Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar hæstv, forsrh. fylgdi þessu frv. úr hlaði hér í d., skýrði hann allrækilega efni þess, auk þess fylgdi frv., þegar það var lagt fram, ýtarleg grg. Þar að auki urðu svo miklar umræður um málið við 1. umr, þess, þó að öll atriði, sem þar komu fram, kæmu ekki þessu frv. beinlínis við. Ég ætla því, að það sé tvímælalaust, að efni frv. sé öllum hv. þm. í d. ljóst og þurfi því ekki að ræða um það til skýringar. Frv. tók lítils háttar breytingum í hv. Nd., sem gengu út á það að draga nokkuð úr þeim ákvæðum, að sú framkvæmd, sem ráðgerð er í frv., væri fyrir þrjá fjórðunga landsins, Vestfirðinga-, Norðlendinga- og Austfirðingafjórðung, þannig að það kemur fram í frv., eins og það er nú, að það er ekki útilokað, að Sunnlendingafjórðungur geti einnig orðið aðnjótandi þeirrar aðstoðar, sem ráðgerð er samkv. frv. Fjhn. tók þetta mál til meðferðar á fundi sínum 30. nóv., en daginn áður hafði frv. verið vísað til hennar. Þegar n. ræddi málið, stóð svo á, að einn af nm., hv. 6. þm. Reykv., var fjarstaddur, og voru því aðeins fjórir nm. á fundi. Nefndin varð sammála um að mæla með samþykkt frv., og um rökstuðning fyrir þeirri till. vísar hún einkum til grg. þeirrar, sem fylgdi frv. í fyrstu. Einn af þessum fjórum nm., sem þátt tóku í afgreiðslu málsins, hv. þm. Vestm., áskildi sér þó rétt til að bera fram brtt. eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma, og skrifaði hann undir nál. með fyrirvara, og nú hefur hann borið fram brtt, á þskj. 112, sem ég skal ekki ræða að svo stöddu, a. m. k. ekki fyrr en hann hefur gert nánari grein fyrir henni undir umræðunum. En mér virðist, að öll n., sem þátt tók í afgreiðslu málsins, sé einhuga um að mæla með frv. með eða án breytingar.



Herra forseti. Ég gat þess við 1. umr. þessa máls, að ég mundi freista þess að flytja við það brtt., sem mér virtist eðlilegt að á því yrði gerð. Það er í fyrsta lagi, að í staðinn fyrir, að ríkisstj. yrði heimilað að gera f. h. ríkissjóðs samninga um kaup og smíði allt að 15 togara, kæmi heimild til handa ríkisstj. um að láta smíða allt að 20 togurum. Ég hygg, að það eigi við fyllstu rök að styðjast, að þörf sé á því, að nú þegar á þessu stigi málsins verði samið um smíði á 20 togurum, ekki einungis vegna þarfa þeirra landshluta, sem skortir atvinnutæki til þess að geta haldið uppi nægilegri atvinnu fyrir sitt fólk, heldur og fyrir suma þá staði aðra, sem togaraútgerð hafa, en hafa misst togara og eiga nú togaraflota, sem gengur óðum úr sér. Ég geri ráð fyrir því, að þegar ákveðið hefur verið að láta smíða ákveðinn fjölda togara, muni verða mjög mikil ásókn eftir að fá þessi skip. Við höfum þegar haft fregnir af því, að í einstökum byggðarlögum hafi verið stofnuð ný togarafélög, og hæstv. ríkisstj. hafa þegar borizt umsóknir um þessi fyrirhuguðu skip. Ég held, að það sé ekki of mikið tekið upp í sig, þó að nefnt sé, að samið skuli um smíði á 20 togurum í stað 15. Það er vitað, að afhendingartími þessara skipa verður alllangur. Það eru engar líkur til þess, að hægt sé að fá togarana alla afhenta á einu eða tveimur árum, Líklegast er, að afhending þeirra dreifðist yfir lengra tímabil. Þess vegna er það álit okkar flm. þessarar brtt., - hv. þm. Vestm. (JJós) flytur hana með mér, - að rétt sé og eðlilegt, að þessi breyting verði gerð á 1. gr. frv. Í 1. brtt. okkar, sem við flytjum hér skriflega, er einnig gert ráð fyrir því, að bætt verði inn í 1. gr. frv. orðunum „af fullkomnustu gerð“. Ég minntist á það við 1. umr, málsins, að miklu skipti, að þau skip, sem nú yrðu keypt til landsins, yrðu af allra fullkomnustu gerð og með nýtízku sniði. Togaraútgerð Íslendinga er, eins og kunnugt er, í dag rekin með gífurlegum halla. Ein leiðin til þess að koma þessum þýðingarmikla atvinnurekstri á réttan kjöl, er að fá honum sem fullkomnust tæki. Við töldum þess vegna rétt, að það yrði beinlínis tekið fram í þeirri löggjöf, sem sett verður um væntanleg togarakaup, að skipin skyldu vera af fullkomnustu gerð, og ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á því, að nokkur hv. þdm. vilji greiða atkv. á móti því. Tvær aðrar brtt., sem við flytjum, eru í samræmi við brtt. við 1. gr. Önnur brtt. er við 2. gr. frv., að fyrir „150 millj. kr.“ komi 200 millj. kr., sem sagt miðað við það, að skipin verði 20, en ekki 15, og 3, brtt. við 5. gr. einnig afleiðing af brtt. við 1. gr., að skipin verði 20, en ekki 15. Ég leyfi mér að óska þess við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða fyrir þessum brtt., sem bæði eru skriflegar og of seint fram komnar. Að lokum vil ég vænta þess, að hv. þd. samþykki þessa brtt. okkar hv. þm. Vestm. og sýni þar með skilning sinn á þörf íslenzks atvinnulífs. Það er óþarfi að endurtaka það, að togararnir eru stórvirkustu framleiðslutæki þessarar þjóðar. Á sviði skipasmíða og smíði togara hefur á undanförnum árum orðið veruleg framför, þannig að það eru líkur til þess, að hægt sé að fá hentugri skip nú, ódýrari og hagkvæmari í rekstri en unnt var fyrir um það bil áratug, þegar samið var um smíði hinna fyrstu nýsköpunartogara, sem reynzt hafa hin mestu happafley, sem þessi þjóð hefur eignazt, og átt hafa ríkan þátt í því, að framleiðsla okkar hefur aukizt stórkostlega og grundvöllurinn þar með orðið sterkari undir lífsafkomu þjóðarinnar og skapað möguleika til þess að bæta lífskjör almennings. Það er ekki þessum tækjum sjálfum að kenna, að þjóðin hefur ekki kunnað að hafa hóf á í efnahagsmálum sínum, þannig að rekstur þeirra er nú sokkinn í fen stórkostlegs taps. Ég endurtek það, að ég vænti þess, að hv. þd. sýni þá framsýni og það frjálslyndi að samþ. þá brtt., sem ég hér hef mælt fyrir.



Herra forseti. Eins og ég gat um við fyrri umr. þessa máls, er ég samþykkur því, að ráðstafanir séu gerðar af hálfu þess opinbera til þess að halda við endurnýjun á togaraflota landsmanna, og er ég þeirrar skoðunar enn, eins og fram hefur komið í nefndinni. Síðan þetta frv. var undirbúið hjá hæstv. ríkisstj. og lagt fram hér í þinginu, hefur nú, að ég held, einn af nýsköpunartogurunum tapazt, sem sýnir það bert, að viðhaldi og endurnýjun á þessum fiskiflota landsmanna er nauðsynlegt að halda í horfi, og virðast allir vera sammála um það atriði. Hitt er svo annað mál, að þegar svona stórfelld ráðstöfun er gerð eins og sú, sem frv. fer fram á, að hið opinbera leggi í það að láta byggja 15 togara og kostnaðurinn heimilaður upp í 150 millj. kr., þá virðist það vera sanngjarnast að miða framtak í þessu efni við þarfir allra landsmanna, eftir því sem þær kunna að vera á hverjum tíma, en taka ekki út sérstaka landshluta umfram aðra, því að það er ljóst, að kostnað af þessum framkvæmdum verður öll þjóðin, í hvaða landshluta sem hún býr, að bera. Er þá lítið frjálslyndi í því fólgið að binda fyrir fram einhvern hluta af þessum skipum í lögum við vissa landshluta, einkum og sérstaklega úr því að ríkisstj. hefur sett á stofn sérstaka n. til þess að meta atvinnuþörfina og, ef ég mætti svo að orði kveða, atvinnuhjálparþörfina á hverjum tíma. Það ákvæði út af fyrir sig virðist mér vera nægilegt til að tryggja það, að t. d. Vestur-, Norður- og Austurlandið eða staðir á Vestur-, Norður- og Austurlandi fái þá hjálp til atvinnubóta af þessum aðgerðum, sem hverju sinni reynist nauðsynleg, þar sem tryggt er í frv., að hinn stjórnskipaði aðili, atvinnutækjanefndin, sem hún er kölluð, eigi að láta uppi álit sitt um þetta á hverjum tíma. Fyrir því hef ég leyft mér að flytja fram brtt., sem skráð er á þskj. 112 og er að vísu samhljóða brtt., sem flutt var af hv. þm. Borgf. í hv. Nd., og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er, að fengnum tillögum atvinnutækjanefndar, heimilt að setja á stofn sérstaka ríkisútgerð togara í því skyni, að lagður verði á land afli þeirra í þeim bæjum eða kauptúnum, þar sem ekki eru fyrir hendi fjárhagslegir möguleikar til þess að kaupa og reka togara, enda sé skortur á nægri atvinnu á staðnum og atvinnuleysi hamli eðlilegum vexti hans.“ Þetta hefur verið í frv. frá byrjun, að því er snertir afskipti atvinnutækjanefndar, og þess vegna virðist það vera óþarft að útiloka nokkurn sérstakan landshluta í sjálfu orðalagi frv., eða ef ekki má kveða svo sterkt að orði, að Suðurlandið sé útilokað í þessu efni, þá a, m. k. er það sett á annan og lægri bekk en aðrir landshlutar og þar með í raun og veru gripið fram í fyrir þeirri hv. n., sem vitnað er til í sjálfu frv. frá ríkisstjórnarinnar hendi, atvinnutækjanefndinni. Nú er að vísu í 1. gr. frv. komizt svo að orði, að ríkisstj. sé heimilt að selja þessa togara við kostnaðarverði eða ráðstafa til útgerðar. Þó er það að fengnum tillögum atvinnutækjanefndar, sem skipuð var, eins og þar segir, með bréfi ríkisstjórnarinnar frá 5. sept. 1956. Ég lýsti orðalagi brtt. minnar á þskj. 112, en þó í aðeins öðrum lið hennar, en fyrri liðurinn er um það, að ríkissjóði sé þrátt fyrir ákvæði 2. gr. heimilt að endurlána a1lt að 90% af verði hvers skips, sem keypt er til bæjar eða kauptúns, þar sem brýn þörf er í að auka atvinnu á staðnum. Það er fyrir mínum augum, eins og ég geri ráð fyrir að það hafi verið fyrir augum þess hv. þm., er flutti brtt. í Nd., þungamiðja málsins, þörfin á að auka atvinnu á staðnum. Mér finnst, þó að nú horfi þannig við, að þörfin kunni að vera meiri á vissum stöðum norðan- eða austan- eða vestanlands en sunnanlands, þá sé rétt að gera ráð fyrir því í þessari lagasetningu, að hægt sé að haga sér eftir breyttum skilyrðum. Og með þeirri byggingu á hraðfrystihúsum, sem átt hefur sér stað sunnanlands hin síðari árin, getur vel farið svo, að eftir fá ár, og þarf kannske ekki að bíða svo langs tíma, - ég vildi, að það yrði sem lengstur tími, sem liði, – en eftir fá ár getur vel farið svo, að þörfin í þessu efni til hráefnisöflunar og til að auka atvinnu á stöðum geri vart við sig sunnanlands, alveg eins og hún gerir vart við sig eða hefur gert vart við sig norðan-, austan- og vestanlands fram að þessu, fyrir því sé rétt að hafa þetta opið í frv. og leggja ekki neinar sérstakar hömlur á sérstaka landshluta í sjálfu frv., þegar frv. býr til þann a. m. k. ráðgefandi aðila, atvinnutækjanefndina, sem á að útbúa tillögur og álit um þetta efni á hverjum tíma og ríkisstj. að fara eftir því. Hitt gefur auga leið, hvaða blær er viðkunnanlegastur á svona stórmáli, að stjaka ekki við atvinnu sérstakra íbúa landsins þegar í upphafi með orðalagi frv. Það er óviðkunnanlegur blær á því, og ég vil nema hann í burtu með því að nefna enga landshluta sérstaklega í frv., en láta óbreytta standa þá höfuðtillögu, sem er, að atvinnutækjanefndin geri tillögur um niðurröðun þessara togara á hverjum tíma, eftir því sem atvinnuviðhorfið er í hvert sinn á þeim stöðum. Ég ætla ekki, að ég þurfi að hafa um þessa brtt. fleiri orð. Ég er fylgjandi líka þeim brtt., sem hv. þm. N-Ísf. er fyrri flm. að, og álit þær réttar og sanngjarnar. Það er augljóst mál, að úr því að ríkið vill skipta sér af þessari endurnýjun togaraflotans nú, þá er ekki of stórt spor stigið, þó að ákveðið sé, að byggðir séu 20 togarar í stað 15, með því líka að þá er hægt að verða við kröfum um atvinnubætur víðar á landinu með fleiri skipum heldur en færri. Bæði hvað snertir smærri fiskiskipin og stærri fiskiskipin í þessu landi, þá er það gömul reynsla, sem ávallt hefur staðfests, að það þarf stöðugt viðhald, þau þurfa að fá stöðugt nýbyggingar til viðbótar, helzt kannske sem jafnast árlega, en úr því að því hefur ekki verið við komið, þá a. m. k. það myndarlega, þegar það er gert, að endurnýjunin sé varanleg til frambúðar. Ef ekki er unnið að þessu, þá fer það svo, eins og komið var hér fyrir nokkrum árum, að fiskiskipaeign landsmanna gengur úr sér og hrakar, og þarf risaátök til þess að kippa henni aftur í horf. Ég vil svo mælast til þess, að hv. d. sýni það frjálslyndi í meðferð þessa máls, að hún samþ. brtt. þær, sem fram hafa verið lagðar, - og þá legg ég einkum áherzlu á brtt. mína á þskj. 712, - og geri ekki neinar ákvarðanir í þessu efni, sem þannig hljóta að líta út fyrir þjóðinni, að það sé verið á kostnað alþjóðar að draga fram hlut einstakra landshluta, en setja hlut annarra landshluta til hliðar. Ég hygg, að það sé strax farið að sýna sig, og á kannske eftir að gera það miklu betur, að togarafloti landsmanna, nú þegar löndunarbannið í Englandi er afnumið, sækir meira í það að selja afla sinn á útlendum markaði en áður var. Það bar mikið á því á síðasta ári og raunar þessu ári, fram að lokum síðasta sumars, að togaraflotinn lagði upp afla sinn til hraðfrystistöðvanna víðs vegar um land, einkum þó sunnanlands, og enda norðanlands líka, sérstaklega af þeim ástæðum, að þessum afla varð ekki komið í lóg á annan hátt. Og fyrir því var atvinna blómleg og mikil hér syðra við Faxaflóa og viðar. En þetta getur skyndilega breytzt og orðið atvinnuleysi á þeim stöðum, sem nutu þessa fisks frá togurunum, meðan útlendu hafnirnar voru lokaðar. Þetta getur skyndilega breytzt þann veg, að það verði einmitt knýjandi þörf á því að gera ráðstafanir til þess að beina togaraafla á staði hér sunnanlands, sem hafa fengið hann með gnægtum fram að þessu. Þetta hlýtur líka að undirbyggja þá skoðun, að með þessari sérstöku löggjöf sé rétt að halda opnum möguleikunum til þess að hjálpa öllum landshlutum jafnt í þessu efni samkv. þeim tillögum, sem atvinnutækjanefndin leggur fram, eins og í frv. er skráð. Það renna því miklu fleiri en ein rök undir það að samþykkja brtt. á þskj. 112 heldur en þau meginrök, sem ég hef minnzt á, sem sýna, að það er rangt gagnvart þjóðarheildinni í svona máli að fyrirbyggja eða torvelda fyrir fram atvinnuaukningu á einum stað, þó að það sé gert til þess að draga fram annarra landshluta málstað í þessu efni. Það er full trygging fyrir því í öðru orðalagi frv., sem komið er að í fleiri greinum þess, að það á að vera eftir mati atvinnutækjanefndar í hvert sinn, hvert þessum togurum verður ráðstafað, og þess vegna að mínum dómi ósmekklegt, ef ekki ætti að kveða sterkar að orði, að draga fram hlut þriggja landshluta, en setja einn landshlutann á lægri skör.



Herra forseti. Brtt. á þskj. 112 frá hv. þm. Vestm. var útbýtt á þessum fundi, og hinni skriflegu brtt. frá hv. þm. N-Ísf. og hv. þm. Vestm. var vitanlega ekki útbýtt, heldur var hún lesin hér upp og leitað afbrigða fyrir henni. Það leiðir því af sjálfu sér, að fjhn. hefur ekki tekið þessar brtt. til athugunar, og frá n. hendi hef ég því enn sem komið er ekkert um þær að segja. Frá eigin brjósti ætla ég ekki heldur beinlínis að segja um það, hvort rétt sé að samþykkja þessar till. eða einhverjar af þeim eða fella þær. En ég vil taka það fram sem mitt álit nú þegar, hvað sem hv. d. sýnist að gera við þessar till. og hvernig sem ég endanlega kann að greiða atkv. um þær, að þá sýnist mér, að þær ekki muni breyta miklu. Það er sá munur á skriflegu till. og till. á þskj. 112, að hv. þm. N-Ísf. hafði boðað það við 1. umr. málsins, að hann mundi bera fram till. um að heimila kaup á allt að 20 togurum, og hinar aðrar brtt., sem hann stendur að, eru aðeins afleiðingar af þessari megintillögu. Þetta virðist í fljótu bragði vera allmikil breyting, en ég held, að hún sé ekki svo mikil. Reynsla undanfarinna ára sýnir það, enda liggur það í hlutarins eðli, að þó að ríkisstj. sé heimilað að gera kaup á einhverri tölu togara, þá er það engin endanleg ákvörðun um, að aldrei framar megi ríkisstj. gangast fyrir togarakaupum. Það kom mjög til umræðu við 1. umr. þessa máls, að ein fyrrverandi ríkisstj. hefði gengizt fyrir kaupum á 32 togurum, ríkisstjórn, sem fylgismenn hennar kölluðu „nýsköpunarstjórn“. Það er nú sér á parti, hvort nokkur stjórn getur annarri fremur heitið nýsköpunarstjórn. Í mínu ungdæmi var mönnum kennt, að það væri aðeins einn skapari, en ég skal ekki fara nánar út í það. Ég hygg aðeins, að í þeim skilningi, sem þessi hv. stjórn er kölluð nýsköpunarstjórn, hafi allar stjórnir, síðan landið fékk innlenda stjórn, verið nýsköpunarstjórnir, meira að segja sú stjórn, sem beinlínis kenndi sig við íhald og t. d. hv. þm. Vestm. studdi. Ég held, að hún hafi líka gengizt fyrir nokkrum nýjungum, þó að hún kallaði sig íhaldsstjórn. En þetta kemur nú ekki málinu við beinlínis. Mér hefur ævinlega bara þótt ákaflega undarlegt, þegar menn bera sér þetta orð í munn og þá sérstaklega um eina stjórn, „nýsköpunarstjórn“, eins og hér hafi verið einhverjir guðir. Hún lét nú reyndar nægja að kalla aðalframkvæmdavald sitt nýbyggingarráð. Það getur auðvitað verið réttmætt, því að mennirnir geta byggt úr efni, en trauðlega skapað af engu. En ég sleppi þessu. Hitt er staðreynd, að þessi stjórn gekkst fyrir smíði og kaupum á 32 togurum. Næsta stjórn á eftir henni gekkst fyrir því, að keyptir voru til landsins 10 togarar, og leið stutt á milli. Og nú liggur hér fyrir frv. frá hæstv. núverandi ríkisstj. um það, að keyptir verði 15 togarar. Þetta sýnir vitanlega, að það er á hvaða tíma sem er hægt að gera ráðstafanir til þess að bæta við togarana. Ég er ekki beint að mótmæla þessu á þessu stigi málsins, en ég er að benda á, að það er vitanlega líklegt, að jafnvel þó að frv. yrði samþykkt, mundu síðar verða gerðar ráðstafanir til að kaupa fleiri togara, ef það verður svo í framtíðinni, að togaraútgerð þyki vera álitlegri til lífsbjargar þjóðarinnar heldur en þá einhverjir nýir atvinnuvegir, sem kynnu að koma upp. Ég man eftir því, að síðast í gærkvöld var það einn af þm. Sjálfstfl., sem flutti útvarpserindi og varaði frekar við því að setja alla sína von á togaraútgerð. Þau orð mætti gjarnan taka til athugunar. Það, sem ég vildi segja með þessu, er ekki beint að mæla á móti þessu um 20 togara, heldur sýna fram á það, að ég er ekki viss um, að þetta breyti í framtíðinni eiginlega nokkru, - alls ekki viss um það. Og svo er annað: Ef farið er mjög geyst í það að fjölga togurum, þá kemur annað til greina, þ. e. hverjir eiga að vera á þessum togurum. Ég tel víst, að ef það verða byggðir nýir togarar, sem við vonum að verði, hvort sem þeir verða 15 eða 20, þá verði þeir, eins og hv. þingmenn leggja til, af fullkomnustu gerð. Ég tel víst, að íslenzkir sjómenn fáist til að vera á þeim. En ætli þeir fáist til að vera á eldri togurunum þá? A. m. k. var það s. l. sumar og reyndar lengur, að það fengust ekki íslenzkir sjómenn á togarana, heldur varð að fá Færeyinga í stórhópum til þess að vera á togurunum. Og það getur orðið hagur að því fyrir þjóðina kannske að fá útlendinga til að afla hráefnisins og vinna svo hráefnið sjálfir, en eitthvað virðist nú öfugt við það, að það skuli þurfa að fá útlendinga á íslenzka fiskiflotann. Sama er að segja um till. á þskj. 112. Ég held, að hún breyti ekki miklu, hvað sem öðru líður. Hv. þm. Vestm. taldi, að það ætti að miða þetta frv. við þarfir allra landsmanna. Það er nú að sjálfsögðu gert, eins og þarfir landsmanna eru nú. Hann sagði enn fremur, að öll þjóðin bæri kostnaðinn. Auðvitað er það: Öll þjóðin ber að einhverju leyti kostnaðinn hlutfallslega. En vitanlega bar öll þjóðin líka kostnaðinn af þeim ráðstöfunum, sem hafa komið Sunnlendingafjórðungi alveg sérstaklega til góða, útvegun allra þeirra togara, sem Sunnlendingafjórðungur hefur fengið. Það má kannske segja, að frv. hafi borið nokkurn vott um það, þegar það var fyrst lagt fram fyrir Alþingi, að með þessu væri sérstaklaga ætlað að bæta úr þörf Vestfirðinga, Norðlendinga og Austfirðinga. En eins og ég gat um áðan í framsöguræðu minni, var allmikið dregið úr þessu í hv. Nd, undir meðferð málsins, og eins og frv. er nú, er það algerlega opið, eða ekki get ég séð betur, að ráðstafa togurum til Suðurlands. Það eina, sem hér er um að ræða og getur haft nokkra praktíska þýðingu, er það, að það er heimilað að lána 90% af kaupverðinu, þegar sérstaklega illa stendur á um atvinnu í landi, og skal það einkum gert til kaupa á togurum, sem skráðir verða og gerðir út á Vestur-, Norður- og Austurlandi. Það skal einkum gert að hækka lánið til þeirra, sem togarana fá á Vestur-, Norður- og Austurlandi, en hitt er þó alls ekki útilokað, að það yrði einnig á Suðurlandi, ef sérstaklega illa stæði á. Um orðin í fyrstu skriflegu breytingunni, að togararnir skuli vera af fullkomnustu gerð, þá er ég því alveg sammála, að þeir eigi að vera af fullkomnustu gerð, þeirra er nú þekkjast, því að það er reynslan, að fullkomnustu gerðirnar borga sig í raun og veru alltaf bezt, a. m. k. í flestum tilfellum. En þetta er framkvæmdaratriði, og ég treysti því, að jafnvel þó að þessi orð kæmu ekki inn í frv., þá yrði þetta sjónarmið haft, að þeir togarar, sem keyptir yrðu eða samið yrði um smiði á, yrðu hafðir af fullkomnustu gerð. Ég er ekki að mæla á móti þessum till. Ég skal ekkert segja um það, nema fært kynni að vera að samþ. þær eða einhverjar af þeim til samkomulags. En eins og ég hef fært rök að, þá finnst mér þær ekki breyta mjög miklu, þegar allt kemur til alls. Það kann vel að vera, að einhvern tíma í framtíðinni geti komið atvinnuleysi hér á Suðurlandi. Við skulum vona, að það verði ekki, en hitt er víst, að nú sem stendur er ekkert atvinnuleysi á Suðurlandi, og þess vegna hefur jafnvægið í byggð landsins farið úr skorðum, að það hefur verið eftirspurn eftir vinnuafli á Suðurlandi frá öðrum landsfjórðungum, en atvinnuleysi hefur gert vart við sig í þessum þremur landsfjórðungum hinum. Og það er venjulegt að miða löggjöf við það ástand, sem ríkir á þeim tíma, þegar löggjöfin er sett, af þeirri einföldu ástæðu, að menn sjá ekki það vel fram í tímann, að það sé vel hægt að snúast við ástandi, sem ekki er komið, löngu áður en það kemur. Það væri náttúrlega gott að vera svo framsýnn að geta það, en það veitist mönnunum erfitt. Eins og ég gat um í upphafi, þá hafa þessar till. ekki verið ræddar í fjhn., og mér finnst sjálfsagt, að fjhn. ræði þær, áður en atkvæði ganga um þær, og einnig, að hv. þm. hér í d. gefist kostur á að athuga þær nánar, áður en gengið er til úrslitaatkvæðagreiðslu. Tveir vegir eru til þess, annar er sá að fresta þessari umræðu og n. taki till. til athugunar, áður en umr. er lokið. Þessi tilhögun hefur þann galla, að hún tefur málið meira en þarf að vera. Gæti það sérstaklega orðið til einhvers baga, ef breytingar yrðu samþykktar og málið þarf að ganga aftur til hv. Nd. Hin aðferðin er sú, ef hv. flm. þessara till. vildu taka þær aftur til 3. umr., - þá skal ég lofa því sem form. fjhn. að taka þessar brtt. til meðferðar í n. fyrir 3. umr., - en frv. fengi núna við þessa umr. að ganga óbreytt til 3. umr. Ég vildi fara fram á þetta. Ég álít, að þetta sé heppilegasta tilhögunin.



Herra forseti. Ég þakka hv. frsm. fyrir að vissu leyti góðar undirtektir undir þær skriflegu brtt., sem ég hef flutt hér með hv. þm. Vestm. (JJós). Hins vegar held ég, að það sé ekki rétt hjá hv. frsm., að það skipti ekki meginmáli, hvort þessar brtt. verði samþykktar eða ekki. Ég leiddi rök að því í þeirri stuttu ræðu, sem ég flutti fyrir brtt., að endurnýjun togaraflotans og aukið atvinnuöryggi fengist greiðlegar með því, að nú yrði samið um smíði 20 togara heldur en 15. Það er auðsætt, að þessi skip verða ekki öll afhent á einu eða tveimur árum. Afhending þeirra dreifist yfir nokkurt árabil, og þá er heppilegra að semja strax nú í upphafi um 20 togara heldur en 15. Segjum, að við getum fengið þessi skip, hvort heldur þau verða 15 eða 20, á 3–4 árum, við skulum segja þremur árum. Þá munar íslenzkt atvinnulíf ekki svo lítið um það að fá fimm skipum fleiri ,en færri. Ég held þess vegna, að það hafi mjög raunhæfa þýðingu, að einmitt nú verði samið um þessa tölu nýrra togara, sem nefnd er í brtt. okkar hv. þm. Vestm. Um málsmeðferðina get ég alveg fallizt á það, sem hv. frsm. sagði. Það eru tvær leiðir til í þessu, til þess að hv. n. geti athugað þessar brtt., einnig þá brtt., sem hv. þm. Vestm. flytur einn: í fyrsta lagi að fresta umr. nú og hv. n. athugi till., þar til málið næst verði tekið fyrir, sem væntanlega gæti orðið n. k. fimmtudag, eða þá að við tækjum brtt. aftur, einnig sú leið er mjög hugsanleg. En ég vil benda hv. frsm. á það, að ef hv. n. getur svo ekki fallizt á brtt. við 3. umr., þá eigum við flm. þessara till. engan kost á að flytja nýjar brtt. Við sjáum það ekki fyrr en í lok 3. umr., hver örlög okkar till. verða, og þá eigum við þess engan kost að flytja nýjar brtt., sem við kynnum að vilja flytja eða aðrir hv. þm. kynnu að vilja flytja. Ef hæstv. forseti teldi það þess vegna ekki stefna málinu í hættu, sem ég fæ ekki séð, þá væri mér ljúfari og geðþekkari sú aðferð, ef hæstv. forseti vildi nú fresta umr., og ég skal lofa því, að ég mun ekki verða til þess að tefja þetta mál með löngum ræðum. Enn erum við staddir það snemma í desembermánuði, að engin hætta er á því, að þetta mál, sem raunverulega allir eru sammála um í höfuðatriðum, dagi uppi hér í hv. þd. eða í hv. Nd., ef einhver smábreyting yrði á því gerð og það þyrfti að fara aftur til hv. Nd.



Herra forseti. Ég get þakkað hv. frsm. meiri hl. fyrir hans undirtektir undir þetta mál, svo langt sem það nær, en ég er ekki sammála honum um það, að brtt. á þskj. 112, svo að ég taki hana sérstaklega til meðferðar, breyti litlu eða engu. Í frv. er á tveim stöðum tekið fram, hvaða forgang þrír landsfjórðungar hafa fyrir einum landsfjórðungi, þ. e. hvað lánskjörin snertir. Ef keyptir eru togarar, þá er opnari leið að því að fá betri lánskjör á togurunum eða meiri styrk af hálfu ríkisstj. fyrir togara, sem keyptir eru til Vestur-, Norður- og Austurlands, heldur en til Suðurlands. Þetta er í 3. gr. Og svo í 4. gr. er þetta endurtekið, að hurðin er opin, ekki opin nema í hálfa gátt fyrir einum landsfjórðungnum, þar sem hún er galopin fyrir þrjá landsfjórðungana, að því er snertir að fá tillit tekið til atvinnuástands á sínum stað. Það er því ekki bara í einu atriði, sem einum landsfjórðungi er þarna gert lægra undir höfði, heldur í fleiri atriðum. Að öðru leyti er ég alveg fyllilega samþykkur hv. frsm. í því, að það væri skemmtilegra, að n, ræddi þetta. Hún hefur nú, eins og fram var tekið, ekki sérlega mikið rætt málið. Það hefur verið tekið fyrir á einum einasta fundi, og er þetta þó geysilega mikið stórmál, eins og ég vék að áður. Hv. þm. N-Ísf. hefur bent á þann ágalla, að ef við tækjum till. aftur til 3. umr. og þær væru svo felldar hér við þá 3. umr., kæmu ekki undir atkv. núna, þá væru öll sund lokuð fyrir okkur og aðra að koma með nokkrar brtt. framar. Ég fellst þess vegna fyrir mitt leyti mjög fúslega á fyrri till. hv. frsm. meiri hl. um að fresta málinu nú í deildinni og að það sé haldinn svo fundur um það í n., og eins og málanna gangur er enn þá í báðum deildum þingsins, þá virðist ekki vera hætta á mikilli töf á þessu máli, þó að einhver breyting væri á því gerð hér núna og því vísað til Nd. Það er engin hætta á, að það tefði málið neitt til skaða að mínum dómi.

Forseti (BSt): Mér þykir það lakara, að hv. tillögumenn að brtt. við þetta frv. vilja ekki fallast á að taka þær aftur til 3. umr., og ég get ekki fyllilega samsinnt þeirra rökum, að þeim væru allar bjargir bannaðar, því að hægt er nú að bera fram varatill. við till. En þar sem hv. tillögumenn halda við þetta, þá tel ég alls ekki hindra það, og þeir eiga heimtingu á því, að till. verði bornar upp við umr. Þá vil ég ekki koma í veg fyrir það, að fjhn. fái að taka þær til meðferðar, áður en atkv. eru um þær greidd í d., og er því málið tekið út af dagskrá og umr. frestað.