Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hér er tilkynning. ,,Hér með afturkalla ég fyrirspurnir mínar á þskj. 879 og 880. Björgvin G. Sigurðsson.``

Herra forseti. Ég mæli fyrir þáltill. um nýtingu innlends trjáviðar en flm. auk mín eru Jónas Hallgrímsson og Magnús Stefánsson. Þáltill. er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að skora á landbúnaðarráðherra að kanna möguleika á að nýta innlendan trjávið, sem fellur til við grisjun, til framleiðslu listmuna, byggingarefnis, límtrés eða til eldiviðarframleiðslu. Jafnframt verði gerð fagleg úttekt á því hvernig fullnýta megi þau verðmæti er til falla í skógum landsins.`` Ég vil meina að hér sé um vannýtta auðlind að ræða sem ber að gefa gaum. Með aukinni skógrækt víða um land fellur mikið til af trjáviði við grisjun skóga. Miklu máli skiptir að nýta þann trjávið sem best. Eðlilegt er talið að 30--50 ár líði frá gróðursetningu skógarplantna þar til grisjunarviðurinn verður nýtanlegur. Á næstu árum mun magn hans aukast mikið víða um land. Benda má á eftirtaldar leiðir til að hámarka verðmætasköpun úr grisjunarviði: Á vegum Skógræktar ríkisins hefur verið komið upp sérstökum viðarlager (viðarmiðlun). Þar geta handverks- og listamenn orðið sér úti um íslenskan við til handverks- og listmunagerðar eða sem byggingarefni. Einnig má nýta viðinn sem efni til handmenntakennslu í skólum landsins. Notkun íslensks viðar hefur uppeldislegt gildi fyrir nemendur og í henni er fólgin kynning á því hvernig nýta má afurðir skógarins. Til gamans má geta að fundarhamarinn sem er hjá forseta, þessi fallegi fundarhamar, er einmitt búinn til úr hegg úr Alþingisgarðinum en það var Úlfar Sveinbjörnsson tæknimaður hjá okkur hér í þinginu sem renndi þennan fallega hamar. Og undirstaða bjöllunnar er búin til einmitt úr birki úr Hallormsstaðaskógi.  Límtré er víða talið mjög heppilegt byggingarefni mannvirkja. Benda má á að ending timburs er í mörgum tilfellum margfalt betri en ending steinsteypu. Fram til þessa hefur mestallt hráefni til vinnslunnar verið innflutt. Fyrir nokkrum árum gekkst límtrésverksmiðjan á Flúðum fyrir tilraunaverkefni þar sem 36 ára íslensk lerkitré af síberískum uppruna voru notuð til framleiðslu límtrésbrúar. Sú tilraun þótti takast mjög vel. Eðlilegt er að allar göngubrýr í íslenskum skógum og þjóðgörðum verði gerðar úr slíku efni. Þetta er í raun táknrænt dæmi um hvað hægt er að gera úr íslenskum viði. Lerki er ákjósanlegt efni til framleiðslu gluggaviðar, skjólgirðinga, sólpalla o.fl. Afgangsvið og úrgangsvið má einnig nota til framleiðslu á eldiviði til upphitunar heimila og stofnana, svo og sem eldivið í ál- eða járnblendiframleiðslu. Kurl hentar afar vel í göngustíga en það verður þannig til að trjábolir eru settir í sérstaka maskínu sem tætir bolina niður og kurlið er mjög gott í göngustíga t.d. í görðum, skógum og þess háttar. Alþekkt er að skógur sem ekki er grisjaður liggur undir skemmdum. Víða á landinu má finna þéttan skóg sem brýn þörf er á að grisja. Einnig fellur mikið til af trjáviði í þéttbýli þegar verið er að grisja tré á húsalóðum. Þess má geta að t.d. á Landeyjasand hefur verið farið með mjög mikið af trjám úr þéttbýli í Rangárvallasýslu, t.d. á sandana við Hallgeirsey en þar hefur Jón Guðjónsson bóndi notað tré til þess að sá síðan melgresi í. Þannig festist í raun melgresfræið í þessum trjáviði og nær að skjóta rótum. Þetta á einnig við um Krossfjöru, Bakkafjöru og reyndar víðar. Hér er um mjög merkilegar tilraunir að ræða sem vert að gefa gaum. Flutningsmenn leggja til að Alþingi beini þeirri áskorun til landbúnaðarráðherra að hann kanni möguleika á að allur viður sem fellur til við grisjun í skógum landsins og skrúðgörðum verði nýttur þannig að sem mest verðmæti skapist. Nefna má nokkur dæmi um fyrirtæki á Íslandi sem vinna að tilraunum með vinnslu á íslenskum trjáviði. Límtré hf. á Flúðum hefur kannað notkunarmöguleika lerkis og Byko hf. hefur í hyggju að reyna lerki í gólfefni, sólbekki o.fl. Trésmiðja Fljótsdalshéraðs mun gera tilraunir með smíði glugga úr lerki og hjá nokkrum aðilum er hafin önnur vinnsla, svo sem smíði húsgagna og ýmissa handverksmuna. Landshlutabundin skógræktarverkefni hafa nú verið sett á laggirnar í öllum landshlutum. Löng hefð er fyrir skógrækt á Héraði, sem og á Suðurlandi, við Eyjafjörð, í Borgarfirði og víðar um land. Þessi verkefni leiða til þess að mjög brýnt er og nauðsynlegt að skoða nýtingu innlends trjáviðar til hlítar og nýta sem best öll þau verðmæti sem skógurinn gefur. Það er t.d. afar fróðlegt og skemmtilegt að koma í kirkjuna á Djúpavogi en innviðir þeirrar kirkju eru einmitt úr íslenskum viði. Á sama hátt eru innréttingar á skrifstofum Skógræktar ríkisins á Egilsstöðum úr innlendum viði. Til gamans má einnig geta þess að mér barst í hendur ekki alls fyrir löngu fréttabréf frá trérennismiðum á Íslandi en þeir hafa kappkostað að nýta við sem til fellur hér á landi til listmunagerðar og það má glöggt sjá, ágætir þingmenn, að nýta má þennan við með ýmsum hætti. Það vill líka þannig til að mér barst í hendur Bændablaðið sem okkur þingmönnum var sent í vikunni. Á forsíðu Bændablaðsins eru myndir af ágætum mönnum sem hafa látið sig þessi mál mjög varða. Það eru þeir Guðmundur Magnússon, handverksmaður á Flúðum, og Ólafur Oddsson sem er starfsmaður Skógræktar ríkisins en þeir hafa gefið út bók sem heitir Lesið í skóginn og tálgað í tré. Það hittist svona skemmtilega á akkúrat þegar ég er að mæla fyrir tillögunni er verið að vekja athygli á svona málum í Bændablaðinu. Við flutningsmenn tillögunnar hvetjum til þess að hæstv. landbrh. gefi þessum málum gaum. Hér er um vannýtta auðlind að ræða sem skiptir miklu máli fyrir land og þjóð. Við eigum að vera stolt af þeirri framleiðslu sem við höfum og ég hvet bæði ráðherra og reyndar þingmenn alla til að gefa þess máli gaum.

Herra forseti. Ég styð þessa tillögu um nýtingu innlends trjáviðar sem hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, Jónas Hallgrímsson og Magnús Stefánsson flytja. Ég ítreka að við erum nú í síauknum mæli að rækta skóg á Íslandi og það er höfðað mjög til bænda að rækta skóg. Það átak hefur gengið vel en það er ekki nægilegt að rækta skóg. Til einhvers ætlum við að nýta hann og svo langt erum við ekki komin í okkar skógræktaráætlunum að sjá næstu skref til hvers á að nýta allan þann skóg sem verið er að rækta og á hvern hátt er hægt að ná sem mestum verðmætum út úr þeim skógi. Ég held að við gerum okkur öll grein fyrir því að það timbur sem til fellur mun ekki vera samkeppnishæft við borðviði og stórviði sem hægt er að fá víða erlendis þannig að við þurfum að finna okkar eigin markaði og okkar eigin nýtingu. Ég tel mikilvægt að taka þessi næstu skref og það sem fyrst til þess að skoða með hvaða hætti bændur sjálfir geta nýtt þá afurð, ekki bara að grisja og flytja vöruna í burtu heldur að framleiðslan sitji eftir heima sem bændur sjálfir geta unnið að. Það námskeið sem vísað var til, Lesið í skóginn og tálgað í tré, hefur gefið mörgum, ekki bara skógarbændum heldur áhugamönnum um þessa nytjalist að tálga í tré, trú á það að ekki sé bara hægt að gera þetta í útlöndum. Við Íslendingar höfum þetta í okkur líka og við þurfum að læra handbragðið og hafa rétt áhöld til þess. Mér er mjög minnisstætt í þessu sambandi að ég var stödd í Þýskalandi núna um jólin og fór þar á jólamarkaði og uppistaðan á þeim jólamörkuðum sem ég fór á voru handverksmunir, trémunir sem bændur í ákveðnum héruðum Þýskalands vinna að allt árið. Þetta eru munir tengdir jólum og páskum, ákveðin listgrein, en það eru bændur sem framleiða þetta, heilu þorpin þar sem þetta er uppistaðan í atvinnunni og er orðin aðalsmerki á jólamörkuðunum í Þýskalandi. Ég veit að svona er þetta víða í Mið-Evrópu. Þetta eigum við auðvitað að geta gert líka. Ég veit að ferðamenn hafa kvartað yfir því eða verið undrandi á því að hér skuli ekki vera meira framboð af handunninni vöru en þó er og fjölbreyttari en hún er í dag. Þarna er markaður, og eins þurfum við að þróa áfram tækni í að framleiða gólfefni, parket og panel, því að við þurfum að öllum líkindum að nota aðrar aðferðir en gerist við stærri trjáviði erlendis. Því hvet ég til þess að tillagan verði vandlega skoðuð. Hún á að geta skapað mörgum atvinnu og það uppbyggilega atvinnu. Það er forkastanlegt að setja í gang stórar og miklar skógræktaráætlanir til trjáviðarframleiðslu og uppgræðslu án þess að sjá fyrir endann á því til hvers við ætlum að nota það sem til fellur og ætlum umtalsverða atvinnu við grisjun og umhirðu skóganna..

Herra forseti. Við ræðum till. til þál. um nýtingu innlends trjáviðar eins og hv. 1. flm., hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, hefur gert grein fyrir. Ljóst er eins og fram kemur í greinargerðinni og við vitum öll að trjárækt er vaxandi atvinnugrein hér á landi og með uppbyggingu landshlutabundinna skógræktarverkefna, eins og gert hefur verið undanfarin ár, hefur þessi grein verið byggð markvisst upp. Sú uppbygging stendur yfir og gengur sem vonandi best á næstu árum. Enginn vafi er á því að skógræktin og uppbygging hennar er til þess fallin að styrkja atvinnulíf víða um land og þá kannski sérstaklega í sveitum landsins. En það er auðvitað eins og við vitum ekki nóg að planta og rækta upp skóga. Það er ekki síður mikilvægt að grisja þá og fella tré eftir því sem þurfa þykir hverju sinni og eftir því sem trjáræktinni vex fiskur um hrygg mun það verða svo að meira og meira fellur til á hverju ári vegna grisjunar og nýtingar viðarins eftir því sem tímar líða. Það er því mjög mikilvægt fyrir okkur að móta um það stefnu og finna út úr því hvernig við getum nýtt þá auðlind sem er vaxandi á næstu árum og tillagan gengur út á það. Hér er því um að ræða mjög markvert verkefni fyrir landbrn. og hæstv. landbrh. að láta þetta mál til sín taka og ég tel einboðið að hæstv. ráðherra og ráðuneytið muni leita samstarfs við iðnaðinn í landinu og handverksfólk og fleiri til þess að móta um þetta markvissa stefnu þannig að við getum nýtt þá auðlind sem eins og fram hefur komið er mjög vaxandi á næstu árum og til framtíðar ættu að felast í þessu ákveðin sóknarfæri varðandi atvinnulífið. Herra forseti. Ég vildi rétt koma hér og fagna því að þessi tillaga er komin fram. Ég tel að hér sé um mjög markvert mál að ræða sem er mikilvægt að við mótum stefnu um og reynum að ná samstöðu um að nýta það hráefni sem hér um ræðir. Ég leyfi mér að hvetja til þess að Alþingi samþykki tillöguna og hæstv. landbrh. láti til sín taka við að vinna úr henni eins og upp er lagt.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 1. flm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni fyrir að færa þetta mál inn í þingið. Ég tel að það sé af hinu góða þegar flutningsmaður flytur þáltill. um að nýta gæði og gögn landsins. Það er auðvitað mjög ánægjulegt að menn skuli koma auga á að nýta má trjáviðinn okkar betur. Ég vil hins vegar benda á að líka má nýta rekaviðinn betur þó að við þurfum ekki að stinga honum ofan í jörðina til þess að láta hann vaxa heldur flytja hafstraumar og vindar hann til okkar. Þar er því líka ónýtt auðlind. Auðvitað breytist fjöldamargt annað í landinu við aukna skógrækt. Það er t.d. alveg gefið að náttúrufar í landinu mun smátt og smátt breytast með aukinni skógrækt. Hér mun fuglategundum fjölga og gróðurfarið mun vafalaust breytast. Fleiri landnytjar kunna því að tengjast breyttri ræktun landsins en það sem hér er lagt til --- þetta er ágæt tillaga --- og kunna að fylgja með þegar menn huga að því hvað má nytja hér á landi. Svo vill til að á seinni árum hafa hugvitsamir menn komist að niðurstöðu um að margt sé hægt að gera að söluvöru. Ég minni á fjallagrösin sem menn hafa verið að gera að söluvöru og þó að hv. 1. flm. hafi stundum nefnt fjallagrös í hálfkæringi þá veit ég að hann vill vel og hefur eingöngu notað það sem dulbúið skot á aðra og í raun talað í pólitískum tilgangi þegar slík umræða hefur farið fram. Það er ekki endilega víst að hann hugsi sem svo að ekki megi nytja fleiri afurðir landsins en skógviðinn sem hann fjallar um í tillögunni. Ég vil bara lýsa því yfir að ég tel að það sé af hinu góða að fela landbrh. að kanna þá möguleika sem við höfum í innlendum trjáviði. Ég treysti því að landbrh. sem hefur mikinn áhuga á landsins gagni, gæðum og nauðsynjum, lifandi dýrum sem trjávexti, muni taka vel undir þetta mál og koma því til framgangs.

Herra forseti. Ég þakka fyrir góðar undirtektir í þessu máli. Það er hárrétt sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði, að við getum rætt um málin út frá ýmsum sjónarmiðum. Ég þykist sjálfur vera heilmikill umhverfissinni þó að á köflum sé heitt í kolunum í þinginu. Af því að fjallagrösin komu hér aðeins til tals þá dáist ég auðvitað að því fólki sem nýtir þau. Eins og ég hef reyndar áður sagt getum við ekki lifað á þeim einum en þetta er allt gott hvað með öðru. Ég er þakklátur hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir að benda á nokkuð merkilegt sem vantaði kannski í þessa tillögu mína og það er að auðvitað er sjálfsagt að nýta rekaviðinn enn betur en við gerum því að þar er vissulega um auðlind að ræða sem við nýtum ekki sem skyldi þó að ég viti að t.d. á Ströndum er rekaviðurinn nýttur, m.a. til upphitunar og margir hafa nýtt rekavið til byggingarframkvæmda og þess háttar. Heilu húsin hafa verið byggð úr rekaviði. Auðvitað er mjög nauðsynlegt að nýta afurðirnar sem best. Við höfum stundum líka sagt í hálfkæringi í þinginu að við verðum að gera eitthvað annað, eins og frægt er orðið, en þetta er einmitt einn þáttur í því þar sem við getum svo sannarlega gert eitthvað annað, þar sem við höfum afurðir og verðmæti sem við þurfum að nýta betur en við gerum. Það kom einmitt mjög vel fram í ræðum hv. þm. Þuríðar Backman og Magnúsar Stefánssonar. Ákveðnar hefðir eru að myndast hjá skógarbændum. Þeir eru með mjög öflug samtök þar sem þeir velta fyrir sér hvernig hægt er að nýta skóginn. Þeir halda einmitt fund í lok þessa mánaðar á Kirkjubæjarklaustri þar sem þeir ætla að ræða þessi mál á breiðum grundvelli. Þess eru líka dæmi að verið er að skapa mikið af listmunum úr íslenskum viði. Á Víkingaeyjunni á Höfn í Hornafirði eru t.d. mjög margir fallegir gripir smíðaðir úr viði. Einnig hef ég séð marga mjög merkilega og fallega muni sem unnir hafa verið í Miðhúsum á Austur-Héraði. Á sama hátt má nefna dæmi frá Villingaholtshreppi þar sem listakonan Sigríður Kristjánsdóttir á Grund hefur búið til mjög marga glæsilega muni úr íslenskum viði og bókin sem ég ég minntist á í ræðu minni áðan er í raun ákveðinn þáttur í því að nýta trjáviðinn sem best. Við getum fengið þar mjög margar skemmtilegar hugmyndir. Skógrækt er bæði gömul og ný búgrein á Íslandi, en sagan segir að hér hafi verið skógur milli fjalls og fjöru þegar landámsmennirnir komu hingað forðum daga. Elstu tré á Íslandi eru orðin yfir 100 ára gömul þannig að efniviðurinn er svo sannarlega fyrir hendi. Nú er svo komið að landshlutarnir eru jafnvel farnir að keppa um hverjir eigi hæstu trén. Þannig hafa verið mæld á hverju ári tré í Múlakoti í Fljótshlíð annars vegar og svo tré á Héraði hins vegar og það hefur verið svolítið mismunandi hvorir hafa haft vinninginn. Ég fagna þessari umræðu og þeim góðu móttökum sem þessi þáltill. hefur fengið og vænti þess að hæstv. landbrh. skoði hana ofan í kjölinn og tillagan verði afgreidd héðan úr þinginu þannig að við getum unnið áframhaldandi í þessa veru.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð um þessa till. til þál. á þskj. 154 sem flutt er af hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni um að Alþingi álykti að skora á landbúnaðarráðherra að kanna möguleika á að nýta innlendan trjávið sem fellur til við grisjun. Ég held að þetta sé hið besta mál og að það eigi að stuðla að framgangi slíkrar tillögu enda held ég að þessi tillaga muni ýta við landbrh. og landbrn. til að hugsa meira um þessi mál, þ.e. um nýtingu á landsins gæðum og þá ekki síst jarðargróðri. Ég held að í framhaldi af umræðunni í nefnd um þetta mál væri mjög mikilvægt að ráðuneytið beitti sér fyrir því og þar með ráðherrann að nota nú tækifærið og stórefla alls konar kennslu með námskeiðahaldi þar sem almenningi væri boðið að fríska sig upp og fá nýjar hugmyndir, bæði tæknilega og eins andlega, þ.e. um það hvernig hægt er að vinna úr málum. Það er mjög nauðsynlegt. Löngum hefur verið rætt um að stórefla ætti þennan þátt í landbúnaðarmenntageiranum. Þrír landbúnaðarskólar eru í landinu sem gætu eflaust, ef þeir fengju möguleika til, eflt kennslu í þessum greinum og þá meina ég á breiðum grundvelli hvað varðar nýtingu landafurða. Ég held að þetta sé liður í því að nota landsins gæði. Á næstu áratugum mun falla til gríðarlegt magn af trjáviði í landinu vegna þess að, eins og kunnugt er, núna plöntum við milljónum trjáa á hverju ári. Þetta þarf þróunar við. Bændur og aðrir sem planta trjánum þurfa að kunna til verka, þ.e. að passa upp á trjáviðinn þannig að hann geti nýst sem best til þeirrar framleiðslu sem menn síðan hugsa sér í framtíðinni. Því er ábótavant og þess vegna tala ég um mikilvægi þess að efla kennslu, efla námskeiðahald úti í grasrótinni en ekki síður efla kennslu hjá búnaðarskólunum. Margar aðrar auðlindir geta fallið undir þessa hugsun. Í sjálfu sér er ástæðulaust að nefna tegundir en verðmæti má úr mörgu vinna og margar landafurðir eru grunnur gríðarlegra auðæfa. Eins og ég hef áður komið að í ræðum mínum er gróður á norðurhjara nú þegar undirstaða milljarðaiðnaðar t.d. í lyfjabransanum. Þetta eru hlutir sem við þurfum að afla okkur þekkingar á og mennta okkur í þannig að menn fái áhuga og að þeir sem hafa getu fari í að vinna úr þessum mikilvægu hráefnum. Þetta vildi ég bara segja um þáltill. Ég held að hún sé allra góðra gjalda verð. Ég held að breikka ætti umræðuna í nefndinni þannig að farið væri meira inn á menntun almennings og menntun þeirra sem hafa áhuga á að leggja slíkan iðnað fyrir sig til þess að lifa af honum. Sem kunnugt er þá verður oft svona iðnaður á grunni trjáviðar heimaiðnaður, þ.e. hluti af tekjum heimilis og er það allra góðra gjalda vert og getur nýst mörgum. En síðan geta aðrir fengið hugmyndir um að fara í stærri hluti eins og verksmiðjur sem framleiða gólfefni, parket og þess háttar. Þetta er því allt undir og mjög gott að þetta skuli koma fram hér. Ekki er ráð nema í tíma sé tekið, eins og ég sagði áðan í ræðunni, þar sem við plöntum nú árlega milljónum trjáa og þetta verður vaxandi auðlind eftir því sem áratugirnir líða.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. á þskj. 155 um niðurfellingu lendingargjalda fyrir reglubundið millilandaflug á Akureyrar- og Egilsstaðaflugvöllum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Jón Bjarnason og Þuríður Backman úr Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Tillagan hljóðar svona, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að gera áætlun um niðurfellingu lendingargjalda á Akureyrarflugvelli og Egilsstaðaflugvelli til næstu fimm ára. Lendingargjöldin verði felld niður hjá þeim flugfélögum sem hyggja á reglubundið flug frá þessum flugvöllum til útlanda.`` Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: ,,Á Íslandi eru fjórir alþjóðlegir flugvellir. Þeirra langstærstur er Keflavíkurflugvöllur, þá Reykjavíkurflugvöllur síðan Akureyrarflugvöllur og loks Egilsstaðaflugvöllur. Ferðaþjónustuaðilar eru sammála um að mjög mikil hagsbót væri að því fyrir ferðaþjónustuna, sérstaklega á landsbyggðinni, að flugvellirnir á Akureyri og á Egilsstöðum nýttust betur í þágu hennar en nú er. Sama má segja um möguleika eða áform manna um inn- og útflutning frá þessum flugvöllum. Gerðar hafa verið tilraunir til þess að auka samgöngur við útlönd frá þessum flugvöllum í allnokkur ár. Til dæmis stóð Akureyrarbær ásamt hagsmunaaðilum að samningi við flugfélag sem flaug reglubundið milli Zürich í Sviss og Akureyrar. Sú tilraun stóð í nokkur ár en er nú aflögð. Það flug var styrkt beint af Akureyrarbæ og óbeint af öðrum aðilum í ferðaþjónustu, t.d. með auglýsingum. Nú um skeið hefur Egilsstaðabær staðið fyrir svipuðum samningi þar sem flogið hefur verið á milli Egilsstaða og Düsseldorf og auk þess eru áform um að fljúga á milli Egilsstaða og München næsta sumar. Í báðum þessum tilvikum hefur verið um sumarflug að ræða. Nokkrir aðilar hafa átt í viðræðum við erlend flugfélög um að auka þjónustuna við þessa staði. Þar má m.a. nefna Atvinnuþróunarfélag Eyjafjarðar sem staðið hefur í viðræðum við flugfélag erlendis um að hefja beint flug til Akureyrar. Það er mat allra þeirra sem að þessu máli koma að einhvers konar stuðningur þurfi að koma til eins og dæmin frá fyrrgreindum stöðum sýna svo að þessi kostur á notkun vallanna sé fýsilegur. Það er mat flutningsmanna að vænlegt sé að gera tilraun til næstu fimm ára með niðurfellingu lendingargjalda á þessum tveimur flugvöllum þannig að öllum þeim flugfélögum sem hafa áhuga sé með því móti gert fært að lækka kostnað vegna flugsins á jafnréttisgrundvelli. Að því er best verður séð væri hægt að líta á niðurfellingu lendingargjaldanna sem byggðastyrk og væri hún því í fullu samræmi við þær reglur sem settar eru varðandi byggðastyrki á Evrópska efnahagssvæðinu.`` Virðulegi forseti. Ég hef nú lesið greinargerðina með tillögunni en vil að endingu bæta því við að lendingargjöld, t.d. í norðanverðu Skotlandi, norðan við Aberdeen, eru engin á flugvöllum þar. Það er skilgreint sem strjálbýli og Bretar hafa komist upp með að fella niður öll lendingargjöld sem lið í byggðaáætlun. Þetta er lína sem dregin er norðan við Aberdeen og á þessu landsvæði í Norður-Skotlandi búa um 400 þúsund manns eða nokkru fleiri en Íslendingar allir. Ef vilji er fyrir hendi er því ekkert vafamál að þessir tveir flugvellir geta verið skilgreindir af Íslendingum sem strjálbýlisflugvellir og má segja að akkur sé í því fyrir ferðaþjónustuna og fyrir landið í heild sinni að notkun þeirra verði aukin og þar verði aukin áhersla á að fljúga með ferðamenn til landsins. Ferðamennskan er nú um stundir okkar önnur stærsta atvinnugrein. Við verðum að hlúa að henni. Enda þótt flogið sé að einhverju leyti til útlanda og þá til Færeyja frá Reykjavíkurflugvelli er það samdóma álit ferðaþjónustuaðila að möguleikinn á því að komast til útlanda frá fleiri en einum flugvelli mundi styrkja ferðaþjónustuna verulega, þ.e. ef ferðamenn ættu þess kost að lenda á einum stað á landinu og þá hér suðvestanlands og fara heim á leið frá flugvöllum norðan lands eða austan lands og dreifa þar með álagi ferðaþjónustunnar vítt og breitt um landið. Það gerði mönnum þæglegra að ferðast hér. Þetta er ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að við leggjum til þessa þáltill. og vonumst til þess að hún verði tekin til vinsamlegrar meðferðar. Þetta er tillaga til samgrh. og ég geri ráð fyrir því að best sé að henni verði vísað til hv. samgn.

Herra forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessarar þáltill. og vil bæta nokkrum orðum við greinargerð og ræðu hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar. Eins og fram kom í máli hans er ferðaþjónusta orðin ein af öflugustu atvinnugreinum okkar og skilar hvað mestum gjaldeyri. En vandamálið, ef hægt er að tala um vandamál í þessari grein, er að uppbyggingin hefur verið hvað mest á höfuðborgarsvæðinu. Við höfum ekki náð jafnri dreifingu út um allt land. Þetta væri í sjálfu sér í lagi ef svæðin í kringum höfuðborgina sem vinsælast er að fara með ferðamenn á, hinn svokallaði Gullfoss/Geysis-hringur og hér um nærsveitir, væru ekki oft og tíðum orðin ofsetin. Í rauninni er farið að sjá á landinu og eru uppi ráðagerðir um að finna einhverjar leiðir til að takmarka aðgang eða skipuleggja aðgang ferðamanna inn á þessi svæði. Því er mikilvægt að dreifa ferðamönnum um landið allra hluta vegna, bæði til þess að dreifa tekjum af ferðamönnum, dreifa álagi á náttúruna og eins að nýta þær fjárfestingar sem við höfum þegar lagt í því það eru ekki bara fjárfestingar á höfuðborgarsvæðinu. Víða um land er búið að fjárfesta með tilliti til aukinnar ferðaþjónustu en nýtingin hefur ekki skilað sér eins og væntingar hafa verið og er þá margt sem kemur til. Okkur hefur ekki tekist, eins og ég sagði áðan, að dreifa ferðamönnunum eða lengja ferðamannatímann. Við búum svo vel að hafa í raun og veru þrjá flugvelli sem eru vel útbúnir til millilandaflugs. Keflavíkurflugvöllur er okkar aðalflugvöllur en við eigum tvo aðra sem eru vel útbúnir og gætu tekið við töluverðri umferð ef okkur tækist að fá flugfélög til að lenda þar. Þá þarf eitthvað til. Í fyrsta lagi þarf að markaðssetja svæðið utan höfuðborgarsvæðisins, að það sé ekki bara samasemmerki milli Íslands, Reykjavíkur og Bláa lónsins, heldur að samasemmerki sé milli Akureyrar og náttúrunnar þar í kring og Egilsstaðaflugvallar og náttúrunnar á því svæði, á Austurlandi og Norðausturlandi, þannig að við dreifum innkomu ferðamanna inn í landið. Það er númer eitt, tvö og þrjú að markaðssetja þessa tvo flugvelli til viðbótar því að markaðssetningin hefur fram að þessu nær eingöngu verið á Keflavíkurflugvöll, þ.e. það þarf ekki að auglýsa hann heldur höfuðborgarsvæðið. En við þurfum að gera meira, það þarf að kosta einhverju til í byrjun til að tryggja og treysta þá markaðssetningu, þ.e. hafa eitthvert agn, eitthvað sem flugfélögunum þykir til vinnandi að reyna fyrir sér á nýjum stöðum sem eru ekki eins öruggir og Keflvík. Niðurfelling lendingargjalda gæti verið einn liður í því. Eins og hér kom fram hafa sveitarfélögin fyrir norðan og austan lagt fram fé til þess að fá flugfélög til að reyna reglubundið flug yfir sumartímann og það er auðvitað ekki þannig að þetta eigi eingöngu að lenda á þeim sveitarfélögum og fyrirtækjum sem eru á viðkomandi svæði, heldur á þetta að vera inni í þeirri heildarsýn sem er hluti af opinberri stefnu að styrkja þessa tvo flugvelli fyrir utan Reykjavík til þess að dreifa ferðamönnunum, dreifa þjónustunni og auka í raun tekjurnar af ferðamönnum því að það er staðreynd að aukin ferðaþjónusta úti um land styrkir ferðaþjónustuna í höfuðborginni líka. Herra forseti. Árið 1997 setti samgrn. fram markmið í ferðaþjónustu sem voru í einum sjö liðum um hvernig byggja ætti upp áherslur í ferðaþjónustunni. Nýverið barst okkur í hendur greinargerð sem birt var í janúar sl., sem Anton Antonsson og Pétur Óskarsson tóku saman, og kallast ,,Markaðssetning ferðaþjónustu á landsbyggðinni á erlendum mörkuðum`` þar sem þeir fara mjög vandlega yfir markmið samgrn. frá 1997 og skoða hvernig þau hafa náðst úti um land. Það er í raun og veru sorglegt frá því að segja, herra forseti, að niðurstaða þeirra er sú að markaðssetning landsbyggðarinnar hafi orðið út undan, að markaðssetningin hafi gerst með þeim hætti að hún hafi að miklu leyti farið í gegnum okkar eigið flugfélag og þar með allri áherslunni beint á Keflavíkurflugvöll. Þeir telja líka að mikilvægt sé að leggja áherslu á að laða hingað fleiri flugfélög, ekki leggja aðaláhersluna á okkar eigið flugfélag, Flugfélag Íslands eða Icelandair, heldur leggja áherslu á að fá önnur flugfélög til þess að lenda. Hluti af þeim vanda er markaðssetningin eins og ég sagði og síðan hefur verið leitað til ýmissa flugfélaga og einnig svokallaðra lággjaldaflugfélaga en í ljós hefur komið að lággjaldaflugfélögin setja fyrir sig flugvallarskattinn eins og hann er í dag, hvað þá að þeim finnist það vera spennandi kostur að leggja auk þess á sig aukakostnað við lendingu og flugtak ef flugvélunum er beint annaðhvort til Egilsstaða eða Akureyrar með millilendingu í Keflavík sem heppilegt gæti verið. Flugvallarskatturinn er hindrun í Keflavík hvað þá þegar við erum að tala um hin tvö svæðin sem við höfum hér nefnt þannig að allt stórt og smátt hjálpar til þess að laða að.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að bæta örstuttu við í sambandi við markaðssetningu landsbyggðarinnar. Hún er mjög mikilvæg og ég held að við gerum okkur öll grein fyrir því að ekki er verið að hefja samkeppni um þá ferðamenn sem nú þegar koma vegna þess að allt bendir til þess að við eigum gríðarlega möguleika í aukningu í heimsóknum ferðamanna til landsins þannig að við þurfum að vera undirbúin undir að hingað komi miklu fleira fólk en nú er. Eðli málsins samkvæmt hafa þeir farþegar sem komið hafa til Keflavíkur og stoppað stutt fyrst og fremst lagt áherslu á suðvesturhornið og Suðurland, þeir sem hafa haft tíma. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert. En hitt er mikilvægara fyrir ferðaþjónustuna í heild sinni að við berum gæfu til þess að auka framboð og auka möguleika þeirra ferðamanna sem vilja koma til landsins og þá eru flughafnirnar á Akureyri og Egilsstöðum tilbúnar til þess að fara í slíkan slag en til þess þarf eins og fram hefur komið stuðning á svipuðum nótum og gerist erlendis. Við höfum dæmin fyrir okkur eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni um t.d. norðurhluta Skotlands sem er landsvæði þar sem fleiri búa en á Íslandi en er samt skilgreint sem dreifbýli og er ekki amast við því þó að lendingargjöldin séu tekin af eða séu ekki innheimt á þeim svæðum. Hvað varðar landsbyggðina höfum við fyrir okkur alveg gríðarlega vel heppnað markaðsátak og vil ég nefna til sögunnar markaðsátak hafnanna til að fá fleiri skemmtiferðaskip til landsins. Það var samstillt átak, ef ég man rétt, hafnanna í Reykjavík, Ísafirði, Akureyri, Húsavík og e.t.v. Seyðisfirði þó að ég sé ekki alveg viss á því, en það var eins og við manninn mælt að með aukinni kynningu hafnanna og samstilltu átaki varð gríðarleg aukning bæði í komu skipa til landsins og í fjölda farþega. Ef ég er með réttar tölur er farþegafjöldinn bara til Akureyrar kominn upp í ein 24 þúsund á sumri. Hér hefur því orðið alveg gríðarlegur vöxtur. Ég er ekki í neinum vafa um að ef við höfum slíka möguleika hvað varðar þessa tvo flugvelli úti á landi, þá mun það vinda upp á sig á ekki ósvipaðan hátt og gerðist varðandi farþegaskipin vegna frumkvæðis hafnarsjóðanna sjálfra. Það var ekki opinbert fé heldur voru það hafnarsjóðirnir sjálfir sem stilltu sig saman um að markaðssetja hafnirnar á þeim stöðum þar sem útgerðarmenn þessara skipa koma og ráða ráðum sínum til lengri tíma litið. Þetta er því mjög mikilvægt og mjög mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því að við horfum fram á mikla aukningu í straumi ferðamanna til landsins og við verðum að gera ráðstafanir til dreifingar fyrir allra hluta sakir. Hér hefur náttúruvernd verið nefnd til sögunnar og álagið á landið og náttúrlega möguleikar okkar sem víðast á því að afla tekna í þeirri þjónustugrein. Ég vildi að þetta kæmi fram. Alls staðar þar sem ég hef komið hafa menn talað um nauðsyn þess og ágæti þeirrar hugsunar að hér verði ráðist í nýja markaðssókn á nýjum grunni með tveimur nýjum innkomuflugvöllum til landsins, þ.e. þar sem verður flogið frá útlöndum í reglubundnu flugi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir þáltill. um meðferðardeild við fangelsi fyrir geðsjúka afbrotamenn. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela dómsmálaráðherra í samráði við heilbrigðisráðherra að hefja þegar í stað undirbúning að uppbyggingu meðferðardeildar við fangelsi fyrir sakhæfa geðsjúka afbrotamenn í tengslum við starfsemi Heilbrigðisstofnunar Selfoss, fangelsið á Litla-Hrauni og réttargeðdeild að Sogni. Ákvörðun um úrræði fyrir þennan hóp sjúkra afbrotamanna liggi fyrir eigi síðar en 1. maí 2003.`` Með þessari þáltill. er svohljóðandi greinargerð: Um langt skeið hefur verið mikið rætt um meðferðarúrræði fyrir sakhæfa geðsjúka afbrotamenn og hvernig hægt væri að koma þeim til aðstoðar. Hér er um mjög viðkvæman og alvarlegan málaflokk að ræða sem nauðsynlegt er að taka á svo fljótt sem auðið er. Sakhæfir geðsjúkir einstaklingar sem brotið hafa af sér hafa ekki í mörg hús að venda því að engin sérhæfð stofnun er til. Aðstandendur geðsjúkra afbrotamanna, sem og forsvarsmenn Geðhjálpar og Samhjálpar, hafa margoft bent á alvöru þessara mála og þau vandræði sem steðja að þessum hópi. Jákvæð reynsla er af starfsemi réttargeðdeildarinnar að Sogni sem og fangelsisins að Litla-Hrauni við Eyrarbakka. Hvorug þessara stofnana er þó ætluð til að hýsa sakhæfa geðsjúka afbrotamenn. Því er brýnt að byggja eða kaupa húsnæði í grennd við þessa staði þar sem þeir geta átt athvarf. Nauðsynlegt er að þessir afbrotamenn fái uppbyggilega meðferð um leið og þeir afplána dóma. Starfsmenn heilbrigðisstofnana á Suðurlandi eru vanir að liðsinna þessum sérhæfðu og viðkvæmu stofnunum og nokkur samvinna er á milli starfsmanna á Sogni og Litla-Hrauni. Sú reynsla mundi nýtast nýrri meðferðarstofnun og því er hyggilegt að byggja upp meðferðarfangelsi á þessum slóðum. Talið er að um sé að ræða um 20 sakhæfa geðsjúka einstaklinga. Verkefnið er brýnt og nauðsynlegt að taka á vandanum sem allra fyrst. Ég hef reyndar heimsótt stofnanir eins og Sogn og rætt þar við forustumenn. Þar eru ákveðnar hugmyndir í gangi hvað þetta varðar og þar þarf að byggja við deild sem þessa, en starfsemin að Sogni mundi eflast ef byggð yrði meðferðardeild af þessum toga. Það kemur líka fram í rökstuðningi að heilmikið samstarf er á milli þessara stofnana, þ.e. þeirra starfsmanna sem starfa á Litla-Hrauni, þeirra sem starfa að Sogni og einnig Heilbrigðisstofnunarinnar á Selfossi. Bæjarstjórn Árborgar hefur ályktað í þessa veru, þ.e. talið eðlilegt að þar sem um mjög sérhæfða starfsemi sé að ræða beri að efla starfsemi sem þessa á því svæði, enda er góð reynsla af henni. Þannig vill til að hér í þingsal er fyrrverandi framkvæmdastjóri Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á Selfossi, hv. 2. þm. Vesturl., Magnús Stefánsson, sem ég veit að þekkir þessi mál býsna vel og ég gladdist þegar ég heyrði að hann bankaði í borðið og hefur kvatt sér hljóðs um þetta mál sem ég tel mjög brýnt að leysist sem allra, allra fyrst.

Herra forseti. Hér er hreyft mjög mikilvægu máli þar sem um er að ræða tillögu um að byggð verði upp meðferðardeild við fangelsi fyrir sakhæfa geðsjúka afbrotamenn. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason hefur gert grein fyrir tillögunni og farið yfir meginröksemdir fyrir henni. Ljóst er að þarna er ákveðið grátt svæði á ferðinni sem þarf að brúa á einhvern hátt, þ.e. ef við lítum til geðsjúkra sakhæfra afbrotamanna annars vegar og geðsjúkra ósakhæfra afbrotamanna hins vegar. Eins og við vitum er rekið meðferðarheimili á Sogni fyrir ósakhæfa geðsjúka afbrotamenn þar sem veitt er mjög markviss og góð þjónusta fyrir viðkomandi einstaklinga. Þess ber að geta að sú þjónusta hefur skilað mjög góðum árangri þar sem tekist hefur að útskrifa nokkra einstaklinga sem þar hafa dvalist og talið er að hafi náð bata. Sú starfsemi hefur því sannað að með markvissri þjónustu er hægt að veita viðkomandi einstaklingum þá þjónustu og þann bata sem þeir þurfa á að halda. Í fangelsinu á Litla-Hrauni er á hverjum tíma einhver tiltekinn fjöldi afbrotamanna sem dæmdir hafa verið til fangelsisvistar en eiga í raun við geðsjúkdóma að stríða að einhverju leyti. Í fangelsinu á Litla-Hrauni er ekki aðstaða til að veita þeim þá þjónustu sem þeir þurfa og ljóst að fangelsisvist í venjulegu fangelsi er ekki heppilegur vettvangur fyrir þá einstaklinga sem eiga við slíkar aðstæður að glíma. Þess vegna er mjög mikilvægt að hið fyrsta verði ráðist í að veita slíkum einstaklingum þá þjónustu sem þeir þurfa á að halda. Á Sogni hafa þau rými sem þar eru ætluð fyrir ósakhæfa afbrotamenn ekki verið fullnýtt síðustu tvö, þrjú árin. Sogn hefur því vistað sakhæfa einstaklinga sem hafa verið dæmdir til fangelsisvistar þar sem þeir hafa fengið geðþjónustu og fengið þá aðstoð sem þeir þurfa á að halda. Reynslan af því er mjög góð eftir því sem ég best veit. Það er kannski gleggsta dæmið um hvað hægt er að gera í þessum málum og hvað nauðsynlegt er að gera. Hins vegar er vandinn sá hjá Sogni að stoð í lögum um starfsemi Sogns er jú sú að þar skuli vista ósakhæfa afbrotamenn. Þess vegna hefur verið spurning um réttarstöðuna á alla kanta getum við sagt varðandi vistun sakhæfra einstaklinga á þeirri stofnun. Og sem fyrrverandi framkvæmdastjóri Sogns og Heilbrigðisstofnunarinnar á Selfossi sem veitir þessa þjónustu einnig, þá veit ég að þetta hefur verið ákveðið grátt svæði sem ekki hefur verið augljóst hvernig ætti að meðhöndla. En eins og fram kom hjá flutningsmanni tillögunnar hefur verið mikið samstarf milli starfsfólks Heilbrigðisstofnunarinnar á Selfossi, starfsmanna á Sogni, fangelsisins á Litla-Hrauni og Fangelsismálastofnunar um þessi mál og þessir aðilar hafa fjallað um það með hvaða hætti heppilegt væri að veita þá þjónustu sem hér um ræðir. Ég tel að þar liggi töluverð reynsla og þekking vegna þeirrar vinnu undanfarin ár sem beri að nýta. Það er skoðun mín, herra forseti, að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða og það sé í raun ekki verjandi að það ástand sem nú er vari öllu lengur. Þess vegna tek ég undir þá tillögu sem hér liggur fyrir, að ráðist verði í að leysa þessi mál og það er skoðun mín miðað við þá reynslu sem ég hef af þessum málum og þekkingu, að heppilegast væri að þessi þjónusta væri í sem nánustum tengslum við Sogn þar sem fagþekkingin og það allt saman er fyrir hendi. Ég mundi því leggja það til í þessari umræðu að sú þjónusta verði byggð upp á Sogni. Eins og ég sagði áðan tel ég skynsamlegt að þessi mál verði leidd til lykta í samstarfi við þá aðila sem ég hef talið upp sem sinnt hafa þessum málum. Dómsmrn. og heilbrrn. þurfa að sjálfsögðu að koma að því og leysa þau mál, það er mjög brýnt og ég tel að mjög mikilvægt sé að leysa þau sem allra fyrst, vegna þess að eins og ég sagði fyrr í máli mínu er það auðvitað ekki verjandi að einstaklingar sem dæmdir eru til fangavistar og eiga við geðsjúkdóma að glíma, séu vistaðir eins og hverjir aðrir fangar í venjulegu fangelsi. Það er því miður ekki bjóðandi upp á það. Og þetta ástand getur ekki varað lengur, ég held að við getum öll verið sammála um það. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um málið. Ég fagna þessari tillögu, ég tel hana tímabæra og hvet eindregið til þess að stjórnvöld láti þetta mál til sín taka. Raunar veit ég að töluvert hefur verið fjallað um það í viðkomandi ráðuneytum, en það er orðið mjög brýnt að leysa þessi mál og koma þeim í þann farveg sem vera ber, fyrst og fremst auðvitað með hagsmuni viðkomandi einstaklinga í huga, þannig að þeir fái bót meina sinna og þá aðstoð sem þeir þurfa sannarlega á að halda.

Herra forseti. Ég kem hér upp til að taka undir þáltill. og hvet til þess að hún fái góða afgreiðslu á þinginu. Ég held að um tillöguna hefði örugglega náðst þverpólitísk samstaða í flutningi og því trúi ég því að hún nái þverpólitískri samstöðu með afgreiðslu ef hún fær eðlilegan framgang á þinginu. Málið er, herra forseti, að þegar menn eru dæmdir til fangelsisvistar eru þeir dæmdir fyrir einhver afbrot, einhverja glæpi til refsingar. Fangelsisvist er refsing, en tilgangur afplánunar er einnig að bæta menn en ekki að brjóta þá niður og inn í afplánunina vantar að mínu mati þennan uppbyggilega þátt í meira mæli en nú er fyrir alla fanga. Hvað varðar sakhæfa geðsjúka afbrotamenn er staða þeirra mjög alvarleg því þeir eiga í raun og veru hvergi heima. Þeir eiga ekki heima inni á Litla-Hrauni og þeir eiga ekki heima að Sogni sem er fyrir ósakhæfa afbrotamenn. Geðheilsa þeirra er oft það léleg að afplánunin verður hreinlega til þess að brjóta þá endanlega niður en það er ekki tilgangurinn með afplánuninni. Því styð ég það sem hér hefur komið fram að halda áfram að byggja upp á Sogni. Sú stofnun hefur sérfræðiþekkingu á meðferð ósakhæfra afbrotamanna, þekkingu sem nýtist vel fyrir sakhæfa og geðsjúka afbrotamenn, og hafa Sogn bæði fyrir ósakhæfa og sakhæfa geðsjúka afbrotamenn. Þar er þekkingin til staðar og mér finnst í rauninni alveg ástæðulaust að byggja upp aðra deild eða aðra þjónustu einhvers staðar annars staðar. Við erum með Litla-Hraun sem ríkisfangelsi og ég tel að einhver bið verði á því að við byggjum upp ríkisfangelsi á öðrum stað. Þetta tel ég að sé næsta skref í þessu máli. Fram að þeim tíma þarf að aflétta réttaróvissu varðandi innlagnir sakhæfra, geðsjúkra afbrotamanna á Sogn. Réttarstaða þeirra má ekki vera í neinni óvissu. Ef það eru tímabil þar sem plássin á Sogni eru ekki öll nýtt en þörf á þjónustu fyrir sakhæfa og geðveika afbrotamenn sem vistaðir eru á Litla-Hrauni tel ég að við eigum að nýta þau pláss en það er eingöngu neyðarúrræði. En það er ekki nóg að hugsa um tímann sem þessir einstaklingar eru í afplánun. Það þarf ekki síður að hugsa um tímann eftir að afplánuninni lýkur og menn útskrifast. Þá vaknar spurning um heimili, hvort það er til staðar. Því miður er það ekki sjálfgefið vegna þess að í mörgum tilfellum eru menn búnir að brjóta svo allar brýr að baki sér að þeirra bíður ekki lengur fjölskylda. Húsnæði er ekki alltaf til staðar. Atvinnu getur verið erfitt að fá og þá líður oft á tíðum ekki langur tími þar til allt fer í sama horfið aftur. Eftirmeðferðin, að það sé tryggt umhverfi, húsnæði, atvinna og faglegur stuðningur, er mjög mikilvæg. Eins þarf að horfa til lengri tíma. Til þess að maður geti sagt að sakhæfur geðsjúklingur geti bjargað sér úti í þjóðfélaginu og þurfi ekki lengur stuðning þá þarf hann til lengri tíma faglegan stuðning. Það þarf líka að horfa á heildarmyndina þegar talað er um að byggja upp hvað afplánunina varðar, að fylgja því líka eftir með eftirmeðferðinni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Stefánssyni, 2. þm. Vesturl., og hv. 5. þm. Austurl., Þuríði Backman, fyrir að taka undir þessa tillögu. Við erum afar samstiga í þessu máli og það er vel, enda held ég að flestir séu það. Fólk gerir sér almennt grein fyrir því að þetta er mjög brýnt mál. Það fylgja mörg vandamál þessum hópi sem er sem betur fer fámennur hér á landi en þó svo stór að nauðsynlegt er að sinna honum og það fljótt og vel. Verkefnið er afar brýnt. Mjög margir hafa unnið gott verk í þessum efnum. Þar má nefna t.d. Geðhjálp, Samhjálp hvítasunnumanna og marga fleiri sem reynt hafa að aðstoða þessa hópa. En það er mjög brýnt að ríkið komi að þessu máli og á því verði tekið svo fljótt sem mögulegt er, enda er gert ráð fyrir því í þessari þáltill. að lausn fáist á málinu fyrir 1. maí. Þetta mál lagði ég fyrir þingið í upphafi þings en það tekur alltaf sinn tíma að ná málum til umræðu eins og gengur og gerist. En hér er auðvitað um afar brýnt mál að ræða. Ég gleðst yfir því að í þessari umræðu kemur fram að við erum sammála um að Sogn sé sá staður sem hentar hvað best fyrir þessa starfsemi. Við erum líka sammála um að á svæðinu er mjög sérhæft starfsfólk sem vant er að fást við vandamál af þessu tagi. Þarna er um góða samtengingu að ræða. Það er auðvitað mjög nauðsynlegt að afbrotamenn fái uppbyggilega meðferð á meðan á afplánuninni stendur. Það er í raun og veru grundvallaratriði. Ég hvet dómsmrh. í samvinnu við heilbrrh. og þess vegna félmrh. til að reyna að koma þessu máli í höfn sem allra fyrst þannig að við getum tekið á málinu. Eins og fram kom í fyrri ræðu minni er um nokkuð víðtæk samstaða á svæðinu. Bæjarstjórn Árborgar hefur ályktað í þessum efnum og okkur er í raun og veru ekkert að vanbúnaði að drífa þetta mál áfram. Að lokinni þessari umræðu hvet ég til að tillögunni verði vísað til allshn., sem ég treysti að afgreiði þetta mál fljótt og vel.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. á þskj. 167 um stofnframlög til uppbyggingar fiskeldisfyrirtækja vegna eldis kaldsjávarfiska. Tillagan hljóðar svona: Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að setja fram tillögur um stofnframlög til uppbyggingar fiskeldisfyrirtækja vegna eldis kaldsjávarfiska. Í grg. segir: Eins og kunnugt er hefur Fiskeldi Eyjafjarðar hf. á Hjalteyri og Dalvík náð góðum árangri við klak á lúðuseiðum á undanförnum árum. Fyrirtækið er nú í fararbroddi í heiminum á þessu sviði og mun u.þ.b. 80% af klöktum lúðuseiðum í heiminum koma frá þessari stöð. Eins og er getur Fiskeldi Eyjafjarðar hf. klakið út um 400 þús. lúðuseiðum á ári en gert er ráð fyrir að innan tveggja til þriggja ára muni seiðaframleiðslan vera orðin allt að einni milljón seiða. Áframeldi lúðuseiðanna fer að mjög litlu leyti fram á Íslandi. Um 50--60 þús. seiði eru í áframeldi í fiskeldisstöð í Þorlákshöfn en talið er að til þess að skila arði í áframeldi sem er viðunandi þurfi seiðamagnið að vera um 100 þús. seiði í hverri stöð. Víða á landinu eru ákjósanleg skilyrði til að setja upp og starfrækja áframeldi á lúðuseiðum. Nú er megnið af lúðuseiðunum flutt út, m.a. til stöðva í Kanada og Wales. Þær hafa báðar notið stofnstyrkja til framleiðslunnar frá viðkomandi yfirvöldum í Wales frá Evrópusambandinu og í Nova Scotia frá ríkisstjórn Kanada. Hér eru miklir fjárhagslegir hagsmunir í húfi þar sem um er að ræða verðmætt hráefni og gott aðgengi að því. Því er fyllsta ástæða til að styðja opinberlega við áframeldi á þessum lúðuseiðum. Sama á að sjálfsögðu við um áframeldi þorskseiða og annarra tegunda kaldsjávarfiska sem nú er í þróun. Virðulegi forseti. Við rekum okkur á það svo víða í atvinnulífinu að fyrirtækjaeigendur njóti ekki sama bakstuðnings og annars staðar gerist, þá sérstaklega hvað þetta varðar, áframeldið á lúðunni. Íslendingar eiga þess vegna nánast enga möguleika til að þróa þessa atvinnugrein á eigin forsendum, þ.e. áframeldi á þeim lúðuseiðum sem klakin eru hér í landinu. Það er miður og ein ástæðan til þess að hægt er að stunda þessa starfsemi í Þorlákshöfn er að það fyrirtæki fór á hausinn, var afskrifað af bönkum og þess vegna áframselt á mjög vægu verði, sem er ígildi stofnstyrks. Það er þess vegna mjög mikilvægt að við hugum að þessum málum í þessari atvinnugrein til framtíðar, en eins og ég gat um í greinargerð eru áform fyrirtækisins á Hjalteyri þau að aukningin verði fleiri hundruð þús. seiði í framleiðslu á næstu árum. Það er augljóst að margir staðir á Íslandi eru vel til þess fallnir að stunda áframeldi á kaldsjávarfiskum eins og lúðu, ekki síst í djúpum og lygnum fjörðum fyrir vestan þar sem aðgengi er að hreinum sjó og fyrir náttúrufarið væri gott að stunda þessa atvinnugrein. Ég tel því mjög mikilvægt að þessi tillaga fái greiðan framgang í sjútvn. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu að verði tillögunni vísað til hv. sjútvn. til umfjöllunar og skoðunar. Ég vænti þess að málið fái vandaða umfjöllun. Það er mikilvægt í þessu máli að hér um fiska að ræða sem eru úr okkar lífríki. Þar af leiðandi er miklu, miklu minni hætta á því að við spillum náttúrunni því við erum ekki að koma með utanaðkomandi tegundir inn í lífríkið eins og og raunin er t.d. hvað varðar laxeldi. Hér er fyrst og fremst rætt um lúðuna sem er úr okkar lífríki, eins og ég sagði áðan. Það á náttúrlega við aðra kaldsjávarfiska sem menn eru að fikra sig áfram með, t.d. þorskeldi. Þar hefur slátrun í smáum stíl farið fram og menn fikra sig áfram til að bæta þann rekstur. Virðulegi forseti. Að svo mæltu óska ég eftir að þessari tillögu verði vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Ég vil segja nokkur orð varðandi þessa till. til þál. um stofnframlög til uppbyggingar fiskeldisfyrirtækja vegnis eldis kaldsjávarfiska. Ég tel að hér sé um merka og góða þáltill. að ræða og hvet til afgreiðslu hennar. Það leikur enginn vafi á að við erum að missa af miklum tekjum inn í þjóðarbúið ef við ætlum ekki að nýta það að þekking til áframeldis er til staðar. Núverandi ríkisstjórn hefur unnið að því hörðum höndum að koma öllum atvinnuvegi inn í samkeppnisumhverfi. Það er samkeppnin og markaðurinn sem á að ráða. Það má segja að það sé í lagi, svo langt sem það nær, ef menn standa jafnfætis. Þetta á bæði við markaðinn hér innan lands, þéttbýlið gagnvart dreifbýlinu og Ísland gagnvart öðrum löndum, öðrum mörkuðum. Sérstaklega þarf að huga að mörkuðum sem við erum að keppa á og keppa við. Ég tel því brýnt að horfa til, eins og hér er gert, áframeldis á lúðuseiðunum í dag og rekstrarumhverfis þessarar atvinnugreinar á samkeppnismörkuðum. Ef fyrirtæki í áframeldi fá stofnstyrki til framleiðslunnar þá verðum við auðvitað að horfa til þess að veita samsvarandi stofnstyrki hér heima til að missa þetta ekki allt úr höndunum á okkur. Ef virðisauki verður við áframeldið eigum við auðvitað að halda honum hér heima. Ég tel að þetta geti orðið arðvænleg atvinnugrein ef vel er að staðið, fyrir marga um allt land. Seiðin er hægt að flytja á milli staða og aðstaðan til áframeldisins er víða góð. Mikilvægt væri að hafa þennan möguleika og stuðning til að koma fyrirtækjunum á laggirnar. Herra forseti. Mig langar að taka fram að þetta er ein af þeim atvinnugreinum sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði gætum nefnt sem ,,eitthvað annað`` rétt eins og sú tillaga sem var rædd áðan um nýtingu innlends trjáviðar. Þar er eins og sagt er ,,eitthvað annað``. Við nefnum ekki ákveðin fyrirtæki vegna þess að það er ríkisins að sjá til að rekstrarumhverfi fyrirtækja og atvinnulífsins sé með þeim hætti að fólk geti komið á legg nýjum fyrirtækjum eða eflt þá starfsemi sem fyrir er eða nýtt tækifæri eins og þetta. Það er eitthvað annað en stóriðja sem hér hefur verið allsráðandi. Það er heilbrigt og eðlilegt atvinnulíf sem mun örugglega styrkja okkur til framtíðar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um bætta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Tillaga sama efnis, lítillega breytt greinargerð, var flutt á 126. og svo aftur á 127. löggjafarþingi en varð ekki útrædd. Það er þó ástæða til að geta þess, herra forseti, að við vinnslu tillögunnar eða skoðun eftir að henni hafði verið vísað til nefndar var á það bent að í þeirri byggðaáætlun sem þá var til vinnslu af hálfu ríkisstjórnarinnar væru ákvæði sem mundu að sínu leyti uppfylla, a.m.k. að einhverjum hluta, það sem hér er verið að tala um, þ.e. að búinn verði til öflugur stuðningssjóður, sambærilegur þeim sem Noregur hefur, að fyrirmynd Evrópusambandsins. Það varð hins vegar ekki. Það var með þá tillögu, eins og ýmsar fleiri sem menn höfðu ýtt inn á borðið varðandi gerð byggðaáætlunar, að ekki náðist samkomulag um hana og í stað þess að þeir sjóðir sem einhverjir höfðu séð fyrir sér að hægt yrði að sameina og búa þá til úr einn öflugan kemur máttlaust orðalag um samvinnu. Það er, herra forseti, full ástæða til þess að halda þessu máli vakandi enda er mikilvægt að við sköpum atvinnulífi á Íslandi sambærilegar aðstæður og það atvinnulíf hefur sem það keppir við í nágrannalöndum og annars staðar í Evrópu. Sú þáltill. sem var rædd hér á undan laut að sumu leyti að sama máli en varðaði þó einkum eina atvinnugrein. Það sem við, þingmenn Samfylkingarinnar, erum að tala um með þessari þáltill. er að ríkisstjórninni verði falið að láta kanna möguleika á stofnun uppbyggingarsjóða sambærilega þeim sem Evrópusambandsríkin og Noregur hafa til að efla atvinnu á tilteknum svæðum, til að endurskipuleggja atvinnulífið og til að styrkja samkeppnisstöðu þess. Okkur fannst, herra forseti, ástæða til þess að menn gengju skarplega til verka, skoðuðu þessa hluti og skiluðu skýrslu um þá fyrir haustið eða snemma í haust þannig að hægt yrði að takast á við málið á haustdögum. Það liggur fyrir að núverandi stjórnvöld hafa ekki fyrirætlanir um að Ísland gangi í Evrópusambandið, ekki einu sinni að á það væri látið reyna hverju væri hægt að ná fram í viðræðum. En það stendur þó upp á stjórnvöld að þau búi íslensku atvinnulífi sambærileg kjör þeim sem atvinnulífinu eru búin annars staðar í Evrópu. Hér hafa menn aðallega verið uppteknir af skattaumhverfi atvinnulífsins, og breytingar á því eins og þær sem síðast voru gerðar, býsna stórtækar, gjarnan útskýrðar eða réttlættar með samkeppnisstöðu gagnvart öðrum löndum. Menn geta velt því fyrir sér fyrir hvern þessar breytingar voru gerðar síðast. Það er a.m.k. ljóst að þær voru ekki gerðar fyrir fyrirtæki sem eru að reyna að verða til, ekki fyrir litlu fyrirtækin, ekki fyrir mannfreku fyrirtækin, ekki fyrir þau fyrirtæki sem eru í nýsköpun. Herra forseti. Þær voru aðallega gerðar, að því er manni sýnist, fyrir stóru, grónu fyrirtækin. Nú er ég ekki á móti stórum og grónum fyrirtækjum en lítið verður um okkur ef ekki fá fleiri að skjóta rótum. Og það eru líka fleiri þættir sem hafa áhrif á samkeppnisstöðuna, einkum ef við viljum skjóta fleiri rótum undir atvinnulífið og ef við viljum ná nýjum atvinnufyrirtækjum og tæknikunnáttu inn í landið. Þessi mál hafa nýverið komist í sviðsljósið vegna þeirra samninga sem Alcoa hefur gert við íslensk stjórnvöld um skattalega meðferð eftir að það fyrirtæki hefur hér starfsemi undir heitinu Fjarðaál. Það hefur líka orðið til þess að þeir samningar sem önnur stóriðjufyrirtæki hafa gert hafa komist í sviðsljós. Menn hafa farið í samanburð og nú síðast heyrum við að eigendur eða forsvarsmenn álversins í Straumsvík vildu gjarnan sjá sambærilegan samning fyrir sitt fyrirtæki hvað varðar skatta og liggur í samningi við Alcoa. Herra forseti. Þeir sem hafa fjallað um þennan samning eins og hann birtist í því frv. sem Alþingi er að fjalla um eru, held ég, flestir sammála um að e.t.v. birtist þar nákvæmlega það sem íslenskt atvinnulíf þarfnast, ekki bara eitt stóriðjufyrirtæki eða þótt þau væru þrjú, heldur vildu auðvitað öll önnur íslensk atvinnufyrirtæki njóta þess að stimpilgjald væri ekki nema 0,15%, fasteignagjöld ekki nema 1% o.s.frv. Við í Samfylkingunni höfum reyndar verið með tillögu hér um það að stimpilgjöld yrðu lækkuð í áföngum og afnumin. Fyrir henni var mælt hér fyrir nokkrum dögum, líklega í þriðja skipti. Við höfum líka verið með tillögur um það að menn skoðuðu þetta umhverfi úr fleiri áttum. Þær skattatillögur sem ríkisstjórnin lagði fram í fyrra eins og ég rakti hér áðan tóku ekki tillit til þeirra litlu og mannfreku fyrirtækja sem eru að verða til eða reyndu að verða til meðan betur viðraði í íslensku efnahagslífi. En, herra forseti, ríkisstjórnin hefur einblínt á stóru, gömlu fyrirtækin og einblínir nú helst á stóriðjufyrirtæki. Eins og fram kemur hér í greinargerð er Evrópusambandið með öfluga uppbyggingarsjóði sem það notar til að ná markmiðum sínum, bæði í byggðamálum og í því að endurskipuleggja atvinnulífið. Norðmenn hafa einnig, á þeim grundvelli að þeir ákváðu að hafna aðild að ESB, síðast 1994, byggt upp öflugan sjóð sem veitir stofnstyrki við uppbyggingu atvinnulífsins. Fyrirmynd sjóðs þeirra er evrópski byggðaþróunarsjóðurinn. Við skoðun á uppbyggingarsjóðum væri því rétt að líta einnig til þess hvernig uppbygging og framkvæmd er í Noregi. Það hafa orðið miklar breytingar á atvinnuháttum á undanförnum árum og enn eru þær breytingar að eiga sér stað. Hér á Íslandi þyrftum við sannarlega að hafa annars konar umhverfi fyrir atvinnureksturinn en nú er og það er mikilvægt að stjórnvöld geti mótað og fylgt eftir skilvirkri stefnu um það hvernig skuli brugðist við á hverjum tíma, ekki síst að þau geti brugðist við með mismunandi hætti eftir því hvar á landinu er talið eðlilegt að grípa inn í. Iðnrn. hefur skilgreint landið með tilliti til möguleika hvers svæðis og það er mikilvægt, herra forseti, vegna þess að pakkalausnir eins og fimm menningarhús eða milljarður hér og milljarður þar í framkvæmdir eru kannski ekki beinlínis það skilvirkasta sem við getum gert gagnvart atvinnulífinu á hverjum tíma. Ég hélt satt að segja að tími hinna miðstýrðu pakkalausna væri liðinn en það er greinilega ekki, það eru ekki allir búnir að átta sig á því að við erum komin inn í 21. öldina. Við erum komin með byggðakort fyrir Ísland sem tók gildi í ágúst 2001 og á að gilda til 2006. Slíkt kort er grundvöllur byggðaaðgerða, bæði við núverandi aðstæður og einnig ef það yrði niðurstaðan að stofna til uppbyggingarsjóða á Íslandi. Í því ljósi, herra forseti, hygg ég að sá stuðningur sem íslenska ríkið er með við Alcoa standist. Það er jú verið að staðsetja þessa verksmiðju á þeim stað á byggðakortinu þar sem má vera með stuðning af ýmsu tagi. Við viljum hins vegar að sá stuðningur sem veittur er hverju sinni sé gegnsær og byggi á jafnræðisreglu. Stuðningur sem er handahófskenndur, jafnvel pólitískur, hefur ekki föst viðmið, engar reglur og ekkert gegnsæi er okkur ekki að skapi. Við teljum að allt það sem lýtur að atvinnulífinu, hvort sem það eru álögur eða stuðningur, verði að byggja á jafnræði þeirra aðila sem koma við sögu, að það sé alveg ljóst og yfir allan vafa hafið að það sama eigi við um alla sem eins er ástatt um. Herra forseti. Á Íslandi eru stór og strjálbýl svæði með einhæft atvinnulíf. Ákvörðun ESA um þetta byggðakort sem ég hef hér getið um byggist á því mannfjöldaviðmiði á þessum svæðum sem styrkja má. Það eru dæmi um það, herra forseti, að fyrirtæki sem von var um að stofnsett yrðu hérlendis hafi endað í öðru landi sem býður stofnstyrki í samræmi við þær leikreglur sem við verðum að stætta okkur við að aðrar þjóðir viðhafi, en höfum ekki tekið upp sjálf. Við, flm. þessarar tillögu, teljum rétt að stofnun uppbyggingarsjóða og úthlutun stofnstyrkja verði könnuð með tilliti til þess að samkeppnisstaða íslensks atvinnulífs verði sem best. Við vitum að Evrópusambandsríkin hafa tekist á við endurnýjun atvinnulífsins á svæðum sem dregist hafa aftur úr í tækniþróun með tilstyrk sjóða eins og þessara. Menn nefna gjarnan til sögunnar Írland og Skotland, og sannarlega horfa menn til þess hvernig muni verða unnið á þeim svæðum sem verst eru stödd í hinum nýju ríkjum sem væntanlega verða aðilar að Evrópusambandinu innan ekki svo langs tíma. Herra forseti. Þetta mál snýst kannski fyrst og fremst um það að íslensk stjórnvöld séu meðvituð um það eða marki um það stefnu hvort og þá hvernig þau vilja hafa áhrif á byggðaþróun, hafa áhrif á atvinnuþróun. Það er alveg ljóst reyndar að það vilja þau í einhverjum tilfellum. Við sjáum það alltaf annað veifið. Ég hef nefnt Alcoa sem nýtt fyrirtæki sem stjórnvöld vilja, og beita því ákveðnum niðurgreiðslum til að fá inn í landið. Við verðum alltaf annað veifið vör við slíkar tilhneigingar, ýmist með beinum eða óbeinum hætti. Ekki er langt síðan hér var rætt um ríkisábyrgð fyrir eitt tiltekið fyrirtæki. Herra forseti. Við viljum að það séu mótaðar reglur með meðvituðum hætti, reglur sem segja til um það hvað íslensk stjórnvöld eru tilbúin til að gera, reglur sem gilda fyrir alla sem eins er ástatt um, reglur sem eru hafnar yfir tortryggni og hafnar yfir það að mönnum verði fyrst fyrir að hugsa um pólitískar ívilnanir þegar þær eru framkvæmdar. Í okkar fámenna samfélagi er líklega mikilvægara en víðast annars staðar að reglur séu skýrar og gegnsæjar og þess vegna er slæmt að hið öndverða skuli vera staðreyndin. Það skapar hér endalausar deilur, ég segi ekki illdeilur, um hvert það skipti sem stjórnvöld með einhverjum hætti blanda sér í það sem er að gerast á vinnumarkaði, þ.e. þegar það beinist gegn einstökum fyrirtækjum, herra forseti. Það má hins vegar segja að íslensk stjórnvöld skapa hinn almenna ramma hverju sinni og þar er auðvitað eitt látið yfir alla ganga sem eins er ástatt um og ekkert við því að segja þó að maður geti verið ósáttur við þann ramma almennt. En hér er sem sé verið að tala um það þegar stjórnvöld á hverjum tíma vilja beita áhrifum sínum til að efla atvinnu á tilteknum svæðum, vilja endurskipuleggja atvinnulífið og styrkja samkeppnisstöðu þess, að til séu skýrar reglur sem menn geta treyst að farið verði eftir og að jafnræði gildi gagnvart aðilum. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni umræðu um þetta mál verði því vísað til iðnn.

Virðulegi forseti. Ég vil segja nokkur orð um þessa þáltill. Ég held að hún sé góðra gjalda verð og að þetta sé vinna sem við þurfum að einhenda okkur í. Ég vil þakka hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur fyrir að nefna þau tvö mál sem ég var með hér fyrr í dag og voru í raun af sama meiði og ganga inn í þetta púkk. Það er alveg nauðsynlegt fyrir okkur að kortleggja það hvernig við ætlum að standa að þessum málum. Fregnir voru að berast af því nýverið að við séum að missa iðnaðarmöguleika t.d. norður í Eyjafirði, sem eru stóriðja í okkar huga, sem hafi farið til Svíþjóðar vegna stofnstyrkja þar sem það er klárt og skorið hvaða umhverfi fyrirtækin geta vænst að fá. Ég held að það sé líka alveg hárrétt hjá hv. þm. að undanfarnar aðgerðir í efnahagsmálum og umhverfi fyrirtækja hafa byggst á því að laga til fyrir þá sem eru en síður fyrir þá sem vilja hasla sér völl og fara í eitthvað nýtt. Ég er sammála hv. þm. um það. Við getum líka nefnt til sögunnar að kísilduftverksmiðja í tengslum við Kísiliðjuna við Mývatn endaði, að okkur er sagt, í Noregi vegna stofnstyrkja. Eins og kom fram hjá hv. þm. þá getum við auðvitað sett okkur sömu formúlur og Norðmenn hafa gert, sett okkur ákveðnar reglur og gera það mögulegt fyrir fyrirtæki að sækja inn í stofnsjóði og bæta þar með samkeppnisaðstöðu sína. Ástæðan fyrir því að ég tók sérstaklega kaldsjávarfiskana og lúðueldið er einfaldlega sú staðreynd að við erum þar í hundruð þúsunda eldi og erum fremstir í heiminum hvað varðar þessa grein og er náttúrlega alveg sárgrætilegt að horfa upp á að ramminn skuli ekki vera þannig að hægt sé að staldra við og fara í þessa starfsemi hér þegar það er borðleggjandi að þeir geta farið í þessa atvinnugrein bæði í Kanada og Wales á grunni stofnstyrkja. Ég vildi bara leggja þetta inn í umræðuna. Ég held að sama grunnhugsun liggi að baki öllum þessum þremur málum og ég held að mjög gott sé að hreyfa því hvernig við ætlum að haga þessum málum til framtíðar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um gerð verndaráætlana samkvæmt Ramsar-samþykktinni. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Samfylkingarinnar Jóhann Ársælsson og Össur Skarphéðinsson. Þessi tillaga var flutt á 127. þingi. Þá var henni vísað til nefndar en var ekki útrædd. Tillagan felur það í sér að Alþingi álykti að fela umhverfisráðherra að gera verndaráætlanir samkvæmt Ramsar-samþykktinni, um votlendi sem hefur alþjóðlegt gildi, fyrir þau svæði hér á landi sem falla undir samþykktina. Þau eru Mývatns- og Laxársvæðið, Þjórsárver og Grunnafjörður. Ramsar-samþykktin tók gildi hér á landi árið 1978. Þrjú svæði sem hér voru áðan nefnd hafa verið tilkynnt á skrá Ramsar-samþykktarinnar af Íslands hálfu, við gildistöku hennar Mývatns- og Laxársvæðið, Þjórsárver árið 1990 og Grunnafjörður í Borgarfirði árið 1996, eða skömmu eftir að hann var friðlýstur. Samkvæmt 3. gr. samþykktarinnar ber aðildarríkjum að semja og hrinda í framkvæmd áætlun sem stuðlar að vernd skráðra Ramsar-svæða, svo og að skynsamlegri nýtingu votlendis. Svo er mál með vexti, herra forseti, að verndaráætlunin sem hér er verið að ýta á að verði samin hefur ekki litið dagsins ljós þó að um 23 ár séu liðin síðan við fullgiltum Ramsar-samþykktina. Því er í hæsta máta tímabært að taka til hendinni í þessu máli og semja verndaráætlanir fyrir þessi mjög svo mikilvægu náttúruverndarsvæði, þessi mikilvægu votlendissvæði, því að eins og við vitum þá eru þau ekki bara mikilvæg á landsvísu heldur líka á heimsvísu og hafa þess vegna verið tekin inn á skrá Ramsar-samþykktarinnar. Ábyrgð okkar er því ekki bara gagnvart Íslendingum og óbornum kynslóðum þeirra heldur einnig gagnvart alþjóðasamfélaginu. Ramsar-svæðin á Íslandi eru samtals tæpir 59.000 hektarar. Aðildarríki sáttmálans eru 133 og samkvæmt upplýsingum mínum eru Ramsar-svæði í heiminum um 1.180 talsins. Það liggur í hlutarins eðli, herra forseti, að vinna við gerð verndaráætlana kostar peninga. Þetta gerist ekki af sjálfu sér. Því finnst mér mjög mikilvægt að fram komi, þegar ég fylgi þessari tillögu úr hlaði í annað sinn á hinu háa Alþingi, að á núgildandi fjárlögum fyrir árið 2003 er ekki gert ráð fyrir neinum sérstökum fjárframlögum til gerðar verndaráætlana. Í raun hafa aldrei verið gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að setja fjármagn í gerð verndaráætlana nema þegar gerð var áætlun fyrir Jökulsárgljúfur. Þetta verður að hafa í huga því að án fjármagnsins verður illa staðið við góð fyrirheit samkvæmt því sem við höfum skuldbundið okkur til að gera samkvæmt Ramsar-samþykktinni. Ég vænti þess, herra forseti, að þetta mál fái jákvæða afgreiðslu á Alþingi í vetur og að strax verði hugað að því við fjárlagagerð í haust á nýju kjörtímabili að Náttúruvernd ríkisins, sem nú heyrir undir Umhverfisstofnun, fái nægilegt fjármagn til þess að vinna að gerð þessara áætlana. Hér er ekki um neina stórkostlega fjármuni að ræða, herra forseti. Fram kemur í fréttaviðtali við starfsmann Náttúruverndar ríkisins frá því í sumar --- ég leyfi mér að vitna í það, herra forseti --- að tvö til þrjú mannár til dæmis taki að ljúka við gerð verndaráætlunar fyrir Þjórsárver. Ég mundi halda, herra forseti, að það væri algjört forgangsverkefni eins og málum er háttað að ljúka þeirri verndaráætlun og auðvitað að semja líka verndaráætlanir fyrir hin tvö svæðin sem Ísland hefur sett á skrá Ramsar-samþykktarinnar um svæði sem ber að vernda vegna þess að þau eru ómetanleg votlendi. Að þessu sögðu, herra forseti, leyfi ég mér að æskja þess að málinu verði vísað til umhvn. og líka lýsa þeirri von minni að það fái afgreiðslu á 128. löggjafarþingi.

Herra forseti. Þannig er mál með vexti að sl. mánudag, þ.e. í fyrradag, óskaði ræðumaður eftir umræðum utan dagskrár um vaxandi atvinnuleysi og slaka í efnahagslífinu. Ég hugðist inna hæstv. ríkisstjórn eftir því hvort þaðan væri að vænta tillagna um aðgerðir til þess að slá á vaxandi atvinnuleysi, svo sem að flýta mannaflsfrekum framkvæmdum eða fara í einhver átaksverkefni til þess að skapa atvinnu. Atvinnulausum fjölgaði í síðasta mánuði, janúarmánuði, um rúmlega eitt þúsund manns frá áramótum og sem stendur eru um 6.150 manns á atvinnuleysisskrá, það eru rúmlega 3.300 karlar og tæplega 2.850 konur. Atvinnuleysi mælist þannig liðlega 4% og er þar með orðið hið mesta í fimm ár. Þetta fer saman við það að hagkerfið hefur kólnað hratt niður, verðbólga er komin niður fyrir 2%, og þrátt fyrir nokkrar vaxtalækkanir að undanförnu virðast horfur á áframhaldandi samdrætti og uppsögnum. Aðstæður eru þar af leiðandi hagstæðar til þess að grípa til örvandi aðgerða, svo sem að flýta framkvæmdum eða fara út í sérstök átaksverkefni eins og áður hefur verið gert við sambærilegar aðstæður með því að hvetja til samstarfs ríkis, sveitarfélaga og atvinnulífsins um slíka hluti. Það var svo síðdegis í gær, herra forseti, sem ríkisstjórnin boðaði mikið útspil; 6.300 millj. kr. á að verja til vegagerðar, menningarhúsa og atvinnuþróunar. Ég vil taka það fram að það er fagnaðarefni að ríkisstjórnin horfist þannig í augu við aðstæður og vaxandi atvinnuleysi og vilji grípa til aðgerða. Það er einnig ánægjulegt, herra forseti, að sjá gömul kosningaloforð endurunnin. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum hlynnt endurvinnslu og erum þar af leiðandi sátt við það að ríkisstjórnin fari inn á þá braut og endurvinni gömul kosningaloforð eins og um menningarhúsin sem nú á að veita til peninga réttum og sléttum fjórum árum eftir að þeim var fyrst lofað í aðdraganda kosninga sem þá voru í vændum. 
             Það er enginn vafi á því, herra forseti, að aukið fjármagn til uppbyggingar í samgöngumálum er skynsamleg ráðstöfun í atvinnu- og byggðalegu tilliti. Það mun án vafa hleypa lífi í verktakastarfsemi og byggingariðnað. Talandi um aukin verkefni í vegagerð og atvinnuleysi, herra forseti, er ekki úr vegi að spyrja að því í leiðinni: Er þess þá að vænta að Vegagerðin sjálf muni draga til baka áform um uppsagnir á fólki í ljósi aukinna verkefna á því sviði? Það skaut skökku við að fá fréttir af því nú á dögunum að meira að segja Vegagerð ríkisins hygðist segja sérstaklega upp fólki mitt í atvinnuleysinu. En sá er galli á þessum ráðstöfunum að ætla má að þau störf sem að mestu leyti verði þarna til verði fremur einhæf, þ.e. fyrst og fremst í verktakastarfsemi og byggingariðnaði. Atvinnuleysi er auðvitað ekkert síður meðal kvenna og í mörgum starfsgreinum sem ekki er líklegt að fái, a.m.k. ekki beint, vinnu við störf af þessu tagi. Þar af leiðandi er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. forsrh., talsmann fyrir þessar ráðstafanir: Kemur það til greina af hálfu ríkisstjórnarinnar að líta jafnframt til fleiri sviða framkvæmda eða rekstrar til þess að efla atvinnu, t.d. í opinberri þjónustu varðandi framkvæmdir og uppbyggingu starfsemi á því sviði? Þar má t.d. líta til velferðarmála og þess að eyða biðlistum þar sem þeir eru fyrir hendi, fjölga starfsfólki þar sem á slíkt er kallað og bæta þjónustu þar sem henni er sannarlega ábótavant. Í öðru lagi vil ég inna eftir því hvenær sé að vænta fjáraukalagafrv. fyrir Alþingi með þessum ráðstöfunum. Það liggur í hlutarins eðli að slíkt hlýtur að gerast sem og að auknar vegaframkvæmdir komi þá til umfjöllunar samhliða afgreiðslu vegáætlunar sem svo vel háttar til að þingmenn og þingmannahópar kjördæma eru einmitt með í höndunum þessa dagana. Í þriðja lagi, herra forseti, væri fróðlegt að fá um það upplýsingar hvort hæstv. ríkisstjórn hefur á bak við þessar aðgerðir áætlanir eða mat eða úttekt á því hversu mörg störf sé líklegt að þessar aðgerðir skapi, hversu mikið þetta dugi til að höggva í atvinnuleysið og hvar þau störf muni þá fyrst og fremst koma fram þannig að hægt sé að átta sig á því og greina það hversu mikil úrlausn gagnvart atvinnuleysisvandanum þessar aðgerðir verði.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hefja þessa umræðu. Allur aðdragandi hennar er með þeim hætti sem hv. þm. lýsti. Mér þykir út af fyrir sig, þó að aðstæður hafi nokkuð breyst, ágætt að umræðan eigi sér stað á þeim nótum sem hv. þm. opnaði á. Það hefur verið töluvert kallað eftir því af hálfu aðila vinnumarkaðar, og reyndar stjórnarandstöðu líka, að gripið yrði til slíkra aðgerða. Eins hafa þingmenn stjórnarflokkanna mjög hvatt til þess á þingflokksfundum með sínum forustumönnum að til slíkra aðgerða yrði gripið. Það hefur verið meginkeppikefli ríkisstjórnarinnar að tryggja að atvinnuástand væri sterkt hér á landi. Atvinnuleysi upp á 3,5%, sem er reyndar ekki hátt á alþjóðlega mælikvarða, er á íslenskan mælikvarða og í vitund og vilja þingmanna, hygg ég allra, hvar í flokki sem þeir standa, of mikið. Við viljum að allar vinnufúsar hendur geti fundið viðnám fyrir vilja sinn til þess að sjá sér og sínum borgið og stunda heilbrigða og eftirsóknarverða vinnu. Það fljótlegasta sem hægt var að gera í þessum efnum var að veita fjármuni sem hægt var að leysa úr læðingi með sölu, bæði af eftirstöðvum í bönkum og eins Íslenskum aðalverktökum, til að efna til vegagerðar. Sú er reynsla manna að það er fljótvirkasta aðferðin í þessum efnum. Reyndar hittist nú þannig á að það voru ýmsir þingmenn, þar á meðal hv. málshefjandi, sem voru þeirrar skoðunar, eins og ég kannast við, að það væri skynsamlegt að leggja aukið fé til vegagerðar á tilteknum svæðum við þessar aðstæður. Við ímynduðum okkur að um þetta gæti náðst góð sátt í þinginu og í þjóðfélaginu. Og mér hefur sýnst að langflestir sem hafa tjáð sig um þetta opinberlega, kannski ekki nákvæmlega alveg allir, hafi tekið þessum ákvörðunum vel og með málefnalegum hætti. Varðandi spurningu um uppsagnir hjá Vegagerð verð ég að viðurkenna að ég er ekki alveg tilbúinn til að svara því beint en segi þó að í mínum huga er algjörlega ljóst að Vegagerðin mun þurfa á öllu sínu að halda til að glíma við þessi verkefni. Þetta eru svo mikil verkefni á svo skömmum tíma að Vegagerðin mun þurfa á öllu sínu að halda. En ég er ekki að tala fyrir hönd Vegagerðarinnar varðandi einstakar uppsagnir, ég hef bara ekki hjá mér þau svör. Varðandi fjáraukalögin eru fjmrh. og hans menn að huga að þeim þætti þessa dagana. Ég sé ekki annað en að menn mundu taka því vel að hraða því í gegnum þingið þó að skammt sé til loka þess vegna þess að um þetta efni er slík samstaða. Við höfum ekki í sjálfu sér gert mat á því nákvæmlega, þó að til sé þumalfingursregla sem hv. þm. sjálfsagt þekkir, hvað framkvæmd við vegi af þessu tagi skapi mörg störf. Við teljum að svona mikil innspýting fari fram úr þeirri þumalfingursreglu vegna þess að hún sé það mikil og á það skömmum tíma að hún muni leiða til töluvert mikils af afleiddum störfum. Það er þá ekki hægt að binda störfin eingöngu við nákvæmlega þessi verkefni ein og sér. Við teljum einnig augljóst að þessi innspýting muni í raun ná til landsins alls. Það má auðvitað segja að meginþungi verkefnanna sé bundinn við landsbyggðina. Það er þó ekki hægt að segja, kannski því miður landsbyggðarinnar vegna, að öll störfin sem af þessu hljótast muni koma landsbyggðinni til góða, það þekkjum við bara. Ísland er orðið eitt atvinnusvæði og þegar svona mikið er tekið á mun það auðvitað skila sér um landið allt. En verkefnin sem eftir standa, því að þetta eru ekki nein atvinnubótaverkefni af gamla skólanum, þetta eru allt saman mikilvæg verkefni sem menn, m.a. í þessum sal, hafa lagt áherslu á, munu áfram standa og auðvitað duga þau best því fólki sem er næst þeim þegar til framtíðar er horft. Ég tel að þetta hafi verið hinn skynsamlegi tími, eins og utanrrh. hefur bent á í samtölum, og það var með það í huga sem við tveir unnum þetta mál, aðallega sjálfir og með hjálp vegamálastjóra reyndar, til þess að nýta þá fjármuni sem við gátum leyst úr læðingi. Við höfum alltaf sagt að fjármunir sem við leysum úr læðingi vegna seldra eigna eigi að nota í þeim tilgangi nákvæmlega sem hér er gert. Og þetta var rétti tíminn til þess.

Herra forseti. Því ber vissulega að fagna að ríkisstjórnin flýti framkvæmdum til að bregðast við vaxandi atvinnuleysi og þeim slaka sem nú er í efnahagslífinu. Öðrum þræði lýsir þetta þó nokkrum kosningaskjálfta, ekki síst þegar um er að ræða fjármögnun með kosningavíxli sem næstu ríkisstjórn er ætlað að greiða fyrir. Nöturlegt er þó að sjá hvernig hlutur höfuðborgarsvæðisins og kvenna, sem að meiri hluta til fylla hóp atvinnulausra, er fyrir borð borinn. Í hlut höfuðborgarsvæðisins kemur aðeins um einn milljarður af 6,3 milljörðum sem verja á til atvinnuskapandi aðgerða, þ.e. rúmlega 15%. Samt er hægt að flýta fjölda framkvæmda í Reykjavík og nefni ég bara hér flutning Hringbrautar, Hallsveg, breikkun á Vesturlandsvegi og byggingu göngubrúa, auk þess sem hraða hefði mátt undirbúningi við mislæg gatnamót við Kringlumýrarbraut. Ríkisstjórnin lítur líka algjörlega fram hjá því að 64% atvinnulausra á landinu öllu eru á höfuðborgarsvæðinu auk þess sem höfuðborgarsvæðið hefur aðeins fengið 17% af fjárveitingum til nýframkvæmda á síðustu fjórum árum, eða rúma 4 milljarða af 24 milljörðum. Ég spyr líka hæstv. forsrh. hvers vegna ekki sé hægt að verja hluta þessa fjármagns til starfa sem nýtast betur konum þegar meiri hluti atvinnulausra er konur. Vegaframkvæmdir nýtast ekki til að draga úr atvinnuleysi kvenna og ég spyr: Getur ráðherrann upplýst hve mörg kvennastörf þessi verkefni muni skapa? Maður spyr líka: Hvar voru kvenráðherrarnir í ríkisstjórn þegar ákveðið var að verja 6,3 milljörðum að mestu til starfa sem nýtast körlum? Ég spyr líka hvort ekki hefði verið skynsamlegt að greiða fyrir framkvæmdum vegna byggingar þekkingarþorps í Vatnsmýrinni sem renna mun stoðum undir atvinnusköpun til framtíðar. Mín niðurstaða er því sú að þó að fagna beri því að verja eigi auknu fjármagni til atvinnumála vanti mikið upp á að þetta útspil sé nægjanlega vel ígrundað eða undirbyggt.

Herra forseti. Núverandi ríkisstjórn hefur haft mjög mörg mál á sinni dagskrá. Tvö af stærstu málum ríkisstjórnarinnar hafa annars vegar verið einkavæðing ríkisbankanna og hins vegar stóriðju- og virkjanaframkvæmdir. Nú, þegar þessi mál eru nánast í höfn, annars vegar lokið við sölu bankanna og hins vegar vonumst við til með nokkuð mikilli vissu að það verði úr þeim miklu framkvæmdum sem unnið hefur verið að árum saman á Austurlandi, er rétti tíminn til þess að taka þær ákvarðanir sem nú hafa verið teknar. Allan tímann hefur verið lögð á það áhersla af hálfu ríkisstjórnarinnar að hluti af ágóða af sölu ríkisbankanna ætti að renna til samgöngumála, til atvinnuþróunar og til byggingar menningarhúsa á landsbyggðinni. Þetta hefur ríkisstjórnin alltaf sagt og sá málflutningur hefur verið skýr í mörg ár. Hér er því ekki um nein endurunnin kosningaloforð að ræða, heldur eru efndir hér á ferðinni í samræmi við stefnu sem hefur verið uppi í langan tíma. Það er afskaplega miður í þessu samhengi að fara að ala á sundurlyndi milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðisins af þessu tilefni, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði hér, og tekur hún þar upp sama málflutning og nýskipaður talsmaður Samfylkingarinnar, fyrrverandi borgarstjórinn í Reykjavík. Þetta er landsmál sem skiptir alla íbúa landsins miklu máli og það verður ekki leyst með því að vera stöðugt að ala á sundurlyndi milli höfuðborgar og landsbyggðar. Það ætti Samfylkingin að hafa í huga og það er miður ef þetta á að verða uppistaðan í kosningabaráttu þess flokks.

Herra forseti. Frjálslyndi flokkurinn styður góð mál. Við höfum marglýst því yfir í hv. Alþingi að við styddum mál sem væru til framfara og heilla þjóðarinnar hvaðan sem þau kæmu, hvort sem þau kæmu frá ríkisstjórn eða stjórnarandstöðunni. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að mikil nauðsyn væri á að lagfæra vegakerfi landsins og það á auðvitað sérstaklega við um svæði eins og Vestfirði og Norðausturland þar sem vegir eru hvað lakastir, margir enn þá með óbundnu slitlagi, gömlu malarvegirnir að hluta til, þar þarf virkilega að gera átak. Þess vegna fagna ég því sem hér er lagt upp með að verja skuli sérstaklega inn á þessi svæði verulegum fjármunum til þess að gera þar gott átak í vegamálum til viðbótar við þær áætlanir sem menn hafa verið að reyna að vinna að á undanförnum árum og frekar lítill ágreiningur hefur verið um meðal þingmanna. Það er auðvitað svo að við höfum öll okkar áherslur í því hvað best sé að gera í framkvæmdum á landi hér. Hér er verið að bregðast við vaxandi atvinnuleysi sem hefur verið að aukast mikið á undanförnum missirum, en jafnframt að fara inn í verkefni sem geta orðið okkur til mikillar gæfu um langa framtíð þegar við byggjum upp þjóðvegi landsins. Það er einfaldlega þannig að á Vestfjörðum höfum við iðulega getað bent á næg verkefni að þessu leyti og þar er hægt að stytta vegalengdir mikið með markvissum aðgerðum. Ég tel að það sé ein besta fjárfesting Íslendinga nú um stundir að geta bætt vegakerfið á þeim svæðum sem mikil þörf er fyrir það og jafnframt að stytta vegalengdir og efla þannig byggðir landsins um alla framtíð.

Herra forseti. Um 6.000 manns eru nú án atvinnu í landinu og fagna ég vilja stjórnvalda til að slá á atvinnuleysið með innspýtingu í efnahagslífið. Ég hef hins vegar ákveðna fyrirvara um ráðstöfun fjárins og tek ég þar undir með málshefjanda, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Almennt teljum við hins vegar rétt að flýta framkvæmdum á samdráttarskeiði. En í því sambandi má ekki einblína um of á verktakastarfsemi á sviði vegagerðar og byggingariðnaðar. Það er víða sem atvinnuleysið gerir vart við sig og það er víðar sem verk er að vinna í samfélaginu, t.d. á sjúkrahúsum, á öldrunarstofnunum, í heimaþjónustu, stofnunum fyrir fatlaða og í löggæslunni sem frægt er orðið. Á öllum þessum sviðum er greinileg þörf á fjölgun starfa. Ýmis mikilvæg verk eru látin sitja á hakanum, annars staðar er vinnuálagið á starfsfólki óbærilegt eftir samdrátt og óhóflegt aðhald og niðurskurð um nokurra ára skeið. Það er ekki nóg, herra forseti, að reisa mannvirkin, það þarf einnig að hyggja að sjálfri starfseminni sem þar á að fara fram innan dyra. Og í stéttum sem starfa á sviðum þjónustu er auk þess mikið og vaxandi atvinnuleysi og einnig á meðal ungs fólks. Í tillögunum er ekki gert ráð fyrir því miður að taka á þeim vanda. Að lokum: Sú ábyrgð sem hvílir á atvinnufyrirtækjum á almennum vinnumarkaði má ekki gleymast. Fréttir berast nær daglega að fyrirtæki sem skila miklum hagnaði, jafnvel milljarðahagnaði, eru að segja upp stórum hópum starfsfólks og það er alvarlegt ef þjóðfélagið sameinast ekki um að taka á þeim alvarlega vanda sem atvinnuleysið er.

Hæstv. forseti. Viðbrögðum ríkisstjórnarinnar til að draga úr slaka í efnahagslífinu hefur hvarvetna verið vel tekið. Það er helst að Samfylkingin setji á sig skeifu eins og barn í fýlukasti. En, hæstv. forseti, það sýnir á hve traustum efnahagslegum grunni við stöndum nú að ríkisstjórnin getur brugðist við á hárréttu augnabliki þegar á þarf að halda til að smyrja hjól atvinnulífsins, enda er það svo að Samtök atvinnulífsins og ASÍ hafa sérstaklega fagnað þessum ákvörðunum. Það fé sem bundið er í hlutabréfum banka og verktakafyrirtækja er betur komið til að styrkja innviði þjóðfélagsins. Það að geta brugðist við núna er dýrmætt. Það er dýrmætt að geta ráðiðst í vegaframkvæmdir sem hafa sérstaklega byggðalega þýðingu. Það er óumdeilt að vegaframkvæmdir á Vestfjörðum og Norðausturlandi munu hafa mikla þýðingu. Ég nefni þessi svæði sérstaklega þar sem ekki verður séð fyrir endann á því hvernig ætti að koma þéttbýlisstöðum þar í gott vegasamband nema á löngum tíma. Nú er hægt að flýta því að Raufarhöfn, Þórshöfn og Vopnafjörður tengist þjóðvegakerfinu með bundnu slitlagi. Þarna er um mikið hagsmunamál að ræða fyrir íbúa þessara svæða, en ekki síður fyrir aðra landsmenn og ferðaþjónustuna. Jarðgöng um Almannaskarð eru mikilvæg, en er ekki síst spurning um að vegabætur þar verði leystar á ásættanlegan hátt út frá umhverfissjónarmiðum. Vil hljótum að fagna því að 700 millj. kr. ganga til atvinnuþróunarátaks á vegum Byggðastofnunar. Stjórn stofnunarinnar mun vinda sér í að vinna tillögur um efnið hratt og vel. Miða þarf við að við núverandi aðstæður verði til sem flest störf á þeim svæðum sem veikar standa atvinnulega séð og að þar verði sérstaklega litið til atvinnumála kvenna á landsbyggðinni. Að síðustu, hæstv. forseti. Framlög til menningarhúsa eru mikilvæg. Starfsemi í menningarhúsum er ekki eingöngu mikilvæg til þess að bæta mannlífið og hressa upp á sálartetrið, menning sem atvinnugrein er sífellt að verða mikilvægari í íslensku efnahags- og atvinnulífi.

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi komið skýrt fram hjá þeim sem hafa talað fyrir hönd Samfylkingarinnar að hún fagnar þessum aðgerðum og telur mikilvægt að gripið sé til tiltekinna aðgerða á þessum tímapunkti. Það velkist hins vegar örlítið fyrir okkur vegna þess að þegar við fórum að skoða málið þá er ljóst að mjög erfitt verður að ráðast í nokkrar framkvæmdir fyrr en eftir sex til tólf mánuði í fyrsta lagi. Þegar við höfðum samband við Vegagerðina kom fram að svo mikill undirbúningur er eftir í mörgum framkvæmdum að ólíklegt er að hægt verði að hefjast handa að nokkru marki fyrr en eftir þann tíma. Í öðru lagi hefði ég viljað nefna það líka að kannski er ótti okkar í þessu örlítið í því fólginn að við óttumst að Seðlabankinn muni ekki sýna af sér nægan vilja til þess að lækka vexti. Raunvextir hér á landi eru mjög háir og má nefna í því samhengi að skuldir heimilanna eru u.þ.b. 95% af landsframleiðslu, þannig að það sér hver maður hversu miklu skiptir að það náist að lækka vexti. Mér kom líka á óvart sá leiði sem birtist hjá hæstv. utanrrh. út í það hversu menn hafa tekið þessu vel almennt að hann fann sér tilefni til þess að finna að Samfylkingunni og það er kannski dálítið sérstakt, því hæstv. ráðherra tók nýverið þá ákvörðun að flytja sig af landsbyggðinni og upp í Breiðholt og bjóða sig fram í Reykjavík. Þess vegna fannst mér skrýtið að hæstv. ráðherra skyldi vera að nefna það sjálfur sérstaklega í þessari umræðu að einhver væri að reyna að mynda skörð eða skipa fólki í tvær fylkingar eftir því hvort það byggi á landsbyggðinni eða í höfuðborginni. Þetta kom mér verulega á óvart, virðulegi forseti. En það breytir ekki hinu að það er líka mikilvægt í þessu samhengi að menn fái upplýsingar um hversu mörg störf verða til vegna þessara aðgerða, því atvinnuleysið hefur ekki verið jafnmikið í mörg ár og rakið hefur verið í umræðunni.

Herra forseti. Ekkert er mikilvægara fyrir íslenskt efnahagslíf en að sýna fyrirhyggju og stöðugleika, sýna kjarkinn til að stuðla að aukinni verðmætasköpun með nýjum atvinnutækifærum, en um leið sveigjanleika í efnahagsstjórn, til að slá á þenslu og berjast gegn atvinnuleysi. Það mál sem hér er til umræðu snýst í rauninni um þrennt: Í fyrsta lagi er verið að slá á þenslu vegna þess að það er þörf á því. Í annan stað er verið að vinna gegn þenslu, ekki síst í framtíðinni, vegna þess að framkvæmdir fyrir austan munu ná hámarki á árunum 2005--2006. Og í þriðja lagi er hér enn verið að leggja grunn að íslensku velferðarkerfi. Um það snúast þessar aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar. Því fagna allir hagfræðingar. Því fagnar þjóðin. Og meira að segja ber svo við, herra forseti, að það örlar á fögnuði hjá hv. stjórnarandstöðu. En verandi sjálfri sér samkvæm, þá leitar hún að sjálfsögðu í hjárænulegum hætti að neikvæðum þáttum þessa máls en gengur það reyndar hálfbrösuglega eins og von er. Það kemur hins vegar ekki á óvart, því flestum aðgerðum í atvinnumálum hafa þessar sömu raddir lagst gegn en verið þeim mun duglegri að kalla á ný útgjöld úr ríkiskassanum. Þetta er hagfræði sem einhvers staðar yrði flokkuð undir ábyrgðarleysi og skammsýni og er líklega ein aðalógnunin við íslenskt efnahagslíf. Það yrði ekki gæfulegt fyrir íslenska þjóð að fá yfir sig fulltrúa með röddum hinnar neikvæðu hagfræði með tilheyrandi óðaverðbólgu og bruðli. En með þessum aðgerðum, herra forseti, er hæstv. ríkisstjórn enn að styrkja íslenska velferðarkerfið. 
            

Má forseti biðja um betra hljóð í salnum.

Herra forseti. Í umræðum á Alþingi fyrir nokkrum dögum um samgönguáætlun lagði ég í máli mínu þunga áherslu á að leitað yrði allra leiða til að flýta framkvæmdum í samgöngumálum. Ég hvatti þá hæstv. samgrh. til þess að kalla fram þau verkefni sem nokkur möguleiki væri á að flýta. Allt yrði sett í gang hvað það varðaði, bæði vegna atvinnuástandsins og einnig líka ef yrði af þeim stórframkvæmdum sem ráðgerðar eru á Austurlandi eftir nokkur ár. Allt kallaði á að þetta yrði gert. Ég minntist líka á það þá hversu mikilvægt væri að vegasamgöngur á Vestfjörðum og á Norðausturlandinu nytu alveg sérstaks forgangs. Það ætti að vera krafa, nútímakrafa, til samfélagsins alls að íbúar vítt og breitt um landið byggju við nokkurn veginn viðunandi samgöngur á landi. Að vegur með bundnu slitlagi kæmi um allar meginbyggðir landsins væri frumkrafa í samfélaginu. Og það væri sú krafa sem við ættum fyrst að stefna að að uppfylla. Það er því fagnaðarefni, herra forseti, að nú þegar verið er að grípa til svona stóraukinna aðgerða til að styrkja samgöngur í landinu, þá skuli einmitt vera horft sérstaklega til þessara landshluta. En ég legg áherslu á að horfa mætti til fleiri samgöngubóta. Lögð hefur verið áhersla á mikilvægi þess að styrkja safn- og tengivegina út um sveitir landsins og ég mun leggja áherslu á þegar þetta mál kemur til umræðu á Alþingi og í fjárln. og samgn. að það verði skoðað hvernig megi gera enn betur með þeim fjármunum sem hér eru ætlaðir til samgöngubóta.

Herra forseti. Það hefur greinilega komið í ljós á síðustu 24 tímum að þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar mælist ákaflega vel fyrir meðal þjóðarinnar allrar, eða nærri því allra. Það er smá undantekning. Það virðist einn og einn aðili vera dálítið súr yfir þessu, samanber viðtal við formann Samfylkingarinnar í Morgunblaðinu í morgun sem ber yfirskriftina: Ber sterkan keim af taugaveiklun. Og svo segir í viðtalinu við hann: ,,Hinu er ekki að leyna að þessi áætlun ber sterkan keim af þeirri taugaveiklun sem ríkir nú innan stjórnarliðsins í ljósi þess að það er skammt til kosninga ...``

Má ég fá örlítið betra hljóð í salinn --- og auk þess minni ég hv. þm. á að það þarf leyfi forseta til beinna tilvitnana.

Ég bið forseta afsökunar á þessu. Ég bið þá um leyfi eftir á, eða á ég að lesa þetta aftur? Ekki er talin þörf á því. Nú er það svo að það eru kosningar á fjögurra ára fresti, eins og allir vita, og ríkisstjórnin er að bregðast við aðstæðum í efnahagslífinu sem þarf að bregðast við hratt. Ef það skyldi vera að Samfylkingin vildi hafa þetta mál sem kosningamál tel ég það ákaflega vænlegt. Við skulum þá bara segja að þetta sé kosningamál, þá veit fólkið það og minnist þess í kosningunum hverjir voru í fýlu. Það liggur þá alveg fyrir.

Menningarhús á fjögurra ára fresti.

Við skulum vona það sem við vitum að þetta muni verða landsbyggðinni til gríðarlegrar blessunar. Að fjárfesta í þeim infrastrúktúr sem samgöngurnar eru er það albesta sem við getum gert og við skulum vera þakklát fyrir það. Það er vegna þess að við höfum verið að selja ríkisfyrirtæki sem peningarnir eru nú til til að gera þetta strax, þetta er enginn kosningavíxill eins og sagt var hér áðan. Við skulum líka minnast þess að það eru fleiri atriði sem má skoða, eins og atvinnuleysi. Það er stórhættulegt. Það er mikil þörf á því að við ræðum opinberlega þá kreppuhagfræði sem menn eru að boða hér í Seðlabankanum. Við verðum að horfast í augu við það og tala um það.

Herra forseti. Ég þakka fyrir svörin og fyrir þessa umræðu. Ég held að það hafi verið eðlilegt að við tækjum smáupphitun á þessu máli hér á þingi í beinu framhaldi af tilkynningu ríkisstjórnarinnar, auk þess sem það bíður okkar á næstu dögum að fjalla um málið þegar það birtist í formi fjáraukalagafrv. og væntanlega einnig breytinga á vegáætlun, sem svo vel vill til að er hér opin í meðförum þingsins. Varðandi útfærslu einstakra framkvæmda þar tel ég augljóst mál að það sé eðlilegast að þetta aukna fjármagn til vegagerðar fari í þann lögboðna vinnufarveg sem vegalög gera ráð fyrir, sem felur þá í sér að þingmannahópar kjördæma fjalla um framkvæmdir á sínu svæði o.s.frv. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði fögnum því að sjálfsögðu að auknu fjármagni sé varið til samgöngubóta, atvinnuþróunarstarfsemi og slíkra hluta. Það er jákvætt hvað sem öðru líður að fjárfesta í nútímalegu samgöngukerfi og sú fjárfesting mun standa eftir. Ég held að það sé líka rétt að þau verðmæti sem þjóðin hefur byggt upp í þjónustufyrirtækjum sínum, ef þau eru seld á annað borð og leggjum þá til hliðar deilur um einkavæðingu þeirra eða ekki einkavæðingu, séu færð yfir í að styrkja innviði samfélagsins, bæta samgöngur, fjarskipti og aðra slíka hluti. Það hefði að sjálfsögðu mátt líta til fleiri hluta, og það komu í sjálfu sér ekki svör við því hvort mögulegt væri að líta til fleiri málaflokka, svo sem opinberrar þjónustu. Þar eru byggingar, þar er starfsemi, þar eru viðhaldsverkefni sem að sjálfsögðu mætti einnig ráðast í og mundu kannski dreifa afrakstrinum af þessu átaki betur um þjóðarlíkamann en ella. Það er rétt, það er ástæða til að hafa áhyggjur af því að hér sé aðallega um karlastörf að ræða, og að því mætti huga. En reyndar er það svo, og það er nýtt, að karlar eru nú meiri hluti atvinnulausra í landinu. Það má því segja að það séu að nokkru leyti nýjar aðstæður.

Herra forseti. Við vitum auðvitað að þessi aðgerð mun hafa óbein áhrif á fjölda annarra starfa, ekki bara þau sem snúa að jarðýtum, gröfum og vegagerð. Við skulum átta okkur á því. En ég tek undir með málshefjanda, þetta voru ágætisumræður. Að vísu átti refurinn hér kollega sem sögðu að berin væru súr, það getur alltaf gerst. Meginatriðið er þó það að vera ekki bundinn með hugann við það heldur raunhæf verk; verk sem skila árangri, verk sem koma þjóðinni í heild vel, en ekki vera að hugsa um flokkspólitíska hagsmuni í því sambandi. En vegna þess að minnst var á Reykjavík, ég vék ekki að henni í ræðu minni en það kom okkur á óvart, okkur utanrrh., þegar við fórum yfir þessi mál með vegamálastjóra að skipulagsmál höfuðborgarinnar skyldu vera í því ástandi sem þau eru. Það verður bara að segjast eins og er. Og ég sem gamall borgarstjóri, borgarfulltrúi í 20 ár og 1. þm. Reykv. verð að segja að ég hef verulegar áhyggjur af því að skipulagsmálin skuli vera í þeirri stöðu sem þau eru, til að mynda hin mislægu gatnamót á mörkum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar. Vegamálastjóri tjáði okkur að það væri engin leið til þess, eins og skipulagsmálum væri háttað hjá borgaryfirvöldum, að hægt yrði að byrja á því verki innan 18 mánaða.

Það eru nú aðrir ...

Það eru auðvitað mikil vonbrigði að skipulagsmálum sjálfrar höfuðborgarinnar skuli vera þannig komið að þegar menn vilja grípa til aðgerða sé ekki hægt að koma peningum til hjálpar borgarbúum einu sinni vegna þess hvernig menn hafa búið í haginn fyrir sér í þessu sveitarfélagi. 

... skipulagsmálum Reykjavíkurborgar.

Ónei, ónei, ónei, frú þingmaður, ónei --- og þú veist betur.