Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv., sem hér er til umr., um staðfestingu á brbl.þeim, sem ríkisstj. gaf út og kölluð eru um kjaramál, kemur hér til þings eftir að rúmur hálfur mánuður er liðinn frá því að þing var sett og þá tekið strax til umr. Hv. 4. þm. Reykv. gerði þessu frv. ítarleg skil í ræðu sinni í gær og þá alveg sérstaklega kaflanum um kjarasamninga og greiðslu verðbóta á laun, og skal ég ekki orðlengja um þau atriði, en vil þó bæta nokkru við, einkum í sambandi við III. kafla laganna um niðurfærslu og verðlagseftirlit. Ákvæði í III. karla veita ríkisstj. heimild til aukningar niðurgreiðslna um 4.9% af verðbótavísitölu, eins og hún var fyrir gildistöku laganna. Þessi heimild hefur þegar verið notuð af hæstv. ríkisstj., og er áætlað að sú aukning niðurgreiðslna og auknar niðurgreiðslur 1. des. n.k. muni kosta ríkissjóð hvorki meira né minna en 3350 millj. kr. til áramóta og að óbreyttu 12 milljarða og 800 millj. kr. á árinu 1979. Hér er fyrst og fremst um að ræða auknar niðurgreiðslur á mjólk, kjöti, smjöri og fleiri landbúnaðarafurðum. Auk þessara niðurgreiðslna veita þessi lög fjmrh. heimild til niðurfellingar sölugjalda á matvælum sem þegar hefur verið notuð. Ég hef áhuga á því, að fram komi, hvort sem það verður við þessa umr. eða þegar frv. kemur frá n., ítarlegar upplýsingar um það, hverjar voru taldar birgðir af kindakjöti, þegar þessi brbl. voru gefin út. Jafnframt komi fram, hvort ekki séu til upplýsingar um hverjir voru eigendur þessara birgða og hvernig var þeim dreift til smásöluaðila. Finnst fjmrh. það ekki athyglisvert hversu dræmt þessar vörur komu í smásöluverslanir og hve ótrúlega margir neytendur hafa kvartað um að hafa misst af þessu niðurgreidda ríkisstjórnarkjöti. Nú er sagt af ríkisstj. og talsmönnum hennar, að þessar niðurgreiðslur séu fyrst og fremst gerðar fyrir þá sem verst eru settir í þjóðfélaginu, fyrir barnmörgu fjölskyldurnar og fyrir þá sem hafa lægst launin. En hefur hæstv. ríkisstj. engar áhyggjur af því, að allt bendir til þess, að þeir, sem eru með stærstu fjölskyldurnar og hafa lægst kaupið, eru kannske ekki með nema mjög litla frystikistu eða enga og þar að auki lítla peninga handbæra til þess að birgja upp heimili sín? Það liggur því í hlutarins eðli, að þeir, sem átt hafa stóra frystikistu eða kistur eða greiðan aðgang að hólfum í frystihúsum og gnægð peninga, hafa getað birgt sig upp af þessu ríkisstjórnarkjöti á s.l. hausti, en hinir hafa kvartað sáran yfir því að hafa orðið af þessari veislu ríkisstj. Ég held að það hafi verið staðið óskynsamlega og klaufalega að framkvæmd þessarar niðurfærslu til almennings, það hafi ekki verið hægt að gera það klaufalegar en raun ber vitni. Það er því fullkomlega kominn tími til þess, þegar þetta mál kemur frá n., að þessar upplýsingar liggi fyrir. Það er ekki einleikið, hve dræmt var að fá kjöt í smásöluverslanir til þess að selja almenningi af þeim birgðum sem var verið að greiða niður. Og það er nauðsynlegt að kanna það mál. Ég legg ekki til að skipuð verði rannsóknarnefnd þingsins í því sambandi. Ég tel að það megi fara eftir öðrum leiðum, að þau rn., sem hafa með niðurgreiðslur að gera og þá viðskrn. helst og ekki síður fjmrn., sem sér um öflun fjár og greiðslur, þau kanni þessi mál til hlítar og gefi Alþ. skýrslu um, hvernig þessu öllu var varið. IV. kafli þessa frv. fjallar um eignarskattsauka og sérstakan tekjuskatt og sérstakan skatt á tekjur af atvinnurekstri til að standa undir kostnaði af niðurfærslu vöruverðs. Með þessum sérstaka eignarskattsauka er lagður eignarskattur á gjöld ársins í ár sem nemur 50% af eignarskatti einstaklinga, en 100% af eignarskatti félaga, innlendra og erlendra. Það kom fljótt í ljós, þegar skattstjórar höfðu lokið við álagningu þessara skatta, að hér var um mjög rangláta skattaðferð að ræða, þar sem þessi eignarskattsauki kemur hart niður á mörgum þeim, sem sáralitlar tekjur hafa. Ég sá í samtali, sem Morgunblaðið átti við fjmrh., að fjmrh. segir að þessar ráðstafanir núna hafi verið gerðar við sérstakar aðstæður og í nokkrum flýti og því við því að búast að einhverjir agnúar kæmu í ljós. Það hefur því ekki farið fram hjá fjmrh. frekar en öðrum landsins börnum, að hér voru ýmsir agnúar, sem hafa í ljós komið. En þá er auðvitað fyrst og fremst að bregðast fljótt við og leiðrétta og laga þá herfilegustu agnúa sem á þessum málum öllum eru. Frá mínum bæjardyrum séð eru þessi lög ranglát, þegar á heildina er litið og ég er alfarið á móti þeim fyrir mitt leyti, en tal þó það alversta í þessum lögum vera að beita afturvirkni skatta. Hæstv. forsrh. sagði í gær að hann varaði við notkun þess orðs að tala um siðleysi í sambandi við þessa skattlagningu ríkisstj. Ég fyrir mitt leyti er staðráðinn í því að hafa þessa aðvörun forsrh. að engu og ætla að nota þetta orð alveg eins og mér sýnist, hvort sem honum líkar það betur eða verr, enda er það í fullu samræmi við vilja alls þorra almennings í landinu, sem litur á þetta sem siðleysi, hvernig farið er að því að leggja skatta á tekjur manna og eignir þegar komið er fram á níunda mánuð ársins eftir að tekna er aflað og búið er að leggja fulla skatta á tekjur þessa fólks. Nú segja þeir sem mest skammast sín fyrir þessa skattlagningu: Þetta er bara til bráðabirgða og við höfum ekki ætlað okkur að halda þessari ósvífni áfram. - En hinir auðvitað, sem eru ekki enn þá farnir að skammast sín fyrir þessa skattlagningu, segja lítið um þetta atriði, en vilja helst ekki að menn ræði mikið um þessa nýbreytni í skattamálum. Ég kalla það nýbreytni, því að þetta er aðferð, sem hefur ekki verið notuð áratugum saman og síðast á styrjaldarárum. Ég spyr: halda ráðh. þessarar hæstv. ríkisstj. að þeir, sem afla tekna á árinu 1977, reikna út nokkurn veginn hverjir skattarnir verða af þeim tekjum og af eignum þeirra, leggi svo til hliðar ófyrirséð, ef skyldi koma til valda ríkisstj. í landinu sem gangi lengra en nokkur önnur hefur leyft sér að ganga? Ég held að þeir menn séu ekki til og ekki heldur meðal stuðningsmanna núv. stjórnarflokka. Í fyrsta lagi er siðleysi að grípa til afturvirkni skatta. Það er ekkert við því að segja og alls ekki hægt að gagnrýna það, þó að lagðir séu á eyðsluskattar, því að það eru skattar sem fólk getur að verulegu leyti ráðið við hvað það greiðir háar upphæðir með því að draga úr kaupum og eyðslu á ýmsum sviðum. Við því er ekkert að segja. Það má auðvitað deila um alla slíka skatta eins og annað. En þetta var versta aðferðin sem ríkisstj: gat tekið - sú alversta. Það hefði mátt leita lengi, lengi, og þeir hefðu aldrei getað fundið verri aðferð. Og ég spyr: Hvernig stendur á því, að það skuli fyrst og fremst ráðist gegn þeim aðilum í þjóðfélaginu sem hafa unnið hörðum höndum langa eða skamma starfsævi og hafa hagað tekjum sínum og eyðslu með þeim hætti að vilja eignast eitthvað - það sé fyrst og fremst ráðist að þeim? Ef allir eyddu öllu jafnharðan og aflað væri, þá slyppu þeir. Hér er verið að ráðast að þeim sem vilja halda eftir af því sem þeir vinna sér inn og eignast eitthvað til þess að mæta erfiðari árum. Það kemur í ljós og hefur mjög komið í ljós undanfarna daga, að á fjölda af ellilífeyrisþegum sem eru með litlu meira en ellilífeyri, búa í eigin húsum sem standa á dýrum lóðum með háu lóðamati, - á þetta fólk er lagður eignarskattsviðauki, á sama tíma og fulltrúar allra flokka hér á hv. Alþ. eru að rembast við að lýsa yfir vilja sínum og áhuga að búa sem best að þeim í þjóðfélaginu sem eru aldraðir og hafa lokið að verulegu eða öllu leyti starfsdegi sínum. Hvaða meining er á bak við allt þetta tal, þegar ráðist er að þessu fólki með þessum hætti, eins og þessi IV, kafli laganna gerir ráð fyrir? Þó að ég sé alfarið á móti eignarskattsauka, þá býst ég ekki við að frá því verði horfið að leggja á þessa ranglátu og óheilbrigðu skatta. En ég vil freista þess að taka af agnúana sem hæstv, fjmrh, viðurkenndi fyrir nokkrum dögum í blaðaviðtali og það sé ekki ráðist að þeim sem eru orðnir aldraðir. Því leyfi ég mér, hæstv. forseti, að flytja hér skrifl. brtt., að við 8, gr. bætist ný mgr., svo hljóðandi: „Eignarskattsauki skal eigi lagður á þá menn sem orðnir voru 67 ára fyrir 1. jan. 1978.“ Þó að þessi till. fjalli eingöngu um aldraða, eða þá menn sem eru orðnir 67 ára fyrir 1. jan. 1978, þá er það auðvitað eindreginn vilji minn, að þessari till. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn., sem fær þetta frv. til meðferðar að lokinni þessari 1. umr., og hún athugi þá þessa till., hvort hún treysti sér til að mæla með henni óbreyttri eða með einhverjum breytingum. En þá ætlast ég til að hv. fjh.- og viðskn. athugi einnig í sambandi við þá sem njóta örorkulífeyris, að hlutur þeirra verði eigi fyrir borð borinn frekar en aldraðra í þjóðfélaginu. Ég hefði mjög gjarnan viljað að upplýsingar lægju fyrir um hversu háar upphæðir er hér um að ræða, hversu mörgum ellilífeyrisþegum eða örorkulífeyrisþegum er gert að skyldu að greiða 50% eignarskattsauka og þá jafnframt hve há upphæð þetta er. Þetta ætti auðveldlega að geta legið fyrir hv. fjh.- og viðskn., því að þetta er ekki lengi unnið ef öll skattumdæmi landsins eru látin vinna bæði þessar og aðrar upplýsingar í sambandi við álagningu bæði eignarskattsaukans og sérstaks tekjuskatts og sérstaks skatts á tekjur af atvinnurekstri, hvernig það sundurliðast á milli hinna ýmsu atvinnugreina í landinu. Það er mjög fróðlegt og nauðsynlegt að slík sundurliðun og slíkar upplýsingar liggi fyrir. Það er mjög nauðsynlegt að það liggi fyrir, hversu mikið útflutningsatvinnuvegirnir eiga að greiða bæði í eignarskattsauka og í sérstakan tekjuskatt af atvinnurekstri, þegar látið er að því liggja og það með réttu, að ekki varð komist hjá að breyta skráðu gengi íslensku krónunnar til þess að stöðva ekki útflutningsatvinnuvegina. En eftir að slík gengisbreyting er gerð, þá finnst mér að það verði einnig að taka til greina til hvers var hún gerð - eða var í leiðinni verið að leggja þunga skatta á þessa sömu aðila sem var verið að breyta skráðu gengi krónunnar fyrir til þess að þessi atvinnurekstur gæti gengið, ekki fyrir þá sem einstaklinga, sem að þessu standa, heldur fyrir þjóðfélagið í heild? Ég fyrir mitt leyti tel að það sé rangt að breyta gengi krónunnar og skapa útflutningsatvinnuvegunum þar með fleiri krónur fyrir þær afurðir sem seldar eru úr landi, ef á sama tíma á að taka af þeim aftur með hinni hendinni það sem rétt var með annarri. Ég held líka að það væri nauðsynlegt að gefa hér upplýsingar um hvernig fjárhagur og rekstrarstaða hinna ýmsu fyrirtækja í landinu var til þess að mæta stórfelldum auknum skattaálögum, bæði tekjuskatts og eignaskattsauka. Ég heyri að fjölmargar greinar iðnaðarins kvarta sáran undan afkomu sinni. Var á bætandi að leggja á þessa afturvirku skatta? Er það til þess að treysta stoðir atvinnu- og efnahagslífs? Er það til að treysta stoðir þess að atvinna geti gengið með eðlilegum hætti og fólkið í landinu, launþegarnir, haldi vinnu sinni? Ég tel að með þessari skattlagningu eða afturvirkni skatta sé hart og illa vegið að þeim sem lagt hafa sig fram í þjóðfélaginu að hafa háar tekjur, lagt á sig mikla vinnu í því sambandi. Þegar farið er að taka í skatta og skyldusparnað allt að 70% af launum fólks, þegar komið er í ákveðið mark, þá hlýtur það að draga alvarlegan dilk á eftir sér. Ég vil benda á að skipstjórar á skuttogurum eru tekjuháir menn. Þar er vinnutíminn ekki skorinn við nögl. Þeir afla þessara tekna með löngum starfsdegi sem og aðrir sjómenn. Aflamaðurinn, sem er á skuttogara, aflar mikilla tekna og nú eru tekin af þeim 70% þegar langt er liðið á árið eftir að hann aflar tekna sinna: Það hlýtur að verða til þess, að þessir menn draga úr vinnu sinni og vilja hafa lengri frítíma. Það þýðir í reynd, að það verður einn og hálfur skipstjóri á hverjum skuttogara og jafnvel upp í tvo í einstaka tilfellum. Ef á að taka þetta háan hluta af tekjum þessara manna, þá draga þeir enn við sig og auka sitt frí, vilja þá heldur vinna eitthvað heima hjá sér, þegar þeir eiga ekki að halda eftir nema 3 kr. af hverjum 10. Það þýðir að þá verða fleiri sem verða að taka á sig skipstjórn og sjómennsku, það verði 2 eða 21/2 skipstjóri á hvern togara. Það dregur stórum úr þjóðarframleiðslunni. Hvað með ýmsar aðrar stéttir sem eru tekjuháar? Við skulum taka t.d. stétt eins og læknastéttina. Hún er mjög tekjuhá. Þeir hljóta, þessir aðilar,að mæta slíkri skattheimtu með því að draga úr vinnu sinni, hafa lengri frí. Ekki minnkar læknaskorturinn við það eða batnar heilbrigðisþjónustan. Sama má segja um allar aðrar tekjuháar stéttir eða tekjuháa einstaklinga í þjóðfélaginu. Þessi skattheimta gerir engan mun á því, hversu lengi þetta fólk er að afla þessara tekna og hvað það leggur hart að sér til að afla þeirra. Þessi skattlagning er ekki til þess að ná í þá sem tíunda ekki tekjur sínar til þess að samfélagið geti skattlagt þá. Það er verið að ná sífellt meira og meira af þeim, sem tíunda tekjur sínar samviskusamlega til skatts, og taka meira af þeim. Það er gert með þessum brbl. Ég held að það sé fyrir löngu kominn tími til að setja ákvæði um það, hversu langt megi ganga í álagningu og innheimtu beinna skatta. Ef við gerum það ekki, þá stefnum við markvisst að því að minnka viðleitni manna til að afla sér hárra tekna. Það stefnir að því, að það verður hugsað eingöngu um miðlungstekjur, en aldrei að hvetja fólk til þess að hafa miklar tekjur, ef þessi stefna á að vera ráðandi í framtíðinni. Þessi kafli laganna er mikið áfall fyrir alla þá sem hafa lagt sig fram um að afla fyrir sjálfan sig og samfélagið hárra tekna á undanförnum árum. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að flytja hér lengra mál en ég er búinn. En þegar þetta frv. kemur frá n. verður vafalaust um það miklu ítarlegri umr. en við l. umr., svo sem eðlilegt er. En ég tel að núv. hæstv. ríkisstj. hafi verið sérstaklega seinheppin, þegar hún ætlaði að leysa efnahagsvanda þjóðarinnar, að leysa hann með þessum hætti. Ég tel líka mjög varhugaverðar þessar niðurgreiðslur á vöruverði, jafnvel þó að Alþb. hafi markað alveg spánnýja stefnu fyrir kosningarnar í landbúnaðarmálum sem sló Framsfl. alveg út, því að í þeirri stefnumörkun taldi Alþb. nauðsynlegt að tvöfalda kindakjötsframleiðsluna og jafnframt bráðnauðsynlegt að hætta að greiða útflutningsbætur á kjöt til þess að láta útlendinga éta, - markaði þá stefnu, að þrátt fyrir tvöfalda kindakjötsframleiðslu skyldi allt kjöt fara í gegnum magann á Íslendingum sjálfum, hvort sem þeim væri það ljúft eða leitt. Í framhaldi af því tekur ríkisstj. eða fjmrh. upp þessa stefnu með þeim hætti að stórauka niðurgreiðslur á kjöti með þeim hætti sem frægt er orðið. Ég fyrir mitt leyti hvorki studdi þessa landbúnaðarpólitík Alþb. fyrir kosningar né mun heldur styðja hana þótt kosningar séu um garð gengnar.



Herra forseti. Ég tel rétt við 1. umr. málsins að gera sérstaklega að umræðuefni þann kafla brbl., sem hér eru til umr., sem fjallar um skattamál. Ég tek eftir því, að hv. stjórnarandstæðingar hafa um það nokkuð stór orð, hvernig að hefur verið farið, og tala um siðleysi í því sambandi og ýmislegt fleira. Ég tel því rétt að víkja nokkru nánar að því atriði sem hér er sérstaklega átt við, þ.e.a.s. afturvirkni skattalaga í IV. kafla brbl. Með brbl. voru lagðir á þrenns konar skattar, er sækja skattstofn sinn til staðreynda sem fyrir hendi voru fyrir gildistöku laganna. Allir þessir skattar eru í formi tímabundinna sérskatta, þannig að formlega a.m.k. fer ekki fram endurálagning neins þeirra skatta, sem lagðir voru á við reglulega álagningu. lagning skatta þessara krefst sérstakrar aukaálagningar og falla skattarnir til greiðslu á sérstökum gjalddögum. Þessir skattar eru, eins og fram hefur verið tekið og kemur fram í frv., eignarskattsauki samkv. 8. gr. frv., sérstakur tekjuskattur samkv. 9. gr. á menn og sérstakur skattur á tekjur af atvinnurekstri, síðan fleiri skattar sem ekki eru afturvirkir. Eftir útgáfu þessara brbl. hafa orðið umr. um það, hvort skattlagning þessi fengist staðist, og hafa gagnrýnendur þeirra haldið því fram, að afturvirkni hennar væri slík, að hún stangaðist á við grundvallarreglur íslenskrar stjórnskipunar og að dómstólar hljóti því að meta hana ógilda. Vegna þessara umræðna vil ég hér á eftir leitast við að reifa þau sjónarmið sem til álita koma við mat á lögmæti skattálagningarinnar. Eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. forsrh. geyma íslensk stjórnlög ekkert almennt bann við afturvirkni laga. Ekki er sagt að löggjafarvaldið hafi algerlega frjálsar hendur við setningu afturvirkra laga. Menn eru sammála um að á vissum, afmörkuðum sviðum séu afturvirknisheimild löggjafans settar þröngar skorður. Gildir þetta fyrst og fremst um afturvirkni íþyngjandi lagasetningar á sviði refsiréttar, sbr. 2. gr. almennra hegningarlaga. Á ýmsum öðrum sviðum réttarins ríkir meiri vafi um heimild löggjafans að þessu leyti. Ef litið er til lagasetningar á sviði skattaréttar hér á landi á síðustu áratugum verður ljóst, að setning afturvirkra laga er mjög tíð á þessu sviði og mun tíðari en á öllum öðrum sviðum réttarins. Frá árinu 1932 hafa verið sett a.m.k. 30 sinnum lög um skattlagningu tekna eða eigna sem öll eiga það sameiginlegt að vera hvort tveggja í senn: íþyngjandi fyrir skattþegna eða tiltekna hópa þeirra og afturvirk með þeim hætti, að löggjöfin er ekki sett fyrr en eftir lok viðkomandi skattárs. Auk þess má finna allnokkur dæmi þess, að sett hafa verið lög á sviði tekju- og eignarskatts sem ætlað var að ná til allra tekna frá upphafi yfirstandandi skattárs og þannig verið afturvirk að því er hluta ársins varðaði. Flest þessara 30 laga sem ég hef hér getið um, voru samþykkt á vorþingi og þannig staðfest og birt fyrir útkomu skattskrár. Í flestum tilvikum hefur verið byggt á slíkum lögum við frumálagningu á tekjur og eignir fyrra árs. Þess finnast hins vegar dæmi, að sett hafa verið lög þar sem tekjur og eignir fyrra árs voru andlag skattlagningar eftir að regluleg álagning hafði farið fram. Hér er um að ræða lög frá árunum 1932, 1933, 1934 og 1941. Í einu tilviki var það svo, að það var ákveðið með lögum seint í októbermánuði að hækka tekju- og eignarskatta um 40% frá því sem áður hafði verið ákveðið. Það er margt, sem er óljóst um framkvæmd þessara laga, og hefur verið gerð talsverð athugun á því í fjmrn., hvernig þessum málum hefur undið fram, og er sjálfsagt að sú n., sem fær málið til meðferðar, væntanlega fjh.- og viðskn., fái öll gögn þar að lútandi og allar upplýsingar í því sambandi við þessi efni. En það er alveg ljóst, að álagning viðbótarskatta hliðstæðra þeim, sem getur í brbl., hefur a.m.k. farið fram tvisvar sinnum áður á öllu landinu. Það er árin 1932 og 1934 og líklega að verulegu leyti einnig 1941. Ekki finnast þess merki, að gjaldendur hafi á þessum árum borið brigður á lögmæti skattlagningarinnar. Engir hæstaréttardómar hafa gengið vegna þessara lagsetninga, og ekki hef ég haft spurnir af undirréttardómum. Ef lítið er til hins mikla fjölda afturvirkra skattalaga gegnir furðu hversu fá úrlausnarefni um gildi afturvirkra skattalaga hafa komið til kasta Hæstaréttar. Þeir fáu dómar, sem gengið hafa í slíkum málum, gefa mjög takmarkaða vísbendingu um hversu langt heimildir löggjafans ná að þessu leyti. Þessir dómar eru við höndina og til reiðu fyrir hv. n. þegar hún fer að fjalla um þetta mál. Íslenskir fræðimenn á sviði skattamála, skattaréttar og lögfræði hafa skrifað nokkuð um þessi mál. Ég sé ekki ástæðu til að tíunda það hér, en það eru menn eins og Guðmundur V. Jósefsson hæstaréttarlögmaður, Ólafur Lárusson prófessor, Ármann Snævarr prófessor og Gaukur Jörundsson prófessor. Ég hygg að það sé samdóma álit þessara fræðimanna, að það sé enginn vafi á því, að afturvirkni skattalaga sé heimil samkv. íslenskum lögum. Ég drap nokkuð á það í ræðu minni, sem ég flutti í umr. um stefnuræðu hæstv. forsrh., hvernig væri háttað þessum málum í ýmsum öðrum löndum, hjá öðrum þjóðum, hvernig erlendur réttur líti á þessi málefni. Ég drap þar á lönd eins og Noreg, Svíþjóð, Bretland, Bandaríkin og Vestur-Þýskaland. Þrátt fyrir að það sé bannað í stjórnarskrá Noregs, að lög verki aftur fyrir sig, hefur hæstiréttur Noregs samt í takmörkuðum tilfellum dæmt gild afturvirk viss ákvæði í skattalögum. Í Svíþjóð er þetta hins vegar eins og hjá okkur, þar eru engin ákvæði í stjórnarskrá um bann gegn afturvirkni laga almennt, það er mjög algengt að skattalög séu afturvirk þar í landi og má finna dæmi um hliðstæða skattlagningu í sænskri löggjöf og felst í brbl. Sænskir fræðimenn, sem hafa fjallað um þessi málefni, telja að stjórnskipulega séð sé ekkert í sænskum lögum sem takmarkað geti afturvirk skattalög almennt. Sama er að segja í Bretlandi. Í Bandaríkjunum er almennt bannað í stjórnarskránni, að lög verki aftur fyrir sig, en eigi að síður eru dæmi þess, að þar hafi verið metin gild afturvirk skattalög, og sama er að segja um Vestur-Þýskaland. Það er ekki þar með sagt, að æskilegt sé að setja afturvirk skattalög. Það er allt annað mál. En það getur verið nauðsynlegt, það getur verið óhjákvæmilegt, ef vissar aðstæður í þjóðfélaginu, vissar aðstæður í efnahagslífinu og atvinnulífinu eru fyrir hendi. Ég held að það verði tvímælalaust að telja að dómstólar hér á landi hafi heimild til að ógilda lög, sem þeir telja brjóta í bága við stjórnarskrána, og líklega einnig lög, sem brjóta svo í bága við almennar meginreglur laga að úr hófi keyrir. En hvaða sjónarmið eða meginreglur mundu dómstólar styðjast við í úrlausn eins og um er að ræða í sambandi við skattalagaákvæði brbl.? Þegar allt kemur til alls gæti slík úrlausn ekki byggst á öðru en mati dómstólanna annars vegar á þeim hagsmunum borgaranna að njóta réttaröryggis að því leyti, að þeir eigi heimtingu á að geta séð fyrir skattaálögur og miðað ráðstafanir sínar við það, og hins vegar þeim hagsmunum ríkisvaldsins, Alþingis og ríkisstj., að hafa það svigrúm til að setja skattalög og framkvæma það sem nauðsynlegt er til þess að unnt sé að stýra efnahagsmálum þjóðarinnar á hverjum tíma í samræmi við stefnu sina og til að grípa til ráða er duga til að forða frá efnahagslegu skipbroti. Það má færa margháttuð rök fyrir því, að löggjafarvaldinu sé nauðsynlegt að hafa svigrúm til afturvirkra lagasetninga. Á síðari árum hefur lögum í sívaxandi mæli verið beitt til stjórnunar efnahagsmála. Hefur vart liðið það ár, að ekki hafi verið sett lög um efnahagsráðstafanir, sem hafa haft í för með sér einhverjar skattaálögur og þær oft afturvirkar. Hlutur ríkisvaldsins í stjórn efnahagsmálanna er orðinn slíkur, að það hefur óhjákvæmilega áhrif á mat þess hvaða svigrúm löggjafarvaldið hefur til lagasetningar og hlýtur þróunin að stefna í þá átt að játa löggjafanum það svigrúm sem honum er nauðsynlegt til að rækja þetta sívaxandi hlutverk sitt. Ég hef rakið í stuttu máli ýmis almenn sjónarmið, er mæla með því, og einnig vikið að því, sem mælir á móti því, að löggjafanum sé heimil setning afturvirkra skattalaga. Ef dregin er ályktun af þessum vangaveltum er það skoðun mín, að mjög hæpið sé, svo að ekki sé meira sagt, áð dómstólar treysti sér til að setja valdi löggjafans á þessum sviðum of þröng mörk. Mikið þarf áreiðanlega til að koma svo að skattalöggjöf verði dæmd ógild vegna afturvirkni, ef skattlagning samkv. henni er byggð á þeim stofnum sem síðast eru kunnir og byggjast á almennum efnislegum grunni. Þegar á að meta gildi brbl., sem hér eru til umr., út frá þessum sjónarmiðum hlýtur það annars vegar að byggjast á því, hversu þungbærir skattar samkv. þeim eru og hins vegar hversu rík nauðsyn var til efnahagsráðstafananna. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð var ástand efnahagsmálanna vægast sagt mjög ískyggilegt. Helstu útflutningsatvinnuvegir þjóðarinnar voru lamaðir, verðbólgan var um 50% og ómótmælanleg nauðsyn var að grípa til einhverra efnahagsaðgerða af hálfu stjórnvalda. Að sjálfsögðu mátti velja ýmsar leiðir til að snúast við vandanum. En sá pólitíski meiri hl., sem myndaður var eftir almennar kosningar, tók þann kostinn að reyna svonefnda niðurfærsluleið. Fyrst sá kostur var fyrir valinu var ekki um annað að ræða en grípa til skattlagningar til að standa straum af kostnaði ríkissjóðs af niðurfærslu verðlags, og slík skattlagning gat ekki byggst á öðru en síðustu þekktu stofnum til álagningar slíks skatts. Afturvirkni var löggjafanum nauðsyn til að koma í framkvæmd þeim efnahagsráðstöfunum, sem meiri hl. Alþ. taldi réttastar til að snúast gegn óumdeildum og brýnum efnahagsvanda. Þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga og eins hitt, að skatthlutfalli í brbl. er nokkuð í hóf stillt og skattarnir ekki látnir falla í gjalddaga nema að hluta á þessu ári, tel ég engan vafa á því, að niðurstaða dómstóla verði sú, að skattlagningin verði talin standast. Ég vil því vara fólk við að leggja í mikinn kostnað við málaferli til þess að ógilda skattlagninguna samkv. brbl. Skattlagning af þessu tagi er ekki æskileg, en hún er óhjákvæmilegur liður í baráttunni gegn verðbólgunni og nauðvörn ríkisvaldsins til að vernda þá hagsmuni almennings, að undirstöðuatvinnuvegir þjóðarinnar verði reknir sem truflanaminnst, og í þessu tilfelli að forðast stöðvun atvinnugreina, e.t.v. í allstórum stíl. Þegar ríkisstj. settist að völdum var ástandið, eins og ég gat um áðan og hefur verið margtekið fram, mjög ískyggilegt í efnahagsmálum og atvinnumálum. Það hafði dregist um langa hríð að mynda ríkisstj., allt frá seinni hluta júnímánaðar og fram í ágústlok, og sífellt herti að í þessum efnum. Það hafði vofað yfir gengislækkun, vil ég segja, í allt sumar. Það var talað þannig, að menn bjuggust við gengislækkun þá og þegar. Frystiiðnaðurinn, sem er ein þýðingarmesta undirstöðugrein atvinnulífsins í landinu, var að hluta til stöðvaður. Í Vestmannaeyjum og á Suðurnesjum höfðu frystihúsin stöðvast. Frá 1. ágúst hafði verið tekin ábyrgð af hálfu ríkissjóðs á framleiðsluverðmætum frystihúsanna án þess að tekna væri aflað. Í ágústlok mundu útgjöld ríkissjóðs hafa numið, ef til hefði komið, milli 500 og 600 millj. vegna þessa. Verðbólgan í landinu var um 50%. Hún er, eins og hefur verið margtekið fram, undirrótin að þeim mikla efnahagsvanda og margvíslegum öðrum vanda, sem við búum við, þannig að auðvitað bar brýna nauðsyn til að gera ráðstafanir til þess að forða frá frekari stöðvun atvinnulífsins og til þess að treysta þolanlegan rekstrargrundvöll. Hv. stjórnarandstæðingar hafa drepið á ýmis atriði sem varða þetta mál. Hv. þm. Geir Hallgrímsson taldi að ríkisstj. hefði gripið til alveg nýrra ráða með því að lengja árið úr 12 mánuðum í 16 mánuði. Það er nokkuð til í þessu þannig lagað, að það var liðið svo mjög á árið, þegar ríkisstj. loksins varð til, að ekki vannst tími til að afla tekna á þessu ári til að standa undir þeim ráðstöfunum í efnahagsmálum og atvinnumálum sem ríkisstj. taldi nauðsynlegar. Þess vegna er það, að dreifa verður skattheimtunni yfir á næsta ár. Auðvitað er höfð hliðsjón af því, að margir þeir aðilar, sem hér um ræðir, þar á meðal fyrirtæki í atvinnulífinu, þurfa að hafa nokkurt svigrúm til þess að greiða þessa auknu skatta, og sjálfsagt og eðlilegt er að taka tillit til þess. Þá hefur einnig verið minnst sérstaklega á einstaka skatta. Það hefur einnig verið minnst sá eignarskattinn, að hann væri ekki verðbólguskattur. Ekki er þetta alls kostar rétt. Eignarskatturinn er að hluta til verðbólguskattur og er auðvelt að sýna dæmi um það. Það þarf ekki annað en benda á tvo menn. Annar á verulegar eignir og skuldar e.t.v. ekkert. Hinn á litlar eignir. Síðan malar verðbólgan, og sá, sem á miklar eignir, hagnast á verðbólgunni, en hinn tapar á henni. Það er eigi að síður rétt að skuldakóngarnir græða mest á verðbólgunni. Það er alveg rétt, þeir gera það. En eignarskattur er auðvitað að hluta til verðbólguskattur og engin spurning um það, að þeir, sem eiga miklar eignir, hagnast meira á verðbólgunni en hinir, sem litlar eða engar eignir eiga, en þurfa að mæta útgjöldum vegna verðbólgunnar með e.t.v. lágum tekjum og litlum sem engum eignum. Það hefur verið um það rætt og er einmitt drepið á það í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna að setja á verðbólguskatt, og það er ástæða til þess í þjóðfélaginu vegna þess, hversu verðbólgan er mikil og hvað hún hefur verið varanleg. En það er ekki vandalaust verk frekar en skattlagning yfirleitt, og þess vegna vannst ekki ráðrúm til þess - ég vil segja á örfáum dögum - að skoða það mál nægilega gaumgæfilega. Það er sjálfsagt að viðurkenna það, að undirbúningur þeirrar skattlagningar, sem felst í brbl, var mjög skammur og í raun og veru allt of skammur. Það skal ég vera fyrstur manna til að viðurkenna. En ástandið var þannig, að það þoldi enga bið að gerðar yrðu ráðstafanir. Það varð að hefjast handa þegar í stað, því að yfir vofði stöðvun þýðingarmikilla þátta atvinnulífsins til viðbótar við þá sem þegar voru stöðvaðir. Þess vegna var það ráð tekið að nota þá skattstofna, sem þekktir eru, menn vita hverjir eru, og leggja á aukaskatta. Hv. stjórnarandstæðingar hafa notað nokkuð stór orð í sambandi við afturvirkni og aukaálagningu, notað orðið „siðleysi“ nokkuð mikið - einum of mikið, vegna þess að það má finna dæmi þess í okkar sögu að lagðir hafa verið á skattar sem verka aftur fyrir sig, og útsvör, sem verka aftur fyrir sig, hafa verið lögð á til viðbótar við þegar álögð gjöld. Og það eru fordæmi fyrir í raun og veru miklu róttækari aðgerðum en hér var gripið til, vegna þess að þeir aukaskattar, sem lagðir eru á samkv. brbl., eru um 2% af útgjöldum fjárlaga fyrir árið í ár. Ég get t.d. bent á það, að árið 1951 framkvæmdi bæjarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík, sem var hreinn meiri hluti Sjálfstfl., aukaálagningu útsvara. Það var gert í ágústmánuði, eftir að skattskrá hafði verið lögð fram, eftir að útsvör höfðu verið lögð á, og þessi aukaálagning var ekki 2%, hún var 10% hækkun á útsvörum borgarbúa, þannig að ef út í það er farið má finna a.m.k. nokkur dæmi þess, að hliðstæðar ráðstafanir við það, sem nú er verið að gera, hafi verið gerðar. Þessi aukaálagning útsvara í Reykjavík, sem fór fram í ágústmánuði 1951, var auðvitað gerð af brynni nauðsyn, þó að um það væru að vísu miklar deilur. Ég hef til fróðleiks fengið úrklippur úr dagblöðum á þessu tímabili, og það var auðvitað deilt mikið um þetta. Og það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt, þó að deilt sé um svona ráðstafanir. Vandann sem stjórnendur, hvort sem er ríkis, borgar eða bæjar, geta komist í, verður hins vegar að leysa með einhverjum hætti, og þegar um ástand er að ræða eins og hér hefur verið, þá er ekki um annað að ræða heldur en að grípa til skattlagningar til að afla tekna til nauðsynlegra ráðstafana til að leysa þann mikla vanda sem við er að fást, sem í þessu tilfelli var að við blasti stöðvun heilla atvinnugreina. Þetta var liður í að leysa launadeilur sem höfðu staðið í marga mánuði og valdið miklum truflunum í atvinnulífinu. Og þegar allt er talið saman, þá er kannske þýðingarmesta atriðið í þessum efnum og það vandasamasta, þegar þarf að grípa til svona aðgerða, að þær aðgerðir, sem eru gerðar, séu réttlátar. Um slíkt má auðvitað deila. Í þessum tilfellum hefur verið lögð áhersla á að reyna að leggja þessi gjöld þannig á, að þau væru réttlát og það væri gert sem mest í hlutfatli við efni og ástæður. Hins vegar er enginn vafi á því, að þessi lagasmíð eins og öll skattalög, sem sett eru, verður að þola dóm reynslunnar, og ég hygg að flestum skattalögum, sem hafa verið sett, þó að þau hafi verið undirbúin mjög vandlega, hafi þurft að breyta í ýmsum efnum. Það hefur komið fram missmiði á þeim sem menn ekki gátu séð fyrir. Svo kann einnig að verða í þessu tilfelli, að það sé ástæða til þess að bæta úr augljósum ágöllum, vegna þess að stuttur tími var til stefnu til að undirbúa þessa lagasetningu, og er sjálfsagt að athuga það í hv. fjh.- og viðskn. sem sjálfsagt fær þetta mál til meðferðar, og ríkisstj. er opin fyrir því að athuga með breytingar sem þarf að gera vegna augljósra galla. Það hefur verið bent á það réttilega, að einn af göllunum við beina skattlagningu er sá, að hætt er við að erfitt verði að ná til allra, þannig að þeir greiði þá skatta sem þeir eiga raunverulega að greiða. Þetta hefur verið umræðuefni í sambandi við skattalagasetningu hér á Alþingi um áratugaskeið. Í þessu sambandi vil ég benda á að þær ráðstafanir, sem þarna er verið að gera, eru miðaðar við það að hamla gegn verðbólgunni. Þær eru öðrum þræði ráðstafanir gegn aukinni verðbólgu. Það er gripið til þess að greiða niður í talsvert stórum stíl verð á landbúnaðarvörum, og það er einnig gripið til þess ráðs að fella niður söluskatt af matvörum. En það er aflað tekna með beinum sköttum. Það er ekkert launungarmál, að beinir skattar falla ekki inn í vísitölugrundvöllinn eins og kunnugt er. Það er ein af ástæðunum fyrir því, að menn neyðast til þess e.t.v. meira en annars væri að grípa til beinna skatta til þess að afstýra því að verðbólgan og verðlagið skrúfist upp. Í þessu tilfelli beindust þessar ráðstafanir að því að reyna að hamla gegn verðólgunni og skapa svigrúm á meðan menn koma sér saman um varanlegri stefnumörkun á sviði efnahagsmála sem beinist að því að ná verðbólgunni niður. Verðbólguvandamálið er að minni hyggju langsamlega mesta vandamálið sem þjóðin býr við. Um það eru raunar allir sammála. Og aðgerðir í efnahagsmálum og fjármálum eiga að beinast að því að ná verðbólgunni niður á sambærilegt stig við þær þjóðir sem við höfum mest skipti við. Auðvitað deila menn um leiðir að þessu marki. Ekki hefur tekist með þeim aðferðum, sem hafa verið notaðar fram að þessu, að kveða verðbólguna niður, og þess vegna þarf að leita nýrra úrræða og nýrra leiða í þeim efnum. Varðandi beina skattlagningu vil ég geta þess, að sérstakt ákvæði er í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna um að herða skattaeftirlit, og það mun koma fram, þegar fjárlög verða lögð fyrir Alþ., að gerðar verða tillögur um aukið fé í þessu skyni. Það er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því, að það er í raun og veru út í bláinn að hugsa sér að herða skattaeftirlit nema á þann veg, að það kosti peninga, það kosti útgjöld, og e.t.v. mest í þá veru að tryggja þarf hæfa menn til að vinna að þessum störfum, og þeir fást ekki nema þeim sé vel borgað. Það er staðreynd og þarf raunar ekki um það að ræða. Það er þegar hafinn undirbúningur að því að herða skattaeftirlit til þess m.a. að mæta þeirri gagnrýni, sem ég álít að sé að sumu leyti réttmæt, að sumir skattþegar sleppi of vel þegar um er að ræða beina skattlagningu. Það hefur nokkuð verið rætt um það, að - sérstaklega beinu skattarnir séu orðnir úr hófi háir. Ég gerði þetta atriði að umræðuefni um daginn og komst að þeirri niðurstöðu, að þegar toppskattar, hæstu skattar á tekjur manna, eru bornir saman hér á Íslandi og hjá ýmsum öðrum þjóðum, þ. á m. Norðurlandaþjóðunum, þá eru þessir skattar þrátt fyrir allt og þegar tekið er tillit til verðbólgunnar og tillit til þess, að við Íslendingar greiðum okkar skatta árið eftir, en ekki staðgreiðslu, miklu lægri en hjá Norðurlandaþjóðunum, hjá þjóðum eins og Bretum og jafnvel Þjóðverjum. Ég lét gera á þessu sérstaka athugun, og það kom í ljós að hér á Íslandi er hámark gjalda - og þar eru innifaldir bæði tekjuskattur, útsvar, sjúkragjald og viðbótarskatturinn sem lagður er á samkv. brbl. sem hér er verið að ræða, - er 59%. Það er það hæsta sem menn geta komist í. Og ef tekið er tillit til þess, að skattar eru greiddir árið eftir og ef verðbólgan er 40%, þá verður þessi toppur rúmlega 40%, ef málið er skoðað í þessu ljósi. Á Norðurlöndunum er hliðstæð tala yfir 70%, í Vestur-Þýskalandi er hún 56% og í Bretlandi yfir 80%. Nú er rétt og skylt að geta þess, að í þessum löndum er hæsti jaðarskattur miðaður við hærra tekjumark en hér á landi. En þá er hægt að fá annan samanburð, sem gefur nokkra vísbendingu í þessum efnum, og það er heildarskattþunginn þegar allir skattar eru teknir með. Ég hef látið gera nokkurn samanburð á því einnig, til þess að við getum frekar áttað okkur á því, hvar við erum á vegi staddir í þessum málum, og hefur komið í ljós þegar bornir eru saman heildarskattar - og þá á ég við alla skatta: beina skatta, útsvör, tolla og alla skatta, öll gjöld - að heildarskattþunginn hér á Íslandi er í kringum 33% af þjóðarframleiðslunni. Þjóðarframleiðslan í ár er áætluð að verða 540 milljarðar og næsta ár sennilega í kringum 680 milljarðar, þannig að heildarskattþungi allra gjalda er í kringum 33% eða var það 1977, verður e.t.v. aðeins hærri þegar þessir skattar bætast við, ég gæti giskað á 34%. Ef við lítum aftur til Norðurlandanna, þá er hliðstæður skattþungi í Noregi 46%, í Danmörku 46%, í Svíþjóð 43%, í Hollandi 46%, í Austurríki 37%, í Vestur-Þýskalandi 38%, Frakklandi 36%, Finnlandi 36% og í Bretlandi 36%. Þessar tölur, sem ég ber hér saman, eru að vísu frá árinu 1974, ég hef ekki fengið nýrri tölur í þessum efnum. Ég held að þær gefi þó í öllum aðalatriðum til kynna samanburðinn á heildarskattþunganum hér á landi og hjá þeim þjóðum, sem ég hef hér verið að nefna. Ég rek þessi mál nú frekar til upplýsinga og geri ráð fyrir að flestum þyki þrátt fyrir allt skattarnir háir. Ég held að það sé nauðsynlegt að við reynum að átta okkur á því, hvar við erum staddir í þessum efnum samanborið við þau þjóðfélög sem við viljum helst bera okkur saman við, sem sum hver eru e.t.v., þegar á allt er lítið, bestu þjóðfélög veraldarinnar, þ. á m. Norðurlandaþjóðfélögin og fleiri, þannig að þetta gefur, eins og ég sagði áður, til kynna talsvert hvar við erum á vegi staddir. Ég held, herra forseti, að ég orðlengi ekki frekar um skattaákvæðin í brbl. að sinni, en mun ræða þau nánar ef tilefni gefst til.



Herra forseti. Það hefði verið gaman að svara hæstv.fjmrh. nokkrum orðum, en ég punktaði ekki niður nema mjög lítið af því sem hann sagði, en mér fannst það vera eins og að ausa vatni í botnlausa tunnu, það hélt bókstaflega ekkert af því sem ráðh. sagði. Ég get ekki með nokkru móti ímyndað mér að þjóðfélag, sem er hátollaþjóðfélag borið saman við þjóðfélög sem hafa svo til enga tolla, þjóðfélag, sem hefur háan söluskatt og vörugjald, sem komið er allt upp í 30% af sumum innfluttum vörum, geti verið sambærilegt við þau lönd, a.m.k. ekki þau lönd sem ég hef búið í í Evrópu og hann minntist á að hlutfalli í skattlagningu. Ég bið hæstv. ráðh. að lofa mér að sjá á blaði þessar tölur sem hann hefur til hliðsjónar þegar hann vitnar í þessi mál. Mikið af ræðu hæstv. fjmrh. fór í að réttlæta þá afturvirkni, sem þjóðin sjálf sín á milli hefur dæmt sem mjög varhugaverðá ráðstöfun af hendi ríkisstj., og vitna til þess, að líklega mundu dómstólar staðfesta þessa aðferð ríkisstj. sem rétta. Það getur vel verið. Ég er ekki lögfræðingur, ég tek það fram, það er bara mín réttlætiskennd sem segir mér, að komi mál fyrir dómstóla og það snerti beint eða óbeint einhvern sem í dómstólnum situr, þá verður sá hinn sami að víkja, og engir dómstólar hér eru þannig séð hlutlausir til að dæma í máli sem þessu. Ég held að þjóðin verði að dæma sjálf. Það eru allir dómarar að mínu viti skattgreiðendur, og ég þarf ekki að rökstyðja þennan málflutning frekar. Hæstv. fjmrh. sagði líka að það hefði enginn tími verið til að hugsa vel málin, það varð að hrökkva eða stökkva. Ríkisstj. með fjmrh. í broddi fylkingar kaus að stökkva. En ég vil ráðleggja hæstv. ríkisstj., ef hún ætlar sér að stökkva eitthvað meira frá háhýsum, að hlaupa þá út um kjallaragluggann, því að skellurinn af þeim aðgerðum, sem hún hefur nú stofnað til, hlýtur að verða mikill þegar hún kemur niður. Hæstv. forsrh. hefur lagt fram hin margumtöluðu brbl. hinnar nýskipuðu ríkisstj. og mælir að sjálfsögðu með staðfestingu þeirra óbreyttra. Fólkið í landinu hefur haft tíma til kynna sér þessar ráðstafanir ríkisstj., og ég hef orðið var við að fyrstu spor hinnar nýju ríkisstj. hræða. Á ég þar sérstaklega við IV, kaflann með 8. gr. sem brotið hefur gegn réttlætiskennd fólksins, og fer ekki á milli mála að hér er um eignaupptöku að ræða, hvort sem afturvirkni umræddra skattaaukalaga stenst eða ekki fyrir þeim dómstólum sem fjmrh. var að vitna til áðan. Hér er lagt til að eignarskattsaukinn sé 50% á einstaklinga og 100% á félög og fyrirtæki sem leggja skal á. Og í 9. gr. í IV. kafla er gert ráð fyrir að 6% sérstakur tekjuskattur verði lagður á alla menn sem tekjuskattsskyldir eru samkv. ákvæðum laga nr. 68/1971. Þessir skattar eru lagðir á eftir að fólk hefur gert ráðstafanir með tekjuafgang sinn frá árinu áður, og þar af leiðandi leyfi ég mér að halda því fram enn þá einu sinni, að þessi nýja skattlagning gangi gegn réttlætiskennd fólks almennt í landinu. Því vil ég láta þá ósk mína fylgja þessu frv. og píslargöngu þess gegnum deildir og nefndir hv. Alþ., að á því verði gerðar breytingar og fólkinu í landinu sýnd meiri tillitssemi af hálfu hv. Alþ. en af hálfu höfunda þessa frv. til l. um kjaramál sem er þskj. 42. Ég hef þegar lagt fram brtt. við IV. kafla frv. þessa. En þar sem annar hv. þm. hefur lagt fram skrifl. brtt. og óskað eftir að hún yrði tekin á dagskrá, þá mun ég gera það sama. Brtt. mínar eru í þá átt, eins og koma mun fram þegar þeim verður útbýtt hér prentuðum, að fallið verði frá því að leggja á fólk, fyrirtæki og félög aukaskatta á eignir og tekjur, en að innheimta sú, sem hér er lögð til, verði skoðuð sem eins konar skyldusparnaður, þ.e. að gefin verði út ríkisskuldabréf til þeirra, sem greiða þessa aukaskatta, sem endurgreiðist á næstu tveimur árum. Ætla ég að kynna hér þessar brtt. mínar áður en ég athendi forseta þær skriflega, en þær hljóða svo: Fyrirsögn IV. kafla orðist svo: Um sérstakan skyldusparnað sem leggja skal á eignarskatt og tekjuskatt og tekjur af atvinnurekstri. 8. gr. breytist þannig: „Eignarskattsauki í 1. málsl. verði skyldusparnaður, og síðari málsgr. 8. gr. falli niður. 9. gr. breytist þannig: Á árinu 1978 skal lagður sérstakur tekjuskattur“ í 1. málsl. verði: Á árinu 1978 skal lagður sérstakur skyldusparnaður - og „reiknast þá sérstaki tekjuskatturinn“ í 2. málsgr. verði: reiknast þá sérstaki skyldusparnaðurinn. „Áður en skattur er ákvarðaður“ í 3. málsgr, verði: Áður en skyldusparnaður er ákvarðaður. Síðasta málsgr. falli niður. 10. gr. breytist þannig. „„Á árinu 1978 skal leggja sérstakan skatt“ í 1, málsl. verði: Á árinu 1978 skal leggja á sérstakan skyldusparnað. Þessi sérstaki skattur skal nema 6%“ í 3. tölulið 1. málsgr. verði: Þessi sérstaki skyldusparnaður skal nema 6%. Síðasta málsgr. falli niður. 11. gr. breytist þannig: „Skattstjórar sjá um útreikning þeirra skatta... og gilda um þá“ í 1. málsl. sjá um útreikning þeirra skatta verði: Skattstjórar sjá um útreikning þessa skyldusparnaðar... og gilda um hann. „Skattstjórar skulu við útreikning þessara skatta“ í 2. málslið verði: Skattstjórar skulu við útreikning þessa skyldusparnaðar. „að lækka eða hækka eða leggja á skatta“ í síðasta málslið verði: að lækka eða hækka eða leggja á skyldusparnað. 12. gr. breytist þannig: „Innheimta skatta“ í 1. málslið verði: Innheimta skyldusparnaðar. „Nái samtala þeirra skatta sem lagðir eru á.... skulu þeir felldir“ í 2, málslið verði: Nái samtala þess skyldusparnaðar sem lagður er á.... skal hann felldur. „Skattar þessir skulu innheimtir“ í 3. málslið verði: Skyldusparnaður þessi skal innheimtur. Við 12. gr. bætist nýr málsl. sem hljóði þannig: Skyldusparnaður þessi skal færður á sérstakan reikning hvers gjaldanda jafnóðum og hann er innheimtur og endurgreiðast gjaldanda tveimur árum eftir að hann hefur lokið greiðslu hans ásamt fullum vísitölubótum miðað við vísitölu byggingarkostnaðar á hverjum tíma auk 4% ársvaxta. Sömu aðilar og annast innheimtuna skulu annast endurgreiðslu fjárins og útreikning vísitölubóta.“ Álagning hins sérstaka skatts, sem frv. til l. um kjaramál gerir ráð fyrir að verði innheimtur, hefur sætt mikilli gagnrýni og fram hafa komið efasemdir um að hann sé löglegur og unnt reynist að innheimta hann. Hvað sem því líður virðist alla vega ljóst, að álagning þessi brýtur gegn réttlætisvitund fólksins í landinu. Til þess að komast fram hjá þeim erfiðleikum, sem álagning slíks skatts hefur í för með sér, er hér lagt til að skattinum verði breytt í skyldusparnað sem endurgreiðist eftir tvö ár. Með þeim hætti fær ríkissjóður tekjumar sem annars er óvíst um og réttlætiskennd almennings er síður ofboðið. Endurgreiðslutíminn miðast við fyrirætlanir ríkisstj. um að koma fjárhag ríkissjóðs á réttan kjöl. Ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessar brtt. Af því, sem ég hef nú sagt, er augljóst að hér tala ég um eins konar lögbundið lán frá þjóðinni til ríkissjóðs, en ekki um þá eignaupptöku sem þessi lög bera með sér. Eins og hv. 1. þm. Vestf. tók fram, vitum við að innheimta þessi kemur mjög hart niður á þeim hópi fólks í þjóðfélaginu sem kannske þolir það síst. En vonandi átta hv. alþm. sig á því,að skattar þessir lenda mjög þungt á öldruðu fólki sem á skuldlausar gamlar eignir, sem með nýju fasteignamati eru háir skattálagningastofnar, en hefur lítið handa á milli til lífsviðurværis. Þetta er okkur öllum ljóst. Ég trúi því ekki, að það sé ætlun ríkisstj. að auka vanda hinna öldruðu og auralitlu, þótt ég trúi því jafnvel að þeir hafi litla sem enga samúð með atvinnurekendum sem þessir skattar lenda á. Ég hafði hugsað mér að leggja fram brtt. við 7. gr. þessa frv. líka og það er best að ég geri það um leið, úr því að sú málsmeðferð var viðhöfð hér af öðrum þm. á undan mér. Það er þá fyrst að 1. og 3. mgr. 7. gr. falli niður, en þar er um að ræða endurprentun á gildandi lögum, þ.e.a.s. 10. gr. laga nr. 13 frá 23. maí 1975. Þetta þýðir einfaldlega að 1. og 3. mgr. 7. gr. eru í lögum sem eru í gildi og hafa verið í gildi í mörg ár. Þess er ekki að vænta, að verðbólgan minnki þótt gildandi verðstöðvunarlög séu samþykkt aftur, fyrst fyrri samþykktin hafði engin áhrif. Brtt., sem ég leyfi mér einnig að flytja, er við 7. gr. og er um að 2. mgr. falli niður. Við gengisfellinguna í febr. s.l. var álagning verslunar lækkuð. Síðan þá hefur allt verðlag í landinu hækkað með þeim afleiðingum að fella hefur orðið gengið aftur. Þessi hækkun rekstrarkostnaðar hefur að sjálfsögðu komið á verslunina með sama hætti og allar aðrar atvinnugreinar. Þar sem álagningarákvæðin voru aldrei hækkuð aftur af síðustu ríkisstj. til samræmis við verðbólguna skortir allan grundvöll fyrir beitingu svokallaðrar 30% reglu við gengisfellinguna sem núv. ríkisstj. lætur framkvæma. Ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þessa brtt., hún er svo augljós.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til staðfestingar á brbl. ríkisstj. frá því snemma í sept., er vissulega fyrst og fremst flutt af tillitssemi við fólkið í landinu og þann úrskurð þess sem felldur var í kosningunum 25. júní s.l. Hv. þm. stjórnarandstöðuflokkanna verða enn um sinn að una þessum úrskurði, þangað til næst verður kosið og næst verður tekist á um það, hvaða stefnu verður fylgt í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þetta frv. er í raun og veru staðfesting á kosningaúrslitum, og 1. gr. þess er ákaflega ljós vottur um hvað gerðist. 1. gr. frv. kveður á um að tvenn önnur lög, sem sett voru fyrr á árinu, þ.e.a.s. í febr. og í maí, verði felld niður. Það er harla óvenjulegt, að þannig sé á málum tekið í lögum. Venjulega er tekið fram í lok laganna, hvaða lagagr. það eru sem jafnframt falli niður. En í þetta skipti er niðurfelling efnahagsmálalaganna frá í febr. og brbl. frá í maí nefnd fyrst af öllu sem frumatriði í raun og veru, vegna þess að í þessari grein er verið að gera það sem kallað er að setja kjarasamningana í gildi af tillitssemi við fólkið í landinu og þann úrskurð sem það felldi í kosningunum í sumar. Í þessum umr. hefur hv. 4. þm. Reykv. fjallað nokkuð um þessi mál og m.a. látið að því liggja, að við, sem að þessu frv. stöndum og styðjum það, séum í rauninni að svíkja loforð, við séum að vega að launafólki í landinu. Ég hefði gjarnan viljað heyra ábendingar frá öðrum mönnum en einmitt þessum hv. þm. um það, hvernig rétt væri að breyta framkomu núv. ríkisstj. í garð launafólksins. Ég hygg að verkalýðshreyfingin í landinu og launamenn í þessu landi séu ekki búnir að gleyma því a.m.k. enn þá, hvernig hæstv. fráfarandi ríkisstj. undir forustu 4. þm. Reykv. kom fram gagnvart launafólki. Ég vil minna á það, að þessi kjaramálalög hafa það í för með sér að kaupmáttur launa er nú í sept. og okt. hliðstæður því sem hann hefur áður bestur orðið á undanförnum áratugum eða á fyrri hluta ársins 1974. Þetta segir okkur ákaflega athyglisverða hluti sem vert er að hafa í huga, og vegna þessara staðreynda hefur verkalýðshreyfingin í landinu tekið þessari stefnu, sem þarna er mörkuð, ákaflega vel og um hefur verið að ræða gott og vonandi batnandi samráð um þessa hluti við hana. Ég vil aðeins víkja að þeim kafla lagafrv. sem fjallar um niðurfærslu vöruverðs og verðlagseftirlit. Í ræðu hv. 4. þm. Reykv. og einnig í ræðu hv. 1. þm. Reykv. var fjallað um þessa grein. 4. þm. Reykv. lagði á það áherslu, að hér væri verið að framlengja gömul og úrelt verðlagsákvæði, og hann gagnrýndi það sérstaklega, að núv. ríkisstj. beitti sér fyrir því að fresta eða breyta 8. gr. verðlagslaganna frá því í fyrra. Það var misskilningur hjá hv. þm., að það frv., sem mælt var fyrir hér í gær, fæli út af fyrir sig í sér breytingu á 8. gr. laganna sérstaklega. Það frv. um verðlagsmál, sem ég mætti fyrir í gær, gerir ráð fyrir að gildistökufrestur þeirra laga, sem samþ. voru s.l. vor og staðfest 16. maí s.l., verði tengdur nokkuð, m.a. og kannske fyrst og fremst af tæknilegum ástæðum. Það er hins vegar alveg rétt, sem hv. 4. þm. Reykv. benti hér á, og það hefði honum mátt koma í hug fyrr og samflokksmönnum hans sem lengi hafa verið allvaldamiklir á þessari virðulegu samkomu, að auðvitað eru núverandi verðlagslög, að frátalinni þessari grein sem er sett við sérstakar kringumstæður, í rauninni meira og minna úrelt. Auðvitað er það rétt, að lögin frá 1960 eru 18 ára gömul og síðan þau voru sett hefur margt breyst. Auðvitað er það rétt, að við kjarna þeirrar verðstöðvunarstefnu, sem hefur verið endurtekin æ ofan í æ frá 1970, er margt að athuga. En ég minni hv. þm., sem kannske eru búnir að gleyma því, á að það er Sjálfstfl. sem hefur í raun og veru haft forustu um setningu þeirra laga sem hafa verið grunnlög verðlagskerfisins í landinu undanfarna tvo áratugi. Í ræðu hv. 1. þm. Reykv. benti hann á, að það væri rétt að fella niður 2. mgr. 7. gr. frv., þ.e. greinina um 30% regluna. Hann studdi það þeim rökum, að þessari 30% reglu var beitt í febrúarmánuði s.l. og í millitíðinni hefði ekki komið svokölluð leiðrétting á álagningu, hefði reglunni verið beitt tvívegis á mjög skömmum tíma væri sjaldgæft að slíkt hefði gerst. Ég hygg að þetta sé út af fyrir sig alveg rétt hjá hv. þm. Spurningin er hins vegar kannske ekki alveg um það, heldur hitt, hversu mikla fjármuni við treystum okkur til að nota í verslunarkostnað í þessu landi. Ég geri ráð fyrir að við séum öll sammála um það, að í því dýrtíðar- og verðþensluþjóðfélagi sem við búum í sé nauðsynlegt að halda slíkum tilkostnaði í lágmarki. Á þessu ári, 1978, er gert ráð fyrir að verslunarálagning í landinu alls nemi um 45.2 milljörðum kr. á septemberskilyrðum, eftir að 30% reglunni hefur verið beitt í annað sinn. Ef 30% reglunni hefði ekki verið beitt og álagningin hefði komið að fullu við gengislækkunina, þá hefði verslunarálagningin numið allmiklu hærri upphæð, líklega um 49 milljörðum kr. Þessi álagning - álagning án olíuverslunar ef við tökum hana út úr mundi nema sem svarar 18–19% af þjóðarframleiðslunni á þessu ári. Og þegar við erum að taka ákvörðun um það, hvernig við stýrum okkar efnahagsmálum, þá eigum við auðvitað m.a. að velta því fyrir okkur, hvernig fjármununum er best varið einnig á þessu sviði. 

Veit ráðh. það?

Ráðh. er kunnugt um það, já. Og vegna þess að við stöndum í hörðum slag við verðþenslu og verðbólgu, þá er alveg óhjákvæmilegt að við höfum auga á því að reyna að halda þessum hlutum niðri, þannig að þeir kosti sem minnst fyrir heildina. Spurningin er sú, hvernig þessum peningum er skipt á milli hinna einstöku greina í versluninni í landinu, og eins og hv. 6. þm. Norðurl. e. veit eru greinar verslunarinnar í landinu fleiri en ein og fleiri en tvær. Hins vegar vil ég benda hv. 1. þm. Reykv. á að auðvitað hefur ríkisstj. möguleika á því að breyta verslunarálagningunni samkv. þessari sömu 7. gr. ef hún telur vera efnislegar ástæður til þess. Sú breyting gæti fallið undir t.d. 1. mgr. 7. gr., þar sem talað er um að leyfi ríkisstj. þurfi til staðfestingar á hækkunum. Ég lít svo á að þessir hlutir hljóti auðvitað að verða til meðferðar í ríkisstj. áfram, og spurningin er fyrst og fremst þessi fyrir mér: Hvað treystum við okkur til að verja miklum fjármunum í þennan þátt atvinnulífsins í landinu? Í þessum umr. hafa talsmenn stjórnarandstöðunnar einkum rætt um IV. kafla laganna sem fjallar um beina skatta. Í þeim kafla er gert ráð fyrir að leggja á einstaklinga og félög talsverðar upphæðir, en þessar upphæðir eru aftur á móti notaðar til að greiða niður verð á brýnustu lífsnauðsynjum almennings. Ef við veltum því aðeins fyrir okkur, hvernig ætla má að reikningurinn standi fyrir hinn almenna launamann í þessum efnum, þá getum við skoðað þær tölur sem birtar eru í grg. frv. Þar kemur m.a. fram það sem kalla má heildarálagningu á einstaklinga í þessu frv. Hún nemur alls milli 1200 og 1300 millj. kr. á almenna launamenn sem ekki stunda atvinnurekstur. Til samanburðar við þá tölu eiga menn að skoða tölur um auknar niðurgreiðslur í september, niðurfellingu söluskatts af matvælum og auknar niðurgreiðslur í desember. Ef menn bera þessar tölur saman af sanngirni, þá fullyrði ég að þeir átti sig á því, að hlutur launafólks í landinu hefur við þessar aðgerðir og jafnvel líka þessa skattlagningu, vegna þess að vöruverðið er lækkað, styrkst stórlega frá því sem áður var. Það þekkir það fólk sem daglega þarf að ganga í verslanir til þess að kaupa sér brýnustu lífsnauðsynjar. Ég minni á að eitt dagblaðanna birti á dögunum frétt um könnun, sem það hafði gert á verðlagi í verslunum hér í Reykjavík, og taldi að verð á tilteknum matvörum, sambærilegum í bæði skiptin, hefði við þessar aðgerðir lækkað um ca. 10%. Ég vil segja það alveg fullum fetum, að sem stuðningsmaður þessarar stjórnar get ég fyllilega staðið að þeirri skattlagningu sem hér er um að ræða, vegna þess að hún kemur launafólki í landinu til góða í stórfelldum niðurgreiðslum á vörum og í því að fella niður söluskatt á matvælum. Fráfarandi ríkisstj. og ríkisstjórnir og kannske fremst viðreisnarstjórnin á sínum tíma tóku upp þá stefnu að taka upp söluskatta sem í raun og veru meginskattastefnu. Söluskattur er að mínu viti ranglátur skattur, sérstaklega eins og hann var framkvæmdur hér fyrr á árum og fyrir nokkrum missirum, vegna þess að þá lagðist hann ekki bara á þá sem höfðu tekjur, ekki bara á þá sem höfðu sæmileg efni eða voru með sæmilegar eignir, söluskatturinn lagðist á nauðþurftir aldraðra og jafnvel ungbarna fullum fetum og alveg jafnt, gersamlega án tillits til allra aðstæðna. Þess vegna segi ég það sem mína pólitísku skoðun á skattamálum, að ég tel að draga eigi úr þessum óbeinu sköttum og sköttum af þessu tagi. Ég tel að það sé mikilvægt réttlætisspor að fella niður söluskatt af matvælum og það sýni í rauninni gerbreytta skattastefnu sem þessi ríkisstj. fylgir. Hitt er aftur annað mál, sem öllum hlýtur að vera ljóst og hæstv. fjmrh. hefur m.a. rakið, að við setningu laga eins og þessara, sem snerta mörg þúsund einstaklinga, geta vitaskuld komið fyrir tilvik þar sem skatturinn skapar tiltekin vandamál. En þau stafa þá af einhverjum alveg sérstökum aðstæðum hjá viðkomandi einstaklingum sem verður auðvitað að taka á. En heildarstefnan í þessu er að mínu mati rétt. En ég vil fyrst og fremst undirstrika það, að ég tel að með þeim brbl., sem sett voru snemma í september, fólst verulegur pólitískur áfangasigur fyrir íslensku verkalýðshreyfinguna. Það er vissulega rétt, að við höfum ekki leyst öll vandamál, enda þætti mér fróðlegt að vita hvenær einhver ein ríkisstj. hér í þessu landi hefur hugsað sér að leysa með einum lögum öll vandamál, eins og hv. 4. þm. Reykv. orðaði það í gær. En meginatriðið er, að ég tel að það andrúmsloft og þær forsendur, sem skapast í kringum þessi lög, skapi góðan grundvöll fyrir því, að hægt sé að byggja hér upp nýja efnahagsmálastefnu sem tekur mið af hagsmunum alþýðunnar á sama hátt og þessi lög gera, en hafnar þeirri stefnu sem áður var fylgt, að ráðast alltaf og ævinlega á kjör launafólks í landinu þegar efnahagsvandamál af ýmsum toga hafa komið upp.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að segja nokkur orð áður en þessari 1. umr. um frv. til l. um kjaramál lýkur. Ég vil vekja athygli á því, að þau dæmi, sem hæstv. fjmrh. nefndi sérstaklega um afturvirkni skatta sem sambærileg væru við þá löggjöf sem hér er til umr., voru frá árunum 1934, 1936 og 1941. Ég ítreka það, að ég ætla mér ekki að kveða upp dóm um lögmæti þessara skatta, en tek undir þau orð 1, þm. Reykv., að hér er verið að brjóta gegn réttlætiskennd manna, og endurtek það sem ég sagði í umr. í gær, að með þeim hætti er um siðleysi að ræða. Vissulega getum við verið sammála um það, að nauðsyn var efnahagsráðstafana og efnahagsráðstafanir sem slíkar þoldu enga bið. En í raun og veru hefur ekkert verið gert annað og þurfti ekki að gera annað, til þess að hjól atvinnuveganna héldu áfram að snúast, en gengið væri lækkað um 15% eins og núv. hæstv. ríkisstj. stóð að. Ríkisstj, hefur ekkert gert nema síður sé til að tryggja afkomu atvinnuveganna til frambúðar. Ríkisstj. hefur ekkert gert umfram það til þess að rjúfa víxlverkanir verðlags og launa eða vítahring verðbólgunnar. Það kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. og var viðurkennt í ræðu hæstv. fjmrh., að eignaaukaskattur næði ekki til verðbólgubraskara. Hann nefndi þó sem dæmi, að eignaaukaskatturinn gæti náð til verðbólgubraskara ef þeim hefði tekist að mynda hreina eign, þ.e.a.s. að heildareignir þeirra væru að mats- eða bókfærðu verði hærri en heildarskuldir. Ég hef þegar bent á í fyrri ræðu minni, að þannig fara verðbólgubraskarar ekki að. Almennt gæta þeir þess að skulda jafnmikið og matsverð eigna þeirra er á hverjum tíma. Til þessara manna, sem hafa verið upp á almannafé komnir, þ.e.a.s. sparifé landsmanna, nær skattlagningin ekki. Verndarhendi er enn haldið yfir þessum mönnum af núv. hæstv. ríkisstj. með óraunhæfri vaxta- og verðtryggingarstefnu. Og þar er fremstur í flokki formaður Alþb. og Alþb. í heild, enda er ekki enn komin fram vaxtastefna núv. ríkisstj., en í starfslýsingu hennar er getið um að hækka skuli bæði og lækka vexti. Auðvitað er hér um blekkingu að ræða og á það eftir að koma betur í ljós. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh., að auðvitað geti mistök átt sér stað og missmíði verið á lögum, og þeir bera fyrir sig skamman tíma sem fyrir hendi var til að undirbúa þessa löggjöf. Hér er verið í raun og veru að framkvæma stefnu Alþb, í skattamálum sem var sett fram s.l. vetur og þeir Alþb.-menn ættu raunar að hafa gert sér nokkra grein fyrir hvernig framkvæma skyldi. Það er enn fremur um það að ræða, að þessar aðgerðir eru árangur af a.m.k. 8 vikna samningsviðræðum núv. stjórnarflokka í sumar, áður en til stjórnarmyndunar kom, og því ættu þessir stjórnmálaflokkar að hafa verið í stakk búnir til þess að koma frá sér löggjöf sem a.m.k. væri ekki svo meingölluð sem þessi löggjöf er. Hæstv. fjmrh. taldi nauðsynlegt að herða skattaeftirlit, en það mundi kosta peninga. Ég held að það sé sama hve miklum fjármunum verður varið í að herða skattaeftirlitið, ef skattalöggjöfin á Íslandi brýtur í bága við réttlætiskennd alls þorra landsmanna, og það sé ekki markmiðið að stofna til eftirlits til þess að gera kannske helming landsmanna að eftirlitsmönnum með hinum helmingnum. Hins vegar hef ég trú á því, að ef heilbrigð skattalöggjöf er framkvæmd, þá þurfi tiltölulega lítinn mannafla til þess að sjá svo um að hún verði framkvæmd á fullnægjandi hátt. En því miður stefnir sú löggjöf, sem núv. ríkisstj. hefur haft forgöngu fyrir, ekki í þá átt. Hæstv. viðskrh. talaði um að núv. ríkisstj. hefði sett kjarasamningana í gildi, og hef ég hrakið það í fyrri ræðu minni. En hann státaði sérstaklega af því, að kaupmáttur launa væri nú sambærilegur við það sem hann hefði hæstur orðið á árinu 1974. Sá kaupmáttur varð aldrei raunverulegur. Það var aðeins pappírskaupmáttur sem stóð í nokkra daga í raun og veru. En það er rétt að það komi hér fram, að skýring forsvarsmanna launþegasamtakanna á því, hvað átt væri við með því að setja samningana í gildi, var að kaupmáttur launa væri sá sami og að var stefnt með kjarasamningunum 1977. Samkv. upplýsingum, sem ég hef um það efni, ætti kaupmáttur launa að vera nú um 112 stig miðað við 100 stig í upphafi þessa árs og miðað við 92 stig að meðaltali á síðasta ári. En eftir þessar aðgerðir ríkisstj. og þær tilfærslur og þær sjónhverfingar sem ríkisstj. stendur fyrir, er kaupmátturinn samt sem áður ekki kominn upp í nema 108 eða 109 stig. Þeim kaupmætti hefur ekki verið náð sem að var stefnt. Hér er um það að ræða að kaupmátturinn er mældur annars vegar með falsaðri framfærsluvísitölu og hins vegar með þeim sjónhverfingum sem ég gat um að átt hefðu sér stað hvað snertir að setja samningana í gildi, vegna þess að í sambandi við kaupmátt kauptaxta er ekki heldur tekið tillit til hvað tekið er af mönnum í sköttum. Og þessi lög gera ráð fyrir stóraukinni skattheimtu, þannig að kaupmáttur ráðstöfunartekna, sem er auðvitað sá rétti mælikvarði, er þeim mun lægri sem skattheimtunni nemur. Hæstv. viðskrh. talaði um að menn skyldu bera saman heildarálagningu á einstaklinga annars vegar og auknar niðurgreiðslur og afnám söluskatts á matvörum hins vegar. En er þetta fullnægjandi? Ég held ekki. Þarna er ekki tekið tillit til þess, að um rekstrarhalla hjá ríkissjóði er að ræða. Það er ekki séð fyrir tekjuöflun til þess að mæta auknum niðurgreiðslum og afnámi söluskatts á matvörum. Það á ekki að gera fyrr en á næsta ári, og þá eykst skattbyrðin enn. Það er gjarnan háttur þeirra Alþb.-manna, að „það sem ég ber ber hesturinn ekki“. Það er nefnilega svo, að þær álögur, sem á atvinnuvegina eru lagðar, eru auðvitað álögur sem allir landsmenn greiða. Það dregur úr getu atvinnuveganna til að greiða kaup, til að endurnýja atvinnutæki og auka tækni og framleiðni sem ein getur staðið undir auknum kaupmætti þegar til lengdar lætur án þess að um verðbólguþróun sé að ræða. En á þetta er ekki lítið nú frekar en áður. Ég skal ekki fara í frekari deilur við hæstv. viðskrh. um kosti óbeinna skatta og galla beinna skatta. Við erum á öndverðum meiði um það efni og við getum tekið okkur betri tíma til að ræða það mál. En ég vek aðeins athygli á því, að beinir skattar eru skattar á verðmætasköpunina, en óbeinir skattar eru skattar á eyðsluna. Þeir, sem vilja örva verðmætasköpun og sparnað, eru þess vegna hlynntir beinum sköttum. Ég vil hins vegar ekki ætla hæstv. viðskrh, að hann sé sérstakur formælandi eyðstu og samdráttar á vinnuframlagi einstaklinga í þjóðfélaginu. Það er hins vegar afleiðing af þeirri stefnu hans að velja fremur beina skatta en óbeina. Hæstv. viðskrh. hrósaði sér mjög af afnámi söluskatts á matvörum. Út af fyrir sig get ég verið sammála honum um, að sú aðgerð sé ekki ámælisverð, nema hún leiði til þess að frekar sé unnt að draga undan greiðslu söluskatts og ógreinilegri skil og verri verði á söluskattstekjum hins opinbera eftir en áður. En á því er mikil hætta, að eftir því sem undanþágur frá greiðslu söluskatts fjölgar verði erfiðara um söluskattsinnheimtu. Og ég bæti því við, að við allir alþm. úr öllum þeim stjórnmálaflokkum, sem eiga fulltrúa á Alþ., erum að ég held, sammála um að taka upp virðisaukaskatt. Ef virðisaukaskattur er tekinn upp, þá kemur hann auðvitað á allar vörutegundir, hverju nafni sem nefnast, þannig að ef núv. hæstv. ríkisstj. ætlar að standa við þá stefnu sem búið er að marka, að virðisaukaskattur sé tekinn upp í síðasta lagi frá ársbyrjun 1980, þá er þetta bráðabirgðaráðstöfun, bráðabirgðaúrræði, eins og raunar allt það sem hingað til hefur séð dagsins ljós af hálfu hæstv. ríkisstj. Hæstv. viðskrh. lagði mér í munn, að ég ætlaðist til að ríkisstj. leysti öll vandamál. Það var ekki rétt. En ég ætlast til að hún leysi einhver vandamál. Ég ætlast til annars og meira af ríkisstj, Íslands en að hún verði með ráðstöfunum sínum til þess að auka vandann sem við er að glíma. En því miður hefur núv. hæstv. ríkisstj. sýnt hingað til að hún er aðeins megnug um það.