Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Fyrir nokkrum árum var ég við atkvgr. hér, þegar lögtekið var að ábyrgjast verð fyrir aðalútflutningsvörur landsins, með þeim afleiðingum, sem það hefur haft. Nú skilst mér, að ríkissjóð vanti 30 millj. til þess að geta staðið við þær greiðslur, sem á fjárlagafrv. eru til teknar. Mig furðar á ýmsum lagasetningum, sem hér eru gerðar, og frv. ýmsum, svo sem því að vilja leggja 70 millj. kr. í Sogsvirkjun og margar millj., kr. í ýmis önnur fyrirtæki - mig furðar á þeirri löggjöf, sem nú er sett þannig á margan hátt, án þess að nokkur lifandi maður hafi hugmynd um, hvernig þetta muni ganga í framkvæmd. - Að gera hafnarbætur í Hornafirði er sjálfsagt gott. En nú er það svo, að það er ekkert gert í því að byggja landshöfnina í Keflavik og Njarðvík. Og ég álít það rétt að segja það einu sinni enn, og með atkvgr., að þau eru til minnkunar þessi pappírslög, sem eru bara skrautfjaðrir til að benda á við framboð, en ekkert er meint annað með. Ef ég verð á þingi, þegar eitthvað er hægt að gera fyrir Hornafjörð, þá mun ég verða með því. En nú segi ég nei.



Ég vildi bara skírskota til þeirrar grg., sem ég hafði fyrir afstöðu minni undir umr., og með tilvísun til hennar segi ég nei:



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni af ræðu hv. 7. þm. Reykv. (JóhH) í gær, þegar þetta mál var síðast til umr. Hv. 7. þm. Reykv. lét þess getið, að sérstök þörf væri á því, að mál þetta færi til n. til athugunar á því, hvort ýmis þeirra kvikmyndahúsa, sem nú greiða ekki skemmtanaskatt, ættu í raun og veru að njóta þessara réttinda. Ég vildi einungis taka það fram vegna þess kvikmyndahúss, sem mér er sérstaklega kunnugt um, kvikmyndahúss sáttmálasjóðs eða háskólans, að leitað var dómsúrskurðar um það, hvort það kvikmyndahús ætti að greiða skemmtanaskatt eða ekki. Það greiddi fyrst um skeið skemmtanaskatt, en leitaði síðan úrskurðar dómstólanna um, hvort það ætti að gera þetta eða ekki, og úrskurður dómstólanna varð sá, að það skyldi ekki vera skemmtanaskattskylt. Ég hygg, að líku máli gegni um a. m. k. bæjarbíóið á Akranesi, að dómsúrskurður sé líka fyrir því, að það sé ekki skemmtanaskattskylt, og getur vel verið, að slíkur dómur hafi gengið um nær öll kvikmyndahús, sem þessu sama máli gegnir um. Annað atriði var í ræðu hv. 7. þm. Reykv., sem ég vildi andmæla, þ. e. að kvikmyndahús sáttmálasjóðs eða háskólans mundi e. t. v. hafa gert yfirboð í kvikmyndir erlendis, og það sumpart kannske vegna fríðinda, sem hv. þm. nefndi svo, er þetta kvikmyndahús hefði. Mér er ekki kunnugt um, að nokkur slík yfirboð hafi verið gerð af hálfu þessa kvikmyndahúss. Og í öllu falli er óhætt að fullyrða, að þessi ákvæði, að því er snertir skemmtanaskattsgreiðslu, skipti þar engu máli. Ég vildi svo ítreka það, sem ég sagði í gær um þetta mál, að mér virtist meginröksemdirnar fyrir því, að samþ. bæri þetta frv., vera byggðar á algerum misskilningi. Það er rangt, að hér sé um að ræða eitthvert misrétti, sem þessu frv. sé ætlað að bæta úr. Það er þvert á móti þannig, að frv. þetta stefnir að því að koma á misrétti, og það verður alveg augljóst, ef eftirfarandi er athugað. Ég geri ráð fyrir, ef þetta frv. næði fram að ganga og ef einhver aðili kæmi upp - við skulum segja danssal eða stofnaði fyrirtæki til kabarettsýninga eða til þess að reka skautahöll eða slíkt, og ef þetta fyrirtæki verði hagnaði af rekstri sínum til elliheimila eða sjúkrahúsa eða vísindastarfsemi, að þá væri þessi rekstur skemmtanaskattfrjáls eftir sem áður. En ef aftur á móti komið væri upp kvikmyndahúsi til þess að afla tekna nákvæmlega í sama skyni, til byggingar og rekstrar elliheimila, sjúkrahúsa eða því um líks, þá yrði sá rekstur skemmtanaskattskyldur. Hér væri því með samþykkt þessa frv. verið að koma á misrétti, en ekki að afnema misrétti. Sá skemmtanaskattur, sem almenningur nú greiðir af skemmtunum, sem eru skemmtanaskattskyldar, fer að langmestu leyti til þjóðleikhússjóðs eða félagsheimila, en nokkuð til lestrarfélaga og kennslukvikmynda. Þau kvikmyndahús, sem verja hagnaði sínum til elliheimila, sjúkrahúsa, vísindastarfsemi og tónlistarstarfsemi og annarra menningarmála, njóta nú algers jafnréttis eftir gildandi lögum við önnur fyrirtæki, sem slík málefni styðja. Það, sem farið er fram á með þessu frv., er að afnema þetta jafnrétti. Það er farið fram á, að hér eftir skuli þjóðleikhússjóður, félagsheimilasjóður og lestrarfélög og kennslukvikmyndir fá innheimtan skemmtanaskatt af kvikmyndahúsum, sem nú rennur til sjúkrahúsbygginga, bygginga elliheimila og til vísindastarfsemi og tónlistarstarfsemi. Með flutningi þessa frv. er verið að reyna að ná í þann skemmtanaskatt, sem nú gengur til hinna og annarra mikilvægra þarfa á menningarmálasviðinu, og bæta honum við það, sem nú rennur til þjóðleikhússjóðs, félagsheimilasjóðs og lestrarfélaga og kennslukvikmynda. Það er ekki að afnema misrétti, heldur að auka það.



Herra forseti. Hv. þm. N-Ísf. minntist á eitthvert hús hér í gær, sem hann sagði, að hefði 350 sæti og mundi ekki greiða skemmtanaskatt til ríkissjóðs. Aðspurður skildist mér, að þessi hv. þm. hefði sagt, að þetta hús væri á Ísafirði. Nú er það svo með Alþýðuhúsið á Ísafirði, sem jafnframt er kvikmyndahús, að það hefur ekki 350 sæti, heldur 312 sæti. Það kannske skiptir ekki svo miklu máli, en sýnir aðeins, að hv. þm. N-Ísf. fer ekki mjög nákvæmlega út í þær upplýsingar, sem hann er að gefa hér í þessu máli. Annars virtist mér þó bregða meir út af, ef þessi hv. þm. hefur verið að láta þess getið, að þetta hús greiddi ekki skemmtanaskatt. Það er alveg rangt. Bíóhúsið á Ísafirði greiðir fullan skemmtanaskatt til ríkissjóðs og hefur á árunum 1940 til 1949 greitt 329 þús. kr. Og þetta hús er rekið af verkalýðsfélögunum og ágóðinn af því rennur í sjúkrasjóð félaganna. Samt sem áður hefur það ekki sloppið við að greiða venjulegan skemmtanaskatt, og til bæjarsjóðs greiðir þessi stofnun, sem eingöngu er rekin í mannúðarskyni, 15% af brúttóhagnaði af fyrstu 35 þús. kr. og 10% af afganginum, og nemur þetta alveg fullkomnu útsvari, sem annars mundi vera hægt að leggja á þetta fyrirtæki. Hér er því ekkert að telja eftir, hvorki fyrir ríkissjóðs né heldur fyrir bæjarsjóð Ísafjarðar. - Nú virðist mér, að sú deila, sem hér hefur átt sér stað, sé aðallega um það, hvort það eigi að afnema þennan rétt, sem bæjarrekstur kvikmyndahúsa hefur haft til þess að losna við að greiða skemmtanaskatt, ef tryggt hefur þótt, að ágóðinn af rekstrinum gengi til mannúðarstarfa. Hvað viðvíkur bíórekstrinum á Ísafirði, þá er hér engu slíku til að dreifa. Það er að vísu svo, eins og ég upplýsti, að arðurinn af kvikmyndahúsrekstrinum þar gengur til sjúkrasjóðs verkalýðsfélaganna á Ísafirði. En samt hafa félögin ekki verið losuð við að greiða skemmtanaskatt til ríkissjóðs, sem numið hefur á fjórða hundrað þús. kr.fyrir það árabil, sem ég gat um. Nú er það svo, að Ísafjarðarkaupstaður er í miklum vandræðum með sitt sjúkrahús. Á því hefur verið mikill tekjuhalli á undanförnum árum. Það hefur ekki verið hægt að láta það sjúkrahús hljóta nauðsynlegt viðhald, hvað þá meira, og talið er þó, að nú á næstunni muni þurfa að kosta upp á þetta sjúkrahús um 500 þús. kr., til þess að það geti heitið nokkurn veginn boðlegt. Þegar þessi áhugi hefur komið fram hjá hv. þm. N-Ísf. um að breyta ákvæðum skemmtanaskattsl., þá virðist mér, að það hefði legið nær fyrir hann, sem telst forseti bæjarstjórnar á Ísafirði og ætti þar að hafa nokkurt forsvar um ýmis mál, að leggja til, að skemmtanaskattur sá, sem nú gengur frá Ísfirðingum af kvikmyndahúsrekstri og nemur a. m. k. um 45 þús. kr. á ári, gangi beinlínis til Ísfirðinga sjálfra, til einhverrar mannúðarstarfsemi, heldu.r en að það sé verið að leggja hann í þjóðleikhússjóð hér í Rvík og til þess að byggja félagsheimili hingað og þangað í sveitum. Og ég lýsi mestu undrun minni yfir þessu frv., þegar tekið er tillit til þess, að Ísfirðingar hefðu sjálfir til sinnar mannúðar- og félagsmálastarfsemi miklu meiri þörf fyrir þetta en kannske flestir aðrir staðir á landinu. Nú er það svo, að það er ákaflega fjarri því, að það hafi ekki verið á síðastliðnum árum hægt að sinna að verulegu leyti þessum þörfum hinna svo nefndu félagsheimila. Ég sé, að það stendur hér í grg. fyrir þessu frv., ef hægt er að marka það, að tekjur félagsheimilasjóðs hafi á síðastliðnu ári numið 1,1 millj. kr., umsóknir um styrk úr sjóðnum hafi verið 105, en aðeins 26 þeirra hafi verið sinnt. Mér virðist, að það sé nú ekki svo lítið að sinna á einu ári umsóknum frá 26 félagsheimilum. Og ég efast satt að segja mjög um það, að það væri rétt, þegar tekið er tillit til ýmissa annarra byggingarþarfa landsmanna, að sinna meiru á einu ári í þessu efni en umsóknum 26 félagsheimila. Það er vitanlegt, að bæði í sveitum landsins og líka í kaupstöðunum er enn þá mjög mikið af íbúðum, sem þarf að endurnýja. Það er líka vitanlegt, að mjög mikið þarf að byggja af ýmiss konar húsum fyrir framleiðslutæki, og það er líka vitað, að það skortir mjög á, að sjúkrahúsbyggingar landsins séu í því ástandi, sem sjálfsagt mætti teljast. Líka er það vitanlegt, að það skortir mjög á, að elliheimili séu sem skyldi víðs vegar á landinu. Og meðan svona standa sakir, virðist mér, að það hljóti að vera nóg að gert fyrir félagsheimilin með því að sinna 26 umsóknum á ári, og mér þykir ekki líklegt, að fjárfestingar verði settar í öllu fleiri á einu ári. Það sýnist þess vegna, að það hefði legið nær að gera till. til breyt. á l. í sambandi við skemmtanaskattinn á aðra leið, en hér er um að ræða í þessu frv., nefnilega frekar á þá leið að gefa sveitarfélögunum heima fyrir, þar sem skemmtanaskatturinn er greiddur, meiri tækifæri til þess að nota skemmtanaskattinn í mannúðarskyni en nú er gert. Og fyrir Ísafjörð, sem hv. flm. raunar dró alveg ófyrirsynju inn í þessar umr., vil ég segja það, að fyrir það bæjarfélag væri alveg sérstök ástæða til þess að krefjast þess, að skemmtanaskatturinn af kvikmyndahúsrekstri þar og jafnvel öðrum skemmtunum líka gengi til mannúðarmála í kaupstaðnum sjálfum, en yrði ekki dreift út um landið til annarra þarfa, sem eru ekki líkt því eins miklar og aðkallandi.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. um þetta mál mikið. Hv. meðflm. minn, 1. flm. þessa frv., þm. N-Ísf., hefur nú bæði gert grein fyrir málinu og svarað flestum þeim atriðum og mótbárum, sem menn hafa haft gegn því. Ég gat nú búizt við því, að einhverjir væru hér á hæstv. Alþ., sem ekki kysu að gera breyt. á gildandi löggjöf um þessi efni. En ég hafði viljað ætla, að það hefði samt sem áður verið hægt að hreyfa andmælum og drepa á þau atriði í þessu máli eins og fram hefur komið, að menn hafa gert, - ég hafði gert ráð fyrir, að það væri hægt án þess að viðhafa alveg sérstaka fordóma um málið, eins og þó kom fram í ræðu hæstv. samgmrh., að hann gerði, þar sem hann hélt fram, að þetta mál væri svo fráleitt, að það ætti engan rétt á sér og ætti ekki einu sinni að fara til n. Mér skildist á ummælum hæstv. samgmrh., að hann teldi, að þetta frv. væri eiginlega ekki þinghæft mál.  Hvað er það þá, sem farið er hér fram á með þessu frv.? Það er það, að það sama gildi um alla, þ. e., að þessar stofnanir hafi sömu aðstöðu gagnvart skattalögunum, þannig að það standi eins á um greiðslur til hins opinbera hjá þessum stofnunum öllum, sem hafa sama rekstur. Þetta er það, sem farið er fram á í frv. Og hvað er svo sagt um ráðstöfun þessa fjár, sem á að koma til ríkissjóðs eftir þessu frv.? Það, að farið sé eins með það og gildandi lög mæla nú fyrir um. Þetta er efni málsins, og mér finnst það ákaflega hart, að viðhöfð séu þau ummæli um þetta mál, - þar sem þessu er ekki hægt að mótmæla, sem ég tók nú síðast fram, - að þetta mál sé ekki þinghæft mál, og það megi þess vegna ekki athuga málið í n. Ég tel nú, að þetta hafi verið sagt í fljótræði og í einhverjum hita, og ég vil því ekki gera mikið úr þessum ummælum. Ég skil ekki, hvernig þetta frv. getur verkað á menn, en ég vil vona, að hv. þdm. lofi málinu að fara til n. og fá þar meðferð. Og þá get ég sagt fyrir mitt leyti, að sé nú eitthvað í starfsemi þessara stofnana, sem þetta frv. tekur til, sem er svo mikils varðandi fyrir þjóðina, að það megi ekki skattleggja þessi fyrirtæki á þann veg sem gert er ráð fyrir í þessu frv., þá er alveg sjálfsagt að gera þar undantekningar frá skattskyldu að meira eða minna leyti. Ég hef ekki þann kunnugleika á þessum hlutum og sérstaklega ekki á því, hvernig er með þessa fjármuni farið, sem hlíft er með þessum fríðindum viðkomandi skattgreiðslu hjá þessum fyrirtækjum, en þetta er atriði fyrir þá n. að athuga, sem málið fengi til meðferðar. Og þegar hv. n. er búin að kynna sér það, þá tekur hún vitaskuld sínar ákvarðanir gagnvart málinu um það, hvort það skuli halda lengra áfram í þessu formi, sem það hefur, eða breytt eða þá alls ekki. Þetta er sú þinglega meðferð, sem á að vera á málum, þar sem ekki blasir eitthvað sérstakt við, sem ekki þarf neinnar athugunar við eða frekari kunnugleika en þm. hafa til þess að kveða á um það þegar í byrjun, hvernig með mál skuli fara. Það hefur komið fram hér sú skoðun, að ef þessu bíói t. d., sem notað er í þjónustu tónlistarinnar, væri gert að greiða skemmtanaskatt, sem nú er skattfrjálst til hins opinbera viðkomandi greiðslu skemmtanaskatts, þá væri með því verið að skattleggja tónlistina og sömuleiðis, að af því að háskólinn starfar að einhverju leyti að vísindum, þá sé verið að skattleggja vísindastarfsemina með því að láta háskólabíóið greiða skemmtanaskatt. Hvers konar tal er þetta? Er það þá sá eini vinningur, sem þessar stofnanir hafa af þessum rekstri kvikmyndahúsanna, sem þau njóta lögum samkvæmt hagnaðar af? Er sá eini vinningur þeirra í þessu efni það, sem nemur þessum skatti, ef þau ættu að greiða hann í ríkissjóðinn? Er þá ekki meiri arðsemin af rekstrinum en þetta? Ég hafði haldið a. m. k. eftir því, sem talið er, að kvikmyndahús í einkarekstri gefi mikinn arð, að þá mundi verða af hagnaðinum á rekstrinum talsverður afgangur, þó svo að þessar stofnanir greiddu þennan skatt. Og það er ekki lítill styrkur fyrir þessar stofnanir og starfsemi að mega reka þessa starfsemi, kvikmyndahúsin. Það eru fríðindi út af fyrir sig, sem þessar stofnanir fá lögum samkvæmt. Hitt er hægt að viðurkenna, að enn meiri fríðinda njóta þessar stofnanir með því að mega hafa þennan rekstur líka skattfrjálsan. Háskólinn hefur sáttmálasjóð. Ég hefði haldið, að það væru fríðindi. Og hann hefur svo þennan kvikmyndahúsrekstur skattfrjálsan. Og þó að háskólinn greiddi þennan skemmtanaskatt til hins opinbera, eins og annar kvikmyndahúsarekstur verður að gera, þá væri sannarlega ekki verið að skattleggja vísindin fyrir því. Nei, það er ekki hægt í þessu efni að komast lengra í röksemdunum til að mæla á móti skattlagningu Háskólabíósins, en það að segja, að það væru skertir með samþykkt þessa frv. þeir fjármunir, sem háskólinn fær nú með tekjum af þessum rekstri. En það, sem kom fram í ræðu hv. meðflm. míns, hv. þm. N-Ísf., er það, að þessar stofnanir, sem frv. tekur til, njóta hagkvæmari aðstöðu til samkeppni um myndaval og myndaleigu erlendis, en önnur slík fyrirtæki. Og ef svo er, þá er það ekki svo æskilegur vinningur við þessi skattfríðindi, ef þessi fríðindi kynnu að vera notuð að meira eða minna leyti til þess að láta sig minna varða, hvort borguð er meiri leiga fyrir myndirnar, og þá verður það ekki góðgerðastarfsemi fyrir þjóðfélagið, sem hefst með þessum fríðindum, og ekki heldur stuðningur við vísindastarfsemi, heldur væru það peningar, sem teknir væru úr vasa þjóðarinnar og farið með til útlendinga og aldrei kæmu aftur okkur til góða. Ef mikil brögð væru að slíku, gæti það étið sig upp, sem gert væri fyrir þessi fyrirtæki með því að láta þau ekki greiða skemmtanaskatt. Ég fullyrði ekki, að mikil brögð séu að þessu, en eitthvað mun sennilega vera af þessu. Eftir að ummæli þessi féllu hjá hv. meðflm. mínum, spurðist ég fyrir um þetta. Og ég held, - því miður, verð ég að segja, - að þetta sé ekki alveg úr lausu lofti gripið. Nú get ég viðurkennt það, en það er allt annað mál, að sú starfsemi í þessari grein, sem rekin er af bæjarfélögum og arður af er notaður í sérstöku augnamiði, eins og mér er sagt, að sé, - en ég heyrði ekki fyrri ræðu hv. þm. Borgf., - ef það er eitthvað alveg sérstakt, sem er mjög gagnlegt og nytsamt og þarf að gera, sem gert er með arðinum af þessum rekstri hjá bæjarfélögum, - og hæstv. samgmrh. hefur drepið á, til hvers fjármunir þessir, sem fást inn t. d. með Hafnarfjarðarbíóinu, eru notaðir, - þá er sjálfsagt að líta á slíkar aðstæður og athuga það í sambandi við breyt. á löggjöfinni, ef hún yrði gerð, hvert tillit skyldi taka til þessa atriðis. Ég er ekki svo einstrengingslegur, að ég vilji endilega undir öllum kringumstæðum, að enginn munur sé gerður á því, til hvers fjármunirnir, sem fást með arði af þessum fyrirtækjum, sem hér koma til greina, eru notaðir. En það vil ég, að fullkomlega sé tekið til athugunar, og það þykist ég vita, að hv. meðflm. minn vilji líka, að sé gert. En ég kann hv. þm. Borgf. þakkir fyrir það, að hann vill, að málið fái fullkomlega þinglega meðferð og verði athugað gaumgæfilega, því að það skal ég játa, að ef málið hefur eitthvað það í sér fólgið, sem alls ekki ætti að vera, og það kæmi fram við nánari athugun, vildi ég ekki halda því til streitu, að það skyldi endilega fá samþykki Alþingis. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Borgf. drap á ákvæði um starfsemi sjóða, þá held ég, að þetta taki nú ekki neitt til þeirra.

Nei, það tekur ekki til þeirra, ég benti bara á þetta í sambandi við þetta mál.

Það eru margvísleg sérákvæði um starfsemi og viðgang sjóða. Þeir eru margir og mismunandi, en þetta mun ekki grípa inn í það, sem þeim er ætlað að vinna. Ég get tekið fram nú, einmitt í sambandi við kvikmyndahúsrekstur háskólans, að það er nú meiningin, að þeir fjármunir, sem kæmu inn af þessum skemmtanaskatti, færu til menningarstarfsemi, að vísu ekki til vísindastarfsemi, en til menningarstarfsemi. Það, sem gengur til þjóðleikhússins og til lestrarfélaga og kennslukvikmynda, er meiningin að fari til menningarstarfsemi, því að það er vissulega meiningin, að þær stofnanir starfi að aukinni menningu þjóðarinnar. Og ég vil meina fullkomlega, að þá fjármuni, sem ganga til félagsheimila, megi líka færa undir þetta, eins og sú starfsemi er hugsuð og eins og við vonum að hún verði. Við vonum, að hún verði til þess að auka menningu þjóðarinnar. Og ég vil í því efni skírskota til eins félagsskapar í þessu landi, sem átti við þröngan húsakost að búa, en hefur látið gott af sér leiða, sem er starfsemi ungmennafélaganna, þegar þau byrjuðu á sínum fyrstu starfsárum. Og þau létu áreiðanlega lengi gott af sér leiða, og ég vil vona enn. Menn ættu því alls ekki að viðhafa þau orð um það að koma upp slíkum heimilum sem þessum, að þau séu danssamkomustaðir. Og enda þó svo að það kæmi fyrir, að saklaus gleði yrði viðhöfð í þeim húsum annað veifið, þá ætla ég ekki, að það yrði til neins niðurdreps á menningu þjóðarinnar. Og þá hygg ég, að það færi að verða bágborin niðurstaðan um ýmsar skemmtistofnanir, sem komið hefur verið upp í kaupstöðunum, ef slíkum samkomum í samkomuhúsum í sveit fylgdi það, að þær yrðu heldur til hindrunar menningu þjóðarinnar en hitt, og það finnst mér, að menn megi ekki álíta um þessi samkomuhús í sveit. Og sé þar í einhverju áfátt, þá eru þau stjórnarvöld til, sem eiga að gefa því gætur, og ættu þau að lagfæra það, sem þar kynni ábótavant að vera. Það er jafnvel í vísindastarfseminni þannig, að misjafn er sauður í mörgu fé. Það eru til vísindamenn, sem ætlað er, að þeir starfi að vísindum, en nota aðstöðu sína til þess að reyna að blekkja með vísindamannsnafns yfirvarpi, og dettur engum í hug að fordæma vísindastarfsemina, þó að í vísindamannastétt hafi fundizt maður, sem ekki var þess verðugur að fást við vísindastarfsemi. Hv. 4. þm. Reykv. (GÞG) talaði um, að það væri svo fjarri því, að þetta frv. væri til þess fallið að minnka misrétti, heldur mundi samþykkt þessa frv. verða til þess að auka á misrétti. Jahá, ég skil nú þetta ekki. Það kann nú að vera, að ég fylgi ekki vísindunum að málum.

Nei, hv. þm. gerir það ekki.

Hvað er þá í þessu frv.? Það, að lagt er til að setja allar þessar stofnanir á sama bekk, sem hafa sams konar rekstur, gera þeim jafnt undir höfði öllum viðkomandi skattgreiðslum til ríkisins. Nú skal ég slá þann varnagla, að það sé ekki endilega víst, að þetta sé réttlátt. En þetta er það, sem frv. fer fram á. Er þetta þá misrétti?

Já, það er misrétti.

Það er nú þegar gerður mismunur í því sambandi. Það er ágætt hjá hv. þm. að grípa fram í. Þessi hv. þm. vill halda fram, að það sé enginn mismunur nú á því, hvernig aflað er tekjustofna í þessu sambandi. Þessar stofnanir selja alla bíómiða. Ég veit ekki til þess, að það sé fyrirskipaður neinn verðmunur í miðasölunni. Eða er það? Ég ætla, að verðið sé það sama fyrir bíómiða hjá öllum bíóum, þeim sé heimilt að selja þá við sama verði öllum, þar er enginn munur gerður á, svo að þarna er þá jafnt á komið. En þá kemur til á hinn bóginn meðferð fjárins, sem aflað er á þennan hátt, og þá kemur fram þessi munur, að nokkur bíó þurfa ekki að greiða skatt til ríkisins af þeim ágóða, sem þau hafa af aðgöngumiðasölu, en önnur bíó þurfa að borga þennan skatt. Ég skal þá gera hv. 4. þm. Reykv. það til geðs að segja, að það sé alveg jafnt á komið um aðstöðuna hjá öllum þessum stofnunum um að afla peninganna. En munurinn liggur þá í því, hvað þarf að greiða af því, sem kemur inn af þessum peningum, og það er einmitt þessi mismunur, sem við viljum leiðrétta, sem flytjum þetta frv. Þarna er misrétti, sem í þessu er fólgið. En hv. 4. þm. Reykv. nægir ekki, að háskólinn og Tónlistarfélagið eigi tryggð þessi fríðindi, sem þau hafa, að mega reka þessi fyrirtæki, nema þau fái allan arðinn af rekstrinum alveg skattfrjálsan. Og svo segir hv. 4. þm. Reykv. og er ákaflega fljótur að álykta út frá þeim rökum, sem hann er búinn að skapa sér, að með því að færa meiri tekjur til þjóðleikhússjóðs og félagsheimila og lestrarfélaga og kennslukvikmynda, í því sé fólgið aukið misrétti. Hvað viðkemur félagsheimilunum, þá er um þau það að segja, að þau fá dálítinn styrk til þess að koma upp byggingum sínum, ekki til rekstrar þeirra. Það, sem hins vegar gengur í þjóðleikhússjóð, það á að vera til styrks til starfs, og það, sem gengur til lestrarfélaga og kennslukvikmynda, hygg ég. að verði eyðslueyrir við starf þessara stofnana jafnóðum til þess að auðvelda starfið, sem þó er menningarmál. En að því er snertir félagsheimilin, þá er ætlað, að þessi styrkur sé til þess að koma upp byggingum þeirra, en þau halda ekki þessum fríðindum áfram um styrk eftir það, hvert fyrir sig, en það gera þjóðleikhúsið og lestrarfélög og kennslukvikmyndir. Ég býst við, að þeir, sem að þessari starfsemi standa, verði að láta mikið af mörkum og er miklu gagnlegri starfsemi en kvikmyndahúsastarfsemi hér, því að margar kvikmyndirnar eru afskaplega lélegar. Ég skoða ekki daglega myndir hjá háskólanum og tónlistarfélaginu og skal því ekki gera upp á milli þeirra, en býst við, að þær séu svona upp og ofan, og ég held, að starfsemi sú, sem við flm. viljum styðja, sé engu síður mikils virði, en bíórekstur þessara stofnana, þó að það séu góðar stofnanir. Þær hafa þarna hlunnindi og mega gjarnan hafa þau áfram. Viðvíkjandi öðrum atriðum, þá fer ég ekki nánar út í þau, en vona, að d. sendi málið til n., og er þá hægt að ræða það nánar.



Mér þykir dálítið kyndugt að þurfa að standa hér upp til að koma hv. 2. flm. þessa máls í skilning um eðli þess og afleiðingar, ef það næði fram að ganga. Mér skilst, að hv. 1. flm. hafi skilið mál mitt, er ég sýndi fram á, að þetta frv. hefði aukið og nýtt misrétti í för með sér. Hins vegar heyrði ég það greinilega á hv. 2. flm., að hann hefur ekkert skilið af því, sem ég sagði, og undrar mig, að jafnafburðaglöggur og þingvanur maður skuli vera svo skilningssljór í þessu máli. - Skemmtanaskattur hefur verið innheimtur í 20 ár til styrktar tilteknum menningarmálum, en hann hefur ekki verið innheimtur og ekki verið greiddur af þeim aðilum, sem verja tekjuafgangi af rekstri sínum til annarra menningarmála. M. ö. o., allir skemmtistaðir, sem verja tekjuafgangi af rekstri sínum til menningarmála, njóta undanþágu frá greiðslu skemmtanaskatts, hvort sem um er að ræða bíó, samkomuhús eða danshús. Þannig er öllum þeim fyrirtækjum, sem verja tekjuafgangi sínum til menningarmála, gert jafnhátt undir höfði. Í þessu frv. er aftur á móti lagt til, að kvikmyndahús skuli hætta að njóta undanþágu frá greiðslu skemmtanaskatts, þó að tekjuafgangur þeirra renni hér eftir sem hingað til, til menningarmála. Það er m. ö. o. samkv. þessu frv. gerður greinarmunur á kvikmyndahúsum og öllum öðrum skemmtistöðum, sem hingað til hafa notið þeirra hlunninda að greiða ekki skemmtanaskatt vegna þess að tekjuafgangur þeirra rennur til menningarmála. Þessi fyrirtæki eiga að halda áfram að njóta þessara hlunninda að kvikmyndahúsunum undanskildum, þó að kvikmyndahúsin láti tekjuafgang sinn renna til menningarmála alveg eins og verið hefur og alveg eins og þeir skemmtistaðir, sem eiga að njóta hlunnindanna áfram. Ef hér er ekki verið að innleiða misrétti, þá veit ég ekki, hvað það orð þýðir. Og ef jafnafburðaglöggur maður og hv. 1. þm. Árn. skilur það ekki, þá játa ég, að ég skil ekki, hvers konar blindu hefur slegið á augu hans. Það hefði verið sök sér, ef hv. flm. þessa frv. hefðu lagt til, að allar undanþágur frá greiðslu skemmtanaskatts væru afnumdar. Í því hefði þó verið samræmi, og eitt hefði verið látið yfir alla ganga. En það leggja þeir ekki til, heldur vilja þeir innleiða það misrétti að taka kvikmyndahúsin út úr, jafnvel þó að tekjuafgangi þeirra sé varið í því skyni, sem lög gera ráð fyrir, að valdi undanþágunni. Skýrar tel ég mig ekki geta talað. Ég er ekkert að seilast í fé þjóðleikhússins og félagsheimilasjóðs, það er langt frá því. Ég er aðeins að átelja ásælni í fé, sem rennur til annarrar menningarstarfsemi. Ég er andvígur slíkri ásælni og því misrétti, sem þetta frv. leggur til, og ég mun greiða atkvæði gegn því.



Það var út af ræðu hv. 1. flm. Ég skil hreint ekkert í manninum. Er honum virkilega ókunnugt um, að svo að segja öll félagsstarfsemi hér á landi fer fram að vetrinum til, bæði til sjávar og sveita, öll aðalstarfsemin a. m. k., svo sem lestrarfélagsstarfsemi, æfing á leikritum og leiksýningar og skemmtisamkomur alls konar. Ég hef aldrei þekkt neitt félag, hvorki í sveit né kaupstað, þar sem aðalstarfsemin hefur ekki farið fram að vetrinum. Ég er t. d. sannfærður um, að hv. flm. hefur aldrei heyrt auglýsta leikstarfsemi að sumarlagi, nema ef vera kynni leikheimsóknir að vorinu. Og svo vil ég taka það beint fram, að flutningur þessa máls er ekki til að auka tekjur leikhússins. Flm. sáu bara ekkert annað form á þessu, en að hafa leikhúsið með, en frv. er eingöngu flutt gagnvart félagsheimilunum, þótt hitt sé haft að yfirvarpi. Og svo þegar búíð er að fá tekjurnar, þá er hægt að skipta þeim á milli og draga frá þessari menntastofnun yfir í félagsheimilin. Flutningur þessa máls er eingöngu frá þessu sjónarmiði.



Herra forseti. Hv. þm. N-Ísf. var að undrast, að ég skyldi hafa dregið kvikmyndahúsið á Ísafirði inn í þessar umr. Sannleikurinn er nú raunar sá, að það gerði sá hv. þm. sjálfur, en að vísu af miklum misskilningi. Hann sagði, að flokkur minn á Ísafirði hefði rekið kvikmyndahúsið svo illa fyrir eina tíð, að tap hefði orðið á rekstrinum. Það er rétt, að á sínum tíma var húsakosturinn svo þröngur, um 120 sæti, að með þeim kostnaði, er síðar varð, var engin von til þess, að það gæti borið sig. Hins vegar var það ætlunin að láta skemmtanaskattinn ganga til menningarsjóðs Ísfirðinga, en það tókst ekki að sleppa við að borga skemmtanaskattinn. Nú hefur hv. 1. flm. mjög í ummælum sínum hér blandað saman ágóða af bíórekstri og skemmtanaskatti og er alltaf að rugla um þetta, m. a. í sambandi við bíóið í Hafnarfirði, og sagði, að það væri nóg að hafa ágóðann af bíórekstri, þótt borgaður væri skemmtanaskattur. Hefur hann ekki gert sér ljóst, að það er allur munurinn, hvort skemmtanaskattur er greiddur eða ekki? Segjum, að kvikmyndahúsið í Hafnarfirði ætti að borga á milli 120 og 130 þúsund á ári í skemmtanaskatt, án þess að ég viti, hvað það yrði. Væru ekki 130 þús. kr. góð undirstaða fyrir elliheimilið þar, og væri víst, að nokkuð yrði afgangs til elliheimilisins, ef þessa upphæð yrði að greiða á ári hverju í skemmtanaskatt? Ég hygg, að það séu ekki undir 600 sæti í bæjarbíóinu í Hafnarfirði, og í kvikmyndahúsinu á Ísafirði munu vera 212 sæti, og það hefur borgað 40 þús. kr. á ári í skemmtanaskatt. Ég vil vekja athygli 1. flm. á því sérstaklega, að ef þessi upphæð hefði runnið til sjúkrahússins á Ísafirði á undanförnum árum, þá væri það í sæmilegu standi. Skemmtanaskatturinn er svo mikill, að ef ekki þyrfti að greiða hann, væri miklu meira hægt að gera og stundum ekkert hægt að gera, ef standa þarf straum af honum. Alþýðuhúsið á Ísafirði borgar t. d. 26% af brúttótekjum sínum í skemmtanaskatt. Hv. þm. N-Ísf. vildi koma því svo fyrir, að Alþýðuflokksmenn á Ísafirði hefðu viljað misnota sér aðstöðu sína í sambandi við kvikmyndahúsíð þar. Ég vil upplýsa í því sambandi, að eftir að brann á Ísafirði, var þar ekki eftir stærra samkomuhús, en fyrir 150 manns eða svo, og var því mikil nauðsyn á að koma upp samkomuhúsi. Verkalýðsfélögin unnu að því með miklum dugnaði með hv. núverandi 3. landsk. þm. í broddi fylkingar, og unnu með þessu mikið menningarstarf. Á móti þessu samþykkti bæjarstjórnin síðar að veita þeim einkaleyfi til kvikmyndahúsrekstrar um 20 ára skeið. Enginn skyldi þó halda, að sá rekstur sé gjaldlaus. Hærra rekstrarútsvar ber ekki annað fyrirtæki á Ísafirði, kvikmyndahúsið greiðir 10–15% í rekstrarútsvar. Ég vil, að hv. 1. flm. nefni dæmi um það, að annað fyrirtæki greiði hærra útsvar á Ísafirði eða um það, að alþýðuhúsinu þar hafi á nokkurn hátt verið ívilnað í útsvarsgreiðslum. Nefni hann dæmi um það, ef hann treystir sér til. Hv. þm. spurði, hvað verkalýðsfélögin hefðu grætt á kvikmyndahúsrekstrinum. Mér er ekki annað kunnugt en að þau borgi niður húsið, hafi útvegað sæmileg tæki, og að reksturinn sé í góðu lagi. Hins vegar lögðu félögin ekki fram mikið fé í húsið fyrst og hafa sennilega ekki haft beinar tekjur af húsinu að nokkru ráði. En þau hafa fengið vexti af því fé, sem þau lögðu fram, og látið þá ganga upp í húsið og hafa þar af leiðandi margfaldað eign sína í því. Ég hef nú að undanförnu verið að velta því fyrir mér, hvað hafi eiginlega komið hv. þm. N-Ísf. til þess frumhlaups að flytja þetta frv. Og ef vel er að gáð, mætti ráða það af broti úr ræðu hans, að einhver velviljaður maður Alþfl. á Ísafirði hafi stungið því að honum, að alþýðuhúsið á Ísafirði borgaði ekki skemmtanaskatt af sýningum og samkomum, sem þar eru haldnar, og ágóðanum af rekstri þess væri varið til styrktar pólitískri starfsemi flokksins, og hafi þessi hv. þm. því hugsað sér að hitta þetta hús alveg sérstaklega fjárhagslega með þessu frv., eða þá öllu heldur Alþfl. á Ísafirði. Þetta má einnig ráða af grg. frv., því að þar segir, að í þeim kvikmyndahúsum, sem njóta undanþágu frá greiðslu skemmtanaskatts, séu rúmlega 2.000 sæti, og sú tala fæst ekki nema alþýðuhúsið á Ísafirði sé talið með. Eins nefndi hann í fyrstu ræðu sinni, að þessi hús væru 6 að tölu, og hann fær þau ekki upp í 6 nema telja kvikmyndahúsið á Ísafirði með, enda var hann að tæpa á því í ræðu sinni. Hv. þm. hefur m. ö. o. hlaupið eftir gróusögu einhvers kunningja síns, sem hefur sagt honum, að alþýðuhúsið á Ísafirði borgaði ekki skemmtanaskatt. Nú upplýsti ég í fyrri ræðu minni, að það hefur alltaf borgað skemmtanaskatt og borgar hann af öllum kvikmyndasýningum og skemmtisamkomum, nema af barnaskemmtunum um jólin, sem eru ekki skemmtanaskattskyldar. Það er því algerlega úr lausu lofti gripið, að húsið sé notað án þess að greiddur sé skemmtanaskattur og að ágóðinn af rekstri þess renni til pólitískrar starfsemi. Hv. þm. hefur orðið það á að hlaupa á sig, og þetta er frumhlaupsfrv. Ég hef gert honum greiða með því að gefa þessar upplýsingar um kvikmyndahúsið á Ísafirði, en vilji hann halda áfram umr. um það, skal ég ekki skorast undan þeim. Ég satt að segja kenni í brjósti um þennan hv. þm., hann hefur gerzt ginningarfífl sér verri manna. Ég held, að honum væri gerður mestur greiði með því að láta þetta mál sofna þegar við þessa umr. Það væri að vísu leið fyrir hann að gera yfirbót, ef hann hefði vilja á því, og leiðrétta það, sem hann hefur ranglega gert. Hann var að gefa í skyn, að hann væri ásamt mér reiðubúinn til að leggja sjúkrahúsinu á Ísafirði allt lið, er hann mætti. Ef hann vildi nú leggja því til fastan tekjustofn, væri vegur til að breyta þessu frv., ef það kemst lengra, í þá átt, að þeir bæir, sem óskuðu eftir því, gætu fengið skemmtanaskatt af kvikmyndahúsum innan sinna vébanda eftirgefinn til byggingar sjúkrahúsa á hverjum stað eða til elliheimila. Og ef hv. þm. vildi nú gera svo vel og lýsa því yfir við þessa umr., að hann væri fáanlegur til ásamt mér að standa að þeirri breyt. á frv. við 2. umr., sem færi í þessa átt, þá mundi ég greiða atkv. með málinu við þessa umr. Það færi vel á, að við sameinuðumst um þetta, hann sem forseti bæjarstjórnar Ísafjarðar og ég sem þm. kaupstaðarins, jafnframt því sem hv. 1. flm. fengi um leið tækifæri til að gera þetta til yfirbótar frumhlaupi sínu.



Það eru aðeins örfá orð. Það er aðeins út af síðustu ummælum hv. þm. Ísaf. (FJ). Eins og frv. ber með sér, tekur efni þess aðeins til kvikmyndasýninga, en annars ekki, svoleiðis að tilgangurinn með flutningi þess er, samkvæmt orðanna hljóðan, að það sé ekki gert upp á milli um kvikmyndasýningar, en önnur starfsemi er látin laus eftir þessu frv. Hv. 8. þm. Reykv. (SG) sagði, að þessi viðbót, sem kæmi í þennan sjóð, sem skiptist milli þessara þriggja aðila, ætti að fara til félagsheimila, en það er fjarri því. Þessi viðbót skiptist milli þessara þriggja aðila: félagsheimilasjóðs, þjóðleikhússjóðs og lestrarfélaga og kennslukvikmynda. Mér þótti vænt um, að ég kallaði eftir skýringu hjá hv. 4. þm. Reykv., því að hann kom í lok ræðu sinnar með dálítið annað en það, sem hann vildi rökstyðja. Hann sagði í lok sinnar síðustu ræðu, að sú starfsemi, sem fer fram hjá háskólanum, samning orðabókar o. fl., tónlistarstarfsemi og annað, að hann metti það meira og teldi það til meira menningargildis en aðra menningarstarfsemi. Það var a. m. k. meining hans, eftir því sem ég skildi orð hans, því að hann vill láta haldast þau fríðindi, sem þessi starfsemi hefur, svo að nú skil ég hv. þm. Um hin rökin, sem hann færði fram, að með þessu frv. væri verið að auka misrétti, þá er það að segja, að með því móti, að allar þessar stofnanir, þar sem eins er ástatt um starfið sjálft, sjálf kvikmyndahúsin, greiði jafnt, þá er þeim gert jafnt undir höfði hvað þetta áhrærir. Hitt er annað mál, til hvers þær verja peningum sínum. Að þetta sé nokkurs virði, kom fram í ræðu hv. þm. Ísaf., þegar hann nefndi það, að skemmtanaskatturinn, sem Hafnarfjarðarbíó hefði átt að greiða, væri 120–130 þús. kr. Öll þessi atriði vil ég gaumgæfilega athuga í n., og ég treysti n. mjög vel til að komast að sanngjarnri og viturlegri niðurstöðu um þessi atriði. - Svo tel ég ekki þörf á að fjölyrða um þetta frekar.

Flm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. mikið. Ég hef þegar svarað mörgum af þeim aths., sem fram hafa komið, og einnig hefur hv. meðflm. minn gert þeim góð skil. Í sambandi við það, sem hv. 8. þm. Reykv. (SG) sagði, að með þessu frv. væri verið að taka eitthvað af Leikfélagi Reykjavíkur og bæjarsjóður Rvíkur yrði að styðja félagið, vegna þess að það yrði að greiða svo háan skemmtanaskatt í ríkissjóð, skal ég benda honum á, að þetta frv. breytir alls engu um skemmtanaskattsgreiðslur Leikfélags Rvíkur eða styrk til þess. Aths. hv. þm. er því algerlega út í bláinn. - Í sambandi við það, sem hann ræddi um tónlist, get ég sagt það, að ég er hlynntur eflingu hennar og síðan í fyrra hefur átt sér stað töluverð samvinna milli Þjóðleikhússins og Ríkisútvarpsins um það, hvernig stofna ætti hér symfoníuhljómsveit fyrir útvarpið og þjóðleikhúsið, og rætt um, að fyrirtækin stæðu í sameiningu undir kostnaðinum. Stofnun slíkrar hljómsveitar væri svo gífurlegt átak, að það mundi marka tímamót í tónlistarsögu okkar Íslendinga. Ég vil styðja þessa viðleitni eftir fremstu getu, og það játa allir, að ef hluti þjóðleikhússins af skemmtanaskattinum ykist, ykjust möguleikar þess stórlega á að efla Stórlega tónlistarlíf í bænum. Þetta segi ég aðeins til að hnekkja þeim sleggjudómum, að með frv. þessu sé verið að ráðast á þroskamöguleika tónlistarinnar. Það tekur því varla að vera að leiðrétta vitleysurnar hjá hv. 8. þm. Reykv. (SG), að aðalnot af félagsheimilum í sveitum séu á veturna. Í hvaða sveit hefur hv. þm. verið? Ég þekki ekki þær sveitir, þar sem aðalfélagslífið er að vetrinum. Ég held því, að þetta sé sagt algerlega út í bláinn, og sýnir, að hv. þm. hefur ekkert vit á því, sem hann er að tala um. Hann þekkir skattgreiðslur Leikfélags Rvíkur,en veit ekki, að þetta frv. hefur ekki minnstu áhrif á þær. Ég vil svo víkja örfáum orðum að hæstv. viðskmrh. Hann var ekki alveg af baki dottinn í seinni ræðu sinni í gær. Hann hélt því fram, að góðgjarnasta ástæðan, sem hægt væri að segja, að lægi á bak við flutning þessa frv. væri fljótræði. Ég hef sýnt fram á, að það er fyrst og fremst hann sjálfur, sem er sekur um fljótræði. Hann flækir sjálfan sig í algerar mótsagnir. Hann sagði, að það væri mikill munur á því að reka bíó til að auðga einstaklinga eða til að byggja elliheimili. Þetta er alveg rétt, en hann gáir bara ekki að því, að þetta eru mótsagnir. Hann meinar, að einstaklingar geti hagnazt á þessum rekstri, þó að þeir þurfi að greiða skatta, en ef fyrirtæki, sem ætlar að byggja elliheimili, sleppur ekki við að greiða skatt, þá hagnast það ekki neitt. Ég fæ ekki betur séð, en þetta sé alger mótsögn. Elliheimilið í Hafnarfirði getur ekki hagnazt á slíkum rekstri, ef það er ekki skattfrítt, en einstaklingar stórgræða. Þetta eru rök, sem ættu að koma annars staðar frá, en úr ráðherrastóli. Hæstv. ráðh. hefur tekið fruntalega á þessu máli, og það er það vægasta, sem hægt er að segja um afstöðu hans. Þá vil ég gera örfáar aths. út af ræðu hv. þm. Ísaf. Hann minntist á bíóið á Ísafirði. Ég hefði ekki gert það í hans sporum. Saga þess er með þeim hætti, að ég hélt, að hv. þm. Ísaf. mundi ekki telja það sér til framdráttar að rifja hana upp. Fyrir 19 árum brann kvikmyndahús á Ísafirði, sem einstaklingur átti. Húsið var stórt og vandað, eitt stærsta hús utan Reykjavíkur, og var með góðum tækjum. Eigandinn hafði fengizt við þennan rekstur frá 1914 og haft góðan hagnað og var með hærri gjaldendum í kaupstaðnum, og hafði bærinn því miklar tekjur af rekstrinum. Svo brann húsið, og vildi eigandinn fá leyfi til að byggja upp aftur, en þá réð flokkur Finns Jónssonar á Ísafirði og vildi ekki endurnýja bíóleyfið og vildi græða meira á því en verið hafði, svo að bærinn keypti tæki og setti upp kvikmyndahús í þinghúsi bæjarins, sem einnig var leikhús. Þessi rekstur fór svo, að á honum varð tap. Af þessu varð verulegt tjón fyrir bæinn, en það versta var, að það var á allra vitorði, sem í húsið komu, að þetta væri sérkennilegasta bíó á landinu, því að þar sæist engin mynd og skildist ekkert orð, og þetta var satt. Þetta sleifarlag fór svo fram um stund, en svo var byggt myndarlegt hús, Alþýðuhúsið, sem verkalýðsfélögin byggðu, og var sett bíó í það og rekið, en þá lét bæjarstjórnin kratana, flokksbræður sína, hafa þar sérleyfi til bíórekstrar til 20 ára, og á bærinn að fá í tekjur 10% af 35 þús. brúttósölu og 15% af því, sem þar er fram yfir. Tekjurnar hafa svo numið: 1945 17.753,91 kr. 1946 14.583,44 1947–1948 innan við 14 þús. kr. og á fjárhagsáætlun 1949 eru áætlaðar 12 þús. kr. - Þetta er sagan af því, hvernig hv. þm. Ísaf. og flokksbræður hans láta Ísafjarðarkaupstað græða á þessum stórgróðarekstri. Fyrst heyrist ekkert né sést og síðan eru þetta tekjurnar. Verkalýðsfélögin fengu þennan rekstur eða félag, sem þau standa að, en hvað hafa þau svo grætt á þessu? Ég veit það ekki, en ég veit hitt, að ég er félagi í sjómannafélaginu á Ísafirði, sem staðið hefur að þessu, og er ég hef reynt að spyrja eftir þessu, hef ég fengið ónot og svívirðingar, en engar upplýsingar. Ég sé því ekki, hvaða vinning hv. þm. Ísaf. sér í því að gera þennan endemisrekstur að umræðuefni hér í Alþ. Hitt er rétt, að bíóið borgar skemmtanaskatt í ríkissjóð, en ég vil upplýsa það, að Alþýðuhúsið hefur einnig dansleiki og af þeim borgar það ekki skemmtanaskatt, af því að þeir eru bendlaðir við sjúkrasjóð verkalýðsfélaganna. En það, sem þessi bíórekstur á Ísaf. sannar, það er það, sem hæstv. viðskmrh. sagði óvart, að það er svo með forstöðumenn þessara bæjar- og félagakvikmyndahúsa, að þeim finnst ekki vera hægt að reka þau nema fá fríðindi og enginn hagnaður annars. - Þetta var smáinnskot frá málinu, en ég vildi láta þetta koma fram, af því að mér fannst svo fráleitt hjá hv. þm. Ísaf. að vera að leiða þetta inn í umr. Um sjúkrahúsið er það að segja, að bæjarsjóður hefur leitað til hans í 2 ár um fyrirgreiðslu, en engu hefur verið komið í framgang, en ég vona, að með dugnaði hans og stuðningi mínum muni það komast fram nú. Hvað viðvíkur skemmtanaskattinum, þá held ég, að hann muni hrökkva skammt til sjúkrahúsbyggingar, en verður ef til vill til bóta, en það situr illa á hv. þm. að ásaka mig um áhugaleysi í þessum efnum, þar sem ég hef lagt fram frv. um örugga tekjuöflun í þessu skyni, en það var fellt. En hv. þm. hryllir eflaust við þessu og segir, að séu ölpeningar. Guð minn góður! Hv. þm. Ísaf. að heyra nefnt öl! Ég veit ekki, hvað Hans Hedtoft segði, en hv. þm. Ísaf. getur ekki hugsað sér, að byggt sé sjúkrahús á Ísafirði fyrir ölpeninga, en Hedtoft er forstjóri fyrir Stjörnu-öl og gegnir því starfi jafnhliða forsrh.-embættinu. Ég er reiðubúinn að vinna að því að tryggja sjúkrahúsum tekjur eða fjárveitingu beint frá ríkissjóði, enda þótt það sé að bera í bakkafullan lækinn að leggja nýjar kvaðir á ríkissjóð, eins og fjárhag hans er nú háttað. Ég vil svo endurtaka það, að þetta frv. er flutt sem réttlætismál og stefnir að auknu réttlæti, en ekki að auknu misrétti, eins og hv. þm. Ísaf. vildi vera láta. Það er fjarri mér að vilja leggja stein í götu háskólans, en ég endurtek það, sem hv. 2. flm. sagði, og bendi á, að það eru hlunnindi út af fyrir sig að fá að hafa arðvænlegan kvikmyndahúsrekstur, þótt ekki komi þar til meiri fríðindi, eins og skattfrelsi slíkra fyrirtækja. - Ég veit, að hv. d. mun fjalla að öllu leyti um þetta mál á þinglegan hátt og að sá mótblástur, sem það hefur orðið hér fyrir, mun verða til að skýra málið og sýna, hve tímabær flutningur þess er.



Herra forseti. Ég kunni ekki við að láta þetta mál fara hér hjá án þess að segja álit mitt. Það, sem mér finnst einkennandi hjá hv. flm., er, að þeir halda því fram, að þetta sé skattur til ríkisins, en þetta er ekki skattur til ríkisins, því að sagt er, að hann eigi að ganga til elliheimila og sjúkrahúsa. Skemmtanaskatturinn var í upphafi settur til að byggja fyrir hann þjóðleikhúsið, því að í marga áratugi hafa menn unnið að leiklist, og hún þykir orðið þess virði, að byggt sé yfir hana, og hún fái viðunandi leikhús, og það er ekkert, sem hefði getað komið á skemmtanaskattinum nema þetta. Og það er eins um tónlistarfélagið. Þar höfðu menn einnig unnið árum saman, og löggjafinn hefur álitið vert að styðja þessa viðleitni. En hvernig styður svo hið háa Alþ. leiklistina? Jú, skemmtanaskattur sá, sem rennur til ríkisins, er hærri en það framlag, sem ríkið veitir félaginu, og útkoman er sú, að Reykjavíkurbær verður að standa undir þessu. Og svo er sagt: Sjáið bara, hve ósköp góðir við erum við leikfélagið og leiklistina. - En þessi fórn, sem talað er um, að sé lögð til félagsins, er bara tekin öll aftur. Ríkið leggur fram 30 þús., Reykjavíkurbær 30 þús., en svo eru teknar 54 þús. í skatta, en þungamiðjan í þessu er sú, að verið er að ná skemmtanaskattinum handa félagsheimilunum. Ég hafði flutt till. um það, að styrkur til orlofsheimila verkamanna fengi að vera með, en það var fellt, þó að hér í Rvík sé greitt um 70–80% af skemmtanaskattinum, en þeir máttu ekki fá þennan litla hluta gagnvart félagsheimilunum. Þó sjá allir heilvita menn, að þetta hefði verið hægt að sameina, þar sem félagsheimilin eru aðallega notuð að vetrinum, en orlofsheimilin að sumrinu, en þetta mátti ekki sameina. Ég veit ekki hvað þeir eru að hugsa þessir menn, sem þykjast vera að berjast fyrir menningu. Ég álít,að í framtíðinni verði að taka upp svipað fyrirkomulag á þessu og bændur höfðu það með búnaðarmálasjóð, að styrkjum skuli ráðstafað þar, sem fé til þeirra var greitt. Slíkt er réttlætismál, að þar, sem mest aflist, þar sé líka mest úthlutað. Mér finnst, að þetta sé eina leiðin, og ef hún er farin, þarf ekki alltaf að vera að rífast um þetta. Mér virðist því, að þessu máli sé svo varið, að ég geti ekki annað en greitt atkv. gegn því, að það fari lengra en til þessarar umr.