Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi till., sem hér liggur fyrir, var lögð fram um mánaðamót nóvember og desember og er síðan búin að bíða allan þennan tíma. Samt sem áður vil ég þakka hv. allshn. fyrir að skila nú loks áliti um þessa till. með sameiginlegum meðmælum, en jafnframt láta í ljós, að það getur haft mjög erfiðar afleiðingar fyrir það stórmál, sem hér er um að ræða, hvað þetta hefur dregizt lengi, vegna þess að hvað sem líður verkafólksöflun fyrir bændur landsins innanlands, þá er það víst, að ef að því verður horfið - og líklega er ekki um annað að ræða - að fá fólk erlendis frá, þá þarf það eða hefði þurft meiri fyrirvara en nú er orðinn, og má vænta, ef till. verður samþ., sem ég reikna með og vænti, að þá verði af hálfu ríkisstj. og Búnaðarfélags Íslands brugðið vasklega við að framkvæma þessa tillögu.



Ég vil við þetta tækifæri leiða athygli að því, að búnaðarþing, sem hér var háð fyrir nokkru, lét þetta mál til sín taka og gerði um það samþykktir, og fól búnaðarþingið stjórn Búnaðarfélags Íslands að koma á framfæri við ríkisstj. þeim ályktunum, sem það hafði gert í þessu máli og voru tengdar við það, að gerðar yrðu ráðstafanir til þess að útvega erlent fólk til starfa í landbúnaðinum. Það hafði verið, á meðan þingið sat, leitað nokkurra upplýsinga um það hjá bændum, hvaða óskir þeir hefðu fram að færa um fyrirgreiðslu Búnaðarfélagsins að því er snertir að afla erlends vinnuafls fyrir landbúnaðinn, og um það leyti sem búnaðarþingi lauk, höfðu Búnaðarfélaginu borizt óskir um, að það hefði fyrirgreiðslu um að afla milli 150 og 200 erlendra verkamanna, bæði karla og kvenna. Það erlenda vinuafl, sem fengið hefur verið handa landbúnaðinum á undanförnum árum, hefur aðallega verið ráðið fyrir milligöngu Búnaðarfélags Íslands, en þá milligöngu hefur einn af ráðunautum félagsins haft á hendi, sem sé Gísli Kristjánsson, ritstjóri Freys. Hann hafði gefið upplýsingar um, að það væri nú orðið mjög erfitt að fá menn frá Danmörku til landbúnaðarstarfa hér, en þaðan hafa erlendir menn aðallega verið ráðnir til þessara starfa að undanförnu, og ef hér ætti að gera frekari ráðstafanir, þá mundi frekar verða að snúa sér til annarra landa í þessu efni, þar sem lítillar úrlausnar mætti vænta um þessa hluti frá Danmörku, eins og komið var, því að þar er einnig eins og hér skortur á verkafólki til sveitastarfa. Það hafði verið leitað nokkurra upplýsinga um aðstæður í Þýzkalandi í þessu efni, sem gáfu nokkrar vonir um, að ef til vill mætti fá starfsfólk fyrir landbúnaðinn þaðan. Í tilefni af meðferð búnaðarþings á þessu máli og ályktun þess skrifaði Búnaðarfélagsstjórnin strax að þingi loknu ríkisstj. um þetta mál, og var aðalinntakið úr því bréfi það, er ég vil nú lesa hér upp: 1) Að veitt verði landsvistarleyfi fyrir 150200 erlenda verkamenn, karla og konur, til landbúnaðarstarfa og að leyfið verði miðað við eins til tveggja ára dvöl í landinu. 2) Að greiddur verði úr ríkissjóði allur kostnaður við flutning fólksins til landsins og sömuleiðis kostnaður við sendiför eins manns eða tveggja, sem valdir yrðu til þess að ráða þetta fólk, enda samþykkti ráðuneytið val þess manns eða þeirra manna, ef um fleiri væri að ræða. 3) Að leyfð yrði yfirfærsla á allt að helmingi af kaupi þessa erlenda fólks. Þetta bréf sendi Búnaðarfélagsstjórnin 11. marz til ríkisstj., og hefur það nú verið í meðförum hennar síðan, en stjórn Búnaðarfélagsins hins vegar ekki borizt enn sem komið er svar við þessu bréfi. Nú mun sú frestun, sem gerð var á þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir og flutt var af þeim hv. þm. A-Húnv. (J. Pálm) og hv. 2. þm. Skagf. (JS), hafa verið við það miðuð, að ef til vill mundu við framhald þessarar umræðu geta legið fyrir einhverjar upplýsingar frá ríkisstj. varðandi þetta mál. Ég veit nú ekki um það; það mundi vera landbrh., sem sennilega léti það frekast til sín taka. Hann er ekki, að ég held, mættur á þessum fundi, en þá mætti kannske vænta þess, að aðrir af hæstv. ráðherrum, sem hér eru mættir, gætu gefið um þetta nokkur svör, því að það er vitanlega mjög nauðsynlegt fyrir stjórn Búnaðarfélags Íslands að fá um það vitneskju, hvernig þessari málaleitun verður tekið, því að hún þarf auðvitað að geta gert þeim mönnum, sem beðið hafa Búnaðarfélagið að hafa fyrir sig milligöngu um útvegun þessa fólks, sem allra fyrst grein fyrir því, hvort sé að vænta nokkurs stuðnings að því er tekur til þeirra atriða, sem ég hef nú hér nefnt og beint hefur verið til hæstv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Hv. þm. Borgf. (PO) beindi þeirri fsp. til hæstv. landbrh., eða þar sem hann vegna sérstakra anna hefur ekki komið því við að sækja þennan fund, þá til annarra viðstaddra ráðherra, hvert mundi verða svar ríkisstj. við bréfi Búnaðarfélags Íslands, dags. 11. marz, sem nokkuð snertir það mál, sem hér er til umr., og nefndi hv. þm. sérstaklega þrenns konar málaleitan til ríkisstj. frá Búnaðarfélaginu. Í fyrsta lagi, hvort ríkisstj. mundi vera samþykk því, að 150–200 erlendum verkamönnum, körlum eða konum, sem ætluðu að stunda hér landbúnaðarstörf, yrði heimilað hér landsvistarleyfi í eitt eða tvö ár. Ég hygg, að ríkisstj. mundi heimila það, og þykist muna það rétt, að það hafi verið a. m. k. mjög vel á því tekið á ríkisstjórnarfundi, þar sem þessu máli aðeins var hreyft. - Í öðru lagi, hvort ríkisstj. mundi vilja beita sér fyrir því, að greiddur verði úr ríkissjóði allur kostnaður við flutning fólksins til landsins, og sömuleiðis kostnaður við sendiför eins manns eða tveggja, er valinn yrði til eða valdir til að ráða fólkið, enda samþykki ráðuneytið val þessara manna. Þetta eru tilmæli, sem ríkisstj. mundi að sjálfsögðu ekki láta sér svo mikið sem koma til hugar að gefa fyrirheit um að styðja, og þá líka miklu sæmra, að þeir, sem slík mál bera fyrir brjósti og sæti eiga á Alþ., beri fram um slíkt till. á Alþ. Hér er ekki aðeins um stórvægileg útgjöld að ræða úr ríkissjóði, heldur einnig um ákaflega stór „prinsip“-mál. Hvað mundu t. d. bændur hér á þingi segja, ef útgerðarmenn færu fram á það, að ríkissjóður greiddi för þeirra sjómanna, sem nú er verið að ráða á íslenzk skip, segjum Færeyinganna, og skipta mörgum hundruðum, fram og aftur? Og það gætu orðið margar aðrar afleiðingar af slíkri ákvörðun ríkisstj., ef hún tæki sér eindæmi til þess að kveða á um svo veigamikla hluti. Ríkisstj. var því öll sammála um að beita sér ekki fyrir þessu, heldur að beita sér gegn því. Náttúrlega getur Alþ. svo út af fyrir sig tekið þessa ákvörðun, ef því sýnist, og þá verður ríkisstj. að una því, ef hún telur það ekki svo mikilsvert, að hún telji ástæðu til að gera það að fráfararatriði. Það er vitanlegt, að hér eru í ýmsum málum gerðar samþykktir, sem ríkisstj. út af fyrir sig mundi ekki óska að bera fram sjálf eða styðja, en telur þó ekki skipta því höfuðmáli, að ástæða sé til að gera að fráfararatriði. Hitt er öll ríkisstj. sammála um, að að öðru leyti beri henni og sé ljúft að greiða fyrir því, að takast megi að ráða þetta verkafólk til landsins, og þá einnig með því - og það þykir ekki hættulegt fordæmi - að greiða kostnað við sendiför manns, sem yrði valinn annaðhvort af Búnaðarfélaginu og þá kannske í samráði við ríkisstj. og þætti þeim kostum búinn, að nokkurt öryggi fengist fyrir því, að það fólk, sem til starfans réðist, væri hæft til þeirrar vinnu, sem því er ætlað að inna af hendi hér á landi. Og það er einmitt þetta, sem mér einnig hefur skilizt að hafi vakað fyrir flm. þeirrar till., sem hér er til umr. Ég get hins vegar ekki svarað hv. þm. Borgf. um þriðju fsp., sem hann las upp, og gæti hún þá legið til nánari velviljaðrar athugunar. En ef maður má leyfa sér að taka upp aðeins léttara hjal, til þess að ekki verði ágreiningur á milli mín og míns ágæta vinar, þm. Borgf., veit ég ekki, hvort það er ástæða til á þessu stigi málsins að hafa áhyggjur út af að yfirfæra kaupgjald þeirra verkakvenna, sem hingað ráðast, því að guð og gæfan hefur nú hagað því svo, að þær hafa flestar gifzt hér ágætum bændum og reynzt vel í sínu starfi, bæði fyrst við hússtörfin og seinna, að því er mér er sagt, sem ágætar ektakvinnur á heimilum bændanna. Aðrar eða frekari upplýsingar get ég ekki fyrir hönd stj. gefið á þessu stigi málsins.



Ég skil að vísu aðstöðu ríkisstj. að því er snertir kostnaðarhlið þessa máls, en ef ég mætti nú taka upp léttara hjal eins og hæstv. forsrh., þá finnst mér það nú skjóta dálítið skökku við, ef ríkisstj. vill ekki ljá því nokkurt lið að flytja hingað inn þýzkar konur, svo góða reynslu sem við höfum að hans dómi fengið af slíkum innflutningi áður. - En hvað sem þessu líður, þá vænti ég, að hæstv. ráðherra eða hæstv. ríkisstjórn þyki það ekkert undarlegt, þó að leitað sé eftir svari hæstv. ríkisstj. við bréfi, sem skrifað var um þetta 11. marz. Að vísu þurfti ekki að gera það í almennum umræðum hér á Alþ.; slíkt hefði vitanlega getað komið og var eðlilegt að kæmi eftir öðrum leiðum. En það hefur nú tekizt svo til, að svar við þessu bréfi, sem skrifað var 11. marz, hefur ekki borizt í hendur stjórnar Búnaðarfélags Íslands, og vildi ég þó mega vænta þess, að það væri ekki ósanngjarnt að gera þá kröfu til ríkisstj., að hún sýndi þá nærgætni í þessu máli, þar sem hér var um að ræða að afla landbúnaðinum vinnukrafts einmitt fyrir vorið, að hún léti ekki dragast svo mjög sem hún hefur gert að svara slíkri málaleitun sem þessari, á hverja lund sem svo það svar félli. Við í stjórn Búnaðarfélagsins höfðum hugsað okkur, að sá gangur yrði í þessu máli hjá hæstv. ríkisstj., ef hún vildi sinna þessari málaleitun, að hún leitaði til Alþ. um samþykki fyrir því, að varið yrði nokkru fé í þessu skyni. Við höfðum gert ráð fyrir því, því að það er ákaflega algengt, þegar ríkisstj. þarf að afla sér slíkrar heimildar á þeim tíma, þegar þing situr og búið er að ljúka afgreiðslu fjárl., að hún snúi sér annaðhvort til fjvn. um umsögn hennar og meðmæli eða þá beint til Alþ. til þess að afla sér heimildar fyrir slíkum greiðslum. Það er einmitt af því, að við lítum svona á þetta mál, að stjórn Búnaðarfélagsins hefur ekki gert ráðstafanir til, að hafizt yrði handa hér á Alþ. um þetta mál, því að á meðan ekkert svar barst við bréfinu var ekki heldur ástæða til að grípa á þann hátt inn í gang málsins. Nú skilst mér, að það hafi fengizt fullkomin svör við því hjá hæstv. forsrh., það sé talað fyrir hönd allrar ríkisstj. og að sú niðurstaða hafi orðið á stjórnarfundum að sinna þessu máli ekki frekar en hann nefndi hér, sem sé, að hann tók vel á því, að veitt yrði landsvistarleyfi fyrir þetta fó1k, og ríkisstj. mundi vera þess albúin að taka þátt í kostnaði þess manns eða þeirra manna, sem sendir yrðu til þess að leita fyrir sér um ráðningu á þessu fólki. Viðvíkjandi yfirfærslunni, sem líka er nauðsynlegur liður í þessu máli, ef hafizt hefði verið handa um það, hafði hæstv. ráðh. ekki svör að gefa á þessari stundu. Með ummælum hæstv. ráðh. er þá fullsvarað því bréfi, sem stjórn Búnaðarfélagsins hefur skrifað um þetta, þannig að frekari fjárstuðnings sé ekki í þessu máli að vænta en þess. sem hæstv. forsrh. hefur nú gefið upplýsingar um, og liggur þá málið alveg ljóst og skýrt fyrir.



Herra forseti. Ég get vel skilið, að hv. þm. Borgf. hefði kunnað því betur, að ríkisstj. hefði skriflega svarað erindi Búnaðarfélagsstjórnarinnar. Hins vegar veit hann vel, - hann er nú svo kunnugur öllum þessum málum, - að það líður ekki nokkur sá dagur, að stj. berist ekki mörg og margvísleg erindi, sem öll kalla á svör. Mörg eru þess eðlis, að einstakir ráðherrar geta svarað þeim, án þess að bera sig saman við samstarfsmenn sína. Önnur eru hins vegar þess eðlis, að ráðherrarnir verða að taka sameiginlega ákvörðun um það, og meðal þeirra er einmitt erindi hv. Búnaðarfélagsstjórnar, sem hv. þm. Borgf. gat um. - Ég skal ekki neita því fyrir mitt leyti, að ég gerði mér nokkrar vonir um, að áður en til landauðnar kæmi á Íslandi, mundi þessi hv. þm. kannske hnippa í mig og vekja mig; og ef honum skytist yfir það, þá mundi kannske hv. 1. þm. N-M. hnippa annaðhvort í mig eða einhverja af vinum sínum í ríkisstj. Það eru þar nokkuð aðgangsharðir menn að verki, og ég man það, að mín viðkvæma samvizka fékk einhverja svölun, þegar ég var að svíkja skyldu mína um að skrifa bréfið, þegar mér varð rennt huganum til þessara ágætu vina minna hér, - vona, að það hafi þá ekki hlotizt þjóðarskaði af þessu heldur. Annars skal ég aðeins, áður en ég lýk málinu, taka það fram, að það er náttúrlega sjálfsagt að greiða eftir fremstu föngum fyrir því, að þetta verkafólk, ef til landsins kemur, fái beztu fyrirgreiðslu, sem aðrir hafa notið um yfirfærslu á sínu vinnukaupi.