Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flutnm. (Matthías Ólafsson) Það er í fyrsta skifti og verður væntanlega í síðasta sinni, sem jeg stend upp til að mæla móti máli, sem jeg hefi verið flutningsmaður að. Jeg finn mjer því skylt, að gjöra nokkra grein fyrir, hvernig það atvikaðist, að jeg gjörðist meðflutningsmaður að þessu frumvarpi. Háttv. þingmaður Borgfirðinga (P. O.), sem jeg að öðru leyti met mikils, vegna áhuga hans á landsmálum, hafði getið þess við mig, að hann hefði heyrt, að til stæði að selja eitt af botnvörpuskipunum íslensku til útlanda. Spurði hann mig um, hvort jeg áliti það eigi athugavert, og því ástæða til að banna með lögum útflutning skipa. Jeg lofaði honum að athuga málið, en mjer hafði enginn tími unnist til að hugleiða málið, vegna annara anna. En kvöldið áður en þessu frumvarpi var útbýtt í deildinni kom hann til mín aftur, þegar jeg var í önnum, og tjáði mjer, að hann hefði heyrt, að selja ætti 2 botnvörpuskip, og hann áliti bráða nauðsyn bera til, að koma í veg fyrir það með lögum, sem afgreidd yrðu í skyndi frá þinginu og staðfest símleiðis. Mjer virtist í svipinn, að þetta gæti verið nauðsynlegt, en hafði eigi, svo sem fyr er sagt, haft tíma til að athuga þetta nánar. Ljet jeg þar tilfinninguna hlaupa með mig, en hún er einatt ljelegur ráðanautur í stjórnmálum. Þegar við vorum að tala um þetta kom háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) að, og bárum við þetta mál undir hann og var hann þegar á sama máli. Settist hann þegar niður og skrifaði frumvarpið. Jeg leit á það, sem hann hafði skrifað, og sá þá, að hann hafði sett nafn mitt fremst flutningsmanna á frumvarpið. Jeg vakti þá þegar athygli hans á því, að nafn háttv.þm. Borgfirðinga (P. O.) ætti að standa fyrst á frumvarpinu, því að hann væri fyrsti hvatamaður til þess, að frumvarpið kæmi fram. Hann kvað það litla þýðingu hafa hver fyrstur stæði af flutningsmönnum, og var háttv.þm. Borgf. á sama máli, og gjörði jeg þá ekkert veður út af því. Þegar frv. var útbýtt út hjer í deildinni, sá jeg að háttv.þm. Dalamanna (B. J.) var einnig meðflutningsmaður að því, en það vissi jeg ekki fyr, því jeg fór burtu þegar, er frumvarpið var komið inn á skrifstofuna. Þetta eru hin sönnu tildrög til þess, að jeg varð við málið riðinn. Við fyrstu umr. málsins hjer í deildinni mælti jeg nokkur orð fyrir frv., frá því sjónarmiði, er jeg þá hafði á málinu. En er þeirri umr. var lokið, var mjer bent á margvíslegt óhagræði- og jafnvel tjón, er af því gæti leitt, ef frv. yrði að lögum. Þegar svo frv. næst kom á dagskrá hjer í deildinni, mæltist jeg því til við hæstv. forseta, að hann tæki það út af dagskrá, og varð hann við þeim tilmælum mínum. Ætlaði jeg að gjöra tilraun til að fá meðflutningsmenn mína til að taka frv. aftur. Þess var þó enginn kostur, en þeir fjellust á, að rýmka undanþáguheimild stjórnarinnar, og er það að vísu kostur við frv., þótt það að sjálfsögðu gjöri það þá minna virði, fyrir þá, er halda því fast fram. En þótt svo væri rýmkuð undanþágan, virtist mjer frv. all athugavert fyrir því. Þegar nú frv. kom til 2. umr. í deildinni, stóð svo á, að háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) stóð fyrir framan mig, og var að tala við mig um annað mál. Tók jeg því eigi eftir, að hæstv. forseti hljóp yfir mál, sem var á undan á dagskránni, og með því enginn tók til máls, var þegar gengið til atkvæða. Veitti jeg því þá fyrst eftirtekt, að það var um þetta mál, sem atkvæði var greitt, og var þá um seinan að fá tekið til máls um það. Jeg gat að eins komist hjá að greiða atkv. um það. Jeg sje, að mörgum þingmönnum kemur þessi framkoma mín í málinu kynlega fyrir, sje það af brosi því, er leikur um varir þeirra. En jeg tek mjer það engan veginn nærri. Hve seint sem jeg sje að mjer hefir skjátlast, þá hefi jeg einurð til að kannast við það, og reyni að bæta úr yfirsjón minni, ef unt er, og jeg kannaðist við, að í þessu máli hefði mjer skjátlast. Það er mannlegt að yfirsjást, en drengilegt að kannast við það. Að svo mæltu skal jeg nú snúa mjer að þeim mótbárum, sem jeg hefi fram að færa gegn frv. Það er satt, að ekki einn eða tveir af botnvörpuskipaeigendunum, heldur þeir allir, hafa fengið tilboð um kaup á skipum þeirra, en hitt er ekki satt, að í ráði sje að selja neitt af þeim, svo með því er í raun og veru aðalástæðan fyrir því, að þetta frumvarp er framkomið, fallin. En þá segja menn, að þótt nú sje eigi í ráði að selja neitt af skipunum, þá geti ávalt verið hætta á, að slíkt verði gjört, og freistingin sje mikil fyrir íslenska skipaeigendur, þar sem þeim er boðið afar-hátt verð í skipin, en hagur af útgjörð hins vegar tvísýnn. Hvað sem nú hagsvoninni líður, þá er það víst, að sumir útgjörðarmennirnir vilja fremur auka en minka skipaeign sína. Þetta er og mjög eðlilegt. Þeir hafa bygt stórar byggingar eingöngu til salt-, kola-, fisk- og veiðarfærageymslu. Kosta sumar þessar byggingar svo að hundruð þúsunda króna skiftir. Er eigi líklegt, að þeir vildu láta þær eignir standa arðlausar, en það gjörðu þær, ef þeir seldu skipin, því húsin verða eigi til annars notuð. Hins vegar er það kunnugt, að mörg af hinum íslensku botnvörpuskipum eru orðin gömul og þurfa bráðlega mikillar aðgjörðar við. En sú aðgjörð er mjög dýr og engan veginn víst, að hún fáist, og þótt hún fengist, þá eru þó skipin aldrei sem ný skip. Meðal annars eru vjelar skipanna gamlar, og miklu kolafrekari en nýjustu vjelar. Af þessu gæti þá það leitt, að skipin yrði dæmd ósjófær og engum að gagni, en eigendunum til stórtjóns. Hins vegar eru mikil líkindi til, að hægt væri að selja þessi skip fyrir allhátt verð, meðan eftirspurn eftir skipum er sem mest, og að fyrir verð þeirra mætti fá nýleg, eða ef til vill alveg ný skip, og yrði þá unt að yngja skipastólinn upp, útgjörðarmönnum að kostnaðarlausu, og væri það engan veginn lítilsvert. Þetta er ekki sagt út í bláinn, því þetta hefir verið gjört hjer af leiknum kaupsýslumönnum. Ásgeir Pjetursson keypti »Christian IX.« og seldi hann eftir stuttan tíma með talsverðum hag, og notar að sjálfsögðu þann hag til að auka útveg sinn. Thor Jensen keypti og gamla »Mjölni« og átti hann nokkra mánuði, og seldi hann þá aftur með miklum hag. Nú hefir hann gjört ráðstafanir til að kaupa stærra skip í hans stað, og getur ef til vill fengið það fyrir verð Mjölnis. Virðist þetta vera auðsær hagur, eigi að eins fyrir þessa einstaklinga heldur og fyrir þjóðarheildina. Því meira framrými (Tonnage) sem vjer Íslendingar höfum ráð yfir, því betur erum vjer á vegi staddir með aðflutninga til, og jeg veit, að Thor Jensen hefir getað boðið landsstjórninni farmrúm í skipum, sem hann hefir þegar keypt. En nú er það alkunna, að á þessum tímum er ekki hægt að fá annað en gömul skip. Þeir sem þau kaupa, hafa því í hyggju, að reyna að koma þeim af sjer, ef þeir sjá sjer fært að fá nýrri og betri skip í staðinn, og ætti það að vera auðsær þjóðarhagur. En þröskuldur fyrir því gæti þessi lög orðið. Hversu rúm sem undanþágan er, gæti bannið þó komið í veg fyrir, að slík gömul skip yrði seld. Setjum sem dæmi, að viðkomanda væri settur sólarhringsfrestur, eða jafnvel styttri, og hann væri staddur í útlöndum. Svarið gæti komið of seint frá stjórninni hjer og svo gæti gengið koll af kolli. Enn má gjöra ráð fyrir, að vjer af einhverjum ástæðum fengjum eigi kol frá Englandi eða eitthvað annað það, er til útgjörðar heyrir, eða þetta yrði svo dýrt, að engin tök væri á að gjöra út, þá væri eigi annað fyrir en að leggja skipunum upp. Hvað væri þá unnið við bannið. Mjer mun svarað því, að þá mundi stjórnin að sjálfsögðu veita undanþágu. En þá væri það um seinan. Enginn óvitlaus útlendingur mundi bjóða sæmilegt verð í skip, sem hann vissi, að seljandi gæti eigi haft neitt upp úr, ef hann eigi keypti af honum. Af þessum ástæðum mun jeg greiða atkv. móti frv.

Einar Arnórsson Mjer koma dá lítið kynlega fyrir sjónir þessi skoðanaskifti háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), þar sem hann var aðalflutningsmaður frv. Biður hann nú háttv. deild í öllum guðanna bænum að drepa þetta fóstur sitt. Háttv flutnm. (M. Ó.) ljet sjer þau orð um munn fara, að jeg hefði sett nafn hans, sem fyrsta flutningsmanns undir frv. í óleyfi hans. Jeg verð þó að leyfa mjer að lýsa því yfir, að þau orð eru algjör fjarstæða, Hann kom sjálfur til mín og bað mig að vera annan flutnm. og setti jeg nafn hans fremst, að honum og háttv.þm. Borgf. (P. O) ásjáandi. Hafði hann þá engin mótmæli í frammi, og er því síður en svo að í óleyfi væri. Enda var það ekki nema sjálfsagt, að hann væri 1. flutningsmaður, þar sem það er alkunnugt, að hann telur sig forgöngumann allra þeirra mála, er sjávarútveg snerta. Verður því ekki vægara um þessi ummæli háttv. 1. flutnm. (M. Ó) sagt en að eitthvað sje hárugt við þau. En ummæli þessi geta alls ekki bitnað á mjer, þar sem jeg hefi votta að mínu máli.  (Pjetur Ottesen: Það er alveg rjett, sem háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) segir)  . Nú verð jeg að segja það, að ræða háttv. flutnm. (M. Ó.) hefir alls ekki sannfært mig um það, að hann hafi haft rangt fyrir sjer, þegar hann gjörðist flutnm. frv. þessa. Alkunnugt er það, að í öðrum löndum er lagt á samskonar bann við sölu skipa úr landi og andmæli háttv.flm. (M. Ó.) gegn banni þessu hjer, eru sjálfsagt ekki á meiri rökum bygð en samskonar andmæli annars staðar, og hafa þau þó ekki sannfært menn þar. Nú býst jeg við, að ástandið hjer sje svipað og í öðrum löndum, og ættu því mótmæli háttv. flutnm. (M. Ó.) ekki að verða bráðdrepandi fyrir málið. Háttv. flutnm. (M. Ó) sagði, að engir mundu hafa í hyggju hjer að selja skip úr landi. Slíkt hefir þó komið fyrir, og nefndi hann sjálfur í ræðu sinni tvö skip, sem seld hefðu verið, ekki alls fyrir löngu.  (Skúli Thoroddsen: Og eitt stórt gufuskip á Ísafirði)  . Þá var ein ástæðan sem hv. flutnm. (M. Ó.) færði móti frv. þessu, sem jeg tel að vísu nokkurs verða. En hún var sú, að óheppilegt væri, að menn hefðu ekki leyfi til að selja gömul skip, með það fyrir augum, að fá ný í staðinn. Þegar svo stæði á, gæti algjört sölubann verið óheppilegt. En nú segir svo í frv. þessu, að stjórnin hafl heimild til að veita undanþágu frá banninu, þegar sjerstakar ástæður sjeu til. Má vera, að eftir frv. sje heimild þessi of takmörkuð, og hefi jeg einmitt hugsað mjer að koma með brtt., er rýmki undanþágu heimildina. Vil jeg að stjórnin hafi fult frjálsræði til að veita undanþágu þessa, og treysti jeg henni til að bera fult skyn á, hve nær veita beri hana; t. d. þegar menn hafa í hyggju að selja gamalt skip fyrir nýtt, enda sjeu fullnægjandi skírteini fyrir því o. s. frv. Þá vildi háttv. flutnm. (M. Ó.) gjöra mikið úr því, að fyrir gæti komið að samningar yrðu að vera svo skjótgjörðir, að ekki næðist til stjórnarinnar. Þótt nú svo væri, þá tel jeg það ekki fullgilda ástæðu til að fella frv., því að ef alþjóðar nauðsyn krefur, þá verða hagsmunir einstaklingsins að lúta í lægra haldi. Annars get jeg ekki skilið, að um svo skjótgjörða samninga sje að ræða, því að þótt tilboð kæmi frá öðrum löndum, mundi það ekki bundið við svo ákveðinn tíma, þar sem öll skeyti og orðsendingar um símann eru nú svo miklu seinni í ferðum en á friðartímum, og sendandi getur ekki vitað, hve nær skeyti hans kemur viðtakanda í hendur, vegna tafa á leiðinni, og getur því varla sett mjög nauman frest. Og svo má ná til stjórnarinnar í síma, svo að þessi ástæða hv. samflutningsmanns míns (M. Ó.) er harla ljettvæg. Tel jeg það mjög líklegt, ef engar skorður verða settar, að þá rýrni skipastóll okkar, þar sem nú er geipiverð boðið fyrir skip, eg er það freisting fyrir menn að selja skip sín til þess að græða fje á þeim. Ef jeg til dæmis ætti skip nú, og vildi hætta kaupsýslu, þá mundi mjer innan handar að selja það með 100 þúsunda til 200 þúsunda króna ábata, og setjast síðan í helgan stein, og eiga náðuga daga. Þótt nú frv. þetta setji hömlur á brask manna, þá tek jeg það ekki nærri mjer, því að jeg álít að alþjóðar heill standi ofar en gróðafíkn einstakra manna. Það er satt, að enginn ákveðinn tími er til tekinn í frv., en full ástæða finst mjer til, að bann þetta standi meðan sömu ástæður haldast og nú eru. Þá mundi stjórnin geta afnumið lögin með bráðabirgðalögum, ef ástæðurnar breytast skyndilega. Sem sagt, þá hefir háttv. flutnm. (M. Ó.) ekki getað sannfært mig um, að frv. þetta sje ekki jafn nauðsynlegt og það var, þegar við sömdum það í fyrstu. En háttv. deild ræður hvað hún gjörir við það. Mjer finst það dálítið skrítið, að við veitum stjórninni leyfi til að kaupa skip fyrir ærna peninga, til þess að auka skipastólinn, af því að hann er ónógur, en setjum þó engar skorður við því, að einstakir menn rýri hann eftir vild sinni, með því að selja skip sín til annarra landa. Slíkt er ósamræmi og hreinasta mótsögn. Þá er meira samræmi í því, að veita stjórninni heimild til að banna skipasölu og skipaleigu úr landi, og jafnframt heimild til að veita undanþágu, þegar sjerstakar ástæður eru fyrir hendi. Ein ógætnisvilla hefir slæðst inn í sektarákvæðið í 2. gr. frv. Þar stendur 10- 200 þús. kr. í stað 10,000-200,000 kr. og mun jeg koma með brtt., sem lagfæri þetta. Um sektarákvæðin skal jeg geta þess, að lægri mega sektirnar ekki vera, ef bannið á að koma að haldi. En ef svo fer, að sektirnar reynast of háar í einhverju tilfelli, getur sökunautur með samningi gengið að lægri sektargreiðslu, ef hann vill, og málshöfðun niðurfallið, þar sem með málið skal fara sem almenn lögreglumál. Vil jeg svo leyfa mjer að afhenda hæstv. forseta brtt. mína, og óska þess um leið, að háttv. deild láti mál þetta ná fram að ganga.

Bjarni Jónsson Jeg þarf ekki að vera orðmargur, því að háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) hefir að mestu tekið af mjer ómakið. Jeg vildi að eins beina þeirri spurningu til hæstv. stjórnar, hvort hún treysti sjer ekki til að hughreysta og hugga svo hv. fyrverandi flutnm. (M. Ó.), að hann geti greitt atkv. með frv. Hvort telur hún sjer ekki fært að veita undanþáguna alt af, þegar fullar ástæður eru til? Jeg lít svo á, sem það sje sjálfsagður hlutur, og sje jeg þá ekki lengur hættu þá, er af því gæti leitt, að samþykkja frv. Annars tel jeg mikið unnið með lögum þessum, þótt ekki væri nema það, að engin skipasala færi fram út úr landinu án þess að stjórnin vissi af. Vil jeg því eindregið mæla með því, að frv. verði samþykt.

Ráðherra Björn Kristjánsson Viðvíkjandi spurningu háttv.þm. Dala. (B. J.), vil jeg leyfa mjer að lýsa því yfir, - jeg hygg, að mjer sje óhætt að gjöra það fyrir hönd stjórnarinnar allrar, - að hún mundi veita undanþágu þessa, þegar ástæður eru fyrir hendi, og að það getur ekki orðið til óhags fyrir land og þjóð.

Pjetur Ottesen Mjer þykir það kynlegt, hversu hugur háttv. flutnm. (M. Ó.) hefir snúist á áttinni síðan frv. þetta var samið. Það er alveg rjett, að jeg átti upptökin að því, að mál þetta komst inn í þingið. Jeg hafði sem sagt heyrt þess getið, að það mundi jafnvel vera í ráði, að eitthvað af fiskiflotanum okkar, trollurunum, yrði selt út úr landinu. Það er altalað að Englendingar bjóði afskaplegt verð í slík skip, enda er það næsta eðlilegt, þar sem skipastóll þeirra ekki hvað síst, hefir orðið fyrir svo miklum hnekki, en þeir meta einmitt skip af þessari gerð svo mikið í þarfir hernaðarins. Jeg man ekki betur, en að háttv. aðalflutningsm. þessa frv. (M. Ó.) ljeti falla orð við mig í þá átt, er mál þetta var hjer til 1. umr., að hann hefði komist að raun um það, að þessi grunur minn, um sölu skipa út úr landinu, mundi vera á fullum rökum bygður. Það má að vísu segja, að frv. þetta gangi fullnærri rjetti skipaeigenda, en eins og háttv. 2. þm. Árn. (E A.) hefir rjettilega tekið fram, verður augnablikshagur einstaklingsins að lúta í lægra haldi fyrir hagsmunum, heill og velferð þjóðarinnar, þegar þetta getur ekki farið saman. Hjer er um þjóðarnauðsyn að ræða, og við megum illa við því, hjer norður á hjara heims og fjarri alþjóðaleiðum, að höggvið sje skarð í þann litla skipaflota, sem til er í landinu. Úr því að frv. þetta gangi alt of nærri rjetti skipaeigenda, dregur það og, að landsstjórnin getur veitt undanþágu í vissum tilfellum. Ef skipaeigendur væru svo hepnir, að geta nú selt þau skip, sem farin eru að eldast og fengið önnur ný í staðinn, sem þó naumast þarf að gjöra ráð fyrir, eins og nú er högum háttað, þar sem nær ómögulegt er að fá skip, hvað sem í boði er, þá mun stjórnin að sjálfsögðu líta á þær ástæður og gefa undanþágu. Það var fyrir nokkrum árum, að hjeðan voru seld fiskiskip mörg til Færeyja. Það hefir má ske verið stundarhagnaður fyrir seljendur, en stórhnekkir bæði fyrir þá og landið þegar frá leið, því það er öllum kunnugt, að fiskiskip hafa borið hjer góðan arð og veitt bestu atvinnu. Jeg vil að síðustu lýsa yfir því, að jeg felst á brtt.háttv. 2. þm. Árn. (8. S) og vona, að frv. með þeim breytingum fái fram að ganga.

Flutnm. (Matthías Ólafsson) Jeg stend ekki upp sem flutnm. frv., þótt jeg sje talinn svo. Jeg verð að álíta, að þar sem háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) bæði samdi og skrifaði frv., þá beri að telja hann fyrsta flutningsmann þess. En þetta skiftir ekki miklu máli. Annars nenni jeg ekki að elta ólar við háttv.þm. (E. A.) um efni, sem eigi skiftir meira máli en þetta atriði. Hann fer að minsta kosti á hlið við sannleikann, svo sem vandi er prókúratora, þeirra, er eigi þykja fínustu tegundar. Hvert einasta orð af því, er jeg hefi sagt um þetta efni, er sannleikur. En eins og þegar er sagt skiftir þetta engu máli. Hann má, óátalið af mjer, hafa gagnstæða aðferð þeirri, er jeg hefi haft, að kannast, við að mjer hafi skjátlast, og reyna að bæta úr því. Háttv. þm. Borgfirðinga (P. O.) taldi mjög misráðið, að þilskipin voru seld um árið til Færeyinga. Veit hann þá eigi að síðustu árin, áður en þau voru seld, hafði einatt tapast á útgjörðinni; skipin voru allflest orðin svo ljeleg, að við borð lá, að menn fengi ekki að gjöra þau út, og aðgjörðir hjer svo afskaplega dýrar, að ekkert útlit var fyrir, að það gæti borgað sig. Það verður þvert á móti að telja happ, að svo fór sem fór. Þeir, sem áttu skipin og ekki skulduðu alt, sem þeir fengu fyrir þau, munu hafa lagt það fje, sem þeir fengu fyrir skipin í botnvörpuskip, og hafa eigi haft ástæðu til að iðrast þess. Háttv. 2 þm. Árn. (E. A.) vildi halda því fram, að þetta gjörðu aðrar þjóðir. Það er rjett, en þess ber að gæta, að þar eru kauphallir, þar sem skipin geta gengið kaupum og sölum. Hann hefir ekki komið með þá brtt., að landssjóður kaupi þá skipin, ef menn vilja selja. Það hefði verið annað mál. En þetta, sem hjer liggur fyrir, er sama sem að taka eignir manna og gjöra þær ónýtar. Menn mega þá ekki losna við skipin, þótt þeir t. d. geti ekki haldið þeim úti sakir skorts á kolum eða öðrum nauðsynjavörum. Hjer eru að vísu menn, sem vilja kaupa, en engin sönnun er fyrir því, að þeir sitji fyrir kaupum á skipum, sem menn hjer kynnu að vilja selja, af því að hjer er engin kauphöll og menn vita því eigi um, hvort skip eru föl eða eigi. Útgjörðarmenn hjer hafa enga tilhneigingu til að selja í gróðaskyni, heldur til að fá ný í staðinn. Það er ekki nema von, að menn vilja losa sig við úrelta skrokka og fá í staðinn bestu skip, og nota sjer til þess þarfir manna í öðrum löndum. Jeg held, að með lögum þessum sje gjörð tilraun til að spilla fyrir því, að menn getið fengið sjer ný skip. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) talaði um undanþágur. Það er ekki sagt, að allar stjórnir vildu veita slíkar undanþágur. Fjelag gæti staðið tæpt og viljað ná sjer í fje með því að selja. En það er ekki hægt hjer, vegna þess að kauphallir vantar. Því er ómögulegt að bera það saman, þótt aðrar þjóðir leggi á útflutningsbann. Jeg hefi alt af búist við, að þessi stjórn gjörði sem mest til að bæta úr þessum nauðungarlögum. En önnur stjórn getur komið, sem tregari yrði til að veita undanþágu. Þess vegna er mjer ekki fullnægt með brtt. þeirri, sem háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) talaði um.

Pjetur Þórðarson Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) lagði háttv. deild - og þar með hverjum einstökum þm. - mjög »ríkt á hjarta« úrslit þessa máls, og ætla jeg því að gjöra grein fyrir mínu atkvæði. Sami háttv.þm. (M. Ó.) lýsti það ástæðuna fyrir hughvörfum sínum í þessu máli, að alt of nærri væri gengið rjetti skipaeigenda, að gjöra þeim ókleift að selja skip sín, ef alt, sem til útgjörðar heyrir, yrði óhæfilega dýrt. Það vildi svo til um daginn, að jeg varð heyrnarvottur að því, er nafnkendur útgjörðarmaður, sem er gufuskipaeigandi, var að tala við einhverja um það, hvað þingið myndi gjöra við breska samninginn. Hann ljet þau orð falla, að ef þingið gjörði ekkert til að bæta úr viðskiftunum um innkaup á útgjörðarvörum, eða gjörði ónóg til að ráða bót á afleiðingum styrjaldarinnar fyrir fiskveiðarnar, þá væri rjettast að selja öll skip á einu »bretti« út úrlandinu. Þetta tel jeg allþýðingarmikið atriði. Vegna þessarar hættu, verð jeg að segja, að það gladdi mig, er frv. þetta kom fram. Af því mun mega ráða, hvernig jeg greiði atkv. í þessu máli.

Einar Arnórsson Að eins örlitla athugasemd. Jeg get ekki af ræðu hv.þm. (P. Þ.), er síðast talaði, vitað, hvernig hann muni greiða atkvæði.  (Pjetur Þórðarson: Jeg sagði: Það gladdi mig, er frv. kom fram)  . Jeg ætlaði að leiða sömu ályktun af sögu hans, og hann gjörði. Þetta styrkir mig í því, að frv. eigi að ganga fram. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.), minn góði fyrverandi samflutningsmaður að þessu frv., faðir þess og fóstri, lagði áherslu á, að útgjörðarkostnaðurinn gæti orðið svo mikill, að ekki borgaði sig að halda skipunum út. Af því ályktaði hann, að þetta frv. ætti ekki að ganga fram. Getur verið, að þessi forsenda reynist rjett. En ályktun hans er ekki rjett fyrir því. Þótt útgjörð borgaði sig ekki um stund, leiðir ekki af því, að rjett væri, að leyfa ótakmarkaða sölu skipa úr landi. Slíkt gæti lagast skjótlega, t. d. með samningum. Hann gleymdi og þeim »faktor,« að stjórnin hefir undanþáguheimildina, ef illa tekst til. Samt vona jeg, ef brtt. mín verður samþykt, að stjórnin leyfi ekki söluna alt af skilyrðislaust. Ástandið gæti fljótt breytst, og þá gæti verið stórhættulegt, að hafa fargað öllum skipastól. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) bjóst við, að stjórnin mundi veita undanþágur, en var hins vegar svo bölsýnn, að hann bjóst við, að stjórnin myndi velta af stóli, og þá myndi koma önnur verri. Jeg fyrir mitt leyti, veit engar líkur til, að stjórnin fari frá fyrri en á næsta þingi, svo framarlega sem dauðinn tekur ekki í taumana, eða vanheilsa komi til, sem jeg vona, að ekki verði. Býst jeg því við, að háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) geti verið rólegur fram eftir sumrinu, fyrst hann treystir stjórninni, sem nú er. Því virðist mjer, sem þetta, sem háttv. samflutningsm. minn (M. Ó.) tók fram, sje að eins grýla til að hræða menn til að segja nei, er atkv. verða greidd um frv. Vitanlega mun enginn deildarmanna svo í höfðinu, að hann taki nokkurt mark á þessu. Háttv. þm. (M. Ó.) spurði, hvaða rjett þingið hefði til að taka eignir manna. Þá er jeg heyrði það, flaug mjer það ótrúlega í hug, að háttv. 1. flutnm. frv. (M. Ó.) hefði ekki lesið það. Í frv. er alls ekki ákveðið, að taka eignir nokkurs manns, heldur að eins takmarka ráðstöfunarrjett yfir þeim. Hjer hefir verið áður samþ. í deildinni, að útflutningur á mör skuli bannaður. Var það sama sem að taka mörinn af mönnum? Háttv. samflutningsmanni (M. Ó.) þótti ekki rjettlátt, að útiloka skipin frá markaði. Þau eru með þessu frv. alls ekki útilokuð frá markaði. Auk undanþágunnar er þeim heimilaður markaður innanlands. Menn myndu hjer oft kaupa skip hver af öðrum. Hann mintist á kauphallir erlendis. Það er rjett, að þar eru skipa-»börsar«, þar sem skipaverslunin gengur greiðlega, en aftur eru skip þar svo miklu fleiri, að það jafnar hvað annað upp. En samt er talin nauðsyn á, að útiloka flutning skipa úr þeim löndum. Og þótt skipa-»börsar« sjeu og útflutningsbann, þá ber að sama brunni, því að skipin verða samt kyrr í landinu, og ef verðfall verður á skipum, hlýtur tap af því að lokum samt að lenda á þarlands mönnum. Svo að fyrir þjóðarauðinn skiftir þetta ekki máli. Af stærri skipum munu vera hjer 3, og auk þess nokkuð margt af smærri skipum, svo menn sjá, hve mikið vjer megum missa. Til merkis um, hve sjálfsagt menn í öðrum löndum telja slíkt bann á þessum tímum, skal jeg geta þess, að frá Norðmanni einum kom skeyti til stjórnarinnar, þar sem hann bað leyfis til að flytja skip úr landinu, sem hann átti hjer. Þessi Norðmaður hjelt, að hjer væri bann. Þetta er ríkt í meðvitund manna. Jeg vil að eins spyrja hv. deild, hvort viturlegra muni, að samþ. frv. með undanþáguheimild fyrir stjórnina, og tryggja með því, að skipastóllinn geti haldist óskertur, eða að láta alt dankast áfram eins og nú er. Háttv. þm. Dala. (B. J.) tók það rjettilega fram, að þótt undanþáguheimildin væri mikið notuð, væri þó alt af mikilsvert fyrir stjórnina, að vita, hvað selt er og hvað ekki. Jeg vil bæta því við, sakir ótta hv. samflutningsmanns míns (M. Ó.) við stjórnarskifti, að það mun hægt fyrir hann, að gjöra tilraun til að fá bannlög þessi afnumin þegar á þinginu í sumar. Þá gæti hann komið með frv. um það. Annars býst jeg ekki við, að hið háa Alþingi óskaði þess, að nokkrir þeir menn tæki stjórnina að sjer, er ekki væri trúandi til að fara skynsamlega að ráði sínu í þessu efni eða öðru.

Flutnm. (Matthías Ólafsson) Það er rjett, að hættulegt gæti orðið, ef of mörg skip væru látin burtu úr landinu. En hafa menn athugað það, hvort þjóðin muni hingað til hafa grætt eða tapað á útflutningi skipa úr landinu? Hingað til hefir hún haft hag af því. Það hafa verið seld eingöngu gömul skip.  (Einar Arnórsson: Þetta kemur ekki málinu við)  . Jú, það kemur því einmitt mikið við. Þetta frv. gæti girt fyrir það, að menn fengju sjer ný skip fyrir gömul. Maður, sem ætlar sjer að kaupa stórt, nýtt flutningaskip, verður að hætta við það, er hann getur ekki selt gömlu skrokkana. En aftur myndu menn að sjálfsögðu selja gömlu skipin, ef þeir hefðu trygt sjer ný. Þetta er hagur.  (Gísli Sveinsson: Þetta skil jeg ekki)  . Það er ekki von að háttv.þm. V. Sk. (G. Sv.) skilji þetta. Auðvitað hefir þingið ráð til þess, að svifta menn slíkum hag. Annars get jeg tekið það fram, að væri jeg stjórnin, myndi jeg eftir orðum manna hjer í dag, telja heimilt að gefa alt af undanþágu. Þjóðfjelagið græðir mest á því, að borgarar þess sjeu frjálsir að því, að selja skip sín, hvert sem þeim sýnist. því að þegar borgararnir græða, græðir þjóðfjelagið. Þetta virðist að eins vera þrái hjá mönnum. Þeir hafa fallist á, að undanþágur eigi að veita, en vilja fá lög um útflutningsbann, eins og aðrir. Þetta er því bara eftiröpun og annað ekki.

Jörundur Brynjólfsson Út af síðustu ummælum hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), vil jeg taka það fram, að mitt atkvæði með þessu frv. þýðir ekki það, að stjórnin skuli ætíð veita undanþágu. Jeg get vel felt mig við brtt.hv. 2 þm. Árn. (E. A.), en tel samt sjálfsagt, að sölu skipa eigi ekki að leyfa, nema sjerstakar ástæður sje fyrir hendi.

Einar Arnórsson Hv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) tók það fram síðast, að stjórnin mætti alt af veita undanþágu, og því væru lögin þýðingarlaus. Hví er hann þá á móti þeim? En lögin eru samt ekki þýðingarlaus. Ef svo kæmi fyrir, að stjórnin yrði að álíta sölu óforsvaranlega og skaðsamlega, þá getur hún ætíð tekið í taumana.