Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Bjarni Jónsson Mjer þykir hafa verið helsti hljótt um frv. þetta, og vil jeg ekki að það fari orðalaust út úr deildinni. Við 3. umræðu er heimilt að ræða mál almennt, og mun jeg því nú leyfa mjer að gjöra nokkrar athugasemdir. Lög þessi eru einföld að orðalagi, því að þar stendur að eins, að ráðherra megi gjöra nauðsynlegar ráðstafanir til þess að tryggja aðflutninga að landinu. En þau eru þó eigi svo einföld, sem þau sýnast. öllum er það auðsætt, að þessi heimild frá konungi er í framkvæmd bundin ýmsum skilyrðum, sem ganga langt um lengra en orðalagið bendir til. Því að bæði verður að hafa úti sendimenn og semja við stjórnir annara ríkja. Þetta vona jeg að allir skilji, að um leið og einhver framkvæmd er leyfð, þá er og leyft að framkvæma og fullnægja öllum skilyrðum þess, að fram gangi það, er til var stofnað. Hvað liggur þá í þessum lögum? Ýmsar merkilegar og mikils verðar viðurkenningar á rjetti þessa lands, sem jeg vil orða hjer, þótt jeg viti að þingmenn skilji þær, svo að það sjáist einhversstaðar, að Alþingi hafi horft opnum sjónum á málið. Þar er þá fyrst á að líta, að þegar konungur felur stjórn Íslands þessi mál, þá sýnir það, að hann þykist bær að fela henni þau. En með því viðurkennir hann skoðun vor Íslendinga, þá skoðun, að konungur sje einvaldur í þeim málum Íslands, sem koma eigi undir Alþingi, og að hann, einvaldinn, geti því falið stjórn vorri þetta. - Konungur viðurkennir þá með þessu, að rjett sje skýrt frá rjettindum Íslands í hinni ágætu og ágætlega rökstuddu ritgjörð Jóns Sigurðssonar, þar sem hann heldur því fram að Ísland hafi aldrei viðurkent nein erlend yfirráð, nema konungssamband samkvæmt gamla sáttmála. Þeir Jón Þorkelsson og Einar Arnórsson hafa safnað saman skilríkjum fyrir þessu í Ríkisrjettindum Íslands, og Einar síðan rakið nánar í hinni ágætu bók sinni, er Alþingi veitti fje til að gefa út á þýska tungu og væri nú komin út á þá tungu, ef ófriðurinn hefði eigi hamlað því. Jeg hefi og gefið út bækling, þar sem sannað er með ljósum rökum, að síðustu hundrað árin hefir engin slík viðurkenning verið gefin, og að Ísland var að lögum laust við öll erlend yfirráð og sáttmála sinn við erlenda konunga eftir friðinn í Kiel. því ber að líta á sambandið milli vor og konungs sem Gjelsvik gjörir í bók sinni um sambandsslit Norðmanna og Svía, mig minnir á 22. bls. Tveir ágætir Íslands vinir halda og fram þessari skoðun, Ragnar Lundborg í bók sinni um rjettarstöðu Íslands, og hverfur að því síðar í þrem öðrum bókum, og Paul Hermann í bók sinni »Ísland«. Og nú er þessi skoðun viðurkend með því, að konungur hefir falið stjórn vorri þær framkvæmdir, sem gjöra samninga við önnur ríki nauðsynlega. Hann hefir þar með afhent oss jus foederum et tractatuum, og þar sem nauðsyn er að hafa menn úti til samninganna, þá kemur jus legationum, sem afleiðing af hinu. En jus belli et pacis höfum vjer ætíð haft, því að vjer höfum aldrei verið herskyldir, og hermál vor því aldrei komið undir yfirráð erlendra konunga. En fleiri hafa nú viðurkent þetta en konungurinn. Það er alkunna að Danir, þ. e. dönsk stjórnarvöld, hafa þótst hafa rjett til þess að ráða yfir fullveldismálum vorum. En nú tekur konungur þessi mál af þeim og fær þau öðrum, og þeir þegja við. Með því viðurkenna þeir, að hann ráði þeim málum einn, og að þeir hafi að eins farið með þau eftir umboði einvaldans, og að hann sje bær að taka þau af þeim og fá þau öðrum. Þetta mun jafnan verða talinn merkisviðburður í sögu lands vors, því að vjer höfum eigi getað losað þessi mál úr höndum Dana hingað til. En nú ætti það að takast, er þessar viðurkenningar eru fengnar, og er þá vel. Þyki mönnum hjer nokkurs á vant, þá má geta þess, að svo verður að líta á, að eitt stórveldi hafi að minsta kosti viðurkent Ísland sem sjálfstætt ríki. því að Bretar hafa samið við Ísland, án þess dönsk stjórnarvöld kæmi þar nærri, og er það full sönnun þess, er jeg segi. Verkin ljúga ekki og verða eigi vjefengd. Jeg gat eigi látið hjá líða að benda á, hvað hjer hefir fram farið, þótt jeg viti að allir þingmenn muni hafa gjört sjer þetta ljóst. Jeg hefi þá að eins leyst bundna hugsun þeirra. Spurningin um hitt, hvort vel hafi verið samið eða illa, kemur þessu máli ekkert við. Hvað sem segja má um þá hlið samninganna, er sú hliðin, er jeg hefi ná lýst um stund, ekki nema góð.

Framsögum. (Gísli Sveinsson) Fjárveitinganefndin hefir haft frv. þetta til athugunar, og þótt hún sje yfirleitt ekki með því, að á þessu aukaþingi sje samþykt heimildarlög fyrir fjárveitingum til sjerstakra verka, þá hefir hún þó gjört undantekning um frv. þetta, þar sem brýna nauðsyn ber til, að verk þetta verði framkvæmt hið allra bráðasta. Nefndin leggur því einróma til, að frv. þetta nái fram að ganga.

Flutnm. (Magnús Guðmundsson) Eins og tekið var fram við 1. umr., þá er frv. þetta að miklu leyti sniðið eftir lögum nr. 7, 21. ág. 1915, en þó eru nokkrar breytingar áorðnar. Í fyrsta lagi það, að ekki sje skipuð nein nefnd til ráðuneytis stjórnarráðinu. Þykir það óþarfi nú, þar sem ráðherrum hefir verið fjölgað. Í öðru lagi ákvæði það, sem stendur í 4. lið 2. gr., að landstjórninni sje heimilað að taka í sínar hendur alla verslun með útlendar vörutegundir, fleiri eða færri, ef þörf gjörist. Þetta ákvæði var sett í frv., af því að líkur eru til, að landsstjórnin verði að taka að sjer alla verslun á sykri, og getur svo farið um fleiri vörur. Fengum við vitneskju um, að dómsmálaráðuneytið í Danmörku mundi vilja útvega sykur hingað með því skilyrði, að landsstjórnin hefði í höndum verslunina. Í þriðja lagi þótti það nauðsynlegt ákvæði, að lánsheimild stjórnarinnar væri ekki bundin við eina miljón kr., heldur eins og þörf gjörist. Það er sýnilegt, að ef stjórnin verður að annast kaup á miklum nauðsynjavörum, þá er 1 miljón of lág lánsheimild. Enda er það ekki meira, þótt stjórninni sje trúað fyrir að taka lán en annað, sem henni er falið nú á tímum. Þá er það nýtt ákvæði, sem stendur í 2. gr. frv., að stjórnin skuli hlutast til um, að vörurnar komi að sem jöfnustum notum öllum landsbúum, og þó sjerstaklega þeim er þörfina hafa mesta. Og auk þess það, að veita megi ívílnun á kostnaði við að senda vöruna milli hafna á landinu. Um frv. í heild sinni má segja það, að þótt hjer sje að eins um heimildarlög að ræða, þá vakir þó fyrir flutningsmönnum, að stjórnin sje, ef nauðsyn krefur, skyld til að gjöra þær ráðstafanir, er frv. gjörir ráð fyrir. Með tilliti til þessa skilnings á lögum þessum, verður tekin aftur þingsályktunartillaga sú, er kom fram á þgskj. 19, og sömuleiðis gjöri jeg ráð fyrir að niður falli brtt. á þgskj. 32 og 40.

Pjetur Ottesen Jeg ætla að eins að segja fáein orð í máli þessu, sökum þess, að jeg var annar flutnm. þingsályktunartillögu á þgskj. 19. Þar sem jeg þykist þess fullviss, að ráðstafanir hafa þegar verið gjörðar til þess, af landstjórninni að birgja landið upp að korni og öðrum nauðsynjavörum, og útlát á þeim vörum sje fyrirhuguð, eins og farið var fram á í tillögunni, þá álít jeg að tilganginum með tillögu okkar sje náð.

Jörundur Brynjólfsson Jeg vil leyfa mjer að skírskota til þess, er háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) tók fram í ræðu sinni, að nefndin öll var sammála um, að leggja bæri þann skilning í heimildarlögin, að stjórnin gjörði sitt ítrasta til að afla landinu nauðsynja, og þegar nefndin gekk út frá því, að þeim yrði úthlutað á þann hátt, sem farið var fram á í þingsályktunartillögunni, og jeg tók fram í framsöguræði minni, er tillagan var til umræðu í deildinni, þá varð það að samkomulagi í nefndinni, að við tækjum aftur till. okkar. Og gat jeg fallist á það því fremur, sem mjer er kunnugt um, að stjórnin, sem nú tekur við, ætlar að gjöra það, sem henni er unt í þessu máli.

Flutnm. (Bjarni Jónsson) Það sem frv. þetta fer fram á, er svo sjálfsagt, að ekki þarf mörgum orðum um það að fara. Vil jeg þó drepa á aðalatriðin. Þar sem um landssjóð er að ræða sem vinnuveitanda, virðist eiga að vaka fyrir honum það, sem á útlendu máli nefnist „caritas sapientis“, þ. e. að haga kaupgjaldinu svo, að að notum verði. Þar sem kaupgjald nú er reiknað eftir peningum, er því líkt farið og þegar tóan bar storkinum á grunnum diski, en storkurinn er langnefjaður og hafði því ekkert gagn matarins. Sumir kunna að segja, að peningar sje venjulega ekki óstöðugir í verði, en jeg vil segja það, að jafnvel verðbreyting sú, er á þeim verður smátt og smátt á venjulegum tímum, ætti að vera næg ástæða til, að kaupgjald væri miðað við annað, sem stöðugra er. En einkanlega er það augljóst nú, meðan ófriðurinn stendur, og óhætt er að fullyrða, að menn hafa ekki meira en helming launa sinna við það, sem áður var. Þetta sjá menn, að ekki er „caritas sapientis“. Hitt sjá allir, að menn þurfa jafn mikils með af lífsnauðsynjum, jafn mikils til fæðis, fata, húsnæðis o. s. frv. Þá væri vissulega rjettlátara, að meta kaupgjaldið ekki eftir peningum, heldur lífsnauðsynjum. Það hjálpar ekki, þótt einhver hafi 100.000 kr. meira í laun, ef allar hans nauðsynjar eru meira en þeim mun dýrari. Það er öllum skiljanlegt, að maður, sem rekur upp á eyðisker, er engu betur settur, þótt hann hafi miljónir kr. í gulli í kringum sig. Ekki getur hann etið gullið. Þetta er svo augljóst, að ekki ætti að þurfa að benda á það, en sannleikurinn er, að menn taka ekki eftir því. Almenningur miðar alt við peningaupphæðir, en gætir þess ekki, að fátt er óstöðugra í gildi en þeir. Jeg get tekið enn eitt dæmi. Karlarnokkrir í Vesturheimi, sem komist höfðu í álnir, urðu reiðir við banka þá, er ávöxtuðu fje þeirra, og tóku þeir út aura sína. Afleiðingin varð sú, að vjer hjer heima urðum að borga 9% í vöxtu af lánum vorum. Þetta sýnir, hve gildi peninga er óstöðugt, og ekki er hægt að hafa hemil á því. Ætti það því að vera öllum ljóst, að rjettlátara væri, að miða kaupgjald við landaura. En nú kunna sumir að segja, að þá lendi skaðinn á landssjóði. Það er líka satt. En hvort er sanngjarnara, að hann lendi á verkamanninum eða vinnuveitanda? Verkamaðurinn getur ekki aukið tolla, nje bætt í haginn fyrir sig með lögum á annan hátt eftir vild. En landssjóður, eða Alþingi fyrir hans hönd, getur lagt á tolla og breytt verðlagi, og auið tekjur sínar með lögum eftir því, sem þörf gjörist. Yfirleitt má segja, að hann hafi öll vopn í höndum, en verkamaðurinn engin. Svo þessi mótbára fellur um sjálfa sig. Jeg hefi ekki tekið með nema verkamenn landssjóðs, og er það vegna þess, að jeg hefi ekki viljað stíga stærra að svo komnu, enda liggja líka umkvartanir frammi frá þeim. Vona jeg, ef frv. þetta næði fram að ganga, að ekki yrði um dýrtíðaruppbætur að ræða eftir á, því að þá ætti mönnum að vera kostur á, að fá nauðsynjar sínar, þrátt fyrir það, þótt peningar falli í verði. En aðalvandinn er, að reikna núverandi laun í landaurum. Þá verður að taka meðaltal frá vissum árafjölda. Jeg tilnefndi 20 ár, en sá tími er ef til vill of stuttur, þegar þess er gætt, að peningar hafa stöðugt fallið í verði síðan fyrir aldamót, og launin gætu því orðið of lág. Alveg eins mætti taka 30 ár. Þá væri líka ef til vill rjettara um yngri embættismenn, að miða við meðaltal af vissum árafjölda heldur en embættisár. Þetta mun vera hægur vandi fyrir þá, er við slíkt fást, en jeg hafði ekki tíma til slíkra reikninga. Í frv. er líka gjört ráð fyrir að hagstofan taki reikninga þessa til meðferðar. Menn sjá, að þetta er ekki nema sanngjarnt. Sýnir það viturleik forfeðra vorra, að taka ekki þann verðmæli, sem er svo óstöðugur og reikull, sem peningar eru. Sá eini skaði, sem landssjóður getur orðið fyrir, er sá, er leiðir af verðfalli peninganna. En þá ber að taka tillit til þess, að landssjóður hefir öll meðul til að bæta sjer skaða sinn, en einstakir menn engin. Jeg vildi óska, að háttv. deild vísaði málinu til nefndar, og helst þá þeirrar, er ekki telur skyldu sína að fella alt án fullrar rannsóknar, til þess eins að stytta þingtímann. Að öðru leyti læt jeg mjer hægt um, hvort deildin vill drepa málið eða ekki, því að jeg get vel þolað að standa einn uppi með rjett mál. Annað hefi jeg ekki um frv. að segja fyrst um sinn, en vil stinga upp á því, að málinu verði að lokinni umr. vísað til allsherjarnefndar.

Gísli Sveinsson Þetta frv. kemur mjer kynlega fyrir. Jeg hjelt, að það væri þegjandi samkomulag að demba ekki inn á þetta aukaþing neinni umsteypu á launalögunum. En þetta er víst misskilningur, því að hjer er á ferðinni frumvarp, sem gjörir algjörða umveltu á öllu launafyrirkomulagi landsins. Sje farið að hrófla við launalöggjöfinni, er sjálfsagt að taka hana fyrir frá rótum, en til þess tel jeg engan tíma á þessu þingi, hversu mikil nauðsyn sem á væri. Hjelt jeg því að enginn mundi leyfa sjer að koma nú með slíkt frv. sem þetta. Jeg veit ekki betur en að þetta þing muni brátt á enda, ef nefndir þess geta lokið störfum sínum í tæka tíð. Þetta frv. þarf mikinn undirbúning, enn þá meiri en þingnefndirnar geta í tje látið að þessu sinni. Verði á á þessu þingi afgreidd sæmileg dýrtíðaruppbót fyrir embættis- og sýslunarmenn landsins, hygg jeg það fullnóg. Og að rekast í launamálinu nú, tel jeg ramskakt, því að til þess vinst ekki tími, og málið er enn eigi nógu rannsakað fyrir, þótt launanefnd hafi um það fjallað um hríð milli þinga. Sjálfur flutnm. (B. J.) játar, að hann hafi hvorki haft tíma nje nenningu til að athuga málið til hlítar. Jeg get gjarna lýst yfir því, að jeg tel þessa aðferð, sem frv. hefir að færa, heppilegasta, en hins vegar er það engin ný hugmynd. Aðrir hafa áður rætt um hana. En jeg fæ ekki skilið, hvers vegna þessi háttv.þm. (B. J.) vill flýta sjer að verða á undan stjórninni um frumkvæði í launamálinu. Jeg tel rjett, að miða laun við verðlag, og ætla það hentugustu leiðina. Háttv. flutnm. (B. J.) fór að leiða getur að því, hvers vegna þetta fyrirkomulag var áður haft, og vildi eigna það viturleik þeirra, er þá lifðu. En svo mun ekki vera. Hitt hygg jeg sönnu nær, að þá voru allar ástæður þann veg, að þessa leið varð að fara, en aðrar ekki. T. d. höfðu menn þá enga mynt, slíka sem nú er, til þess að miða við. Með öðrum orðum, jeg tel málið ekki nægilega undirbúið nje athugað, en sjálfsagt að landsstjórnin athugi það, og beri síðan fram á þingi lagafrv. bygt á þessum grundvelli. Jeg tel það rjett, að landsstjórnin hafi frumkvæði um launamálið. Í tilefni af þessu vil jeg bera fram rökstudda dagskrá, sem jeg nú skal lesa upp með leyfi hæstv. forseta: Í því trausti, að landsstjórnin 1. undirbúi launamálið rkilega undir nsta þing, og 2. athugi sjerstaklega, hvort eigi sje frt og sjálfsagt að miða launagreiðslur landssjóðs við landauraverðlag, - og leggi fyrir Alþingi frv. til launalaga á þeim grundvelli, tekur deildin fyrir nsta mál á dagskrá.

Einar Jónsson Jeg hefði getað sparað mjer að taka til máls, eftir ræðu hins háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv ). Samt vil jeg lýsa yfir því, að jeg tel grundvöll frumvarpsins sanngjarnan, jafnvel rjettan. En jeg kann ekki við, að frv. kemur nú fram, Fyrst búið er að lögleiða, að verkamenn við verslanir skuli fá kaup sitt goldið í peningum , tel jeg ósamkvæmni í því, að fara nú út fyrir þann grundvöll, er um verkamenn landsjóðs er að ræða. En þar sem peningar eru á ófriðartímum ákaflega reikull verðmælir, tel jeg þennan grundvöll í sjálfu sjer rjettmætan. Annað atriði vildi jeg taka fram, sem háttv. flutnm. (B. J.) hefir líklega sjest yfir. Hann mintist á launafyrirkomulag forfeðra vorra, og hefir þar að öllum líkindum átt við Búalög. Nú kveða þau svo á, að sá einn fái fulla borgun, sem vinni fult verk. En hvernig skyldi fara fyrir hinum hv., stórvirka grísku-dósent, þegar hann sækir laun sín, ef fylgt væri ákvæðum Búalaga í þessu efni? En fyrst Búalög eru höfð í huga, þá ber að fara eftir þeim. Jeg sje því ekki, hvernig háttv. háskólakennaranum ferst að halda slíku fyrirkomulagi fram. Jeg mun verða móti frv., af sömu ástæðu og háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv) tók fram. Jeg sje á blöðunum, að þau kenna mjer um tafir þingsins, þar sem jeg hafi verið fjarverandi um jólin. Vil jeg láta þess getið með leyfi hæstv. forseta, að jeg mun eigi virða þessar árásir þeirra svars. Það lítur helst út fyrir að þingið geti ekkert gjört, nema jeg sje við, og tel jeg það heiður fyrir mig. Um leið og jeg nú óska öllum háttv.þm. gleðilegs árs, vil jeg segja þeim, að sannleikurinn er sá, að jeg bað hæstv. forseta því að eins veita mjer heimfararleyfi, að ekkert yrði gjört á meðan, og bjóst hann ekki við neinum þingfundum fram til nýárs, auk þess sem margir hinir eldri og merkustu þm. kváðu það ekki venju í neinu siðuðu, kristnu landi að vinna að þingstörfum í jólahelginni. Jeg var því þakklátur fyrir heimfararleyfið. Þetta er nú að eins útúrdúr, sem jeg bið hv.þm. að fyrirgefa. Vil jeg svo enn einu sinni taka fram, að jeg mun greiða atkv. móti frv. því, er hjer liggur fyrir og óska, að sem flestir háttv.þm. gjöri hið sama.

Flutnm. (Bjarni Jónsson) Jeg þarf eigi að svara háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) mörgum orðum, því að hann hefir, eftir ræðu hans að dæma, misskilið eðli og tilgang frv. Hjer er ekki um neina breytingu að ræða, heldur hitt, að launin skuli reidd út eftir öðrum mælikvarða. Það, sem jeg kvaðst ekki hafa nent að fást við, var útreikningur á meðaltali álna í síðastliðin 20 ár, og annað, er að mælikvarðanum lýtur; sjálf aðalatriði og grundvöllur þessa máls eru mjer fullljós, svo sem háttv.þm. geta sjeð af frv. og framsöguræðu minni. Háttv. þm. ætti og að vera það ljóst, að þetta mál snertir í engu verksvið launanefndarinnar. Hún átti að gjöra tillögur um breytingu á launum starfsmanna, nýjar upphæðir; en hjer ræðir um það, að upphæðir þessar skuli reiknast í landaurum í stað peninga. Því getur þetta þing ráðið til lykta nú þegar. Þegar svo næsta þing samþykkir önnur laun, er þegar með þessum lögum ákveðið, að þau skuli goldin í landaurum. Mjer finst helst svo, sem hv.þm. leiti sjer að ástæðum til að sálga frv. þessu. Þegar það er fram borið sem ástæða, að þingið sje á enda, er það vafalaust sagt í spaugi. Það væri kynlegt, ef menn kæmi langa leið með ærnum tilkostnaði landsjóðs, og færi aftur, þegar 10 dagar væri liðnir af hinum eiginlega starfstíma þingsins. Vegna þess að 1/4 allra þm. töfðust, og gátu eigi komið á tilteknum tíma, má það vera öllum ljóst, að útilokað var að gjöra mikið fyrir jól, annað en ræða um samkomulag um nýja stjórn. Það væri leiðinlegt til orðs, ef þingmenn gjörðu ekkert annað en búa til þrjá ráðherra, og færu síðan heim til búa sinna í flýti. Jeg sje ekki betur en að allur janúarmánuður sje heimtur til starfa af þinginu. Mig minnir, að við samning þingskapa á síðasta þingi, væri lögð rík áhersla á það, að nú væri settar fastanefndir, er vandlega skyldu ræða málin. Þessi ferð þingmanna á þingvöll verður dýr, ef störfin verða hroðvirknislega unnin. Jeg get því alls eigi viðurkent, að þetta sje nein ástæða móti málinu. Jeg tel málinu eigi of gott að koma fyrir nefnd. Komist nefndin að sömu niðurstöðu og háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), getur hún samþykt rökstudda dagskrá. Skal jeg svo ekki orðlengja frekar um þessa ræðu háttv.þm. V. Sk. (G. Sv.), því að nú kem jeg að hinum ógnarlega hv. 2. þm. Rang. (E. J.), sem er að leiða spáspakar getur að því, hvernig jeg ræki starf mitt. Jeg er viðbúinn að segja þessum óhemju háttv.þm. (E. J.), hvað jeg hefi kent, ef hann treystir vitsmunum sínum til að skilja það. Sjálfsagt er er hann ekki góður í grískunni. Þó nenni jeg ekki að lesa fyrir hann ????????; hann er líklega kominn lengra.

Ráðherra (Einar Arnórsson) Jeg hefi ekki hugsað mjer að lengja umræður mikið. Jeg vil taka það fram, að þótt jeg sitji enn í þessu sæti, tala jeg nú ekki sem ráðherra, því að jeg býst ekki við, að mál þetta komi til minna kasta. Jeg hafði búist við, að þetta þing myndi gjöra einhver lög eða ályktanir um, að stjórnin skyldi veita starfsmönnum landsjóðs dýrtíðaruppbót fyrir hið nýliðna ár og það, sem nú stendur yfir, en bjóst ekki við, að það myndi taka til annara bragða. Jeg veit og, að launamálanefndin hefir setið á rökstólum og gjört tillögur. Og þótt menn geti ef til vill ekki fallist á þær, má gjöra ráð fyrir, að þær sje bygðar á mikilli rannsókn og athugun á málinu. Svo er annað atriði, sem mjer finst mæla með því, að þingið gjöri engar framtíðarákvarðanir að sinni. Þessir yfirstandandi tímar eru alveg óvenjulegir. Verðhækkun á öllum vörum afskaplega mikil. Hún rjettlætir það, að veitt sje dýrtíðaruppbót. Aftur veit enginn, hve lengi stríðið stendur, og þótt striðið endaði bráðlega, veit enginn hve nær verðlag kemst aftur í samt lag. Maður veit heldur ekki hvort verðlag kemst nokkurntíma í það ástand, sem það var í þegar ófriðurinn hófst. Finst mjer því ekki rjett, að taka nú fyrir launamálið, að svo lítt rannsökuðu máli.  (Bjarni Jónsson: Það er einungis mælikvarðinn, sem hjer er um að ræða)  . Jeg skal koma að því aftur. Jeg skal taka það fram, að hugmyndiná tel jeg mjög rjetta og sanngjarna. En annað mál er það, hvort svo einstaklega auðvelt sje að framkvæma þessa góðu hugsjón. Þótt gjöra megi ráð fyrir, að hin nýja stjórn sje öll af viti og vilja gjörð, þá er valt að treysta því, að hún undirbúi málið fyrir 1. júlí.  (Bjarni Jónsson: Hagstofan getur það)  . Hagstofan getur engan fullnaðarundirbúning gjört. Hún getur einungis gjört útreikninga, en svo verður stjórnin að útbúa tillögur. Jeg get því eigi heldur aðhylst dagskrá hins hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), þar sem hún ætlast til, að launamálið verði lagt fyrir næsta þing, því að jeg tel það eigi gjörlegt. Vil jeg því leyfa mjer að bera fram fram aðra rökstudda dagskrá, sem jeg nú skal lesa upp með leyfi hæstv. forseta. Hún hljóðar svo: Í því trausti, að landstjórnin taki til rkilegrar íhugunar við vntanlegan undirbúning launamálsins fyrir Alþingi, hvort eigi sje frt og sjálfsagt, að miða launagreiðslur landsjóðs við landauraverðlag, tekur deildin fyrir nsta mál á dagskrá. Munurinn á þessum tveim dagskrám er sá, að hjer er ekki bundið við ákveðinn tíma, og tel jeg það að öllu leyti æskilegra, af þeim ástæðum, sem jeg nú hefi tekið fram.

Sigurður Sigurðsson Jeg gæti í rauninni fallið frá orðinu, eftir ræðu hæstv. ráðherra (E. A.), því að hann sagði nokkurn veginn hið sama og jeg vildi sagt hafa. Jeg get ekki felt mig við dagskrá háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), þar sem hún gjörir ráð fyrir, að launamálið sje að öllu búið undir næsta þing. En jeg tel ógjörlegt með öllu, að eiga nokkuð við það mál, meðan þessir tímar standa yfir og afleiðingar þeirra. Hins vegar kann hugsunin í frv. háttv.þm. Dala. (B. J.), að hafa nokkuð til síns máls. En kynlegt er. það, að nú er farið fram á að sníða laun embættismanna eftir landaurum, þar sem jeg veit þó ekki betur en að embættismenn hafi kept eftir að fá breytingu á því fyrirkomulagi, í það horf sem nú er, að gjalda launin í peningum. Auk þess hefi jeg ýmislegt við frv. að athuga, og tel því, að ekki geti komið til mála að samþykkja það að þessu sinni. Jeg er ekki heldur að öllu leyti ánægður með þá rökstuddu dagskrá, sem komin er fram frá háttv. samþingismanni mínum (E. A.). Mjer þykir hún ekki nógu einföld. Vil jeg því leyfa mjer að leggja fram og lesa upp þá rökstuddu dagskrá, sem jeg helst kysi og vildi samþykkja: Í því trausti, að landstjórnin athugi sjerstaklega, hvort eigi sje frt að miða launagreiðslur landsjóðs við landauraverðlag, og skýri síðan Alþingi frá niðurstöðu sinni um það, tekur deildin fyrir nsta mál á dagskrá. Jeg tel nógu langt gengið að þessu sinni, með því að fela landsstjórninni rannsókn málsins, er hún svo eftir á skýri Alþingi frá.

Pjetur Jónsson Jeg get tekið undir það, að mjer er ekki ógeðfeld hugmynd sú, sem í frv. felst. En það er að eins þessi hugmynd í frv., sem jeg get fallist á. Aftur á móti vil jeg benda á það, að meðalalinin, sem ætlast er til, að til grundvallar verði lögð eftir frv., er bygð á kapitaltaxta, sem settur var fyrir 100 árum, og er því úreltur fyrir löngu. Í verðlagsskrám sitja nú margar úreltar vörur; sjóvetlingum er gjört jafnt undir höfði sem saltfiski, og einskefta, sem ekki hefir verið unnin í 50 ár, situr þar enn. Þessar úreltu vörur eru látnar hafa jafnmikla þýðingu og vörur, sem mest er framleitt af. Þess vegna er meðalalin, sem á þessum vitlausa taxta hefir verið og er bygð, enginn fullnægjandi peningamælir. Sá taxti, sem hjer gæti komið til tals, ætti að minni skoðun að eins að ná yfir aðalvörurnar, bæði helstu lífsnauðsynjar aðfluttar, og aðalframleiðsluvörur landsmanna, og ætti það, að fara eftir vörumagni, hve mikla þýðingu hver vara hefði fyrir meðalalinina. Svo vaxna verðlagsskrá gæti jeg fallist á, en mikið verk tel jeg það bæði fyrir stjórnina og hagstofuna, að undirbúa málið. Jeg bendi að eins á þessi atriði til þess, að hugmyndin verði skýrari en sú, sem kemur fram í frv. háttv.þm. Dala. (B. J.). Að öðru leyti get jeg tekið fram, að jeg er samþykkur dagskrártillögu hæstv. ráðherra (E. A.).

Gísli Sveinsson Jeg heyrði því miður ekki ræðu háttv.þm. Dala. (B. J.), af því að jeg var á símtali meðan hann talaði, og veit því ekki, hver svör hann veitti við ræðu minni.  (Bjarni Jónsson: Jeg sagði, að hún væri misskilningur)  . Hafi háttv.þm. sagt það, þá þarf jeg ekki að svara honum, því að slík andsvör eru engin rök. Mjer skilst svo, sem allir sje á sama máli um það, að málið sje ekki tímabært, skorti nægilegan undirbúning, og er því undarlegt, að háttv. flutnm. (B. J.) skuli vilja halda frv. til streitu. Munurinn á dagskrártillögu minni og hæstv. ráðherra (E. A.) er að eins sá, að jeg vil að málið sje undirbúið til fulls fyrir næsta þing. Mjer finst það einhvern veginn liggja í loftinu, að forsætisráðherrann nýi eða tilvonandi (J. M.), sem var einn af aðalmönnum launanefndarinnar, telji sjer skylt að leggja fyrir næsta þing tillögur um launamálið. Samt sem áður vil jeg ekki gjöra mína dagskrártillögu að kappsmál:, þótt jeg hins vegar telji nauðsynlegt, að hrinda málinu sem fyrst í framkvæmd, bæði vegna þess, sem launin á að greiða, landssjóðsins, og vegna þeirra, sem þau eiga að taka. Tek jeg því hjer með aftur þessa tillögu mína, en get aðhylst till.hæstv. ráðherra (E. A). Þar á móti sje jeg ekki, að nokkur nauður reki til að rasa að þessu nú, þar sem síðasta þing viðurkendi með lögum nauðsyn uppbótar, og jeg þykist vita, að þetta þing muni einnig fallast á einhverja sæmilega uppbót. Það er því ekki nauðsynlegt, að aðhyllast þetta frv. dýrtíðarinnar vegna, sem þó annars vari ein helsta ástæðan fyrir frv.

Flutnm. (Bjarni Jónsson) Mjer þótti leitt, að háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) var ekki við, þegar jeg sýndi fram á það, að tillaga hans og allar tillögur, sem fram hafa komið í þessu máli, væri á misskilningi bygðar. Menn verða vel að gá að því, að hjer er alls ekki farið fram á breytingar á launum manna; eina atriðið, sem farið er fram á, er það, að launin sje reiknuð í landaurum, en goldin í peningum; en þetta er atriði, sem ekkert kemur laununum við; þau má taka fyrir á næsta þingi, þótt þetta frv. verði samþykt nú. Þar á móti stendur frv. í nánu sambandi við uppbótina, því að með frv. þarf aldrei að koma til greina, að laun verði bætt upp. Þetta er svo skynsamlegur mælikvarði, að frv. á að ganga fram. Laununum kemur frv. ekkert við, og því undarlegra er að heyra fram koma 20 dagskrár um að láta málið bíða, af því að launamálið sje ekki tekið fyrir á þessu þingi, þrátt fyrir það þótt frv. komi ekki meira við launamálinu en kötturinn sjöstjörnunni. Háttv. þm. V. Sk. (G. Sv.) má þekkja mig illa, ef hann hyggur, að jeg muni gugna við minn málstað, þótt ekki sje mjer allir fylgjandi í fyrstu. Hann talaði um það, að ekki ætti við að rasa fyrir ráð fram. En hvers vegna á að geyma það, sem er rjett. Þá kem jeg að háttv.þm. S.-Þ. (P. J.), sem vildi gefa mjer skýringu, sem jeg þakka fyrir. Hann heldur, að hjer sje um mikið verk að ræða fyrir hagstofuna, en jeg er viss um, að verkið getur ekki tekið meira en viku eða hálfan mánuð. Jeg gjöri ráð fyrir því, að verðlagsskrá verði samin árlega eftir reglum, sem stjórnin setur. En þar sem háttv.þm. (P. J.) var að skýra álnatalið, fanst mjer hann fremur rugla það. Það er auðvitað, að sjóvetlingar og annað, sem nú er úrelt, varð að taka með, þegar meta átti laun manna, er í embættum voru, þegar þær vörur voru lífsnauðsynjar. Þetta hefir háttv.þm. (P. J.) ekki skilið, en góðan vilja þakka jeg. Annars hafa allar ræður manna nú verið út í loftið, vegna þess að þetta er ekki launafrumvarp. En fádæmum þætti mjer sæta, ef menn vilja ekki láta svo rjettlátt frv. verða athugað í nefnd. Hinu get jeg lofað, að tefja ekki þetta þing, sem vill hlaupa burt hjeðan þann 10. þ. m., á fleiri ræðum um þetta mál.

Gísli Sveinsson Heldur háttv.þm. Dala. (B. J.), að frv. breyti engu um launin?  (Bjarni Jónsson: Já)  . Þá sje jeg ekki, hvað unnið er við frv. En aftur er það bert, hve mikla hugmynd háttv.þm. (B. J.) hefir um þetta mál, sem hann ber fram. Rökstuddu dagskrána, sem þm. V.-Sk. (G. Sv.) hafði borið fram (sjá 1. ræðu hans um þetta frv.), tók hann aftur, og var hún því aldrei borin undir atkvæði.

Flutnm. (Skúli Thoroddsen) Jeg hefi engu að bæta við það, sem tekið er fram í ástæðunum fyrir frv. Jeg álít þess ekki vera þörf, að málið sje lagt fyrir nefnd. Það er því ósk mín, að það fái að ganga umræðulaust og nefndarlaust gegnum þessa hv. deild.

Flutnm. (Sigurður Sigurðsson) Landbúnaður og sjávarútvegur hafa verið frá öndverðu aðalatvinnuvegir landsmanna, og eru það enn. En töluvert ólíkt er þessum atvinnuvegum háttað að ýmsu leyti. Talið er, að sjávarútvegur gefi fljótan og mikinn arð þá er vel gengur. Af landbúnaði er þar á móti jafnan seintekinn gróði, en hann er hins vegar tryggur atvinnu vegur, ef hann er stundaður með forsjá og hyggindum, og í skjóli landbúnaðarins hefir þrifist og dafnað alt það besta, sem þjóðin á, og hefir átt í fórum sínum. Landbúnaðurinn er því hvorttveggja í senn, skjólgarður og vermireitur íslensks sjálfstæðis. Á síðustu árum hefir sjávarútvegurinn tekið risaframförum, sjerstaklega síðan að botnvörpuveiðaútgjörðin hófst. Á sama tíma hafa að vísu orðið nokkrar framfarir í landbúnaði, en ekki í neinum samjöfnuði við það, sem á sjer stað um sjávarútveginn. Nú er svo komið, að sjávarútvegurinn er farinn að keppa við landbúnaðinn, bæði um vinnukraft og fleira, og virðist hafa nú sem stendur yfirhöndina. En slík samkepni er hættuleg landbúnaðinum og getur leitt til þess, að sá atvinnuvegur þíði stórkostlegan hnekki. En illa væri það farið, ef landbúnaðurinn lyti þar lengi í lægra haldi. Af því mundi leiða þjóðartjón og þjóðernisglötun. En við skulum vona, að ekki komi til þess. Hvað er nú það, sem lyft hefir undir sjávarútveginn og hjálpað honum áfram? Svarið hlýtur að verða: Greiður aðgangur að lánum með góðum kjörum, samfara dugnaði. Orsökin er sú, að bankarnir virðast einlægt hafa verið hlyntari kaupstöðum og sjávarútvegi en bændum og landbúnaði. Hver sem hefir bygt húskofa í kaupstað, óvandaðan timburhjall, hefir fengið lán til þess umtölulítið, fyrst víxillán, og síðan lán út á húsið. En sveitamönnum, sem hafa þurft að fá lán til að kaupa jörð sína, eða byggja á henni hefir oft, annaðhvort verið synjað um lán eða veitt það með eftirtölum. Það má næstum því segja, að það andi kulda frá bönkunum til landbúnaðarins, að bankarnir hafi dregið fólkið til kaupstaðanna með of greiðum aðgangi að lánum til húsabygginga, og þar með stuðlað að hinum skjóta og eðlilega vexti bæjanna, sem orðið hefir landbúnaðinum til hálfgjörðs niðurdreps. Bankarnir hafa því verið fram að þessu meira fyrir kaupstaðina og sjávarútveginn heldur en fyrir landbúnaðinn. Um það held jeg að allir geti verið sammála, og jeg býst við að sama haldist í framtíðinni. Þetta er í sjálfu sjer ekki óeðlilegt, með því fyrirkomulagi, sem er á bönkunum. Þeir eru víxlabankar að mestu leyti, og vilja ekki festa fje sitt til langs tíma. Þess vegna er það líka svo, að mjer vitanlega hafa bankarnir lítið gjört að því, eða jafnvel ekkert, að lána fje til jarðabóta eða jarðræktar. Mjer hefir að vísu verið sagt, að Landsbankinn hafi gefið kost á láni til stór-jarðræktarfyrirtækis hjer á landi með góðum kjörum, og sje það svo, er það lofsverð undantekning frá aðalreglunni. Sú stofnun, sem lánað hefir til jarðabóta fram að þessu, er Ræktunarsjóður Íslands. Hann lánar fje til allskonar jarðræktar og jarðabóta með góðum kjörum. Lánin veitast tíðast til 20 ára, og afborgunarlaus fyrstu 4 árin. Landbúnaðinum gagna ekki lán til skams tíma. Lán til jarðabóta þurfa að vera veitt til langs tíma, helst til 20-30 ára, eftir því hver jarðabótin er. Þótt nú Ræktunarsjóðurinn hafi hjálpað mörgum til þess, að koma í framkvæmd ýmsum jarðabótafyrirtækjum, þá er nú svo komið, að hann megnar ekki að fullnægja kröfum landsmanna í þessu efni. Sjóðurinn hefir nú starfað í nærfelt 15 ár, og á þessum tíma, eða frá 1902 til 1916, hefir hann lánað 316.426 kr. alls. En á sama tíma hafa verið lánaðar til skipakaupa, stærri og minni, svo miljónum skiftir. Tillaga mín á þingskjali 17 miðar að því, að reynt verði að bæta úr þessu misrjetti. Hún fer fram á það, að stjórninni verði falið að búa undir og leggja fyrir næsta þing frv. til laga umlánsstofnun, er eingöngu veiti hentug lán til ræktunarfyrirtækja og jarðabóta. Með hvaða hætti komið yrði upp slíkri lánsstofnun eða jarðabótabanka, skal jeg ekki fara mörgum orðum um. Jeg er ekki heldur bankafróður maður, og get því fátt um þá hlið málsins sagt. Hins vil jeg geta, að sumum hefir dottið í hug, að sem grundvöll fyrir slíkri lánsstofnun mætti nota Ræktunarsjóðinn og kirkjujarðasjóðinn, sem myndast af andvirði seldra kirkjujarða, og sýnist það sanngjarnt, að því fje sje varið til þess að hlynna að landbúnaðinum. En sem sagt, jeg er ekki bankafróður og skal ekki koma með neinar tillögur um, hvernig sje heppilegast að koma þessu í framkvæmd. Jeg legg það í hendur hinnar nýju stjórnar að finna ráð til þess. Jeg skal að eins geta þess, að sumir vilja, að tekið sje lán til að koma upp jarðabótabankanum, og enn aðrir telja heppilegast, að koma á fót lánsfjelögum með svipuðu fyrirkomulagi og tíðkast meðal bænda í Danmörku. En hvað af þessu sje hyggilegast, verður stjórnin að dæma um, eða finna einhverjar nýjar leiðir, og hygg jeg, að henni sje trúandi til þess, þar sem hana skipa þessir þrír menn, lögfræðingur, bankastjóri og bóndi. Að minsta kosti ætti bóndanum að vera kunnugt hvar það er, sem skórinn kreppir mest að. Hvað viðvíkur brtt. á þgskj. 53 frá háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), þá skal og taka það fram, að hún er að efni til samhlj. minni aðaltillögu. Að eins er hún betur sniðin að forminu til, og mun jeg því fylgja henni, er til atkvæða kemur. Annars skal jeg ekki orðlengja þetta frekar. Jeg vona að till. verði samþykt, því að öllum hlýtur að vera það ljóst, að þörfin á slíkri stofnun er mjög aðkallandi. Og eigi landbúnaðurinn að taka nokkrum framförum, þá er nauðsynlegt, að hann eigi kost á lánum til jarðræktarfyrirtækja með aðgengilegum kjörum. En aðgengileg eru kjörin að eins ef lánin eru veitt til langs tíma, afborgunarskilmálar góðir, og vextirnir lágir.

Gísli Sveinsson Það er ekki mikið, sem jeg hefi að segja um þetta mál nú, allra síst þar sem háttv. flutnm. till. (S. S.) felst á brtt. mína, og jeg get látið mjer nægja að þessu sinni, að vísa til orða hans. Það er rjett hjá honum, að tillögurnar eru samskonar að efninu til, en hans tillaga er svo orðuð, að jeg tel hæpið, að landsstjórnin mundi fara eftir henni. Hún verður nefnilega ekki skilin á annan veg en þann, að landsstjórninni sje skipað að koma með svo vaxið frv. og leggja það fyrir þingið, hvort sem hún telur það heppilegt eða ekki, og hvernig sem hún lítur á málið; þessu vildi jeg breyta. Jeg býst við að tillaga mín verði samþykt, því jeg hygg, að öllum háttv. þingdeildarmönnum sje það ljóst, að þörfin á slíkri lánsstofnun er mikil. Tel jeg svo óþarft, að fara um þetta mál fleiri orðum.

Stefán Stefánsson Jeg stend einungis upp til þess að mæla með því, að brtt.háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) verði samþykt, því hana tel jeg mun heppilegar orðaða en aðaltillöguna. Jeg teldi það mjög æskilegt, ef unt væri að koma upp slíkri lánsstofnun sem þessari, en því miður sýnast mjer horfurnar á því allerfiðlegar, eins og nú stendur. Háttv. flutnm. aðaltill. (S. S.) benti á það, hve landbúnaðinn vantaði tilfinnanlega peninga til eðlilegrar framþróunar, og er seint ofsögum af því sagt, en hann kom ekki fram með neinar verulegar bendingar um það, hvernig ætti að fara að því, að koma upp peningastofnum, sem bætti úr þörfinni og yrði bændum til hvatningar, enda mjög mikið vafamál hverjar leiðir til þess eru heppilegastar. Því að það er rjett, sem háttv. flutnm. (S. S.) tók fram, að lánin þurfa að vera veitt til langs tíma með góðum kjörum, lágum vöxtum. Það sem mjer hefir dottið í hug að hreyfa í þessa átt er það, að auk Ræktunarsjóðsins, sem er beint ætlaður til lánveitinga fyrir landbúnaðinn, og kirkjujarðasjóðs, sem óneitanlega ætti að vera undir sviplíku fyrirkomulagi, þá legði landssjóður fram árlega um nokkur ár, allverulega fjárupphæð til sjóðmyndunar í þessu augnamiði, og að sá sjóður væri undir sömu stjórn og Ræktunarsjóðurinn, því að með því fengist svo gott heildaryfirlit yfir allar slíkar lánveitingar. Annars er það fleira en vöntun á lánsfje, sem stendur í vegi fyrir framförum landbúnaðarins; fólkseklan, og á ýmsum stöðum erfiðar samgöngur, á sinn þátt í því að bændur geta alls ekki gjört stórstígar jarðabætur, enda kauphæð svo gífurleg nú á síðastliðnu ári, að minsta kosti þar, sem jeg þekki best til, að nokkur efi getur á því leikið, hver ávinningurinn verður að svo afardýrum jarðabótum, en þetta stafar auðvitað af stöðugri eftirspurn útgjörðarmanna eftir vinnulýðnum. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en vænti þess að brtt. verði samþykt.

Flutnm. (Bjarni Jónsson) Það er ekki þörf á langri framsöguræðu. Það er öllum í fersku minni, að kolin hafa nú nýlega orðið til þess, að vjer Íslendingar höfum orðið að sæta þeim kjörum í verslunarmálum vorum, sem ekki eru samboðin frjálsu ríki. Það er líka öllum ljóst, að kolin eru oss nauðsynlegri en flest annað, og að það væri meira vert en gullnáma, ef hjer fyndust kol í jörðu, og mjer finst það ekki vera nema sjálfsagt, að stjórnin taki slíkar námur, sem til eru og kunna að finnast, þegar í stað í sínar hendur, og láti þegar í stað fara að vinna þær. Nú hefir farið fram rannsókn á kolum þeim, er fundist hafa í Stálfjalli, sem er norðan megin Breiðafjarðar, og hafa þau reynst vel, og kann svo að vera víðar, að góð kol sje hjer í jörðu, og finst mjer vera alveg sjálfsagt, að rannsaka það rækilega, hvort svo er ekki. Jeg hefi nefnt „við sjó fram“ í tillögu minni af þeirri ástæðu, að jeg hafði hugsað mjer, að þar væri hægast að ná kolunum og flytja þau frá námunum, en því fer fjarri, að jeg vilji ekki helst láta fara fram rannsókn sem víðast. Og nú vil jeg skora á stjórnina, að fá hæfan mann frá útlöndum, helst sænskan eða þýskan, til þess að rannsaka kolalög, og vil jeg ekki, að það sje gjört „við tækifæri“. Nei, það á að gjöra tafarlaust, og spara hvorki fje nje fyrirhöfn, til þess að það verði vel gjört. Jafnvel þótt hjer sje ekki til í jörðu svo góð kol, að nota megi þau sem eldivið í skip, þá er hægt að gjöra góð kol úr lakari kolum með því að pressa þau, bæta í þau efnum og gjöra úr þeim töflur, og yrði þá að gjöra það álandsins kostnað.. Hafi nú stjórnin ekkert frá þessu þingi til að fara eftir, þá er síður von á framkvæmdum frá hennar hálfu. En þótt þetta sje ekki í lagaformi, þá ætti það þó að vera nóg til þess, að mál þetta yrði athugað með skynsemi og gætni, og ekki þyrfti að óttast atyrðingar frá næsta þingi, þótt stjórnin byrjaði framkvæmdir í þessu efni. Þess vegna hefi jeg borið fram till. þessa, og tel sjálfsagt, að hún verði samþ.

Stefán Stefánsson. Það er öllum mönnum vitanlegt, hver hagur að því yrði, ef nothæf kol fyndust hjer í jörðu, og nú er svo komið að slíkt má líklegt telja. Það var aðallega viðvíkjandi orðalagi till., sem jeg vildi segja nokkur orð. Þar stendur svo, að rannsaka skuli kolafundi í nánd við sjó. Þetta þykir mjer of takmarkað ákvæði. Mjer er kunnugt um það, að langt upp til dala hafa fundist kolalög ekki óverulegri en í Stálfjalli, - um nothæfi skal jeg ekki segja. Kol finnast fremur við sjó, og kemur það að líkindum af því, að þar hefir sjór brotið landið, svo að kolalögin koma þar af leiðandi fremur í ljós. Alllangt inn í Eyjafirði hefir nú fyrir skömmu fundist 5-6 metra þykt kolalag, og flutti jeg með mjer lítið sýnishorn af þeim kolum, og er það nú lagt hjer fram á lestrarstofuna. Það er öllum kunnugt, að á Akureyri er ein af bestu höfnum landsins, og ætti því ekki að vera óaðgengilegra að vinna kolin þarna inn í Eyjafirðinum, þótt þau sje á að giska um 30 kílómetra frá sjó, heldur en t. d. í Stálvík, úr fjalli, þar sem engin höfn er. Mundi að sjálfsögðu minni kostnaður að leggja járnbraut þennan vegarkafla en gjöra sæmilega góða höfn í Stálvík. Þess vegna mun jeg við 2. umr. málsins bera fram brtt. til þess, að rýmka fyrir stjórninni um framkvæmdir í málinu. Annars lýsi jeg því yfir, að jeg er með till. og óska þess að hún verði samþykt.

Flutnm. (Bjarni Jónsson) Mjer er það mesta ánægja að ganga inn á þessa breytingu við till. mína, og ætla jeg, að jeg hafi getið þess í framsögu minni, að ekki yrði óhugsandi að höfn yrði dýrari en járnbrautarspotti, og mundi því eins arðvænlegt að rannsaka kolalög lengra upp í landi, en af athugaleysi tók jeg ekki ákvæði um það í till. mína.

Gísli Sveinsson Jeg er samþykkur till., en af því ákveðnar eru 2 umr. um málið, þá tel jeg það ekki þurfa að tefja fyrir því, þótt því sje vísað til nefndar, og vil jeg gjöra að till. minni, að því verði vísað til fjárhagsnefndar.