Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er nú komið, að því er virðist, á sitt síðasta afgreiðslustig. Um það hafa verið talsverðar deilur, hvort við þessa 42 millj. kr. ábyrgð á fiski, áætlað miðað við tímabilið janúar til 15. maí, ætti að bæta nýrri ábyrgð á lifur, sem ég geri ráð fyrir, að geti numið 2–3 millj. kr. Ég hef áður lýst því r báðum d., að útvegsmenn eða samningan. þeirra æskti þess mjög, að lifur eða lýsi, sem hefur hríðfallið í seinni tíð svo afskaplega, að þess munu engin dæmi, að það yrði tekið á svo kallaðan frílista. Áður hefur því verið lýst í Nd., hvaða viðhorf fyrrverandi ríkisstj. hafði á þessum hlutum. Þar var því og lýst, hvaða reglur og hvernig útfærsla hefði verið á því höfð, að tilhlutun fyrrv. viðskmrh., að láta bátaútvegsmenn fá uppbót á vissar framleiðsluvörur sínar í gegnum það, sem kallað er frílisti. Ég þarf ekki að endurtaka neitt af því, sem ég hef sagt. Ég ætla, að það sé allt öllum hv. þm. ljóst, hvernig þetta hefur verið útfært. Í Nd. skýrði ég frá því á sínum tíma, að ég hefði ekki orðið var við, að neinn alþm. hefði vefengt þá skýrslu eða fundið að framkvæmdinni, eins og hún var sett í reglur af fyrrv. ríkisstj. Nú bar það til, að ég hygg vegna þeirrar sterku andúðar, sem menn af miklum misskilningi hafa á þessum svo kallaða frílista, að hér var borin fram á þinginu till. um að bæta lifrarmagni bátaflotans við ríkisábyrgðina, með það fyrir augum, að upp úr lifrinni hefðist kr. 1,30. Í dag skýrði ég frá því í Nd., hvað að mínum dómi væri erfitt að koma þessu í framkvæmd. Ég ætla ekki að þreyta hv. þm. á þeirri lýsingu. Ég minntist á það, að lýsið er selt í ákaflega mismunandi tegundum og það yrði svo, eins og ég lýsti og tekið var undir af hv. þm. Ísaf. (FJ), að framkvæmd á slíku samkvæmt ábyrgðarákvæðinu, eins og það er nú orðað í frv., yrði illfær, ef ekki ómöguleg, og á þetta legg ég áherzlu. Fyrir utan það mundi sú framkvæmd óneitanlega hafa í för með sér óvenjulegan eftirlitskostnað, sem kemur sérstaklega til greina við ábyrgð á lifur undir þessum kringumstæðum, en alls ekki þarf til að taka, þegar reiknuð er út ábyrgð á vöru eins og hraðfrystum fiski og saltfiski, sem sýna má fram á með vörureikningum, að hefur verið afskipað undir eftirliti tollstjóra landsins á hverjum stað. Það er vitað, að útvegsmenn hafa engan veginn óskað eftir, að ríkissjóður gangi í hærri ábyrgð með því að bæta lifrinni við, þar sem þeir þvert á móti óska eftir öðru fyrirkomulagi í þessum efnum. Og þar sem liggur í augum uppi, að framkvæmd á þessum hlutum er svo að segja ómöguleg, þá er það ekki nema sanngjarnt, að orðið yrði við óskum útgerðarmanna, þar sem verðkröfur þeirra hafa verið settar langt niður fyrir það, sem þeir höfðu orðað í upphafi. Og þar sem að öðru leyti hafa ekki verið gerðar neinar nýjar ráðstafanir í frv. til að bæta þeirra hlut, þá sé það sanngjarnt að láta óskir þeirra ná fram að ganga hvað snertir bátalifrina og sleppa því að taka þetta inn í ábyrgðarsummu ríkisins, sem mér virðist líka vera nægilega há hvort sem er. Þetta hefur verið rætt í báðum d. þingsins, svo að segja til þrautar, og þó mætti mikið um það segja. En ég hygg, að fæstir af þm. hafi eiginlega góð skil á því, hvernig lýsisverzlun fer fram og hvernig allt það lýsi, sem safnað er saman utan af ströndinni, er sorterað o.s.frv. Mér þykir einkennilegt, að þeir, sem vilja endilega fá þessa ábyrgð, skuli loka augunum fyrir þessum örðugleikum, sem eru á framkvæmdinni, og þeim aukna eftirlitskostnaði, sem til greina kæmi, og þykist ég hafa fulla aðstöðu til að dæma um þetta betur en margir aðrir af þeim, sem hér hafa gerzt talsmenn fyrir ríkisábyrgð á lifur. Ég skal svo ekki hafa hér um frekara mál, nema sérstök ástæða gefist til. Ég ætla að leyfa mér, í beinu framhaldi af því starfl, sem ég ásamt öðrum úr ríkisstj. hef haft með höndum undanfarið, milligöngustarf til þess að sætta útgerðarmenn við það hlutskipti, sem þeim kann að verða úthlutað af Alþ., að bera fram skriflega brtt., sams konar og ég flutti í Nd. og þar var samþ., um það að fella niður síðari málsgr. 1. gr. frv., en í henni ræðir um þessa ríkisábyrgð á lifur, sem ég áður drap á. Að lokum vil ég aðeins drepa á það, að sá varnagli, sem settur var inn í Ed. samkv. brtt. frá hv. þm. Barð. (GJ) og hafði það að þýða, að tillit skyldi taka til gæða lifrarinnar og lýsisgæða, hann er nú horfinn, svo að sá ágalli, sem upphaflega var í þessari ábyrgðartill. eins og hún var flutt af hv. þm. V-Húnv. (SkG), er enn fyrir hendi, en hann er sá, að með því að leggja til, að eitt verð sé á hverjum lítra lifrar, hvar sem er, meðan það gildir, þá er sýnilega ekki stefnt að því að hafa mjög mikið samræmi hvað snertir gæði þeirrar vöru, sem hér um ræðir, og mundi það undir venjulegum kringumstæðum talið ófært, því að lifrin er svo misjöfn að gæðum, lýsismagni og öðrum góðum kostum, að hún á svo að segja ekkert saman nema nafnið eitt. Mætti þá eiginlega með sama rétti setja ríkisábyrgð á óæðri fisktegundir, sem veiðast hér við land, eins og í frv. er lagt til, að sé á góðfiskategundum, sem taldar eru upp í 1. gr.



Það er búið að þrautræða þetta mál, en ég get ekki stillt mig um að gera grein fyrir afstöðu minni út af því, sem hæstv. atvmrh. sagði. Hann hefur endurtekið hér í Sþ. það, sem hann sagði í Nd. um málið, og það er mjög öflugur áróður af hans hendi út af þessu ákvæði, að ríkissjóður taki ábyrgð á lýsisverðinu. Það er aðallega eitt, sem hæstv. ráðh. færir þessu til foráttu, og það er, að þetta sé svo erfitt í framkvæmd. Í þessu sambandi vil ég undirstrika það, að hér er aðeins um vetrarvertíðina að ræða. Það er venja hér ó vetrarvertíðinni að greiða fyrir mælda lifur sama verð yfir alla vetrarvertíðina, a.m.k. í hverri veiðistöð. Þetta er atriði, sem áhætt er að byggja á. Ég veit, að það er einhver vandi í sambandi við að ákveða, hvað hátt aflaverðið eigi að vera í sambandi við lýsisgæðin, til þess að hægt sé að ætlast til þess, að þeir, sem taka á móti lýsinu, greiði út kr. 1,30 fyrir lítrann. En ég fullyrði, að það er sjálfsagt ekkert vandasamara að ákveða þetta, en að ákveða, hvaða verð eigi að vera fyrir allar mögulegar fisktegundir til þeirra, sem taka inn fisk í hraðfrystihúsin. Það er hvort tveggja nokkuð vandasamt, en ekki get ég skilið, að það sé nokkur munur þar á vanda, og því sýnist mér vera hægt að fara þá leið að ákveða lágmarksverð á lifrinni kr. 1,30 yfir vetrarvertíðina. Síðan verða stjórnarvöldin að gera sér grein fyrir því, hvert ábyrgðarverð útflytjendur verði að fá, til þess að hægt sé að ætlast til þess, að menn taki lifrina út fyrir þetta verð. Alveg eins er þetta með hraðfrysta fiskinn og saltfiskinn. - Þetta vildi ég aðeins taka fram út af því, sem hæstv. atvmrh. sagði, þegar hann talaði um, að lifrin væri svo misjöfn. Það mun yfirleitt í verstöðvum vera greitt visst verð fyrir hvern lítra og það sama yfir alla vetrarvertíðina, og hefur ekki fram að þessu verið gerður munur á því, hvernig lifrin er á þeim tíma. Þetta sýnist mér stórt atriði. Annað atriðið vildi ég benda á, og það er þetta, að ef nú væri tekinn upp sá háttur að ábyrgjast ekki lifrina, heldur yrði frílistinn látinn ná yfir þorskalýsið, þá er hætta á, að það ástand geti skapazt, að menn viti ekkert, hvar þeir standa með lifrarverðið, og nú er gefið mál, að sumir selja lifrina eftir hendinni, og hvaða verð eiga þeir að fá fyrir lifrina? Það er ekki þannig, að menn geti geymt sína lifur. Þeir verða að láta hana strax, annars eyðileggst hún. Nú mundi verða langur tími þangað til ríkisstj. gæti gert sér grein fyrir því, hvað mikið hún má leggja ofan á samkvæmt verðinu á frílistanum. Af þessu skapast svoleiðis óvissa, sem enginn veit, hvernig kemur út, og útvegsmenn verða kannske fyrir tapi, sem þeir verða ekki, ef þeir láta lifrina strax. Og eins er með hlutarsjómenn. Þeir vita ekki, hvar þeir standa, og það veit enginn, hvað út úr því dæmi kemur, enda í sumum tilfellum, að álagið, sem beðið er eftir, þangað til frjáls gjaldeyrir kemur, lendir hjá útvegsmönnunum sjálfum eða verzlunarmönnunum. Þetta er það, sem ríður baggamuninn í mínum huga um það að hallast að því, þó að ég telji það neyðarúrræði, að vera með því að taka þessa ábyrgð, því að það hefur þann kost, að menn vita strax, ef þeir hafa þessa vöru til að láta af hendi, hvar þeir eru staddir í þessum efnum. Það er sjálfsagt á báðum leiðunum hægt að finna einhverja erfiðleika á framkvæmdinni, en ég vildi aðeins með þessum örfáu orðum gera grein fyrir minni afstöðu.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð til að leiðrétta misskilning hv. 1. þm. S-M. um það, að lifrin sé greidd á sama verði alls staðar yfir vertíðina. Þetta er sá mesti misskilningur, enda gæti það ekki heldur átt sér stað, og jafnvel þó að um aðalvertíð ársins sé að ræða, vetrarvertíðina, þá er lifrin ákaflega misjöfn eftir því, hvar hún fæst við strendur landsins. Hér við Faxaflóa mun lifrin vera nokkuð jöfn og skila miklu lýsi. Þó tel ég víst, að lifrin í Vestmannaeyjum sé bezt, en það skiptir alveg um, þegar kemur til Breiðafjarðar eða Vestfjarða. Og þetta hefur komið fram sömuleiðis í sambandi við fiskábyrgðina. Fiskurinn, sem veiddur er vestur frá, er mun rýrari og skilar minni flökum en fiskurinn við Faxaflóa. Eitt ágætt samvinnufélag á Vesturlandi tapaði stórfé á vertíðinni 1947. Þá keypti það mikið af fiski, slægðum með haus, annaðist söltun á honum og seldi á erlendum markaði með því verði, sem fiskábyrgðarnefnd reiknaði og áleit, að nægði til þess að standast þann kostnað, sem viðkomandi samvinnufélag hafði við söltun á fiskinum. En samvinnufélagið tapaði 260 þús. kr. á fiskkaupunum og verkun hans á þessari vertíð. Og þetta er ekkert einsdæmi með þetta eina fyrirtæki. Fjöldi af einstaklingum, sem keyptu, fisk á þessari vertíð, töpuðu stórfé í sambandi við fiskverkun. Halda nú hv. þm., að margir vilji annast bræðslu á lifur og eiga allt undir náð fiskábyrgðarnefndar, hvaða verð kemur út úr lýsissölunni? Allir útreikningar fiskábyrgðarnefndar viðkomandi fiskábyrgðinni hafa verið miðaðir við, hvernig fiskurinn er hér við Faxaflóa. Ég veit, að þeir munu líka reikna lýsisábyrgðarverðið eftir því, sem fiskurinn hér við Faxaflóa gefur feita lifur og gott lýsi. Ég fullyrði, að ef lifrarverðið verður tekið inn í fiskábyrgðina, þá geti það átt sér stað víða hér á landi, að það fáist enginn til að bræða lifrina, það fáist enginn til að kaupa hana. Hv. 1. þm. S-M. tók fram, að það mætti reikna þetta út. Það var líka reiknað út 1947, hvað fiskurinn fyrir vestan ætti að kosta, en með þeim endemum, sem raun ber vitni, að fjöldi þeirra, sem verkuðu fisk þar, hlutu stórskaða af. Og það hefur oft verið rætt um það að gera kröfur á hendur ríkissjóði vegna tapa þessara fyrirtækja á fiskkaupum og sölu þetta ár, 1947, sem hefur ekki borið árangur enn. Ég veit, að þegar hv. 1. þm. S-M. athugar þetta mál betur, þá sér hann, að þetta er satt, sem ég hef haldið hér fram.



Herra forseti. Hv. þm. Snæf. hefur nú sýnt fram á það mjög ljóslega, að það þarf meira, en rétt að taka lifrina, það þarf líka að bræða hana og gera hana að vöru. - Hv. 1. þm. S-M. sagði, að það, sem væri aðaldrifkrafturinn hjá sér í þessu, væri það, að með því að hafa ekki lifrina með í ábyrgðinni, þannig að ábyrgzt væri verð fyrir hana, þá væri ekki vissa fyrir hlutarsjómenn um, hvaða verð þeir fengju fyrir lifrina. Það hefur aldrei verið vissa um það á þessum tíma árs, og hefur því aldrei verið hreyft fyrr, að nauðsyn væri á að slá því föstu með ábyrgð á lifrarverðinu, sem gerð væri í byrjun vertíðar, enda mun það vera torvelt. Það hefur ekki heldur verið undan því kvartað hingað til, þó að menn hefðu ekki þennan hluta af sjávarafla sínum verðtryggðan með ríkisábyrgð. Þessi óvissa hefur alltaf verið fyrir hendi, en ein vissa er í þessu máli, sú, að eftir því sem skip fær meira fyrir sína lifur, þeim mun betri verður hlutur hlutarmannsins, annars væri hann ekki hlutarmaður, og þar fara saman hagsmunir útgerðarmanns og hlutarmanns. Hv. 1. þm. S-M. er því, að minni hyggju, að ganga á móti sanngjörnum óskum útvegsmanna til þess að þjóna ímynduðum hagsmunum hlutarsjómanna. Svo er annað atriði í þessu máli, sem ég sé ekki, að hv. 1. þm. S-M. hafi enn drepið á, sem er þó veigamikið. Og það var alls ekki hjá mér sagt út í bláinn, þegar ég sagði, að það væri eiginlega ómögulegt að framkvæma þessa ábyrgð, eins og ákvæði standa nú um í frv. og hafa staðið í brtt. framsóknarmanna. M.a. hef ég minnzt á kontrolið og kostnaðinn við það. Látum gott heita, að ríkið hafi marga launaða starfsmenn til þess að passa upp á lifrina frá hverjum bát, það má náttúrlega segja, að það megi framkvæma allt. En þegar hv. 1. þm. S-M. er að bera saman ábyrgðina á blautfiskinum og saltfiskinum við lifrarábyrgð, þá gleymir hann því, eða læzt gleyma því, að um leið og blautfiskinum eru tryggðir þessir 75 aurar, þá er ákveðið í sjálfum l., hvaða verð hraðfrystihúsin eigi að fá, og það er ákveðið, hvaða verð saltfiskframleiðendur eigi að fá, og þessar verðákvarðanir eru þannig samstilltar. Og það hefur þannig verið reiknað út af sérfróðum mönnum, að verðið, sem hraðfrystihúsunum er ábyrgzt í l. annars vegar og saltfiskframleiðendunum hins vegar, það sé í samræmi við og hæfilegt, miðað við hráefnisverðið. Hvað lifrina snertir hins vegar, þá vill hv. 1. þm. S-M. tryggja hrálifrarverðið og hafa það tryggt í l. En það er ekkert ákvæði, sem hann vill taka inn viðvíkjandi því að verðtryggja unnu vöruna, lýsið, sem fæst úr lifrinni, eins og er varðandi hraðfrysta fiskinn og saltfiskinn. Þar er nefnilega meginmunurinn á þessu máli hjá hv. þm. Til þess að þetta væri hliðstætt og að öllu leyti samsvarandi fiskábyrgðinni og forsvaranlegt gagnvart þeim, sem eiga að framkvæma það, þarf að tiltaka, hvaða lágmarksútflutningsverð lýsisútflytjandinn ætti að fá fyrir meðalalýsi, t.d. 1.000 eða 1.200 vítamíntölu. Mætti jafnvel byrja á 800 sem lægsta flokki. Það þyrfti að standa í frv. ákvæði um það, hvaða verð útflytjendum skyldi ábyrgzt fyrir þetta lýsi, og sömuleiðis ef lýsið stæði í 1.200–1.500, 1.500–2.000, 2.000–2.500, 2.500 –3.000 og loks 3.000–3.500, af því að þá er komið upp í það, sem hér er mest vítamíninnihald lýsisins. Ég játa, að í Hornafirði hefur vetrarlýsið farið yfir 3.500 að vítamíninnihaldi, og jafnvel yfir 4.000. Og þessi skali er miðaður við það, sem útvegsmenn hafa alla tíð á undanförnum árum miðað sín útboð við og komið sér saman um, hvað þeir byðu í hvern gæðaflokk fyrir sig. Og þá þyrftu enn fremur að vera í frv. ákvæði um það, hvað hið svo kallaða lágmark á verði væri fyrir þetta. Það er alveg rökrétt, að ef ákvæðin um ábyrgð á verði fyrir lifrina ættu að vera sambærileg við ábyrgðarverð fyrir hráefni af fiski, þá þyrfti að flokka þetta allt. Og þegar þetta er athugað, þá ætla ég, að flestir muni geta séð, að það er ekki neitt óþægilegt að eiga, t.d. í byrjun vertíðar, að búa til verðskala á hinum ýmsu lýsistegundum, eins og markaðurinn fyrir þessa vöru hefur sýnt sig að geta hvikað, svo sem á árinu sem leið. Þetta hefur hv. 1. þm. S–M. og öðrum, sem honum fylgja að málum, sézt yfir að leiðrétta. - Ég hef ekki hirt um að taka þetta fram fyrr en í lokaþætti afgreiðslu þessa máls. En héðan af er bezt að segja það eins og það er, að eftir þessum skala þyrfti að verðleggja þessa unnu vöru, og þá þyrftu að vera skýr ákvæði í frv. um það, ef hér ættu að vera um ábyrgðina á lifrarverðinu samsvarandi ákvæði við ákvæði um verðábyrgð á fiskinum.



Herra forseti. Hv. þm. Snæf. sagði, að hann vildi leiðrétta það, sem ég sagði um verðið á lifrinni. Það var ástæðulaust að hafa þau orð þar um, að leiðrétta, því að ég tók það fram greinilega, að það mundi hafa verið sama verð á lifrinni í hverri veiðistöð fyrir sig á sömu vertíð, miðað við lítratölu. Hitt sagði ég ekki, að sama verð hefði verið á lifrinni í öllum verstöðvum yfir vertíðina í sama skipti. Hér þurfti hann því ekki neitt að leiðrétta. En hann benti á, að víða væru erfiðleikar fyrir menn að taka lifur fyrir kr. 1,30 lítrann, þó að slíkt væri hægt á sumum stöðum. Og hann benti á sem hliðstæðu þess, að erfitt væri að taka við fiski í frystihúsin, af því að gæði fisksins væru ekki alls staðar hin sömu. Það er satt, að það er ekki alls staðar hagkvæmt að taka fisk fyrir 65 eða 75 aura. Samt sem áður hafa menn ekki horfið frá því að hafa sama verð á fiskinum alls staðar. Og það er ekki farið fram á annað gagnvart ábyrgð á lifrarverðinu en það, sem á að gera viðkomandi ábyrgðinni á fiskinum. Mér er það ljóst, að það er allt of mikið gert úr erfiðleikum í þessu sambandi. Hér er um svo rúma heimild að ræða, viðkomandi þeim, sem bræða lifur, að ríkisstj. gæti, ef hún vildi, samkv. þessu frv. tekið tillit til þess, ef lifrin væri eitthvað lakari í einhverjum landshlutum en þar, sem hún er bezt á vetrarvertíðinni, og tekið til athugunar að bæta mönnum halla, sem yrði á þessu atriði. Og þetta er ekkert erfiðara með lifrina en með fiskinn. Hæstv. atvmrh. sagði, að það væri sá reginmunur á þessu, sem hann hefði ekki viljað benda á fyrr en nú, að þetta væri ekki hliðstætt, því að í l. væri ákveðið, hvað útflutningsverðið væri á saltfiski og freðfiski, en í ákvæðunum um að ábyrgjast lifrarverðið væri ekkert um það sagt, hvað lýsisverðið skyldi vera. En vitanlega á ríkisstj. að setja reglugerð um það, hvaða útflutningsábyrgð hún tekur samkv. heimildinni á lýsinu, og munurinn er því enginn annar en sá, að það er tiltekið í löggjöfinni sjálfri, hvert útflutningsábyrgðarverðið skuli vera á hraðfrystum fiski og saltfiski, en ríkisstj. á að ákveða, með aðstoð sömu sérfræðinga, sem leitað hefur verið til um ábyrgðarupphæðina fyrir fiskinn, saltfiskinn og hraðfrysta fiskinn, hvaða útflutningsverð á að vera á lýsinu. Og auk þess má benda á til að sanna, hversu brosleg ástæða sú er, sem færð er fram móti lifrarábyrgðinni, að í frv. ríkisstj., sem hér liggur fyrir, er ekki gert ráð fyrir föstu verði fyrir annað af hraðfrysta fiskinum en fyrir flökin, og svo á ríkisstj. bara að finna út samsvarandi verð á öðrum útfluttum fisktegundum hraðfrystum, og það eru því ekki örðugleikar á þessu efni að þessu leyti. Hæstv. atvmrh. sagði, að ég vildi í þessu tilliti skaða útvegsmenn og að það væri nú ekki ástæða til að vera óánægður með það, þó að ekki væri ákveðið í byrjun vertíðar fast verð fyrir lifrina, það hefði ekki verið á undanförnum árum. En það er sú ástæða fyrir því að vera ekki ánægður með, að lifrarverðið sé ekki fast, sem hæstv. atvmrh. gekk alveg fram hjá, að ef þorskalýsið er á frílista, þá veit ég, að það dregst að ákveða, hve álagið skuli vera mikið í sambandi við það. Í sambandi við það benti ég á, að óvissan með verðið á þorskalýsinu væri meiri en nokkru sinni fyrr, og það verður erfiðara að vita en nokkru sinni fyrr, hvað á að borga fyrir lifur, sem gengur kaupum og sölum á vertíðinni. Þetta vita allir, sem komið hafa nokkuð nálægt þessum málum, og þá vita þeir, sem selja lifur, ekkert, hvar þeir standa, og það á eins við útvegsmenn sem við hlutarmenn. Og þetta verður aldrei ágreiningsmál milli útvegsmanna og hlutarmanna, því að hagsmunir þeirra fara þarna saman um þetta atriði, en hættan er fólgin í því, að hvorki útvegsmenn né hlutarmenn vita, hvernig þetta dæmi kemur út, ef farið er inn á frílistaleiðina í sambandi við lifrina og lýsið. Þá verður allt í óvissu um lifrarverðið lengi vel. Og það er fullkomlega vafasamt, að þetta komi allt rétt út að lokum, ef frílistaleiðin verður farin. Þá er fullkomlega vafasamt, að allir útvegsmenn og hlutarmenn fái út úr þeim viðskiptum það, sem þeir mundu ætlast til, sem ákvæðu að setja lýsið á frílista.



Herra forseti. Ég held, að þær upplýsingar, sem ég gaf, hafi verið alveg nauðsynlegar. Ég hef sýnt glögglega fram á það, að þetta ákvæði um lifrarverðábyrgðina er svo illa í hendur ríkisstj. búið, að það er ekki framkvæmanlegt eins og það er. Það er að því leyti engin hliðstæða við frílistann. Það er sagt hér í þeim ákvæðum, sem samþ. hafa verið við frv. um lifrarábyrgðina, að það skuli heimilt að ábyrgjast f.h. ríkissjóðs það, sem á kann að vanta, að söluverð lýsis tryggi bátaútveginum á sama tíma kr. 1,30 fyrir hvern lítra af lifur. Hvernig á ríkisstj. að búa til um þetta nokkra reglugerð t.d. í janúar? Hvernig á hún að geta vitað þá um söluverð á ýmsum tegundum af lýsi, með jafnfallandi markaði og er á þeirri vöru? Nei, það verður að bíða eftir því, að viðkomandi lýsiskaupmaður og lýsisverkandi sé búinn að selja lýsið og hann komi svo til ríkisstj. og segi: Þetta lýsismagn hef ég sent út og selt það fyrir þetta og þetta verð, og það er úr þetta og þetta mörgum lítrum af lifur. Ég þarf að fá svo og svo mikið til þess að geta borgað þessa eina krónu og þrjátíu aura fyrir lifrarlítrann. - Virðist það nú ekki fyrir augum hv. 1. þm. S-M., þó að hann sé nú ákaflega laus við það að vera tortrygginn maður, virðist það nú ekki augljóst fyrir honum, að lýsisútflytjandinn mundi ekki í slíkum kringumstæðum hafa neinn sérstakan áhuga fyrir því að spenna upp lýsisverðið við söluna, ef slíkur útflytjandi væri í kapphlaupi við annan mann um að selja vöru lágu verði? Því að hann á þá greiðan aðgang til þess hjá ríkinu, að það borgi sér, að vísu ekkert ákveðið verð sem uppbót á lýsið, heldur það, sem á kann að vanta, til þess að söluverð lýsisins tryggi bátaútveginum kr. 1,30 fyrir lifrarlítrann. Með slíku fyrirkomulagi væri sá spori, sem eðlilega er á öllum útflytjendum yfirleitt um að ná sem beztu verði fyrir útflutningsvöruna, þá burt numinn hér. Hann væri þá settur á þann bekk, sem við erum að harma að þurfa að setja útvegsmann á, að geta sett sína áhyggju á ríkið. Menn hafa harmað að þurfa að tryggja bátaútvegsmönnum visst verð fyrir fiskinn, því að þar var viss hemill tekinn af þeirra framleiðslukostnaði. En hér á að færa þetta út og láta útvegsmenn eina um það, hvaða verð þeir fái fyrir lýsið, en það á svo bara að bæta þeim upp það, sem á kann að vanta, að þeir geti greitt kr. 1,30 fyrir lifrarlítrann. - Ég hygg, að hv. 1. þm. S-M. sjái, hve þetta er einstaklega broslegt.



Herra forseti. Ég vil aðeins, út af því, sem hæstv. ráðh. sagði nú, benda honum á það, sem ég geri ráð fyrir, að allir aðrir hafi tekið eftir, þó að hæstv. ráðh. virðist ekki hafa gert það, en ég fer að gruna hann um látalæti í þessu sambandi, ef hann hefur ekki veitt því athygli, að auðvitað á framkvæmdin að vera þannig, að lágmarksverðið á að vera kr. 1,30 fyrir lifrarlítrann, og ríkisstj. á að segja til strax, hvaða ábyrgð hún tekur á verði á útfluttu þorskalýsi, og reikna það út, með aðstoð sinna sérfræðinga, hvað þetta lýsisverð þurfi að vera, til þess að hægt sé að borga kr. 1,30 fyrir hvern lítra af lifur. Þetta virðist ekki erfitt að skilja, og hæstv. atvmrh., sem búinn er síðan 1946 að framkvæma fiskábyrgðarlögin, ætti að kannast við þessar aðferðir. - Hæstv. atvmrh. segir, að það sé broslegt að taka frá mönnum aðhaldið um að reyna að ná sem allra beztu verði fyrir útflutningsvörur sínar, sem gert sé með ríkisábyrgð á útflutningsverði. Hann er nú samt sem áður búinn að framkvæma ríkisábyrgðir á fiskútflutningi. Þetta segir hann því eftir að í mörg ár er búin að vera í gildi löggjöf um að verðbæta bátafiskinn. Og þegar nú á að bæta einu litlu atriði við þær uppbótagreiðslur, þá segir hæstv. ráðh., að þetta sé broslegt.



Herra forseti. Hv. 1. þm. S-M. segir, að ríkisstj. eigi að reikna út og ákveða og tilkynna lýsisútflytjendum, hvaða verð þeir þurfi að fá fyrir ýmsar lýsistegundir að hennar dómi, til þess að geta staðið undir því að greiða kr. 1,30 verð fyrir lítrann af lifur. Við hvað á ríkisstj. að miða í þessu efni? Við sínar fyrri hugmyndir eða markaðsverðið í dag, eða hvað? Við skulum segja, að ríkisstj. geri þetta og hún segi: Þetta skal lýsið kosta, nr. 1, nr. 2 og nr. 3 o.s.frv. Gott og vel. Svo tekur kaupandinn við þeirri reglugerð. Segjum, að hann falli ekki í þá freistni að selja lýsið of lágu verði vegna samkeppni. En svo fær hann ekki nóg verð fyrir það samt, samkv. reglugerð ríkisstj., til þess að standa undir lifrarverðinu, kr. 1,30 fyrir lítrann. Hvað segja þá lögin? Það er ætlazt til þess, að ríkissjóður verði látinn ábyrgjast það, sem á kann að vanta, að söluverð lýsis tryggi bátaútveginum kr. 1,30 fyrir hvern lítra af lifur. Hann getur þess vegna á hvaða stundu sem er viðkomandi útflutningsverðinu komið með bakreikning á ríkisstj. og ríkissjóðinn og virt allar reglugerðir að vettugi. Það er lagastafurinn, sem gildir í þessu sambandi, en ekki reglugerð.



Herra forseti. Þetta er þegar orðið allrætt mál frá ýmsum hliðum, og talað er um erfiðleika við framkvæmd á þessu frv., sem ekki er nú orðið að l. enn þá, og þeim breyt., sem fram eru bornar. Hæstv. atvmrh. talaði mjög um það, að erfitt mundi vera að reikna út, hvað eigi að borga mikla uppbót á lýsisverðið samkv. þessari breyt., ef samþ. verður við frv., til þess að þeir, sem eiga lifrina og leggja hana inn, geti fengið einnar kr. og þrjátíu aura verð á hvern lítra, og þetta segir hann þrátt fyrir það, þótt ríkisstj. eigi yfir að ráða starfskröftum hinna færustu sérfræðinga á þessu sviði. En nú hefur hæstv. atvmrh. gefið upp, að verði till. hans samþ., þá muni ríkisstj. setja lýsi á frílista. Ég hef áður haldið því fram í neðri deild, að hæstv. ríkisstj. hafi enga heimild til að setja vörur á frílista, en nú skulum við segja, að lýsið sé sett á frílista. Er þá allur vandinn leystur? Útflytjendur leggja vissar prósentur á gjaldeyrinn, en sú álagning á vitanlega að koma til útgerðarmanna og hlutarsjómanna. En geti hæstv. ríkisstj. ekki reiknað út, hve mikið þurfi að leggja á lýsið til að greiða kr. 1,30 pr. lítra af lifur, hvernig ætlar hún þá að reikna út, hve miklu útflytjendur eiga að skila til útgerðarmanna og sjómanna, og þá getur orðið vafasamt, að álagið komi til réttra aðila, og gætu menn þá haft efasemdir um þetta. Ef þetta ætti að framkvæma samvizkusamlega, þá yrði ekki komizt hjá að reikna þetta út, og væri þá hægt að láta hina reikningsfróðu koma þar til skjalanna. En þeim getur auðvitað skjátlazt, og komu fram athyglisverðar upplýsingar um það hjá hv. þm. Snæf. (SÁ). Hann gat um það, að félag við Breiðafjörð, sem hefði keypt fisk 1947, hefði tapað miklu á því, að verðið var ekki reiknað rétt. Sama verð var ákveðið á hráefninu á öllum stöðunum, en varan var misjafnlega góð á hinum ýmsu stöðum. Á einum staðnum fæst minna magn af saltfiski og hraðfrystum fiski, miðað við þunga hráefnisins, en á öðrum stað, og þannig fór fyrir félagi þessu og beið það mikið tjón af. Ég tel það siðferðislega skyldu ríkissjóðs að bæta þeim það upp. Það mun vera verðminni lifur við Breiðafjörð en t.d. í Vestmannaeyjum, svo að Breiðfirðingar fá tiltölulega meira verð fyrir lifur sína með þessu móti, en þeir eru vel að því komnir, vegna þess hve illa hefur verið með þá farið í sambandi við fiskkaupin áður.



Herra forseti. Út af því, sem hæstv. atvmrh. sagði, að þó að ríkisstj. vildi gefa út reglugerð, þar sem tiltekið væri verð á lýsinu, þá gætu útflytjendur alltaf komið með bakreikninga og heimtað að þeir væru greiddir, þá vildi ég biðja menn að lesa 1. gr., og !þá geta þeir séð, að um heimild fyrir ríkisstj. er að ræða, svo að hún getur hagað sér eins og hún vill í þessu, svo að enginn geti sýnt reikninga um annað en það, sem ríkisstj. hefur gefið út með reglugerð eða á annan hátt.



Afgreiðslu Alþingis á frv. ríkisstj., eins og það nú litur út, skil ég svo, að þingið líti á þetta sem bráðabirgðaráðstöfun eingöngu og að það sé þess vegna óhagganlegur ásetningur þingsins að gera varanlegar ráðstafanir fyrir 1. marz n. k., er tryggi hag ríkissjóðs. Ég segi því já.