Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Frv. á þskj. 662 er komið frá Ed. í þessu frv. eru gerðar till. til breyt. á l. um tollheimtu og tolleftirlit. Megintilgangurinn með þeim breytingum, sem hér eru lagðar til, er að ákvæði IX. kafla l. um tollheimtu og tolleftirlit, sem lúta að refsingu og öðrum viðurlögum vegna ólögmæts innflutnings á vörum til landsins, verði breytt. Það skal hins vegar tekið fram að í breytingum þessum felast engin nýmæli, en ef frv. nær fram að ganga munu ákvæði þess verða tollgæslunni til styrktar og veita einstökum ákvæðum laganna meiri virkni en nú er. Í 2. mgr. 61. gr. núgildandi laga um tollheimtu og tolleftirlit er svo hljóðandi ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: „Sömu refsingu skal sá sæta sem selur eða afhendir vörur, enda viti hann eða megi vita að þær séu ólöglega innfluttar.“ Með 1. gr. þessa frv. er lagt til að orðalagi þessarar mgr. verði breytt þannig að viðtaka á ólöglega innfluttum vörum, hvort sem hún er gegn endurgjaldi eða ekki, verði ótvírætt gerð að sjálfstæðu broti. Með breytingu í þá átt verður eigi lengur dregin í efa heimild í lögum til refsingar fyrir það atferli að kaupa eða veita viðtöku án endurgjalds ólöglega innfluttum vörum sem viðtakandi veit eða mátti vita að þannig eru til komnar. Breytingar, sem lagt er til að gerðar verði á 2. mgr. 71. gr. núgildandi laga, eiga fyrst og fremst rætur að rekja til verðlagsbreytinga og neikvæðra áhrifa þeirra á þau markmið sem stefnt er að. Þar er lagt til að hámarksfjárhæð sekta verði 4 millj. kr. Þá eru gerðar brtt. á 2. mgr. 76. gr. sem varða enn fremur sektarákvæði. Ég sé ekki ástæðu til, virðulegi forseti, að fjölyrða um frv., en legg til að því verði vísað til hv. fjh: og viðskn. að lokinni þessari umr. og til 2. umr.



Virðulegi forseti. Í l. nr. 37 16. apríl 1971 var ríkissjóði heimilað að veita ríkisábyrgð á láni sem Landsvirkjun tæki vegna fjármögnunar kostnaðar við undirbúning virkjunar Tungnaár, bæði við Sigöldu og Hrauneyjafoss, við byggingu þeirrar sem fyrr yrði ráðist í, svo og vatnsmiðlunarvirkjun við Þórisvatn og lúkningu Búrfellsvirkjunar. Seinni áfanga Búrfellsvirkjunar lauk sumarið 1972 og Þórisvatnsmiðlun var að fullu lokið á árunum 1972–1973, en eins og vitað er, þá er gert ráð fyrir að Sigölduvirkjun ljúki á þessu og næsta ári. Téð ríkisábyrgðarheimild frá 1971 takmarkaðist við 2 milljarða 772 millj. kr., þ.e. 31.5 millj. Bandaríkjadala eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í annarri erlendri mynt, en á genginu 1 Bandaríkjadollar 88 kr. Á þeim tíma lágu ekki fyrir endanlegar áætlanir um stofnkostnað Sigölduvirkjunar, enda virkjunin þá ekki komin á útboðsstig. Endurskoðaðar áætlanir hér að lútandi á grundvelli verksamninga og þróunar í verðlags- og efnahagsmálum sýna að ríkisábyrgðarheimildir vegna lána í þágu Sigölduvirkjunar þurfa að hækka um 15 millj. Bandaríkjadala eða um 2679 millj. kr. á skráðu gengi 1 Bandaríkjadollar kr. 178.60. Í frv. þessu er því farið fram á heimild fyrir ríkisábyrgð á lántöku að þessu marki, eins og ég hef nú gert grein fyrir. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að frv. þessu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Hv. allshn. hefur skoðað þetta frv. svo og önnur tvö frv. sem eru eins og varða önnur happdrætti, en frv. fela öll í sér sams konar breytingu á viðkomandi lögum, þ.e.a.s. að taka tölvu í notkun happdrættanna þegar vinningar eru dregnir út og skipuð sé n. af hálfu rn. til eftirlits með þeirri framkvæmd. N. varð sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. og hinna tveggja, en hv. þm. Svava Jakobsdóttir áskildi sér rétt til að flytja eða fylgja brtt.



Herra forseti. Eins og kom fram í máli hv. frsm., þá hef ég ekki eingöngu áskilið mér rétt til að flytja eða fylgja brtt., heldur hef ég einnig skrifað undir með fyrirvara. Þegar allshn. var að athuga þessi frv., þá kom það glöggt í ljós hvað tölvumenning er utan við alla venjulega mannlega þekkingu og mannlegt líf. Við fengum á okkar fund starfsmann, deildarstjóra úr dómsmrn., Ólaf Walter Stefánsson, sem gaf okkur upplýsingar eftir bestu getu, en játaði jafnframt að hann hefði raunar sjálfur enga þekkingu á því sem hann væri að greina okkur frá, heldur væri hans þekking komin frá sérfræðingi úr háskólanum. Hins vegar voru ummæli hans á fundinum þó það sannfærandi og sá sérfræðingur í háskólanum sem hann vitnaði til, dr. Þorkell Helgason, að mínu viti það trúverðugur að ég taldi óhætt að fylgja n. og mæla með samþykkt þessa frv. Ég ætla mér ekki þá dul að lýsa því hvaða breyting verður á þegar dráttur fer fram með tölvu í stað handafls, en mér skilst að það sé tryggt í upphafi dráttar að allir hafi jafnan rétt. Ég skrifa undir með fyrirvara vegna þess að þrátt fyrir þetta, sem ég hef núna sagt, þá finnst mér varhugavert að Alþ. sé að setja lög um tölvunotkun meðan við höfum enga heildartölvulöggjöf. Ég minni á nauðsyn þess að setja slíka löggjöf. Það liggur fyrir till. um það á þessu þingi og það lá fyrir till. um það á síðasta þingi. Og ef framhaldið á að vera svona, að við verðum að fara að ákveða með lögum tölvunotkun hér og þar, þá er vissulega grundvallaratriði að til sé löggjöf um tölvunotkun. Það, sem vakti fyrir mér þegar ég áskildi mér rétt til þess að flytja brtt., var að það mun svo fyrir mælt í núgildandi lögum um Happdrætti háskólans, að a.m.k. tveir nm. séu lögfræðingar. Með því frv., sem hér liggur fyrir, eru engin ákvæði um neina sérmenntaða menn. En sakir tímaskorts hef ég ekki getað aflað mér nægilegra upplýsinga um hvort hér þyrfti menn með einhverja sérstaka tæknimenntun og hef þess vegna ekki flutt brtt., en vil beina því til hæstv. dómsmrh., hann er ekki staddur hér að vísu, en ég vil leggja áhersíu á og vona að þessi tilmæli komist þá til skila, að hann athugi það þegar þessi n. verður sett.



Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð, og til þess að spara tíma ætla ég að láta það, sem ég segi nú um þetta frv., nægja um önnur tvö sem einnig munu koma hér til 2. umr. eftir afgreiðslu í n. Það eru frv. um happdrættin þrjú. Ég hef haft sömu afstöðu til nál. sem gefin hafa verið út á þskj. 700, 701 og 702 varðandi öll þessi frv., að skrifa undir nál. með fyrirvara. Það er ekki vegna þess að ég sé á nokkurn hátt andvígur þeirri hagræðingu sem verið er að koma á fót með flutningi þessara frv. í sambandi við drátt vinningsnúmera hjá þessum happdrættum. Hér er aðeins um vinnuhagræðingu að ræða, að taka tölvur þar í notkun, auk þess sem ekki mun vera hægt, að því er mér skilst, að halda öllu lengur áfram með þá aðferð sem notuð hefur verið, þ.e.a.s. láta draga með gömlu aðferðinni, þar eð miðar sem notaðir eru við slíkan drátt fást ekki lengur prentaðir, eftir því sem mér skilst. Ég hef ekki fyrirvara á því að skrifa undir þetta nál. vegna þess að ég sé á móti þessari hagræðingu, heldur af sömu ástæðum og hv. síðasti ræðumaður tók fram, að mér finnst mjög óæskilegt að vera með lögum að koma fleiri og fleiri verkefnum af slíku og þvílíku tagi til meðferðar í tölvum og öðrum slíkum tækjum án þess að nokkur lög séu sett um meðferð slíkra tækja og heimild til notkunar gagna sem þau tæki vinna, eins og viðgengst í flestum eða öllum nálægum löndum. Það er af þeirri ástæðu sem ég hef undirritað nál. með fyrirvara, en ekki því að ég hafi neitt á móti þeirri hagræðingu sem þarna er rekin. En ég segi eins og hv. síðasti ræðumaður, að mér finnst mjög óeðlilegt að vera sífellt að fjölga slíkum verkefnum eins og hér um ræðir án þess að sett sé löggjöf um hvernig nota megi þau geysimiklu auknu afköst og þær upplýsingar sem geyma má með þeim hætti sem hér er um að ræða.



Virðulegi forseti. Þetta frv. er að öllu leyti eins í sniðum og það frv. sem hér var á dagskrá áðan, og vísa ég til þeirrar framsögu sem ég hafði þá. En niðurstaðan er sú að allshn. mælir með samþykkt frv. með þeim fyrirvörum sem fram hafa komið hjá einstökum nm.



Virðulegi forseti. Hér er um að ræða þriðja sams konar frv. Afgreiðsla n. er sú sama og á hinum tveim fyrrnefndu.



Virðulegi forseti. N. fjallaði um þetta mál á fundi sínum og varð sammála um að leggja til að frv. yrði samþ. óbreytt. Við 1. umr. kynnti hv. 3. þm. Norðurl. v. brtt. sem hann lagði fram. Brtt. þessi vék að því að þrengja ákvæði sem eru í reglugerð um úthlutun lána við byggingu 1000 leiguíbúða sveitarfélaga. í umr. um annað mál hér á Alþ. í mars í vetur kom fram, þegar rætt var um þáltill. um hönnun opinberra bygginga, að þessi ákvæði, eins og þau eru í reglugerðinni og eins og þau hafa verið framkvæmd hjá húsnæðismálastjórn, hafa leitt til þess að hönnunarkostnaður þessara íbúða hefur orðið að mati ræðumanna óeðlilega hár. Ákvæðið, eins og það er í 3. gr. reglugerðarinnar, 2. mgr., er þannig, með leyfi forseta: „Þegar húsnæðismálastjórn hefur samþykkt að veita lán til að byggja leiguíbúðir samkv. reglugerð þessari skal húsnæðismálastjórn annast eða láta annast allan tæknilegan undirbúning framkvæmda, könnun aðstæðna á byggingarstað, gerð teikninga, verklýsinga og kostnaðaráætlana, eftirlit og tæknilega aðstoð á byggingartímanum.“ Það kom fram hjá hv. flm. brtt, að hér væri ekki á nokkurn hátt leitað samstarfs eða umsagnar sveitarfélaganna sjálfra, en það væri eðlilegt þar sem hér væri um að ræða framkvæmdir sem sveitarfélögin reistu og ættu, að til þeirra yrði leitað varðandi framkvæmdir. Með tilvísun til ummæla hæstv. félmrh. að ræðu flm. lokinni, þar sem hann tók undir ummæli hans og taldi að n, þyrfti að skoða þessa till. vandlega, þá sýndist n. ekki ástæða til þess að taka þessa brtt. inn í frv. og væntir þess að hæstv. félmrh. beiti sér fyrir því, þar sem þarna er um reglugerðarákvæði og framkvæmdarákvæði að ræða, að þeim verði breytt í þá veru sem flm. lagði til. Fyrir því varð niðurstaða n. sú að mæla með og leggja til að frv. yrði samþ. óbreytt, en nm. áskildu sér allir rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. ef fram kynnu að koma hér við 2. umr. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð.



Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. frsm. og félmn. fyrir afgreiðslu málsins. Í reglugerð um úthlutun lána og byggingu 1000 leiguíbúða sveitarfélaga, sem sett var 26. febr. 1974, er það ákvæði í 3. gr. sem hv. frsm. rakti. Við 1. umr. málsins flutti hv. 3. þm. Norðurl. v. brtt. við frv., sem hér liggur fyrir, um að sveitarfélög skyldu hafa meiri rétt til afskipta af undirbúningi leiguíbúða heldur en í reglugerðinni segir. Það hefur orðið samkomulag um, að sú till. komi ekki hér til atkv., en hins vegar vil ég lýsa því hér yfir að félmrn. mun í samráði við Húsnæðismálastofnun ríkisins og Samband ísl. sveitarfélaga endurskoða ákvæði 2. mgr. 3. gr. umræddrar reglugerðar með það fyrir augum að rýmka það ákvæði og gefa sveitarfélögum frjálsari hendur um hönnun íbúða og undirbúning framkvæmda.



Virðulegi forseti. Ég fellst á afgreiðslu n. á málinu. Ég óska ekki eftir því að brtt. á þskj. 615 komi til atkv. Ég þakka hæstv. félmrh. þessa yfirlýsingu. Aðalatriðið er það náttúrlega að reglugerðin sé endurskoðuð með tilliti til fenginnar reynslu og ef mönnum þætti tiltækilegt að haga henni á hagrænni hátt en mér sýnist að hún hljómi nú, þá verði henni breytt.



Virðulegi forseti. Frv. þetta var lagt fram í Ed. og er um breyt. á lögum um fasteignasölu og felur það í sér að skylt sé að geta þess í öllum skjölum varðandi fasteignakaup hver hafi samið skjölin. Enn fremur skulu þeir, sem fasteignaviðskipti annast, geta nafnsins í auglýsingum, eins þótt viðskiptin séu rekin í nafni skrásetts firma. Gert er ráð fyrir því að sams konar ákvæði verði sett í lög og þetta nái jafnframt til kaupa og sölu á skráningarskyldum skipum. Röksemdin með þessu frv. er sú að fasteignafirmum fjölgi stöðugt, en að sama skapi ríkir nokkur óvissa um það hver annist eða beri ábyrgð á fasteignafyrirtækjum. Jafnframt er nokkur óvissa í því hver hafi samið viðkomandi skjöl, sem oft geta orkað tvímælis og valda oft málaferlum eða alla vega deilum. Til þess að koma í veg fyrir þessa óvissu er þetta frv. lagt fram. Það hefur fengið samþykki Ed. og allshn. Nd. mælir með samþykkt þess.



Virðulegi forseti. Menntmn. hefur fjallað um þetta frv. á fjölmörgum fundum. Svo sem segir í nál., þá var frv. lagt fram með fyrstu málum þingsins, það er mál. nr. 7 og þskj. 7. En síðan frv. var lagt fram hefur orðið breyting á þar sem sett voru lög fyrir jól í vetur, nr. 94 frá 30. des. 1975, um breytingu á verkefnaskipun ríkis og sveitarfélaga, þann veg að almenningsbókasöfn, sem greitt var til að hluta af ríki og að hluta af sveitarfélagi, voru færð yfir til sveitarfélaganna að öllu leyti. í framhaldi af því flutti hæstv. menntmrh. brtt. á þskj. 197 þar sem tekið var tillit til þeirra breytinga sem átt höfðu sér stað. Þegar n. tók að fjalla um þessar brtt. sem og frv. í heild eins og það lá fyrir, þá kom í ljós að ekki mundu allir sammála því að þær brtt. næðu fram að ganga, og á ég þá við fyrst og fremst fulltrúa sveitarfélaganna í landinu, þ.e.a.s Samband ísl. sveitarfélaga. það er rétt að geta þess að með verkefnayfirfærslunni var gert ráð fyrir því að niður félli 20 millj. kr. framlag af hálfu ríkisins, en kæmi aftur á móti til sveitarfélaganna í formi aukinnar hlutdeildar í söluskattsstigum. Ég vil vekja athygli á því, að jafnhliða því sem gert var ráð fyrir að sveitarfélögin fengju á næstu þremur árum mjög aukið fjármagn frá ríkinu, þá var í upphaflega frv. líka gert ráð fyrir því, að sveitarfélögin sjálf verðu mun meira fé til almenningsbókasafna heldur en verið hefur á undanförnum árum, enda þótt staðreyndin sé sú að sum sveitarfélög verja nú þegar til almenningsbókasafnanna álíka mikilli upphæð og gert er ráð fyrir í frv. Þá var gert ráð fyrir því að hækkun framlaga ætti sér stað á þremur árum. Ef við lítum á þessar 20 millj. sem gert var ráð fyrir að yrðu færðar yfir, þá samsvarar það tæplega 100 kr. á hvern íbúa í landinu. En á næstu þremur árum, að þessu ári meðtöldu, var gert ráð fyrir því að þessi upphæð hækkaði í 300 kr. á íbúa. Það var grundvallarariði af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga, að jafnhliða því að ríkið hætti að veita stofnframlög og hætti að veita rekstrarstyrki, þá væri þessi málaflokkur að öllu leyti á vegum sveitarfélaganna og þar af leiðandi ætti ekki að setja lög um að skylda sveitarfélögin til eins eða neins í þessum efnum, að ætti að vera þeirra eigið málefni, þar sem þau hefðu veg og vanda af því hvernig tækist til um framkvæmd. Hins vegar var það skoðun menntmrn. að sveitarfélögunum hefðu verið lagðar vissar skyldur á herðar jafnhliða því að þau fengu auknar tekjur af söluskattinum, og það vildi ekki fallast á að skyldur yrðu ekki lagðar á herðar sveitarfélaganna. N. reyndi að finna millileið sem báðir aðilar gætu sætt sig við, en eins og fram kemur í nál. tókst það ekki að fullu. Ég geri ráð fyrir því að aðilar séu ekki alls kostar ánægðir með þær brtt. sem meiri hl. menntmn, varð sammála um að flytja. N. náði ekki samstöðu um málið. Svava Jakobsdóttir og Magnús T. Ólafsson hafa skilað minnihlutaáliti. Ég vil enn fremur taka það fram að formaður n, var erlendis þegar hún gekk frá sínum till., en nefndarformaður Ingvar Gíslason vann mjög mikið í þessu máli enda þótt hann væri ekki viðstaddur þegar það fékk endanlega afgreiðslu. En hann hefur látið þess getið að hann standi að brtt. eins og n. gekk endanlega frá þeim, enda að verulegu leyti hans verk. Ég ætla þá að snúa mér að því efnislega að drepa á þær brtt. sem meiri hl. n. leggur til að verði samþykktar. 1. brtt. er smávegis orðalagsbreyting. Þar er gert ráð fyrir því, að í staðinn fyrir að það sé talað um að í öllum byggðum landsins séu bókasöfn, þá sé það fyrst og fremst tryggt að allar byggðir landsins skuli njóta þjónustu almenningsbókasafna. Ástæðan fyrir þessari breytingu er fyrst og fremst sú, að við teljum ekki rétt að í frv. séu ákveðin fyrirmæli um að í öllum sveitarfélögum landsins skuli vera almenningsbókasöfn. Nú er vitað að Samband ísl. sveitarfélaga hefur tekið upp orðið „byggð“ yfir sveitarfélag, og það hefur komið fram hjá bókafulltrúa og fleirum að til þess að ná viðunandi marki varðandi bókasafnsþjónustu í landinu sé það ekki skilyrði að bókasafn sé staðsett í hverju sveitarfélagi, heldur fyrst og fremst að hvert einasta sveitarfélag, hver einstök byggð njóti þjónustu almenningsbókasafna. Og þar hafa komið fram hugmyndir um ákveðinn fjölda bókasafna, ákveðinn staðal, þ.e.a.s. ákveðna stærð og ákveðna aðstöðu í hverju bókasafni og þjónustu útibúa frá því. Í samræmi við þetta er 2. brtt., að í þeim sveitarfélögum þar sem héraðsbókasafn er ekki starfandi eða önnur bókasöfn, þá sé orðalagið aðeins: í hreppum þar sem héraðsbókasöfn eru ekki. Þetta samrýmist fyrri breytingunni betur að því leyti, að það er ekki ákveðið orðað að bókasöfn skuli vera í öllum hreppum. 3. brtt., sem flutt er, varðar raunar höfuðágreiningsefni um þetta frv., en það er lögbundið framlag sveitarfélaganna. Með þeirri brtt., sem meiri hl. menntmn. leggur til að verði samþykkt, er gert ráð fyrir þeirri upphæð sem brtt. menntmrh. frá því í vetur gera ráð fyrir. Hins vegar er gert ráð fyrir því að undanþágu sé hægt að gefa frá þessari lágmarksupphæð. Og í viðbótargr. segir, að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. þessarar gr. getur sveitarfélag ákveðið annað lágmark ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi, enda mæli félmrn. með undanþágu hverju sinni. Mér þykir ástæða til að vekja athygli á því að meiri hl. n. valdi félmrn. til þess að vera hinn lögformlegi aðill sem samþykki undanþágurnar, séu þær gefnar, vegna þess að félmrn, fer með yfirstjórn málefna sveitarfélaganna. Það hefur aðstöðu til að fylgjast með og kanna fjárhagsáætlanir og reikninga sveitarfélaganna og meta það hvort ástæða sé til að þessi undanþága verði veitt, enda þótt menntmrn. fari að öllu öðru leyti með málefni almenningsbókasafnanna. 4. brtt. er í fullu samræmi við lögin frá í vetur um yfirfærslu verkefna og gerir ráð fyrir því að 9. gr. frv. falli niður. Í 5. brtt. eru numin brott þau ákvæði sem kveða á um aðild ríkissjóðs. Í 6. brtt. er gert ráð fyrir því að það sé starfandi sérstakur fulltrúi sem í rn. annist málefni safnanna, og þar er gert ráð fyrir því að þessi fulltrúi sé að öðru jöfnu bókasafnsfræðingur með reynslu í starfi. Þar er enn fremur gert ráð fyrir því að ráðh. geti skipað ráðgjafarnefnd og séu í ráðgjafarnefndinni tveir fulltrúar, annar frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og hinn frá Bókavarðafélagi Íslands og hann sé starfandi í almenningsbókasafni. 7. brtt. er till. um nýja gr. í frv. Þar er gert ráð fyrir að bæjarbókasöfn, borgarbókasafnið í Reykjavík þar undir, og bæjar- og héraðsbókasöfn, svo sem þau eru skilgreind í 3. gr. frv., þ.e.a.s. bókasöfnin starfa í kaupstöðum og rækja jafnframt bókasafnsþjónustu í byggðum í kring, þau ráði forstöðumann sem er bókasafnsfræðingur. Auk þess er gert ráð fyrir því að bókasafnsfræðingar eigi að jafnaði forgangsrétt til bókavarðarstarfa. Má því segja að þessi grein tryggi á nokkurn hátt réttindi bókasafnsfræðinga. 8. brtt. fjallar svo um það að reglugerð skuli samin í nánu samstarfi við Samband ísl. sveitarfélaga og að höfðu samráði við sérstaka fulltrúa Bókavarðafélags Íslands og Félags bókasafnsfræðinga, einn frá hvoru félagi. Breytingin í þessari gr. er fyrst og fremst sú, að rn. er ekki skorinn stakkur um einstök ákvæði reglugerðarinnar og bókasafnsfræðingar koma þarna inn ásamt Bókavarðafélaginu og Sambandi ísl. sveitarfélaga sem ráðgjafaraðilar og aðilar að samningu reglugerðarinnar. 9. brtt. er í raun og veru í samræmi við breytta tímasetningu. Þegar frv. var lagt fram var gert ráð fyrir að lögin tækju gildi 1. jan. 1976. Nú er komið langt fram yfir þann tíma. Gert er ráð fyrir að lögin öðlist gildi nú þegar, en að umþóttunartíminn, 3 ár, verði frá 1. jan. 1976 að telja, þannig að lögin ættu að vera komin til fullra framkvæmda á sama tíma og upphaflega frv. gerði ráð fyrir. Og þá er að lokum 10. brtt. þar sem tekin er inn ný gr., ákvæði til bráðabirgða, þar sem menntmrn. og Samband ísl. samvinnufélaga skulu sameiginlega gangast fyrir gerð heildaráætlunar um uppbyggingu og aðsetur almenningsbókasafna. Mér þykir ástæða til þess að vekja sérstaklega athygli á þessari grein. Ég tel mjög brýna þörf á að slík athugun eigi sér stað. Mér er fullkunnugt um að málefnum almenningsbókasafnanna hefur verið misjafnlega sinnt hjá sveitarfélögunum. Eins og ég sagði áðan verja sum sveitarfélög þegar álíka hárri upphæð til almenningsbókasafna og gert er ráð fyrir í frv., eins og það var lagt fram í haust. En hitt er vitað, að á - ég vil segja - ótrúlega mörgum stöðum eru málefni safnanna í hinum megnasta ólestri. Þegar sú athugun hefur átt sér stað sem hér er gert ráð fyrir, þá ætti að vera miklum mun auðveldara að meta hvert átak þurfi að gera til þess að bókasafasmálin í heild komist í viðunandi horf. Og í ljósi þeirra upplýsinga sem þá liggja fyrir, tel ég eðlilegt að Alþ. fjalli aftur um það mál og taki þá sínar ákvarðanir varðandi málefni safnanna í heild.



Herra forseti. Svo sem fram kemur í nál. á þskj. 685, þá höfum við hv. 3. landsk. þm. skilað séráliti í þessu máli og leggjum við til að frv. um almenningsbókasöfn verði samþykkt í því formi sem það var upphaflega lagt fram, þ.e.a.s. við leggjum til að fjármögnun verði háttað á þann veg sem gert er ráð fyrir í hinn upphaflega frv., að ríki og sveitarfélög leggi fjármagn til bókasafnanna. Við getum þó fallist á þær brtt. meiri hl. sem lúta að innri starfsemi safnanna og við teljum þær til bóta. Þeim hefur hv. frsm. meiri hl. þegar lýst. En á brtt. meiri hl., sem lúta að fjármögnun safnanna, þ.e.a.s. 3., 4. og 5. brtt., getum við ekki fallist. Það er skemmst af að segja að þetta frv. hefur verið algert vandræðabarn meiri hl. menntmn. Nd. í allan vetur og orðið um það mikill ágreiningur. Undir lokin lá við að maður væri hættur að greina, hver væri að deila við hvern og hver væri á móti hæstv. ráðh. í þessu máli og hver með honum. Og það var raunar ekki að undra þótt ýmsir rugluðust, því að það var hæstv. menntmrh. sjálfur sem snerist að nokkru gegn eigin frv. Þegar það var lagt fram í haust, þá voru skýr ákvæði um framlög bæði af hálfu ríkis og sveitarfélaga, og það voru fleiri þm. en ég sem töldu að hér væri um stórmyndarlegt átak að ræða. Við vissum að bókasöfn voru víða í fjársvelti. Fjárframlög ríkis höfðu verið allt of lág og mörg sveitarfélög höfðu ekki fjárhagslegt bolmagn til að sinna bókasafnsmálum sem vert væri. Þetta frv. miðaði að því að auka fjárráð safnanna, og fögnuðu nú allir, eins og ég sagði áðan, þessu framtaki hæstv. ráðh. En fögnuðurinn minnkaði heldur betur í des. þegar breytingin var gerð á verkefnum sveitarfélaga með l. nr. 94/1975. Bókasöfnin voru svipt ríkisframlagi, og hafði frv. hæstv. ráðh., sem beið allan tímann í n., þá rýrnað heldur betur. Eftir stóðu framlög sveitarfélaga, sem hæstv. ráðh. hækkaði að vísu aðeins með brtt. Rétt er þó að geta þess, að í hlut sveitarfélaga komu 20 millj. til bókasafnsmála eða vegna bókasafnsmála, án þess þó að nokkur trygging væri fyrir því að þessum 20 millj. yrði varið í það verkefni fremur öðrum. Ég þarf ekki að tíunda hér óánægju margra sveitarstjórnarmanna með þessa lagabreytingu. Um hana vita allir hv. þm. Og þegar eftir þá lagabreytingu bárust menntmn. Nd. boð frá stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga í bréfi þar sem óskað var eftir því að frv. yrði endurskoðað. Framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga kom á fund n. og kom í ljós að endurskoðunin átti að hníga að því að burt yrði kippt ákvæði um lágmarksframlög sveitarfélaga úr því að ríkið hefði kippt að sér hendi með sín framlög. Á þessum fundi upplýsti framkvæmdastjórinn að frv. hefði í sinni upprunalegu mynd fengið jákvæðar undirtektir Sambands ísl. sveitarfélaga, enda búið að hafa samráð við stjórnina um það frv., að því er mér skildist. Sagði framkvæmdastjórinn að persónulega fyndist sér ekki fráleitt að taka upp aftur samstarf ríkis og sveitarfélaga í bókasafnsmálum, en því aðeins að peningar kæmu til. Ég ítreka, þetta var hans persónulega skoðun. Eins og sjá má af brtt. meiri hl., þá féllst hann ekki á þessa kröfu Sambands ísl. sveitarfélaga að öllu leyti, en lét æðimikið undan, því að í 3. brtt. er kveðið svo á að sveitarstjórn geti ákveðið annað lágmark ef sérstakar ástæður séu fyrir hendi, enda mæli félmrn. með þeim. Í fyrsta lagi er afskaplega óeðlilegt að leyfi félmrn., sem hefur ekki nokkurn skapaðan hlut með framkvæmd bókasafnsmála að gera, skuli þurfa til. Með því er í rauninni verið að kippa úr menntmrn. allri yfirstjórn fjármála bókasafnsmála. Í öðru lagi er alveg augljóst að hér er verið að kippa síðustu stoðinni undan fjármögnun bókasafna. Þetta ákvæði, að sveitarstjórn geti ákveðið annað lágmark, þýðir í raun og veru að hún geti sleppt því að verja fé til bókasafna ef hún telur sérstakar ástæður til. Svo slæm sem lög um almenningsbókasöfn frá 1963 voru hvað snertir fjármögnunina, þá er þetta frv. enn verra því að hér er opnuð leið til þess að svo geti farið að líði ár eftir ár án þess að nokkru fjármagni sé varið til bókasafna. Menntmn. barst umsögn frá bókafulltrúa ríkisins, þeim manni sem hefur með bókasafnsmál að gera á vegum menntmrn. Og það er fróðlegt að lesa hér umsögn hans um það hvernig háttað er bókasafnsmálum í landinu um þessar mundir. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Best er ástandið í kaupstöðum þar sem fastráðnir starfsmenn eru við bókasafnið. Aðrir liðir hækka þá í hlutfalli við laun. Þó er farið að kreppa að söfnunum í þessum bæjum einnig. Í héraðsbókasöfnunum er ástandið vægast sagt hörmulegt. Þeim hefur mörgum verið haldið uppi með sjálfboðavinnu fórnfúsra manna, og má raunar sama segja um flest söfn í landinu. Þegar þessi fórnfúsa kynslóð fellur frá sígur á ógæfuhliðina, því að engar tekjur eru til að greiða henni laun. Mörkuð stefna var að eitt safn í sýslu eða héraði væri einhvers megnugt og gæti í auknum mæli tekið við bókasafnsþjónustunni. Þessi hefur ekki orðið raunin á þar sem Alþ. hefur ekki látið sig neinu skipta hvort héraðsbókasöfn störfuðu eða yrðu að loka vegna húsnæðisleysis og rekstrarfjárskorts.“ - Sýnir bókafulltrúinn fram á það, hve framlag ríkisins hefur farið síminnkandi á undanförnum árum og engan veginn verið í samræmi við fjárþörf. Ég held, herra forseti, að það þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta. Við, sem gerðum okkur vonir um að nú ætti að gera stórátak í bókasafnsmálum, höfum orðið fyrir miklum vonbrigðum. Við höfðum ætlast til annars af hæstv. menntmrh. en hann gengi nánast af bókasöfnum í landinu dauðum.



Herra forseti. Ekki skal ég sverja fyrir það að þetta frv. um almenningsbókasöfn, sem verið hefur til meðferðar hjá menntmn. í vetur, hafi reynst vandræðabarn og talsvert erfitt meðferðar. En hins vegar held ég að niðurstaðan af starfi n. sé eftir atvikum sæmileg og að flestir geti vel við unað ef rétt er skoðað. Þau tíðindi gerðust í vetur, sem hér hefur verið lýst, að það fór fram verkefnayfirfærsla milli ríkis og sveitarfélaga, þannig að kostnaðurinn við almenningsbókasöfnin var fluttur alveg yfir á sveitarfélögin og sveitarfélögin fengu að auki aukna hlutdeild í söluskattstekjum. Þá var það náttúrlega að ýmsu leyti óeðlilegt, þegar svo var komið að sveitarfélögin fengu þarna auknar tekjur, að ríkið tæki að sér að halda uppi þessum sérstaka þætti í félags- og menningarþjónustu. Og það var ekki nema eðlilegt að hæstv. menntmrh, liti svo á að eðlilegast væri að sveitarfélögin tækju þetta alfarið á sig með beinu lagaboði. En við urðum fljótlega vör við það, sem störfum í menntmn., að þessum till. hæstv. menntmrh. var afar illa tekið af hálfu sveitarfélaganna og þetta setti málið sem sagt í erfiða stöðu fyrir okkur. Og það hefur komið í okkar hlut að reyna að finna leið út úr þessum ógöngum. Það má vel vera að það megi finna ýmsa agnúa á þeirri leið sem við höfum valíð sem styðjum brtt. á þskj. 658, en ég er alveg sannfærður um að Alþ. átti ekki betri kosta völ eins og þessu máli var komið. Þess vegna vil ég mæla alveg sérstaklega með þessum till. Auk þess er það svo að ýmis ákvæði koma ný inn í frv. í brtt. meiri hl. menntmn. sem ég tel vera mjög mikilvægar. Menntmn. hefur lagt sig fram um það m.a. að lögfesta aukin réttindi bókasafnsfræðinga, og það kemur viðar fram í þessum brtt., og ég tel það vera mikla framför frá því sem áður var. Ég tel eðlilegt að þegar við eigum orðið allmikinn fjölda vel menntaðra bókasafnsfræðinga, þá er það fullkomlega eðlilegt að þeir fái að njóta sinnar menntunar og gangi fyrir almennt í bókavarðarstöður og einkum þó stöður yfirbókavarðar við öll hin stærri söfn. Um þetta lágu fyrir hjá menntmn. sérstakar óskir frá Félagi bókasafnsfræðinga, og ég hygg að öll menntmn. sé sammála um að rétt hafi verið að ganga sem mest til móts við óskir þeirra og kröfur. Svo vikið sé nánar að þessum brtt. sem hér liggja fyrir, þá er þetta höfuðbreytingin, brtt. 3 á þskj. 658, við 8. gr., um það hvernig hún skuli orðast. Ef hún er nú lesin með réttu hugarfari og af gaumgæfni, þá held ég að mönnum sé ljóst að í rauninni er verið að lögfesta lágmarksframlög sveitarfélaga til almenningsbókasafna og tilgreint hvernig það skuli vera. Þar er farið í einu og öllu eftir þeim till. sem hæstv. menntmrh. flutti við málið í vetur. En hitt er rétt, að til þess að reyna að sætta sveitarfélögin við sinn hlut, þá er ákvæði, sem er undanþáguákvæði sem sveitarfélögin geta gripið til ef sérstaklega stendur á og ef félmrn., sem mest samskipti hefur við sveitarfélögin, gefur samþykki sitt til, þannig að ég held að ef þessi gr. er lesin rétt og skilin rétt, þá þurfi menn ekki að óttast að þarna sé ekki um að ræða verulega framför frá gildandi löggjöf og þetta muni ekki auka stórlega framlög til bókasafnsmála í landinu. Auk þess vil ég benda á það, að í till, menntmn. er ákvæði til bráðabirgða þar sem menntmrn. og Sambandi ísl. sveitarfélaga er gert að gangast fyrir gerð heildaráætlunar um uppbyggingu og aðsetur almenningsbókasafna. Ég held að þó að þetta ákvæði láti kannske ekki mikið yfir sér, þá leyni það nokkuð á sér. Þarna er gerð till. um að stofna til samstarfs á milli menntmrn. og Sambands ísl. sveitarfélaga um bókasafnsmálin, um gerð heildaráætlunar um uppbyggingu þeirra og hvar þau skuli vera staðsett. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt ákvæði og sé rétt að lesa það í framhaldi af eða með 8. gr., eins og hún kæmi til með að orðast ef brtt. meiri hl. menntmn. yrðu samþykktar. Það er að vísu alveg rétt, sem fram kom hér hjá hv. 5. landsk. þm., að ástand margra bókasafna er mjög slæmt. En ég held að við megum ekki heldur gleyma því, að það hafa orðið alveg gífurlegar framfarir í bókasafnsmálum á ýmsum stöðum á landinu og bókasafnsmálum er mjög vel komið á mörgum stöðum, vil ég segja. Sveitarfélögin hafa lagt þar mikið á sig. Ég nefni í því sambandi Reykjavíkurborg sem heldur uppi myndarlegri bókasafnsstarfsemi og hefur í huga að gera enn betur. Ég vil nefna Hafnarfjörð, Ísafjörð og einnig og alveg sérstaklega Akureyri þar sem gert hefur verið mjög myndarlegt átak á síðustu árum í þessum efnum. Þar hefur verið reist stór og myndarleg bókhlaða og safnið hefur verið eflt á allan hátt. Þar vinnur allstór hópur manna við bókasafnið og bæjarfélagið hefur lagt á sig gífurlega miklar fjárhæðir við að halda uppi þessari starfsemi, þannig að það er náttúrlega algerlega ofmælt að ekki hafi neitt verið gert í þessum málum. Ég held að það sé möguleiki á því að hvetja sveitarfélögin yfirleitt til þess að vinna meira að þessum málum, og ég held m.a. að ef það verður, sem við höfum lagt hér til, meiri hl. menntmn., að menntmrn. og sveitarfélögin setjist niður í sameiningu til þess að fjalla um þessi mál og gera áætlun í þessum efnum, þá er ég ekki í neinum vafa um að það á eftir að bera mjög jákvæðan árangur, þannig að ég held nú, þrátt fyrir það að þetta frv. hefur sannarlega verið vandræðabarn hér í þinginu og einkum og sér í lagi erfiður krógi fyrir okkur menntmn.- menn, þá vona ég nú samt að við séum búnir að siða það svo til og uppfæra það svo snoturlega í falleg föt að það eigi eftir að verða okkur til sóma frekar en hitt, sem hv. þm. Svava Jakobsdóttir var hér að lýsa áðan.

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta mál, en ég vil aðeins lýsa því yfir að ég mun styðja brtt. sem lagðar hafa verið fram af meiri hl. menntmn. Ég hlýt þó að segja að ég er ekki alls kostar ánægður með þá miklu forsjá sem gert er ráð fyrir að ríkið muni hafa með sveitarfélögunum samkv. þessu frv., forsjá sem ég tel óþarflega mikla. Ég tek það þó fram að rammalöggjöf um bókasafnsmál tel ég alveg sjálfsagða, og ég held að þetta frv., ef samþ. verður, muni reynast hæf rammalöggjöf um almenningsbókasöfn. Ég held að fyrirmæli í lögum sem þessum þurfi að vera hófleg og þ. á m. fyrirmæli um fjárframlög sem sveitarfélögunum er gert að greiða í þessu skyni. Það má segja að með brtt. er komið til móts við þetta sjónarmið af meiri hl. menntmn. Það kann vel að vera að einhverjum þyki það gamansöm lausn sem á þessu er fundin með síðasta málsl. 3. brtt., þar sem veitt er heimild til þess að víkja frá lágmarksframlögunum að vissum skilyrðum fullnægðum. En ég sætti mig sem sagt við þessa till. eins og hún þarna er orðuð. Ég held að það sé dálítið erfitt að meta það hvert skuli vera lágmarksframlag til einstakra verkefna, í þessu tilfelli til bókasafna. Mér sýnist að 1300 kr., sem ætlaðar eru á hvern íbúa í kaupstað, séu nokkuð há upphæð. En um það ætla ég ekki að ræða sérstaklega nú. Ef það kemur í ljós, þá munu vafalaust einhver sveitarfélög sækja um lækkun á þessu framlagi samkv. heimildinni í 8. gr. ef hún verður samþykkt. Um nál. minni hl. menntmn. væri kannske ástæða til þess að fara nokkrum orðum. Það segir í álitinu að með þeirri breytingu, sem gerð var á verkefnum sveitarfélaga í des. s.l., svipti meiri hl. Alþ. bókasöfnin ríkisframlagi með öllu, en sveitarfélögum einum gert að skyldu að leggja fram fé til þessara mála. Þetta er alveg rétt, og menn geta orðað þetta með þessum hætti ef þeir vilja. Það er alveg rétt að þarna var gengið til móts við þær óskir sveitarfélaganna að þetta verkefni yrði algerlega í þeirra höndum. Það hafði verið sett fram löngu áður sem ósk sveitarfélaganna að þau önnuðust ein um bókasöfnin. Með því móti gera sveitarfélögin sér að sjálfsögðu grein fyrir því að þau verði að leggja fram fé til bókasafnanna og standa þar á eigin fótum. Ég hef bent á það áður og geri það enn, að það, sem gert hefur verið í bókasafnsmálum úti um land, hefur verið gert þrátt fyrir ríkisframlagið, en ekki vegna þess. Ríkisframlagið hefur ekkert dregið sem heitið getur hjá þeim sveitarfélögum sem hafa verið að koma sér upp bókasöfnum eða halda þeim við. Um óánægju margra sveitarstjórnarmanna, sem hv. þm. Svava Jakobsdóttir sagði hér frá, kann ég ekki neinar sögur. Ég kannast ekki við það að í hópi sveitarstjórnarmanna hafi komið fram óánægja sérstaklega með yfirfærslu þessa verkefnis. Um önnur verkefni, sem voru yfirfærð, erum við ekkert að ræða hér. Hún kom vissulega fram um ýmis þeirra, en ég kannast ekki við óánægju með þetta. Um persónulegt álit framkvæmdastjórans ætla ég heldur ekkert að ræða hér. Það kemur mér á óvart ef hann hefur lýst því yfir á fundi menntmn. að hann vildi færa þetta í sama horf og áður. En það ætla ég að sjálfsögðu ekki að rengja hér, ég hef enga aðstöðu til þess. Hv. þm. Svava Jakobsdóttir sagði að það væri óeðlilegt að félmrn. úrskurðaði eða veitti leyfi til lækkunar á framlagi sveitarfélagsins og með því væri kippt úr hendi menntmrn. fjárhagslegum umráðum yfir söfnunum, ef ég hef tekið rétt eftir. Ég sé satt að segja ekkert eðlilegt við það að menntmrn. hafi fjárhagsleg umráð yfir sveitarfélögunum að þessu leyti. Þau umráð eru í hendi félmrn.  Ég veit að hæstv. menntmrh. er maður til þess að svara fyrir sig, en mér þykir það nokkuð harkalega að orði komist þegar sagt er af hv. þm. Svövu Jakobsdóttir að menntmrh. muni með þessu nánast ganga af bókasöfnum í landinu dauðum. Þetta er ekki sæmandi málflutningur, svo ekki sé meira sagt. Ég þarf ekki að hafa þessi orð mín miklu fleiri, en mér sýnist að aðalatriðin í þessu máli séu þessi: Frv. hlaut að breytast frá því sem það var lagt fram hér á fyrstu dögum þingsins vegna þess að Alþ. varð við þeirri beiðni sveitarfélaganna að yfirfæra þetta verkefni til þeirra. Sveitarfélögin hafa ekki síðan farið fram á breytingu í þá átt að ríkisstyrkur yrði tekinn upp að nýju, eins og minni hl. menntmn. leggur til að gert verði. Óttinn við að bókasöfnin muni drabbast niður vegna þess að ríkið leggi ekki lengur neitt til þeirra, sá ótti er ástæðulaus með öllu, það fullyrði ég. Ég fullyrði að sveitarfélögunum verður það metnaðarmál að gera meira, gera stærra átak í eflingu bókasafna sinna eftir að þau hafa fengið meiri umráð yfir þeim en áður. Það verður þeim metnaðarmál, og þess vegna er ég bjartsýnn á að vegur þeirra muni fremur vaxa heldur en hitt. Með þessu frv. er sett löggjöf um almenningsbókasöfn, - löggjöf sem ég held og vona að hægt verði að una við. Ég tek undir með hv. þm. Ingvari Gíslasyni að ákvæðið til bráðabirgða um samstarf menntmrn. og Sambands ísl. sveitarfélaga að gerð heildaráætlunar um uppbyggingu og aðsetur almenningsbókasafna, þetta ákvæði er mikilvægt. Og ég ítreka að sveitarfélögunum er vel treystandi til átaka í þessum efnum. Þeim er treystandi til þess reyndar án sérstakrar forsjár ríkisins. En ég legg hins vegar áherslu á það að samstarf þessara aðila, ríkisins og sveitarfélaganna, verði vonandi þessum málaflokki til gagns.

Magnús T. Ólafsson; Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Reykn. kveðst ekki kannast við það að sveitarstjórnarmenn séu óánægðir með það að við yfirfærslu sé kostnaður við bókasöfn lagður einvörðungu á sveitarfélögin og afnumið ríkisframlag bæði til rekstrar þeirra og til byggingarframkvæmda í þágu safnanna. Nú vil ég ekki rengja það út af fyrir sig að það fái, staðist að sveitarstjórnarmenn og jafnvel meiri, hl. þeirra séu því fylgjandi í sjálfu sér að slík tilfærsla eigi sér stað. En ég tel það hafa komið fram með óyggjandi hætti í meðförum þess máls, sem hér er verið að ræða, að fulltrúar sveitarstjórnarmanna, sem þeir hafa sett yfir samtök sin, séu óánægðir með það hvernig að málinu er staðið, því að menntmn, hv. d. barst í vetur svo hljóðandi bréf, dags. í Reykjavík 11. febr., með leyfi hæstv. forseta: „Á stjórnarfundi Sambands ísl. sveitarfélaga 30. f.m. var m.a. rætt um frv. til , l. um almenningsbókasöfn, 7. mál, þskj. 7, sem stjórninni hafði borist til umsagnar með bréfi menntmrn. Nd., dags. 14. nóv. s.l. Enn fremur var rætt um brtt. við frv. sem menntmrh. hefur flutt. Varðandi þetta mál gerði stjórn sambandsins eftirfarandi ályktun: „Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga leggur til, að fyrirliggjandi frv. til l. um almenningsbókasöfn á þskj. 7 verði endurskoðuð frá grunni vegna nýrra viðhorfa eftir gildistöku l. nr. 94 frá 1975, og lýsir sig fúsa til að eiga aðild að slíkri endurskoðun.“ Framanritað tilkynnist hv. deildarnefnd hér með.“ Hér leggur stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga sem sagt eindregið til að tekin séu til gagngerðrar endurskoðunar bæði hið upphaflega frv. og brtt. hæstv. menntmrh. við það sem fylgdi á eftir tilfærslunni á útgjöldum. Ég tel einsýnt af því, sem fram hefur komið í þessu máli, að við höfum haft rétt fyrir okkur úr stjórnarandstöðunni, sem héldum því fram fyrr í vetur að sú yfirfærsla verkefna frá ríki til sveitarfélaga, sem þar átti sér stað, væri a.m.k. í sumum atriðum vanhugsuð og allt of fljótráðin. Það er eindregið álit mitt að það hafi verið misráðið að taka bókasöfnin með í þessa breytingu á verkefnaskiptingunni, hvað sem segja má um aðra liði, og það kom brátt í ljós, að mínum dómi að málið rataði í ógöngur vegna þessarar ráðabreytni. Ég las hér áðan tilmæli Sambands ísl. sveitarfélaga, og þeim var fylgt eftir með því að framkvæmdastjóri sambandsins kom og átti ítarlegar viðræður við menntmn. um þetta mál. Ég get staðfest það sem hv. 5. landsk. þm. sagði, að aðspurður sagði framkvæmdastjórinn það skoðun sína að sveitarstjórnir gætu fellt sig við að frv. yrði gert að lögum óbreytt frá því sem það var lagt fram, sem sagt, þessi tilfærsla verkefna gengi til baka. Ég fullyrði ekki hvað framkvæmdastjórinn hefur fyrir sér í , þessu efni, en þessa skoðun lét hann í ljós. Vandinn lá í því að eftir að kostnaður af söfnunum var alfarið fluttur til sveitarfélaganna, þá var síður en svo einfalt mál á hvern hátt unnt væri að setja í lög ákvæði sem tryggðu að söfnunum yrði sinnt á viðunandi hátt. Það hafði komið í ljós, eins og hv. 5. þm. Reykn. réttilega benti á áðan, að á þeim árum, þegar ríkisframlagið rýrnaði að verðgildi ár frá ári, þá hlupu mörg sveitarfélög mjög myndarlega í skarðið og juku sín framlög til bókasafnanna langt fram yfir það sem lagaskylda bauð. En við megum ekki loka augunum fyrir því að þetta er ekki algild regla. Það eru einnig til sveitarfélög, eins og bókafulltrúi ríkisins benti á í umsögn sinni, sem hafa blátt áfram skotið sér bak við það að verðgildi ríkisframlagsins rýrnaði jafnt og þétt og sagt sem svo, að úr því að ríkið uppfyllti aðeins lágmarksskyldu, þá væri rétt að hlutaðeigandi sveitarfélag gerði það líka. Það kom í ljós að sveitarstjórnarmenn vildu með engu móti fallast á þau ákvæði sem ráð var fyrir gert í upphaflegri brtt. hæstv. menntmrh., og menntmn. starfaði að því lengi vetrar á mörgum fundum að finna leið út úr þessum vanda. Það er svo alveg sér á parti, að enn er á engan hátt séð hvernig dreifingin á söluskattshlutanum, sem á að ganga upp í ríkisframlagið á þessu ári, kemur niður þegar hún dreifist milli sveitarfélaganna og hversu vel hún hrekkur. En meiri hl. menntmn. hefur tekið þann kost að reyna að gera bað besta sem þeir telja sig geta úr því sem komið er. Og ég vil taka það fram að formaður n., hv. 1. þm. Norðurl. e., hefur lagt sig í líma til að leysa úr þessari flækju og ráða fram úr þessum vanda. Og það er ekki hans sök eða vegna þess, að hann hafi ekki gert það sem unnt var til að halda n. saman, að hún skyldi að lokum klofna um málið. En við í minni hl. teljum sem sagt að einsýnt sé af því, sem komið hefur fram í meðförum n., að skárri kosturinn sé að hverfa aftur til fyrri háttar, að það verði hætt við þessa tilfærslu sem svo bráðræðislega var til stofnað, í bili a.m.k., því að ég vil alls ekki fyrir mitt leyti útiloka það að við frekari skoðun geti fundist heppileg leið til þess að færa þetta verkefni til sveitarfélaganna. En ég tel, að hún hafi ekki fundist í þetta skipti, heldur hafi verið rasað hér um ráð fram. Ég vil taka það sérstaklega fram að andstaða mín og okkar í minni hl. er aðeins við þær brtt. sem fjalla um fjárhagsmálefni safnanna. Ég fyrir mitt leyti og við í minni hl. bæði getum stutt fúslega þær till. sem gerðar eru af hálfu meiri hl. um að tryggja starfsréttindi þess sérmenntaða fólks í safnamálum sem nú kemur til starfa í vaxandi mæli eftir því sem kennslu í bókasafnsfræðum í Háskóla Íslands vex fiskur um hrygg.



Virðulegi forseti. Allshn. hefur haft frv. til l. um íslenska stafsetningu, 115. mál, til athugunar um nokkurt skeið. N. hefur nú afgreitt málið og er skemmst frá því að segja að hún hefur klofnað í afstöðu sinni til frv. Meiri hl. n., sem ég er frsm. fyrir, mælir með að frv. verði samþykkt með breytingu á 4. gr. frv. Eins og þingheimi er kunnugt um, þá vöknuðu upp miklar deilur á þjóðfélaginu um íslenska stafsetningu eftir að auglýsingar menntmrn. voru birtar á árunum 1973 og 1974. Þær auglýsingar kváðu á um allverulegar og róttækar breytingar á íslenskri stafsetningu og voru menn langt frá því að vera á eitt sáttir um þær breytingar. Þær deilur náðu hingað inn í sali Alþ., og á þinginu 1973–1974 var borin fram þáltill. sem var síðan samþ. og var á þá leið að Alþ. ályktaði að hrundið skuli þeirri ákvörðun að fella z niður í íslensku ritmáli, en deilur voru, eins og mönnum er kunnugt um, helst um það hvort z skyldi vera áfram í ritmáli eða ekki. Þessi ályktun Alþ. var ekki virt, því reglunum var ekki breytt í samræmi við vilja Alþ. hvað þetta snertir. Á þinginu 1974–1975 var því þetta mál aftur á dagskrá og var þá enn samþykkt þál. varðandi íslenska stafsetningu, og nú var samþykkt Alþ. á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um íslenska stafsetningu.“ Þegar menn var farið að lengja eftir frv. til l. um íslenska stafsetningu, þá var lagt fram frv. til l. af hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni og fimm öðrum hv. þm. og það frv. er nú hér á dagskrá. Öllum er ljóst að vegna þessara ákvarðana á Alþ. annars vegar og auglýsingar menntmrn. hins vegar hefur ríkt veruleg óvissa um íslenska stafsetningu og hefur það verið til mikils baga fyrir fræðsluyfirvöld og í kennslumálum almennt. Hver sem niðurstaðan verður nú um þetta mikla ágreiningsmál, þá geri ég ráð fyrir að flestir séu sammála um að nauðsynlegt sé að taka af allan vafa í þessum efnum, það sé nauðsynlegt nú á þessu þingi að úrslit liggi fyrir, að afstaða Alþ. sé ljós varðandi íslenska stafsetningu og þær grundvallarreglur sem deilt er um. Það er af þessum ástæðum sem meiri hl. n. mælir með því að frv. á þskj. 140 verði samþykkt með einni breytingu. Ástæðurnar eru í fyrsta lagi sú, að nauðsyn er á að úrslit fáist í þessu máli, og í öðru lagi að sjálfsögðu, að meiri hl. er þeirrar skoðunar að þær reglur skuli gilda sem frv. felur í sér. Minni hl. n., þrír hv. þm., mun sjálfsagt gera grein fyrir afstöðu sinni til þessa máls, en í nál., sem dreift hefur verið af þeirra hálfu, kemur fram eða er sagt frá því að meiri hl. n. hafi fellt þá till. að taka til meðferðar og afgreiðslu jafnhliða það frv., sem hér er á dagskrá, og frv. það, sem hæstv. menntmrh. hefur borið fram. Það er rétt að það var ákveðið af meiri hl. n. að afgreiðsla á frv. hæstv. menntmrh. skyldi látin biða, og sú ákvörðun var tekin á þeim fundi sem afgreiðsla þessa frv. var ákveðin. Þegar ég segi: bíða, þá er það ekki endilega svo, að n. vildi alls ekki afgreiða frv. hæstv. ráðh., heldur vildi hún láta á það reyna hver afstaða þingsins væri til þess frv. sem hér er á dagskrá. Forsendur þessarar afstöðu eru fyrst og fremst þær, að fyrir þá, sem vilja að zetan sé tekin upp í íslensku ritmáli, er ekki annarra kosta völ heldur en þrýsta á um afgreiðslu á þessu frv. Fyrir liggur auglýsing menntmrn. um að zetan skuli felld úr ritmáli, og á það hefur reynt hér á þingi að þrátt fyrir yfirlýsingar Alþ. um breytingar í þessu efni hefur því ekki verið sinnt. Virðist því ekki annarra kosta völ en það sé ákveðið með lögum að zetan skuli tekin upp aftur. Þar af leiðandi er nauðsynlegt að það frv., sem hér liggur fyrir, sé afgreitt. Það hefur forgang að mati meiri hl. n. Að því afgreiddu má síðan athuga hvaða meðferð og afgreiðslu frv. hæstv. menntmrh. skal hafa. Fullyrt er í áliti minni hl. að þessi frv. stangist algerlega á. Nú skal ég ekkert um það segja. En ef svo er, þá felst vitaskuld með afgreiðslu og samþykki á þessu frv., sem hér er á dagskrá, þá felst í því um leið afgreiðsla og afstaða til hins frv. Ef það er skoðun minni hl. og annarra þm. að þessi frv. geti ekki orðið samþykkt bæði tvö, þá erum við að hafna hinu og svo aftur öfugt. Þess vegna finnst mér í sjálfu sér það ekki vera röksemd til þess að skapa sérstöðu í n. eða til þess að hafna þessu frv. út af fyrir sig þó að hitt málið hafi ekki verið afgreitt samtímis úr nefnd. Sú brtt., sem lögð er fram af meiri hl. n., er við 4. gr. frv., en þar er gert ráð fyrir því að niðurlag gr. breytist eins og í till. segir. Ég tel ekki ástæðu til þess að útskýra það frekar, það sést ljóslega við lestur frv. og till. Ég tel ekki heldur ástæðu til að fara frekari orðum um þetta álit meiri hl., en niðurstaðan er að lagt er til að frv. sé samþykkt með nefndri brtt.

Frsm. minni hl. (Magnús T. Ólafsson) Hæstv. forseti. Ég hlýt að lýsa óánægju minni með að þetta mál sé tekið til umr. á miðlungi vel sóttum næturfundi í hv. d. Þetta mál er, eins og allir hv. dm. vita, eitt af mestu hitamálum sem koma til kasta þingsins, búið er að ræða það oftar en einu sinni, en eins og hv. 11. þm. Reykv. tók fram, telja menn, hverja skoðun sem þeir hafa á málinu, að mál sé að þeim deilum linni og í ljós komi hvern hátt Alþ. vill hafa á meðferð stafsetningarmála. Um slíkt mál tel ég að eigi að fjalla í fullri dagsbirtu og á eðlilega sóttum þingfundi, en ekki laumast með málið um þingsali að næturþeli. Eins og tekið er fram í upphafi nál. okkar, sem minni hl. skipum, er ekki svo að fyrir hv. d. liggi aðeins eitt frv. um stafsetningarmál. Frv. eru tvö. Annað er 115. mál, frv. Gylfa Þ. Gíslasonar o.fl., um íslenska stafsetningu. Hitt málið er 194. mál, frv. hæstv. menntmrh. um setningu reglna um íslenska stafsetningu. Á þessum tveim frv. er grundvallarmunur. Þeir, sem bera 115. mál fram, gera ráð fyrir því að upp verði tekinn algerlega nýr háttur á meðferð íslenskra stafsetningarmála. Þeir gera ráð fyrir því að Alþ. kveði á um stafsetningaratriði með beinni lagasetningu. Það er tvímælalaust niðurstaðan af þeim málflutningi að hér eftir verði, ef það frv. verður samþ., stafsetning íslenskrar tungu ákveðin með atkvgr. á Alþ. um hvert og eitt atriði sem þar kemur til álita hverju sinni. Það er í sem stystu máli gert ráð fyrir, að upp sé tekin sú stafsetning sem ákveðin var með auglýsingu menntmrn. 1929, með einu fráviki hvað varðar undanþágu frá því ákvæðinu sem alkunna er að flm. bera sér í lagi fyrir brjósti. Þeir taka upp í frv. sitt undanþágu frá kennslu z í fyrstu 6 bekkjum skyldunáms sem veitt var á árinu 1934 og síðan gilti jafnlengi og auglýsingin frá 1929 gilti. Ég mun síðar koma að því hvað þessi málatilbúnaður felur í rauninni í sér, en vil áður í stuttu máli lýsa því meginefni sem felst í frv. hæstv. menntmrh. Í því frv. er gert ráð fyrir þveröfugri starfsaðferð við þá sem felst í 115. þingmáli. Í frv. menntmrh. er ákveðið að menntmrn. setji, eins og hingað til hefur verið, reglur um íslenska stafsetningu. síðan eru ákvæði um það hverjir sérfróðir aðilar skuli fjalla um undirbúning að tillögum um stafsetningarreglur og breytingar sem til greina eru taldar koma á þeim stafsetningarreglum sem gilda á hverjum tíma. Er þar um að ræða mjög svipaða starfshætti og hingað til hafa tíðkast, nema tiltekið er frá hvaða aðilum skuli leita tilnefningar í n. sem fjalla skuli um stafsetningarreglur og breytingu á þeim. Vil ég lýsa því yfir strax fyrir mína hönd að þótt ég sé hlynntur frv. hæstv. menntmrh. tel ég vel koma til greina aðra skipun þeirrar n. en ákveðin er í 2. gr. frv. Hið nýja, sem lagt er til í 194. máli, frv. menntmrh., er að þegar fjallað hefur verið um stafsetningarreglur eða breytingar á þeim með svipuðum hætti og hingað til hefur tíðkast, þá skal niðurstaðan af því starfi lögð fyrir Alþ. í formi þáltill. Þar ætti að mínum dómi að vera fullnægt óskum þeirra sem telja að ekki sé rétt að gengið verði lengur fram hjá Alþ. og það fái tækifæri til að segja sitt orð um stafsetningarbreytingar sem á döfinni kunna að vera. En þetta er, eins og sjá má, gerólíkt því að fyrir Alþ. skuli koma hver og ein stafsetningarregla og geti þar komið til meðferðar í umr. og gengið undir atkv. Þegar til þess er litið að hér er verið að fjalla um sama mál, en sitt á hvorn hátt, með svo gerólíkum hætti sem ég hef lýst, þá þykir mér furðu gegna að meiri hl. menntmn. skyldi á fundi fella till. um að n. tæki til afgreiðslu bæði þessi frv. Þessi afstaða meiri hl. n. hefur orðið til þess að við í minni hl. höfum lagt til þá afgreiðslu 115. máls sem kemur fram í rökstuddri dagskrá okkar á þskj. 704 og ég mun síðar skýra nánar frá. Það er nauðsyn að alþm. geri sér ljóst hvaða afleiðingar það mundi hafa fyrir meðferð stafsetningarmála hvor aðferðin er valin, sú sem lögð er til í frv. Gylfa Þ. Gíslasonar o.fl. eða sú sem hæstv. menntmrh. leggur til í frv. sínu að viðhöfð sé. Það er ljóst af því sem á undan er gengið að ef tekinn verður upp sá háttur að Alþ. fjalli um einstök stafsetningaratriði, setji um þau lög og afgreiði þau, þá hljóta þeir, sem óánægðir eru með niðurstöðuna hverju sinni, að leita fyrsta færis að fá fram breytingu með tillöguflutningi á Alþ. Það er því gefið að verði sá háttur upp tekinn, sem gert er ráð fyrir í frv. á þskj. 140, þá verða stafsetningarmál til meðferðar á Alþ. ævinlega þegar svo stendur á að einhver umtalsverð óánægja ríkir með eitthvert atriði stafsetningar. En nú er öllum ljóst að mjög er torvelt að fjalla um eitt stafsetningaratriði án tillits til annarra í flestum tilvikum. Því getur farið svo, ef þessi háttur er upp tekinn, að einstök stafsetningaratriði séu ákveðin með atkvgr. á Alþ., þá skapist ýmiss konar misræmi og árekstrar í stafsetningarreglum sem gætu haft í för með sér verulegan og afdrifaríkan glundroða þegar að því kæmi að kenna stafsetningarreglur og fara eftir þeim. Sú starfsaðferð, sem viðhöfð hefur verið við ákvörðun stafsetningarreglna, er ekki sprottin af duttlungum neinna einstakra manna, heldur viðhöfð vegna þess að menn hafa þóst sjá að stafsetningarreglur þyrfti að skoða í heild, að undirbúa þær í heild og afgreiða sem heild því að þar grípa svo mörg atriði hvert inn í annað. Þetta er líka sá háttur sem við yrði hafður ef farið væri að þeim ákvæðum sem felast í frv. hæstv. menntmrh. á þskj. 406. Þeirri meðferð máls mundi fylgja að Alþ. tæki í þál.- formi afstöðu til stafsetningarreglna í heild, samþykkti þær eða synjaði, en tæki ekki að setja stafsetningarreglur í einstökum atriðum. Ég vil því leggja sérstaka áherslu á að að mínum dómi er mjög áríðandi að menn geri sér við afgreiðslu þessa máls sem ljósast að hér er ekki verið að fjalla fyrst og fremst um einstakt stafsetningaratriði, hvort z skuli rituð eða ekki í íslensku ritmáli, heldur er fyrst og fremst verið að fjalla um það hvaða starfsaðferðum á að beita þegar ákvarðanir eru teknar um íslenska stafsetningu. Þegar af þeirri ástæðu fæ ég blátt áfram ekki skilið hvernig meiri hl, menntmn. fær rökstutt þá afstöðu sína að einungis önnur starfsaðferðin, einungis önnur hlið málsins skuli afgreidd þar úr n., því að óhjákvæmilegt er í öllum skynsamlegum vinnubrögðum að fjalla fyrst um og ákveða starfsaðferðina áður en farið er að eiga við framkvæmdina ef vel á að fara. Ég mun ekki að svo stöddu gera sérstaklega að umtalsefni þær röksemdir sem flm. færa í grg. fyrir flutningi frv. á þskj. 140. En ég vek aðeins athygli á því að í þeim málatilbúnaði, grg. og rökstuðningi er ekki orði víkíð að þessu meginatriði málsins, að því hversu hér er verið að leggja til að breytt sé frá þeim starfsháttum sem fylgt hefur verið hingað til og hverjar afleiðingar það hlýtur að hafa að breytt sé frá þeim á þann hátt sem frv. á þskj. 140 felur í sér. Hins vegar er einmitt þetta atriði meginefnið í grg. með frv. hæstv. menntmrh., og því get ég ekki fallist á þá staðhæfingu hv. 11. þm. Reykv. að frv. á þskj. 140 eigi skilyrðislaust að hafa forgang. Ég teldi þvert á móti að það málið, sem grípur á grundvallaratriðinu, sjálfri málsmeðferðinni, ætti að hafa forgang í afgreiðslu menntmn. og í meðförum hv. d. Það er ósvinna að mínum dómi af hálfu meiri hl. að gera í raun og veru þessa tilraun til að stinga frv. á þskj. 406 undir stól í bráð a.m.k. og láta eins og það sé ekki til, en afgreiða aðeins annað tveggja mála sem fjalla um sama efni, en á gerólíkan hátt. Það er nauðsynlegt að hv. alþm. athugi þetta mál og bæði frv. hleypidómalaust. Og það er sjálfsögð aðferð skynsamra manna að taka ákvörðun um aðferð, þegar fleiri en ein kemur til greina, áður en farið er að fjalla um framkvæmdaatriði. Þessi er ástæðan til að við í minni hl. menntmn. leggjum til að mál það, sem hér liggur fyrir, verði afgr. með rökst. dagskrá sem svo hljóðar: „Þar sem ákvæði þessa máls fela í sér lagasetningu um einstök atriði stafsetningar, en fyrir d. liggur einnig frv. um meðferð stafsetningarmála í heild, sem gerir ráð fyrir lokaákvörðun Alþ. um stafsetningarreglur í formi þál., tekur d. þetta mál af dagskrá, en tekur í staðinn á dagskrá fyrsta fundar næsta fundardag 194. mál, frv. menntmrh. til I. um setningu reglna um íslenska stafsetningu.“ Það kann að vera að einhverjum hv. alþm. komi þessi málsmeðferð, sem hér er lögð til, ókunnuglega fyrir sjónir, og það skal fúslega viðurkennt að hún er ekki alvanaleg. En ég hygg að við nánari athugun sjái þeir að hún er fyllilega þingleg og styðst við þingsköp í alla staði, að þessi leið, sem lagt er til í rökstuddri dagskrá okkar í minni hl., er eina leiðin sem við áttum völ á til þess að koma því til leiðar að hv. d. tæki ekki aðeins afstöðu til málsins á þskj. 140, heldur einnig málsins á þskj. 406. Og það er, eins og ég áður sagði, sannfæring mín og okkar, sem að þessu nál. stöndum, að eðlilegt sé, eins og þetta mál er vaxið, að frv. á þskj. 406 hafi forgang. Það yrði tvímælalaust affarasælast fyrir meðferð stafsetningarmála í bráð og lengd að viðhöfð verði framvegis þau vinnubrögð sem þar er gerð till. um. Ég kvaðst mundu víkja lítillega í máli mínu að því ákvæði sem felst í 4. gr. frv. á þskj. 140 og hljóðar á þá leið að heimila menntmrh. að kveða svo á að þess skuli ekki krafist í 1.-6. bekk grunnskóla að kennt sé að nota z, heldur megi í þess stað nota s í bekkjum þessum. Hvernig geta menn látið sér til hugar koma að lögfesting slíks ákvæðis geti samræmst þeim lúðurhljóm sem felst í upphafsorðum þessa frv.? „Ein skal vera stafsetning íslenskrar tungu.“ Þrátt fyrir þessi hljómmiklu orð, þrátt fyrir þessa stóru fullyrðingu er lagt til í sama frv. að ekki skuli þurfa að kenna þessa einu stafsetningu öll fyrstu 6 ár skyldunáms. Í þessu felst að mínum dómi slíkur tvískinnungur að ég sé ekki hvernig Alþ. ætlar að afgreiða mál, sem slík áhersla hefur verið lögð á, sem svo mjög hefur verið rætt, á þennan hátt. Ef menn telja fortakslaust að z verði að vera í íslensku ritmáli, þá eiga menn að stíga skrefíð til fulls, Það á ekki að vera að búa til tvenns konar stafsetningu að óþörfu og það á þann hátt að úr verður annars vegar lærðra manna stafsetning, þeirra sem læra til hlítar að nota z og viðhafa hana í rituðu máli og svo hinna sem skemmri skólagöngu fá og verða ekki aðnjótandi svo langrar stafsetningarkennslu að þeir geti tileinkað sér z-reglur til gagns. Án þess að ætla að ræða eða endurtaka það, sem sagt hefur verið í umr. áður um einstök stafsetningaratriði, vildi ég leggja höfuðáherslu á þann hugarklofning, þann tvískinnung sem þarna kemur fram í frv. á þskj. 140. Sömuleiðis vil ég vekja athygli á því á þessu stigi máls að það er síður en svo að stafsetningarmálum sé skipað til einhverrar frambúðar með þessu frv. Mestur hluti af því starfi, sem stafsetningarnefndin síðasta vann, var ekki fólgin í því að breyta reglunum frá 1929, breytingarnar ná til tiltölulega mjög fárra atriða, þótt sum þeirra séu þýðingarmikil, það skal skýrt tekið fram. En þau eru fá. Aðalstarfið og aðalafraksturinn af starfi þeirrar n. og aðalefnið í þeim stafsetningarreglum, sem settar voru að því starfi loknu, felast í því að fyllt er í eyður sem voru eftir að stafsetningarreglurnar frá 1929 gengu í gildi, eyður sem komu í ljós í skólastarfi á áratugunum sem liðu á milli þess að þessar tvenns konar stafsetningarreglur voru settar. Þar var kveðið á um atriði sem einskis var getið og ekki um fjallað í fyrri reglum. Þar voru fyrri reglur nánar útfærðar á margan hátt, eins og reynsla undanfarinna áratuga hafði kennt þeim mönnum, sem um fjölluðu og allir voru móðurmálskennarar, að nauðsyn bæri til. Það er algerlega þýðingarlaust að halda því fram að í stað þessa starfs og þeirra reglna, sem af því spruttu og fylltu í eyðurnar sem hinar stuttu stafsetningarreglur frá 1929 skildu eftir, sé fylgt með ákvæði 3. gr.: „Að öðru leyti skal um stafsetningu fylgt þeim meginreglum sem farið var eftir á tímabilinu frá 1929–1973.“ Til þess að þetta ákvæði hefði eitthvert gildi yrði að liggja til grundvallar rannsókn á því hvaða reglum var fylgt, hvaða óskrásettum reglum var fylgt um stafsetningaratriði sem ekki var um fjallað í þágildandi stafsetningarauglýsingu. En þessar aths. mínar við nokkur atriði í frv. á þskj. 140 eru sem sagt ekki í mínum augum mergurinn málsins, heldur það hvort brugðið verður á það ráð að Alþ. setji stafsetningarreglur, hverja og eina, eða hvort taka á upp þann hátt að Alþ. fjalli um stafsetningarreglur í heild, eftir að þær hafa verið unnar kerfisbundið með svipuðum hætti og verið hefur og verði hér eftir ekki settar einvörðungu á ábyrgð menntmrh. á hverjum tíma, heldur fái meðferð Alþ. áður en þær ganga í gildi. Ég vil t.d. benda hv. alþm. á, hvernig farið hefur fyrir frændum okkar norðmönnum. Þar hefur geisað áratugum saman illvíg barátta sem norðmenn kalla „målstriden“ og þykir ein hvimleiðasta plága sem getur þar í landi. Þar takast menn ákaflega á utan þings og innan oft og einatt um tunguna, ekki aðeins um stafsetningaratriði, heldur einnig um málfarsatriði, og hefur það tvímælalaust orðið til þess að torvelda óþarflega málþróun og menningarstarf í því ágæta landi Noregi. Skilyrði eru þar auðvitað töluvert önnur en hér, mállýskuskipting í einangruðum byggðum, svo að ég er ekki að gera því skóna að við lendum alveg í sömu súpunni og norðmenn hafa gert ef á það ráð er brugðið sem lagt er til í frv. á þskj. 140. En ég efast ekki um að verði það frv. samþykkt, þá verður á ókomnum árum leikinn hér á landi leikur sem að breyttu breytanda verður eftirmynd af málþrætu og máltogstreitu þeirra norðmanna, en áreiðanlegt er að við hana vildu þeir langflestir vera lausir og óska að aldrei hefði verið til hennar efnt.



Forseti. Ég þarf ekki að fjölyrða mjög um þetta mál. Hv. síðasti ræðumaður og frsm. fyrir okkar sameiginlega nál., minni hl., hefur fjallað ítarlega um það nál. og gert hv. Alþ. grein fyrir því. Ég hlýt þó að taka undir þau orð sem hann sagði í upphafi ræðu sinnar, að ég harma það mjög að þetta mál skuli tekið til umr. síðla á næturfundi þegar aðeins örfáir þm. eru inni. Hér er um afdrifaríkt málefni að ræða sem varðar allan almenning og raunar ríkisfjármálin líka. En ég hlýt að taka til máls vegna þess að flestum hv. þm. er kunnugt um það, að ég er einn af þessum óhamingjusömu fylgismönnum zetunnar. En ég fæ ekki séð að unnt sé að fjalla um þetta þmfrv. án þess að taka fyrst afstöðu til frv. hæstv. ráðh. um það hvernig stafsetningarreglur skuli settar. Ég hlýt að harma það að meiri hl. hefur sýnt óbilgirni í þessu máli og ábyrgðarleysi. Það liggur í augum uppi að ef þetta frv. verður samþ., þá er búið að fremja vissan verknað, þá er búið að festa í sessi vissa starfsaðferð og hv. Alþ. hefur þar með ekki verið gefinn kostur á að velja milli þeirra tveggja starfsaðferða, sem liggja fyrir Alþingi. Ég er fylgjandi þeirri aðferð sem lögð er til í frv. hæstv. ráðh., og meginástæðan er sú, að ég tel að reynslan hafi sýnt það á þessu þingi og þinginu í fyrra og gott ef ekki á þinginu þar áður að það er ákaflega óheppilegt og engum til góðs að alþm. séu að fjalla um einstök stafsetningaratriði og einstaka stafi í stafrófinu. Eitt er nauðsynlegt í stafsetningarreglum og í íslensku máli, að þar ríki festa og þar sé ekki verið að hlaupa úr einu í annað. Við getum ekki átt það á hættu vegna skólamanna, vegna nemenda og vegna almennings að tilviljunarkenndur þingmeirihl. sé hverju sinni að breyta stafsetningarreglunum, setja inn z eitt árið, afnema hana það næsta, setja hana aftur inn það þriðja. Og ef þannig á að fara einnig með í og y og ei og guð veit hvað, þá liggur í augum uppi hvernig þetta muni enda. Ringulreiðin blasir við, og ég hygg að því muni hv. þm. Sverrir Hermannsson ekki neita. Ég ítreka það, forseti, að ef þetta frv. verður samþykkt, þá er um leið verið að samþykkja þá aðferð, sem á að hafa um setningu stafsetningarreglna, en ég tel mikilvægara að Alþ. ákvarði fyrst og fremst aðferðina áður en hún tekur tillit til einstakra stafsetningaratriða. Og ég vil eindregið vara hv. alþm. og hv. z-menn hér á þingi við því að reyna að nota Alþ. sem persónulegt hagsmunatæki sitt.



Virðulegi forseti. Það var nú ekki beint ætlun mín að tala lengi um þetta mál og mun ekki gera það. Hins vegar verð ég að segja það, að það kom mér nokkuð á óvart að þetta mál skyldi vera tekið upp á þessum fundi og e.t.v. stefnt að því að hafa atkvgr. hér í kvöld um málið. Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta að svo verði a.m.k. ekki gert, það fari ekki fram atkvgr. um þetta mál nú á þessum fundi, heldur verði henni frestað til næsta fundar. Ég tel það út af fyrir sig ekkert óeðlilegt þó að það séu skiptar skoðanir um það hvernig eigi að stafsetja íslenskt mál. Mér finnst það vera ósköp eðlilegt að menn skiptist í flokka um það eða skiptist á skoðunum um það eins og flest annað. En hitt verð ég að segja, að þær deilur, sem hér hafa orðið á undanförnum árum um stafsetningarmál, hafa komið mér þannig fyrir sjónir að þetta sé sótt af einhvers konar íþrótt og ofurkappi sem ég felli míg ekki við. Og nú sé ég ekki betur heldur en það sé meining þeirra, sem að þessu frv. standa. Og ég felli mig ákaflega illa við það, og ég harma það alveg sérstaklega að mínir ágætu félagar í þeirri n., sem ég stýri, skuli verða til þess að ýta undir þetta ofurkapp vissra manna. En það, sem ég vil sérstaklega benda á, er þetta, að ég fæ ekki betur séð en þetta ofurkapp hafi það beinlínís að markmiði að reyna að knésetja hæstv. menntmrh. um sitt mál, beinlínis sé ástæðan sú að reyna að knésetja hæstv. menntmrh. um það mál sem hann hefur borið hér fram í þinginu. Hann hefur gert það sem í hans valdi hefur staðið og það sem honum bar að gera. Hann hefur lagt fram frv. um stafsetningarmál, og ég tel að það sé óeðlilegt að sækja svo fast að þessu frv. hæstv. menntmrh. eins og fram kemur í aðferð þeirra sem standa að því frv. sem hér er til umr. Ég hef vissu fyrir því að hæstv. menntmrh. hefur gert tilraun til þess að ræða við flm. frv. og reyna að finna sameiginlega leið út úr þessu. En eftir því sem næst verður komist, og raunar bera þessar umr. því vitni, það að málið er á dagskrá nú ber því vitni að þessi viðleitni hæstv. menntmrh. til þess að koma á sáttum í málinu hefur ekki borið árangur. Ég vil vekja athygli þingheims á þessu sérstaka atriði, þessari alveg einstöku aðferð til þess að reyna að knýja hæstv. menntmrh. til undanhalds með ofurkappi. En eins og ég segi, þá finnst mér það út af fyrir sig ekkert óeðlilegt þó að það geti orðið deilur um stafsetningarmál og menn hafi mismunandi skoðanir á því hvernig best sé og eðlilegast að stafsetja íslenska tungu. En ég held hins vegar að við þurfum að aðgæta vel um þá aðferð sem við viljum beita í því sambandi. Ég hef margsinnis lýst þeirri skoðun minni hér, að ég er andvígur því að Alþ. fjalli um stafsetningarmál með þeim hætti sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þ.e.a.s. að það sé að fjalla um stafsetningarmál í einstökum smáatriðum. Ég held að það sé langaffarasælast eins og verið hefur ætíð, að það sé á valdi ráðh. að ákveða stafsetningu. Ég held að það sé langheppilegasta aðferðin að svo sé, það sé gert með reglugerð, eins og ætið hefur verið gert og hefur gefist vel. Hins vegar get ég vel tekið undir þá stefnu sem hæstv. menntmrh. hefur sett fram í frv. sínu í Nd.- máli nr. 194. Ég get vel tekið undir það, og það er þess vegna einmitt sem ég hef fylkt mér í lið með minni hl. Í menntmn. í þessu máli, en á ekki samleið með meiri hl. sem hefur tekið það að sér að ganga á mjög óeðlilegan og óviðurkvæmilegan hátt gegn hæstv. menntmrh. Svo er nú það atriðið sem stendur upp úr mönnum mjög hér, þeim sem fylgja þessu frv. sem hér er til umr., að það þurfi að vera festa í stafsetningarmálum. Ég held að við séum öll sammála um að það sé nauðsynjamál að það sé festa í stafsetningarmálum. En ég held að það sé síst meiri festa og raunar sé það nokkurn veginn víst að það tryggi ekki festu í stafsetningarmálum að láta Alþ. fjalla um einstaka þætti stafsetningar. Ég er sannfærður um að heppilegra er að það mál sé í höndum ráðh. og hann muni betur tryggja það heldur en Alþ. að slík festa sé í stafsetningarmálunum. M.a. af þeirri ástæðu hlítt ég að vera á móti því að fela Alþ. að fjalla í einstökum smáatriðum um stafsetningarmálin. En ég skal ekki teygja lopann öllu lengur eða fara að rekja hér einstakar skoðanir mínar á því hvernig ég vil láta stafsetja íslenska tungu. Það skal ég ekkert fara út í, enda er ég enginn sérfræðingur í því sérstaklega. En ég vil leyfa mér að beina máli mínu enn til virðulegs forseta um það að atkvgr. verði ekki látin fara fram um þetta mál nú í kvöld.



Það skal tekið fram, að ætlunin er að ljúka þessari umr., en fresta atkvgr. þar til í upphafi næsta fundar.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. mjög. Þetta mál hefur á næstliðnum þingum verið þæft svo rækilega að þar er í raun og veru fáu við að bæta. En þó eru nokkur orð, sér í lagi í máli hv. síðasta ræðumanns, Ingvars Gíslasonar, sem gerðu það að verkum að ég sá mig til knúinn að gera málið aðeins að umtalsefni. Það hefur verið að því unnið að þetta mál væri tekið fyrir hér á kvöldfundi. Ég held að hv. þm. Magnús T. Ólafsson hafi orðað það svo, að hann kynni því illa, eða tekið það fram, að um þetta mál ætti að fjalla í dagsbirtu, en ekki að laumast með það að næturþeli. Ég minni nú á það að mörg jafnvel mikilvægari mál, - kannske ekki mér hjartfólgnari, ekki segi ég það kannske, - hafa verið afgreidd miklu síðar um kvöld og um nótt heldur en nú er. Það hefur enginn ætlað sér að læðupokast með þetta. Ég hef aldrei farið í launkofa með afstöðu mína í þessu máli, og ég tek hjartanlega undir það að atkvgr. og frekari umr. fari fram um hábjartan dag og hvenær sem menn þess óska. Því fer alls fjarri að ætlun sé að fara í felur með málið. En það hefur verið gert töluvert að umtalsefni og hv. minni hl. menntmn. hneykslast á því að meiri hl. hefur ekki fengist til þess að afgreiða fyrst frv. til l. sem hæstv. menntmrh. hefur flutt, og hv. þm. Ingvar Gíslason talar sem svo að með þessari aðferð sé verið að reyna að knésetja hæstv. menntmrh. Þetta sýnir að hv. þm. hefur ekkert samband haft við hæstv. menntmrh. um málíð, aldrei átt við hann viðtal um það. Það hef ég aftur á móti gert æ ofan í æ. Hæstv. menntmrh. sendi þetta frv. inn í þingflokk Sjálfstfl. í vetur til athugunar, og honum er fullkunnugt um að þaðan var það sent aftur og því var alfarið hafnað, ekki vegna þess að aðferðin út af fyrir sig væri fordæmd, heldur vegna þess að það var ekki samkomulag um að taka upp neina athugun um aðferð sem viðhafa skyldi fyrr en undirstaðan væri réttleg fundin, út frá hverju skyldi gengið. Ég vil strax víkja að þessu frv. Ég er ósamþykkur því að aðeins 3 menn frá háskóla eigi sæti í slíkri n. Ég mundi vilja hafa þá 7. Ég hef till. um það hvernig n. skuli skipuð. Ég mundi vilja hafa báða formenn menntmn. Alþ. í þeirri n. og e.t.v. einn frá Félagi menntaskólakennara og enn annan frá bókaútgefendum. Þarna væru teknir menn úr ýmsum áttum sem gjarnan hafa áhuga og vitsmuni til að bera til að fjalla um þessi mál. Og ef menn fallast á það og hafa sett lög um þessa aðferð, þá er það þessarar n. að skila til hæstv. menntmrh. till. sínum, en síðan mundi hann kynna þingi hvernig breyta skyldi þeim grundvelli sem byggt var á í 45 ár. Menn hafa það gjarnan á orði að mikil ringulreið ríki í þessum efnum og það er vissulega rétt. Menn segja jafnvel nú þegar gerð er tilraun til þess að hverfa aftur til þess skipulags sem var á þessum málum, að það muni valda ringulreið að hverfa aftur til hinnar gömlu reglu. Það hefði átt að flökra að hv. þm. Magnúsi T. Ólafssyni meðan hann var menntmrh. hvort ekki mundi valda ringulreið að fara að breyta um með þeim hastarlega hætti sem hann gerði eftir 45 ára reglur í þessum efnum. Þess vegna er það að þegar við höfum orðið sammála, og sættir geta ekki tekist fyrr en við höfum náð einhverjum ákveðnum grundvelli til að byggja á og ganga út frá, þá gæti ég vel fellt mig við þessa aðferð. Og hvað um það að fordæmt er að Alþ. hafi með þetta að gera. Samt vilja menn samþykkja till. um það að áður en settar eru stafsetningarreglur eða gerðar breytingar á þeim skal afla heimildar Sþ. í þál.- formi. Hvað þýðir þetta? Er hægt að fella sig við þetta kannske vegna þess að menn hafi hugsað sér að þeir geti haft áfram þá aðferð að fortaka ályktanir Alþ.? Ef þetta er samþ. og ef tekin væri aftur upp sá siður að fara að þál., þá er trúlegt að Alþ. mundi leggja síðustu hönd á hvaða breytingar yrðu á stafsetningu. En ég vil einmitt víkja að þessari nýju aðferð sem er með ólíkindum í þessu máli. Hinn 29. apríl 1974 var samþ. á Alþ. svo hljóðandi þál., með leyfi virðulegs forseta: „Alþingi ályktar, að hrundið skuli þeirri ákvörðun að fella z niður í íslensku ritmáli.“ Ég álít að þessi þál. snúi alveg eins að núv. hæstv. menntmrh. eins og hinum fyrri sem gerði ekkert með hana. En það hefur verið samþykkt fleira í þessa veru. Hinn 16. maí 1976 er svo hljóðandi ályktun samþ., með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um íslenska stafsetningu.“ Það er grundvallarmisskilningur ef einhver ætlar að halda því fram að þetta frv. hans um þær reglur, sem eiga að gilda um hvernig endurskoða skuli, komi eitthvað stafsetningu við. Það er grundvallarmisskilningur. Stafsetning kemur hvergi nærri þessu, heldur sú aðferð sem viðhafa skuli við endurskoðun á reglum um stafsetningu. Hér er ályktað að skora á ríkisstj., og það er verst að hæstv, forsrh. er ekki við því að hann hefur þar formennsku á hendi, og ég hlýt að kalla hann til ábyrgðar fyrir því að ekki er farið eftir þessari ályktun. Og þar sem engir tilburðir voru hjá hæstv. menntmrh. að fara eftir ályktuninni, þá voru það þm. sem tóku sig saman um að láta gera heilstætt frv. til l. í þessu efni. Ég fæ ekki séð að þetta beri að með neinum óvenjulegum hætti. En hér eru alls konar útúrdúrar og sveiflur teknar til þess að reyna að drepa málinn á dreif. Og meira að segja hv. landsk. þm. Svava Jakobsdóttir er rugluð svo rækilega að hún er búin að týna niður zetunni. Nei, að það sé verið með ofurkappi að sækja þetta mál til þess að knésetja hæstv. menntmrh. er alger firra sem ég mótmæli. Hann sagði mér þegar hann lagði fram frv. sitt, hæstv. menntmrh., að hann gerði það til þess að sýna Alþ. þetta mál sitt og kynna það. Hann hefur aldrei í mín eyru lagt áherslu á að þetta mál næði fram að ganga. Hann hefur þvert á móti sagt við mig að hann mundi ekki setja fót fyrir það að meiri hl. Alþ., ef hann væri til fyrir lagafrv. okkar, hann fengi að njóta sín. Ég veit að hann staðfestir þetta fúslega þegar og ef honum líst. Það er einmitt það sem þarf, það er að fá festu í þetta mál. Hún hefur ekki verið að undanförnu. Hafa menn kynnt sér það hvernig ástandið er sem ríkir í skólum landsins nú? Meira að segja er það svo, að mjög viða er það sem kennarar reyna að búa til stafsetningarpróf þar sem sneitt er alfarið fram hjá öllum þessum hinum nýju reglum, ekkert orð látið koma fyrir þar sem ætti að standa z né heldur um lítinn eða stóran staf, svo að maður sleppi nú við að skrifa íslendingur með litlum staf og fái fyrir það rétt að vísu - eða skrifa það með stórum og fá fyrir það villu. Og hver er reynsla þeirra manna sem gerst ættu til að þekkja? Við höfum hér heila fylkingu manna á fskj. með frv. Geta þeir, sem valdið hafa ruglingnum í stafsetningunni, lagt einhverja slíka vitnisburði fram máli sínu til stuðnings? Ég er hræddur um að það mundi vefjast fyrir þeim, enda hefur í vaxandi mæli aukist óánægjan hjá kennurum þjóðarinnar með þetta fyrirkomulag, og raunar er það svo að enginn veit sitt rjúkandi ráð. Hér er lögð áhersla á það af hv. þm. Magnúsi T. Ólafssyni að það sé tvískinnungur í máli þeirra sem flytja frv., og vísar til þess að hér er heimildargr. um að hafa sömu reglu sem Haraldur heitinn Guðmundsson setti 1934 um að ekki væri skylda að kenna z í barnaskólum. Með því að leggja til að menntmrh. hafi þessa heimild er enginn að fyrirskipa honum að nota hana. Ef hv. þm. Magnús T. Ólafsson getur sýnt honum fram á það með rökum sínum að þetta sé hið mesta óráð og það sé verið að skipta þjóðinni niður í lærða menn og ólærða í máli, þá er ég hræddur um að hæstv. menntmrh. mundi fara að þeim rökum. Og vera að nefna norðmenn í þessu sambandi, það er með ólíkindum. Það gerir enginn nema sem lætur sér detta það í hug að íslendingar hafi aldrei heyrt minnst á ástandið sem ríkir í Noregi í þessum málum, sem á ekkert skylt við það, sem betur fer, sem ríkir hér á Íslandi, ekki í neinu. Þeir eru ekki öfundsverðir, það er mikið rétt. En að fara að jafna því til þess sem er hjá okkur, þar sem við tölum og ritum allir sömu tunguna, nokkurn veginn nákvæmlega eins, með örlitlum, vart nú orðið finnanlegum blæbrigðum, það er auðvitað út í hött og ekki þessu máli til neins stuðnings. Ég er hræddur um það, eins og ég segi, að það þyrfti ekki að vera að seilast um hurð til lokunnar ef það væri verið að ræða einhver rauð strik hérna eða vísitölur eða einhver smáframlög, hvort heldur það væri til vegagerðar eða annars, þó að það þyki hið mesta hneyksli að taka þetta mál til umr. En ég vil þá víkja að efnahagshlið þessa frv., og það er gott að hæstv. forsrh. er mættur hér, formaður stjórnarinnar sem ég vísa til ábyrgðar um það að eigi að semja lög um íslenska stafsetningu, eins og honum var falið í ályktun Alþ. frá 16. maí í fyrra, og bið eftir þakklæti til okkar þm., sem fluttum þetta frv., fyrir að hafa tekið af ríkisstj. ómakið. En ég vil þá víkja að efnahagsþætti þessa máls, því að það gengur best í þá sem hafa asklokið fyrir himin. Það vill svo til að það prentaða mál, sem við nú höfum í landinu, er að talið er yfir 95% prentað á því ritmáli sem gilt hefur frá 1929 fram að því óreiðan hófst með auglýsingaherferð hæstv. fyrrv. menntmrh. Nú er það svo að ljósmyndatækni hefur fleygt svo fram að það að endurútgefa þessar bækur er talið aðeins brot af kostnaði við það sem væri að setja þær allar upp á nýtt, - aðeins brot af þeim kostnaði. Og nú er komið að því, þar sem mjög mikið af þessum bókum, bæði skáldritum og fræðibókum og öðru, hefur verið gefið út í mjög litlu upplagi sem að líkum lætur, þar sem þjóðin var miklu fámennari fyrir örfáum áratugum en hún er nú, að það þarf að fara að gefa það út upp á nýtt. Og nú athugi menn, þeir sem geyma ríkiskassann, að hér eru engar smáfúlgur á ferðinni sem þetta skiptir, og ljósmyndatæknin er orðin það fullkomin að á þessu er megin munur. Á þetta vildi ég benda, og nú kynnu kannske einhverjir að hrökkva við sem eins og ég segi hafa asklokið fyrir himin og vilja helst ekki um annað tala heldur en efnahagsmál og þykir það sérviska að menn hafi áhuga á einhverju öðru, leiðinleg sérviska. Ég er tilbúinn til þess að styðja hæstv. menntmrh. til allra góðra hluta í þessu sambandi, og það er mjög mikill misskilningur ef hv. þm. Ingvar Gíslason heldur að ég ætli með einum eða neinum hætti að taka þátt í að knésetja þann mann. Það er alger misskilningur og algert klámhögg af hv. þm. að orða þetta svo. Hann kemur ókunnugur frá útlöndum, hann hafði í vetur legið á þessu frv. löngum og ekki afgreitt það. Síðan brá hann sér af bæ og kemur svo ókunnugur málatilbúnaði nú og setur fram fullyrðingar sem eiga sér enga stoð. Nei, Alþ. á ekki að fjalla um málið, er sagt. En þó er í till. hæstv. menntmrh. gert svo ráð fyrir að áður en nokkur breyting kemur til greina, þá eigi að afla sér heimildar hjá Alþ. í þál.- formi. Þetta er með nákvæmlega sama hætti, nema við höfum þá myndað festu í málinu í þessu atriði með því að hafa sett lögin. Hvað á hv. þm. Svava Jakobsdóttir við með því þegar hún endar ræðu sína með því að segja að hún vilji vara menn við því að nota Alþ. sem persónulegt hagsmunatæki sitt? Hvernig útleggst þetta? Á þetta við mig í þessu máli? Nú er að fá svar við þessu. En hv. þm. hefur nú brugðið sér af bæ. Ég fer nú að stytta mál mitt, en ég hlýt enn að vekja athygli á því og endurtek það að gefnu tilefni að tvívegis hefur Alþ. sjálft tekið af skarið í þessu máli. Það fer ekkert milli mála og það fer heldur ekkert milli mála hvað við var átt. Og af því að hv. þm. Svava Jakobsdóttir er mætt hér, þá vil ég, ef hún gæti gefið sér tíma til, biðja hana svo vel að gera að útleggja fyrir mig síðustu mgr. í hennar ræðu sem var svona: Ég vil vara hv. alþm. við því að nota Alþ. sem persónulegt hagsmunatæki sitt. - Sérstaklega vil ég fá að vita það í þessu máli. Getur hún kannske svarað því strax?

Málvísindalega eða efnislega? Hvað meinti hv. þm.?

Efnislega? Persónulegt hagsmunatæki sitt, ég vil fá að vita hvað það þýðir í þessu máli. En ég var að ræða um það að tvívegis hefur Alþ. lýst yfir vilja sínum í þessu máli svo að ekkert verður um villst. Og ef á að fara að taka upp þá aðferð að virða að vettugi beinar ályktanir Alþ. og handhafar framkvæmdavaldsins ætla að leyfa sér það, þá gæti farið í verra, eins og menn hljóta að sjá af því að vantraust er t.d. ævinlega borið fram í þál.-formi, og ef vantraust yrði nú borið fram á stjórn, þá mundi það líklega þykja hart við að búa að handhafar framkvæmdavaldsins virtu það að vettugi. Og ég vil spyrja: Var kannske ekkert að marka þáltill., var það ekki að marka þegar hv. þing felldi hér þáltill. um vantraust á ríkisstj. á þessum vetri? Hér eru tvær till., ályktanir Alþ., samþykktar, sem handhafar framkvæmdavaldsins hafa virt að vettugi. Slík brot á bingræðinu getur ekki gengið. Ég vona að menn átti sig á því áður en fer í verra. Nei, ég tek undir það, við skulum greiða atkv. um þetta og ræða það áfram, ef mönnum svo sýnist, um hábjartan dag. Það ætlar enginn að fara með veggjum í þessu máli, enginn aftan að neinum og engan á að knésetja. Það er aðeins beðið um það að Alþ. eða meiri hl. þess fái að ráða. Það var farið fram á það og ekki fleira.



Virðulegi forseti. Ég var búinn að gera grein fyrir áliti meiri hl. n., sem um þetta mál fjallaði, og hef í sjálfu sér engu þar við að bæta. En vegna ummæla hv. þm. Ingvars Gíslasonar tel ég míg knúinn til þess að koma hingað upp í ræðustólinn aftur og bera af meiri hl. nokkrar sakir. Hv. þm. lét að því liggja að meiri hl. n. væri að beygja menntmrh. til undanhalds og lýsti því að hér væri um að ræða óeðlilegan og óviðurkvæmilegan hátt á afgreiðslu máls. Þessu vil ég algerlega vísa á bug, og mér kemur það á óvart að hv. þm., sem jafnframt er formaður menntmn., skuli taka svona til orða. Hæstv. menntmrh. vissi um þann áhuga, þann ásetning meiri hl. n. í síðustu viku að afgreiða þetta mál, og hann vissi um fjarveru formanns n. Honum var kunnugt um að ég sem varaformaður mundi stýra þeim fundi og leiða umr. um þetta mál, og hann lét ekki í ljós við mig nein mótmæli við væntanlegri afgreiðslu málsins eða hafði efnislega við það að athuga að tekin yrði afstaða til þessa frv. í n. á umræddum fundi. Þessu vildi ég koma á framfæri, og vísa ég þessum ummælum á bug sem viðhöfð voru af hv. þm. Ingvari Gíslasyni varðandi störf og vinnubrögð meiri hl. nefndarinnar. Ég vildi aðeins bæta því við, sem ég reyndar tók fram í framsögu minni, að það er mikill fjöldi íslendinga sem vildi ekki sætta sig við auglýsingu menntmrh. þar sem zetan var felld úr ritmáli og aðrar veigamiklar breytingar voru gerðar á notkun íslenskrar stafsetningar. Ég er í hópi þeirra manna sem vilja hafa z í íslensku ritmáli og vil leita ráða til þess að ná fram því sjónarmiði mínu. Það liggur fyrir að viljayfirlýsingar Alþ., sem lúta að sömu niðurstöðu og horfa í sömu átt, hafa verið virtar að vettugi. Og það liggur líka fyrir að frv. hæstv. ráðh., sem liggur fyrir þinginu, leysir ekki þennan vanda. Það kveður ekkert á um það hvort zetan skuli vera tekin upp aftur eða ekki. Ef við víkjum nú til hliðar því frv., sem hér er til umr., og tækjum fyrir og afgreiddum frv. hæstv. ráðh., þá stæðum við frammi fyrir sama vanda áfram. Það lægi ekki ljóst fyrir hver úrslit eða afstaða Alþ. eða stjórnvalda væri til þessa veigamikla atriðis, til grundvallarreglna í íslenskri stafsetningu. Ég hef því ekki séð neina aðra leið heldur en þá að fylgja frv. til l. frá sex þm. sem kveður á um að horfið sé til þeirrar stafsetningar sem gilti áður en auglýsing rn. var birt á sínum tíma. Af þeirri ástæðu hef ég skrifað undir og samþykkt það frv. sem hér liggur fyrir.

Frsm. minni hl. (Magnús T. Ólafsson) Hæstv. forseti. Það er annars leiðinlegt, finnst mér, hve jafnviðkunnanlegur maður á margan hátt og 3. þm. Austurl. getur verið fullyrðingasamur. Hann virðist tæpast geta sett fram það, sem hann vill koma að í þessum umr., án þess að taka í hverri grein eins stórt upp í sig og hann getur með nokkru móti ginið yfir. Ég hef hér á nokkrum blöðum ýmislegt af því sem hann vildi slá föstu í sínu ekki mjög langa máli og gæti talað langt mál þó ekki væri gripið nema á örfáum atriðum. Hv. þm. lýsti yfir æ ofan í æ, og reyndar brá því líka fyrir í máli hv. 11. þm. Reykv., að í viðbrögðum við afgreiðslu á till. um z í ritmáli hefði, eins og hv. 3. þm. Austurl. komst að orði, „ályktun Alþingis verið foröktuð“, og hann sagði að Alþ. hefði „tekið af skarið svo að ekki verður um villst“. En hvernig var nú afgreiðslan á þessari margumræddu þáltill. um z í ritmáli? Á fundi Sþ. mánudaginn 29. apríl 1974 kom þessi till. til atkv. Hún var þar samþ. með eins atkv. meiri hl., en meðal þeirra, sem hjá sátu, var til að mynda einn þáv. hv. þm. sem gerði grein fyrir atkv. sínu á þessa leið: „Herra forseti. Ég tel fjarstæðu að gera mál eins og þetta að þingmáli, tel það alls ekki koma Alþ. við hvort ákveðið er að rita y eða z eða einfaldan eða tvöfaldan samhljóða í ritmáli.“ Sem sagt, afstaða þessa þáv. þm. var sú, að slíkt mál sem þáltill. hv. 3. þm. Austurl. um z í ritmáli ætti alls ekki að koma til kasta Alþ. Annað mál er að einhverjum hefði nú kannske fundist rökréttara af hálfu þess fyrrv. þm., sem þar átti hlut, að greiða þá atkv. gegn till. sem þá hefði verið fallin, hefði þessi mæti maður haft til að bera meiri rökhugsun í þetta skipti. Þetta get ég ómögulega túlkað sem eindreginn, ótvíræðan þingvilja sem skilyrðislaust beri að breyta eftir, alveg burt séð frá því hver hefð ríkir um það hverja skyldu einfaldar þál. leggja á ríkisstj. og einstaka ráðh. Hv. 3. þm. Austurl. ræddi mjög um, að það gæti nú dregið dilk á eftir sér ef ekki væri farið að sínum vilja í þessu máli, og beindi einkum orðum sínum til forsrh. Það hefur komið fyrir áður að í skeleggu máli hv. 3. þm. Austurl. skýtur upp öngum af ýmsum innanflokksvandamálum Sjálfstfl., sem að jafnaði geymast þar í þingflokksherbergi, en hv. 3. þm. Austurl. virðist taka mjög nærri sér, bera með sér af slíkri tilfinningasemi að hann ræður ekki við sig þegar í þingsalinn kemur og tæpir á slíku hér í ræðustól með hálfkveðnum vísum. Ég veit ekki hvort hv. þm. er með því að æra upp sult í okkur öðrum þm. sem kannske vildum vita meira en hann lætur uppi hverju sinni eða hvort hann er á þennan hátt að ná sér niðri á flokkssystkinum sínum. Þó er síðari skýringin nær mínum huga, og minnist ég þá hvassra orða sem hv. þm. viðhafði við Sunnlendingagoða, hv. 1. þm. Suðurl., eftir tiltekna kosningu í þingflokki Sjálfstfl. í fyrravor. En hvað um það, þetta er nú útúrdúr. En varðandi margítrekað umtal hv. þm. um vantraust, þá get ég ekki annað en bent honum á að á sinum tíma, þegar till. um z í ritmáli var til afgreiðslu, þá var mér í lófa lagið að lýsa yfir að ég tæki samþykkt hennar sem vantraust á mig að gera hana bar með að hápólitísku máli. Þetta gerði ég ekki vegna eðlis málsins. En hins vegar hv. 3. þm. Austurl. fer hamförum til þess að gera þetta áhugamál sitt að flokksmáli Sjálfstfl., en virðist að dæma eftir ræðu hans hér áðan ekki hafa haft erindi sem erfiði. Bágindi á því heimili snerta mig ekki mjög djúpt. En hver veit nema við getum haft hv. 3. þm. Austurl. veðurvita um ástandið þar innan stokks og utan stokks hér eftir sem hingað til? Hv. 3. þm. Austurl. var að lýsa eftir því hvað menn ættu við með orðum sinum í þessum ræðustól. Mér er nú næst að spyrja: Hvað á hv. þm. við þegar hann talar um að það geti „farið í verra“. Hann viðhafði þessi orð ekki einu sinni, heldur oft og lagði á þau mikla áherslu. Er hann að tala um að teknar verði t.d. upp hólmgöngur? Eigum við hv. þm. að hittast með skammbyssur hér í alþingishússgarðinum einhvern daginn? Ætlar hann að skora mig á hólm? Eða ætlar hann að skora hæstv. forsrh. á hólm? Hverjum er hann að hóta? Hví þessa óskaplegu geðshræringu? Hefur eitthvað afskaplegt gerst í þingflokki Sjálfstfl., eitthvað sem kannske þyrfti að rannsaka? Þetta ætla ég nú að láta nægja að sinni um tóninn í máli hv. 3. þm. Austurl. En atriðin voru mörg í máli hans sem gefa tilefni til andsvara og leiðréttinga og nákvæmari frásagnar en hann temur sér þegar sá gállinn er á honum. Til að mynda fór hann hér mörgum orðum - og beindi enn orðum sinum til hæstv. forsrh. - um það hvílíka fjárhagsþýðingu það hefði að láta standa núgildandi stafsetningarreglur, sagði alfarið að það útilokaði með öllu ljósprentun á merkum fræðiritum sem því miður voru gefin út í litlum upplögum í öndverðu og hafa verið ófáanleg, en menn vildu gjarnan sjá á bókamarkaði á ný. Um þetta er fjallað í grg. með frv. á þskj. 140. En það er bara ekki heil brú í þeirri röksemdafærslu. Það hafa fleiri þjóðir en íslendingar breytt ákveðnum stafsetningaratriðum. Það hafa danir gert, gerðu það upp úr 1950, ef ég man rétt. Það gerðu svíar, ég held nokkru fyrr. Síðan eru liðnir áratugir, ef þessi ártöl eru rétt munuð hjá mér. Enn í dag eru vel metnir bókaútgefendur með þessum þjóðum að gefa út ljósprentuð fræðirit sem komu á prent löngu áður en stafsetningarbreytingarnar áttu sér stað, algerlega án þess að láta setja þau upp og færa til núgildandi stafsetningar. Þau eru bara ljósprentuð eins og þau komu fyrir, til að mynda ekki minna grundvallarfræðirit um dönsk málvísindi heldur en Ordbog over det danske sprog eftir Dahlerup, og einhver annar kom þar við sögu, en Dahlerup er aðalhöfundur. Þetta verk er, ef ég man rétt, í 28 bindum. Þetta er sú ítarlega danska orðabók sem danir telja að muni endast sér enn um áratugi. Hún var þrotin og hún var ljósprentuð, og ekki var stafsetningarbreytingin þar til neins trafala. Þess vegna er þetta algerlega tilbúin tylliástæða, að ljósprentun fræðirita og hvaða rita sem er sé útilokuð nema að færa þar hvern stafkrók til þeirrar stafsetningar sem gildir þegar ljósprentun á sér stað. Einu ritin, sem þetta gildir um, eru skólabækur, vegna þess að sú auglýsing, sem ég undirritaði á sinum tíma um z, fjallar ekki um það að óheimilt sé að z sjáist á prenti í íslensku máli þó að einstakir menn hafi haft tilhneigingu til að túlka hana þannig. Hún fjallaði um það að z skyldi ekki lengur kennd í skyldunámsskólum né skólabækur í þeim skólum prentaðar á þeirri stafsetningu. Þetta er nú svo til allt gildissviðið. Það er ekki verið að torvelda eðlilega bókaútgáfu með þessu. En í grg. með frv. á þskj. 140 er gerður úlfaldi úr þessari mýflugu, talað um gífurlegan aukakostnað sem hljótist af slíkri stafsetningarbreytingu. Og hv. 3. þm. Austurl. kemur hér og gerir úr þessum úlfalda a.m.k. fíl, ef ekki hval. Svona röksemdafærsla er alls ekki samboðin hv. þm. Sömuleiðis er það hreinn tilbúningur að í stafsetningu ríki einhver glundroði og skólamenn viti ekki í hvern fótinn þeir eigi að stíga, móðurmálskennarar viti ekki hvað þeir eigi að kenna. Þetta er alger tilbúningur. Kennarasamtökin urðu einmitt fyrst til að mótmæla því að nokkur breyting yrði gerð í skyndi á þeim stafsetningarreglum sem á sínum tíma voru settar með minni undirskrift. Ef einhver glundroði hefur skapast, ef einhver óvissa er ríkjandi, þá stafar hún af því að þetta mál, sem borið er nú fram á þskj. 140, hefur verið sótt af offorsi, af ofurkappi, án þess að sjást fyrir í nokkru, án þess að flm. leiði hugann að því hverjar afleiðingarnar yrðu þegar til lengdar léti ef farið væri að vilja þeirra, alveg eins og fram kom í fyrstu orðunum sem hv. 3. þm. Austurl. mælti í þessum ræðustól hér áðan. Hann sló því nefnilega fram að fyrst gerði hann kröfu til þess að hafa sitt mál fram, svo væri hann til umr. um hvaða starfsreglur skyldi setja við meðferð stafsetningarmála. Fyrst yrði „undirstaðan réttleg að vera fundin“, eins og hv. þm. komst að orði. Þetta er að hafa alger hausavíxl á hlutunum. Undirstaðan er starfsaðferðin, síðan kemur framkvæmdin. Og þessi sami misskilningur kom í rauninni fram hjá hv. 11. þm. Reykv., frsm. meiri hl. menntmn. Hann sagði í sinni síðari ræðu að meiri hl. teldi að frv. á þskj. 140 ætti að hafa forgang, því að ef frv. menntmrh. yrði að lögum, þá sæju þeir, sem vildu að z yrði aftur tekin upp í stafsetningu, enga leið til að koma fram því máli sínu. Þetta er ekki bara misskilningur, þetta stappar nærri blindu, því að frv. hæstv. menntmrh. gerir einmitt ráð fyrir því að um nýjar stafsetningarreglur, breytingu á stafsetningu, þurfi Alþ. að fjalla í formi þál. Ég tel mér um það kunnugt að hæstv. menntmrh. hafi hug á því að taka einhver stafsetningaratriði til athugunar og þá yrði með þau farið eftir þeim reglum sem frv. hans gerir ráð fyrir yrði það að lögum. Sé nú meiri hl. stuðningsmanna frv. á þskj. 140 á Alþ. jafnótvíræður og þeir vilja vera láta, liggur þá ekki í augum uppí að til þess að koma fram reglum, sem hæstv. menntmrh. vildi setja á ný, eða breytingum, sem hann vildi gera, þá yrði hann til þess að fá samþykki Alþ. að láta fylgja þeim breytingum á þessu atriði sem fullyrt er að yfirgnæfandi meiri hl. Alþ. vilji fá fram fyrir hvern mun? Ef fylgið við mál flm. frv. á þskj. 140 er jafnmikið og eindregið og þeir halda fram, þá er þeirra hlutur jafnvel tryggður þótt frv. menntmrh. verði gert að lögum og eftir því farið. En þá er girt fyrir það að Alþ. verði að vettvangi átaka um einstök stafsetningaratriði æ ofan í æ eftir því hver vilji þm. er hverju sinni. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna hv. þm., sem meiri hl. skipa, gátu ekki sameinast okkur í minni hl. um það að mæla með samþykkt frv. hæstv. menntmrh. Sé þeirra fylgi jafneindregið og þeir halda fram, þá er þeirra hlutur jafnt tryggður, aðeins mundi líða heldur lengri tími þangað til hann yrði að veruleika. Ég vil biðja hv. þm. að hugleiða þetta og hvort þeir komist ekki að þeirri niðurstöðu við nánari athugun að þetta sé rétt mat. Það er af svo miklu að taka í máli þessara hv. þm. beggja, 11. þm. Reykv. og 3. þm. Austurl., sem svara væri vert að þar verður að velja og hafna. En í framhaldi af því, sem ég sagði síðast, þá vil ég brýna það fyrir hv. þm. að þegar þeir tala um að taka af allan vafa nú með því að samþykkja frv. á þskj. 140 eru þeir síður en svo að ráða málinu til lykta í eitt skipti fyrir öll, því að ef sú starfsaðferð er viðhöfð sem þar er gerð till. um, þá getur hvaða þm. sem er tekið hvaða stafsetningaratriði sem honum sýnist upp þegar á næsta þingi í formi lagafrv., og svona getur þetta gengið koll af kolli. Þeir stefna í ófæru í stafsetningarmálum með starfsaðferðinni sem þeir vilja viðhafa. Það er mergurinn málsins. Þegar hv. 3. þm. Austurl. og ekki í fyrsta skipti tekur að vitna í nafnalistann, sem fylgir frv. á þskj. 140, og spyr þá sem á öðru máli eru: Hvar er ykkar nafnalisti? Því hafið þið ekki safnað undirskriftum? - þá er því fyrst til að svara, að sem betur fer, vil ég segja, hefur það verið starfsaðferð sómakærra alþm. hingað til að sækja mál sitt og verja hér í þingsölum fyrir þm., en ekki hlaupa af hverju tilefni út um borg og bý að safna undirskriftum undir eitthvað sem þá langar til að taka upp á þingi. En það hafa svo sem fleiri látið til sín heyra en þessir hundraðmenningar og það fólk sem ég tel síst hafa minni dómgreind til að bera um þetta efni. Ég gæti lesið lengi nætur ef ég færi að kemba rækilega úrklippusafn mitt. En ég ætla aðeins að grípa niður á einstökum atriðum. Ég minni t.d. á grein úr sjálfu Morgunblaðinu, málgagni beggja hv. þm., 11. þm. Reykv. og 3. þm. Austurl., þar sem svo segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Ekki er ýkjalangt síðan tekið var að líta á íslenska málfræði sem mikils háttar náms- og fræðigrein. Það var ekki fyrr en á seinni hluta 19. aldar og fyrri hluta þessarar að henni var skipað til öndvegis í skólum landsins. Fullnaðarsigur þessarar stefnu var stafsetningin sem 33 þm. vilja nú að haldist óbreytt og ekki síður, vel að merkja, greinarmerkjasetning sú, sem jafnan hefur fylgt henni þótt reglugerð um hana væri víst aldrei gefin út. Nefnd sú, sem nýverið varpaði z fyrir borð og breytti reglunum um stóran og lítinn staf, gerði raunar meira, miklu meira, því að hún kollvarpaði gersamlega þessum hefðbundnu setningarfræðilegu greinarmerkjum og setti nýjar reglur þar um. Virðist bylting sú hafa farið fram hjá hv. þm. og mega það undur heita, því að hún er mun róttækari en þær lítilfjörlegu breytingar sem n. gerði á stafsetningunni.“ „Það á ekki að hringla með stafsetninguna, segja menn,“ segir Erlendur Jónsson enn fremur í Morgunblaðinu, „og undir það geta víst flestir tekið. Löggjafinn skyldi þá líka minnast þess að lög og reglur eru lítils virði ef þeim er ekki hlýtt, og hvaða reglur hafa verið þverbrotnar hér jafngengdarlaust síðustu áratugina og stafsetningarreglurnar? Örugglega engar. Vísvitandi brotnar, á ég þá auðvitað við, um hitt tala ég nú ekki. Z hefur í reynd verið litið meira en skólabókalærdómur og þó jafnvel hornreka sem slík, þar sem börn voru ekki látin læra hana fyrr en eftir fermingu. Eftir að reglugerðin var gefin út um niðurfellingu z og breyttar reglur um stóran og lítinn staf ásamt gerbreyttum greinarmerkjareglum munu flestir hafa álitið að ekki yrði hróflað meir við íslenskri stafsetningu í bráð, og í þeirri trú hafa vafalaust margir hafist handa við samningu nýrra kennslubóka og breytingu gamalla í samræmi við hinar nýju reglur. Á nú að stöðva allt það verk og láta höfunda og bókagerðarmenn standa á hemlum á gulu ljósi og bíða eilífðarnóns eftir allsendis óvissum niðurstöðum, sem síðar kunna að verða ómerktar?“ Þetta segir Erlendur Jónsson í Morgunblaðinu. Ég gæti einnig vitnað í það sama blað um skoðanir til að mynda Jóns úr Vör sem hann hefur sett þar fram. Ég gæti vitnað í Þjóðviljann, t.d. það sem dr. Jakob Benediktsson, ritstjóri Orðabókar háskólans, hefur að segja. Ég tel hann vita síst minna um efnið en hvern þeirra hundraðmenninga sem hv. 3. þm. Austurl. vill leiða fram til vitnis hér. En ég er hér ekki til þess að halda uppi málþófi. Ég hef reynt að flytja rök fyrir því að sú stefna, sem við í minni hl. menntmn. setjum fram í nál. okkar, er öllum fyrir bestu. Hún er, ef menn fást til að líta fram fyrir líðandi stund, heilladrýgri heldur en að taka upp stefnu sem gerir hvaða stafsetningaratriði sem vera skal að rifrildisefni um ófyrirsjáanlega framtíð.



Herra forseti. Það er einvörðungu í tilefni af orðum sem hv. formaður menntmn. Nd., hv. þm. Ingvar Gíslason, lét falla í ræðu sinni sem ég tel rétt að ég segi örfá orð. Hann sagði að áhugi okkar flm. þessa frv. og fylgismanna þess standi í sambandi við það sem hann kallaði löngun okkar til þess að knésetja hæstv. menntmrh. og þá væntanlega að við bærum til hans vantraust. Þessari staðhæfingu vil ég ekki láta ómótmælt, ekki síst vegna þess að ég er formaður stjórnarandstöðuflokks, en þeir tveir þm., sem talað hafa með málinu, eru báðir í stuðningsflokki hæstv. ríkisstj. Sannleikurinn er auðvitað sá að hér er um algerlega ópólitískt mál að ræða. Mergur málsins er að mínu viti sá sem hv. 3. þm. Austurl., Sverrir Hermannsson, lagði megináherslu á í ræðu sinni áðan, að Alþ. hefur þegar látið í ljós ótvíræðan meirihlutavilja í þessu máli með samþykkt till. til þál. á þinginu 1974–1975, þ.e.a.s. í fyrra, en þá ályktaði Alþ. að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um íslenska stafsetningu. Þetta var alveg undir þinglokin. Og í kjölfar þessarar ályktunar létu 33 þm. það skriflega í ljós við hæstv. menntmrh. - og þeir hefðu getað verið fleiri, það vitum við allir - að þeir væru fylgjandi því að hin gamla stafsetning yrði tekin upp aftur þegar á næsta hausti, þ.e.a.s. við endurprentun þeirra skólabóka sem á s.l. sumri lá fyrir að endurprenta. Hæstv. menntmrh. hefur því vitað og veit áreiðanlega enn að það er greinilegur meiri hl., verulegur meiri hl. fyrir því á Alþ. að breyta þeirri ákvörðun sem fyrrv. menntmrh. tók þegar hann breytti þeim reglum um stafsetningu sem gilt höfðu í fjóra áratugi. Hversu fjarri því fer að í þessari skriflegu áskorun hinna 33 felist tilraun til þess að knésetja hæstv. menntmrh. eða lýsa að einu eða neinu leyti vantrausti á honum í þessu sambandi, hversu víðs fjarri því fer má m.a. sjá af því að einn hinna 33, sem skrifuðu undir þetta skjal og lýsir sig þar með fylgjandi því að tekin verði aftur upp hin gamla stafsetning sem gilt hafði síðan 1929, er starfsbróðir minn í hans eigin flokki, þ.e.a.s. formaður þingflokks Framsfl., Þórarinn Þórarinsson. Má geta nærri hvort formaður þingflokks Framsfl., jafngrandvar og reyndur maður og hann er, sé að gera nokkra tilraun til þess með því að lýsa skoðun sinni á þessu máli að knésetja sinn ágæta menntmrh. Ég vildi sem formaður stjórnarandstöðuflokks aðeins láta það í ljós að ég lít svo á að hér sé um algerlega ópólitískt mál að ræða og ekki eigi að blanda trausti eða vantrausti á hvorki einstökum ráðh. né ríkisstj. í heild inn í þetta mál. Menn hafa skiptar skoðanir um þetta alveg án tillits til stjórnmálaskoðana. Mergurinn málsins er sá, að ég tel það eðlilegt að Alþ. láti í ljós vilja sinn í þessu máli með afstöðu sinni til þess frv. sem um það hefur verið flutt, fyrst það tafðist hjá hæstv. menntmrh, að verða við þeirri áskorun, sem samþ. var á s.l. vori, að láta undirbúa frv. um íslenska stafsetningu sem þá átti auðvitað að vera í samræmi við hina gömlu stafsetningu, vegna þess að það var augljós og vitanlegur vilji meiri hl. þm. að svo skyldi gert. Ég endurtek svo það sem hv. 3. þm. Austurl. sagði í ræðu sinni, undirstrika það frekar: Það eina, sem fyrir okkur vakir í málinu, er að eðlilegur þingvilji fái að njóta sín í þessu máli eins og hann á að fá að njóta sín í öllum málum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Út af ummælum, sem hér hafa fallið, vil ég undirstrika það að ég hef að sjálfsögðu engan áhuga á því að setja fót fyrir að meiri hl. Alþ. komi fram vilja sínum, eins og einhver orðaði hér, þvert á móti. Þetta er auðvitað alveg ópólitískt mál, og setjum svo að Alþ. samþykki það frv. sem hér er til umr. og setji lög, þá að sjálfsögðu verður þeim framfylgt. En hitt er svo annað mál, og því aðeins lagði ég fram það frv. sem ég hef hér flutt, að ég tel það skynsamlegri leið að meðhöndla málið á þann hátt, sem það frv. gerir ráð fyrir, heldur en á þennan hátt, að Alþ. sjálft setji stafsetningarreglurnar. Mér þykir rétt að láta það koma fram hér að ég var andvígur þeim breytingum sem gerðar voru á íslenskri stafsetningu 1973 og 1974, a.m.k. í mjög veigamiklum atriðum. Vegna mikillar íhaldssemi að þessu leyti taldi ég rangt að gera nokkrar breytingar á stafsetningunni þá. Ég var þó mismunandi mikið andvígur hinum einstöku atriðum. Og ég get alveg sagt það að ég græt með glotti þó að horfið yrði frá þessum breytingum í veigamiklum atriðum. En hins vegar var ég ákaflega veikur fyrir röksemdum hv. þm. Gils Guðmundssonar þegar hann gerði grein fyrir atkv. sínu við meðferð þáltill. í Sþ. 1974. Hann benti á að allir menn gætu lifað án botnlanga. Það vefðist fyrir mönnum eigi að síður hvenær skyldi taka hann, en engum dytti í hug að græða hann í aftur eftir að hann hefði verið numinn brott. Ég tel þessar ábendingar pottþéttar nánast, og ég mundi telja það miður farið að taka á ný til við það að rita z. En ég verð að segja það, að ég gæti þó fremur fellt mig við það ef notkun hennar væri takmörkuð t.d. við stofn orða, orða af útlendum uppruna o.s.frv. Af þessu, sem ég nú síðast hef sagt, leiðir það að sjálfsögðu að ef mitt frv. yrði samþ., þá mundi ég beita mér fyrir því að stafsetningin yrði tekin til athugunar. Sem sagt, varðandi afgreiðslu þessara tveggja frv. um íslenska stafsetningu sem nú liggja fyrir þessari hv. d., þá vil ég bara segja þetta, án þess að fara út í nokkurn málfræðilegan rökstuðning eða tefja þessa umr. svo sem nokkuð: Í fyrsta lagi það, að ég er andvígur því að Alþingi setji reglur um íslenska stafsetningu í einstökum atriðum. Ég hef fært - og fleiri raunar, og seinast hér hafa menn fært fram sín rök fyrir þessari skoðun, og ég skal ekki fara út í að endurtaka það. En hins vegar tel ég eðlilegt að Alþ.- setji nú, þótt það hafi ekki áður verið gert, löggjöf um meðferð stafsetningarmálanna, sbr. það frv. mitt sem hér liggur fyrir, þótt það hafi ekki verið afgreitt úr nefnd. Ég stakk upp á því í vetur að þingflokkarnir tilnefndu menn, einn frá hverjum, til þess að ræða þetta mál og athuga hvort menn gætu ekki fundið sameiginlega niðurstöðu. Við héldum einn fund, og þótt það færi vel á með mönnum, þá var það mitt mat eftir þann fund að það væri ljóst að sumir og þá fyrst og fremst stuðningsmenn og flm. þessa frv., sem hér er til umr., væru ekki til viðtals um afgreiðslu á frv. mínu fyrr en gengið hefði verið til úrslita um það frv. sem hér er til umræðu. Af þessu leiddi svo það að ég beitti mér ekki fyrir fleiri viðræðufundum með þessari nefnd. Ég vil aðeins rifja það upp, sem öllum hv. dm. er ljóst, að till. mín í þessu máli felast í því frv. sem ég hef flutt og eru í stuttu máli þessar: Að um breytingar á íslenskri stafsetningu sé í fyrsta lagi fjallað af málvísindamönnum og kennurum, það er auðvitað allt til skoðunar hvernig þau ákvæði endanlega yrðu í löggjöf. Í öðru lagi kæmi málið síðan fyrir menntmrn. og svo menntmrh. sem svo í þriðja lagi yrði að leita heimildar Alþingis fyrir hverri breytingu sem gera skyldi. Í mínum huga eru tvenn rök einkum fyrir þessu síðast nefnda: Annars vegar íhaldssemi mín í þessum efnum. Ég álít að við eigum að vera afar íhaldssamir um breytingar á okkar stafsetningu og breyta henni ekki nema að mjög vel athuguðu máli og eftir nokkuð almenna umr. um málið. En það einmitt tryggir að slík umr. fari fram, að sett eru skilyrði um að málið sé gert að þingmáli, lagt fyrir Alþ. áður en af breytingum verður. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta við þessa umr. Mín till. er einfaldlega sú og mín ósk í þessu máli að frv. mitt verði afgreitt, e.t.v. með breytingum. Það er mér t.d. ekkert fast í hendi þó að menn kynnu að breyta þar ýmsum atriðum, eins og ég t.d. drap á áðan varðandi nefndarskipunina. Og ég get sagt það, að bæði vegna hinnar miklu óánægju, sem virðist vera með breytingarnar frá 1975 og 1974, og svo einnig vegna eigin skoðana minna á þeim breytingum, þá mundi ég taka málið upp og beita mér fyrir því, að það yrði unnið efnislega á næstu mánuðum, og stefna að því að breytingar eða niðurstöður af þeirri vinnu yrðu lagðar fyrir næsta Alþingi. Þannig mundi ég haga mínum aðgerðum ef mitt frv. næði hér fram að ganga.