Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Árnason) [óyfirl.]: Eins og þskj. 283 ber með sér, eru till. þær, sem fjvn. ber fram við frv., hvorki margar né stórvægilegar. Fyrir n. hönd get ég því verið mjög stuttorður. Ástæðurnar fyrir því, að n. flytur svo fáar brtt., eru teknar fram í nál. á þskj. 286, og vil ég ekki vera að endurtaka þær hér. Ég skal þá undir eins snúa mér að því að gera stutta grein fyrir hverri einstakri brtt. 1. till.n. er sú, að hækka framlagið til nýrra símalína um 10 þús. kr. Til þessarar hækkunar liggja einkum tvær ástæður. Hin fyrri er sú, að Slysavarnafél. Ísl. hefir sent n. erindi, og sjálf félagsstj. hefir komið á fund n. og skýrt frá því, að mjög bagalegt væri, að ekki skuli vera símalína frá Sandgerði til Stafness. Eins og hv.þdm. er kunnugt, hefir nú verið lagt allmikið í kostnað til þess að koma upp björgunarbát á þessum slóðum. Vegur hefir verið byggður með ærnum tilkostnaði, til þess að flytja bátinn eftir á milli Stafness og Sandgerðis. Komið hefir verið upp fluglínustöð og skipverjar ráðnir á björgunarbátinn. Slysavarnafél. hefir, bæði þarna og annarsstaðar, þar sem slysahætta er mest, gengið ötullega fram í því að gera ýmsar ráðstafanir, lagt á sig mikla fyrirhöfn og mikil fjárútlát, til þess að reyna að afstýra slysunum. Nú stendur svo á, að enginn sími er á milli hinna tveggja umgetnu staða, en vegalengdin á milli þeirra mun vera um 7–8 km. og dreifð byggð á þessu svæði. Björgunarbáturinn er geymdur í Sandgerði, en hinsvegar er talið, að mesta áhættusvæðið sé um Stafnes. Því er það, að ef slys ber að höndum og skip stranda við Stafnes, þá þarf í skyndi að gera ráðstafanir til þess að koma bátnum og björgunartækjunum þangað frá Sandgerði, og jafnframt þarf að ná saman mönnum þeim, sem þarf til þess að björgun geti farið fram, og þá fyrst og fremst skipverjum, og einnig mönnunum, sem starfrækja fluglínustöðina. Alls munu menn þessir vera um 30 og búa dreifðir um stórt svæði. Það er því auðsætt, að nokkur tími getur farið til þess að ná í þá, þar sem enginn sími er til hjálpar, en slíkur dráttur gæti valdið stóru slysi. N. hefir því fallizt á að ætla smávægilega upphæð, 4500 kr., til þess að taka upp þessa símalínu og væntir þess, að hv. d. geti fallizt á það, að nauðsyn sé til að fá nú þennan lið inn í björgunarstarfsemina, sem þarna hefir verið undirbúin. Þessi liður er nauðsynlegur til að allt geti gengið sem greiðast. Þá hefir n. ætlazt til, að nokkur hluti af þessari hækkun til nýrra símalína fari til þess að leggja símalínu frá Bólstaðarhlíð í Húnavatnssýslu að Bergsstöðum í Svartárdal. Dalurinn er nokkuð þéttbyggður, en algerlega símalaus, sveitin er afskekkt og liggur inni í fjallgarðinum milli Blöndudals og Skagafjarðar. Frá Bólstaðarhlíð að innsta bæ í dalnum eru um 25 km. Því virðist mjög sanngjörn sú málaleitun, sem komið hefir til n., að þessi afskekkta byggð fái símalínu að Bergsstöðum, sem er þó utar en í miðri sveit. Til þessarar símalínu hefir n. áætlað 5500 kr. eins og tekið er fram í nál.N. vildi taka þetta skýrt fram í nál., til þess að það yrði augljóst, til hvers þessar 10 þús. kr., sem n. leggur til, að þessi liður verði hækkaður um, verði veittar. Þá hefir n. lagt til, að við 13. gr. bætist nýr útgjaldaliður, 10 þús. kr. Það er mörgum kunnugt, a. m. k. þeim, sem áður hafa verið hér á þingi, að samgöngur hafa verið mjög ógreiðar að skólasetrinu Eiðum á Austurlandi. Þessi upphæð er aðallega til þess, að nú verði unnt að ljúka við að leggja sæmilegan bílveg að Eiðum. Til skamms tíma hefir orðið að flytja þangað allan flutning á klökkum. Að sönnu hefir þar verið einhver vegarnefna, sem fært hefir verið um að sumri til, en verið ófær, þegar bleytur eru, bæði haust og vor, einmitt þegar mest er þörf á flutningi að staðnum. Það vakti líka fyrir n., þegar hún kom með þessa till., að Austfirðingafjórðungur hefir verið nokkuð afskiptur um framlög til vega eftir því, sem kemur fram í frv. Þá leggur n. til, að til hafnargerðar í Ólafsvík verði veittar 7 þús. kr. Eins og margir munu vita, eru til gömul lög um hafnargerð í Ólafsvík. Í fjárlögum fyrir 1930 var veitt nokkurt fé til þessarar hafnargerðar, það munu hafa verið 15 þús. kr. gegn 2/3 annarsstaðar frá. En eftir því sem ég veit bezt, mun þessi fjárveiting ekki hafa verið notuð nema að einhverju leyti. Þess vegna má segja, að hér sé um einskonar loforð að ræða frá Alþingi, og þó að það sé nú fallið úr gildi, getur þetta talizt endurveiting. Þess vegna vill n. nú taka upp í frv. 7 þús. kr. framlag gegn tvöföldu framlagi annarsstaðar að. Ég skal líka taka það fram, að í lögunum um hafnargerð í Ólafsvík er heimilt fyrir stjórnina að ábyrgjast lán, sem kynni að verða tekið af Ólafsvíkurbúum í þessu skyni. N. lítur svo á, að stj. sé því heimilt að ábyrgjast slíkt lán samkv. hafnarlögunum fyrir Ólafsvík. Þá er hér smávægileg brtt. um að hækka styrkinn til Iðnskóla Hafnarfjarðar úr 800 kr. upp í 1500 kr. Í fjárl. hefir verið veittur styrkur til slíkra skóla á Akureyri og Ísafirði og svo Hafnarfirði. Hafnarfjarðarskólinn hefir orðið að því leyti harðast úti, að hann hefir fengið minnstan styrk. N. telur sanngjarnt að hækka styrkinn til hans, svo að hann sé í samræmi við það, sem skólarnir á Ísafirði og Akureyri hafa. Þá leggur n. til, að Veiði- og loðdýrafélagi Íslands verði veittar 1000 kr. Þetta félag er nýstofnað og hefir á stefnuskrá sinni að vinna að því, að hér geti komið upp atvinnugrein, sem sé framleiðsla loðdýra til skinnaútflutnings, síðustu árum hefir einmitt verið mikill áhugi á þessum hlutum hér á landi. Því verður ekki neitað, að það er aukin trygging í því fyrir afkomu landsmanna, ef þeir geta fjölgað þeim vörum, sem þeir framleiða í landinu, og yfirleitt snúið sér að fleiri atvinnugreinum en hingað til hefir verið gert. Almenningur allur mun ófróður um ræktun þessara dýra og því nauðsynlegt, að eitthvað sé gert til að leiðbeina mönnum í þeim efnum; ella er hætt við, að þeir, sem vildu taka slíkt upp, yrðu fyrir tjóni vegna þekkingarleysis á þessum hlutum, og er mjög líklegt, að stórfelld mistök yrðu hjá þeim vegna fáfræði í þessari grein. Félagið hefir nú sótt um 2 þús. kr. styrk og hyggst síðan að vinna að því að leiðbeina mönnum og hafa forgöngu í þessu máli. Það ætlar sér sérstaklega að gefa út leiðbeiningarit um ræktun loðdýra, og það er með sérstöku tilliti til þess, að það geti orðið almenningi til gagns og leiðbeiningar, að n. leggur til, að fél. verði veittar þessar 1000 kr. Þá hefir n. flutt aðra brtt. við 16. gr., að til Skógræktarfél. Íslands gangi 5000 kr. af því fé, sem fara á til skógræktar. Eins og mönnum er kunnugt, var Skógrækarfél. Íslands stofnað fyrir einu ári á þúsund ára afmælishátíð Alþingis. Þetta fél. hefir sent ósk til þingsins um 20 þús. kr. til starfsemi sinnar. Þegar um skógrækt er að ræða, er það vitanlegt, að þar er mjög merkilegt og víðtækt verkefni, nægilegt handa mörgum kynslóðum og hlýtur að krefjast mikillar vinnu og mikils áhuga og þarf það því að hafa talsvert fé með höndum. Þess vegna hefir það nú sent Alþ. þessa fjárbeiðni. En ástæðurnar eru þannig nú, að n. hefir ekki séð fært að veita svo mikið fé sem skógræktarfél. hefir beðið um, en vill þó veita því nokkra úrlausn, sem á að sýna, að þessi félagsskapur er þó viðurkenndur af Alþ. Þess vegna vill n. ekki ganga framhjá þessum félagsskap eins og hann væri ekki til. Ég vænti þess, þó að þetta sé lítil upphæð, að hún veiti eitthvert lið til þess að hugsjón skógræktarfél. komist í framkvæmd, en hún er sú, að koma upp gróðrarstöðvum, þar sem aldar séu upp plöntur til gróðursetningar. Vitanlega þarf þá sérþekkingu á ýmsum hlutum, og verður að kosta talsverðu fé til að koma slíkum gróðrarstöðvum upp. Þá er 7. brtt.n., og er hún um það, að niður falli liður, sem búinn er að standa í fjárl. í 20–30 ár, 6 þús. kr. framlag til Fiskveiðasjóðs Íslands. Í nál. er tekið fram, hvers vegna n. leggur þetta til. Það er vegna þess, að hin upphaflegu lög um Fiskveiðasjóð Íslands voru felld úr gildi með lögum um Fiskveiðasjóðinn, sem voru samþ. á þingi 1930. Í þeim lögum eru tekjur sjóðsins ákveðnar á allt annan hátt en gert var í gömlu lögunum. Þess vegna viljum við fella þessa sérstöku fjárveitingu niður. Þá hefir Dýraverndunarfélag Íslands sótt um hækkaðan styrk til starfsemi sinnar. N. leggur til, að styrkurinn verði hækkaður um 500 kr., svo að alls verði styrkurinn 1500 kr. Því verður ekki neitað, að starfsemi þessa fél. er góð. Félagið hefir gert mikið gagn og mun eflaust vera eftirleiðis. En til þess að geta breitt út starfsemi sína, þarf það að kosta meiru til en það hefir áður gert, þar sem það hefir aðallega búið um sig hér við bæinn. Fél. er í fjárþröng, og vill n. því sýna lit á því að styrkja það og væntir, að hv. d. vilji líka viðurkenna starfsemi þessa fél. með þessum hækkaða styrk. Þá er hér nýr liður um styrk til mælinga á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts. Till. um þetta kom fram í Nd., en mun hafa fallið þar með jöfnum atkv.N. hefir tekið þetta mál upp vegna þess, að hún telur, að mikil nauðsyn sé til að halda þessum mælingum áfram. Að þessu verki hefir verið unnið nú undanfarin ár, og nú er því nærri því lokið. Þeir menn, sem hafa haft forustuna í framkvæmd þessa verks, hafa látið í ljós, að ef þessar 5 þús. kr. væru veittar til mælinganna, væri hægt að ljúka við þær. Þó kann að vera, að þá verði eftir að vinna eitthvað úr þeim rannsóknum heima fyrir, en ef til vill gæti Búnaðarfél. Íslands, ef nauðsyn bæri til, hjálpað til þess að það gæti komizt í verk. Þá hefir n. lagt til, að aths. við 17. gr., fyrsta lið, falli niður. Ástæðan til þess hyggist á því, að ef farið er að taka sérstaka sjúklinga inn á þá liði, er óhugsandi annað en að bæta alltaf þar við fleiri og fleiri nöfnum, því að það hlýtur að standa líkt á með marga sjúklinga og þennan eina, sem hér er um að ræða. Því verður annaðhvort að fella hann úr fjárlögunum eða að bæta öðrum við. Fyrir n. lá fyrir umsókn frá sjúkling, sem líkt er ástatt fyrir og þessum, og n. getur ekki komizt hjá því að taka hann inn, ef þessi verður ekkj felldur burt. Það er ekki svo að skilja, að n. sé sérstaklega að vinna á móti þessum sjúkling, en hún vill vara við því fordæmi, sem með þessu yrði myndað. Þess vegna leggur hún til við hv. d., að þessi aths. verði felld niður. 11. brtt.n. er um það að taka inn á 18. gr. 2 prestsekkjur. Um þetta þarf ekki að ræða. Það hefir alltaf verið regla að veita ekkjum sæmdarpresta, eins og þessir prestar voru, nokkurn fjárstyrk. Mér finnst ekki þurfa hér að ræða um verðleikana. Þessar ekkjur eiga engan minni rétt en aðrar ekkjur til að komast inn á 18. gr. Þá er síðasta brtt.n., og er hún um það, að niður falli tveir persónustyrkir. Það mun ef til vill vera alveg nýtt að koma með till. um að fella niður af 18. gr. menn, sem eru á lífi, en n. fannst standa sérstaklega á um þessa menn, sem hér er um að ræða. Ég skal taka það fram, að þeir voru háðir samþ. í Nd. nú og hafa ekki staðið í fjárlögum áður. Þetta eru tveir póstar, og ástæðan til þess, að n. leggur til, að þeir séu teknir út af 18. gr., er sú, að um þessar mundir, bæði að undanförnu og verður áfram, er verið að gera talsverðar breytingar á póstgöngum landsins. Það á að leggja niður ýmsar landpóstgöngur og ýmist flytja póstinn með bílum eða breyta póstgöngunum á annan hátt. Nú upp á síðkastið hafa þinginu borizt margar beiðnir um það að taka þessa pósta á eftirlaun. Þegar byrjað var á þessu, var það þannig, að þetta voru gamlir menn, sem búnir voru að vinna í mörg ár og höfðu verið í vetrarferðum um þvert og endilangt landið og voru búnir að eiga í mjög miklum erfiðleikum á ferðum yfir fjöll og firnindi og illfærar ár. Það er því ekkert undarlegt, þó að þessum uppgefnu mönnum séu veitt eftirlaun, en það er allt öðru máli að gegna um menn, sem hafa ekki verið nema stuttan tíma í þessum ferðum og aðallega innan héraðs, kannske ekki lengra en hálfa dagleið eða eina dagleið og e. t. v. aldrei farið þær leiðir, sem teljast mega erfiðar eða hættulegar. Það verður þess vegna að gæta að því, að ef á að taka hvern einasta póst á eftirlaun, jafnvel þó að störf hans hafi ekki verið nema smávægileg aukastörf, þá verða nokkuð margir teknir á eftirlaun, þar sem verið er að breyta til um póstferðir. N. vill því sýna afstöðu sína með því að telja ekki rétt að taka inn á 18. gr. aðra pósta en þá, sem eru fyrst og fremst búnir að vinna lengi og hafa einnig átt við sérstaka örðugleika að stríða á ferðunt sínum, bæði fjallvegi og illfær vatnsföll. Þetta verður vitanlega að koma undir álít hv. d., en ég vil taka það fram, að ef þessi till. verður felld, þá kemst n. ekki hjá því að flytja till. um að taka fleiri pósta inn í fjárl. en nú eru þar, því að nú liggur fyrir n. beiðni frá að minnsta kosti einum pósti, sem hefir ekki komizt inn ennþá. Ég hefi svo ekkj fleira að segja um þetta að sinni. Brtt. þær, sem fram hafa komið frá einstökum þdm., tala ég ekki um að svo komnu, ekki fyrr en þeir hafa skýrt þær, en þá mun ég skýra frá afstöðu n. til þeirra hverrar fyrir sig.

Páll Hermannsson Ég á hér aðeins eina brtt. og vil nú skýra hana með örfáum orðum. Á þingi 1929 var ákveðið hér í þessari hv. d., að greiða skyldi Einari Jónssyni prófasti á Hofi í Vopnafirði full laun úr ríkissjóði, þegar hann léti af prestsskap. Séra Einar Jónsson hafði verið þjónandi prestur í 50 ár og prófastur í 35 ár. Þegar þessi till. var borin fram í þessari hv. d., var gengið út frá því af flm.till., að ríkið viðurkenndi óvanalega dygga þjónustu þessa ágæta manns með þessum sérstaka heiðri. Við meðferð málsins í d. breyttist þetta þannig, að d. gekk að vísu inn á það, að séra Einar skyldi fá fulllaun, en þó með því skilyrði, að merkilegt bókmenntalegt verk, sem eftir hann liggur, skyldi verða eign Landsbókasafnsins að honum látnum. Þetta er ættfræðilegt handrit, „Ættir Austfirðinga“, og er af þeim, sem einkum bera skyn á slíka hluti, talið afbragðsverk og stórvirki. Við meðferð þessa máls á þingi 1929 var bent á það, að þar sem séra Einar væri aldurhniginn, þá væru líkur til þess, að Landsbókasafnið eignaðist þetta handrit við lágu verði. Þannig hefir það líka reynzt, því að séra Einar er nú andaður, svo sem hv.þdm. er kunnugt. Hann lézt 24. f. m. eftir að hafa notið þessara kjara frá ríkissjóði í 1 ár og 10 mán. Þegar á það er litið, að þetta er prestur, sem hafði þjónað í 50 ár og átti því rétt til hárra eftirlauna. er auðséð, að ríkið hefir sama og ekkert af hendi látið fyrir þetta ritverk. Fjvn. hefir því lagt til á þskj. 283, að ekkju séra Einars séu ætluð sérstök eftirlaun, að upphæð 402 kr. En ég var þessu ekki sammála og hefi leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 297,XXXVI, þess efnis, að þessi liður færist undir þann lið 18. gr., sem fjallar um ekkjur og börn skálda og rithöfunda og hækki upp í 800 kr. Ég óska ekki eftir sérstökum eftirlaunum handa þessari ekkju. Hún á að njóta um 300 kr. í eftirlaun. Hún hefir líka nokkurn ekkjustyrk, sem maður hennar hafði keypt henni. Auk þess á hún að fólk, sem lætur henni líða vel. En ég fer fram á, að landið endurgreiði henni eitthvað af því, sem maður hennar á hjá ríkinu. Ég ætla ekki að gefa lýsingu á ritinu, aðeins geta þess, að það er stórt og vel frá því gengið, það eru 6 þykk bindi og af kunnáttumönnum í þeirri fræðigrein talið dýrgripur. Auk þess er mikið handritasafn í eigu dánarbúsins í sambandi við þetta rit, og er meiningin, að safnið eignist það líka. Þessi upphæð er svo lág og sanngjörn, að ég trúi því ekki að óreyndu, að hér verði nokkur mótatkvæði. Ég fel hv. d. þessa till. í trausti þess, að hún sjái, að hér er ekki um betl að ræða, heldur er farið fram á, að þingið ræki skyldu, sent því ber af höndum að inna.

Bjarni Snæbjörnsson [óyfirl.]: Ég á nokkrar brtt. á þskj. 297, sem ég vil fara um nokkrum orðum. Fyrst vil ég minnast á brtt. undir lið XXI, um að veita bókasafninu í Hafnarfirði 2500 kr. styrk. Bókasafn Hafnarfjarðar, sem var stofnað 1922, á nú 1½ þús. bindi í safni sínu. Til þessa tíma hefir það verið svo, að það hefir einungis hlotið þann styrk, sem bókasöfn kaupstaða hafa fengið, 250 kr. En þegar þess er gætt, að safnið er svona stórt og bærinn er orðinn jafnstór þeim bæjum, sem hafa aukafjárveitingu til bókasafna sinna, þá getur það ekki dulizt, hvað upphæð þessi er lítilfjörleg. Það er ætlazt til þess, ef þessi styrkur fæst, að haldið verði opinni lesstofu fyrir Hafnfirðinga, og vona ég, að öllum hv.þdm. sé ljóst, hve mikill ávinningur það er, bæði til aukins fróðleiks og til að halda unglingum frá óhollu götulífi. Ég býst við, að hv.þdm. sjái, hvílík nauðsyn þetta er. En bókasafnið er ekki fært um að gera þetta upp á sitt eindæmi, og fer því fram á að fá þessa viðbót. Það er einungis ætlað til þess manns, sem þarf að vera á stofunni, því að bærinn leggur til húsnæði, ljós og hita. Með hv. 2. landsk. hefi ég einnig borið fram undir lið II, á sama þskj., till., þar sem farið er fram á hærri upphæð í þessu augnamiði, 3000 kr., sömu upphæð og veitt er til bókasafnanna á Ísafirði og Akureyri. Þetta er sú upphæð, sem bæjarstjórinn í Hafnarfirði hefir farið fram á. En verði hún samþ., dreg ég hina till. til baka. Þá á ég aðra till., undir lið XXXIII, með hv. 1. þm. Reykv., þess efnis, að í stað 8000 kr. til Stórstúkunnar komi 10000 kr. Við ætlumst til, að þessi styrkur verði ekki lækkaður frá því sem hann var 1931 og þá var hann 10000 kr. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það mál. Stórstúkan hefir sent hverjum einstökum þdm. bréf um það, hvað hún ætlast fyrir. Ætlun hennar er að auka bindindisfræðsluna í landinu og þarf hún þá að auka blaðakost sinn. Ég vona, að hv.þdm. sjái ekki fært að draga úr styrknum, þegar starfið eykst, og ég vona, að þeim blandist ekki heldur hugur um nauðsyn þess starfs, sem reglan rækir. Þá á ég 2 aðrar brtt., undir lið III. og XIV., og eru þær báðar fluttar að tilmælum læknadeildar háskólans. Brtt. undir lið III fer ekki fram á nein aukin fjárframlög, heldur aðeins, að styrkur sá, sem veittur hefir verið til háskólans til kennslu í augnlækningum, sé bundinn við nafn Kjartans Ólafssonar. Vil ég fara nokkrum orðum um þá till. Í reglugerð háskólans er fyrirskipað, að kennd skuli augnlækningafræði, og var Kjartan Ólafsson ráðinn til starfans eftir lát Andrésar Fjeldsteds og hefir hann haft hann síðan. En í sept. 1930 var honum sagt upp fyrirvaralaust, og það látið fylgja, að hann vanrækti sjúklinga sína og læknisverk. Nú er það svo, að þessi læknir er að áliti læknadeildarinnar sá eini, sem hefir þau skilyrði til að bera að geta tekið að sér þessa kennslu, enda mælti læknadeildin með honum í fyrstu og hefir ekki fundið neina ástæðu til þess að honum yrði sagt upp. Hann hefir aldrei vanrækt kennslustundir, en haft hylli nemenda sinna og nemendur hafa verið ánægðir með kennslu hans. Þegar þetta bréf dómsmrh. kom til deildarinnar, mæltist deildin til þess við lækninn, að hann héldi áfram að kenna, meðan samið yrði og gerði hann það. En lagfæring hefir ekki fengist á þessu og læknirinn hefir ekki fengið laun sín, þrátt fyrir það, þótt hann hafi haft kennsluna á hendi. Þess munu hvergi þekkjast dæmi nema hér, að háskóli fái ekki að ráða, hver hefir kennsluna á hendi í þeirri grein, sem háskólinn hefir til meðferðar. Hér er farið fram á, að ákveðið sé, að þessi læknir skuli hafa kennsluna á hendi á sama hátt og Ólafur Þorsteinsson í háls- og nefsjúkdómum og Vilhelm Bernhöft í tannlækningum. Hin brtt. er undir XIV. lið. Það er nýr liður og er um kennslu í geðsjúkdómum. Fyrir nokkrum árum var því þannig farið, að Þórður Sveinsson læknir hafði þessa kennslu á hendi, en vegna heilsubrests varð hann að segja starfanum lausum. Þegar nýi Kleppur tók til starfa, átti form. læknafél. tal við dómsmrh. um það, hvort ekki væri hægt að setja í erindisbréf hins nýja læknis, að hann hefði þessa kennslu á hendi. En þetta gleymdist, og þegar læknaskiptin urðu, gleymdist þetta líka og engin kennsla fór fram í þessari grein. Allir hv.þdm. sjá, hvílík þörf er á kennslu í þessum sjúkdómi ekki síður en öðrum, þótt ekki væri til annars en að héraðslæknar gætu gefið vottorð um sálarástand þessa og hins. Og á það ber einnig að líta, að það er þannig um geðsjúkdóma, að það er ekki sama, hvaða tökum þeir eru teknir í upphafi. Mistök í byrjun getur orðið þess valdandi, að sjúklingurinn ráfi upp frá því í myrkri vitfirringarinnar. Um leið og farið er fram á þessa fjárveitingu, vil ég því benda hv.þdm. á það, að með því að samþ. hana, geta þeir stuðlað að því, að þeir vesalingar verði færri, sem verða ofurseldir þessum sjúkdómi. Ég vona því fastlega, að þessi till. fái góðar undirtektir og nái samþykki. Fleiri brtt. á ég ekki, þær hafa það sér til ágætis, að þær eru ekki háar og horfa til almenningsheilla. Vænti ég því góðra undirtekta.

Jón Jónsson Ég á 2 brtt. á þskj. 297, sem ég vil fara um nokkrum orðum. Önnur brtt. er undir lið VI, og flyt ég hana með hv. 2. þm. Eyf. Er hún um það, að inn í 13. gr. komi nýr liður, um fjárframlög til Breiðadalsheiðarvegar. Þegar litið er á fjárl., kemur það í ljós, að Vestfirðir eru mjög afskiptir, því að þangað er ekki einn eyrir ætlaður til þjóðvega, en í flest önnur héruð er eitthvað lagt, meira eða minna. Það er að vísu lítið á Austfjörðum, en n. hefir tekið þar einn lið í viðbót. Það má e. t. v. segja, að Vestfirðir hafi dálítið aðra aðstöðu en Austfirðir, þar sem samgöngur og flutningar fara þar meira fram á sjó. En þar er einnig mikil vegaþörf, og má þar einkum til nefna kaflann milli Ísafjarðar og Önundarfjarðar. Ísafjörður hefir lítið uppland, en fyrir botni Önundarfjarðar eru beztu ræktunarskilyrði. Á milli þessara staða er vegarkafli að nokkru bílfær, frá Ísafirði og töluvert upp á Breiðadalsheiði, og líka upp frá Önundarfirði. En þar á milli er kafli 4–5 km. að lengd, sem er alveg ófær vögnum. Nú er áhugi mikill um að fá þennan kafla bílfæran, en hann liggur hátt og er töluvert mikið undir fönn. Þetta vegarstæði hefir oft verið athugað af vegamálastjóra, og hann telur því ekkert til fyrirstöðu að gera þarna vagnfært. Að vísu telur hann, að það verði nokkuð dýrt, 50–60 þús. kr. Það er því ekki ósanngjarnt, að á því sé byrjað að leggja til, að veittar séu 10 þús. kr. Ef þetta tækist, eru tengdir saman fleiri vegir. Frá Ísafirði er kominn vegur til Hnífsdals og frá Önundarfirði til Flateyrar, og síðan bráðum til Dýrafjarðar. Ég vona því, að hv. d. sjái alla sanngirni mæla með þessu og samþ. þessa brtt. Ég á aðra brtt. undir XXIV. lið. Ég ætla að biðja afsökunar á því, að ég flyt svona till., því að ég er yfirleitt andstæður því að veita fé til einstakra manna. Það er meiri ánægja að flytja brtt., sem snertu verklegar framkvæmdir. En ég tel það rétt, að efnilegir menn séu styrktir, ef þeir hafa hæfileika, þótt við þm. séum e. t. v. ekki hæfir til að dæma um það. Þessi piltur er af fátækum kominn, en hefir brotizt áfram af miklum dugnaði. Hann byrjaði að læra hjá Ásgrími Jónssyni málara og var hjá honum í 3 vetur. Hann sýndi muni eftir sig á sýningu Listvinafél. 1925, sem vöktu mikla eftirtekt. Frá Ásgrími fór hann á listaháskólann í Oslo og hefir verið þar síðan við nám. Nú hefir hann átt mjög erfitt uppdráttar með þetta, og þar að auki er honum þörf, að dómi kennara sinna, að fara til Parísar, því þar er sjálfsagt miðstöð lista í Evrópu. Ég vona þess vegna, að d. sjái sér fært að verða við beiðni þessa unga efnilega manns, en ég skal þó til skýringar leyfa mér að lesa upp nokkur ummæli manna um þennan pilt, því d. getur náttúrlega ekki lagt mikið upp úr því, sem ég segi. Fyrst frá Ásgrími málara. Hann segir svo: „Þorvaldur Skúlason málari sem er á listaháskólanum í Osló að læra að mála, sækir um styrk til að geta haldið áfram námi í vetur. Hann er mjög efnilegur málari og ég tel hann einna efnilegastan af ungum málurum og vænti þess, að hann fái styrk“. Jón Stefánsson segir svo: „Ég hefi fylgzt með vinnu hans og námi í 3 ár; hann er iðinn og reglusamur, sérstaklega mikill hagleiksmaður og efnilegastur ungra málara, sem ég þekki“. Kristín Jónsdóttir segir: „Kornungur og áður en hann naut nokkurrar leiðbeiningar sýndi hann, að hann hafði glöggt auga fyrir aðalatriðum málaralistarinnar“. Prófessor við listaháskólann í Osló segir svo: „Um Þorvald Skúlason, sem hefir verið lærisveinn minn á 2 ár, þori ég að fullyrða, að hann er efnilegastur listmálari af þeim 20 lærisveinum, sem eru í bekknum. Auk þess hefir hann sýnt frábæran áhuga á sínu starfi“. Ég vona, að þessi ummæli fagmanna á þessu sviði nægi dm. til þess að sannfærast um það, að hér er ekki um óverðugan mann að ræða. Ég vil að lokum geta þess, að hér liggja líka fyrir meðmæli frá menntamálaráðinu um að veita þessum manni styrk. Ég vona þess vegna, að öllu athuguðu, að hv. d. geti séð sér fært að samþ. þessa litlu fjárveitingu, sem verður vitanlega í eitt skipti fyrir öll, til þessa efnilega unga manns.

Magnús Torfason Ég á hérna eina brtt. á þskj. 297, þess efnis, að Guðmundi Jónssyni frá Stokkseyri verði veittar 1000 kr. til að ljúka vélfræðinámi í Þýzkalandi. Þessi maður sigldi fyrir 2 árum til þess að kynna sér vélar, sérstaklega dieselvélar. Það þótti mikil þörf á því, því kunnáttu í þeim efnum hefir verið talsvert ábótavant. Hann gekk í skóla og var á verkstæðum og stundaði nám sitt vel, svo vel, að yfirmenn hans og kennarar hvöttu hann til að ná fullkomnari fræðslu í þessu efni. Sú fræðsla er talsvert dýr. Og þar sem pilturinn er bláfátækur, getur hann ekki klofið fram úr þessu, nema hann fái nokkurn styrk. Þetta er mjög efnilegur maður og mjög áhugasamur um starf sitt. Hann er sonur Jóns Sturlaugssonar á Stokkseyri, þess manns, sem sennilega hefir hjargað flestum mannslífum hér á landi, enda hefir hann fengið ýmsar viðurkenningar fyrir það, t. d. var hann gerður riddari af fálkaorðunni. Þessi maður á mörg börn, sem hann hefir reynt að kosta til náms af litlum efnum, því eins og menn vita. hefir vélbátaútvegurinn ekki borgað sig vel þar seinni árin. En það, sem gerir, að hann getur ekki styrkt son sinn til þessa, er, að það hafa verið mikil veikindi á heimili hans. Það er fyrir þessar sakir, sem ég lofaði að bera fram þessa till. Ég er ekki í neinum vafa um það, að sjávarútvegurinn muni uppskera margfalt fyrir þennan litla styrk, og vonast ég því til, að d. vilji ljá þessari till. lið sitt. Þá skal ég aðeins minnast á brtt. á þskj. 313 við brtt. um nýjan lið viðvíkjandi barnaheimilinu Sólheimum. Um það eru 2 till., 10 þús. kr. og 8 þús. kr. Ég kom með till. um 5 þús. kr. og ber að skoða hana sem bjargráð í sjávarháska. Að öðru leyti finn ég ekki ástæðu til að tala um þetta mál, því ég veit, að hv.flm. muni gera það svo vel, að míns stuðnings muni ekki við þurfa.

Jakob Möller Ég á hér fáeinar brtt. á þskj. 297, sem ég vildi gera lítilsháttar grein fyrir. En ég held ég verði þó fyrst að minnast á till.fjvn. á þskj. 283 um styrk til Elínar Sigurðardóttur. Ég vildi aðeins vekja athygli hv. dm. á því, að þessi sjúkrastyrkur til hennar er búinn að standa í fjárl. í mörg ár, og hann er inn kominn af nokkuð sérstökum ástæðum, fyrst og fremst af þeim ástæðum, að heilsufari þessa sjúklings er þannig háttað, að hann fellur ekki undir berklavarnalögin, eða svo var það, þegar styrkurinn upphaflega komst inn.

Hann hefir ekki verið í fjárl. undanfarið

. Jæja, þá hefir hann verið felldur úr fjárl. meðan ég var í burtu frá þingi. En upphaflega var það ég, sem bar fram till. um þennan styrk; ég man ekki á hvaða þingi það var, en meðfram var það með tilliti til þess, að þessi kona hafði verið opinber starfsmaður, hafði bæði verið við kennslu og póstafgreiðslustörf norður í landi, og með tilliti til þess og heilsufars hennar var henni veittur þessi sérstaki styrkur. Þess vegna finnst mér illu farið, ef þessi styrkur verður af henni tekinn, og ég veit satt að segja ekki, hvað um hana kann að verða, ef hún missir hann. En vitanlega á hún ekki síður skilið að fá hjálp en aðrir berklasjúklingar, því hún er algerlega ófær til allra vinnu. Ég vildi því mælast til, að þessi till.fjvn. verði felld. Brtt. mín á þskj. 297, XV, er um styrk til Stúdentaráðs háskólans, til þess að starfrækja upplýsingaskrifstofu. Það var einmitt nú verið að útbýta meðal þm. skýrslu frá stúdentaráðinu um starf skrifstofunnar, sem hefir verið rekin í 10 –11 ár. Starf hennar hefir verið mjög merkilegt og verður vafalaust talið þýðingarmikið í menningarsögu landsins. Það vita nú allir dm., að hverju þetta starf beinist, að leiðbeina ísl. stúdentum, hvernig þeir eigi að haga námi sínu erlendis aðallega, með því að afla skýrslna um kennslu og kennslutilhögun í ýmsum skólum víða um lönd. Þannig hefir starf skrifstofunnar beinzt að því að hvetja stúdenta til þess að fara sem víðast og afla sér sem margbreytilegastrar menntunar, í stað þess að áður var siður að leita aðeins til eins lands. Nú eru ísl. stúdentar við nám í háskólum í mörgum löndum, og það er auðsýnt, hversu miklu affarasælla það er fyrir þjóðina í heild, að menntamenn hennar leiti sér menntunar víðar en í einu landi. Hvaða þýðingu þetta hefir fyrir hina einstöku menn, sem nota sér þessa aðstöðu, er auðséð, því að stúdentar, sem koma beint af skólabekknum, vita lítið, hvað þeir eiga fyrir sig að leggja, og til þess að leiðbeina þeim er upplýsingaskrifstofan. Ég tel tvímælalaust, að þessum litla styrk sé svo vel varið, að fáar upphæðir í fjárl. muni gefast eins vel og slíkur styrkur til Stúdentaráðs háskólans. Þörfin fyrir þessa leiðbeiningarstarfsemi verður meiri eftir því sem árin líða og stúdentum fjölgar. Það varðar miklu fyrir þjóðina, að þeim sé beint á sem fjölbreyttastar leiðir í námi sínu, ekki aðeins vegna þeirra sjálfra, heldur og vegna þjóðarinnar í heild sinni. En kostnaður er talsverður við þessa starfsemi, því að til þess að geta rækt hana, þarf skrifstofan að afla sér þeirra upplýsinga, sem hún á að miðla öðrum með því að afla sér leiðbeiningabóka, sem hún getur fengið víðsvegar að, um kennslu og kennslugreinar við ýmsa háskóla. Fer mikið til þess, auk þess sem þarf til starfrækslu skrifstofunnar. Ég vænti því, að hv.þdm. geti fallizt á að samþ. þennan litla styrk. Þá eru undir XVII. lið till. um styrk handa þremur námsmönnum. Fyrst er það Valgarður Thoroddsen, sem les rafmagnsfræði í Þýzkalandi og er að ljúka námi. Hann hefir notið styrks í fjárl. til þessa náms og á aðeins 1 ár eftir, og er það sanngirnismál, að honum sé hjálpað til þess að ljúka því, en ekki lagður steinn í götu hans, þegar hann er rétt að enda við nám sitt. Það er vitanlegt, að hér mun verða þörf fyrir góða rafmagnsfræðinga í framtíðinni, eftir því sem meira er gert að því að framleiða rafmagn. Annar styrkurinn er til Jóns Gizurarsonar, sem leggur fyrir sig verzlunarfræði við þýzkan háskóla. Það er kunnugt, að hér er mikil vöntun á vel menntuðum verzlunarfræðingum. Þá er þess líka að geta, að það er mjög ráðgert að stofna hér við háskólann til kennslu í ýmsum praktískum greinum, og kemur þá sjálfsagt einna fyrst á blað kennsla í verzlunarfræði. Og það er auðsætt, hve mikla praktíska þýðingu það hefði fyrir landið að geta veitt slíka kennslu innanlands, í stað þess að senda menn, sem þurfa að læra það, á námsskeið erlendis, sem mismunandi gefast, auk þess, sem það er til að flytja fé út úr landinu. Ennfremur yrði það vafalaust til að auka almenna menntun meðal verzlunarmanna í þessari starfsgrein þeirra og efla þannig veg og gengi ísl. verzlunar. Þá kem ég að þriðja styrknum undir þessum sama rómv. lið. Það hefir orðið það slys með till., að nafn styrkþegans er rangt. Hún heitir Ingveldur, en ekki Sigríður, eins og hér stendur. Hún stundaði verzlunarnám hér heima í verzlunarskólanum og réðist svo í að fara utan til að fullkomna sig í þessum fræðum. Það mætti segja, að það væri hættulegt fordæmi að veita styrk til almenns verzlunarnám erlendis. En hér stendur alveg sérstaklega á. Það mætti skoða styrkinn ekki síður sem verðlaun til foreldra hennar, sem eiga 14 börn og eru að koma upp þessum börnum hjálparlaust, án nokkurs styrks frá öðrum. Það er ekki svo venjulegt, að foreldrar eigi svona mörg börn, og það fer ekki illa á því, að slíku sé nokkur sómi sýndur, eins og hér mætti gera. Stúlkan leggur fram með beiðni sinni vottorð um nám sitt hér og meðmæli frá kennurum um það, að hún sé alls góðs makleg í þessu efni. Þá flyt ég þrjár till. undir XXII. lið, og er sú fyrsta um það, að aths., sem bætt var inn í við styrkinn til Leikfélagsins, að það skuli skilyrði fyrir styrknum, að fél. lofi að útvarpa síðustu sýningu hvers leiks, falli niður. Hv. dm. hafa vafalaust fengið erindi frá Leikfélaginu, sem að þessu lýtur, og hafa séð, hvaða annmörkum það er háð að leggja félaginu slíka skyldu á herðar, því það er miklum örðugleikum bundið að framkvæma þetta útvarp, svo nokkur mynd sé á. Ég skil ekki aths. svo, að til þess sé ætlazt, að fél. láti útvarpa síðustu sýningu annarsstaðar að en af leiksviðinu, ekki eins og útvarpað er frá útvarpsstöðinni, því það yrði náttúrlega ákaflega kostnaðarsamt fyrir Leikfél. En það verður ekki heldur lagður sá skilningur í aths., því það er aðeins talað um leyfi til að útvarpa síðustu sýningunni, og hún fer auðvitað fram á leiksviðinu. En á þessu eru miklir annmarkar, leikurinn getur ekki notið sín í útvarpi, svo að áheyrendur hafi af því full not, bæði af hávaða í leikhúsinu, auk þess, sem vafasamt er, hvað mikið er í það varið fyrir hlustendur að heyra útvarpað sjónleikum, því leikar njóta sín fyrst og fremst vegna meðferðar leikaranna á hlutverkinu, sem hlustendur hafa ekki gagn af; þeir heyra bara orðin. En ef d. hinsvegar vildi ekki fallast á að sleppa þessu, þá fyndist mér rétt að hækka styrkinn til fél. og láta útvarpa frá útvarpsstöðinni, þar sem það gæti orðið eins fullkomið og kostur er á. Þá er önnur till. um styrk til tónlistarskólans. Það lá fyrir erindi frá skólanum í fjvn., en menn hafa ekki getað fallizt á að verða við þeim tilmælum hans um fjárframlag. Tónlistarskólinn er ný stofnun og hann byrjaði algerlega styrktarlaus af opinberu fé, en hefir fengið styrk hjá einstökum mönnum. Slíkur skóli er landsskóli auðvitað; þar eiga aðgang allir landsmenn, þó hann sé hér í Rvík. Hér á landi eru margir, sem eru sönghneigðir og langar til að læra eitthvað í þeim efnum, og tónlistarskólinn er hentugur til þess, að menn geti fengið slíka kennslu þar. Ræði er sennilegt, að það yrði ódýrara og betra heldur en að menn séu að reyna að afla sér slíkrar kennslu á snöpum hjá hinum og þessum, svo að misjafnlega tekst til um val. En auk þess er það, að meðan hér er enginn tónlistarskóli, hlýtur það að vera svo, að þeir, sem vilja læra eitthvað verulegt í þessum efnum, verða að fara til annara landa til að fá þá kennslu, og því fylgja fjárútlát út úr landinu, sem óþarfi væri, og hefir þess oft og einatt orðið vart í sambandi við fjárl., að sótt er um slíka styrki til náms erlendis, og slíkir styrkir hafa oft verið veittir. En það gæti líka minnkað, og það er ekki ríkissjóður einn, sem sparaði á því, að slíkri stofnun væri komið upp, heldur líka landið í heild. Það er líka kunnugt, að landsmenn hafa borgað talsvert mikið fé fyrir aðfengna hljómlist. Á veitingahúsum hér eru útlendar hljómsveitir; þær senda kaup sitt mánaðarlega til útlanda. Þetta verk gætu leyst af hendi innlendir menn; sem ekki sendu kaup sitt út úr landinu. Það væri auðsær þjóðarsparnaður, ef þessu væri þannig komið fyrir. Þá þyrfti ekki heldur að leigja hljómsveitir frá öðrum löndum við hátíðleg tækifæri og borga mörg þús. kr. fyrir, eins og t. d. kom fyrir í sambandi við alþingishátíðina síðastl. ár. Auk þess bætist við meginatriði þessa máls, hve mikið menningar- og metnaðaratriði það ætti að vera okkur að eiga slíka stofnun. Það var upphaflega farið fram á 5000 kr. styrk til þessa skóla. Ég hefi ekki þorað að taka upp meira en 3000 kr. Hinsvegar get ég getið þess, að af hálfu skólans hefir verið leitað til bæjarstjórnarinnar í Rvík um styrk til skólahaldsins. Út styrkveitingu hefir þó ekki orðið enn úr þeirri átt, meðfram að þeirri ástæðu, að svo hefir verið litið á, að ríkissjóður ætti að ganga á undan, þetta væri fyrst og fremst landsins mál, þótt það sé auðvitað líka mál bæjarins. Ég tel engan vafa á því, að þegar skólinn kemst á fastari legg og fær þenna styrk úr ríkissjóði, fær hann einnig stuðning frá bæjarsjóði, enda þarf hann að fá meira en þessar 3000 kr. til þess að geta starfað. Þá er síðasta brtt. mín, á sama þskj., XXII, 3, styrkur til Péturs Á. Jónssonar óperusöngvara, 5000 kr. Það er auðvitað dálítið óvanaleg málaleitun að fara fram á styrk handa slíkum manni, sem ekki er neinn námsmaður í sinni grein, heldur gamall og þekktur listamaður. En það er svo ástatt um Pétur Jónsson, að hann hefir orðið fyrir óheppni í starfsemi sinni. Hann var búinn að vera mikilsmetinn söngleikari í Bremen, en réðst í að flytjast til Berlínar, í von um að fá þar glæsilegri framtíðarmöguleika. En svo verður mikil breyting í Þýzkalandi, fjárhagsörðugleikar gífurlegir, og þrengir svo að almenningi, að mjög dregur úr atvinnumöguleikum þessara listamanna. Hann var þar óráðinn, og niðurstaðan hefir orðið sú, að hann hefir verið þar mikið til atvinnulaus síðan hann fluttist þangað, sérstaklega vegna þess, að hann er útlendingur, og í Þýzkalandi er mjög hlynnt að innlendum mönnum, eins og vera ber, bæði í þessu starfi og öðrum. Hinsvegar má á það minna, að Pétur Jónsson fékk sem námsmaður aldrei neinn styrk frá ríkissjóði, eins og verið hefir um flesta eftirmenn hans á þessari braut, því að flestir hafa þeir hlotið einhvern stuðning til þess að fullnuma sig. En Pétur brauzt áfram upp á eigin spýtur. Hann var hér brautryðjandi; hann mun hafa verið sá fyrsti af ísl. söngvurum, sem farið hefir til útlanda og vakið eftirtekt á landinu og unnið því gagn og sóma. Þess vegna er farið fram á, að þessi styrkur sé veittur honum sem viðurkenning fyrir hans glæsilega söngvarastarf á undanförnum árum, en ekki ætlazt til þess, að það verði framhaldandi styrkur.

Jón Baldvinsson Fjvn. þessarar d. hefir verið í fljótara lagi með fjárl., og er vonandi, að hún hafi unnið verk sitt bæði fljótt og vel, þótt afraksturinn sé ekki mikill, enda getur verið, að sumum þyki Nd. hafa gengið svo vel frá fjárl., að ekki sé ástæða til mikilla breyt. En mér finnst vera svo lítið af brtt., sem fjvn. gerir við fjárl., að hún hefði eins getað látið samþ. þau óbreytt, nema eftir sé meira, sem á að koma við 3. umr., eins og oft vill verða. Flestar till.n. eru lítilfjörlegar og ómerkilegar; sumt eru lítilsháttar hreyfingar, breytingar og leiðréttingar, og segir meiri hl. n., að það sé ískyggilegt að hreyfa mikið við fjárl. vegna erfiðs ástands, sölutregðu og lækkaðs verðs á afurðum landsmanna. Það er rétt, að ástandið er erfitt, en það getur vel verið, að vegna þess sé einmitt ekki ástæða til þess að draga úr opinberum framkvæmdum. Ég hefi einmitt þá skoðun, að þá eigi ríkissjóður að láta sig varða verklegar framkvæmdir og halda þeim áfram, en auka ekki á kreppuna með því að draga saman seglin eins og atvinnurekendur gera. Nú er ekki nóg með það, að framkvæmdir séu áætlaðar miklu minni heldur en undanfarin ár, heldur er beinlínis ýtt undir stj. að ganga enn lengra í þessa átt, með þeirri heimild, sem Nd. setti inn í fjárlögin, að stj. megi draga úr fjárveitingum til framkvæmda sem svarar ¼ af því, sem fjárl. gera ráð fyrir. Á þetta er ekki minnzt í nál., og ég hefi ekki orðið var við, að þeir, sem þegar hafa talað um fjárl., hafi gert neinar aths. við þetta, og þá geri ég ráð fyrir, að báðir stærri flokkarnir séu sammála um að afgr. þau með þeirri heimild, sem er í 25. gr. handa stj. til þess að lækka framkvæmdir og útborganir samkv. fjárl., eftir því sem stj. þykir við eiga. Ég vil láta það strax koma fram, að ég álít ekki rétt að játa slíkt ákvæði standa í fjárl., og af því að greinar þeirra verða bornar upp hver fyrir sig, kemur þessi gr. sérstaklega til atkv., og ég mun greiða atkv. á móti henni. Ég vil tilkynna þetta nú þegar, svo að það geti verið leiðbeining fyrir hv. sjálfstæðismenn til þess að gera sér einhvern mat úr því í samningum við Framsókn, að ég sé á móti greininni, og þeir geti því ráðið, hvort hún verður samþ.

Sumir hafa samið oftar við Framsókn en sjálfstæðismenn!

. - Ef sumir væru við suma eins og sumir eru við suma, þá væru sumir betri við suma en sumir eru við suma. Þetta fjárlagafrv., sem ég ætla ekki frekar að gera að umræðuefni að þessu sinni, er ekki byggt upp með það fyrir augum, að hið opinbera eigi að verða til styrktar landsmönnum í þeirri kreppu, sem nú stendur yfir. Ekki verður heldur séð af undirtektum meiri hl. þingsins, að hann ætli að gera svo stórfelldar ráðstafanir sem ástæða væri til, undir því ástandi, sem nú er, og öllum kemur saman um, að sé mjög ískyggilegt; samt hefir enginn tekið sér fyllra í munn en núv. stjórnarform., sem sagði, að þetta væri hættulegasta og alvarlegasta kreppan, sem komið hefir yfir landið á þessari öld. Oft hefir þó áður verið erfitt ástand, t. d. 1921–1924, og ég er ekki frá því, að það sé rétt, að ástandið sé nú enn erfiðara, einkum af því, að ástandið úti um heim er einnig svo afarerfitt, og það lítur ekki út fyrir, að úr því rætist fyrst um sinn. - Ég hefi nú verið svo djarfur að bera fram nokkuð margar brtt. á þskj. 297, og þar með gert mig sekan um það, sem framsóknarmenn hafa fundið mér til foráttu hér í d., að ég eyddi pappír og tíma þingsins til þess að ræða um þingmál. Ég álít samt, að ég eigi ekki að draga neitt úr því að flytja þær till., sem ég tel, að þurfi að koma til framkvæmda, og getur vel verið, að ég komi með fleiri till. við 3. umr., auk þessara, ef einhverjar þeirra verða felldar. Fyrsta till., sem ég flyt, er ráðstöfun vegna kreppunnar, og það er till., sem stj. og flokki hennar og yfirleitt þm. í d. ætti að vera ljúft að samþ., því að það sparar útgjöld úr ríkissjóði. Það er um að taka dýrtíðaruppbótina af kónginum. Þetta er reyndar ekki beinlínis dýrtíðaruppbót, heldur gengismunur. Honum er greitt fé sem íslenzkum konungi, og það er ákveðið 60 þús. í ísl. kr. En af því að hann situr í Danmörku. hafa stj. velflestar tekið þann sið upp hjá sjálfum sér að greiða honum 60 þús. kr. danskar, og er það líklega af því að kóngur viðurkennir ekki nema danska peninga, þekkir ekki þá íslenzku. En ég álít, að hann eigi bara að fá sína borgun eins og lög mæla fyrir, í ísl. kr. Þessi uppbót, sem kóngurinn fær, er þvert á móti þeirri stefnu, sem annars virðist ríkjandi í fjárl. hjá hinum ráðandi meiri hl., að draga úr útgjöldum, þar sem það er hægt. Það er fullkomlega staðið við loforð um að greiða honum þau 60 þús., sem lög gera ráð fyrir. Þegar þingið þykist ekki hafa ráð á því að auka eða halda við þeirri framkvæmdum, sem koma landsins börnum að gagni, ætti það ekki eða vera óþarflega „flott“ á launagreiðslur handa kónginum, meira en lög landsins standa til. Ég geri ráð fyrir, eftir þeirri stefnu, sem kemur fram í fjárl., að framsóknarmenn muni samþ. þetta. Um Sjálfstæðisflokkinn get ég ekki verið í vafa, að hann muni samþ. þessa niðurfærslu, þar sem hann tók upp baráttuna fyrir lýðveldi í vor. Það er vonandi ekki svo útdautt, að flokkurinn vilji a. m. k. ekki láta vera að borga kónginum meira en honum ber eftir ísl. löggjöf. Ég læt svo útrætt um þessa till., en við sjáum við atkvgr., hvernig hv.þm. taka í hana. Af því má marka, hvaða hug þeir bera til sparnaðar. Ég hefi flutt till. á sama þskj., IV, um styrk til Jónasar Sveinssonar, 5000 kr., til dvalar erlendis. Þessi héraðslæknir hefir sérstaklega lagt stund á skurðlækningar og fengið í þeim mikla leikni og æfingu, en er nú erlendis til þess að fullkomna sig enn betur og ætlar að verja til þess tveimur árum. Það segir sig sjálft, að hann mun ekki geta, a. m. k. ekki án þess að hleypa sér í skuldir, staðið straum af þeim kostnaði, svo að þó að honum væri veittur 5000 kr. styrkur, mundi það hvergi nærri hrökkva til að borga kostnaðinn. Af því að þessi læknir hefir fengið sérstakt orð á sig fyrir handlagni og lærdóm í skurðlækningum, geri ég ráð fyrir, að þeir þdm., sem þekkja hann, muni verða fúsir til þess að veita honum stuðning, bæði í orði við umr., og í verki við atkvgr. Ég hefi þó að vísu, til þess að gera þm. til geðs, komið með varatill. upp á 3000 kr. Það er venja á þingi, þegar menn eru mjög blóðþyrstir, að þeir játi sefast, þegar þeir hafa fengið að vaða í blóðinu um stund, og sýna miskunn smærri upphæðum, sem fram eru komnar til vara. Þá hefi ég flutt till. um nýtt framlag til Fjarðarheiðarvegar. Það er ekki nýtt hér í d., að minnzt sé á Fjarðarheiði. Hún hefir verið stöðugur gestur í till. við fjárl. og stundum fengið góðar undirtektir, þótt ekki hafi þær komizt í gegnum þingið enn. Hugsunin hefir verið sú, að leggja fullkominn veg frá Seyðisfjarðarkaupstað upp á Hérað, og eru það ekki smáar till., sem hafa verið samþ. hér í þessu skyni. Það voru nær 100 þús. kr., sem farið var fram á í hitteðfyrra og náði þá samþ.hv. d. Nú er horfið frá því ráði að leggja þarna fullkominn veg, heldur reyna þá leið, sem tekin hefir verið upp í ísl. vegagerð í seinni tíð, að ryðja vegi, svo að þeir séu færir bifreiðum nokkurn hluta ársins. Vegamálastjóri hefir látið rannsaka vegarstæði á Fjarðarheiði, og eru möguleikar á því að ryðja þar veg, sem gæti verið bílfær nokkra mán. ársins. Þessar 20 þús. kr. eru byrjunin á þessu verki. Það er ekki mikil fjárhæð, en sjálfsagt má þó ryðja veg þarna nokkuð langan kafla fyrir þetta fé, þótt heiðin sé erfið yfirferðar og kostnaður mikill við ruðninginn. En ekki þarf að efa, að þegar þessi vegur kemst á, verði að honum mikið gagn, ekki aðeins fyrir Seyðisfjörð, heldur einnig fyrir Fljótsdalshéraðsbúa. Þetta mál má ekki stranda á því, þótt miklir ráðamenn í Framsóknarflokknum vilji ekki láta leggja þenna veg, og mér skilst, að raunverulega sé það haft einna mest á móti veginum, að Fagradalsbrautin er komin áður. Það er eins og vissir menn fyrir austan vilji ekki annan veg, svo að samgöngurnar séu bundnar við einn stað, frá fjörðunum til Héraðsins. En ég held, að mönnum þar eystra væri mest gagn að því að geta átt aðgang að fleiri en einum kaupstað. Að vísu hefir verið lagður vegur frá Eskifirði til Reyðarfjarðar í sambandi við Fagradalsbrautina, svo að nokkuð hefir rýmkazt um. En ég held, að það væri mjög nauðsynlegt að geta einnig náð af Fljótsdalshéraði til Seyðisfjarðar, sem er ein öruggasta höfn á landinu, og þar sem viðkomur skipa eru meiri en á flestar aðrar hafnir á Austfjörðum. Hvernig sem litið er á þetta mál frá sjónarmiði Héraðsins ofan heiðar, er því sjálfsagt að stuðla að því, að þessi vegur verði lagður, auk þess sem að honum yrði mikið gagn fyrir Seyðisfjarðarkaupstað, og þá ekki sízt, ef veginn er hægt að gera með eins litlum tilkostnaði og vegamálastjóri telur, með því að ryðja hann, en leggja hann ekki. Þá hefi ég flutt brtt. undir sama lið, um 400 þús. kr. til nýs vegar milli Rvíkur og Hafnarfjarðar, eða til endurbyggingar á þessum vegi. Það orkar ekki tvímælis, að ef á að halda uppi einhverjum framkvæmdum, sem að gagni gætu komið bæði vinnandi fólki og hinu opinbera fram yfir það, sem gert er ráð fyrir í fjárl., mundi lagning slíks vegar koma að margháttuðu gagni, fyrst og fremst fyrir íbúa þessara kaupstaða, sem ég geri ráð fyrir, að helzt hefðu atvinnu þar við, og í öðru lagi fyrir verzlun milli þessara kaupstaða, því að ekki er efamál, að ef byggður væri eins góður vegur milli Rvíkur og Hafnarfjarðar og teknikin nú getur látið í té, mundu flutningsgjöld lækka stórlega, og er sennilegt, að fargjöld yrðu ekki yfir 30–40 aura, sem nú er 1 króna. Nú hefi ég ekki viljað binda þetta við það, að endilega yrði lagður nýr vegur, eins og gert er í frv. frá hv.þm. Hafnf. og legið hefir hér fyrir, af því ég hefi séð erindi frá vegamálastjóra, sem leggur heldur á móti því, að ráðizt sé í þessa vegarlagningu nú. Þar skilst mér, að komizt sé að þeirri niðurstöðu, að rannsókn sé ekki lokið á því, hvort eigi að gera nýjan veg milli Hafnarfjarðar og Rvíkur eða endurbyggja gamla veginn og nota hann áfram. Þess vegna hefi ég látið það óbundið, hvor leiðin yrði valin. Það fer allt eftir því, hvor leiðin verður álitin heppilegri að undangenginni rannsókn. Ég vil sérstaklega vekja athygli hv. dm. einmitt á þessari till., sem gerir að vísu ráð fyrir miklum útgjöldum, en fer fram á, að unnið sé nauðsynlegt verk, sem hlýtur að verða unnið fyrr eða síðar, en er allra ástæðna vegna hentugt að vinna nú á yfirstandandi tíma. Þá er XII. brtt. við 13. gr., C. VIII, til hafnargerðar á Sandi og til uppfyllingar og bátahafnar þar, 10 þús. kr. Nú er þar lítil bátahöfn, og geta litlir bátar legið þar, en það þarf að lengja garðinn lengra út. Annað þarf einnig að gera þar, sem er kannske ennþá nauðsynlegra. Það þarf að koma þar fyrir uppfyllingu, þar sem fiskimenn gætu verið við aðgerð á fiskinum, því að nú er þar ægissandur, og fiskurinn skemmist meira og minna af því að velkjast í sandinum, af því að sandurinn er svo fínn og smýgur inn í líkið á fiskinum og skemmir hann. Þar er líka mikið sandfok, svo að það er óhjákvæmileg nauðsyn að gera þar „plan“ innan hafnargarðanna, þar sem fiskaðgerð gæti farið fram. Nú er ætlazt til, að 2/3 kæmu annarsstaðar að, svo að alls yrðu það 30 þús. kr., ef héraðið gæti lagt sinn hlut fram. Þó að þetta sé allmikið fé, má telja víst, að þetta borgaði sig, því að allir, sem kunnugir eru þarna, vita, að þarna undan Snæfellsnesi, um 20 mín. róður frá þessum stað, eru einhver allra beztu fiskimið landsins. Afli sá, sem árlega kemur þarna á land, nemur mörg hundruð þús. kr. árlega, og þó eru þarna ekki nema um 600 menn. Aðstaðan til fiskiveiða er að því leyti svo framúrskarandi góð þarna, að það er svo skammt á mið. Það er því mest þörf á að efla slíka staði, þar sem svona mikils árangurs er að vænta. Það er dálítið annað að leggja mikið fé í hafnargerðir á þeim stöðum, þar sem ekki er vitað fyrirfram, að sé eins fengsælt og vitað er um, að er á þessum eldgamla veiðistað, því að út af Snæfellsnesi örskammt þarna frá eru ennþá sömu fiskimiðin og sótt hefir verið á allt frá Íslands byggð, frá því að Ingjaldur reri þar út einn í skinnfeldi, svo að það þarf enga tilraun að gera þarna til að vita, hvort þarna séu fiskimið, því að þau eru þar, en ríkissjóður á að leggja þetta fram til að auka framleiðsluna og gera þorpsbúum mögulegt að geta gert vöru sína markaðshæfa, en nú eru miklir erfiðleikar á því, eins og áður var sagt. Þá hefi ég leyft mér að flytja aðra brtt. á sama þskj., XVI, 1, við 14. gr., um styrk til ísl. stúdenta til náms erlendis. Þvert á móti því, sem ég vil, að tekinn sé af gengisviðaukinn á borðfé kóngsins, vil ég, að stúdentum sé veitt uppbót á þeim styrk, sem þeir nú fá, sem svari þeim mismun, sem er á ísl. krónu og t. d. danskri krónu, sem er nú í gamla gullgildinu. Þess vegna hefi ég leyft mér að bera fram þá till., að þessi styrkur verði hækkaður úr 24 þús. kr. upp í 30 þús. kr. Það svarar til þess, að stúdentum væri borgaður styrkurinn í dönskum krónum eða tilsvarandi upphæð í ísl. krónum. Ef einhver samanburður væri gerður á aðstöðu íslenzkra stúdenta, sem dvelja erlendis, og aðstöðu kóngsins, þá sjá allir, að meiri þörf er á að veita þeim uppbót á sinn styrk heldur en kónginum. Það var líka svo um eitt skeið, að stúdentum var veittur styrkurinn í mynt þess lands, sem þeir dvöldu i, þ. e. a. s. í dönskum krónum, þegar þeir voru við nám í Danmörku. Nú mun þessu hafa verið breytt af fyrrv.dómsmrh., svo að nú er styrkurinn greiddur í ísl. krónum. Styrkurinn er því lægri nú, og þó er það sanni næst, að enginn hefir orðið verr út úr því, að við Íslendingar fengum fullkomið sjálfstæði en einmitt stúdentarnir, því að þá voru þeir sviptir þeim hlunnindum að geta stundað nám við háskóla Kaupmannahafnar, en með þeim styrk, sem þeir fá nú, geta þeir alls ekki stundað þar nám, nema þá þeir eigi einhverja þá að, sem geta veitt þeim viðbótarstyrk. Þess vegna ber ég fram þessa till., og eftir henni er ætlazt til, að þessi upphæð sé veitt, ekki eingöngu frá næstu áramótum, heldur sé stj. einnig heimilt að greiða hann nú á þessu ári. Þá hefi ég borið fram aðra brtt. við 14. gr., um að veita Kr. Guðmundi Guðmundssyni styrk til að stunda stærðfræðinám við háskóla í Þýzkalandi eða Danmörku, 1000 kr. á ári, og geri ég ráð fyrir, að hann þyrfti nokkur ár til þess. Ég kem með þessa till. fyrst og fremst af því, að þessi maður hefir leitað til Alþ. með beiðni um styrk, og mér er kunnugt um, að hann er efnilegur og reglusamur maður og hefir lokið prófi með mjög góðri einkunn við stærðfræðideild menntaskólans í Reykjavík. Hann mun nú eiga von á styrk frá menntamálaráðinu, en af því að hann er efnalaus og getur ekki útvegað sér lánsfé, telur hann sig ekki geta komizt af með þann styrk, sem er ekki heldur von. Þess vegna hefir hann nú leitað til þingsins, sem er það eina athvarf, sem ísl. námsmenn hafa, því að hér eru ekki ennþá neinir sérstakir sjóðir eða fyrirtæki, sem styðja einn eða annan til náms. Þessi stúdent þarf líka að byrja nú þegar á sínu námi, því að hann er orðinn það fullorðinn, að það væri ekki rétt af honum að fresta því, ef hann gæti byrjað undir eins. Þeir stúdentar, sem eru kornungir, geta stundum unnið sér fyrst inn nokkurt fé og notað það síðan til náms, en það er varla hægt fyrir þennan mann, vegna þess hvað hann er fullorðinn. Næst er till. XX, við 15. gr. 8. Hv. þm. Hafnf. hefir nú mælt fyrir henni, en ég vil þó lítið eitt minnast á hana. Hún er um kaup handa manni til bókavörzlu, a. m. k. 2000 kr. auk verðstuðulsuppbótar, samt. 3000 kr. Það er sama upphæð og Ísafjarðar- og Akureyrarkaupstöðum er veitt handa tilteknum mönnum, sem starfa við bókasöfnin, og er jafnframt styrkur handa þeim ágætu mönnum, sem þar eiga hlut að máli, þeim Guðmundi Hagalín og Davíð Stefánssyni. Hafnarfjörður, sem er mannfleiri en Ísafjörður, hefir nú komið sér upp bókasafni, sem er um 1500 bindi, eftir því sem hv.þm. Hafnf. hefir nú upplýst, og það er vitanlega nauðsynlegt að hafa slíkt bókasafn opið fyrir almenning, en hinsvegar talsverður kostnaður við það. Það er því ekki nema sanngjarnt, að Hafnarfjarðarkaupstað sé veitt sama upphæð og nú þegar er búið að veita hinum kaupstöðunum, ekki sízt fyrir það, að Hafnarfjörður er ekki síðri en aðrir kaupstaðir með gjöld til ríkissjóðs. Þar fær ríkið drjúgar tekjur bæði af innfluttum og útfluttum vörum, og þessi kaupstaður er einn af þeim, sem nú eru mest í uppgangi. Hann á því ekki að vera verr settur en aðrir kaupstaðir í þessu efni, og þar er sízt minni þörf fyrir bókasafn en í áðurnefndum kaupstöðum. Ég taldi því rangt af hv.þdm. að gera þann mismun á þessum kaupstöðum, sem verður yrði, ef till. mín yrði ekki samþ. Ég fer hér fram á 3000 kr., en svo hefir hv.þm. Hafnf. flutt till. um 2500 kr. fjárveitingu í sama skyni.

Ég tek hana aftur, ef hin er samþ.

. Hún verður þá varatill., ef hv.þdm. verða svo vondir að drepa mína till. Þá skal ég geta þess, að ég flyt brtt. við sama lið, um bókasöfnin, til leiðréttingar á fyrirsögninni, því að ef þessi till. verður samþ., þá á fyrirsögnin ekki við, því að það stendur í fjárl., að styrkur sé veittur til 3 bókasafna, en því verður að breyta, ef þessi till. nær fram að ganga. Þá á ég XV. brtt. á þessu stóra þskj., og er það till. um að bæta inn í frv. einum lið, sem vafalaust hefir fallið niður af gleymsku hjá hæstv. stj. Nú að undanförnu hefir verið í fjárl. styrkur til Guðbrands Jónssonar til að semja miðaldamenningarsögu. Það er kunnugt, að þessi maður er bráðgáfaður og óvenjulega vel lærður maður í þessari grein, sem hann hefir verið styrktur til að starfa að, svo að stj. hefir að undanförnu þótt rétt að taka hann upp í fjárl. nú í mörg ár, allt þar til nú. Ég skoða það því aðeins sem gleymsku, að stj. hefir ekki látið þennan lið fylgja með í 15. gr. Ef fara ætti í mannjöfnuð um það, hverjir væru verðugastir fyrir slíkan styrk sem þennan, er ég viss um, að dr. Guðbrandur yrði þar framar en ýmsir, sem nú er veittur styrkur í 15. gr. Það er dálítið annað og minni þörf á að veita vel launuðum embættismönnum styrk til ritstarfa en að veita manni, sem hefir ekki fasta stöðu, en er vel hæfur til starfsins og ríkið hefir nokkra skyldu við, þar sem hann hefir fullkomna ástæðu til að ætla, að hann hafi átt að fá starf við Landsbókasafnið á sínum tíma. en fékk þó ekki, af ástæðum, sem ég mun ekki rekja nú. Alþ. hefir samþ. þetta í notum þessa, og stj. hefir undanfarið tekið þetta upp í notum þessa. Ég tel því líklegt, að hv.þdm. leiðrétti þetta, þar sem þessi styrkur hefir staðið í frv. stj. undanfarin ár. Enn á ég till. á sama þskj., XXX, þess efnis, að veita Sjómannafélagi Rvíkur 10 þús. kr. til að halda uppi sjómannastofu í Reykjavík. Víða í löndum er það álitið sjálfsagt og nauðsynlegt, að starfrækt sé sjómannastofa, til þess að sjómenn geti átt þar athvarf til bréfaskrifta og annars slíks. Nú þarf ekki að draga það í efa, að velvilji er til sjómannanna hér á þingi, svo mikið sem landsmenn eiga undir þeirri stétt og svo mikla björg sem þeir draga í búið. Það væri líka trúlegt, að hv.þdm. vildu gera útlendum sjómönnum, sem hingað koma, lífið þægilegra að þessu leyti á meðan þeir dvelja hér. Ég tel sjálfsagt, ef slík sjómannastofa kemst upp, að Sjómannafélag Rvíkur sjái um hana, því að í því fél. eru flestir sjómenn, sem hingað koma, því að þeir eru „organiseraðir“ í sínum fagfélögum. Þeir eiga því flestir erindi til Sjómannafél., og þeir mundu taka því fegins hendi, ef þeir ættu völ á að komast á skrifstofu, þar sem þeir eiga líka aðgang að þessu fél. til leiðbeiningar um það, sem þeir þurfa að fá leiðbeiningu um, upplýsingar um atvinnu og annað slíkt. Ég álít því, að bæði réttlæti og nauðsyn mæli með því, að þessi till. verði samþ. Þjóðin stendur í svo mikilli þakkarskuld við sjómennina, að Alþ. má ekki skera við neglur sér fjárveitingar til þessa. Ef hv.þdm. vilja ekki líta við þessu, mætti álíta, að sú velvild, sem þeir hafa svo oft túlkað í garð sjómanna, sé meira í orði en á borði. Þá á ég brtt. við sama lið, 8000 kr. til ráðningarskrifstofu Alþýðusambands Ísl. Þetta er sérstaklega gert með tilliti til þess ástands, sem nú er. Eins og við vitum, er nú á bezta atvinnutíma ársins margt fólk atvinnulaust og miklar umleitanir eftir því að fá eitthvert handtak að gera. Það hefir samt ekki komizt enn í framkvæmd hér, sem komið er á í flestum menningarlöndum heimsins, að hafa skrifstofu, sem leiðbeinir fólki um atvinnu og tekur á móti pöntunum eftir starfsfólki og er þannig milliliður milli atvinnurekenda annarsvegar og verkafólks hinsvegar. Þessi ráðningarskrifstofa ætti vitanlega að skipta sér af ráðningu fólks bæði á sjó og landi eftir því sem það leitaði til hennar, og þegar mikið atvinnuleysi er, má einskis láta ófrestað í að koma mönnum að starfi. Ég held því ekki fram, að þetta verði til að bæta til fulls úr miklu atvinnuleysi, en það er eitt ráðið og mundi koma til með að hafa mikla þýðingu, þegar erfiðir tímar koma eins og nú. Má geta þess, að 1918 setti ríkið upp slíka skrifstofu um nokkurt skeið. Og slík skrifstofa hefir ekki eingöngu þýðingu fyrir verkafólkið. Hún er nauðsynleg fyrir atvinnurekendurna líka.  Ég hafði, þegar horfið var frá, lokið við að tala um nauðsyn ráðningarskrifstofu Alþýðusambandsins. En undir sama rómv. tölul. á ég brtt., sem gerir ráð fyrir 9000 kr. styrk til ræktunarfél. Sauðkræklinga til ræktunarvegar, gegn 1,3 framlagi annarsstaðar frá. Það hefir tíðkazt að styrkja slíka vegagerð sem hér um ræðir, þar sem unnt er að rækta land. Þetta hefir t. d. verið gert í Vestmannaeyjum. Og í þessu fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, er veitt til ræktunarvegar í Vestmannaeyjum dálítil fjárhæð, og mun þetta vera síðasta fjárveiting. Þetta, sem ég fer fram á, að veittur verði styrkur til, er vegur upp á bakkana fyrir ofan Sauðárkrók. Þessi vegur gæti komið á hinn fyrirhugaða Laxárdalsveg. Þessi fjárhæð, 9 þús. kr., sýnist e. t. v. mikil. En það er dálítið erfitt að leggja veg upp þessar brekkur. Það dugar ekki ruddur vegur. Það verður að vera vandaður vegur og nothæfur meiri hluta árs. Það er nú talið af ýmsum hv.þm., að þeir vilji styðja að ræktun, sérstaklega framsóknarmönnum. Þessi till. ætti því að fá góðan byr, og það því fremur, sem lítið hefir orðið úr ýmsu því, sem hæstv.forsrh. var að hrósa sér af í þessum efnum. Vil ég í því sambandi minna á lánadeild Búnaðarbankans fyrir smábýli í kaupstöðum, sem lítið hefir komið til framkvæmda, að því er ég hygg. Annars gæti hv. 4. landsk.þm. gefið upplýsingar um, hvort verulega er farið að lána úr þessari deild. Hún tók að minnsta kosti miklu seinna til starfa en ráð hafði verið gert fyrir, og var þó fjárveiting fyrir hendi úr ríkissjóði, 50 þús. kr. á ári. Þetta er nauðsynjamál, sem ýmsir menn á Sauðárkróki hafa minnzt á við mig. Þess vegna er þessi till. flutt. Það eru hér till. á milli, sem ég er meðflm. að. Ég ætla ekki að tala fyrir þeim. Hv. 1. flm. gerði það. En ég er þó eigi að síður fús til þess, ef á þarf að halda. Þá flyt ég næst brtt. undir XXXIX. lið, við 18. gr., um hækkun eftirlauna Valgerðar Steinsen, sem hefir nú í fjárl. 300 kt. styrk. Það sjá allir, að af þeim styrk er ekki hægt að lifa. Og þegar þeir, sem svona lengi eru búnir að vinna í þjónustu landsins, láta af störfum, hafa þeir einatt lítið fyrir sig að leggja, því að launin eru lítil. En ástæður þær, sem mæla með því, að þessi styrkur ætti að hækka, eru þær, að þessi kona hefir verið í 18 ár. ráðskona á stórum spítölum, bæði á Vífilsstöðum og síðast í Laugarnesi. Hún hefir ágæt meðmæli frá húsbændum sínum. Hún hefir að því er prófessor Sæmundur Bjarnhéðinsson segir, starfað við Laugarnesspítala í 9 ár og sýnt bæði trúmennsku, dugnað og reglusemi í starfinu. Sama gegnir um starf hennar á Vífilsstöðum. Og nú, þegar þessi kona er komin yfir sextugt, teldi ég sanngjarnt að veita henni nokkru hærri styrk. Ég hefi farið fram á 600 kr., en kem þó með varatill. um 500 kr. Þá kem ég að þeirri till., sem er síðust á þessu þskj., og er við 22. gr. En það er sú gr., sem felur í sér heimild til ríkisstj. um að gera ýmislegt á fjárhagstímabilinu án þess að það sé sett inn í dálka fjárl., en sé þó til taks, ef nauðsyn krefur. Í þessari till. er farið fram á peningastyrk handa atvinnulausum mönnum í kaupstöðum, 100 þús. kr. Í þessu felst, að ríkisstj. sé heimilt og skylt að veita þessa peninga þeim mönnum, sem hafa verið atvinnulausir um lengri tíma og eru ekki við því búnir að taka á móti vetrinum. Þessu skal skipta þannig, að fjölskyldumaður fái greiddar 300 kr., en einhleypur maður 100 kr. Það er ekki hægt í heimild sem þessari að ákveða nánar, hvernig haga skuli greiðslunni í einstökum tilfellum. Væri um það rétt að leita álits Alþýðusambands Íslands. Þótt það skuli játað, að það er ekki hagkvæm aðferð, að taka peninga úr ríkissjóði og borga í atvinnuleysisstyrki, í staðinn fyrir að játa menn hafa starf, þá mælir margt með því að samþ. þessa heimild. Ég hefi orðið var við það, að stjórnarvöldin, og þá helzt ýmsar bæjarstjórnir, hafa fundið hvöt hjá sér til þess að hafast eitthvað að um atvinnubætur, í stað þess að greiða beina peningastyrki. En þótt nú sé alvarleg eymd fyrir dyrum og óhjákvæmilegt sé að veita verkalýðnum einhvern styrk, þá kemur það varla fyrir, að hafinn sé undirbúningur í þeim efnum fyrr en menn eru farnir að koma í stórhópum og biðja um mat fyrir þann og þann daginn. Það er enginn undirbúningur hafður um þau verk, sem hið opinbera þarf að láta vinna, þó að alstaðar blasi við þörfin fyrir vinnu. Venjan er sú, að játa allt bíða þangað til kominn er kaldur vetur. Úrlausnin hjá Reykjavíkurbæ er þá vanalega þessi: Það er grjót hér uppi í holtinu. Þið getið fengið vinnu við að vinna það. - En bærinn og ríkið fá miklu minni afrakstur af þessari vinnu heldur en ef hún væri gerð með öruggum undirbúningi. Undirbúningurinn er vanalega ekki annar en sá, að finna eitthvert holt þar sem grjót er. Þegar maður hefir ár eftir ár kynnzt slíkum undirbúningi, eða öllu heldur undirbúningsleysi, þá verður það ljóst, að það verður að vera einhver slík heimild til að greiða þessu fólki styrk, sem ekkert hefir að gera. Það er ekki fólkinu að kenna. Það er undirbúningsleysinu og kæruleysinu að kenna. Það eru ástæður slíkar sem þessar, sem renna undir þessa till. Og það er engin ástæða til þess að bíða eftir því, að fjárl. komist í framkvæmd eftir nýárið. Það á að nota þessa heimild nú strax. Ég trúi ekki öðru en að hv.þdm. veiti þessa heimild. Þetta er eitt tryggasta ráðið til þess að sporna við því, að afleiðingar kreppunnar bitni allt of hart á hinu vinnandi fólki í landinu. Það verða því miður allt of margar hendur, sem ekkert fá að gera við það, sem ríkið og bæirnir finna út að láta gera í haust. Það getur verið, að þessi hópur skrimti af í sumar, þangað til í næsta mánuði. En þegar koma erfiðari tímar og verri veður, þá vita þeir, sem kunnugir eru, hvað við tekur. Það er enn ein ástæða til þess að veita þennan peningastyrk. Það er dregið úr verklegum framkvæmdum í landinu. En það er ekkert dregið úr framkvæmdum bænda. Það er ekki dregið úr jarðræktarstyrknum, þessum styrk, sem nemur hundruðum þús. á ári. Þetta er ákveðinn styrkur til bænda. Það hefir ekkert verið úr þessum styrk dregið, þó að harðæri sé. Ég álít það ekki heldur rétt, og það því fremur, sem búast má við verðfalli á kjötinu. En þá er ekki heldur ástæða til að amast við því, þó að jafnfjölmennri stétt og verkamönnum séu veittar 100 þús. kr., þó að ekki sé hægt að benda á verk, sem unnið hafi verið fyrir. Hefi ég þá talið fram helztu ástæður, sem með þessu mæla, þær sömu sem þegar eru fyrir í hugum margra hv.þm., sem sé, að ástandið er afaralvarlegt og nærri augljóst, að það versnar í haust. Ég hefi þá lokið að minnast á þær till., sem ég ber fram við þessa umr. Gæti ég þess vegna látið staðar numið. En vegna þess, að ég er einn minna flokksmanna, og þótt ég njóti góðvildar hæstv. forseta um að mega taka oftar til máls en þingsköp strangt tekið heimila, þykir mér réttara að minnast ofurlítið á hina margumtöluðu bók hæstv. stj., „Verkin tala“. Ræðurnar snerust hér í síðustu viku almennt um þá bók. Kom þar fram einn framsóknarmaður, sem þótti ekki nóg þetta eina rit, heldur kvað þörf á því að gefa út slíkar skýrslur við og við. Skildist mér hann vera að ýta undir stj. um útgáfu slíkra skýrslna. Verð ég nú samt að játa, að mér væri ekki um að fá fleiri skýrslur af þessu tæi. Hv. 1. landsk. virtist þakklátur hv. 3. landsk. fyrir ummæli hans út af bókinni. Ég verð að segja, að ég var mjög óánægður með yfirlýsingu hans, ekki sízt, ef stj. tæki hana til greina. Sé ég, að hv. 1. landsk. er ekki af baki dottinn, er hann vill ýta undir stj. og veita henni fé til þess að gefa út nýja skýrslu, þótt leiðrétting eigi að kallast, þó að bæði hann og ég viti, að stj. er ekki trúandi til að gera þetta hlutdrægnislaust. Þetta rit mætti t. d. vel nota til árása á Sjálfstæðisflokkinn, og hefir því hv. 1. landsk. þannig lýst sig samþykkan 5000 kr. fjárveitingu til útgáfu árásarrits á sjálfan sig og flokk sinn. Býzt ég helzt við því, að till. verði samþ. Sérstaklega mun hv. 3. landsk. fús á að samþ. hana, þar sem hann óskar eftir nýjum bókum af sama tæi. Hefði ég vel getað skilið það, ef hv. 1. landsk. hefði heimtað fé úr ríkissjóðnum handa Sjálfstæðisflokknum til útgáfu leiðréttingar, en ekki handa stj. Er ég því algerlega mótfallinn að veita stj. þessa heimild, því að mér er fullljóst, hvernig sú leiðrétting yrði. Auk þess yrði till., ef samþykki næði, einskonar kvittun til stj. fyrir gömlu útgáfuna. Fylgir henni reyndar dálítil pilla, sem sé skírskotunin til þess, að umrætt rit er gefið út í heimildarleysi, en það gerir ekkert til, úr því að kvittunin er með og féð til nýrrar útgáfu.

Jón Þorláksson Ég á 3 brtt. á þskj. 297 og ætla að minnast lítilsháttar á þær. Fyrst er brtt. II, við 10. gr., sem fer fram á, að settur verði inn nýr liður til að semja og senda út leiðréttingu við „Nokkrar framkvæmdir ríkisins“. Var nokkuð rætt um mál þetta við 1. umr. fjárl. Lagði ég áherzlu á tvennt: Fyrst það, að í þessari skýrslu eru svo margar missagnir, að þeir menn, sem fengu hana að gjöf frá landsstj:, fá alveg rangar hugmyndir um þau efni, er skýrslan fjallar um, og annað hitt, að fé til útgáfunnar er tekið í heimildarleysi. Það liggur ekki fyrir að þessu sinni, hvort þingið vilji nú veita heimild fyrir útgáfukostnaðinum eftir á. Það kemur í sambandi við fjáraukal. og landsreikninga á sínum tíma. En á hinu er enginn efi, að fjöldi manna víðsvegar um land fær rangar hugmyndir um þau efni, er bókin fjallar um, og eiga þeir heimtingu á því, að bætt verði úr þeim rangindum, er þeir hafa þannig orðið fyrir af hálfu stj. Sé ég ekki aðra leið til að bæta þennan órétt gagnvart þessum mönnum en þá, að senda þeim nauðsynlega leiðréttingu. Álít ég, að hver sem úrslitin verða um kostnaðargreiðsluna til útgáfu skýrslunnar, hvort sem stj. fær að halda fé því, er hún tók, eða ráðherrum verði gert að endurgreiða það, þá eigi menn heimtingu á því, að leiðrétting sé kostuð af ríkissjóði. Lít ég svo á, að ekki megi draga að senda út leiðréttinguna, þangað til úrskurður er fallinn um fjárnotkun þessa. Fer ég því fram á, að fé verði veitt í því skyni. Er upphæðin, 5000 kr., lítil í samanburði við þá miklu fúlgu, sem ritið kostaði. Geri ég ráð fyrir, að þingið samþ. slíka fjárveitingu. Er auðvitað til þess ætlazt, að eftirlit verði með því haft, að úr mistökunum verði bætt. Kemur mér ekki til hugar, að hér verði gefnar út á ríkiskostnað missagnir um menn og málefni, eins og hv. 2. landsk. virðist skilja þessa till. Treysti ég ekki stj. til að semja þessa leiðréttingu, en geri ráð fyrir því, að til þess verði fengnir óhlutdrægir aðiljar, fyrst og fremst forstöðumenn stofnana þeirra, er um ræðir. Hefi ég þá svarað aths. hv. 2. landsk., og er ég honum sammála um það, að ekki er stj. trúandi til að vinna þetta verk. Er því síður en svo, að í þessari till. felist nokkur kvittun til stj. fyrir fé það, er hún tók í heimildarleysi. Get ég tekið undir við hv. 2. landsk., er hann segir, að það sé þakkarvert, þegar hv. 3. landsk. viðurkennir, að skýrslan sé ekki eins og skýrslum ber að vera. Hitt þótti mér miður, er hann taldi það heppilegt, að stj., sem setið hefir eitt kjörtímabil, taki fé úr ríkissjóði til slíkra hluta. Honum þótti heppilegt að fá slíkt rit við og við fyrir kosningar. En slíkt tíðkast ekki í nokkru landi. Stendur þetta gerræði stj. í sambandi við þá staðreynd, að framsóknarstj. hefir aldrei getað lyft huga sínum frá því að vera flokksstjórn til þess að vera landsstjórn. Virðist stj. helzt líta á hlutverk sitt sem það, að gefa út gyllingarrit fyrir sig og flokk sinn. Heiðarleg stj. leyfir flokki sínum að gera þetta, en gerir það ekki í ríkisnafni og á ríkiskostnað. Afleiðingin af því, að slík regla færi að tíðkast, yrði sú, að ef hlutlaus landslýður trúir slíku, þá er lagt upp í hendur þeirri stj., sem lygnust er og sjálfhælnust, að standa með mestum ljóma í augum samtíðarmanna sinna, og verður það sú handleiðsla í sannleika, sem landslýður fær á þessu sviði. Væri slíkt og þvílíkt meira en litið óheilbrigt, og er krafa mín aðvörun við því, að komandi stj. niðurlægi landið með iðju eins og bókaútgáfu þessari. Þá hefi ég borið fram brtt. við 12. gr. um það, að aftan við 15., síðasta staflið, bætist nýr liður, 1200 kr. sjúkrastyrkur til Unnar Vilhjálmsdóttur. Þekki ég ekki konu þessa sjálfur, en hefi fengið réttar upplýsingar í málinu. Hún var áður kennslukona, en fékk erfiðan sjúkdóm og liggur nú rúmföst, óstarfhæf og undir læknishendi. Hefir hún haft þenna sjúkrastyrk í fjárl. áður, en þó ekki á yfirstandandi ári, og nú eru efni hennar gersamlega þrotin. Sjúkdómur hennar er að vísu ekki sama eðlis og þess sjúklings, er um getur í 15. lið q í fjárlagafrv., en skyldur, svo að hún verður að vera undir hendi sama ágæta læknis. Þessum sjúklngum er varnað að njóta þeirra hlunninda, sem aðrir sjúklingar njóta, af ástæðum, sem allir þekkja, og geta því ekki á sjúkrahúsi notið hjálpar þess læknis, sem einn hér á landi getur veitt þeim hana. Enn á ég 3. till. við 14. gr. XIX. á sama þskj., nýr liður, styrkur til Soffíu Stefánsdóttur, til þess að halda uppi námsskeiðum fyrir konur og karla í teikningu og tréskurði allt árið. Stúlka þessi er dóttir Stefáns heitins Eiríkssonar, og heldur nú áfram atvinnu og kennslu hans. Hefi ég heyrt, að henni farist það prýðilega úr hendi. Auk þess kennir hún dráttlist við kvennaskólann. Þessi litli styrkur, sem till. fer fram á, er veittur henni í fjárl. yfirstandandi árs, og sé ég enga ástæðu til að fella þessa styrkveitingu burt úr fjárl. Þau er svo lítið, sem iðnaðarmannastétt landsins nýtur úr ríkissjóði, að ósæmilegt væri að fella niður þá sárafáu styrki til þeirrar stéttar. Vil ég minna á starf Stefáns Eiríkssonar og geta þess, að hann var brautryðjandi á sviði íslenzks listiðnaðar, og þótt einn af lærisveinum hans njóti lítilsháttar styrks í fjárl., tel ég ekki rétt gagnvart minningu hans að svipta heimili hans þeirri aðstoð, sem hér er um að ræða.

Halldór Steinsson Ég á 3 eða 4 brtt., sem ég vil minnast lítilsháttar á. Fyrst er brtt. á þskj. 297, við 13. gr. B. 2. (flóabátaferðir). Legg ég til, að styrkurinn verði hækkaður um 2000 kr. úr 91 þús. kr. upp í 93 þús. kr., með tilliti til Suðurlandsferðanna um Breiðafjörð. Samgmn. Nd. færði styrkinn niður um 3000 kr., með þeirri röksemd, að ferðum Suðurlands til Breiðafjarðar mætti fækka úr 10 niður í 6. Samgöngur eru þar sízt betri en annarsstaðar á landinu, og er þetta þó eini landshlutinn, þar sem farið er fram á, að lækkaður sé styrkur til samgangna á sjó. Annarsstaðar hefir verið farið fram á hækkun þeirra styrkja. En þessi till. fer aðeins fram á, að styrkurinn haldist samur og áður. Þá er brtt. við 13. gr. C. VIII. á sama þskj., til bryggjugerða og lendingarbóta í Ólafsvík. Býst ég við, að þetta mál sé hv. dm. svo kunnugt, að ekki þurfi að skýra það nánar. Hefir á undanförnum 7 árum verið varið 90–100 þús. kr. bæði úr hreppssjóði og ríkissjóði til þessara hluta, og hefir hreppurinn, sem áður var fátækur mjög og hefir nú um 450 íbúa, safnað þvílíkum skuldum vegna hafnarbóta, að hann er nú að sligast undir þeim. Er því fyrirsjáanlegt, að hreppurinn getur ekki í bili lagt fram meira fé til hafnarbóta. En þar sem þegar er búið að verja til þess svo miklu fé, bæði úr hrepps- og ríkissjóði, væri það mjög óviturlegt að stöðva verkið, þegar lítið vantar á, að það sé fullgert og geti komið að notum. Er enginn vafi á því, að þessi mannvirki munu bera sig, þegar allt er komið í lag og útvegur getur þróazt þar, en ennþá er vitanlega ekki hægt að taka lendingar- eða hafnargjald af skipum, meðan garðurinn er ekki fullgerður. Því hefir verið borið við, að föst regla hefði verið, að Alþ. legði fram 1/3 til slíkra framkvæmda á móti 2/3 annarsstaðar að. Þetta er ekki allskostar rétt. Ríkið lagði upphaflega fram fé til hafnarbóta í Ólafsvík án nokkurs framlags annarsstaðar frá. Ríkissjóður hefir ennfremur á undanförnum árum sumstaðar lagt til helming gegn helming annarsstaðar frá, ennfremur stundum 2/5 gegn 3/5 annarsstaðar frá. M. ö. o. það hefir engin ríkjandi regla átt sér stað í þessu efni, enda er það í sjálfu sér fjarstæða, því að ástæðurnar eru svo afskaplega mismunandi á hinum ýmsu stöðum. Það er svo margt, sem verður að koma til greina. Fyrst og fremst, hvað þörfin er mikil. Í öðru lagi, hverra hagsmuna má vænta af þeim hafnarbótum, sem um er að ræða. Í þriðja lagi, hve góð og auðug fiskimiðin eru fyrir landi á slíkum stöðum, og hvernig hagur hreppsins er. Og margar fleiri ástæður koma til greina, þegar um slíkar fjárveitingar er að ræða. Hugsum okkur lítið þorp með 50–100 manns og auðug fiskimið rétt við landssteina, sem ekki yrðu notuð sökum slæmrar lendingar. Væri þá nokkur hagsýni af fjárveitingavaldinu að koma í veg fyrir, að þarna gætu t. d. 3 þús. manns lifað, með því að leggja ekki fé til hafnarbóta, ef hreppurinn er ófær að standa einn straum af þeim? Þetta er svo einfalt mál, að það þarf ekki frekari skýringa við. Þá er 13. brtt., við 13. gr., C X, til bryggjugerða og lendingarbóta, að upphæðin hækki úr 42500 upp í 46000 kr. Ætlazt er til, að upphæðin fari til hafnarbóta við Arnarstapa. Eins og kunnugt er, má svo heita, að hafnlaust sé með öllu að norðanverðu við Faxaflóa frá því að Borgarnesi sleppir. Má telja, að bezta höfn á þessu svæði sé að Arnarstapa, enda hefir risið þar upp dálítið þorp, og þar er verzlun fyrir tvo nágrannahreppa. Þarna hefir verið útvegur um langan aldur og oft fiskazt ágætlega. Venjulega er ekki róið nema á vorin og sumrin. En úr sjósókninni hefir það mjög dregið, hve lendingin er slæm, sérstaklega í suðaustan- og austanátt. Nú hefir vitamálastjóri látið rannsaka þetta og gera uppdrátt af væntanlegum lendingarbótum og kostnaðaráætlun. Samkv. þessum rannsóknum þarf ekki nema tiltölulega mjög litla upphæð til að gera þarna ágæta lendingu og gott uppsátur, eða um 10–11 þús. kr. Í samræmi við þetta fer ég fram á 1/3 kostnaðar gegn 2/3 frá viðkomandi hrepp. Þá kem ég að síðustu brtt., við 18. gr. II. í. 61, til Jóns Runólfssonar sýsluskrifara, 600 kr. Þessi maður byrjaði fyrst sem sýsluskrifari á Eskifirði árið 1874, vann þar síðan óslitið að heita mátti sem sýsluskrifari með 4 sýslumönnum. Fluttist svo vestur á Snæfellsnes fyrir h. u. b. 20 árum og hefir verið sýsluskrifari síðan, fram að síðustu áramótum. Hefir því verið sýsluskrifari samfleytt í yfir 50 ár. Hann er tæplega 82 ára gamall, orðinn útslitinn og farinn að heilsu. Hinsvegar hafa laun hans við þessi störf ekki verið svo há, að hann hafi getað safnað sér ellistyrks, og stendur því uppi ráðþrota í ellinni og á einskis annars úrkosta en leita á náðir sveitarinnar. Ég treysti nú fastlega, að hv. d. þyki ekki ósanngjarnt að veita þessum háaldraða starfsmanni nokkurn styrk. Hér er ekki verið að binda stóran útgjaldabagga, enda ræður af líkum, að fremur skammt muni að bíða, að honum verði aftur af létt, þar sem svo háaldraður maður á í hlut. Þá hefi ég lokið máli mínu um minar brtt. En nokkur orð vil ég segja áður en ég sezt um þá brtt., sem n. flytur við 17. gr. fjárl., styrk til Elínar Sigurðardóttur. Viðvíkjandi þeirri till. hefi ég fengið nýjar upplýsingar, sem valda því, að ég vil mælast til, að n. taki þessa brtt. aftur til 3. umr. Sjái n. sér það ekki fært, get ég ekki heldur skoðað afstöðu mína í n. bindandi í þessu máli. Ég get frætt hv. 2. landsk. um það, þar sem hann kvaðst ekki hafa heyrt hv.frsm. minnast á 25. gr. og ályktaði þess vegna, að n. væri öll sammála, - að n. mun ekki með öllu sammála um þá gr. Vona ég, að hv.þm. geri sig ánægðan með að bíða þangað til að atkvgr. kemur.

Guðmundur Ólafsson [óyfirl.]: Ég geri nú ekki ráð fyrir, að ég tali jafnvel fyrir brtt. eins og margir hv.þm. hafa gert upp á síðkastið. Kannske er það tilfinningarleysi hjá mér, að ég get ekki talað eins hjartnæmt um ýmsa styrki eins og ýmsir hv.þdm. hafa verið að gera í dag. Þegar einhver fyrirtæki, sem margir standa að, vilja fá styrk, þá er ógerandi að mæla jafnhjartnæm orð um þau öll eins og þegar beðið er um styrk handa einstökum mönnum, enda tekur það ekki eins til hjartans. Það er a. m. k. svo um þetta yngra fólk, sem sótt er um stuðning fyrir, að það býr svo óvenjulega mikið í því, að það eru allar líkur til þess, ef allt þetta er rétt, sem um það er sagt, að það muni skara fram úr öllu, sem við þekkjum hér, þegar það er búið að njóta góðs af styrknum. Ég vil nú halda, að það komi ekki alltaf beint fram, að þetta námsfólk verði eins framúrskarandi þegar út í lífið kemur, eins og það var, meðan það var að nema. Ég er ekki að segja með þessu, að aðeins minni hl. þeirra, sem biðja Alþ. um styrk, þurfi á því að halda, en ég verð að segja, að mér ofbýður næstum, hvað margar og fjárfrekar sumar þessar beiðnir eru, þegar ég ber þær saman við till.n., því ekki er hægt að segja, að hún vilji breyta fjárl. mikið að þessu sinni. Mér koma við aðeins 3 brtt. á þskj. 297 við þessa umr., og ég er svo heppinn, að fyrri flm. að tveim þeirra hafa talað rækilegar fyrir þeim en ég treysti mér til að gera. Önnur er um lítilfjörlegan styrk til námsmanns, sem var mikið gott sagt um af hv. 3. landsk. Hann hafði í höndum meðmæli kennara hans og ýmissa listamanna annara. Ég vona því, að hv. d. gangi ekki á móti því, að þeir hafi sagt rétt frá manninum og fallist því á þessa till. okkar. Ég á aðra brtt. ásamt hv. 6. landsk., sem hún hefir talað mjög vel fyrir, og það er ekki hægt að segja um þá konu, sem þarna sækir um styrk, að maður þurfi að vera í vafa um, hvað í henni býr. Hún er búin að sýna það og hefir gegnt þessu starfi, sem hún hefir gert að lífsstarfi sínu, í upp undir 20 ár, svo að ég sé ekki ástæðu til að fara að kynna hana fyrir þessari d. Það getur verið rétt að styrkja þá, sem efnilega líta út í æskunni, en ekki er óvissari að veita þeim styrk, sem eru búnir að sýna, að þeir eiga það skilið, og hafa varið æfi sinni í þágu alþjóðar. Í báðum þessum tilfellum er farið fram á svo smáar upphæðir, að ekki er hægt að bera við fjárskorti til að fullnægja þeim. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þessar till.; það yrði þá ekki fyrr en ég heyrði einhvern tala á móti þeim, að ég gæti bætt fáeinum orðum við. Annars er ég ekki einn flm. að nema einni smárri till., við 16. gr. 41, að þar komi nýr liður, til Fiskiræktarfél. Blöndu, 700 kr. Þetta fél. hefir styrk í þessa árs fjárl., 500 kr. Nú hefi ég nýlega fengið umsókn frá því, þar sem það fer fram á, að styrkurinn verði nú heldur hærri, eða 700 kr., því að kostnaður þess hafi orðið svo mikill, að 500 kr. styrkurinn hafi ekki nægt. Þetta félag hefir nú starfað í 2 ár og nær yfir nær 70 bæi, og tilgangurinn er, eins og hv. dm. er kunnugt, a. m. k. þeim, sem voru á þingi í fyrra, að reyna að koma á veiði í á, sem áður var veiði í, en er ekki nú, og er það gert með því að flytja þangað laxa- og silungsseiði. Þar sem ekki er um laxaklak að ræða þar nálægt, hefir orðið að sækja þessi seiði til Árnessýslu og flytja þau norður. Sú reynsla, sem þegar er komin, er ekki önnur en að þó nokkur hluti af því, sem var flutt þangað í fyrrasumar, sást með lífi í vor sem leið. Það þarf ekki að lýsa því fyrir hv. d., að þetta er arðvænlegt, ef það gæti lukkazt; en þessi styrkur er auðsjáanlega svo lítill, að hann getur ekki orðið til þess að létta verulega kostnaðinn á félagsmönnum, en fremur er sótt um hann til þess að fá viðurkenningu Alþ. um að þetta sé þó nytjamál. Alþ. veitti þessu fél. í fyrra styrk, að upphæð 2000 kr., í því skyni að ná tálma úr þrengsli í ánni Blöndu, sem tafði fyrir laxgöngu og kennt hefir verið um, að ekkert hefir veiðzt þar fyrir ofan í herrans mörg ár. Eru allar líkur til, að ekkert sé því til fyrirstöðu, að þetta takist. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta mál, en vil bæta því við, að þegar sótt var um þennan 500 kr. styrk í fyrra, gat ég þess, að fél. byggist við að sækja um slíkan styrk í 4 ár, og ef því yrði veittur styrkur þennan tíma, þá yrði hann alls ekki nema liðugar 2 þús. kr., þótt aðaltill. mín yrði samþ. Ég held, að Alþ. hafi oft styrkt vafasamari mál en þetta og varið meira fé til þeirra.

Pétur Magnússon Ég held, að ég geti lofað því fyrirfram, að hneyksla ekki hv.þm. A.-Húnv. með neinum hjartnæmum orðum, enda fer það saman, að ég hefi enga námsmenn að mæla fyrir, og ég býst við, að hjartnæm orð myndu verka lítið á hina mörgu tómu stóla hér í d. Ég á tvær till. á þskj. 297. Sú fyrri er við 13. gr. a, 2, IV, Holtavörðuheiðarvegur, þar sem lagt er til að hækka fjárveitinguna til hans úr 30 þús. kr. upp í 60 þús. kr. Eins og hv. dm. er vafalaust kunnugt, er Holtavörðuheiði vestust þeirra heiða, sem skilja Borgarfjarðarhérað og Norðurland, og liggur hún milli Norðurárdals og Hrútafjarðar. Vegur um þessa heiði hefir um langt skeið verið aðalsamgönguleiðin milli Borgarfjarðar og Norðurlands. Fyrir 2–3 árum var heiðin rudd, og bifreiðaferðum hefir síðan verið haldið uppi um sumartímann. Vegurinn er þó mjög slæmur, og hefir verið talinn versti kaflinn á allri leiðinni frá Rvík til Akureyrar. Sérstaklega er suðurhluti heiðarinnar stórgrýttur og kostnaður við lagfæringu á honum svo mikill, að vegamálastjórinn hefir ekki séð sér fært að leggja það fé til, að vegurinn gæti orðið sæmilegur. Vegurinn liggur mjög óheppilega, er víða í lægðum, sem fyllast af snjó strax á haustin, og liggja undir snjó þangað til langt fram á vor. Ég fór yfir Holtavörðuheiði 8. júní. Þá var um langan tíma búið að vera algerlega snjólaust á mörgum heiðavegum, en á Holtavörðuheiði voru þá 4–5 mjög stórir og djúpir skaflar, sem hindruðu alla vagnaumferð. Síðan var svo mokuð braut gegnum skaflana, og hefir það kostað allmikið fé. Eins og nú er ástatt, er það því aðeins um hásumarið, sem þessi aðalleið milli Norður- og Suðurlands er vagnfær, en um aðrar vagnfærar leiðir er ekki að ræða. Vor og haust verða því ferðamenn að basla við að útvega hesta með ærnum tilkostnaði, og hljóta allir að skilja, hvílíkur trafali það er, að þurfa að ferðast aðra stundina í lögnum og hina á hestum. Þetta er einmitt þann tíma árs, - vor og haust, - sem fólksflutningaþörfin er hvað mest milli Norðurlands og höfuðstaðarins. Íbúar sveitanna nota jafnaðarlega þann tíma til þess að fara þær langferðir, sem þeir þurfa að fara; eins er um námsfólk, sem er að fara heim, fólk, sem er að fara í atvinnu o. fl. o. fl. En eins og strandferðunum er hagað, hlýtur aðalleiðin alltaf að verða um Holtavörðuheiði. A. m. k. á þetta við um Húnavatnssýslurnar báðar, talsverðan hl. Skagafjarðarsýslu, og að nokkru leyti Strandasýslu. Svo framarlega sem vegirnir eru þolanlegir, verður bæði ódýrara og fljótlegra að fara landveg heldur en með strandferðaskipunum, sem elta flestar hafnir á leiðinni. Löggjafarvaldið hefir fyrir löngu komið auga á þörfina á sæmilegum vegi þessa leið. Hefir vegur verið lagður um Borgarfjörð og upp Norðurárdal, og var gert ráð fyrir, að upphleyptur vegur yrði kominn að Hrútafjarðará árið 1932; en úr því getur sýnilega ekki orðið og stafar það af því, að undanfarið hefir verið unnið að vegagerð svo víða á landinu, að það hefir þurft að draga úr fjárveitingum til þessa vegar. Vegurinn er nú kominn upp í heiðarsporð, eða verður það í haust. Nú er verið að vinna fyrir neðan Fornahvamm, en það er aðeins lítið tímaspursmál, hvenær vegurinn fyrir sunnan Norðurá verður kominn í samband við vegarspottann, sem búið er að leggja frá Fornahvammi upp í heiðarsporð. Í ráði er að breyta vegarstæðinu líka frá því sem nú er og leggja veginn eftir hæðum, þar sem gera má ráð fyrir, að hann verði miklu lengur vagnfær en þar sem hann liggur nú. En þannig hagar til, að þetta fyrirhugaða vegarstæði sker gömlu brautina í tveim stöðum, og mun vera álíka langt frá vegarendanum, sem nú er, að syðri skurðarpunktinum, sem er lítið eitt fyrir neðan Hæðarstein, og þeim nyrðri, sem er skammt fyrir sunnan brúna á Miklagili. Ef sú leið væri farin, að taka þetta í þrem áföngum, og veitt yrði nægilegt fé til þess að því yrði lokið á 3 árum, gæti það, sem lagt er, jafnóðum komið að fullum notum. Verði þetta ekki gert, heldur fjárveitingar skornar við nögl, þá kemur það, sem gert er fyrsta árið, ekki að neinu haldi fyrr en í fyrsta lagi árið eftir; því að það yrði allt of dýrt að leggja afleggjara yfir á gömlu brautina, enda varla kleift. Sérstaklega er nauðsynlegt, að fyrsta fjárveitingin verði það há, að vegurinn komist þegar næsta sumar að skurðarpunktinam fyrir neðan Hæðarstein, vegna þess að vegurinn sunnan í heiðinni er svo illur yfirferðar, að það er rétt á takmörkunum, að hann geti talizt vagnfær, og ef á að halda áfram að leggja fé í viðhald hans, hlýtur það óhjákvæmilega að fara vaxandi ár frá ári. Ég skal taka það fram, að ég hefi átt tal við vegamálastjóra um þetta, og hann leggur eindregið til, að fjárveitingin verði hækkuð frá því, sem áætlað er í fjárlagafrv., og mun hann telja, að í till. minni sé sízt farið fram á of mikið. Það þarf ekki að benda á, að það er veigamikið fyrir sýslurnar norðanlands, að þessi vegur sé gerður vagnfær og honum haldið sem lengst opnum. Ef stöðugir flutningar geta hafizt milli Húnavatnssýslna og höfuðstaðarins, verða þær lítið verr settar en t. d. Rangárvallasýsla um að koma afurðum sínum á markað. Ennfremur er á það að líta, að flutningar yrðu miklu ódýrari en nú er, því slitið á vögnum verður mjög mikið, meðan vegirnir eru jafnslæmir og nú. Þessi vegur er ein af lífæðunum í vegakerfi landsins, og ég held, að hvergi sé meiri þörf fyrir aukna vegagerð heldur en einmitt á þessu svæði. Ég vænti þess því, að hv. dm. líti á þessa tillögu með velþóknun og sjái sér fært að samþ. hana. Hin brtt., sem ég flyt, er X. brtt. á þskj. 297. Þar hefi ég lagt til, að fjárveiting til flóabátaferða verði hækkuð um 500 kr. Þessi till. er miðuð við það, að framlag til Hvalfjarðarbátsins verði hækkað um þessa upphæð. Nú er gert ráð fyrir 1500 kr. til hans. Ég hefi fyrir framan mig áskorun frá þingmálafundi, sem haldinn var 6. febr. síðastl. á Ferstiklu, þar sem samþ. var að skora á Alþ. að auka styrkinn til Hvalfjarðarbátsins. Það hagar þannig til, að næstu hreppar fyrir norðan Hvalfjörð, og að nokkru leyti Kjósarhreppur líka, flytja afurðir sínar, mjólk og rjóma, til Rvíkur, eftir því sem föng eru á. Þessi bátur hefir aðeins fáar fastar áætlunarferðir, en auk þess fer hann margar aukaferðir. Ef styrkurinn er hækkaður upp í 2000 kr., geta orðið a. m. k. 2 og jafnvel 3 fastar ferðir á viku. Það munar miklu fyrir íbúana, hvort það eru fastar ferðir eða aukaferðir, því að oft vita menn ekki um aukaferðirnar fyrr en of seint. Ef hinsvegar væri fjölgað fastaferðunum, myndu menn geta komið afurðum sínum á markað í Rvík í sæmilegu ástandi. Ég býst við, að einhver mundi vilja svara því til, að vegurinn, sem nú hefir verið ruddur inn fyrir Hvalfjörð, gæti bætt úr þessu samgönguleysi. En svo er ekki. Sá vegur er vagnfær aðeins lítinn hluta ársins. Hann liggur utan í bröttu fjalli, og auk þess eru þrjár stórár óbrúaðar á leiðinni. - Þetta er svo óveruleg hækkun, sem till. fer fram á, en hagur að henni svo mikill, að ég vænti þess, að hv.þdm. horfi ekki í þessar 500 kr. Ég skal ekki þreyta hv.þdm. með fleiri orðum um till. mínar, en það eru nokkur atriði önnur, sem ég verð að minnast á. Fyrst er það 7. brtt. á þskj. 283, þar sem lagt er til, að niður falli tillag til Fiskifél. Íslands, 6000 kr. Eins og hv.þdm. mun kunnugt, gera l. nr. 46 1930, um Fiskveiðasjóð, ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram til sjóðsins Í millj. kr., og sé það samningsatriði milli stjórnar sjóðsins og ríkisstj., hvenær greiðsla fari fram og á hvern hátt. Þessar 6000 kr. eru að vísu ekki mikil upphæð, og munar ekki ýkja miklu fyrir Fiskveiðasjóðinn, hvort hún er af hendi látin eða ekki, en ríkissjóðinn munar þetta heldur ekki miklu. Ég álít hinsvegar, að það sé illa til fallið að fella þetta niður, einkanlega, ef tekið er tillit til þess, að ræktunarsjóðurinn fær aðaltekjur sínar af sjávarafurðum. Því álít ég ekki rétt, að þessi greiðsla sé felld niður. Ég vil einnig gera grein fyrir afstöðu minni til 25. gr. fjárlagafrv. og vil lýsa yfir því, að ég mun greiða atkv. gegn henni. Hún er þess efnis, að stj. sé heimilt að draga úr þeim útgjöldum, sem ákveðin eru í fjárl., allt að 25%, og fæ ég ekki betur séð en að þessi till. sé einn liður í þeim tilraunum, sem gerðar hafa verið síðustu árin til þess að draga fjárveitingavaldið úr höndum Alþ. í hendur stj. Ég verð að segja, að mér virðist það næsta merkilegt, hvað þetta hefir gengið fyrir sig hljóðalaust, því að hér er um svo þýðingarmikið mál að ræða, að maður skyldi ætla, að gætt væri hinnar mestu varkárni í því af hálfu löggjafarvaldsins. Í sjálfu sér má náttúrlega um það deila, hvort væri hentara, að fjárveitingavaldið sé í höndum stj. eða þingsins. Ef gert er ráð fyrir, að stj. sé alltaf skipuð beztu og hæfustu mönnum, væri vafalaust heppilegast að láta hana hafa öll völd, jafnt í þessum efnum eins og öðrum. Það er gamla einveldiskenningin. En gallinn er bara sá, að forsjónin virðist ekki alltaf fylgja þeirri reglu að gefa þeim vit og góðvilja, er hún gefur embætti. Hættan er jafnan sú, að stj. hugsi meir um að auka sjálfri sér fylgi en að efla gengi þjóðarinnar. Þessa reynslu höfum við líka fengið. Sú stj., er setið hefir að völdum, hefir haft fjárveitingavaldið í sínum höndum og notað það fyrir sjálfa sig, en ekki fyrir hagsmuni þjóðarinnar. Þetta verður að breytast, og það má merkilegt heita, hvað sá þingmeirihl., sem nú er, lætur leiða sig langt í þessu, því að honum má vera það ljóst, að hann verður ekki eilífur meiri hl., og þótt síðar verði, kann það að koma honum í koll, að hafa látið slíkt viðgangast.  Ég hafði fyrir fundarhléð sýnt fram á, að ákvæði 25. gr. væru einn þátturinn í tilraun stj. til að draga fjárveitingavaldið úr höndum Alþ., til þess að hún gæti verið sem einráðust um það, hvernig fénu væri varið, og ég leiddi rök að því, hversu varhugavert væri að ganga þá braut. Áður en ég skil alveg við að tala um þetta atriði, vil ég benda á það, að það er ekkert útlit fyrir, að knýjandi ástæða sé til að setja slíkt ákvæði sem þetta inn í fjárlögin. Ég hygg, að ekki sé hægt að segja annað en að tekjuáætlun fjárl. sé mjög varkár, enda þótt hún hafi verið allmikið hækkuð frá því sem hún var í frv. stj. Það er því engin ástæða til að ætla, að tekjurnar hrökkvi ekki til að greiða þau útgjöld, sem frv. gerir ráð fyrir, svo framarlega sem fjármálum landsins verður næsta ár stjórnað af einhverjum hyggindum, en ekki viðhöfð gegndarlaus eyðsla eins og verið hefir síðustu ár, því að þá gæti farið svo, að ekki væri unnt að standa í skilum með þær greiðslur, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég hygg, að stj. hafi nú lært það af reynslunni, að hún verði varkárari í fjármálum en hún hefir verið hingað til. En jafnvel þó að stj. stýrði fjármálunum þannig, að ekki væri unnt fyrir hana að standa í skilum, þá vildi ég þó heldur af tvennu illu láta hana á eigin spýtur grípa til þess að draga úr gjöldum fjárl. heldur en að gefa henni undir fótinn með heimild í fjárl. að mega nota fjárveitingavaldið eftir eigin vild, og ég get ekki séð annað en að eigi að fara þá braut, þegar fyrst er felld till., sem miðar að því að leggja hömlur á það, að stj. veiti meira fé en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir, og svo á að setja á eftir ákvæði inn í frv., sem heimilar stj. að draga úr gjöldunum eftir vild. Ef þessi grein yrði samþ., þá hefði stj. vissulega ástæðu til að ætla, að Alþ. væri ekki sárt um það, þó að það afsalaði sér að miklu leyti því valdi, sem það hefir eftir stjórnarskrá landsins til þess að ráða, hvernig farið er með fé ríkissjóðs. Ég mun því, eins og ég hefi áður sagt, greiða atkv. á móti 25. gr. frv. Þá vil ég fara nokkrum orðum um till.hv. 1. landsk. um að veita 5000 kr. til að leiðrétta villur í hinum svonefndu skýrslum um framkvæmdir ríkisins 1927–1930. Ég mun greiða atkv. á móti þessari till., og vil ég gera grein fyrir, hvernig á því stendur. Þessi margumtalaða bók er nefnd „Skýrslur um framkvæmdir ríkisins“, en ég get ekki skilið, hvernig nokkur getur haldið því fram, að hér sé um hlutlausar skýrslur að ræða. Allar skýrslurnar, frá fyrstu til síðustu síðu svo að segja, eru látnar líta svo út sem þessar framkvæmdir ríkisins séu fyrir forgöngu eins stjórnmálaflokks í landinu, nefnilega stjórnarflokksins. Aftur á móti er látið líta svo út sem Sjálfstæðisflokkurinn hafi barizt með hnúum og hnefum á móti öllum framkvæmdum. Bókin er þannig augljóslega ,,agitatorisk“. reynir að draga fram ágæti eins stjórnmálaflokks og niðra öðrum. En þessi svokallaða skýrsla er ekki eingöngu „agitatorisk“, heldur einnig hlutdræg og röng. Ég skal ekki segja, að svo mikið af tölunum sé rangt. Það getur verið, að þar séu einstöku skekkjur, en ég hygg, að þær séu allflestar í samræmi við sannleikann, án þess þó að ég hafi sérstaklega rannsakað það. En flest annað er hlutdrægt eða rangt. Það eru teknir sannir viðburðir, snúið út úr þeim og reynt að gefa þeim annað útlit en þeir eiga með réttu að hafa. Það þarf engar 5000 kr. til að leiðrétta slíkar skýrslur. Það nægir að gefa út auglýsingu eða senda þeim bréf, sem bókina fengu. Það bréf gæti verið eitthvað á þessa leið: „Flestar tölur eru réttar, allt annað er rangt eða hlutdrægt“. Þessu til sönnunar vil ég benda á nokkra kafla í bókinni, og þá fyrst þann, sem ætla mætti, að erfiðast væri að koma hlutdrægni að, og það er kaflinn um vegina. Samt skín þar sama hlutdrægnin í gegn og alstaðar annarsstaðar. Þar er ekki talað um, þegar hv.þm. Borgf. og hv.fyrrv. 2. þm. Skagf. báru fram á þingi 1928 till. um að hækka framlag til vega. Nei, það er heldur minnzt á það, að hv.l.landsk. hafi sagt, að hann vildi láta vera kominn bílfæran veg frá Borgarnesi til Akureyrar árið 1940, en athugasemdalaust skýrt frá, að þessari vegagerð hafi verið lokið ári eftir að Framsóknarflokksstj. tók við völdum. Það er svo sem ekki verið að skýra frá, að lagður vegur er kominn skemmra en hv. 1. landsk. hafði ráðgert. Sama er að segja um kaflann um póstgöngur, strandferðir, skóla, tollgæzlu, ríkisbókhald og ríkisstofnanirnar. Frásögnin um það, sem gert hefir verið í þessum málum, er öll meira og minna hlutdræg. Og ef nú ætti að ráðast í að leiðrétta allar þessar skekkjur., væri ekkert vit í að gefa stj. frjálsar hendur um það. Það yrði þá að fela einhverri hlutlausri stofnun, t. d. hagstofunni, að gefa út réttar skýrslur. Ég er nú ekki ennþá alveg viss um, að flokkur hæstv. stj. láti henni haldast uppi að gefa slíka bók sem þessar svonefndu skýrslur út á ríkisins kostnað. Ég veit, að margir fylgismenn stj. álita, að ýmislegt af efni þessarar bókar sé öðruvísi en það ætti að vera. Ég vil því í lengstu lög vænta þess, að flokkurinn neyði stj. til að endurgreiða kostnað bókarinnar úr flokkssjóði framsóknarmanna. Bókin er kosningarit og ekkert annað. Það viðurkenndi hæstv.forsrh. sjálfur eftir þingrofið í vor, þegar hann gaf þá yfirlýsingu, að þetta rit skyldi ekki verða sent út fyrr en eftir kosningar. Það var ekki hægt að gefa skýrari yfirlýsingu um það, að þetta væri pólitískt rit, en með þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh. Ég vænti þess, að ég hafi með þessum orðum gert næga grein fyrir því, hvers vegna ég greiði atkv. á móti þessari till.hv. 1. landsk. Það er ekki af því, að ég telji skýrsluna ekki þurfa leiðréttingar við, heldur af því, að skýrslan er þannig, að það er ekki hægt að leiðrétta hana.

Ingvar Pálmason [óyfirl.]: Ég þarf ekki að vera margorður. Ég á að vísu 3 brtt., en þær eru allar þess efnis, að þær gera enga röskun á tekju- eða útgjaldaáætlun fjárl. Fyrsta brtt. er um 15 þús. kr. ábyrgð fyrir Búðahrepp í Fáskrúðsfirði til rafvirkjunar. Á þessari beiðni stendur þannig, að í fjárl. 1930, að ég ætla, var ákveðin ábyrgð til raforkuversins. Síðan var rafveitan byggð á þann hátt, að hún kostaði ekki nema 75 þús. kr., svo að ábyrgðarheimild ríkisins var ekki notuð að fullu. En síðasta vetur voru á Austurlandi eins og annarsstaðar óvenjulega mikil frost. Þá reyndist vatnsmagn stöðvarinnar of lítið til að fullnægja rafmagnsþörf kauptúnsbúa. Verkfræðingurinn, sem mældi fyrir þessari stöð og gizkaði á, að vatnsmagnið mundi reynast nóg, hafði ekki mælt rennsli vatnsfallsins í nægilega mörg ár. Reynslan hefir því sýnt, að vatnsmagnið verður stöku sinnum of lítið með því fyrirkomulagi, sem nú er. Nú er hægt að fá þarna vatnsaukningu, og er gert ráð fyrir, að sú viðbót muni kosta 45–50 þús. kr. Nú þykir kauptúnsbúum nokkuð mikið að ráðast í þetta, þar sem það vatnsmagn, sem þeir hafa nú yfir að ráða, er nægilegt undir flestum kringumstæðum, nema á vetrum, þegar frost eru mikil. Þeir hafa þess vegna horfið að því ráði að fá mótor, sem yrði þá notaður, þegar vatnsmagnið reyndist of lítið, og er kostnaður við það áætlaður um 15 þús. kr., og rafveitun. gerir ráð fyrir, að rekstrarkostnaður muni ekki aukast að mun. Það er því ósk mín, að hv. d. verði við þessari sanngjörnu ósk kauptúnsbúa og endurveiti nú þessa 15 þús. kr. ábyrgð, því að þessi till. fer ekki fram á annað en að gefið loforð sé uppfyllt. Önnur brtt. mín er líka um ábyrgð. Hún er um að heimila stj. 25 þús. kr. viðbótarábyrgð til Neskaupstaðar til barnaskólabyggingar. Eins og menn muna, var stj. heimilað að ábyrgjast 124 þús. kr. lán til barnaskólabyggingar í Neskaupstað. Nú er þetta hús fullgert og hefir kostnaður við bygginguna farið nokkuð fram úr áætlun, eins og oft vill verða, en þó ekkert geysímikið, því að fyrst var ráðgert, að húsið kostaði 140000 kr., en eftir því sem ég veit bezt, mun kostnaðurinn hafa orðið fullar 160000 kr. Húsið er mjög vandað og er gert ráð fyrir, að þó að það sé erfitt fyrir bæjarbúa að koma þessu húsi upp, muni þetta hús duga sem fullkominn barnaskóli næstu mannsaldrana. Því er svo háttað með þetta hús, að ein hæðin er að mestu leyti leikfimissalur, og er fyrirkomulagið þannig, að ef þarf, má taka hann og gera úr honum kennslustofur, og mundi hann þá rúma um 200 nem. Það, sem yrði þá að inna af hendi í framtíðinni, væri það að sjá barnaskólanum fyrir leikfimishúsi. Til þess þarf þó varla að taka í náinni framtíð, því að þótt tala bæjarbúa tvöfaldaðist, þá mundi skólinn nægja eins og hann er nú. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að það er mikil sanngirniskrafa, að ríkið styrki þennan bæ til að gera barnaskólann svo úr garði, að hann sé sem beztur, með því að ábyrgjast þetta lán skólans vegna, sem taka á innanlands, því að einmitt vegna þess, að Neskaupstaður fékk nú fyrir nokkrum árum bæjarréttindi, losnaði ríkissjóður undan þeirri kvöð, sem hvílir á ríkinu viðvíkjandi hreppsfélögum að leggja fram til barnaskólabygginga 1/3 kostnaðar, og auk þess sjá fyrir láni hreppsfélaginu til handa fyrir framlagi hreppsins. Við þetta losnaði ríkissjóður við þessa kvöð, þegar kaupstaðurinn fékk sín bæjarréttindi. Ég vænti því þess, bæði vegna þess, sem ég hefi nú tekið fram, og líka vegna þess styrks, sem ríkissjóður hefir úr þessu bæjarfél., að þessi hv. d. vilji samþ. þessa sanngjörnu till. Þá kemur þriðja og síðasta brtt. mín, og er hún þess efnis, að Alþ. heimili ríkisstj. að ábyrgjast fyrir samvinnufél. Eskfirðinga lán til kaupa á fiskiskipum, allt að 4/5 kaupverðs skipanna, fullbúnum til fiskveiða, allt að 50 þús. kr. Skal lánið tryggt með sjálfskuldarábyrgð félagsmanna, ábyrgð Eskifjarðarhrepps og 1. veðrétti í skipunum. Hér er farið fram á 50 þús. kr. ábyrgð. En í fjárl. fyrir árið 1930 var ríkisstj. heimilað að taka á sig 90 þús. kr. ábyrgð. Það hefir nú ekki orðið úr því, að ábyrgðin fengist, og þessu fél. hefir ekki lukkazt að geta hrundið þessu máli áfram, að fél. eignist vísi til skipastóls til bjargræðis fyrir kauptúnið. Fiskveiðasjóður hefir neitað um fé til skipakaupa, nema ríkisábyrgð fáist einnig. Ég skal ekkert um það segja, á hverju þetta er byggt, en reyndin er þessi. Það er sérstök ástæða til að styðja slíkar framkvæmdir, og ekki sízt í því kauptúni, sem hefir orðið fyrir 2 tilfinnanlegum óhöppum á síðastl. ári. Frá Eskifirði hefir verið gert út gufuskip, og hafa Eskfirðingar haft atvinna á skipinu og eins verkafólk í landi við að verka aflann. Þetta skip hefir líka verið gert út á síld. En síðastl. vetur var skipið selt og við það minnkaði skipastóllinn og bjargræðisvegir kauptúnsins. Í byrjun síðastl. mánaðar kom annað óhapp fyrir útveginn, að stærsti vélbáturinn, 20 smál. skip. var sigldur í kaf af togara. Mannbjörg varð, en skipið fórst. Þegar menn athuga þennan hnekki, sem orðið hefir í skipastólnum, þá má öllum vera ljóst, að eitthvað þarf að koma í skarðið, ef ekki á að verða tilfinnanlegur hnekkir í atvinnulífi kauptúnsins. Ég hygg, að það sé ekki síður ástæða til að hlaupa undir bagga með þessu kauptúni en gert er í þessu fjárlagafrv. hvað snertir Seyðisfjörð. Ég hygg, að full sanngirni mæli með því, að Eskifjarðarkauptún fái samskonar ábyrgð, og ég vænti þess, að það verði ekki síður tekið til greina fyrir það, hvað till. er hófleg. Þess er líka að gæta, að á Eskifirði hafa valdið rýrnun í skipaflotanum óhöpp, sem kauptúnsbúar geta ekki að neinu leyti kennt sér um. Ég vænti þess, að hv. d. taki þessari brtt. vinsamlega og ljái henni fylgi. Áður en ég sezt niður, vildi ég minnast með fáeinum orðum á eina brtt. á þskj. 283. Það er brtt. frá fjvn., sem er þess efnis, að tillagið til Fiskveiðasjóðs Íslands falli niður. Það er viðurkennt, að ríkissj. er að l. ekki skuldbundinn til að leggja fram þetta framlag, þó nokkuð hafi verið bætt úr með Fiskveiðasjóði. En hér er ekki um stóra upphæð að ræða, og ég held, að þetta sé óþörf smámunasemi. Það er viðurkennt, að ennþá er Fiskveiðasjóður svo magnlaus stofnun, að það er full þörf á, að hann njóti fjárveitingar. Ég held, að það sé réttara að láta hann halda þessari upphæð, því það kemur honum að ofurlitlu gagni, en ríkissjóð munar ekkert um það. Þessar 6000 kr. ættu að nægja sem lánsfé út á allsæmilegt fiskiskip. Þegar svo Fiskveiðasjóður getur ekki fullnægt nema litlum hluta af þörfum landsmanna til bátakaupa, þá virðist ekki vert fyrir Alþ. að láta sig muna um þessa litlu upphæð. Auk þess gæti það litið svo út frá sjónarmiði þeirra, sem sjóðsins njóta, að þetta væri meir af óvild en sparnaði og ég veit, að hvorki fjvn. né Alþ. meina það með þessu. En mér er ekki grunlaust um, að það myndi verða skilið á þann veg. Það væri illa farið, ef sá misskilningur kæmist inn hjá þeim, sem sjóðsins njóta. Ég vænti þess, að fjvn. athugi þennan lið og sjái sér fært að taka þetta til greina.

Frsm. (Einar Árnason) [óyfirl.]: Eins og komið hefir fram við umr., liggja fyrir allmargar brtt. við fjárlagafrv. frá einstökum dm. Þessar till., ef samþ. yrðu. hefðu þau áhrif, að útgjöld ríkissjóðs myndu aukast, ef taldar væru heimildir með, um 700 þús. kr. Hinsvegar hefir það hvergi komið fram, hvar ætti að fá tekjur til að mæta þessum nýju útgjöldum. Nú vita allir hv. dm., að eins og frv. lítur út frá Nd., má segja, að það sé slétt, eða með öðrum orðum, að tekjur og gjöld standast á. Nú má vel vera, að þeir hv. dm., sem telja óhætt að auka útgjöld ríkissjóðs, sem nemi þessari upphæð, álíti, að tekjuáætlunin sé svo lág, að hún geti borið þessi auknu útgjöld, sem sé, að tekjur ríkissj. árið 1932 verði meiri og til muna meiri en ráð er fyrir gert í frv. Hv. 4. landsk. lét þau orð falla áðan, að tekjuáætlunin væri varleg. Ef til vill á að skilja þetta svo, að tekjuáætlunin sé svo varleg, að óhætt sé að bæta við útgjöldum. En til þess að gera sér grein fyrir því, hvort tekjuáætlunin er varleg eða ekki, verða menn að fallast á að athuga málið eins og það liggur fyrir. Það er þýðingarlaust að slá því fram órökstutt, að tekjuáætlunin sé lág. Það er nauðsynlegt að bera hana saman við undanfarandi ár. Ég sagði í fyrri ræðu minni hér í dag, að í þessu frv. væru tekjur ríkissj. áætlaðar hærri en nokkru sinni áður, og þess vegna vil ég segja frá því. hvað tekjur ríkissj. hafa verið áætlaðar á undanförnum árum í sambandi við fjárlagafrv., og ég fer ekki lengra en til 1929. Árið 1929 voru tekjur ríkissj. áætlaðar 10,9 millj., árið 1930 11,9 millj., árið 1931 12,8 millj. og nú í þessu frv., ef það er reiknað eftir sama fyrirkomulagi og er á eldri frv., eru tekjurnar áætlaðar 13,5 millj. Nú er ástæða til í sambandi við þetta að athuga, hvað tekjurnar hafa orðið á undanförnum árum, og ég fer þá ekki lengra aftur en til ársins 1927. Árið 1927 urðu tekjur ríkissj. 11,2 millj., árið 1928 urðu þær 14,2 millj., árið 1930 er, að ég hygg, ekki nákvæmlega uppgert, en þeir raunverulegu tekjustofnar er gert ráð fyrir, að hafi reynzt 16,3 millj. Þó að tekjur ríkissj. séu hærri en þetta 1930, þá komu þær tekjur annarsstaðar að, og er ekki hægt að gera ráð fyrir þeim nú. Nú má ekki gleyma því, að það má alltaf gera ráð fyrir nokkrum upphæðum, sem eru útborgaðar eftir heimildum og sérstökum lögum. Ef gert er ráð fyrir því, að útgjaldaliðir frv. standist raunverulega, þá hljóta þó alltaf að koma fram útgjöld samkv. heimildum og sérstökum lögum, sem ekki er hægt að sleppa með minna til á árinu en 1/2 millj. Ef við nú bætum við því, sem fólgið er í brtt., sem mun vera um 700 þús. kr., og till.n., sem eru um 500 þús. kr., þá er komin tekjuhækkun, sem nemur 1 millj. 200 þús. kr. Nú vita allir, að yfir standa krepputímar og að útlitið er ískyggilegt. Ég vil nú taka árið 1928, þegar tekjurnar námu 14,2 millj. Eru nú nokkrar líkur til, að tekjurnar 1932 verði meiri en árið 1928, en það var gott framleiðslu- og verzlunarár. Ef hætt er við þessar 1,2 millj., þá er komið upp í 14,7 millj., en árið 1928 urðu tekjurnar 14,2 millj. Og þó að við fengjum sömu tekjur og 1928, þá eru ekki líkur fyrir annað en það verði tekjuhalli, sem nemi ½ millj. kr., og ég ætla að láta hvern og einn hafa sitt álit um það, hvort tekjurnar 1932 verði meiri en 1928. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram, til þess að hv. dm. yrði ljós niðurstaðan. Ég segi ekki, að ég í þessu efni tali fyrir hönd n., en ég þykist hafa athugað þetta svo vel, að ég hafi fulla ástæðu til að setja fram mína skoðun, og ég hygg, að hún styðjist við skoðanir meiri hl. fjvn. Ég skal þá víkja nokkrum orðum að brtt.hv. dm. og segja frá afstöðu n. til þeirra. Þá verður fyrst fyrir brtt. frá hv. 2. landsk., sem er sparnaðartill., og fer hún fram á það, að borðfé konungs verði greitt í ísl. kr. Ég vil geta þess, að n. er á móti till. Það hefir verið tekin upp sú regla, að greiða borðfé konungs í dönskum kr., hvort sem það er nú rétt eða ekki, og ég sé ekki, að hægt sé að breyta frá því sem verið hefir. Ég vil gjarnan virða vilja hv. 2. landsk., sem kemur fram í þessari sparnaðartill., en því verður ekki neitað, að hann virðist eiga sinn bróðurpart í þeirri hækkun á útgjaldahlið fjárl., sem komið hefir fram. Mér hefir fljótlega reiknazt svo til, að af þessum 670 þús., sem farið er fram á, eigi hv. 2. landsk.till., sem nema 570 þús. kr. Ég verð þá að taka brtt. í þeirri röð, sem þær eru í á þskj. Þá kem ég að brtt. frá hv.þm. Hafnf. um styrk til Kjartans Ólafssonar augnlæknis, og er n. óbundin um þessa till. Þá er það brtt. frá hv. 2. landsk. um að veita Jónasi Sveinssyni styrk til dvalar erlendis í 2 ár. Meiri eða mestur hl. n. er á móti því, að þessi styrkur verði veittur. 1. er fyrst og fremst ekki sérstaklega kunnugt um, hvernig þessu er varið, og hún veit ekki, hvernig fjárhagur þessa manns er. Það getur vel verið, að hann sé efnaður og geti kostað sig til námsins. Um V. brtt., frá hv. 1. landsk., er það að segja, að n. er óbundin um hana. Meiri hl. mælir með till. um Breiðadalsheiðarveg og þarf ég ekki frekar um það að ræða. Þá er það brtt. frá hv. 4. landsk., um að hækka styrkinn til Holtavörðuheiðarvegar úr 30 þús. kr. í 60 þús. kr. Því verður ekki neitað, að það væri gott að geta lagt meira fram til verklegra framkvæmda. En ef framlag ríkissjóðs verður hækkað til eins af vegunum, þá er viðbúið, að þurfi að hækka við fleiri. Það er óneitanlega víða engu minni þörf á að leggja veg en yfir Holtavörðuheiði. Þó að ekki sé nema ruddur vegur þar, þá er hann þó alltaf fær á sumrum. Meiri hl. n. treystir sér ekki til að auka við útgjöldin eða breyta neitt verulega til um framlag til vega í frv. og getur þess vegna ekki fallizt á þessa brtt. Þá er það brtt. frá hv. 2. landsk. um Fjarðarheiðarveg. Mér skildist af ræðu hans, að hér væri um það að ræða að ryðja Fjarðarheiði, svo að hún yrði fær fyrir bíla. Það hefir ekki legið neitt fyrir n. um þetta, og ég veit ekki, hvort það er til nokkurs gagns að leggja peninga í að ryðja heiðina. Vitanlega myndu þessar 20 þús. hrökkva skammt til þess, því verkið mun vera mjög mikið og dýrt. Það getur verið rétt að ryðja heiðina, því allir vita, að upphleyptur vegur gerir ekkert gagn nema um örstuttan tíma. N. er óbundin um till. Þá kemur stærsta till. frá hv. 2. landsk., sem fer fram á, að 400 þús. kr. verði varið til að leggja nýjan veg milli Hafnarfj. og Rvíkur eða til að endurbæta gamla veginn. Nú finnst mér, að því verði ekki neitað, að það sé engin aðkallandi þörf á nýjum vegi vegna samgangnanna milli Hafnarfj. og Rvíkur. Mér hefir fundizt þar svo greiður vegur, að það væri engin knýjandi þörf á að leggja nýjan veg. Auk þess er ég ekki alveg viss um, að það séu allar ferðir nauðsynlegar milli Hafnarfj. og Rvíkur. Annars get ég raunar látið mér það í léttu rúmi liggja, þó að menn fari það líka sér til gamans. Það liggur í orðum hv.þm., að þetta eigi að gera til þess að láta fólkið fá atvinnu. Þetta get ég nú skilið, því að hér er um að ræða atvinnu handa Hafnfirðingum og Rvíkingum. En mér virðist, að ef ríkissjóður á að fara að leggja fram mörg hundruð þús. kr., þá verði Rvík og Hafnarfj. eitthvað að gera. En það virðist ekki koma fram í þessu, að heimtað sé, að þessir kaupstaðir geri neitt. Ég ætlast samt ekki til, að þeir kosti veginn. En vafalaust geta þeir gert eitthvað innan síns bæjarfél., sem a. m. k. samsvarar þessu, sem hér er farið fram á. Svo virtist mér koma fram hjá hv.þm., að ekki væri búið að slá neinu föstu um það, hvort gamla veginn ætti að byggja upp eða hvort ætti að leggja nýjan veg. Það er yfirleitt ekki búið að rannsaka, hvort er hentugra, og þess vegna finnst mér þessi till. eiginlega fæðast fyrir tímann, meðan maður veit ekki, hvar á að leggja þennan veg. Ég held því, að ef hv.þm. hefir eingöngu litið á þetta sem atvinnubótamál, þú sé nauðsynlegt fyrir hann að hafa einhverja varatill., t. d. að meðan væri verið að koma sér niður á það, hvar ætti að leggja þennan veg, fengju menn að aðhafast eitthvað, þótt ekki væri annað en t. d. að moka snjó uppi á Langjökli eða þvílíkt. Meiri hl. n. er á móti till. Þá eru hér tvær till. um flóabátaferðir Það hefir nú verið venjan, að samgmn. hafi tekið afstöðu til framlaga til flóabátaferða og haft mest með þessi mál að gera. En ég hefi ekki orðið þess var, að nú hafi komið fram neitt þesskonar. Hv. þm. Snæf. talaði um það, að það væri fækkað ferðum til Breiðafjarðar með því fyrirkomulagi, sem nú á að vera á ferðum Suðurlands. Þetta er víst rétt hjá honum. En ég hefi skilið hann svo, að í notum þess, að nú eru tvö strandferðaskip og þau fara til Breiðafjarðar, þá megi spara ferðir Suðurlands til Breiðafjarðar. Annars hefir fjvn. í heild sinni ekki tekið afstöðu til þessara brtt. Þá er hér till. frá hv.þm. Snæf. um framlag til hafnarbóta í Ólafsvík, 20 þús. kr. Eins og hv. dm. vita, flytur fjvn.till., um sama efni í rauninni, þar sem hún leggur til, að ríkissjóður leggi fram 7 þús. kr. gegn tvöföldu framlagi annarsstaðar frá. Hv. þm. talaði um það í dag, að það væri alls ekki rétt að binda fjárveitingar úr ríkissjóði til hafnargerðar við 1/3. Þetta hefir að vísu oft verið ríkjandi regla. En ég vil benda hv.þm. á það, að í lögum um hafnargerð í Ólafsvík er ákveðið, að ríkissjóður leggi fram ¼ og ¾ komi annarsstaðar að. Þess vegna álít ég, að fjvn. hafi gert vel, þar sem hún býður fram 1/3 úr ríkissj., sem er meira en l. um hafnargerð í Ólafsvík gera ráð fyrir. Meiri hl. mun fylgja þeirri till., sem n. ber fram. Þá er hér till. um 10 þús. kr. til hafnargerðar á Sandi, frá hv. 2. landsk. Mestur hl. n. er á móti þessari till. Fyrir n. veit ég ekki til, að hafi legið gögn um þessa hluti, og hún sá sér alls ekki fært að taka slíka till. sem þessa, þar sem ómögulegt var að gera sér grein fyrir málinu á nokkurn hátt. Um næstu till. frá hv.þm. Snæf., til bryggjugerða og lendingarbóta, hefir n. óbundnar hendur. Sama er að segja um XIV. till., frá hv.þm. Hafn., um kennslu í geðsjúkdómafræði, að n. er þar óbundin um atkvgr. Ennfremur get ég sagt það sama um till. frá hv. 1. þm. Reykv., um styrkinn til Stúdentaráðs háskólans. Þá koma næst till. frá hv. 2. landsk., styrkir til náms erlendis, sem hv.þm. vill láta hækka úr 24 þús. upp í 30 þús. kr. N. er öll á móti þessari till. Hún vill sem sé halda við þá reglu, sem upp er tekin um þetta mál, og þykir ekki rétt í þeirri peningaþröng, sem nú er fyrir ríkissj., að fara að hækka þessi fjárframlög, þar sem hefir orðið að lækka svo mörg önnur. Sama er að segja um 2. lið XVI. brtt., að þar er n. á móti. Þá er brtt. undir XVII. lið, frá hv. 1. þm. Reykv., í 3 liðum. Um þá liði alla er það að segja, að 4/5 hlutar n. eru á móti öllum till. Mér er frekar óljúft að fara frekar út í það, því að um einstaka menn og styrki til þeirra vil ég helzt ekki ræða, en aðeins skýra frá afstöðu n. Um XVIII. lið, styrk til Maríu Hallgrímsdóttur til framhaldsnáms í læknisfræði, er það að segja, að n. er öll á móti aðaltill., en hefir óbundnar hendur um varatill. Um styrk til Soffiu Stefánsdóttur til að halda uppi námsskeiðum í teikningu og tréskurði er n. óbundin. Þá kem ég að brtt. XX. og XXI, sem eru mjög skyldar. Sú fyrri er frá hv. 2. landsk., en hin frá hv.þm. Hafnf. Viðvíkjandi þeirri um framlag til bókasafns Hafnarfj. er það að segja, að meiri hl. n. er á móti henni. Ég geri ráð fyrir, að hv. 2. landsk., sem flytur þessa till., vilji miða þetta við það, sem á sér stað á Akureyri og Ísafirði. En þess ber að gæta, að á þeim báðum stöðum eru amtsbókasöfn, en hér er aðeins um bæjarbókasafn að ræða. Og n. getur ekki fallizt á, að það geti notið sömu hlunninda og hin bókasöfnin. Það er líka vitanlegt, að aukastyrkur sá, sem bókasöfnin á Akureyri og Ísafirði hafa fengið, er miðaður sérstaklega við þá menn, sem starfa við bókasöfnin. Báðir þessir menn eru skáld, og það er að mínu áliti rétt, að landið stuðli að því, að þessir menn fái tækifæri til þess að hafa nokkurn stuðning sér til lífsframfæris á þennan hátt. Þá er XXII. brtt., frá hv. 1. þm. Reykv. Það er fyrst, að aths., sem sett var í Nd. við styrk til Leikfél. Reykjavíkur, falli niður. Ég vil aðeins skýra frá því, að meiri hl. n. er á móti þessari till. Sama er að segja um till. um tónlistarskóla, frá þessum sama hv.þm. Um till. hans um styrk til Péturs Jónssonar söngvara hefir n. óbundnar hendur. Einnig um styrk til Þorvaldar Skúlasonar til að fullkomna sig í málaralist. Þá er hér till. frá hv. 2. landsk. um styrk til dr. Guðbrands Jónssonar til að semja ísl. miðaldamenningarsögu. N. er öll á móti henni. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í það nánar. Þessi maður hefir haft styrk í nokkrum undangengnum fjárl. til slíks verks eða svipaðs. En mér er ekki kunnugt um það, hvort eða hvað mikið hann er búinn að vinna í þessu efni. Það lá ekkert fyrir n. um það, sem hún gæti byggt neitt á. Þess vegna er hún á móti till. Þá er XXV. brtt., um styrk til landssýningar Heimilisiðnaðarfélagsins, hefir óbundin atkv. um þá hækkun, sem farið er fram á. XXVI. brtt. er n. á móti. Þá er till. um 2 þús. kr. framlag til Kvenfélagasambands Íslands, og um það er n. óbundin. Þá er smátill. frá hv.þm. A.-Húnv. um styrk til fiskiræktarfélags á Blönduósi. Aðaltill. er um 700 kr., og er n. á móti því, en óbundin um varatill., 500 kr. XXX. brtt. er um það að veita Sjómannafél. Rvíkur 10 þús. kr. til að halda uppi sjómannastofu. N. leggur á móti þessari till., ekki af því, að ekki kunni að vera einhver þörf á þessu, en ég hefi heyrt, að hér sé starfrækt einhver þesskonar stofa í bænum. Og þar sem við yfirleitt verðum að spara útgjöld, þá sér n. ekki fært að stofna til nýrra útgjalda í þessu skyni. Sama er að segja um næstu till., 8 þús. kr. til ráðningarskrifstofu Alþýðusambands Íslands. Þá kemur hér till. um framlag til ræktunarvegar á Sauðárkróki gegn annarsstaðar frá, 9 þús. kr. Fyrir n. hefir ekkert legið um þetta, og ég verð að játa það, að mér er ekki vel ljóst, hvað hv. 2. landsk. á við með brtt. Ef hér er um sýsluveg að ræða, þá er það nú svo, að ríkissj. leggur fram helming til þeirra, svo að ef till. er samþ., er skaði fyrir Sauðárkrók að fá ekki nema 1/3 úr ríkissj. En ef það er misskilningur, að hér sé um sýsluveg að ræða, þá ætti þarna að vera hreppavegur, ef annars vantar veg. Og ég held, að ef gengið er inn á þessa braut, þá mundi komast allmikill ruglingur á það skipulag, sem annars hefir verið á vegalögunum, með því grípa þannig inn í á einstökum stöðum um sérstakt framlag úr ríkissjóði. N. getur þess vegna ekki fallizt á þessa till. Þá er XXXI. brtt., frá hv. 2. þm. Árn., um 1000 kr. til Guðmundar Jónssonar á Stokkseyri. N. er á móti þessari till. Þá er farið fram á að hækka styrkinn til Stórstúkunnar úr 8 þús. upp í 10 þús. Meiri hl. n. er með þessari till. Þá kemur hér till. frá hv. 6. landsk. um byggingarstyrk til barnaheimilisins að Sólheimum í Grímsnesi, 10 þús. kr. Í yfirstandandi fjárl. eru veittar til þessa hælis um 5 þús. kr. En þau skjöl, sem fyrir n. lágu, sýndu, að það er ekki Prestafél., sem sækir um þetta, þótt orðalag till. bendi á það, heldur kona, sú hin sama og styrkurinn var veittur í fjárl. 1931. Nú hygg ég, að ég hafi skilið það rétt hjá hv.flm., að það sé Prestafél. Íslands, sem hefir keypt jörðina og leigt þessari konu til afnota, en hún byggt þarna hús og komið upp barnaheimilinu. Það stendur þá þannig, að sinn eigandi er að hvoru, jörðinni og byggingunni. Mér skilst, að Prestafél. hafi að nokkru leyti gengizt fyrir þessu. En strangt tekið er það ekki, ef um er að ræða byggingar, sem þarna hafa verið reistar, og þá að sjálfsögðu að því er snertir búpeninginn. Nú má vel vera, að gott samkomulag haldist um þetta í framtiðinni. En þeir, sem þekkja nú dálítið til í veröldinni, munu illa geta treyst á svona lagaða samninga, eða réttara sagt - að því er mér skilst - samningsleysi. Mér virðist því í raun og veru, að þarna sé dálítil veila, að ríkissjóður leggi til fyrst í fjárl. 1931 5 þús. kr. og nú 10 þús. kr. Þá er hann búinn að leggja fé í hús, sem er privateign, 15 þús. kr. Ég hefði þess vegna kosið, að fyrirkomulag á þessu væri eitthvað dálítið annað. En nú má ekki heldur gleyma því, að það eru fleiri barnaheimili stofnuð en þetta. Það hefir verið látið í veðri vaka, að þau yrðu stofnuð hér og þar um landið. Og ef ríkissjóður á að taka þau öll að meira eða minna leyti á sína arma, þá hlýtur það að verða töluverður baggi. Ekki svo að skilja, að ég sé að halda fram, að þetta séu ekki góð fyrirtæki. En mér virðist, að ekki sé eins vel um hnútana búið eins og þyrfti að vera. Meiri hl. n. mælir því á móti þessari till. Það mun hafa komið fram varatill. frá hv. 2. þm. Árn. einmitt um þetta atriði. Um hana get ég ekkert sagt, því að n. hefir ekki tekið afstöðu til hennar. Þá er hér till. frá hv. 6. landsk. um hækkun á styrk til Elliheimilisins Grundar. Í frv. eru 5 þús. kr., en hér er farið fram á hækkun upp í 10 þús. kr. Mér dettur ekki í hug að segja, að hér sé ekki um gott fyrirtæki að ræða. Yfirleitt er svo um margar þær till., sem hafa komið fram, að þær eiga mörgu góðu að koma í verk. En það er nú svo, að á þessum tímum verða líklega bæði einstaklingar og félög og ríkið sjálft að neita sér um ýmislegt nauðsynlegt, sem dýrt er að veita sér. Þegar svo horfir framundan, að menn sjá ekki fram á það, hvernig þeir geti farið að komast fram úr erfiðleikunum, þá er það nú svo, að ekki virðist varlegt að leggja fé jafnvel í góða hluti. Og það er einmitt þetta atriði, sem er þess svo mjög valdandi, að meiri hl. n. leggur á móti ýmsum þessum till., jafnvel þótt góðar séu. Ég veit ekki annað en að nágrannaþjóðirnar séu nú sem óðast að reyna að finna leiðir til að spara sér útgjöld. Næst er lítil brtt. frá hv. 2. þm.N.-M., sem n. hefir óbundnar hendur um við atkvgr. Þá kem ég að brtt. frá hv. 6. landsk. um 1200 kr., og til vara 1000 kr., til frú Bríetar Bjarnhéðinsdóttur. Um hana hefi ég ekki annað að segja en að n. hefir orðið sammála um að mæla á móti því, að hún verði samþ. Þá koma till. nr. XXXIX og XL, og hefir n. óbundnar hendur um þær. Næst eru 3 till. frá hv. 2. þm. S.-M., þar sem hann fer fram á þrennskonar ábyrgðir. Sú fyrsta er á þá leið að ábyrgjast 15 þús. kr. viðbótarlán fyrir Búðahrepp í Fáskrúðsfirði, til rafvirkjunar. N. sá sér ekki fært að mæla með þessu, enda er þarna um svo litla upphæð að ræða, einar 15 þús. kr., að n. vonast til þess, að hreppnum takist að fá þetta lán án ríkisábyrgðar. Um næstu till., um að ríkisstj. ábyrgist 25 þús. kr. viðbótarlán til barnaskólabyggingar í Neskaupstað í Norðfirði, hafa einstakir nm. óbundnar hendur við atkvgr., en n. sá sér ekki fært að mæla með þessari ábyrgð. Þá er 3. till. Hún er þess efnis, að ganga skuli í ábyrgð fyrir samvinnufél. Eskfirðinga fyrir láni til kaupa á fiskiskipum, allt að 4/5 kaupverðs skipanna, fullbúnum til fiskveiða, allt að 50 þús. kr. Slíkar till. eru ekki nýjar, þær hafa komið fram á mörgum undanförnum þingum, frá ýmsum kaupstöðum og sjóþorpum. Ég vil aðeins láta þá skoðun í ljós, að mér finnst það varhugaverð braut fyrir ríkissjóð að ganga inn á, sem brtt. gerir ráð fyrir. Ef þessu héldi áfram, yrði endirinn sá, að allur smærri sjávarútvegur væri rekinn með ríkisábyrgðum allt í kringum land. Ég verð að segja það, að mér finnst ekki mikill vandi að koma á fót samvinnufél., ef ríkissjóður er alltaf reiðubúinn til þess að ganga í ábyrgð fyrir það. Samvinnufél. eiga ekki að byggja fyrst og fremst á ríkisábyrgðum. Það er rétt, sem hv.flm. sagði, að heimildir svipaðar þeim, sem hér er farið fram á, hafa áður verið í fjárl. bæði fyrir Eskifjörð og Akureyrarkaupstað. Meðan þær heimildir voru í gildi, var leitað til stj. frá báðum stöðum til þess að fá þær notaðar. Ég var þá fjmrh. og ég neitaði báðum, og það er skoðun mín, að í slíkum tilfellum verði stj. að hafa vit fyrir þinginu. Nú hefir verið sett inn í fjárl. samskonar ábyrgð fyrir Seyðisfjörð. N. hefir ekki tekið afstöðu til þess liðar, og vildi ég því mælast til þess, að hv.flm. taki till. sínar aftur til 3. umr., og gæti hugsazt, að hægt væri að komast að samkomulagi við n. um að bera hana fram, ef hún tekur þá ekki það ráð að leggja á móti till. um ábyrgð fyrir Seyðisfjörð. Þá er síðasta till., sem er borin fram af hv. 2. landsk. Hún er þess efnis, að ríkisstj. sé heimilað að greiða peningastyrk til atvinnulausra manna í kaupstöðum og kauptúnum, er nemi 100 þús. kr. Mér finnst allt of lítið skipulag á þessari till., enda held ég, að hún geri ekki mikið gagn. Bæði er það vitanlegt, að þeir verða ekki nema fáir, sem geta notið þessa styrks, og hætt er við, að hann komi mjög ójafnt niður. Ég geri ráð fyrir, að hv.þm. telji, að með þessu sé hægt að bæta úr brýnustu þörf. En ég held, að mjög yrði erfitt að úthluta þessum fjárstyrk, og þar sem ekkert fé er fyrir hendi, yrði stj. að fá lánsheimild til þess að geta framkvæmt þennan lið, ef hann yrði að lögum. N. leggur því til, að þessi brtt. verði felld. Ef til vill þykir hv.þdm., að n. hafi tekið hörðum höndum á ýmsum brtt., en hún sá sér ekki annað fært, þótt hún hefði gjarnan viljað verða við ýmsum þeim beiðnum, er fram komu, ef öðruvísi hefði staðið á. Vegna ummæla, sem komið hafa fram. ætla ég að gera sérstaka grein fyrir einni till.n. Þar er farið fram á, að felld sé niður aths. við 17. gr. 1. Það er sjúkrastyrkur til Elínar Sigurðardóttur. Það er rétt, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að þessi styrkur hefir áður verið í fjárl. En hann hefir ekki verið í tveimur síðustu fjárl., og þegar hann var veittur, var hann veittur beinlínis sem sjúkrastyrkur á allt annari grein fjárl. En auðvitað verður þingið að ákveða, hvort það vill taka slíkt fólk á framfæri fyrir ríkissjóðs hönd. En að setja það þannig í samband við berklavarnalögin, er gersamlega óheimilt. Hv. þm. Snæf. óskaði eftir því, að n. tæki aftur þessa brtt. sína vegna nýrra upplýsinga, sem hann hefði fengið í málinu. Þrátt fyrir það, að ég búist ekki við, að þetta breyti miklu, hefi ég fyrir mitt leyti ekkert á móti því að taka till. aftur til 3. umr. Ég veit aðeins eitt dæmi þess, að sett hafi verið slík aths. við almennar fjárveitingar; það var við berklavarnalögin um sjúkling, sem var erlends. En með sjúklinga, sem dvelja hér á landi hefir slíkt ekki verið gert fyrr. Og með því að setja þetta í lögin nú, skapaðist hættulegt fordæmi, sem erfitt væri að ganga framhjá. Það lágu nokkrar líkar beiðnir fyrir n., en hún þóttist ekki geta mælt með þeim. Þetta er ekki af því, að ég sé á móti opinherri hjálp til bágstadds fólks, en ég held, að fara verði einhverja aðra leið en þessa. Þá verð ég loks að játa mig sekan í því að flytja sjálfur tvær brtt., sem báðar fara fram á hækkun. Sú fyrri er nr. XXXII á þskj. 297, og er þar farið fram á 1000 kr. fjárveitingu til Ottós Baldvins frá Akureyri, til flugnáms. Þetta er ungur piltur frá Akureyri, á fátæka foreldra og fór að ráði manna hér, sem fást við flugmál, til Ameríku. Hann komst þar í flugskóla og var þar nokkurn tíma við nám. En það varð svo kostnaðarsamt, að hann varð að hætta. Nú hefir hann skrifað heim og beðið um aðstoð. Ég býst við, að þessar 1000 kr. hrökkvi skammt, en ég treysti mér ekki til þess að fara fram á hærri upphæð. Vona ég, að hv. d. verði vel við þessari beiðni. Mér láðist að geta um eina brtt.fjvn. Það voru eftirlaun til Lárusar Rists, 600 kr. Þessi maður hefir lengi verið leikfimikennari við Akureyrarskóla, en hefir nú orðið að hætta sökum elli. Hann hefir við fremur erfiðar heimilisástæður að búa, og n. hefir, eftir að hafa leitað sér upplýsinga, lagt eindregið til, að honum verði veitt eftirlaun sem öðrum kennurum.

Jón Jónsson Ég hafði ekki ætlað mér að standa upp aftur við þessar umr., og þarf ég þess ekki vegna þeirra till., sem hér liggja frammi til atkvgr. En það, sem olli því, að ég stóð upp, var það, að nokkrir hv.þm. gátu ekki stillt sig um að rifja upp eldhúsdagsumr., og drógu mín ummæli inn í þær umr. Bæði hv. 1. og hv. 2. landsk. sögðu, að mín ummæli um „Skýrslur um framkvæmdir“ hefðu fallið á þá leið, að ég hefði viljað hvetja stjórnina til þess að gefa út enn hlutdrægara rit. Hv. 2. landsk. var að benda hv. 1. landsk. á, hvílíkur voði gæti stafað af till. hans um leiðréttingu við þetta rit, ef menn eins og ég gætu þar einhverju um ráðið. Ég kann ekki við annað en að leiðrétta þetta. Ég sagði, að ég teldi það æskilegt, að slíkar skýrslur kæmu út öðru hvoru, helzt eftir hvert kjörtímabil, og auðvitað ætti ekkert annað að ráða um þessar skýrslur en köld óhlutdrægni. Ég sagði það um þessa skýrslu, að hún fullnægði þessum skilyrðum að miklu, en ekki öllu leyti; hún væri ekki gallalaus, sem varla væri von um frumsmíð. Ég veit ekki, hvernig kjósendur eiga að fylgjast með í stjórnmálastarfi landsins, ef slíkar skýrslur eru ekki gefnar út öðru hvoru. E. t. v. væri heppilegra að láta hagstofuna gefa þessi rit út. - Hinsvegar mun ég aldrei snúa aftur með það, að í þessari bók, sem nú er rætt mest um hér, er margt stórfróðlegt og merkilegt, og ekkert í henni gefur tilefni til þeirra ádeilna og skamma, sem hér hafa farið fram í sambandi við hana. - Hv. 4. landsk. sagði ennfremur, að í þessari skýrslu, sem hér ræðir um, væri á hverri einustu blaðsíðu meiri og minni hlutdrægni, stíluð upp á hagsmuni eins flokks. Nú ætla ég að biðja hann að sanna mál sitt, með því að henda mér á slíka hlutdrægni, ekki á einstökum blaðsíðum, heldur í heilum köflum. Ég ætla að nefna t. d. kaflana um vita, brýr, síma og landbúnaðarmálin. Ég hefi ekki haft tíma til þess að fara yfir fleiri kafla, en mér þykir ólíklegt, að þessir séu þeir einu. Það, sem aðallega hefir stýrt tungu stjórnarandstæðinga í umræðum um þessa bók, er lítilfjörleg gremja. Ég held, að hún stafi ekki af öðru en því, að þeir sjái ofsjónum yfir hagkvæmni stj., sem hún hefir sýnt með útgáfu þessa rits, og þyki framkvæmdirnar, sem orðið hafa í tíð núv. stj., tala of berlega máli hennar við þjóðina alla. Hv. 4. landsk. taldi lítið varhugavert að samþ. ýmsar till., sem miðuðu að auknum útgjöldum, af því að nauðsyn bæri til þess, að stj. hefði sem minnst fé undir höndum, sem hún gæti farið með eftir eigin geðþótta. Hv. þm. tók munninn mjög fullan um öll þau ógætilegu fjárútlát, sem stj. hefði framkvæmt á undanförnum árum. Það getur verið, að eitthvað sé hæft í þessu, en ég ætla að benda hv.þm. á það, að slíkt hefir tíðkazt áður. Ég ætla í því sambandi að minna á árið 1925. Ég hygg, að það ár hafi þær greiðslur, sem voru umfram fjárlög, oltið á milljónum. Ég er ekki að halda því fram, að þetta sé heppileg fjármálastjórn, auðvitað á að halda sér sem mest við fjárlögin. Eins og hv.frsm.fjvn. benti á, eru fjárhagshorfurnar nú svo svartar, að þörf er fullrar gætni, og það mun sýna sig, að á þessu þingi hefir verið farið allt of ógætilega með fjárveitingar; það mun tíminn sanna.

Jakob Möller Ég hefi ekki mikið að segja að þessu sinni. Hv. frsm.fjvn. hafði góð orð um flestar af till. mínum, og kann ég honum og hv.n. þakkir fyrir það. En ég held, að ég taki aftur til 3. umr.brtt. nr. X á þskj. 283. Ég er ekki viss um, að n. hafi gert sér grein fyrir því, hvernig ástatt er með þennan sjúkling. Það er rétt hjá hv.frsm., að styrkurinn var upprunalega færður á annan hátt en nú er gert ráð fyrir í frv. Þá var styrkurinn miðaður við, að þessi kona dveldi ekki á sjúkrahúsi. En þótt hún félli tæplega undir berklavarnalögin, hafði hún samt dvalið langdvölum á hælinu og notið framfærslu ríkissjóðs. Tilgangurinn með þessari till. var ekki annar en sá, að gera henni mögulegt að dvelja annarsstaðar en á hælinu, án þess þó að ríkissjóður borgaði meira til hennar en hann gerir nú. Ég geri fastlega ráð fyrir, ef þessi styrkur fæst ekki, að konan haldi áfram að vera á sjúkrahúsinu, því að ástand hennar er svoleiðis, að hún verður að dvelja þar sem hún getur fengið góða hjúkrun. Hún verður því eftir sem áður á framfærslu ríkissjóðs, hvort sem hún fær þennan styrk eða ekki. Ég benti á, hvernig hefir staðið sérstaklega á um þennan sjúkling og að henni hefir verið veitur þessi styrkur, af því að hún var áður í þjónustu ríkisins. Ég geri ráð fyrir, að n. taki till. aftur til 3. umr. og athugi hana nánar þangað til. Út af umr. um till. á þskj. 297 hefi ég lítið að segja. Maður hlustar á þessi dómsorð n., sem hljóða ýmist þannig, að n. sé óbundin um atkvgr. um till., eða að hún sé till. mótfallin, annað fær maður ekki. Við því er í sjálfu sér ekkert að segja. Það gerir náttúrlega það að verkum, að maður hefir ekki miklu að svara, þegar ekki eru færðar neinar ástæður til þess, að n. sé mótfallin till. Það gleður mig, að það eru óbundin atkv. um einstakar af þessum till. mínum, en mér finnst, að n. hefði getað fallizt á að mæla með styrknum til Upplýsingaskrifstofu stúdentaráðsins, þar sem ekki getur verið nokkur vafi á, að það er þarft starf, sem þessi skrifstofa hefir með höndum, eins og ég benti á í fyrri ræðu minni, en sem kemur miklu ljósara fram í þeirri skýrslu, sem hún leggur fram og var útbýtt hér í dag. Um styrkinn til námsmanna var hljóðið heldur kalt. Ég geri ráð fyrir, að það stafi af því, að n. vill halda fast við þessa settu reglu um það, hvernig eigi að styrkja stúdenta til náms erlendis, að það sé ákveðin tala og þar út fyrir megi ekki fara. En mér finnst fara vel á því, að þingið líti á ástæður í þeim tilfellum, er stúdentar sækja um styrk, af því að þeir fá þá ekki hjá menntamálaráðinu, því náttúrlega er það ekki óskeikult frekar en önnur völd, sem um slíka hluti geta ráðið. Mér fyndist fara vel á því, að n. gerði grein fyrir því, hvers vegna hún getur ekki fallizt á að styrkja stúdenta til þess að nema sérfræði í háskólum, til þess að gera mönnum kleift að fá fullkomna menntun innanlands síðar í þeim fræðum. - Eins er það með Valgarð Thoroddsen, sem hefir notið styrks frá þinginu frá því hann byrjaði nám erlendis. Hvers vegna á að taka styrkinn af honum nú, þegar hann er rétt að ljúka við nám? Hann fékk ekki lögmæltan styrk í upphafi, þegar hann fór út, en þingið féllst á að veita honum styrk og tók í raun og veru þar með á sig að veita honum styrk þar til hann hefði lokið námi. Um styrkinn til tónlistarskólans minnir mig, að hv.frsm. hafi sagt, að nm. væru óbundnir við atkvgr., og það er náttúrlega gott, það sem það nær. Til áréttingar því, sem ég sagði um þetta í fyrri ræðu minni, vil ég bæta því við, að hér er nú komið útvarp, sem þarf á slíkri aðstoð að halda, og það varðar miklu fyrir þau not, sem landsmenn geta haft af útvarpinu, að hljómlist þaðan sé sem fullkomnust, og hvaða ráð er til þess, nema að stofna til sem beztrar kennslu í hljómlist hér heima og hægt er? Og eins er það, að nú er verið að byggja þjóðleikhús, þá þarf líka á hljómlist að halda. Eins er það með veitingahúsin hér. Þau verða að fá hljómsveitir frá öðrum löndum, í staðinn fyrir að gera þetta að atvinnugrein fyrir landsmenn sjálfa, sem er auðvelt með því að styrkja skólann til þess að búa til efnivið í slíka hljómsveit. Ég vænti þess, að hv. dm. átti sig á þessari till. svo vel áður en atkvgr. fer fram, að þeir geti léð henni fylgi.

Bjarni Snæbjörnsson [óyfirl.]: Eins og hv.frsm. gat um, var meiri hl. n. á þeirri skoðun, að tekjur og gjöld væru ekki það hátt áætluð í frv. því, sem kom frá Nd., að ekki mætti við það bæta, en samt sem áður voru ekki allir hv.nm. á þeirri skoðun, voru bjartsýnari, einkanlega hvað tekjuáætlanir áhrærði. Ég segi fyrir mig, að ég mun greiða atkv. með þeim hæsta útgjaldalið í þessum brtt., sem er frá hv. 2. landsk., um framlag til nýs vegar eða umbóta á gamla veginum milli Hafnarfj. og Rvíkur. Það gætti dálítillar andúðar frá hv.frsm. til þessa vegar. Ég þóttist hafa gert rækilega grein fyrir því, hver nauðsyn væri á honum og ætla ekki að endurtaka það nú. Jafnframt ætla ég að geta þess, að ég hafði ákveðið að bera fram till. um fjárveitingu, sem fer í svipaða átt, en hafði ákveðið að bera hana ekki fram fyrr en við 3. umr., og þá um leið að bera fram brtt., sem hækkar tekjuhliðina, þar sem ég álít það forsvaranlegt. Jafnframt vildi ég biðja forseta að taka út liði III og XIV, sem ég ætla ennfremur að bera fram við 3. umr. Þá kem ég að þeirri brtt., sem ég og hv. 1. þm. Reykv. erum saman um, til Stórstúkunnar. Ég vænti fastlega, að hún verði samþ. í d., þar sem meiri hl. fjvn. er henni samþ. Svo kem ég að brtt. XXI, þar sem ég fer fram á, að bókasafni Hafnarfj. verði veittur styrkur. N. er þar óbundin við atkvgr. En ég vænti þess fastlega, að hv. dm. sjái, hvílík nauðsyn er fyrir okkur að fá þetta, bæði til að efla andlega menningu og bæta siðferðislegt og andlegt líf. Og þar sem þess er gætt, að það er ekki mikið, sem farið er fram á að veita til Hafnarfj., en hann er drjúg tekjulind fyrir ríkissjóð, þá vænti ég fastlega, að hv. dm. geti samþ. þessa till.

Jón Baldvinsson Hv. frsm. sagði, að n. væri á móti till. minni um að ákveða borðfé konungs samkv. ísl. lögum, og það væri af því, að vitleysan væri búin að standa svo lengi í fjárl., að n. kynni ekki við að breyta því.

Það er komin hefð á það

. Ég skil ekkert í þessu, því mér finnst n. ekkert hika við að fella úr fjárl. ýmislegt, sem hefir staðið þar lengi, og heldur ekki vera með því að taka í fjárl. ýmsa pósta, sem áður hafa staðið þar árum saman. Ég man eftir einni till., sem stóð lengi í fjárl., styrk til Guðbr. Jónssonar. Hann var lengi í fjárlagafrv. stj. og var samþ. ár eftir ár. Eftir þessari reglu ætti n. að segja, að hún vildi ekki fella niður þennan styrk, af því að hann væri búinn að standa svo lengi. Ég veit nú ekki, hvort ég kem að öllum þessum till., en ég býst við að víkja eitthvað að þeim flestum, og skal ég taka næst styrkinn til Jónasar Sveinssonar. N. sagðist ekki vita, hvernig efnahagur hans væri. Það má vel vera, að hann sé ekki neitt sérlega illa stæður maður. En það liggur í augum uppi, að sá maður, sem tekur sér tveggja ára frí frá starfi, hlýtur að þurfa mikla peninga, og ríkið hefir venjulega stutt embættismenn sína í viðleitni þeirra að afla sér þekkingar, sem kemur þjóðinni að notum. Annars held ég, að það liggi erindi frá þessum manni í fjvn., og í því eru sjálfsagt allar upplýsingar, sem nauðsynlegar eru. Það lítur út fyrir, að n. hafi skotizt yfir að lesa það, a. m. k. vissi hv.frsm. ekkert um það. Hv. frsm. sagði, að n. væri á móti Fjarðarheiðarveginum og sagðist ekki vita, hvort hann gerði nokkurt gagn. Það má segja um alla vegi, að maður viti ekki í upphafi, hvaða gagn þeir muni gera, en þeir eru lagðir af því að menn ætla, að þeir muni gera gagn. Þarna liggur vegurinn milli kauptúna og blómlegra sveitahéraða, og vissulega er talið gagn af slíkum vegum. Það var talað um að veita til hans 20 þús. kr., og málið var svo undir búið, að vegamálastjóri hafði látið rannsaka vegarstæðið. Hv. frsm. játaði það, að ruddur vegur mundi ekki koma að eins miklu gagni og upphleyptur vegur, vegna þess, hve stuttan tíma árs væri hægt að nota hann vegna snjóa. Ég sé ekki, að ástæður hv.frsm. mæli neitt á móti þessari till., heldur þvert á móti. Þær sýna aðeins, að n. hefir enga ástæðu fram að bera. Um byggingu nýs vegar milli Hafnarfjarðar og Rvíkur voru rökin svipuð hjá hv.frsm. Hann sagði, að það væri ekki nein aðkallandi þörf að leggja þennan veg, og það getur vel verið, að það sé út af fyrir sig ekki aðkallandi í ár til þess að bæta samgöngurnar. En það stendur svo á í landinu, eins og öllum hv.þm. er kunnugt, að það er nauðsynlegt að framkvæma einhver stórfelld mannvirki, sem margir menn geta komizt í vinnu við, og þá er ekkert hentugra, sem hægt er að gera en einmitt bygging slíks vegar, þó hann sé kannske ekki nauðsynlegur nú í ár. Samgöngurnar eru greiðar þarna, segir hv.frsm. Já, það má náttúrlega segja það, samanborið við aðra hluta landsins. En það fer eftir því, hvar samanburðurinn er tekinn. Ef maður tekur til samanburðar Laugaveginn og Hverfisgötuna, þá er þetta ekki góður vegur. Þetta er eini vegurinn, sem liggur milli þessara mannmörgu bæja, sem hafa mikla þörf fyrir góðar samgöngur. Það er ekki búið að rannsaka þetta, segir hv.frsm. En það liggur í till. heimild til að gera eitt af tvennu, sem vegamálastjóri leggur til. Hann hefir sent þinginu erindi, sem ég ætla, að hafi verið hjá fjvn., og þar segist hann ekki vera kominn að fastri niðurstöðu, hvort eigi að byggja nýjan veg eða endurhyggja þann gamla. Hv. frsm. gat þess réttilega, að þetta væri atvinnubótamál. Ég lýsti því líka í fyrri ræðu minni, að þetta væri hvorttveggja í senn, gagnlegt verk og atvinnubætur. Og þegar hægt væri að láta það fara saman, þá ætti ekki að láta þetta tækifæri sleppa, og betra væri fyrir stj. að fá heimild til að gera slíka hluti heldur en að gera slíkt utan fjárl. og allra sízt, ef sú till. félli, þá mundi stj. síður fara að ráðast í það. En þegar nú er búið að sýna fram á, að þetta verk er forsvaranlegt og nauðsynlegt og þörf er fyrir vinnu, þá skil ég ekki, hvers vegna stjórnarfl. vill leggja á móti þessu, því mér skilst mótstaðan aðallega koma frá honum. Hv. frsm. skaut því fram í ræðu sinni, að ekki væri víst, að það væru allt nauðsynlegar ferðir, sem farnar væru milli Rvíkur og Hafnarfj. Það eru lagðir vegir um allt land, þó að maður viti, að ferðir, sem um þá eru farnar, séu ekki allar nauðsynlegar. Eins er með Hafnarfjarðarveginn. Það er sjálfsagt eitthvað af óþarfaferðum um hann, en ég sé ekki, að þær séu ástæður á móti þessu. Það er bara út í hött. Hv. frsm. sagði að lokum, að málið væri ekki nógu undirbúið og af því að það væri atvinnubótamál, væri rétt að finna eitthvað út á meðan verið væri að rannsaka þetta mál. Hann stakk upp á því, að menn væru látnir moka snjó uppi á Langjökli. Það átti náttúrlega að vera gaman þetta hjá hv.frsm. En það var grátt gaman, grátt gaman við það fólk, sem hann ætlar að senda upp á Langjökul til að moka snjó, og grátt gaman við þá stj., sem hann styður, því að mér þykir sennilegt, eftir þeim undirtektum undir þessa og aðrar till., sem eiga að vera til styrktar landsmönnum og því ástandi, sem nú er, að að því kæmi, að stj. þurfi að grípa til örþrifaráða, einhvers, sem líkist því að moka snjó uppi á Langjökli. Þetta er úrræðaleysið, sem einkennir stj., þegar út í vandræðin er komið. Þeir vilja ekki búa sig undir að mæta erfiðleikaástandinu, þeir tala um þessa ógurlegu kreppu og verðfall á afurðum bænda og sjávarútvegsmanna. En þeir vilja ekkert gera til að mæta kreppunni. Þess vegna finnst mér kuldalegar undirtektir fjvn. og stj. undir þessa till. Það er rétt hjá hv.frsm., að það liggja ekki fyrir áætlanir um uppfyllingu á bátahöfninni á Sandi. En mér er kunnugt um, að þess er mikil þörf, og ég lýsti því dálítið í ræðu minni í dag, hve mikil þörf er á þessari uppfyllingu, svo að menn geti haft aðstöðu til þess að geta gert sér góða vöru úr fiskinum, sem fluttur er á land, en það er ekki hægt undir því ástandi, sem nú er. En hitt þarf ég ekki að minna á, sem allir hv. dm. vita, að þetta er eitt af fiskisælustu plássum landsins, þar sem tiltölulega mestur afli kemur á land. Hv. frsm. lýsti yfir því, að n. væri öll á móti því að hækka styrkinn til stúdenta. Það er eitthvað annað en með konunginn. Þeim er ætlað, öllum saman, að komast af með þessar 24 þús. á ári, þótt öllum sé kunnugt, er þeir verða annaðhvort að lifa á lánsfé, lifa sultarlífi, eða fljóta á styrk fátækra foreldra og ættingja. Hér er þó ekki hægt að bera því við, að fé sé ekki til, meðan þingið getur séð af 12–13 þús. kr. til eins manns, sem á ekki lagalegan rétt á þeirri upphæð. Það, sem ég nú hefi sagt, er einnig nægilegur rökstuðningur fyrir brtt. minni um námsstyrk til Kr. Guðm. Guðmundssonar, sem ég flyt hér á sama þskj. En þó má geta þess hér, að þessum manni hefir verið gefið undir fótinn með framhaldsstyrk, þar sem honum hefir verið veittur styrkur af menntamálaráðinu. En eigi að sleppa hendinni af fátækum námsmönnum eftir að þeim hefir verið veittur slíkur styrkur einu sinni, er verr af stað farið en heima setið. Styrkveitingin er þá aðeins til, að ginna menn út á námsbrautina og ef til vill til að gereyðileggja fyrir þeim aðra möguleika í lífsbaráttunni. Þessi maður, sem hér um ræðir, er duglegur og reglusamur, að vísu nokkuð fullorðinn eftir því sem gerist um námsmenn, en lauk skólanámi sínu á óvenju stuttum tíma og hefir hin beztu meðmæli frá kennurum sínum í stærðfræðideild. Sú fræðigrein, sem hann leggur fyrir sig, er þörf og stunduð af fáum, enda hefir menntamálaráðið viðurkennt það með veitingu styrksins. Meiri hl. fjvn. hefir lýst sig andstæðan styrk til bókasafns í Hafnarfirði og borið því við, að bókasafnið þar væri ekki amtsbókasafn. Sagði hv.frsm., að öðru máli væri að gegna um amtsbókasöfnin á Akureyri og Ísafirði. Það er nú að vísu stórt orð Hákot. En þótt þessi bókasöfn beri nú þetta veglega heiti, er það þó á allra vitorði, að þau eru notuð næstum eingöngu af íbúum bæjanna, sem þau eru i, en ekki af héruðunum í kring. Svo er þess að gæta, að bókasafnið á Ísafirði heitir alls ekki amtsbókasafn, heldur ber bókasafnið í Stykkishólmi það heiti. Þetta sýnir m. a., hve djúpt n. hefir lagzt við athugun sína á málinu. Því stendur alveg eins á um þetta bókasafn eins og söfnin Akureyri og Ísafirði. Hafnfirðingar eiga hér sama rétt og íbúar hinna kaupstaðanna, svo að þessi mótbára er einskis virði. Þá hefir hv.frsm. lýst yfir því, að n. sé öll mótfallin styrknum til dr. Guðbrands Jónssonar. Ég minntist þess í fyrri ræðu minni, að maður þessi hefði verið í fjárl. mörg undanfarin ár. Fræðimenn telja dr. Guðbrand einhvern hinn lærðasta mann í sinni grein. Auk þess á Guðbrandur Jónsson talsverðan rétt á því, að hið opinbera styrki hann til starfa, þegar þess er gætt, að hann hefir verið svikinn um starf, sem honum var ætlað í Landsskjalasafninu. Nú á að svíkja hann aftur með því að kippa af honum þeim styrk, sem hann hefir notið árum saman. Þetta getur kallazt að bæta gráu ofan á svart, þótt ég láti mér ekki detta í hug, að meiri hl. hv. d. fylgi fjvn. að því verki að fella till. mína. Hæstv. forseti hóf ræðu sína á því að gera gys að meðmælum með opinberum styrkjum. Sjálfur flytur hann þó till. um styrk handa ungum manni til að fullkomna sig í málaralist. Ég er ekki að segja hæstv. forseta það til lasts, að hann flytur þessa till, en þetta sýnir, hve lítt menn líta í eiginn barm í þessum efnum. Þá flytur hæstv. forseti einnig brtt. um styrk til fiskiræktarfél. Blöndu. Ég get þessa eigi af því að ég sé að hafa á móti þessari fjárveitingu, enda veit ég, að forseti hefir nægilegt atkvæðamagn til að fá hana samþ. hvort sem er, heldur af því, að ég vil vekja athygli á því, að sú starfsemi, sem till. snertir, hefir víða komið að gagni. Ég skal geta þess sem dæmis, að fyrir nokkru fengu bændur við EystriRangá laxaseiði frá Alviðru í Ölfusi. Í sumar hefir orðið vart við lax í Rangá, og er það talið víst, að þar sé um uppfæðing að ræða, því að lax hefir ekki fengizt þar í manna minnum. Til þess að stofninn endurnýi sig sjálfur, þarf auðvitað að flytja seiði í ána á ári hverju, til að byrja með a. m. k. Félagsskap, sem vinnur í þessu skyni, er því hin fyllsta ástæða til að styrkja. En ég vil benda á, að líklegt er, að fjárveiting í þessu efni geti orðið með tímanum talsverður útgjaldaliður, því að bændur munu víða ganga inn á þessa braut, og tel ég það vel farið. Hv. frsm. tjáði, að fjvn. væri andstæð a- og b-lið XXX. brtt. og 2. lið hennar einnig. Mótbáran gegn a-lið byggist á því, að hér væri sjómannastofa fyrir, og væri því ekki ástæða til fjárveitingarinnar. Það er rétt, að sjómannastofa hefir starfað hér undanfarið, og þótt ég sé ekkert að setja út á þá stofnun, þori ég að fullyrða, að flestir séu mér sammála um, að hún sé ófullnægjandi. Þarf eigi heldur að efa, að aðsóknin yrði stórum meiri, ef Sjómannafél. hefði rekstur slíkrar stofu með höndum en ella. Nú hagar svo til, að sjómenn af öllu landinu þyrpast hingað á veturna hundruðum og þúsundum saman. En á sumrin flykkjast sjómennirnir norður. Starfsemi sjómannastofunnar myndi því verða hagað þannig, ef Sjómannafél. hefði hana með höndum, að stofan væri rekin norðanlands á sumrin. Um ráðningarstofuna tók ég það fram, að hún ætti að vera atvinnurekendum til leiðbeiningar til að afla sér verkafólks og væri einkum miðað við það kreppuástand, sem nú er í atvinnulífinu. En þessi tilraun til að bæta úr ástandinu virðist sæta álíka hlýlegum viðtökum hjá n. og aðrar tillögur, er í svipaða átt ganga, fá yfirleitt hjá þinginu í sumar. Þá leggur n. einnig á móti ræktunarvegi á Sauðárkróki. Ber hún því við, að engin gögn liggi fyrir um veg þennan, og skal ég játa, að nokkuð er hæft í því, þótt fljótlegt muni verða að útvega þau. Hv. frsm. sagði ennfremur, að Sauðkræklingar töpuðu á því að leggja fram 2/3 til vegarins, þar sem þetta yrði ella sýsluvegur. En tilætlun þorpsbúa er að fá veg þennan til að hagnýta sér ræktað og ræktanlegt land og mótak, sem liggur í nokkurri fjarlægð. Erfitt er að leggja veginn og kostnaðarsamt, og auk Þess þarf að vanda betur til hans en almennt er gert um sýsluvegi. Fjárveiting þessi er fyllilega hliðstæð fjárveitingu til ræktunarvegar í Vestmannaeyjum, sem nú er í fjárl. gegn 2/3 frá héraðinu. Sú mótbára hv.frsm., að með fjárveitingu sem þessari væru brotnar allar venjulegar reglur, hefir því ekki við rök að styðjast. Mér kom það fremur undarlega fyrir að heyra, að n. legði á móti styrknum til Bríetar Bjarnhéðinsdóttur. Mér datt satt að segja ekki annað í hug en að n. myndi leggja einróma með þeirri till. Eins og hv. meðflm. minn að þessari till. tók fram, er þetta kona, sem allra kvenna mest hér á landi hefir lagt á sig til að vinna að réttindabótum kvenna, og komið meiru áleiðis í þeim efnum en nokkur annar. Það er því óhætt að fullyrða, að allar konur landsins, og þá um leið meira en helmingur kjósenda, ann henni þessa styrks. Hve mikið gott sem segja má um ungfrú Halldóru Bjarnadóttur, og ég vil á engan hátt draga úr þeim lofsamlegu ummælum, sem hér hafa fallið um hana, er þó ekki sambærilegt starf hennar við æfistarf frú Bríetar. Ég hélt, að þessi fjárveiting ætti því meira fylgi að hrósa hér í þessari hv. d. sem hér er þriðjungur deildarmanna Húnvetningar eins og frú Bríet, og mætti því ætla, að þeir kynnu að meta það við hana, hvern sóma hún hefir gert héraði þeirra. Þá hefir einnig verið lagt á móti hækkun á eftirlaunum Valgerðar Steinsen. Ég skírskota í því efni til fyrri ræðu minnar og legg það mál undir drengskap hv.þdm. Hv. frsm. hafði á móti peningastyrk til atvinnulausra manna. Var aðalmótbáran sú, að styrkurinn kæmi ekki réttlátlega niður. Slíkt má víst segja um allt í þessum heimi og jafnvel ráðstafanir hv.fjvn. sjálfrar, þótt hún hafi reynt að fara eftir beztu vitund. Annars mun stj. geta fengið þær leiðbeiningar um úthlutun slíks styrks, sem ættu að geta hindrað, að mikil brögð yrðu að því, að hann lenti hjá óverðugum, þótt ég fortaki ekki, að slíkt geti komið fyrir. Auk þess hlýtur að vera betra, að einn óverðugur njóti góðs af en margir þurfandi liði. Svo kemur gamla mótbáran við öllum slíkum till. okkar jafnaðarmanna, að við höfum ekki séð fyrir tekjum á móti. En hverjir eru það, sem hafa tekið að sér að sjá fyrir tekjunum? Það hafa „stóru“ flokkarnir, stjórnarflokkurinn og Íhaldsflokkurinn tekið að sér. Það er því ekkert annað en fáránleg firra að vera að spyrja, hvers vegna við sjáum ekki fyrir tekjum. Hinir flokkarnir vilja ekki fara að okkar ráðum um öflun teknanna. Við getum aðeins bent á leiðirnar, og það höfum við gert. Ég hefi þegar sýnt fram á, að nauðsynlegt er, að stj. hafi þá heimild, sem felst í till. minni, þótt ég hefði miklu fremur kosið, að vandamál hinna nauðstöddu manna hefðu verið leyst með atvinnubótum. En það ástand er í aðsigi og jafnvel þegar ríkjandi, að ráðstafanir sem þessar eru nauðsynlegar til að forða fólki frá hungurdauða. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að umr. þeim, sem hér hafa orðið um bók þá, sem venjulega er nefnd „Verkin tala“. Mér fannst hv. 4. landsk. taka mjög skynsamlega í till.hv. 1. landsk., er hann lét svo um mælt, að hann væri andstæður till., þar sem hann treysti ekki stj. til að nota heimildina á heiðarlegan hátt. En er hann lýsti yfir þeirri skoðun sinni, að tölurnar í bókinni væru „yfirleitt“ réttar, ætla ég, að honum hafi skjöplast töluvert. Ég hefi að vísu aðeins hlaðað lítið eitt í þessu mikla riti, en þó nægilega til að sjá, að laust er við, að allar tölur í ritinu séu réttar. Á bls. 184 eru fimm línur um Ísafjarðarkaupstað og er sú klausa svo merkileg, að mér þykir rétt, að hún birtist í heild í Alþt., ásamt leiðréttingu frá forráðamönnum kaupstaðarins, sem þeir hafa gefið út styrklaust. Klausan er svohlj.: „Árið 1928 stofnaði bæjarfélagið kúabú og tók land til ræktunar á Tungudal og Seljalandi. Ríkið lagði fram sérstaka fjárveitingu til framræslu á landinu, 10 þús. kr. Bærinn á nú fullræktað land um 14 ha. og allmikið land í ræktun. Kúabúið er með nýtízku útbúnaði og ber sig vel. Ísfirðingar (aðallega bæjarfélagið) hafa unnið á síðustu 3 árum 7265 dagsverk og hlotið fyrir það 6300 kr. styrk“. Athugasemdirnir eru á þessa leið: „Hér við er þetta að athuga: Kúabúið var stofnað 1927. Ríkið lagði ekki til þess einn eyri. Bærinn á fullræktaða aðeins 8 ha. og annað eins í ræktun. Kúabúið gat ekki heitið með nýtízkuútbúnaði þegar þetta var skrifað, því að mjaltavélar vantaði, þó þær séu nú nýlega komnar. Það er ofmælt, að búið hafi borið sig vel, þó að það lafi í að hafa verið rekið hallalaust frá byrjun og hafi farið þar fram úr öllum v onum og að sýnt sé, að er ræktunin eykst, er það líklegt til að gefa góðan arð, auk hins, sem æfinlega hefir verið aðalatriðið: hinn ómetanlegi óbeini hagnaður. Dagsverkatala búsins um áramót, sem styrkur er fenginn út á, er 5723 og jarðabótastyrkurinn er kr. 3932,52“. Niðurstaðan verður þá þessi: Í þessum fimm línum eru fimm tölur og allar vitlausar og sumar mjög fjarri sanni. Auk þess er ýmislegt ofmælt í sjálfu lesmálinu. Hvað skyldi þá vera um tölurnar „yfirleitt“? Það er ekki að furða, þótt þyrfti að gefa út leiðréttingar við þetta rit, en ég hygg, að þessar 5000 kr. dugi ekki, heldur yrðu leiðréttingarnar að vera talsvert lengri heldur en ritið sjálft. Það hefir kostað a. m. k. 20–30 þús. kr., og veitti ekki af að veita 50 þús. kr. til leiðréttinganna. Ég gerði þetta einungis út af því, að hv. 4. landsk. var í svo góðri trú um tölurnar í þessari bók og hélt, að þær væru réttar.

Ég hefi látið sannfærast

. Hv. 3. landsk. reyndi að þvo sig af ummælum, sem hann hafði í d. fyrir nokkru, og hélt því fram, að ég hefði misskilið hann. En ég skildi hann alveg rétt. Hann heimtar af stj., að hún gefi út slíkar skýrslur á hverju kjörtímabili og áréttaði það í ræðu sinni í dag. Hann sagði, að vel gæti verið rétt, að forstöðumenn hinna einstöku stofnana semdu skýrslurnar. En hverju breytir það? Vitanlega engu, því að það er stj., sem hefir framkvæmdirnar, og hún leggur fyrir forstöðumennina, frá hverju þeir eigi að segja. Hv. 3. landsk. er að heimta nýja útgáfu af „Verkin tala“, þegar búið er að sýna fram á, að féð til útgáfunnar er tekið í heimildarleysi, og að bókin er svo hlutdræg, að ef ekki er einstakt um Ísafjörð, þá má af því marka, að margar tölurnar eru ekki réttar. Það er því ekki undarlegt, þótt stjórnarflokkurinn verði ákafur í að samþ.till.hv. 1. landsk. um að gefa út nýtt rit, þar sem tækifæri er til að „leiðrétta“ fyrra ritið, eins og stj. telur rétt, sem auðvitað verður árétting á vitleysunum, sem fyrir eru.

Frsm. (Einar Árnason) [óyfirl.]: Ég þarf ekki að segja nema fáein orð, og aðallega út af þeim orðum, sem féllu hjá hv. 2. og hv. 6. landsk. Báðir þessir hv.þm. halda því fram, að stj. og hennar flokkur ætlaði ekkert og vildi ekkert gera til þess að afstýra atvinnuleysi og skorti, sem hér væri yfirvofandi. Þetta er alls ekki rétt. Ég vil benda þessum báðum hv.þm. á það frv., sem liggur fyrir Nd., sem á að verða til þess að gera ríkissjóði kleift að sínum hluta að leggja fram fé til þess að bæta úr atvinnuleysinu í landinu. Hv. 6. landsk. talaði um, að hér komi fólk daglega, að mér skilst til fátækrastjórnarinnar, til þess að biðja um björg eða vinnu. En veit ekki hv.þm., að það er bærinn, sem fyrst og fremst á að sjá fyrir sínu fólki? Ég held, að þessum hv.þm. báðum sjáist yfir þetta atriði. Og þegar hv. 6. landsk. er að tala um, að það sé hart, að enginn eyrir sé til eftir þessi góðæri, þá vænti ég þó þess, að stjórnin á Reykjavíkurbæ hafi verið svo góð, að hann eigi einhvern eyri til, sem hann geti varið til þessara hluta. Ég vænti þess, að þessir hv.þm. geti fengið tækifæri til þess að greiða atkv. um það frv., sem nú liggur fyrir Nd. um að rétta sveitarfél. hjálparhönd. Ég hefi svo ekki meira að segja um þetta atriði eða önnur, sem fram hafa komið. En mér fannst nauðsynlegt að lýsa svolítið upp skilning þessara hv.þm. á þessum málum.

Pétur Magnússon Það voru nokkur orð, sem hv. 3. landsk. beindi til mín, sem valda því, að ég stend upp aftur. Honum þótti ég hafa ofmælt, þegar ég sagði, að nálega á hverri síðu í þessari margumræddu „skýrslu“ væru missagnir, eða reynt að draga taum ríkisstj. og flokks hennar. Til sönnunar þessu taldi ég upp 11 kafla af 20, sem í bókinni eru, sem ég taldi, að væru allir meira og minna litaðir. Hv. 3. landsk. reyndi ekki að hnekkja því, sem ég sagði, eða véfengja, að neinn af þessum köflum væri hlutdrægur, en hann nefndi 3 af 20 köflum bókarinnar, sem hann skoraði á mig að sýna nokkra hlutdrægni í. Ég skal játa þegar, að í kaflanum um vita og um síma mun ekki vera neitt, sem hægt er að setja út á. En það er aðeins einn tíundi hl. af köflum bókarinnar. Sama er að nokkru leyti hægt að segja um brúakaflann. En þó verður því ekki neitað, að dálítil tilraun er gerð þar til þess að gylla eða draga fram, hvað brúargerðir hafi verið miklar á þessum árum, samanborið við það, sem áður var. Það er ekkert tilefni til þess, ef þetta á að vera hlutlaus skýrsla. Með skáletri er prentað, að af 120 brúm hafi 80 verið gerðar á þessu síðasta kjörtímabili. Í hlutlausri skýrslu er ekki verið með þessháttar áherzlur. En þó er þetta út af fyrir sig ekki til að hneykslast á. Um hinn kaflann, um áburðarsölu ríkisins, er það að segja, að ég sé ekki annað en að ef ætti að ganga út frá þessu sem óhlutdrægu riti, þá sé þar alveg ósæmilegt orðalag. Þar er verið að draga fram eina verzlunarstefnu á kostnað annarar. Strax á bls. 166 eru þessi orð: „Öngþveiti það, sem áburðarverzlunin var komin í, og nauðsyn þess að skapa nýtt skipulag á þessu sviði, ýtti mest undir að koma málinu í það horf, sem gert var“. Þessi staðhæfing er alveg órökstudd og umþráttað atriði, sem ekki á að leggja dóm á í slíkri skýrslu. Á 168.–169. bls. eru þó miklu ótilhlýðilegri staðhæfingar. Neðarlega á 168. bls. stendur: „Áburðarsala ríkisins er í raun og veru einskonar lögbundin samvinna um áburðarkaup, skipulag, sem girðir fyrir það, að einn eða neinn geti fengið einkasölu á áburðarefnum, landbúnaðinum til óþurftar. - - Öll „einkasöluþvingunin“ er innifalin í því, að þeir (þ. e. þeir, sem verzlun reka) verða að sameina innkaup sín í skipulagsheild Áburðarsölu ríkisins, og um leið verða þeir þeirra hlunninda aðnjótandi, að fá áburðinn keyptan langtum lægra verði en mögulegt væri, ef verzlunin væri „frjáls“, sem kallað er“. Að dómi þess, sem þetta ritar, er Áburðarsala ríkisins einhver allra heillavænlegasta og róttækasta ráðstöfun, sem gerð hefir verið, til þess að jafna aðstöðu allra bænda, sem við jarðrækt fást“. Hér get ég ekki betur séð en að verið sé að halda fram ágæti einkasölu á kostnað frjálsrar verzlunar. Það má deila um, hvort heppilegra sé að hafa einkasölu eða frjálsa verzlun, en hv. 3. landsk. hlýtur að vera mér sammála um það, að dómar um þetta eiga ekki heima í hlutlausri skýrslu um framkvæmdir ríkisins. Fleiri atriði eru um þetta mál, sem ekki eru hlutlaus. Á 182. bls. er fyrst tekið fram, að núv. stj. hafi beitt sér fyrir lagasetningu um einkasölu á tilbúnum áburði, og á næstu síðu segir: „Með tilliti til þess kostnaðar, er leiðir af hvorum þessara tveggja lagabálka fyrir ríkissjóð, má ætla, að lögin um tilbúinn áburð hafi haft enn meiri áhrif á ræktunina heldur en jarðræktarlögin. - - Áður en þau komu til, var óvíða átt við ræktun í kaupstöðum og þorpum hér á landi, og áhugi var almennt næsta lítill í þeim efnum“. Þetta er rangt, því að áður en áburðareinkasalan kom, var vaknaður talsverður áhugi fyrir aukinni ræktun í kaupstöðum, og þarf ekki annað en að nefna Reykjavík sem dæmi þess. Fyrra atriðið getur ekki verið sett í neinum öðrum tilgangi en þeim að sýna, að sú lagasetning, sem núv. stj. beitti sér fyrir, hafi orðið til meira gagns en það, sem áður hafði verið gert. Þessi staðhæfing er algerlega óviðeigandi. Hv. 3. landsk., sem vafalaust gerði sér far um að reyna að finna þá kafla, sem hlutlausastir voru, verður því að játa, að jafnvel í þessum köflum, - einum þremur, sem hann gat nefnt af tuttugu, - er verið að draga fram eina stefnu á annarar kostnað. Þetta er auðvitað ekki svo ákaflega ósæmilegt, ef litið er á ritið sem kosningabækling frá Framsóknarflokknum. Maður hefir séð hann svartari á síðustu árum. En ef á að líta á það sem kosningarit Framsóknarfl., þá er ósæmilegt og óviðunandi að láta ríkissjóð borga kostnaðinn. Það myndi hv. 3. landsk. a. m. k. finna, ef andstöðuflokkar hans gripu til slíks ráðs. Ég held, að það sé miklu skynsamlegra að kæfa þetta í fæðingunni, heldur en að halda því áfram eins og hv. 3. landsk. vill, til þess að tryggja, að slíkt geti ekki komið fyrir oftar, hverjir sem með völdin fara. Því að það getur aldrei orðið til þjóðþrifa, og verður ekki annað sagt en að það sé þjóðarskömm, að slíkt skuli hafa getað komið fyrir. Það er algerður misskilningur hjá hv. 3. landsk., að andstaða okkar gegn þessu athæfi stafi af því, að við sjáum ofsjónum yfir því, að stj. skuli hugsast þetta. Ef stj., sem ég hefði stutt til valda, hefði gert annað eins og þetta, þá skyldi ég ekki hafa fylgt henni deginum lengur. Þá var annað atriði, sem hv. 3. landsk. kom inn á, sem ég þarf að minnast á. Hann sagði, að ég héldi því fram, að hættulaust væri að hækka talsvert gjaldabálk fjárlaganna, vegna þess að tekjurnar séu svo varlega áætlaðar. Það er nú röng eftirtekt, að ég hafi sagt þetta. Ég hefi ekkert talað um þetta. Ég hefi sjálfur ekki borið fram nema örlágar till. um hækkaðar fjárveitingar. Þær munu nema 1/3% af gjaldabálki fjárl., svo að ef fjárlagaáætlunin er orðin mjög óvarleg, ef þær ná samþykki, þá er hún óvarleg nú þegar. Það er alls ekki þetta, sem ég var að tala um. Hitt sagði ég, að áætlunin eins og hún nú væri sé ekki svo óvarleg, að ástæða sé til að gefa stj. frjálsar hendur í þessu efni. Ég gerði grein fyrir, hve hættulegt það gæti orðið, ef út á þessa braut væri farið, og ég ætla ekki að fara að endurtaka þau rök. Í sambandi við þau orð, sem hv. 2. landsk. beindi til mín út af ummælum mínum um, að tölurnar myndu yfirleitt vera réttar í skýrslunum frægu, skal ég geta þess, að það var aðeins ágizkun. Ég sagði, að ég gengi út frá því sem gefnu, hafði hinsvegar ekki athugað það. En ég verð að viðurkenna, að það hefir oft hent mig, síðan núv. stj. settist að völdum, að ganga út frá gerðum hennar skárri en þær hafa reynzt, þegar þær eru skoðaðar niður í kjölinn.

Jón Baldvinsson Í síðustu ræðu minni láðist mér að geta um eitt atriði, sem athygli mín hefir verið vakin á, en það er í þeim lið, sem ætlaður er til flóabátanna. Þar er styrkur, innifalinn í heildarupphæðinni, veittur kaupfél. í Stykkishólmi til að halda uppi mótorbátaferðum um Breiðafjörð. Nú er það, svo, að kaupfél. hefir engan bát til slíkra ferða og enga aðstöðu til að nota þennan styrk, nema þá sem milliliður, en slíkt er alveg óþarft. Ég hefi fengið bréf að vestan um þetta atriði, og þar er þessa getið, jafnframt því, að sá maður, sem haldi uppi þessum ferðum og eigi því að fá styrkinn, heiti Guðmundur Jónsson frá Narfeyri. Þetta vildi ég láta leiðrétta, því að vitanlega nær það ekki nokkurri átt að veita öðrum styrkinn en þeim, sem á að fá hann. Þetta vil ég vonast til, að hv.þdm. athugi fyrir 3. umr. Svo er það ekki mikið meira, sem ég þarf að segja, nema hvað viðvíkur þeim ummælum, sem hv. 3. landsk. beindi til mín viðvíkjandi atvinnuleysisstyrknum til kaupstaða og hvað þeir legðu af mörkum til atvinnubóta. Ég vil vekja athygli hans á því, að fulltrúar Alþfl. hafa krafizt þess hvað eftir annað í bæjarstj., að haldið verði áfram með þau verk, sem þegar er hafizt handa um, og ennfremur, að lagt verði út í ýmsar nýjar framkvæmdir. Annars vil ég benda hv.þm. á það, í tilefni af því, að hann sagði, að þessi mál ættu að ræðast í bæjarstj. Rvíkur, að hér tala ég sem fulltrúi þjóðarinnar um þær ráðstafanir, sem ríkinu ber að gera, og það er hinn eini rétti vettvangur að ræða það hér á hv.Alþ. Hitt er óþarfi, að blanda hér inn í þessar umr., hvaða ráðstafanir Rvíkurbær eigi að gera. Það verður rætt á allt öðrum vettvangi.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Í nál.fjhn. er vísað til grg. og fskj. frv. um ástæðurnar, sem liggja til grundvallar fyrir því. Frv. er borið fram til þess að gera Útvegsbankanum kleift að fullnægja innlausnarskyldu sinni á seðlum, og hefir náðst samkomulag milli bankanna, að það gæti orðið á þann hátt, sem hér er farið fram á, nefnil. að Landsbankinn keypti nokkurn hluta af lánum og víxlum útibúa Útvegsbankans á Akureyri og Ísafirði, sem nægði fyrir því, sem Útvegsbankinn þarf að draga inn. Þessi er ástæðan til þess, að þetta frv. er komið fram, og virðist það mjög viðunandi lausn á þessu máli. - Út af fyrirspurn, sem hv.þm.N.-Ísf. bar fram við 1. umr. þessa máls, þess efnis, hvort ætlun bankaráðsins væri sú, að leggja niður útibúin á þessum stöðum, hefi ég snúið mér til bankastj. Útvegsbankans og spurzt fyrir um þetta efni. Ég hefi nú í höndum svar bankastj. og ætla að lesa upp þann kafla, sem þetta áhrærir, með leyfi hæstv. forseta: „Því miður er lánastarfsemi útibúa Útvegsbankans á þessum stöðum sama sem engin. Útbúin eru því lítill styrkur fyrir atvinnulíf þessara staða. Með því að þau starfa hinsvegar nær eingöngu með fé frá aðalbankanum, eru þau töluverð byrði á honum. Í stað þess því að draga inn lán, til að geta dregið inn seðla Íslandsbanka, sem eingöngu gæti skeð með miklu raski á atvinnulífinu, hefir bönkunum komið saman um, að Landsbankinn fengi að setja seðla út í þessu skyni, en Útvegsbankinn dragi inn jafnmikla seðla. Þann 31. júlí síðastl. skuldar útibúið á Akureyri kr. 1669913,65 og útibúið á Ísafirði kr. 23206844,85 til aðalbankans, eða samtals kr. 3990598,50. Með því að inndráttur seðlanna nemur 4 millj. kr. að frádregnum 1,5 millj. kr. gullforða, eða alls 2500000 kr., yrði því eftir af skuld þessara tveggja útibúa um 1500000 kr. við aðalbankann, og auk þess fé það, sem bankinn starfar með úr nærliggjandi héruðum, sem mun nema um 600000 kr. Að þessu athuguðu virðast engin líkindi til þess, að hægt verði að leggja niður útibúin, þó yfirborðið af lánum færðist yfir til Landsbankans og starfsemi þeirra breytist þar með. Mundi inndráttur á þessum rúml. 2 millj. kr., er eftir standa, varla geta verið svo hraður, að hægt sé að tala um, að útibúin verði lögð niður nema á nokkuð mörgum árum, enda þótt annað væri ef til vill æskilegra. Að öðru leyti heyrir þetta mál undir bankaráð vort“. Engar líkur er því til þess, að hægt verði að leggja útibúið niður fyrst um sinn, þótt yfirborðið af lánum færðist yfir til Landsbankans. Inndráttur gæti aldrei orðið svo hraður, að hann tæki ekki nokkuð mörg ár. Þetta atriði heyrir undir bankaráðið.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Ég heyri af ræðu hv.frsm., að ekki er um það að ræða eða að leggja útibúin niður, enda væri það annað en Ísfirðingar bjuggust við í fyrra, er þeir lögðu fram 100 þús. kr. í Útvegsbankann með því skýlausa fororði, að útibúið héldi starfsemi sinni áfram. Nú má svo, að útibúin starfi eingöngu að innheimtu skulda vegna veltufjárleysis, en þess er að vænta, að bráðlega rakni svo úr, að bankinn sjái sér fært að veita meira lánsfé til útibúanna á Akureyri og Ísafirði en verið hefir undanfarið.

1) JÁJ: Ég vil síður greiða atkv., vegna þess að ég veit ekki nema bankastj. noti sér lögin til að losna við útibúin. Ef lögunum á að beita þannig. er ég á móti frv., en annars með því.

2) MG: Greiði ekki atkv. af sömu ástæðum og hv.þm.N.-Ísf.

3) PO: Greiði ekki atkv. og færi engar ástæður fyrir. Forseti getur sett mig í víti, ef hann vill.

4) VJ: Greiði ekki atkv. Engar ástæður.

5) BSt: Greiði ekki atkv. af sömu ástæðum og hv.þm.N.-Ísf.

6) GÍ: Greiði ekki atkv. Sömu ástæður og hjá hv.þm.N.-Ísf.

7) HG: Greiði ekki atkv. af sömu ástæðum og hv.þm.N.-Ísf.

8) HV: Greiði ekki atkv. með sama fororði og hv.þm. Borgf.

Frsm. (Bergur Jónsson) N. leggur til, að frv. verði samþ. Síðan það kom fram, hafa borizt tvær umsóknir, og geri ég ráð fyrir, að n. flytji brtt. um að taka þær einnig inn í frv. við 3. umr., ef rétt virðist að taka þær til greina.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Frv. þetta er komið frá Ed., og leggur fjhn. einróma til, að það sé samþ. Frv. miðar að því að láta innlendan iðnað njóta jafnréttis við erlendan, og er það vitanlega sjálfsagt mál.

Jón Þorláksson Við 2. umr. þessa máls greiddi ég atkv. á móti 1. gr. frv. án þess að gera grein fyrir ástæðunni til þess. Við nánari athugun hefi ég ekki talið rétt að láta þá breyt. á bifreiðalögunum, sem felst í l.gr., ná fram að ganga án þess að ég segði a. m. k. nokkur aðvörunarorð út af því. Þessi gr. fer, eins og kunnugt er, fram á það, að heimila breikkun á bifreiðum frá 1,75 m., sem hefir hingað til verið hin lögákveðna breidd, og upp í 1,86 m., eða um 11 cm. Ég hefi sjálfur fengizt ofurlítið við að aka bifreið hin síðari ár, og mér hefir orðið það ljósara á því tímabili, hvílíkum erfiðleikum það veldur bifreiðaumferðinni hér á landi, að vegirnir skuli vera svo mjóir. Ég hefi að vísu ekki athugað yfirleitt breidd þeirra bifreiða, sem hér eru á ferð, en ég tel vist, að fyrirmælum laganna hafi verið fylgt í því efni, þannig að þær séu ekki breiðari en þar er heimilað, 1,75 m., og sumar mjórri. En þannig er ástatt á mörgum vegum, að mjög miklir erfiðleikar eru á því fyrir tvær bifreiðar af þessari breidd að mætast. Og ef rannsókn væri um það gerð, þá myndi það koma í ljós, að töluverður hluti af minniháttar bifreiðaslysum stafa af árekstri þegar bifreiðar mætast. Og þau bifreiðaslys, sem mesta eftirtekt hafa vakið, hafa flest orsakazt af því, að báðir hafa verið að forðast að fara út af veginum, og stundum líka af því, að annarhvor tæpir svo á fremsta hlunn með að fara út á vegarbrúnina, að hún springur. Þetta hefir komið fyrir þar sem vegirnir eru hátt upp hlaðnir, og orðið til þess, að sú bifreiðin, sem hefir verið undan brekkunni, hefir oltið út af veginum og hlotizt af meira eða minna slys. Þegar þetta stendur svo tæpt nú, þá er varhugavert að leyfa breiðari bifreiðum umferð um vegina. Það má vera, að erfitt sé að halda bifreiðunum svona mjóum, þegar um er að ræða sérstaklega stórar vöruflutningabifreiðar, fyrir 4–8 smál. flutningsmagn, og svo e. t. v. stærstu fólksflutningsbifreiðar eins og t. d. almenningsvagnarnir, sem eiga að taka mjög marga farþega. En nú er það svo um okkar vegi og brýr, að hvorugt er þannig byggt, að það þoli umferð þessara stóru bifreiða, sem eiga að taka mikinn þunga. Því eins og ástatt er um vegakerfið yfirleitt, þá sé ég enga ástæðu til þess að leyfa þessa breikkun á bifreiðunum, sem hér er farið fram á. Auðvitað getur það komið fyrir í einstaka tilfelli, að æskilegt væri að mega hafa bifreiðarnar stærri en núgildandi l. heimila. t. d. munu eiga að koma hér í Rvík stórar almenningsbifreiðar til umferða um götur bæjarins og vegi þá, sem liggja frá aðalbænum og til úthverfanna, sem myndazt hafa í kringum bæinn. Vel má vera, að ástæða væri til að leyfa ofurlítið breiðari bifreiðar í jafnsérstökum tilfellum, en til þess þyrfti alls ekki að gera neina allsherjar breyt. á l. eða leyfa bifreiðum af þeirri stærð að vera á ferð eftir öllum vegum, jafnvel sýslu- eða hreppavegum, sem víða eru nú orðnir akfærir, en eru ennþá mjórri en þjóðvegir, sem þó eru í mjósta lagi. Ég vildi aðeins tala þessum aðvörunarorðum í þessari hv. d. áður en þessi ákvæði frv. kæmu til atkv. og áður en málið yrði að fullu afgr. leitt, að þessi aðvörunarorð hv. 1. landsk. skyldu ekki koma fyrr fram en raun er á orðin, og sérstaklega það, að brtt. kom svo seint, að n. hefir ekki unnizt tími til þess að ráðgast um hana. Ég get skýrt frá því, að vegamálastjóri hefir sent n. erindi um þetta mál, en hann getur alls ekki um þetta atriði í sínu áliti. Það, sem hann varar við, eins og vikið er að í nál., er það, að ökuhraðinn verði of mikill. Ennfremur kallaði n. til viðtals við sig einn af aðaleftirlitsmönnum bifreiða hér í Rvík, hinn mætasta mann. Áttum við allýtarlegt samtal við hann um frv., og breyt. voru gerðar á því samkv. till. hans. en hann hafði ekkert við þessa breyt. að athuga, og þess vegna hafði ég gengið út frá því, að þar sem þeim mönnum, sem öllum fremur ættu að hafa vit á slíkum málum, hafði ekki fundizt neitt athugavert við þetta, þá væri öllu óhætt. Nú hefir þessi till. komið of seint til þess að unnt væri að athuga hana, og vil ég því leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá og umr. verði frestað.

Forseti (GÓ): Ég vil verða við tilmælum hv. form. allshn., og er málið þá hér með tekið út af dagskrá að þessu sinni.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég hefi borið fram brtt. við till.fjhn. á þskj. 298. Þær breyt., sem ég legg til, að séu gerðar á till.n., eru ekki efnislegar, heldur formlegar. Fyrri till. mín gengur út á það, að flokkaðar verði skuldir ríkisins, þannig, að í sérstökum lið komi skuldir, sem stofnaðar hafa verið vegna þarfa ríkisrekstrarins og hvíla á ríkissjóði um greiðslu afborgana og vaxta, og svo í öðrum lið skuldir, sem stofnaðar hafa verið vegna sjálfstæðra stofnana. Þeim vil ég aftur skipta í tvo flokka þannig, að sér verði taldar skuldir, sem ætla má, að ríkissjóður verði að annast greiðslur af að einhverju eða öllu leyti, og svo hinar, sem stofnanirnar annast allar greiðslur af. Eins og hv.þdm. mun kunnugt, eru till.hv.n. í 4 stafliðum, en nú virðist mér, að d-liðurinn geti ekki heyrt undir yfirskrift fyrstu till., og því hefi ég dregið hann út úr og gert hann að sjálfstæðri till., sem er II. till. á þskj. 298. Þetta álít ég, að hafi einnig vakað fyrir hv.n., en álít, að í mínum till. komi þetta greinilegar fram. Mér er þetta í sjálfu sér ekkert kappsmál, en ég tel, að betur fari á því, að flokkunin verði gerð eftir skyldleika skuldanna, enda geta þær alltaf færzt á milli flokka. Um þetta ætla ég svo ekki að fjölyrða frekara, en langaði til að víkja nokkrum orðum að till.hv. 2. þm. Reykv. (EA) á þskj. 266. Ég hefi ekki heyrt hv.þm. skýra hana, en vænti þess hinsvegar, að hann geri það við þessa umr. Mér skilst, að hún geti alls ekki heyrt undir fyrirsögn till. til þál. út af aths. yfirskoðunarmanna landsreikningsins fyrir árið 1929, en máske skýrir hann þetta nánar fyrir hv. deild.

Einar Arnórsson Ég hefi leyft mér að bera hér fram vatill. á þskj. 266. Hv. þm. V-Húnv. segir, að hún muni ekki geta komizt hér að, sökum formlegra ástæðna, því að hún lúti ekki að aths. yfirskoðunarmanna landsreikningsins. Í aths. yfirskoðenda landsreikningins 1929 er þó einmitt talað um á nokkrum stöðum þau atriði, sem till. mín fjallar um, og 42. aths. geymir heildargreinargerð umframgreiðslnanna. Yfirskoðunarmennirnir vita þar ýmsar umframgreiðslur, og þar getur líka aðfinnslu við það, að sumir liðirnir hafi farið fram úr því, sem ætlað var til þeirra. og telja þeir það betur ógreitt. Fæ ég því ekki séð, að það sé hugsunarrangt að setja þessa mína till. aftan við till.hv.fjhn. Ef hv. stuðningsmenn stj. ætla að nota sér þessa tylliástæðu til að fella vatill. mína, eða að hæstv. forseti vísar henni frá, þá eru kannske einhver ráð til að koma henni inn í þingið á annan hátt, en hinu býst ég við, að þetta sé ekki hin raunverulega ástæða til að þessir hv.þm. vilja fella till., heldur sé orsakanna annarsstaðar að leita. Hér liggur fyrir framan mig landsreikningurinn 1929. Eftir því, sem þar stendur, hefir verið heimilt að greiða samkv. fjárl. 10850 þús. kr., en hefir orðið 18346 þús. kr., svo að mismunurinn er 7496 þús. kr. Það er nú að vísu ekki rétt að segja, að allur þessi mikli mismunur hefi verið umframgreiðslur, sem engin heimild hafi verið fyrir, heldur hefir heimild verið fyrir sumu, eins og t. d. styrknum til Eimskipafél. Ísl., og svo ýms önnur gjöld, sem ákveðin hafa verið með lögum, fjáraukalögum og þál. En það, sem greitt hefir verið án heimildar, nemur 4211 þús. kr., ef tekið er gilt, að í sjóði sé nál. ein millj., sem deilt hefir verið um. Ef landsreikningurinn er lagður til grundvallar, þá er það 4½ millj., sem greitt hefir verið án heimildar, en eins og ég hefi tekið fram, eru sum gjöldin þannig löguð, að ekki er hægt að komast hjá að inna þau af hendi, eins og þau, sem farið hafa fram úr áætlun og leita verður aukafjárveitingar fyrir. En svo eru ósköpin öll af gjöldum, sem engin heimild hefir verið fyrir; t. d. í 13. gr. fjárl. hafa umframgreiðslur orðið um 600 þús. kr. Það er að vísu svo, að sumt af þessu kann að hafa farið til þarflegra framkvæmda, en það raskar ekki þeirri reglu, að fjárveitingavaldið á að vera í höndum þingsins, en ekki stjórnarinnar. Þetta atriði var rætt í sambandi við fjáraukal. 1930, og þá kannaðist hæstv.forsrh. við þetta. Jafnvel þótt stjórnin vilji vinna þarft verk, verður hún þó að leita til þingsins um málið og fá heimild þess fyrir slíku. Það er almenna reglan, enda flyttist fjárveitingavaldið úr höndum þingsins yfir til stjórnarinnar, ef svo væri ekki. Fyrir utan þessar þarflegu aðgerðir eru svo ýmsar aðrar greiðslur, sem ekki verður sagt um, að hafi farið til þarflegra hluta. Ég hefi áður bent á ýmsa af liðunum og finn ekki ástæðu til að rekja það frekar, enda hafa yfirskoðunarmennirnir tekið nokkra af þeim upp. Í stóru upphæðunum eru ennfremur fólgnar greiðslur, sem enginn getur fullyrt, nema eins sé ástatt um. Hvaða dóm, sem menn annars vilja leggja á þetta, þá er það óskiljanlegt, ef þingið vill ekki staðfesta þá reglu, að stjórnin hafi ekki fjárveitingavaldið, heldur Alþingi, og að stjórnin megi ekki eyða fram yfir áætlun, nema lög, aðrar heimildir eða brýn nauðsyn sé fyrir hendi. Það er óskiljanlegt, ef nokkur þm. vill fella till., sem miðar til þess að halda uppi fjárveitingavaldi þingsins. Stuðningsmenn stj. segja, að í þessu liggi duldar ákúrur til stjórnarinnar. En till. mín er ekki bundin við eina ákveðna stjórn, heldur á hún að gilda til frambúðar, hverjir svo sem með völdin fara. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um till., því það er auðvelt fyrir hv.þdm. að átta sig á till. En ef einhverjum finnst hún ekki vel orðuð, þá mun ég ekki verða á móti því, að orðalagi hennar verði breytt.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Þetta hefir áður verið á dagskrá, og hefi ég gert grein fyrir till. og afstöðu n. til þáltill. Síðan hafa þessar 2 brtt. ekki verið teknar til athugunar af n., og hefi ég því ekkert að segja um þær fyrir hennar hönd, og það, sem ég segi, verður því frá eigin brjósti. Brtt. á þskj. 298, frá hv.þm. V.-Húnv., er að efni til eins og till.fjhn. Munurinn er aðeins sá, að öðruvísi er sett í töluliði og stafliði. Það er því ekkert annað en hárnæm tilfinning fyrir formi, sem er ástæða fyrir till.N. hefir óbundið atkv. um þessa till. Ég fyrir mitt leyti geri að engu atriði, hvort hún verður samþ. eða ekki. Þá er vatill. hv. 2. þm. Reykv. á þskj. 266. Ég get sagt eins og hv.þm. V.-Húnv., að ég hefi ekki getað fundið, að aths. yfirskoðunarmannanna gefi tilefni til till. Nafn till. er eins og menn sjá: „Brtt. við till. til þál. út af aths. yfirskoðunarmanna landsreikningsins fyrir árið 1929“. Ég hefi ekki getað fundið neitt tilefni til till. Það gæti ef til vill verið 42. aths., sem hljóðar svo: „Á eftirfarandi liðum leggja yfirskoðunarmenn til, að verði leitað aukafjárveitingar“. Hennar hefir verið leitað. Ég get því ekki fallizt á, að rétt sé að bæta þessari vatill. hv. 2. þm. Reykv. við till.n. Að því er snertir efni hennar, þá á það víst að skiljast sem árétting um að greiða ekki fé umfram heimildir. Það er að vísu svo, að fjáraukalögin eru með hæstu fjáraukalögum, eða hæst. Ég hefi gert yfirlit yfir 4 ár, og sýnir það, að þau eru ekki svo tiltakanlega sérstök. Yfirlitið er yfir árin 1925 og 1926 annarsvegar, en 1928 og 1929 hinsvegar. Árið 1925 voru þau 1 millj. 720 þús., árið 1926 1 millj. 751 þús., árið 1928 1 millj. 576 þús. og árið 1929 2 millj. 730 þús. Þessi fjáraukalög eru þannig hæst, en reynslan hefir sýnt, að ekki hefir þótt verða hjá því komizt að greiða fram yfir fjárlög og aðrar heimildir, þó það hafi verið misjafnlega mikið. Og þó að þingið vildi gera ályktun um þetta eftir till.hv.flm. og hnýta aftan við till.n., þá sé ég ekki, að sú ályktun sé neitt sterkari en fyrirmæli stjórnarskrárinnar. Í 37. gr. segir: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárl.“. Viðvíkjandi samanburðinum, sem hv.þm. var að gera á áætluninni og reikningnum og telja fram ýmsa liði, þá er auðvelt að sjá, að þessi munur er til staðar. En af þessum mismun eru fjáraukalög þetta ár, sem fyrr segir, 2 millj. 100 þús. kr. og hin fyrri fjáraukalög rúmar 600 þús. kr. Fyrir mismuninum að öðru leyti eru skýlausar heimildir. Eins og hv.þm. veit, þá er jafnan í fjáraukal. eftir á leitað hækkunar á öllu því, sem ekki hafa verið veittar heimildir til fyrir fram.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifleg brtt. frá hv. 4. þm. Reykv., og þarf afbrigði frá þingsköpum til þess, að hún megi komast að. Till. hljóðar svo: ,.Á eftir I. 2. b. komi ný málsgr., er svo hljóðar: Fela skal hagstofunni að annast þessar flokkanir“.

Magnús Jónsson Mér láðist að senda brtt. nógu snemma, svo að hún kæmist hingað í byrjun fundarins, en henni verður bráðlega útbýtt í deildinni. Ég er sem sé samþ. þessari till., en hallast þó frekar að till.hv.þm. V.-Húnv.; mér virðist sem það sé á ýmsan hátt réttara form á till. og vil því hallast að henni. Öllum er kunnugt, að þessar flokkanir geta orkað tvímælis, og þó fjmrh. sé bær um að gefa út opinberar skýrslur, þá getur þó enginn neitað því, að hann er oft og einatt nokkurskonar aðili málsins. Þetta getur orkað hinni mestu deilu og árásum á stjórnina um það, hvernig hagur ríkissjóðs sé og hversu miklar skuldirnar séu og allt stuðlar að því, að ráðh., sem verst, hafi eðlilega tilhneigingu til þess að láta flokka skuldirnar þannig, að það verði á þá leið, sem hans málstað er heppilegast. Ég vil minna á deiluna um það, hvernig flokka skyldi skuldir ríkissjóðs, og að ég hefi staðið á einum fundi í deilum um það, hvernig flokka skuli fé það, sem ríkissjóður hefir lagt sem stofnfé til Landsbankans, hvort Lb. ætti að standa straum af 3 millj., og aftur hefir því verið haldið fram, að það væri undir hælinn lagt, hvort ríkissjóður greiddi vexti, en hann ætti að annast afborganir. En flokkunin verður að vera svo glögg, að hún sé ekki véfengd, og ekki hægt að draga hana inn í landsmáladeilurnar. En nú er til ein stofnun, sem á að vera óhlutdrægur hæstiréttur, eg það er sjálf hagstofan Ef hagstofunni væri falin flokkunin, þá myndi það gera hana sterkari og öruggari. Ég hefi því miður ekki ræðu fjmrh. við fjárl. síðustu, en þar hafði hann látið hagstofuna flokka skuldir ríkissjóðs, og er það gott fordæmi að láta hagstofuna annast þetta. Þetta haggar annars engu í till., en er aðeins vatill. til frekara öryggis.

Einar Arnórsson Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm.N.-M. sagði, að aths. yfirskoðunarmanna gæfu ekki tilefni til till., þá vil ég árétta það, sem ég sagði, að aths. gefa einmitt tilefni til hennar. Í 42. gr. aths. er upp talið, hvað hafi verið greitt umfram fjárveitingar og hefir þurft að leita aukafjárveitingar til. Það eru ekki svo fáir liðir, sem greiddir eru án heimildar og án nauðsynja frá hendi stjórnarinnar. Ég kannast við, að það hefði verið æskilegt, að fjhn. hefði sjálf komið fram með slíka till., og betur viðeigandi. En úr því að það var nú ekki, þá sé ég ekkert á móti því, að einstakur þm. beri hana fram. Hv. 1. þm.N.-M. og mér ber ekki á milli um tölur, sem hér koma til greina. Hitt þarf ekki að segja mér, að það hafi verið leitað aukafjárveitingar. Það er auðvitað, að það haggar engu um það, sem ég hefi sagt um fjárveitingavald þingsins og stjórnarinnar. Af því að stj. hefir ekki haft heimildir, hefir einmitt verið leitað aukafjárveitingar. Það er vitanlega rétt, að í raun og veru er í 37. gr. stjórnarskrárinnar bann við því að greiða gjöld umfram heimildir í fjárl. En það er torvelt að skýra þessi ákvæði stjórnarskrárinnar og því ekki ástæðulaust, þó þingið láti í ljós vilja sinn, þrátt fyrir þetta ákvæði. Ef þingið segði ekkert um þetta, þá yrði afleiðingin sú, að 37. gr. yrði dauður bókstafur, eins og hún hefir verið nú um stund.

En till.?

. Hún er aðeins árétting og yfirlýsing um það, að þingið vilji, að stj. hlýði þessum fyrirmælum stjórnarskrárinnar. Það eru engin vonbrigði fyrir mig, þótt stjórnarflokkurinn felli till., því að hann er nýbúinn að fella viðaukagr. við fjárl., sem átti aðeins að gilda fyrir eitt ár, en yfirlýsingin á eigi aðeins að ná til næsta fjárhagstímabils, heldur og vera aðhald að stjórnum framvegis.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það er alltaf við og við verið að slengja fram blekkingum í sambandi við landsreikninginn 1929, aðeins til þess að rugla menn í því, hvað rétt er. Hv. 2. þm. Reykv. var að taka niðurstöður á tölum um út- og innborganir á reikningum ríkissjóðs og fékk út 8 millj., en það eru 7 millj. Þar frá dró hann greiðslur samkv. sérstökum l., en engu síður má draga frá greiðslur til Eimskipafél. Ísl. og framlag til Landsbankans í sjóðreikningi bankans, ef hann skilur það reikningsform. Og hann mætti líka líta á sjálfar innog útborganirnar, og þá myndi hann komast að raun um, að afborganir lána eru hærri en gert er ráð fyrir. Ég hefi því miður ekki tækifæri til að sundurliða þetta allt, en menn ættu ekki að vera að bera fram slíkar fjarstæður hvað ofan í annað. Annars get ég bent á nokkrar upphæðir. Í 13. gr. 850 þús., en þar er ekki allt umframgreiðsla, og í 16. gr. eru það 180 þús., og er þá komið á aðra millj., sem má draga frá 2½ millj. Ég geri ráð fyrir, að hv. 2. þm. Reykv. viti umframgreiðslur til vega og brúa. En það er ekki rétt að gera það, þó þessi umframveiting hafi orðið, því það var gert ráð fyrir, að þessar framkvæmdir þyrfti að inna af höndum. Ég skal ekki halda áfram að verja þetta mikið, en á þessum liðum er það vel forsvaranlegt. Svo má benda á liði, þar sem er mikil umframgreiðsla, eins og berklavarnakostnaðinn, sem er hátt á annað hundrað þús. Þessi liður hefir alltaf farið fram úr áætlun og að meðaltali hátt á annað hundrað þús. Svo er það einn liður nærri 100 þús. kr., endurgreiddur tollur, og það mætti sjálfsagt skýra það nánar og draga í sundur, ef þörf væri á því, hvað af þessum umframgreiðslum eru greiðslur, sem ómögulegt er að komast hjá. Út af skriflegu brtt. vil ég segja það, að mér virðist sem hún geti komizt að og álít betur fara, ef hún verður samþ. Það er réttmætt og gott, að ein stofnun framkvæmi þessa skiptingu, heldur en að það fari eftir því, hvaða stjórn fer með völdin, og þá er kannske farið eftir mismunandi reglum. Það, sem fyrir mér vakir, er, að þetta megi vera ljóst fyrir alla menn og því megi trúa, sem þar stendur. Um brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. á þskj. 266 er það að segja, að ég hefi ekki getað fallizt á, að hún geti heyrt undir fyrirsögn till. á þskj. 180. Endurskoðunin hefir aldrei gengið svo langt, að hún gæfi tilefni til till., og það er mikill skoðanamunur um það, hvað óhjákvæmilega verði að greiða af höndum. Mér fannst hv. 2. þm. Reykv. ganga út frá því, að till. hans yrði felld, þar sem samskonar till. hefði verið felld í sambandi við fjárl. Ég skil ekki í, hvers vegna hv.þm. er að bera till. fram, ef hann er svona hárviss um, að hún verði felld. Um mína till. er það að segja, að ég álít, að hún væri til mikilla bóta, ef samþ. yrði. Hv. þm. virtist undrast þá formfestu, sem hún bæri með sér. Ég skal fúslega játa, að fyrir mér vakti það eitt, að fá handhægt form fyrir landsreikningana, og vona ég, að hv.þm. sjái nauðsyn þess máls ekki síður en ég.

Magnús Guðmundsson Ég ætla aðeins að segja fáein orð út af ummælum hv.þm. V.-Húnv. um brtt.hv. 2. þm. Reykv. Ég skil ekki, hvernig hv.þm. getur haldið því fram, að hún geti ekki verið ályktun út af aths. endurskoðenda landsreikninganna. Hv. þm. veit, að allar stærstu aths. eru út af umframgreiðslum, og væri hlægilegt, ef ætti að fara að vísa till.hv. 2. þm. Reykv. frá, þar sem allir þm. hafa rétt til þess að koma fram með till. út af aths. endurskoðenda landsreikninganna. Hvað snertir brtt. þessa hv.þm. við brtt.n., þá er ég sammála hv.frsm. um, að það skiptir ekki miklu máli, hvort þær verða samþ. eða ekki. Allir eru sammála um það, að flokka þurfi þessar skuldir, og það er aukaatriði, hvort flokkarnir eru kallaðir I og II eða a og b. Eftir till.hv.þm. virðist hann líta svo á, að skuldir undir 2. lið séu skyldari innbyrðis en t. d. skuldir undir 1. lið. Þetta er í raun og veru aukaatriði, en virðist þó aðeins til þess að gera reikningsfærsluna flóknari. Ég mun sem sagt halda mér við till.hv.n. óbreytta, en hinsvegar hefi ég ekki á móti því, að brtt.hv. 2. þm. Reykv. verði samþ.

Einar Arnórsson Hv. þm. V.-Húnv. misskildi mig, þegar hann hélt, að ég með till. minni væri að vita allar umframgreiðslur. Þetta var ekki tilgangur minn. Hann nefndi sjálfur einn lið, þar sem greitt er fram yfir tiltekna upphæð fjárlaga, sem mér kemur ekki til hugar að vita, og það er kostnaður við berklavarnir, en ég vil fyrst og fremst takmarka þær greiðslur, sem ekki hafa við neinar áætlunargreinar fjárl. að styðjast, og því næst vil ég ekki, að neinni stj. haldist uppi að greiða upphæðir, sumar allháar, án allrar heimildar og án allrar nauðsynjar, eins og gert hefir verið undanfarin ár. Játning hv.þm. um það, að hann vildi ekki, að varið yrði svona takmarkalaust fé umfram fjárl., er að vísu góðra gjalda verð, en hvers vegna vill hann þá eigi samþ. áskorun til stj. um að hún haldi gildandi reglur um fjármeðferð landsins? Fylgismenn stj. reyna að bera í bætifláka fyrir hana með því, að miklu af því fé, sem hún hefir undanfarin ár eytt í heimildarleysi, hafi verið varið til nytsamlegra framkvæmda, er þingið hafi ákveðið, þótt síðar væri. En þessi vörn er í raun og veru fánýt. Stjórnin hefir enga heimild til þess að ausa fé í einhverjar framkvæmdir á þessu ári, þó að þingið hafi samþ., að þær skyldu gerðar einhverntíma í framtíðinni. Það væri alveg eins og ef bóndi gerði áætlun um að slétta túnið sitt á 10 árum, en ráðsmaður hans tæki það upp á sitt eindæmi að leggja í allan þann kostnað, sem af því leiddi, á einu einasta ári. - Hv. þm. var fundvís á þá liði á umframgreiðslum stj., sem nokkurn veginn var forsvaranlegt að greiða, en honum sást frekar yfir þá liði, sem gersamlega eru óforsvaranlegir. Hann veit samt af þeim, og hefir bent á suma þeirra í aths. við landsreikningana, en þó grunar mig, að ýmsir slíkir liðir séu faldir svo vandlega í ýmsum stórgreiðslum, að endurskoðendum landsreikninganna hafi sézt yfir þá. Ennfremur sagði hv.þm., að endurskoðendurnir hefðu ekki viljað bera fram till. um að skora á stj. að halda sér betur við fjárl. í framtíðinni. En þessi vilji þeirra bindur ekki mig á nokkurn hátt í þessu máli, og hefi ég fullan rétt til þess að bera fram vatill. þess efnis. Hv. þm. V.-Húnv. var undrandi yfir því, að ég skyldi bera fram till., sem ég byggist við, að yrði felld. Því er til að svara, að ég veit ekki betur en þm. beri oft fram till. og frv., sem þeir eru ekki vissir um að nái samþykki, og færi þá einkennilega, ef mál væru aldrei borin fram, fyrr en flm. hefðu vissu fyrir því, að meiri hl. þm. væri þeim fylgjandi. Mundu þá mörg góð mál seint komast fram. Í öðru lagi vil ég gjarnan veita hv. stuðningsmönnum stj. þá ánægju, að lofa þeim að drepa þessa till. Það er óvenju undarlegur fyrirsláttur hjá þeim, að till. mín eigi ekki við, fyrst n. bar enga till. fram í þá átt.

Forseti (JörB): Ég skal geta þess, að ég tel brtt. 266 ekki koma í bága við þingsköp, og úrskurða ég því, að hún skuli koma til atkv. Brtt. 266 felld með 15:10 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HG, JJós, JAJ, JÓl, MG, MJ, PO, VJ, EA, GÍ. nei: HStef, HJ, IngB, JónasÞ, LH, StgrS, SvbH, SvÓ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, BKr, JörB. Þrír þm. (HV, ÓTh, TrÞ) fjarstaddir. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Till., svo breytt, samþ. með 23 shlj.atkv. og afgr. til Ed.

Frsm. (Einar Arnórsson) Allshn. hefir tekið mál þetta til meðferðar af nýju, og virtist henni þá koma í ljós, að ákvæði 1. gr., eins og þau eru nú orðin eftir meðferð málsins í hv.Ed., gætu ekki samrýmzt 30. gr. útsvarslaganna. Hér er það ákveðið í frv., að gjaldþegn skuli greiða ½% rentur af útsvari sínu fyrstu tvo mánuði frá gjalddaga, en í upphafi 30. gr. útsvarsl. - en upphafið er látið haldast óbreytt í frv. - er óbeinlínis sagt, að gjaldþegn skuli sleppa við dráttarvexti, ef hann greiðir útsvar sitt áður en tveir mánuðir eru liðnir frá gjalddaga. Þessi ákvæði rekast því á, og n. hefir lagt til, að breyt. Ed. verði niður felld og frv. sett í sama far og það var, þegar þessi deild skilaði því, þ. e. a. s., að í stað „½%“ í 30. gr. útsvarslaganna komi: 1%.

Flm. (Vilmundur Jónsson) Till., sem fór í sömu átt og þessi, var flutt á síðasta þingi, en náði þá ekki fram að ganga. Eins og kunnugt er, er Þór sérstaklega ætlað björgunarstarf við Vestmannaeyjar á vetrarvertíðinni þar. En svipuð þörf er á slíkri björgunarstarfsemi víða annarsstaðar fyrir ströndum landsins, einkum þó á Vestfjörðum og úti fyrir Siglufirði. Nú stendur svo vel á, að hægt er að stilla svo til, að sama skip geti að mestu annazt björgunarstarfsemi á þessum stöðum öllum, vegna þess að þörfin er mest aðkallandi á mismunandi tímum á hverjum stað. Siglfirðingar þurfa sérstaklega á skipinu að halda frá 1. sept. til októberloka, en Vestfirðingar frá því í nóvembermánaðarbyrjun og til janúarloka. Vestmannaeyjar þurfa hinsvegar ekki skipsins við fyrr en komið er fram í janúar. Þó að þarfir Vestmannaeyinga og Vestfirðinga gangi þannig dálítið á misvíxl í þessum eina mánuði, ætti að mega bæta úr því með því að láta annað skip hlaupa í skarðið á öðrumhvorum staðnum þann stutta tíma. Ég vil ekki gera upp á milli þarfanna fyrir björgunarstarfsemi á þessum þremur stöðum. Þó hygg ég, að dæmin sanni, að slysahættan hin síðari ár sé langmest úti fyrir Vestfjörðum. Hvert haustið eftir annað farast þar fiskiskip með allri áhöfn, enda deyja þar til uppjafnaðar fleiri menn af slysförum en úr nokkurri sótt. Björgunarstarfsemin getur einnig sem bezt samrýmzt landhelgisgæzlunni, því að það liggur í augum uppi, að mest þörf er á landhelgisgæzlu þar og á þeim tíma árs, sem veiði er mest stunduð. Hinsvegar gæti verið, að björgunarstarfið þætti koma í bága við fiskveiðar Þórs, en bæði mun sú útgerð vera vafasamt fyrirtæki og rekin í fullu heimildarleysi. Ef ástæða þykir til að lækka fiskverðið fyrir Reykvíkinga og nærsveitirnar - sem að vísu er mikil nauðsyn -, ætla ég, að nær væri að veita til þess beinlínis fé úr ríkissjóði eða landhelgissjóði heldur en að gera það óbeinlínis á þann hátt að láta varðskipin stunda fiskveiðar og selja fiskinn undir kostnaðarverði og vanrækja þar með landhelgisvarnirnar eins og gert hefir verið -, að ég ekki tali um, ef þar að auki á að gefa mannslíf á milli.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Ég tel víst, að á bak við þessa till. liggi rík þörf þeirra landshluta, sem hlut eiga að máli. En af því að minnzt hefir verið á Þór í sambandi við þetta mál, þykir mér rétt að nota tækifærið og fara um það nokkrum orðum. Þór hefir, eins og kunnugt er, fram að þessu annazt björgunarstarfsemi við Vestmannaeyjar á vetrarvertíðinni. Þegar gamli Þór strandaði, reis upp ágreiningur um það milli stj. og Vestmannaeyinga, hvort strand gamla Þórs hefði þær afleiðingar, að samningar þeir, sem gilt höfðu áður um landhelgisgæzlu Þórs og björgunarstarfsemi, væru niður fallnir. Stj. tók þá afstöðu, að hún taldi, að svo væri, en þessi hv. d. tók gagnstæða afstöðu með þáltill., er hér var samþ. 1930, þar sem d. féllst á, að Vestmannaeyingar ættu kröfu á að fá ekki lakara skip í staðinn. Við urðum þess varir um áramótin, að stj. kom til hugar að fara út fyrir takmörk samningsins frá 1926 og þáltill. frá 1930. Þá var nýji Þór kominn og við bjuggumst við, að hann kæmi til okkar án annara skilyrða en 15 þús. kr. úr bæjarsjóði. En 2. jan. komu skeyti frá stj., þar sem hún setur skilyrði fyrir komu Þórs. Þykir mér hlýða að gefa hv. d. upplýsingar um, hver þessi skilyrði voru. Eitt skilyrðið var á þá leið, að Vestmannaeyjabær skuli eftirleiðis greiða fyrir skipið 5000 kr. í lok hvers mánaðar, sem skipið væri við Eyjarnar. Nú er skipið þar fjóra mánuði á ári hverju, og hefði þetta því hækkað gjaldið úr 15 þús. kr. upp í 20 þús. kr. Ennfremur var það skilyrði sett, að ef Vestmannaeyjar gætu ekki staðið í skilum með þessar greiðslur, væri réttur þeirra til skipsins niður fallinn. Eitt skilyrðið var það, að stj. vildi gera Vestmannaeyingum skylt, ef verkfall yrði í Reykjavík, svo tregt yrði um afgreiðslu vatns og kola, að sjá skipinu fyrir hvorutveggja fyrir sama verð og í Reykjavík. - Minnast má á eitt skilyrðið enn, þótt ekki væri það stórvægilegt. Stj. heimtaði dagbækur gamla Þórs frá 1919, þangað til landið keypti hann. Sýnir þetta, þótt smátt sé, vel hugkvæmni stj. í björgunarmálunum. Bæjarstj. í Vestmannaeyjum svaraði, að sér væri ómögulegt að skuldbinda sig til að láta skipið hafa kol og vatn, ef allsherjarverkfall yrði. Það væri ekki fremur á valdi bæjarstj. í Vestmannaeyjum en ríkisstjórnarinnar. Við buðumst til að verða Þór til liðs á allan þann hátt og við gætum, eins og hann okkur, en meiru gátum við ekki lofað. Hvað snerti hækkunina á greiðslunni var vísað til fyrirmæla þingsins. Um dagbækur Þórs var því svarað, að þær gæti stj. fengið, þegar búið væri að vinna úr þeim. En um þessar mundir var verið að nota þær við samningu sögu gamla Þórs. Stj. setti ekki kröfur sínar fram aftur. Skipið kom til Vestmannaeyja í janúarlok. Hvort drátturinn á komu þess stafaði af því, að við gengum ekki að kröfum stj., eða einhverju öðru, skal ég ósagt láta. Eins og flm.till. tók fram, hefst vertíðin í Vestmannaeyjum í janúarmánuði. Sá mánuður er þar einna hættulegastur og þörfin því einna brýnust á björgunarskipi þann mánuð. En með því að ég álít, að þörf þeirra héraða, sem till. fjallar um, sé brýn líka, vil ég vænta þess, að hv. d. taki vel í till. Björgunarstarfsemin getur vel átt samleið með landhelgisgæzlu, en samrýmist veiðiskap miklu verr. Ég er sömu skoðunar og hv.flm. um það, að veiðigutl Þórs sé til lítils gagns og stórspilli björgunarstarfi hans og landhelgisvörnum. Skip, sem á að vera í einu veiðiskip, gæzluskip og björgunarskip. verður hvorki fugl né fiskur. Ég vil, að glögg og greinileg stefna sé þegar tekin í máli þessu, bæði um það atriði, er ég drap síðast á, og fleira, t. d. hvort krefja eigi Vestfirði og Siglufjörð um gjald fyrir björgunarskip, sem þar yrði haft úti fyrir, eins og krafizt er af Vestmannaeyjum, eða hvort gera skal þessum landshlutum mishátt undir höfði. Ég vil því leggja til, að umr. verði frestað og málið fari til sjútvn. til athugunar. Ég legg þetta ekki til af því, að ég vilji á neinn hátt tefja málið, heldur af þeim ástæðum, sem ég nú hefi þegar getið.

Pétur Ottesen Eftir því sem smábátaútvegurinn vex og menn sækja lengra út á hafið, verður að gera frekari ráðstafanir til að tryggja öryggi manna og skipa. Björgunarstarfsemi hér við land hefir þó eigi til þessa verið haldið uppi af hálfu hins opinbera, nema að því er til Vestmannaeyja kemur. Öllum er þó ljóst, hve þörfin er brýn, fyrst og fremst að vernda mannslífin og þar næst að forða frá glötun verðmætum þeim, sem liggja í skipastól og veiðarfærum. Ég verð að segja það, að ef á að gera þær ráðstafanir, sem farið er fram á í þessari till. um björgunarstarf og eftirlit bæði fyrir Norður- og Vesturlandi, þá er tæplega hægt að komast hjá því að gera einhverjar slíkar ráðstafanir við Faxaflóa, því að hvergi er tiltölulega meiri útgerð en þar. Þar sækja um 200 bátar á sjó á hverri vertíð. Þeir eru flestir ekki stærri en það, að þeir verða að leita hafnar daglega. Veiðar þessar fara líka fram á þeim tíma, sem veður eru hörðust í skammdeginu, frá miðjum nóvember og til sumarmála. Er því fyllsta ástæða til þess, að gerðar séu ráðstafanir til þess að vernda öryggi fiskiflotans á þessum slóðum, enda hefir fjöldi áskorana þess efnis verið sendur atvmrn. frá fiskimönnum, sem sjó stunda hér við Faxaflóa. Það kemur líka oft fyrir á þessum miðum, að togararnir gerast ærið nærgöngulir bátunum, draga botnvörpur sínar yfir línur og net og valda margháttuðum skemmdum á veiðarfærum fiskimannanna. Er því hin fyllsta þörf á að vernda ekki einungis líf hinna mörgu sjómanna, sem sjó stunda á þessum miðum, heldur og veiðarfæri hins mikla bátafjölda, sem fólkið á afkomu sína undir. Ef Alþingi gerir svo víðtækar ráðstafanir sem gert er ráð fyrir í till. þessari, þá verður ekki gengið framhjá því að gera hliðstæðar ráðstafanir gagnvart fiskiveiðunum við Faxaflóa. Ég vil því taka undir till, hv.þm. Vestm. um að fresta umr. og vísa málinu til hv. sjútvn., og taki n. síðan málið til athugunar með fiskveiðarnar við Faxaflóa og annarsstaðar fyrir augum, á þeim grundvelli, sem ég hefi bent á. Ég vil taka það fram, að það er síður en svo, að ég vilji vera þrándur í götu þess, að eitthvað sé gert til öryggis á þeim stöðum, sem till. tekur til. En ég vil eins og hv.þm. Vestm., að því verði vísað til n., til þess að n. athugi málið í heild, því nauðsyn ber til, eins og ég nú hefi sýnt fram á, að færa það á miðara svið heldur en gert er í till. Vænti ég, að hv.flm.till. hafi ekkert á móti því að það sé gert. Vitanlega er ekki hægt að ætlast til þess, að þetta eina varðskip, Þór, geti haft allt starfið með höndum á þeim tíma, sem hér er um að ræða. Það er engin von til þess, að eitt skip geti komizt yfir allt þetta starf, og yrði því annaðhvort hinna varðskipanna að taka þátt í þessu starfi. Eins og hv.þm. Vestm. benti á, hefir björgunar- og eftirlitsstarfið farið ágætlega saman við landhelgisgæzluna í Vestmannaeyjum, og svo myndi það vera víðar. Það atriði, að skipin myndu tefjast um of frá landhelgisgæzlunni, ef þau tækju þetta starf að sér, getur því tæplega komið til greina. Hitt er auðvitað, að á meðan við höfum ekki fleiri varðskip en við höfum nú, þá verður að gæta þess til hins ýtrasta, að þau geti notið sín sem allra bezt við höfuðhlutverk sitt, landhelgisgæzluna, en séu ekki á ýmsan hátt bundin við aðra hluti, starfi þeirra alveg óviðkomandi, eins og óneitanlega hefir átt sér stað nú á síðustu árum.  (Ýmsir dm.: Það er bezt að fresta umr. og vísa málinu til sjútvn.)  .

Flm. (Vilmundur Jónsson) Ef hv.þdm. er það áhugamál að vísa málinu til n., þá tjóar mér ekki að leggja á móti því, svo lítið sem ég á undir mér í þessari hv. d., þó að ég sé hinsvegar hræddur um, að það verði til þess, að málið komist ekki fram á þessu þingi, en á því er mikil nauðsyn. Ég gat þess áðan, að fiskveiðar fyrir Vestfjörðum væru mjög hættulegar, einkum á haustvertíðinni og fyrri hluta vetrar. Svo hefir þetta jafnan verið. En ég ætla, að hættan geti jafnvel orðið meiri í haust en nokkurntíma áður. Menn þar vestra setja nú miklar vonir á að selja kældan fisk til útlanda og munu því sækja sjóinn í haust og fram að jólum - og jafnvel lengur - af óvenjulegu kappi. Má því gera ráð fyrir sérstakri slysahættu á næstu vertíð. Vil ég af þessum ástæðum mega vænta þess, að till. nái fram að ganga þegar á þessu þingi.

Frsm. meiri hl. (Steingrímur Steinþórsson) Fjhn. hefir klofnað í þessu máli. Minni hl. leggur til, að frv. nái ekki fram að ganga, a. m. k. ekki á þeim grundvelli, sem það er á nú, en meiri hl. leggur til, að það verði samþ. með allmiklum breyt. Þó hefir einn nefndarmanna úr meiri hl., hv. 1. þm.N.-M., fyrirvara um einstök atriði málsins. Það er engin þörf á að tala langt mál um frv. og brtt. meiri hl. Get ég að mestu vísað til nál. á þskj. l96 viðvíkjandi þeim breyt., sem meiri hl. hefir gert á frv. Meiri hl. n. var það ljóst, að einhverjar ráðstafanir þyrfti að gera nú þegar til þess að draga úr því atvinnuleysi meðal landsmanna á komandi vetri, sem sjáanlegt er, að verða muni í allríkum mæli víðsvegar um landið. Þetta mun og álit annara þingflokka, því að till. um fjárframlög í þessu skyni hafa komið frá þm. úr öllum flokkum. Tveir hv.þm. úr Sjálfstæðisflokknum báru fram till. við 2. umr. fjárl. um hálfa millj. kr. til atvinnubóta í kaupstöðum og kauptúnum á komandi vetri. Þá hafa hv. jafnaðarmenn komið fram með mikið frv., þar sem gert er ráð fyrir geysimiklum framlögum til þess að ráða bót á atvinnuleysinu. Það er þannig víst, að sú skoðun er ríkjandi innan allra þingflokka, að einhverra ráðstafana sé þörf í þessu skyni. Við framsóknarmenn í þessari hv. d. gátum ekki gengið inn á till. hinna tveggja sjálfstæðismanna, hv. 2. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm., þar sem tekjuhalli hefði orðið á fjárl., hefði hún verið samþ., nema nýr tekjustofn kæmi á móti. Breyt. þær, sem meiri hl. n. hefir gert á frv., felast aðallega í tvennu: Í fyrra lagi er gert ráð fyrir hærri tekjum en áður, og í síðara lagi eru sett nánari ákvæði um ráðstöfun fjárins. Meiri hl. leggur til, að álag á eignarskatt verði hækkað úr 100% upp í 150% og að lágmark hinna skattfrjálsu eigna lækki úr 30 þús. kr. niður í 20 þús. kr. Meiri hl. ætlar, að þessi breyt. muni gefa um 100 þús. kr. auknar tekjur frá því, sem nú er ákveðið í frv. Þá er einnig lagt til, að áfengistollurinn sé hækkaður um 50% og sé þeirri aukningu varið samkv. ákvæðum þessa frv. Tollur þessi hefir á undanförnum 5 árum numið um 580 þús. kr. til jafnaðar. 50% álag myndi því nema um 290 þús. kr. að öllu óbreyttu, en þar sem ætla má, að allmikið dragi úr notkun vína, bæði vegna hækkunar tollsins og vegna kreppunnar, þá hefir meiri hl. n. ekki áætlað þessa tekjuaukningu hærri en 180 þús. kr. á ári, eða 100 þús. á þeim tíma, sem frv. nær yfir. Er þetta eflaust mjög varlega áætlað, því verði tekjuaukning þessi ekki meiri, þá dregur mjög mikið úr áfengisnautn miðað við undanfarin ár. Væri það auðvitað mjög gott út af fyrir sig, að þetta ákvæði yrði til þess að minnka áfengisnautnina í landinu. Áfengistollurinn er einmitt bezt fallinn til hækkunar, þar sem hann hvílir ekki eingöngu á óþörfum varningi. heldur einnig á skaðlegri vöru: hinum áfengu drykkjum. Með þessari viðbót gerir meiri hl. ráð fyrir, að á þennan hátt muni fást um 560 þús. kr., sem hægt sé að verja til atvinnubóta. Þá leggur meiri hl. til, að gegn framlagi ríkissjóðs komi tvöfalt framlag frá sveitar- og bæjarfélögum, sem þörf hafa fyrir atvinnubætur. Þetta ákvæði verð ég að telja réttlátt og sjálfsagt. Skyldan til þess að sporna við atvinnuleysi hvílir fyrst og fremst á héruðunum sjálfum. Þegar því ríkið veitir þeim styrk í þessu skyni, vegna hins óvenjulega ástands, þá er ekki nema sjálfsagt, að þau leggi fram a. m. k. tvöfalt framlag á móti. Leggi nú héruðin fram tvöfalt tillag á móti ríkinu, þá verður það rúmlega 1,6 millj. kr., sem hægt verður að verja til atvinnubóta. Ég býst við því, að ýmsir muni halda því fram, og ef til vill með réttu, að ýms bæjarfélög séu svo stödd, að þau séu ekki fær um að leggja þær upphæðir fram til atvinnubóta innan síns umdæmis, sem brtt. við frv. gera ráð fyrir. Þetta má vera rétt að einhverju leyti, en á hitt má þó benda, að fái sveitar- eða bæjarfélögin þessi framlög frá ríkinu, þá myndi vera auðvelt fyrir þau að fá lán til þess að standast sinn hluta kostnaðarins við það að reyna að bægja á burt þeirri ógæfu, sem atvinnuleysið er. Þá leggur meiri hl. n. til, að skipuð verði sérstök þriggja manna atvinnunefnd, til þess að vera ríkisstj. til aðstoðar við framkvæmd þessara mála. Það getur auðvitað orkað tvímælis, hvernig n. skuli skipuð, en meiri hl. hefir lagt til, að Alþýðusamband Íslands tilnefni einn manninn, hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfélög annan og ríkisstj. hinn þriðja. Það er þó komizt svo að orði í þessari till., að bæjarstj. Reykjavíkur skuli skipa einn manninn, og er það vegna þess, eins og tekið er fram í till., að geri ekki hlutaðeigandi sveitar- eða bæjarfélag kröfu til þess að hafa mann í n., þá skuli fulltrúi bæjarstjórnar Reykjavíkur eiga þar sæti. Eins og gefur að skilja, getur verið erfitt fyrir héruðin víðsvegar um landið að hafa fulltrúa í nefndinni, en þau hafa rétt til þess, eins og ég tók fram áður. Við sáum ekki ástæðu til þess að setja tæmandi fyrirmæli í frv. um það, hvernig fénu skuli varið, því að við gerum ráð fyrir, að í reglugerð, saminni af atvmrn., verði sett nánari skilyrði um þá hluti. Við gerum ráð fyrir, að lög þessi gildi til 1. maí 1932, með það fyrir augum, að komandi þing geti framlengt þau, ef það álítur þörf á að ráða frekari bót á atvinnuleysinu. Það er því engin þörf á að láta lögin ná lengra fram í tímann, enda mun á komandi þingi vera hægara að gera sér grein fyrir því, hvernig ástandið er og hvernig það muni verða. Ég þarf svo ekki að fara um þetta fleiri orðum að sinni, og get að öðru leyti vísað til grg. þeirrar, sem fylgir nál. meiri hl.

Magnús Guðmundsson Það mál, sem hér liggur fyrir til umr., var afgr. í fjhn. á þeim eina fundi í n., sem ég gat ekki komið á. Veit ég ekki vel, hvað gerzt hefir á þeim fundi. en ég bjóst við, að hv.þm. G.-K. myndi gera hér grein fyrir afstöðu sinni til málsins, en hann er ekki í bænum í dag. Ég skal taka það fram, að ég get hvorki fylgt frv. né brtt.hv. meiri hl. n. Það mun viðurkennt, að atvinnuvegir okkar séu nú aðþrengdir á öllum sviðum. Virðist það því ærið hart aðgöngu að leggja nú á þá nýja skatta, svo háa sem hér er gert ráð fyrir, skatta, sem heimtir verða inn eftir á af tekjum liðins árs. Og það er ekki nóg, að atvinnuvegirnir þurfi að borga þessar 560 þús. kr., sem er framlag ríkisins, heldur verða sveitar- og bæjarfélögin að bæta við tvöfaldri upphæð frá sér. Þeim upphæðum verða þau að ná inn með auknum útsvörum, því að þýðingarlítið er að vísa hlutaðeigandi sveitar- eða bæjarfélögum á lán, því þau munu tæplega fáanleg hjá lánsstofnunum landsins. Nú má vel vera, að nauðsynlegt sé að leggja fram fé í þessu skyni, en ég hefi enga trú á því, að ríkissjóður geti ekki lagt fram þetta fé án þess að þurfi að leggja nýja skatta á atvinnuvegi landsmanna. Á slíkum krepputímum sem þessum ætti það að vera skylda löggjafarvaldsins að leggja ekki hærri skatta á þjóðina en brýn þörf er á. Á slíkum tímum ætti sízt að seilast dýpra ofan í vasa skattgreiðendanna en minnst er þörf á. Það liggja fyrir tiltölulega litlar skýrslur um fjárhag ríkissjóðs á þessu yfirstandandi ári, en nokkrar eru þær þó. Má þar fyrst og fremst nefna yfirlýsingu hæstv. stj. um það, að fyrri hluti yfirstandandi árs hafi verið eins tekjuhár og fyrri hluti ársins 1930, en það er mesta tekjuár, sem yfir ríkissjóðinn hefir komið, eins og kunnugt er. Nú dettur mér auðvitað ekki í hug að halda því fram, að seinni hluti þessa árs muni verða nærri því jafntekjuhár og seinni hluti ársins í fyrra. En á það ber að líta, að árið 1930 voru tekjur ríkissjóðs um 17 millj. kr., svo að þótt gert sé ráð fyrir, að tekjurnar muni verða 2 millj. kr. minni á þessu ári, þá eru samt eftir 15 millj. kr. tekjur. Nú eru gjöldin samkv. fjárlagafrv. áætluð tæpar 13 millj. kr., og verða þá eftir 2 millj. kr. umfram áætlun þingsins. Nú er það vitanlegt, að stj. verður að hafa nokkurt fé umfram áætlun fjárl. til þess að standast ýms gjöld samkv. þál., fjáraukal. o. s. frv. En svo framarlega sem varkárni og sparsemi er gætt í meðferð fjár ríkissjóðs, þá ætti að nægja 1-1½ millj. kr. í þessu skyni, og er þá eftir a. m. k. ½ millj. kr., sem verja mætti til atvinnubróta, og er það ekki ósvipað því, sem lagt er til í till.hv. meiri hl. n. Þá er líka annað, sem til álita kemur í þessu sambandi, en það er sjóður ríkisins. Hann virðist hafa verið 4700 þús. kr. í árslok 1930. Verð ég að segja það, að mér finnst ekkert við það að athuga, þó að tekið væri eitthvað af honum í því harðæri, sem nú virðist fyrir dyrum. Hann myndi samt sem áður vera nógu stór til þess að standast greiðslur ríkissjóðs á fyrri helming ársins 1932, en það er ætlunarverk hans. Þó að ríkissjóður yrði að leggja af mörkum allt að ½ millj. kr., þá er ekki hægt annað en álíta, að hann hlyti að standast það. En ef það kæmi í ljós, að þetta yrði erfitt fyrir ríkissjóðinn, þá er ekki svo langt til næsta þings, og þá væri hægt að bæta honum þetta með nýjum skatti. En ég vona, að það mundi ekki þurfa, svo framarlega sem stj. viðhefir ekki sama gengdarlausa fjárausturinn og á undanförnum árum, og þó sérstaklega á árinu 1930. Og ég verð að benda á það, og undirstrika það, að hv. stjórnarflokksmenn verða að virða okkur það til vorkunnar, sem höfum litla trú á stj., þó við séum ragir við að ausa fé í hendur þeirrar stj., sem okkur sýnist ekki hafa farið sparlegar með það en þessi stj. hefir gert. Það fyrsta, sem hv. stjórnarsinnar verða því að gera, áður við göngum með til samþykktar þessa máls, er að sýna fram á, að þessa skatts þurfi við. Á meðan ekki er sýnt fram á það, geta þeir ekki vænzt, að við viljum leggja á nýja skatta til að hjálpa hæstv. stj. til að halda áfram á sömu braut og áður, sem við álítum bæði óréttmæta og skaðlega. Ég skal segja það fyrir mitt leyti, að ég vil gjarnan heyra ástæður af hendi hv. stjórnarsinna fyrir því, að farið er fram á þennan nýja skatt. Um upplýsingar frá hæstv. stj. er ekki að ræða; hún sýnir sig ekki við umr. um þetta frv., og verður maður því að snúa sér til hv. stjórnarflokksmanna. Ég skal að fyrra bragði ekki vísa frá þeirri hugmynd að leggja á nýjan skatt. ef mér er sýnt fram á það með rökum, að það sé óhjákvæmilegt fyrir ríkissjóð, ef hann eigi að standast slík útgjöld sem þessi. Ég skal svo ekki í bili ræða þetta mál meira, en þykir ekki ólíklegt, að ég muni koma fram með brtt. við 3. umr. Mér sýnist þetta frv. nokkuð mikið bundið við höfuðstaðinn eins og það nú liggur fyrir og með þeim brtt., sem hv.n. gerir.

Einar Arnórsson Þetta frv., sem hér liggur fyrir, fer fram á að leggja aukinn eignar- og tekjuskatt á gjaldendur, og einnig á samkv. brtt.n. að hækka áfengistollinn um 50%. Þegar litið er á þetta mál, sýnist mér afskaplega lítið unnið við það fyrir þá kaupstaði og þau kauptún, sem kæmu nú til með að fá þennan skatt til atvinnubóta. Ef miðað er við Reykjavík, þá sé ég, að þessi skattur muni koma þar nokkuð þungt niður. Íbúar Reykjavíkur, sem skattskyldir verða eftir frv., borga sennilega 300–350 þús. krónur af þeim 560 þús. kr., sem áætlað er, að skatturinn nemi, ef frv. verður að lögum. Nú er það auðsær hlutur, að þessir menn, sem þurfa að borga þetta gjald, ef það innheimtist, eru því ófærari til að greiða útsvör sín til bæjarins á næsta ári, og að þessi tekjuauki gengur þannig út yfir getu manna til að greiða skatta til bæjarins. Nú á að verja þessum skatti til atvinnubóta á þeim stöðum, sem þess þarf með. Jafnframt er það gert að skilyrði, að viðkomandi bæjar- eða sveitarfélag leggi fram 2/3 parta á móti þessum skatti. Þá horfir þetta þannig við í Reykjavík, að fyrst er tekinn skattur af Reykvíkingum til atvinnubóta hjá þeim, og öðrum að einhverju leyti. En aðnjótandi þess hluta skattsins, sem koma á til þeirra, geta þeir ekki orðið, nema þeir leggi 2/3 á sig sjálfa á móti til viðbótar. Ég sé nú ekki, hvað er unnið við þetta, t. d. fyrir Reykjavík. Mér skilst, að bæjarstj. gæti eins vel beint ákveðið það, að upphæð, sem svaraði þeim skatti, sem lagður yrði á skattþegna þessa bæjar samkv. þessu frv., skyldi lögð á þá til viðbótar við útsvörin og varið til atvinnubóta. Mér finnst ríkissjóður vera hér alveg óþarfur milliliður. Það er í raun og veru ekki annað en krókaleið, sem hér er verið að fara. Það er ekki verið að leggja neitt til atvinnubóta úr ríkissjóði. Það er farin sú leið, að ríkið lætur leggja aukaskatt á skattþegnana, aðallega í Reykjavík, og lætur borga hann til sín, og greiðir hann svo út aftur til atvinnubóta hingað og þangað. Það er alger misskilningur, að ríkið leggi nokkuð fram til atvinnubóta með þessu. Það er í hæsta lagi hægt að segja, að það annist innheimtu á þessu fé, innheimtu, sem bæjar- og sveitarfélög gætu alveg eins vel annazt. Eins væri þeim trúandi til að leggja útsvör á skattþegna sína og verja því til þeirra hluta, sem frv. þetta ætlast til. Það er ætlazt til í till.hv.fjhn., að sveitarfélögin eigi að leggja fram 2/3 móti því, sem ríkissjóður leggur fram. Ef nú ætti að verja segjum 250 þús. kr. til atvinnubóta hér, er ekki hægt að greiða Reykjavík það fé út, nema hún leggi fram ½ millj. á móti. Hvernig ætti nú að fara að? Það stendur ekkert um það í frv. eða brtt.n., hvernig eigi að fara að, ef sveitar- eða bæjarfélag væri svo illa statt, að það gæti ekki lagt fram 2/3 hluta á móti. Það er þó hugsanlegur möguleiki, að eitthvert sveitarfélag yrði svo illa statt, að það gæti ekki lagt þetta fram. Þá væri ekki hægt að nota ákvæði þessa frv., ef það yrði að lögum. Þá yrði að fara einhverja aðra leið og veita þeim hreppum, sem svo væri ástatt fyrir, einhvern annan styrk. Nú er það auðsætt, eins og líka víða felst í till. meiri hluta n., að hún ætlast ekki til og dettur það ekki í hug, að þetta verði nærri því fullnægjandi. Og þegar hún ætlast til, að bæjar- og sveitarfélögin leggi fram 2/3, en ríkissjóður 1/3, þá þýðir það í raun og veru ekki annað en það, að sveitar- og bæjarfélögin leggi allt til. Ríkissjóður leggur ekki neitt til - bara leggur á gjöldin og innheimtir þau, í stað þess að gefa bæjar- og sveitarstjórnum leyfi til að leggja á viðbótarútsvör sem skattinum nemur. Það gæti verið ástæða til að setja fyrirmæli um að heimila bæjar- og sveitarstjórnum að setja einhver ákvæði til að gera ýmsar ráðstafanir í þessu skyni, úr því að hv. d. vill ekki, að ríkissjóður leggi fram neitt fé beinlínis, eins og við þm. Reykv. fórum fram á við 2. umr. fjárl. Ef svo færi, að frv. gengi gegnum 2. umr., geri ég ráð fyrir, að ég og fleiri muni koma með brtt., því ýmislegt í því mætti betur fara.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég vil leyfa mér að byrja á því að beina fyrirspurn til allshn., að ég ætla, um það, hvað liði frv. okkar jafnaðarmanna um ráðstafanir gegn atvinnukreppu.  (Rödd af þingbekkjum: fjárhagsnefndar)  . Já, fjhn.; það mun vera rétt; það var sama n., sem fékk það til meðferðar og þetta frv., en hv.frsm. lét ekki að neinu getið, hvort hv.n. ætlaði að stinga því máli undir stól, eða hvort von muni vera á því bráðum frá nefndinni, en það hlýtur auðvitað að ráða miklu um afstöðu okkar jafnaðarmanna til þessa frv. Um þetta frv. get ég annars sagt það strax, að ég tel, að sú viðleitni og sú viðurkenning, sem í því felst, sé réttmæt og að þar séu viðurkenndar réttar þær leiðir, sem jafnaðarmenn hafa bent á, að fara ætti í þessum málum Megingalli frv. er að mínu viti sá, að þær ráðstafanir, sem það ætlast til, að gerðar séu til að bæta úr atvinnuleysinu, eru gersamlega ófullnægjandi - gersamlega ófullnægjandi. Þær eru svo ófullnægjandi, að ég vil ekki kalla það kátbroslegt, en grátbroslegt getur maður kallað það, að þeir sömu menn, sem hér hafa lýst, og það réttilega, þeim horfum, sem framundan eru, sem hinum verstu á þessari öld, skuli bera fram frv., sem ekki gengur lengra í að bæta úr hinni yfirvofandi kreppu en þetta frv. gerir, samtímis því, að dregið er úr framkvæmdum hins opinbera að ¾ hlutum. Þó að þetta frv. verði að 1. og þó að gert sé ráð fyrir, að hver eyrir af þessum peningum komi fram, þá eru ekki nokkrar líkur fyrir, að það bæti upp nema rösklega helming þess, sem þarf til, að verklegar framkvæmdir hins opinbera verði til jafns við það, sem þær hafa verið seinasta ár. Ef við athugum saman þetta frv. og fjárl. eins og þau voru afgr. héðan úr hv. d., þá er það bersýnilegt, að ráðstafanir hv.Alþ. verða ekki til að bæta úr atvinnukreppunni. Því þó þetta frv. verði að l., þá verður þó dregið úr atvinnu hjá hinu opinbera og með því aukið á atvinnuleysi í landinu. Þetta er megingalli frv. Eftir till.hv.n. er gert ráð fyrir því, að álag á tekjuskatt sé tekið eins og það er í frv., en álag á eignarskatt sé hækkað um 50%, upp í 150%, og til viðbótar tekið 50% álag á áfengistollinn. Þá mun ekki langt frá - og sú tekjuáætlun virðist svo varleg, að það megi vænta, að hún standist -, að þetta nemi 560 þús. króna. En ef svo er gengið frá frv. eins og hv. meiri hl. n. leggur til, þá er útlit fyrir, að jafnvel þessi upphæð muni aldrei koma til útbýtingar. Það er sem sé skilyrði, að tvöfalt framlag komi á móti. En nú er það vitað, að hjá allmörgum bæjar- og sveitarfélögum er þannig ástatt, að það er ógerningur fyrir þau að leggja fram á þessum tíma tvöfalt framlag ríkissjóðs, eða liðlega 1100 þús. krónur. Flest eða öll bæjar- og sveitarfélög hafa nú gengið frá fjárhagsáætlunum sínum fyrir þetta ár. Og jafnvel þó tekið væri til aukaniðurjöfnunar, þá eru engar líkur til, að sú aukaniðurjöfnun innheimtist fyrr en á næsta ári, um leið og útsvörin fyrir það ár koma inn. Það er því bersýnilegt, að eigi þetta að koma að verulegu gagni, eða aðeins að því gagni, sem frv. ætlast til, þá verður jafnframt að gera ráðstafanir til að tryggja bæjar- og sveitarfélögunum það eða sjá svo um, að þau geti lagt fram fé á móti. Og það verður ekki gert á annan hátt en þann, að ríkissjóður láni þeim fé, eða á annan hátt geri þeim það kleift að fá fé, t. d. að láni, með því að ganga í ábyrgð fyrir þau. Ég er sammála hv. 2. þm. Skagf. um það, að eftir að verðtollurinn hefir verið samþ., er full ástæða til að krefjast þess, að ríkissjóður geti lagt fram jafna upphæð á móti, og þá þyrfti ekki framlag héraðanna að nema nema 1/3, eða sömu upphæð og úr ríkissjóði, sem sé um 560 þús. kr. Í frv. jafnaðarmanna um ráðstafanir gegn kreppunni var einmitt bent á þetta, og mig furðar á, að hv. meiri hl. n. skuli ekki hafa athugað þetta. Í því frv. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram 1/3 hluta sem atvinnubótastyrk. Og þar er ennfremur gert ráð fyrir, að þau mannvirki, sem venjulega njóta styrks úr ríkissjóði. hafi þennan styrk áfram, auk atvinnubótastyrksins. Með þessu móti er útvegað nokkurt fé til atvinnubótanna. Til þess að menn geri sér nokkra hugmynd um, hversu mikla fjárhæð hér er um að ræða, sem hv.flm. þessa frv. telja sjálfsagt, að atvinnuleysinu verði útrýmt með á yfirvofandi krepputímum, þá vil ég nú sýna, hve miklu þetta nemur á hvern mann. Ef ætla má, að atvinnuleysið komi aðallega niður á kaupstöðum og kauptúnum, þá er íbúatalan þar nú um 50 þús. manns. Styrkur sá, sem verður framlag ríkissjóðs, nemur þá um 11 kr. á hvern íbúa þessara staða.

Þeir eru ekki allir atvinnulausir

. Nei, ég sagði íbúa; ég hélt, að hv.þm. Barð. mundi skilja íslenzkt mál. - Á móti þessu mundi koma sem framlag héraða tvöföld upphæð, eða 22 kr. á hvern íbúa. Allt framlagið nemur þá fyrir þennan helming þjóðarinnar 33 kr. á hvern mann. Bær eins og mitt kjördæmi mundi þá fá úr ríkissjóði um 11000 kr., miðað við, að framlagi ríkissjóðs yrði skipt jafnt niður á kaupstaði og kauptún eftir mannfjölda. Þetta fengi þá mitt kjördæmi til að bæta úr atvinnuleysinu, og til væri skilið, að það legði fram 22 þús. á móti. Mér er nú ekki vel kunnugt um efnahag bæjarins, en ég gæti hugsað, að honum gæti veitzt erfitt á þessum tímum að fá þó ekki væri nema 22000 kr.

Fær hann þær ekki úr útibúinu?

. Já, ég tala nú hér sem þm., en ekki sem útibússtjóri. Um aðra kaupstaði er svipað að segja. Við skulum taka Hafnarfjörð, sem hefir um 4000 íbúa. Hann ætti að fá 44000 kr. af þessum styrk, gegn því að leggja fram 88 þús. kr. á móti. Ég veit ekki, hvort Hafnarfjarðarbær gæti það. Og svo ég víki að einum flm.brtt., hv. 1. þm. Skagf., þá efast ég um, þó Sauðárkrókur fengi styrk af þessu atvinnubótafé, að það kæmi honum að fullum notum; ég efast um, að hann gæti lagt fram í reiðu fé tvöfalda upphæð á móti. Og svona mætti lengi telja. Það er auðvitað, að hér í Reykjavík er mest fjármagn, að hún er ríkasta borgin ekki aðeins að krónutali, heldur einnig miðað við fólksfjölda. Á ég þar ekki svo mjög við bæjarsjóð sjálfan; ég býst við, að sumir aðrir kaupstaðir á landinu séu eins vel stæðir að því leyti. En þegar miðað er við eignir bæjarbúa á hvern íbúa, er ekki hægt að neita því, að Reykjavík er langbezt stödd af öllum bæjarfélögum á landinu. Reykjavík mundi fá um 330 þús. kr. af þessum styrk til atvinnubóta, fram til 1. maí næsta ár, og ætti þá að leggja fram 660 þús. kr. á móti. Ég geri nú ráð fyrir, að hægt væri fyrir bæinn að afla þessa fjár, en ég er bara ekki viss um, að bæjarstj. mundi leggja nokkurt kapp á að fá fé til atvinnubóta, eftir þeirri reynslu, sem ég hefi af henni. Ég vil því beina því til hv.fjhn., að hún athugi það til 3. umr., eða sá meiri hl. n., sem hefir fallizt á frv. þetta, að setja í það einhver ákvæði um að gera ráðstafanir til að tryggja hlutaðeigandi bæjar- og sveitarfélögum fé að láni eða ábyrgð ríkissjóðs, svo að þeim megi koma að gagni þessi styrkur, en að hann verði þeim ekki „sýnd veiði, en ekki gefin“, eins og hann myndi verða, ef þau gætu ekki fengið lán. Ég sé svo ekki ástæðu til fleiri aths. við frv.; við jafnaðarmenn munum láta það ganga til 3. umr., en fyrir þann tíma geri ég ráð fyrir, að frv. okkar um sérstakar ráðstafanir vegna kreppunnar verði komið aftur til þessarar hv. d., og fer þá um afstöðu okkar til þessa frv. eftir því, hvernig fer um það frv.