Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar á þingskjali 479, um frumvarp til laga um veitingu ríkisborgararéttar, og breytingartillögum á þingskjali 480. Nefndin hefur fjallað um málið og var umfjöllun hennar með svipuðu sniði og undanfarin ár. Formaður og einn nefndarmanna fóru yfir þær 135 umsóknir um ríkisborgararétt sem nefndinni bárust í því skyni að kanna hvort þær uppfylltu þau skilyrði sem allsherjarnefnd hefur sett fyrir veitingu ríkisborgararéttar, sbr. þskj. 723 á 118. löggjafarþingi. Síðan fjallaði öll nefndin um umsóknirnar á tveimur fundum. Við afgreiðslu á frumvarpinu hefur nefndin haft að leiðarljósi fyrrgreindar reglur um veitingu ríkisborgararéttar. Umsóknir sem ekki hljóta afgreiðslu nú bíða þar til síðara frumvarpið um ríkisborgararétt verður afgreitt á vorþingi, en þá koma óafgreiddar umsóknir aftur til skoðunar. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Þar er lagt til að 83 einstaklingar fái íslenskan ríkisborgararétt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum allsherjarnefndar á þingskjali 473, um frumvarp til laga um breyting á lögum um fangelsi og fangavist, nr. 48/1988. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk til viðræðna við sig ýmsa gesti. Þá bárust nefndinni nokkur erindi um málið. Í frumvarpinu er í fyrsta lagi lagt til að heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið sjái um og beri ábyrgð á heilbrigðisþjónustu við fanga í fangelsum. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar sem nauðsynlegt er að gera í kjölfar þess að gæsluvarðhaldsfangelsið við Síðumúla var lagt niður og í framhaldi af því hafin vistun gæsluvarðhaldsfanga í afplánunarfangelsum. Loks er lagt til að ákvæði laga um samfélagsþjónustu verði felld inn í lögin um fangelsi og fangavist auk þess sem nokkrar efnisbreytingar eru lagðar til á ákvæðum um samfélagsþjónustu. Er m.a. lagt til að heimilt verði að fullnusta allt að sex mánaða óskilorðsbundna refsivist með ólaunaðri samfélagsþjónustu en nú er hámarkið þriggja mánaða refsivist. Þá er lagt til að Fangelsismálastofnun taki ákvörðun um samfélagsþjónustu í stað samfélagsþjónustunefndar, að skilorðsrof verði meðhöndlað á svipaðan hátt og agaviðurlög í fangelsum og að ákvæði verði sett í lögin um veitingu reynslulausnar ef hluti refsivistarinnar hefur verið fullnustaður með samfélagsþjónustu. Í máli þeirra sem komu á fund nefndarinnar kom fram að fullnusta refsivistar með samfélagsþjónustu hefur reynst vel. Nefndin er því sammála um að rétt sé að festa ákvæði um samfélagsþjónustu varanlega í lög en lögum um samfélagsþjónustu var í upphafi markaður takmarkaður gildistími og falla þau sjálfkrafa úr gildi um næstu áramót. Í erindum sem nefndinni bárust um málið er bent á nokkur atriði sem talin er þörf á að breyta í löggjöf um fangelsi og fékk nefndin þær upplýsingar frá dómsmálaráðuneytinu að heildarendurskoðun á lögum um fanga og fangavist stæði fyrir dyrum. Í nefndinni var sérstaklega rætt um 6. gr. frumvarpsins þar sem lögð er til breyting á 51. gr. almannatryggingalaganna þannig að skýrt sé kveðið á um að fangar séu sjúkratryggðir samkvæmt almennum reglum um sjúkratryggingar. Nefndin telur að ákvæðið sé nauðsynlegt til að hnykkja á því að sjúkratryggingar almannatrygginga skuli standa straum af sjúkrakostnaði, en ágreiningur hefur verið um það á undanförnum árum hverjum beri að greiða sjúkrakostnað fanga. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með tveimur breytingum. Annars vegar er lagt til að f-liður 4. gr. falli brott, en hann er talinn óþarfur. Í ákvæðinu er kveðið á um það að ákvarðanir Fangelsismálastofnunar séu kæranlegar til dómsmálaráðherra. Þar sem að allar ákvarðanir Fangelsismálastofnunar sæta kæru til dómsmálaráðherra þykir ekki þörf á að taka slíkt sérstaklega fram. Hins vegar er lögð til smávægileg orðalagsbreyting við 2. mgr. 6. gr. Undir álitið skrifa Sólveig Pétursdóttir, Valgerður Sverrisdóttir, Árni R. Árnason, Jóhanna Sigurðardóttir, Jón Kristjánsson, Guðný Guðbjörnsdóttir, Kristján Pálsson, Guðrún Helgadóttir og Hjálmar Jónsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum allsherjarnefndar á þingskjali 472 um frumvarp til laga um breyting á lögum um sóknargjöld o.fl., lögum um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu og lögum um kirkjusóknir, safnaðarfundi, sóknarnefndir, héraðsfundi o.fl. Nefndin fjallaði um málið og fékk m.a. til fundar við sig gesti vegna þess frá dómsmálaráðuneytinu, Kirkjugörðum Reykjavíkur, Samtökum sóknarnefnda og Kirkjugarðasjóði. Í frumvarpinu er lagt til að sóknargjöld hækki um 6,3% frá fyrra ári, eða minna en núgildandi lög gera ráð fyrir, en að kirkjugarðsgjöld hækki um 7,6% auk þess sem þau hækki sem nemur 1,3% hækkun sóknargjalda. Er þessi innbyrðis tilfærsla gerð til að tryggja megi kirkjugörðum aukið fjármagn til að geta sinnt lögboðnum verkefnum sínum. Hækkun sóknar- og kirkjugarðsgjalda hefur ekki áhrif til hækkunar á skatta eða gjöld almennings, heldur er um að ræða innbyrðis tilfærslu, enda um sömu heildarupphæð að ræða. Sérstakri eftirlitsnefnd er ætlað að fylgjast með afkomu kirkjugarðanna á næstunni og gera tillögur til ráðuneytis um framhald málsins. Allsherjarnefnd telur að skoða beri framtíðarfyrirkomulag þessara mála í framhaldinu. Með frumvarpinu er einnig lagt til að Kirkjugarðar Reykjavíkurprófastsdæmis verði undanþegnir því í tvö ár að greiða framlag til Kirkjugarðasjóðs. Þá er lagt til að Ríkisendurskoðun fái heimild til að kanna ársreikninga og gögn varðandi sóknargjöld, en slík heimild gildir nú fyrir kirkjugarða. Nefndin leggur til eina formbreytingu á frumvarpinu og felst hún í því að ákvæði 4. gr. verði bráðabirgðaákvæði, en ekki sett inn í megintexta laganna. Þykir nefndinni þetta eðlilegt þar sem ákvæðinu er ætlaður takmarkaður gildistími. Nefndin í heild stendur að afgreiðslu málsins, en Guðný Guðbjörnsdóttir, Guðrún Helgadóttir og Jóhanna Sigurðardóttir skrifa undir álitið með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hv. framsögumanni allshn. skrifaði ég undir það nál. sem hér er til umræðu með fyrirvara og hyggst gera grein fyrir því hvers vegna í stuttu máli. Fljótt á litið er til umræðu lítið frv. um breytingu á lögum um sóknargjöld, um kirkjugarða, kirkjusóknir o.fl. Eins og kom fram hjá framsögumanni er með frv. fyrst og fremst verið að flytja til fjármuni frá sóknarnefndum til kirkjugarða þannig að í stað þess að bæði verði 7,6% af meðaltalstekjuskatti landsmanna verði sóknargjöldin 6,3% og kirkjugarðsgjaldið 11,9%. Ég tek fram að ég er algjörlega sammála hliðrun á sóknargjöldum til kirkjugjaldsgjalda miðað við þau rök sem hafa komið fram í nefndinni og í greinargerð. Hér er um leiðréttingu að ræða þar sem tekjur kirkjugarðanna virðast hafa verið skertar óhóflega á undanförnum árum. En ég tek undir það sem kemur fram í áliti allshn. að það sé mikilvægt að framtíðarfyrirkomulag þessara mála verði endurskoðað. Ástæðan fyrir því að ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara er sú að ég hefði kosið að um leið og frv. var afgreitt hefði réttmæti þessa tekjustofns til sóknargjalda og kirkjugarðsgjalda verið skoðað. Með því að uppfæra allar upphæðir í samræmi við tekjuskattsaukningu eins og mælt er fyrir í skattalögum má skilja það sem svo að allshn. sé hugsanlega að leggja blessun sína yfir að þetta sé eðlilegasta fyrirkomulagið á innheimtu og upphæðum sóknar- og kirkjugarðsgjalda. Hæstv. forseti. Ég set spurningarmerki við að það sé sjálfsagt að þessi gjöld fari eftir veltunni í þjóðfélaginu. Ég tel að það mætti færa rök fyrir hinu gagnstæða og þegar harðnar á dalnum þá sé jafnvel meiri þörf fyrir starf sóknarnefnda og hugsanlega kirkjugarða líka. Ég er því ekki sannfærð um að þessi sjálfkrafa hækkun á sóknargjöldum með auknum tekjusköttum sé eðlileg. Annað atriði sem ég vil benda á er að margir aðrir aðilar í þjóðfélaginu, t.d. Háskóli Íslands, mundu vafalítið þiggja það að þeirra tekjur yrðu efldar með þessum hætti í hvert skipti sem veltuaukning verður í þjóðfélaginu. Það er annað atriði sem kemur fram í þessu frv. og það er að Kirkjugarðasjóður nýtur góðs af þessum tekjustofni og hann mun verða skertur árið 1998 og 1999 vegna þess að Kirkjugarðar Reykjavíkur þurfa ekki að greiða til hans þessi tvö ár vegna sérstakra aðstæðna sem þar ríkja. Ég er alveg sammála þeirri ráðstöfun. Kirkjugarðasjóður veitir töluvert mikla styrki til framkvæmda við kirkjugarða og samkvæmt yfirliti sl. árs voru margar umsóknir í Kirkjugarðasjóð afgreiddar þannig að veittir voru mun hærri styrkir en beðið var um. Ég hef oft fylgt eftir umsóknum í Vísindasjóði þar sem yfirleitt er verið að biðja um upphæðir sem eru mun hærri en hægt er að veita, en ekki öfugt. Þetta er annað merki um að ástæða sé til að skoða þennan tekjustofn og mér finnst því ekki rétt að láta þetta litla frv. fara fram án þess að vekja athygli á því að ég tel rétt að skoða þennan tekjustofn sem sóknargjöldin eru. Ég vek athygli þingheims á því að sóknar- og kirkjugarðsgjöld voru 1,5 milljarðar á sl. ári eða 1.532 milljónir og með sjálfkrafa hækkun sem kemur vegna aukinnar veltu í þjóðfélaginu þá hækka þessi gjöld um 116 milljónir eða í 1.648 milljónir. Hæstv. forseti. Þetta er ástæðan fyrir því að ég skrifa undir nál. með fyrirvara. Ég vildi vekja athygli þingheims á þessu atriði. Það kom einnig fram í nefndinni að kirkjunnar menn og fleiri vilja gjarnan að þetta fyrirkomulag verði endurskoðað. Ég vona að það verði gert í hv. efh.- og viðskn. þegar þar að kemur.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir hef ég skrifað undir nál. með fyrirvara varðandi það frv. sem liggur fyrir um breytingu á lögum um sóknargjöld o.fl. Það eru nokkrar ástæður fyrir því. Í sjálfu sér er um að ræða tilfærslu á milli kirkjugarða annars vegar og sókna hins vegar og út af fyrir sig er ég ekkert andvíg því hvernig það hlutfall skiptist. Það er hins vegar kannski meiri spurning hvort lögin frá 1987, um sóknargjöld, nr. 91/1987, þarfnist ekki bráðlega endurskoðunar. Það varð auðvitað mikil bylting hjá sóknum landsins þegar þau lög voru sett en það er jafnframt ljóst að feiknalegir fjármunir renna núna til kirkjusóknanna. Þá má spyrja sig hvort ekki sé ástæða til að endurskoða þessar upphæðir miðað við að nú hafa fjölmargar sóknir staðið í miklum framkvæmdum og margt hefur verið fært til betri vegar og á einhverjum tímapunkti væri kannski ástæða til að forgangsraða á annan hátt í samfélaginu. Þetta er ekki sagt af neinum óvilja til kirkjusóknanna heldur held ég að það sé hreinlega skynsemisatriði að kanna þessi mál nokkru frekar. Ég er heldur ekkert andvíg 4. gr. frv., sem nefndin breytti raunar í ákvæði til bráðabirgða, að Kirkjugarðar Reykjavíkurprófastsdæmis verði undanþegnir greiðslu framlags til Kirkjugarðasjóðs árin 1998 og 1999. Hins vegar fer ekki á milli mála að hér er auðvitað verið að hækka sóknargjöld. Þau hækka sjálfkrafa miðað við aukna veltu í samfélaginu og hér er orðið um að ræða allmikla peninga sem eru 1,6 milljarðar. Nú er það svo að kostnaður kirkjugarðanna hlýtur að hafa minnkað verulega þegar útfararþjónusta var aðskilin að mestu leyti frá kirkjugörðunum og það kostar núna um 10 þús. kr. að taka gröf í kirkjugarði en hirðing garðanna nemur hins vegar um 30--40%. Mér finnst líka ástæða til að staldra við að með reglugerð frá 1994 var kirkjugörðum gert skylt að greiða prestskostnað vegna útfara. Áður höfðu aðstandendur greitt þennan kostnað sem nemur nú um 12 þús. kr. vegna hverrar útfarar. Mér finnst það ekki vera verkefni kirkjugarðanna að greiða þessa upphæð og gæti séð fyrir mér breytingu á því. Hins vegar vil ég nota þetta tækifæri til að upplýsa að það hefur komið í ljós að með því að svokölluð samkeppni er hafin um útfararþjónustu þá hefur það gerst að útfararkostnaður hefur aukist um 40% og það finnst mér ástæða til að hugsa aðeins um. Það er svo komið að það kostar líklega um eða yfir 200.000 kr. að jarða manneskju og um langt skeið hefur það verið svo að fátækt fólk hefur getað sótt til verkalýðsfélags sín um styrk til útfararkostnaðar. Eftir að þessi frjálsa samkeppni hófst í útfararþjónustu er svo komið að verkalýðsfélögin, stéttarfélögin, veita þennan styrk orðið sjálfkrafa vegna þess að það er mörgum venjulegum fjölskyldum ofviða að greiða þann gífurlega kostnað sem orðinn er við útfararþjónustu. Þetta vildi ég einfaldlega upplýsa hv. þingheim um því ég er ekki viss um að fólk viti það almennt og þetta er kannski það sem fólki er erfiðast að kvarta yfir. Það má segja að samkeppni sé góð og gild við vissar aðstæður en grun hef ég um að fólk sé ekki hlaupandi milli fyrirtækja til að leita eftir tilboðum til að annast útför ástvina sinna. Ég held að það sé ekki það sem fólk er best meðvitað um hvað varðar kostnað. Hæstv. forseti. Að öðru leyti skal ég ekki tefja afgreiðslu þessa máls. Ég tek undir það sem hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir sagði um úthlutanir á styrkjum og lánum úr Kirkjugarðasjóði. Það er afar ánægjulegt að sjá lista þar sem aðilar fá miklu meira en þeir biðja um. Það er sjaldgæft við úthlutun á fjármunum. Ég endurtek það sem ég hef sagt hér, ég tel að kominn sé tími til að endurskoða lög um sóknargjöld og væri kannski ástæða til að fá einhvern tíma yfirlit frá hæstv. kirkjumrh. um hvernig þetta fé, sem sóknargjöldin hafa skilað, hefur nýst því að það er fróðlegt að sjá hvort fjárþörfin hefur ekki minnkað eitthvað, a.m.k. hjá þeim sóknum sem hafa byggt myndarleg félagsheimili og aðstaða öll er orðin til hins betra, sem ber auðvitað að fagna. Við erum einu sinni í þeirri stöðu að við verðum að deila út fjármunum landsmanna þannig að öll svið samfélagsins fái sitt og þá er auðvitað spurning um að forgangsraða og ég held að það gæti verið kominn tími til að líta aðeins nánar á forgangsröðun varðandi þessi útgjöld.

Virðulegi forseti. Ég hef hlustað af athygli á þá þingmenn sem hafa talað við 2. umr. um þetta mál, um breytingu á lögum um sóknargjöld og framlög til kirkjugarða, og get tekið undir margt af því sem hefur komið fram og vil gjarnan með nokkrum orðum leggja sjónarmið inn í umræðuna og benda á það sem mér finnst óeðlilegt varðandi þetta frv. og afgreiðslu þess. Ég get tekið undir það sem hefur komið fram um forgangsröðun og ég tek líka undir að greinilegt er að það var mjög nauðsynlegt að taka á málum kirkjugarða. Þau mál eiga að vera í lagi í þjóðfélagi eins og okkar og þess vegna finnst mér að það hafi verði ánægjulegt og mjög þýðingarmikið að ráðherra tekur þá ákvörðun að auka tekjur kirkjugarðanna og líka að taka tillit til Reykjavíkurprófastsdæmis. Á þessu svæði verður mesta sprengingin, ef maður notar það orð, á öllum sviðum. Hér er útþensla mest hvað varðar íbúafjölda og að sjálfsögðu hefur það haft þau áhrif að öll áform kirkjugarða prófastsdæmisins verður stöðugt að endurskoða vegna þess að þörf fyrir meira rými og að brjóta meira land fyrir kirkjugarða er meiri en menn héldu kannski fyrir fáum árum. Þess vegna verður að taka sómasamlega á þessum málum og mér sýnist að það sé gert hér hvað varðar kirkjugarðana með auknum tekjum kirkjugarðanna almennt og svo þessu sérstaka tilliti sem tekið er til Kirkjugarða Reykjavíkurprófastsdæmis um að sleppa við að greiða í sjóðinn þannig að tekjur þeirra eða fjárhagsstaða eykst um 15 millj. kr. hvort þessara tveggja ára. Þá eru það sóknargjöldin. Með tilliti til þess sem hér hefur komið fram, hvort það eigi að vera sjálfvirkni í því hvernig framlög til sóknarnefnda og safnaðarstarfs eru eða með með hvaða hætti það er þá tek ég undir að það eigi að skoða það hvort á einum stað er sjálfvirk hækkun og á öðrum stöðum ekki þar sem við vildum sjá hana. En þá komum við að því að kirkjunni, þó við ræðum oft um það hvort hún sé nógu sjálfstæð eða ekki, er ætlað að sjá um ákveðna þætti. Í takt við það sem ég hef áður sagt varðandi kirkjugarðana þá hefur það líka gerst, ekki síst á þessu svæði og í nágrannasveitarfélögum að kirkjur hafa verið byggðar á liðnum árum og standa undir safnaðarstarfi og standa undir greiðslum af þungum lánum eða verið er að kaupa ný orgel eða annað sem þurfa hefur þótt til að reka öflugt safnaðarstarf að mati þeirra sem um halda þá gerist það auðvitað að þeir sem með þau mál véla líta á hvaða lög þeir búa við. Þeir búa við að tekjur þeirra eiga að hækka samkvæmt ákveðnum lagabókstaf og auðvitað gerist það að menn fara bæði í fjárútlát og gera samkomulag, t.d. við banka varðandi afborganir, miðað við þær tekjur sem þeir búast við á fá og hafa kannski ráðist í framkvæmdir miðað við að eitthvert sérstakt fjármagn komi. Þetta er ekkert óeðlilega staða og það er staða sem við, löggjafinn, höfum skapað með því að setja þessi lög. Því segi ég þetta að það hefur verð gagnrýnt harkalega í mín eyru af einmitt þeim sem búa við þessar aðstæður, hafa verið að koma upp kirkjum eftir langan undirbúning, hafa að einhverju leyti stofnað til skulda vegna slíkra hluta en vilja geta rekið safnaðarstarf og hafa búist við að sóknargjöldin hækkuðu meira. Það er ekki óeðlilegt að þetta fólk spyrji af hverju það sé svo að þegar á að taka á málum kirkjugarðanna sé ákveðið að skerða tekjur safnaðanna eða skerða sóknargjöldin og af hverju taki þá löggjafinn þessa ákvörðun. Það fær mann til að hugsa um hvort ekki væri eðlilegra að slá þessu saman og gera sóknirnar, sem standa að einu prófastsdæmi, ábyrgar að einhverju leyti fyrir því hvað eigi að fara til sóknanna og hvað eigi að fara til kirkjugarðanna. Af hverju á löggjafinn að vera að standa í því að á einhverju tímabili detti ráðherra og löggjafa, af því við fylgjum þessu eftir, í hug að láta meira renna til sóknarnefnda og safnaðarstarfs en til kirkjugarðanna? Einn góðan veðurdag, eftir því sem mér skilst, ég sit ekki í allshn. og hef ekki tekið þátt í umfjöllun um þetta mál, þá gerist það að kirkjugarðarnir fara að standa illa og þá á að flytja fjármagn frá sóknarnefndunum yfir til kirkjugarðanna. Satt best að segja, óháð því um hvaða tölur er að ræða eða upphæðir, er þetta fremur óeðlilegt af okkur. Við sitjum hér fyrir jólin og erum að færa fjármagn í miklum mæli á milli að nokkru leyti óskyldra þátta. Því þó þetta snúi hvort tveggja að mikilvægum þáttum eins og kirkjunni sem sinnir hátíðarstarfi og sálusorgun og að sjálfsögðu þeim hluta greftrunar sem snýr að kirkjunni og svo kirkjugarðarnir sem við taka, þá eru þetta samt ólíkir þættir með sérstaka tekjustofna og það er fremur óeðlilegt að við séum eftir einhverjum geðþótta að flytja þarna á milli. Þetta vil ég benda á og taka þar með undir að þessi mál séu skoðuð til framtíðar hvernig með eigi að fara. Ég geri mér grein fyrir því að þegar nefndin fjallaði um málið þá kallaði hún til aðila frá Samtökum sóknarnefnda og þeir aðilar leggjast ekki gegn því að þarna sé flutt á milli að þessu sinni. En ég vil að það komi fram að þetta hefur hins vegar verið gagnrýnt við mig úr ákveðnum sóknum sem benda á að þetta sé ekki svona einfalt og mjög erfitt sé að búa við það að eiga samkvæmt lögum að fá hækkun þar sem lögð eru til grundvallar hækkun sem orðið hefur á meðaltekjuskattsstofni næstliðin tvö tekjuár á undan. Virðulegi forseti. Ég tek undir að við skulum skoða þessi mál og við skulum taka það alvarlega þegar við erum að búa til það umhverfi sem einhverjum er ætlað að starfa í og sá trúir því að hann eigi að fá einhverjar tekjur árlega, eða hvernig sem það er, og svo kippum við því til baka. Við erum með góða æfingu í því. Ég þarf ekki annað en að minna á öll ,,þrátt-fyrir``-ákvæðin sem hér eru afgreidd og voru kannski allmörg þar til fyrir u.þ.b. tveimur árum þegar í einu vettvangi voru slík ,,þrátt-fyrir``-ákvæði tekin lögbundið af, ég held um 30--40 lagabreytingar í mjög mikilvægum lögum, endanlega aftengd afskiptum Alþingis. Það er svo sem ekki eins og við þyrftum ekki að líta í eigin barm á mörgum sviðum. Ég vildi leggja þessi orð inn í umræðuna og vekja athygli á því hvernig við högum okkur stundum gagnvart þeim sem eiga að sjá um sterka sjálfstæða þætti sem eru mikilvægir í okkar þjóðfélagi.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir flest það sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Það er tvennt sem ég vildi leggja áherslu á að þó að vissulega hafi orðið sprenging, ef maður má orða svo, í störfum Kirkjugarða Reykjavíkur þá skulum við heldur ekki gleyma því að litlu sóknirnar úti á landi, þar sem eru gamlir kirkjugarðar og kannski jarðsett er mjög sjaldan, eru auðvitað ekki síður í vandræðum með að halda sínum görðum við og ég tek undir það með hv. þm. að það er auðvitað sómi að því að hafa þennan síðasta hvílustað okkar snyrtilegan og vel hirtan. Við skulum því ekki gleyma því að ástæðan fyrir þeim breytingum á hlutfalli kirkjugarðanna er ekki síður til þess að hlúa að litlu kirkjugörðunum víða um landið. Hæstv. forseti. Það er dálítið sérkennilegt að þessi þáttur samfélagsins geti treyst því að verði hækkun á meðaltekjuskattstofni einstaklinga sem nú er talinn hafa verið um 7% á árinu 1997 --- nú kemur í ljós að það er líklega 7,6% --- að þá hækki gjöldin um sömu prósentu. Ég hygg að ýmis svið þjóðfélagsins þættust góð ef þau gætu treyst slíku framlagi hvenær sem velta eykst í samfélaginu. En að öðru leyti styð ég að sjálfsögðu þetta frv. og vil leggja á það áherslu að hið háa Alþingi skoði við tækifæri lög um sóknargjöld.

Virðulegi forseti. Ég tek alveg undir það sem þingmaðurinn benti á og er ekki með ræðu minni að mæla með því að einhver prósentutala eða eitthvert hlutfall eigi endilega að vera tengt tekjuskattstofni, eins og hér er gert, en ég bendi á að þegar við höfum sett það í lög þá er fremur óeðlilegt að fara svo að valta á milli ólíkra þátta innan þess þar sem þessir tveir aðilar, kirkjugarðarnir og sóknarnefndirnar, hafa átt að fá sína hefðbundnu hækkun, að við förum þá með einhverjum hætti að flytja hlutföllin á milli. Ég vil líka benda á það, af því ég tek undir það með hv. þm. að skoða þarf stöðu kirkjugarðanna úti á landi, að mér hefur verið sagt að mjög erfitt sé fyrir Kirkjugarðasjóð að þetta 15 millj. kr. framlag kemur ekki frá Reykjavíkurprófastsdæmi. Þarna er verið að laga eitthvað með prósentum en sjóðurinn sá þarf sannarlega á því að halda. Ég veit að það er erfitt, sérstaklega þegar ríkisstjórn hefur sett sér þau mörk sem þessi hefur að halda niðri fjárlagarammanum hvað sem það kostar, og þess vegna sér maður hvergi forgangsröðun eða einhvern sérstakan skilning á þörfum og ætla ég þá ekkert að bera þetta saman við aðra þætti sem okkur finnst mjög mikilvægir að gefinn sé forgangur. Það er mjög erfitt þegar alls staðar er haldið í og ekki er hægt að líta fram hjá því að ákveðnir þættir verða í svelti að einhverjum árum liðnum eins og nú hefur gerst.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað vil ég koma að nokkrum athugasemdum. Það er rétt, eins og bent hefur verið á, að við fengum fjölda gesta á fund allshn. út af þessu máli og það er talið upp í nál. hverjir það voru, m.a. eru það Þórsteinn Ragnarsson frá Kirkjugörðum Reykjavíkur, Sigurjón Pétursson, Eggert Hauksson og Guðmundur Einarsson frá Samtökum sóknarnefnda, Ragnhildur Benediktsdóttir, formaður Kirkjugarðasjóðs, og Björn Ástmundsson, formaður sóknarnefndar Lágafellskirkju. Þessir gestir mæltu allir með samþykkt frv. þannig að ekki kom fram neinn ágreiningur hvað störf okkar í allshn. snertir varðandi þetta mál. Það er bara verið að fjalla um innbyrðis tilfærslu á þessum gjöldum en ekki um fyrirkomulag þeirra almennt eins og sumir hv. þm. hafa rætt um. Það var einfaldlega ekki verkefni okkar í allshn. að fjalla almennt um þessi mál heldur einungis þetta frv. En ég vil fá að skýra aðeins betur innihald frv. með því að vitna til athugasemda sem við fengum sendar frá dóms- og kirkjumrn. Með leyfi virðulegs forseta ætla ég að fá að vitna til þess sem þar kemur fram: ,,Sóknargjald var á síðasta ári 376,52 kr. á mánuði og kirkjugarðsgjald var 146,63 kr. Miðað við núverandi lög hækka gjöldin um 7,6% og verða 405,14 kr. annars vegar og 157,77 kr. hins vegar. Sóknar- og kirkjugarðsgjöld verða miðað við núverandi lög 1.648 þús. kr. á yfirstandandi ári. Lagafrumvarpið gerir ráð fyrir að sóknargjöld hækki minna en óbreytt lög hefðu í för með sér eða um 6,3%. Í staðinn hækka kirkjugarðsgjöld meira. Eftir sem áður verða sóknar- og kirkjugarðsgjöld 1.648 þús. kr. samtals. Hækkun sóknar- og kirkjugarðsgjalda hefur engin áhrif á skatta eða gjöld almennings. Þegar staðgreiðsla skatta var tekin upp þá voru sóknar- og kirkjugarðsgjöld reiknuð inn í staðgreiðsluprósentu. Þar með féll niður ,,nefskattur`` vegna þessa. Gjöldin eru í raun ekki til gagnvart almenningi þar sem hann greiðir ekki þessi gjöld. Ríkissjóður skilar hins vegar þessum gjöldum fyrir hvern þann einstakling sem er 16 ára og eldri óháð því hvort viðkomandi einstaklingur greiði tekjuskatt eða ekki. Núverandi lög svo og lagafrumvörp snúa aðeins að því hve miklar tekjur sóknir og kirkjugarðar hafa af almennum skatttekjum ríkissjóðs. Hækkun gjaldanna snýr þannig aðeins að útgjöldum ríkissjóðs vegna þessara mála en ekki útgjöldum almennings.`` Það má auðvitað orða þetta öðruvísi en það sem er aðalatriði og frv. mælir fyrir um kemur skýrt fram í þessum athugasemdum. Það kemur líka fram bæði í nál. og athugasemdum með frv. að sérstakri eftirlitsnefnd verði ætlað að fylgjast með afkomu kirkjugarðanna á allra næstu árum og hún muni gera tillögu til ráðuneytis um hvort rétt sé að hækkunin verði varanleg eða hvort rétt sé að færa kirkjugarðsgjald til fyrra horfs og allshn. tekur undir þörf slíkrar skoðunar. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir talaði um Kirkjugarða Reykjavíkurprófastsdæmis og það er vissulega rétt að mörg stór verkefni blasa þar við. Þess vegna er sú breyting lögð til að þeir verði tímabundið undanþegnir því að greiða 8% lögboðið framlag í Kirkjugarðasjóð árið 1998 og 1999 til að draga úr fjárhagsvanda þeirra. Þetta er sem sé tímabundið miðað við tvö ár. Við þetta mun ráðstöfunarfé Kirkjugarða Reykjavíkurprófastsdæmis aukast um 15 millj. kr. hvort árið. Þessi ráðstöfnun samrýmist því meginmarkmiði Kirkjugarðasjóðs að jafna aðstöðu kirkjugarða og veita aðstoð þar sem tekjur þeirra hrökkva ekki fyrir útgjöldum. Virðulegi forseti. Ég vildi bara láta þessar athugasemdir koma fram en að öðru leyti tek ég undir orð hv. þm. að sjálfsagt sé að fylgjast með þróun mála í þessu sambandi.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 470 ásamt brtt. á þskj. 471, um frv. til laga um breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna, nr. 43/1987, með síðari breytingum. Frumvarpið felur í sér frestun á gildistöku þess skilyrðis fyrir lögskráningu sjómanna að þeir hafi hlotið öryggisfræðslu í Slysavarnaskóla sjómanna eða með öðrum hætti. Eins og menn þekkja er gert ráð fyrir því samkvæmt lögum að forsenda fyrir því að sjómenn fái lögskráningu er að þeir hafi hlotið öryggisfræðslu í Slysavarnaskóla sjómanna eða með öðru móti. Það hefur hins vegar komið á daginn að ekki hefur verið hægt að anna því að halda nægilega mörg námskeið til þess að menn gætu farið í gegnum skólann. Þess vegna hefur verið gripið til þess ráðs tvisvar sinnum á hv. Alþingi að breyta lögunum eitt ár í senn þannig að ráðrúm gæfist til að ljúka þessum námskeiðum. Þetta hefur hins vegar ekki reynst nægilegur tími þrátt fyrir að námskeiðin hafi verið mjög vel sótt og vel skipulögð. Þess vegna er nú enn lagt til að fresta þessu gildistökuákvæði, þó með mun strangari skilyrðum en áður. Samkvæmt frumvarpinu er skipstjórnarmönnum og öðrum skipverjum veittur frestur til 31. desember 1998 til þess fullnægja skilyrðinu hafi þeir skráð sig á námskeið fyrir 1. janúar 1998. Fram kom við meðferð málsins að um 940 sjómenn hafi nú þegar skráð sig á öryggisfræðslunámskeið Slysavarnaskóla sjómanna og er það að mati forráðamanna skólans nær allir þeir sem enn eiga eftir að sækja slíkt námskeið. Ljóst er hins vegar að ekki verður hægt að ljúka námskeiðahaldi vegna þessara umsækjenda fyrr en á fyrsta ársfjórðungi 1999 vegna þess einfaldlega að þetta er svo stór hópur að skólinn annar því ekki að ljúka þessu fyrr en þá. Með hliðsjón af því er nefndin sammála því að veita skuli þennan viðbótarfrest en leggur til að hann verði framlengdur til 1. apríl 1999 svo tryggt sé að allir sem hyggjast sækja slík öryggisfræðslunámskeið eigi kost á því. Jafnframt telur nefndin eðlilegt, þar sem hér er um að ræða ákvæði sem einungis á að standa í ákveðinn tíma, að þetta frestunarákvæði verði gert að bráðabirgðaákvæði við lögin þannig að það falli niður þegar frestinum lýkur. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. Undir nál. rita auk formanns og framsögmanns hv. þm. Magnús Stefánsson, Stefán Guðmundsson, Kristján Pálsson, Egill Jónsson, Guðmundur Árni Stefánsson, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Ragnar Arnalds og Árni Johnsen.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. á þskj. 456, um frv. til laga um breytingu á lögum um Bjargráðasjóð, nr. 146/1995. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigríði Lillý Baldursdóttur og Birgi Blöndal frá félagsmálaráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Bændasamtökum Íslands, Bjargráðasjóði og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Frumvarp þetta er lagt fram í kjölfar þeirra breytinga sem gerðar hafa verið á innheimtu sjóðagjalda í landbúnaði með lögum nr. 84/1997, um búnaðargjald. Í stað hlutdeildar Bjargráðasjóðs í búnaðarmálasjóðsgjaldi kemur hlutdeild í búnaðargjaldi í samræmi við 6. gr. laganna og viðauka við þau. Hér er einungis um að ræða lagfæringu vegna laga um búnaðargjald sem felur ekki í sér efnislega breytingu á lögunum. Félagsmálanefnd mælir með samþykkt frumvarpsins. Undir þetta nál. skrifar öll nefndin, þ.e. Kristín Ástgeirsdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Pétur H. Blöndal, Einar K. Guðfinnsson, Kristján Pálsson, Magnús Stefánsson, Guðmundur Árni Stefánsson, Ögmundur Jónasson og Arnbjörg Sveinsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. sjútvn. við frv. til laga um breytingu á lögum, nr. 79 26. maí 1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Þessi lagasetning, sem er næsta ný af nálinni eins og menn heyra á þessu ártali, var afgreidd á Alþingi í maí sl. Þá fór fram heildarendurskoðun á lagaákvæðum um veiðar í fiskveiðilandhelginni og áttu þær breytingar að koma til framkvæmda 1. jan. nk. Það hefur komið í ljós að nauðsynlegt er að gera lítils háttar lagfæringar á ákvæðum laganna. Sumpart er þar um leiðréttingu á prentvillum að ræða en í öðrum tilvikum minni háttar breytingar eða nákvæmari lýsingu, aðallega á staðsetningu friðaðra hólfa eða svæða sem frv. felur í sér. Að baki frv. lá mikil og ítarleg vinna og allgóð sátt hefur tekist um endurskoðun á fyrirkomulagi þessara mála sem verður að teljast afar mikilvægt þar sem hér er um mjög mikilvæga undirstöðu undir leikreglur innan fiskveiðilandhelginnar að ræða. Nefndin fjallaði um þetta mál og fór yfir lagfæringarnar með fulltrúum sjútvrn., ráðuneytisstjóra, Árna Kolbeinssyni, Kristínu Haraldsdóttur og Jóni B. Jónassyni sem mest hefur unnið að þessu máli innan ráðuneytisins og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara í einstökum atriðum yfir efni málsins að öðru leyti. Eins og áður sagði er þar fyrst og fremst um lagfæringar og nákvæmari staðsetningar að ræða, leiðréttingu á hnitum eða stefnumiðum í einstöku tilvikum. Þó má segja að í 2. og 5. tölul. 1. gr. felist nokkrar efnisbreytingar. Í fyrra tilvikinu sökum þess að þau mistök voru gerð að miðað var við Hvíting en ekki Stokksnes þegar friðaða svæðið á því svæði var afmarkað. Það var ekki ætlunin að gera neina breytingu á stærð þessa hólfs með lögunum síðasta vor og er hér verið að lagfæra þetta enda í raun um prentvillu að ræða. Í seinna tilvikinu er fellt niður úr lögunum bann við veiðum á ákveðnu svæði við Vestmannaeyjar, þ.e. í hólfinu þar sem strengirnir liggja milli lands og Eyja. Það er til samræmis við það sem gert var í löggjöfinni að öðru leyti en ætlunin er að slík friðun verði framvegis í reglugerð en ekki samkvæmt ákvæðum í lögum og mun sjútvrh. gefa út ákvæði þar að lútandi í reglugerð. En einnig í þessu tilviki er ekki ætlunin að gera neina efnisbreytingu á því fyrirkomulagi sem við lýði hefur verið. Herra forseti. Sjútvn. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum, nr. 56/1996, um spilliefnagjald. Þessi lög voru samþykkt á síðasta þingi og hefur komið í ljós að ákveðin atriði þarf að laga og er verið að mæla fyrir því hér. Í frumvarpinu er lagt til að breytt verði ákvæðum um hámark spilliefnagjalds og það hækkað fyrir tiltekna vöruflokka. Hámarkið í lögunum er of lágt og álagt gjald nægir einungis til þess að greiða hluta af kostnaði sem til fellur, þannig að þeir sem skila spilliefnum til móttökustöðvar bera enn beinan kostnað af því. Í frumvarpinu er lagt til að spilliefnanefnd sé heimilt að greiða meðhöndlun og förgun úrgangs sem krefst sérstakrar meðhöndlunar og tengist viðkomandi spilliefnum, enda dragi það úr kostnaði við meðhöndlun og förgun spilliefna. Loks eru lagðar til breytingar á uppgjörstímabili vegna innlendrar framleiðslu úr einum mánuði í þrjá. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. Helstu atriði breytingartillagnanna eru: 1. Lögð er til breyting á 3. gr. laganna þess efnis að ráðherra ákveði laun nefndarmanna í spilliefnanefnd, en eðlilegra þykir að ákvörðun sem þessi sé á valdi og ábyrgð ráðherra en ekki nefndarinnar eins og hefur verið til þessa. 2. Lagt er til að fyrri efnismálsliður 1. gr. falli brott, en þar er kveðið á um heimild til þess að greiða förgun annars úrgangs sem krefst sérstakrar meðhöndlunar og tengist spilliefnum. Á grundvelli ákvæðis þessa var m.a. ætlunin að láta gjald á olíumálningu bera uppi förgunarkostnað við vatnsmálningu. Umhverfisnefnd telur að slíkt ákvæði samrýmist ekki tilgangi og anda laganna og leggur til að það falli brott. 3. Loks er lagt til að ákvæði 6. tölul. 2. gr. falli brott, en þar er kveðið á um að spilliefnagjald skuli lagt á plöntu- og dýrafeiti og matarolíu, en úrgangur þessara efna hefur ekki verið skilgreindur sem spilliefni og í lögunum segir að aðeins sé heimilt að leggja spilliefnagjald á slík efni sem verða að spilliefnum. Allir nefndarmenn eru samþykkir álitinu. Sérstaklega er tekið fram að Hjörleifur Guttormsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins sem kom til af því að flugi var frestað þegar þetta mál var til afgreiðslu. Þeir sem undirrita þetta skjal eru hv. þm. Gísli S. Einarsson, Árni M. Mathiesen, Ísólfur Gylfi Pálmason, Tómas Ingi Olrich, Kristín Halldórsdóttir, Kristján Pálsson, Vigdís Hauksdóttir og Lára Margrét Ragnarsdóttir. Aðeins um þetta mál frekar. Það eru nokkrar deilur út af ákveðnum efnum sem er spurning um hvort þurfi að vera skilagjald á. Það eru m.a. olíusíur úr bílum og hjólbarðar, en ef á þeim væri skilagjald þá mundu þessi efni koma betur til skila og hverfa úr umhverfinu. Það býður upp á ákveðna hættu þegar þarf að leggja út í mikla vinnu við söfnun þessara efna í fyrirtækjum þannig að það þyrfti að skoða ákveðna hluti í þessum málum. Eins má ræða um ísogsefni sem verða hreinlega að spilliefnum vegna þess sem þau taka til sín svo sem tvistur og ýmislegt annað. Herra forseti. Ég hef ekki fleira um þetta mál að segja og legg til að það fari til afgreiðslu við 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um ríkisábyrgðir. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og leggur til breytingar á frv. sem eru í þremur liðum. Fyrsta brtt. er sú að bætt verði við 2. gr. ákvæði um að í frv. skuli liggja fyrir umsögn Ríkisábyrgðasjóðs á mati á áhrifum ríkisábyrgða á samkeppni á viðkomandi sviði þegar ríkisábyrgð er veitt. Lagðar eru til breytingar á 6. gr. Annars vegar er lagt til að auk almennra viðskiptaskulda skuli eftirlauna- og lífeyrisskuldbindingar undanþegnar ábyrgðargjaldi því sem bankar, lánasjóðir, lánastofnanir, fyrirtæki og aðrir aðilar, sem lögum samkvæmt njóta eða hafa notið ábyrgðar ríkissjóðs skulu greiða. Enn fremur er lögð til breyting sem er tilvísanabreyting. Að öðru leyti leggur nefndin til að frv. verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 50/1984, um Lífeyrissjóð bænda, með síðari breytingum. Nefndin leggur til breytingar á frv. í þremur liðum sem koma fram á þskj. 476. Í fyrsta lagi er breyting á því að mökum bænda, sem eru ekki formlega talir aðilar að búrekstri en stunda þó ekki aðra vinnu og greiða því ekki í annan lífeyrissjóð, er tryggð aðild að Lífeyrissjóði bænda. Jafnframt er þeim mökum bænda sem nú stunda aðra vinnu og eru í öðrum lífeyrisjóðum tryggð undanþága frá aðild að sjóðnum. Í öðru lagi er lagt til að felld verði brott ákvæði 2. mgr. 6. gr. laganna en þar segir að ef árlegar tekjur Lífeyrissjóðs bænda hrökkva ekki fyrir ársútgjöldum hans sé Stofnlánadeild landbúnaðarins skylt að leggja fram óafturkræft fé fyrir því sem vantar. Þetta er fellt niður. Í þriðja lagi eru lagðar til tvær breytingar á 3. gr. frv. Annars vegar er lagt til að ákvæði um hámarksiðgjöld sjóðfélaga ár hvert verði fellt brott. Hins vegar er lagt til að þeim sjóðfélögum sem greiða iðgjöld af búrekstri til sjóðsins sé heimilt, en ekki skylt, að greiða iðgjöld til sjóðsins af öðrum atvinnutekjum vegna starfa sem veita ekki sjálfsagða aðild að öðrum lífeyrissjóði.

Herra forseti. Ég rita undir nál. efh.- og viðskn. með fyrirvara varðandi ákveðna þætti þessa máls. Þeir lúta jafnt að almennum aðstæðum í kringum málið og vissum efnisþáttum sem í því felast eða í breytingum meiri hluta nefndarinnar. Alþingi er einmitt þessa dagana að fjalla um og afgreiðir vonandi heildarlöggjöf um málefni lífeyrissjóða, rammalöggjöf sem málefni allra lífeyrissjóða og allur lífeyrissparnaður í landinu á að falla undir. Það liggur í hlutarins eðli að í kjölfar þeirrar lagasetningar verður þörf á endurskoðun ýmissa lagaákvæða í sérlögum um lífeyrissjóði. Má þar nefna Lífeyrissjóð bænda og ýmsa fleiri sjóði sem hafa byggt á sérlögum að einhverju leyti og heppilegast hefði að sjálfsögðu verið að mínu mati ef unnt hefði verið að ljúka þeirri vinnu og þeirri lagasetningu og fara svo með skipulegum hætti í að skoða málefni einstakra lífeyrissjóða og hvaða breytingar hin nýja löggjöf hefur í för með sér á lögum sem um þá gilda, ef slíku er til að dreifa, ellegar samþykktum þeirra og reglum um þá. Svo er og um Lífeyrissjóð bænda að ljóst er að endurskoða verður margt í lögunum um sjóðinn og starfsemi hans í kjölfar hinna nýju lagasetningar en reyndar einnig af ýmsum öðrum ástæðum. Þar má nefna sambúð lífeyrissjóðsins við landbúnaðargeirann og hluti eins og þá að lögbundið hefur verið að ávaxta hann í einum tilteknum banka. Stofnlánadeild landbúnaðarins hafði ákveðnum skyldum að gegna gagnvart lífeyrissjóðnum o.s.frv. Nú eru þetta allt saman hlutir sem eru eða hafa tekið breytingum. Varðandi efnisatriði frv. og þær brtt. sem lagðar eru til vil ég sérstaklega nefna breytingar á 3. gr. og lýsa ákveðnum fyrirvara varðandi annað af tveimur atriðum sem þar eru til umfjöllunar. Þar er breytt nokkuð orðalagi hvað varðar aðild bænda með tekjur af annarri starfemi að sjóðnum. Það eitt af þeim atriðum sem nauðsynlegt verður að skoða í kjölfar almennu lagasetningarinnar hvernig staða bænda verður í slíkum tilvikum hvað varðar iðgjöld af annarri tekjuöflun en þeirri sem til landbúnaðarins heyrir og fellur þá eðlilega undir Lífeyrissjóð bænda. Bændur eru einnig í þessu tilviki stétt eða starfshópur sem ekki er kannski að öllu leyti auðvelt að skilgreina með venjubundnum hætti. Það má um það deila hvort þeir skuli frekar teljast sjálfstætt starfandi atvinnurekendur, einyrkjar í sinni grein eða að starf þeirra, starfskjör og aðstæður séu eðli málsins samkvæmt meira í ætt við það sem gildir um launamenn og segja má að hvort tveggja sé að nokkru leyti. Ég hefði þar af leiðandi talið, herra forseti, að heppilegast hefði verið að hrófla ekki við þeim ákvæðum sem þar hafa gilt varðandi aðild að Lífeyrissjóði bænda en taka þau mál, sem ég viðurkenni að þarf að fara yfir, inn í heildarendurskoðun á málefnum lífeyrissjóðsins í kjölfar þess þegar Alþingi hefur sett hina nýju lífeyrissjóðalöggjöf. Með þessum fyrirvörum, herra forseti, get ég stutt þær breytingar sem hér eru lagðar til og horfa til bóta.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. við frv. til laga um rafræna eignarskráningu verðbréfa. Nefndin hefur fjallað um þetta mál á nokkrum fundum og leggur til breytingar á frv. sem eru í 19 liðum. Í 1. lið brtt. er lögð til breyting á skilgreiningu á eignarskráningu í 2. gr. frv. Í 2. lið er lagt til að 2. mgr. 7. gr. verði felld brott. Í 3. lið er lögð er til sú breyting á 8. gr. að vísun til endurskoðenda er færð til í upptalningu þeirra sem óheimilt er að skýra frá nokkru því sem þeir fá vitneskju um í starfi sínu eða stöðu sinni samkvæmt um hagi reikningseiganda, verðbréfamiðstöðvarinnar og viðskiptamanna hennar án undangengins dómsúrskurðar. Þá er lögð er til sú breyting á 9. gr. að gert er ráð fyrir því að verði endurskoðandi var við slíka ágalla í rekstri verðbréfamiðstöðvar að reikningar verði ekki undirritaður án fyrirvara skuli hann gera stjórn verðbréfamiðstöðvar og bankaeftirliti viðvart. Lagðar eru til þær breytingar á 10. gr. að annars vegar er bætt við nýjum tölulið þannig að Lánasýsla ríkisins fái auk þeirra sem taldir eru upp í greininni heimild til milligöngu um eignarskáningu í verðbréfamiðstöð. Hins vegar er lagt til að heimild fyrirtækja í verðbréfaþjónustu verði ekki takmörkuð við fyrirtæki sem hafa heimildir til fjárvörslu. Lagt er til að ákvæði 3. mgr. 11. gr. um aðgang verðbréfasjóða að upplýsingum um skráða eigendur hlutdeildarskírteina verði gert skýrara. Það er lagt er til að ákvæði 3. tölul. 1. mgr. 12. gr. verði breytt en þar segir að í reglugerð sem ráðherra setur sé heimilt að ákveða heimildir verðbréfamiðstöðvar til gjaldtöku fyrir umsýslu með rafbréf og skráningu í tengslum við þau. Breytingin miðar að því að einungis verði heimilt í slíkri reglugerð að kveða á um heimildir verðbréfamiðstöðvar til að ákvarða fyrirkomulag gjaldtöku enda er að mati nefndarinnar óeðlilegt að ráðherra stjórni verðlagningu á þjónustu einkafyrirtækis. Það er lögð til breyting á orðalagi 2. mgr. 14. gr. Lagðar eru til tvær breytingar á 15. gr. Annars vegar er lagt til að orðið nettun verði fellt brott úr 1. mgr. sem segir að Seðlabanki Íslands taki við innlánum frá reikningsstofnunum sem aðild eiga að verðbréfamiðstöð og annist efndalok (nettun). Óeðlilegt þykir að kveða á um eina tiltekna aðferð í ákvæðinu við efndalok viðskipta, þ.e. nettun eða jöfnun greiðslna. Hins vegar er lagt til að Verðbréfaþing Íslands eigi aðild að samráðsnefnd þeirri sem getið er um í greininni en hún er einnig skipuð fulltrúum verðbréfamiðstöðva og Seðlabankans. Lagt er til að 2. mgr. 16. gr. verði breytt í samræmi við breytingar sem hafa verið gerðar að framan. Það eru lagðar eru til tvær breytingar á 2. mgr. 20. gr. Annars vegar er lagt til að skýrt sé að verðbréfamiðstöð sé einungis heimilt að hafa milligöngu um millifærslu fjármuna og réttinda fyrir hönd útgefanda, að ósk hans, til þess sem hefur rétt til að taka við greiðslu samkvæmt skráningu í miðstöðinni. Hins vegar eru lagðar til orðalagsbreytingar á 3. málsl. Þá er lagt til að 34. gr. frv. verði 3. mgr. 20. gr. þar sem nefndin telur réttara að ákvæðið tilheyri IV. kafla frv. Lagðar eru til orðalagsbreytingar á 22., 31. og 32. gr. Lagðar eru til tvær breytingar á 25. gr. Annars vegar orðalagsbreyting á fyrri málslið 1. mgr. Nefndin telur óeðlilegt að ráðherra setji reglur um greiðslu kostnaðar og að það sé ekki í samræmi við það sem almennt tíðkast, t.d. mál sem farið er með fyrir samkeppnisráð og áfrýjunarnefnd samkeppnismála. Lögð er til sú breyting á 1. mgr. 27. gr. að fjögurra vikna frestur sá sem aðilar máls skv. 26. gr. hafa til að bera úrskurð úrskurðarnefndar skv. 25. gr. undir dómstóla hefjist við það tímamark er úrskurður hefur verið tilkynntur. Lögð er til orðalagsbreyting á 1. mgr. 29. gr. Lagt er til að við 30. gr. verði bætt nýrri málsgrein þar sem kveðið verði á um að stefna megi verðbréfamiðstöð og reikningsstofnun sameiginlega til greiðslu skaðabóta þegar ekki liggur ljóst fyrir hvor aðilanna ber ábyrgð á tjóni. Lögð er til sú breyting að 34. gr. verði felld brott. Enn fremur er lagt til að breytingar verði gerðar á ákvæðum til bráðabirgða I og II. Þær miða að því að láta skýrt koma fram að eigandi áþreifanlegs verðbréfs verði ekki skyldaður til að láta eignarskrá eignarréttindi sín yfir verðbréfi með rafrænum hætti heldur sé um valkost að ræða. Loks bendir nefndin á að ýmis dæmi í almennum athugasemdum með frv., er varða starfsemi verðbréfamiðstöðva, virðast takmarkast við þrengri skýringu á ákvæðum frv. en efni standa til samkvæmt skýru orðalagi lagagreina þess. Með þessum breytingum, hæstv. forseti, leggur efh.- og viðskn. til að frv. verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Eins og menn hafa kannski tekið eftir þá hef ég setið hjá við þessa atkvæðagreiðslu og tel mér skylt að gefa skýringu á því. Hún er einfaldlega þessi: Ég veit ekkert um það frv. sem hér liggur fyrir. Ég hef hins vegar grun um að það sé afar mikilvægt. Mér hefur ekki gefist tími til þess að skoða það vel. Mér er ekki grunlaust um að svo kunni að vera um fleiri hér inni en alla vega skal ég gangast við því að um þetta veit ég ekki neitt og get því ekki greitt um það atkvæði.

Áður en atkvæðagreiðslan hefst er rétt að skýra frá tilhögun atkvæðagreiðslunnar en hún er að nokkru leyti öðruvísi en var í fyrra vegna þess að framsetning fjárlagafrv. er nú með nýju sniði eins og kunnugt er. Fyrst verða greidd atkvæði um sundurliðanir sem merktar eru 1--4 í frv. og eru meginbálkur þess, á bls. 77--273 í frv. Fyrirferðamest er sundurliðun 2 sem er samhljóða því sem áður var kallað 4. gr. fjárlagafrv. og eru allar breytingartillögur við 2. umr. nema ein við þessa sundurliðun 2, um fjármál ríkisaðila í A-hluta. Sundurliðun 1 sem fyrsta atkvæðagreiðslan snýst um svarar til þess sem áður var 3. gr., tekjugrein frv., en sundurliðun 3 og 4 svara til 5. gr. Þetta fyrirkomulag atkvæðagreiðslunnar helgast af því að breytingar á sundurliðunum hafa áhrif á sumar lagagreinar frv. Síðan verða greidd atkvæði um lagagreinarnar, 1.--7. gr., og loks um séryfirlit 1--3 sem eru ekki sjálfstæðar heimildir heldur yfirlitstöflur en eru engu að síður hluti lagatextans. Það er á bls. 274--280 í frv. Eins og þingmenn hafa séð er uppsetning breytingartillagna líka öðruvísi en áður. Nú eru þrír töludálkar. Sá fyrsti sýnir þá tölu sem er í frv., næsti breytingu á fjárhæð og sá þriðji, lengst til hægri, sýnir nýja tillögu. Ástæða er til að vekja athygli á þessu vegna þess að yfirskriftin yfir dálkana er ekki í atkvæðagreiðsluskjalinu sem þingmenn hafa á borðum sínum. Að öðru leyti er reynt að haga atkvæðagreiðslunni eins og þingmenn eiga að venjast. Þannig eru hinir svokölluðu safnliðir, sem nefndir þingsins hafa verið að skipta, og heita raunar sérstök yfirlit II í breytingartillögunum, bornir upp með viðkomandi fjárlagalið eins og verið hefur. Þessum skýringum hefur verið dreift á borð hv. þingmanna.

Virðulegi forseti. Við þingflokksformenn höfum lagt mikla áherslu á að eiga gott samráð við forseta vorn hverju sinni um það sem á döfinni er í þinginu. Við höfum líka lagt mikla áherslu á það að gera breytingar á þingsköpum og annað sem horfir til betri vegar varðandi störf þingsins. Þetta mál, að vera með atkvæðagreiðsluna með öðru sniði en venjulega og lýtur auðvitað að breyttri uppsetningu frv., er eflaust til mikilla bóta. En athugasemd mín lýtur að því að um þetta hefðum við átt að fá að vita fyrr. Það hefði verið full ástæða til að ræða við þingflokksformenn um að nú yrði atkvæðagreiðslan með öðru formi og uppsetning öðruvísi. Hvers vegna segi ég þetta? Það er vegna þess að venjulega höfum við haldið þingflokksfundi klukkustund fyrir atkvæðagreiðsluna til að fara yfir atkvæðagreiðsluskjalið, samræma ýmislegt í málflutningi okkar og átta okkur á stöðunni. Ég boðaði þingflokksfund í gær á þessum sama tíma, kl. hálf eitt í dag. Þá kemur í ljós að varðandi þetta stóra mál, stærsta mál hvers vetrar, fjárlög ríkisins, er uppsetning nú öðruvísi og við hefðum e.t.v. kosið að fara betur í frumvarpstextann sjálfan því oft er það svo að við þingmenn ætlum að gera athugasemdir við annað en brtt. okkar eða meiri hlutans. Þess vegna þykir mér miður, virðulegi forseti, að það skuli vera fyrst nú þegar við erum komin í atkvæðagreiðsluna að við fáum að vita um breytta uppsetningu og geri þessa athugasemd ef vera kynni að við þyrftum að biðja um hlé vegna einhvers sem upp kemur.

Forseti hefur heyrt þessa athugasemd og harmar það að hafa ekki gert þingflokksmönnum nægilega glögga grein fyrir þessu áður en atkvæðagreiðsluskjalinu var dreift til þingmanna í morgun en forseti vonar að atkvæðagreiðsluskjalið sé nægilega skýrt. En ef eitthvað kemur upp á sem þarfnast skýringar er sjálfsagt að taka það til athugunar meðan á atkvæðagreiðslunni stendur.

Herra forseti. Um þennan lið er það að segja að ekkert liggur fyrir frá meiri hlutanum í fjárln. um tekjuöflun. Ég vek athygli á því að lagt er til að á milli umræðna sé um að ræða 1,5 milljarða í halla á fjárlögum sem er mjög óeðlilegt. Það er reyndar mjög óeðlilegt að ekki skuli liggja fyrir nokkur skapaður hlutur um tekjuöflun ríkisins þegar umræðan hefst. Ég held að við þurfum að breyta þessu. Það er verið að gera tilraun til betri vinnu við fjárlagaafgreiðsluna og ég lýsi enn yfir ánægju minni með þær breytingar sem eru að verða varðandi fjárreiður ríkisins en þetta er óeðlilegt. Ég mælist til þess að þessu vinnulagi verði breytt. Það verði farið að fjalla um tekjuöflun ríkisins strax fyrir 2. umr.

Virðulegi forseti. Það kann að sýnast eðlileg ábending sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni. Það er nú svo að við erum að samþykkja fyrst og fremst útgjaldaáætlunarbreytingar sem eru ákveðnar en það snýr þannig að tekjuhliðinni að hún getur verið að breytast alveg fram eftir desembermánuði þannig að í stað þess að vera að breyta tölunum tvisvar, fyrst í 2. umr. og síðan við þá 3. hefur verið ákveðið, og þannig hefur verið farið að á síðustu áratugum, að tekjubreytingarnar koma inn í 3. umr. Ég vil hins vegar taka skýrt fram að að sjálfsögðu gera menn sér nokkurn veginn í hugarlund hvernig breytingarnar kynnu að verða og mér er kunnugt um að fjárln. hefur haft þær upplýsingar þó þær séu kannski ekki nákvæmar og geti ekki orðið nákvæmar fyrr en milli 2. og 3. umr. Þar er ekki verið að tala um beinar tölur heldur um nokkurn veginn tölurnar sem gætu legið fyrir eins og hv. þm. benti reyndar sjálfur á.

Hæstv. forseti. Í mjög vel rökstuddu plaggi sem forsvarsmenn Háskóla Íslands lögðu fyrir fjárln. fóru þeir fram á 130 millj. kr. í viðbótarframlög til háskólans svo að hann gæti hvað varðar aðbúnað staðist samanburð við sambærilegar stofnanir erlendis. Þessu erindi var ekki svarað nema að hluta og því leggjum við minnihlutamenn til í tillögunni að til tölvu- og tækjakaupa í Háskóla Íslands verði sérstaklega veitt 80 millj. Þingmaðurinn segir já.

Herra forseti. Eins og sést hef ég greitt atkvæði með málinu en um er að ræða að það var lögð fram mjög góð rökskýring fyrir beiðni Tækniskóla Íslands og þess vegna gerði minni hluti fjárln. tillögu sem ég vísa til sem er á þskj. 481, 2. tölul., þar er um 45 millj. kr. sérstakt framlag að ræða til Kennaraháskóla Íslands, Tækniskóla Íslands og Háskólans á Akureyri. Þarna er um þó mun meiri fjármuni að ræða og stuðst við beiðni þessara aðila. Ég tel að Alþingi eigi að sjá sóma sinn í því að styðja þá tillögu sem liggur fyrir frá minni hlutanum.

Herra forseti. Um næstu áramót eru að gerast mjög merkileg tíðindi í menntunarmálum á uppeldissviði og umönnunarsviði í landinu. Fjórir skólar eru að sameinast, þ.e. Íþróttakennaraskólinn, Kennaraháskólinn, Fósturskólinn og Þroskaþjálfaskólinn og það hefur náðst í hv. menntmn. mjög góð samstaða um þetta mál. Hér flytjum við tveir þingmenn tillögu um að greiða fyrir þessu nýja samstarfi fjögurra skóla með því að ríkissjóður ákveði að leggja fram 20 millj. kr. til tækjakaupa og endurskipulagningar. Við lítum á þetta sem það merkilegt átak sem þarna er að eiga sér stað að ástæða sé til þess að Alþingi samþykki sérstaka fjárveitingu í þessu skyni sem eins konar tannfé handa hinum nýja skóla sem tekur til starfa frá og með næstu áramótum.

Hæstv. forseti. Lengi hefur verið til vansa hversu naumt hefur verið skorið fé sem Námsgagnastofnun hefur verið ætlað til að gegna hlutverki sínu. Eftir alla þá umræðu sem hefur farið fram í þjóðfélaginu að undanförnu um að bæta skólastarf, og þar hlýtur Námsgagnastofnun að gegna veigamiklu hlutverki, leggjum við til að fjárveitingar til stofnunarinnar verði auknar um 40 millj. Ég segi já.

Herra forseti. Framlag til Námsgagnastofnunar byggir á framlagi á hvern nemanda. Það framlag er nú rúmlega 5.000 kr. en var t.d. um 6.500 árið 1991. Á sama tíma hafa verið gerðar auknar kröfur um framboð og gæði námsefnis. Framlög til námsefnisgerðar eru í engu samræmi við þær kröfur sem gerðar eru til árangurs í skólastarfinu. Við því verður að bregðast. Annað er fráleitt, ekki síst í ljósi þeirra orða sem voru látin falla á síðasta vetri við umræðu um svokallaða TIMSS-rannsókn. Þess vegna segi ég já.

Herra forseti. Ég styð þennan lið en ég vil gera sérstaka athugasemd vegna Vesturfarasetursins á Hofsósi þar sem sótt var um 11 millj. kr. framlag og aðeins orðið við 1,2 millj. Þarna er um mjög sérstætt mál að ræða, mikið framlag hefur komið frá heimamönnum til setursins. Ég tel að það sé mjög ómyndarlega staðið að málinu og hefði viljað sjá 5 millj. til þessa sérstaka liðar sem heldur utan um Vesturfarasögu íslensku þjóðarinnar. Ég vil gera grein fyrir því að þarna er ekki nógu vel tekið á.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um hækkun á framlagi til Kvikmyndasjóðs Íslands um 2,1 millj. kr. eða 1% frá fjárlagafrv. Ríkisvaldið á hins vegar að mínu mati að leggja mun meira fé í Kvikmyndasjóð. Nýjustu rannsóknir á kvikmyndaiðnaði sýna að ríkisvaldið fær allt og meira til til baka af því fjármagni sem það veitir í gegnum Kvikmyndasjóð og þá er ótalinn sá ávinningur sem ríkisvaldið hefur vegna ferðaþjónustu. Tekjur ríkissjóðs eingöngu vegna ferðamanna sem ákváðu Íslandsferð eftir að hafa séð íslenskar kvikmyndir eða þátt í sjónvarpi eru yfir 400 millj. kr. á ári. Kvikmyndaiðnaður er umfangsmikil og arðbær atvinnugrein og ég boða við þessa atkvæðagreiðslu tillögu við 3. umr. fjárlaga um að auka framlagið verulega þegar tekju\-áætlun liggur fyrir. Ég hvet þingheim til að íhuga þetta mál vandlega og styðja þá tillögu þegar hún kemur síðar fram.

Herra forseti. Brtt. þessi gengur út á að gera lítils háttar hækkun á skammarlega lágu framlagi okkar Íslendinga til þróunarsamvinnu á þann hátt að grunnframlag til Þróunarsamvinnustofnunar verði hækkað um 50 millj. kr. Eins og hv. alþm. er vafalaust kunnugt, þá hefur frammistaða Íslands að þessu leyti verið mikið hneykslunarefni og til álitshnekkis fyrir land og þjóð um langt árabil, að við ein mesta velmegunarþjóð heimsins, höfum lagt langtum minna af mörkum til þróunarhjálpar og þróunarsamvinnu en aðrar sambærilegar þjóðir. Að vísu er ljóst að þessi 50 millj. kr. hækkun mundi ekki draga langt til að koma hlutfallinu upp í það sem það þyrfti að vera eða 0,7% af landsframleiðslu eins og velmegunarríkin hafa samþykkt að leggja af mörkum en mundi þó vísa í rétta átt. Ég trúi ekki öðru en hv. alþm. treysti sér til að styðja þessa hógværu tillögu í góðærinu.

Virðulegi forseti. Við Íslendingar gumum okkur gjarnan af því að við séum í hópi 10 efnuðustu þjóða heims og lifum við lífskjör sem fáar þjóðir í veröldinni ná jafngóðum. Samt sem áður er það rétt hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að við getum okkur það orð á alþjóðavettvangi að leggja einna minnst allra þjóða til þróunaraðstoðar. Það er smánarblettur á okkur Íslendingum sem hrósum okkur gjarnan af ríkidæmi okkar hve við stöndum illa að verki í því máli. Því mun ég greiða atkvæði með þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrv. var upphaflega gert ráð fyrir því að hátt á sjötta tug milljóna yrði innheimtur sem sérstakur nefskattur á símnotendur í þágu einkavinavæðingar íhaldsins. Tillagan sem hér um ræðir er að því leyti til bóta að lækka á þessa fjárhæð um helming. Við greiðum ekki atkvæði.

Herra forseti. Þegar húsaleigubótakerfið fór af stað var samkomulag um að ríkissjóður legði fram 400 millj. kr. Nú er áformað að framlög ríkisins verði 280 millj. kr. á næsta ári. Þó er verið að skylda öll sveitarfélög til að greiða húsaleigubætur auk þess sem stefnt er að því að færa leigu í félagslegum íbúðum eða leiguíbúðum upp í raunkostnað en greiða þess í stað húsaleigubætur. Við þessa breytingu þurfa sveitarfélögin að leggja fram verulegar fjárhæðir umfram greiðslu húsaleigubóta til að leigjendur verði jafnsettir á eftir. Verði það ekki gert getur leiga hækkað um allt að 20 þús. kr. hjá þeim sem búa í leiguíbúðum sveitarfélaga. Það framlag ríkisins sem hér er verið að greiða atkvæði um tryggir ekki að leigjendur verði jafnsettir og áður. Ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Það er afstaða okkar alþýðubandalagsmanna að greiðsla húsaleigubóta eigi að vera hjá ríkisvaldinu rétt eins og greiðsla barnabóta. Það er nauðsynlegt til að tryggja samræmdan rétt allra leigjenda um land allt og því sitjum við hjá við þessa tillögu.

Herra forseti. Samkomulagið við Samband ísl. sveitarfélaga um fyrirkomulag húsaleigubóta er ágætt. Þær 400 millj. sem upphaflega voru ráðgerðar í húsaleigubætur þurfti aldrei að nota. Mest hafa um 200 millj. gengið út í þessi verkefni frá ríkinu. Samkomulagið er staðreynd, gott samkomulag og viðunandi fyrir bæði ríki og sveitarfélög um fyrirkomulag húsaleigubóta. Hér er um dæmigert nærverkefni að ræða og eðlilegra að það sé hjá sveitarfélögum en ríkinu.

Virðulegi forseti. Á tyllidögum er talað um að menntun sé fjárfesting. Í fjárlögum þessarar ríkisstjórnar sér þess ekki stað. Að hafa Starfsmenntasjóð undir Atvinnuleysistryggingasjóði er röng hugsun. Við eigum að bjóða upp á virka endurmenntun og starfsþjálfun til nýrra starfa fyrir þá sem minnsta menntun hafa. Fullorðinsfræðsla er greidd af fullorðnum. Verkafólk og aðrir með lægstu tekjur eiga verst með að missa tekjur og það er fjarlægast fyrirtækjum að greiða endurmenntun fyrir það fólk. Við eigum að tryggja að vinnuafl verði frjálst og óbundið fyrirtækjum með því að koma á námsleyfum. Brjótast út úr því ríkjandi hugarfari að vinnudýrið sé mælikvarði á láglaunafólk. Menntum alla, ekki bara suma, með sterkum starfsmenntasjóði. Þess vegna leggjum við til hækkun á framlögum til hans.

Virðulegi forseti. Í langflestum tilvikum greiðir stjórnarandstaðan atkvæði með úthlutun safnliða þó deildar meiningar séu um hvernig þeim skuli fyrir komið. Mig langar til þess að vekja athygli á því að oft sér maður einkennilega þætti inni á þessum safnliðum og virðist vera svolítið ruglingskennt undir hvaða ráðuneyti þeir flokkast. Í 12. lið eru framlög til Verndar, fangahjálpar sem ég styð að sjálfsögðu að fái framlög, en Vernd starfar samt sem áður í samstarfi við Fangelsismálastofnun. Því væri eðlilegra að þessi liður heyrði undir dómsmálin heldur en félagsmálin þar sem um fastan samning er að ræða.

Herra forseti. Þessi tillaga felur í sér að fæðingarorlof feðra verði einn mánuður í stað tveggja vikna eins og ríkisstjórnin áformar en á dagskrá fundarins á eftir atkvæðagreiðslu um fjárlagafrv. er frv. heilbrrh. þar að lútandi. Þá mun ég skýra nánar nauðsyn þess að fæðingarorlof feðra verði ekki styttra en einn mánuðir í fyrsta áfanga. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég tek eftir því að menn eru að sjálfsögðu búnir að greiða atkvæði áður en atkvæðaskýring er gefin. Menn þurfa ekki að hlusta á nein rök, menn fara bara eftir tilskipunum frá ríkisstjórninni. Þetta er umhugsunarefni. Fyrir Alþingi liggur frv. til laga, hæstv. forseti, þar sem gert er ráð fyrir að draga úr kostnaði elli- og örorkulífeyrisþega við tannlæknakostnað, en þess eru dæmi síðan farið var að skerða framlög til þessa málaflokks fyrr á þessum áratug að efnalítið fólk, lífeyrisþegar og öryrkjar, hafi ekki tök á því að leita sér lækninga á þessu sviði. Með breytingum í umræddu frv. yrði dregið úr jaðaráhrifum innan almannatryggingakerfisins gagnvart elli- og örorkulífeyrisþegum. En í umræddu frv. er einnig gert ráð fyrir breytingum á aldursviðmiðunum unglinga barnafólki í hag. Aukið framlag til þessa málaflokks sem hér er verið að leggja til mundi stórlega draga úr tilkostnaði skattborgara þegar fram líða stundir.

Forseti vekur athygli á því vegna orða hv. þm. að umræðunni er lokið og þingmenn gera grein fyrir atkvæði sínu þegar þeir koma í ræðustól.

Hæstv. forseti. Í vinnu fjárln. kom fram að fjárhagsvandræði landlæknisembættisins eru umtalsverð. Þrátt fyrir beiðni þar að lútandi var ekki talið unnt að verða við því að hækka framlög til landlæknisembættisins. Ég segi já við tillögunni.

Herra forseti. Það hefur komið fram í vinnunni í heilbr.- og trn. að vegna fjárskorts hjá landlækni hefur ekki verið hægt að vinna úr mikilvægum upplýsingum sem hafa safnast til landlæknisembættisins, sem þörf er að byggja á þegar vinna við heilbrigðis- og tryggingamálin er til umræðu og þegar verið er að taka ákvarðanir. Ég tel því mjög mikilvægt að það verði staðið betur að fjárveitingum til landlæknisembættisins. Ég segi já.

Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt hefur Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri allt fram á síðasta ár tekist að haga rekstrinum í samræmi við fjárveitingar Alþingis. Nú hefur fjárhagsstaða þess hins vegar snúist á verri veg. Það hefur orðið mikil aukning í þjónustu sjúkrahússins, enda búa um 40 þúsund manns á þjónustusvæði þess og hin síðari ár hefur sjúkrahúsið annast æ fleiri sjúklinga sem áður fóru til stóru sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu. Af þeim sökum og vegna niðurskurðar heilbrrn. hin síðari ár er halli FSA kominn í 84 millj. kr. nú í árslok. Það er nauðsynlegt að auka fjárveitingar til sjúkrahússins á næsta ári. Þar sem vandinn er ekki leystur í frv. eða breytingartillögum meiri hlutans telur minni hlutinn nauðsynlegt að hækka framlagið til FSA um a.m.k. þessar 50 millj. kr. Ég segi að sjálfsögðu já.

Herra forseti. Það er alveg óumdeilt að það þarf meiri fjármuni til reksturs Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Umfang starfseminnar hefur aukist og það hefur verið tekin upp ný starfsemi, ráðnir nýir sérfræðingar. Allt hefur þetta verið gert á grundvelli ákvarðana og með vitund og vilja og samþykki löggjafarvaldsins og ráðuneytis. Það er þess vegna neðan við allar hellur að stofnunin skuli vera sett í það ár eftir ár að fá ekki fullnægjandi fjárveitingar til að standa undir þeim rekstri sem búið er að ákveða að þar skuli fara fram. Afgreiðsla hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta hennar á málefnum Fjórðungssjúkrahússins hvað fjáraukalög snertir var til skammar og áframhaldið verður áfram til skammar ef það á að loka hér fjárlögunum þannig að það er fyrir séð umtalsverð fjárvöntun vegna rekstrarins á næsta ári sem er þó samstaða um að skuli fara fram á stofnuninni. Þetta er afgreiðsla sem er Alþingi ekki sæmandi. 50 millj. kr. hækkun mundi bæta verulega úr og ég vona að þingmenn styðji þá sjálfsögðu tillögu.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur ekki verið niðrskurður til Sjúkrahússins á Akureyri en þar hefur verið mjög aukin starfsemi. Við munum skoða Sjúkrahús Akureyrar sérstaklega í nefndinni sem mun fara af stað með þær 300 millj. sem við höfum í potti vegna þess aukna starfs sem þar er.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í umræðu um fjáraukalög og fjárlög hafa málefni spítalanna verið sett í ákveðinn farveg með fjárveitingum í tvennu lagi í þessum lagagreinum með stýrinefnd til þess að fara yfir málefni spítalanna og gera við þá samkomulag um fjárveitingar. Í ljósi þess greiði ég atkvæði gegn tillögunni og segi nei.

Herra forseti. Eins og margsinnis hefur komið fram er vandi sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu slíkur að sú upphæð sem á að setja í sérstakan pott, 300 millj. kr., dugir engan veginn til þess að rétta stöðu þeirra. Þess vegna segi ég að sjálfsögðu já.

Herra forseti. Upplýsingar hafa komið fram um það að ef fjárlögin verða afgreidd eins og tillögur liggja nú fyrir um verður að loka frá og með næstu áramótum 200 sjúkrarúmum og segja upp 400 manns í vinnu á spítölunum í Reykjavík. Það er algerlega óyggjandi upplýsingar og meiri hlutinn hefur ekki mótmælt því. Það liggur líka fyrir samkvæmt upplýsingum sem komu frá Þjóðhagsstofnun í gær að framlögin til heilbrigðismála í heild eru í stöðnun og hlutfall til heilbrigðismála af vergri landsframleiðslu hefur farið lækkandi. Allt þetta er til marks um að heilbrigðismálin eru út undan í þessari ríkisstjórn hvernig sem það er skoðað. Það er stórhættulegt, herra forseti. Þess vegna er tillagan flutt hér að því er varðar Ríkisspítalana. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Áætlaður halli sjúkrahúsanna bæði frá fyrri árum og þessu ári er á annan milljarð kr., 700 millj. fyrir sjúkrahúsin hér í Reykjavík og um 500 millj. fyrir sjúkrahúsin á landsbyggðinni. Í lok næsta árs verður þessi uppsafnaði vandi um 3 milljarðar kr. Sú rýmkun sem hér er lögð til er tilraun til þess að fá ríkisstjórnina til að sýna örlitla viðleitni til að viðurkenna staðreyndir vegna þess að tilkostnaðurinn sem þessir fjármunir eiga að standa straum af er löngu fallinn. Hann er þegar kominn í skuld og reyndar er skuldin miklu stærri en þessu nemur. Nú er í tísku að tala um að allt eigi að vera sýnilegt og það er talað um fjárreiður ríkisins, að bókhaldið sé sett upp á ákjósanlegan máta. En það er ekki nóg að hafa flott bókhald ef það gengur ekki upp. Ég segi já.

Herra forseti. Það hefur verið ömurlegt að fylgjast með málflutningi hv. stjórnarliða varðandi þetta tiltekna atriði. Það hefur komið fram í ræðum þeirra í þinginu að þeir hafa gögn frá forsvarsmönnum spítalanna sem segja það klárt og kvitt að það er gríðarlega mikill halli, það vantar mikið af peningum og ekkert af því sem stjórnarandstaðan hefur sagt hefur verið hrakið. Þeir peningar sem eiga að koma í gegnum pottagaldur hv. formanns fjárln. fyrir hönd ríkisstjórnarinnar nægja engan veginn til þess að leysa vanda sjúkrahúsanna. Ég segi þess vegna, herra forseti, að sú tillaga sem liggur fyrir er mjög skynsamleg, hún er hófleg. Eina leiðin til þess að létta þennan vanda er að samþykkja hana og þess vegna segi ég já.

Herra forseti. Eins og kom fram í umræðunni í gær um fjárlögin er stærsti vandinn í samfélaginu ástandið á stóru sjúkrahúsunum. Það liggur fyrir að það vantar a.m.k. 900 millj. kr. ef ætti að reka þau eins og árið í ár, ef ætti að reka sjúkrahúsin árið 1998 eins og í ár. Og eins og þau eru rekin í ár er verið að brjóta lög sem við samþykktum í haust á sjúklingum með þeirri þjónustu sem þar er veitt og það er ekki boðlegt. Þess vegna segi ég já við þessari tillögu.

Hæstv. forseti. Ég styð að sjálfsögðu að Ríkisspítalarnir fái 25 millj. kr. hækkun með þessari brtt. en ég harma tilefnið sem er það að til stendur að leggja niður meðferðarheimilið á Kleifarvegi fyrir geðveik börn sem Borgarspítalinn eða Sjúkrahús Reykjavíkur hefur rekið og sameina það barnageðdeildinni á Dalbraut. Ég held að afar illa sé að verki staðið og skaði heimilinu að Kleifarvegi. Hús þetta var á sínum tíma gefið sérstaklega til þessarar starfsemi. Þar hafa dvalist 6--7 börn í einu og rekstrarkostnaður við það hefur verið um 23 millj. á ári sem er afar góður rekstur. Árangur hefur verið dæmalaus enda starfslið þar með ágætum. Ég held að þetta sé eitt af þeim atriðum sem verið er að fást við í heilbrigðiskerfinu sem kemur engum til góða. Ég er á móti þessari aðgerð en mér er ljóst að kominn er samningur milli Reykjavíkurborgar og ríkisins og ég ætla ekki að setja mig á móti því að Ríkipsspítalarnir fái 25 millj. kr. Þeir hafa nóg að gera við það en ég harma tilefnið.

Herra forseti. Þetta er eina innlegg meiri hlutans í alla umræðuna um vanda stóru sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu og er í raun engin hækkun heldur tilfærsla um 25 millj. kr. til Ríkisspítalanna vegna tilflutnings á rekstri Kleifarvegsheimilisins sem á að flytja frá Sjúkrahúsi Reykjavíkur og liður þess sjúkrahúss er síðan lækkaður um sömu upphæð. Það er nú allur skilningurinn og rausnin. Ég mun styðja þessa tillögu með tilliti til þess verkefnis sem þar um ræðir en að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn tillögu nr. 57 um lækkun á móti til Sjúkrahúss Reykjavíkur. Því veitir sannarlega ekki af þeirri upphæð.

Virðulegi forseti. Hér er um algert sýndarframlag að ræða sem mun engu breyta um möguleika Ríkisspítalanna til að veita þá lögbundnu þjónustu sem þeim er ætlað. Þær niðurstöðutölur sem þar munu birtast eru hrein og klár ávísun á upplausn og erfiðleika á komandi fjárhagsári. Ég vil ekki vera þátttakandi í slíku þó að ég fagni í sjálfu sér hverri krónu sem til viðbótar kemur til þessa rekstrar, þá er hér langt í frá nægilegt fjármagn á ferð og niðurstöðutölur engan veginn viðunandi. Á því tek ég enga ábyrgð og greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Mér finnst rétt að minna á að verið er að auka fjármagn til heilbrigðismála á þessu ári og næsta ári um 1 milljarð umfram það sem var lagt fram í fjárlagafrv. og fjáraukalagafrv. við 1. umr. Mér finnst rétt að minna á það hér og sérstaklega þegar menn ræða um að verið sé að leggja niður Kleifarvegsheimilið, þá er eingöngu verið að flytja stjórnina yfir á Dalbraut og það er samkomulagsatriði sem er búið að ræða um í nokkurn tíma og fullt samkomulag um. Ég minni á þetta um að auka fjármagn til heilbrigðismála og það er óeðlilegt að tala um lokanir fleiri deilda á sama tíma sem við erum að auka fjármagnið.

Virðulegur forseti. Það er að gerast ítrekað í atkvæðagreiðslunni þegar óskað er skýringa að þingmenn og í raun ráðherrar koma inn í umræðuna eða biðja um orðið eftir að einn eða tveir hafa talað. Hér er greinilega haldið rangt á máli varðandi stjórn fundarins að þessu leyti. Það verður að tryggja að þeir sem ætla að skýra atkvæði sitt biðji um það þegar í upphafi þannig að ljóst sé hverjir ætla að gera það en hér verði ekki efnt til umræðna. Ég var að hugsa um að biðja um orðið á eftir hæstv. heilbrrh. til að láta reyna á þetta en þetta gengur að sjálfsögðu ekki. Þetta er gegn þingsköpum.

Þetta er réttmæt athugasemd frá hv. þm. og forseti hvetur hv. þingmenn til þess að gera grein fyrir atkvæði sínu en hefja ekki umræðu að nýju um mál sem umræðu er lokið um.

Herra forseti. Í öllum gögnum sem hafa borist til fjárln. liggur fyrir að gífurlegur vandi blasir við hjá Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Uppsafnaður halli fyrri ára er um 700 millj. og það vantar til sjúkrahúsanna í Reykjavík um 900 millj. til rekstrar á næsta ári. Ég skora á ykkur, ágætu þingmenn stjórnarmeirihlutans: Styðjið þið þessa tillögu. Þá gerið þið vel. Ef þið farið gegn henni eins og er þegar byrjað að koma í ljós eruð þið að skerða möguleika til að halda við heilbrigðiskerfinu eins og nauðsynlegt er. Annars blasa við lokanir samkvæmt öllum gögnum. Þingmaðurinn segir já.

Herra forseti. Flestir þingmenn sem töluðu í umræðunni í gær og langt fram á nótt viðurkenndu að Sjúkrahús Reykjavíkur hefði farið sérstaklega illa út úr fjárveitingum liðinna ára, verst allra sjúkrahúsa á landinu. Samt segja þessir sömu þingmenn nei við tillögunni. Ég segi að sjálfsögðu já.

Herra forseti. Ég dreg það satt að segja mjög í efa að þingmenn geri sér almennt ljóst hvað hér er að gerast. Hér á að taka ákvörðun um að loka 100 rúmum á Borgarspítalanum frá og með næstu áramótum. Verið er að taka ákvörðun um að segja upp 200 starfsmönnum Borgarspítalans. Gera menn sér ljóst að þetta er nákvæmlega svona? Þeir sem telja að þeir geti sloppið með eitthvað annað eru að gefa í skyn að þeir ætli að reyna að knýja fram aukafjárveitingu á næsta ári fyrir Borgarspítalann upp á hálfan til heilan milljarð króna. Augljóst er að í tillögunni eins og hún liggur fyrir frá ríkisstjórninni mun Borgarspítalinn að verulegu leyti þurfa að draga niður sína starfsemi og loka. Ég lýsi ábyrgð á hendur stjórarflokkunum í þessu efni um leið og ég styð þá tillögu sem hér liggur fyrir og segi já.

Herra forseti. Við umræður um þetta mál í gær komu fram tvær mjög mikilvægar yfirlýsingar frá hv. þm. Jóni Kristjánssyni, formanni fjárln. Hann lýsti því ítrekað yfir að hann gerði sér grein fyrir að vandi sjúkrahússins væri mjög mikill og jafnframt því að nauðsynlegt yrði að taka á þeim vanda þegar ákveðinni skoðun yrði lokið í byrjun næsta árs. Þetta er mjög mikilvægt. Eigi að síður blasir við að ef ekki koma meiri peningar til spítalans núna á allra næstu vikum, þá á yfirstjórn spítalans engra kosta völ annarra en grípa til uppsagna. Þar með liggur fyrir að segja þarf upp 200 manns. Ég segi því já við þessari tillögu en undirstrika að þær uppsagnir verða á ábyrgð hæstv. heilbrrh.

Herra forseti. Vandi Sjúkrahúss Reykjavíkur er stærsti vandinn í heilbrigðismálum okkar. Herra forseti. Ég skora á hv. þingmenn að samþykkja þessa tillögu. Þótt hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður fjárln., hafi talað um það í umræðunni í gær að tekið yrði að einhverju leyti á þessum vanda og menn geri sér grein fyrir honum, þá dugar þetta ekki til. 100 af 500 sjúkrarúmum spítalans verður lokað nú eftir áramótin og ársverkum fækkað um 200 ef ekki verður samþykkt viðbótarfjárveiting. Kröftugustu pottasleikjar duga ekki. Þó allir pottar ráðherrans færu til Sjúkrahúss Reykjavíkur, þá dygði það ekki til þess að bæta ástandið. Við verðum að leggja til viðbótarfjárveitingu. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Þó að meðferðarheimilið við Kleifarveg flytjist til Dalbrautar tel ég ekki ástæðu til að lækka framlög til Sjúkrahúss Reykjavíkur og segi því að sjálfsögðu nei.

Hávirðulegur forseti. Svo ég geri grein fyrir því sem er að gerast í þinginu tel ég rétt að leggja áherslu á að átakspunktarnir liggja í heilbrigðismálunum sem við ræðum nú. Þar er stríðið milli virðulegra þingmanna og ég vil árétta að átakspunktarnir eru þarna. Ég segi nei við tillögu um að skerða framlög til þessa vistheimilis um 25 millj. þó svo það sé fært á milli stofnana.

Herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að hafa það í huga sem kemur mjög glöggt fram í þessari atkvæðagreiðslu að skurðpunktur átakanna í tengslum við þessa fjárlagaafgreiðslu liggur í heilbrigðismálunum. Það er nauðsynlegt að láta það koma skýrt fram og ég vil taka undir það sem hv. þm. Gísli S. Einarsson sagði í þessum efnum. Ég vil einnig nota þetta tækifæri, herra forseti, til þess að mótmæla sérstaklega því sem hæstv. heilbrrh. sagði hér áðan um raunaukningu til heilbrigðismála upp á einn milljarð kr. á tveimur árum. Það er rangt. Staðreyndin er sú að framlögin til heilbrigðismála á þessu og næsta ári eru lægri en þau hafa nokkru sinni verið hvernig sem það er mælt í 5 eða 10 ár. Það er veruleikinn, herra forseti.

Herra forseti. Hér er gert ráð fyrir því að veita á næsta ári 300 millj. kr. til að koma til móts við þann vanda sem um er að ræða hjá sjúkrahúsum í landinu. Hvað varðar Reykjavíkursjúkrahúsin ein er þessi vandi um 900 millj. kr. og sá vandi er viðurkenndur. Meiri hlutinn hefur ekki sýnt fram á að það séu rangar tölur. Því er augljóst að um er að ræða fjárhæðir sem eru fjarri öllu lagi og duga engan veginn hvorki til að taka á vanda sjúkrahúsa í Reykjavík né annars staðar í landinu. Talan er fráleit. Í öðru lagi eru vinnubrögðin við þetta mál fyrir neðan allar hellur. Ég tel að með þessum vinnubrögðum sé meiri hluti fjárln. að lýsa vantrausti á heilbrrn. og ég tel í raun að þar sé óeðlilega að hlutunum staðið. Ég greiði því ekki atkvæði um þessa tillögu eins og hún lítur út hér.

Herra forseti. Meiri hlutinn hefur fellt allar hinar raunsæju og vel rökstuddu tillögur minni hlutans um hækkun framlaga til sjúkrahúsanna. En hér kemur einn potturinn eins og nú er siður í ráðuneytinu. Með tilliti til vandans sem við er að fást er þessi tillaga satt að segja eins og upp í nös á ketti og þó segja megi að allt sé betra en ekkert, þá kýs ég að sitja hjá.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki taka þátt í þeirri grautargerð sem hér er í staðið. Ljóst er að þeir fjármunir sem hér er ráðstafað í tiltekinn pott eru engan veginn nægilegir. Á hinn bóginn er þetta ávísun á baráttu milli hjúkrunarstofnana og sjúkrahúsa vítt og breitt um landið um þær fáu krónur sem til ráðstöfunar eru. Verklagið er mér ekki að skapi. Vandinn liggur algerlega ljós fyrir og hv. þingmönnum er ekkert að vanbúnaði að taka ákvarðanir um hvert þessir fjármunir eigi að renna og í hve miklum mæli. Það á ekki að vísa til stýrinefndar eða einhverrar sérnefndar ráðuneytisins. Ég vil ekki að þessi vinnubrögð séu ástunduð.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að hafa þessar 300 millj. óskiptar vegna þess hve mikilvægt er að fara með framkvæmdastjórum þessara sjúkrahúsa í það hvernig haga skal málum til framtíðar. Þess vegna er mikilvægt að hafa þessar 300 millj. kr. óskiptar. Ég segi já og það mun koma fram að þessar 300 millj. munu nýtast og við munum sýna fram á að með meiri samvinnu sjúkrahúsanna náum við árangri.

Herra forseti. Stofnun stýrinefndarinnar felur í sér að Sjálfstfl. hefur fengið því framgengt að búið er að taka út úr heilbrrn. mótun stefnu um sjúkrahúsamál framtíðarinnar. Eins og staðan er held ég að það sé jákvætt. Ég held að það sé farsælt. Eigi að síður nægja þær 300 millj. sem fylgja þessari aðgerð engan veginn til að leysa þennan vanda. Ég leggst ekki gegn þeim en get heldur ekki stutt hversu skammt ríkisstjórnin stígur.

Virðulegi forseti. Hér er verið að afgreiða tillögu um 17 millj. aukaframlag til vímuefnavarna. Við höfum talað fyrir því að auka hlutverk heilsugæslustöðva í þessum efnum og leitast sé við að finna börn og ungmenni sem eiga við áfengis- og vímuvanda að stríða. Fræðsla skal taka mið af sérstökum hópum t.d. ungmennum sem horfið hafa frá skyldunámi, foreldrum og forráðamönnum barna og unglinga, barnshafandi konum, stjórnendum farartækja o.s.frv. Við mælumst til að það sé sameiginlegt hlutverk aðila heima í héraði. Mikilvægt er að taka á þessum málum, mjög mikilvægt að unnið sé að þeim á heimaslóð. Ég treysti því að þessi tillaga fái stuðning.

Virðulegi forseti. Það er af því að ég veit að hæstv. forseta er annt um hvernig menn afgreiða tillögur, þá vildi ég áður en þessi tillaga er afgreidd benda honum á að liðurinn hljóðar svo: ,,Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Við 1.58 Vistun áfengis- og vímuefna sjúklinga.`` Það mætti halda að hérna væri verið að gera ráð fyrir vistun áfengis og vímuefna sem sjúklingar eiga en ekki vistun áfengis- og vímuefnasjúklinga. Ég vildi biðja virðulegan forseta að leiðrétta þetta því að þetta er svona heldur ankannalegt orðalag.

Tillagan gengur út á að breyta þessu, ef hv. þm. hefur yfirsést það. ,,Liðurinn orðast svo: 1.58 Krýsuvíkurskóli.`` Það er verið að leiðrétta þetta með tillögunni.

Herra forseti. Það vantar tilfinnanlega hjúkrunarheimili fyrir aldraða í Reykjavík. Ef við miðum við rými á landinu öllu þá eru í Reykjavík 10 hjúkrunarrými fyrir hverja 100 íbúa yfir 70 ára. Til samanburðar eru þau 25 á hverja 100 íbúa yfir sjötugt á Suðurlandi og 23 á Vesturlandi. Það eru á fjórða hundrað sem bíða eftir húkrunarrýmum. Þetta er nauðsynlegt úrræði til að geta hagrætt á sjúkrahúsunum stóru í Reykjavík. Við leggjum hér til 30 millj. til þess að taka á þeim mikla vanda sem ríkir í hjúkrunarþjónustu á höfuðborgarsvæðinu. Ég segi já.

Herra forseti. Formaður fjárln., hv. þm. Jón Kristjánsson, hefur í fjölmiðlum gert lítið úr þeim hugmyndum stjórnarandstöðunnar að sækja meiri tekjur í ríkissjóð með betri og virkari innheimtuaðgerðum, að slíkir peningar væru sýnd veiði en ekki gefin. En hið sama á auðvitað við um allar þær tekjur sem ríkissjóður ætlar sér að ná á næsta ári. Það er ekki króna komin í kassann og hæstv. fjmrh. treystir sér ekki einu sinni til að segja okkur hversu margar þær muni verða. En þær koma auðvitað ef viðeigandi aðferðum er beitt. Hið sama á við um skattsvikin og neðanjarðarhagkerfið. Til þess næst ekki ef menn ekki reyna. Okkur er full alvara og leggjum því til aukið fjármagn til embættis skattrannsóknarstjóra. Um það snýst þessi tillaga. Ég segi já.

Herra forseti. Í sérstöku yfirliti II er liður sem ber heitið Vetrarsamgöngur og vöruflutningar. Ég styð þessa styrki til vetrarsamgangna og vöruflutninga en ég vil að það komi fram hér að það þurfi að bæta vinnubrögðin í að úthluta þessum styrkjum. Ég tel óeðlilegt að ákveðnir staðir séu fastir áskrifendur að fjárlögum. Það er lágmark að þessir styrkir séu auglýstir og síðan verði með umsóknum gerð grein fyrir því hvernig fjárveitingar frá fyrra ári hafa verið nýttar. Í þessu tilfelli er verið að veita fé á yfir 37 staði styrki en það komu aðeins sjö umsóknir. Þetta var til umræðu í nefndinni og menn voru á því að það þyrfti að bæta vinnubrögðin við þetta. Ég vil geta þess hér að ég tel nauðsynlegt að svona styrkir séu auglýstir áður en úthlutanir fara fram. En ég styð þetta engu að síður að þessu sinni.

Herra forseti. Þessi tillaga er borin fram af hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, Guðmundi Árna Stefánssyni og mér og gengur út á það að varið verði fé á fjárlögum á næsta ári, 23 millj. kr., til undirbúnings tvöföldun Reykjanesbrautarinnar. Við teljum brýnt að mörkuð verði við þessa fjárlagagerð skýr afstaða þingsins og stuðningur gagnvart þessari brýnu og skynsamlegu framkvæmd.

Virðulegi forseti. Hér er um táknrænt framlag að ræða fyrst og síðast og reynir nú á, virðulegi forseti, hvort hv. þm. margir hverjir geti staðið við hin stóru orð í gegnum árin eða hvort þau séu aðeins gaspur á hátíðarstundum. Ég segi vitaskuld já.

Herra forseti. Þetta er tillaga um að til viðbótar komi 65 millj. kr. fjárveiting vegna tvöföldunar einbreiðra brúa. Á þessum fjárlögum rennur einn milljarður og 64 millj. af mörkuðum tekjustofnum til vegamála beint í ríkissjóð aftur. Skattar af ökutækjum og eldsneyti eru miklir hér á landi og við teljum eðlilegt að þessar fjárveitingar fari til þess sem þær eru ætlaðar. Á hringveginum eru enn þá 116 einbreiðar brýr. Þetta eru skelfilegir slysavaldar og slysagildrur um vegakerfið okkar og fjölmargar einbreiðar brýr eru einnig á tengivegum við hringveginn. Við teljum að það þurfi að flýta því að tvöfalda þessar brýr og leggjum þess vegna fram þessa brtt. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Með þessari tillögu er lagt til að náð verði til baka þeirri skerðingu sem er að finna í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar. Í áliti samgn. sem umbeðið var af hálfu fjárln. var samgn. einhuga, stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar, um að lýsa óánægju sinni með þessa skerðingu. Ég mun vitaskuld eins og aðrir fylgjast grannt með því hvort þeir hv. samgöngunefndarmenn sem skrifuðu undir þetta fskj. með tillögu meiri hlutans þar sem sérstakri óánægju er lýst með þennan niðurskurð, ætli að vera samvisku sinni trúir þegar kemur að þessari atkvæðagreiðslu eða hvort þeir ætli að láta kúska sig og beygja. Ég segi vitaskuld já.

Virðulegi forseti. Við þingmenn í kjördæmum fáum það hlutverk að setjast niður og skoða hvernig best sé varið vegafé hverju sinni. Okkar kjördæmi, Reykjaneskjördæmi, hefur það verkefni að sjá til þess að allir höfuðborgarbúar komist út úr höfuðborginni og allir sem á þurfa að halda komist skikkanlega á flugvöllinn. Við höfum haft áhyggjur af því að ýmislegt sem þarf að gerast í okkar kjördæmi t.d. verði ekki gert nema með sérstöku fjármagni vegna þess hve vegafé er takmarkað. Auðvitað hefur ekki fengist sérstakt fjármagn en nú gerist það líka að svo stórfelld skerðing er á vegafé að hefðbundin verkefni nást varla, hvað þá heldur að hægt sé að horfa til framtíðar og gera eitthvað í framtíðinni í brýnum málum. Það er ekki að undra að tillögur okkar hér áðan um undirbúning að tvöföldun Reykjanesbrautar væri felld. En ég hef áhyggjur af því, virðulegi forseti, hvernig horfir í samgöngumálum með því hugarfari sem ríkir hjá ríkisstjórninni. Ég segi já.

Herra forseti. Þessi tillaga gengur út á það að Vegasjóður haldi sínum mörkuðu tekjum, hann haldi sinni hlutdeild í þeim tekjum sem skattar, aðflutningsgjöld, þungaskattur og bensíngjöld af umferðinni gefa. En nú bregður svo undarlega við í miðju góðærinu að það á að skerða þessar tekjur um meira en 1 milljarð króna. Þetta er auðvitað ofboðsleg niðurstaða. Hún er ofboðsleg vegna þess að það er mikil og hrópandi þörf á þessar framkvæmdir um allt land og einnig hér á höfuðborgarsvæðinu og hún er einnig ekki síst svakaleg meðferð á hæstv. samgrh. Hún er eins og pólitísk minningarathöfn um feril hæstv. samgrh., þessi hrikalega niðurstaða að hæstv. ráðherra skuli sjá á eftir sínum málaflokki svona grátt leiknum hér í afgreiðslu fjárlagafrv. Það er algjörlega óhjákvæmilegt að það fáist fram einhver úrlausn í þessum efnum, herra forseti, ef vegáætlun á næsta ári á að geta orðið þannig að nokkur leið verði að una við það og eðlilegt og sjálfsagt er að samþykkja þessa tillögu um að Vegasjóður haldi sínum hlut í skatttekjum af umferðinni. Ég segi já.

Herra forseti. Eins og komið hefur fram þá eru hér markaðir tekjustofnar til vegamála sem lagt er til að haldist. Það hefur verið niðurskurður á vegáætlun ár hvert undanfarið. Nú er langtímaáætlun til umræðu í stjórnarflokkunum eftir því sem maður heyrir í fréttum. Hver ætli trúi slíkum áætlunum þegar svona er staðið að verki meðan góðæri ríkir hér í efnahagsmálum. Ástandið er víða slæmt eins og hefur komið fram, t.d. fjöldi einbreiðra brúa. Ástandið er mjög erfitt á þéttbýlissvæðunum samanber Reykjanesbrautina, Sundabrautina, Gullinbrú og fleira. Ég styð heils hugar að vegamálin fái sína mörkuðu tekjustofna. Ég segi já.

Herra forseti. Á borðum hv. þingmanna liggja tugir breytingartillagna frá stjórnarandstöðunni við fjárlagafrv. Þessar tillögur eiga það allar sammerkt að þar eru lögð til aukin ríkisútgjöld á næsta ári, samtals upp á um það bil 3 milljarða kr. Auðvitað væri gaman að geta samþykkt þessar tillögur sem flestar fjalla um hin ágætustu mál svo sem það mál sem hér er til afgreiðslu. En yrðu þessar tillögur samþykktar mundi það leiða til þess að ríkissjóður yrði rekinn með milljarða halla á næsta ári. Að því vil ég ekki standa og greiði því atkvæði gegn þessari tillögu sem og öðrum brtt. vinstri flokkanna.

Virðulegi forseti. Hér er gerð tillaga um að skila til baka þeim 60 millj. sem teknar eru út úr flugmálaáætlun til uppbyggingar flugvalla vítt og breitt um landið. Þeim 60 millj. er samkvæmt tillögum stjórnarliða varið til þess að greiða að hluta skuldahítina í Leifsstöð. Það er engan veginn viðunandi að framkvæmdafé til flugvalla fari til þeirra hluta, enda aldrei ráðgert. Hér er með öðrum orðum þessi kúrs leiðréttur og það sérstaklega eyrnamerkt að það bráða og brýna verkefni sem eru endurbætur á flugvellinum í Reykjavík geti hafist strax á næsta áro. Ég segi því já.

Herra forseti. Framkvæmdir á Reykjavíkurflugvelli hafa dregist úr hömlu. Áætlunum um framkvæmdir þar hefur verið frestað aftur og aftur. Nú er verið að taka af framkvæmdafé til flugvalla til þess að borga skuldir Leifsstöðvar. Við teljum að sjálfsögðu að borga eigi þær skuldir en það á ekki að taka það af framkvæmdafé flugvallanna. Á Reykjavíkurflugvelli er ófremdarástand. Erlendir flugmenn eru farnir að sniðganga flugvöllinn. Við fáum ítrekað bréf frá landsbyggðinni um að það verði ráðist í að laga flugvöllinn þannig að hann verði öruggur. Þarna er um slysagildru að ræða. Við viljum að tekið verði á málefnum Reykjavíkurflugvallar fljótt. Ég segi já.

Virðlegur forseti. Hollustuvernd ríkisins er sú stofnun á Íslandi sem á að vakta og fylgjast með mengun í landinu. Þessi stofnun hefur verið um árabil í fjársvelti og tillögur frá stofnuninni námu óskum um 61 millj. kr. á sl. vori við undirbúning fjárlagagerðar. Þessari stofnun er jafnframt ætlað að fylgjast með alþjóðasamningum og skuldbindingum Íslands m.a. vegna EES-samningsins. Þar standa spjótin á íslenskum stjórnvöldum vegna vanefnda, sumpart vegna þess að stofnunin fær ekki annað sínum verkefnum. Ég tel hér um mjög brýna tillögu að ræða.

Herra forseti. Sá liður sem við höfum óskað eftir sérstakri atkvæðagreiðslu um í fjárlagafrv. er liðurinn 1.15 undir Ýmis verkefni forsætisráðuneytisins. Þar á að verja 15 millj. kr. til að halda áfram einkavæðingartrúboði hæstv. ríkisstjórnar. Eins og fram hefur komið á undanförnum mánuðum hafa þessir fjármunir aðallega farið í áróðursstarfsemi. Þeir hafa farið í veisluhöld í Perlunni og þeir hafa farið í að gefa út ákaflega skrautlega og vandaða bæklinga til áróðurs í þessu efni, í svo hörðum kápum að það mætti rota með þeim mann. Við sjáum ekki, herra forseti, að ástæða sé til að verja peningum í þetta trúboð. Við teljum að frjálshyggjan geti borgað fyrir sig sjálf og ástæðulaust sé að ráðstafa skattpeningum almennings með þessum ósmekklega hætti sem þarna hefur verið gert. Við erum þess fullvissir að menn geta fundið skynsamleg not fyrir þessar 15 millj. kr. sem þarna er auðveldlega hægt að spara. Þetta er þannig einnig af okkar hálfu ákveðið framlag til þess að fjármunir finnist innan ramma fjárlaganna til þess að sinna þörfum málefnum.

Hæstv. forseti. Ég man ekki eftir neinum fjárlögum í tíð þessar ríkisstjórnar að ekki væru ætlaðar milljónir á milljónir ofan til þess að standa straum af kostnaði við einkavæðingarsveit ríkisstjórnarinnar. Núna eru það 15 millj. og eflaust verða það fleiri milljónir eða milljónatugir í næstu fjáraukalögum og síðan fjárlögum og þannig mun það ganga áfram á meðan þjóðin situr uppi með þessa ríkisstjórn. Auðvitað má til sanns vegar færa að þörf er á þessum peningum til að standa straum af þóknunum og öllum veisluhöldunum, nú síðast dýrindis boði í Perlunni. Þar var heiðursgestur Vaclav Klaus, sá hinn sami og undanfarna daga hefur verið á forsíðum heimsblaðanna í tengslum við spillingu. Og hver var sú spilling? Að sjálfsögðu einkavæðing. Það kemur að sjálfsögðu að því að menn þurfa að greiða fyrir mistökin og menn þurfa að greiða fyrir öll veisluhöldin því að það er alveg rétt hjá hugmyndafræðingi ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, hugmyndafræðingi ráðherranna sem hér sitja að hádegisverðurinn er aldrei ókeypis. 

Herra forseti. Frá því að þessi ríkisstjórn tók við hafa framlög til Byggingarsjóðs verkamanna verið skert um hundruð millj. kr. Fyrir liggur álit Ríkisendurskoðunar um að svo mikil skerðing á framlögum stefni Byggingarsjóði verkamanna beint í gjaldþrot. Í áliti meiri hluta félmn. til fjárln. er tekið undir þetta álit Ríkisendurskoðunar en þar segir: ,,Meiri hluti nefndarinnar bendir á að fram hafi komið að verði ekki gripið til ráðstafana stefnir í þrot sjóðsins.`` Því verður fróðlegt að sjá hvernig stjórnarliðar í félmn. greiða nú atkvæði. Ríkisstjórnin og stjórnarliðar verða sjálfir að bera ábyrgð á því gjaldþroti sjóðsins sem að óbreyttu blasir við. Ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Á tveimur árum hefur ríkisstjórnin skert lögbundin framlög til Framkvæmdasjóðs fatlaðra um hátt í 500 millj. kr. Hér er ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur en það eru hefðbundin vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar. Stjórnarandstæðingar munu flytja breytingartillögur við fjárlagafrv. um að snúa þessari þróun við þannig að hagur sjóðsins og þar með fatlaðra verði tryggður eins og lög gera ráð fyrir. Stjórnarliðar verða sjálfir að bera ábyrgð á þessari skerðingu á lögbundnu framlagi til sjóðsins. Ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Sú breyting hefur orðið að nú er Framkvæmdasjóði fatlaðra einungis varið til framkvæmda eða næstum einungis en áður var verulegu fé úr Framkvæmdasjóði varið til rekstrar. En það sem máli skiptir í þessu efni er það að miðað við framlög fjárlaga þessa árs, þ.e. 1997 hækka framlög til málefna fatlaðra um 409 millj. eða um 17,6% frá árinu sem er að líða til næsta árs. Af þessum 409 millj. eru 184 millj. hrein aukning vegna nýrrar starfsemi eða sem svarar 7,9% raunaukning á milli ára.

Herra forseti. Við þessa grein við fjárlagasamþykktina var í fyrra lögð ofuráhersla á að fá heimild til að selja Sementsverksmiðjuna. Þar ætlaði hæstv. fjmrh. að ná sér í nokkur hundruð millj. Eftir yfirferð á því máli hefur komið í ljós að ef af sölu verður, þá er um 115 millj. að ræða hugsanlega sem ríkissjóður gæti fengið í sinn hlut vegna þessa verkefnis. Ég vek athygli hv. þm. á þessu máli vegna þess að það er engin akkur í þeim möguleika að selja þetta fyrirtæki og það er ekki eftir nokkru að slægjast hjá ríkissjóði að fara í þá einkavæðingu sem þarna er fyrirhuguð.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu lagaákvæða um fæðingarorlof. Frv. felur í sér það nýmæli að feðrum verði veittur tveggja vikna sjálfstæður réttur til fæðingarorlofs, þ.e. án þess að réttur móður skerðist að sama skapi eins og núgildandi lög gera ráð fyrir. Frv. kveður á um breytingar á tvennum lögum: Annars vegar lögum um fæðingarorlof, nr. 57/1987, og hins vegar lögum um almannatryggingar, nr. 117/1993, með síðari breytingum. Rétt er að undirstrika þegar í upphafi að auk réttar til greiðslna í fæðingarorlofi hér á landi á grundvelli framangreindra laga gilda sérstakar reglur um opinbera starfsmenn og starfsmenn banka. Reglur varðandi þá hópa byggjast auk lagafyrirmæla á ákvæðum í reglugerð, reglum og kjarasamningum. Löggjöf um rétt til fæðingarorlofs hér á landi hefur eðli málsins samkvæmt tekið stakkaskiptum frá því að lög voru fyrst sett á þessu sviði og lögin hafa breyst verulega á undanförnum 10 árum. Á því tímabili hefur fæðingarorlof verið lengt úr þremur mánuðum í sex mánuði, aukinn hefur verið réttur foreldra sem ættleiða börn og taka börn í fóstur og réttur vegna fjölbura- og fyrirburafæðinga, réttur vegna veikinda barna og í þeim tilvikum er barn fæðist andvana eða fósturlát verður. Í frv. þessu er lagt til að stigið verði enn eitt skref til að bæta réttarstöðu barna og foreldra þeirra. Um er að ræða mikilvægt skref í jafnréttisátt og skref sem er í takt við þróun sem á sér stað í þjóðfélagi okkar og víða um heim. Það er mér sérstakt ánægjuefni að fylgja slíku máli úr hlaði. Samþykktar hafa verið reglur sem tryggja feðrum sem eru opinberir starfsmenn tveggja vikna fæðingarorlof samkvæmt nánari tilteknum skilyrðum. Þær reglur koma til framkvæmda 1. jan. nk. og er því sjálfsagt réttlætismál að tryggja rétt annarra feðra og fjölskyldna þeirra að þessu leyti, þ.e. þeirra sem ekki teljast til opinberra starfsmanna. Enn mikilvægara er þó að leggja áherslu á að með breytingunni er börnum tryggður réttur til samvista við föður sinn. Fyrir liggur að góð tengslamyndun við foreldra á fyrstu æviárum er eitt mikilvægasta veganesti bæði fyrir börn og foreldra. Þetta er því mikilvægt skref í þá átt að hlúa betur að fjölskyldunni sem í nútímaþjóðfélagi gefst allt of sjaldan tækifæri til að vera samvistum á heimilum sínum. Frv. gerir sem fyrr segir ráð fyrir sjálfstæðum rétt feðra til fæðingarorlofs í samtals tvær vikur. Fæðingarorlofið má taka hvenær sem er á fyrstu átta vikum eftir fæðingu eða heimkomu barns. Með heimkomu barns er bæði átt við heimkomu barns af fæðingarstofnun og heimkomu bars sem er ættleitt eða tekið í varanlegt fóstur. Mikilvægt þykir að binda töku fæðingarorlofs við fyrstu vikurnar sem barnið er á heimilinu, m.a. vegna þess að mikilvægt er að sem fyrst myndist góð tengsl milli föður og barns. Um er að ræða sjálfstæðan rétt föður þannig að notfæri hann sér ekki réttinn fellur hann niður. Hann getur ekki fært yfir til móður til lengingar fæðingarorlofs hennar. Réttur til fæðingarorlofs er háður því að faðir sé í hjúskap eða skráðri sambúð með móður barnsins við upphaf töku fæðingarorlofs, enda er erfitt að tryggja að faðir sem ekki er í hjúskap eða sambúð með móður geti nýtt sér fæðingarorlofstíma til samvista við barnið. Greiðslur til feðra eru samkvæmt frv. þessu hlutfallslega þær sömu og til mæðra sem fá fæðingarorlofsgreiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins. Fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. að gert er ráð fyrir að árlegur kostnaður Tryggingastofnunar ríkisins vegna breytinganna verði um 100 millj. kr. miðað við að 90--95% karlmanna nýti sér tveggna vikna fæðingarorlof og fái fulla greiðslu frá Tryggingastofnun ríkisins. Gert er ráð fyrir því að greiðslur á grundvelli ákvæða frv. verði fjármagnaðar með hækkun tryggingagjalds eins og fram kemur í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég hef nú stiklað á þeim meginatriðum sem í frv. felast. Þetta er í sjálfu sér einföld breyting þótt hún sé mikivæg og ég tel því ekki ástæðu til að lengja frekar mál mitt. Ég vænti þess að frv. þetta hljóti jákvæðar undirtektir og verði afgreitt þannig að það geti komið til framkvæmda þegar í upphafi næsta árs og þannig verði tryggður réttur allra feðra að þessu leyti en ekki einungis réttur opinberra starfsmanna. Ég leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Herra forseti. Ég fagna því frv. sem hæstv. heilbrrh. mælir fyrir um rétt feðra til fæðingarorlofs þó hér sé allt of skammt gengið eins og ég kom reyndar inn á í atkvæðaskýringu við fjárlagafrv. áðan. Það er svo að ég hygg að fulltrúar allra stjórnarandstöðuflokka á þingi hafi flutt tillögur eða frumvörp er lúta að því að feðrum verði tryggt fæðingarorlof enda er það sanngjarnt réttlætismál. Þótt feður hafi átt kost á að taka hluta af fæðingarorlofi móður þá eru einungis örfáir sem hafa nýtt sér það eða á bilinu 10--17 feður á ári. Þess vegna er þetta mál mjög brýnt en hér er allt of skammt gengið vegna þess að ég tel að hér sé á ferðinni kannski eitt stærsta jafnréttismál sem við fjöllum um, að gera feðrum fært að vera með börnum sínum. Það er ekki aðeins mikilvægt fyrir barnið heldur einnig til að breyta viðhorfum til jafnréttismála því að jafnrétti á heimilum hlýtur að stuðla að jafnrétti á vinnumarkaðinum. Þess vegna erum við að fjalla um eitt stærsta jafnréttismálið. Hæstv. ráðherra nefndi að áætlað væri að 90--95% karla gætu nýtt sér þetta fæðingarorlof og það kostaði um 100 millj. kr. Samkvæmt fjárlagatillögunum fær ráðherrann ekki nema 75 millj. kr. til þessa verkefnis þannig að ég geri ekki ráð fyrir að þetta kosti ekki nema 75 millj. kr. Engu að síður dreg ég í efa að svo margir muni nýta sér fæðingarorlofið þó þeir gjarnan vildu vegna þess að hér er um mismun að ræða gagnvart feðrum á almennum vinnumarkaði og feðrum hjá hinu opinbera. Hæstv. fjmrh. hefur nýlega breytt reglugerð sem tryggja á feðrum hjá hinu opinbera fæðingarorlof. Þeir fá óskert dagvinnulaun auk helmings af meðaltalsyfirvinnu og vaktaálagi greitt þannig að þeir hafa miklu meiri möguleika til að nýta sér þennan rétt en feður á almenna vinnumarkaðinum. Þó að þeir hafi nú með þessu frv. ef að lögum verður fengið sjálfstæðan rétt í tvær vikur, þá fá þeir einungis greiðslu sem nemur fæðingarorlofi sem greitt er af Tryggingastofnun ríkisins sem í tvær vikur væri sennilega um 30 þús. kr. Maður getur gert sér í hugarlund hvort faðir sem hefur margfalt meiri tekjur á vinnumarkaðinum hafi yfirleitt möguleika til að nýta sér þennan rétt. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Er í bígerð að endurskoða í heild lögin um fæðingarorlof, þ.e. í þá veru að tryggja aukinn rétt til fæðingarorlofs, lengingu á fæðingarorlofi í 12 mánuði eins og liggur fyrir frv. sem hv. þm. Guðný Gubjörnsdóttir er 1. flm. að? Er eitthvað slíkt í undirbúningi af hálfu ráðherrans? Er endurskoðunarnefnd í gangi til þess að enduskoða lögin um fæðingarorlof? Þá er ég að tala um að lengja fæðingarorlof. Er fyrirhugað eitthvað breytt fyrirkomulag á fjármögnun fæðingarorlofs eins og er m.a. lagt til í frv. því sem ég nefndi áðan? Ég tel mjög brýnt að breyta fyrirkomulaginu á fjármögnun þannig að þetta komi úr sameiginlegum pottum sem atvinnurekendur greiða til þess að konur og karlar sem taka fæðingarorlof séu ekki sett í þá stöðu að það geti bitnað á vinnu þeirra eða stöðu ef þeir taka fæðingarorlof. Ég nefndi áðan að vegna þess að hér er einungis um að ræða bætur almannatrygginga en ekki það að feður haldi sínum launum, þá gæti það leitt til þess í raun og sanni að ekki væru margir sem gætu nýtt sér þennan rétt. Annars staðar á Norðurlöndunum hafa feður hins vegar mikið nýtt sér þennan rétt og það kemur fram í frv. hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur og fleiri að um 50--80% hafa nýtt sér réttinn og það er vegna þess að í flestum tilvikum halda þeir launum sínum eða verulegum hluta þeirra. Mér finnst orðið tímabært að skilgreina fæðingarorlof. Fyrir hvað er það? Eru þetta bætur sem hið opinbera greiðir vegna fæðingar barns eða eigum við að líta á þetta sem ígildi taps á vinnulaunum? Ég held að við hljótum að líta á þetta sem ígildi vinnulauna eða taps á vinnulaunum sem á að bæta að fullu þannig að foreldrar geti verið hjá börnum sínum. Ég nefni frv. sem hæstv. ráðherra kom inn á í máli sínu sem var samþykkt í fyrra þar var raunverulega viðurkennt með því að það beri að tryggja lengra fæðingarorlof vegna fjölburafæðinga, sjúkleika barns eða veikinda móður. Mig undrar nokkuð að hæstv. ráðherra hafi ekki litið á það atriði þegar hún undirbjó þetta frv. að þegar um er að ræða fjölburafæðingar verði föður gert kleift með sama hætti og móður var gert með lögunum í fyrra að vera lengur með barni sínu en þessar tvær vikur. Ég hef ásamt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni leyft mér að dreifa hér brtt. við þetta frv. sem lýtur að því að bæta ákveðnu ákvæði við frv. sem ég ætla að mæla fyrir við 2. umr. þessa máls. Þetta er kynnt við 1. umr. svo að nefndin sem fær þetta til skoðunar geti tekið það sérstaklega til athugunar að faðir eigi rétt á fæðingarorlofi í einn mánuð ef um er að ræða fjölburafæðingu, alvarlegan sjúkleika barns eða alvarleg veikindi móður. Hér er alls ekki um mikil útgjöld að ræða, herra forseti. Ég hef leyft mér að kanna hve mikil útgjöld er um að ræða með því að fara í frv. hæstv. heilbrrh. frá síðasta þingi. Þar má sjá að þegar fjölburafæðingar, alvarlegur sjúkleiki barns eða veikindi móður eiga sér stað, þá hefur hún rétt til lengra fæðingarorlofs sem getur numið allt að 12 mánuðum. Í greinargerð með því frv. er yfirlit um tvíbura- og þríburafæðingar. Þær ná hámarki á árinu 1995. Hér er 10 ára tímabil tiltekið. Þar er um að ræða 81 tvíburafæðingu árið 1995 og tvær þríburafæðingar. Þegar það er skoðað og einnig metið að í vissu tilviki gæti barn reynst alvarlega sjúkt, þá mundi þetta í mesta lagi þýða um 3 millj. kr. útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð. Þetta eru aðeins 3 millj. sem það kostar. Ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson teljum mjög brýnt að bæta við þessi ákvæði til að tryggja rétt föðurins þegar um er að ræða fjölburafæðingar. Faðirinn hefði þá rétt á lengra fæðingarorlofi, þ.e. einum mánuði í stað tveggja vikna. Og ég hygg að hæstv. ráðherra hafi yfirsést þetta við samningu þessa frv. og sé öll af vilja gerð til að bæta hér úr og muni ekki leggjast gegn því að þessu verði breytt í meðförum þingsins. Þess vegna spyr ég hæstv. heilbrrh. sérstaklega um afstöðu hennar til þess að bætt verði inn í frv. ákvæði til að tryggja aukinn rétt feðra til fæðingarorlofs þegar fjölburafæðingu, alvarlegan sjúkleika barns eða alvarleg veikindi móður ber að. Ég ítreka að hér er aðeins um að ræða 3 millj. kr. Ég tel að það væri stuðningur fyrir því hér á þinginu og mun auðvitað skoða það við 3. umr. fjárlaga að breyting sem tryggir að 3 millj. kr. fari til viðbótar til Tryggingastofnunar ríkisins svo hægt sé að auka rétt feðra í þeim tilvikum sem ég hér nefndi. Herra forseti. Ég harma mjög að hér áðan við atkvæðagreiðslu um fjárlagafrv. skyldi felld tillaga um að feður hefðu rétt til eins mánaðar fæðingarorlofs sem ég tel algert lágmark. Tvær vikur er allt of stuttur tími og ég teldi það áfanga á réttri leið ef við værum að samþykkja hér eins mánaðar fæðingarorlof. Í stjórnarandstöðunni höfum við lagt til að feður hefðu þriggja mánaða fæðingarorlof. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til þess að orðlengja þetta frekar þó stórt mál sé á ferðinni og hægt að hafa um langt mál. Ég ítreka spurningu mína til ráðherra um hvort það sé almenn endurskoðun í gangi á lögum um fæðingarorlof. Hvert er markmiðið með þeirri endurskoðun ef svo er? Megum við vænta þess að fram komi stjfrv. á þessu kjörtímabili sem tryggi lengri rétt til fæðingarorlofs heldur en sex mánuði og tveggja vikna fæðingarorlofs föður? Megum við vænta þess að fyrirkomulaginu á fjármögnun fæðingarorlofs verði breytt? Megum við vænta þess að reynt verði að samræma fæðingarorlof á almenna vinnumarkaðinum hinu opinbera þannig að foreldrum verði tryggð óskert laun í fæðingarorlofi? Í lokin, herra forseti, ítreka ég spurningu mína til hæstv. ráðherra um afstöðu hennar til þeirrar tillögu sem ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson höfum hér lagt fram. Ég held það sé sjálfsögð og eðlileg og réttmæt breyting á því frv. sem við fjöllum hér um.

Virðulegi forseti. Á 120. og 121. löggjafarþingi fluttu hv. þingmenn Ögmundur Jónasson og Steingrímur J. Sigfússon till. til þál. um fæðingarorlof feðra. Hún var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að við endurskoðun laga um fæðingarorlof verði tryggður sjálfstæður réttur feðra til a.m.k. tveggja vikna orlofs á launum við fæðingu barns.`` Ég hlýt því að lýsa yfir sérstakri ánægju okkar með að ríkisstjórnin hefur nú lagt fram frv. til laga sem er í fullu samræmi við þá þáltill. sem þarna var flutt. Þó ekki hafi verið vilji hjá meiri hluta Alþingis eða meiri hluta heilbr.- og trn. til að afgreiða tillöguna á sínum tíma þá flytur ríkisstjórnin nú samhljóða tillögu. Sama má sjá á öðru frv. sem er hér á dagskrá í dag. Kannski er það til þess að eigna sér heiður, ef í boði er, fyrir að flytja slík mál og fá þau samþykkt á hv. Alþingi. Samt vakna ákveðnar spurningar. Á síðasta þingi samþykktum við breytingu á lagaákvæðinu um fæðingarorlof. Þar var m.a. heimild til föður til að fara í fæðingarorlof við upphaf ferðar þegar foreldri sækir barn til ættleiðingar. Í frv. sem hæstv. ráðherra lagði fram var þessi réttur bundinn móðurinni en í meðförum nefndarinnar var þessu breytt. Þá var ákvæðum í 3. og 7. gr. laganna breytt á þann hátt að ættleiðandi foreldri væri heimilt að hefja fæðingarorlof við upphaf ferðar þar sem sú staða gæti komið upp að ættleiðandi móðir kæmist ekki til að sækja barnið, t.d. vegna sjúkleika eins og segir í nefndaráliti heilbr.- og trn. við afgreiðslu þessa máls. Ég hlýt að líta þannig á að þau ákvæði þessa frv. sem hér eru á ferðinni skerði ekki rétt föður til töku fæðingarorlofs jafnvel þó faðirinn sæki barn við ættleiðingu, einfaldlega vegna þess að í frumvarpstextanum segir mjög skýrt: ,,Faðir á rétt á tveggja vikna fæðingarorlofi sem taka má hvenær sem er fyrstu átta vikurnar eftir fæðingu eða heimkomu barns.`` Hér segir eftir heimkomuna og ég vildi beina til hæstv. ráðherra hvort það er ekki fullkomlega rétt skilið að í þeim tilvikum sem faðir fer og sækir barn til ættleiðingar, þá eigi hann rétt á ákveðnum greiðslum. Þær greiðslur komi þá hugsanlega til frádráttar af heildarfæðingarorlofi móður eins og talað var um á síðasta þingi en hann geti engu að síður hafið töku fæðingarorlofs við heimkomu barnsins, sem sagt bætt við hálfum mánuði. Ég vil vita hvort þessi réttur hans sé skýr. Bæði í 1. gr. og síðan aftur í 4. gr. þessa frv. kemur fram að það sé eftir heimkomu. Ég vildi fá það alveg á hreint að þarna sé ekki um það að ræða að þurfi faðir að fara í langferð til þess að sækja barn, ferð sem getur tekið hugsanlega meira en hálfan mánuð, þá sé hann ekki búinn að eyða þeim rétti sem hér er lagt til að hann hafi. Ég vil jafnframt spyrja hæstv. ráðherra um önnur atriði sem heilbr.- og trn. lagði áherslu á að hæstv. ráðherra skoðaði sérstaklega. Þau koma fram í nefndaráliti þar sem segir: ,,Þá mælist nefndin til þess að við endurskoðun reglugerðar um fæðingarorlof verði sérstaklega skoðuð tilvik eins og þegar stutt er á milli fæðingar barna vegna framlengds fæðingarorlofs eða fyrirburafæðinga með það fyrir augum að greiðslur skerðist ekki.`` Mjög rík áhersla var lögð á að þessi þáttur yrði skoðaður af lögfræðingum heilbrrn. í vinnu nefndarinnar á síðasta þingi. Mér er hins vegar ekki kunnugt um að sú endurskoðun hafi átt sér stað né að þeim reglum sem voru í gildi hafi verið breytt á nokkrun hátt. Í það minnsta hafa þeir sem sóttu þennan rétt sinn eftir síðustu áramót og fengu að mínu mati loforð um að tekið yrði á þessu, hafa ekki fengið neina leiðréttingu sinna mála. En fyrst og fremst vil ég spyrja hæstv. ráðherra um þennan rétt feðra, hvort ekki er ótvírætt að þessi réttur sé eftir heimkomu barns og við ættleiðingu t.d. breyti engu þótt faðirinn fari og sæki barnið. Hefst taka fæðingarorlofs við upphaf ferðar eins og segir í nefndaráliti og lögunum eins og Alþingi gekk frá þeim á sínum tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að vekja athygli á því að frv. því um breytingu á lagaákvæðum um fæðingarorlof sem hér er til umræðu, var breytt í þinginu fyrir nokkrum dögum. Fyrir meira en mánuði síðan dreifði sú sem hér stendur frv. hér í þinginu sem enn er ekki komið til 1. umr. Þetta er enn eitt dæmið sem sýnir mismuninn á framgöngu stjórnarþingmála hér í þinginu og þingmannamála. Frv. sem ég nefndi flytjum við kvennalistakonur ásamt fulltrúum úr stjórnarandstöðuflokkunum. Samt sem áður vil ég fagna því litla hænufeti sem fram kemur í því frv. sem hér er til umræðu, um leið ég geri athugasemdir við þann hátt sem ríkisstjórnin hefur á. Tekið er eitt og eitt stutt skref í einu og í því sambandi vil ég minna á þær breytingar sem gerðar voru á vorþingi 1997 þegar smávægilegar lagfæringar voru gerðar á réttarstöðu fleirburaforeldra. Frv. það sem hér er til umræðu er athyglisvert vegna þess að með því er verið að koma lagastoð undir fréttatilkynningu sem fjmrh. sendi frá sér fyrir nokkrum mánuðum. Svo virtist alla vega í fyrstu. Fjmrh. sagði með tilkynningu nr. 13/1997 að hann hygðist greiða tveggja vikna fæðingarorlof til feðra.

Það var til opinberra starfsmanna. Þetta er almenni markaðurinn.

Þetta er almenni markaðurinn. Er það alveg óskylt?

Já.

Ég vildi gjarnan spyrja heilbrrh. að því hvort þarna sé samband á milli því að ég taldi að þetta væri bæði fyrir almenna markaðinn og ríkisgeirann. Ég vil spyrja ráðherrann hvort það er misskilningur hjá mér. Það er gott að þetta á við almenna markaðinn, sé það alveg hrein viðbót. Þó er athyglisvert að þarna kemur fram sami mismunurinn á fjármögnun fæðingarorlofs ríkisstarfsmanna. Sú fjármögnun sem hér er lögð til er eingöngu fæðingarstyrkur og dagpeningar en samkvæmt tilkynningu ráðuneytisins var átt við full laun eins og ríkisstarfsmenn hafa. Þannig virðist ætlunin að halda þessum mismun áfram. Þetta frv. og það sem hæstv. heilbrrh. kom með á síðasta þingi sýna mér að það er mjög mikilvægt að við stjórnarandstöðuþingmenn flytjum þingmál eins og t.d. um fæðingarorlof. Við kvennalistakonur höfum komið með mál hér allt frá 1983 um fæðingarorlof og á árunum 1983--1987 fluttu kvennalistakonur í þrígang frumvörp um að lengja fæðingarorlof úr þremur mánuðum í sex. Það fékkst ekki samþykkt. En árið 1987 samþykkti ríkisstjórnin hins vegar að lengja orlofið í sex mánuði. Síðan lögðum við kvennalistakonur á árunum 1990--1994 fram frumvörp um að lengja fæðingarorlofið í níu mánuði og núna síðast höfum við lagt til að það verði lengt í 12 mánuði. En engin slík áform hafa sést hjá ríkisstjórninni enn þá og fróðlegt verður að vita hvort von er á þeim. Eins má benda á að árið 1993--1994 lagði Jóhanna Sigurðardóttir fram þingsályktunartillögu um að ríkisstjórnin skipaði nefnd til að endurskoða lög og reglugerðir um fæðingarorlof þar sem m.a. átti að huga að rétti feðra og lengingu fæðingarorlofs í áföngum. Árin 1995 og 1996 lögðu Ögmundur Jónasson og Steingrímur J. Sigfússon fram tillögu til þingsályktunar um tveggja vikna fæðinarorlof feðra á launum. Árið 1995 lagði sú sem hér stendur og fleiri kvennalistakonur fram tillögu til þingsályktunar um fæðingarorlof. Þar voru lagðar til verulegar breytingar á fæðingarorlofslögunum með eftirfarandi markmið í huga auk þess sem hér er lagt til að feður fái fæðingarorlof í tvær vikur eftir fæðingu barns. M.a. var mælst til þess að tryggja feðrum sjálfstæðan rétt til fæðingarorlofs í þrjá mánuði, að tryggja ungbörnum umönnun beggja foreldra á fyrsta æviárinu með því að lengja fæðingarorlof í tólf mánuði, að gera foreldrum kleift að taka fæðingarorlofið á lengri tíma með hlutagreiðslum að eigin vali, að tryggja öllum mæðrum hvíldartíma fyrir fæðingu, að endurskoða fjármögnun fæðingarorlofs þannig að stofnaður verði sérstakur fæðingarorlofssjóður sem allir atvinnurekendur, jafnt í opinberum rekstri og aðrir, greiði í og að allir fái því jafnari greiðslur út úr honum sem samsvari launum á vinnumarkaði. Það frv. sem við kvennalistakonur ásamt fleiri stjórnarandstöðuþingmönnum höfum nú lagt fram tekur á öllum þessum atriðum og það eru mikil vonbrigði að ekki skuli gerð nein tilraun hér til þess að stokka upp þessa fjármögnun því að það er alveg ljóst að það er grundvallaratriði að laun fólks séu ekki skert í fæðingarorlofi. Ég tel að það sé sérstaklega mikilvægt fyrir feður og það verður mjög fróðlegt að athuga hve margir feður koma til með að nýta sér þetta tveggja vikna fæðingarorlof sem bundið er við fyrstu vikurnar í ævi barnsins sem er mjög gott mál svo langt sem það nær. En þetta kostar feður verulega launaskerðingu. Þetta þýðir að þeir verða á um það bil 60 þús. kr. mánaðarlaunum, u.þ.b. 30--40 þúsund fyrir þessar tvær vikur sem auðvitað er veruleg tekjuskerðing fyrir flesta feður á almennum vinnumarkaði. Ég tel að þetta kerfi gangi hreinlega ekki upp, allra síst ef það á að gefa feðrum raunverulega sjálfstæðan rétt til fæðingarorlofs umfram þessar tvær vikur, þá sýnir reynslan erlendis frá að feður taka eingöngu þetta orlof ef það er skilyrt við þá, þ.e. það falli niður nema þeir taki það sjálfir og þá hafa greiðslurnar veruleg áhrif á það hvort þeir nýta þennan rétt eða ekki. Það eru mér mikil vonbrigði að hér skuli tekið svona lítið skref. Það eru aðeins tvær vikur og það er engin uppstokkun á fjármögnuninni. Það mun áfram vera mismunun á milli launþega úti á almennum vinnumarkaði og ríkisstarfsmanna. En ég tel að fólk eigi að fá, eins og kemur fram í okkar frv., full laun í fæðingarorlofi. Hæstv. forseti. Ég mun bíða með að ræða efnislega þetta mál þangað til frv. okkar kvennalistakvenna kemur til umræðu. Þetta frv. er eitt lítið skref og ég fagna því vissulega. Að lokum spyr ég hæstv. heilbrrh. hvort ekki standi til að gera róttækari breytingar á lögum um fæðingarorlof, breytingar í þá átt að lengja fæðingarorlofið, að veita feðrum a.m.k. þriggja mánaða sjálfstæðan rétt til fæðingarorlofs og að stíga þau skref sem gera það mögulegt að fólk fái full laun í fæðingarorlofi.

Herra forseti. Eins og aðrir sem hér hafa talað, þá fagna ég því að þetta frv. hefur komið fram frá hæstv. heilbrrh. Eins og rakið hefur verið hafa allir þingflokkar stjórnarandstöðunnar á undanförnum árum léð þessu máli stuðning. Þingmenn allra þingflokka stjórnarandstöðunnar hafa lagt fram mál sem að þessu hníga á síðustu árum og loksins hefur það gerst að ríkisstjórnin hefur núna hlýtt því kalli og lagt fram þetta frv. Það er auðvitað hægt að deila um það hvort þarna sé gengið nægilega langt. Eins og kom fram hjá hv. þm. þá telja sumir að æskilegt væri að stíga stærra skref og menn ræða til að mynda um þrjá mánuði í því samhengi. Ég get út af fyrir sig alveg tekið undir það. En ég vek samt sem áður athygli hv. þingmanna á því að hér er verið að brjóta ísinn. Þetta er áfangi og ég vek sérstaka athygli á því að karlanefnd Jafnréttisráðs hefur lagt fram stefnu í þessu máli. Þar er því lýst yfir að lágmarksáfangi sé að stofna sjálfstæðan tveggja vikna rétt feðra til fæðingarorlofs. Með þessu frv. er verið að fullnægja því og ég segi að á þessu stigi er það verulega mikilvægt. Ég eins og fleiri er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að stofna slíkan rétt sjálfstætt fyrir feður. Eins og ég hef rakið í allmörgum ræðum sem tengjast þessum málum frá síðustu þingum, þá tel ég að þetta sé eitt það mikilvægasta sem við getum gert til að auka jafnstöðu kynjanna. Ég held að þegar feður, sérstaklega ungir feður, eru hvattir til þess að taka á þennan hátt virkan þátt í uppeldi barna sinna alveg frá fæðingu, þá skapi það öðruvísi og nýjan skilning hjá þeim. Það leiðir til þess, held ég, að þegar þeir byrja á því að taka þátt í uppeldi barna sinna svona um það bil alveg frá fæðingu, þá skapist öðruvísi tengsl milli þeirra og barnsins og þeir verða miklu fúsari til þess að taka að sér það uppeldishlutverk sem hefur í allt of ríkum mæli, þeim jafnvel til nokkurs skaða, legið á herðum móðurinnar. Þeir ágallar sem kunna að vera á þessu frv. verða auðvitað til skoðunar í heilbr.- og trn. Á því er hins vegar sá ljóður að frv. sem hæstv. ráðherra leggur fram felur í sér dagsetninguna 1. janúar á næsta ári, þ.e. hæstv. ráðherra leggur á það mikla áherslu að frv. verði afgreitt á örfáum dögum í gegnum þingið. Það hefur komið fram hjá hv. þm. sem hafa tekið til máls að nauðsynlegt er að skoða ýmsa anga á þessu máli og því verð ég að segja að mjög knappur tími er til stefnu. Og þó að frv. sé hið besta þá verð ég að segja að mér finnst það æðislæmt verklag hjá hæstv. ráðherra að hafa ekki komið með þetta fram miklu fyrr. Samt sem áður er ljóst að þetta er framfaraspor. Í 1. gr. frv. er í fyrsta skipti verið að stofna sjálfstæðan rétt feðra til að taka fæðingarorlof. Tvær vikur kunna að vera lítið skref en það er gegnumbrot í málinu. Í öðru lagi felur frv. líka í sér ákveðna framför eins og kemur fram í 3. gr. þar sem er gert ráð fyrir miklu meiri sveigjanleika í rétti föður til þess að taka fæðingarorlof. Áður var það þannig að foreldrar gátu skipt fæðingarorlofinu, en móðirin varð jafnan að taka fyrsta mánuðinn áður en faðir gat hafið töku slíks orlofs. Við í hv. heilbr.- og trn. breyttum þessu að vísu í einu sérstöku tilviki í fyrra þegar við gerðum ættleiðandi feðrum vegna sérstakra aðstæðna kleift að hefja töku fæðingarorlofs þegar þeir þurftu að ferðast til útlanda til þess að sækja börn. Þetta tel ég að hafi verið mikilvægt skref sem hv. heilbr.- og trn. steig í fyrra og nú hefur hæstv. ráðherra stigið enn lengra skref og raunverulega botið upp þetta þrönga ákvæði sem áður ríkti. Þetta tel ég vera gott og tel nauðsynlegt að það komi fram að það er ekki bara ein meginbreyting í þessu frv. heldur eru þær tvær. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar. Ég mun reyna að haga störfum heilbr.- og trn. þannig að hægt verði að afgreiða frv. í tíma, en eftir því sem mér skilst þá höfum við ekki nema næstu viku. Yfirleitt hefur venjan verið sú þegar mál af þessu tagi koma til kasta fagnefndar að þá eru þau send út til umsagnar. Það gefur auga leið að það verður ekki hægt núna. En það mun eigi að síður verða nauðsynlegt að kanna þetta mál mjög rækilega, fá til fundar við nefndina fulltrúa ýmissa þeirra stofnana sem hafa látið þetta mál til sín taka og það verður síðan að ráðast hvort það tekst að afgreiða málið fyrir áramót. Sannarlega væri það æskilegt en það er ekki alveg útilokað að það takist ekki vegna þess að hér hefur þegar verið bent á ýmsa fleti sem þarf að skoða mjög ítarlega.

Herra forseti. Við ræðum hérna um frv. sem er mjög gott mál, mjög gott skref í áttina til þess að laga t.d. jafnrétti kynjanna, og þar með jafnrétti fólks, og eins til þess að koma á betri fjölskyldustefnu. Ég hef margoft nefnt það að fæðingarorlof er einn af þáttunum sem valda því að laun karla og kvenna eru mismunandi. Ég ætla ekki að fara frekar út í þá umræðu hér. En gagnvart atvinnurekanda er karlmaður sem ekki fer í fæðingarorlof ódýrari kostur miðað við sömu laun en kona. Frá sjónarhorni fjölskyldunnar er náttúrlega mjög mikilvægt fyrir fjölskylduna að feðurnir kynnist börnunum sínum og börnin feðrunum og frá sjónarhorni feðranna er mjög mikilvægt að þeir kynnist börnum sínum og myndi við þau tengsl þannig að þetta er mjög jákvætt að mörgu leyti. Gallinn við þetta, eins og hingað til, er að fæðingarorlof er óháð tekjum, bæturnar eru tekjuóháðar. Auðvitað eiga menn að stefna að því að gera þetta tekjuháð þannig að meiri hvati sé fyrir fólk til þess að taka fæðingarorlof sem er náttúrlega ekkert orlof í sjálfu sér en þannig að börnin fái betur að kynnast báðum foreldrum sínum. Fjölskyldustefna okkar er þannig í dag að báðir foreldrar vinna yfirleitt. Það er orðin reglan. Afi og amma vinna líka og hið gamla fyrirkomulag er liðið undir lok. En við höfum ekki brugðist við sem skyldi. Það sem vantar inn í er tíminn frá fæðingu barnsins til 2--3 ára aldurs þar til það að mínu mati er orðið hæft til þess að fara í leikskólann eða í gæslu. Að mínu mati er eins árs gamalt barn ekki nægilega gamalt til að fara í gæslu, engan veginn. Það er ekki undir það búið og þarna vantar lausnir í þjóðfélagið sem eru horfnar. Þær voru í lagi meðan annað foreldrið var heima hérna áður fyrr og sérstaklega þegar afi og amma voru heima líka. Nú er þetta gjörbreytt, en við höfum ekki brugðist við. Við erum að senda þessi grey í leikskóla og í vinnu í rauninni þegar þau eru alls ekki undir það búin. Ég hef upplifað stöður á leikskólum þar sem tveggja eða eins árs gamalt barn grætur heilu dagana vegna þess að það er ekki undir það búið að fara að heiman. Hér þurfa menn að leita að nýjum lausnum og nýjar lausnir gætu fólgist í því að endurskipuleggja atvinnulífið upp á nýtt þannig að foreldrar vinni á vöktum, þannig að annað þeirra byrji kl. átta og vinni til eitt og þá taki hitt við og vinni til sex. Þetta yrðu tvískiptar vaktir. En þetta þýðir algjöra endurskipulagningu á þjóðfélaginu og atvinnulífinu og mundi vera mjög fjölskylduvænt. Það má jafnvel búast við því að með því að festa styttri vinnutíma sem væri fimm tímar á dag fyrir hvort foreldri, þá mundu þau jafnvel afkasta jafnmiklu og á átta tímum. Það yrði miklu minni þörf á leikskólum og þeir kosta lifandis býsn. Það kostar sennilega um 40 þúsund kr. að hafa barnið á mánuði á leikskóla og sá kostnaður félli niður og mætti greiða hann til foreldranna til að brúa þann tekjumissi sem þau verða fyrir við það að vinna svona á vöktum. En það sem þarf aðallega til er að atvinnulífið geti brugðist við þessu. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Frv. er bæði til þess fallið að bæta jafnréttið og bæta stöðu fjölskyldunnar. En ég vildi geta þess, herra forseti, að Alþingi mætti nú vera fjölskylduvænna um þessar mundir en það er.

Hæstv. forseti. Á undanförnum þingum höfum við flutt till. til þál., hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og sá sem hér stendur, þar sem segir að Alþingi skuli stefna að því að endurskoða lög um fæðingarorlof þar sem feðrum verði tryggður sjálfstæður réttur og eru þar nefndar tvær vikur. Aðrir þingmenn hafa lagt fram tillögur svipaðs efnis og sumar sem ganga enn lengra. Ég nefni þar Kvennalistann í því sambandi. Ég tel að hér sé að koma fram árangurinn af þessari áralöngu baráttu og ég vil sérstaklega fagna því skrefi sem er stigið með þessu lagafrv. Það er mjög mikilvægt að tryggja barni rétt til samvista við föður, ekki aðeins móður, á fyrsta æviskeiðinu. Það er réttur barnsins að fá að mynda náin tengsl við báða foreldra sína á fyrstu dögum og vikum ævi sinnar. Fram til þessa hafa feður verið afskiptir hvað varðar samskipti við börn sín og liggja til þess margar skýringar. Með tveggja vikna orlofi eftir fæðingu er stuðlað að því að fjölskyldan geti verið saman. Ég leyfi mér nú að lýsa yfir ákveðnum efasemdum um þær hugmyndir sem fram komu hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal um vaktaskipti fjölskyldunnar nema komin sé fram ný kenning um að þannig megi halda fjölskyldunni saman að fjölskyldumeðlimir sjáist aldrei. Ég held að það eigi að reyna að stuðla að því að fjölskyldan geti öll verið samvistum. Hér er verið að stíga fyrsta skrefið í þá áttina. Ég held líka að hér sé um mjög mikilvægt jafnréttismál að ræða. Hér er ekki aðeins um að tefla rétt barnsins heldur kemur jafnrétti kynjanna hér mjög við sögu. Það er ekkert undarlegt í rauninni að fyrirtæki, sérstaklega lítil fyrirtæki sem standa höllum fæti, skuli spyrja þegar verið er að ráða fólk hvaða skuldbindingar sé þar með verið að takast á herðar og það er alveg rétt sem fram kom í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals að það hefur verið meiri áhætta fyrir fyrirtækin, ef svo má að orði komast, að ráða konur á barneignaaldri til starfa. Með því að jafna þennan rétt er dregið úr þessari áhættu og þar með er stuðlað að jafnrétti kynjanna. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrr við umræðuna að réttindin eru mismunandi sem opinberir starfsmenn búa við annars vegar og fólk á almennum launamarkaði hins vegar. Ég tek undir það sem fram kom í hennar máli að það sé mikilvægt að reyna að jafna þennan mun upp á við, ekki með því að skerða kjörin hjá þeim sem hafa þau ívið betri, heldur með því bæta kjör allra og jafna þannig aðstöðuna. Hvernig er vænlegast að gera þetta? Ég hef trú á því að það þurfi að taka þessi mál öll upp frá grunni og til gagngerrar endurskoðunar. Ástæðan er þessi. Í seinni tíð er verið að gera fjárhag hverrar stofnunar sjálfstæðan. Hver stofnun er orðin sjálfstæð fjárhagsleg eining sem þarf að standa skil á öllum sínum skyldum og skuldbindingum. Nú er ekki lengur hægt að vísa á ríkissjóð í því efni heldur verður hún að horfa inn á við að þessu leyti og þar er hún komin í sömu stöðu og litla fyrirtækið, litla eða stóra eftir atvikum eftir því hvað stofnunin er stór. Og þá fer hún að spyrja eins og fyrirtækið hefur hingað til spurt: Hver er áhættan af því að ráða starfsmanninn til starfa? Ef um er að ræða konur á barneignaraldri þá er það staðreynd að áhættan er meiri en þegar verið er að ráða karlmenn. Þetta er staðreynd. Með þessu nýja fyrirkomulagi í ríkisrekstrinum, sjálfstæði stofnana, er því verið að skapa hættu á auknu kynjamisrétti á vettvangi þar sem það var ekki áður við lýði. Hvernig á að bregðast við þessu? Hér hafa verið settar fram tillögur. Ég vil nefna það að þær tillögur hafa komið frá BSRB, þær tillögur hafa komið frá Kvennalistanum og víðar sem ganga út á það að myndaður verði sameiginlegur sjóður, fæðingarorlofssjóður sem greitt yrði til af hálfu allra hvort sem er á einkamarkaði eða hjá hinu opinbera. Úr þessum sjóði yrði fæðingarorlofið síðan fjármagnað og þá hvort sem um er að ræða konur eða karla. Ég held nefnilega að mjög brýnt sé að endurskoða þessi mál öll fyrst út frá þessu sjónarhorni og út frá þeirri hugsun að við komum til með að styrkja stöðu barnsins og fjölskyldunnar en huga jafnframt að jafnrétti kynjanna. Ég vil að lokum ítreka ánægju mína með að þetta frv. skuli vera komið fram á Alþingi. Ég tel að hér sé verið að stíga mjög mikilvægt framfaraspor og ég held að við félagar, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem fluttum þáltill. sem hér er síðan endurflutt í formi stjfrv., getum bara sæmilega við unað og munum fagnandi greiða þessu frv. okkar atkvæði.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þær jákvæðu umræður sem hér hafa farið fram um málið. Ég heyri það að menn ætla að reyna að afgreiða þetta fyrir jól og það er mikilvægt því að þá tekur þetta frv. gildi sem lög 1. janúar. Ég veit að það er knappur tími en miðað við þessar jákvæðu umræðu ætti það að nást. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði nokkurra spurninga um frv. og þá fyrst og fremst hvort í gang færi endurskoðunarnefnd varðandi heildarlöggjöf um fæðingarorlof. Slík nefnd hefur verið í gangi. Hún er ekki í gangi um þessar mundir. Hún hefur verið í gangi og út úr þeirri vinnu komu breytingar sem ég lagði fram í þinginu í fyrra og voru samþykktar um lengingu orlofs fyrir fjölburaforeldra og varðandi veikindi móður og barns. En endurskoðunarnefndin komst ekki að samkomulagi nú frekar en áður um það að jafna rétt til fæðingarorlofs, en það er mikilvægast að jafna rétt foreldra til fæðingarorlofs. Hv. þm. spurði líka hvort til greina kæmi í meðförum nefndarinnar að bæta inn í þetta frv. sömu ákvæðum og eru í fæðingarorlofsfrv. varðandi mæður, um að feður gætu fengið lengra frí ef um fjölburðafæðingu væri að ræða eða veikindi barns. Ég tel að nefndin eigi að skoða það og við eigum að skoða kostnaðaráhrifin af því. Við rennum dálítið blint í sjóinn varðandi kostnaðinn af því frv. sem ég hef lagt hér fram. Við reiknum með að það kosti um 100 millj. miðað við það að 92--95% feðra tækju þetta orlof. Aðeins reynslan sem getur skorið úr um það hversu margir feður taka slíkt orlof. En ég tel að sú tillaga sem hér kom fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur komi vel til greina og ég satt að segja hef verið feimin sjálf að leggja fram þessa tillögu því ég er nýorðin tvíburaamma og það hefði kannski þótt hagsmunapot ef ég hefði komið með þá tillögu. Varðandi þær fyrirspurnir sem komu fram hjá Margréti Frímannsdóttur um reglugerðarbreytingar sem hér voru til umræðu þegar hið fyrra fæðingarorlofsfrv. var samþykkt, þá er það þannig að það eru tilbúin drög að reglugerð sem eru til umsagnar í Tryggingastofnun og ég á von á því að Tryggingastofnun svari okkur innan tíðar. Varðandi önnur ákvæði er lagatextinn mjög skýr og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir las textann og skildi hann eins og hann er þannig að það þarf ekki að hafa um það fleiri orð. Hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir spurði hvaða feður fengju þetta orlof. Það eru feður á almenna markaðnum. Menn hafa rætt um að þetta væri ekki há upphæð sem feður fengju í fæðingarorlofi. Þetta er sama upphæð og mæður fá þannig að um nákvæmlega sömu kjör er að ræða. En þetta er aðeins hálfur mánuður. Það er skref í rétta átt og sérhver ferð hefst á einu skrefi. Ég tel mjög mikilvægt að við samþykkjum þetta frv. fyrir jól eins og ég sagði hér áðan svo að þetta skref sé tekið að fullu þannig að við getum stigið það næsta.

Herra forseti. Ég fagna því hversu jákvætt hæstv. heilbrrh. tekur í tillögu mína um að bæta því inn í þetta frv. að sé um að ræða fjölburafæðingar, sjúkleika barns eða veikindi móður, þá verði réttur föður til fæðingarorlofs einn mánuður. Ég vænti þess að heilbr.- og trn. taki þessa tillögu til skoðunar og vona að jákvætt verði mælt með tillögunni þegar málið kemur til 2. umr. Ég held að hæstv. ráðherra þurfi ekki að óttast kostnað af þessu. Ég held að hann sé ekki nema 2--3 millj. og því er líka við að bæta að það eru áformaðar 75 millj. í þetta feðrafæðingarorlof sem er hálfur mánuður. En ég óttast og spyr hæstv. ráðherra hvort hún sé ekki sama sinnis að tiltölulega fáir feður sjái sér kleift að taka fæðingarorlof þegar þeir fá einungis það sem ráð er fyrir gert úr almannatryggingum eða um 66 þús. kr. á mánuði. Það eru 33 þús. kr. sem feður fengju og yrðu kannski af verulegum tekjum og móðirin jafnvel líka. Ég held að að feður muni ekki fyllilega geta nýtt sér þetta fæðingarorlof fyrr en það er búið að jafna þessar greiðslur þannig að feður fái óskert laun á vinnumarkaðnum með sama hætti og mæður fá óskert laun í fæðingarorlofi. Hæstv. ráðherra sagði að akkúrat núna væri ekkert í gangi varðandi endurskoðun á fæðingarorlofinu eða löggjöfinni. Ég vil lýsa vonbrigðum mínum með það að ekki skuli vera í gangi nein heildarendurskoðun á fæðingarorlofslöggjöfinni og spyr hæstv. ráðherra hvort hún vilji ekki endurnýja þessa nefnd og þá með aðild stjórnarandstöðunnar. Stjórnarandstaðan hefur mjög margt fram að færa í málinu og eins og fram hefur komið hefur verið lagt fram frv. eins og hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir lýsti hér áðan.

Virðulegi forseti. Hv. þm. spurði hvort ég hefði ekki áhyggjur af því að fáir feður mundu nýta þá heimild sem hér er veitt. Aðeins reynslan getur skorið úr um það. Eins og ég sagði áðan er þetta skref í rétta átt og varðandi endurskoðun á heildarlöggjöfinni, þá erum við að undirbúa slíkan vinnuhóp. Við höfum áður reynt þetta eins og ég sagði í fyrri ræðu minni og oft átt nóg með að finna jafnræðisflöt varðandi vinnumarkaðinn. Ég mun hugleiða hvort það mundi á þessu stigi málsins bæta að stjórnarandstaðan kæmi inn í það mál.

Herra forseti. Ég held að það sé mjög skynsamlegt hjá hæstv. ráðherra að hún ætli að hugleiða hvort ekki sé rétt að stjórnarandstaðan eigi aðild að heildarendurskoðun á fæðingarorlofslöggjöfinni. Mér skilst að sú nefnd sem hæstv. ráðherra var með að störfum til að endurskoða fæðingarorlofslöggjöfina hafi ekki komist að sameiginlegri niðurstöðu. Ég veit ekki til þess að stjórnarandstaðan hafi átt sæti í þeirri nefnd. Ég held að það væri tilraunarinnar virði hjá hæstv. ráðherra að reyna að ná breiðri pólitískri samstöðu um framtíðarfyrirkomulag fæðingarorlofs með því að tryggja aðild allra stjórnmálaflokka að þeirri heildarendurskoðun. Ég vona að hæstv. ráðherra fari að setja af stað aðra tilraun til slíkrar endurskoðunar og hvet hæstv. ráðherra til að gera þá tilraun að stjórnarandstaðan komi að þessu borði. Stjórnarandstaðan hefur margt skynsamlegt fram að færa í því efni og mjög brýnt að um mál eins og fæðingarorlof og framtíðarfyrirkomulag ríki breið pólitísk samstaða á hv. þingi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann gaf við spurningum mínum varðandi réttarstöðu þeirra sem eignast hafa börn með stuttu millibili, vegna framlengds fæðingarorlofs eða fyrirburafæðinga. En þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvort sú breyting sem verið er að gera á reglugerðinni verði afturvirk þannig að hún gildi frá 1. janúar 1997 eins og um var talað í heilbr.- og trn. Jafnframt langar mig til þess að beina þeim spurningum til hæstv. ráðherra hvort eitthvað hafi verið tekið á þeim breytingum sem urðu á réttarstöðu fólks sem flytur búferlum á milli Norðurlandanna. Upp hafa komið mál þess efnis að foreldrar hafi ekki átt rétt til töku fæðingarorlofs, hvorki hér á landi né í landi sem þeir hafa búið í. Ég hef áður borið fram fyrirspurn um þetta mál hér á þingi og fékk þá m.a. þær upplýsingar að á fundi ráðherra Norðurlandanna 14. nóvember 1990 hefði það verið sagt að félagsleg réttindi Norðurlandabúa ættu alls eki að skerðast þó farið væri í víðtæka samningagerð meðal Evrópulandanna. Raunin varð hins vegar sú að skerðingin er til staðar. Hefur ráðuneytið eitthvað sérstaklega kannað hvernig þarna mætti bæta úr? Mér er kunnugt um að þessi mál koma upp aftur og aftur, m.a. nú í sumar. Gott væri að fá að heyra frá ráðherra hvort þarna hefur orðið einhver breyting á eða hvort ráðuneytið er að kanna þetta. Annars vil ég ítreka þakkir mínar til ráðherrans fyrir að taka upp þáltill. sem þeir fluttu hér hv. þm. Ögmundur Jónasson og Steingrímur J. Sigfússon og gera hana að sinni. Vonandi verður hún að lögum sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Fyrir þinginu liggur frv. til laga um breytingar á þeim ákvæðum sem hv. þm. nefndi áðan varðandi þá foreldra sem hafa flust út og ekki átt rétt, hvorki hér né erlendis. Frv. liggur á borðum þingmanna og ég átti von á að geta mælt fyrir því í dag en það verður að bíða betri tíma. Okkur er kunnugt um þau vandamál sem hafa skapast og því er nauðsynlegt að réttarstaða þessa fólks verði tryggð. Svo verður gert með þessu frv. ef að lögum verður. Varðandi gildistöku reglugerðarinnar sem hv. þm. kom inn á áðan líka þá er ekki búið að taka afstöðu til þess frá hvaða tíma sú reglugerð gildi.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra, höfum við ekki tekið þetta frv. til umræðu enn þá. En mun það fela það í sér að þeir sem hafa verið án réttar til fæðingarorlofs á undanförnum tveimur til þremur árum muni njóta þess? Þau tilvik hafa komið upp og leitað hefur verið til ráðuneytis eða til Tryggingastofnunar varðandi úrbætur. Mun þetta verða afturvirkt þannig að þau njóti réttar síns þó seint sé.

Virðulegi forseti. Varðandi þá foreldra sem ekki hafa fengið fæðingarorlof þá hefur Tryggingastofnun reynt að koma til móts við þá eins og reglur heimila og hafa gert það á ýmsa vegu. Því er ekki hægt að svara þessari spurningu með já eða nei vegna þess að þegar hefur verið leyst úr vanda margra.

Hæstv. forseti. Ég ætla að taka til máls og ég vona að mál mitt heyrist þó ég sé hér í mikilli samkeppni við Coca Cola fyrirtækið sem er að dreifa karamellum hérna fyrir utan Alþingishúsið og varð þess valdandi að við þurftum að gera hlé á þingfundi fyrir skömmu. Ég vil taka undir þær hugmyndir sem fram komu af hálfu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að mikilvægt sé að skapa breiða samstöðu um endurskoðun á fæðingarorlofsmálunum. Hún lagði til að stjórn og stjórnarandstaða kæmu að því máli og svo að sjálfsögðu einnig hlutaðeigandi hagsmunasamtök. Þá kæmu samtök launafólks að þessum málum og það er lykilatriði vegna þess að á undanförnum missirum hafa opinberir starfsmenn átt í mikilli baráttu við að verja fæðingarorlofsrétt sinn. Reynt hefur verið að hafa þau réttindi af opinberum starfsmönnum. Mikilvægt er að við þessa endurskoðun verði jafnað upp á við eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir lagði ríka áherslu á í sínu máli. Þegar leitað verður eftir samstöðu við þessa endurskoðun þá þarf að gera það í reynd. Ein lítil spurning til hæstv. ráðherra. Nú er gert ráð fyrir því að lögin taki gildi 1. janúar. Hefur það verið hugleitt hvort þessi réttur komi þá til með að ná til fjölskyldna sem eignuðust börn sín í desembermánuði? Talað er um að faðirinn þurfi að notfæra sinn rétt einhvern tíma á fyrstu átta vikunum eftir fæðingu eða heimkomu barns. Tekur þessi réttur til feðra sem hafa eignast sín börn fyrir áramót? En í lokin vil ég að nýju lýsa ánægju minni með þetta frv. Þó ekki sé stigið mjög stórt skref, þá er það stórt að því leyti að hér er verið að marka tímamót. Þegar hefur hæstv. fjmrh. kynnt að þessi réttindi nái til opinbera geirans og það er fagnaðarefni. Í Reykjavíkurborg hefur sama skref verið stigið. Þar hefur ákvörðun verið tekin um þetta efni en allt er þetta árangur af áralangri baráttu fjölmargra sem stuðlað hafa að þessum réttindum. Þegar við höfum samþykkt þessi lög þá liggja hér þegar fyrir önnur frv. um að bæta þennan rétt og treysta hann.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar áðan þó að þau hafi vissulega valdið vonbrigðum. Frá hendi ríkisstjórnarinnar virðist ekki vera í sjónmáli nein meiri háttar uppstokkun á lögunum um fæðingarorlof. Ég vil einnig fagna góðum undirtektum ráðherrans við því að stjórnarandstaðan gæti komið að endurskoðun á núgildandi fyrirkomulagi fæðingarorlofs. Ég tek undir það með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að verulegur vinnusparnaður geti orðið af því, þar sem við í stjórnarandstöðunni höfum kynnt okkur þessi mál mjög vel og höfum lagt gífurlega vinnu í það frv. sem nú liggur fyrir þinginu og bíður umræðu. Ég skildi hæstv. heilbrrh. svo að þetta frv. nái eingöngu til feðra á almennum vinnumarkaði og vitnaði í ræðu minni til fréttatilkynningar hæstv. fjmrh., nr. 13/1997. Ég vil þá nota tækifærið hér fyrst hæstv. fjmrh. er í salnum og spyrja hann hvort það sé réttur skilningur að enga lagastoð þurfi fyrir hans tilkynningu. Er þetta bara kjarasamningsatriði eða tilkynningaratriði af hans hálfu? Ef svo er, hvernig er þá með réttarstöðu annarra feðra, t.d. bankamanna? Hvernig er þeirra réttarstaða nú ef þetta á við almenna vinnumarkaðinn og tilkynning fjmrh. á við ríkisstarfsmenn, hvernig er þá með t.d. bankamenn sem hafa sérstök kjör að þessu leyti? Einnig vil ég, fyrst hæstv. fjmrh. er hér staddur, spyrja hann hvort hann sé þeirrar skoðunar að stefna beri að kerfisbreytingu þar sem fólk fái full laun í fæðingarorlofi og því beri að lengja fæðingarorlof og þennan sjálfstæða rétt feðra um meira en tvær vikur.

Herra forseti. Í fyrsta lagi tek ég fram vegna þess sem kom fram hjá hv. þm. að ég tel eðlilegt að fæðingarorlof sé sem mest samræmt. Eiginlega er ekki hægt að komast hjá því að svo verði gert á næstu árum því að reglurnar eru mjög mismunandi og það sem flækir málið er að það er auðvitað engin trygging fyrir því að opinberir starfsmenn séu giftir innbyrðis eða þeir sem starfa úti á almenna markaðnum séu giftir innbyrðis. Það er sem betur fer þannig í þjóðfélagi okkar að fólk skipast ekki í hjúskaparstöðu eftir atvinnu. Þess vegna held ég að það sé enn brýnna að samræma þessar reglur. Hvort það verður gert með þeim hætti að allir hafi ígildi launa eða hlutfall að launum eða greiðslu sem tekur mið af einhverju öðru er kannski ekki aðalatriði málsins frá mínum sjónarhóli heldur hitt að það sé reynt að ná samræmi í þetta. Við hjá ríkinu töldum að það þyrfti ekki frekari lagastoð en er í lögum nú til þess að koma á þessu feðraorlofi. Þetta er einhliða tilkynning og það er ætlun ríkisvaldsins að stofnanirnar geti greitt þetta fyrir þá feður sem þar starfa og það er átt við þá sem eru í störfum hjá ríkinu alveg burt séð frá því í hvaða félögum þeir eru. Hins vegar er fæðingarorlof hjá opinberum starfsmönnum öðruvísi því að það nær samkvæmt lögum og samningum og reglugerð einungis til kvenna. Sá er munurinn. Varðandi bankastarfsmenn vil ég að endingu að það komi fram að þeir eru ekki opinberir starfsmenn eða ríkisstarfsmenn í skilningi laganna. Það þarf að gá að því hvernig samningar þeirra eru eða hvort sérsamningar gilda á milli einstaklinga úr þeirra röðum og þeirra sem eru atvinnurekendur bankastarfsmanna. Það getur reyndar átt við um fleiri stéttir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör. Varðandi þá skoðun hans að það sé allt að því smekksatriði hvort fólk fái full laun í fæðingarorlofi eða þetta verði jafnað á annan hátt, sem sé meginmarkmið hans og hæstv. heilbrrh., þá er það einfaldlega reyndin að þetta er einn meginvandinn með tilliti til launamunar kynjanna. Alls staðar erlendis þar sem greiðslur í fæðingarorlofi nálgast ekki laun skapar það mismunun því að konur hafa ekkert val, þær taka eðlilega fæðingarorlof. Þær hafa líkamlega sjálfar meiri þörf fyrir það og vegna barnsins en feður taka ekki fæðingarorlof nema orlofsgreiðslur nálgist þeirra laun. Það gengur auðvitað ekki að feður fái full laun og konur fái greiðslur eins og tíðkast hjá Tryggingastofnun núna. Þær greiðslur sem eru í boði núna fyrir feður eru þær sömu og mæður fá en miðað við þann launamun sem er á kynjunum verður meira hrap í launum feðra en mæðra. Ég held að eina leiðin sé að tengja þetta við laun og ég vil gjarnan heyra skoðun hæstv. fjmrh. á því sem hefur mikið haft sig í frammi varðandi jafnréttismál.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekki hægt í örstuttu samtali okkar undir liðnum andsvar að ræða þetta ofan í kjölinn. Ég ræddi hvergi um smekksatriði í þessu sambandi, það voru orð hv. þm. heldur sagði ég að það þyrfti að samræma þetta. Þegar sagt er að samræma þurfi fæðingarorlofið þýðir það ekki nauðsynlega að allir séu með sömu krónutöluna og það þarf ekki heldur að þýða að það séu allir sem taka mið af launum. Ég tel að menn þurfi að ræða þetta. Ég hlustaði af athygli á sjónarmið formanns BSRB sem er jafnframt þingmaður. Það kann vel að vera að lausnin sé fólgin í því að menn borgi í eina púllíu og síðan séu settar reglur af einhverjum aðilum sameiginlega ef þetta er hluti af kjörum manna og viðurkennt sem hluti af kjörum manna hvernig á að greiða úr slíkum sjóði. Aðalatriðið í því sem ég var að segja er að það er óþolandi til lengdar að opinberir starfsmenn hafi aðrar og annars konar viðmiðun en þeir sem starfa úti á markaðnum. Hvor aðferðin er réttari skal ég ekkert um segja. Vandamálin hér á landi við að miða við laun er að laun eru að stærri hluta til hér á landi, a.m.k. hjá opinberum starfsmönnum og líka úti á markaðnum, yfirvinna heldur en gerist og gengur í nágrannalöndum okkar. Það veldur einnig vandræðum þegar við berum okkur saman við önnur ríki. En ég held að það sé útilokað, virðulegi forseti, að ræða þetta mál til hlítar á laugardagskvöldi undir liðnum andsvör. Þetta er mál sem hefur verið til skoðunar árum ef ekki áratugum saman og verður að finna lausn á einhverjum öðrum og hentugri tíma en þessum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör og vil jafnframt hvetja hann til þess að kynna sér frv. okkar kvennalistakvenna og fleiri stjórnarandstöðuþingmanna sem liggur fyrir þinginu og hefur því miður ekki fengist rætt enn. Þar leggjum við til að stofnaður verði svokallaður fæðingarorlofssjóður sem allir greiði í, bæði ríkisstarfsmenn sem aðrir atvinnurekendur og hjón til samans fái greitt út samsvarandi 12 mánaða fullum launum. Síðan yrði ráðherra að ákveða nákvæmlega að hve miklu leyti yfirvinna kæmi inn í mat á því hvað telst vera full laun. Ég tel að það hljóti að koma að því að slík kerfisbreyting muni eiga sér stað og ég fagna því að ég heyri ekki andmæli við slíku, hvorki frá hæstv. heilbrrh. né fjmrh. og ég vona svo sannarlega að það náist samstaða meðal þingmanna, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, að fara í almennilega uppstokkun á fæðingarorlofinu, bæði lengingu þess og launafyrirkomulagi og að réttur feðra til fæðingarorlofs verði styrktur enn frekar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Frv. er 338. mál og er að finna á þskj. 427. Í frv. eru lagðar til breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt í þeim tilgangi að kveða skýrt á um skattalega meðferð ófyrnanlegra réttinda, svo sem aflaheimilda í sjávarútvegi og sambærilegra réttinda. Ég vil taka fram, virðulegi forseti, að fyrir þinginu liggur annað frv. sama efnis en þó ekki samhljóða heldur um sama efni. Það er frv. sem er 77. mál þingsins og flm. er Kristinn H. Gunnarsson. Í því frv. er stefnt til sömu áttar og gert er í þessu frv. Aðdraganda þessara breytinga má rekja til ágreinings um það hvernig færa má keypta aflahlutdeild til gjalda í rekstri. Úr þeim ágreiningi var skorið með dómi Hæstaréttar Íslands 18. nóv. 1993 í málinu Hrönn hf. gegn fjmrh. Var það niðurstaða réttarins að heimilt væri að færa keypta aflahlutdeild til gjalda eins og um væri að ræða fyrnanlega eign samkvæmt lögunum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt. Niðurstaða þessi var í samræmi við afstöðu úrskurðaraðila í skattkerfinu að því leyti að heimilt væri að gjaldfæra stofnkostnað vegna kaupa á aflahlutdeild. Ágreiningur var um það á hve löngum tíma heimilt væri að dreifa gjaldfærslunni. Embætti ríkisskattstjóra hafði talið að afskrifa mætti þennan stofnkostnað með sama hætti og skip, þ.e. á 10--20 árum eins og afskriftareglur eru nú. Taldi ríkisskattstjóri að þar sem aflahlutdeild tengdist skipi væri eðlilegt að um fyrningu á kaupverði hennar giltu sömu reglur og um skip gilda. Úrskurður þáverandi ríkisskattanefndar, nú yfirskattanefndar, var hins vegar sá að heimilt væri að gjaldfæra kaupverð aflaheimilda að fullu sem rekstrarkostnað á kaupárinu. Niðurstaða nefndarinnar byggðist fyrst og fremst á því að í lögum væri ekki til að dreifa neinum sérstökum ákvæðum um meðferð aflaheimilda í skattskilum og það er kannski kjarni málsins fyrir dómstólum og yfirskattanefnd. Þegar álitamálið kom síðan til kasta dómstóla ákvað fjmrh. að gerð yrði krafa um að litið yrði á aflaheimildir sem ófyrnanleg réttindi. Fyrir dómstólunum var því gerð sú aðalkrafa að synja bæri um gjaldfærslu stofnkostnaðarins. Þeirri kröfu var hafnað í Héraðsdómi Reykjavíkur 3. júní 1993 og þar kveðið á um að heimilt væri að gjaldfæra stofnkostnað vegna kaupa á aflahlutdeildinni á fimm árum. Þessi úrskurður var síðan staðfestur af Hæstarétti 18. nóv. 1993. Niðurstaða Hæstaréttar og skattyfirvalda var byggð á túlkun á ákvæðum laga nr. 81, m.a. með þeim rökum að ekki væri í þeim lögum að finna ákvæði sem kveða berum orðum á um skattalega meðferð veiðiheimilda. Í forsendum hins staðfesta héraðsdóms er þess getið að réttindi þessi séu í sjálfu sér ekki eyðanleg verðmæti og er tekið undir það í niðurstöðum Hæstaréttar. Meðal annars með tilvísun til óvissu um fégildi aflaheimilda fyrir kaupin er það niðurstaða dómstólanna að jafna kaupum á aflahlutdeild á réttindum sem tilgreind eru í 4. tölul. 32. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt, en þar er um að ræða keyptan eignarrétt á hugverkum, svo sem höfundarétti, útgáfurétti, rétti til einkaleyfis og vörumerkis. Einn dómari Hæstaréttar taldi að ekki ætti að heimila fyrningu vegna stofnkostnaðar keyptrar aflahlutdeildar. Sammerkt með forsendum fyrir úrskurðum skattyfirvalda og niðurstöðum dómstóla er að vitnað er til skorts á beinum ákvæðum í lögum um tekju- og eignarskatt sem reisa má niðurstöðu á og er það eitt vísbending um þörf á því að löggjafarvaldið setji skýrar reglur í þessum efnum í samræmi við meginreglur skattalaga. Þótt dómur Hæstaréttar hafi skorið úr um túlkun gildandi laga hefur það þótt vera álitamál hvort niðurstaða sé eðlileg með tilliti til þeirrar meginreglu skattalaganna að til rekstrarkostnaðar skuli aðeins telja þann kostnað sem lagt er í vegna viðkomandi atvinnustarfsemi og gengur til að afla tekna. Samkvæmt þeirri reglu skal einungis gjaldfæra stofnkostnað eigna í samræmi við þá verðmætarýrnun sem hlýst af notkun þeirra við framleiðsluna. Á það hefur verið bent að lítil rök standi til þess að ætla að verðmæti aflahlutdeildar rýrni við notkun. Reynslan hefur verið sú að verð aflahlutdeildar hefur farið hækkandi frá því að framsal á þeim hófst. Verðmæti aflahlutdeildar í hendi þeirra sem það hafa keypt hefur því ekki rýrnað heldur farið vaxandi. Skattaleg meðferð er hins vegar sú að kaupverð aflahlutdeildar hefur verið gjaldfært að hluta eða alveg. Skattskyldar rekstrartekjur hafa þannig verið lækkaðar án þess að um hafi verið að ræða raunverulegan kostnað. Á sama hátt hefur bókfærð eign verið lækkuð á sama tíma og verðgildi hennar hefur aukist. Þá hafa menn ekki verið á einu máli um þau rök að óvissa um varanleika fiskveiðistjórnarkerfisins réttlæti fyrningu keyptrar aflahlutdeildar. Bent hefur verið á að óvissa í þessu efni komi væntanlega fram í verði aflahlutdeildanna og að óvissa af einhverju tagi tengist flestum eignum, einnig ófyrnanlegum eignum án þess að það verði tilefni til afskriftar. Í tengslum við ýmsar ráðstafanir og athuganir í sjávarútvegsmálum, sem sjútvrh. beitti sér fyrir í árslok 1996, fyrir um ári, beindi hann þeim tilmælum til fjmrh. að skattaleg meðferð keyptrar aflahlutdeildar og hliðstæðra réttinda yrðu tekin til athugunar. Í framhaldi skipaði ráðherra með bréfi, dags. 27. febr. 1997, fyrr á þessu ári nefnd til að fjalla um málið og semja lagafrv. til að koma breytingum samkvæmt tillögum sínum til framkvæmda. Hefur nefndin samþykkt frv. þetta en í nefndinni sátu Árni Kolbeinsson ráðuneytisstjóri, tilnefndur af sjútvrh., Friðleifur Jóhannsson forstöðumaður, tilnefndur af ríkisskattstjóra, Indriði H. Þorláksson skrifstofustjóri, tilnefndur af fjmrh. sem formaður nefndarinnar, og Lárus Finnbogason, löggiltur endurskoðandi, tilnefndur af viðskrh., en ritarar nefndarinnar voru Friðgeir Sigurðsson lögfræðingur við embætti ríkisskattstjóra og Ragnheiður Snorradóttir lögfræðingur í fjmrn. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að margt mælir með því að breyta núgildandi reglum í þessum efnum á þann veg að keypt aflahlutdeild verði ekki frádráttarbær frá rekstrartekjum og verði með hana farið að flestu leyti eins og ófyrnanlegar eignir, svo sem lönd og lóðir. Nefndin lagði enn fremur til að kveðið yrði beint á um að hagnaður af sölu aflahlutdeildar sé skattskyldur og að um ákvörðun þessa hagnaðar yrðu settar nánari reglur og þess þá m.a. gætt að skipti á aflahlutdeildum og breytingu á samsetningu þeirra verði ekki hindruð af skattalegum ástæðum. Þá lagði nefndin einnig til að sett yrðu ákvæði um lagaskil þar sem kveðið yrði á um með hvaða hætti núverandi fyrirkomulag verði lagt af. Felur tillaga nefndarinnar í sér að fyrning vegna aflahlutdeildar sem keypt var fyrir gildistöku laganna verði lækkuð í áföngum og það frv. sem mælt er fyrir er samið af nefndinni. Ég ætla ekki að fara ítarlega í hugsanlegar spurningar um afturvirkni. Um það er fjallað í greinargerðinni og komist þar að ákveðinni tiltekinni niðurstöðu og ég vek athygli á því að í nefndinni eru fremstu skattasérfræðingar og lögfræðingar í þessum efnum. Helstu efnisatriði frv. eru sem hér segir: Í fyrsta lagi er í meginatriðum verið að bæta í lögin um tekjuskatt og eignarskatt beinu ákvæði sem kveður á um að ekki sé heimilt að fyrna stofnkostnað við kaup á réttindum sem rýrna ekki vegna notkunar. Er þetta í samræmi við þá reglu í 32. gr. laganna sem heimilar fyrningar á eyðanlegum náttúruauðæfum og rétt til nýtingar á þeim. Ákvæði þetta er almenns eðlis og tekur til allra slíkra réttinda svo fremi að ekki sé kveðið beint á um annað í lögum. Til skýringar á hinu almenna ákvæði og til þess að taka af allan vafa um gildi þess með tilliti til þeirra dóma sem fallið hafa um skattalega meðferð aflahlutdeilda er í lögunum tekið fram að um þær fari samkvæmt þessu ákvæði. Af hagkvæmnisástæðum, sem er nánar gerð grein fyrir í greinargerð, er þó gert ráð fyrir að um kaup á svokölluðum rúmmálsréttindum verði skattalega farið með á sama hátt og kaup á skipum. Við breyttar aðstæður í þessum viðskiptum kæmi til álita að fella þetta frávik niður. Þrátt fyrir þetta bann við fyrningu stofnkostnaðar við kaup á þeim réttindum sem um ræðir í lögum er gert ráð fyrir að við þær aðstæður að réttindi falli niður, t.d. vegna þess að fiskveiðistjórnarkerfi verði breytt, verði heimilað að gjaldfæra kostnað við kaup á þeim. Í öðru lagi er kveðið á um skattskyldu hagnaðar af sölu aflahlutdeildar. Hvað skattskylduna sjálfa snertir er ekki um að ræða breytingu frá því sem nú er en lögfest eru ákvæði um með hvaða hætti söluhagnaðurinn er reiknaður. Er það að mestu í samræmi við almennar reglur í þeim efnum en þó gert ráð fyrir að unnt verði að breyta samsetningu aflaheimilda með kaupum eða skiptum án þess að það hafi þær skattalegu afleiðingar að söluhagnaður verði skattskyldur nema að því leyti sem sala heimilda er umfram kaup á þeim. Í þessu efni skal vakin athygli á því að skipti á aflaheimildum ber samkvæmt ákvæðum skattalaganna að meðhöndla eins og um kaup og sölu með því verði sem almennt gerist í hliðstæðum viðskiptum. Þetta er undirstrikað að þessi lagaákvæði sem til stendur að samþykkja hafa ekki áhrif á þær hagræðingaraðgerðir sem fara fram hjá útgerðum að versla með mismunandi fisktegundir og skipta eftir því sem þannig stendur á svo fremi sem verðmætin eru þau sömu sem ganga til og frá aðila. Í þriðja lagi er kveðið á um hvernig bókfæra skal keypta aflahlutdeild sem eign. Er í því efni miðað við stofnverðið að frádregnum fyrningum sem að sjálfsögðu á einungis við um þær fyrningar sem heimilar voru fyrir gildistöku laganna eða eru það samkvæmt gildistökuákvæði þeirra. Í fjórða lagi er í lögunum er ákvæði um að vegna kaupa á aflaheimildum fyrir gildistöku laganna verði núverandi afskriftareglur afnumdar í áföngum. Framangreint efni kemur fram í einstökum greinum frv. með eftirfarandi hætti: Í 1. gr. frv. er lagt til að ákvæði um skattlagningu hagnaðar af sölu á réttindum sem um ræðir í 2. gr. frv., svo sem aflahlutdeild og öðrum hliðstæðum réttindum í sjávarútvegi, verði fært undir 14. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt þar sem er að finna almennu ákvæðin um skattlagningu söluhagnaðar ófyrnanlegra eigna. Rétt þykir að vera með sérákvæði um þessi réttindi í 14. gr. þar sem fram að þessu hefur verið litið á aflahlutdeild sem fyrnanlega eign og eins er nauðsynlegt að geta tekið tillit til fyrninga þegar um er að ræða sölu á aflahlutdeild sem keypt er fyrir gildistöku laga þessara. Í 1. málsl. 1. mgr. 1. gr. frv. er kveðið á um að hagnað af sölu ófyrnanlegra réttinda skuli almennt telja til tekna á söluári. En í 2. málsl. 1. mgr. 1. gr. frv. er að finna skilgreiningu á hagnaði af sölu ófyrnanlegra réttinda og í 2. mgr. 1. gr. frv. er ákvæði sem felur í sér frávik frá 1. mgr. 1. gr. frv. um að söluhagnaður ófyrnanlegra réttinda verði skattlagður að fullu á söluári. Er hér um að ræða frestunarákvæði sem felur í sér að stofnverð sambærilegra réttinda sem keypt er á sama tíma er lækkað sem nemur söluhagnaði þeirra réttinda sem seld voru þannig að það verður ekki fyrr en við sölu þeirra að söluhagnaður verður reiknaður af þeim hluta. Í 1. mgr. 2. gr. frv. er lagt til að við lögin bætist ný grein með yfirskriftinni ófyrnanleg réttindi. Ákvæði greinarinnar eru almenn í þeim skilningi að þau taka til allra keyptra réttinda sem rýrna ekki við notkun. Í greininni eru tekin af öll tvímæli um að óheimilt er að fyrna keypta aflahlutdeild. Í 2. mgr. 2. gr. eru tilgreind ein frávik frá almennu reglunni í 1. mgr. 2. gr. þar sem kveðið er á um að keypt leyfi til veiða í atvinnuskyni, svokölluð rúmmálsréttindi, skuli talin með hinu keypta skipi og falli þar með undir fyrningarreglur sem gilda um skip. Þetta er undantekning. Meginrökin fyrir þessu fráviki eru að í viðskiptum með fiskiskip er í flestum tilvikum ekki gerður greinarmunur á kaupverði skips og rúmmálsréttinda og eru verðmæti þessara réttinda ekki metin sérstaklega við ákvörðun á verði skipa. Viðskipti með rúmmálsréttindi eru lítil og er því vafasamt að leggja þau fáu viðskipti til grundvallar við mat á markaðsverði þeirra. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að keypt aflahlutdeild og önnur sambærileg réttindi verði metin til eignarskatts á bókfærðu verði þeirra hverju sinni. Í 1. mgr. 4. gr. frv. er lagt til að afnema í áföngum núgildandi heimildir til fyrningar. Er gert ráð fyrir að á næstu þremur árum eftir gildistöku laganna verði heimildir til fyrningar af stofnkostnaði vegna aflahlutdeildar sem keypt var fyrir gildistökuna lækkaður í áföngum og rekstraraðilum heimiluð allt að 45% fyrning á árunum 1998 til ársins 2000. Í síðari málslið greinarinnar er miðað við að þeim sem selt hafa aflahlutdeild fyrir gildistöku laganna og hafa frestað skattlagningu söluhagnaðarins verði heimilt að fara með söluhagnaðinn skv. 13. gr. laganna. Ítarlega er fjallað um þetta efni frv. í greinargerð og því ekki ástæða til að rekja einstök atriði frekar en benda frekar hv. alþm. á að lesa greinargerðina, bæði hina almennu og þó einkum þá sem kemur fram í athugasemdum við einstakar greinar. Herra forseti. Þótt tilefni þessa frv. hafi verið hvernig skattaleg meðferð keyptra aflaheimilda hefur þróast eins og rakið er í greinargerð með frv. er efni þess almenns eðlis. Með öðrum orðum er ekki verið að taka eingöngu á aflaheimildum. Með því eru færð í lagabúning ákvæði um ófyrnanleg réttindi sem eru í fullu samræmi við grundvallarreglur skattalaganna. Má því segja að með frv. sé verið að færa skattalega meðferð keyptra aflaheimilda og annarra sambærilegra réttinda til samræmis við það sem almennt og eðlilegt er samkvæmt skattalögunum. Í greinargerðinni er vitnað til þess sem segir um þessi mál í öðrum löndum. Ef ég man rétt er vitnað þar til Noregs, Nýja-Sjálands og einhverra annrra landa, líklega Bretlands ef ég man rétt, a.m.k. hinna tveggja. Þar segir að þar sé farið með þessi réttindi með sama hætti og gert er ráð fyrir að verði gert eftir að þetta er samþykkt hér. Það er rétt hjá mér, það er Noregur, Bretland og Nýja-Sjáland. Virðulegur forseti. Ég tel ástæðulaust að fjalla frekar á þessu stigi málsins um frv. en vænti þess að það fái umfjöllun í hv. nefnd sem er efh.- og viðskn. þingsins og ég geri tillögu um að málinu verði vísað til 2. umr. og þeirrar hv. nefndar.

Herra forseti. Hér er afar athyglisvert þingmál til umræðu sem hefur verið boðað um hríð og beðið eftir að ríkisstjórnin legði það fram um nokkurt skeið. Eins og hæstv. fjmrh. vék að í upphafi framsögu sinnar hefur legið fyrir þinginu frá því í haust frv. að nokkru leyti um sama efni og þetta stjfrv. lýtur að og frv. var reyndar lagt fram fyrst á síðasta þingi, í maímánuði sl. Ég hef aðeins borið saman efnistökin eða innihald þessara tveggja frv. og það sem er eins í þeim báðum eru eftirfarandi atriði sem eru meginatriði málsins. Í fyrsta lagi eru réttindin sem frv. eiga að taka til skilgreind í þeim báðum og kveða á um að þau réttindi verði eigi fyrnd. Þá er skilgreint í báðum frv. hver söluhagnaðurinn er og kveðið á um að það eigi að tekjufæra hann á söluári og að fullu. Þessi ákvæði eru nákvæmlega eins í báðum frumvörpunum. Hins vegar eru fleiri atriði í báðum frumvörpunum og þau eru ólík. Það er því rétt að fara aðeins yfir það svo að mönnum sé ljóst að það er ekki sama efnisinnihald í þessum tveimur frumvörpum þegar að er gáð. Það sem er ólíkt er meðferðin á eignfærslu kaupverðsins eða stofnverðsins á réttindunum sem keypt eru. Í frv. ríkisstjórnarinnar er kveðið á um að það beri að færa þetta kaupverð til eignar og greiða af þeim eignarskatt. Það er alveg þveröfugt á við ákvæðið í mínu frv. þar sem einmitt er kveðið á um að þessi verðmæti verði eigi færð til eignar og ekki greiddur af þeim eignarskattur. Fyrir því er það sjónarmið af minni hálfu að staðfesta eða ítreka þann vilja löggjöfans að þessi réttindi verði ekki skilgreind sem eign þess sem í hendi hefur. Það er því um gjörólíka nálgun að þessu leytinu til og ég velti því fyrir mér hvaða áhrif þessi breyting sem frv. ríkisstjórnarinnar leggur til um eignfærslu réttindanna hefur á mat lögmanna á því hvort hætta sé á að eignin fari að falla undir ákvæði stjórnarskrárinnar sem skilgreinir eign og hvort það geti verið að ekki verði hægt að taka af mönnum þessi réttindi nema bætur komi fyrir. Það er einmitt það sem við viljum forðast eða ég a.m.k. trúi því, að allir þingmenn hafi verið þeirrar skoðunar og séu þeirrar skoðunar að forðast beri nokkuð það í lagasetningu í málinu sem dregur málið lengra í þá áttina að einhver vafi leiki á því að unnt sé að breyta lögum án þess að þurfa að bæta mönnum meintan eignamissi. Ég vil beina því til hv. efh.- og viðskn. að láta gera fyrir sig lögfræðilegar álitsgerðir um þetta efni þ.e. hvort sú tillaga í frv. ríkisstjórnarinnar, að færa slík réttindi sem eign í skilningi skattalaga, leiði af sér auknar líkur á því að um verði að ræða eign í skilningi stjórnarskrárinnar og njóti því stjórnarskrárvarinna réttinda. Ég legg áherslu á það sjónarmið að löggjafinn geri ekkert sem dragi málið í þá áttina. En ég óttast að þetta geti einmitt styrkt sjónarmið þeirra sem óttast að málið sé á þeirri leið. Það væri a.m.k. nauðsynlegt af hálfu ríkisstjórnarinnar og talsmanns hennar í málinu að fá yfirlýsingu fjmrh. um hvernig hann skilur þetta ákvæði, hvað það hefur í för með sér að skilgreina þessi réttindi sem eign í skilningi skattalaganna og hvaða áhrif það hefur að skilgreina þá eign í skilningi stjórnarskrárinnar. Þetta er gerólíkt í frv. tveimur og skiptir verulega miklu máli. Annað sem er ólíkt í frv. er að í mínu frv. eru afnumdar strax allar heimildir til afskrifta á keyptum réttindum. Hins vegar er það ekki í frv. ríkisstjórnarinnar heldur beinlínis kveðið á um það að þær heimildir til almennra fyrninga keyptra réttinda gildi í þrjú ár í viðbót. Þótt fyrningaprósentan sé lækkuð ár frá ári er engu síður kveðið á um það að veita þarna veigamikla undanþágu frá hinu almenna ákvæði laganna um bann við fyrningum þessara réttinda. Í öðru lagi eru ýmsar heimildir opnar í frv. ríkisstjórnarinnar til að beita fyrningum aðrar en sú sem ég hef þegar getið. Þar vil ég nefna fyrst heimild til að færa niður kaupverð réttinda um sem nemur söluhagnaði af áður seldum réttindum. Þetta er almennt undanþáguákvæði ótímabundið þannig að skattaðili getur komist undan því og hjá því svo lengi sem hann kýs að greiða tekjuskatt af söluhagnaði með þessu móti. Í öðru lagi gilda heimildir skattalaga um frestun eða dreifingu á söluhagnaði um þann söluhagnað í frv. ríkisstjórnarinnar, en í mínu frv. er tekið fyrir það og meðferð söluhagnaðar af þessum réttindum er ákveðin sérstaklega og öðruvísi en almennt gerist í skattalögum og kveðið á um að engar heimildir séu um frestun eða dreifingu. Þetta ákvæði skiptir líka verulegu máli og er mjög ólíkt því sem ríkisstjórnin hefur hér kynnt. Í þriðja lagi er undanþága eða heimild til þess að fyrna keypt réttindi sett inn í frv. ríkisstjórnarinnar þar sem kveðið er á um að færa megi til gjalda verðmæti þessara réttinda verði þau af skattaðila tekin eða þau réttindi falli niður eins og gæti gerst ef lögin yrðu afnumin og sett önnur lög eða aðrar breytingar gerðar sem hefðu þessi áhrif. Þetta er satt að segja mjög víðtæk heimild til að tefja kaupverð réttinda til rekstrarkostnaðar þegar svona stendur á. Að öllu samanlögðu eru mjög rúmar heimildir og mjög margar undanþágur frá hinu almenna ákvæði laganna um að ekki eigi að fyrna réttindin. Í mínum huga hefur það alltaf verið meginmarkmiðið, fyrir utan það að varðveita réttindin á þann hátt að þau verði ekki eign í skilningi stjórnarskrárinnar, að gæta þess með lagabreytingunni að draga úr verðmæti þeirra réttinda, a.m.k. að löggjöfin sé ekki að auka þau sérstaklega eins og löggjöfin gerir með því að heimila mönnum að afskrifa réttindi og færa kaupverðið sem rekstrarkostnað sem leiðir síðan af sér að menn komast hjá skattgreiðslum í ríkissjóð. Þegar málið er rakið til baka þá hafa skattareglurnar áhrif á að hækka verðmæti réttindanna og með því að taka fyrir þær leiðir mun væntanlega verðmæti þeirra lækka. Af minni hálfu hefur það verið aðalkeppikefli málsins að lækka verðmæti þessara réttinda sem ég tel vera eitt það allra brýnasta í breytingum á þessu fyrirkomulagi sem við búum við varðandi stjórn fiskveiða. Ef ég reyni að meta áhrif frv. ríkisstjórnarinnar á verðmæti veiðiheimilda, þá sýnist mér ekki mjög líklegt að áhrifin verði þau að lækka verð þeirra svo að einhverju muni. Til þess eru heimildirnar allt of rúmar til að telja að lokum þetta kaupverð til gjalda í rekstrarreikningi fyrirtækjanna. Mér sýnist því að þau ákvæði í frv. ríkisstjórnarinnar, sem eru frábrugðin þeim ákvæðum sem er að finna í mínu frv., leiði til þess að menn ná ekki þeim árangri sem ég a.m.k. hef stefnt að með því að flytja þetta mál. Ég hef líka dálitlar efasemdir um það ákvæði að heimila skipti á aflaheimildum án þess að telja það til söluhagnaðar eða láta reikna það út á þann hátt. Ég skil í sjálfu sér hvað átt er við og við fyrstu sýn virðist það vera eðlilegur gangur en ég hef við frekari hugsun á þessu atriði frv. fyllst nokkrum efasemdum um það og sé fyrir mér að þessa leið geti menn notað til þess að komast hjá því að söluhagnaður verði sýnilegur. Ég hvet hv. efh.- og viðskn. til að athuga þetta ákvæði frv. alveg sérstaklega einmitt með það í huga hvort þarna kunni að vera leið fyrir skattaðila að komast hjá skattgreiðslu en það er í sjálfu sér eðlileg hugsun og viðbrögð þeirra sem eru í atvinnurekstri að haga honum þannig að þeir lágmarki skattgreiðslur sínar á hverju tíma. Því leita menn að leiðum í löggjöf sem þeir búa við á hverjum tíma sem skilar þeim lægri sköttum en annars. Herra forseti. Það er svo sem ekki margt til viðbótar sem ég hef um málið að segja á þessu stigi að öðru leyti en því að mér finnst að þau atriði sem eru frábrugðin mínu frv. geri stjfrv. ekki eins gott og annars ætti að vera. Það eru of mörg ákvæði sem draga úr gildi þeirrar ákvörðunar að heimila ekki lengur fyrningar á keyptum réttindum sem frv. fjallar um. Ég hef því nokkrar efasemdir um að málið leiði til þess gagns sem því er ætlað þegar upp er staðið og ég hef sérstakar efasemdir um það ákvæði að kveða á um að telja þessi réttindi til eignar og láta borga af þeim eignarskatt. Ég vil segja varðandi rökin fyrir því að heimila þurfi afskriftir á þessum réttindum næstu þrjú ár til þess að gefa mönnum aðlögun að gildandi fyrirkomulagi, að ég tek ekki undir þau rök að um sé að ræða hættu á að afturvirkar breytingar eða breytingar á löggjöf sem menn búa við í dag leiði til verulegrar breytingar á rekstrarumhverfi þeirra. Ég bendi á að engin lagaákvæði gilda um þetta efni í dag. Það er því ekki um það að ræða að löggjafinn sé núna að gera breytingar á einhverjum tilteknum lögum sem um málið hafa gilt. Það gilda einfaldlega engin lagaákvæði um það og framkvæmdin í dag styðst við skilning Hæstaréttar á lögunum en ekki að í þeim sé að finna einhver bein ákvæði um að svo skuli fara með, eins og menn hafa gert í reynd. Ég tek því ekki undir það að gefa þurfi aðlögunartíma af þessum sökum. Þvert á móti tel ég öll rök hníga að því að láta breytinguna taka þegar gildi og veita engar undanþágur frá henni. Herra forseti. Ég vil svo benda á galla á málfari frv. sem ég tel að geti skipt máli, en talað er um varanlega aflahlutdeild í 2. gr. frv. Samkvæmt mínum skilningi er ekki til neitt sem heitir varanleg aflahlutdeild. Aflahlutdeild er skilgreind í lögunum um stjórn fiskveiða og er í raun réttindi sem fela í sér ákveðinn hlut af heildarmagni sem veiða má hverju sinni úr tilteknum fiskstofni. Síðan ræðst það af því hversu mikið má veiða í heildina úr viðkomandi fiskstofni ár hvert hvað þessi hlutdeild gefur mörg tonn af sér á hverju fiskveiðiári og það er kallað aflamark þannig að hugtökin sem til eru í lögunum um stjórn fiskveiða eru aflamark og aflahlutdeild. Varanleg aflahlutdeild væri þá væntanlega eitthvert annað hugtak en aflahlutdeild. Og hvaða hugtak væri það þá? Ég get ekki séð neitt annað en að menn hljóti að túlka það sem svo að varanleg hlutdeild væri eitthvað sem menn hefðu varanlega í hendi og ef menn teldu sig hafa eitthvað varanlegt í hendi, verður væntanlega erfiðara fyrir Alþingi að taka það af. Ég legg til að efh.- og viðskn. taki út úr frumvarpstextanum orðið varanleg. Herra forseti. Ég hef þá farið yfir frv. ríkisstjórnarinnar og borið það saman við ákvæði í mínu frv. og ég vek athygli á því að veruleg frávik eru eins og ég hef rakið og vil þó nefna eitt til viðbótar sem ég hygg að ég hafi gleymt þegar ég fór yfir þessi atriði. Það er að í mínu frv. er kveðið sérstaklega á um það að tap af sölu aflahlutdeildar sé eigi heimilt að færa til rekstrargjalda en það er hins vegar heimilt í frv. ríkisstjórnarinnar. Þetta atriði mun skipta miklu máli og hafa vaxandi þýðingu á komandi árum ef svo fer sem vænta má að með vaxandi leyfðum heildarafla lækki verð á heimildunum eitthvað og þá fer að myndast tap af sölu veiðiheimilda sem skattaðili hefur keypt á fyrri tímum á hærra verði en hann fær á þeim tíma sem hann selur. Þetta er enn ein opnunin fyrir það að koma kaupverði að lokum í gegnum rekstrarreikning og þegar opnanirnar eru orðnar svona margar eins og raun ber vitni þá eru líkurnar á því að frv. frá ríkisstjórninni hafi þau árif að lækka verðið orðnar mjög litlar og ég hef miklar efasemdir um að stjfrv. leiði til þess markmiðs sem ég hef sett fram sem einn helsta tilgang lagasetningar að draga úr þessum miklu verðmætum sem eru þarna á ferðinni.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að fara yfir bæði frumvörpin og skýra þau út. Það gefst ekki tækifæri hér til þess að fara í öll atriði sem hann nefndi. Ég vil þó taka fram að þegar rætt er um eignfærslu í stjfrv., þá má ekki koma upp sú pólitíska viðkvæmni að þetta hafi eitthvað með það að gera hvort miðin séu þjóðareign, einkaeign eða eitthvað þess háttar. Í skattalegum skilningi verður að færa þetta til eignar og menn sjá náttúrlega alveg í hendi sér hvað mundi gerast ef þetta ætti ekki að færast til eignar en svo gætu menn keypt kvótann með peningum úr rekstri, þá mundi auðvitað eignarskattsstofninn lækka og þar með skattarnir lækka ef við færum þá leiðina. Til þess að benda hv. þingmönnum á ágæta grein um eign og hve eign er flókið hugtak og sérstaklega að því er tengist kvótanum, þá vil ég benda á grein í nýútkomnu tímariti lögfræðinga þar sem Skúli Magnússon lögfræðingur fer mjög vandlega yfir þennan þátt málsins og reyndar aðra. Ég bendi á að ef kerfið er tekið upp og fellur niður og það er undirstrikað hjá þeim sem sömdu frv., þá má gjaldfæra þessi réttindi og það bendir til þess að menn hafa það í huga að kerfið verði ekki til eilífðarnóns þannig að það er verið að undirstrika það. Niðurstaðan ef þetta frv. verður samþykkt er auðvitað sú að fyrirtæki muni bera hærri skatta. Það hlýtur að gleðja suma. Það eru minni fyrningar, meiri tekjur fyrir fyrirtækin, eignarskattsstofninn verður annar og ég spái því að þau réttindi sem hér er verið að ræða um, heimildirnar, muni lækka í verði. Ég minni á að hér er verið að fara í sömu átt og við höfum verið að gera að undanförnu og bendi á tryggingagjöldin og yfirfæranlegt tap. Loks vil ég nefna að auðvitað þurfa að vera undanþágur, a.m.k. að nokkru leyti vegna afturvirknisjónarmiðanna sem vel er gerð grein fyrir í frv. Því miður, virðulegi forseti, sé ég að ég kemst ekki lengra áfram. En þetta vildi ég nefna á þessu stigi málsins vegna þess að mér er kunnugt um að hv. þm. getur ekki verið hér við framhald umræðunnar.

Herra forseti. Ég hef farið yfir sjónarmið mitt varðandi þau sjónarmið sem sett hafa verið um afturvirkni og af því leiðir að nauðsynlegt sé að hafa þessar undanþágur sem ráðherra gat um. Ég ítreka bara mitt sjónarmið í þeim efnum, að þau eigi ekki við þar sem ekki er um nein lagaákvæði að ræða sem við erum að breyta. Við erum einfaldlega að setja í fyrsta sinn ákvæði um hvernig með skuli fara. Ég vona að hæstv. ráðherra hafi rétt fyrir sér í því að verð á aflaheimildum muni lækka verði þetta stjfrv. að lögum. Ég vona líka að það leiði til þess að ríkissjóður hafi meiri tekjur af atvinnurekstrinum en hann hefur haft hingað til með því að loka fyrir þá leið að færa kaupverðið á réttindunum gegnum rekstrarreikning og spara sér þannig skattgreiðslur. En ég er ekki sammála mati hans á áhrifum frv. eins og ég rakti. En mig langaði að ítreka spurningu mína til ráðherrans um mat hans á því hvaða áhrif það hefur á ákvæði stjórnarskrárinnar sem kveður á um að eign megi ekki af mönnum taka nema bætur komi fyrir. Þegar er verið að lögfesta það að þessi réttindi séu eign í skilningi skattalaga þá er löggjafinn búinn að segja að um eign sé að ræða og mig langar að fá álit ráðherrans á því hvort hann telji að þessi ákvörðun löggjafans, ef samþykkt verður, leiði til þess að það verði meiri líkur en nú eru á því að dómstólar muni kveða upp þann dóm að bætur verði að koma fyrir ef lögin verði felld úr gildi.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé varla hægt að fara hér í fræðilegar umræður um það mál sem hv. þm. ræddi hérna síðast. Ég tel að í raun og veru hafi þetta enga úrslitaþýðingu fyrir það hvort kvótinn, aflaheimildin sé talin eign og varin af eignarréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Ég get ekki alveg fullkomlega útilokað það en ég bendi á að fræðimenn hafa verið að skrifa um þessi efni. Ég sagði frá grein sem ég hef nýlega lesið eftir Skúla Magnússon lögfræðing og ég veit að Sigurður Líndal prófessor hefur skrifað um þetta, gerði það fyrir nefnd þingsins á sínum tíma og ræddi þar um eignina og hvort réttindi á borð við þessi væru varin af stjórnarskránni. Og það kemur í ljós að slík réttindi geta verið varin af stjórnarskránni án þess að þau séu tiltekin nákvæmlega í lögum. Ég vil einnig minna á að eign er ekki neitt ótvírætt hugtak. Eign getur verið fólgin í ýmsu. Það er bara spurningin um afstöðu þess sem getur nýtt sér viðkomandi hluti sem geta verið réttindi eða fasteignir eða hvað annað sem hefur virði á markaði og er miklu flóknara samband en menn gera sér almennt grein fyrir. Um það hvort síðan stjórnarskrárákvæði sem segir að menn skuli fá bætur fyrir ef af er tekið, þá vil ég bara vísa til þessarar greinar en jafnframt segja frá því að prófessor Þorgeir Örlygsson hefur fjallað um þetta mál og komist að þeirri niðurstöðu m.a. að ef kerfið breytist vegna þess að umráðaaðilinn, ríkið, ákveður að fara öðruvísi að með auðlindina sem fulltrúi þjóðarinnar, þegar ríkið kemur fram sem fulltrúi þjóðarinnar, þá eigi útgerðin ekki rétt á bótum þess vegna. En ég hvet menn til þess að lesa þessar fræðilegu ritgerðir sem liggja nú þegar fyrir um þetta mál.

Herra forseti. Ég kannast við þessar álitsgerðir sem ráðherrann vitnar til nema álitsgerð Skúla Magnússonar sem ég hef ekki kynnt mér. Ég er alveg sammála niðurstöðu Þorgeirs Örlygssonar og hún fellur alveg að þeim sjónarmiðum sem ég hef haft í málinu til þessa, þ.e. að staða löggjafarinnar um stjórn fiskveiða er sú að Alþingi getur breytt löggjöfinni hvenær sem er og gert hvaða breytingar sem það kýs án þess að þurfa að greiða útgerðarmönnum bætur fyrir, ef réttindi þeirra verða skert eða afnumin. Ég vil því að löggjafinn haldi stöðunni þannig áfram að við séum ekki að setja lög sem geta leitt til þess að við breytum stöðunni, þessari stöðu sem ég tel að málið sé í og eigi að vera í. Ég spyr svo grannt eftir afstöðu ráðherrans um áhrifin af því að kveða upp úr með það í löggjöf, eins og hann leggur til, að kvóti, skulum við segja, sé eign í skilningi skattalaga vegna þess að ef til þess kemur að dómstólar þurfi að fara að túlka þessa löggjöf, sem yrði ef frv. verður að lögum, eða aðrir sem þurfa að útfæra löggjöfina, þá verður auðvitað að byrja á því að leita eftir því hvað löggjafinn var að meina. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að framsögumaður málsins, sem er hæstv. fjmrh., tali alveg skýrt um hver hans meining er með frv. Ég tel að það þurfi að koma hér fram í umræðunni um málið alveg skýr yfirlýsing ráðherrans um það að þetta frv., að hans mati, leiði ekki til þess að ákvæði stjórnarskrárinnar muni eiga við.