Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir stjfrv. um breyt. á lögum um Lífeyrissjóð bænda. Hér er ekki um stórpólitískt mál að ræða, en hins vegar um að ræða lagfæringu til samræmingar sem mikilvæg er fyrir nokkurn hóp manna. Með lögum nr. 3/1977 voru sett ákvæði um sérstaka uppbót á lífeyrisgreiðslur úr Lífeyrissjóði bænda árin 1976 og 1977. Var það gert til samræmis við samkomulag Alþýðusambandsins og vinnuveitenda frá því í febr. 1976 og þá breytingu sem gerð hafði verið á lögum um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum. Þessar ráðstafanir voru síðan framlengdar til ársloka 1979 með nýju samkomulagi launþega og vinnuveitenda í júnímánuði 1977, og með lögum nr. 64/1977 var sams konar framlenging uppbótargreiðslna frá Lífeyrissjóði bænda fest í lög. Með lögum frá 1979 um eftirlaun til aldraðra hafa ofangreindar uppbótargreiðslur, sem um var samið 1976 og 1977, verið framlengdar um þrjú ár, fyrir tímabilið 1980–1982. Í þeim lögum eru jafnframt ákvæði um hvernig útgjöld til uppbótargreiðslna samkv. II. kafla laga um Lífeyrissjóð bænda skuli borin þetta tímabil, og er þá gert ráð fyrir framlengingu ákvæða laga nr. 64/1977. Í því frv., sem ég er hér að mæla fyrir, er einmitt kveðið á um slíka framlengingu. Auk þeirra ákvæða, er varða lífeyrishækkanir fyrir árin 1980–1982, eru í l. gr. frv. ákvæði um breytingar á 2. gr. núgildandi laga um skilyrði fyrir aðild að Lífeyrissjóði bænda. Þar er annars vegar um það að ræða að verið er að lækka aldursmarkið úr 20 árum í 16 ár og hins vegar er verið að veita rýmkaða heimild til að launþegar í landbúnaði geti fengið aðild að sjóðnum. Þessi ákvæði eru í fullu samræmi við þróun undanfarinna ára, sbr. lög frá 1974 um starfskjör launþega og lögin um forfalla- og afleysingarþjónustu í sveitum og þann undirbúning sem átt hefur sér stað fyrir lagasetningu um almenna þátttökuskyldu í lífeyrissjóðum. Með ákvæðum 2. gr. þessa frv. er tryggt að lífeyrisfjárhæðir þær, sem Stofnlánadeild landbúnaðarins og ríkissjóður eiga að standa undir, sbr. 19. gr. laga nr. 101 frá 1970, breytist árlega eftir sömu reglu og undanfarin ár þann tíma sem hin sérstaka uppbót skal borin með þeim hætti sem lögin frá 1979 kveða á um. Þá er gert ráð fyrir að sama gildi um hluta lífeyrissjóðsins ef lífeyrisþegi samkv. II. kafla laganna á að hluta rétt samkv. I. kafla. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um frv. þetta. Frv. er flutt til samræmingar. Nauðsyn er að það verði afgreitt áður en þing lýkur störfum sínum í vor. Ég vil því mælast til þess við hv. fjh.- og viðskn., sem ég legg til að fái málið til meðferðar að lokinni þessari umr., að hún skili áliti hið fyrsta svo að tryggt megi verða að málið hljóti afgreiðslu í vor.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haldið fund um mál það sem hér er á dagskrá með tilliti til þeirra umr. sem áður urðu. Við kvöddum á okkar fund fulltrúa fjmrn., deildarstjóra í tolladeild, Björn Hafsteinsson, og einnig fulltrúa frá tollstjóraskrifstofunni. N. telur að þær brtt., sem fram hafa komið, eigi fullan rétt á sér og séu allrar athygli verðar, og n. telur einnig að ýmsar aðrar breytingar þurfi að gera á þessari löggjöf. Það er t. d. spurning hvort málefni öryrkja eigi heima í tollskrárlögum, hvort þau eigi ekki fremur heima í tryggingalöggjöfinni. N. hefur orðið ásátt um að skrifa fjmrn. svo hljóðandi bréf og stíla það til tolladeildarinnar: „Í framhaldi af umræðum á fundi fjh.- og viðskn., þar sem þér voruð viðstaddur, óskar n. eftir því, að ákvæði 27. liðs 3. gr. um tollskrá o. fl. verði tekin til endurskoðunar, m. a. með tilliti til meðfylgjandi brtt. Greinagerðir og tillögur til úrbóta óskast sendar n. fyrir 10. okt. n. k.“ Okkur í n. er ljóst að þessar reglur þurfa endurskoðunar við. Út af fyrir sig skiptir ekki höfuðmáli hvort breytingar á þeim verða lögfestar nú vegna þess að úthlutun á leyfum hefur í reynd þegar farið fram. Hins vegar hefur ekki verið hægt að senda þau út vegna þess að staðið hefur á löggjöf frá Alþ. Fjöldi öryrkja bíður því eftir að þessi löggjöf verði samþykkt. Við viljum því mjög reyna að greiða fyrir að þessi lög öðlist sem fyrst gildi á Alþingi, en það er ljóst að öryrkjar hafa í reynd þegar tapað nokkuð á þessum drætti. Gengi hefur breyst og söluskattur hefur einnig breyst. Þær brtt., sem vísað er til í bréfi okkar, eru þær till. sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir hefur flutt og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Þær höfðu að vísu reiknað með að breyta orðalagi þessara brtt., og n. hefur þegar fengið hið breytta orðalag í hendur. Við munum senda rn. brtt. í því formi sem þær liggja nú fyrir í. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál. Ég vænti þess að það geti hið fyrsta gengið til Ed. þannig að það fólk, sem lengi hefur beðið eftir því að fá eftirgjöf á tollum vegna bifreiða sinna, geti fengið afgreiðslu hið fyrsta.



Herra forseti. Það er ljóst að mikil tímaþröng kemur í veg fyrir að hægt verði að gera þær breytingar á þessum lögum sem nauðsynlegt væri að gera. Allir hafa lýst því yfir, að þeir séu fúsir og þess mjög fýsandi að flýta afgreiðslu þessa máls svo að unnt verði að afgreiða þau leyfi til öryrkja sem þeir hafa beðið lengi eftir og hér er um að ræða. Nú liggja fyrir um 630 umsóknir um þann afslátt sem hér um ræðir, en það eru ekki nema 400 sem hans munu njóta. Þannig er alveg ljóst að ekki þarf einungis að gera mjög veigamiklar breytingar á lögunum, heldur þarf að hugleiða hvort ríkisvaldið geti ekki komið enn betur til móts við það fólk sem þarf á þessum bifreiðum að halda. Á fundi fjh.- og viðskn. í morgun var gerð grein fyrir brtt. sem flm. að eru Jóhanna Sigurðardóttir, Guðrún Helgadóttir og Árni Gunnarsson, þar sem höfuðáherslan er lögð á að fjölga raunverulega leyfisveitingunum eða stytta tímann á milli þeirra í 3 og 4 ár og einnig að undanþágurnar, þ. e. fjárhæðin, sem dregin er frá bílverðinu, eða sá peningur, sem ríkissjóður annars tekur til sín, verði bundnar vísitölu framfærslukostnaðar. Ástæðan fyrir þessu er mjög einföld. Það þarf á hverju þingi að afgreiða tiltekna upphæð sem rennur til frádráttar eða til lækkunar á bílverði sem þetta fólk greiðir. Með því að binda upphæðirnar við vísitölu framfærslukostnaðar þyrfti ekki að afgreiða þetta mál á hverju einasta þingi og það gengi þá sjálfkrafa. Formaður fjh.- og viðskn., hv, þm. Halldór Ásgrímsson, hefur skýrt frá því, að hann muni rita fjmrn. bréf þar sem farið verði fram á endurskoðun á þessum lögum. Flm. þessara brtt. treysta því og vilja fá það nagl- og múrfast, að slík endurskoðun fari fram, og treysta formanni n. til að ganga hart eftir því að það verði gert, því að breytingin er orðin mjög nauðsynleg. Sama er raunar að segja um lögin í heild. Það eru ekki bara þessi atriði sem þarf að endurskoða, heldur leiðir til þess að gera þeim þjóðfélagsþegnum, sem þarna um ræðir, auðveldara að lifa í þessu samfélagi. En í trausti þess, að þetta verði endurskoðað, hafa brtt. verið dregnar til baka eða lagðar til hliðar. Mun af hálfu flm. ekkert verð gert frekar í þessu máli sem gæti orðið til að tefja afgreiðslu þess, enda er orðið mjög brýnt að það fái afgreiðslu á hinu háa Alþingi svo að þeir, sem bíða eftir leyfum, geti fengið þau.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka það fram að ég er samþykkur afgreiðslu þessa frv., enda var fjh.- og viðskn. þegar búin að afgreiða frv. þegar brtt. bárust og þær voru ræddar á sérfundi fjh.- og viðskn. í morgun, eins og fram hefur komið. Ég vil aðeins ítreka og leggja áherslu á það sem ég sagði á fundinum í morgun til að fá það inn í þingtíðindi og það verði tekið til greina í svari hv. fjmrn. við því bréfi sem formaður fjh.- og viðskn. mun skrifa því fyrir hönd n., að ég get ekki með nokkru móti skilið hvers vegna Alþ. takmarkaði á sínum tíma úthlutun bifreiða til öryrkja við nokkra tölu, 400 eða nokkra aðra tölu. Við viljum leysa vandamál öryrkja. Í dag var upplýst á fundi fjh.- og viðskn. að 630 umsagnir hefðu borist, en við erum að úthluta 400 bifreiðum. Við erum sem sagt ekki að leysa allan vanda þeirra sem þurfa á því að halda, heldur hluta af honum. Innan þessa þrönga ramma er gert ráð fyrir að 25 bifreiðum verði úthlutað til öryrkja sem eru mjög bæklaðir á einhvern hátt. Af hverju 25? Ef öryrkjarnir, sem þurfa og hafa læknisvottorð um að þeir séu mjög bæklaðir, eru 26 eða 27 eða 100, af hverju þá ekki leysa vanda þeirra allra? Ég vil fullyrða að við viljum öll auðvelda og auka ferðafrelsi þeirra meðbræðra okkar sem hafa sérþarfir, - allra, ekki bara hluta þeirra. Og ég þori að fullyrða, þó að ég viti það ekki með vissu, að í hverjum einasta mánuði, kannske vikulega, kemst einhver Íslendingur með sérþarfir á þann aldur að hann megi taka bílpróf. Guð má vita hvað sá ungi bílstjóri þarf að bíða lengi án þess að fá þeim þörfum sínum fullnægt að eignast bíl. Þegar svo kemur að því að úthluta er það aðeins gert á ákveðnum tíma ársins. Af hverju? Af hverju þarf bæklað fólk að bíða eftir einhverjum lagaboðum eða hlíta duttlungum rn. áður en það má sækja um slíka fyrirgreiðslu? Af hverju má ekki selja fötluðu fólki bíla á hverjum einasta degi? Hvað er því til fyrirstöðu? Jú, ég giskaði á það í morgun, sem var reyndar staðfest af ráðuneytismönnum að ríkið væri að gefa í þessu tilfelli eftir 750 millj. Þetta er öfugur hugsunargangur því að fæst af þessu fólki kaupir bíl ef það fær ekki fyrirgreiðslu. Oftast nær eru bifreiðar þess dýrari en venjulegar bifreiðar vegna sérútbúnaðar og sérhönnunar í sumum tilfellum. Ríkið fær alls engar tekjur í flestum tilfellum frá þessu fólki ef þessi fyrirgreiðsla er ekki myndarleg frá Alþ., þannig að ríkið getur orðið af tekjum og er alls ekki að gefa einum eða neinum nokkurn skapaðan hlut. En kerfið er kerfið og við erum að berjast við það. Ég sé ekki nokkra ástæðu út af fyrir sig til að skrifa rn. og biðja um umsögn, upplýsingar eða jafnvel leyfi til að gera nokkurn skapaðan hlut. Það er í okkar höndum. Við getum tekið þessi lög upp og við skulum gera það - það er ekki tími til þess núna - og breyta þeim þannig að það verði komið eins fram við fatlað fólk og hvern annan sem þarf á bifreið að halda. Fatlað fólk er kannske ekki fært um að hreyfa sig á milli staða öðruvísi en með hjálp svona tækja. Við skulum þakka guði fyrir að við, sem hér erum stödd, þurfum ekki aðstoð að sækja í þetta kerfi sjálf. Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram hér, og vil ljúka máli mínu með því að taka undir þær brtt. sem fram hafa komið. Þær eru til mikilla bóta, t. d. að stytta þann tíma sem viðkomandi öryrkjar eru skyldaðir til að eiga þessar bifreiðar. Ég sé ekki nokkra ástæðu til þess að skylda fatlað fólk til að eiga bifreiðar í fimm ár. Það er langur tími og bifreið þarf löngu fyrir þann árafjölda á verulegri viðgerð að halda, sem er dýr. Yfirleitt eru viðgerðir mjög dýrar. Þetta fólk á að fá að endurnýja bíla sína miklu örar. Ég tala nú ekki um ef við höfum í huga að bifreiðar geta kannske enst á höfuðborgarsvæðinu þennan tíma, en þær geta alls ekki enst í 5 ár í eigu öryrkja eða annarra úti á landsbyggðinni vegna þess hve vegir eru slæmir. Ég taldi rétt að þetta kæmi fram, þannig að þegar rn. svarar væntanlegu bréfi frá formanni okkar ágætu fjh.- og viðskn. verði bent á að þessi sjónarmið eru til í Alþingi.



Herra forseti. Á 100. löggjafarþingi var lagt fram sams konar mál og hér er til umr., um breytingar á tollskrá o. fl. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er aðeins um að ræða breytingar í samræmi við hækkun á verðlagi sem orðið hefur frá þeim tíma þegar Alþ. samþykkti sams konar mál á 100. löggjafarþingi. Við 1. umr. um þetta mál flutti ég brtt. þess efnis að heimilt skyldi að hækka þessar undanþágur árlega í hlutfalli við breytingar á verðlagi. Ég taldi sjálfsagt að slíka brtt., svo sjálfsögð sem hún er, ætti einmitt að samþykkja hér á Alþ. samhliða þessu frv. til þess að við þyrftum ekki á hverjum tíma að fjalla um þetta mál á Alþ. og láta það ganga í gegnum sex umr. og nefnd, en svo sjálfsagt er að þetta fylgi verðlagsþróun. Ég lagði brtt., eins og ég sagði, fram við 1. umr. þannig að n. hefði átt að geta haft nægan tíma til að athuga málið. Samt var það svo, að við 2. umr., þegar þetta mál kom á dagskrá, hafði n. ekki haft brtt. mína til umfjöllunar. Fram kom í þeirri umr., sem þá fór fram, hjá hv. þm. Alexander Stefánssyni, að þegar sams konar mál var lagt fram á 100. löggjafarþingi hefði það ekki verið ósk Öryrkjabandalagsins að sá háttur yrði hafður á sem fram kemur í brtt. minni, eftirgjöfin mundi haldast í hendur við verðlagshækkanir. Ég kynnti mér þetta milli 2. og 3. umr. hjá fulltrúum Öryrkjabandalagsins. Þarna var ekki rétt með farið vegna þess að í umsögn, sem fylgdi með frv. á 100. löggjafarþingi og gefin var af Öryrkjabandalaginu, kemur einmitt fram ósk Öryrkjabandalagsins um að tollaeftirgjöfin haldist í hendur við hækkun á verðlagi. Það hefur komið fram ósk frá formanni n. um að ég dragi till. núna til baka. Í sjálfu sér sé ég ekki mikla ástæðu til að draga hana til baka, sérstaklega þegar liggur fyrir að hér er um að ræða einnig ósk frá Öryrkjabandalaginu. En með tilliti til þess að fram hafa komið fleiri brtt. og það er skoðun n. að þær þurfi nánari athugunar við, auk fleiri atriða og sjónarmiða sem uppi voru í n., get ég, þó með semingi sé, dregið till. mína til baka og fallist á að ekki sé einn þáttur af þeirri endurskoðun, sem fram á að fara, tekinn út úr og samþykktur. Og með vísan til þess bréfs, sem hv. formaður fjh.- og viðskn. hefur lagt hér fram um að þessi mál verði í heild skoðuð af rn. og sú endurskoðun liggi fyrir í októbermánuði n. k., og í trausti þess, að brtt. í þá veru, sem ég hef lagt fram og hv. þm. Guðrún Helgadóttir - ég styð brtt. hennar einnig, verði lagðar strax fram í byrjun þings í haust, mun ég fallast á að draga till. mína til baka. En eitt er víst, að það verður grannt fylgst með að slíkar brtt. verði lagðar fram næsta haust, en þær verði hvorki svæfðar í n. né rn.



Herra forseti. Ég vil að flestu leyti taka undir það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði áðan. Mér finnst að við getum haft ýmislegt við meðferð till. okkar að athuga. Það er afskaplega erfitt að sjá hvers vegna er svona flókið að gera breytingar á þessari löggjöf eins og hún nú er, þó í smáu sé og vera kunni að lögin þarfnist allsherjar endurskoðunar. Ég vil benda á að það frv. til l., sem hér liggur fyrir á þskj. 167, er auðvitað smávægileg breyting og einungis breyting á hluta laganna, og mér er fyrirmunað að skilja hvers vegna var svona erfitt að samþykkja till. okkar hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hv. þm. Árna Gunnarssonar. Það er óumdeilanlegt og hefur verið vitað lengi að loforð um breytingu á eignartíma þessara bifreiða er ekki neitt sem hægt er að treysta. Þetta hefur verið ályktunarefni hvers bandalagsþings sambanda öryrkja um árabil og aldrei fengist nein lausn á því, og þess vegna varðandi brtt. mína var meiningin að festa það nú í lög þannig að það færi ekki á milli mála hver eignartíminn væri. Ég vil einnig taka undir flest sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði áðan. Vitaskuld er það fáránlegt að Alþingi Íslendinga skuli ákveða hversu margir öryrkjar þurfi á bifreið að halda hverju sinni. Vitaskuld er þjóðfélagið skyldugt til að greiða fyrir því, að það fólk, sem er gersamlega háð bifreið vegna sjúkleika eða fötlunar, fái bifreið og fyrirgreiðslu í sambandi við hana. En með tilliti til þess loforðs, að nú verði rn. skrifað bréf með beiðni um tillögur, þá væntanlega um breytingu á lögum nr. 120 frá 1976, hlýt ég að fallast á að draga till. mína til baka svo að ekki verði henni um kennt að ekki sé hægt að afgreiða þær bifreiðar eða þau leyfi sem þegar hafa verið veitt. En ég vil taka undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að það mun grannt verða fylgst með hverjar efndir verða á þessu máli. Það eru allir orðnir dauðþreyttir að bíða eftir þessari lagfæringu. Áður en ég lýk máli mínu vil ég minnast á það, og mætti þá kannske skila því til rn., að í húsi Sjálfsbjargar býr mjög fatlað fólk sem margt átti sínar bifreiðar áður en það flutti inn í þetta sérhannaða hús þar sem það átti að geta lifað mannsæmandi lífi í íbúðum sérhönnuðum við þess hæfi og síðan átti það að ferðast um á sínum bifreiðum. Það sakar ekki að upplýsa hv. Alþ. um að flestum þessara bifreiða hefur að sjálfsögðu verið lagt vegna þess að það eru alls engir peningar til að reka þær og auðvitað ekki heldur að kaupa nýjar, ef skipta þarf, þar sem það fólk, sem fyrir er greitt af sjúkratryggingum uppihald, hefur núna 20 þús. kr á mánuði til þess að lifa af. Ég held að hv. Alþ. ætti að fara að huga alvarlega að því, að við erum ekki að tala hér um nein smámál. Við erum beinlínis að tala um hluti sem skipta því máli, hvort ákveðnir meðbræður okkar, eins og hv. þm. Albert Guðmundsson sagði svo fallega áðan, geta haft minnstu möguleika á að lifa eins og annað fólk í þessu þjóðfélagi. Bílamálin, sem við erum nú að biðja um endurskoðun á, eru verulegur liður í því máli, þar sem þessu fólki er meinað að ferðast um á sama hátt og annað fólk gerir. Og ég vil ítreka að ég mun leggja á það mikla áherslu og ganga fast eftir því, að ekki degi seinna en 10. okt. í haust verði komið svar frá rn. og eitt allra fyrsta frv., sem lagt verður fram á hv. Alþ. á næsta þingi, verði frv. um þetta efni.



Herra forseti. Í framhaldi af þessari umr. og vegna þess, sem hér hefur verið fjallað um, langar mig að beina orðum mínum til hæstv. félmrh. Hér á landi er gert talsvert að því að lækka verð á hvers konar hjálpartækum til fatlaðs fólks, öryrkja og annarra. Það er hins vegar eitt atriði í því máli, sem ég hef rekist mjög hastarlega á, en það er verðlagning á gleraugum. Mig langar að spyrja ráðh. að því, hvort hann hafi hugleitt að gleraugu eru hjálpartæki fyrir sjóndapra. Á þeim er hins vegar frjáls verðlagning. Ég vil eingöngu nota þetta tækifæri og beina þeirri spurningu til ráðh., hvort ekki sé orðið fyllilega tímabært að kanna þennan þátt í því máli sem hér hefur verið til umr.