Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Við sjálfstæðismenn munum ekki leggjast gegn því að þetta mál fari í gegn í dag enda vorum við ekki fylgjandi hljóðupptökum á ríkisstjórnarfundum. En það er ástæða til að nefna að það er alvarlegt þegar staðið er að lagasetningum í svona flýti. Það hefði verið hægt að undirbyggja málið betur og gefa sér lengri tíma til þess. En að gefnu tilefni er rétt að minna hv. þingmenn á allt málsferlið hér, sérstaklega þá hv. þingmenn sem ríkisstjórnin mun leita til á þessum vetri til að semja við um framgang mála. Menn sjá þá á þessu máli hvernig farið er með slíka samninga, sem er ekki öðruvísi en gert hefur varðandi aðra samninga sem þessi ríkisstjórn hefur gert, til dæmis við aðila vinnumarkaðarins og fleiri, að ekki er hægt að treysta samningum við þessa ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli allra hér á þeim ósæmilega hraða og þeim ósæmilega þrýstingi sem er á lagasetningu um afnám lagaklausu sem frestað var og fjallar ekki um að flækja eða gera störf framkvæmdarvaldsins erfiðari en þau eru. Það fjallar ekki um inngrip í líf ráðherra heldur fjallar það einfaldlega um að hljóðrita æðstu formlegar samkomur framkvæmdarvaldsins. Stendur til að útvarpa þessum hljóðritunum beint? Ó, nei, það stendur til að geyma þær í heilan mannsaldur. Ég fékk því framkomið að málið var sent til umsagnar í allsherjarnefnd. Umsagnarfresturinn var tveir dagar. 

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að taka mál á dagskrá með afbrigðum. Almennt séð er Hreyfingin ekki samþykk því. Hér er hins vegar verið að keyra í gegn mjög brýnt mál á miklum hraða og höfum við því lagt fram breytingartillögu við það mál til að reyna að koma því í betri farveg. Vandræðagangurinn á þessu máli er með ólíkindum. Fella á brott grein um hljóðritanir ríkisstjórnarfunda sem sett var inn á sínum tíma til að ná sátt um málið í allsherjarnefnd og afgreiða það frá þinginu. Málinu hefur að stórum hluta verið fjarstýrt úr forsætisráðuneytinu þó að formaður allsherjarnefndar á sínum tíma, hv. þm. Róbert Marshall, hafi unnið þrekvirki í því að breyta þeim málum til batnaðar. Málið var sent til umsagnar hjá allsherjarnefnd og segir í umsögn allsherjarnefndar að nefndin sjái sér því ekki fært að fjalla um málið á þann hátt sem hún hefði kosið þannig að það er órætt. Við munum því leggja fram breytingartillögu við málið á eftir til að reyna að gera það betra. Ég vona bara að þingheimur taki undir þá breytingartillögu því að hún er í samræmi við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis.

Virðulegi forseti. Þingflokkur framsóknarmanna mun ekki leggjast gegn því að þetta mál komi á dagskrá. Við vöruðum við því á sínum tíma og sögðum að þetta ákvæði gæti aldrei gengið upp og hefði betur verið hlustað á okkur þá. Það er klúður ríkisstjórnarinnar að málið er í þeim farvegi sem það er nú. Ég held að það sé rétt að ríkisstjórnin leysi þá bara það klúður.

Virðulegi forseti. Með frumvarpinu er lagt til að ráðherrar leggi mál skriflega fram fyrir ríkisstjórn og einungis þegar sérstaklega stendur á verði heimilt með samþykki forsætisráðherra að víkja frá þeirri skyldu. Byggist afgreiðsla máls í ríkisstjórn á öðrum sjónarmiðum en koma fram í minnisblaði ráðherra um málið er lagt til að gerð verði grein fyrir því í fundargerð. Þá er lagt til að dagskrár ríkisstjórnarfunda verði gerðar opinberar að fundum loknum, kynntar fjölmiðlum með tilkynningu og birtar á vefsvæði Stjórnarráðs Íslands. Þá eru lagðar til breytingar á upplýsingalögum sem fela í sér að veita skuli aðgang að fundargerðum ríkisstjórna þegar liðin eru átta ár frá því að gögnin urðu til nema undanþágur laganna eigi við vegna einka- eða almannahagsmuna. Með samþykkt frumvarpsins fellur brott ákvæði 4. mgr. 7. gr. laganna um hljóðritun ríkisstjórnarfunda sem tekur að öðrum kosti gildi 1. nóvember nk. Einnig eru felld burt ákvæði um að færa sérstaka trúnaðarmálabók þar sem færa átti þau atriði fundargerðar sem hafa að geyma upplýsingar sem falla undir takmarkanir upplýsingaréttar vegna einkahagsmuna og almannahagsmuna. Eins og komið hefur fram hér á undan óskaði nefndin eftir umsögn allsherjar- og menntamálanefndar um málið en nefndin taldi sér ekki fært að verða við því vegna tímaskorts. Meiri hlutinn telur það í samræmi við niðurstöður þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að kveðið verði með þessum hætti á um skriflega framlagningu mála fyrir ríkisstjórn og opinbera birtingu dagskrár ríkisstjórnarfunda. Meiri hlutinn telur að með þeirri breytingu sem lögð er til í frumvarpinu um að veita skuli aðgang að fundargerðum þegar átta ár eru liðin frá því að þau urðu til, nema undanþáguheimildir upplýsingalaga eigi við, svo sem ef upplýsingar eiga að fara leynt vegna einka- eða almannahagsmuna, sé ekki þörf á trúnaðarmálabók. Undir þetta ritar meiri hluti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd.

Forseti vill vekja athygli þingmanna á því að að lokinni umræðu um 1. dagskrármálið verður gengið til atkvæða um það mál.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu hið sígilda og margupptekna mál, lög um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011. Það er rétt að fara aðeins yfir það við 2. umr. hvernig málið kemur mér fyrir sjónir og hvernig það flaut í gegnum þingið þegar þessi lög voru samþykkt. Aðdragandinn var sá að ákveðið var að ráðast í breytingar á lögum um Stjórnarráðið mjög seint á kjörtímabilinu. Fékk það mál mikla umræðu á sínum tíma og var stjórnarandstöðu sökuð um málþóf, sem óþarft er að rifja upp því að ekki var um málþóf að ræða. Á síðustu stigum málsins var það krafa nokkurra þingmanna að gerðar skyldu breytingar á 7. gr. laganna um að allir fundir ríkisstjórnarinnar ættu að hljóðritast, að afrit af þeim hljóðritunum skyldu vera geymd í vörslu Þjóðskjalasafnsins og skyldu hljóðritanirnar gerðar opinberar að 30 árum liðnum. Ríkisstjórnin lét það eftir þessum þingmönnum vegna þess að hún stóð frammi fyrir því að ellegar væri hún fallin. Dramatískur fundur var haldinn í allsherjarnefnd þar sem meiri hlutinn féll þegar taka átti málið út vegna þess að hv. þm. Þór Saari og hv. þm. Þráinn Bertelsson settu sig á móti því nema þessi lagagrein færi inn í lögin. Þá voru góð ráð dýr og endaði með því að þetta ákvæði fór inn í lagabálkinn og hefur verið vandræðagangur með það síðan. Sett var inn frestunarákvæði á lagagreinina vegna þess að samkvæmt lögunum og fyrirliggjandi frumvarpi um Stjórnarráðið í þessari umræðu áttu lögin að taka strax gildi, en farin var sú leið að hljóðritunarákvæðið skyldi taka gildi síðar, mig minnir að það hafi átt að taka gildi 1. janúar á þessu ári. Þegar sú dagsetning nálgaðist bar ríkisstjórnin því við að ekki væri hægt að verða við því vegna þess að ekki væri til tækjabúnaður í Stjórnarráðinu til að taka upp ríkisstjórnarfundi á þeim tæknitímum sem við lifum nú þar sem meira að segja er hægt að taka upp samtöl með einföldum, ódýrum símum. Málið kom því aftur fyrir þingið. Ég hef oft nefnt það. Mér finnst eins og þingmenn séu alltaf að spóla í sömu hjólförunum og að sömu málin komi aftur og aftur í þingið. Okkur verður ekkert ágengt með þau brýnu mál sem við þurfum að tala um, þ.e. atvinnusköpun og að hjálpa heimilunum. Þá var brugðið á það ráð að setja inn frestunarákvæði á lagagreinina og skyldi sú lagagrein taka gildi 1. nóvember, sem er ekki svo langt undan. Í millitíðinni voru fengnir sérfræðingar til að fara yfir álitamálin sem sneru að þessu máli. Þeir komu fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og mæltust til þess að hljóðritunarákvæðið mundi ekki taka gildi. Ég hef alltaf haft efasemdir gagnvart þessu hljóðritunarákvæði og hef haldið hér ræður um það þegar þessi mál hafa verið til umræðu vegna þess að mér finnst að ríkisstjórn eigi að geta starfað fyrir luktum dyrum án þess að þar sé einhver sem taki fundina upp eða skrifi allt í fundargerð, við erum jú að tala um æðstu stjórn ríkis. Ég hef varað mjög við því að ákvæðið tæki gildi meðal annars vegna þess að ef það væri í gildi mundu ríkisstjórnarfundirnir bara færast á annan stað, út fyrir veggi Stjórnarráðsins. Ekki viljum við að ríkisstjórn Íslands, hver sem hún er á hverjum tíma, fari að stunda Öskjuhlíðarvinnubrögð. Nú hefur verið brugðið á það ráð að koma með nokkurs konar gervitillögu til að mæta kröfu þeirra þingmanna sem gerðu þá kröfu að hljóðritunarákvæðið færi inn í lög um Stjórnarráðið, að þessir fundir skyldu hljóðritaðir. Sú tillaga liggur fyrir. Í stuttu máli má segja að meiri hlutinn er að reyna að opna á þetta ákvæði með því að koma með breytingartillögur varðandi minnisblaðareglu, að dagskrá ríkisstjórnarfundar skuli gerð opinber að afloknum fundi. Kynna á með fjölmiðlum eða einhverjum hætti hvað tekið er fyrir á ríkisstjórnarfundum o.s.frv., en svo er ákvæðinu jafnframt lokað um leið, því að það kemur hér fram í þessum breytingartillögum frá ríkisstjórninni og meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að forsætisráðherra getur á hverjum tíma fyrir sig hafnað því að birta þessar upplýsingar. Hér stöndum við þingmenn því frammi fyrir því að ríkisstjórnin svíkur ákveðna aðila sem hétu ríkisstjórninni stuðningi með því að taka út hljóðritunarákvæðið úr lögunum. Hún reynir að opna á það með öðrum hætti en lokar því samt um leið. Eins og fram kom í máli hv. þm. Illuga Gunnarssonar áðan er þetta líklega að verða Íslandsmet í svikum ríkisstjórna, bæði við landsmenn sína og þingmenn landsins. Ég undrast mjög þingmenn Hreyfingarinnar, hvað þeir hafa mikið langlundargeð gagnvart þeim svikum sem ríkisstjórnin hefur orðið uppvís að varðandi stuðning þeirra við ríkisstjórnina. 

Ég bið þingmenn í sal að leyfa þeim ræðumanni sem er í ræðustól og hefur orðið að flytja sitt mál.

Þakka þér fyrir, herra forseti. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir biður mig um að upplýsa um það hvenær samningur Hreyfingarinnar við ríkisstjórnina var gerður. Það var náttúrlega gert opinbert af þingmönnum Hreyfingarinnar. Þegar hinn svokallaði „milli jóla og áramóta fundur“ var haldinn á síðastliðnu ári var það staðfest  
            

Það er bara ljótt að ljúga í ræðustól.

Forseti getur gripið til þess ráðs að fresta fundi. En ég bið þingmenn úti í sal að virða þá reglu að sá sem er í ræðustól hefur orðið.

Þakka þér fyrir, herra forseti, þetta snertir greinilega viðkvæma strengi hjá þingmönnum, en það er nú ágætt. Ég er einfaldlega að benda á að hér er verið að fjarlægja ákvæði um hljóðritanir af ríkisstjórnarfundum úr lögunum. En það verður þá bara að koma í ljós hvort þeir þingmenn sem ég minntist á greiða atkvæði með því að taka ákvæðið út eða hvort þeir vilja halda ákvæðinu inni. Ég veit að það er meginmarkmið ákveðinna þingmanna að halda því í lögunum. Eins og ég fór yfir áðan hef ég alltaf verið á móti þessu ákvæði og hef lagt fram breytingartillögu um að ákvæðið tæki í fyrsta lagi ekki gildi í viðkomandi lagabálki og í öðru lagi, þegar það var komið inn í lögin, að það yrði fellt úr gildi. Og enn er ég með breytingartillögu í þá átt því að eins og ég fór yfir áðan erum við að fjalla um ríkisstjórn Íslands sem fjallar oft og tíðum um mjög viðkvæm almannahagsmunamál, þess vegna tel ég að ákvæðið eigi ekki að vera í lögunum. Ég ætla að fara yfir nefndarálit mitt, virðulegi forseti, og þær breytingartillögur sem ég legg til. Með nefndarálitinu fylgir ítarlegt fylgiskjal sem er álitsgerð Róberts Spanós sem unnin var fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem rökstutt var að hljóðritunarákvæðið ætti ekki heima í lögunum og ef það ætti heima í lögunum þyrfti að fara af stað mikil vinna til að breyta öðrum lögum til að koma í veg fyrir að breytingin mundi ná fram að ganga. Ég hef aldrei orðið vör við það áður í lagasetningu eða lesið um það nokkurs staðar í lögum að bráðabirgðaákvæði í öðrum lögum leiði það af sér að hljóðritanir á ríkisstjórnarfundum verði óheimilar nái frumvarpið ekki í gegn. Það er svo einkennilegt að fyrir þinginu liggur frumvarp til upplýsingalaga. Í banngrein frumvarpsins er lagt til að almenningur komist ekki í hljóðritanir af ríkisstjórnarfundum. Hér er ríkisstjórnin að tryggja það í tveimur frumvörpum að þetta nái ekki fram að ganga og hef ég bara aldrei nokkurn tímann séð slíkt öryggisákvæði sett inn í frumvörp sem eru til umfjöllunar í þinginu á sama tíma. Hér er ríkisstjórnin því að tvítryggja sig fyrir því að ákvæðið nái ekki fram að ganga og þykir mér það afar merkilegt. Segjum sem svo að tillaga ríkisstjórnarinnar nái fram að ganga í dag en þá þarf enn á ný að fara fram vinna varðandi frumvarp til upplýsingalaga til að gera breytingar á frumvarpinu um að hljóðritanir ríkisstjórnarfunda verði felldar niður. Það eru einkennileg vinnubrögð, en þau eru einkennandi fyrir þau handarbaksvinnubrögð sem þessi ríkisstjórn hefur. Þingið er sífellt að fá sömu málin til afgreiðslu og hér er sífellt verið að gera lagabætur á lögum sem eru nýsamþykkt. Það er náttúrlega ólíðandi og minnir okkur á að það er aldrei brýnna en nú að koma á stofn lagaskrifstofu Alþingis þannig að svona misskilningur og spuni sé keyrður í gegn við lagasetningu. Það er ekkert annað en spuni þegar verið er að draga þingmenn á því að einhver ákvæði og áherslumál þeirra komi fram í lögum, en svo er það bara fellt í burtu og skreytt með einhverjum hætti. Þá að nefndarálitinu og þeirri breytingartillögu sem ég legg fram nú, eins og ég gerði við síðustu umræðu um málið þegar frestunarákvæðið var sett inn í frumvarpið. Hefst nú lesturinn, með leyfi forseta: „Nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 115/2011, um Stjórnarráð Íslands (skrifleg framlagning mála á ríkisstjórnarfundum). Frá minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Með frumvarpinu er lagt til að hætt verði við hljóðritun ríkisstjórnarfunda og opinberun þeirra hljóðritana að 30 árum liðnum frá fundi. Ákvæðið átti fyrst að koma til framkvæmda 1. janúar 2012 en var síðan frestað til 1. nóvember 2012. Ákvæðið um hljóðritun kom inn í frumvarpið við meðferð málsins í allsherjarnefnd og var undirbúningur fyrir þessa grundvallarbreytingu enginn hjá nefndinni. Fjölmargar ábendingar bárust nefndinni um ómöguleika þessa og var gildistöku því frestað svo að unnt væri að undirbúa breytinguna. Minni hlutinn taldi að ákvæðið ætti þá þegar að falla brott og lagði það til við meðferð málsins. Með vísan til álitsgerðar Róberts Spanós lögfræðings benti minni hlutinn á að ekki væri hald í ákvæðinu um að opinberun þessara hljóðritana yrði ekki fyrr en að 30 árum liðnum þar sem m.a. næstu ríkisstjórnir á eftir gætu sem vörsluaðili hlustað á upptökur af fundum fyrri ríkisstjórna. Minni hlutinn hefur ítrekað varað við því að við gildistöku þessa ákvæðis mundi stjórn ríkisins færast annað, þ.e. þær ákvarðanir sem skipta máli og varða almannahag og almannahagsmuni verði ekki lengur teknar í Stjórnarráðinu heldur færast annað, og telur það slæma þróun. Minni hlutinn telur nauðsynlegt að innan ríkisstjórnar sé unnt að ræða mál og útkljá þau án þess að hægt sé að komast í slíkar upplýsingar. Minni hlutinn bendir enn á mikilvægi þess að lagasetning sé vönduð og að undirbúningur hennar sé byggður á traustum grunni og ígrunduðum ákvörðunum. Minni hlutinn leggur til þær breytingar á frumvarpinu að ákvæðið um hljóðupptökur ríkisstjórnarfunda falli brott og frestun gildistöku þess ákvæðis og telur ekki þörf á að lögfesta reglur um skriflega framlagningu mála á ríkisstjórnarfundum enda hefð fyrir því vinnulagi.“ Minni hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Ég legg til að 1. gr. falli brott. Það varðar það að öllum málum sem ráðherra ber upp í ríkisstjórn skuli fylgja sérstakt minnisblað ráðherra til ríkisstjórnarinnar þar sem meginatriði málsins eru rakin og helstu sjónarmið sem liggja að baki og sé óskað eftir samþykki ríkisstjórnar skal setja fram skýrt orðaða tillögu. Þegar sérstaklega stendur á er heimilt með samþykki forsætisráðherra að víkja frá skyldu til að leggja mál fram skriflega. Þarna er það lokunarákvæði sem ég fór fram með áðan. Ég tel að þessi frumvarpsgrein eigi að falla brott. Í öðru lagi legg ég til að 4. mgr. 7. gr. laganna falli brott, en hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Allir fundir ríkisstjórnarinnar skulu hljóðritaðir og afrit geymt í vörslu Þjóðskjalasafns“, með þeim rökum sem ég hef farið hér yfir, virðulegi forseti. Svo legg ég til að aðrar greinar frumvarpsins falli brott því að ég tel að hér sé um mikla sýndarmennsku að ræða og að meiri hlutinn sé að reyna að bjarga sér fyrir horn með það að koma til móts við kröfu ákveðinna þingmanna. Það er líka athyglisvert að hér fór fram umræða um málið fyrr í vikunni. Þar krafðist hv. þm. Þráinn Bertelsson þess að allsherjar- og menntamálanefnd mundi geta skilað inn umsögn um málið til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég fór þá í atkvæðaskýringu og taldi að það ætti ekki heima í þessu máli vegna þess að málið væri í höndum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. En nú hefur allsherjar- og menntamálanefnd kveðið upp úr um það að hún hafi einfaldlega ekki tíma til að skila áliti, enda er málið keyrt áfram af miklu offorsi eins og oft vill verða og af miklum hraða vegna þess að stundarglas ríkisstjórnarinnar er að renna út í þessu máli. Hér verða ekki þingfundir í næstu viku því að það eru nefndarfundir hjá þinginu. Ef þetta verður ekki samþykkt í dag eða á morgun tekur hljóðritunarákvæðið gildi 1. nóvember. Það er því skrýtin staða sem málið er í, virðulegi forseti, í fyrsta lagi að hafi ekki verið meiri fyrirvari á því í þinginu þannig að hægt væri að afgreiða það með vönduðum hætti nú þegar komnar eru inn breytingartillögur við málið. Hv. þm. Þór Saari hefur boðað breytingartillögur sem hann fer yfir á eftir. Þær eiga að fara hér í gegn umræðulaust og ekki á, samkvæmt formanni nefndarinnar, að boða til fundar í nefndinni á milli 2. og 3. umr. Komnar eru fram breytingartillögur sem ekki hljóta faglega meðferð í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það minnir okkur á hvernig málið er til komið og að það fékk mjög óvandaða umfjöllun hjá nefndum þingsins. Breytingartillaga um hljóðritanir ríkisstjórnarfunda, sem nú er lagt til að verði felldar úr lögunum, kom inn á milli 2. og 3. umr. við vinnslu málsins um Stjórnarráð Íslands. Henni var einhvern veginn kastað inn í frumvarpið og síðan varð það að lögum umræðulaust. Þetta eru eftirköstin, herra forseti. Hér stöndum við í annað sinn og ræðum þetta hljóðritunarmál í þessum lögum. Væri ekki tíma þingsins betur varið í eitthvað annað eins og til dæmis það að ræða rammaáætlun, uppbyggingu atvinnulífsins, skuldastöðu heimilanna og annað það sem brennur virkilega á landsmönnum, í stað þess að standa í þessari vitleysu?

Herra forseti. Við erum að ræða hér mál sem er orðið ansi gamalt. Það kom fyrst fram árið 2010, þá sem frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands samhliða frumvarpi til upplýsingalaga. Þau frumvörp voru um margt mjög sérstök. Meiningin með þeim var að gera gagngerar breytingar á ýmsum starfsháttum stjórnsýslunnar í samræmi við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, skýrslu þingmannanefndar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, skýrsluna sem hét Samhent stjórnsýsla og svo sérstaka skýrslu sem er afrakstur nefndar sem forsætisráðherra skipaði um úrbætur á stjórnsýslunni. Þegar þau frumvörp voru hins vegar lesin var ljóst að þau voru að stórum hluta til skrifuð til þess að komast í kringum niðurstöður þessara skýrslna. Það var ekki fyrr en menn fóru að reka augun í það og rekja þau mál í þaula að það kom í ljós að þessi frumvörp voru að stórum hluta til ónýt eins og þau komu inn í þingið. Þáverandi formaður allsherjarnefndar, hv. þm. Róbert Marshall, vann þrekvirki í því að breyta þeim frumvörpum báðum, bæði frumvarpinu um Stjórnarráðið og frumvarpinu um upplýsingalögin. Hins vegar hefur enn ekki tekist að afgreiða upplýsingalögin í þinginu. Þau eru núna aftur komin til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það segir sitt um hvaða breytingar hefur þurft að gera á þeim. Þegar ég rakti feril þessara tillagna og samlas frumvörpin með tillögum þessara skýrslugjafa á sínum tíma var mér verulega við brugðið, að starfsmenn Stjórnarráðsins og starfsmenn forsætisráðuneytisins skyldu beinlínis viljandi leggja hér fram frumvörp sem eru skrifuð til þess að komast fram hjá niðurstöðum þessara merkilegu skýrslna. Það var alveg ótrúlegt að verða vitni að því, en sem betur fer tókst að koma að mörgum mjög mikilvægum breytingum, þá ekki síst hvað varðar upplýsingalögin. Þess ber að geta að hæstv. forsætisráðherra sjálfur var sammála þeim breytingum þannig að þessi frumvörp sem komu frá forsætisráðuneytinu voru skrifuð í kringum tilmæli þessara skýrslna, en greinilega ekki í öllum tilfellum með samþykki sjálfs forsætisráðherra. Þetta voru mjög einkennilegir snúningar á þessum málum frá upphafi. Ég mun leggja fram breytingartillögu við tillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, þ.e. nokkurra þingmanna hennar, en sú tillaga hljóðar upp á að fellt verði úr gildi hljóðritunarákvæði svokallað sem var sett inn í frumvarpið á sínum tíma í meðferð allsherjarnefndar vegna þrákelkni stjórnarmeirihlutans gegn því að fundargerðir ríkisstjórna yrðu ritaðar með skipulegum hætti þannig að hægt væri að rekja ákvarðnatöku. Stjórnarmeirihlutinn þá var alfarið á móti því að hægt væri að rekja ákvarðanatöku á ríkisstjórnarfundum. Vegna þessa kom fram breytingartillaga um hljóðritanir ríkisstjórnarfunda sem yrðu geymdar í 30 ár og það náðist samkomulag um það mál. Nú er hins vegar verið að ganga á bak því samkomulagi og menn bera fyrir sig samtals 36 blaðsíðum af einhvers konar rökstuðningi frá tveimur háskólakennurum um það hvað allt sé ómögulegt við það að ríkisstjórnarfundir séu hljóðritaðir. Helstu rökin þar virðast vera þau að þetta sé ekki gert annars staðar. Það er nú svo með flest mál að þau eru ekki öll gerð alls staðar annars staðar en gerast samt. Það er því ekkert við það að athuga. Vegna þessa alls stöndum við hér enn þann dag í dag, 25. október 2012, tveimur árum síðar, með breytingartillögu þingmanna stjórnarmeirihlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem að ýmsu leyti er til bóta en versti ágallinn á henni er þó sá að það á að fella út hljóðritunarákvæðið. Ég mun því í staðinn leggja til að inn í 7. gr. laganna bætist ákvæði um ítarlegri ritun fundargerða. Breytingartillagan við frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 115/2011, um Stjórnarráð Íslands (skrifleg framlagning mála á ríkisstjórnarfundum) hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Við 2. gr. bætist nýr stafliður er verði a-liður og orðist svo: Í stað orðanna „og bókuð afstaða samkvæmt sérstakri ósk ráðherra“ í 1. málsl. 2. mgr. koma tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Haga skal fundargerð með þeim hætti að í ljós sé leitt hverjir hafa með ráðum, fortölum, atkvæði eða á annan hátt stuðlað að hverju því sem tekið er fyrir á ríkisstjórnarfundi. Bókuð sé afstaða hvers ráðherra til mála.“ Þetta er tillaga sem ég lagði til á sínum tíma í allsherjarnefnd að yrði með en hún var ekki tekin gild og því var hljóðritunarákvæðið sett inn í staðinn. Mótbárum fólks um það að ríkisstjórnarfundir færist annað - slíkar ræður hef ég heyrt frá þingmönnum stjórnarliðsins, ekki síður en þeim sem voru í síðustu ríkisstjórnum - hafna ég alfarið og vísa á dyr. Hvers konar hugsun er það eiginlega í íslenskri stjórnsýslu og íslenskum stjórnmálum í dag, fjórum árum eftir hrun og eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, að þingmenn skuli koma í ræðustól þingsins og segja: Það er ekki hægt að bæta stjórnsýsluna á Íslandi því hún færist bara eitthvað annað inn í lokuð bakherbergi. Þetta er ömurlegur hugsunarháttur einhverra risaeðlna sem eru búnar að braska með stjórnsýslu landsins árum og áratugum saman og neita einfaldlega að breyta um vinnuaðferðir. Það er ömurlegt að þurfa að hlusta á þetta. Þetta kom meðal annars fram í ræðu síðasta ræðumanns sem er nú ekki þess virði að hafa mörg orð um, hvorki hana sjálfa né ræðuna hennar, en  Breytingartillaga stjórnskipunar- og eftirlitsnefndarmanna í þeim málum gengur ekki nógu langt. Þess vegna legg ég fram þessa breytingartillögu. Hún er samhljóða því sem kemur fram í XII. kafla í frumvarpi til laga um Stjórnarráð Íslands sem lagt var fyrir Alþingi á 139. löggjafarþingi. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta, í tölulið 8: „Nefndin telur að verulega skorti á að starfshættir innan ríkisstjórnar, ráðuneyta og stofnana uppfylli nútímakröfur um formlega og opna stjórnsýslu.“ Í tölulið 9: „Fundargerðir ríkisstjórnar verði skráðar með skýrum hætti og þær birtar opinberlega. Samhliða fundargerðabók ríkisstjórnarfunda verði haldin sérstök trúnaðarmálabók sem notuð sé þegar rætt er um viðkvæm málefni ríkisins eða önnur mál sem lúta trúnaði.“ Í tölulið 7 í XI. kafla segir, með leyfi forseta: „Í ljósi reglna sem gilda um ábyrgð ráðherra á stjórnarmálefnum, bendir nefndin á að máli geti skipt að haga ritun fundargerða með þeim hætti að í ljós sé leitt hverjir hafa með ráðum, fortölum, atkvæði eða á annan hátt stuðlað að hverri þeirri athöfn sem tekin er fyrir á ráðherrafundi.“ Þetta er nánast orðrétt sama orðalag og er í breytingartillögu þess er hér stendur. Svo segir í tölulið 8 í XI. kafla: „Að því marki sem samráð og fundir milli oddvita ríkisstjórnar koma í reynd í stað þess að fjallað sé um mál á fundum ríkisstjórnar kann að vera rétt að huga að því að setja reglur um skráningu þess sem fram fer við slíkt samráð.“ Það er sem sagt verið að taka með beinum hætti á þessum vandamálum í bæði skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar sem var samþykkt hér 63:0. Síðan þá hafa þessar tillögur ekki átt velgengni að fagna meðal stjórnarliða. Eins og ég hef bent á finnst mér það dapurlegt og mér óskiljanlegt að afstaða þeirra skuli vera svona. Vissulega hefur þetta frumvarp tekið breytingum til batnaðar og vissulega gera breytingartillögur meiri hluta nefndarmanna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd enn eina tilraun til að betrumbæta málið, en þær ganga samt ekki enn þá nægilega langt vegna þess að þegar upp er staðið verður ekki hægt að rekja með hvaða hætti ákvarðanataka á ríkisstjórnarfundum fer fram.  Ég skora því á, og mun gera á eftir við atkvæðagreiðsluna, þá þingmenn sem hér eru í salnum að tryggja það að tillögum rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar verði fylgt eftir og breytingartillaga mín verði samþykkt.

Herra forseti. Það er ýmislegt í gangi hér inni sem liggur kannski ekki alveg í augum uppi. Til dæmis er uppi ákveðinn misskilningur um meint svik ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Einn þingmaður kom í pontu áðan og brigslaði ríkisstjórninni beinlínis um svik. Ég vil að það komi skýrt fram að að minnsta kosti hvað mig varðar hefur ríkisstjórnin ekki svikið nokkurn skapaðan hlut. Af hverju? Af því að ríkisstjórnin hefur aldrei lofað með einu eða neinu. Hitt er annað mál að með atfylgi hv. þm. Þórs Saaris og með mínu atkvæði tókst að lögfesta, koma inn í stjórnarráðslögin þeirri klausu að hljóðrita skyldi fundi ríkisstjórnar Íslands og hljóðritanir síðan geymdar, varðveittar í felum í heilan mannsaldur. Það lék enginn vafi á því frá fyrstu byrjun að þetta ákvæði vakti mjög litla hrifningu hinna eldri og reyndari stjórnmálamanna, sérstaklega þeirra sem gegna ráðherraembættum og sömuleiðis í þeim fjölmenna hópi stjórnmálamanna hér inni sem vonast til að fá með tíð og tíma að gegna ráðherraembætti. Auðvitað var fyrirsjáanlegt að úr því að mótstaðan var svona mikil strax í upphafi að öllum tiltækum ráðum yrði beitt til að fella klausuna úr gildi. Fyrsti leikurinn í því sambandi var að fá ákvæðinu frestað. Á hvaða forsendum? Jú, að það væri ekki til hljóðritunarbúnaður í forsætisráðuneytinu og það tæki einhvern voða tíma að koma honum upp. Ég er nú staddur í ræðustól Alþingis með áhald sem ég á ekki að vera með, sem er gamall GSM-sími, en hann mundi samt duga til að taka upp alla fundi ríkisstjórnarinnar og væri velkomið að lána ríkisstjórninni hann  Það sem hefur gerst hérna eru ekki svik heldur hefur það gerst að viðvaningur í pólitík eins og ég er tekinn á pólitískum ippon af reyndum stjórnmálamönnum. Það er ekkert flóknara en það. Er ég tapsár? Nei, ég hef séð svo mörg miklu ljótari brögð en það bragð sem ég var tekinn á og þeir félagar mínir á þinginu sem styðja þetta ákvæði um hljóðritanir. Ég hef séð margt miklu ljótara en þetta. En þessi pólitíski hráskinnaleikur er ein ástæða þess að mér er mjög hugleikið að ábendingar sem koma fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar um opnari stjórnsýslu nái fram að ganga. Ef við lítum á íslenskt þjóðfélag í dag er hin opinbera stjórnsýsla sem betur fer ekki trúnaðarmál. Það er varla til sú sveitarstjórn í landinu að fundir hennar séu ekki hljóðritaðir og jafnvel útvarpað samtímis. En þegar kemur að framkvæmdarvaldinu, æðstu stjórn ríkisins, er allt í einu eins og Ísland sé orðið einkafyrirtæki. Því er stjórnað eins og einkafyrirtæki. Réttur almennings til upplýsinga, til gegnsæis, til varðveislu heimilda er einskis metinn gagnvart þeim rétti sem hinir eldri og reyndari stjórnmálamenn telja sig eiga til að starfa með fullkominni leynd. Hér í ræðustól var áðan sagt að þessar hljóðritanir væru tóm vitleysa vegna þess að þá mundi öll ákvarðanataka færast út af fundum ríkisstjórnarinnar. Mér er nákvæmlega sama um það hvar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar eru teknar. Mér er nákvæmlega sama hvað ráðherrar segja í viðtölum, í spjalli sín á milli. Mér er sama hvað þeir segja í símann og það hvarflar ekki að mér að hafa áhuga á einkalífi þeirra. Það eina sem þessar hljóðritanir áttu að ná fram var að taka upp hvert einasta orð sem sagt er á ríkisstjórnarfundum. Við skulum ekki gleyma því að ríkisstjórn Íslands er æðsta stjórnvald í þessu landi. Hún þiggur vald sitt frá almenningi í landinu, frá kjósendum í landinu, en bíðum nú aðeins við. Hvernig þiggur hún vald sitt frá kjósendum? Það gerir hún með okkar tilstilli. Það er enginn ráðherra sem hefur verið kosinn í embætti af almenningi. Ráðherrar eru samþykktir í embætti af löggjafarsamkundunni, þeir eru samþykktir í embætti af þeim sem hér sitja og ætla nú að blessa og bía ofan á leyndina, ofan á heimild ráðherra, framkvæmdarvaldsins, til að gefa einungis þær upplýsingar um störf sín sem þykja henta, sem þykja hæfa, sem þykja passlegar fyrir fólkið í landinu. Engar aðrar upplýsingar. Það koma fréttatilkynningar, það eru gefin viðtöl og stundum eru jafnvel haldnar fundargerðir hjá ríkisstjórninni. Það eru engar reglur til um að halda fundargerðir. Núna stendur til að hafa fundargerðir í staðinn fyrir þessa klausu okkar um hljóðritanir sem hefur valdið svo miklum andvökum hjá æðstu stjórnmálamönnum þessa lands að núna þarf að afnema hana. Það er fullkomlega fráleitt að ímynda sér að þær fundargerðir sem núna er stungið upp á að verði haldnar hafi heimildargildi til jafns við eða í líkingu við hljóðritaða upptöku. Hljóðrituð upptaka inniheldur allt sem fram fer á fundinum. Fundargerð inniheldur það sem sá sem ræður yfir fundargerðinni og fundarritaranum vill að standi í fundargerðinni. Þetta vitum við öll. Ég spyr - en ég mun auðvitað ekki fá neitt svar - en mig langar að spyrja þingheim, mig langar til að hver og einn þingmaður spyrji sjálfan sig: Hverju er ég bættari, hverju er fólkið í landinu bættara með því að ríkisstjórn Íslands fái hér eftir sem hingað til að starfa eins og stjórn í einkafyrirtæki sem hefur ekki upplýsingaskyldu gagnvart einum eða neinum? Af hverju vill fólk gjarnan styðja það? Ég skil vel að á kosningavetri þegar kominn er vorhugur í marga hér sem ætla að halda áfram í pólitík sé ekki beinlínis ráðlegt eða skynsamlegt skref á meintri framabraut að setja sig upp á móti vilja þeirra sem ráða ferðinni í flokk viðkomandi. Það er miklu betra að makka með og vera ekki til vandræða. Ég hef djúpan skilning á þessu. Hugsanlega skiptir þetta ákvæði um hljóðritun ríkisstjórnarfunda og varðveislu þeirra hljóðritana í heilan mannsaldur ekki meginmáli. Þjóðin er litlu bættari með þetta ákvæði, það skal ég viðurkenna. Þetta er ekki stórt eða merkilegt ákvæði, en í mínum huga er þetta pínulítil glufa, þetta er pínulítil opnun á vörslu heimilda, á að leyndarhyggjunni verði einhvern tíma aflétt, að þeim leyndarhjúpi sem ríkisstjórnir einhverra hluta vegna vilja hjúpa sig verði lagður til hliðar. Þetta eru kannski draumórar. Að minnsta kosti vaknar maður frá þeim ljúfa draumi að hvað varðar leyndarhyggju, heimildavarðveislu, upplýsingar til almennings og önnur atriði sem rætt var um í aðdraganda búsáhaldabyltingar, sem rætt var um í þeim skýrslum sem ég hef þegar nefnt á nafn, í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannaskýrslunni, lítur út fyrir að öll sú umræða komi fyrir ekki. Meira að segja þeir sem hér hafa talað áður frá Framsóknarflokki og hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins virðast styðja það eða ekki ætla að skipta sér af því þótt þessi hljóðritunarklausa verði brytjuð í spað og fleygt fyrir róða. Áhuginn á að afnema leyndarhjúpinn, að auka gagnsæi á þeim bæjum er ekki meiri en svo. Hins vegar er endalaus áhugi á þeim bæjum til að djöflast í ríkisstjórninni, til að brigsla henni um svik og ómerkilegheit, en að auka gagnsæið á sér afskaplega fáa formælendur í þingsal. Einhvern tíma sagði íslenskur stjórnmálamaður þessi frægu orð þegar ekki gekk allt í haginn: Minn tími mun koma. Vissulega hefur sá tími komið. Á þeim tíma hefur margt glæsilegt verið gert en þeim tíma fylgja líka skuggar. Leyndarhyggjan og áhuginn á varðveislu leyndarhyggjunnar mun að mínu viti verða stærsti skugginn sem í framtíðinni mun tengjast ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, hæstv. forsætisráðherra. Það var auðvitað hennar verkefni að fara að þeim ráðum sem fram komu í þeim skýrslum sem ég hef þegar nefnt á nafn. Það hefur verið gert að sumu leyti en allt sem viðkemur leyndarhyggju og störfum framkvæmdarvaldsins hefur verið sópað út af borðinu, undir teppið og nú er verið að afgreiða það afskaplega lipurlega með því að stinga upp á því að við setjum reglur um að ríkisstjórnin fari að halda fundargerðir eins og ríkisstjórnir hafa reyndar gert án nokkurra lagalegra fyrirmæla, bara til að skilja eftir sig eitthvað sem þær vilja sjálfar að sé varðveitt. Þetta er kannski ekkert skemmtilegt. Það er ekkert skemmtilegt að vera tekinn á pólitískum ippon. Það er ekkert skemmtilegt þegar félagar manns í þingsal, sem maður hélt að dýrkuðu ljósið, gegnsæið og sannleikann, eru á því að við skulum bara halda áfram að synda í gruggugu vatni. Það er ekki skemmtilegt, finnst mér, að horfa upp á ríkisstjórn sem ég hef stutt með ráðum og dáð sýna af sér hegðun eins og þá að beita pólitískum klækjum til að afnema lög sem stjórnmálamönnum sem eru gamlir í hettunni er illa við og þeir hafa talið þeim stjórnmálamönnum sem langar til að verða gamlir í hettunni trú um að sé besta aðferðin til að stjórnmálamönnum megi takast að verða gamlir í hettunni. Þetta er gamaldags hugsun. Rétt eins og stjórnmálamaðurinn sem sagði: Minn tími mun koma, þá á ég aðeins þá einu ósk til framkvæmdarvaldsins á Íslandi og allra íslenskra stjórnmálamanna og þeirra sem fást við stjórnmál að í þeirra lífi og starfi megi tími sannleikans renna upp og það sem fyrst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þráni Bertelssyni fyrir ræðu hans. Hann kom víða við eins og við var að búast vegna þess að hann hefur einlæga sannfæringu fyrir því að hljóðrita skuli ríkisstjórnarfundi og berum við þingmenn virðingu fyrir skoðunum hvor annars. En það var svolítið merkilegt að heyra hann upplýsa að hann hafi orðið fyrir barðinu á pólitískum skollaleik og hann sé viðvaningur á þessu löggjafarsviði og hvernig hin pólitísku kaup gerast á eyrinni eða í þinghúsinu, skulum við segja. En það er gott hjá hv. þm. Þráni Bertelssyni sem gekk til liðs við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð að finna það í fyrsta lagi á eigin skinni hvernig Vinstri grænir vinna og í öðru lagi að verða fyrir barðinu á þeim. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilnina. Hv. þingmaður situr í allsherjar- og menntamálanefnd og gerði tillögu um það sjálfur að nefndin mundi fá tækifæri til að skila umsögn um málið. Mig langar því að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi hvort erindið hafi verið tekið fyrir á fundi í allsherjar- og menntamálanefnd og í öðru lagi hvort þingmaðurinn hafi ekki barist fyrir því að nefndin mundi skila umsögn fyrst þetta var ósk hans sjálfs.

Virðulegi forseti. Það var nú heldur verra að hv. þm. Þráinn Bertelsson skuli ekki hafa verið viðstaddur til að veita andsvar af því að þær spurningar sem komu fram hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur voru alveg ágætar. Ég benti á það hér og fullyrti að málsmeðferðin öll hefði verið sérkennileg, að þeir þingmenn sem helst hafa talað fyrir hljóðupptökum á fundum ríkisstjórnarinnar hafi, þegar málið kom hér í gegnum þingið, að vissu leyti sett það sem eitt af þeim grundvallarmálum sem þeir vildu að næðu fram að ganga. Þrátt fyrir, eins og fram kom í máli hv. þm. Þráins Bertelssonar, að reyndir stjórnmálamenn í stjórnarmeirihlutanum segðu að þeir ætluðu sér ekki að styðja þetta, að þeir væru ekki hrifnir af þessu, að þeir vildu þetta ekki, var það samt sem áður samþykkt og málið fór í gegn. Það ætti að vera mjög til umhugsunar fyrir þingmenn - þegar slík staða myndast að þeir telja sig vera að koma í gegn málum með samþykki meirihlutavaldsins, með samþykki hinna reyndu ráðherra - að kálið er greinilega ekki sopið þó að í ausuna sé komið. Ég geri mér grein fyrir því að ekkert skriflegt samkomulag var gert um þetta mál. En þeir sem fylgdust með umræðunum þegar málið var rætt hér í fyrsta sinn sáu allir hvað var að gerast, hverju það skipti að þetta yrði niðurstaðan þrátt fyrir að hún væri svo augljóslega gegn vilja og skoðunum „gamalreyndra stjórnmálarefa hér í þinginu“, eins og hv. þm. Þráinn Bertelsson kallaði það; þvert gegn þeirra vilja gekk það fram. Menn eiga, virðulegi forseti, að gæta sín á gamalreyndum refum. Það er eðli þeirra að leika leiki. Í þessu máli hefur augljóslega verið leikinn leikur. Fyrst er sagt: Já, við skulum gera þetta, þrátt fyrir að augljóst væri að menn vildu það ekki. Síðan eru leiknir leikir sem gamlir refir, virðulegi forseti, kunna vel að leika, og allt í einu stöndum við hér með málið í algjörum spreng, keyrum það í gegn á þessum degi til að koma í veg fyrir að lögin, sem þó var búið að koma í gegnum þingið, taki gildi, til að ekki verði hljóðupptökur á þarnæsta ríkisstjórnarfundi eða hvað það nú er, þess vegna þurfum við að gera þetta á handahlaupum. Það var þess vegna, virðulegi forseti, sem ég sagði hér úr ræðustól að það væri augljóst að þeir sem töldu sig hafa fengið sína skoðun fram og sinn vilja í samræmi og samráði við meiri hluta þingsins - gamla stjórnmálarefi - og hér stendur einn slíkur mér við hlið, virðulegi forseti, gamalreyndur, margreyndur - yrðu að horfast í augu við þá stöðu sem upp væri komin. Þeir yrðu að velta því fyrir sér næst þegar þessir klókindamenn allir, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, setjast niður á samningafundi til að ræða framgang mála. Virðulegi forseti. Það skiptir líka máli hvers vegna við höfum mörg hver mælt á móti því að fara þessa leið. Í umræðunum á sínum tíma var varað við þessu og færð voru fyrir því rök hvers vegna ekki ætti að fara þá leið sem lögð var til. Það er umhugsunarvert ef það er rétt sem hér hefur komið fram, ef það mat er rétt sem lagt hefur verið á borðið, að menn hafi í hjarta sínu verið á móti þessu en látið þetta gerast. Hvað segir það um vinnubrögðin á þingi? Hvað segir það um okkur hér á Alþingi ef mál er samþykkt sem lög þvert gegn betri vitund margra manna og sannfæringu? Ef það er sannfæring hv. þingmanna að ekki eigi að hafa þetta svona, að ekki sé skynsamlegt að gera þetta og ekki rétt en samt er það samþykkt þá er auðvitað eitthvað að hjá okkur. Þá eru klókindin og klækjabrögðin farin að ráða fullmiklu. Miklu hreinlegra og eðlilegra hefði verið að segja nei í upphafi úr því menn meintu það þannig. Úr því að allir gamalreyndu stjórnmálarefirnir voru þeirrar skoðunar hefði átt að hlusta á það í upphafi og fara eftir þeirri sannfæringu. En það var ekki gert. Ég tók eftir því að hv. þm. Þráinn Bertelsson sagði að það væri sárt að vera tekinn á pólitískum ippon, svo að ég vitni beint í orð hans, af pólitískum félögum sínum. Ég skil vel sárindi hans og ég skil líka vonbrigði hv. þm. Þórs Saaris. Þeir hv. þingmenn töldu réttilega, enda hafði Alþingi samþykkt það, að tillaga sem þeir höfðu barist fyrir yrði að lögum og þannig hafði málið gengið fram. Ég get mjög vel sett mig í spor þeirra og skilið að þeir séu ekki sáttir. En ástæðan fyrir því að ég hef verið á móti umræddum hljóðupptökum er ekki sú að ég vilji verja leyndarhyggju. Langt því frá, virðulegi forseti. Ég óttast að verði sú leið farin verði til falskur veruleiki fyrir sagnfræðinga framtíðarinnar til að velta fyrir sér. Það verði veruleikinn af upptökum á ríkisstjórnarfundum þar sem menn, vegna þess að upptökur eru í gangi, haga máli sínu með ákveðnum hætti og af því að gamlir stjórnmálarefir sitja mjög gjarnan í ríkisstjórnum, hafa jafnvel átt langan feril í þessu öllu saman, tel ég að rök séu fyrir því - það finnst kannski ekki öllum það sérstaklega merkileg rök eða háleit - að menn muni gera út um málið sín í millum annars staðar, að í það minnsta sé hætta á því og þannig að dregin verði upp fölsk og röng mynd af því sem í raun og veru gerðist. Það er ekki gott. Við eigum auðvitað, virðulegi forseti, öll að vera sammála um að aukið gagnsæi er af hinu góða. Ég held að menn hafi í sjálfu sér verið sammála um það, bæði fyrir og eftir hrun. Gagnsæi á þann veg að einhvers konar leyndarhyggja á engan rétt á sér og hefur aldrei átt rétt á sér. Það þýðir ekki að ekki sé hægt að halda ríkisstjórnarfundi fyrir luktum dyrum. Umræður þar eiga ekkert endilega erindi til almennings, enda höfum við þá fundi ekki opna. Ef allir ættu að hafa aðgang að öllu því sem sagt er á þeim fundum ætti bara að halda þá í heyranda hljóði, þá ætti bara að útvarpa frá þeim tvisvar í viku. Þannig höfum við það ekki. Það eru rök og ástæður fyrir því að þannig er það ekki. Það kann að vera að einhverjum hv. þingmanni þætti það ágætishugmynd, en ég er þeirrar skoðunar að svo sé ekki. Í það minnsta held ég að það yrði alveg skelfilega leiðinlegt útvarpsefni. Ég held reyndar að hæstv. ráðherrar hafi ekki áhyggjur af hnýsni inn í sitt líf, ég held frekar að þeir þykist vita að fundir hjá ríkisstjórninni séu ekkert sérstaklega skemmtilegir og hafi alla tíð ekki verið það. Margur maðurinn sem lætur sig dreyma um að komast þangað inn og sitja þar við borð á fundum gæti jafnvel hrökklast frá ef sá hinn sami fengi innsýn í það hvernig þetta starf er. Það er svo annað mál. Mér fannst hv. þm. Þráinn Bertelsson of svartsýnn í málflutningi sínum. Mér fannst hann of svartsýnn með það að ekki væri vilji til að gera betur. Mér fannst hann of svartsýnn og draga of miklar ályktanir af þessum pólitíska ippon sem hann var beittur, af þeim klækjabrögðum sem hann var beittur, hinum pólitísku klækjum. Þó að ég skilji vonbrigði hans mega menn ekki verða svo svartsýnir að segja að menn hafi ekkert lært og enginn sé tilbúinn til að gera neitt af viti hvað varðar þessi mál. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt úr hófi með þetta, en ég vildi útskýra hvers vegna ég hef verið á móti þessum upptökum. Ég tel með öðrum orðum að þær muni gefa falska mynd af því sem er að gerast, þær séu til þess fallnar að búa til falskt öryggi fyrir borgarana og þær leiði ekki fram það gagnsæi í stjórnsýslu sem ætlast var til. Ég er þeirrar skoðunar. En fundargerðir, hvernig þær eru færðar, hvernig staðið er að birtingu dagskrár ríkisstjórnarfunda - má ég þá benda á að dagskrá fundanna hefur verið gerð opinber um langa hríð, menn vita hvaða mál eru á dagskrá og geta spurt ráðherrana spjörum úr þegar þeir koma af fundum. Þá skiptir eitt máli - það vil ég gera að lokaorðum, virðulegi forseti - en það er að tryggt sé og að það sé venja hér á Íslandi að ráðherrar, t.d. eftir ríkisstjórnarfundi, veiti fjölmiðlamönnum viðtöl þannig að fjölmiðlarnir geti veitt þeim aðhald eftir ríkisstjórnarfundina, að þeir geti svarað fyrir þau mál sem eru á dagskránni. Ég hef heyrt það hjá fjölmiðlamönnum að misbrestur er á þessu, mismunandi eftir ráðherrum, hversu mjög þeir gefa tækifæri á því að veita viðtöl eftir ríkisstjórnarfundi. Þetta er eitt af því sem við getum breytt. Við getum haft áhrif á þetta. Það er sjálfsagt að við hugleiðum fleiri leiðir. En þessi er mín afstaða hvað varðar upptökumálið, virðulegi forseti.

Forseti. Ég ætla ekki að halda um þetta langa ræðu enda hefur komið fram að mestu það sem ég hefði viljað láta koma fram, það kom fram í ræðum hv. þingmanna Þórs Saaris og Þráins Bertelssonar. Mig langar bara að minna á að rekjanleg ákvarðanataka skiptir höfuðmáli á æðsta stjórnstigi. Það er í beinu samhengi við þann lærdóm sem okkur var falið að draga af mistökum í aðdraganda hrunsins. Gleymum því ekki að rekjanleg ákvarðanataka er rekjanleg ábyrgð. Með því að falla frá því að halda til dæmis trúnaðarbók er verið að fara gegn vilja þingsins sem einróma samþykkti þingsályktunartillögu í tengslum við skýrslu þingmannanefndarinnar, þar sem meðal annars voru fyrirmæli um að halda trúnaðarbók hjá ríkisstjórn. Mér finnst það aðallega sorglegt hvað okkur gengur illa, og sérstaklega ríkisstjórninni, að verða við þeim fyrirmælum sem voru sett fram og samþykkt hér einróma á Alþingi um gagnsæi í stjórnsýslunni. Ég vil leggja til að orðið verði við þeirri breytingartillögu sem hv. þm. Þór Saari lagði fram. Það gerir þetta mál aðeins skárra. Að sjálfsögðu er hægt að „fiffa“ með hljóðupptökur. Ef einlægur brotavilji er hjá fólki, ef það vill hylja slóð sína er alltaf hægt að gera það, hvort sem það eru hljóðupptökur eða skriflegar fundargerðir. En aðalatriðið er að við þurfum að koma með mjög skýran ramma og skýr skilaboð um að tími leyndarhyggju og baktjaldamakks - og að ekki sé hægt að fá að vita hver bókar hvað á ríkisstjórnarfundum - verður að vera liðinn. Við verðum að læra af hruninu og þeim ákvörðunum sem við tókum hér saman, þingmenn, 63:0. Við tókum ákvarðanir saman. Eitt af því sem svo mikið er talað um og flíkað á tyllidögum er gagnsæi. Við viljum að sjálfsögðu að hægt sé að rekja ákvarðanatökur og bókanir á ríkisstjórnarfundum. Það er bara sjálfsagt mál.

Hæstv. forseti. Mig langar að blanda mér stuttlega í þessa umræðu. Ég hafði ekki tök á því að vera viðstödd 1. umr., en ég sit í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og hef fylgst með málinu frá því að það kom fyrst fram í gömlu allsherjarnefndinni. Mig langar í fyrsta lagi að ítreka afstöðu okkar sjálfstæðismanna í þessu máli, en hún hefur reyndar legið fyrir allan tímann. Það var ljóst frá upphafi að sú aðferð sem var boðuð í frumvarpinu, að hljóðrita ríkisstjórnarfundi, var ekki möguleg, hún gekk ekki upp vegna þeirra annmarka sem á henni voru. Og ef við segjum það hreint út þá lá alltaf fyrir að ef hún yrði að veruleika mundu menn haga ákvarðanatöku á ríkisstjórnarfundum öðruvísi. Það er staðreynd málsins. Á þetta var bent strax í upphafi þegar málið var til umræðu í allsherjarnefnd. Það kom þannig inn í meðförum nefndarinnar að ekki var búið að undirbúa það á þann hátt sem ég hefði haldið að væri nauðsynlegt til að fá fram þessi sjónarmið, en síðan þegar tíminn leið komu þau auðvitað fram og fjöldamargir sérfræðingar höfðu áhyggjur af því að ekki væri hægt að gera þetta. En hitt er annað mál, og það er kannski það sem ég vildi koma inn á, að hér inni eru þingmenn sem börðust mjög fyrir þessu. Mér þykir eiginlega miður þeirra vegna að svona skuli hafa verið gengið fram, að þeir sem bera ábyrgð á málinu hafi ekki gengið hreint til verks og skýrt frá því að þessi tillaga yrði aldrei að veruleika. Mér þykir það miður gagnvart þeim þingmönnum sem börðust fyrir málinu í allsherjarnefnd að þessi tími hafi liðið og menn hafi haldið málinu á floti vitandi það í meiri hlutanum að það yrði aldrei að veruleika. Mér finnst þau vinnubrögð, virðulegi forseti, afar ámælisverð. Mér finnst hreinlega leitt, þar sem hér er um að ræða starf nefndar í þinginu, að þannig hafi málinu undið fram. Ég vil samt mótmæla því þegar sagt er að við sem höfum haft áhyggjur af málinu, talið að það væri ekki tækt til afgreiðslu, aðhyllumst einhverja leyndarhyggju. Ef menn vilja ná fram breytingum á vinnubrögðum verður að gera það þannig að breytingarnar skili árangri. Í þessu tilviki var tillagan þannig að vinnubrögðum við ákvarðanatöku hefði væntanlega verið breytt. Á það bentu þeir sem gerðu athugasemdir við tillöguna. Ég vil líka nefna eitt vegna vinnunnar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, reyndar líka vegna skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og ábendinga sem þar koma fram og í þingmannaskýrslunni. Þá þingsályktun samþykktum við þingmenn allir, við köllum hana gjarnan 63:0-málið, og í henni eru fjöldamörg atriði sem þingið bað um að unnið yrði að. Það mál er enn þá til meðferðar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Við erum ekki búin að klára það eða afgreiða og fjöldamargar ábendingar sem þingmannanefndin gerði hafa í raun og veru ekki verið afgreiddar í þinginu. Ég vil því nota tækifærið til að segja að við höfum rætt þetta mál í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, við viljum klára það og vilji stendur til þess að gera það vel. Ég vil segja fyrir mína hönd að ég legg mikla áherslu á að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ljúki þeirri vinnu þannig að hægt sé að leggja það fyrir þingið. Þar eru fjöldamörg atriði sem áttu að horfa til framfara hvað vinnubrögð varðar. Það stendur auðvitað upp á þetta þing sem nú situr að ljúka þeirri vinnu sem hafin var með þingmannaskýrslunni. Ég veit að allir fulltrúar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd deila þeirri skoðun að ljúka eigi því máli.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði til viðbótar sem ég vildi koma að varðandi þetta mál. Ég vil byrja á því að fagna orðum síðasta ræðumanns, hv. þm. Ólafar Nordal um skýrslu þingmannanefndarinnar og að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sé enn þá að vinna með þingsályktunartillöguna sem Alþingi samþykkti 63:0. Vissulega er það gott mál en í frumvarpinu um Stjórnarráð Íslands, sem er heildarumgjörðin um það sem við vorum að ræða í gær, kemur skýrt fram að þar er meðal annars byggt á tillögum þingmannanefndarinnar. Ef þingmenn hefðu viljað taka tillit til þingsályktunartillögunnar og skýrslu þingmannanefndarinnar hefði þeim verið í lófa lagið að gera það við endurbætur á frumvarpinu um Stjórnarráðið. Það var gert að hluta, en sá hluti sem við ræðum í dag hefur verið undanskilinn. Það þarf að taka tillit til þessara mála á réttum stað í ferlinu, það dugar ekki að segja: Við ætlum að taka tillit til niðurstöðu þingmannanefndarinnar eftir því sem okkur hentar árið X. Mig langar að nefna vinnubrögðin á Alþingi í þessu máli. Ég hef farið yfir það áður, en við höfum eytt ómældum tíma í frumvarp til laga um breytingar á Stjórnarráði Íslands og í frumvarp um upplýsingalögin og þau eru ekki enn þá orðin að lögum. Það er komið á þriðja ár síðan þau voru lögð fram fyrst. Þetta hefur að hluta til að gera með vinnubrögð Alþingis og skipulagið á vinnu Alþingis  Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn spurði okkur þingmenn Hreyfingarinnar á sínum tíma um störf þingsins og vissu að við vorum ný á þinginu og gætum ef til vill svarað þessu betur en aðrir. Þeir sögðu sem svo: Við ræðum við þjóðþing út um allan heim og embættismenn hjá stofnunum úti um allan heim.  Við veltum þessu svolítið fyrir okkur og fórum yfir dagskrá þingsins og spáðum í það hvað við þingmenn værum að fara að gera á eftir, hvað gerðum við í gær eða í síðustu viku. Hvað var á dagskránni? Við fórum til dæmis þrisvar sinnum í gegnum þingið með Icesave. Við erum dag eftir dag að endurbæta eldri lög sem eru gölluð eða draga mál aftur og aftur inn í þingið af því að menn voru ekki alveg sáttir við þau. Ósættið í þinginu gerir þetta að verkum. Þingið er alltaf að elta skottið á sjálfu sér í löggjöfinni. Það mál sem er á dagskrá í dag er klassískt dæmi um þetta.  Eins og hv. þm. Þráinn Bertelsson benti á áðan vorum við tekin á pólitískum ippon. Forsætisráðherra í broddi fylkingar frestar málinu, breytir því, fær 36 blaðsíðna skýrslu til að segja að ekki sé hægt að gera þetta svona og úr verður þessi umræða í dag. Hún er þinginu til vansa vegna þess að svona á Alþingi ekki að vinna. Þetta kemur mér hins vegar ekkert á óvart, þótt mér leiðist þessi staða. Ég hef aldrei unnið á vinnustað nokkurn tíma á ævinni, og hef ég þó unnið á nokkrum stöðum og er með sæmilegan starfsaldur, þar sem fyrirbæri eins og óheilindi og óheiðarleiki eru - ég segi ekki reglan fremur en undantekningin - ófrávíkjanlegur hluti af hverjum einasta starfsdegi. Og pólitísk brögð þar sem menn ná samkomulagi einn daginn, klappa hverjir öðrum á bakið og taka í höndina á þeim og stinga þá svo með rýtingi í bakið daginn eftir - þau eru bara daglegt brauð. Ég segi það kannski ekki, en því miður finnst mönnum eðlilegt að þessi vinnubrögð séu viðhöfð og þess vegna erum við að ræða þetta mál í dag. Það er farið aftan að þeim sem beittu sér fyrir samkomulagi til að ná sátt um málið. Þeir sem gera það verða að eiga það við sjálfa sig þegar þar að kemur. Það síðasta sem ég mundi vilja nefna er að hv. þingmenn Illugi Gunnarsson og Ólöf Nordal komu í ræðustól áðan og ræddu um að ekkert þýddi að hljóðrita ríkisstjórnarfundi eða skrá þá niður vegna þess að þá mundi ákvarðanatakan færast eitthvert annað. Það er einmitt það sem gerðist í aðdraganda hrunsins. Þá voru haldnir fundir sem ekki var upplýst um hvað fór fram á og eins og kemur fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var illrekjanlegt hverjir tóku ábyrgð á hverju og hvar. Við í Hreyfingunni höfum þrisvar sinnum lagt fram þingsályktunartillögu um að þessi samskipti forsætisráðuneytisins, fjármálaráðuneytisins og efnahags- og viðskiptaráðuneytisins við Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið verði rannsökuð af rannsóknarnefnd vegna þess að það er í þeim samskiptum sem stór hluti af hruninu liggur; hverjir tóku ákvarðanir um hvað og hvenær og hvers vegna. Sú tillaga hefur verið lögð fram í þriðja sinn en hún hefur enn ekki fengið afgreiðslu, að hluta til vegna þess að hún er þingmannamál og þau njóta ekki forgangs. En þetta er eitt af þeim málum sem er grundvallaratriði að verði afgreitt og verði upplýst um ef menn ætla sér einhvern tíma að geta sagt að við höfum gert upp hrunið eins vel og við mögulega gátum. Þangað til þessi rannsókn fer fram sitjum við einfaldlega uppi með það að vita ekkert hvað gerðist í Seðlabankanum, við vitum ekkert hvað gerðist í fjármálaráðuneytinu, í forsætisráðuneytinu, í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu eða Fjármálaeftirlitinu því að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis tekur ekki nema mjög lítillega á þessum afmörkuðu þáttum. Hún er miklu ítarlegri um fleiri aðra þætti. Sú þingsályktunartillaga tengist þessu máli líka. Í ljósi þess framhalds sem við erum vitni að í dag þar sem reyna á að halda áfram með ríkisstjórnarfundi sem ekki má upplýsa um, býst ég svo sem ekki við því að tillaga okkar fái mikinn framgang. Við búum enn þá í hrunumhverfi á þinginu. Það er fjöldi hrunverja á þingi og ég leyfi mér að kalla þá eftirhrunverja sem streitast við að halda í gamlar hefðir og upplýsa ekki um mál. Vonandi verður breyting á því í næstu kosningum. Það gerist ekki nema almenningur krefjist þess og greiði einhverjum öðrum atkvæði en þeim sem haga sér svona. Það styttist í kosningar og það er vel.

Virðulegi forseti. Í upphafi vil ég segja að ríkisstjórnin ber fulla ábyrgð á þessu máli, að hafa látið undan þrýstingi að setja inn í lög um Stjórnarráð Íslands heimild fyrir því að ríkisstjórnarfundir skyldu verða teknir upp, hljóðritaðir með öðrum orðum. Hér er verið að reyna að breiða yfir þau mistök. Það er búið að fresta einu sinni gildistökuákvæði og nú eiga þessi lög að taka gildi 1. nóvember. Ég er með breytingartillögur sem lúta að því að það frumvarp sem er hér til umræðu falli niður í ljósi þess að aðalbreytingartillaga mín gengur út á það að 4. mgr. 7. gr. laga um Stjórnarráðið falli niður, þannig að ekki verði heimilt að taka upp ríkisstjórnarfundi. Ég kem því til með að greiða atkvæði með þeim breytingartillögum sem liggja hér fyrir á þessu þingskjali en mun sitja hjá við aðrar tillögur.

Herra forseti. Við greiðum nú atkvæði um þetta mál og það er ýmislegt í frumvarpinu sem er til bóta. Það sem er til vansa er b-liður 2. gr. sem fellir út hljóðritanirnar. Mesti kosturinn við það er svo að sjálfsögðu breytingartillaga þess sem hér stendur, sem kemur til atkvæða á eftir. Þetta mál er hins vegar þannig til komið að þó að þessi atriði séu að einhverju leyti til bóta þá er það brot á samkomulagi sem gert var í allsherjarnefnd á sínum tíma um það með hvaða hætti lög yrðu afgreidd. Þetta er óheilindamál sem ég get ekki stutt þó að ýmislegt við það sé ágætt. En það er ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum til vansa. 
            

Virðulegur forseti. Ég ætla að styðja þessa breytingartillögu frá hv. þm. Þór Saari. Það er í sjálfu sér ekki mikil efnisleg breyting á þeim raunveruleika sem ríkisstjórnir dagsins í dag búa við heldur er hnykkt á um skráningu afstöðu manna á ríkisstjórnarfundum. Ég held að það sé hið besta mál, sérstaklega í ljósi þess að hér er verið að draga til baka þá ákvörðun sem fól í sér hljóðritun á ríkisstjórnarfundum, að við samþykkjum þessa tillögu frá hv. þingmanni. Það ætla ég að gera.

Herra forseti. Það er þetta atkvæði sem fellir burtu ákvæði í lögum um hljóðritanir ríkisstjórnarfunda. Eins og fram hefur komið er hér verið að fremja að mínu mati óheilindaverk gagnvart samkomulagi sem náðist á sínum tíma í allsherjarnefnd um afgreiðslu máls við stjórnarmeirihlutann. Það er stjórnarmeirihlutinn með ráðherrum sem fremur þetta verk og þau munu þurfa að eiga það við sig. Því miður kemur mér þetta ekki á óvart, enda hefur upplifun mín af þessum vinnustað verið sú að þetta þyki ekkert tiltökumál ef á þarf að halda. Það er leiðinlegt einfaldlega að þurfa að standa frammi fyrir því í dag.

Forseti. Ég vil árétta það að rekjanleg ákvörðunartaka skiptir höfuðmáli á æðsta stjórnstigi landsins. Það er í beinu samhengi við þann lærdóm sem okkur var falið að læra af mistökum í aðdraganda hrunsins. Gleymum því ekki að rekjanleg ákvörðunartaka er rekjanleg ábyrgð.