Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti, Á síðasta þingi var borið fram frv. til l. um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl., sem koma skyldi í stað gildandi laga um þetta efni, sem eru lög nr. 74 frá 1934. Það er út af fyrir sig ekki óeðlilegt, að þetta frv. skyldi koma fram, því að lögin frá 1934 eru nú orðin 27 ára og þess vegna ekki óeðlilegt, að tímans tönn og ýmsar breytingar, sem orðið hafa á okkar atvinnuháttum, hefðu gert það nauðsynlegt og eðlilegt, að nokkrar breyt. yrðu á þessum lögum gerðar. Þetta frv. var borið fram svo seint á síðasta þingi, að það náði ekki endanlegri afgreiðslu, en var afgr. með rökst. dagskrá, sem var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstj. láti endurskoða lög nr. 74 29. des. 1934, um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl., og að sú endurskoðun verði framkvæmd í samráði við síldarútvegsnefnd, Landssamband ísl. útvegsmanna, Alþýðusamband Íslands og félög síldarsaltenda, enda geri ríkisstj. ráðstafanir til að koma sem fyrst á Þeim endurbótum, sem þingmeirihluti er örugglega til fyrir, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Í framhaldi af þessari rökst. dagskrá voru svo 9. maí s.l. gefin út brbl. um breyt. á síldarútvegsnefndarlögunum, sem höfðu þá einu breyt. í sér fólgna að bæta tveim mönnum í síldarútvegsnefnd, og væru þeir tilnefndir af félögum síldarsaltenda, annar frá Félagi síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og hinn fyrir Félag síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi. Þessi skipan var svo í gildi til s.l. áramóta, eru lengra náðu brbl. ekki. Hinn 4. jan. s.l. var skipuð nefnd til þess að ganga í það að endurskoða lögin, og voru í nefndina skipaðir Þeir Birgir Finnsson og Jónas Rafnar alþingismenn og Jón Sigurðsson fulltrúi í atvmrn. Nefndin tók strax til starfa og hefur unnið að endurskoðun laganna síðan og hagað störfum sínum í samræmi við fyrrgreinda rökst. dagskrá, þannig að hún hefur haft samband við þá aðila, sem í hinni rökst. dagskrá er gert ráð fyrir, alla saman, og kynnt sér sjónarmið þeirra í málinu. Niðurstaðan af starfi þessarar n. er svo það frv., sem hér liggur fyrir og er flutt óbreytt eins og n. gekk frá því. Ég skal ekki rekja gang þeirrar lagasetningar, sem gerð hefur verið um síldarmál síðustu 30–40 árin, það er nokkuð ýtarlega gert í grg. fyrir frv. En ég vil aðeins nota tækifærið til þess að leiða athyglina að því, að Þessi lög, sem nú eru í gildi, hafa staðið að heita má óbreytt. síðan 1934, eða í 27 ár, og það er sammæli að ég ætla flestra, að starf síldarútvegsnefndar á grundvelli þessara laga hafi verið farsælt fyrir þennan atvinnuveg og hans afkomu. Þegar Síldareinkasala ríkisins gafst upp á árinu 1931, var talið, að það hafi fyrst og fremst verið vegna þess, að það hafi verið saltað of mikið umfram samninga, og það tap, sem af því leiddi, riðið síldareinkasölunni að fullu. Eitt höfuðverkefni síldarútvegsnefndar á undanförnum árum hefur verið að samræma þá söltun, sem gerð hefur verið á síld, við það, sem mögulegt hefur verið að selja, setja ákvæði um, hvenær söltun mætti hefjast, sjá um gæði, að ekki væri saltað annað en gæðavara og ýmislegt í því sambandi. Annar aðalþátturinn í starfi n. hefur svo verið sá að gera sölusamninga um síldina og annast um sölu hennar, stundum og jafnvel oftast á þeim grundvelli, að n. hefði einkarétt til útflutnings á síld, en í öðrum tilfellum án þess að það einkaleyfi lægi fyrir. Breytingarnar, sem í þessu frv. felast, eru ekki ýkjamargbrotnar. Aðalbreyt. er sú, að nefndarmönnum er fjölgað úr 5 og upp í 7, þannig að tveim fulltrúum síldarsaltenda er bætt við, en hinir fimm eru valdir á þann hátt, að Þrír eru kosnir af sameinuðu Alþ., einn af Alþýðusambandi Íslands og einn af síldarútvegsmönnum við almenna atkvgr. Þessu síðasta er nú breytt í þessu frv., sem hér liggur fyrir, þannig að Landssamband Ísl. útvegsmanna, sem ekki var til 1934, þegar l. tóku gildi, velji manninn, í stað þess að hann var áður valinn með almennum kosningum hjá síldarútvegsmönnum. Þetta er ekki óeðlileg breyting, þar sem síldarsaltendur þeir, sem síldina kaupa og verka, eiga náttúrlega mjög mikið í hættu og mjög mikið undir því, að störf síldarútvegsnefndar lánist vel, og með því að gefa þeim aðild að n., þá er verið að leitast við að tryggja þetta. Í 2. gr. er svo ákveðið um tekjuöflun n. Það er mjög lítil breyt. frá því, sem verið hefur. Hún hefur fengið 2% af andvirði útfluttrar síldar, eins og stendur í I., en til þess að skilgreina það nákvæmar, er hér sett: af fob-andvirði útfluttrar síldar. Síðar fær hún 5% af rekstrarvörum til síldarsöltunar, og það er ákveðið í þessu lagafrv., en var áður ákveðið í reglugerð. 3. gr. er svo um starfstilhögun og lítill munur frá því, sem áður var. Síldarútvegsnefnd er heimilt að takmarka síldarsöltun, ákveða, hvenær söltun megi hefjast, eða banna söltun um skemmri eða lengri tíma, ef n. telur slíkar ráðstafanir nauðsynlegar til að tryggja gæði síldarinnar eða sölu hennar. Ráðh. er heimilt að fengnum till. síldarútvegsnefndar að veita heildarsamtökum síldarsaltenda eða síldarútvegsnefnd einkarétt til útflutnings á saltaðri síld, samkv. 8. gr. frv. Þetta hefur verið svipað í lögum áður, og heimildin til að veita síldarútvegsnefnd einkarétt hefur verið notuð í ríkum mæli og þó nokkuð oft, en ekki hefur komið til þess að veita samtökum síldarsaltenda þennan einkarétt. En í þessu frv. er þó rýmkað um möguleikana til að geta gert það, og það er samkvæmt óskum, sem fram hafa komið frá síldarsaltendum. Fleira er raunar ekki að segja um þetta frv. Það er mjög svipað því frv., sem borið var hér fram á síðasta Þingi, og flutt nákvæmlega óbreytt frá því, sem undirbúningsnefndin lagði til. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn.



Það er að sumu leyti í tilefni af því, að ég og hv. 2. þm. Austf. flytjum frv. til l. um breyt. á l. um síldarútvegsnefnd o.fl. á þskj. 19, að mig langar til að segja örfá orð í sambandi við þetta mál, sem nú hefur verið lagt fyrir, frv. til nýrra laga um síldarútvegsnefnd og útflutning saltaðrar síldar. Eins og hæstv. ráðh. tók fram, eru ekki stórkostlegar breytingar í þessu frv. frá því fyrirkomulagi, sem nú er. En þó er eitt atriði í þessu máli, sem ég vildi sérstaklega gera að umræðuefni. Mér finnst það þurfi ekki lengi að kynnast síldarverkun, síldveiðum og síldarsölu, eða síldarneyzlu í öðrum löndum t.d., til þess að sjá, hve geysilega margbrotin síldarverkunin þarf að vera og sölustarfið, til þess að allir möguleikar nýtist til fulls. Ef menn hugleiða Þetta og líta svo á það, að mjög lítið af íslenzkri síld eða nær ekkert af íslenzkri síld er flutt út t.d. í neytendapakkningum, þá hljóta menn að fara að hugsa um, hvort allir möguleikar hafi notazt eins og skyldi. Það stendur þannig á, að ég hef tvö sumur verið talsvert fyrir norðan og austan um síldveiðitímann á vegum síldarverksmiðjustjórnar ríkisins og hef gert mér far um að fylgjast dálítið með þessum málum, átt tal við ákaflega marga síldarsaltendur og spurt m.a., hvernig á þessu standi, að ekki skuli meira af síldinni vera unnið á síldarverkunarstöðvunum og pakkað með ýmsu móti til útflutnings úr landinu. Ég hef oft fengið það svar, að það mundi að einhverju leyti stafa af því, að það væri einkasala á saltsíldinni og ekki frjáls útflutningur á henni að neinu leyti. Þess vegna vaknaði ekki áhugi hjá mönnum að leita sér sambanda erlendis varðandi síld pakkaða með ýmsu móti. Þetta varð svo til þess, að ég og hv. 2. þm. Austf. fluttum hér frv. snemma á Þinginu um, að Það yrði gefinn frjáls útflutningur á annarri síld en þeirri, sem söltuð væri í tunnur, og raunar líka smásíld í tunnum, eftir því sem nánar yrði ákveðið í reglugerð af hendi ráðherra. Skömmu eftir að þetta frv. kom fram, var gefin út tilkynning frá síldarútvegsnefnd, formanni hennar, um, að síldarútvegsnefnd hefði litið svo á undanfarið, að síld í neytendapakkningum kæmi ekki undir einkasölu síldarútvegsnefndar. Þetta kom mér algerlega á óvart, og ég er alveg viss um, að þetta hefur verið mörgum saltendum algerlega hulið. Nú skiptir í raun og veru ekki aðalmáli, hvað rétt er í þessu, hvort síldarútvegsnefnd hefur ætlazt til, að þetta væri frjálst, eða ekki. Aðatatriðið er, að mönnum hefur áreiðanlega ekki verið ljóst, að þetta væri frjálst, og ár eftir ár lifað í þeirri trú, að þetta væri bundið. Ég hef líka athugað söluleyfisbréf ráðuneytisins til síldarútvegsnefndar, og þar stendur fortakslaust, að n. hafi einkasölu á allri saltsíld, og ekkert undantekið í því efni. Og mér er ekki kunnugt um, að síldarútvegsnefndin hafi látið ganga nokkrar tilkynningar eða yfirlýsingar um, að síld í alls konar neytendapakkningum væri undanþegin einkasölu. En þetta er í raun og veru ekki ástæða til að kýta um nú. Aðalatriðið er, hvernig þessu verður komið fyrir í framtíðinni. Og ég stóð hér upp til að láta í ljós ánægju mína yfir því, að einmitt í þessu frv. er tekið fram skýrum stöfum, að söltuð síld í neytendaumbúðum sé undanþegin ákvæðum þessara laga og þar með utan valdsviðs síldarútvegsnefndar. Þarna er tekið upp annað aðalatriðið úr því frv., sem við höfum flutt, og fagna ég því. Úr þessu getur ekkert farið á milli mála um þetta. Síld í neytendaumbúðum er undanfelld Þeirri einkasölu, sem síldarútvegsnefnd fær, og vænti ég Þá, að öllum aðilum verði gert ljóst, hvernig ástatt er um þetta. Ætti þá að vera trygging fyrir því, að síldarsaltendum væri óhætt að leggja verk og einhvern kostnað í að kynna sér nýtízkupakkningar á síld, neytendapakkningar á síld, og útvega sér sambönd erlendis. Með þessu ákvæði er gert ljóst, að þetta er frjálst, og það vona ég, að þetta verði látið fréttast svo skörulega, að öllum hlutaðeigandi verði þetta ljóst. Það vakti fyrir mér og þeim félaga mínum, sem flytjum frv., sem ég var að geta um áðan, að fá algerlega úr þessu skorið. Ég er því að sjálfsögðu alveg sammála þeim, sem hafa undirbúið þetta frv., að það sé nauðsynlegt að taka þetta fram skýrt, svo að ekki verði um villzt. Ég vil gera mér vonir um, að það yrði einhver árangur af því, að þannig yrði þessu háttað. Þó að ég hafi Þannig stungið upp á því að gera þetta tvímælalaust frjálst, með þeim rökum, sem ég hef verið að greina, þá er ég alveg sammála um, að Það á ekki að gefa síldarverzlunina almennt frjálsa. Það á að halda áfram að hafa það fyrirkomulag, sem verið hefur á sölu saltsíldar í tunnum, og er ég þá auðvitað líka alveg samþykkur þessu frv. að því leyti. Okkur flm. hins frv. datt í hug, að það mundi vera rétt að undanþiggja einkasölunni smásíldina. En það hafa ýmsir glöggir menn talið mörg tormerki á því og sagt, að það væri mjög erfitt að draga línurnar í því efni. Okkur datt þetta í hug vegna þess, að svo mikið er talað um, að athyglin beindist allt of einhliða að því að selja hinar stærri tegundir síldar, en minna væri unnið að því að selja smærri síldina, sem kölluð væri lakari vara. Því vildum við, að til athugunar kæmi á hv. Alþ., að smásíldin saltaða yrði gefin frjáls. En við viðurkennum, að erfitt sé að draga mörkin í því efni og gæti valdið erfiðleikum í síldarverzluninni. Að svo stöddu beygi ég mig alveg fyrir þeim rökum, sem fram hafa verið færð við mig varðandi það atriði. Hef ég því upp á síðkastið aðallega haft áhuga fyrir því, að verzlun með síld í neytendapakkningum yrði alveg frjáls.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt þrem hv. þm. að bera fram frv. um breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna. Frv. þetta felur í sér viðauka við 7. gr. laga um lögskráningu sjómanna, en sú grein fjallar um, hvaða gögn skipstjóri eigi að afhenda skráningarstjóra, þegar lögskráning fer fram í skiprúm. í gildandi lögum er sú upptalning á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: Það er í fyrsta lagi, að honum er skylt að sýna skipstjóraskírteini sitt, í öðru lagi mælingarbréf skipsins og haffærisskírteini, í þriðja lagi atvinnuskírteini þeirra manna, sem lögskráðir eru og skírteini þurfa að lögum til þess að mega gegna stöðu þeirri á skipinu, sem þeir eru ráðnir til, í fjórða lagi skipshafnarskrá og aukaskrá, ef hún hefur verið gerð, og í fimmta lagi viðskiptabækur og sjáferðabækur þeirra manna, er lögskráðir skulu. Ef frv. þetta nær fram að ganga og verður að lögum, verður skipstjóra jafnframt skylt að sýna við lögskráningu vottorð frá tryggingarfélagi þess efnis, að samningsbundnar líf- og slysatryggingar séu í gildi. Nú á síðustu árum, sérstaklega tveim síðustu árum, hafa samtök sjómanna og útvegsmanna í æ ríkari mæli tekið upp í kaup- og kjarasamninga sína ákvæði um líf- og slysatryggingar til viðbótar þeim, sem lögboðnar eru. Það hefur hins vegar komið í ljós við hin hryllilegu sjóslys, sem orðið hafa nú að undanförnu á síðustu mánuðum, að til eru þeir forráðamenn útgerðar, sem vanrækt hafa að tryggja þá menn, sem þessarar tryggingar áttu að njóta og hafa haft samninga við útgerðarmannafélögin þar um. Við teljum, að með samþykkt þessa frv. verði aðstandendum þeirra sjómanna, sem samningsbundinna trygginga nytu, tryggt, ef um sjóslys eða skipstapa væri að ræða, að þeir fengju tryggingarféð greitt, hvað sem fjárhagslegri afkomu útgerðarinnar liði og án málarekstrar. Það hefur verið dregið í efa, hver væri skaðabótaréttur aðstandenda, ef slíkur atburður skeði, hvort þá væri um forgangskröfu að ræða til skaðabóta, eins og t.d. um vangoldin vinnulaun, eða ekki, en eins og ég hef tekið fram og tekið er fram í grg., þá teljum við, að með þessari smávægilegu breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna verði þessi agnúi burt felldur, og aðstandendur þyrftu, eins og ég sagði, ekki að standa í málarekstri, sem verið gæti vafasamur, ef um fjárhagslega veikt fyrirtæki væri að ræða. Þar að auki má geta þess, að þetta gæti verið til hagsbóta fyrir útgerðirnar líka. Það getur staðið þannig á, ef um fleiri en einn eiganda er að ræða, þeir hafa falið einhverjum ákveðnum manni að sjá um útgerðarstjórn skipsins og hann síðan vanrækir að taka þessar tryggingar, að þeir bíði ekki aðeins mikið fjárhagslegt tjón, heldur og þann sársauka, sem þeir menn hljóta fyrir að verða, sem eiga þátt í því að vanrækja slíkt. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að óska þess, að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Það er fjarri því, að ég vilji mæla gegn þessu frv. Ég tel það vera til bóta, en vil þó segja nokkur orð í tilefni af því. Það er rétt, sem hv. frsm. sagði hér áðan, að á undanförnum árum hafa útgerðarmenn samið um það við sjómenn á nokkrum stöðum að tryggja sjómenn, sem farast eða verða fyrir algerri örorku af slysum í þjónustu útgerðarinnar, fyrir 200 þús. kr. auk þeirra 90 þús. kr., sem almannatryggingarnar ákveða. Þeir menn, sem hafa öðlazt slíkan samningsrétt, eru því tryggðir fyrir 290 þús. kr. En þar sem samningar hafa ekki tekizt við útgerðarmenn um þetta, eru bæturnar, sem koma frá almannatryggingunum, aðeins 90 þús. kr. Við samninga milli sjómanna og útgerðarmanna s.l. tvö ár hefur verið leitað eftir því að fá þessi samningsákvæði alls staðar hjá sjómönnum, en það hefur ekki tekizt enn þá, og er því um tvenns konar rétt þarna að ræða að því er sjómennina snertir. Þegar fyrir tveimur árum var staðið upp frá samningaborði og ekki fékkst samkomulag um þetta, þá lofuðu þó báðir aðilar að styðja að því, beita sér fyrir því, að þessi réttur yrði öllum sjómönnum tryggður með löggjöf, og með þetta loforð beggja aðila í huga var það, að ég og annar þingmaður, hv. 7. landsk., fluttum á seinasta þingi frv. til laga um það, að allir sjómenn skyldu vera tryggðir fyrir 200 þús. kr. auk hinnar lögboðnu tryggingar. Það frv. var borið fram snemma á því þingi, en ekki fékkst það afgr. á þinginu, þó að meðmæli bæði verkalýðssamtaka og Vinnuveitendasambandsins væru fyrir hendi. Þó að svona færi, vildum við enn freista þess að fá þennan rétt sjómanna lögfestan og bárum því fram frv. á ný í byrjun þessa þings. Því var vísað til heilbr.- og félmn. og hefur verið rætt þar nokkrum sínnum, en ekki fengizt þar samstaða um málið, þó að rækilega væri gerð grein fyrir því, að þessi réttur hefði komizt inn í samninga á nokkrum stöðum, en annars staðar hefði ekki tekizt að fá þennan rétt tryggðan sjómönnum með samningum, og misrétti væri því ríkjandi, og á það bent, að hvað eftir annað hefði komið fyrir, að heilar skipshafnir hefðu farizt án þess að vera tryggðar, ýmist sökum þess, að samningar höfðu ekki haldizt um þetta atriði, eða eins og í þessum tilfellum, að samningar höfðu ekki fengizt um þessa aukatryggingu, og þá hefur það gerzt, þegar svona hefur borið til, að ástæða hefði þótt til að setja í gang víðtæka fjársöfnun, söfnun til hjálpar aðstandendum, og væri slíkt lítt viðunandi. Við vorum einatt að ræða þetta mál enn þá einu sinni í heilbr.- og félmn. um þær mundir, sem sjóslys var hér í febrúarmánuði, og það var þá vitað, að þeir menn voru ótryggðir, og skorti þá ekki á, að menn í meiri hl. í hv. heilbr.- og félmn. tjáðu sig fúsa til að leggja til, að frv. yrði fellt. Þá afgr. þó n. fljótlega málið, þannig að meiri hl. vildi ekki leggja til, að það yrði samþ., en minni hl. fylgdi tillögu um samþykkt þess. Minni hl, gaf þá út nál., síðan er liðið hátt í hálfan mánuð, en enn þá hefur ekki komið neitt álit frá hv. meiri hl. nefndarinnar. Þetta eru þær viðtökur, sem málið hefur fengið hér á hv. Alþingi, en þá flytja menn hér frv. um að reyna að tryggja rétt sjómannanna í þeim tilfellum, þegar samningsbundni rétturinn ekki heldur, en það tryggir á engan veg rétt þeirra manna, sem búa á þeim félagssvæðum, þar sem útgerðarmenn hafa verið svo óbilgjarnir að vilja ekki semja um þessa sjálfsögðu tryggingu. Ég segi því: Þetta frv. er til bóta til þess að reyna að tryggja samningsbundna réttinn hjá þeim, sem honum hafa náð, en misréttið er enn þá ríkjandi að því er snertir þá sjómenn, sem hafa ekki fengið samningsréttinn tryggðan við sína útgerðarmenn, og úr því er ekki hægt að bæta á neinn annan hátt en með lögum, og þennan rétt á að mínu áliti að tryggja með löggjöf. Það er sama aðferðin og oft hefur verið höfð, að ná í gegnum samninga réttindum. mannréttindum og kjarabótum, og oft og tíðum hefur svo það gerzt, að löggjafinn hefur talið rétt að tryggja þann rétt almennt með lögum. Ég verð að segja það, að ég skil það ekki, að menn skuli stimpast á móti frv. eins og þessu, sem borið er fram með meðmælum bæði verkalýðssamtaka og vinnuveitendasamtaka, og allir þeir aðilar, sem snurðir hafa verið. höfðu sent hv. heilbr.- og félmn. sterk meðmæli með því, að málið yrði samþykkt. nema hvað Tryggingastofnunin sjálf lét hvorki uppi skoðun með né móti. En það vantaði ekki, að Vinnuveitendasamband Íslands hafði reynzt sá drengur að standa við sín orð og mæla með löggjöf um þetta efni, bæði í fyrra og nú. Ég harma þessa meðferð málsins og taldi fulla ástæðu til að rekja þetta mál, svo að þm. vissu, hvernig á þessu máli hefur verið tekið, og er ekki farið fram á neitt annað í frv., sem fyrir þinginu liggur, en að öllum sjómönnum verði tryggðar 200 þús. kr. dánarbætur og bætur vegna fullrar örorku í viðbót við þær 90 þús. kr., sem almannatryggingalöggjöfin gerir ráð fyrir, og meðmæli fylgja frá öllum aðilum. Ég vil vona, að þm. snúist þannig við því máli, að þetta sjálfsagða mál fáist lögfest, ef einhvern tíma skyldi koma nál. frá meiri hl. n., sem ekki hefur séð dagsins ljós enn. Þó mun ég, meira að segja þó að reynt verði að bregða fæti fyrir málið á þann hátt að láta ekkert nál. koma, fara þess á leit við hæstv. forseta, að málið verði tekið á dagskrá og til umr. og afgreiðslu án slíks nál. frá meiri hl., þá að það sé óvenjulegt.



Herra forseti. Út af þessum hugleiðingum hv. 4. landsk. um annað frv., sem liggur fyrir Alþingi, vil ég leyfa mér að minna hv. þdm. á þá skoðun, sem kom fram við 1. umr. þess máls, en hún var sú, að þegar við höfum stofnun, sem nefnd er og heitir almannatryggingar, þá hljóta þær tryggingar, sem þar fara fram, að gilda fyrir alla landsmenn og alla landsmenn jafnt. Ég fæ ekki skilið, hvernig forseti Alþýðusambandsins getur komið hér upp í ræðustól í Alþingi og haldið því fram t.d., jafnvel þótt það séu mínir félagar, sem eru á sjónum, að þeirra líf sé meira virði frá almannatryggingunum séð en t.d. Dagsbrúnarmannsins eða Hlífarmannsins. Ég hef kannske ekki ýtt á eftir því frv., sem kannske hefði verið mín skylda eftir Þessum skoðunum Hannibals Valdimarssonar, hv. 4. landsk., en það er einfaldlega staðreynd, hvar sem er í hinum frjálsa heimi, að frjálsar tryggingar gefa meiri tryggingar og betri tryggingar en þær, sem löggjafinn gefur. Við þurfum ekki annað en horfa á t.d. tryggingar þær, sem atvinnuflugmenn hafa skapað sér á s.l. árum, þær eru nú 6- eða 7-faldar á við það, sem löggjafinn hefur veitt hinum almenna borgara í landinu. Svo að við ræðum þá aðeins frekar um það frv., sem hv. 4. landsk. vitnaði í, Þá vil ég minna hann á, að það er ekki enn þá leystur sá vandi með því frv. að tryggja alla þá sjómenn, sem sjó stunda við Ísland, fyrir þessar 200 þús. kr., sem 4. landsk. talaði um. Það hefur enn þá verið miðað við þá, sem lögskráðir eru. Ég er anzi hræddur um, að erfitt gæti orðið að fylgjast með hinum, sem eru á minni skipunum, á trillunum í kringum allt land, á litlu vélbátunum. Þetta eru alveg sömu sjómennirnir. Hvar á að gera skilin? En ég er hins vegar sannfærður um, ef við förum hina leiðina, að hafa frjálsar tryggingar á þessu sviði, þá geti hin einstöku verkalýðsfélög á þessum ákveðnu stöðum betur fylgzt með því en jafnvel hó að þær tryggingar færu fram í gegnum löggjafarvaldið. En hvað um það, ég fagna því, að hv. 4. landsk. skuli fylgja þessu frv. Það er enginn vafi á því, að sá „tendens, sem ríkt hefur í hugum sjómanna nú að undanförnu, beinist einmitt að því að ná fram frjálsum tryggingum. Það er ekkert lokatakmark fyrir sjómannafélögin í landinu að binda sig við 200 þús. kr. Ég tel, að það sé ekkert lokamark, ég álít, að það sé byrjunarmark fyrir íslenzka sjómenn að vera tryggðir fyrir 200 þús. kr. aukatryggingu fram yfir það, sem almennar tryggingar veita eða löggjafinn. Og ég fagna því, að þessi hv. þm. skuli styðja þetta frv. Ég er líka sannfærður um, að einmitt nú á þessu ári muni þetta verða enn ríkara en nú þegar er staðreynd. Það verða æ fleiri, sem taka upp þessar frjálsu tryggingar, og eins og ég segi, það er von mín, að það verði ekki þar við látið sitja, heldur verði haldið áfram á þeirri braut að hækka þessar tryggingar til þeirra manna, hvort sem það eru þessir eða aðrir í þjóðfélaginu, sem búa við og vinna hættulegri störf en hinn almenni borgari, að með frjálsum samningum megi takast að ná upp þeirra líf- og slysatryggingum í enn ríkari mæli en tekizt hefur.



Herra forseti. Í þessu máli dugir ekkert snakk eða frómar óskir um það, hvað menn vonist til að verði í framtíðinni. Það gildir hér, að menn sýni það, hvort þeir vilji lögfesta 200 þús. kr. tryggingu fyrir sjómenn eða eru á móti því, og þessi vinnubrögð, að láta undir höfuð leggjast að skila nál. um mál, sem er búið að afgr. út úr n., eru óviðurkvæmileg og óþingleg í alla staði. Hv. þm., sem hér talaði síðast, sagðist leggja þann skilning í málið, að það hlytu að gilda sams konar ákvæði fyrir alla landsmenn jafnt í almannatryggingalögum. Þetta er mikill misskilningur hans. Árum saman og allt þangað til nú fyrir nokkrum árum gilti það, að það voru tvenns konar ákvæði í almannatryggingalögunum, aðrar og hærri bætur fyrir þá, sem færust í sjó, og lægri almennar bætur fyrir þá, sem færust af slysförum af öðrum ástæðum, og það þótti, þegar tryggingalöggjöfin var sett á þann veg, ástæða til að tryggja sjómennina sérstaklega og meira vegna þeirrar miklu hættu, sem þeirra atvinnuvegi er samfara. Hins vegar er hægt að hafa tvenns konar viðhorf gagnvart þessu. En meginhluta þess tíma, sem almannatryggingalög hafa verið hér á landi, hafa dánarbætur sjómanna verið hærri en annarra manna, hvort sem hv. þm., sem seinast talaði, finnst það óviðkunnanlegt eða ekki. En það stóð ekki á því, ég spurði meiri hl. hv. n. að því, hvort hann væri reiðubúinn til að fallast á, að 200 þús. kr. bæturnar yrðu lögfestar fyrir alla, og þeir kváðu nei við því. Þeir voru ekki tilbúnir til þess, en á mér stóð ekki um það að rýmka frv. þannig. Hvar á að gera skilin á milli þeirra sjómanna, sem eru lögskráðir á skip, og hinna, sem eru á trillubátunum? spurði hv. þm. Þetta frv. segir skýrt og skorinort um, að það á að tryggja samkv. því alla sjómenn og ekki draga nein mörk þar á milli. Það þarf alveg eins að tryggja þá, sem farast á trillubát, eins og á 100 tonna skipi, og þar vil ég engin mörk draga á milli. Ég endurtek það, að ég tel þetta frv. vera til bóta að því leyti, að það gerir samningsbundna réttinn, sem nokkrir sjómenn hafa öðlazt, tryggari en áður, því að stundum hefur hann ekki dugað til og menn fallið óbættir, þrátt fyrir það að þessar aukatryggingar hafi verið umsamdar. En ég tel ekkert annað fullnægjandi í þessu máli en að dánarbætur fyrir sjómenn, alla sjómenn, verði ákveðnar með löggjöf landsins, og læt enn í ljós furðu mína á því, að það sjálfsagða mál með sterkum meðmælum Vinnuveitendasambands sem Alþýðusambands skuli þvælast fyrir þinginu í tvö þing án þess að fá afgreiðslu og sæta þar að auki fjandsamlegri og óþinglegri meðferð.



Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm. hefur vakið hér umr. um annað mál, sem ekki er á dagskrá, og rætt um afgreiðslu þess í heilbr.- og félmn., og eins og hans var von og vísa, hefur hann ekki getað greint rétt frá því, sem þar hefur gerzt. Hann sagði áðan, að meiri hl. heilbr.- og félmn. hefði ekki viljað fyrir sitt leyti fallast á tillögu um það að hækka dánarbætur almennt fyrir alla upp í 200 þús. kr. Þetta er alrangt.  Ég mótmæli því, sem algerlega ósönnu, að við höfum neitað að fallast á, að tryggingarnar væru hækkaðar almennt fyrir alla. Það er sú stefna, sem var tekin upp 1960 að tillögu nefndar, sem þá endurskoðaði almannatryggingalögin, sem við viljum fylgja áfram óbreyttri að almannatryggingarnar greiði sömu dánarbætur jafnt, hvort menn vinna á sjó eða landi. Frv., sem hér liggur fyrir, er um allt annað mál í raun og veru heldur en þetta. Það er eingöngu um það, hvernig tryggja megi við lögskráningu, að þeir samningar, sem fyrir hendi eru um aukalegar tryggingar umfram almannatryggingarnar, séu haldnir. Þetta teljum við að sé hægt með því, að sannað sé fyrir skráningarstjóra, að frjálsu tryggingarnar séu í lagi ekki síður en þær, sem lögbundnar eru. Ég verð að segja, að ég tel það mikið vanmat, sem hv. 4. landsk. þm. og forseti Alþýðusambands Íslands lætur í ljós á samtökum sjómanna og verkalýðsfélaga, ef hann vantreystir því, eins og kom fram hjá honum áðan, að þau geti með samningamætti sínum komið alls staðar á þessum frjálsu tryggingum. Þær munu nú, eftir því sem ég bezt veit, vera komnar á hjá um það bil 60% af fiskiskipaflotanum og eru sem óðast að komast á, eftir því sem samningum er sagt upp og nýir samningar takast. En það mun vera þannig t.d. með síldveiðisamninga, að þeir hafa ekki verið endurnýjaðir nýlega, og þess vegna er þetta ekki komið inn í þá. Þó veit ég dæmi þess, að útvegsmenn hafa í mörgum tilfellum, þar sem þeir hafa samið um frjálsar tryggingar á öðrum veiðiaðferðum, keypt sér tryggingu fyrir allt árið, þannig að sú trygging nær einnig til síldveiðiskipa. Ég álít, að þar eð 60% af þeim mönnum, sem vinna þessi störf, eru búnir að fá aukatryggingar inn í samninga, - og þær munu vera í lagi, samkvæmt upplýsingum frá tryggingafétögum, þá sé það vanmat á hinum, sem eftir eru í sams konar stéttarfélögum, að telja, að þeir geti ekki komið þessum frjálsu tryggingum á líka. Ég vil að lokum benda á, að það er aldrei hægt að ganga svo frá þessum tryggingamálum, að útgerðin eða útgerðarmaðurinn geti tryggt sig að fullu fyrir ötlum þeim kröfum, sem hann kann að verða fyrir. En vitanlega er æskilegast, að hann tryggi sig sem mest og bezt, en þar hljóta frjálsar tryggingar að koma til, til viðbótar við það, sem almannatryggingar greiða.



Herra forseti. Ég vil ekki una því, að ég sé sagður segja það ósatt, að þegar hv. þm., sem nú var að enda við að tala, hafði gert grein fyrir því, hvaða undirtektir þetta mál hefði fengið í hans þingflokki, og bar þau boð til n., að ef til vill mundi ríkisstj. síðar á þessu þingi flytja frv. um að tryggja öllum þennan rétt, sem í þessu frv. fælist, og spurði að því, hvort ég vildi þá bíða með þetta mál þangað til, þá taldi ég þetta of óljós skilaboð til nefndarinnar og sagði, að ég vildi ekki bíða, heldur vildi ég afgr. málið út úr n. En jafnframt spurði ég þá um það: Eru þá hv. nefndarmenn meiri hl. reiðubúnir til að flytja það sem brtt. við þetta frv.? - Og þeir sögðu: Við erum ekki tilbúnir til þess að svo stöddu. - Þetta er sannleikur málsins. Fram að þessu hafa þeir ekki viljað fylgja tillögu um það að tryggja 200 þús. kr. bætur öllum, heldur átti ég að bíða með afgreiðslu þessa máls á öðru þinginu, sem það var flutt, upp á óljós vilyrði fyrir því, að ef til vill kæmi ríkisstj. með frv., sem færi í bessa átt og tryggði öllum 200 þús. kr. bætur. Hv. þm. sagði, að það væri vanmat á samtökum sjómanna af minni hendi að vilja ekki láta þennan rétt vinnast smám saman með samningum. Það er búið að berjast fyrir þessum rétti núna í meira en tvö ár, og það hefur tekizt að ná honum sums staðar, en annars staðar ekki. Þetta er staðreynd, sem maður horfist í augu við. Þá vill maður fara fljótfarnari leiðina, ef skilningur væri fyrir hendi, löggjafarleiðina. Ég efast ekkert um það, að með áframhaldandi baráttu fæst þessi réttur yfir alla línuna, en það á ekki að una því, að ósamræmi um mál sem þetta ríki í mörg ár og lengst á þeim stöðum, þar sem samtökin eru veikust til að knýja þennan sjálfsagða rétt fram. Ég held, að þessum hv. þm. hefði verið sæmst, sem búinn er að liggja á málinu án þess að skila nál. í fast að hálfum mánuði, - honum hefði verið sæmst að þegja.



Herra forseti. Ekki er nú að spyrja að, þegar þessi hv. þm., sem var hér að ljúka máli sínu, er kominn í þann ham, sem síðustu orð hans bera vott um. En út af þessum orðum og hverjum væri maklegast að þegja hér í deildinni, þá vildi ég gjarnan, að hv. þdm. fengju að vita, hvar þær tryggingar eru komnar, sem eru frjálsar, 200 þús. kr. líftryggingar á meðal sjómanna. Það er einmitt í bréfi til heilbr.- og félmn., sem hér hefur verið mikið vitnað til, frá Sjómannasambandi Íslands, þær eru í Reykjavík, Hafnarfirði, Keflavík, Akranesi og á Vestfjörðum, eða þar sem Sjómannasamband Íslands og Alþýðusamband Vestfjarða hafa samið fyrir sína félaga. Það er jafnframt yfir allt land hjá meðlimum Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, og það er fyrir alla farmenn hér á landi, undirmenn á farskipum, sem Sjómannafélag Reykjavikur semur fyrir. Sem sagt, þar sem þetta vantar, Það er hjá þeim sjómönnum, sem hv. 4. landsk. og Alþýðusamband Íslands semja fyrir. Ég vil líka geta þess út af þeim orðum, sem hann lét hér falla, þegar hann vitnaði til þess sem hins bezta, sem hægt er að hugsa sér í sambandi við líf- og slysatryggingar sjómanna, sem hér gilti áður en breytingin fór fram á tryggingalögunum 1960, að þá voru sjómenn tryggðir fyrir 87 100 kr. eða þar um bil, en aðrir landsmenn fyrir 19 100 kr., og í nál. frá nefnd, sem í áttu m.a. sæti Björgvin Sigurðsson, framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands, og Eðvarð Sigurðsson, núv. formaður Dagsbrúnar, er sagt orðrétt, með leyfi forseta: „Ekki verður komið auga á skynsamlegar ástæður fyrir því, að t.d. kona, sem missir mann sinn af slysförum við vegavinnu, fái aðeins 19 þús. kr. rúmar í dánarbætur, á sama tíma og kona, sem missir mann sinn, sem er sjómaður, fái 87 þús. kr.“ í þessu held ég að liggi meginmálið gagnvart þeim breytingum á almannatryggingalögunum, sem hv. 4. landsk. þm. hefur verið að tala um. Og þar fyrir utan voru þannig ákvæði í tryggingalögunum, eins og þau voru þá, að Það væru aðeins sjómenn, sem lögskráðir væru á skip, sem fengju þessa tryggingu. Lögskráð er ekki á önnur skip en þau, sem eru 12 rúmlestir og stærri. Þannig kom það fyrir norðanlands eitt sinn, þegar sjómenn fórust af 14 tonna vélbát, að ekkjur Þeirra fengu 87 þús. kr. Stuttu síðar fórst á öðrum stað hér við landið trillubátur, sem var undir 12 rúmlestum, 6 eða 7 tonn, en ekkjur þeirra sjómanna, sem þar misstu líf sitt, fengu aðeins rúmar 19 þús. kr.



Herra forseti. Þegar frv. því var útbýtt hér á Alþingi, sem hér liggur nú fyrir til umr., þá hygg ég, að engum hv. þm. hafi blandazt hugur um, að þetta frv. var flutt í tilefni af öðru frv., sem hér hefur legið fyrir þinginu um alllangan tíma. Spurningin hefur sem sagt verið sú, hvort ekki þætti tiltækilegt að lögfesta 200 þús. kr. dánarbætur fyrir alla sjómenn, sem farast, sem lágmarksbætur, þar sem þetta hefur nú þegar verið tekið inn í allmarga kjarasamninga á milli sjómanna og útgerðarmanna. En þó að staðreyndin lægi þannig fyrir, að útgerðarmenn og sjómenn víða um landið væru búnir að ná samkomulagi um þetta fyrir stóran hluta flotans, þá stóðu málin eigi að síður þannig, að nokkur hluti var enn eftir, og þegar hafði komið í ljós, að verulegur misbrestur hafði orðið af hálfu útgerðarmanna í landinu að standa við þessa samninga, þegar á reyndi. Það hafði sem sagt komið fyrir nokkrum sínnum, að bátar höfðu farizt og menn týnzt, sem áttu að bætast með þessum 200 þús. kr. bótum eða nokkru hærri bótum en áskilið er í lögum, samkvæmt samningum, sem í gildi voru á milli útgerðarmanna og sjómannasamtaka, en útgerðarmennirnir höfðu þá trassað að kaupa sér þessa tryggingu og voru svo ekki menn til þess að greiða trygginguna, þegar til átti að taka, og hinir frjálsu samningar á milli útgerðarmanna og sjómanna voru þannig pappírsgagnið eitt. Þegar þessi mál lágu svona fyrir, þótti sjálfsagt að fara fram á það, að 200 þús. kr. tryggingin yrði sett í lög sem lágmarkstrygging, sem gilti fyrir alla starfandi sjómenn, og þeir, sem hér eiga beinan hlut að máli, eins og útgerðarmenn og sjómenn, hafa yfirleitt allir verið á einu máli um, að það ætti að koma þessu fyrir á þessa lund, að festa þetta með lögum. Þetta er líka í fullu samræmi við það, sem hefur verið gert í mörgum öðrum greinum hér áður. Hinir frjálsu samningar hafa knúið fram ýmsar bætur, t.d. má nefna vökulögin. Hér hafa verið gerðir samningar um það á milli útgerðarmanna og sjómanna að tryggja togarasjómönnum 12 stunda hvíld, þó að þá stæði í lögum, að þeir ættu ekki meiri lágmarkshvíldartíma en 8 stundir. Síðan var löggjöfinni breytt til samræmis við það, sem búið var að gera í frjálsum samningum, og það var ákveðið með lögum, að lágmarkshvíldartíminn skyldi vera 12 stundir, og þannig hefur þetta verið í mörgum fleiri greinum. En þá gerist það einkennilega hér á Alþingi, að nokkrir menn, þeir sem hér hafa nú verið að tala, fulltrúar m.a. í sjútvn., velja sér það hlutverk að standa á móti þessu réttlætismáli og ætla svo að breiða yfir það á þann hátt að flytja það frv., sem hér liggur fyrir. Þegar þeim var kunnugt um það, að gildandi samningar á milli útgerðarmanna og sjómanna höfðu reynzt óvirkir í ýmsum tilfellum, menn höfðu týnzt þannig, að bæturnar fengust ekki greiddar, þá vilja þeir þó viðurkenna þessa staðreynd og flytja þetta frv., sem þeir halda að eigi að koma í veg fyrir, að slíkt geti endurtekið sig. En þeir hafa nú skoðað það mál illa eins og fleira. Ég er alveg sannfærður um það, að þó að það frv. yrði samþ., sem hér liggur fyrir, þá gæti það ekki heldur tryggt það, að þessi misbrestur yrði ekki áfram. Það þekkja allir þeir, sem hafa komið nærri því, hvernig framkvæmdin er með lögskráningu sjómanna. Lögskráningin fer þannig fram, - ja, síðasta dæmið er kannske einna bezt til sönnunar því, þegar það kom í ljós, að skip fórst með allri áhöfn og það hafði ekki verið skráð á það samkvæmt lögum, en skráningin fer þannig fram, að hún er ekki fastari en svo, að það er allajafna skráð til óákveðins tíma, og það getur verið skráð á sama skipið æ ofan í æ, og það er litið öryggi í því, þó að jafnvel slíkt frv. yrði samþykkt sem þetta, að það tryggði það til fullnustu, að hin frjálsa trygging, sem útgerðarmaðurinn keypti sér, væri alian tímann í gildi, á meðan lögskráningin hefur staðið yfir. En það er auðvitað miklu meira en aðeins þetta, sem þessir hv. þm., sem standa að þessu frv., þó viðurkenna með þessu frv., - Það er miklu meira en það, sem hér er um að ræða. Ein af þeim rökum, sem flm. þessa frv. hafa flutt hér fyrir því, að það sé ekki réttmætt að lögbinda 200 þús. kr. trygginguna sem lágmarkstryggingu, er það, að mannslífin eigi þó að metast jafngild, hvort sem það sé líf verkamanns eða líf sjómanns, og því eigi sama tryggingin að gilda fyrir báða. Ýmislegt má nú gripa í vandræðum sínum, og menn tala um virði mannslífsins, rétt eins og nokkur vilji halda því fram, að virði mannslífsins sé metið á 200 þús. kr., en ekki 90 þús., eins og er í almennum lögum. Kemur nokkrum manni með fulla greind til hugar að halda því fram, að þessi trygging sé eitthvert mat á mannslífum? Nei, því fer vitanlega alls fjarri. En þessar líftryggingar, það sýnir sig á hinum frjálsa markaði, að menn einmitt haga þeim misjafnlega eftir því, hvað menn telja áhættuna vera mikla, hvar maður er staddur hverju sinni. Sá, sem tryggir sig ekki nema fyrir 90 þús. kr. frá degi til dags, á meðan hann gengur á milli vinnustaðar síns, skrifstofu og heimilis, hann tryggir sjálfan sig fyrir 200 þús. kr. eða 500 þús. kr., þegar hann fer í flugvél eða þegar hann fer í einhverja aðra þá ferð, sem hann telur talsvert hættumeiri en sína daglegu ferð á milli vinnustaðar og heimilis. Það er þó vitanlega hægt að segja það, að líf þessa manns sé jafnmikils virði, hvort sem hann hefur dáið á götunni eða hann hefur dáið í flugvél. En kemur nokkrum manni til hugar að halda því fram í fullri alvöru, að það sé ekki meiri ástæða til þess að tryggja sig við sjómannsstörf á Íslandi heldur en t.d. við skrifstofumannsstörf hér í Reykjavík? Kemur nokkrum manni það til hugar, að ástæðan sé ekki meiri? Við vitum, að þessar bætur eru aðeins smávægilegar bætur fyrir þá, sem við bótunum eiga að taka, aðstandendur. En meira að segja í þessu tilfelli, atvinnurekendur, sem áttu að borga kostnaðinn af þessum tryggingum, þeir viðurkenndu það við samningsborðið, að það væri réttmætt að tryggja sjómanninn á íslenzku fiskiskipunum hærra en þeir stæðu að því að tryggja ýmsa aðra sína starfsmenn. Það eru því alveg fyllilega rök fyrir því að hafa slysatrygginguna til almennra sjómanna hér á Íslandi nokkru hærri en til flestra annarra í almennum störfum hér á landi. Hitt má svo auðvitað segja, að þegar rætt er um það að hækka hinar almennu dánarbætur sjómanna úr 90 þús. kr. upp í 200 þús. kr. Þá getur auðvitað komið til álita, hvort menn vilja vera svo stórtækir að hækka líftryggingar allra upp í það sama. Ef menn vilja fallast á það, þá er vitanlega ekkert nema gott um slíkt að segja. En ef menn hika við að leggja í þann kostnað, sem því fylgir, þá ættu menn þó að fallast á, að það er réttmætt að taka þá, sem eru við mestu áhættu, út úr og ætla þeim hæstu trygginguna í fyrstu lotu. Og menn ættu að hætta því, þeir sem þekkja nokkuð til sjómennsku, að vera með nokkur undanbrögð í máli eins og þessu, því að þeir hafa lítinn sóma af því. Þá tala menn um það í þessum afsökunum, sem þeir færa hér fram, þegar þeir eru að þvælast gegn þessu réttlætismáli, að það sé ekki tryggt, að allir sjómenn fái notið þessara trygginga, því að venjulega sé miðað við þá, sem séu lögskráðir, og lögskráningin nái ekki til minnstu bátanna. Þetta eru líka auðvitað hrein undanbrögð. Það er enginn vandi að koma tryggingunni þannig fyrir, að hún nái einnig til minnstu bátanna. Ákveðin trygging er nú í framkvæmd einnig á minnstu fleytunum, sem einn maður rær á. Hún er framkvæmd með nokkuð öðrum hætti en á hinum skipunum, en eigi að síður er þarna um tryggingu að ræða, og það er lítill vandi að láta þessa tryggingu ná til þeirra, ef menn það vilja. En það er rétt, að þar er maður kominn út á eilítið annað form en í hinum tilfellunum, þar sem á stærri skipunum er venjulega um að ræða einhvern greinilegan atvinnurekanda, sem hefur þótt rétt að láta borga sín iðgjöld til slysatryggingadeildarinnar. En á smáfleytunum er ekki um beina atvinnurekendur að ræða, heldur sjómenn, sem eru eigin vinnuveitendur og hefur því þurft að skattleggja með nokkuð öðrum hætti til tryggingakerfisins. En auðvitað er auðvelt að koma þessu fyrir þannig, að þessi trygging nái og sé jafnhá til þessara sjómanna eins og hinna. Spurningin er aðeins um það, hvort menn vilja láta hana ná þangað eða ekki. Þá er ein afsökunin sú, að sumir hafi mikla trú á frjálsri tryggingu og aðrir vilji endilega binda alla tryggingu með lögum og frjálsum samningum og ekki frjálsum. Auðvitað er hér líka um hreinan fyrirslátt að ræða. Þó að það sé bundið í lögum, að lágmarksbæturnar skuli vera 200 þús., þá er ekki búið að afnema neinn rétt til þess að semja um frekari tryggingar. Fram að þessu hefur lágmarksupphæðin um 90 þús. kr. verið bundin í lögum, og sjómannasamtökin sömdu eigi að síður í mörgum tilfellum um hærri tryggingu. Og það er rétt, sem hér hefur verið sagt, að auðvitað verður 200 þús. kr. upphæðin ekkert lokamark í þessum efnum. Það má búast við, að hún verði hækkuð, áður en langir tímar líða. En þó að 200 þús. kr. upphæðin sé bundin sem lágmarksupphæð í lögum, þá kemur hún ekki á nokkurn hátt í veg fyrir það, að samið sé um hærra með frjálsu samkomulagi. En hún tryggir það bara, að hvernig sem á málunum er haldið, þá skuli allir sjómenn, sem farast, bættir með þessari upphæð sem lágmarksupphæð. Það er það, sem á að gera. Hefði það frv. verið samþ. um þetta efni, sem hér var lagt fyrir á þinginu í fyrra, þá hefðu margir þeir sjómenn, sem látizt hafa núna á s.l. ári, verið bættir með þessari upphæð, 200 þús. kr., og það á réttiátan hátt. En nú hefur hins vegar þetta farið þannig, að nokkrir hafa verið bættir með 200 þús. kr., en allur þorrinn hefur verið bættur aðeins með 90 þús. kr. upphæð. Svo kemur inn í þetta metingur um það, hvaða sjómannafélög hafi verið búin að semja um þessa hækkuðu tryggingu og hvaða félög ekki. Í sambandi við það, sem þar var sagt, þykir mér rétt að segja það, að þegar síðustu almennir samningar á milli útgerðarmanna og sjómanna á fiskiskipunum stóðu yfir, eða fyrir rösku ári, þá var það svo, að t.d. sjómenn á Austurlandi, þar sem mér er málið kunnugast, voru búnir að semja allir um miklu betri kjör almennt séð en félögin hér fyrir sunnan náðu nokkurn tíma, - hærri kjör almennt séð, hærri aflahlut. En þegar félögin hér náðu ekki þessum kjörum, sem önnur félög voru búin að ná og bjuggu við allt árið, þá náðu þau þó í þetta atriði, sem auðvitað var fjárhagslega miklum mun minna en það, sem hin félögin voru búin að semja um, og fengu þá inn í sína samninga, sem voru gerðir á eftir, þessi atriði viðvíkjandi 200 þús. kr. tryggingunni. Síðan hafa t.d. nokkur félög á Austurlandi, sem mér er líka kunnugt um, í þessum efnum gert nýjan samning og samið þá auðvitað um þessa 200 þús. kr. tryggingu líka, svo að þessi skýrsla, sem hv. 12. þm. Reykv. minntist hér á, er þegar orðin röng, því að ýmis félög eru búin að semja þar á annan veg en hann hélt. Nei, það er mikill misskilningur hjá hv. 12. þm. Reykv., ef hann heldur, að sjómannafélögin, sem eru innan Sjómannasambands Íslands, hafi náð eitthvað betri samningum en hin félögin, sem þar eru fyrir utan. Það er síður en svo. En það er auðvitað engin ástæða til þess að fara hér út í neinn meting í þeim efnum varðandi þetta mál, hvernig samningar standa á milli hinna einstöku félaga. Hitt er vitanlega aðalatriði málsins: Á hér að binda með lögum 200 þús. kr. bæturnar, sem búið er að semja um á milli útgerðarmanna og sjómanna í fjölmörgum tilfellum, - á að binda þessa upphæð örugglega í lögum, þannig að það verði engin svik þar á í framkvæmd. á að binda hana sem lágmarkskaup, eða ætla menn sér að reyna að þvælast þar á móti og flytja eitthvert málamyndafrv., sem ekki leysa málið nema að litlu leyti, og afsaka sig ýmist með þessu eða hinu? Um það er spurningin. Ég vil nú vona, að þeir hv. þm., sem flytja þetta frv. út úr þeim vandræðum, sem þeir eru komnir í í sambandi við þetta mál, hugi betur að stöðu sinni í málinu og gæti að því, að það hvílir á þeim nokkur skylda í þessum efnum að standa með því, sem bæði útgerðarmenn og sjómenn eru raunverulega búnir að viðurkenna sem réttan grundvöll í þessum efnum. Þeir eiga sannarlega ekki að láta standa á sér hér inni á Alþingi að vilja lögleiða það samkomulag, sem þessir aðilar hafa fallizt á sín á milli.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þá deilu, sem hér hefur farið fram, en finnst þó rétt að leggja hér nokkur orð í belg. Ég held satt að segja, að það þurfi ekki að vera að deila um þetta, vegna þess að mér virðist það koma fram hjá báðum málsaðilum, sem hér hafa látið til sín taka, að þeir séu sammála um þá meginstefnu, að lágmark viðkomandi trygginga eigi að vera 200 þús. kr. Og það, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., er, að þetta verði tryggt í sambandi við lögskráningu sjómanna varðandi þá sjómenn, sem þegar hafa samninga um þetta. Nú hef ég ekki skilið þá, sem að þessu frv. standa, öðruvísi en þeir telji líka rétt, að þeir sjómenn, sem enn eru ekki búnir að ná þessum samningum, njóti þessara hlunninda, og þess vegna held ég, að það, sem nú skiptir mestu máli, sé að tryggja þessum sjómönnum það, að þeir fái þessi réttindi. Og þetta finnst mér að eigi að vera mjög auðveit með því að gera lítils háttar breytingu á þeirri till. eða því frv., sem hér liggur fyrir, þannig t.d., að í stað þess, sem í frv. segir, að við lögskráningu á skip skuli liggja fyrir yfirlýsing frá viðkomandi tryggingafélagi um, að samningsbundnar líf- og slysatryggingar séu í gildi, þá orðist þetta dálitið á aðra leið eða þannig, að við lögskráningu lægi fyrir yfirlýsing frá viðkomandi tryggingafélagi um, að hver skipverji hafi verið líf- og slysatryggður og sé lágmark tryggingarinnar 200 þús. kr. Ég trúi ekki öðru en hv. flm. telji eðlilegt að fallast á þetta og þess vegna verði þetta lögbundið þannig, að í sambandi við lögskráningu á skip liggi það jafnan fyrir, að það sé búið að líftryggja og slysatryggja hvern skipverja fyrir þessa lágmarksupphæð. Ég held, að þetta sé svo sjálfsagt mál, að það sé eðlilegt, að það sé gengið örugglega frá þessu einmitt í sambandi við lögskráninguna, þ.e. búið sé að tryggja þessa lágmarkstryggingu. Hitt er hins vegar alveg rétt, eins og hér hefur komið fram, að þetta útilokar á engan hátt frjálsa samninga milli sjómanna og útvegsmanna um þetta mál, því að allir eru sammála því, að þetta eigi aðeins að vera lágmark, og sjómenn geta að sjálfsögðu farið fram á það og eiga líka að fara fram á það, að tryggingin verði hærri en hér er ákveðið, og um það gætu hinir frjálsu samningar fjallað, þar sem löggjöfin gerði ekki annað en að tryggja örugglega þetta lágmark. Ég held, að ef frv. væri breytt í þetta horf, að það lægi fyrir við lögskráningu örugg yfirlýsing frá vátryggingarfélagi um það, að búið sé að tryggja hvern skipverja fyrir þessa lágmarksupphæð, þá gæti það komið að verulegum notum og þá ættu hv. flm. þakkir skilið fyrir að hafa hreyft þessu máli.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég hef þegar lokið mínum ræðutíma hér. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 7. þm. Reykv. fyrir hans innlegg í þetta mál. Ég hef borið upp þá till., að máli þessu verði vísað til hv. sjútvn., og ég vænti þess, að allir þeir, sem sæti eigi í þeirri nefnd, taki þessa till. flm. til rækilegrar athugunar. Það hefur þegar legið hér fyrir sem upplýsing frá hv. 4. landsk., sem jafnframt er forseti Alþýðusambandsins, að bæði fulltrúar útgerðarmanna og sjómanna hafa mælt með hinu frv. og hafa eiginlega látið liggja að því, að það væri nokkurs konar samkomulag þeirra á milli þar um. Hins vegar hefur það komið fram frá einum hv. nm. úr heilbr.- og félmn., og um það hafa nú þessar umr. orðið, hvort rétt væri að fara þá leið að mismuna mönnum með dánar- og slysabætur innan hins almenna tryggingakerfis. Ég vil í þessari stuttu aths. leyfa mér að mótmæla harðlega þeim fullyrðingum hv. 4. þm. Austf., að þetta frv. sé borið fram vegna einhvers annars frv., sem hér liggur fyrir þinginu og hefur blandazt inn í þessar umr., og að okkar frv. komi í veg fyrir, að hitt nái fram að ganga. Ég leyfi mér algerlega að mótmæla þessu, og það hefðu aldrei neinar umr. orðið um það frv. nema vegna þess, að hv. 4. landsk. þm. dró það frv. inn í þessar umr., og skoðanir nokkurra þm. komu fram um það, hvaða leiðir ætti að fara í þessum málum. Hins vegar virðist, að allir þeir, sem hér hafa talað, séu sammála um það, að íslenzka sjómannastéttin, sem í öllu almennu verður að viðurkennast að býr við hættulegri aðstæður í starfi sínu en aðrir þegnar þjóðfélagsins eigi að vera með hærri slysa- og dánarbætur en aðrir þegnar þjóðfélagsins. En ágreiningurinn virðist hins vegar vera sá, hvort heppilegra sé að ná því fram að löggjafarleiðum eða með frjálsum samningum.



Herra forseti. Þó að okkur á Alþingi greini á um margt, þá erum við áreiðanlega sammála um það allir að óska þess af heilum hug, að friður haldist í heiminum. En við verðum að játa, að því miður horfir ekki svo nú né hefur gert um alllangt skeið, að við getum verið öruggir um, að þessi ósk okkar nái fram að ganga. Ég skal ekki gera grein fyrir almennu ástandi heimsmála, en einungis rifja það upp, sem af öllum er vitað, að á síðasta ári var hvað eftir annað talað um það af þeim, sem gerst mega vita, að þá hafi minna munað en nokkru sinni fyrr eftir síðari heimsstyrjöldina, að ný stórstyrjöld brytist út. Enn hefur ekki tekizt að leysa neitt af þeim vandamálum, sem talið var að til þessara óskapa gætu leitt. Okkur hér á Alþingi kemur raunar ekki saman um orsakir til þessa ástands né hvernig líklegast sé að bæta úr því. En engu að síður hlýtur okkur að koma saman um hitt, að eins og horfir væri það með öllu óverjandi, ef við gerðum ekki einhverjar varúðarráðstafanir, ef við værum ekki viðbúnir því, ef ný stórstyrjöld skylli á og kynni að ná einnig til okkar lands. Af þessum sökum ákvað ríkisstj. á s.l. hausti að láta endurskoða löggjöfina um varúðarráðstafanir gegn ófriðarhættu eða tjóni af völdum ófriðar, og var það einkum þáverandi hæstv. dómsmrh., Jóhann Hafstein, sem hafði forgöngu í því efni, og tók síðan að sér, eftir að hann hvarf úr sæti dómsmrh., að halda undirbúningsstarfi undir nýja löggjöf áfram, og er það frv., sem hér er lagt fram til laga um almannavarnir, því samið undir hans forustu, að tilkvöddum hinum færustu mönnum, bæði innanlands og sérfræðingum erlendis frá. Frv. fylgir mjög ýtarleg grg. ásamt fylgiskjölum, skýrslum um það, sem þegar hefur verið gert í þessu efni hérlendis, og álitsgerðum frá tveimur sérfræðingum, öðrum norskum og hinum dönskum. Ég get því mjög stytt mál mitt og vísað til þessara grg., en eins og í 1. gr. frv. segir, þá er hlutverk almannavarna að skipuleggja og framkvæma ráðstafanir, sem miða að því að koma í veg fyrir, eftir því sem unnt er, að almenningur verði fyrir líkamstjóni eða eigna af völdum hernaðaraðgerða, og veita líkn og aðstoð vegna tjóns, sem orðið hefur, enda falli þau störf ekki undir aðra aðila samkvæmt lögum. Til viðbótar þessu er svo ákveðið í niðurlagi 1. gr., að almannavarnir skuli einnig veita aðstoð samkvæmt fyrirmælum dómsmrh., ef tjón vofir yfir eða hefur orðið af náttúruhamförum eða annarri vá, þannig að þetta frv. miðar ekki einungis að hernaðarástandi, heldur einnig að því að skapa nokkurn viðbúnað gegn tjóni, sem orðið hefur af náttúruhamförum eða öðrum svipuðum orsökum. Í síðustu heimsstyrjöld var efnt til svokallaðra loftvarna, sérstaklega hér í bænum, og sú starfsemi var síðan tekin upp aftur 1951, en féll niður síðar á þeim áratug. Eftir að ástandið þótti verða ískyggilegra á ný, þótti réttara að taka málið upp til lausnar á víðari grundvelli en áður var og hafa nokkra aðra skipan á þessum efnum en fyrr tíðkaðist. Segja mátti, að áður hafi ætlunin verið sú, að sveitarfélögin, bæjareða hreppsfélög, hefðu í þessum efnum forgöngu, þó að kostnaður skiptist að jöfnu á milli þeirra og ríkisins. Nú er tekinn upp sá háttur, að ríkið á að hafa forgöngu í þessum efnum og taka ákvarðanir í samráði við sveitarstjórnir um það, hvort til almannavarna skuli gripið. Og er þá ætlazt til, að hægt sé að kveða á um, að fleira en eitt sveitarfélag hafi samvinnu sín á milli um ráðstafanir í þessu efni. Vegna forgöngu ríkisins er ráðgert, að einum manni verði af þess hálfu falin forstjórn almannavarna ásamt þar til kjörinni nefnd, er veiti honum aðstoð, en á hinn bóginn er þó ætlazt til, að í sumum efnum, þ.e.a.s. þeim, sem sérstaklega varða sjúkrahús, hafi landlæknir forustuna, þannig að að því leyti er þarna skipt verkefnum á milli. Þá er ætlazt til þess, að þar sem almannavarnir eru fyrirskipaðar í einstökum héruðum, þá komi fulltrúar þeirra til aðstoðar um stjórn, eftir því sem nánar er fyrir mælt í þessum lögum. Samfara þessari breyttu yfirstjórn er ætlazt til þess, að skipting kostnaðar verði með öðrum hætti en áður, sem sé að af sjálfri yfirstjórn almannavarna í öllu landinu greiði ríkissjóður allan kostnað, en kostnað til almannavarna, sem undir landlækni heyra, greiði ríkissjóður einnig, en hlutaðeigandi sveitarstjórnum beri þó að endurgreiða þriðjung þess kostnaðar. Kostnað af öðrum ráðstöfunum til almannavarna greiði hlutaðeigandi sveitarsjóður, en ríkissjóði ber að endurgreiða 2/3 hluta kostnaðar af opinberum öryggisbyrgjum, en helming annars kostnaðar. Það er því ótvírætt, að þessi ákvæði eru sveitarfélögunum mun hagstæðari en áður var, þátttaka ríkissjóðs í kostnaði verulega meiri, sem og er eðlilegt, þegar ríkið á að hafa í þessu bæði frumkvæði og forustu. Þá eru lagðar nokkrar kvaðir á borgara til þátttöku í almannavörnum, og eru þær sízt meiri, að sumu leyti takmarkaðri en var samkvæmt lögunum um loftvarnir, er áður giltu. Enn eru kvaðir á húseigendum, sem nánar eru skilgreindar, þeim sem ráða yfir farartækjum og öðru slíku, eins og í lögunum greinir. Segja má, að auk hinnar almennu grg. um eðli og tilgang almannavarna sé í 2. kafla frv. gerð grein fyrir skipulagi almannavarna og þá einkanlega í 9. gr. talið upp, hvert höfuðverkefnið skuli vera. Það á að koma upp viðvörunarkerfi, skipuleggja hjálparstarf og hjálparlið og flokka til ýmiss konar þjónustu. Það á að hafa eftirlit með einkavörnum, íbúðarhúsum, atvinnufyrirtækjum og stofnunum, enn fremur annast um byggingu, búnað og rekstur opinberra öryggisbyrgja, svo og koma upp sérstökum stjórnstöðvum, tryggja fjarskiptakerfi, hafa birgðageymslur og birgðavörzlu, hafa undirbúning og aðstoð vegna brottflutnings og móttöku fólks af hættusvæði og svo aðrar ráðstafanir, sem hverju sinni þykir óhjákvæmilegt að gerðar verði. Í 3. kafla laganna er svo fjallað sérstaklega um hjálparlið, í 4. kafla um einkavarnir, í 5. kafla um flutning fólks af hættusvæðum, og nokkur almenn ákvæði í 6. kafla frv. Ég hygg, að menn hljóti að koma sér saman um, að óverjandi væri að gera ekki þessar varúðarráðstafanir. Mönnum getur að vísu sýnzt sitt hvað um, hversu langt skuli ganga, en allar þjóðir hafa gert eitthvað í þessa átt og flestar miklu meira. Framkvæmdir okkar takmarkast að eðlilegum hætti mjög af okkar getuleysi og allri aðstöðu hér á landi. Við óskum þess af heilum hug, að ekki þurfi að gripa til þessara ráðstafana. En við skulum játa, að það væri þung ábyrgð að gera þær ekki, vegna þess að ef illa fer, kunna þær þó að geta forðað frá og bætt úr miklu tjóni, sem ella hlyti að verða, auk þess sem hafa ber í huga, að margt af því, sem samkvæmt þessu frv. ber að gera, kemur að gagni, jafnvel þótt ófrið beri ekki að höndum. Þær birgðir og viðbúnaður, eins og sjúkrarúm og annað slíkt, sem safnað er, verða til nytja í mörgum öðrum tilfellum, og því fé er engan veginn á glæ kastað, sem í þessu skyni er varið, og eins og ég gat um í upphafi míns máls, þá er hér ekki einungis um að ræða viðbúnað gegn hernaðarhættu, heldur gegn ýmiss konar annarri vá, sem við verðum ætíð að vera við búin. Ég vona því, að þetta frv. mæti ekki í meginatriðum andstöðu í hv. Alþingi, heldur fái greiðan framgang, og leyfi mér að leggja til, að það fari til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.