Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Haustið 1978 var flutt hér till. um hafsbotnsréttindi Íslands í suðri og samvinnu við Færeyinga og sú till. var afgreidd á Alþingi 22. des. það ár, 1978. Síðan var hert á þeirri ályktun með þál. 19. maí 1980. Þessi till. var í tengslum við aðrar hafréttartillögur, einkum og sér í lagi varðandi réttindi okkar á Jan Mayen-svæðinu. Hv. þm. minnast þess kannske, að talsverð átök urðu hér í þingi áður en menn fóru að taka alvarlega afstöðu til Jan Mayen-málsins. Sumir álitu sýnilega að kröfugerð okkar væri óraunsæ og við ættum engin réttindi á þessu svæði, en þegar á vetur leið sannfærðust menn um að þarna væri þó eitthvað sem a.m.k. mætti um ræða og ætti ekki að skella skollaeyrunum við. Þegar kom fram í júní á árinu 1979 gerðist það, að Norðmenn voru farnir að hlusta á okkur og sendu hingað fríða sveit ráðherra og embættismanna til viðræðna við okkur. Þegar þeir sáu hver alvara var hér á ferðum, að við ætluðum ekki að láta þá hirða öll réttindi á þessu svæði, heldur halda okkar rétti til streitu, fór fyrst að komast skriður á þessi mál, sem endaði með fullnaðarsigri okkar Íslendinga og sanngjörnum og heiðarlegum samningum við Norðmenn í mesta bróðerni, og þar voru tryggð gífurlega þýðingarmikil réttindi. Sagan er að endurtaka sig og hefur þó tekið mun lengri tíma fyrir almenning hér og kannske stjórnmálamenn og stjórnvöld líka að átta sig á því, að við Íslendingar eigum mjög þýðingarmikil réttindi suður af landinu þar sem er hafsbotninn á Rockallsvæðinu svonefnda, þ.e. Rockallbanki og Rockall-Hatton-djúpið. Ég leyfi mér raunar að halda því fram, að samkv. hafréttarsáttmálanum og skýringum á 76. gr. hans séu réttindi okkar suður af landinu ennþá ótvíræðari en þau voru á Jan Mayensvæðinu og þess vegna kannske enn meiri ástæða til að knýja á um úrlausnir í því efni. Við sigruðum í Jan Mayen-málinu vegna samstöðu og festu um það er lauk og líka með því að reka áróður, t.d. í norskum blöðum og fjölmiðlum, þar til menn gerðu sér grein fyrir að við ætluðum okkur að halda fast á okkar réttindum. Nú er komið að því, og þó fyrr hefði verið, að við knýjum á um réttargæslu okkar suður af landinu. Það þarf án efa að auka þrýsting til þess að fá nágranna okkar til viðræðna við okkur og helst vildum við að sjálfsögðu ná samningum allra þeirra sem kröfugerð hafa uppi á þessu svæði. Til þess þurfum við að ná til þeirra og sýna þeim að við ætlum ekki að gefast upp. Í þessu tilefni sendum við fjórir fulltrúar stjórnmálaflokkanna á síðasta fundi Hafréttarráðstefnunnar, þ.e. auk mín þeir Benedikt Gröndal, Lúðvík Jósepsson og Þórarinn Þórarinsson, hæstv. utanrrh., orðsendingu eða minnisblað þegar fundum lauk í New York-30. apríl lauk þar fundi minnir mig. Við sendum þetta minnisblað fyrstu dagana í maí og með leyfi forseta vil ég hér lesa það upp. Yfirskriftin mun hafa verið „Minnisblað sent utanrrh.": „Á síðasta degi Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í New York, 30. apríl 1982, ræddum við undirritaðir fulltrúar stjórnmálaflokkanna við fulltrúa úr sendinefnd Dana.“ - Herra forseti. Ég hygg að þetta sé eitt mikilvægasta mál þingsins og ætlast til þess að þm. a.m.k. hafi hljóð á meðan það er flutt. Hér er um að ræða stórmál, réttindagæslu Íslands, eitt af mikilvægustu utanríkismálum okkar, sem er ekki sinnt af stjórnvöldum, ekki af alþm., og það er ekki hægt einu sinni að fá hljóð hér í sölum. Þessu mótmæli ég. - Ég hef lesturinn að nýju. „Á síðasta degi Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í New York, 30. apríl 1982, ræddum við undirritaðir fulltrúar stjórnmálaflokkanna við fulltrúa úr sendinefnd Dana um Rockall-svæðið og þau réttindi sem við teljum okkur eiga til hafsbotnsins suður af 200 mílna efnahagslögsögu Íslands. Var fundurinn haldinn í aðalstöðvum Sameinuðu þjóðanna og stóð hálfan annan klukkutíma. Færeyingurinn Daníel Nordsö hafði aðallega orðið af hálfu viðmælanda okkar. Ræddi hann af mikilli þekkingu um málið og hafði meðferðis gnægð gagna til stuðnings máli sínu. Að meginefni til falla skoðanir hans og okkar varðandi réttindi Íra og Breta á þessu svæði saman, þ.e. að málstaður Íra sé veikastur þeirra fjögurra þjóða sem tilkall gera til hafsbotnsins vestur af Rokknum, þar næst málstaður Breta, en Nordsö telur að Danir fyrir hönd Færeyinga hafi sterkasta stöðu. Var farið ítarlega yfir rökstuðning Íslendinga, m.a. í alþingisályktunum, og rætt um grein, sem Eyjólfur Konráð Jónsson hefur ritað um málið í Morgunblaðið. Bar Daníel Nordsö fram nokkrar fyrirspurnir, sem hann fékk svör við. Grein Eyjólfs var afhent dönsku sendinefndinni í enskri þýðingu, en áður hafði Hans G. Andersen afhent hana írsku og bresku sendinefndinni og óskað gagnraka þeirra ef einhver væru. Hans kom nokkru síðar á fundinn, en hann hafði verið bundinn við sáttastörf ellefu manna nefndarinnar svokölluðu. Var þá farið yfir meginefni málsins að nýju og þegar ljóst var orðið að sjónarmið og hagsmunir Færeyinga fara mjög vel saman við ályktanir Alþingis varpaði Lúðvík Jósepsson fram þeirri hugmynd að sett yrði á fót samstarfsnefnd Íslendinga og Dana (Færeyinga) til að gæta sameiginlegra hagsmuna þjóðanna og skoða málin út í hörgul. Var þeirri hugmynd vel tekið og er það sameiginlegt álit okkar að utanrrn. eigi nú þegar að eiga frumkvæðið að því að fylgja þessari till. eftir á grundvelli ítrekaðra ályktana Alþingis. Þótt við teljum réttindi Íslendinga og Færeyinga til hafsbotnsins vestur af Rokknum meiri en Breta og Íra teljum við þó eðlilegt að starfað verði áfram samkvæmt ályktunum Alþingis og rætt við Breta og Íra, að svo miklu leyti sem þeir vilja við okkur ræða, í þeim tilgangi að ná samstöðu þjóðanna fjögurra, því að harðvítugar deilur gætu leitt til þess að enginn fengi kröfum sínum framgengt og svæðið yrði alþjóðlegt. Þá mundum við lítil sem engin áhrif hafa á hagnýtingu þess og gætum t.d. ekki hindrað þar jarðrask í framtíðinni, sem stofnað gæti lífríki í hættu, en talsverðar líkur eru taldar á að jarðgas og olía gætu verið á þessu svæði, því að þess er einnig að gæta að allar lífverur á botninum, sem aðeins hreyfast með snertingu við hann, þ.e. öll skel- og krabbadýr, tilheyra honum samkv. hafréttarsáttmálanum og vafalítið að slík auðæfi er þar að finna og sjávardýpi er í dag lítið. Reykjavík í maí 1982. Benedikt Gröndal, Eyjólfur Konráð Jónsson, Lúðvík Jósepsson, Þórarinn Þórarinsson.“ Síðan þetta minnisblað var sent hæstv. utanrrh. mun nokkuð hafa verið unnið að málinu og á ég von á að hann gefi okkur skýrslu um það hér á eftir, að svo miklu leyti sem það samrýmist íslenskum hagsmunum að geta opinberlega um það sem í þessum málum er að gerast. En ég ítreka það, og er þá ekki með ádeilur á neinn einstakan eða einstaka, að þrýstingur á þetta mál hefur á undangengnum árum ekki verið nægilega mikill og við höfum ekki staðið nægilega vel í ístaðinu, því að réttindi okkar samkv. hafréttarsáttmálanum á þessu svæði eru, eins og ég áðan sagði, ótvíræðari og kannske miklu mikilvægari en réttindi okkar á Jan Mayen-svæðinu og þar unnum við sigur, og því skyldum við ekki getað sigrað í þessu máli? Það er rétt, að Írar hafa neitað því að taka upp formlegar viðræður við okkur Íslendinga um einhvers konar sameign og samnýtingu þessa svæðis. Að mínu mati er ekkert við því að segja. Þeir mega gjarnan vera utan við þær samningaviðræður vegna þess að þeirra málstaður er án efa langverstur. Ég held að þeirra samningamenn og sérfræðingar á Hafréttarráðstefnu hafi hlaupið á sig. Þeir hafi ekki gætt réttinda Íra með orðalagi á 76. gr. sem skyldi og hafi nú gert sér grein fyrir því að þeirra réttur er lítill. Þess vegna vilja þeir eingöngu reyna að ná samkomulagi við Breta og útiloka okkur Íslendinga og Færeyinga, sem eigum þarna ótvíræðan rétt og meiri og sterkari en Bretar og Írar. En engu að síður er það samdóma álit okkar, sem setið höfum fundi Hafréttarráðstefnu af hálfu stjórnmálaflokkanna, að það eigi að reyna samninga við allar þrjár þjóðirnar og þessar fjórar þjóðir eigi allar að reyna að ná samkomulagi í fyrsta umgangi a.m.k. Ef Bretar kynnu nú líka að vilja vera utan við umr. gagnstætt því sem þeir samþykktu í fyrra, að taka upp formlegar viðræður - það var formlegur viðræðufundur í Genf með Bretum í ágústmánuði í fyrra - hljótum við að grípa til annarra ráða. En ég vona að til þess komi ekki að Bretar dragi að sér hendina því að vissulega eiga þeir líka mjög mikilla hagsmuna að gæta og gætu útilokast ef Íslendingar og Færeyingar tækju einir höndum saman. Það er kannske rétt að rifja hér upp efni þáltill., sem samþ. var hér á hinu háa Alþingi 19. maí 1980 einróma, og með leyfi forseta ætla ég að hlaupa yfir hana. Hún er ekki ýkjalöng. Hún hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að fylgja fast eftir, á grundvelli tillögu þeirrar sem afgreidd var á Alþingi hinn 22. des. 1978, kröfum um hafsbotnsréttindi sunnan 200 mílna efnahagslögsögu Íslands, að því marki sem þjóðréttarreglur frekast leyfa, og efna í því sambandi hið allra fyrsta til viðræðna við aðrar þjóðir sem gert hafa kröfur á þessu svæði. Jafnframt er mótmælt hvers kyns tilraunum Breta og Íra til að taka sér réttindi vestan svonefnds Rockall-trogs, utan 200 mílna þeirra, þar á meðal á Hattonbanka, enda mæla jarðfræðileg og önnur rök eindregið gegn slíku og er þarna um að ræða svæði sem Íslendingar og Færeyingar telja tilheyra sér. Alþingi lýsir yfir að það telur fyrir sitt leyti unnt að leysa mál varðandi yfirráðarétt þessa hafsbotnssvæðis milli Íslendinga og Færeyinga, annaðhvort með sameiginlegum yfirráðum eða skiptingu svæðisins. Er ríkisstj. heimilað að semja um, að gerðardómur ákveði skiptingu svæðisins milli Íslendinga og Færeyinga, ef Færeyingar æskja þess“ og lýkur þessari ályktun. Eins og niðurlagsorð hennar bera með sér er í rauninni lagt í hendur Færeyinga hvort þeir vilja láta gerðardóm skera úr um skiptingu svæðisins milli Íslands og Færeyja, þegar við sameiginlega höfum heimt þessi réttindi okkar, og það verður vist ekki annað sagt en að þar sýnum við fullan drengskap og sanngirni í garð frændþjóðar okkar. Þeim mun einkennilegra er það, að ekki skuli hafa tekist að fá þá til frekari viðræðna en þegar hafa átt sér stað. Raunar fóru íslenskir embættismenn til Færeyja á sínum tíma og fengu þar góðar undirtektir og sama má segja um viðræður okkar, fulltrúa stjórnmálaflokkanna, við suma af embættismönnum Dana og Færeyinga á Hafréttarráðstefnu. Og þegar þessi fundur var í Færeyjum, sem ég nefndi, sem ég man að Ólafur Egilsson, sem þá var deildarstjóri í utanrrn., sótti, þá miðaði málum þó áfram. En ef svo kynni að fara, sem ég trúi ekki, að Færeyingar eða Danir fyrir þeirra hönd tækju ekki upp mjög eindregnar og ákveðnar viðræður við okkur, þegar við sýnum nægilega mikla festu og Alþingi sinnir þessum málum meira og betur en það hefur gert, þá er að taka því. Ef Færeyingum dettur í hug sú einkennilega afstaða að vilja ekki taka í okkar framréttu hendi, þegar við viljum reyna að sigra með þeim og tryggja þessum tveim þjóðum veruleg réttindi og helst öll á þessu svæði, en leyfa þeim síðan að skera úr um það fyrir alþjóðadómi hvort svo kunni að vera að réttindi þeirra séu meiri en okkar, sem þeir sumir halda fram, þar sem þeir telja jafnvel að þetta sokkna land nái inn undir Færeyjar og þeir hafi þess vegna jarðfræðileg sönnunargögn fyrir meiri rétti en við Íslendingar höfum, - ef þeir ekki vilja þiggja þessa hjálp okkar er auðvitað ekkert fyrir okkur Íslendinga að gera annað en grípa til einhliða aðgerða og helga okkur þá eftir þeim reglum sem gilda í 76. gr. hafréttarsáttmálans þau réttindi sem okkur standa næst, þ.e. allan Phantombankann og a.m.k. að miðlínu við Færeyjar. Þar er auðvitað um mjög stórt og væntanlega auðugt svæði að ræða, því að þetta er ævafornt meginland, sem þarna er sokkið, með setlögum o.s.frv. En aðgerðirnar, sem þyrfti þá að grípa til, eru eins og ég sagði nefndar í 76. gr. hafréttarsáttmálans. Þar er það tekið fram í 7. tölulið að strandríki ákveði sjálft ytri mörk landgrunns síns, en auðvitað eru settar ákveðnar reglur um hvernig þessi mörk skuli ákveðin, og í 8. og 9. tölul. er skylt að senda upplýsingar til sérstakrar nefndar hjá Sameinuðu þjóðunum, sem fjallar um ytri mörk landgrunnsins, og síðan að senda aðalritara Sameinuðu þjóðanna nákvæm kort og allar upplýsingar sem óskað er eftir um þessar athafnir, en þá þarf strandríkið sjálft að gera reka að því að heimta þessi réttindi. Það fær þau ekki með sinnuleysi og meira að segja glatar rétti ef aðrir vinna á tíma, ef þeir ná nokkurs konar hefðarhald, eins og Bretar og Írar eru nú að reyna með því að hafa sín á milli gerðardóm sem fjallar um landsvæði, ekki land að vísu, hafsvæði skutum við segja, sem Íslendingar og Færeyingar telja tilheyra sér og geta fært að rök að þeir hafi á miklu meiri réttindi. Þessi rök, þau helstu sem við Íslendingar tínum til, eru í grg. með þessari þáltill. og skal ég ekki tefja þm. með því að rekja þau frekar, þá fáu sem láta svo lítið að hugsa um eða hlýða á málflutning í þessu langstærsta máli þessa þings. Ég vil segja að þrátt fyrir allt volæðið og erfiðleikana í efnahagsmálum og slíkt er þetta framtíðarmál miklu mikilvægara en það sem rifist er um frá viku til viku. Og það nálgast sviksemi, svo að ekki sé notað stærra orð, ef við þm. ekki tökum þetta mál alvarlegri tökum en hingað til hefur verið gert. Ég ætla ekki að rekja þessi rök frekar. Ég held að hver og einn sem þau les geri sér grein fyrir hve sterk þau eru. Það er enginn vafi á að bæði Bretar og Írar gera sér grein fyrir að við eigum þarna rök að mæla. Raunar er breskur prófessor við háskólann í Wales sem þegar árið 1978 skrifaði mjög merka grein um þetta mál og segir að Írar hafi þarna varla nokkur réttindi og vafasamt að Bretar hafi það, sem ætta að teygja sig þarna eftir örmjóum úthafshrygg út á þetta svæði - hrygg sem Thomson- hryggur nefnist. Allt er þetta í grg. í eins stuttu máli og hægt er að koma því fyrir. Ég vonast til þess að hæstv. utanrrh: svari því hér á eftir, hvort aðgerðir, sem nauðsynlegar eru samkv. 8. tölul. og raunar líka 9. tölul. 76. gr. til þess að tryggja okkar réttindi, hafa frumkvæði að því sjálfir, hafi verið undirbúnar. Mér er ekki kunnugt um að það hafi verið, en vonast þó til að einhver slíkur undirbúningur hafi 0farið fram. Eins og kunnugt er eigum við einn besta þjóðréttarfræðing veraldarinnar, Hans G. Andersen, sem okkar embættismann og það var einmitt hann sem sótti þennan fyrsta formlega fund með Bretum í ágústmánuði á s.l. ári. Ég vænti þess að hans starfskraftar og gífurlega þekking og virðing, sem hann nýtur, verði nýtt og jafnvel þó þyrfti þá að létta af honum öðrum störfum, því að vissulega er hann störfum hlaðinn maður. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar. Það er hægt fyrir hvern og einn sem nennir að kynna sér þetta mál og ég vona að þeim fari fjölgandi, eins og gerðist í Jan Mayen-málinu, og þó að það hafi nú dregist í fjögur ár að fá menn til að taka þetta föstum tökum gerist það nú von bráðar, alveg eins og það gerðist þó að lokum í Jan Mayen-málinu með þeim alkunna sigri og sáttargerð sem við fengum við Norðmenn, þar sem við í rauninni eigum helmingsréttindi á öllu svæðinu, bæði til fiskveiða og fiskverndar, og meira að segja meiri rétt að því er t.d. loðnustofninn varðar, þar sem við getum einir ákveðið aflahámarkið. Ég vil túlka öll ákvæði þess samnings þannig, að varðandi öll lífræn auðæfi á svæðinu eigum við sama rétt og Norðmenn og engu minni. Það leiðir af réttum lögskýringum og við megum ekki halda neinu öðru fram, og að því er hafsbotninn varðar eigum við helmingsréttindi á því svæði þar sem einhverjar líkur eru til að um auðæfi geti verið að ræða í jörð niðri. Í till. er gert ráð fyrir að Alþingi kjósi með hlutbundinni kosningu fimm menn sem starfi með ríkisstj. að framgangi mátsins. Menn hafa spurt mig að því, hvort í þessu fælist ekki einhvers konar vantraust á ríkisstj. eða utanrmn. Það er auðvitað alls ekki. Þetta er nákvæmlega það sama og gerðist í Jan Mayen-málinu. Þá var að vísu svo, að þingflokkar tilnefndu hver sinn mann í landhelgisnefnd, sem kölluð var, til að vera ríkisstj. til aðstoðar og til að tryggja fulla samstöðu innanlands. Ég hygg að einmitt sá háttur hafi valdið því að það tókst að vekja áhuga almennings, bæði hér og reyndar í Noregi líka, fyrir því máli og vinna þá sigra sem unnust. Ég get vel hugsað mér að sama leið verði farin, að þingflokkarnir tilnefni einn mann hver, en eðlilegast taldi ég, úr því að um þingmál var að ræða, að þessir menn yrðu kosnir hlutbundinni kosningu. En hvað sem um það er verður að taka þetta mál fastari tökum. Og það eru ekki eingöngu embættismenn utanrrn. sem það eiga að gera. Það eiga stjórnmálamenn að gera. Það eru þeir sem bera ábyrgðina. Það eru þeir sem eru kjörnir til þess að fylgja fram íslenskum málstað. Og það eru þeir sem svíkja íslenskan málstað ef þeir ekki fylgja þessu máli fram með allt öðrum drengilegri og kröftugri hætti en hingað til hefur gerst. Ég vil engan einstakan ásaka, eins og ég sagði áðan. Ég vænti hins vegar, að við berum gæfu til þess nú alveg á næstunni að taka a.m.k. höndum saman um eitt mál og það er þetta mál. Þarna er um að ræða sokkið land, sem er stærra en Ísland, og við eigum þar veruleg réttindi. Það veit enginn hvaða auðæfi þarna eru í jörðu. Jafnvel þó að þau væru engin eigum við að tryggja þarna réttindi til að koma í veg fyrir að einhverjir óviðkomandi fari þarna að stunda jarðrask og einhverskonar athafnir, sem gætu stofnað okkar lífríki í hættu. Það eru svik okkar núv. alþm. við þjóðina og komandi tíma, ef við ekki fylgjum þessu máli fram og það fast og fljótt.



Herra forseti. Hér er um að ræða stórt mál. Eftir að samningar hafa náðst um Jan Mayen-svæðið verða þau tvö landgrunnsvæðin sem við Íslendingar getum átt réttindatilkall til. Það er hið svokallaða Rockall-svæði og það er Reykjaneshryggurinn. Að því er varðar Rockall-svæðið, þá eru það fjögur ríki eða fjórar þjóðir sem gera kröfur til réttinda þar. Það er Ísland, það er Danmörk fyrir hönd Færeyinga skulum við segja, það er Bretland og það er Írland. Ég vil nota þetta tækifæri til að gera grein fyrir því hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar af Íslands hálfu til að reyna að tryggja rétt okkar til þessa svæðis eða treysta okkar réttarkröfur til þess svæðis. Hv. flm. gerði grein fyrir þeim viðræðum sem tvívegis hafa farið fram á milti fulltrúa á hafréttarráðstefnunni að því er varðar Breta og Íslendinga og Dani, fyrst í New York og síðan í Genf. Ég skal ekki fara nánar út í að tala um þá fundi af því að hv. flm. gerði grein fyrir þeim og las upp minnisblað með frásögn um fundinn í New York. En ef ég vík fyrst að Bretum og Írum, þá var það svo, að af utanrrn. var skrifað bréf til þeirra beggja, Breta og Íra, og óskað eftir því að þeir tækju upp viðræður við Íslendinga um þessi mál. Frá Bretum barst jákvætt svar, sem fól það í sér að þeir væru reiðubúnir til viðræðna um málið. Frá Írlandi barst hins vegar neikvætt svar, að þeir væru ekki á þessu stigi reiðubúnir til beinna viðræðna um málið. Þegar forseti Íslands fór í opinbera heimsókn til Bretlands á s.l. vetri tók ég í framhaldi af þessum bréfaskriftum upp viðræður við þáv. utanrrh. Breta, Lord Carrington, um þessi mál og það fóru þar fram viðræður um þetta mál í fullri vinsemd. Niðurstaðan varð sú, að samkomulag varð um að setja á því stigi sérfræðinga í að kanna þetta mál, bæði út frá þjóðréttarlegu sjónarmiði, jarðfræðilegu sjónarmiði og landfræðilegu, og fela þeim að gera skýrslu um málið. Í framhaldi af því samkomulagi fór svo Guðmundur Eiríksson þjóðréttarfræðingur í utanrrn. til Bretlands og átti fund með starfsbróður sínum í breska utanrrn. 9. júlí s.l. Ég vil ekki fara út í þær viðræður nánar á þessum vettvangi, en það varð niðurstaðan að slíkum viðræðum skyldi haldið áfram og unnið að málinu á þeim grundvelli sem samkomulag hafði orðið um í viðræðum á milli okkar Lord Carringtons. Það var að vísu sá hængur á í sambandi við þennan fund við Breta, að sá maður, sem hafði farið með þessi mál í breska utanrrn. og sat þennan fund með Guðmundi Eiríkssyni, var þá innan skamms að hverfa frá sínu starfi og taka við starfi við Sameinuðu þjóðirnar. En nú einmitt í þessum mánuði fór Guðmundur Eiríksson aftur til Bretlands og átti þá fund 4. og 5. nóvember með starfsbróður sínum í utanrrn. breska, þeim manni sem tekið hafði nú við því starfi, David Andersen, og sem áður hafði starfað að þessum málum á vegum Sameinuðu þjóðanna eða hjá sendinefnd Breta þar og var þessum málum kunnugur. Þessar viðræður fóru fram í vinsemd og það var rætt um þau atriði sem þyrfti að taka upp í þá skýrslu sem þeir ætla að gera um málið. Það er gert ráð fyrir að þeir hittist svo síðar, og væntanlega áður en langur tími líður, og það sé unnið að því að gera skýrslu um málið. Um Íra er hins vegar það að segja, að eins og ég drap á áðan neituðu þeir að taka upp viðræður og þess vegna hafa ekki formlegar viðræður átt sér stað við þá. Hins vegar var haldinn óformlegur fundur með Guðmundi Eiríkssyni og þjóðréttarfræðingi írska utanrrn. einmitt í ferðinni sem Guðmundur fór til Bretlands í hið fyrra skipið, en vitaskuld var það sem þar fór fram án allra skuldbindinga þar sem það lá fyrir að formlega höfðu Írar neitað að taka þátt í viðræðum. Eigi að síður tel ég það feng að komist hafi á þetta samband og orðið viðræður á milli þjóðréttarfræðinganna um þessi mál. Í síðari förinni, sem farin var í þessum mánuði, átti Guðmundur aftur fund með þessum þjóðréttarfræðingi. Það er kannske ekki rétta orðið að kalla það fund af því að þetta eru alveg óformlegar viðræður og án allra skuldbindinga af Íra hálfu eins og málið er í pottinn búið. En hann ræddi aftur við þennan þjóðréttarfræðing, Skinner í írska utanrrn., og þá ásamt jarðfræðingi. Ég álít að þessar viðræður, þó alveg óformlegar séu og með þessum annmarka, sem ég sagði, að þetta eru bara embættismennirnir sem þar ræðast við án þess að hafa til þess umboð og gera það í vissum trúnaði, hafi verið til gagns og skýrt viðhorf hvors aðila fyrir sig. Það sem Írar setja fyrir sig í þessu efni er það, að það hefur verið samið um gerðardóm á milli Bretlands og Írlands um þessa deilu. Allt er það þó nokkuð í lausu lofti enn þá og t.d. hefur ekki verið gert samkomulag enn um hvernig gerðardómurinn skuli skipaður. En gert er ráð fyrir að það verði eitthvað farið að huga meira að því máli einmitt í þessum mánuði eða á næstunni. Og meðan málin standa þannig og Írar eru með þennan gerðardóm í huganum gagnvart Bretlandi, þá er það eins og það sé í þeirra huga þröskuldur fyrir því að taka upp formlegar viðræður við okkur um þetta efni og það jafnt fyrir það þó að auðvitað sé augljóst mál að gerðardómur á milli þessara tveggja aðila getur ekki bundið þriðja aðila. - Þetta var nú um Breta og Íra að segja. Um Dani er það hins vegar að segja, að það var sett fram þessi ósk á fundi, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson gerði grein fyrir áðan, með dönsku sendinefndinni eða fulltrúa hennar, Nordsø, í New York, að það væri sett niður sameiginleg nefnd Íslendinga og Dana vegna Færeyinga til að fjalla um málið. Í framhaldi af þessari málaleitan, sem þarna var sett fram, var það svo, að þegar Anker Jorgensen þáv. forsrh. Danmerkur kom hingað í opinbera heimsókn í sumar tók ég þetta mál upp í viðræðum við hann og gerði það þá fyrst og fremst að minni tillögu að sett yrði niður slík samstarfsnefnd. Danski forsrh. kannaðist við málið, en auðsætt var að það gætti þegar tregðu hjá honum um það að setja niður svona formlega samstarfsnefnd í málinu og taldi hann slíkt ekki tímabært. Hann lofaði hins vegar að taka málið upp, þegar hann kæmi heim, í dönsku ríkisstjórninni og sömuleiðis gerði ráð fyrir því að ég mundi ræða við þáv. utanrrh. Danmerkur, sem gert var ráð fyrir að ég hitti þá innan skamms. Hvort tveggja gekk þetta eftir þó að það væri að vísu mjög skammt þá í það að sú stjórn hyrfi frá völdum í Danmörku. En það varð niðurstaðan, að Danir voru reiðubúnir að setjast niður og kanna mátið með svipuðum hætti og gert hafði verið við Breta, að setja sérfræðinga í málið og kanna ýmsa þætti þess og gera um það greinargerð. Þó að ný stjórn kæmi til valda í Danmörku breyttist þetta viðhorf ekki. Það varð svo, að hinn 15. okt. komu hingað tveir Danir, þ.e. forstöðumaður réttardeildar danska utanrrn. og aðstoðarmaður með honum, og hitti ég þá að sjálfsögðu að máli. Þeir áttu svo fund með Guðmundi Eiríkssyni og Guðmundi Pálma syni, sem unnið hefur einnig að þessum málum, og það varð niðurstaðan af þeim fundi, - það voru auðvitað rædd þar ýmis atriði sem ég fer ekki heldur út í að ræða hér og mun ekki gera að umræðuefni opinberlega á þessu stigi, - en það varð niðurstaða hans að þeir skyldu hittast aftur. Og það varð svo. Í þessum mánuði, 9. þ.m., átti Guðmundur Eiríksson fund með þessum sömu aðilum í Kaupmannahöfn og þar voru málin rædd enn rækilegar og útskýrð. Ég verð að segja það, án þess að ég vilji nokkuð láta uppi um efni þeirra viðræðna, að eftir þann fund er ég heldur bjartsýnni á að það hafi tekist að eyða vissum misskilningi, sem mér virðist að Danir hafi verið haldnir og kannske Færeyingar þá líka, um að við legðum eingöngu áherslu á að koma fram okkar rétti, en hirtum ekki um rétt Færeyinga. Ég held að það hafi kannske tekist að koma inn skilning um það einmitt í samræmi við ályktun Alþingis á sínum tíma og umr., sem þá fóru fram um það efni, að það væri fyrst og fremst áhugi Íslendinga að ná saman við Dani og Færeyinga í þessum efnum og að það gæti skapast samstaða á milli þeirra aðila í sókn þessa máls, en við værum reiðubúnir að viðurkenna rétt Færeyinga, ef það kæmi fram að hann reyndist vera meiri og betri en okkar Íslendinga í þessu sambandi. Ég er sem sagt öllu vonbetri að því er þetta atriði varðar eftir þennan fund í Kaupmannahöfn. Það var ákveðið að framhald yrði á þessum viðræðum. Hér er að sjálfsögðu ekki um neinar samningaviðræður að tefla, heldur könnunarviðræður og í þeim tilgangi að skýra málin og gera ljósari vissar undirstöður sem þurfa að vera fyrir hendi áður en menn geta tekið ákvarðanir á skynsamlegum grundvelli, því auðvitað er það ekki nóg að við séum alveg sannfærðir um okkar rétt, heldur þarf fleira til að koma og það verður að hafa í huga. Jafnframt vil ég geta þess að Hans G. Andersen, sem hefur tekið þátt í þessum viðræðum varðandi sendinefnd Bretanna á hafréttarnefndarfundunum og sem er auðvitað reyndur og þekktur þjóðréttarfræðingur, hefur verið falið að gera greinargerð um rétt Íslands á Rockallsvæðinu. Ég vænti þess að sú greinargerð muni koma áður en langur tími líður. Eins og ég sagði er hér ekki um samningaviðræður að tefla og þess vegna ekkert um það að ræða að það fáist niðurstaða í þeim á þá lund að Íslendingar fái viðurkenndan rétt í þeim. Þar á eftir. Þegar þessi gögn og skýrslur liggja fyrir, sem hér er verið að reyna að ná saman, verða það auðvitað samningamál með öðrum hætti sem koma til greina, ef menn fást þá til þess að setjast að samningaborði. Þá er auðvitað eðlilegt að pólitískir aðilar komi þar til ráðuneytis eða til þess að taka þátt í slíkum samningaviðræðum, ef til kemur. Að því leyti til hef ég síður en svo nokkuð við það að athuga að Alþingi kjósi nefnd til að starfa með ríkisstj. að framgangi þessa máls. Hitt getur verið spurning og verður sjálfsagt athugað nánar í þeirri nefnd,-það er vafalaust utanrmn. er það ekki, - sem till. átti að fara til, hvenær það sé tímabært að setja niður slíka nefnd og þá með hvaða hætti. Ég hef hér stuttlega gert grein fyrir því hvernig hefur verið unnið að þessu máli af hálfu utanrrn., hvernig sem með málið verður farið síðar, hvort sem hægt verður að fá aðila til þess að setjast að samningaborði eða settur yrði niður gerðardómur til að fjalla um það. Ef menn gætu komið sér saman um það álít ég þennan undirbúning og þá gagnasöfnun, sem hér hefur verið reynt að vinna að, alveg óhjákvæmilegan og nauðsynlegan undirbúning undir frekari meðferð málsins. Ég er þeirrar skoðunar, að við eigum að framfylgja hugsanlegum rétti okkar til þessa svæðis. Ég segi „hugsanlegum“ af því að ég vil ekki vera með neinar fullyrðingar á essi stigi, en þeim rétti eigi að framfylgja af fullri festu. Á hinn bóginn getur það verið álitamál, hvernig að því skuli nánar staðið, og það getur í því sambandi e.t.v. þurft að sýna nokkra þolinmæði. Í þessari ályktunartill. er gert ráð fyrir að Alþingi feli ríkisstj. að láta nú þegar á það reyna hvort samkomulag geti náðst við Færeyinga um sameiginlega réttargæslu á Rockall-svæðinu. Þetta þarf nú þegar e.t.v. athugunar við og einmitt í ljósi þess sem ég hef rakið varðandi undirbúning þessa máls. Það verður að sjálfsögðu líka athugað í utanrmn., sem fær málið til meðferðar, og ég skal ekki tefja tímann með því að ræða nánar um það. En það var kannske okkar styrkur líka í Jan Mayen-málinu að það var undirbúið þannig að hægt var að festa hönd á vissum rökum sem hægt var að bera fram. Það er ákaflega þýðingarmikið í svona máli, að mínum dómi, að það séu ekki teknar ákvarðanir sem gætu kannske knúið fram alveg neikvæð svör, heldur getur þurft að beita þarna nokkurri lipurð samfara festu. Ég vil segja það sem mína skoðun, að í svona stórmáli, sem hér er um að tefla, varðar það meira máli eða varðar jafnvel mestu að það gangi, eins og segir í gömlum málshætti að ég held, að nógu fljótt skilar ef vel skilar. Það er höfuðatriðið í þessu máli að haldið sé þannig á því að að lokum verðum við sigursælir. Eins og ég hef tekið fram get ég náttúrlega ekki á þessum vettvangi farið út í að rekja það sem komið hefur fram í þessum viðræðum, en auðvitað er það svo, að viðræðuaðilar okkar líta öðrum augum á málið en við og telja sýnilega ýmis rök sem þeir benda á haldbær. Herra forseti. Ég tel sjálfsagt að þessi till. fari í nefnd og sé þar athuguð og ég er algerlega sammála þeim anda sem í henni felst, en með fyrirvara um viss atriði sem þyrfti að athuga nánar í n. En ég tek vissulega undir það með hv. flm. að hér er um stórmál að tefla. Og það skiptir ekki höfuðmáli hvort við náum okkar máli fram í ár eða á næsta ári, heldur hitt, að við náum því fram sem við getum að athuguðu máli talið okkar rökstuddan rétt í því. Þá getum við sagt, sjálfsagt með fullum rétti: Við skulum spyrja að leikslokum, en ekki að vopnaviðskiptum.



Herra forseti. Ég hef líklega ekki burði til að ræða efnislega mikið um þetta mál, en ég lýsi yfir ánægju minni með að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson dregur þetta mál fram. Hann hefur lengi sýnt mikinn áhuga á því og einnig öðrum réttindamálum Íslendinga út á við, Jan Mayen-máli, landhelgismáli og fleirum, og lagt sig mjög fram um að kynna sér þessi málefni rækilega. Ég verð að viðurkenna að í þessu efni hef ég ekki þekkingu við að styðjast, því miður, og er skömm frá að segja, en strax verður maður nokkru fróðari með því að lesa grg. með þáltill. og rifja þá það upp sem maður hefur heyrt um þessa hluti áður. Hér eru allmargir flm. Ég verð að segja það, eins og hv. 1. flm. leggur mikla áherslu á hversu mikilvægt þetta mál sé, að ég hefði talið að málið fengi kannske meiri þunga á bak við till. ef hv. 1. flm. hefði tekið með sér menn úr öðrum þingflokkum en Sjálfstfl., því það veit hann að þar eru mjög duglegir menn og áhugasamir í þessum efnum og meira að segja hjá okkur Alþb.-mönnum, því að þar var mjög hart barist í Jan Mayen-málinu, og þó að það hafi nú orðið svo á þeim tíma að ég hefði nokkra sérstöðu við lok þess máls hér í þinginu og væri óþekkur einu sinni enn við þá ágætu menn held ég að það hefði orðið betra að virkja einhverja fleiri núna eins og til þess að aðeins fleiri þm. vissu þá eitthvað um málið og væru kannske búnir af þeim sökum að setja sig ofurlítið inn í það, því að það er auðvitað aðalatriðið. Ég fagna því að unnið hefur verið að þessu máli í utanrrn. og að því er mér finnst á sannfærandi hátt. Þarna er verið að kanna málin. Þetta gengur auðvitað dálítið hægt, en ég er sammála hæstv. utanrrh. í því að einmitt mál af þessu tagi þurfa að vinnast frekar hægt heldur en of hratt. Eins og hæstv. utanrrh. sagði getur verið vafasamt að flýta sér svo í viðkvæmum efnum eins og þessum og að sumu leyti nýjum viðfangsefnum að það geti kallað fram neikvæða svörun, sem erfitt yrði þá að breyta. Hins vegar megum við ekki vera svo rólegir að við reynum ekki að setja þetta mál dálítið meira af stað og jafnvel kalla til fleiri sérfræðinga en þann ágæta fræðing Guðmund Eiríksson. Einhvern veginn finnst mér að þegar mikið liggur við á þessu sviði væri skynsamlegt, að mínu mati, að hafa samband við og jafnvel kalla til okkar ágæta þjóðréttarfræðing, Hans G. Andersen, sem hefur mikla reynslu og kunnáttu í þessum efnum öllum og hefur sýnt að hann er mjög fær í málum af þessu tagi og vanur við þau að eiga. Það getur auðvitað verið spurning, hvenær sé tímabært að setja niður þessa nefnd. En í mínum huga sýnist mér að menn þurfi ekki að velta því lengi fyrir sér, þeim mun fyrr sem við setjum þessa nefnd á laggirnar, þeim mun betra. Þó að það hraði kannske ekki meðferð málsins verður það til þess að fleiri menn fari að vinna að málinu en aðeins menn innan þingsins, og á ég auðvitað ekki við utanrrn. sem vinnur að þessu máli, og fleiri menn innan þingsins komist inn í þetta mál og fari þá að vinna að því, enda segir hér að þessi nefnd komi til með að eiga að vinna með ríkisstj. Svo slæmir eru hv. þm. ekki orðnir enn þá að það hljóti ekki að vera nokkur styrkur í því að fá þá til liðs við ríkisstj. í máli eins og þessu og fyrrum alþm. Herra forseti. Þarna er um allmikið hafsvæði að ræða og ef við - ég þori ekki annað en segja ef - höfum rétt á þessu svæði, þó ekki væri nema að hluta til, tel ég nauðsynlegt að viðræðum verði haldið áfram við Dani og síðan við Englendinga og Íra í sambandi við þetta mál. Ég teldi það mjög farsælt ef við gætum vísað til samningsins um Jan Mayen og leyst þetta mál þá á svipuðum grundvelli, en ég treysti mér ekki til þess að ræða þetta á neinn fræðilegan hátt vegna vankunnáttu. Herra forseti. Ég kom aðallega upp í stólinn til að lýsa yfir mínum stuðningi, og ég tel nokkuð víst að það sé ekki aðeins um minn stuðning að ræða í mínum þingflokki, heldur að okkar þingflokkur standi að baki þeirri hugsun sem í till. felst.



Herra forseti. Hér er á ferðinni mjög mikilvægt mál, eins og hv. 1. flm. þess gaf réttilega, og ég vil nota þetta tækifæri til að þakka honum þann dugnað og áhuga, sem hann hefur sýnt, ekki bara þessu máli heldur fleiri málum sem tengjast réttindum Íslendinga í hafréttarlegum skilningi. Ég vil ennfremur þakka hæstv. utanrrh. fyrir hans svör og greinargerð um það hvernig mál standa, bæði gagnvart Írum, Bretum og Dönum fyrir Færeyinga hönd, og fagna því auðvitað að Bretar og Danir hafa tekið svo jákvætt í málaleitanir okkar Íslendinga um að sérfræðingar vinni að könnun þessa máls, að það verði þá fyrsta skrefið sem stigið verði. Af þeim umr. sem hér hafa farið fram verður öllum mönnum ljóst að hér er að nokkru leyti spurning um starfsaðferðir að ræða, þ.e. hvort beri að taka þetta mál upp af einhverri meiri hörku á stjórnmálasviðinu á milli stjórnmálamanna eða hvort vinna eigi að því í rólegheitum, eins og hæstv. utanrrh. nefndi, með sérfræðingum og embættismönnum utanrrn. þessara landa. Í þessu sambandi vil ég geta þess að Alþingi kaus, að mig minnir á síðasta ári frekar en á síðasta þingi, nefnd til að starfa að málefnum Íslands, Grænlands og Færeyja sérstaklega. Þessi nefnd hefur haldið einn fund. Á þeim fundi kom fram margt merkilegt sem fréttnæmt gæti talist ef frá yrði skýrt. Nefndin heldur næsta fund sinn 13. des. n.k. og þá munu Grænlendingar taka þátt í nefndarstörfum, en þeir gátu því miður ekki verið með á fyrsta fundi nefndarinnar. Ég verð að segja það hreint út að ég þóttist finna það á Færeyingum, að þeir teldu að danska utanrrn. flýtti sér stundum ekki allt of mikið vegna mála sem það fengi í hendur frá Færeyingum, en ekki kann ég að meta það eða dæma hvort þarna er um að ræða ummæli manna, sem hafa út á sambandið við Dani að setja, eða annarra. Þetta mál er að vissu leyti af svipuðum toga spunnið og önnur mál, sem við þurfum mjög nauðsynlega að fara að taka upp viðræður um við þá nágranna okkar sem við Norður-Atlatnshaf búa. Ég er t.d. þeirrar skoðunar að mjög skjótlega þurfi, eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur að vissu leyti bent á með flutningi á þáltill. að taka upp viðræður um veiðar Færeyinga á laxi. Svo sérkennilega vill til að það málefni heyrir undir landbrn. hér á landi. Mér finnst að þegar svo er komið sem nú er orðið hljóti það að heyra að einhverju leyti undir utanrrn., utanrrn. þyrfti að hafa það á sinni könnu. Ég vil taka það skýrt fram að ég tel að í því máli verðum við að stórefla allar rannsóknir. Það gæti m.a. orðið til þess að við öðluðumst einhverja vitneskju um laxastofninn yfirleitt, en vitneskja vísindamanna og annarra um hann er sáralítil. Í tengslum við þessa umræðu vil ég geta þess að ég tel það ekkert síður framtíðarmál, þegar við erum að tala um málefni sem tengjast hafinu í kringum okkur, að við færum að huga betur að því sem gæti haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir lífsafkomu okkar og nágrannaþjóða okkar á næstu árum. Það eru mál sem snerta mengun sjávarins í kringum okkur og mál sem snerta ferðir kjarnorkuknúinna skipa í nágrenni við okkur og fleira af því tagi. Ég held að brýna nauðsyn beri til að það verði athugað mjög nákvæmlega hvernig t.d. nágrannaþjóðir okkar fara að þegar þær sigla út á hafið, m.a. milli Íslands og Grænlands, með efni, sem sökkt er í sæ, efni sem menn eru að reyna að koma fyrir kattarnef, eiturefni og kannske geislavirk efni. Við vitum lítið um það. Ég vil láta þess getið að á fundinum með Færeyingunum kom fram mjög mikill ótti hjá Færeyingum vegna þess að þeir töldu að slík mengun sjávarins færi fram ákaflega eftirlitslitið. Ég vil í þessu sambandi beina þeim orðum til hæstv. utanrrh. hvort hann gæti á þessari stundu eða síðar sagt okkur frá því, hvernig Íslendingar fylgjast með þegar t.d. skip fara frá Hollandi, Þýskalandi og öðrum ríkjum á meginlandi Evrópu með varning af þessu tagi út á Norður-Atlantshaf og varpa honum þar í sjóinn. Mér er ekki kunnugt um hvaða eftirlit við getum haft með þessu eða hvaða skýrslur við fáum um þetta. Ég vil bara minna menn á að oft verða óhöpp og slys í sambandi við~að þegar verið er að koma efnum fyrir á þennan hátt. Ég vil spyrja hv. þm. hvað við gerðum hér ef svo illa tækist nú til að eitthvað af þessu færi út í hafið þar sem væru viðkvæmar hrygningarstöðvar þeirra sjávarfiska sem við lifum á. Ég get ekki heldur látið hjá líða, eftir að hafa fengið upplýsingar um þau mál sem ég tel nokkuð öruggar, að lýsa vaxandi áhyggjum mínum af ferðum kjarnorkuknúinna skipa um hafið í nágrenni lands okkar. Menn svara því oft til að það sé engin hætta af kjarnorkuvopnum sem flutt eru. Þetta er auðvitað alveg hárrétt. Það er engin hætta af þeim. Það er hins vegar hætta af kjarnorkuknúnum skipum. Því neitar enginn. Það hafa orðið slys þegar kjarnorkuknúin skip, bæði kafbátar og ofansjávarskip, hafa misst út geislavirkt kælivatn. Ég vil í þessum umræðum einmitt benda á að þarna er á ferðinni mjög alvarleg hætta fyrir okkar fiskistofna. Ég er hér að tala um mál, sem er hluti af ennþá stærri heild, sem hv. flm. þessarar till. bendir á, að reyna að tryggja rétt og öryggi Íslands gagnvart þeim hafsvæðum, sem við teljum að okkur beri að gæta. Ég get ekki látið þessa umræðu fara fram hjá mér án þess að nefna þessi tvö atriði og spyrjast fyrir um hvað við raunverulega vitum um það hvar og hvernig og hvaða efnum er hent í hafið, sem tengist okkur, hvað við vitum um ferðir t.d. kjarnorkuknúinna skipa á hafsvæðum í nágrenni við okkur, hvaða tryggingu við höfum fyrir því að smáslys geti ekki valdið stórkostlegu tjóni, það miklu tjóni að vart verði lífvænlegt í þessu landi. Ég held að hér sé á ferðinni mikið framtíðarmál, mál sem við þyrftum að beina sjónum okkar að mun betur en við höfum gert hingað til. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Hér er á ferðinni hið merkasta mál. Hæstv. utanrrh. hefur svarað því og sýnt og staðfest að hann hefur áhuga á þessu máli og hefur gert ýmislegt til að ýta því áfram. Ég hef tengt þessu máli tvö önnur atriði, sem ég tel að skipti okkur ekki minna máli en það sem hér um ræðir. Það er raunverulega spurning um lífsafkomu þjóðarinnar og ég held að hver einasti þm., sem um þetta hugsar, hljóti að gera sér grein fyrir því að slys af þeim toga spunnin, sem ég hef verið að ræða hér um, séu svo alvarleg að þau snerti alla lífsafkomu þjóðarinnar á einu bretti. Ég held að við ættum að reyna að gæta þessarar mestu matarkistu veraldar, sem við ráðum yfir, og fara vel með hana. Það gerum við auðvitað best með því að tryggja að hrygningarstofnar, hrygningarsvæði verði ekki eyðilögð af einhverri slysni. Ég vil sem sagt lýsa áhuga mínum á þessu máli, stuðningi við það, fullum stuðningi. Ég get tekið undir það, sem hér hefur verið sagt, það má hugleiða með hvaða hætti sú nefndarskipun ætti að vera, sem hér er rætt um, en að endingu þetta, sem ég sagði í upphafi: Ég tel fyllstu ástæðu til að þakka 1. flm. fyrir þann áhuga sem hann hefur sýnt á þessu máli, svo og öðrum sem því líkjast.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir undirtektir hans og ekki síður fyrir þær upplýsingar sem hann hefur gefið okkur um það hvað að undanförnu hefur verið að gerast í þessum málum. Fagna ég því að sjálfsögðu að hreyfing er komin á þetta mikla mál. Ég þakka ekki síður þeim tveim hv. þm. sem hér hafa talað og get raunar sagt að þeir fjórir sem hér hafa talað, hver frá sínum stjórnmálaflokki, séu nokkuð sammála um svo til öll efnisatriði, þó að kannske séu eitthvað mismunandi áhersluatriði. Varðandi það að þessi till. er eingöngu flutt af þm. Sjálfstfl. þá held ég að það sé vegna þess að upphaflega till. 1978 var flutt af einum þm. Sjálfstfl. úr hverju kjördæmi. Ég hugsaði ekki út í það, satt að segja, hvort ég ætti að reyna að hafa menn úr fleiri flokkum. Og auðvitað skiptir það ekki meginmáli. Aðalatriðið er að alþingismenn geti sameinast um málið. Ég get að sjálfsögðu tekið undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, hættan af eiturefnum og kjarnorku og öðru slíku er auðvitað geigvænleg og það þarf að gæta þess ekki síður en þeirra réttinda sem hér er sérstaklega um fjallað. Ég skal þó ekki fara lengra út í það. Það er mál út af fyrir sig. Ég fagna mjög þeim upplýsingum, sem eru nýjar fyrir mér, að David Anderson þjóðréttarfræðingur skuli fjalla um þessi mál af Breta hálfu. Ég kynntist honum lítillega fyrst þegar ég fór á hafréttarráðstefnu. Þá áttum við í baráttu við Breta út af 200 mílunum. Við ræddum það mál töluvert ítarlega einslega og reyndar í hópi manna líka. Sá maður er áreiðanlega í hópi allra hæfustu lögfræðinga á sviði þjóðréttar. Hann gætti auðvitað hagsmuna síns ríkis og gerði að svo fimlega að erfitt var að finna á honum höggstað. Ég held að það sé saklaust að segja nú frá því til gamans að ég sagði honum þá að ef ég væri í hans sporum mundi ég herma eftir Íslendingum og raka 200 mílurnar áður en Bretar gengju í Efnahagsbandalagið. Hann andmælti því auðvitað og sagði að enginn þjóðarréttur leyfði slíkt o.s.frv. En einum til tveimur árum seinna, þegar ég minnti hann á þessi ummæli, sýndist mér hann brosa við og ekki mótmæla því eins harðneskjulega að það hefði getað verið klókt hjá Bretum að herma eftir okkur. En þetta er nú til gamans sagt. Ég held að það sé mjög æskilegt líka, þó að það sé óformlega gert, að Írar hafi valið frk. Skinner sem sinn aðalmálsvara eða samningamann, eða hvað á að kalla það, til þessara umræðna. Hún er geysilega harður og fær lögfræðingur. Var erfitt við hana að kljást stundum á umræðufundunum sem við áttum saman. Hún hélt fast við það að þar sem Írar og Bretar hefðu ákveðið gerðardóm sín á milli þá væri ekkert við okkur að ræða á meðan. Ég man eftir að ég varpaði því fram eða einhver okkar hvað hún mundi þá gera ef Íslendingar og Færeyingar ákvæðu það sama, gerðardóm um sama svæðið. Það hafði nú ekki flögrað að þeim Írunum að við kynnum að grípa til þeirra úrræða. Það er áreiðanlegt að þarna eru einhverjir hæfustu þjóðréttarfræðingar þessara tveggja ríkja komnir í spilið, svo ég noti lélegt málfar, og það bendir til þess að þeir ætli að fara að tala við okkur í alvöru. Og það gerist auðvitað vegna þess að þeir sjá að við erum að tala í alvöru. Meðan þeir héldu að svo væri ekki settu þeir ekki sína færustu sérfræðinga í þetta, nema þá í hálfkæringi. Nákvæmlega þetta sama gerðist í Jan Mayen-málinu. Fulltrúar Norðmanna á Hafréttarráðstefnunni hlógu að okkur fyrst og sögðu að við ættum lítil réttindi, og engin á Jan Mayen-svæðinu. En smám saman breyttist það, þegar þeir sáu að við vorum ákveðnir í að þrýsta á um málið. Ég get út af fyrir sig fallist á að það sé kannske ekki jafn skaðvænlegt að okkar réttindabarátta að því er varðar Rockall-svæðið hefur dregist þetta, eins og það kynni að hafa verið ef við hefðum ekki fylgt mjög fast og hratt fram kröfum okkar á Jan Mayen-svæðinu, því að þar var um að ræða að sumu leyti réttlætiskröfur og sanngirniskröfur, sem ekki var beinlínis fjallað um í texta hafréttarsáttmálans og mátti um deila. Orðalagið þar var að sumu leyti okkur ekki sem hagstæðast að því er Jan Mayen-svæðið varðaði, heldur ýmis söguleg rök og þjóðernisleg sem við gátum þar beitt. Aftur á móti tel ég, eins og ég sagði raunar í minni frumræðu, að lagalegur réttur okkar sé ennþá sterkari á Rockall-svæðinu en hann var á Jan Mayen-svæðinu, og þess vegna hafi það kannske ekki sakað fram að þessu þó að ekki hafi verið þrýst meir á. En nú er tímabært að gera það svo um muni. Að því er varðar Danina þá er ánægjulegt að það skuli vera komið á samkomulag um að halda áfram viðræðum. Og hvort sem það er kölluð viðræðunefnd eða viðræðuaðilar, eða hvað sem það nú heitir, þá er það ekki meginatriði, heldur hitt, að viðræðunum verði fram haldið. Það er auðvitað rétt, sem hæstv. ráðh. segir, að þetta hljóti í fyrsta umgangi að vera könnunarviðræður. Þannig var það líka með Jan Mayen-málið. En samhliða könnunarviðræðum jukum við jafnt og þétt þrýstinginn á Jan Mayen-viðræðunum. Og það er einmitt það sem við þurfum að gera núna í sambandi við Rockall-svæðið. Ég held að besta leiðin til að auka þennan þrýsting sé kannske að Atþingi samþykki einróma sem allra fyrst till., ekki endilega nákvæmlega orðrétta eins og hún er lögð hér fram, en samþykki till. um að stjórnmálamenn verði þátttakendur í þessum undirbúningi og knýi á um sem skjótastar og viðamestar viðræður, hvert sem nafn þeirra verður. Einnig er nauðsynlegt að reyna að koma fram áróðri erlendis. Við sátum okkur aldrei úr færi, fulltrúar Íslands á Hafréttarráðstefnunni, að svara norskum blaðamönnum. Það birtist mjög mikið í norskum blöðum bæði frá utanrrn. og líka frá því sem var að gerast á Hafréttarráðstefnu. Ég hygg að þegar almenningur í Noregi sá að Íslendingar ætluðu að halda réttindum sínum til streitu, þá hafi fólk snúist á sveif með samningunum og gert sér grein fyrir að Íslendingum var þetta mikið í mun og það gæti skaðað vináttu þjóðanna ef þvergirðingsháttur yrði mikill af Norðmanna hálfu. Allt þetta þurfum við að gera. Og eins og hv. þm. Árni Gunnarsson nefndi eigum við, þegar við hittum Færeyinga af öðru tilefni, Dani og jafnvel Grænlendinga, og svo auðvitað Breta og Íra, að nota hvert tækifæri til að ræða málið, helst niður í kjölinn. Það er ekki miklu meira efnislega sem ég þarf um þetta að segja. Ég lýsi þakklæti mínu aftur og ánægju yfir því sem utanrrn. hefur gert, einnig yfir því að hæstv. utanrrh. skuli taka því með þökkum að fá liðsauka úr þinginu. Ég held að það hljóti að verða til góðs, því að einhvern veginn er það nú svo að það eru stjórnmálamennirnir sem ábyrgðina bera, og þegar þeir fara að ræða málin þá skýrast þau fyrir almenningi bæði hér innanlands og erlendis. Embættismennirnir vinna hins vegar meira í kyrrþey, og er ég þá ekki að segja að þeirra starf þurfi endilega að vera minna virði, en málið verður að fara að komast í umræður, bæði hérlendis og erlendis, og því þarf að þrýsta fram. Ég endurtek mínar þakkir.