Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Sigurðsson Jeg þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir till. minni á þskj. 519. Jeg vil aðeins fá það skýrt fram, að ákvæði 4. gr. frv. taki einnig til nýbýla, sem eru reist að einhverju leyti á ræktuðu landi, en ekki aðeins til endurbyggingar á niðurníddum býlum. Því hefir verið lýst yfir af einum manni úr milliþinganefndinni í landbúnaðarmálum, að ætlast væri til, að þegar jörð væri skift í fleiri býli, þá kæmi það undir 4. gr., enda væri stuðst við ræktað land að einhverju leyti. En eins og greinin er orðuð nú, þá gæti hún gefið tilefni til misskilnings, þar sem aðeins er talað um að endurreisa hús. Jeg hefi borið tillöguna undir nefndina, en hún sá ekki ástæðu til að taka afstöðu til hennar. Vil jeg því skjóta því undir úrskurð hv. deildar, hvort hún telji ekki rjett, að þetta sje tekið skýrt fram og skýrara heldur en þó það sje gert í framsöguræðu, og þar með tryggja, að eitthvað verði þó reist af nýbýlum fyrir þetta fje. Nefndin hefir þó litið svo á, að þessi skilningur minn væri rjettur og þannig bæri að afgreiða það, svo jeg þarf ekki að fjölyrða um það frekar. Engin ástæða er til að óttast, að þetta geti orðið málinu að falli, þar sem hv. landbn. Ed. er sammála um þetta. Þessi brtt., sem tekur af öll tvímæli, ætti ekki að geta spilt fyrir málinu. Jeg hefi einnig borið þetta undir lögfræðing, sem hefir kynni af þessum málum, og var það álit hans, að frvgr. eins og hún væri nú væri ófullnægjandi orðuð. Jeg skal geta þess, að þótt mjer sje það ljóst, að margt fleira hefði þurft að taka til rækilegrar athugunar og breyta og bæta við á ýmsa lund, þá skal jeg þó ekki fara frekar út í það, en lofa reynslunni að skera úr og sýna smíðagallana á frv.

Frsm. (Jón Ólafsson) Það er rjett heimt hjá hv. 2. þm. Skagf., að við í landbn. áttum kost á að sinna þessari till. En nefndin varð ekki sammála um það, hvort taka bæri upp till. eða ekki. Kaus hún heldur að láta deildina ráða um till. Það er tilgangurinn með lögum þessum að sinna þessu máli á sínum tíma, en á næstu árum virðist það nægilegt verkefni að reisa þau býli, sem víða eru að leggjast í eyði vegna illra húsakynna. Við álitum það sem sagt nægilegt fyrst um sinn, en annars mætti skilja nokkru nánar milli þessara liða, því að eins og er, virðist það nokkuð loðið. Annars finst mjer, þegar fleiri búendur eru á hverri jörð, þá sje ekki svo sárnauðsynlegt, að þeir fái lánin vaxtalaust um lengri tíma; hitt er það nauðsynlegasta, að reisa hús á þeim býlum, sem eru að leggjast í eyði af húsaleysi, og þau, ásamt nýbýlunum á sínum tíma, eiga að fá best lánakjör. Sem sagt, við höfum ekki tekið afstöðu til þessarar till., en látum hv. deild um, hvað henni sýnist rjettast að gera.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það var ekki vegna brtt. á þskj. 519, sem jeg ætlaði að segja nokkur orð, því að jeg tel ekkert athugavert við það, að hún verði samþ. Mig langaði til að segja örfá orð, áður en mál það, sem hjer er til umr., verður afgreitt að fullu frá hv. deild. Með væntanlegri samþ. þessa máls er bætt nokkuð úr brýnustu lánsþörf landbúnaðarins. Jeg er þeirrar skoðunar, að gera þurfi miklu meira en nú þegar hefir verið gert, og er þetta því engin lokaniðurstaða. Fyrir næsta þing álít jeg, að þurfi að leggja frv. um fullkominn landbúnaðar- og fasteignabanka, og jafnframt því, sem afgreiðsla þessa máls, sem nú liggur fyrir til samþ., ætti að vera til mikilla bóta, er það einn liðurinn til þess að koma þeim banka á fót. Vildi jeg láta hv. deild vita það, að ef mjer endist heilsa til, mun jeg vinna að því fyrir næsta þing, að hægt verði þá að leggja fyrir þingið frv. um fullkomna lánsstofnun fyrir landbúnaðinn, sem geti fullnægt þörfum bænda á öllum sviðum. Vona jeg, að þegar fullnaðarsporið verður stigið til þess að koma á slíkri stofnun, þá fái það jafngóðar viðtökur og það mál, sem nú er til meðferðar.

Gunnar Sigurðsson Úr því að jeg stóð upp, vil jeg minnast nokkrum orðum á brtt.hv. 2, þm. Skagf. Tel jeg hana til mikilla bóta og skýringar á lögunum, auk þess, sem þá mun síður ráðist í að byggja nýbýli á óræktuðu landi, þar sem húseign getur orðið alveg verðlaus. Legg jeg því eindregið til, að hún verði samþ. En það var ræða hæstv.forsrh., sem varð til þess, að jeg kvaddi mjer hljóðs. Það stendur nokkuð sjerstaklega á um mig viðvíkjandi máli þessu. Jeg hefi oft utan þings og innan lýst yfir því, að í raun og veru hafi verið mjög misráðið að taka upp ræktunarsjóð, þótt hann hafi gert nokkurt gagn. Á þingmálafundi í Rangárvallasýslu hefi jeg lýst yfir því, að jeg mundi bera fram þáltill. um að taka mál þetta upp að nýju, og vil jeg því lýsa ánægju minni yfir því, að hæstv.forsrh. segir þess ekki langt að bíða, að það verði gert. Legg jeg mikla áherslu á, að löggjöf landbúnaðarbankans verði sniðin sem mest eftir þessum lögum og þeim greinum, sem til eru, og vona, að málinu verði svo flýtt, að stjórnin leggi frv. fyrir næsta þing, eins og hæstv.forsrh. sagði.

Pjetur Ottesen Jeg vildi aðeins bera fram þá fyrirspurn til hv. landbn., hvort hún hefði athugað það, sem hv.þm. V.-Húnv. benti á viðvíkjandi f.-lið 3. gr. Í frv. stendur, að skilyrði fyrir láni úr sjóðnum sje: „að húsin sjeu vátrygð fyrir upphæð, er nemi fullu kostnaðarverði þeirra“. Nú er svo ákveðið um brunabótasjóði í sveitum, að 1/5 af verði húsanna sje í sjálfstrygging, og er því sýnt, eins og háttv.þm. V.-Húnv. benti á, að þetta hvorttveggja getur ekki farið saman. Með öðrum orðum, þeir menn, sem fá lán úr sjóðnum, eru útilokaðir frá því að vera í brunabótasjóðum sveita. Mig minnir, að allir húseigendur í sveitum - þar sem samþykt um það hefir verið gerð - sjeu skyldugir að vera í brunabótasjóðunum.

Ef þeir hafa ekki tryggingu annarsstaðar

. Þetta ákvæði verður því til þess að veikja aðstöðu sjóðanna að miklum mun. Jeg vildi vekja athygli manna á þessu, því að jeg álít, að mikil nauðsyn sje til þess, að slík tryggingarstarfsemi komist á og að í því sje mikil trygging fólgin fyrir sveitirnar. Jeg vildi því gera það að till. minni, að engin slík ákvæði væru sett í löggjöfina nú, sem gætu staðið þessari tryggingarstarfsemi fyrir þrifum.

Sveinn Ólafsson Jeg vildi aðeins segja nokkur orð út af brtt á þskj. 519, frá hv. 2. þm. Skagf. Jeg er efni hennar að fullu samþykkur, en jeg sje ekki annað en að hún valdi ósamræmi milli 4. og 5. gr., ef hún verður samþykt. Í báðum þessum greinum er talað um lán til nýbýla á ræktuðu landi, en í 4. gr. verða önnur greiðsluskilyrði en eftir 5. gr. Vildi jeg vekja athygli á því, að þetta getur ekki hvorttveggja staðist. Eftir 4. gr. endurborgast lánið með 5% af lánsupphæðinni árlega í 42 ár, en eftir 5. gr. með 3½% af lánsupphæðinni í 50 ár. Virðist mjer óumflýjanlegt að lagfæra þetta, áður en málið er afgreitt frá þessari hv. deild, og kann að mega gera það með ritstjórnarrjettingu.

Sigurður Eggerz Það verða aðeins örfá orð. Jeg hefi altaf litið á það sem mikla nauðsyn, að stofnaður yrði landbúnaðar- og fasteignabanki. Nú hefir hæstv. forsætisráðh. lýst yfir því, að það sje hugsun stjórnarinnar að hrinda þessu máli í framkvæmd, og tel jeg það vel farið. Þetta hefði átt að eiga sjer stað fyr, og hefði þá átt að hafa seðlaútgáfuna í sambandi við fasteignabankann.

Frsm. (Jón Ólafsson) Jeg vildi aðeins segja nokkur orð út af ummælum hv.þm. Borgf. Við höfðum athugað, að ekki var hægt að tryggja þessi býli, sem lánað er út á svo mjög nærri fullu verði, eftir því sem sveitabæir eru brunatrygðir, og eftir þessari grein er því gert ráð fyrir að tryggja býlin fullu verði. En það álitum við alveg sjálfsagt og nauðsynlegt, ef lánið á að vera trygt, enda virðist eiga að heimta, að menn tryggi eignir sínar sem best. Við litum svo á, að ef þessi grein komi í bága við, að menn geti notað sjer tryggingar brunabótasjóðanna, þá sjeu þær leiðir sjálfsagðar, að breyta svo lögum þeirra, að menn geti trygt eignir sínar fullu verði. Það er einkennilegt, að slíkt skuli hafa komist í lög, að menn mættu ekki vátryggja eignir sínar fullu verði, en þetta komst illu heilli inn í lög samábyrgðar íslenskra fiskiskipa. Tilgangurinn með þessu mun auðvitað sá, að koma í veg fyrir það, að menn sigli skipum sínum í strand af ásettu ráði, vegna þess að þeir vita, að þeir fá verð skipsins endurgreitt að fullu frá vátryggingarfjelagi. Sama er að segja um það, þegar bannað er að vátryggja húseignir að fullu, þá er það auðvitað tilgangurinn að koma í veg fyrir, að menn kveiki í húsunum með vilja. Mjer finst afaróeðlilegt, að þetta skuli vera þannig sett í lög, enda ekki sanngjarnt gagnvart þriðja manni, sem ef til vill hefir lánað alt það fje, sem húsið hefir kostað. Með þetta fyrir augum ættu engin vandræði að geta stafað af því, þótt menn vátrygðu hús sín annarsstaðar en í brunabótasjóðunum, þar til þeir eru komnir í betra horf, enda virðist eftir lögum þeirra sjóða, að hægt sje fyrir menn að vátryggja hús sín annarsstaðar, ef þeim sýnist svo.

Magnús Guðmundsson Út af ummælum hv.þm. Dal. vildi jeg beina einni spurningu til hæstv.forsrh.Hv. þm. Dal. hafði það eftir hæstv. ráðh., að hann hugsaði til að koma upp bæði landbúnaðar- og fasteignabanka, en jeg skildi hæstv.forsrh. þannig, að hjer væri aðeins um landbúnaðarbanka að ræða. Jeg vildi því spyrja hæstv. ráðh., hvort jeg hafi skilið hann rjett, því að jeg legg mikið upp úr því, að landbúnaðurinn hafi ekki sömu peningastofnun og aðrir atvinnuvegir landsins. Það hefir jafnan sýnt sig, að landbúnaðurinn hefir farið varhluta í þeim skiftum, og því vildi jeg bera þá spurningu fyrir hæstv. ráðh., hvort það er meining hans að hafa þessar tvær stofnanir saman. Ennfremur vildi jeg spyrja, hvort stj. ætli sjer bráðlega að taka það lán, sem henni er heimilað að taka eftir 15. gr. frv. Verði það ekki gert, virðist mjer tiltölulega lítið fje vera fyrir hendi til þessara bygginga, svo framarlega sem gera má ráð fyrir því, að þeir, sem ætla sjer að byggja, dragi sig eftir þessum lánum, og ef ekki verður sjeð fyrir meira fje til lánanna en hinu árlega framlagi ríkissjóðs, þá verður þessi ráðstöfun frekar til þess að draga úr byggingum en hrinda þeim áfram.

Jón Auðunn Jónason Hv. þm. V.-Húnv. benti á það við 2. umr. þessa máls, að með því skilyrði frv. fyrir lánum, að húsin yrðu trygð fullu verði, væri húseigendum gert ókleift að tryggja hús sín hjá brunabótasjóðum sveitanna. Hv. landbn. virðist líta svo á, að ekki þurfi annað en breyta tryggingarskilyrðum brunabótasjóðs sveita til þess að samrýma þetta; en sú breyting mundi leiða það af sjer, að iðgjöldin hækkuðu til muna. Það hefir verið litið þannig á, að heppilegra væri fyrir eigandann að hafa iðgjaldið lægra, en bera dálítið af áhættunni sjálfur. Veit jeg, að bátaeigendur á Vestfjörðum kjósa miklu heldur að hafa áhættuna að ¼ og iðgjöldin um leið lág, en að bátarnir sjeu trygðir að fullu og iðgjöldin hærri. Menn verða að gæta þess, að þar sem um sjálfsábyrgð er að ræða, þá er hægt að hafa iðgjöldin mun lægri. sjálfsábyrgð dregur mjög úr áhættu tryggingarsjóðanna, og þar, sem um samtrygging er að ræða, er ávalt heimtuð sjálfsábyrgð að einhverju leyti. Út af þessari meginreglu, sem styðst við langa reynslu erlenda, má ekki breyta, nema hækka iðgjöldin að stórum mun. Geri jeg ráð fyrir því, að hv. deild óski þess, að svo vel sje um tryggingarnar búið, að hún fari ekki að brjóta þær viðurkendu reglur, sem alstaðar gilda. Hinsvegar þarf ekki að búast við því, að lánað verði fult verð húsanna, og ætti því ekki að valda lántakendum neinum óþægindum, þótt tryggingin sje að 5/6, eins og nú er.

Bernharð Stefánsson Mjer þykir rjettara að vekja athygli á brtt., sem jeg hefi leyft mjer að flytja við þetta frv., á þskj. 496. Jeg skrifaði undir nál. landbn. um þetta mál með fyrirvara. Þessi fyrirvari minn þýddi nú ekki það, að jeg vildi ekki gjarnan leggja til, að selurinn yrði ófriðaður í Ölfusá, og þess vegna gat jeg vel gengið inn á, að það aðalatriði frv. yrði samþykt, og sá því ekki ástæðu til að kljúfa nefndina, eða koma með sjerstakt nál. En á hinn bóginn sje jeg ekki ástæðu til þess, að farið sje að greiða bæturnar fyrir þetta úr ríkissjóði að neinu leyti. Þetta er að vísu smávægilegt atriði, og má segja, að ríkissjóð muni ekki mikið um að greiða bæturnar, en mjer finst satt að segja, að þetta sje svo lítilfjörlegt, að ekki taki því, að vera að greiða bætur úr ríkissjóði fyrir annað eins og þetta. Fyrri brtt. mín er um að fella niður úr 2. gr. frv. ákvæðin um það, að ríkissjóður skuli greiða bæturnar, en síðari brtt. mín fer fram á að fella niður síðari málslið 3. gr., að ríkissjóður skuli greiða ábúandanum á Arnarbæli bæturnar, á meðan núverandi prestur er þar. Það hefir verið svo, þegar ráðstafanir hafa verið gerðar til að eyða skaðadýrum, eins og t. d. refum, þá hefir það venjulega verið hlutaðeigandi sveit, sem hefir borið gjöldin af því, án þess leitað hafi verið til ríkissjóðs. Mjer er þetta ekki nokkurt kappsmál; málið er ekki þess vert. En þar sem jeg átti sæti í þeirri nefnd, sem átti að fjalla um það, þá þótti mjer, þó rjettara að gera tillögu í þessa átt, því með því móti fær málið, að mínu áliti, betri afgreiðslu.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) * Eins og nál. á þskj. 432 ber með sjer, þá hefir meiri hl. landbn. lagt til, að þetta frv. á þskj. 346 yrði samþykt með nokkurri breytingu. Fyrri brtt., við 2. gr., a-liður, er, að það ákvæði sje sett inn í frv. að gjaldskyld skuli ekki einungis Ölfusá, heldur líka Hvítá og þær aðrar þverár, sem í hana falla. Nefndinni þótti rjettara, að þannig væri frá þessu gengið, svo að þeir menn, sem kyni að hafa nokkrar nytjar þess, að selnum er útrýmt í Ölfusá, tæki þátt í þeim bótum, sem greiða á, og fyrir mitt leyti get jeg, sem flm. frv., vel gengið inn á þessa brtt., eins og yfir höfuð þær brtt., sem hv. meiri hl. landbn. ber fram. Um b-liðinn er það að segja, að nefndin taldi rjettara, að ekki væri verið að eltast við mjög lítinn veiðiskap, til að greiða fyrir missi af selveiðinni. Það yrði svo umstangsmikið og svaraði ekki kostnaði að vera að eltast við flesta hreppa sýslunnar um það. Önnur brtt. er um það, að lögin öðlist þegar gildi, og það ákvæði er sett vegna þess, að nauðsyn ber til, að þegar verði byrjað á því að útrýma selnum. Nú þarf jeg ekki að fjölyrða frekar um þessar brtt.hv. meiri hl. landbn. Jeg vona, að hv.þdm. sjái, að þetta mál er þannig í eðli sínu, að það er í raun og veru ekkert einsdæmi. Þegar verið er að auka tekjur af landinu, þá er ekki verið að gera það aðeins fyrir líðandi stund; það er miklu meira framtíðarmál en svo, að það sje aðeins þeim til góða, sem þá lifa, þegar breytingin er framkvæmd. Það má geta nærri, að fyrstu árin verður ekki mikil hlunninda-aukning fyrir útrýming selsins. Áin fellur í mörgum kvíslum til sjávar; víðsvegar um þessa ála heldur selurinn sig, og á hæstu eyrunum í ánni eru sellátur, og þeir menn, sem takast á hendur að útrýma selnum, þurfa að kaupa sjer nælur og hafa báta, og svo verða þeir að hafa skotvopn. Það þarf enginn að hyggja, að þessi útrýming taki aðeins nokkra daga, það má sjálfsagt búast við, að hún standi yfir 2–3 ár. Eins og getið var um í greinargerð þessa frv., halda sig þarna að staðaldri á annað þúsund selir í ánni, og þar sem staðhættir eru svo sem jeg hefi nú lýst, þá segir það sig sjálft, hversu langan tíma þarf til að reka þennan veiðivarg í burtu. Hinsvegar má geta því nærri, að ekki náist nærri allur sá selur, sem þarna er drepinn; nokkuð næst í nætur, og jeg býst við, að ádrættinum mætti haga þannig, að reyna að flæma hann niður eftir ánni til sjávar. En ekki er hægt að gera ráð fyrir því, að þeir menn, sem takast þetta á hendur, beri nokkuð verulegt úr býtum, upp í þann kostnað, sem þeir hafa, því að minst af þeim sel, sem drepinn verður, næst. En það er auðsætt, að með mikilli elju og ástundun má takast að flæma hann í burtu úr ánni. Eins og grg. ber með sjer, eru aðeins nokkrir menn, sem hafa not af selveiði. Er að vísu ekki hægt að kalla að þau not sjeu mikil, en þó dregur nokkuð um þau. Nú er einnig svo um laxveiði í ánni, að fáir veiða, svo að nokkru nemi. Er hugsunin sú, að sömu mennirnir hafi forgöngu í útrýmingu selsins. Leiðir af því býsna mikinn kostnað fyrir þá. Þess vegna álítum við flm. þrír, og meiri hl. hv. nefndar, að sanngirnismál sje, að landið taki þátt í að greiða bætur að helmingi, á móti þeim, sem laxveiðahlunninda njóta, til þeirra, sem tekjur missa af selveiði í ánni. Ef um lítinn kostnað væri að ræða og tekjur kæmu á móti, þá væri ekki að því að finna, þótt bændur yrði að greiða þessar bætur einir. En nú er svo ástatt sem sagt hefir verið, og því finst mjer of mikil smámunasemi lýsa sjer í því, að hafa á móti því, að varið sje nokkrum hundruðum króna í þessu skyni, ekki síst, þegar svo er ákveðið í frv., að bæturnar fari þverrandi eftir því sem laxveiði eykst, og falli með öllu niður, er hún nemur jafnmiklu og tapið af útrýmingu selsins nemur fyrir þá, er veiðinot höfðu af honum. Mjer finst því öll sanngirni mæla með því að þessum tilmælum verði sint. En í þeirri afstöðu, er Alþingi tekur til þessa máls, felst meira en út lítur fyrir í fljótu bragði. Það getur verið góður prófsteinn um það, hvernig hv. deild lítur á umbótamál sem þessi. Það er ekki svo að skilja, að ef hv.þdm. vilja ekki votta máli þessu neinn skilning, þá er jeg ekki að knjekrjúpa þeim. Jeg geri ráð fyrir, að bændur geti komist af án þessarar hjálpar. En yfirleitt má telja það Alþingi til minkunar, hve seint hafa komist fram umbætur á löggjöf um hlunnindaaukningu og veiðimál, og hve skilningur á þeim málum hefir verið lítill. Í þessu eru aðalatriði þessa máls fólgin. Jeg verð að segja það gagnvart brtt.hv. 2. þm. Eyf., að mjer þykir miður, að hann skyldi bera slíka till. fram, og ekki mundi jeg hafa lagst á móti honum í slíku máli sem þessu. Það er ekki nokkur vafi, að hjer er að ræða um hagsmunamál, sem getur oltið á tugum þúsunda, þegar fram í sækir. Jeg vona, að hv. 2. þm. Eyf. sje svo kunnugur viðskiftum laxa og sela, að hann geti gert sjer í hugarlund, hve mikið af laxi muni sleppa upp eftir ánni, þar sem önnur eins selahjörð hefst við í árósunum. Jeg mun láta þetta nægja að sinni og leggja málið undir manndóm hv. deildar.

Einar Jónsson * Jeg vil lýsa yfir því, að samkomulag varð um þetta mál í nefndinni, og sá jeg ekki ástæðu til að setja mig upp á móti frv. En jeg skal játa það, að mjer var ekki kunnugt um brtt.hv. 2. þm. Eyf. fyr en nú. En af því að jeg tel hana miða í rjetta átt, og af því að hv.flm. hennar var svo miklum mun stuttorðari en hv.frsm., sem teygði lopann fram úr öllu hófi, mun jeg fremur fylgja brtt. á þskj. 496, heldur en frv. sjálfu. Það er á engan hátt af því að jeg vilji gera frv. ilt, heldur af því að hv.flm. hefir sjálfur spilt fyrir frv. með langloku sinni. *Ræðuhandr. óyfirfarið af þm.

Bernharð Stefánsson Jeg vil ekki deila við hv.frsm. um þetta mál. En mjer fanst það koma úr hörðustu átt, er hann fór að tala um smámunasemi í sambandi við það. Því ef það eru ekki smámunir, sem hv.frsm. er að berjast fyrir í þessu máli, þá veit jeg ekki hvað eru smámunir. Til að rjettlæta þessa beiðni um ríkissjóðsstyrk, tók hv.frsm. það fram, að fyrst um sinn yrðu litlar nytjar af þessari ráðstöfun, fyrir laxveiði-eigendur. En svo má segja um ótal margt fleira, sem gert er til umbóta, og fara menn þó ekki fram á borgun úr ríkissjóði fyrir hvert smáræði. Hann taldi útrýmingu selsins stórvirki, sem þyrfti að borga mönnum fyrir að framkvæma, en síðar lýsti hann því með mörgum orðum, hve mikill selaher væri í árósunum, svo að þótt eitthvað tapaðist, þá skil jeg ekki í öðru en að töluverðar tekjur yrðu af þessu seladrápi, svo að eigi þyrfti að borga mönnum sjerstaklega fyrir það. Víðast hvar mundi það vera svo, ef mönnum væri hleypt í selalátur og mættu drepa þar selinn eftir vild, að flestir vildu fremur greiða eitthvað fyrir þau rjettindi en hið gagnstæða. Eftir því sem fram hefir komið, eru eigi nema fáir menn, sem missa nytjar af selveiði við frv. þetta, og ætti því ekki að geta verið um háar skaðabætur að ræða. En ef ástæða þykir til, að hið opinbera láti fje af höndum í þessu skyni, þá ætti það að vera sýslusjóður, sem gerði það. Hv. frsm. kvaðst hissa á, að mjer fyndist málið svo mikilsvert, að jeg kæmi fram með brtt. við það. Jeg tók nú einmitt fram, að mjer fyndist það ekki mikilsvert, og sama segi jeg enn. En úr því að jeg var í nefndinni, lagði jeg blátt áfram það til, sem mjer fanst rjettast. Jeg get svo sem þolað, að ríkið borgi þennan kostnað, en mjer finst það óþarfi. Hv. frsm. kvaðst ekki mundi vera á móti Eyfirðingum í slíku máli sem þessu. Jeg þykist nú hafa sýnt það í hinum stærri málum, að jeg er ekki óvinur Árnessýslu. Jeg hefi greitt atkv. með miklu stærri fjárframlögum en þessu til Árnessýslu, en einmitt af því að mjer finst hjer vera um óþarfa að ræða, og smásmuglegt er að fara fram á tillag úr ríkissjóði í þessu skyni, hefi jeg flutt þessa tillögu. Ekki var farið fram á bætur úr ríkissjóði fyrir Nikulásarker, og flutti þó hv.frsm.till. um að friða það.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Það græðist nú víst lítið á frekari umræðum um þetta mál. En hv. 2. þm. Eyf. hefði átt að nefna, hver kostnaðurinn yrði fyrir ríkissjóð. Það er vitanlega altaf hægt að kasta svona fram, en jeg álít ekki ástæðu fyrir hann að leggjast á móti málinu, nema um töluverðan kostnað væri að ræða. Það er ekki meiningin, að menn fái neitt fyrir að útrýma selnum, heldur aðeins það, að greiddar sjeu hálfar bætur til manna þeirra, sem missa hjer frambúðar selveiði, en þó eigi lengur en á meðan laxveiði er að aukast til jafns við það tjón, er af seladrápinu leiðir  Jeg þarf ekki að svara hv. 1. þm. Rang. En ef honum hefði verið ant um þingmannsheiður sinn, hefði hann átt að bera fram aðra ástæðu en hann gerði, fyrir því að vera á móti frv., og ekki átt að láta saklausa menn gjalda mín, ef jeg hefi eitthvað af mjer brotið í hans augum. Ef prósentutala yrði tekin af mínum ræðum og hans, geri jeg ráð fyrir, að hans tala yrði fult eins há. *Ræðuhandr. óyfirfarið af þm.

Sveinn Ólafsson * Hv. 2. þm. Eyf. hefir að vísu tekið það fram, er jeg vildi sagt hafa um þetta mál, en ræðu hans og till. hefir verið mótmælt af hv.frsm. Því er sem sagt haldið fram í sambandi við þetta mál, að nauðsynlegt sje, að ríkissjóður hlaupi undir bagga, meðal annars af því, að töluverður kostnaður stafi af útrýmingu selsins. Jeg vil árjetta það, sem hv. 2. þm. Eyf. sagði. Jeg mundi heldur vilja láta telja hlunnindi, að mega útrýma selnum, en að rjett væri að krefjast borgunar fyrir það. Jeg þekki ekki svo fá selalátur, þar sem sel hefir verið útrýmt, og aldrei hefir komið til mála, að menn hafi krafist nokkurra bóta, og því er vissulega ekki fremur nauðsyn á því hjer. Jeg tel því till.hv. 2. þm. Eyf. alveg rjettmæta og mun fylgja henni.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) * Það var nú svo sem auðvitað, að hv. fyrri þm. S.-M. mundi taka svona í þetta mál. Það var nú hægt að segja sjer fyrirfram.  *Ræðuhandr. óyfirfarið af þm.

Frsm. (Páll Hermannsson) Jeg vil leyfa mjer að geta þess í sambandi við brtt. á þskj. 507, að þetta atriði, að laun beggja þeirra föstu starfsmanna, sem skipaðir skulu vera við þennan væntanlega skóla, skuli greiðast úr ríkissjéði, fjell af vangá úr brtt. við 4. gr. eins og hún var samþykt við 2. umr.Brtt. er í algerðu samræmi við frv. eins og hæstv. stjórn lagði það fyrir háttv. deild, og mentmn. er óskift sammála um þessa breytingu.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. 2. landsk. hefir beint til mín nokkrum fyrirspurnum. Um húsnæðismálið talaði jeg hjer við 2. umr. málsins, en það má vel vera, að hv.þm. hafi þá verið fjarverandi. Jeg get svarað því sama nú og þá, að jeg tel það auðvitað æskilegast, að skólinn hefði sitt eigið hús, og mundi auðvitað fylgja því fram, ef jeg sæi nokkur skynsamleg ráð til þess, að það mætti verða. Hinsvegar tel jeg, að hægt sje að byrja án þess að sjerstakt hús sje bygt fyrir skólann, og veit jeg, að hv. 2. landsk. skilur það fullvel, þar sem hún stýrir 50 ára gömlum skóla, sem enn á ekki sjálfur þak yfir höfuðið, en fer þó stöðugt stækkandi, með vaxandi aðsókn. Auðvitað veit jeg, að hv.þm. þekkir manna best þau óþægindi, sem þessu fylgja. Ástæðan til þess, að ekki hefir enn verið bygt yfir kvennaskólann, er auðvitað sú, að ekki hefir þótt fært að ráðast í þann kostnað, sem af því mundi leiða, og sama ástæðan er því valdandi nú, að jeg tel ekki fært að gera ráð fyrir því, að bygt verði yfir þennan væntanlega skóla nú þegar. Jeg skal nefna annan skóla, sem meiri ástæða væri til að ætla, að hefði getað komið sjer upp húsi en kvennaskólinn, og það er sá skóli, sem haldið er uppi af kaupmannastjett landsins. En það er nú svo enn, að þessi skóli, sem er líka mjög stór, er í leiguhúsi og býr við þau óþægindi, sem því fylgja. - Húsnæðismálið er fjárhagsatriði, sem bærinn og landið hljóta einhverntíma að leysa, þó að það verði ekki nú. Eins og jeg gat um við 2. umr., ætlast jeg til, að hlutfallið á milli bæjarframlags og ríkisframlags verði aðeins 2:3, af því að hjer er ekki gert ráð fyrir heimavist. Eins og nú standa sakir er Reykjavíkurbær með fangið fult, þar sem er barnaskólinn nýi, og jeg býst ekki við, að bærinn sjái sjer fært að ráðast í nýja skólabyggingu á næstunni. Jeg er heldur ekki mjög óánægður með það, þó að 2–3 ár líði, þangað til hægt sje að hugsa til að byggja húsið, Jeg hygg, að áhugamenn og stj., hver sem hún verður, eigi þá hægra með að ákveða, hvernig skólahúsið eigi að vera. Sú byrjun, sem hjer er farið fram á, er ekki annað en tilraun, sem ætlast er til, að fari fram áður en ákvörðun er tekin um framtíðarskipum þessa máls. Jeg hefi nú, síðan 2. umr. fór fram um þetta mál, átt tal við borgarstjóra um það, hvar hann teldi slíkan skóla best settan, og hefir hann bent á stað Í austurbænum, sem hann telur heppilegan, einkum að því leyti að hægt sje að auka við bygginguna. Um nafnið get jeg sagt það að jeg er þar að miklu leyti sammála hv. 2. landsk. um það, að okkur vantar nafn, sem lýsi tilgangi skólans vel. Sjera Sigtryggur á Núpi nefnir sinn skóla ungmennaskóla, svo eru unglingaskólar og loks hjeraðsskólar. Hið síðasta er að ýmsu leyti best en getur ekki átt við hjer. Jeg valdi því þetta nafn, en legg dálítið annað í það en venja hefir verið, þar sem gagnfræðanám hefir verið 3 ára bóklegt nám og ekki annað. Jeg skal játa, að nafnið er líka tilraun, og má lagfæra það um leið og þetta mál verður tekið til athugunar á ný, eftir nokkur missiri. En það verður eflaust gert, hvort sem þetta frv. nær fram að ganga eða ekki.

Bjarni Ásgeirsson Jeg á brtt. á þskj. 513 við 3. gr. frv. á þskj. 506. Er þessi brtt. borin fram vegna þess, að 3. gr. frv. kemur ekki fyllilega heim við gildandi laxveiðilög. Mjer þótti því rjett að samræma þetta, og verður það gert, ef brtt. mín verður samþykt. Vona jeg því, að svo verði gert. Hið sama er og að segja um brtt. á þskj. 518, frá hv. 1. þm. Skagf., sem líka er til bóta frv.

Sigurður Eggerz Jeg vil leyfa mjer að skjóta því til hæstv. forseta, hvort halda á fundi áfram, þegar vantar 10–12 þm. Það getur vel farið svo, að niðurstaðan velti á því. Jeg vil því kurteislega mælast til þess, að fundi verði slitið.

Forseti (BSv): Að vísu er hjer fátt manna, en lögmætur fundur samt. Og með því að afgreiðsla mála gengur seint, en þörf á að flýta henni, þá munum víð halda áfram.

Frsm. meiri hl. (Sveinn Ólafsson) Hv. flm. þessa frv. á þskj. 80, um hvalveiðar, gerði ráð fyrir því við 1. umr., að það mundi mæta vinsældum og ganga greiðlega í gegnum þingið. Hugði jeg hann mundi sannspár verða, en svo hefir þó farið, að sjútvn. hefir klofnað um málið, og liggja nú fyrir álit tveggja nefndarhluta, sem ber talsvert á milli. Meiri hl. álítur rjett að leyfa hvalveiðar eins og gert er ráð fyrir í frv., með þeim áskilnaði, sem þar greinir, og telur það eigi aðeins forsvaranlega, heldur og nauðsynlega ráðstöfun. Minni hl. vill láta fella frv. og færir til þess tvær ástæður. Í fyrsta lagi, að hvalveiðar hjer við land muni verða útlendingum einum að liði og reknar af leppum, útlendingum einum til hagsmuna, en ekki innlendum mönnum. Í öðru lagi telur minni hl. það geta komið til mála og enda vera líklegt, að hvalir verði friðaðir með alþjóðasamþykt og gegn því hlýði ekki að vinna. Á þetta hefir meiri hl. ekki getað fallist. Eins og kunnugt er, eru hvalveiðar með flotstöðvum mjög stundaðar í suðurhöfum á síðari árum, aðallega af Bretum og Norðmönnum, jafnvel að nokkru af Þjóðverjum. Norðmenn standa samt víðast fyrir veiðunum og vinna að þeim, þótt aðrir leggi til fjármagnið, enda eru Norðmenn allra manna vanastir veiðunum og best til þeirra fallnir. Við meirihlutamenn litum svo á, að vel geti farið á því, að vjer Íslendingar stunduðum þessar veiðar í fjelagi við Norðmenn, eins og Bretar gera, enda er hjer fátt manna, sem verulega æfingu hefir við þær veiðar. Og við erum þess fullvissir, að til þess að reka hvalveiðar frá landi þarf ekki stærri höfuðstól en innlendum mönnum er fært að leggja fram og fúslega yrði lagður fram. Jeg býst við, að nýtískustöð með 2 skotbátum kosti rösklega eina miljón króna, en það mun vera sem næst helmingur á við hlutafje stærsta togarafjelagsins hjer í Reykjavík. Augljóst er því, að hjer er ekki um þau stórfyrirtæki að ræða, að innlendum mönnum sjeu þau um megn og að þau þurfi endilega að lenda í höndum útlendinga. Nú er það kunnugt, að í ráði er að senda flotstöðvar frá Noregi til veiðisvæðanna hjer við land, en þau eru einkum vestanlands og austan. Mun þá öllum skiljast, að hagurinn af hvalvinslubanni hjer á landi lendir hjá útlendingum, en að engu leyti hjá innlendum mönnum. Til skamms tíma hefir sú trú ríkt hjerlendis, að flotstöðvaveiði væri hjer óviðráðanleg vegna ókyrðar sjávar og storma. En þetta er helber misskilningur. Hvalveiðar þær, sem nú eru stundaðar í suðurhöfum, eru nær eingöngu reknar frá flotstöðvum, og er öll aðstaðan þar erfiðari en hjer norður frá. En flotstöðvar hafa þann verulega ókost, að nýting hvals getur aldrei orðið þar jafngóð sem á landi. Því valda þrengslin á skipunum. Af því leiðir, að hagnaðurinn af veiðunum verður mun minni en ella, því að sökum illrar aðstöðu verður að fleygja miklu af því, sem á landi má hagnýta og breyta í verðmæta vöru. Það segir sig sjálft, að Íslendingar mundu ekki hafa neitt gott af því, þó að flotstöðvaveiðar væru reknar hjer utan landhelgi, og því síður mundi það verða oss til álitsauka. Til þess því, að vjer getum haft gott af þessum veiðum, er eina leiðin, að settar verði upp eða leyfðar hvalveiðastöðvar í landi af innlendum mönnum eða lögmætum hlutafjelögum. Jeg hefi ekki gert mjer far um að athuga, hvað miklar tekjur hvalveiðarnar gáfu ríkissjóði meðan Norðmenn veiddu hjer, en jeg man, að af einni hvalveiðastöð, sem jeg þekti vel, voru greiddar í útflutningsgjald af lýsi og kjötmjöli 35 þús. kr. á einu ári. Af því má nokkuð marka þann þjóðfjelagslega hagnað, sem þessar veiðar geta veitt, ef hyggilega er með farið. Sú ástæða, sem minni hl. ber fram móti frv., að friðun hvala muni bráðlega komast á, er harla ósennileg og lítil von til þess, að hún rætist. Það er langt síðan farið var að tala um hana, og mun það hafa verið franskur rit höfundur, er fyrst kom fram með þetta. Friðun hefir verið talin nauðsynleg sökum þess, að hætta væri á því, að hvalnum yrði útrýmt með gegndarlausri veiði: En þrátt fyrir þessar kenningar eykst þó hvalveiðin stöðugt og hefir aldrei verið meiri en síðastl. ár. Og nú eru Þjóðverjar að búa sig undir stórfeldar hvalveiðar í suðurhöfum; en hafa átt lítinn þátt í þeim áður. Og því til sönnunar, að ekki sje útlit fyrir, að hvalirnir sjeu að hverfa, skal jeg geta þess, að í norsku tímariti er þess nýlega getið, að eftirtekjurnar af hvalveiðum í Rosshafinu hafi á 3 mán. í fyrra numið 73 þús. lýsisfata, en í ár á jafnlöngum tíma fengust þar 124 þús. lýsisföt. Það getur verið, að fleiri veiðiskip hafi verið þarna í ár en í fyrra. Þó sýnir þetta, að mikið er um hvali ennþá á þessum slóðum. Eins og hjer mun það aðallega vera ein tegund hvala, sem veiðist í suðurhafinu, sem sje skeljungur. Nokkuð mun þó veiðast af stærri hvölum, svo sem steypireyði og geirreyði, en langalgengastur er þó skeljungurinn. Það var talið, meðan hvalveiðar voru hjer stundaðar, að 50 lýsisföt fengjust af einum skeljung. Og ef gert er ráð fyrir, að veiðin í Rosshafinu nú síðast hafi eingöngu verið skeljungur, þá ættu að hafa veiðst þar á 3 mánuðum á þessum vetri ca. 2480 hvalir. Sú tala lækkar auðvitað að sama skapi sem veiddir hafa verið fleiri hvalir af stærstu tegundunum, en skýrslan sýnir, að mergð hvala sveimar enn á þessum suðurvegum. Nú eru hvalir hinar mestu flökkukindur og fara heimskautanna á milli. Eru því miklar líkur til þess, að þeim fjölgi hjer eftir ört í norðurhöfum, en þeir eru svo mjög ásóttir í suðurhöfum, enda er þeim sýnilega farið að fjölga hjer mikið. Því takmarki að friða kynstofn hvalanna fyrir veiðimönnum verður ekki náð, þótt hjer sje bönnuð hvalvinsla í landi. Rjettur vor nær ekki nema 3/4 úr mílu út fyrir landsteinana, og mega allir sjá, hve þýðingarlítil friðun hvala er á þessu litla sviði landhelginnar, þegar veiðar eru reknar umhverfis í hafinu. Það er því bersýnilegt, að með hvalvinslubanni hjer í landi er það eitt fengið, að auðga útlenda hvalveiðamenn, en svifta landsbúa sjálfa öllum hagnaði af þessum verðmætu veiðidýrum. Bannið frá 1913 var aldrei á öðru bygt en hjákátlegri hjátrú sjómanna á því, að hvalurinn ræki síldina og fiskinn að landi af hafinu. En það er óvenju barnalegt að ímynda sjer, að hvalurinn, sem fer að minsta kosti 70 sinnum hraðar en fiskurinn eða síld, sje að dunda við að smala fiskikrílum saman og reka til lands. En þessi hjátrú er að sumu leyti eðlileg og byggist á því, að hvalurinn eltir sama æti og síldin og lifir af því. Vjer meirihlutamenn leggjum til, eins og áður er tekið fram, að frv. verði samþ. með þeirri einni breytingu á 3. gr., að skýrari verði ákvæði hennar. Vjer teljum, að þessi viðauki geri 3. gr. ótvíræðari og að betur sjáist, hvað átt er við með hagnýtingu hvalsins. Annars mætti segja, að veiðin væri hagnýtt að fullu, þótt meira eða minna færi forgörðum af verðminsta úrgangsefni. Gæti líka verið hætta á því, ef úrganginum væri hent í sjóinn, eins og sumstaðar var áður gert, að spjöll yrðu að því á netum og öðrum veiðarfærum fiskimanna. Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en tek það fram, að jeg legg ekkert sjerstakt kapp á þetta mál. Hinsvegar vil jeg fullyrða, eins og jeg hefi áður tekið fram, að með áframhaldandi hvalafriðun eða hvalvinslubanni fæst enginn annar árangur en að ræna landsmenn rjettmætum hagnaði af hvalveiðum og gefa hann öðrum þjóðum.

Frsm. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Við minni hl. höfum skilað áliti okkar í sjerstöku nál., en með því, að þar er ekki alt sagt, sem jeg vildi taka fram, ætla jeg að bæta nokkrum orðum við. Við lítum talsvert öðrum augum á þetta mál en hv. meiri hl.; en það er svo sem ekki ný saga, þó skoðanir hv.þm. sjeu sundurleitar um þetta mál, því það hefir nú komið fyrir á 3 þingum, en þó ekki ennþá sjeð dagsins ljós sem lög úr þessu hv. húsi. Hver forlög þess verða nú, skal jeg ekki segja. Og þó fáment sje nú hjer í þessari hv. deild, þá ætla jeg mjer nú samt að tala ítarlega um þetta mál. Jeg hefi nú haft mína skoðun á því, áður en jeg kom á þing, og er hún óbreytt ennþá. En af umræðum fyrri þinga má sjá, að menn hafa haft ýmsar skoðanir á þessu. Og jeg verð að segja það, að þar sem undanförnum þingum hefir þótt ástæða til þess að setja lög, er bönnuðu þessa veiði, þá finst mjer ekki óeðlilegt, þó hv.þm. fyndist nokkuð fljótt að afnema þau að einhverju leyti, með því líka, að þessi lög voru endurnýjuð 1925. Við minnihlutamenn lítum fyrst og fremst á það, hvort hjer sje um atvinnugrein að ræða, er mögulegt sje fyrir landsmenn að hagnýta sjer, og við erum meiri hl. ósammála um það, að slík fyrirtæki kosti jafnlítið og þeir gera ráð fyrir. Jeg hefi fengið umsögn áreiðanlegs manns, sem stundað hefir hvalveiðar, að stöðvar, sem voru reistar hjer um síðustu aldamót, hafi kostað 1½ milj. kr. Þessar stöðvar höfðu 3–6 veiðibáta, og eftir því, sem hv. 1. þm. S.-M. segir, munu þær hafa komist upp í 9 veiðiskip. Og ef það er rjett, að þessar stöðvar hafi kostað 1½ milj. kr. þá, þá er jeg viss um, að þær mundu ekki kosta minna en 3 milj. kr. nú, og býst jeg við, að það sje síst of hátt áætlað. Eru nú miklar líkur til þess, að innlendir menn hafi það fjármagn í höndum, að þeir geti komið af stað slíkum fyrirtækjum? Jeg skal í þessu sambandi geta þess, að þeim, er við sjávarútveg fást, er það um megn að koma hjer upp síldarverksmiðjum, sökum fjeleysis, svo arðvænlegt sem það þó er álitið að vera. Mjer finst því harla ósennilegt, að hægt sje að fá hjer nóg fjármagn hjá einstökum mönnum til þess að koma upp hvalveiðastöðvum. Reynslan hefir líka sýnt, að nauðsynlegt er að hafa mörg skip, svo reksturinn geti borið sig, því með því eru meiri líkur til, að verksmiðjan hafi nægilegt að starfa. Jeg veit nú ekki, hvað forgöngumenn þessa máls vilja, að stöðvar þessar verði stórar, en því hefir lauslega verið skotið fram, að nægilegt væri, að þær hefðu aðeins 2 veiðiskip. En jeg býst nú við, að ef þetta sjerleyfi yrði veitt, þá yrðu veiðibátarnir fleiri. 500 kr. sjerleyfisgjald af skipi er hlægilega lágt, því ef veiðin gengur vel, getur hún verið mjög arðsöm. Og ef þetta leyfi lenti nú t. d. í höndum útlendinga, þá er þetta beinlínis gjöf, en ekki gjald. Jeg veit ekki til, að krafa um sjerleyfi hafi komið nema úr einni átt ennþá, sem sje frá Vestfjörðum. Og hvað meira kann að liggja á bak við þetta, er ekki upplýst. Þá veit jeg ekki til, að hjer sjeu til þeir menn, að þeir geti lagt fram fje til þessa án þess að fara til erlendra manna um fjárframlögin. Á svo Alþingi að fara að leyfa útlendingum að koma hingað aðeins undir því yfirskini, að innlendir menn eigi alt saman eða að mestu leyti, til þess að græða hjer fje? Og þar sem hjer er ekki að ræða um neina atvinnu fyrir verkalýðinn alment, sem heitið geti, þá hygg jeg, að rjett væri að athuga, hvort ástæða sje til að stuðla að slíkri leppmensku, sem af þessu hlýtur að leiða, ofan á þá, sem nú á sjer stað með síldveiðarnar, sem Alþingi er nú að leitast við að útrýma. Jeg held því fram, að ekki sjeu líkur fyrir því, að þetta veiti mikla atvinnu, því mjer er kunnugt um það, að á Önundarfirði, þegar hvalveiðar voru reknar þar, störfuðu þar um 30 ísl. menn, og voru þar þó 5 bátar. Þar að auki voru norskir menn, sem áttu að hafa sjerþekkingu á hinum ýmsu störfum, og voru þeir allmargir. Hjer mundi það verða svo, að hinir sjerfróðu yrðu erlendir og eitthvað af verkamönnum líka, þangað til innlendir menn hefðu fengið þá reynslu og kunnáttu, sem álitið er, að þurfi til slíkra starfa. Við skulum athuga, á hvaða tíma þessi atvinnurekstur fer fram. Hann fer fram á tímabilinu frá miðjum maí til miðs september. Þá þykir veðrátta hagstæðust, einmitt á þeim tíma, sem við þurfum á öllum okkar vinnukrafti að halda við landbúnað og sjávarútveg. Á þeim tíma er því minst þörfin á þessari atvinnubót, ef atvinnubót skyldi kalla. Í frv. segir ekki annað en að hjer sje aðeins um að ræða innlenda menn, en jeg þykist nú hafa leitt rök að því, að um innlent fjármagn er ekki að tala. Ef við ættum að leyfa hvaladráp og tryggja það, að ekki komi hver á fætur öðrum og biðji um sjerleyfi, ætti ríkið eitt að hafa slíkt sjerleyfi handa sjálfu sjer og starfrækja slíkan stórrekstur. Mjer segir svo hugur um, að verði veitt eitt sjerleyfi, muni fleiri koma á eftir. En mjer finst það vera mikið vafamál, hvort hvalveiðar eru arðvænlegur atvinnurekstur. Reynslan hjer um það leyti, sem hvalveiðar hættu, var sú, að ekki þótti borga sig að halda þeim áfram vegna hvalafæðar. Það eru engar sannanir fengnar fyrir því, að hvalnum hafi fjölgað svo í norðurhöfum síðan. Vísindamenn eru ófróðir um, hvernig hann hagar sjer, en hitt eru þeir vissir um, að ekki er lengi verið að eyða honum, því að viðkoman er mjög lítil. Norðmenn, sem flestum þjóðum fremur hafa lagt stund á hvalveiðar, hafa horfið úr norðurhöfum og leitað í suðurhöf. Sú rányrkja, sem þeir hafa rekið í suðurhöfum, hefir gefið mikið af sjer, og talið er, að sá atvinnurekstur sje rekinn fyrir breskt fjármagn. En meðal vísindamanna, sem ekki stendur á sama um, hvort þessum dýrum sje útrýmt eða ekki, er risin upp sterk stefna í þá átt að friða hvalinn. En þar sem er arðs von, komast vísindin ekki að. Breskir vísindamenn hafa gert ítarlegar tilraunir til þess að grafast fyrir göngu hvalsins. Þeir hafa merkt hann og beðið veiðimenn að athuga merkin. En það hefir lítinn árangur borið, og er sagt, að norskir veiðimenn svíkist jafnvel um það. Af tilviljun barst mjer blað í dag, þar sem Norðmaður nokkur bendir á, að nauðsyn beri til þess að friða unghval og þann, sem minsta arðsvon gefi, eins og bláhvalinn, sem talið er, að sje mjög magur, þegar hann hefir haldið sig í heitum sjó. Alt ber að sama brunni: Það má ekki tortíma hvalnum. Við bendum á í okkar nál., að það sje illa til málanna lagt hjá okkur Íslendingum, ef við förum að taka upp hvaladráp, þegar aðrar þjóðir stefna að friðun. Enda er engin sönnun fengin fyrir því, að til sje gnægð hvala í norðurhöfum. Fiskimenn hafa ekki látið þá skoðun í ljós. Það er kunnugt, að Norðmenn stunda hvalveiðar frá Færeyjum, en við vitum ekki, hversu mikið það er, sem veiðist. Það er óhægt um vik að leita hingað, því að það er mjög dýrt að draga hvalina svo langa leið eins og norðan úr Grænlandshafi, ef þeir leituðu þangað. Þess vegna vantar þá stöð á Vestfjörðum. Það er alveg rjett, að Norðmenn stunda hvalveiðar mest með flotstöðvum, sem ekki liggja úti á reginhafi, heldur inni á fjörðum og flóum. Þetta gengur misjafnlega vel. Í þessu blaði, sem jeg nefndi áðan, sje jeg, að tvær hafa farist með fullan feng við ís í suðurhöfum. Jeg hugsa, að slíkar flotstöðvar mundu einhverntíma komast í kynni við ísinn norður í höfum, enda munu Norðmenn ekki hugsa til slíkra stöðva þar. Þess vegna er um að gera að fá sjerleyfi hjá Íslendingum til þess að hafa stöð á landi. Jeg þykist hafa svarað því, sem jeg þurfti að svara í ræðu hv.frsm. meiri hl. Hann var mjög hógvær, en var að benda á, hvað hefði orsakað það, að hvalafriðunarlögin frá 1913 gengu í gildi, og sagði hann, að það hefði verið hjátrúin ein. Jeg hefi athugað umræðurnar frá þeim tíma, en get ekki sjeð, að hv.frsm. hafi þar allskostar rjett fyrir sjer. Jeg verð að minna hv.frsm. á, að í fyrra færði hann sjálfur fram röksemd, sem var engin hjátrú. Og hann skrifaði með fyrirvara undir nál. meiri hl. Með leyfi hæstv. forseta ætla jeg að lesa upp kafla úr ræðu hans frá í fyrra. Jeg get ekki betur sjeð en að hv.þm. hafi skift um skoðun frá í fyrra, og má það merkilegt heita, að jafnskýr og reyndur maður skuli á einu ári hafa snúist í svo mikilsverðu máli. „Jeg gæti að vísu látið mjer lynda það, sem hv.frsm. (SigurjJ) nefndi um sjerstöðu mína í þessu máli. Jeg hefi ekki einu sinni skrifað undir nál. með fyrirvara, heldur aðeins áskilið mjer óbundið atkvæði. En það er ekki vegna þess, að jeg leggi nokkurn trúnað á þá hjátrú, sem hefir bólað á í ýmsum veiðistöðvum landsins, að hvalveiðar verði til þess að spilla fyrir fiskiveiðum og trufli síldargöngur, heldur stafar mín sjerstaða af því, að jeg veit, að þessar veiðar verða því aðeins teknar upp, að útlendir menn komi til sögunnar og leggi fram veiðitæki og kunnáttu. Engir innlendir menn kunna að þessum veiðum, og veiðitæki eru hjer engin til, en þau eru dýrari en svo, að fært sje að leggja fje í þau fyrir skammvinna veiði. Afleiðingarnar af þessari undanþágu frá hvalafriðun mundu því verða þær, að útlendir menn fengju hjer bólfestu og stunduðu veiðarnar. Fyrirtækin yrðu með öðrum orðum rekin með leppum, en á þeim hefi jeg litlar mætur.“ Þetta var skoðun hv.þm. í fyrra. Nú vill hann sjálfur hrekja hana. Lepparnir hafa unnið sjer fylgi. Þó er hjer um sama frv. að ræða, bygt á kröfum hinna sömu manna. Við höfum fengið enn fyllri upplýsingar um leppmenskuna í landinu í sambandi við síldveiðarnar, og því að fara aftan að siðunum að fylla þann mæli. Það vill svo til, að við getum leitað í öðrum flokki, Íhaldsflokknum. Hjá hv. 3. landsk. kom sú skoðun fram, að þetta fyrirtæki yrði ekki rekið nema með erlendu fjármagni. Jeg vil ekki þreyta þá fáu hv.þm., sem hjer eru með því að lesa upp orð hans. En jeg legg mjög mikið upp úr orðum þessara reyndu manna. Fari svo, að hv. dm. þóknist að láta þetta frv. ganga með „pomp og prakt“ út úr deildinni, þá verð jeg að segja, að ekki er lengi að skipast veður í lofti.

Ásgeir Ásgeirsson Háttv. 4. þm. Reykv. þarf ekki að kalla það veðrabrigði, þó að þetta frv. verði samþykt. Hingað til hefir það farið úr Nd. með miklum mun atkvæða. Jeg hygg, að hv. deild skifti ekki svo um svip, þó að hv. 4. þm. Reykv. komi hingað, að ástæða sje til að ætla, að á annan veg fari nú. Hv. þm. þarf ekki að tala um skoðanaskifti hv. 1. þm. S.-M. Hann hefir ekki haft skoðanaskifti, enda er það vitanlegt, að enginn er jafnþektur að ákveðinni hvalveiðapólitík og hann. Hv. 4. þm. Reykv. ferst ekki að vera að tala um skoðanaskifti hjá öðrum frá ári til árs, þegar hann hefir sjálfur skoðanaskifti í sömu ræðunni. Ef hv.þm. ætlar að styðjast við rök, dugir ekki að heimta þau sitt úr hverri áttinni og láta þau stangast eins og mannýga hrúta. Það var engin heil brú í ræðu hv.þm., því að hún hrakti sig sjálf. Fyrst er mikil áhersla lögð á það, hve veiðistöðvarnar sjeu dýrar; þær kosti ekki minna en 3 miljónir. Gert var ráð fyrir, að veiðibátarnir sjeu tvisvar eða þrisvar sinnum fleiri en hjer er til ætlast, og ekkert tillit tekið til þess, að hægt er að nokkru leyti að sameina þennan atvinnurekstur öðrum rekstri. Síldveiðaverksmiðjur má nota með litlum tilkostnaði. Það eina, sem dýrt er að reka, er lýsisbræðslan. Sjerfræðingar mundu segja til um hana, og mjer er sagt, að kostnaður þann þyrfti ekki að verða ókleifur. Það, að hv.þm. nefnir svo háar tölur, er ekki bygt á reynslu nje þekkingu, heldur aðeins til að geta brugðið þessum leppmenskuskildi fyrir sig. Jeg veit ekki, hvað annars liggur á bak við ummæli hv.þm. Kannske hann vilji ríkisrekstur. Fyrst talar hv.þm. um stórgróða útlendinga af þessu fyrirtæki, en rjett á eftir segir hann, að það muni tæplega borga sig? Hví vill hv.þm. þá ríkisrekstur? Jeg hygg, að hvalveiðar sjeu síðasta fyrirtækið, sem koma ætti ríkisrekstri á. Í frv. stendur skýrum stöfum, að íslenskir ríkisborgarar einir fái þennan rjett. Fjelagið mundi lúta íslenskum lögum. Jeg kann illa við það, að lög, sem Alþingi setur, sjeu skýrð á alt annan veg en í þeim stendur. Jeg veit ekki, hvort hv.þm. vantreystir svo núverandi stjórn, að ætla, að hún haldi ekki ákvæði þessa frv., ef að lögum verður. Jeg geri það ekki. Íslensk lög leyfa nokkurt erlent fjármagn í hlutafjelögum, eins og kunnugt er, og þó að um ríkisrekstur væri að ræða, yrði ekki hjá því komist að nota með einhverjum hætti erlent fjármagn, og að mestu leyti erlenda sjerþekkingu. Þjóðirnar leggja ekki út á nýjar brautir í iðnaði og ýmsum verklegum framkvæmdum án þess að styðjast við reynslu og þekkingu útlendinga. Hinir vitrustu þjóðhöfðingjar hafa kallað til sín erlenda menn í þjónustu sína. Jeg get til dæmis nefnt Kristján 4. Danakonung, en annars finnast dæmi þessa um alla Evrópu. Um íslenska stjórnendur vil jeg segja það, að þeir eru því vitrastir, að þeir heimti hingað erlenda þekkingu, þegar um nýung og nauðsyn er að ræða. Það er svo um þessa atvinnugrein eins og margar aðrar, að við þurfum á erlendri sjerþekkingu að halda. Í því efni á hv.þm. ekki að slá á þjóðernisstrengina, sem annars eru lítt notaðir af honum og flokksmönnum hans. Hvað veldur því, að nú er slegið á þá strengi hjá jafnaðarmönnum? Hv. þm. talar eins og sá flokkur sje þjóðernisrembingsflokkur og hv. 3. landsk. (JÞ) sje þar helsti maðurinn. Hann talar eins og engin þörf sje á nýjum atvinnurekstri frá vori til hausts. Jeg verð að segja, að það þýtur stundum öðruvísi í skjánum á þessum bæ. Þessar viðbárur eru leppmenska, leppmenska í hugsun og röksemdaleiðslu. Hv. þm. sagði, að nú væru allir vísindamenn að leggjast á friðunarsveifina í þessu efni.

Breskir

. Það er rangt. Bretar hafa enga friðunarstefnu. Yfirleitt hefir engin þjóð þessa friðunarstefnu nema við. Við erum að ala upp hvalinn handa útlendingum. Jeg get, með röksemdaleiðslu hv. 4. þm. Reykv., líka slegið á þjóðernisstrengina og sagt: Hv. 4. þm. Reykv. vill, að útlendingarnir hafi sem mest af hval að drepa. Hvorki Bretar nje Norðmenn aðhyllast neina friðun í þessu efni. Við eigum sjálfir einn ágætan vísindamann, Bjarna Sæmundsson, og hann er eindregið fylgjandi frv. - 1913 var tekin upp friðun meðal annars til þess að gera hv. 1. þm. S.-M. pólitíska og fjárhagslega bölvun. Sú friðun var ekki gerð á grundvelli neinna vísinda. Það hefir Bjarni Sæmundsson sagt mjer, að þetta frv. komi á engan hátt í bága við rjett vísindi og sönn á þessu sviði. Jeg veit vel, að Bretar og Norðmenn hafa verið að merkja hvali. Eitt skip Norðmanna gaf þær upplýsingar, að mest væri um hval norðvestur af Íslandi. Þar væri hann meiri en við Færeyjar. Þar eru þó margar hvalveiðistöðvar með fjölda báta. Það er ekkert annað en orðagjálfur að vera að tala um rányrkju í þessu sambandi. Auk þess er það heimskulegt, því að „rán“ og „yrkja“ getur ekki verið samfara hvort öðru. Yrkja er ekki rán, og rán er ekki yrkja. Hv. þm. hefir eflaust átt við takmarkalausa veiði, sem eyðileggur stofninn. Ef svo er, vil jeg benda hv.þm. á, að frv. miðar einmitt að því að varðveita stofninn. Til þess er sjerleyfisleiðin farin, að veiðin verði hæfilega takmörkuð. Það hefir mjög bagað á Vestfjörðum á síðari árum, að ekki hefir fengist nóg starf fyrir fólkið. Frá því sjónarmiði einu er næg ástæða að samþ. frv. Í öðru lagi fengist inn í landið góður matur; hvalkjöt og rengi hefir jafnan þótt búbót, ekki síst þar, sem það hefir verið selt með góðu verði. Mætti gjarnan setja í frv. einhver skilyrði um verðlag á því. Hv. þm. var að tala um þá smán að selja önnur eins rjettindi á 500 kr. fyrir veiðiskip; en þessar 500 kr. eru ekki nema lítill hluti af því, sem landið fengi af þessum atvinnurekstri. Landið og hjeruðin fengju sömu tekjur af þessum atvinnurekstri eins og öllum öðrum; þau fengju skatta og tolla af innfluttu og útfluttu, tekjuskatt, útsvar og hvað eina, - þessar 500 kr. á bát eru þar umfram. Mjer þótti það miður, að þessi hv.þm. skyldi tala á þennan veg um frv., þar sem ekki er farið fram á neitt annað en það, að íslenskum ríkisborgurum sje veittur sá rjettur, sem nú um tíma hefir verið haldið fyrir þeim. Hjer er um íslenska ríkisborgara að ræða, en ekki neina leppa. Að svo miklu leyti sem útlendinga væri þörf, fengju þeir að verða með, eftir þeim reglum, sem íslensk lög heimila. Jeg vil svo vona, að hv.þm. geri sig ekki sekan um meiri leppmensku en orðið er viðvíkjandi þessu máli.

Frsm. meiri hl. (Sveinn Ólafsson) Mjer þykir of snemt að ganga til atkvæða um þetta mál, þegar bekkir eru svo fáskipaðir sem nú, en reyndar gæti jeg látið mjer lynda svör þau, sem hv.flm. hefir beint gegn andmælendum. Jeg vil þá til viðbótar því, sem hann sagði út af aths. hjá hv.frsm. minni hl. (SÁÓ) um skoðanaskifti mín frá í fyrra, aðeins upplýsa það, að jeg skrifaði undir nefndarálitið í fyrra um hvalveiðar með fyrirvara, vegna þess, að þá var þetta hvalveiðaleyfi bundið við einn einstakan mann, sem jeg hafði ekki traust á. Í öðru lagi bygðist fyrirvari minn á því, að jeg bjóst ekki við, að í höndum þáverandi stjórnar færi æskilega um slíkt leyfi, þó að jeg tæki það kannske ekki beinlínis fram, þegar jeg gerði grein fyrir fyrirvaranum. Annars get jeg látið þetta atriði liggja milli hluta og skírskotað um það til svars flm. (ÁÁ). Hv. frsm. minni hl. vildi álíta, að ef til hvalvinslu kæmi, mundu innlendir menn aðeins vinna lítilmótlegustu störfin og aðeins verða undirtyllur, en yfirleitt mundu útlendingar að þessu starfa. Út af því vil jeg geta þess, að meðan hvalveiðar voru á Austfjörðum, var langsamlega mestur hluti af verkafólkinu innlendir menn og gegndu þar margháttuðum störfum; meira að segja man jeg eftir íslenskum skotmönnum, og var sá starfi mjög eftirsóttur. Yfirleitt voru Íslendingar við hverskonar vinnu, nema verkstjórn og forsagnir. Fáir þeirra voru við smíðar og vjelgæslu, enda reyndi þar mest á æfingu og kunnugleika. Það er þess vegna óneitanlegt, að atvinnu mundu hvalveiðar veita í stórum stíl, eins þótt verkvanir útlendingar og sjerfróðir tækju þátt í starfinu, - atvinnu, sem jeg hygg, að yrði öllu ábyggilegri en síldaratvinnan hefir verið undanfarið. Út af því, sem háttv.þm. mintist á um hættuna á því, að síldveiði og önnur fiskveiði spiltist við hvalveiðar, ætla jeg aðeins að nefna það, að síldveiði hefir aldrei verið nándar nærri eins mikil hjer við land eins og síðan hvölum fækkaði. Þetta er ein sú ástæða, sem fremur öllum öðrum ætti að hrekja þá gömlu hjátrú, að hvalir reki síldina að landi. Hv. frsm. minni hl. sagði, að til þess að nokkuð gæti orðið úr slíkri veiði, yrðu stöðvar að vera stórar og hafa mörg veiðiskip. Nei, það er öðru nær. Það hefir ætíð verið áhugamál þeirra, sem stunda hvalveiðar, að vera sem fjarstir hver öðrum og hafa sem stærst veiðisvæði, enda eru hvalir oftast mjög styggir þar sem umferð er. Jeg veit ekki til þess, að hjer á landi hafi verið nema aðeins ein hvalveiðastöð með marga báta. Þeir komust um tíma upp í 7, aðeins nokkra mánuði; annars voru bátarnir venjulega þrír og fjórir, sumstaðar ekki nema tveir, eins og meiri hl. hefir gert ráð fyrir, að yrði við tilraunastöð hjer. Um fyrirsjáanlega eyðing hvala, sem minni hl. óttast, skal jeg geta þess til viðbótar því, sem áður var fram tekið, að það er að vísu rjett, að þær tegundir hvala, sem staðbundnar eru, má álíta undirorpnar þessari eyðileggingu, og líklega er ein tegund þessara staðbundnu hvala útdauð, nefnilega íslenski sljettbakurinn, sem svo hefir verið nefndur. En hinar allar tegundirnar fara heimskauta milli um öll höf, og þess vegna verður þeim ekki eytt; því löngu áður en síðasti einstaklingurinn hverfur, er hvalurinn orðinn svo torgætur og veiðin svo erfið og kostnaðarsöm, að hún legst niður af sjálfu sjer. Ennþá er svo mikill fjöldi þessara dýra í suðurhöfum, eins og sjest af því, sem jeg nefndi um veiðifeng í vetur, að það er ekkert farið að nálgast, að kynstofninn hverfi. Hv. frsm. vildi vjefengja, að færeyskir hvalveiðamenn hefðu sótt hingað, og taldi það til, að of langt væri að draga hvalina hjeðan og til Færeyja. Jeg ætla þá að minna á það, að það eru frá suðurströnd landsins tæpar 60 mílur til Færeyja, og á meðan hvalveiðar voru stundaðar hjeðan frá Vestfjörðum, var a. m. k. um tveggja ára skeið aðallega veitt fyrir austan land og hvalirnir dregnir norður fyrir land og til Vestfjarða, sem er um 70 mílna leið. Svo að það kemur ekki til nokkurra mála, að þeir, sem hvalveiðar stunda frá Færeyjum, gefist upp, þó að þeir þurfi að sækja hvalina í námunda við Ísland. Annars hefir þetta ekki svo mikla þýðingu, því að það verður miklu frekar að ræða um hvalveiði frá Noregi og Bretlandi. Auðvitað mundi þeim þykja þægilegra að sækja hingað norður í höf heldur en að syðra heimskauti. Það er ekki nema tímaspurning - og um stuttan tíma að ræða - þangað til stöðvarnar verða fluttar að sunnan og hingað norður í höf. Það er ekki svo að skilja, að þeir liggi að jafnaði við land í Suðurhöfum; þeir eru oft og tíðum fjarri landi, en flytja sig eftir göngum, en það er ofur eðlilegt, að þeir leiti sjer lands þegar hægt er. Jeg hirði þá ekki um að taka fleira fram. Öðru hefir hv.flm. frv. svarað, og það rækilega.

Frsm. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Jeg ætla að svara fáeinum orðum hv.frsm. meiri hl., þó að jeg þurfi raunar litlu að svara. En viðvíkjandi því, sem jeg benti á ræðu hans í fyrra, þá finst mjer vafalaust, að hann hafi álitið, að sjerleyfið væri bundið við einn mann. Hann talar um það, að nú sje önnur stjórn o. s. frv. og telur það hafa breytt afstöðu sinni. Jeg er ekki vel kunnugur því, hvort þetta leyfi er bundið nema við einn mann, en grunur minn er sá, að það sje bundið við sama mann eða menn eins og í fyrra, og enda þótt stjórnin sje alt önnur, þá kemur það alt í sama stað niður; um leyfið er beðið til þess að það verði veitt. Hv. þm. mintist á þann ótta hjá mönnum, sem hefði ráðið um lagasetningu áður um þetta efni. Það er rjett, að menn óttuðust, að síldin gengi ekki á miðin, ef hvalur ræki ekki á eftir. Slík trú er nú horfin. Það er kunnugt, að hvalirnir lifa fremur á átunni en síldinni, sem átuna eltir. Hv. þm. hefir bent á, að átan muni stundum ganga inn á firði og síldin sömuleiðis, og hvalirnir svo elta þessar torfur. Þessari skoðun hefir hv.þm. haldið fram áður. Jeg man ekki að vitna í dálka þingtíðindanna, sem þetta stendur í, enda legg jeg ekki svo mikið upp úr þessum fróðleik yfirleitt, því að það er vitað, að síldveiði hefir reynst jafnmikil fyrir og eftir að hvalir voru friðaðir. Þá mintist hv.þm. örlítið á Færeyinga. Jeg get ekki gengið frá þeirri skoðun minni, að það sje mjög örðugt fyrir litla gufubáta að sækja þaðan norður í Grænlandshaf. Jeg veit, að það eru 60 mílur hjeðan frá ákveðnu nesi og til Færeyja, en ef þeir þurfa langt norður fyrir Langanes, getur mílnatalan farið að hækka. Má vera, að þeir geri þetta nú, en það er ekki upplýst mál hjer í umræðunum, hversu mikið þessar Færeyingastöðvar veiða við Ísland eða hvar í kringum landið þeir veiði hvalina, ef þeir þá veiða þá nokkra. Það er mjög hljótt um þær í blöðunum. Mig grunar, að þeir drepi ekki svo ýkja mikið af hvölum við Ísland. Hv. þm. benti á það - sem jeg býst við, að sje rjett -, að ein tegund af þessum hvölum muni vera nálega gengin til þurðar, og mun það vera hinn svo nefndi hnúfubakur, en hjer við land eru aðallega þrjár tegundir veiddar, langreyður, hnúfubakur og steypireyður. Hnúfubakurinn, sem veiddur er mikið í suðurhöfum, er álitið að sje töluvert mikið genginn til þurðar. Þá kem jeg að hv.þm. V.-Ísf. Hann var merkilega heitur, - heitari en jeg á venju til að heyra til hans, svo að mjer finst jafnvel, að jeg hafi snert hans hjartarætur óþægilega með því, sem jeg sagði. En jeg vil ekki segja um hann eins og máltækið hljóðar: „Sök bítur sekan“; því að jeg álít ekki, að hann meini annað en gott með því að bera frv. fram og telji það í raun og veru stefna til framfara. Mjer skildist hv.þm. bera mjer á brýn skoðanaskifti. Jeg kannast ekki við slíkt, enda hefi jeg altaf verið á móti því, að gefin væru út sjerleyfislög um hvalveiðar. Og það er ekki lengra síðan en á þinginu 1925, að það var nokkurn veginn sammála álit löggjafanna, að framlengja bæri hvalafriðunarlögin. Síðan hefir þessari stefnu skotið upp með hv.þm. (ÁÁ). Hv. þm. talaði um, að jeg sýndi þjóðernisrembing. Kalla má hann það hverju nafni, sem hann vill. En það skal jeg fúslega kannast við fyrir hv.þm., að þegar er að ræða um slíkt nýmæli, sem löggjafarnir hafa skirst við að taka upp, þá vil jeg, að rjetturinn sje trygður á innlendar hendur. Því að jeg er viss um það, að þó ekki sje farið fram á nema eitt sjerleyfi, þá munu fleiri á eftir fara, ef hvalvinsla þessi reynist arðvænleg. Og þar verður erfitt að standa á móti, ef um gróðavænleg fyrirtæki verður að ræða, og ekki síst ef útlendir menn sækja fast á. Annars hefi jeg yfirleitt þá trú, að þetta verði ekki svo arðvænleg veiði eins og hv.flm. mun álíta, vegna þess að margt bendir til, að færra sje um hvali kringum Ísland heldur en hann hyggur. Hv. þm. mintist á ríkisrekstur. Jeg sagði þessi orð um það atriði: Ef virkilegur meiri hl. í Alþingi heimilar hvalveiðar hjeðan af Íslandi, þá er það ríkið eitt, sem ætti að hafa þetta sjerleyfi handa sjálfu sjer. Jeg stend við þá skoðun, ef menn á annað borð vilja ekki láta hvalina vera í friði, þá á ríkið eitt að hafa þann rekstur með höndum; með því er sennilega best trygt, að hvölunum verði ekki algerlega útrýmt. Hv. þm. sagði, að ríkisrekstar á þessum atvinnuvegi væri fjarri öllum möguleikum. Fyrir tíu árum mundi enginn hafa látið sjer detta í hug, að ríkið tæki að einhverju leyti síldveiðina í sína hönd. En það skipast svo margt á skömmum tíma. Stöðugt bryddir meira á þeirri stefnu, að ríkið eigi að hafa meiri afskifti af síldveiðunum en það hefir gert hingað til. Þess vegna áleit jeg ekki goðgá að segja, að ríkið mætti taka þátt í hvalveiðum, ef reynslan sýndi; að þær væru arðvænlegar. Jeg benti á það í minni fyrri ræðu, að helst yrði þessi atvinna arðvænlega rekin með því að hafa mörg veiðiskip, til þess að stöðvarnar hefðu altaf nóg af hval til vinslu. Býst jeg við, að tvö skip yrðu alt of lítið, enda man jeg ekki til, að nokkur stöð hafi haft svo fá skip.

Ójú

. Sú, sem var í nágrenni við mig, - ein af þeim allra minstu - hafði þrjá báta. Vesturlandsstöðvarnar á Dýrafirði, Önundarfirði og við Ísafjarðardjúp höfðu 3–6 báta. Það er að vísu rjett viðvíkjandi þessu sjerleyfi, að það á að vera bundið íslenskum hlutafjelagslögum, - að meiri hluti fjármagnsins sje íslenskur. En það hefir nú komið upp hjer á Alþingi, að það er til nokkurskonar leyfi, sem menn halda, að sje á íslenskum höndum, en hefir verið vjefengt af hæstv. stjórn, að fjármagnið væri íslenskt. Og annað eins gæti skeð, að þó að þetta leyfi væri kallað á íslenskum höndum, að það væri það ekki. Jeg hefi að nokkru bent á, að það þurfi nokkuð mikið fjármagn til þess að reka þennan atvinnuveg með því sniði, að nokkrar líkur væru til arðs. Jeg get að vísu ekki rökstutt það nú þegar, hvað ein stöð mundi kosta með öllum útbúnaði. Það fer eftir bátafjölda og hve miklu henni er ætlað að vinna úr. Hv. þm. benti á, að stöðin gæti verið nokkurskonar síldveiðastöð. Jeg veit ekki, hvernig hann ætlar að samræma síldarvinslu og hvalvinslu. Nú vill svo til, að á þeim tíma, sem hvalir eru veiddir, í júlí og ágúst, þá stendur síldveiðin hæst. Ennfremur hygg jeg, að síldarbræðsla og hvalvinsla sje of ólíkt, að ekki fari vel á að reka hvorttveggja í sömu stöðinni í einu. Á þessum stað, sem jeg hygg, að hv.þm. eigi við, er síldarbræðslustöð, og býst jeg við, að svo verði meðan mönnum þykir yfirleitt borga sig að veiða hana á þessum slóðum. Jeg býst ekki við, að það yrði ýkjamikill munur á þeim fjölda manna, sem mundi vinna við hvalvinslustöð eða síldarbræðalustöð, ef um annaðhvort væri að ræða. Jeg skal virða þá hugsun hv.flm. að vilja skapa fólki atvinnu, en jeg hygg, að jeg hafi sýnt fram á, að vinna muni lítið sem ekkert aukast við þetta. Jeg skal ekki fara langt út í að deila við hv.þm.; jeg veit hann er miklu lesnari maður um líf hvala, friðun þeirra o. s. frv. en sumir aðrir. En jeg hefi kynt mjer þetta mál allmikið og jeg veit, að t. d. breskir vísindamenn hafa mikinn áhuga á hvalafriðun. Þeim er það máske eitthvað meira áhugamál vegna þess, að talið er, að í norskum hvalveiðastöðvum í suðurhöfum standi breskt fjármagn, og því í þeirra augum mikil hætta á, að alger útrýming hvalsins geti átt sjer stað, ef ekki er stefnt að friðun. Jeg hefi ekki nein vísindarit fyrir mjer hjer, en rit, sem vitna í vísindarit, að einmitt þessari stefnu um að friða hvalina sje að aukast fylgi í Englandi meðal þeirra manna, sem kynna sjer þessi mál sjerstaklega. En rjett er það, að tilraunir til merkingar hafa ekki getað gefið neina vissu um, hvort hvalategundir væru að ganga til þurðar. En jeg vil vitna í okkar fiskifræðing. Hann sagði mjer frá tilraunum breskra vísindamanna um þetta í viðbót við það, sem jeg áður hafði lesið. Hann ljet uppi þá skoðun við mig, að það væri ómögulegt að dæma um það, hvort hvölum hjer kringum land færi fækkandi eða fjölgandi. Hvort hann er með þessu frv. eða ekki, skal jeg ekkert um dæma. En jeg veit, að hann er vantrúaður á margt, sem leikmenn halda fram, t. d. það, að nytjafiskar geti gengið til þurðar með mikilli botnvörpuveiði; þar er hann á gagnstæðri skoðun við fjölda fiskimanna, sem byggja á reynslu sinni í þessum efnum. Hv. þm. sagði, að ekki væri stefnt að því að eyða hvölunum. Það getur hann ekkert fullyrt um. Ef farið væri að gera mikið að því að drepa hvali í norðurhöfum, þá býst jeg við, að ekki sje svo mikil mergð af þessum dýrum, að ekki sje mögulegt að eyða þeim. Að síðustu vil jeg geta þess um þetta sjerleyfi, sem jeg býst við, að útlendingar standi í raun og veru á bak við, að þeir virðast leggja talsvert upp úr þessu, að fá það. Jeg verð þá að endurtaka það, að það er rýr borgun fyrir leyfi eins og þetta, 500 kr. á bát. Já, mikið var, að þeir skuli ekki líka eiga að vera undanþegnir skattalöggjöf þeirri, sem við búum við, og hve mikið þeir greiða á þann hátt, fer vitanlega eftir því, hve mikið veiðist. Annars álít jeg, að þeir eigi að greiða meira af hverju hvalveiðaskipi en farið er fram á í frv. Jeg ætla að vera kurteis við háttv.flm. og ekki láta reiðina hlaupa með mig í gönur, eins og henti hann, sem honum þó er óvanalegt. Hann kallaði þetta þjóðernisgorgeir hjá mjer, því að þetta væri mikið atriði fyrir verkamenn vestra. En jeg fæ ekki betur sjeð en hjer sje um það eitt að ræða, að veita nokkrum útlendum mönnum möguleika til þess að græða töluvert fje, ef veiði kynni að verða sæmileg, sem jeg satt að segja hefi ekki trú á, því að jeg veit ekki betur en sú sje reynsla Norðmanna, að þeir græði allverulega á þessari atvinnugrein í suðurhöfum. Jeg get því alls ekki fylgt þeirri stefnu að leyfa útlendingum að græða hjer fleiri miljónir króna án þess að íslenska ríkið hafi hinn minsta hagnað af því, annað en það, sem hver skattborgari verður að greiða í tolla. Jeg vil miklu fremur tryggja það, að ríkið fleyti þann rjóma, sem hægt er, af slíkum rekstri, ef upp yrði tekinn. Annars hefi jeg skilið háttv.flm. svo í mörgum öðrum málum, að hann sje ekki allfjarri þeirri stefnu sjálfur, sem hann kallar þjóðernisgorgeir hjá mjer, að vilja tryggja þjóðarbúinu sjálfu þau auðæfi, sem náttúra landsins hefir fólgin í skauti sínu. Þá sagði hv.flm. að síðustu, að það myndi verða nauðsynlegt að taka nokkra útlendinga til að byrja með, til þess að kenna Íslendingum vinnuna. Þessu er jeg alveg á móti, því að jeg býst ekki við, að þetta myndu verða svo vandasöm störf, að Íslendingar gætu ekki tilsagnarlítið int þau af hendi. Það kynni þá helst að vera, að nauðsynlegt væri að fá hvalaskyttu. En annars er alt annað að fá erlenda menn til þess að kenna hjer störf heldur en að fá þá til þess að vinna verk, sem Íslendingar geta sjálfir unnið. Þá virtist mjer hv.þm. vera hróðugur yfir því, að mál þetta myndi fara gegnum þessa hv. deild eins og á undanförnum þingum. Þetta má vel vera, en þó eru margir nýir þingmenn í deildinni, svo að vel getur aðstaðan hafa breytst. En fari svo, að það komist hjer í gegn, þá vona jeg samt, að Ed. verði sú sama „bremsa“ á það sem hún hefir verið áður, svo að það komist alls ekki gegnum þingið.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg skal ekki vera langorður. Jeg skal fúslega játa, að mjer sárnaði áðan við hv. 4. þm. Reykv., en það var meðal annars af þeirri ástæðu, að þetta er í þriðja sinn, sem jeg ber þetta sjálfsagða frv. fram og mæti þessari ósanngjörnu andúð, frv., sem engum gerir tjón og er í alla staði meinlaust. Það má þó vera, að fáeinir hvalir missi lífið, ef það verður samþykt, en fyrir þær sakir sje jeg ekki, að ástæða sje til að amast við því, og allra síst hjá þjóð, sem lifir á kvikfjárrækt og fiskiveiðum. Nei, við getum ekki bygt búskap okkar á því, að ekki megi taka neina skepnu af lífi. Það hefir því ekki verið nefnt nokkurt dæmi, sem sýni það, að frv. þetta skaði nokkurn mann. Aftur á móti hefir verið sýnt fram á með skýrum rökum, að það geti orðið til hagsbóta fyrir landslýðinn. Það er því harla undarlegt, að sumir hv.þm. skuli geta verið á móti þessu. Hv. frsm. minni hl. talaði um „bremsu“, sem sett myndi verða á þetta mál í Ed. Þessi „bremsa“ er sameinaðir nokkrir íhaldsmenn og jafnaðarmenn í þeirri deild, og ef þeir halda, að þeir bjargi landinu með því að vera á móti þessu litla og sanngjarna máli, þá eru þeir um það. Jeg öfunda þá ekkert af því bjargráði. Og hafi þeir jafnaðarmennirnir gaman af að ganga með Jóni Þorlákssyni, sem nú er páfi íhaldsins, þá eru þeir á nýjum leiðum. Eftir öðrum götum hugði jeg, að þeir myndu leiða þjóðina. Þá gerði hv.frsm. minni hl. ráð fyrir, að mörg sjerleyfi myndu koma á eftir þessu. En til þess að fyrirbyggja þann ótta, vil jeg gera honum það tilboð að ganga inn á brtt., þar sem ákveðið væri, að aðeins skuli veitt eitt sjerleyfi í þessu efni, og það bundið við 3–4 veiðiskip. Það er tilætlun okkar flm., að svo verði, þó ekki standi það beint í frv. Þá sagði hann, að annað eins gæti skeð eins og það, að ríkið færi að gera út á hvalveiðar, og nefndi þeirri tilgátu sinni til stuðnings síldarmálin, sem ríkið væri farið að blanda sjer í nú. Út af þessum ummælum hv.þm. vil jeg taka það fram, að á því verður að gera skýran greinarmun, hvort ríkið blandar sjer í þessi mál á þann hátt að annast sölu afurðanna og iðnað, eða það fer sjálft að ausa upp úr auðsuppsprettum sjávarins. Jeg fyrir mitt leyti er hræddur um, að það verði langt í land, þangað til ríkið sjálft fer að reka búskap eða gera út veiðiskip. Á þessu tvennu, að sækja auðinn í skaut náttúrunnar og hinu, að reyna að skapa rjettláta skiftingu á arðinum, er mikill munur. Þá tæpti háttv.frsm. minni hl. á sjerleyfi Shellfjelagsins og sagði, að annað eins gæti skeð eins og það, að fjelag fengi með yfirvarpi töluverð rjettindi. En þar sem hann vitnaði í ávítur núv. stj. í garð fyrv. stj. út af gerðum hennar í því máli, virðist mjer hann ætti að treysta núv. stj. til þess að veita það sjerleyfi, sem hjer ræðir um, þeim einum, sem sannað geta fult lögmæti síns fjelagsskapar. Að nefna Shellfjelagið í þessu sambandi er því til ágóða fyrir þetta mál. Þá vildi hann halda því fram, að hjer myndi ekki verða um svo vandasama vinnu að ræða, að þörf yrði að fá erlenda verkamenn til þess að inna hana af hendi, en bætti því svo við, að hann byggist samt við, að þeir yrðu fengnir þrátt fyrir það, þó að þeirra væri ekki þörf. Slíkar getsakir sem þetta eru til þess eins að ergja háttv. þingdeild. Þær hafa ekki við hin minstu rök að styðjast og eru með öllu óþarfar. Hv. þm. hlýtur að vita, að til er löggjöf um rjett erlendra manna til þess að stunda atvinnu hjer á landi, þar sem það er ákveðið, að ekki megi nema með sjerstöku leyfi flytja inn erlenda menn í atvinnuskyni. Þetta hlýtur hv.þm. að vita, og það því fremur, þar sem sumir þeir, sem slíka undanþágu hafa fengið, standa honum ekki allfjarri. Annars vil jeg bjóða háttv.frsm. minni hl. samvinnu í því að flytja brtt. um það, að innflutningur útlendinga til þeirra hluta, sem hjer ræðir um, skuli bundinn við það, sem nauðsynlegt er sjerþekkingar vegna. En þó tel jeg slíkt ákvæði óþarft vegna nægilega skýrrar löggjafar um þau efni.

Jeg vil ekki láta drepa hvalina

. Einmitt það, - en hvers vegna vill þá hv.þm. láta drepa þorsk, sauðfje, fugla o. fl. dýr?

Af því að viðkoman er svo mikil

. Já, en hjá kúnum er þó við koman litlu meiri en hjá hvölunum, og hygg jeg samt, að hv.þm. eti beljukjöt með ánægju, þegar svo ber undir. Að friða hvalina og önnur dýr til þess eins að láta þau lifa, það standast ekki okkar líkamlegu þarfir. Við skulum vera óhræddir við frv. þetta, það hefir ekki annað að flytja en bót frá því sem nú er.