Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér er tjáð að máli þessu hafi verið frestað til þess að ég geti borið hönd fyrir höfuð mér. Ég hef lesið þær ræður stjórnarandstæðinga sem um þetta voru fluttar og sé þar ekki margt sem gefur ástæðu til þess. Einkum mun vera vísað til þess að hv. þm. Svavar Gestsson mun hafa sagt að ég hafi átt leynifundi með forstjóra Alusuisse og reyndar var mér tjáð að hann hafi túlkað það sem landráð en hvergi finn ég það í ræðunni. Þetta er mikill misskilningur. Ég átti enga leynifundi með dr. Müller en þegar dr. Müller kom hér heim í nokkur skipti a.m.k. til viðræðna við þáv. iðnrh. óskaði hann eftir því að ræða við einstaka menn hér, m.a. óskaði hann eftir að ræða við mig sem ég taldi sjálfsagt og fór ekkert leynt með það. Enda taldi ég að ég fengi þá tækifæri til þess að leggja áherslu á mikilvægi hækkaðs raforkuverðs sem í mínum huga hefur ætíð verið aðalmálið í þessu. Ég veit ekki hvort ég á að fara að tala ítarlega um þetta mál. Það er búið að ræða um það lengi en ég vil þó segja það að ég tel mig hafa stutt hæstv. fyrrv. iðnrh. dyggilega í þessu máli allt frá því að hann lagði fram sína ákæru í ríkisstj. í desember 1980. Mér var að vísu legið á hálsi fyrir það og ýmsir töldu að ég væri ekki raunsær í þessum stuðningi og það væru ekki þau heilindi í þessari viðleitni hjá fyrrv. iðnrh. sem vitanlega hlutu og áttu að vera þar en ég tók aldrei undir það. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi orðið ýmis mistök í þessu máli sem hafi orðið okkur Íslendingum ákaflega kostnaðarsöm - upp á hundruð millj. - en ég ætla ekki að ræða það hér nánar; það er búið að ræða það ítarlega. Hins vegar skildu leiðir okkar þegar þáv. iðnrh. taldi ekki fært að taka upp þær hugmyndir sem komu fram í till. Alusuisse ef ég man rétt frá 10. nóv. 1982. Þá urðu þáttaskil í málinu má segja því að þar var stungið upp á hlutum sem mér þóttu aðgengilegir með nokkrum breytingum, þ.e. leggja deilumálin um súrálshækkun í hafi og fleira þess háttar til hliðar í gerð og komast að aðalmálinu, þ.e. hækkun raforkuverðs sem ég hef alla tíð talið að væri aðalmálið og skipti okkur Íslendinga langsamlega mestu. Ég er ekki með því að gera lítið úr því að endurskoða framtal ÍSALs eins og gera bar árlega og því miður var ekki ætíð gert eins og samningar gera ráð fyrir. Engu að síður er það langsamlega stærsta hagsmunamál okkar Íslendinga að fá raforkuverðið hækkað. Ég var ekki sammála þeim úrslitakostum sem sendir voru til baka til Alusuisse ef ég man rétt 21. des. 1982 og það voru margir fleiri innan þeirrar ríkisstj. ósammála þeim en komu ekki að þeim aths. sem þeir vildu. Ég stend nú aðeins upp af því að málinu var frestað mín vegna til að leiðrétta að það hafi verið um nokkra leynifundi að ræða. Því fer víðs fjarri og ég tel mig hafa reynt að stuðla að því að fram næðist mikilvægasti þáttur þessara mála, hækkun raforkuverðs.



Herra forseti. Eins og hæstv. forsrh. gat um þá var þessari umr. frestað af umhyggju hæstv. iðnrh. fyrir forsrh. Þannig var að við vorum að ræða hér um skýrslu iðnrh. um bráðabirgðasamning við Alusuisse og hv. 5. þm. Austurl. hafði rakið það mjög ítarlega hvernig þeir forráðamenn auðhringsins höfðu lagt sig fram um að tryggja að ákveðnir aðilar á Íslandi, m.a. þeir sem sátu þá með Alþb. í ríkisstj., hefðu sem mestan skilning á málefnum Alusuisse og hagsmunum þess, að ekki sé fastar að orði kveðið. Í ræðu, sem ég flutti við þessa umr., fór ég einnig yfir þessi mál og ræða mín og ræða hv. 5. þm. Austurl. eru birtar í Alþingistíðindum í 7. hefti í dálki 110–140 og þar geta menn lesið hvað það er sem við höfðum þar að segja og hæstv. forsrh. hefur nú einnig kynnt sér þann texta og hefur komist að þeirri niðurstöðu að þar hafi ekki verið um landráðabrigsl að ræða eins og hæstv. iðnrh., yfirmaður Rafmagnsveitna ríkisins með meiru, kallaði það í ræðu á Alþingi þann 24. nóv. s.l. En hæstv. iðnrh. komst svo að orði með leyfi hæstv. forseta: „Mig langar að víkja því til hæstv. forseta hvort honum þykir ekki ástæða til að fresta þessari umr. og ljúka henni ekki nú, með beinni vísun til þeirra svikabrigsla og landráðabrigsla, sem hæstv. forsrh. hefur nú legið undir í fjarveru hans af hálfu hv. síðasta ræðumanns.“ Síðasti ræðumaður, sem þarna er vitnað til, var sá sem hér stendur, en ég hafði farið nokkuð yfir þessi mál í ræðu minni og vitnaði ég þar í rauninni eingöngu til þess sem hv. 5. þm. Austurl. hafði sagt um þessi mál. Ég held, herra forseti, úr því að talið er óhjákvæmilegt að taka þetta mál fyrir hér á þessum fundi, þá gefi hv. sameinað Alþingi sér tíma til að ræða það ögn nánar. Ég hef ekki séð hvaða þingleg brýn nauðsyn væri til þess að ræða þessa skýrslu einmitt nú þegar mjög liggur á að við komum málum áleiðis hér á hv. Alþingi, þegar hver nýr forgangslistinn af öðrum lítur dagsins ljós frá hæstv. ríkisstj. um mál, sem þarf að afgreiða hér fyrir jól. Hér er ekki um að ræða mál sem þarfnast formlegrar afgreiðslu. Hér er aðeins um að ræða skýrslu iðnrh. um bráðabirgðasamning við Alusuisse, skýrslu sem ekki verður vísað til nefndar og er því hér aðeins til umr. Ég held að úr því að stjórnarliðið kýs hins vegar að taka þetta mál hér upp núna á nýjan leik þá sé nauðsynlegt að nota það tækifæri til að rifja upp í málinu fáeinar staðreyndir. Meðan hv. 5. þm. Austurl. fór með iðnrn. voru gerðar rækilegar rannsóknir á hvernig þessi stóri auðhringur hafði tryggt sér gróða af viðskiptum við Ísland með yfirverði á aðföngum fyrir utan þann hagnað sem auðhringurinn hefur af því smánarlega lága raforkuverði sem hér er um að ræða. Hv. 5. þm. Austurl. Hjörleifur Guttormsson hélt þannig á málum að óhjákvæmilegt varð fyrir þá aðila, sem stóðu með okkur í stjórnarsamstarfi á síðasta kjörtímabili, að taka undir það nauðugir viljugir, að nauðsynlegt væri að fara í málatilbúnað á hendur auðhringnum þar sem reynt yrði að tryggja hækkun raforkuverðs. Það var auðvitað ekkert létt fyrir þá menn sem töldu að raforkuverðið hefði í raun og veru verið hið ágætasta frá upphafi. Það var ekkert létt fyrir þá að þurfa í bandalagi við Alþb. að knýja á um hækkun á þessu raforkuverði. En það fór svo að þeir neyddust til þess vegna þess að staðreyndirnar voru borðleggjandi og málatilbúnaður hófst á hendur hinum alþjóðlega auðhring. Þegar svo var komið sögu reyndi hringurinn hins vegar ýmislegt til þess að tryggja stöðu sína hér á landi. Hann var í hættu með sína hagsmuni, taldi að óhjákvæmilegt væri að grípa til sérstakra ráðstafana til að valda sig í landinu. Og hann hóf til þess skipulegar tilraunir að tryggja sér sína menn, sín blöð og sína flokka á Íslandi. Alkunna er hvernig þessi auðhringur hefur á seinni árum og dótturfyrirtæki hans komið sér fyrir innan atvinnurekendasamtakanna, þar sem nú er svo komið að formaður Verslunarráðs Íslands er forstjóri ÍSALs. Þannig hefur þetta fyrirtæki lykilstöðu innan atvinnurekendasamtakanna á Íslandi, úrslitastöðu á gang mála á hverjum tíma á þeim bæ. Það var einnig mjög athyglisvert í tíð síðustu ríkisstj. að fylgjast með því hvernig tilkynningar frá Alusuisse um gang samningaviðræðna birtust iðulega í Morgunblaðinu áður en þáv. hæstv. iðnrh. fékk þau plögg í hendur. Þannig hafði auðhringurinn tryggt sér sín blöð. Um skeið virtist staðan hins vegar vera þannig að innan þeirrar ríkisstj., sem þá sat, væri möguleiki til þess að halda á málinu með þeim hætti að þar væri afgerandi samstaða. En svo gerðist það að einn þeirra manna, sem var í átviðræðunefnd fyrir hönd þáv. iðnrh., braust út, hélst ekki lengur við, hljóp í útvarp, sjónvarp og blöð og hér inn á hv. Alþingi með hástemmdar yfirlýsingar um að hann kærði sig ekki lengur um að taka þátt í þeirri þjóðarsamstöðu, sem Alþb. beitti sér fyrir í þessu máli í þáv. hæstv. ríkisstj. Þar með var víglínan holgrafin, þar með var víglínan sundurtætt af þeim sem síst skyldi. Það er kannske til marks um hvernig hæstv. núv. iðnrh. skilur hlutina að hann skuli telja það landráðabrigsl þegar staðreyndir mála eru raktar. Ég var aðeins að rekja hér staðreyndir mála eins og þær komu fyrir og koma fyrir í þessu efni. Í ræðu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar var hins vegar einnig á það bent að forráðamenn auðhringsins höfðu hvað eftir annað efnt til leynifunda með ýmsum ráðamönnum hér á landi á bak við iðnrn., jafnvel með þáv. hæstv. sjútvrh. án þess að þáverandi iðnrh. væri þar kallaður til. Og Hjörleifur Guttormsson hv. þm. greindi frá því sérstaklega að í viðræðum sem fram fóru í tengslum við viðræður í lok mars 1982 þá hefði aðalsamningamaður auðhringsins hitt að máli 3 íslenska ráðherra. Þar hefði samningamaður auðhringsins lagt fram tillögur þeirra um það hvernig mætti leysa þessi mál, og þáv. hæstv. sjútvrh. hefði sagt sem svo að hann tæki vel í þessar hugmyndir, sem þarna væri um að ræða frá 25. mars 1982. Það þyrfti í raun og veru að breyta þeim lítils háttar, lagfæra þær aðeins. Ég komst þannig að orði í ræðu minni um þetta mál að hæstv. þáv. sjútvrh. og núv. forsrh. hefði tekið þessum tillögum með svipuðum hætti og hugmyndum á innanflokksfundi í Framsfl. og leiðrétt þær á hnjám sér eins og skólastíl og sagt sem svo: Þetta eru ekki svo vondar hugmyndir. Þó var hvergi minnst á hækkun raforkuverðs í þessum hugmyndum. Það var þetta sem ég var að gagnrýna og nota til að sýna fram á hvaða vígstaða það var sem var búin þáv. iðnrh. þegar hann var að slást við auðhringinn og reyna að pína fram hækkanir á raforkuverði þegar bandamaður okkar, núv. hæstv. forsrh., umgekkst hlutina með þeirri léttúð sem ég þarna rakti. Auðvitað er alveg ljóst að Alusuisse treysti því að eiga hér á Íslandi menn og flokka og blöð, þannig að auðhringurinn þyrfti í raun og veru aldrei að koma til móts við hina íslensku hagsmuni og hinar íslensku kröfur í þessum málum. Hann treysti því að staðan væri þannig. Það var í rauninni eðlilegt að hann yrði ókvæða við þegar kröfugerð var hafin af fyrrv. ríkisstj. undir forystu Hjörleifs Guttormssonar þáv. hæstv. iðnrh. vegna þess að auðhringurinn treysti því að hann gæti ráðið þessum hlutum og haft þá í hendi sér um aldur og ævi. Umr. um Alusuisse er hins vegar ekki bara umr. um rafmagn og kw-stundir og verð á kw-stundum. Umr. um Alusuisse og framkomu auðhringsins hér á landi er umr. um grundvallaratriði í íslenskum stjórnmálum. Það er umr. um það hvernig við eigum að tryggja efnahagslega og atvinnulega hagsmuni Íslendinga andspænis ásókn erlendra stórþjóða í þær auðlindir sem við óneitanlega höfum hér upp á að bjóða í landinu og í kringum landið. Í þeim efnum er fróðlegt að rifja upp hvernig erlendar stórþjóðir tryggðu sér aðgang að landhelgi okkar um árabil, gerðu nauðungarsamning við Breta og Vestur-Þjóðverja árið 1961 um að ekki mætti færa landhelgina út úr 12 sjómílum. Einnig væri fróðlegt í þessu sambandi að rekja hvernig sú umr. fór fram hér á hv. Alþingi og hvernig þeir stukku upp alltaf forverar hæstv. núv. iðnrh. og sögðu: Landráð, landráð, þegar bent var á staðreyndir í málinu. Það mátti ekki. Það mátti ekki fletta ofan af þeim, vinnubrögðum þeirra og viðræðum við hina erlendu aðila. Það mátti ekki segja satt. Það átti að reyna að hefta þá, sem flettu ofan af þeim, með því að vísa til þess að þeir væru sjálfir að fremja glæp gegn landi og þjóð þó að þeir, sem töluðu máli þjóðarinnar, væru aðeins að gera þá skyldu sem á að vera helgust hverjum þeim manni sem tekur sæti í þessari stofnun. Hér er auðvitað um að ræða það grundvallaratriði hvernig er háttað samskiptum Íslendinga við útlendinga á hverjum tíma. Í ræðu sinni um þetta mál sagði hv. 11. þm. Reykv.: „Þau viðskipti sem fela í sér sölu á íslenskum verðmætum úr landi á gjafverði og frekari áform þar um eru í rauninni ekkert annað en að selja landið í erlenda fjötra og af því höfum við Íslendingar miður góða reynslu í 1100 ára sögu okkar.“ Það er þetta meginatriði sem hér er verið að takast á um. Vilja menn hneppa land og þjóð í þá sömu fjötra og menn börðust gegn um aldir í 7 alda nýlendusögu íslensku þjóðarinnar? Vilja menn á ný snúa við og ganga inn í þau björg sem erlend auðfyrirtæki og stórþjóðir geta búið þessari þjóð? Þess vegna er auðvitað hér verið að tala um grundvallaratriði. Þess vegna er ekkert skrýtið þó að það komi við tilfinningar manna þegar við þessum málum er hreyft. Það er ekkert undarlegt. En hitt hlýtur einnig að vera leyfilegt og eðlilegt að við sem ræðum um slík mál hér á Alþingi hljótum að hafa leyfi til þess að segja það, að okkur blöskrar þegar erlendur auðhringur eins og Alusuisse virðist geta gert sér menn handgengna með þeim hætti sem varð hér á síðustu árum. Okkur sýnist að þessi auðhringur sé núna að verða í óskastöðu því miður. Þeir menn sem tala hér fyrir íslenskum málstað virðast ekki í ýkjamiklu baráttuskapi. Þeir eru í rauninni alltaf að réttlæta það að raforkuverðið skuli vera svona lágt. Þeir eru eins og sendimenn, eins og landafjandar, með leyfi hæstv. forseta, út um allar jarðir að leita að dæmum um hvar sé hægt að finna lægra verð. Og því lægra sem það er þeim mun ánægðari virðast þeir vera vegna þess að þá geta þeir sýnt fram á að málflutningur Alþb. sé ekki heill og eðlilegur í þessu máli. Það er undarlegt að halda þannig á máli í baráttu við andstæðing að leggja sig í lima við að tína fram þau rök sem koma honum yfirleitt sem best í málunum. Það er sérkennilegur baráttumóður sem svellur þeim mönnum í brjósti sem þannig haga málum sínum. Auðvitað kom það okkur á óvart, og auðvitað var okkur og er skylt að segja frá því, þegar Alusuisse lagði fram sínar tillögur seint í mars 1982 þar sem ekki var minnst einu aukateknu orði á hækkun raforkuverðs. Þegar það mál er rætt við þáv. hæstv. sjútvrh., forsrh. og iðnrh., þá tekur formaður stærsta stjórnarflokksins málunum þannig að þetta sé í rauninni plagg sem megi gjarnan skoða þó að það sé hvergi minnst á það grundvallaratriði sem hann var hér sjálfur áðan að segja, að skipti auðvitað sköpum í þessu máli. Alþb. hefur á undanförnum árum alveg frá árinu 1966 að álsamningurinn var fyrst hér til umr. lagt mjög þunga áhelstu á að verðið á raforku til auðhringsins væri alltof lágt, langt undir kostnaðarverði. Ég man eftir því að hafa lesið það í þingtíðindum og hafa heyrt það sitjandi hér uppi á pöllunum sem þingfréttaritari að ýmsir talsmenn þáv. stjórnarandstöðu Framsfl. tóku mjög undir þetta með hið alltof lága raforkuverð. Man ég að framarlega var þar í flokki núv. hæstv. iðnrh. sem situr hér mér á vinstri hönd. Núv. hæstv. forseti Nd., Ingvar Gíslason, var þá talsmaður minni hl. iðnn. og hann lagði á það mjög mikla áherslu í ræðum sínum að hér væri um hinn mesta smánarsamning að ræða. Og þeir framsóknarmenn undir forystu Eysteins Jónssonar tóku mjög undir það og gengu hart fram í því máli að samningurinn við Alusuisse væri til marks um vanmetakennd, um minnimáttarkennd gagnvart stórum og erfiðum verkefnum. Það mun hins vegar hafa verið svo að í Framsfl. á þessum tíma hafi ekki verið alger eining um þessa afstöðu þáv. formanns Framsfl. og núv. hæstv. forseta Nd. Það mun hafa verið svo að um það hafi verið deilt í Framsfl. hvort hann ætti að snúast gegn álsamningnum á sínum tíma. Og það skyldi ekki hafa verið núv. hæstv. forsrh. sem einn framsóknarmanna í miðstjórn þess flokks - eða framkvæmdastjórn eða hvað það nú var - hafi verið óánægður með þá afstöðu sem Framsfl. svo að lokum tók í málinu. Og það skyldi þó ekki hafa verið að það hafi spurst víðar en hér um land hvaða afstöðu núv. hæstv. forsrh. hefði í þessu máli. Þess vegna er þetta mál fyrir hann erfiðara og viðkvæmara en sennilega fyrir alla aðra forystumenn Framsfl. og það var athyglisvert að það var enginn flokksbróðir hans hér á Alþingi sem stóð upp og heimtaði að hann fengi að bera af sér landráðabrigsl eftir ræðu mína. Það var ekki svo. Það var þm. Sjálfstfl. af Austurlandi, hæstv. iðnrh., sem bað um hlé fyrir lagsbróður sinn, hæstv. forsrh. Það var enginn framsóknarmaður sem fann hjá sér þörf til að rjúka upp í þennan stól og heimta hlé á umr. af þessari ástæðu. Það var ekki svo, það var iðnrh. sem það gerði. Það segir kannske sína sögu þegar allt kemur til alls um þá stöðu sem þessi mál eru í. Ég tel að núv. ríkisstj. hafi haldið illa á álmálinu. Hún hafi haldið þannig á því að hún hafi sett íslensku þjóðina í stóraukinn vanda og staða okkar í samningum núna á næstu mánuðum er lakari en hún hefði þurft að vera ef menn hefðu sameinast um þá tillögu, sem Alþb. gerði á síðasta kjörtímabili, að hækka einhliða raforkuverðið með löggjöf vegna þess að samningaleiðin hafði verið reynd til þrautar. Talsmenn þáv. stjórnarandstöðu fullyrtu að það væri létt verk að ná raforkuverðshækkun strax. Það væri ekki gaufið í Hjörleifi Guttormssyni sem tæki við þar sem væri hæstv. iðnrh. Sverrir Hermannsson. Það væri nú eitthvað annað. Það væri nú eitthvert annað ástand þar á bæ en áður hefði verið og þetta kæmi svo að segja alveg strax. En hæstv. núv. iðnrh. var ekki búinn að sitja lengi þegar hann fór að setja á ræður um að málið væri erfitt og þeir væru þungir í taumi þessir samningamenn Alusuisse. Auðvitað kom það í ljós líka að staða hæstv. núv. iðnrh. var þeim mun verri í málinu sem hann hafði gengið harðar fram gegn fyrrv. iðnrh. Sverrir Hermannsson, hæstv. iðnrh., veikir stöðu sína sem samningamaður fyrir Íslands hönd í álmálinu vegna þess hvað hann hefur snúist hart og öndvert gegn þeim sjónarmiðum sem voru sett fram undir forystu Alþb. í síðustu hæstv. ríkisstj. Ég vona hins vegar að þrátt fyrir það að núv. ríkisstj., forsrh. og iðnrh. hafi haldið illa á þessum málum þá gefist þjóðinni engu að síður möguleiki á því að tryggja hagsmuni sína í þessum efnum þannig að við fáum hér viðunandi raforkuverð og þannig að tryggt verði í framtíðinni að viðskipti auðhringsins við Íslendinga verði ekki með þeim hætti sem verið hefur. Á síðasta fundi Sþ. þegar um þetta var rætt 22. nóv. greindi hæstv. iðnrh. frá niðurstöðum Coopers & Lybrand um yfirverð á súráli o.fl. og það kom í ljós að yfirverðið hafi verið 400 millj. ísl. króna á einu ári, 400 millj. ísl. kr. sem höfðu verið teknar út úr reikningunum áður en faktúrurnar voru gefnar upp til hinna íslensku aðila og ertent stórfyrirtæki þurfi til þess að finna út hvernig með hlutina hafði verið farið. Ég tel að þessi yfirlýsing og skýrsla hæstv. iðnrh. sem fékkst með eftirgangsmunum frá hv. 5. þm. Austurl. og þessi niðurstaða Coopers & Lybrand sýni kannske betur en allt annað að núv. iðnrh. verður í þessu efni að vera á verði. Hann verður að gæta þess að samþm. hans, t.d. úr Sjálfstfl., hagi málflutningi sínum ekki þannig hér í þinginu að þeir séu ævinlega fyrst og fremst í því að tína rök fyrir auðhringinn í þessu máli en ekki fyrir hina íslensku hagsmuni. Ég er sannfærður um að eina leiðin til að tryggja samstöðu og árangur á Íslandi í senn í þessu máli er að fylkja sér um þá stefnu sem Alþb. hefur beitt sér fyrir í þessu efni og ég vona að núv. hæstv. iðnrh. sjái að sér áður en öll nótt er úti og stigi skref, sem dugi, til þess að hann átti sig á því að sú stefna, sem getur tryggt árangur, er sú stefna sem Alþb. hafði forustu um á síðasta kjörtímabili.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 3. þm. Reykv. lét að því liggja að það hefði verið vafasöm ákvörðun að taka þetta mál á dagskrá á þessum fundi. Ég vil af því tilefni taka fram að síðast þegar þetta mál var á dagskrá kom ósk um það frá hæstv. iðnrh. að fresta því. Það er góð þingvenja að verða við ósk þeirra sem eru í forsvari fyrir málum. Því var það gert. Þá var gert ráð fyrir því að frh. umr. yrði á þessu ári, en það er hver síðastur með að svo geti orðið. Það hefðu verið óeðlileg vinnubrögð að hafa framhald umr. á árinu 1984. Það er hins vegar rétt, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að nú er tíminn dýrmætur hjá okkur hér á Alþingi, en forseti á það undir hverjum þm. fyrir sig hvað hann telur hæfilegt að halda lengi áfram umr. um þetta dagskrármál á kostnað þess að öðrum verði vikið til hliðar.



Herra forseti. Það er auðvitað misjafn smekkur manna, einnig á því hvað telja megi svikabrigsl í orðræðum. Ágætt er það, og skal vera afskiptalaust af minni hálfu, ef þeir koma sér saman um það, hv. 3. þm. Reykv. og hæstv. forsrh., að ekkert slíkt hafi falist í orðum hins fyrrnefnda á fundi þann 24. nóv. s.l. hér á hinu háa Alþingi, en minn smekkur er ekki á sömu vísu. Hér segir hv. 3. þm. Reykv., Svavar Gestsson svo með leyfi hæstv. forseta: „Þarna sá álhringurinn að hann átti möguleika á að hafa áhrif á tiltekna einstaklinga hér á Íslandi. Og það var ekki of mikið sagt sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði hér áðan. Íslenska víglínan var holgrafin um skeið vegna þess að það var ekki um það að ræða að þeir menn sem áttu að standa á vaktinni fyrir íslenska hagsmuni stæðu sig þar sem skyldi.“ Það voru hæstv. núv. forsrh. og hans félagar sem holgrófu íslensku víglínuna til þess að erlendir aðilar, í þessu falli auðhringurinn, gætu sótt fram og unnið sér lönd. Hér segir svo síðar, og þyrftu menn að fara að rifja upp fyrir sér Íslandssöguna í því tilefni, og þeir sem hér eru hafa væntanlega allir lært sín gömlu fræði þótt nú sé nýjabrum uppi um hvernig hún skuli lesin. En þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta, á bls. 1140 og vitna ég til ræðu hv. 3. þm. Reykv. Svavars Gestssonar: „Það var athyglisvert sem fram kom í ræðu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, hvernig hann sýndi fram á það þegar Alusuisse var að gera sér menn handgengna hér á Íslandi með mjög svipuðum hætti og Noregskonungur gerði fyrr á öldum.“ Hvernig skilja þeir, sem lærðu sína Íslandssögu, þessi orð? Síðar fannst á þessu nafn sem nú er alþjóðlegt. Það var þegar Hitler gerði mann nokkurn að nafni Quisling sér handgenginn á Noregsströndum árið 1940, svo að við tökum dæmi hið skemmsta frá okkur. Það hefur hver fyrir sig sinn smekk í þessu, hvað kallast eiga svikabrigsl eða landráðabrigsl, en þetta er nú minn smekkur. - Svo heldur áfram tilvitnuninni: „Það kom fram að haldnir voru leynifundir með Jóhannesi Nordal seðlabankastjóra og Steingrími Hermannssyni núv. hæstv. forsrh. til að fjalla um stöðuna í þessu máli á bak við þáv. iðnrh.“ Manninn sem fór með forustuna í þessu máli og bar höfuðábyrgð á því. Þeir stunduðu baktjaldamakk, hæstv. núv. forsrh. og seðlabankastjóri, við erlendu aðilana í þessu máli. Ég veit ekkert hvað þetta heitir á máli hv. 3. þm. Reykv., en ég veit hvað ég nefni það og við það held ég í málafærslu minni. - Síðan segir svo áfram, herra forseti: „Þessar upplýsingar sýna okkur auðvitað að Alusuisse treysti því að þurfa aldrei að gera samninga við íslensku ríkisstjórnina vegna þess að Alusuisse átti sína menn, sína flokka og sín blöð á Íslandi. Þetta er grundvallaratriði“, segir svo, „sem þingheimur þarf að gera sér grein fyrir. Og það var ekki auðveli við þessar aðstæður að knýja fram hækkanir á raforkuverði, þegar þeir sem síst skyldi voru í svikaförum gegn þeim iðnrh. sem með málið fór fyrir hönd íslensku ríkisstjórnarinnar.“ Ég endurtek hamingjuóskir mínar til hv. aðila þessa máls, að þeim þyki sem ekkert sé í orðavali, en hef svo engu við þetta frekar að bæta. En eins og svalan sagði þegar hún bauð Trítli ánamaðkinn og hann vildi ekki: „Það er hver fyrir sinn smekk“, og át hann sjálf. Hér er það margendurtekið af hv. þm. Alþb. að núverandi stjórnarliðar séu að verja hið lága raforkuverð og þykist nú hafa himin höndum tekið og nefni til þess að gagnast nú álhringnum dæmi um slíkt. Því hefur verið margyfirlýst af minni hálfu að við höfum náð mjög skammt og allsendis ófullnægjandi fram í orkuverði í samningunum við auðhringinn. Við höfum hins vegar nefnt þröskuldana, sem hafa orðið á vegi okkar, eins og þann aðallega að nýlega hefur norska ríkið samið við Alusuisse um sölu á raforku á 9.9 mill til 1. júlí 1987. Við höfum marglýst því yfir að við höfum náð alltof skammt. Við höfum hins vegar nefnt dæmi um hið háa orkuverð sem til að mynda hefur orðið til þess að fjölmörg álframleiðslufyrirtæki í Japan hafa farið á höfuðið. Þetta eru líka staðreyndir. Við höfum ótal dæmi um mjög mismunandi orkuverð við álframleiðslu. Og það er hreinn útúrsnúningur að halda því fram að við séum með þessum dæmum að sýna fram á að við höfum náð einhverjum hrósverðum árangri. Við losuðum málið hins vegar úr sjálfheldu - sjálfheldunni sem Alþb. og þess fulltrúi voru búin að koma málinu í. Við náðum fram samkomulagi um að endurskoða aðalsamninginn, sem ekki hafði áður verið neitt ákvæði um, og það var meginatriði. Við eigum mestallt verkið eftir í samningunum við þennan harðsnúna auðhring. Og þá kemur til Teits og Siggu og því verður Alþingi látið fylgjast með frá tíma til tíma. Um það þurfið þið ekkert að efast. - Og vík ég þá að þeim fullyrðingum að ég hafi stungið skýrslu Coopers & Lybrand undir stól, sem hér barst á júnídögum. Hvers vegna skyldi ég hafa gert það? Ég fullyrði, og bið nú hv. 5. þm. Austurl. að hlusta á mig, að hann er það kunnugur í þessum málum og raunar fleiri að hann hefði getað samið báðar skýrslurnar fyrir fram, álit Coopers & Lybrand eins og það kom á uppgjörsaðferðum Alusuisse og ÍSALs og svar Alusuisse. Hvernig stóðu þessi mál, svo að ég reki það aðeins örstutt? Ég var spurður um þetta líklega 11. eða 12. júní. Ég man þessar dagsetningar af því að ég var að koma af öðrum löndum, kom 10. júní og var spurður um þessa endurskoðunarskýrslu af blaðamanni Þjóðviljans. Ég tjáði honum, sem rétt var, að hún hefði ekki borist í mínar hendur. Hún barst í mínar hendur 14. júlí.  
             Hvað eru varaþm. að gapa hér? Vill ekki hæstv. forseti setja ofan í við þá?

Ég hef kjörbréf líka.

Þeir þurfa að kunna sig. Aðalmenn munu fyrirverða sig þegar þeir frétta um þessa framkomu.

Ég bið þm. að hafa ekki samtal á fundinum þó ég viti að hæstv. iðnrh. sé maður til þess að svara.

Ég get flett því upp hvenær þetta fór fram, því að það er bókað hér í þskj. og verður engu um það breytt.  Það var hinn 15. maí sem fyrirrennari minn hæstv. fól Coopers & Lybrand endurskoðunina, svo að sú dagsetning sé bókuð. Það var með bréfi 30. ágúst sem þetta var tilkynnt, enda var miðað við 1. sept. samkv. endurskoðunarákvæðunum. Mér barst þetta í hendur 14. sept. Þetta vita þeir sem fylgst hafa með málinu, en varamenn standa náttúrlega og gapa og gleypa vind út af einföldum atriðum eins og þessu.  Um hvað stóð þessi deila? Um hvað hefur deilan staðið nú? Hefur hún kannske staðið um fyrsta árásarefnið, um hækkun í hafi? Vilja ekki Alþb.-forkólfarnir skýra frá því hvað orðið hefur um þá ásökun? Aðaldeilan stendur um skattgjald og uppgjörsmáta Alusuisse. Hvernig gera menn sér nú í hugarlund að Alusuisse mundi gera upp fyrirtæki sitt, ÍSAL, fyrir árið 1982? Okkur hefur verið stefnt fyrir gerðardóm í New York vegna þessa máls. Coopers & Lybrand hafa gagnrýnt uppgjör ÍSAL á liðnum árum fyrir aðallega þrennt, fyrir of lágt álverð, fyrir of há aðföng á súráli og anóðum og fyrir of hraðar afskriftir hreinsivirkja. Þetta eru gagnrýniatriðin. Áttu menn kannske von á því núna að Alusuisse mundi breyta uppgjörsaðferðum sínum þann veg meðan málið er í dómi og gerð að Coopers & Lybrand hefði ekkert við það að athuga? Að sjálfsögðu datt þetta engum í lifandi hug. Auðvitað héldu þeir fast við sínar kenningar og sínar ákvarðanir um þetta efni og þetta gátu allir sagt fyrir, sem þekktu málið. Ég segi: Sem betur fer breytti Coopers & Lybrand ekki afstöðu sinni og áliti á þessum uppgjörsaðferðum. Hvernig hefði tiltekist og farið fyrir okkur í dómnefndinni, sem hefur með þessi skattaákvæði að gera, ef Coopers & Lybrand hefðu allt í einu fallist á uppgjörsaðferðir Alusuisse ? Að sjálfsögðu gerðu Coopers & Lybrand það ekki, heldur héldu fast við sína fyrri afstöðu, eins og kemur fram í minnisblaði sem mér barst um þetta, útdrætti úr skýrslunni. Þá segir svo, með leyfi hæstv. forseta, um söluverð áls frá ÍSAL: „Niðurstaða Coopers & Lybrand er því sú, að söluverð á áli frá ÍSAL hafi verið of lágt sem nemur samtals 2 millj. 682 þús. Bandaríkjadölum fyrir árið 1982.“ Það eru sömu forsendur og áður um meðalverð á áli milli óskyldra aðila og þar er munurinn 3.2% á mati Coopers & Lybrand frá því sem ÍSAL heldur sig við í sínum uppgjörsmáta. Þá er það í öðru lagi verð á aðföngum til ÍSALs eða súrálið. Þar segir svo: „Niðurstaða Coopers & Lybrand er því sú, að súrál hefur verið verðlagt of hátt sem nemur samtals 1 millj. 331 þús. Bandaríkjadölum fyrir árið 1982.“ Það er nákvæmlega sama afstaða og hafði komið fram á árunum þar á undan um þessi uppgjörsmái. Og svo að lokum, sem mestu munar: Alusuisse hefur haldið því fram, að það hafi leyfi til að afskrifa hreinsivirkin það hratt að þau yrðu afskrifuð að fullu jafnt öðrum eignum sem eru í Straumsvík. En hreinsivirkin voru byggð miklu síðar, þannig að hér er um hraðari afskrift að tefla. Coopers & Lybrand halda því fram, að Alusuisse beri að afskrifa hreinsivirkin með sama hraða og upprunalegu eignirnar. Hér munar því fyrir árið 1982 um 9 millj. 99. þús. Bandaríkjadollara, þar sem Coopers & Lybrand álíta að Alusuisse afskrifi hreinsivirkin of hratt. Þar af leiðir, að þar sem Alusuisse álítur og bókfærir tap sitt vegna reksturs álversins í Straumsvík rúmlega 31 millj. dollara, þá álíta Coopers & Lybrand að hæfileg bókhaldsaðferð sé að telja það rúmar 18 millj. Bandaríkjadala. En þeir enda sína skýrslu á því, að þessar ofangreindu leiðréttingar á ársreikningi ÍSALs fyrir árið 1982 hafi ekki áhrif á skattgreiðslu fyrirtækisins fyrir það ár. Þetta er af þessu máli að segja. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 3. þm. Reykv., áleit að lausnin væri í þessu máli að fylkja sér um stefnu Alþb. Við höfum hlustað á langar ræður hv. 5. þm. Austurl., fyrrv. iðnrh. Hann er þeirrar skoðunar að við hefðum átt að halda áfram að reka mál okkar fyrir gerðardómnum í New York. Hann harmar það einna mest að við skulum hafa losað um þau mál og fundið skjótvirkari aðferð til þess að ná niðurstöðu, sem þó verður vafalaust ekki vefengt að hún muni skila réttlátri niðurstöðu þegar litið er til þess hverjir skipa þá dómnefnd. Þetta hefði m.a. leitt til þess að ekkert samkomulag var líklegt næstu tvö árin a.m.k. og við hefðum staðið undir ærnum kostnaði þess vegna. Það er að fylkja sér um stefnu Alþb. auðvitað, stefna þessu áfram í þá sjálfheldu sem þessi mál voru í. En núv. ríkisstj. er ekki þeirrar skoðunar. Hún mun til hins ýtrasta reyna að sækja fram til bærilegra samninga. Það er of snemmt að spá eða segja fyrir um hvernig til muni takast. Þetta eru erfiðir samningar og við erfiðan aðila að fást, sem er Swiss Aluminium. Ég veit ekki hvort einhver hefur átt von á því að þeir mundu taka með einhverjum vinskaparhöndum á móti okkur í samningsgerð um þetta áliðjuver. Ég veit ekki hvort menn álíta að við höfum fyrri reynslu sem bendir í þá átt. Auðvitað reyna þessir menn að komast eins langt og þeir frekast geta í þessu sambandi. Það verða menn að gera sér ljóst. Þess vegna þurfum við auðvitað á öllu okkar að halda og, eins og ég segi, það er langt frá því að við séum komnir á leiðarenda. En við höfum þó náð því marki að við höfum losað okkur úr sjálfheldunni þannig að möguleikar hafi opnast á því að ná samningum og að við náum þeim kjörum sem við getum við unað. Það var ekki fyrir hendi áður. Og það er það sem ég tel ótrúlegt afreksverk að ná því svo skjótlega fram sem raun ber vitni um að losa okkur úr þeirri römmu sjálfheldu sem Alþb. var af ráðnum hug búið að flækja okkur í. Það taldi að vísu að það væri að vinna íslenskum hagsmunum vel. Það er hinn grófi misskilningur.



Herra forseti. Það er athyglisvert þegar komið er við kaunin á hæstv. ráðherrum Sjálfstfl., að farið er að tala um að varaþm. eigi að hafa sig hæga. Hæstv. fjmrh. sagði hér í gær að varaþm. ættu nú ekki að vera að tala hér um skattamál og hæstv. iðnrh. segir nú að varaþm. ættu ekki að vera að tala um þetta mál hér. Hverjir eru það sem hafa hafið varaþm. til mestrar virðingar hér á Alþingi? Það eru hæstv. ráðherrar Sverrir Hermannsson og Albert Guðmundsson. Í fyrsta lagi fólu þeir varaþm. Geir Hallgrímssyni að mynda ríkisstj. í sumar og voru ánægðir með það, í öðru lagi kusu þeir varaþm. Geir Hallgrímsson ráðh. og voru ánægðir með það og í þriðja lagi, á litlum klíkufundi sem var haldinn í skoti hérna niðri í húsinu, úthlutuðu þeir varaþm. Geir Hallgrímssyni utanrrh.-embættinu og voru ánægðir með það. Þessir menn ættu því að hætta að tala um varaþm., nema þetta séu allt saman dulbúnar árásir á Geir Hallgrímsson.  Hæstv. ráðh. fullyrti hér í ræðustólnum að hann hefði fengið þetta plagg frá Coopers & Lybrand í júní. Hann sagðist muna það vel. Hann hefði verið að koma frá útlöndum þennan dag. Þeir sem þekkja sögu Sjálfstfl. í jan. 1980 muna að hæstv. iðnrh. og þáv. þm. heldur dagbækur, sem hann las upp úr á flokksráðsfundi Sjálfstfl. við það tilefni þegar hann var að rifja upp samtöl sín og skilmála við myndun ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens. Það var sjálfsagt samkvæmt sama góða minninu og dagbókarfærslunum sem hæstv. ráðh. fullyrti áðan og hann myndi vel að hann hefði fengið þessa skýrslu í júní.  Þegar loksins var búið að róta aðeins upp í minninu hjá hæstv. ráðh. hér áðan í umr. og leysa þá sálarflækju sem er í kringum þessa skýrslu sagði hæstv. ráðh. að hann hefði fengið þessa skýrslu 14. sept. Ég vil minna hv. alþm. á að seinni hluta ágústmánaðar og fyrri hluta septembermánaðar var lykiltímabil í samningum íslensku ríkisstjórnarinnar við Alusuisse. Það var úrslitatímabilið, þegar þessi hæstv. ríkisstj. var, svo að ég noti nú uppáhaldsorðtæki hæstv. iðnrh., að reyna að ná vopnum sínum í samningum við Alusuisse. Maður skyldi þess vegna hafa haldið að þessar vikur væru hæstv. ráðh. og samstarfsmenn hans svo vakandi yfir öllu málinu að þeir hagnýttu öll gögn sem í hendur þeirra bærust málinu til framdráttar og íslenskum málstað til rökstuðnings. Og nú, herra forseti, ætla ég að fara með nokkrar dagsetningar fyrir hæstv. iðnrh. og biðja hann að útskýra hér á eftir hvernig stendur á því að slíkt aðgerðarleysi var ríkjandi í hans rn. sem þessar dagsetningar bera með sér. Það er greint frá því í Þjóðviljanum 7. sept., en blaðamaður blaðsins hafði samband við iðnrn. daginn áður, að skýrsla frá Coopers & Lybrand hafi borist stjórnvöldum í fyrri mánuði, í ágúst eða m.ö.o.: hæstv. iðnrh. þurfti ekki annað en lesa dagblöðin til að fá vitneskju um að hans ráðuneyti væri búið að fá þessa skýrslu í ágúst. Engu að síður kemur hæstv. ráðh. hér og segist ekki hafa vitað neitt um þessa skýrslu fyrr en 14. sept. En því hefur aldrei verið mótmælt, hvorki af iðnrn. né hæstv. ráðh., sem stóð í frétt Þjóðviljans 7. sept., að stjórnvöldum hefði borist skýrslan í ágúst. Og ég spyr: Hver tók við þessari skýrslu í ágúst, hæstv. iðnrh.? Hvernig stóð á því að hæstv. iðnrh. var ekki fengin skýrslan - eða er það kannske staðreyndin að hæstv. iðnrh. vildi ekki fá að sjá skýrsluna, hann vildi ekki fá þær sterku röksemdir fyrir málstað Íslands sem í skýrslunni fólust, hann vildi ekki fá sannað á Alusuisse á þessum lykilvikum svikasamninga þessarar ríkisstj. við Alusuisse, að Alusuisse hefði enn á ný stolið undan, hefði enn á ný verið staðið að sekt, yrði enn á ný að færa svikaskuld á reikning Alusuisse hjá íslenska ríkinu? Hæstv. ráðh. vildi ekki fá það upp á borðið og hann dró það þangað til í nóv. að skýra þjóðinni og þinginu frá þessari skýrslu um hin nýju svik. Hvers vegna, hæstv. ráðh.? Hæstv. ráðh. sagði hér áðan að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, fyrrv. iðnrh., hefði getað samið skýrsluna bæði fyrir Coopers & Lybrand og fyrir Alusuisse.  Og svo kemur þriðjudagurinn 13. sept., hæstv. ráðh. Það stendur líka í blöðunum, hæstv. ráðh. Hann þarf ekki að fletta upp í neinu minni eða einkadagbókum um það. Það stendur í Þjóðviljanum 13. sept., hæstv. ráðh.: „Mér hefur ekki gefist kostur á að líta á hana, hún er svo nýlega komin fram,“ segir hæstv.iðnrh. við blaðið. Er það virkilega svo, að hæstv. iðnrh. hafi verið svo önnum kafinn helminginn af sept. og góðan hluta af ágúst að hann hafi ekki mátt vera að því að líta á skýrslu um eitt stærsta mál sem hann hafði með að gera þegar yfir stóðu samningar sem gátu skilað íslenska ríkinu millj. dollara, ef rétt var á haldið, í auknar tekjur, sem hefðu getað hjálpað verulega til að létta gjaldeyrisstöðu þjóðarinnar og styrkja orkureikning landsmanna? Var hæstv. iðnrh. þá svo önnum kafinn að hann mátti bara ekkert vera að því að líta á þessa skýrslu, eins og hann segir hér í blaðinu 13. sept.? Hvað var svona mikið að gerast hjá hæstv. ráðh.?  Það voru þau einkunnarorð sem hæstv. iðnrh. gaf þessum samningi 13. sept.: Ótrúlegt afrek. En hvað sagði hann hér og nú um þennan sama samning, sem var afrek í sept.? Jú, hæstv. ráðh. sagði hér fyrir skömmu: Hann gekk allt of skammt. Hógvær og lítillátur sagði hæstv. ráðh.: Hann gekk allt of skammt. En það var afrek í sept., meira að segja ótrúlegt afrek. Hvað hefur gerst á þessum tveimur mánuðum, hæstv. iðnrh., úr því að það sem ráðh. taldi þjóðinni trú um í sept. að væri ótrúlegt afrek er nú allt í einu orðið samkomulag sem gengur allt of skammt? Er þetta kannske orðið eins og hjá fjmrh., að hlutirnir hlaupi upp og niður eftir því hvernig árar? Vill ekki hæstv. ráðh. koma upp í ræðustólinn og útskýra fyrir þinginu það sem hann sagði þjóðinni í sept., þegar ekkert þing var, í hverju þetta ótrúlega afrek fólst? Þingið hefur ekki fengið neina skýringu á því. Það var hins vegar reynt að telja þjóðinni trú um það. En ráðh. hefur ekki treyst sér hér á hinum lýðræðislega vettvangi þjóðarinnar að rökstyðja það, heldur kemur núna og segir: Allt of skammt. Nei, hæstv. iðnrh. Sverrir Hermannsson. Þessar dagsetningar skera í augun. Þessar dagsetningar krefjast rækilegra útskýringa. Og þessar dagsetningar vekja grunsemdir um að það sé eitthvað annað en fjárhagslegir hagsmunir Íslands og almennings í landinu sem stýri gjörðum hæstv. ráðh. í álmálinu, hæstv. ráðh. sé svo fjötraður af eigin pólitískum leikfléttum með forustu Framsfl. fyrr á þessu ári - á síðasta þingi - að hann geti í raun og veru ekki sinnt raunverulegum hagsmunum íslensku þjóðarinnar í þessu máli, en þurfi sífellt að vera að setja á svið pólitískar leiksýningar, kryddaðar orðatiltækjum úr fornsögum og hástemmdum yfirlýsingum til að dylja að hann er sjálfur orðinn fangi eigin orða, hann er sjálfur fangi þeirrar sögu sem hann óf með núv. hæstv. sjútvrh. og núv. hæstv. forsrh. fyrr á þessu ári. Og svo segir hæstv. ráðh. hér að hann hafi auðvitað sent Alusuisse þessa skýrslu, - sem lög gera ráð fyrir, sagði hæstv. ráðh. í stólnum. Og ég spyr: Hvaða lög, hæstv. ráðh.? Vill ekki hæstv. ráðh. lesa upp þá samningsgrein sem knúði ráðh. til að senda þetta til Alusuisse, þannig að þingheimur megi fá að heyra þann lagabókstaf sem ráðh. var að vitna til áðan? Er hann til, hæstv. ráðh.? Ég held ekki. Ég held að hann sé hvergi til. Hæstv. ráðh. er kannske svo illa heima í þessu máli, eins og dagsetningatal hans gaf til kynna hér áðan, að hann viti ekki að samkv. þeim samningi sem gerður hefur verið hefur Alusuisse allan aðgang að endurskoðuninni meðan hún fer fram, þannig að það þurfti ekkert að senda þetta sérstaklega til Alusuisse. Það vár bara yfirskin hæstv. ráðh., afsökun til að dylja fyrir þjóðinni hvað fólst í þessari skýrslu. Það var áframhald á sama feluleiknum. Og dagsetningaleikurinn sem ég var að rekja áðan gaf til kynna lítillætið og hógværðina, að hafa ekki séð skýrsluna, að hafa ekki lesið skýrsluna, vita ekki af skýrslunni og nú væri skýrslan komin til Alusuisse og yrði að vera þar o.s.frv., af því samningurinn, sem hæstv. ráðh. gerði við Alusuisse, stóðst ekki það að á sama tíma væri þjóðinni sagður sannleikurinn um hin nýju svik. Hæstv. ráðh. Sverrir Hermannsson stendur ber að því að hafa falið fyrir þjóðinni vikum og mánuðum saman þessa skýrslu. Og ég spyr til viðbótar: Faldi hæstv. ráðh. þessa skýrslu líka fyrir samningamönnum Íslands? Fengu þeir menn sem hæstv. ráðh. hafði skipað í sumar til að semja við Alusuisse ekki heldur þessa skýrslu í hendur, þó að hún hafi komið í rn. í ágúst? Var kannske þannig haldið á málum af hálfu hæstv. ráðh. að þeim sem áttu að nota öll vopn sem tiltæk væru til að þrýsta á Alusuisse í samningunum væri meinað að vita af þessari skýrslu, þeim væri meinað að fá þessa skýrslu í hendur til að geta notað hana á lokastigi samninganna í ágúst og sept.? Það er sú spurning sem hæstv. ráðh. hefur ekki svarað enn. Hvenær fékk samninganefndin þessa skýrslu? Og hvers vegna var verið að leyna samninganefndina því að ný svik hefðu verið afhjúpuð hjá Alusuisse? Það eru margar spurningar sem hæstv. ráðh. á enn eftir að svara í þessu máli. Og illt hefur það upphaf verið sem hæstv. ráðh. hefur staðið að í einhverju mesta fjárhagslega hagsmunamáli íslensku þjóðarinnar, þegar það kemur í ljós nú í nóv. að í samskiptum sínum við þjóðina hefur hæstv. ráðh. fyrst og fremst kappkostað að leyna því að ný gögn væru komin fram í málinu. En hæstv. iðnrh. ætti að hugleiða að það sækir enginn ráðh. sigursamning í hendur Alusuisse nema með þjóðina á bak við sig, nema með Íslendinga svo sameinaða í þessu máli að hinn erlendi auðhringur sjái sig knúinn til þess að gera samning sem Íslendingar geta með réttu kallað sigursamning. En hæstv. ráðh. hefur brugðist þeim trúnaði. Hæstv. ráðh. hefur ekki sýnt þjóðinni það traust að deila með henni gögnum í málinu fyrr en um seinan. Það getur vel verið að hæstv. ráðh. telji að hann geti sótt sigursamning í hendur Alusuisse án þess að njóta slíks trúnaðar hjá íslensku þjóðinni og slíks stuðnings, en það gerir hann ekki. Og við sem teljum að deilan við Alusuisse sé eitt stærsta hagsmunamál og sjálfstæðismál íslensku þjóðarinnar höfum alveg verið reiðubúnir að eiga við hæstv. ráðh. eðlilega samvinnu, veita honum eðlilegan stuðning, vera hluti af því baklandi sem sérhver fulltrúi íslensku þjóðarinnar þarf á að halda ef hann á að geta náð slíkum sigursamningi. En hæstv. ráðh. hafnaði því að fyrra bragði að fá þann stuðning Hann hafnaði því fyrst með því að velja samninganefnd sem eingöngu var skipuð trúnaðarliði ríkisstjórnarflokkanna. Þátttöku stjórnarandstöðunnar í samningunum var algerlega hafnað. Aðgangi stjórnarandstöðunnar að gangi samninganna var algerlega hafnað. Hæstv. ráðh. hefur hafnað þjóðarsátt um hvernig á álmálinu væri haldið. Hann átti kost á því. Alþb. fyrir sitt leyti útilokaði alls ekki að eiga slíkt samstarf við hæstv. iðnrh. Alþb. útilokaði alls ekki að leggja fyrir ráðh. í fullum trúnaði, í fullri einlægni, þá reynslu, þá þekkingu sem aflað hafði verið af þeim sem báru fyrst og fremst ábyrgðina á þessari glímu á undanförnum árum. Menn geta deilt um hvernig haldið hefur verið á málum í það og það sinn. Það er alltaf hægt. En það verður ekki um það deilt að á undanförnum árum hefur verið safnað mikilli þekkingu, mikilli reynslu, miklu forðabúri, sem gæti hafa komið ráðh. að góðu gagni til viðræðna, til íhugunar og til samráðs, en hæstv. ráðh. hafnaði því. Hæstv. ráðh. vildi ekki þjóðarsamstöðu í álmálinu. Hvorki við þá fulltrúa, sem tæpur helmingur þjóðarinnar hefur kosið á Alþingi og skipa bekki stjórnarandstöðunnar, né heldur við þjóðina sjálfa, almenning í þessu landi. Ráðh. hefur í tvígang brugðist trúnaði sínum við þjóðina sjálfa í þessu máli, fyrst með því að gefa þjóðinni rangar upplýsingar um eðli samningsins sem gerður var í Zürich og reyna í áróðurstilgangi að stimpla hann sem ótrúlegt afrek og svo með því að fela þá skýrslu sem hér hefur verið gerð að umræðuefni. Það væri æskilegt að hæstv. iðnrh. svaraði ýmsum af þeim spurningum sem hér hafa verið bornar fram. Það væri æskilegt að hæstv. iðnrh. upplýsti í heild þetta skýrslumál vegna þess að það er lykillinn að tökum ráðh. á málinu, einkum og sér í lagi með tilliti til þess að þessir atburðir áttu sér stað á þeim vikum sem voru úrslitavikur í samningalotunni sem leiddi til samkomulagsins í Zürich. Hæstv. ráðh. notaði það orðatiltæki hér áðan að Alþb. hefði af ráðnum hug, eins og hæstv. ráðh. sagði, sett málið í hnút. Það eru auðvitað ómerkilegar ásakanir, léttvægar ásakanir. En það er sérkennilegt að hæstv. ráðh. skuli detta það í hug og ég spyr þess vegna hæstv. ráðh.: Var það, svo að notað sé hans orðalag, af ráðnum hug sem hann kynnti sér ekki innihald þessarar skýrslu? Var það af ráðnum hug í öðru lagi, hæstv. ráðh., sem samninganefndin, sem stóð í hinni miklu glímu í ágúst og fyrstu viku í sept., fékk ekki heldur að sjá þessa skýrslu? Og var það í þriðja lagi af ráðnum hug, hæstv. ráðh., sem þjóðin fékk ekki að vita um þessa svikaskýrslu fyrr en nú í nóvembermánuði? Eða var þetta allt saman aumingjaskapur og hreinar tilviljanir, ruglandi í dagsetningum, júní, júlí, ágúst, september? Hæstv. forsrh. hóf þessar umr. hér í dag. Það er stundum gott að hafa verið í Framsfl. 

Það er enginn vafi.

Nei, það er alveg rétt, hv. þm. Tómas Árnason, það er enginn vafi. Og við munum báðir, hv. þm. Tómas Árnason, þann mikla slag sem stóð í Framsfl. á miðjum áratugnum 1960–1970 um samninginn við Alusuisse. Við munum það vegna þess að þá stóðum við, ég og hv. þm. Tómas Árnason, saman. Þá vorum við ásamt ýmsum öðrum góðum mönnum í þeirri fjölmennu og traustu bakvarðasveit sem stóð á bak við þáv. formann flokksins, Eystein Jónsson, og studdi hann ötullega og drengilega í því að hafna þessum samningi. Þá vorum við í þeim yfirgnæfandi meiri hluta innan Framsfl. sem hafnaði þessum samningi og sem hafnaði honum nánast á þeim forsendum að hann væri landráðsamningur, hv. þm. Tómas Árnason, hann væri landráðasamningur í þeim skilningi að það væri verið að selja auðæfi íslenskrar þjóðar á svo lágu verði og gefa erlendum auðhring slík ítök í íslensku efnahagslífi að sjálfstæði íslenskrar þjóðar yrði aldrei hið sama eftir sem áður. En það var einn maður innan Framsfl., sem hægt var að telja til þess stóra hóps - 100–200 manna - sem kom saman til að móta stefnu flokksins, sem var á annarri skoðun. Hann var einn í stuðningi sínum við Alusuisse. Hann var einn í því að reyna að telja Framsfl. trú um að þetta væri góður samningur, það yrði að selja útlendingum auðæfin, þetta væri fínt verð, þetta væri sjálfsagt mál og Framsfl. ætti að styðja þennan samning. Hver var þessi eini, sem fyrir 20 árum eða svo var þá þegar farinn að flytja rök Alusuisse inn í íslensk stjórnmál? Það var Steingrímur Hermannsson, hæstv. núv. forsrh. Við sem munum þá sögu í Framsfl. skynjuðum þá strax hið undarlega kapp, hinn mikla þunga sem núv. hæstv. forsrh. lagði á að vinna hagsmunum Alusuisse brautargengi innan Framsfl. En þá hafnaði flokkurinn þeim sjónarmiðum nánast allur. Og það sýnir betur en nokkuð annað þá breytingu sem orðið hefur á Framsfl. að nú skuli ekki heyrast ein einasta rödd sömu ættar og það andóf sem við stóðum að þá, 1965 og 1966, hv. þm. Tómas Árnason og ég, hæstv. ráðh. Alexander Stefánsson, hv. þm. Páll Pétursson, hv. þm. Stefán Valgeirsson, hv. þm. Guðmundur Bjarnason o. fl. Það verður að segja núv. hæstv. forsrh. til hróss, að ég efast um að hægt sé að finna nokkurt dæmi í íslenskum stjórnmálum um að einum manni skuli hafa tekist, með hjálp Alusuisse að vísu, að gera Framsfl. jafnalgjörlega og gert hefur verið að herfangi hins erlenda auðhrings. Eftir þessi 20 ár stendur fulltrúi Alusuisse innan Framsfl. 1965–1966 sem sigurvegarinn í þessu máli. Og öll hjörðin sem fylgdi Eysteini Jónssyni þá, Þórarni Þórarinssyni og reyndar Ingvari Gíslasyni forseta neðri deildar Alþingis nú, fylgdi þeim í þjóðfrelsisbaráttunni, hinni efnahagslegu sjálfstæðisbaráttu, situr nú þögul þegar hin nýja forusta Framsfl. gengur braut Alusuisse. Og okkur sem þekktum innviðina í Framsfl. - þess vegna sagði ég áðan að gott væri að hafa þekkt þá - sýnir þetta betur en nokkuð annað hvers konar breyting hefur orðið á þessum flokki, hvers konar hægri umturnun, hvers konar afneitun á efnahagslegri sjálfstæðisstefnu og baráttu gegn erlendu valdi hefur orðið í þessum flokki. Auðvitað vita það allir sem vilja vita, að Alusuisse hefur kappkostað öll þessi ár að koma upp hópi manna sem forstjóri Alusuisse hefur kallað á aðalfundi fyrirtækisins „vini okkar á Íslandi“. Það er ekkert leyndarmál af hálfu Alusuisse á aðalfundum fyrirtækisins úti í Zürich að þegar flutt er skýrsla fyrir hönd stjórnar getur stjórnarformaðurinn sérstaklega um vini sína á Íslandi, - ekkert feimnismál, m.a.s. talinn einn helsti kostur fyrirtækisins að hafa komið sér upp slíkri vinahjörð innan þessa litla ríkis. Sá sem var meðal hinna fyrstu í þeirri vinalijörð er núv. hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson. Það er heldur ekki neitt leyndarmál fyrir þá sem fylgdust með álmálinu á s.l. árum að Alusuisse kallaði hvað eftir annað eftir þessari vináttu. Alusuisse lagði hvað eftir annað prófraun fyrir vini sína. Og prófið fólst í því, hverjir væru reiðubúnir að gera fyrrv. hæstv. iðnrh. Hjörleifi Guttormssyni svo erfitt fyrir í álmálinu að hann gæti ekki náð samningum. Það var prófið. Framsfl. stóðst þetta próf með glæsibrag - slíkum glæsibrag að það yfirskyggði nánast þjónustu sjálfstfl. við Alusuisse. Hvernig framkvæmdi Framsfl. þetta próf? Jú, núv. hæstv. forsrh. sat á sérfundum með forstjórum Alusuisse þegar þeir komu hingað til lands.

Má ég spyrja hv. ráðamann hvað hann álítur að hann muni þurfa langan tíma í viðbót nú fyrir ræðu sína. Ég vil láta þess getið að ég hugði að hægt væri að ljúka umr. fyrir klukkan fjögur, en tveir eru enn þá á mælendaskrá. Við höfum þegar rætt þetta mál í fjóra daga og a.m.k. yfir tíu klst., þannig að það hafa óvenjumiklar umr. farið fram.

Herra forseti. Fyrirrennari hæstv. forseta í forsetastól á Alþingi taldi þetta mál svo mikilvægt fyrr á þessu ári að hann hélt lengsta næturfund í allri forsetasögu sinni á undanförnum árum til að fjalla um þetta mál. Og fyrirrennari hæstv. forseta, núv. dóms- og kirkjumrh. Jón Helgason, gerði sér sérstakt far um að halda fram fundi til kl. 6 að morgni laugardags til þess að hægt væri að tala um þetta mál. Og voru þó aðeins þrír búnir að tala, herra forseti. T.d. komst ég ekki að í þeirri umr., þó löng væri. Ef ætti að svara hæstv. forseta af fullri hreinskilni er ljóst að um þetta mál má tala lengi dags, ef vilji ræðumanns væri að láta allt það koma fram sem ræðumaður vill láta koma fram í málinu. Hins vegar getur vel verið að ég geti annaðhvort gert hlé á ræðu minni nú eða gert hana styttri í trausti þess að umr. fái að halda áfram, herra forseti.

Hv. þm. hefur ekki svarað minni spurningu. Spurningin var aðeins, hvort hann gæti gefið mér hugboð um hvað hann mundi tala lengi. Það hentaði mér að vita það vegna stjórnar á fundinum. Það er misskilningur hjá hv. ræðumanni, ef hann hefur haldið að það vekti fyrir mér að takmarka hans ræðutíma. Allt sem hann sagði af þessu tilefni á því ekki heima sem svar við spurningu minni.

Herra forseti. Ég var eingöngu að gefa til kynna að ég gæti verið til samkomulags við forseta um að stytta ræðu mína nú í trausti þess að umr. héldi þá áfram síðar. Það var eingöngu það sem ég var að gefa til kynna. Ég er alveg reiðubúinn í ljósi þess að reyna að ljúka ræðu minni einhvern tíma á tímabilinu 10 mín. í fjögur til kl. fjögur.

Hér er ekki um það að ræða að gera neitt samkomulag við hv. ræðumann um þetta. Ræðumanni er frjálst að tala og hann hefur orðið.

Já, ég þakka hæstv. forseta fyrir það. Ég var kominn að því í þessari umfjöllun að gera grein fyrir því hvernig Framsfl. hefði fyrr á þessu ári hrundið í framkvæmd samkomulagi sínu við Alusuisse. Og ég segi samkomulagi Framsfl. við Alusuisse vegna þess að það var alveg ljóst á allri meðferð Framsfl. á þessu máli að samkomulag hafði verið gert milli forustumanna flokksins og forráðamanna Alusuisse og ÍSALs. Þetta samkomulag átti að fela í sér að taka málið úr höndum þáv. hæstv. iðnrh. og koma því í hendur einhverra úr þeim hópi sem forstjórar Alusuisse hafa kallað „vini okkar á Íslandi“. Fyrsta skrefið á þessari braut opinberlega var þegar Guðmundur G. Þórarinsson, þáv. hv. þm., sagði sig úr álviðræðunefndinni. Sú afsögn kom þingflokki Framsfl. þá á óvart. Það var enginn í þingflokki Framsfl. þá sem vissi af þeirri afsögn. Þannig er ljóst að upphafsskref þessa samkomulags hafa greinilega verið tekin innan innsta hrings flokksins í þessum efnum, af því þríeyki sem myndaði forustu flokksins þá í reynd, hæstv. ráðh. Steingrími Hermannssyni, hæstv. ráðh. Halldóri Ásgrímssyni og fyrrv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni. Það kom þó í ljós á fáeinum dögum að Framsfl. sætti sig við og studdi þessa ákvörðun. Næsta skrefið var að varaformaður Framsfl., þáv. þm. Halldór Ásgrímsson, gerði samkomulag um það við stjórnarandstöðuna á Alþingi, að flytja tillögu sem fól í sér að taka málið úr höndum iðnrh. Svo mikið kapp var á það lagt að fá þessa tillögu samþykkta, að haldinn var hér lengsti næturfundur síðasta kjörtímabil, herra forseti, til að reyna að knýja fram umr. um það mál. Það var ekki fyrr en ég tilkynnti fyrirrennara hæstv. forseta að við Alþb.-menn óskuðum eftir því að morgunverður yrði fram borinn hér í þinghúsinu, svo að hægt væri að halda umr. áfram, að þáv. hæstv. forseti sá að sér og lauk umr., þegar dagaði hér á Austurvelli þann laugardagsmorgun. En engu að síður var ljóst að Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu og forusta Framsfl. höfðu svarist í bræðralag til að tryggja að hagsmunagæslan gagnvart Alusuisse kæmist í hendur vina Alusuisse. Þriðja skrefið var fólgið í því að mynduð var sú ríkisstj. sem nú situr. Forsrh. þeirrar ríkisstj. var traustasti, elsti og besti vinur Alusuisse innan Framsfl. í tvo áratugi og sjútvrh. þeirrar ríkisstj. var sá maður sem hér á þingi hafði gert bandalag við stjórnarandstöðuna til að ná fram tillögu til stuðnings málstað Alusuisse. Hefur reyndar síðar verið bætt um betur í þeim efnum með því að tengja stækkun álversins sérstaklega vanda íslensks sjávarútvegs. Það kom fram fyrr í umr. á Alþingi að hæstv. núv. forsrh., þáv. hæstv. sjútvrh., hafði átt fund með fulltrúa Alusuisse áður en boðað var til formlegs fundar um málið. Það var ekki í eina skiptið. Og það verður að segjast að það eru nokkuð sérkennileg vinnubrögð ríkisstj. sem á í samningum við erlenda aðila að ráðh. láti hafa sig í það að vera að hitta viðræðuaðilana á fundum sitt í hvoru lagi og leyfa hinum erlenda auðhring þess vegna að beita hinu gamla rómverska vopni að deila og drottna. Það var það sem Alusuisse var að gera. Það var að deila og drottna í ríkisstj. Núv. hæstv. forsrh. tók manna mest þátt í þeim leik, á nákvæmlega sama hátt og hann hafði á áratugnum 1960–1970 reynt að stuðla að því innan Framsfl. að Alusuisse tækist að deila og drottna í álmálinu innan þess flokks. Þá bar það að vísu ekki árangur innan Framsfl., m.a. vegna þess að hv. þm. Páll Pétursson og hv. þm. Stefán Valgeirsson og allur þorri flokksins höfnuðu algjörlega leiðsögn og ráðleggingum Steingríms Hermannssonar í álmálinu, en hafa nú hins vegar sætt sig við það - hljóðir og hógværir - að lúta þeirri leiðsögn. Herra forseti. Þau eru mörg gögnin í álmálinu, en eitt er þó merkilegra en mörg önnur, það sem ég hef hér ljósrit af, dags. 25. mars 1982, skjal sem lagt er fram af fulltrúum Alusuisse. Á þeim fundi þegar þetta skjal var lagt fram fór hæstv. sjútvrh. þáv. og núv. hæstv. forsrh. að gera á því breytingar á hné sér. Þessar breytingar eru skráðar hér inn á skjalið. Það væri vel þess virði, þegar búin væri til handbók um hvernig erlendir auðhringir eigi að fara að því að deila og drottna í smáum þjóðríkjum, að birta ljósrit af þessu skjali með rithönd hæstv. forsrh., þar sem inn á eru færðar þær breytingar sem hann vildi samstundis fallast á og gera á málinu til þess að þjóna Alusuisse, strika út allar grunnkröfur Íslendinga, eins og hann hefur strikað þær út hér, og verða við óskum fyrirtækisins. Þess vegna þýðir ekkert fyrir hæstv. forsrh. að reyna að bera það af sér að hann hafi í þessu máli lengi þjónað hagsmunum Alusuisse. Það er skjalfest, m.a.s. með rithönd hæstv. ráðh. sjálfs, í þessu skjali hér. Og það var nokkuð merkilegt að heyra muninn á ræðum hæstv. forsrh. og hæstv. iðnrh. hér í dag. Hæstv. forsrh. kom hér upp, vel sjóaður í 20 ára aðild sinni að vináttufélagi Alusuisse á Íslandi, hafandi staðist fyrstu prófin í Framsfl. á áratugnum 1960–1970 og staðið sig vel af hálfu Alusuisse, brást ekki þó allir aðilar væru á móti hann kom hér upp í ræðustólinn og sagði að hann kippti sér nú ekkert upp við það þó að menn væru að nefna landráð eða eitthvað slíkt í þessum efnum. Hann sagðist nú hafa lesið þessar ræður, sem hér hefðu verið fluttar, og hann sæi ekkert athugavert sérstaklega í þeim. En svo kom upp hæstv. iðnrh., Vestfirðingurinn, hinn sanni Vestfirðingur, hinn upprunalegi Vestfirðingur. - Hæstv. forsrh. er bara aðfluttur fulltrúi Vestf. héðan úr vesturbænum. - En hinn sanni Vestfirðingur sá auðvitað muninn. Hinn sanni Vestfirðingur sá auðvitað að málið var alvarlegra en hæstv. forsrh. hafði séð. Hæstv. iðnrh. sá að þessu yrði að svara. Þrátt fyrir allt er það mikið eftir af þjóðlegu stolti, Vestfirðingseðlinu, í hæstv. iðnrh. að hann skilur hvað hér er á ferðinni, hann skilur hvað hér er í húfi. Það vakti satt að segja nokkra von í brjóstum okkar hinna að þessi umr. skyldi þó snerta þessa strengi hjá hæstv. iðnrh., hann væri ekki orðinn jafnforhertur í vináttufélaginu og hæstv. forsrh. sem ekki kippir sér neitt upp við svona tal frekar en stökkt sé vatni á gæs. Þess vegna vil ég nú ljúka þessari ræðu minni, herra forseti, með því að ítreka það, sem fyrr var sagt, að Alþb. hefur ávallt verið reiðubúið að stuðla að þjóðarsamstöðu í þessu máli. Alþb. hefur ávallt verið reiðubúið að standa að baki þeim sem af heilum hug, djörfung, festu og þekkingu vilja halda þannig á málstað Íslands að Ísland sæki sigur í hendur Alusuisse. Og þótt hæstv. iðnrh. hafi í sumar hafnað að fyrra bragði slíku liðsinni með því að velja sér eingöngu samstarfsmenn úr liði stjórnarstuðningsmanna, og þótt honum hafi orðið á þau miklu mistök sem rakin hafa verið hér varðandi síðustu skýrslu Coopers & Lybrand skulum við engu að síður vona að Vestfirðingurinn, sem situr nú í stóli iðnrh., beri gæfu til þess að snúa við blaðinu í þessum efnum, beri gæfu til þess að sýna þjóð sinni trúnað og hætta að leyna fyrir henni gögnum í málinu, beri gæfu til þess að leita eftir samstarfi við þingið allt og þjóðina alla í þessu máli. Það get ég sagt núv. hæstv. iðnrh. af heilum hug, að sú reynsla sem ég fékk af því að fylgjast með glímunni við Alusuisse á undanförnum árum, þeirri löngu glímu, kennir mér eina lexíu umfram aðra, að Alusuisse mun aldrei láta neitt af hendi sem umtalsvert er til Íslendinga fyrr en hinn erlendi auðhringur sér að íslenska þjóðin stendur sameinuð gegn honum. Daður við fulltrúa fyrirtækisins mun ekki skila neinum árangri. Kurteisleg glíma mun ekki heldur skila neinum árangri. Jafnvel verk ýmissa þjálfuðustu samningamanna íslenska ríkisins mun ekki heldur skila neinum árangri ef þetta skortir. Alusuisse hugsar fyrst og fremst um sína fjárhagslegu hagsmuni. Það er skilgetið afkvæmi hins alþjóðlega auðmagns að þessu leyti. Og við skulum ekki blekkja okkur neitt hvað það snertir. Við erum að fást við harðan og óvæginn auðhring, þar sem hluthafarnir meta afrek forstjóranna fyrst og fremst á grundvelli þess hvað þeir skila þeim - hluthöfunum - miklum tekjum, hve gróðinn er stór, hve hagstæðir samningar eru gerðir fyrir Alusuisse. Það er það bakland sem viðmælendur okkar hafa hjá sér og það bakland er hert í áratuga markaðsglímu hins alþjóðlega auðmagns um arðinn af fjármagni sínu og framlagi. Við sækjum aldrei sigur í hendur þessarar sveitar fyrr en þeir finna að íslenska þjóðin er staðráðin í því að beita ríkisrétti sínum gegn fyrirtækinu. Engin önnur aðferð mun skila sigri í þessu máli. Ég ætla að vona að vegna uppruna síns, vegna þess lærdóms sem núv. hæstv. iðnrh. hefur dregið af bestu bókmenntum íslenskrar þjóðar, vona það í einlægni og af fullri alvöru, að honum muni fljótlega skiljast þessi sannleikur, að þá fyrst, þegar hann hefur þjóðina alla á bak við sig, staðráðna í því að beita ríkisrétti Íslendinga gegn hinum erlenda auðhring, getur hann náð sigri. Við yrðum reiðubúnir til samstarfs við hæstv. ráðh. um það.



Herra forseti. Ég tek undir það með hæstv. forseta að það er æskilegt að ljúka þessari umr. fyrr en seinna og ég held satt að segja að svona þjark eins og kom fram í ræðu síðasta hv. þm. sé ekki málstað Íslendinga til góðs í þeim málaferlum sem nú fara fram. En ég sé mér hins vegar annað ófært en að svara nokkru því sem kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv. Ég vil hins vegar taka það fram að ef eitthvað af því, sem ég segi hér, má skilja sem svar við ræðu hv. varaþm. Ólafs Ragnars Grímssonar er það tilviljun ein því ég fann ekkert í hans ræðu sem svaravert er. Satt að segja finnst mér undarlegt að þegar formaður Alþb. stendur upp og talar í mikilvægum málum og talsmenn Alþb. þarf þessi hv. þm. að standa upp og endurtaka svo að segja allt saman aftur á miklu, miklu lakari hátt. Hv. 3. þm. Reykv. talaði nokkuð um upphaf þessa álmáls innan Framsfl. og það er rétt að ég var í samninganefnd og reyndar lengi. Og ég minnist þess t.d. að sá mæti maður Magnús Kjartansson kallaði mig á sína skrifstofu á sínum tíma þegar hann var iðnrh. og bað mig að taka sæti í nefnd sem semja ætti við erlent stórfyrirtæki um slíkan iðnað hér á landi. Og ég varð ekki var við það í orðum þess ágæta manns að hann vantreysti mér til þess. Það er alveg rétt að það voru skiptar skoðanir innan Framsfl. þegar þetta mál kom þar fyrir á sjöunda áratugnum. Ég var alls ekki sáttur við ýmis ákvæði í þessum samningi. T.d. var fullt samstarf um það innan Framsfl. að það væri vægast sagt vafasamt að fyrirtækið félli ekki undir íslenska lögsögu. Og það var ekki síst það mál sem þeir mætu menn, Eysteinn Jónsson og Ólafur Jóhannesson, fluttu hér á Alþingi. Ég var líka ósáttur við ákvæðið um skattana og taldi ætíð að þar ætti að vera eins konar aðstöðugjald en ekki væri eðlilegt að byggja á skattframtali þessa alþjóðlega hrings. Því að mér var ljóst þá og er ljóst enn að það verður aldrei gert svo að fullnægjandi sé. Margir menn mér fróðari og þeim, sem hér hafa talað um þessi mál, hafa staðfest það að það er nánast útilokað að eltast við slíkt. Þess vegna er langtum æskilegra að hafa ákveðið framleiðslu- og aðstöðugjald og skipta sér þá ekki af öðrum þáttum í skattframtölum. Og þannig get ég nefnt fleiri atriði sem skoðanir voru skiptar um á þessum tíma. En Framsfl. hefur markað sína stefnu mjög ljóst í þessum stóriðjumálum og um hana er algjör samstaða innan flokksins. Við leggjum áherslu á m.a. virka stjórn eða virk áhrif okkar Íslendinga á starfsemi slíkra stóriðjufyrirtækja hér á landi og það verður vitanlega að gerast á allt annan máta en gert hefur verið í samningunum við Alusuisse. Ég vil ekki vera að teygja tímann við að rekja fleiri þætti sem komið hafa fram í okkar samþykkt. Hv. þm. telur sérstaklega að fundur sá, sem haldinn var 25. mars 1982, hafi orkað tvímælis svo ég verð að fara nokkrum orðum um aðdraganda þess máls. Ég sagði áðan að sumir hefðu legið mér á hálsi fyrir það að vera of auðtrúa og telja að hv. fyrrv. iðnrh. gengi ekkert nema gott eitt til sinnar málsóknar á hendur Alusuisse. Ég er enn þá þeirrar skoðunar að hann hafi viljað af einlægni leita eftir breytingu á samningum og betri kjörum fyrir okkur Íslendinga. Ég verð hins vegar að segja að þeir, sem um það efuðust, höfðu dálítið til síns máls. Þegar ákæran á hendur Alusuisse var lögð fram í ríkisstj. í des. 1980 var lögð á það rík áhersla að strika út orð um sviksamlegt athæfi sem síðar urðu ákaflega mikil deiluefni. En það var ekki gert. Og þetta kom þannig út að Alusuisse fékk tækifæri til þess að skjóta sér á bak við þetta - ekki mánuðum saman heldur á annað ár. Og við ræddum þetta oft og ég lýsti þeirri skoðun minni að það hefði verið ákaflega vafasamt að ákæra fyrirtækið um sviksamlegt athæfi án þess að dómur gengi í þessu máli eins og reyndar miklu lögfróðari menn en við báðir bentu á á fundunum í desember 1980. Og þetta gaf Alusuisse tækifæri til að komast undan raunverulegum samningaviðræðum um lengri tíma. Viðleitni var mjög beint í þá átt að reyna að laga þetta á milli hæstv. þáv. iðnrh. og Alusuisse og reyna að koma því til leiðar að þessir aðilar settust í raun og veru að samningaborðinu. Það má segja að næstum því í tvö ár hafi í raun og veru verið deilt um það hvernig samningaborðið ætti að vera í laginu. Og ég minnist þess að við þáv. hæstv. dómsmrh. sátum lengi með hæstv. þáv. iðnrh. við að semja tillögur í þessu máli og við náðum samstöðu um það. Svo ég tel að það hafi verið rík samstaða um þessi mál, án þess að ég fari að rekja það nánar hér, mestallan þann tíma sem fyrrv. hæstv. iðnrh. fjallaði um málið. Í mars var því um það að ræða að reyna að fá menn til að setjast niður og semja. Og þá komu fram hugmyndir frá Alusuisse sem ég endurtek hér að voru að mínu mati töluvert spor í áttina - með nokkrum breytingum. Að sjálfsögðu hlutu að koma frá okkur á móti tillögum Alusuisse kröfur um það sem við vildum taka til meðferðar. Og þetta veit hæstv. fyrrv. iðnrh. mætavel. Vitanlega var aldrei um það deilt að sú krafa, sem kæmi númer eitt frá okkur, væri hækkun raforkuverðsins. Hún var okkar höfuðkrafa allan tímann - og um hana fullkomin eining. Spurningin var sú hvort það væri hægt að breyta því sem Svisslendingarnir óskuðu eftir og bæta við okkar tillögur og fá þannig viðræðugrundvöll. Þarna - sem sé 25. mars 1982 - var um það að ræða að fá aðila til að setjast niður og falla frá þessum ásökunum um sviksamlegt athæfi o. s. frv. Ég hef áður rakið það sem á milli bar í nóvember 1982 þegar mér þótti koma fram hugmyndir sem stætt væri á að líta á og semja um á vissum grundvelli. Ég verð að segja að ég skil ákaflega vel efasemdir ýmissa manna um hellindi til samninga þegar birtust úrslitakostir frá fyrrv. hæstv. iðnrh. 21. des. 1982. Um það fóru ýmsir mætir menn þeim orðum að þar væru boðnir þeir kostir sem enginn aðili gæti gengið að áður en til samninga er sest. Og menn verða náttúrlega að athuga það að þegar tveir aðilar semja þá mega þessir aðilar ekki vera fullir af fordómum hvor í garð annars. Það voru báðir þessir aðilar, bæði fyrrv. hæstv. iðnrh. og fulltrúar Alusuisse, fullir af fordómum hvor í garð annars, svo það var kannske ekki von til þess að langt næðist. En ég verð svo að segja það að því miður hafa komið fram ýmsar upplýsingar sem ég hef orðið ákaflega undrandi að sjá. T.d. hefur komið fram skýrsla frá ráðgjafarfyrirtæki sem lagði fram upplýsingar fyrir hönd fyrrv. iðnrh. um raforkuverð í heiminum sem segir allt annað nú en það sagði áður. Og mig rak í rogastans þegar ég sá þá skýrslu. Þeir segja beinlínis í inngangi þeirrar skýrslu að þeim hafi bara verið falið annað verkefni áður, sem sé ákveðið að þeir ættu að draga fram hæstu raforkuverðin en ekki hin almennu raforkuverð. Þegar menn hér áfellast núv. hæstv. iðnrh. fyrir að nefna að raforka muni vera á lægra verði á ýmsum stöðum en áður var talið vil ég vekja athygli á því að vitanlega hlutu slíkar upplýsingar allar að koma fram í alþjóðlegum gerðardómi. Því hefði aldrei verið leynt þar. Og ég verð að segja það að ég hef sannfærst mjög um - eftir að sjá þetta og fjölmargt annað sem ekki er rétt að ræða núna, ég legg áherslu á það, ekki rétt að ræða núna - að það var vægast sagt vafasamt að ráðast í einhliða hækkun raforkuverðs og ætla að vinna það mál fyrir alþjóðlegum gerðardómi. Ég held að það hafi verið vægast sagt vafasamt. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta. Það mætti flytja um þetta langt mál en ég vil verða við þeirri ósk forseta að stytta umr. um þetta mál og tel það reyndar vera hagsmunum okkar fyrir bestu.



Herra forseti. Svo hagar til að hér hefur staðið yfir á öllum fundi Sþ. í dag framhaldsumr. um skýrslu iðnrh. til Alusuisse, umr. sem ég hafði gert ráð fyrir að væri svo til til lykta leidd hér áður, og hafði hagað mínum málflutningi í málinu með tilliti til þess. En af hálfu hæstv. iðnrh. var þess óskað, eftir að málið hafði verið rætt á tveimur fundum, að því yrði frestað. Síðan kom hér hæstv. forsrh. og gaf tilefni til framhaldsumr. um þetta mál. Ég hef ekki tækifæri til þess að ræða þetta hér efnislega á þessum fundi þar sem ég hef notað minn rétt til umr. Hér hafa hins vegar komið fram mörg atriði sem óhjákvæmilegt er að svarað verði og ég mun nota fyrstu hentugleika þegar þetta mál ber á góma til þess að taka á þeim þáttum, m.a. sumu af því sem fram kom hér áðan í máli hæstv. forsrh., fyrir utan svo ýmislegt sem vansagt gæti verið við hæstv. iðnrh., en þar munu nú tækifæri gefast mörg til skoðanaskipta. Ég ætla hér ekki að fara að ræða málið efnislega, en ég hefi hér margar aths. að gera og kannske kemur hér fram frv., sem tengist bráðabirgðasamningnum sem gerður var af ríkisstj. 23. sept., sem hæstv. iðnrh. boðaði hér í umr. um daginn að mundi koma inn í þingið innan fárra daga, þar sem leitað væri heimildar fyrir ríkisstj. til þess að leyfa Alusuisse að selja 50% af hlutabréfum sínum í Íslenska álfélaginu hf. og sem samningurinn gerði ráð fyrir að lagt yrði fyrir þingið í okt., en er ekki farið að koma fram enn þá. E.t.v. kemur það fram og þá er greinilega þinglegt tækifæri til frekari umr. um þetta mál. Ég áskil mér einnig rétt til að taka hér málið upp utan dagskrár ef ég met að tilefni sé til að óska eftir slíku.



Ég vil taka fram að það er ekki hægt að gera ráð fyrir öðru en þetta mál, sem hér er til umr., geti komið fyrir sem þingmál eða mál utan dagskrár síðar. Hvort það kemur utan dagskrár verður metið eins og venja er um mál sem koma utan dagskrár. Ég vildi núna, og þá segi ég fyrst í trausti þess að hæstv. forseti Nd. sjái af 2–3 mínútum í viðbót, freista þess að ljúka þessari umr. nú. Það eru tveir á mælendaskrá. Annar er hæstv. iðnrh., sem hefur tjáð mér að hann mundi segja aðeins nokkrar setningar eða gera örstutta aths. Hinn er 3. þm. Reykv., sem hefur talað tvisvar, og getur því aðeins gert örstutta aths. Nú biður hv. 7. þm. Reykv. um orðið. Þá sé ég að það verður ekki lengur leitast við að ljúka umr. nú. En ég vil taka fram í tilefni af því, sem ég hef áður sagt hér á þessum fundi, að ég hefði talið eðlilegt að þessari umr. væri lokið á þessu ári. Nú er stefnt í fullkomna óvissu um að slíkt megi verða, gegn von minni. Menn skulu þá gera alveg eins ráð fyrir að framhald umr. verði á árinu 1984, hvort sem menn verða þá hér viðlátnir eða ekki til þess að taka til máls.



Herra forseti. Hæstv. ráðherrar þrír. Í gærkvöldi hafði hæstv. fjmrh., þegar blekkingarvefur hans um skattalækkunarfrumvarpið var tættur hér í sundur í þingsalnum, það eitt fram að færra sér til varnar að varaþm. ættu nú ekki mikið að vera að tala um skattamál. Hæstv. iðnrh. kom svo hér fyrr í dag, og sagði - að vísu úr sæti sínu hér áðan að hann hefði nú meint þetta í gríni og ég get svo sem alveg tekið það gott og gilt, - að varaþm. ættu ekki að vera að blanda sér í dagsetningaflækjur hans hér í ræðustólnum.

Ég sagði það aldrei.

Nei, en það var efnislega það.

Ég sagði að þú ættir ekki að vera aðalmanni til skammar.

Það sagðirðu ekki heldur. Þú hefur kannske hugsað það. Svo kemur núna hæstv. forsrh. sem á sérkennilegan hátt þorir aldrei í umr. hér í þinginu við þann sem hér stendur í ræðustólnum. Hann skýtur sér alltaf undan því að svara þeim rökum og beitir til þess tvennum rökum, annars vegar að hann hafi verið feginn þegar ég fór úr Framsfl. og hins vegar nú að ég sé varaþm.

Nei.

Jú, það sagði hæstv. ráðh. hér áðan. Þetta læt ég mér allt í léttu rúmi liggja, herra forseti. En þegar hæstv. forseti, sem ég hef hins vegar þekkt í hv. Ed. þegar við vorum saman þar og stjórnarliðið kaus þá til forsetastóls í Ed. þótt hann væri stjórnarandstæðingur, ætlar nú að fara að beita forsetavaldi sínu til þess að koma í veg fyrir það að ég geti flutt ræðu mína hér í þessu máli, þá finnst mér nú satt að segja –  Herra forseti. Það er engin ástæða til að halda þessum umr. áfram fyrr en 1984 nema ein. Hún er sú að að öllum líkindum mun ég ekki vera viðstaddur þá.

Það vildi ég vona.

Hæstv. forsrh. segist vona það, það mælir hann nú ekki af heilum hug. Og þess vegna, herra forseti, tel ég óhjákvæmilegt í samræmi við þær venjur sem hér hafa tíðkast í þinginu, - og er m.a. beitt hér í Sþ. þegar varaþm. eru að fara út af þingi til að mæla fyrir ýmsum till. sem þeir hafa flutt, - að hæstv. forseti beiti sér fyrir því. Ég treysti því að hann reyni að koma því til leiðar hér á næstu dögum, að þessi umr. geti farið fram áður en þetta árið er úti, enda er nú ekki nema rétt fyrsti þriðjungur desembermánaðar að líða og enn þá eftir æðimargir dagar sem þing hefur venjulega starfað fram að jólum. 

Vill hv. þm. stytta aths. sínar um þingsköp?

- Já, herra forseti verður að þola það þó að þetta taki nokkuð langan tíma vegna þess að það var ærið óvenjulegur úrskurður sem forseti var að gefa hér áðan. Það eru ekki létt spor fyrir mig að þurfa að fara hér upp í ræðustólinn til þess að gera aths. við fundarstjórn jafn ágæts forseta, sem ég hef í áraraðir reynt að einhverri bestu fundarstjórn sem ég kynntist hér í þinginu á sínum tíma. Og þess vegna, herra forseti, mælist ég til þess að athugað verði í rólegheitum í samvinnu forseta þingsins og formanna þingflokkanna hvort ekki gefist tækifæri til þess að halda þessari umr. áfram en ekki sé einhliða tilkynnt hér úr ræðustól nú áður en desembermánuður er miður að þessi umr. muni ekki fara fram fyrr en árið 1984, því að afleiðingar þeirrar ákvörðunar geta eingöngu verið einar.



Ég vil taka fram, eins og allur þingheimur veit, að það er misskilningur hjá hv. 7. þm. Reykv. að forseti hafi kveðið upp úrskurð um að hann geti ekki talað frekar í þessum umr. sem hér eru. Það er misskilningur. Það hefur enginn úrskurður verið kveðinn upp. Hins vegar sagði forseti að stefnt væri í tvísýnu að við gætum haldið áfram þessum umr. á þessu ári. Þessu til áréttingar minni ég á hve knappt við stöndum með tímann. Ég minni og á að í upphafi þessara umr. fann hv. 3. þm. Reykv., formaður Alþb., að því að þetta mál hefði verið tekið á dagskrá vegna þess að það ryddi í burtu öðrum þýðingarmiklum málum. Þetta var auðvitað rétt. Það var slæmur kostur að þurfa að taka málið á dagskrá. En það eru sömu ástæður fyrir því að það yrði slæmur kostur að þurfa að halda þessum umr. áfram á þessu ári. En enginn úrskurður hefur verið kveðinn upp um það hvort svo verður eða ekki. Þetta mál verður athugað og reynt verður að gera það besta í þessum málum eins og við erum vön að gera öll í sameiningu.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Austurl. hefði gjarnan kosið að umr. þessari hefði lokið á síðasta fundi. Það skil ég vei. Hann harmar einstakar ræður sem fluttar hafa verið á þessum fundi og það skil ég enn betur. Mér finnst það bara fullklúrt í garð hv. varamanns, Ólafs Ragnars Grímssonar, að tala sisona. Ég mæli hins vegar eindregið með því að við höldum þessari umr. áfram, en þó með þeim hætti að hv. 5. þm. Austurl., aðalmálsvara Alþb. í þessu máli, gefist fullur kostur á að ræða málin, en hann hefur nú, eins og hann sagði sjálfur, talað sig dauðan. Ég mun, herra forseti, eindregið fara þess á leit að það verði gert meðan t.a.m. hv. varaþm. Ólafur Ragnar Grímsson situr hér því að málflutningur hans er alltaf málstað manns til styrktar. Ég mundi kannske reyna til við að flytja þetta boðaða frv. og þá getum við tekið það til umr., að vísu í deild, en báðir þessir hv. þm. eiga sæti í Nd. og mundi ég þá flytja það þar. Þá gætum við fengið tækifæri til að taka enn eina snerru í þessu máli. En aðeins til leiðréttingar - og ég verð að koma að því síðar, herra forseti, miklu gleggra - þessari endileysu sem kom fram í ræðu hv. 7. þm. Reykv. Það er aðeins þessi leiðrétting - og þykir mér nú stungin tólg ef hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson ætlar að byggja aðalflutning sinn á mismæli eins og mér varð á í upphafi ræðu minnar þegar ég vitnaði til dagsetninga. Hér er ég með í höndum skjal undirritað af Halldóri V. Sigurðssyni ríkisendurskoðanda, Júlíusi Sólnes prófessor, Halldóri J. Kristjánssyni lögfræðingi iðnrn., Stefáni Svavarssyni lögg. endurskoðanda, þar sem segir svo orðrétt, herra forseti: „Heildarskýrsla um endurskoðunina barst iðnrn. 14. sept. 1983.“ Ég kem kannske síðar að frekari útlistun á þessu, en skýrslan var ekkert leyndarmál. Henni var ekki skotið undir stól af mér. Hún mátti vera öllum vitanleg. Menn gátu, allir sem þekktu málið, sagt sér fyrir fram hvert innihald hennar mundi verða og viðbrögð Alusuisse í því sambandi. Ekkert efni er í þessari skýrslu sem þarf að skjóta undir stól, það kom enda aldrei til greina af minni hálfu. Þetta vil ég að skýrt komi fram og vona ég nú að menn finni einhver haldbetri rök en mismæli til þess að byggja málflutning sinn á, eins og t.a.m. sú dæmalausa uppáfinning hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar að þegar ég hef að orðtaki að Alusuisse hafi fengið skýrsluna til umsagnar eins og lög gera ráð fyrir, þá spyr hann: „Hvar er lagagreinin?“ - þegar við tölum um sjálfsagða hluti og segjum sem svo að eitthvað fari fram eins og lög gera ráð fyrir, eins og sjálfsagður hlutur, en ekki af því að það gildi sérstök lagasetning um málið.

Hvað gerir það sjálfsagt í augum ráðh.?

Hvað gerir það sjálfsagt að gefa gagnaðila að máli tækifæri til þess að svara fyrir sig í gagnrýninni skýrslu sem að honum er beint? Það eru venjulegir mannasiðir sem gera það, en hv. þm. kunni þá aldrei í þessum viðskiptum á sínum tíma.



Til að leiðrétta misskilning þá vil ég leiðrétta það sem kom fram í máli hæstv. iðnrh. að hv. 7. þm. Reykv. væri búinn að tala sig dauðan í þessum umr.

Nei, 5. þm. Austurl.

5. þm. Austurl.

Steindauðan.

Já. 5. þm. Austurl. hefur talað tvisvar í þessu máli, það er rétt, en hv. 7. þm. Reykv. hefur ekki talað nema einu sinni og hann hefur því möguleikana til þess að tala áfram í þessu máli, auk þess sem hann hefur margs konar möguleika til að ræða þetta mál undir öðrum dagskrárliðum í þinginu, eins og hefur komið hér fram, bæði hjá hv. 5. þm. Austurl. og hæstv. iðnrh. nú síðast.