eftir að lög hafa rýmkað mjög rétt manna til að draga lífeyrisiðgjöld frá tekjum sínum til skatts, sbr. l. nr. 46 14. apríl 1954, 10. gr. Hin ástæðan er sú, að mjög örðugt reynist í framkvæmdinni að ákveða það, hverjar stofnanir fylli skilyrði þau, sem áskilin eru í 3. lið 4. gr. laga 101 1943.“ Stjórn lífeyrissjóðsins hefur látið uppi, að álit hennar um þetta sé óbreytt, og hún leggur á móti því, að þessi brtt. verði samþ. Mér hefur skilizt á hv. flm., að þeir bæru sérstaklega hér fyrir brjósti einhverja starfsmenn við sjúkrasamlög annars staðar en í Reykjavík, en hins vegar hefur mér skilizt á stjórn lífeyrissjóðsins, að þessir starfsmenn sjúkrasamlaga mundu ekki vera í neinum vandræðum með að komast í einhverja lífeyrissjóði, þó að 2. gr. frv. verði samþ. eins og hún nú er. Ég skal ekki fullyrða um það, hvernig á það yrði litið reyndar með sjúkrasamlögin, en núna stendur í frv., í 2. tölul. 2. gr.: „Starfsmenn bæjar-, sýslu- og hreppsfélaga og stofnana, er þeim heyra til og sérstakan fjárhag hafa.“ Mér finnst fyrir mitt leyti, að vel megi segja, að sjúkrasamlög heyri til bæjar- og hreppsfélögum, en ég skal ekki segja um lagalegan skilning eða skýringar á því. Ég tel fyrir mitt leyti, að það hefði gilt nokkuð öðru máli, ef þeir flm. brtt. hefðu sérstaklega flutt hér till. um starfsmenn sjúkrasamlaga, sem þeir virðast sérstaklega hugsa um; það hefði gilt nokkru öðru máli heldur en að taka þarna inn ákvæðið um sjálfseignarstofnanir yfirleitt, ótiltekið hverjar þær eru, en það er einmitt það atriði, sem stjórn lífeyrissjóðsins leggur á móti að verði haft í l. framvegis eins og það nú er. Þá er önnur brtt. við 8. gr. - 8. gr. frv. er um breyt. á 1. málsgr. 12. gr. í l. frá 1943, og vil ég til viðbótar því, sem ég sagði um þetta við 2. umr. málsins, fara um þetta atriði nokkrum orðum. 1. málsgr. 12. gr. laganna, sem nú gilda, hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Hver sjóðfélagi, er greitt hefur iðgjöld til sjóðsins í 10 ár eða lengur og annaðhvort er orðinn fullra 65 ára að aldri eða samanlagður aldur hans og þjónustutími er orðinn 95 ár, á rétt á árlegum ellilífeyri úr sjóðnum.“ Í frv. er lagt til, að úr þessari málsgr. falli ákvæðin um rétt manna, þegar samanlagður aldur þeirra og þjónustutími er orðinn 95 ár, þannig að lífeyrisrétturinn sé bundinn við 65 ára aldur, og höfundar frv. gera grein fyrir þeirri breytingu. Þeir segja svo: „Hér er gert ráð fyrir að fella niður ákvæðið um, að sjóðfélagi, sem hefur náð 95 ára samanlögðum aldri og þjónustutíma, megi hætta störfum og taka eftirlaun. Breyting þessi getur þó ekki tekið til þeirra, sem orðnir eru sjóðfélagar fyrir gildistöku hennar.“ Þeir segja enn fremur: „95 ára ákvæðið var í l. nr. 51 1921, um lífeyrissjóð embættismanna. Þegar þau lög voru sett, mun hafa verið algengast, að embættismenn væru fyrst skipaðir í embætti um 30 ára aldur, og var ákvæðið þá ekki óeðlilegt. Öðru máli gegnir nú í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, þar sem reynslan sýnir, að mikill fjöldi sjóðfélaga kemur inn á aldrinum 18–25 ára. 95 ára ákvæðið skapar þeim rétt til að hætta störfum á aldrinum 561/2 árs til 60 ára, þótt þeir hafi þá óskerta starfsorku. En það er alls ekki tilgangur laganna um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins að skapa starfhæfu fólki aðstöðu til að hætta störfum og taka eftirlaun, heldur hitt, að tryggja þeim mönnum lífeyri, sem vegna elli eða örorku verða að hætta störfum og missa þar með vinnutekjur sínar.“ Það var enginn ágreiningur um það í fjhn., að rétt væri að samþ. þessa breytingu, fella niður ákvæðin um rétt manna til að fá lífeyri, þegar samanlagður aldur þeirra og þjónustutími væri orðinn 95 ár. En hv. fim. brtt. á þskj. 442 virðast ekki telja það nógu öruggt, að þessi eldri ákvæði verði látin gilda áfram fyrir þá starfsmenn, sem nú eru í tölu sjóðfélaga. Þetta segir hins vegar stjórn lífeyrissjóðsins að sé alveg öruggt og þess vegna eigi þessi breyting ekkert erindi inn í frv., og í þeirra hópi er meðal annarra vísra manna á þessu sviði lagaprófessor við háskólann. Ég hefði því talið æskilegast, að hv. flm. tækju þessa till. aftur. En vilji þeir það ekki, þá vil ég enn fremur vekja athygli á því, að þeir orða þetta nokkuð öðruvísi en nú er í l. Þeir segja í brtt.: „Sá, sem við gildistöku þessara l. er sjóðfélagi, skal njóta fullra lífeyrisréttinda, þegar samanlagður aldur hans og þjónustutími er orðinn 95 ár.“ En í l. segir nú, að slíkur maður eigi rétt á árlegum ellilífeyri úr sjóðnum. Mér finnst vera nokkur munur á þessu, og e.t.v. mætti túlka þetta þannig, ef þessi brtt. hv. 1. landsk. og hv. 9. landsk. yrði samþ., að þá skyldu menn, eins og þar stendur, taka lífeyri, þegar samanlagður þjónustutími og aldur væri orðinn 95 ár, en það getur orðið þegar menn eru innan við sextugt, og ættu þeir þá, hvort sem þeim líkaði betur eða verr, að hætta störfum og fara að taka fullan lífeyri. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. En með tilvísun til ummæla sjóðsstjórnarinnar, sem ég hef þegar vitnað til, tel ég, að það sé engin ástæða til að samþykkja þessa till. frekar en hina. Og bezt væri, ef flm. vildu taka hana aftur, þar sem enginn vafi virðist leika á því, að menn þeir, sem nú eru í sjóðnum, njóta þeirra réttinda áfram, sem l. nú gera ráð fyrir.



Herra forseti. Við 1. landsk. þm. (GÞG) höfum leyft okkur að flytja tvær brtt. við þetta frv., og eru þær að nokkru leyti hliðstæðar þeim till., sem við einnig bárum fram við frv. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, en þó er þar á nokkur munur. Í fyrsta lagi leggjum við til, að 7. gr. þessa frv. verði felld niður. Það er gr., sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Orðin „annaðhvort“ og „eða samanlagður aldur hans og þjónustutími er orðinn 95 ár“ í 1. málsgr. 10. gr. laganna falli niður.“ Það er sem sagt, að gr., sem ákveður það, að samanlagður aldur og starfsaldur, þegar hann hefur náð 95 árum, gefi rétt til fulls lífeyris úr sjóðnum, verði felld niður. Nú hefur verið gerð grein fyrir því, og það er réttilega fram tekið af hv. form. fjhn. þessarar d., að það var ekki ágreiningur um það í n., að sanngjarnt væri að taka þetta ákvæði út úr l. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, og rökin, sem til þess liggja, eru þau, að nú tíðkast það, að menn hefji störf, sem gefa þeim rétt til þess að gerast sjóðfélagar í þeim lífeyrissjóði, fyrr en áður var og allt niður í 18 ára aldur. Þessu er hins vegar alls ekki til að dreifa um lífeyrissjóð barnakennara. Það hefur engin breyting orðið á lögum í langan aldur um það, hvenær menn geta hafið störf sem kennarar, og þar af leiðandi er heldur engin breyting á því, hve snemma menn yfirleitt byrja störf við kennslu, og það er þess vegna ekkert annað en rangsleitni að ætla að láta þetta ákvæði einnig ganga út yfir þá sjóði, þar sem rökin fyrir því eru ekki fyrir hendi. Þessi breyting er að vísu af formælendum þessa máls kölluð samræming, og það er hún, það er rétt, - en það er samræming, sem stingur í stúf við alla réttindasamræmingu, sem fram hefur farið í þessu landi um mörg undanfarin ár. Það hefur ekki verið farið þannig að að samræma kjör því lakasta, sem þekkzt hefur, heldur hefur verið farið öfugt að. Þeir, sem hafa borið skarðan hlut frá borði, hafa yfirleitt fengið sín kjör samræmd þeim, sem betri höfðu kjörin. En hér er gengið aftur á bak í þessum efnum og réttindi sjóðfélaga í lífeyrissjóði barnakennara eru nokkuð rýrð til samræmis við annað, sem önnur rök liggja fyrir. Þess vegna er það aðaltillaga okkar, að þessi gr. verði felld niður úr frv. um lífeyrissjóð barnakennara, en með því að það virðist nú ekki ýkja líklegt, að þessi brtt. okkar, svo sjálfsögð og sanngjörn sem hún er, nái hér samþykki, þá höfum við til vara lagt til, að inn í frv. yrði hætt ákvæði svo hljóðandi: „Sá, sem við gildistöku þessara laga er sjóðfélagi, skal njóta fullra lífeyrisréttinda, þegar samanlagður aldur hans og þjónustutími er orðinn 95 ár.“ Það var upplýst hér í umr. um frv. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, að þetta sé í rauninni ekki annað en það, sem til er ætlazt. En ég sé það, að hv. fylgismenn ríkisstj. hér í þessari deild telja það fráleitt að hafa ákvæðin eins og á að framkvæma þau inni í lögum, og hefur hv. form. fjhn. vitnað í það, að stjórn lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins telji það öruggt, að þessi réttur verði ekki niður felldur. Því er þar fyrst til að svara, að það skiptir kannske ekki öllu máli, hvað stjórn lífeyrissjóðs segir um svona atriði, hitt skiptir meginmáli, að sá maður, sem á rétt í þessum sjóði, geti ósköp einfaldlega flett því upp í lagasafni ríkisins, hvern rétt hann á og hvern rétt hann hefur ekki. Og með því að hafa þetta ákvæði einungis í grg., sem alls ekki verður prentuð inn í lagasafn, þá er það ekki á valdi annarra, þegar fram líða stundir, heldur en lögfræðinga og þá þeirra, sem hafa nefbroddinn yfirleitt ofan í gömlum blöðum, að vita það eða ganga úr skugga um það með litilli fyrirhöfn, hvort þessi réttur er fyrir hendi eða ekki. Ég tel það þess vegna alveg sjálfsagða kröfu, sem sjóðfélagar þessara sjóða eiga, að réttur þeirra sé skráður í lög, en ekki einhvers staðar geymdur á kistubotnum sjóðsstjórna eða lögfræðinga. Enn fremur er því til að svara við ræðu hv. form. fjhn. (SkG), að þó að ræðan kunni að hafa átt við að því er tekur til lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, af því að hann hefur ráðfært sig við stjórn þess sjóðs, þá er mér ekki kunnugt um, að hann hafi nokkru sinni ráðfært sig við stjórn lífeyrissjóðs barnakennara, og er raunar nærri viss um, að svo hefur ekki verið, þess vegna eru þau rök, sem hann færði fyrir sínu máli hér áðan um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, ekki frambærileg í þessu máli. Önnur brtt., sem við hv. 1. landsk. flytjum á þskj. 443, er við 17. gr. frv., en þar er ákvæði svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Bætur, sem eftirlifandi börn sjóðfélaga fá greiddar samkvæmt lögum um almannatryggingar, skulu koma til frádráttar lífeyrisgreiðslum samkvæmt lögum þessum.“ Þetta ákvæði leggjum við til að fellt verði niður. Rök okkar fyrir því eru þau, að gr. öll, Il. gr., er líka í frv. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, þó að hún beri þar aðra tölusetningu. Þar horfir hún fram á við. Í þeim sjóði voru það áður lög, - eða eru l. nú, því að þetta frv. er ekki orðið að l. enn, - að bætur, sem greiddar eru maka og eftirlifandi börnum sjóðfélaga, skuli allar dregnar frá lífeyri þeim, sem lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins gefur rétt til. Í þessari gr. er gert ráð fyrir, að slíkar makabætur skuli ekki frádráttarhæfar, heldur einungis bætur til eftirlifandi barna. Greinin, eins og hún liggur fyrir, er þess vegna spor fram á við fyrir sjóðfélaga í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Hins vegar er hún spor aftur á bak fyrir sjóðfélaga í lífeyrissjóði barnakennara, þar sem hvorugt var áður frádráttarhæft frá lífeyrisrétti sjóðfélaga í þeim sjóði. Breytingarnar á lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, sem horfa fram á við, hafa þess vegna verið notaðar sem yfirvarp til þess að rýra rétt sjóðfélaga í lífeyrissjóði íslenzkra barnakennara, og það er þetta, sem við hv. 1. landsk. erum að mótmæla í till. þeirri, sem við flytjum á þskj. 443, þar sem lagt er til, að síðari málsgr. 17. gr. frv. verði felld niður. Við væntum þess, að hv. alþm. þessarar d. sýni skilning á því, að það er engin sanngirni, sem hér er á ferðinni, með því að ætla að stíga aftur á bak í einum lífeyrissjóð, um leið og stigið er áfram í öðrum, og nota sömu rökin fyrir báðum atriðunum.



Herra forseti. Viðkomandi fyrri brtt. á þskj. 443 og þar með varatill. get ég aðeins vitnað til þess, sem ég sagði um sama efni í umræðum hér áðan um frv. til l. um breyt. á l. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, því að hér er um sama atriðið að ræða. Það er þessi margumtalaði lífeyrisréttur þeirra manna, sem hafa verið það lengi í opinberri þjónustu, að samanlagður aldur þeirra og þjónustutími er orðinn 95 ár. Það er gert ráð fyrir því í þessum frv., að það gildi það sama um sjóðfélaga í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og um þá, sem eru í lífeyrissjóði barnakennara, og virðist það svo eðlilegt og sjálfsagt mál, að ekki þurfi um það að fjölyrða. En hér yrði munur á, ef þessi brtt. á þskj. 443 yrði samþykkt, hvort heldur er aðalbrtt. eða varatill. Hv. frsm. og 1. flm. till., hv. 9. landsk. (KGuðj), segir, að ég muni ekki hafa rætt við stjórn lífeyrissjóðs barnakennara og ekkna þeirra, og er það rétt. En þetta frv. var samið af stjórn lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, og um 7. gr. segja þeir, alveg á sama hátt og þeir segja um tilsvarandi breytingu á lögunum um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins: „Hér er gert ráð fyrir að fella niður ákvæðið um, að sjóðfélagi, sem hefur náð 95 ára samanlögðum aldri og þjónustutíma, megi hætta störfum og taka eftirlaun. Breyting þessi getur þó ekki tekið til þeirra, sem orðnir eru sjóðfélagar fyrir gildistöku hennar.“ - Það gildir því nákvæmlega það sama um þetta hvort tveggja. Um síðari brtt. þeirra skal bent á það, að höfundar frv. gera þá grein fyrir þeirri málsgr. 17. gr., sem hv. 9. landsk. og hv. 1. landsk. vilja fella niður, að í þeirri málsgr. felist það nýmæli, að barnalífeyrir frá slysatryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins kemur til frádráttar samkvæmt lögum þessum. Ákvæði þetta er sett til samræmis við l. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, og það verður að teljast mjög eðlilegt, að það gildi um þetta sömu reglur í báðum sjóðunum.



Herra forseti. Frv. þetta hefur nú þegar verið afgreitt í hv. Ed. og var samþ. þar með tiltölulega litlum breytingum. Frv., eins og ég lagði það fyrir hv. Alþ., var samið af nefnd fróðra manna um þessi efni, er ég kvaddi til þess starfs á s.l. ári, en það voru þeir Guðmundur Hagalín rithöfundur, sem er gamall bókavörður og gerþekkir þessi mál, séra Helgi Konráðsson prófastur, sem stendur fyrir bókasafni í Skagafirði, sem er talið eitt mesta fyrirmyndar héraðsbókasafn hér á landi, og loksins dr. Þorkell Jóhannesson, sem um skeið var landsbókavörður og þekkir mjög vel til bókavörzlu og bókasafnsmála. Ég hygg því, að til undirbúnings frv. hafi verið vandað eftir föngum, og frá þessum mönnum kom ýtarleg grg. með frv., þar sem bæði var gerð grein fyrir málinu í heild og einstökum greinum, og sé ég ekki ástæðu til þess að rekja það hér, enda hefur það ýtarlega verið gert í hv. Ed. Ætlunin er að koma starfi almenningsbókasafna um land allt í betra horf en verið hefur og eina samfellda heild og verja til þess nokkuð auknu fé úr ríkissjóði annars vegar og eins að fá til þess meiri framlög úr héruðum en verið hefur. Þ.e.a.s. þau héruð, sem bezt hafa búið að þessum málum, þurfa sum ekkert, önnur lítið að borga til viðbótar, einungis þau, sem verulega hafa verið aftur úr, þurfa að greiða fjárhæðir slíkar, að muni nokkuð um. Það er ekki aðeins aukið fé, sem á að koma til þessarar starfrækslu, heldur einnig betri skipun að öðru leyti og aukið samstarf safnanna sín á milli og leiðbeiningar frá heildarmiðstöð þeirra, sem yrði í Reykjavík í skrifstofu fræðslumálastjóra. Ég tel ekki ástæðu að fjölyrða meir um málið á þessu stigi, en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn. þessarar d. og það fái hér greiðan framgang.