Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svolátandi bréf: „Reykjavík, 5. apríl 1976. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geti sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Reykjaneskjördæmi, Gunnar Sveinsson kaupfélagsstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Jón Skaftason, 4. þm. Reykn. Til forseta Nd.“ Gunnar Sveinsson kaupfélagsstjóri hefur áður setið á þingi á þessu kjörtímabili, og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1974 liggur hér fyrir á þskj. 436. Einnig hefur verið lagt fram frv. til fjáraukalaga vegna sama árs og hefur verið gerð sérstök grein fyrir því. A-hluti ríkisreiknings fyrir árið 1974, fullbúinn af hálfu ríkisbókhalds, var afhentur þm. í maí 1975. Gerði ég þá grein fyrir helstu niðurstöðum hans, en með fjárlagafrv. fyrir árið 1976 s.l. haust gerði ég ítarlega grein fyrir honum og lagði fram grg. ríkisbókhaldsins um afkomu ársins. Reikningurinn í heild með B-hluta hans, en án aths. yfirskoðunarmanna, var jafnframt lagður fram á Alþ. og hann fenginn yfirskoðunarmönnum til meðferðar. Reikningurinn með aths. þeirra, svörum við þeim aths. og till. yfirskoðunarmanna hefur nú verið lagður fram til meðferðar á hv. Alþingi. Yfirskoðunarmenn gerðu fsp. í 14 liðum og birtu auk þeirra yfirlit u:n viðskipti innheimtuembætta við ríkissjóð skv. bókhaldi ríkisbókhaldsins fyrir árið 1974 með hliðstæðum hætti og áður hefur verið gert. Svör við fsp. sínum telja yfirskoðunarmenn ýmist fullnægjandi eða rétt að viðkomandi atriði verði til athugunar. Till. sínum skiluðu yfirskoðunarmenn í febr. s.l. og leyfi ég mér að vísa á ríkisreikninginn varðandi þær svo og sjálfar fsp. þeirra og svör við þeim. Tel ég ekki ástæðu til að gera nánari grein fyrir þeim að svo stöddu. Með fyrrnefndu frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1974 gerði ég stutta grein fyrir helstu frávikum reiknings og fjárl. ársins 1974 og tel ég því ekki ástæðu til að rekja efni þess frv. að öðru leyti en því að geta stærstu liða A-hluta reikningsins. Ég vil eins og áður vekja athygli á tveimur meginreglum við uppgjör A-hluta ríkisreiknings skv. núgildandi lögum, nr. 52 frá 1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Önnur er sú, að álagðar tekjur og áfallin gjöld eru lögð til grundvallar við uppgjör rekstrarreiknings, en ekki greiðsluhreyfing þessara liða, þ.e. innheimta tekna og útgreiðsla gjalda. Af því leiðir að í efnahagsyfirliti eru óinnheimtar tekjur meðal eignaliða og ógreiddar gjaldaskuldbindingar meðal skuldaliða. Hin meginreglan er sú, að fjárfestingarútgjöld A-hlutans eru talin með gjöldum þess árs þegar til þeirra er stofnað, en þeim ekki dreift með afskriftum á þann árafjölda sem gert er ráð fyrir að fjárfestingin endist, eins og gildir um uppgjör fyrirtækja og sjóða ríkisins í B-hluta reikningsins. Heildarniðurstaða rekstrarreiknings A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1974 var sú, að gjöld námu 3 milljörðum 287 millj. 248 þús. kr. umfram tekjur. Gjöld rekstrarreiknings námu 41 milljarði 7 millj. 880 þús. kr. Tekjur námu 37 milljörðum 720 millj. og 632 þús. kr. Endurmatsjöfnuður var óhagstæður um 575 millj. og 601 þús. kr. Samtala jafnaðar rekstrar- og endurmatsreikninga var því óhagstæð um 3 milljarða 862 millj. 849 þús. kr. Samsvarar sú fjárhæð aukningu skuldaliða umfram aukningu eignaliða í efnahagsreikningi þegar efnislegir fjármunir eru ekki taldir með. Sú breyting kom fram í verri stöðu sjóðs og óbundinna bankareikninga í árslok en ársbyrjun um 3 milljarða 170 millj. 835 þús. kr., en um 3 milljarða 390 millj. 905 þús. kr. að meðtöldum lánareikningum við Seðlabankann. Bætt staða annarra greiðslujafnaðarliða nam nettó 876 millj. 724 þús. kr. Í þeirri fjárhæð kemur fram aukning óinnheimtra tekna og eignarskatta um 446 millj. og 809 þús. kr. og söluskatts um 893 millj. 483 þús. kr. Á móti þessum greiðslujafnaðarliðum kemur lánajöfnuður. Hann fól í sér hækkun hlutabréfaeignar og stofnfjárframlaga um 119 millj. 559. þús. kr. og skuldaaukningu vegna nýrra lántaka umfram afborganir og hreyfingu veittra lána um 1 milljarð 468 millj. og 227 þús. kr. ef áðurgreindur lánajöfnuður við Seðlabankann er talinn með greiðslujöfnuði. U.þ.b. helming gjalda A-hluta ríkisreiknings má rekja til þriggja þátta: Í fyrsta lagi framlög til Tryggingastofnunar ríkisins og Atvinnuleysistryggingasjóðs að fjárhæð 12 milljarðar 10 millj. 21 þús. kr., og eru þá markaðar tekjur meðtaldar að fjárhæð 1 milljarður 197 millj. 593 þús. kr. Í öðru lagi niðurgreiðslur á vöruverði 3 milljarðar 740 millj. og 377 þús. kr., auk uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir 935 millj. 657 þús. kr., eða samtals 4 milljarðar 676 millj. 34 þús. kr. Í þriðja lagi gjöld vegamála 3 milljarðar 5 millj. og 113 þús. kr. Þessir þrír þættir námu samtals 19 milljörðum 691 millj. og 168 þús. kr. eða 48% af gjöldum A-hlutans. Gjöld skóla- og fræðslumála er falla undir menntmrn. auk bændaskólanna námu 5 milljörðum 916 millj. 406 þús. kr. eða 14.4% heildargjalda. Þessir fjórir þættir námu því um 3/5 hlutum gjalda A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1974. Þrír stærstu liðir tekna á árinu 1974 voru söluskattur 11 milljarðar 863 millj. 430 þús. kr., almenn aðflutningsgjöld 9 milljarðar 114 millj. 800 þús. kr. og tekjuskattur 5 milljarðar 492 millj. 367 þús. kr., eða samtals 26 milljarðar 470 millj. 597 þús. kr. Þessir þrír liðir svara til um 70% heildartekna A-hluta ríkisreiknings árið 1974. Tekjur ríkissjóðs af hagnaði Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins námu á árinu 3 milljörðum 275 millj. 461 þús. kr. og tekjufærður launaskattur nam 1 milljarði 954 millj. 777 þús. kr. Framangreindir fimm teknaliðir námu samtals 31 milljarði 700 millj. 835 þús. kr., eða 84% heildartekna A-hluta ríkisreiknings. Ég mun ekki gera nánari grein fyrir niðurstöðutölum ríkisreiknings fyrir árið 1974. Um frávik reiknings og fjárlaga hef ég fjallað, eins og ég áður sagði, með frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1974. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. með 24 shlj. atkv.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt. á umferðarlögum, en flm. þess frv. eru hv. þm. Friðjón Þórðarson og Jóhannes Árnason. Frv. gerir ráð fyrir þeirri breyt. á refsiákvæði umferðarlaga, þ.e.a.s. 80. gr., að niður verði felld ákvæði 2. og 3. málsgr. greinarinnar, en skv. þeim málsgr. varða víss brot eigi vægari refsingu en varðhaldi. Er stefnt að því með frv. að dómstólar hafi frjálsari hendur um það hvort beita eigi sektum eða refsivist fyrir nefnd brot. Ég vil, um leið og ég geri grein fyrir þessu nál., leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa hér upp úr umsögn sem n. barst frá Birgi Þormar fulltrúa yfirsakadómarans í Reykjavík og fjallar um þetta frv., en sakadómur Reykjavíkur hefur haft meginhluta þeirra mála sem snerta brot á umferðarlögum og hefur dæmt mest allra dómstóla skv. 80. gr. Í þessari umsögn, sem varpar nokkru ljósi á málið eins og það er í dag, segir m.a.: „Skv. íslenskum lögum er refsisvert að aka vélknúnu ökutæki nemi vinandamagn í blóði ökumanns 0.5 0/00. Ef vinandamagn í blóði ökumanns nær ekki 1.20 0/00 er heimilt að ljúka máli hans með dómsátt sé ekki um ítrekað brot að ræða. Með dómsátt er heimilt að svipta mann ökuréttindum í allt að 1 ár. Nemi vínandamagn í blóði ökumanns 1.20 0/00 eða meira varðar brot hans refsivist og verður að afgreiða málið með opinberri málshöfðun. Árið 1975 voru í Sakadómi Reykjavíkur afgreidd 218 mál vegna ölvunarakstursbrota með dómsáttum. Almenn lágmarkssekt í þessum málum var 25 þús. kr. Á sama ári voru 347 menn sviptir ökuréttindum með dómi í eitt ár og dæmdir til 10–15 daga varðhaldsvistar. Algengt var á árinu að í stað 10 daga varðhaldsvistar kæmi 25 þús. kr. sektargreiðsla með náðun. Þess voru því mörg dæmi að menn, sem hlutu varðhaldsdóma, sluppu betur fjárhagslega en þeir, er gengust undir sektargreiðslur með dómsáttum. Þessi framkvæmd er augljóslega ekki í samræmi við vilja löggjafans. Skv. frv. hefði mátt ljúka flestum þessara 347 mála með dómsáttum. Hefði þá lengd ökuleyfissviptinga í málunum orðið sú sama, en heimilt hefði verið að beita hærri sektum en áður. Árið 1975 voru kveðnir upp 957 dómar í Sakadómi Reykjavíkur. Eins og áður greinir voru 347 þessara dóma um ökuleyfissviptingu í eitt ár og 10–15 daga varðhaldsvist. Einnig voru á árinu kveðnir upp 75 dómar þar sem sakborningar voru dæmdir til 10–15 daga varðhaldsvistar vegna umferðarlagabrota án þess að þeim væri gerð ökuleyfissvipting. Undirritaður telur sennilegt að skv. frv. hefði mátt ljúka nálega 400 þeirra 957 mála með dómsáttum sem dæmd voru 1975. Afgreiðsla mála með dómsáttum er fljótvirk og einföld ef borið er saman við mál sem leiða til opinberrar málshöfðunar. Skal hér stuttlega bent á helsta muninn á þessu tvennu. Er þá miðað við afgreiðslu umferðarlagabrota þar sem sakborningur viðurkennir brotið og ekki er vafi um sönnunar- og lagaatriði, en einmitt þetta er einkennandi fyrir flest þeirra mála sem ljúka mætti með dómsáttum skv. frv., en leiða til málshöfðunar eftir núgildandi lögum. Hafa ber í huga að mjög oft hefur viðkomandi lögreglustjóri kallað sakborning fyrir og svipt hann ökuréttindum til bráðabirgða áður en kæra er send sakadómi. Ef skilyrði eru fyrir hendi til dómsáttar er sakborningur boðaður á fund dómara og honum gefinn kostur á að ljúka málinu með dómsátt, enda viðurkenni hann brot sitt og samþykki að gangast undir sektargreiðslu og önnur viðurlög þegar það á við. Sáttamáli lýkur með undirskrift sakbornings í sakadómsbók og tekur afgreiðslan oft aðeins fáar mínútur. Mál, sem sæta opinberri málshöfðun, eru miklu þyngri í vöfum. Eftir að kæra hefur borist dóminum er sakborningur kallaður fyrir til að tjá sig um sakarefnið. Að því búnu eru skjöl málsins send ríkissaksóknara til ákvörðunar. Þegar ríkissaksóknari hefur höfðað opinbert mál gegn sakborningi er hann aftur kallaður fyrir dóm og birtir dómari honum þá ákæru. Óski sakborningur ekki eftir að halda uppi vörnum né biðja um frest er kveðinn upp dómur í sama þinghaldi. Að lokinni vélritun dómsins og frágangi skjala er málið á ný sent ríkissaksóknara sem tekur ákvörðun um áfrýjun. Eftir að ríkissaksóknari hefur tekið ákvörðun um að áfrýja ekki eða lokadómur hefur gengið í Hæstarétti Íslands á sakborningur þess kost að sækja um að fá náðun af refsivist. Slík náðun er ævinlega veitt með því skilyrði að sekt sé greidd. Verður nú enn einu sinni að ná til sakbornings og gera honum ljóst hvar mál hans standa. Fyrst eftir að skriflegri náðunarbeiðni dómstóla hefur verið svarað jákvætt á hann þess kost að inna sektargreiðslu af hendi. Ekki er óalgengt að sáttamáli vegna ölvunarakstursbrota sé lokið innan mánaðar frá því að kæra barst dóminum, og hefur sakborningur þá oftast 6 vikna frest til greiðslu sektar. Leiði mál af þessu tagi hins vegar til opinberrar málshöfðunar og varnardóms er ekki óvanalegt að ár líði frá því að kæra berst dóminum og þar til hægt er að ganga að dómþola með sektarinnheimtu, enda hefur þá oft verið fjallað um málið í tíu skipti af hálfu fjögurra stofnana.“ Síðan segir í þessari umsögn frá Sakadómi Reykjavíkur: „Ef frv. yrði að lögum mundi verulega minnka álagið á dómendum og öðru starfsfólki dómsins. Til viðbótar því, sem að framan hefur verið rakið, skal bent á það að reynslan sýnir að miklu auðveldara er að ná til sakborninga þegar mál þeirra ern ný, en erfiðleikar á að fá þá til að mæta eru ein af helstu ástæðunum fyrir drætti í afgreiðslu sakamála. Verði frv. að lögum mætti ljúka verulegum fjölda mála á miklu skemmri tíma en tíðkast hefur. Einnig yrði minna um það að boða yrði sama manninn hvað eftir annað til stofnunarinnar vegna sama máls. Undirritaður er sammála öllu því, sem segir í grg. með frv., og telur það mjög til bóta.“ Með þessari umsögu fylgir síðan bréf frá yfirsakadómara þar sem segir að „dómendur Sakadóms Reykjavíkur, sakadómarar og fulltrúar, hafa rætt málefni þetta og erum við allir sammála um að mæla eindregið með því að frv. nái fram að ganga.“ Vitaskuld væri að mörgu leyti æskilegt að hægt væri að framfylgja þeirri refsingu sem dæmd skal skv. núgildandi lögum, þ.e.a.s. að hneppa menn í varðhald ef þeir brjóta af sér. En sannleikurinn er sá, að þessi refsing hefur verið útilokuð að mestu leyti hér á landi af ýmsum ástæðum sem ég rek ekki hér. Fyrir vikið hefur þurft að fara þá leið, sem hér var rakin, að eftir að sakborningar hafa verið dæmdir. þá hafa þeir sótt um náðun og ævinlega fengið hana. Skv. upplýsingum frá dómsmrn. munu um 1000 aðilar hafa sótt um og fengið náðun á s.l. ári og er meginhluti þess vegna brota á umferðarlögum. Með hliðsjón af þessum staðreyndum vill allshn. mæla með því að þetta frv. verði samþ. og telur að með því séu vinnubrögð gerð fljótvirkari og áhrifameiri og að mjög geti greiðst úr öllum málarekstri og afgreiðslu mála hjá lögreglustjóraembættum og Sakadómi Reykjavíkur. Með þessu fá dómstólar frjálsari hendur um að ákvarða refsingu, en þeir geta að sjálfsögðu áfram ákvarðað varðhaldsrefsingu ef þeim sýnist svo, ef brot gefa tilefni til, en þeir eru ekki skyldugir til þess undir vissum kringumstæðum eins og nú er. Allshn. leggur sem sagt til að þetta frv. verði samþ., en vill þó gera á því tvær breytingar: Annars vegar að fella niður upphæð sektar. Nefndin telur ekki ástæðu til þess að það sé tekið fram í þessum lögum, enda geta dómstólar ákvarðað þær upphæðir eins og kveðið er á um í lögum um meðferð opinberra mála. Jafnframt leggur n. til að í stað orðanna „varðhald eða fangelsi allt að einu ári“ sé sagt: „varðhald eða fangelsi allt að tveimur árum“, en það er til samræmis við önnur ákvæði og reyndar sama ákvæðið og fyrir er í lögunum. Þetta eru aðeins breytingar til samræmis, en ekki neinar efnisbreytingar. Allshn. var algjörlega sammála um þessa afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka fram að ég er samþykkur þessari afgreiðslu n. Ég er samþykkur frv. og tel að þær breyt., sem n. hefur gert, ekki vera á neinn hátt þess eðlis að þær séu til hins verra, heldur þvert á móti. Ég skal ekki endurtaka það, sem hv. frsm. sagði áðan, að þau rök mæla með þessu að þetta getur horft til vissrar hagræðingar og til þess að létta störfum af dómstólum. Það er löng venja að náðunum hafi verið beitt í þessum tilfellum, þ.e.a.s. að varðhaldi hafi verið breytt í sektir. Og til þess hafa legið ýmsar ástæður eins og hv. frsm. nál. drap á, m.a. kannske plássleysi. En ég verð að segja það sem mína skoðun að ég tel það til lítilla bóta að fara að hefta alla þessa menn í varðhald nokkra daga. Ég tel það ekki heppilega aðferð og tel að í mörgum þeim tilfellum, sem hér er um að ræða, eigi sektargreiðsla fremur við. En það ber auðvitað að taka fram að í sambandi við náðanir kemur engin breyting til greina á ökuleyfissviptingu. Það er útbreiddur misskilningur að náðun hafi einhver áhrif á ökuleyfissviptingu en ökuleyfissvipting stendur eftir sem áður þó að varðhaldinu sé breytt í sekt. Það er ástæða til að undirstrika þetta, að þegar ökuleyfissvipting er dæmd í ákveðinn tíma, þá verður henni ekki breytt, þá stendur hún. Það er enginn sem hefur heimild til þess að breyta því. Þetta vildi ég aðeins taka fram, en lýsa fylgi mínu við frv.



Herra forseti. Ég efast ekki um að hv. allshn. hefur athugað þetta frv. gaumgæfilega og velt því fyrir sér á ýmsa vegu. En niðurstaða hennar er sú, eins og kom fram á síðasta fundi í þessari hv. d., að hún leggur til að felld séu niður þau ákvæði frv. sem fjalla um nýskipan á skráningu ökutækja eða bifreiða. En þetta var og er kjarni þessa frv. Ég vil láta það koma fram að ég get ekki fallist á þessa niðurstöðu n. og þau sjónarmið sem sú niðurstaða er byggð á. Hins vegar geri ég ráð fyrir því að þar sem n. öll er sammála um þessa niðurstöðu, þá sé gagnslítið að vera að eyða mjög mörgum orðum að því. N. hefur fengið nokkrar umsagnir um frv. og mér sýnist svo við lauslega athugun á þessum umsögnum að þær séu flestar jákvæðar að því er varðar þetta nýja skipulag á skráningu. Þó að í sumum þessara umsagna séu aths. um sum atriði og bollaleggingar um önnur, þá sýnist mér að þetta sé niðurstaðan hjá langflestum þeim umsagnaraðilum sem látið hafa í té umsögn. Þar nefni ég fyrst til þá aðilana sem ég tel hafa langmesta reynslu og ég vil segja þekkingu varðandi þessi mál. Þar nefni ég til Bifreiðaeftirlit ríkisins og lögreglustjórann í Reykjavík, en þetta eru þeir aðilar sem hafa auðvitað langmesta reynslu í þessum efnum. Ég nefni enn fremur til umsögn frá Samvinnutryggingum sem er langstærsta tryggingafélagið. Sú umsögn var jákvæð að þessu leyti þótt bent sé á viss atriði í því sambandi. Umsögn Ábyrgðar, tryggingafélags bindindismanna, er jákvæð. Umsögn bifreiðaeftirlitsmanna er í raun og veru jákvæð um þetta atriði, en þeir taka þó fram að skoðanir séu skiptar hjá bifreiðaeftirlitsmönnum um þetta atriði. Hins vegar má svo segja að það séu umsagnir eins og Félags ísl. bifreiðaeigenda og Hagtryggingar víst sem eru neikvæðar að þessu leyti. Samband Ísl. tryggingafélaga bendir í raun og veru á kosti og galla þessa nýja kerfis, en án þess að kveða upp dóm um það, þannig að mér virðist að þessar umsagnir bendi frekar í þá átt að það sé skynsamlegt að taka upp þetta nýja kerfi sem frv. gerði ráð fyrir. Það var bent á það af hv. frsm. að þessari nýju skipan gætu fylgt vissir annmarkar að því leyti til að það gæti leitt til óvissu í sambandi við eigendaskipti á bifreiðum og varðandi veðsetningu. En ég held að úr þessu hvoru tveggja hafi hv. flm. gert fullmikið. Það er að sjálfsögðu svo að veðsetning á bifreiðum er mikið notuð hér á landi, miklu meira en í nágrannalöndum, og bifreiðar eru að sjálfsögðu lausafé og þess vegna gildir það að það verður að fara fram þinglýsing ef flutt er samkv. gildandi lögum á milli umdæma. En það er gert ráð fyrir því að þessi ákvæði í lögum um hina nýju skráningu taki þá fyrst gildi þegar dómsmrh. ákveður, og það hefur alltaf verið gert ráð fyrir því, hvort sem það kemur nægilega fram í grg. með frv. eða hvort sem það hefur komið nægilega fram í framsögu á sínum tíma, að það yrði, áður en þessi skipan tæki gildi, að setja nýjar reglur um þinglýsingu að þessu leyti, og með nýjum reglum að því leyti til ætti að vera hægt að koma í veg fyrir þessa óvissu eða a.m.k. gera hana tiltölulega litla. Þá held ég að hv. frsm. hafi bent á það sem rök fyrir niðurstöðu n. að breyting til hins nýja horfs gæti haft óheppileg áhrif varðandi skiptingu í áhættusvæði eða áhættuflokka. Það er að sjálfsögðu svo, eins og menn þekkja, að landinu er skipt í áhættusvæði varðandi þetta og íðgjöld mismunandi á hverju áhættusvæði. Ég skal ekki ræða það hér hvort þessir hættir, sem tíðkast hafa, eru að öllu leyti heppilegir eða ekki, heldur byggja á því sem er. En ég held að það sé ekki mikil hætta á því að nýr eigandi verði fyrir neinu tjóni í þessu sambandi af þessum völdum, vegna þess að það er svo mikil ábyrgð, sem á hann er lögð í sambandi við ökutækið, að fyrri eigandi hlýtur að hafa hagsmuni af því að gæta þess að tilkynnt sé um eigendaskiptin. Þess vegna held ég að það sé gert of mikið úr þeim annmarka sem á kynni að vera að þessu leyti. En aðalmarkmiðið og atriðið með þessum ákvæðum í frv. var að reyna að koma á meiri hagræðingu og sparnaði. Það er að vísu rétt að það er ekki hægt að reikna það út með nákvæmni hver sá sparnaður mundi verða, og hv. allshn. hefur ekki viljað gera mikið úr þeim sparnaði. Það er þó augljóst af grg., sem frv. fylgir, að það kveður ákaflega mikið að umskráningum. Það er birt tafla um þær í grg. með frv. og hún ber með sér að það eru ákaflega margar umskráningar sem fara fram, og ég held að það gefi auga leið að það hlýtur að vera kostnaður því samfara, hljóta að fara æðimörg dagsverk í að koma þessari umskráningu við. Það er rétt að það hefur ekki farið fram nýleg áætlun um sparnað við breytt skráningarkerfi. En á árinn 1972 var áætlað, miðað við rið 1971, að sparnaður við Bifreiðaeftirlitið yrði um 3.5–4 millj. kr. Frá 1971 til 1975 hefur kostnaður við Bifreiðaeftirlitið liðlega fjórfaldast. Forstöðumaður Bifreiðaeftirlitsins, sem þessum málum ætti að vera kunnugastur, hefur tjáð mér að hann teldi, að sparnaður af þessu nýja skipulagi, ef upp væri tekið, gæti orðið hjá Bifreiðaeftirlitinu einu um 20 millj. á ári. Sjálfsagt þykja mönnum 20 millj. ekki mikið fé hér á hv. Alþ., en þó eru það 20 millj. og þær mætti nota til einhvers annars ef hægt væri að spara þær á þessum lið. Þessir hættir um skráningu hafa, að ég held, verið teknir upp í nágrannalöndum okkar, og ég veit ekki betur en þeir hafi gefist þar vel. Þess vegna sýnist mér að það hafi verið eðlileg sú breyting sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Það tekur dálítinn tíma að koma henni á og þess vegna gert ráð fyrir því í gildistökuákvæði frv. að það fari eftir nánari ákvörðun dómsmrh. En breytingin hefur verið undirbúin á ýmsan hátt. Sú vinna, sem hefur verið lögð í það, fer að vísu ekki til ónýtis. Hún kemur að gagni að öðru leyti. Samt sem áður held ég að þegar menn athuga þetta mál, þá hljóti þeir að komast að þeirri niðurstöðu að það skipulag, sem gert var ráð fyrir að taka upp með þessu frv. varðandi skráningu, sé eðlilegt. Ég held að það, sem hér hefur komið til greina og dregið úr mönnum, sé einkanlega tvennt: annars vegar það tregðulögmál sem oft verður vart þegar gera á einhverjar breytingar frá kerfi sem menn hafa alist upp við og þeir þekkja, hins vegar viss tilfinningasemi. Það er þannig, og ég skal ekkert vera að gera lítið úr því, að ýmsum bíleigendum þykir vænt um sitt bílnúmer og vilja halda því. Þetta getur verið skiljanlegt, en má að mínum dómi ekki standa í vegi fyrir því að gerð sé á þessu skynsamleg breyting ef menn eru á annað borð á því að rétt sé að hverfa að þessum háttum. Það er af þessari ástæðu, sem bifreiðastjórar, margir hverjir a.m.k., eru heldur andstæðir þessu frv. eða þeirri skipan sem gert var ráð fyrir að taka upp með því. Og það er sjálfsagt tilfinningasemi fyrst og fremst. Kannske er það hégómaskapur vissrar tegundar í vissum tilfellum hjá þeim sem hafa lágt númer, þá vilja þeir gjarnan halda því og gjarnan geta látið það ganga í ættir, kannske marga ættliði. Einhvern tíma held ég að það hafi verið í einhverri góðri revíu eftir þá ágætu revíuhöfunda, Jónas Árnason og Jón Múla, að það var vikið að einhverju bílnúmeri sem var ákaflega dýrmætt og eftirsótt. Ég held að hann hafi heitið Gunnar Hámundarson, ef ég man rétt, sem hafi haft þetta númer. Ég man ekki hvort það var í D'eleríum Búbónis eða einhverju öðru leikriti sem þetta var. En þar hafa menn sjálfsagt getað fengið góða spegilmynd og nokkuð sanna mynd af því, hvað menn, sumir hverjir, vilja gefa fyrir það að fá það lága bílnúmer og fá að halda því. Eins og ég sagði, þá get ég svo sem vel skilið þessar tilfinningar manna sem eru bundnar við ákveðin bílnúmer og skal ekkert vera að lasta það. Þetta frv. er stjfrv., en þetta er auðvitað svo algerlega ópólitískt mál að menn fara nú varla að taka afstöðu í því eftir flokkum. Þess vegna geri ég það ekki að neinu kappsmáli að frv. verði afgreitt í sinni upphaflegu mynd, heldur sætti ég mig auðvitað við það sem meiri hl. Alþ. ákveður í þessu efni. En ég endurtek að hér er þinginu að mínum dómi gefið færi á því að koma við hagræðingu og umtalsverðum sparnaði, og ef menn vilja spara, þá verða menn einhvers staðar að byrja.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. Ég gerði hér í síðustu viku grein fyrir áliti hv. allshn. varðandi þetta frv. Ég gerði þar grein fyrir því að n. hefði fengið allmargar umsagnir um málið og þær hefðu verið bæði jákvæðar og neikvæðar, en sagði jafnframt frá því að langflestar aths. hefðu verið neikvæðar, og vil ég aðeins skýra betur frá því. Það er rétt, sem fram kom hjá hæstv. ráðh., að nokkrar umsagnanna voru jákvæðar, m.a. frá embætti lögreglustjórans í Reykjavík, Bifreiðaeftirliti ríkisins, Samvinnutryggingum og Ábyrgð hf. Hvað snertir umsagnir t.d. frá lögreglustjóranum og tryggingafélaginu Ábyrgð hf., þá voru það ákaflega lítilfjörlegar umsagnir, svo að ekki sé meira sagt, því að þær voru nánast ein setning um það að viðkomandi embætti og viðkomandi félag mælti með samþykkt frv. Bifreiðaeftirlitið og Samvinnutryggingar fóru aðeins efnislega nokkrum orðum um frv. og það var að mestu leyti jákvætt, en Félag bifreiðaeftirlitsmanna, sem hæstv. ráðh. nefndi líka, gat þess að enda þótt félagið sem slíkt hefði samþ. að mæla með frv., þá væru bifreiðaeftirlitsmenn alls ekki á eitt sáttir, og var skýrt tekið fram í þeirra umsögn hvaða aths. hefðu komið fram úr þeirra röðum. Til viðbótar þessum umsögnum bárust n. umsagnir frá tryggingafélaginu Hagtryggingu, Félagi ísl. bifreiðaeigenda og Sambandi ísl. bifreiðatryggingafélaga, og allar þessar umsagnir voru mjög neikvæðar og í þeim öllum voru raktar ástæðurnar fyrir því að viðkomandi aðilar legðust gegn frv. hvað þetta snertir sem við erum hér að tala um, þ.e.a.s. umskráningu bifreiða. Þar komu fram mjög veigamikil og sterk rök sem mæltu gegn því að samþykkja breytinguna, og ég hafði þessar umsagnir í huga þegar ég gat þess að langflestar aths., sem fram hefðu komið, hefðu verið neikvæðar. Ég vil aðeins í þessu sambandi segja frá því, að um leið og ég gerði grein fyrir áliti n. og er samþykkur því, þá var ég mjög opinn fyrir því að standa að þessari breytingu, mæla með henni ef hún leiddi til verulegs sparnaðar. Ég vildi láta ráða afstöðu minni hvort það væri augljóst að sparnaður yrði verulegur og umtalsverður. Þess vegna las ég umsagnir mjög gaumgæfilega, og ég verð að viðurkenna að það var hvergi hægt að sjá í þeim umsögnum, sem bárust, fullgildar útskýringar eða nægileg rök sem sýndu fram á þennan sparnað. Hæstv. ráðh. nefndi í ræðu sinni að talið sé að hægt sé að spara um 20 millj. kr. Þessa tölu hef ég ekki heyrt áður og n. ekki heldur, og ég leyfi mér að efast um að hún muni verða niðurstaðan þegar öll kurl eru til grafar komin. Í þessu sambandi vil ég aðeins segja hv. d. frá því að í umsögn Bifreiðaeftirlitsins kemur fram eftirfarandi, þar segir: „Við athugun, sem fram hefur farið á rekstri Bifreiðaeftirlits ríkisins, hefur komið í ljós að nær ógerlegt er að skipuleggja starfsemi stofnunarinnar án þess að ökutækin fái fast númer. Með núverandi fyrirkomulagi er ruglingur í skráningu óumflýjanlegur. Verði núverandi skráningarformi við haldið verður að fjölga verulega starfsfólki við Bifreiðaeftirlitið og leggja í margvíslegan aukakostnað til þess að koma umskráningunni í þolanlegt horf.“ Síðan segir: „Ekki er t.d. hægt að ætlast til þess að fólk, sem er skyldað til að skipta um númer á bifreiðum sínum þegar það flyst milli lögsagnarumdæma, skipti um númerin undir berum himni. Til þess yrði að byggja sal í tengslum við skoðunarstöð. Í Reykjavík hefur Bifreiðaeftirlitinu verið úthlutað lóð. Teikningu skoðunarstöðvar er langt komið. Verði um skráningum hins vegar fram haldið verður ekki séð að lóðin rúmi þær byggingar sem þarf yfir starfsemina.“ Ef þessar 20 millj. eru m.a. fundnar með því að draga þá ályktun að það þurfi að byggja þetta stóra hús og að útilokað sé að láta almenning skipta um númer undir berum himni, þá er sjálfsagt hægt að komast að þessari niðurstöðu. En mér finnst þetta ekki vera mikilvæg röksemd. Það er auðvitað hægt að gefa sér ýmsar ástæður og forsendur fyrir því að það þurfi að leggja í þennan eða hinn kostnaðinn ef áfram verði haldið með núverandi fyrirkomulagi. En það er enginn sem segir að það þurfi að gera það, og ég held að ef fólk vill halda sínum númerum og skipta um númer þegar skipt er um bifreið, þá sé ekkert því til fyrirstöðu að það verði einfaldlega að sætta sig við að gera það undir berum himni. Við getum a.m.k. ekki farið að breyta lögum eingöngu vegna slíkra ástæðna. Ég nefndi það í ræðu minni hér, þegar ég gerði grein fyrir nál., að ef Bifreiðaeftirlitið vildi reyna að spara og koma í veg fyrir einhver útgjöld sem hljótast af því að þurfa að hafa fjölda manna í umskráningunni, þá væri hægt að fella t.d. niður skoðunarskylduna sem nú er þegar skipt er um eigendur á ökutæki og það væri jafnframt hægt að hækka gjaldið sem menn þurfa að greiða þegar þeir fá sér ný númer eða þegar þeir skipta um bifreið og halda sínu gamla númeri. Ég er sannfærður um að þetta hvort tveggja mundi auðvelda Bifreiðaeftirlitinu að framkvæma umskráninguna í núverandi formi og það mundi jafnframt draga úr því að fólk sæktist eftir því að halda sínum númerum. Það er sjálfsagt rétt hjá hæstv. ráðh. að hjá mörgum er það visst tregðulögmál og tilfinningasemi sem ræður afstöðu þeirra í þessu máli og og veldur því að fjölmargir vilja halda núverandi kerfi óbreyttu. En ég vísa því á bug að þau lögmál eða sú tilfinningasemi hafi ráðið afstöðu allshn. Ég hygg að í fyrsta lagi sé það þetta, að n. kom ekki auga á þann sparnað sem um er talað. Hún taldi ekki nægileg rök vera fyrir því að breyta frá núverandi kerfi í nýtt form, vegna þess að hún sá fram á að ef breytingin yrði og jafnvel þótt einhver sparnaður kæmist á í Bifreiðaeftirlitinu, þá mundi nokkur kostnaður hljótast af á móti. Ég benti á í því sambandi að það virtist vera nauðsynlegt að setja upp sérstaka þinglýsingarstofu, skrásetja þar bifreiðar og veðskuldir og fjárnám sem á ökutækjunum hvíldi. Það mundi hljótast nokkur kostnaður af að setja upp slíka skrifstofu. Það mundi valda fólki nokkrum kostnaði að nálgast þær upplýsingar, og vegna þess að þar flyttist skrásetningin inn á eina stofu sjálfsagt í Reykjavík, þá mundi það valda nokkrum kostnaði fyrir fólk úti á landi. Jafnframt yrði það til þess að fólk mundi, þar sem það hefði ekki nægilegan aðgang að þessum upplýsingum, ekki leita eftir þeim og undir vissum kringumstæðum mundi skapast tjón af því. Þá vakti ég athygli á því að ef nýtt skráningarkerfi er tekið upp, þá þarf að búa til ný númer á allar bifreiðar, öll ökutæki landsins, og það hlýtur að kosta nokkuð. Síðan var dregin sú ályktun að þar sem landinu væri ekki lengur skipt í áhættusvæði, þá mundu sjálfsagt iðgjöldin hækka nokkuð. Allt er þetta nokkur kostnaður fyrir hvern einstakan eiganda ökutækis. Síðast en ekki síst tel ég ástæðu fyrir því að n. tók þessa afstöðu, a.m.k. einhverjir nm., sjálfsagt einhverjir fleiri, vera þá viðleitni hjá þm, og sem betur fer hjá fleiri íslendingum að sporna við því að við verðum allir að númerum í tölvum og allt kerfið og allt lífið verði ópersónulegra en það er nú í dag. Ef þetta manneskjulega viðhorf hefur einhverju ráðið, þá finnst mér það persónulega ekki skipta neinu. Hitt er annað mál, að enda þótt allshn. hafi ekki fallist á að samþykkja þessa breytingu, þá er langt í frá að þetta mál sé úr sögunni. Það er vakin athygli á því að Bifreiðaeftirlítið getur haldið þessu kerfi jafnframt gamla kerfinu, þannig að sú vinna, sem nú þegar hefur verið lögð í það, sá kostnaður, sem út hefur verið lagður, kemur að notum. Og ef mál þróast þannig, ef íslendingar fá sannfæringu fyrir því að skynsamlegt sé að breyta í það horf, sem frv. gerði upphaflega ráð fyrir, þá yrði alltaf hægt að taka það mál upp aftur.



Herra forseti. Því miður er það svo að það er mjög sjaldan, eða allt of sjaldan kannske mætti orða það frekar, sem mál koma frá hæstv. ríkisstj. sem verða að teljast skynsamleg og ættu að verka til sparnaðar í þjóðfélaginu. Við höfum á undanförnum mánuðum fjallað um ótalmörg stjfrv. sem mörg hver, svo að ekki sé meira sagt, hafa verið meingölluð, en þá hafa hv. óbreyttir þm. stjórnarliðsins allir dansað með í þeim dansi hæstv. ríkisstj. En þegar nú bregður svo við að að því er mér virðist kemur skynsamlegt frv. frá hæstv. ríkisstj., þá sameinast allir hv. stjórnarsinnar í allshn. Nd. um það að rísa nú upp á afturfæturna og vera á móti. Þetta er kannske einkennandi fyrir það sem hefur verið og er að gerast hér á hv. Alþ. undir forsjá hæstv. ríkisstj. Það er að sjálfsögðu oft sem hæstv. dómsmrh. mælir skynsamlega í ýmsum málum, og mér fannst hann gera það nú í þessu máli. Og nú er svo komið að hæstv. dómsmrh. og ég erum orðnir í meginatriðum sammála um stjfrv. þegar hinir risa allir upp á móti, hans eigin samherjar, flokksbræður og úr hinum stjórnarflokknum. Ég veit ekki, hvað slíkt boðar, og ætla engu þar um að spá. En mér finnst þetta athyglisvert eigi að síður. Eins og hæstv. ráðh. kom hér inn á, þá er hér um að ræða nokkuð verulega breytingu frá gildandi ákvæðum varðandi þessi mál, og meginefni þessa frv. er einmitt að breyta ákvæðum umferðarlaga um skráningu ökutækja varðandi lögsagnarumdæmi. Ég man ekki betur en þetta mál hafi verið athugað allgaumgæfilega í undirnefnd fjvn. fyrir 3–4 árum og þá fékk sú n. allítarlega skýrslu og grg. frá umferðareftirliti ríkisins þar sem leidd voru rök að því, a.m.k. lét ég sannfærast þó að hv. fulltrúar í allshn. hér hafi ekki sannfærst, þá lét ég sannfærast um það að hér væri á ferðinni breyting sem mundi leiða til verulegs sparnaðar ef af yrði. Og hafi verið til þess ástæða þá, fyrir fjórum árum, að gera breytingar til sparnaðar og jafnframt til hagræðis, þá er það ekki síður nú. Ég man að vísu ekki þá tölu sem þá var nefnd í sambandi við sparnað, en þar var um að ræða nokkrar millj. a.m.k. Hæstv. dómsmrh. sagði áðan að hér gæti verið um að ræða um 20 millj. kr. sparnað á ári. Vissulega munar um ef hægt er að spara það í þessu og veita því fjármagni til nauðsynlegra hluta sem nú eru sveltir í fjárveitingum. En ég stóð nú fyrst og fremst upp til að spyrjast í raun og veru fyrir um það, hvort það hafi virkilega verið svo að allshn. þessarar d. hafi ekki gert sér þá fyrirhöfn að fá um það alveg ótvíræðar upplýsingar frá viðkomandi aðilum hversu mikinn sparnað væri hér um að ræða ef þessi breyting yrði gerð. Mér finnst mjög skorta á í störfum n. og því, sem frá henni kemur, að því er virðist, og ekki verður annað séð a.m.k. frá mínum bæjardyrum, að allshn. hafi aflað sér nauðsynlegra upplýsinga til þess að geta byggt á þá ákvörðun að hér væri ekki um neinn verulegan sparnað að ræða. Ég hefði viljað fá að heyra tölur um það settar fram af þeim aðilum, sem hér hafa að unnið, og rökstuddar, hver slíkur sparnaður væri. Mér finnst það á vanta. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að breyta ætti til í þessum efnum og gera þá breytingu með þeim hætti sem hér um ræðir. Það eiga að víkja öll tregðulögmál í þessum efnum og tilfinningaspursmál gagnvart lágum númerum. Það er enginn vafi á því að það viðhorf er ríkjandi hjá æðimörgum og líklega ekki bara þm., heldur líklega miklu víðar. En það er enginn vafi á því að það er ríkjandi hjá þm. líka, en slíkt er auðvitað ekki þess eðlis að það eigi að halda því við ef hægt er að sýna fram á að það sé hægt að spara fjármuni með breyttum vinnubrögðum í þessum efnum. Meginákvæði þessa frv. er sem sagt þessi breyting, og það er undirstrikað í aths. með frv. að vegna hinna síauknu og stórlega auknu umsvifa hjá Bifreiðaeftirliti ríkisins vegna þessara skráninga sem rú eru viðhafðar, umskráninga, þá telja þeir nauðsynlegt að slík breyting verði gerð. Það er eitt meginefni þessa frv. Ég skal ekki hafa um þetta öllu fleiri orð, en ég vildi gjarnan ef það er mögulegt, fá frekari upplýsingar. Ég trúi því vart að hv. allshn. hafi ekki kafað svo djúpt í þetta mál að hún hafi kynnt sér það alveg raunhæft hversu miklar upphæðir hér er um að ræða í sparnaði ef að þessum till. yrði farið. Mér finnst það á vanta í þessu máli að sýnt sé fram á af hálfu allshn. með rökum og tölum að hér sé ekki um .að ræða neinn sparnað sem sé þess eðlis að það sé rétt að gera þessa breytingu. Ég sem sagt lýsi stuðningi mínum við þetta stjfrv. og hæstv. dómsmrh., og ég tel að það sé rétt að gera þessa breytingu.



Herra forseti. Það er ekki ein báran stök. Ég geri sömu játningu og hv. síðasti ræðumaður, að í þessu máli er ég sammála hæstv. dómsmrh. og býð honum stuðning minn við að koma fram ágætu stjfrv. gegn vanhugsaðri uppreisn í þn. sem um það hefur fjallað. Því meira sem ég hef heyrt talað um mál þetta, bæði hér á þingi og utan þings, því sannfærðari hef ég orðið um að það, sem hér hefur verið kallað tilfinningasemi eða tregðulögmál, ræður miklu meiru um afstöðu manna í þessu máli heldur en þeir vilja sjálfir viðurkenna. Það er raunar mikil kurteisi að vera að nota þessi orð yfir það sem heitir manna á meðal númerasnobberí og er svo sterkt afl hér á landi, að mér er tjáð að valin númer séu seld fyrir tugi þúsunda. Að öðru jöfnu mættu menn svo sem halda uppi þessum leik. En hér hefur verið lagt fram frv. um að gera breytingu á bílaskráningu sem er í áttina til aukinnar hagræðingar og stórfellds sparnaðar og heilbrigð skynsemi þar að auki. Þá tel ég ekki að Alþ. eigi að leyfa númerasnobberíínu að hrifsa af þjóðinni 20 millj. kr. sparnað. Það er mjög í tísku að amast við númeranotkun yfirleitt, og má vel vera að persóna einstaklinganna sé komin í hættu af þeim sökum. Númeragjafir geta farið út í öfgar, en ég verð að játa að mér finnst ég hafa nálega hvern dag töluvert mikið gagn af nafnnúmerinu mínu. En þetta mál snýst ekki um að númera persónur. Hv. 11. þm. Reykv. talaði um að við værum allir orðnir að númerum í sambandi við þetta frv. Hann gerir ekki lengur greinarmun á sjálfum sér og bílnum sínum. Það tvennt er ég, eitt og sama fyrirbrigðið. En það er töluvert annað að númera vélræna hluti, sem renna um götur og vegi og drepa fjölda manns á ári hverju, heldur en að stimpla sjálfa einstaklingana, svo að ég tel ekki ástæðu til þess að færa slík rök fram gegn frv. Það, sem kalla má efnisleg rök og fram hefur verið fært úr umsögnunum, er mjög virtust snúast til tveggja vega, er t.d. vandamál varðandi veðsetningu bifreiða. Nú skal ég ekki neita því að miðað við núverandi kerfi hljótast vafalaust af þessu einhver vandamál, en ég hef því miður ekki mikla samúð með því. Mér finnst lánafarganið á einstökum þegnum þessa lands vera komið svo úr hófi fram að það sakaði ekkert þótt það væri bókstaflega bannað að veðsetja bifreiðar og öll þau viðskipti, sem í sambandi við þau veð eru, hreinlega þurrkuð út. Það væri stórkostleg efnahagsumbót ef skuldir einstaklinga væru minni og einfaldari hér á landi heldur en þær eru í dag. Önnur mótbára er sú, að erfiðara mundi vera að hafa áhættusvæði varðandi bifreiðatryggingar. Þetta kann að vera rétt. En þó vil ég biðja menn um að íhuga hvað þeir sjá ef þeir líta kringum sig á götum Reykjavíkur um hávetur, þegar sáralítið er hér af bílum utan af landinu nema þá úr allra næsta nágrenni. Það er ótrúlegur fjöldi bifreiða sem er sýnilega í bænum alla daga, notaður af fólki sem býr hér, en bera númer utan af landinu. Ég er hræddur um að vegakerfið sé orðið það gott og hreyfing á tækjum og mönnum það mikil að svæðaskipting á 218 þús. sálum, þó að landið sé stórt, sé harla vafasöm og það séu líklega nokkuð margir hér í borg sem misnota þetta kerfi ef þeir geta fengið örlítið lægri tryggingu með því að skrá bíla sína annars staðar. Önnur skýring er ekki til á því hve mikið af bílum með númer úr öðrum sveitarfélögum er í notkun hér á höfuðborgarsvæðinu. Varðandi það, sem sagt var um húsnæði Bifreiðaeftirlitsins, vil ég taka skýrt fram að það er alls ekkert hégómamál. Það er lítill vandi að segja að menn, sem vilja hafa ákveðin númer, séu ekki of góðir til þess að setja þau á bíla sína í roki og rigningu undir beru lofti. Það er út af fyrir sig ekki kjarni málsins. En skoðun, sem bæði fer fram við bifreiðaskipti og endranær, er gerð af Bifreiðaeftirlitinu, og sú vinnuaðstaða, sem Bifreiðaeftirlítið hér í Reykjavík hefur haft nú um langt árabil undir berum himni, er fyrir neðan allar hellur og er íslenskum yfirvöldum til hreinnar skammar að hafa ekki bætt úr því fyrir löngu. Það vill svo til að ég hef býsna oft aðsetur í húsi þar sem ég sé út um glugga yfir þennan vinnustað, og þykist ég því geta allvel dæmt um það hvernig hann er og hvað starfsmönnum er boðið. Það mæðir miklu meira á þeim heldur en eigendum bifreiðanna sem rétt þurfa að skjótast úr bílnum og inn í kofann sem stendur þarna á viðavangi, hér austur í bæ. Að lokum vil ég segja þetta: Í þessum umr. hefur hæstv. dómsmrh. haldið því fram, að þetta frv. mundi í framkvæmd færa okkur 20 millj. kr. sparnað á ári. Talsmaður n. hefur dregið þetta í efa eftir þá athugun sem n. hefur látið fara fram á málinu. Mér finnst að d. eigi ekki að láta bjóða sér að ganga til atkv. meðan svo ólíkum tölum og niðurstöðum er haldið fram um eitt meginatriði málsins. Það er útilokað annað en það sé hægt að fá upplýsingar sem annað hvort sanna eða afsanna fullyrðingu hæstv. ráðh., en hann nefndi nokkuð ákveðna tölu, um 20 millj. Ég vil því beina því til hæstv. forseta að umr. verði ekki lokið, heldur verði þess farið á leit við hv. n. að hún taki málið aftur upp og kanni sérstaklega spurninguna um sparnað í sambandi við þá breytingu, sem lögð er til með frv., og d. fái að heyra niðurstöðu af þeirri athugun sem n. þá væntanlega gerir í samráði við hæstv. ráðh.



Herra forseti. Það vekur sjálfsagt talsverða athygli og hefur þegar gert í þessum umr. að þn., sem fær til meðferðar stjfrv., skuli einróma leggjast gegn kafla í því frv. og það meira að segja meginkafla þess. Ég hef hlýtt á þær umr., sem hér hafa farið fram, og þær röksemdir, sem hv. allshn. hefur haft fram að færa, ásamt gagnrökum, og ég verð að segja það að þessar umr. hafa ekki orðið til þess að auka trú mína á því að með frv. þessu sé stefnt til betri áttar. Það hafa komið fram nokkrar röksemdir af hálfu frsm. hv. allshn. gegn þessu máli, og ég get tekið undir þær a.m.k. í höfuðdráttum. En bað eru e.t.v. fleiri röksemdir sem hægt er að færa fram gegn þessu máli, og skal ég þá alveg víkja til hliðar því sem hv. síðasti ræðumaður kallaði númerasnobb. Það, sem ég vil láta hér koma fram, er það m.a. að ef þessi breyting verður gerð, þá veldur það miklum erfiðleikum að hafa uppi á bifreið sem tapast, bifreið sem er stolið, þegar ekki er lengur um að ræða skráningu eftir umdæmum. Þetta hefur kannske ekki mikið að segja hvað þær bifreiðar snertir sem bera R-númer. En þegar um er að ræða bifreiðar sem eru merktar hinum ýmsu lögsagnarumdæmum öðrum, þá hygg ég að auðveldara sé að finna slíkar bifreiðar heldur en eftir að númerakeðjan er öll komin í eitt. Enn fremur er auðveldara fyrir ökumenn, sem brjóta af sér, að dyljast og komast undan með sitt ökutæki þannig að það verði trauðla fundið eftir þá breytingu sem fyrirhuguð er með þessu frv. Þetta held ég að sé nokkuð verulegt atriði eða a.m.k. atriði sem ástæða sé til þess að draga fram í þessum umr. Ég verð að segja það út af því, sem hér hefur verið sagt í sambandi við sparnað eða ekki sparnað í sambandi við þetta mál, að þá hef ég þær fregnir frá bifreiðaeftirlitsmönnum, sem hafa mjög mikla og langa reynslu í afskiptum á þessum vettvangi, að þeir telja að hér sé um mjög ýktar tölur að ræða. Hvað er í raun er erfitt að meta af þeim umr. sem hér hafa farið fram, og t.d. hv. þm. Karvel Pálmason, sem hélt hér vandlætingarræðu yfir hv. allshn., gat að mínum dómi ekki bent á eitt einasta atriði sem væri til sparnaðar í þessu máli, eða ég varð ekki var við það í ræðu hans. Nú er það svo að í sambandi við skráningarskylduna, sem nú er í gildi, þá hafa skráningargjöld, bæði umskráningargjöld og gjöld fyrir nýskráningar, staðið óbreytt í fjölda ára og eru orðin svo lág að ekki nær nokkurri átt. Það er a.m.k. full ástæða til þess að hækka þessi gjöld og e.t.v. mundi það hafa einhver áhrif í þá átt að draga úr hneigð manna a.m.k. innan sama lögsagnarumdæmis til umskráningar við kaup á nýjum ökutækjum. En þetta hefur líka aðra þýðingu, sem sé þá þýðingu að ef umskráningargjöld og nýskráningargjöld, sem réttast væri að væri eitt og sama gjaldið, væru hækkuð til samræmis við það sem eðlilegt má teljast, þá væri þar fundinn tekjustofn sem a. m. k, að verulegu leyti gæti staðið undir rekstri Bifreiðaeftirlits ríkisins. Ég held að ef þáttur í þessum svokallaða sparnaði er það sem hv. frsm. allshn. nefndi hér, að þyrfti að byggja stóra skemmu yfir eða við Bifreiðaeftirlitið til þess ökumenn þyrftu ekki að skipta um númer á ökutækjum undir beru lofti, þá væri það svona í samræmi við að það þyrfti að byggja yfirbyggðan gang meðfram öllum þjóðvegum landsins. Engum er talin ofætlun að skipta um hjólbarða, sem springur, úti á víðavangi hvernig sem veður er. Og ég tel að það sé ekki meira verk, nema síður sé, að skipta um númersspjöld á bifreið. Ég tel að íslenska þjóðin sé ekki orðin svo kveifarleg að ökumenn geti ekki skipt um númeraspjöld á bíl nærri því í hvaða veðri sem er. Ég held að sú afstaða, sem ég hef í þessu máli og er í samræmi við afstöðu hv. allshn., sé ekki byggð, a.m.k. ekki einvörðungu, á neinu tregðulögmáli. Og þótt hún sé að einhverju leyti byggð á tregðulögmáli, þá held ég að við hér á hv. Alþ. mættum kannske hafa meiri tregðu til að bera í því að taka upp ýmsa nýbreytni sem flætt hefur yfir landslýðinn á undanförnum árum og oft hefur sýnt sig að ekki er til bóta. Ég tel að þegar um er að ræða breytingar sem eru mjög umdeildar og vafasamt er a.m.k. hvort nokkur sparnaður fylgir, en augljóst er að margir ókostir fylgja, þá sé rétt að fara að með allri varfærni og rétt að beita tregðu við samþykkt slíkra nýmæla enda þótt tekin séu í lög í öðrum löndum. Þess vegna kippi ég mér ekki upp við það þóttu mér verði borið það á brýn að ég láti að nokkru stjórnast af tregðulögmáli. Hæstv. dómsmrh. gat um það í sinni ræðu áðan að meðal þeirra aðila, sem mælt hefðu með samþykkt þessa frv., væru tveir af þeim aðilum í landinu sem hefðu mesta reynslu og þekkingu í þessum efnum, þ.e. Bifreiðaeftirlit ríkisins og lögreglustjórinn í Reykjavík. Ekki skal ég vanmeta reynslu og þekkingu þessara aðila og þessara stofnana. Ég hygg þó að undir þetta álit hafi skrifað forstöðumenn þessara stofnana. En hvað sem því líður, þá er reynsla þeirra og þekking eða a.m.k. reynsla að verulegu leyti bundin við Reykjavíkursvæðið. Stundum þegar leitað er til forstöðumanna stofnana, sem staðsettar eru hér á höfuðborgarsvæðinu, sýnist vera um það að tefla að þær séu litaðar af þeim sjónarmiðum sem eru bundnar við þann ákveðna stað. Nú hefur hv. allshn. litið algerlega fram hjá þessum sjónarmiðum og einmitt bent á það til mótvægis að þessari breytingu mundi væntanlega fylgja það að setja yrði upp sérstaka skráningarskrifstofu í Reykjavík, sem hefði í för með sér aukinn kostnað og aukna fyrirhöfn fyrir þá sem búa utan höfuðborgarsvæðisins. Og ég verð að segja það, að ég hlýt að þakka hv. allshn. fyrir að hafa litið víðari augum á þetta mál heldur en þann blett landsins sem við erum nú staddir á. Ég hef fyrst og fremst fengið upplýsingar um þetta mál allt frá bifreiðaeftirlitsmönnum utan Reykjavíkursvæðisins, og sú reynsla og sú þekking, sem þeir höfðu mér að miðla í þessum efnum, var mjög svo öndverð við þá reynslu og þekkingu sem virðist hafa verið lögð til grundvallar áliti þeirra mætu manna sem undirritað hafa umsögn Bifreiðaeftirlits ríkisins og lögreglustjóraembættisins í Reykjavík. Þetta út af fyrir sig kann ekki að þykja neitt undarlegt þar sem mál þetta er umdeilt og skoðanir stangast á. En ég hef talað við ýmsa aðila sem þessum málum eru nauðakunnugir úti á landi, og ég hlýt að taka allmikið mark á því sem þeir hafa um þetta haft að segja. Þeir hafa talið að sparnaðurinn, sem þessu fylgdi, væri hégómi einn og óhagræðið og margvíslegir ókostir væru svo miklir að ekki væri rétt að samþykkja þetta mál. Ég vil þess vegna lýsa yfir stuðningi við álit hv. allshn.



Herra forseti. Ég skal nú ekki bæta mörgum orðum við það sem ég hef áður um þetta sagt. Ég vil aðeins út af orðum hv. síðasta ræðumanns taka það fram að þær tölur, sem ég nefndi, standa ekki í neinu sambandi við neinar byggingar yfir bifreiðaeftirlit. Auðvitað er það svo að það á að byggja yfir bifreiðaeftirlit og bifreiðaskoðun á að fara fram innanhúss. Bifreiðaskoðun getur aldrei verið í því lagi, sem hún þarf að vera, með þeim hætti sem orðið hefur að hafa að þessu, að skoðanir hafa farið fram úti. Nú er verið að bæta úr því til bráðabirgða hér í Reykjavík, þannig að Bifreiðaeftirlitið hér fær sérstakt húsnæði sem tekið hefur verið á leigu, og þó að það sé ekki framtíðarhúsnæði, þá bætir það úr brýnni þörf og kemur þessum málum í betra horf en verið hefur. En víðast hvar eru þessi mál í hinum mesta ólestri. Þó er þar frá undantekning, t.d. nálægt hv. síðasta ræðumanni. Á Blönduósi hefur einmitt verið byggt yfir bifreiðaskoðunina og það þarf að gera á hverjum stað til þess að skoðun geti farið fram eins og vera þarf. Það er mesti misskilningur að það sé aðeins um það að ræða að skipta um númer á bílum, eins og allir vita sem hafa nokkuð með þessi mál að gera, heldur fer fram skoðun og á að fara fram skoðun. Og það er auðvitað allt annað að gera það innanhúss eða utan. Ég tel því að það breyti í sjálfu sér engu um þann aðbúnað sem Bifreiðaeftirlitið þarf að fá hvort þetta nýja skipulag verður lögleitt eða ekki. Það er óhjákvæmilegt og sjálfsagt að bifreiðaskoðun geti farið fram innanhúss. Það er ekki nokkur meining í því að verið sé að fást við bifreiðaskoðun úti í hvaða veðri sem er, og það verður tæplega lag á slíkri skoðun. En viðvíkjandi þeim sparnaði sem hér getur verið um að ræða, þá vil ég segja að það er rétt, eins og kom fram hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni, að fyrir 4–5 árum, 1971–1972, fór fram rækileg athugun á þessu, var lögð rækileg grg. fyrir fjvn. eða undirnefnd hennar, og það mun vera sú grg. sem hann átti við, og þá var í þeirri grg. sparnaður áætlaður 3.5–4 millj. kr. En það hefur ekki farið fram slík könnun nú og það sagði ég. En ég hafði aðeins þessa tölu eftir forstöðumanni Bifreiðaeftirlitsins hér í Reykjavík sem hann nefndi við mig. Ég skal ekkert segja um á hve mikilli athugun hún er byggð, en hann taldi að það mundi sparast 20 millj. bara við Bifreiðaeftirlitið í Reykjavík. En ég vil taka það fram að þetta er ekki byggt á rannsókn sem nú hafi farið fram, heldur er þetta hans álit. Hv. frsm. n. vék að því að það mundi verða talsverður kostnaður í sambandi við þessa breytingu. Ég vil geta þess að þegar hefur verið undirbúin og gerð þessi skrá, undirbúningur að henni og því sem gera þarf í því sambandi við 80% bifreiða hér í Reykjavík og helming bifreiða utan Reykjavíkur, þannig að það er þegar búið að leggja í kostnað við það sem að vísu kemur út af fyrir sig til góða vegna þess að það þarf að hafa eina slíka skrá. Við verðum sjálfsagt að hafa hana. En þetta verk er a.m.k. að talsverðu leyti þegar unnið. Ég skal svo, eins og ég sagði, herra forseti, ekki gera þetta mál að neinu kappsmáli. En mér finnst þetta vera talsverður prófsteinn á það samt hvort þm. vilja leggja sig fram um að spara, ef mætti spara. Ég get ekki fallist á þann hugsunarhátt sem kom fram hjá hv. þm. Pálma Jónssyni. Hann lét þess getið að það mætti bara hækka skráningargjöld og skrásetningargjöld og þá mundi það standa undir sér. Ég held að slíkur hugsunarháttur gæti víða átt við ef það skiptir ekki máli hvað hluturinn kostar, heldur bara litið á það hver borgar hann. Það eru auðvitað útgjöld og kostnaður sem er því samfara þó að hann lendi þá á bíleigandanum eða bílkaupandanum, - kostnaður sem mætti spara, að talið er af þeim sem hér mega nokkuð til þekkja. Þetta er hugsunarháttur sem mér finnst allt of víða gera vart við sig, að það geri ekki mikið til hvað hluturinn kostar ef neytandinn borgar. En það er að mínum dómi mjög hæpinn hugsunarháttur að líta þannig á þetta. Ég held líka að það sé ekki rétt að gera lítið úr því að forstöðumaður Bifreiðaeftirlitsins hafi þekkingu á bifreiðaskoðun viða um land. Ég held að hann hafi það. Hann er yfirmaður bifreiðaeftirlitsins hvarvetna um landið. Og ég hygg líka að segja megi með fullum rétti, að eins og þeim málum var lengi háttað, þá hafi lögreglustjórinn í Reykjavík haft yfirgripsmikla þekkingu á þessum málum viða um landið. Það kom fram í umsögninni sem hv. frsm. las upp frá Félagi bifreiðaeftirlitsmanna að hún var samþykkt þar, en tekið að vísu fram að skiptar væru skoðanir, en það liggur ekkert fyrir um að þeir, sem samþykktu, hafi allir verið héðan úr Reykjavík og hinir, sem höfðu aðra skoðun á þessu, væru utan af landi. Ég held að það liggi ekki fyrir nein umsögn varðandi þetta mál frá aðila utan af landi sem mælir gegn þessu. Ég efast satt að segja um að það sé hægt að skipta mönnum þannig í þessu máli. Ég held að skoðanir manna hér í Reykjavík séu ákaflega skiptar um þetta mál. og ég dreg ekki í efa að skoðanir manna úti um land séu líka skiptar. Ég held að það sé alveg mislukkað að fara að draga menn eitthvað í dilka eftir búsetu í þessu efni. Ég skal svo, herra forseti, ekki eyða fleiri orðum um þetta og læt það svo ráðast hver niðurstaðan verður í því.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason, hefur margoft og nánast í hverju máli staðið hér upp og borið þd., þn. og einstökum þm. og þá einkum og sér í lagi auðvitað stjórnarþm. það á brýn að þeir séu hér aðeins til þess að afgreiða mál ríkisstj., rétta upp hendurnar samkv. skipun frá henni, þingið sé orðið afgreiðslustofnun. En svo þegar það á sér stað að ein lítil þn. kemur hér með nál. sem ekki er alveg í fullu samræmi við það sem frv. upphaflega segir til um, þá telur hann að við séum að leggjast gegn hæstv. ráðh. og fella stjfrv. Annar þm. stendur upp, hv. þm. Benedikt Gröndal, og telur að n. sé að gera uppreisn gegn hæstv. ráðh. Það er auðvitað mikill misskilningur hjá þessum annars þingvönu mönnum, a.m.k. þeim síðarnefnda, að halda að nefndir eigi alltaf að samþykkja hrá þau frv. og þær till. sem frá ríkisstj. koma og það sé einhver uppreisn, þó að það sé ekki gert. Ég vísa því algerlega á bug. Hér er um að ræða mál sem auðvitað skiptir ekki mönnum í pólitískar fylkingar, ræður ekki úrslitum um framtíð neinnar ríkisstj., og eins og fram hefur komið hjá hæstv. ráðh., þá gerir hann að sjálfsögðu þetta mál ekki að neinu fráfararatriði. Hv. þm. Karvel Pálmason skorar á n. að leggja fram tölulegar upplýsingar til þess að afsanna þær fullyrðingar að hægt sé að spara. Þetta eru alveg ný vinnubrögð ef hægt er að fullyrða eitthvað annaðhvort í grg. eða í ræðum og svo eigi aðrir að afsanna þessar fullyrðingar. Eðlilegur gangur mála er að menn rökstyðja eigin málflutning og eigin fullyrðingar. Ef þeir geta ekki gert það, þá standast ekki þessar fullyrðingar, þá eru það órökstuddar fullyrðingar sem menn geta ekki tekið mark á. Og svo er í þessu máli. Því er haldið fram í grg. með frv. að þarna sé um að ræða sparnað í vinnu og álagi í Bifreiðaeftirliti ríkisins er hjá einstökum embættum. Að það þýði 20 millj. kr. sparnað ef breytt er um hvað snertir vinnu og álag, því á ég bágt með að trúa. Ég held að ef n. óskar eftir umsögnum, fær til sín viðkomandi embættismenn og óskar eftir nánari upplýsingum um viðkomandi málefni og þær berast ekki nema að mjög takmörkuðu leyti, þá verði n. að taka afstöðu og taka sínar ákvarðanir í samræmi við það. En umsagnaraðilar, hverjir sem þeir eru, geta ekki ætlast til þess að nefndir séu síi og æ að koma til þeirra og spyrjast frekar um eitt eða annað. Í þessu máli leitaði allshn. umsagnar hjá þeim aðilum sem besta þekkingu hafa, það hefur ekki verið vefengt, og við drögum ályktanir af þeim umsögnum m.a. Auðvitað eru umsagnir ekki einhlítar, og það er í þessu máli eins og öllum öðrum að við fáum upplýsingar, þær berast ýmist jákvæðar eða neikvæðar, og síðan tekur n. afstöðu og metur gildi þeirra. Hér hefur mönnum orðið tíðrætt um það hvort hægt væri að spara. Vissulega er það sjónarmið sem vegur hvað þyngst, og það hef ég sagt hér tíka að mundi vissulega ráða miklu um afstöðu mína hvort hægt sé að sjá fram á einhvern sparnað. Ég hef ekki séð hann. Ég hef ekki fengið rök fyrir því að umtalsverður sparnaður fáist af þessari breytingu. Ég er a.m.k. ekki á móti því að byggt sé yfir Bifreiðaeftirlit ríkisins, það er auðvitað sjálfsagt mál. En ég hef skilið það svo að þegar verið er að tala um aukið álag og aukinn kostnað fyrir Bifreiðaeftirlitið, þá sé það vegna þess að þeirra mati að þeir þurfi að byggja stærra hús en nú er ráðgert ef umskráningarnar eiga að halda áfram. Og út frá þeirri forsendu finna þeir sjálfsagt að hægt sé að spara, eða þessi viðbótarbygging kosti svo og svo margar millj. En það er auðvitað ekki sparnaður frá því sem nú er enda þótt hægt sé að sýna fram á að einhverntíma í framtíðinni þurfi að byggja eitthvað stærra og veglegra hús heldur en nú er gert ráð fyrir. Hv. þm. Benedikt Gröndal taldi að ég gerði ekki greinarmun á sjálfum mér og bílnum mínum. Ég skal fullvissa þennan þm. um að mér er nokkuð ljóst hver munur á mér og mínu farartæki er. Hins vegar er það útúrsnúningur hjá honum ef hann vill ekki viðurkenna að bílnúmer eins og önnur auðkenni hafa auðvitað á sér nokkurn sérstakan blæ. Við skulum t.d. taka það að hér á Íslandi búa menn við götur með ákveðnum heitum, menn búa hér á bóndabýlum, sem heita ákveðnum nöfnum, og vissir einstaklingar eru kenndir við þessar götur og við þessi bæjarheiti og eru þekktir undir þeim. Ég held að slík auðkenni geti verið persónuleg og sérstæð, og þau gera íslendinga að sjálfstæðum einstaklingum og nokkuð þekktum borgurum í samfélaginu og þau gera okkur alla að einni fjölskyldu þegar á allt er lítið. Þetta á við um bílnúmer líka. Þau hafa á sér persónuleg auðkenni, hafa á sér sérstæðan blæ, og ég er ekkert hissa á því þó að menn vilji halda í þau einkenni, án þess að ég sé að halda því fram að það sé meginforsendan og aðalástæðan fyrir því hvernig afstað þeirra mótast í þessu máli. Hæstv. ráðh. taldi að hér væri um að ræða prófstein á það hvort þm. vildu spara eða ekki spara. Ég held að í þessu máli sé um það að ræða að þetta sé mál sem er prófsteinn um það hvort breytingar feli í sér sparnað eða ekki. Og eftir að hafa athugað málið mjög gaumgæfilega, skoðað öll rök með og á móti, þá hef ég komist að þeirri niðurstöðu og allshn. hefur komist að þeir:i niðurstöðu að breytingin feli ekki endilega í sér sparnað. Það má vel vera að hægt sé að sýna fram á tölulega einhverjar smáupphæðir, en engan umtalsverðan sparnað sem réttlætir þessa breytingu. Fullyrðingar um 20 millj. kr. sparnað eða eitthvað í þá átt hafa ekki verið rökstuddar frekar og því vísa ég þeim á bug. Hv. þm. Benedikt Gröndal hefur óskað eftir því við hæstv. forseta að þessari umr. væri frestað og n. fengi málið til frekari athugunar. Ég vil lýsa því yfir sem formaður í þessari n. að ég sé engin rök til að það sé gert. N. hefur skoðað málið og rætt það á fjölmörgum fundum. Hún hefur komist að niðurstöðu sem allir eru sammála um. Og ég vek athygli á því að til þess eru hér þrjár umr. í hvorri d. um hvert mál að hægt sé að skoða mál milli umr. Ég tel því þinglegt að þetta mál fái nú afgreiðslu víð þessa umr. N. telur ekki ástæðu til að skoða málið aftur. Ef fram koma nýjar upplýsingar í málinu milli umr., þá verða þær upplýstar, þá koma þær fram hér við 3. umr. og þá er ekkert því til fyrirstöðu að einstakir nm. - eins og þm. allir geta auðvitað breytt um skoðanir - geta breytt um afstöðu ef nýjar, veigamiklar upplýsingar koma fram. En þær hafa ekki komið fram enn þá, og meðan svo er sé ég enga ástæðu til þess að fresta umr. þessari eða afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Hv. frsm. allshn., sem hér lauk máli sínu, hefur gert svo skilmerkilega grein fyrir afstöðu n. til þessa máls að ég þarf þar í raun og veru sáralitlu við að bæta. En vera má að rétt sé að það sé staðfest að það ríkti alger eining í n. um þetta mál. En svo kemur hér fram hæstv. dómsmrh. með nokkra stjórnarandstæðinga sér til fulltingis og líkar ekki eða lætur sér ekki líka meðferð n. á málinu. Það fyrsta, sem manni kemur í hug, er það að þegar breyta á skipulagi sem vel hefur gefist eða sæmilega um margra ára skeið. þá þarf að fá eitthvað betra í staðinn. Talað um sparnað í þessu efni. Ég tel það lágmark að sú krafa sé gerð til hæstv. ríkisstj., þegar hún vill breyta skipulagi, sem vel hefur reynst, og rökstyðja það með sparnaði, þá sé sýnt fram á slíkan sparnað í grg. með frv. eða a.m.k. að slíkt liggi nokkuð ljóst fyrir. En í þessu efni tel ég að þetta atriði liggi ekki í augum uppi. Það er rætt um að þessi skipan hafi verið upp tekin á Norðurlöndum. Ég er mikill fylgjandi norrænnar samvinnu og tel henni margt til kosta, en þó algerlega ástæðulaust að taka hvað eina upp eftir okkar ágætu frændum á Norðurlöndum. Það er margt gott sem þaðan kemur, en þó alls ekki allt, og okkur hefur stundum orðið hált á því að taka of margt upp eftir þeim sem ekki á við að öllu leyti hér á okkar eylandi. Þá eru það umsagnir um þetta mál. Þær hafa skipst mjög í tvö horn. Ýmsir aðilar, sem fengið hafa þetta mál til umsagnar, eru því andvígir, og það eru aðilar sem þekkja málið og kunna glöggt um það að segja. Ég vil aðeins benda á eitt atriði í viðbótar. Það er talað um fordild í sambandi við bílnúmer. Vissulega verður maður oft hennar var. Og það er alveg ástæðulaust að menn greiði ekki fyrir þann kostnað sem af umskráningu leiðir, sérstaklega þegar menn eru af alls konar sérvisku að skipta um bílnúmer innan sama skráningarumdæmis. Ég tel alveg sjálfsagt að taka fyrir þá vinnu gjald sem ber uppi þann kostnað sem af þessu leiðir. Það eru afskaplega margir menn hér á landi, bæði í Bifreiðaeftirlitinu í Reykjavík og í sýsluskrifstofum og bæjarfógeta úti um land, sem þurfa að eyða miklum tíma í þessi mál. En það er ekki heldur að undra þegar menn virða fyrir sér allan þann fjölda bifreiða sem streymir til landsins á ári hverju. Bifreiðanúmer eru fyrst og fremst til þess að einkenna bifreiðina. Ég vil benda á eitt atriði í því sambandi. Þegar bifreið lendir í umferðarslysi eða ekur burt af slysstað, svo að dæmi sé nefnt, þá er það harla oft að áhorfandi nær bókstafnum, hvort sem hann er R eða A eða E eða eitthvað slíkt, en nær ekki númerinu að öðru leyti. Þetta atriði getur því oft haft úrslitaáhrif að mínu mati í þá veru að hreint og beint sé hægt að upplýsa málið. Ég vil láta þetta koma fram, því að ég hef áður heyrt minnst á þetta atriði í samræðum um þetta málefni. Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta á þessu stigi, en vekja athygli á einu í lokin, og það er aðstaða sú sem bifreiðaeftirlitsmenn hafa búið við, einkum hér í Reykjavík. Sú aðstaða, sem þeim hefur verið búin nú um margra ára skeið, hefur vægast sagt verið fyrir neðan allar hellur. Það er varla hægt að ætlast til þess að menn, sem vinna við þær aðstæður, skili hlutverki sínu til fulls. Það hefur verið mjög brýnt mál um margra ára skeið að gera vinnuaðstöðu Bifreiðaeftirlitsins betri, sérstaklega hér í Reykjavík. Það er sannarlega von þeirra sem til þekkja að nú fari að rætast úr í þeim efnum, því að það er ekki hægt að ætlast til þess að menn nú á tímum vinni og skili sínu starfi vel unnu víð hvaða aðstöðu sem vera skal. Þetta hef ég oft heyrt bifreiðaeftirlitsmenn minnast á. Þetta hef ég séð sjálfur með eigin augum og veit að þarna þarf og verður að ráða bót á til batnaðar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að karpa lengi um þetta mál. En vegna þess að ég er einn af þeim stjórnarliðum sem hlupu undan merkjum, eins og sumir hv. ræðumenn hafa komist að orði, þá get ég ekki látið hjá líða að gera í örstuttu máli grein fyrir því hvað það var sem réð því að ég gerði þetta. Hins vegar er nú líklega búið að bæta ríflega í skarðið þar sem meira að segja Karvel er nú kominn á bátinn hjá ríkisstj. En ég lít nú ekki svo á að við höfum hafnað þessu frv. alfarið. Ég lít svo á að þetta sé einn af þremur meginþáttum frv. Þetta frv. byggist upp á þremur þáttum. Það er nýmælið að skrá svona. Það er mikið atriði í frv. um hækkun á vátryggingu. Og einn þátturinn er skráningarskylda á ökutækjum sem ekki hafa verið skráningarskyld fram að þessu. Ég lít svo á að röksemdin um áhættusvæðin eigi fullkomlega rétt á sér hjá þessari n. Þrátt fyrir það sem fram hefur komið hér um það að réttmæti áhættusvæðanna hafi verið dregið í efa, þá er að mínum dómi vafalaust réttmætt að hafa mismunandi gjald fyrir mismunandi áhættu. Ég get ekki annað en undirstrikað sterklega að það er mismunandi áhætta að aka annars vegar hér í Reykjavik eða úti á landi, enda ber tíðni óhappa því ljósastan vottinn. Það er mælikvarði sem við verðum að fara eftir, og það er ástæðulaust að vera að láta menn, sem aka úti í dreifbýlinu einir og sér á veginum og mæta fáum og lenda aldrei í óhöppum, borga fyrir þá sem sífellt eru að hnjaska bíla sína hér í Reykjavík. Hvað hagræðingunni viðkemur, þá viðurkenni ég að hjá Bifreiðaeftirlitinu hér í Reykjavík er það vafalaust hagræðing. Það verður minna vinnuálag hjá þessum mönnum. En þegar kemur að sparnaðinum, þá skil ég ekki þetta með 20 millj. Mér er ómögulegt að skilja það að sú upphæð geti verið raunhæf. Það skilningsleysi mitt byggist á því að einn af þeim mönnum, sem við í allshn. Nd. höfðum tal af í sambandi við þetta mál, Ólafur Walter Stefánsson minnir mig að það hafi verið, hann skýrði okkur svo frá að það væri engin fækkun á starfsliði Bifreiðaeftirlits ríkisins fyrirhuguð jafnvel þó að þetta kæmist í gegn. Og hvernig á að spara þessar 20 millj. með öðru en að segja upp einhverju fólki, það get ég ekki fundið. Hins vegar kann vel að vera að Bifreiðaeftirlitið þurfi að þenjast eitthvað fremur út á næstu árum ef ekki verður af þessari breytingu. Þá er komið að þessum tilfinningalega þætti sem menn hafa verið að fara hér í kringum í ræðustólnum undanfarna klukkustund. Ég vil gera hann ofurlítið að umræðuefni því að tilfinningalegi þátturinn er vanmetinn í mörgum ákvörðunum stjórnvalda. Rökfræði og rökhyggja er mikilsverð, nauðsynleg og gjörsamlega sjálfsögð. En hún er bara alls ekki einhlít. Tilfinningalegi þátturinn ræður nefnilega úrslitum um það að rökfræðin verði geðfelld, að fallist sé á skynsamlegar og rökréttar ráðstafanir með ljúfu geði. Og þessi blanda af rökhyggju og tilfinningasemi gerir stjórnmálastarfið aðlaðandi. Bifreiðastjórar eru margir fastheldnir á númer sín og e.t.v. fremur fastheldnir á þau sem eru lág. Það vill svo til að ég á tvö bílnúmer eða hef tvö bílnúmer undir höndum, en það er hvorugt þeirra lágt. Ég kann þó ljómandi vel við þau, en sæi ekkert verulega eftir þeim. En ég kynni verulega illa við að hafa ekki H á bílnum mínum. Ég get ekki annað en viðurkennt það hér í þessum ræðustól og það jafnvel þó að menn virði mér það til fordildar. Ég er á móti ópersónulegu númerakerfi, ekki einungis á bílum, heldur miklu fremur á mannfólkinu, og geri þó raunar glögga grein á bíl og manni eins og Benedikt Gröndal. Ég er það mikill einstaklingshyggjumaður að ég held að við íslendingar séum ekki fleiri en það, að við getum eða ættum að geta lagt það á okkur að muna hver eftir öðrum. Benedikt Gröndal kann að hafa gagn af sínu nafnnúmeri, en ég hef ekki mikið gagn af mínu nafnnúmeri. Mér kemur það ekki oft í hug. Að endingu tel ég að ríkisstj. og þingmeirihl. þurfi ótalmörgum sinnum að taka ákvarðanir sem þegnum kann að líka illa, - ákvarðanir sem ergja þegnana, en ég tel að nú geti hún í þessu máli vel komist af án þess að gera það.



Herra forseti. Það má líklega segja að hér í dag eigi við hið forna spakmæli, að svo lengi lærir sem lifir. Ekki hafði ég reiknað með því að ég ætti eftir að lifa það hér á hv. Alþ., þá sjaldan ég tek málstað hæstv. ríkisstj., að hér kæmu upp í pontu hver á fætur öðrum hv. stjórnarþm. og skömmuðu mig fyrir það. En sú hefur nú orðið raunin á.

Laun heimsins eru vanþakklæti.

Já, það kannast hæstv. dómsmrh. við, að laun heimsins eru vanþakklæti, það er enginn vafi á því. Ég sé nú eiginlega nauðsyn á því að segja hér nokkur orð eftir allar þær ræður sem hér hafa verið fluttar gegn mér sem stjórnarandstæðingi, og vil ég þá fyrst koma að hv. þm. Pálma Jónssyni. Það var að vísu ekki margt sem hann kom inn á, en þó var þar sérstaklega um eitt atriði að ræða þar sem hann sagði að ég hefði ekki bent á neitt atriði í frv. sem verkaði í sparnaðarátt. Þetta er að vísu rétt, ég benti ekki á neitt sérstakt atriði frá eigin brjósti til viðbótar því sem er í frv., sem mundi verka í sparnaðarátt. Fyrst hæstv. ríkisstj. tókst ekki að sannfæra hv. þm. Pálma Jónsson um ágæti þessa máls, þá taldi ég litlar líkur á þó að ég færi að bæta við frá eigin brjósti, þó mikið brjóstvit sé nú talið kannske, að það hefði mikla þýðingu til að sannfæra hv. þm. En í grg. þessa frv. er þó drepið á þetta, og það hygg ég að hv. þm. hafi lesið. Þar segir, með leyfi forseta: „Kostir við þessa breytingu eru fyrst og fremst sparnaður í vinnu og aðstöðu, þar sem hætt yrði að umskrá ökutæki vegna flutnings milli umdæma eða annarra ástæðna. Jafnframt mundu falla niður þær skoðanir, sem nú er skylt að framkvæma við umskráningu. Sparnaður þessi mundi ekki einungis koma fram hjá þeim opinberu stofnunum sem hlut eiga að máli (lögreglustjórum, bifreiðaeftirliti og þinglýsingadómurum), heldur einnig hjá eigendum ökutækjanna, svo og öðrum, t.d. vátryggingafélögum.“ Hér er rækilega undirstrikað hvað hér er um að ræða sem mundi sparast ef þessi breyting yrði gerð, svo í sjálfu sér þurfti ég ekki að bæta neinu við þetta frá mér. Ég tel, eins og ég tók fram áðan, að hér sé sýnt fram á að um sparnað sé að ræða verði af þessari breytingu. Mér þykir leitt að hv. 11. þm. Reykv., formaður og frsm. hv. n., er farinn úr salnum, því að ástæða hefði verið til að segja nokkur vel valin orð við hann. En hann byrjaði á því að gagnrýna þann hátt hjá mér nú að taka mér stöðu við hlið hæstv. ríkisstj., ég hefði áður skammað hann og aðra stjórnarliða fyrir það að þeir færu í einu og öllu eftir því sem hæstv. ríkisstj. segði í það og það skiptið. Og að vissu leyti er það rétt. Ég hef gagnrýnt bæði hann og aðra stjórnarliða fyrir það að dansa alltaf eftir nótum hæstv. ríkisstj., hversu vitlaus mál sem væru til meðferðar hverju sinni. Þess vegna sárnar mér það þegar þessir hv. stjórnarliðar loksins telja sig þess umkomna að rísa gegn hæstv. ríkisstj., að þá skuli það endilega gerast í einu af þeim fáu málum sem eru þó skynsamleg af hendi hæstv. ráðh., og virði mér það hver sem er til vorkunnar. En út af því, sem hér hefur komið fram í sambandi við upplýsingar, þá hefði ég viljað spyrja formann allshn. um það, hvort n. hafi óskað eftir upplýsingum og athugunum frá Bifreiðaeftirliti ríkisins eða frá forstjóra Bifreiðaeftirlits ríkisins. Þessar athuganir eru til frá árinu 1972 og það hefði líklega ekki þurft annað en endurreikna þær og ekki hefði það tekið langan tíma, þannig að menn fengju í hendur raunverulegar tölur sem á væri byggjandi í þessum efnum. Ég sé hvorki í nál. allshn. né að það hafi komið fram í ræðum hv. nm. að neins staðar hafi verið greint frá því að samkv. athugunum eða upplýsingum, sem fyrir lægju, væri hægt að draga þá ályktun að hér væri ekki um neinn sparnað að ræða. Og mér finnst að það vanti inn í þetta að gerð sé glögg grein fyrir því með tölum af hálfu Bifreiðaeftirlits ríkisins, sem gleggst ætti að vera kunnugt um þetta mál, hvað hér er hægt að spara ef orðið yrði við þessari breytingu. Það þykir mér á skorta. Ég tek því undir þá ósk, sem kom fram hjá hv. þm. Benedikt Gröndal áðan, að ég sé ástæðu til þess að óska eftir því að hv. n. afli þessara upplýsinga, þannig að þdm. gefist kostur á því að taka afstöðu til málsins að fengnum raunverulegum upplýsingum um það hvort hér er um sparnað að ræða eða ekki og þá hversu mikinn. Ég harma það að vísu að hæstv. dómsmrh. skuli ekki gera þetta að kappsmáli. Þetta hefði hann í raun og veru átt að gera að kappsmáli, hæstv. ráðh., því þetta er mál þess eðlis. Ég sé að hv. formaður allshn. gengur í salinn og ég vil þá gjarnan endurtaka það sem ég beindi til hans í sambandi víð upplýsingarnar, þar sem ég spurði um það hvort allshn. hafi óskað eftir upplýsingum og athugunum frá Bifreiðaeftirliti ríkisins um hvað slík breyting sem hér um ræðir hefði í för með sér mikinn sparnað í rekstri.  Var ekki einhver ráðh. að svara þessu áðan?) Nei.  Ég sá ekki betur en forstöðumaður Bifreiðaeftirlits ríkisins léti hafa það eftir sér í einhverju dagblaðanna nýlega, vegna þess hver afstaða allshn. var til þessa máls, að að sjálfsögðu væri það alþm. sjálfra að ákveða hvort þeir vildu spara eða spara ekki, þannig að hann dregur greinilega enga dul á það að hér er um að ræða sparnað ef eftir þessu verður farið. Ég hjó líka eftir því að hv. þm. Friðjón Þórðarson, einn af fulltrúum í allshn., sagði, að ég held orðrétt, að sér sýndist ekki að sparnaður lægi ljóst fyrir í þessu efni. Enn frekar undirstrikar þetta álit þessa hv. nm. í allshn. að það sé aflað betri og frekari upplýsinga um þetta. Margir hv. þm. hafa komið hér inn á það að ástæða sé til þess að bæta aðstöðu Bifreiðaeftirlits ríkisins, og ég tek undir það. Og ef hægt er að spara með þessari breytingu, þá væri þeim fjármunum ekki betur varið en til þess að gera aðstöðu Bifreiðaeftirlits ríkisins betri. Þó ekki væri nema 20 millj. á ári sem þetta sparaði, þá munar um það. Ég skal svo, herra forseti, ekki hafa þessi orð fleiri, en ég ítreka að ég er til reiðu í stuðningi við hæstv. dómsmrh. um þetta mál. Ég hef sagt það áður hér á Alþ. og get sagt það einu sinni enn, að í mínum huga er ekki meginmálið hvaða aðili, einstaklingur eða flokkur, það er sem málið ber fram. Ef málið er gott, þá fylgi ég því. Og ég vænti þess að það verði orðið við þeirri ósk að hv. n. verði gefið tækifæri til þess að vinna betur, afla betri upplýsinga og leggja þær hér á borðið.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að tala hér mikið í dag, en það er aðallega af tveim ástæðum að ég geri það. Ég hlustaði á útvarp fyrir nokkrum dögum þar sem getið var um þetta álit allshn., þar sem hún leggst á móti þessari breytingu sem hér er til umr. Ég var svo hissa að ég skildi eiginlega ekkert í því hvað hefði komið hér fyrir. Þetta frv. var hér til umr, í fyrra eða var lagt fram, og mér hefur skilist síðan þetta kom til umr., þessi breyt., að um hana væru flestallir sammála og fyrst og fremst af þeirri röksemd að hún væri stórfelld hagræðing og að henni væri stórfelldur sparnaður. Þegar ég ræði um sparnað í þessu sambandi, þá á ég ekki sérstaklega við að embættismenn spari eitthvað sérstaklega mikið vinnulaun eða pappíra. Ég á fyrst og fremst við sparnað hins almenna borgara. Við höfum allir staðið í því að skipta um bíla, fá ný númer, ná í verkfæri og aðstöðu til þess að skipta um númer á okkar bílum. Þetta verða þúsundir íslendinga að gera á hverju einasta ári. Með þessu frv. erum við að létta þessari kvöð af landsmönnum, og þess vegna get ég ekki skilið í því þegar allshn. verður sammála um að fella svona till. sem er til stórkostlegra bóta. Við vitum það að þegar til umr. var á sínum tíma að breyta úr vinstri í hægri í umferðinni, þá voru um það mjög skiptar skoðanir og margir sem voru því mótfallnir og töldu að það kostaði mjög mikið og það væri alls ekki til bóta. Það var samþ. fyrir því og talið eðlileg framþróun í umferðarmálum á Íslandi að við fylgdumst með sem flestum öðrum Evrópuþjóðum í því að aka á hægri vegarkanti. Ég tel að með þessari breytingu, að við nú leggjum niður þetta gamla fyrirkomulag með gömlu númerunum og tökum upp svipað skráningarkerfi og gildir í nálægum löndum, séum við raunverulega að halda áfram þeirri þróun sem við byrjuðum á þá, og þess vegna skil ég ekki í þeirri andstöðu sem hér kemur fram. Það hefur verið bent hér á ýmis rök sem menn telja að séu á móti því að breyta þessu, eins og veðsetningu ökutækja. Það er búið að útskýra að þetta er alls ekki það stórt atriði að það þurfi að hafa nokkur úrslit í sambandi við ákvarðanatöku í þessu máli. Ég tel sama gilda um þau önnur atriði sem hér hafa komið fram, að þau séu alls ekki það þung á vogarskálunum að þau vegi á nokkurn hátt upp á móti því hagræði að breyta yfir í þetta nýja kerfi. Hugsum okkur það út frá almennri skynsemi að við þurfum að skipta 20 sinnum eða 30 sinnum um númer á einum bíl á hans æviferli, miðað við það að þurfa ekki að gera það nema einu sinni. Ég held að þetta sé svo augljóst mál að um það hefði ekki þurft að verða neinn ágreiningur. Ég vil því eindregið leggja til að allshn. fái þetta frv. aftur og endurskoði þessa afstöðu sína, því ég tel að mikill meiri hl. landsmanna sé með þessari eðlilegu breytingu og hún sé til stórbóta.