Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til 1. um breyt. á lögum um eftirlaun til aldraðra frá 1979, en skv. gildandi ákvæðum eiga eftirlaunagreiðslur skv. lögunum að falla niður nú í árslok, en í frv. er gert ráð fyrir að lögin verði framlengd um fimm ára skeið og á þeim gerðar nokkrar breytingar. Þar sem ég hef ekki talið koma til greina að eftirlaunagreiðslur þessar falli niður án frekari ráðstafana af hálfu rn. fól ég á s.l. sumri þeim Guðjóni Hansen, formanni umsjónarnefndar eftirlauna, og Hallgrími Snorrasyni, formanni lífeyrisnefndar Alþýðusambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og vinnumálasambands samvinnufélaga, að gera tillögur um fyrirkomulag þessara mála þegar lög þessi eiga að falla úr gildi. Hafa þeir samið þetta frv. og haft um það samráð við lífeyrisnefndina og er nefndin samþykk þeim tillögum sem gerðar eru með þessu frv. Í sept. 1984 fengu 3972 einstaklingar ellilífeyri skv. I. kafla laganna, 26 fengu örorkulífeyri og 1067 makalífeyri. Skv. II. kafla laganna fengu 949 manns ellilífeyri, enginn örorkulífeyri, en 197 makalífeyri. Um 100 manns fá lífeyri bæði skv. I. og II. kafla. Samtals er því fjöldi lífeyrisþega sem nýtur eftirlauna skv. lögunum um 6100. Að auki njóta 1450 manns lífeyris skv. II. kafla laga um Lífeyrissjóð bænda. Að meðtöldum mökum má ætla að um 10 þús. manns njóti með beinum eða óbeinum hætti þess lífeyris sem hér er um að ræða. Athugun og framreikningur á kostnaði við greiðslu uppbótar skv. 1. kafla laganna sýnir að hlutfall uppbótar af heildarlífeyri hefur lækkað að mun á árinu 1984 og mun fara lækkandi áfram ef verðlag og kaupgjald hækkar ekki ört á ný. Árið 1983 voru uppbótargreiðslur um 56% af heildargreiðslum, en eru taldar verða um 48% á þessu ári. Sé miðað við að hið sameiginlega framlag lífeyrissjóða til uppbótargreiðslna skv. I. kafla haldist svipað og verið hefur í hlutfalli við heildargreiðslur uppbótar virðist óhætt að leggja til að framlagið lækki í 4% árið 1985 og í 3% árið 1986 og síðar. Í gildandi lögum er kveðið á um að lífeyrisréttur miðist við grundvallarlaun eins og þau voru 1. mars, 1. júní, 1. sept. og 1. des. Þessar dagsetningar voru miðaðar við þá daga sem verðbótahækkun launa tók áður gildi skv. lögum og kjarasamningum. Forsendur fyrir þessum dagsetningum eru ekki lengur fyrir hendi og því er lagt til að lífeyrisréttur miðist við grundvallarlaun í byrjun hvers mánaðar. Í þessu felst að lífeyrisgreiðslur geta breyst sem næst jafnskjótt og laun breytast í stað þess að geta breyst fjórum sinnum á ári eins og nú er. Þetta hefur í för með sér að komið er í veg fyrir tafir í breytingum lífeyrisgreiðslna til samræmis við þær launabreytingar sem um kann að vera samið og færir lífeyrisþegum því nokkra kjarabót. Erfitt er að áætla um fjárhagsleg áhrif fyrir ríkissjóð af þeim tillögum sem gerðar eru með þessu frv. Ýmis atriði má þó nefna í því sambandi. Í fyrsta lagi þarf vart að nefna að falli lögin úr gildi fellur niður kostnaður ríkissjóðs af lífeyrisgreiðslum skv. þeim, alls 24 millj. kr. skv. áætlun fyrir þetta ár, en kostnaðarhluti Atvinnuleysistryggingasjóðs, sem félli niður, er 53 millj. kr. á þessu ári og Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga 6 millj. kr. Á hitt má benda að á móti mundu útgjöld ríkissjóðs til greiðslu tekjutryggingar og annarra tengdra bóta lífeyristrygginga vafalaust aukast. Í öðru lagi má nefna að verði lögin framlengd fer kostnaðarskiptingin mjög eftir launabreytingum næstu árin. Þeim mun minna sem laun hækka að krónutölu, þeim mun þyngri verður kostnaður ríkissjóðs og Atvinnuleysistryggingasjóðs af lífeyri skv. 1. kafla laganna, en kostnaður af lífeyri skv. II. kafla lækkar. Hið gagnstæða á sér stað verði um miklar launabreytingar í krónum að ræða á næstunni. Loks má nefna að lækkun á framlagi lífeyrissjóða til greiðslu lífeyris skv. II. kafla laganna og uppbótar á hann hefur í för með sér kostnaðarauka fyrir þá aðila sem greiða það sem á vantar að framlag lífeyrissjóða nægi til þessara útgjalda, það er fyrir ríkissjóð, Atvinnuleysistryggingasjóð og Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. T.d. um áhrif þess má nefna að hefði framlagið 1984 verið 3% í stað núgildandi 5% af iðgjaldatekjum sjóðanna hefði það aukið útgjöld ríkissjóðs um 5.4 millj. kr. og Atvinnuleysistryggingasjóðs og Jöfnunarsjóðs um 4 millj. kr. á hvorn sjóð, miðað við þá áætlun um greiðslur og kostnaðarskiptingu sem hér hefur verið sett fram. Ed. hefur afgreitt þetta frv. og varð ásátt um afgreiðslu þess. Ég vænti þess að hv. n., sem fær málið til umfjöllunar, afgreiði það fljótt því að nauðsyn er á að þetta frv. verði að lögum. Annars falla eftirlaunagreiðslur aldraðra í stéttarfélögum niður. Herra forseti. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 67 frá 1976, um löggilta endurskoðendur. N. hefur athugað þetta frv. Hún mælir með samþykkt þess. Auk þess sat hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir fundi n. og er samþykk afgreiðslu málsins. Undir þetta nál. rita allir nm. í fjh.- og viðskn. Nd. Í frv. felst að nokkuð er breytt reglum um próf hjá löggiltum endurskoðendum, en óeðlilegt þótti að varðandi þær kröfur sem gerðar eru til löggiltra endurskoðenda segir í lögunum: „Engum er heimilt að endurtaka próf þetta nema einu sinni.“ Þau sjónarmið sem stóðu að baki þessa ákvæðis voru þau að skapa visst aðhald og takmarka hve oft hver einstaklingur getur endurtekið prófið. Hins vegar eru þetta mjög erfið próf og ekki í samræmi við aðrar námskröfur í Háskólanum að setja þessa skrúfu á próftaka. N. leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 320 frá meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri, en samþykkt voru lög á yfirstandandi ári um nýmæli varðandi þessi efni. Samkvæmt 25. gr. laga þessara skulu fjárhæðir í 2. gr. laganna breytast í samræmi við skattvísitölu eins og hún er á hverjum tíma. Nú hagar þannig til að skattvísitala er ekki í fjárlagafrv. og þess vegna þarf að breyta tölum í lögunum með sérstökum lögum. Að mati Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir að laun hækki um 25% á milli áranna 1984 og 1985 og samkv. frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, hækka fjárhæðir laganna um 25%. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Ed.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breyt. á lögum um frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri. Minni hl. skipar auk mín hv. þm. Kjartan Jóhannsson. Í nál. minni hl. kemur fram eftirfarandi: „Við undirritaðir nm. erum andvígir þessu frv. og leggjum til að það verði fellt. Einstakir nm., sem skipa minni hl., munu gera nánari grein fyrir sjónarmiðum sínum við 2. umr. málsins. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi n. og er sammála þessu áliti minni hl.“ Í tengslum við þetta mál fór ég fram á það við hæstv. fjmrh. að hann veitti ýmsar upplýsingar um álagningu og frádrætti sem lögin hefðu haft í för með sér. Hann veitti mér jákvæðar yfirlýsingar um að hann mundi svara öllum þeim spurningum sem komu fram við 1. umr. málsins. Þegar hins vegar kom að því að embættismenn hans ættu að gera grein fyrir þeim svörum sem hæstv. ráðh. vildi veita kom í ljós að á þeim voru ýmsir tæknilegir meinbugir, m.a. þeir að ekki var búið að leggja á að öllu leyti samkvæmt þeim lagaákvæðum sem hér er um að ræða, heldur taka þau einkum gildi á árinu 1985. Aftur á móti er það svo að þegar liggur fyrir hversu mörg hlutafélög hafa óskað eftir því að njóta þeirra fríðinda sem lögin kveða á um. Og í fskj. með nál. minni hl. á þskj. 321 er birtur listi yfir staðfest hlutafélög samkvæmt 11. gr. laga nr. 9/1984 eins og listinn leit út 8. nóv. 1984. Eins og kunnugt er var það meining ríkisstj. og ýmissa talsmanna þessa máls hér í þinginu, m.a. hv. þm. BJ, að hérna væri um að ræða mál sem mundi geta þokað einhverju áleiðis í atvinnurekstri í átt til grósku og aukinna umsvifa í atvinnulífinu. M.a. sagði hæstv. fjmrh. þau orð í framsöguræðu sinni að hérna skapaðist nú tækifæri fyrir margnefndan lítinn mann til að leggja fram afganginn af sparnaðinum sínum í fyrirtæki. Nú höfum við fengið um það upplýsingar hvar þessi lagaákvæði koma til góða. Og ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að telja upp þessi fyrirtæki þannig að það megi ljóst vera hverjir hafa brugðið skjótt við til að hagnýta þá möguleika sem lögin skapa. 1. Almennar tryggingar hf., Síðumúla 39, Reykjavík, 2. Alþýðubankinn hf., Laugavegi 31, Reykjavík, 3. Hf. Eimskipafélag Íslands, Pósthússtræti 2, Reykjavík, 4. Fjárfestingarfélag Íslands, Klapparstíg 26, Reykjavík, 5. Flugleiðir hf., Reykjavíkurflugvelli, 6. Hampiðjan hf., Stakkholti 4, Reykjavík, 7. Iðnaðarbanki Íslands hf., Lækjargötu 12, Reykjavík, 8. Tollvörugeymslan hf., Héðinsgötu 1–3, Reykjavík, en hún hefur einhvern veginn frétt af því að þessir möguleikar væru til, og 9. Verslunarbanki Íslands hf., Bankastræti 5, Reykjavík. Síðan kemur fyrirtæki sem er aðeins minna í sniðum en hin, en það heitir Arnarflug hf., Lágmúla 71, Reykjavík. Svo koma tvö fyrirtæki utan Reykjavíkur sem hafa hugsað sér að njóta þessara fríðinda til eflingar atvinnulífi og til að gera það allt blómlegra. Þau eru Sjóefnavinnslan hf., Keflavík, en það er mjög þekkt fyrirtæki og talið geta stuðlað að mikilli blómgun í okkar atvinnuvegum og er geipileg eftirspurn eftir vörum frá því víst, og í tólfta lagi Skagstrendingur hf., Skagaströnd. Þetta eru þau tólf fyrirtæki sem hér er um að ræða, þ.e. þetta er postulatalan sem hér er fylgt. Síðan kemur í ljós, þegar spurt er hvaða fyrirtæki hafi notað sér heimild til laga um starfsmannasjóði, að það hefur eitt fyrirtæki gert. Það er starfsmannafélag Arnarflugs. Svo er spurt hvaða fyrirtæki hafi notað sér heimild til laga um fjárfestingarsjóði. Svarið er: ekkert fyrirtæki. Þannig hefur þetta skilað sér. Það er býsna athyglisvert hverjir það eru sem ætla að nota sér þessar heimildir til að fá skattalækkanir, hverjir það eru sem ætla að njóta þeirrar meðgjafar úr ríkissjóði sem þessi skattalækkun auðvitað er. Það eru félög eins og Flugleiðir, Eimskipafélagið og önnur stærri fyrirtæki í landinu sem hafa í vinnu sérfræðinga sem kunna að kafa í gegnum þann frumskóg sem skattalögin í landinu eru að verða. Auðvitað er einn megingallinn við þessi lög sá að verið er að ýta undir aukna mismunun í skattakerfinu í landinu, þannig að þeir sem hafa yfir að ráða sérfræðiþekkingu geti nýtt sér möguleikana en hinn almenni maður ekki. Við sem stöndum að áliti minni hl. teljum að það sé fráleitt að vera að hækka þá frádráttarliði sem frv. gerir ráð fyrir að hækka og þess vegna leggjum við til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Það hefur áður verið rætt hér að það eru umfangsmikil verkefni ríkisstj. allt í kringum okkur að reyna að skapa það umhverfi með ýmsum aðgerðum sem gæti hugsanlega leitt til þess að örva atvinnulíf og nýsköpun og nýmyndun fyrirtækja og að auka sömuleiðis þátttöku fólks í slíku. Ef litið er til landanna í kringum okkur, svo sem eins og Bretlands, Svíþjóðar, Vestur-Þýskalands og fleiri landa, er hægt að sjá fjölmargar aðgerðir, ég endurtek, fjölmargar og mjög mismunandi aðgerðir, í þessu skyni. Í fyrsta flokki eru ýmiss konar aðgerðir sem varða lánastarfsemi og styrki. Þá er þar til að dreifa atriðum eins og sérstöku lánsábyrgðarkerfi þar sem ríkissjóður ábyrgist endurgreiðslu á ákveðnum hluta lánsfjár til nýrra fyrirtækja. Það er einnig um að ræða að lánuð séu sérstök fjárfestingarlán á lægri vöxtum en annars eru fáanlegir. Það hafa verið sett lög um stofnun sérstakra áhættufjármagnssjóða og settir hafa verið upp þróunarsjóðir og þróunarstofnanir af ýmsu tagi til að sinna þessum fjármagnsmálum. Í öðru lagi hafa víða verið settar umfangsmiklar ívilnandi reglur um skattalög sem hafa tekið bæði til söluskatts, tekjuskatts, eignaskatts og ýmissa skattforma sem við höfum e.t.v. ekki öll hér en eru til staðar í hinum ýmsu löndum og koma þarna við sögu. Í þriðja lagi eru alls kyns aðgerðir til viðbótar, eins og varðandi húsnæði eða iðngarða. Þá er stunduð kennsla í atriðum sem varða stofnun og rekstur fyrirtækja. Það eru gefnar út um þetta bækur eða vídeókassettur, fluttir þættir í útvarpi og sjónvarpi um þetta. Það eru t.d. veitt verðlaun til fyrirtækja sem ná sérstökum árangri í útflutningi. Ef fyrirtæki flytur út vörur og sá útflutningur nær ákveðnu hlutfalli af framleiðslu er það verðlaunað á einhvern hátt, annaðhvort með skattaívilnunum eða öðru skyldu. Þá eru veittir styrkir af ýmsu tagi, rannsóknastyrkir til að þróa ný verkefni. Þannig mætti lengi telja. Þessari viðleitni er reyndar oftast beint að ákveðnum sviðum. T.d. mætti hugsa sér að á ákveðnu tímabili væri þessari ívilnandi eða hvetjandi starfsemi beint að framleiðslufyrirtækjum og þá yrðu undanskildar t.d. ljósabaðstofur og heilsuræktarstöðvar, svo dæmi séu nefnd sem hafa verið ofarlega á baugi um nýsköpun og aukningu atvinnutækifæra hér í Reykjavík. Þessum aðgerðum er kannske beint að ákveðinni stærð fyrirtækja og þá sérstaklega að ýmiss konar smáfyrirtækjarekstri. Þá er þessum aðgerðum líka í ýmsum tilfellum beint að ákveðnum rekstrarformum fyrirtækja. Það fer ekki hjá því að alls staðar kosta svona aðgerðir mikla peninga og að í öðru lagi eru þessar reglur, eins og raunar flest öll manna verk sem eru ívilnandi á einhvern hátt, misnotaðar. En það hefur verið mat stjórnmálamanna í löndum þar sem svona starfsemi hefur verið öflug að á endanum yrði hagnaður samfélagsins þó það mikill af þessum aðgerðum að þetta væri réttlætanlegt. Hins vegar er mjög nauðsynlegt að fylgjast á hverjum tíma vel með hver áhrif slíkra aðgerða eru og reyna að meta hvort þær séu líklegar til hagsbóta og þá að breyta um stefnu eftir því sem menn telja að sé nauðsynlegt. Hérlendis hefur það verið óskaverkefni margra ríkisstjórna að renna fleiri stoðum undir efnahagslífið eða auka fjölbreytni, eins og það heitir í hátíðarræðum, en hins vegar hefur lífið verið gert. Aðgerðir á þessu sviði hafa því miður flestar verið bundnar við einhvers konar stórvirk áform í sambandi við virkjanir, stóriðju og þess háttar. Það er athyglisvert að í tíð fyrrv. iðnrh., hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, hófst athyglisverð starfsemi í iðnrn. þar sem gert var sérstakt átak til að afla reynslu í kennslu og uppfræðslustarfsemi varðandi rekstur smáfyrirtækja. Þar er viðleitni sem enn þá er uppi, en stendur að vísu á mjög veikum fótum vegna fjárskorts. Það er nauðsynlegt að vinna miklu markvissar að þessum málum og setja um þetta almenna stefnumótandi línu til margra ára. Þetta mál, sem hér um ræðir, um frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri, er dæmi um aðgerðir eins og þær hafa verið framkvæmdar í ýmsum löndum. Hins vegar hefur yfirleitt fylgt þessu fleira annars staðar. Það hefur verið gripið til fleiri og fjölvirkari aðgerða á þeim sviðum en hæstv. ríkisstj. hefur lánast að gera hér. Ef menn leita skýringa á því hvers vegna listinn sem hv. þm. Svavar Gestsson las upp áðan er svo fábreytilegur og vekur svo litlar vonir um að það horfi til betri vegar í þessu er skýringin hugsanlega sú að þetta hefur raunar afar lítið verið auglýst sem hluti af nýsköpun eða breyttri stefnu í atvinnuháttum. Einu auglýsingarnar sem þessi mál hafa fengið hafa verið auglýsingar frá bönkum og fjármálastofnunum þar sem þetta hefur verið kynnt fyrst og fremst sem aðgerðir til skattalækkunar. Ég held að nauðsynlegt sé að láta slíkum aðgerðum fylgja bæði fjölvirkari hliðarráðstafanir, og markvissa kynningu á tilgangi aðgerðanna. Það er, held ég, fyrsta ástæðan fyrir því að þetta mál virðist ekki ætla að bera meiri árangur en virðist af framkomnum upplýsingum hér. Í öðru lagi er ljóst að það er alla tíð mjög erfitt að meta árangur af svona aðgerðum og það er alveg ljóst að það verður ekki gert nema á lengri tíma. Vafalaust þarf til þess þrjú til fimm ár. En það er nauðsynlegt að fylgjast mjög vel með hvað gerist, fylgjast með því hvers konar fyrirtæki virðast hafa áhuga á þessu, fylgjast með því hversu mikið þetta er notað af almenningi og fylgjast með því hvort þessar leiðir virðast einungis verða notaðar af einhverjum til þess að komast undan eðlilegum skattgreiðslum. Mér finnst vel koma til greina að skilgreina nánar hvert þessi viðleitni á að beinast. Mér finnst að ríkisstj. eigi að velta því fyrir sér hvort þessar ívilnandi aðgerðir, sem hrint var af stokkunum fyrr á þessu ári, ættu að beinast að ákveðnum greinum atvinnustarfsemi, eins og framleiðslugreinum eingöngu. Þá væru ekki fyrirtæki eins og Verslunarbanki, Alþýðubanki eða Almennar tryggingar á þessum lista, heldur ættu þessi lög einungis við fyrirtæki í framleiðslugreinum. Mér er kunnugt um að þau skilyrði eru sett um ýmiss konar starfsemi af þessu tagi erlendis, t.d. í Bretlandi þar sem tryggingastarfsemi, fasteignasala, skrifstofurekstur, eins og lögfræðirekstur o.þ.h., falla ekki undir sumar af þeim tilraunum sem eru gerðar til að auka þar fjölbreytni í atvinnulífi. Það kemur sömuleiðis til greina að áskilja að þessi ívilnun geti einungis orðið í tengslum við nýjan fyrirtækjarekstur, þ.e. að slíkum frádrætti frá skattskyldum tekjum þurfi að fylgja þátttaka í nýjum atvinnurekstri, nýjum fyrirtækjum. Í þriðja lagi kemur líka vel til greina, að mínu mati, að tiltaka í sambandi við aðgerðir af þessu tagi stærð þeirra fyrirtækja sem mættu tengjast svona stefnumótun. Þá mundu fyrirtæki eins og Eimskipafélag, Flugleiðir, Hampiðjan og þess háttar fyrirtæki ekki sjást á listanum, heldur smærri fyrirtæki. Skemmtilegast væri að sjá svona tilraunir rætast á þann hátt að þær leiddu til stofnunar lítilla nýrra fyrirtækja í framleiðslugreinum, þá annaðhvort tengdum þeim undirstöðuatvinnuvegum sem við höfum hér núna, landbúnaði, sjávarútvegi, eða ættu sér á einhvern hátt fótfestu í nýjum atvinnurekstri, nýjum greinum sem ku vera talsvert til af, en menn hafa lítið gert af að kynna sér hér heima.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti fjh.- og viðskn. Nd. um frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. N. hefur haft þetta frv. til meðferðar og mælir með því að það verði samþykkt. Það gerir einnig hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir sem sat fundi n., en einstakir nm. áskilja sér jafnframt rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Ég lít svo á, að hér sé um eðlilega skattheimtu að ræða og skattstofn sem síðar á árinu megi íhuga hvort sé fullnýttur.



Herra forseti. Á þskj. 325 er nál. fjh.- og viðskn. Nd. um það frv. sem hér er á dagskrá. Þar kemur fram að þrír nm., þ.e. hv. þm. Guðmundur Einarsson, Kjartan Jóhannsson og svo sá sem hér stendur, hafa ritað undir nál. með fyrirvara. Fyrirvarinn lýtur m.a. að því að á þskj. 324 flytjum við þrír þm. í deildinni, auk mín Kjartan Jóhannsson og Guðrún Agnarsdóttir, brtt. við 6. gr. frv. um að í staðinn fyrir 1.1% skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði verði skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði 2.2%, eða hann verði tvöfaldaður frá því sem nú er gert ráð fyrir, og mundi það skila ríkissjóði um 85 millj. kr. Er það í samræmi við þá afstöðu, sem m.a. hefur komið fram hjá okkur við afgreiðslu fjárlaga, að við teljum eðlilegt að þessi skattur verði notaður til þess að halda uppi félagslegri þjónustu og fjárfestingu tengdri henni. Í þessu máli er rétt að fram komi að við höfum aflað okkur upplýsinga um hvernig þessi skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði skiptist eftir skattumdæmum. Ég held að það sé nokkuð fróðlegt fyrir hv. þd. að fá þær upplýsingar. Þar kemur fram að á árinu 1984 nam þessi skattur á einstaklinga samtals 21.8 millj. kr. Þar af voru greiddar af skrifstofu- og verslunarhúsnæði í Reykjavík 14.9 millj. kr., á Vesturlandi 395 þús. kr., á Vestfjörðum 287 þús. kr., á Norðurl. v. 226 þús. kr., á Norðurl. e. 572 þús. kr., á Austurlandi 255 þús. kr., á Suðurlandi 355 þús. kr., og í Vestmannaeyjum, sem er sérstakt skattumdæmi, 168 þús. kr. og á Reykjanesi 4.9 millj. kr. Af þessum skatti, sem nemur alls um 21.8 millj. kr. hjá einstaklingum, er greitt í Reykjavík og á Reykjanesi í kringum 19 millj. kr. Það segir auðvitað nokkuð um hvað aðrir landshlutar eru afskiptir að því er varðar þjónustu af þessu tagi, hvað verslunin er óeðlilega stór þáttur þegar allt kemur til alls í atvinnulífi hér í Reykjavík og á Reykjanesi um leið og framleiðslugreinar eiga hér mjög í vök að verjast, eins og kom fram í umr. hér í hv. Nd. í dag um Landssmiðjuna. Þegar litið er hins vegar á lögaðila er heildarálagning á þá 62.1 millj. kr. Þar af er Reykjavík með 47.3 millj. kr., Vesturland með 1.3, Vestfirðir með 924 þús., Norðurl. v. með 787 þús., Norðurl. e. með 4 millj. sléttar, Austurland með 1 millj., Suðurland með 1.5, Vestmannaeyjar 392 þús. og Reykjanes með 4.9 millj. kr. Í fjh.- og viðskn. Nd. óskuðum við eftir því í morgun að fá upplýsingar um hversu margir aðilar það eru sem þennan skatt greiða. Þær upplýsingar komu ekki fram, en okkur var lofað því að við fengjum þær á síðari stigum. Verður þá fróðlegt að sjá hversu margir aðilar það eru sem greiða skatt af skrifstofu- og verslunarhúsnæði í hinum ýmsu umdæmum landsins. Það kom einnig fram á fundi fjh.- og viðskn. í morgun hjá fulltrúa fjmrn. að hér væri um tiltölulega mjög góðan skattstofn að ræða, þ.e. það er erfitt að fela hann, auðvelt að ákveða hann og hann er aðgengilegur fyrir skattyfirvöld. Þess vegna er það mín skoðun að skynsamlegt sé að nota þennan skattstofn til að ná í tekjur hjá verslunar- og skrifstofufyrirtækjum, að nýta þennan skattstofn enn þá betur en nú er gert ráð fyrir. Þess vegna er það sem við flytjum till. um að tvöfalda þennan skatt, hann fari úr 85 millj. í 170 millj. kr. Ég tel ekki ástæðu til þess, herra forseti, nema tilefni gefist til hér í umr., að orðlengja þetta frekar. Ég minni á að ef skatturinn ætti að vera óbreyttur frá því sem var fyrir tveimur árum ætti hann að vera 1.4% en ekki 1.1% eða 2.2% . Ef það gæti orðið að samkomulagi að standa að till. um 1.4% væri ég a.m.k. fyrir mitt leyti tilbúinn að velta því fyrir mér. Mér heyrðist þó ekki á nm. meiri hl. í fjh.- og viðskn. Nd. í morgun að þeir væru tilbúnir að hækka þennan skatt yfirleitt neitt. Þar kom reyndar fram það sjónarmið hjá ákveðnum nm. að þetta væri skattur sem bæri að stefna að að leggja niður. Ég held þvert á móti, og sérstaklega þegar þrengir svo að ríkissjóði sem raun ber vitni um, að það ætti að vera skylda Alþingis að halda til haga öllum tekjustofnum. Það er af eðlilegri pólitískri umhyggju fyrir samneyslunni sem við leggjum til að þessi skattur verði hækkaður. Það er ekki vegna þess að við viljum sérstaklega agnúast út í skrifstofu- og verslunarhúsnæði, heldur sýnist okkur að þetta sé góður, glöggur og skýr tekjustofn.



Herra forseti. Ég vil geta þess að nál., þskj. 325, er áfátt að einu leyti. Á það vantar nafn hv. þm. Friðriks Sophussonar, sem að sjálfsögðu stendur að þessu máli ásamt með öðrum nm., en fyrir mistök mun það hafa fallið niður í vélritun.



Herra forseti. Þær sagnfræðilegu heimildir sem ég hef haft aðgang að í sambandi við þetta frv. benda til að þessi skattur eigi rætur að rekja til þess er menn vildu skattleggja fjárfestingu í húsnæði, fjárfestingu sem var frá því fyrir raunvexti, þegar menn fengu fé við litlu verði og því var oft og tíðum varið óskynsamlega. Þá ríkti hér sú trú að ef menn gætu einhvern veginn náð sér í aur og keypt fyrir hann steinsteypu yrðu þeir hólpnir. Sú trú leiddi til þess að það var fjárfest án þess að arðsemi fyrir samfélagið væri höfð í huga, það sama samfélag og gaf þetta fé hálfvegis. Nú er hins vegar svo komið að við höfum búið við raunvexti í nokkurn tíma. Það er ástæða til að ætla að fjárfestingarvenjur hafi breyst að einhverju leyti á þessum tíma, þannig að ástæða er til að ætla að atvinnurekstur, sem hefur byggst upp á allra síðustu árum, hafi - vonandi - aflað sér húsnæðis frekar af eðlilegri þörf en óeðlilegri græðgi. Þess vegna langar mig að varpa fram þeirri hugmynd að þessi skattur verði tekinn af eignarskattsstofni frekar en fasteignamati, vegna þess að augljóst er að ef hann væri innheimtur af eignarskattsstofni kæmi fram skattheimta af eignum sem samfélagið nánast gaf mönnum fyrir tilvist raunvaxta. Þá yrði ekki skattlagður atvinnurekstur sem á seinni árum hefði kannske af fullkomnu raunsæi aflað sér húsnæðis og fjárfest í því einungis eins og þurfti og án nokkurrar sóunar. Ég vil varpa þessari hugmynd fram varðandi breytingu á skattstofninum. Meginstefna frv. mætti svo sem alveg haldast. En að mínu mati mætti með þessu skattleggja raunverulega eignaaukningu sem orðið hafi á gömlu vöxtunum. Fyrirtæki sem þegar eru skattlögð með þessum skatti hafa aðlagast þessu. Vafalaust velta mörg hver þessum skatti út í verðlagið, en menn eru farnir að reikna með þessu í sínum rekstri og fjárins er þörf fyrir ríkissjóð og þá samneyslu sem hann kostar, þannig að ég stend að samþykkt þessa frv. En vegna þeirrar missmíðar sem ég gat um áðan get ég ekki stutt fram komna brtt. á þskj. 324. Þessi skattheimta beinist ekki nógu markvisst að því sem raunverulega var upphaf hennar, þ.e. að skattleggja verðbólgugróðann sem menn öfluðu sér fyrr á árum.



Herra forseti. Á þskj. 328 er nál. hv. félmn. Nefndin hefur fjallað um frv. og mælir með því að það verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nál. rita auk mín hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Stefán Valgeirsson, Eggert Haukdal, Guðmundur J. Guðmundsson, Halldór Blöndal og Stefán Guðmundsson. Þetta frv. er eins og sum önnur sem nú eru til afgreiðslu og til meðferðar í þessari hv. deild um hækkun á fjárhæðum í lögum vegna þess að ekki er gefin upp skattvísitala í fjárlagafrv. Þess vegna er nauðsynlegt að flutt sé sérstakt lagafrv. til breytinga á tekjustofnalögum sveitarfélaga.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um breyt. á lögum um málefni aldraðra og er nál. á þskj. 329. Undir nál. skrifa sex nm. Fjarverandi var Guðmundur Bjarnason alþm., en hann er einn af höfundum þessa frv. þannig að gera má ráð fyrir að hann samþykki það eins og það kom úr hans höndum. Tilefni þessa frv. er það að við afgreiðslu á frv. til l. um breyt. á þessum lögum seint á síðasta ári hét hæstv. heilbr.- og trmrh. því að lög um málefni aldraðra skyldu verða endurskoðuð, sérstaklega þó ákvæðin um Framkvæmdasjóðinn, og sú er einmitt niðurstaða þessarar endurskoðunar sem kemur fram í þessu frv. Með breytingum sem gerðar eru skv. þessu frv. er komið meiri festu á starfsemi Framkvæmdasjóðs aldraðra sem virðist nú hafa verið ærin þörf á því að frá því að samþykkt voru fyrstu lögin um Framkvæmdasjóð og eftir að Framkvæmdasjóðurinn var tekinn inn í lög um málefni aldraðra hafa verið gerðar breytingar á þeim nær árlega. Ég er sammála því, sem kemur fram í aths. við frv., að sú breyting sem nú er gerð geti orðið til þess að koma meiri festu á Framkvæmdasjóð aldraðra og það eigi ekki að vera að hlaupa til og breyta slíkri löggjöf frá ári til árs eftir því hvernig standi í ból viðkomandi fjmrh. hverju sinni. Annað af þeim stefnumiðum sem kemur fram í sambandi við þetta frv. og frv. stefnir að er að færa fjármögnun hjúkrunarrýmis á vegum sveitarfélaga að nýju til fjvn., enda verði þá tekjur af nefskattinum einu tekjur sjóðsins. Er gert ráð fyrir því og heimilað að Framkvæmdasjóður aldraðra geti ráðstafað 30% tekna sinna í þágu hjúkrunarrýmis á vegum sveitarfélaga. Enn ein breyting er gerð, sem er nýmæli í þessum lögum, en það er að fulltrúi fjvn. taki sæti í samstarfsnefnd um málefni aldraðra þegar hún fjallar um málefni Framkvæmdasjóðs aldraðra. Í sjálfu sér er óþarft að fara efnislega út í umr. um þetta mál hér, enda gefst ekki tími til þess þó að af nógu væri að taka, en ég leyfi mér að undirstrika það sem kemur fram í nál. heilbr.- og trn. sem er samhljóða því sem kom fram í nál. heilbr.- og trn. hv. Ed. Við í nefndinni mælum með samþykkt frv. í trausti þess að heildarframlög til þessara mála verði ekki lægri að raungildi á næsta ári en fjárlög 1984 mæla fyrir. Ég vænti þess að viðstaddir ráðherrar og ef einhverjir væru hér úr fjvn. komi á framfæri þeim óskum sem hafa komið fram nú í nál. okkar. Ég vona að hv. deild taki undir, sem eindregið var tekið undir í Ed., að þessu verði komið áleiðis til þeirra sem nú eru að glíma við síðustu tillögur í sambandi við fjárveitingar ríkisins og við þessu verði orðið. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri nema tilefni gefist til, en við í nefndinni mælum með því að frv. verði samþ. óbreytt. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir er með fyrirvara um afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég skal hafa mál mitt örstutt vegna þess að fyrirvari minn er í raun og veru einungis ítrekun á því sem fram kom í máli hv. frsm. Ég tel að það sé afar nauðsynlegt að tryggja að heildarframlögin til þessara mála verði ekki lægri en fjárlög 1984 gerðu ráð fyrir. Ég get verið efnislega sammála frv. að öðru leyti. Ég held að mjög nauðsynlegt sé að festa það hverju má verja í þessu skyni, þ.e. til sjúkra- og hjúkrunarstofnana, enda hafa þær breytingar, sem hafa verið gerðar á undanförnum árum og hv. frsm. minntist á, vissulega verið til komnar vegna B-álmu Borgarspítalans. Það er auðvitað mikið hagsmunamál okkar hér í Reykjavík að það fé, sem til hennar hefur runnið, verði nýtt eingöngu í þágu aldraðra og að reynt verði að ljúka við þá byggingu. Ég hefði þess vegna viljað fara fram á það við forseta, ég er kannske tortryggnari en aðrir nm., hvort hugsanlegt væri að fresta atkvgr. þessa máls þar til á miðvikudaginn að við höfum fyrir framan okkur brtt. fjvn. Þetta mál er komið úr Ed. og ég sé ekki annað en það ætti að eiga greiða leið í gegnum deildina þó að afgreiðsla biði til miðvikudags.



Herra forseti. Ætli væri hugsanlegt að hæstv. fjmrh. yrði viðstaddur þessa umr. og hæstv. forseti sæi til þess að hann kæmi hér í salinn? Þegar 1. umr. um þetta mál fór fram ræddum við nokkuð um hvað eðlilegt væri að veita í Framkvæmdasjóð aldraðra, þ.e. í hluta þeirra verkefna sem hann hefur verið með miðað við verðgildi framlaganna á árinu 1984. Í þeim töluðum orðum kom inn á borð þm. brtt. fjvn. varðandi það að 14 millj. kr. yrði varið til hjúkrunarheimila aldraðra á árinu 1985 beint úr ríkissjóði til viðbótar þeim hugsanlegu 30% sem tekin yrðu af Framkvæmdasjóði aldraðra skv. því lagafrv. sem hér er verið að ræða. Fram kom í máli nokkurra þm. að þeir töldu að þetta væri skerðing á fjármunum til hjúkrunarheimila aldraðra, m.a. væri B-álma Borgarspítalans í sérstakri hættu eins og hv. 10. landsk. þm. gat um áðan. Í framhaldi af því kom það fram hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. að hann teldi að þessi upphæð í brtt. fjvn. væri fjarri öllu lagi, þessar 14 millj., og hann nefndi sjálfur að þarna hefði þurft að standa talan 30 millj. og að 2/3 hlutar þeirrar upphæðar hefðu þurft að fara til B-álmu Borgarspítalans. Af þessum ástæðum, að hæstv. heilbr.og trmrh. gaf þessa yfirlýsingu, fluttum við þm. Alþb. ekki brtt. við þennan lið við afgreiðslu fjárlaganna við 2. umr., vegna þess að við stóluðum á að vilji hæstv. heilbr.- og trmrh. yrði fjárlög í þessu efni áður en margir sólarhringar væru liðnir. Síðan gerðist það að við 2. umr. fjárl. gekk ég á hæstv. fjmrh. með þetta mál og hann tók mjög jákvætt í þetta mál í umr. um fjárlög. Þess vegna held ég að það sé alveg lágmarkskrafa, sem hv. 10. landsk. þm. hefur hér farið fram á, að afgreiðslu málsins verði ekki lokið fyrr en niðurstöður fjvn. liggja fyrir. Ég hygg að allir þeir sem vilja þessum málaflokki vel, sem eru vafalaust allir hv. þm., telji að verið geti skynsamlegt að fjvn. hafi hitann í haldinu með þetta mál þannig að það verði ekki afgreitt hér fyrr en hún er búin að gera upp sinn hlut.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Það er rétt að ég taldi að hér þyrftu að koma inn í fjárlagafrv. 30 millj. kr. og það er líka rétt að ég taldi að eðlilegt væri að svipuð fjárhæð rynni til B-álmu Borgarspítalans og varð á þessu ári. Þær 14 millj., sem komu fram í brtt. fjvn., koma fram þrátt fyrir að ég hafði lagt þetta til. En hverju breytir að fresta afgreiðslu frv. til miðvikudags? Við vitum ekki hvernig deildafundum verður háttað. Hér er um 2. umr. að ræða núna. Í þessu er sjálfur nefskatturinn og ef frv. ekki nær fram að ganga hækkar hann ekki og þá verður enn minna fé til ráðstöfunar en hefur verið á þessu ári. Við skulum segja að þó að nefskatturinn hækki og frv. fari ekki fram að öðru leyti breytir það ekki því að ríkissjóður átti að leggja þessum sjóði til sitt framlag. Þetta er eiginlega sama og ég benti á þegar þessi breyting var gerð á þessum lögum og lögum um heilbrigðisþjónustu, að mér litist ekki á að vera að færa þessi verkefni inn í þennan sjóð. En það er sjáanlegt með þessu að búið er að binda 30% í þessu verkefni á þessu ári, ef frv. fer fram, því að ólíklegt verður að teljast að sundurliðaðir liðir verði teknir aftur upp í 3. umr. Ég held að það séu fá dæmi þess og það er meira en ég sé óánægður með það. Ég er líka óánægður með að það eru fleiri aðilar þarna inni en ég taldi að ættu að vera.



Herra forseti. Á þskj. 331 er nál. heilbr.- og trn. Nd. um lagabreytingar er varða sjúkratryggingagjald. Hér er ekki um að ræða efnisbreytingu, heldur er orðalag till. eins og í núgildandi lögum. Það er gert ráð fyrir því, í samræmi við frv. til fjárl., að á næsta ári verði lagt á sjúkratryggingagjald með sama hætti og gert var á grundvelli laga nr. 80 frá 1983. Á yfirstandandi ári nam álagningin 142 millj. kr. Innheimtan er áætluð 125 millj. kr. Á næsta ári er áætlað að álagningin nemi 170 millj. kr. og innheimtan 150 millj. Með þessu frv. er gengið út frá því að skattbyrði vegna sjúkratryggingagjalds verði óbreytt hlutfall af tekjum gjaldenda á greiðsluári milli áranna 1984 og 1985, en Þjóðhagsstofnun hefur reiknað, eins og kunnugt er, með því að tekjubreytingar á milli þessara ára verði, eins og á milli áranna 1983 og 1984, 25%. Nefndin stendur öll að nál. og mælir með því að frv. verði samþykkt. Undir þetta rita, auk frsm., hv. þm. Pétur Sigurðsson og hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir, Jón Baldvin Hannibalsson, Ólafur G. Einarsson og Guðrún Helgadóttir. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason var ekki viðstaddur afgreiðslu málsins, en er samþykkur frv.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. til l. um sérstakan barnabótaauka. N. hefur skoðað málið og leggur til að frv. verði samþykkt. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi n. og er samþykk áliti þessu. Undir þetta skrifa hv. þm. Páll Pétursson, Guðmundur Einarsson, Þorsteinn Pálsson, Kjartan Jóhannsson, Svavar Gestsson, Friðrik Sophusson og Halldór Blöndal.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. við frv. til l. um sérstakan barnabótaauka, sem er 188. mál þessa þings, á þskj. 335. Meðflutningsmaður minn er hv. þm. Kristín Halldórsdóttir. Brtt. varðar 1. málsgr. 2. gr. frv., en lagt er til að sú grein verði svohljóðandi: „Sérstakur barnabótaauki skal nema óskertur 30 þús. kr. með hverju barni.“ Það kemur sem sé talan 30 þús. í stað 15 þús. Sá kostnaðarauki, sem er samfara þessari tvöföldun barnabótaaukans, er rúmlega 200 millj. kr., nánar tiltekið áætlaður 220 millj. Flutningur þessarar brtt. er reyndar í nánu samhengi við annað mál, sem er 187. mál þessa þings og er frv. til l. um breyt. á lögum nr. 75 frá 14. sept. 1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, en við það frv. gerum við þm. Kvennalista í Nd., Guðrún Agnarsdóttir og Kristín Halldórsdóttir, brtt. Sú brtt. miðar að því að fella út samsköttunarákvæði hjóna í 3. gr. frv. eða þá setningu sem byrjar svo: „Sé tekjuskattsstofn annars hjóna sem skattlagt er samkv. ákvæðum 63. gr. lægri en 200 þús. kr. skal þó hækka þetta tekjumark hjá hinum makanum um þá upphæð sem á skortir að tekjuskattsstofn þess fyrrgreinda nái 200 þús. kr., en þó ekki um hærri upphæð en 100 þús. kr.“ En það eru einmitt þessar 200 millj. sem nota má til þess að auka barnabætur. Að öðru leyti erum við sammála efni beggja þessara frv., um barnabótaauka og tekju- og eignarskatt, og hvetjum til þess að þau verði samþykki. Ég vil nú gera frekari grein fyrir þessari afstöðu okkar kvennalistaþingmanna. Sanngjörn sköttun einstaklinganna til samneyslu þjóðfélagsins er ekki auðvelt verkefni og þarf margs að gæta til að virðing gagnvart réttindum eins verði ekki að broti á réttindum annars. Það er grundvallarskoðun okkar að hver einasti fullorðinn einstaklingur eigi að vera fjárhagslega sjálfstæður aðili og að lita beri á hann sem slíkan, einnig gagnvart lögum, skattalögum sem og öðrum lögum. Efnahagslegt sjálfstæði kvenna er líklega mikilsverðasti þátturinn til að tryggja raunverulegt sjálfstæði kvenna, þ.e. til að eiga í reynd val um lífsferil sinn og viðfangsefni. Það er á þessum grundvallarforsendum sem við teljum það stórt spor í rétta átt að viðurkenna fjárhagslegt sjálfstæði kvenna með því að þær séu sjálfstæðir skattgreiðendur. Samsköttun hjóna, sem tilgreind er í 3. gr., er frá sjónarmiði fjárhagslegs sjálfstæðis giftra kvenna tvímælalaust spor aftur á bak. Með þessari reglu er lægra launaði makinn, sem í langflestum tilfellum er konan, gerð að nokkurs konar viðhengi maka síns og má segja að í leiðinni sé að nokkru verið að réttlæta hin lágu laun kvenna úti á vinnumarkaðinum. Skattalögin eru með þessu ákvæði í reynd að taka tillit til þess að flestar konur bera ákaflega lítið úr býtum úti á vinnumarkaðinum. Réttlæting á lágum launum kvenna á auðvitað hvergi heima, hvorki í skattalögum né annars staðar, og vilji menn bæta hlut kvenna að þessu leyti og sjá til þess að þær njóti ávaxta vinnu sinnar, þá ber að hækka laun þeirra úti á vinnumarkaðinum með því að endurmeta störf þeirra og bæta aðbúnað barna þeirra í þjóðfélaginu því ella geta konur ekki staðið jafnfætis körlum úti á vinnumarkaðinum. En samsköttun hjóna snýst ekki eingöngu um tekjumismun hjónanna. Hún virðist í fljótu bragði vera skref í þá átt að meta einhvers þau ólaunuðu störf sem unnin eru inni á heimilinu, heimilisstörfin. Ef þessi er tilgangur hennar, þá er ýmislegt við það fyrirkomulag að athuga. Má vera að hér sé góð hugsun að baki, en framkvæmd hennar er ómarkviss. Í fyrsta lagi er hér tekið tillit eingöngu til þess sambúðarforms sem er kjarnafjölskyldan eða hjón. Þarna er ekki tekið tillit til heimilisstarfa á heimili þar sem önnur sambúðarform gilda, t.d. milli blóðskyldra einstaklinga þar sem annar aðilinn er heimavinnandi. Sömuleiðis má segja að ekki sé tekið tillit til heimilisstarfa þeirra sem úti vinna, af því að hvergi gera slík störf sig sjálf, en hafa ævinlega þá náttúru að sjást helst ef þau eru ekki unnin. Það má því segja að þessi tilraun til viðurkenningar á hlutverki þess hjóna sem heimavinnandi er sé jafnframt skerðing á réttindum eða á kostnað réttinda annarra. Hún tekur heldur ekki beint tillit til þeirra sem heimavinnandi eru, heldur til þeirra sem hafa heimavinnandi á framfæri sínu. Sá sem útivinnandi er fær afslátt fyrir það að hafa heimavinnandi á framfæri sínu. Nauðsynlegt er að leiðrétta hlut þeirra sem heimavinnandi eru og væri þá mun réttlátara að þeir aðilar njóti sjálf eða sjálfur umbunar af störfum sínum. Við megum ekki gleyma því að þau störf sem unnin eru launalaust inni á heimilum landsins eru aldrei talin með eða viðurkennd í hagskýrslum, aldrei talin með til verðmætasköpunar í þjóðfélaginu. Þeir sem þau vinna að aðalstarfi njóta ekki einu sinni lífeyrisréttinda og eðlilegra tryggingabóta. Það er alveg ljóst að rétt þeirra þarf að virða og meta til verðmæta fyrir þjóðfélagið. Við teljum samt ekki að slíkt verði best gert á þann hátt sem hér er lagt til. Það er nauðsynlegt að mæta kröfum heimavinnandi um lífeyrisréttindi og önnur réttindi. Ein vænlegasta leiðin til að mæta slíkum þörfum er t.d. að auka barnabætur, þannig að þjóðfélagið viðurkenni nauðsyn þess að hlúa að börnum og um leið að gefa foreldrum og forráðamönnum val um það hvernig þau standi að því. Þess vegna er þessi brtt. flutt til þess að koma til móts við þau heimili þar sem heimavinnandi er einkum heima til að annast börn. Slíkt er að jafnaði tímabundið í lífi fjölskyldunnar, að foreldrar eða forráðamenn eru bundnir af umönnun barna sinna, og oft meginástæðan fyrir því að annað foreldri, gjarnan móðir, kýs að vera heima. Okkur finnst því eðlilegt að koma til móts við slíkar þarfir. Jafnframt þykir okkur líka sjálfsagt og eðlilegt að tillit sé tekið til barna og foreldra með auknu og lengdu fæðingarorlofi. Enn annað skref í þá átt að viðurkenna hlut heimavinnandi er að meta starfsreynslu þeirra þegar út á vinnumarkað kemur eins og aðra starfsreynslu í þjóðfélaginu og minni ég á þál. Kvennalista í því sambandi. Þessi tvö þingmál snerta í raun hugmyndafræðileg grundvallaratriði, og þrátt fyrir það að erfitt sé að finna réttláta og sanngjarna löggjöf, þannig að tillit sé tekið til allra aðila, þá teljum við að að svo komnu máli, þá sé þessi aðferð sú réttlátasta að láta auknar barnabætur mæta þörfum heimavinnandi fremur en að knýja konur með skattalöggjöf inn á heimilin með óbeinum þrýstingi. Skattalöggjöfin á að gefa fólki val. Hún á hvorki að reka konur út á vinnumarkað né heldur að knýja þær inn á heimilin.



Herra forseti. Í mínum skilningi er um tvö aðskilin mál að ræða þar sem annars vegar er hversu hár barnabótaauki skuli vera og býst ég við að naumast sé hægt að hugsa sér hann svo háan að einhverjum þætti ekki rétt að bæta þar einhverju við, a.m.k. ef marka má þá venju, sem oft er þegar einhverju er komið á, það ýmsir þykjast sjá brýna þörf á því að við sé bætt, og skal ég ekki neita því að auðvitað vildi maður gjarnan að ríkissjóður hefði ráð á því að stórauka barnabótaauka og ýmislegt annað sem þörf er á að auka og bæta við í þessu þjóðfélagi. Á hinn bóginn er það allt annað mál hvernig um skattlagningu skuli farið á heimilin. Ég hef alltaf litið svo á að þar skipti mestu máli ráðstöfunartekjur heimilanna í heild þegar upp er staðið. Það held ég að sé kjarni málsins. Ég hef raunar líka oft bent á að það er grundvallaratriði í skattalögum að beinan kostnað við að afla tekna sé rétt að draga frá tekjum, og má auðvitað íhuga það atriði í sambandi við það þegar bæði hjón vinna úti. En ég vil líka á hinn bóginn benda á það þegar við tölum um þann mikla mun sem nú er í skattalögum á skattlagningu hjóna eftir því hvort annað hjóna vinnur fyrir tekjum eða bæði hjónin til jafns. Þá vil ég m.a. benda á að konur sjómanna eiga verr um vik en ýmsar aðrar konur að vinna úti vegna langvarandi fjarveru maka sinna og svo er um ýmsa aðra hópa þar sem störf annars maka krefjast langrar fjarvistar frá heimili. Ég skal ekki um það ræða frá heimspekilegu sjónarmiði hversu mikinn mun rétt sé að gera í skattalögum á því hvort annað hjóna eða bæði vinna fyrir tekjum, en ég held það sé ekki hægt að fallast á hitt sjónarmiðið, að verið sé að láta í ljós einhverja sérstaka vanþóknun á þeim konum sem vinna úti þó sá munur sé nokkuð minnkaður frá því sem yrði að óbreyttum lögum. Ég vil að þetta komi fram, herra forseti. Það er víða svo þar sem annar maka vinnur fyrir tekjunum að það getur átt sér þær eðlilegu skýringar að hinn makinn sé lengi fjarverandi eða þá annar makinn sé veikur, öryrki, og geti af einhverjum slíkum ástæðum ekki unnið úti. Í hinn stað vil ég leggja áherslu á að þegar upp er staðið skipta ráðstöfunartekjur heimilisins mestu máli um afkomu þess.



Herra forseti. 214. mál, um söluskatt, er tvímælalaust eitt af þeim málum sem ríkisstj. hefur lagt mesta áherslu á að fá afgreitt núna á síðustu dögum þingsins fyrir hátíðar og málið er seint fram komið. Það gekk treglega að kreista þetta í gegnum stjórnarflokkana, eins og kunnugt er. Að lokum tókst þó fjmrh. að pína Sjálfstfl. til að samþykkja þá skatthækkun sem hér stendur til að taka fyrir. Forsendur þessa máls samkv. yfirlýsingu fjmrh. eru niðurfelling eða endurgreiðsla uppsafnaðs söluskatts í sjávarútveginum. Á fundi fjh.- og viðskn. Nd. í morgun fór ég fram á að fá upplýsingar um þessa endurgreiðslu til sjávarútvegsins. Í fyrsta lagi fór ég fram á áætlun Þjóðhagsstofnunar um endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts í sjávarútvegi, á hverju hún væri byggð, hvernig fundin væri út þessi tala, 450 millj. kr., en í fyrstu áætlunum sem við sáum um þetta s.l. sumar minnir mig að stuðst hafi verið við töluna 360–370 millj. kr. Síðan fréttum við af því í fjh.- og viðskn. Nd. á þessum sólarhring að söluskattsáætlun fjárlaganna sé að breytast um 2 milljarða kr. eða nákvæmlega 1.9 milljarða, þ.e. að hún fari úr 8.4 milljörðum kr., eins og þetta er í fjárlagafrv., og sveiflist upp í 10.3 milljarða í tölvunum hjá þeim uppi í fjmrn. Þar af leiðandi hlýtur maður að gera ráð fyrir að upphæð uppsafnaðs söluskatts í sjávarútveginum breytist líka, en um það eru engar upplýsingar til. Embættismaður fjmrn., sem starfaði með okkur í fjh.- og viðskn., fékk engin gögn um þetta mál af neinu tagi, m.a. ekki frá Þjóðhagsstofnun, og meiri hl. n. veit ekkert um þetta mál. Formaður n. lýsti því yfir að hann vissi ekkert um það. Í annan stað óskuðum við eftir því á fundi fjh.- og viðskn. í morgun að við fengjum hugmyndir fjmrn. um það hvernig háttað verður endurgreiðslu söluskatts til sjávarútvegsins. Verður það gert svipað og til iðnaðarins? Verða gerð upp þriggja mánaða tímabil eða tveggja mánaða tímabil? Eftir hverju verður farið? Verður farið eftir nótum? Hvað verður greitt til útgerðarinnar? Hvað verður greitt til fiskvinnslunnar? Þessi svör vildum við fá vegna þess að þessi endurgreiðsla á að taka gildi frá og með 1. janúar n.k. og þangað til eru fjórtán dagar. Við lögðum þessar spurningar fyrir í morgun og engin svör hafa borist þó að okkur hafi verið lofað því í morgun að upplýsingar lægju fyrir. Ég tel algjörlega ótækt að afgreiða þetta mál öðruvísi en að þessi gögn komi fram og ég sé ekki að það sé nokkur ástæða til þess heldur vegna þess að þessi gögn hljóta að vera til einhvers staðar í kerfinu. Menn hljóta að vita um þessa pappíra, hljóta að hafa hugmynd um hvernig þeir hafa reiknað þetta út, þannig að ég sé ekki betur en það eigi að vera hægt að finna þetta ef menn gefa sér til þess örlítinn tíma. Ég fer fram á það við hv. meiri hl. hér á Alþingi að þessi gögn verði dregin fram áður en málið verður afgreitt. Það er algjörlega óeðlilegt að Alþingi sé að afgreiða þetta frv., sem hér stendur til að taka fyrir, öðruvísi en að þessi gögn komi fram. Ég skil það að hæstv. ríkisstj. leggur áherslu á að fá málið afgreitt fyrir jól, vegna þess að þetta er ein af forsendum fjárlaga, og ég vil fyrir hönd míns flokks leyfa mér að lýsa því yfir að við munum gera allt sem við getum til að aðstoða við það að málið nái fram að ganga með eðlilegum og þinglegum hætti þegar þessar mikilvægu upplýsingar liggja fyrir. En það er ekki hægt að afgreiða svona mál án þess að upplýsingarnar liggi fyrir.



Herra forseti. Það var gróflega ofmælt hjá hv. 3. þm. Reykv. að ég hafi lýst því yfir á fundi fjh. og viðskn. að ég vissi ekkert um málið. Ég veit ýmislegt um málið, en kannske ekki allt.  Ég óskaði eftir því að á fundi n., sem haldinn var núna milli sjö og níu, kæmi fulltrúi fjmrn. og hann átti að vera undir það búinn að veita þessar upplýsingar. Því miður hafði hann þær ekki tiltækar allar. Hann upplýsti um suma þætti málsins, en ekki til fullnustu. Því get ég mjög vel tekið undir ósk hv. 3. þm. Reykjv. um að málinu verði frestað þangað til síðar í kvöld og ég skal gera gangskör að því að reyna að afla þeirra tölulega upplýsinga sem hér skortir á. Ég beini því til forseta að hann fresti þessu máli um stund þar til þessar upplýsingar liggja fyrir, en jafnframt vil ég ítreka að það má ekki verða til þess að þetta mál dagi upp því þetta er eitt af þeim verkum sem við þurfum nauðsynlega að vinna fyrir jólaleyfi.



Herra forseti. Við 2. umr. fyrr í dag fór ég fram á að þessi atkvgr. yrði frestað þar sem ég taldi að hv. þm. yrðu að krefjast þess að staðið væri við þau fyrirheit að framlag ríkisins rýrðist ekki né Framkvæmdasjóður við þessa breytingu. Einkum stendur málið mjög nálægt þm. Reykv. þar sem hér er ekki síst um hagsmuni B-álmunnar við Borgarspítalann að ræða. Hins vegar svaraði forseti því hvorki til né frá hvort hann yrði við þessu og það þykir mér raunar að hann hefði átt að gera. Ég tek það hins vegar svo að hann hafi ekki orðið við þessari beiðni minni. En ég skal firra vandræðum. Með því að hæstv. heilbrmrh. tók til máls eftir að ég hafði farið fram á þessa frestun, og með tilliti til þess hversu sammála hann er þessari kröfu og hversu vinsamlega hann tók í að staðið yrði við gefin fyrirheit tel ég út af fyrir sig ástæðulaust að halda þessari frestunarbeiðni til streitu, en treysti því þá auðvitað að við 3. umr. um fjárlög liggi fyrir brtt. frá fjvn. um að þarna verði hærri upphæð en þær 14 millj. sem þar eru nú. Þess vegna féll ég frá þessari frestunarbeiðni.



Herra forseti. Áðan var frestað umr. um söluskatt vegna þess að upplýsingar lágu ekki fyrir um ákveðin atriði sem spurt hafði verið um í fjh.- og viðskn. Mér hefur nú tekist að afla upplýsinga sem ég vona að séu fullnægjandi. Þær eru þær bestu fáanlegar. Í fyrsta lagi var óskað eftir upplýsingum um áætlun um hversu mikill uppsafnaður söluskattur sjávarútvegsins væri. Þjóðhagsstofnun hefur verið að reikna þetta og skv. þeirra útreikningum, sem þeir skiluðu af sér nú í kvöld, er talan 515 millj., miðað við 1. jan. n.k., en ef reiknað er með því verðlagi sem fjárlögin eru reiknuð á er þessi tala 550 millj. Í stefnuræðu forsrh., sem flutt var fyrr í haust, segir um uppsafnaðan söluskatt þannig, með leyfi forseta: „Uppsafnaður söluskattur í sjávarútvegi mun, eins og kunnugt er, verða endurgreiddur frá og með næstu áramótum. Verður því fjármagni varið til þess að lagfæra stöðu Aflatryggingasjóðs, þannig að á árinu 1985 megi áfram greiða úr sjóðnum óbreytta uppbót á fiskverð.“ Lengri er þessi tilvitnun ekki. En þar við situr. Það liggur ljóst fyrir að að mestu verður þessari endurgreiðslu beint í gegnum Aflatryggingasjóð, en þó er ekki fyrir það að synja að það verði eitthvað af honum greitt með öðrum hætti. Ég vona að þetta sé fullnægjandi svar við þeim réttmætu fsp. sem fram komu í n. og að menn treysti sér til þess að taka þetta mál til umr. í kvöld að fengnum þessum upplýsingum. Fleira var það ekki í bili, herra forseti.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. v. kom víða við í máli sínu og ræddi einkum um uppsafnaðan söluskatt í sjávarútvegi og greindi frá því að hann hefði aflað nokkurra upplýsinga um það mál. Í fyrsta lagi sagði hv. þm. að þessi söluskattur væri 550 millj. kr. Það er nýjasta talan. Hún var 380 þegar lagt var af stað hér í haust. Svo er hún 450 í söluskattsfrv. og núna er hún komin upp í 550. Hv. þm. Halldór Blöndal, 2. þm. Norðurl. e., hváði þegar hann heyrði þessa tölu, 550, því hann hafði aldrei heyrt hana nefnda áður. Ég leyfi mér að segja að mér þykir vaða nokkuð á súðum hjá stjórnarliðinu þar sem þetta rokkar til um svona 100 millj. á klukkutíma fresti. 

Sígandi lukka er best.

Sígandi lukka er best, segir hv. þm. Ólafur Þórðarson af glöggu innsæi sínu á efnahagsmálum. Og síðan segir hv. 2. þm. Norðurl. v. að þetta verði nú endurgreitt í gegnum Aflatryggingasjóð eða með öðrum hætti.

Að mestu leyti í gegnum Aflatryggingasjóð.

Já, að mestu leyti í gegnum Aflatryggingasjóðinn. Þá er það væntanlega þannig að greiða á útgerðinni þetta í gegnum Aflatryggingasjóð. En ætli standi til að greiða vinnslunni þetta í gegnum Aflatryggingasjóð líka eða hvernig á hún að fá þessa peninga? Þetta eru auðvitað engar upplýsingar, sem fram koma hérna hjá hv. þm. Páli Péturssyni og alveg vitagagnslausar í málinu og bendir auðvitað til þess, eins og fleira sem ríkisstj. hefur verið að reyna að leggja hérna fram síðustu dagana, að menn viti ekki nákvæmlega hvort milljónirnar eru 100, 200 eða 300, enda sýnist mér að menn láti sér það í léttu rúmi liggja eins og annað sem snertir tilveru þessarar ríkisstj. Það er náttúrlega algjörlega óeðlilegt að afgreiða þetta söluskattsmál með þeim hætti sem ríkisstj. leggur til. En hennar er skömmin og stjórnarmeirihl. hér. Við höfum gert tilraun til þess í stjórnarandstöðunni að draga fram upplýsingar sem mættu verða til þess að málið yrði afgreitt með eðlilegum hætti. Stjórnarliðið hefur ekki komið til móts við óskir okkar og situr þannig uppi með skömmina af þessari afgreiðslu. Það verður að hafa það, ef stjórnarmeirihl. vill bæta þessum krossi ofan á önnur heiðursmerki sem hann hefur prýtt sig síðustu sólarhringana. Málið á eftir að fara til Ed., þetta er 2. umr., trúi ég, í fyrri deild, og við hljótum að leggja á það mjög mikla áherslu að betri upplýsingar liggi fyrir því að þó að stjórnarliðið láti sér það í léttu rúmi liggja hvernig mál eru afgreidd hér tel ég að það sé m.a. ein af höfuðskyldum stjórnarandstöðunnar að tryggja að við framgang mála sé Alþingi ekki eins og færibandaverksmiðja handa ríkisstj., heldur sé krafist upplýsinga um hlutina. Og það verður gert. Fyrst það ekki næst við þessa umr. verður það gert á síðari stigum málsins.



Herra forseti. Eins og ég hef áður getið um óskaði ég eftir að fyrir lægi að samanlögð framlög Framkvæmdasjóðs og ríkisins til málefna aldraðra minnkuðu ekki að raungildi frá því sem verið hefur á þessu ári. Þar sem brtt. frá fjvn. eru varla væntanlegar fyrr en í fyrsta lagi á morgun eða jafnvel miðvikudag tel ég ekki óeðlilegt að fara fram á að þessari lokaafgreiðslu málsins héðan úr Nd. verði frestað. Ég held að það geti ekki á nokkurn hátt tafið það að málið verði afgreitt nú fyrir þinghlé. Ég óska þess vegna eftir því að atkvgr. um málið fari ekki fram nú, heldur á miðvikudag þegar fyrir liggur hversu mikið er á fjárlögum til þessara mála. Til glöggvunar fyrir þá sem ekki sátu hér í salnum í dag, þá kom fram að áætlaðar eru 14 millj., en hæstv. heilbrrh. sagði að þessi tala þyrfti í raun og veru að vera 30 millj. Um það erum við alveg sammála. Og í öllu falli þarf þessi upphæð að hækka verulega til þess að samanlögð framlög til þessara mála haldi raungildi. Þess vegna óska ég eftir því að þetta mál verði látið bíða þar til breytingar frá fjvn. liggja fyrir.

Forseti verður við þessari ósk þm. Málinu er frestað þar til á miðvikudag.



Herra forseti. Við afgreiðslu frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforku á Alþingi 14. des. s.l. ár gaf ég þá yfirlýsingu að ég mundi beita mér fyrir lækkun gjaldsins í áföngum eða niðurfellingu þess, enda yrði séð fyrir fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða með öðrum hætti. Í samræmi við þessa yfirlýsingu skipaði ég með bréfi 27. jan. 1984 nefnd til að endurskoða verðjöfnunargjald af raforku. Í nefndina voru skipaðir eftirtaldir menn: Birgir Ísl. Gunnarsson, Kjartan Jóhannsson, Stefán Guðmundsson, allt alþm., Kristján Jónsson rafmagnsveitustjóri ríkisins og Aðalsteinn Guðjohnsen, rafmagnsstjóri og formaður Sambands ísl. rafveitna. Álit nefndarinnar, sem dags. er í Reykjavík 23. nóv. 1984, er fskj. með frv. þessu. Eins og fram kemur í nál. leggur nefndin til að gjaldið lækki í áföngum og falli niður 31. des. 1988 og að samhliða því verði lögfestar aðgerðir til að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Ekki náðist samstaða nú um þær leiðir sem nefndin lagði til og settar eru fram í frv. því til l. um verðjöfnunargjald af raforkusölu sem nefndin hefur samið og er fskj. með nál. Með frv. þessu er lagt til að lögfest verði innheimta verðjöfnunargjalds af raforkusölu árið 1985. Upphæð gjaldsins, sem verið hefur 19%, verði lækkuð í 16% og verði tekjum af gjaldinu skipt á sama hátt og verið hefur milli Rafmagnsveitna ríkisins, sem fá 80%, og Orkubús Vestfjarða sem fær 20%. Gert er ráð fyrir að þessi tilhögun gildi aðeins eitt ár og að lögin falli sjálfkrafa úr gildi 31. des. 1985. Frv. þetta ber því að skoða sem 1. áfanga þess að verðjöfnunargjald af raforkusölu verði fellt niður. Frv. felur í sér það nýmæli að auk lækkunar verðjöfnunargjaldsins úr 19% í 16% skal nú greiða beint til Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða í stað þess að gjaldið fór áður í gegnum Orkusjóð. Þá eru felld úr lögum um verðjöfnunargjald af raforkusölu ýmis ákvæði er varða málefni Rafmagnsveitna ríkisins og ekki þykja lengur eiga við. Skv. framlögðu fjárlagafrv. fyrir árið 1985 er gert ráð fyrir að tekjur af verðjöfnunargjaldi verði 420 millj. kr. á árinu 1985. Lækkun verðjöfnunargjaldsins á árinu 1985 úr 19 í 16% þýðir um 53 millj. kr. tekjumissi fyrir Rafmagnsveitur ríkisins og um 13.3 millj. kr. tekjumissi fyrir Orkubú Vestfjarða, og er þá miðað við heildartekjur af gjaldinu eins og þær eru áætlaðar í fjárlagafrv. Gert er ráð fyrir að þessum tekjumissi verði mætt með skuldbreytingu áhvílandi lána hjá fyrirtækinu. Skv. tillögum sem nú eru til athugunar næst að mæta þeim tekjumissi alfarið með slíkri skuldbreytingu. Þar sem ekki náðist samstaða nú um frv. til l. um lækkun gjaldsins í áföngum og niðurfellingu þess samhliða aðgerðum til að bæta fjárhag fyrirtækjanna, sem fela í sér lausn til frambúðar, er óhjákvæmilegt með tilliti til fjárhagsstöðu Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða að framlengja gjald þetta um eitt ár, þó þannig að gjaldið lækki úr 19 í 16%. Um forsögu verðjöfnunargjaldsins vísast að öðru leyti til fskj. sem fylgir með frv. Við þessa 1. umr. í hv. Nd. vil ég birta eftirfarandi yfirlýsingu: Með tilvísun til fyrri yfirlýsinga um afnám verðjöfnunargjalds af raforkusölu og að fyrir fjárhag þeirra fyrirtækja sem þess hafa notið verði séð með öðrum hætti lýsir ríkisstj. því yfir að hún mun leggja fyrir Alþingi í síðasta lagi haustið 1985 frv. til 1. sem ræður þeim málum til lykta, þ.e. að við fyrri yfirlýsingar um afnám þessa óeðlilega gjalds verður staðið. Ég vil taka það fram að ég geri ráð fyrir því að fljótlega upp úr áramótum verði skipuð nefnd til þess að ná samkomulagi um með hvaða hætti staðið verður að samningu slíks frv. Ég býst við því að að verulegu leyti verði nál. hinnar stjórnskipuðu nefndar lagt til grundvallar. Þó á ég frekar von á því að afnám gjaldsins verði í jöfnum áföngum, 4% á ári, og taki þess vegna einu ári lengur að afnema það með öllu en gert var ráð fyrir í tillögum hinnar stjórnskipuðu nefndar. Herra forseti. Ég legg til að þegar þessari 1. umr. lýkur verði málinu vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Hér er komið til umr. frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforkusölu og hefur það verið árviss viðburður, líklega síðan 1974, að slíkt frv. hefur verið lagt hér fram á Alþingi, með litlum breytingum oftast. Nú er það óvenjuseint á ferð, því að ég hygg að það hafi ekki komið í fyrri deild fyrr en í síðustu viku, og eru ástæðurnar augsýnilega þær sumpart að hæstv. iðnrh. hefur verið í miklum bögglingi með þetta mál og hvernig það yrði lagt fyrir þingið. Ég hef reynt að fylgjast með yfirlýsingum hæstv. ráðh. um þessi efni, en þær eru nú orðnar býsna margar. Ég held að full ástæða væri til þess að hæstv. ráðh. léti taka saman þær yfirlýsingar sem hann hefur gefið síðasta eitt og hálft árið varðandi verðjöfnunargjald af raforku. Þetta er orðið það skrautlegt safn að ég held að það sé alveg nauðsynlegt fyrir þingið og þingnefnd að hafa það samandregið skilmerkilega. Augljóst er af orðum ráðh., einnig hér síðast, að hann ætlast til að þessar yfirlýsingar hans séu teknar alvarlega, jafnvel hátíðlega, og bættist nú a.m.k. ein við ef ekki tvær í þessari hinni síðustu ræðu. Ég hef því miður ekki hér við höndina neitt yfirlit um þessar einstöku yfirlýsingar, sem hæstv. ráðh. var hér sumpart að vitna til, en ég minnist þess að þegar hann tók að ræða þetta mál hér í þinginu fyrir áramót í fyrra, á árinu 1983, þá brá mér nokkuð við það hversu afdráttarlaus hæstv. ráðh. var um afnám verðjöfnunargjaldsins. Það var engu líkara en ráðh. teldi það vera létt verk að afnema þetta gjald, fyrir utan það að hann lýsti því yfir að það væri hið mesta nauðsynjamál, og það endurtók hann raunar hér í ræðu sinni áðan. Hann talaði um yfirlýsingu frá ríkisstj. sem fæli í sér afnám þessa óeðlilega gjalds, eins og hann orðaði það. Ég hef talið yfirlýsingar ráðh., sem ganga í þessa átt, vera óvarkárar, svo að vægt sé til orða tekið, og hef satt að segja átt mjög erfitt með að skilja það sem að baki lægi. Ég hélt að hæstv. ráðh. minntist þess hvaða erfiðleikum það hefði verið bundið að tryggja lágmarksjöfnun á raforkuverði frá þeim fyrirtækjum sem hafa notið þessa gjalds á undanförnum 10 árum og hversu erfitt hefur verið að halda þessu gjaldi inni í þinginu, ég tala nú ekki um þegar leitað var eftir og samþykkt var hækkun þess úr 13% í 19% árið 1978. Þá munaði mjög mjóu í þessari hv. deild í sambandi við úrslit þess máls. Ég hygg að það hafi oltið á einu eða tveimur atkv. hvernig með það færi. Þá var staðan sú að verðmunur á heimilistaxtanum sem hér um ræðir í sambandi við þetta gjald, heimilistaxta raforku, var orðinn nær 90% sem viðskiptavinir Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða greiddu meira fyrir ljós og eldun, heimilisrafmagnið, heldur en viðskiptavinir Rafmagnsveitu Reykjavíkur og flestra rafveitna sveitarfélaga sem höfðu mjög svipaða taxta. Það var kveðið á um það, og ég gaf um það yfirlýsingu þá á Alþingi sem ráðh., að hækkun gjaldsins úr 13 í 19% yrði varið til þess að draga úr hinum alvarlega og vaxandi mismun, sem þarna hafði orðið árin á undan. Það tókst á um það bil 1 1/2 ári að minnka þennan mun úr nærfellt 90% niður í tæp 25% og við þau mörk hefur síðan verið haldið í sambandi við gjaldskrárákvarðanir á meðan stjórnvöld höfðu tök á þeim málum og iðnrn. kærði sig um að hafa áhrif á gjaldskrár. En sem kunnugt er hefur núv. ríkisstj. og núv. hæstv. iðnrh. afsalað sér afskiptum af gjaldskrármálum og beitti sér fyrir að felld voru úr gildi sérstök lög, sem tryggðu íhlutunarrétt stjórnvalda um gjaldskrá Landsvirkjunar, sem er hér aðalorkuframleiðandi í landinu og nánast einokunaraðili í sambandi við heildsölu á raforku. Hæstv. ráðh. kærði sig ekkert um íhlutunarrétt þar að lútandi og beitti sér fyrir því að Landsvirkjun var leyst undan þeirri kvöð að fá samþykki iðnrn. fyrir gjaldskrárbreytingum. Það var nokkuð sérstök aðgerð þegar hæstv. ráðh. beitti sér fyrir því að brbl., sem sett voru vorið 1983 um þetta efni, voru felld hér á Alþingi. Ég vil taka það fram að ég tel að það sé út af fyrir sig hægt að beita öðrum aðferðum en þeim sem hafa falist í þessari gjaldtöku til að tryggja lágmarksjafnræði notenda í sambandi við smásölu á raforkuverði. Og það hefur verið reynt að taka upp önnur ráð í þeim efnum, m.a. af fyrrv. ríkisstj. þar sem ég átti hlut að máli. Þá var það samþykkt og tekið inn í stjórnarsáttmálann að að því skyldi unnið að svokallaðar félagslegar framkvæmdir Rafmagnsveitna ríkisins yrðu metnar og fjármagnaðar með framlögum frá eiganda og með svipuðum hætti yrði reynt að sjá fyrir fjármagnsþörf hjá Orkubúi Vestfjarða í sambandi við þann hluta framkvæmda og rekstur þessara fyrirtækja sem markaðurinn á viðkomandi svæði stæði ekki undir með viðráðanlegu verði. Á árinu 1979, að ég hygg, kom í fyrsta sinn um langan tíma sérstakt eigandaframlag frá ríkissjóði til Rafmagnsveitnanna. Mig minnir að það hafi verið 600 millj. gkr. á þeim tíma. Síðan var þetta aukið á árinu 1980 og 1981 og á árunum þar á eftir var einnig framlag. Það var sem sagt allverulegt framlag á fjárlögum til Rafmagnsveitnanna þarna um 2–3 ára skeið. Það var lögð mikil vinna í það af hálfu Rafmagnsveitna ríkisins, og ég hygg einnig af hálfu Orkubús Vestfjarða, að meta og reyna að ná samstöðu m.a. við hagsýslustofnun um hvernig bæri að virða hinn svokallaða félagslega þátt framkvæmdanna og reikna þetta framlag, sem ætti þá að koma á móti, eftir þeim leiðum. En það verður að segja að þó að þarna hafi verið viðleitni í þessa átt af hálfu fyrrv. ríkisstj. og nokkuð að gert, þá var það engan veginn að um þetta næðist full samstaða og kæmi nægjanlegt fjármagn eftir þessari leið með framlagi eigenda, það var langt frá því, og þess vegna var það okkar niðurstaða í þeirri ríkisstj., og reyndar ágreiningslítið á Alþingi þessi ár, að halda bæri þessu verðjöfnunargjaldi af raforku til þess að tryggja að ekki þyrfti að auka verðmuninn á raforkusölunni til notenda hjá þessum fyrirtækjum. Svo kemur ný ríkisstj. til valda og hennar verk að þessu leyti var það sem auðsæilegast var, það var að fella með öllu niður framlög til Rafmagnsveitna ríkisins af fjárlögum. Það var ekki að finna á fjárlögum yfirstandandi árs eina einustu krónu til Rafmagnsveitna ríkisins. En þrátt fyrir þá staðreynd kemur hæstv. iðnrh. hér á síðasta vetri, í fyrra, í umr. um þessi mál og segir: Við þurfum endilega að losna við þetta verðjöfnunargjald, það verður auðvitað að afnema það, og hann muni beita sér fyrir því - á sama tíma og ríkisstj., sem hann á sæti í, hverfur frá þeirri viðleitni, sem hin fyrri hafði þó haft, að leysa málið með einhverjum öðrum hætti sem gerði það kleift að breyta hér til og lækka þetta verðjöfnunargjald. Þetta er málflutningur og málsmeðferð sem ég á afar erfitt með að skilja, vegna þess að hæstv. iðnrh. heldur nú ekki um fjármál ríkisins, svo vill til, og hann nær því ekki fram sem hann kynni kannske að óska sjálfur og telja sjálfur rétt að gert yrði í sambandi við fjárlög og fjárlagaafgreiðslu að þessu leyti. Oft hefur verið á það bent að álagning prósentugjalds af þessu tagi sé í eðli sínu óréttlát skattlagning og bitni þyngra á þeim sem hærra gjald, grunngjald, greiða fyrir. Það er vissulega rétt og ég lét á sínum tíma gera athuganir á möguleikum þess að breyta þarna til. En það var bent á ýmis tormerki, ýmsa agnúa eða erfiðleika sem væru á því að taka upp krónutöluálagningu, svo að af því varð ekki. Það var líka minni ástæða til þess þegar tekist hafði að ná þessum mikla mismun úr allt að 90% niður í fjórðung og þaðan af minna. Þess ber og að geta að ýmsar rafveitur sveitarfélaga, sem gjald þetta var lagt á, voru komnar með gjaldskrár sem voru jafnháar, sumar jafnvel heldur hærri en hjá Rafmagnsveitum ríkisins, og var það eðlilega óvinsælt af forstöðumönnum þeirra og notendum í viðkomandi byggðarlögum. Það var skiljanlegt og má telja að það hafi verið ákveðin mistök að ekki var gætt lágmarkssamræmingar í þessum efnum. Síðan skipaði hæstv. ráðh. nefnd, sem hann hefur greint hér frá, og fskj. með þessu frv. til l. er nál. þeirrar nefndar. Og það er ekki mjög langt síðan hæstv. ráðh. gaf um það yfirlýsingar að á grundvelli þessa nál. ætlaði hann að beita sér fyrir því að gjaldið yrði lækkað niður í 10% á næsta ári og afnumið síðan í áföngum og hér yrði um að ræða lagasetningu sem skæri úr um þetta. Ef um þetta hefði tekist sammæli innan ríkisstj. og það hefði verið tryggt hér af stjórnvöldum með frv. til l. með óyggjandi hætti að fyrir hag þessara fyrirtækja væri séð með sæmilegu móti og þar væru slegnir allir nauðsynlegir varnaglar ef aðstæður breyttust, þá hefði ekki verið ástæða til þess að mæla gegn breytingu á þessu gjaldi eða vara við skrefi sem hér er verið að taka til lækkunar þess. En svo fór með yfirlýsingar hæstv. ráðh. að þær reyndust bara vera markleysan tóm. Þegar á átti að herða hafði hann ekkert á bak við sig í ríkisstj. til að ná þessum markmiðum fram. Hann er að draga það hér alveg fram undir jólaleyfi þingsins að bjarga sér í land með því að flytja nú í lítt breyttu formi frv. til framlengingar á verðjöfnunargjaldi af raforku, en telur sig þó nauðbeygðan til þess að krukka svolítið í gjaldið frá því sem áður var til lækkunar, úr 19% í 16%, og gefur hér enn eina yfirlýsinguna um það að þetta skuli nú bætt þó að engan veginn sé frá því gengið með lögformlegum hætti hér. En það á að gerast, að því er hæstv. ráðh. segir, með skuldbreytingu alfarið, og þau mál séu í athugun hvernig við það verði staðið, hvernig það verði framkvæmt. Það má vera að þetta takist og hæstv. ráðh. nái þessu lítilræði fram, lítilræði miðað við stóru yfirlýsingarnar um afnám verðjöfnunargjaldsins. En reynslan mun skera úr um það hvernig þar tekst til. Ég hygg að þeir sem fyrir Rafmagnsveitum ríkisins ráða, þ.e. þeir sem bera þar rekstrarlega og daglega ábyrgð, séu nú dálítið uggandi um það hvernig fara muni um efndirnar á þessum yfirlýsingum varðandi skuldbreytinguna. En ég vil ekki vera að spá neitt illa fyrir því. En um eitt vil ég spyrja hér og vænti þess að fá um það skýr svör frá hæstv. ráðh. nú við 1. umr. Hvaða breytingar eru það sem eru í vændum, að því er ráðh. getur upplýst um verðlag á raforku í landinu á næstu vikum? Ég ætla ekki að fara lengra. Hvers er að vænta í sambandi við gjaldskrá Landsvirkjunar og hvers er að vænta í sambandi við gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins? Hvaða hækkun er það sem Landsvirkjun ráðgerir á raforku í heildsölu? Hvaða hækkanir eru það sem Rafmagnsveitur ríkisins telja sig þurfa að fá til þess að tryggja hallalausan rekstur, miðað við þá breytingu sem hér er verið að gera á verðjöfnunargjaldinu og verðlagsforsendur komandi árs? Hvaða breytingar eru það á hitunartöxtum raforku og hvaða breytingar á þeim taxta sem hér um ræðir, heimilisrafmagni? Ég tel alveg nauðsynlegt að fá um þetta skýr og afdráttarlaus svör áður en 1. umr. lýkur og þá jafnframt hvaða breytingum má gera ráð fyrir eða hvaða breytingar eru ráðgerðar á þessum sama taxta á gjaldskrá Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Getur ráðh. fullvissað okkur um það hér og nú að þær gjaldskrárbreytingar, sem hann hefur gefið í skyn nú alveg nýlega að séu fram undan, leiði ekki til aukins mismunar á verði heimilisrafmagns hjá Reykvíkingum annars vegar og viðskiptavinum Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða hins vegar? Liggur það fyrir að þessi fyrirtæki treysti sér til að halda þeirri gjaldskrársetningu með tilliti til ákvarðana hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur að ekki verði um aukinn mun að ræða á næstu mánuðum og á næsta ári? Auðvitað er nauðsynlegt að fá upplýsingar varðandi árið í heild hvert stefnir í þessum efnum. Það tel ég algert skilyrði þess í rauninni að við, sem erum hér fulltrúar landsbyggðarinnar á Alþingi, kjörnir í landsbyggðarkjördæmum þar sem fólkið skiptir að yfirgnæfandi meiri hluta við Rafmagnsveitur ríkisins eða Orkubú Vestfjarða, getum átt hlut að því að lækka nú þetta verðjöfnunargjald eins og ráðh. er hér að leggja til. Ég ætla ekki, herra forseti, að lengja mál mitt nú. Ég vænti að hæstv. ráðh. geti svarað með skýrum hætti þeim spurningum sem ég hef borið fram. Ég á sæti í þeirri nefnd, sem lagt er til að fái þetta mál til meðferðar, og mun þar beita mér fyrir því að fá nauðsynlegar upplýsingar, sem á kann að vanta, eftir að hafa hlýtt hér á svör hæstv. ráðh.

Kjartan Jóhannsson Hæstv. forseti. Hæstv. iðnrh. gerði hér áðan grein fyrir hænufeti sínu, lækkun eða afnámi verðjöfnunargjaldsins. Þessi mál hafa stundum komið til umfjöllunar hér og ráðh. hafði gefið yfirlýsingu, eins og hann gat um, um að afnema þetta gjald í áföngum og jafnframt yrði þá séð fyrir fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Eins og kom fram í máli ráðh. átti ég sæti í þessari nefnd, sem ég tel að hafi unnið að málinu af einlægni og leitast við að setja fram hugmyndir sem gætu þá komið í stað verðjöfnunargjaldsins, eins og fyrir hana hafði verið lagt, og að fylgja þeirri forskrift sem iðnrh. hæstv. hafði gefið um að fjárhag þessara fyrirtækja væri borgið. Þær urðu niðurstöður nefndarinnar, sem var undir formennsku hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar, að þetta mætti vera mögulegt ef litið væri til nokkurra þátta sem skiptu verulegu máli. Í fyrsta lagi væri augljóst að fyrirtækjum þeim sem hér um ræðir, Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða, væri gert í rauninni skv. opinberri stefnu að selja raforku til húshitunar á lægra verði en gæti talist kostnaðarverð orkunnar og það væri ekki hægt að sjá að ef raforkan ætti að vera samkeppnisfær við önnur upphitunarform væri unnt að vera með aðra verðlagningu. Raforkusala til hitunar er þung hjá þessum fyrirtækjum, þau þjóna köldum svæðum, og ef tekjustofn eins og hér um ræðir félli niður væri augljóst að eðlilegt væri að mæta því tapi sem fyrirtækin í rauninni yrðu fyrir vegna þess að þau seldu raforkuna til húshitunar á lægra verði en virtist vera eðlilegt kostnaðarverð. Þess vegna var þetta einn þátturinn í tillögum nefndarinnar til þess að standa undir þeim útgjöldum sem á þessi fyrirtæki eru lögð meira og minna fyrir opinbera tilstuðlan. Í annan stað þótti ljóst að til þess að halda uppi eðlilegri þjónustu væri á þessi fyrirtæki lagt að leggja í framkvæmdir sem augljóslega gætu ekki staðið undir sér. Um það væru í raun teknar ákvarðanir hér á Alþingi við afgreiðslu fjárlaga, lánsfjárlaga eða með öðrum hætti, og þegar Alþingi stæði að slíkum ákvörðunum væri eðlilegt að þeim mismun sem á fyrirtækjunum lenti umfram það sem vantaði upp á í niðurgreiðslu á stofnkostnaði til þess að framkvæmdin gæti staðið undir sér, yrði jafnframt mætt með svokölluðum félagslegum þætti. Í þriðja lagi stóð þá aftur af nokkur fjárhæð sem nefndin taldi að væri ekki unnt að mæta með öðrum hætti en að rétta nokkuð af skuldbindingar fyrirtækjanna að því er varðaði þau lán sem þau hefðu tekið, þannig að hægt væri að leiða sæmilegar líkur að því að afkoma fyrirtækjanna yrði viðunandi áfram. En jafnframt hlaut nefndin að líta nokkuð til tekjumyndunar hjá þessum fyrirtækjum því að við hljótum að minnast þess að gagnrýnin á verðjöfnunargjaldið stafar m.a. af því, og kom það mjög glögglega fram í umr. hér í fyrra, að langflestar rafveitur á landinu selja raforku sína, aðra raforku en til húshitunar, svo við tökum það sérstaklega, á hærra verði en þau fyrirtæki sem hér um ræðir. Við erum sem sagt að leggja verðjöfnunargjald á raforkunotendur á Stokkseyri, í Keflavík, á Eyrarbakka, Húsavík, Selfossi, Vatnsleysuströnd, í Hveragerði, Grindavík, Miðneshreppi, Njarðvík, á Reyðarfirði, í Gerðahreppi, Hafnarfirði, Borgarnesi, á Sauðárkrók, sem greiða hærra raforkuverð en gildir hjá Rafmagnsveitum ríkisins, til þess að halda niðri verðinu hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða. Af 22 rafveitum í landinu eru sem sagt 15 með hærra raforkuverð en þær rafveitur sem greitt er með með verðjöfnunargjaldinu. Þess vegna komst nefndin að þeirri niðurstöðu að eðlilegt væri að jafna þennan mun. Menn teygðu sig til samkomulags um það að taka ekki stór eða óvægileg skref, heldur skyldi miðað við að verðlag á raforku hjá þessum fyrirtækjum til annarra hluta en húshitunar væri þá í þessum áfanga a.m.k. svo að það væri vegið meðalverð hjá öðrum rafveitum en þeim sem eru með mjög lágt verð af sérstökum orsökum, þ. á m. Rafveita Akureyrar og Akraness. Það væri fróðlegt að vita hver stefna ríkisstj. er varðandi þetta atriði núna þegar á að taka þetta hænufet úr 19% niður í 16. Það er mjög einfalt að bera saman, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði, Hjörleifur Guttormsson, raforkuverð í Reykjavík og raforkuverð hjá Rafmagnsveitum ríkisins og segja: Það var svo hér um árið að það var 90% hærra hjá Rafmagnsveitum ríkisins en hjá Rafveitu Reykjavíkur. Ég dreg það ekkert í efa. En ef við lítum á stöðuna eins og hún er í dag er raforkuverðið hjá Rafveitu Stokkseyrar 72% hærra til heimilisnota en hjá Rafveitu Akureyrar. Hér er því um verulega mismunun að ræða. Það er um þriðjungi hærra hjá Rafveitu Stokkseyrar en það er hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Og það eru fleiri rafveitur í þessum hópi. Ég skal ekki fjölyrða mjög um þetta mál, en ég fullyrði að nefndin reyndi að leggja sig fram um að mæta þeim hugmyndum sem hún taldi að ráðh. legði til grundvallar og vinna þetta út frá eins skynsamlegum forsendum og hún gat komið auga á. Nú sagði hæstv. ráðh. að hugmyndin væri að taka þetta mál upp aftur að hausti og lýsti því yfir að ríkisstj. mundi þá leggja fram frv. sem miðaði að því að leggja niður verðjöfnunargjaldið. Það væri fróðlegt að vita frá ráðh. hvort það hafa komið fram einhverjar aðrar hugmyndir en þær sem ræddar voru í nefndinni um leiðir til að tryggja afkomu þeirra fyrirtækja sem hafa notið verðjöfnunargjaldsins. Mér er forvitni á því, vegna þeirrar vinnu sem hæstv. „fúnkerandi“ forseti og ég og fleiri lögðum í að reyna að koma þessu saman, að vita hvort menn hafi fundið einhverjar betri leiðir eða hvort líklegt sé að þessar leiðir verði farnar eftir mánuð. Að lokum aðeins eitt. Í nefndinni var rætt, rétt eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson gerði hér að umtalsefni, að stundum hefði verið til umræðu að prósentuálag eins og hér hefði verið tíðkað væri ekki skemmtileg aðferð, hún kæmi mjög misjafnt niður. Þá borguðu þeir mest sem væru með hæst raforkuverðið fyrir. Það varð hins vegar að samkomulagi í nefndinni, vegna þess að hér væri um mjög mikla lækkun að ræða, úr 19 niður í 10, mjög verulegt skref, að halda sig þá við prósentuna. En ég verð að segja að þegar skrefið er orðið svona lítið, þannig að gjaldið eigi að vera 16% á næsta ári, þá sýnist mér að forsendurnar séu undan því að vera hér með prósentuálag og það væri hlutverk þessarar deildar og þessa þings að láta setja frv. upp með þeim hætti að hér yrði um krónutölu að ræða. Ég er sannfærður um að um það yrðu langtum meiri sættir innan þings ef sú leið yrði farin en að halda sig við prósentuna ef hún á að vera svo há sem hér um ræðir. Að endingu hefði ég gjarnan viljað heyra það af munni hæstv. ráðh. hvaða fjárhæðir það væru sem til stæði að skuldbreyta því að hér er gefin afdráttarlaus yfirlýsing um að gert er ráð fyrir að það eigi sér stað skuldbreyting hjá þessum fyrirtækjum. Mér finnst ekki nema eðlilegt að deildinni sé gerð grein fyrir því hvaða fjárhæð sé verið að semja um í þessu sambandi.



Herra forseti. Ég skal á engan hátt gera neina tilraun til að tefja fyrir þessu nauðsynjamáli, sem hér er nú loks fram komið, því að mér er ljóst að þetta mál verður að fá greiða afgreiðslu hér í gegnum þingið svo seint sem það er á ferðinni. En það er ástæða til þess að fara nokkrum orðum um þetta mál, svo mikilvægt sem það er margra hluta vegna. Það er rétt, sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson vék að áðan, að hér er um að ræða nánast árlegan viðburð í framlengingu þessa gjalds nokkuð mörg undanfarin ár. Ekki hefur farið fram hjá neinum eða farið hljótt yfirlýsingar og stefna hæstv. iðnrh. í þessu máli. Hún ætti öllum landslýð að vera ljós eftir allar þær yfirlýsingar sem hæstv. ráðh. hefur gefið. Ég þykist vita að hann hafi gefið þær af fullum heilindum. Auðvitað er hægt að hugsa sér fleiri en eina og fleiri en tvær aðrar leiðir til að jafna í þessum þætti en þetta verðjöfnunargjald. En ekki er að sjá að um það sé samstaða innan hæstv. ríkisstj. eða stjórnarflokka að gera neitt slíkt. Verðjöfnunargjaldið er auðvitað einn þátturinn í því, þó ekki sé nægilega stór, að jafna aðstöðu fólks innan þessa ramma. Þó að ég ætli ekki að standa hér og munnhöggvast við hv. þm. Kjartan Jóhannsson held ég að það sé mesti misskilningur, ef menn tala almennt um orkukostnað, t.d. upphitunarkostnað íbúðarhúsnæðis sem hin almenna launafjölskylda verður að standa skil á, að hann sé lægri á þeim svæðum sem hér er verið um að ræða, eins og t.d. hjá Orkubúi Vestfjarða, en á þeim svæðum sem hér hefur verið vitnað til. Ég skal ekki fara út í það frekar nú, en ég a.m.k. hef allan fyrirvara á um réttmæti þeirra fullyrðinga. Það var ansi fróðlegur listi sem hæstv. iðnrh. las upp við umr. ekki alls fyrir löngu í þinginu að því er varðaði orkukostnað, upphitunarkostnað heimilanna, þann vinnuviknafjölda sem launafólk er að vinna fyrir þessum þætti í heimilishaldinu. Það kemur í ljós að gífurlega stór hluti af launatekjum hins almenna launamanns, sérstaklega á köldu svæðunum, fer bara í þennan eina þátt heimilishaldsins. 

Ég vil bara að þú sért klár á því að ég var að tala um rafmagn til heimilisnota en ekki til húshitunar.

Ég tala um orkukostnaðinn sem slíkan því að þeim þætti verður launafólk að skila hvort sem því líkar betur eða verr. Það er ekki bara um að ræða einn þáttinn í þessu dæmi, heldur verður fólk að borga hann allan. Auðvitað á að tala um allan kostnaðinn sem fólk verður að standa skil á.

Eigum við þá ekki að lækka húshitunarkostnaðinn?

Enn er ég reiðubúinn til þess og hefur ekki á okkur staðið, þm. dreifbýlisins, heldur hefur staðið þar frekar á öðrum að létta þar undir og skila m.a.s. þeirri skattheimtu sem af okkur er tekin á köldu svæðunum til að jafna þennan þátt. Á engan hátt skal ég skorast undan því að rökræða hér við hvern sem er um þann þátt mála, í hvaða flokki sem er. Þetta frv., sem hér er nú til umr., er svipur hjá sjón miðað við þær yfirlýsingar sem hæstv. iðnrh. hefur gefið. Það er örlítið brot af innihaldi allra þeirra yfirlýsinga sem frá hæstv. ráðh. hafa komið um þessi mál. Hér er um það að ræða að lækka verðjöfnunargjaldið úr 19% í 16% sem þýðir skv. aths. með frv. að tekjumissir Rafmagnsveitna ríkisins verður um 53 millj. kr. við það að missa þessi 3% af verðjöfnunargjaldinu og tekjumissir Orkubús Vestfjarða verður um 13.3 millj. kr. við það að lækka verðjöfnunargjaldið úr 19% í 16. Það er ekki stafkrókur um það í frv. að þessum aðilum eigi að bæta þennan tekjumissi. Þess er að vísu getið í grg. að uppi séu hugmyndir um að gera slíkt, en við höfum fyrir okkur margítrekaðar yfirlýsingar hæstv. iðnrh. um allt aðra málsmeðferð á þessu máli en þetta frv. hans ber vitni um. Og það er engin ástæða, a.m.k. ekki fyrir mig, að treysta því, þó að lauslega sé á það minnst í grg. með frv., að hugsanlegt sé að bæta að einhverjum hætti þennan tekjumissi. Eins og frv. liggur fyrir er verið að rýra tekjur Orkubús Vestfjarða frá því sem þær nú eru um 13.3 millj. kr. og tekjur Rafmagnsveitna ríkisins um 53 millj. kr., án þess að nokkurs staðar sé stafkrók að finna um það í frv. að þetta eigi að bæta. Þessu mótmæli ég harðlega og krefst þess að hæstv. iðnrh. gefi enn eina yfirlýsinguna, og henni vil ég helst geta trúað og treyst, um að afleiðingar þessarar lækkunar um þrjú stig í verðjöfnunargjaldi leiði ekki til tekjumissis þeirra tveggja fyrirtækja sem hér eiga hlut að máli. Ótvíræð yfirlýsing af hálfu hæstv. iðnrh. fyrir hönd ríkisstj. um að séð verði fyrir þeim tekjumissi sem um er að ræða gagnvart þessum fyrirtækjum er lágmarkskrafa við þær kringumstæður sem þetta mál er nú í. Ég vek hins vegar á því athygli að í hv. Ed. kom fram brtt. sem útfærir alveg stefnu hæstv. iðnrh. og þeirrar nefndar sem um þetta mál fjallaði og er vel til þess fallin að að henni yrði farið hér á hv. Alþingi. Ég held að það sé alveg bráðnauðsynlegt að hv. þdm. hér í Nd. segi hvort þeir vilja styðja við bakið á hæstv. iðnrh. í hans hugmyndum í þessu máli og yfirlýsingum og fram fáist afstaða þdm. til nál. þeirrar nefndar sem hæstv. iðnrh. skipaði til að gera númer eitt tillögur um að fella niður verðjöfnunargjaldið en láta annað koma í staðinn. Ég held að bráðnauðsynlegt sé að fá að vita hvort Nd.-þm. eru sammála hæstv. iðnrh. og þeirri nefnd sem hann skipaði til að gera tillögur um að fara aðrar leiðir. Nauðsynlegt er að fá fram sams konar brtt. og hv. Ed. fjallaði um, þannig að við tökum af öll tvímæli um hverjir það eru sem bregðast hæstv. iðnrh. í stuðningnum við að ná fram breytingu á málinu. 

Ég las einhvers staðar að það hefðu verið sóleyjar í varpa í desember í Bolungarvík.

Það er ekki ólíklegt. Það er ýmislegt sem blómstrar þar á öllum árstímum og ætti ekki að koma hv. þm., sem ætlaður er vestan af fjörðum, á óvart nema hann sé búinn að gleyma sinni fortíð og sínum uppruna eins og kannske fleiru af því góða. Ég skal ekki, herra forseti, orðlengja frekar um þetta því að mér er ljóst að þetta mál verður að fá afgreiðslu þó að það sé í allt öðru formi en hæstv. iðnrh. vill hafa málið og í allt öðru formi en sú nefnd, sem hæstv. ráðh. skipaði til að gera tillögur um breytingar, vildi. Það er nauðsynlegt, að mínu viti, að fá fram vilja þdm. um hvora leiðina meiri hl. hér styður, hæstv. ráðh. í ljósi þeirra yfirlýsinga og stefnumörkunar sem hann hefur gefið eða það frv. sem nú liggur fyrir deildinni og kallað er stjfrv. En að síðustu: Ég óska mjög eindregið eftir því að fá um það ótvíræða yfirlýsingu af hálfu hæstv. iðnrh. fyrir hönd ríkisstj. að Orkubúi Vestfjarða og Rafmagnsveitum ríkisins verði tryggðar tekjur í stað þess tekjumissis sem þessir aðilar verða fyrir við það að lækka verðjöfnunargjaldið úr 19% í 16%.



Herra forseti. Ég verð að segja eins og er að ræðuhöld hv. 3. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Austurl. eru með sérkennilegum hætti þó ekki sé meira sagt. Þeir slá á sig heyrnarleysi, ekki get ég betur séð og heyrt, eða að þeim þóknast ekki að vera við eða hlusta á þær yfirlýsingar sem gefnar eru. T.a.m. biður hv. 3. þm. Vestf. nú um yfirlýsingu, sem ég birti sérstaklega í lok framsögu minnar, um að lagt yrði fram frv. fyrir Alþingi þar sem þessum málum yrði ráðið til lykta, afnámi verðjöfnunargjaldsins og að fyrir fjárhag þessara fyrirtækja yrði séð. Ég mun auðvitað láta taka ljósmynd af þessu til þess að fá hv. þm. í hendur. Báðir þessir hv. þm. urðu fjölorðir um yfirlýsingar sem ég hafi gefið í þessu máli. Ég gaf yfirlýsingu í desember í fyrra um það að verðjöfnunargjald af raforku skyldi lækkað í áföngum og/eða afnumið, enda yrði séð fyrir fjárhag þeirra fyrirtækja sem þessara fjármuna hafa notið, Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins.

Ekki orð í frv. um það.

Ekki orð í frv. um það? Veit ekki hv. þm. eftir alla þessa þingsetu að það sem í grg. stendur, bæði útlistun á lagagreinum og grg. sjálfar, aths. með frv., gilda sem túlkun þess? Þessar yfirlýsingar hef ég gefið. Ég skipaði nefnd til þess að gera úttekt og athugun á þessum málum. Sú nefnd vann vel og skipulega. Ég taldi mig vera nokkuð siðferðilega skuldbundinn að reyna á um að ná fram tillögum hennar. Það tókst ekki. Þær voru seint fram komnar með bréfi 23. nóv. og það náðist ekki samkomulag um framkvæmd þeirra. Allviðamikil framkvæmd að vísu, fjárhagur þröngur, erfiðleikar miklir. En það náðist þó fram endanleg ákvörðun allrar ríkisstj., sem ég las hér upp, um afnám verðjöfnunargjaldsins. Hv. 5. þm. Austurl. vék að því að ég mundi hafa af ráðnum hug og vegna þess að ég hefði verið í bögglingi með þetta frv. dregið að leggja það fram þangað til nú á lokadögum þings fyrir jólahlé. Hv. 3. þm. Vestf. hefði átt að vera það minnistætt að þetta er nokkurn veginn árlegur viðburður, afgreiðsla þessara mála á hinu háa Alþingi í desembermánuði. Það er árlegur viðburður síðan 1974. Og hv. 5. þm. Austurl. veit vel hvernig þessar umr. hafa snúist. Hann bar þetta fjórum sinnum fram og alltaf í desember. Ég gáði að þessu í dag.  Mínar yfirlýsingar eru ekki margþættar og það hefur náðst endanlegt samkomulag um framfylgd þeirra. Breytingin er að vísu sú að í stað þess að ná því niður í 10% í einu stökki og halda því þar í tvö ár og síðan í 5% og halda því enn í tvö ár, þá er hugmyndin núna sú að ná afnáminu fram með því að nú var lækkað í 16%, síðan í 4% í fjögur ár. Það tekur einu ári lengur að afnema þetta. Og m.a. vegna þess að þetta er ekki það mikil grundvallarbreyting var ákveðið að láta slag standa með hina prósentvísu álagningu en ekki breyta til með sama hætti eins og nefndin ákvað í sínu áliti. Þetta eru stóru yfirlýsingar mínar. Þær voru gefnar af nauðsyn vegna þess að það var ekki lengur þingmeirihluti fyrir þessu gjaldi. Ég hlýt að beygja mig fyrir honum, til viðbótar því sem mér hafði verið þungt um, ég hafði verið lengi drums um að samþykkja þetta gjald. Hv. 5. þm. Austurl. talaði um að iðnrn. vildi ekki lengur íhlutunarrétt í verðlagsmálum rafmagns. Að vísu er það svo að iðnrn. og ríkisstj. hlýtur að hafa nokkuð á valdi sínu verðlagningu Rafmagnsveitna ríkisins, enda þótt reksturskostnaður og allar aðrar aðstæður hljóti að marka því bás. En hv. þm. gerir mikið úr þeim íhlutunarrétti stjórnvalda sem hann útvegaði sér. En hvenær gerði hann það, hv. þm., sem fyrrv. ráðh.? Í aprílbyrjun 1983. Hvenær settist hann í stól iðnrh.? Það mun hafa verið í ágúst 1978. Að vísu varð hlé þar á um hríð, í eina fjóra mánuði. En hann fékk sér þann íhlutunarrétt, sem hann gerir nú mikið úr, í heildsöluverðmynduninni ekki fyrr en í apríl 1983.

Hafði hann lengst af.

Í apríl 1983 fékk hann sér þetta, rétt áður en klukkan sló tólf hjá honum, áður en hann hraktist frá embætti. Hv. þm. vildi meina að hægt væri að beita öðrum aðferðum til jöfnunar raforkunnar í landinu. Og auðvitað er honum fullkunnugt um það að þessu héldu menn fram hér í stöðugum aðventunauðum í þessu máli, af því það var alltaf á síðustu stundu og menn gátu ekki náð vopnum sínum til þess að fá fram breytingar á því. Það er löngu ljóst að þetta gjald naut ekki meirihlutafylgis, enda þótt menn neyddust til þess á lokastigi mála, áður en þetta gjald rann út, að samþykkja það. Þetta kom fram í löngum umr., sem menn geta lesið og kynnt sér í umræðukafla þingtíðinda og hér í tillögum nefndarinnar. Satt best að segja get ég svarað því til að nýjar hugmyndir um aðferðir til að mæta niðurfellingu gjaldsins hafa ekki komið fram frá því sem nefndin hefur sjálf sett fram í sínum tillögum. Ekki er það enn. Ég vil ekkert fortaka að svo kunni ekki að vera, vegna þess að ég mun leggja til að nefnd verði skipuð til þess að vinna þetta á nýjan leik og ég tel ekki örvænt um að maður muni mjög leita á sömu mið í þeim efnum. Fyrir utan það að mér þykir líklegt og raunar sjálfsagt að fjmrh. eigi beinni aðild að þeirri nefnd en varð nú síðast, til þess að öllu verði til skila haldið af hans skoðunum líka. Hv. 5. þm. Austurl. minntist hér á hinar félagslegu framkvæmdir. Við vitum hvernig á þessum málum hefur verið haldið um langa hríð og margt mætti segja um orkumálin og orkuverðsmyndunina. Þar eiga margir misjafna sögu, svo er víst og rétt, þó ekki gefist nein tök á því nú, þegar líður á nótt, að fara að rifja það upp hér. Ég vil svara hv. 5. þm. Austurl. með öllum fyrirvörum þar sem hann spurði um hvað væri áformað í sambandi við orkuverð á næstunni. Með öllum fyrirvörum, þetta er eingöngu munnlegt, þær upplýsingar sem ég hef. Það er í fyrsta lagi að aðspurðir kváðust fulltrúar Landsvirkjunar hafa rætt í sinn hóp að Landsvirkjun þyrfti á að halda allt að 14% hækkun heildsöluverðs frá og með 1. janúar. Þá er haft í huga að það verði ein ákvörðun sem gildi fyrir allt árið 1985. Aðspurðir töldu fulltrúar Rafmagnsveitna ríkisins að þeirra hækkunarþörf léki á 20%. Þó hefur orðið sú breyting á að þeir hyggjast hækka-eða eru að velta fyrir sér tillögum um að hækka hitunartaxtann um 17% en aðra um 22% og yrði inni í þeim 22% falin samræmingin sem hv. 3. þm. Reykn. talaði um, samræming við aðrar rafveitur. Aðspurð svaraði Rafmagnsveita Reykjavíkur því til að þeirra þörf væri 20%. Þetta er allt sem ég veit nú, en fljótlega munu verða lagðar fram grg. um þessi mál og þau tekin formlega fyrir. Þess vegna ítreka ég það að ég hef alla fyrirvara á í þessu sambandi. En þetta eru þær tölur sem ég hef nú fengið upp gefnar. Já, það má auðvitað margt segja um þetta mál og menn eru kannske minnugir fsp. frá hv. 4. þm. Suðurl. Margréti Frímannsdóttur eigi alls fyrir löngu um þetta gjald. Og það skýrir kannske upplýsingar þær sem hv. 3. þm. Reykn. gaf hér um stöðu Rafveitu Stokkseyrar. Enda er það svo að þótt menn þykist til þess nauðbeygðir í öllum málum að standa dyggan vörð með stjórnarandstöðunni og lemja höfðinu við steininn, þá finnst auðvitað holhljómur í svona málflutningi þegar um er að tefla gjald af þessu tagi. Ég vil gjarnan vera til umræðu um það að þessu verði mætt að einhverju leyti með einhverjum gjaldtökum þó að ég hafi engar slíkar hugmyndir uppi enn sem komið er. En það er áreiðanlegt að þessi aðferð er sú vitlausasta, þar sem þeir menn sem hæst gjöldin bera greiða hæst gjald. Nei, hv. 3. þm. Reykn., aðrar hugmyndir hafa ekki komið fram enn sem komið er. En eins og ég segi vil ég ekkert fortaka í þeim efnum. Þær fjárhæðir, sem þegar blasir við að búið er að skuldbreyta, eru 47 millj. á vegum Rafmagnsveitna ríkisins og 12 millj. á vegum Orkubúsins. Þetta er lán sem þegar er búið að semja um skuldbreytingu á og það er afborgunarlaust í fimm ár. Þar af leiðandi eru það, eins og menn sjá, samtals 59 millj. En tekjutap fyrirtækjanna er reiknað út 66.3, ef ég man þá tölu rétt, og það er talið auðvelt verk og verður auðvitað við það staðið, sem hér eru gefnar óvefengjanlegar yfirlýsingar um, að fyrir öllu þessu verður séð. Það sem hefur verið lögð hvað mest áhersla á í öllu þessu sambandi er að auðvitað verður að sjá til þess að fyrirtækin fái þetta uppi borið með öðrum hætti, bæði félagslega þáttinn, uppbætur á það sem þeim er gert að selja orkuna til húshitunar undir kostnaðarverði, og með því að létta af þeim þessum óbærilegu skuldum sem hefur verið hrúgað á þau, ekki síst Rafmagnsveitur ríkisins. Þegar menn eru að tala um erfiðan fjárhag ríkissjóðs, þá mega menn ekki gleyma því að ríkissjóður er einkaeigandi að þessu fyrirtæki. En við vitum að eins og á þessum málum hefur verið haldið eru rafmagnsgjöldin og verða um langa hríð níðþung á neytendunum. Við höfum nefnilega verið að og viljað gera allt fyrir alla í einu og ekki sést fyrir. Ég veit ekki hverju hann vill tefla fram fyrir okkur, hv. 5. þm. Austurl., til þess að sanna það að hann hafi dregið úr hinum miklu framkvæmdum og hinni miklu spennu í þessum málum, fremur en aðrir af fyrirrennurum mínum, því að þar eiga flestir óskilið mál. Auðvitað verður það einhvern tíma að upp rennur sá dagur að byggðalínan gefi arð. Hún gefur það sáralítið í dag. Hún eykur öryggið að vísu og það getur komið sér vel. Þannig má lengi upp telja að Rafmagnsveitum ríkisins hafi verið fengnar í hendur alls kyns framkvæmdir félagslegar, margar auðvitað ákjósanlegar, en síðan hefur fyrirtækinu verið gert að taka erlend lán fyrir öllu saman, og ekki einu sinni fengið að leita eftir hagkvæmustu lánum, heldur verið látið mæta afgangi oft og tíðum með þau alóhagkvæmustu. Þannig getur maður lengi áfram haldið. En yfirlýsingar mínar eru alveg ótvíræðar á þessu blaði sem þarna eru frá allri ríkisstj. í athugasemdum með frv. Allar mínar yfirlýsingar, sem gefnar hafa verið í þessu sambandi, eru alveg samhljóða nema að því leyti að ég vildi reyna til um hvort fram næðist tillögugerð sjálfrar hinnar stjórnskipuðu nefndar. Svo reyndist ekki og þá varð að sætta sig við það. Ekkert hefur verið á huldu í þessu máli. Ég vona að ég hafi þá svarað flestu því sem fram kom í þessu. Eins og ég segi hefði verið ákjósanlegt að geta gefið sér miklu meiri tíma til að gera þessum málum skil. Því að ef einhver mál þarfnast rækilegs uppskurðar og athugunar hjá okkur þá eru það orkuverðsmálin.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af ummælum hæstv. iðnrh. Ég hef margítrekað tekið fram að ég vildi mjög gjarnan mega treysta því að yfirlýsing hæstv. iðnrh. stæðist. En því er verr og miður að það hefur ítrekað gerst að þær standast ekki - og ekki bara í þessu máli því að ekki er nóg að þær stæðust í einu máli. Yfirlýsingar hæstv. iðnrh. þurfa að standa í öllum málum og klikki þær í einu hefur maður ástæðu til að ætla að þær geti líka gert það í öðru. Það er það sem hefur gerst. Hæstv. iðnrh. segir hér: Útlistun í grg. er sama og túlkun á lögum. - Af hverju má þá ekki hafa þetta í frv. sjálfu, hæstv. ráðh.? Hvað kom í veg fyrir það? Hver er ástæða þess? Er sú ástæðan að hæstv. fjmrh. átti ekki hlut að máli? Hæstv. iðnrh. gaf í skyn að hæstv. fjmrh. þyrfti að öðlast hlutdeild í málatilbúnaðinum til þess að líkur yrðu á því að málið næði fram að ganga í þeim farvegi sem hæstv. iðnrh. er um að tala. Ef útlistunin í grg. er túlkun á væntanlegum lögum vildi ég mjög gjarnan óska eftir því við hv. iðnn., sem væntanlega fær þetta mál, að hún setji þetta inn í frv., þannig að ótvírætt sé hvað verið er að tala um. Ekki ætti það að vera neitt verra fyrir hæstv. iðnrh. eða ríkisstj. að málið sé á hreinu að því leytinu til að ekki þurfi að leita til grg. til að finna túlkun á því hvað á að gera skv. væntanlegum lögum. Þó ég ætli ekki að fara að taka undir með hv. 5. þm. Austurl. held ég eigi að síður að ýmiss konar bögglingur hafi átt sér stað í þessu máli. Ég held að augljóst sé að málið er nú komið hér í frumvarpsformi eins og það nú liggur fyrir vegna þess að engin samstaða náðist í ríkisstj. um hugmyndir hæstv. iðnrh. og þær yfirlýsingar sem hann hefur margítrekað gefið. Ég veit ekki hver stoppaði það, en orð hæstv. iðnrh. hér áðan á þá leið að hæstv. fjmrh. þyrfti að fá beinni aðild að nefndinni hljóta að vekja upp ýmsar vangaveltur um hvar þetta kunni að hafa strandað. En engar fullyrðingar læt ég í ljós. Þær verða að koma annars staðar frá. Hæstv. iðnrh. brá á leik og sagði að ég og hv. 5. þm. Austurl. hvorki heyrðum né sæjum. Þá er mikið sagt að því er mig varðar a.m.k. Ég svara ekki fyrir hv. 5. þm. Austurl. Hæstv. ráðh. vitnaði til yfirlýsingar sem hann hefði lesið í lok ræðu sinnar. Ég heyrði hana, hæstv. iðnrh. En hvað segir þessi yfirlýsing? Við skulum fara yfir hana í rólegheitum. Ég fékk plaggið lánað hjá hæstv. ráðh. Það er dags. 12. des. 1984: „Með tilvísun til fyrri yfirlýsinga um afnám verðjöfnunargjalds af raforkusölu og að fyrir fjárhag þeirra fyrirtækja, sem þess hafa notið, verði séð með öðrum hætti lýsir ríkisstj. því yfir að hún mun leggja fyrir Alþingi í síðasta lagi haustið 1985 frv. tillaga sem ræður þeim málum til lykta.“ Nú skulum við gera því skóna að þessi yfirlýsing stæðist, þó að ég á engan hátt hafi enn sem komið er fengið fullvissu þar um. En þetta þýðir þó að meginhlutann af árinu 1985 verða raforkusölufyrirtækin tvö fyrir ákveðnum tekjumissi. Því er ekki gerandi skóna samkvæmt þessari yfirlýsingu að hún gildi fyrr en á haustmánuðum árið 1985, en þá á að leggja fram frv. Allt næsta ár, þó svo að þessi yfirlýsing hæstv. ráðh. stæðist, sem ég er ekki búinn að sjá, verða þessi tvö raforkusölufyrirtæki án þeirra 3% sem hér er gerð till. um að lækka verðjöfnunargjaldið um. Ég hygg að þetta sé mönnum ljóst, hæstv. iðnrh. líka. Og hver segir að þessi yfirlýsing standi? Ég hef a.m.k. allt til þessa staðið í þeirri meiningu að hæstv. iðnrh. væri að gefa sínar yfirlýsingar út í nafni ríkisstj. og þær mundu standast. Sjá menn í frv. að svo sé? Ég held ekki. Þrátt fyrir að ég af fullum vilja, velvilja m.a.s. sem mér er mikið af gefið, vildi taka þessa yfirlýsingu trúanlega, þá er ekkert sem færir mér heim sanninn um það í ljósi fenginnar reynslu að hún standist, og þó hún stæðist verður megnið af árinu 1985 liðið þá þannig að þessi raforkusölufyrirtæki hafa tapað tekjum af þeim 3% sem hér eru felld niður. Þetta er alveg ljóst og þessu getur enginn mótmælt að ég hygg.

Hvernig verður því mætt?

Hvað segir hæstv. iðnrh.?

Hvernig verður því mætt?

Það er einmitt spurningin, hvernig verður því mætt. Um það fást engin svör.

Jú.

Jæja.

Nú hefur hv. þm. slegið á sig heyrnarleysi rétt einu sinni.

Ekki aldeilis. 

Ég þuldi þetta áðan.

Það er ekki nóg að þylja. Það stendur hérna. Ég er búinn að lesa þetta margoft. En þetta svarar ekki spurningunni. Hér er um að ræða, þó að þessi yfirlýsing stæðist, heilt ár sem þessi fyrirtæki tapa tekjum vegna þessarar lækkunar. Það er ekkert um það hvenær eða á hvern hátt séð verði fyrir þessu. Nú er ég búinn að tala allt of lengi í þessu máli, en það er sök hæstv. iðnrh. Hann ætti ekki að haga sér með slíkum hætti í umræðum og orðavali eins og hann hefur gert í kvöld. En ég ítreka: Það er lágmark, ef það sem í grg. stendur á að vera lögskýringin á framkvæmdinni, að setja það inn í frv. og lögfesta það þannig að það fari ekkert milli mála. Ég óska eftir því að sú hv. n. sem málið fær til umfjöllunar taki þetta úr grg. og setji það inn í frv. í brtt.-formi, þannig að það sé ekkert um að villast hver ætlan hæstv. iðnrh. er í málinu.



Herra forseti. Það mætti margt segja um ræðu hæstv. iðnrh. áðan og sérstaklega þá aðferð, sem hann beitir hér til að vinna þessu máli stuðning, þessu frv. um verðjöfnunargjald af raforku, að útlista með allmörgum orðum og ítreka fyrir hv. þdm. hvað þetta sé afskaplega slæmt og óréttlátt gjald og það sé bara alveg ljóst að það sé enginn þingmeirihluti fyrir gjaldinu. Þetta er málflutningur fyrir frv. hér á Alþingi. Og ráðh. skýrir það að hann skipaði nefnd í fyrra eftir að honum var ljóst að það var enginn þingmeirihluti. Samt fór þetta nú í gegn og nú er sennilega aðferðin hjá hæstv. ráðh. sú til að ná þessu mjög svo óvinsæla og vitlausa gjaldi, svo að notuð séu efnislega nokkurn veginn hans orð, til þess að koma þessu frv. hér fram, að nú ætli hann að skipa enn aðra nefnd og hún eigi að vera þeirri fyrri betri að því leyti að þar fái hæstv. fjmrh. orð og eyru inn í þann hóp. Ekki skal ég spá fyrir hvernig það muni ganga og hver verði niðurstaða að ári þegar þessi mál verða rædd hér, hugsanlega á grundvelli nýrra yfirlýsinga frá hæstv. ráðh. Það er best að það komi fram. En mér finnst það vera með ólíkindum að maður sem er kosinn fulltrúi af landsvæði þar sem orkukostnaður er hvað hæstur á landinu, bæði raforkukostnaður og húshitunarkostnaður, skuli mæla þannig í máli þar sem er um stóra hagsmuni að tefla fyrir viðkomandi svæði, verðjöfnunarmálin, að útlista og úthrópa það verðjöfnunargjald, sem hann er að fá hér lögleitt og framlengt, áður en hann hefur nokkra vissu fyrir því að fá fram breytingar sem skili svipuðum árangri og þetta gjald. Það er einmitt það sem hefur gerst hér. Hann hefur hér gefið hverja yfirlýsinguna á fætur annarri um hvað hann vilji að nái fram í málinu, í fyrra og í haust og nú bætist enn í safnið, en tryggingin fyrir því að nú eigi að setja undir lekann endanlega er bréf sem hér var lesið upp, yfirlýsing frá ríkisstj. um að efndirnar eiga að sjást að ári liðnu. Þetta er ekki vænlegt til þess að leita stuðnings í máli þar sem skoðanir eru nokkuð skiptar og hafa verið vegna þess að auðvitað er eðli þessa máls það að með þessu verðjöfnunargjaldi, hvað sem má segja um prósentuálagninguna, er verið að færa fjármagn frá þéttbýlissvæðunum hérna við Faxaflóann þar sem orkukostnaðurinn hefur verið hagstæður, en mjög slæmur annars staðar víða úti um landið, og með þessari tilfærslu erum við að færa fjármuni á milli. Það er auðvitað hægt í gegnum ríkissjóð með öðrum hætti, en niðurstaðan ætti ekki að vera umdeild, þörfin ætti ekki að vera umdeild. Undir hana hafa margir fulltrúar, m.a. þm. Reykv., tekið hér í atkvgr. ár eftir ár. A.m.k. þeir sem vilja telja sig jafnaðarmenn og rísa undir því nafni. Mínir flokksmenn, fulltrúar Reykv. og nágrannakjördæma, hafa tekið þátt í þessari gjaldtöku vitandi að það er verið að færa þarna á milli. En það eru ekki allir sem hafa verið það réttsýnir að styðja þetta mál með þeim hætti. Síðan kemur hæstv. ráðh. hér og svarar fsp. og ég þakka fyrir þau svör svo langt sem þau ná. Hann var með fyrirvara varðandi verðbreytingar á raforkunni sem fram undan eru. Ég ætla ekkert að vefengja það sem hann kemur hér með, að það séu bestu fáanlegu upplýsingar til þessa. Og hvað er þar á ferðinni? Fram undan er 14% hækkun gjaldskrár hjá Landsvirkjun sem stjórn Landsvirkjunar hefur ein í hendi sinni því að ráðh. afsalaði sér öllum íhlutunarrétti um gjaldskrár Landsvirkjunar fyrr á þessu ári sem kunnugt er og nokkuð frægt að endemum að mati sumra a.m.k. Og þetta fyrirtæki telur sig nú þurfa á þessari hækkun að halda, fyrirtæki sem hefur þó verið að fá auknar tekjur og sem mjög hefur verið af gumað af hæstv. ráðh. í sambandi við leiðréttingu á raforkuverði hjá ÍSA L. Það telur sig núna frá næstu áramótum þurfa 14% hækkun ofan á þá tekjuaukningu sem fyrirtækið fær frá álverinu í Straumsvík, sem hæstv. ráðh. telur að liggi á bilinu 400–500 millj. kr. á komandi ári. Og þetta er fyrirtæki sem samkvæmt upplýsingum, sem hér komu fram á Alþingi um daginn og komu inn í þn. í tengslum við athugun á rafmagnssamningnum við Alusuisse, er með offramleiðslu á forgangsorku sem nemur nálægt einni virkjun af stærð Blönduvirkjunar og sem er enn að fjárfesta út í óvissuna til þess að auka við þessa orkuframleiðslu. Er ekki von að þetta fyrirtæki telji sig þurfa 14% hækkun frá næstu áramótum? Ráðh. hæstv. hefur afsalað sér öllum íhlutunarrétti um verðlagningu þessa einokunarfyrirtækis sem Landsvirkjun vissulega er. Þetta er ekki efnilegt. Og síðan er þessu velt yfir á Rafmagnsveiturnar og aðra sem kaupa raforku í heildsölu. Og Rafmagnsveiturnar segir ráðh. að þurfi að hækka sína taxta, almenna taxtann sem hér á í hlut um 22% og hitunartaxtann um 17% núna á næstunni, en gefur að vísu í skyn að hann geti haft einhver áhrif á verðlagningu hjá Rafmagnsveitunum. Það telur hann nú vera þó að hann hafi afsalað sér því með yfirlýsingu að vilja skipta sér af verðlagningu á raforku. Og þessar hækkanir, sem þarna eru að koma fram, verða grunnur undir verðjöfnunargjaldinu, prósentugjaldinu, sem ráðh. telur vera svo óréttlátt, og auðvitað má gagnrýna það gjaldform, form gjaldtökunnar sem slíkt. Ég ætla að bæta hér við vegna þess að ég hef ekki fengið svör við öllu því sem ég spurði hæstv. ráðh. að. Nú þegar kemur hækkun á hitunartaxtanum um 17%, ef við gefum okkur það að þær upplýsingar séu réttar og verðið ákvarðandi, ætlar hæstv. ráðh., hefur hann vissu fyrir því að geta haldið niðri hitunartöxtunum þá með aukinni niðurgreiðslu?

Nei.

Eða munu þeir ganga fram án þess?

Ég hef ekki vissu fyrir því.

Og varðandi almenna taxtann og samanburðinn við Reykjavíkursvæðið. Hefur ráðh. vissu fyrir því að verðmunurinn á heimilistaxta rafmagns milli Reykjavíkursvæðisins og Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða hins vegar aukist ekki? Hefur hann vissu fyrir því.?

Ekki vissu, líkur.

Nú segist hæstv. ráðh. telja líkur á því. Ég skildi ekki svarið til fullnustu. Eru líkur á því að það yxi bilið eða héldist hlutfallslega óbreyttur munur?

Ég hef ekki vissu fyrir því.

Hann hefur ekki vissu fyrir því, segir ráðh. Nú var hann að segja okkur að hann gæti kannske haft einhver áhrif á gjaldskrárákvörðun Rafmagnsveitnanna. Og ég spyr ráðh.: Ætlar hann að beita áhrifum sínum til þess að þarna verði ekki um aukinn verðmun að ræða?

Það verður athugað.

Ætlar hann að gera það? Ég óska eftir því að hann svari ekki úr sínum sess, heldur ómaki sig hérna upp í ræðustólinn og veiti skýr og skilmerkileg svör við þessum atriðum, sem eru auðvitað það sem skiptir máli hér þegar við erum að tala um verðjöfnunargjald og að vinna gegn þeim óréttláta mismun sem hér er um að ræða. Ég hlýt að taka það til umr. í viðkomandi þingnefnd að það verði bundið í lög í sambandi við þessa lagasetningu að tryggt verði af stjórnvalda hálfu að ekki verði aukinn verðmunur milli þessara svæða, Reykjavíkursvæðisins og landsbyggðarinnar með Rafmagnsveiturnar og Orkubú Vestfjarða. Ég tel alveg nauðsynlegt að það verði þá bundið í lög ef hæstv. ráðh. getur ekki með sannfærandi hætti upplýst okkur um að slík öfugþróun eigi sér ekki stað á komandi ári. Og ég óska eftir skýrum svörum um þetta efni. Ég ætla hér ekki að orðlengja þetta þó að ræða ráðh. gæfi vissulega tilefni til þess að ýmsu af þeim staðhæfingum, sem hann var að reiða fram, væri svarað og hálfkveðnum vísum um þróun mála á fyrri árum. Menn taka nú eftir því að ráðh. talar ekki mjög digurbarkalega um orkumálin og stöðuna þar. Það er kominn allbreyttur tónn frá fyrstu mánuðum hans valdaferils í þeim efnum og það er ofurskiljanlegt ef borin eru saman orð og efndir. Orkusóknin mikla, breytingin frá þeirri „kyrrstöðu og dauðu hönd“ sem ríkti í iðnrn. í minni tíð, sem átti að svipta burtu þannig að um munaði, húshitunarkostnaðurinn þar sem átti nú aldeilis að leiðrétta mismuninn og skila inn í vasa á hverju heimili í landinu, sem notaði raforku til upphitunar, 20 þús. kr. strax eftir kosningar, vorið 1983, bara ef íhaldið næði völdum í landinu og fengi áhrif á orkumálin. Það voru yfirlýsingar af þessu tagi sem reynt var að selja fyrir síðustu kosningar og tekið var undir í fullkveðnum og hálfkveðnum vísum af fyrrv. samstarfsflokki Alþb. í fyrri ríkisstj., Framsfl. Og var þeirra hlutur sannarlega ekki fagur í þeim kór. Ég ætla ekki að rifja það hér upp frekar. En aðeins til upplýsingar fyrir ráðh. Ástæðan fyrir bráðabirgðalagasetningu varðandi íhlutun í orkuverðmyndun, brbl. sem sett voru í apríl 1983, var sú að úr gildi féllu lagaákvæði um áramótin 1981–1982 sem gáfu stjórnvöldum heimild til íhlutunar um orkuverð hjá Landsvirkjun og hjá öðrum aðilum, en alveg sérstaklega hjá Landsvirkjun. Deilt var um það atriði fram eftir árinu 1982 hvort stjórnvöld hefðu heimild til íhlutunar þarna eða ekki og það var reynt að ná samkomulagi við Landsvirkjun um að stilla verðhækkunum í hóf. En það stóðst ekki og það var sýnileg áframhaldandi þróun, hækkun á hækkun ofan hjá Landsvirkjun á þessum tíma. Þess vegna var gripið til þeirrar nauðvarnar að sett voru brbl. með samþykki ríkisstj. í apríl 1983. En þegar hæstv. núv. iðnrh. kom í valdastól, hvað gerði hann? Hann lýsti því yfir að hann vildi þessa heimild burt og hann heimilaði Landsvirkjun að hækka raforkuna á þremur mánuðum um 56%.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. fjh.- og viðskn. um tímabundið vörugjald. N. hefur athugað frv. á fundum sínum og leggur til að það verði samþykkt. Einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi n. og er samþykk afgreiðslu málsins. Undir þetta nál. rita hv. þm. Páll Pétursson, Guðmundur Einarsson, Friðrik Sophusson, Svavar Gestsson, Halldór Blöndal, Þorsteinn Pálsson og Kjartan Jóhannsson með fyrirvara.



Herra forseti. Það er talið að ríkissjóður muni þurfa á þessum tekjum að halda þannig að ekki sé um annað að ræða en að samþykkja þetta frv. Ég hef ritað undir nál. með fyrirvara. Það er með tilliti til þess að menn komi sér einhvern tíma í þau verkin, sem ég hef talið nauðsynleg nokkuð lengi, að endurskoða þann frumskóg sem gildir í tolla- og aðflutningsgjaldamálum. Það var fyrst og fremst til að brýna ríkisstj. og þm. á því að taka til við slíka endurskoðun sem ég gerði fyrirvara um samþykki mitt við þessu frv. Ég tel að það hafi dregist langt úr hömlu að sú uppstokkun væri gerð á aðflutnings- og tollagjaldakerfinu, þar með töldum þessum vörugjöldum, sem nauðsynleg verður að teljast. En eins og ég sagði í upphafi verður að ætla að slíkri endurskoðun verði ekki lokið fyrir jól héðan af, kannske tæpast von úr því hún hefur dregist svo lengi hingað til, og því ekki um annað að ræða en að framlengja þetta í þessari mynd á þessu stigi.



Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um Háskóla Íslands. Þetta frv. hefur verið afgreitt ágreiningslaust í gegnum hv. Ed. eftir að þar var gerð á frv. lítils háttar breyting sem varðaði heimild til stofnunar þróunarfyrirtækis á vegum Háskólans. Í frv. eru fyrst og fremst tvær aðalbreytingar. Annars vegar sú sem um getur í 1. gr. og felur það í sér að verkfræði- og raunvísindadeild skiptist í tvær deildir ef frv. verður að lögum. Í öðru lagi vil ég nefna það sem felst í 2. gr. þar sem komið er til móts við þá hugmynd háskólaráðs að mönnum sé auðveldað að flytjast í prófessorsembætti. Sú hugmynd sem hér um ræðir er að forstöðumaður háskólastofnunar geti orðið fluttur í prófessorsembætti skv. svipuðum ákvæðum og annars gilda um það þegar lektor flyst í dósentsembætti. Mikilvægasta breyting frv. felst í 5. gr. þess, þar sem getið er um að Háskólanum skuli heimilt með samþykki háskólaráðs og ráðh. að eiga aðild að sameignarfélögum, hlutafélögum og sjálfseignarstofnunum sem stunda rannsókna- og þróunarstarfsemi eða framleiðslu og sölu tengda slíkri starfsemi. Þessar hugmyndir, og raunar sú sem um getur í 4. gr. og er staðfesting á framkvæmd, allar þessar hugmyndir byggjast á tillögum háskólaráðs. Menn hafa fyrst og fremst í huga þann tilgang með þessu frv. að tengja Háskólann betur atvinnulífinu og með beinni hætti en nú er að auðvelda mönnum að nýta þá þekkingu sem Háskólinn og menn hans búa yfir, sömuleiðis þá aðstöðu sem stofnanir hans hafa, og líka það að auka verkefni fyrir unga menn með nýja þekkingu, sem flytjast til landsins, allt á þann veg að það efli atvinnulíf okkar og auki verðmæti framleiðsluvara landsins, sérstaklega hráefnanna, og geri yfir höfuð þann varning, sem hér er framleiddur, betur samkeppnishæfan á erlendum mörkuðum. Við, sem að þessu frv. stöndum, teljum líka að það muni gera Háskólann enn lífrænni stofnun, ef svo má segja, að veita þessi beinu tengsl við atvinnulífið og það hljóti að verða honum sjálfum til góðs um leið og það verður atvinnulífinu til góðs. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að þessu frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn. og vonast til að málið fái þar jafngreiðan gang og það fékk í Ed.



Herra forseti. Það er nú ekki of oft sem okkur þm. gefst tækifæri til að ræða málefni þeirrar merku stofnunar sem er Háskóli Íslands. Út af fyrir sig er hægt að fagna tilefni til þess hér og nú þó nokkuð sé liðið á kvöld. En ég verð þó að segja að það undrar mig nokkuð ef svo mikið hastar um þetta mál að það þarf að drífa það hér á dagskrá með afbrigðum undir miðnætti, jafnvel þó að nál. úr hv. Ed. sé enn ekki orðið kalt í höndum þm., dagsett þennan sama dag, og sjá menn þá í hendi sér að ekki hefur gefist mikill tími til að athuga það hér í þessari deild. Ég held að í sjálfu sér sé ekki endilega ástæða til að ætla að ágreiningur þurfi að rísa um þetta mál. Ég held þó að þessi þd. þurfi meiri upplýsingar í hendur en bara þær að hér séu á ferðinni einhverjar tillögur frá háskólaráði, þó það sé hin gagnmerkasta stofnun og alls góðs makleg og til alls góðs vís. Hér er vissulega nokkurt nýmæli á ferðinni í íslensku menntakerfi þar sem gerð er till. um það að menntastofnun gerist með þessum hætti aðili að atvinnulífinu. Að vísu er það þekkt af erlendri fyrirmynd að menntastofnanir á háskólastigi tengist atvinnulífi, þróunar- og rannsóknarstarfsemi með þessum hætti, en það er ekkert sjálfgefið í þessum efnum. Ég held því að við hljótum að taka okkur nokkurn tíma til þess, þm., a.m.k. eins og einn sólarhring, að skoða það. Ég fer því fram á það, ef ekki er þeim mun meiri nauðsyn til að klára þessa 1. umr. hér og nú í kvöld, að henni verði frestað og okkur gefist ofurlítið meiri tími til að athuga málið. Ég hef ýmsar spurningar sem mér þætti fróðlegt að fá svarað í þessu sambandi. T.d. vaknar strax sú spurning hvernig þessa nýju starfsemi innan veggja Háskólans eigi að fjármagna, hvernig Háskólanum verði gert kleift að inna þetta hlutverk af hendi þannig að um muni og þannig að það verði þá ekki bara nafnið tómt, því vissulega er Háskólinn með mörg brýn verkefni á sinni könnu nú þegar. Honum hefur gengið grátlega hægt að koma upp húsnæði yfir sína starfsemi og veitti ekki af öllum þeim aurum sem hann hefur aflögu í þann málaflokk einan. Ég tel því að ef þetta eigi að geta orðið barn í brók þá þurfi að koma til einhvers konar sérstök fjáröflun. Og ég finn ekkert í þeim knappt orðuðu fskj. sem hér eru sem gefi nokkrar vísbendingar um það hvernig að þeim hluta málsins verði staðið. Það eru einnig fleiri breytingar sem skotið er hér inn með í þessu frv., svo sem eins og að skipta verkfræði- og raunvísindadeild upp í tvær sjálfstæðar deildir. Ég tel það út af fyrir sig eðlilegt í ljósi þeirrar þróunar sem þar hefur orðið. Einnig eru þarna ákvæði um flutninga á mönnum milli stöðuheita innan Háskólans og má segja að það sé einnig eðlilegt, eðlileg rýmkunarákvæði sem þar eru flutt. En þriðja breytingin sem hér er gerð er það nýmæli sem fyrst og fremst felst í þessu frv., þ.e. þessi þróunarstofnun. Hún er ný og þar af leiðandi hljóta menn nú að velta því svolítið fyrir sér með hverjum hætti verði best staðið að þeirri breytingu til þess að hún nái tilgangi sínum. Það eru ýmsar fleiri hugmyndir á kreiki um það hvernig megi efla Háskóla Íslands. Ég hef verið talsmaður þess að honum yrði gert kleift að koma upp útibúi norður á Akureyri, flutti um það brtt. við 2. umr. fjárlaga að honum yrði skaffað í það nokkurt fjármagn. Ég held að við hljótum að taka aðrar slíkar hugmyndir til meðferðar í sömu andrá og við erum að ræða hér þetta merka nýmæli, og ég tel mig a.m.k. ekki í stakk búinn til þess að gera það hér og nú í kvöld, hafandi fyrir mér nál. Ed., dagsett þennan sama dag, og málið allt rekið áfram með þeim hraða sem raun ber vitni. Ég vil því í fyrsta lagi spyrja að því hvort brýnar ástæður séu fyrir því að málum er svona hagað. Ef svo er ekki, þá fer ég fram á það, herra forseti, að okkur gefist aðeins rýmri tími til að fjalla um þetta mál.



Þetta er 1. umr. um málið að vísu. Málið kom úr Ed. og hafði þar verið samþykki ágreiningslaust að því er virtist og þess vegna var það tekið fyrir hér nú. En að þessu sinni verður málið tekið út af dagskrá og þá liggur ekki fleira fyrir fundinum, en nýr fundur verður settur nú þegar að loknum þessum fundi.