Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Mig langaði í lok umræðunnar um þetta mál, um RÚV, að koma örstutt upp til að fara aðeins yfir þau helstu atriði sem mikilvægt er að menn hafi í huga í atkvæðagreiðslu um þetta mál. Það er rétt að fram hafa komið breytingartillögur. Hin viðamesta felur í sér að inn kemur ákvæði um að Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins tilnefni mann í stjórnina. Mun hann hafa málfrelsi og tillögurétt en ekki atkvæðisrétt í stjórn RÚV. Þetta ákvæði eins og það liggur fyrir, þessi breytingartillaga, er í samræmi við 2. tölulið 2. mgr. 9. gr. laganna eins og þau eru nr. 23/2013. Að þessari breytingartillögu standa nefndarmenn úr allsherjar- og menntamálanefnd úr öllum flokkum utan Samfylkingar og Vinstri grænna. Gerð var grein fyrir þessari breytingartillögu við umræðuna og er svo sem ekki meiru við það að bæta. Þá eru hér jafnframt tvær breytingartillögur sem fela í sér, og eru í raun um sama atriði, að í stað þess að sjö menn verði kjörnir í stjórnina verði þeir níu. Mig langar að taka fram hér að það er samkomulag um að það sé fjölgað en hlutföllin verði þó þau sömu þannig að stjórnarflokkarnir skipi fimm en stjórnarandstaðan fjóra. Þetta er hugsunin á bak við það ákvæði, að reyna að ná meiri breidd inn í stjórnina. Aðeins varðandi efni málsins þá hefur þessi nýja skipan á því hvernig menn höfðu hugsað sér að búa til þessa stjórn auðvitað ekki komið til framkvæmda. Þannig að sú stjórn sem nú situr yfir RÚV er skipuð með hinum hefðbundna hætti. Það kom fram í umræðum í nefndinni og við gestakomur í nefndina að engar athugasemdir hafa verið gerðar við störf þeirrar stjórnar. Ekki hafa komið fram neinar athugasemdir um óviðurkvæmileg pólitísk afskipti eða sjónarmið þar inni, svo að því sé svarað. Mig langar jafnframt að koma því á framfæri - af því að fullyrt var hér í umræðunni að enginn hefði haft neinar sérstakar athugasemdir við þetta lagaákvæði á síðasta þingi, varðandi breytingar á fyrirkomulagi um að búa til þessa valnefnd o.s.frv. - að það voru nokkrir þingmenn sem gerðu það hér í ræðustól, meðal annars sú sem hér stendur og fleiri þingmenn. Bara eftir minni: hv. þingmenn Birgir Ármannsson og Pétur H. Blöndal - við þremenningarnir greiddum öll atkvæði gegn þessum breytingum. En auðvitað var það þannig að frumvarpið um RÚV var viðamikið, stórt mál, tekið á mörgum atriðum og eflaust voru sjónarmið þeirra hv. þingmanna sem þar greiddu atkvæði ólík um það hvað hafi vegið þyngst. Sumir sátu hjá, aðrir greiddu atkvæði með án þess að vera sáttir við allar tillögur eins og fram kom í umræðunni um málið á þeim tíma. Svo urðu þeir sem hvorki gátu séð sér fært að greiða frumvarpinu atkvæði sitt né heldur að sitja hjá að segja nei til að fylgja sannfæringu sinni. Hæstv. forseti. Mig langar að þakka hv. þingmönnum sem sátu í nefndinni og tóku þátt í umfjöllun málsins fyrir gott samstarf. Þó að við séum ekki sammála um allt þá eru umræðurnar málefnalegar og góðar. Jafnframt langar mig að þakka þeim hv. þingmönnum sem hér blönduðu sér í umræðuna um þetta mál.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar sem allir nefndarmenn standa að um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands, með síðari breytingum (varúðarreglur, aðgangur að upplýsingum o.fl.). Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands, með síðari breytingum. Lagt er til að skerpt verði á heimildum Seðlabanka Íslands til að setja lánastofnunum reglur um laust fé og lágmark stöðugrar fjármögnunar hvort heldur sem er í íslenskum krónum eða erlendum gjaldeyri og skilgreint verði betur hvaða eignir og skuldir falli undir gjaldeyrisjöfnuð og sundurliðun þeirra og vægi. Jafnframt er lagt til að skerpt verði á heimildum Seðlabankans til að afla upplýsinga og að ákvæði laganna um beitingu dagsekta verði sett fram með skýrari hætti. Loks er lagt til að skýrt verði tekið fram í lögum um Seðlabanka Íslands að bankinn skuli stuðla að fjármálastöðugleika. Á fundum nefndarinnar með gestum og í umsögnum um frumvarpið sem nefndinni bárust koma fram ýmis sjónarmið sem nefndin hefur skoðað og haft til hliðsjónar við afgreiðslu málsins. Nefndin telur brýna þá breytingu að í lögunum sé skýrt kveðið á um það hlutverk Seðlabanka að vinna að fjármálastöðugleika og bankinn þannig styrktur í þessu hlutverki, auk þess sem það sé mikilvægt í aðdraganda losunar fjármagnshafta að hnykkja á þessu. Hæstv. forseti. Fram kom sú gagnrýni að Seðlabanki Íslands hafi nú þegar rúmar heimildir til að setja reglur um laust fé samkvæmt 12. gr. laganna. Nefndin vekur athygli á því að einnig kom fram við meðferð málsins að aðkallandi sé að skerpa á þessum heimildum í lögum þar sem gildandi reglur um laust fé gera ekki greinarmun á því hvort eignir og skuldir eru í sömu gjaldmiðlum en segja megi að þetta gefi ekki rétta mynd af lausafjárhættu fjármálafyrirtækja þar sem hætta getur verið á takmörkuðu aðgengi að erlendum gjaldmiðlum. Einnig er brýnt að Seðlabanki Íslands hafi skýra heimild til að setja lánastofnunum reglur um lausafjárhlutfall í erlendum gjaldmiðlum í aðdraganda afnáms fjármagnshafta þegar lánastofnanir verða að vera sérstaklega vel í stakk búnar til að þola mögulegt útflæði skuldbindinga í erlendum gjaldmiðlum. Hæstv. forseti. Í umsögnum um frumvarpið komu fram athugasemdir við að það sé lagt fram á sumarþingi þar sem efni frumvarpsins skarist við önnur mál sem nú þegar eru í vinnslu og ekki er enn lokið, til að mynda sé unnið að frumvarpi til laga um fjármálastöðugleikaráð þar sem tekið er á svipuðu efni og bent á að rétt væri að ljúka þeirri vinnu og fresta málinu til hausts. Einnig kom það fram í máli umsagnaraðila að það væri ótímabært að veita Seðlabanka Íslands heimild til að setja reglur um stöðuga fjármögnun þar sem von væri á útfærslu á slíkum reglum í löggjöf frá ESB sem yrði innleidd hjá EES á komandi árum í gegnum CRD IV löggjöf ESB. Nefnd er að störfum sem vinnur að þessari innleiðingu. Efnahags- og viðskiptanefnd telur rétt að veita Seðlabanka Íslands umræddar heimildir nú þar sem vinna við innleiðingu sé tímafrek og skammt á veg komin. Auk þess krefjist þær sérstöku aðstæður sem uppi eru í íslensku efnahagslífi aðgerða til að stuðla að fjármálastöðugleika í aðdraganda losunar fjármagnshafta þannig að tilhlýðilegar varúðarreglur séu til staðar þegar fjármagnsflæði verður frjálst. Nefndin telur mikilvægt að gripið sé til allra nauðsynlegra ráðstafana til að undirbúa losun hafta og Seðlabankanum tryggð þau úrræði sem nauðsynleg eru í þeim efnum. Í því samhengi áréttar nefndin að hún telur þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu þarfar svo að Seðlabankinn geti farið að vinna að þeim verkefnum sem nauðsynleg eru til að undirbúa og minnka áhættu við losun fjármagnshafta og brýnt að þær komi til framkvæmda nú og verði ekki frestað til hausts. Það er mikilvægt að lánastofnanir geti staðið af sér breytingar á mörkuðum erlendis án þess að ganga þurfi á gjaldeyrisvaraforða og því telur nefndin nauðsynlegt að Seðlabankinn hafi tæki til að setja reglur sem tryggja að fjármögnun sé stöðug í erlendum gjaldmiðlum. Nefndin leggur áherslu á að hún lítur á umræddar breytingar sem hér eru til umræðu sem hluta af heildarendurskoðun regluverks um fjármálastöðugleika sem unnið hefur verið að og væntir þess að frumvörp um heildarumgjörð fjármálastöðugleika og fjármálastöðugleikaráð komi fram innan tíðar. Hæstv. forseti. Umsagnaraðilar hafa gagnrýnt að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir að fá Seðlabanka Íslands auknar heimildir til að afla upplýsinga. Virðast sumir þeirra telja að heimildirnar séu annars vegar of rúmar og hins vegar ekki nægilega ítarlega útfærðar. Áhyggjum var meðal annars lýst af því að 29. gr. laganna, að teknu tilliti til 4. gr. frumvarpsins, feli í sér heimild til að afla upplýsinga um hvern sem er og af hvaða tilefni sem er. Hæstv. forseti. Það er skilningur nefndarinnar að horfa beri á þær breytingar sem lagðar eru til í 4. gr. frumvarpsins með hliðsjón af 4. og 29. gr. laganna eins og þær hljóða að teknu tilliti til ákvæða frumvarpsins. Þannig beri að skilja þá viðbót sem felst í a-lið 4. gr. frumvarpsins á þann veg að ætlunin sé að heimila Seðlabanka Íslands að afla upplýsinga vegna hlutverks síns við að stuðla að fjármálastöðugleika. Líta verði til þess að við mat á fjármálastöðugleika þurfi að greina kerfislægar áhættur heildstætt. Á fundi nefndarinnar var bent á að heildaráhætta í fjármálakerfinu geti verið breytileg frá einum tíma til annars að teknu tilliti til aðstæðna. Í því ljósi telur nefndin nauðsynlegt að á hverjum tíma verði mögulegt að ráðast í víðtæka greiningu á því til hvaða varúðarráðstafana geti þurft að grípa. Í erindi til nefndarinnar kom það mat fram að 29. gr. laganna, að teknu tilliti til 4. gr. frumvarpsins, beindist að mun þrengri hópi en samsvarandi eftirlitsheimildir Fjármálaeftirlitsins og ríkisskattstjóra. Skilningur nefndarinnar er að 4. gr. frumvarpsins feli ekki í sér heimild til að afla upplýsinga hjá einstaklingum og lögaðilum almennt heldur aðeins þeim sem eru í viðskiptum við Seðlabanka Íslands samkvæmt 6. gr., sbr. 7. gr., laganna, fyrirtækjum í greiðslumiðlun og öðrum fyrirtækjum eða aðilum sem lúta opinberu eftirliti samkvæmt lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Hæstv. forseti. Hvað varðar dagsektarákvæði, samanber 3. mgr. 37. gr. laganna, að teknu tilliti til þeirra breytinga sem 5. gr. frumvarpsins hefur í för með sér, virðast sumir umsagnaraðilar á þeirri skoðun að erfitt geti orðið að átta sig á því í hvaða tilvikum hætta kunni að skapast á að dagsektum verði beitt. Með vísan til sjónarmiða um skýrleika refsiheimilda telja þeir slíka stöðu óheppilega. Virðulegur forseti. Það er skilningur nefndarinnar að sá eðlismunur sé á dagsektarákvæðum og refsiákvæðum, að hin fyrrnefndu séu þvingunarúrræði sem ætlað er að stuðla að því að tiltekin athöfn eigi sér stað en hin síðarnefndu hafi þann tilgang að mögulegt verði að refsa fyrir athöfn sem þegar hefur átt sér stað. Þær kröfur sem leiddar hafa verið af 69. gr. stjórnarskrár eiga ekki við í tilviki þvingunarúrræða heldur aðeins í tilviki refsinga. Ættu reglur stjórnsýsluréttarins að leiða til þess að krafa um afhendingu upplýsinga verði lögð fram á skýran, málefnalegan og sannanlegan hátt og fari þannig ekki fram hjá þeim sem hún beinist að. Þá ættu ákvæði stjórnsýslulaga að tryggja viðkomandi rétta málsmeðferð. Hæstv. forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Vilhjálmur Bjarnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins en er fylgjandi afgreiðslunni og ritar undir álit þetta, samanber 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Undir þetta nefndarálit skrifa, virðulegur forseti, Frosti Sigurjónsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Willum Þór Þórsson, Vilhjálmur Bjarnason, Árni Páll Árnason, Róbert Marshall, Líneik Anna Sævarsdóttir og Edward H. Huijbens. Virðulegur forseti. Ég hef lokið framsögu um nefndarálit efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Ég þakka framsögumanni nefndarálitsins sem gerði skilmerkilega grein fyrir álitinu. Það er ánægjuefni að frumvarpið er afgreitt hér í breiðri sátt. Það helst áfram góð samstaða um ýmsar mikilvægar aðgerðir sem snúa að því að undirbúa lagaverkið og ýmsar ráðstafanir sem þarf að gera til að halda áfram vinnu við afnám gjaldeyrishafta og treysta fjármálastöðugleika í sessi. Við erum auðvitað ekki komin á endastöð í þeim efnum eins og hér kemur reyndar fram í nefndarálitinu. Það eru nokkur atriði sem ég vil bara árétta. Sumpart get ég vísað til ræðu minnar við 1. umr. málsins en eftir umfjöllun nefndarinnar og niðurstöður hennar vil ég í fyrsta lagi árétta að ég legg þann skilning í að breytingarnar sem varða 4. gr. laga um Seðlabankann, þar sem því er bætt inn að á sviði viðfangsefna sem hann skuli sinna, og samrýmast hlutverki hans sem Seðlabanka, sé að stuðla að fjármálastöðugleika. Við höfum rætt það áður hvort hér sé um efnisbreytingu að ræða eða eingöngu áréttingu á þeim skilningi sem menn hafa lagt áður í 4. gr. Ég hallast nú að því að í raun sé eðlilegra að líta svo á en hef að sjálfsögðu ekkert á móti því, nema síður sé, að þetta sé tekið fram með skýrum hætti til að árétta að þetta er auðvitað mikilvægt. En um leið þýðir þetta ekki breytingu á þeim áformum sem í vinnslu eru varðandi það að skoða heildstætt regluverkið um fjármálastöðugleika, undirbúa frumvarp um fjármálastöðugleika eða sérstaka lagasetningu, regnhlífalagasetningu, um það mál og að stefnt sé að því að fjármálastöðugleikaráð komi fram innan tíðar. Ég fagna þar af leiðandi sérstaklega áherslum í nefndaráliti að þessu leyti og vísa til þess sem þar stendur. Ég vísa sömuleiðis til orðaskipta sem urðu hér milli mín og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og svara hans við spurningum frá mér um þessi mál sem ég var prýðilega sáttur við og lít svo á að við getum vænst þess að í haust sjáum við afrakstur af þessu starfi og fáum til umfjöllunar frumvarp í þessum efnum. Þetta eru gríðarlega mikilvæg mál, kannski þau stærstu sem fram undan eru og enn bíða úrlausnar að hluta til varðandi úrvinnslu á afleiðingum hrunsins á íslenskt efnahagslíf. Að lokum vil ég láta það koma fram að ég treysti því sömuleiðis, enda hef ég ekki ástæðu til að ætla annað, að sú þverpólitíska nefnd sem er að störfum samkvæmt erindisbréfi og var skipuð af þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, heyrir nú væntanlega undir fjármála- og efnahagsráðherra, starfi áfram. Ég tel ákaflega mikilvægt að stjórnmálaflokkarnir eigi áfram með sér slíkan upplýsinga- og samstarfsvettvang, geti leitað ráðgjafar og þar séu á ferðinni aðilar sem geti fylgst með og verið vel heima í því hvernig verkefnum vindur fram í góðu samstarfi við Seðlabankann, fjármála- og efnahagsráðuneytið, viðkomandi þingnefndir o.s.frv. Það kann að vera að ástæða sé til að huga að samsetningu þeirrar nefndar nú í ljósi þess nýja landslags sem við sjáum hér á þinginu og að ekki eiga allir núverandi þingflokkar fulltrúar í þessari nefnd. Það er auðvitað úrlausnarefni sem mun þá væntanlega ekki vefjast fyrir hæstv. ráðherra að vinna. Ég er eindreginn stuðningsmaður þessa frumvarps og ekki nokkrar skrúplur á mér gagnvart því að styrkja stöðu Seðlabankans í þessum efnum með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég tek það fram að ég geri það líka í trausti þess að þær áherslur sem ég hef komið hér á framfæri verði teknar til greina.

Herra forseti. Nú erum við að læra á þingsköpin og hvernig reglurnar eru í þinginu. Forseti hefur sagt mér að þingið eigi að vera farið í frí. Við píratar erum alveg tilbúnir að vinna áfram, en þarf þá ekki að breyta þingsköpum? Þingið á að vera farið í frí 1. júlí en nú er 3. júlí. Breyting á þingsköpum gæti þá bara tekið gildi og við gætum unnið allt sumarið okkar vegna. Þetta er spurning um hvort það eigi að fylgja þessum reglum, hvort ekki eigi að breyta þeim ef við ætlum ekki að fylgja þeim í stað þess að brjóta þær. Hver eru viðurlögin við því að brjóta þau, ef einhver? Svo er önnur regla sem er þá líklega brotin núna, það var ekki beðið um lengingu á þessum fundi sem hefði átt að ljúka kl. 12. Aftur: Er þá ekki bara hægt að biðja um þessa lengingu í stað þess að fara fram yfir tímann?

Forseti hefur meðtekið þessar spurningar sem hv. þingmaður hefur lagt fram. Varðandi seinni spurninguna lítur forseti svo á að vegna samkomulags fulltrúa þingflokka um þingstörf í kvöld hafi verið heimilt að fara fram yfir kl. 12. Hvað fyrri spurningu hv. þingmanns varðar þarf forseti að taka sér umhugsunarfrest og vinna úr henni.

Bera af mér mögulegar sakir.

Forseti telur ekki -  
            

Fyrir stundu barst forseta Alþingis skýrsla nefndar um rannsókn á Íbúðalánasjóði. Af því tilefni ritaði forseti Alþingis svofellt bréf til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar: „Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Hr. Brynjar Níelsson, 1. varaformaður. Reykjavík, 2. júlí 2013. Nefnd um rannsókn á Íbúðalánasjóði sem til var stofnað í kjölfar þingsályktunar Alþingis 17. desember 2010 hefur lokið störfum sínum og afhent forseta Alþingis skýrslu nefndarinnar. Eins og 13. gr. laga um rannsóknarnefndir Alþingis kveður á um ber stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis að taka skýrsluna til umfjöllunar. Jafnframt er það tillaga forseta að á morgun, miðvikudaginn 3. júlí, fari fram sérstök umræða á Alþingi um skýrslu nefndarinnar.“ Undir þetta ritar 1. varaforseti Alþingis, Kristján L. Möller.

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er frests við því að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 16, um málefni sparisjóða, frá Össuri Skarphéðinssyni. Er þess farið á leit við forseta að hann veiti ráðuneytinu lengri frest þar sem ekki næst að afla nauðsynlegra upplýsinga innan 15 virkra daga.

Herra forseti. Greint hefur verið frá því í fjölmiðlum að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna hafi óskað eftir því við stjórnarandstöðuna að leggja fyrir þingið tillögu um breytingu á þingsköpum Alþingis að því er varðar samkomudag Alþingis og að heimild verði veitt til að fresta þingsetningu að hausti til 1. október á kosningaári. Ég vil af því tilefni greina frá því að í vinnu þingskapanefndar á síðasta kjörtímabili, sem ég veitti forustu, varð talsverð umræða um þetta málefni, þ.e. þingsetningu, og einkum og sér í lagi það ákvæði þingskapanna, sem er nýmæli, að samhliða fjárlagafrumvarpi að hausti skuli einnig leggja fram frumvarp um tekjuöflun ríkisins sem tengist fjárlagafrumvarpi. Ég tel mikilvægt að þessi frumvörp komi fram samtímis til að þingið geti fjallað um þau í samhengi. Um þetta var ágæt samstaða en ég verð þó að segja að gildistöku þessa ákvæðis, um að tekjuöflunarfrumvörpin kæmu fram samhliða fjárlagafrumvarpi, var frestað um eitt ár að beiðni fjármálaráðuneytisins því að það taldi sig þurfa lengri aðlögunartíma til að bregðast við nýjum starfsháttum. Þess vegna var ákveðið að gildistaka þessa ákvæðis yrði 1. september 2013. Það kemur mér því spánskt fyrir sjónir að leggja það til núna að þingsetningunni sé frestað vegna þess að lengri aðlögunartíma þurfi. Kjarninn í þessari breytingu var meðal annars sá að gefa þinginu lengri tíma til að fjalla um fjárlagafrumvarpið en verið hefur vegna þess að fjárlagafrumvarpið hefur verið í undirbúningi í ráðuneytum um langt skeið og síðan hefur þingið aðeins haft tvo mánuði til að fjalla um það. Mér finnst þessi hugmynd ekki góð frá forustumönnum stjórnarinnar. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum ekki tilbúin til að ljá máls á þessu en vilji ríkisstjórnin leggja fram breytingu í þessa veru hvetjum við til þess að hún hlusti á þau sjónarmið sem við höfum haft uppi í þessu máli og komi til móts við þau en leggi ekki til þá breytingu sem heyrst hefur að stjórnarforustan hafi í hyggju.

Virðulegi forseti. Það er mér sönn ánægja að fá að ávarpa þingið í fyrsta sinn. Nú nýverið gerðu þingmenn Evrópuráðsins alvarlegar athugasemdir við skipan Íslandsdeildar á sumarþingi ráðsins sem fram fór í liðinni viku, reyndar svo alvarlegar að þingskapa- og stofnananefnd ráðsins setti fram tillögu um refsiaðgerðir sem fela í sér að taka eigi atkvæðarétt deildarinnar á næsta þingi ef ekki verður búið að laga samsetningu nefndarinnar í haust. Við vorum réttilega sökuð um að hafa brotið reglur um kynjakvóta sem kveða á um að sendinefndir einstakra þjóðþinga skuli vera skipaðar konum í a.m.k. sama hlutfalli og viðkomandi þjóðþing eða a.m.k. einni konu. En eins og við vitum þá eru þrír karlar í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins og það vekur heimsathygli að engin kona sé aðalmaður í nefndinni. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann og formann Íslandsdeildar Evrópuráðs, Karl Garðarsson, eftirtalinna spurninga: Var hv. þingmanni ljóst að verið væri að brjóta reglur Evrópuráðs um kynjakvóta í nefndinni áður en lagt var af stað? Eins langar mig að spyrja: Hvað olli því að sú ákvörðun var tekin þrátt fyrir að vitað væri að það væri alvarlegt brot á reglum ráðsins? Enn fremur langar mig að vita hvort hv. þingmaður hafi í hyggju að leiðrétta þetta fyrir haustþingið og þá hvaða vinna sé í gangi í þeim efnum nú þegar, eða megum við eiga von á því að verða okkur aftur til skammar í þessum efnum á alþjóðlegum grundvelli og jafnvel að tapa atkvæðarétti á jafn mikilvægum vettvangi og þing Evrópuráðsins er?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi S. Björnsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Það kom í ljós, þegar kosið var í nefndir í byrjun sumars, að kynjaskipting í nefndum var býsna ójöfn. Eftir að það kom í ljós var farið í það innan þingsins að breyta þessu og hafa stjórnarflokkarnir, bæði Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, gengið mjög langt í því, hafa verið að flytja fólk á milli nefnda til að jafna þetta bil. Eins og fram kom hjá hv. þingmanni þá eru í Íslandsdeild Evrópuráðs þingsins þrír karlar og ástæðan fyrir því að því var ekki breytt áður en við fórum út er einfaldlega sú að ekki náðist samkomulag milli þeirra þriggja flokka sem eiga fulltrúa í nefndinni, þ.e. Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna, um hver þeirra ætti að víkja sínum manni frá og koma konu í nefndina í staðinn. Þetta er mikilvæg nefnd. Flokkarnir þrír leggja mikla áherslu á að ákveðnir aðilar séu í þessari nefnd og er ekkert við það að athuga í sjálfu sér. Auðvitað hefðum við átt að ná samkomulagi um þetta mál áður en farið var út. Við vissum af þessari reglu rétt áður en við fórum út en hins vegar náðist ekki samkomulag. Það vantar aðila innan þingsins sem tekur á málum af þessu tagi og hefur vald til að taka ákvörðun. Enginn slíkur aðili er til staðar í dag sem þýðir að flokkarnir, þrír í þessu tilfelli, verða sjálfir að ná samkomulagi. Sjálfur lagði ég, áður en við fórum út, mikla áherslu á að slíkt samkomulag næðist en það tókst því miður ekki. Við sögðum þarna úti að við mundum breyta þessu fyrir septemberlok og það stendur, þessu verður breytt, þannig að það sé alveg á hreinu. - Ég ætla reyndar líka að benda á að þetta er ekki í fyrsta skipti sem þetta gerist hjá Evrópuráðsþinginu. Þetta gerðist síðast fyrir tveimur árum og hefur gerst nokkrum sinnum áður. Að lokum vil ég bara benda á að stjórnarflokkarnir hafa verið duglegir við að færa sitt fólk til. Stjórnarandstaðan hefur ekki verið jafn dugleg við að færa sitt fólk til í nefndum. Sem dæmi má nefna að í alþjóðanefndunum er stjórnarandstaðan með sjö karlmenn sem aðalmenn en aðeins fjórar konur. Þeir ættu kannski aðeins að líta í eigin barm í þessu máli.

Virðulegi forseti. Kirkjan er ein af grunnstoðum samfélagsins. Tæplega 80% Íslendinga tilheyra þjóðkirkjunni. Í áfangaskýrslu starfshóps sem innanríkisráðherra skipaði haustið 2011 til að meta áhrif niðurskurðar sóknargjalda á starfsemi safnaða þjóðkirkjunnar kom í ljós að niðurskurður á tekjum safnaðanna frá árinu 2008 var á þeim tíma rúmlega helmingi meiri en meðalniðurskurður hjá þeim stofnunum sem heyra undir innanríkisráðuneytið. Niðurstaðan er því sú að sóknargjald sem í ár er skilað til trúfélaganna fyrir hvern einstakling nemur 728 kr. á mánuði en árið 2006 var sóknargjaldið sem skilað var 720 kr. Á þessu tímabili hefur vísitala neysluverðs hækkað um 61,5%. Það þýðir að trúfélögunum er í ár ætlað að reka starfsemi sína á um það bil 1/3 þeirra rauntekna sem þau höfðu árið 2006. Þessi mikli niðurskurður á sóknargjaldinu hefur leitt til þess, samkvæmt gögnum frá Ríkisendurskoðun, að árið 2010 náðu 92 sóknir ekki endum saman í rekstri sínum og þeim fer fjölgandi. Starfshópurinn taldi því ljóst að þjóðkirkjan mundi með sama áframhaldi neyðast til að leggja niður mikilvægan hlut af kjarnastarfsemi sinni á allra næstu árum til að forða því að söfnuðirnir í heild kæmust í þrot. Staðan er grafalvarleg og enn þá alvarlegri verður hún þegar að því er gætt að innheimta sóknargjalda í ríkissjóð hefur ekkert lækkað á þessu tímabili heldur þvert á móti hækkað með verðlagi á skatttekjum. Innheimta sóknargjalds var þannig samkvæmt lögum um sóknargjöld 1.005 kr. á mánuði á hvern einstakling á árinu 2012 eða 277 kr. hærra en sú upphæð sem skilað var til trúfélaganna. Það liggur fyrir að ríkið heldur nú eftir tæplega þriðjungi innheimtra sóknargjalda í stað þess að skila þeim til trúfélaganna. Virðulegi forseti. Það er einlæg von mín að samstaða 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir að forseti skyldi gefa mér leyfi til að stíga í ræðustól þrátt fyrir að ég klæðist buxum sem gætu talist gallabuxur. Ég mun að sjálfsögðu góðfúslega hlíta þeim tilmælum sem til mín hefur verið beint um að fara heim og skipta um og mun gera það strax að þessari ræðu lokinni, enda er mér ekkert eins hugleikið og virðing hins háa Alþingis. Íslenska skólakerfið hefur lengi valdið mér áhyggjum. Skólakerfið er lykillinn að því að fólkið okkar og þjóðin séu samkeppnisfær, og menntun er grundvöllur þess að velgengni Íslands megi ná í samfélagi þjóðanna. Nýlega var kynnt ný skýrsla frá OECD sem ýtir enn undir áhyggjur þessar en íslenskir nemendur útskrifast elstir úr háskóla og næstelstir úr menntaskóla innan OECD-ríkjanna. Ísland er eina OECD-ríkið sem ver meiri fjármunum á hvern grunnskólanema en hvern háskólanema. Hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson hefur sýnt eftir að hann tók við embætti að hann hefur mikinn metnað fyrir hönd íslenska menntakerfisins og er opinn fyrir nýrri hugsun. Ég er ánægð með það og tel að nú sé lag. Að mínum dómi er allt undir, grunnskólinn, framhaldsskólinn og öll æðri menntun, ekki bara í dæmigerðum háskólagreinum heldur tel ég æðri menntun ekki síður vera í iðnskólum, sjómannaskólum og fiskvinnsluskólum. Að lokum langar mig að vitna í grein eftir ungan námsmann, Ísak Rúnarsson, sem hann skrifaði á visir.is árið 2012, með leyfi forseta: „Á löngum skóladögum undanfarin ár hef ég hugleitt hvað ég sé eiginlega að gera í skóla. Ég hef íhugað að hætta; íslenskutímar eru andlausir, samt hef ég gaman af bókmenntum; raungreinatímar eru vélrænir, samt finnst mér gaman að vita meira um verkan hluta í heiminum; erlend tungumál staglið uppmálað, samt finnst mér fátt skemmtilegra en að tala við útlendinga. Ég er heldur ekki sá eini sem líður svona því rannsóknir sýna að árið 2010 fannst um 30% drengja og 17% stúlkna 

Herra forseti. Í fréttum RÚV hefur verið fjallað um eftirlit með eldhúsáhöldum og öðrum vörum sem komast í snertingu við mat og ég vil vekja athygli þingsins á þessu máli. ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, gaf nýlega út skýrslu um eftirlitsheimsókn sína hingað til lands og er meginniðurstaðan að eftirlit með þessum vörum þurfi að bæta og samræma. Þá er einnig bent á í skýrslunni að Ísland hafi ekki innleitt reglugerð Evrópusambandsins um eftirlit með eldhúsáhöldum úr plasti frá Hong Kong og Kína og ef Ísland bæti ekki úr snarlega gætum við átt á hættu að verða dregin fyrir dóm. Mér finnst þetta alvarlegt. Skaðleg efni í neysluvörum eru raunverulegt vandamál og það er líka aragrúi efna í umferð sem ekki hafa verið áhættumetin til hlítar. Í Danmörku hafa þessi mál verið tekin nokkuð föstum tökum. Mig langar að segja frá því að gerð var rannsókn árið 2005 sem leiddi í ljós að 63% svartra plasteldhúsáhalda innihéldu krabbameinsvaldandi efni. Í framhaldinu var farið í mikið átak og kom í ljós að stór hluti danskra fyrirtækja og innflytjenda hafði ekki ásættanlegt innra eftirlit með vörum. Yfirvöld fóru í mikið átak og var neytendum meðal annars ráðlagt að henda gömlum svörtum plastáhöldum. Hér á landi hafa aldrei verið gerðar stikkprufur á umbúðum, áhöldum eða öðrum vörum sem komast í snertingu við mat og það er eitt af því sem ESA gagnrýnir í skýrslunni. Slíkt eftirlit er að mínu mati nauðsynlegt en það kostar vissulega sitt. Neytendur ættu auðvitað ekki að þurfa að hafa áhyggjur af því að skaðleg efni séu í neysluvörum, hvaða nafni sem þær nefnast. Við höfum innleitt efnalöggjöf Evrópusambandsins og það var stórt skref í rétta átt þótt vissulega hafi efnaframleiðendur með mikilli hagsmunagæslu náð að þynna út löggjöfina. Löggjöfin þyrfti að vera betri út frá hagsmunum neytenda, en á meðan svo er ekki er að minnsta kosti lágmark að þeirri löggjöf sem þó hefur verið sett í Evrópusambandinu sé fylgt og að íslensk stjórnvöld trassi ekki 

Virðulegi forseti. Ég sat eins og fleiri og hlustaði á umræður í gær um veiðigjöldin. Er óhætt að segja að ýmislegt sem þar kom fram hafi vakið athygli. Í dag vil ég gera það að umtalsefni sem hv. þm. Páll Jóhann Pálsson lét frá sér fara. Hann sagði um hagsmunatengsl þingmanna við ákveðin útgerðarfyrirtæki og styrki þeirra til stjórnmálaflokka og alþingismanna, með leyfi forseta: „Varðandi mig og hagsmunatengslin þá hef ég talið mig vera fulltrúa útgerðarinnar og hef ekkert farið leynt með það.“ Hann sagði einnig: „Bjóst fyrrverandi ríkisstjórn - bjóst hv. þm. Ögmundur Jónasson við því að þegar hann kæmi inn í útgerðarfyrirtæki […] að menn færu að moka í hann einhverjum styrkjum eins og hann var búinn að koma fram? Ég er ekkert hissa á því að það hafi ekki verið gert miðað við hvernig hann er búinn að tala í kvöld. Datt honum virkilega í hug að hann gæti farið inn í þessa atvinnugrein og fyllt hjá sér bækur innan kvóta?“ Hv. þingmaður segir sem sagt að hann hafi boðið sig fram sem útgerðarmaður og sé talsmaður útgerðarinnar og telur ekki vanþörf á í þessari umræðu og í nefndarstörfum. Á dögunum óskaði hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir eftir því að ég yrði ávítt, þar sem ég teldi að fundir atvinnuveganefndar ættu að vera opnir þannig að ljóst væri að fólk væri ekki að ganga erinda einhverra. Hv. þingmaður berar sig hér algjörlega með það, hann segist vera að ganga erinda ákveðinna aðila og það er fleira sem hægt er að tala um í ræðunni. Ég hélt nú í einfeldni minni að þegar við færum í framboð til setu á Alþingi værum við að gera það til að vinna að almannahagsmunum og láta gott af okkur leiða en ekki til að vinna að sérhagsmunum. Þingmannastarfið er í raun bara samfélagsþjónusta þar sem almannahagsmunir eiga jú alltaf að vera í forgrunni.

Virðulegi forseti. Á fundi með Ban Ki-moon í morgun bar ég upp áhyggjur mínar á því að liðin séu sex ár frá því að Ísland undirritaði samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og valfrjálsa bókun hans en hefur ekki fullgilt hann. Ég geri mér grein fyrir því að ákveðin vinna hefur farið fram í því skyni að fullgilda samninginn en hún hefur verið hæg og enn er mikil vinna fyrir höndum. Á námskeiði á Írlandi sem ég sat nú á dögunum um þennan tiltekna samning og innleiðingu hans kom bersýnilega í ljós hve skammt á veg við erum komin í fullgildingarmálum. Ef horft er til íslenskra rannsókna benda þær til þess að fatlað fólk búi við mikla félagslega einangrun, fátækt, hvers kyns ofbeldi og aðgreiningu. Rannsóknir sýna jafnframt að fatlað fólk er hrætt við að gera kröfur um breytingar eða kvarta af ótta við að vera refsað innan þjónustukerfisins. Það þarf jafnframt að berjast fyrir því að hafa aðkomu að ákvarðanatöku í málum sem varða líf þess. Ég vil skora á hv. þingmenn sem eru fulltrúar í velferðarnefnd, allsherjar- og menntamálanefnd og utanríkismálanefnd að hefjast handa af krafti við fullgildingu samningsins og ljúka því starfi sem fyrst. Jafnframt legg ég áherslu á að í þeirri vinnu verði haft náið samráð við fatlað fólk sjálft. Í starfi mínu hef ég orðið vör við alvarlega bresti í samráði en með því að bæta úr því tryggjum við betur að þær ákvarðanir sem þingið tekur og þær lagabreytingar sem eiga sér stað séu í samræmi við samninginn og uppfylli frekar skilyrði fyrir fatlað fólk til að geta tekið þátt í samfélaginu, haft áhrif á það og lifað sjálfstæðu lífi. Við höfum náð langt í mannréttindavernd margra minnihlutahópa á Íslandi sem þýðir að við erum fullfær um að færa okkur til nútímans þegar kemur að réttarstöðu fatlaðs fólks og að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks.

Virðulegur forseti. Í þessum lið, störf þingsins, var rætt um þá hneykslun sem nefnd skipuð körlum olli á Evrópuráðsþinginu. Mig langar að ræða það hneyksli að þing Evrópuráðsins hafi þurft að sýna í orði hneykslun á Alþingi Íslendinga þegar það sama þing samþykkir ályktun þar sem sagt er að lýðræði og réttarríkið krefjist þess að stjórnmálamenn séu verndaðir fyrir því að vera ákærðir vegna pólitískra ákvarðana - og er hér verið að vísa til landsdóms. Virðulegur forseti. Alþingi Íslendinga hlýtur með einhverjum hætti að þurfa að taka á og velta fyrir sér þessari ályktun Evrópuráðsins og bregðast við henni formlega. Það hefur líka komið fram, í umræðu um þessa ályktun, að enginn er að velta því upp að ráðherraábyrgð eigi ekki að vera rík og að ráðherra sé ekki hægt að sækja til saka fremji þeir afglöp í starfi eða refsivert athæfi. En það eiga ekki að vera þingmenn sem ákæra pólitíska samherja eða pólitíska andstæðinga vegna gjörða þeirra. Virðulegur forseti. Nú heyrist að lagaleg stoð hafi verið fyrir ákærunni, lagaleg stoð Alþingis fyrir ákærunni. Ef svo hefur verið, að lagastoð hafi verið fyrir ákærunni, hljóta þeir þingmenn sem ekki greiddu atkvæði með því að ákært yrði 

Virðulegur forseti. Ég vil segja vegna síðustu orða hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur að Alþingi hefur haft ágæt tækifæri til að gera breytingar á þessu fyrirkomulagi. Við börðumst hér allt síðasta kjörtímabil fyrir því að setja nýja stjórnarskrá sem gerði ráð fyrir því að leggja landsdóm niður. Ég held að það færi best á því að menn ljúki þeim leiðangri því að þessi verkefni eiga auðvitað heima hjá almennum dómstólum. En um leið verða menn að hafa í huga að fjórir af fimm hæstaréttardómurum eða meiri hluti þeirra hæstaréttardómara sem sat í landsdómi komst að þeirri niðurstöðu að dæma skyldi fyrir brot á stjórnarskrá lýðveldisins. Það er hin efnislega niðurstaða sem málið fékk fyrir dómi. Ég kvaddi mér hins vegar hljóðs vegna þess sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson tók upp hér í upphafi umræðunnar og varðar þingsetningardag í september og fregnir sem voru í umræðu í gærkvöldi um að stjórnarmeirihlutinn treysti sér ekki til að leggja fram fjárlög á tilsettum tíma, á þeim degi sem tilskilið er í þingskapalögum. Ég held að þetta valdi ákveðnum áhyggjum. Það hefur skipt okkur gríðarlega miklu máli að leitast við að eyða sem mestri óvissu um ríkisfjármál og efnahagsmál hér á Íslandi, halda sem best utan um þau og hafa reglufestu í þeim efnum og ég held að oft hefði mátt gera betur. Ég held að við eigum ekki að gera þetta að flokkspólitískum atriðum en ég held að það sé áhyggjuefni að stjórnarmeirihlutinn skuli ekki treysta sér til að fara að þingskapalögum og koma hér inn með fjárlög á réttum tíma. Þetta vekur líka áhyggjur um að ýmsar ákvarðanir sem hafa verið teknar nú á sumarþingi um að falla frá miklum tekjum og stofna til nýrra útgjalda, án þess að hafa hugmynd um hvað eigi að koma í staðinn, séu að koma aftan að stjórnarmeirihlutanum. Nú sé hann búinn að koma sér 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir beindi til formanns efnahags- og viðskiptanefndar þeirri spurningu hér í þingsal 26. júní hvort eitthvað væri hægt að gera til að hjálpa þeim lántakendum sem eiga í viðskiptum við Dróma. Svo virðist sem Drómi hafi reiknað niður gengistryggð lán tiltekins hóps viðskiptavina sinna með fyrirvara. Fyrirvarinn setur þennan hóp einstaklinga í verulega óvissu um fjárhagslega framtíð sína. Ekki er vitað til þess að önnur fjármálafyrirtæki hafi gert samsvarandi fyrirvara við endurútreikning gengislána í samræmi við lög nr. 151/2010. Viðskiptavinir Dróma eru því að þessu leyti í allt annarri og verri stöðu en viðskiptavinir annarra fjármálastofnana. Reynist þetta rétt er tilefni til að kanna hvort slitastjórn Dróma hafi þar með brotið lög, einkum 101. gr. a í lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki í slitameðferð. Í þeirri grein kemur efnislega fram að Fjármálaeftirlitinu beri að hafa eftirlit með rekstri fyrirtækja eins og Dróma. Enn fremur stendur í 1. mgr. téðrar greinar, með leyfi forseta: „Eftirlitið nær meðal annars til viðskiptahátta þess sem felur meðal annars í sér að framganga þess gagnvart viðskiptavinum skal vera í samræmi við það sem almennt tíðkast hjá fjármálafyrirtækjum með gilt starfsleyfi.“ Um viðurlögin segir: „Fjármálaeftirlitinu er heimilt að beina kröfu til héraðsdóms um að víkja skuli slitastjórn …“ Efnahags- og viðskiptanefnd hefur fundað með bæði Fjármálaeftirlitinu og Dróma og í framhaldi sent Fjármálaeftirlitinu bréf með spurningum um þetta mál þar sem þess er óskað að svarað verði eigi síðar en á morgun, 3. júlí.

Frú forseti. Ég vil fjalla aðeins um það mál sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir gerði að umtalsefni og er ályktun frá Evrópuráðsþinginu vegna landsdómsmálsins og ásakanir sem hafa komið fram í fjölmiðlum í kjölfar þess á hendur fyrrverandi hv. þm. Þuríði Backman sem ég tel afar ómaklegar. Mér finnst rétt að því sé haldið til haga að hér erum við í raun að ræða um tvö aðskilin mál. Annars vegar um það fyrirkomulag sem hér hefur verið í lögum um langt skeið og má kalla barn síns tíma og er um landsdóm og hvernig hann er skipaður. Ég get tekið heils hugar undir að það er löngu tímabært og hefði átt að vera búið að gera fyrir mörgum árum að fella niður það fyrirkomulag. Ég tek undir með hv. þm. Helga Hjörvar að það var tilefni til þess meðal annars í stjórnarskrárvinnunni á síðasta kjörtímabili, sem því miður náði ekki fram að ganga. Hins vegar er spurningin um hvort rétt hafi verið staðið að málum í samræmi við þau lög sem eru í gildi í landinu þegar þetta mál var til umfjöllunar í þinginu í kjölfar ítarlegrar skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Sú nefnd komst að tiltekinni niðurstöðu um ábyrgð ákveðinna ráðherra gagnvart ráðherraábyrgðarlögunum. Til viðbótar eru niðurstöður þingmannanefndar sem kosin var á þinginu til að fjalla um það mál og síðan að sjálfsögðu niðurstöður landsdóms sjálfs sem féllst ekki á frávísunarkröfu í málinu og sakfelldi í einu ákæruatriðinu. Landsdómur, sem starfar samkvæmt gildandi lögum, komst að því að ákæran af hálfu Alþingis væri tæk fyrir landsdómi og tók efnislega afstöðu til hennar. Ég skil mætavel að ef málinu hefði verið vísað frá landsdómi eða sýknað hefði verið í öllum atriðum gætu menn haft uppi þá gagnrýni sem þeir hafa haft á málsmeðferð Alþingis, en ég tel hana ekki maklega miðað við þá niðurstöðu sem landsdómur 

Virðulegur forseti. Hafa verður í huga að ályktun Evrópuráðsþingsins er ekki um landsdómsmálið og var ekki um landsdómsmálið. Hún er einfaldlega um það að stjórnmálamenn skuli ekki sæta ákærum frá öðrum stjórnmálamönnum. Það er meginprinsippið og því er ég sammála. Það má auðvitað draga ályktanir af þessari ályktun um landsdómsmálið en það rifjast upp fyrir mér, þegar ég geri það, hversu átakanlegur tími þetta var hér í þinginu og hversu slæm hugmynd þetta var þegar upp var staðið - ekki bara hvort ákærurnar hefðu staðist eða lagatæknilega hefði verið rétt að málum staðið heldur hvaða áhrif þetta hafði á starfsandann hér í þinginu og þau sár sem eftir eru í okkar pólitíska samfélagi vegna þessa máls. Það er verkefni þessa þings að lagfæra. Það minnir okkur á að í gangi eru endurbætur og breytingar á stjórnarskránni sem við verðum að halda áfram. Þetta ákvæði er bara eitt af mörgum sem stenst ekki skoðun og þarfnast endurnýjunar við. Ég hnaut um það í orðalagi hæstv. fjármálaráðherra, og formanns Sjálfstæðisflokksins, á dögunum, þegar hann fjallaði um þetta mál, að sjálfstæðismönnum hefði ekki þótt rétt að þeir sem vildu beita lögunum mundu taka þátt í að breyta þeim. Ég tel þetta varhugavert sjónarmið. Ég held að þetta hljóti að vera samstarfsverkefni allra þingmanna hér á Alþingi og það sé ótækt að láta þann ákæruanda sem vofði yfir þessu máli öllu halda áfram að yfirskyggja það í framhaldinu. Þetta sýnir að verkefnið er brýnt og minnir okkur á að við þurfum að halda áfram með stjórnarskrárumbæturnar og reyna að gera það í eins mikilli sátt og mögulegt er. Og við þurfum líka að haga störfum hér á þingi þannig að til sáttar horfi.

Virðulegur forseti. Það stendur einfaldlega í þessari ályktun, óháð því hvort landsdómur, Ísland eða Úkraína eru nefnd, að lýðræðið og réttarríki krefjist þess að stjórnmálamenn séu verndaðir fyrir því að vera ákærðir vegna pólitískra ákvarðana. Þetta er það sem stendur þar og það mun standa. Hvort Ísland er nefnt á nafn eða Úkraína, þetta stendur þarna klárt og kvitt og er sending til okkar þingmanna um að sá leiðangur sem hófst hér 2010 var rangur. Menn geta með ýmsum hætti reynt að skjóta sér undan því en leiðangurinn var rangur og það er það sem Evrópuráðssamþykktin segir. Lýðræðið og réttarríkið krefjast þess, um það snýst málið sem ég gerði að umtalsefni í upphafi. Menn geta svo haft sínar skoðanir á því, bæði þeir sem ákærðu og hinir sem ekki gerðu það. Virðulegur forseti. Menn hafa rætt um þingskapalögin, þau sem áttu að taka gildi í september á síðasta ári þegar fráfarandi fjármálaráðherra átti að leggja fram fjárlögin og tekjufrumvörpin samhliða. Því var frestað, ákvæðinu var frestað til ársins í ár, vegna þess að fjármálaráðuneytið treysti sér ekki til að leggja þetta fram á sama tíma. Þess vegna var ákvæðinu frestað. Nú, þegar beðið er um frestun vegna þess að kosningar eru nýafstaðnar, nýir flokkar teknir við - það tók mánuð að mynda ríkisstjórn - nú, þegar farið er fram á að þetta sé skoðað, verður uppi fótur og fit og þá þarf að halda þingsköpin. Hæstv. forseti. Fyrirgefið þið, þegar menn segja svo að ekki eigi að gera þetta 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum um veiðigjöld. Þessi umræða stóð hér gær og á föstudaginn og sitt sýndist hverjum. Ég hitti úti á Austurvelli áðan góða vinkonu mína frá Flateyri. Hún spurði hvað verið væri að ræða núna inni á Alþingi, það eru kannski ekki allir sem fylgjast mjög vel með störfum Alþingis í sumarblíðunni. Ég sagði henni að við værum að ræða lækkun veiðigjalda. Þá sagði hún og sló sér á lær: Jæja, eiga þeir nú ekki salt í grautinn, blessaðir útgerðarmennirnir, það er kannski ekkert nýtt. En það er í lagi að þeir greiði af sínum auði þegar við sem erum ekki eins auðug þurfum að standa skil á okkar af okkar lágu tekjum. Það finnst mér í stóra samhenginu vera kjarni þessa máls að verið er að horfa til þess að útgerðir í landinu greiði af umframhagnaði sínum eðlilega auðlindarentu til þjóðarinnar sem á auðlindina, sem ekki er deilt um. Það hefur verið sagt að í dag hafi stærstur hluti útgerðarmanna keypt sig inn í greinina og það er líka rétt en upphaflega fengu menn þessa auðlind án þess að greiða nokkuð fyrir og þannig byrjaði boltinn að rúlla. Það er enginn annar en þjóðin sjálf sem hefur skapað stærstan hluta af þeirri uppbyggingu og þeim arði og hagnaði sem er í greininni í dag. Ef það er ekki sanngjarnt núna, eftir allan þennan tíma, að menn fari að borga eðlilegri rentu af þessari sameiginlegu auðlind en verið hefur, nú þegar ríkissjóður hefur mjög mikla þörf fyrir að fá þessar tekjur, þá veit ég ekki hvenær sá tími kemur. Það er kannski þessi réttlætiskennd almennings í landinu, og sem betur fer margra þingmanna hér inni, sem rekur á eftir. Það er með ólíkindum að það skuli vera fyrsta verk ríkisstjórnarinnar að hlaupa til og skerða tekjur ríkissjóðs um allt að 10 milljarða, eða um rúma 6 milljarða á ársgrundvelli - menn vita ekki hvað þetta hefði orðið í auknum tekjum miðað við aukinn hagnað útgerðarinnar - og koma svo hingað og segja okkur að menn geti ekki hafið þing á réttum tíma vegna þess að menn séu ekki tilbúnir með tekjuöflunarfrumvörp. Þetta er svo mótsagnakennt að manni finnst maður stundum vera staddur í leikhúsi fáránleikans. Hjá venjulegu meðalskynsömu fólki gengur þetta ekki upp; og nú eigum við eftir að fá að vita hvar menn ætla að skera niður. Það eru örugglega margir í þjóðfélaginu sem bera fyrir því kvíðboga hvar það verður því að ekki virðist mega hrófla neitt við þeim í þjóðfélaginu sem eiga einhverja peninga eða eignir. Það virðist blasa við að leggja eigi af auðlegðarskatt, sem var settur á, og að taka eigi til endurskoðunar skattkerfið, sem breytingar urðu á á kjörtímabilinu til jöfnuðar með þrepaskiptu skattkerfi. Breytingarnar urðu í þá átt að þeir sem höfðu lægri tekjur og meðaltekjur lækkuðu hlutfallslega en hinir hækkuðu, þveröfugt við það sem var hér áður þegar þeir sem höfðu lægstu tekjurnar borguðu hlutfallslega hærra og þeir sem voru með hærri tekjur borguðu minna. En þessi hægri stjórn kemur til dyranna eins og hún er klædd. Það þarf ekkert að fara í neinar grafgötur um það fyrir hvað hún stendur. Það er kannski bara ágætt að það sé líka þannig. Manni finnst oft að úti í þjóðfélaginu vilji menn ekki skilja hver er munur á hægri og vinstri, þetta sé allt orðið eins og enginn munur þar á. Það eigi bara að kjósa persónur og það séu engar stefnur til, það séu bara einhver gamaldags hugtök að tala um stefnur. En vinstri stjórnin brást við hruni frjálshyggjunnar á síðasta kjörtímabili á þann veg að hún lagði sig alla fram um að verja þá sem minna máttu sín og byggja þjóðfélagið aftur upp á þeim grunni að þeir sem hefðu úr meiru að spila greiddu meira til samfélagsins. Þannig vinna menn sem telja sig vinstri menn og félagshyggjumenn, á þeim grunni, með jöfnuð í huga og réttlæti, en hægri menn telja að allt eigi að vera sem frjálsast og eru þá ekki endilega að spá í það hvort frelsið sé á kostnað einhverra, menn eiga bara að troða sér fram fyrir í röðinni og reyna að ná bita af kökunni, að skattar séu af hinu illa og að allt eigi að gera til að hafa skatta sem lægsta, frelsi sem mest og eftirlit sem minnst og þá muni þjóðfélagið blómstra og alltaf muni hrynja brauðmolar af borði þeirra ríku til þeirra sem minna hafa í þjóðfélaginu. Þetta er brauðmolakenningin sem Framsóknarflokkurinn virðist nú taka undir. Manni þykir það sorglegt. Ég hef alltaf litið á Framsóknarflokkinn - kannski frá fyrri tíð - sem félagshyggjuflokk og góðan samstarfsaðila fyrir vinstri menn. Því að vinstri menn hér á Íslandi hafa kannski ekki alltaf og sjaldnast haft burði til að mynda ríkisstjórnir sem höfðu hreinan meiri hluta eins og gerðist í fyrsta skiptið á síðasta kjörtímabili og hafa reitt sig á Framsóknarflokkinn til að starfa með á félagslegum grunni og með samvinnuhugsjón að leiðarljósi. En Framsóknarflokkurinn virðist í seinni tíð vera genginn af þeirri trú að félagslegt réttlæti og jöfnuður sé eitthvað sem þurfi að halda á lofti. Völdin skipta hann meira máli og það að koma sínu fólki fyrir á réttum stöðum og beita sér þannig í gegnum peninga og völd. Og hver er þá bestur til að vinna með þegar hugsjónirnar eru orðnar á þann veg frekar en að hugsa um jöfnuð og samvinnuhugsjónir og réttlæti? Jú, auðvitað er það Sjálfstæðisflokkurinn. Mér finnst það dapurt og ekki bara fyrir þá þingmenn sem hafa vilja til að vinna vel fyrir land og þjóð heldur fyrir kjósendur sem kusu Framsóknarflokkinn á allt öðrum forsendum, kusu hann vegna þess að þeir eru félagslega þenkjandi og vegna þess að þeir eru svo tryggir. Það hefur stundum verið sagt að það skipti ekki máli hver væri í framboði fyrir þá sem hafa kosið Framsóknarflokkinn í gegnum tíðina, að menn gangi alltaf inn og krossi við sinn Framsóknarflokk. Tryggðin er svo mikil og mér finnst það sorglegt fyrir þessa kjósendur. Auðvitað verða kynslóðaskipti og menn geta ekki endalaust reitt sig á slíka kjósendur sem vaða eld og brennistein fyrir sinn flokk og kjósa hann sama hvað á gengur. En mér finnst Framsóknarflokkurinn hafa gjörbreyst og kannski verður það bara að vera svo. Ekki er lengur hægt að reikna með að hann vilji yfir höfuð starfa til vinstri. Það virðist vera orðið eitur í beinum flestra framsóknarmanna hér á þingi, það sem heitir vinstri og félagshyggja og réttlæti. Menn vilja kenna sig við aðra hluti en það og verja einkahagsmuni, einkaeignarrétt og fjármagnið, standa með því frekar en að standa með fólkinu í landinu. En aftur á móti hentaði það fyrir kosningar að gefa sig út fyrir að lofa fólkinu í landinu því að nú skyldi Framsóknarflokkurinn beita sér fyrir því að lækka skuldir heimilanna. Út á það fyrst og fremst, þó að það væri auðvitað mjög óábyrgt, var Framsóknarflokkurinn kosinn til valda. Hann var ekki kosinn til valda af þessu sama fólki til að lækka veiðigjöld af útgerðum í landinu sem mala gull. Hann var ekki kosinn til þess, enda hvað er að gerast núna? Á undanförnum dögum hafa skoðanakannanir verið birtar og í þeim hefur Framsóknarflokkurinn verið að missa fylgi, síðast allt að fimm þingmenn, og mér finnst það bara vera mjög eðlilegt miðað við að hann hefur ekki risið undir þeim væntingum sem hann vakti fyrir kosningar. Varðandi veiðigjöld þá segi ég það enn og aftur að mér finnst með ólíkindum að menn hafi kjark til að ganga hér fram og skera svo niður framtíðartekjur ríkissjóðs á þennan hátt án þess að nokkuð liggi fyrir um það hvernig mæta eigi þessum miklu tekjulækkunum hjá ríkissjóði. Menn hafa áhyggjur af þessu, líka þeir sérfræðingar sem komið hafa að þessari vinnu og telja að botnfisksútgerðin og bolfisksgeirinn greiði nær ekkert sérstakt veiðigjald með frumvarpinu en hafi vel burði til að greiða slíkt gjald, jafnvel hærra veiðigjald en áætlað er í dag. Uppsjávargeirinn er í bullandi gróða, eins og allir vita, og menn leggja til hækkun á þeim geira. Hann mun örugglega rísa undir því þó að eðlilega kveinki menn sér undan því innan sjávarútvegsins að það dragi á milli þessara útgerðarforma, uppsjávarveiði og bolfisksveiði. Ég tel það líka vera alveg eðlilegt að menn séu ekki alveg sáttir við það og held það hljóti að vera krafa frá uppsjávargeiranum að bolfisksgeirinn, sem hefur verið að skila miklum hagnaði heilt yfir, greiði eðlilega rentu. Fyrir atvinnuveganefnd hafa komið ýmsir umsagnaraðilar og gestir og það hefur vissulega vakið athygli mína hve sveitarstjórnarmenn leggjast hart gegn veiðigjaldi og að þeir telji að verið sé að taka fjármagn úr samfélögunum og fara með það til höfuðborgarinnar. Ég spyr mig hvernig hægt sé að finna það út. Hafa þessi stóru útgerðarfélög, sem eru um land allt, verið að nýta hagnað sinn til uppbyggingar samfélaganna? Það er ekkert endilega þannig. Hvernig geta menn þá sett samasemmerki þarna á milli, að það sé sjálfgefið að menn séu að reikna út veiðigjaldið, sem lagt er á af ríkissjóði, á þann veg að deila því niður á íbúa viðkomandi sveitarfélaga og gefa í skyn að hver og einn íbúi þurfi að greiða þetta extra úr sínum vasa í ríkissjóð en ekki aðrir? Mundu þessir sömu íbúar fá þessar tekjur sem veiðigjaldið væri ef útgerðirnar greiddu það ekki til ríkisins? Nei, auðvitað ekki og það hefur aldrei verið. Þessi þróun sem hefur verið víða á landsbyggðinni þar sem spila saman auður og völd - það er kannski gamaldags orðalag að tala um auðvald. En þegar maður hugsar það, og ég heyrði það í góðri ræðu í gær, að hugsunin á bak við auðvald, auður og vald, - það er ekkert skrýtið að menn hafi hér áður fyrr talað um auðvaldið, að það hefði þrúgandi áhrif og héldi hinum niðri sem ekki væru vel stæðir og minna mættu sín. Stór fyrirtæki, hvort sem er í sjávarútvegi eða öðrum atvinnugreinum, eru þannig sett að þau geta í raun beitt heilu samfélögunum fyrir sig og stjórnað heilu samfélögunum á bak við tjöldin; í krafti auðsins fá þau það vald. Ég held að margir íbúar vítt og breitt um landsbyggðina þekki þetta mætavel. Ég er ekki að segja að fyrirtæki, hvort sem þau eru í sjávarútvegi eða öðrum greinum, eigi ekki að vaxa og dafna og hafa eðlilega rentu af vinnu sinni og uppbyggingu heldur vil ég að þau greiði með auðmjúkum hætti til baka til samfélagsins það sem þeim ber. Það á ekki að vera þannig að þau láti falla af manngæsku sinni til samfélagsins við hátíðlegar athafnir, hvort sem það heita íþróttamannvirki, hljóðfæri eða hjartastuðtæki - að þau séu ekki í þessum gír og telji sig þannig vera búin að greiða sitt til samfélagsins og vilji ekki greiða neitt í sameiginlega sjóði eða sem minnst og leita allra leiða til að komast hjá því. Það á ekki að vera eitur í þeirra beinum að greiða auðlindarentu af sameiginlegri auðlind. Ég gæti skilið þetta kvart og kvein ef útgerðin hefði ekki borð fyrir báru, ef hún væri í miklu basli eins og hún hefur oft og tíðum verið. Ég kem úr sjávarplássi sem er lítið þorp vestur í Súgandafirði og ég hef munað tímana tvenna þar. Þar hef ég upplifað mikla og öfluga útgerð, togaraútgerð og fjölda línubáta, og ég hef upplifað að fyrirtæki fóru á hausinn og ný komu í staðinn og alls konar tilfæringar. Menn voru í basli og réttu svo úr kútnum og fóru svo aftur á hausinn. Þetta hefur oft verið sagan vítt og breitt um landið hjá útgerðarfélögum, hvort sem um má kenna vitlausri gengisskráningu, lélegum stjórnendum, lágu fiskverði, háu fiskverði eða aflabresti. Það má alltaf finna einhverjar orsakir í þeim efnum en allur gangur hefur verið á útgerð í landinu eins og með aðrar atvinnugreinar. En í dag þegar þessi grein hefur allt með sér, hefur haft gengið með sér undanfarin ár, hefur haft hátt verð á mörkuðum, hefur á síðasta ári fengið aflaaukningu upp á 20 þús. tonn í þorski og sama blasir við núna, án þess að greiða krónu fyrir þessa aflaaukningu, ekki krónu til samfélagsins þó að þetta sé sameiginleg auðlind - ég segi það sem dæmi, vegna þess að mér finnst ekkert allir skilja út á hvað þetta gengur, að menn eru alltaf að segja: Ja, við borgum nú fyrir aflaheimildir í dag, við erum ekki af þeirri kynslóð sem fékk þetta frítt upp í hendurnar. Gott og vel en hvað kostar varanlegt kíló af þorski í dag? 3.500 kr., eða þar um bil. Ef við reiknum þetta þannig að þeir sem fá þessa aflaaukningu upp á 20 þús. tonn, allir þeir aðilar, mundu selja það frá sér daginn eftir þá geta þetta verið, í verðmæti á þessu fasta verði eða meðalverði á varanlegu kílói af þorski, 3.500 krónur, á milli 60 og 70 milljarðar. Menn verða aðeins að hugsa hlutina í þessu samhengi. Menn geta ekki bara tekið fyrir augun og sagt: Við eigum þetta og við ráðum hvað við gerum við þetta af því að við höfum einhvern tímann keypt okkur inn í kerfið. Þetta er endurnýjanleg auðlind sem þú borgar þá bara einu sinni fyrir en getur ár eftir ár gengið að henni vísri og dregið afla úr sjó. Og þú ert ekki lengi að afskrifa þann útlagða kostnað sem fylgir því að kaupa aflaheimildir í upphafi. Það tekur ekki mörg ár. Og þá ertu að ganga að þessari auðlind og veiða og hafa af henni miklar tekjur án þess að greiða fyrir nema hið sanngjarna veiðigjald sem ég tel vera. Þegar ég kom inn á þing fyrir fjórum árum var það eitt af baráttumálum mínum að gera breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Efst á óskalistanum var ekki að setja á veiðigjöld, það var að gera kerfisbreytingu í stjórnkerfi fiskveiða. En veiðigjöldin eru meðfram mikið og stórt sanngirnismál fyrir þetta þjóðfélag, fyrir þá hugsun og fyrir það sjálfsagða mál að auðlindir þjóðarinnar séu sameign þjóðarinnar. Ég hef því ekkert dregið úr því að miðað við stöðu útgerðarinnar og miðað við þá hugmyndafræði sem liggur að baki auðlindarentu eigi þeir útgerðaraðilar sem hafa aflaheimildir að greiða eðlilega auðlindarentu, út frá þeirri formúlu sem auðlindarenta er hugsuð, af hagnaði viðkomandi greinar. Í mínum huga er kerfisbreytingin öll eftir. Það segir kannski sitt, að ekki hafi tekist á síðustu fjórum árum að gera nema litlar kerfisbreytingar, samt góðar, um það hvers konar skjaldborg er í kringum útgerðir í landinu, stórútgerðir í landinu. Ég ætla ekki að fella allar útgerðir í landinu í sama flokk, það er ekki sanngjarnt. Þar er munur á. En stórútgerðir í landinu eru orðnar ríki í ríkinu. Þær virðast hafa hér á þingi sína menn sem stíga fram grímulaust og segja svo vera. Það er líka gott ef menn tala hreint út með það. Ég tel það vera orðið hættulegt lýðræðinu þegar fyrirtæki ráða orðið ferðinni, þegar þau ráða því hvernig gjaldtaka ríkisins er við þær gífurlegu erfiðu aðstæður sem þjóðfélagið er í. Menn geta bara slegið á puttann og sagt: Þetta komist þið ekki upp með. Þið lofuðuð fyrir kosningar að lækka á okkur veiðigjöldin og þið skuluð standa við það, sama hvort ríkissjóði muni blæða og skera þurfi niður í velferðarkerfinu, skera þurfi niður vítt og breitt um land varðandi samgöngur, menntamál og í öllum þeim póstum sem við viljum sjá að haldi áfram að byggjast upp eftir það áfall sem þjóðin varð fyrir af völdum frjálshyggju og markaðsafla fyrir rúmum fimm árum. Nei, nú getur útgerðarelítan ekki meir, hún vill nýta umframarðinn sinn í eitthvað annað. Hvað er eitthvað annað? Ég var spurð að því um daginn, þegar ég var í ræðustól, hvað umframarður væri. Það virðist vera erfitt fyrir suma að skilgreina umframarð. Mér var sagt, eftir þá ræðu, af manni sem fylgst hafði með umræðunni að umframarðurinn væri til dæmis í verslunarhöllum hér í Reykjavík, Kringlunni, Smáralindinni. Þar hafa útgerðarmenn í gegnum árin verið að fjárfesta sínum umframarði í greininni. Þeir hafa ekki endilega verið að leggja það í sín samfélög eða hjálpa sveitarsjóði við að malbika götur eða eitthvað slíkt. Nei, þeir fóru margir í áhættufjárfestingar, í hlutabréfakaup í bönkum, fóru með fjármagnið utan í áhættufjárfestingar þar eða í verslunarmiðstöðvar hérna, tískuvöruverslanir og ýmislegt fleira. Umframarðurinn - og menn hafa verið að tala um þetta sem landsbyggðarskatt - hvert hefur hann verið að renna undanfarin ár? Við sem byggjum landsbyggðina höfum séð á eftir því fjármagni hingað á höfuðborgarsvæðið og þurfti ekki veiðigjöld til. Ég held að menn þurfi nú aðeins að finna kjarnann í sjálfum sér og hugsa um þessi mál af réttlæti og sanngirni, burt séð frá pólitískum línum. Ég held að Íslendingar vilji í hjarta sínu að þeir sem afla vel og þéna vel og hafa tekjur af auðlindum þjóðarinnar greiði til sinna samfélaga. Greiði eftir álagningu en ekki eftir geðþótta hvers og eins, ekki eftir því hvort menn vilji gefa eitthvað rétt áður en skattaárið lokast til að fá afslátt á tekjuskatti eða eitthvað því um líkt. Svoleiðis góðsemi er mér ekki að skapi. Og út af hverju ættum við ekki að treysta ríkissjóði fyrir því að deila þeim fjármunum sem veiðigjaldið skilar út til samfélagsins? Erum við þá að segja að við treystum yfir höfuð ekki ríkissjóði eða þeim stjórnvöldum hverju sinni sem eru við völd fyrir því að fara með skattfé almennings? Við vitum að það er mismunandi hvernig þingið er samsett hverju sinni og hvar áherslur liggja varðandi uppbyggingu í fjárlögum. En það er fólkið í landinu sem kýs fulltrúa hér inn á þing, það er fulltrúalýðræði, og það er fólkið sem á endanum ræður því hvaða flokka það kýs og hvernig stjórnmálamenn það fær inn á þing og í hvað þeir lofa að nýta skattfé almennings. Er það til að byggja upp gott samfélag eða er það til að lækka skatta á þá ríku og efnameiri eða til að bæta kjör þeirra sem verr eru settir? Þessu þarf fólk að spyrja sig að fyrir hverjar kosningar því að það er það sem ræður því að lokum, með þessu fulltrúalýðræði, hvernig fjármunum ríkisins er varið, hvort sem um er að ræða veiðigjöld eða aðrar tekjur. Þegar upp er staðið þá berum við sjálf ábyrgð á því hvernig skatttekjum ríkisins er varið og hvert þær renna. Á síðasta kjörtímabili var sett í gang fjárfestingaráætlun ríkisins og veiðigjaldið átti að rísa undir framkvæmdum, jarðgöngum, samgöngubótum og uppbyggingu ferðamannastaða. Það átti að fara í nýsköpun, í rannsókna- og tæknisjóði svo að eitthvað sé nefnt. Það var líka gott að fá þetta fram því að þessi mýta að allar skatttekjur, sérstaklega ef talað er um eitthvað sem tekið er af þeim sem eru vel settir, renni til höfuðborgarinnar. Það er ekki sjálfgefið en það er heldur ekkert slæmt við það að hingað renni fjármagn til uppbyggingar stofnana, náttúrufræðistofnana eða eitthvað því um líkt, í eitthvað sem við öll sem þjóð eigum saman. Við eigum þessa höfuðborg saman. Þetta er borgin okkar, höfuðborgin okkar. Mér leiðist óskaplega þegar farið er í þær skotgrafir að etja saman landsbyggð og höfuðborg. Út af hverju er það? Hverjum gagnast það? Hvað eru menn að sækja með því að etja saman landsbyggð og höfuðborg? Stundum held ég að það sé til þess að spila á lægstu hvatir manna. Auðvitað eigum við öll að gera réttláta kröfu fyrir okkar samfélög hvar sem þau eru á landinu, það er bara eðlilegt, en við eigum ekki alltaf að stilla fólki upp sem andstæðingum í öllum málum. Í þessu máli eru landsbyggð og höfuðborg ekki andstæðingar heldur samherjar - já, já, minnst á samherja - en landsbyggð og höfuðborg eiga sameiginlega hagsmuni af því að fá veiðigjöld, fá þær tekjur sem gert var ráð fyrir í öllum áætlunum, í þeim veiðigjöldum sem samþykkt voru síðastliðið sumar, til að byggja upp gott samfélag í öllu landinu. Það verðum við að gera. Við verðum að standa saman. Þess vegna var það líka mjög gott að af stað fór réttlætisbylgja og undirskriftalistar í þessu máli. Eins og ég skil það þá eru það hátt í 34–35 þúsund manns, 34 þúsund held ég að hafi verið síðasta talan, sem mótmæla lækkun veiðigjalda. Verða menn ekki að hlusta á þær raddir? Ætla menn að loka eyrunum fyrir þeim röddum og hugsa: Það er svo langt til næstu kosninga að þetta verður orðið fyrnt og við komumst vel upp með þetta? Nei, ég held að menn ættu aðeins að staldra við því að þetta hefur afleiðingar og fólk lætur ekki bjóða sér vinnubrögð af þessu tagi. Almenningur hefur þurft að herða sultarólina vegna hrunsins allt þetta kjörtímabil en það fyrsta sem ríkisstjórninni dettur í hug að gera er að ganga fram með þessum hætti, vegna loforða sem gefin höfðu verið stórútgerðum í landinu, um að veiðigjöldin skyldu lækkuð og það ekkert smávegis. Þetta eru engir smápeningar. Menn fara ekki fram af neinni hógværð í þessum málum. Nei, menn taka bara allan pakkann og gera þetta grímulaust. Svo eru menn hissa á því að fólk sé að tala um hagsmunatengsl, bæði úti í þjóðfélaginu og líka hér á þingi. Menn eru óttaslegnir vegna hugsanlegra hagsmunatengsla þegar þau eru orðin svo alvarleg að þau geta haft áhrif á afkomu ríkissjóðs til eða frá. Það hefur komið fram, í greiningu hjá fræðimanni í háskólanum, að útgerðirnar hafa verið að borga þeim flokkum sem nú eru við völd háar fjárhæðir fyrir kosningar. Þetta er grafalvarlegt mál sem mér finnst að Ríkisendurskoðun eigi að fara ofan í saumana á. Þetta er hættulegt lýðræðinu og okkur sjálfum, sjálfstæði okkar hér á þingi. Það er hættulegt sjálfstæði okkar sem þingmanna að vera undir þeirri miklu pressu að stór fyrirtæki geti beitt þessum mikla þrýstingi til að verja sérhagsmuni sína. Ég held að það sé enn ferskt í minni fólks þegar Austurvöllur fylltist af sjómönnum. Og út af hverju? Það var línan hjá útgerðarfélögum: Sjómenn, farið þið út á Austurvöll, standið með okkur í kjarabaráttunni og mótmælið veiðigjöldum. Og menn voru reknir hingað í réttirnar, þorðu ekki öðru. Hvað hefði gerst ef menn hefðu látið heyra í sér? Ég hef heyrt að mönnum hafi blöskrað en menn höfðu ekki í margt að hverfa ef þeir hefðu misst pláss sín um borð. Er þetta í lagi? Nei, þetta er ekki í lagi. Svona þjóðfélag vill maður ekki sjá, þjóðfélag þar sem menn eru beittir óbeinum þvingunum og þeim beitt fyrir vagninn til að verja sérhagsmuni, þjóðfélag þar sem menn vilja ekki greiða til samfélagsins eðlilega auðlindarentu af nýtingu náttúruauðlindar allra landsmanna. Ég vona að menn taki til greina þann stóra og ríka vilja sem kemur fram hjá því fólki sem hefur skrifað undir mótmæli við þessum breytingum og lækkunum. Ég vona að ríkisstjórnin sjái að sér og að henni verði ljóst að ef hún ætlar að byggja upp gott samfélag þarf hún á þessum tekjum að halda.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem farið hefur fram hér um þetta mikilvæga mál, frumvarp um breyting á lögum um veiðigjöld, sem er mikið prinsippmál og þarfnast þess vegna eðlilegra nokkurrar umræðu í þinginu. Fram kom við umræðuna í gærkvöldi að nú sé staðan orðin sú að hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson og stjórnarmeirihlutinn hér í þinginu treysta sér ekki til að leggja fram fjárlög á haustdögum þann 10. september næstkomandi, eins og gert er ráð fyrir í þingskapalögum. Það séu uppi óskir um að fresta því að Alþingi komi saman í haust vegna þess að stjórnarmeirihlutinn getur ekki lagt fram fjárlagafrumvarp. Það bendir til þess að nokkuð sé til í því sem menn hafa haft áhyggjur af við umfjöllun þessa máls og raunar nokkurra annarra á þessu stutta sumarþingi að hér sé verið að taka ákvarðanir um að gefa eftir tekjur ríkissjóðs sem er í þröngri stöðu og er að koma úr mikilvægu uppbyggingarstarfi eftir efnahagslegt hrun landsins, um að falla frá umtalsverðum tekjum og stofna til ýmissa útgjalda án þess að stjórnarmeirihlutinn hafi nokkra hugmynd um hvað hann ætli að láta koma í staðinn. Eftir að hafa meira af kappi en forsjá farið fram með þessi mál í því að gefa eftir við 5 þúsund efnuðustu fjölskyldurnar í landinu þá eignarskatta sem þær fjölskyldur hafa þurft að standa skil á meðan við erum inni í gjaldeyrishöftum og með því að gefa núna þessari 10 milljarða eftir til útgerðarinnar og ýmsum öðrum ákvörðunum þá sé stjórnarmeirihlutinn búinn að skapa sér vanda af þeirri stærðargráðu að hann hafi satt að segja ekki hugmynd um hvernig hann ætli að leysa hann vegna þess að peningarnir vaxa ekki á trjánum. Þeir falla ekki af himnum ofan, sérstaklega ekki á tímum alþjóðlegra erfiðleika á fjármálamörkuðum. 30 milljarða gat hefur verið nefnt af einum af ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Það blasir við núna eftir að þessar ákvarðanir hafa verið teknar, til viðbótar við þá stöðu sem fyrir var, að þess fjár verður að afla, það er ósköp einfalt, því að ekki er hægt að halda áfram að reka ríkissjóð með halla og safna skuldum á komandi kynslóðir því að skuldabyrði ríkissjóðs er við þolmörk. Þess vegna verður annaðhvort að skatta einhverja aðra en útgerðina til að afla þeirra tekna sem hér er verið að leggja til að falla frá og þar er nú ekki um sérlega auðugan garð að gresja. Það er þá fyrst og fremst spurningin um hvort stjórnarmeirihlutinn ætlar að ráðast í frekari skattlagningu á almenning í landinu. Hins vegar er hægt að skera niður til þess að mæta þessu en það yrði sannarlega mjög tilfinnanlegur niðurskurður að skera niður á jafnskömmum tíma og hér um ræðir, á þessum tveimur árum, um 10 milljarða kr. í velferðarþjónustu á Íslandi. Það er algerlega óhjákvæmilegt að sá niðurskurður mundi bitna á grunnþjónustu, mikilvægri þjónustu. Það kemur mér satt að segja ekkert á óvart þó að hæstv. fjármálaráðherra, sem er því miður nú ekki við þessa umræðu, sé í nokkrum vandræðum með þessar fyrirætlanir og sjái ekki á þessu augnabliki þegar þó er verið að ætlast til þess að þessi gjafabréf séu samþykkt til útgerðarinnar, með hvaða hætti eigi að loka dæminu og sé þess vegna farinn að biðja um frest á því að leggja fram fjárlög. Ég held að almennt sé það ágæt regla fyrir stjórnarmeirihluta þegar hann tekur ákvarðanir um umtalsverðar fjárhæðir í opinberum rekstri að gerð sé grein fyrir því hvaðan féð eigi að koma um leið og menn taka þær ákvarðanir, annars er mjög fljótt í óefni komið. Það er ekki þannig að veiðigjöld annars vegar og auðlegðarskatturinn hins vegar séu skattar sem leiði til þess með því að þeir lækki til sérstakra umsvifa í efnahagslífinu að heitið geti eða þá að það hvetji umfram annað til sérstakra nýfjárfestinga í atvinnulífi og leiði þannig til aukinnar verðmætasköpunar og geti þar með skilað meiri skatttekjum eins og þó eru dæmi um. Auðvitað er hægt að grípa til ráðstafana í skattamálum sem geta haft slík áhrif að nokkru marki en því er ekki að heilsa. Ef vilji manna stæði til þess að örva efnahagslífið með skattalegum ráðstöfunum eru um það bil allar aðrar skattalegar ráðstafanir í bókinni betri en þessar tvær til að örva efnahagslífið, fjölga störfum, auka veltuna í samfélaginu og verðmætasköpunina. Allt ber þetta því að sama brunni, að hér sé fyrst og fremst á ferðinni sérhagsmunapólitík fyrir þá aðila sem hafa sterk ítök í stjórnarmeirihlutanum og njóta þess að vera fremstir í forgangsröðuninni þegar úthluta á fjármunum og að vera þeir hópar sem hægt er að úthluta til miklum fjármunum alveg vandræðalaust á meðan ýmsar ástæður eru taldar fyrir því að ekki er með sama hætti hægt að efna loforð við aðra hópa í samfélaginu. Það er auðvitað bara pólitík. Pólitík er bara spurningin um forgangsröðun. Ekki síst er hún spurningin um forgangsröðun á opinberu fé, á endurdreifingu teknanna í samfélaginu. Þetta er alveg skýr forgangsröðun. Það eru einfaldlega 5.000 efnuðustu heimilin í landinu sem eru í fyrsta forgangi og í öðrum forgangi koma síðan útgerðarmennirnir með þetta 10 milljarða gjafabréf. Það þarf ekki að koma neinum á óvart að það er í mínum huga vond forgangsröðun af því að ég held að ríkissjóður þurfi sannarlega á þessum tekjum að halda og að allt þetta fjármagn sé betur komið hjá öðrum hópum í samfélaginu, hjá öðrum heimilum en þeim sem eiga kvótann í landinu en sem verið er að gera hér. Miklu skynsamlegra væri horfa á málið út frá efnahagspólitík, atvinnusköpun og öðrum hlutum og grípa til annarra ráðstafana en hér er gert. Þetta er vond ákvörðun, vond pólitík af mörgum öðrum ástæðum, ekki bara af því að þetta er forgangsröðun í þágu forréttindahópanna í samfélaginu, grímulaus sérhagsmunagæsla og forréttindapólitík. Ein er sú að það að koma á hinu sérstaka veiðigjaldi á síðasta kjörtímabili var að mínu viti býsna farsælt skref. Hvers vegna segi ég það? Ég segi það vegna þess að allt of lengi höfum við Íslendingar blandað saman ólíkum sjónarmiðum um fiskveiðistjórnarkerfið sem slíkt og hins vegar þeirri eðlilegu sanngirniskröfu að almenningur njóti tekna af auðlindinni sem við eigum saman og að komandi kynslóðum Íslendinga, börnum okkar og barnabörnum sé líka tryggður hlutur í arðinum af þessari auðlind sem við eigum saman. Allt of lengi blönduðust þessar tvær óskyldu umræður saman og ósættið vegna þess að almenningur naut ekki arðs af auðlindinni varð til þess að uppi voru ýmsar hugmyndir um breytingar á sjálfu fiskveiðistjórnarkerfinu sem ég held að hefðu ekki verið skynsamlegar. Það er einfaldlega þannig að fiskveiðistjórnarkerfið hefur skilað okkur umtalsverðum efnahagslegum árangri, kannski ekki síst á 10. áratugnum, aukinni framleiðni, hagræðingu, betri arðsemi og hefur leitt til þess að í þessari grunnatvinnugrein okkar er meira til skiptanna. Það tókst að aðskilja annars vegar umræðuna um fiskveiðistjórnarkerfið, sem enn er í meginatriðum hið sama, og hins vegar að hefja töku arðs, auðlindarentu úr greininni, sem er alger forsenda fyrir því að það geti verið sæmilegur friður um þessa grundvallaratvinnugrein okkar Íslendinga. Það er mikilvægt að sæmilega breið sátt geti tekist um greinina og að þar geti menn búið við fyrirsjáanleika og öryggi í rekstrarumhverfinu til nokkuð langrar framtíðar, sem er sannarlega mikilvægt fyrir atvinnugreinina. Þess vegna var það framför að í staðinn fyrir að greiða það klink sem hér var haft að málamyndagjaldi á árunum upp úr síðustu aldamótum hefur greinin nú í ár sannarlega lagt umtalsvert til til samneyslunnar. Sem betur fer er gjaldinu þannig hagað að greinin gerir það þegar vel árar. Þegar illa árar lækka gjöldin eða hverfa því sem næst. Það er líka ákaflega mikilvægt því að það er brýnt að afkoma í sjávarútvegi sé góð, að þar sé hagnaður sem getur verið undirstaða frekari fjárfestinga og aukinnar framsóknar í þessari mikilvægu atvinnugrein okkar. En þegar framlegðin er eins og hún er á árinu í ár, kannski hátt í 100 þúsund millj. kr., eða sem nemur um milljón kr. á hvert heimili í landinu, er það ósköp eðlileg sanngirniskrafa að einhver hluti af því renni í sameiginlega sjóði. Ekki á það síst við núna eftir þau miklu efnahagslegu áföll sem við Íslendingar urðum fyrir og þær miklu og þungu byrðar sem allur almenningur í landinu þarf að bera og hefur þurft að bera síðan bæði í skuldum og sköttum og skertri þjónustu, þegar horft er á þær álögur sem allt almennt atvinnulíf í landinu hefur þurft að taka á sig sem hefur þó búið við miklu lakari afkomu nú undanfarin ár en sjávarútvegurinn nokkurn tíma. Sá hluti sem gert er ráð fyrir að greinin skili í auðlindagjaldi er aðeins pínulítill hluti af þessari gríðarlega miklu framlegð - ætli það séu ekki um 13 milljarðar á ársgrundvelli. Þá er spurningin: Er það sanngjarnt? Er það eðlileg gjaldtaka? Og um það á umræðan hér auðvitað að snúast. Svarið við því er býsna augljóst: Já, það er sanngjarnt. Allir, sem stendur það til boða, hafa þegið að veiða fisk við Íslandsstrendur upp á það að greiða þetta auðlindagjald. Hér er lagt til að gjaldið fyrir það að veiða kíló af þorski lækki úr 35 kr. á kílóið niður í 17. Allir sem eitthvað þekkja til mála vita að hvaða útgerðarmaður sem er á Íslandi mundi, af einhverjum öðrum aðila en ríkinu, vera á hvaða degi vikunnar sem vera skal tilbúinn til að leigja til sín aflaheimildir á 35 kr. fyrir kílóið. Það er þannig algerlega augljóst og þarf ekki mikla stærðfræðikunnáttu til eða nána þekkingu á þessu umhverfi að átta sig á því að það gjald sem hér er verið að lækka er býsna sanngjarnt fyrir, það er sannarlega ekki ýkja íþyngjandi fyrir. Þó hafa verið færð nokkur rök fyrir því að gjaldið geti lagst þungt á einstaka útgerðarflokka, á smærri útgerðir eða útgerðir sem sækja tilteknar tegundir, og þá kannski heldur of létt á einhverja aðra útgerðarflokka. Það geta verið málefnaleg sjónarmið að baki slíku og er ekkert sjálfsagðara en hafa gjald sem þetta í stöðugri endurskoðun og gera á því tilfærslur og breytingar. Það er ekkert tilefni til að lækka auðlindagjald af sjávarútvegi á Íslandi einmitt á því ári þegar ríkissjóður þarf sannarlega á tekjunum að halda og þegar hagnaðurinn í íslenskum sjávarútvegi er meiri en hann hefur nokkru sinni verið í Íslandssögunni. Það hefur aldrei verið annar eins hagnaður í íslenskum sjávarútvegi og nú. Við það bætist að hér við umræðuna, og það sýnir nú hvað umræðan í þingsal getur verið gagnleg, upplýsti sá ágæti hv. þm. Haraldur Benediktsson okkur um að það sé ekki bara þannig að afkoma í greininni núna sé svona gríðarlega góð heldur sé það líka þannig að matvælastofnun Sameinuðu þjóðanna, FAO, spái því, og það megi sjá á vef þeirra, að á næstu átta árum verði 15–18% raunhækkun á fiskverði í heiminum, sem bendir til þess að horfurnar fyrir greinina séu jafnvel enn glæsilegri en afkoman í ár. Hvers vegna er óskynsamlegt að lækka gjaldið? Jú, það er vegna þess að ríkissjóður þarf á tekjunum að halda. Við þurfum að fara í Landspítalann og skólana okkar til að halda sköttum á almenningi í skefjum. Í öðru lagi vegna þess að gjaldið eins og það hefur verið undanfarið er bara ósköp sanngjarnt. En í þriðja lagi vegna þess að með því að lækka gjaldið skapa stjórnarflokkarnir á ný þær hörðu deilur sem einkenndu alla stjórnmálaumræðu um sjávarútveg ár eftir ár, allt frá því að kvótakerfið var innleitt. Þeir rífa upp þá tilraun til sáttar sem gerð hefur verið, taka eðlilegan og sanngjarnan hlut almennings í arðinum af sinni eigin auðlind og lækka hann óhóflega án þess að fyrir því sé nokkur haldbær rökstuðningur. Þar með rífa þeir upp sáttina um sjávarútveginn og þar með er öll umræðan komin af stað aftur, líka um fiskveiðistjórnarkerfið, sem ég hefði haldið að skipti okkur sem þjóð miklu máli að halda frið um. Hvers vegna er þessi sterka krafa um að hafa arð af auðlindinni sinni? Það er einfaldlega þannig að það er munurinn á því að vera þróað lýðræðisríki eða bananalýðveldi hvort þjóðin hefur arð af auðlindum sínum eða hvort hún lætur litla hópa eignarmanna ræna sig þeim arði. Fyrir land eins og Ísland sem er ríkt að auðlindum er það gríðarlega mikilvægt að við á löggjafarsamkomunni tryggjum að ekki bara ríkissjóður í dag heldur börnin okkar og barnabörnin um alla framtíð njóti arðsins af auðlindinni, ekki bara af fiskinum í sjónum heldur líka af olíunni, líka af vatnsréttindunum, líka af jarðhitanum o.s.frv. Ef það hendir okkur að missa úr höndunum þessar auðlindir til einkaaðila, alþjóðlegra aðila þá getur auðvitað farið svo yfir lengri tíma að hér sitji almenningur og horfi á aðra hagnýta sér auðlindir landsins án þess að það komi þessu samfélagi sérlega til góða. Það er gildra sem margar þjóðir hafa fallið í, einkum þær sem lent hafa í fjárhagserfiðleikum og það er nokkuð sem við Íslendingar þurfum sérstaklega að varast. Í auðlindalöggjöf í þinginu var unnið stórmerkilegt starf snemma á síðustu öld, t.d. við setningu vatnalaganna sem alþingismenn þess tíma vönduðu sig sérstaklega við og tóku mörg ár í smíðum. Þau dugðu í hátt í heila öld til að leysa úr hinum flóknustu álitaefnum, m.a. um efni og þróun í tækni og öðrum slíkum hlutum sem enginn gat séð fyrir í kringum árið 1920. Þar var sú grundvallarhugsun að skilja til að mynda ekki réttindin frá vatnsbakkanum þannig að bóndinn mundi ekki horfa á menn hagnýta sér veiðiréttinn í ánni án þess að hafa af því nokkrar tekjur sjálfur vegna þess að einhvern tíma á leiðinni fyrir einhver skammtímasjónarmið höfðu þau verið skilin frá jörðinni sjálfri. Það eru þessi langtímasjónarmið um auðlindir okkar sem við þurfum að standa vörð um sem alþingismenn. Hér hefur stundum verið reynt að draga í dilka landsbyggð og höfuðborg. Það er leikur sem oft er leikinn þegar reyna á að hylja reyk sérhagsmunagæslu. Ég hlýt að minna þar á í fyrsta lagi að héðan frá Reykjavík er nú býsna mikið gert út og býsna mikill hluti af auðlindagjaldinu greiddur, en einnig eru ýmsar aðrar útgerðir staðsettar hér. Fyrst og síðast er gjaldið á þá sem eru handhafar kvótans og ég hygg að býsna margir af þeim búi bara hér uppi í Þingholtunum eða úti í Vesturbæ í fremur veglegum húsum, ef ég veit rétt. Það er þess vegna býsna mikil einföldun að halda því fram að þetta sé sérstakur landsbyggðarskattur því að mikið af þeirri atvinnu- og fjárfestingarstarfsemi sem hefur þá minna úr að spila eftir að það gjald er til komið er náttúrlega bara staðsett hér í Reykjavík, í 101 í aðalatriðum, hvort sem það er úti á Granda eða uppi á horninu á Öldugötu og Bræðraborgarstíg. Hins vegar er þetta auðvitað ekki eina auðlindin sem við eigum saman. Ég hef margítrekað í umræðunni lagt á það ríka áherslu að við þurfum með sama hætti að búa um hin. Við höfum sem betur fer gert það varðandi olíuna með þeirri lagasetningu sem við beittum okkur fyrir á síðasta kjörtímabili, en við eigum líka að gera það með orkuauðlindir. Með því að gera það er hægt að mæta þeim sjónarmiðum, að svo miklu leyti sem þau eru yfir höfuð gild, að þetta leggist meira á landsbyggðina en höfuðborgina þó að gjaldið leggist auðvitað á bæði höfuðborg og landsbyggð. Það er auðvitað þannig að orkuauðlindirnar eru mikið til nýttar hér á suðvesturhorninu og til starfsemi sem er á suðvesturhorninu og auðvitað mundi auðlindagjald í orkuiðnaðinum leggjast þyngra á suðvesturhornið en á hinar dreifðu byggðir. Það gæti þá komið til móts við þau sanngirnissjónarmið sem ég held að hljóti að búa að baki því að það að taka auðlindagjöld megi ekki skekkja stöðu landsbyggðarinnar gagnvart höfuðborginni. Ég held að við eigum að vinda okkur í það verkefni á þessu kjörtímabili að tryggja að í sameiginlega sjóði renni eðlileg auðlindagjöld af bæði jarðhitanum og vatnsaflinu því að þetta eru líka mikilvægar auðlindir og þetta eru líka auðlindir sem við eigum saman. Þetta eru auðlindir sem skiptir máli að við tryggjum réttarstöðuna um til langrar framtíðar og tryggjum komandi kynslóðum arð til langrar framtíðar. Það færi auðvitað best á því að við gerðum það með því að gera þær nauðsynlegu breytingar sem gera þarf á stjórnarskrá lýðveldisins til að það sé sem best tryggt í löggjöf, eins vel og við getum yfir höfuð tryggt það, að auðlindirnar séu eign almennings og að almenningur eigi að njóta arðs af þeim. Það sé fest í stjórnarskrá og þá staðfest í þjóðaratkvæðagreiðslu ef stjórnarmeirihlutinn lætur það frumvarp til laga um breytingar á stjórnarskrá ná fram að ganga sem formenn stjórnarandstöðuflokkanna þriggja fluttu á síðasta þingi og samþykkt var fyrir alþingiskosningarnar eins og menn þekkja. Ég held að það sé eitt af brýnustu verkefnum íslenskra stjórnmála. Ég tel að verið sé að spilla því verkefni með því órökstudda og þarflausa gjafabréfi til útgerðarinnar sem verið er að henda inn í alla þessa umræðu og alla þessa vinnu. Verkefnið á svo miklu fremur að vera það að koma t.d. á fót auðlindasjóði með svipuðum hætti og Norðmenn hafa komið sínum auðlindamálum fyrir, þar sem tryggt væri að í rynni arðurinn af vatnsaflinu, í jarðhitanum, auðlindarentan í sjávarútveginum og þær tekjur af sama eðli sem við megum vænta að hafa af olíuvinnslu í einhverri framtíð. Einnig mundu fara þangað tekjur af öðrum þeim auðlindum sem hagnýta má með þeim hætti að í sé umframarður eða auðlindarenta eða sérstök gæði sem sú atvinnustarfsemi sem hana nýtir hefur frá samfélaginu og eðlilegt er að komi gjald fyrir. Kannski væri þó farsælast að þróa auðlindagjaldið með þeim hætti að það réðist sem allra mest á markaði, af hlutlægum mælikvörðum sem þyrfti ekki pólitískar deilur um hér á þingi frá einu kjörtímabili til annars, frá einum meiri hluta til annars vegna þess að það sem skiptir atvinnugrein eins og sjávarútveginn svo miklu máli er að það sé festa, stöðugleiki og býsna víðtæk sátt um það fyrirkomulag sem þar er, um þær reglur sem þar eru í gildi og um þá sýn sem við höfum til framtíðar fyrir þá atvinnugrein. Sífelldar deilur, ósætti og átök um atvinnugrein þar sem skiptir á milli frá einu kjörtímabili til annars eftir því hvort vinstri menn eru í forustu eða hægri menn, er ekki gott fyrir atvinnugreinina sjálfa og við eigum ekki að búa henni þau skilyrði. Það er einfaldlega skammsýni af hálfu stjórnarmeirihlutans að byrja nýtt kjörtímabil á því að rífa upp þessi sár með því að ætla að láta það verða sitt fyrsta verk að gefa útgerðarmönnum 10 milljarða sem engin þörf er fyrir að gera en mikil þörf er fyrir að nota til mikilvægra samfélagsmála. Stjórnarmeirihlutinn ætti miklu fremur að kappkosta að ná sem víðtækastri sátt um framtíðarfyrirkomulag í sjávarútvegi, framtíðarfyrirkomulagið um þessa auðlind. Við vitum öll að það verður aldrei bærilega víðtæk sátt um það umhverfi allt nema tryggður sé eðlilegur arður til þjóðarinnar fyrir afnotin af auðlindinni. Ef hann er tryggður eru auðvitað margir tilbúnir til að ganga býsna langt til að tryggja sem best starfsskilyrði og arðsamasta starfsemi í þessari grein. En alger forsenda fyrir því að víðtæk sátt geti náðst er að almenningur fái þetta eðlilega endurgjald sem ég hygg að allir menn geti fallist á að 35 kr. fyrir hvert kíló er. Ég held að það viti það allir í þessum sal að það er ekki mikið gjald. Trúlega væru þeir allnokkrir útgerðarmennirnir sem væru tilbúnir til að veiða ekki bara upp á 35 kr. heldur upp á umtalsvert hærri fjárhæðir fyrir hvert kíló en það, en ég held ekki að það eigi að vera rök fyrir því að hækka gjaldið upp úr öllu valdi. Ég held að það sé mikilvægt að hér á þjóðþinginu leggi menn áherslu á að það sé ábatasamt að vera í sjávarútvegi. Það á að vera ábatasamt. Það er áhættusöm atvinnugrein. Hún býr auðvitað við miklar sveiflur í gæftum, kostnaði, þróun á mörkuðum, verði og öðru slíku og það á að vera ábatasamt að stunda sjávarútveg. Það er mikilvægt að grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar búi við sterkan efnahag og góða afkomu en hún mun nú gera það þó að hún borgi 35 kr. fyrir kílóið. Hún hefur verið að gera það þó að hún hafi greitt veiðigjald núna undanfarið. Þó kunna að vera rök fyrir því að gera þurfi einhverjar breytingar innan gjaldsins sem létta af einhverjum tilteknum flokki útgerða en þyngja á öðrum eftir atvikum. En ég vara líka við því að menn tali um sjávarútveginn og gjaldtöku í honum með þeim hætti að þar eigi að friða umhverfið eins og það er í dag, að það megi engar frekari kröfur gera um arðsemi í greininni af því að þá gætu verið einhver fyrirtæki sem ekki réðu við það. Það er óheppilegt sjónarmið þegar grundvallaratvinnuvegurinn er annars vegar vegna þess að það er mikilvægt að fyrirtæki í sjávarútvegi haldi áfram að hagræða og að þau fyrirtæki sem skila mestri framleiðni, bestum hagnaði og eru í færum til að skila bæði eigendum og þjóðinni mestri arðsemi eiga að vaxa og dafna og fyrirtæki sem ekki eru eins hagkvæm, eiga annaðhvort að sameinast öðrum fyrirtækjum eða víkja. Það er grundvöllurinn fyrir efnahagslegum framförum í hverju landi að atvinnugreinarnar haldi áfram að þróast og batna og gera auknar arðsemiskröfur og þeir sem ekki standa sig í samkeppni geta orðið undir. Þannig er það. Við ætlum ekki að hafa eins sjávarútveg eftir 20 ár og við erum með í dag, ekki sömu fyrirtækin, ekki sömu skiptinguna á milli flokka og greina. Við viljum að atvinnugreinin breytist og arðsemiskrafa af hálfu eigenda auðlindarinnar, þjóðarinnar til þeirra sem sækja sjóinn, þrýstir sannarlega á um að staðið sé þannig að rekstri að hann sé sem hagkvæmastur, að framleiðni sé sem mest, að sóun sé sem minnst og að greinin sé í færum til þess að bera sem allra mestan arð bæði til þeirra sem eiga hlutaðeigandi fyrirtæki og eins í sjóði okkar almennings. Ég held að áhyggjur manna af þessu frumvarpi núna séu kannski ekki af sömu stærðargráðu og af því frumvarpi sem við væntum þess að fá í vetur því að þrátt fyrir allt er þetta tímabundið ráðstöfun, 10 milljarða gjafabréf sem gildir bara í afmarkaðan tíma. En menn boða frekari breytingar á veiðigjaldinu. Ég hef áhyggjur af því að eins og lagt er af stað í þá vegferð með þessu frumvarpi sé ástæða til að ætla að sá leiðangur um endurskoðun á veiðigjaldakerfinu til framtíðar verði ekki farinn til að auka sátt um sjávarútveginn í landinu eða efla samstöðu um þessa grundvallaratvinnugrein, heldur sé ætlunin að hafa ekkert samráð, eins og í þessu máli, að taka ekkert tillit til sjónarmiða og keyra málin áfram í fullkomnu ósætti. Það hefur kallað á umtalsverð viðbrögð hjá almenningi þegar á örfáum dögum. Ég hygg að það hafi verið 35 þúsund manns sem mótmæltu þessari vondu forgangsröðun Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í þinginu sem kölluðu eftir því að veiðigjöldin yrðu óbreytt, enda er hún hverjum manni augljós. Sjávarútvegurinn hefur aldrei grætt eins mikið á Íslandi og í dag og ef það er einhver aðili á Íslandi sem þarf ekki á skattalækkunum að halda þá eru það kvótahafarnir á Íslandi því að gróðinn í sjávarútveginum hefur aldrei verið meiri. Það er einfaldlega þannig. Og ekki verður annað séð en að það haldi bara áfram að batna og batna ár frá ári, eins og hv. þm. Haraldur Benediktsson hefur bent okkur á í þeim spám sem fyrir liggja á alþjóðlegum vettvangi um þróun í þessari grein. Það er bara eðlilegt að fólk kalli eftir því að Alþingi endurskoði þessa ákvörðun. Ég man að á síðasta kjörtímabili sömdum við í stjórnarliðinu við minni hlutann um fjárhæðina á veiðigjaldinu. Við gengum til samninga við Framsóknarflokk og Sjálfstæðisflokk um það hvað væri hóflegt að leggja á í þessu veiðigjaldi. Ég átti sjálfur þátt í þeim samningaviðræðum vegna þess að það var af ýmsum ástæðum talið nauðsynlegt að koma til móts við sjónarmið minni hlutans í þessu efni til að skapa meiri sátt um málið en þá var uppi. Mér finnst eftirtektarvert að þessir sömu flokkar sem hafa reynsluna af því að stjórnarflokkar gengu til samninga við þá um málamiðlanir til að auka sátt og draga úr andstöðu við það frumvarp sem hafði fram komið, að nú þegar þeir mæta sterkri andstöðu bæði á þingi og hjá þjóðinni við þessum fyrirætlunum, þá örlar ekki á viðleitni. Það örlar ekki á viðleitni til að hugsa málið aftur, að endurskoða afstöðu sína, taka til athugunar hvort koma megi til móts við þessi sjónarmið, hvort miðla megi málum í því skyni að auka samstöðu í málinu. Það örlar ekki á viðleitni. Ekkert samráð er þar um og það er varla að tillögur og afgreiðsla málsins fengi efnislega umræðu í nefndinni. Það var bara rifið út. Ég vona sannarlega að slík vinnubrögð séu ekki fyrirboði um það sem koma skal þegar kemur að heildarendurskoðun á veiðigjaldinu. Það er auðvitað alveg ljóst að ef stjórnarflokkarnir ætla bara að rífa í gegn einhverja sérhagsmunagæslusýn án tillits til annarra sjónarmiða mun það auðvitað vekja á ný þær hörðu deilur og miklu átök um íslenskan sjávarútveg sem við þekkjum frá fyrri árum og ég hélt að við vildum í lengstu lög forðast að lenda í aftur. Við þurfum að skapa víðtæka sátt um þessa grein og það að greiða 35 kr. fyrir kíló af þorski er sanngjarnt endurgjald til almennings fyrir afnot af auðlindinni.

Frú forseti. Þingmenn Pírata hafa í þessu máli skorað með yfir 34 þúsund landsmönnum á forsetann að hann synji lögum um lækkun veiðigjalda staðfestingar og skjóti málinu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Fyrir helgi sendum við forseta Íslands bréf um að við mundum þæfa málið um að lækka veiðigjaldið þar til hann kæmi til landsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Við þingmenn Pírata þurfum að vita hvort og þá hvenær við þurfum að nota þau verkfæri sem kjósendur okkar treystu okkur fyrir til að auka beint lýðræði, eins og málþófi, þar til þú kemur aftur til landsins til að beita því valdi sem þjóðin treysti þér fyrir, málskotsrétti forsetaembættisins, öryggisventli þjóðarinnar. Okkur þætti vænt um að vita hve lengi við þingmenn Pírata þurfum að þæfa málið þar til þú kemst til landsins til að taka við málskotsréttinum úr höndum stjórnarliða.“ Forsetaritari hefur staðfest við okkur í dag að forsetinn er kominn til landsins. Meginmarkmiði málþófs pírata er því náð. Við höfum rætt um það hvort við ættum að koma með víðtækari kröfur og halda málþófinu áfram en okkur þykir það ekki góð regla og viljum frekar fylgja fordæmi ungs indversks lögfræðings í Suður-Afríku sem fór af stað með borgaralega óhlýðni sem varðar fjöldahreyfingu. Þegar hreyfingin var komin í þá stöðu að ná fram kröfum sínum þótti lögfræðingnum Mohandas Gandhi ekki rétt að bæta við þær kröfur. Við píratar höfum í framhaldinu óskað eftir fundi með forsetanum til að ræða framgöngu beins lýðræðis á Íslandi og hvernig við getum best unnið að vegferð þess og brautargengi en eins og staðan er núna er forsetinn kominn til landsins, málskotsrétturinn er í höndum forseta. Málþófi pírata er lokið.

Frú forseti. Það sem ég vil fara aðeins fyrst yfir í tengslum við 2. umr. þessa frumvarps um breytingar á lögum um veiðigjöld er hugmyndafræðin sem að baki liggur og forsaga málsins í þeim skilningi að veiðigjöld sem hafa verið lögð á í nokkrum mæli, hafa takmörkun að vísu, um alllangt árabil studdust við eina grein í lögum um stjórn fiskveiða. Þegar ráðist var í heildarendurskoðun á fyrirkomulagi þessara mála á öndverðu ári 2012 varð niðurstaðan fljótlega að stefna að því að búa um þá gjaldtöku í sérstökum lögum, færa það út úr lögum um stjórn fiskveiða og til varð frumvarp til laga um veiðigjöld sem var svo lögfest á Alþingi á því ári. Lögin eru í grunninn þannig uppbyggð að um er að ræða almennt gjald sem allir aðilar sem fá úthlutað veiðiréttindum greiða. Það er hóflegt og við það miðað að í öllu venjulegu árferði ráði öll sjávarútvegsfyrirtæki sem eru í rekstri og hafa aðgang að auðlindinni auðveldlega við það gjald. Það tekur líka visst mið af því að tekjur af gjaldinu mæti þeim kostnaði sem þjónusta við atvinnugreinina, rannsóknir og ýmis stjórnsýsla ber með sér. Þetta er hið almenna gjald og samkvæmt frumvarpinu stendur það óbreytt nú milli fiskveiðiára. Hinn meginhluti laganna um veiðigjöld eru ákvæðin um sérstakt veiðigjald, viðbótargjald, sem er háð afkomu greinarinnar og á með næmum hætti að lesa framlegðina eins og hún er á hverjum tíma og taka breytingum til lækkunar eða hækkunar eftir því hvernig árferðið er í sjávarútveginum. Og það byggir sérstaklega á þeirri hugmyndafræði að við vissar aðstæður myndast mikil umframframlegð eða auðlindarenta vegna hins verðmæta aðgangs sem fyrirtækjunum er veittur að takmarkaðri auðlind í sameign þjóðarinnar. Í sjálfu sér bind ég vonir við og veit ekki til að djúpstæður ágreiningur sé um slíkt fyrirkomulag. Ég er algerlega sannfærður um það sjálfur að þetta er skynsamleg nálgun, að byggja á annars vegar almennu gjaldi sem eigi að geta haldist óbreytt í öllu venjulegu árferði. Það var að minnsta kosti við núverandi aðstæður langsótt að sjá það fyrir sér að greinin hafi ekki alltaf afkomu til að bera það og þá ekki óskynsamlegt að horfa kannski til upphæðarinnar með hliðsjón af þeim kostnaði sem þjónusta, rannsóknir og ýmis stjórnsýsla sem tengist greininni hefur í för með sér og hið opinbera ber. Sérstaka veiðigjaldið er síðan innleiðing þeirrar hugmyndafræði í löggjöf sem orðin er býsna þróuð og við þekkjum fordæmi fyrir víða að, í of litlum mæli að vísu enn á Íslandi, að þegar um takmarkaðar verðmætar náttúruauðlindir er að ræða þá myndar aðgangurinn að þeim oft forsendur til mikillar viðbótarframlegðar, auðlindarentu. Þetta er náttúrlega þekktast úr olíu- og/eða jarðefnaiðnaðinum þar sem kolvetni í jörðu gefa af sér mikinn arð. Yfirleitt eru þær auðlindir í sameiginlegri eigu, ég tala nú ekki um á landgrunni ríkja, og þá er held ég ekkert um það deilt að eðlilegt sé að eigandinn, þjóðin eða ríkið, láti ekki einkaaðila eina um að sópa upp þeim arði og hafa af því ótæpilegan gróða. Þjóðir hafa auðvitað farið mismunandi leiðir í þessum efnum og gert sér mismikinn mat úr slíkum verðmætum náttúruauðlindum. Við þurfum ekki að fara lengra en yfir sundið til hinna Norðurlandanna til að sjá býsna ólíka nálgun þar sem annars vegar Noregur mótaði sér þá aðferðafræði, og hafði reyndar gert áður í sambandi við vatnsafl og fleiri slíkar verðmætar auðlindir, að norska þjóðin skyldi að sjálfsögðu hafa arðinn af olíu- og gasauðlindunum á norska landgrunninu. Þeir stofnuðu um landgrunnsréttindin sjálf sérstakt félag, olíugrunninn, og þeir stofnuðu ríkisolíufélag til að vera síðan þátttakandi í nýtingu auðlindarinnar og innleiddu í lög ákvæði um að stærstur hluti viðbótarauðlindarentunnar er í raun tekin árlega til norska ríkisins. Þegar olíuverð hefur farið upp úr öllum hæðum geri ég ekki ráð fyrir að menn ætlist til annars en ríkið taki þann viðbótargróða til sín. Það hefur norska ríkið sannarlega gert og hefur verið blómlegur búskapur þar á búinu undanfarin ár á tímum þegar olíufatið er á 100–110 dollara, þarf ekki annað en kíkja aðeins á norska ríkisreikninginn eða norsku fjárlögin til að sjá það. Hinum megin við Norðursjóinn fóru Danir dálítið aðra leið. Vissulega taka þeir skatta af leyfunum en þeir stofnuðu ekki opinbert félag, afhentu stórfyrirtækinu AP Möller réttindin sem hefur haft gott upp úr sér og var gerð á því rannsókn einhvern tíma að danska ríkið hefði orðið af ómældum fjárhæðum vegna þess að Danir fóru þá leið að afhenda einkaaðila vinnsluréttindin borið saman við ef þeir hefðu farið hliðstæðar leiðir og Norðmenn. Í raun erum við að gera það sama varðandi okkar eina stærstu og verðmætustu einstöku auðlind þar sem eru fiskimiðin við landið að innleiða þá skipan mála að þegar mikil umframrenta myndast, sem sprettur af því að menn fá aðgang að þessari verðmætu auðlind, eigi þjóðin hlutdeild í henni. Þá er eftir útfærslan og að finna hvar hófleg mörk liggja í þeim efnum. Talað hefur verið mikið um ofurskattlagningu og allt of há veiðigjöld og um það allt saman mætti býsna margt segja. Afkoma sjávarútvegsins er sem betur fer mjög góð. Hún tók auðvitað stakkaskiptum hvað varðar tekjustreymið þegar gengi krónunnar féll um 40–50%. Vissulega voru mörg fyrirtækin með skuldir á móti í erlendri mynt þannig að efnahagsreikningur þeirra allra leit ekki glæsilega út. Þau voru allt of skuldsett við hrunið og sátu uppi með neikvæðan höfuðstól að meðaltali, fyrirtæki í sjávarútvegi upp á eina 60 milljarða kr. í árslok 2008. En þau voru fljót að rétta úr kútnum og sum þeirra fengu einhverja fyrirgreiðslu í formi fjárhagslegrar endurskipulagningar hjá lánardrottnum sínum en þó ekki mörg, enda reyndust þau ekki þurfa á því að halda. Í ótrúlega miklum mæli réðu fyrirtækin sjálf strax við afborganir af þeim skuldum, og það sem meira er þá borguðu þau mjög hratt niður. Því veldur að skilyrðin hafa verið afbrigðilega hagstæð að segja má lengst af þessa tíma. Gengi krónunnar var mjög lágt skráð, verð á mörkuðum héldust mjög há og gera sumpart enn eins og í uppsjávarveiðum, bæði á frystum afurðum, mjöli og lýsi. Það er fyrst nú á síðustu einu, tveimur missirum sem verð hafa farið að gefa eftir svo að marki sé einkum í tilteknum tegundum botnfisks á saltfisksmörkuðunum við Miðjarðarhafið, sérstaklega hvað varðar stóra fiskinn og einnig hefur þess gætt í nokkrum mæli á öðrum botnfisksmörkuðum. Það er þó ekki verra en það að verðvísitala sjávarútvegs fyrir bolfisk hefur lækkað um 5–6% frá 2011. Í frumvarpinu eru rakin dæmi um þá batnandi stöðu sjávarútvegsins en þar er horft á skuldahliðina og tafla er í greinargerð frumvarpsins um það hvernig skuldir sjávarútvegsins hafi lækkað byggt á upplýsingum frá Hagstofu úr 523 milljörðum í árslok 2008 í 443 milljarða í árslok 2011. En líka má horfa á hina hliðina þar sem er eigið fé sjávarútvegsins og þar lætur nærri að sveiflan sé um 250 milljarðar, úr 60 milljarða neikvæðum höfuðstól í að nálgast 200 milljarða í jákvæðan höfuðstól síðast þegar ég gáði að því, einnig byggt á gögnum Hagstofu og greiningum fleiri aðila. Þetta er náttúrlega mjög gott og var kærkomið að sjávarútvegurinn styrkti svona stöðu sína. Hann þurfti á því að halda miðað við útlitið á honum í árslok 2008. Var hann þó ekki að borga veiðigjöldin fram að þeim tíma, ekki voru það þau sem íþyngdu honum en vissulega var gengisskráningin útflutningsstarfseminni óhagstæð. Það var hluti af ruglinu sem í gangi var á útrásarárunum að gengisskráningin tók ekki mið af þörfum okkar hefðbundnu útflutningsatvinnugreina, enda var það annað sem henni réði, innstreymi erlends áhættufjármagns og bólan í hagkerfinu og allt það sem við þekkjum. En sveiflan er stór í hina áttina og framlegðartölur úr sjávarútveginum sem við sjáum núna þessi árin upp á um 80 milljarða kr. í fjármunamyndun í greininni er auðvitað ævintýri. Það er Íslandsmet, það er engum blöðum um það að fletta að sjávarútvegurinn hefur núna ár eftir ár slegið Íslandsmet í framlegð. Það skýrir að sjálfsögðu þá miklu sveiflu í sterkari stöðu hans efnahagslega. Þetta eru miklu hærri framlegðartölur en menn gerðu ráð fyrir alveg svo seint sem á árunum 2009–2010 og 2010–2011, hinir vísustu spekingar sem svo telja sig vera, eins og Deloitte gerði ráð fyrir að framlegðin í sjávarútvegi yrði kannski 40–45 milljarðar á þeim árum en hún fór í 70, 75 og síðan 80 milljarða. Þó að við drögum frá þessum framlegðartölum 13 eða 15 milljarða í veiðigjöld þá stendur samt eftir meiri framlegð en eiginlega nokkurn tíma fyrr í sögunni. Það yrði eftir sem áður skilin eftir meiri fjármunamyndun í greininni en hún hefur eiginlega nokkurn tíma fyrr eða síðar búið við. Þetta eru staðreyndir, það þarf nú ekkert að rífast um þetta, er það? Þetta er allt saman svo rækilega skjalfest að ekki þarf um að deila. Þegar kemur hins vegar að því að rökstyðja efni frumvarpsins verður fátt um svör. Kannski ætti ég fyrst að nefna það að mikið hefur verið talað, sérstaklega af hálfu stjórnarliða, jafnvel hæstv. ráðherra, um vandkvæðin við að framkvæma gildandi lög um veiðigjöld og höfð voru uppi stór orð um það að þau séu algerlega ónothæf og það hafi legið fyrir síðan um áramót og guð má vita hvað. Ekkert af þessu er rétt. Í grunninn eru það ekki lögin um veiðigjöld sem eru vandamálið heldur girðingar milli opinberra stofnana sem neita að afhenda eða taka við gögnum hver frá annarri. Ég hef farið nokkuð rækilega yfir þetta. Ég prentaði út öll bréf og gögn sem mér sýndist að atvinnuveganefnd hefði fengið og las mig svolítið í gegnum þau og tel mig hafa komist sæmilega til botns í því hvar vandinn liggur. Mér var að sjálfsögðu vel kunnugt um það að um áramótin og á fyrstu mánuðum þessa árs var veiðigjaldsnefnd að leita eftir því að fá sundurgreindari upplýsingar um tiltekna hluti. Það var aðallega tvennt sem þar var á ferðinni. Það fyrra var og skiljanlega að til að hægt væri að aðgreina með réttum hætti og leggja á sérstök veiðigjöld annars vegar á uppsjávarveiðar og vinnslu og hins vegar botnfisksveiðar og vinnslu þurfti að greina þetta tvennt að. Þar vafðist fyrir mönnum að hluti uppsjávartegundanna er að sjálfsögðu unninn á sjó og það er augljóst að það hefði skekkt niðurstöðurnar ef framlegðin úr þeirri vinnslu teldist óskipt til fiskvinnslu og lenti á bolfiskshlutanum sem andlag gjalds. Þess vegna þurfti að aðgreina þetta og það hefur verið gert. Hagstofan er búin að gera það og þau gögn liggja nú fyrir. Nú er til algerlega klár aðgreining á framlegðinni í uppsjávarveiðum, framlegðinni í uppsjávarvinnslu og framlegðinni í þeim hluta útvegsins sem er vinnsla uppsjávartegunda á sjó og hún blandast ekki lengur saman við hitt. En þetta þurfti að vinna, það er rétt, það liggur núna fyrir. Hinn hnúturinn sneri að því að það þurfti að fá sundurliðaðar upplýsingar og aðgreiningu í sömu þá flokka á stofnverði rekstrarfjármuna og það þarf síðan að uppreikna, vegna þess að það er uppreiknað stofnverð rekstrarfjármunanna sem gengur inn í grunninn og dregst frá áður en andlag sérstaka veiðigjaldsins er fundið. Nú ber svo við að þau gögn liggja líka fyrir. Ríkisskattstjóri er búinn að vinna þau gögn enda hefur verið fundað linnulaust og bréfað milli þessara aðila alveg frá því upp úr áramótum til að koma þessu öllu á koppinn. Þetta liggur fyrir, ég veit ekki annað. Ég vil þá að mér sé andmælt ef aðrir telja sig vita betur. En það strandar á því að ríkisskattstjóri segist ekki afhenda þessi gögn nema hann fái um það beiðni frá aðila sem er til þess bær að lögum að taka við þeim. Að vísu er það svo að ríkisskattstjóri sendir Hagstofunni viðamikil gögn árlega sem Hagstofan notar í störfum sínum og til hagsýslugerðar o.s.frv. En hvað gerist þegar ráðuneytið og ríkisskattstjóri eru búin að bréfa þetta allt saman og ríkisskattstjóri skrifar Hagstofunni og biður Hagstofuna um að biðja sig um gögnin þannig að þetta verði nú leyst? Það bréf gengur á milli 28. maí. Þá svarar Hagstofan og segir einfaldlega nei. Við viljum ekki biðja um þau gögn. Við erum hagsýslustofnun og lítum ekki svo á að okkur sé skylt að standa í þessu. Og þar strandar málið, þannig liggur það og á þessu þarf að taka, það er alveg rétt. Það er miklu betra að fá gögnin sundurliðuð og greind frá skattinum heldur en þurfa að áætla það. Það er alveg augljóst, ég viðurkenni það. Þá er einfalt mál að taka á því. Þá er að setja það í lög að slík gögn skuli ganga á milli aðila. Það má búa um trúnað eftir því sem þarf, til dæmis hvað varðar nefndarmenn í veiðigjaldsnefnd. Það þarf að sjálfsögðu ekki varðandi starfsmenn ríkisskattstjóra og Hagstofunnar því að þeir eru bundnir af trúnaði hvort sem er. Það þarf að ganga frá því skýrt og skilmerkilega að ríkisskattstjóri eða skatturinn vinni þau gögn sem hann er búinn að gera eða eftir atvikum önnur sem til þarf og að honum beri að senda það Hagstofunni og Hagstofunni beri að taka við þeim. Ef menn telja ekki hægt að hafa Hagstofuna inni í þessum málum verður að láta annan aðila annast um þessa framkvæmd. Þá verður það bara að vera ríkisskattstjóri og veiðigjaldsnefndin beint. En það eðlilega væri auðvitað að það væri Hagstofan einfaldlega vegna þess að hún fær hvort sem er nánast allar þær upplýsingar árlega frá skattinum, nema hvað, það eru mikilvæg gögn að fá raunveruleg framtöl fyrirtækjanna til hagsýslugerðar, og það er notað til að leiðrétta ýmislegt eftir á sem byggir á áætlunum þegar hin raunverulegu gögn koma en hún fær þau ekki svona sundurgreind, enda hefur þess ekki þurft vegna hinnar almennu hagsýslugerðar. Þetta eru nú öll ósköpin sem strandar á eftir því sem ég kemst næst hafandi skoðað þetta eins vel og ég hef getað miðað við gögnin sem ég hef í höndunum. Það er allt og sumt, það eru öll ósköpin sem hafa verið gerð hér að stórkostlegu máli. Varðandi frumvarp hæstv. ríkisstjórnar sem ber svo við að er komið á borð okkar þingmanna, það ekki mikið að vöxtum hvað varðar pappír og málslengd en það er auðvitað mjög stórt því að það felur í sér umtalsvert tekjutap fyrir ríkið frá fyrirliggjandi áætlunum og verulega sveiflu í álagningu sérstakra veiðigjalda annars vegar á botnfisk og hins vegar á uppsjávarveiðar. Og munar nú um minna en sem þarna er lagt til, þ.e. að sérstaka veiðigjaldið á botnfisk lækki í 7,38 kr. úr þeim 23,20 kr. sem það er á yfirstandandi ári, ef ég man rétt, en hækki hins vegar á uppsjávarveiðum um tæpar 11 kr., í 38,25 kr. Ég var auðvitað spenntur að sjá útreikningana þegar ég fékk frumvarpið fyrst í hendur, ég var spenntur að sjá töflurnar, ég var spenntur að sjá nálgunina við það að þetta væri eitthvert tiltekið hlutfall af umframrentunni eða fjármunamynduninni í greininni. Það hljóta að liggja að baki allviðamiklir útreikningar á því sem yrðu sýndir í frumvarpinu, að þetta væri þá hin rétta tala fyrir botnfiskinn og hitt fyrir uppsjávarfiskinn. Ég las síðan í gegnum greinargerðina og ég fann eina setningu. Hún er svona, með leyfi forseta: „Umtalsverð lækkun álagningar á botnfisksveiðar miðað við yfirstandandi fiskveiðiár speglar m.a. lækkun á verði þorsks á mörkuðum en hækkun á álagningu á uppsjávarveiðar ræðst af bættri afkomu uppsjávarveiðifyrirtækja.“ Hvað nákvæmlega átt er við með orðinu „speglar“ veit ég ekki. Er það einhver 100% speglun eða hvernig ber að skilja það? Ég veit það ekki. Þetta er ekki nákvæmt og ekki venjulegt hagfræðilegt orðalag, rekstrarlegt eða viðskiptalegt. Ég beið þar af leiðandi mjög spenntur eftir nefndaráliti meiri hlutans og ég geri ráð fyrir að fleiri þingmenn hafi gert það sem höfðu ekki meira í höndunum en þessa einu fátæklegu setningu til rökstuðnings þessum tillögum, þessum niðurstöðum sem meiri hlutinn leggur til eða hæstv. ráðherra í frumvarpi sínu. Það hlyti þá að koma í nefndaráliti meiri hlutans mjög rækilegur rökstuðningur og útlistun á því að þarna hefðu menn höndlað sannleikann, það væri hið eina rétta. Skoðum það. Hvað kemur í nefndarálitinu sem er heldur ekki mikið að vöxtum? Þar fann ég setningu, með leyfi forseta: „Samkvæmt því sem fram kemur í athugasemdum við frumvarpið“ - nefndarálitið vísar í frumvarpið - „endurspeglar lækkun álagningar á botnfisksveiðar, miðað við álagningu yfirstandandi fiskveiðiárs, m.a. lækkun á verði þorsks á mörkuðum.“ Meðal annars. Þarna er að vísu sagt endurspeglar en ekki speglar. Hvort að það hefur beinlínis merkingarmun að tala um „speglar“ í öðru tilvikinu en „endurspeglar“ í hinu, það veit ég ekki. Hækkun á álagningu á uppsjávarveiðum endurspeglar hins vegar bætta afkomu uppsjávarfyrirtækja. Síðar í álitinu kemst meiri hlutinn að þeirri niðurstöðu eins og þar segir, með leyfi forseta: „Mat meiri hlutans er að leið ráðherrans muni auka jafnræði milli uppsjávarveiða og botnfisksveiða frá því sem er samkvæmt gildandi lögum.“ Og í framhaldinu: „Í ljósi allra kringumstæðna sér meiri hlutinn ekki betur en að sú leið sem lögð er til í frumvarpinu sé skynsamleg.“ Þar með endar þessi saga, þar með endar rökstuðningurinn. Engir útreikningar, engar töflur, ekkert sýnt á spilin hvað menn áætla til dæmis að hár hluti framlegðarinnar gangi í sérstök veiðigjöld í hvorri grein um sig. Nú getur verið að nefndin hafi einhvers staðar í bakskjölum eitthvað slíkt í höndunum. En af hverju eru þá ekki birtir og sýndir einhverjir útreikningar? Af hverju reyna menn ekki að rökstyðja og undirbyggja mál sitt? Eigum við að taka það gilt að byggt sé einungis á huglægu mati? Það er erfitt að ætla annað þegar engir útreikningar eru fram færðir. Ég gef ekki mikið fyrir þetta vegna þess að engin leið er að fá þá útkomu af því að skoða breytingarnar á afkomu þessara tveggja greina sjávarútvegsins, ef við tökum það svo, að svona gríðarlegur munur eigi að vera á sérstöku veiðigjöldunum. Það er vissulega rétt að þróunin teiknar í þá átt að verulega dragi í sundur. Því mótmælir enginn samanber það að verðið, sé talað í uppsjávarveiðum, hefur hækkað um fjórðung eða svo frá 2011 en lækkað í botnfisksveiðum, en munurinn er ekki svona mikill. Menn verða að átta sig á því að hér er lagður til miklu, miklu meiri munur en maður hefði getað ímyndað sér að yrði ef við horfum bara á hlutföllin eins og þau voru í ár og eins og þau þá verða núna, þá nær sérstaka veiðigjaldið á botnfiskinum því ekki einu sinni að vera 1/5 af sérstaka veiðigjaldinu á uppsjávarveiðum. Getur það staðist? Það held ég ekki. Ég mótmæli þeim forsendum sem menn gefa sér að með þessu hafi menn fundið sanngjarnara jafnvægi milli álagningarinnar á uppsjávarveiðarnar og botnfisksveiðarnar. Það eru engin rök fyrir því, ekki er reynt að rökstyðja það. Það er bara talið að leið ráðherrans sé skynsamleg og menn meta það svo að þetta endurspegli meðal annars eitthvað og búið. Þetta er ekki hægt, finnst mér. Ég er hræddur um að á síðasta kjörtímabili hefðu verið gerðar ríkari kröfur um útreikninga en þetta. Þá hneyksluðust menn nú á minna en því að ekki væri meira lagt í að reyna að undirbyggja ákvarðanatöku af þessari stærðargráðu. Það ber annað við þegar kemur að nefndaráliti minni hlutans sem er mjög rækilegt og vel unnið. Ítarlega er farið yfir það, birtir útreikningar og töflur og komist að niðurstöðum sem ég tel vera vel undirbyggðar, að botnfisksveiðarnar geti ágætlega við unað að vera með óbreytt veiðigjald, eða einhvers staðar mjög nálægt því að minnsta kosti, og ef afslættirnir eru rýmkaðir á móti eins og minni hlutinn leggur til þá held ég að menn séu mjög nálægt því jafnvægi sem mér sýnist vera miðað við áætlaða framlegð eða rentu, ef við tökum hana sem slíka, að hún sé upp 67–68 kr. á þorskígildi í botnfisksveiðum og vinnslu en 179 í uppsjávarveiðum og vinnslu. Þá erum við búin að taka framlegðina sem eftir stendur frá rekstrinum, fjármunamyndunina, draga frá ávöxtun rekstrarfjármuna upp á 8% og ávöxtun miðað við vátryggingaverðmæti skipa og veiðarfæra. Og þá stendur eftir þetta hugtak, þessi renta, sem er þá upp á um það bil 47 milljarða í sjávarútveginum í heild og í krónum á þorskígildi skiptist hún þá þannig að um 67 kr. eru á botnfisksveiðar og vinnslu og 178 kr. á uppsjávarveiðar og vinnslu. Þetta er ekki svona mikill munur. Þetta teiknar ekki til þess að botnfisksveiðarnar eiga að vera með 1/6 eða svo af sérstaka veiðigjaldinu á móti uppsjávarveiðunum. Ein röksemdin sem færð hefur verið fram fyrir lækkuninni önnur en sú sem við öll vitum, að verðvísitala botnfisks hefur lækkað, að það hefði að sjálfsögðu leitt sjálfkrafa til lægra veiðigjalds en ella samkvæmt gildandi lögum, hefur verið sú að menn tala um að þeir hafi áhyggjur af afkomu minni og meðalstórra fyrirtækja. En þetta er ekki skilvirk leið til að mæta því satt best að segja og það væri auðvitað mun nærtækara að fara þá leið sem minni hlutinn leggur til, að færa frítekjumarkið upp. Gerð er um það breytingartillaga sem þýðir samanber fylgigögn að býsna stór hluti minni og jafnvel það sem menn telja vera litlir eða meðalstórir aðilar eru þá annaðhvort alveg eða að mestu leyti undanþegnir veiðigjaldi. Auðvitað er það heilmikill stuðningur við slíka aðila ef sú leið væri farin að hafa hreint frítekjumark upp í 50 þúsund þorskígildi og hálft gjald á næstu 200 þúsund þorskígildi þar á eftir, sem jafngildir því að menn greiði þá, ef við notum þá aðferð, hálft gjald fyrir fyrstu 350 tonn. Það munar nú um það sem stuðning og vegur auðvitað talsvert langt upp í fyrirtæki með 500–800 tonna heimildir. Það kostar hins vegar mun minna vegna þess að samþjöppun veiðiheimildanna og stærð stóru fyrirtækjanna gerir það að verkum að það kostar ekki mikla fjármuni að styðja við bakið á minni aðilunum með þeim hætti, rúmar 300 millj. kr. í viðbót, að auka frítekjumarkið á þann hátt. Af hverju fara menn ekki þá leið? Ef það er rétt að aðaláhyggjur manna hafi verið afkoma og hagur smærri fyrirtækjanna, minni og meðalstóru fyrirtækjanna, þá leita menn auðvitað leiða til að koma stuðningi til þeirra sem eru skilvirk, en það á ekki að þurfa að þýða, ef afkoman að öðru leyti býður upp á það, að stórfyrirtækin sem eru með miklar veiðiheimildir í botnfiski fái tugmilljóna og jafnvel hundruð milljóna króna lækkun og afkoma þeirra býður fyllilega upp á að þau greiði það. Mér er mjög til efs að í þessu sé fólgin meiri sanngirni innbyrðis milli fyrirtækjanna, þó að ég viðurkenni fúslega og styð það að sjálfsögðu að hin afbrigðilega góða afkoma í uppsjávarveiðunum sé andlag þess að þau greiði myndarlegt sérstakt veiðigjald á þessum árum. Það er algerlega rétt.  Hér er ekki um sterkan málatilbúnað að ræða, herra forseti, svo vægt sé til orða tekið. Ég verð að segja alveg eins og er að ég varð undrandi, ég var eiginlega gáttaður á því hversu fátæklegar röksemdirnar eru sem hér eru fram færðar, að ekki skyldi hafa verið haft fyrir því að setja upp að minnsta kosti eins og eina töflu eða koma með einhverja útreikninga máli sínu til stuðnings þannig að maður sæi svolítið á spilin. Nei, það þarf stjórnarandstöðuna til til að skila til mikilla muna myndarlegra og betur útbúnu nefndaráliti með útreikningum og rökstuðningi fyrir sínum tillögum en slíkt fáum við ekki frá hæstv. ríkisstjórn, hvorki frá ráðherrunum í frumvarpinu né nefndinni í nefndarálitinu. Ég varð mest hissa á því að málið skyldi koma óbreytt úr nefnd af hálfu meiri hlutans. Ég er satt best að segja gáttaður á því að meiri hlutinn skyldi ekki reyna eitthvað að betrumbæta málið af mörgum ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess að röksemdirnar halda ekki. Í öðru lagi vegna þess að orðin er hér þung umræða um það mikla tekjutap sem ríkið verður fyrir og ef menn hafa það á tilfinningunni að engar sérstakar ástæður séu fyrir því að missa þær tekjur, eða að minnsta kosti ekki svona miklar, þá finnst mér menn býsna brattir að setja undir sig hausinn og leggja til afgreiðslu á frumvarpinu óbreyttu. Það er að mínu mati þannig að ekki þarf að gera nema tiltölulega mjög einfaldar breytingar hvað varðar tekjuskattslögin til að leysa það mál sem eftir stendur og er óleyst milli stofnana sem þurfa að leggja í púkkið varðandi framkvæmd gildandi laga. Það er vissulega þannig að þegar kemur að útreikningum og birtingu á svokölluðum rentugrunni þá er það viðurkennt að sundurgreina þarf og afla tiltekinna upplýsinga til að það sé hægt. Út af fyrir sig væri skynsamlegt að ýta því ákvæði til hliðar á þessu ári enda er það ekki nauðsynleg forsenda þess að útreikningar til grundvallarálagningu sérstaks veiðigjalds fari fram. Það er annar þáttur og þar liggja öll gögn fyrir. Það er bara spurningin um að fá að nota þau eins og áður sagði. En það sem eftir stendur er að hér er hæstv. ríkisstjórn í einu fyrsta máli sínu, númer eitt eða tvö held ég, að gera það að forgangsverkefni að afsala ríkissjóði samtals um 10 milljörðum kr. á tveimur árum, þessu og hinu næsta, í formi minni tekna af sérstöku veiðigjaldi. Það er mjög athyglisvert. Annað frumvarp sem var svona svipað örlátt þó lægri fjárhæðir væru hefur nú þegar verið lögfest það ég best veit og það er afsláttur eða fráhvarf frá boðaðri hækkun á virðisaukaskatti ferðaþjónustunnar, hótelgistingar í 14%. Þar fjúka aðrir 2 milljarðar á þessu ári og hinu næsta. Þá erum við komin í 12 milljarða á þessum tveimur árum. Síðan má nefna þriðja frumvarpið af því að ég er að tala um ríkisfjármálin sem ég kíkti aðeins í áðan, þ.e. frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, að vísu allt annars eðlis því að þar er verið að auka útgjöld og ég hygg að menn séu ekki að mótmæla því. Deila má mjög um þá útfærslu sem farin er og verður örugglega gert þegar það mál kemur til umræðu. Þar virðist líka stefna í að útgjöld aukist um 850 milljónir á þessu ári og um 1,6 milljarða plús 3 milljarða á hinu hæsta, þó að það tengist ekki efni þess frumvarps beint en ef ekki verður framlengt ákvæði um að tekjutengd skerðing tekjutryggingar haldist í 45% sem rennur út um áramótin þá er í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins metið að þar bætist 3 milljarðar í útgjöldum við. Ef við lítum þá aðeins á þetta, virðulegur forseti, hvað varðar árið í ár eru útgjöldin í almannatryggingunum upp á 850 milljónir sem eru umfram fjárheimildir ársins. Það eru minni tekjur af virðisaukaskatti vegna gistingar á þessu ári sem er upp á 535 milljónir og það eru minni tekjur af veiðigjöldum upp á 3,2 milljarða. Þetta er gat í fjárlög yfirstandandi árs sem ríkisstjórnin sjálf er að leggja til án þess að segja eitt einasta orð um mótvægisaðgerðir eða aðra hluti upp á 4.585 milljarða Þetta eru ekki neinir smáaurar. Var ekki verið að segja að ríkisstjórnin hefði sent út bréf þar sem hún boðar 1,5% aðhald á rekstur ríkisstofnana á næsta ári? Og ætlar að hafa upp úr því, hvað? Kannski um 6,5 milljarða giska ég á. Sennilega verður það eitthvað minna því að hæstv. fjármálaráðherra hefur gefið í skyn að því aðhaldi verði ekki beitt á alla, eins og skattinn og tollinn og einhverja fleiri. Sem sagt, við erum að tala um útgjöld og tekjutap af næstum svipaðri stærðargráðu á þessu ári, stærra gat í fjárlögin sem þessu nemur og ríkisstjórnin ætlar svo að reyna að krafla í á næsta ári með því að útdeila flötum 1,5% niðurskurði. Það mun ekki ganga sársaukalaust fyrir sig, það verða þjáningar í því, eins og ég spái að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans fái að kynnast. Og ættu menn þá ekki að hugsa sig um áður en þeir búa sér til vandamál af þessu tagi fyrir fram? Þetta verður auðvitað enn stórfelldara á næsta ári því að þá mundu þessi þrjú frumvörp ein sem við höfum hér í höndunum teikna til þess að það yrði erfiðara sem næmi um 12,5 milljörðum kr. að koma saman hallalausum fjárlögum árið 2014, 12,5 milljörðum kr. Það verða 4,6 í almannatryggingaútgjöldum, 1,5 í virðisaukaskattinum og 6,4 í veiðigjöldunum. Hafandi barist við það fjögur ár í röð og eiginlega fimm að koma saman fjárlögum og velta fyrir mér hverri krónu, reyna að ná niður útgjöldum um 10 milljónir hér eða 50 milljónir þar, reyna að afla tekna fyrir þetta eða hitt upp á nokkrar milljónir, 100 milljónir eða milljarða, þá held ég að menn ættu að átta sig á því að þetta eru ekki auðveldir hlutir þegar til stykkisins kemur. Ég verð því að segja alveg eins og er að mér finnst það stórkostlega undarlegt að hæstv. ríkisstjórn skuli leggja svona af stað í þessi mál. Menn bera fyrir sig tímaleysi og þeir hafi ekki haft tíma til að leggja niður fyrir sig nýja ríkisfjármálaáætlun og séu að hamast við að reyna að koma saman fjárlagafrumvarpi sem virðist ganga svo illa að ríkisstjórnin er farin að biðja um að þingið komi seinna saman. En af hverju þá ekki að bíða bara með þetta og reyna þá að taka þetta samræmt í einni heildarmynd? Er þetta virkilega svona ofboðslegt forgangsmál að þarna skuli fyrst borið niður óháð því hvaða erfiðleika það bakar svo viðkomandi aðilum sjálfum strax á haustmánuðum? Þetta er auðvitað sjálfskaparvíti, þetta er ekkert annað en sjálfskaparvíti. Mér finnst það algerlega undarlegt að stjórnarmeirihlutinn, til dæmis stjórnarmeirihlutinn hér inni í þinginu skuli þá ekki hafa vit fyrir ríkisstjórninni. Ef þeir hefðu tekið sig til meirihlutamennirnir í atvinnuveganefnd og komist að þeirri niðurstöðu að þetta væri óþarflega rausnarlegt hjá ráðherranum, sem er augljóst mál, og lagt til að sérstaka veiðigjaldið á botnfiskinn yrði alla vega um 15–18 kr., ekki 7,38 kr. hefði það þó verið til marks um einhverja meðvitund. Tekið upp tillögur minni hlutans, tekið því fegins hendi að fara í samstarf við minni hlutann um að færa upp afsláttinn, frítekjumarkið, þá hefði kannski verið hægt að finna út úr því niðurstöðu sem hefði orðið miklu minna umdeild og að mínu mati staðið efnislega sterkar rök til en því sem meiri hlutinn þumbast áfram með hjá ráðherranum af því að hann virðist hafa trú á því að leið ráðherrans sé svo skynsamleg í þessum efnum. Það er mat meiri hlutans að leið ráðherrans muni auka jafnvægi í greininni. Mat, er til minnisblað um þetta mat meiri hlutans eða er það huglægt líka? Er þetta niðurstaðan af hugarstormum meirihlutamannanna einhvers staðar á sérfundi? Það hefði verið gaman að vera þar. Nei, herra forseti. Þetta er mjög misráðið af hæstv. ríkisstjórn og ákaflega dapurlegt. Ég verð að segja alveg eins og er að ég fyrir mitt leyti hefði alveg verið tilbúinn til að eiga hér málefnalega rökræðu um það ef einhver vilji væri til að skoða þetta og mætast einhvers staðar í málinu eins og við sýndum á sínum tíma þegar við á endanum tókum heilmikið tillit til viðhorfa stjórnarandstöðunnar við afgreiðslu málsins á sumarmánuðum 2012. En það er ekkert slíkt uppi enn þá þó að málið eigi að vísu eftir að ganga væntanlega til nefndar aftur milli 2. og 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu. Það eru ýmsir þættir sem komu mér spánskt fyrir sjónir. Um frumvarpið sjálft segir í athugasemdum, með leyfi forseta, örstutt: „Og útséð er um að ekki er unnt að leggja á sérstakt veiðigjald samkvæmt lögunum fyrir komandi fiskveiðiár 2013–2014.“ Hvað er skýrara en þetta, hv. þingmaður? Það hefur komið fram í upplýsingum hagstofustjóra að fram komu athugasemdir af hálfu Hagstofunnar, um meinbugi á upplýsingaöflun út af frumvarpinu, í umsögnum um frumvarpið strax í maí í fyrra samkvæmt hans upplýsingum. Það kemur líka fram í athugasemdum með frumvarpinu að þessar athugasemdir hafi komið fram um síðustu áramót og í mars. Hv. þingmaður segir að þetta sé vitleysa og ég vildi gjarnan fá að vita í hverju hún liggur. En síðan er annað líka sem hefur valdið mér heilabrotum. Hv. þingmaður hélt ágæta ræðu við 1. umr. þessa máls þar sem hann sagði meðal annars, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnarflokkarnir hafa sagt að þeir hafi áhyggjur af afkomu lítilla og meðalstórra fyrirtækja í bolfisksveiðunum. Ég deili þeim áhyggjum að hluta til. Ég hef sagt það opinberlega og sagði meðan ég var ráðherra að það er að sýna sig að þetta er hvað þyngst og erfiðast fyrir lítil og kannski meðalstór bolfisksveiðifyrirtæki, sérstaklega þau sem eru eingöngu í veiðum og njóta ekki framlegðar af vinnslu með í sínum rekstri.“ Það held ég að sé ljóst. Ég er sammála því mati, það er líklega huglægt, að það er sá hluti útgerðarinnar í dag sem á hvað erfiðast með þetta. Frekari fyrirspurnum ætla ég að beina til hv. þingmanns í seinna andsvari.

Frú forseti. Það var unnið með þær athugasemdir sem Hagstofan og skattstjóri komu með á sínum tíma vormánuðina og sumarmánuðina 2012, af nefndinni sem fjallaði um málið. Menn gengu þá eins vel frá því máli og þeir töldu sig geta á því stigi málsins. Það er því ekki eins og ekkert hafi verið brugðist við þeim athugasemdum þegar þær komu. Síðan er það þannig að veiðigjaldsnefndin vinnur að því að afla og byggja upp sinn gagnagrunn eins og henni ber samkvæmt lögum og það kom ekkert sérstaklega á óvart að í þeirri vinnu kæmi upp eitthvað sem þyrfti að leggja grunn að í formi sundurliðunar upplýsinga o.s.frv. Fyrstu ábendingarnar um hvað til þurfi koma fyrir og eftir áramótin síðustu. Ráðuneytið tekur þær að sjálfsögðu allar til skoðunar og fer í vinnu með veiðigjaldsnefnd og Fiskistofu og fer í viðtöl og viðræður við viðkomandi stofnanir, Hagstofuna og skattinn. Það starf stóð linnulaust fram í maí eins og menn sjá af bréfaskriftum, fram undir maílok. Skipuð var sérstök tækninefnd með fulltrúum frá þessum aðilum til að ganga í að leysa þetta og það var mat manna að það væri hægt. Það er ekki fyrr en í maílok sem menn bréfa þetta með afgerandi hætti eins og Hagstofan gerir þegar hún svarar skattinum. Og ég stend við það sem ég sagði, upplýsingarnar eru til núna. Uppreiknað stofnverð rekstrarfjármuna liggur fyrir sundurliðað hjá skattinum en Hagstofan vill ekki taka við því. Það er þar sem vandinn liggur núna. Það er þetta sem á vantar, að hægt sé að reikna út sérstaka veiðigjaldið, og ekki annað. Varðandi lítil og meðalstór fyrirtæki þá er allt rétt sem í mig var vitnað í þeim efnum. Þess vegna komum við með frítekjumarkið á sínum tíma, við gerðum okkur alveg grein fyrir því að það gæti verið hæpið að ætla mjög litlum einingum í greininni að greiða strax fullt sérstakt veiðigjald og við sáum það, meðal annars á gögnum sem við vorum að rýna í varðandi afkomuna, að þetta var skynsamleg ráðstöfun. Kannski leiðir athugun í ljós að skynsamlegt sé að hækka þessi mörk 

Hæstv. forseti. Það kom nú líka fram hjá hagstofustjóra, og það er rétt hjá hv. þingmanni, að bréfaskipti áttu sér stað í maímánuði síðastliðnum. Að hans sögn voru það fyrstu bréfin sem Hagstofan fékk um þetta mál, ári síðar en Hagstofan kom með athugasemdir í umsögn um frumvarpið á sínum tíma. Hv. þingmaður hefur líka talað um þann mikla mun sem er réttilega á sérstöku veiðigjaldi milli bolfisksútgerðar og uppsjávarfyrirtækja. Sá meðaltalsgrunnur sem er verið að vinna með í frumvarpinu er kannski erfiður út af fyrir sig, sem betur fer er þetta því bráðabirgðaráðstöfun til eins árs þannig að hægt er að bregðast við. Það sagði í ágætri ræðu hv. þingmanns við 1. umr. um þetta mál, með leyfi forseta: „Hitt kemur líka til sögunnar, sem ætti nú ekki að þurfa vinstri manninn til að benda sumum hér í þingsal á, samkeppnissinnuðum þingmönnum, að þá færa menn þunga greiðslnanna á best reknu fyrirtækin og hlífa lakast rekna hlutanum ef þeir láta afkomu hvers og eins fyrirtækis vera andlagið að fullu og öllu leyti. Þá bera best reknu fyrirtækin með mestu framlegðina, mesta hagnaðinn, þungann af gjöldunum og hinum er hlíft. Og hvaða áhrif hefur það til lengdar á atvinnugrein af þessu tagi, er það það sem við viljum?“ Þetta þykir mér furðulegasti sósíalismi sem ég hef nokkurn tímann heyrt vegna þess að ef tveir aðilar hafa mismunandi tekjur hlýtur væntanlega sá að greiða hærra sem hefur það betur, ekki satt? Það er einmitt mergurinn málsins með þessu frumvarpi að meiri hluti nefndarinnar leggur til og reynir að koma því þannig til að þeir sem geti borið byrðarnar geri það, hinum sé hlíft, en þetta er bráðabirgðaráðstöfun. Að ári liðnu kemur fram nýtt frumvarp, eða núna í haust, og þá geta menn væntanlega lagt grunn að farsælla kerfi til framtíðar og vonandi góðri sátt.

Frú forseti. Nú hef ég ekki verið á þessum fundum eða rætt þetta við hagstofustjóra, en ég geri ekki ráð fyrir því að Hagstofan reyni að halda því fram að hún hafi ekkert af þessu vandamálum vitað fyrr en í maí, það kæmi mér afar spánskt fyrir sjónir. Ég hef auðvitað ekki tölu á þeim fundum …  Ráðuneytið vann að þessu af fullum krafti með veiðigjaldsnefnd og Fiskistofu. Það voru óteljandi fundir um þessi mál. Skipuð var sérstök tækninefnd og annar starfshópur á grundvelli þess  Þegar ég ræddi við 1. umr. um mismunun á tvenns konar grundvallaraðferðafræði í þessu, annars vegar því að horfa til afkomu hvers fyrirtækis og nota framlegðartölur þar og hins vegar þess að horfa til einhvers konar meðalafkomu innan tiltekinna greina, var ég fyrst og fremst að ræða um þann vanda sem það skapaði og allir þekkja eða eiga að þekkja sem grúskað hafa í þessi fræði, þá koma til sögunnar alls konar aðferðir til þess að færa upp kostnað í bókhaldinu eins og hægt er og sýna sem minnsta framlegð og svo framvegis eða minnstan endanlegan hagnað, það er kallað að gullhúða handriðin. Það er einn meginágallinn á þeirri aðferð. En fleira mætti nefna. Ég stend við það sem ég segi. Það er skrýtið ef orðið hafa hér þau algjöru hlutverkaskipti að hv. þingmaður 

Frú forseti. Hér er til umfjöllunar í 2. umr. frumvarp hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu, um breyting á lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld, fjallar um innheimtu veiðigjalda, sérstakt veiðigjald o.fl. Bæði í 2. umr. og eins í 1. umr. um málið má segja að hv. þingmenn hafi nálgast umræðuna frá ýmsu sjónarhorni og er fullt tilefni til þess. Þetta mál er þannig vaxið að hægt er að horfa á það frá ólíku sjónarhorni. Hér hafa sumir hv. þingmenn einkum fjallað um einstakar tæknilegar útfærslur í frumvarpinu að því er varðar veiðigjöldin, fjárhag útgerðarinnar, útreikning, umræður um auðlindarentuna, umframarðinn o.s.frv. Hér hafa ýmsir þingmenn fjallað um þetta út frá lýðræðissjónarmiðinu, ef svo má segja, afstöðu þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu til málsins, en í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október 2012 var sérstaklega spurt um afstöðu manna til auðlinda í þjóðareign þar með talið fiskstofnanna. Einnig hafa ýmsir nálgast þetta mál út frá áhrifum frumvarpsins á afkomu ríkissjóðs. Eins og ég segi þá er hægt að fara í þessa umræðu út frá ólíkum sjónarhornum og ég hyggst að einhverju leyti gera það í þessari ræðu minni, að koma inn á þessa þætti alla saman. Ég ætla að byrja á því að ræða aðeins um lýðræðismálið, umræðuna um náttúruauðlindirnar og hverjir eigi þær. Á undanförnum árum hefur verið mikil umræða um það í samfélaginu að tryggja þurfi þjóðareign á auðlindum í stjórnarskrá. Nú hafa ýmsir haldið því fram að með 1. gr. laga um stjórn fiskveiða sé tryggt að sjávarauðlindin sé í eigu þjóðarinnar og í raun þurfi ekki að gera meira í þeim efnum. Hinir eru þó miklu fleiri, hygg ég, sem aðhyllast það viðhorf að mikilvægt sé að tryggja eignarhaldið á auðlindunum, bæði sjávarauðlindinni sem hér er undir en í raun á auðlindum þjóðarinnar í heild sinni, í stjórnarskrá. Þetta er atriði sem var mikið til umræðu í vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar á síðasta kjörtímabili. Í tillögum stjórnlagaráðs til Alþingis er mjög afdráttarlaust tekið af skarið um það að í stjórnarskrána eigi að setja ákvæði um auðlindir í þjóðareigu. Í tillögum stjórnlagaráðs, sem voru sendar inn á hvert heimili í landinu í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar 20. október sl., er fjallað um náttúruauðlindir í 34. gr. þess frumvarps. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Við nýtingu auðlindanna skal hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi. Stjórnvöld bera, ásamt þeim sem nýta auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra. Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda eða annarra takmarkaðra almannagæða, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlindunum.“ Þetta ákvæði kom að sjálfsögðu til umfjöllunar í þinginu á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á síðasta kjörtímabili og í umræðum í þingsal þegar verið var að ræða stjórnskipunarfrumvarpið. Á grundvelli umsagna frá fjölmörgum aðilum, sem veittu stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd umsagnir um málið, gerði stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tilteknar breytingar á orðalagi í þessari grein sem varðar náttúruauðlindirnar. En grundvellinum, kjarnanum í þeirri umfjöllun sem þarna er að finna, var eftir sem áður haldið til haga, það er að segja að leyfi til nýtingar auðlindar í þjóðareigu skyldi ávallt veita á jafnræðisgrundvelli og að þau mættu aldrei leiða til eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlindunum. Þetta er mikið meginatriði í þeirri hugsun sem hefur einkennt umræðuna og mjög margir hafa verið stuðningsmenn, meðal annars í mínum flokki, Vinstri hreyfingunni - grænu framboði, á bak við þá hugsun að binda í stjórnarskrá eignarhald þjóðarinnar á náttúruauðlindunum. Ég tel mikilvægt að þessu sé haldið til haga í umræðunni sem hér á sér stað um þetta mál. Einhverjir kynnu að halda því fram að það frumvarp sem hér er til umfjöllunar breyti engu sérstöku í þessu efni, hafi engin grundvallaráhrif á þá hugsun sem þarna er á bak við. Ég tel að færa megi rök fyrir því að það eigi ekki við rök að styðjast, þetta tengist beint og það leiðir af þeirri hugsun sem er í þessu frumvarpi, um útreikningsaðferðirnar og upphæð veiðigjaldsins. Ég held að sú hugsun sem verið hefur í umræðunni um náttúruauðlindirnar sé mjög mikilvæg. Það er mikilvægt að vinna áfram af því að ekki tókst að afgreiða stjórnarskrárfrumvarpið fyrir vorið, einkum og sér í lagi, eins og menn muna, fyrir afstöðu þáverandi stjórnarandstöðuflokka, þeirra tveggja sem nú mynda ríkisstjórn í landinu. Þeir lögðust gegn því að þjóðareign á auðlindum yrði bundin í stjórnarskrá með nægilega tryggilegum hætti, að mínu mati. Það voru að vísu hér uppi hugmyndir, einkum og sér í lagi frá Framsóknarflokknum, kannski ekki mikið handfast sem kom úr herbúðum sjálfstæðismanna, um hvernig ætti að orða ákvæði í stjórnarskrá um þjóðareign á auðlindum. Ég verð að segja fyrir mína parta að ég tel að þær hugmyndir hafi gengið allt of skammt og í raun gefið færi á því að nýting auðlindanna gæti leitt til eignarréttar. Um þetta var deilt hér á þinginu, tekist var harkalega á um þetta en það er mín afstaða að þar hafi allt of skammt verið gengið í þá átt að tryggja þjóðinni óafturkallanlegt forræði yfir auðlindunum. Herra forseti. Þessu finnst mér mikilvægt að halda til haga í þessari umræðu til að þetta mál, sem mörgum finnst kannski ekki stórt í sniðum, verði ekki tekið úr samhengi við hina stóru umræðu, kjarnann í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað í samfélaginu og mun halda áfram á næstunni, um eignarhald þjóðarinnar og fullan yfirráðarétt yfir sínum eigin auðlindum. Herra forseti. Ég ætla einnig að fjalla aðeins um þann þátt þessa máls sem snýr að tekjum ríkissjóðs, áhrifunum á tekjur ríkissjóðs. Það er eftirtektarvert að eitt af þeim forgangsmálum sem núverandi hæstv. ríkisstjórn leggur fram hér, á sumarþingi í kjölfar alþingiskosninga og í kjölfar þess að ríkisstjórnin var mynduð, skuli vera þetta frumvarp og ýmis önnur sem skerða tekjur ríkisins, bæði á yfirstandandi ári og næsta ári og, ef þessu er haldið til streitu, að sjálfsögðu áfram inn í framtíðina. Á sama tíma kvartar hæstv. ríkisstjórn yfir því að miklir erfiðleikar séu í rekstri ríkisins, hún kvartar yfir því að hún hafi tekið við erfiðu búi jafnvel þótt að engum dyljist sá árangur sem náðst hefur í stjórn ríkisfjármála á umliðnum fjórum árum, frá hruninu 2008, þar sem rekstri ríkissjóðs var snúið úr halla, sem var yfir 200 milljarðar, ef ég man rétt, og niður í það að verða nálægt jafnvægi. Engum dylst þessi miklu árangur en engu að síður kvartar hæstv. núverandi ríkisstjórn yfir að hafa tekið við erfiðu búi. Hún óskar meira að segja eftir því hér í þinginu að lögum um samkomudag Alþingis verði breytt, honum frestað í því augnamiði að hún hafi lengri tíma til að undirbúa fjárlagafrumvarp og tekjuöflunarfrumvörp sem fylgja fjárlagafrumvarpi fyrir haustið. Þó hefur það nú legið fyrir í alllangan tíma að fjárlagafrumvarp er fyrsta mál hvers þings og er lagt fram við þingsetningu. Það hefur verið í þingskapalögum núna frá því, hygg ég, 2012 að frá og með árinu 2013 skyldu tekjuöflunarfrumvörp fylgja fjárlagafrumvarpi þegar það er lagt fram. Gildistöku á því ákvæði var reyndar frestað eða það var haft síðar en gildistaka þingskapalaganna að öðru leyti til þess einmitt að gefa fjármálaráðuneytinu og þá ríkisstjórninni svigrúm til að vinna þá vinnu. Virðulegi forseti. Í þessu samhengi kemur ríkisstjórnin hér inn á fyrstu dögum þingsins með nokkur frumvörp sem skerða tekjur ríkissjóðs umtalsvert. Við höfum þegar fjallað um frumvarpið um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, þar sem hætt var við fyrri áform um að virðisaukaskattur á gistináttaþjónustu færi úr 7% í 14%, eins og hann var reyndar áður. Þar voru sennilega einar 500 milljónir á þessu ári og 1,5 milljarðar á næsta ári. Síðan fáum við þetta frumvarp hér, um veiðigjaldið og sérstaka veiðigjaldið, þar sem verið er að afsala ríkinu tekjum upp á um 10 milljarða kr. á þessu ári og næsta. Þetta eru auðvitað ekki litlar fjárhæðir sem hér eru undir og þær skipta verulega miklu máli í rekstri ríkissjóðs ef horft er til þess að við höfum í kjölfar hrunsins þurft að gæta mikils aðhalds í rekstri ríkisins, draga saman útgjöld og auka tekjur. Auðvitað hefur margt af því verið þannig að það hefur ekkert verið óskastaða þeirra sem borið hafa ábyrgð á stjórn ríkisins hér undanfarin ár en óhjákvæmilegt. Stundum þarf að taka óhjákvæmilegar og sársaukafullar ákvarðanir. Staða ríkisins eftir hrun var einfaldlega sú að ekki var um annað að tefla en að fara í slíkar ráðstafanir, draga úr útgjöldum, auka tekjur, vegna þess að þriðji kosturinn sem ríkisvaldið stendur frammi fyrir, þriðji kosturinn sem ríkisvaldið á jafnan möguleika á, við aðstæður eins og þessar, er erlend lántaka. Sá kostur var ekki í boði við kjölfar hrunsins. Ísland var í þeirri stöðu að geta ekki aflað sér lánsfjár á erlendum mörkuðum þannig að sú leið var einfaldlega ekki fær. Þá varð að grípa til annarra ráðstafana ella hefði íslenska ríkið farið í þrot. Þetta er nú sá kaldi veruleiki sem við stóðum frammi fyrir og var unnið að hörðum höndum, vil ég segja, og með býsna góðum árangri hér á landi, ef við berum okkur saman við það sem aðrar þjóðir þurftu að glíma við eftir hrunið, sem var að sjálfsögðu ekki bara á Íslandi heldur miklu víðar, en auðvitað alveg fordæmalaust hér á landi. Árangurinn hjá okkur í þessu efni hefur orðið aðdáunarefni í augum margra sem horfa utan frá, og oft er gestsaugað glöggt, á þróun mála hér á landi. Ég tel að ríkisstjórnin verði í fyrsta lagi að færa fram mjög sterk rök fyrir þeim ráðstöfunum sem hún grípur til þegar hún ákveður að lækka tekjur ríkissjóðs svona umtalsvert eins og hér er á ferðinni. Hún þarf að sýna fram á, með greinargerð, rökstuðningi, útreikningum, áhrifin til að undirbyggja tillögur sínar í málinu. Eins og komið hefur fram í þessari umræðu þá skortir mjög á í þessu efni að það sé gert annars vegar í frumvarpinu sjálfu sem hér liggur fyrir og eins af hálfu meiri hlutans í atvinnuveganefnd sem hefur sent frá sér sitt nefndarálit, er hér á þingskjali 52. Ríkisstjórnin er með þessu frumvarpi að afsala sér tekjum upp á um 10 milljarða kr. á þessu ári og næsta. Fjármunum sem hljóta þá, við þær aðstæður sem við búum við, að verða teknir af samfélagslegum verkefnum sem við erum öll að glíma við og sem við leggjum mikla áherslu á. Hvort sem það er skólakerfið okkar, menntakerfið, heilbrigðiskerfið eða velferðarþjónustan almennt séð, löggæslan, innviðir í samfélaginu eins og samgöngur, uppbygging nýrra atvinnuvega eða stuðningur við nýsköpun og þróun, rannsóknir og vísindi o.s.frv. En það er ekki gert hér. Það er ekki gert í þessu frumvarpi og það er ekki gert í málflutningi stjórnarliða og ekki liggja fyrir neinar tillögur, samhliða þessu frumvarpi og öðrum ámóta, um það hvernig eigi að mæta þeim áhrifum sem samþykkt þessa frumvarps hefur á afkomu ríkisins. Það er auðvitað mjög ámælisvert, vil ég leyfa mér að segja, að það sé ekki gert. Menn hafa sagt í umræðunni hér að undanförnu að það sé geysilega þýðingarmikið, og ég deili því sjónarmiði, að samhliða fjárlagafrumvarpi liggi fyrir frumvörp um tekjuöflun ríkissjóðs þannig að menn sjái heildarmyndina fyrir sér strax í upphafi þegar fjárlagafrumvarpið kemur fram; menn sjái útgjaldahliðina, menn sjái tekjuhliðina og hvernig afla eigi ríkissjóði tekna fyrir þeim útgjöldum sem fylgja samneyslunni. En í þessu frumvarpi og í þessu máli liggur ekkert slíkt fyrir. Það liggur ekkert fyrir hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að mæta því tekjutapi sem hér er á ferðinni og ég ítreka að ég tel það ámælisvert og það hljóti að verða kallað eftir því. Nú þykist ég viss um að þetta mál muni ganga til atvinnuveganefndar á milli 2. og 3. umr. og þá finnst mér eðlilegt að farið verði í það og leitað eftir því að fá frekari skýringar á því hvernig eigi að mæta áhrifum þessa frumvarps. Herra forseti. Það er sérkennilegt að ný ríkisstjórn, sem var mynduð hér í kjölfar kosninga, af núverandi stjórnarflokkum sem gáfu mikil fyrirheit í kosningabaráttunni - einkum og sér í lagi að vísu flokkur hæstv. sjávarútvegsráðherra, hann gaf mikil fyrirheit í kosningabaráttunni um hvað hann hygðist gera, kæmist hann til valda og áhrifa, í þágu heimilanna í landinu. En málin sem tengjast því loforði, hvar eru þau? Það var þingsályktunartillaga, sem hæstv. forsætisráðherra lagði hér fram, þar sem lagt var til að Alþingi fæli ríkisstjórninni að fara í tiltekna vinnu við að undirbúa eða móta hugmyndir um það hvernig koma mætti til móts við skuldsett heimili í kjölfar efnahagshrunsins. Þessi þingsályktunartillaga hefur nú verið samþykkt hér á Alþingi. Hún er í 10 liðum og hún felur í sér að skipa eigi nefndir um ákveðna og afmarkaða þætti þess máls og gert er ráð fyrir því að því nefndastarfi geti lokið fyrri part vetrar eða fyrir áramót. Þá á eftir, á grundvelli slíkrar vinnu, að semja frumvörp sem eiga síðan að koma inn í þingið, kannski á vorþingi 2014, til umfjöllunar. Þessum miklu loforðum er varpað inn í framtíðina með mjög óljósum hætti, kannski vegna þess að stjórnarflokkarnir hafa áttað sig á því að þessi loforð voru óábyrg. Það var ekki hægt og er ekki hægt að framkvæma þau öll eins og þau voru sett fram og menn sjá að sér nokkrum dögum eftir kosningar. En það er nú ekki alveg hreinskiptin framkoma, finnst mér, af hálfu stjórnmálahreyfinga gagnvart kjósendum í landinu. Herra forseti. Það kann að vera önnur saga en á sama tíma og þessum stóru kosningamálum er ýtt inn í framtíðina koma hér inn mál sem hægt er að ganga í að mati hæstv. ríkisstjórnar einn, tveir og þrír og það er að lækka ýmsar álögur á þá sem eru í færum til að leggja sitt af mörkum í samræmi við gildandi lög í þágu samfélagsins alls. Það eru ákveðnir sérhópar sem ríkisstjórnin tekur upp á sína arma, mætir þeim í þeim frumvörpum sem við höfum séð og þá ekki síst í frumvarpinu sem hér er til umræðu. Það er mjög mikið umhugsunarefni að þetta skuli vera það sem hæstv. ríkisstjórn leggur mest kapp á á þessu sumarþingi. Veiðigjöldin sem hér eru til umræðu eru auðlindagjöld og tilgangur þeirra er að sjálfsögðu að tryggja þjóðinni sanngjarnan arð af þeirri auðlind sem er og á að vera í eigu þjóðarinnar sem er sjávarauðlindin. Eins og ég gat um áðan þá hefur það viðhorf komið mjög skýrt fram meðal þjóðarinnar að það er ríkur vilji til þess að í stjórnarskrá sé sterkt ákvæði um sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindunum. Þetta hefur bæði komið fram í þjóðaratkvæðagreiðslunni í október 2012 og hefur komið fram í skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið í þessu efni líka. Það er þetta sem lögin um veiðigjöld fela í sér að því er varðar sjávarauðlindina og það er mjög mikilvægt að arðurinn af nýtingu þessarar auðlindar verði ekki einhvers konar einkaeign fárra heldur sé hann réttmæt eign þjóðarinnar allrar. Þess vegna finnst mér þýðingarmikið að í þessari umræðu séu ekki slitin tengslin milli auðlindarentunnar og veiðigjaldsins því að þetta er samtengt. Það hefur verið gagnrýnt í þessari umræðu af talsmönnum stjórnarmeirihlutans að gallar á gildandi lögum um veiðigjöld hafi gert að verkum að ekki hefði verið hægt að innheimta veiðigjöldin samkvæmt gildandi lögum frá og með fiskveiðiárinu 1. september næstkomandi með þeim hætti sem lögin gera ráð fyrir. Um þetta hefur verið fjallað allmikið í þessari umræðu og þessu hefur verið svarað af hálfu fulltrúa okkar í stjórnarandstöðunni. Það sem mér finnst merkilegt í því samhengi er þetta: Ef það er þannig að ekki er hægt að innheimta veiðigjöldin í samræmi við gildandi lög vegna þess að Hagstofuna skortir lagaheimildir, hvernig má það þá vera að lausnin á því vandamáli sé að lækka veiðigjöldin um 10 milljarða? Herra forseti. Ég fæ ekki séð hvernig þetta hangir saman. Hagstofan fær ekkert meiri heimildir til þess að vinna úr þessum upplýsingum eða afhenda þær veiðigjaldsnefnd með því að veiðigjaldið á útgerðirnar í landinu sé lækkað um 10 milljarða. Hún gengur ekki upp, þessi röksemdafærsla. Lausnin á því vandamáli sem ýmsir fulltrúar stjórnarflokkanna hafa verið að ræða um í þessari umræðu hlýtur að vera fólgin í því að skapa nægilega tryggan lagagrundvöll til þess að veiðigjaldsnefndin geti fengið upplýsingar, að Hagstofan geti unnið með upplýsingar og afhent þannig að hægt sé að reikna út veiðigjaldið. Jafnvel þó að menn færu í einfaldari útgáfu af veiðigjaldinu sem hefði kannski kallað á eitthvað minni gagnaöflun af hálfu veiðigjaldsnefndar eða Hagstofunnar eða ríkisskattstjóra o.s.frv. sem hefði líka verið hægt að ræða um þýðir það ekki heldur að niðurstaðan eigi að vera 10 milljarða kr. afsláttur af veiðigjaldinu. Það er bara engin lógík, það eru engin rök í þessum málflutningi. Menn gætu auðvitað komið hér og sagt: Setjumst yfir það að laga þarf umgjörðina um útreikninginn á veiðigjaldinu, að styrkja þarf lagaheimildir Hagstofu o.s.frv., en höfum það sem útgangspunkt að heildarveiðigjaldið, sem rennur í ríkissjóð, sé óbreytt. Þannig hefði að sjálfsögðu átt að nálgast þetta mál, að mínu viti. Göngum út frá því að útgerðin sé að skila því sem lög nr. 74/2012, um veiðigjöld, gera ráð fyrir að útgerðirnar skili en gerum nauðsynlegar lagfæringar á lögunum til þess að með tryggilegum hætti sé hægt að framkvæma þau telji menn að eitthvað skorti upp á í því efni. Þegar glöggt er skoðað fæ ég ekki séð að sú útfærsla sem finna má í frumvarpi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, og sem meiri hluti atvinnuveganefndar tekur algjörlega undir, taki á þessu vandamáli nema síður sé. Hins vegar hefur minni hluti atvinnuveganefndar, fulltrúar Samfylkingarinnar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Bjartrar framtíðar, lagt fram breytingartillögur. Í fyrsta lagi hefur minni hlutinn lagt fram ítarlegt nefndarálit þar sem er að finna útreikninga sem skortir algjörlega í nefndarálit meiri hlutans - eins og fram kom í ræðu á undan minni kunna þeir að vera til í fórum einstakra nefndarmanna, það er óljóst, en þá er alla vega ekki að finna í gögnum málsins sem liggja fyrir þinginu. En í áliti minni hluta nefndarinnar er að finna ítarlega umfjöllun um málið þar sem fjallað er almennt um auðlindamálið, þar sem fjallað er um auðlindarentuna og það réttlæti sem er fólgið í henni og fjallað um tillögur sem minni hlutinn leggur til um breytingar á lögunum til að koma til móts við helstu gagnrýni sem uppi hefur verið í málinu. Á þskj. 60 í 1. tölulið segir: „Ríkisskattstjóri skal afhenda Hagstofu Íslands skv. 2. mgr. 117. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, og veiðigjaldsnefnd rekstrarframtöl og aðrar upplýsingar úr skattframtölum sem hafa þýðingu fyrir ákvörðun veiðigjalda samkvæmt lögum þessum, þ.m.t. upplýsingar um verðmæti rekstrarfjármuna, sbr. 5. mgr. 11. gr. og 2. mgr. 12. gr. Hagstofu Íslands ber að taka við gögnunum og vinna úr þeim í samræmi við ákvæði laga þessara. Um veiðigjaldsnefnd og starfsmenn hennar gilda jafnframt sömu ákvæði um þagnarskyldu og kveðið er á um í 1. mgr. 117. gr. laga um tekjuskatt.“ Hér er sem sagt gerð tilraun til að setja undir þennan leka sem segja má að hafi verið eitt af gagnrýnisatriðunum sem fram hafa komið í umræðunni, þ.e. að slíkar lagaheimildir skorti. Ég tek eftir því að í umsögn Hagstofunnar um málið skrifar hagstofustjóri meðal annars að þessar lagaheimildir skorti. Það þýðir ekki að ekki sé hægt að afla þeirra með breytingum á lögum því að það getur verið verkefni okkar hér á Alþingi að breyta lögum eins og kunnugt er. Hér er því reynt að setja undir þann leka. Það hefur líka verið sagt í þessari umræðu að þær breytingar sem frumvarpið geri ráð fyrir séu til að koma til móts við minni og meðalstór fyrirtæki í sjávarútvegi af því að þeim sé íþyngt of mikið með gildandi lögum. Í tillögu minni hlutans er brugðist við þessu og í nefndaráliti hans segir, með leyfi forseta: „Í því skyni að minnka álögur á minni og meðalstór sjávarútvegsfyrirtæki leggur minni hlutinn til breytingar sem fela í sér að sérstakt veiðigjald verði ekki greitt af fyrstu 50.000 þorskígildiskílóunum í stað fyrstu 30.000 eins og kveðið er á um í a-lið 2. mgr. 9. gr. laganna. Þá verði aðeins greitt hálft gjald af næstu 200.000 þorskígildiskílóum, í stað 70.000 eins og kveðið er á um í b-lið 2. mgr. 9. gr. laganna, þannig að fullt gjald verði ekki lagt á fyrr en afli fer umfram 250.000 þorskígildiskíló. Með þessum hætti telur minni hlutinn komið til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki á mun hnitmiðaðri hátt en lagt er til í frumvarpinu.“ Hér eru sem sagt rakin áhrifin af þessu á afkomu ríkissjóðs og í áliti minni hlutans segir um það, með leyfi forseta: „Af tillögum minni hlutans um breytingar á frímarki og afsláttarþrepi leiðir að tekjur ríkissjóðs verða um 310 millj. kr. lægri en annars hefði orðið að óbreyttu.“ Það er langur vegur á milli áhrifanna á tekjur ríkissjóðs af þeim breytingartillögum sem minni hluti gerir hér annars vegar og því sem er að finna í frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra og meiri hluta atvinnuveganefndar tekur undir - 310 milljónir á móti 3,2 milljörðum á þessu ári og 6,4 milljörðum á því næsta. Ég tel því að minni hlutinn hafi einmitt brugðist við þessu, með tillögum sínum, á mjög ábyrgan hátt. Meiri hlutinn ætti að íhuga mjög vandlega hvort ekki sé með viðhlítandi hætti komið til móts við gagnrýni á gildandi lög með þeim tillögum sem minni hluti atvinnuveganefndar leggur til. Herra forseti. Að öðrum kosti verður maður að draga þá ályktun að það sé frummarkmið þessa frumvarps að lækka álögur á útgerðina, lækka veiðigjaldið, sem útgerðin á að greiða í sameiginlegan sjóð landsmanna, um 3,2 milljarða á þessu ári og 6,4 á því næsta. Það hlýtur þá að vera meginmarkmiðið en ekki það að ekki sé hægt að framkvæma lögin vegna þess að einhverjar heimildir vanti til handa Hagstofunni. Ef það væri málið væru tillögur meiri hlutans hér og frumvarp ráðherrans öðruvísi útbúið. Í framhaldi af þessu vil ég segja að þegar verið er að tala um að þessi lækkun á sérstaka veiðigjaldinu sé gerð til að bæta stöðu meðalstórra og lítilla sjávarútvegsfyrirtækja hafa í fyrsta lagi engin gögn verið reidd fram sem styðja þá fullyrðingu. Þegar þessi mál eru skoðuð kemur fram að þær tillögur sem liggja fyrir, um lækkun sérstaka veiðigjaldsins á botnfisk, munu lækka veiðigjöldin af þessum afla um rúmlega 4,5 milljarða kr. Og hvernig skiptist sú lækkun, upp á 4,5 milljarða kr.? Hún skiptist þannig að þau sjö fyrirtæki sem hafa mestan kvóta fá lækkun sem nemur um 2 milljörðum og næstu 12 fyrirtæki að stærð munu fá um 1,2 milljarða kr. Sem sagt 19 stærstu fyrirtækin fá 3,2 milljarða kr. í lækkun eða yfir 70% af heildarlækkuninni sem um er að ræða. Herra forseti. Hvernig má það þá vera að í þessu felist sérstök aðgerð til að bæta stöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja þegar langstærsti hlutinn, yfir 70% af því sem ég er hér að tala um, fer til 19 stærstu fyrirtækjanna miðað við kvóta? Síðan er því einnig haldið fram að þessar aðgerðir séu sérstaklega komnar til í þágu landsbyggðarinnar. En er það svo? Það eru auðvitað eigendur fyrirtækjanna sem greiða veiðigjöldin og fá þar af leiðandi þennan afslátt og þessa lækkun. Og stóru fyrirtækin sem fá mestu lækkunina eru, kemur í ljós, einkum í eigu fárra aðila á suðvesturhorninu og á fáum öðrum stöðum. Það er því ekki aðgerð sem er sérstaklega í þágu landsbyggðarinnar. Eða er það, herra forseti? Að minnsta kosti finnst mér þá vanta ítarlegri rökstuðning til að styðja þær fullyrðingar. Þegar menn skoða málið kemur nefnilega allt annað í ljós. Og hverjir eru svo þessir stóru eigendur? Í hópi þeirra eru bankar, það eru lífeyrissjóðir, það eru tryggingafélög, það eru eignarhaldsfélög með eignarhald sem er óþekkt, að einhverju leyti að minnsta kosti, og það er þessum aðilum sem á að færa arðinn af fiskveiðiauðlindinni með þeim hætti sem lagt er til í frumvarpi sjávarútvegsráðherra. Menn hljóta að spyrja sig: Bíddu, eru það þessir aðilar sem eiga auðlindina? Eru það þeir sem eiga þennan arð? Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst ekki vel til þessa máls vandað. Ég fæ ekki betur séð, af því sem ég hef hér verið að rekja og margir aðrir í þessari umræðu, en að megintilgangur frumvarpsins sé að flytja til fjármuni í samfélaginu, að flytja fjármuni til þeirra sem meira mega sín í samfélaginu frá hinum. Það er líka kjarninn í þeim tillögum sem hæstv. ríkisstjórn hefur nú lagt fram, um breytingar á almannatryggingakerfinu, þ.e. þær nýtast best þeim sem hæstar hafa tekjur og síst þeim sem hafa minna á milli handanna. Það er rauði þráðurinn í stefnu núverandi hægri stjórnar í landinu að færa til fjármuni í samfélaginu og það er hún svo sannarlega að gera með því frumvarpi sem hér liggur fyrir um breytingar á veiðigjöldum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir sköruglega ræðu. Þó að ég geti tekið undir nánast allar röksemdirnar sem hann flutti í sínu góða máli vil ég samt segja að þetta frumvarp, af hálfu ríkisstjórnarinnar, er ekki alvont. Í fyrsta lagi hefur komið fram alveg skýrt og er viðurkennt í sjálfu sér af hálfu minni hlutans í nefndaráliti að í ljós komu ákveðnir agnúar, tæknilegir, á útfærslu málsins af hálfu framkvæmdarvaldsins. Það er verið að setja undir það af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um að þær breytingartillögur, og sérstaklega fyrsta breytingartillagan sem hv. þingmaður gerði að umræðuefni snemma í sinni ræðu, og lögð er fram af minni hlutanum, bætir með miklu sterkari hætti úr þeim annmörkum sem voru á áframhaldandi framkvæmd fyrri laga. En það sem er jákvætt í þessu frumvarpi frá ríkisstjórninni, sem gerir það að verkum að ég segi að það sé alls ekki alslæmt, er auðvitað sú staðreynd að ríkisstjórnin leggur til að hið sérstaka veiðigjald á uppsjávarútgerðina sé hækkað. Að því marki get ég ekki annað en tekið undir þann part frumvarpsins. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé mér ekki sammála um það að þar er algjörlega farið miðað við þann mikla umframhagnað sem hefur komið fram vegna góðæris í þeim parti útgerðarinnar. Ég vil einnig spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhverjar efasemdir um að þær breytingartillögur sem minni hlutinn gerir, varðandi hækkun frítekjumarksins sem á að vernda minni eða litlar og meðalstórar útgerðir - er hv. þingmaður algjörlega sannfærður um að það dekki allar útgerðirnar í þeim útgerðarflokki?

Herra forseti. Það má kannski segja að fátt sé svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott og að það sé hægt að halda því fram að einstök atriði í sjálfu frumvarpinu séu ekki alslæm. Hv. þingmaður nefnir nokkur atriði þarna. Hann nefnir meðal annars þær athugasemdir sem komið hafa fram varðandi heimildir viðkomandi stofnana eins og Hagstofunnar, veiðigjaldsnefndar, til þess að vinna með upplýsingar eða afhenda og láta þær fara á milli. Komið hefur fram að þessi ágalli gerði það að verkum að erfitt væri að innheimta veiðigjaldið með þeim hætti sem gildandi lög gera ráð fyrir. Já, það er rétt að þær athugasemdir komið hafa fram, en eins og ég gat um í ræðu minni er ekki lausnin á því vandamáli að Hagstofan geti ekki unnið með einhver gögn eða afhent gögn, að lækka veiðigjaldið um 10 milljarða. Hagstofan er ekkert betur sett með það. Hún þarf þá að fá undirbyggðar og styrkar lagaheimildir. Ég tel að sú útgáfa sem er að finna í breytingartillögu minni hlutans sé traust til þess að setja undir þennan leka, hafi menn talið að hann væri til staðar. Varðandi síðan hækkunina á veiðigjaldi á uppsjávarfiski kann það vel að vera rétt hjá hv. þingmanni að það sé eitt af því góða í frumvarpinu. En munurinn sem hér er búinn til á veiðigjaldinu í uppsjávarfiski annars vegar og botnfiskinum hins vegar er auðvitað orðinn miklu meiri samkvæmt þessu frumvarpi en sem rök eru fyrir, ef við horfum til dæmis á þróun verðvísitölunnar í uppsjávarfiski annars vegar og botnfiskinum hins vegar. Það réttlætir að mínu viti ekki þann gríðarlega mikla mun sem þarna er orðinn.

Herra forseti. Ég get nú verið hv. þingmanni sammála um það. Sömuleiðis þótti mér það áréttað í alveg prýðilega málefnalegri ræðu sem hv. þm. Haraldur Benediktsson flutti í gær eða fyrradag þar sem hann lagði fyrir þingið upplýsingar sem hann hafði aflað sér frá FAO sem bentu til þess að á næstu átta árum mundu afurðir eins og sjávarafurðir, fiskfang, hækka í verði kannski um 15–20%. Þannig að miðað við það að bullandi afkoma er nú í ár hjá útgerðinni allri að heita má og meiri en nokkru sinni fyrr og mjög líklegt er að sú góða staða haldi áfram enn um sinn, er auðvitað algjörlega fráleitt að fara þá leið að lækka veiðigjaldið. Með tilliti til þess að menn eru að reyna að ná saman hefði ég talið að það væri algjörlega upplagt, eins og hér hefur verið reifað af stjórnarandstöðunni, að taka hluta úr frumvarpi hæstv. ríkisstjórnar, einkum þann hluta sem lýtur að hækkun veiðigjalds á uppsjávarútgerðirnar, en halda áfram hinu sérstaka veiðigjaldi eins og það var lagt upp af fyrrverandi ríkisstjórn, þó með þeim breytingum að hækka frímarkið til þess að vernda litlar og meðalstórar útgerðir. Eins og ég hef skilið það mál þá sýnist mér að miðað við þær tillögur sem reifaðar hafa verið af minni hlutanum sé það nánast ljóst að hálft fjórða hundrað útgerða, sem allar falla í flokkinn litlar og meðalstórar útgerðir, mundu njóta þeirra breytinga. Ég tel því að það sé vel sett undir þá leka sem framkvæmdin sýndi að var á hinu fyrra frumvarpi sem við samþykktum og gerðum að lögum. Þegar upp er staðið held ég að ekki sé mjög langt á milli okkar, mín og hv. þingmanns. Getur hv. þingmaður upplýst mig um hvað veiðigjaldið yrði ef þeirri tölu yrði haldið sem nú er í frumvarpi ríkisstjórnarinnar og síðan þeirri tölu sem minni hlutinn leggur til? Gæti það ekki verið 17–18 milljarðar? Ég tel að það sé það sanngjarnasta sem er að finna 

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að mestu í því sem hann ræðir hér. Ég tel sem sagt að varðandi litlu og meðalstóru fyrirtækin séu tillögur minni hlutans í raun miklu hnitmiðaðri til þess að koma til móts við þau sjónarmið eða þá gagnrýni sem komið hefur fram hvað þau varðar en lagt er til í frumvarpinu. Það er ágætlega reifað í áliti minni hlutans og þar er að finna töflur og útreikninga sem undirbyggja þessa niðurstöðu. Það er nú meira en hægt er að segja um álit meiri hluta atvinnuveganefndar sem ekki leggur fram nein slík gögn máli sínu til stuðnings fyrir þingið, eins og ég gat um í ræðunni. Það kann að vera að einhverjir nefndarmenn úr meiri hlutanum hafi einhver gögn í fórum sínum en þau eru ekki sjáanleg eða sýnileg í gögnum málsins við umræðuna á Alþingi. Ég er því sammála hv. þingmanni um þetta. Að því er upphæðina varðar sem komið gæti út ef því yrði með einhverju móti blandað saman sem hv. þingmaður vísar til, þá skal ég ekki alveg fullyrða um hvort sú tala sem hann nefnir, sem eru kannski 17 milljarðar, sé nákvæm. Það kann vel að vera að hún fari nærri lagi. Um það skal ég ekki alveg fullyrða vegna þess að ég hef ekki tekið þátt í vinnunni í nefndinni, ég á ekki sæti í atvinnuveganefnd þannig að ég hef ekki tekið þátt í þeirri vinnu eða hef legið yfir einstökum útreikningum í því efni. En ég held að það sé samt nokkuð nærri lagi miðað við það sem hv. þingmaður ræddi hvað þetta snertir.

Virðulegi forseti. Það mál sem við fjöllum um hér í dag er og hefur verið umdeilt í samfélaginu í langan tíma og kannski ekki nema eðlilegt. Ég er sjómannsdóttir og ber mikla virðingu fyrir sjómönnum og ekki síst mökum þeirra og fjölskyldum sem búa alla jafna við mikla fjarveru sinna nánustu. Sjávarútvegurinn er einn af undirstöðuatvinnuvegum landsins og hefur bein og óbein áhrif á flesta landsmenn. Stór hluti byggða landsins hefur mótast með einum eða öðrum hætti í gegnum sjávarútveginn og þá ekki síst hinn síðari tíma í gegnum kaup á kvóta. Fjársterkir aðilar hafa keypt upp kvóta sem hefur svo hægt og bítandi safnast á fárra hendur. Eftir hafa setið íbúar byggða sem áður höfðu lífsviðurværi sitt af sjávarútvegi og eru í átthagafjötrum. Sem betur fer hafa margar þessara byggða spyrnt við fótum og hafist handa við ný verkefni til að tryggja áfram búsetu í heimabyggð sinni. Það breytir því þó ekki að almenningi í landinu þykir rétt og sanngjarnt að þeir aðilar sem nýta auðlindina greiði fyrir hana sanngjarnan arð. Það er einnig mín skoðun og ég tel að eitt stærsta framfaramál síðasta kjörtímabils hafi verið álagning hins nýja veiðileyfagjalds. Með því varð loksins tryggt að útvegsmenn greiddu sanngjarnt gjald fyrir afnot af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Sú lækkun sem er boðuð hér á veiðigjaldi hefur kallað á mikil viðbrögð sem birtast meðal annars í undirskriftasöfnun tugþúsunda Íslendinga og miklum skrifum á samfélagsmiðlum. Þessar boðuðu breytingar draga okkur aftur til fortíðar og minna á þá tíma sem ég rakti áðan þegar eigendum fárra stórútgerða var færður arður af fiskveiðiauðlindinni á silfurfati og margar byggðirnar blæddu fyrir. Í umræðunni hefur aðeins verið rætt um sérhagsmuni og í mínum huga er afar mikilvægt að við fórnum ekki þeim sérhagsmunum á kostnað almennings með lækkun veiðigjalda. Þær ástæður sem gefnar hafa verið sem rökstuðningur fyrir lækkun eru ekki nægilegar að mínu mati því að lækkunin er stórfelld eins og hér hefur komið fram, allt að 10 milljarðar. Almenningur í landinu kaupir heldur ekki að veiðigjöld séu ósanngjörn skattheimta, að þau séu of há og verði til þess að útgerðir fari á hausinn, að þau íþyngi um of litlum og meðalstórum fyrirtækjum, leggist fyrst og fremst á landsbyggðina, skerði laun sjómanna, mismuni útgerðum eftir því hvaða veiði er stunduð, standi í vegi fyrir nýfjárfestingu og endurnýjun og að þau séu óframkvæmanleg af tæknilegum ástæðum. Tæknilegar ástæður má lagfæra og það er hlutverk okkar á Alþingi, en að afleggja þau að stórum hluta eins og hér á að gera er gerræðisleg ákvörðun. Í nefndaráliti minni hlutans segir, með leyfi forseta, að mikilvægt sé „að gera greinarmun á hefðbundnum arði sem stafar af fjárfestingu, þekkingu, reynslu og útsjónarsemi í rekstri og auðlindarentu. Slíkur arður rennur beint til eigenda og/eða fjárfesta en skilar samfélaginu óbeinum arði með sköpun atvinnu, tekjum, eftirspurn, afleiddum störfum, sköttum og gjöldum. Þetta á við um allan atvinnurekstur. Auðlindarenta eða umframarður stafar af verðmætum auðlindar og kemur fram í rekstri vegna sérleyfa til nýtingar þeirra.“ Eins og komið hefur fram hefur Hagstofa Íslands árum saman unnið úr skattframtölum og öðrum gögnum og birt yfirlit yfir afkomu veiða og vinnslu. Fiskistofa tekur líka saman og birtir ítarlegar upplýsingar um aflabrögð og það er ekki margt annað sem þarf til að ákveða veiðigjöldin. Ef eitthvað annað er í veginum breytum við því. Fram kemur í tillögu minni hlutans, með leyfi forseta: „Það þarf ekki að koma á óvart að ófyrirséð vandkvæði hafi komið upp við framkvæmd laga um veiðigjöld. Þau fela í sér nýjung sem hefur ekki verið reynd hér áður. Samhliða nefndaráliti þessu leggur minni hlutinn fram tillögur til breytingar á lögum um veiðigjöld.“ - Það er nefnilega þannig að það má laga margt og engin ástæða til annars en að viðurkenna það. En það er eitt að laga og annað að fella niður. - „Fram hefur komið að vafi leiki á hvort veiðigjaldsnefnd, sem starfar samkvæmt lögum um veiðigjöld, hafi aðgang að öllum þeim upplýsingum sem hún þarf á að halda til að ákvarða sérstakt veiðigjald. Til að mögulegt verði að bregðast við framangreindum vanda leggur nefndin til að ríkisskattstjóra verði gert skylt að afhenda Hagstofu Íslands og veiðigjaldsnefnd rekstrarframtöl og aðrar upplýsingar úr skattframtölum sem hafa þýðingu fyrir ákvörðun veiðigjalda, þar með taldar upplýsingar um verðmæti rekstrarfjármuna.“ Almenna veiðigjaldinu er ætlað að standa undir þeim kostnaði sem hið opinbera hefur af fiskveiðistjórn. Sérstaka veiðigjaldið er svo hlutdeild þjóðarinnar í auðlindarentunni, hluti af þeim arði sem eftir stendur þegar búið er að greiða allan tilkostnað, launin, orkuna, viðhaldið og allan þann útgerðarkostnað, kaup á skipum og fjármagnskostnað, þ.e. vextina af lánsfénu, og arð til eigenda. Útgerðir greiða því ekkert sérstakt veiðigjald fyrir afnot af sameiginlegri auðlind fyrr en allir hafa fengið sitt. Við getum varla ætlast til þess að aðrir greiði þennan kostnað, eða hvað? Ef rekstrarskilyrði versna, t.d. með lækkun fiskverðs eða hækkun gengis, er það sérstaka veiðigjaldið sem lækkar og hverfur ef umframarðurinn dugar ekki til að greiða meira en kostnaðinn, þ.e. almenna gjaldið. Það að útgerðin hefur einkaleyfi til að nýta þessa sameiginlegu auðlind okkar eru sterk rök fyrir því að hún greiði það. Það verður að líta á veiðigjaldið sem afnotagjald þar sem nýtingaraðilar eru með því að skila auðlindarentunni til réttmæts eiganda hennar, þjóðarinnar, í sameiginlega sjóðinn okkar allra. Það liggur nefnilega fyrir að tekjurnar af gjaldinu eiga meðal annars að renna til samgönguframkvæmda um land allt, m.a. boðaðra Norðfjarðarganga sem við höfðum áhyggjur af hér þegar boðaðar breytingar komu fram á þessu sumarþingi, þar sem tekjur ríkissjóðs eru skertar um marga milljarða. Þá er ekki nema eðlilegt að fólk láti sér detta í hug að eitthvað verði slegið af. Þessar tekjur á líka að nota til nýsköpunar í atvinnulífi og í öll önnur framfaramál, t.d. til hækkunar barnabóta sem er afar mikilvæg fyrir fjölskyldurnar í landinu, ungu fjölskyldurnar. Það má hins vegar velta því upp, og á að gera með þessi lög eins og önnur, hvort forsendur fyrir ákvörðun veiðigjaldanna séu eðlilegar og gjöldin réttilega ákvörðuð. Mig langar að vitna í dósent í viðskipta- og hagfræði, Stefán Björn Gunnlaugsson, sem hefur verið að rannsaka áhrif nýrra laga um veiðigjöld, annars vegar á 25 stærstu útvegsfyrirtækjunum og hins vegar þeim minni þar sem haft er eftir honum: „Ljóst er að staða íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja er æðiólík innbyrðis. Sum þeirra eru vafin skuldum en önnur svo gott sem skuldlaus. Þegar málið er kannað betur kemur þó í ljós að aðeins fjögur af stærstu 25 fyrirtækjunum eiga í verulegum fjárhagsvanda. Hin fyrirtækin standa vel eða mjög vel ef marka má niðurstöður Stefáns, sem finna má í umsögn hans við veiðigjaldafrumvarpið. Því kann slæm skuldastaða fárra fyrirtækja að skekkja heildarmyndina þegar reynt er að meta getu stóru útgerðanna til að standa undir veiðigjaldinu.“ Hann tiltekur svo fyrirtækin sem standa misvel og hvet ég þá sem eru að ræða þessi mál hér sem og nefndina til að skoða það enn frekar því að það virðist ekki vera sem þeir hafi lesið það miðað við frumvarpið sem liggur fyrir. Miðað við reikninga ársins 2010 voru um 34 fyrirtæki með veltu yfir milljarði. Þau höfðu yfir 80% heildarkvótans og hefðu greitt um 85% af sérstaka veiðigjaldinu, þ.e. yfir 15 milljarða af þeim 18 sem hefðu verið til greiðslu. Það er því afar sérstakt þegar því er haldið fram að veiðigjöldin bitni mest á litlum og meðalstórum fyrirtækjum og að þau séu sérstakur landsbyggðarskattur. Almenna veiðigjaldið er jafn hátt á hvert kíló sama hver stærð fyrirtækisins er og sérstaka veiðigjaldið er lægra á kíló hjá litlum fyrirtækjum en hjá stórum. Því er ekki hægt að segja að veiðigjaldið sé litlum fyrirtækjum meiri byrði en stórum, þvert á móti, og enginn skynsamleg rök til að tengja það rekstrarlegum forsendum einstakra fyrirtækja. Það kemur reyndar fram í tillögu minni hlutans sem var rædd rétt áðan að þar sem ójafnvægi hefur skapast í greininni er gerð tillaga til lagfæringar. Mér finnst heldur ekki rétt í þessari umræðu um veiðigjöldin að búa til togstreitu á milli höfuðborgar og landsbyggðar með því að tala um landsbyggðarskatt. Veiðigjöld eru gjöld á eigendur útgerða. 34 stærstu fyrirtækin greiða um 85% veiðigjaldanna, eins og ég sagði áðan. Þessi gjöld lenda á útgerðunum og engum öðrum. Eitt af því sem einkennir veiðigjöldin er að þau aðlaga sig afkomu útgerðanna. Sú afkoma ræðst að stórum hluta af fiskverði sem ræðst svo af gengi krónunnar. Ef krónan styrkist lækkar fiskverð og þar með lækkar sérstaka veiðigjaldið. Veiðigjöldin hafa engin áhrif á það verð sem fæst fyrir afla á markaði og þar af leiðandi ekki á laun sjómanna, eins og mjög mikið hefur verið rætt. Laun sjómanna hafa hækkað með lægra gengi og hækkandi fiskverði, sem betur fer. Því er með ólíkindum þegar reynt er að halda því fram að veiðigjöldin hvetji útgerðir til að reyna að lækka laun sjómanna. Hvers lags vitleysa er það? Launakostnaður kemur til frádráttar og ef launin eru hærri lækka veiðigjöldin, ef launin eru lægri hækka veiðigjöldin þannig að það stenst enga skoðun. Svo er vert að hafa í huga að eftir því sem launin eru hærri skilar það sér í hærri útsvarstekjum til sveitarfélaganna. Því er það svolítið sérstakt þegar sveitarfélög hafa tekið sig saman, þar á meðal mitt sveitarfélag, og ég játa hér að ég studdi það ekki af því að mér finnst ekki eðlilegt í því ferli sem hefur átt sér stað í gegnum árin, með tilfærslu kvóta, að núverandi kvótahafar í byggðum landsins ætli að eigna sér hlutdeild í auðlindagjaldinu. Hvað með byggðirnar sem eiga engan kvóta lengur? Hvers eiga þær að gjalda? Mér finnst það skynsamlegra sem fyrri ríkisstjórn lagði til og lögin kveða á um, að þetta renni í okkar sameiginlega sjóð og fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar ber þess merki að meðal annars átti að dreifa þeim tekjum um land allt þannig að þær yrðu sem best nýttar en ekki tilfallandi í nokkrum sveitarfélögum, útgerðarsveitarfélögum landsins. Það er undarleg hagfræði þegar menn fullyrða að veiðigjöldin verði til þess að ekki verði hægt að fjárfesta og endurnýja í sjávarútveginum. Tilgangurinn þegar maður er að fjárfesta hlýtur alltaf að vera sá að framleiðslan og það verðmæti sem verður til aukist umfram það sem kostar að fjárfesta. Jón Steinsson segir í DV á dögunum þar sem hann talar um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, og ég tek undir það með honum, að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar við lækkun skatta komi honum á óvart. Hann telur ekki að lækkunin sé til þess fallin að auka hagvöxt í sama mæli og lækkun annarra skatta. Hann segir, með leyfi forseta: „Ég held að þetta hafi engin örvandi áhrif. Og sérstaklega er þetta náttúrulega athyglisvert í ljósi þess að skattar eru háir á Íslandi og það væri mjög gott að geta lækkað til dæmis virðisaukaskattinn eða tekjuskattinn. Ein leið til að gera það væri að vera með hátt auðlindagjald og þá miklu, miklu lægri virðisaukaskatt. Og það væri örvandi. Það væri virkilega örvandi.“ Það væri reyndar líka mjög gott ef við gætum lækkað skatta eins og er komið inn á hér, en inntakið er að þetta hafi ekki örvandi áhrif eins og sérstaklega sjálfstæðismenn hafa haldið fram. Hann segir einnig um lækkun veiðigjalda að hún stuðli síður að örvun hagkerfisins, með leyfi forseta: „En auðlindagjöld - ef þau eru rétt útfærð og einungis gjöld á umframhagnað eins og gjaldið er núna - þau hafa engin vinnuletjandi áhrif á útgerðina. Það verða jafn margir fiskar dregnir úr sjó og jafn mikil verðmæti búin til úr þeim hvort sem að veiðigjaldið er 10 milljarðar eða 30 milljarðar.“ Það kemur einnig fram að hann telur að gjaldið sé lágt miðað við umframhagnað sjávarútvegsfyrirtækja og telur að langstærsti hluti hagnaðarins verði eftir hjá fyrirtækjunum. Og hann segir, svo ég vitni aftur í hann, með leyfi forseta: „Ég sé ekki nokkurn skapaðan hlut í þessu frumvarpi sem hlífir litlum eða meðalstórum útgerðum.“ Það er akkúrat það sem hefur svolítið verið inntakið í ræðum ríkisstjórnarflokkanna, að þetta eigi að hlífa þeim, en ég tel að minni hluti atvinnuveganefndar hafi sýnt fram á annað, vankanta sem verða betur lagaðir með þeim tillögum sem koma fram þar. Hann segir einnig að ekkert bendi til þess að veiðigjaldið eins og það er núna dragi úr hvata til að sjávarútvegsfyrirtæki ráðist í fjárfestingar og svo ég vitni aftur í hann: „Hagnaðurinn er svo mikill í þessum geira að það eru allir að fullnýta kvótann sinn hvort eð er. Þú veiðir ekkert meiri fisk þó veiðigjaldið sé lækkað. Hagnaðurinn er það mikill nú þegar að það er bara miklu meiri en nógur hvati til að ráðast í allar þær fjárfestingar sem sjávarútvegsfyrirtækin telja sig þurfa. Þau eru nú þegar að fá 8 prósenta arð af því fé sem lagt er í reksturinn og líka þorrann af auðlindarentunni. […] Hvort sem við erum að tala um að gjaldið yrði 13,5 milljarðar eða 10 milljarðar, þá eru útgerðirnar hvort eð er að fá bróðurpartinn af þessu. Þær eru með svo miklu, miklu meira en nógan hvata til að gera allar þær fjárfestingar sem þörf krefur að það er algjörlega út í hött að tala um að það hafi einhver áhrif á fjárfestingu.“ Þar tekur hann undir sjónarmið okkar vinstri grænna og fleiri, að þetta sé ekki eitthvað sem setji fyrirtækin á kné eða verði til þess að ekki verði hægt að endurnýja nokkurn skapaðan hlut. Auðvitað má í því samhengi velta því fyrir sér af hverju flotinn hafi ekki verið endurnýjaður undanfarin ár, þ.e. í eins miklum mæli og nú virðist þurfa að gera. Það er ekki eins og ekki hafi átt sér stað einhverjar fjárfestingar í þessum geira. Veiðar eru háðar aflamagnstakmörkunum. Stækkun fiskveiðiflotans eða aukning veiðigetu skipa breytir ekki aflamagni eða verðmæti aflans og eru því ekki rök fyrir aukinni fjárfestingu. Það að stækka flotann hefur ekki aukið aflamagn í för með sér og því er augljóst að stækkunin getur ekki leitt til hækkunar á tekjum af veiðigjöldum eins og haldið hefur verið fram. Þessi krafa um auknar fjárfestingar í sjávarútvegi vekur upp ýmsar spurningar. Eins og við vitum og það er kannski það sem almenningur er hvað sárreiðastur yfir í þessari umræðum og ég held að það megi segja að reiðin beinist fyrst og fremst, eða gagnrýnin, kannski ætti frekar að tala um gagnrýnina sem beinist fyrst og fremst að því að það liggur fyrir að það höfðu átt sér stað miklar afskriftir, fjárfestingin var vissulega í kvótakaupum, mikið í hlutabréfum, framlögum í fyrirtæki erlendis og mestmegnis var þetta fjármagnað með lánsfé. Svo hafa menn verið að greiða sér stórkostlegan arð og kvarta síðan undan því að geta ekki borgað auðlindagjald. Þá er ekki nema eðlilegt að fólk spyrji sig af hverju fyrstu skref þessarar ríkisstjórnar snúa að því að aðstoða þá sem best geta lagt til samfélagsins. Það má líka spyrja sig, eins og ég kom inn á áðan, af hverju ekki var fjárfest í skipum eða öðrum rekstrarfjármunum sem virðist vera talin sár þörf á núna. Það má spyrja sig hvort við, þjóðin, eigum þá að afsala okkur þeim rétti eða tilkalli til arðs af auðlindinni okkar til að fjármagna þessa gjörninga sem áttu sér stað og hafa átt sér stað í gegnum árin. Það segir í nefndaráliti minni hlutans, með leyfi forseta: „Veiðigjöld á að ákveða með hlutlægum og gagnsæjum hætti. Með lögum um veiðigjöld var búin til hlutlæg tenging milli gjalda og auðlindaarðs. Hana má ekki rjúfa þannig að álagning veiðigjalda verði háð geðþótta ráðamanna og þrýstingi hagsmunasamtaka hverju sinni. Undir slíkum kringumstæðum missa veiðigjöld gildi sitt og raunverulegt eignarhald þjóðarinnar á auðlindinni skerðist.“ Það er það sem er svo mikilvægt, að við vitum og sjáum með hvaða hætti þessir hlutir eru gerðir. Það á heldur ekki að breyta því að veiðigjöldin eða álagning þeirra samkvæmt núgildandi frumvarpi breytir því ekki að fjárfestingin í sjávarútvegi sé arðbær eins og hér hefur verið rakið. Virðulegi forseti. Veiðigjaldslögin eru nú þegar komin í framkvæmd að öllu öðru leyti en því, eins og hefur verið rætt um hér, að útreikningi þessa sérstaka gjalds fyrir komandi fiskveiðiár hefur ekki verið lokið. Framkvæmd laganna er byggð á áralöngu fyrirkomulagi þar sem Fiskistofa leggur gjöldin á og sér um innheimtuna. Á því varð engin afgerandi breyting. Ákvörðun veiðigjaldanna er sem sagt byggð á sömu aðferðafræði með nokkrum breytingum sem hafa mikla efnislega þýðingu en breyta framkvæmdinni ekki verulega. Vandamálið virðist vera tæknilegs eðlis, eins og ég hef áður sagt og komið hefur fram í ræðum margra þingmanna, þar sem Hagstofan og ríkisskattstjóri halda gögnunum hver hjá sér og virðast ekki vilja eða hafa ekki færi á því að láta þau gögn af hendi hver til annars til að hægt sé að framkvæma þetta. Ég trúi því ekki að ríkisstjórnin sjái sér ekki fært eða skorti kjark til að leysa úr því vandamáli, þessu tæknilega vandamáli sem talið er að liggi í því að ein stofnun afhendi annarri upplýsingar þar sem báðar eru bundnar sams konar trúnaði og hafa skipst á upplýsingum áratugum saman. Þetta er ekkert nýtt í kerfinu. Að mínu viti, og ekkert bara mínu heldur margra annarra líka, er um að ræða einfaldar lagabreytingar og því veltir maður því fyrir sér hvort það sé hreinlega ekki vilji hjá núverandi ríkisstjórn til að innheimta auðlindagjald yfirleitt. Er það mergur málsins? Fall krónunnar skapaði sjávarútveginum sterka stöðu og miklar tekjur en á sama tíma skertist hagur margra, allra heimila í landinu. Við vitum öll að vöruverð hækkaði, tekjurnar hjá ríkissjóði minnkuðu og það má í raun segja að orðið hafi gríðarleg tekjutilfærsla, tugmilljarðatekjutilfærsla frá almenningi til eigenda fárra stórútgerða með þessu sterka gengi krónunnar sem skapar útgerðinni auknar tekjur en hækkar vöruverð til hins almenna borgara. Ég lít svo á að það veiðigjald sem við búum við nú sé bæði sanngjarnt sem endurgjald fyrir notkun sameiginlegrar auðlindar og það má segja að það sé líka vörn gegn því að kostnaðurinn af lækkun á gengi krónunnar lendi á almenningi en ágóðinn hjá fáum útvöldum. Það er líka mjög mikilvægt að hafa í huga að þótt vissulega hafi verið talað mikið um tekjutenginguna, þ.e. tekjuþáttinn fyrir ríkissjóð - þetta eru engir smáaurar sem við erum að ræða og vert að minna á og hér hefur töluvert verið talað um það hvar menn ætla að skera niður og rætt um að ástæðan fyrir því að ekki verði hægt að koma fram með fjárlagafrumvarp í haust á réttum tíma sé meðal annars vegna þess að menn séu búnir að búa til mun stærra gat en hefði þurft að koma til. Í því sambandi má nefna að í áliti minni hlutans kemur fram, með leyfi forseta: „Breytingarnar sem minni hlutinn leggur til munu hafa lítils háttar áhrif á tekjur ríkissjóðs og hverfandi miðað við þau áhrif sem hljótast munu af breytingum sem meiri hlutinn leggur til að verði samþykktar óbreyttar frá frumvarpinu.“ Hér fylgja því ágætisútreikningar, góðar töflur eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson benti á áðan sem er heldur annað en kemur fram í áliti meiri hlutans. Eins og ég sagði voru þessi lög ekki einungis tekjuöflun því að í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar var þetta hluti af stefnumótun í auðlindamálum og það kom svo skýrt fram við stjórnarskrárvinnuna í fyrravor þar sem gert var ráð fyrir að auðlindir þjóðarinnar eigi raunverulega að vera í eigu þjóðarinnar. Það var mikið tekist á um akkúrat þetta og þeir sem leggja fram þessa breytingu á veiðigjaldinu voru þeir sem stóðu harðast gegn því. Því miður gera þær breytingar sem hér eru boðaðar þessa vinnu að engu, að mér finnst, og veiðigjöldin á ekki lengur að tengja við auðlindaarðinn. Með leyfi forseta langar mig að lesa upp úr nefndaráliti minni hlutans: „Yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar hefur lýst sig fylgjandi sterku stjórnarskrárákvæði um sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindum landsins. Slíkt ákvæði er innihaldslítið form ef því fylgir ekki tilkall til sanngjarns hluta auðlindarentunnar eða umframarðsins af náttúruauðlindunum. Lög um veiðigjöld fela einmitt í sér slíkt tilkall.“ Eins og ég sagði áðan er eðlilegt að fólk berji í tunnur eða safnist saman, hvort sem það er á netinu í formi undirskrifta eða annars staðar, og láti í sér heyra þegar um svo mikilvægt mál eins og náttúruauðlindirnar okkar er að ræða. Mig langar líka, með leyfi forseta, að lesa upp úr skýrslu sem auðlindastefnunefnd skilaði til forsætisráðherra um stefnumörkun í auðlindamálum í september 2012 þar sem þetta er kannski undirbyggt enn frekar og eru meginmarkmið auðlindastefnunnar: „Varanlegur eignar- og yfirráðaréttur þjóðarinnar yfir sameiginlegum auðlindum sínum og arði af þeim verði tryggður“, í stjórnarskránni sem sagt. „Auðlindaarður þjóðarinnar af nýtingu auðlinda sinna verði sýnilegur og honum ráðstafað með sýnilegum hætti. Búa þarf svo um hnútana að hvort tveggja sé tryggt til frambúðar svo sem frekast er unnt með almennum lögum, óháð breytingum sem verða kunna á eignarhaldi nýtingarfyrirtækjanna eða pólitískum áherslum frá ári til árs. […] Sýnileiki auðlindaarðsins er í sjálfu sér þýðingarmikill til að tryggja varanleg yfirráð þjóðarinnar yfir auðlindum sínum og að þjóðin njóti auðlindaarðsins til frambúðar. Almenn vitund um verðmæti auðlindanna og sýnilegt framlag þeirra til samfélagsins leiðir til þess að ákvarðanir um aðra ráðstöfun auðlindaarðsins þarf að rökstyðja vel og skýra fyrir þjóðinni.“ Það er kannski það sem við stöndum frammi fyrir í dag, þ.e. að skýra fyrir þjóðinni hvers vegna í ósköpunum ekki eigi að greiða sanngjarnan skatt eða öllu heldur auðlindagjald - það er eiginlega ekki hægt að tala um þetta sem skatt vegna þess að þetta er bara afnotagjald. Það er ekkert óeðlilegt við að við spyrjum okkur að því. Í rauninni á þetta á við um allar auðlindir, orkuna og hvað það nú er sem við eigum sameiginlega og þurfum að gæta þess að ganga ekki of mikið á. Þetta er til þess að viðhalda þeirri vinnu líka. Virðulegi forseti. Ég held að í þessari umræðu eigum við að hafa það að leiðarljósi að lögin um veiðigjöld eru tilkall þjóðarinnar til arðs af fiskveiðiauðlindinni. Arðurinn er réttmæt eign þjóðarinnar og má aldrei verða einkaeign fárra. Eins og ég sagði áðan eru veiðigjöldin ekki skattheimta, þau eru afnotagjald af þessari sameiginlegu eign þjóðarinnar, fiskveiðiréttinum. Þau innheimtum við til að tryggja þjóðinni arð af eigin auðlind. Hér eigum við frekar að vera að ræða hvernig við ráðstöfum því fé sem innheimtist en ekki hvernig við lækkum það, búum til stærra gat í fjárlögin, skerum niður í velferðarkerfinu því að það er það sem er búið að boða. Ef gjöldin væru látin standa óbreytt og þá með þeim breytingum sem minni hlutinn leggur til held ég að við ættum frekar von á því að fjárlagafrumvarpið gæti komið fram á réttum tíma. Það hlýtur að vera erfitt að sitja uppi með það, eins og hæstv. ríkisstjórn gerir núna, að skerða tekjurnar eins og hún getur, að manni virðist, geyma almenninginn í landinu, hann bíður haustsins, en stórútgerðirnar og útgerðirnar yfirleitt. Ferðaþjónustan er í blóma, sem betur fer, og sem betur fer gengur útgerðunum vel. Það er það sem við viljum og það er eiginlega svolítið sérstakt að í umræðunni sé því haldið fram að maður vilji sjávarútveginum eitthvað illt þannig að það sé af einhverri vonsku út í útgerðarmenn sem við ræðum áhyggjur okkar af þessari framkvæmd. Við höfum áhyggjur af þjóðarbúinu, við höfum áhyggjur af öllu því sem þjóðarbúið þarf að standa undir, af skólunum okkar sem eru komnir að þolmörkum vegna fyrri stefnu. Auðvitað hefur maður áhyggjur af því að við séum að fara þangað aftur, en ekki hvað, þegar byrjað er að gera það sama, þegar sama stefna er lögð fram aftur. Þess vegna held ég að við, eins og ég sagði hér, ættum að ræða hvernig við nýtum þessa peninga, hverja við viljum láta hafa þá eða fá svör hjá ríkisstjórninni um það hvaða framkvæmdir hún ætli að slá af. Það hefur ekki komið fram. Það er margt undir þannig að ég held og vonast til þess að þegar þetta fer inn í nefndina aftur mætist menn og finni skynsamlega leið þar sem ríkissjóður verður ekki af öllum þessum tekjum og gjaldið verður áfram sanngjarnt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir sköruglega ræðu. Á sínum tíma var ég sömu skoðunar og a.m.k. ýmsir hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að bylta ætti fiskveiðistjórnarkerfinu með nokkuð róttækum hætti. Ég, eins og margir, var þeirrar skoðunar að til þess að unnt væri að þjóðin nyti með réttum hætti afgjalds af eign sinni í hafinu en að sama skapi líka jafnræðis varðandi aðgang að miðunum þá ætti að fara fyrningarleið. Ég taldi það bestu leiðina. Mér gekk hins vegar, eins og mörgum öðrum, erfiðlega að finna hina réttu leið til þess að fyrna aflaheimildir án þess að það slægi stoðir undan útgerðinni að mestum hluta hennar. Ég féllst hins vegar á það þegar menn voru hér á síðasta kjörtímabili að ræða þann möguleika að útgerðirnar fengju tiltölulega langa nýtingarsamninga, að sú leið yrði farin, en þá aðeins gegn því að veiðigjaldið yrði hækkað allríflega. Það var það gjald sem útgerðin á þeim tíma var reiðubúin til þess að láta af höndum, mjög nálægt því sem raunin varð síðan. Nú blasir það við að þessi ríkisstjórn ætlar að taka þetta til baka. Þá er það mín skoðun að verið sé að slíta í sundur frið og það sé í reynd verið að hrinda mönnum eins og mér, sem vildu fara þessa samningaleið, aftur til baka. Ef við viljum ná fram réttlæti er engin leið nema taka aftur upp baráttu fyrir fyrningarleiðinni. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann hvort hún geti komist að sömu niðurstöðu og 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég get alveg tekið undir með honum að við lögðum auðvitað heilmikla vinnu á síðasta kjörtímabili í ný fiskveiðistjórnarlög sem við vildum reyna að koma hér í gegn. Bylting á kerfum er alltaf erfið og þegar um slíkar fjárfestingar er að ræða eða veðsetningar eins og eru í þessu kerfi, er það vissulega rétt og ég tek undir það með þingmanninum að það hefði getað sett útgerðir á hliðina eins og upphaflega var áætlað að gera þetta. Langur tími í fyrningarleiðinni er möguleiki og það frumvarp sem fram kom á lokadögum þingsins var vissulega samkomulagsleið. Ekki er gengið eins langt og allir mundu vilja en það er nú einhvern veginn þannig að við þurfum að mætast á miðri leið. Ég tek undir það að veiðigjaldið var hækkað m.a. til þess að mæta þessu sjónarmiði. Við töluðum um allt frá tíu árum og upp í - ég man ekki hvað það voru mörg ár, 50 eða 60 ár, þannig að það var langt á milli í fyrningarleiðinni hvað það varðaði, en niðurstaðan varð, minnir mig, að það voru 30 ár sem sett voru inn. Það þarf að ríkja jafnræði í þessu kerfi, við viljum það öll. Það er enginn sem vill sjávarútveginum eitthvað illt. Við hljótum að vilja búa til kerfi sem gerir auðlindina nýtanlega en sjálfbæra, ég held að það sé niðurstaða málsins. Og auðvitað þarf það að vera þannig að fyrirtækin geti staðið undir þeim skuldbindingum sem þau hafa jú nú þegar komið sér í, en það verður líka að vera á 

Hæstv. forseti. Mér finnst ágætt að heyra það svar sem hv. þingmaður veitti við spurningu minni. Ég tel sem sagt að eins og í pottinn er búið komi það vel til greina að flokkar eins og Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin og hugsanlega fleiri í stjórnarandstöðu noti það tilefni sem gefið er af hálfu ríkisstjórnarinnar sem slítur sundur frið og sáttaviðleitni í þessu máli með því að gjörbylta því veiðigjaldsfyrirkomulagi sem búið var að koma á, til þess að taka bara upp gömlu fyrningarleiðina. Menn skoði hana rækilega og kanni hvort ekki sé hægt að setja fram dálítið kerfi um það hvernig veiðiheimildirnar eru einfaldlega innkallaðar allar eins og þær leggja sig. Við, sem féllumst á að skoða rækilega samningaleiðina annars vegar gegn því að taka upp rösklegt veiðigjaldakerfi eins og gert var, höfum ærna ástæðu til þess að ætla að verið sé að slíta í sundur þennan frið. Hingað koma menn sem segja beinlínis úr þessum ræðustóli að þeir sitji hér inni sem fulltrúar útgerðarinnar og til þess að ná fram hagsmunum hennar. Það er ljóst að þau sjónarmið hafa orðið ofan á innan ríkisstjórnarinnar. Alltaf þarf að bregðast við þegar koma upp nýjar aðstæður. Þetta eru nýjar aðstæður. Ef það er þannig að útgerðin vilji senda hingað sína boðbera til þess að slíta sundur friðinn með þessum hætti þarf að svara því. Ef menn vilja frekar ófrið en frið, ja, þá verð ég bara að segja að það er samkvæmt mínu vestfirska eðli að taka slíku boði.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að við getum alla vega talað saman um það hvernig við mundum vilja sjá framtíðarfyrirkomulag í sjávarútvegi. Ég ætla ekki að lofa því hér og nú að ég vilji fara nákvæmlega sömu leið og hv. þm. Össur Skarphéðinsson en ég er nokkuð sannfærð um að bæði Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin sem og ýmsir aðrir hér á þingi gætu eflaust fundið einhvern flöt á því. Ég tek undir það að með því frumvarpi sem hér er lagt fram eða með þeirri breytingu á lögum sem gerð er sé klárlega verið að slíta í sundur friðinn og þær sættir sem voru komnar á. Það er mjög dapurlegt til þess að vita. Það átti nú að ávíta þá sem hér stendur, það var beðið um það um daginn þar sem ég sagði eitthvað í þá veru að ég teldi að það yrði að vera ljóst hvort fólk gengi hér erinda einhverra tiltekinna aðila. Og það opinberaðist svo rækilega í gærkvöldi. Ég tek undir það með hv. þingmanni að við eigum að setjast yfir það nú á nýju þingi og það þarf að breyta kerfinu, það hefur ekkert breyst frá því á síðasta kjörtímabili. Við unnum að því allan tímann en það náðist ekki fram. Ég held að sú skoðun okkar hafi ekkert breyst. Við viljum breyta í grunninn þessu kerfi og ég fagna því tilboði sem hv. þingmaður leggur hér fram fyrir okkur.

Virðulegi forseti. Ég tek til máls í annað sinn enda hefur margt komið fram í þessari góðu umræðu í gær og í dag og ekki vanþörf á vegna þess að það eru margar hliðar á þessu máli, ekki bara fjárhagslegar fyrir ríkissjóð heldur snýst þetta líka um að auðlindarenta og sú hugmyndafræði verði almennilega innleidd hér á landi. Ég tel að sú leið sem fyrri ríkisstjórn fór, þ.e. að innleiða raunverulega auðlindarentu inn í okkar samfélag, ég hef alltaf talið að það væri líka leið til sátta um auðlindanýtingu okkar Íslendinga. Við byggjum meira og minna allt okkar atvinnulíf á auðlindanýtingu, hvort sem litið er til orkugeirans eða ferðaþjónustunnar sem byggir starfsemi sína meira og minna á íslenskri náttúru þannig að líta má á íslensku náttúruna sem auðlind þeirrar atvinnugreinar. Svo erum við með sjávarútveginn sem hefur verið okkar, hvað skulum við segja, undirstöðuatvinnugrein um töluvert langan tíma, áratugi og aldir. Þess vegna skiptir verulega miklu máli að það sé svo að greinar sem nýta og byggja afkomu sína að svona miklu leyti til og öllu leyti til á auðlindum þjóðarinnar greiði auðlindarentu. Fjórða atvinnugreinin sem er til í íslenskri löggjöf, þótt hún sé ekki endilega orðin að veruleika hér á landi, er síðan við leit, rannsóknir og vinnslu á olíu og gasi. Við áttum ekki í neinum vandræðum með það í þessum sal að ná saman um auðlindarentu inn í framtíðina á ófundna olíu. Hvers vegna var það? Hins vegar stöndum við hér og tökumst mjög hart á um auðlindarentu í sjávarútvegi, sem er atvinnugrein sem er stór hér á landi. Hvers vegna er það? Það er vegna þess að það eru engir hagsmunaaðilar komnir til að verja stöðu sína í olíu- og gasvinnslu. Menn náðu ágætisniðurstöðu í þeim málum, í löggjöfinni hér, og ágætissamstaða var um það í þinginu hvernig ætti að sækja auðlindarentuna út úr því, án þess þó að ég ætli að gefa mér það hér og nú að þarna muni finnast olía. Engu að síður erum við tilbúin ef svo verður til þess að sækja þangað myndarlega auðlindarentu og sanngjarna og hóflega. Þessar deilur sem hafa staðið áratugum saman snúast ekki um, eins og hv. þingmaður sem talaði á undan mér sagði, neina vonsku í garð sjávarútvegsins. Þetta snýst ekkert um að menn vilji knésetja einhverja atvinnugrein eða orkugeirann ef því er að skipta, því að sambærileg umræða hefur farið fram gagnvart orkugeiranum. Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um að við sem byggjum landið finnum fyrir því að þau fyrirtæki sem nýta sameiginlegar auðlindir og eru með sérleyfi til að nýta sameiginlegar auðlindir, það er ekki eins og hver sem er komist í þetta til þess að afla sér viðurværis, greiði eðlilegt gjald fyrir afnot af þeim auðlindum. Við erum ekki að gera neinar stórkostlegar kröfur, við erum bara að óska eftir því að þessir aðilar greiði brot af umframarði sínum þegar búið er að draga frá allan rekstrarkostnað, fjármagn sem þarf til eðlilegra áframhaldandi fjárfestinga og eðlilegan arð. Við erum að tala um hluta, auðlindarentan er það sem eftir stendur þegar allt framangreint hefur verið dregið frá, sem hvert einasta fyrirtæki á Íslandi gerir í raun og veru. Það sem eftir stendur er það sem er sannanlega til komið vegna sérleyfanna á nýtingu á auðlindum þjóðarinnar. Það er hlutdeild í því sem við erum að tala um þegar við tölum um auðlindarentu. Við erum ekki að tala um að fara og reyna að taka fé sem ella færi til þess að greiða laun sjómanna eða starfsmanna, við erum ekki að tala um það. Við erum að tala um umframarðinn. Ég tel að ekki verði sátt um atvinnugreinina eða stöðugleiki í hennar umhverfi fyrr en menn hafa náð saman um þessi mál hér. Þess vegna er þetta mál sem ríkisstjórnin ákveður að leggja fram sem eitt af sínum allra fyrstu málum til þess að reka fleyg, enn og aftur, í málið þannig að deilurnar eiga eftir að harðna að nýju. Það er vegna þess að hugmyndin um að auðlindarenta sé greidd af nytjastofnum sjávar er réttlætismál. Við finnum öll til þess að eðlilegt sé að menn geri það, greiði hluta af umframarði. Þetta snýst því ekkert um neina vonsku og það sem er í núgildandi lögum, ákvæðin þar um hversu hátt gjaldið á að vera verða að teljast vægast sagt mjög hófleg. Það hefur komið fram í fjölda umsagna þeirra sem hafa sent atvinnuveganefnd umsögn, m.a. frá einum helsta sérfræðingi okkar hér á landi í þeim málum, Stefáni B. Gunnlaugssyni, að sú upphæð sem menn ætla með þessu frumvarpi að setja á bolfiskinn þýði í raun og veru að menn muni ekki vera að greiða neitt gjald. Menn eru nánast að þurrka út veiðigjaldið á bolfisk. Teljum við það rétt? Er það sú leið sem við ætlum að fara? Við segjum nei, allir stjórnarandstöðuflokkarnir á Alþingi eins og heyrst hefur í þessari umræðu. Nei segja líka 15% þeirra kosningarbæru manna sem hafa skrifað undir áskorun á Alþingi um að draga þetta frumvarp til baka, þ.e. þann hluta þess sem snýr að því að lækka veiðigjaldið. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna menn keyra málið svona hart fram, það á að keyra það óbreytt í gegnum þingið hér og nú. Það kemur út úr nefnd algjörlega óbreytt þrátt fyrir að þeir sem eiga að framkvæma það hafi sagt að þeir þurfi enn breytingar á lögunum eins og þau eru núna til þess að geta gert þetta. Engu má breyta, það var ekki hlustað á neinn umsagnaraðila, það á bara að keyra lækkunina áfram undir því yfirskini að menn séu að gera einhverja formbreytingu sem er bara alls ekki rétt, enda kemur það fram í umsögn fjárlagaskrifstofu að um er að ræða hvorki meira né minna en lækkun á gjaldinu upp á 6,5 milljarða á ársgrundvelli. Þetta er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar sem nú hefur tekið við. Þegar við vorum í kosningabaráttunni gekk helst upp úr þessum flokkum að nú þyrfti engar nefndir, bara efndir og vaða átti beint í að koma til móts við skuldug heimili á Íslandi, það átti að vera fyrsta verkefnið, forgangsverkefni, eldri borgarar, öryrkjar, að mæta þeim. Virðulegi forseti. Hvað gerist í raun og veru eftir kosningar? Þá er það orðið svo tæknilega flókið að það þarf fjöldann allan af nefndum og menn þurfa excel-skjölin sem talað hefur verið um og voru tilbúin fyrir kosningar en þau er hvergi að sjá. Nú eru nefndir úti um allt sem eiga að taka málefni fjölskyldnanna og heimilanna og skuldugra heimila í sínar hendur. En menn geta trukkað í gegn hér á mettíma lækkun á veiðigjaldi þar sem menn eru að afsala sér, afsala þjóðinni tekjum upp á 6,5 milljarða á ársgrundvelli. Þá er ekki spurt hvort það sé lagatæknilega flókið eða hvort rétt og vel sé staðið að málum. Það þarf engar nefndir í það, nei. Þetta er aðalatriði. Hér koma efndirnar, lækkun á veiðigjaldinu. Það er þar sem við sjáum forgangsröðina hjá þessari ríkisstjórn. Ég er mjög ósátt við það vegna þess að ég taldi og hef talið að veiðigjaldaleiðin sé sú braut sem við eigum að fara inn á til þess að tryggja réttláta skiptingu auðlindarentunnar, vegna þess að fram að þessu hefur öll auðlindarentan farið til fyrirtækjanna sjálfra. Það er eðlilegt og það er eðlilegt meira og minna úti um allan heim og sýnt hefur verið fram á það í þeim umsögnum sem liggja fyrir í málinu að hlutur ríkisins, þ.e. sameiginlegra sjóða, sé stærri en hlutur fyrirtækjanna í auðlindarentunni. Við erum ekki einu sinni að tala um það hér, við erum ekki einu sinni að biðja um það, stjórnarandstaðan, við erum einungis að tala um hóflegan hluta af auðlindarentunni, en samt á að lækka það, sem þýðir að við erum að fara aftur inn í sýndarmennsku þegar kemur að veiðigjöldum. Menn segja glaðbeittir: Jú, jú, hér eru veiðigjöld og við innleiddum þau, eins og ég hef heyrt þingmenn Sjálfstæðisflokksins segja. En í raun og sann eru þau til á pappír en tölurnar sýna okkur ekkert, þ.e. sýna okkur að þetta er eingöngu sýndarmennska. Virðulegi forseti. Ég kom inn á það áðan að mér finnst undarlegt hver forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er sem birtist í þessu máli þegar kemur til dæmis að umfjöllun um ríkisfjármálin. Nýlega kemur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fram og segir að ekki sé hægt að koma til móts við skuldug heimili með lánsveð út frá samkomulagi sem fráfarandi ríkisstjórn gerði við skuldug heimili vegna þess að ekki sé búið að fjármagna það samkomulag. Heyr á endemi. Það var einfaldlega þannig að samkomulagið gæti verið upp á 2–3 milljarða sem ríkið fengi að láni til þriggja ára frá lífeyrissjóðunum á hagstæðum kjörum og gæti þannig greitt til baka. Virðulegi forseti. Það mál er pínulítil hneta í stórri skál miðað við upphæðirnar hérna. En það er ekki hægt, það er ófjármagnað. Hvað er þetta? Eru 3,5 milljarðarnir hér fjármagnaðir sem menn ætla að afsala sér bara svona,  Virðulegi forseti. Við höfum rætt þessi mál, auðlindarentumálin hafa verið til umfjöllunar aftur og aftur. Það hafa verið skipaðar þó nokkuð oft - og það er eðlilegt að þjóð eins og við Íslendingar séum með alvörustefnumörkun og okkar heildstæðu sýn á nýtingu auðlinda okkar. Það er eðlilegt og við eigum að gera það en við höfum ekki náð því hingað til. Á síðasta kjörtímabili settum við því mikla vinnu í að marka stefnu, heildstæða stefnu í auðlindamálum, lögðum af stað í þann leiðangur og ég vona að ný ríkisstjórn beri gæfu til að halda þeirri vinnu áfram af því að það er ekki áhlaupsverk, það er langtímaverkefni. Ég vil nefna skýrslu sem var skilað til forsætisráðherra af auðlindastefnunefnd í september 2012 og hvet þingmenn og aðra áhugasama til að kynna sér skýrsluna, hún er á vef forsætisráðuneytisins. Þar er meðal annars fjallað um nytjastofna sjávar og mig langar að fara aðeins yfir það sem er sagt þar vegna þess að þar er komið inn á þær deilur sem hafa verið lengi um nýtingu sjávarstofnanna. Þar segir, með leyfi forseta: „Allt frá því ríkið takmarkaði nýtingu þessarar auðlindar við handhafa sérleyfa til að nýta tiltekið hlutfall leyfilegs hámarksafla úr hverri tegund, hefur fyrirkomulagið verið afar umdeilt […] Deilurnar hafa ekki snúist mikið um aðgangstakmarkanirnar sem slíkar (kvótann), enda nokkuð almenn sátt um að tryggja verði að sjávarútvegurinn sé sjálfbær með tilliti til umgengni um nytjastofna. Fyrirkomulagið hefur einnig tryggt nokkuð vel tækifæri greinarinnar til hagræðingar og ásættanlegrar arðsemi, enda þarf sjávarútvegur að vera sjálfbær með tilliti til efnahagslegra forsendna. En þegar kemur að hinni samfélagslegu vídd sjálfbærrar þróunar hafa frá upphafi staðið deilur sem einkum snúast um tvennt: Í fyrsta lagi hefur því verið haldið fram að handhafar upphaflegra sérleyfa séu í allt annarri og betri stöðu en þeir sem á eftir koma. Í öðru lagi og tengt fyrra atriðinu er sú staða að ekki hefur með virkum hætti verið reynt að meta eða finna skilaleið fyrir þá auðlindarentu eða umframarð sem sérleyfi til nýtingar skapa handhöfum. Virkur eftirmarkaður hefur verið með sérleyfi til nýtingar sjávarútvegsauðlindarinnar og verð þeirra verið langt umfram það veiðigjald sem innheimt hefur verið af hálfu ríkisins við úthlutun. Slíkt skapar aðstæður þar sem handhafar sérleyfanna, en ekki eigandi auðlindarinnar, geta ráðstafað auðlindaarðinum eða innheimt hann með framsali sérleyfa á eftirmarkaði. Slík fénýting eða dæmi um innheimtu einkaaðila á auðlindarentu vegna sérleyfa til nýtingar hefur verið mörgum þyrnir í augum.“ Þarna er rammað mjög vel inn það sem um er að ræða og í kjarnann um hvað deilurnar snúast. Það er nefnilega þannig að við hér á hinu háa Alþingi eigum líka að horfa til hinnar samfélagslegu víddar. Það er skylda okkar og það er þarna sem fólki svíður, það er undan því. Til að koma til móts við þau sjónarmið setja menn veiðigjald á umframarðinn, ekkert annað, ekki reksturinn, enginn aukaskattur, það er ekkert um það að ræða hér, og þó að andstæðingar veiðigjaldsins tali þannig er það beinlínis rangt hjá þeim. Þetta snýst ekki um það og er ekki það sem vakir fyrir þeirri sem hér stendur eða öðrum þeim sem hafa stutt veiðigjald, alls ekki, vegna þess að við viljum sterkan sjávarútveg. Við viljum hafa áfram öflugan atvinnuveg eins og sjávarútveginn, en sjávarútvegurinn, eins og orkugeirinn og hugsanlega einhvern tíma olíu- og gasgeirinn, á að greiða eðlilega auðlindarentu, það er krafan. Hún er ekkert flókin, mér finnst hún heldur ekkert frekjuleg, bara eðlileg. Virðulegi forseti. Í ágætri grein sem Gauti B. Eggertsson skrifaði og er að finna á Eyjunni fjallar hann einmitt um þetta og segir að honum sýnist að oft sé miðað við í svokölluðu, eins og hann kallar það, „production sharing agreements“ að 80% þeirrar rentu sem ég hef verið að tala um, og þá er hann að tala um annars staðar en hér á landi, þ.e. erlendis, þar sem um þetta er að ræða, gangi til ríkisins og 20% til fyrirtækisins sem fær réttinn. Hann segir að oftast sé um olíu að ræða. Í íslensku löggjöfinni virðist þetta heldur hóflegra, „því að mér sýnist að þar sé gert ráð fyrir að útgerðin fái í kringum 40 prósent í sinn hlut“. Annar fræðimaður sem skilaði okkur umsögn, Jón Steinsson, fer ágætlega yfir það í umsögn sinni að verði þetta frumvarp að lögum, þ.e. miðað við hans mat, geri frumvarpið ráð fyrir að útgerðin greiði einungis tæplega 18% af auðlindaarðinum í sjávarútvegi í veiðigjald en haldi sjálf eftir ríflega 82% arðsins. Þarna erum við ekki að tala um eðlilegan arð eins og hjá öllum öðrum fyrirtækjum, við erum að tala um arðinn sem eftir stendur þegar búið er að taka annan arð, almennan arð frá og allan rekstrarkostnað, alla eðlilega fjárfestingarfjármuni o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég er ósátt við það hvernig menn eru núna og þessi ríkisstjórn ákveður - ég held að þetta hljóti að vera einhvers konar fljótfærni, að hugurinn og sigurvíman eftir kosningaúrslitin hafi kannski borið þá fullgeyst inn í þetta mál. Það var ákveðið að fara helst í þau mál sem voru hvað stærstu breytingarmálin sem fráfarandi ríkisstjórn skildi eftir sig og menn ætla að fara í að þurrka þau sem mest út til þess að núlla stöðuna, koma gamla jafnvæginu á, jafnvæginu þar sem helmingaskiptaflokkarnir, Sjálfstæðis- og Framsóknarflokkur, höfðu þetta allt í hendi sér, skiptu milli sín samfélaginu. Menn eru að flýta sér svo mikið þangað aftur að þeir gleyma að samfélagið sjálft hér á Íslandi kallar eftir þessari auðlindarentu algjörlega óháð pólitík. Það sést á því hversu margir styðja að veiðileyfagjaldið standi óhaggað.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir ræðu hennar og vil sérstaklega gera hér að umtalsefni þann hluta í andsvari þar sem hún var að fjalla um áhrifin á tekjur ríkissjóðs og útgjöld, hvernig þetta kæmi niður á útgjöldum til ýmissa annarra málaflokka, af því að hv. þingmaður er fyrrverandi fjármálaráðherra. Það liggur ljóst fyrir í þeim gögnum sem fylgja þessu máli að tekjuáhrifin á ríkissjóð eru metin upp á 3,2 milljarða á þessu ári, 6,4 milljarða á næsta ári, þ.e. um 10 milljarða á þessu ári og því næsta, án þess að sérstaklega sé gerð grein fyrir því í gögnum málsins hvernig mæta á þessu tekjutapi ríkissjóðs með öðrum aðgerðum. Mig langar að inna hv. þingmann eftir því hvernig hún telur að ríkisstjórnin muni þurfa og muni mæta þessu tekjutapi ríkissjóðs upp á um 10 milljarða kr. á þessu ári og næsta. Er ekki alveg ljóst að það mun hafa veruleg áhrif á útgjöld til málaflokka eins og mennta- og skólamála, til heilbrigðismála, velferðarmála, löggæslunnar og ýmissa innviða í samfélaginu eins og samgöngumála? Er ekki alveg ljóst að ef þetta frumvarp verður að lögum verði áhrifin umtalsverð á þessa málaflokka? Eða sér þingmaðurinn sem fyrrverandi fjármálaráðherra einhverjar aðrar leiðir til þess að mæta þessu tekjutapi? Er líklegt að menn fari þá í nýja tekjuöflun? Hvar mundi hún þá bera niður? Mér þætti fróðlegt að heyra frá hv. þingmanni hvernig hún metur þessa þætti málsins.

Virðulegi forseti. Staðan er einfaldlega þessi: Ríkissjóður og ríkisfjármálin eru í járnum. Það gekk gríðarlega vel á síðasta kjörtímabili að minnka gatið, rétta hallann, en því verki er ekki lokið og má segja, miðað við það sem við stóðum frammi fyrir fyrir fjórum árum, að nú vanti herslumuninn upp á. Það þýðir að menn þurfa að fara mjög varlega og það má ekki „gambla“ með nokkurn einasta hlut. Það er það sem menn eru að gera hér, menn taka ofboðslega áhættu hvað varðar ríkissjóð og ekki bara í þessu máli. Hér erum við með 3,5 milljarða á þessu ári. Síðan erum við með hálfan milljarð í virðisaukaskatti á ferðaþjónustu sem hefur verið lækkaður. Svo erum við líka með útgjaldafrumvörp af hálfu ríkisstjórnarinnar sem hafa verið að koma inn. Mér telst því til að við séum komin upp í 6–7 milljarða að minnsta kosti sem taka á út, bara á þessu þingi, í beinhörðum peningum á þessu ári, þar sem ekki koma tekjur á móti. Það eru töluverðir peningar. Það hefur náttúrlega áhrif síðan inn á næsta ár vegna þess að menn afsala sér þarna tekjum fram í tímann. Hvaða leiðir fara menn þá? Þeir ætla að fara greinilega þá leið sem boðuð hefur verið hér og eins og boðuð hefur verið, að fara í 1,5% flatan niðurskurð. Það er það sem mér heyrist menn ætla að gera. En hvað þýðir 1,5% flatur niðurskurður? Það þýðir að farið verður í stofnanir, í velferðarþjónustu, í heilbrigðiskerfi, í menntakerfi, sem nú þegar eru skornar algerlega inn að beini og þola ekki meir. Það getur því skilið eftir sig skaða hjá þessum stofnunum, í velferðarkerfinu og menntakerfinu, sem verður erfitt að laga. Ég hef áhyggjur af því vegna þess að þeir hafa ekki sýnt vilja til þess að hafa „kalt höfuð“ til að forgangsraða innan samfélags okkar.

Frú forseti. Ég held að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hafi rétt fyrir sér hvað þetta snertir. Það er alla vega alveg ljóst, eins og hún rakti í svari sínu, að bara með ráðstöfun á þessu sumarþingi er verið að búa til viðbótargat í rekstri ríkissjóðs upp á 6–7 milljarða og þá væntanlega enn þá meira á næsta ári. Er ekki alveg ljóst þó að við séum einungis að tala um þetta ár og næsta að ef þetta stendur, þær ráðstafanir sem er verið að grípa til hafa þær auðvitað áframhaldandi áhrif inn í framtíðina þannig að uppreiknað yfir einhvern tíma, t.d. eitt kjörtímabil eða lengri tíma, er um umtalsverðar fjárhæðir að tefla? Mér finnst að ríkisstjórnin hafi alls ekki svarað því í gögnum málsins, ekki kostnaðarmatinu, hvernig á að mæta áhrifunum af þessu frumvarpi alveg sérstaklega. Ég mundi líka vilja spyrja þingmanninn hvernig hún lítur á þá forgangsröðun sem birtist hér, að koma inn með mál eins og þetta sem við erum með til umfjöllunar og fleiri þar sem verið er að létta byrðum af tilteknum hópum samfélagsins. Deilir hún þeirri sýn að það sé dæmigerð hægristjórnarpólitík að færa til fjármuni í samfélaginu til þeirra sem eru þrátt fyrir allt aflögufærir og geta lagt inn í samneysluna og frá hinum sem eru lakar settir? Þetta birtist mér þannig í hverju málinu á fætur öðru, að það sé nákvæmlega það sem er verið að gera og sé 

Virðulegi forseti. Svar mitt er já. Þessi ríkisstjórn, ég kom aðeins inn á það í ræðu minni, er að opinbera sig sem mjög hrein hægri stjórn. Það er allt í lagi, svona er lýðræðið og 51% þjóðarinnar kaus þessa flokka. Þeir hafa svo sem aldrei sýnt okkur neitt annað þegar þeir hafa starfað saman en að þeir séu hægri flokkar í samstarfi. Það sést mjög vel á þeim málum sem hafa komið hingað inn. Tökum sem dæmi málið um almannatryggingar, þar er þetta algjörlega skýrt. Ég óskaði eftir því í nefndinni að fá að sjá nákvæmlega í töflu hver áhrifin yrðu á ólíka tekjuhópa og þar er þetta algjörlega skýrt, það eru bara þeir allra hæstu sem fá eitthvað og jafnvel eru nýir hópar sem hafa áður haft of háar tekjur til að vera inni í almannatryggingakerfinu að koma inn í það. Þetta sýnir það algjörlega skýrt. Ég er ekkert að segja að það fólk sé endilega ofsælt af tekjum sínum, en það er engu að síður þannig að það eru stórir hópar þarna úti, og miklu stærri hópar, sem hafa miklu, miklu minna. Rökin fyrir því af hálfu hægri stjórnarinnar eru þau að horfa þurfi til þeirra hópa fyrst sem hæstar hafa tekjurnar vegna þess að vinstri stjórnin varði lægstu tekjurnar og þá sem eru með örorku. Gott og vel, en þetta er forgangsröðin og hún er alveg grímulaus. Það sjáum við líka í þessu máli. Þeim finnst sjálfsagt að segja við þá hópa sem eru með lánsveð: Nei, af því að fyrri ríkisstjórn var ekki búin að fjármagna hvernig ætti að koma til móts við ykkur þá getur þetta ekki orðið. En svo koma veiðigjöldin hins vegar og þá er ekkert spurt um neinn verðmiða. Virðulegi forseti. Ég ætla líka að nefna eitt hér sem ég hef pínulitlar áhyggjur af og það er, út af fyrra andsvari mínu: Ég hef áhyggjur af því að þessi ríkisstjórn ætli að grípa til þess í nafni einföldunar á skattkerfinu að fara að hækka 7% þrepið sem þýðir hækkun á matarskattinum svokallaða. Ég hef áhyggjur af því að menn ætli að fara þá leið þegar kemur að 

Hæstv. forseti. Ég kem hér í seinni ræðu mína í 2. umr. um veiðileyfagjöldin. Í fyrri ræðu minni rakti ég söguna og vakti athygli á því að deilurnar sem eru um sjávarútveginn og einkum auðlindagjöld og greiðslur fyrir afnot af þessari sameiginlegu þjóðareign okkar hafa staðið í raun allt frá því að kvótakerfið kom á. Síðan hafa verið stofnaðar margar nefndir, m.a. auðlindanefndin í kringum 2000, síðan tvíhöfðanefnd og ég kann nú ekki nöfnin öll. Ég var búinn að fara yfir það. Síðasta nefndin sem starfaði var starfshópur um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Ég ætla aðeins að styðjast við gögn úr skýrslu þessa starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða, ýmis álitamál, greiningar, skýrslur og valkosti við breytingar á stjórn fiskveiða. Hún er frá september 2010. Tónninn sem þá var sleginn enn einu sinni var um að leita sátta. Tónninn sem var sleginn núna þegar ný ríkisstjórn byrjaði var líka að það ætti að auka sátt, samheldni og samvinnu í íslensku þjóðfélagi. Það er full ástæða til að taka undir mikilvægi þess að við reynum að stilla strengi og ná saman en þá verður að vera ljóst við hverja sáttin á að vera og milli hverra. Þess vegna var mjög skrýtið að sjá þessa breytingu á veiðileyfagjöldum. Það eru gerðar töluverðar breytingar en fyrst og fremst er þar dregið verulega úr álagningu veiðileyfagjalda með þessu frumvarpi sem ríkisstjórnin flytur sem eitt af sínum forgangsmálum. Þetta er þeim mun illskiljanlegra þegar maður hugsar til hugmynda um að ná sátt vegna þess að það hefur líka komið í ljós í framhaldinu að þjóðin er ekki tilbúin að gefa neinn afslátt af því að þjóðareignin skili af sér beinum arði eða greiðslum, auðlindarentu eða auðlindagjaldi til samfélagslegra nota. Það hefur orðið til þess að 35 þús. einstaklingar eða þar um kring hafa skrifað undir og skorað á Alþingi fyrst og fremst að hætta við áformin um lækkun á veiðileyfagjaldinu. Til vara er svo bent á að ef Alþingi samþykkir samt þessar breytingar grípi forsetinn inn í og setji málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég segi að þetta sé þeim mun merkilegra vegna þess að það urðu töluverðar umræður um veiðileyfagjaldið í fyrravor, á síðasta þingi, þar sem menn voru að ræða hvað væru eðlilegar upphæðir og hvernig ætti að skipta þessu. Þar kom að lokum að menn sættust á nokkurn veginn hvaða upphæð ætti að vera á bak við þá lagasetningu. Nú er hins vegar hopað frá því og gefinn afsláttur strax á þessu ári um 3,2 milljarða, á ársgrundvelli 6,4. Það er erfitt að sjá hvernig það á að leiða til þess að hér aukist sátt um sjávarútveginn, eins mikilvægt og það er að slík sátt náist. Ég hef ítrekað sagt, allt frá því að ég var í þessum starfshópi, og þar áður raunar, að aðalatvinnugreinin okkar, stærsta útflutningsgreinin, ein mikilvægasta atvinnugreinin, á ekki að búa við það að stöðugt sé tekist á um starfsumhverfi hennar, það þarf að finna leiðir til að koma þessu í eðlilegt umhverfi til langs tíma þar sem menn geta vitað að hvaða leikreglum þeir ganga, hvaða lögmál gilda í sambandi við þennan atvinnurekstur eins og allan annan í landinu, bæði hvað varðar gjaldtöku og skattlagningu. Allt frá því að kvótakerfið var sett hefur verið rætt um auðlindagjöld eða auðlindarentu. Síðasta ríkisstjórn barðist fyrir því að hér yrði gjaldtaka, það yrði sett skýrt ákvæði inn í stjórnarskrá til að taka endanlega af allan vafa um að sjávarauðlindirnar væru þjóðareign og ættu að nýtast sem slíkar, að það ætti að koma til gjald og menn gætu fengið afnotarétt til tilgreinds tíma að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Það ætti líka að gæta jafnræðis í sambandi við úthlutun á þessum auðlindum. Það var í rauninni niðurstaða í þessum starfshópi á sínum tíma að mæla með tiltekinni leið. Af hverju? Vegna þess að allir væru sáttir við þá leið sem forgangsleið? Nei, vegna þess að menn vildu slá af til að gera tilraun til að ná sátt. Árið 2000 var líka tekist á um tvær meginleiðir, hvort fara ætti fyrningarleið eða taka upp veiðigjald. Mér er sagt af þeim sem þá unnu að málum að deilan hefði verið býsna hörð og hefði í sjálfu sér getað fallið á hvorn veginn sem var á þeim tíma, en niðurstaðan varð engu að síður eftir töluvert mikla vinnu að taka upp veiðileyfagjald og fyrningarleiðin var sett til hliðar. Þessi álitamál komu aftur upp í starfshópnum þar sem meðal annars Samfylkingin lagði fram hugmyndir um svokallaða tilboðsleið þar sem var lögð fram hugmyndin um að gjaldtaka í sjávarútvegi færi í gegnum markaði og menn kölluðu inn ákveðinn hluta af veiðiheimildum á hverju ári og seldu til baka réttinn til að nýta auðlindina í tilgreindan tíma og einhver ákveðinn hluti væri á markaði. Það var talað um 5–8% á hverju ári og þeir sem vildu viðhalda sínum aflaheimildum yrðu þá að borga gjald í gegnum þennan markað, tilboðsmarkað, og þar með væri búið að ákveða gjaldtökuna sem sjávarútvegurinn treysti sér til þess að greiða á hverjum tíma. Væri þá miðað við samtímaafkomu vegna þess að þá byðu menn væntanlega í miðað við getu og hagkvæmni viðkomandi útgerðar. Það sjónarmið að fara þessa leið varð undir í hópnum og þá settu menn sér að skoða hvað væri næstbest. Þá kom upp á borðið þessi samningaleið sem var um það að gera samninga til tilgreinds tíma. Það var ekki samkomulag um tímalengdina og það var ágreiningur um hversu langt tímabilið ætti að vera, en menn töluðu um allt frá tíu árum og upp í 40 ár sem Landssamband íslenskra útvegsmanna vildi fá og vitnaði þar í aðra auðlindanýtingu. Það var sem sagt ekki ágreiningur um það á þessum tíma. Menn voru á því að við skyldum prófa að fara þessa leið, en þá yrði auðvitað skipt þannig að hluti væri í samningum og hluti í öðrum úthlutunum. Þar var þá rætt um byggðaívilnanir, línuívilnun o.s.frv., ýmis úrræði sem þjónuðu byggðatengdum aðstæðum. Þar var líka rætt um að skerpa það að þeim heimildum sem ekki væru nýttar, þeim heimildum sem féllu til ríkisins á hverjum tíma, yrði úthlutað að nýju í gegnum opinberan markað, ekki í gegnum útgerðina. Þarna var í raunveruleikanum gerð alvarleg tilraun til þess að ná sáttum. Þeirri tilraun er ekki lokið því að ný ríkisstjórn hefur vitnað í greinargerð starfshópsins og vill byggja framhaldið á niðurstöðunum frá því. Ég tel að það sé í sjálfu sér góður grundvöllur en þá verða menn líka að vera tilbúnir að fylgja meginatriðunum í þeim tillögum og sætta sjónarmið en ekki að tala sig í sundur. Ég tel að ríkisstjórnin hafi með þessu veiðileyfagjaldafrumvarpi stigið skref í ranga átt, í átt sem verði til þess að minnka sáttina í samfélaginu. Það er miður vegna þess að sjávarútvegurinn þarf á öðru að halda. Það er enn þá merkilegra að skoða þetta hjá hæstv. ríkisstjórn með tilliti til þess sem er að gerast þessa dagana þegar menn eru að tapa verulegum tekjum og sjá fyrir sér útgjaldaaukningu á ýmsum sviðum, hafa metnað til þess að gera ákveðna hluti en hafa ekki fjármagn til þess. Þegar menn byrja á því, miðað við næstu 18 mánuðina, að lækka tekjustofna ríkisins um allt að 12 milljarða verður gatið sem því nemur stærra. Það er auðvitað full ástæða til að hafa áhyggjur af því hvernig menn ætla að standa við loforðin um að búa betur að lífeyrisþegum. Fyrsta skrefið varð afar lítið, miklu minna en maður átti von á miðað við gefin loforð. Menn eru þegar farnir að kveinka sér undan jafnlaunaátaki sem er til þess að eyða kynbundnum launamun sem hefur verið einn af veikustu hlekkjunum í jafnréttisbaráttu okkar. Við vitum öll að það þarf að gefa til baka og bæta fjármagni inn á heilbrigðisstofnanir, inn í löggæsluna o.s.frv. og þá spyr maður sig: Höfum við efni á þessu? Var þetta hópurinn sem þurfti að hjálpa, var þetta hópurinn sem hefur verið í mestum vanda? Við vitum hver afkoman hefur verið á undanförnum árum með gengisbreytingunni sem varð við hrunið. Það er svolítið forvitnilegt að skoða frá þessari svokölluðu sáttanefnd bókanir frá einstökum flokkum. Meðal annars er bókun frá þáverandi fulltrúa Framsóknarflokksins, núverandi hæstv. ráðherra Gunnari Braga Sveinssyni. Í þeirri bókun er talað um að á einfaldan hátt megi skipta deilum um auðlindina í þrennt og svo er bein tilvitnun, með leyfi forseta: „1. Hverjir mega nýta auðlindina. 2. Hvernig það er gert. 3. Hversu mikið á að nýta. Deilurnar eru vitanlega flóknari en þetta eru meginlínurnar.“ Svo kemur kafli, með leyfi hæstv. forseta: „Sú nefnd er nú lýkur störfum hefur reynt að finna leiðir til að jafna þessar deilur og hefur tekist að leggja fram hugmyndir sem nýtast munu til að ná sátt um stærstu deilumálin.“ Svo er kafli um að fyrningarleiðinni hafi verið hafnað og menn hafi horft til samningaleiðarinnar og sæst á að reyna þá leið sem líklegustu leið til sátta. Svo kemur áfram bein tilvitnun í bókun fulltrúa Framsóknarflokksins, hæstv. núverandi ráðherra Gunnars Braga Sveinssonar: „Meginatriði samningaleiðarinnar felast því í samningi við rétthafa um afnotarétt af auðlindinni. Þá gerir samningaleiðin jafnframt ráð fyrir að með skýrari hætti sé kveðið á um að auðlindin er sameign þjóðarinnar og tel ég rétt að í stjórnarskrá eigi að setja skýrt ákvæði um þjóðareign.“ Þetta er sérstaklega tekið fram í bókun hæstv. núverandi ráðherra Gunnars Braga Sveinssonar. Við deilum þessari skoðun og það er mjög mikilvægt að við komum auðlindaákvæði inn í stjórnarskrá, högum þannig vinnunni núna að við fáum heimild til þess að ganga til breytinga á stjórnarskrá á þessu kjörtímabili og þetta verði eitt af forgangsmálunum enda ætti ekki að vera um það pólitískur ágreiningur miðað við þessa bókun. Hv. þingmaður tekur enn fremur fram að hann styðji þá hugmynd að innan aflamarkskerfisins verði tveir pottar, annars vegar innan samningaleiðarinnar og hins vegar byggðakvótar, línuívilnun og fleira í þeim dúr. Það má sem sagt segja að niðurstaðan hjá hæstv. ráðherra, þáverandi hv. þingmanni í starfshópnum, feli í sér þau þrjú meginatriði sem hann telur upp. Það fyrsta er að það eigi að koma ákvæði um þjóðareign á auðlindum inn í stjórnarskrána, í öðru lagi að það eigi að fara samningaleið um úthlutun nýtingarréttarins og hámarka afrakstur greinarinnar svo hún geti sjálf fjárfest o.s.frv. Í þriðja lagi eiga að gilda svipaðar reglur um auðlindir Íslands, hvort sem um er að ræða sjó, land eða vatn. Hugmyndir sem hafa verið uppi og eru kannski ástæðan fyrir því að meðal annars sá sem hér stendur féllst á að skoða þessa samningaleið til enda eru að hún gæti á margan hátt samrýmst sambærilegum reglum í sambandi við nýtingu á vatni, hita og öðru slíku að svo miklu leyti sem þetta er sambærilegt. Margar af þessum auðlindum þjóðarinnar eru auðvitað eðlisólíkar. Ég held að við séum öll sammála. Að minnsta kosti tala menn eins og þeir vilji taka afgjald og nýta auðlindina í þágu þjóðar og þess vegna skil ég ekki af hverju menn heykjast á því í þessu frumvarpi. Meginatriðin eru kannski þau að þegar við horfum yfir þetta sumarþing, það sem við erum búin að vera að gera undanfarnar vikur, allt frá því að fyrstu málin komu inn, höfum við séð forgangsröð sem ég átti ekki von á, forgangsröð sem felst í að lækka skatta á ákveðnum aðilum, útgerðinni í þessu tilfelli og síðan á ferðaþjónustunni sem er okkar meginvaxtargrein og þá eingöngu í gegnum gjald sem átti að leggja fyrst og fremst á erlenda ferðamenn sem nýttu hér gistiaðstöðu. Á sama tíma kveinka menn sér undan því að standa við loforðin á öðrum sviðum, hvort sem er varðandi skuldavandann, þar sem megnið af því er farið í nefnd, beinu aðgerðirnar sem voru þrjár af tíu, þar er þegar farið í gegn ákvæði um að hraða í gegnum dómskerfið afgreiðslu ágreiningsmála varðandi lánamálin. Ákvæði um heimildir til Hagstofu til að safna upplýsingum um skuldavandann virðist vera að daga uppi, ekki vegna þess að stjórnarandstaðan berjist gegn því eða þvælist á neinn hátt fyrir heldur einfaldlega vegna þess að umsagnir og umræður innan stjórnarflokkanna hafa leitt til þess að þetta mál er ekki jafn einfalt og hæstv. forsætisráðherra gerði ráð fyrir þegar hann lagði frumvarpið fram. Nú hef ég svo sem ekki séð endanlega niðurstöðuna, sit þó í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, en það er margt sem bendir til að þetta mál fari ekki í gegn. Við stöndum sem sagt frammi fyrir því að ljúka kannski þinginu í þessari viku þar sem fleiri spurningar hafa vaknað en svarað hefur verið. Ofan í þetta fáum við svo skýrslu, áfellisdóm yfir fyrrverandi stjórnvöldum fyrst og fremst varðandi stjórn Íbúðalánasjóðs, um mál sem verður rætt í þinginu á morgun og þá verður byrjað að kryfja með hvaða hætti við getum dregið lærdóm af því. Þar eru einmitt gagnrýnd mjög pólitísk afskipti og áhrif í stjórnkerfinu sem er svo eitt af málunum sem við erum að glíma við og kemur hér á dagskrá á eftir þessu máli, stjórn Ríkisútvarpsins. Þar er fullkomlega óskiljanlegt að stjórnarflokkarnir skuli reyna að fara í þá vegferð að auka völd síns flokks, pólitísk völd í stjórn á Ríkisútvarpinu, fjölmiðli í eigu almennings. Þetta byrjar ekki vel en við skulum vona að fall sé fararheill hvað þetta varðar, að menn finni fjölina sína og komi samfélaginu áfram, ekki veitir af, og þá eflist sáttin og samstaðan. En það verður ekki gert með þeim hætti sem hér hefur verið sýnt og alls ekki með svipuðum hætti og notaður er hér varðandi veiðileyfagjaldið. Við viljum ekki fá aftur gömlu fyrirgreiðslupólitíkina þar sem menn hafa bókstaflega ávinning af því að ganga í ákveðna stjórnmálaflokka til að koma sínum málum fram. Það eru ekki stjórnmál sem við viljum hafa, það eru stjórnmál fortíðarinnar og ég ætla að vona að við drögum þann lærdóm að vera eins fagleg og mögulegt er og draga úr flokkspólitísku valdi, hvort sem er í ákvarðanatöku í tengslum við sjávarútveg, íbúðalánin eða stjórn Ríkisútvarpsins.

Virðulegi forseti. Ég vil í seinni ræðu minni um lækkun veiðigjalda koma inn á áhyggjur sjómanna af veiðigjöldum yfir höfuð. Það hefur mikið verið talað um það í þeirra röðum að veiðigjöldin komi í veg fyrir eðlilegar kjarabætur og hækkun launa og geti dregið úr því að þeir nái kjarasamningum þar sem höfðað sé til þess að útgerðirnar þurfi að greiða það há veiðigjöld að þær eigi erfiðara með að greiða sjómönnum sínum laun og gera við þá kjarasamninga. Á þeim forsendum hafa samtök sjómanna lýst því yfir að þau séu á móti auðlindagjöldum, ekki samt öll samtök sjómanna en það hefur komið fram í umsögnum þeirra. Mér finnst sorglegt að því sé stillt þannig upp að sjómenn horfi á þetta með þeim gleraugum að það komi í veg fyrir eðlilegar launahækkanir og gerð kjarasamninga en sjái það ekki í stóra samhenginu þar sem um er að ræða auðlindarentu til þjóðarinnar sem nýtist öllum þjóðfélagsþegnum, þar á meðal sjómannastéttinni. En svona hefur því verið stillt upp gagnvart sjómönnum og eins og ég kom að í fyrri ræðu minni hefur sjómönnum verið beitt fyrir útgerðina í þeim tilgangi að berjast gegn breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu og veiðigjöldum og ég tel það vera mjög af hinu vonda að sjómenn séu hafðir í forsvari á röngum forsendum í þeirri baráttu. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í grein Indriða H. Þorlákssonar sem hann skrifar þar sem hann fjallar um sjómannslaun í tengslum við veiðigjöldin og segir: „Laun sjómanna eru í kjarasamningum yfirleitt ákveðin á grundvelli hlutaskiptareglu, þ.e. sjómenn fá í laun ákveðið hlutfall af söluverðmæti aflans. Veiðigjöldin hafa engin áhrif á það verð sem fæst fyrir afla á markaði og þar af leiðandi ekki á laun sjómanna. Laun sjómanna hafa hækkað með lægra gengi og hækkandi fiskverði. Því hefur verið haldið fram að veiðigjöldin hvetji útgerðir til að reyna að lækka laun sjómanna. Óskir þess efnis voru uppi löngu fyrir tilkomu núverandi veiðigjalda. Ólíklegt er að þau ýti undir þær m.a. af því að ávinningur útgerða af lækkun launahlutfallsins er minni en áður því launakostnaður kemur til frádráttar áður en veiðigjöldin eru reiknuð. Lækkun launanna hækkar veiðigjöldin sem dregur úr ávinningi útgerðarinnar af lækkuninni.“ Þetta er ekki flóknara en svo að í raun og veru er það sjómönnum í hag eða útgerðinni, hún greiðir minna í veiðigjöld ef hún hækkar laun sjómanna sinna sem ætti að vera hvati til að hækka laun sjómanna ef þeir vilja síður að stærri hluti rentunnar renni í ríkissjóð. Svona áróður síast inn og undir, ég segi fölskum forsendum er honum haldið á lofti alveg eins og áróðrinum um að veiðigjöld séu landsbyggðarskattur, verið sé að draga fé úr byggðum landsins og færa fjármuni yfir á höfuðborgarsvæðið. Ég tel þetta vera hráskinnaleik sem menn eiga ekki að stunda í þeim tilgangi að berjast gegn veiðigjöldum og breyttu fiskveiðistjórnarkerfi. Það hefur líka verið sagt að margar útgerðir séu svo illa staddar út af tilkomu veiðigjaldanna að þær muni ekki geta risið undir þeim og fari á hausinn. Ég hef reynt á fundum atvinnuveganefndar að kalla fram hjá endurskoðunarfyrirtækjum rökstuðning fyrir því og fá fram hvort veruleikinn sé sá að útgerðir séu komnar í þá stöðu, eins stutt og það er frá því að veiðigjöldin komu til, að það valdi því að fyrirtækin stefni í gjaldþrot. Ég fékk ekki neinn rökstuðning fyrir því yfir höfuð. Það var einungis nefnt sem dæmi umfjöllun, sem reyndar allir þekkja úr blöðunum, um stórt útgerðarfélag sem hefði hótað að segja upp 40 sjómönnum vegna tilkomu veiðigjalda, en það útgerðarfélag er reyndar skuldlaust og fannst mér það ekki besta dæmið um að veiðigjöldin væru að setja sjávarútvegsfyrirtæki á hliðina, það hlyti að vera eitthvað annað sem ræki menn til þess að segja upp tugum sjómanna, 40 sjómönnum, þó að yfirskinið væri að veiðigjöldin væru að reka menn til þess. Það hefur líka komið fram að mörg sjávarútvegsfyrirtæki voru mjög illa stödd fyrir hrun og skuldsett og þar voru líka lítil og meðalstór fyrirtæki sem menn hafa haft að yfirskini að þessi lækkun veiðigjalda eigi að bjarga. En mörg þeirra fyrirtækja voru komin í ógöngur vegna allt annarra hluta en snerti rekstur þeirra beint í sjálfu sér, ekki vegna kvótakaupa eða fjárfestingar í greininni sjálfri heldur höfðu mörg hver farið óvarlega í fjárfestingum í óskyldum rekstri. Veiðigjöldin og auðlindarentan sem slík getur aldrei miðast við fyrirtæki sem eru komin í þá stöðu frekar en almenn skattlagning getur miðast við illa rekin fyrirtæki. Það verður auðvitað hver og einn að bera ábyrgð á fyrirtæki sínu alveg eins og hann ber ábyrgð á sér og heimilisrekstri sínum. Það gengur ekki að hafa veiðigjöld að skálkaskjóli og kenna þeim um þó að vissulega sé sú staða alltaf ömurleg þegar fyrirtæki sjá ekki fram úr að geta rétt sig af. Útgerðarfyrirtæki landsins hafa í gegnum tíðina haft meiri aðgang að almannafé en kannski fyrirtæki í öðrum rekstri. Ég held að útgerðarfyrirtæki hafi oftar en ekki náð eyrum stjórnmálamanna og fengið fyrirgreiðslu. Stundum hefur það verið lenging í hengingaról og ef til vill ekki neinum greiði gerður með því, en ég held að margir atvinnurekendur í öðrum greinum hafi verið svolítið ósáttir, kannski oftar en ekki, við að þegar basl er í útgerðinni hafa menn oft náð eyrum ýmissa aðila í stjórnkerfinu, svo sem Byggðastofnunar, sem hafa komið inn með aðstoð sem hefur jafnvel ekki alltaf átt rétt á sér þótt hún hafi oft átt rétt á sér. Það hlýtur að vera krafa á þá sem eru í rekstri að reka fyrirtæki sín vel og ef menn fá fyrirgreiðslu og aðstoð umfram það sem hinum almenna borgara býðst verður að rökstyðja með góðum hætti að eitthvert jafnræði sé á ferð en ekki að duttlungar hverju sinni í stjórnkerfinu eða í fjármálakerfinu ráði þar för. Það er líka það sem fólki finnst núna þegar stórútgerðirnar í landinu hafa eins mikinn hagnað og liggur fyrir, og hefur ekkert verið deilt um það, og hafa jafnvel fengið mikið afskrifað í bankakerfinu, að þær geti þá ekki staðið undir eðlilegri auðlindarentu sem renni til samfélagsins en því fólki sem notar kannski síðustu krónurnar í útborgun hvers mánaðar til þess að greiða af húsnæðislánum sínum, bílalánum og eðlilegri framfærslu, sem reynir að standa skil á skuldum sínum, bjóðist ekki nein niðurskrift meðan það hefur einhverja greiðslugetu. Það er nú svo. Ég vil nefna að mér finnst að atvinnuveganefnd eigi að taka upp þær tillögur sem minni hluti atvinnuveganefndar lagði fram og koma fram í nefndaráliti okkar og breytingartillögum. Það eru góðar tillögur sem ég held að menn ættu að geta sameinast um ef þeir meina eitthvað með því að þeir vilji koma til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki. Ég hef alltaf talað fyrir því að við þurfum að gera það og ég batt vonir við að veiðigjaldsnefndin sem var að störfum og er að störfum mundi gera góða úttekt á því hvernig staða þessara minni og meðalstóru fyrirtækja væri og koma með tillögur til úrbóta. Það var vilji okkar sem studdum síðustu ríkisstjórn að tekið yrði á akkúrat þeim hluta útgerðarinnar sem félli undir það. Tillögur okkar mæta vel þeim sjónarmiðum og ég teldi vera góðan brag á því að atvinnuveganefnd sammæltist um að rétta fram sáttarhönd og styðja tillögur okkar sem eru líka á hógværu nótunum varðandi lægri tekjur ríkissjóðs. Það mundi kosta rúmar 300 milljónir að hækka þetta frítekjumark en mundi skipta þá sem þar eiga í hlut miklu máli. Ég tel að hæstv. sjávarútvegsráðherra ætti að huga að þeim hópi sem á í hlut og hvort þetta séu ekki alvöruaðgerðir ef menn meina eitthvað með því að þeir vilji hag þessara fyrirtækja sem bestan, vitandi það að oft eru það lítil og meðalstór fyrirtæki sem halda uppi atvinnu í smærri byggðarlögum og skipta sköpum fyrir byggð þar, að þau geti haldið áfram að skapa vinnu og fólk geti áfram búið í sjávarbyggðum, það fólk sem vill búa þar og byggja sig upp þar. Það er auðveldara fyrir einstaklinga að fjárfesta í minni útgerðum og enginn möguleiki á að fara út í einhverja stórútgerð í þessum byggðarlögum sem standa mörg hver veik eftir þær afleiðingar sem kvótakerfið hefur haft smátt og smátt, brotið niður mörg minni samfélög. Mörg þeirra hafa getað byggt sig upp á öðrum forsendum meðfram því sem var aðalatvinnuvegurinn, sjávarútvegur, sem betur fer og þannig á það líka að vera. En útgerð, fiskvinnsla, sjósókn, þetta er auðvitað undirstaða þess að byggðirnar eigi tilverurétt og hafi möguleika á að spjara sig. Mig undrar því líka þessi mikla neikvæðni núverandi stjórnvalda gagnvart strandveiðum, sem hafa verið mikil og góð viðbót við þá flóru sem fyrir er. Þær eru vissulega ekki á ársgrundvelli en þær hafa verið mikil viðbót fyrir þær byggðir sem hafa verið með smærri útgerðir, ekki átt kvóta til þess að róa á ársgrundvelli, getað haft viðurværi af því yfir veturinn en farið inn í strandveiðikerfið um sumarið og þannig skapað sér atvinnu á ársgrundvelli. Þetta þekki ég í minni heimabyggð á Vestfjörðum og víðar og veit að það hefur skipt miklu máli. Ég held að það eigi eftir að heyrast hljóð úr horni ef þessi hægri ríkisstjórn ætlar að fara að reyna að brjóta niður strandveiðikerfið sem þó komst á á síðasta kjörtímabili, ef þeir hafa uppi sama áróður og þeir voru með á síðasta kjörtímabili, að þetta væri leikaraskapur og fyrir einhverja aðra, enginn alvöruatvinnuvegur og bara fyrir þá sem væru að leika sér og hefðu ekkert með sjávarútveg að gera. Annað hefur nú komið í ljós og ég vil í lok ræðu minnar biðla til hæstv. ríkisstjórnar að sýna af sér röggsemi og draga þessar lækkanir til baka, efla strandveiðar og taka svo upp það frumvarp sem síðasta ríkisstjórn lagði fram á vordögum um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu 

Frú forseti. Það eru nokkur atriði sem mig langar að fara betur yfir sem mér vannst ekki tími til að gera í fyrri ræðu minni við þessa umræðu. Reyndar verð ég nú að viðurkenna að mér finnst svolítið tómlegt hér í salnum, mér finnst svolítill skortur á aðstandendum málsins. Hæstv. ráðherra hefur ekki sést í þessari umræðu í allan dag, það best ég veit, og formaður nefndarinnar er hér ekki heldur. Ég ætla svo sem ekki að elta ólar við að biðja um viðveru þeirra, en maður veltir því fyrir sér hvort þetta sé til marks um að þetta frumvarp sé einhvern veginn orðið svolítið munaðarlaust, það vilji kannski bara eiginlega enginn kannast beinlínis við það. Ég hef það svolítið á tilfinningunni að tvær grímur séu að renna á einn og einn stjórnarliða, eða ég eiginlega vona það því að ég hefði talið að stjórnarliðar gerðu nú rétt í því að velta því aðeins fyrir sér hvort þeir væru vissir um að þeir væru þarna á réttri braut. Það er ástæðulaust að ýkja upp ágreining um mál ef þess er ekki nein þörf. Ég er ekkert viss um að það hefði vakið mikla úlfúð ef stjórnarfrumvarpið hefði komið þannig fram að einhver minni háttar eða talsverð fínstilling hefði átt sér stað á veiðigjöldunum. Segjum að það hefði þess vegna leitt til einhvers minni háttar tekjutaps frá því sem veiðigjöldin hefðu gefið óbreytt á þessu fjárlagaári - það lá jú fyrir samkomulag um að ekki yrðu teknir í heildartekjur, nettó, í veiðigjöld meira en 13,8 milljarðar kr. á því fiskveiðiári sem er að líða. Yrði innheimtan meiri yrði því skilað með afslætti á fyrsta gjalddaga næsta fiskveiðiárs, af því að auðvitað var ekki hægt að áætla það nákvæmlega fyrir fram á síðastliðnu sumri hver heildartekjuöflunin yrði og það ræðst auðvitað dálítið af aflamagninu á hverjum tíma; þær tegundir sem ekki eru endanlega kvótasettar, eins og loðna, fyrr en á vetrarvertíð o.s.frv. Auðvitað má segja að ef kvótinn vex sé eðlilegt að tekjurnar vaxi, en svona var nú frá þessu gengið. Og eins og fram kemur í hinni margrómuðu kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins höfðu menn svo gert ráð fyrir nokkuð meiri tekjum á fiskveiðiárinu 2013/2014, sem bera auðvitað uppi tekjur fjárlagaársins 2014, en þannig háttar til að fyrstu þrír mánuðir nýs fiskveiðiárs falla inn á hvert fjárlagaár og þar af leiðandi er ekki endilega fullt samræmi á milli tólf mánaða innheimtunnar á fiskveiðiárinu og tólf mánaða innheimtunnar á fjárlagaárinu. Það er alveg ljóst að með þessum ráðstöfunum vantar verulega upp á að tekjur fjárlagaársins muni skila sér, áætlað að þar vanti 3,2 milljarða upp á. Það er dálítið athyglisvert í ljósi þess að núverandi stjórnarflokkar, þáverandi stjórnarandstöðuflokkar, stóðu einmitt í lok júnímánaðar 2012 að því, þó að þeir að sjálfsögðu samþykktu ekki frumvarp um veiðigjöld, að Alþingi fékk frið til að ljúka málinu á grundvelli þess að við teygðum okkur mjög til móts við þá og lækkuðum gjöldin umfram það sem endurskoðun og skoðun í nefnd hafði leitt til að yrði gert og allir voru sammála um að gera, vissar breytingar sem leiddu af ítarlegri skoðun málsins í nefndinni. Þessu hnoði, eftir langvinnt málþóf hér vorið og fyrstu sumardagana 2012, lauk þannig að þáverandi stjórnarandstöðuflokkar létu það gott heita að veiðigjaldafrumvarpið gekk í gegn, gegn því líka að stóra frumvarpinu var frestað með tilteknum hætti. Þá töldu menn sig alla vega geta lifað með þessu, að tekjur af fiskveiðigjöldum yrðu 13,8 milljarðar á fiskveiðiárinu 2012/2013, og síðan nokkru meiri á fiskveiðiárinu 2013/2014 og út frá því er gengið í ríkisfjármálaáætluninni núna. Ef frumvarpið gengi út á það, eða breytingartillögur meiri hlutans eftir athugun á málinu, að reyna að verja þessar tekjur svona að mestu leyti, þá hefði maður þó alla vega talið að það væri til marks um að viðkomandi aðilar væru með nokkra meðvitund um að það hlýtur að hafa eitthvert vægi í þessu að ríkið er þarna að verða af miklum tekjum. Jú, jú, menn geta að sjálfsögðu farið hér í ræðuhöldin um að þetta sé óþarflega mikið og fullmikið. En hver telur sig ekki vera að borga óþarflega mikla skatta og greiða óþarflega mikið? Ætli það séu nú ekki fleiri en sjávarútvegurinn á Íslandi sem þægju alveg að það væri aðeins létt af þeim gjöldum, því að auðvitað hefur þurft að gera miklar ráðstafanir til þess að afla ríkinu tekna á þessum erfiða tíma til þess einfaldlega að koma í veg fyrir að ríkissjóður Íslands fari á hausinn. Það er nú bara þannig að hefði það ekki verið gert væri ríkissjóður Íslands um það bil kominn á hausinn núna. Það er algerlega ljóst að ef hallinn á ríkissjóði væri af stærðargráðunni sem hann var 2008–2009, jafnvel 2010, mældur í um 100 milljörðum eða 100–200 milljörðum, væri skuldastaðan að verða um það bil ósjálfbær og óviðráðanleg núna. Það er bara svona hratt sem þetta gerist. Þetta ættu hv. þingmenn að sjá, meðal annars af því að núna fara tæpir 90 milljarðar kr. í greiðslu vaxta af skuldum ríkisins. Við höfum kannski 20 milljarða í vaxtatekjur á móti þannig að fjármagnsliðirnir eru óhagstæðir hjá ríkinu um um það bil 70 milljarða kr. og það tekur rosalega í. Þess vegna verða menn að horfa á þetta í hinu stóra samhengi. Það var ekki út í loftið að menn fóru í þær aðgerðir sem farið var í og báru meðal annars niður hjá aðilum eins og sjávarútveginum í ljósi hans góðu afkomu eins og ferðaþjónustunni sem menn töldu að gæti þá aðeins greitt meira í virðisaukaskatt eins og auðugasta fólkið á Íslandi, eins og tekjuhæsta fólkið á Íslandi, eins og þeir sem hafa miklar fjármagnstekjur o.s.frv., því að einhvers staðar frá verða þessar tekjur að koma. Hér sé ég að formaður nefndarinnar er kominn og það gleður mig mjög að hann skuli ætla að vakta þetta barn sitt hér svo að það sé ekki munaðarlaust, frumvarpið, eins og ég var farinn að hafa nokkrar áhyggjur af. Hér er bara svo langur vegur á milli, þetta er svo mikið að það kemur mér mjög á óvart og ég hef ekki sannfærst enn. Þrátt fyrir það að velviljaðir þingmenn hafi verið að sýna mér reikninga úti í þingsalnum hef ég ekki sannfærst enn um að þarna sé einfaldlega rétt stillt af. Ég hef það alls ekki, því að ég á eftir að sjá betri gögn fyrir því að ég kaupi að það sé réttlætanlegt að hlutdeild botnfisksveiðanna í heild, veiða og vinnslu, í sérstöku veiðigjaldi sé ekki nema sjötti partur eða fimmti partur af því sem uppsjávarveiðarnar eiga þó að greiða. Tekjuáhrifin af þessu, eins og fram hefur komið, eru 3,2 milljarðar í aukinn halla ríkissjóðs á þessu ári. Ja, ekki hefur heyrst af neinum viðbrögðum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar til að afla tekna eða draga úr útgjöldum þar á móti, og um 6,4 milljarðar á næsta ári. Það sem við höfum á borðum okkar í þessari mynd ríkisfjármálanna - og ég vona að mér fyrirgefist, hæstv. forseti, þó að ég fari aðeins yfir í það samhengi mála, því að þetta er nú einn af stóru þáttunum í þessu frumvarpi - eru þá þessi tvö frumvörp, annað lögfest og hitt hér til 2. umr., sem afsalar ríkinu talsverðum tekjum á þessu ári og hinu næsta. Virðisaukaskattur í gistingu kostar í lægri tekjur 535 milljónir á þessu ári, veiðigjöldin 3,2 milljarða, og síðan er það mat fjármálaráðuneytisins að breytingar á almannatryggingalögum þýði útgjöld upp á um 850 milljónir á þessu ári. Það er, eins og ég fór hér áður yfir, tæplega 4,6 milljarða aukinn halli ríkissjóðs á árinu 2013 vegna beinna aðgerða ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Það kemur inn í vaxtakostnað næsta árs vegna þess að ríkið er rekið með halla og þetta þýðir aukna skuldasöfnun, aukna lántöku ríkisins á þessu ári. Engar töfrakúnstir í því, það eru engir útlendir kröfuhafar, held ég, sem ætla að borga þetta. Nei, það eru bara skattgreiðendur framtíðarinnar og velferðarþjónustan sem verður sem þessu nemur verr sett vegna þess að viðbótarskuldir lenda á ríkissjóði sem taka á sig vexti strax á síðustu mánuðum þessa árs og að fullu á næsta ári. Staðan er enn alvarlegri á næsta ári og miðað við það sem við höfum þar í höndunum er með þessum tveimur frumvörpum sem afsala ríkissjóði tekna, og þá frumvarpinu með breytingu á almannatryggingalögum, samtals verið að auka vanda ríkissjóðs um 12,5 milljarða kr. á fjárlagaárinu 2014. Nú hefur sömuleiðis komið fram, og formaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, hefur talað nokkuð skýrt, að ég held, í þeim efnum, að auðlegðarskattur falli niður um áramótin. Það er að vísu alveg rétt að hann var lagður á tímabundið eins og hann var upphaflega lagður á og síðan framlengdur tímabundið og það þarf að gera þá einföldu ráðstöfun í lögum að framlengja gildistíma hans. Þar fara, ja, hvað eigum við að segja, 8 milljarðar plús fyrir borð, 8 milljarðar plús sem um það bil 3.500 ríkustu fjölskyldurnar á Íslandi fá þá í lægri skatta. Þá er gatið komið í 20 milljarða plús og er þó engan veginn víst að allt sé talið því að í lista með stefnuræðu forsætisráðherra, sem birtist hér í byrjun þings, voru boðuð fleiri frumvörp sem ekki var hægt að ráða annað af efnislýsingunni en væru líka ávísun á frekara tekjutap ríkisins, önnur frumvörp í skattamálum sem síðan hafa að vísu ekki komið fram - ríkisstjórnin hefur greinilega hætt við að leggja þau hér fram frá því að stefnuræðan var samin. Þar var talað um jafnvel að fella niður orkuskattinn, lækka bensíngjöld eða annað í þeim dúr. Við höfum því enga tryggingu fyrir því, við sem ekki höfum aðgang að öðrum upplýsingum en þessum, að þarna sé allt talið. Ég verð að segja eins og er að manni bregður mjög í brún ef menn ætla að leggja upp með þessum hætti því að maður hefur nú staðið í því að reyna að koma saman einhverjum svona pökkum nokkrum sinnum þar sem reynt er að minnka gjána, brúa bilið og taka bæði niður útgjöld og að afla tekna. Oftast hefur það kostað býsna sársaukafullar og þjáningarfullar aðgerðir á báðar hliðar sem ekki hafa allar mælst vel fyrir og manni hefur kannski ekki verið beinlínis þakkað fyrir allt, alla vega ekki í fylgi ef út í það væri farið. En eitthvað varð að gera. Eru hv. þingmenn vissir um að það verði svo bara eins og að veifa hendi að skutla einhverju upp í þetta 20 milljarða gat sem ríkisstjórnin er þá sjálf að búa til og setja fyrir framan sig á leiðinni, því að væntanlega ætlar hún sér eitthvert líf, að minnsta kosti að lifa af að koma fram fjárlagafrumvarpi næsta haust, þó að hún sé að vísu þegar búin að gefast upp á því að gera það á réttum tíma að sögn. Ég er svo sem ekkert hissa á því kannski úr því að menn eru að undirbúa það að koma því saman með þessum hætti. Ætli það létti nú róðurinn að stilla af frumvarpið, sem ég bind nú enn vonir við að menn hafi döngun í sér til að gera þannig að það verði án halla á fjárlagaárinu 2014, þegar menn byrja á því að búa sér til svona 20 milljarða gat hið minnsta? Þetta er líka að byrja á algerlega öfugum enda. Ég hefði frekar viljað að ríkisstjórnin hefði dregið það í mánuð í viðbót, eða hvað það var, að boða þetta þing og komið undirbúin til leiks. Fyrsta málið sem hefði átt að koma hér á borð þingmanna á nýju kjörtímabili var endurskoðuð ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma. Ég skil alveg að menn hefðu þurft einhvern tíma til að setja hana saman en það er á þeim grunni sem allt hitt hefði átt að byggja. Þá gátu menn í framhaldinu farið að velta því fyrir sér: Hvaða ráðrúm höfum við á því að afsala ríkissjóði tekna eða taka á hann ný útgjöld, þó þannig að við förum ekki út af sporinu? Það hefur kostað miklar fórnir - og þá er ég ekki að tala um hinar pólitísku fórnir því að þær eru nú léttar í maga, skítt með það - hjá almenningi í þessu landi, það hefur kostað byrðar. Það hefur kostað það að þrengt hefur verið að rekstri opinberra stofnana, það hefur kostað það að fólk hefur þurft að hlaupa hraðar víðar og bagsað við að reka sínar stofnanir, sína starfsemi og veita þjónustu, með minni fjármuni milli handanna og menn hafa gert það af mikilli þegnskyldu almennt séð, vegna þess að menn höfðu skilning á nauðsyn þess að takast á við þetta, að minnsta kosti lengi vel framan af árinu eftir hrun, auðvitað í von um að svo færu betri tímar í hönd og það væri hægt að fara að búa betur að þessari starfsemi aftur. Þess vegna á það eftir að verða svo sárgrætilegt ef menn glutra að einhverju leyti niður þeim árangri sem við höfum þó náð. Sleppum því að rífast um hvort hann er mikill eða lítill. Hann er alla vega talsverður, held ég. Flestir, alla vega utan landsteinanna, telja að það sé talsverður árangur að hafa náð halla ríkissjóðs niður úr 14,6% af vergri landsframleiðslu 2008 - látum það nú vera, það var mikið vegna bókfærðra tapa og einskiptiskostnaðar, en hallinn var um 9% af vergri landsframleiðslu 2009 og það var nánast allt rekstrarhalli og var þó útkoma ársins ívið betri en áætlanir höfðu gert ráð fyrir, meðal annars vegna þess að við gerðum mjög hagstæð viðskipti um kaup á krónum heim frá Lúxemborg, svonefndan Avens Deal, og hann lagaði afkomuna á því ári. Hægt og bítandi hefur þessi halli náðst niður þannig að núna erum við með fjárlög í gildi, hvort sem þau halda að öllu leyti eða ekki, þar sem hallinn er 3,5 milljarðar, 0,2% af landsframleiðslu. Segjum að í því sé einhver sveifla upp á 10–12 milljarða, ef við slyppum með innan við 1% halla á fjárlögum þessa árs, svona á bilinu 0,5–0,8% af vergri landsframleiðslu eða eitthvað svoleiðis, auðvitað væri það alveg stórkostlegt séð í ljósi þess hvaðan við erum að koma. Það verður alveg óskaplega sorglegt ef menn fara þarna út af sporinu. Ég segi því af mikilli einlægni að mér finnst það dálítið merkilegt að menn skuli ekki vilja staldra við og skoða þessa hluti betur. Það var hægt að gera það með ýmsum öðrum hætti en þeim að rjúka inn í veiðigjöldin með þessu móti. Í sjálfu sér hefði ekkert vandamál verið að ákvarða þau og stilla þau svo af innan fiskveiðiársins ef út í það hefði verið farið eða að ákveða með einföldum hætti að víkja ákvæðum til hliðar og leggja á fyrsta gjalddaga hvernig sem það nú var. Þá hefðu menn verið komnir aftur fyrir það að vera búnir að koma saman fjárlögum og hefðu vitað hvar þeir standa að þessu leyti. Auðvitað er það ekki bara vandi ríkissjóðs sem hægt er að horfa til í svona löguðu, að sjálfsögðu ekki, það verður líka að horfa á stöðu greiðandans, sjávarútvegsins, og hvað hann ræður við. Það verður líka að hafa vægi að gjaldtakan þar sé viðráðanleg. Það er ég sannfærður um að hún er og það þarf ekki að lækka sérstaka veiðigjaldið á botnfiskinn, í öllu falli ekki nándar nærri svona mikið. Ég leyfi mér að halda því fram að sjávarútvegurinn gæti vel borið það að uppistöðu til. Það yrði enginn héraðsbrestur þó að gjaldið yrði um það bil óbreytt enda væru þá á móti rýmkuð talsvert stærðarmörkin í frítekjumarkinu og með því að leyfa skuldafrádrættinum að haldast inni kemur það mjög til móts við þau fyrirtæki sem almennt eru skuldug vegna fjárfestinga í veiðiheimildum á undanförnum árum. Hverjir ættu þá að vera eftir sem ættu að ráða mjög illa við þessa gjaldtöku? Ég held að þeir þyrftu þá að líta eitthvað á sinn rekstur. Auðvitað vitum við að það eru enn þá fyrirtæki sem eru löskuð. Það hafa verið að koma í fréttir menn sem telja að veiðigjaldið sé alveg að drepa þá. En það vill svo til, af því að maður þekkir sjávarútveginn svolítið innan frá - ég hef svelgt í mig afkomutölur hans um langt árabil - að maður veit að sum fyrirtækin voru stórlöskuð og nánast ógjaldfær strax 2008, jafnvel 2007. Þau hafa haft þetta af vegna þess hvað aðstæðurnar hafa verið geysilega góðar. Á þá að stilla veiðigjaldið af miðað við afkomu þeirra, er það? Hvernig verða nú skattarnir og hvernig verður þetta nú almennt hjá okkur ef við leitum uppi þann sem allra minnst getur greitt og látum það ráða för í skattlagningu af þessu tagi? Að síðustu, virðulegi forseti, eins og fleiri hafa komið hér inn á, hefur maður auðvitað áhyggjur af því hvernig ríkisstjórnin leggur af stað í sjávarútvegsmálum. Það hefur verið tekist mikið á um þessi mál. Við vorum komin hálfa leið með þessar breytingar með því að reyna þó að landa sátt um það að hætta að rífast um það hver ætti þessa auðlind, og að rétturinn sem menn hefðu væri nýtingarréttur en ekki eignarréttur og að menn greiddu eitthvert eðlilegt gjald fyrir. Ég óttast mjög að nú förum við á fullu í hina áttina, að gjáin milli þjóðarinnar og þá ríkisstjórnarinnar og sjávarútvegsins, þ.e. sérstaklega stórútgerðanna og þeirra hagsmunasamtaka, breikki á nýjan leik. Mér sýnast skilaboðin frá þjóðinni vera nokkuð skýr í þessum efnum; 80% þjóðarinnar að lágmarki vilja ákvæði um sameign á auðlindinni í stjórnarskrá, 70% í skoðanakönnun eru andvíg þessari lækkun veiðigjaldsins. Hátt í 35 þúsund manns hafa skorað á þingið að endurskoða þessa ákvörðun og fara ekki í þessa miklu lækkun. En hér ætlar ríkisstjórnin og aðstandendur hennar að setja undir sig hausinn og troða málinu algerlega óbreyttu í gegn. Mér finnst það afar sorglegt, dapurlegt, og óskynsamlegt 

Virðulegi forseti. Þetta hefur að mörgu leyti verið áhugaverð umræða sem hefur átt sér stað um hið svokallaða veiðigjaldafrumvarp. Að mörgu leyti hefur umræðan þó verið dæmigerð fyrir umræðu um sjávarútvegsmál almennt, sem að mínu viti er kannski það alvarlegasta við vandamál sjávarútvegsins og okkar þegar kemur að þeim mikla málaflokki, það er hvernig við þurfum að haga umræðunni, hversu ómálefnaleg hún er og hvernig vísvitandi, eða af þekkingarleysi, rangfærslum er haldið fram. Ég kom inn á í ræðu minni um málið þegar það var rætt við 1. umr. að við alþingismenn yrðum að breyta svolítið um umræðuhefð og nálgun okkar á að reyna að ná almennri sátt um þennan mikilvæga málaflokk. Ég held mig enn við það. Ég held að það sé fátt mikilvægara en að við sameinumst um það. Okkur getur greint á um ýmis atriði málefnalega og margar ágætar röksemdafærslur hafa farið fram í þessari umræðu þar sem menn greinir hreinlega á um hvernig skuli haldið á málum. En að við skulum þurfa að sitja undir því, þingmenn, að vera vændir um að vera að gæta hagsmuna einhverra sérstakra aðila, að verið sé að tortryggja nefndarstörf hv. atvinnuveganefndar, verið að gefa í skyn að ekki séu haldnir opnir fundir vegna þess að menn hafi eitthvað að fela og séu handbendi einhverra sem eiga aflaheimildir í landinu, við skulum reyna að koma okkur út úr því fari í umræðunni. Við skulum reyna að taka þetta málefnalega vegna þess að það hlýtur að vera sameiginlegt markmið okkar allra á þessu kjörtímabili að leiða þennan ágreining í jörð. Þetta eru flókin mál. Þau eru það í eðli sínu. Það er ekki hægt að ætlast til þess að almenningur í landinu sé til dæmis mjög vel inni í öllum þeim fjölmörgu þáttum sem koma að sjávarútvegsmálum. Best er kannski að vitna í því sambandi til þess ágæta fólks, þeirra hv. þingmanna, sem hafa verið að taka sæti á Alþingi í fyrsta skipti á þessu vori og sitja í hv. atvinnuveganefnd. Þar er fólk sem hefur ekki verið sérstaklega inni í sjávarútvegi, en er samt búið að sitja núna um 18 fundi sem nefndin hefur haldið um þetta mál og önnur og það á fullt í fangi með að átta sig á heildarmyndinni og segir sjálft að það sé engan veginn búið að ná landi í því að ná utan um þennan stóra málaflokk. Hvernig á þá almenningur að geta áttað sig á þessu á meðan fjölmiðlar fjalla um það eins og raun ber vitni þar sem aðalumræðuefnið í málinu núna, alla vega hjá ákveðnum fréttastofum, hefur verið undirskriftasöfnun og skoðanakönnun? Ég áréttaði þetta við einn fréttamanninn sem hringdi í mig einmitt út af þeim atriðum. Ég sagði við hann: Geturðu nefnt mér eina frétt sem þú hefur flutt um málið efnislega, um hvað það fjallar, til að skýra það út fyrir þjóðinni? Nei, hann taldi þó að fréttastofan hefði gert það í byrjun í einhverri útfærslu. En dag eftir dag, fréttatíma eftir fréttatíma, var fyrsta frétt sú að undirskriftasöfnun væri í gangi. Um hvað fjallaði sú undirskriftasöfnun og hvernig getum við farið eftir henni, þeirri beiðni til Alþingis um að samþykkja ekki þessar breytingar á lögunum? Hvað vill fólk að við samþykkjum? Óbreytt lög? Eða hærra veiðigjald? Það kemur ekkert fram. Svo á forsetinn mögulega að taka þetta til umfjöllunar og einhverjir vilja að hann sendi það í þjóðaratkvæðagreiðslu. Og hvað þá? Samkvæmt lögum verður að halda þjóðaratkvæðagreiðslu innan ákveðins tíma, það eru ákveðin tímamörk á því. Það verður væntanlega komið fram á haust þegar við gætum raunhæft séð sett hana í gang, alla vega vel á seinni part sumars. Hvað ef þessi lög yrðu felld úr gildi? Þá er álagning sérstaks veiðigjalds út úr myndinni. Er það það sem þjóðin vill? Nei, alveg örugglega ekki og ekkert okkar. Það vantar alveg að menn komi sér upp úr þessu fari. Ég frábið mér að umræðan verði eins og hún hefur verið hjá sumum hv. þingmönnum, eins og raun ber vitni, þar sem verið er að reyna að sá fræjum tortryggni gagnvart okkur sem störfum í hv. atvinnuveganefnd. Það getur ekki verið að við viljum hafa það þannig. Ég fékk beiðni sem formaður nefndarinnar um að halda alla fundi nefndarinnar opna. Ég benti viðkomandi hv. þingmanni á að um það giltu ákveðnar reglur. Hvernig væri það ef við færum að halda alla fundi, nefndarfundi, opna? Er það það sem hv. þingmenn vilja? Nei, alveg örugglega ekki. Þetta er allt sett fram í einhverri sýndarmennsku, allt til að reyna að slá einhverjar pólitískar keilur. Svo hefur verið komið fram með það að ákveðnir hv. þingmenn í nefndinni hafi svo mikilla hagsmuna að gæta að þeir séu ófærir um að fjalla um málið. Hvert erum við komin ef við ætlum að fara að meta hæfi þingmanna í hverju einasta máli til að fjalla um það? Hvernig mun því til dæmis komið við þegar fjallað er um skuldamál heimila? Verður þá ekki að fara að leggja á borðið allar upplýsingar um skuldamál okkar þingmanna, ekki bara eignatengsl og slíkt sem við gerum grein fyrir núna og tengsl okkar við möguleg fyrirtæki eða hvað við eigum eða félagasamtök? Menn verða aðeins að hugsa áður en þeir varpa. Það lá alveg fyrir þegar þessi ríkisstjórn tók til starfa í hvaða vegferð hún færi í veiðigjaldamálum. Það lá alveg fyrir í stefnuskrá beggja þessara flokka og fór ekki dult í umræðunni fyrir kosningar að við ætluðum okkur að lækka veiðigjöld vegna þess að við teljum þau hafa verið of há, a.m.k. á flestöll fyrirtæki í greininni. Það blasir við hverjum sem vill skoða þetta faglega að það var vitlaust gefið. Af hverju var það? Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi það fyrr í umræðunni í dag að þessu hefði verið breytt í meðförum þingsins, þ.e. að það hefði verið lækkað á uppsjávarfyrirtækin. Af hverju var það gert? Af hverju var það gert þegar það mátti blasa við? Afleiðingarnar eru auðvitað augljósar þegar við skoðum það sem er áhugaverður listi þótt í sjálfu sér sé það enginn mælikvarði að skoða álagið eftir kjördæmum í landinu, hvernig skatthlutfall af EBIDTU kom niður eftir kjördæmum í landinu. Þannig var til dæmis gamla skatthlutfallið í Norðvesturkjördæmi um 27%, en færi niður í 16,7 samkvæmt þessu frumvarpi. Það var í Norðausturkjördæmi 16,5 á móti tæpum 27, færi þar niður í 14,6. Í Suðvesturkjördæmi var það 27,5%, fer niður í 15,8. Í Suðurkjördæmi var það 19,6 og fer niður í 16,7. Í Reykjavík var það 24,1% og fer niður í 17,3. Við erum sem sagt með um 15–17% álag eftir þetta sem áður var um 16%–27%. Hlýtur það ekki að vera markmið okkar þingmanna að hvar sem menn eru í sveit settir og í hvaða útgerðarhólfum sem þeir eru ríki einhver jöfnuður í álagningu? Það var augljóslega vitlaust gefið. Við teygjum okkur í það að reyna að jafna þetta álag. Þetta er auðvitað ákveðinn plástursaðgerð sem er í gangi hér. Það átta sig allir á því. Það fylgja því þær upplýsingar og þær yfirlýsingar okkar að á komandi hausti munum við leggja fram ný frumvörp um fiskveiðistjórnarkerfið. Það verkefni sem síðasta ríkisstjórn með öllum sínum stóru fyrirheitum hafði fjögur ár til að framkvæma. Fjögur ár. Og hverju skyldi hafa verið um að kenna að ekki tókst betur til en raun ber vitni? Það er nefnilega þannig, að mínu mati, að hjá fjölmörgum þingmönnum fyrrverandi ríkisstjórnarflokka voru mjög óraunhæfar hugmyndir á ferðinni. Það sýndi sig náttúrlega best í þeim umsögnum og þeirri umræðu sem varð um þær tillögur sem komu fram hér um fiskveiðistjórnarmálin. Menn komust ekkert áfram með þetta. Ástæðan var fyrst og fremst sú að það var svo mikill ágreiningur innan þessara flokka, milli þeirra og innan þeirra, það hafði ekkert með það að gera þótt við stæðum í lappirnar í stjórnarandstöðunni á þeim tíma. Auðvitað sáum við vitleysuna og vorum ekki tilbúin til að taka þátt í henni, en fyrst og fremst var það ágreiningurinn innan dyra hjá þeim. Það var að mörgu leyti mjög fróðlegt að hlusta í gærkvöldi á ræðu hv. þm., formanns Samfylkingarinnar, Árna Páls Árnasonar, hvernig hann fór yfir það hvernig hann vildi sjá fiskveiðistjórnarkerfið í framtíðinni: Með opnu framsali, láta markaðinn ráða verði, veiðigjöldin ættu að taka mið af markaðsvirði aflaheimilda. Það var ekki minnst einu orði á einhverja fyrningarleið þótt hún hafi komið aðeins til umræðu í dag hjá fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, sem vildi fara að bursta rykið af þeirri leið. Þá var hann algerlega ósamstiga formanni sínum frá því í ræðu hans í gærkvöldi. Það er dæmigert, dæmigert fyrir það hvernig hefur verið haldið á þessum málum. Ég sagði við hv. þm. Árna Pál Árnason í dag að það hefði verið gaman að hlusta á þessu ræðu hans og spurði hann hvort hann teldi ekki að við værum alveg á réttri leið í þessu frumvarpi, að lækka veiðigjöldin, vegna þess að hann taldi að markaðurinn, að verð á aflaheimildum á markaði, ætti að ráða ferð. Er það ekki þannig í dag að það eru allar aflaheimildir á markaði? Það er allt til sölu. Menn mega selja og menn mega kaupa aflaheimildir. Hvernig hefur verðþróunin verið á þeim markaði? Þær hafa aldrei verið lægri, alla vega í fjöldamörg ár, en þær eru í dag, fóru í þorskinum niður í um 1.400 kr. fyrir kílóið fyrr í vetur, það hefur aðeins lyft sér aftur núna, voru á sama tíma í fyrra 1.800– 2.000 kr. Er þá ekki einmitt ástæða til þess að lækka gjöldin ef markaðurinn á að endurspegla þetta? Minni hlutinn í hv. atvinnuveganefnd hefur lagt fram breytingartillögu við þetta mál sem hér hefur verið rætt um að sé mikilvæg og í raun mjög góð bót á þessu máli. Þetta hefur svo sem verið skoðað og stenst ekki skoðun frekar en svo margt annað sem hefur verið sett fram. Því hefur verið haldið fram í þessari umræðu að ekkert sé einfaldara en að smella fingrum og veiðigjaldsnefndin fái þau gögn sem hún þarf að vinna með og hægt sé að klára málið. Samt sem áður vitum við að strax við setningu laganna í júní 2012 gerði Hagstofan athugasemdir við málið, það miklar að gerðar voru breytingar á lögunum hér áður en þau voru afgreidd í þinginu þar sem sett voru inn ákvæði um að þær skyldur sem var verið að leggja á herðar Hagstofunni yrðu ekki umfram þau lög sem um hana gilda. Þeir töldu sem sagt að frumvarpið eins og það lá fyrir gengi það langt að brotin yrðu lög sem gilda um Hagstofuna og brotnir yrðu þeir samningar og þau lög sem við höfum undirgengist á alþjóðavettvangi varðandi Hagstofuna. Þessu var því breytt strax í júní 2012 við setningu laganna. Þá strax hafa menn í ráðuneytinu og víðar auðvitað gert sér grein fyrir því að málið var kannski flóknara en það sýndist. Þetta hefur síðan verið allan síðasta vetur til umræðu og úrlausnar í ráðuneytinu. Það endaði með því að settur var á laggirnar svokallaður tæknihópur þegar komið var fram í mars. Sá tæknihópur, sem var skipaður fulltrúum frá ráðuneytinu, Hagstofunni, Fiskistofu og ríkisskattstjóra, fór yfir þetta mál en náði ekki að leysa það þannig að þáverandi hæstv. atvinnuvegaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, gæti bara komið með lausn á þessu inn í þingið svo að veiðigjaldsnefndin fengi þau gögn sem hún þurfti til þess að sinna skyldum sínum samkvæmt lögum. Það gekk ekki. Nú er talað um að núverandi stjórnvöld sem eru að koma að málinu eftir þetta eigi bara að smella fingrum og gera þetta og lögð er fram breytingartillaga sem gengur ekki upp. 1. liður í breytingartillögu minni hlutans gengur ekki upp. Hagstofa Íslands er tölfræðistofnun en ekki skattstofa og það er grundvallaratriði, það verða stjórnvöld að virða segir í bréfi sem ég hef í höndum, með leyfi virðulegs forseta: „Lögin um Hagstofu Íslands gera ekki ráð fyrir því að hún taki þátt í álagningu skatta enda ekki um tölfræðigerð að ræða. Hagstofan telur því að þátttaka í álagningu veiðigjalds stríði gegn þeim lögum sem um starfsemina gilda, gegn lögum sem gilda um evrópska hagsýslugerð, gegn verklagsreglum um evrópska hagsýslugerð og samþykktum Sameinuðu þjóðanna um opinbera hagsýslugerð.“ Þetta er staðan og það vita hv. þingmenn úr atvinnuveganefnd vegna þess að það kom skýrt og greinilega fram hjá fulltrúum Hagstofunnar þegar þeir mættu til okkar. Við værum að brjóta alþjóðasamninga og alþjóðalög sem við höfum undirgengist. Málið er flóknara en það sýnist, enda hefði verið búið að leysa það ef það væri svona einfalt. Við höfum í meðförum nefndarinnar reynt, og það er auðvitað það sem kemur upphaflega frá ráðuneytinu og frá hæstv. ráðherra, atvinnuvegaráðherra, að nálgast það að sníða þá vankanta sem eru augljóslega á núgildandi lögum. Við erum að plástra málið til eins árs, reyna að laga það til þannig að hér megi vera meiri sátt um málið heldur en verið hefur, að það komi jafnar niður á útgerðarformum. Það er augljóst að við erum að ná miklu meiri jöfnuði í þessari álagningu milli uppsjávar- og bolfisksfyrirtækja. Það hafa verið nefndar leiðir, að það mætti gera þetta með öðrum hætti, t.d. með því að hækka enn frekar gólfið, afsláttargólfið. Það er alltaf spurning hversu langt á að ganga í þeim efnum, hversu langt á að ganga í að hafa ákveðið frítekjumark. Á ekki að vera einhver hvati hjá fyrirtækjum til þess að efla starfsemi sína, stækka, hagræða? Út á það hefur þetta gengið hjá okkur í öll þessi ár, að menn hafi náð ákveðinni hagræðingu. Við erum nýbúin í nokkuð víðtækri sátt í atvinnuveganefnd og í þinginu að afgreiða lög um stækkun á þeim bátum sem eru í krókaaflamarkskerfinu af því að við teljum að það muni styðja við það útgerðarform, þeir nái að þróa sig, haldast í samkeppninni við önnur útgerðarform, útgerðirnar nái að eflast byggðunum til heilla. Þessu er nákvæmlega eins farið. Ef við hækkum gólfið svona mikið förum við að draga úr, taka frá ákveðinn hvata til þess að byggja sig upp, ganga lengra sem ég held að sé mjög mikilvægt. Ef við höldum honum ekki lifandi fer þessu að hnigna hjá okkur. Þá hefur verið bent á að stóru fyrirtækin í bolfisksveiðum hagnist mikið á þessu, þau séu að fá svo stóran tékka í þessu. Staðreyndin er sú að það er bara verið að jafna álögurnar á þau í samanburði við stóru fyrirtækin, stærstu útgerðarfyrirtæki landsins sem hæstv. ríkisstjórn ákvað að hygla, fyrrverandi ríkisstjórn, sem meirihlutaflokkarnir á síðasta kjörtímabili ákváðu að hygla alveg sérstaklega, hvort sem það var óviljandi eða viljandi. Ég ætla ekki að dæma um það. Það er bara staðan. Það er verið að rétta hlut þeirra. Við erum með öðrum orðum að auka álögur á stærstu fyrirtækin í landinu og við erum að draga úr álögum á lítil og meðalstór fyrirtæki víðast hvar, sem eru oftast burðarásar í sínum samfélögum. Ég hef fengið mikið af gagnrýni undanfarna daga frá fulltrúum þeirra sveitarfélaga þar sem uppsjávarfyrirtækin eru hvað sterkust, Vestmannaeyjum og fyrir austan. Það hefur verið bent á að verið sé að taka mikið fjármagn út úr þessum sveitarfélögum. Vissulega er skattheimtan þannig, hvernig sem henni er hagað, að hún tekur fjármagn til ríkisins frá fólkinu sem og fyrirtækjunum sem starfa þar og fólkinu sem býr í þessum sveitarfélögum. Ég er alveg viss um að mörg sveitarfélög víða á landinu væru tilbúin til að taka við atvinnustarfseminni sem er á þessum stöðum þótt það þyrfti að greiða þessi gjöld og fá allt annað sem fylgir. Það verður auðvitað þannig að þar sem sjávarútvegur er öflugastur, þar sem stærstu fyrirtækin starfa þar verður hæsta hlutfallið greitt. Þannig er það í þessu eins og það liggur fyrir hjá okkur núna að ef við tökum uppsjávarfyrirtækin í Vestmannaeyjum, Hornafirði og í Fjarðabyggð og leggjum við það Samherja og Granda erum við sennilega að tala um fyrirtæki sem greiða upp undir 75% af öllu veiðileyfagjaldi í landinu. Hvað eru þetta, 10 fyrirtæki? Hvað segir það okkur? Það segir okkur það sem hefur verið nokkuð vitnað til í þessari umræðu og var gert að fyrstu frétt í Ríkisútvarpinu held ég, fjölmiðli allra landsmanna, að Jón Steinsson hagfræðingur, starfandi í Bandaríkjunum, hélt því fram að við gætum hækkað veiðileyfagjaldið í 50 milljarða af sjávarútveginum, það væri ekkert mál og við gætum notað það til þess að lækka aðra skatta á aðrar greinar og á almenning í landinu til að auka umsvif. Ég er Jóni sammála. Ég held að við getum hækkað veiðileyfagjaldið og hirt út úr sjávarútveginum í formi aukinnar skattheimtu viðbótarskatt, upp undir 50 milljarða, 40–50 milljarða. En þá verðum við líka bara með 12 sjávarútvegsfyrirtæki í landinu. Það er ekkert flókið. Þá verðum við með þessar stóru hagkvæmu einingar og hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar eru stöðugt að væna okkur um að vera að draga taum þeirra og gagnrýna okkur síðan mest núna, þessi fyrirtæki. Þetta væri hægt með því að fara þá leið. Er það það sem við viljum? Nei, við höfum nefnilega, og megum ekki gleyma því í þessari umræðu, náð þeim árangri að vera með í senn kerfi sem tekur mikið tillit til fjölbreytni í útgerðarformum, öflugt smábátaútgerðarkerfi sem hefur verið að eflast mikið, gerði það kannski sérstaklega í stjórnartíð framsóknarmanna og sjálfstæðismanna þar sem var fært mikið magn af aflaheimildum frá stóru fyrirtækjunum, stórútgerðunum yfir í þetta smábátakerfi. Við höfum kerfi sem tekur mjög tillit til félagslegra þátta, byggðasjónarmiða, mjög mikið. Við erum öll sammála um að við viljum hafa þann þátt öflugan. Ekkert okkar vill fara leið Jóns Steinssonar. En það hentar kannski einhverjum í pólitískri umræðu og slíku að slá um sig með svona tölum án þess að það fylgi því hvað um er að ræða. Því verðum við að fara að breyta, virðulegi forseti. Við verðum að fara að breyta því. Í nefndarstörfunum reyndum við að mæta kröfum minnihlutamanna um það sem þeir óskuðu eftir, bæði í heimsóknum og skýrslugerð sem og öðru, sem var vissulega breyting frá þeirri meðhöndlun sem við fengum hjá hv. sömu þingmönnum í þeirri nefnd núna á vordögum þegar var verið að fjalla um fiskveiðistjórnarfrumvarpið þar. Mér fannst þetta sjálfsagt og það er eðlilegt. Þetta er málefni sem við eigum að reyna að gefa okkur tíma til að vinna að, en við erum auðvitað í ákveðinni tímaþröng á sumarþingi. Það ber að viðurkenna. Það er bara þannig. Þess vegna verðum við auðvitað að reyna að hraða vinnu. Ég er þakklátur nefndarmönnum í atvinnuveganefnd fyrir það hvað þeir hafa tekið vel í að leggja á sig mikla vinnu og mæta á fundi utan reglulegs fundartíma nefndarinnar. Það hefur ekki verið skortur á því hjá nefndarmönnum að mæta þótt það sé í hádegishléum eða fyrr á morgnana eða vera eitthvað lengur fram eftir ef þurft hefur á að halda. Við fengum skýrslu frá Stefáni B. Gunnlaugssyni sem áður hefur fjallað um þetta mál. Hann vann ásamt Daða Má Kristóferssyni mikla skýrslu fyrir okkur á síðasta kjörtímabili um þessi fiskveiðistjórnarmál sem þeir gagnrýndu mjög á þeim tíma. Það var ekki alveg samræmi í umfjölluninni núna hjá Stefáni miðað við það sem kom fram í skýrslu þeirra. Ég spurði hann að því á fundi nefndarinnar hverju sætti. Hann sagði að þá hefðu þeir verið tveir en hann væri einn núna og gerði hann lítið úr því. Grundvallaratriðið, ef við tökum það saman í örfáar línur eða örfá orð sem hann hafði um þetta að segja þá telur hann að við séum komin ansi langt í álagningu á uppsjávarfiskinn. Þótt hann segi vissulega að þau muni ráða við þetta vegna góðrar stöðu akkúrat núna telur hann að við séum komin fullhátt þar. Hann telur að við getum lagt meira á bolfisksfyrirtækin. Hann heldur því fram að við séum að lækka veiðigjöldin of mikið. Það má vel vera að það þurfi að skoða eitthvað betur, en aðalatriðið var að hann sagði: Þetta er miklu betra mál en það sem við höfum unnið með áður. Það var niðurstaða hans. Ef þetta er afgreitt óbreytt er verið að afgreiða miklu betri niðurstöðu, miklu betri lausn en þau lög sem gilda um þetta mál. Það er auðvitað mjög mikilvægt. Okkur getur greint á um einstök atriði og ég hef fengið ábendingar og gagnrýni á skýrslu Stefáns. Það ber að virða það við hann að hann hafði ekki mikinn tíma og hafði síðan í framhaldinu kannski ekki tíma til þess að svara þeim ábendingum eða þeirri umræðu sem einhverjir vildu hafa í framhaldinu því að hann var hreinlega kominn í frí. Það ber auðvitað að virða þegar fólk er í svona störfum að það er ekki alltaf tilbúið til þess að raska tíma sínum eins og það hefur skipulagt hann. Ég hef ekkert við það að athuga. Aðalatriðið fyrir mig í þeirri skýrslu er að það getur vel verið að það megi laga á þessu einhverja agnúa hér og þar, eitthvað sem menn greinir á um, einhverjar mismunandi skoðanir á málum, en grundvallarniðurstaðan er sú er að við erum með miklu betra mál í höndunum samkvæmt niðurstöðu hans og reyndar frá fleirum sem höfðu áður fjallað um þessi mál og hafa gefið okkur umsagnir sínar. Virðulegi forseti. Nefndin mun taka þetta mál til umfjöllunar milli 2. og 3. umr. og ég útiloka ekkert að í ljósi umræðunnar og þeirra ábendinga sem nefndinni hafa verið að berast verði mögulega gerðar einhverjar breytingar á málinu. Ég held að það sé þó ekki þess eðlis að það megi vænta einhverra stórkostlegra breytinga. Ég held að við höfum, eins og segir í nefndarálitinu, hitt nokkuð naglann á höfuðið í þessari útfærslu. Hún er betri en það sem við höfum. Hún er jafnari. Hún er að deilast með jafnari hætti á fyrirtækin í landinu. Hún er hugsuð til skamms tíma. Öll þessi vinna og vinnan sem við fórum í á síðasta kjörtímabili verður okkur gott veganesti 

Herra forseti. Þetta var athyglisverð ræða hjá formanni nefndarinnar, hafi hann hugsað sér að ljúka umræðunni á sáttanótum með þessum hætti. Hann kom ekki hér upp til að þakka mönnum fyrir þátttöku í umræðunni. Hann kom ekki hér upp til að svara spurningum sem hafa komið upp í umræðunni sjálfri. Nei, hann kom hér upp til að ónotast yfir því hve stjórnarandstaðan væri ómálefnaleg og vitlaus, hafði um það þau orð að þekkingarleysi og rangfærslur hefðu verið mjög einkennandi í umræðunni um málið. Þekkingarleysi og rangfærslur, það er munur að geta sett sig svona í dómarasætið yfir málflutningi annarra þingmanna. Hann kvartaði að sjálfsögðu undan fjölmiðlum sem sinntu ekki hlutverki sínu, að þeir væru uppteknir af skoðanakönnunum og undirskriftasöfnun, flyttu sem sagt ekki nægjanlega vel línu stjórnarmeirihlutans væntanlega. Síðan var veist að nafngreindum fræðimönnum fyrir þeirra afstöðu til mála. Ég leyfi mér að draga í efa að þetta hafi verið trúverðug eða sanngjörn meðferð á áliti Stefáns Gunnlaugssonar, sem hér var flutt af formanni nefndarinnar, þaðan af síður þau orð sem hann lét falla um Jón Steinsson. Ég held ég neyðist því til að biðja um orðið, forseti, að afloknum þessum andsvörum og svara þessu aðeins betur. Varðandi Hagstofuna væri ég gjarnan til í að sjá þetta bréf. Ég hugsa að ég fari og biðji um fund með hagstofustjóra til að fara yfir þetta, því sé þetta svona, að það sé brot á lögum og Evrópureglum og reglum Sameinuðu þjóðanna og út og suður, að Hagstofan eða gögn á hennar vegum séu notuð í nokkurn skapaðan hlut nema hagsýslugerð hennar sjálfrar, er ég hræddur um að við séum í miklum vanda. Hvað ætli megi segja um álagningu gamla veiðigjaldsins til dæmis og margt fleira? Ég áskil mér því rétt til að fara betur yfir það, auk þess sem það er þá hægt að leysa með öðrum hætti. Ég held að síðustu að hv. þingmaður ætti að varast að taka til orða með þeim hætti, 

Virðulegi forseti. Það er ekki af neinu yfirlæti sem ég talaði um ákveðið þekkingarleysi og hvernig ég gagnrýndi fjölmiðla. Þetta eru bara staðreyndir. Það er ekkert öðruvísi. Ég er ekkert að líta niður til almennings eða gera lítið úr skoðunum fólks. Ég hef sagt það ítrekað í viðtölum, vegna þeirra undirskriftasafnana sem eru í gangi, að þetta séu sterk skilaboð. Við sáum ástæðu til þess að kalla á fund nefndarinnar þá sem standa að þessari undirskriftasöfnun, ekki eins og sumir hv. þingmenn héldu til að setja á þá einhvern þrýsting, heldur til þess að upplýsa og vera upplýst, ekkert öðruvísi. Ég vona að hv. þingmenn, meðal annars þingmenn Vinstri grænna, geti vitnað um það hvernig sú umræða var. Það er aftur á móti gagnrýnisvert að í svona stóru máli skuli ekki vera meiri efnisleg umræða þar sem skipst er á skoðunum og upplýst er um hvað málin snúast, að aðalumræðan í fjölmiðlum skuli snúast um skoðanakannanir og undirskriftasöfnun en ekkert um efni máls. Það er gagnrýnisvert og verður úr að bæta, það er ekkert öðruvísi. Ég er ekkert að veitast að fræðimönnum. Var ég að veitast að Stefáni Gunnlaugssyni? Var ég að veitast að Jóni Steinssyni? Bíddu, það er hægt að snúa út úr öllu og hafa umræðuhefðina á þessum nótum í þessu mikilvæga máli. Það er það sem allt of margir hv. þingmenn kjósa. Ég var fyrst og fremst að fara yfir það sem þeir hafa sagt. Ég var að vitna í orð þeirra og ég var að gagnrýna sumt af því sem þeir 

Herra forseti. Ég minnist þess ekki að ég hafi notað orðin „að veitast að“, en við skulum bara lesa okkar ræður þegar þær verða komnar hér vélritaðar. Það talar svo fyrir sig sjálft. Hv. þingmaður kvartar mjög undan fjölmiðlum. Það er mjög til siðs. Það er athyglisvert að þessi ríkisstjórn og aðstandendur hennar hafa ekki náð að lifa tvo mánuði og þeir eru grátandi yfir því hvað þeir fái ósanngjarna meðferð í fjölmiðlum. Þetta eru kannski loftárásir eins og það var orðað í blöðum á dögunum. Já, jæja já, er það svona bara, er þolið, úthaldið, ekki meira en þetta? Ef maður horfir til baka síðustu fjögur árin, bæði hvað varðar fjölmiðla og orðbragð stjórnarandstöðu, ætli það sé nú mikið sem ríkisstjórnin hafi þurft að þola? Ég held að hv. þingmaður þurfi líka aðeins, ef ég má bara leyfa mér að segja það sem mína meiningu, að minna sjálfan sig á það, klípa sjálfan sig í handlegginn og muna eftir því, að hann er orðinn formaður í þingnefnd, talar fyrir meiri hlutanum, en notar hér tækifærið við það sem var ætlað að yrðu lok þessarar umræðu til að rífa málflutninginn í allar áttir með að mínu mati fullkomlega ómaklegri einkunnagjöf, til dæmis um málflutning annarra þingmanna. Hv. þingmaður viðhafði orðin þekkingarleysi og rangfærslur um málflutning þingmanna í þessari umræðu. Það sneri ekki að fjölmiðlum. Ég skrifaði þetta niður um leið og þingmaðurinn sagði það, ónafngreint að vísu. Það var sem sagt einkunnagjöf sem einhver okkar sem hafa tekið þátt í þessari umræðu fengu frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, að annars vegar einkenndist málflutningur okkar af þekkingarleysi og hins vegar væri þar mikið um rangfærslur. Ég gengst við hvorugu svo að það sé bara sagt hér, gengst við hvorugu, en er auðvitað alltaf tilbúinn í uppbyggilegar og málefnalegar umræður við hv. þingmann ef það er í boði af hans hálfu.

Virðulegur forseti. Það er dapurt að við skulum þurfa að ræða þetta með þessum hætti. Auðvitað klippir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þetta út úr ræðu minni og út úr samhengi við það sem ég sagði. Ég sagði að fluttar hefðu verið margar málefnalegar ræður í þessari umræðu. Ég tók það sérstaklega fram, að fram hefðu komið margar áhugaverðar tillögur fyrir framtíðina. Ég tók þetta alveg sérstaklega fram, en ég gagnrýndi það líka að margar af þessum ræðum væru fluttar af því sem ég kallaði vanþekkingu, hvort sem hún er vísvitandi eða í pólitískum tilgangi. Við getum nefnt hér dæmi um þessa 100 milljarða EBIDTU sem á að vera af sjávarútvegi, hefur komið hér ítrekað fram í umræðunni, 100 milljarðar í EBIDTU í íslenskum sjávarútvegi 2011, þegar talan nær lagi er 75 milljarðar og það vita væntanlega flestir. 10 milljarða kr. tékki til kvótagreifanna, er þetta rétt og er þetta málefnalegt? Nei, það vita allir betur. Það er þetta sem ég á við. Það er svo auðvelt að slá ryki í augu fólks. Annaðhvort er þetta gert af þekkingarleysi eða þetta er vísvitandi gert í pólitískum tilgangi. Dæmin eru fjölmörg eins og ræðurnar sanna. Það er þetta sem ég er að vitna til. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon getur svo reynt að slíta þetta úr samhengi og skammað mig fyrir að ég skuli gera lítið úr almenningi, fjölmiðlum og þingmönnum. Þetta er ekki meint þannig. Þetta er meint sem málefnaleg gagnrýni sem er rökstudd, meðal annars með því sem ég fer hér yfir. Dæmin  
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir að mér fannst þetta svolítið sérstök lokaorð hv. formanns atvinnuveganefndar um þessa umræðu. Ég gat ekki annað en tekið til mín þá gagnrýni sem hann setti fram þegar hann talaði um að hér væri verið að reyna að slá pólitískar keilur og annað því um líkt, það væri verið að saka þingmenn um að þeir væru ófærir um að fjalla um málefni í nefndum, væna menn um að ganga erinda einhverra. Ég stend við það sem ég sagði hér í ræðu þegar ég talaði meðal annars um opna fundi sem hann nefndi líka. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það gilda reglur um opna fundi, en í þessu máli hefði ég hins vegar talið að einhverjir af þeim fundum sem haldnir voru hefðu þurft að vera opnir almenningi. Ég tel að það hefði verið æskilegt í ljósi þess hvernig umræðan úti í samfélaginu er. Hv. þingmanni virðist svo umhugað um að skýra út fyrir fólki hvað í raun og veru er um að vera, um hvað málið snýst. Það virðist ekki hafa tekist að koma því til skila til almennings í landinu. Hvernig eigum við að túlka þessa undirskriftasöfnun, umræðuna á samfélagsmiðlunum og annað því um líkt? Ég fagna hins vegar þegar þingmaðurinn talar um breytta umræðuhefð og ræðutaktík. Ekki fyrir svo löngu, og eiginlega fyrir bara allt of stuttu, man ég þegar hv. formaður atvinnuveganefndar kallaði mig og samflokksmenn mína kommúnista með látum úr pontu. Það þótti í lagi. Það er að sjálfsögðu til hins betra ef hv. þingmaður ætlar að leggja sitt 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir kannast við það að hafa gagnrýnt hagsmunatengsl þingmanna og sagt að þeir væru ekki hæfir til að fjalla um mál. Ég bið hv. þingmann að hugleiða hvernig færi fyrir okkur ef við ættum að leita eftir því í öllum málum sem þingið fjallar um. Það er útilokað og það vita allir, enda hefur alveg sérstaklega verið fjallað um þetta mál. Auðvitað eru þingmenn margir hverjir meðal annars kosnir á þing vegna hagsmunatengsla. Ég er til dæmis alveg viss um að fjöldi fólks úr Slysavarnafélaginu Landsbjörg studdi mig í kosningum inn á þing. Ég var hér framsögumaður að máli sem færði þeim samtökum 250 milljónir í endurbætur á björgunarbátum á síðasta þingi. Hefði ég getað fjallað um þetta mál? Við getum endalaust farið í þennan leik. Varðandi opna fundi hélt nefndin opinn fund. Að sjálfsögðu urðum við við þeirri beiðni að halda opinn fund fyrir fréttamenn, en það er fráleit hugmynd að allir nefndarfundir ættu að vera opnir. Ég man reyndar ekki eftir því að einn einasti nefndarfundur hafi verið opinn þegar við fjölluðum um þessi stóru mál á sínum tíma og voru þau þó stærri að umfangi og með meiri áhrifum en það sem við erum að leggja hér fram núna sem viðgerð á máli til eins árs. Við fengum ekki einu sinni þá málsmeðferð að geta leitað eftir utanaðkomandi áliti í fyrravor. Við fengum ekki að kalla fyrir okkur gesti á fund o.s.frv. Það er lengi hægt að telja. Ég tel að við eigum að reyna að vanda okkur í þessu máli eins og öðrum en við getum ekki haft alla nefndarfundi opna um 

Virðulegi forseti. Þetta var útúrsnúningur hjá hv. þingmanni um hagsmunatengslin. Þau komu fram hjá þingmanni hér í gærkvöldi þannig að þetta eru ekki einungis mín orð um að ákveðin tengsl séu í gangi. Það að bera saman tengsl fólks sem er í eigin atvinnurekstri sem hefur gríðarlegra hagsmuna að gæta eða landssamtaka eins og Landsbjargar finnst mér ekki alveg við hæfi, en það endurspeglar kannski ólíka sýn okkar á pólitík og lífið og tilveruna. Hv. þingmanni verður mjög tíðrætt um málefnalegan rétt. Hvað er málefnalegur réttur? Er það það sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur fram að færa? Allt sem virðist vera sagt eða hafa verið gert af hálfu fyrri ríkisstjórnar er ómögulegt. Er þetta sýnin á málin eða er þetta trúin á hvað er rétt? Þetta er spurning um að greina einstök atriði eða pólitíska sýn yfirleitt. Þar á milli held ég að sé, því miður þingsins vegna, svolítið langt bil. Hv. þingmaður talaði sjálfur áðan um að fyrri ríkisstjórn hefði verið að hygla. Ef umræðuhefðin á að batna er betra að allir gæti orða sinna, það er ekki einungis hægt að krefjast þess af okkur í stjórnarandstöðunni. Ég held að það sé útúrsnúningur að það sé eingöngu mín skoðun eða það sem ég hafi sagt um hagsmunatengslin. Það er ekki rétt, það er ekki eingöngu þannig. Það veit 

Virðulegi forseti. Það hefur verið reynt í þessu máli, ekki eingöngu af hv. þingmanni sem var hér í síðustu ræðu, heldur af öðrum að gera málið tortryggilegt. Það hefur loðað svolítið við umræðu okkar um sjávarútvegsmál, það að gera málin tortryggileg og koma oft fram með upplýsingar sem standast ekki skoðun. Ég nefndi dæmi um það áðan. Við fengum beiðni frá hv. þingmönnum í minni hlutanum í atvinnuveganefnd þar sem þeir óskuðu eftir gestum á fundi nefndarinnar. Þeir óskuðu eftir því að Hörður Unnsteinsson kæmi til að ræða framlög útgerðarfélaga til stjórnmálaflokka og hugsanleg hagsmunatengsl; formaður, gjaldkeri og framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins til að ræða fjárframlög útgerðarfyrirtækja til flokksins og þingmanna hans og hugsanlega hagsmunaárekstra við afgreiðslu málsins; formaður, gjaldkeri og framkvæmdastjóri Framsóknarflokksins til að ræða fjárframlög útgerðarfyrirtækja til flokksins, þingmanna hans og hugsanlega hagsmunaárekstra við afgreiðslu málsins. Hvað er verið að gefa í skyn hér? Hvernig ætlum við að haga störfum í þinginu ef við ætlum til dæmis í hv. atvinnuveganefnd í hverju einasta máli, hvort sem það á við um ferðaþjónustuna, iðnfyrirtæki eða landbúnað, að kalla til stjórnmálaflokka? Stjórnmálaflokkar fá fjárframlög frá fyrirtækjum í öllum greinum atvinnulífsins, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn sennilega í meira mæli en aðrir flokkar. Hvernig ætlum við að hafa umfjöllun um þessi mál? Um þetta gilda alveg skýrar reglur. Þær eru meira að segja miklu þrengri og takmarkaðri hér en við eigum að venjast á Norðurlöndunum eða um Evrópu um hvað fyrirtæki geta stýrt 

Herra forseti. Það væri nú gaman að fara yfir sögu lagasetningar um fjármál stjórnmálaflokka og hvernig á því stóð að Íslendingar settu slík lög eiginlega síðastir allra vestrænna lýðræðisþjóða. Það var vegna þess að það var flokkur sem stóð alltaf á móti því. Við fengum svo kannski aðeins að sjá framan í það, í aðdraganda kosninganna 2009, hvers vegna mönnum var það tregt í Sjálfstæðisflokknum að setja lög sem skyldu upplýsa um og setja takmörk á framlög fyrirtækja til slíkra hreyfinga, þegar ofurstyrkirnir frægu komust á dagskrá. Það er ekkert að því. Menn eiga að hafa uppburði í sér til að ræða það, að sjálfsögðu ekki á persónulegum nótum eða af einhverri rætni. Auðvitað þarf að gæta hagsmunatengsla og að þau blandist ekki um of inn í stjórnmálin. Ætli það sé ekki einn af meginlærdómum rannsóknarskýrslu Alþingis, þau skaðlegu tengsl og hvernig þræðirnir krossuðust í gamla helmingaskiptasamfélaginu á Íslandi þar sem viðskiptalíf og pólitík rann á köflum saman í eitt. Við þyrftum kannski að fara til Tyrklands og læra af þeim vísa manni Kemal Atatürk sem lagði grunn að nútíma Tyrklandi. Og hvernig gerði hann það? Meðal annars með því að í því landi skyldi aldrei blanda saman trúmálum og stjórnmálum. Við þurfum kannski ekki eins að hafa áhyggjur af því hér, en kannski ættum við að hafa það stjórnmál og viðskipti og læra það af hruninu að blanda því aldrei aftur saman. Varðandi það að almenningur sé ekki nógu vel að sér um þessi mál og þess vegna sé hann auðplataður, sem mér fannst liggja í loftinu í máli hv. þingmanns, ginnkeyptur fyrir því að skrifa undir undirskriftalista eða eitthvað því um líkt, er ég algjörlega ósammála því. Ég held að að uppistöðu til sé almenningur á Íslandi sér vel meðvitaður um mikilvægi sjávarútvegsins nátengdur honum. Öll erum við meira og minna annaðhvort sjómenn eða bændur að ætterni og uppruna, ekki langt aftur, og almenningur er með vissa hluti algerlega á hreinu. Það sýna allar mælingar og allar umræður, öll greinaskrif. Yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar vill að gengið sé frá því í eitt skipti fyrir öll að fiskimiðin séu sameign okkar, tilheyri okkur öllum sameiginlega. Það er þjóðin með á hreinu að þannig eigi það að vera. Hin sjónarmiðin eru sem betur fer í svo grenjandi minni hluta að það þarf varla að tala um þau, þótt auðvitað sé einn og einn einkaréttarsinni enn að reyna að malda í móinn. Þjóðin er held ég líka með það á hreinu að á þeim tímum sem mikill umframgróði myndast, mikil renta í greininni, sem sprettur af því að tilteknir aðilar fá aðgang að henni, að þessari takmörkuðu verðmætu auðlind, eigi hún tilkall til þess að fá í sinn hlut að minnsta kosti drjúgan hlut þeirrar rentu. Ég held að þjóðin sé líka með ýmsa fleiri hluti á hreinu, þeir sem fylgst hafa með umræðum um þjóðmál og sjávarútvegsmál síðastliðin 20 til 30 ár. Ætli það sé nú ekki í þjóðarvitundinni nokkuð sterkt að það sé ekki gott fyrirkomulag að einstaklingar hagnist um milljarða króna á því að komast í þá aðstöðu að mega sækja fisk úr sjónum og geti, ef svo ber undir, labbað út úr greininni með þá milljarða? Þeir hagnast gríðarlega persónulega á því einu að þeir eru handhafar aðgöngumiðans að auðlindinni. Það eru ekki sjómennirnir á skipunum þeirra, það er ekki fiskverkafólkið í landi og það eru ekki byggðarlögin sem njóta þess þegar slíkur gróði er tekinn út úr greininni, nei, heldur eru það einstaklingarnir sem eru prókúruhafar á fyrirtækjunum. Þetta veit þjóðin. Þetta hefur hún horft upp á og henni finnst þetta ekki réttlátt. Ég held að það séu líka býsna djúp ör víða í þjóðarsálinni vegna þess að menn hafa heyrt fréttirnar frá Raufarhöfn, fréttirnar frá Hrísey, fréttirnar frá Breiðdalsvík, fréttirnar frá Flateyri, fréttirnar frá Þingeyri og þannig mætti áfram telja og listinn er langur. Þau eru víða sárin á landsbyggðinni sem þetta kerfi hefur leitt af sér þó að ég sé ekki að segja með því að allt hefði getað haldist óbreytt að öllu leyti í skipulagi sjávarútvegsins frá því sem var fyrir 20 eða 30 árum, það er ég ekki að segja. En það má kannski eitthvað á milli vera hvernig þetta kerfi hefur skipt örlögum með íbúum mismunandi sjávarbyggða. Menn tala mikið um forsendubrest í sambandi við húsnæðislán núna á Íslandi, en gæti það hafa verið forsendubrestur á Raufarhöfn þegar kvótinn fór í burtu á einni nóttu og íbúðarhúsin urðu verðlaus með öllu? Með öllu. Þá var ekki spurt um skuldirnar sem á þeim hvíldu. Nei, það var spurningin hvort þú gætir fengið einhvern til að taka við lyklinum að stóru einbýlishúsi og ekki væri verra ef hann vildi borga milljón fyrir það. Það var svona um það bil þannig sem fólk var sett með sínar eignir á staðnum. Varðandi fjölmiðlana verður fróðlegt að fylgjast með því hvort þetta heldur áfram hjá hæstv. ríkisstjórn og baklandi hennar hér á þingi. Ég ætla að segja það alveg hreint og umbúðalaust, virðulegur forseti, mér finnst glitta í tilhneigingar til þess að nú eigi að temja fjölmiðlana aftur. Nú eigi að tala þannig til þeirra, skrifa þannig greinar í Morgunblaðið, svona til stuðnings leiðurunum, að fjölmiðlarnir hrökklist í sjálfsritskoðun, þeir fáu sem enn þá þora að hafa einhverjar sjálfstæðar meiningar í þessum efnum. Er eitthvað að því fréttamati fjölmiðla að þeim þyki það athyglisvert að upp undir 35 þúsund manns hafi skrifað undir áskorun til Alþingis og í framhaldinu til forsetans ef svo ber undir? Eru það ekki fréttir? Má ekki flytja þær? Til hvers gera fjölmiðlar skoðanakannanir um afstöðu til stærri mála? Er það ekki til þess að birta þær - hv. þm. Jón Gunnarsson, herra forseti? Halda menn að fjölmiðlar kaupi skoðanakannanir til að birta þær ekki? Nei, það er vegna þess að þeir telja það fréttnæmt hver viðhorf eru til mála af þessu tagi. Það er þeirra hlutverk. Hv. þingmaður telur að þetta sé allt saman á misskilningi byggt, meðal annars undirskriftasöfnunin, vegna þess að þetta frumvarp verði að fara í gegn því að annars verði engin veiðigjöld. Þetta var nú einn sónninn sem hér var rekinn upp. Gott og vel ef menn telja að leggja þurfi veiðigjöldin á með bráðabirgðaákvæðum í krónutölum á þorskígildiskíló á þessu ári, en það er ótengt því hver upphæð veiðigjaldanna er, bara einfaldlega með öllu. Þannig að það eru ekki rök fyrir þessari efnislegu niðurstöðu málsins, alls ekki. Varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu er það nú þannig, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður viti, að þó svo forseti synji lögum staðfestingar öðlast þau engu að síður gildi. Þannig að þetta yrðu gildandi lög um veiðigjöld einhvern tímann fram á vetur, fram að þjóðaratkvæðagreiðslunni sem yrði einhvern tímann. Færi svo að þau stæðust ekki, þjóðin vildi þau ekki, bregðast menn ósköp einfaldlega við því. Það þýðir ekki að ekki verði hægt að leggja veiðigjald á á næsta fiskveiðiári. Það yrði kannski eitthvað seinna sem niðurstaða yrði komin í það. Það er algerlega á hreinu.  Svo koma inn á milli þessar dásamlegu setningar hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, um nauðsyn þess að ná sátt, inn í ræðurnar, þar sem talað er um þekkingarleysi og rangfærslur, ómögulega fjölmiðla, fræðimenn sem séu úti í mýri og þjóðina sem sé ekki mjög vel að sér í þessum efnum, mikilvægi þess að ná sátt. Gæti verið að það þurfi tvo til? Gæti það hugsast að það þurfi tvo til til að ná sátt í þessu máli, þ.e. að sjávarútvegurinn og þeir sem tala máli hans með þeim hætti sem hv. þm. Jón Gunnarsson iðulega gerir þurfi líka aðeins að líta í eigin barm? Á sáttin að felast í því að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar láti af skoðunum sínum í þessum efnum og sérhagsmunagæslumenn, sérstaklega stórútgerðanna í landinu, sem búnar eru að koma sér best fyrir í þessu kerfi, nái sínu fram? Á sáttin að felast í því? Gæti ekki verið að þeir sem hafa í allt of miklum mæli af mikilli hörku gætt hagsmuna sinna í kerfinu, og hafa komið sér þar best fyrir, þurfi að átta sig á því að þrátt fyrir að þeir geri margt vel og reki myndarleg fyrirtæki eru þeir ekki ríki í ríkinu? Það er almannaviljinn og það er lýðræðið í landinu sem á að leiða svona mál til lykta en ekki peningar, ekki hræðsluáróður, ekki tugmilljóna eða hundruð milljóna auglýsingaherferðir; aðferðir af því tagi sem voru prófaðar hér vorið og sumarið 2012 þegar átti að brjóta Alþingi á bak aftur með því að binda flotann eiga ekki að ráða niðurstöðum 

Virðulegi forseti. Eitthvað hef ég komið við kaunin á mönnum. Sjálfstæðismönnum er tregt að breyta, var sagt, og setja þær reglur sem takmörkuðu mjög framlög fyrirtækja og einstaklinga til stjórnmálaflokka. Ég veit ekki betur en að Sjálfstæðisflokkurinn hafi tekið þátt í þeirri vinnu og Kjartan Gunnarsson, þáverandi framkvæmdastjóri flokksins, hafi einmitt átt þátt í þeim tillögum sem þá komu fram og við höfum unnið eftir síðan. Það er mikið gert úr því hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að ég sé að gera lítið úr almenningi og þingmönnum. Það er bara til þess að snúa út úr orðum mínum, það er ekkert öðruvísi. Auðvitað er ég ekkert að gera lítið úr fólki enda hef ég sagt, m.a. hér áðan og ég hef sagt það í viðtölum varðandi þá undirskriftasöfnun sem er í gangi, að í henni felist sterk skilaboð frá þeim 35 þús. einstaklingum sem hafa skrifað undir. Þau skilaboð ber alþingismönnum að taka alvarlega. En ég segi og ég stend við það, og þetta á við um alþingismenn, fjölmiðlamenn og almenning, að almennt séð getum við sagt að þessi málaflokkur sé mjög flókinn og það sé erfitt að setja sig inn í hann í smáatriðum. Það stendur eftir og þá er erfitt fyrir fólk að gera sér grein fyrir öllum þeim atriðum. Ég vitnaði til þess áðan að það fólk sem situr í nefndinni og er nýtt á fullt í fangi með að ná utan um það. Er ég eitthvað að gera lítið úr fólki? Nei, ég veit þetta bara af þeim fjölmörgu sem ég tala við. Skilaboðin frá fólki eru alveg skýr og ég misskil þau ekki neitt, ég tek þau alvarlega. Ég er alveg sammála því að það á að innheimta hér veiðigjöld. Hver eiga þau að vera? Þau þurfa auðvitað að vera þannig að greinin beri þau, geti vaxið og dafnað. Þá komum við að þessu sem gjarnan er orðað svo að fólk sé á móti því að einstaklingar hagnist gríðarlega, taki milljarða út úr greininni, fari með þá burtu og hagnist alveg óskaplega. Er þetta hin almenna mynd í íslenskum sjávarútvegi sem er verið að draga upp, að þetta séu allt saman einhverjir kvótagreifar sem fari með milljarða út úr greininni? Er ekki obbinn af þessu bara vinnandi fólk sem rekur hér lítil og meðalstór fyrirtæki um allt land og hv. þingmenn þekkja vel, fólk sem hefur bara ansi mikið fyrir lífinu? Þetta gengur upp og niður á milli ára og innan ársins, er það ekki? Auðvitað vitum við að þegar framsalið var sett á á sínum tíma seldu sig margir út úr greininni. Það var markmiðið með því þegar framsalið var sett á og er viðurkennt af sérfræðingum og hagfræðingum í dag að hafi verið eitt brýnasta skrefið að taka í fiskveiðistjórnarmálum. Sjálfstæðisflokkurinn greiddi reyndar atkvæði gegn því máli á þingi. Það mál var afgreitt út í stjórnartíð Framsóknarflokks, Alþýðuflokks og Alþýðubandalags. Það voru önnur ákvæði í því frumvarpi sem Sjálfstæðisflokkurinn gat ekki sætt sig. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er kannski eini þingmaðurinn hér sem afgreiddi framsalið sem varð til þess að einhverjir einstaklingar ákváðu að selja. Framsalið fékk einhvern verðmiða og sumir ákváðu að fara út úr greininni með allt of mikla peninga. Okkur láðist að grípa til einhverra aðgerða á þeim tíma. Ég álasa ekki neinum, en við breytum þessu ekki aftur í tímann. Ég er ekki að segja að ég hafi séð fyrir að þetta hefði kannski mátt gera með einhverjum öðrum hætti gegnum skattkerfið. Þetta var gert svona. Afleiðingarnar liggja fyrir. Markmiðið var alveg ljóst. Byggðaáhrifin lágu alveg fyrir. Við ætluðum að fækka skipum. Við fækkuðum þeim frá 1991 á næstu 10, 12 árum úr 2.520, ef ég man rétt niður, í 1.150 skip, eitthvað svoleiðis. Sjómönnum fækkaði líka. En við höfum líka byggt upp hagkvæmasta sjávarútveg í heimi sem þó er með mjög mikla félagslega stoð innbyggða. Við erum enn að bregðast við. Síðast afgreiddum við í síðustu viku lög frá Alþingi þar sem við úthlutuðum svokölluðum byggðastofnunarbyggðakvóta upp á 1.800 tonn til að hjálpa byggðarlögum. Við erum öll samstiga í því og sammála um að við þurfum að standa vaktina í þeim efnum. Það er ekkert öðruvísi. Þetta um að einstaklingar hagnist gríðarlega - hagnast menn gríðarlega almennt í dag? Það var mikið gert úr því þegar Grandi borgaði háa arðgreiðslu fyrr á þessu ári. Það kom til umræðu í þingsal. Ég man ekki hver þessi upphæð var.

1.700.

Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir man það, 1.700 milljónir. En veit hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hversu mikil ávöxtun það var á eigið fé eigendanna í því fyrirtæki, hversu mikla ársávöxtun þeir fengu eða hafa tekið út úr fyrirtækinu í arðgreiðslur á síðustu árum? Hversu mikla ávöxtun fá þeir á það fé sem þeir hafa lagt í fyrirtækið? Getur hv. þingmaður sagt mér það yfir salinn?

Þingsköp leyfa það ekki.

Þingsköp leyfa það ekki, hún segir það, en hún mátti nefna 1.700 milljónirnar. Það var allt í lagi, þingsköp leyfðu henni það. 

Er það ekki bara ágætt?

Er það bara ekki ágætt, já? Sættir hv. þingmaður og aðrir sig við það þegar þeir leggja peninga í banka eða kaupa ríkisskuldabréf sem er áhættulaus fjárfesting að fá 4% ávöxtun á áhættufjárfestingu?

Það er ekkert annað í boði.

Það er ekkert annað í boði, segir hv. þm. Lilja Rafney. Þetta er sagt af miklu innsæi og þekkingu um rekstur almennt. Vandamálið er að ef sú ávöxtunarkrafa væri þak fjárfesti fólk ekki í atvinnulífi á Íslandi. Á hverju þurfum við mest að halda í dag sem þjóð? Við þurfum á aukinni fjárfestingu að halda í atvinnulífinu. Það er það sem við erum öll sammála um og allir erlendir sérfræðingar sem fjalla um okkar mál. En þá finnst hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur bara gott að það sé þak á 4% ávöxtun á það eigið fé sem menn setja í það og það sé líklegt til árangurs. Það er þessi umræða sem ég er að vitna í þegar ég er að tala um að við verðum að passa okkur. Er almennt svona mikill hagnaður í sjávarútvegi? Já, hjá nokkrum fyrirtækjum sem ég skildi áðan af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að við sjálfstæðismenn vildum standa alveg sérstaklega vörð um, stóru sjávarútvegsfyrirtækjunum. En hver er staðreyndin í málinu? Ég fór aðeins yfir hana í fyrri ræðu minni, virðulegi forseti. Við erum núna að draga úr álögum í þessu frumvarpi á þessi litlu, meðalstóru og nokkur stór fyrirtæki í bolfiski, en við erum að auka álögurnar gríðarlega á stóru fyrirtækin, stærstu fyrirtækin í greininni sem við eigum að slá alveg sérstaka skjaldborg um, er það ekki, framsóknarmenn og sjálfstæðismenn? Við erum að leggja á þau stórauknar álögur. Við teljum okkur vera að leiðrétta þann mismun sem liggur í þeim lögum sem nú gilda. Ég fór áðan yfir skiptinguna á milli kjördæma. Einhverjir hafa sagt í mín eyru að það sé engin tilviljun að sum kjördæmi hafi verið svona miklu lægri en önnur í því. Ég læt mér ekki detta í hug að það hafi verið einhver tengsl þar á milli. En það er að minnsta kosti búið að ná einhverjum jöfnuði. Það þarf tvo til að ná sátt. Það var eiginlega kvatt með því að segja að sjávarútvegurinn og þeir sem tala máli hans séu sérhagsmunagæslumenn stórútgerðanna. Þetta er sá söngur sem ómar eflaust áfram, tekst ekki að eyða þrátt fyrir að hann standist enga skoðun. Eru það ekki Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur sem eiga stærstan þátt í því hversu öflug smábátaútgerð er í landinu? Eru það ekki Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur sem núna eru að stíga stórt framfaraskref fyrir þá grein til að geta staðist samkeppni, eflt sig 

Virðulegi forseti. Hv. formaður atvinnuveganefndar hefur í auðmýkt sinni rétt fram sáttarhönd og auðveldað vinnu í nefndinni og lagt mat sitt á ræður manna í þessari umræðu. Það væri gaman fyrir mig sem 1. varaformann nefndarinnar að vita hvaða einkunn ég fengi að mati hans í ræðu minni þar sem hann er að gefa umsagnir um af hversu mikilli þekkingu ræðurnar hafa verið fluttar og um hversu litla þekkingu á sjávarútvegsmálum almenningur í landinu hefur. Það hefur verið dálítið viðloðandi umræðuna að hræða fólk frá umræðunni um sjávarútvegsmál með því að þau séu svo flókin og ekki fyrir hvern sem er að setja sig inn í málin og reynt að gera lítið úr fólki þegar það tekur þátt í þeirra umræðu. Þetta er auðvitað ákveðin aðferð til þess að hræða fólk frá lýðræðislegri þátttöku í stjórnmálum almennt og er mjög varasamt að tala þannig til fólks þegar það tekur þátt í umræðum um málefni sem skipta okkur öll máli, að hræða það með því að í gangi sé vanþekking og fáfræði og málin séu svo flókin. Ég vil spyrja hv. formann atvinnuveganefndar hvernig hann sjái fyrir sér hægt sé að mæta því mikla tekjutapi sem fylgir þessari lækkun á veiðigjaldi, hvort það séu einhverjar tillögur og hvernig hann sjái fyrir sér að ríkissjóður geti mætt því mikla tekjutapi sem blasir við.

Virðulegi forseti. Það er nú meira hvernig þetta þarf að þróast í svona umræðu þegar hún er tekin af hreinskilni. Nú heitir þetta orðið að ég sé að gera mjög lítið úr almenningi og þekkingu hans á sjávarútvegi. Ég var einmitt að gagnrýna hvernig fjölmiðlaumfjöllun um málið hefur verið. Í tengslum við það er náttúrlega ekki líklegt að fólk sé almennt nægilega vel inni í þeim málum, þetta eru flókin mál, það vitum við. Ég er ekkert að gera lítið úr fólki. Ég tek skilaboð þess alvarlega. En þessi mál þurfa miklu ítarlegri og vandaðri umfjöllun í fjölmiðlum til þess að fólk fái þær upplýsingar sem það þarf að fá til þess að mynda sér skoðun. Ég tel að fjölmiðlar hafi brugðist í því í aðdraganda þessa máls og oft áður og að það sé ekki fyrir hvern sem er að taka þátt í umræðunni. Það er bara alls ekki þannig. Ég tek þátt í þessari umræðu við fjölda fólks á hverjum tíma. Þetta er til dæmis í mínu kjördæmi og á þeim fundum sem ég sæki oft þar eitt heitasta málið. Ég þarf að taka mjög gagnrýna umræðu um stefnu mína og margt sem ég stend fyrir í þeim málum við kjósendur mína og við kjósendur Sjálfstæðisflokksins, skiptast á skoðunum. Það er allt í góðu lagi. Ég tek fullt nótis af því sem fólk er að segja mér. Við skulum hætta þessum útúrsnúningum. Varðandi það hvernig eigi að afla tekna fyrir ríkissjóð er það einfaldlega þannig að við sem myndum núverandi ríkisstjórn trúum því að með því að efla atvinnulífið, með því að draga úr álögum á atvinnulífið, 

Virðulegi forseti. Mér fannst þetta ekki vera neitt svar hjá hv. þingmanni um hvernig á að mæta þessu mikla tekjutapi ríkissjóðs. Það hafa ekki verið veiðigjöld sem neinu nemur undanfarin ár og ekki hefur það ýtt undir fjárfestingar í greininni. Það hefur ekki verið fjárfest mikið í sjávarútvegi undanfarin 10–15 ár eins og flotinn sýnir. Hver er skýringin á því? Hvert skyldi það fjármagn sem hefur komið inn í greinina hafa farið? Skyldi það hafa farið í óskyldan rekstur, áhættufjárfestingar í hlutabréfum og annan óskyldan rekstur? Skyldi það vera? Mér þætti gaman að heyra viðhorf hv. þingmanns til þess, út af hverju það er. Gæti hv. þingmaður hugsað sér til að upplýsa fáfróða alþýðuna um sjávarútvegsmál að beita sér fyrir því að fara um landið og halda opna fundi um málin og ræða þau, auðlindarentuna og hvernig hún er byggð upp, hvernig sjávarútvegurinn hagnast í dag og hvernig það getur verið sveiflukennt og auðlindarentan eigi að fylgja því? Hv. formaður atvinnuveganefndar var ekki tilbúinn til að hafa opna fundi sem ég held að hefðu getað upplýst umræðuna meira. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji rétt að hagsmunatengsl flokkanna varðandi sjávarútveginn fari til Ríkisendurskoðunar og fari inn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hvort það sé eitthvað sem þarf að skoða betur?

Hæstv. forseti. Sjávarútvegurinn hefur ekki fjárfest neitt í tíu ár - það er náttúrlega ekki alveg rétt, en það er alveg rétt að það var ekki mikil fjárfesting fyrir 2007 í íslenskum sjávarútvegi af því það gekk ekkert vel. Það gekk ekkert vel í íslenskum sjávarútvegi þá, gekk bara illa. Krónan var þannig skráð að það voru miklir erfiðleikar, menn höfðu lítið svigrúm. Það var meira að segja orðið þannig að það tókst varla að manna orðið flotann, fiskiskipin, nema með útlendingum. Fólk vildi ekki fara á sjó af því að launin voru svo lág. Þannig var nú staðan. Svo kom hrunið, hið svokallaða hrun, og krónan veiktist og staðan styrktist. Aflabrögð voru góð. Markaðsverð voru mjög góð. Makríllinn kom sem himnasending.

Góð ríkisstjórn.

Góðar loðnuvertíðir tvö ár í röð, hafði bara ekkert með þá ríkisstjórn að gera, ekki neitt.  Hvað gerðu menn? Þeir borguðu upp skuldir af því óvissan var svo mikil að þeir fóru ekki í þær nauðsynlegu fjárfestingar sem bíða okkar. Þær munu fara af stað núna. Þetta á sér allt sínar skýringar.

Óvissan var …

Var þá fjárfest mikið í óskyldum rekstri? Hv. þm.

Það vita …

Lilja Rafney Magnúsdóttir veit það vel og það hefur komið ítrekað fram á fundum atvinnuveganefndar að það eru algjör smáatriði sem fyrirtæki í íslenskum sjávarútvegi á heildina litið voru að fjárfesta út fyrir geirann. Það er bara þannig. Það er hægt að telja þau fyrirtæki á fingrum annarrar handar og við skulum ekki láta umræðuna og önnur fyrirtæki líða fyrir það. Hvort ég sé tilbúinn að fara á opna fundi um allt land, já, að sjálfsögðu. 

Herra forseti. Varðandi lagasetningu um fjármál og fjárreiður stjórnmálaflokka og samtaka og frambjóðenda er það rétt hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að Kjartan Gunnarsson kom að þeirri vinnu þegar Sjálfstæðisflokkurinn sneri loksins við blaðinu og féllst á að fara þyrfti í slíka lagasetningu. Það er alveg rétt, hann á heiður skilið fyrir sitt starf. Ég var í því með honum og þekki vel til þess. Það væri áhugavert að vita meira um þau sinnaskipti sem urðu, en ég veit líka hitt af langri glímu að árum saman höfðum við barist fyrir því, forustumenn annarra flokka og þingmenn hér á þingi, að slík löggjöf yrði sett á Alþingi en það strandaði alltaf á Sjálfstæðisflokknum þangað til hann tók þessum sinnaskiptum. Ég hef látið mér detta í hug að það hafi verið vegna þess að ábyrgir menn hafi séð að þetta gat ekki haldið áfram eins og það hafði gengið. Það var kannski ekki það sem menn höfðu mestar áhyggjur af þegar þarna var komið, hinir stóru styrkir sem gengu til sumra flokka, heldur sáu menn hversu baneitrað það var þegar einstaklingarnir sjálfir í prófkjörum, og ekki síður í sveitarstjórnarframboðum og kosningum en til Alþingis, voru orðnir allt of nálægt fyrirtækjum sem voru að veita þeim styrki, kannski verktakafyrirtækjum sem biðu eftir verkefnum hjá viðkomandi sveitarfélagi o.s.frv. Á fundum í þessari nefnd ræddum við auðvitað ýmislegt sem engum leið vel með, sem viðgengist hafði. Það var ekki bara bundið við Sjálfstæðisflokkinn, það er alveg rétt. Menn urðu að lokum sammála um að það væri miklu heilbrigðara að styðja lýðræðið með framlögum frá hinu opinbera og draga úr því að stjórnmálaflokkar yrðu að gera út á styrki frá einkaaðilum. Þegar ég var að rifja upp hvað hefði stimplast inn í þjóðarsálina á umliðnum árum - og það byggi ég á hundruðum funda og óteljandi samtölum við fólk um þessi mál á langri tíð - nefndi ég það að eitt af því sem mjög oft er nefnt, og var nefnt á þessum árum, það hefur dregið úr því núna vissulega, var að það særði réttlætiskennd fólks að sjá að einstaklingar, einkaaðilar, gætu auðgast um milljarða á milljarða ofan af því, ekki að hafa rekið ágæt fyrirtæki sem þeir áttu að fá endurgjald fyrir ef þeir seldu, heldur að hafa þennan aðgang að fiskimiðunum og að hann væri andlag gróðans. Það sem gerist er auðvitað það, maður er ekki bara að selja rekstur og fyrirtækin, skip eða hús heldur fyrst og fremst að selja aðganginn að miðunum. Það finnst mönnum ekki eiga að vera almennt uppspretta einkabundins gróða. Var ég þar með að segja að þetta ætti við um alla í sjávarútvegi? Nei, það var ég ekki að gera. Það er ómaklegt að leggja þannig út af orðum manns. Ég er nefnilega alveg sammála því að að uppistöðu til er obbinn af þeim sem starfa í sjávarútvegi harðduglegt og heiðarlegt fólk og er ekkert að gera annað en vinna hörðum höndum að því að sinna sínum rekstri og færa björg í bú. Þannig er það og þannig hefur það verið og þannig verður það vonandi áfram. Það breytir ekki hinu að við eigum að þora að ræða um þessa hluti og ræða bæði kosti og löst á hlutunum. Það eru ágallar við þetta fyrirkomulag sem hafa leitt til þess ósættis sem hér hefur verið. Það er alveg á hreinu. Þetta er eitt af því sem hefur sært réttlætiskennd þjóðarinnar og valdið þeim ágreiningi sem uppi er. Númer tvö mætti nefna leigubraskið, þegar það komst í sínar hæstu hæðir. Þegar allt of rúmar reglur voru í gildi um það að menn gátu að uppistöðu til látið aðra hafa fyrir því að sækja aflann sem þeim hafði verið úthlutað rétturinn til og haft af því verulegar tekjur, fénýtt þennan rétt þannig ár eftir ár, veitt kannski helminginn annað hvert ár eins og þetta var hér á árabili. Auðvitað var algerlega galið að bjóða upp á það að kerfið gæti búið til óðalseigendur og leiguliða sem strituðu hörðum höndum og hinir hirtu arðinn af. Þannig hlutir urðu til þess að um þetta kerfi varð mikið ósætti. Ég hef oft sagt það við vini mína í röðum útgerðarmanna að ég held að þar hafi menn gert gríðarleg mistök í sinni harðskeyttu hagsmunagæslu að hafa ekki löngu fyrr tekið þátt í því með stjórnvöldum að taka fyrir vissa hluti í þessu kerfi sem hefur marga kosti þannig að frekar skapaðist sátt um það. Það er orðið framorðið í þeim efnum að reyna að lenda þessu og það verður ekki gert með innleggi af því tagi sem ríkisstjórnin leggur hér af stað með, það þarf meira til. Þetta fer í öfuga átt. Við förum í sundur með þessum hætti, óttast ég, og ég held að viðbrögðin bendi til þess, þegar í raun og veru að mínu mati var ekkert langt í land að hægt væri að lenda þessu með ásættanlegum hætti. Efniviðurinn í lausn er að mínu mati til staðar í aðalatriðum. Það er úrvinnsla á því sem þarf. Það þarf samkomulags- og sáttavilja úr báðum áttum milli þeirra sem lengst vilja ganga í að umbylta þessu kerfi og hinna sem vilja bara verja sína hagsmuni í því eins og það er. Það eru auðvitað fyrst og fremst þeir sem hafa komið sér best fyrir í kerfinu sem eðlilega vilja helst engar breytingar af því að það hentar þeirra hagsmunum. En það má ekki eitt ráða för. Auðvitað voru fleiri ágallar á þessu sem reyndust sjávarútveginum sjálfum ekki vel. Reyndist það sjávarútveginum vel að kvótaverðið skrúfaðist upp í þær brjálæðislegu hæðir sem það gerði? Og greinin skuldsetti sig og skuldsetti vegna hinna sem löbbuðu burtu og baksaði við að borga þær skuldir niður. Þegar kílóið var komið í 4 þús. kr. eða hvað þetta nú var. Geðveiki. Engin framlegð gat staðið undir því, jafnvel ekki afkastamesti sjávarútvegur í heimi að borga það niður á einhverjum eðlilegum afskriftatíma, jafnvel þótt við tækjum minnsta jaðarkostnað við að sækja þær veiðiheimildir. Það hafa útreikningar sýnt. Þetta var orðið að vitleysu og féll saman við útrásarvitleysisbóluárin. Varðandi burði greinarinnar til að greiða veiðigjöld er hægt að nota ýmsa mælikvarða til að skoða það. Vissulega eru það meðaltalsmælikvarðar, en við sjáum til dæmis að hvað eiginfjárstöðu snertir og skuldastöðu er sjávarútvegurinn orðinn verulega sterkur á alla venjulega mælikvarða. Stór hluti fyrirtækjanna er að verða skuldlaus. Eiginfjársveiflan, eins og ég fór yfir á síðustu fjórum til fimm árum, er 250 milljarðar í plús, úr neikvæðri stöðu upp á 60 milljarða í jákvæða stöðu upp á í nágrenni við 200 milljarða núna. Það munar nú um það. Framlegðin er liðlega 80 milljarðar, erum við ekki sammála um það? Við skulum ekkert vera að deila um tölur.  Ef við lítum á þetta í sögulegu samhengi er þetta samt einhver mesta framlegð sem íslenskur sjávarútvegur hefur nokkurn tímann í sögu sinni búið við eftir veiðigjöld af þessari stærð. Það er þannig. Hvernig lifði hann þá af sum hin árin? Það er alveg rétt, það voru ekki góð ár hjá sjávarútveginum frekar en í annarri útflutnings- og samkeppnisstarfsemi þegar mesta ruglið var hér í gangi í hagstjórn í landinu á þensluárunum eftir 2003/2004. Þegar kemur að þessu tali um að ríkisstjórnin sé sérstaklega að hugsa um litlu og meðalstóru fyrirtækin af mikilli umhyggjusemi sinni fyrir þeim - það vefst nú held ég samt fyrir mönnum að útskýra hvers vegna þarf þessa gríðarlegu lækkun á sérstökum veiðigjöldum hjá fyrirtækjum eins og Brimi, Fisk, Þorbirninum, Ögurvík, Stálskipi, Ramma, Vísi. Eru þetta lítil eða meðalstór fyrirtæki? Er víst að framlegðin þar eða afkoma þeirra bjóði ekki upp á að þau greiði eitthvað aðeins meira en stjórnvöld ætla sér að leggja til hér? Það er þannig að botnfiskurinn eða bolfiskurinn með þessu, og afslátturinn sem gengur að mestum hluta til hans, verður kominn mjög neðarlega í greiðslu sérstaks veiðigjalds, nettó, á næsta fiskveiðiári. Ætli það verði ekki innan við 3 kr. á kíló þegar upp verður staðið? Ef við drögum frá áætlaðri brúttógreiðslu 1.800 milljónir vegna skuldaafsláttar og á fimmta hundrað milljónir vegna frímarks, stendur ekki mikið eftir. Vissulega kemur það ekki öllum fyrirtækjum í sama mæli til góða, en nettó verður greinin nánast orðin laus við sérstakt veiðigjald, botnfiskshlutinn. Það er rausnarlega gert, finnst mér, hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég gæti líka rætt dálítið um fjárfestingar í sjávarútvegi 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni verður tíðrætt um þann mikla hagnað sem orðið hefur í sjávarútvegi og það hvað fólki sveið að sjá menn fara með milljarða út úr greininni. Af hverju var þetta og að hverju var stefnt þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og félagar hans hér á þingi samþykktu framsalið á sínum tíma? Það var talið að það væri helsti hagræðingarhvatinn í kerfinu að fara þá leið. Þetta er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir, virðulegi forseti, það er þetta sem fólki sveið. En hverjir eru það sem keyptu? Hv. þingmaður kom nefnilega inn á það líka. Auðvitað var það orðin algjör geggjun hvert gjaldið á aflaheimildum var komið. Því miður. Ég er algjörlega sammála því. Þetta var farið alveg úr böndunum. Eftir á að hyggja hefði maður viljað segja að það hefði verið skynsamlegt að grípa inn í þetta með einhvers konar skattlagningu á þau fyrirtæki sem voru að selja sig út úr greininni þegar þetta var komið í þessar verðhæðir. Það hefði verið ákveðin sanngirni í því. Þá hefði hluti af því söluverðmæti orðið eftir hjá þjóðinni. Það hefði örugglega verið til þess fallið að skapa meiri sátt, en við spólum ekki til baka í þessu og við refsum ekki þeim sem keyptu og þeim sem hagræddu. Það var líka þannig að í þessari miklu hagræðingu var stofnaður sérstakur úreldingarsjóður. Það var skattlagt sérstaklega í greininni til þess að borga fyrir þessa hagræðingu. Evrópusambandið er að setja tugi ef ekki hundruð milljarða í að borga fyrir skip sem er verið að úrelda þar með litlum árangri. Hér var það greinin sjálf sem greiddi fyrir þessa hagræðingu að eyða skipaflotanum, minnka skipaflotann og fækka skipum. Þetta hljómar svolítið eins og sagan um litlu gulu hænuna. Það voru ekki margir tilbúnir á þessum tíma, þegar viðvarandi tap var á sjávarútvegi og þessir erfiðleikar voru, að baka brauðið, en það eru margir tilbúnir að borða það í dag. Ég held að það sé mikilvægt að við höfum þetta í huga. Ég er ekki að segja þar með að ekki sé eðlilegt að í góðri afkomu og á góðum árum sé borgað ríflegt veiðigjald og þjóðin fái sinn skerf af því, en það verður að vera þannig að greinin nái að dafna, að greinin nái að vaxa áfram, að greinin nái að þróa sig og efla sig. Þetta má ekki vera það íþyngjandi fyrir fyrirtæki sem þar eru. Eiginfjárstaðan er að verða ágæt. Þess vegna, ef við höfum skattlagninguna tiltölulega hóflega, sanngjarna, sjáum við fjárfestingarþörfina sem er orðin uppbyggð. Það var talið að hún næmi allt að 60 milljörðum, uppsöfnuð fjárfestingarþörf. Það yrði alveg glæsilegt fyrir þjóðarbúið ef sú fjárfesting færi af stað. Við skulum bara vona að við náum víðtækari sátt með nýju frumvarpi á hausti komanda um fiskveiðistjórnarmálin hér almennt og að það verði til að efla þessa grein enn frekar. Þá er komið inn á þetta með að hagnaðurinn hjá Brimi og Fisk og hvað þetta heitir - að við séum að lækka veiðigjöldin á þessi fyrirtæki. Ég kom inn á það áðan. Já, já, vissulega erum við að gera það, en við erum fyrst og fremst að jafna álagið á gjaldtöku á þessi fyrirtæki samanborið við stóru uppsjávarfyrirtækin sem einhverra hluta vegna sátu ekki við sama borð, sættu ekki sömu álögum hjá fyrri ríkisstjórn. Það eru stærstu fyrirtækin í sjávarútvegi á Íslandi. Við erum að hækka álögur á þau. Við erum að færa álögurnar á stærri fyrirtækin í bolfiski til jafns við þau þannig að menn sitji við sama borð. Það voru jafnaðarmenn sem fóru hina leiðina. Einhver sagði hér í gær að þeir vildu jöfnuð í öllum málum. Þetta hlýtur þá að vera í þeim anda. Það hlýtur í framtíðinni að vera markmið okkar að greinin sitji almennt við sama borð hvað svona skattlagningu varðar, að ekki sé verið að mismuna fyrirtækjum þar. Það er alveg rétt að ef heildin er tekin, af því að afslátturinn mun koma meira inn á bolfisksfyrirtækin, mun afslátturinn verða til þess að veiðigjaldið þar mun lækka. Ég hef ekki reiknað þetta út eða séð þessar tölur. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefnir 3 kr., en það eru ekki stöndugu fyrirtækin í þeirri grein sem njóta þess, það eru fyrirtæki sem við viljum verja, fyrirtæki sem fóru illa út úr hruninu, eru núna í fjárhagslegri endurskipulagningu á síðasta ári og þessu ári og kannski fram á næsta ár. Það verður ekki fyrr en þá sem við sjáum í raun og veru hver staða þeirra fyrirtækja er. Þá eigum við auðvitað að færa gjaldtökuna á þau til jafns við alla aðra í greininni. En við höfum öll sameinast um að verja hagsmuni þeirra á meðan þau ganga í gegnum þá endurskipulagningu sem er þörf og verður að gera sig.

Herra forseti. Því var fagnað hér sérstaklega í kvöld þegar hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, mætti til fundarins til að taka þátt í umræðum, menn héldu nú kannski til þess að svara helst spurningum sem hefðu komið fram í máli þeirra sem tekið hafa þátt í umræðunum. Þess í stað valdi hann að fara í langa ræðu, hefur lengri tíma sem framsögumaður nefndarálits, til að fjalla um málið og ekki síst til að veitast svolítið að andstæðingum sínum í stjórnmálum í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað í þessu máli. Það er stundum sagt að þegar komið er að lokum þinghalds hverju sinni - við vitum að það styttist í það - sé ekki góður svipur á því að stjórnarþingmenn sérstaklega séu að lengja þinghaldið mikið með miklum ræðum, og sumir mundu nú kalla það málþóf. Píratar höfðu upplýst það sérstaklega hér opinberlega að þeir ætluðu að stunda málþóf þangað til þeir vissu með vissu að forseti lýðveldisins yrði kominn til landsins. Nú lítur út fyrir það, herra forseti, að formaður atvinnuveganefndar ætli að viðhafa hér málþóf þar til hann er viss um að forseti lýðveldisins sé farinn úr landi. 
            

Virðulegi forseti. Þetta kom upp á fundi hv. atvinnuveganefndar, hjá fulltrúa Pírata þar, að þeir væru að velta þessu fyrir sér með forsetann, höfðu áhyggjur af því að forsetinn væri ekki á landinu og handhafar forsetavalds gætu þess vegna staðfest þessi lög. Ég sagði það þá og segi það enn og aftur nú að ég fylgist bara alls ekki með ferðum forsetans þannig að ég viti hvort hann er á landinu eða ekki. Enda skiptir það bara engu máli fyrir mig og ég er persónulega algjörlega tilbúinn að kvitta upp á það fyrir mína hönd að þessi lög verði ekki öðruvísi afgreidd en forsetinn veiti þeim þá meðhöndlun sem hann á að gera. Virðulegi forseti. Mér þótti eitt ómaklegt í málflutningi hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, að ég væri að veitast að stjórnarandstöðunni í málþófi. Hver er að veitast að hverjum? Eru þingmenn að veitast að okkur stjórnarþingmönnum, meiri hluta nefndarinnar, með þeim málflutningi sem ég hef farið hér yfir þegar verið er að ýja að þessum tengslum og hagsmunagæslu og allt þetta? Er verið að veitast að okkur? Ég er bara að svara því sem hefur verið hér í umræðunni. Ég er að bara að biðja okkur um að láta af því. Ég veit að ekkert okkar trúir því að annarlegir hagsmunir ráði afstöðu okkar í þessu máli, fyrir utan það að það stenst enga skoðun, virðulegi forseti, að hagsmunir Sjálfstæðisflokksins 

Herra forseti. Það tæki meira en tíu mínútur að fara rækilega yfir sögu úreldingar- og framsalsmála í sjávarútveginum þó að það væri áhugavert í sjálfu sér. Ég held að öllum hafi verið ljóst um áratugaskiptin 1990/1991 að talsverðar breytingar þurftu að eiga sér stað í sjávarútveginum. Við vorum með of stóran fiskiskipastól. Sjávarútvegurinn hafði gengið í gegnum mjög erfið ár og úreldingarreglurnar, takmarkanir á stærð fiskiskipaflotans, skiluðu ekki þeim árangri sem sjáanlegt var að mundi úr þeirri áttinni laða fram nauðsynlegar breytingar með nægjanlegum hraða. Þess vegna var farið í ýmsar aðgerðir í þeim efnum. Þetta gerðist í kjölfar þess að menn höfðu bæði þurft á árunum á undan að draga saman aflann og ekki síður hins að íslenskur sjávarútvegur var nánast gjaldþrota haustið 1988; hann var að stöðvast eins og önnur útflutningsstarfsemi í landinu. Það er nefnilega þannig, herra forseti, svo merkilegt sem það er, að það hefur komið í hlut undirritaðs oftar en einu sinni að taka við þrotabúum Sjálfstæðisflokksins og samstarfsmanna hans í ríkisstjórn. Ástandið var nú ekki björgulegt haustið 1988 þegar eitt stykki ríkisstjórn sprakk í loft upp af því að hún kom sér ekki saman um neinar ráðstafanir til að halda útflutningsstarfseminni í landinu gangandi. Þegar staða sjávarútvegsins var kortlögð á mánuðunum þar á eftir kom í ljós að nánast þurfti að endurfjármagna frá grunni stærstan hluta sjávarútvegsins í landinu. Það var nú ekki betra en það ástandið eftir hina heimskulegu fastgengisstefnu sem keyrði sjávarútveginn áfram á föstu gengi í bullandi verðbólgu þangað til hann var búinn að þurrka upp allt eigið fé og stór hluti fyrirtækjanna var að fara á hliðina. Hvað var gert? Það var farið í viðamiklar aðgerðir til að endurfjármagna öll lífvænleg fyrirtæki, settir á fót tveir sjóðir, Hlutafjársjóður og Atvinnutryggingasjóður, sem lögðu fram hlutafé og lánuðu rekstrarlán inn í greinina og það tókst að bjarga henni. Að uppistöðu til tókst að fleyta fyrirtækjunum áfram. Þessi aðgerð tókst mjög vel. Hún tókst svo vel að þegar ríkið á árunum upp úr 1990, eða á bilinu svona 1992–1995, seldi hlut sinn úr Hlutafjársjóði fékk það yfirleitt fullt verð til baka og hagnaðist meira að segja í mörgum tilvikum. Þetta var að vísu kallað sjóðasukk af ríkisstjórninni sem tók við undir forustu Davíðs Oddssonar, þáverandi forsætisráðherra. Ég nefni þetta hér vegna þess að menn verða líka að skoða þær breytingar sem þarna var verið að ráðast í í samhengi við þessa hluti, hver staða greinarinnar var. Það var ekkert um annað að ræða en að búa til svigrúm fyrir hana til að hagræða í rekstrinum og ná meiru út úr fjárfestingunum, minnka skipastólinn o.s.frv. Það fer svo að ágerast þegar á líður tíunda áratuginn, herra forseti - það er alveg rétt, þá voru menn sofandi og andvaralausir gagnvart því að takast á við það, ef menn ekki vildu bara stöðva framsalið eða takmarka það hefði að sjálfsögðu átt með skattalegum aðferðum að reyna að gera þann viðbótargróða upptækan. Því var reyndar hreyft með ýmsum hætti á þessum árum. Varðandi það að við höfum sérstaklega hyglað stóru uppsjávarfyrirtækjunum - og svo liggur við að hv. þingmaður sé að læða því að að kannski hafi landafræðin spilað aðeins inn í þetta og að um sum kjördæmi hafi meðvitað verið farið mýkri höndum en önnur. Þetta er nú dálítið gaman. Hvernig urðu tölurnar til í álagningu sérstaks veiðigjalds fyrir fiskveiðiárið 2012/2013? Var það ekki þannig að það var stjórnarandstaðan sem með málþófi stöðvaði framgang mála hér vikum saman og svo voru harðar samningaviðræður þar sem stjórnarandstaðan krafðist þess að veiðigjöldin yrðu lækkuð gegn því að hún léti þá af málþófi sínu og frumvarpið fengi að fara í gegn? Þannig var samið um þinglok rétt um 20. júní 2012, ætli ég muni það ekki? Þannig að það var nefnilega akkúrat ekki þannig. Ég var einmitt sérstaklega ósáttur við hversu veiðigjaldið á uppsjávarhlutann var pínt niður vegna þess að ég vissi vel að afkoman bauð upp á meiri greiðslur.  Svo er rétt að hafa í huga að á þeim tíma lágu ekki fyrir opinber gögn um að afkomumunurinn væri jafn mikill og hann er orðinn nú, að sjálfsögðu ekki, vegna þess að það hefur dregið í sundur. Það er fyrst þegar við fáum grunninn og verðvísitölu sjávarútvegsins, afkomuna 2011 í uppsjávarveiðunum, og framreiknum hana með verðvísitölu uppsjávarveiða til dagsins í dag eða aprílloka að við sjáum hversu mikið hefur dregið þarna í sundur. Hann hefur ágerst mjög munurinn á þessu ári sem liðið er síðan þetta var. Á sama tíma hafa bolfisksverðin lækkað og verðvísitala þar farið niður. Það er því fullkomlega skiljanlegt að þarna breikki bilið mjög hratt. Það er alveg rétt, ég hef mörgum sinnum tekið undir það, að hreyfingin í frumvarpinu er að sjálfsögðu í rétta átt, að leggja meira á uppsjávarveiðarnar og minna á botnfiskinn, en fyrr má nú gagn gera. Varðandi fjárfestingar í sjávarútvegi og goðsögnina og sönginn um það að það hafi allar fjárfestingar í íslenskum sjávarútvegi stöðvast vegna óvissunnar um fiskveiðistjórn - þetta var nú einn áróðurinn. Ég man ekki hvort það voru keyptar sérstaklega tugmilljarða auglýsingar fyrir þetta, en mikið var nú sungið um þetta. Hver ætli sé svona veruleikinn eða hvernig sé ég hann fyrir mér? Hann er í fyrsta lagi sá að efnahagur sjávarútvegsfyrirtækjanna var að uppistöðu til í rúst við hrunið - við hrunið, hv. þm. Jón Gunnarsson, ekki svokallað hrun, það varð nefnilega hrun á Íslandi. Þau voru í engum færum til þess fyrstu mánuðina og missirin þar á eftir að fara að ráðast í stórar fjárfestingar, eðlilega ekki. Í öðru lagi var bankakerfið í landinu ekki starfhæft, það þurfti að koma því á fót og fjármagna það þannig að það gæti farið að sinna hlutverki sínu gagnvart viðskiptavinum sínum að þessu leyti. Í þriðja lagi var það þannig að stjórnendur þessara fyrirtækja, brenndir af reynslunni, lögðu almennt mikla áherslu á að nota afkomubatann til að greiða niður skuldir. Skiljanlega, því sjávarútvegurinn var að meðaltali með neikvæðan höfuðstól. Menn gera nú ekki stórar kúnstir við slíkar aðstæður. Að breyttu breytanda var þetta þannig hjá stærstum hluta fyrirtækjanna að eina vitið var að greiða niður skuldir þegar afkoman fór batnandi. Það gerðu fyrirtækin eðlilega. En þar með byrjar auðvitað að byggjast upp fjárfestingargeta. Ég fullyrði að þessi meinta óvissa sem menn veifuðu alltaf sem ástæðunni fyrir því að sjávarútvegurinn væri ekki farinn á blússandi ferð í fjárfestingum var áróður og ekkert annað en áróður, að minnsta kosti hvað árin 2009 og árin 2010 snertir. Þá voru það aðrar ástæður sem augljóslega voru þess valdandi að sjávarútvegsfyrirtækin, með mjög fáum undantekningum, voru ekki að fjárfesta.  Ég tel því að það hafi verið stórkostlega ofnotað í þessari umræðu að óvissa um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar eða veiðigjalda hafi verið úrslitaþátturinn. Það var hrunið. Það var ónýtur efnahagsreikningur stórs hluta fyrirtækjanna. Það var ástandið í bankakerfinu. Það var óvissa um skuldir margra þessara fyrirtækja meðan ekki var kominn botn í lögmæti lána eða að hvaða marki þau fengju úrlausn samkvæmt þeim skuldaniðurfellingarúrræðum sem bankarnir mótuðu á öndverðu ári 2010. Þessir hlutir voru ekki að skýrast fyrr en kom inn á árið 2011. Sumpart ekki einu sinni almennilega það, samanber lögmæti tiltekinna erlendra lána. Það er nú veruleikinn að mínu mati en ekki áróðurinn um hið gagnstæða varðandi þessar fjárfestingar. Síðan er það alveg augljóst að það hefur byggst upp mjög mikil fjárfestingargeta með þessari hröðu niðurgreiðslu skulda og stórbættum efnahag fyrirtækjanna. Það er ánægjulegt. Við skulum vona að þess fari að sjást stað í kröftugri sókn greinarinnar. Ég hef að sjálfsögðu engar áhyggjur af því hér innan lands, að það muni gerast. Ef það væri eitthvað sem ég hefði áhyggjur af fyrir hönd íslensks sjávarútvegs núna væru það fyrst og fremst markaðsmálin og það hvernig okkur á eftir að reiða af í þeim efnum, hvernig efnahagsástandið þróast í heiminum og hvernig okkur gengur að mæta harðnandi samkeppni, til dæmis á bolfisksmörkuðunum, vegna aukinna veiða í Barentshafi o.s.frv.

Herra forseti. Við erum í áframhaldandi 3. umr. um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Fyrst ber að geta þess að fyrir liggja, frá meiri hluta hv. allsherjar- og menntamálanefndar, nokkrar breytingartillögur við frumvarpið. Í fyrsta lagi er þar um að ræða breytingartillögu sem mætir þeirri gagnrýni sem verið hafði uppi á frumvarpið að því er varðar aðkomu starfsmanna Ríkisútvarpsins að stjórn þess. Þar er sem sagt gert ráð fyrir því að Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins tilnefni einn mann og annan til vara með málfrelsi og tillögurétt en ekki atkvæðisrétt í stjórn Ríkisútvarpsins. Ég tel að þessi breyting sé til bóta. Hún er í samræmi við þau viðhorf sem við höfum haft uppi hvað þennan þátt málsins varðar. Í öðru lagi er gerð tillaga um að fjölga í stjórn útvarpsins frá því frumvarpi sem menntamálaráðherra lagði hér fram, úr sjö í níu. Ég hef skilið það þannig að það væri gert í því augnamiði að koma til móts við þá gagnrýni að breiddin í stjórn Ríkisútvarpsins væri ekki nægilega mikil og er góðra gjalda vert að það sé gert. Ég vonast þá að sjálfsögðu til að það verði tryggt, verði þetta frumvarp að lögum, við það kjör sem færi þá fram hér á hv. Alþingi að það þýði raunverulega aukna pólitíska breidd í stjórn Ríkisútvarpsins. Eins og frumvarpið er lagt upp er gert ráð fyrir því að allir stjórnarmenn séu kjörnir hér á Alþingi. Við höfum hins vegar gagnrýnt það fyrirkomulag sérstaklega og teljum að það frumvarp sem var samþykkt á vorþingi fyrir kosningar, um breytingar um lögum um Ríkisútvarpið, þar sem gert var ráð fyrir annars konar fyrirkomulagi, þar sem ráðherra skipaði formann en síðan mundi sérstök valnefnd gera tillögu um fulltrúa í stjórn Ríkisútvarpsins, og að þessari valnefnd stæði í fyrsta lagi allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis, með fulltrúa í valnefndinni til að tryggja tengingu inn í pólitíkina sem við töldum að ætti að vera til staðar - við höfum alls ekki sagt að hún ætti ekki að vera til staðar. Í öðru lagi samtök listamanna til að tryggja faglega tengingu inn í menningar- og listageirann og í þriðja lagið háskólasamfélagið til að tryggja tengingu inn í akademíska umfjöllun um fjölmiðlamál. Við hörmum að sjálfsögðu að til standi að breyta því fyrirkomulagi sem var samþykkt hér í vor og þar af leiðandi styðjum við ekki málið eins og kemur fram í nefndaráliti sem við stöndum að og gerð var grein fyrir í ítarlegu máli við 2. umr. málsins af hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur sem var framsögumaður minni hlutans í málinu. Ég fagna því að sjá einn hv. þingmann Framsóknarflokksins hér í sal og annan á forsetastóli við þessa umræðu. Ég hafði reyndar vissu fyrir því, fyrir ekki löngu, að allmargir þingmenn Framsóknarflokksins væru hér í húsinu í kvöld. Ástæða þess að ég nefni þetta er að ég hefði gjarnan viljað eiga orðastað við framsóknarmenn um þetta frumvarp alveg sérstaklega. Það helgast af því að Framsóknarflokkurinn stóð að þeim breytingum sem gerðar voru á lögunum um Ríkisútvarpið hér í vor. Bæði var það að fulltrúi Framsóknarflokksins þá í allsherjar- og menntamálanefnd þingsins stóð að nefndaráliti frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar á 141. þingi. Það var þáverandi hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sem skrifaði undir það álit og Framsóknarflokkurinn studdi það frumvarp þáverandi ríkisstjórnar í atkvæðagreiðslu. Enn eru á þingi og í núverandi þingflokki Framsóknarflokksins nokkrir þingmenn sem tóku þátt í þeirri atkvæðagreiðslu og studdu málið. Ég nefni hv. þm. Ásmund Einar Daðason sem mér þykir nú eiginlega miður, virðulegur forseti, að sé ekki hér í þingsalnum. Ég hafði gert mér vonir um að hann yrði hér í þingsal og tæki þátt í umræðunni um þetta mál. Ég vil einnig nefna hæstv. utanríkisráðherra, Gunnar Braga Sveinsson, sem var hér í umræðum um málið, tók þátt í atkvæðagreiðslunni og studdi frumvarpið. Sömuleiðis hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Sigurð Inga Jóhannsson, sem einnig studdi málið og greiddi atkvæði með því. En auk þess voru hér þingmenn á síðasta löggjafarþingi Sigfús Karlsson, fyrir Framsóknarflokkinn, Siv Friðleifsdóttir, sem ég hef áður nefnt, og Birkir Jón Jónsson - þau tóku þátt í atkvæðagreiðslum um þetta mál og studdu það; Birkir Jón Jónsson var varaformaður Framsóknarflokksins til skamms tíma. Það er bagalegt að fá ekki skýringar á því frá þingmönnum Framsóknarflokksins, í þessari umræðu um Ríkisútvarpið, hvað veldur sinnaskiptum flokksins í málinu. Hvað veldur því að Framsóknarflokkurinn hefur nú á fáum vikum snúið algjörlega við blaðinu að því er varðar afstöðu sína til þess fyrirkomulags við stjórn Ríkisútvarpsins sem við ræðum hér í 3. umr.? Við erum, virðulegur forseti, komin í 3. umr. um þetta mál og enn hefur enginn þingmaður Framsóknarflokksins tekið til máls. Ég fletti því upp á vef Alþingis hvernig væri háttað ræðum framsóknarmanna í þessu máli á þessu þingi og þá kemur í ljós að einn hv. framsóknarmaður kemur fram á ræðulistanum og það er hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, sem nú var að stíga úr forsetastóli. Og hvað var það sem hann hafði að segja um málið í 1. umr.? Jú, hann var þá á forsetastóli og las útbýtingu þingskjala. Það er það eina sem við höfum heyrt frá Framsóknarflokknum.  Ég kalla eftir því, nú við þessa síðustu umræðu um málið, að framsóknarmenn komi hingað í salinn, fleiri en hv. þm. Willum Þór Þórsson, sem ég þakka fyrir að er hér og hlustar á þessa ræðu. Þá er ég einkum og sér í lagi að hugsa um þá þingmenn sem voru hér á síðasta kjörtímabili í þingflokknum, og hæstv. forseta, og studdu þá þær breytingar sem lagðar voru til á lögunum um Ríkisútvarpið og höfðu verið lengi í undirbúningi - það hafði verið vandað mjög til undirbúnings þess frumvarps og það unnið í prýðilega góðri sátt. Reyndar var það þannig, ef maður lítur nú á Sjálfstæðisflokkinn, að flestir þingmenn hans sátu hjá í atkvæðagreiðslunni um málið. Þar með talið hæstv. núverandi mennta- og menningarmálaráðherra. Nokkrir þeirra greiddu atkvæði gegn frumvarpinu en flestir í þingflokki Sjálfstæðisflokksins völdu að sitja hjá í málinu. Höfðu sem sagt ekki það sterka sannfæringu gegn því fyrirkomulagi sem þá var lagt til að þeir sæju ástæðu til að greiða atkvæði gegn frumvarpinu heldur sátu hjá. Ég minnist þess ekki að í aðdraganda kosninganna í vor, nýlega eftir að frumvarpið hafði orðið að lögum, að frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins, til að mynda hæstv. núverandi mennta- og menningarmálaráðherra, hefði gert það að sérstöku umtalsefni í kosningabaráttunni að þessum lögum þyrfti að breyta hið fyrsta og hafa hraðar hendur og helst á sumarþingi eins og okkur er boðið upp á í þessu máli nú. Virðulegur forseti. Þetta harma ég og enn og aftur kalla ég eftir því að einhverjir þingmenn Framsóknarflokksins komi hér upp í þessa umræðu og láti þetta mál ekki fara fram hjá sér. Láti málið ekki einhvern veginn renna sér úr greipum án þess að hafa að minnsta kosti flutt eins og eina eða tvær ræður og gert grein fyrir afstöðu Framsóknarflokksins og af hverju Framsóknarflokkurinn skiptir nú algjörlega um skoðun og gengst inn á þá línu sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra leggur hér til. Ég vil síðan aðeins víkja nokkrum orðum að umfjöllun og gagnrýni sem hefur komið fram úr röðum sjálfstæðismanna á það fyrirkomulag sem var samþykkt í lögunum í vor. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sagði meðal annars hér í þingræðu að hann hefði viljað hafa þessa pólitísku tengingu algjörlega skýra og ábyrgðina og þess vegna ætti að velja allt útvarpsráðið hér á Alþingi. Hann lét jafnvel að því skína að þegar honum hefðu borist tilnefningar frá tilnefningaraðilum samkvæmt gildandi lögum hefði hann tekið ákvörðun um að flytja þetta frumvarp. Nú er ég ekki alveg viss um að það hafi verið nákvæmlega í þeirri röð en alla vega féllu þessi orð. Ég rek síðan augun í að einn hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sem nú er genginn í salinn, hv. þm. Brynjar Níelsson, skrifar grein á bloggsíðu sína í dag undir heitinu: Fagmennska ef það er rétta fólkið. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Nokkrir stjórnarandstöðuþingmenn eru með böggum hildar yfir því að ríkisstjórnin ætli að herða á pólitísku valdi yfir Ríkisútvarpinu.“ - Staðfestir það sem sagt að herða eigi pólitískt vald yfir Ríkisútvarpinu. - „Þetta er sama fólkið og tilnefndi í stjórn Ríkisútvarpsins fólk úr innsta kjarna sinna flokka þegar það fór með völdin. Á sama tíma tilnefndi Sjálfstæðisflokkurinn fagmann úr lista- og menningargeiranum sem enginn kannast við að hafa séð í Valhöll.“ Í þessu sambandi vil ég geta þess að Vinstri hreyfingin - grænt framboð tilnefndi reyndan fjölmiðlamann til setu í stjórn Ríkisútvarpsins sem ekki kom úr innsta kjarna flokksins svo að það sé líka sagt og því haldið til haga.  „Svo var lögunum breytt í tíð síðustu stjórnar til að fá hina „ópólitísku“ Kolbrúnu Halldórsdóttur í stjórn Ríkisútvarpsins. Hafi einhver áhuga á að festa Ríkisútvarpið í pólitíska fjötra eru það núverandi stjórnarandstöðuflokkar.“ Virðulegur forseti. Ég tel að hv. þm. Brynjar Níelsson veitist hér með ómaklegum hætti að fyrrverandi þingmanni, Kolbrúnu Halldórsdóttur, sem er forseti Bandalags íslenskra listamanna, átti langan feril sem listamaður áður en hún tók sæti á Alþingi og hefur algjörlega hætt afskiptum af stjórnmálum eftir að hún lét af störfum sem þingmaður og tók við áðurnefndu embætti og er valin af hópi listamanna til að taka sæti í stjórn Ríkisútvarpsins eftir gildandi lögum. Virðulegur forseti. Ég verð að mótmæla harðlega þeim orðum sem hv. þingmaður lætur frá sér fara í grein sinn á bloggsíðunni 2. júlí 2013 kl. 09.36. Mér finnst þetta ómaklegt og mér finnst að þingmaðurinn ætti að biðja þingmanninn fyrrverandi, Kolbrúnu Halldórsdóttur, afsökunar á þessu. Virðulegur forseti. Ég sé ekki að það fjölgi mikið framsóknarmönnum í þessum sal - kannski einn sem hefur bæst í salinn frá því áðan. Ég ítreka að mér finnst það sjálfsögð kurteisi að svona stór og myndarlegur þingflokkur, eins og Framsóknarflokkurinn er orðinn eftir síðustu kosningar, láti svo lítið að koma og gera grein fyrir afstöðu sinni í þessu máli, gera grein fyrir þeim sinnaskiptum sem orðið hafa á afstöðu flokksins frá því fyrir nokkrum vikum þegar hann studdi þær breytingar sem voru gerðar á stjórnarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins og á lögunum um Ríkisútvarpið frá því í mars síðastliðnum og fram að þeim tíma að hann tekur nú sæti í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og tekur þátt í að gera þær breytingar sem hér eru lagðar til.

Hæstv. forseti. Ríkisútvarpið er ein af mikilvægustu stofnunum samfélagsins og hefur sérstöku hlutverki að gegna varðandi lýðræðishlutverkið, þ.e. að flytja óháða fréttaumfjöllun, miðla íslenskri menningu af fjölbreytilegu tagi og hafa forustu á sviði innlendrar dagskrárgerðar. Þetta hlutverk hefur alltaf verið fyrir hendi en lýðræðishlutverk Ríkisútvarpsins er enn þýðingarmeira nú fyrir íslenskt samfélag eftir allt það sem á undan er gengið í þjóðfélaginu. Margir telja að tilveruréttur ríkisfjölmiðla í framtíðinni muni byggjast á því að þeir tryggi almenningi hlutlæga og áreiðanlega fjölmiðlaþjónustu. Þetta á sérstaklega við þegar framboð misáreiðanlegra upplýsinga á netinu eykst sífellt. Skilin milli hlutdrægra upplýsinga og frétta verða óljósari þar sem upplýsingar og fréttir eru beinlínis taldar vera verslunarvara. Sú tillaga sem er í núgildandi lögum um valnefnd sem síðan skipar fulltrúa í stjórnina er til mikilla bóta fyrir lýðræðið. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur talað um að eðlilegt sé að Alþingi skipi stjórnina til að tryggja gegnsæi. Ég spyr mig: Las ráðherrann ekki rannsóknarskýrslu Alþingis? Í þeirri miklu skýrslu var samþjöppun valds og spillingar dregin fram í dagsljósið og meðal annars rakið að hið pólitíska vald og einræði væri hluti af því að kerfið brást. Það kemur einnig fram í 8. bindi rannsóknarskýrslunnar þar sem fjallað er um íslenska fjölmiðla fyrir hrun og segir þar, með leyfi forseta: „Öflugir sjálfstæðir fjölmiðlar skapa þannig forsendur fyrir upplýsta almenna umræðu sem er grundvallaratriði í lýðræðisríki. Meginkrafan sem gera verður til fjölmiðla varðar faglega framsetningu frétta, hlutlægni þeirra og sanngirni.“ Í því frumvarpi sem samþykkt var hér ekki fyrir alls löngu er sú skylda lögð á herðar Ríkisútvarpinu að það sjái til þess að útsendingar þess nái til allra landsmanna án tillits til búsetu og efnahags og er það eini fjölmiðillinn sem býr við þá kvöð. Þá er kveðið á um að dagskrárefni þess skuli vera fjölbreytt og að stjórn Ríkisútvarpsins móti dagskrárstefnu til lengri tíma. Í því felst að hún taki í stórum dráttum afstöðu til þess hvernig eigi að koma til móts við þarfir og óskir notenda um fjölbreytt og gott efnisframboð án þess að hafa afskipti af einstökum dagskrárliðum. Við vitum að einhæft framboð í fjölmiðlum verður til þess að hætta er á að þeir missi gildi sitt og sérstöðu og nái ekki til fjöldans. Við samningu núgildandi laga var miðað við þá grundvallarforsendu að hverju lýðræðissamfélagi sé nauðsynlegt að reka fjölmiðil sem á engan hátt þarf að gæta neinna annarra hagsmuna en þeirra að stuðla að upplýstri umræðu af hlutlægni. Þau lög sem voru sett á vordögum eru til þess fallin að efla lýðræðislega starfshætti RÚV. Þar er tónninn gefinn um þá forsendu að opinbert félag sem á að gegna veigamiklu hlutverki við að efla og viðhalda lýðræðinu í landinu verði þar af leiðandi að starfa með lýðræðislegum hætti. Með því verður dreifing ábyrgðar og samráð um dagskrána með aðkomu starfsmanna og notenda eðlilegt. Ef við tryggjum ekki sjálfstæði Ríkisútvarpsins erum við um leið að koma í veg fyrir getu þess til að sinna hlutverki sínu sem fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu, fjölmiðlaþjónusta sem á að vera fær um að veita stjórnvöldum á hverjum tíma nauðsynlegt aðhald, vera vettvangur skoðanaskipta og vera í aðstöðu til að geta sett á dagskrá málefni sem stjórnvöldum eða öðrum aðilum gæti mislíkað. Eitt helsta markmið frumvarpsins sem samþykkt var í vor var að styrkja stöðu Ríkisútvarpsins gagnvart hinu pólitíska valdi. Vel var vandað til verka er varðar þá tillögu sem hér á að reyna að breyta. Starfshópur skilaði, eftir góða yfirlegu, tillögu að fyrirkomulagi við val á stjórn Ríkisútvarpsins. Þar er gert ráð fyrir að ráðherra menningarmála tilnefni einn fulltrúa sem verði formaður stjórnar. Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins tilnefni einn fulltrúa í stjórn en aðrir stjórnarmenn, fimm að tölu, verði tilnefndir af svokallaðri valnefnd sem er skipuð fulltrúum Alþingis, Bandalags íslenskra listamanna og Samstarfsnefnd háskólastigsins. Það er ekki eins og hið pólitíska vald sé án algerra afskipta. Hér virðast menn hins vegar vilja hafa hina pólitísku krumlu, þessa bláu hönd, allsráðandi 

Hvað er …?

Ég bið hv. þingmann að fara í pontu og ræða við mig þannig. 
             Þetta er enn eitt dæmið um afturhvarf til fortíðar af hálfu núverandi hægri stjórnar, við ætlum að hafa töglin og hagldirnar í samfélaginu hvar sem því verður viðkomið, sú er meiningin. Svo talar fólk um samvinnu og samráð. Ég get ekki séð að því sé fyrir að fara í því mikla forgangsmáli sem hér er á ferðinni hjá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Virðulegi forseti. Samsetning valnefndarinnar er ekki út í bláinn. Hlutverk hennar samkvæmt frumvarpinu tryggir að til stjórnarsetu veljist fólk sem hefur fullnægjandi þekkingu á þeim sviðum sem varða rekstur og starfsemi Ríkisútvarpsins og ekki síst meginmarkmiðum þess. Við erum ekki ein um slíkt fyrirkomulag og getum meðal annars horft til nágranna okkar sem bentu á að mjög mikilvægt væri að í stjórn almannaþjónustumiðils sæti góð samsetning af fólki þar sem ekki væri einhæf reynsla undir, heldur kæmi saman ólík þekking og hæfni sem mundi nýtast til þess að skipa stjórn eins og best yrði á kosið. Allar umsagnir sem allsherjar- og menntamálanefnd bárust voru neikvæðar nema ein - og það má velta því fyrir sér hvers vegna útvarpsstjóra þyki í lagi að starfsmenn hans hafi ekki aðkomu að stjórn. Í umsögn Starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins segir, með leyfi forseta: „Með setningu laga nr. 23/2013, um stjórn Ríkisútvarpsins og skipan hennar, var það talið til bóta að fulltrúi starfsmanna fengi sæti í stjórn, til að fylgjast með og hafa áhrif á ákvarðanir sem snerta starfsmenn fyrirtækisins. Með þeirri tillögu sem nú liggur fyrir er ljóst að þessum endurbótum verður snúið við. Það harmar stjórn Starfsmannasamtakanna og bendir enn fremur á að nú þegar er búið að kjósa fulltrúa starfsmanna í stjórn Ríkisútvarpsins, samkvæmt gildandi lögum.“ Fagleg sjónarmið og rök virðast skipta litlu hjá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Mér finnst og ég tel það skipta miklu máli í nútímaþjóðfélagi að starfsmenn sitji í stjórninni, jafnvel þótt þeir hafi þar ekki atkvæðisrétt, sem ég tel reyndar ekki heppilegt, en hafi þar málfrelsi og tillögurétt sem er afar mikilvægt og eiginlega með ólíkindum að starfsfólki RÚV sé boðið upp á þessa vitleysu. Stjórn Bandalags íslenskra listamanna gagnrýnir einnig frumvarpið og þar segir, með leyfi forseta: „Það að skipa pólitíska stjórn með slíkt hlutverk er fáheyrt og brýtur í bága við öll meginsjónarmið í nágrannalöndum okkar, þar sem áhersla er lögð á eldvegg milli hins pólitíska valds og dagskrárvalds ríkisfjölmiðils. Það sjónarmið, hins vegar, að efla dagskrárlegt vald stofnunarinnar er komið til af þeirri þörf að stofnunin standi sterk faglega og að stjórn hennar sé komin undir hæfum einstaklingum á fjölbreytilegum sviðum menningar, en ekki bara einum útvarpsstjóra.“ Það skýrir kannski viðhorf útvarpsstjóra. Ekki veit ég það. Framlagning þessa frumvarps nú er enn merkilegra í ljósi þess að við atkvæðagreiðslu um frumvarpið í vor, eins og hér var rakið áðan, greiddu 35 atkvæði með samþykkt þess og einungis fjórir voru á móti. Sú breyting sem hér er verið að leggja til stefnir í hættu því lýðræðislega, menningarlega og samfélagslega hlutverki sem Ríkisútvarpinu er ætlað. Virðulegi forseti. Við eigum að draga lærdóm af því sem kom fram í rannsóknarskýrslu Alþingis og, með leyfi forseta, kemur þar fram: „Leita verður leiða til að efla sjálfstæða og hlutlæga fjölmiðlun með því að styrkja bæði fagleg og fjárhagsleg skilyrði fjölmiðlunar.“ Ég tel að með því frumvarpi sem var samþykkt í vor höfum við stigið stór skref og tekið á þeirri niðurstöðu og þeim athugasemdum sem lagðar voru til í skýrslunni. Því treysti ég því að í áframhaldi þessa máls snúi ríkisstjórnin af þessari braut, finni hjá sér einhvern annan tilgang en þessi pólitísku yfirráð. Mér finnst þetta ekki vera neitt annað og það hefur komið fram í umræðunni. Það hefur líka komið fram í gagnrýni og athugasemdum. Það er líka afar áhugavert að velta því fyrir sér hversu mikið fyrrverandi þingmaður Vinstri grænna er dreginn inn í þetta og ég velti því fyrir mér ef einhver annar hefði verið formaður Bandalags íslenskra listamanna hvort umræðan hefði verið með öðrum hætti, þ.e. að þá hefði verið horft til faglegra sjónarmiða og þekkingar þeirrar sem þar er rætt um frekar en hvar hún stóð í pólitík. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta í þessari umræðu en vona, eins og ég segi, að ríkisstjórnin beri gæfu til að snúa af þessari leið sem hér er lögð til.

Frú forseti. Ég ætla í örstuttu máli að gera grein fyrir því að þó að ég sé harðlega andsnúinn þessu frumvarpi hæstv. ríkisstjórnar hefur það eigi að síður í einu veigalitlu atriði breyst til batnaðar. Það varðar stöðu starfsmanna. Ég átti orðastað við hv. þm. Vilhjálm Árnason fyrr í þessari umræðu og einnig við hæstv. menntamálaráðherra. Ég sagði mjög skýrt að það yrði alla vega til að lægja öldur í kringum frumvarpið ef hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins drægjust á að ræða millum umræðna hvort unnt væri að gera hlut starfsmanna örlítið veigameiri. Hv. þm. Vilhjálmur Árnason tók vel í það og saman tel ég að við höfum haft áhrif á hæstv. menntamálaráðherra sem í þeirri umræðu féllst á að það yrði tekið aftur til umræðu í nefndinni. Það var gert og fyrir liggur þá að minnsta kosti sú breytingartillaga frá meiri hluta ríkisstjórnarinnar að starfsmenn fái áheyrnaraðild. Það skiptir máli. Það breytir ekki afstöðu minni til frumvarpsins en ég vil alla vega þakka fyrir að menn hafi að minnsta kosti hlustað á rökin sem fyrir því voru færð. Ég tel að það sé snöggtum til bóta að starfsmennirnir hafi þau áhrif og að það veiti tilvonandi stjórn Ríkisútvarpsins ákveðið aðhald. Hins vegar verð ég líka að segja, og hryggja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, að ég er honum ósammála þegar hann ræðst harkalega á þá þingmenn Framsóknarflokksins sem þó sitja undir þessari umræðu. Nota bene, þeir eru allir nýir. Það er ekki hægt að áfellast þá fyrir það að Framsóknarflokkurinn hefur algjörlega skipt um skoðun í þessu máli. Hins vegar er hægt að áfellast aðra þingmenn Framsóknarflokksins sem á sínum tíma fetuðu ekki einu sinni þá slóð sem núverandi hæstv. menntamálaráðherra gerði, hann sat hjá eins og kunnugt er. Framsóknarflokkurinn studdi málið. Ég held að það séu einn eða tveir núverandi ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn sem studdu málið og einn þeirra flutti málið á sínum tíma, muni ég rétt. Framsóknarflokkurinn skuldar því skýringu á viðsnúningnum og þá er ég að tala um gamla Framsóknarflokkinn. Mér finnst það heldur óviðeigandi, jafnvel óviðkunnanlegt, að hv. þingmenn Framsóknarflokksins láti þessa umræðu að öllu leyti fram hjá sér fara án þess að skýra sinnaskiptin. Hvorki þeir né hæstv. núverandi menntamálaráðherra létu þetta mál sig nokkru varða í aðdraganda kosninganna. Um þetta var ekki kosið. Eigi að síður verð ég að segja að það er nauðsynlegt að heill stjórnmálaflokkur, sem svo skyndilega breytir um afstöðu í máli sem hefur alltaf varðað hann mjög mikið skýri breytinguna. Framsóknarflokkurinn hefur alltaf tekið sig mjög sterklega að Ríkisútvarpinu og stundum staðið vörð um hagsmuni þess. Í því ljósi er eðlilegt að flokkurinn sé krafinn skýringa. Ef ég væri í sporum jafn harðvítugs baráttumanns og andstæðings þessa frumvarps og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er mundi ég krefjast þess að þessari umræðu yrði ekki slotað öðruvísi en að þeir kæmu hingað og gerðu grein fyrir máli sínu. Hv. þingmaður leitaði ýmissa skýringa á því af hverju Framsóknarflokkurinn taki ekki til máls. Ég held að skýringin liggi algjörlega í augum uppi. Framsóknarflokkurinn skammast sín í þessu máli. Ástæðan fyrir því er sú sem ég nefndi hér áðan að Framsóknarflokkurinn hefur alltaf verið í röðum hollvina Ríkisútvarpsins. Hann hefur viljað halda því sem öflugum ríkismiðli, hann hefur algjörlega andæft þeim skoðunum sem hafa heyrst, ekki síst hjá hinum nýrri armi Sjálfstæðisflokksins, að Ríkisútvarpið ætti hugsanlega að leggja niður. Mér hefur stundum virst að hv. þm. Brynjar Níelsson til dæmis sé skuggalega nærri þeirri skoðun og ef ég hef rangt fyrir mér þá er ég viss um að hann leiðréttir mig hérna. Ástæðan fyrir því að þetta er niðurstaðan millum stjórnarflokkanna er auðvitað hrossakaup. Þegar við horfum yfir sögu Sjálfstæðisflokksins - og þetta veit ég að hv. þm. og þingflokksformaður Ragnheiður Ríkharðsdóttir kannast vel við - þá hefur það alltaf verið úrslitakrafa hjá Sjálfstæðisflokknum í öllum stjórnarmyndunum, og ég hef myndað stjórn með Sjálfstæðisflokknum, að komast yfir menntamálaráðuneytið. Ástæðan er ekki síst sú að þeir hafa jafnan talið það mjög mikilvægt til þess að geta haft sem mest tök á Ríkisútvarpinu. Þannig er saga Sjálfstæðisflokksins. Það er hægt að fara yfir hana, þó að ég ætli ekki að gera það í þessari ræðu og sýna fram á það, með því að vísa í söguleg dæmi, hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur ráðið sitt eigið fólk í lykilstöður, jafnvel undirbúið það vel og stundum jafnvel flæmt fólk vegna skoðana sinna frá Ríkisútvarpinu.  Dæmin eru því miður til staðar. Ef við skoðum sögu lýðveldisins okkar hefur Sjálfstæðisflokkurinn verið í 51 af 69 árum í ríkisstjórn og hann hefur alltaf lagt allt kapp á að komast í menntamálaráðuneytið til að ná pólitískum tökum á Ríkisútvarpinu. Það er akkúrat það sem er að gerast hér núna. Það vill svo til að í þessum þingsal situr nú einn af hinum nýju þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem er ærlegri en margir aðrir í þeim röðum. Hann hefur farið giska langt með að segja þetta hreint út. Hv. þm. Brynjar Níelsson hefur skrifað og sagt nokkuð skýrt að því betra sé Ríkisútvarpið sem færri vinstri menn séu þar starfandi. Hann segir það upphátt sem forusta Sjálfstæðisflokksins hvíslar sín á milli. Þetta eru hrossakaupin. Sjálfstæðisflokkurinn, við myndun þessarar ríkisstjórnar augljóslega eins og svo oft áður, lagðist á þessa sveifina og hefur fengið Framsóknarflokkinn til að fallast á þessa skipan mála þó að ekki séu liðnir nema röskir þrír mánuðir frá því að Framsóknarflokkurinn fylgdi allt öðru viðhorfi og allt annarri stefnu. Það var kannski fyrst og fremst þetta sem ég vildi bæta við, fyrir utan að segja að þakka ber það sem hefur batnað, að ég væri ánægður með það tillit sem tekið er til starfsmanna. Ef hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er eftir alla sína þátttöku í pólitík svo grænn að hann skilji ekki að þetta er málið, þetta er ástæðan, þá er ég hissa á hv. þingmanni. Ef þetta er rangt hjá mér þá veit ég að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, ef þeir treysta sér til að mótmæla þessum fullyrðingum mínum, koma hingað og hafna þeim. Ef þeir gera það ekki tel ég að sú þögn sé í reynd yfirlýsing um samþykki á mínu máli. Kemur það svo mönnum eins og hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni eða öðrum í þessum sal á óvart að Framsóknarflokkurinn láti kúga sig í þessu máli? Nei. Ef við horfum yfir sögu þessa sumarþings og þeirra mála sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram blasir það við í hverju málinu á fætur öðru að Framsóknarflokkurinn hefur verið beygður. Framsóknarflokkurinn fór til dæmis ekki fram með nokkru offorsi í veiðigjaldsmálinu sem við höfum rætt hér í nokkra daga. Það er að vísu svo að hingað kom í pontu einn af þingmönnum Framsóknarflokksins og játaði það ærlega að hann liti svo á að hann væri hér staddur sem fulltrúi útgerðarmanna, en ef maður skoðar stefnu Framsóknarflokksins í kosningabaráttunni þá kom þetta hvergi fram. Ef maður rýnir til dæmis ályktanir landsfundar Framsóknarflokksins þá er hvergi að sjá neitt í þeim sem bendir til þess að það sé eitthvert kappsmál hjá Framsóknarflokknum að reyna að lækka veiðigjaldið. En það var kappsmál hjá einum flokki. Það var einn flokkur sem sagði þetta aftur og aftur í kosningabaráttunni, sem í sumum kjördæmum setti lækkun veiðigjalds á oddinn. Það var Sjálfstæðisflokkurinn. Við getum líka borið saman yfirlýsingar hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hér á dögunum rétt eftir myndun ríkisstjórnarinnar og efndir þeirra. Hún gaf ansi skýr loforð um hvers eðlis þau frumvörp yrðu sem hún hygðist leggja fram til að taka aftur þær skerðingar sem fyrri ríkisstjórn var nauðbeygð til að ráðast í beint bak efnahagshruninu. Nú, við vissum það og áttum um það orðastað, ég og hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, af hverju það frumvarp kom svo seint fram. Ástæðan var sú ein að Sjálfstæðisflokkurinn lagðist gegn frumvarpinu eins og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra vildi leggja það fram á sínum tíma. Það var það sem dvaldi orminn langa töluvert lengi í þingflokksherbergi Sjálfstæðisflokksins. Þegar upp var staðið og frumvarpið kom fram kom í ljós að í því fólst minna en helmingurinn sem þurfti til að efna þau loforð sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hafði lagt fram. Ég styð eigi að síður það frumvarp og finnst það jákvætt, það er þó skref. En loforðið var öðruvísi. Við þekkjum líka hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra af störfum hennar hér í þinginu. Við vitum alveg hversu einörð hún er í því og hversu mikill styrkur er í hennar huga á bak við yfirlýsingar hennar um að bæta kjör aldraðra og öryrkja. En það varð ekki af fullum efndum, sem aftur undirstrikar þá niðurstöðu sem ég lyfti hér áðan að forusta Framsóknarflokksins hafi einfaldlega ekki nægilega styrk hné þegar hún stendur andspænis Sjálfstæðisflokknum. Það er að koma fram munstur hér í hverju málinu á fætur öðru. Hæstv. fjármálaráðherra, formanni Sjálfstæðisflokksins, sem nú er nánast genginn í salinn, tekst einfaldlega að svínbeygja Framsóknarflokkinn í hverju málinu á fætur öðru. Og hvað er það sem Framsóknarflokkurinn fær í staðinn? Jú, hann fær að leggja fram tillögu um sitt helsta kosningamál, skuldaniðurfærslu, þar sem hæstv. fjármálaráðherra leyfir hæstv. forsætisráðherra allra náðarsamlegast að setja á fót nokkrar nefndir. Og hæstv. fjármálaráðherra ætlar svo af sinni miklu miskunn og mildi að leyfa sérfræðingum sínum að skoða þar ákveðnar niðurstöður. En við vitum það hins vegar að hinir ungu Tyrkir - eða við skulum frekar segja með tilliti til aldurs viðkomandi, hinir nýju Tyrkir þingflokks Sjálfstæðismanna, eins og hv. þm. Brynjar Níelsson, hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason og nokkrir aðrir, hafa lagst algjörlega þvert gegn þeirri niðurstöðu sem hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að hann vilji fá út úr málunum. Frú forseti. Því segi ég það að skýringin á því að Framsóknarflokkurinn treystir sér ekki til að koma hingað í ræðustólinn og verja það að hann hefur algjörlega skipt um skoðun er sú að hann hefur látið pína sig til hrossakaupa um öll mál nema eitt og það var þingsályktunartillaga hæstv. forsætisráðherra þar sem honum er skammtað ákaflega naumt úr hnefa. Það sem hann fær í staðinn fyrir þetta, að leggjast á hnén fyrir forustu Sjálfstæðisflokksins, er að fá sín mál skoðuð í nokkrum nefndum. Það er ástæðan fyrir skoðanaskiptum Framsóknar í því máli sem við ræðum. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri, ég tel að hún sé nú þegar orðin fulllöng fyrir eyru og hlustir hv. þingmanna Framsóknarflokksins. En ég vil taka undir áskorun hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar til þeirra þingmanna Framsóknarflokksins sem hér voru á dögum fyrir kosningar að þeir komi og geri hreint fyrir sínum dyrum. Að þeir geri að minnsta kosti tilraun til að færa einhvers konar vísi að málefnalegum rökum fyrir þeim sinnaskiptum sem hafa orðið á afstöðu þeirra og eru snöggtum dýpri en þau sem Sál varð fyrir þegar hann var leiftri lostinn á leiðinni til Damaskus forðum.

Frú forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vék nokkrum orðum að mér og ræðu minni áðan og ég tel nauðsynlegt að bregðast aðeins við því sem hv. þingmaður sagði. Ég var að gagnrýna að Framsóknarflokkurinn hefði ekki komið og gert grein fyrir sinnaskiptum sínum í málinu og vék einhverjum orðum að þeim hv. þingmönnum Framsóknarflokksins sem voru í salnum sem eru nýir þingmenn. Nú þætti mér gott að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hlýddi á mál mitt þannig að hann hefði tækifæri til þess að bregðast við þar sem ég er í andsvari við hv. þingmann. Ég vék nokkrum orðum að Framsóknarflokknum og þeim sem voru í salnum sem voru allt nýir þingmenn og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að það ætti að krefja gamla Framsóknarflokkinn svara. Ég lít ekki svo á að Framsóknarflokkurinn á þessu kjörtímabili sé einhver annar en sá sem var hér á síðasta kjörtímabili. Það er ekkert gamli Framsóknarflokkurinn sem var hér á síðasta kjörtímabili, það er að sjálfsögðu sami Framsóknarflokkurinn og hann á að svara fyrir þessi skoðanaskipti sín. Síðan spurði hv. þingmaður hvort ég gerði mér ekki grein fyrir því að það væri pólitík hjá Sjálfstæðisflokknum að vilja yfirráð yfir Ríkisútvarpinu. Jú, að sjálfsögðu geri ég mér grein fyrir því og hv. þingmaður sagði að það hefði verið markmið hjá Sjálfstæðisflokknum í hverri ríkisstjórn sem hann færi í að fá menntamálaráðuneytið. Það er örugglega alveg rétt en það undrar mig þá að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem í tvígang hefur myndað ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, 1991 og 2007, skyldi láta Sjálfstæðisflokknum eftir menntamálaráðuneytið þegar hann vissi svo glöggt hver tilgangur þeirra væri með að ná yfirráðum yfir því ráðuneyti.

Frú forseti. Hér er nú hugsanlega að skapast vík á milli vina. Ef það á að ásaka mig fyrir að hafa átt einhvern þátt í því að hafa myndað ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum árið 1991 þá frábið ég mér þess. Hv. þingmaður á að vita það ef hann hefur stúderað söguna að það voru þrír þingmenn í þeim þingflokki, allir nýir, allir með einlægni og heiðarleika í hjarta sem fylgdu sannfæringu sinni og það fóru þrjár hendur á loft í nei-i í þingflokki Alþýðuflokksins þegar lögð var fram tillaga um myndun þeirrar ríkisstjórnar. Ég átti eina þeirra handa. Að öðru leyti tel ég að hv. þingmaður hafi í ræðum sínum horft fullþröngt nær sér og flokki sínum. Það er alveg rétt að einn af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins hefur opinberlega orðað það, að minnsta kosti á prenti, að lítil þörf væri á því að fá forseta Bandalags íslenskra listamanna í valnefndina og sá hv. þingmaður kemur nú í gættina. Ég held ekki að það sé ástæðan fyrir þessu frumvarpi heldur að hin almenna ástæða sé sú, ekki að losna við fyrrverandi þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur úr nefndinni heldur að ná hreðjatökum á stjórn Ríkisútvarpsins. Gera það einfaldlega með þessu samkomulagi við Framsóknarflokkinn sem er augljóst, mun að sjálfsögðu skipa fulltrúa sem eru leiðitamir forustu flokkanna beggja. Það var tilgangurinn og ekkert annað. Að öðru leyti gangast allir menn við syndum sínum, að minnsta kosti þegar þeir eru komnir á minn þingaldur, og ég skal fúslega taka á mig ábyrgðina að hafa samið um ríkisstjórn við Sjálfstæðisflokkinn ásamt þáverandi formanni Samfylkingarinnar árið 2007. Hinu neita ég alfarið.

Frú forseti. Ég fagna frá innstu hjartans rótum þessari yfirlýsingu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar varðandi ríkisstjórnarmyndunina 1991 og tek mjög gott og gilt það sem hann segir í því efni og dreg það að sjálfsögðu ekki í efa. Að því er varðar hvort verið er að líta of þröngu sjónarhorni á þetta mál séð frá mínum flokki tel ég það alls ekki vera. Ég tel reyndar, og get verið sammála þingmanninum í því, að það sé sjálfsagt ekki það sem vakir einkum og sér í lagi fyrir Sjálfstæðisflokknum að hv. fyrrverandi þingmaður, Kolbrún Halldórsdóttir, er formaður Bandalags íslenskra listamanna. Ég held að þetta sé aðeins djúpstæðara en svo hjá Sjálfstæðisflokknum. Ég vakti máls á því sem hv. þm. Brynjar Níelsson skrifaði í grein sinni vegna þess að mér fannst það vera ómakleg aðför að þeim hv. fyrrverandi þingmanni og vildi gera athugasemd við það. Ég hvatti hv. þm. Brynjar Níelsson til þess að biðjast afsökunar á þeim ummælum sínum og ég vona að hann geri það í ræðu í þessu máli.

Frú forseti. Ég held að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson þurfi ekki að hafa miklar áhyggjur af hv. þingfélaga sínum og þingbróður, Brynjari Níelssyni. Mér sýnist að Sjálfstæðisflokkurinn sé búinn að taka hann sömu tökum og Framsóknarflokkurinn hæstv. sjávarútvegs-, landbúnaðar- og umhverfisráðherra. Það er búið að líma fyrir munninn á þeim ágæta manni. Hann er hættur að tjá sig með þeim skýra og skelegga hætti sem ég og fleiri höfðum gaman af. En það má þó segja um hv. þm. Brynjar Níelsson að þegar hann á annað borð treystir sér til að fara gegn forustu flokksins og segja það sem í hjarta hans býr er hann miklu ærlegri en forustan sjálf. Hv. þingmaður segir hreint út að hann telji að Ríkisútvarpið batni eftir því sem vinstri mönnum fækki þar. Það vill svo til að ég er þveröfugrar skoðunar. Hann þorir að segja þetta. Sjálfstæðisflokkurinn upp til hópa hugsar það og hvíslar því sín á milli. Þetta er ærlegt viðhorf, en það er rangt og það er ómálefnalegt, ég er á móti því. Ég segi það hins vegar, frú forseti, að margur útvarpsmaðurinn sem er fullhallur að sumra smekk undir Sjálfstæðisflokkinn skilar eigi að síður fínu starfi og ég treysti öllum mönnum til góðra verka á meðan þeir eru ráðnir á faglegum forsendum. Ég var að reyna að sýna hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fram á, sem mér finnst fullglámskyggn á fortíðina og jafnvel of auðtrúa á stundum, með dæmum að Sjálfstæðisflokkurinn bæði hrekur úr starfi fjölmiðlamenn sem honum finnast óþægir í taumi og reynir að koma í veg fyrir að slíkt fólk nái fótfestu þar, eins og sagan sýnir, með því að ráða menn sem, eins og var orðað hér í fyrri umræðu, eru í lagi. Og hverjir eru í lagi? Jú, menn eru í lagi ef þeir hafa flokksskírteini frá Sjálfstæðisflokknum og fullkomnir ef þeir hafa líka unnið í Valhöll. Þetta sýnir sagan.

Hæstv. forseti. Ég varð auðvitað að koma í ræðustól vegna þess að menn beindu mjög mikið orðum að mér og kannski mest til umræðu og þess sem ég sagði þar, sem skipti að vísu engu máli í umræðunni á sínum tíma. Aðalatriðið í umræðunni er, og ég fjallaði um það í ræðu minni um þetta frumvarp fyrir nokkrum dögum, að ég tel hugmyndir um að Alþingi komi sem minnst að eða pólitíkin komi sem minnst að Ríkisútvarpinu vera í andstöðu við grundvallarreglur um ábyrgð. Hverjir bera ábyrgð á stofnunum? Það eru auðvitað eigendur og þeir sem bera ábyrgð samkvæmt stjórnarskránni. Um það var ég að fjalla. Ég lét að vísu flakka í leiðinni, í aukasetningu, af því að ræðumenn stjórnarandstöðuflokkanna voru sífellt að ýja að því að Sjálfstæðisflokkurinn væri hér að reyna að koma mönnum sínum að, að ég teldi að auðvitað væri betra að ekki væru of margir vinstri menn í RÚV. Það á svo sem við um allar stofnanir og samfélagið í heild sinni, að ekki séu of margir vinstri menn þar, ráði miklu. Þetta er bara skoðun manna okkar og það þarf ekkert að fela hana, enda sagðist hv. þm. Össur Skarphéðinsson vera á fullkomlega öndverðum meiði og þá má túlka það þannig að hann vilji helst hafa sem fæsta hægri menn. 
             Umræðan á auðvitað að snúast um hvaða fyrirkomulag á að vera á ríkisfyrirtækjum og stofnunum. Þetta snýst um það. Hér hefur öll umræðan þvælst út í það að Sjálfstæðisflokkurinn ætli að fara að setja flokksgæðinga sína inn. Hvaða ástæðu höfum við til þess að ætla það? Hvernig var þetta síðast þegar skipað var eftir gildandi lögum? Hvern tilnefndi Sjálfstæðisflokkurinn? Var það flokksgæðingur? Nei, það var fagmaður. En hverja tilnefndu stjórnarandstöðuflokkarnir, sem núna eru í stjórnarandstöðu?  Þetta eru allt einhver öfugmæli. Það skiptir menntamálaráðherra auðvitað máli, það skiptir Alþingi máli að það veljist gott fólk til að stjórna RÚV. Fólk sem hefur þekkingu og reynslu, ekki einhverjir flokksgæðingar. Það er engu meiri trygging fyrir því að svo verði fari tilnefningar eitthvað út í bæ, ef aðrir sjá um þetta, vegna þess að auðvitað er það ráðherra og Alþingi sem á endanum bera ábyrgð á þessu, ekki Bandalag íslenskra listamanna. Það mun aldrei bera ábyrgð á einu né neinu í þessu. Þetta er grundvallaratriðið. Þess vegna vil ég sjálfur að þeir sem bera ábyrgð samkvæmt stjórnarskránni á stofnunum ríkisins ráði og skipi í stjórnir. Þetta er grundvallaratriðið en öll umræðan snýst um að hér eigi að fara að troða einhverjum flokksgæðingum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í stjórn RÚV. Það hefur aldrei staðið til og við höfum enga ástæðu til þess að ætla það, að minnsta kosti ekki miðað við síðustu skipun. Ég hefði miklu meiri áhyggjur af stjórnarandstöðuflokkunum í því. Svo veltir maður fyrir sér: Af hverju Bandalag íslenskra listamanna? Af hverju ekki Íþróttasamband Íslands? Íþróttir eru sennilega vinsælasta efnið. Af hverju ekki Landsbjörg? Er ekki RÚV svo mikið öryggistæki? Eða Blaðamannafélagið? Ég er fullur tortryggni gagnvart þessu fyrirkomulagi. Hver var forseti og er forseti Bandalags íslenskra listamanna? Er það ekki Kolbrún Halldórsdóttir, fyrrverandi þingmaður flokksins? Af hverju erum við í Sjálfstæðisflokknum alltaf sökudólgarnir? Samsæriskenningarnar eru alltaf um okkur. Ég get alveg búið til svona samsæriskenningar. Ég get sagt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að ég hef ekki talið það forgangsverkefni eða sérstakt áhugamál mitt að leggja niður RÚV. Hins vegar verður að taka umræðu um stofnunina, þetta fyrirtæki eins og öll önnur sem kosta skattborgarana marga milljarða á hverju ári. Það er auðvitað ekkert sjálfgefið að 320 þús. manna þjóð eyði 4–5 milljörðum í að halda uppi ríkisútvarpi. Stór hluti af þjónustunni er það sem aðrir sinna og hafa sinnt með ágætum. Við hljótum að geta tekið umræðuna án þess að hún fari alltaf í þessar skotgrafir um að Sjálfstæðisflokkurinn sé í einhverjum pólitískum skotgröfum, Sjálfstæðisflokkurinn sé að reyna að knésetja RÚV, Sjálfstæðisflokkurinn vilji hafa yfirráð yfir RÚV. Ég hef aldrei upplifað að Sjálfstæðisflokkurinn hafi yfirráð yfir RÚV og ég hef heldur aldrei upplifað að fréttaflutningur eða dagskrárgerð sé sérstaklega til hagsbóta fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Ég hef aldrei upplifað það og hef enga ástæðu til að ætla að Sjálfstæðisflokkurinn fari að beita sér með þeim hætti hér eftir frekar en áður. Af því að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson taldi rétt að ég bæði Kolbrúnu Halldórsdóttur afsökunar þá var ég var ekki að veitast að Kolbrúnu Halldórsdóttur í þessum pistli, ég var að veitast að stjórnarandstöðuflokkunum.

Þú getur beðið þá afsökunar.

Nei, ég ætla ekki að gera það. Ég sé enga ástæðu til þess. Ég er bara að benda á að pólitíkin getur alveg verið jafn mikil og fagmennskan minni, eða ekki meiri, þó að einhverjir aðilar úti í bæ fari að tilnefna í stjórn RÚV. Ég hef ekkert, enga ábyrgð eða garantí fyrir því að svo verði ekki. Ég vil ítreka að það er mikilvægt í mínum huga að þeir sem eiga og bera ábyrgðina skipi í stjórnina. Ef ég ætla að fara að víkja frá því verð ég að hafa góða tryggingu fyrir því að það sé örugglega fagmennska en ekki pólitík sem ráði en ég hef enga tilfinningu fyrir því í fyrirkomulaginu sem núna er.

Frú forseti. Hv. þm. Brynjar Níelsson hefur það þó fram yfir Framsóknarflokkinn að hann þorir að koma og skýra mál sitt. Það hefur Framsóknarflokkurinn, að minnsta kosti þeir hv. þingmenn sem stóðu að fyrri ákvörðun og hafa algjörlega skipt um skoðun, ekki lagt í. Þegar hv. þm. Brynjar Níelsson segir að engin dæmi séu um að Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið að hringla í starfsmönnum Ríkisútvarpsins, ef hann er að halda því fram að Sjálfstæðisflokkurinn hafi aldrei drepið fingri þar á menn eða reynt að koma mönnum þaðan út þá þekkir hann ekki sögu síns flokks. Það hafa þegar verið nefnd dæmi um það hér í þessum umræðum þannig að ég vísa því algjörlega á bug. Það er akkúrat þetta viðhorf sem ég óttast sem kom algjörlega berlega og af fullkominni hreinskilni fram hjá hv. þingmanni. Hann sagði mjög skýrt að Ríkisútvarpið væri því betra sem þar væru færri vinstri menn. Hvað þýðir það ef allir þeir sem koma að skipan í stjórn Ríkisútvarpsins og þeir fulltrúar sem verða þar að lokum eru sömu skoðunar? Það þýðir einfaldlega að mjög líklegt er að reynt verði að láta þetta viðhorf hafa áhrif á starfsmannaráðningar. Þannig var það í fortíðinni og það sem við óttumst, að minnsta kosti ég sem hér stend, að geti gerst er að það taki sig upp aftur. Síðan, án þess að ég ætli að fara að draga nafngreinda einstaklinga inn í þessa umræðu, vil ég segja að sá ágæti einstaklingur sem hv. þingmaður nefndi til sögunnar sem dæmi um einhvern sérstakan botnlanga úr VG hefur það umfram marga aðra að vera þaulreyndur fjölmiðlamaður, viðurkennd sem slíkur og ég minnist þess ekki að menn hafi nokkurn tímann borið fram neinar ásakanir um að 

Hæstv. forseti. Ég er ekkert að halda því fram að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í RÚV séu ekki fagmenn eða séu í einhverri pólitík. Ég mótmæli því hins vegar að Sjálfstæðisflokkurinn sé eitthvað í slíku eða hafi verið. Ég veit ekki til þess og þekki náttúrlega ekki sögu RÚV langt aftur en ég hef enga ástæðu til þess að ætla að tilnefningar sjálfstæðismanna séu ófaglegri eða pólitískari en tilnefningar stjórnarandstöðuflokkanna. Umræðan fer alltaf í þann farveg og ég nenni varla að ræða málið lengur í þeim farvegi en ítreka það prinsippatriði að þeir sem eiga og bera ábyrgð skipi stjórnina og reyni að gera það eins vel og þeir geta. Það er mikilvægt fyrir þá sömu aðila sem bera ábyrgðina að vel takist til í því. Flóknara er það ekki.

Frú forseti. Hv. þingmaður segir, sem er örugglega rétt hjá honum, að hann þekki ekki sögu Sjálfstæðisflokksins langt aftur í tímann. Ef hann skortir einhverjar upplýsingar um hana er honum algjörlega velkomið að koma til mín. Ég þekki hana. En hv. þingmaður þarf ekkert að þekkja söguna mjög langt aftur í tímann. Einn af þeim mönnum sem hann hefur borið virðingu fyrir og dáð sem hugmyndaríkan einstakling innan vébanda Sjálfstæðisflokksins skrifaði grein upp úr áramótum sem birtist á vefmiðli. Þar var það einfaldlega sagt blákalt að Sjálfstæðisflokkurinn væri sennilega á leið í ríkisstjórn og hann þyrfti að skoða hverjum ætti að koma fyrir og út úr ríkisgeiranum. Sá ágæti maður er reyndasti fjölmiðlamaður Sjálfstæðisflokksins, Styrmir Gunnarsson. Hann skrifaði þetta svona. Þetta er viðhorfið. Frú forseti. Mér þykir allt benda til þess að ég þurfi að taka ræðu hér um muninn á Íþróttasambandinu og Bandalagi íslenskra listamanna.

Hæstv. forseti. Ég vil benda hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni á að Styrmir Gunnarsson er ekki á mínum vegum og ég hafði aldrei starfað í Sjálfstæðisflokknum áður en ég fór í framboð og þekki ekki sjónarmið hans og hef raunverulega engan áhuga á þeim. Ég er bara að benda á þessi atriði, við erum að taka ákvörðun um hvað skal gera og ég er einfaldlega að benda á sjónarmið mín í málinu. Ég ætla ekki að taka ábyrgð á Styrmi Gunnarssyni, ekki á Davíð Oddssyni eða neinum sem eru á sálinni á ykkur meira og minna allt árið. Þeir eru ekki á mínum vegum, ég tek ekki ábyrgð á þeim. Ég er bara að segja mína skoðun. Hún er þessi. Ég færi rök fyrir henni og ég hef enga ástæðu til þess að ætla að Sjálfstæðisflokkurinn fari að standa 

Frú forseti. Það er tvennt sem mig langar til að gera athugasemdir við eða undrast í málflutningi hv. þm. Brynjars Níelssonar. Það fyrra sem kom fram varðar ábyrgð eða ábyrgðarleysi stjórnarmanna eftir því hvort þeir eru tilnefndir af eiganda viðkomandi opinbers fyrirtækis eða faglega tilnefndir, t.d. af samtökum. Ég undrast að heyra hæstaréttarlögmanninn taka svona til orða, eða í hverju liggur munurinn á ábyrgð stjórnarmanns í hlutafélagi eða opinberu hlutafélagi að lögum út frá því hvort hann er tilnefndur af þessum eða hinum? Er það ekki þannig að stjórnarmenn í hlutafélögum bera ábyrgð? Þeir hafa skyldur og lögin ramma það af óháð því hver tilnefndi þá og óháð því hverjir eru í sjálfu sér eigendur að viðkomandi stofnun eða fyrirtæki. Hv. þingmaður tók beinlínis þannig til orða að ef í stjórn Ríkisútvarpsins sæti fulltrúi tilnefndur af Bandalagi íslenskra listamanna mundi hann aldrei bera ábyrgð á einu eða neinu. Ég held að hv. þingmaður sé þarna aðeins að gleyma tilteknum lögum sem heita lög um hlutafélög því að þau gilda um Ríkisútvarpið að því marki sem það er þá ekki sérstakt sem opinbert hlutafélag. Í öðru lagi finnst manni auðvitað óviðurkvæmilegt að heyra hv. þingmann tala aftur og aftur með þessum hætti, t.d. um formann Bandalags íslenskra listamanna sem er þarna á þess vegum og nafngreina hana og draga fram að hún eigi sér í fyrri störfum pólitískan feril að baki. Það skýrir auðvitað margt sem kom fram í svari hv. þingmanns við andsvari að hann er nýr í Sjálfstæðisflokknum, hann þekkir ekki sögu flokksins, hann er bláeygur og veit ekkert um það hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur umgengist þessa hluti á liðnum tímum. Frægar eru náttúrlega sögurnar, bæði af mannaráðningum þarna inn og af öðrum sem voru hraktir þaðan út. Eru menn búnir að gleyma Hrafni Gunnlaugssyni, Jóhanni Haukssyni? En 

Hæstv. forseti. Ég er ekki viss um að fulltrúar VG ættu að tala mikið um mannaráðningar eins og þeir hafa hagað sér hér undanfarin ár. Ég er ekki viss um að það sé við hæfi í sjálfu sér en það er önnur umræða. Varðandi ábyrgð. Auðvitað er mér alveg kunnugt um að þeir sem eru skipaðir í stjórn bera ábyrgð samkvæmt hlutafélagalögum. Hins vegar ber ráðherra ábyrgð á málaflokknum. Það breytir engu í þessu. Ráðherra ber ábyrgð. Sá sem tilnefnir í stjórnina, Bandalag íslenskra listamanna, ber enga ábyrgð. Það er þetta sem ég er að finna að. Bandalag íslenskra listamanna er algjörlega ábyrgðarlaust. Af hverju á Bandalag íslenskra listamanna, eða einhver önnur samtök, að tilnefna menn í stjórn eða valnefnd til að skipa stjórn. Af hverju? Því hefur enginn getað svarað.  Það er heldur ekkert ópólitískt við það þótt menn telji Björgu Evu Erlendsdóttur mjög mikinn fagmann,  
            

Herra forseti. Það er nú í mikið lagt að fara í rökræður við hv. þingmann og hæstaréttarlögmanninn um ábyrgð en það er auðvitað rétt að ráðherra fer með þennan málaflokk og ber yfirábyrgð á honum sem slíkum. Við berum að sjálfsögðu öll ábyrgð hér sem þingmenn og fjárstjórnarvald og eftirlitsaðili með framkvæmdarvaldinu á þinginu þegar um opinber málefni er að ræða, en sú ábyrgð ryður ekki ábyrgð stjórnarmanna í hlutafélögum eða opinberum hlutafélögum á grundvelli hlutafélagalaga, ráðherraábyrgðin fer ekki þangað niður. Það má ekki heldur. Það er ekki þannig sem mér finnst glitta í í þessari hugsun að ráðherrann þurfi að geta farið niður í stjórnina á grundvelli handvaldra manna til þess að hafa áhrif á það sem á að ráðast á þeim vettvangi, eða er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að ábyrgðin eigi að ganga þangað? Á ráðherrann að kalla stjórnarmenn á teppið og segja þeim fyrir verkum? Þá er ég harkalega ósammála 

Hæstv. forseti. Ég var ekki að tala um að ráðherra ætti að kalla menn á teppið. Ég er að tala um, alveg eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segir, að ábyrgðin sem nefnd var yfirábyrgðin eða aðalábyrgðin er á ráðherra. Ef ég ber ábyrgð sem ráðherra vil ég ráða því hverjir stjórna í mínu umboði eða hverjir stjórna því fyrirtæki sem ég ber ábyrgð á. Það er eðlilegt. Þannig gerir stjórnarskráin ráð fyrir því og þannig á það að vera. En að fara að koma þeim hlutum yfir á hvort sem það heitir Bandalag íslenskra listamanna eða eitthvað annað, einhver félagsskapur úti í bæ eins og ég nefndi áður, sem hefur enga ábyrgð þótt stjórnarmenn sem slíkir beri ábyrgð á störfum sínum í stjórninni, það er þetta sem ég er að tala um. Það á ekki að vefjast fyrir nokkrum. Þannig er þetta 

Virðulegi forseti. Ég hlýt að koma hér upp vegna ræðu hv. þingmanns út af tvennu. Hann telur sig ekki vera að veitast með nokkru móti að forseta Bandalags íslenskra listamanna, konu sem sat vissulega einu sinni á þingi fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð en hefur svo farið að sinna öðrum málum og ekki komið að flokksstarfi síðan hún fór af þingi fyrir fjórum árum. Hún veitir forstöðu fjögur þúsund manna frjálsum félagasamtökum sem koma Vinstri hreyfingunni – grænu framboði ekkert sérstaklega við. Hv. þingmaður skrifaði pistil á vefmiðilinn Pressuna þar sem hann segir, með leyfi forseta, að lögunum hafi verið breytt í tíð síðustu stjórnar til að fá hina „ópólitísku“, innan gæsalappa hjá hv. þingmanni, Kolbrúnu Halldórsdóttur í stjórn Ríkisútvarpsins. Kolbrún Halldórsdóttir situr ekki í stjórn Ríkisútvarpsins heldur er hún tilnefnd sem kvenfulltrúi Bandalags íslenskra listamanna, það er líka tilnefndur karlmaður, í valnefnd þar sem ætlunin er að valnefnd með fulltrúum frá Bandalagi íslenskra listamanna og Samstarfsnefnd háskólastigsins, fyrir utan fulltrúa þingsins sem hefur margoft komið fram, komi sér saman um fimm manns í stjórn. Í anda sáttastjórnmála hv. ríkisstjórnar, þeirrar sem hv. þingmaður styður væntanlega, er valnefndin til að koma sér saman um fimm aðila í stjórn sem ráðherra átti líka að skipa formann í, af því að hv. þingmanni er svo umhugað um ábyrgðina. Mér finnst dálítið sérkennilegt eftir að hafa lesið þessi skrif þar sem er auðvitað farið rangt með og því haldið fram að Kolbrún Halldórsdóttir hafi verið sett í stjórn Ríkisútvarpsins að hv. þingmaður hefur ekki leitast við að leiðrétta það í máli sínu og leitast ekki við að leiðrétta það í þeirri ræðu sem hann kemur upp í. Mér finnst það ábyrgðarhluti hjá hv. þingmanni 

Hæstv. forseti. Ég er búinn að leiðrétta það við Kolbrúnu Halldórsdóttur sjálfa, þau mistök að segja að hún hafi verið í stjórn í staðinn fyrir valnefnd. Það er bara formsatriði 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki mikinn húmor fyrir því að farið sé rangt með staðreyndir eins og hv. þingmaður gerir í pistlinum sem ég vitnaði til áðan, sem er fjórar málsgreinar og þar af þrjár sem snúast um pólitíska skipan í stjórn Ríkisútvarpsins. Það er mjög jákvætt að hv. þingmaður hafi leiðrétt misskilning sinn við Kolbrúnu Halldórsdóttur en mér fyndist eðlilegt að hv. þingmaður leiðrétti misskilning sinn á opinberum vettvangi, til að mynda með því að breyta pistlinum sínum, en það er gott að hann hafi gert það nú þegar í þingræðu. Svo vil ég líka segja, og nota þá tækifærið, að mér finnst mjög merkilegt að sá skilningur sé uppi hjá hv. þingmanni að um Ríkisútvarpið, sem er almannaútvarp okkar, gildi endilega sömu reglur og viðmiðun og almennt gerist um ríkisstofnanir í ljósi þess að það er almannafjölmiðill og mjög mikilvægt með öllum lögum og reglum að sjálfstæði hans sé óháð hinu pólitíska valdi, þótt hv. þingmaður telji raunar að sjálfstæðismenn skipi ekki 

Hæstv. forseti. Ég er ekkert að tala um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Ég er að tala um hvernig var skipað hér í stjórn RÚV síðast. Eigum við að rifja það upp, hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, hvernig skipunin fór fram þar? Ég var að tala um það áðan og þó eru þeir sem skipaðir voru í stjórn RÚV af stjórnarandstöðuflokkunum núna miklu tengdari flokknum en nokkurn tímann þeir sem hæstv. menntamálaráðherra skipaði í stjórn LÍN, ef við eigum að fara að velta því fyrir okkur. Í pistlinum er ein villa, að vísu tók hv. þm. Árni Þór sömu villuna upp í ræðunni fyrr í kvöld, og hún snýr að því Kolbrún hafi verið tilnefnd í stjórn en hún var tilnefnd í valnefndina. Þetta var einfaldur misskilningur sem hins vegar skiptir engu máli í þessari umræðu. Umræðan snýst um annað. Hún snýst um fyrirkomulagið, hvernig það á að vera. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál í þessari ræðu við 3. umr. um þetta frumvarp. Þó hlýt ég að koma hingað upp - eftir þau tækifæri sem gefist hafa við 1., 2. og 3. umr. þessa frumvarps, um breytta tilhögun við það hvernig valið er í stjórn Ríkisútvarpsins - í 3. umr. og lýsa undrun minni yfir því að ekkert hafi heyrst frá hv. þingmönnum Framsóknarflokksins sem þó eru nokkrir í þessum sal. Þeir hafa enn ekki kosið að tjá sig í málinu, hafa enn ekki skýrt mál sitt. Auðvitað er ekki við hina nýju þingmenn þess ágæta flokks að sakast. En hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson, hæstv. félagsmálaráðherra Eygló Harðardóttir, sem sat í allsherjar- og menntamálanefnd síðasta þings, og hv. þm. Ásmund Einar Daðason - þau sátu hér öll á síðasta þingi ásamt fleiri þingmönnum Framsóknarflokksins og greiddu atkvæði með frumvarpinu sem varð að lögum fyrir fjórum mánuðum. Ég hlýt að undrast það að þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar komi ekki hingað upp og útskýri sinnaskiptin. Hv. þingmenn sem þá voru, sem héldu ræður þegar við ræddum heildarlögin um Ríkisútvarpið, ræddu nauðsyn þess að endurskoða fyrirkomulagið. Talsmönnum Framsóknarflokksins varð tíðrætt um það í málinu, það man ég vel því að ég sat hér allar umræður um frumvarpið og hlustaði vel og fylgdist með. Það var markmið mitt og það var markmið þeirra sem stýrðu þá hv. allsherjar- og menntamálanefnd að reyna að ná sátt um málið. Það var þess vegna sem miklar breytingar voru gerðar við vinnslu á málinu. Bæði þegar það var lagt hér fyrst fram, ekki á síðasta þingi heldur þarsíðasta, og svo aftur á því síðasta. Þær breytingar miðuðust meðal annars við að koma til móts við sjónarmið hv. þingmanna Framsóknarflokksins sem höfðu mikinn áhuga á því, svo að ég vitni til þeirra umræðna sem urðu á þinginu, að styrkja sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Ég hlustaði á fyrrverandi þingmenn Siv Friðleifsdóttur og Eygló Harðardóttur, sem nú er hæstv. ráðherra, ræða nauðsyn þess að tryggja sjálfstæði Ríkisútvarpsins, meðal annars með því að tryggja hinn sjálfstæða tekjustofn, útvarpsgjaldið, sem samþykkt var í frumvarpinu, og líka með því að endurskoða allt þetta fyrirkomulag og færa Ríkisútvarpið fjær hinu pólitíska valdi. Nú kann að vera að hv. þingmenn Framsóknarflokksins, sem hér sátu á síðasta þingi, hafi skipt algjörlega um skoðun og það kann að vera að þeir hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem eru nýir á þingi hafi tekið afstöðu og séu ósammála þeirri afstöðu sem þingmenn flokksins tóku á síðasta þingi. En mér er það með öllu óskiljanlegt að sá flokkur sem veitir ríkisstjórninni forstöðu, sá flokkur sem leiðir ríkisstjórnina, sá flokkur sem vann hvað stærstan kosningasigur í síðustu kosningum - að enginn fulltrúi þess flokks hafi komið upp í umræðum um grundvallarbreytingar á því hvernig valið er í stjórn Ríkisútvarpsins. Ekki er tekið tillit til þess að þegar síðustu lög voru samþykkt fyrir fjórum mánuðum var um heildarendurskoðun að ræða og hlutverki stjórnar var breytt. Eins og ítrekað hefur komið fram í umræðum miðaðist hlutverk stjórnar í gömlu löggjöfinni um RÚV við meiri háttar rekstrarlegar ákvarðanir eins og það var orðað þá. Þetta hlutverk var endurskoðað enda þótti það óskýrt og hlutverk stjórnar og ábyrgð þótti óskýr og því var farið í að endurskilgreina hlutverk stjórnar. Þannig að nú má segja að stjórn Ríkisútvarpsins fari með ábyrgð sem er líkari því sem tíðkast í opinberum hlutafélögum, fari bara með eðlilega ábyrgð stjórnar. Sú ábyrgð á ekki eingöngu við um meiri háttar rekstrarlegar ákvarðanir heldur til að mynda mótun dagskrárstefnu og annað. Hluti af því að útvíkka starfssvið stjórnar var að breyta skipan hennar. Hér hefur umræðan því miður farið út í þær ógöngur að menn hafa verið að benda á pólitískar tengingar, fólk sem kemur inn í valnefnd, eins og gerðist áðan, í gegnum heildarsamtök listamanna, sem mér finnst ósmekklegt. Mér finnst það mjög ósmekkleg tenging þegar búið er að útskýra það margoft í umræðunni að hugsunin á bak við þessa breytingu var að stjórn Ríkisútvarpsins væri skipuð á breiðari grunni, að þar hefði Alþingi mjög mikilvægu hlutverki að gegna, þar hefði hæstv. menntamálaráðherra hlutverki að gegna, þar hefðu starfsmenn hlutverki að gegna og sótt væri til þeirra sem hvað best þekkja annars vegar menningarumhverfið á Íslandi og hins vegar til þeirra sem best eru bærir til að meta lýðræðishlutverkið, sem við getum kallað svo. Því að menningarhlutverkið og lýðræðishlutverk Ríkisútvarpsins eru þau tvö hlutverk sem skýrast eru afmörkuð í lögunum um Ríkisútvarpið. Þess vegna er fráleitt þegar hv. þingmenn á borð við hv. þm. Brynjar Níelsson, sem hér talaði á undan, spyr af hverju ekki bara þessi samtök eða hin þegar margoft er búið að rökstyðja það hér í ræðum, ekki bara við þessa umræðu heldur líka þegar heildarlögin voru samþykkt, af hverju nákvæmlega þessir aðilar urðu fyrir valinu til að koma að valnefnd, ekki stjórn heldur valnefnd, sem átti að velja saman fimm einstaklinga sem færðu þar fram ólíkt hæfi, ólíka eiginleika, til að mynda sem besta stjórn fyrir almannaþjónustumiðilinn sem við viljum væntanlega að fái sem mestan veg. Þetta er sú umræða sem við höfum átt hér. Þingmenn minnar hreyfingar hafa talað nokkuð, þingmenn Samfylkingar hafa talað nokkuð, þingmenn Sjálfstæðisflokks hafa talað nokkuð, í þessu máli og það er ekkert skrýtið, skoðanir eru ólíkar. En ég spyr: Af hverju heyrum við ekkert frá þingmönnum Framsóknarflokksins og af hverju fáum við ekki skýringar á þessari breyttu afstöðu? Á almenningur í landinu ekki rétt á því að vita af hverju hæstv. ráðherrar hafa skipt um skoðun og hv. þingmenn? Af hverju hinir nýju þingmenn Framsóknarflokksins hafa ekki sömu skoðun og þingflokkur Framsóknarflokksins hafði á síðasta kjörtímabili? Ætlar Framsóknarflokkurinn ekkert að útskýra afstöðu sína í þessu máli sem kemur líklega til afgreiðslu á morgun? Mér finnst það ábyrgðarhluti hjá virðulegum forseta þingsins að þetta mál gangi hér fram og að ítrekað hafi verið kallað eftir afstöðu annars stjórnarflokksins í málinu, útskýringum - ja, nema hv. þingmenn Framsóknarflokksins ætli ekki að styðja málið, ég kann ekki að útskýra það - á þessari breyttu afstöðu. Mér finnst það mjög merkilegt að enginn hv. þingmaður Framsóknarflokksins hafi treyst sér til að koma hingað upp og útskýra afstöðubreytinguna. Ég velti því fyrir mér hvort það sé af því að hún sé á veikum grunni byggð því að hægt er að draga af þessu nokkrar ályktanir. Það er auðvitað hægt að draga þá ályktun, af því að við höfum ekkert heyrt frá flokknum, að hann styðji ekki málið en þó skrifar hann undir nefndarálit sem virðist benda til þess að hann styðji það. Ég velti því fyrir mér hvað veldur. Eru hv. þingmenn Framsóknarflokksins kannski ekkert sérstaklega ánægðir með málið en ætla að láta sig hafa það að styðja mál samstarfsflokksins eftir að hafa lagt í það margra mánaða vinnu á síðasta þingi að liggja yfir lögunum um Ríkisútvarpið þannig að hlutverk þess væri sem best skilgreint, þannig að hlutverk stjórnar væri sem best skilgreint og þannig að lýðræðis- og menningarhlutverkið væri sem best skilgreint. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins tóku fullan þátt í þeirri vinnu. Þeir byggðu afstöðu sína á ígrunduðu máli og gerðu ígrundaða grein fyrir henni og mér er það óskiljanlegt af hverju við fáum ekki að heyra ástæðuna fyrir þessari afstöðubreytingu, hvort það er hreinlega vegna þess að hv. þingmenn Framsóknarflokksins treysta sér ekki til að útskýra að þeir séu bara að fylgja samstarfsflokknum að máli eða hvort einhverjar aðrar ástæður eru fyrir stefnubreytingunni sem þeir vilja ekki koma hér upp og gera grein fyrir. Mér þykir það sérstaklega sérkennilegt í tilviki hæstv. ráðherra og hv. þingmanna sem hér sátu - af því að nú horfi ég á tvo nýja þingmenn Framsóknarflokksins sem kannski eru ekki alveg inni í þeirri umræðu sem þar átti sér stað - í tilviki hv. þingmanna sem tóku þátt í umræðu um málið fyrir örfáum mánuðum. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu meira en mér finnst það ábyrgðarhluti hjá hæstv. forseta að ítrekað hafi verið kallað eftir afstöðu hv. þingmanna eins flokks, við 1., 2. og 3. umr., og aldrei komið svör. Virðulegi forseti. Mér finnst það ábyrgðarhluti.

Frú forseti. Ég verð nú að taka undir lokaorð síðasta ræðumanns. Það er alveg stórkostlegt ef Framsóknarflokkurinn ætlar ekki að hafa sig í að halda eina einustu ræðu í umræðum um þetta frumvarp. Gefist hafa þrjú tækifæri til þess í þremur umræðum um málið og það verður örugglega einhver snubbóttasta framsaga fyrir afstöðu stjórnmálaflokks í þingsögunni að það eina sem er á blaði af hálfu Framsóknarflokksins er útbýting þingskjals sem var tilkynnt af forseta af forsetastóli; í því tilviki sat framsóknarmaður í stólnum. Það hefði nú verið alveg lágmark að áður en þessari umræðu lyki hefði Framsóknarflokkurinn komið og gert einhverja grein fyrir viðhorfum sínum til málsins eins og hér hefur ítrekað verið óskað eftir að gert sé. Það er afar sérkennilegt að við skulum vera hér undir miðnætti að ræða þetta mikla forgangsmál ríkisstjórnarinnar sem að sjálfsögðu hefði einfaldlega átt að fresta afgreiðslu á þegar kom í ljós hversu umdeilt það er og tilgangslaust og algerlega ástæðulaust að standa í þessu stappi núna rétt eftir að lög um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, voru afgreidd í tiltölulega breiðri samstöðu; andstaðan alla vega ekki umtalsverð því að þeir sem ekki studdu málið beinlínis, og það gerðu þingmenn fjögurra þingflokka af fimm, sátu þá að uppistöðu til hjá. Breytingartillögur meiri hlutans bera það með sér að það hefur runnið upp fyrir mönnum að frumvarpið var vanhugsað. Það er að sjálfsögðu til bóta að stjórnarmeirihlutinn ætlar að heykjast á því að hunsa starfsmenn Ríkisútvarpsins og taka aftur inn fulltrúa þeirra með málfrelsi og tillögurétt. Það má kannski segja að það sé líka viðleitni í þá átt að fjölga í stjórn úr sjö í níu og breikka þannig aðeins grunninn sem undir henni er. Það breytir ekki hinu að verið er að hverfa frá hinu, sem varð niðurstaðan eftir gríðarlega mikið undirbúningsstarf og endurtekna umfjöllun um málið hér á Alþingi, að hverfa frá pólitískri skipan stjórnarinnar á grundvelli styrkleikahlutfalls hér á Alþingi og búa um þetta með faglegum hætti, þar sem valnefnd veldi fólk á grundvelli skilgreindra hæfniskrafna o.s.frv. Það sem auðvitað hefði þurft að ná góðri umræðu um - og það eru ærin tilefni orðin á þeim vikum sem liðnar eru frá stjórnarskiptunum, og jafnvel aftur fyrir það, í vissa hluti sem sagðir voru í kosningabaráttunni - er viðhorf til fjölmiðla í landinu, þar sem hefur verið að glitta í að undanförnu afturhvarf til fyrri tíma í þeim efnum, að reyna að hafa stjórn á fjölmiðlunum, temja þá, láta þá hlýða. Loftárásargreinin, sem ég hef að vísu ekki lesið alla, bara séð svona útdrátt úr, hún er mjög merkilegt innlegg í þetta mál. Forsætisráðherra, búinn að vera nokkrar vikur á valdastóli, kvartar og kveinar, meðal annars undan því að fjölmiðlar fari ekki nógu mjúkum höndum um stjórnina á hveitibrauðsdögunum. Það sé ekki bara rauði dregillinn og klappað á öllum vígstöðvum. Fjölmiðlar leyfi sér að flytja fréttir sem stundum séu jafnvel óþægilegar fyrir hina nýju ríkisstjórn. Nú, auðvitað er leiðsögnin ofan úr Hádegismóum enda birtist greinin að sjálfsögðu í Morgunblaðinu. Ég nefni einnig viðhorf sem komu fram í umræðum fyrr í kvöld frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, um það hve fjölmiðlar hefðu verið ómálefnalegir og ósanngjarnir í umfjöllun um veiðigjaldafrumvarp ríkisstjórnarinnar - þeir hefðu verið uppteknir af skoðanakönnunum um málið og undirskriftasöfnun, sagt af slíku fréttir sem hv. þingmanni fannst greinilega algerlega ástæðulaust. Eða framlag hv. þm. Brynjars Níelssonar inn í þessa umræðu, bæði í pistlum og héðan úr ræðustól á Alþingi. Fleira mætti nefna til. Erum við virkilega stödd á vegamótum á nýjan leik þar sem menn vilja fara ár eða áratugi aftur í tímann í þessum efnum, að það þurfi að vera hægt að hafa stjórn á fjölmiðlunum, temja þá? Og Framsókn beygir sig í duftið, snýr við blaðinu frá því fyrir nokkrum mánuðum og þorir ekki að taka til máls í umræðu um málið. Það er ekki mikil reisn yfir því. Það sem þarna er á ferðinni er augljóst. Að fara að troða þessu litla máli hér inn á þetta stutta vorþing. Þetta er kreddumál. Þetta er hluti af kreddum Sjálfstæðisflokksins. Kannski eru þetta að einhverju leyti svona vöðvahnyklingar, nú vilji hann sýna að hann er kominn, mættur, bláa höndin er þarna einhvers staðar stutt undan valdinu og aðeins minna á sig. Bíðið þið bara, sjáið þið til. Við erum komnir með völdin. Konsertmeistarinn slær taktinn ofan úr Hádegismóum. Auðvitað þekkjum við alveg þessi viðhorf. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson minnti á söguna í þessum efnum. Við höfum fylgst með ályktunum á landsfundum Sjálfstæðisflokksins þar sem það er mjög í tísku, sérstaklega hjá ungliðum, að setja hornin í Ríkisútvarpið. Ef ekki bara leggja það alveg niður eins og nú er greinilega farið að ræða í kreðsum flokksins, þá að minnsta kosti svona vængstífa það með því að selja Rás 2 og eitthvað svoleiðis, það hefur mjög verið tískan á þeim bæ. Virðulegur forseti. Það væri alveg tilefni til, ef færi gæfist, að fara í dálitla prinsippumræðu um það hvert við erum að stefna. Um er að ræða verulegt fráhvarf frá viðleitninni á síðasta kjörtímabili þar sem mikið var lagt í vinnu við að reyna að skapa sem breiðasta samstöðu um umgjörð fjölmiðlunar, bæði fjölmiðlalögin sjálf og síðan sérstök lög og ný lög um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, sem hér eru undir núna. Það er ekki lagt af stað með þeim hætti af hálfu núverandi ríkisstjórnar svo að vægt sé þá til orða tekið, satt best að segja. Herra forseti. Ég ætla ekkert að lengja umræður af minni hálfu mjög mikið um þetta mál. Það er, held ég, orðið fullreynt að Framsóknarflokkurinn ætlar að þegja sig í gegnum þessa umræðu. Það eru skilaboð í því fólgin, mjög mikil skilaboð. Kannski er það eiginlega besta ræða Framsóknarflokksins, sem ekki var flutt, þ.e. það undirstrikar skömm Framsóknarflokksins að þeir leggja ekki í umræðuna, þeir skammast sín upp fyrir haus út af því að hafa beygt sig í duftið fyrir Sjálfstæðisflokknum í þessu máli. Gengið undir kredduna og fallist á að menntamálaráðherra flytti þetta mikla forgangsmál sitt, mennta- og menningarmálaráðherra þjóðarinnar, því að ekki var það ráðuneyti nú höggvið upp, nema bara þetta sem var reytt af því yfir í forsætisráðuneytið. Hann hefur ekkert þarfara og brýnna við Alþingi að segja á þessu fyrsta þingi en þetta frumvarp. Það er forgangsverkefni Sjálfstæðisflokksins í mennta- og menningarmálum þjóðarinnar, að koma aftur pólitískri stjórn yfir Ríkisútvarpið. Það er afar athyglisvert og það er líka mjög athyglisvert að Framsóknarflokkurinn skuli láta þetta yfir sig ganga. Kannski er það upphafið að því sem í vændum er í fleiri tilvikum. Jafnvel er að byrja að skapast hér munstur eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði, að við séum að sjá þetta í fleiri tilvikum. Framsóknarflokkurinn hefur þá greinilega borgað dýru verði forsætisráðherrastólinn, að það er hin táknræna og symbólska forusta Framsóknar fyrir ríkisstjórninni, sem Framsókn fékk, en Sjálfstæðisflokkurinn hefur völdin þegar á herðir og keyrir hér inn sín kreddumál, lækkar skatta á góðvinum sínum, tekur til hendinni gagnvart Ríkisútvarpinu o.s.frv. En stóra kosningaloforð Framsóknarflokksins, það er sett í nefnd. Móðir allra kosningaloforða í íslenskri stjórnmálasögu, það er bara sett í nefnd.

Virðulegur forseti. Ég hef beðið svolítið eftir því að þetta mál kæmi á dagskrá vegna þess að mig langaði til að lýsa skoðunum mínum á því. Mig langar að gera það svona: Það urðu nokkuð merkileg vatnaskil í stjórnmálum, ekki bara í Bandaríkjunum heldur á heimsvísu, ef maður skoðar kosningabaráttuna sem fór fram í Bandaríkjunum síðasta haust. Þá var í fyrsta skipti í sögunni stjórnmálaflokkur, demókratar, sem einbeitti sér öðruvísi en áður að yngsta aldurshópnum í kosningabaráttu sinni. Það voru ekki gerðar sjónvarpsauglýsingar sem beindust sérstaklega að aldurshópnum undir 30 ára vegna þess að í fyrsta skipti í mjög langan tíma er kominn kjósendahópur sem á að meiri hluta til ekki sjónvarp og fylgist allt öðruvísi með fréttum, efni ljósvakamiðla en gert hefur verið síðustu áratugi. Það endurspeglar auðvitað sömu þróun og hefur átt sér stað hér á landi. Ungt fólk horfir í auknum mæli á sjónvarpsefni á þeim tíma sem hentar því, horfir á fréttir sem vinir þeirra og kunningjar benda þeim á og safnast ekki saman á sjónvarpsfréttatíma eins og þjóðin gerði áður fyrr. Niðurhal efnis er auðvitað eitthvað sem allir þekkja. Efni er hlaðið niður í vaxandi mæli og hefur dreift sér mikið undanfarið. Fólk safnar sjónvarpsefni ólöglega á flakkara og það er þróun sem framleiðendum kvikmynda og sjónvarpsefnis hefur ekki tekist að mæta nógu vel, nema kannski núna þegar fyrirbæri á borð við Netflix eru orðin útbreidd, ekki bara á Ameríkumarkaði heldur líka á Evrópumarkaði og á Íslandi, þó með krókaleiðum. Af hverju er ég að tala um þetta? Vegna þess að það kemur auðvitað til með að hafa varanleg og afgerandi áhrif á fjölmiðlaumhverfi, ekki bara Íslendinga heldur heimsins alls. Fyrir hinar hefðbundnu áskriftarstöðvar, eins og við sjáum t.d. með Stöð 2 og Skjá 1, verður samkeppnin mjög erfið. Hún verður öðruvísi en áður var og úrvalið og framboðið af sjónvarpsefni fyrir allan almenning kemur til með að breytast mikið í kjölfar þeirrar þróunar sem við höfum í sjálfu sér ekki séð fyrir endann á. Frjálsu sjónvarpsstöðvarnar þurfa að mæta því og er mjög eftirtektarvert hvernig það hefur verið gert, t.d. á Stöð 2 þar sem ég vann í mjög langan tíma, með framleiðslu á innlendu efni. Það er afskaplega jákvæð þróun. Við sjáum það líka gerast í Danmörku þar sem mikið úrvalssjónvarpsefni er framleitt sem er meðal annars sýnt hér á landi. Það er ágætisdæmi um þann árangur sem hægt er að ná í sjónvarpsgerð. Danir eru farnir að framleiða sjónvarpsefni sem er ekki bara sýnt á innlendum markaði hjá þeim heldur um allan heim og hefur slegið í gegn um allan heim enda gert af metnaði og með framúrskarandi hætti. Eina leiðin fyrir frjálsu sjónvarpsstöðvarnar til þess að mæta þessum breytta veruleika, netsjónvarpi, ólöglegu niðurhali er innlend dagskrárgerð. Það er auðvitað það sem ríkissjónvarpið og Ríkisútvarpið á að beita sér fyrir, að endurspegla íslenska menningu, spegla þann veruleika sem við búum í og bjóða íslenskum almenningi upp á, ekki bara varðveislu þjóðararfsins, íslenskrar þjóðmenningar heldur líka afþreyingu. Það þarf að geta boðið öllum almenningi upp á eitthvað sem stenst samanburð við það sem frjálsu stöðvarnar eru að reyna að selja í áskrift. Það er mikilvægt með tilliti til ólíkrar efnahagsstöðu, með tilliti til mismunandi aldurssamsetningar o.s.frv. Það er óhjákvæmilegt að hlutverk Ríkisútvarpsins sem stofnun í almannaþjónustu verði veigameira í ljósi þess að þjónusta frjálsu stöðvanna kemur til með að breytast. Breytingin sem gerð var á stjórn Ríkisútvarpsins fyrir fjórum mánuðum var því ákaflega mikilvæg. Hún tók mið af þeim breytta veruleika sem blasir við í þeim efnum. Lagt var upp með að aukin áhersla væri lögð á faglega aðkomu stjórnar, það var ekki bara rekstrarlegi þátturinn eins og áður var. Það var ekki gert ráð fyrir pólitískt skipaðri stjórn heldur faglega valinni stjórn eða stjórn sem væri valin mun faglegar en áður hefur verið gert. Þess vegna studdi ég frumvarpið sem var lagt fram á síðasta þingi sem og margir aðrir þingmenn. Á Ríkisútvarpinu starfar mikill fjöldi fagmanna og ég held að við séum öll sammála um að gríðarlega mikilvægt er að kraftar og þekking svona stofnunar fái notið sín sem best. Til þess að svo megi verða er auðvitað líka mjög mikilvægt að sjálfstæði stofnunarinnar sé tryggt, að ekki sé verið að búa til óþarfa spennu, pólitíska spennu í kringum stofnunina og þess vegna var breytingin mjög jákvæð. Við þekkjum mýmörg dæmi þess úr sögunni að skipun ólíkra einstaklinga, misumdeildra, í útvarpsráð með pólitískum hætti hefur skapað mikla úlfúð í kringum stofnunina. Það er henni einfaldlega ekki til framdráttar, ekki gott til framtíðar litið, þegar litið er til þeirra verkefna sem blasa við henni, þeirri ágætu og vönduðu stofnun. Það er einnig gríðarlega mikilvægt vegna þess að að mínu mati starfar núna á Ríkisútvarpinu ein fremsta ritstjórn landsins þegar kemur að öflun frétta og miðlun frétta. Nýverið hefur breyttum veruleika í framleiðslu frétta verið mætt innan Ríkisútvarpsins með stofnun sérstakrar deildar nýmiðlunar, Ríkisútvarpið hefur gert sig gildandi á netinu á afgerandi hátt. Það er mjög jákvæð þróun sem þarna á sér stað og mjög mikilvægt að meta hana til hliðsjónar við þá þróun sem á sér stað á frjálsu miðlunum þar sem frjálsir miðlar eins og Fréttablaðið eru að draga saman, reyndir fréttamenn eru að hætta. Það sama er að gerast hjá Stöð 2. Morgunblaðið, sem hefur verið í fararbroddi íslenskra dagblaða í áratugi, var á öllum mínum uppvaxtarárum og öllum mínum blaðamennskuárum prentað í um það bil 55–60 þúsund eintökum, gríðarlegt stórveldi í íslenskri blaðamennsku, en er prentað núna, ef ég man rétt en það eru reyndar ábyggilega tveggja ára gamlar upplýsingar, í 28–29 þúsund eintökum. Það er ekki svipur hjá sjón frá því sem áður var enda er útbreiðsla þess og áhrif allt önnur en nokkurn tímann hefur verið. Það er líka ákveðinn misskilningur sem býr að baki þessu afturhvarfi til fortíðar í frumvarpi menntamálaráðherra, að hægt sé að búa til einhvern veruleika sem við þekktum í kringum 1991 og þar í kring, vegna þess að það er ekki við fjölmiðlana að sakast ef einhver vill agnúast út í að 35 þúsund manns skrifi undir undirskriftalista. Það hefur orðið ekkert með fjölmiðlaumfjöllun að gera. Þær safnast ekki vegna umfjöllunar fjölmiðla. Við höfum séð í mjög mörgum undirskriftasöfnunum og samkomum mótmælenda að það er algerlega grundvallaratriði að sá atburður sem um ræðir hreyfi við fólki og þá getur allt gerst. Hér á Austurvelli geta safnast saman 10 þúsund manns með tveggja daga fyrirvara sem skipuleggja sig með samfélagsmiðlum. Það sama er að gerast um allan heim. Fyrir framan Stjórnarráðið, fimm dögum eftir að nýr forsætisráðherra tók við og ný ríkisstjórn, voru komin 2.500 manns eins og hendi væri veifað. Einfaldlega vegna þess að fólki var umhugað um framtíð umhverfismála á Íslandi. Miðlun frétta og það hvernig fréttastofur hafa áhrif á samfélagið er allt annar veruleiki núna en áður var. Þess vegna vil ég lýsa þeirri skoðun að sú breyting sem hér er verið að gera er afturför. Breytingin sem var gerð fyrir fjórum mánuðum var mikilvæg. Hún var einmitt í anda þess lærdóms sem við eigum að draga af skýrslunni sem kom út um Íbúðalánasjóð í dag. Við eigum að láta af pólitískt skipuðum stjórnum. Við eigum að horfa til faglegrar hæfni stjórnarmanna, gera mikla kröfu til þekkingar og ráða fagmenn til þess að fara með mál opinberra stofnana og með traust almennings á Íslandi. Sú breyting sem hér er verið að gera gengur þvert á niðurstöður þeirrar skýrslu, ég held að allir hljóti að vera sammála um það. Það þarf enginn að vera að býsnast yfir því úr sæti sínu í þingsal. Ég vil segja að lokum að ég held að þetta sé ekki mikið gæfuspor hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég óttast um framtíð Ríkisútvarpsins í ljósi þess sem þetta boðar, ekki vegna þess að ég haldi að í stjórn Ríkisútvarpsins muni raðast hópur einhverra rakinna illmenna. Ég held bara að stofnunin þurfi á því að halda að faglega sé skipað í stjórnina og það séu ekki pólitískt kjörnir fulltrúar sem velji einhverja flokksgæðinga til þess að fara þangað inn eins og verið hefur, því miður. Það er mjög mikilvægt hvernig Ríkisútvarpinu tekst að mæta nýjum veruleika fjölmiðla, ekki bara á Íslandi heldur í heiminum öllum. Það er mjög jákvætt að sjá hvernig það hefur verið gert og mjög sorglegt að verða vitni að því að menn eru í flýti og í ósætti að stíga mörg skref aftur á bak. Ég harma það. Ég ítreka það sem ég hef sagt áður, á Ríkisútvarpinu starfar gríðarlegur fjöldi fagfólks. Það er mjög vandað lið sem skipar fréttastofu útvarps og sjónvarps, sem er sameiginleg núna, og mjög mikilvægt að vel sé farið með þetta mikilvæga fyrirbæri í íslensku samfélagi sem Ríkisútvarpið er. Ekki síst í ljósi þess að verið hefur ákveðinn spekileki, að mínu mati, á íslenskum fréttamiðlum að undanförnu. Reynslumeiri fréttamönnum hefur fækkað en sem betur fer er það þannig að á Ríkisútvarpinu er mikill fjöldi fagmanna og þrautreyndra fréttamanna sem hafa fengið gott rými til þess að stunda vandaða og öfluga fréttamennsku og rannsóknarvinnu, t.d. í Kastljósinu. Ég vil ítreka það sem ég hef sagt áður að fylgst verður með þróun mála í Ríkisútvarpinu, Það er ekki hægt að spóla tímann til baka til 1991 í þeim efnum og búa til einhverja ógnarstjórn sem kemur til með að hafa áhrif á efnistök og framsetningu frétta og dagskrárdeild Ríkisútvarpsins. Sá tími er liðinn að mögulegt sé fyrir pólitískan meiri hluta í landinu að hafa slík áhrif og þess vegna er sú breyting sem hér er verið að gera algjör tímaskekkja.