Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. við frv. til laga um öryggi greiðslufyrirmæla í greiðslukerfum frá efh.- og viðskn. Málið hafði komið til umfjöllunar í nefndinni milli 1. og 2. umr. Á því hafa verið gerðar breytingar í 2. umr. en við yfirlestur á nefndasviði Alþingis komu í ljós smágallar á frv. tæknilegs eðlis og eru brtt. fluttar til þess að bæta úr því. Þessar brtt. eru í fjórum liðum: Við 2. gr. Orðin ,,og framkvæmdastjórnar EB`` í 1. tölul. falli brott. Ástæðan er sú að eingöngu þarf að tilkynna til Eftirlitsstofnunar EFTA. Við 7. gr. Í stað orðanna ,,þess ríkis sem gildir`` komi: sem gilda. 9. gr. er endurorðuð ...

Vill þingmaðurinn tala hærra og skýrar?

9. gr. er endurorðuð til þess að efni hennar sé skýrara en kemur fram í greininni eins og hún stendur. Þá vil ég sérstaklega vekja athygli hv. þm. sem óskaði eftir að hærra væri talað að gert er ráð fyrir að 14. gr., sem kveður á um að lög þessi öðlist þegar gildi, verði 1. mgr. 13. gr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um áhafnir íslenskra flutningaskipa, farþegaskipa, farþegabáta og skemmtibáta. Frv. er samið af sérstökum starfshópi með fulltrúum frá samgrn., menntmrn., Siglingastofnun Íslands, Stýrimannaskólanum í Reykjavík, Vélskóla Íslands og Slysavarnaskóla sjómanna. Starfshópurinn átti mjög nána samvinnu við hagsmunaðila sem að málinu koma, en það er einkum Samband ísl. kaupskipaútgerða, Samtök atvinnulífsins, Vélstjórafélag Íslands, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og Sjómannasamband Íslands. Fullyrða má að sátt ríki um efni þessa frv. meðal hagsmunaaðila. Starfshópurinn sem samdi frv. var skipaður af samgrh. 8. maí 1998 en hópnum var falið að undirbúa framkvæmd og gera tillögur um nauðsynlegar laga- og reglugerðarbreytingar vegna fullgildingar Íslands á alþjóðasamþykkt um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður sjómanna, svokölluð STCW-samþykkt sem er að stofni til frá 1978 en var breytt í verulegum atriðum árið 1995. Starfshópnum var jafnframt ætlað að gera tillögur um nauðsynlegar lagabreytingar vegna tilskipunar frá Evrópusambandinu um lágmarksþjálfun sjómanna frá 1974. Sú tilskipun er hluti þeirra gerða sem taka verður inn í íslenska löggjöf á grundvelli EES-samningsins. Megintilgangur frv. er því að tryggja að íslenskir sjómannaskólar og menntun íslenskra sjómanna uppfylli alþjóðlegar kröfur með því að aðlaga íslenska löggjöf að fyrrnefndri alþjóðasamþykkt um menntun, þjálfun, skírteini og vaktstöðu sjómanna og að tilskipun Evrópusambandsins um lágmarksþjálfun sjómanna. Með því á að tryggja að menntun og atvinnuskírteini íslenskra sjómanna verði viðurkennd annars staðar en hér á landi. Alþjóðasamþykkt um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður sjómanna var samþykkt á allsherjarþingi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar sumarið 1978. Hún öðlaðist gildi 28. apríl 1984 þegar hún hafði verið fullgilt af 25 ríkjum sem áttu meira en helming af samanlögðum kaupskipaflota heimsins. Samþykktin var fyrsta tilraun þjóða heims til að setja alþjóðlegar lágmarkskröfur um þjálfun og menntun áhafna kaupskipa. Hún er talin ein mikilvægasta alþjóðasamþykkt sem gerð hefur verið til að auka öryggi sjómanna. Tilefni samþykktarinnar var í upphafi ekki síst að mikils misræmis hafði gætt um menntunar- og þjálfunarkröfur sjómanna á flutninga- og farþegaskipum í einstökum aðildarríkjum IMO. Áður hafði hvert ríki sett eigin kröfur í þessum efnum og engir alþjóðastaðlar voru til um útgáfu atvinnuskírteina til handa skipstjórnar- og vélstjórnarmönnum á flutninga- og farþegaskipum. Brýnt var því að samræma þessar kröfur til að auka öryggi skipa og áhafna. Í samþykktinni er kveðið á um lágmarksstaðla sem samningsaðilum er skylt að uppfylla en þeir mega þó setja strangari kröfur og ganga sum ríki lengra í námskröfum sínum til atvinnuréttinda. Með gildistöku samþykktarinnar átti hún því að hafa þau heildaráhrif að auka hæfniskröfur til sjómanna um heim allan. Ísland varð fullgildur aðili að samþykktinni 21. júní 1995 og voru þá sett lög um áhafnir íslenskra kaupskipa og lögum um atvinnuréttindi skipstjórnar- og vélstjórnarmanna breytt til samræmis við kröfur samþykktarinnar. Seint á níunda áratugnum kom í ljós að samþykktin náði ekki í öllum tilvikum tilgangi sínum þótt stuðningur við hana væri orðinn mjög víðtækur, en hinn 1. júlí 1995 höfðu 113 ríki sem áttu 94,6% af skipastóli heims fullgilt hana. Meginorsök þessa virtist vera að aðilar samþykktarinnar höfðu ekki samræmda túlkun á framkvæmd hennar. Mörg ríki vanræktu að tryggja að farið væri með fullnægjandi hætti að kröfum hennar. Af þeim sökum var ekki lengur hægt að treysta á STCW-skírteini til sönnunar á hæfni. Með því að dró úr trúverðugleika samþykktarinnar og stjórnmálamenn og almenningur höfðu af því áhyggjur að sjóslys voru í auknum mæli rakin til mistaka jókst gagnrýni á samþykktina og IMO. Af fyrrgreindum ástæðum var ákveðið að gera grundvallarbreytingar á samþykktinni. Meginmál hennar var óbreytt en nýr viðauki var tekinn inn í stað þess gamla auk þess sem svokallaður STCW-bálkur, kóði, var tekinn inn í hana. Í meginmáli og viðauka eru lagalegar kröfur en þær eru nánar útlistaðar í bálknum. Hin endurskoðaða alþjóðasamþykkt var undirrituð 7. júlí 1995 af 71 aðildarríki, þar á meðal Íslandi, og tók gildi 1. febrúar 1997. Fram til 1. febrúar 2002 mega samningsaðilar þó gefa út og viðurkenna skírteini sem giltu fyrir þann dag og varða sjómenn sem hófu nám eða byrjuðu að safna siglingatíma fyrir 1. ágúst 1998. Í ársbyrjun 2002 eiga allir skipstjórnar- og vélstjórnarmenn á flutningaskipum og farþegaskipum að hafa fengið í hendur skírteini gefin út samkvæmt samþykktinni. Nýju skírteinin eiga að tryggja að lögmætir handhafar þeirra hafi þá þekkingu og hæfni sem kveðið er á um í samþykktinni. Önnur skírteini verða ekki viðurkennd og þar með er komið í veg fyrir að skipstjórnar- og vélstjórnarmenn gegni ábyrgðarstöðum um borð í flutninga- og farþegaskipum án löglegra skírteina. Almennt hefur verið talið að menntun íslenskra sjómanna sé í samræmi við þær lágmarkskröfur sem samþykktin kveður á um enda hafa íslenskir stýrimenn og vélstjórar vandkvæðalaust fengið atvinnuskírteini sín viðurkennd í öðrum löndum. Íslensku sjómannaskólarnir hafa lagað nám og námskrár sínar að samþykktinni. Með frv. þessu eru gerðar nauðsynlegar breytingar til samræmis við endurskoðuðu samþykktina. Engin bein úttekt hefur verið gerð af hálfu IMO á menntun sjómanna á Íslandi en í endurskoðuðu samþykktinni er kveðið á um að samningsaðilar skuli senda IMO gögn um framkvæmd hennar innan lands og hvernig menntun og þjálfun sé háttað. Starfshópur sá sem fyrr er nefndur vann og tók saman ítarleg gögn á ensku um framkvæmd menntunar og þjálfunar sjómanna á Íslandi, sem höfðu m.a. að geyma námskrár Stýrimannaskólans í Reykjavík og Vélskóla Íslands, gildandi atvinnuréttindalög og ýmsar reglugerðir því tengdar og voru þau gögn send til IMO í lok júlí 1998. Þessi gögn er nú verið að meta innan IMO af þar til kvöddum sérfræðingum. Í framhaldi af því verður gefinn út svokallaður hvítlisti sem er skrá yfir þau ríki sem að mati IMO uppfylla ákvæði samþykktarinnar. Mjög mikilvægt er að Ísland komist á þennan hvítlista til þess að menntun og skírteini íslenskra sjómanna verði viðurkennd á alþjóðavettvangi. Ef Ísland kæmist ekki á listann yrðu afleiðingarnar m.a. þær að skírteini okkar manna yrðu litin hornauga og íslensk skip jafnvel stöðvuð í erlendum höfnum. Þannig kynnum við að verða settir í hóp með vanþróuðum þjóðum á sviði siglinga. Stýrimenn og vélstjórar með íslensk skírteini kynnu að eiga erfitt með að fá störf um borð í erlendum skipum en þeir íslensku skipstjórnar- og vélstjórnarmenn sem eru við störf erlendis núna ættu á hættu að missa störf sín. Afhending ofannefndra gagna er nauðsynlegt aðhald fyrir samningsaðila til að tryggja að þeir hrindi ákvæðum samþykktarinnar í framkvæmd. Eftir 1. ágúst 1998 var þess krafist að kennsla í öllum viðurkenndum sjómannaskólum yrði í samræmi við endurskoðuðu samþykktina. Sjómenn sem hófu nám í viðurkenndum sjómannaskólum eftir áðurnefndan dag og standast próf verða þar af leiðandi að uppfylla kröfur um fræðilegt nám. Auk þess er krafist tiltekins siglingatíma. Í 1. gr. frv. er fjallað um gildissvið laganna. Lögunum er ætlað að taka til allra þeirra sem starfa um borð í íslenskum flutninga- og farþegaskipum og eru skráð samkvæmt lögum um skráningu skipa, nr. 115/1985, með síðari breytingum. Jafnframt er miðað við að frv., verði það að lögum, gildi um farþegabáta og skemmtibáta eftir því sem við á og nánar er tilgreint. Um farþegabáta er fjallað í 6. gr. frv., þ.e. um skírteini sem krafist er til að starfa um borð í farþegabátum og um mönnun farþegabáta. Um skemmtibáta er fjallað í 7. gr. frv. Gildissviðið er heldur rýmra en alþjóðasamþykktin en hún miðast við að einstök ríki geti sett reglur sem gilda aðeins á skýldum hafsvæðum og strandsiglingum. Alþjóðasamþykktin tekur aðeins til skipa sem sigla á opnu hafi og undir hana falla ekki herskip, fiskiskip, skemmtibátar eða tréskip af frumstæðri gerð. Í 2. gr. frv. fjallað um orðskýringar. Hér eru einstök orð sem notuð eru í frv. skilgreind. Byggt er á sömu skilgreiningum og notaðar eru í alþjóðasamþykktinni og þeim skilgreiningum sem koma fram í gildandi atvinnuréttindalögum, sbr. 2. gr. laga um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna, nr. 112/1984, og 1. gr. laga um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum, nr. 113/1984. Nokkur ný hugtök eru skilgreind sem ekki hafa verið skilgreind eða notuð í íslenskri löggjöf áður, t.d. farþegabátur, námsstig, fjarskiptamaður, skýld hafsvæði, öryggismönnun, sjómannaskóli, ábyrgðarsvið, stjórnunarsvið, rekstrarsvið og stoðsvið. Hugtakið skírteini er skilgreint sem viðeigandi staðfesting er nær bæði til skírteina sem eru útgefin af viðkomandi yfirvaldi og áritana í samræmi við ákvæði laganna og alþjóðasamþykktarinnar. Tekið er fram að skírteini eða áritun á skírteini nái til ábyrgðarsviðs sem tilgreint er, til ákveðinnar tegundar skipa, t.d. olíu- og efnaflutningaskipa, eða ákveðinna vélagerða, t.d. eimvéla eða gastúrbínuvéla og svo dísilvéla. Hugtakið sjómannaskóli er skilgreint sem menntastofnun sem viðurkennd er af menntamálaráðherra eða samgönguráðherra, en það er með tilliti til þess að Slysavarnaskóli sjómanna heyrir undir samgönguráðuneytið samkvæmt lögum nr. 33/1991. Í 3. gr. er gerð krafa um að allir skólar sem annast menntun og þjálfun áhafna skipa sem frv. tekur til skuli uppfylla kröfur laganna, alþjóðasamþykktarinnar og skuldbindinga samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Samkvæmt lögum um framhaldsskóla, nr. 80/1996, er miðað við að Starfsgreinaráð sjávarútvegs og siglinga geri tillögur til menntamálaráðherra um námskrár framhaldsskóla, þ.e. sjómannaskóla, þar með talið menntun og þjálfun áhafna flutninga- og farþegaskipa. Miðað er við að Starfsgreinaráð leiti umsagnar Siglingastofnunar Íslands um efni slíkra námskráa enda ber Siglingastofnun Íslands ábyrgð á framkvæmd alþjóðasamþykktarinnar gagnvart IMO sem setur reglur um menntun og þjálfun áhafna skipa á alþjóðavettvangi. Um Slysavarnaskóla sjómanna gilda lög nr. 33/1991. Skólinn fellur undir samgönguráðuneytið og er því miðað við að samgönguráðherra staðfesti námskrá skólans hvað varðar menntun og þjálfun sjómanna. Miðað er við að menntamálaráðuneytið og Siglingastofnun Íslands hafi eftirlit með því að kröfum skv. 1 mgr. sé fullnægt. Í 4. gr. er fjallað um útgáfu og skilyrði fyrir skírteinum. Samkvæmt gildandi lögum eru skírteini til skipstjórnar- og vélstjórnarmanna gefin út af sýslumönnum úti á landi og tollstjóranum í Reykjavík, sbr. 13. gr. laga nr. 112/1984, um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna, og 9. gr. laga nr. 113/1984, um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum. Í 1. mgr. er miðað við óbreytt fyrirkomulag í þeim efnum. Hins vegar er lagt til að sýslumenn og tollstjórinn í Reykjavík hafi samráð við Siglingastofnun Íslands við útgáfu þeirra til að tryggja að samræmi verði í útgáfu skírteinanna hjá öllum embættum sem hafa slíka útgáfu með höndum. Í 2. mgr. er lagt til að Siglingastofnun Íslands gefi út alþjóðleg skírteini samkvæmt lögunum og reglugerðum settum samkvæmt þeim og er það ekki breyting frá því sem ákveðið var árið 1995, sbr. 3. mgr. 13. gr. laga um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum, nr. 112/1984, með síðari breytingum og 5. mgr. 9. gr. laga um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum, nr. 113/1984, með síðari breytingum. Þykir sú skipan nauðsynleg til að tryggja samræmda útgáfu skírteinanna þar sem um verður að ræða alþjóðleg skírteini sem geta veitt réttindi til starfa á öllum flutninga- og farþegaskipum sem skráð eru í ríkjum sem aðilar eru að alþjóðasamþykktinni en þau eru núna um 130 talsins. Í 3. mgr. er kveðið á um að hver sem fær útgefið skírteini verði að uppfylla kröfur um siglingatíma, aldur, heilbrigði, menntun og þjálfun, hæfni og próf. Um þessi skilyrði á að fjalla nánar í reglugerð, sbr. 17. gr. frv. Ákvæði þetta er í samræmi við gildandi atvinnuréttindalög. Í 4. mgr. er kveðið á um að skipstjóri á íslensku skipi skuli ávallt vera íslenskur ríkisborgari. Hins vegar er gert ráð fyrir því að ríkisborgarar á EES-svæðinu geti starfað sem skipstjórar á íslenskum flutninga- og farþegaskipum hafi þeir nauðsynlega þekkingu í íslensku tal- og ritmáli. Þessi regla er í samræmi við reglur annarra ríkja á EES-svæðinu þar sem einstök lönd gera kröfu um að skipstjóri á skipum þess séu innlendir. Í 5. mgr. er kveðið á um að yfirmenn á stjórnunarsviði sem þar eru taldir upp skuli hafa þekkingu á íslenskum lögum og reglum sem varða störf þeirra og að þeir geti tjáð sig innbyrðis á sama tungumáli um starfssvið sitt. Í 6. mgr. er gerð krafa um að frumrit skírteinis skuli vera um borð í skipinu sem skírteinishafi starfar á. Þetta ákvæði er í samræmi við alþjóðasamþykktina og gildandi atvinnuréttindalög, nr. 112/1984, með síðari breytingum, og 113/1984, með síðari breytingum. Þessi krafa er nauðsynleg vegna alþjóðlegs hafnarríkiseftirlits. Í 7. mgr. er miðað við að Siglingastofnun Íslands haldi skrá yfir öll útgefin skírteini. Í 5. gr. eru talin upp þau skírteini sem krafist er til starfa um borð í flutningaskipum og farþegaskipum og eru þau flokkuð eftir því hvaða ábyrgðarsviði starfið tilheyrir, þ.e. stjórnunarsvið, rekstrarsvið og stoðsvið. Þessi flokkun og heiti skírteina byggist alfarið á alþjóðasamþykktinni. Jafnframt er miðað við það að í reglugerð verði kveðið á um önnur skírteini, t.d. skírteini sem taka sérstaklega til ekjufarþegaskipa og efnaflutningaskipa. 6. gr. fjallar um farþegabáta en skv. 2. gr. frv. er farþegabátur hvert það skip minna en 500 brúttótonn í strandsiglingum eða í siglingum innan skýldra hafsvæða og á stöðuvötnum sem siglir með farþega í atvinnuskyni, t.d. í stuttar skoðunar- eða veiðiferðir, og samþykkt er sem slíkt af Siglingastofnun Íslands. Í 7. gr. er hins vegar fjallað um skemmtibáta, en skv. 2. gr. frv. er skemmtibátur hvert það skip sem ekki er notað í atvinnuskyni og ætlað er til skemmtisiglinga óháð þeirri orku sem knýr skipið. Skv. 1. gr. frv. tekur það aðeins til skemmtibáta sem skráðir eru á skipaskrá. Samkvæmt lögum um skráningu skipa á að skrá skip á skipaskrá sem eru 6 metrar á lengd eða lengri, mælt milli stafna. Núna eru á íslenskri skipaskrá um 230 skemmtibátar og eru flestir þeirra um 5--30 brúttótonn. Þetta er í fyrsta sinn sem fjallað er sérstaklega um skemmtibáta í lögum og krafist skírteinis til að stjórna slíkum skipum. Erlendis hafa í mörg ár gilt ítarleg ákvæði um menntun og þjálfun þeirra sem stjórna skemmtibátum. Margir þeirra sem eiga skemmtibát hafa hins vegar aflað sér menntunar á þessu sviði. Það krefst kunnáttu og þekkingar að stjórna skemmtibáti eins og öðrum bátum. Því er nauðsynlegt að þeir sem stjórna slíkum bátum hafi til þess þá lágmarksþekkingu sem krafist er af öðrum sem um svæðið sigla og nauðsynleg er til að fyllsta öryggis sé gætt. Þeir þurfa að geta sannað þekkingu sína með einhverjum hætti. Stjórnendur skemmtibáta verða að kunna að haga sér í samræmi við siglingareglurnar á umferðarleiðum til að tryggja öryggi bátsins og manna um borð og annarra sem á sjó sigla. Þeir þurfa einnig að geta staðsett bátinn og komist aftur til lands þótt aðstæður séu erfiðar. Einnig verða þeir að geta brugðist rétt við hættum á neyðarstundu. Aukin hætta er á mistökum ef kunnáttan er lítil. Mistök og vanþekking getur valdið tjóni, jafnt á skemmtibátnum sjálfum sem öðrum skipum og umhverfi, auk meiðsla á fólki. Það tjón sem hlýst af mistökum eða vanþekkingu ber síðan tryggingafélag bátsins. Með hliðsjón af þessu er eðlilegt að gerðar séu kröfur til að mega stjórna skemmtibátum á sama hátt og gert er um önnur farartæki. Í reglugerð verður nánar kveðið á um þær námskröfur sem gerðar eru til þeirra sem óska eftir að fá skírteini til að stjórna skemmtibát og miðar frv. við að svokallað 30 brúttórúmlesta námskeið sé fullnægjandi, en tekið verður upp heitið 50 brúttótonna námskeið eftir gildistöku þessa frv., verði það að lögum. Í 18. gr. frv. er lagt til að ákvæði 7. gr. taki gildi 1. janúar 2002, þ.e. ákvæðið sem snýr að skemmtibátunum þannig að enn er nokkur umþóttunartími. Eftir þann tíma verða allir sem sigla skemmtibátum að hafa aflað sér tilskilinnar menntunar og þjálfunar og hafa fengið útgefið skírteini sem 7. gr. gerir kröfu um. Í 8. gr. er fjallað um viðurkenningu erlendra skírteina. Megintilgangur með alþjóðasamþykktinni er eins og fyrr hefur komið fram að gera samræmdar kröfur um menntun og þjálfun sjómanna á flutninga- og farþegaskipum. Í þeim tilgangi gátu aðildarríki samþykktarinnar fyrir 1. ágúst 1998 sent IMO gögn um menntun og þjálfun sjómanna í sínu heimalandi. Um 90 ríki sendu slík gögn og á undanförnum mánuðum hafa fulltrúar á vegum IMO farið yfir þau gögn og metið hvort ríkin uppfylli kröfur alþjóðasamþykktarinnar. Í maí næstkomandi stefnir IMO að því að gefa út svokallaðan hvítlista, sem er listi yfir þau ríki sem hafa uppfyllt ákvæði samþykktarinnar að mati IMO. Meginreglan er sú að ekki er heimilt að viðurkenna skírteini sem gefin eru út af ríki sem ekki er aðili að samþykktinni eða af ríkjum sem eru aðilar að samþykktinni en hafa ekki uppfyllt ákvæði hennar. Á grundvelli alþjóðasamþykktarinnar er Siglingastofnun heimilt að viðurkenna skírteini frá ríkjum sem eru aðilar að alþjóðasamþykktinni og er lagt til að gerðar verði sömu menntunarkröfur til erlendra ríkisborgara og innlendra. Tilskipun ráðsins 89/48/EBE fjallar um almennt kerfi til viðurkenningar á prófskírteinum sem veitt eru að lokinni sérfræðimenntun og starfsþjálfun á æðra skólastigi sem staðið hefur að minnsta kosti í þrjú ár. Tilskipun ráðsins 92/51/EBE, sem vísað er til í lagagreininni, fjallar hins vegar um viðurkenningu á starfsmenntun og starfsþjálfun sem fyrrnefnda tilskipunin tekur ekki til og ekki er fjallað um í sérstökum tilskipunum. Í tilskipuninni er gerð grein fyrir hvernig farið skuli með umsóknir um viðurkenningu á starfsmenntun og starfsþjálfun. Almennt er miðað við að hafi umsækjandi fengið útgefið prófskírteini í aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins sé ekki unnt að synja honum um heimild til að starfa í viðkomandi starfsgrein með sömu skilyrðum og ríkisborgurum viðkomandi ríkis. Þrátt fyrir þetta getur gistiríkið gert vissar ráðstafanir, ef verulegur munur er á menntun umsækjanda og þeirri menntun sem gerð er krafa um í gistiríkinu. Hér má nefna að í slíkum tilvikum getur gistiríkið gert kröfu um að umsækjandinn ljúki tilteknum aðlögunartíma eða taki hæfnispróf. Í tilskipun Evrópusambandsins, sem jafnframt gildir á Evrópska efnahagssvæðinu, um lágmarksþjálfun sjómanna 94/58/EB, sbr. breytingu 98/35/EB, er fjallað um hvernig standa eigi að viðurkenningu á skírteinum ríkisborgara utan Evrópska efnahagssvæðisins. Í 9.--10. gr. er kveðið á um undaþágunefnd sem starfar samkvæmt 2. mgr. 21. gr. laganna um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum nr. 112/1984, með síðari breytingum, og 8. gr. laga um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum, nr. 113/1984, með síðari breytingum, fjalli einnig um undanþágur til starfa á flutningaskipum eða farþegaskipum. Miða skal við að fulltrúar útgerða og stéttarfélaga eigi sæti í nefndinni eftir því á hvaða tegundum skipa og til hvaða starfa undanþágur eru til umfjöllunar hverju sinni. T.d. fulltrúi útgerðar eftir flokkun skipa og fulltrúa stéttarfélaga eftir því hvaða félagi sá sem óskar eftir undanþágu. Um undanþágur skv. 6. og 7. gr. sem taka til farþegabáta og skemmtibáta ákveður Siglingastofnun eftir því sem nánar er kveðið á um í reglugerð. Í 10. gr. er kveðið á um hvernig með skuli fara ef veita á undanþágu til að gegna tilteknu starfi um borð í skipi. Ákvæði greinarinnar byggjast alfarið á ákvæðum alþjóðasamþykktarinnar. Í 11. gr. er gert ráð fyrir að þeir sem hafa skírteini fyrir gildistöku frv., það er nauðsynlegt að undirstrika það, verði það að lögum, haldi sínum réttindum óskertum, enda fullnægi þeir öðrum kröfum frv. t.d. um endurnýjun skírteina og viðhald skírteina. Við gildistöku frv., verði það að lögum, er þessum aðilum heimilt að fá gefin út ný skírteini þó gildistími þeirra sé ekki runninn út. Í 2. mgr. er miðað við að svokölluð 30 brúttórúmlestanámskeið, hið svokallaða pungapróf, verði hér eftir nefnt 50 brúttótonnanámskeið í samræmi við breyttar mælireglur skipa. Miðað er við að þeir sem hafa lokið 30 brúttórúmlestanámskeiðinu við gildistöku frv., verði það að lögum, fái samsvarandi réttindi á skip sem eru 50 brúttótonn og minni. Til þess að fá réttindi til að vera skipstjóri eða stýrimaður á farþegabát verður viðkomandi enn fremur að sækja sérstakt námskeið sem Sjómannaskólinn skipuleggur í samráði við Siglingastofnun Íslands og er miðað við að það námskeið varði atriði sem snúa sérstaklega að farþegaflutningum og viðbrögðum yfirmanna á hættustundu gagnvart farþegum. Í 3. mgr. er miðað við að þeir sem hafa lokið 1. stigi Stýrimannaskóla við gildistöku frv. verði það að lögum fái réttindi til að verða skipstjóri eða stýrimaður á farþegabáti minni en 500 brúttótonn í strandsiglingum þegar viðkomandi hefur sótt og staðist sérstakt námskeið sem sjómannaskóli skipuleggur í samráði við Siglingamálastofnun Íslands. Miðað er við að það námskeið varði atriði sem snúi sérstaklega að farþegaflutningum og viðbrögðum yfirmanna á hættustundu gagnvart farþegum. Í 4. mgr. er miðað við að breyttar mælingareglur eigi ekki að leiða til þess að skírteinishafi missi réttindi til starfa á skipi ef stærð skipsins mælist svo í brúttótonnum að skírteinishafi hafi ekki lengur réttindi til að starfa á því skipi sem hann hafði áður samkvæmt brúttórúmlestastærð skipsins. Ákvæði 12. gr. frv. byggjast alfarið á ákvæðum alþjóðasamþykktarinnar. Við það er miðað að í reglugerð verði nánar kveðið á um vaktstöðu þeirra sem standa vaktir. Þessar reglur eru þær fyrstu sem settar hafa verið í íslensk lög um vaktstöðu á íslenskum skipum. Ríki sem eru aðilar að alþjóðasamþykktinni hafa tekið þau ákvæði orðrétt úr henni. Hér er því um samræmdar alþjóðareglur að ræða en vaktreglur alþjóðasamþykktarinnar hafa verið kenndar í íslenskum sjómannaskólum síðan 1981. Þessar vaktreglur IMO voru endurskoðaðar ásamt alþjóðasamþykktinni árið 1995 og hafa verið þýddar í heild á íslensku og munu birtast í væntanlegri reglugerð. Alþjóðavinnumálastofnunin hefur sett reglur um hvíldartíma og vinnutíma sjómanna á flutninga- og farþegaskipum en Ísland hefur ekki enn fullgilt þær reglur. Í undirbúningi eru innan Evrópusambandsins tilskipanir um vinnutíma og hvíldartíma sem taka m.a. til flutninga- og farþegaskipa og munu þær væntanlega taka gildi innan fárra ára á EES-svæðinu. Í 1. mgr. 13. gr. er kveðið á um skipan mönnunarnefndar flutningaskipa. Þessi grein er efnislega samhljóða 10. gr. laganna um áhafnir íslenskra kaupskipa, nr. 59/1995. Samkvæmt gildandi lögum eiga Vinnuveitendasamband Íslands og Vinnumálasamband samvinnufélaganna að tilnefna hvort sinn fulltrúa í nefndina en þau hafa sameinast og er því lagt til að samtök atvinnulífsins tilnefni tvo. Í 2. mgr. er kveðið á um að Siglingastofnunin ákveði mönnum farþegaskipa og farþegabáta og er það í samræmi við lög nr. 75/98, sem kváðu á um breytingar á lögum um eftirlit með skipum, nr. 35/1995, í þessa átt. Í 14. gr. er kveðið á um hvernig ákveða skuli mönnun flutninga og farþegaskipa. Meginreglan er sú að sérhvert flutninga- og farþegaskip skuli mannað á öruggan hátt þannig að öryggi áhafnar skips og mannslífa á sjó sé tryggt. Miðað er við að Siglingamálastofnun Íslands gefi út öryggismönnunarskírteini fyrir hvert flutningaskip og farþegaskip þar sem kveðið er á um lágmarksmönnun, samsetningu áhafna og skírteini fyrir einstakar stöður. Í 17. gr. frv. er miðað við að samgrn. setji reglugerð á grundvelli laganna í samráði við menntmrn. þar sem kveðið er á um ýmis atriði er varða gerð námskrár og kennslu í sjómannaskólum og eftirlit með að fullnægt sé kröfum laga og reglugerða í því sambandi.  Hæstv. forseti. Að lokinni umræðunni legg ég til að frv. verði vísað til hv. samgn. og til 2. umr.

Herra forseti. Hér er á ferðinni viðamikið frv. sem stefnir m.a. að því að auka hæfniskröfur áhafna og sjómanna og fram kemur í máli hæstv. ráðherra að um frv. ríki sátt við samtök sjómanna. Gott er ef svo er. Staðreyndin er hins vegar sú að raunveruleikinn er því miður ekki alltaf í samræmi við lög eða ásetning stjórnvalda og það hefur færst í vöxt að íslensk skipafélög leigi skip þar sem ekki eru virtar lágmarkskröfur og samningar, ekki íslenskir samningar eða íslensk lög og ekki heldur það sem fram er sett af hálfu Alþjóðasambands flutningaverkamanna. Eitt slíkt skip er nú í Reykjavíkurhöfn. Nordheim heitir það og er í leigu Eimskipafélags Íslands. Það hefur komið fram hjá talsmönnum Alþjóðasambands flutningaverkamanna að þar fari samningar niður í allt að 160 dollara á mánuði, um 12 þús. kr. Þetta er skýlaust brot á öllum reglum og öllum kjarasamningum. Farið er fram á auknar hæfniskröfur og því spyr ég hæstv. ráðherra sem nú er að flytja frv. sem á að bæta stöðu sjómanna: Hvað ætlar hæstv. ráðherra og hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að sjá til þess að það sé samræmi á milli laganna og veruleikans?

Herra forseti. Eins og kom fram í framsöguræðu minni fjallar frv. annars vegar um að uppfylla alþjóðasamþykktir sem Ísland er aðili að og svo hins vegar að skapa ramma sem tryggir sem best öryggi sjómanna og réttindi þeirra, í rauninni hvar sem er í heiminum. Út á þetta gengur frv. Við getum ekki með íslenskri löggjöf sett kvaðir á eigendur sem gera út skip frá öðrum löndum. Það liggur nokkuð ljóst fyrir þannig að varðandi það tilvik sem hv. þm. nefndi getur þessi löggjöf ekki náð til vandamála sem snúa að útgerðum skipa sem eru gerð út frá öðrum löndum. Það liggur alveg ljóst fyrir þannig að við erum fyrst og fremst að tryggja að réttindi sjómanna okkar séu örugg og þekkingin sé sem mest og alls öryggis sé gætt í hvívetna.

Herra forseti. Ég efast ekki um góðan ásetning hæstv. ráðherra. Ég er hins vegar að vekja athygli á því að lög eru sett lög á Alþingi en síðan er veruleikinn sá að íslensk skipafélög taka á leigu skip með áhöfnum þar sem slíkar grundvallarreglur um réttindi og kjör eru ekki virtar. Mér finnst illa komið fyrir Íslendingum ef ekki er unnt að sinna vöruflutningum til og frá Íslandi á skipum undir íslenskum fána þar sem kjör og aðbúnaður er í samræmi við íslenska kjarasamninga. Mér finnst það vera umhugsunarefni fyrir Alþingi og fyrir stjórnvöld og fyrir ríkisstjórnina nú, ekki síst þar sem í íslenskri höfn er skip sem brýtur þessar grundvallarreglur, að við skulum vera að setja lög og stuðla að réttindum sem eru síðan ekki virt. Ég spyr enn og aftur: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þessu tiltekna máli sem við stöndum frammi fyrir í Reykjavíkurhöfn? Mér finnst það umhugsunarnefni nú á sama tíma og við erum að ræða um kjör og réttindi sjómanna.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að það komi fram hér vegna fyrirspurnar hv. þm. að ríkisstjórnin blandar sér ekki í kjaradeilur. Að því er virðist standa deilur um kjör starfsmanna. Ég hef ekki séð að það væru nokkur lög brotin. Að minnsta kosti hefur það ekki komið á mitt borð en þarna eru deilur og stjórnvöld munu ekki geta blandað sér í þær deilur sem snúast um kjarasamninga, hvort sem þar er um að ræða samninga innlendra eða erlendra aðila.

Það er verið að grafa undan íslenskum lögum sem við erum að ræða hér.

Ég endurtek að okkar besta og mesta trygging er að við gerumst sem fyrst, eða réttara sagt við uppfyllum þá skilmála sem við höfum tekið þátt í að gera til þess að tryggja sem best siglingar, öryggi sjófarenda og réttindi sjómanna. Við Íslendingar eigum mjög mikið undir því að réttindi sjómanna okkar séu örugglega tryggð hvar sem þeir sigla.

Herra forseti. Í þessari umræðu vil ég taka fyrir þrjú atriði og beina þeim til hæstv. samgrh. Það er nokkuð mótsagnakennt að hér skuli vera lagt fram frv. sem kveður á um mönnun kaupskipa þegar haft er í huga að í gildi eru kjarasamningar milli sjómannafélaganna og útgerðar sem varða ákvæði um mönnun og fjölda háseta. Hér er gert ráð fyrir því að mönnunarnefnd flutningaskipa ákveði hvernig með skuli fara. Ég hlýt því að spyrja: Getur verið að Alþingi ætli sér að breyta gildandi kjarasamningum Sjómannafélags Reykjavíkur við kaupskipaútgerðir með þessum hætti? Ég hef ekki trú á að það sé ásetningur samgrh. að grípa inn í gildandi kjarasamning. Í annan stað vildi ég spyrja um 9. og 10. gr. Þar stangast nokkuð á þar sem í 9. gr. er talað um undanþágunefnd og hvernig hún eigi að starfa o.s.frv. Í 10. gr. er svo ákvæði um hvernig með skuli fara ef veita á undanþágu til að gegna tilteknu starfi um borð í skipi. Þess er sérstaklega getið að ákvæði greinarinnar byggist alfarið á ákvæðum alþjóðasamþykktarinnar. Er þá hin undanþágunefndin séríslenskt fyrirbrigði? Það lýtur auðvitað að menntun íslensku sjómannastéttarinnar, hve oft, þ.e. æ ofan í æ, verið er að veita undanþágur. Og gleggsta dæmið um það er kannski lítil aðsókn að sjómannaskóla okkar Íslendinga.

Herra forseti. Vegna andsvars hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar þá er í einhverjum tilvikum auðvitað nauðsynlegt fyrir okkur að hafa séríslensk ákvæði. En hvað varðar 13. gr. og mönnunarnefnd flutningaskipa þá byggir hún á 10. gr. laga um áhafnir íslenskra kaupskipa frá 1995 þannig að þarna er verið að aðlaga og samræma það sem viðgengist hefur og við undirbúning þessa frv. varð ég ekki var við að gerðar væru athugasemdir við það. Hins vegar er afar mikilvægt að það komi alveg skýrt fram að með þessu frv. er alls ekki verið að seilast inn í kjarasamninga. Það verður að liggja alveg ljóst fyrir. Við erum að setja tilteknar reglur, leikreglur um hvernig staðið skuli að þessum hlutum. En auðvitað verður það síðan jafnan svo að sjómenn og útgerðarmenn verða að komast að samkomulagi um þátt kjarasamninganna í þessu. Þetta er allsherjarrammi sem m.a. byggist á þeim alþjóðasamþykktum sem við erum aðilar að.

Herra forseti. Ég vil fagna þessu frv. hæstv. samgrh. sem að mörgu leyti tekur á réttindamálum íslenskra sjómanna með menntun úr sjómannaskóla og tryggir að réttindi þeirra á alþjóðavísu séu gild. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt og löngu tímabært og ég fagna því að það skuli gert hér og við sjáum fram á að skírteini verða gefin út sem alþjóðaskírteini. Að sjálfsögðu hefur margt í þessu frv. komið fram af hálfu hæstv. ráðherra og ekki er ástæða til þess að vera að fara ofan í það. Mig langaði samt aðeins að tæpa á nokkrum atriðum sem koma þessu frv. við og kannski koma því við hvernig mál hafa þróast í menntun og þjálfun starfsmanna til sjós og yfirmanna til sjós, en á því er tekið í 3. gr. frv. Þar langar mig til að taka til eitt sérstakt atriði sem varðar þá sem bera ábyrgð á menntun og þjálfun sjómanna. Þar er annars vegar um að ræða menntmrn. eða menntmrh. sem er yfirmaður Sjómannaskólans en síðan er annar skóli sem heitir Slysavarnaskóli sjómanna og hann heyrir undir samgrh. Ég hef oft velt því fyrir mér hvers vegna þessir tveir skólar sem eru svo nátengdir og í mínum huga óaðskiljanlegir skuli vera hvor undir sínu ráðuneytinu og reknir alveg án nokkurra innbyrðis tengsla því að maður sér ekki fyrir sér að menntun og öryggismál geti verið það óskyld að það þurfi að reka þau í sitt hvorum skólanum. Ég veit að þróunin er dálítið sérstök. Slysavarnaskóli sjómanna hefur þróast sér á parti vegna áhuga Slysavarnafélags Íslands og núna Slysavarnafélagsins Landsbjargar og afskaplega kraftmiklir menn hafa rekið það mál áfram og gert þetta með miklum sóma. En það segir mér ekki að nauðsynlegt sé að hafa þetta svona. Maður veltir líka fyrir sér stöðu Sjómannaskólans í dag sem hefur komið fram hér í andsvörum. Sjómannaskólinn er í þeirri stöðu nú að ekki einn einasti nemandi er á öðru stigi í Stýrimannaskólanum, þ.e. í fiskimannadeildinni, og í farmannadeildinni var enginn í fyrra. Þó eru nokkrir í ár. Þessi þróun gæti hugsanlega leitt til þess að Sjómannaskólinn sem slíkur verði ekki starfræktur vegna þess að það vantar fólk í skólann. Hvers vegna vantar fólk í sjómannaskóla í landi eins og Íslandi, sem er eyja eins og allir vita og þjóðin lifir að langstærstum hluta á fiskveiðum? Herra forseti. Að sjálfsögðu getur margt orsakað þessa stöðu. Ég hygg að bæði sé það svo að flotinn hafi breyst afskaplega mikið. Á undanförnum 10--15 árum hefur hann gjörbreyst. Síðan hafa alls konar breytingar orðið t.d. vegna undanþáguákvæða, getum við sagt, sem hafa heimilað að menn geta verið um borð í skipum sem eiga að uppfylla ákveðnar menntunarkröfur, þ.e. að undanþáguheimildir gildi jafnvel árum saman, séu endurnýjaðar árum saman fyrir sama fólkið. Nú hefur verið tekið á sumum þessara atriða en eigi að síður urðu t.d. undanþágur í stýrimanna- og vélstjóraplássum um borð í fiskiskipum við landið um 1.170 á sl. ári. Ég hygg að fyrir fjórum, fimm árum hafi þetta verið um 750 undanþágur. Það sem af er þessu ári eru komnar 1.274 undanþágur fyrir stýrimenn og vélstjóra um borð í skipum við Ísland. Af þessum undanþágum eru um það bil 75% vegna vélstjóramenntaðra manna og 25% vegna stýrimanna um borð í skipum. Sívaxandi fjöldi undanþágna hlýtur að leiða hugann að því hvort ekki sé verið að lengja sífellt í þeirri kröfu að menn sæki sér menntun sem samkvæmt lögum er almennt talin nauðsynleg og við hæfi um borð í skipum. Ég vildi gjarnan beina því til hæstv. samgrh. að hann skoðaði þetta. Ég veit að það er alltaf verið að skoða þetta en eigi að síður eru alltaf veittar fleiri og fleiri undanþágur þó svo að meiningin sé að fækka þeim. Að mínu viti hefur fleira breytt þessu og kannski einna mest, þ.e. samsetning íslenska fiskiskipaflotans. Íslenski fiskiskipaflotinn var að uppistöðu til á síðustu áratugum svokölluð vertíðaskip. Það voru skip um og yfir 100 tonnum, svona frá 50 og upp í 200 tonn. Þessi skip voru mönnuð fimm mönnum og upp í sex og jafnvel fleiri eftir því í hvers konar veiðiskap menn voru, allt upp í 10--11 menn. Á síðustu árum hefur þetta breyst svo mikið að þessi floti er að hverfa og í staðinn eru komnir krókabátar. Um tíma, fyrir tveim, þrem árum síðan, voru hérna yfir þúsund krókabátar og á þessa krókabáta þarf í sjálfu sér engin ,,réttindi``, við skulum segja innan gæsalappa, því að það þarf reyndar pungapróf á þessa báta sem eru undir 30 tonnum og pungaprófi er hægt að ná upp úr grunnskólum með námskeiði úr 10. bekk. Á þessar þúsund trillur sem eru á veiðum þurfa menn sem sagt ekki nein önnur réttindi en þau að hafa tekið námskeið í grunnskóla. Þessir bátar eru margir hverjir að gera nákvæmlega sömu hluti og vertíðabátarnir voru að gera hér á árum áður. Þeir fiska jafnmikið. Þeir fara margfalt hraðar um sjóinn. Þeir hafa svipaða möguleika. Þó að burðargetan sé náttúrlega minni þá eru þeir eigi að síður svo vel tækjum búnir að þeir geta sinnt hlutverki vertíðabáta eins og þeir voru hér áður fyrr þar sem um borð voru fimm, sex menn. Að sjálfsögðu er þetta tækni nútímans og ekkert við því að segja. En ég held nú samt að sú breyting að pungaprófið er nánast orðin algild regla um borð í fiskiskipum frekar en undantekning, hljóti að vekja menn til umhugsunar um hvað sé að gerast. Herra forseti. Ég tel a.m.k. að við eigum að endurskoða þessi mál frá grunni og til þess þyrfti að skipa kunnáttumenn og reyna að átta sig á því hvert stefnir því að með sama áframhaldi verður enginn stýrimannaskóli rekinn hér á þessu landi og menn sækja þá væntanlega réttindi sín eitthvert annað. Auðvitað er líka til önnur leið sem farin hefur verið erlendis. Menn hafa viðurkennt þar að sjómannamenntunin er ekki menntun sem menn sækja sér til að hafa atvinnu af einvörðungu til lífstíðar heldur hugsa flestir til þess að stunda sjómennsku einungis skamman tíma til að sækja sér góð laun en hverfa síðan til annarra starfa í landi. Stýrimannamenntunin hefur gagnast illa til starfa í landi þannig að ef menn komast hjá því að mennta sig til sjómennsku þá gera þeir það og sækja því menntun til annarra starfa. Þetta þyrfti að reyna að samræma þannig að sjómannamenntunin tengdist annarri menntun. Þjóðverjar og fleiri Evrópuþjóðir hafa viðurkennt þá staðreynd að sjómannamenntunin er skammtímamenntun, hana þarf því að tengja öðru starfi sem gæti nýst í landi. Í þeirri grein sem snýr að pungaprófinu er verið að breyta skilgreiningum sem notaðar eru um þau réttindi. Í dag duga svokölluð pungaprófsréttindi fyrir um 30 brúttórúmlesta skip og minni en með þessu frv. er gert ráð fyrir því að þessi réttindi gildi fyrir 50 brúttótonna skip og minni. Í augum flestra mundi þetta þýða að pungaprófið gilti á stærri skip, um 20 tonn, en þó mun svo ekki vera í flestum tilfellum því að 50 brúttótonn eru nokkurn veginn hið sama og 30 brúttórúmlestir, mismunandi samt eftir skipum. Þetta getur þýtt einhverja aukningu en í flestum tilfellum er þetta það sama. Út af fyrir sig geri ég því ekki athugasemd við að þetta sé orðað þannig þar sem hér er í sjálfu sér ekki um verulega breytingu að ræða. Ég vildi, herra forseti, gera athugasemd við eitt og spyrja hæstv. samgrh. atriði í 5. gr. Þar er talað um stjórnunarsvið, þ.e. um 3. stigs yfirstýrimenn og skipstjóra og svo aftur yfirstýrimenn og skipstjóra. Annars vegar er talað um að þetta stig takmarkist við minna en 3 þús. brúttótonn og hins vegar virðist þar gert ráð fyrir engum takmörkum. Ég velti því fyrir mér til hvers er verið að telja upp yfirstýrimenn og skipstjóra tvisvar sinnum. Ég átta mig ekki á muninum. Það væri ágætt ef hæstv. ráðherra vildi skýra þennan mun. Ég vil að lokum, herra forseti, varðandi þá umræðu sem fór fram áðan í andsvari um erlent flutningaskip í höfninni, benda á að þetta er eitt af því sem er að koma betur og betur upp á yfirborðið. Íslensk flutningaskip eru nánast að hverfa úr skipaflota landsmanna. Íslensk flutningafyrirtæki leigja til sín erlend skip með erlendri áhöfn. Ég ætla ekki að fara út í hvort þau fylgi samningsbundnum kröfum um laun. Ég ætla rétt að vona að þau geri það.

Þau gera það ekki.

Ég hef ekki farið ofan í það mál sérstaklega. Við vitum að skipafélög eins og t.d. Eimskipafélag Íslands hefur verið með allt niður í eitt skip undir íslensku flaggi með íslenskri áhöfn. Hvort það er með tvö eða þrjú slík í dag skal ég ekki segja. Svo er komið fyrir langstærsta skipafélagi landsins sem á sínum tíma hafði þann mikla metnað að sigla eingöngu á eigin skipum með íslenskri áhöfn. Nú er þetta liðin tíð. Afleiðingin er sú að örfáir útskrifast sem farmenn úr Sjómannaskólanum. Það er ekki hægt að reka deild farmanna á hverju ári vegna þess að eftirspurnin á Íslandi er engin. Þar erum við komnir í þá stöðu sem íslenskir fiskimenn gætu lent í síðar. Íslenskum farmönnum hefur fækkað mjög og í framtíðinni verðum við hugsanlega að sækja alla flutninga okkar til erlendra aðila sem muni sjá um þessi mál fyrir okkur. Mér finnst þessi uggvænlega þróun áhyggjuefni og held, herra forseti, að þar sem þessi menntun og þjálfun heyrir undir samgrh. jafnt og menntmrh. sé nauðsynlegt að hæstv. ráðherrar taki á þessu máli.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þær undirtektir sem frv. hefur fengið við þessa umræðu. Ég vænti þess að hv. samgn. fái gott tækifæri til að fara rækilega yfir m.a. þær athyglisverðu ábendingar sem fram komu í ræðu hv. þm. Kristjáns Pálssonar, þ.e. það sem snýr að stöðu sjómannastéttarinnar og eftirspurn eftir þeirri menntun. Það er auðvitað visst áhyggjuefni. Almennt tel ég að út af fyrir sig muni þær reglur sem hér er verið að setja í löggjöf á engan hátt letja Íslendinga í að sækja nám í Sjómannaskólanum eða vélskólum. Frv. gerir ráð fyrir því að tryggja mjög vel og vandlega réttindi þeirra og það skiptir miklu máli að lagaramminn og reglurnar séu skýrar og tryggi hagsmuni viðkomandi stétta. Við eigum mjög mikð undir því. Þær verða einnig að tryggja að fyllsta öryggis sé gætt. Hins vegar er það staðreynd að Sjómannaskólinn er rekinn á vegum menntmrn. annars vegar og hins vegar Slysavarnaskóli sjómanna á vegum samgrn. Þessi leið hefur verið valin og hún hefur reynst býsna vel. Að starfsemi Slysavarnaskólans koma slysavarnasamtökin í landinu. Það er mikill fengur að hafa fengið þau að þessu starfi eins og fram kom hjá hv. þm. Um allt sem snýr að reglum og námskröfum er hins vegar fjallað í menntmrn. Síðan er gert ráð fyrir að Siglingastofnun fjalli um það. Reynt er að tryggja sem best að faglega sé að verki staðið og reglur séu settar með tilliti til þeirra aðstæðna sem þetta nám krefst. Það er auðvitað mikið áhyggjuefni að svo margar undanþágur þurfi að gefa til þeirra sem stunda þessi störf á sjó. Það er nauðsynlegt að skoða það og ég er reiðubúinn til að gera mitt til að úr því megi draga. Ég sé hins vegar ekki leiðirnar til þess á þessari stundu. Auðvitað þarf umfram allt að gera sjómannsstarfið sem aðgengilegast. Hvað varðar töflurnar í 5. gr. frv. þá verð ég að viðurkenna að ég er ekki mikill sérfræðingur í uppsetningu þeirra reglna sem þar eru. Þetta er algerlega byggt á alþjóðasamþykktum, STCW-reglum. Þarna eru skýrð takmörk og gildissvið einstakra námsstiga. Reglurnar eru settar upp samkvæmt alþjóðareglum og eru partur af alþjóðasamningum sem við höfum undirgengist. Ég verð þannig að vísa til þess. Hins vegar er sjálfsagt er að hv. samgn. kalli til sérfræðinga sem þekkja þetta út og inn. Ég mun að sjálfsögðu stuðla að því að sem allra mest verði upplýst um baksvið þessara reglna. Ég vil endurtaka þakkir fyrir undirtektir og vænti þess að frv. hljóti sem fyrst afgreiðslu í þinginu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir litlu frv. sem er sáraeinfalt bæði að efni og formi. Í frv. þessu er lagt til að framlengdur verði um eitt ár sá frestur sem aðilar sem stunda inn- og útflutning í atvinnuskyni hafa til að taka upp tölvuvædda tollafgreiðsluhætti. Með lögum nr. 69/1996 voru gerðar umfangsmiklar breytingar á ákvæðum tollalaga. Meðal annars voru lögfest ákvæði um tölvuvædda tollafgreiðslu sem í lögunum er nefnd SMT-tollafgreiðsla. Í þeim lögum voru áskildir tilteknir frestir. M.a. var aðilum veittur frestur til 1. janúar árið 2000, þ.e. 1. janúar nk. til að skila tollskýrslum á tölvutæku formi eins og ákveðið var í lögunum. Nú er lagt til að þessi frestur verði framlengdur um eitt ár. Ástæðan fyrir því er tvíþætt. Í fyrsta lagi þykir ekki heppilegt að stuðla að miklu álagi á kerfið í kringum næstu áramót, 1. janúar árið 2000, vegna hins svokallaða 2000-vanda sem þó verður vonandi ekki mikill. Það er hins vegar ekki aðalástæðan. Aðalástæðan er sú að upp hafa komið nýir möguleikar í tölvuheiminum til að greiða fyrir því að inn- og útflytjendur geti fullnægt þeim skyldum sem á þá eru lagðar. Þar er um að ræða möguleika einkum fyrir lítil fyrirtæki til að taka upp SMT-tollafgreiðslu með aðstoð internetsins en slík afgreiðsla hefði væntanlega minni tilkostnað í för með sér fyrir alla aðila. Hér er lagt til að veittur verði ársfrestur til viðbótar til að taka upp töluvædda tollafgreiðsluhætti og talið er að sá tími verði nægilegur fyrir alla aðila til þess að kanna þessa breyttu möguleika sem ég gat um, þ.e. að nota internetið í stað hefðbundinnar tölvuafgreiðslu. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég geri ekki athugasemd við það að menn hafi áttað sig á því að 1. janúar árið 2000 kynni að vera óheppilegur upphafsdagur fyrir gildistöku þessara ákvæða, að frá og með þeim tíma skyldu allir geta annast tollafgreiðslu skjala sinna á tölvuformi. En vegna þess að vísað er til möguleika sem minni fyrirtæki og einyrkjar á þessu sviði kunni að hafa með notkun netsins, þá vil ég af þessu tilefni spyrja hæstv. fjmrh. hvað líði vinnu fjmrn. við að kortleggja möguleika pappírslausra viðskipta og jafnvel greiðslumiðlunar á netinu. Hver er staða fjmrn. sem fer með tollamál, skattamál og aðra slíka hluti í þeim efnum? Mér er kunnugt um að víða er unnið að því að undirbúa að slík viðskipti færist yfir á pappírslaust form og má t.d. nefna starf OECD á því sviði. Að því hlýtur að draga hér á Íslandi eins og annars staðar að menn taki þessa tækni í gagnið. Þá er það ábyggilega rétt sem fram kemur í sambandi við þetta mál að það eru einkum og ekki síst minni aðilar sem gætu átt möguleika á að einfalda sér tilveruna með því að hagnýta sér slík viðskipti. Þá kemur auðvitað að því að fullnægjandi öryggi sé fyrir hendi, að hlutir eins og lög og reglur um tolla- og skattamál og annað slíkt sé lagað að þeim þörfum. Ég vil leyfa mér að nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. ráðherra hvað líði vinnu að slíku í fjmrn.

Herra forseti. Rafræn greiðslumiðlun er nú ekki á verksviði fjmrn. en mér er þó kunnugt um að það er víða unnið að þessum málum. Meðal annars er ætlunin að taka í notkun rafræna skráningu verðbréfa á næsta ári sem án efa verður mikil framför. Hvað varðar pappírslaus viðskipti og samskipti á vettvangi fjmrn. þá er þar að sjálfsögðu víða unnið að því að innleiða slíka tækni, m.a. í skattkerfinu eins og hafist var handa um í upphafi þessa árs þegar aðilum var gefinn kostur á að telja fram í gegnum tölvur, þ.e. á internetinu með aðstoð sérstakra skráningarnúmera sem hver og einn hafði. Það er hluti af því öryggisverki sem hv. fyrirspyrjandi nefndi. Í öðrum atriðum er þetta mál dæmi um tollasviðið þar sem menn eru reyndar komnir mjög langt í þessu efni og stóð til að gera það að skyldu að allir teldu fram sinn inn- og útflutning í atvinnuskyni á tölvutæku formi. Nú erum við að fresta því vegna þess að það hafa komið upp hugsanlegir nýir og enn nútímalegri möguleikar í gegnum sjálft netið þannig að menn þurfi ekki að leggja í þann kostnað sem fylgir beinni tölvutengingu við tollstjóraembættið. Það eru sérstaklega lítil fyrirtæki og einstaklingar sem hafa hag af því. Hér eru því ótrúlega miklir möguleikar fram undan og ástæða til að hafa augu og öll skilningarvit opin fyrir þeim möguleikum sem eru á þessu sviði.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin. Ég er svo sem ekki að ætlast til þess að í stuttu andsvari komi einhver tæmandi skýrsla um það með hvaða hætti fjmrn. er að vinna að þessum málum. En það er alveg tilefni til að spyrja þegar gefið er í skyn að í vændum sé hugsanlega að leyfa mönnum að hverfa frá því að eiga þessi samskipti með beinlínutengingum við tollstjóraembættið en nota sér netið í staðinn. Þá koma umsvifalaust upp ýmsar spurningar sem varða öryggi í þeim viðskiptum og eiga eftir að vakna og vaka á mjög mörgum öðrum sviðum ef menn fara út á þá braut eða þegar, skulum við segja, menn fara út á þá braut að láta þessi viðskipti gerast um netið. Fjmrn. hlýtur að koma mjög að þeim málum. Allt sem lýtur að tollum og sköttum og skattlagningu viðskipta sem þarna fara fram hlýtur auðvitað að komast til skoðunar. Það er alveg ljóst mál að viðskipti fara nú mjög ört vaxandi á netinu, viðskipti sem mundu vera skattskyld með ýmsum hætti ef þau færu fram eftir hefðbundnum leiðum. Menn hafa ekki enn mér vitanlega náð almennilega utan um það hvernig þeir ætla t.d. að haga virðisaukaskattstöku af viðskiptum sem í raun og veru ættu að bera slíkan skatt ef þau færu fram á hefðbundnu formi en eiga sér nú stað í á netinu og án þess að stjórnvöld komi þar neinni skattlagningu við. Án þess að orðlengja þetta frekar, herra forseti, þá hvet ég bara hæstv. fjmrh. til að setja vinnu í þessi mál sem ugglaust er verið að gera, en gera jafnframt Alþingi grein fyrir því hvaða framtíð menn sjá fyrir sér á þessum bæ. Ég held að það sé ljóst mál að á komandi missirum og árum munu þessir aðilar, ráðuneytin og Alþingi, þurfa að eyða tíma í þessi mál hvað varðar löggjöf og reglur og starfa saman að því að undirbúa íslenskt viðskiptaumhverfi fyrir þá framtíð.

Herra forseti. Ég get tekið undir það sem hv. þm. sagði um þessi efni. Við vitum t.d. hvernig bankaviðskipti eru í ríkum mæli að færast yfir á netið og alls kyns smásala. Það er auðvitað rétt sem hann sagði að þar eru hlutir sem þarf að huga að í sambandi við framkvæmd, t.d. að því er varðar álagningu virðisaukaskatts og ýmissa þess konar eftirlitsatriða. En enginn fær held ég stöðvað þessa þróun sem hafin er að því er varðar hagnýtingu netsins og tölvuvæddra viðskipta. Aðalatriðið að mínum dómi er það að menn nýti sér þá tækni í sína þágu, í þágu efnahagslífsins, atvinnulífsins og hins opinbera með eins jákvæðum hætti og hægt er en reyni ekki að sporna við þróuninni eða hefta hana heldur að beisla hana. Þetta litla frv. sem hérna er mælt fyrir er vissulega dæmi um þessa þróun en ætti held ég að öðru leyti ekki að vefjast fyrir þingmönnum að taka afstöðu til.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þál. um viðræður við bandarísk stjórnvöld um brottför hersins og yfirtöku Íslendinga á rekstri Keflavíkurflugvallar. Þetta er 120. mál þingsins á þskj. 133. Flm. að þessari tillögu er ásamt mér hv. þm. 13. þm. Reykv. Ögmundur Jónasson. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka undir forustu formanns, sem utanríkisráðherra skipar án tilnefningar, til að ganga til viðræðna við bandarísk stjórnvöld um brottför hersins og yfirtöku Íslendinga á rekstri Keflavíkurflugvallar. Stefnt skal að niðurstöðu áður en gildandi samkomulag við bandarísk stjórnvöld um umfang starfseminnar á Keflavíkurflugvelli rennur út. Nefndin skal að undangenginni athugun og könnunarviðræðum við bandarísk stjórnvöld skila áfangaskýrslu til Alþingis eigi síðar en í febrúarlok árið 2000 þannig að tími gefist til samninga um málið áður en uppsagnarákvæði núgildandi bókunar um umfang starfseminnar á Keflavíkurflugvelli verður virkt eða rennur út.`` Rétt er að upplýsa það í byrjun, herra forseti, að tilvitnuð bókun er undirrituð af hæstv. utanrrh., Halldóri Ásgrímssyni, og aðstoðarvarnarmálaráðherra Bandaríkjanna sem þá var og er jafnvel enn, Walter B. Slocombe. Hún var undirrituð í Reykjavík 9. apríl 1996 og gildistími hennar er til apríl árið 2001 en bókunin er með uppsagnarákvæði sem getur orðið virkt ef annar hvor samningsaðila svo kýs þegar í apríl árið 2000. Þessi tillaga, herra forseti, er reyndar endurflutt nokkurn veginn óbreytt frá síðasta kjörtímabili. Þá var hún flutt í tvígang og reyndar afgreidd í hið síðara sinni og felld í nokkuð svo sögulegri atkvæðagreiðslu á Alþingi á sl. vetri. Hún er endurflutt af því að nú er hafið nýtt kjörtímabil og ástæða er til að láta á það reyna hver hugur Alþingis þess sem nú situr er til þessa máls, auk þess sem tillöguflutningurinn þjónar að sjálfsögðu þeim tilgangi að hafa þetta mál hér á dagskrá og skapa um það umræður og vekja athygli á þeirri staðreynd að að því hlýtur að draga að íslensk og bandarísk stjórnvöld þurfi með einhverjum hætti að koma sér niður á framhald þessara samskipta ef þau eiga að vera í svipuðum farvegi og undanfarið hefur verið, þ.e. að um umfang starfseminnar eða minnkað umfang eða ekkert umfang hennar sé gert samkomulag af því tagi sem bókanir, núgildandi og áður gildandi bókanir milli íslenskra og bandarískra stjórnvalda hafa verið. Sú fyrsta þeirrar tegundar var gerð á árinu 1994 af þáv. utanrrh., Jóni Baldvini Hannibalssyni, og síðan er núgildandi bókun sem áður var nefnd. Ýmislegt kallar einnig á það, herra forseti, bæði það sem nýlega hefur gerst á sviði utanríkis- og alþjóðamála og einnig aðrir sígildari hlutir að við Íslendingar tökum þessa hluti til umræðu og veltum fyrir okkur hver framtíðarsýn okkar er í þessum efnum. Er það orðin niðurstaða manna að horfa til þeirrar framtíðar að um ókomin ár verði hér erlendur her í landinu eða er möguleiki á því að skapa samstöðu um það sem áður var a.m.k. í orði kveðnu þjóðarsamstaða um, að hér skyldi ekki vera erlent herlið á svonefndum friðartímum? Af nýliðnum atburðum má nefna, án þess að fara út í þá nánar, stóra atburði á sviði utanríkismála og alþjóðamála eins og styrjaldarátökin á Balkanskaga, hernað NATO í Kosovo. Það má nefna hinn ógeðfellda hernað Rússa í Tsjetsjeníu og má ekki á milli sjá hvort er dapurlegra ef litið er til friðsamlegrar lausnar deilumála eða framtíðar friðar og öryggis í heiminum, þeir hlutir sem þar hafa verið að gerast á undanförnum mánuðum. Ég nefni í þriðja lagi, herra forseti, nýja hermálastefnu Atlantshafsbandalagsins, svonefnda utansvæðisstefnu, ef ég má leyfa mér að þýða hugtakið ,,out of area`` þannig, sem einn mjög alvarlegan atburð sem við þurfum að taka til umræðu og ótrúlega lítið hefur verið fjallað um á Íslandi, þ.e. þá ákvörðun forustu Atlantshafsbandalagsins að Atlantshafsbandalagið, NATO, geri í raun og veru allan heiminn að sínu áhrifasvæði eða sínum vígvelli, ef maður notar það orðalag, með því að hverfa algjörlega frá því eða snúa í raun við fyrri stefnu sem miðaði að því að Atlantshafsbandalagið eða NATO sem slíkt skipti sér eingöngu af málum innan bandalagssvæðisins og þá er það mál einstakra aðildarríkja þess ef um íhlutun utan svæðisins væri að ræða. Þetta ásamt þeirri staðreynd að NATO og Bandaríkin einhliða, hvorir tveggja aðila áskilja sér rétt til að beita kjarnorkuvopnum að fyrra bragði, svonefnd First use policy. Þetta og sú stefna að neita hvorki né játa tilvist kjarnorkuherafla hlýtur að hafa áhrif á og koma til skoðunar þegar við erum að meta það hvaða stöðu við viljum hafa í framtíðinni í þessum efnum. Allra síðast af nýliðnum atburðum, herra forseti, nefni ég auðvitað þann dapurlega atburð að Bandaríkjaþing felldi staðfestingarfrumvarp samningsins um bann við tilraunum með kjarnavopn. Það hefur síðan aftur leitt til þess að spenna hefur skapast. Rússar hafa hótað því að hverfa frá því að virða eða fullgilda START-samningana um samdrátt í hefðbundnum kjarnorkuvígbúnaði og miklu meiri óvissa hefur á ýmsan hátt skapast á nýjan leik, því miður, að þessu leyti. Við þurfum því auðvitað að átta okkur á því í þessu nýja samhengi hverjar aðstæður verða þegar Íslendingar fara að velta fyrir sér stöðu sinni á nýjan leik. Það er kunnara en frá þurfi að segja, herra forseti, að þetta hefur verið mikið deilumál í íslenskum stjórnmálum um áratuga skeið, vera erlends herliðs í landinu og er ekki að undra því að fæstar þjóðir hafa sér það nú sem sérstakt markmið eða áhugamál að halda erlendan her í sínu landi. Þvert á móti er það mjög víða þannig og nánast reglan en ekki undantekningin að menn bygga á þeirri stefnu að vilja ekki hafa erlent herlið að staðaldri í sínu landi. Það er stefna nánast allra nágrannaríkjanna fyrir utan Bretland og Þýskaland og löndin á meginlandi Evrópu þar sem erlendur her situr sem arfleifð frá seinni heilmsstyrjöld. En við getum t.d. tekið hin Norðurlöndin sem byggja á þessari stefnu. Herra forseti. Af þeim sökum er ljóst að það er ekki endilega við því að búast að þó að menn færu sameiginlega til slíkra viðræðna við bandarísk stjórnvöld, þá væri auðvelt að ná þar fram sameiginlegri niðurstöðu. En á það reynir auðvitað ekki nema menn sýni viljann í verki. Ég held að það sé lýðræðisleg og sanngjörn krafa, herra forseti, að fulltrúar allra þingflokka sem eiga fulltrúa á hinu háa Alþingi komi á jafnréttisgrundvelli að þessu borði og geti tekið þátt í umræðum um þessa hluti. Menn keppast við það að lýsa því yfir að kalda stríðinu sé lokið og arfleifð þess tíma eigi ekki lengur við, að menn séu í ofan í skotgröfum með fyrir fram sannfæringar í þessum efnum til eða frá. Mér hefur hins vegar þótt nokkuð skorta á að sú staðreynd, ef staðreynd er að kalda stríðinu sé lokið, væri þá virt og í verki sýnd, t.d. í umræðum á hinu háa Alþingi eða í framkvæmd þessara mála. Ég held að það væri ánægjuleg tilbreyting og ánægjuleg breyting frá því sem verið hefur ef menn nálguðust mál af þessu tagi á þann hátt að stofna þverpólitíska viðræðunefnd sem væri með stjórnvöldum og þá utanrrn. eða utanrrh. í þessu tilviki, sem óumdeilanlega fer með stjórnvaldið gagnvart hinum erlendu aðilum, til þess að ræða framtíðina í þessum efnum. Margt þarf auðvitað að koma til skoðunar þegar brottflutningur erlends hers af landinu er á dagskrá, þar á meðal þau áhrif sem vera hans í landinu um áratuga skeið hefur haft í efnahagslegu tilliti og hvaða áhrif brottför hans mundi hafa, hvaða aðlögun að þeim breyttu aðstæðum þyrfti að koma til og þá er enginn vafi á því að eðlilegt er að gera þá kröfu á hendur hinum erlenda aðila að hann taki þátt í því að byggja upp í staðinn og bæta fyrir þá röskun sem vera hans hér hefur valdið. Ég nefni í því sambandi sérstaklega umhverfismálin og ástand á þeim svæðum sem hersetin hafa verið. Það er opinbert leyndarmál þó hljótt fari að umtalsverð mengun og umtalsverð umhverfisspjöll hafa orðið af hersetunni hér eins og reyndar víðast hvar annars staðar þar sem sambærilega háttar til. Það þarf auðvitað að taka á því hvernig Bandaríkjamenn taka þátt í að bera þann kostnað sem hreinsun slíkra svæða er samfara. Jafnvel þó ekki kæmi til breyting á stöðu hersins hér þá sýnist ærin ástæða til þess að skoða það vegna þeirra svæða sem nú þegar hafa verið yfirgefin eða ekki hefur verið skilað þó hætt sé að nota af þeim sökum að deila virðist vera um hvernig eigi að fara með þá mengun sem þar er. Mér er nær að halda að svæðið neðan vegar milli Keflavíkur og vegarins upp að flugstöð, sem þar er autt og yfirgefið en afgirt, sé eitt af slíkum svæðum, eitt vandræðabarnið þar sem umtalsverð jarðvegsmengun hefur orðið og ekkert virðist gerast ár eftir ár hvað það varðar að hreinsa svæðið eða skila því aftur til borgaralegra nota. Menn þekkja söguna af mikilli mengun á Gunnólfsvíkurfjalli og fleiri dæmi mætti taka til. Erlendis hefur það verið að gerast í vaxandi mæli að miklir fjármunir hafa verið settir í að hreinsa upp svæði, fjarlægja menguð efni af svæðum sem hafa verið hersetin. Þannig hafa Bandaríkjamenn í Þýskalandi greitt háar fjárhæðir til þess að hreinsa til á svæðum sem þeir hafa yfirgefið og það hlýtur á sama hátt að koma til skoðunar ér á landi. Ef eitthvað annað er uppi á teningnum, eins og t.d. það að íslensk stjórnvöld hafi með einhverjum ævintýralegum hætti samið þann rétt af Íslendingum að hinn erlendi her hreinsi til eftir sig sjálfur, þá eru það einnig hlutir sem þurfa að koma upp á yfirborðið. Herra forseti. Ástæða væri til þess, og sá sem hér talar hefur reyndar oft hugleitt að leggja það til, að gerð verði sérstök úttekt á því hvaða mengun og röskun hefur orðið af erlendri hersetu hér í landinu þannig að menn átti sig betur á stærð þess máls og hvað til þarf til þess að bæta úr því eftir því sem hægt er. En nú er að sjálfsögðu ekki hægt að fullyrða að óathuguðu máli að sumt verði nokkurn tíma bætt sem þar hefur gerst og getur tekið áratugi eða árhundruð að jafna sig, t.d. þar sem orðið hefur alvarleg grunnvatnsmengun. Herra forseti. Ég hef ekki um þetta fleiri orð en legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til seinni umræðu og hv. utanrmn. sem ég vona að vinni jafnröggsamlega að þessu máli nú eins og sú gerði sem sat á síðasta kjörtímabili og afgreiddi málið því að það er að sjálfsögðu betra en að það deyi drottni sínum óafgreitt í þingnefnd.

Herra forseti. Hér er til umræðu þáltill. frá vinstri grænum. Eins og komið hefur fram eru þetta hugmyndir um brottför hersins og flutt hér í annað sinn af þeim stjórnmálasamtökum. Það er náttúrlega búið að ræða þetta mál fram og til baka. Mig langar þó aðeins til þess að tjá mig um þetta. Ég velti því t.d. fyrir mér þegar verið er að ræða um svo viðamikil mál eins og að semja um að herinn fari frá landinu, að ætla sér að ganga til samninga um það við bandarísk stjórnvöld að rifta eða segja upp samningi sem staðið hefur í rúma hálfa öld og gera það á nokkrum vikum, finnst mér alveg ótrúlegt af samtökum sem telja sig ábyrg, þ.e. að telja að það sé einhver leið að ná niðurstöðu á svo örskömmum tíma. Mig langaði til þess að spyrja frummælanda að því hvort í þessari þáltill. felist viðurkenning á veru Íslands í NATO fyrst einungis er talað um brottför hersins en ekki að Ísland segi sig úr NATO jafnhliða. Herra forseti. Í greinargerðinni segir og það er ein ástæða fyrir þessum tillöguflutningi eina ferðina enn, að nýlega hafi orðið umræður um að í Keflavíkurstöðinni hafi hugsanlega verið geymd kjarnavopn. Ég hélt að það væri ekki hægt að blanda þeirri frétt inn í svona þáltill. sem einhverjum rökum vegna þess að þetta mál var rekið svo eftirminnilega ofan í þá sem komu með það inn á þingið, þ.e. Samfylkinguna á sínum tíma. En vinstri grænir fylgdu fast á eftir. Þar var nákvæmlega rakið af bandarískum stjórnvöldum að sá listi sem birtur var ætti alls ekki við um Ísland. Það kom mjög greinilega fram og var í rauninni tímamótayfirlýsing frá bandarískum stjórnvöldum um hvar kjarnorkuvopn væru og hvar ekki því að þeir lýstu því beinlínis yfir að það yfirstrikaða nafn sem menn töldu að væri Ísland, væri ekki Ísland. Það fullyrtu bandarísk stjórnvöld. Þannig að nota þetta sem einhverja röksemd í því að tortryggja Bandaríkjamenn er náttúrlega af og frá. Reynt var með ýmsu móti að tengja þetta málinu sem kom upp á Grænlandi varðandi Thule-stöðina, þ.e. að bandarísk stjórnvöld hefðu þar logið að Dönum. En að sjálfsögðu lugu dönsk yfirvöld sjálf að þjóð sinni því að þau vissu allan tímann að kjarnorkuvopn væru í Thule-stöðinni en héldu því leyndu. Síðan hefur þeirri villu verið haldið að Íslendingum og fleirum að þetta sé merki um hversu illa sé hægt að treysta Bandaríkjamönnum. En að sjálfsögðu var það ekki og þess vegna er alveg ótrúlegt að reyna að nota þetta sem rökstuðning í þessu máli. Ég vil aðeins nefna varðandi það sem stendur í greinargerðinni um að núverandi samningur renni út árið 2001 og uppsagnarákvæði séu í honum frá apríl á næsta ári, að ekkert hefur komið fram af hálfu bandarískra stjórnvalda að hugmyndir séu um að samningum um herinn og varnarstöðina hér verði sagt upp. Þvert á móti hefur komið fram hjá Bandaríkjamönnum að þeir hafa ekki hugsað sér neinar breytingar á starfsemi varnarliðsins hér eða veru þess á Íslandi og sama má segja um hug íslenskra stjórnvalda að báðir aðilar hafa lýst yfir áhuga sínum á því að þetta samstarf haldi áfram. Þó svo að samningarnir séu tímabundnir þá er löngu ljóst að þeir verða framlengdir og því er alveg ástæðulaust að skipa sérstaka nefnd þess vegna. Mig langaði aðeins til þess að forvitnast um það, herra forseti, hjá hv. flutningsmönnum hvaðan þeir hafi það að hafnar séu sérstakar áætlanir um mikla atvinnusköpun á Suðurnesjum til að mæta þá væntanlega miklum vanda sem yrði ef herinn færi skyndilega. Það eru um 2.000 manns sem vinna hjá hernum og það þyrfti talsvert mikla atvinnusköpun til að taka við því fólki öllu saman. Ég velti því fyrir mér hvað sé meint með þessari setningu í greinargerð flutningsmanna og hvaðan þeir hafi það að verið sé að vinna að atvinnusköpun fyrir 2.000 manna starfslið sem nú er uppi á velli. Herra forseti. Ég vil að lokum bara segja um NATO almennt að allir vita sem vilja vita það að þetta eru orðin friðarsamtök, öryggissamtök sem hafa stuðlað að friði í heiminum. Síðustu dæmin eru þau að sjálfsögðu þegar náðist að stilla til friðar í Kosovo. Þar fyrir utan hefur verið unnið mikið starf við að ná saman þeim þjóðarbrotum sem hafa barist í Júgóslavíu og þeim ríkjum sem hafa staðið í illdeilum á undanförnum árum og engir hafa getað komið að því máli með neinum árangri aðrir en NATO því að Evrópuþjóðirnar einar og sér hafa ekki haft burði til þess að stilla til friðar í sinni eigin álfu, því er nú verr og miður. Öllum er samt ljóst að Evrópuþjóðirnar hafa mikinn áhuga á því að þetta breytist þannig að þær geti sjálfar tekið á því máli. Þess vegna standa fyrir dyrum breytingar sem lúta að því að Vestur-Evrópusambandið verði innlimað í Evrópusambandið og þessi Evrópuarmur NATO verði hluti af Evrópusambandinu. Það er hlutur Evrópuþjóðanna til að geta tekið á þeim vandamálum með herstyrk og mætti NATO til að halda friði í sinni eigin álfu. Það er reyndar langt ferli fram undan hvað það varðar hvernig þessum samruna verður háttað. En umræðan er þegar hafin og hún er komin nokkuð á veg þannig að það er eitt af þeim málum sem menn eiga eftir að ræða í hv. Alþingi.

Herra forseti. Hér er til umræðu till. til þál. þar sem fyrsti flm. er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon en ég er meðflutningsmaður. Hún fjallar um að fram fari viðræður við bandarísk stjórnvöld um brottför hersins og yfirtöku Íslendinga á rekstri Keflavíkurflugvallar. Þetta er í samræmi við stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem vill að Ísland verði herlaust land og standi utan hernaðarbandalaga. Mönnum verður tíðrætt um nýja öld og nauðsynjar á nýsköpun í pólitík en þegar kemur að því að hyggja að slíkri nýsköpun hvað útlandið snertir er ljóst að þar hafa menn staðnað í mjög gömlu og fornu fari, fari kalda stríðsins. Ég átti kost á því fyrir tveimur árum að sitja þing Sameinuðu þjóðanna sem fulltrúi Alþingis og þá þótti mér athyglisvert að sjá á hvern hátt þar voru myndaðar blokkir á grundvelli gamla kalda stríðsins og fulltrúar Íslands skipuðu sér þar á bekk. Í utanríkisstefnu okkar, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, leggjum við áherslu á að efla starf okkar innan Sameinuðu þjóðanna og leggja okkar af mörkum til að þau alþjóðasamtök þjóða heimsins starfi á lýðræðislegan hátt. Forsenda þess að svo geti orðið er að hver þjóð reyni að varðveita hlutleysi sitt og fari þar fram samkvæmt sinni bestu sannfæringu en láti ekki teyma sig af hernaðarstórveldunum. Þetta er forsenda þess að okkur takist að stuðla að nýsköpun í alþjóðasamfélaginu. Samkvæmt þessari tillögu leggjum við til að kosin verði nefnd sem skipuð yrði fulltrúum allra þingflokka sem gengi til viðræðna við bandarísk stjórnvöld um brottför hersins og yfirtöku Íslendinga á rekstri Keflavíkurflugvallar. Við viljum að áfangaskýrslu verði skilað til Alþingis og það gerist snemma á næsta ári. Eins og fram hefur komið, þá rennur núgildandi samkomulag milli íslenskra og bandarískra stjórnvalda út í aprílmánuði árið 2001 en uppsagnarákvæðin telja frá því í apríl á næsta ári. Við leggjum til að áður en að þeim tíma kemur liggi fyrir áfangaskýrsla frá nefndinni og á grundvelli hennar taki menn síðan afstöðu. Ég ætla ekki að ræða ítarlega einstök efnisatriði en vek þó athygli á ummælum hv. þm. Kristjáns Pálssonar og vil setja nokkuð mörg og stór spurningarmerki aftan við það sem hann sagði og gerði. Þar fannst mér gæta málflutnings í anda kalda stríðsins þar sem menn reyna að hvítþvo stórveldin og vilja ekki sjá, í tilviki hans, nokkurn hvítan blett á Bandaríkjamönnum sem eru algóðir og ljúga aldrei og hafa aldrei logið og hann vísaði í því sambandi til Balkanskagastríðsins. Það er nú svo að ekki alls fyrir löngu komu ritstjórar nokkurra helstu fjölmiðla í heiminum saman til að ræða þetta sama Balkanskagaslys og í kjölfarið birtist athyglisverður leiðari í DV. Það var Jónas Kristjánsson ritstjóri þess blaðs sem skrifaði þann leiðara. Hann vakti athygli á þeim lygum sem fram hefðu verið bornar í kjölfar stríðsins. Hann minnti m.a. á að upphaflega hefðu verið getgátur um það af hálfu talsmanna Atlantshafsbandalagsins að Serbar hefðu myrt um 100 þúsund Kosovo-Albani. Síðan var þessi tala komin niður. Það voru Bretar sem komu með aðra tölu, 10 þúsund. Nú er að koma á daginn að um var að ræða um 2.000 fórnarlömb. Það er tveimur þúsundum of mikið en það er svipuð tala og NATO-herirnir myrtu í loftárásum sínum. Þar hafa verið menn að tala um fórnarlömb á bilinu 1.400--2.000 manns sem NATO-herirnir myrtu í loftárásum sínum á sjúkrahús, skóla, samgöngutæki í hryllilegum árásum á þessum tíma. Mér finnst ömurlegt til þess að vita að menn séu á Alþingi Íslendinga að reyna að hvítþvo stórveldin af þessum atburðum. Reyndar eigum við þar hlut að máli vegna þess að Ísland er hluti af NATO og við tókum þess vegna þátt í þessum árásum og kannski eðlilegt að stjórnarmeirihlutinn eða fylgismenn NATO reyni að réttlæta gerðir sínar því að þetta eru okkar gerðir, því miður. En þetta færir okkur heim sanninn um hvernig stórveldin koma fram og hvernig NATO hefur komið fram. Þetta er engin ný saga. Ég hef rifjað það upp áður þegar ég var fréttamður í erlendum fréttum á sjónvarpinu á dögum Falklandseyjastríðsins. Meira að segja hvernig breska útvarpið BBC varð uppvíst að því að flytja lygafréttir úr stríðinu. Þetta eru því miður hlutir sem gerast. En mér finnst lágmarkskrafa sem við setjum fram í umræðum á Alþingi að við reynum að fara rétt með. Mér fyndist kominn tími til þess og okkur finnst tími til þess að Ísland fari að hefja stoltari fána að húni en við siglum undir nú. Þess vegna setjum við fram þessa tillögu um að þegar í stað verði hafnar viðræður eða undirbúningur að viðræðum fyrir því að NATO-herinn hverfi af landi brott. Við vekjum sérstaka athygli á því að í tengslum við þetta þurfi að taka sérstaklega á atvinnumálum á Suðurnesjum. Það er mjög brýnt að svo verði gert og við förum um það allítarlegum orðum í greinargerð okkar og teljum mikilvægt að í þessu undirbúningsstarfi verði sérstaklega tekið á þeim málum.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að Serbar hefðu ekki myrt nema 2.000 manns sem honum fannst afskaplega lítið miðað við að hefðu það verið 200 þúsund. Ég ætla ekki að fara út í þessa talnafræði og hef ekki forsendur til þess að ákveða það en það segir mér heldur ekkert um það hvað Serbar hefðu drepið marga til viðbótar ef þeir hefðu fengið frið til þess. Það var náttúrlega augljóst hvert þeir stefndu í útrýmingarherferð sinni. Ég held að hv. þm. ætti að tala varlega um þetta mál. Öllum heiminum var ljóst að þeir slátrarar sem þar réðu ferðinni höfðu ekki nokkra samúð með einum né neinum. NATO kom ekki inn í málið fyrr en þessi slátrunarherferð var búin að ganga yfir í langan tíma og engar siðmenntaðar þjóðir gátu horft upp á það lengur að það væri gengið svo á fólk eins og þarna hafði upplýst og árangurinn hefur verið sá að það náðist að stilla til friðar. En því miður kostar það líka mannslíf þegar þarf að stilla til friðar en því miður eru stríð með þeim hætti. Ég held að hv. þm. sé að kasta steini úr glerhúsi þegar hann er að tala um að ég eigi að fara rétt með. Ég held að hv. þm. ætti að athuga eigin málflutning. Ég tók eftir því, herra forseti, að þingmaðurinn hafði ekkert fram að færa varðandi atvinnumál á Suðurnesjum í því tilviki ef herinn færi, enda ekki nema von, það þyrfti meira en lítið að gerast til þess að skapa öllu því fólki sem þar vinnur önnur störf.

Herra forseti. Ég vakti athygli á því að í greinargerð með þáltill. leggjum við sérstaka áherslu á atvinnumál á Suðurnesjum og að á þeim málum verði tekið. Varðandi hryðjuverkin á Balkanskaga í vor vil ég leggja áherslu á það að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði gagnrýndum og fordæmum harðlega hryðjuverk Serba. Að sjálfsögðu hörmum við þá atburði sem þar gerðust og förum ekki í manngreinarálit um hver stóð þar að baki. Ég er einvörðungu að tala um trúverðugleika stórveldanna. Það er það sem ég var að gera að umræðuefni hér, ekki annað. Það gerði ég af því tilefni að hv. þm. Kristján Pálsson kaus sér það hlutskipti að standa upp á Alþingi til að reyna að hvítþvo Bandaríkin og Atlantshafsbandalagið sem hann segir reyndar að sé friðarbandalag. Gerðist þingmaðurinn nokkuð gamansamur þar, en þetta var samhengi hlutanna í málflutningi mínum.

Herra forseti. Ég get ekki séð að hv. þm. sé með einhverjum ráðum að leysa úr vandamálum Suðurnesjamanna ef þessi tillaga þeirra yrði að veruleika með því að leggja þarna fram í texta einhverjar tvær setningar. Það leysir ekki nokkurn einasta vanda. Það tæpir kannski á því hvaða vandi mundi koma upp ef sú staða kæmi sem þeir óska eftir. Ég hygg að hv. málflytjendur viti afskaplega lítið hvað mundi gerast í atvinnumálum Suðurnesjamanna ef slík tillaga yrði samþykkt. Ég sakna þess að fyrst vinstri grænir sáu sérstaka ástæðu til að mótmæla því hvernig NATO reyndi að stilla til friðar í Serbíu og Kosovo á sl. ári og í vetur, að þeir skyldu ekki hafa mómælt hernaði Rússa í Tsjetsjeníu sem mér skilst að sé með dálítið sérstökum hætti. Fyrst þeir hafa sérstaklega illan bifur á stórveldum. Ef við lítum á stórveldi eins og Bandaríkjamenn eru þeir að sjálfsögðu ekki hvítþvegnir en aftur á móti held ég að trúverðugleiki þeirra sé miklu meiri og meira mark takandi á því sem þeir segja en t.d. Rússar. Ef við ætlum að bera þetta saman þá geta Bandaríkjamenn þess vegna verið hvítir.

Herra forseti. Í þágu sagnfræðinnar og í þágu upplýsingarinnar langar mig til að segja hv. þm. Kristjáni Pálssyni að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er eini stjórnmálaflokkurinn á Íslandi, sem á fulltrúa á Alþingi, sem hefur mótmælt hernaðarofbeldi Rússa í Tsjetsjeníu og krafist þess að utanrrh. Íslands kallaði á fund sinn sendiherra Rússlands í Reykjavík til þess að mótmæla þessu ofbeldi. Mér finnst ömurlegt til þess að vita að ríkisstjórnin hefur ekki þorað að hreyfa andmælum gegn þessu og beðið þess að Clinton eða aðrir herrar láti í sér heyra. Varðandi atvinnuuppbyggingu á Suðurnesjum vil ég vekja athygli á því að ábyrgir aðilar þar hafa verið þeirrar skoðunar sem við erum að flytja í greinargerð þessarar þáltill. Ég nefni þar t.d. Verslunarmannafélag Suðurnesja sem hefur um árabil lagt áherslu á nauðsyn þess að flétta saman brottför hersins, og ég legg áherslu á brottför hersins, og atvinnuuppbyggingu. Við erum að taka undir þessar kröfur og þær hugmyndir sem hafa komið frá verkalýðshreyfingunni á Suðurnesjum um þetta efni. Það er ábyrg afstaða og við styðjum hana.

Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég leiðrétta, svo það liggi rétt fyrir, að þessi tillaga hefur ekki áður verið flutt af Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Hreyfing okkar er ekki það gömul. Hins vegar var sambærileg tillaga flutt hér á síðasta þingi, ef við sleppum vorþinginu, af þingmönnum úr þremur þingflokkum sem hér sátu þá. Ég sem 1. flm. var úr þingflokki óháðra og þáv. hv. þm. Ragnar Arnalds, úr þingflokki Alþýðubandalagsins, og Kristín Halldórsdóttir, þingflokki Samtaka um kvennalista, vorum flutningsmenn þessarar tillögu á síðasta þingi. Varðandi það sem hv. þm. Kristján Pálsson nefndi síðan, að hér væri skammur tími ætlaður til verka, þá er það út af fyrir sig rétt. Ég minni þó á að þegar talað er um febrúarlok árið 2000 er kveðið á um bráðabirgðaskilagrein, einhvers konar athugun og könnun sem síðar verði grundvöllur frekari viðræðna um málið. Ástæðan fyrir því að ekki er hægt að hafa þarna öllu lengri frest er einfaldlega sú að ef menn vilja taka málið alvarlega þá eru uppsagnarákvæði í núgildandi bókun milli bandarískra og íslenskra stjórnvalda virk frá og með aprílmánuði 2000. Vilji Alþingi koma að málinu og fara yfir þessa stöðu, þá þarf það að gerast á allra næstu mánuðum. Síðan væri væntanlega einhver tími til stefnu til frekara framhalds málsins. Vel að merkja þá er mér ljóst og enginn ruglingur í þeim efnum, samanber greinargerð og fylgiskjöl, að hér er eingöngu um að ræða bókun sem í gildi er milli íslenskra og bandarískra stjórnvalda. Varnarsamningurinn sjálfur er að sjálfsögðu ekki tímabundinn og gildir öðru máli um hann. En sá misskilningur komst á flot á sl. hausti að sjálfur varnarsamningurinn væri að renna úr gildi. Svo er ekki, því miður hlýt ég auðvitað að segja. Það að hér er eingöngu fjallað um brottför hersins en ekki vikið orðum að NATO, þýðir það viðurkenningu okkar á aðildinni að NATO? Svarið er: Nei. Það kemur skýrt fram í greinargerð að við sjáum framtíðina þannig fyrir okkur að Ísland verði utan hernaðarbandalaga. Við leggjum áherslu á uppbyggingu lýðræðislegra fjölþjóða- eða alþjóðastofnana eins og ÖSE, stofnunarinnar um öryggi og samvinnu í Evrópu, og Sameinuðu þjóðanna. Það er miður hvernig ýmsir atburðir á alþjóðavettvangi á undanförnum missirum hafa orðið til að veikja þessar stoðir þar sem allar þjóðir eiga aðild með lýðræðislegri aðkomu að þessum málum. Það er enginn vafi á því að Bandaríkjamenn, sérstaklega repúblikanar á Bandaríkjaþingi, hafa markvisst unnið að því að veikja Sameinuðu þjóðirnar og stöðu þeirra. Framganga NATO hefur einnig orðið til þess að veikja stöðu stofnunarinnar um öryggi og samvinnu í Evrópu svo mjög að forsvarsmenn þar hafa orðið að bera hönd fyrir höfuð sér í þeim efnum. Ég get upplýst að ég átti sem nefndarmaður í Evrópunefnd Norðurlandsþings sæti á fundi með Knut Vollebæk, sem fór með formennsku í ÖSE á sl. kjörtímabili þeirrar stofnunar. Þó að sá ákaflega hógværi maður væri varkár í orðum þá neitaði hann því ekki að vaxandi áhyggjur væru innan stofnunarinnar um öryggi og samvinnu í Evrópu af skörun verkefna vegna þess hlutverks sem NATO hefur tekið sér sjálfdæmi um í þessum efnum. Við sjáum fyrir okkur að lýðræðislega uppbyggðar fjölþjóða- og alþjóðastofnanir af því tagi leysi hin gömlu og úreltu hernaðarbandalög af hólmi. Auðvitað er hverjum hugsandi manni ljóst að sjálftaka mesta hernaðarstórveldis veraldarinnar og þess klúbbs sem það hefur í kringum sig, á valdi og verkefnum í heiminum er skelfileg þróun. Því miður hefur það markað yfirbragð alþjóðamála æ meira á undangengnum missirum, þ.e. fádæma hroki Bandaríkjamanna og sjálfdæmi þeirra um hvað þeir kjósa að aðhafast í alþjóðamálum. Hv. þm. vísaði til þess sem segir í upphafi greinargerðar um nýlega atburði og umræður. Ég fór nú yfir þá atburði og nefndi í framsöguræðu minni. Að öðru leyti vísa ég þarna almennt til umræðna um hvernig Keflavíkurstöðin og viðbúnaður Bandaríkjamanna hér hafi verið og sé hlekkur í kjarnorkuvígbúnaðarstefnu Bandaríkjanna og NATO. Því verður ekki á móti mælt þó menn geti og muni halda áfram að deila um hvort hér hafi verið lengur eða skemur kjarnorkuvopn eða ekki. Hitt er ljóst og óumdeilt að Keflavíkurstöðin hefur með ýmsum hætti verið skipulagsbundinn hluti af kjarnorkuvígbúnaðaruppbyggingu Bandaríkjanna og NATO, fyrir því eru óhrekjandi sannanir í skjölum. Fyrir hafa legið plön um að flytja hingað kjarnorkuvopn og nota aðstöðuna hér með ýmsum hætti í kjarnorkuvígbúnaði. Viðbúnaðurinn hér hefur gagngert verið hluti af kjarnorkuvígbúnaðarvörnum, samanber hlustunarkerfi, kafbátaleitarflugvélar o.fl. í þeim dúr. Síðan er rétt að hafa í huga að vafasamt hefur reynst að treysta yfirlýsingum stórvelda um vígbúnað sinn, bæði fyrr og nú, eins og m.a. kom fram hér í orðaskiptum áðan. Vestrænir fjölmiðlar standa berrassaðir með það á bakinu að hafa hlaupið apríl og birt skefjalausan áróður í miðjum styrjaldarátökum, gagnrýnislaust að mestu leyti. Svo langt hefur gengið að ýmsir sómakærir fjölmiðlamenn hafa opinberlega beðið íbúa Vesturlanda afsökunar á að hafa látið hafa sig að ginningarfíflum í þeim efnum. Ég, herra forseti, ætla áfram að hafa þá framtíðarsýn að Ísland verði herlaust land, óhersetið land. Við hljótum að eiga okkur þann draum í brjósti, allir Íslendingar, að geta búið í landinu án þess að hér sé erlendur her. Menn geta sjálfsagt og munu sjálfsagt, því miður, halda áfram að deila um hvort forsendur séu til þess. Hvaða afleiðingar það hins vegar hefði að herinn hyrfi úr landinu er bæði þarft og skylt að ræða. Mér finnst eðlilegt að hv. þm. Kristján Pálsson nefni það hér til sögunnar að hann hefur áhyggjur af atvinnumálum á því svæði sem sérstaklega hefur orðið fyrir áhrifum af dvöl hersins hér. Í fyrsta lagi er að því að hyggja að mikilvægi hersins sem gjaldeyrisskapanda og vinnuveitanda hefur sem betur fer farið hratt minnkandi á undanförnum árum. Það er af tveimur ástæðum, vegna samdráttar í umsvifum og vegna þess að önnur gjaldeyrissköpun hefur aukist. Í fylgiskjali með þessari tillögu er birt tafla sem sýnir hvernig nettótekjur í gjaldeyri af veru varnarliðsins, sem hluta af landsframleiðslu, hafa mjög farið lækkandi, frá því að þær voru hátt á fjórða prósent þegar mest var í kringum 1983 og kannski einnig á fyrstu árum hersetunnar, ég hef ekki gögn yfir það. Þær voru komnar niður í 1,9% árið 1995 og hafa farið lækkandi síðan. Ég hef ekki handbærar tölur um það en veit að þær hafa farið lækkandi bæði með vaxandi útflutningi og áframhaldandi samdrætti í umsvifum hersins. Íslenskum starfsmönnum hefur fækkað hjá varnarliðinu. Sá fjöldi hefur dregist saman um líklega um tvö hundruð starfsmenn núna á fáeinum árum. Þeir voru árið 1990 tæp 1.100 en voru um 880 í janúarlok 1997 og hefur væntanlega heldur fækkað en hitt. Alls störfuðu á þeim tíma um 1.660 Íslendingar á Keflavíkurflugvelli. Þeir sem þarna starfa umfram þá tæplega 900 sem starfa hjá varnarliðinu eru starfsmenn verktaka og opinberra stofnana, íslenskra stofnana á vellinum. Þessi tala hefur væntanlega ekki breyst mikið vegna þess að starfsmönnum íslenskra stofnana hefur væntanlega fjölgað en starfsmönnum sem vinna hjá varnarliðinu og verktökum hefur fækkað. Auk þess hefur sú breyting orðið á að verktakar sem þarna voru nær einvörðungu í verkefnum fyrir herinn eru nú komnir út á almennan markað og ekki lengur hægt að telja þá starfsmenn eingöngu með atvinnu af dvöl hersins hér. Að síðustu minni ég á að um þriðjungur af starfsmönnum þarna er af Reykjavíkursvæðinu en ekki af Suðurnesjum. Ef við lítum á hlut Suðurnesjanna sem slíkra þá er hann væntanlega ekki nema tveir þriðju af þessum tölum, þeim hlutföllum sem ég sá síðast um þetta. Atvinnuástandið hér er eins og raun ber vitni, þensla á vinnumarkaði og umframeftirspurn eftir vinnuafli, þannig að það ætti ekki að valda langvarandi erfiðleikum að þetta starfsfólk fyndi sér á einhverju aðlögunartímabili verkefni við annað. Þá er að því að hyggja að mjög víða hafa sambærilegar breytingar orðið, t.d. bæði í Bretlandi og Þýskalandi. Ég þekki dæmi frá allmörgum yfirgefnum herflugvöllum þar sem mikil mannvirki voru yfirgefin og færð yfir til borgaralegra nota. Þar hefur víða, öfugt við það sem menn óttuðust, hlaupið stóraukinn kraftur í atvinnustarfsemi svæðanna við breytingarnar. Það er einfaldlega vegna þess að þegar her pakkar niður, dregur saman umsvif sín og hverfur brott af svæðinu þá hafa þeir sem búa á svæðinu fengið að reyna samdrátt og daufa tíma. En það hefur reynst mikil eftirspurn eftir slíkri aðstöðu til annarra nota, t.d. í Bretlandi. Menn þekkja kannski dæmin, m.a. af Flugfélaginu Atlanta sem ég hygg að sé að einhverju leyti með starfsemi á slíku svæði. Víðar er það svo að t.d. flugrekendur hafa sóst eftir því að fá aðstöðu þar sem hægt er að hafa afnot af flugbrautum og flughlöðum, yfirgefnum mannvirkjum sem áður voru til hernaðarlegra nota. Þeir sem stunda flugrekstur, m.a. viðhald flugvéla, birgðahald og varahlutalager hafa reynst áhugasamir um að nota aðstöðuna og ýmiss konar smáiðnaður sem getur blómstrað í tengslum við þær greiðu samgöngur sem nálægð við alþjóðaflugvöll býður upp á. Ég er þess vegna, herra forseti, alveg sannfærður um að það fælust miklir möguleikar í því fyrir einmitt Suðurnesin að blómstra sem aldrei fyrr, með yfirtöku þessarar aðstöðu og mannvirkja til borgaralegra nota og almennrar atvinnustarfsemi. Að sjálfsögðu væri eðlilegt að leggja af mörkum fjármuni til slíkrar aðlögunar. Þegar til lengri tíma er litið er ég sannfærður um að það mundi verða atvinnulífi og byggð á þessu svæði til verulegrar blessunar að ganga í gegnum slíkar breytingar. Það yrði á allan hátt heilbrigðara en það ástand sem menn hafa þarna búið við. Það er þekkt úr atvinnusögu margra byggðarlaga og við sambærilegar aðstæður, hvort sem eini stóri vinnuveitandinn er her eða einhver annar slíkur aðili, að það er veruleg hætta á stöðnum og að doði færist yfir ef menn ganga að öruggri atvinnu vísri hjá aðila sem hefur ekki miklar skuldbindingar við svæðið og er þar ekki rótfastur. Ég gæti alveg farið yfir það með hv. þm. við tækifæri hversu mikil blessun það var, t.d. í mínu heimabyggðarlagi, að þar var byggð upp herstöð á sjötta áratugnum og hún síðan allt í einu lögð niður einn góðan veðurdag um 1970. Þá sátu heimamenn eftir með sárt ennið. Þeir voru vanir því að treysta á atvinnuna og umsvifin sem þarna voru og hugðu ekki að því sem skyldi að byggja upp eigin atvinnugreinar. Allra síðast, herra forseti, nokkur orð í lokin um friðarhreyfinguna NATO sem að hv. þm. Kristján Pálsson gerði hér að umtalsefni. Ég held að það eina sem hægt sé að segja að hafi verið jákvætt við hina hörmulegu atburði á Balkanskaganum og framgöngu NATO þar hafi verið að kjaftæðið um NATO sem friðarbandalag afhjúpaðist. Það afhjúpaðist auðvitað rækilega. Það var búið að reyna að segja okkur í umræðunni undanfarin missiri að þetta væri eins konar friðarklúbbur, eins og huggulegt teboð og ætti ekkert orðið skylt við hernað, styrjaldarátök eða mannfall. En hvað kom á daginn? Annað kom jú á daginn. Nú held ég að umræðan sé þó að því leyti raunsærri en áður var. Þarna var auðvitað grímulaus vígbúnaðar- og árásarhyggjan á ferð. Það hefur auðvitað ekki staðið á því að aðrir vísi til þessa fordæmis. Bæði Indverjar og Pakistanar sögðu við Vesturlönd: Hvað eruð þið að ibba gogg þó að við kunnum að fara hérna í smá stríð? Hugsið bara um ykkar Kosovo. Og til hvers vísa Rússar núna í Tsjetsjeníu? Hvers vegna eru Vesturlönd jafnhölt og raun ber vitni þegar kemur að því ástandi? Það er vegna fordæmisins frá Kosovo.

Herra forseti. Allar bollaleggingar um það hvernig atvinna geti byggst upp að nýju á Suðurnesjum ef herinn færi skyndilega eru náttúrlega í sjálfu sér mjög auðveldar hér inni í þingsölum. Það er hægt að segja að þar gæti komið til smáiðnaður, þar gæti Atlanta komið og þarna gæti orðið eitthvert viðhald á flugvélum o.s.frv. Auðvitað gæti þetta hugsanlega allt gerst. En við höfum ekki nokkra vissu fyrir því. Við vitum aftur á móti að viðhaldsskýli Flugleiða er starfrækt innan girðingar og gengur vel. Hvort það þarf að vera miklu meira heldur en það er svo önnur saga. Suðurnesjamenn hafa miklar áhyggjur af því ef það gerðist skyndilega sem hér er lagt til. Þeir hafa í rauninni lengi getað búist við því að einhverjar breytingar yrðu á starfsemi hersins. Þær breytingar sem hafa orðið hafa Suðurnesjamenn náð að leysa farsællega og atvinnuástand þar er sem betur fer gott, eins og hv. þm. sagði. Ég vil nú mótmæla því að stöðnun ríki á Suðurnesjum vegna þess að herinn hafi verið þarna mjög lengi. Ég held að sjaldan hafi verið meiri gróska á Suðurnesjum en einmitt núna og við getum tekið á þeim vandamálum sem koma upp í atvinnumálum. Hér er um miklu meira en atvinnumál að ræða, það er um að ræða bandalag, tvíhliða samning við Bandaríkin og veru okkar í NATO sem er okkur mjög mikils virði og meira virði en svo að menn hendi því frá sér bara út af einhverjum hugleiðingum um að það gæti hugsanlega verið betra. Hvað það varðar að það sé kjaftæði að bandalagið NATO sé friðarbandalag, þá er það alltaf spurning hvernig þessi hugtök eru skilgreind. En að sjálfsögðu urðu þeir að beita hörku til þess að berja niður yfirgang Serba.

Herra forseti. Það samrýmist ekki minni málvitund að bandalag sem áskilur sér rétt til þess að beita kjarnorkuvopnum að fyrra bragði og bandalag sem fer í árásaraðgerðir sem m.a. bitna á óbreyttum borgurum eins og raun bar vitni í Kosovo, sé friðarbandalag. Og ekki meira um það. Það voru ekki mín orð að Suðurnesjamenn hefðu seti með hendur í skauti eða að þar hafi ríkt doði í atvinnumálum. Ég vísa til greinargerðarinnar í þeim efnum. Þar er þvert á móti tekið fram að vænlegar horfi í atvinnumálum á Suðurnesjum en áður hafi gert um skeið. Ég hef fylgst ágætlega með atvinnumálum á Suðurnesjum, átti þar m.a. fund með forustumönnum ekki fyrir löngu síðan og þar kom margt áhugavert fram um það hvernig einmitt Suðurnesjamenn hafa verið að sækja fram í atvinnumálum á nýjan leik, en eftir alllangt erfiðleikatímabil. Ég hygg að það mætti frekar segja að á áttunda og níunda áratugnum hafi kannski frekar verið ástæða til að velta fyrir sér þessu samhengi hlutanna, samanber t.d. þá miklu erfiðleika sem sjávarútvegur á Suðurnesjum gekk þá í gegnum. Þá gekk á hans hlut og margir voru að leita skýringa á því hvers vegna Suðurnesjamenn með sína ágætu aðstöðu að því leyti létu undan síga í þeim efnum. Þar heyrði maður oft þá skýringu --- ég er ekki að gera hana að minni --- en maður heyrði oft þá skýringu að kannski kynni nábýlið við herinn að hafa verið þeim takmörkuð blessun í þessum efnum. Herra forseti. Ég vil leggja áherslu á tvennt í þessu efni. Þjóðhagslega er það orðið mikið minna mál en það áður var fyrir Íslendinga að aðlaga sig því að herinn hverfi úr landi. Það sem hann leggur af mörkum í gjaldeyrissköpun eða þjóðarframleiðslu er svo miklu minna hlutfall en áður var að það er langt innan þeirra sveiflna sem við erum oft að taka á okkur bara vegna breytinga á erlendum mörkuðum eða aflabragða eða slíkra hluta. Í öðru lagi er eðlilegt að Suðurnesjamenn hafi áhyggjur af sinni stöðu. En það er jafnsjálfsagður hlutur að leggja af mörkum til þess að þeir geti komist í gegnum slíkar breytingar með sem minnstum skakkaföllum. Ég er alveg sannfærður um að á því yrði ríkur skilningur og til þess yrði vilji þegar til slíkra breytinga kemur.

Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta mikið meira. Ég held þegar upp er staðið að við séum í sjálfu sér að tala um það hvort að við eigum að vera í hernaðarbandalagi og vera í hernaðarsamstarfi og varnarsamstarfi við Bandaríkin. Þar greinir okkur á og það er út af fyrir sig allt gott við það að línur séu skýrar og það verður að segjast um vinstri græna, að þeirra stefna er skýr. Þeir vilja herinn burt. Aftur á móti veit Samfylkingin ekki enn hvort hún vill herinn burt eða ekki og það hefur ekkert heyrst meira um það frá þeim samtökum hvorum megin hryggjar þeir vilja vera í þessum málum. Ég virði því skoðanir vinstri grænna þó að ég sé þeim mjög ósammála. Ég vil svo aðeins að lokum nefna að hv. þm. Ögmundur Jónasson leiðrétti mig áðan varðandi yfirlýsingar um innrás Rússa í Tsjetsjeníu. Þeir hafa sagt hér á Alþingi að þeir mótmæltu innrás Rússa í Tsjetsjeníu. Það hafa þeir sagt í umræðum á Alþingi en ekki beinlínis lagt fram um það tillögu. Það er ágætt að það komi fram. Eigi að síður þá hafa Rússar gert þetta á allt annan hátt en allt það sem gert var af hálfu NATO-ríkjanna á Balkanskaganum, þar sem opinber umræða og fréttaflutningur af málinu var mjög opinn í raun. Fréttaflutningur um ástandið í Tsjetsjeníu þar sem að Rússar hafa gert innrás er hins vegar lokaður öllum og enginn veit neitt hvað er að gerast. Á þessu er gríðarlegur munur og sýnir hvernig vesturveldin undir forustu NATO vinna til að upplýsa fólk um gang mála.

Herra forseti. Bara til að það sé á hreinu, þá hefur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs gert formlega samþykkt á fundi sem var send fjölmiðlum þar sem við mótmæltum framgöngu Rússa í Tsjetsjeníu. Ég held að við höfum orðið fyrstir íslenskra aðila og því miður sennilega nokkurn veginn einir til þess enn þá að mótmæla því opinberlega. Í framhaldi krafðist hv. þm. Ögmundur Jónasson þess hér í fyrirspurnatíma að utanrrh. kallaði a.m.k. sendiherra Rússa fyrir og mótmælti þessu við hann. En það var hæstv. utanrrh. því miður ekki fáanlegur til að gera. Varðandi lygaþvæluna sem var hellt yfir heiminn um atburðina í Kosovo þá tekur það auðvitað engu tali. Það hefur komið í ljós eftir á að það voru eyðilögð fleiri sjúkrahús heldur en skriðdrekar. Þeir voru víst ekki nema þrír en a.m.k. fjögur sjúkrahús voru eyðilögð eða stórskemmd, og þar fram eftir götunum. Hv. þm. er því afar óheppinn þegar hann velur sér það sem sérstakt efni til að hrósa Vesturlöndum eða herjum þeirra fyrir hvernig upplýsingamiðlun úr Kosovostríðinu var háttað. Það er óhrekjanlegt að varnarmálaráðherra Bandaríkjanna færði það fram sem rök fyrir því að nauðsynlegt væri að hefja loftárásirnar, að talið var að Serbar væru búnir að myrða allt að 100 þúsund manns í Kosovo. Sem betur fer er að koma á daginn að sú tala var auðvitað stórlega ofmetin. Menn eru að gera sér vonir um að þar verði kannski, þegar upp er staðið, mannfallið í þeim hluta harmleiksins innan við tvö þúsund manns, sem er svipuð tala og tala þeirra sem féllu í loftárásum NATO. Af þessum tvö þúsund sem féllu var talsvert af Serbum. Það voru ekki bara Kosovo-Albanar eða Albanar, heldur líka Serbar sem að þannig féllu. Herra forseti. Að öðru leyti þá snerist þessi tillaga nú um að herinn færi úr landi og að við undirbyggjum okkur undir þær breytingar sem því væru samfara. Ég er sannfærður um að það eigi eftir að gerast og mér finnst mikilvægt að við förum að ræða það opinskátt og hreinskilnislega hvernig það gæti gerst. Ég er viss um að smátt og smátt muni sá þjóðarvilji verða til að hafa ekki erlendan her í landi okkar um aldur og ævi. Það getur tæplega verið draunsýn eða framtíðarmarkmið að hafa það þannig.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Meðflutningsmenn mínir að frv. eru hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, Jóhann Ársælsson og Lúðvík Bergvinsson. Frv. er stutt. Það er einungis tvær greinar. Sú fyrri lýtur að breytingu á ákvæði til bráðabirgða í lögunum um stjórn fiskveiða. Í lögunum um stjórn fiskveiða er bráðabirgðaákvæði nr. XXVI sem kom inn í lögin fyrri hluta árs 1999. Þetta bráðabirgðaákvæði er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Á fiskveiðiárunum 1999/2000 til og með fiskveiðiársins 2005/2006 hefur Byggðastofnun árlega til ráðstöfunar aflaheimildir sem nema 1.500 þorskígildislestum, miðað við óslægðan fisk, til að styðja byggðarlög sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Skal þeim úthlutað í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir. Aflaheimildir skulu vera í þorski, ýsu, steinbít og ufsa í hlutfalli við leyfðan heildarafla af þessum tegundum. Aflaheimildir þessar miðast við óslægðan fisk og skulu þær dregnar frá leyfðum heildarafla þessara tegunda áður en honum er skipt á grundvelli aflahlutdeildar.`` Sú breyting sem hér er lögð til er að setningin sem lýtur að því að úthlutað skuli í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir hljóði svo, með leyfi forseta: ,,Skal þeim úthlutað í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir sem geta ákveðið að aflaheimildirnar verði boðnar út, enda renni andvirði þeirra til uppbyggingar atvinnumála í viðkomandi sveitarfélagi.`` Það er sem sagt vilji okkar sem að þessu frv. stöndum að þær breytingar verði gerðar á þessu ákvæði að sveitarstjórnirnar geti ákveðið að aflaheimildirnar sem koma í þeirra hlut samkvæmt þeim reglum sem settar eru verði unnt að bjóða út og andvirðið renni þá til uppbyggingar atvinnumála í viðkomandi sveitarfélagi. Herra forseti. Aflaheimildum Byggðastofnunar samkvæmt þessu bráðabirgðaákvæði var öllum ráðstafað fyrir yfirstandandi fiskveiðiár og raunar til næstu fimm ára, og skiptust þær sem hér segir: Ísafjarðarbær fékk 387 tonn, Breiðdalsvík 181, Fáskrúðsfjörður 113, Stöðvarfjörður 94, Vesturbyggð 205, Seyðisfjörður 67, Kaldrananeshreppur 63, Hofsós 114, Grímsey 92, Bakkafjörður 72, Borgarfjörður eystri 112, alls 1.500 tonn. Það sem réði því, herra forseti, hvaða sveitarfélög komu til álita og fengu úthlutun, voru reglur sem Byggðastofnun setti. Meginatriði þeirra voru þessi: 1. Litið var til kvótataps viðkomandi sveitarfélags síðustu fimm ár. 5% kvótatap reiknaðist sem tveir punktar. Það gátu mest orðið 30 punktar út úr þessum hluta reglnanna og mátti kvóti ársins 1998 ekki vera meiri en 4.000 tonn. Kvótaaukning mátti ekki vera meiri en 800 tonn sl. fimm ár og ekki miklar aðrar breytingar í veiðum og vinnslu á tímabilinu. Steinbítur var ekki talinn með. 2. Litið var til hlutar fiskveiða og fiskvinnslu í atvinnulífi staðarins. 2% hlutur reiknast sem einn punktur og gátu mest orðið 20 punktar. Einungis staðir með hærra hlutfall en 20% komu til greina við úthlutun. Þar skyldi bolfiskvinnsla vera við upphaf úthlutunartímabils. 3. Litið var til fækkunar ársverka í fiskvinnslu og veiðum á fimm ára tímabili frá 1991--1996. 2% fækkun reiknaðist sem einn punktur og gátu sveitarfélög fengið mest 15 punkta. 4. Litið var til fráviks meðaltekna á íbúa frá landsmeðaltali. 2% frávik reiknaðist sem einn punktur og gátu mest orðið 15 punktar fyrir sveitarfélag. 5. Litið var til fólksfækkunar síðastliðin fimm ár og voru hver 3% reiknuð sem einn punktur og gátu þetta samtals mest orðið tíu punktar. 6. Litið var til íbúafjölda þar sem 100 íbúar reiknuðust sem einn punktur og gátu þar mest orðið tíu punktar. Kvótanum var úthlutað til fimm ára og skulu forsendur skoðaðar árlega. Þá var kvótanum úthlutað til byggðarlaga á atvinnuþróunarsvæðum 1 og 2 á grundvelli skýrslu Byggðastofnunar um skiptingu landsins í atvinnuþróunarsvæði. Samkvæmt upplýsingum frá Byggðastofnun var úthlutun kvótans hugsuð til að treysta bæði veiðar og vinnslu og til að auka aflahlutdeild þessara byggðarlaga. Þá setti Byggðastofnun reglur um meðferð úthlutaðs kvóta þar sem segir m.a. að aflaheimildir skuli bundnar við vinnslu í viðkomandi byggðarlagi og ,,eftir því sem við verður komið og hagkvæmt kann að teljast, veiddar af skipum í þeim byggðarlögum sem um ræðir. Þær eru afhentar án endurgjalds og má ekki selja eða leigja milli byggðarlaga ... Það skip sem fær úthlutað kvóta frá sínu heimabyggðarlagi skal landa eins miklum hluta afla síns og mögulegt er í viðkomandi byggðarlagi á umræddu fiskveiðiári. Það skip sem fær úthlutað byggðakvóta frá sínu heimabyggðarlagi skal skuldbinda sig til að selja hvorki né leigja frá sér aflaheimildir í viðkomandi tegundum út fyrir byggðarlagið á því fiskveiðiári. Herra forseti. Það virðist vera svo að menn hafi ekki allir verið jafnsáttir á þessa reglu og ég vil af því tilefni lesa hér upp bókun eins stjórnarmanns í Byggðastofnun vegna reglunnar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Skv. 5. málsgrein eru það einungis skip frá heimabyggðarlagi sem eru skuldbundin til að selja hvorki né leigja frá sér aflaheimildir í viðkomandi tegundum út fyrir byggðarlagið. Sé samið við skip utan heimabyggðar getur útgerð skipsins móttekið byggðakvóta og leigt eða selt frá sér eigin kvóta á móti. Þessu er ég andvígur og tel að skip úr heimabyggð hafi lakari samningsstöðu en aðkomuskip. ... Ég tel að það eigi að vera ófrávíkjanleg regla að skip sem fær úthlutað byggðakvóta leigi ekki eða selji frá sér annan kvóta á því fiskveiðiári sem um ræðir.`` Þessu vildi ég skjóta hér inn, herra forseti, vegna þess að ég held að það sé ástæða til þess að menn velti aðeins fyrir sér hvernig þessar reglur virka og í rauninni hvernig það er að vinna við lögin um stjórn fiskveiða þó að menn vilji takast á við vanda eins og þann sem menn eru hér að reyna að glíma við. Tillögur sveitarfélaganna um úthlutun hafa verið mismunandi og hafa ráðist af þeim aðstæðum sem eru á hverjum stað. Skemmst er frá því að segja að mikil viðbrögð hafa orðið, bæði við úthlutun Byggðastofnunar og einnig því hvernig sveitarfélögin hafa lagt til að farið yrði með þessar aflaheimildir. Sjútvrn. sendi frá sér minnisblað vegna úthlutunar Byggðastofnunar. Þar segir m.a.: ,,Ráðuneytið telur einsýnt að Byggðastofnun beri að taka afstöðu til úthlutunar aflaheimildanna, á hverju fiskveiðiári næstu sjö árin, enda ljóst að á þeim tíma getur ýmislegt gerst sem getur haft áhrif á stöðu einstakra byggðarlaga í sjávarútvegi.`` Hér er, herra forseti, í rauninni verið taka á þeirri staðreynd að Byggðastofnun úthlutaði þessum kvóta til fimm ára enda þótt hann eigi að vera endurskoðanlegur á hverju ári. En eitt þeirra sveitarfélaga sem hafa lent í vanda með tillögur um hverjir ættu að fá úthlutað þeim takmörkuðu gæðum sem felast í aflaheimildum er Vesturbyggð. Niðurstaða sveitarstjórnarinnar þar var sú að leggja til við Byggðastofnun að Vesturbyggð yrði heimilt að leigja byggðakvótann samkvæmt tillögum sem bæjarstjórn samþykkti en þær voru eftirfarandi: ,,I. Kvótinn verði leigður hæstbjóðanda. II. Leigugjald kvótans renni í Atvinnuþróunarsjóð Vesturbyggðar sem yrði stofnaður fáist heimild Byggðastofnunar fyrir framangreindri málsmeðferð. III. Rétt til þess að fá kvóta leigðan hafa allir bátar í aflamarks- og aflahámarkskerfi sem skráðir eru í Vesturbyggð og hafa veiðileyfi en aðrir bátar ekki. IV. Skilyrt er að leigutaki landi eða hafi landað á fiskveiðiárinu a.m.k. jafnmiklu magni af eigin kvóta eða öðrum leigukvóta er að leigu byggðakvóta kemur. V. Afla úr byggðakvóta ásamt skilyrtri tvöföldun skal landað til vinnslu í Vesturbyggð. VI. Byggðastofnun gerir samning við fiskvinnslustöðvar í Vesturbyggð um móttöku aflans. Leitast skal við að skipta aflanum milli þeirra fiskvinnslustöðva sem starfandi eru í sveitarfélaginu. VII. Bæjarstjórn beinir því til Byggðastofnunar að taka tillit til vilja þeirra íbúa í Vesturbyggð sem samkvæmt undirskriftalista óska þess að kvótanum verði skipt milli Bíldudals og Patreksfjarðar í tilteknu hlutfalli.`` Svo mikið um þessar reglur bæjarstjórnar Vesturbyggðar en eins og glöggt má merkja að þá eru þær sniðnar að reglum Byggðastofnunar hvað varðar úthlutun og hverjir geta fengið úthlutað, samanber skilyrði um jafnmikið magn af eigin kvóta af öðrum leigukvóta, vinnslu á staðnum o.s.frv. Það eina sem greinir að í rauninni er spurningin um það hvort bæjarstjórnin getur óskað eftir tilboðum í kvótann en í tilfelli Vesturbyggðar voru hátt í þrjátíu aðilar búnir að lýsa yfir áhuga á því að fá að veiða þennan kvóta og í öðru lagi það að leigugjald kvótans rynni í Atvinnuþróunarsjóð Vesturbyggðar, þar sem áhugi var fyrir því að nýta þessa fjármuni sem fengjust til þess að breikka atvinnugrundvöll sveitarfélagsins eins og fram kemur í greinargerð sem fylgdi samþykkt bæjarstjórnarinnar. Þar kemur m.a. fram að sveitarstjórnarmenn hafi ekki farið varhluta af því að úthlutun byggðakvóta væri viðkvæmt mál enda um að ræða fá tonn eins og menn heyrðu þegar ég las upp áðan hversu mikið kom í hlut hvers sveitarfélags. Það er um að ræða fá tonn í hlut þeirra sem fengu en töluverð fjárhagsleg hlunnindi sem margir vildu hlotið hafa. Sveitarstjórnin eða bæjarstjórn Vesturbyggðar telur að afkoma sveitarfélags af slíkri úthlutun sé vart til annars fallin að veikja innri stoðir sveitarfélaga og í einhverjum tilvikum að ala á tortryggni á milli þeirra sem úthlutun hljóti og hinna sem ekkert fá. Bæjarstjórnin telur þá leið sem hún leggur til vera þá farsælustu fyrir sveitarfélagið og að nauðsynlegt sé að við meðferð byggðakvótans að taka tillit til aðstæðna í hverju sveitarfélagi fyrir sig og njörva ekki úthlutunarreglur með sama hætti hringinn í kringum landið enda aðstæður mjög misjafnar og óvíst að það henti á einum stað sem sé þeim næsta fyrir bestu. Svo mikið um tillögur Vesturbyggðar. Það er augljóst að vegna þeirrar ásóknar sem þar var í kvótann veigraði sveitarstjórnin sér við því að fara í það að úthluta enda hefði lítið komið í hlut hvers aðila, eins og ég sagði sóttu hátt í þrjátíu aðilar um að fá að veiða en einungis rétt rúmlega tvö hundruð tonn sem komu í hlut sveitarfélagsins. Við þetta má bæta, herra forseti, sem rökstuðning í því máli að sveitarfélögum verði heimilt að bjóða þessar veiðiheimildir út að við setningu aðalfundar Landssambands smábátaeigenda þá hvatti Örn Pálsson, framkvæmdastjóri félagsins, félaga sína til að fylkja sér um sameiginlega lausn á úthlutun byggðakvótans. Sagði hann að við úthlutunina ætti að fara að dæmi Vesturbyggðar og úthluta veiðiheimildum til útgerða sem gerðar væru út frá viðkomandi stöðum og óska eftir tilboðum frá þeim. Það ætti ekki að búa til reglur um úthlutun því slíkt mundi ávallt vekja upp öfund, gremju og sundurlyndi í byggðarlögunum. Sagði Örn ekkert athugavert við það að veiðiheimildum væri úthlutað þannig að sem mestar tekjur rynnu til viðkomandi sveitarfélags enda væri tilgangurinn að efla byggðina. Herra forseti. Þrátt fyrir þetta er staðan sú að tillögu Vesturbyggðar hefur verið hafnað af hálfu formanns stjórnar Byggðastofnunar og hefur stofnunin nú sjálf tekið það í sínar hendur að gera tillögu um úthlutun kvótans án atbeina bæjarstjórnar Vesturbyggðar. Eftir því sem ég veit best hefur niðurstaða formanns stjórnar og sú ákvörðun stofnunarinnar að taka málið sjálf í sínar hendur ekki verið rædd í stjórn stofnunarinnar. Eigi að síður er staðan þessi núna og enn þá hefur byggðakvóta Vesturbyggðar ekki verið úthlutað. Það er reyndar ekki einsdæmi, svo mun vera um þrjú önnur byggðarlög þar sem ekki hefur tekist að ganga frá úthlutun. Það er mat flutningsmanna þessarar tillögu eins og fram hefur komið, að heimila eigi sveitarfélögunum að bjóða veiðiheimildirnar út og að sveitarfélögin fái þá andvirði þeirra til uppbyggingar atvinnumála í sveitarfélaginu. Það er alveg ljóst að afstaða byggðarlaga og afstaða sveitarstjórnanna um landið er mjög mismunandi þegar kemur að tillögugerð um úthlutun kvótans. Vissulega er vandaverk að úthluta hlunnindum, eins og ókeypis kvóta, án þess að það veki upp tortryggni og einhverjar deilur. Til þess eru hagsmunir manna einfaldlega of stórir. Það er því rétt að mati flutningsmanna að sveitarstjórnir eigi þann möguleika að bjóða kvótana út enda útboð löngu viðurkennd aðferð þegar vinna þarf tiltekið verk eða deila út takmörkuðum gæðum. Því er lögð til sú breyting að sveitarfélögin geti ákveðið að aflaheimildir verði boðnar út enda renni andvirði þeirra til uppbyggingar atvinnumála í viðkomandi sveitarfélagi. Herra forseti. Það má rökstyðja og er mjög auðvelt að rökstyðja nauðsyn þess að sveitarfélög með fábreytt atvinnulíf fái með þessum hætti stuðning til þess að byggja sig upp á öðrum sviðum. Ekki síst í ljósi þess að m.a. vegna tæknibreytinga hefur störfum í fiskvinnslu verið að fækka á undanförnum árum og er gert ráð fyrir að sú fækkun haldi áfram á næstu árum. Þeim stöðum sem í meginatriðum hafa byggt á sjávarútvegi er því nauðsynlegt að breikka atvinnugrundvöll sinn, ef þau eiga að halda í fólkið og veita því góð lífskjör. Mér er sagt, herra forseti, að í Alaska, þar sem menn eru að þróa byggðakvóta, sé reglan sú að helmingur þess fjár sem komi í hlut sveitarfélaganna fyrir kvótana sé veitt til menntamála. Að því fé sé veitt til þess að mennta fólkið í viðkomandi byggðum til þess að takast á við þær breytingar sem eru að verða og hafa orðið eða eru fyrirsjáanlegar í umhverfi þeirra. Mér finnst ekki skrítið þó að íslenskir sveitarstjórnarmenn horfi til þess hvað hægt væri að gera annað en það sem hefðbundið er. Byggðastofnun hefur verið gagnrýnd fyrir það að halda sig fyrst og fremst við það sem hefðbundið er, einkum og sér í lagi átti það við á árum áður. Það er mat okkar að það sé eðlilegt og sjálfsagt að þegar sveitarfélög vilja fara aðrar leiðir og gera þá ráðstafanir til þess að geta tekist betur á við þá framtíð sem þau sjá fyrir að þá sé opnað á þann möguleika. Herra forseti. Ég hafði efasemdir þegar þetta ákvæði um byggðakvóta var sett inn í lögin og það voru ýmsir fleiri sem höfðu þær efasemdir. Þær efasemdir voru m.a. vegna þeirrar reynslu sem að menn höfðu af fyrri ,,byggðastofnunarpotti``, fimm hundruð tonna pottinum sem settur var inn árið 1995. Sá pottur entist í tvö ár en þá var megninu af þeim veiðiheimildum úthlutað varanlega til báta frá þeim byggðarlögum sem höfðu í því tilfelli verið skilgreind sem verðug byggðarlög til að fá úthlutað ókeypis kvóta. Það var ekki bara þessi reynsla sem gerði það að verkum að ég hafði mínar efasemdir, heldur líka hitt að ég þóttist sjá fyrir að það yrði ákveðnum erfiðleikum bundið að takast á við þessa úthlutun. Ef menn yrðu harðir á því eins og virðist hafa verið og heldur enn að þennan kvóta ætti að afhenda án endurgjalds, að þá hlyti það að leiða af sér að jafnræðisregla yrði brotin, að það kæmi upp tortryggni, óeining, að menn yrðu ekki sáttir á þá niðurstöðu sem fengist og jafnvel að ráðstöfunin kæmi óorði á þá hugmynd sem ýmsir hafa verið með að hægt væri að þróa hugmynd í þá veru að byggðarlögin hefðu ákveðinn rétt þegar kæmi að úthlutun kvóta. Það er sjálfsagt fyrst að þetta ákvæði er inni og ekkert sem bendir til þess að meiri hluti sé fyrir því að það fari út að Byggðastofnun geri reglur sínar liprari. Það hlýtur hún að gera í ljósi þeirrar reynslu sem komin er af þeim reglum sem nú hefur verið unnið eftir. En það er jafnsjálfsagt líka að Alþingi leggi sitt af mörkum með breytingum á því ákvæði laganna sem lýtur að byggðakvótanum svokallaða og þess vegna er þetta mál lagt fram.

Herra forseti. Hér eru á dagskránni í röð þrjú mjög veigamikil mál er varða stjórnkerfi fiskveiða, hvert öðru stærra. Umræðan fer fram um þessi mál án þess að hæstv. sjútvrh. sjái sér fært að vera viðstaddur og meira að segja án þess að formaður sjútvn. Alþingis sjái sér fært að vera viðstaddur. Það mál sem hér um ræðir tengist því að í Vesturbyggð hefur náðst sátt milli annars vegar allra bæjarstjórnarmanna í meiri og minni hluta og í öllum flokkum og hins vegar sjómanna og útgerðarmanna á staðnum um ákveðna lausn á kvótamálum sem eru allir sáttir við en lög sem sett voru að tilhlutan hæstv. sjútvrh. standa í vegi fyrir því að sú sátt geti náð fram að ganga. Nú hefur hæstv. ráðherra skipað nefnd sem falið er það sérstaka verkefni að ná sáttum um stjórn fiskveiða og hann hefur lýst því yfir hvað eftir annað að hann vilji beita sér fyrir því að slík sátt geti náðst, herra forseti. Þarna er um að ræða ákveðinn þátt málsins þar sem sátt liggur á borðinu. Allir flokkar í sveitarstjórn og allir útgerðaraðilar eru sáttir við þessa lausn og ekki er hægt að ná í hæstv. sjútvrh. til að spyrja hann að því hvort hann vilji eftir allt sáttatalið stuðla að því að þessi sátt nái fram að ganga. Það eru ákvæði í lögum sem hann setti sjálfur sem koma í veg fyrir að þessi sátt nái fram. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að gert verði örstutt hlé á fundinum og leitast við að ná í hæstv. sjútvrh. svo hann geti verið viðstaddur í umræðunni og hægt sé að leggja slíka spurningu fyrir hæstv. ráðherra eins og ég hef lagt fram hér. Verði það ekki unnt, virðulegi forseti, sé ég satt að segja fulla ástæðu til að fresta umræðu um þessi mál þangað til hæstv. sjútvrh. getur verið viðstaddur. Það er í algeru ósamræmi við orð hans sjálfs, virðulegi forseti, að ekki sé hægt að ná til hans með svo mikið sem einni spurningu þegar þrjú mál eru á dagskrá eins og sama fundar hvert öðru veigameira um sjávarútvegsmál.

Forseti hefur þegar undir umræðunni um fundarstjórn forseta gert ráðstafanir til þess að hafa upp á hæstv. sjútvrh. og freistar þess að hann geti komið hingað til umræðunnar. Forseti hefur ekki fengið úrlausn þeirra mála. Forseti skildi hv. þm. þannig þar sem hann er næstur á mælendaskrá að hann óskaði þess eindregið að ráðherrann yrði viðstaddur undir ræðu hans. Einn annar hv. þm. er á mælendaskrá, hv. 4. þm. Vestf., og forseti spyr hvort sá hv. þm. sé tilbúinn til þess að hefja ræðu sína án hæstv. ráðherra. 

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það sem fram kom í ræðu hv. síðasta ræðumanns. Það er náttúrlega ekki boðlegt að hér fari fram umræður um þrjú mikilsverð málefni hvað varðar stjórn fiskveiða og hæstv. sjútvrh. sé ekki viðstaddur og að formaður hv. sjútvn. sé ekki heldur hérna. Um leið og ég óska eftir því að hæstv. forseti setji mig á mælendaskrá fer ég fram á að ég þurfi ekki að flytja ræðu mína fyrr en hæstv. ráðherra og hv. formaður sjútvn. eiga kost á því að vera við umræðuna. Ég ætla ekki að fara neitt yfir þau mál sem hér bíða úrlausnar en þau varða sum hver og reyndar öll grundvöll þess stjórnkerfis sem hér er viðhaft við stjórn fiskveiða. Mér finnst þinginu og þingmönnum ekki vera veitt sú virðing sem þeir eiga skilið með mál sín ef ekki er hægt að fá viðveru hæstv. ráðherra og hv. formanns sjútvn. við umræðu þessara mála.

Nú hafa borist ill tíðindi því að hæstv. ráðherra er ekki á landinu. Hann er erlendis og verður því tæpast viðstaddur umræðuna á næstu mínútum.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en óskað eftir því að umræðan bíði þangað til hæstv. sjútvrh. getur verið viðstaddur því að ég hef eins og hér hefur komið fram ákveðna spurningu til hans sem byggist á því sem hæstv. ráðherra hefur sjálfur lýst yfir að eigi að vera þau vinnubrögð sem hann beiti í málinu. Þarna er um að ræða fullkomna sátt í heilu byggðarlagi milli pólitískra aðila og hagsmunaaðila um tiltekna lausn. Þetta byggðarlag er í kjördæmi formanns sjútvn. og hann lætur sig hafa að vera fjarverandi þegar ræða á málið til viðbótar við ráðherrann. Virðulegi forseti. Ég fer þess eindregið á leit ef flutningsmenn málanna andmæla því ekki að umræða um þau sé látin bíða þangað til hæstv. sjútvrh. getur verið við og beini þeim eindregnu tilmælum til hæstv. forseta að það verði séð um að þeim verði það vel fyrir komið á dagskrá fundar að eðlileg mæting sé í þingsölum af þeim sem hafa mætingarskyldu og að menn sæti því ekki eins og hv. flm. þriðja málsins af þessum þremur dagskrármálum, hv. þm. Pétur Blöndal, að mál af því tagi sem hann flytur séu alltaf síðust á dagskrá allra þingfunda.

Herra forseti. Ég get mjög tekið undir og styð raunar þá ósk sem hefur komið fram um að málinu verði frestað þar til hæstv. ráðherra getur verið viðstaddur umræðuna og tekið þátt í henni. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að auðvitað er verið að ræða grundvallarmál sem tengjast þeirri umræðu og eru hluti þeirrar umræðu sem eru í gangi um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfi okkar. Það er því mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra bæði heyri þau sjónarmið sem fram koma og geti eftir atvikum komið inn í umræðu, svarað spurningum eða haft skoðun á þeim álitamálum sem reifuð kunna að verða. Ég styð því tillöguna sem fyrsti flm. og tek undir óskir þar að lútandi að málinu verði frestað þar til hæstv. ráðherra getur verið viðstaddur.

Herra forseti. Það frv. sem ég ætla að flytja og ræða á eftir er afskaplega viðamikið. Það er um grundvallaratriði og mikil vinna hefur verið lögð í það. Mér þykir mjög miður ef hæstv. sjútvrh. getur ekki verið viðstaddur eða hv. formaður sjútvn. vegna þess að hér er hreyft grundvallaratriðum. Það er hálfdapurlegt, eins og kom fram áðan, ég held að ég fari rétt með að öll mál mín hafa alltaf verið síðast á dagskrá og átti svo að gerast um daginn en ég neitaði því þannig að nú er það ekki síðast á dagskrá. Hins vegar er hvorki hæstv. sjútvrh. né hv. formaður sjútvn. viðstaddur þannig að ég tek undir þá beiðni að umræðunni verði frestað þar til þeir sjái sér fært að vera viðstaddir fundinn en það er lagaskylda þingmanna að sitja fundi þingsins.

Forseti hefur hlustað á óskir hv. þm. sem eru flutningsmenn þeirra frv. sem lúta að sjávarútvegsmálum. Hann hefur skilning á óskum þeirra og mun koma til móts við þær og mun í því ljósi taka 12., 13. og 14. mál út af dagskrá þessa fundar. Áður en hann gerir það vill forseti gefa hv. 4. þm. Vestf. kost á að halda sína ræðu því forseta er kunnugt um að hún víkur af þingi á morgun.

Herra forseti. Þar sem þetta er síðasti dagur minn á þingi og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson mun væntanlega taka málið upp aftur þegar hann kemur, ætla ég að nota tækifærið og koma sjónarmiði mínu á framfæri núna. Fyrst byggðakvóti var á annað borð settur á er Frjálslyndi flokkurinn sammála því sjónarmiði að honum skuli úthlutað til fiskiskipa sem gerð eru út frá viðkomandi sveitarfélögum. Einnig er rétt að útgerðir þeirra fiskiskipa sem litlar aflaheimildir hafa fái forgang enda leggi þær útgerðir fram aflaheimildir á móti og semji við fiskvinnslu á svæðinu um kaup og vinnslu á þeim afla sem þær skuldbinda sig til að landa til fiskvinnslu innan sveitarfélagsins. Ekki er hægt að nota þennan kvóta sem einhvern gjaldmiðil. Þetta virðist vera orðinn nýr gjaldmiðill á Íslandi svona eins og gullið í Fort Knox í Ameríku. Það yrði náttúrlega slæmt ef það tæki sig síðan til og flytti sig sjálft af landi brott og ekkert yrði eftir. Í núverandi kvótabraskskerfi eru þeir sem þegar hafa komið sér fyrir í braskinu með mun betri fjárhagslega stöðu til að bjóða í leigu aflaheimilda og þeir stærstu geta boðið hæsta verðið. Nýliðum er þetta kerfi næstum lokað á því ofurverði sem sægreifunum, sem kvótann fengu afhentan, tekst að halda uppi vegna þess að samkeppnisstaða kvótalítilla útgerða er allt önnur en þeirra sem hafa um árabil verið vinningshafar í ríkislottóinu því að annað er ekki hægt að kalla þetta gjafakvótakerfi. Er ekki hægt að mæla með þeirri aðferð að hæstbjóðandi fái notið aðgangs að byggðakvótanum. Þetta bráðabirgðaákvæði um byggðakvótann, sem er einungis plástur á núverandi kerfi, er tilkomið vegna þess að kvóti sem var í raun atvinnuréttur fólks í viðkomandi byggðarlögum var seldur í burtu. Það hefur valdið samdrætti í sjávarútvegi og erfiðleikum í mjög mörgum byggðarlögum. Ef sú regla hefði verið mörkuð að þeir sem búsettir eru í sveitarfélaginu og hefðu stofnað til útgerða þar og hefðu minni aflaheimildir en t.d. 50 þorskígildi fengju forgang þá væri í raun verið að stuðla að því að nýliðum gæfist kostur á að koma undir sig fótunum. Sveitarfélögin þurfa á því að halda að stuðlað verði að festu í sjávarbyggðunum á nýjan leik með því að festa þar kvóta sem jafngildi atvinnuréttar. Markmið með bráðabirgðaákvæði í lögunum er að gera íbúum í sjávarplássum landsbyggðarinnar kleift að nýta áfram þá auðlind sem er grundvöllur byggðarinnar, þ.e. fiskimiðin úti fyrir ströndinni. Leikreglur þurfa að vera þannig að dugmiklir menn geti hafið atvinnurekstur og náð árangri og þannig geti atvinnulíf blómstrað á nýjan leik. Með ákvæðinu um byggðakvóta, sem er eins og áður var sagt plástur á núverandi kerfi, ætti að leitast við að styrkja stöðu minni flotans í landinu og styrkja stöðu byggðarlaganna sem hafa um langa hríð byggt atvinnu sína á sjávarafla. Það liggur ljóst fyrir að frjálst kvótabrasksútboð, þar sem þeir stóru hafa forgang, er ekki sú lausn sem Frjálslyndi flokkurinn vill standa að. Þar fá núverandi sægreifar ráðið allri verðmyndun og þar með algeran forgang umfram nýliða í útgerð.

Herra forseti. Ég mæli fyrir þáltill. um stuðning stjórnvalda við íslenska matreiðslumenn en flutningsmenn auk mín eru hv. þingmenn Páll Magnússon og Hjálmar Árnason. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela iðnaðar- og viðskiptaráðherra að skipa í samráði við landbúnaðarráðherra starfshóp er fái það hlutverk að gera tillögur um hvernig stjórnvöld geti stutt íslenska matreiðslumenn í þeirri viðleitni að auka útflutning á þekkingu þeirra og matargerðarlist en auka um leið útflutning á íslenskum landbúnaðarafurðum, svo sem kjöti, grænmeti og mjólkurafurðum, en einnig fiski og fiskafurðum og fullunnum matvælum. Verkefni starfshópsins verði að: 1. Leggja mat á árangur sem íslenskir matreiðslumenn hafa þegar náð á erlendri grund og hvernig hann hefur náðst. 2. Leggja mat á hvort stjórnvöld geta stuðlað að frekari árangri á þessu sviði og gera tillögur um hvernig auka má útflutning á þekkingu og færni íslenskra matreiðslumanna. 3. Gera tillögur um hvernig auka megi útflutning íslensks hráefnis og fullunninna matvæla í tengslum við framangreint. Hópurinn skili ráðherra niðurstöðum sínum í skýrslu eigi síðar en 15. apríl 2000.`` Íslenskir matreiðslumenn eru fagmenn á heimsmælikvarða. Það sýnir fjöldi verðlauna og viðurkenninga sem þeir hafa fengið heima og erlendis. Matreiðsla er því í raun ekki lengur iðngrein heldur listgrein. Starf íslenskra matreiðslumeistara hefur mjög mikið landkynningargildi og það sýna störf matreiðslumeistara en þeir hafa verið í fararbroddi á þessum sviðum. Hluti af nútímaferðamennsku og ferðaþjónustu felst m.a. í kynningu á matvælum. Flestir ferðamenn hafa áhuga á því að kynnast þjóðarréttum, sérréttum og öðru því sem tengist viðkomandi landi. Þróun veitingastaða á höfuðborgarsvæðinu og reyndar um allt land er skýrt dæmi um þessa framþróun þar sem t.d. er hægt að benda á að ýmsir fiskréttir eða fiskur sem áður var ekki nýttur til manneldis þykir nú herramannsmatur og má fá á mörgum veitingastöðum. Auk þess má benda á sérstaka rétti á ákveðnum landsvæðum. Hver kannast t.d. ekki við bleikjuna frá Kirkjubæjarklaustri, lundann úr Vestmannaeyjum, skelfiskinn úr Breiðafirðinum, nautakjötið frá Þorvaldseyri, hákarlinn frá Bjarnarhöfn, svo einhver dæmi séu nefnd? Íslenskir matreiðslumenn hafa lagt grunn að nýjum landvinningum í útflutningi matvæla frá Íslandi og geta gert enn betur ef rétt er á málum haldið. Íslenskar landbúnaðarvörur eru auðvitað gæðavörur. Hér eru miklir möguleikar ekki síst í útflutningi á lambakjöti sem er einstakt að gæðum. Það má líka nefna hið heilnæma íslenska grænmeti sem hér er framleitt, mjólkurafurðir sem sífellt meira er neytt af hér á landi. Síðan má nefna fisk og fiskafurðir. Þegar hráefni er meðhöndlað af snilld eins og íslenskir matreiðslumenn gera margfaldast gildi þess. Nágrannaþjóðir eins og Norðmenn hafa nýtt sér matreiðslumeistara í þessu skyni, þ.e. þeir nýta matreiðslumeistara til að kynna norskan fisk og fiskafurðir. Þar sem ég var að tala áðan um heilnæmi grænmetis, þá fékk ég þær upplýsingar frá Hollustuvernd að nú ekki alls fyrir löngu var verið að gera könnun á spænskum paprikum sem hingað hafa verið fluttar til landsins og kom í ljós að ákveðin varnarefni sem sprautað er yfir þær og auka líftíma þeirra eru langt yfir leyfilegum mörkum samkvæmt reglugerðum. Þess vegna þurfum við að gæta mjög að því að passað sé vel upp á okkar heilnæma hráefni. Það er dálítið merkilegt með okkur Íslendinga að við veltum gjarnan fyrir okkur verði á matvörum en við vitum ekki alltaf hvað við erum að borða. Við erum tilbúin að greiða mikla peninga fyrir merkjavörur t.d. þegar við erum að kaupa okkur bíla, föt, hljómtæki eða þess háttar en þegar kemur að matvörunni þá horfa menn allt of mikið á verðlagningu en minna á þau gæði sem í boði eru. Það má líka benda á að í raun er of lítil samkeppni milli sömu kjöttegunda. Hins vegar þegar líða tekur að jólum fara menn að auglýsa Húsavíkurhangikjöt, birkireykt SS-hangikjöt, KEA-hangikjöt, Sambandshangikjöt og Goðahangikjöt, svo einhver dæmi séu nefnd. Þetta getum við gert með miklu fleiri vörutegundir og er þetta jákvætt dæmi um hvað hægt er að gera með fleiri vörutegundir. Ég vil sjá í framtíðinni upprunavottorð vöru þar sem fram kemur hvaðan hráefnið er og hver er framleiðandinn, hvaða afurðastöðvar hafa unnið hráefnið o.s.frv. Ég vil líka sjá í framtíðinni verðmerkingar þannig að neytandinn sjái hvernig verðmætamyndunin er, þannig að fram komi hver hlutur framleiðandans eða bóndans er í rauninni, hver er hluti ríkisins, hver er hluti milliliðanna, afurðastöðvanna og síðan söluaðilanna. Þetta er gert t.d. í Frakklandi. Með því móti sjáum við best hverjir eru hinir sönnu vinir neytandans. Þetta nefni ég og mér finnst það nauðsynlegt þar sem fram hefur komið gríðarleg fákeppni í dagvöruverslun, t.d. á höfuðborgarsvæðinu og í raun í landinu öllu. Starf matreiðslumeistara getur haft verulegt uppeldislegt gildi, svo sem forvarnagildi. Það má benda á að íslenskir matreiðslumenn voru með merkilega sjónvarpsþætti þar sem verið var að kenna unga fólkinu að meðhöndla íslenskt hráefni og elda. Íslenskir matreiðslumenn geta bent á hollustugildi vörunnar og næringar- og orkugildi þannig að það er sjálfsagt að benda á það uppeldislega hlutverk sem þeir geta haft. Það má einnig benda á mikilvægt starf bænda í þessum efnum og samvinnu þeirra við matreiðslumenn við framleiðslu á landbúnaðarvörum, hvort heldur er við hefðbundna framleiðslu, vistvæna framleiðslu eða lífræna framleiðslu. Einstaka bændur hafa sýnt þessari þáltill. minni mikinn áhuga og fyrir það er ég afar þakklátur og ég er einnig þakklátur fyrir hve matreiðslumeistarar hafa sýnt tillögunni mikinn áhuga. Fram undan er ein virtasta matreiðslukeppni í heimi. Það er svokölluð Bocuse d'Or keppni í Lyon í Frakklandi sem verður haldin árið 2001. Þetta er í annað sinn sem íslenskum matreiðslumönnum er boðið í slíka keppni. Á síðasta ári keppti Sturla Birgisson matreiðslumeistari í Bocuse d'Or keppninni og hann mun einnig keppa árið 2001. Það hefur einnig verið ákveðið í þessari keppni að lambakjöt eigi að vera aðalhráefni keppninnar. Hér er því komið gullið tækifæri fyrir okkur Íslendinga til að koma íslensku lambakjöti á framfæri á bestu veitingastöðum heims vegna þess að þeir kokkar sem þarna keppa koma einmitt frá fremstu veitingastöðum í heimi. Þess má geta að hver keppandi í Bocuse d'Or keppninni notar hvorki meira né minna en 40 lambaskrokka. Heildarmagn í keppninni er því um 800 skrokkar. Flutningsmenn þessarar tillögu hvetja stjórnvöld, framleiðendur, afurðasölufyrirtæki og alla þá er þetta mál varðar að kynna sér þetta vegna þess að hér er um mjög mikilvægt málefni að ræða sem vert er að gefa gaum. Með þáltill. þessari eru fylgiskjöl frá Gissuri Guðmundssyni matreiðslumeistara en hann er einmitt gjaldkeri Klúbbs matreiðslumeistara. Í fylgiskjölunum er m.a. starfsáætlun Klúbbs matreiðslumeistara en þeir munu m.a. taka þátt í keppni er tengist menningarborgum Evrópu árið 2000 þar sem fram fer m.a. kynning á fiski og fiskafurðum. Þar kemur líka við sögu félag, sem heitir Matvís, sem er heildarsamtök þeirra sem fást við mál sem tengjast matvælaframleiðslu. Einnig kemur fram í þessum fylgiskjölum efling varðandi útflutning á íslenskum afurðum. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er starf Klúbbs matreiðslumeistara mjög merkilegt starf sem allt of lítill gaumur hefur verið gefinn. Á fundi sem ég var á ekki alls fyrir löngu sagði forseti Íslands, herra Ólafur Ragnar Grímsson, þegar hann talaði um störf Klúbbs matreiðslumeistara og matreiðslumeistara á Íslandi að hér væru í raun komnir nýir sendiherrar Íslands. Ég tek heils hugar undir þau orð og hvet þingmenn til að kynna sér þessa tillögu og ég vænti þess að hún hljóti brautargengi í þinginu og að okkur takist það ætlunarverk að koma íslensku lambakjöti á framfæri í hinni frægu frönsku alheimskeppni, sem ég sagði frá áðan, og þá er ég viss um að þar opnast nýjar leiðir við að framleiða lambakjöt og koma á heimsmarkað.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni fyrir að flytja þessa tillögu og vekja þar með athygli á þessum hópi manna sem hefur unnið mikið og gott starf eins og kom fram í hans máli. Hér er um fagmenn að ræða og við eigum að nýta krafta þeirra til að koma á auknum útflutningi og kynningu á íslenskum matvörum, þ.e. landbúnaðarvörum og fiski og ekki hvað síst á fullunnum matvælum og auka þannig vöruþróun á því sviði. Við vitum að íslenskt hráefni er í sérflokki hvort sem um er að ræða hefðbundna, vistvæna eða lífræna afurð. Ég minnist einnig sjónvarpsþáttanna sem minnst var á áðan í ríkissjónvarpinu fyrir fáum árum þar sem ungu fólki var kennd matreiðsla og ég er alveg sannfærð um að þessir þættir voru ekki bara vinsælir hjá ungu fólki. Það mætti hugsa sér að einhver samvinna væri á milli þessara aðila og grunnskólans í þessum málum. Þá hafa þessir aðilar sannað og komið á framfæri að ket er ekki bara feitt ket þó að það hafi haldið lífinu í Íslendingum á árum áður. Miklar breytingar hafa átt sér stað í þjóðfélagi okkar og hraði nútímans kallar á skjóta afgreiðslu þegar að matseld kemur. Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með flutningsmönnum þessarar þáltill., að lambakjötið sem verður notað sem aðalréttur í keppninni í Frakklandi árið 2001 verði íslenskt því að þar er kjörið tækifæri að koma okkar ágætu afurð á framfæri.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ólafíu Ingólfsdóttur fyrir þær undirtektir sem við fáum við þessari þáltill. Sjálf þekkir þingmaðurinn býsna vel til landbúnaðar þar sem hún er bóndi og ég vonast svo sannarlega til þess að fleiri bændur þessa lands taki við sér í þessu máli. Enn og aftur hvet ég þingmenn og ráðamenn sem geta haft áhrif á það að íslenskt lambakjöt verði notað í Bocuse d'Or keppninni í Frakklandi 2001. Ef okkur tekst það er ég viss um að íslenskt lambakjöt verður enn þekktara en það er, okkur gangi betur að selja það og við getum selt það sem dýra lúxusvöru. Að þessu skulum við keppa og ég þakka þingmönnum enn og aftur fyrir undirtektirnar.

Herra forseti. Samkvæmt þeirri dagskrá sem þingmenn hafa fyrir framan sig eru 18 mál á dagskrá þessa fundar. Þar af eru átta þingmannamál. Ég vil vekja athygli á því, herra forseti, að helminginn af þessum átta þingmannamálum, eða fjögur mál, hefur forseti þurft að taka út af dagskrá fundarins vegna fjarveru ráðherra. Þar sem ég á eitt af þessum málum sem tekið hefur verið út af dagskrá sá ég ástæðu til að vekja athygli á því vegna þess að hér er um mjög mikilvægt mál að ræða, þ.e. bætta stöðu þolenda kynferðisbrota, sem ég tel afar brýnt að komist hér á dagskrá en ekki er hægt að taka á dagskrá vegna þess að hæstv. dómsmrh. sá sér ekki fært að vera við þessa umræðu. Sama gilti um þrjú önnur mál sem snerta sjávarútvegsmál, en þau þurfti að taka út af dagskrá vegna fjarveru hæstv. sjútvrh. Við hv. þingmenn erum því vissulega vanir að þunnskipað sé á ráðherrabekkjunum þegar þingmannamál eru á dagskrá. Það er auðvitað mjög miður og mér finnst, herra forseti, full ástæða til þess þegar þingmannamál eru á dagskrá að viðveruskylda ráðherra verði tekin sérstaklega upp í forsn., ekki síst þegar þess hefur sérstaklega verið óskað að ráðherrarnir séu viðstaddir umræðu um þingmannamál. Nú er að hefjast svokölluð nefndavika. Þá eru þingfundir ekki haldnir heldur starfa þingmenn í nefndum þannig að það fer að verða þröngt um, ef ég þekki þingið rétt, að taka þingmannamál á dagskrá fyrir jólin. Þess vegna er það mjög slæmt þegar við höfum svigrúm til, að ekki sé hægt að ræða þessi þingmannamál, sem þingmenn telja auðvitað mjög brýn, vegna fjarveru ráðherranna. Ég vildi vekja athygli á þessu, herra forseti. Ég hafði beðið um að hæstv. dómsmrh. yrði viðstaddur þessa umræðu þegar ákveðið var að taka þetta mál á dagskrá. Dómsmrh. tjáði mér í gær að hún ætti erfitt með að vera við þessa umræðu. Þar sem ég sá að málið yrði seint á dagskránni þá ítrekaði ég það í morgun við ritara hæstv. dómsmrh. hvort hæstv. ráðherra gæti ekki séð sér fært að vera viðstödd þar sem málið yrði seint tekið á dagskrá á þessum degi. Ég hef ekkert heyrt enn þá frá dómsmrn., dómsmrh. eða ritara hæstv. ráðherra um það mál. Á þessu vildi ég vekja athygli um leið og ég minni á að hæstv. ráðherrar hafa hér viðveruskyldu líka, ekki síst þegar kallað er eftir þeim við umræður um þingmannamál. Ég óska eftir því að fjarvera ráðherranna, þegar óskað er eftir því að þeir séu viðstaddir, verði tekin fyrir í forsn.

Forseti hefur hlustað með athygli á skoðanir og tilmæli hv. þm. Raunar ber svo vel í veiði að fjórir af fimm forsetum þingsins voru viðstaddir þessa ræðu hennar. Í því ljósi er einsýnt að málið verður tekið til umræðu á vettvangi forsn.