Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta til staðfestingar á brbl. er komið frá Nd. Brbl. voru gefin út s.l. sumar, vegna þess að það þótti ekki heppilegt að draga það að fá heimild til lántökunnar, þangað til hv. Alþ. kæmi saman. Eins og hv. alþm. sjá, fer frv. fram á að veita ríkisstj. heimild til að ábyrgjast 65 millj. kr. lán vegna stækkunar á virkjun Írafoss við Sog. Mál þetta skýrir sig sjálft, og er því ekki þörf á að fara mörgum orðum um það, en málið er komið á það stig, að lántaka hefur fengizt fyrir verkinu, og mun því væntanlega ljúka á þessu ári. Ég vil leyfa mér, hæstv. forseti, að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 166 frv. til l. um breyt. á l. um söluskatt. Með þessu frv. er lagt til að fella niður söluskatt á nokkrum brýnum nauðsynjavörum. Það er lagt til, að hinn almenni 3% söluskattur verði felldur niður af öllum innlendum landbúnaðarvörum og einnig af hvers konar fiskmeti og mjölvörum. Enn fremur, að hann verði numinn af kolum, olíu, hitaveituvatni, rafmagni til heimilisnotkunar og fargjöldum með strætisvögnum og sérleyfisbifreiðum. Í annan stað er svo lagt til, að söluskattur af innflutningi verði felldur niður af nokkrum vöruflokkum, eins og heimilistækjum, ávöxtum, skófatnaði og sjóklæðum. Á þeim vörum, sem hinn almenni söluskattur yrði felldur niður af, yrði að sjálfsögðu um að ræða 3% verðlækkun eða sem næst því, en á þeim vörum, sem söluskattur af innfluttum vörum yrði felldur niður af, yrði um allt að 15% verðlækkun að ræða. Allt frá því að núverandi lög um söluskatt voru sett í marz 1960 og þ. á m. ákvæðin til bráðabirgða um viðbótarsöluskatt af innflutningi, eins og hann hefur verið nefndur, hafa menn verið að vona, að sú mikla skattheimta, sem þá var lögfest, mundi ekki eiga sér mjög langan aldur, að fljótlega liði að því, að álagi þessara sérstöku verðhækkunarskatta yrði létt að einhverju leyti af, og stjórnarflokkarnir og hæstv. ríkisstj. ýttu strax þegar lögin voru sett undir þessar vonir, og hefur sú saga verið rakin hér í umr. fyrir ekki löngu. Viðbótarsöluskatturinn af innflutningi, sem í mörgum tilfellum a.m.k. nemur 6–8% af söluverði erlends varnings, var ákveðinn til bráðabirgða. Sérstakar ástæður voru taldar fyrir hendi á árinu 1960, aðallega þær, að hinir nýju skattar væru aðeins innheimtir hluta ársins og yrðu af þeirri ástæðu lægri en ella hefði orðið. En það fór svo, að árið 1960 var samt ekki liðið, þegar ákveðið var að framlengja skattinn einnig á árinu 1961, þrátt fyrir það að þessi meginforsenda fyrir skattinum væri þá úr sögunni. Á liðlega hálfnuðu ári 1961, eða í ágústbyrjun, var gengið lækkað öðru sinni í tíð hæstv. núv. ríkisstj., og af þeim ástæðum hækkaði verðlag allra innfluttra vara mjög mikið. Öll aðflutningsgjöldin, þ. á m. bráðabirgðasöluskatturinn, hækkuðu sjálfkrafa í sama hlutfalli og gjaldeyririnn. Á öðru viðreisnarárinu hækkaði svo þessi skattur mjög mikið enn af tveimur ástæðum, í fyrsta lagi vegna innheimtu allt árið í stað 9 mánaða áður og í öðru lagi vegna gengislækkana síðari hluta ársins. Það hefði e.t.v. mátt ætla, að þessi sjálfkrafa hækkun vegna gengisfellinganna m.a. hefði gert það fært að milda skattheimtuna eitthvað, m.a. með tilliti til þess, að á árinu 1962 hlaut skatturinn að stórhækka, þar sem gengisfellinganna naut þá við allt árið, en aðeins hluta á árinu áður, þ.e.a.s. síðari gengisfellingarinnar. En hér fór á sömu lund og áður, að um enga lækkun var að ræða. Síðasti kapítulinn í þessari sögu um skattinn, sem lagður var á af sérstökum ástæðum til bráðabirgða í ársbyrjun 1960, hefur svo gerzt hér á hv. Alþingi nú að undanförnu, en tilraunir okkar stjórnarandstæðinga til þess að fá þennan skatt felldan niður hafa reynzt árangurslausar eins og áður. Bráðabirgðasöluskatturinn, sem upphófst sem ráðstöfun til þess að ná um 100 millj. í ríkissjóðinn á árinu 1960, hefur dafnað svo í höndum núv. hæstv. ríkisstj., að honum er nú ætlað að færa ríkissjóði 260 millj. Við hliðina á þessum skatti hafa svo hinir söluskattarnir, almenni söluskatturinn og gamli söluskatturinn á innflutningi, vaxið og dafnað hlutfallslega. Það er auðvitað staðreynd, sem allir horfast í augu við, að söluskattarnir eru nú orðnir stærsti tekjustofn ríkissjóðs og einn af stóru þáttunum í þeim verðlagshækkunum, sem dunið hafa yfir landsmenn síðustu árin og enn er fjarri því að sjái fyrir endann á, a.m.k. ef engar gagnráðstafanir eru gerðar af hæstv. ríkisstj. Vísitala af vörum og þjónustu stendur núna í 141 eða 142 stigum miðað við 100 í marz 1959, en kaup verkamanna hefur á tímabilinu hækkað aðeins um nálægt 10%, og er þá miðað við desember 1958 eða janúar 1959, og án þess að langt sé farið út í þá sálma, þá held ég, að allir séu sammála um, að þó að allar hinar svonefndu sárabætur séu fullreiknaðar, sé mjög fjarri því, að láglaunamenn standi jafnréttir, og hitt miklu nær sanni, að hlutfallið milli verðlags og launa hafi nær aldrei verið óhagstæðara síðustu 17–18 árin. Og þetta hefur gerzt þrátt fyrir alveg einstaka árgæzku til lands og sjávar og mjög aukna framleiðslu í kjölfar hennar og þrátt fyrir batnandi verzlunarkjör út á við. Það er fyrst og fremst þetta ásband, sem hefur á síðustu 2 árum neytt launastéttirnar til þess að heyja hverja launadeiluna af annarri við atvinnurekendur og raunar við ríkisvaldið, sem hefur staðið fyrir því að skapa þetta ástand og tekið sér varðstöðu til þess að halda því óbreyttu. Samningum verkalýðsfélaganna á s.l. ári, sem a.m.k. að því er áhrærir verkamenn voru gerðir nánast eftir þeirri forskrift, sem ríkisstj. sjálf hafði gert, var svarað með verðhækkunum, sem nú hafa étið upp launahækkanirnar, og hygg ég þó, að öll kurl séu þar ekki enn til grafar komin. Þegar kjarasamningar voru gerðir í maí s.l., var vísitala framfærslukostnaðar 116 stig, en þá var samið um 9% kauphækkun hjá verkamönnum. Eftir upplýsingum, sem ég hef frá Hagstofu Íslands, er ætlað, að framfærsluvísitalan nú um þessi mánaðamót verði 127 stig og hefur þá hækkað um 11 stig, eða 9,5%, frá því að kjarasamningar voru gerðir í maímánuði í fyrra, þ.e.a.s. hækkunin á framfærsluvísitölunni er heldur meiri en sú hækkun, sem hinir lægst launuðu fengu á s.l. vori. En þar með er raunverulega ekki öll sagan sögð, því að samkv. upplýsingum hagstofunnar er tveggja stiga hækkun, m.a. vegna þyngri skatta, nú liggjandi á borðinu, og eru þá allir fyrirvarar á hafðir um það, að sú hækkun kunni að verða meiri, og ekki gert ráð fyrir neinum áhrifum af þeim kauphækkunum, sem eru nú að koma til framkvæmda. Það má gera ráð fyrir því, að þó að sæmilega vel sé á haldið, þá valdi 5% hækkunin, sem nú er að ganga í gildi, a.m.k. 1 stigs hækkun á framfærsluvísitölunni, því að aldrei er það svo, jafnvel þó að ekki sé sérstaklega ýtt undir það, að kauphækkun gangi ekki að einhverju leyti í sig sjálfa. Og þó að aðeins sé reiknað með þeirri hækkun, sem eðlilega verður á búvöruverði, þá verður þar örugglega um í stigs hækkun að ræða vegna 5% hækkunar hjá verkafólki. Og ég hygg, að það sé alveg auðsætt, að ef sömu stefnu er fylgt í verðlagsmálum og fylgt hefur verið til þessa og hvers konar rekstri leyft að hækka svo að segja sjálfkrafa og yfirfæra kauphækkanir í verðlagið, þá muni svo fara, áður en langur tími líður og e.t.v. fyrr en nokkurn grunar, að þessi lítilfjörlega hækkun, sem nú hefur komið til og er að koma til framkvæmda, fari sömu leiðina og hinar fyrri. Það sannast því, sem raunar má vera hverjum manni augljóst, þó að launahækkanir séu nú nægilega smávægilegar, að það eitt út af fyrir sig tryggir ekki varanleik þeirra sem raunhæfra kjarabóta. Það, sem hér þarf að koma til, er auðvitað viðspyrna gegn verðhækkunum og það, að atvinnurekendum sé raunverulega gert að greiða sjálfum þær launahækkanir, sem þeir semja um. Við valdatöku sína lýsti núv. hæstv. ríkisstjórn yfir því, að það væri stefna hennar, að það sé og eigi að vera verkefni samtaka launþega og atvinnurekenda að semja um kaup og kjör. „Þegar afkoma atvinnuveganna leyfir hækkun kaupgjalds, telur ríkisstj. hana eðlilega og sjálfsagða, en hún mun beita sér gegn því, að kaup verði hækkað og kostnaðinum við þá hækkun síðan velt yfir á herðar almennings í landinu með hækkun vöruverðs eða á annan hátt.“ Þannig segir orðrétt í þeirri frægu bók, Viðreisn. Á árinu 1961 óx útflutningsframleiðslan um nálega 400 millj. kr., og fullvíst má telja, að á s.l. ári verði um allt að helmingi meiri aukningu að ræða, og það þrátt fyrir það að ýmis stórvirk framleiðslutæki hafi legið ónotuð mikinn hluta af því ári og þrátt fyrir vinnustöðvanir, sem hafa orðið, fyrst og fremst af völdum þeirrar kjaraskerðingarstefnu, sem fylgt hefur verið. En það hefur farið svo, að þrátt fyrir vaxandi þjóðarframleiðslu, sem nemur mörgum milljónahundruðum á ári, hefur launakjörunum raunverulega verið haldið niðri, og öllum tilraunum láglaunafólks til þess að rétta hlut sinn hefur verið svarað með verðhækkunaraðgerðum, sem jafnharðan hafa eyðilagt gerða samninga, annaðhvort með því að fella gengið eða hækka söluskatta eða með því að leyfa hömlulausar verðhækkanir. Eins og ég sagði áðan, hafa allar tilraunir okkar stjórnarandstæðinga til þess að hamla gegn þessu og m.a. til þess að fá felldan niður hinn svokallaða bráðabirgðasöluskatt, eins og gefnar voru vonir um 1960, reynzt árangurslausar, og það sama er að segja um allar ábendingar og áskoranir af hálfu verkalýðssamtakanna, sem þau hafa staðið alveg einhuga að, til þess að mæta kröfum þeirra um raunhæfar kjarabætur með því að gera ráðstafanir til lækkunar á vöruverði. Nú á yfirstandandi þingi hefur enn komið í ljós, að hæstv. ríkisstj. er staðráðin í því að framlengja bráðabirgðasöluskattinn í heild sinni eða a.m.k. jafngildi hans í tollum. En þrátt fyrir það að þetta liggi fyrir, hef ég viljað freista þess með flutningi þessa frv. að fara millileið og milda ofur lítið skattheimtuna af nokkrum brýnum nauðsynjavörum, sem ætla má að einna hagstæðast væri fyrir láglaunafólk að lækkuðu í verði. Með þessu frv. er svo vægilega í sakirnar farið, að tekjumissir ríkissjóðs, sem af frv. leiddi, mundi aðeins nema 50–60 millj. kr. á árinu eða ekki stórum hærri upphæð en þeirri, sem ofheimt var af almenningi á s.l. ári og rann til ríkissjóðs, og ekki meira en svara mundi til um það bil fjórðungs af bráðabirgðasöluskattinum. Það er auðvitað auðsætt, að hér er ekki um að ræða neina stórfellda aðgerð í verðlækkunarátt. En samt sem áður hygg ég, að samþykkt slíks frv. mundi verða skoðuð sem nokkur vottur þess, að Alþingi vildi nú hefja nokkurt viðnám gegn þeirri verðhækkunarskriðu, sem mætt hefur á almenningi síðustu 2–3 árin. Hér verður varla um það deilt, að um auðveldlega framkvæmanlega aðgerð til nokkurrar verðlækkunar er að ræða, og þó að hún nái auðvitað skammt til að vega á móti orðnum hækkunum á verðlagi, þá verður ekki dregið í vafa, þegar litið er til fyrri yfirlýsinga verkalýðssamtakanna, að hún mundi verða metin fyllilega að verðleikum í þeim kjarasamningum verkafólks, sem nú standa yfir og vitað er að munu fara fram á næstu mánuðum, og mundi gera þá auðveldari. Og þegar öllu er á botninn hvolft, þá held ég líka, að það væri hyggilegt fyrir alla aðila og ekki sízt fyrir hæstv. ríkisstj. að láta t.d. nýorðna launahækkun til leiðréttingar fyrir hina allra lægst launuðu ekki brenna upp í verðhækkunum á næstu mánuðum, en það mundi hún áreiðanlega gera, eins og ég lýsti hér áðan, ef ekki kemur til eitthvert viðnám, hvort sem það yrði í líku formi og hér er lagt til eða með einhverjum öðrum hætti. Herra forseti. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Þó að víða væri að vísu að mínu áliti hallað réttu máli í framsöguræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. fyrir þessu frv., mun ég ekki lengja verulega umr. með því að elta ólar við það í einstökum atriðum, vegna þess að flest af því, sem hann sagði, hefur oft verið rætt hér í hv. deild í sambandi við skatta- og efnahagsmálin, þegar þau hafa að undanförnu verið til umr. Þó get ég ekki stillt mig um að leiðrétta aðeins örfá atriði, sem fram komu í framsöguræðu hv. þm. Út af fyrir sig er enginn ágreiningur um það, að æskilegt sé að lækka verðlagið, skapa skilyrði fyrir vinnufriði og bæta kjörin. Þó verður ekki fallizt á meginröksemdina fyrir þessu frv., sem er sú, að nauðsyn beri til að bæta upp þá geysilegu kjaraskerðingu að áliti hv. þm., sem efnahagsmálaráðstafanir þær, sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, hafi haft í för með sér. í fyrsta lagi má á það benda, að eins og fram kom á sínum tíma, þegar efnahagslöggjöfin frá því í febrúar 1960 var lögð fyrir, voru aðstæður í efnahagsmálum landsins þá á þann veg vegna viðskilnaðar vinstri stjórnarinnar, að óhjákvæmilegt var að gera ráðstafanir, sem hefðu í för með sér nokkra kjaraskerðingu. Það voru þá gerðar ýtarlegar áætlanir um það, hvað sú kjaraskerðing yrði mikil, sem beinlínis leiddi af þessum ráðstöfunum, og í reyndinni hefur kjaraskerðingin sízt orðið meiri en þá var gert ráð fyrir, heldur jafnvel töluvert minni. Til þess benda m.a. athuganir, sem nýlega hafa verið gerðar á kaupmætti atvinnutekna sjómanna, verkamanna og iðnaðarmanna, en samkv. niðurstöðum þeirra athugana rýrnaði kaupmáttur launa aðeins um milli 1 og 2% á árinu 1960, eða töluvert minna en gert hafði verið ráð fyrir með efnahagslöggjöfinni. Hitt er vitanlega auðvelt, að finna háar og villandi tölur í þessu efni með því bæði að miða við það kaupgjald, sem minnst hefur hækkað, og í öðru lagi að miða aðeins við hluta af vísitölunni, eins og hv. stjórnarandstæðingar hafa að jafnaði gert. Þeir miða aðeins við þá verðhækkun, sem orðið hefur á vísitölu vöru og þjónustu, eins og það er kallað. Hún nemur rúmlega 40%, það er alveg rétt, en það er ekki nema hluti af vísitölunni, og þegar meta á þá kjaraskerðingu í heild, sem orðið hefur, ber auðvitað að miða við vísitöluna alla. Væri það gert, má gera ráð fyrir því, að vísitalan hafi hækkað um 4–5% vegna efnahagsmálaráðstafana 1960. En sé miðað við kaupmátt atvinnutekna, hefur rýrnunin aðeins orðið 1–2%. Og það er ekki rétt, sem haldið hefur verið fram, að þetta stafi af lengingu vinnutímans. Þar kemur margt fleira til greina, eins og aukin afköst í framleiðslunni, ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til þess að taka upp ákvæðisvinnu, tilfærsla milli launaflokka o.s.frv. En þó að samkv. þessu verði ekki á það fallizt, að kjaraskerðingin hafi orðið svo gífurlega mikil vegna efnahagsráðstafana, þá var það auðvitað rétt, að á hverjum tíma ber alltaf að gera tiltækar ráðstafanir til þess að lækka dýrtið og bæta kjörin. Og það er rétt hjá hv. þm., að vitanlega hefur hækkun verðlagsins orðið meiri að undanförnu en æskilegt hefði verið. Þá ber að hafa hugfast, að það er ekki nema örlítill hluti af verðhækkuninni, sem er bein afleiðing efnahagsmálaráðstafananna. Að mestu er hún í fyrsta lagi þannig til komin, að samið hefur verið um meiri kauphækkanir en atvinnuvegirnir hafa getað staðið undir að óbreyttu verðlagi, auk þess sem utanaðkomandi aðstæður kunna að hafa haft þarna einhver áhrif, þó að þess gæti minna. Og í því sambandi vildi ég leiðrétta það, sem ég tel alveg rangt með farið hjá hv. þm., þegar hann talaði um, að þeirri stefnu hefði verið fylgt í verðlagsmálum að láta verðlagið hækka alveg sjálfkrafa til samræmis við kauphækkanir, sem orðið hafa. Þessu vil ég mótmæla, vegna þess að ég er þessum málum nokkuð kunnugur, þar sem ég hef að undanförnu átt sæti í verðlagsnefnd. Mér er vel kunnugt um það, að þess eru fjölmörg dæmi, að atvinnugreinar, sem taldar hafa verið færar um það, hafa með öllu verið látnar bera þær kauphækkanir, sem orðið hafa að undanförnu, og ekki fengið eyrishækkun á grundvelli þeirra. Þess eru mörg dæmi. Hitt er svo auðvitað annað mál, að ef bersýnilegt er, að reksturinn hlýtur að stöðvast, ef ekki er leyft að hækka verðið til samræmis við hækkaðan tilkostnað, þá þýðir auðvitað ekki að berja höfðinu við steininn í þeim efnum, og ekki er það verkalýðnum í hag, að framleiðslutækin stöðvist. Í sambandi við þá hækkun vísitölunnar, sem orðið hefur síðan á s.l. vori, ber að hafa það hugfast, að ein af meginástæðunum til þeirrar hækkunar er hækkunin, sem varð á verði landbúnaðarvara á s.l. hausti, en um þá hækkun náðist, eins og kunnugt er, samkomulag á milli fulltrúa bænda annars vegar og launþega hins vegar, og hafa ekki komið fram raddir um það mér vitanlega úr hópi stjórnarandstæðinga, að sú hækkun hafi verið óeðlileg. Auk þess er rétt að hafa hugfast í því efni, að það var ekki eingöngu verkamannskaup, sem hækkaði á s.l. vori, heldur líka flest kaup annað og jafnvel meira en verkamannskaupið, og þegar kauphækkanir verða það almennar, þá fer aldrei hjá því, að þær hljóti að einhverju leyti að koma fram í hækkuðu verði. Annars er auðvitað aðalgallinn á þessu frv. sá, að það er ekki gerð nein grein fyrir því, hvernig bæta megi ríkissjóði þann tekjumissi, sem hann hlýtur að verða fyrir, ef frv. fæst samþykkt. Nú er það að vísu rétt, að frv. þetta gengur skemmra en hv. stjórnarandstæðingar gerðu till. um, þegar framlenging bráðabirgðasöluskattsins var til meðferðar fyrir jólin, þar sem þeir vildu láta fella hann alveg niður. En þá var svar þeirra við ábendingu um það, að slíkt væri ekki hægt vegna fjárhagsástæðna ríkissjóðs, það, að eftir væri að afgreiða fjárlög, og létu þeir þá í veðri vaka, að þeir mundu vera fúsir til þess að taka þátt í því að bæta ríkissjóði með öðru móti tekjumissinn eða framkvæma sparnaðarráðstafanir. Nú hafa fjárlög verið afgreidd, eins og kunnugt er, og í sambandi við afgreiðslu fjárl. hafa engar till. komið fram frá hv. stjórnarandstæðingum, hvorki um öflun nýrra tekna né heldur sparnaðartill., sem neinu nema a.m.k. Og þar sem ágreiningur var ekki um það við afgreiðslu fjárl., að þar var tefit á tæpt vað, þá er sýnilegt, að ef skera á verulega niður helztu tekjustofna ríkissjóðs, eins og lagt er til í þessu frv., þá hlýtur að verða tekjuhalli á fjárlögum. Hvaða leiðir eru þá opnar til þess að jafna þann tekjuhalla? Það verður ekki komið auga á annan möguleika en þann, að ríkissjóður taki þá lán í bönkunum. En annaðhvort hlyti slíkt að valda aukinni dýrtíð, sem mundi þá vega upp á móti verðlækkunaráhrifum, sem lækkun söluskattsins í sjálfu sér hefur í för með sér, eða þá að bankarnir yrðu að draga saman útlán sín til annarra aðila í þjóðfélaginu, ef þeir taka að sér að standa undir hallanum á ríkissjóði. En auðsýnt er, hvaða áhrif það hefði á lánsfjármarkaðinn, og ekki mundi það bæta úr lánsfjárskortinum, sem ekki sízt hv. stjórnarandstæðingar hafa kvartað undan. Hvað sem þessu líður, og þótt mér sýnist þannig, að í rauninni vanti allan botn í þetta frv., þá mun ég þó fyrir mitt leyti styðja það, að málið fái þinglega afgreiðslu, verði vísað til n. og athugað þar á sínum tíma.



Herra forseti. Ég er nú ekki að gera þessar umr. að tilefni til þess að fara í almennt uppgjör út af viðskilnaði vinstri stjórnarinnar né heldur á efnahagsmálastefnu hæstv. ríkisstj. í heild sinni, eins og hv. síðasti ræðumaður gaf þó í raun og veru tilefni til. Hann sagði, að ég hefði viða haltað réttu máli í minni framsöguræðu, en benti þó ekki á neitt því til sönnunar, og sé ég þá ekki ástæðu til að fara ýtarlega út í málsatvik aftur. Ég aðeins benti á nokkrar staðreyndir, sem liggja fyrir og ekki verður haggað, hvorki af hv. siðasta ræðumanni né öðrum. En ég vil benda á í sambandi við það, sem hann sagði um viðskilnað vinstri stjórnarinnar, sem allt illt á að stafa af, að nú var sá óskaplegi vandi, sem vinstri stjórnin skildi eftir sig, ekki orðinn stærri en það, að hv. ræðumaður kemst að þeirri niðurstöðu, að hann hafi aðeins kostað 1–2% kjaraskerðingu á árinu 1960. Svo óskaplegur var sá vandi, sem sú hæstv. ríkisstj. skildi eftir sig. En það mætti þá kannske spyrja þennan hv. þm.: Hverju reiddust goðin, þegar brann jörð, þar sem nú stöndum vér, - hverju hefur verið til að dreifa núna á þessu s.l. ári og árinu þar á undan? Ekki hefur það verið viðskilnaður vinstri stjórnarinnar, sem var ekki meiri en svo, að hann var leiðréttur með 1–2% kjaraskerðingu, eftir því sem hann sagði, á árinu 1960. Á árinu 1961 sömdu íslenzkir verkamenn, íslenzkir láglaunamenn um 10% kauphækkun. Þá var vísitala framfærslukostnaðar 104 stig. Á þessu sama ári óx útflutningsframleiðslan, eins og ég sagði áðan, um 400 millj. kr. En hvernig fór? Það fór þannig, að eftir 10 mánuði var framfærsluvísitalan komin í 116 stig, þ.e.a.s. hafði hækkað um meira en nam kauphækkuninni, kjör þessarar stéttar höfðu rýrnað. Og svo núna á s.l. ári gerist enn sama sagan, þegar enn er knúin fram ofur lítil leiðrétting. Þá er vísitalan í 116 stigum. Lægst launuðu stéttir þjóðfélagsins semja um 6–9% kauphækkun, en vísitalan hækkar um 11 stig. Hverju er hér um að kenna? Það má vel vera, að það sé rétt hjá hv. þm., að það hafi ekki í hverju einasta tilviki verið leyfðar verðhækkanir á t.d. íslenzkum iðnvarningi í samræmi við kauphækkanir eða jafnvel meiri. En þar stendur auðvitað fullyrðing gegn fullyrðingu, - ég fullyrði, að það hafi verið meginreglan. Ég vildi spyrja þennan hv. þm., ef hann ætlar að hrekja þetta, t.d. um fundi verðlagsnefndar, sem voru haldnir núna í nóvembermánuði, en þar er mér kunnugt um, að einum bezt stöddu iðnfyrirtækjum í landinu voru leyfðar mjög stórfelldar hækkanir þrátt fyrir milljóna, ef ekki milljónatuga hagnað á árinu 1961. Þá vék hv. þm. að því, að í þessu frv. væri hvergi gert ráð fyrir því, hvernig bæta ætti ríkissjóði það tap, sem hann yrði fyrir og eins og ég gat um mundi geta numið 50–60 millj. kr. Það er þá fyrst þar til að taka, að ef slíkar verðlækkunarráðstafanir eru metnar á móti kaupi, ef þær verða til þess að hindra jafnmikla kauphækkun, þá er ekki vitanlega um svona mikið tap hjá ríkissjóði að ræða, vegna þess að eitt vísitölustig í kaupgjaldi kostar ríkissjóð milli 12 og 13 millj. kr., þannig að þau 2 stig, sem þetta mundi lækka framfærsluvísitöluna, mundu spara ríkissjóði um 25 millj., og væri þá upphæðin, sem þarna væri um að ræða, sennilega komin niður í 25–30 millj. Það er auðvitað nokkur upphæð, en ég tel, að oft hafi verið teflt á tæpara vað en það, þó að slík tekjulækkun væri framkvæmd, án þess að sérstakar ráðstafanir væru gerðar, og sérstaklega með tilliti til þess, að á s.l. árum hefur verið um tekjuafgang hjá ríkissjóði að ræða. Hitt er svo rétt, að fjárl. hafa verið afgreidd. Ég vil benda hv. þm. á það, að þetta frv. var flutt, áður en þau voru afgr., og það var hugmynd mín, að það kæmi til athugunar eða a.m.k. til umræðu, áður en það yrði, þó að svo færi, að það hafi ekki verið tekið fyrir fyrr en nú, í fyrsta lagi vegna þess, að hæstv. forseta þessarar d. þóknaðist ekki að taka það á dagskrá vikum saman, eftir að það hafði verið flutt, og í öðru lagi vegna þess, að ég var veikur síðast á þinginu fyrir frí. En viðkomandi því, að algerlega vanti botninn í þetta frv. að þessu leyti, má benda hv. þm. á það, sem er yfirlýst af hæstv. ríkisstj., að fyrir þessu þingi muni liggja ný tollskrá. Þar koma auðvitað hinir mikilvægustu tekjustofnar ríkisins til endurskoðunar, og ég hygg, að það væri a.m.k. engin goðgá að ímynda sér, að það væri unnt í sambandi við svo stórkostlegar breytingar á fjárhæð til ríkissjóðs, sem þar er um að ræða, að hnika þar til, ef það þætti atveg óhjákvæmilegt, um þær upphæðir, sem þetta frv. gæti leitt af sér. Ég held þess vegna, að það séu nægar leiðir til þess, að þetta frv. geti komið til framkvæmda, án þess að af því stafi nokkur hætta fyrir tekjuöflun ríkissjóðs, og að frv. verði a.m.k. ekki hafnað af þeim ástæðum.

Forseti (SÓÓ): Vegna ummæla hv. 5. þm. Norðurl. e., að óhæfilegur dráttur hafi verið á fyrirtöku þessa máls, vil ég geta þess, að frv. var útbýtt 6. des., það er tekið á dagskrá 17. des., og þá var það tekið út. Ég hygg, að það hafi verið vegna veikindaforfalla hv. flm. Ég held, að þetta sé ekki nein óvanaleg meðferð á málinu.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths., því að ég sé ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að hefja hér langar umr. út af þessu frv. En það er út af því, að hv. þm. vitnaði í hækkanir, sem leyfðar hefðu verið til handa iðnfyrirtækjum á fundum verðlagsnefndar í nóvembermánuði s.l. Ég man nú að vísu ekki eftir því, að neinar almennar hækkanir hafi verið leyfðar. Hins vegar mun það vera rétt, að nokkur iðnfyrirtæki, sem höfðu verið látin bera algerlega þá kauphækkun, sem varð sumarið 1961, fengu að nokkru leyti tekið tillit til þeirra kauphækkana, sem urðu á s.l. sumri, af því að ekki þótti fært að láta fyrirtækin bera þetta alveg, enda mætti það vera með miklum ólíkindum, þar sem hér er um samanlagt að ræða hvorki meira né minna en 20–25% kauphækkanir, ef hagnaður fyrirtækjanna hefði verið svo mikill, að þau gætu borið það alveg að óbreyttu verðlagi, og slælegt hefði verðlagseftirlitið þá verið í tíð vinstri stjórnarinnar, ef sá möguleiki væri fyrir hendi. Það var athyglisvert, að hv. þm. benti á þann möguleika í lok ræðu sinnar, að þar sem ný tollskrá yrði til meðferðar á þessu þingi, þá væri, eins og hann orðaði það, hægt að hnika þannig til, að ríkissjóður fengi upp borna þá tekjuskerðingu, sem hann verður fyrir vegna þessa frv. Það er alveg laukrétt hjá hv. þm., að auðvitað væri hægt að bæta ríkissjóði þetta upp með því að hækka aðra tolla og álögur til samræmis við það. Sá möguleiki er fyrir hendi. En ég hafði satt að segja haldið, að það, sem vekti fyrir hv. þm., væri raunveruleg skattalækkun á almenningi. Hitt er auðvitað hægt, að taka út úr vissar vörur, sem sérstaka þýðingu hafa í vísitölu framfærslukostnaðar, og hækka þá tolla og gjöld á öðrum vörum, sem almenningur auðvitað neytir, en ekki hafa þýðingu í vísitölunni. Það er auðvitað gott að fá það upplýst, að það virðist vera þetta, sem vakir fyrir hv. þm.