Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þorbergur Þorleifsson) Fjvn. hefir athugað þetta frv. og hefir ekkert við það að athuga, og leggur því til, að það verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Þetta frv. er, eins og venja er til borið fram og samið samkv. tillögum yfirskoðunarmanna landsreikninganna. Við í fjvn. höfum athugað það, og það stendur allt heima, þ. e. a. s. allar tölur frv. eru samhlj. þeim tölum, sem yfirskoðunarmennirnir leggja til, að leitað sé aukafjárveitingar á. - Hitt er svo annað mál, sem n. hefir ekki farið neitt nákvæmlega út í, hvort bein ástæða hafi verið til allra þeirra greiðslna, sem í frv. felast. En ætla má, að fram hefðu komið aths. frá yfirskoðunarmönnunum, ef þær þættu eitthvað athugaverðar. - Það er því till.fjvn., að frv. verði samþ. óbreytt.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Þetta frv. hefir verið í Ed. og ekki tekið þar öðrum efnisbreyt. en þeim, að inn í það var settur nýr liður, svo hljóðandi (14. liður): „Á árinu 1937 leggur ríkissjóður ekki fram meira en 1000 krónur til bókasafna prestakalla, sbr. l. nr. 17 7. júlí 1931.“ En þegar frv. fór til Ed. var í því, að framlag til bókasafna prestakalla yrði ekkert greitt á árinu 1937. En svo sé ég, að prentvilla hefir slæðzt inn í 11. lið frv. Þar er vitnað í l. nr. 79 frá 19. júní 1933, en á að vera l. nr. 75 frá 19. júní 1933. Hygg ég, að varla muni þurfa að flytja brtt. um þetta, til þess að atkvgr. geti farið fram um frv. En ég vil beina því til hæstv. forseta, hvort hann vildi ekki láta athuga þetta áður en l. verða afgr. til ríkisstj.

Forseti (JörB): Frv. er borið upp til atkv. með þeirri leiðréttingu, sem hæstv. ráðh. gat um, að gera þyrfti á prentvillu í því.

*Frsm. (Héðinn Valdimarsson): Mál þetta hefir verið til umr. í allshn., og leggur hún einhuga til, að frv. verði samþ. óbreytt. Í Ed. hefir orðið samkomulag um frv., og þó verið gerðar á því nokkrar breyt., sérstaklega það, að sett hefir verið bráðabirgðaákvæði aftan við frv. Frv. þetta var lagt fram á þessu þingi í sömu mynd og það lá fyrir síðasta þingi, og tekur til ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla, sem 1. um alþýðutryggingar ná ekki til. Bráðabirgðaákvæðið er um það, að það sé ákveðið í fjárl., hve háum upphæðum skuli varið til styrkveitinga samkv. l. þessum til annara en þeirra, sem haldnir eru berklaveiki, holdsveiki eða kynsjúkdómum, á meðan þetta bráðabirgðaákvæði verður ekki numið úr gildi. Skal upphæð þeirri úthlutað af ráðh. samkv. till. landlæknis að hverju ári liðnu, í fyrsta skipti í ársbyrjun 1938, til þeirra, sem úrskurðaðir verða styrkhæfir, og má styrkur til hvers nema allt að 4/5 hlutum áfallins kostnaðar á næstliðnu ári, en að öðru leyti skal um þessar styrkveitingar fylgt þeim reglum, er lögin setja. Þá er einnig það ákvæði í bráðabirgðaákvæðunum, að á meðan holdsveikraspítalinn í Laugarnesi verður starfræktur af ríkinu, skuli holdsveikissjúklingar, sem þar eru vistaðir fyrir ráðstafanir hins opinbera, hafa þar að öllu leyti ókeypis vist á kostnað ríkissjóðs, eins og verið hefir. Sé ég svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv., en legg til, að því verði vísað til 3. umr.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Allshn. hefir borið hér fram þrjár brtt. á þskj. 453, sem liggja þá fyrir til umr. En þó að n. hafi borið fram þessar brtt., er ekki svo að skilja, að allir nm. séu fullkomlega sammála, en kunnu ekki við að vera að kljúfa n., en hafa óbundið atkv. um einstök atriði. Sá nm., sem er flm.till., hv. 1. þm. Skagf., hafði ekki ástæðu til að mæta, en sendi þær inn í n. Um fyrstu brtt. er það að segja, að ég get ekki greitt henni atkv. Er þar farið fram á, að framkvæmdarstjóri yfirgripsmikils viðskiptafyrirtækis öðlist rétt til að skipa dómarasæti. Ég tel þetta ekki rétt, enda hygg ég, að ekki verði um marga menn að ræða, sem lesið hafa lögfræði, en farið svo út í viðskiptalífið og síðar leita til dómsstarfa. Sama má segja um aðra brtt., að nm. hafa um hana óbundið atkv. Þessi brtt., sem er við 33. gr., fer fram á, að víkja megi frá skilyrðinu. sem sett er í 6. lið, að því er snertir þá menn, þó ólöglærðir séu, hafi þeir gegnt skrifarastörfum hjá héraðsdómara a. m. eitt ár samfleytt. En það er svo, að í bæjunum er dómarastarfið svo fjölþætt, að það liggur í hlutarins eðli, að dómarinn getur ekki alltaf verið við, og að þess vegna er nauðsynlegt, að næsti maður sé löglærður. Allt frv. miðar að því, að málflutningur geti gengið hraðar, þar sem hann er nú munnlegur í flestum tilfellum, en var áður skriflegur. Ég tel því ekki rétt að víkja frá þeirri kröfu, að fulltrúi bæjarfógeta þurfi að vera löglærður maður. Og eins og kunnugt er, þá er hópur lögfræðinga til í landinu. sem búið hefir sig undir þetta sem lífsstarf og fengið þannig aðstöðu til að búa sig frekar undir dómarastarfið; virðist því engin ástæða til að veita þessa undanþágu. 3. brtt. held ég, að allir nm. geti fallizt á. Fer hún fram á, að vítalaust sé, þó að reglulegt bæjurþing sé ekki haldið oftar en einu sinni í hálfum mánuði. Getur það oft komið fyrir, að dómari í sýslufélagi þurfi að vera fjarstaddur svo lengi, að svari allt að ½ mánuði. Telur n. sanngjarnt að leyfa þetta, ef slíkt ber við. Annars er þetta að mestu sagt frá eigin brjósti, en ef hv. nm, hafa aðra skoðun, þá lýsa þeir henni.

*Þorsteinn Briem: Það var aðeins ræða hv. form. allshn., sem gaf mér tilefni til að standa upp. Eins og hann tók fram, talaði hann meir frá eigin brjósti, að ég ætla, en fyrir hönd n. Að því er 1. brtt. snertir, þá ætla ég, að meiri hl. n. hallist að því, að forstjóri fyrir stóru fyrirtæki sé hliðstæður bankastjórum, a. m. k. við smáútibú, en af frv. verður ekki séð, að þeir séu undanskildir. Það má t. d. líta svo á, að lögfræðingur, sem unnið hefir í stjórnarráðinu í eitt ár og síðan veitt stóru fyrirtæki forstöðu í 2 ár, sé ekki lakar búinn undir að taka að sér dómarastarf en sá, sem verið hefir 3 ár bankastjóri við smáútbú, þar sem viðskiptalíf er fábreytt. Þessari skoðun hygg ég, að meiri hl. n. fylgi og muni samþ. 1. brtt. á þskj. 453 við 32. gr. Um 2. brtt., við 33. gr., má vera, að frekar séu skiptar skoðanir í n. En þó má benda á, að þar er aðeins um 3 tegundir dómsathafna að ræða. Í fyrsta lagi uppskriftir í sambandi við skipti búa, sem ég ætla, að hingað til hafi verið framkvæmdar af ólöglærðum mönnum. Í öðru lagi fógetagerðir. Og í 3. lagi uppboðsgerðir. Allt hefir þetta a. m. k. í viðlögum verið framkvæmt af ólöglærðum mönnum og ekki þótt koma að sök. Hinsvegar er það tekið fram í 33. gr., að fulltrúi megi því aðeins kveða upp úrskurð í sambandi við dómsathöfn, að hann hafi lögfræðipróf. Þar sem um svo takmarkað verksvið er að ræða, verð ég að vera brtt. fylgjandi. Um 3. brtt. hefi ég engu við að bæta það, sem hv. form. n. sagði, og er ég henni fylgjandi, því að ég tel hana réttari en brtt. á þskj. 146, sem hnígur í sömu átt, en er víðtækari.

*Jón Auðunn Jónsson: Ég á hér brtt. á þskj. 446, sem var útbýtt á undan brtt. 453, og sé ég, að n. hefir að mestu tekið til greina það, sem ég vildi láta taka fram. - Í kaupstöðum utan Rvíkur er ekki þörf að halda bæjarþing oftar en einu sinni í hálfum mánuði. Þetta hefir n. tekið til greina á þann hátt, að vitalaust sé, þó að þau séu ekki oftar haldin, ef dómari er í embættisferðum í lögsagnarumdæminu, en þessu vildi ég breyta á þann veg, að einnig vegna embættisanna á skrifstofu mætti dómari láta niður falla að halda bæjarþing vikulega. Það er í nálega öllum tilfellum óþarft að halda það oftar en hálfsmánaðarlega utan Rvíkur. Ef dómarinn gæti komið því við vegna anna, er ekki að óttast, að hann vildi ekki eins vel halda bæjarþingið vikulega, því að annars hrúgaðist þeim mun meira fyrir, og mundi hann því kosta kapps um að halda það svo oft sem annir leyfðu. Ég vil taka undir það, sem hv. 10. landsk. sagði um nauðsyn þess, að sem flestir geti framkvæmt lögtök o. fl., en aðalfulltrúi, sem framkvæmir dómarastörf, þarf að vera lögfræðingur. Enda er það svo, að lögreglustjórar hafa haft fulltrúa, sem á þeirra ábyrgð hafa framkvæmt ýms störf fyrir bæjarfélögin. Svo hefir það verið á Ísafirði um langt skeið, að bæjarfógeti hefir fengið útnefndan mann til þess að annast lögtök, innheimtu bæjargjalda o. fl. Ég vildi um leið og ég get tekið aftur brtt. á þskj. 446, bera fram skrifl. brtt. um, að í stað „embættisferðar í umdæmi sínu“ komi: embættisanna.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Út af orðum hv.þm.N.-Ísf. þá get ég ekki svarað fyrir alla n. um það, hvort þessi breyt. ætti að komast á, en ég get aðeins sagt það sem mína skoðun, að ég tel þetta fullvíðtækt, því að eftir þessu þá gæti dómari, ef hann vildi það við hafa, tafið mál með því að bera einhverju við. Frv. vill gera ráð fyrir, að bæjarþing sé haldið einu sinni á viku eða jafnvel tvisvar, en brtt., sem n. flytur, gerir aðeins þá undantekningu, að ef dómari sé fjarverandi og af þeim sökum geti ekki sinnt því, þá sé gefin nokkur tilhliðrun í þessum efnum. En ef þetta orðalag væri tekið upp, sem hv.þm. leggur til, þá er hægt fyrir dómara að tefja gang mála og bera öðru við. En tilgangur þessa frv. er að tryggja öllum réttan gang í málum og gera þannig almenningi léttara fyrir að fá fljótari afgreiðslu mála. Ég get því ekki mælt með þessari brtt., hvað sem aðrir segja um það efni. Mig greinir á við hv. 10. landsk., og gat ég búizt við því. Ég hafði líka þann fyrirvara í minni ræðu, að hver einstakur nm. hefði óbundið atkv., en ég er ekki viss um, að meiri bl. n. sé fylgjandi fyrstu brtt. Ég hefi gert grein fyrir, hvers vegna ég er henni mótfallinn, og sú skoðun mín hefir alls ekki breytzt við ræður þeirra, sem hafa lagt henni liðsyrði. Um fyrstu brtt. er það að segja, að hér er um að ræða menn, sem eru alveg komnir út úr því að stunda lögfræðisstörf. Ef það er maður, sem hefir haft málflutning með höndum, þá kemur hann til með að ná þeim rétti, sem frv. ætlast til; t. d. ef hann stjórnar viðskiptafyrirtæki og annast þann málarekstur, sem hann þarf viðvíkjandi því, þá á hann að öðlast þennan rétt. Hv. þm. vitnaði í bankastjórana. En það vill svo til, að meðal okkar bankastjóra er aðeins einn maður, sem er lögfræðingur, og það er öllum kunnugt, að hann hafði lengi fengizt við víðtæka málafærslustarfsemi hér í bæ, áður en hann tók við þessum starfa, og ég hygg, að ef maður vitnar í það, þá geti það ekki sannað neitt. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. við brtt. á þskj. 453: Í staðinn fyrir „embættisferða í umdæmi sínu“ komi: „embættisanna“. Þarf tvenn afbrigði, svo að hún megi komast að.

Forseti (EÁrna): Út af tilmælum frá hv.þm. S.-Þ. um að taka af dagskrá 8. dagskrármálið (frv. til l. um fræðslu barna) skal ég geta þess, að það er tekið á dagskrá samkv. ósk hæstv. kennslumálaráðh., og væri æskilegt, að þeir kæmu sér saman um meðferð málsins.

forseti (EÁrna): Það hefir ekki fengizt samkomulag milli hv. form. menntmn. og hæstv. kennslumálaráðh. um 8. dagskrármálið (frv. til l. um fræðslu barna).

*Jónas Jónsson: Ég vil taka það fram, að ég álít mjög óviðkunnanlegt og óviðeigandi af hæstv. ráðh. að heimta, að svona stórt mál og vandasamt sé tekið til umr., áður en menntmn. hefir haft aðstöðu til að halda fund um það. Ef hæstv. ráðh. vill halda ræðu um málið, sem hann vildi ekki gera við 1. umr., þá hefi ég ekkert á móti að heyra hana, en hitt get ég ekki gengið inn á, að málið sé afgr. áður en n. hefir lokið athugun á því.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég get ekki fallizt á þessi rök. N. hefir haft frv. síðan á laugardag og hefir því haft nægan tíma til að sinna því. Ég held því við ósk mína, að frv. verði tekið fyrir nú á þessum fundi, nema hv.þm. vilji lofa að hafa frv. tilbúið á morgun og skila áliti áður en fjárl. koma til afgreiðslu.

*Jónas Jónsson: Það er öllum kunnugt, hvernig ástatt er í menntmn. Einn nm. hefir orðið að vanrækja sín störf meira en aðrir, þar sem hann er upptekinn fram til hádegis. Ég hefi alltaf reynt að halda fundi um málið, við höfum reynt að koma á fundum um það undir umr. Það ætti að vera nóg fyrir hæstv. ráðh. að vita, að mér er það eins mikið áhugamál og honum, að málið fái afgreiðslu. Ég tel það mjög óviðeigandi af honum, að hann skuli láta sér detta í hug að afgr. málið áður en n. hefir athugað það, og ég lofa engu um málið nema að vinna að því eins og ég get.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Eftir þessa yfirlýsingu hv.þm. óska ég eftir, að málið sé nú tekið fyrir.

Forseti (EÁrna): Vilja hlutaðeigendur ekki fallast á að geyma málið þangað til á laugardag?

Jónas Jónsson Ég geri ráð fyrir, að n. geti verið búin með málið fyrir laugardag, þó að hún sé ekki búin nú, en ég er því mótfallinn, að málið sé tekið fyrir nema nál. liggi fyrir.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ef hæstv. forseti lofar að taka málið fyrir í fundarbyrjun á laugardaginn, get ég sætt mig við það eftir atvikum, en ég vil mælast til þess, að það verði tekið fyrir þá, hvað sem því liður. Annars er þetta 2. umr., og hv.þm. er ekki óvanur að geyma brtt. sínar til 3. umr.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Það var út af ummælum hv. 5. landsk. um frv. um heimili fyrir vanhæf börn. Ég skal skýra hv.þm. frá því, að n. hefir oftar en einn sinni minnzt á málið. Það var sent til landlæknis til þess að fá umsögn hans, og eftir að sú umsögn kom, hefi ég ekki orðið var við annað en n. væri sammála um, að það væri ótímabært að afgr. málið nú á þessu þingi, og það er m. a. af því, að það er ekki sýnt, að neinir möguleikar séu til að koma slíku heimili upp, því að til þess mundi að sjálfsögðu þurfa fjárveitingu í fjárl., en slík fjárveiting er ekki fengin. Ég hygg, að það sé skoðun n., að það sé ekki rétt að vera að búa til l., hvorki um þetta heimili eða önnur, meðan sýnt er, að engin leið er til að reisa slík heimili. Þetta er ástæðan til þess, að málið hefir ekki komið úr n. En ef hv.þm. óskar eftir, að málið verði afgr., þá getur n. auðvitað skilað áliti. Býst ég við, að hún kæmi þá með till. um að vísa frv. til ríkisstj., en ég sé ekki, að málinu sé neinn hagur í því. - En það er annað mál frá hv.þm., sem ég er honum sammála um, en það er frv. um drykkjumannahæli. Hv. þm. veit, hvernig fór um þá fjárveitingu, sem lagt var til, að Alþingi veitti í því skyni. Hún féll með svo miklum atkvæðamun, að engin von er til, að hægt sé að fá neitt fé til þeirra hluta. Og til hvers er þá að koma með þessi mál, meðan engin von er til að geta pínt fram fjárveitingu til þeirra? En n. er ekki á móti efni frv., - það er öðru nær.

Jón Auðunn Jónsson Það er eitt mál, sem ég vildi spyrja menntmn., hvort hún geti ekki afgr. sem fyrst. 2. apríl var vísað til þeirrar n. frv. um forgangsrétt kandidata frá Háskóla Íslands. Þetta er einfalt mál; það er um það, hvort þeir, sem hafa aflað sér þeirrar þekkingar, sem þar um getur, eigi að hafa forgangsrétt til að fá embætti við skóla, sem kostaðir eru af ríkinu. Ég vænti, að n. geti afgr. þetta mál næstu daga. Málið er komið frá Nd., og getur því orðið að l. í þessari d., ef n. vill gera sitt til að greiða fyrir því með því að leggja fram álit sitt um það. Forseti tók málið af dagskrá.

*Guðbrandur Ísberg: Ég vil leyfa mér að þakka hv.allshn. fyrir flutning þessa máls. - Um frv. þetta er ekki margt að segja. Ég vil undirstrika það, sem tekið er fram í grg. frv., að þjóðjörðin Hamrar er einskonar hólmi innan í landi Akureyrarbæjar. Lögsagnarumdæmi Akureyrarbæjar nær yfir 4 jarðir, Stóra-Eyrarland, Naust, Hamra og Kjarna. Land Hamra myndar fleyg á milli Stóra-Eyrarlands og Kjarna. Kjarni er að sunnanverðu við Hamraland, en Naustaland fyrir norðan. Að vestan takmarkast land Hamra af afréttarlandi Glerárþorps, sem er einnig eign Akureyrarbæjar. Þannig er land þetta umlukt af landi Akureyrarbæjar. Á þessu koti, Hömrum, hefir verið heldur illbúið undanfarin ár, og mundu það verða mjög mikil umskipti til hins betra, ef bærinn fengi þetta land til umráða og ræktunar. Aðalræktunarlönd Akureyrar eru fyrir ofan bæinn einmitt í línu við Hamraland. Í Kjarnalandi og Naustalandi er stórfelld nýrækt, sem Akureyrarbær á, sem úr er eins og skorinn fleygur óræktaðs lands, sem er Hamraland. Ég tel nú eftir atvikum sjálfsagt, að Akureyrarbær fái að festa kaup á þessu landi. Og þeir, sem annars eru á móti sölu þjóðjarða, geta að réttu lagi ekki verið á móti þessu, þar sem aðeins er farið fram á, að skipt verði þannig um eiganda þessarar jarðar, að hún að vísu hverfi úr ríkiseign, en komi þó í eign þess opinbera á annan hátt, þ. e. a. s. Akureyrarkaupstaðar. - Að endingu vil ég vænta þess, að hv.þdm. lofi þessu máli að ganga fram.

Frsm. 1. minni hl. (Bjarni Ásgeirsson) Til viðbótar því, sem segir í nál. um afgreiðslu málsins, skal ég geta þess, að fundur sá, er þar um ræðir, í stj. Búnaðarfélags Íslands hefir verið haldinn, og gat stj. búnaðarfélagsins ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. stj. vildi ekki ræða einstök atriði frv., en lét bóka svofellda ályktun frá form. félagsins, Magnúsi Þorlákssyni. Var hún samþ. af meðstjórnanda okkar, Svavari Guðmundssyni, eftir að hún hafði verið lesin upp fyrir honum í síma. Þessi yfirlýsing hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem frv. til jarðræktarlaga, er nú liggur fyrir Alþingi, skerðir stórkostlega félagsréttindi Búnaðarfélags Íslands og gengur inn á alger einkamál þess og rýrir mjög vald félagsins og ákvörðunarrétt um málefni landbúnaðarins, en dregur hinsvegar að sumu leyti mjög úr framlögum ríkisins til jarðræktarinnar og felur auk þess í mikilsverðum atriðum í sér grundvallarbreyt. á jarðræktarlögunum, þá skorar stj. Búnaðarfélags Íslands fastlega á Alþingi að fresta afgreiðslu málsins á þessu þingi, en krefst þess, að frv. verði sent til umsagnar búnaðarsambandanna og búnaðarþings, er saman á að koma um líkt leyti og næsta reglulegt Alþingi, og væri þá ágæt aðstaða til að vinna að úrlausn þessara mála og athuga þær breyt., er til bóta gætu orðið á núverandi löggjöf, og þá um leið gæti búnaðarþing gert þær breyt. á lögum Búnaðarfélags Íslands, sem nauðsynlegar kynnu að verða. Búnaðarfélag Íslands, 29. apríl 1936. Þ. Magnús Þorláksson, Pálmi Einarsson, (eftir umboði Svavars Guðmundssonar). Ég er, eins og hv.þm. vita, í stjórn Búnaðarfélags Íslands, og ég gat ekki orðið sammála meðstjórnendum mínum um þessa ályktun. Með því að ég mun í þeim orðum, er ég tala um þetta, komast inn á það efni, þá sé ég ekki ástæðu til að lesa upp þá grg., er ég færði fyrir því í stj. Ég skal að vísu segja það strax, að mér þykir leitt að verða að finna að því, að svo mikill dráttur hefir orðið á undirbúningi þessa máls, að ekki hefir verið hægt að leggja það fyrir þingið, fyrr en svo er orðið áliðið, að ekki eru tök á að senda það til búnaðarsambandanna og fleiri, en það hefði mátt gera, ef frv. hefði komið fram snemma á þinginu. Það gátu vitanlega verið einstök „teknisk“ atriði, er betra var, að farið væri yfir af sem flestum kunnugum mönnum. Það hefði getað flýtt fyrir afgreiðslu málsins og lagað ýmsa agnúa, sem kunna að vera á þessum lagabálki fram yfir það, sem við sjáum í fljótu bragði. Hitt er ég sannfærður um, að um þau atriði frv., sem aðallega valda ágreiningi, hefðu ekki orðið nein skoðanaskipti hjá hv.þm., hvert sem álit búnaðarþingsins hefði orðið. Ég segi þetta af þeirri reynslu, sem ég hefi fengið á undangengnum þingum. Hér hafa oft legið fyrir einróma áskoranir frá búnaðarþinginu um breyting á lögum þess í vissum atriðum, og þing eftir þing hefir þetta verið flutt af sömu hv.þm. Það er ekki af fjandskap við Búnaðarfélag Íslands, að þessar brtt. hafa verið felldar, heldur af því að þær hafa ekki verið álitnar vera til bóta. Sama er ég sannfærður um, að mundi eiga sér stað nú, þó að búnaðarþingið féllist á og mælti með þeim höfuðtill., sem í frv. felast, þá mundu þeir, sem eru á móti málinu og hafa talað hér gegn því, ekki breyta neitt afstöðu sinni eftir því; og eins þótt búnaðarþingið legðist á móti því, þá mundi það á sama hátt ekki hafa nein veruleg áhrif á skoðanir þeirra manna, sem nú þegar eru búnir að taka afstöðu með málinu. Þannig mundi það að fresta málinu og vísa því til búnaðarþings ekki hafa neitt annað að þýða en frestun þess í eitt ár. Ég segi þetta ekki af því, að ég telji, að búnaðarþingið sé þeim mun lægri stofnun í þjóðfélaginu en Alþingi, að Alþingi geti ekki beygt sig fyrir ályktunum, sem þaðan koma, heldur af hinu, að ég veit, að það meta svo margir sína persónulegu skoðun á málinu meira en álit, þó að það sé jafnvel frá svo virðulegri stofnun sem búnaðarþinginu. Ég skal þá fara nokkrum orðum um þær höfuðbreyt., sem í þessu frv. felast frá þeim lögum, sem nú eru í gildi. Fyrsti kaflinn ræðir um stjórn búnaðarmálanna og aðstöðu ríkisvaldsins til þeirra. Því hefir verið mjög haldið á lofti af hv. stjórnarandstæðingum, að með þessu væri verið að rýra vald búnaðarfélaganna í landinu. Mér finnst þetta á misskilningi byggt. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að Búnaðarfélag Íslands hefir tvennskonar starfsemi. Annarsvegar er það „prívat“ félagsskapur bænda landsins, og svo hinsvegar er búnaðarfélagið aðili, sem hefir á hendi einskonar framkvæmdarstarfsemi fyrir ríkið á málum, sem í flestum öðrum löndum falla undir landbúnaðarráðuneyti hvers ríkis. Búnaðarfélag Íslands hefir með höndum flestar veigamestu og stærstu lagaframkvæmdir ríkisins í landbúnaðarmálum, s. s. framkvæmd á jarðræktarlögunum, búfjárræktarlögunum, sandgræðslunni o. fl. Nú eru komnar upp þær skoðanir, og þeim er að aukast fylgi, að við eigum að aðskilja þessi 2 verkefni, láta búnaðarfélagsskapinn afskiptalausan með sín „prívat“ mál, og láta hann fá einhvern styrk frá ríkisvaldinu, en taka öll umboðsstörf af því og setja undir ríkisstjórnina, og væri þá meiningin að mynda þar sérstaka skrifstofu fyrir þau mál hliðstætt vegamálaskrifstofunni. Ég er á móti því, að þetta samband, sem nú er milli búnaðarfélagsskaparins og framkvæmdarvaldsins, sé rofið. Mér finnst eðlilegast, að sú þróun, sem orðið hefir hér á landi í þessum málum, að fela búnaðarfélagsskapnum framkvæmdir í þessum málum, haldist. Ég er sannfærður um, að það er styrkur bæði fyrir búnaðarfélagsskapinn og framkvæmdarvaldið sjálft. Ég álít, að þessu sé bezt þann veg farið, að bændurnir sjálfir eða fulltrúar þeirra á búnaðarþingi hafi með höndum og ráðstafi að nokkru leyti í samráði við ríkisstj. þeim búnaðarmálum og lagaframkvæmdum, sem landbúnaðinn varða, fylgist með því og ráði þar um eftir því, sem þeir kynna sér þau mál. Ég er líka sannfærður um, að það er mikill styrkur fyrir hvern landbrh. að hafa slíkan ráðunaut við höndina. Ég er viss um, að framkvæmd þessara mála er ekki eðlilegri á neinn annan hátt en þennan. Hitt er mér ljóst, að það hefir vantað í þessum málum, að ekki skyldi hafa verið sett löggjöf um þetta starf og markaðar línur milli búnaðarfélagsins og ríkisvaldsins um þessi umboðsmál. Það má segja, að eins og er, þá sé þetta allt í lausu lofti og getur hæglega valdið ágreiningi, og hlýtur raunar að gera það, ef eitthvað ber á milli, svo framarlega sem ekki verða sett skýr lagaákvæði um það. Slíkir árekstrar mundu verða fyrst og fremst til þess, að þetta samband yrði rofið og málin tekin af búnaðarfélaginu. Ég tel því, að einmitt með því að setja l. um þetta, verði tryggt betur en ella, að hið eðlilega samband haldist í þessum málum. Og verð ég að segja, að þær till. um þessa lögþvinguðu samvinnu milli ríkisstjórnarinnar og búnaðarfélagsins eru mjög eðlilegar og sjálfsagðar. Ef að þessum till. verður horfið, þá kemur búnaðarmálastjóri til að fela í sér 2 störf, annarsvegar framkvæmdarstjórastarf fyrir búnaðarfélagsskapinn og framkvæmdarstjórastarf fyrir framkvæmd landbúnaðarmála. Búnaðarmálastjórnin ræður búnaðarmálastjóra, en samþykki ráðh. verður að koma til. Hinsvegar getur ráðh. ekki skipað neinn mann á móti vilja félagsins. Þetta vil ég kalla lögþvingaða samvinnu milli þessara 2 stofnana, sem ég tel nauðsynlega. Þá eru í 3. gr. ákvæði um það, að þegar búnaðarmálastjóra og stjórn búnaðarfélagsins greinir á, þá megi skjóta málinu til ráðh. Ég kann ekki við málsgr. eins og hún er í frv., því að það má skilja það svo, að þetta nái til allra mála, sem búnaðarfélagið hefir með höndum. Þess vegna hefir minni hl. borið fram brtt. um, að þetta nái eingöngu til þeirra mála, sem búnaðarfélagið fer með í umboði ríkisvaldsins. Ég hefði frekar kosið, að þessi 1. eða þessi drög til að leggja undirstöðu að búnaðarfélaginu hefðu verið borin fram sem sérstakt frv., þar sem verið hefðu lögð drög að einskonar stjórnarskrá, sem búnaðarfélagið byggði ofan á. En hinsvegar sé ég ekki, að það sé neitt aðalatriði, þó að þetta sé tengt hér við jarðræktarlögin. Það eru ákvæði um það í gömlu jarðræktarl., að allir, sem styrks njóta, séu skyldir til að vera starfandi félagar í hreppabúnaðarfélögum. Þetta er gert til þess að knýja sem flesta inn í þetta samstarf. Það eru ýmsir, sem hafa látið þau orð falla, að það væri óheppilegt að knýja menn nauðuga inn í hvaða félagsskap sem er, og þeir hafa haldið því fram, að með því kæmi of mikið af áhugalausum mönnum inn í félagsskapinn. Ég er á allt annari skoðun um þetta. Það er nauðsynlegur styrkur fyrir hvern þann félagsskap, sem á að verða almennur, að fá sem flestu meðlimi. Sömuleiðis vil ég segja það, að það gildir vitanlega alveg sama regla um þetta eins og þjóðfélagið sjálft, að það verða áhugamennirnir, sem bera uppi starfið bæði fyrir sig og hina, sem minni áhuga hafa. Þetta er hliðstætt, að bændur séu lögþvingaðir inn í búnaðarfélagsskapinn, eins og einstaklingarnir eru þvingaðir inn í þjóðfélagið. - 7. gr. frv. er um það, á hvern hátt skuli kjósa fulltrúa á búnaðarþing. Núna er það svo, eins og mönnum er kunnugt, að það eru búnaðarsamböndin, sem kjósa fulltrúa á búnaðarþing, en samkv. þessum till. eiga það að vera búnaðarfélögin, sem kjósa beint inn á búnaðarþing framhjá samböndunum. Ég álít þetta ekki stórt atriði, og ég hefi ekki getað fundið neitt verulega við það að athuga, þó að kosningin væri óbein, eins og verið hefir. Hinsvegar viðurkenni ég, að þetta hefir nokkurn kostnað í för með sér, en það hefir líka þann kost, að það verða fleiri menn úr stétt bænda, sem koma til með að fjalla um þessi mál, og getur það vitanlega orðið til bóta. Það hefir einnig þann kost, að ég tel, að með því áliti bændur sig komast í beinna og nánara samband við búnaðarþingið heldur en gegnum þær tvöföldu kosningar. Ég hefi þá trú, að þetta verði til að auka fjör og starfsemi í félagsskapnum frá því, sem verið hefir. En hinsvegar geri ég ekki ráð fyrir, að það muni verða neitt hæfari menn, sem koma til með að sitja á búnaðarþingi, þó að þetta verði lögfest. Það hefir alltaf verið svo, að það hafa verið aðaláhugamennirnir, sem hafa verið kjörnir á búnaðarþing, og það mun verða eins fyrir þessu. Ég er hinsvegar sannfærður um, að með beinni kosningu fulltrúanna og þeirri fjölgun, sem samkv. frv. á að gera, er komið á meira lífrænu sambandi milli búnaðarþings annarsvegar og bændanna hinsvegar. Ég álít því, að þessi breyt. verði til bóta, og er því fylgjandi, að hún verði gerð. Þá er eitt aðalatriði, sem er í 9. gr. frv. og er það að festa mælikvarða fyrir styrknum í lögunum, í stað þess, sem hefir verið, að hann væri ákveðinn í reglugerð. Þetta hefir bæði kosti og galla. Gallinn er sá, að ef agnúar koma í ljós, sem þörf er á að bæta, þá er ekki hægt að breyta með einfaldri reglugerðarbreytingu, og verður því svifaseinna; en þetta hefir þann kost, að stjórnin getur ekki, hver sem hún er, gert á þessu breyt, á eindæmi, t. d. stækkað eininguna, þ. e. dagsverkin, sem lögð er til grundvallar í lögunum, nema leita til þess samþykkis Alþingis. Þess vegna fæst trygging og nokkurt öryggi um þennan mælikvarða með því að lögfesta hann. Þá er eitt atriði, sem ég vil minnast á í sambandi við stjórnarkosninguna, það er, að hver félagi er skyldaður til að halda félagsblaðið Frey. Það er svo í ýmsum félagsskap, að meðlimirnir eru skyldaðir til að kaupa félagsritið, og tel ég sjálfsagt að lögfesta þetta atriði á sama hátt og í þeim félögum, þannig að allir bændur haldi eitt tímarit, sem ræðir þeirra áhugamál. Enda er ekki á annan hátt auðveldara að gera blaðið ódýrt en að stækka upplagið, og með þessu kemst verðið í 3 kr., og ég er sannfærður um, að það mun hverjum bónda þykja góð kaup. Þá kem ég að einni höfuðbreyt., sem er ákvæðið um hámarksstyrkinn. Ég skal játa, að ef þeir tímar væru nú, að við gætum horft fram á það að hafa nóg fé milli handa til að styrkja jarðræktina, mundi ég ekki vera með þessu ákvæði. En þegar vitanlegt er, að hagur ríkissjóðs fer versnandi og við horfum fram á síminnkandi tekjur vegna örðugleika þess atvinnuvegar, sem gefið hefir aðaltekjurnar, og miklar líkur eru til, að draga þurfi saman útgjöldin á mörgum sviðum, þá kæmi vitanlega að því, að stöðva þyrfti jarðræktarstyrkinn. Og þá er ég ekki í neinum vafa um, að rétt er að stöðva greiðslu til þeirra, sem mest hafa fengið, en láta hina halda styrknum, sem minnst hafa fengið. Því vitanlega er það rétt að gera sem flest býli hæf til búrekstrar, og ég verð að telja, að lífvænlegt sé orðið á þeim býlum, sem búin eru að fá 5 þús. kr. styrk. Hitt er meiri vafi, hvort ákvæði frv. um lækkun styrksins af síðustu jarðabótum sé að öllu leyti heppilegt; um það skal ég ekki segja nú, en mun athuga það til 3. umr. Sama er að segja um, að ég er ekki sérstaklega hrifinn af því að auka útborgun á fyrstu dagsverkin. Ég veit það að vísu, að fjöldi manna býr á örreytiskotum, en hafa ekki notið styrks, og þeim er mikil þörf á að fá styrkhækkun til að koma þeim af stað. Hinsvegar eru til margir bændur, sem ekki hafa lagt í ræktun á jörðum sínum, vegna þess að það eru góðar engjajarðir t. d., og þeir hafa búið við góða aðstöðu í ýmsu öðru, en á milli þeirra verður ekki greint. Ég mun því vegna þeirra manna, sem verst eru settir, verða fylgjandi þessu ákvæði, þó að aðrir menn kunni að slæðast með, sem hafa minni þörf fyrir hækkun. Þá kem ég að því atriði, að jarðræktarstyrkurinn sé og verði eign þjóðarinnar, en ekki einstakra manna. N. hefir athugað þetta og leggur til, að því verði breytt eins og brtt. bera með sér. Ég skal játa, að það er ekki nema eðlilegt, að mönnum komi til hugar, að sú skipun þurfi að verða á, að jarðræktarstyrkurinn verði ekki eign einstakra manna, er síðan geti selt hann, og hann verði þannig til að hækka jarðarverðið, heldur ætti þessi styrkur að verða til þess að bæta afkomumöguleika allra þeirra bænda, er á jörðinni búa í framtíðinni, og yrði hann því sem gjafahluti ríkisins til ábúandans á jörðinni. En ég tel mjög mikið vafamál, að þetta takist fyllilega og að þetta ákvæði nái tilgangi sínum, en það er þó tilraun í rétta átt, og mun ég fylgja því, ef brtt.n. verður samþ. Um búferlaflutninginn vil ég segja það, að um það hefir verið rætt mikið á síðari árum, að nauðsyn bæri til að gera upp á milli jarða og draga þær jarðir úr ábúð, sem líkur eru til, að fari í eyði á næstu árum af einhverjum orsökum, landfræðilegum eða af náttúruvöldum. Frv. gerir tilraun í þessa átt, með því að ákveða, að meta skuli undir vissum kringumstæðum, t. d. ef jörð liggur undir skemmdum vegna sandfoks, vatnságangs eða annars, eða henni er sérstaklega illa í sveit komið, hvort greiða beri jarðræktarstyrk eða ekki, og ef ákveðið er, að styrkur skuli ekki greiddur, þá hjálpa ábúendum að fá jarðnæði annarsstaðar eða gera ráðstafanir til þess, að svo megi takast. Vitanlega er það höfuðmisskilningur, sem hefir komið fram, að þjóðinni væri til bóta að færa saman alla byggðina í fleiri þorp og leggja meginhluta landsins í auðn. Er vitanlegt, að ýmis afdalabýli og útnesjakot eru góð til búskapar og mönnum hefir búnazt þar ágætlega. Hinsvegar eru til jarðir, sem fara í auðn innan skamms, og þeim mönnum, sem þar búa, þarf að hjálpa til jarðnæðis annarsstaðar. Ég þykist þá hafa rætt aðalatriðin og skal víkja að brtt. þeim, sem minni hl. leggur fram. Er þá fyrsta brtt., við 2. gr. frv., um að orðin „og viðhald“ falli burtu. Við sjáum ekki, hvernig BÍ. á að geta komið við eftirliti með viðhaldi jarðabótanna, og teljum, að þetta mundi verða dauður bókstafur. - 2. brtt. okkar er við síðustu mgr. 3. gr., að skýrra sé tekið fram um það, að sá ágreiningur, er kann að verða milli stj. og búnaðarmálastjóra og skjóta megi til ráðh., sé aðeins hvað snertir þau mál, sem B. Í. fer með í umboði ríkisvaldsins. Gr., eins og hún var áður, gat að okkar dómi ekki staðizt, enda kom það fram í umr., að ekki var meiningin önnur en þessi. –Þá er brtt. við 7. gr., við ákvæði um það, hvernig kjósa skuli til búnaðarþings. Fyrst er ákvæði um, að kjósa skuli 1 fulltrúa fyrir hverja 300 félagsmenn, en síðar í gr. er ákvæði um atkv. fyrir 20 ha.; er það um þá menn, sem hafa minna land og þurfa því að safna atkv. sínum saman, þó að þeir séu félagsmenn. Þykir okkur sjálfsagt, að atkv. séu miðuð við þessa landstærð, og þess vegna viljum við breyta þessu þannig, að í staðinn fyrir „félagsmenn“ komi: félagsmannaatkvæði, o. s. frv. Sömuleiðis var gert ráð fyrir, að einn fulltrúi yrði kosinn fyrir hverja 300 og einn fyrir brot úr hundraði, þannig að ef eitthvert félagið eða búnaðarsambandið teldi 301 meðlim, átti það rétt á 2 fulltrúum. Þetta álítum við hæpið ákvæði, sem gæti orðið til þess að fjölga meðlimum búnaðarþingsins úr hófi fram og gæti valdið talsverðu ranglæti. Við leggjum því til, að rétturinn til að kjósa annan fulltrúa komi ekki fyrr en fullt hundrað meðlima sé framyfir 300, þannig að þau búnaðarsambönd, sem telja 400–600 meðlimi, fá 2 fulltrúa, o. s. frv. 5. brtt. er við 15. gr. og er ekki annað en orðabreyt., sem ekki raskar efni. - Þá er stærsta breyt., við 17. gr. Eins og gr. liggur fyrir, er ákveðið, að færa skuli sérstakan dálk í fasteignamatsbók yfir allan jarðræktarstyrk, sem jörðin hefir þegar hlotið, og ef jörðin er seld, skuli draga hann frá söluverðinu, þar sem ekki má selja hann, heldur skoða sem vaxtalaust tillaga. Nú er það vitanlegt, að jarðir hækka hér um bil aldrei að sama skapi í verði og í þær er lagt; þess vegna álítum við ekki réttlátt, að verðfallið komi eingöngu niður á bóndanum, en ríkið haldi sínu. Álítum við því réttmætt, að metið sé, hvernig skipta beri verðhækkuninni hlutfallsleg, milli bóndans og ríkisins. Þá tökum við það fram í brtt., að þetta ákvæði komi ekki til framkvæmda fyrr en eftir gildistöku laga þessara; er vitað, að búið er að selja og veðsetja margar þessara jarða, og er gagnslaust og þýðingarlaust að ætla að láta þau verka aftur fyrir sig. - 7. brtt. er við 20. gr. Við sjáum enga ástæðu til að breyta hámarksstyrknum til einstaklinga; þess vegna gerum við ráð fyrir, að síðasti málsliður falli burtu. - Við 25. gr. er brtt., þar sem skýrt er ákveðið, hverskonar hestaverkfæri til jarðvinnslu megi styrkja úr verkfærakaupasjóði. Er vitanlegt, að mörg þau verkfæri, sem notuð eru við kornyrkju, eru ekki hestaverkfæri, og þess vegna er þessi liður orðaður um. Sömuleiðis leggjum við til, að bætt verði við 25. gr. ákvæði um hámarksstyrk til sama manns; hefir það af vangá fallið niður, því að ákvæði er um 300 kr. hámark í gildandi lögum en við leggjum til, að það verði 400. - Þá er brtt. við 29. gr. Okkur finnst óviðkunnanlegt að ákveða í l. þessum, að vissum starfsmanni B. Í. séu falin viss störf, en þegar félaginu er falin framkvæmdin og það snertir peningamál, þá leiðir af sjálfu sér, að það lendir á gjaldkeranum. - 15. brtt., við 47. gr., er í þá átt að þrengja heimildina til að taka land eignarnámi, sem gefin er í 46. gr., er svo hljóðar: „Nú er land í námunda við kaupstað, kauptún eða þorp, sem hæft er til ræktunar, og íbúana skortir land til afnota, skal þá hlutaðeigandi bæjarstjórn eða hreppsnefnd hlutast til um að fá landið. Nú takast samningar ekki um kaup eða leigu á landinu, og er þá bæjarstj. eða hreppsn. heimilt að taka landið leigu- eða eignarnámi, ef Búnaðarfélag Íslands mælir með því.“ Svo segir aftur í 47. gr.: „Heimild sú til eignarnáms, sem gefin er í 46. gr., nær ekki til þess lands, sem eigandi hefir tekið til ræktunar eða léð öðrum og er þeim nauðsynlegt til bjargræðis að dómi Búnðarfélags Íslands.“ Við viljum ekki binda þetta eingöngu við land til ræktunar, ef það er notað til bjargræðis. Þess vegna leggjum við til að orða þetta um, þannig að upphafið sé sama, en í stað orðanna „eða léð öðrum“ o. s. frv. komi: „né þess lands, sem eigandi hefir léð öðrum til ræktunar eða notar sjálfur á annan hátt, ef það telst þeim eða honum nauðsynlegt til bjargræðis.“ Þetta er, eins og hv.þm. sjá, heldur til þess að þrengja eignarnámsheimildina, og álít ég það sanngjarnt. - Síðasta brtt. er um að 58. gr., er ræðir um, hvernig fara skuli með mál út af lögum þessum, skuli falla niður, en í stað hennar sé því bætt við 56. gr. Eftir lögfræðilegum upplýsingum, sem við höfum fengið, þá er það eina gr., sem þetta getur átt við um, en að öðru leyti yrðu lagabrotin einkamál. Ég hefi þá minnzt nokkrum orðum á þær brtt., sem við minni hl. landbn. berum fram. Hinsvegar höfum við, eins og tekið er fram í nál., áskilið okkur rétt til að koma fram með brtt, við 3. umr., bæði eftir að við höfum athugað frv. nánar og eftir að hafa fengið þær bendingar, sem fram kunna að koma við þessa umræðu.

*Emil Jónsson: Eins og nál. 2. minni hl. landbn. ber með sér, klofnaði n. þegar á því atriði, hvort bíða skyldi eftir áliti B. Í. Minni hl. n., þeir hv.þm. Borgf. og hv.þm. A.-Húnv., vildu ekki taka afstöðu til frv. fyrr en álitið væri komið frá búnaðarfélaginu, sem öll n. var sammála um að fá. Okkur, sem mynduðum meiri hl., fannst þetta svo merkilegt og þýðingarmikið mál, að ekki mætti tefja það. Þó að vísu væri sjálfsagt að fá umsögnina, vildum við láta málið ganga áfram sinn gang og taka þær aths., sem fram kynnu að koma, til greina við 3. umr. Af þessum ástæðum klofnaði n. Við 3 fórum svo í gegnum frv., ath. það og gerðum nokkrar brtt. Hinsvegar vildi ég gjarnan athuga sumt nokkuð gerr og skrifaði því ekki undir nál. með þeim, er með mér unnu að brtt. En ég get gjarnan tekið fram það sama og í landbn., áður en hún klofnaði, að ég vil ekki, að málið tefjist af þessum sökum. Og þó ég vilji athuga gerr nokkur ákvæði - þau eru ekki mörg -, þá get ég látið það bíða til 3. umr. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í að öðru leyti, hvað þetta er, því að hv.frsm. 1. minni hl., hv.þm. Mýr., hefir lýst aðalatriðunum, sem við erum sammála um að breyta og koma fram sem till. meiri hl., því að satt að segja er mín afstaða einnig bundin við það, að ég vil ekki verða til að tefja málið, og geri ég ráð fyrir, að svo sé um flokksmenn mína hér í þessari hv. d. Vænti ég, að vel verði tekið í þetta mál af hv. d. og afgreiðslu þess ekki hindruð eða tafin að óþörfu.

*Frsm. 2. minni hl. (Jón Pálmason): Það hefir þegar verið tekið fram af þeim 2 meðnm. mínum, sem hafa talað, hvernig samstarfið í n. byrjaði hvað mál þetta snerti. Það fór á þá leið, eins og vikið hefir verið að, að við hv.þm. Borgf. fórum fram á, að leitað yrði eftir áliti B. Í, sem allir voru sammála um, en hinir töldu sig ekki geta tafið málið með því að bíða eftir áliti félagsins. Því hefir verið borið við, að líkindi væru til þess, að það gæti tafið málið svo og svo lengi. Nú hefir það sannast, sem við héldum fram í þessu sambandi, að þetta þyrfti ekki að tefja málið mikið, því að álit búnaðarfélagsstjórnarinnar liggur nú þegar fyrir, og eru þó ekki nema tveir dagar liðnir frá því, að n. hélt fund. Hér er beitt svo mikilli frekju af hálfu hv. meiri hl. þessarar n., að ég hefi ekki kynnzt slíku fyrr hjá henni, því að með þessu hefir verið komið í veg fyrir, að n. gæti verið sammála um að taka þetta mál til athugunar. Við 1. umr. kom það í ljós, hvaða höfuðatriði það eru, sem ágreiningur er fyrst og fremst um, og get ég því verið stuttorður um málið, jafnvel þótt full ástæða sé til að fara út í mörg þau umr. En vegna þess að hv.frsm. 1. minni hl., hv.þm. Mýr., fór svo ýtarlega út í þetta mál, þá kemst ég ekki hjá því að víkja nokkrum orðum að þeim atriðum, sem hann drap hér á til varnar þeim aðferðum, sem hér er beitt í sambandi við þetta mál. Ég verð að segja, að það er raunalegt til þess að vita, að það skuli vera meðstjórnandi í Búnaðarfélagi Íslands, sem kosinn hefir verið af búnaðarþinginu í fullu trausti, sem verður til þess að hafa hér framsögu fyrir því að knýja þetta mál gegnum þingið síðustu daga þess, knýja, það fram með svo mikilli frekju, að það má ekki einu sinni bíða eftir áliti stjórnar búnaðarfélagsins 1–2 daga, og er þetta því furðulegra, sem hér er um svo gersamlega breyt. að ræðu á þeim félagsskap, sem Búnaðarfélag Íslands er höfuðið á og bændastétt landsins er kærari en nokkur annar félagsskapur og er þess vegna flestum öðrum félagsskap þýðingarmeiri fyrir þjóðina í heild sinni. Ég og hv.þm. Borgf., sem erum í minni hl., teljum það algerða óhæfu að gera slíkar gerbreyt. á þessum félagsskap, án þess að þeir aðiljar, sem hlut eiga að máli. fái tækifæri til þess að láta í ljós álit sitt á málinu. Hv. þm. Mýr. sagði, að sér þætti leitt að geta ekki vísað þessu máli til búnaðarsambandanna og búnaðarþinganna, og mig furðar ekkert á því, þó að hann hálfpartinn klígi við því að afgreiða þetta mál án þessa sjálfsagða undirbúnings, en hann hélt því fram, að það mundi ekki hafa þau áhrif, að skoðun þm. breyttist nokkuð við það. Menn hljóta að sjálfsögðu að hafa sína sannfæringu án tillits til skoðana annara, en þetta er svo sjálfsögð krafa frá okkar sjónarmiði, að framhjá henni er með öllu óheimilt að ganga. Það er kunnugt, að hv.þm. Mýr. hafði sem stjórnarmeðlimur búnaðarfélagsins samkv. kröfu búnaðarþingsins flutt árum saman í lagaformi beiðni um, að búnaðarþingin fengju að kjósa alla stjórn búnaðarfélagsins, svo að félagið fengi þar með að fullu sitt sjálfsforræði. Þetta frv. var drepið ár eftir ár, m. a. af flokksbræðrum þessa hv.þm., og það var þess vegna almenn skoðun úti á landsbyggðinni, að ekki væru svo fullkomin heilindi á bak við, þau sem tveir stjórnarnefndarmenn í Búnaðarfélagi Íslands áttu sæti í sama flokki á þingi. Að þetta hefir verið svo, sannaðist fullkomlega á síðasta þingi með framkomu hv.þm. Mýr., þar sem hann mælti með því, að ekki væri aðeins kippt til baka því, sem náðist í þessu efni í fyrra, heldur að gengið væri miklu lengra í því að tryggja ríkisvaldinu yfirráð yfir þeirri stofnun, sem hér um ræðir. Þó að það sé í sjálfu sér illt, að landbn. Alþingis kjósi meiri hl. í stjórn búnaðarfélagsins, þá er hitt þó verra, sem ákveðið er með þessu frv. Í fyrsta lagi, að val búnaðarmálastjóra skuli vera samþ. af ráðh., í öðru lagi, að ef stjórn búnaðarfélagsins og búnaðarmálastjóra greinir á, þá skuli ráðh. skera úr, og í þriðja lagi gerbreyting á kosningafyrirkomulaginu, sem er undirstaðan undir búnaðarþingunum. Allt þetta gerir það að verkum, að vald það, sem þessi allsherjarfélagsskapur bænda hefir haft og á að hafa,er af honum tekið. Hv. þm. Mýr. var að tala um það, sem er nokkuð til í, að þessi félagsskapur væri tvíþættur; annarsvegar væri prívatfélagsskapur, sem hefir með að gera leiðbeiningarstarfsemi á sviði landbúnaðarins, en hinsvegar félagsskapur, sem hefir umsjón með þeim lögum, sem sett eru um jarðrækt og kvikfjárrækt. Þetta vildi hv.þm. greina mjög í sundur og sagði það, sem ég efast mjög um, að sé rétt, að sú stefna hefði fengið aukið fylgi undanfarin ár, að taka umsjón með búfjárræktarlögunum, sandgræðslunni o. fl. algerlega undir ríkisvaldið. Ég held, að þeirri stefnu hafi ekki aukizt fylgi meðal bændastéttarinnar. Það undanhald, sem kemur fram í brtt. þessara manna á þskj. 465, um ágreining milli búnaðarmálastjóra og Búnaðarfélags Íslands, kemur ekki að því haldi, sem fullnægir mér eða öðrum, sem heimta að þessi félagsskapur fái sjálfur að ráða sínum málum. Við skulum segja, að það yrði ágreiningur milli stjórnar búnaðarfélagsins og búnaðarmálastjóra um það, hver ætti að vera jarðræktarráðunautur eða hver ætti að vera búfjárræktarráðunautur, þegar skipt verður um þessa starfsmenn. Það er áreiðanlegt, að það hefir mjög mikla þýðingu, hvað menn hafa þessi störf með höndum, og ég efast ekki um, að ef ágreiningur yrði um þetta atriði milli stjórnar búnaðarfélagsins og búnaðarmálastjóra, að ráðh. vildi taka ráðin í sínar hendur. Að þessu athuguðu, get ég slegið því föstu, sem ég gerði við l.umr., að það er höfuðkrafa mín í sambandi við þetta mál, að hér sé engu breytt án þess að það sé borið undir búnaðarþingin og búnaðarsamböndin, og ég held, að þeir, sem berjast fyrir þessu máli og nú hafa stjórn landsins í sinni hendi, treysti næsta lítið á sitt áhrifavald í þessu efni, ef þeir treysta sér ekki til að koma þessu máli á framfæri við búnaðarþingin og búnaðarsamböndin, þannig að þeir geti fengið fram þær breyt., sem þeir kunna að óska eftir. Ég skal ekki fara mikið út í þau mörgu atriði, sem að öðru leyti er stór ágreiningur um í þessu sambandi, því að það er höfuðatriðið, að fara að lögþvinga búnaðarþingin og stjórn Búnaðarfélags Íslands undir vald ríkisins, - það er höfuðatriði, sem ekki er um nokkra tilslökun að ræða á frá minni hálfu og hv.þm. Borgf. Hitt er annað atriði, sem kemur hér mjög til greina, sem sé breyt. á styrkjum og það, að jarðræktarstyrkurinn skuli vera lán, en ekki styrkur. Það er að vísu atriði, sem við erum mótfallnir, en við skiljum, að er innan þeirra takmarka, sem Alþingi á að sjálfsögðu að hafa með höndum. Hv. þm. Mýr. talaði um það, að ríkistekjurnar færu stöðugt minnkandi og þess vegna væri nauðsynlegt að draga úr á þessu sviði, eins og öðrum, en ég vil bara segja það, að frá sjónar miði bændanna mundi það verða talið óheppilegra en nokkuð annað að draga úr þessu, vegna þess að þetta eru þeir styrkir, sem koma að langmestu haldi til umbóta í sveitum landsins Að því er snertir ákvæðið um styrk til einstakra manna, þá fór ég nokkuð inn á það við l.umr., hvílík mótsögn gæti komið þar fram, og þarf því ekki að fara mikið út í það nú. Ég benti á það, að svo getur verið, að maður, sem býr á ágætri jörð með miklum flæðiengjum og stóru og stéttu túni og hefir ekki þurft að leggja áherzlu á jarðrækt á því tímabili, sem lögin hafa gilt, en ef hann stundar jarðrækt núna, frá fær hann hærri styrk en þeir, sem hafa gert góðar jarðir úr kotum. Í öðru lagi er það svo, að þess eru dæmi, að fleiri en einn maður búi á sömu jörð, og þess vegna hafa verið gerðar miklu meiri jarðabætur á henni en ella hefði verið gert, en með þessum hætti, að setja hámark á styrkinn, yrði hann skorinn niður hjá þeim aðiljum, og þannig mundi koma fram ranglæti, sem frá mínu sjónarmiði er með öllu óverjandi. Þá skal ég aðeins víkja að 17. gr., sem fjallar um, að þessi styrkur verði talinn lán. Gr. hefir verið breytt nokkuð að vísu, en þrátt fyrir það er með öllu útilokað, að við hv.þm. Borgf. getum gengið inn á þessa gr. Ég skal ekki fjölyrða um önnur smærri atriði þessa frv., því að þau eru aukaatriði, borið saman við þau þrjú höfuðatriði, sem hér valda aðallega ágreiningi. Þá skal ég að lokum minna lítið eitt á 8. gr. frv., sem gerir ráð fyrir, að landbrh. sjái um framkvæmd þessara laga, ef búnaðarfélagið kastar frá sé umsjóninni með þeim. Með þessum hætti er yfirumsjónin, ef til þeirra kasta kæmi, tekin ekki aðeins af búnaðarfélaginu, heldur einnig af Alþingi og sett undir vald ráðh. Allt þetta gerir það að verkum, að við hv.þm. Borgf. álitum, að það sé með öllu ófært að knýja þetta mál fram undir þinglokin, enda hefir ekkert atriði verið tekið fram til sönnunar því, að nokkur þörf sé á því að flýta þessu máli, eins og þeir vilja gera, sem harðast berjast fyrir því að knýja þetta mál áfram. Ég hefi ekki fengið nokkra sönnun fyrir því, hvað það er, sem gerir það að verkum, að ekki sé óhætt að draga afgreiðslu þessa stórmáls um eitt ár, því að það er rétt, sem hv.þm. Mýr. sagði, að það mundi ekki valda nema eins árs bið að vísa málinu til búnaðarsambandanna og búnaðarþinganna.

Frsm. (Páll Þorbjörnsson) Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er samið af mþn. þeirri, sem sett var til þess að semja löggjöf um atvinnu við siglingar og skilaði frá sér þremur lagabálkum, sem lágu fyrir þinginu í fyrra, en ekki varð útrætt um, en liggja nú fyrir þessu þingi með nokkrum breyt., sem aðallega hafa verið gerðar fyrir tilmæli þeirra aðilja, sem þessi mál snerta. Eitt af þessum frv., frv. um vélstjóraskólann í Rvík, er nú þegar orðið að l. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er nú komið til 2. umr. Og frv. um stýrimannaskólann er unnaðhvort að eins ófarið frá Ed. eða að komast til Nd. Frv. þetta er flutt af sjútvn. Ed., og það hefir verið athugað í sjútvn. þessarar d. Fyrir n. lágu ýms plögg frá meðlimum ýmissa stéttarfélaga þeirra manna, sem við þessi l. eiga að búa. Og ég hygg, að það sé nokkuð almenn skoðun meðal þessara manna, að þetta frv. stefni til bóta frá því, sem nú er, þó að svo sé reyndar, að nokkurs ágreinings gæti á milli manna um einstök atriði frv. Sjútvn. Nd. var það ljóst, að það er mjög brýn nauðsyn á, að þetta mál nái fram að ganga á þessu þingi. Þess vegna varð það að samkomulagi, að n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, þó að í n. væri til athugunar sérstaklega eitt atriði, sem snertir þá vélstjóra, sem hafa útskrifazt úr vélstjóraskólanum hér í Rvík, áður en rafmagnsdeildin var sett á stofn við skólann. Frv. gæti orðið þess valdandi, að þessir menn gætu ekki komizt lengra á þeirri braut sökum þeirra ákvæða, sem eru í þessu frv. Þetta mundi geta snert sárfáa menn, eitthvað 3 eða 4, sem reyndar mætti segja um, að hefðu verið svo ungir í skóla, að þeim væri kannske ekki ofætlun að bæta við þessu nýja aukanámi. Samt kom það álit fram innan n., að gjalda bæri varhuga við því að leggja stein í götu þessara manna, og hafa því tveir sjútvnm. flutt brtt., sem gengur í þá átt, að þeir geti haldið áfram á braut sinni þrátt fyrir hina nýju lagasetningu. Býst ég þó við því, að samkomulag geti orðið um það, að þeir taki brtt. sína aftur til 3. umr., svo að n. geti tekið hana til velviljaðrar athugunar og lagað frv. með tilliti til hennar, ef þurfa þykir. Þá vil ég víkja nokkuð að tveim atriðum, sem hafa verið talsvert umdeild og snerta skipstjóra- og stýrimannaréttindi á smærri skipum. Önnur breyt. frá núgildandi lögum er sú, að í stað þess að hingað til hafa próflausir menn eigi mátt stjórna stærri bát en 12 smálesta, er nú smálestatalan hækkuð upp í 13 smál., ef vissum skilyrðum er fullnægt. En skilyrði þau, sem sett eru, eru svo ströng, að ég ætla, að þau jafngildi að miklu leyti þeim kröfum, sem áður voru gerðar við hið minna fiskiskipstjórapróf, og með tilliti til þessa tel ég fullkomlega réttmætt að hækka smálestatöluna. Þá kem ég að því atriðinu, sem mest er umdeilt, en það er, að rúmlestatala þeirra skipa, sem menn með smáskipstjóraprófi hafa rétt til að stjórna, verði færð úr 60 upp í 75. En jafnframt eru auknar mjög kröfur um undirbúning og menntun frá því, sem var. Til þess að menn geti orðið skipstjórar hefir stýrimannstími þeirra verið lengdur um 4 mánuði, og sé um skipstjóra á flutningaskipi að ræða, verða þeir að hafa siglt sem stýrimenn áður á slíku skipi. Hásetatími þeirra, sem geta orðið stýrimenn, hefir verið lengdur um ár o. s. frv. Ég verð í þessu sambandi að víkja að frv. því um stýrimannaskólann, sem liggur nú fyrir þinginu. Þar eru gerðar þær kröfur til þeirra, sem taka smáskipapróf, að þeir stundi nám í 4 mánuði minnst. Þá hafa kröfur við smáskipapróf í ýmsum atriðum verið mjög auknar, einkum í siglingafræði. Menn verða að kunna að fara með sextant o. s. frv., sem ekki hefir verið krafizt við slík próf áður. Þá eiga menn að hafa kunnáttu í því að fara með segl og aðra skipshluti, kunna helztu lagaákvæði í sjórétti og geta veitt algengustu hjálp í viðlögum. Þetta eru allt nýmæli, enda var sjálfsagt að gera auknar kröfur með auknum réttindum. Ég sé, að hér liggur fyrir brtt. frá hv.þm. Hafnf., um að færa smálestatöluna niður í 60 smálestir, eins og áður var. Ég vænti þess þó, að hann geti tekið þessa brtt. aftur til 3. umr., eins og sjútvnm. tveir munu gera um sína brtt., svo að n. gefist kostur á því að athuga hana. Ég vil að lokum benda á það, að mikil áherzla er lögð á það, að þetta frv. nái nú fram að ganga. Ýms ákvæði, sem snerta vélastærðir o. þ. h., vantar nú alveg, eða eru svo óljós, að atvinnumálaráðuneytið er í vandræðum með, hvað gera skuli í hvert skipti. Auk þess er samþykkt þessa frv. nauðsynleg í sambandi við frv. þau um stýrimanna- og vélstjóraskólana, sem að lögum verða á þessu þingi.

Emil Jónsson Þótt mér skildist á hv.frsm., að öðruvísi stæði á um brtt. okkar hv. 3. þm. Reykv. en brtt. sjútvnm. tveggja, og ekkert væri talað um „velviljaða athugun“ í sambandi við hana, mun ég þó ásamt meðflm. mínum taka brtt. okkar aftur til 3. umr. í þeirri von, að n. athugi hana og lagfæri frv. eftir henni.

Sigurður Kristjánsson Ég vil aðeins lýsa yfir því, að við hv.þm. Vestm. tökum brtt. okkar á þskj. 452 aftur til 3. umr.

forseti (JBald): Hinn 22. apríl síðastliðinn tókum vér forsetar Alþingis við úr vörzlum Bjarnar Bjarnarsonar hreppstjóra í Grafarholti, til varðveizlu og umsjónar, sjóði þeim er hann hefir gengizt fyrir að koma á stofn til minningar um þúsund ára afmæli Alþingis 1930 og nefnist Alþingissjóður. Nemur sjóðurinn nú 2397,99 kr. auk vaxta 1935 af 2242,99 kr. Þá tókum vér einnig við skrá á 3 blöðum um stofnendur sjóðsins og tillög þeirra, svo og skipulagsskrá sjóðsins, og er hún á þessa leið: 1. Til minningar um l000 ára afmæli Alþingis er stofnað til sjóðs, er nefnist „Alþingissjóður“. 2. Stofnendur sjóðsins eru þeir, sem fé leggja til hans árin 1929–1930. Styrkjendur sjóðsins eru þeir, sem síðar efla hann með tillögum eða gjöfum. 3. Sjóðurinn skal ávaxtaður í aðaldeild Söfnunarsjóðs Íslands. Höfuðstólinn má aldrei skerða. Allir vextir skulu lagðir við höfuðstólinn þar til sjóðurinn er orðinn 1000000 - milljón - krónur, en eftir að hann hefir náð þeirri upphæð má Alþingi verja hálfum vöxtunum árlega til styrktar eða framkvæmdar stofnun eða fyrirtæki, sem þingið álítur þess verðugt. Annan helming vaxtanna ber ávallt að leggja við höfuðstólinn. Vér forsetar tökum fúslega við Alþingissjóðnum og vitum, að þingheimur tekur einhuga undir þakkir vorar til Bjarnar Bjarnarsonar í Grafarholti fyrir áhuga hans og athafnir í þessu máli. VI. 500 ára afmæli sænska ríkisþingsins. Á 8. fundi í Sþ., 30. marz, áður en gengið væri til dagskrár, mælti

*Frsm. (Páll Hermannsson): Landbn. hefir athugað þessa brtt., sem var af hv.flm. tekin aftur til 3. umr. til þess að n. gæti athugað till. Það var ekki tekin beinlínis ákveðin afstaða til till. í n., en ég ætla, að a. m. k. meiri hl. leggi fremur á móti, að hún verði samþ., ekki fyrir það, að n. vilji ekki, að haft sé vakandi auga með því, hvar fjárkláði sé á ferðinni, - það er síður en svo, - heldur vegna þess, að n. finnst það ákvæði varla eiga heima í þessu frv. Auk þess litu nm. svo á, að víðast hagaði svo til, að menn leyndu ekki kláðagrun fyrir yfirvöldunum, enda ólíklegt, ef baðstjórar eru við baðanir, að þeir gefi því ekki gaum. Það má vel vera, að einhverjir nm. vilji hafa óbundið atkv., en n. mælir ekki með brtt.

*Þorsteinn Þorsteinsson: Ég get verið fáorður nú, því ég talaði fyrir till. síðast þegar málið var til umr. Mér skilst, að ef menn vilja hafa eftirlit og telja það nauðsynlegt, þá sé ástæða til þess, að einhver hafi heimild til að láta fara fram skoðun. Það er vitanlegt, að víða eru til þeir trassar, að kláði getur komið upp hjá þeim, án þess að þeir viti, að féð er sjúkt. Þess vegna fer allt í ólagi, ef enginn hefir heimild til þess að láta fara fram skoðun. Það var sá galli á útrýmingarl., að tilskipunin frá 1866 var afnumin. Til þess að bæta úr þessu er till. fram komin. Ég segi fyrir mig sem sýslumann og lögreglustjóra, sem hefir við kláða að stríða, að ég kem ekki að hálfu gagni, ef ég hefi ekkert vald til að láta athuga hann.

*Jónas Jónsson: Ég vildi fara fram á, að hæstv. forseti tæki 2 mál út af dagskrá, bæði þetta mál og 8. málið (frv. um fræðslu barna). - Vil ég nota tækifærið til að segja, að n. er að vinna að því, en hefir ekki haft tíma til að ganga frá því. Hinsvegar telur n. hér um svo mikilsvert mál að ræða, að óforsvaranlegt sé að afgr. það fyrr en álit kemur frá n., sem verður mjög ýtarlegt. Um baðanirnar er það að sama að segja, að þær eru stórmál.

*Héðinn Valdimarsson: Hv. þm. Snæf. mun nú hafa verið orðið mál á að tala. Eins og kunnugt er, þá hefir þetta mál í raun og veru verið til umr. áður, þ. e. a. s. við eldhúsumr., en þá fékk hv.þm. ekki að tala, heldur var hv. 6. þm. Reykv. aðallega látinn tala af hálfu flokksins. En nú hefir hv.þm. Snæf. fengið tækifæri til þess að koma þessum straum út, svo að ég vona, að það hafi létt nokkuð á honum. Aftur á móti höfum við margir aðrir þm. tekið þátt í þessum umr. áður, svo að ekki er ástæða til að fara út í hvert einasta atriði, sem drepið hefir verið á af þessum tveimur hv.þm. En ég mun gera nokkrar almennar aths. og minnast á einstök atriði, sem minna hefir verið talað um í eldhúsumr. Það er nú svo, að sínum augum lítur hver á silfrið, en það er áreiðanlegt, að það er ekki meiri hl. manna hér á landi, sem lítur þannig á eins og hv.þm. Snæf., að útgerðarmennirnir, aflaklærnar og ráðkænskumennirnir, hafi verið einhverjir mestu menn landsins og að á þeim hafi staðið hagur þessa lands, sem hann vildi sýna með því, hvernig saltfisksframleiðslan hefði aukizt fram til ársins 1930. En hvernig gengið hefði til eftir þann tíma, minntist hann ekkert á. og er það þó okkur nær, hvernig vegnað hefir hin síðustu ár. Nú er það að athuga, hvaða menn það eru, sem hv.þm. Snæf. vill telja máttarstoðir þjóðfélagsins og sem þjóðin lifi á. Það er ekki fjölmenn stétt. Það eru fiskeigendurnir, sem eiga að vera kjarninn í þjóðinni og halda uppi sjávarútveginum. - Á fundi í Sölusambandinu kom það fram við atkvgr., hverjir það eru í raun og veru, sem ráð, yfir mestu af fiskinum, og skal ég lesa upp nokkrar atkvæðatölur til þess að sýna þetta. Af 284 atkv. í Sölusambandinu hafa framkvstj. Kveldúlfs 27 atkv., Alliance 14½, Jóhann Þ. Jósefsson umboðsmaður Sölusambandsins í Vestmannaeyjum 22½, Pétur Ottesen fyrir Harald Böðvarsson á Akranesi 7¼, Jón A. Jónsson umboðsmaður Sölusambandsins á Ísafirði 19, Ólafur Briem framkvstj. hjá S. Í. F. 8½, Ólafur Einarsson fyrir Einar Þorgilsson í Hafnarfirði 7, Loftur Loftsson 2, Bræðurnir Proppé umboðsmenn Sölusambandsins 4, Ágúst Ármann umboðsmaður Sölusambandsins 7½, Árni frá Múla umboðsmaður Sölusambandsins 43/4, Geir Thorsteinsson 23/4, 8 aðrir togaraeigendur 223/4. Eins og menn sjá af þessu, þá eru það aðeins örfáir menn, sem fara með meiri hl. atkv., eða 152 atkv., og af þeim hafa framkvstj. og starfsmenn S. Í. F. og Kveldúlfs farið með 1073/4 atkv. Nú er hægt að segja, að sumt af þessum fiski, sem S. Í. F. hefir yfir að ráða, sé ekki eign þessara manna og að mikill hluti starfsmanna S. Í. F. fari með umboð annara. En þá er hægt að sanna, hvernig fiskeigendum er hnappað saman í stóra hnappa, sem ráða yfir meiri hl. fisksins, og þar sem þeir ráða, þá tekst með aðstoð S. Í. F. að koma fyrir útibúum og umboðsmönnum til þess að smala að sér atkv. smáútvegsmannanna. En í þessum hring eru örfáir menn og svo aðallega framkv.stjórar Kveldúlfs, sem vilja einir öllu ráða og eru svo bíræfnir að fara fram á það við Alþ. að leggja ekki aðeins saltfiskssöluna undir þá, heldur allan útflutning sjávarafurða. En hvernig hafa þessir menn, framkvstj. Kveldúlfs, náð í yfirráðin yfir fiskmagninu? Hafa þeir unnið sig upp sem fátækir menn? Nei, þeir hafa erft og þar með fengið aðstöðu til þess að ná yfirráðum yfir fiskmagninu, og bankarnir hafa stutt þá til þess að verða þessir stóru fiskeigendur, sem þeir eru nú að monta sig af. Það er því ekki af verðleikum, sem þeir eru komnir í þessa aðstöðu, sem þeir nú hafa, enda hafa afleiðingarnar af ráðsmennsku þeirra þegar sýnt sig. Ég vil að vísu ekki kenna þeim að öllu leyti um það, hvernig farið hefir. En þessir menn, sem þó höfðu haft fjármagn úr bönkunum, höfðu tiltölulega mjög lítið gert til þess að hafa tilbreytingu í verkun sjávarafurða, fyrr en aðrir, sem hugsuðu lengra, kvörtuðu yfir þessu og ráku á eftir því, að hafizt yrði handa í þessum efnum. Og þá komu þessir sömu menn og sögðu: Látið okkur gera þetta við höfum betri aðstöðu og hæfileika til þess. - Ég held, að hv.þm. Snæf. hefði átt að halda áfram með skýrslu sína og líta yfir ástandið eins og það er nú með lítinn fisk og lítinn markað og hrun framundan. Það verður ekki séð, hvað þessar máttarstoðir þjóðfélagsins duga nú. Ef réttlæti væri um þessi mál, þá væri þeim öðru, vísi fyrir komið. Þá væri Sölusambandið ekki á þann hátt sem það er nú, þar sem örfáir menn ráða, sem hafa fengið lán úr bönkunum og notað þá sérstöðu sína fyrst sem einstakir útflytjendur og síðan til þess að komast inn í Sölusambandið. Þá væri líka tekið tillit til þeirra fjölmörgu manna, sem við fiskinn vinna og bera hita og þunga dagsins, því satt að segja er þeirra afkoma ekki minna komin undir stjórn þessara mála heldur en hinna fáu manna, sem þar ráða öllu. Og hvers vegna eiga þá örfáir menn, sem bankarnir hafa af tilviljun lánað mikið fé og skulda mikið, að vera einráðir um þessa hluti? En það verður - þó síðar verði - breytt tilhögun á Sölusambandinu, þannig að tekið verði tillit til þjóðarinnar í heild, en ekki aðeins örfárra manna. Ég ætla ekki að fara langt út í það, hvernig ástandið var áður en Sölusambandið kom, en ég vil aðeins geta þess, að þegar Sölusambandið var endurreist síðastl. vor, þá endaði Sölusambandið þar á undan ekki glæsilegar en svo, að það hafði mjög verulegan halla, sem varð að greiðast úr markaðs- og verðjöfnunarsjóði, til þess að það gæti staðið í skilum við fiskeigendur. Það er því hver silkihúfan upp af annari. - Ég verð að segja það, að þegar ég var skipaður í stjórn Sölusambandsins, þá gekk ég ekki inn í hana á þann hátt, að ég áliti, að þar væri eitthvert skipulag, sem búið væri að setja fyrir fullt og allt. Og ég leit svo á, að það væri a. m. k. nokkrar línur, sem hægt væri að taka nokkurnveginn jafnt, hverrar skoðunar sem maður væri í stjórnmálum, enda var það hvorki ég né sá, sem skipaður var af S. Í. S., sem byrjaði á pólitískum deilum innan Sölusambandsins. Hitt er rétt, að við komum hvað eftir annað með till. sem framkv.stjórunum líkuðu mjög miður, en þær voru aðallega þess efnis að hefjast handa um ýmiskonar útbreiðslustarfsemi. En þær pólitísku till., sem fóru að skjóta upp kollinum, voru allar frá hv. 6. þm. Reykv., sem skömmu eftir að hann kom þangað fór að koma með hverja till. á fætur annari í þeim tilgangi einum að nota Sölusambandið á einhvern hátt á móti þeirri ríkisstj., sem nú er í landinu. Sú breyting, sem gerð var á skipun Sölusambandsins á síðari tímum, var auðvitað gerð á móti vilja Sjálfstfl. að ýmsu leyti, og hún var á þann hátt í stuttu máli, að Sölusambandið hefði saltfiskssöluna allt að 88%, en annað ekki, enda voru lög Sölusambandsins á þann hátt, að þau gerðu ekki ráð fyrir öðru, og til annars var það ekki löggilt. Fiskimálanefnd var aftur stofnuð til þess að taka þá hluti, sem þeir menn, sem hafa haft með þessi mál að gera, hafa ekki skipt sér af, eða a. m. k. mjög lítið, og þá í einstökum tilfellum alveg misheppnazt, enda var það ekki eðlilegt, þar sem þeir hafa litið svo á, eins og hv.þm. G.-K. eða staðgengill hans, hv. 6. þm. Reykv., sem sífellt er að tönnlast á því, að það sé stórkostleg afturför að fara í harðfiskverkun og að það eigi umfram allt að halda sig við saltfiskinn, því að harðfiskurinn seljist fyrir miklu lægra verð. Hv. þm. hefir líka talað um það, að menn þekktu nú svo sem harðfisk hér á landi, því að hann hefði verið hér frá alda öðli. Líklega hefir þessum hv.þm. ekki verið það ljóst, að hér er um nokkuð aðra harðfiskverkun að ræða. sem gerð er eftir norskum hætti. Ég efast um, að hv. 6. þm. Reykv. með allri sinni þekkingu hafi nokkurn tíma smakkað harðfisk matreiddan á þann hátt, sem hann er seldur til útflutnings. Hann er ekki verri vara að margra dómi heldur en saltfiskurinn, og ýmsum þykir hann betri, enda hefir verðlagið á harðfiskinum nú að undanförnu verið talsvert hærra en á saltfiskinum. Með þeim tækjum, sem fiskimálanefnd hefir komið fyrir í landinu, er hægt að herða 2 þús. tonn, og samkv. rannsóknum er enginn vafi á að hægt er að selja þetta. Og það er hægt að halda svona áfram. Maður veit, að í ýmsum löndum eru mjög stórir markaðir fyrir harðfisk, og það er enginn vafi á því, að við getum unnið þá. Hv. formaður Sjálfstfl. hefir unnið það verk, bæði á þingi, í útvarpsumr. og í blöðum, að reyna að telja menn úti um land frá því að reyna þessa aðferð, með því að segja, að þetta sé neyðarúrræði og verðið sé miklu lægra. Og ég ber þá sök á hann, að hann hafi skaðað landið mjög mikið með þessum sínum ræðum og skrifum, eingöngu að ég hygg vegna sinnar fáfræði í þessum efnum. Nú er það svo, að þeir, sem tala fyrir Sölusambandið hér í þessari d., fara fram á það, að það haldi ekki aðeins saltfiskssölunni, heldur bæti líka við sig allri þeirri starfsemi, sem fiskimálanefnd hefir með höndum. En í því sambandi má geta þess, að nýlega fékk Sölusambandið verk, sem það hafði ekki síðastl. ár, þ. e. a. s. það fékk rétt til þess að flytja út 88% af blautfiski, en það hefir ekki hreyft sig ennþá til þess að gera eitt einasta handtak í þeim efnum, og ég býst ekki við, að það geri það. Ég skil því ekki, hvers vegna það ætti að fara að hlaða meiri störfum ofan á Sölusambandið á meðan svo og svo mikið af verkefnum liggja þar fyrir óhreyfð. Hv. þm. Snæf. gat um, að það væri tap á starfsemi fiskimálanefndar. Það var aldrei búizt við því, að af starfi hennar mundi koma gróði í fiskimálasjóð, heldur aukin atvinna og hagnaður fyrir aðra en fiskimálanefnd, þar sem hún mundi brjóta veginn og síðan aðrir koma á eftir. En ef maður lítur á þá einu tilraun, sem framkv.stj. Kveldúlfs gerðu fyrir mörgum árum með frystan fisk, sem hafði í för með sér 500 þús. kr. tap, þá er ekki hægt að segja, að tap fiskimálanefndar sé mikið. Þá tók hv.þm. Snæf. upp nokkra liði og gat um það, hvað á þeim hefði tapazt. - Um Póllandsfiskinn hefi ég þegar talað, svo að ég þarf ekki að fara nánar út í það. - Hv. þm. gat um ferðakostnað og kaup Eiríks Sigurbergssonar og sagði, að sér væri ekki kunnugt um, að neinn árangur væri af þeirri sendför. Það er nú svo, að það er kannske ekki alltaf svo auðvelt að benda á beinan árangur af ferðum slíkra manna. En ég hygg, að hv.þm. viti ekkert, hvað þessi maður hefir gert, og hafi ekkert spurzt fyrir um það, því hann hefir þó a. m. k. í þeim löndum, sem hann hefir starfað, náð sambandi um harðfiskssölu. Hann hefir einnig haft með blautfisk að gera og komið á sölu á ísfiski o. fl. Svo það má benda á margt, sem þessi maður hefir gert á þessu tímabili, en nú er hann horfinn af þessum slóðum vegna veikinda, og verður því í bili ekki meira um þetta. Um Ameríkufarminn hefir verið deilt svo mikið í útvarpinu, að ég ætla ekki að fara frekar út í það mál. Peningarnir eru nú komnir fyrir farminn, það sem fékkst, svo að það mál er hægt að gera upp mjög fljótlega. Þá gat hv.þm. um harðfiskströnurnar, sem eru stærsti kostnaðarliðurinn í starfi fiskimálanefndar, en þær borgast af þeim, sem þær hafa keypt, þannig að mikill hluti af því fé, sem fiskimálanefnd varði til þeirra, kemur aftur til baka. Þá var það eitt smáatriði, sem hv.þm. minntist á í sambandi við Ameríkusöluna, sem ég ætla annars ekki að fara út í. Hann las upp símskeyti frá 18. febr., þar sem umboðsmaður Sölusambandsins í Ameríku taldi verzlunarfélag eitt vera „interesserað“ í að kaupa meiri fisk. Það var skýrt frá því í útvarpsumr., sem ég hygg, að hv.þm. hafi hlustað á, að á þeim tíma, sem þetta skeyti kom, var allur fiskurinn bundinn í samráði við Kristján Einarsson. Það var ekki hægt að selja meira fyrr en síðar, en þó að hann hefði verið óbundinn, þá var ekki hægt að selja hann öðruvísi en með sömu skilmálum eins og 50 tonnin, sem þá voru seld, og það sendi sig, hvernig sú sala fór, að hún var rofin áður en skipið kom til Ameríku. Þá talaði hv.þm. Snæf. enn um það, að það hefði orðið að fá skrifstofustjórann í Sölusambandinu til þess að starfa hjá fiskimálanefnd. og að hann hefði farið fyrir þrábeiðni þangað. En þetta er algerlega rangt. Hann var ekki þrábeðinn þess af neinum. Hann var fenginn til þess að fara þangað, þegar hún tók til starfa, en þá var gert ráð fyrir því, að hann yrði ekki áfram hjá sölusambandinu. En það atvikaðist þannig, að sölusambandið hélt áfram, og það varð úr, að hann reyndi að vera að nokkru leyti hjá hvoru fyrir sig og sjá, hvernig málið færi. En hann varð að fara frá fiskimálanefnd, af því að hann gat ekki annað þeim störfum, sem hann átti þar að gegna. Þetta var honum kunnugt, og er einnig öllum mönnum kunnugt. Það var of mikið starf til þess, að hann gæti haft það sem aukastarf. Og hvernig ætti svo að vera hægt, ef sölusambandið tæki þessi störf að sér, að leggja þessi störf á hann, þar sem hann varð að hverfa frá fiskimálanefnd, af því að hann gat ekki annað störfum þar líka? Þá segir hv.þm. Snæf., að það gætu aðrir tekið við þessum störfum. Mér er þá spurn: Er ekki meira að gera í Sölusambandinu en það, að hægt sé að bæta á þessi störf heilli stofnun? Hafa starfsmennirnir þar ekki meira að gera en þetta? Ef framkvæmdarstjórarnir hafa ekki meira að gera, hvers vegna eru þeir þá þrír eða jafnvel fjórir? Mér er ekki annað kunnugt en að Richard Thors, sem er ráðinn framkvæmdarstjóri sölusambandsins, hafi fengið þar sér til aðstoðar hv.þm. Snæf., svo að enginn veit, hvort framkvæmdarstjórarnir eru þrír eða fjórir. Ef þessir menn hafa ekki haft meira að gera en þetta undanfarin ár, þá má spyrja, hvers vegna þeir séu svona margir. Má þá ekki fækka þeim? Ég ætla svo ekki að fara, út í Suður-Ameríkuviðskiptin. því ég geri ráð fyrir, að aðrir svari því. En ég verð að segja fyrir mitt leyti, að enda þótt ég kysi helzt að útflutningsverzlun með sjávarafurðir væri öll þjóðnýtt, þá vildi ég ekki það fyrirkomulag, sem er á sölusambandinu. Og jafnvel þó svo væri, þá teldi ég það mjög vafasamt, og enda alls ekki rétt, að hafa eina stofnun, sem hefði það allt með höndum. Ég hygg réttara að hafa verkaskiptingu í þessu sem öðrum málum, og það sé því rétt stefna, sem tekin var af stjórnarflokkunum, þegar þeir skipuðu þessum málum þannig, að fiskimálanefnd var látin starfa sjálfstætt á sínu sviði. En ég verð að mótmæla því, að þó að þessar stofnanir séu tvær, önnur, sem hefir saltfiskinn, hvort sem hún nú heitir sölusamband og er með því fyrirkomulagi, sem það hefir, eða þá með öðru fyrirkomulagi, sem mörgum væri kærara, og svo önnur stofnun, fiskimálanefnd, sem hefði með ýmsar aðrar afurðir að gera og tilraunir o. fl., sem snerti útgerðina, að þá þurfi þær að liggja í erjum hvor við aðra. Þetta er ekki annað en sjálfstæðar ríkisstofnanir, eins og t. d. póstur og sími voru, áður en þetta var sameinað, og þær geta aðstoðað hvor aðra, en það er ekki ástæða til þess fyrir þær að vera með illindi hvor við aðra. - Ég veit ekki betur en að öll þau illindi, sem komið hafa upp í þessum málum, séu af hálfu þeirra manna, sem standa bak við sölusambandið og ráða þar mestu, og saka ég þá helzt um það framkvæmdarstjóra Kveldúlfs, sem allir vita, að mestu ráða í Sölusambandinu, að þeir hafi verið að nota þar aðstöðu sína í pólitískum tilgangi fyrir sjálfa sig, í stað þess að taka það sem verzlunarfyrirtæki, hálfopinbert.

Thor Thors frh.: Ég var kominn að því, er umr. var frestað í gær, að svara hv.þm. Ísaf., en áður en ég skilst við hæstv.atvmrh. vil ég geta þess út af sölunni á hinum hraðfrysta fiski til Norður-Ameríku, að umboðsmanni S. Í. F. tókst að selja allmikið af farminum til sama manns og keypt hafði fyrstu 50 smálestirnar frá S. Í. F., en eftirstöðvarnar varð hann að selja í samráði við sendimann fiskimálanefndar, Sigurð Jónasson, fyrir mjög lágt verð, og þar kom fram sá fjárhagslegi mismunur, sem ég vék að í gær. Þá verð ég að víkja nokkrum orðum að hv.þm. Ísaf. Hann belgdi sig svo út og skrækti, að maður fékk næstum hellu fyrir eyrun, enda er ekki furða, þótt hann tali digurbarkalega, þar sem hann er form. meiri hl. sjútvn. Annað hefir hann ekki heldur til brunns að bera í þessum efnum. - Hann hélt því fram, að störf fiskimálan. og S. Í. F. væru svo fjarskyld, að ekki mætti leggja fiskimálan. niður, því að hún hefði alveg sérstöku hlutverki að sinna. Hv. þm. er þó sjálfur félagi í S. Í. F. og veit, að aðalhlutverk þess félagsskapar er fisksala með öllum hætti og öflun nýrra markaða, eins og staðreyndirnar sýna líka, að þessi félagsskapur hefir beitt sér fyrir. Hann taldi, að ekki væri nóg þekking og hæfileikar fyrir í S. Í. F. til þess að inna þetta hlutverk af hendi. Ég hefi nú þegar sýnt fram á það með samanburði á stjórn S. Í. F. og fiskimálan., hvor stofnunin muni fremur vera þessu hlutverki vaxin. Verzlun S. Í. F. er í höndum þriggja framkvæmdarstjóra, sem allir hafa langvinna reynslu í fiskverzlun og hafa geri hana að æfistarfi. Þá hefir S. Í. F. einnig mjög fært starfslið, en það er meira en ég get yfirleitt sagt um starfslið fiskimálanefndar. Þannig er skrifstofustjóri S. Í. F. svo viðurkenndur og vinsæll af öllum fiskframleiðendum, að fiskimálan. taldi sig ekki í fyrra geta setzt á laggirnar, nema hann réðist til hennar, þótt hann eigi nú að vera óhæfur sem starfsmaður S. Í. F. Hann gerði það fyrir þrábeiðni hv. form. fiskimálanefndar og hæstv.atvmrh. að ganga í þjónustu n. um tíma, þar sem n. þóttist alls ekki geta án hans verið. Hv. þm. Ísaf. kom ennfremur með þá staðhæfingu, eins og ég hefi heyrt hann gera einu sinni á fundi áður, að S. Í. F. myndi klofna, ef það bætti á sig störfum fiskimálan., því að hér væri um áhættustarfsemi að ræða í sambandi við nýjar markaðsleitir, sem allir félagsmenn myndu ekki sætta sig við, að félagsskapurinn tæki á sig. En þetta er ekkert nema fjarstæða, því að auðvitað myndi S. Í. F. leita styrktar til slíkra markaðsleita úr fiskimálasjóði, sem myndaður er af eftirstöðvum af millj. kr. láni fiskimálan. og 3/4% af verði útflutts fiskjar. Ég verð að telja, að þessi sjóður sé bezt kominn hjá þeim, sem undir honum standa, en það eru fiskeigendur sjálfir. Það er nefnilega algerður misskilningur, að þessi sjóður sé einhver einkaeign fiskimálanefndar. Í lögum um sjóðinn segir svo: „Ríkisstj. er heimilt að veita stofnunum, einstaklingum og félögum lán eða styrk úr fiskimálasjóði til þess, er hér greinir: 1. Að stunda veiði með nýjum aðferðum, eða leita nýrra aflamiða. 2. Að verka fisk eða aðrar sjávarafurðir með nýjum aðferðum, svo sem herðingu, hraðfrystingu niðursuðu o. fl. 3. Að gera tilraunir með útflutning og sölu sjávarfurða á nýja markaðsstaði, svo og til að auka sölu þeirra á hinum eldri. Ríkisstjórninni er heimilt, ef henta þykir, að fela fiskimálanefnd einni ýmsar framkvæmdir samkv. framanskráðu, eftir nánari fyrirmælum ráðherra í hvert sinn.“ Eftir beinum ákvæðum laganna er því beinlínis óheimilt að afhenda fiskimálanefnd sjóðinn í eitt skipti fyrir öll. Ráðh. getur samkv. lögum alveg eins veitt styrk úr sjóðnum til S. Í. F. eins og fiskimálan., og ég álít, að hann hafi miklu meiri ástæðu til þess, eftir reynsluna af fisksölunni til Ameríku. Þá kom hv.þm. Ísaf. fram með það, eins og í eldhúsdagsumr., að það kæmi fram í skýrslu minni um ferð mína til Suður-Ameríku, að bréfum viðvíkjandi fyrirspurnum um fisksölu héðan hefði ekki verið svarað, og átti það að sanna, að forstjórar S. Í. F. væru óhæfir menn. Ég samdi, er ég kom úr för minni, allýtarlega skýrslu, sem var útbýtt sem einkamáli meðal stjórnenda S. Í. F. og send tveim ráðherranna. Ég lýsti yfir því, að hér væri um algert einkamál að ræða, enda þarf í slíkum skýrslum oft að gefa hispurslausa lýsingu á einstaklingum, sem enginn er bættari fyrir, að berist þeim sjálfum fyrir augu eða eyru. Ég skal ekki um það segja, hvernig hv.þm. Ísaf. hefir náð í skýrsluna, en víst er um það, að hann er ekki vel að henni kominn. Verzlunarmálin sjálf eiga að vera opinber, en það, sem snertir menn persónulega, á að vera einkamál, þótt slíkar upplýsingar geti að sjálfsögðu verið mikilvægar í viðskiptaefnum. Ég gat þess í skýrslu minni, að bréfum frá þrem firmum hefði ekki verið svarað beint frá S. Í. F. En þeir fengu svör frá sínum fyrri viðskiptasamböndum, en ekki Sölusambandinu, eingöngu vegna þess, að þessir markaðir voru þá gersamlega lokaðir. Og það voru þeir fram á síðastl. ár. Hv. þm. segir algerlega rangt frá þessu. Hann hefir sagt í blaði sínu, að allir þeir sölustaðir, sem nú er til í Suður-Ameríku, hafi verið opnir allan þennan tíma. Þetta eru vísvitandi ósannindi. Ég vík fyrst að Argentínu. Þar er ástandið þannig, að engir fá þar erlendan gjaldeyri til greiðslu fyrir innfluttar vörur sínar aðrir en þeir, sem hafa jafnaðarkaup. Íslendingar hafa engar vörur keypt þaðan fyrr en nú, að því hefir verið komið til leiðar fyrir tilstilli S. Í. F., að gjaldeyrisnefnd hefir leyft, að keypt væru þar 100 tonn af maís. En þetta er ekki nóg. Og ef gjaldeyrisn. stuðlar ekki að áframhaldandi og auknum innflutningi á vörum þaðan, þá er þessi markaður, sem unnizt hefir í bili, tapaður aftur. Þessi gjaldeyrisleyfi, sem nú hafa fengizt fyrir íslenzkan fisk til Argentínu, hafa fengizt fyrir sérstaka lagni sendiherra Dana í Buenos Aires, án þess að beint loforð væri gefið um vörukaup af okkar hendi. En verð fisksins í Argentínu er ekki svo hátt, að það sé sambærilegt við það, sem var á Spáni og Suðurlöndum meðan markaðurinn var eðlilegur þar. Ég verð því að spyrja hv.þm.: Hvaða nauðsyn getur knúð okkur til þess að selja saltfiskinn á lægri markað, á meðan sá markaður er opinn, sem gefur hærra verð? Ég sé enga nauðsyn á því. Eins og viðskiptum er nú háttað í heiminum, að alstaðar eru settar innflutningstakmarkanir og kröfur um jafnaðarkaup, geta áður fengin viðskiptasambönd ekki tryggt framhald viðskiptanna, vegna þessara atriða og afskipta þess opinbera, sem sífellt grípa inn í. Þá sný ég mér að Brasilíu. Þar sagði hv.þm., að sölumöguleikar fyrir íslenzkan saltfisk hefðu verið fyrir hendi í mörg ár, og a. m. k. síðan S. Í. F. tók til starfa. En þetta ætti hv.þm. að vita betur, ef hann er læs á skrifað mál. Það er tekið fram í skýrslu minni, að yfirfærslur hafa ekki fengizt frá Brasilíu, og að þær þjóðir, sem hafa skipt við Brasilíu, hafa lent í því óláni að eiga þar margar millj. króna innifrosnar, sem nú er verið að reyna að þíða; ekki á sama hátt og hér á sér stað, með ríkisábyrgð á innstæðum erlendra manna, heldur með því að kaupa vörur þaðan, og sá sérstaklega kaffi. Heldur hv.þm., að Íslendingar hafi þá haft miklar ástæður til að festa þannig fé sitt ? Ég veit honum dettur það ekki í hug. Og hvaða þýðingu hafði það, þegar markaðir voru opnir annarsstaðar? Til sönnunar því, að hv.þm. hafi vitað betur um þetta atriði, en farið samt rangt með, vil ég leyfa mér að lesa hér upp úr skýrslu minni á bls. 30, með leyfi hæstv. forseta: „Gengishömlur voru í Brasilíu alveg fram á þetta ár. Fékkst eigi greiðsla á stórupphæðum fyrir vörur frá öllum viðskiptalöndum Brasilíu. Áttu þau orðið margar millj. sterlingspunda innifrosnar (congelados) þar. Þetta varð til þess, að ýms stórveldin tóku þetta mál alvarlega upp við stjórnarvöldin í Brasilíu, og afleiðingin varð sú, að 11. febr. síðastl. var gjaldeyrir gefinn frjáls til greiðslu á öllum innfluttum vörum.“ Það er því ekki fyrr en 11. febr. 1935, sem aftur er hægt að selja vörur til Brasilíu, með von um að fá þær borgaðar. Og á meðan svo var staðhæfi ég, að Íslendingar höfðu ekki ástæðu til og gátu ekki vegna gjaldeyrishafta selt vörur sínar þangað, því þeir gátu ekki átt von á að fá þær greiddar. Og það er fyrst nú í ár, að unnt var að hefja viðskipti við Brasilíu. En nú má það líka teljast nauðsynlegt, eftir að búið er af hálfu íslenzkra stjórnarvalda að fara svo með þessi mál, að saltfisksmarkaðurinn á Spáni hefir verið skorinn niður í 6600 tonn á ári. Ég hefi nú sýnt fram á það, hversu haldgóður þessi rógur stjórnarliða er um forstjóra Sölusambandsins, eins og reyndar allt það moldveður, sem þeir þyrla upp til að tortryggja starfsemi þeirra og blása ófriði að Sölusambandinu. - Svo kemur hv.þm. Ísaf. hér með miklum belgingi og segir: Við viljum hafa frið um Sölusambandið. - Skárri er það nú friðurinn. Hverjir eru það, sem búa til slúðursögur um Sölusambandið og gefa út blöð, sem aldrei koma út öðruvísi en að þau séu full af gróusögum og níði um Sölusambandið? Ég hygg, að frv. þm. eigi þátt í blaðsnepli, sem gefinn er út á Ísafirði. Ég sé hann sjaldan, en aldrei svo, að ekki sjáist þar rógur um Sölusambandið. - Það er öllum vitanlegt, að þessi hv.þm. hefir bæði leynt og ljóst, en þó einkum leynt, reynt á allan hátt að rógbera og svívirða Sölusambandið. Og svo talar þessi hv.þm. um, að hann vilji hafa frið um Sölusambandið! Ég játa, að ég trúði því í minni einfeldni, að þegar hinir sterku menn úr stjórnarflokkunum, Héðinn Valdimarsson og Jón Árnason, voru skipaðir í stjórn Sölusambandsins, þá væri það yfirlýsing þess, að um þessi mál ætti þar að vera eitt vígi, og fast varið af öllum flokkum. En ég hefi orðið fyrir miklum vonbrigðum. Því að aldrei hefir verið róstusamara um S. Í. F. en síðan þessir menn komu þar í stjórnina. Og sjá þó allir þeir, sem af þjóðhollustu vilja á þessi mál líta, nauðsynina á því, að á þessu sviði atvinnulífsins geti flokkarnir staðið saman, þó að þá bresti gæfu til þess annarsstaðar. Þá sagði hv.þm. Ísaf. það í ræðu sinni hér í gær og belgdi sig mjög, að viss hluti Sjálfstfl. væri ávallt reiðubúinu til þess að fórna alþjóðarheill fyrir sérhagsmuni sína, og kallaði hann þennan hluta flokksins Kveldúlfsmenn. Ég sé ekki ástæðu til að ræða um þetta við þennan hv.þm., því að það tekur enginn mark á því, sem þessi hv.þm. segir. En ég vil aðeins benda á það> að þrátt fyrir allan róg um Kveldúlfsfélagið, hefir það í mörg ár staðið undir athafnalífinu hér í Reykjavík og fært í þjóðarbúið tugi millj. króna, og félagið hefir aukið rekstur sinn meðan fært var, á sama tímabili og þessi hv.þm. sat við að glugga í bréf vestur á Ísafirði, - eða kraup við fótskör meistara síns þar, núv. landlæknis. En eftir að þessi hv.þm. komst til meiri mannvirðinga, hefir stöðugt miðað niður á við í atvinnulífi þjóðarinnar. Ég veit, að sósíalistum er þetta ekkert hryggðarefni, því að þeir vilja stefna niður á við og leggja einstaklingsfyrirtækin í rústir. En ég geri ráð fyrir, að sú útfararræða, sem þeir ætla sér að flytja á rústum einkaframtaksins, verði hættuleg ræða fyrir þá sjálfa. Hv. þm. vildi sanna mál sitt um starfshætti fisksölusamlagsins með því að lesa upp tvo dóma. Annar þeirra voru ummæli hv. 6. þm. Reykv., sem ekkert minntist á þetta, og hitt var nefndarálit frá nokkrum mönnum á fiskiþinginu. Þetta nál., sem samþ. var á fiskiþinginu. var samið af Guðmundi Péturssyni útvegsmanni á Akureyri, góðum og merkum sjálfstæðismanni, Jóni Ólafssyni, sem engan mun undra, þó talinn sé góður sjálfstæðismaður, og Ólafi B. Björnssyni útgerðarmanni á Akranesi, sem líka er ágætur maður. - En hvað segja svo þessir ágætu sjálfstæðismenn? Hvað segir þetta nefndarálit? Þar segir svo: „Fiskiþingið lýsir ánægju sinni yfir þeim tilraunum, sem gerðar hafa verið um nýbreytni á hagnýtingu og útflutningi sjávarafurða, svo sem útflutningi á hraðfrystum og flökuðum fiski, harðfiski, karfaveiðum, karfavinnslu, o. þ. h. Telur fiskiþingið brýna nauðsyn bera til að leggja svo mikla áherzlu á tilraunir þessar sem unnt er, að styðja að því, að þær geti komið sem fyrst að sem mestu gagni, m. a. með því að setja hraðfrystitæki í íshús þau, sem fyrir eru, jafnótt og hagkvæmur markaður vinnst fyrir hraðfrystan fisk, og að sjá fyrir nægum skipakosti með frystivélum eða kælirúmum til að annast útflutning.“ Hvað er það þá, sem þessir ágætu sjálfstæðismenn segja í nál.? Ekkert annað en það, sem verið hefir stefnuskrármál Sjálfstfl. á undanförnum árum. Ég skal nú sanna hv.þdm. þetta. - Hv. þm. Ísaf. skilur náttúrlega ekki annað en það, sem hann sjálfur vill. - Þetta atriði er tekið upp á stefnuskrá Sjálfstfl. á árinu 1930. Og 1931 er það eitt af aðalatriðunum í ræðum frambjóðanda flokksins við alþingiskosningarnar. Á landsfundum Sjálfstfl. 1933 og 1934 var þetta tekið til meðferðar. og þá lýsti núv. form. flokksins, hv.þm. G.-K., í framsöguræðu sinni um atvinnuvegi landsmanna því á þessa leið: „Höfuðnauðsyn sjávarútvegsins er að koma afurðunum í sem allra hæst verð. Það verkefni er tvíþætt. Í fyrsta lagi viðhald og stækkun saltfisksmarkaðar. Í öðru lagi breyting á meðferð framleiðsluvörunnar og sala þeirrar nýju vöru. Íslendingar hafa til þessa sótt á og unnið í samkeppninni um saltfiskssölu á erlendum markaði. Hafa einstakir útflytjendur unnið þar mikið verk og þarflegt, en þó hefir sú sókn nær eingöngu verið hafin í Suðurlöndum, þetta er ekki nægjanlegt. Það þarf að færa sóknina yfir á aðra saltfisksmarkaði, eins og t. d. Suður-Ameríku, Kúba, Afríku, Norður-Ameríku og jafnvel víðar. - Og þetta er ekki heldur nægjanlegt. Það er engin vissa fyrir því, að þær þjóðir, sem til þessa hafa lítils eða einskis saltfiskjar nýtt, muni um allan aldur reynast ólystugar á þessa fæðu. Mörg risafyrirtæki heimsins hafa byrjað smátt, en síðan rutt framleiðsluvöru sinni nýja farvegi, komið af stað og aukið neyzlu hennar þar, sem hún áður var ókunn. Margar þessar vörur hafa að sjálfsögðu hitt á ófullnægða neyzluþörf þorrans betur en ætla má um saltfisk, en um það vissu menn ekki fyrirfram, og sigurinn hefði ekki unnizt, ef vitsmunir, dugnaður og áræði hefðu ekki freistað hamingjunnar.“ Ég læt þessa getið af því að hér var um aðalstarf og stefnuskrármál Sjálfstfl. að ræða. Og það hefði verið tekið upp, ef þjóðin hefði þá borið gæfu til að fela Sjálfstfl. að fara með völdin í landinu. - Ennfremur segir svo í ræðu hv. form. Sjálfstfl.: „Það leikur enginn vafi á því, að hinar nýju frystiaðferðir geta brúað fjarlægðina milli ríkustu fiskimiða heimsins, við strendur Íslands, og þeirra mörgu milljónatuga neytenda, sem til þessa varla hafa getað leyft sér það óhóf að borða nýjan fisk einu sinni á ári. Sporin eiga að liggja í þá átt, því þar hefir hamingja Íslands geymt börnum þess skilyrði til arðvænlegs atvinnurekstrar og góðrar fjárhagslegrar afkomu.“ Þetta var þá stefna sjálfstæðismanna í útvegsmálum, að taka upp þessa nýbreytni. Og það er því ekkert undrunarefni, heldur bein afleiðing af stefnu flokksins, að þessir ágætu sjálfstæðismenn tóku þetta upp í álit sitt á fiskiþinginu, því að það er nákvæmlega í samræmi við stefnu flokksins í heild. Hv. þm. Ísaf. hefir því seilzt of langt, því að þetta nýmæli er komið frá þeim mönnum, sem andi hans nærist á að rægja - Kveldúlfsmönnum - og hefir fyrst komið frá þeim inn á þingið. - Stjórnarliðið getur ekki komizt framhjá því, þrátt fyrir strákslegar athugasemdir og róg þessa hv.þm., að þessar nýjungar komu fyrst fram í frv. um fiskiráð, sem flutt var á Alþingi af núv. form. Sjálfstfl. Þangað sækja rauðliðar hugmyndina og alla speki sína í þessu efni, hversu háðuleg orð og rakalaus sem þeir velja þessum Kveldúlfsmönnum. - Um leið og ég undirstrika öll þau virðulegu orð, sem hv.þm. Ísaf. hafði um Guðmund Pétursson, Jón Ólafsson og Ólaf B. Björnsson og aðra góða sjálfstæðismenn á fiskiþinginu, þá vil ég minna á, að þeir gerðu meira. - Þeir báru fram till. á fiskiþinginu, og skal ég aðeins lesa síðari hluta hennar, en hún er svo hljóðandi: „Jafnframt telur fiskiþingið, að heppilegra sé að fela þessi mál aðeins einni stjórn, og telur þá sjálfsagt, að hún sé skipuð meiri hluta fiskeigenda, enda sé henni séð fyrir nægilegu fé til markaðsleita og annara framkvæmda fiskimálunum til hagsbóta.“  Vill nú hv.þm. Ísaf. éta ofan í sig aftur öll lofsyrðin, sem hann hafði um þessa ágætu sjálfstæðismenn? Álítur hann ennþá, að lofsyrðin séu réttmæt - eða eru þeir nú orðnir aðeins auðvirðilegir Kveldúlfsþjónar? - Ég þarf ekki að svara meira þessu fleipri hv.þm. Ísaf. um það, að meiri hl. þeirra sjálfstæðismanna, sem taka þátt í útvegsmálum, séu reiðubúnir til að fórna alþjóðarheill vegna eiginhagsmuna. Ég hygg, að hann hafi ekki þekkingu á, hvað alþjóðarheill er; ég held, að hann hafi aðeins nasasjón af einni heill - heill síns eigin maga. Það er þess vegna engin ástæða til að reiðast út af þessum ummælum hv.þm. - því að „ómerk eru ómagaorðin.“ Útvegsmenn hafa á tveimur áratugum stuðlað að því með framsækni sinni, að framleiðsla þjóðarinnar hefir aukizt, og að þjóðin, allt til þess að rauðliðar tóku við völdum, hefir verið að færast nær og nær því að geta lifað sæmilegu menningarlífi. Þessi stefna hélzt, unz það ólán henti þjóðina, að fjandmenn einkaframtaksins náðu hér völdum. En þá kom sá afturkippur í atvinnulíf þjóðarinnar, sem engir brosa að aðrir en hv.þm.N.-Þ.  Þrátt fyrir þessa aukningu framleiðslunnar á undanförnum árum hafði þessum ofsóttu mönnum tekizt að koma allri vörunni í verð og tekizt að ná þeim bezta markaði, sem fáanlegur var, og þessu náðu þeir með vörvöndun og verzlunarþekkingu. - Nú hafa þessir markaðsmöguleikar að mestu lokazt, að sumu leyti fyrir óviðráðanlega rás viðburðanna, en að sumu leyti fyrir handvönun núv. stjórnarvalda. Ég hefi nú reynt að sýna fram á, hversu haldgóðar staðhæfingar og árásir stjórnarliða eru, og vil nú að lokum aðeins víkja að því, hvað það er, sem um er deilt. - Það er deilt um, hvort vígið eigi að vera eitt, eða hvort þau eigi að vera tvö. Hvort það eigi að vera eitt vígi, sem mætir öllum utanaðkomandi árásum, þar sem allir stæðu samhuga um að beita öllu afli sínu og áhrifum gegn utanaðkomandi árásum, eða hvort vígin eigi að vera tvö og stöðugur hernaður innbyrðis á milli þeirra. - Það munu allir sjá við rólega athugun, hvort heppilegra er að snúa bökum saman í sameiginlegri vörn og sókn, eða að stöðugar deilur og skotgrafahernaður eigi sér stað á milli þeirra aðilja, sem með þessi mál fara. - Þá má og nefna þann sparnað, sem af því mundi hljótast, að þessi mál væru undir einni stjórn, en fyrir mér er sparnaðurinn ekki aðalatriðið, heldur hitt, að af samhug sé unnið að framkvæmd þessara mála. En ég staðhæfi, að aldrei verður friður um þessi mál á meðan fyrirtækin eru tvö, annarsvegar fiskimálanefnd, sem er óskabarn stjórnarvaldanna og dekra þarf við og hefja til skýjanna á allan hátt, og hinsvegar Sölusambandið, sem að áliti stjórnarvaldanna er úrhrak, sem leggja ber niður eða þarf a. m. k. að vera skotspónn stjórnarliðsins og stjórnarvaldanna. hvenær sem þeim er gramt í geði. Á meðan svo er verður ekki friður um þessi mál, því ég er vondaufur um það, að hægt verði að semja vopnahlé. Það verður ekki að minni hyggju gert á meðan jafnherskár maður er í broddi fylkingar annarsvegar eins og hv. 2. þm. Reykv. En að lokum vil ég segja það, að það hefir skýrt og afdráttarlaust komið í ljós, hver er vilji fiskeigenda í þessum efnum. Það kom fram á aukafundi Sölusambandsins, þar sem fiskeigendur eða umboðsmenn þeirra víðsvegar að af landinu fyrir svo að segja alla framleiðslu landsmanna vorn samankomnir, og þeir samþ. með 183 atkv. gegn 43, að þeir vildu eina stjórn í þessum málum, og aðeins eina. Ef það er vilji Alþ. að taka nokkurt mark á óskum þjóðarinnar. þá er það skylda þess að taka tillit til þess, sem jafnfjölmennur hópur atvinnurekenda segir í slíku máli sem þessu. Sé það hinsvegar stefna stjórnarflokkanna að svipta framleiðendur á þessu sviði sem öðrum yfirráðum sinna mála, þá auðvitað viðhalda þeir fiskimálanefnd og halda áfram hernaðinum gegn Sölusambandinu. En sá skollaleikur verður ekki aðeins þeim hættulegur, heldur og þjóðinni í heild. En fari þeir sínu fram, þá þeir um það, en ég vil aðeins benda á, að eigi veldur sé, sem varar.

Forseti (JörB): Hv. þm. G.-K. lét þá skoðun í ljós undir umr. um þetta mál, að þessi rökst. dagskrá mundi tæpast geta komizt að og að rökstuðningur hennar ætti ekki heima við afgreiðslu þessa máls. Út af þessu vil ég aðeins geta þess, að rökstuðningur dagskrártill. er með ýmsu móti, og eru mismunandi ástæður færðar fram til rökstuðnings þeim í ýmsum tilfellum, þó að þær miði allar að sömu niðurstöðu um afgreiðslu málsins. Og hvað rökstuðning þessarar dagskrártill. snertir, þá get ég ekki séð, að hann sé þess eðlis á neinn hátt, að hans vegna beri að vísa þessari rökst. dagskrá frá, og mun ég því láta fara fram atkvgr. um hana.

Jón Pálmason Af því að ég sé hér á dagskránni þáltill., sem nýlega er fram komin, snertandi lax- og silungsveiði, þá vildi ég leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvað því veldur, að hann hefir ekki enn tekið á dagskrá þáltill. frá mér um skylduvinnu, sem lögð hefir verið fram fyrir alllöngu.

Forseti (JBald): Ég skal svara þessari fyrirspurn hv.þm. Ég bað skrifstofuna að taka á dagskrá það, sem fyrir lægi af málum, svo það hlýtur að stafa af gleymsku, að þessi till. hefir ekki verið tekin á dagskrá í dag. Hinar aðrar till., sem liggja fyrir í Sþ., hafa komið til einnar umr. og hefir verið vísað til n., en það hefir ekki komið út neitt nál. um þær. - Að þessi till. hefir ekki verið tekin á dagskrá í dag, stafar eingöngu af gleymsku, en það var ekki ætlunin, að hún ætti að sæta annari meðferð heldur en aðrar till., sem fram hafa komið. Ég mun því næst, þegar fundur verður í Sþ., taka þessa till. á dagskrá.

Garðar Þorsteinsson Herra forseti! Snemma á þessu þingi var útbýtt frv. til 1. um vinnudeilur. Þessu máli var eftir 1. umr. vísað til allshn., sem klofnaði um málið. Fyrsti minni hl. vildi samþ. frv. eins og það lá fyrir, en lýsti sig hinsvegar fúsan til þess að athuga breyt. Annar minni hl. vildi fella frv., en sá þriðji kaus þá leið að bera fram sérstaka till. til þál. um skipun milliþinganefndar til þess að undirbúa löggjöf um vinnudeilur. Við sjálfstæðismenn í allshn. álítum, að það verði að gera einhverja gangskör að því að fá þetta mál leyst, og þar sem vitað er, að meiri hl. allshn. vill ekki, að málið fái framgang á þessu þingi, þá gerum við ráð fyrir, að sjálfstæðismenn muni vilja samþ.till. til þál. um skipun slíkrar mþn. En nú hefi ég hinsvegar nokkurn grun um, að jafnaðarmenn muni ekki heldur kjósa þá leið, heldur muni vilja láta málið sofna alveg. Þessari þáltill. var útbýtt 17. apríl síðastl. og ég vildi beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort það sé tilviljun ein eða af gleymsku, að þetta mál er ekki á dagskrá í dag, eða hvort hæstv. forseti ætlar með forsetavaldi sínu og flokksafstöðu að standa því í vegi, að þetta mál verði afgr. á þessu þingi. Þessi till. til þál. er vitanlega alveg sjálfstæð, þannig að það þarf ekki að fara fram nein afgreiðsla á málinu í Nd. eins og það lá upphaflega fyrir. - Ég segi fyrir mitt leyti, að ég mundi kjósa, að þetta mál yrði rætt hér á Alþ. og að það yrði afgr. á einn eða annan veg. Og mér virðist hæstv. forseti ekki hafa neina ástæðu til þess að taka þessa þál. ekki á dagskrá, eins og hann hefir þó gert með aðrar till., sem útbýtt var miklu síðar.

Forseti (JBald): Það stendur sérstaklega á með þessa þáltill., sem hv. 8. landsk. gerði að umræðuefni, með því að mál það, sem hún fjallar um, liggur einnig fyrir hv.Nd., en það er þó ekki ástæða til þess að þessi till. geti ekki komið fyrir til þess að ákveða um hana umr., en samning dagskrárinnar byggðist á misskilningi, því að skrifstofan skildi þetta þannig, að þau mál ætti aðeins að taka á dagskrá sem litlar umr. yrðu um. En ég mun að sjálfsögðu taka þessa till. fyrir til þess að ákveða, hvernig hún skuli rædd.