Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef ekki séð ástæðu til að taka til máls, nema út af því, sem gerðist við 2. umr., og út af orðum hæstv. forsrh. Þeir, sem flytja málið, hafa ekki reynt að færa rök fyrir málinu, að miða þingfrestunina við 1. október. Þeir hafa bara talað um liðna tíð og það, sem áður hefur gerzt, og rökin eru þessi: Af því að þessi heimild var veitt fyrir 11 árum, þá er rétt að veita hana nú! - Það á að endurtaka bráðabirgðalagaleikinn frá því síðast í september. Og ég undirstrika það, að það var ekkert hliðstætt 1934 og haustið 1945 um afurðasölumálið, nema formið. 1934 var búið að kjósa um afurðasölumálið. Og ég verð að segja það, að mér þykir nokkuð langt seilzt til raka hjá hv. þm. V.-Ísf., ef ég hef skilið það rétt, að hann hafi helzt líkt því, sem þá gerðist, við það, sem gerðist í Krollóperunni í Berlín. - Hv. þm. V.-Sk. átti þátt í þessu þá. Og ég fullyrði, að það var aðeins gert vegna þess, hvernig málið var undirbúið. Ég gat ekki komizt hjá því að taka eftir því, að hæstv. forsrh. hreyktist upp við ræðu hv. þm, V.-Ísf., og fannst honum víst þar lyft undir sinn málstað. En hv. þm. V.-Ísf. sýndi fram á það, sem honum fannst hliðstæður. Hann varði bráðabirgðal. 1934 og svo aftur það, sem ég talaði um, bráðabirgðalöggjöf vegna landbúnaðarins áður en þing kæmi saman. En mér sýnist samt sem áður ekki ástæða fyrir hæstv. forsrh. að hreykjast upp af þessu, því að náttúrlega gagnrýndi hann setningu bráðabirgðal. 1934 með hinu mesta offorsi og m. a. það, að sú löggjöf skyldi vera gerð með bráðabirgðal. En þó hafði þá allt öðruvísi verið um hnútana búið en nú. Ég sé því ekki, að hæstv. forsrh. geti talið þetta gott innlegg fyrir sig, heldur gefur þetta tækifæri til að minna á, hve tækifærissinnaður hæstv. forsrh. er, fyrst honum þykir það góð latína að setja bráðabirgðalög um þessi landbúnaðarmál nú, en gagnrýndi að setja bráðabirgðalögin þá. Hvað hefur gerzt hér? Hæstv. forsrh. hefur reynt að notfæra sér atburði, sem gerðust fyrir 11 árum, til þess að klóra yfir það, að nú kemur hann með annað mál, sem að ytra formi er dálítið svipað, en í eðli sínu allt öðruvísi vaxið mál. Og ég dreg ekki í efa, að ef nú verður haldið áfram á þessari braut, sem menn virðast vera ráðnir í, þá koma kannske aðrir menn eftir ekki 11 ár, heldur 1–4 ár, sem toga og teygja á allar lundir það, sem nú er gert, til þess að ná út yfir það að vera fordæmi fyrir því, sem þeir hyggjast að gera, kannske allt annars eðlis en það, sem nú virðist eiga að gerast hér. Þetta, að talið er, að fyrir 11 árum hafi verið gefið fordæmi fyrir því að setja bráðabirgðalög um landbúnaðarmál, og þess vegna sé það sjálfsagt, eins og það var gert á s. l. hausti, það gefur ástæðu til þess að fara gætilega í að vitna í fordæmi. Það er svo ákaflega freistandi - við skulum segja bara fyrir menn yfirleitt - að snúa út úr og misnota með öllu móti fordæmi, ef nokkurs staðar er hægt að ná fangstaðar á því. Þetta vil ég segja út af þeirri gagnsókn, sem hafin hefur verið í sambandi við þetta mál, að það er náttúrlega alveg tómt mál að ræða í þessu sambandi, sem gerðist fyrir 11 árum, af því að efnislega lá þá fyrir allt annað en það, sem hér á að gerast. Og í öðru lagi, þó að eitthvað hefði gerzt hliðstætt þá, hefur það sýnt sig, að það er hættulegt að gera það, og því á það ekki, að endurtaka sig. Hæstv. ríkisstjórn hefur sýnt, hversu hættulegt það er að veita ríkisstj. slíkt vald. Slíkir atburðir höfðu aldrei gerzt, þegar formlega líkar ráðstafanir voru gerðar fyrir 11 árum, og menn voru þá grandalausir og ætluðu mönnum yfirleitt ekki slíkt, sem nú er fram komið. Það má kannske álasa mönnum fyrir það, að þetta form var á haft, sem gat verið hættulegt. En nú hafa menn engar afsakanir lengur, því að nú þekkja menn til þess allt of vel það, sem gerzt hefur fyrir skömmu síðan. Að lokum vil ég segja það, að mig undrar mjög, að hæstv. forsrh. og stjórnarliðið skuli sýna þá óbilgirni og frekju að geta ekki gengið inn á þann miðlunarveg að ákveða samkomudaginn ekki síðar en 1. september. Og ég get ekki litið öðruvísi á þetta en þannig, að það sé vegna þess, að þeir vilji hafa þann möguleika opinn og ætli sér að nota hann, að gera ráðstafanir eftir sínu höfði í hinum þýðingarmestu málum. Það er harla léleg röksemd að bera það, sem í þessum efnum gerðist fyrir 11 árum, saman við það, sem virðist eiga að gerast í þessum málum nú. Því að þá var kosið um þessi landbúnaðarmál, en nú dettur mér ekki í hug, að hæstv. forsrh. og aðrir, sem með honum standa, láti það uppi fyrir eða um kosningar í vor, hvað þeir ætli í haust að gera í landbúnaðarmálunum. Það verður ekki kosið um það í vor, hvað á að gera í landbúnaðarmálunum. Því verður haldið vandlega leyndu. Hitt er það, að það verður talað um það þá, hvað gert hefur verið í því efni. En á því, sem af stjórnarliðinu verður í vor sagt um það, hvað stjórnin ætlist fyrir í landbúnaðarmálum, verður varla mikið byggt. - En í stað þess að vera með skraf um það, sem gerðist í landbúnaðarmálum, dálítið líkt að formi til því, sem nú var gert á s. l. hausti og virðist eiga að endurtaka, í stað þess hefði óneitanlega verið eðlilegra, að færð hefðu verið af stjórnarliðinu rök fyrir því að ákveða samkomudaginn 1. október. En það eru búnar tvær umr. um þetta mál, og það er ekki enn búið að sýna fram á það með einu orði, að þessi samkomudagur þingsins sé sá heppilegasti, og ekkert heldur búið að færa fram gegn þeim tveimur brtt., sem hér voru fluttar við þetta frv. og felldar án þess að það þætti viðeigandi að ræða þær. Hér hefur verið gizkað á, að það gæti vakað fyrir stjórnarliðum, að mönnum væri þægilegt að koma saman til þings 1. október, og einnig hitt, að að þeirra áliti væri nógur tími til þinghalds með því móti. Það hefur hins vegar verið bent á það, að reynslan hefur sýnt, að það hefur ekki reynzt nógur tími til þinghalds á árinu með því að þingið kæmi saman þá. Svo að ríkisstj. getur ekki miðað við það. Við hvað er þá miðað? Hvers vegna er þetta ofurkapp um að ákveða, að þingið skuli helzt koma saman 1. október? Svari þeir, sem geta svarað. Ríkisstj. hefur ekki svarað þessu. Og þá verður hver að hafa sínar hugmyndir um þetta, miðað við reynsluna. Og þær hugmyndir geta ekki orðið nema á einn veg.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Herra forseti. Það er nú talað allmikið um þetta frv., og mig undrar satt að segja þrautseigjan hjá hv. 2. þm. S.-M. við að endurtaka það, sem hann er búinn að marg segja hér áður. Hv. þm. gat um það, að það væri eitthvað öðru til að dreifa nú heldur en hefði verið, þegar hann mælti fastast með því á þingi 1933, að samkomudagur Alþ. væri færður til haustsins. Og hann gat alveg sérstaklega um það, að það væri náttúrlega annað, þó að þeir, hann og þeir, sem með honum voru í stjórn, settu bráðabirgðalög um landbúnaðarmál, um það hefði verið kosið o. þ. l. Ég hygg, að það megi fullyrða, að þegar kjósendur gengu að kjörborðinu 1934, hafi ekki legið neitt lagafrv. fyrir þeim um þá landbúnaðarlöggjöf, sem svo var sett með bráðabirgðalögum, heldur einhverjir frumdrættir. Þó efa ég, hvað þeir hafi verið greinilegir. Svo voru bráðabirgðalögin sett, og þingið kom ekki saman. Hvernig voru þau bráðabirgðalög? Og þingviljinn, sem stóð á bak við þau bráðabirgðalög? Ég hygg, að það hafi verið 25 menn af 49 þm. Og ef ég man rétt, var til þess að halda utan um þessa lagasetningu, sendur maður upp í hv. efri deild, sem að vísu var úr öðrum flokki en ríkisstjórnin, sem þar var svo tekinn á mála hjá hv. Framsfl.

Var hann ráðinn hjá hæstv. núv. forsrh.?

. Já, hann var fastráðinn hjá mér. Kosinn sem uppbótarþm. Bændaflokksins og fastráðinn hjá mér, en gekk úr skiprúmi.

Honum hefur ekki líkað vistin

. Það hlýtur að vera, eða þá að hann hefur fengið meiri aflahlut á hinum staðnum. Svona var þjóðarviljinn og þingmeirihlutinn fyrir þeirri lagasetningu þá. Það er þess vegna þannig, að því meira sem hv. 2. þm. S.-M. talar um þetta mál, því minni verður vegur hans í sambandi við það. Það er eins og örlögin hafi elt ykkur, hv. framsóknarmenn, og sýnt ykkur fortíð ykkar, því að allt, sem þið vítið nú, hefur komið fyrir ykkur og miklu verra.

Er það betra fyrir það, þó að framsóknarmenn hafi hent það? - HelgJ: Það er fyrirmyndin hjá hæstv. forsrh. alltaf

. Og það er í raun og veru meira en formið, sem ber á milli hér í öllum þessum efnum. Við göngum skemmra nú en þið gerðuð þá, sem mest fettið fingur út í þetta. Mér finnst ekki hægt að finna nein rök á móti því, sem við erum að gera, önnur en þau, ef menn vilja halda því fram, sem hv. 10. landsk. segir, að nægilegt sé, að þingið komi saman 1. september, til þess að ljúka þinginu fyrir jól, en hitt nægi ekki til þess, að setja þingið 1. október. En ef þingið getur ekki lokið störfum fyrir jól þó að það komi saman 1. október, þá er heldur engin vissa fyrir því, að það geti það, þó að það komi saman 1. september. En út af því, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði, vil ég segja það, að við erum ekki að miklast af þessum fordæmum, sem minnzt hefur verið á frá 1933. En það var farið að tala um þetta af því, að byrjað var að tala um, að við værum að skapa hættulegt fordæmi. Og af þessum ástæðum leiðum við þessa menn svolítið aftur í tímann og sýnum þeim ofurlítinn kafla úr þeirra ævisögu og segjum: Herrar mínir! Þetta þótti ykkur ágætt þá. Þá var það góð latína, eins og hv. 2. þm. S.-M. sagði, hjá þessum mönnum. En nú á það að vera eitthvert ódæði að gera það, sem er hliðstætt. En hvað er aðalefni þessa máls? Efni þessa máls er þetta - Náttúrlega getum við slitið þingi á morgun og kallað það saman 1. febrúar, látið það þing sitja eins og þörf þykir til þess að afgreiða nauðsynleg mál, rofið það síðan og stofnað til kosninga. En að fresta þessu þingi, sem nú situr, er til þess að spara tíma og prentun og er yfirleitt heppilegri vinnubrögð. - Hvað gerði hv. Framsfl. í desember 1933? Hann ákvað að slíta þingi þá og láta það koma saman 1. október. Hvað er svo það, sem hv. þm. Framsfl. þykir vera goðgá nú? Við ætlum að fresta þingi því, er nú situr, til 1. febrúar, til þess að afgreiða mál, sem fyrir þinginu liggja og kunna upp að koma. Og ef þetta gefur höggstað á ríkisstj. og er hneykslanlegt einræði, þá er hægt að fella sig undan allri sök með því að segja: Á morgun verður þinginu slitið, en ekki frestað. Það er búið að afgreiða fjárlög, og þingið verður svo kvatt saman 15. febrúar og haft þá eins lengi og þurfa þykir. Þetta er hægt að gera, en virðist ekki vera þau heppilegustu vinnubrögð. En ef hv. framsóknarmenn leggja ákaflega mikið upp úr því, þá má náttúrlega ræða þennan möguleika við flokkinn. Hv. 2. þm. S.-M. hefur ráðizt hér á mig margsinnis í ræðum sínum með svívirðingum, eins og hann alltaf gerir, ef hann ræðst á mig. Ég svara honum stundum. En ég nenni ekki að svara honum nema einstöku sinnum. Eitt, sem hann sakar mig fyrir, er það, að ég taki ekki nógu mikið tillit til stjórnarandstöðunnar. Ég álít, að mér beri að taka það tillit til stjórnarandstöðunnar, sem ástæða er til. En ég álít ekki rétt að taka það tillit til stjórnarandstöðunnar að kalla ekki saman þing 1. október. En ef hv. 2. þm. S.-M. er ákafur fylgismaður þess að slíta þinginu á morgun, þá mun ég tala um það við ríkisstj. og flokkana, sem að henni standa. En hvað vinnst við það, sé ég ekki, - annað en það, að ég felli mig undan ámæli um það að hafa viljað beita hér einræði, en brjóta niður þingræði og lýðræði. Það er ekkert af þessu ásetningur minn, sem er verið að nudda manni upp úr hér. Og satt að segja tek ég ekki hátíðlega þær umr., sem hér hafa átt sér stað gegn þessu frv., þegar talað hefur verið um þessar hvatir eða dróttað að mér, að ég hefði þær eða stjórnarliðið, eins og heyrzt hefur hér, af því að ég hélt, að hv. framsóknarmenn vissu vel, að það stendur ekkert illt bak við flutning þessa máls. En ég fer að halda, að þeir hafi ekki áttað sig á kjarna málsins, og þess vegna læt ég þessi orð falla.

Eysteinn Jónsson Hæstv. forsrh. sagði, að það hefði verið mjög hæpinn meiri hluti, sem hefði verið fyrir setningu l. um verðlagsmálin á árunum. Það kemur náttúrlega lítið þessu máli við. Hann sagði, að 25 þm. hefðu verið með þeim af 49. Hingað til hef ég haldið, að tvisvar sinnum tuttugu og fimm væru fimmtíu. Og 25 þm. voru meiri hlutinn af 49 þm. Enn fremur vil ég benda hæstv. ráðh. á, að það mun ekki vera rétt alls kostar, sem hann sagði, því að 26 munu hafa staðið að þessum l. þá. Enda liggur það í augum uppi, því að mér skildist, að þann þingmannafjölda hafi þurft með málinu, til þess að hafa meirihlutafylgi með því í báðum deildum. Hæstv. ráðh. bar sig illa yfir því, að maður hefði farið úr skiprúmi hjá honum eftir kosningarnar 1934, af því að sá þm. hafi verið ráðinn hjá honum. Það er gaman að heyra þessa játningu af vörum hæstv. forsrh., sem hann á sínum tíma mótmælti svo mjög. Því að í kosningahríðinni héldum við framsóknarmenn þessu fram, að Bændaflokksmenn væru ráðnir hjá hæstv. núv. forsrh. En þá linnti ekki mótmælum gegn þessu af hendi sjálfstæðismanna. Þeir Bændaflokksmenn hefðu svo sem frjálsar hendur, sögðu þeir þá. Nú vill hæstv. forsrh. viðurkenna, að þeir hafi verið ráðnir. Annars er tónninn í þessum umr. hjá hæstv. forsrh. þessi: Framsóknarmenn gerðu það, þess vegna er það sjálfsagt. - Það er að sumu leyti ánægjulegt fyrir framsóknarmenn að hlusta á þetta innan um allar svívirðingarnar. En heldur er þetta lélegt innlegg í rökræður um mál. Því að ef samanburð á að gera þannig, verður að bera saman sambærileg málsatriði. - Hæstv. forsrh. sagði, að allt þetta tal um fordæmi hefði komizt inn í umr. þessar vegna þess, að við, sem mótmælum frv. þessu að ýmsu leyti, hefðum talað um, að hér væri skapað svo ákaflega hættulegt fordæmi með þessu máli. Ég hef áður bent á, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, er ekki hliðstætt því, sem hæstv. forsrh. telur, að hafi verið fordæmi fyrir því, nema að forminu til, og alls ekki að efni til. En ég lagði aðaláherzluna á það, að þetta væri hættulegt af prinsipástæðum. Og það ætla ég, að eftir því sem þetta er oftar gert, liggi í því meiri hætta, með því að það verði endurtekið og vísað til fyrri aðgerða ríkisvaldsins í því efni. Og slíkar tilvitnanir eiga sér oft stað með hæpnum röksemdum. Hæstv. forsrh. sagði, að fyrst menn endilega vildu rökræða þetta, væri rétt að hann tæki þátt í því, og sannast að segja mátti það ekki seinna vera en við 3. umr. málsins, að hann gerði tilraun til þess að ræða um kjarna málsins, En þá hefði ég búizt við, að hæstv. ráðh. færði rök fyrir því, að hann vildi endilega hafa ákvæði í l. um, að samkomudagurinn skyldi vera 1. október. En það hefur hann ekki gert enn. Og þá hefði ég gert ráð fyrir því, að hann færði rök gegn því, að 1. september eða 1. ágúst væri heppilegri tími sem samkomudagur Alþ. Það gerði hann ekki heldur. Í þess stað fór hæstv. forsrh, að tala um það að slíta þessu þingi á morgun og setja nýtt þing 1. febrúar, ef það væri það, sem menn vildu. Það er því aðferð hæstv. forsrh, nú að ræða alls ekki það, sem hér liggur fyrir. Það lágu fyrir brtt. um það, hvernig þessu skyldi fyrir komið. Og það er búið að fella þær tvær leiðir til miðlunar í þessu efni. Mín till. er sú að fresta að ganga frá þessu máli þangað til 1. eða 2. febrúar. Það liggur ekkert á því fyrr. Og þá getum við notað þann tíma, sem líður til 1. febrúar, til þess að vita, hvort ekki næst samkomulag um þetta. Það liggur ekkert á að afgr. þetta mál með afbrigðum fyrir jólin. Það er leikur einn að afgreiða það á tímabilinu milli 1. og 15. febrúar. Svo mótmæli ég því, sem hæstv. forsrh. sagði, að ég talaði aldrei svo til hans orð hér í þinginu, að ég ekki kastaði til hans svívirðingum  Ég sé ekki ástæðu til að halda þessum umr. áfram. Ég vildi aðeins benda á, að til er sú eðlilega leið í þessu að gera út um þetta mál, þegar þing kemur saman eftir frestun í byrjun febrúar. Það er nú þegar búið að fella tvær miðlunartill. í þessu máli. Og ég sting upp á, að endanlegri afgreiðslu málsins verði frestað þangað til eftir þingfrestun.



Mér þykir rétt að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, áður en það fer endanlega út úr hv. d. Það er búið að bera hér fram tvær brtt. við frv., sem telja má, að séu miðlunartill. í málinu, eða a. m. k. má svo að orði komast um aðra brtt., sem miðuð var við það, að Alþ. komi saman ekki seinna en 1. september. Þessar brtt. hafa nú báðar verið felldar, svo að það er sýnt, að málið á að ganga fram í þeim búningi að þessu leyti, sem því var valinn í upphafi. - Það lá hér fyrir síðasta þingi frv. um þingfrestun. Og það tímatakmark, sem þá var sett, olli þá ágreiningi, eins og þetta tímatakmark veldur enn ágreiningi. Ég studdi þá till., sem fram kom um það, að þingið kæmi ekki seinna saman en 1. sept., og þá var það með sérstöku tilliti til þess, að á tímabilinu á milli 1. september og 1. október hlyti að verða að taka ákvörðun um mjög mikilsvarðandi löggjöf, sem snerti annan aðalatvinnuveg þjóðarinnar, sem sé landbúnaðinn. Og ég taldi miklu eðlilegra, að það félli í skaut Alþ. að taka þessa ákvörðun heldur en að ríkisstjórnin gerði það upp á sitt eindæmi og væntanlega með stuðningi þeirra manna, sem bak við hana standa. - Nú olli þessi ákvörðun, sem ríkisstj. tók, mjög miklum ágreiningi í landinu, bæði hvað snertir þá aðferð, sem þar var viðhöfð, auk þess sem ágreiningur varð um hina málefnislegu hlið. Þar sem gera má ráð fyrir, að líkt standi á, á næsta hausti, að gera þurfi ráðstafanir í þessu efni fyrir þann tíma, sem samkv. þessu frv. er ákvarðaður sem endatakmark þess, að þing komi saman, þá finnst mér, að það hefði verið rétt af hæstv. ríkisstjórn og þeim, sem hana styðja, með tilliti til þeirra árekstra, sem þetta hefur valdið á síðasta hausti, að gengið hefði verið það langt til samkomulags við þessa óánægðu menn að halda því ekki til streitu að hafa sama tímatakmark í þessu efni og þá var. Ég held, að það hefði verið hyggilegt af hæstv. stj. að taka þetta tillit til þeirra manna, sem hafa látið í ljós óánægju út af þessari ákvörðun síðasta haust. Þetta hefur hæstv. stj. ekki talið sér fært að gera, og tel ég það mjög miður farið. Og með tilliti til þess, að ég lít á þetta sömu augum og ég gerði, þegar sams konar ákvörðun var tekin um þetta síðast, þá mun ég greiða atkv. á móti þessu frv. nú, þegar það kemur til endanlegrar afgreiðslu, og það er af þessari ástæðu, sem ég hef nú lýst, sem ég greiði atkv. á móti þessu frv. Ég vildi láta þetta koma fram hér, af því að það er svo margt annað, sem blandað hefur verið inn í þessar umr. og er þannig, að ég vil ekki láta líta svo út, að mín afstaða markist neitt af því, heldur eingöngu af þessu eina atriði.



Ég vil aðeins endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ef Framsfl. og aðrir, sem mæla á móti þessu frv., vilja, að þau vinnubrögð verði viðhöfð, sem ég gat um, þá verður að láta það í ljós tafarlaust, svo að það verði athugað, áður en frv. verður afgr. til Ed.