Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var nokkru fyrir jólin flutt af hv. landbn. þessarar d. eftir tilmælum hæstv. landbrh. Síðan hefur það verið mjög rækilega rætt í landbn., og auk þess lágu fyrir n. umsögn og till. varðandi frv. frá búnaðarþingi. N. hefur að nokkru leyti haft samráð við menn úr landbn. Ed., og eru þær brtt., sem n. leggur fram á þskj. 528, samkomulagstill. Þær hníga að nokkru leyti í þá átt að draga úr þeim gjöldum, sem þetta frv. hefur í för með sér fyrir ríkissjóð, og að öðru leyti til frekari skýringar á þeim atriðum, sem um er að ræða. Ég skal nú með örfáum orðum fara yfir þessar brtt. n. og skýra það, sem ástæða þykir til að víkja að. 1. brtt. er aðeins orðabreyting um það, að í staðinn fyrir „héraðssamböndum“ komi: búnaðarsamböndum, og er það auðvitað sjálfsögð breyting. 2. brtt. er umorðun á 3. gr. frv. og gerir ráð fyrir umorðun á 11. gr. l., þar sem styrkákvarðanirnar aðallega eru. Fyrsta breyt. þar er sú, að í staðinn fyrir, að í frv. stendur „7/10 kostnaðar úr ríkissjóði“ við vélgrafna skurði, þá er till. n., að þetta verði fært niður í 65/100. Önnur breytingin er sú, að fellt er niður úr ákvæðunum orðið „akur“, og er það gert með tilliti til þess, að það er talið ekki örgrannt, að það sé mögulegt að fá tvöfaldan styrk eða tvisvar styrk út á sama land, ef það er fyrst tekið út sem t.d. hafraslétta og svo sáð í það árið eftir grasfræi og það tekið út þannig. En sem sagt, n. þykir nægilegt að miða þetta við jöfnun og vinnslu á landi til túnræktar. Þarna gerir n. aðra breyt. í þessu sambandi, og það er að skipta landinu í tvennt, að það sé heldur lægra framlag á sanda en annað land. Till. búnaðarþings var að vísu um það, að þessu væri skipt í þrennt og það væri enn nokkru hærra út á mýrarjörð, en n. hefur ekki fallizt á það, m.a. með tilliti til þess, að oft er í sama flaginu bæði mýrarjörð og móajörð og erfitt að aðgreina það. Þá er 3. liður, grjótnám úr ræktunarlandi. Þar er tvennt tekið fram til breytinga. Það er hækkun á þessum lið, eins og gert er ráð fyrir í frv., helmingshækkun frá því, sem nú er í l. Og annað er í þessari brtt., að það er undantekning frá því, að það sé aðeins það grjótnám, þar sem ekki er seljanlegt grjótið, því að það eru dæmi til þess á einstaka stað í kringum kaupstaði, að það er mögulegt að selja grjótið. En þessi hækkun á liðnum um grjótnám er miðuð við það einkum að gera þeim auðveldara, sem erfiðasta hafa aðstöðu og stytzt eru komnir með jarðrækt, og gildir þetta einkum um Vestfirði og Austfirði, þar sem örðugast er um jarðrækt. Þá er tvennt, sem n. vill breyta frá frv. Annað er það, að hún leggur til að fella niður framlag til garðávaxtageymslna úr öðru efni en varanlegu efni, þ.e. öðru efni en steinsteypu. Enn fremur leggur hún til að fella niður framlag til búvélageymslna. Í stað þess tekur n. upp till. um framlag til súgþurrkunarkerfa í þurrheyshlöðum. Eins og menn sjá, er þar lagt til, að það sé miðað við gólfflöt á hlöðunni og 5 kr. á fermetra. Þá er 6. liður í þessari sömu gr., sem er tryggingarákvæði fyrir því, að mönnum sé ekki liðið, eins og nokkuð hefur þótt bera á, að vanrækja algerlega að leggja fram til fyrningarsjóða í ræktunarsamböndum og félögum, og þetta ákvæði leggur n. til að sé til hindrunar því, að hægt sé að komast undan þessari skyldu, sem er mjög nauðsynlegt að sé hlýtt. Þá er 3. aðalbrtt. n. Hún er sú, að í staðinn fyrir 20% hækkun fyrir utan verðuppbótarhækkun sé það fært niður í 15%. Þetta er með tilliti til þess ástands, sem nú er. - 2. liður í þeirri brtt. er um það, sem hefur verið tekið upp eftir till. búnaðarþings, að það sé lægra tillag til einstakra búnaðarfélaga af jarðræktarframlaginn, þegar um er að ræða vélgrafna skurði, heldur en aðrar jarðabætur, þannig að það sé ekki nema 3% af því, en 5% að öðru leyti, sem búnaðarfélögin fá til sameiginlegra félagsþarfa. - Þá er enn fremur 3. breyt. við þessa gr. sú, að það sé heimilað, ef áveitu- eða framræslufélög láta ræsa fram sitt land, að þá fái þau þau 3%, sem búnaðarfélögunum eru ætluð, til sinna sameiginlegu félagsþarfa. 4. brtt. n. er breyt. í þá átt, að í staðinn fyrir að í l. eru undir sama lið flóðgarðar, flóðgáttir og vatnsbrýr, leggur n. til að sundurliða þetta og hafa hærra ríkisframlag á flóðgáttir og vatnsbrýr en á flóðgarða, þannig að á flóðgarðana sé 1/3 kostnaður, en á hitt helmingur kostnaðar. Þá er 5. brtt. n. um umorðun á bráðabirgðaákvæðum l., og er þar um að ræða tvö atriði. Í öðru lagi það, sem er tekið upp eftir till. búnaðarþings, að þegar ekki er kostur á búfræðikandidötum til þess að gegna héraðsráðunautsstörfum, sé heimilt til bráðabirgða og til eins árs í senn með samþykki Búnaðarfélags Íslands að ráða til þessara starfa, eins og oft hefur áður verið, búfræðing með venjulegri búfræðimenntun. Hitt ákvæðið er um það, eins og að nokkru leyti er í frv. og er mikið atriði, að greiða skuli hærra framlag á jarðabætur til þeirra jarða í landinu, sem hafa minna tún en 10 ha, og þetta er á sama veg og með grjótnámið til þess ætlað, að það sé létt undir með þeim aðilum, sem versta hafa aðstöðu til jarðræktar í landinu og stytzt eru komnir áleiðis, og gildir, eftir því sem við teljum eða komumst næst, einkanlega fyrir afskekktustu byggðir landsins, á Vestfjörðum og Austfjörðum. Það er þó ekki ætlazt til, að þessi hlunnindi nái lengra samkv. þessu frv. en til ársloka 1960. Þá er síðasta brtt. um gildistöku þessara laga, og er að sjálfsögðu nauðsynlegt að breyta því ákvæði frá því, sem í frv. er, og leggur n. til, að þau taki ekki gildi fyrr en 1. jan. n.k., en að borguð séu þó út framlög samkv. þessum l. á þær jarðabætur, sem teknar verða út á þessu ári. því að samkv. venjulegum reglum á ekki að borga þau framlög fyrr en á næsta ári, og þykir n. eðlilegt, að þessu sé hagað á þennan veg. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða miklu meira um þetta, en vil endurtaka það, að þessar till. allar eru samkomulagstill., og við væntum þess, að þetta nauðsynlega mál geti fengið greiða afgreiðslu hér í gegnum hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. í tveim liðum við frv. það til l., sem hér liggur fyrir til umr. um breyt. á jarðræktarl. Brtt. þessa, sem ég flutti við frv. eins og það var flutt hér af hv. landbn., flutti ég sem sérstakt frv. á síðasta þingi, og var því þá vísað til hv. landbn., en hún skilaði aldrei áliti um málið. Nú hefur hv. landbn. tekið það frv., sem hún hér hafði flutt, til mjög ýtarlegrar rannsóknar og flutt við það margar brtt. Þar á meðal hefur þessi hv. n. tekið inn í brtt. sínar við sitt fyrra frv. fyrri liðinn úr mínum brtt. með ofur litlum orðalagsbreytingum, og einnig hefur hún gert þá breytingu að skipta honum í tvennt og ætla ofur lítið lægra framlag þegar um vinnslu sanda er að ræða heldur en mýrlendis. Nú get ég út af fyrir sig fallizt á þessar smávægilegu breyt. n. og þykir vei, að hún hefur að öðru leyti tekið þennan lið úr mínum brtt. upp í sínar brtt., og þakka henni fyrir það. Mun ég þá að sjálfsögðu draga mína till. að þessu leyti til baka, þar sem ástæðulaust er að karpa um orðalag og minni háttar breytingar og enn fremur ástæðulaust að greiða tvisvar sinnum atkv. um svo að segja sömu till. Hins vegar hefur hv. landbn. ekki séð sér fært að mæla með síðari brtt. minni, b-lið, en þar er þess farið á leit, að styrkur verði veittur til að rækta skjólbelti í ræktunarlöndum. Um það atriði ræddi ég nokkuð á síðasta þingi, þegar ég flutti frv. mitt um þessa breyt., og þá fylgdi því grg., en þar sem alltaf má gera ráð fyrir, að ýmislegt úr grg. og ræðum fari fram hjá hv. þm., vildi ég, með leyfi hæstv. forseta, mega lesa hér upp rökstuðning úr grg. fyrir till. um það, að styrkur verði veittur til að koma upp skjólbeltum í ræktunarlöndum. Í grg. fyrir frv., sem ég flutti á síðasta þingi, segir svo um þetta atriði, með leyfi hæstv. forseta: „Því verður ekki unað lengur, að jarðræktarlögin geri ekki ráð fyrir framlagi úr ríkissjóði til skjólbelta í ræktunarlöndum, svo þýðingarmikill þáttur sem skjólbeltin eru í allri ræktun. Náttúran sjálf er hér óyggjandi vegvísir, því að eins og öllum er ljóst, nær gróðurinn ætíð mestum þroska í skjólinu. Og þó að skógræktin hér á landi sé enn svo ung, að hún geti ekki svarað því til hlítar, að hve miklu leyti skjólbeltin bæta eða geta bætt vaxtarskilyrði annars gróðurs, hafa þau þegar sýnt þann vöxt og árangur, að ekki verður um deilt, að mikils má af vænta í framtiðinni. Við okkar óstöðugu veðurskilyrði er engin ástæða til að ætla, nema síður sé, að skjólbeitin hafi minna gildi fyrir annan gróður hér en erlendis, þ.e.a.s. a.m.k. 25% uppskeruaukningu. Þar að auki má gera ráð fyrir þroskaöryggi, sem aldrei verður nákvæmlega reiknað í tölum. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, sem er mjög athyglisvert, að hinn merki tilraunamaður Klemenz Kristjánsson á Sámsstöðum hefur gerzt brautryðjandi um ræktun skjólbeita. Hefur hann ritað margt athyglisvert um gildi skjólbelta fyrir ræktun. T.d. má nefna, að hveiti náði þroska á köldu sumri í skjólbelti, þegar það náði ekki meira en hálfum þroska á bersvæði.“ Í framhaldi af þessu vildi ég svo enn mega lesa hér upp nokkur ummæli Klemenz Kristjánssonar tilraunastjóra á Sámsstöðum, sem hann viðhefur í viðtali við Frjálsa þjóð nú nýlega, en þar segir Klemenz Kristjánsson um skjólbeltin sérstaklega, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef gert tilraun með ræktun á skýldu landi. Á Sámsstöðum eru skjólbelti úr birki, 4–20 ára gömul. Tilraunir sýna, að korn, sem ræktað er á skjólbeltalandi, verður í góðum árum 16–20% þyngra en á bersvæði. En í erfiðum árum er munurinn miklu meiri. Þá hefur uppskeruaukinn af skjólbeltunum komizt upp í 44%. Skjólbeltin eru til verulegs uppskeruauka í góðum árum, en til stórfellds öryggis í vondum árum. Skjólbelti eru einhver bezta jarðabót, sem hægt er að gera. Nú hlýtur það að liggja fyrir að endurbæta ræktunina, fá meira gras til að vaxa á túnunum og fá fleira en gras eitt til þess að vaxa í íslenzkum jarðvegi. Góð skjólbelti á ræktunarlandi eru eitt af úrræðum til þess.“ Spurningu um það, hvort skjólbeltin kosti ekki mikla umhirðu, svarar Klemenz Kristjánsson á þennan veg: „Því verður ekki neitað, að það kostar nokkuð að koma skjólbeitunum upp. Ég hef aðallega notað birki, en greni er líka gott. Sé víðir notaður, þarf að klippa hann. Skjólbelti úr birki eru 10–15 ár að vaxa til fulls gagns og þurfa góða umhirðu í 10 ár. Þau mega ekki verða fyrir ágangi, þau þurfa áburð, og gras má ekki vaxa að hríslunum. En eftir 10 ár þurfa þau ekki umhirðu. Elztu skjólbelti á Sámsstöðum eru nú orðin yfir tvær mannhæðir.“ Þetta segir sá merki ræktunarfrömuður, Klemenz Kristjánsson. Af hans ummælum er það ljóst, að fyrstu 10 árin er það nokkuð dýrt og nokkuð erfitt að rækta skjólbeltin. Það má því fyllilega gera ráð fyrir því, að fátækir bændur treysti sér ekki almennt til að leggja í þann stofnkostnað án þess að fá nokkurn styrk til þess að koma þessum skjólbeitum upp, jafnvel þótt þeir viti og skilji og geri sér grein fyrir því, hver hagur þeim væri að því að hafa skjólbeltin, eftir að þau hafa náð fullum þroska og geta veitt öðrum vexti það skjól, sem til er ætlazt, og aukið uppskeruna þá á þann veg, sem Klemenz Kristjánsson greinir hér frá, um 16–20% í góðæri, en allt upp í 44%, þegar verra er árferði. Af þessum sökum þykir mér mjög miður, að hv. landbn. skyldi ekki hafa þann skilning til að bera á þessu máli, að hún sæi sér fært að mæla með því, að till. mín yrði samþ. En ég vil, sérstaklega eftir að ég hef vitnað hér til ummæla Klemenz Kristjánssonar, sem er fræðimaður á þessu sviði, vænta þess, að hv. þm. hafi betri skilning á þessu máli en n. og styðji með atkv. sínu, að það nái fram að ganga.



Herra forseti. Eins og að líkum lætur, var þessi till. hv. 8. landsk. (BergS) rædd í landbn. Hér er um að ræða talsvert stóra till. og ekki gott að segja um, hve mikil útgjöld hún hefði í för með sér. Það er lagt til, að til skjólbelta sé lagt fram 1800 kr. á hektara, sem þýðir nokkuð yfir 6000 kr. með öllum uppbótum. Það er nú ekki tekið fram í till. að vísu, hvort þetta á að miðast við landið, sem skjólbeltin ná um, eða eingöngu við það, sem skjólbeltin taka yfir. Þetta er nú út af fyrir sig. N. hefði að sjálfsögðu getað breytt þessu með upphæðina. En það er annað, sem gerir það að verkum, að n. sá sér ekki fært að mæla með till., og það er það, að þetta mál er á tilraunastigi og alls ekki samkomulag um það meðal skógræktarmanna, hvaða trjátegundir sé heppilegast að taka í þessu skyni. Meðan svo er, vill n. ekki mæla með því, að lagðar séu fram stórar upphæðir í þessu skyni, enda þótt hún játi það og viðurkenni, að hér er um athyglisverða till. að ræða, sem vel getur komið til greina að taka upp, þegar komin er frekari reynsla á það meðal þeirra manna, sem mest hafa með þessi mál að gera, hver sé heppilegasta leiðin í þessu efni. Enda þótt það hafi verið gert á tilraunastöð eins og á Sámsstöðum, þar sem ekki þarf neitt sérstaklega að spara peningana að gera þetta, og það hafi reynzt þar að sumu leyti sæmilega vel, þá er mjög mikið öðru máli að gegna meðal almennings úti um landið, og n. telur nauðsynlegt, að þetta mál sé athugað betur, áður en ákvörðun er tekin um það, hvernig það skuli afgreitt.



Herra forseti. Þessu frv. til jarðræktarlaga hefur nú verið lýst hér, og munu menn yfirleitt fagna því, að það er fram komið og að það er til mikilla bóta og samræmingar, miðað við þann tíma, sem nú er starfað á. En það er ein till. hér frá hv. landbn., sem ég vil vekja athygli á og gera aths. við, vegna þess að hún virðist vera flutt af nokkrum ókunnugleika, þar sem gert er ráð fyrir, að það sé miklu ódýrara að rækta sanda en önnur lönd. Þetta er nú ekki alltaf þannig, vegna þess að það er oft með sandana, að jarðvegurinn er það rýr, að það þarf miklu meiri áburð til þess að rækta sand en aðra jörð. Ég hef verið að leita mér upplýsinga um þetta atriði og átti von á skýrslu um það, hve miklu meira áburðarmagn þyrfti í venjulegan sand en t.d. í móa- eða mýrarjarðveg. Það er allmiklu meira. Ég vil ekki staðhæfa það hérna, af því að þessi skýrsla er ekki komin. Í öðru lagi er það víða, þegar um ræktun sanda er að ræða, að þá verður að leggja nokkuð mikið í kostnað til þess að binda sandinn, að binda jarðveginn, og þeir, sem þessum málum eru kunnugir, fullyrða, að undir mörgum kringumstæðum sé sandræktunin á engan hátt ódýrari en önnur ræktun, t.d. miklu dýrari en valllendisræktun, þar sem ekki þarf að ræsa fram og landið er þurrt. Ég hygg, að það sé vegna þess, að þessi till. er hér fram komin, að hv. landbn.- menn séu ekki nógu kunnugir sandræktun. Þeir munu ekki vera úr héruðum, þar sem sandræktun er eða sandar eru, þótt þeir séu víða hér um land, og hafa þess vegna ekki gert sér fulla grein fyrir því, hvað hér er um að ræða. Það er þess vegna nauðsynlegt, að hv. d. geri sér fulla grein fyrir þessu. Það er mikils virði, að sandræktuninni verði haldið áfram, að sá uppblástur og eyðilegging, sem hefur átt sér stað vegna þess, að sandarnir hafa fengið að vera lausir undanfarið, verði heft, ekki aðeins í bráð, heldur einnig fyrir alla framtíð. Ég mun þess vegna koma með brtt. við þennan lið till., ef hann verður samþ. hér við þessa umr. Tel ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta að sinni. Ég vænti þess, að þessi liður, þ.e. 4. liður brtt. á þskj. 528, um ræktun sanda, a-liðurinn, verði ekki samþ., þótt landbn. hafi flutt þessa till., og er ég dálítið hissa á því, þar sem hér er um landbúnaðarmenn að ræða. En það er aðeins ein skýring á því, þ.e., að þeir séu ekki sandræktuninni nógu kunnugir, að þetta er fram komið.



Herra forseti. Af ræðu hæstv. viðskmrh. sýnist mér ljóst, að hann muni minni upphaflegu till. meira fylgjandi en þeirri breyt., sem landbn. hefur á henni gert, og þykir mér það í sjálfu sér vel, þó að ég hins vegar fyrir mitt leyti hafi á það fallizt og geti á það fallizt að samþykkja brtt. hv. landbn., til þess að þessi till. nái þó fram að ganga í því formi, sem n. hefur lagt til. Þykir mér það mun betra en ekkert. En þegar ég bar þessa till. fram hér á síðasta þingi, sá hv. formaður landbn., hv. þm. Dal. (ÁB), ástæðu til að stíga hér í ræðustólinn og lýsa því yfir, að með þessari till., eins og hann tók sérstaklega fram um þennan lið till., væri verið að stiga aftur á bak frá núverandi ástandi. En nú hefur þó sú framför á orðið hjá hv. landbn., að þessi skoðun er ekki ríkjandi lengur, og þess vegna hefur hún tekið mína till. upp í sínar, og er það vel. Þykir mér leitt, ef ég skyldi þurfa að álíta, að þessi breyting á hugarfari n. stafaði af því og því einu, að nú væri einum framsóknarmanni færra í n. en var á síðasta þingi, og ef ég svo í framhaldi af því skyldi láta mér detta í hug, að leiðin til að fá alla till. samþ. væri að reyna með einhverjum ráðum að koma því þannig fyrir, að það væri enginn framsóknarmaður í hv. landbn. Ég segi, mér þætti mjög leitt að þurfa að láta mér detta það í hug, en eftir ræðu hæstv. viðskmrh. sýndust mér samt allar horfur á því, að svo væri, þar sem hann er sýnilega meðmæltari minni upphaflegu tillögu en breytingu hv. landbúnaðarnefndar á tillögunni. Í tilefni af ræðu hv. þm. A-Húnv. (JPálm) vil ég svo segja það, að ég þakka honum fyrir, hve vinsamlega hann tók nú í mál mitt hér, enda þótt röksemdir hans gegn því væru hálfbágbornar, sem vonlegt er. Þar sem hann viðurkennir það, að hér sé um mjög gott og nauðsynlegt mál að ræða, þá er ekki ástæða til að ætla, að maðurinn hafi mjög haldgóðar röksemdir gegn því að samþykkja góða og skynsamlega till. Við því er ekki að búast, enda hafði hann ekki slíkt fram að færa. Hann sagði, að skjólbeltaræktun á Sámsstöðum hefði gefizt vel, þar sem ekki hefði þurft að spara peningana til þessarar ræktunar. Ja, það er leiðinlegt, að Klemenz Kristjánsson á Sámsstöðum skuli ekki eiga sæti á þingi núna. Hann hefði getað lýst því fyrir mönnum, hvort hann hefði haft næga eða helzt til mikla peninga til þessarar ræktunar. Hann hefði getað komið hv. þm. A-Húnv. örugglega í skilning um það, hvort þar hefði aldrei þurft að spara peningana. Ég held, að þm. A-Húnv. þurfi ekki að álíta það, að Klemenz á Sámsstöðum hafi haft ótakmarkaða peninga til sinnar skjólbeltaræktunar og að skjólbeltaræktunin þar hafi gefizt vel eingöngu af þeim sökum, að það hafi ekki þurft að horfa í peningana til hennar. Það þarf ábyggilega að leita að einhverjum öðrum ástæðum til þess að vera andvígur því, að veittur verði nokkur styrkur til ræktunar á skjólbeltum. Þá sagði þm. A-Húnv., - og það var helzta röksemdin, skildist mér, hjá honum, - að það væri ekki rétt að fara út á þessa braut, þar sem reynslan væri svo lítil af skjólbeltaræktuninni. Um það segir nú Klemenz Kristjánsson sjálfur í því, sem ég vitnaði til áðan og skal þá vitna til aftur, með leyfi hæstv. forseta. Hann segir: „Á Sámsstöðum eru skjólbelti úr birki, 4–20 ára gömul.“ Þetta hefði nú í sumum tilfellum, held ég, þótt nægur reynslutími, og ég held, að hið háa Alþingi Íslendinga hafi samþykkt ýmsa hluti, þó að jafnlöng og jafnhaldgóð reynsla hafi ekki verið fyrir hendi og einmitt er í þessu tilfelli. Og ástæðan fyrir því, að reynslan er ekki nógu víðtæk hérlendis, er einfaldlega sú, að stofnkostnaðurinn við þessi skjólbelti er svo mikill, að fátækir bændur hafa alls ekki séð sér fært að hefjast þar handa, þar sem árangurs er ekki að vænta fyrr en eftir tíu ár. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að hér er um allt annað mál að ræða en túnræktina. Eðli þessa máls er allt annað. Túnræktin sjálf skilar arði nærri því strax eða eftir örskamman tíma. Þá fá bændur strax borið uppi nokkuð af þeim kostnaði, sem þeir lögðu í að rækta túnið, og svo árlega á hverju ári síðan. En það er vitað, að skjólbeltin þurfa 5–10 ára vaxtartíma, til þess að árangur sjáist í uppskeru þess lands, sem verið er að skýla. Sú röksemdafærsla hv. þm. A-Húnv., að ekki væri sýnilegt af till., hvort hún ætti heldur við það, að styrkinn ætti að veita út á það land, sem skjólbeltið sjálft nær yfir, eða allt landið, sem það á að skýla, er algerlega út í hött. Þetta er aðeins hártogun. Það dettur að sjálfsögðu engum manni í hug, að veita eigi styrk aftur fyrir túnið, þó að nú sé búið að skýla því, í viðbót við það, að áður var veittur styrkur út á að rækta það og girða, enda kom það fram í grg. á sínum tíma alveg augljóslega, að hér var eingöngu átt við skjólbeltið sjálft. Og þó að hér sé um nokkuð háa upphæð að ræða, 1800 kr. á hektara, þá held ég, að enginn þurfi að kviða því, að það fari svo stórar fjárfúlgur til þess arna á næstu árum, að ríkið rísi ekki undir því. Menn sjá það, að einn hektari af skjólbelti tví- eða þrísettu nær í kringum stóra spildu af túni eða akurlendi, og umfang þessarar ræktunar verður aldrei neitt sambærilegt við túnræktina sjálfa. Ef menn hins vegar skyldu samt sem áður vera uggandi við þessa háu tölu þarna, þá er ég vel til með að bera hér fram og mun bera hér fram varatill., þannig að í staðinn fyrir 1800 kr. á hektara verði þetta til vara 1000 kr. Ég vil það til vinna til þess að koma þessum styrk þarna inn, því að ég er sannfærður um, að skjólbelti verða ekki ræktuð almennt hér á landi, nema því aðeins að fyrst verði veittur styrkur til þess. Og það er ómótmælanlega þjóðinni til stórfelldra hagsbóta að rækta skjólbelti, þar sem tilraunir bæði hérlendis og erlendis hafa sýnt, að sama land gefur 16-44% meiri uppskeru, ef því hefur verið skýlt með skjólbeltum, heldur en bersvæði. Það er því ekki aðeins tryggður hagur þeirra bænda, sem hér eiga hlut að máli, heldur þjóðarinnar allrar. Fleira kom ekki athugasemdavert fram í ræðu hv. þm. A-Húnv., enda var sýnilegt og auðheyrt á hans ræðu, að hann var þessu máli fylgjandi, en af einhverjum ástæðum reyndi hann samt sem áður af mjög veikum mætti að tala gegn málinu.



Herra forseti. Það virðist nú vera óþarfi að svara hv. 8. landsk. (BergS), vegna þess að honum er margt annað betur gefið en að skýra rétt frá mönnum og málefnum, en þó vil ég að nokkru útskýra málið, til þess að það rétta komi í ljós. Hann sagði, að ég hefði sagt á Alþ., að það væri afturför í frv. hans, en ekki framför, þ.e.a.s., að það framlag, sem hann færi fram á til að endurrækta tún, væri afturför frá því, sem nú gildi í l. Þetta er alveg rétt, vegna þess að það hefur gilt þar til nú við síðustu áramót, að endurræktun túna - sléttun túnþýfis - hefur verið styrkt með helmingi hærra framlagi en hefur verið til nokkurrar annarrar jarðræktar, og hans till. kemur ekki beint fram í þeim brtt., sem jarðræktarnefnd gerir, þó að hún sé þar innifalin, og vil ég koma dálítið nánar inn á það atriði málsins, því að ég tel það mjög mikilsvert. Það stendur hérna á þskj. 528 í bráðabirgðaákvæðum, að það skuli veita 450 kr. grunnframlag til þeirra, sem hafa innan við 10 hektara tún. Þetta ákvæði nær bæði til endurræktunar túna og til nýræktar hjá þeim, sem hafa innan við 10 ha. tún, en hinir, sem eiga eftir að endurrækta tún sín og hafa yfir 10 ha. tún, fá ekki neitt framlag til þess samkv. þessu frv., ef að lögum verður, en hitt stendur hvergi í þessum brtt., og ég hygg, að hv. 8. landsk. hafi einnig hugsað sér, að það bæri frekar að styrkja þá, sem væru skemmra á veg komnir með jarðrækt, heldur en hina og geti þar af leiðandi vel sætt sig við þetta ákvæði laganna. En eins og stendur þarna, þá er um 450 kr. grunnframlag að ræða á hektara, en ekki 200 kr., og er það meira en helmingi hærra en hv. 8. landsk. fer fram á, svo að mér finnst, að hann megi í þessu tilfeili vel við una. Varðandi skjólbeltin, þá er, eins og hv. þm. A-Húnv. (JPálm) gat um, margt mjög mikið órannsakað í þeim efnum. Það liggur ekki það fyrir, sem þarf, og við höfum ekki heldur getað aflað okkur upplýsinga um það, hvað langt ætti að vera á milli þessara skjólbelta, t.d. í einum hektara lands, og svo stendur ekki þarna, að það eigi að vera um ræktað land að ræða, heldur „ræktunarlönd“, þannig að það er hægt fyrir menn, sem þegar eru búnir að ræsa fram mýrar og ætla í framtíðinni að rækta þær, að fá til þeirra ríkisframlag nú þegar, ef till. hv. 8. landsk. yrði að lögum, og það eru engar 1800 kr. á hektara, vegna þess að vitanlega mundi verða greidd vísitöluuppbót á þennan lið jarðræktarlaga eins og aðra, svo að upphæðin mundi þá verða nær 8 þús. kr. á hektara. Ég er ekki að telja þetta eftir fyrir bændur, það er síður en svo, og ég veit, að þetta verður eitt af framtíðarmálefnum sveitanna í landinu, að slík skjólbelti geti komið sem víðast. En þar sem þetta mál liggur þannig fyrir nú, að ekki er hægt að afgreiða það án þess að taka jafnframt nokkurt tillit til fjárhags þess opinbera, þá verðum við einhvers staðar að draga markalínurnar, og þar sem hér er um nýmæli að ræða, sem er það lítið rannsakað, að tæplega er frambærilegt að viðurkenna það strax án frekari rannsóknar, þótt hins vegar mér sé ljóst, að það geti komið til greina síðar, þegar þetta mál liggur betur fyrir, að það verði viðurkennt með því að greiða jarðræktarframlag á það eins og annað. En vitanlega, ef greitt yrði framlag á skjólbeltin, þá yrði síðar, þegar það væri búið að rækta þarna tún, greitt framlag út á túnið einnig, svo að í raun og veru væri tvöfalt framlag á þetta land, miðað við sama hektara. Ég ætla, að hv. 8. landsk. hafi skilið, hvað hér er um að ræða, og þurfi þar af leiðandi ekki að álíta, að það sé verið með neitt rangt mál. Annars hef ég honum ekki meira að svara, því að honum er sjaldnast svaravert.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki mikið að segja í tilefni af ræðu hv. 8. landsk. (BergS), því að síðasti ræðumaður hefur að miklu leyti svarað því, sem hann hafði fram að bera, enda hef ég ekki um þetta mál neitt annað sagt en að skýra frá því, hvaða orsakir til þess liggja, að landbn. gat ekki fallizt á að mæla með þessari till. Það er náttúrlega rétt hjá hv. þm., að það er komin nokkur reynsla á þetta á Sámsstöðum, en því miður er það nú svo, að það er yfirleitt ekki á landinu jafngóð aðstaða til skógræktar eins og þar eða mjög óvíða, og þar að auki er það álit margra manna, að það geti verið heppilegri aðrar trjátegundir til þessa en birki. Vegna þess, hversu skammt er komið áleiðis rannsóknum á þessu sviði, þykir n. réttara að draga þetta mál, enda þótt hún játi, að hér sé um að ræða framtíðarmál, sem mjög vel þurfi að taka til athugunar. Það er kunnugt, að hér í nágrannalöndunum er mikið að því gert að rækta skjólbeiti, en trjátegundirnar eru miklu fljótari að vaxa þar en hér. Annars var það aðallega ræða hæstv. viðskmrh., sem gerði það að verkum, að ég taldi nauðsynlegt n. vegna að segja nokkur orð enn. Hæstv. ráðh. hefur nú orðið að fara frá, og verður þá við það að sitja, þó að hann sé ekki viðstaddur, en það er varðandi till. n. um, að það sé lægra ríkisframlag á ræktun sanda en annarrar jarðar. Þessi till. er ekki tekin upp frá landbn. Hún kom frá búnaðarþingi til n., og mér er sagt, að hún hafi verið samþ. þar ágreiningslaust. Það kom fram hjá hæstv. viðskmrh., að hann játaði það, sem kunnugt er, að á sléttum söndum, þar sem aðallega er um að ræða foksanda, sem hafa fokið yfir gróið land, er ákaflega auðvelt mál að vinna það land og miklu ódýrara en á grónu landi, hvort sem það er móa- eða mýrarland, en ríkisframlagið er veitt til vinnslu landsins fyrst og fremst. Hitt er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að það þarf töluvert meiri áburð í sanda en í gróið land, sem ræktað er. En áburðurinn er nú skoðaður frekar sem rekstraratriði en stofnkostnaður, en þetta ríkisframlag, sem lagt er til jarðræktar, er fyrst og fremst lagt fram sem hluti af stofnkostnaði jarðræktarinnar. Að öðru leyti held ég að þurfi ekki að skýra þessa till., því að það gefur auga leið, að úr því að 24 búnaðarþingsmenn hafa orðið sammála um, að þetta sé sanngjarnt, þá þarf engan að undra það, þó að við í landbn. höfum getað fallizt á að taka þessa till. upp.



Herra forseti. Mér þykir leitt, að hin skörulega ræða hv. þm. Dal. (ÁB) skyldi fara algerlega fyrir ofan garð og neðan og vera fullkomlega út í hött, en hún var það, þar sem hún var byggð á algerlega röngum forsendum. Hann sem mælingamaður ætti að vita, að það hefur aldrei verið heimilt að borga styrk út á endurræktun gamalla túna, sem t.d. hafa verið orðin arðlaus vegna þess, að kal hefur verið komið í þau. Það var aðeins um að ræða sérstakan tímabundinn styrk til að rækta túnþýfi, og það er allt annars eðlis. Þessar upplýsingar veitti ég honum í fyrra frá sjálfum búnaðarmálastjóra, sem ætti að vita gerst um þessa hluti. En hann hefur ekki enn þá lært þetta, og ég vil benda honum á það, að ef mælingamenn hafa hingað til mælt upp endurræktuð kaltún, þá hafa þeir verið að brjóta lög. Það vildi ég benda honum á, svo að hann komi ekki aftur hér eða enn þá einu sinni með þessa sömu ræðu sína algerlega út í loftið. Annað þarf ég svo ekki að taka fram og ætla ekki að misnota heimildina, sem mér var hér veitt til að gera stutta aths. Báðir þeir hv. þm., sem hér töluðu, töluðu mjög eindregið með því að styrkja skjólbeltin, sem raunverulega væri framtíðarlausnin, sem og er óumdeilanlega. En hvers vegna að tefja og seinka því máli? Við vitum, að þetta verður gert. Það verður tekinn upp styrkur til skjólbeltaræktunar, vegna þess að það er það skynsamlegasta, sem hægt er að gera í íslenzkum ræktunarmálum eins og nú horfir. En hvers vegna þá að draga það og hvers vegna að tefja það? Hv. þm. A-Húnv. endurtekur það, að reynslan sé lítil hér. Við höfum okkar reynslu í 20 ár á Sámsstöðum, sem er ekkert óvenjulegt skógræktarland, eins og hv. þm. A-Húnv. vildi halda fram. Það eru víðast til hér á landinu jafngóð eða betri skilyrði til skógræktar en á Sámsstöðum. Þar að auki höfum við reynslu fyrir þessu erlendis, og hvers vegna getum við ekki lært af þessari reynslu allri saman? Hvers vegna endilega að fikra okkur áfram í hverju einasta máli, hverju einasta atriði eins og fullkomnir steinaldarmenn, hunza reynslu allra annarra og ætla að leggja í kostnað við það að reyna þetta allt saman sjálfir og prófa upp á nýjan leik? Ég segi, að þetta eru engin rök í málinu. Við eigum að veita þennan styrk. Ef hv. þm. geta ekki fallizt á mína fyrri till., þá er ég búinn að bera fram aðra till. um lægri fjárhæð, og ég vonast til, að þeir geti a.m.k. fallizt á hana.



Herra forseti. Í grg. fyrir frv. því, er hér er til umr., segir, að það sé flutt samkvæmt beiðni flokksfélaga Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl. í Kópavogshreppi. Alþingi hefur á undanförnum nokkrum árum samþykkt l. um bæjarstjórnir í einstökum kauptúnum, sem þess hafa óskað, en þetta er í fyrsta sinn, sem slíkt frv. hefur verið flutt samkvæmt beiðni pólitísku flokkanna, og er það í fyllsta máta athyglisvert, þegar málið er nánar athugað og orsakir, sem til þess liggja, að þetta frv. er flutt. Öll slík frumvörp hafa hingað til verið flutt samkvæmt einhuga ósk viðkomandi sveitarstjórna. Þá hefur jafnan einnig verið upplýst, að á bak við þá ósk stæði einhuga vilji íbúanna á staðnum. Þá hafa enn fremur alltaf fylgt slíkum frv. meðmæli sýslunefnda þeirra, sem hlut hafa átt að máli, þar sem þau kauptún, sem átt hefur að gera að kaupstöðum, ganga út úr sýslufélagi því, sem þau hafa áður verið í, á meðan þau voru kauptúnahreppur. Við lestur grg. frv. sér maður, að ekkert af áðurnefndum skilyrðum liggur fyrir í þessu máli um Kópavogshrepp. Það, að þessum sjálfsögðu skilyrðum hefur ekki verið fullnægt, ætti að vera nægjanleg ástæða fyrir því, að frv. hljóti ekki samþykki Alþ. a.m.k. fyrst um sinn. Ég tel rétt að athuga nánar, hvernig undirbúningi hefur verið háttað og hagað í sambandi við þetta mál. Þá kemur fyrst til: Voru kaupstaðarréttindin fyrir Kópavogshrepp dagskrármál við síðustu hreppsnefndarkosningar? Var mikið rætt og mikið skrifað um þetta mál í blöðin, bæði hér og þau blöð, sem kunna að hafa verið gefin út í þessu sveitarfélagi? Nei, ég held, að það hafi ekki verið gert. Ég held, að ekki einn einasti frambjóðandi til sveitarstjórnarkosningar í Kópavogshreppi á s.l. vetri hafi á fundum eða í blaðaskrifum minnzt einu orði á þetta atriði. Kosningar til sveitarstjórnar í Kópavogshreppi urðu mjög sögulegar. Lögum samkvæmt skyldu kosningarnar fara fram síðasta sunnudag í janúar eins og annars staðar, nema í smæstu sveitarfélögunum. Vegna deilu um merkingu á framboðslista var kosningunum frestað til 14. febr. Merking lista eftir bókstöfum var þó, eftir því sem mér er tjáð, í engu frábrugðin því, sem víða annars staðar hafði verið látið óátalið. Þegar kosningunum var lokið og atkvæði höfðu verið talin, kom í ljós, að fyrrverandi meiri hluti í hreppnum hélt velli. Vitanlega var það mikið deilumál, hver ætti að fara með stjórn sveitarfélagsins, eins og víða vill vera. Nú voru góð ráð dýr. Við nánari athugun kom í ljós, að tvö atkvæði, greidd úti í Ameríku undir umsjón einhvers ræðismanns þar, í tilteknum bæ, höfðu ekki fylgt settum reglum um utankjörstaðaratkvæði. Þessi vanræksla var nú notuð til þess samkvæmt kröfu og kæru andstöðuflokks eða flokka meiri hlutans að kæra kosningarnar. Það var úrskurðaður sérstakur setudómari í málið, sem í nafni laga og réttar úrskurðaði kosningarnar í Kópavogshreppi ólöglegar og fyrirskipaði, að fram skyldu fara nýjar kosningar í hreppnum. Forsendur fyrir ógildingu kosninganna mun ég ekki gera frekar að umræðuefni sérstaklega, þó mun mörgum hafa fundizt, að rökin fyrir ógildingu kosninganna hafi verið alllangt sótt og orkað tvímælis. Hinn 16. maí fóru svo síðari kosningarnar fram. Eins og að líkum lætur, voru þær kosningar og allur undirbúningur í sambandi við þær sótt af hinu mesta kappi af andstæðingum fyrrverandi og núverandi meiri hluta hreppsnefndar Kópavogshrepps. Flest mun hafa verið dregið fram í dagsljósið, sem verða mætti til fylgisauka fyrir þá flokka, sem andstæðir voru meiri hlutanum. Ekkert var sparað til að leiða kjósendur í Kópavogshreppi í allan sannleika. En eitt mál var þó, sem aldrei var minnzt á, og það var, að nauðsyn bæri til þess, að Kópavogshreppur fengi sérstök kaupstaðarréttindi. Þetta er mjög athyglisvert í málinu. Hvernig gat staðið á því, að þeir menn, sem nú krefjast þess, að samþ. verði lög á Alþingi um kaupstaðarréttindi til handa þessu sveitarfélagi, skyldu aldrei - ekki í eitt einasta skipti minnast á það mál í sambandi við ekki einar, heldur tvennar kosningar? Sá kosningaundirbúningur hefur aldrei staðið skemur en frá því síðast í nóvember og þar til seinni kosningunum lauk 16. maí; þennan tíma var ekki minnzt einu orði á nauðsyn þess að gera sveitarfélagið að sérstökum bæ. Hvað hefur gerzt í Kópavogshreppi frá því í maí s.l., sem gerir slíkar breytingar nauðsynlegar að dómi þeirra þriggja flokka, sem að þessu frv. standa? Að mínum dómi hefur ekkert gerzt, svo að vitað sé, annað en það, að fyrrverandi meiri hluti hélt velli í kosningunum. Ég held, að það sé aðalatriðið. Þeim úrslitum vilja þessir flokkar ekki una. Af þeim ástæðum og þeim einum er frv. nú fram komið hér á Alþingi. Þetta frv. er ekki flutt að tilhlutan hreppsnefndarinnar, heldur er það flutt í andstöðu við meiri hlutann. Það mun alveg einsdæmi, að mál hliðstæð þessu skuli vera flutt á móti vilja viðkomandi hreppsnefndar. Frv. fylgja ekki meðmæli sýslunefndar Kjósarsýslu. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp álit sýslunefndarinnar í þessu máli, en hennar álit er þannig: Í fyrsta lagi, að það muni veikja sýsluna mjög verulega, ef Kópavogshreppur, langfjölmennasti hreppurinn af aðeins 5 hreppum sýslunnar, yrði skilinn frá henni. Það kemur berlega fram af þessum ummælum sýslunefndar Kjósarsýslu, að hún óttast um framtíð sýslunnar. Í öðru lagi bendir sýslunefnd Kjósarsýslu á, að engin beiðni um kaupstaðarréttindi frá viðkomandi hreppsfélagi liggi fyrir. Í þriðja lagi lýsir sýslunefndin því yfir, að því aðeins telji hún eðlilegt, að Kópavogshreppur fái kaupstaðarréttindi, að fram komi eindregin viljayfirlýsing meiri hluta sveitarstjórnar í málinu og óumdeilanlegs meiri hluta atkvæðisbærra íbúa sveitarfélagsins. Í grg., sem fylgir frv., láta flm. þess getið, að borizt hafi áskoranir 760 Kópavogsbúa, 21 árs og eldri, um að gera hreppinn að kaupstað. Þessar áskoranir höfðu ekki borizt Alþ., þegar frv. var lagt fram. Áskoranirnar eru svo til komnar og þeirra þannig aflað, að gengið hefur verið hús úr húsi og safnað undirskriftum undir svo hljóðandi áskorun á lista, með leyfi hæstv. forseta: „Við undirritaðir kjósendur í Kópavogshreppi skorum hér með á hið háa Alþingi að gera núverandi Kópavogshrepp að sérstöku lögsagnarumdæmi með fullum kaupstaðarréttindum á þingi því, er nú situr, enda rýrir það ekki möguleika á sameiningu við Reykjavík síðar meir.“ - Menn taki eftir orðalaginu, að endirinn á listahausnum er þannig: „enda rýrir það ekki möguleika á sameiningu við Reykjavík síðar meir.“ Nú vita það flestir, bæði í Kópavogshreppi og utan hans, að um framtíð hreppsins er um tvær leiðir að velja, sem að sjálfsögðu hefur verið töluvert rætt um manna á meðal. Það er í fyrsta lagi það, sem hér liggur fyrir í frumvarpsformi, að hann verði gerður að kaupstað með sérstökum kaupstaðarréttindum, eða að hreppurinn sameinist Reykjavík. Áð sjálfsögðu vissu þeir, sem að undirskriftasöfnuninni stóðu, að um þessi tvö atriði standa deilurnar um framtíð Kópavogshrepps. Þeir segjast vera að safna undirskriftum aftur á móti undir áskorun til Alþingis um að gera hreppinn að kaupstað með l. á þessu þingi, en til þess að geta fengið þá menn, sem eru eða kunna að hafa verið með sameiningu við Reykjavík, til þess að skrifa undir, þótt þeir hefðu engan áhuga fyrir, að Kópavogshreppur fengi kaupstaðarréttindi, heldur þveröfugt, var gripið til þess ráðs að setja til viðbótar undir áskorunina um að gera bæinn að sérstöku lögsagnarumdæmi: „enda rýrir það ekki möguleika á sameiningu við Reykjavík“. Með þessu er augsýnilega verið að misnota þá skoðanakönnun, sem átti að fara fram með undirskriftasmöluninni. Undirskriftasmölun er hæpin aðferð, ef það er ekki skýr og ótvíræð viljayfirlýsing, sem menn skrifa undir. Hér hafa menn verið látnir skrifa undir hvort tveggja í einu: kaupstaðarréttindi nú, sameiningu við Reykjavík. Það hljóta allir að sjá, sem eru ekki fyrir fram blindaðir af ofstæki í þessu máli, að hér hafa verið viðhafðar hæpnar starfsaðferðir og beinlínis villandi. Fram hefur verið látin fara athugun á því, hve margir af þessum 760, sem skrifa undir, séu kjósendur í hreppnum. Mér er tjáð, að við rannsókn, sem fram hefur verið látin fara, hafi komið í ljós, að um eða yfir 200 manns af undirskrifendum séu ekki kjósendur í hreppnum samkvæmt kjörskrá. Af þessum rúmum 200 er talið að 50–60 séu ekki búsettir í hreppnum. Þá er margt fleira athugavert við þessar undirskriftir, svo sem það, að nokkrir unglingar kváðu hafa skrifað undir, sem hafa ekki náð 21 árs aldri, og jafnvel allt niður í 11 ára krakka. Nafn konu einnar, sem talin er vera fjarverandi erlendis í marga mánuði, stendur á þessum lista. Mörg nöfn eru skrifuð með sömu hendi, án þess að nokkur skýring sé gefin þar á, nöfn ekki handsöluð til undirskriftar o.s.frv. Þá hafa allmargir útlendingar, sem eru ekki íslenzkir ríkisborgarar, skrifað undir áskorunina. Það væri ekki úr vegi, að nöfn slikra manna yrðu nánar athugúð, ef ske kynni, að einhver þeirra hefði sótt nú um ríkisborgararétt. Það virðist vera ótímabært fyrir þá útlendinga, sem hér fá að dvelja um stundarsakir, án þess að hafa öðlazt nein sérstök réttindi, að vera að blanda sér í viðkvæm deilumál meðal Íslendinga. Að öllu þessu athuguðu er það augljóst mál, að undirskriftir þær, sem nú hafa borizt Alþingi um áskorun um að samþykkja þetta frv., eru harla lítils virði og sýna á engan hátt, eins og hv. fim. vilja vera láta, óumdeilanlegan vilja meiri hluta kjósenda í Kópavogshreppi, eins og sýslunefndin vildi gera þó að skilyrði og flm. telja nú að hafi verið fullnægt. Þessu hefur ekki verið fullnægt, síður en svo. Á fundi, sem hreppsnefnd Kópavogshrepps hélt 9. marz s.l., var samþykkt að láta fram fara leynilega atkvgr. meðal kjósenda í hreppnum, þar sem yrði spurt um í fyrsta lagi, hvort þeir væru samþykkir því, að Kópavogshreppi verði veitt kaupstaðarréttindi. Í öðru lagi, hvort þeir óski eftir samningaviðræðum. Atkvæðagreiðslan á að fara fram 24. apríl n.k. Hér er um að ræða tvær sjálfstæðar spurningar, og geta kjósendur við leynilega atkvgr. sett já eða nei við hvora spurningu sem er. Hér er um fullkomlega lýðræðislega aðferð að ræða og þá einu færu leið, sem hægt er að fara til þess að fá úr því skorið, hver sé raunverulegur vilji kjósendanna í hreppnum í málinu. Þess hefði mátt vænta, að flm. frv. hefðu frestað flutningi þess, þar til úrslit þessarar atkvgr. væru kunn, og því verður ekki trúað á þessu stigi málsins a.m.k., að hv. Alþ. afgreiði málíð fyrr en að lokinni hinni leynilegu atkvgr. Ef forsvarsmenn þessa máls eru öruggir um fylgi meiri hluta kjósenda með málinu, ætti þeim að vera kærkomið að fá þá skoðun sína staðfesta við leynilega atkvgr. meðal Kópavogsbúa og ættu því að geta beðið úrslitanna rólegir. Ég hef nú hér að nokkru skýrt þetta mál frá ýmsum hliðum, aðdraganda þess og undirbúning. Ég hef enn fremur að nokkru rætt um þau skilyrði, sem hingað til hefur í hverju einstöku tilfelli verið álitið að þyrfti að uppfylla, þegar Alþ. hefur samþykkt l. um kaupstaðarréttindi. Þessi skilyrði eru í fyrsta lagi, að sveitarstjórnin óski þess; annað, að íbúarnir óski þess, a.m.k. yfirgnæfandi meiri hluti þeirra; þriðja, að sýslunefnd mæli með því. Ekkert af þessu liggur fyrir í sambandi við þetta mál. Flutningsmenn frv. minnast í grg. sinni ekki einu orði á afstöðu sveitarstjórnarinnar til málsins. Hvers vegna ekki? Í áliti sýslunefndar er það beinlínis upplýst, að málið sé ekki flutt eftir beiðni sveitarstjórnarinnar. Nú hefur sveitarstjórnin í Kópavogshreppi gert ályktun um þetta mál. Hvernig stendur á því, að flm. stinga þeirri ályktun undir stól? En úr því að flm. hafa af einhverjum lítt skiljanlegum ástæðum ekki birt neitt um afstöðu sveitarstjórnarinnar í málinu, er það sjálfsagt, að sú n., sem fær málið til meðferðar, sendi það til umsagnar sveitarstjórninni, svo að alþm. gefist kostur á því að vita einnig um hennar afstöðu. Allt annað væri hin freklegasta móðgun við hreppsnefnd Kópavogshrepps og um leið móðgun og lítilsvirðing við íbúa hreppsins. Um þá hlið málsins, hvort það sé sérstakt hagsmunamál fyrir íbúa Kópavogshrepps að öðlast kaupstaðarréttindi, má að sjálfsögðu margt segja. Í Kópavogshreppi eru nú fá og litil atvinnutæki. Mikill meiri hluti Kópavogsbúa sækir atvinnu sína til Reykjavíkur, og það er eitt stærsta atriðið, sem ekki er hægt að ganga fram hjá, þegar um þetta mál er að ræða. Bæjarfélag án sæmilegra atvinnuskilyrða er fyrir fram dæmt til að gefast upp í baráttunni. Þetta er deginum ljósara fyrir hvern þann. sem hugsa vill hlutlaust um málið. Nú þegar hefur Kópavogshreppur margt sameiginlegt með Reykjavík, svo sem sima, rafmagn, vatn, póst o. fl. Kópavogshreppur er að mestu vaxinn saman við Reykjavík eða réttara sagt við Fossvog, sem er hluti af Reykjavík. Eins og nú er, hafa Kópavogsbúar vinnurétt í Reykjavík, en hvað verður, ef svo illa skyldi fara, að atvinnuleysi héldi innreið sína t.d. í Reykjavík? Mundu Kópavogsbúar verða taldir fullkomlega hlutgengir á yfirfullum vinnumarkaði í Reykjavík, eftir að hreppurinn væri orðinn sjálfstætt lögsagnarumdæmi? Hafa flm. þessa frv. athugað þessa hlið málsins? Vilja fim. taka á sig ábyrgðina, ef illa fer, ef aftur skyldi koma atvinnuleysi, sem við að sjálfsögðu vonum að ekki verði? Þó er allt á huldu í slíkum málum. Í okkar þjóðfélagi er ekkert, sem heitir það að vera atvinnuöryggi. Á hvaða tíma sem er getur atvinnuleysi skollið yfir, jafnvel hér í Reykjavík. Ég er hræddur um, að verkamenn úr öðrum lögsagnarumdæmum yrðu að einhverju leyti að víkja fyrir þeim, sem ættu heima í Reykjavík, enda er reynslan ólygnust í þessu máli sem öðrum. Á atvinnuleysistímum lokar hvert bæjarfélag vinnumarkaðinum, eftir því sem hægt er, og er Reykjavík sjálfsagt þar engin undantekning. Það er ekki heldur hægt að ganga fram hjá þeirri staðreynd, að stofnun sérstaks bæjarfélags hefur mikinn fjárhagslegan kostnað í för með sér fram yfir það, sem nú er. Í slíkan kostnað væri þó ekki horfandi, ef hér væri um hagsmunamál að ræða fyrir hreppsfélagið. En engin rök hafa verið færð fram fyrir því, að svo sé, heldur hið gagnstæða. Við athugun á þessu máli virðist mjög margt mæla með því, að Kópavogshreppur sameinist Reykjavík. Að sjálfsögðu yrði slík sameining að fara fram með gagnkvæmum samningum beggja aðila, Reykjavíkur og Kópavogshrepps. Slík tilraun til sameiningar á að geta farið fram án nokkurra illdeilna. Þó er þetta fyrst og fremst mál, sem íbúar Kópavogshrepps eiga sjálfir að gera upp sín á milli. Það er þeirra að ákveða um það, hvor leiðin verður farin; það er þeirra að ákveða um framtíð sveitarfélags síns. 24. apríl gefst svo þeim við leynilega atkvgr. að segja álit sitt um það, hvort þeir óska frekar bæjarréttinda fyrir Kópavogshrepp eða sameiningar við Reykjavík. Ég vona, að hv. alþm. verði mér sammála um að afgreiða ekki frv. þetta fyrr en að lokinni atkvgr. í hreppnum, svo að fyrir liggi vilji kjósenda í Kópavogshreppi um þetta mál.



Herra forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta, hvort honum finnist það vera gerlegt að ræða mál eins og þetta að fjarverandi öllum flm. þess. Ég hafði ætlað mér að taka þátt í umr. um þetta mál, en kann ekki við að beina máli mínu til fjarstaddra manna, þ.e. hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. og einnig hv. fyrrverandi ráðh., sem eru flm. málsins og þurfa vafalaust að vera viðstaddir umræðu slíks máls sem þessa. Þar sem mér finnst málið ekki vera svo aðkallandi, að það mætti ekki fresta umræðu um það, þá teldi ég æskilegt, ef hæstv. ráðherrar og 3. flm. þess gætu ekki verið viðstaddir umræðuna, að málið væri tekið út af dagskrá, og vil mælast til þess við hæstv. forseta.

Forseti (SB): Af tilefni þessara orða hv. 3. landsk. vil ég upplýsa, að það er í samráði við flm., að málið er tekið fyrir nú. Forseti hefur að sjálfsögðu ekki vald til þess að knýja hvorki hv. þm. né hæstv. ráðherra til þess að vera viðstadda.



Mér þykir vænt um, að hæstv. forsrh. er kominn í salinn. Ég ætlaði einmitt að segja nokkur orð út af yfirlýsingu, sem hann gaf. Ég bjóst nú satt að segja við, þegar þetta mál hófst, að það mundi verða venjulegt allharðvítugt deilumál hér hjá okkur á þingi, en þó ekki meira. Ég bjóst satt að segja ekki við, að gefin yrði í sambandi við þetta mál söguleg yfirlýsing um afstöðu Sjálfstfl. og ef til vill fleiri aðila til kosningaaðferðanna á Íslandi í framtiðinni. Í sambandi við þá undirskriftasöfnun, sem hér hefur verið lögð fyrir og hv. flm. þessa máls byrja sitt mál með, gaf hæstv. forsrh. yfirlýsingu, sem þannig hljóðar viðvíkjandi því, hvernig kjósendur eigi að láta sínar skoðanir í ljós, hann sagði: Ég held, að það sé beztur úrskurður um raunverulegan vilja fólksins að lofa því að greiða atkv. opinberlega, og það er það búið að gera. M.ö.o.: Hæstv. forsrh. og form. Sjálfstfl. hefur í þessum umræðum gefið þá yfirlýsingu í sambandi við þá undirskriftasöfnun, sem fram hefur farið í Kópavogi, að þetta sé ekki neitt einstakt fyrirbrigði í sambandi við þetta mál einvörðungu, heldur sé þetta framtíðarskipulagið, sem Sjálfstfl. og ef til vill einhverjir fleiri með honum ætli sér að innieiða á Íslandi, því að það er vitanlegt, að hæstv. forsrh. og form. Sjálfstfl. ígrundar vel það, sem hann segir, og byggir í því á mjög rólegri yfirvegun, þannig að þegar hann hefur komizt að þessari niðurstöðu, þá er auðséð, að hér er ekki um neina augnabliksupphrópun að ræða, heldur um stefnuyfirlýsingu Sjálfstfl. í framtíðinni. Héðan af mun Sjálfstfl. sem sé haga sinni baráttuaðferð viðvíkjandi stjskr. og viðvíkjandi kosningalögum þannig, að hann standi með því, að það, sem gert sé með opinberum undirskriftum, sé rétthærra en leynilegar kosningar, og ekki aðeins það, heldur að bezta aðferðin og réttasti úrskurðurinn um vilja fólksins fáist með því að láta fólk undirskrifa, helzt í heimahúsum, plagg, sem lagt sé fyrir það eða jafnvel skrifað fyrir það á plaggið, og það sé miklu rétthærra en leynilegar kosningar. Og samtímis því, sem hæstv. forsrh. gefur þessa yfirlýsingu, segir hann, að hann sé að tala í anda þess lýðræðis, sem stjskr. Íslendinga gerir ráð fyrir. Stjskr. Íslendinga gerir ráð fyrir allt öðrum hlut í þessu sambandi. Stjskr. íslenzka lýðveldisins gerir ráð fyrir leynilegri atkvgr., og þessi leynilega atkvgr., sem inn í stjskr. er komin og kosningalögin, hefur verið baráttumál um langan tíma. Það eru ekki liðin nema tæp 50 ár síðan við fengum það lögleitt hér á Íslandi, að við mættum greiða leynilega atkvæði í staðinn fyrir opinberlega. En ég sé nú, að Sjálfstfl. ætlar að byrja að beita sér fyrir því og fyrsta fordæmið á að vera í sambandi við Kópavog, að leynilegar kosningar verði afnumdar á Íslandi og ekki í heiðri hafðar, heldur skuli nú fólkið tjá vilja sinn í opinberum kosningum eða með undirskriftum elns og Kópavogsundirskriftunum. Þegar Sjálfstfl. nú er að biðja um það hvað eftir annað, að hann fái meiri hluta á Alþ., að vísu með minni hl. kjósenda, þá vitum við, hvað það er, sem hann er að biðja um. Hann er að biðja um, að það verði tækifæri til þess að framkvæma þá stefnu Sjálfstfl., sem hæstv. forsrh. og form. Sjálfstfl. nú hefur lýst yfir, að fólkið fái að tjá vilja sinn með undirskriftum, með opinberum kosningum, en ekki leynilegum. Við getum hugsað okkur, hvernig það mundi verða, við skulum segja t.d., svo að við séum ekki að taka Kópavoginn, ef við færum í Vestur-Ísafjarðarsýsluna, það ættu að vera opinberar kosningar, og við skulum segja, að rétt áður sé frambjóðandi íhaldsins búinn að ganga þarna til hvers manns og segja við hann: Ja, þú færð bát, svo framarlega sem þú kýst með Sjálfstfl., og þú færð lán út á fisk, ef þú kýst með Sjálfstfl., og þú færð lóð undir hús, ef þú kýst með Sjálfstfl. Og þú færð lán til þess að byggja, segir hann við annan, ef þú kýst með Sjálfstfl. Svo koma menn á kjördeginum, og frambjóðandi Sjálfstfl. stendur inni við kjörborðið, eins og tíðkaðist hjá þeim í gamla daga, og hver maður er leiddur fram eftir annan og spurður: Ja, hérna Jón Jónsson, hvernig kýst þú? Og frammi fyrir honum stendur maðurinn, sem hefur húsið, lánið, bátinn, allt saman í sinni hendi, og hinn á að svara. Þetta er það, sem form. Sjálfstfl. álítur að mundi vera beztur úrskurður um raunverulegan vilja fólksins, og máske þó annar úrskurður enn þá betri eftir hans áliti, og það er að menn taki sig til, t.d. útsendarar Sjálfstfl., gangi í hvert hús um það leyti, sem eigi að fara að úthluta einhverju mikilvægu, t.d. því, sem erfiðast hefur verið að fá í Reykjavík, lóðum undir hús, og segi við hvern: Ja, skrifa þú hér upp á, og þú skalt fá lóð. - Ég veit ekki, hvort þetta hefur kannske verið reynt í Kópavoginum, en a.m.k. virðist það vera þessi regla, sem eigi að fara að innleiða nú. Það var gerð smátilraun með þetta í sambandi við löggjöfina um smáibúðirnar og smáíbúðalánin. Og formaður sjálfstæðisfélagsins í Reykjavík og formaður framsóknarfélagsins í Reykjavík voru settir til að úthluta því rétt fyrir kosningar, þannig að við sjáum nokkurn veginn, hvað það er, sem er meiningin með þessum hlutum. Íslenzk alþýða hefur orðið að berjast fyrir því árum og áratugum saman að fá fram leynilegar kosningar. Hún hefur orðið að berjast fyrir því, vegna þess að hún hefur átt undir högg að sækja. Yfirstétt landsins hefur á hverjum tíma haft ráð hennar mjög mikið í hendi sér, og leynilegi kosningarrétturinn var ráð alþýðunnar til þess að skýla sér gagnvart þeim ofsóknum, sem yfirstéttin eila hefði beitt. Nú virðist svo sem hjá auðmannaklíkunni hér í Reykjavík sé sú tilhneiging að koma fram aftur, að þetta séu hentugustu aðferðirnar. Og þegar sjálfur forsrh. landsins og formaður stærsta flokksins, Sjálfstfl., flokks auðmannastéttarinnar í Reykjavík, gefur þá yfirlýsingu, að það sé beztur úrskurður um raunverulegan vilja fólksins að lofa því að greiða atkv. opinberlega, þá er auðséð, að hér er á ferðinni stefnubreyting, tilraun til þess að knýja fram alveg nýjar aðferðir hér á Íslandi. Og um leið og hæstv. forsrh. var að halda þessa ræðu, var hann svo að kvarta um, að það væri ekki hægt að fá að tala um lýðræði á Íslandi fyrir framíköllum frá mér, og var að státa af því, að ég væri af einhverju allt öðru sauðahúsi en hann, ég væri alls ekki í anda þess lýðræðis, sem stjskr. Íslendinga gerði ráð fyrir. Ég verð nú að spyrja: Hefur hæstv. forsrh. ekki kynnt sér stjórnarskrá Íslands? Veit hann ekki um ákvæðin um leynilegan kosningarrétt, sem hann hefur þó verið kosinn með undanfarin ár? Eða gefur hann þessa yfirlýsingu sem beina vísvitandi yfirlýsingu Sjálfstfl. um, að hann ætli að beita sér fyrir breytingum á þessu?  Nú mundu máske einhverjir vilja segja, að þessi yfirlýsing hjá hæstv. forsrh. um, að hann álíti bezt að koma á opinberum kosningum á Íslandi, hafi ekki verið eins vel yfirveguð frá hans hálfu og ég vildi vera láta. Ef til vill mundu einhverjir vilja segja, að þetta hafi nú verið hálfklaufaleg yfirlýsing hjá honum, skroppið út úr honum, e.t.v. hafi þetta búið undir niðri, en alls ekki verið ætlazt til þess, að þetta kæmi á yfirborðið. En þá vil ég segja eitt. Einmitt það frv., sem hér liggur fyrir, byggist á þessum vilja og þessari yfirlýsingu um afnám leynilegra kosninga á Íslandi. Því fer nefnilega fjarrí, að það hafi þarna skotizt upp hjá hæstv. forsrh. bara einhver leynilegur draumur auðmannanna hér í Reykjavík um, hvernig kosningafyrirkomulagið eigi að vera í framtiðinni á Íslandi. Það er meira, sem býr þarna á bak við. Samþykkt þessa frv. hér á Alþ. mundi vera fyrsta skrefið í þá átt að gera opinberar kosningar rétthærri en leynilegar. Þess vegna er þessi yfirlýsing hæstv. forsrh. full alvara. Það, sem þetta frv. felur í sér og öll þess grg., er það, að Alþ. eigi aðeins að taka tillit til undirskrifta, til opinberra undirskrifta, kannske falsaðra, kannske þvingaðra, en a.m.k. bara tillit til opinberra undirskrifta, en ekki til leynilegrar atkvgr. Það, sem þetta frv. felur í sér, er það, að Alþ. á að dæma eftir undirskriftum og framkvæma eins og það hefðu verið kosningar, sem fram færu, þegar undirskriftunum hefur verið safnað, en ekki að haga sér samkv. stjskr. landsins og í anda þess lýðræðis, sem stjskr. Íslendinga fyrirskipar, að kjósendur fái að láta í ljós sínar skoðanir við leynilega atkvgr., með leynilegum kosningum. Þessa yfirlýsingu hæstv. forsrh. og formanns Sjálfstfl. hefði maður máske getað tekið eins og hvert annað gaspur, hvert annað orð, sem skroppið hefði út að óvörum, svo framarlega sem það væri ekki mælt í þessu máli, þar sem á að þvinga Alþingi, knýja Alþ. til þess að dæma eftir opinberum kosningum, eftir opinberri atkvgr., í staðinn fyrir að láta fara fram leynilega atkvgr. Einmitt vegna þessa er þetta frv. frekja gagnvart Alþingi og brot á öllu lýðræði, öllu því lýðræði, sem stjórnarskrá Íslendinga gerir ráð fyrir. Ef þetta frv. væri staðfest, þá væri þar með beinlínis verið að gefa yfirlýsingu af Alþingis hálfu um, hvert væri verið að stefna. Það er vitanlegt, að hin löglega hreppsnefnd Kópavogshrepps hefur þegar ákveðið leynilega atkvgr. 24. apríl, eftir 20 daga, um þessi áhugamál íbúa hreppsins. Leynileg atkvgr. er eftir stjskr. sú aðferð, sem menn eiga að fá að láta í ljós sínar skoðanir með. En hér koma nokkrir menn, sem kalla sig umboðsmenn lýðræðisflokkanna þriggja, og tilkynna: Vilji fólksins kemur bezt í ljós með opinberum undirskriftum. - Og síðan ætlast þeir til, að Alþ. leggi blessun sína yfir þessa nýju aðferð, sem þeir vilja fara að innleiða við stjórn á ekki aðeins sveitarstjórnarmálefnum á Íslandi, heldur líka viðvíkjandi löggjafarstarfinu á Alþingi. Þess vegna er þessi yfirlýsing frá hálfu hæstv. forsrh. og form. Sjálfstfl. athyglisverð og þess virði, að líka þeir menn, sem fram að þessu hafa kannske hugsað sér að standa með svona frv., rísi upp gegn því, að þeir sjái, að svo framarlega sem farið væri inn á þessa braut, þá væri verið að stíga fyrsta skrefið til þess að neita kjósendum á Íslandi um að láta sína skoðun í ljós með leynilegri atkvgr. og löggilda opinbera atkvgr. og opinberar kosningar sem þá aðferð, sem eigi að vera í anda hins nýja lýðræðis, sem auðmannaklíkan hér í Reykjavík vill fara að innleiða. Hins vegar skal ég vissulega viðurkenna það, að hæstv. forsrh. er ekki einn þeirra valdsmanna, sem hafa verið yfir Íslandi, um þá skoðun, að undirskriftir, opinberar undirskriftir, séu heppilegastar til þess að knýja fram vilja valdhafa gegn lýðréttindum og gegn þjóðréttindum Íslendinga. Henrik Bjelke var alveg á nákvæmlega sömu skoðun. Það er alls ekki í fyrsta skipti núna, sem undirskriftum hefur verið safnað í Kópavogi. Það hefur verið safnað undirskriftum í Kópavogi áður. Og þessi Kópavogsyfirlýsing, sem hæstv. forsrh. nú hefur gefið, er yfirlýsing á móti lýðréttindum Íslendinga, þeim lýðréttindum, sem við höfum verið að berjast fyrir áratugum saman. Og það er eins gott, að hv. alþingismenn geri sér ljóst, að það er ekki nóg að berjast fyrir leynilegum kosningum og fá þær í gegn, það þarf líka að sýna hug til þess að þora að halda í þær og til þess að láta ekki strika þær út, hvenær sem yfirstéttarklíkunni í landinu býður svo við að horfa. Grunnsteinn þess lýðræðis, sem við búum við nú, eru leynilegar kosningar. Og svo framarlega sem á nú, eins og þegar forsrh. einnar stjórnar gefur slíka yfirlýsingu og formaður stærsta stjórnmálaflokks landsins, að fara að strika það burt sem grundvallaratriði stjórnarskrárinnar, þá sést, hvert við erum að fara. Það var 1908 í fyrsta skipti, sem kosið var leynilegum kosningum hér á Íslandi. Og það hafa aldrei róttækari kosningar svo að segja farið fram hér á Íslandi. Það hefur aldrei sýnt sig betur, hvernig sú alþýða, sem áður naut sín ekki, tók í strenginn með þjóðréttindum og lýðréttindum Íslendinga, en einmitt þá. Eftir þessa yfirlýsingu hæstv. forsrh. er þetta mál þess vegna miklu þýðingarmeira en það var áður. Þetta verður prófsteinn á, hvert eigi að ganga í baráttunni fyrir lýðræði á Íslandi, hvort það eigi að stiga spor aftur á bak til opinberra kosninga og opinberrar atkvgr. eða hvort við eigum að halda áfram að varðveita þann grundvöll, sem kostaði okkar forfeður langa baráttu að fá, að alþýða manna fengi að tjá sínar skoðanir með leynilegum kosningum. Þetta vildi ég segja viðvíkjandi yfirlýsingu hæstv. forsrh. og viðvíkjandi þeirri aðferð, sem hefur átt að tryggja þessu frv. framgang hér á Alþingi. Þá er í öðru lagi rétt að koma nokkuð inn á í sambandi við þetta mál, hvaða afstöðu hrepparnir hafa í okkar þjóðfélagi og hvaða tillit okkur hér á Alþ. ber að taka til þeirra. Hrepparnir voru frá fornu fari eitt lýðræðislegasta skipulagið á Íslandi. Strax á þjóðveldistímanum og lengi vel fram eftir voru þeir bókstaflega vigi fyrir réttindi lýðsins og samtakaform fyrir bændurna í þeirra baráttu gegn erlendri kúgun. Og það er nauðsynlegt, að við gerum okkur ljóst, að þegar eitt ríkisvald og það ekki sízt ríkisvald eins og nú er í höndum auðmannaklíkunnar hér í Reykjavík ætlar að fara að herða að sjálfstæði hreppanna og svipta kjósendur í einum hrepp réttindum til þess að útkljá sín mál á lýðræðislegan hátt, þá er um leið verið að vega að því sjálfstæði, sem hrepparnir frá fornu fari hafa haft hér á Íslandi. Afskipti ríkisvaldsins af hreppunum í gegnum alla okkar sögu hafa verið með því móti, að ríkisvaldið sem tæki yfirstéttar hefur reynt að brjóta hreppana niður og þeirra upphaflega sjálfstæði og gera þá smám saman að tæki í höndunum á ríkisvaldinu. Frá því að tekið var að endurreisa lýðræði í sambandi við hreppana, um 1874 og þar í kring, hefur þess vegna verið mestmegnis hafður sá háttur á, líka af Alþingis hálfu, þegar ákvörðun hefur verið tekin um hreppa og hreppaskiptingu, að reyna að ráðgast við íbúa viðkomandi hrepps, reyna að ræða við þá í ró og friði um þessi mál, reyna að gefa þeim tækifæri á lýðræðislegan hátt til að láta sína skoðun í ljós og komast þannig að sem**** 2 umferð beztri og óhlutdrægastri niðurstöðu um, hvaða aðferðir séu heppilegastar til að leysa vandamál hreppanna. Og þetta hefur þá ekki verið gert í anda lýðræðis, sem hæstv. forsrh. hér var að boða um opinberar kosningar, heldur í anda þess lýðræðis, sem ákveðið er í okkar stjórnarskrá, með leynilegum kosningum. Og ég held, að það sé rétt að hafa þennan hátt á viðvíkjandi íbúum Kópavogshrepps. Ég held, að það sé rétt að gefa þeim tækifæri til þess að láta sínar skoðanir í ljós á þann hátt, sem okkar stjórnarskrá gerir ráð fyrir, með leynilegum kosningum, með leynilegri atkvgr. um, hvernig þeir vilja koma sínum málum fyrir. Það er engum efa bundið, að það er rétt, sem þeir hafa haldið fram, sem ella eru á öndverðum meiði í þessu máli, að sjálf tilvera Kópavogshrepps er nokkurt vandamál. Í þessu frumvarpi er talað um að gera Kópavogshrepp að sjálfstæðum kaupstað, Kópavogskaupstað. Hugtakið kaupstaður í íslenzku máli byggist á því, að skapazt hafi í sambandi við heppilegar samgöngur, venjulegast við útlönd, nokkur markaðsmöguleiki og verzlunarstaður, sem síðan er gerður að kaupstað. Þannig hafa allir kaupstaðir, sem nú hafa það sem kallað er kaupstaðarréttindi á Íslandi, myndazt, hvort sem menn vilja athuga sjálfa Reykjavík, Akureyri, Ísafjörð eða aðra. Sjálfan grundvöllinn að því, sem felst í hugtakinu kaupstað, vantar raunverulega Kópavogshrepp. Þær forsendur eru ekki þarna fyrir hendi á sama hátt og þær hafa verið í flestöllum öðrum kaupstöðum og hreppum, sem gerðir hafa verið að kaupstöðum á Íslandi. Það vantar allan þann sjálfstæða atvinnu- og verzlunargrundvöll, sem allir kaupstaðir á Íslandi hafa byggzt á. Og þetta er ákaflega alvarlegt vandamál fyrir íbúa þess hrepps. Meðan þetta hefur verið hreppur út úr gamla Seltjarnarneshreppnum, sem sjálf Reykjavík er hluti af, hefur raunverulega verið litið svo á, að hreppsbúarnir í Kópavogshreppi, eins og hreppsbúarnir í Seltjarnarneshreppnum, t.d. hér úti á nesinu, væru raunverulega allir saman hálfgerðir Reykvíkingar, að þeir ættu að hafa öll sömu réttindi og venjulegir Reykvíkingar. Þess vegna hafa ekki að neinu leyti gilt gagnvart þeim - og þeir ekki heldur gert það sjálfir - þau sérstöku réttindi og um leið þær sérstöku takmarkanir, sem fylgja því í öllum mögulegum lögum, iðnlögum og öðrum, að vera sérstakur kaupstaður. Mennirnir, sem búa í Kópavogshreppi, það eru menn, sem hafa raunverulega flúið frá íhaldsstjórninni í Reykjavík. Þeir hafa flúið frá erfiðleikunum við að fá lóðir og byggingarleyfi í Reykjavík. Þeir hafa getað notfært sér nokkurt frelsi í Kópavogshreppi, sem þeir fengu ekki að njóta í Reykjavík. Þeir hafa getað fengið þar lóðir, og þeir hafa getað fengið að byggja þar hús. Það hafa ekki verið eins nákvæmar og harðvítugar ráðstafanir, sem þeir þurftu að fullnægja samkv. lögum viðvíkjandi sínum húsum. Íbúarnir í Kópavogshreppi hafa unnið stórvirki þarna suður frá. Allir þeir, sem þekkja Kópavogshálsinn eins og hann var þegar menn í gamla daga urðu að ganga hér á milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, hljóta að dást að því, hvað íbúarnir í þeim hrepp hafa afrekað - og það mikið til eftir sinn venjulega vinnutíma - í því að ryðja burt öllum þeim klettum og öllu því stórgrýti, sem þarna var fyrir, og vera búnir að byggja þarna upp stærsta hrepp í landinu. Þeir hafa unnið afreksverk í skjóli þess, að þeir voru frjálsir af þeirri kúgun, sem beitt var af íhaldsstjórninni hér í Reykjavík, og því sleifarlagi, sem var á úthlutun lóða. En þeir hafa allir eftir sem áður orðið að hafa sinn atvinnugrundvöll, sinn lífsgrundvöll hér í Reykjavík Það er þess vegna ekki nema eðlilegt, að íbúar þessa hrepps þurfi mjög vel að athuga, hvaða hátt þeir vilja hafa á um framtíðarstjórn sins hrepps. Við höfum áður haft svipuð vandamál og þessi hér fyrir Alþ. Glerárþorp og Akureyri hafa verið sameinuð nú, en það var lengi vel aðskilið, þannig að Glerárþorp var hluti af sérstöku hreppsfélagi og Akureyrarbær átti samt meira að segja allar lóðirnar þar. Það voru margs konar erfiðleikar fyrir Glerárþorpsbúa, sem stöfuðu af þessu. Þetta mál var rætt og yfirvegað af beggja hálfu vel og rækilega í ró og friði, án þess að nokkrir þrír umboðsmenn lýðveldisflokkanna kæmu hér með frv. og yfirlýsingar og annað slíkt og ætluðu að heimta allt slíkt í gegn. Og það varð fullt samkomulag á endanum um, hvernig heppilegast mundi vera fyrir framtíðina að koma þessum miklu hagsmunamálum Glerárþorpsbúa fyrir og um leið að tryggja þeirra rétt á Akureyri, og Akureyri og Glerárþorp voru sameinuð í eitt lögsagnarumdæmi Akureyrar. Það er því engum efa bundið, að spurningin um sameiningu við Reykjavík er mál, sem Kópavogsbúar áreiðanlega yfirvega sem eina af þeim leiðum, sem komi til greina fyrir þá og komi mjög raunhæft til greina við lausn á þeirra vandamáli. Eins og Reykjavík sjálf er allur Kópavogshreppurinn bara hluti af þeim gamla Seltjarnarneshreppi. Og það er e.t.v. ekkert undarlegt, þó að ýmsir þeir, sem hugsa stórt viðvíkjandi Reykjavík framtíðarinnar, álíti, að hún ætti þó a.m.k. að ná yfir allan þann gamla Seltjarnarneshrepp. Sumir hafa tekið meira upp í sig, og jafnvel er farið að leggja hluta af þeim gamla Mosfellshreppi undir Reykjavík. Hins vegar er í fyrsta lagi vonandi, að um það leyti sem farið væri að dreyma þá drauma og framkvæma þá fyrir stækkaða Reykjavík, þá þyrftum við ekki lengur að búa við þá íhaldsstjórn og þann íhaldsmeirihluta, sem við höfum haft í Reykjavík nú um nokkurt skeið og flæmt hefur burt þá menn, sem nú byggja Kópavogshreppinn að mestu leyti. Enn fremur er líka hitt alveg ljóst, að borg - og það eins stór borg og Reykjavík er að verða og mun að öllum líkindum verða - þarf með sínu skipulagi að tryggja rétt hinna einstöku borgarhluta allt öðruvísi og betur en nú er gert, eins og allar höfuðborgir líka gera. Það hefur verið gersamlega óviðunandi, hvernig búið hefur verið um þá aðila, sem hafa byggt upp úthverfi Rvíkur, það er alveg óviðunandi, að það verði þannig til frambúðar, og það er óhugsandi annað en að það verði knúið fram í þeirri stækkandi Reykjavíkurborg, að hinir einstöku borgarhlutar geti haft nokkra sjálfsstjórn um sín sérmálefni og samstarf um það, sem þýðingarmest er og hagfelldast að menn vinni algerlega saman um a.m.k. eru mál, sem er nauðsynlegt að íhuga í þessu sambandi, ekki sízt þar sem um sjálfa höfuðborgina er að ræða. Nú eru sumir kannske að segja, að af því að talið sé, að Kópavogshreppurinn sé svo rauður, eins og íhaldið kallar það, mundi íhaldið aldrei nokkurn tíma verða með því að sameina Kópavogshrepp Reykjavík. Þeir ættu á hættu að missa þar meiri hlutann. Margt ljótt má nú segja nm íhaldið, en hitt verð ég að segja, að það er ekki svo hrætt, að það þyrði ekki að sameina þetta; þvert á móti. Sjálfur borgarstjórinn í Rvík hefur einmitt við hátíðleg tækifæri gefið þær yfirlýsingar, að Reykjavíkurborg muni í framtíðinni líka ná yfir núverandi Kópavogshrepp, og hans yfirlýsing stendur. Það er mjög leitt, að hann skuli ekki vera viðstaddur á Alþingi til þess að ræða þetta mál nú, en ég býst við því, að þetta mál verði hvort sem er látið bíða, þangað til hann kemur til baka, þannig að hann fái tækifæri til að segja sitt orð um þetta mál og standa við sínar fyrri yfirlýsingar um það, að frá hans sjónarmiði sé eðlilegt, að Kópavogshreppur sameinist Reykjavík. Hver er þá vilji sjálfra íbúanna í Kópavogshreppi í þessum efnum? Um hann vitum við að vísu ekki enn þá, vegna þess að um þetta mál hefur enn þá ekki farið fram leynileg atkvæðagreiðsla, en það virðist svo sem renna megi nokkurn grun í, hvernig a.m.k. þeir, sem undirskriftunum hafa safnað, hafa haldið að vilji íbúanna í Kópavogshreppi væri. Haus undirskriftaskjalanna hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við undirritaðir kjósendur í Kópavogshreppi skorum hér með á hið háa Alþingi að gera núverandi Kópavogshrepp að sérstöku lögsagnarumdæmi með fullum kaupstaðarréttindum á þingi því, er nú situr, enda rýrir það ekki möguleika á sameiningu við Rvík síðar meir.“ Þetta orðalag, og sérstaklega þetta mjög einkennilega orðalag, að nota þarna „rýrir“ í staðinn fyrir „rýri“, virðist benda til þess, að þeir menn, sem með þessi undirskriftaskjöl ganga, vilji fullvissa þá, sem undir skjölin skrifa, að það sé alls ekki verið að stíga neitt spor, sem að neinu leyti drægi úr möguleikum á sameiningu við Reykjavík síðar meir, og þeir virðast gera ráð fyrir því, að þeir, sem undir skjölin eigi að skrifa, vilji gjarnan hafa þá leið opna að geta sameinazt Reykjavík síðar meir. En svo er lagt fyrir Alþingi frv. um að gera Kópavogshrepp að sérstökum kaupstað, og í stuttri grg. þess frv. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Á fjölmennum borgarafundi í Kópavogshreppi, sem haldinn var 18. þ. m., var samþykkt með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða að skora á Alþingi að gera Kópavogshrepp að sérstöku lögsagnarumdæmi með fullum kaupstaðarréttindum á þingi því, sem nú situr. Jafnframt hafa borizt áskoranir sama efnis til Alþingis frá 760 Kópavogsbúum, 21 árs eða eldri.“ Ekki er eitt orð um það í grg., hvernig hausinn hafi verið, sem þessir 760 Kópavogsbúar voru látnir skrifa undir; ekki eitt orð um það, að þessir menn hafi verið látnir skrifa undir yfirlýsingu um, að þó að þeir tjái sig fylgjandi þessu frv., þá megi það ekki rýra möguleika á sameiningu við Reykjavík síðar meir. M.ö.o.: Í þeirri grg., sem flm. þessa frv. leggja fyrir Alþingi, er falsaður vilji þeirra kjósenda, sem þeir segja að standi með þessu frv., og ekki tilgreint rétt fyrir Alþingi, hvað það er, sem þessir 760 Kópavogsbúar eru látnir undirskrifa. Alþingismenn verða að fara í frumheimildirnar um, hvernig hausinn sé orðaður, sem mennirnir í Kópavogshreppi eru látnir undirskrifa, til þess að fá að vita, hvaða vilji það sé, sem þeir eru að láta í ljós. Þetta er allmikil ósvinna af hálfu flm. þessa frv. að leggja fyrir Alþingi þessa hluti þannig túlkaða, og út yfir gengur þó, þegar félmrn. nú sendir þessi undirskriftaskjöl hingað til Alþingis bréflaust, þetta er lagt hér fram hjá okkur í lestrarsal og það fyrsta, sem við þingmenn rekumst á, þegar við förum að ganga í gegnum þetta, það er heil síða af undirskriftum, allar saman með sömu hendinni, nákvæmlega sömu hendinni, og haldið áfram með sömu hendinni á næstu síðu á eftir. Það er eins og félmrn., þegar það sendir okkur þetta hingað á Alþingi, vilji undirstrika við okkur: Hér sjáið þið. Svona er það sem kosningaskipulagið á að vera á Íslandi í framtíðinni, vilji kjósenda kemur bezt í ljós með opinberri atkvæðagreiðslu, og það er jafnvei enn þá öruggara, að sú opinbera atkvgr. fari fram á þann hátt, að góður trúnaðarmaður hinna þriggja lýðræðisflokka undirskrifi fyrir kjósendur, hann skrifar kannske betur en ýmsir kjósendurnir, hugsar félmrn. Þess vegna setur félmrn. þetta skjal fremst til þess að Alþingi nú þurfi ekki að efast um, hvernig kosningaskipulagið eigi að vera á Íslandi í framtíðinni. Það er stundum talað um virðingu fyrir Alþingi, og meira að segja hæstv. ríkisstj. er stundum að kvarta yfir því, að Alþingi sé ekki sýnd nægileg virðing, og sýnir hún því þó litla virðingu venjulega. En þetta, að leggja svona plögg fyrir okkur, svona grg. og fyrstu skjölin, undirskriftirnar, skrifaðar allar saman með sömu hendinni, án þess að ein einasta þeirra sé handsöluð, án þess að það sé gerð grein fyrir því, af hverju einn maður skrifar þetta allt saman, það er ósvinna, það er virðingarleysi gagnvart Alþingi. Þetta virðist eiga að verða prófsteinninn á kosningaskipulag íhaldsins í framtiðinni. Ja, það verður líklega ekki vandi fyrir Þorvald Garðar í Vestur-Ísafjarðarsýslu næst. Ég held þess vegna, að það sé tími til kominn, að Alþingi taki hér í taumana, að við tryggjum, að vilji kjósenda fái að koma í ljós á lýðræðislegan hátt, á þann hátt, sem stjórnarskrá Íslendinga mælir fyrir, ekki með aðferð Henriks Bjelke eða hinna þriggja umboðsmanna lýðræðisins - eða íhaldsins - að vilji kjósendanna fái að koma í ljós í leynilegri atkvgr. í Kópavogshreppi 24. apríl, hvernig þeir vilji hafa sín mál í framtíðinni, og síðan þegar þeir hafa tjáð sinn vilja, þá séu teknir upp samningar um þau mál, hvort það er við Reykjavíkurbæ, ríkisstj. eða aðra, á grundvelli þess álits, sem þá kemur í ljós, - að þetta mál sé tekið fyrir eins og venjulega hefur verið með svona mál, það sé reynt að finna út heppilegasta lausn fyrir íbúa viðkomandi hrepps, það sé rætt um þessi mál án pólitísks ofsa og ofstopa og það sé reynt að finna þá lausn á þessum málum, sem heppilegust sé fyrir þá, sem eiga við lausnina að búa í framtíðinni. Við hér á Alþingi höfum oft þurft að ræða um lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, og það hefur margt verið talað í þeim efnum um framtíð Reykjavíkur. En ég man ekki eftir, að það hafi nokkurn tíma komið fram sú uppástunga áður í öllum þeim umræðum, að Reykjavíkurbær æskti sérstaklega eftir því, að það yrði myndaður sérstakur kaupstaður á milli hans og Hafnarfjarðar. Ég held þess vegna, að þetta mál, sem snertir Kópavogshreppinn og hans framtíðarskipulag, sé mál, sem líka eigi að ræða við Reykjavík, við bæjarfulltrúana, við bæjarstjórn Reykjavíkur, við þingmenn Reykjavíkur, og að athuga, hvort ekki sé hægt að finna þarna út aðferðir við skipulag framtíðarinnar, sem bæði núverandi Kópavogsbúar og núverandi íbúar Reykjavíkur gætu sætt sig vel við. Það hefur hingað til verið vilji bæjarstjórnar Reykjavíkur að stækka Reykjavík. Og ég efast ekki um, að þegar Reykjavík - vonandi mjög bráðlega - verður betur stjórnað en nú er, - íhaldið er, eins og menn vita, í minni hluta í Rvík, en slampaðist á að fá meiri hluta í bæjarstjórninni seinast, af því að vinstri flokkarnir stóðu ekki saman, þó að þeir annars hafi meiri hluta Reykvíkinga á bak við sig, - ég efast ekki um, að þegar Reykjavík verður betur stjórnað í framtíðinni og það mjög náinni framtíð, þá þurfi menn ekki að flýja hana til Kópavogshrepps til þess að geta fengið að byggja og til þess að geta fengið að lifa. Ég vonast til þess, að það verði hægt að koma á þannig stjórn í Reykjavík, að íbúar Kópavogshrepps hefðu sama vilja og Reykvíkingar ættu líka að fá að hafa til að finna út samkomulagsleið fyrir báða þessa aðila, sem báðir mættu vel við una. Ef þetta er athugað og rætt án alls pólitísks ofurkapps eins og þess, sem nú hefur verið hleypt í þetta mál, og sérstaklega án þess ofbeldis og ofbeldishótana, sem hafðar hafa verið í frammi í sambandi við opinberar atkvæðagreiðslur og annað slíkt, þá efast ég ekki um, að það megi finna lausn á þessu máli. Ég tók eftir því, að hæstv. forsrh. minntist á ályktun sýslunefndar Kjósarsýslu og skilyrðin, sem hún hefði sett og prentuð eru í grg. sem fskj. nr. I, og sagði, að þeim skilyrðum hefði verið fullnægt. Skilyrði sýslunefndar Kjósarsýslu voru þau: 1) Að sveitarstjórn, þ.e. hennar meiri hluti, óski eftir svona breytingu. Það skilyrði liggur ekki fyrir. 2) Að meiri hluti íbúa óski eftir slíkri breytingu. Sá vilji liggur ekki fyrir. Það á að leita hans 24. apríl á þann eina hátt, sem íslenzk stjórnarskrá og íslenzk kosningalög gera ráð fyrir, með leynilegri atkvæðagreiðslu, og hann liggur ekki fyrir þangað til, ekki á neinn þann hátt, sem Alþingi Íslendinga tekur til greina. 3) Að sýslunefnd, þegar þetta tvennt lægi fyrir, mælti með. Hæstv. forsrh. sagði bara einfaldlega: Ja, skilyrðum sýslunefndar er fullnægt. - Hann hafði auðsjáanlega ekki haft fyrir að lesa skilyrði sýslunefndar. Hann hafði hvorki haft fyrir að kynna sér hausinn á undirskriftaplagginu, sem safnað hafði verið í Kópavogi, né lesa skilyrði sýslunefndar Kjósarsýslu, tilkynnti bara, að öllum lýðræðisreglum væri fullnægt og öllum skilyrðum sýslunefndar Kjósarsýslu fullnægt. M.ö.o.: Þeim mönnum, sem hafa fengið hæstv. forsrh. til að bera fram þetta frv. hér á Alþingi, hefur hann auðsjáanlega treyst mjög vel, að allt væri þarna í fyllsta lagi, og talar þess vegna hér án þess að hafa rannsakað þetta mál að nokkru leyti sjálfur. Og það ætti að vera full ástæða til þess, að ef hinir tveir, sem flytja þetta mál með honum, taka sinn flutning á því til baka út af hans yfirlýsingu um það nýja lýðræði, sem íhaldið vill innleiða á Íslandi, þá ætti hann sjálfur að hætta við að þvinga þetta mál áfram, þegar þeir, sem fengið hafa hann til þess að flytja það, hafa búið það svona í hendurnar á honum. En hver er þá ástæðan til þess, að hæstv. forsrh. lætur hafa sig til þess að flytja þetta mál? Það skauzt upp hjá honum, að það var meira formaður Sjálfstfl. en forsrh. landsins, sem var þar að verki. Hann fór að tala um gagnrýni á oddvitann, og hann fór að tala um, að það væri einlitur flokksmeirihluti. Það voru þá röksemdirnar fyrir framtíðarskipulaginu um Kópavogshrepp hjá hæstv. forsrh. landsins, að hann væri eitthvað á móti oddvitanum og hefði eitthvað út á hann að setja, og að það væri þarna einlitur flokksmeirihluti. Eftir því sem ég veit bezt, er hæstv. forsrh. ekki mjög illa við einlita flokksmeirihluta. Ég veit ekki betur en hann sé mjög státinn af einlitum flokksmeirihluta hér í Reykjavík, að vísu einlitum flokksmeirihluta í bæjarstjórninni, sem styðst við minni hluta kjósenda, en það er líklega réttur litur á þeim flokksmeirihluta. Og ég velt ekki betur en hæstv. forsrh. og hans flokk sé að dreyma um það að fá einlitan flokksmeirihluta hér á Alþingi. Að vísu dreymir þá aldrei um það með því að fá meiri hluta kjósenda á bak við sig, heldur með því móti að hafa minni hluta kjósenda á bak við sig, en meiri hlutann hér á Alþingi, þannig að ég skil nú ekkert í þessum ótta hæstv. forsrh. við einlitan flokksmeirihluta. Nú er það samt ekki einu sinni svo, ef hæstv. forsrh. væri mjög hræddur við einlita flokksmeirihluta, ef þeir væru ekki með réttum lit, að það sé einlitur flokksmeirihluti í Kópavoginum. Þar er bandalag framfarasinnaðra manna, sem hafa verið að reyna að stjórna fátæku hreppsfélagi, sem hefur átt við mikla erfiðleika að stríða, og hefur tekizt að vinna stórvirki á nokkrum árum. Það sér hver maður, sem sér þá byggð, sem risin er upp, og þar með líka stofnanir eins og barnaskólann, að það hefur verið unnið vel og unnið mikið, bæði af íbúum Kópavogshrepps og þeim, sem forustu hafa haft fyrir þeim. Ég held þess vegna, að hæstv. forsrh. hefði ekki átt að koma upp um það í sinni ræðu, að ástæðan til þess, að hann færi að gerast flm. að svona frv., væri, að honum líkaði ekki liturinn á meiri hl. hreppsnefndarinnar í Kópavogi. - Fundarhlé. Herra forseti. Áður en ég held áfram, þar sem áður var frá horfið, vildi ég aðeins leiðrétta ein mistök, sem hafa orðið í minni ræðu áðan, þ.e., að þessir listar, sem eru fremstir í þessu samsafni, eru skýrðir á litlu blaði, sem fylgir með, en mér sást yfir áðan, þannig að þeir heyra ekki undir að neinu leyti þetta, sem ég vildi telja, að menn hefðu skrifað á fyrir aðra. Aftur á móti er í þessum listum, þegar maður fer í gegnum þá, og ekki sízt í listanum, sem er merktur með nr. 40, alveg auðséð, að hvað eftir annað er ekki bara að menn skrifi undir fyrir tvo, sem er kannske stundum ekki óvanalegt í sambandi við svona undirskriftasafnanir, maður og kona t.d., heldur að menn skrifi undir fyrir 6 og 7 manns. M.ö.o.: Þegar maður fer í gegnum þessa hluti og kynnist þessu, þá sést, hve gersamlega ófær sú kosningaaðferð mundi vera, sem hæstv. forsrh. vill nú fara að innleiða og vill fá Alþingi til að samþ. með því frv., sem hér liggur fyrir. Svo er annað, sem er rétt fyrir okkur í viðbót við það, sem ég hef áður sagt, að athuga, þegar við erum að ræða um þetta mál. Það var alveg greinilegt, að það, sem fyrir hæstv. forsrh. og e.t.v. þeim, sem með honum standa þarna, vakti, var að framkalla nýjar kosningar í Kópavogshreppi með því að gera hann að kaupstað. Ja, ætli það mundu ekki vera fimmtu kosningarnar í átta ár, ef ekki sjöttu? Það er líklega einar fimm kosningar, sem eru búnar að vera þarna á átta árum. Þeim meiri hluta, sem starfað hefur undanfarið í Kópavogshreppi, hefur verið neitað um þann venjulega starfsfrið, sem flestallar hreppsnefndir og bæjarstjórnir í landinu hafa og telja sér alveg sjálfsagðan. Hann hefur verið lagður í einelti af því opinbera til þess að framkalla þarna sem allra mestan óróa, spilla því almenna friðsemdartímabili, sem venjulega er á milli kosninga og hægt er að nota til þess að framkvæma ýmis hagnýt mál í þessum hreppum og smáu kaupstöðum. Og allt þetta tímabil, sem þessar mörgu kosningar hafa verið þessi undanfarin átta ár, hefur svo um leið það opinbera gripið þarna inn í, ríkisvaldið, á þann hátt sem annars hefur ekki tíðkazt hér frá því á þeim dögum, þegar konungurinn og útlend stjórn áttu eða réðu megininu af jarðeignum á Íslandi. M.ö.o.: Ríkisvaldið hefur notað sér sitt vald sem jarðdrottinn í Kópavogi til alls konar afskipta af lóða- og lendaúthlutun þar, skapað með því hvers kyns tafir á úthlutun lóða og byggingum, eða reynt að skapa nýtt vald utan við hreppsnefndina, sem skyldi ráða því, hvernig þarna væri byggt, sem sé á allan hátt skapað þarna eins mikinn óróa og mögulegt var. Og nú á að kóróna þetta allt saman með því að knýja nú fram sjöttu kosningarnar a.m.k. og þá líklega helzt að hafa þær opinberar. Þegar svo er athugað allt það lénsskipulag, sem reynt hefur verið raunverulega að koma á þarna í Kópavogshreppnum af hálfu ríkisstj. í krafti síns jarðeignavalds, sér maður bezt, hvernig þarna er búið að og hve þetta er gersamlega öfugt við allt lýðræði. Ég vil þess vegna segja það, að þetta frv. til l. um bæjarstjórn í Kópavogskaupstað, sem hér liggur fyrir, er eitt af þeim frv., sem Alþ. á ekki að láta ganga í gegn. Það á að bíða eftír því, að kjósendur í Kópavogshreppi fái sjálfir að ákveða um þessi mál, fái sjálfir að láta á venjulegan lýðræðislegan hátt með leynilegri atkvgr., eins og stjórnarskráin og kosningalögin mæla fyrir, sína skoðun í ljós um, hvernig þeir vilja haga sínum framtíðarmálum. Hvernig sú skoðun verður, það getum við ekki sagt hér í dag. Það eigum við hér á Alþ. ekki heldur að reyna að ætla að ráða eða stjórna fyrir fram. Það, sem okkur ber að gera, er, þegar við vitum, hverjar þessar skoðanir eru, að ræða málið, að athuga, á hvern hátt er helzt hægt að samræma lýðræðislegan vilja þessara íbúa og afstöðu þeirra annarra heilda í þjóðfélaginu, Reykjavíkurbæjar eða ríkisins, á hvern hátt er hægt að samræma þeirra hagsmuni, áhugamál og þeirra vilja sem bezt. Ég álít þess vegna, að það offors og sá pólitíski ofsi, sem beitt hefur nú verið í sambandi við þetta mál, allan undirbúning þess og nú seinast flutning þess hér á Alþ., sýni, að svona á ekki að vinna að þessum málum og það er ekki í þágu íbúanna í Kópavogshreppi, að á þennan hátt sé unnið að þeirra framtíðarmálum. Aðferðin, eins og hún er nú orðin með framlagningu þessa frv., hvernig fyrir því er mælt, hvernig það er rökstutt, er hneyksli. Og það er þess vegna ekki að undra, þó að 1. flm. þess, hæstv. forsrh., verði á að gefa hér yfirlýsingar í sambandi við svona slæmt mál og svona slæman undirbúning, sem ég býst við að hann helzt kjósi að hefðu aldrei verið gefnar. Ég vil þess vegna leyfa mér að vona, þó að þetta mál að öðru leyti fái þinglega meðferð, að hv. flutningsmenn sjái sér það sæmst að lofa þessu máli að sofna í friði og ró í þeirri n., sem það fer til, bíða eftir því, að kjósendur í Kópavogshreppi geti fengið að láta í ljós sina skoðun og sinn vilja á þann hátt, sem okkar stjórnarskrá og kosningalög mæla fyrir, með leynilegri atkvgr., og að Alþingi - og ef til Reykjavíkurbæjar kasta kemur bæjarstjórn Reykjavíkur - taki upp sína samninga við þennan stærsta hrepp landsins um hans framtíðarmál og reyni að ráða hans hagsmunamálum og hugðarmálum til lykta án þess að setja þar inn í neinn pólitískan ofsa eða ofbeldi, heldur taki tillit til hagsmuna þessa fólks og til vilja þess og reyni að samrýma sem bezt þeim vilja, sem mun koma fram hér hjá Reykvíkingum, ef það verður ofan á, að Kópavogsbúar, sem margt virðist nú benda til, m.a. þau gögn, sem hér liggja fyrir, óski eftir því. Ég vil þess vegna eindregið leyfa mér að vona, að hv. flutningsmenn þessa frv. sjái nú að sér um þetta mál og hætti við þá áætlun sína að knýja þetta mál gegnum þingið þvert ofan í þær kosningar eða þá leynilegu atkvgr., sem þar á að fara fram 24. apríl, lofi Alþingi að bíða í ró eftir henni og ræða þessi mál á þann hátt, sem á að ræða slík mál, þegar vilji kjósendanna í Kópavogshreppi liggur ótvíræður fyrir.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af þessari skeleggu ræðu, sem hv. 2. þm. Reykv. hefur flutt hér. Mér var það mikið gleðiefni að heyra þennan þm. láta sitt sálarljós skína hér yfir okkur, og ég fann hlýjuna til frelsis og lýðræðis, sem ég alltaf hef haft löngun til að trúa að byggi innra með honum, þó að mér hafi stundum fundizt hann helga sig nokkuð mikið þeim öflum, sem hafa ekki sama hugarfar til fólksins og frelsis þess og skein út úr þeirri ræðu, sem hv. þm. flutti. Við förum nú bráðum að yfirgefa þennan sal í bili. Það líður að þinglokum. Ég vildi leggja það til, a.m.k. við ríkisstj., að þessi hv. þm. fengi nú fararstyrk frá ríkinu til þess að fara til Moskva - hann hefur stundum gaman af að vera þar - og flytja þessa ræðu um rétt fólksins til að ráða og kjósa þar með jafnskeleggum orðum og jafnmikilli andagift og krafti og hann flutti hana hér í dag. Ég mundi svo sjálfur sem góður vinur hans og af því að nú er lokuð áfengisverzlunin í bili gefa honum brennivínsflösku í nestið, ef honum liði betur með því og líka til þess að forðast það, að hann þornaði uppi þarna í ríki Stalíns hinu forna, ef hann skyldi nú ekki fá þær viðtökur þar, þegar hann væri búinn að halda ræðuna, sem hann kynni að telja sig eiga von á.

Ég vildi hafa þig með til að hlusta á hana.

Þegar flaskan væri tekin upp, já.

Á ræðuna.

Ég mundi láta mér nægja, að hv. þm., þegar hann kæmi aftur, segði okkur frá, hvers konar undirtektir þessi ræða hans hefði fengið. Það er góður háttur, þegar menn vilja eyða málum, að senda fram á vígvöllinn vel máli farna menn hvern á fætur öðrum og láta þá halda skeleggar ræður, og þá ekki sízt, ef þeir, sem að málinu standa, láta ginna sig út í það að ræða hvert smáatriði til þess þannig að fullnægja því, sem fyrir þeim vakir, sem eru sendir fram á vettvang eða vígvöll til að tefja gang málsins. Ég ætla ekki að láta þá skyssu henda mig, enda hef ég oft áður séð þeim brögðum beitt, stundum gert það sjálfur, og kann þess vegna skil á, hvernig á að mæta slíkri málsmeðferð. Mér getur alveg nægt að minna á það, sem ég áður hef sagt, að þetta mál er þannig til komið, ef svo illa mætti að orði komast, að almennur vilji hefur í æ ríkari mæli lýst sér í hugum og orðum Kópavogsbúa um að fá þennan rétt þeirra viðurkenndan. Ég segi: Þessi almenni vilji hefur lýst sér í æ ríkari mæli, eftir því sem fólki hefur fjölgað í þessum hreppi. Það er líka mjög eðlilegt. Það er mjög eðlilegt, að það sé örðugt að stjórna hreppi, sem hefur 3 eða 4 þús. íbúa, eftir reglum, sem miðaðar eru við allt annað, miklu minni íbúatölu, kannske 500 eða 1000 menn. Og ég get vel endurtekið það, að ég segi þetta ekki í því skyni að bera neinn óhróður á þá menn, sem borið hafa ábyrgð á stjórn hreppsins. Ég læt það alveg liggja á milli hluta og legg á það engan dóm. En íbúarnir, sem eiga við þessa stjórn að búa, hafa með c-inu ráði á fætur öðru reynt að koma sínum vilja fram. Ég hef áður getið um það, að þau þrjú stjórnmálafélög, sem standa að baki lýðræðisflokkunum í þessum hreppi, hafa borið fram um þetta óskir. Ég hef viðurkennt, að slíkar óskir væru ekki nægjanlega öruggur vilji hreppsbúa til þess, að óhætt væri að telja, að þær út af fyrir sig fullnægðu því skilyrði, sem sýslunefnd Kjósarsýslu setti fyrir sínum meðmælum um framgang þessa máls, en sem kunnugt er krafðist sýslunefndin, að meirihlutavilji kjósendanna lægi fyrir. Þegar okkur, sem höfum flutt þetta mál inn á Alþ., þótti nægjanlega ljóst liggja fyrir, hvað menn í Kópavogi vildu, hnigu kjósendur þar að því ráði, sem kunnugt er, að safna um þetta undirskriftum og fengu 760 undirskriftir manna, sem eiga rétt til þess að ráða um þessi mál. Og ég vil í því sambandi sérstaklega leggja áherzlu á það, að sú kjörskrá, sem nú er lögð fram fyrir fáum dögum í Kópavogi og á eru 1315 menn, eftir því sem hér hefur verið skýrt frá, er miðuð við manntal, sem fór fram í desember 1953, en það gefur auga leið, að í þessum hreppi, þar sem mannfjölgunin er jafnör og raun ber vitni um, er manntal frá því í desember 1953 ekki rétt vitni um það, hverjir eru bærir um að kveða á um skipan þessara mála, því að eftir þá skýrslugerð hafa auðvitað hundruð manna, að ég ekki kveði sterkara að, flutzt inn í hreppinn og margir flutzt burt úr hreppnum aftur. En 760 menn hafa skrifað undir áskorun til Alþ. um að gera þau ákvæði að l., sem ég sem þm. þessa kjördæmis hef leyft mér að bera hér inn á Alþ. óskir um, að Alþ. hlutist til um að nái fram að ganga. Mig undrar, að það sætir ámælum, bæði frá hv. 2. þm. Reykv. (EOl) og frá hv. 11. landsk. þm. (LJós), að ég hafi leyft mér að gerast boðberi þess vilja, sem kjósendur mínir hafa flutt við mig hingað til Alþ., sem eitt er bært um að lögfesta þann vilja. Þær vefengingar, sem hafa komið fram um gildi þessara undirskrifta, eiga ekki við rök að styðjast, og það vita líka þeir, sem eru að vefengja gildi undirskriftanna. Eftir að undirskriftaskjölin lágu fyrir, var haldinn almennur kjósendafundur, mjög fölsóttur, í þessum hreppi til þess þar að fá staðfestan þann vilja, sem vakir fyrir þeim mönnum, sem hlutazt hafa til um, að þetta mál er borið inn á Alþ. Á þessum fundi kemur fram svo að heita einhlítur vilji kjósendanna í hreppnum um, að þessum óskum verði fullnægt. Að loknum þessum fundi hyggja andstæðingar frv. á hefndir og komast að þeirri niðurstöðu, að það sé sjálfsagt að reyna að hrinda ákvörðun þessa fundar með nýjum kjósendafundi. Þessi nýi kjósendafundur var svo haldinn viku síðar en fyrri fundurinn, eða þar um bil, og þar kom kjósendaviljinn það eindreginn í ljós, að þeir, sem vildu hnekkja framgangi málsins, höfðu ekki einu sinni djörfung til að bera fram óskir um það, hvað þá meira. Ég segi þess vegna, að vilji meiri hluta kjósendanna liggur skýrt fyrir í öllum þeim formum, sem um er að ræða. Oddvitinn hefur hins vegar neitað að halda hreppsnefndarfundi þrátt fyrir fram komnar óskir. Nú hyggst hann að fela sig bak við leynilega atkvgr. um málið. En allt er þetta nokkuð gagnsæ slæða og hylur ekki þann sannleika, að þetta er allt gert í þeim eina tilgangi að hindra framgang málsins. Ég er sannfærður um það, að þegar oddvitinn og hans fylgifiskar tóku þessa ákvörðun, gerðu þeir ráð fyrir, að þingi yrði lokið fyrir páska, enda var almennt gert ráð fyrir því hér á Alþ., og þess vegna heldur hann þannig á málinu, að þessi leynilega atkvgr. megi fram fara 24. apríl, þ.e.a.s. 10 dögum eða 15 dögum eftir páska. Þetta er allt gert í sama tilganginum og þeir eru að þjóna, sem hér eru að halda sömu ræðurnar æ ofan í æ og út í bláinn. Að ég svo hafi sagt, að það ætti að afnema leynilegar kosningar á Íslandi, - ja, maður skyldi halda, að hv. þm. hefði staðhæft þetta, áður en áfengisverzluninni var lokað, - er alveg út í hött. Ég sagði það eitt, að þegar fólkið væri búið að leita allra leiða til að gera grein fyrir óskum sínum og vilja og þegar oddvitinn vitandi vits með þeim meiri hluta hreppsnefndar, sem að honum stendur, hefði tafið málið, þá hefði fólkið gripið til þess að senda Alþ. sinn vilja skriflega. Um þetta sagði ég, að það væri ekki nema æskilegt, að fólkið hefði þennan rétt. Ég gat um, að margur maðurinn, sem er fylgjandi ákveðnu máli, kýs miklu heldur að láta það fylgi í ljós við leynilega atkvgr. en með því að undirskrifa skjal, sem síðan kemur fyrir almenningssjónir. Og ég segi, að þegar fólkið sjálft kýs að láta sinn vilja í ljós með því að senda Alþ. skriflega áskorun um þetta, þá tel ég þann vilja skýran og líka mjög réttmætan og eðlilegan, eftir að búið er að freista hins ýtrasta til þess að koma málinu fram eftir þeim lögformlegu leiðum, sem venja er helzt til að hafa, en það verið hindrað af mótþróa meiri hluta hreppsnefndar gegn því, að haldnir væru lögformlegir fundir í hreppsnefndinni í tæka tíð um þetta mál. Ég þarf svo ekki, hæstv. forseti, að gera aðra eða meiri grein fyrir mínu máli og réttmæti þess. Ég hafði ánægju af að hlusta á þessar bollaleggingar hv. 2. þm. Reykv. um frelsi fólkinu til handa. En ég mundi meta enn þá meira hans manndóm, ef hann tæki sig nú til og héldi sína leið til Moskva að loknu þingi, og vil eiga mikinn þátt í því, að ríkið kostaði þá för, ef hann gefur drengskaparheit um að gefa okkur rétta skýrslu um, hvernig æðstu menn Sovétríkjanna taka undir þetta lýðræðishjal, sem hann var með hér og við metum að vísu meira en flest annað, en þá líka því aðeins, að hugur fylgi máli. Og gjarnan vildi ég, að hann lofaði því að hafast þá ekkert illt að í leiðinni eða ef hann gerir mikið af sér gagnvart íslenzkum hagsmunum, þá fái hann a.m.k. ekki fargjaldið greitt nema aðra leiðina.



Herra forseti. Það kemur manni alltaf í einkar gott skap að hlusta á hinar endurteknu ástarjátningar hæstv. forsrh. til hv. 2. þm. Reykv. Þær eru kannske ekki orðnar eins „hrærandi“ nú og fyrst, af því að maður er farinn að venjast þeim dálítið, en þó eru þær alltaf skemmtilegar. Af því að ég veit, að hv. 2. þm. Reykv. þarf að greiða fyrir þessa síðustu ástarjátningu, áður en langt um líður, og segja eitthvað fallegt um hæstv. forsrh., þá skal ég lofa því að hafa þetta mál ekki mjög langt. Ég tel, að ég geti hæglega rætt um það mál, sem hér liggur fyrir, án þess að blanda inn í það miklum tilfinningahita. Ég vil ræða það litillega á við og dreif og þá sérstaklega, hvort heppilega og skynsamlega er stefnt, að mínum dómi, í því frv. til l. um bæjarstjórn fyrir Kópavogskaupstað, sem hér er fram borið. Þegar ég heyrði síðustu fréttir um flokkadrætti og allmikið vopnabrak úr Kópavogshreppi, datt mér í hug ein af okkar gömlu og góðu fornsögum; það var Ljósvetningasaga. Eins og þeir vita, sem þekkja Ljósvetningasögu, skýrir hún frá sífelldum viðureignum hvorki meira né minna en í heilan mannsaldur. Þannig gekk það til, að þegar einn höfðinginn þóttist hafa farið varhluta fyrir öðrum, linnti hann ekki látum fyrr en hann hafði skorið upp herör og farið af stað til þess að reyna að rétta hlut sinn. Ég gæti jafnvel trúað, að ef einhver ritfær maður tæki sig til og skrifaði sögu Kópavogshrepps síðustu ára, þá kynni svo að fara, að sagnfræðingar framtíðarinnar, við skulum segja eftir nokkur hundruð ár, kæmust að þeirri niðurstöðu, að sú saga væri sniðin eftir Ljósvetningasögu. En þegar ég las þetta frv., sem hér er fram komið, og sá, að hæstv. forsrh. var fyrsti flm. þess, datt mér Ljósvetningasaga í hug öðru sinni, og það var vegna þess, að í þeirri sögu eru orð höfð eftir einum höfðingja, sem loksins eftir langa mæðu var orðinn langþreyttur á því að rísa upp, þó að einhver af fylgismönnum hans eggjaði hann lögeggjan til framgöngu, og mælti þessi ágætu orð: „Fýsi ég eigi mína menn að fara í heimsku þessa.“ Ég held, að ef hæstv. forsrh. hefði lesið þessa ágætu sögu nýlega, hefði hann ekki lagt þetta frv. fram nú með þeim undirbúningi, sem það hefur fengið. Ég hygg, að það sé einsdæmi, að kaupstaðarréttindi til handa einum eða öðrum kaupstað hafi valdið deilum hér á Alþingi. Það hefur a.m.k. ekki kveðið mikið að því. Venjulega hefur slíkur undirbúningur verið hafður á, þegar frumvörp hafa verið borin fram um það, að eitthvert kauptún fengi kaupstaðarréttindi, að til þess hefur ekki komið, að það ylli verulegum deilum á Alþ. Það hefur venjulega verið svo, að um málið hefur verið nokkurn veginn fullt samkomulag innan þess kauptúns, sem slíks hefur óskað. Hér er því um heldur óvenjulega málsmeðferð að ræða, þar sem það, eins og löngu er upplýst og rakið hefur verið af ýmsum ræðumönnum, kemur ekki frá yfirstjórn viðkomandi hrepps eða hreppsyfirvöldum að æskja eða krefjast kaupstaðarréttinda, heldur eru það þrír stjórnmálaflokkar í hreppnum eða félög þeirra, sem beita sér fyrir þessu máli og virðast gera það af mjög mikilli hörku. Það fóru fram í Kópavogshreppi kosningar á s.l. ári eins og í öðrum hreppum og kaupstöðum þessa lands. Og það var ekki látið við það sitja, að þar færu fram einar kosningar, heldur urðu þær að vera tvennar. En ég hygg, að það sé rétt með farið, sem hér hefur verið sagt áður, að fyrir þessar tvennar kosningar hafi engin rödd komið fram um það, að á því væri brýn nauðsyn að gera Kópavogshrepp að kaupstað nú þegar. Þær raddir hafa a.m.k. ekki farið hátt. Nú er skorin upp herör fyrir þessu máli, og hetjur ríða um hérað eins og fyrr á dögum og safna liði. Þetta líkist dálítið görpunum í Ljósvetningasögu, sem aldrei gátu við það unað að lúta í lægra haldi eftir nokkra sennu. Garparnir í Kópavogshreppi, sem biðu lægri hlut í tvennum kosningum á s.l. ári, telja það nú höfuðnauðsyn, að því er virðist, ég veit ekki, hvort heldur er fyrir sig eða fyrir hreppinn, að fara nú út í þriðju kosningarnar og reyna einu sinni enn, hvort ekki megi betur til takast. Það er ýmislegt einkennilegt í málflutningi þeirra manna, sem telja það nú allt í einu höfuðnauðsyn, að Kópavogur verði gerður að kaupstað, áður en þessu þingi lýkur. Það er m.a. haft á orði, að þótt að vísu þurfi að stofna þarna töluvert embættismannalið eins og í öðrum kaupstöðum, þá komi þetta ekki eins tilfinnanlega við Kópavog og í fljótu bragði virðist, vegna þess að ríkið borgi stunum þessara embættismanna. Þetta kann að vera sæmileg röksemd út frá sjónarmiði þeirra manna, sem eingöngu hugsa um fjárhag Kópavogshrepps eða fyrirhugaðs Kópavogskaupstaðar. En fyrir okkur hér á hv. Alþ., sem ættum a.m.k. að hugsa eitthvað um hag ríkissjóðsins og viljum, vænti ég, flestir gera það, eru þetta heldur haldlítil rök. Það er að sjálfsögðu engin ástæða til þess að stofna ný embætti, ef þeirra er ekki brýn þörf, jafnvel þó að ríkið eigi að greiða. En það er ómótmælanlegt, að í sambandi við stofnun kaupstaðar í Kópavogi hlýtur Kópavogur að verða að taka á sig mjög verulega auknar útgjaldabyrðar og ríkið einnig nokkrar. Þarna mundi að sjálfsögðu verða að koma allálitlegur embættismannahópur, eins og í öðrum kaupstöðum. Þar kæmi að sjálfsögðu bæjarstjóri ásamt bæjargjaldkera og einhverju starfsliði. Þar kæmi bæjarfógeti ásamt lögregluliði. Þar kæmi skattstjóri. Þar kæmi sennilega bæjarverkfræðingur o.s.frv. Þetta er eitt af því, sem að sjálfsögðu ber að athuga í sambandi við það, hvort nú á að hlaupa að því að gera Kópavog að kaupstað. Ég tel þetta ekkert höfuðatriði, því að ef brýna nauðsyn bæri til, að sú breyting væri gerð, sem hér er fram á farið með þessu frv., væri sjálfsagt að gera hana, þó að henni fylgdi nokkur kostnaður. Hæstv. forsrh., fyrsti flm. þessa máls, lagði á það allríka áherzlu í frumræðu sinni, að hér væri ekki nema um tvær leiðir að gera. Önnur væri sú, að allt sæti við hið sama og verið hefði, Kópavogur yrði um langa framtíð hreppsfélag, eins og hann hefur verið, ellegar þá hitt, að hann yrði gerður að kaupstað og það nú strax. Þriðja leiðin er að sjálfsögðu til, og um hana hefur verið nokkuð rætt, a.m.k. nú upp á síðkastið, og þó að ég sé ekki ýkja kunnugur í Kópavogi, þá hef ég góðar heimildir fyrir því, að sú leið á þar mjög verulegu og að ég hygg stöðugt vaxandi fylgi að fagna. Sú leið er, að Kópavogur, annað tveggja nú innan skamms eða þá áður en mjög langir tímar líða, sameinist Reykjavíkurkaupstað. Ég skal lýsa því yfir þegar, að það er tvímælalaus skoðun mín, að þetta sé skynsamlegasta,og eðlilegasta leiðin. Ég segi ekki þar með, að brýn nauðsyn sé á að ganga frá þessu nú á þessu vori. En þetta er sú leið, sem tvímælalaust á að fara að því er varðar stöðu Kópavogs, og það er sú leið, sem farin verður fyrr eða síðar, jafnvel þó að það frv., sem hér er lagt fram, verði gert að lögum, þó að það að vísu muni seinka málinu verulega, eins og ég ætla að koma að lítillega hér á eftir. Hvað er Kópavogur? Hann er í raun og veru ekki annað en eitt af úthverfunum frá Reykjavík. Hann hefur að mjög verulegu leyti byggzt frá Reykjavík, og í Reykjavík starfa langflestir vinnufærir menn í Kópavogi. Og eins og við sjáum, ef við fylgjumst með þróuninni í byggingarmálum, líður ekki á löngu þar til Kópavogur vex svo að segja algerlega saman við Reykjavík. Þar verður í því efni alveg sama þróunin og við sjáum að er að gerast varðandi Seltjarnarnesið, sem nú er orðið svo að segja algerlega samvaxið Reykjavík og verður það fullkomlega eftir örfá ár. Og það er margt fleira, sem nú þegar sameinar Kópavogshrepp og Reykjavík. Frá Reykjavík hefur Kópavogur ýmsar brýnar nauðsynjar, svo sem póst, rafmagn, vatn og sima og jafnvel fleira. Þetta allt hefur Kópavogur nú þegar í samlögum við Reykjavík. Og eins og margsagt hefur verið, starfa langflestir Kópavogsbúar í Reykjavíkurkaupstað, enda skortir í Kópavogi nálega öll atvinnutæki, sem stafar af því, hvernig hann er upp byggður, að hann er raunverulega byggður upp sem eitt af úthverfum Reykjavíkur. Það er enginn efi á því, að það er hárrétt, sem einn hv. ræðumaður sagði hér í dag, að ef að kreppir með atvinnu, og alltaf má búast við því, sérstaklega þegar óstjórn er í landi, þá mun Kópavogur finna mjög tilfinnanlega til þess, ef hann væri þá enn hreppsfélag, en enn tilfinnanlegar mundi slíkt ástand sennilega bitna á honum, ef hann hefði að lögum verið gerður kaupstaður. Það hefur verið nefnt í blaðaumræðum, og ég vil ekki alveg láta hjá líða að minnast á það hér, að nú einmitt á þessu þingi vorum við að samþykkja lög um sameiningu Akureyrarkaupstaðar og Glerárþorps. Ég hygg, að ég fari með rétt mál, þegar ég staðhæfi, að meginástæðan til þess, áð talið var sjálfsagt að sameina Glerárþorp og Akureyri, var óttinn við það, að íbúarnir í Glerárþorpi, sem langflestir stunda atvinnu sína í Akureyrarkaupstað, mundu illa settir, ef mjög harðnaði um atvinnu, og væru raunar nú þegar illa settir að vetrinum, þegar atvinna er litil í Akureyrarkaupstað. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér örfá orð, sem hv. þm. Ak. sagði um þetta mál, þar sem mér virðist það megi að mjög miklu leyti heimfæra upp á Reykjavík og Kópavog. Hv. þm. komst m.a. svo svo að orði: „Nú hefur þetta verið þannig, að verkalýðsfélögin á Akureyri hafa frekar amazt við því, að verkamenn og sjómenn úr Glerárþorpi sæktu vinnu inn til Akureyrar. Það hefur eingöngu verið vegna þess, að á vetrum hefur alltaf verið þröngt um atvinnu á Akureyri og þá hefur þessi aðsókn verkamanna úr Glæsíbæjarhreppi orðið til þess að draga úr atvinnumöguleikum verkamanna í Akureyrarkaupstað.“ Og litlu síðar í ræðunni segir hv. þm.: „Hins vegar er ekki því að neita, að Akureyrarkaupstaður hefur af því verulega hagsmuni að fá Glerárþorp innlimað, vegna þess að bærinn þarf í náinni framtíð á auknu landrými að halda, og því er ekki hægt að neita, að það er ákaflega eðlilegt, að þessir staðir séu eitt og sama sveitarfélagið. Það er eingöngu lítil árspræna, sem skilur þar á milli, og segja má, að hagsmunir þeirra manna, sem á þessum stöðum búa, falli að mestu leyti saman hvað atvinnu snertir.“ Þetta er í raun og veru kjarni málsins að því er varðar sambandið milli Kópavogs og Reykjavíkur: Hagsmunir manna þar falla mjög verulega saman að því er atvinnu snertir. Sérstaklega á þetta að vísu við um Kópavog. En þó er það einnig svo, að meðan svo margt er ógert hér í Reykjavíkurbæ og þar eru mörg fyrirtæki, sem hafa hagsmuni af því að njóta vinnuaflsins úr Kópavogshreppi, eru hagsmunirnir að mörgu leyti gagnkvæmir. Ég hygg, að það sé í sjálfu sér ekki miklu meiri fjarstæða en það að gera Kópavog að sjálfstæðum kaupstað, ef einhver kæmi fram með þá hugmynd og legði jafnvel fram frv. um það hér á hv. Alþ. að gera einhver af þeim úthverfum Reykjavíkur, sem þegar eru sameinuð Reykjavík, að sérstökum kaupstað. Ég tala ekki um Seltjarnarnes, sem enn þá er sjálfstætt hreppsfélag. Þess vegna mætti í framhaldi af þessu alveg búast við því, að við fengjum bráðum frv. um Seltjarnarneskaupstað, Langholtskaupstað, Hlíðakaupstað o.s.frv. Ég hygg, að því verði ekki á móti mælt, að öll rök hnigi þess vegna að því, að Kópavogur verði á sínum tíma sameinaður Reykjavík. Og ég hef þær fregnir sunnan úr Kópavogi, að þessi stefna eigi þar miklu fylgi að fagna. Um hug Reykvíkinga til þessa máls skal ég ekki margt segja. Á það hefur ekki reynt enn þá, þar sem um þetta efni hefur ekki komið fram nein ósk. En mér þykir þó líklegt, að af skynsemi og skilningi verði á þeim málum haldið, a.m.k. þegar breytt verður um bæjarstjórnarmeirihluta í Reykjavík, þótt ekki verði kannske fyrr. Allir þeir, sem talað hafa í þessu máli, jafnt hæstv. forsrh. og þeir, sem frv. hafa andmælt, hafa lagt á það mjög verulega áherzlu, að kjósendurnir í Kópavogi eigi miklu og jafnvel mestu að ráða um það, hvernig skipað verður málum þess hreppsfélags. Undir þetta skal ég mjög fúslega taka. Það er aðeins skoðun mín, sem ég hef hér lýst, að það sé skynsamlegast og eðlilegast, að stefnt verði að sameiningu Kópavogs við Reykjavík, en ég mun að sjálfsögðu sem alþingismaður taka fullt tillit til vilja Kópavogsbúa, þegar hann liggur óvefengjanlega fyrir. Nú mundu þeir, sem að þessu frv. standa, segja, að þetta liggi fyrir nú þegar, og benda þar á þá undirskriftasöfnun, sem fram hefur farið í hreppnum. Eins og kunnugt er, liggja hér í lestrarsal Alþ. nöfn 760 manna, sem taldir eru kjósendur þar í hreppi. Það hefur hins vegar verið vefengt, að allir þeir, sem undir þessi skjöl hafa skrifað, séu á kjörskrá í hreppnum, og játað hefur verið, að a.m.k. einhver brögð séu að því, að aðrir hafi undirritað þessi skjöl en þeir, sem kosningarrétt hafa í Kópavogshreppi. Þeir, sem andmælt hafa þessu frv., hafa fullyrt, og ég hygg, að þær upplýsingar séu frá hreppsyfirvöldum á staðnum, að eitthvað á þriðja hundrað þeirra, sem undir skjölin hafa skrifað, sé ekki á kjörskrá í hreppnum. Um þetta get ég að sjálfsögðu ekkert sagt og skal engar fullyrðingar hafa í frammi um það, hvort hér er rétt frá skýrt eða ekki, en það hlýtur að verða verkefni þeirrar hv. þn., sem málið fær til meðferðar, að kanna þetta. En í þessu sambandi vil ég benda á það, að á hausnum á undirskriftaskjalinu, sem þessir 760 menn hafa undirritað og sent Alþ., er í síðustu setningunni dálítið einkennileg klausa, sem að vísu var aðeins vakið máls á hér í dag, en ég vil þó leyfa mér að vekja alveg sérstaka athygli á, vegna þess að ég tel, að hún skipti nokkru máli. Vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa þessa stuttu setningu. Þar segir ofan við áskrifendanöfnin: „Við undirritaðir kjósendur í Kópavogshreppi skorum hér með á hið háa Alþingi að gera núverandi Kópavogshrepp að sérstöku lögsagnarumdæmi með fullum kaupstaðarréttindum á þingi því, er nú situr, enda rýrir það ekki möguleika á sameiningu við Reykjavík síðar meir.“ Það eru þessi síðustu orð, sem ég tel fulla ástæðu til að vekja nokkra athygli á. Ég hygg, að það sé enginn efi á því, að þessi klausa er þarna inn komin til þess að friða þá menn, sem í raun og veru vilja ekkert annað en sameiningu við Reykjavíkurkaupstað. Ég hef allgóðar heimildir fyrir því, eins og ég áður sagði, að þeir menn í Kópavogshreppi, sem það vilja, séu margir, og það getur ekki verið önnur ætlun þeirra, sem þetta hafa samið, en að reyna að notfæra sér þann vilja sér til framdráttar í sambandi við undirskriftasöfnunina. Nú er það alveg vafalaust, að ég hygg, og má færa fyrir því mörg rök, að verði Kópavogur gerður að sérstökum kaupstað með fullum bæjarréttindum, þá hlýtur það að tefja mjög verulega fyrir því, að hann sameinist Reykjavík. Það þarf ekki að fara um þetta efni mörgum orðum. Það má aðeins benda á, að þarna mundi þegar koma upp töluvert embættismannalið, sem sennilega mundi heldur vera því andvígt, þegar til kæmi, að farið yrði að leggja kaupstaðinn niður og sameina hann Reykjavík, og þá mundu Kópavogur og ríkið standa uppi með nokkra embættismenn, sem yrði þá að setja annaðhvort á biðlaun eða eftirlaun, þegar til þess kæmi, að úr sameiningu yrði. Þá hef ég einnig talað við góða og gegna menn úr Kópavogshreppi, þ. á m. einn mann, sem er alger andstæðingur núverandi bæjarstjórnarmeirihluta í landsmálum, og hann fullyrti við mig, - það eru að vísu hans orð, sem ég hef enga aðstöðu til þess að gera að mínum, - að þessi síðasta klausa í sambandi við undirskriftirnar hafi verið notuð mjög mikið og, að því er hann vildi telja, mjög freklega misnotuð. Það er að sjálfsögðu erfitt að færa sönnur á slíkt og kannske ógerlegt, en þessi maður taldi sig þó hafa fyrir þessu algerlega öruggar heimildir. Og ef það er rétt, að reynt hafi verið að fá menn til þess að skrifa undir þetta áskriftaskjal á þeim forsendum, að það mundi a.m.k. ekki seinka, heldur jafnvel flýta fyrir sameiningu við Reykjavíkurkaupstað, þá sé ég ekki betur en það séu svo alvarlegir hlutir í sambandi við það að fá fram vilja meiri hluta kjósenda, að það jafngildi fyllilega því, þó að fengnir hafi verið einhverjir til undirskriftar, sem ekki eru á kjörskrá. Ég hygg, að hér beri allt að sama brunni, að þar sem vefengt hefur verið með nokkrum rökum a.m.k., að ótvíræður vilji kjósenda í Kópavogshreppi í þessu máli hafi komið fram, þá sé sjálfsagt fyrir hv. Alþingi að bíða eftir því, að úrskurður um þetta falli óvefengjanlega. Nú hefur það verið tilkynnt af yfirvöldum hreppsins, að almenn leynileg atkvæðagreiðsla um þessi mál fari fram eftir þrjár vikur, og ég sé ekki, að það sé minnsta ástæða til þess fyrir Alþingi að fara að hraða þessu máli, áður en úrslit þeirrar atkvgr. liggja endanlega fyrir. Við vitum það, sem hér sitjum á þingi, að mörg mál liggja hjá nefndum og bíða þar afgreiðslu, sum nokkurn tíma, koma þá, eftir að þau hafa verið allrækilega athuguð, önnur sofna kannske í nefndum algerlega. Ég held, að það séu rétt og skynsamleg vinnubrögð í þessu tilfelli, án þess að ég vilji gerast talsmaður þess almennt, að mál sofi allt of lengi í nefndum, að þetta frv. fái nú dálítinn blund í þeirri hv. nefnd, sem því verður vísað til, og það verði a.m.k. ekki vakið fyrr en óvefengjanlega liggur fyrir vilji kjósenda í Kópavogshreppi, sem á að fást nú eftir þrjár víkur í leynilegri atkvgr. Ég vil í þessu sambandi hafa svo sterk orð, að þar sem þessi atkvgr. hefur verið ákveðin, þá sé það hreint og beint vansæmandi fyrir hv. Alþingi að ljúka afgreiðslu þessa máls, áður en úrslít atkvgr. liggja fyrir.



Herra forseti. Almenningur hefur stundum haft það að gamanmálum, þegar Alþingi hefur tekið til umræðu mál, sem fólki hefur fundizt að ætti lítið erindi inn á Alþingi, og Alþingi hefur þó eytt nokkuð mörgum dögum til að ræða, að kalla það rjúpnamál. Það á sína sögu. Og nú hefur almenningur verið að segja undanfarna daga: Ja, nú hefur hlaupið á snærið fyrir Alþingi; nú hefur stjórnarliðið fundið eitt rjúpnamálið til þess að verja nokkrum dögum þingsins til að ræða um, þó að málið virðist þannig vaxið, að það ætti í raun og veru á þessu stigi ekkert erindi inn á Alþingi. Nú hefur farið svo, að þetta mál hefur tekið svipaðan tíma af starfstíma þingsins og rjúpnamálið forðum. Hv. ræðumaður, sem hér talaði seinast, vék að því, að þegar slík mál sem þetta kæmu fyrir Alþingi, að breyta ætti hreppsfélagi í kaupstað, þá væru það mál, sem oftast nær gengju greiðlega í gegnum Alþingi, enda væru málin þá þannig undirbúin, að það væri búið að þaulræða slíkt mál í viðkomandi sveitarfélagi, og því aðeins væri farið með það á stað inn á Alþingi, að meiri hluti fólksins hefði fengið að láta á ótvíræðan hátt óskir sínar í ljós um slíka skipulagsbreytingu á stjórnarháttum sveitarfélags síns, að hreppsnefndin eða meiri hluti hennar hefði á sama hátt látið í ljós óskir sínar í þessa átt og sýslunefnd sömuleiðis og önnur þau yfirvöld, sem með hreppsmálin eiga að fara. Og þegar málin eru svona undirbúin, þá er það segin saga, að það er ekki hægt að gera neitt rjúpnamál úr slíkri umsókn, svo vel studdri rökum. Nú er hér flutt frv. til laga af hæstv. forsrh., hæstv. félmrh., og þriðji flm. er fyrrverandi ráðherra. Það er þess vegna alveg greinilega mjög vel vandað til flutnings á þessu frv., og það ætti ekki heldur að verða því að meini, að það virðist samkvæmt gögnum, sem því fylgja, vera samið af sjálfu félmrn. En hvað er þá áfátt við þetta mál? Jú, það er það, að það hefur að vísu samkvæmt fylgiskjall meðmæli sýslumannsins í Gullbringu- og Kjósarsýslu. Hann telur, að það sé æskilegt að samþ. þetta frv., af því að það sé orðið erfitt fyrir hann að framkvæma innheimtu gjalda fyrir ríkissjóð og annast skyldustörf, sem á embættinu hvíli vegna trygginganna, og þess vegna vilji hann að þessu hreppsfélagi sé breytt í bæjarfélag. Nú mun hafa verið á það bent í þessum umræðum, að þessu væri auðvett að ráða bót á. Það væri vafalaust ódýrara fyrir ríkið að leyfa sýslumanninum í Gullbringu- og Kjósarsýslu að hafa mann þrisvar til fjórum sinnum í viku í skrifstofu hreppstjórans eða einn eða tvo tíma á dag í skrifstofu hreppstjórans til þess að vinna að þessum innheimtustörfum, sem sýslumaðurinn telur nú vera orðin í ólestri í þessu sveitarfélagi, af því að starfskraftar í hans þjónustu séu ekki nægilegir til þess að inna þetta af hendi. En út yfir þetta virðast meðmæli sýslumannsins í Gullbringu- og Kjósarsýslu ekki hafa nokkra þýðingu, og hann ræðir engar aðrar hliðar þessa máls en þetta með innheimtuaðstöðuna og það, að hann hafi ekki starfskrafta til að aðstoða hreppstjórann við þessi störf. En svo er það, að sýslumaðurinn leitaði til sýslunefndarinnar í Gullbringu- og Kjósarsýslu og spurði hana, og hún var ekki látin svara í neinu fljótræði, því að það mun vera staðreynd, að sýslufundur, sem ræddi málið, vísaði málinu til nefndar, sem valdir menn voru kosnir í, og þeir héldu fundi og athuguðu málið og komust að þeirri niðurstöðu, að það þyrfti að vísu að bæta aðstöðuna um löggæzlu og skattheimtu að því er snertir embætti sýslumannsins í Gullbringu- og Kjósarsýslu, til þess að betri framkvæmd yrði komið á þau mál. En svo benda þeir á, og virðast hafa verið sammála um það, og munu það ekki vera pólitískir fjandmenn hæstv. forsrh., sem þar tala, heldur samherjar hans, a.m.k. að meiri hluta, - þeir benda á, að það mundi veikja athafnamöguleika sýslunnar, Kjósarsýslu, ef Kópavogshreppur yrði skilinn frá henni. Og þessi röksemd sýslunefndarinnar bendir í þá átt, að auðvitað vilja sýslunefndarmennirnir ekki veikja sitt sýslufélag, og þetta er þess vegna röksemd á móti því, að frv. verði að lögum. Þó er þetta ekki eina röksemdin, sem sýslunefndin færir fram, heldur heldur sýslunefndin áfram í fylgiskjalinu hér með frv. og segir, að hér sé nokkuð óvenjulega að farið, því að venjulega beri svona mál þannig að, að frumkvæðið að flutningi eða beiðni um flutning á svona málum komi venjulega frá viðkomandi hreppsfélögum, enda telji sýslunefndin, að það sé hinn eðlilegi gangur slíkra mála. M.ö.o.: Sýslunefndin, flokksbræður hæstv. forsrh., hafa bent honum á í fskj. með frv., að hér væru farnar óeðlilegar leiðir um flutning þessa máls á Alþingi. Og í þessu tilfelli segir sýslunefndin, að það liggi ekki fyrir, eins og nú standi sakir, að hreppsstjórnin óski eftir slíkum flutningi sem þessum á frv. um að breyta hreppsfélaginu í kaupstað. Og enn bæta þeir við: Aftur á móti ef það kæmi fram eindregin viljayfirlýsing meiri hluta sveitarstjórnar Kópavogshrepps eða óumdeilanlegs meiri hluta atkvæðisbærra íbúa hans, þá gæti sýslunefndin fallizt á, að hreppsfélaginu væri breytt í kaupstað. - Nú er sjálfsagt að líta á það, hvort ekki sé búið að leiða þessi rök fram fyrir málinu, að það liggi nú fyrir óumdeilanlegur meiri hluti atkvæðisbærra íbúa í hreppnum, sem vilji kaupstaðarréttindi nú þegar, eða að hreppsnefndin sjálf sé nú orðin þeirrar skoðunar, að hér beri að breyta skipulagsháttum hreppsfélagsins á þann hátt, að lög verði samþykkt um kaupstaðarréttindi því til handa. Ég efast ekkert um það, að einmitt hæstv. forsrh. hlýtur að hafa tekið tillit til þessara röksemda sýslunefndarinnar og hefur því gert það að skilyrði fyrir því, að hann flytti þetta mál og aflaði meðflm. til þess að flytja það, að þessi sönnunargögn, sem sýslunefndin taldi að yrðu að koma fram, til þess að hún gæti mælt með málinu, lægju fyrir. Og þá er það, sem hæstv. forsrh. hefur óskað eftir því, að safnað yrði undirskriftum um málið í hreppnum, og þá hafa útsendararnir verið dubbaðir á stað. Og hvað koma þeir svo með? Koma þeir ekki með sönnunargögnin, sem sýslunefndin bað um, sönnunargögn, sem sýndu, að óyggjandi meiri hluti kosningabærra manna í Kópavogshreppi vildi, að frv. yrði flutt um, að hreppsfélagið yrði gert að kaupstað? Það er búið að upplýsa það margsinnis í umræðunum, að fram hafi verið lagt undirskriftaskjal með 760 nöfnum, en á gildandi kjörskrá eru 1350 manns. Þannig leit út fyrir fljótt á lítið, að þarna væri komin viljayfirlýsing meiri hluta hreppsbúa, og ég lái hæstv. forsrh. það ekki, þó að hann teldi, að þarna mundi vera sönnunargagn, sem væri óhætt að byggja á, því að 760 er eins og við sjáum meira en helmingurinn af 1350. Nú hafa einhverjir verið að gamna sér við að halda því fram, að á kjörskrá í þessu sveitarfélagi væru ekki nema 1150 eða eitthvað um það bil, en þá hefur þeim skotizt um það, að þeir hafa reiknað með úreltri kjörskrá, en samkvæmt núgildandi kjörskrá sveitarfélagsins eru 1350 á kjörskrá, og þyrftu því a.m.k. að vera 675 manns af hinum atkvæðisbæru kjósendum, sem óskuðu eftir því, að hreppnum væri breytt í kaupstað. En það mun hafa farið fram nú þegar rannsókn á því, hvort öll þessi nöfn væru ekki nöfn kosningabærra manna í sveitarfélaginu, og það stendur enn þá ómótmælt, að 224 séu þar ekki á gildandi kjörskrá. Það er enn fremur búið að upplýsa það, að eitt nafnið þarna sé nafn á 11 ára gömlu barni. Það gat forsrh. ekki vitað fyrir fram. Það er búið að upplýsa það, að þarna sé nafn á konu, sem hafi verið fjarverandi miklu lengri tíma en frá því, að undirskriftirnar hófust, og lítur því út fyrir, að það nafn hafi verið falsað. Hér hefur því farið líkt og í ævintýri Andersens, - og það er eðlilegt, að manni komi í hug ævintýri Andersens nú um þessar mundir, þegar verið er að halda veglegt 150 ára afmæli þessa ódauðlega og heimsfræga skálds um veröld alla - en það gerðist í einu af þessum ævintýrum, að það komu þrír svíkarar, falsarar, til konungsins og buðu honum að búa honum klæði svo fín og fögur, að önnur eins hefðu aldrei sézt, áttu að vera úr svo finum efnum, að enginn konungur hefði nokkurn tíma klæðzt slíkum búnaði áður. Og þeir tóku mál af kónginum og tóku að sér að sauma á hann föt. Og svo klipptu þeir út í loftið, og þeir saumuðu út í loftið, og allar tiltektirnar voru hinar stásslegustu, og það leit út fyrir, að úr þessu ætti að verða dýrindis klæðnaður, eins og lofað var. En svo endaði þessi saga þannig, að það reyndust hafa verið svíkarar og falsarar, sem höfðu gert þennan glæsilega samning við konunginn og ætluðu að dubba hann svona vel upp. Og því miður verð ég nú að segja, að það lítur út fyrir, að þrír svikarar hafi líka komizt að forsrh. okkar núna, og þegar þeir áttu að leggja honum í hendur óyggjandi gögn, sem dygðu til þess að gera það réttlætanlegt, að þetta frv. væri flutt, þá leggja þeir fyrir gögn, sem eru með 224 nöfnum, sem ekki áttu að standa á slíku skjali og hafa ekkert sönnunargildi. M.ö.o.: Eins og svíkararnir þrír klipptu út í loftið og höfðu alla tilburði til, þá var skrifað þarna út í loftið, skrifuð 760 nöfn, sem eru ekki með neinu gildi nema 530, og þegar svo er komið, þá stendur forsrh., sem var í góðri trú eins og kóngurinn, nakinn, hann vantar sönnunargögnin, sem hann átti að fá, og hann er jafnilla leikinn af hinum þremur svíkurum nú og kóngurinn af hinum þremur svíkurum í ævintýrinu. Hvað hefði nú hæstv. forsrh. átt að gera, þegar búið var að leika hann svona, alveg að óverðugu? Hann hefði átt að segja: Hypjið þið ykkur í burt, ykkar mál er eyðilagt með þessum vinnubrögðum ykkar, þið þóttuzt ætla að leggja fram sönnunargögn, þið hafið lagt fram svíkið plagg. - Hugsið ykkur, þessir menn standa yfir 11 ára gömlu barni og láta það skrifa nafnið sitt á skjal, sem á að færa forsætisráðherranum, og það á að vera sönnunargagn um það, að þarna hafi kjósandi í Kópavogshreppi verið að láta í ljós vilja sinn. Heimurinn er búinn að hneykslast á svíkurunum þremur í ævintýrinu, en þarna er alveg fullkomin ástæða til á sama hátt að hneykslast yfir þessum þremur svíkurum, sem hafa reynt að gera gabb að forsrh. og félmrh. með þessum óviðurkvæmilega hætti. Það hefði vissulega átt að gera þetta plagg afturreka og segja þessum mönnum: Þið hafið flýtt ykkur of mikið, þið hefðuð átt að flýta ykkur hægar. - En nú virðist þessi aðferð ekki hafa verið höfð. Hæstv. forsrh. virðist ekki hafa runnið í skap við að vera svona leikinn, því að nú mun hafa verið sagt við þessa menn: Farið og látið fleiri skrifa, því að það vantar enn þá á, að það sé kominn meira en helmingur kosningabærra manna í sveitarfélaginu. Nú kann einhver að segja: Er það nú fylillega sannað mál, að það séu ekki nema 536 og alls ekki 760 kosningabærra manna, sem hafi skrifað undir plaggið. Ég hef að vísu engar sannanir í höndum, en ég vil segja við hina ágætu flm. frv.: Látið þið engu ljúga að ykkur um þetta, látið þið alls ekki gabba ykkur á ný. Látið þið t.d. yfirvaldið í Gullbringu- og Kjósarsýslu, einhvern opinberan embættismann, fara í gegnum þessi plögg, bera þau saman við kjörskrá í Kópavogshreppi, hina gildandi kjörskrá, og látið hann gefa vottorð um það, hve margir kosningabærir menn séu þarna á þessu plaggi. - Það er alveg sjálfsagt, að flm. séu ekki í neinum vafa um það, hvað sé hið rétta í þessu efni. Og ég hygg, að þegar málið fer til nefndar, ef flm. útvega sér ekki slíkt vottorð frá eiðsvörnum embættismanni, þá verði þingnefnd, sem fær málið til meðferðar, að útvega slíkt plagg í hendurnar. Mál eins og þetta á erindi til nefndar og svo bezt erindi til hennar, að hún gangi úr skugga um það, sem um er deilt í málinu, komist t.d. að réttri niðurstöðu um það, hve margir kjósendur hafi þarna ritað nöfn sín undir, hve mörg börn og hve margar fjarverandi konur t.d. Það er svo annað mál, og tel ég þó, að hæstv. forsrh. hefði nokkuð mátt á það lita strax, þegar hann gerðist flm. frv. síns og fékk það plagg í hendur, sem hann vafalaust hefur gert að skilyrði að fá, að hausinn, sem kjósendurnir áttu að skrifa undir, var um tvo ósamrýmanlega hluti, um það, að þeir í senn óskuðu, að Kópavogshreppur yrði gerður að kaupstað, og í öðrum stað, að þeir með undirskriftinni óskuðu eftir annarri lausn á málinu, sem sé að skerða á engan hátt möguleikana á því, að hann yrði sameinaður Reykjavíkurborg. Þetta gat auðvitað ekki samrýmzt hvort tveggja, og hæstv. forsrh. er áreiðanlega nú búinn að uppgötva það fyrir löngu, að þarna hefur verið á nokkuð óheiðarlegan hátt strax orðaður svo haus undirskriftaskjalsins, að þar væru veiddir á menn með gagnstæðar skoðanir. Það er líka alveg út af fyrir sig ein aðferð við fölsun. Það eitt út af fyrir sig hefði átt að nægja til, að þessir virðulegu flm. segðu: Hér hefur verið óheiðarlega að farið, plaggið ber það með sér, og þetta verður gert afturreka af þeirri ástæðu einni. Önnur rök mæla gegn því, að þetta mál sé hespað í gegnum Alþingi nú, án þess að fyrir liggi ótvíræður vilji meiri hl. kjósenda og meiri hl. löglegrar hreppsnefndar og meirihlutafylgi sýslunefndar, en ekkert af þessu liggur fyrir nú. Hafa verið færð fram þau rök, að þetta sveitarfélag hafi ekkert sjálfstætt atvinnulíf að byggja á og geti það verið illa farið, þegar það eigi að búa að sínu sem sjálfstæður kaupstaður. Það hefur enn fremur verið bent á það, að þessi byggð er byggð fólks aðallega úr Reykjavík, fólks, sem hefur ekki fengið að byggja þak yfir höfuðið á sér hér, fólks, sem hefur ekki fengið lóðir til þess að byggja á hér í höfuðborginni og því leitað þangað, sem það gat fengið þetta hvort tveggja, og hefur lagt fram alla krafta sína við að koma þessari byggð upp á svo skömmum tíma, að undrum sætir. Og þarna er það búið á tiltölulega skömmum tíma að búa nokkuð um sig, þannig að það er búið að leggja þarna marga tugi km, ef ekki hundruð km í götum. Það er búið að leggja þarna vatnsleiðslur og skólpleiðslur. Það er búið að byggja skólahús fyrir 5 eða 6 millj. kr. Það er búið að útvega sér þarna þá aðstöðu, sem því var synjað um í höfuðborg landsins, og það valdi að fara á þessar slóðir, af því að það gat þar þó betur fengið að neyta eigin krafta til að brjótast þarna áfram og búa um sig, að vísu með miklum erfiðismunum og að vissu leyti á frumstæðan hátt til að byrja með. Það hefði ekki farið út fyrir endimörk Reykjavíkurbæjar, ef það hefði getað fengið að gera þetta innan endimarka borgarinnar. Það er því fólk frá Reykjavík, sem myndar meiri hluta þessa sveitarfélags, alveg nákvæmlega á sama hátt og fólkið leitaði héðan út fyrir Hringbrautina og kom upp Kleppsholtsbyggðinni eða Bústaðavegsbyggðinni eða byggðinni í Skjólunum. En ef á að gera eina af þessum útbyggðum frá Reykjavíkurborg að kaupstað og til þess liggja þung rök og það svo brýn, að það verður að hraða málinu, er þá ekki eðlilegt, að Bústaðavegsbyggðin verði líka gerð að sérstökum kaupstað og að Kleppsholtsbyggðin, sem er orðin fjölmennari en Akureyrarkaupstaður, verði gerð að sérstökum kaupstað líka? Það sýnist vera nákvæmlega eins ástatt um allar þessar byggðamyndanir, og ef það er rétta leiðin um eina þeirra, þá verður nákvæmlega sama viðfangsefnið og sjálfsagt að leysa úr þörfum fólksins í hinum byggðahverfunum með nákvæmlega sama hætti, og hæstv. forsrh. ætti auðvitað að vera flm. að kaupstaðarfrv. fyrir allar þessar byggðir. Sé það hins vegar rétt, að Kleppsholtsbyggðin og Bústaðavegsbyggðin o.s.frv. séu hluti af Reykjavík, þá liggur það náttúrlega í hlutarins eðli, að það er á sama hátt rétt og eins sjálfsögð lausn, að þessi byggð handan við Kópavogslæk sé líka hluti af Reykjavíkurbæ. Það er enginn eðlismunur á þessu, og á annan hvorn veginn á að taka þetta með sama hætti, annaðhvort að gera þetta að sjálfstæðum kaupstöðum allt saman eða að gera þetta allt saman að hluta af Reykjavík. Það hefur verið vitnað í Glerárþorp á Akureyri, og það er óneitanlegt, að það var mjög hliðstætt mál við þetta. Það var búið að ræða það árum saman heima í Akureyrarkaupstað og í Glerárþorpi og ekki flutt inn á Alþ. fyrr en búið var að ná samkomulagi um málið, þannig að þm. kaupstaðarins mælti hér fyrir sameiningunni, samningar höfðu efnislega átt sér stað milli byggðarlaganna og var ekkert annað en að gefa því hér hina síðustu olíu, þegar málið var í raun og veru fullútkljáð af réttum aðilum. Það tók ekki heldur langan tíma; það varð ekkert rjúpnamál úr því. Hæstv. forsrh. mun hafa sagt í ræðu, að hann héldi, að það væri beztur úrskurður um raunverulegan vilja fólksins, að það fengi að greiða atkv. opinberlega og það hafi það nú fengið að gera. Ég held, að það sé beztur úrskurður fólksins, sem fenginn er með leynilegri atkvgr., og það hyggst fólkið í Kópavogshreppi nú að gera. En e.t.v. hefur hæstv. forsrh. svipaðar skoðanir á hinum leynilega og almenna kosningarrétti eins og ritstjóri einn vestur á landi, sem var einn af helztu framámönnum Sjálfstfl. þar, lögfræðingur að mennt, og hann skrifaði um það í blaðið Vesturland, málgagn Sjálfstfl., að hinn almenni, leynilegi kosningarréttur væri sú mesta plága, sem yfir þetta land hefði komið, því að hinn almenni, leynilegi kosningarréttur hefði leitt af sér meiri bölvun en hafís og svarti dauði og allar styrjaldir til samans. Þetta þóttu furðulegar skoðanir hjá Vesturlands-Páli, en svo hét maðurinn eða var kallaður það hjá okkur vestur frá, og það var mjög sótt að honum út af þessum furðulegu skoðunum. En mér virðist örla á þessu sama hjá hæstv. forsrh.: Það fer bezt á því, fólkið lætur bezt í ljós vilja sinn með því, að það fái að greiða atkv. opinberlega, og það er það nú búið að gera. Nei, þeir sem eru svo fáránlegir í hugsun að vilja heldur hafa leynilegan almennan kosningarrétt og telja hann ekki eina verstu plágu, sem yfir þjóðina hafi komið, vilja, að fólkið fái að ganga leynilega að kjörborði og tjá sig þar, eins og nú stendur til að það geri í Kópavogshreppi. Hæstv. forsrh. mun líka hafa haldið því fram, að hreppsnefndin hafi gert tilraun til þess að tefja þetta mál. Ég hef ekki heyrt um þetta mál fyrr en núna fyrir þremur vikum eða mánuði, og það mun vera staðreynd, að ekki hafi verið rætt um þetta mál í sambandi við þær tvennar sveitarstjórnarkosningar sem fóru fram á s.l. ári. Þá mun málið ekki hafa verið talið aðkallandi af neinum flokki eða frambjóðanda neins flokks. Og ég hélt, að byrjunin á málinu nú hefði verið sú, að fulltrúar frá flokksfélögum þriggja flokka í hreppnum hefðu tekið það upp hjá sjálfum sér án viðræðu við fólkið að fá flutt frv. um þetta á Alþingi og þá beðið forsrh. og helzt stjórnina að flytja það sem stjórnarfrumvarp. Síðan mun stjórnin hafa sett sig í samband við sýslumanninn í Gullbringu- og Kjósarsýslu og hann þegar haldið fund um málið og leitað eftir áliti sýslunefndarinnar, sem rétt var. En þá bara kemur í ljós, eins og ég benti á áðan, að meiri hluti sýslunefndarinnar var andvígur málinu, vildi ekki veikja Kjósarsýslu með því að nema burt úr því sýslufélagi stærsta og fjölmennasta hreppinn og vildi fá fram ótvíræðan vilja hinna kosningabæru manna og kvenna í hreppsfélaginu. Mjög fljótlega eftir að þessi sýslunefndarfundur var haldinn og eftir að þessi nefnd var þar kosin til að falla um málið, mun sveitarstjórnin hafa tekið málið til umræðu og tekið þá ákvörðun að leita eftir ótviræðum vilja fólksins, eins og sýslunefndin krafðist, með leynilegri atkvgr., sem færi fram samkv. gildandi kjörskrá hreppsins. Hæstv. forsrh. mun hafa látið að því liggja, að hreppsnefndin hefði vanrækt að leggja fram kjörskrá þá, sem nú ætti að gilda. En þetta byggist víst áreiðanlega á þekkingarskorti hæstv. forsrh. á sveitarstjórnarlögum, því að í lögum um sveitarstjórnarkosningar stendur, að kjörskrár í kaupstöðum og í hreppum, þar sem almennar hreppsnefndarkosningar fara fram í janúarmánuði, gildi frá 24. janúar næsta ár eftir að þær eru samdar og til 23. janúar næsta ár þar á eftir. Kjörskráin, sem á að gilda í Kópavogshreppi, en þar eiga kosningar að fara fram eins og í kaupstöðunum í janúarmánuði, er kjörskráin, sem nú er rétt nýbúið að semja. Að hún hafi ekki verið lögð fram, byggist á því lagaákvæði, að þegar bæjar- eða sveitarstjórnarkosningar eiga að fara fram, þá skal tveimur mánuðum áður leggja kjörskrá fram til sýnis almenningi og fer um allt, sem lýtur að því, á sama hátt og um kjörskrár fyrir kosningar til Alþingis. Um kjörskrárkærur og alla meðferð þeirra fer einnig á sama hátt sem um kjörskrárkærur þegar um kosningar til Alþ. er að ræða. Síðan segir: „Nú ber nauðsyn til, að bæjarstjórnar- eða hreppsnefndarkosningar, aðrar en almennar bæjarstjórnar- eða hreppsnefndarkosningar, fari fram með svo stuttum fyrirvara, að ekki er unnt að láta kjörskrá liggja jafnlengi frammi eða veita þá fresti og fyrirvara, sem annars er ráð gert fyrir, og má þá bæjarstjórn eða hreppsnefnd stytta þetta allt hlutfallslega, enda auglýsi hún það nákvæmlega, jafnframt því sem kosningin er auglýst. Allar bæjarstjórnar- og hreppsnefndarkosningar skulu fara fram samkv. gildandi kjörskrá.“ Þegar kosningar eiga að fara fram eða atkvæðagreiðslur, sem byggðar eru á kjörskrá, á óvenjulegum tíma, þá á að leggja kjörskrána fram tveimur mánuðum áður. Þó eru heimildir til að stytta frestina alla saman, og það mun hreppsnefndin einmitt hafa gert hér til þess að draga málið ekki á langinn. Það mun vera óalgengt að stytta frestina meira en um helming, en nú munu þeir hafa verið styttir einmitt niður í einn mánuð. Það er því algert öfugmæli hjá hæstv. forsrh. og byggist á ókunnugleika af hans hendi, þegar hann sakar hreppsnefndina um að hafa reynt að draga málið á langinn. Hún hefur farið eftir heimildum sveitarstjórnarlaganna um að stytta alla fresti og fara eftir þeirri kjörskrá, sem ber að leggja fram tveimur mánuðum áður en kosningar fara fram, þegar þær fara fram á óvenjulegum tíma. Þær eru alls ekki lagðar fram í ársbyrjun þau ár, sem ekki eru kosningar. Það vita allir, sem við sveitarstjórnarmál fást. Það er því auðvelt með þessu að hnekkja því, að sveitarstjórnin hafi enn þá gert sig seka um að vilja draga málið á langinn. Hún hefur gert sér far um að hafa atkvgr. um þetta mál eins fljótt og lög leyfa með því að nota heimildirnar um stytta fresti og tók málið undireins fyrir, þegar sýslunefnd var búin að afgreiða málið og allt sýslunefndar lá fyrir. Þá var eðlilegt, að sveitarstjórnin tæki málið til meðferðar. Og hvenær á svo þessi ekki opinberlega undirskriftasmölun að fara fram, heldur hin löglega, leynilega atkvgr. eftir gildandi kjörskrá? Hún á að fara fram þann 24. apríl, eftir tæpar þrjár vikur. Þegar hæstv. forsrh. var að gera að gamni sínu áðan um að kosta hv. 2. þm. Reykv. austur í Moskva, til þess að það fengi að koma í ljós, hve mikils lýðræðið væri virt þar, þá virðist mér, að hæstv. ráðh. hafi skuldbundið sig um að meta íslenzkt lýðræði og fara að lýðræðisreglum og venjum. Annars væri ekkert gaman við það að vera að senda hv. 2. þm. Reykv. til Moskva, ef hæstv. forsrh. er jafnandvígur hinum sanna anda lýðræðis og hann vill telja að þeir austur í Moskva séu. Ég held, að þó að undirskriftasmalanir séu góðar, þá geti hæstv. forsrh. landsins ekki haft á móti því, að leynilegar, skriflegar atkvgr., byggðar á kjörskrá, gefi sýnu réttari og áreiðanlegri niðurstöðu en undirskriftasmalanir manna, sem eru eins og sögupersónurnar í ævintýri H. C. Andersens. Nú skulum við segja, að þetta frv. til laga verði gert að lögum, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki biðlund til þess að doka við eftir niðurstöðu hinnar leynilegu atkvgr. og það sé búið að gera Kópavogshrepp að kaupstað, áður en niðurstaða atkvgr. liggur fyrir. Þá bæri ríkisstj. að láta þetta nýja bæjarfélag fá sinn bæjarfógeta, sem ég hygg að væri þá mjög eðlilegt að yrði líka sýslumaður í Kjósarsýslu. Og þangað ætti að setja skattstjóra. Annar gæti verið sjálfstæðismaður, og hinn gæti verið framsóknarmaður, svo að það gæti allt saman fallið inn í kerfið. Það yrði enginn framkvæmdaörðugleiki á því. Svo þyrfti að setja þangað lögregluþjóna, einn fyrir hverja 500 íbúa, - svona 6–7 lögregluþjóna. Þarna þyrfti að byggja fangahús. Og það þyrfti að byggja bæjarfógetabústað, svipaðan og þann í Hafnarfirði. Það þyrfti að byggja veglega skrifstofu fyrir bæjarfógetaembættið. Og svo skyldi eftir nokkrar vikur liggja fyrir vilji fólksins, úr leynilegri atkvgr. að vísu, um það, að það óskaði ekki eftir að vera sérstakt bæjarfélag, heldur hefði ákveðið með meirihlutavilja að leita samninga við Reykjavíkurkaupstað um, að hreppsfélagið fyrrverandi yrði hluti af Reykjavík með sérstökum samningum. Þá held ég að væri ástæða til, að það lyftist brúnin á Eysteini Jónssyni, hæstv. fjmrh. Það yrði búið að búa þarna til nokkuð mörg embætti og búa þessum embættismönnum aðstöðu, og svo léti fólkið í ljós, að það vildi ekkert hafa með þetta að gera, og það yrði að taka þessa hjörð á eftirlaun. Það væri lagleg sparnaðarráðstöfun, af því að þetta mál hefði verið lamið fram af svo miklu offorsi hér á Alþ. á röngum forsendum, því að niðurstaða leynilegrar atkvgr., sem færi í aðra átt en undirskriftaskjölin, hefði sýnt það, að fyrr hefði verið farið með málið á röngum forsendum og það hespað af þrátt fyrir margvíslegar aðvaranir þeirra manna, sem vildu, að vilji fólksins réði úrslítum málsins. Ég vil halda því fram, að slík málsmeðferð væri algert einsdæmi á Alþingi. Ekkert af rjúpnamálunum fyrrverandi hefur fengið eins hastarlega afgreiðslu og lítið grundaða og þetta mál hefði þá fengið. Það er því sama, hvort maður talar um þetta lengur eða skemur. Forsendurnar fyrir þessu máli virðast vera óvandaðar, að maður ekki segi falskar. Og það hefur verið farið með alveg einstaklega óvönduðum hætti með undirbúning málsins, og ég hygg, að forsrh. hafi ekki á þeirri stundu, sem hann varð flm. málsins, haft hugmynd um, að svo væri í pottinn búið. Ég trúi honum alls ekki til þess að hafa tekið að sér flutning málsins, ef hann hefði vitað, hvernig gögnin voru honum í hendur búin. Og því síður trúi ég hæstv. félmrh. til þess. Ég sætti mig vel við það, að málið, eftir þá rækilegu umræðu, sem það hefur hér fengið, fari til nefndar, og treysti því, að sú nefnd, sem fær það til meðferðar, gangi alveg örugglega og vandlega úr skugga um það, hvort undirskriftir hinna 760 manna eru allar undirskriftir kjósenda í Kópavogshreppi. Ef þær reynast það, þá hef ég farið með rangt mál og þeir, sem hafa haldið öðru fram. Ef þær reynast ekki vera nema 536 eða eitthvað þar í kring og meðal þeirra finnast nöfn 11 ára barns og konu, sem hafði ekki verið í hreppnum frá því löngu áður en undirskriftirnar hófust, þá sýnir sig, að þarna hefur verið með klækjum að farið, og þeir menn, sem töldu sig hafa vilja meiri hluta fólksins á bak við sig í þessu máli, áttu alls ekki að þurfa að grípa til slíkra ráða. Ég tel, að ef n. kæmist að þeirri niðurstöðu, að svona bellibrögðum hefði verið beitt, þá mundi hún og vafalaust í fullu samráði við flm. vísa málinu frá á þessu þingi og bíða eftir því, að fólkið segði sinn vilja, og væri þá hægt að taka málið fyrir næsta haust, þegar Alþ. kæmi saman, og það væri auðvitað það eina, sem Alþ. væri sæmandi í slíku máli.