Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Brynjólfur Bjarnason) : Herra forseti, háttv. þdm., heiðruðu hlustendur! Síðan fyrstu samtök íslenzkrar alþýðu voru sköpuð, hefir hugsjónin um alþýðutryggingar verið ein af kærustu lýðræðis- og umbótahugsjónum hennar. Með öruggri sigurvissu hefir íslenzk alþýða barizt fyrir þessu máli í meira en 15 ár. Og í þessari baráttu hafa verkalýðsfélögin staðið fremst. Þau hafa háð þessa baráttu með þrautseigju og fórnfýsi í andstöðu við kyrrstöðuöfl landsins. Það var því ekki að undra, þótt það vekti almennan fögnuð meðal fólksins, þegar Alþfl. og Framsfl. lofuðu því fyrir næstsíðustu kosningar, að eitt fyrsta verk þeirra skyldi vera að koma á alþýðutryggingum, allsherjaralþýðutryggingum, ef þeir yrðu í meiri hl. á þingi. - Og þeir fengu þennan meiri hl. og mynduðu sameiginlega stjórn. Það leið heldur ekki á löngu, áður en blöð stjórnarflokkanna gátu tilkynnt, að nú væru loforðin efnd og stór og mikill lagabálkur um alþýðutryggingar - slysa-, sjúkra-, elli-, örorku- og atvinnuleysistryggingar - væri afgreiddur frá Alþingi og skyldi nú koma til framkvæmda. Það var að vonum, að slíkir atburðir vektu fögnuð og hrifningu meðal almennings. - Loksins var hugsjónin, sem barizt hafði verið fyrir í meira en 15 ár, að rætast. Var það ekki að vonum, að sú tilhugsun vekti fögnuð, að nú loks væri sárasti broddurinn brotinn af umhirðuleysi og öryggisleysi hins fátæka manns, þegar sjúkdóma, örorku, elli eða atvinnuleysi ber að höndum? Og svo kom framkvæmdin á tryggingunum. Og hversu sár urðu ekki vonbrigðin. Ég hefi ekki ennþá hitt einn einasta alþýðumann, sem ekki hefir orðið fyrir sárum vonbrigðum af tryggingunum. Ég er líka alveg sannfærður um, að ein af höfuðástæðunum fyrir kosningaósigri Alþfl. við síðustu kosningar var sú, að flokkurinn var gerður ábyrgur fyrir þessum tryggingum, með öllum sínum stóru göllum. Gallarnir og vansmíðin á tryggingalögunum voru svo áberandi og svo stórkostlegir, að það var eins og menn gleymdu því, hvað þó hefir unnizt með þessum lögum, - því vissulega hefir mikið unnizt þrátt fyrir allt. - Réttur allra einstaklinga þjóðarinnar um, að enginn skuli líða neyð og verða útskúfaður úr mannlegu samfélagi vegna elli, örkumla, sjúkdóma eða atvinnuleysis, hefir verið viðurkenndur. Að því leyti marka lögin um alþýðutryggingar tímamót í baráttusögu íslenzkrar alþýðu. - En því miður, ennþá hefir fengizt lítið meira en viðurkenningin. Það vantar vissulega mikið á, að hinn raunverulegi réttur hafi fengizt. En nú gildir að hagnýta sér viðurkenninguna, til að gera hana að raunveruleika. Og úr því Alþingi hefir viðurkennt þennan rétt, þá förum við nú fram á það, í nafni íslenzkrar alþýðu, að Alþingi gangi lengra og sýni virkilega lit á því að veita henni þennan rétt, með endurbótum á alþýðutryggingunum. Við skulum nú athuga, hverjir eru aðalágallarnir á alþýðutryggingunum, og athuga þá fyrst hvern einstakan kafla út af fyrir sig. Við skulum byrja á því að athuga sjúkratryggingarnar. Í fyrsta lagi eru tryggingarnar allt of dýrar. Það er vissulega eðlilegt, að fólki þyki það hart, að þurfa að greiða hærri iðgjöld til hins nýja sjúkrasamlags, sem allir íbúar Reykjavíkur, sem komnir eru yfir 16 ára aldur, eiga að vera meðlimir í, en í gamla sjúkrasamlagi Reykjavikur, - en í því voru aðeins 16% af íbúum bæjarins skipulagðir, að meðtöldum þeim, sem voru í sérstökum sjúkrasamlögum einstakra atvinnustétta. - Menn spyrja, hverju þetta sæti. Ekki getur það verið vegna þess, að hlunnindin séu meiri, því þau eru sumpart minni en þau voru í gamla sjúkrasamlaginu. Samt eru iðgjöldin í nýja sjúkrasamlaginu 4 kr. á mánuði fyrir almenning, en voru aðeins kr. 3,50 lægsta gjald í gamla sjúkrasamlaginu. Almenningur á heimtingu á að vita, hverju þetta sætir, og það er eðlilegt, að fólk geti ekki skilið, hvers vegna ekki sé hægt að laga þetta. Fólk gerir þá kröfu til Alþingis, að þetta sé lagað. Og sú krafa er réttmæt. Hvernig stendur á því, að tryggingarnar eru svona kostnaðarsamar? Aðalatriðin eru þessi: Rekstrarkostnaður samlagsins hér í Reykjavík er óheyrilega mikill. Sjúkrasamlögin verða að bera kostnað af flestum sjúklingum með langvarandi sjúkdóma í 6 mán., en áður voru berklasjúklingar kostaðir af ríkinu, frá því þeir tóku veikina. Loks eru samningar sjúkrasamlagsins við læknana og sjúkrahúsin óhagstæðari en áður, og lyfjaverðið er, eins og kunnugt er, afarhátt. - Ég kem síðar að því, hvað hægt er að gera til þess, að sjúkratryggingarnar verði ódýrari yfir almenning. Í öðru lagi er almenningur óánægður með, að hlunnindin í sjúkrasamlögunum eru ekki þau sömu, sem menn höfðu vænzt, og þykir það að vonum ærið furðulegt, að þrátt fyrir þessi háu gjöld skuli hlunnindin vera að sumu leyti minni en þau voru í gamla sjúkrasamlaginu. Einkum eru menn óánægðir með að verða sjálfir að greiða ¼ allrar læknishjálpar utan sjúkrahúss, en allt þetta var greitt að fullu af gamla sjúkrasamlaginu. Þá eru menn afaróánægðir með hinn langa biðtíma dagpeninga, sem sjúkrasamlag Reykjavíkur hefir ákveðið. Það er allsendis ómögulegt fyrir eignalausan og allslausan verkamann að halda uppi heimili í 16 vikur án þess að verða að leita til bæjarins. Og úr því dagpeningarnir geta ekki forðað mönnum frá sveit hvort sem er, þá fer að verða harla lítið í þá varið. Enda er það svo, að mikill hluti þeirra sjúkdóma, sem eru svo langvinnir, að menn verða að liggja í 16 vikur, heyra undir lögin um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla, þannig, að með því að ákveða biðtímann svona langan geta sjúkrasamlögin að mestu sloppið við greiðslu allra dagpeninga, að undanteknum þeim útgjöldum, sem þau hafa af berklaveikum mönnum og öðrum, sem hafa langvinna sjúkdóma og ríkinu ber að réttu lagi að standa straum af. - Í gamla sjúkrasamlaginu hér í Reykjavík voru dagpeningarnir að vísu lægri - þeir voru 1 kr. á dag fyrir lægsta gjald, sem veitti rétt til dagpeninga, - en biðtíminn var aðeins ein vika. En það er betra að hafa dagpeningaupphæðina minni og fá þá virkilega, þegar sjúkdóm ber að höndum, en að hafa upphæðina að nafninu til hærri, en fá svo ekkert fyrr en eftir 16 vikur. Svo langur biðtími gerir réttinn til dagpeninga í flestum tilfellum gagnslitinn. Það munu því flestir vera sammála um, að nauðsyn beri til þess, að löggjafarvaldið ákveði ekki aðeins lágmarksbiðtíma, heldur einnig hámarksbiðtíma. Sjúkrasamlag Reykjavíkur hefir getað ákveðið biðtímann svona langan vegna þess, að engin takmörk eru sett í lögunum fyrir því, hve langur hann má vera. Þá er enn eitt, sem valdið hefir mikilli óánægju, og það er hin miskunnarlausa innheimta iðgjaldanna af mönnum, sem eru svo fátækir, að þeir geta ekki séð heimili sínu farborða. Það er von, að mönnum finnist það allhlálegt, að þegar þeir eru búnir að vera atvinnulausir mánuðum saman og fá kannske einnar viku atvinnubótavinnu hjá bænum, til að bjarga þeim í sárustu neyð, þá skuli allt kaup þeirra fyrir þessa einu viku vera tekið upp í iðgjöld. Þessir menn hafa með réttu hugsað sér, að tilgangur alþýðutrygginganna væri fyrst og fremst að hjálpa þeim, sem verst eru á vegi staddir fjárhagslega. En svo kemur það upp úr kafinu, að skyldur þær, sem tryggingarnar leggja þeim á herðar, gera í sumum tilfellum ekki annað en flýta fyrir því, að þeir verða að leita á náðir bæjarins. Það er líka sannkölluð Kleppsvinna í löggjöfinni, að taka þannig með annari hendinni það, sem gefið er með hinni. í stað þess að gera virkilegar ráðstafanir til að hjálpa fólkinu. Loks hefir mjög verið kvartað undan því, að foreldrar skuli þurfa að bera ábyrgð á iðgjaldagreiðslum fyrir börn sín og fósturbörn. Í afarmörgum tilfellum verður þetta til þess, að foreldrar þurfa raunverulega að borga þessi gjöld, og það er álitleg fúlga fyrir foreldra, sem eiga margt stálpaðra barna. Það er líka eðlilegt, að gömlum og slitnum foreldrum þyki hart að þurfa að borga iðgjöld fyrir börn sín og fósturbörn, sem komin eru yfir 16 ára aldur og eru miklu vinnufærari en þau. Þá eru það elli- og örorkutryggingarnar. Með þennan kafla alþýðutryggingalaganna held ég, að ónánægjan sé mest. Iðgjaldið til lífeyrissjóðs er enginn smáræðis viðbótarskattur, sem almenningur verður að greiða; oft eru margir tugir króna fyrir bláfátæk heimili. Fyrir barnlaus hjón í Reykjavík með 800 kr. skattskyldar tekjur t. d. 22 kr. Og hvað kemur svo á móti? Þeir, sem nú eru 16 ára, fáað 50 árum liðnum - er þeir eru 67 ára að aldri -, ef þeim endist aldur til, fullan lífeyri, sem þó er ekki gert ráð fyrir að verði meira en 450 kr. á gamalmenni að meðaltali á ári. Þá eru ellilaunin og örorkubæturnar. Samkv. lögum hafa bæjar- og sveitarfélögin fullt vald til að ákveða upphæð þeirra og hvernig þeim er úthlutað, þannig, að ef bæjarfélögin leggja ekkert fram, þá fæst heldur ekkert úr lífeyrissjóði og gamalmennin fá ekki neitt. Í praksis er úthlutunin þannig, hér í Rvík a. m. k., að þeir einir fá yfirleitt ellilaun, sem hvort sem er verða að fá sveitarstyrk. Lögin eru því fremur fjárhagslegur styrkur til bæjar- og sveitarfélaga en til gamalmennanna sjálfra. Aðalkosturinn fyrir gamalmennin er sú réttindaaukning, sem í því felst að fá fastákveðin ellilaun, þó þau séu smánarlega lág, í stað sveitarstyrksins, sem alltaf er skoðaður sem ölmusa. Þegar á allt er litið, eru ellitryggingarnar, í sinni núverandi mynd, alls ekki fyrir þessa kynslóð. Þær eru baggi á núverandi kynslóð, til þess að létta ofurlítið undir með þeirri næstu, ef maður vill leggja lögin út á bezta veg. En eftir því, sem ráðið verður af grg., er það annað, sem sérstaklega hefir vakað fyrir upphafsmönnum þessa fyrirkomulags, og það er innlend sjóðsmyndun, til þess að fá innlent fjármagn í landið. Ellitryggingarnar verða því frá þessu sjónarmiði ekki fyrst og fremst tryggingar, heldur þvingunarlán, sem almenningur er knúður til að veita, eða í allra bezta falli um leið þvingunarsparnaður til elliáranna. Nú er það svo, að fjármagn í innlendum gjaldeyri leysir á engan hátt hin mest aðkallandi vandræði um fjármagn. Til þess að byggja upp atvinnuvegi landsins þarf fjármagn í erlendum gjaldeyri. Og eins og nú standa sakir eru ekki miklir möguleikar um útvegun ódýrs fjármagns erlendis. Þá eru það atvinnuleysistryggingarnar. Það má segja, að öllu megi nafn gefa, þegar þetta eru kallaðar tryggingar. Í þessum lögum er sem sé aðeins gert ráð fyrir smásálarlegum styrk til atvinnuleysissjóða, sem verkalýðsfélög geta stofnað, ef þau vilja, og slíkt er vitaskuld engin trygging. Það er gert ráð fyrir, að hámarksiðgjald óiðnlærðra verkamanna til atvinnuleysissjóða verði 12 kr. á ári, og styrkurinn frá ríki og bæ samanlagður má ekki vera hærri en þessi iðgjaldaupphæð. Ef gert væri ráð fyrir, að 10000 verkamenn væru skipulagðir í atvinnuleysissjóðum og að þeir hefðu að meðaltali atvinnu 2/3 hluta ársins, þá fengi hver maður í atvinnuleysisstyrk að meðaltali sem svarar 1,40 kr. á viku, þann tíma, sem hann er atvinnulaus. Þetta er ekki meira atvinnuleysi en verið hefir undanfarið hjá venjulegum daglaunamönnum, samkv. opinberum skýrslum. Það segir sig sjálft, að þetta er gersamlega gagnslaust, enda hefir ekkert verkalýðsfélag enn fengizt til að hagnýta sér þessa lagaheimild. Þá er eitt varhugavert ákvæði í þessum lögum, eða réttara sagt ákvæði, sem gæti verið varhugavert, ef lögin væru meira en á pappírnum, og það er, að aðeins eitt félag í hverri starfsgrein hefir rétt til að njóta hlunninda þessara laga á hverjum stað, og er ráðh. í sjálfsvald sett, hvaða félagi hann veitir þessi forréttindi. Þessu er hægt að misbeita til hagsmuna fyrir klofningsfélög. Þetta held ég, að séu aðalatriðin, sem valda óánægjunni með alþýðutryggingalögin. Og ég á erfitt með að skilja, að hv. þm. viðurkenni ekki, að þessi óánægja er á rökum byggð, þegar þeir íhuga málið. Fyrstu kynnin, sem fólk fær af tryggingunum, eru þessi. Fátækur heimilisfaðir hér í bænum, sem hefir engan veginn nægilegar tekjur til að fæða og klæða sig og sína, fær tilkynningu um það, að honum beri að greiða 48 kr. á ári til sjúkratrygginga fyrir hvern tryggingarskyldan heimilismann, ennfremur 7 kr. fyrir hvern heimilismann til elli- og örorkutrygginga, og auk þess l% af skattskyldum tekjum. Þessi gjöld geta skipt hundruðum kr. á ári, og það jafnt fyrir því, þótt árstekjurnar séu ekki nema 1000–2000 kr., eða fyrir neðan það lágmark, sem teljast verður nauðsynlegt til lífsframfæris. Á móti þessu koma svo ekki meiri hlunnindi en í gamla sjúkrasamlaginu. Lítil von um einhverja smáupphæð úr lífeyrissjóði einhverntíma í fjarlægri framtíð - og búið. Tilgangurinn með alþýðutryggingunum ætti a. m. k. að vera sá, að leysa þjóðfélagsleg vandamál og hjálpa til að sjá þeim farborða á mannúðlegan hátt, sem þess þurfa með. Það má því heita hryggilegur öfuguggaháttur, að ýmsir af þeim bágstöddustu hafa það jafnvel á tilfinningunni, að tryggingalögin séu þeim fremur til byrði en léttis. Till. mínar í þessu máli miða að því að bæta úr þessum verstu ágöllum. Ég hefi tekið kaflann um sjúkratryggingarnar út úr og gert við hann þær breytingar, sem ég tel brýnastar, bæði vegna þess, að ég tel þessar endurbætur mest aðkallandi og líklegast, að einhver lagfæring fáist strax á þessu, - og svo vegna hins, að til þess að breyta hinum köflunum, um elli-, örorku- og atvinnuleysistryggingar, þarf algerlega að umsteypa þá, en til þess útheimtist mikið starf og samvinna við stjórnina, ef nokkur von á að vera um árangur á þinginu. Aðalinnihald till. um breytingar á sjúkratryggingunum er þetta: Í fyrsta lagi er leitazt við að finna ráð til þess að gera trygginguna ódýrari fyrir allan almenning, án þess að gripið sé til þess að minnka hlunnindin. Þá er fyrst til að taka, að með þessum brtt. er það tryggt samkv. 23. og 33. gr., að ríkið og sveitirnar beri allan kostnað af mönnum með langvarandi sjúkdóma, er þeir hafa verið úrskurðaðir styrkhæfir samkv. lögum um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla, eins og áður var um berklasjúklinga. Þetta er afarmikill léttir fyrir sjúkrasamlögin, sem nú hafa orðið að standa straum af þessum sjúklingum í 26 vikur, þ. e. a. s. þeim, sem ekki voru á sjúkrahúsi áður en alþýðutryggingalögin gengu í gildi. Þá er numið úr gildi ákvæðið, sem takmarkar framlag ríkis og bæjarsjóða við 9 kr. fyrir hvern tryggðan mann, sem verður alls 6 kr. minna en 25% af iðgjaldi, ef reiknað er með 48 kr. ársgjaldi. Það er líka uppörvun fyrir sjúkrasamlögin að innheimta vel iðgjöldin, að vita til þess, að þau fá því meira úr ríkissjóði, því betur sem iðgjöldin eru greidd. Þá má auðvitað gera fleira til að lækka kostnað við sjúkraframfærslu, t. d. að lækka rekstrarkostnað sjúkrasamlaga þar, sem hann er sérstaklega mikill. Því er t. d. við brugðið, hvað hann er mikill í Reykjavík. Ýmsir hafa legið meiri hl. Alþingis á hálsi fyrir það, að láta framkvæmd sjúkratrygginganna í hendur manna, sem raunverulega eru tryggingum andvígir, eins og t. d. bæjarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík. Og ég held, að reynslan hafi sýnt, að betra hefði verið að sjá við þeim leka strax. En eins og nú standa sakir, þá held ég, að fyrsta tilraunin til að lagfæra þetta ætti að vera sú, að bindast samtökum til að taka meiri hlutann úr höndum Sjálfstfl. við bæjarstjórnarkosningarnar í vetur. Sjálfstfl. ætti ekki að hafa meiri hl. í einum einasta bæ í landinu eftir þær kosningar. Eitt af því allra þýðingarmesta, sem hægt er að gera til þess að lækka kostnað sjúkrasamlaganna, er lækkun á lyfjaverði. Samkv. athugun mþn. í launamálum nema hreinar tekjur hinna 4 lyfsala í Rvík árlega á fjórða hundrað þús. kr., og nefndin kemst svo að orði í áliti sínu: „ .. aðrir hafa sérleyfi til ágóðasams reksturs (t. d. apótek) og má um flesta þá menn segja, að fjármálastjórn ríkisins veiti þeim meiri fjárhagsleg hlunnindi en réttmætt er.“ Ég tel það eitt af mest aðkallandi málum þingsins, að koma á ríkiseinkasölu og gera aðrar ráðstafanir til að lækka verðið á lyfjum. En til þess að iðgjöldin á alþýðu geti lækkað að mun og hægt sé að auka hlunnindin jafnframt, nægir sennilega ekki, að þessi kostnaður sé lækkaður. Til þess þurfa gjöldin að vera stighækkandi, þ. e. hinir ríku látnir borga nokkuð meira, til þess að hægt verði að lækka iðgjöld hinna fátækustu. Það er gert í frv. mínu með þeim hætti, að hámarksiðgjald fyrir þá, sem hafa minna en 2000 kr. í árstekjur, er ákveðið 2 kr., en 3 kr. fyrir þá, sem hafa minni árstekjur en 3000 kr. Það, sem á vantar til þess að samlögin geti staðið straum af útgjöldum sínum, er fært á þá, sem hafa hærri tekjur, með stighækkandi iðgjöldum. Það eru ýmsir, sem eru á móti stighækkandi iðgjöldum, og það er ekki alltaf gott að fá þá til að segja ástæðuna. Sumir ypta bara öxlum og segjast einhvern veginn ekki kunna við það. Aðrir segja, að það sé allt of mikið umstang, og loks eru enn aðrir, sem eru svo djarfir að vitna í Morgunblaðið og segja, að „atvinnuvegirnir“ –en það þýðir hátekjumennirnir - þoli það ekki. Og þetta er vitaskuld sú eina raunverulega ástæða fyrir því, að menn eru á móti stighækkandi iðgjöldum. Alþýða manna er með stighækkandi iðgjöldum, hátekjumennirnir eru með netsköttum. Og mér er næst að halda, að ef allir þm. hefðu minna en 3000 kr. í árstekjur, þá mundi till. mín verða samþ. í einu hljóði. Ef menn eru á móti stighækkandi iðgjöldum, þá geta menn alveg eins verið á móti öllum stighækkandi sköttum. Iðgjöldin eru notuð til nauðsynlegra almenningsþarfa, engu siður en skattarnir. Ef menn eru á móti stighækkandi iðgjöldum af því, að þeim fylgi of mikið umstang, þá geta menn alveg eins verið á móti öllum stighækkandi gjöldum af sömu ástæðu og lagt til, að allir skattar séu nefskattar og tollar, til að losna við umstang. Innheimtuaðferð samkv. till. mínni getur ekki orðið neitt sérstaklega umfangsmikil, ef hún er framkvæmd í samvinnu við skattstofuna. Og ef gert er ráð fyrir því, að allt verði gert til þess að lækka óþarfa kostnað sjúkrasamlaganna, þá má gera ráð fyrir að engin gjöld þurfi að vera mjög miklu hærri en hámarksgjöld þeirra, sem lægstar hafa tekjurnar. Svo hér er enginn voði á ferðum fyrir hátekjumennina. - Ég treysti því, að þeir, sem vilja virkilega, að alþýðutryggingarnar verði til þess að hjálpa alþýðu manna, fallist á till. mína. Það má segja, að réttlátara hefði verið að miða hámarksiðgjöldin við skattskyldar tekjur, en ekki hreinar tekjur. Slík till. hefði vissulega gengið lengra í réttlætisáttina. En ég vildi nú ekki ganga lengra að sinni; vildi fyrst sjá, hvernig þessu yrði tekið. En ef einhver þm. vildi gera brtt., þannig, að skattskyldar tekjur kæmu í staðinn fyrir beinar tekjur, þá væri mér það ljúft og teldi ég það til bóta. Jafnframt því, sem gjöldin eru gerð stighækkandi, er ákveðið, að allir - einnig þeir, sem hafa meira en 4500 kr. í skattskyldum tekjum - skuli njóta allra hlunninda. Þetta munar ekki miklu fyrir sjúkrasamlögin. Í Reykjavík eru ekki nema um 900 skattgreiðendur, eða um 1500 persónur, sem hafa yfir 4500 kr. í skattskyldum tekjum, og til munu kaupstaðir úti á landi, þar sem ekki einn einasti maður telur fram svo háar tekjur. Þá kem ég að hinum auknu hlunnindum, sem till. mínar fela í sér. - Í fyrsta lagi er ákveðið, að öll læknishjálp, bæði á sjúkrahúsi og utan sjúkrahúss, skuli vera algerlega ókeypis. Það má varla minna vera en að hlunnindin séu eins mikil og þau voru í gömlu sjúkrasamlögunum. Aukakostnaður af þessu ætti ekki að þurfa að vera ýkjamikill, þegar tekið er tillit til þess, að læknarnir njóta nú góðra kjara hjá sjúkrasamlögunum og ættu að vera sæmilega haldnir, þó þessi ¼ gjaldsins væri ekki innheimtur. enda eru nú ýmsir læknar, sem ekki innheimta þennan hluta. Þá er ákvæðið, að biðtími dagpeninga megi ekki vera lengri en vika, í stað þess, að sjúkrasamlag Reykjavíkur hefir í skjóli laganna ákveðið biðtímann 16 vikur. Þetta - ein vika - er sami biðtíminn, sem var í gamla S. R., og lengri má biðtíminn ekki vera, ef dagpeningarnir eiga að koma fátækum mönnum að tilætluðum notum og bjarga þeim frá sveit. Ýmsir hafa stungið upp á því að hafa dagpeninga ekki með í skyldutryggingunni, heldur hafa dagpeningatryggingu frjálsa. Ef ekki reynist unnt að veita dagpeninga, nema með því að hafa gjöldin á alþýðu óbærilega há, væri þessi uppástunga vafalaust rétt. En það þarf vonandi ekki að lýsa því fyrir þingmönnum, hve mikil nauðsyn er á því, að almenningur geti notið dagpeninga. Ég tel því nauðsynlegt að gera tilraun til þess að fá þingið til að fallast á ráð til að sameina þetta tvennt: dagpeninga fyrir alla og bærileg gjöld, miðuð við gjaldþol manna. Loks er ákveðið, að allir, sem hafa fyrir skyldmennum að sjá, njóti fjölskyldudagpeninga, en í núgildandi lögum er þessi réttur aðeins veittur þeim, sem hafa fyrir konu og börnum að sjá. Þá eru loks tvær aðrar umbætur. Það er ákveðið, að hið opinbera greiði iðgjöld verkamanna, sem ekki hafa haft atvinnu fullar tvær vikur áður en iðgjaldið féll í gjalddaga. Ég hefi nógsamlega rökstutt þessa till. Það er meiningarlaust að taka opinber gjöld af mönnum, sem ekki geta séð sér farborða sjálfir án íhlutunar hins opinbera. Ennfremur er lagt til, að foreldrar beri ekki ábyrgð á iðgjaldagreiðslu barna sinna og fósturbarna. Þessa till. hefi ég einnig rökstutt áður með röksemdum fólksins sjálfs, sem eru réttmætar. Þei eru endurbæturnar um elli- og örorkutryggingar, elli- og örorkubætur og atvinnuleysistryggingar. Eins og áður er sagt, ber ég fram þáltill. um algerða endurskoðun á þessum köflum, þannig, að grundvelli þeirra verði algerlega breytt, og er tiltekið í till. í hverju þessar gagngerðu breytingar skuli felast. - Hvað elli- og örorkutryggingar snertir, þá er farið fram á, að öll gjöld til þeirra verði stighækkandi og nefskatturinn - 7 kr. gjaldið í Rvík og 6 kr. eða 5 kr. gjaldið annarsstaðar á landinu - verði afnuminn. Hitt er aðalatriði, að farið er fram á, að lífeyrisgreiðslurnar byrji strax og að núlifandi gamalmenni, sem komin eru yfir 60 ára aldur, fái allt, sem inn kemur nú, þ. e. að þeir, sem komnir eru yfir 60 ára aldur, njóti allra tekna lífeyrissjóðs á hverjum tíma. Nefndin, sem samdi frv. um alþýðutryggingarnar, sem nú er orðið að lögum, segir, að hún hafi ekki viljað fara inn á þá braut, vegna þess, hve kostnaðarsamt það yrði, ef engin sjóðmyndun kæmi til, og vegna þess, að það yrði of mjög á kostnað ungu kynslóðarinnar. Ég get ekki fallizt á þessi rök, og ég held, að almenningur geti það ekki heldur. - Úr lífeyrissjóðnum verður ekkert greitt fyrr en eftir 12 ár, og að verulegum notum kemur hann ekki fyrr en eftir 50 ár. Hver þorir á þessum tímum að leggja fé inn á sparisjóð upp á þær spýtur, að fá ekki neitt að gagni út fyrr en eftir 50 ár? Ætli það þætti ekki nokkuð hart að þvinga menn til að leggja fé á banka upp á þessar spýtur? Það eru órólegir tímar. Heimsstyrjöld vofir yfir og við eigum eftir að upplifa margar grimmilegar kreppur á 50 árum. Hefir ekki margt ólíklegra skeð en að á næstu 50 árum verði einhverntíma svo mikið verðhrun á peningum, að sjóðurinn verði einskis virði, að maður nú ekki tali um afleiðingar bankagjaldþrota og slíkra hluta? Og svo held ég, að sem betur fer séu þeir margir, sem treysta því varlega, að auðvaldsskipulagið á Íslandi standi í 50 ár enn, og þegar alþýðan hefir tekið völdin í landi sinu, verða einhver ráð til að koma á góðum ellitryggingum, þó við höfum engan lífeyrissjóð. enda yrði hann þá sennilega lítils virði. - Hvað hina röksemdina snertir, að of mikið sé lagt á ungu kynslóðina með því að láta hana bera allan kostnaðinn af núlifandi gamalmennum, þá stenzt það enga gagnrýni. Yngri kynslóðin verður að sjá fyrir gamalmennunum, hvort sem nokkrar ellitryggingar eru eða ekki. Spurningin er bara, hvort það er gert með samhjálp eða án samhjálpar. Og það kemur réttlátar og betur niður, ef það er gert með samhjálp - með tryggingum. Satt er það, að ellitryggingarnar eru dýrar. En það kemur bara af því, að það er dýrt að lofa gamalmennunum að lifa, eftir að þau eru orðin óvinnufær. Og við ættum því að skammast okkar fyrir að láta okkur um munn fara umkvartanir um, að ellitryggingar séu dýrar. Það er bezt, bæði fyrir ungu kynslóðina og gamalmennin sjálf, að forsjá þeirra sé framkvæmd á skipulagðan hátt. Nú verður ekki allt fengið í einu, og því hafði ég hugsað mér, að með hinn nýja fyrirkomulagi yrði ellistyrkur eða ellilaun aðeins veitt til þeirra gamalmenna, sem ekki eiga eignir eða aðstandendur, sem geta séð fyrir þeim. Og á meðan ekki er gengið lengra, er óþarfi að óttast um allt of mikinn kostnað af ellitryggingunum, því að þær gerðu þá ekki annað en að sjá fyrir þeim gamalmennum, sem nú þurfa opinberrar forsjár hvort sem er, - aukakostnaðurinn yrði bara sem því svarar, að betur og mannúðlegar yrði séð fyrir þessum gamalmennum en nú. Þetta mundi vitaskuld létta á framfæri bæjanna. Og þar sem útsvör eru nú lögð á eftir efnum og ástæðum, þá sér hver maður, hversu sjálfsagt það er að leggja iðgjöldin, sem að nokkru koma þannig í stað útsvaranna, líka að nokkru leyti á eftir efnum og ástæðum. Þá er það kaflinn um atvinnuleysistryggingar. Ég hefi áður sýnt fram á, að þessi lög eru einskis virði eins og þau nú eru. Í tillögu minni er lagt til, að nægilegra tekna verði aflað til þess virkilega að sjá þeim mönnum farborða, sem eru atvinnulausir og ekki er hægt að útvega atvinnu, og að ríki, bæir og atvinnurekendur kosti tryggingarnar. Kjör verkalýðsins hér eru nógu slæm, þó að þeir, sem reytingsvinnu hafa, verði ekki að sjá fyrir hinum, sem eru algerlega á köldum klaka. Kommúnistaflokkurinn sendi Alþingi frv. til l. um atvinnuleysistryggingar árið 1932. Og þó að það frv. þurfi endurskoðunar við, vildi ég óska eftir, að það yrði tekið til hliðsjónar, ef Alþingi vill fallast á að taka atvinnuleysistryggingarlöggjöfina alvarlegum tökum. Mér er mikil ánægja að því að geta tilkynnt hv. þm., að ég ber þessar tillögur ekki bara fram í mínu nafni, heldur í nafni 5220 Reykvíkinga, sem í fyrra sendu Alþingi áskorun, sem ég ætla með leyfi hæstv. forseta að lesa hér upp: „Við undirritaðir álítum, að svo stórir annmarkar séu á lögunum um alþýðutryggingar og framkvæmd þeirra, að brýna nauðsyn beri til að gera á þeim gagngerðar breytingar, svo að þær komi að góðum notum fyrir almenning í bænum. Helztu breytingarnar, sem gera þyrfti, ættu, að okkar áliti, að vera þessar: 1. Sjúkrasamlög greiði læknishjálp að fullu, bæði í sjúkrahúsum og utan þeirra. 2. Fjölskyldudagpeninga fái allir þeir, sem eiga fyrir skylduómögum að sjá. 3. Við ákvörðun iðgjalda til sjúkrasamlags sé tekið tillit til efnahags, þannig að iðgjöld séu stighækkandi. 4. Atvinnulausir menn séu undanþegnir greiðslu iðgjalda þann tíma, sem þeir eru atvinnulausir eða í atvinnubótavinnu, enda greiði bær og ríki iðgjöld þeirra til samlagsins. 5. Foreldrar og fósturforeldrar beri ekki ábyrgð á greiðslu iðgjalda fyrir börn og fósturbörn. 6. Biðtími dagpeninga sé ekki lengri en í gamla sjúkrasamlaginu. 7. Nefskatturinn til lífeyrissjóðs - 7 kr. gjaldið - falli niður. Greiðsla ellilífeyris hefjist þegar tryggður er 60 ára, ef hann er eignalaus maður. Við álítum, að endurbætur á tryggingunum í þessa átt mundu gera að engu þá óánægju, sem andstæðingar trygginganna hafa alið á að undanförnu, og skorum því á ríkisstjórnina og stjórn trygginganna hér í bæ að sjá svo um, að framanritaðar breytingar verði gerðar á lögunum á næsta Alþingi.“ Tillögur mínar eru í algerðu samræmi við þessa áskorun. Þar er hvorki gengið lengra né skemmra. - Nefndarmennirnir fullyrða, að ef nægur tími hefði unnizt og nægilegum mannafla hefði verið á að skipa, þá hefðu fengizt að minnsta kosti helmingi fleiri undirskriftir, eða yfir 10 þúsund. Samskonar tillögur voru í fyrra samþ. í verkamannafélaginu Dagsbrún í einu hljóði. Tillögur, sem ganga í sömu átt, hafa verið samþ. í flestum verkalýðsfélögum landsins. Ég ber nú þessar tillögur fram í nafni hinna 5220 manna í Reykjavík, sem sent hafa Alþingi áskorunina. Ég ber þær fram í nafni verkamannafélagsins Dagbrúnar. Og ég ber þær fram í nafni flestra verklýðsfélaga á landinu. Ég bið hv. fulltrúa Alþfl. að athuga, að bak við þetta standa miklu fleiri menn en allir kjósendur þeirra hér í bæ. - Ég held, að það sé óhætt að fullyrða, að næstum allir kjósendur Alþfl. eru fylgjandi þessum tillögum. Enda hlýt ég að treysta því fyllilega, að fulltrúar Alþfl. geri sitt til þess að stuðla að því, að þessar till. nái fram að ganga. Ég bið hv. fulltrúa Sjálfstfl. að athuga, að ef haldið hefði verið áfram með undirskriftasöfnunina með nægum mannafla, þá hefðu fengizt fleiri en allir kjósendur Sjálfstfl. í bænum. Það er alveg víst, að yfirgnæfandi meiri hl. kjósendanna stendur að baki þessum tillögum, bæði kjósendur Alþfl., allur fjöldinn af kjósendum Sjálfstfl. og líka kjósendur Framsfl. Nú reynir á, hvað lýðræðið er mikils virði. - Bregðist Alþingi vel við þessum tillögum, þá er lýðræðið í gildi; þá er það meiri hluti fólksins sem ræður. Bregðist Alþingi aftur illa við þessum till., þá er lýðræðið ekki í heiðri haft, - þá er það ekki vilji kjósendanna, heldur einhver önnur öfl, sem ráða gerðum hv. þingmanna. Það er í rauninni hreinasta öfugmæli, að félagsmálalöggjöf, eins og alþýðutryggingarnar, sem hefir þann tilgang að bæta kjör almennings og gera afkomu hans öruggari, skuli vera óvinsæl. Ég held, að hv. þm. hljóti að vera mér sammála um, að það ríður á að gera lögin vinsæl. Andstæðingar laganna nota sér ágalla þeirra og óvinsældir til að koma inn hjá fólki andúð gegn öllum tryggingalögum. Vansmíði laganna veita vatni á myllu þeirra, sem vilja lögin feig. - Til þess að tryggingalögin geti orðið langlíf í landinu, þarf að gera þau fólkinu hjartfólgin. Og þess vegna leyfi ég mér að vona, að Alþingi verði við tilmælum fólksins um endurbætur á lögunum. Ég vil svo mælast til, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) : Hv. flm. lauk máli sinu með því að segja, að illt væri til þess að vita, að alþýðutryggingalögin væru óvinsæl; þau ættu að geta orðið vinsæl. Ég tek undir þetta. Það er illt verk, þó að andstæðingum laganna hafi haldizt það uppi, að reyna að tortryggja þau og gera þau óvinsæl. Þau eru, tvímælalaust, stærsta sporið, sem stigið hefir verið til varanlegra umbóta fyrir alþýðuna í þessu landi. Það eru tvær leiðir til að spilla árangri laganna og gera þau óvinsæl. Önnur er að telja fólki trú um, að lögin leggi á það að óþörfu svo mikla skatta og álögur, að þetta sé byrði, en ekki fengur fyrir alþýðu. Hin leiðin er að gera svo miklar kröfur til trygginganna, að ómögulegt sé að uppfylla. Það ætti að vera auðskilið mál, að því meiri kvaðir sem á tryggingarsjóðina eru lagðar, því meiri iðgjöld verða menn að taka á sig. Þetta frv. frá hendi hv. 1. landsk. (BrB) er ekki sérstaklega mikilsvert. Ýmislegt í því er þó til bóta á alþýðutryggingalögunum og verður tekið til meðferðar við væntanlegar endurbætur á lögunum hér á þinginu nú á næstunni. Ég vil þess vegna rifja nokkuð upp sögu málsins, en ekki halda mér að þessu frv., eins og það liggur fyrir. Fyrsti vísir þessarar löggjafar hér á landi mátti heita að væri slysatryggingalögin, sem sett voru 1925, og endurbætt síðan 1928, litlu eftir að Íhaldsfl. lét af völdum, og fólu þau í sér miklar umbætur frá því, sem verið hafði. Þau voru sniðin eftir samskonar löggjöf í nálægum löndum, m. a. í því, að kostnaðurinn skyldi hvíla á atvinnurekendum, og að iðgjöld miðuð við vinnutíma verkafólksins, drægjust ekki frá kaupi þess, þar sem viðurkennt var, að áhættan, sem hverri atvinnu fylgir, hlyti fyrst og fremst að vera á ábyrgð atvinnurekandans. Á Alþingi 1928 og síðan aftur 1929 flutti ég till. til þál. um skipun milliþinganefndar til þess að semja frv. um alþýðutryggingar, þ. e. sjúkra-, slysa-, elli-, örorku- og atvinnuleysistryggingar. Á þinginu 1929 náði tillagan samþykki, og nefndin var skipuð. Við umr. um þessa till. kom afstaða íhaldsmanna afargreinilega fram. Í Nd. talaði fyrir Íhaldsfl. Magnús Jónsson, núv. hv. 1. þm. Reykv. Hann hóf ræðu sína á þessa leið: „ Hv. frsm. sagði - -, að þetta mái væri eitt af þeim nútímamálum. sem við Íslendingar værum lengst á eftir í. Aumingja Ísland!“ - með háðsmerki á eftir. Og þessi hv. þm. heldur áfram: „Það er kunnara en frá þurfi að segja, hvaða aðferð sósíalistar beita til þess að berjast fyrir málum sínum, meðan þeir koma ekki fram höfuðáhugamálum sínum, eins og t. d. þjóðnýtingunni. Þeir hafa búið sér til ákveðna starfsskrá um það, hvernig þeir eigi að herja inn á hið kapitalistíska þjóðskipulag, til þess að gera atvinnufyrirtækin sem ótryggust og eignarréttinn að nafninu tómu.“ - Ekki voru nú þvengirnir mjóir, sem skornir voru. Og ennfremur: „Eitt af þeim málum, sem sósíalisfar nota til „agitationa“, eru tryggingamálin. Eftir því sem sósíalistar eru sterkari í löndunum, eftir því er meira um allskonar tryggingar. Og í þeim löndum, þar sem sósíalistar hafa farið lengi með völd, eins og t. d. í Þýzkalandi, má segja, að allt sé fjötrað og flækt í eintómum tryggingum“. - Þetta eru rökin, sem áttu að stöðva alla löggjöf um alþýðutryggingar hér á landi. Og til þess að kveða drauginn enn betur niður, lýsir hann því, hvað tryggingarnar séu siðspillandi - “demóraliserandi“ -. „Þeim tryggðu batnar verr og seinna en þeim ótryggðu. Það tekur helmingi lengri tíma að græða fótbrot á tryggðum manni en þeim, sem ótryggður er fóturinn.“ - Ef sjúkratryggingar verða lögboðnar, er ekki að sökum að spyrja: fólkið leggst veikt hrönnum saman eins og í drepsótt. Annars viðurkenndi þm., að hann vildi aðeins gera grein fyrir atkvæði sínu og mundi að sjálfsögðu greiða atkv. móti tillögunni, - en sjálfur hefði hann alls ekki haft fyrir að kynna sér það svo, að hann væri „undir það búinn að ræða þetta mál frá almennu sjónarmiði.“ Þessar undirtektir þessa mæta þm. sýna vel afstöðu íhaldsmanna. Þrátt fyrir þær var þál. samþykki og nefndin skipuð. Í hana voru valdir Ásgeir Ásgeirsson, sem þar var þá fulltrúi Framsfl., Jakob Möller úr liði íhaldsmanna, og þriðji maður var ég. Nefndin hélt nokkra fundi um málið. Síðan féll það niður, þar til ég bar fram frv. um alþýðutryggingar á Alþingi 1932 og aftur 1933. Með því frv. hafði verið mörkuð til frambúðar stefna Alþfl. í þessu máli. Tryggingargreinarnar voru þær sömu og áður hafði verið rætt um. En sá meginmunur var á því frv. og lögunum, sem gilda nú, að gert var ráð fyrir, að verkamenn greiddu ekki beint sjálfir iðgjöld til trygginganna, heldur yrðu þær bornar uppi af iðgjöldum atvinnurekenda, líkt og slysatryggingarnar, og af framlögum ríkis og bæja. Gert var ráð fyrir, að iðgjöldin yrðu innt af hendi með ákveðnum prósentum af öllum vinnulaunum. Að sjálfsögðu mátti búast við, að í samningum um kaup yrði tekið tillit til þessa kostnaðar vinnuveitenda. - Undirtektirnar undir þetta frv. voru þær, að vonlaust var, að það gengi fram. Eftir kosningar 1934, þegar samningar hófust milli Framsfl. og A1þfl., þá voru einmitt lögin um alþýðutryggingar eitt það fyrsta, sem samið var um. Þau voru afgr. á Alþingi 1935. Þess er skylt að geta, að andstæðingar trygginganna voru ekki orðnir svipað því eins ákveðnir þá eins og áður. Ég ætla, að einir sex þm. hafi greitt atkv. móti málinu í Nd., en í Ed. voru þó íhaldsmenn enn - að einum undanteknum - móti lögunum, þegar þau voru afgr. þar. Þessi saga er sagan um það, hvernig minnihlutaflokkur getur komið málum sinum fram á Alþingi, með því einu að flytja þau þing eftir þing, skýra þau og ryðja burt hleypidómunum, þangað til málin eru orðin það vinsæl hjá almenningi, að aðrir flokkar þora ekki annað en ljá þeim eitthvert lið eða stuðning af ótta við kjósendur. Hvað var svo fengið með þessum alþýðutryggingalögum? - Hv. flm., 1. landsk. (BrB), gat þess, að miklar vonir hefðu skapazt hjá verkalýðnum. þegar þetta fékkst fram að lokum. Og hann sagði, að mikil hefðu vonbrigðin orðið, þegar lögin komust í framkvæmd. - Það skal fúslega játað, að mikið vantar á, að alþýðutryggingarnar séu eins og Alþfl. hefði kosið og að þau lög séu eins og þau ættu að vera. En til þess að aðfinnslurnar eigi fullan rétt á sér, verður fyrst að meta aðstæðurnar. Að sjálfsögðu verður að bera saman ástandið fyrir og eftir að tryggingarnar komust á. Og það er ekki heldur til neins að láta sér detta í hug, að tryggingarnar geti gert að engu aðstöðumun ríkra og fátækra. Fyrsti aðalkafli laganna (II.) er um slysatryggingar. Á þeim voru ekki gerðar miklar breytingar frá því, sem áður var, en þó tel ég sum atriði þeirra smábreytinga mikils virði. Áður voru dánarbætur föst upphæð, 3000 kr., og í viðbót 600 kr. fyrir hvert barn innan 15 ára, en ekkert fyrir aðra ómaga hins látna. Nú er heimilað að greiða auk þess til eftirlifandi foreldra, ef þau eða annaðhvort þeirra hefir verið á framfæri hins látna. - Á þessu þingi má nú gera ráð fyrir, að tillögur verði bornar fram um það m. a. að víkka þessa heimild um að greiða til annara ómaga en barna. - Í öðru lagi voru í alþýðutryggingalögunum hækkaðar bæturnar að mun í flestum tilfellum með því að greiða, í viðbót við 3000 kr. til eftirlifandi ekkju, eins og fyrr, hverju barni 100 kr. fyrir hvert heilt ár, sem það vantar í 16 ára aldur. Þetta hvorttveggja hefir orðið til þess að hækka mjög útgjöld trygginganna, því að nú hafa verið greiddar að meðaltali 10 þús. kr. fyrir hvern einasta mann, sem ferst, en áður 6–7 þús. kr. Sjúkratryggingar eru efni III. kafla í lögunum. Það er skylda hvers manns í öllum kaupstöðum landsins að tryggja sér með eigin iðgjöldum rétt til sjúkrahjálpar þegar á þarf að halda. Nú er því óspart haldið á lofti, að þetta sé kvöð, en ekki réttindi, sem gróði sé að. En þetta er mesti misskilningur. Þó að menn þykist hraustir, kemur alltaf að því, að þeir þurfa læknishjálp fyrir sig eða sína nánustu. Lögin neyða menn aðeins til þess að safna sér fyrirfram því fé, sem þeir hafa síðar full not af; hver styrkir annan, heilbrigður þann sjúka, og kaupir sér þar með ómetanlegan rétt og öryggi, ef hann veikist eða þegar hann hefir fengið stóra fjölskyldu fyrir að sjá. Ég skal játa, að í þröngum kringumstæðum er það tilfinnanlegur skattur að greiða eins og hér í Reykjavík 4 kr. á mánuði fyrir einhleyping og 8 kr. fyrir hjón. En þó eru það aðeins 13 aurar á dag. Ég hygg, að allur fjöldinn eyði sem svarar 13 aurum á dag í sitthvað, sem gefur minna í aðra hönd en sjúkratryggingarnar. Ég heyri sagt, að mönnum þyki iðgjöldin óeðlilega há samt sem áður, miðað við réttindin, og að því beri bæði að auka réttindi og minnka samlagsgjöld einstaklinganna. - Það getur verið eitthvað til í því, að hægt væri að ná betri samningum við sjúkrahús og draga úr kostnaði. En ekki lækkar kostnaðurinn beinlínis við það að auka sem mest kröfurnar. Því má aldrei gleyma, að hinir tryggðu ráða nokkuð miklu um það sjálfir, hvað tryggingarnar reynast dýrar í rekstri og hversu há iðgjöldin þurfa að vera. Ríkissjóður og bæjar- eða sveitarsjóður greiða hvor um sig 25% í sjúkrasamlögin af hundraði greiddra iðgjalda. Þessir styrkir nema helmingnum af starfsfé sjúkrasamlaganna, en ekki nema helmingurinn frá hinum tryggðu sjálfum. Að því, er snertir ellitryggingarnar, - sbr. IV. og VI. kafla laganna - er rétt að minna hv. flm., 1. landsk., á það, að lögin um ellilifeyrinn koma ekki til framkvæmda fyrr en eftir 10–12 ár - og ekki að fullu fyrr en sú kynslóð, sem nú er í blóma sínum, er gengin fyrir ætternisstapa. En hinsvegar eru með VI. kafla laganna gerðar ráðstafanir til að brúa það bil, þar sem sett eru lagafyrirmæli um ellilaun og örorkubætur. Hv. flm. talaði um, að þetta væri mesta óvit, að byggja ellitryggingarnar þannig upp. Hann taldi, skilst mér, að það kæmi fólkinu að miklu meira haldi, að tekjur lífeyrissjóðs yrðu hvert ár notaðar upp til þess að greiða styrk til gamalmenna, og láta svo hverjum degi nægja sína þjáningu. Það má sjálfsagt um þetta deila. Og það var mjög um það hugsað, þegar gengið var frá lögunum um alþýðutryggingar, hvort heldur ætti að hallast að því að reyna að greiða sem fyrst allmikla ellistyrki til sem flestra gamalmenna, eða hvort heldur ætti að taka upp eðlilega tryggingaraðferð og safna sjóði, sem litil framlög fást úr um langan tíma. Síðari leiðin var valin, og að mínni hyggju er sú leiðin ein rétt. Ég skal benda hv. flm. á það, að allar tekjur lífeyrissjóðs eru ekki áætlaðar nema 750 þús. kr. á ári. Það er 7 kr. gjald fyrir þá, sem eru búsettir í kaupstöðum, 6 kr. í kauptúnum stærri en 300 íbúa og 5 kr. annarsstaðar, og þar við bætist 1% álagið á skattskyldar tekjur, sem leggst ofan á tekju- og eignarskattinn. Nú munu öryrkjar og gamalmenni eldri en 67 ára vera svo mörg, að þetta væri hverfandi lítið að skipta milli allra, og næði til allt of fárra, þó að reynt væri að hluta ekki út nema 100 kr. að meðaltali á hvern, og við erum sammála um, að það er of lítið. Upphæðin gæti aldrei farið yfir 120 kr. á hvern. Með því fyrirkomulagi, sem nú er, er það tryggt, að meira fé fæst til ellilauna heldur en þó að öllum tekjum lífeyrissjóðs Íslands hefði verið til þeirra varið, eins og hv. flm. virtist óska eftir. Það opinbera er skylt að leggja fram ákveðnar fúlgur. Úr lifeyrissjóði eru greiddar nálega 400 þús. kr., að því tilskildu, að jafnmikið eða meira komi frá bæjar- og sveitarsjóðum. Samkv. þessum fyrirmælum hefir verið veitt og úthlutað til gamalmenna nokkuð yfir 900 þús. kr., móts við 200 þús., sem notaðar voru í því skyni á ári, áður en lögin um alþýðutryggingar gengu í gildi. Til samanburðar má geta þess, að á næsta ári á undan var greitt samkvæmt gömlu styrktarsjóðslögunum alls yfir 200 þús. kr. Ég skal geta þess, að okkur var það fullljóst, þegar tryggingalögin voru sett, að ýmsir gallar mundu sýna sig að vera á þeim, enda kom það fram. En okkur var það einnig ljóst, að hjálpin, sem l. veittu, var veruleg, þótt það væri ekki nema byrjun af því, sem síðar myndi koma. Á síðasta þingi var þess vegna flutt frv. til breyt. á l., en samkomulag náðist ekki við hinn stjórnarflokkinn um þessar breyt., og nú er verið að leitast við að ná samkomulagi um þetta. En menn verða að athuga, þegar rætt er um það, hve mikið ríkið leggi til sjúkratrygginganna, hvað það leggur til heilbrigðismálanna yfirleitt. Menn verða að athuga, að það ber uppi mikinn hluta af kostnaði við sjúkrahúsin, það stendur straum af berklasjúklingum og holdsveikum. En sú breyting, sem ég álit, að þurfi að gera á sjúkratryggingunum, er fyrst og fremst sú, að samlögin greiddu læknunum alla þeirra þóknun, en það væri látið niður falla, að sjúklingar þyrftu að greiða ¼ lækniskostnaðar. En það hefir nú verið svo með læknana, sem við hefir verið samið, að þeir hafa lagt ríka áherzlu á, að þetta ákvæði um ¼ greiðslu frá hálfu sjúklinga væri látið haldast. Þeir segja, að ef það verði fellt niður, mundi verða svo mikil áníðsla á læknunum. Ég hygg, að til þessarar áníðslu ætti ekki að þurfa að koma; það ætti að geta orðið samkomulagsatriði milli læknis og sjúklinga hans. Þá talaði hv. þm. um það, að það væri hart aðgöngu að taka iðgjöld til trygginganna lögtaki. Ég er honum sammála um það, að það er hart aðgöngu, en hinsvegar verður tryggingin vissulega að fá sitt. - Tími minn er nú á enda. Það er ýmislegt, sem ég vildi hafa minnzt á, en það verður að bíða þangað til síðar við þessar umr.

*Jónas Jónsson: Það stendur dálítið einkennilega á um þetta mál og þann aðilja, sem ber það fram. Það eru ekki miklar líkur til, að sú umr., sem hér fer fram, muni hafa mikla þýðingu, heldur muni afskipti Alþ. af þessu máli aðallega verða athuguð síðar, og þá með öðrum undirbúningi. En áður en ég fer lengra út í það mál, vildi ég benda næstsíðasta ræðumanni á það í sambandi við það, sem hann var að tala um iðgjöldin, að ég þori að fullyrða, að mikið vildu samherjar hans í Rússlandi gefa fyrir það að fá tryggingu fyrir að geta lifað og hafa þar lífs og líma grið undir því skipulagi, sem þar er. Og þó að ég vilji engan veginn gera orð hæstv. atvmrh. að mínum orðum um það, að í tryggingarlöndunum batnaði mönnum seinna sjúkdómar en annarsstaðar, þá vil ég benda á það, að það er algeng setning í sambandi við tryggingar, að Þjóðverja, sem tryggður er, batni veikindi á 2 árum, en Ítala aldrei. Það er til sá möguleiki, að menn misnoti tryggingar eins og annað. Það er ein tegund af sviksemi, sem út á það gengur. Kemur þetta auðvitað oft fyrir, bæði hjá sjúklingum og læknum. Þar sem þessi flokkur, sem ber þetta frv. fram, er af nokkrum öðrum toga spunninn en aðrir flokkar, og þar sem flutningur þessa frv. virðist ekki muni hafa nein áhrif á afgreiðslu þessa máls hér á Alþ., þykir mér rétt að nota tíma minn, sem ekki verður notaður til gagns fyrir málið, til að lýsa að nokkru skoðun minni á skoðunum þessa flokks og vinnuaðferðum. Kommúnistar hafa samkv. úrslitum síðustu kosninga fengið 3 þingsæti hér á Alþ. En þó þeir hafi hér þessa 3 þm., þá hafa þeir ekki neinn mann hér í n., og vitanlega munu þeir ekki hafa áhrif á úrslit eins einasta máls hér á Alþ. Það leiðir af því, að þeir eru annars eðlis en aðrir hv. þm., ekki beinlínis sem menn. Ég býst t. d. við, að það sé rautt í þeim blóðið eins og öðrum, en líka heldur ekkert rauðara. En þeirra andlegu húsgögn eru af annari tegund. Kommúnistar ráða, eins og kunnugt er, í einu landi, en í öðru landi eru þeir teknir með sem flokkur í stjórnaraðstöðu. Ef litið er frá þessum 2 löndum, er afstaðan til kommúnismans tvennskonar. Í Mið- og Suður-Evrópu er hann lögbannaður, og liggur lífs- og limahegning við því að fylgja honum, en í hinum menntaða heimi, bæði á Norðurlöndum og á Englandi, svo og Hollandi og Sviss, hefir kommúnisminn að vísu reynt að festa rætur, en ekki tekizt það. Í stuttu máli: Það hefir sýnt sig, að þessi stefna er ekki í samræmi við hugsunarhátt hins menntaða fólks. Þjóðverjar og Ítalir hafa tekið kommúnismann dálítið einkennilega. Þeir hafa nefnilega snúið aðferðum kommúnistanna gegn þeim sjálfum. Kommúnistarnir hafa notað einræði minni hlutans til að koma í framkvæmd kenningum Karls Marx og Leníns, en hinir hafa notað þetta sama einræði mínni hlutans til að taka fyrir kverkarnar á þessum sömu kenningum. Hjá hinni miklu lýðræðisþjóð Norðmönnum horfir þetta nú þannig við, að fyrir nokkru voru 50 þm. kommúnista á þingi þar, en nú árið 1937 er þar enginn kommúnisti á þingi. Í Noregi eru nýafstaðnar kosningar, og við þær hefir atkvæðatala þeirra lækkað allverulega frá því, sem áður var. Í Danmörku eru þeir alveg fylgislausir. Þegar kommúnistar halda ræður í danska þinginu, þá ganga hinir borgaralegu þm. yfirleitt út til að fá sér hressingu eða því um líkt. Ég skal nú víkja nokkrum orðum að því, hvers vegna kommúnisminn þrífst ekki hjá vel menntuðum þjóðum, eins og t. d. Englendingum, sem búnir eru í 7 aldir, með vinnu og fórnum, að ávinna sér það frelsi, sem þeir nú hafa og kommúnistar vilja eyðileggja. Ef við spyrðum Englending, af hverju þjóð hans vilji ekki fá kommúnisma, þá mundi hann svara: Það er af því, að víð viljum hafa óskert persónufrelsi, málfrelsi, ritfrelsi, félagsfrelsi, við viljum hafa rétthafa dómstóla, en þetta vill kommúnisminn ekki leyfa okkur. Í einu orði sagt: Kommúnisminn er harðstjórn, sem menntað fólk getur ekki þolað að lifa undir. En nú munu ef til vill einhverjir spyrja, hvers vegna kommúnisminn hafi þá fest rætur í Rússl. Það er auðskilið mál. Í Rússlandi var áður og hafði lengi verið einræði mínni hlutans, aðeins undir öðru formi. Þar var keisari, þar voru aðalsmenn, auðmenn og klerkar, sem kúguðu almenning og alla frjálslynda menn. Þeir, sem að einhverju leyti voru andstæðir þessari stjórn, voru annaðhvort myrtir eða sendir í útlegð til Síberíu. Árið 1917 hrundi þessi stjórn. Hún stóðst ekki hina miklu styrjöld. Þá lá Rússland raunverulega varnarlaust fyrir fótum hvers þess aðilja, sem hafði einhvern lítilsháttar kraft. Þeir menn, sem ofsóttir höfðu verið, komu nú til skjalanna og settust í söðulinn, og þeir hafa setið þar síðan. En hvernig stendur á, að þetta stjórnarfyrirkomulag hefir staðizt þá óvild, sem vitað er, að hefir ríkt í þess garð frá hálfu annara ríkja? Þar er því til að svara, að í Rússlandi var um langt skeið einræði minni hlutans. Að því leyti var þetta ekkert nýtt. Það eru því tvímælalaust hinar miklu fjarlægðir Rússlands og yfirleitt hin landfræðilega afstaða þess, sem hefir valdið því, að aðrar þjóðir hafa látið þetta svo til ganga. Eins og ég áðan tók fram, þá hafa Mussolini og Hitler nú snúið aðferðum kommúnista gegn þeim sjálfum í þeim ríkjum, sem þeir ráða. Það er því alls ekki ómögulegt, að þessi baráttuaðferð eigi eftir að snúast gegn sjálfum Stalin í föðurlandi kommúnismans. Í Þýzkalandi hefir menningin verið rekin í útlegð. Það er sagt, að Einstein sé 14. menningarfrömuðurinn, sem rekinn hafi verið í útlegð í Þýzkalandi. Og nú í sumar var það mjög umtalað úti í löndum, þegar þýzka stjórnin rak burt og sakaði um rangan fréttaburð mann, sem um fimmtán ára skeið hafði verið fréttaritari í Herlín fyrir frægasta blað heimsins, „The Times“. Þessi maður var svo annálaður fyrir réttan söguflutning og rannsóknir í sambandi við starf sitt, að prófessorar við helztu háskóla Englands lýstu yfir, að þeir hafi beðið óbætanlegt tap við kennslu og rannsóknir, er þeir fengju nú ekki lengur fréttirnar, sem hann skrifaði frá Þýzkalandi til Englands. Það er einmitt merkilegt, að þessir menn taka frægasta blaðið og áreiðanlegasta blaðamanninn útlenda, sem í Þýzkalandi var, og reka hann burt. Þetta er aðferð, sem Rússar fundu upp. Til þess að skilja það, hvernig þessum mönnum var mögulegt í Ítalíu að koma á þessari grimmilegu harðstjórn og eyðileggja frelsi og andlegt líf, sem þar blómstraði áður, þá þurfum við ekki annað en athuga, hvað það var, sem kommúnistar gerðu í þessum löndum. Á árunum frá 191 7 og þangað til 1922, þegar Mussolini setti upp sína harðræðisstjórn á Ítalíu, reyndu verkamenn á ýmsum stöðum eftir meira og minna vanmáttugum fyrirmyndum frá Rússum að setja upp einræði minni hlutans. Þeir gerðu smábyltingar, tóku verksmiðjur og ráku eigendurna burt og gerðu sig líklega yfirleitt - eftir því sem þeim yxi fiskur um hrygg - að taka öll völd í landinu með einræði, harðstjórn og kúgun. Hvað gerðist svo? Það, sem ekki var undarlegt, - að efnaða fólkið á Ítalíu tók að segja sem svo: Eigum við að bíða eftir því, að þessir piltar taki okkur sama takinu eins og fólkið var tekið í Rússlandi? Eða eigum við að taka uppgötvun þess kæra Lenins og nota til þess að kúga þá? Í því liggur gengi Mussolinis, að hann gerði þetta fyrir efnaða fólkið, bjargaði þeim efnuðu með aðferðinni frá Rússum, og lét aftur kúgunina dynja yfir hinn fátækari lýð, sem hafði ætlað sér að fara í fótspor Rússanna, en ekki komst lengra en þetta. Og við munum líka svo vel eftir ástandinu í Þýzkalandi eins og það var áður en þessi harðstjórn, sem þar er nú, komst á fót, - hvernig kommúnistar ógnuðu þar ár eftir ár, - mig minnir að þeir ættu seinast fimm millj. kjósenda - og hvernig svo að jafnhliða því óx stefnu Hitlers fylgi. Ég man ekki, hvort það voru sjö eða átta menn, sem gerðu fyrstu uppreisnartilraunina. En hún var vanmáttug. En honum óx fylgi eftir það smátt og smátt. Hver kommúnisti, sem kom í rauðu fylkinguna, skapaði að minnsta kosti eina brúnskyrtu hjá Hitler og efnaða fólkinu. Og einn góðan veðurdag, eftir að kommúnistar og nazistar höfðu saurgað sitt land með því að hafa í frammi öll þau ólæti, sem mest eru vansæmandi fyrir lýðræðið og frjálst land, þá varð niðurstaðan sú, sem allir vita, að eins og á Ítalíu varð ríka fólkið sterkara en þeir fátækari; þeir kunnu betur tökin og gátu látið Hitler fá meiri peninga til umráða til að styrkja sínar sveitir heldur en kommúnistar fyrir sínar sveitir. Og svo er komið sem komið er, að nú hafa verkamenn í Þýzkalandi, - og alveg sér í lagi kommúnistar, sem höfðu skammað nazistana mest með svæsnum byltingahótunum, þeir eiga við hörmulegri kjör að búa heldur en ég veit um nokkra verkamenn annarsstaðar, í jafnmenntuðu landi og Þýzkalandi. Það er náttúrlega ákaflega lítil huggun fyrir þennan flokk manna, kommúnistana, að eiga allt undir sjálfum sér og öðrum eins leiðtogum –mönnum eins og næstsíðasta ræðumanni -, sem ganga með þá undarlegu og fáránlegu grillu, að það eigi endilega að bæta veröldina með byltingum og ofbeldi og blóðugum fórnum. Ég býst nú við, að þessi hv. þm. mundi segja sem svo, að það sé þá eitt land, sem við getum tekið til fyrirmyndar, þar sem kommúnistar eru voðalega skikkanlegir. En þetta land er Frakkland. En hvernig er ástandið þar? Það er rétt, að kommúnistar eru einn af stuðningsflokkum núverandi stjórnar. En ég get bætt því við, að þeir eru flokkur, sem engu ræður og er af sérkennilegum, heimspólitískum ástæðum þannig settur, að honum er um stundarsakir skipað að afneita öllu sinu eðli og allri sinni fortíð, - einmitt af stórmeistaranum sjálfum, Stalin. Og þá er það mjög eftirtektarvert fyrir okkur, að kommúnisminn í Frakklandi er skapaður með útlendu fé. Fyrir rússneska peninga var hið fræga blað verkamanna, 1'Humanité, keypt, sem franski jafnaðarmannaleiðtoginn Jean Jaurés hafði gefið lengi út með ljóma. Og þessu blaði tókst smátt og smátt að byggja upp nokkurn kommúnistaflokk í Frakklandi með afarmikilli ástundun. Frakkar gáðu sín ekki um það, sem einnig mun seinna verða talað meira um hér á landi, að það á ekki að taka því með þökkum í nokkru frjálsu landi, að þingflokkur standi undir stjórn útlendra þjóðhöfðingja og fái þaðan styrk. En hvað er það fyrsta, sem skeður í Frakklandi? Þá kom fram Eldkrossinn, þetta geysistóra nazistíska félag, sem var á góðri leið fyrir nokkrum missirum að taka landið sömu tökum og Hitler og Mussolini. Þá er það, þegar frjálslyndu flokkarnir sáu, að þeir voru í þann veginn að myljast á milli þessara stóru kvarnarsteina, að þeir gerðu þá það, sem hver hefði gert annarsstaðar í frjálsu landi, - bráðabirgðasamtök voru gerð milli sósíalista og frjálslyndra og kommúnista til þess að reyna að vinna á móti Eldkrossinum. Þeim tókst við kosningarnar í fyrravor að skapa stjórn undir forsæti Blums, sem var þekktasti alþýðuflokksmaður Frakklands þá. Halda menn svo, að kommúnistar hafi byrjað afskaplega göfugmannlega við þessa stjórn? Nei, þvert á móti. Þeir hafa gert af sér alla þá bölvun við þessa stjórn, sem þeir hafa getað; þeir hafa bókstaflega gert uppreisnir úti um landið og í verksmiðjum, sem þeir hafa tekið á sitt vald, haft í frammi verkföll og margskonar óróa. Þeir gerðu ýtrustu kröfur til Blumstjórnarinnar á fyrstu dögum hennar, til þess að knýja í gegn ýmislegt, sem nú er verið að tæta í sundur ögn fyrir ögn, til þess að bjarga þjóðinni frá hruni. Blum varð að kaupa sér til friðar að ganga inn á þessar hörðu kröfur. En hvað gerist svo? Blátt áfram það, að eftir eitt ár, eða um það bil, verður Blum og fjármálaráðherra hans að segja af sér. Tveir leiðtogar sósíalista verða að fórna sinum völdum og áhrifum til þess að reyna að bjarga alþýðuflokknum. Um leið verða kommúnistar að éta ofan í sig hér um bil allt, sem þeir höfðu sagt áður. Stalin verður að skipa þeim að gera þetta; þeir urðu að lengja vinnuvikuna meðal annars. Hann skipaði sinum kommúnistum að búa í hlýðni við borgaralega valdaflokka. Af hverju? Af því að Stalin óskaði ekki eftir, að Frakkland yrði fjórða fasistaríkið við hliðina á Ítalíu, Þýzkalandi og Spáni. Það er þess vegna af þessum sérstöku heimspólitísku ástæðum, að kommúnistar í Frakklandi verða nú rétt sem stendur að taka allt aftur og eru nú í raun og veru eins og hálfgerður afturhaldsflokkur, gæti maður sagt, vegna þess að þeir eru nú svo hræddir við sinn eiginn upprakning, Eldkrossinn, að ef þeir ekki hlýði sínum Stalín og hafi sig hæga, þá fái þeir verra af því, eins og bræður þeirra í Þýzkalandi. Í næstu ræðu mun ég geta frekari upplýsingar um ástandið í þessum efnum, eins og það lítur út hér hjá okkur.

*Magnús Guðmundsson: Herra forseti, háttvirtir tilheyrendur! Ég get ekki neitað, að mig undraði það nokkuð, er hv. flm. þessa máls, 1. landsk., Brynjólfur Bjarnason, bað um útvarpsumr. um það, því að það frv., sem hér er til meðferðar, er aðeins um breytingu á einum kafla í sjö kafla lagabálki, - lagabálki, sem hv. sami þm. flytur nú tillögu um, að verði endurskoðaður í heild. Ennfremur undraði mig þetta vegna þess, að þetta mál, sjúkratryggingamálið, er sem stendur aðallega mál kaupstaðanna, en snertir eins og nú er litið sveitir landsins, þar sem sjúkrasamlög verða aðeins sett á stofn þar, ef meiri hluti hreppsbúa óskar. Til útvarpsumræðna virðist mér eiga helzt að velja mál, sem snerta landsmenn yfirleitt. Ég átti ekki við, að málið er nú komið út á þá braut, sem raun er á orðin; það má segja, að það snerti alþjóðarhagsmuni á þeim grundvelli. En ég held mig við frv. og fylgi að því leyti þingsköpum. Eins og ég tók fram, snertir frv. þetta aðeins einn kafla tryggingalaganna frá 1. febr. 1936, sem sé kaflann um sjúkratryggingar, að einu ákvæði undanteknu. Um frv. sjálft er tæpast ástæða til að vera margorður, enda ber ekki við þessa umr. að ræða einstök atriði. Ég skal þó geta þess, að í frv. eru atriði, sem telja verður til mikilla bóta, og má þar til nefna það ákvæði, að 24. gr. laganna falli burt, en þar er svo ákveðið, að engir, sem hafa yfir 4500 kr. skattskyldar tekjur, njóti nokkurra hlunninda í sjúkrasamlagi, jafnvel þótt þeir greiði sömu gjöld og aðrir. Það ætti sem sé öllum að vera ljóst, að það er bein hugsunarvilla að tala um sjúkratryggingu fyrir slíkt fólk. Þar er aðeins um skattgreiðslu að ræða, en alls enga tryggingu, og tryggingarnafnið er aðeins notað sem skálkaskjól til skattaálagningar, og verður því ekki neitað, að slík skattaálagningaraðferð er ósæmileg. Hér er skattur kallaður trygging, og er það ekki réttara en að kalla hvítt svart eða svart hvítt. Að öðru leyti sýnist mér frv. gera mjög auknar kröfur til sjúkrasamlaganna, ýmissa gjaldenda, bæjarfélaga og ríkissjóðs. Hversu miklu þetta muni nema, er ekki getið í grg. frv., en eins og nærri má geta, er fjarri lagi að samþykkja frv., nema upplýsingar um þetta liggi fyrir. Verður það því væntanlega meðal annars verketni þeirrar nefndar, sem með frv. fer, að rannsaka þetta atriði með aðstoð Tryggingarstofnunar ríkisins. Við fremur lauslega athugun frv. hefi ég rekið mig á smíðagalla á því, t. d. það, að frv. gerir ráð fyrir, að 22. gr. tryggingalaganna standi óbreytt, þótt 24. gr. falli niður, en það getur ekki staðizt, því að 22. gr. vísar í 24. gr., sem á að falla niður. Málið á því áreiðanlega erindi í nefnd, ef það á fram að ganga á annað borð. Ég gat þess áður, að hv. flm. þessa frv. flytti einnig tillögu til þingsályktunar um endurskoðun tryggingalaganna í heild, og virðist það ótvírætt benda til, að þessi hv. þm. finni eða hafi fundið fleiri galla á þessari löggjöf en hann hyggst að leiðrétta með þessu frv. Og fyrst svo er, liggur nærri að spyrja, hvort það sé þá ekki eðlilegast og réttast að láta þetta frv. bíða eftir þeirri endurskoðun, ef till. verður samþ., því að löggjöf þessi er nægilega flókin, þótt ekki sé oftar í henni grautað en minnst verður komizt af með. Benda má og á það, að í hv. Nd. er komið fram annað frv. um víðtækar breytingar á þessum sömu 1. Og a. m. k. ætti að reyna að sjá um, að ekki verði svo ómyndarlega á þessum málum tekið, að sama þingið afgreiði í tvennum lögum breytingu á sama lagabálkinum. Rétt er og að minna á það, að í Nd. hefir komið fram yfirlýsing um það, og kom einnig fram í umr. áðan, að von sé á þriðja frv. um breyt. á þessum sama lagabálki, svo að það er auðsætt, að það eru margir, sem hafa löngun til að kroppa í þessa löggjöf. Sýnist vera harla lítil ástæða til að samþ. þetta frv. fyrr en a. m. k. allt það er komið fram, sem hv. þingmenn hafa á hjarta um breytingar á tryggingalöggjöfinni. Lögin um alþýðutryggingar eru frá 1. febr. 1936, og því ekki nema 1½ árs gömul, en samt er búið að breyta þeim þrisvar. Þau öðluðust gildi þann 1. apríl 1936, og þau höfðu ekki lifað nema eina viku, þegar þeim var fyrst breytt. Má með sanni segja, að meinsemdir laganna hafi furðu fljótt komið í ljós. Næst þurfti að grípa til bráðabirgðalaga til að leiðrétta lögin, og það var gert 23. sept. 1936, og voru þá lögin tæpra 8 mánaða gömul. Enn var lögunum breytt 1. apríl 1937, enda voru þau þá orðin ársgömul. Og samkvæmt því, sem ég hefti áður bent á, eru nú æðimargir hv. þm., sem hugsa sér til hreyfings um að breyta þeim í verulegum atriðum. Allt þetta styður það mjög ákveðið, að hv. flm. hafi að því leyti rétt fyrir sér, að breyta þurfi lögunum. En það er víst, að í því frv., sem hér er til meðferðar, er sleppt ýmsum atriðum, sem nauðsynlegt er að breyta. Frv. er því alls ekki fallið til þess að verða samþ. óbreytt. Þegar tryggingalagafrv. var til meðferðar á þinginu 1935, fékk þessi hv. deild þingsins ekkert tækifæri til þess að hafa áhrif á það eða lagfæra það. Frv. kom hingað til Ed. þegar aðeins voru eftir fáir dagar af þinginu. Ég minnist þess vel, því að ég átti sæti í þeirri nefnd, sem var ætlað að fjalla um frv. Ég minnist þess, að við stjórnarandstæðingar fengum strax, er málið kom hingað í deildina, að vita, að stjórnarflokkarnir hefðu samþ., að frv. ætti að ganga breytingalaust gegnum þessa deild, og að því þýddi ekkert að koma með brtt. Athugun frv. hér í deildinni var því ekkert nema kák, enda var aðeins einn fundur haldinn um málið í nefndinni. Getur hver og einn sagt sér sjálfur, að slíkt er engin athugun á frv., sem er jafnflókið og bálkur í 90 greinum. En þó að athugun frv. væri svona áfátt, þá var hún þó nægileg til þess að láta það í ljós, að frv. þurfti mikilla bóta, þótt aðeins væri litið á formshliðina. Samt fengust engar lagfæringar á frv., og stjórnarsinnar svöruðu því einu, þegar á slíka galla var bent, að það mætti bæta úr þeim á næsta þingi. Enda fór svo, eins og ég hefi áður tekið fram, að lögin voru ekki nema vikugömul, þegar þurfti að breyta þeim í fyrsta skipti, og mun það vera eins dæmi, eftir því sem ég bezt veit. Að þessu athuguðu kemur mér það ekki undarlega fyrir, þótt nú séu uppi raddir um að breyta þessum lagabálki. Og ég hefi það fyrir satt, að Alþfl., sem aðalþáttinn átti í að hamra fram þessa löggjöf, sem ég viðurkenni, að er að ýmsu leyti góð, ætli á þessu þingi að bera fram við hann ýmsar breytingar. Hverjar þær breytingar verða, er mér að sjálfsögðu ókunnugt um, en hitt veit ég, að það er óhæfilegt ofbeldi meiri hlutans að knýja í gegn löggjöf, sem enginn tími eða tækifæri er til að gagnrýna. Það ætti að vera lágmarkskrafa hér á þingi, að minni hl. fái tóm til að athuga málin og að ekki sé fyrirfram tilkynnt, að engar brtt. verði samþ., en því miður er þetta mái ekki einsdæmi í þessum efnum hjá núverandi stjórnarflokkum. Ég tók eftir því, að hv. 1. landsk. batt sig alls ekki í umr. við sitt eigið frv., heldur fór út í ýms atriði tryggingalaganna yfirleitt. Ég tel mér þá heimilt að gera slíkt, og mun fara nokkrum orðum um ýms þau atriði, sem ég sé og veit, að þurfa breytinga við. Ég veit, að hæstv. forseti leyfir þetta, úr því að hann tók ekki fram í fyrir hv. þm. S.-Þ. áðan. Ég get ekki í sambandi við þessa löggjöf látið vera að minnast litið eitt á meðferð hennar á ellistyrktarsjóðunum. Eins og kunnugt er, eru þessir sjóðir eign hreppa og kaupstaða landsins og myndaðir af framlögum íbúa þeirra og litlum styrk úr ríkissjóði. Umráð þessara sjóða eru með lögum alveg tekin af eigendum þeirra, sveitarfélögunum, og úr þeim fæst ekkert, ekki einn sinni vextir, nema lagt sé fram úr sveitareða bæjarsjóði a. m. k. jafnmikið á móti. Allir menn sjá, að það er hinn freklegasti yfirgangur að taka þannig ráðin af bæjar- og sveitarfélögunum yfir þeirra eigin sjóðum og láta ekki einu sinni af hendi vextina, nema þeir séu keyptir út með jafnháu lausnargjaldi á móti. Þetta er hreint og beint ræningjaaðferð, svipuð þeirri, sem barnaræningjar viðhafa, er þeir ná í börn og láta svo eigendur þeirra, það er að segja foreldrana, kaupa þau út. Eftir hinum gömlu lögum um ellistyrk var óheimilt að veita þeim styrk úr ellistyrktarsjóðunum, sem voru á fátækraframfæri, og bak við þetta lá tvennur tilgangur. Fyrst og fremst að fyrirbyggja, að ellistyrktarsjóðirnir yrðu notaðir til þess að greiða eiginlegan fátækrastyrk, og í öðru lagi að hjálpa fátækum gamalmennum til þess að losna við að þurfa að fara á sveitarframfæri. En hvernig er nú þetta eftir hinum nýju tryggingalögum? Það er þannig, að hreppsnefndir og bæjarstjórnir geta vel látið allan þann styrk, sem kemur úr ellistyrktarsjóði eða lífeyrissjóði, ganga upp í fátækraframfærslu, án þess að fara í bága við orðalag laganna. Það mun nú ekki hafa verið tilgangurinn að heimila þessa aðferð, en orðun þeirra fyrirmæla, sem hér að lúta, hefir ekki tekizt höndulegar en svo, að hægt er að framkvæma lögin þvert ofan í tilgang þeirra. Og lögin beinlínis freista hreppsnefndanna til þess að nota ellistyrkinn til eiginlegrar fátækraframfærslu, eða jafnvel þvinga þær til þess, þar sem þeim er skylt að leggja fram úr sveitarsjóðum a. m. k. jafnmikið og kemur úr ellistyrktar- eða lífeyrissjóði, en slíkt framlag geta þær margar hverjar ekki innt af hendi, nema taka það af því fé, sem ætlað er til fátækraframfærslu eftir framfærslulögunum. Við endurskoðun laganna þarf nauðsynlega að taka þetta atriði til meðferðar, en ekki er það gert í því frv., sem hér liggur fyrir til meðferðar. Annað atriði skal ég minnast á. Svo sem kunnugt er, er ekki skylt að hafa sjúkrasamlög nema í kaupstöðum, en í hreppum - þar með að sjálfsögðu talin kauptún - er því aðeins skylt að stofna sjúkrasamlög, að samþ. sé með meiri hl. atkvæða; og þá verður það sjúkrasamlag, sem stofnað er í hreppi samkvæmt þeirri atkvgr., í einu og öllu að lúta fyrirmælum tryggingalaganna. Afleiðingin ef þessu verður sú, að engin sjúkratrygging er að tilhlutun hins opinbera á þeim stöðum, þar sem meiri hlutinn vill ekki sjúkratryggingu eftir tryggingalögunum. Þetta er afturför frá því, sem áður var. Áður voru sjúkrasamlög komin viða í hinum fjölmennari kauptúnum, og nutu þau talsvert riflegs styrks úr ríkissjóði, en nú fæst ekki neinn styrkur nema að öllu leyti sé farið ettir tryggingalögunum, því að hin eldri lög um sjúkratryggingar eru numin úr gildi með tryggingalögunum. Það, sem á að gera til þess að bæta úr þessu, er að taka upp aftur gamla fyrirkomulagið og heita þeim hreppsfélögum styrk handa sjúkrasamlagi, sem ekki vilja binda sig við eða ganga undir öll ákvæði tryggingalaganna, því að það ætti öllum að vera ljóst, að aðalatriðið er, að menn séu sjúkratryggðir, en hitt er aukaatriði, hvort sá félagsskapur, sem stendur á bak við tryggingarnar, er bundinn í spennitreyju ákveðinna laga eða ekki. Eftir elztu lögunum um almennan ellistyrk frá 1890 var hægt að veita ellistyrk 60 ára mönnum, og eins var þetta eftir ellistyrktarlögunum frá 1909. En eftir tryggingalögunum frá 1936 var styrkveitingin bundin við minnst 67 ára aldur. Að þessu leyti var því um beina afturför að ræða, enda var nokkuð bætt úr þessu með bráðabirgðalögunum frá 23. sept. 1936, því að þar var svo kveðið á, að þeir menn, sem áður hefðu fengið styrk á aldrinum frá 60–67 ára, gætu fengið hann framvegis. Hinsvegar eru enn allir þeir útilokaðir, sem eru eða verða 60–67 ára og ekki höfðu fengið ellistyrk eftir lögunum frá 1909. Fólk milli 60 og 67 ára er því enn, þrátt fyrir þessa bót á tryggingalögunum frá 1. febr. 1936, verr sett en það var eftir lögunum frá 1909, og er það illa farið. Margt fleira í tryggingalögunum mætti telja, sem athuga þarf við endurskoðun, en það er tilgangslaust að rekja það allt hér. Það, sem hér hefir verið talið, sýnir það væntanlega, að hv. flm. þess frv., sem hér er til umr., hefir langt frá tekið öll þau atriði í frv. sitt, sem breyta þarf, og væri því ekki nema hálfunnið verk eða minna, þótt það yrði samþ. með þeim breytingum, sem á því yrði nauðsynlega að gera, og fæ ég ekki betur séð en að réttast sé að láta frv. biða eftir gagngerðri endurskoðun á lögunum í heild. Ég gat þess áðan, að von mun vera á öðru frv. um breytingar á f. frá Alþfl., ef til vill frá báðum stjórnarflokkunum, og þar sem það er ekki enn fram komið, er auðséð, að hv. 1. landsk. hefir verið of bráður á sér að heimta útvarpsumr. um málið, því það er auðséð, að almenningur á ekki gott með að velja og hafna í þessu máli meðan allar till. í málinu eru ekki fram komnar. Hitt er annað mál, að það fer mjög illa á því, að hv. stjórnarflokkar skuli draga það svo mjög að koma með sitt frv., því sá dráttur getur hæglega leitt til þess, að málinn yrði flaustrað af í þinglok, eins og átti sér stað 1935, en ég þykist skilja það svo, að þessi dráttur stafi af því, að enn hafa ekki tekizt samningar milli stjórnarflokkanna um framtíðarsamvinnu, svo að hv. Alþfl. er enn í vafa um, á hvorn koddann hann á að halla sér, til Framsfl. eða Kommfl. Annars ætla ég að segja örfá orð um ræðu hv. 1. landsk., Brynjólfs Bjarnasonar. Hann virtist ekki skilja það vel, hvað tryggingar væru. Tryggingahugmyndin er sú, að þeir, sem tryggja ákveðin verðmæti, greiði ákveðin iðgjöld, sem eftir skynsamlegum líkum eru hæfilega há til þess að bæta þann skaða, sem verður á hinum tryggðu verðmætum á hverjum tíma. Ég tek t. d. brunatryggingar. Það þekkja allir, að tveir menn, sem tryggja hús sín, sem bæði eru metin t. d. hvort á 50 þús. kr., greiða jafnhá iðgjöld, án tillits til þess, þó annar sé ríkur, en hinn fátækur. En þegar um sjúkratryggingar er að ræða, vill hv. þm. láta gilda allt aðrar reglur. Eftir hans till. er tryggingarhugmyndin komin inn á svið skattalaga, og er þá um allt annað mál að ræða. Ég vil benda á, að ég býst við, að hann í sínum verzlunarsökum láti fátæka og ríka borga jafnt fyrir sömu vöru. Hér er um það að ræða að fá heilsu sína tryggða, og hún er einstaklingunum vitanlega jafndýrmæt, hvort sem þeir eru ríkir eða fátækir. Hv. þm. talaði hér nokkuð um lýðræði. Það gæti verið freistandi að fara nokkuð út í sömu sálma og hv. þm. S.-Þ., Jónas Jónsson, en ég mun ekki gera það að þessu sinni. Ég vil aðeins benda hv. 1. landsk. á það, að það er ákaflega illa til fallið, að flokkur eins og Kommfl. sé að tala um lýðræði, þegar vitað er, að stefna þess hv. flokks fer algerlega í bága við allt lýðræði. Það vita allir, að í Rússlandi er það tiltölulega fámennur flokkur, sem öllu ræður, svo að í Rússlandi er ekki hægt að tala um lýðræði. Hv. þm. var að segja, að tryggingalögin væru óvinsæl. Ég held aftur á móti, að þau séu að mörgu leyti vinsæl, en hitt er vitað, að það hefir mikið verið gert til þess af vissum mönnum að gera þau óvinsæl; og það er út af fyrir sig rétt, að hverskonar skattar eru ætíð óvinsælir, en hjá þeim verður ekki komizt í sambandi við alþýðutryggingarnar. Og ég vil segja hv. þm. það, að þó hann fengi að smíða alþýðutryggingalögin alveg eftir sínu höfði, þá mundu þau aldrei verða vinsæl af öllum. En ég vil ennfremur segja honum, að mín sannfæring er sú, að et sanngirni væri beitt af öllum, væri hægt að komast að góðu samkomulagi um þetta mál, og það er ég sannfærður um, að er öllum fyrir beztu. En ef ekki kemst á samkomulag í þinginu, þá verða lögin óvinsæl; komist á samkomulag, þá verða lögin aftur á móti vinsæl. Og ég er viss um, að heppilegast fyrir málið er, að lögin verði smátt og smátt lagfærð, en ekki í einu stökki. Það eru svo fáar mínútur eftir, að ég verð að nota þær til þess að svara hæstv. atvmrh. Hann sagði, að Sjálfstfl. væri ákaflega á móti alþýðutryggingunum, og ætlaði að rökstyðja það álit sitt með ummælum, sem hv. 1. þm. Reykv., Magnús Jónsson. hefði einhverntíma haft á Alþingi. En ég skildi þessi ummæli þessa hv. þm. svo, bæði þegar þau voru töluð, því ég heyrði á það, og eins þegar hæstv. atvmrh. las þau upp áðan, að með þeim væri hv. þm. að vara við öfgunum í þessu máli; hann væri að benda á alvarlegt atriði í málinu, sem athuga þyrfti gaumgæfilega, þetta, sem hæstv. atvmrh. kallaði „samvizkusemi hinna tryggðu“. Hæstv. ráðh. sagði einmitt, að tryggingarnar yltu kannske hvað mest á þessu atriði, „samvizkusemi hinna tryggðu“, og hv. þm. S.-Þ. tók í sama streng. Og það var einmitt þetta, sem hv. 1. þm. Reykv., Magnús Jónsson, átti við, þegar hann sagði, að tryggðum manni batnaði helmingi seinna en ótryggðum. Hitt vita allir, að þessi hv. þm. er ekki svo heimskur, að hann meinti þetta bókstaflega. En hæstv. atvmrh. og hv. 1. þm. Reykv, eru þarna báðir inni á sömu hugsun. Hitt getur hæstv. atvmrh. aldrei sannað, að Sjálfstfl. sé á móti tryggingunum. Við atkvgr. um l. á þinginu 1935 greiddu aðeins 5 þm. atkv. gegn frv. í hv. Nd., og ástæðan fyrir því, að við fulltrúar Sjálfstfl. í Ed. vorum á móti frv., var eingöngu sú, að við vorum að mótmæla þeirri frámunalegu ósvífni, að deildinni var veittur aðeins einn dagur til þess að athuga lögin. Slik vinnubrögð eru kannske samboðin nazistum og kommúnistum, en alls ekki þeim flokkum, sem vilja kenna sig við lýðræði. - Ég er búinn með minn tíma. Ég hefði viljað segja nokkur orð út af ræðu hv. þm. S.-Þ., en það verður að bíða í þetta sinn.



Herra forseti! Út af því, sem hv. 9. landsk., Magnús Guðmundsson, er síðastur talaði, sagði um tryggingamálin í heild, vil ég byrja á því að athuga þær till. Sjálfstfl., sem 5 fulltrúar flokksins bera fram í hv. Nd. nú á þessu þingi um breytingar á alþýðutryggingalögunum. Þetta frv. er afturganga frá síðasta þingi. Í frv. þessu eru engar brtt. við kaflann um sjúkratryggingarnar, og brtt. við hina kaflana virðast mér í einu orði sagt hreinasta kák. Að svo miklu leyti sem smávegis nýtilegt kann að vera í þessum till., er sjálfsagt að taka það til greina, þegar l. í heild sinni verða endurskoðuð, en forðast hitt, sem er til hins verra. Mér virðist það t. d. alveg makalaus till., að leggja til, að iðgjöldin til ellitrygginganna verði stórlega lækkuð, án þess að benda á aðra tekjustofna eða breyta lögunum að öðru leyti. Þetta yrði vitaskuld til þess að gera elli- og örorkutryggingarnar enn aumari. Hitt þykir mér ekkert undarlegt, að frá fulltrúum hinna tekjuhæstu í landinu komi till. um að lækka réttlátasta iðgjaldið, sem tekið er sem hundraðshluti af skattskyldum tekjum, um helming. - En það er líka rétt, að það er alveg öfugt við það, sem alþýða manna vill. Þá er það einnig mjög líkt íhaldinu, að vilja laga atvinnuleysistryggingarnar með því að afnema þær með öllu. Ég skil varla. að það séu margir verkamenn í landinu hrifnir af svona bjargráðatillögum gegn atvinnuleysisbölinu. Hæstv. atvmrh. sagði í ræðu sinni, að það, sem gerði lögin um alþýðutryggingar óvinsæl, væri að segja, að þau legðu þungar kvaðir á fólk. Ég held aftur á móti, að það, sem gerir lögin óvinsæl, sé hitt, að þau leggja raunverulega þungar kvaðir á fátækt fólk, og það er vitaskuld vatn á myllu andstæðinganna. Og ég held, að ráðið til að gera tryggingarnar vinsælar sé ekki að mótmæla staðreyndum, heldur að breyta staðreyndum og endurbæta lögin. Hæstv. ráðh. sagði einnig, að því er mér skildist, að það væri ekki hægt að auka hlunnindin nema með því að auka líka kvaðirnar. Ég hefi nú í frv. minn bent á fyrirkomulag, þar sem það tvennt er sameinað, að hlunnindin eru aukin og kvaðirnar á þeim fátækustu eru minnkaðar. Þetta getur að vísu þýft nokkuð auknar kvaðir á þeim tekjuhæstu, það skal játað. En ég býst varla við, að alþýðutryggingarnar eða nokkur félagsmálalöggjöf fyrir fólkið geti nokkurntíma orðið vinsæl hjá þeim tekjuhæstu. Hæstv. ráðh. sagði, að lagt yrði fram frv. frá stjórnarflokkunum um breytingar á 1. og ennfremur að ýmislegt í till. mínum væri til bóta og það yrði tekið til velviljaðrar athugunar. Ég þakka fyrir það. En hvað er nú það, sem felst í till. mínum? Það felst í þeim allt það, sem á sjötta þúsund verkamenn í Reykjavík og verkamenn víðsvegar um land óska, að verði umbætt í lögunum. Það, sem felst í mínu frv., er, að læknishjálp á sjúkrahúsum og utan þeirra greiðist að fullu af sjúkrasamlögum, í stað þess, að slíka hjálp greiða þau nú aðeins að 3/4 utan sjúkrahúss, að biðtími dagpeninga verði ekki meiri en ein vika, í stað þess, að sjúkrasamlögin hafa nú vald til þess að ákveða lengd biðtímans, og sjúkrasamlag Reykjavíkur hefir ákveðið hann 16 vikur, að hámarksiðgjöld lækki á þeim, sem lægri tekjur hafa, en verði stighækkandi í hlutfalli við tekjur, en hinsvegar að allir njóti trygginganna, en ekki aðeins þeir, sem hafa undir 4500 kr. tekjur, eins og er samkv. l., að ríki og bæjarfélög greiði í sameiningu iðgjöld fyrir atvinnuleysingja, sem ekki hafa haft atvinnu í 2 vinnuvikur mánuðinn áður en iðgjaldið féll í gjalddaga, og loks að foreldrar beri ekki ábyrgð á greiðslu iðgjalda fyrir börn sín og fósturbörn, eins og þeim ber skylda til samkv. núgildandi l. Þetta og fleira felst í brtt. mínum við sjúkratryggingarnar, og í þáltill., sem ég flyt um endurskoðun á alþýðutryggingal. almennt, er farið fram á breytingar á köflunum um elli-, örorku- og atvinnuleysistryggingarnar. Allt þetta er í samræmi við kröfur hinna 5200 verkamanna í Reykjavík í fyrra, verkamannafél. Dagsbrúnar og margra annara verkalýðsfélaga víðsvegar á landinu. Hæstv. atvmrh. sagði, að hann teldi það rétt, að horfið hefði verið að því ráði að úthluta ekki strax öllum tekjum lífeyrissjóðs, því þó það yrði gert, mundi lítið hækka hlutur hvers gamalmennis. Nú er það afareinfalt reikningsdæmi, að ef öllum tekjum, sem lífeyrissjóður hefir nú, auk þess alls, sem kemur annarsstaðar frá til örorku- og ellilauna, væri útbýtt jafnharðan, þá kæmi meira í hlut gamalmennanna. En ég tel það ekki nóg; ég tel, að það þurfi að auka tekjur lífeyrissjóðsins mun meira, og eins og ég sagði í framsöguræðu minni, þá þarf að halda gamalmennunum uppi hvort sem er, og það verður auðveldast með því að gera það á skipulagðan hátt. Það, sem hæstv. ráðh. sagði um sjúkratryggingarnar, vil ég taka fram, að er í samræmi við það frv., sem einn hv. þm. Alþfl. flutti á síðasta þingi. Þar eru nokkrar till. til bóta; t. d. er gert ráð fyrir, að sjúkrasamlögin greiði að fullu læknishjálp hjá heimilislæknum o. fl. Lágmarksiðgjöld til sjúkrasamlaga vill flm. gera tilraun til að lækka með því að gera skyldutrygginguna umfangsminni en áður; t. d. eiga dagpeningar ekki að vera með í skyldutryggingunni, ennfremur að afnema skyldutrygginguna fyrir gamalmenni eldri en 67 ára, og torvelda þeim að geta komizt með í trygginguna, ef þau óska. Loks er lagt til, að sjúkrahjálp fyrir einn og sama sjúkdóm sé færð niður í 12 vikur úr 26, og niður í 24 vikur úr 32 fyrir mismunandi sjúkdóma á sama ári. Þetta rökstyður flm. með því, að langflestir sjúkdómar, sem standa lengur en 12 vikur, heyri undir lögin um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Ég held nú samt, að allir hljóti að viðurkenna, að einn sjúkdómur getur í mörgum tilfeilum staðið lengur en 12 vikur, og í mörgum tilfeilum geta menn haft mismunandi sjúkdóma í samtals meira en 24 vikur á ári án þess það heyri undir l. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Ef það er á annað borð viðurkennt, að það þurfi að létta þeim bagga af sjúkrasamlögunum, að þurfa að greiða sjúkrahjálp í 26 vikur fyrir þá, sem haldnir eru alvarlegum langvarandi sjúkdómum, hvers vegna þá ekki að fara þá leið, sem stungið er upp á í frv. mínu, að ríkið sjái fyrir framfærslu þessara manna eins og áður var um flesta þeirra? Í stuttu máli ganga brtt. Stefáns Jóh. Stefánssonar við kaflann um sjúkratryggingarnar út á það, að reyna að lækka iðgjöldin með því að minnka hlunnindin enn meira. En ég býst við, að flestir séu mér sammála um það, að til þess að alþýðutryggingalögin geti komið að sem beztum notum og orðið vinsæl, þarf að finna leiðir til að gera hvorttveggja í senn, að auka hlunnindin og lækka iðgjöldin á þeim efnaminnstu, og það er einmitt þetta, sem er tilgangurinn með frv. mínu. Brtt. þessa hv. þm. við kaflann um elli- og örorkutryggingar og atvinnuleysistryggingar tel ég líka algerlega ófullnægjandi. Hin óvinsælu og óréttlátu iðgjöld til lífeyrissjóðs, sem tekin eru sem nefskattur, eru látin halda sér, og sömuleiðis það fyrirkomulag, að safnað sé í sjóð, sem ekki kemur að verulegum notum fyrr en í fjarlægri framtíð. Þá er till. í þessu umrædda frv. um að afla atvinnuleysissjóðunum tekna með því að atvinnurekendur greiði ½% af vinnulaunum og af þessu fé fái atvinnuleysissjóðirnir jafnháa upphæð og framlög bæja og ríkis nema, það er 12 kr. á hvern tryggðan mann á ári sem hámark. Hver maður getur sjálfur reiknað út, hversu gersamlega ófullnægjandi þetta er. Það eru 70 aurar að meðaltali til viðbótar á hverja atvinnuleysisviku samkv. þeim útreikningi, sem ég benti á í framsöguræðu minni. Þrátt fyrir slíka viðbót mundu atvinnuleysistryggingarnar vera svo að segja jafngersamlega ónýtar eins og áður. Það er skemmst frá að segja, að í þessu frv., sem ég hefi hér gert að umræðuefni, er yfirleitt algerlega gengið framhjá áskorun hinna 5200 Reykvíkinga og verklýðsfélaganna til Alþingis. En frv. mitt og þáltill. eru algerlega sniðin ettir þessum kröfum og till. alþýðunnar sjálfrar. Hér var haldin ræða áðan af hv. þm. S.-Þ., sem ekki var beinlínis til þess fallin að auka virðinguna fyrir þingræðinu. Eins og kunnugt er, er þessi hv. þm. formaður stærsta þingflokksins, Framsfl., en það er landsmönnum kunnugt, að allmargir hv. þm. þessa flokks eru komnir inn á Alþingi fyrir atbeina Kommfl. Þessi hv. þm. hefir orðið fyrir því mótlæti, að hann hefir einn sinna flokksmanna tapað fylgi við síðustu kosningar, og nú vildi hann verða ráðh., en fékk því sem betur fer ekki ráðið, e. t. v. vegna þess, að eitthvað þótti athugavert við heilafrumur hans, og hin andlegu húsgögn hans og sálarstofur líti öðruvísi út en hjá öðru fólki, svo ég noti hans eigin orð. Honum er því nokkur vorkunn. En ég tel mér samt sem áður skylt að biðja afsökunar á því fyrir hönd Alþingis. að leyft skyldi vera að halda slíka ræðu, og ég vona. að það verði ekki reiknað Framsfl. til skuldar, sem er svo ógæfusamur að þurfa að burðast með svona aflóga grip fyrir formann. - Hv. þm. Jónas Jónsson, sagði, að hjá vel menntuðum þjóðum þrífist kommúnisminn ekki. Við skulum nú einmitt í sambandi við þetta bera saman tryggingar í vel menntuðum löndum, sem hv. þm. kallar, og í sovétlýðveldunum. Sannleikurinn er sá, að alþýðutryggingar eru hvergi fullkomnari en í sovétlýðveldunum, og ég verð að álita, að einmitt það beri vott um, að hvergi sé sannmenntaðra fólk en í sovétríkjunum. Þar er hverjum þegni tryggður rétturinn til fjárhagslegs öryggis í stjórnarskrá landsins. 120. gr. stjórnarskrár sovétlýðveldanna hljóðar svo: „Borgarar hinna sameinuðu sósíalistísku sovétlýðvelda hafa rétt til öruggrar efnahagslegrar afkomu í elli, einnig í tilfelli veikinda og örorku. Þessi réttur er tryggður af hinni öru þróun þjóðfélagstrygginga verkalýðs og starfsfólks á kostnað ríkisins, ókeypis læknishjálp og sjúkrabúsvist, og með því að hinni vinnandi alþýðu er látin í í té gnægð hressingarstaða“. Þannig hljóðar 120. gr. hinnar sósíalistísku stjórnarskrár. Gegn atvinnuleysi eru menn tryggðir á þann hátt, að hverjum þjóðfélagsborgara er tryggður réttur til lífvænlegrar atvinnu. 118. gr. stjórnarskrárinnar hljóðar svo: „Sérhver borgari hinna sameinuðu sósíalistísku sovét-lýðvelda hefir rétt til vinnu, rétt til að fá trygga atvinnu fyrir kaup, sem svarar til afkasta og gæða vinnu hans. Rétturinn til vinnu er tryggður af hinu sósíalistíska skipulagi þjóðarbúskaparins, hinum stöðuga vexti framleiðsluafla sovét-þjóðfélagsins, kreppulausri þróun atvinnulífsins og því, að atvinnuleysinu hefir verið útrýmt“. Þannig hljóðar 118. gr. hinnar sósíalistísku stjórnarskrár. Allar alþýðutryggingar í sovét-lýðveldunum eru eingöngu kostaðar af ríkinu. Verkamenn og starfsmenn borga ekki einn einasta eyri til þeirra af launum sinum. Ríkið greiðir algerlega að öllu leyti allan sjúkrakostnað, sjúkrahúsvist, lyf, læknishjálp og allt annað, og auk þess fær sjúklingurinn full daglaun meðan hann er óvinnufær. Til samanburðar má geta þess, að hæsti styrkur til sjúkra manna í kapitalistísku landi mun vera í Tékkó-Slóvakíu, en þar nema dagpeningarnir 67% af launum fyrir þá, sem dvelja utan sjúkrahúss, og 33% af launum fyrir þá, sem dvelja á sjúkrahúsi. Í sovét-lýðveldunum er biðtími dagpeninga enginn. Menn fá greidd full laun frá því að sjúkdómurinn er tilkynntur. Örorkutryggingarnar í sovét-lýðveldunum eru þannig, að þeir, sem eru í lægstu launaflokkum, fá full laun, et þeir verða örkumla, hinir fá hærra í hlutfalli við launin, en þó ekki full laun. Ellitryggingin hefir til skamms tíma verið þannig, að allir, sem komnir eru yfir 60 ára aldur, fá ellilaun, sem nema helmingi þeirra launa, sem viðkomandi hefir haft á beztu árum sínum, meðan hann var í fullu fjöri, en þó mega ellilaunin ekki fara niður fyrir ákveðið lágmark. Verkakonur og námumenn fá ellilaun frá 50 ára aldri og allir fá ellilaun þegar þeir eru komnir yfir aldurstakmarkið, og jafnt þó þeir séu enn fullfærir til vinnu. Nú er verið að endurbæta þessar tryggingar, og líður varla á löngu, áður en menn fá full laun í ellinni. Til samanburðar má geta þess, að hæstu ellilaun, sem hafa verið greidd í nokkru kapítalistísku landi, munn hafa verið í Austurríki fyrir valdatöku fasistanna, en þau voru 33,5–39,5% af meðallaunum. Þá má geta þess, að konur fá frí frá vinnu með fullum lannum 8 vikur fyrir barnsburð og 8 vikur eftir barnsburð, auk þess alla læknishjálp og vist á fæðingarstofnunum ókeypis. - Vel menntaðar þjóðir, sem hv. þm. S.- Þ. kallar, vilja ekki hafa svona tryggingar! Svona eru kjör fólksins í sovét-lýðveldunum, og það er sú rétta skýring á því, sem hv. þm. S.-Þ. þykir svo dularfullt, að sovétstjórnin skuli hafa setið í 20 ár þrátt fyrir alla spádóma hv. þm. S.-Þ. og hans nóta. Að síðustu vil ég láta í ljós þá von mína, að lýðræðið verði haft í heiðri af Alþingi og að kröfur hinna 5200 Reykvíkinga og verkalýðsfélaganna verði teknar til greina á Alþingi.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Hv. síðasti ræðumaður fræddi okkur nokkuð um það paradísarástand, sem ríkti í Rússlandi að því er tryggingamálin snertir. Hann sagði meðal annars, að stjórnarskráin þar tryggði öllum mönnum pláss á hressingarhæli. Það kann að vera, að þetta standi í stjórnarskránni, en það geta hinsvegar verið skiptar skoðanir um framkvæmdirnar. Fróðum mönnum her saman um, að kjörverkamanna í Rússlandi, sem hafa þó batnað mikið hin síðari ár, séu mun lakari en hér í nálægum löndum og jafnvel á Íslandi. Þó skal ekki dregið úr þeim miklu framförum, sem orðið hafa í Rússlandi að undanförnu. En hv. þm. þarf ekki að fara til Rússlands til að finna hliðstæð dæmi í stjórnarskrám. Stjórnarskrá Íslands kveður svo á, að sá, sem ekki getur bjargað sér sjálfur, eigi rétt á, að hið opinbera geri það. En á þessum rétti eru hér að vísu allverulegar kvaðir, sem torvelda það, að menn geti notið hans, svo sem fátækraflutningar, réttindamissir ýmiskonar, þar sem börn eru slitin frá mæðrum o. s. frv. Munur á tryggingum og þessu er sá, að með tryggingunum eru menn leystir frá því að vera ölmusumenn. Þar er ákveðið í hvert sinn, hve mikið hver eigi að fá. Það er meginmunur. Ég vil fagna þeim sinnaskiptum, sem orðið hafa hjá kommúnistum og sjálfstæðismönnum í afstöðu þeirra til l. um alþýðutryggingar síðan þau l. voru afgreidd. Ég hefi fyrir satt, að kommúnistar hafi áður reynt að gera l. óvinsæl með því að halda því á lofti, að þau legðu kvaðir á fátækt fólk. Hv. flm. sagði, að það gerði ekki l. óvinsæl að segja, að þau legðu kvaðir á fólkið, heldur hitt, að þau legðu raunverulega kvaðir á það. Ég vil spyrja: Hvaða kvaðir leggja l. á fólkið? Og ég svara: Engar. Heldur hv. þm., að fátæklingar hafi ekki verið veikir áður en l. gengu í gildi, eða að þeir hafi fengið lyf og læknishjálp ókeypis? Ég veit til þess, að margt fátækt heimili varð stundum að greiða sinn síðasta eyri fyrir þessa hluti og að margir fátæklingar gáfu alls ekki greitt læknishjálp og gátu því ekki fengið meinabót. Það er því að vinna gegn 1. að telja fólki trú um. að þau leggi auknar kvaðir á það. Ég veit að vísu að margur einstaklingur getur verið svo heppinn að sleppa ár og ár án þess að þurfa að greiða meira en 48 kr. í læknishjálp og sjúkdómskostnað. En það eru fá heimili, sem sleppa svo vel. Það er því rangt, að l. leggi nýjar kvaðir á fólk, heldur létta þau af því kvöðum. En ræða hv. þm. er sönnun þess, að kommúnistar hafa reynt að ófrægja 1., með því að telja fólki trú um, að þau væru ekki fengur, heldur byrði. Hv. þm. sagði, að auka mætti ellilaunin með því að nota fé lífeyrissjóðs honum til uppbótar. En hann getur ekki úthlutað þessum 400 þús. kr. lífeyrissjóðs og jafnframt notað þær til uppbótar á ellilaunum. Þær hlytu að hverfa úr sjóðnum, og hann á eftir að sýna fram á leið til að fá það fé aftur. Þetta get ég látið nægja um síðari ræðu hv. þm. En að því er snertir ræðu hv. 9. landsk., Magnúsar Guðmundssonar, þykir mér sem orðið hafi ánægjuleg sinnaskipti hjá honum síðan l. þessi voru samþ. Mikill hluti ræðu hv. þm. hneig í þá átt, að stefna bæri að því að gera l. sem fullkomnust, og margar af till. hans eru athugandi. Hitt er áreiðanlega of mikil góðgirni hjá honum, að ætla að útleggja orð Magnúsar Jónssonar 1929 þannig, að í þeim hafi ekki falizt annað en umhyggja fyrir fólkinu. En hann hélt því fram, að slík löggjöf demoraliseraði fólkið og að sósialistar vildu flækja allt í eina allsherjar tryggingaflækju. Hann var mótfallinn tryggingunum og greiddi atkv. á móti þáltill., og þykir mér fjarstæða að ætla, að hann hafi gert það af umhyggju fyrir fólkinu. Hv. 1. landsk., Brynjólfur Bjarnason, gerir sér tíðrætt um lýðræðið. Menn skrafa oft mest um það, sem fjarst þeim liggur. Ég hefi ekki orðið þess var annarsstaðar en í blaðagreinum og ræðum upp á síðkastið, að kommúnistum sé annara um lýðræðið en öðrum mönnum. Hann heldur því fram, að 5200 menn standi að baki kröfum hans. Ég hefi nú átt nokkurn þátt í því að leita eftir skoðunum manna á tryggingal. Stj. allra sjúkrasamlaga hafa tilnefnt menn, sem áttu að koma saman á fundi og athuga þau atriði l., er endurskoðunar þyrftu við. Ég vil drepa á nokkur atriði úr niðurstöðum þessara fulltrúa. 1. atriðið, sem um var rætt, var að létta af sjúkrasamlögunum kostnaði af langvarandi sjúkdómum, nema þegar sjúkdómarnir koma í fyrsta sinn. Þetta þykir mér líka sjálfsagt, því að það léttir miklum þunga af tryggingunum. Þó álít ég rétt að taka berklaveikina hér undan, hví að það er mikill stuðningur í baráttunni gegn henni að hafa sjúkrasamlögin þar með. Þá var og rætt um að létta, en ekki torvelda skyldutryggingu gamalmenna, eins og hv. þm. vildi. Ennfremur var rætt um að afnema rétt lækna til að krefjast ¼ lækniskostnaðar af sjúklingum. Eini örðugleikinn á því máli eru samningarnir við læknana. Einnig var rætt um að aðskilja dagpeningatrygginguna og sjúkratrygginguna og að tilnefna oddamenn í stjórnir sjúkrasamlaganna, eins hv. þm. S.-Þ. gat um í ræðu sinni hér áðan, sem annars fór nokkuð á við og dreif. Loks um það, hvort einfaldur meiri hl. atkv. eigi að geta ráðið því, hvort stofna skuli sjúkrasamlög utan kaupstaðanna. Um þessi atriði held ég, að fulltrúarnir hafi allir verið á einu máli. Að því er atvinnuleysistryggingarnar snertir, álít ég rétt að taka upp skattgjöld atvinnurekenda til þeirra, eins og tíðkast í nálægum löndum. Að slíkt sé fjárhagslega einskis virði, er eintómur misskilningur. Með 12 kr. frá hverjum manni, 12 kr. frá ríki og bæ og 12 kr. frá atvinnurekendum gæti slíkur sjóður orðið mikil hjálp á stuttum atvinnuleysistímabilum. Hv. 9. landsk. taldi h um alþýðutryggingar mestu ómynd, þó að hann notaði ekki það orð. Hann benti á, að þrisvar væri búið að breyta þeim og að brtt. lægju fyrir, bæði í Ed. og Nd., og að í uppsiglingu væru brtt. frá stj. Hann taldi það einn ástæðuna til, að flokkur hans greiddi atkv. gegn l., að þeim hafi verið flaustrað gegnum Ed. Ég veit ekki, hvort hann talar hér fyrir fleiri en sjálfan sig. En ef l. hefðu ekki verið afgr. þá, hefði þeim seinkað um ár eða meira. Hinsvegar var óhjákvæmilegt um svona nýmæli, að l. þyrfti að breyta nokkuð að skömmum tíma liðnum. Ég lýsti yfir því í upphafi, að mér væri ljóst, að l. myndu þurfa endurskoðunar við. Sú endurskoðun, sem fram hefir farið, er því beint framhald af þessari yfirlýsingu minni. Loks vil ég lýsa yfir þeirri skoðun minni, að l. um alþýðutryggingar eru ekki annað en þáttur í enn víðtækari aðgerðum. Með þeim er fólkinu skapaður réttur til að mynda með sér samstarf um þessi mál, og um leið er viðurkennd skylda hins opinbera til að leggja nokkuð af mörkum til þeirra hluta. Þetta er grunnur, sem ég tel, að ekki verði haggað við. Sönnun þessa hygg ég sinnaskipti þau, sem fram hafa farið hjá sjálfstæðismönnum og líka kommúnistum, sem ófrægt hafa l., en virðast nú vilja endurbæta þau, þótt með nokkuð óheppilegum hætti sé í sumum atriðum.

*Jónas Jónsson: Ég vék að því í síðustu ræðu minni, að ég myndi bæta nokkru við það, sem ég sagði þá um afstöðu kommúnismans sem heimsskoðunar. En til að sýna veikleika þess eina fulltrúa, sem kommúnisminn á hér í d., vil ég minnast nokkrum orðum á hin veiku rök, er hann færði fram. Hann talaði mikið um hina yndislegu tryggingalöggjöf hjá Rússum. en ég ætla ekki að fara út í það. Það mál liggur ekki heldur hér fyrir. En það er annað, sem mikið hefir verið gumað af, sem sé að Rússar hafi gefið öllum atkvæðisrétt. En svo hefir það vitnazt, hvernig Stalín hefir svikið stjórnarskrána og allan fagurgala um almennan atkvæðisrétt, því að þar fær enginn að bjóða sig fram, sem ekki er kommúnisti. Ef hv. þm. væri búinn að koma þessu á hér, mætti vel vera viðurkenndur 21 árs kosningarréttur, en það mætti bara enginn bjóða sig fram nema hann og Einar Olgeirsson. Meiri svik er ekki hægt að hugsa sér við lýðræðið. Þá vék hv. þm. að því, að nokkrir kommúnistar hefðu kosið Framsókn í vor. En hann reyndi þó ekki að halda því fram, að ég væri kosinn af kommúnistum, enda hafði ég mjög varað þá við að kasta atkvæðum sinum á mig. Annars er það vafamál, hvort þeir hafa kastað nokkrum atkv. á Framsókn. Ef þeir hafa gert það, þá hefir það bara verið af hræðslu við breiðfylkinguna. Meðan Framsókn er við völd, verða þeir ekki settir í fangelsi, nema fyrir almenn afbrot, frekar en aðrir menn. Þeir hafa ekki verið vissir um, að þeir myndu halda frelsi sinu annars. Þeir hafa því kosið Framsókn aðeins til að fá að njóta borgaralegs frelsis í landinu. Hv. þm. minntist á það, að ég hefði staðið hætt í mínu kjördæmi. En ef hann vill reikna út, hver af þm. þeim, sem komust að, hefir hæsta prósenttölu fram yfir sín atkvæði, þá er það ég. Hann sagði, að það væri leitt, að ég hefði ekki orðið ráðh., og virtist harma það. En sá harmur er ekki rökstuddur, því að ég er líklega sá eini Íslendingur, sem ekki þarf að vera á þingi til þess að andstæðingarnir haldi, að hann ráð öllu. Í vor tókst mér og nokkrum samherjum að gera andstæðingana svo hrædda, að þeir þóttust sjá mig langt vestur á landi, á meðan ég var staddur í kjördæmi mínu. Eftir að hafa sýnt fram á aðstöðu kommúnismans sem heimsskoðunar og eftir að fulltrúi hans hér hefir gefizt upp við að hrekja nokkuð af því, sem ég sagði, vil ég geta um það, sem næst eftir þýðingarleysi hans hér hefir þýðingu viðvíkjandi þessari stefnu, en það er hið andlega niðurdrepsgasloft, sem henni fylgir. Þeir, sem hafa þessa skoðun, búast við, að það verði allsherjar jarðskjálfti eða ragnarökkur, þar sem allt hrynji til grunna, en upp úr því risi svo ríki bolsevismans. Til þess að koma þessu fram. hljóta þeir að óska þess, ef þeir eru á linunni, að allt gangi sem verst, og verða þeir að stuðla að því. Við svíkjumst um, segja þeir, með því einu getum við flýtt fyrir komu 1000 ára ríkisins. Svona unnu þeir í Rússlandi fyrir byltinguna, eftir því sem þeir lýstu sjálfir yfir. En þó er annað dæmi enn betra. Menn lesa daglega í blöðunum um slátranir í Rússlandi, þar sem núverandi valdhafar, yfirmenn hv. þm., eru að útrýma sem mestu af svíkurum, sinum samherjum, mönnum, sem stýrðu byltingunni. Mestur erkifjandi er þar Trotzky, sem alltaf mun verða nefndur við hlið Lenins, þegar talað er um rússnesku byltinguna. En þetta vesala málgagn kommúnista hér hefir þó alltaf verið að svívirða hann. Það eru bornar sakir á þessa menn um járnbrautirnar, fyrir að láta þær stranda. Í sumar voru drepnir 20 svokallaðir trotzkistar fyrir að setja járnbrautirnar út af sporinu. Í stuttu máli er þeim borið á brýn, að þeir hafi verið á móti núverandi rússnesku þjóðskipulagi, sem kommúnistar segja, að eigi að koma á í borgaralegu þjóðfélagi, til þess að geta lagt það undir kommúnismann. Ég þarf ekki að fara langt út í þá sálma hér, hvaða áhrif þetta hefði á Ísland, sem búið er að hafa hnignunartímabil í 6–7 aldir, kúgað af útlendum þjóðum, hrjáð af eldi og bafis. Ég þarf ekki að lýsa því, hversu mikill fagnaðarboðskapur það er, sem kommúnistar kenna, að draga allt niður í landinu til þess að byltingin geti gerzt. Í þessu liggur hið eitraða gasloft kommúnismans. Þessi villukenning er einmitt það allra fjarstæðasta, því að hér þarf að vinna og bygg,ja upp landið. Þessir 115 þús. íbúar landsins þurfa að vinna með trú á land og þjóð, en það á allra sízt að prédika hér það, sem borið er á leiðandi menn Rússa, sem nú er slátrað daglega til þess að þóknast yfirmanni Brynjólfs Bjarnasonar. Það er ekki ástæða til að orðlengja mjög mikið meira um þetta við þennan málsvara, sem orðið hefir að gefast upp gagnvart slíkri almennri sókn, sem hafin hefir verið á hann og hans lið hér, en ég ætla þó að minnast á eitt atriði enn. Inn í þetta þing, sem afneitar byltingu og byggir á þingræði, þjóðræði og lýðræði, er kominn flokkur, sem stendur á byltingargrundvelli, menn, sem hafa hina rússnesku byltingarstefnu, sem óskar hruns vegna hrunsins sjálfs. Ef hér væri allt í einu komið kommúnistískt ástand, þá mundu menn eins og Hallgrímur Jónsson eða einhverjir aðrir ungir frambjóðendur kommúnista fara að kvelja Brynjólf Bjarnason, Ísleif Högnason og Einar Olgeirsson, því að þeir eru sambærilegir við trotzkistana, hina stóru menn í Rússlandi. Enn eitt vil ég minna á, sem þessi flokkur hefir sérstaklega við sig. Hann er deild undir stjórn Rússa. Kommfl. Íslands er undirdeild, sem er háð valdhöfum í fjarlægu stórveldi, sem blandar sér gersamlega inn í, hvað þessar undirdeildir gera úti um lönd. Það er hringlað fram og aftur með Brynjólf Bjarnason og hans menn. Þeir eru sendir til Moskva á línunni eða utan við hana, þeir eru settir af línunni eða inn á línuna, allt eftir því, hvað þeim þóknast í Moskva, og nú síðast hefir sá fulltrúi Kommfl. í hv. Nd., sem telur sig hafa meiri mannaforráð, sýnt með sinni fyrstu ræðu fram á sína algerðu þjónkun gagnvart Rússum, en það var með till. um, að Ísland gengi í Þjóðabandalagið. Þar voru færð rök, sem eru sjálfsagt ekki að öllu leyti röng, en ef litið er fáein ár til baka, þegar þessir 3 þm. kommúnista höfðu ekki mikla von um að komast á þing, þá voru þeir menn lýstir örgustu föðurlandssvikarar, sem vildu koma Íslandi í Þjóðabandalagið. Þegar ég og Haraldur Guðmundsson og fleiri menn, sem kommúnistar elska ekki yfirmáta ofurheitt, vildum 1930, að Ísland gengi í Þjóðabandalagið, þá dundu á okkur skammirnar. Okkur var líkt við menn, sem sviku landið undir erlent vald á 13. öld. En hvað hefir gerzt síðan 1930? Það, að Rússar, sem ætluðu að vera fyrir utan Þjóðabandalagið, snerust eftir því sem fasistaríkjunum fjölgaði, og þorðu ekki annað en að nálgast Frakkland og England, og um leið og Rússar eru búnir að snúa sig út úr þessu, þá eru þeir menn ekki lengur föðurlandssvikarar, sem vilja, að Ísland gangi í Þjóðabandalagið; þá er það orðin sjálfsögð skylda. Það er hinn sami Einar Olgeirsson, sem líkti okkur við Gissur Þorvaldsson, sem er að sumu leyti fínt, af því að hann var einn af mestu stjórnmálamönnum landsins, sem líkti okkur við þá menn, sem voru taldir landinu hættulegir, það er sá sami Einar Olgeirsson, sem kemur með þetta sem sitt fyrsta mál nú á þinginu.

Tíminn er búinn

. Ég er að verða búinn. Þetta sýnir, hvernig þessi flokkur er. Hann er háður útlendu valdi. Hans stuðningsmenn eru ættjarðarlausir menn hér á landi, og þess vegna er ekki hægt að búast við, að þeir séu hafðir með í ráðum um það, hvernig þessu landi eigi að stjórna, því að við hinir ætlum, að þessu landi verði stjórnað um langa framtið af Íslendingum, en ekki eftir fyrirmælum erlendrar stjórnar. Svo er eitt að síðustu. Milli okkar samvinnumanna í landinu og byltingarmanna er óbrúanleg gjá, vegna þess að okkar stefna er friðsamleg þróun, sem átt hefir meiri þátt í því en nokkur önnur stefna að byggja upp landið og skapa trú á það í augum fólksins. Þessi stefna er þveröfug við byltingarstefnuna. Okkar stefna er trú á starfið, lífsglöð trú, gagnstæð hinni trúnni, sem vonast eftir að allt hrynji í rústir, til þess að hægt sé að koma á því ástandi, sem nú ríkir í Rússlandi og menn geta heyrt fregnir af í útvarpinu og blöðunum, þar sem verið er að myrða þá menn, sem byggðu upp það skipulag, sem þar er.



Ég veit ekki nema ég eigi að byrja með því að minna á, að það mál, sem er til umræðu, er tryggingalöggjöfin, en það hefir farið svo, að þessar umr. hafa orðið nokkurskonar eldhúsdagur á Kommfl. Ég hefi ekki miklu að svara í þessari ræðu, vegna þess að þeir ræðumenn, sem hafa talað síðan ég talaði, hafa mjög lítið haft að athuga við það, sem ég sagði. Hv. 1. landsk., Brynjólfur Bjarnason, flm. frv. þess, sem hér er til umr., fór nokkrum orðum um frv. okkar sjálfstæðismanna, sem nú er til meðferðar viðvíkjandi tryggingalöggjöfinni í hv. Nd., og mér skildist hann aðallega hafa það út á frv. að setja, að þar væri rætt um lækkun á nefskattinum. Ég verð að segja: öðruvísi mér áður brá. Ég hélt, að kommúnistar vildu helzt fá þennan skatt afnuminn, og þá væri betra að fá hann lækkaðan heldur en að láta hann haldast eins og hann er. Út af till. um þessa lækkun skal ég segja það, að hún er vitanlega fram komin vegna þess, að nú eru erfiðir tímar, og mönnum þykir erfitt að verða að standa undir enn þyngri sköttum. Þetta er það, sem veldur þessu, og annað ekki. Ég vil mjög taka undir það, sem hv. þm. S.-Þ., Jónas Jónsson. sagði hér, og reyndar hæstv. atvmrh. líka, um lýðræði í munni hv. 1. landsk. Það veldur mér blátt áfram klígju, því að ég veit, að lýðræðið í hans augum er ekkert annað en það, að láta fámenna stétt þeirra manna, sem hann fylgir, ráða lögum og lofum í landinu. Hv. þm. S.-Þ. hefir nú sagt kommúnistum sína meiningu um flokk þeirra, og ég var nærri hissa á því að heyra, að hv. 1. landsk. skyldi geta fengið af sér að fara svo á eftir að flaðra upp um Framsfl., eftir að hann var búinn að fá þann dóm, sem hann fékk. Ég skal ekkert um það segja, hvort hv. þm. S.-Þ. talaði hér í nafni alls flokksins, en ég er viss um, að hann talaði í nafni mikils meiri hluta þessarar þjóðar. En í þessu sambandi get ég ekki stillt mig um að láta í ljós undrun mína yfir því, að framsóknarmenn skyldu við síðustu kosningar hafa getað með bezta geði tekið á móti atkvæðum kommúnista á sinn flokk, því að það er vitað, að það er rétt, sem hv. 1. landsk. sagði, að nokkrir framsóknarmenn voru kosnir á þing með atkvæðum kommúnista. Það er þess vegna æðimikið vanþakklæti, þó að það sé réttlátt, hjá hv. þm. S.-Þ., þegar hann tekur kommúnista í gegn eins og hann nú hefir gert. Hann má ekki gleyma því, svo að ég taki málstað kommúnistanna, að hann hefir þegið atkvæði af þeim með góðri lyst við síðustu kosningar. En það er hið lítilmótlega eðli kommúnista, sem veldur því, að þeir skuli geta gefið þessum flokki atkvæði eftir allt það, sem á undan var gengið. Um það ætla ég ekki að ræða, því að það er miklu lítilfjörlegra en svo, að ég geti útskýrt það. Þá vil ég snúa mér að hæstv. atvmrh. Hann þakkaði mér fyrir þau sinnaskipti, sem hann taldi hafa orðið hjá mér í tryggingamálinu síðan lögin voru samþ. Hann hefir ekkert að þakka fyrir, því að sinnaskiptin eru engin. Ég lít eins á málið og áður. Það er alveg rétt, að ástæðan fyrir því, að málið mætti svo mikilli mótstöðu í hv. Ed., var sú aðferð, sem notuð var af stjórnarflokkunum, því að það segir sig sjálft í lýðræðislandi, að það er skýlaus réttur Sjálfstfl., sem hefir að baki sér nærri helming allra landsmanna, að fá að hafa áhrif á gang mála, og þeir stjórnmálaflokkar, sem nota sín yfirráð þannig, að taka ekkert tillit til vilja eða skoðana þessa flokks, eiga tæplega skilið að vera kallaðir lýðræðisflokkar. Hæstv. ráðh. var að víkja að orðum hv. 1. þm. Reykv., Magnúsar Jónssonar, og sagði, að ég hefði snúið þeim við með miklum velvilja. Það má vel vera, og það er eðlilegt. En ég vil í viðbót við það, sem ég sagði áðan, segja það, að það, sem í hans orðum lá, var það, að hann vildi vara Íslendinga við því, sem þá hafði nýlega gerzt í Englandi, þegar tveir af forvígismönnum jafnaðarmanna þar í landi, McDonald og Philip Snowden, urðu að yfirgefa sinn flokk til þess að bjarga hinu sterka enska ríki frá þeim gífurlegu gjöldum, sem stöfuðu af atvinnuleysistryggingunum í Englandi. Sú rödd, sem varar við slíku, á vissulega rétt á sér, og þess vegna er það rangt af hæstv. ráðh. að virða slíka rödd að vettugi. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði haldið því fram, að tryggingalöggjöfin hefði verið illa undirbúin. Ég sagði það ekki, en hitt sagði ég, og það er rétt, að á löggjöfinni hefðu verið svo áberandi gallar, að það hefði ekki átt að samþ. hana breytingalaust. Ég benti þar á mörg atriði og sannaði, að lögin voru sumpart óákveðin og sumpart þannig orðuð, að það var hægt að misskilja, og sum ákvæði vantaði. Ég man, að ég gerði fjölda fyrirspurna til hæstv. ráðh., en hann gat engu svarað öðru en því, að lögin skyldu verða lagfærð á næsta þingi. Ég held því fram, að það sé ekki rétt aðferð við lagasetningu að hroða af lögum, sem maður veit, að eru svo gölluð, að það verður að taka þau til meðferðar þegar á næsta þingi. Hinsvegar dettur mér ekki í hug að neita því, að þegar verið er að setja lög um nýmæli hér á landi, þá er alveg eðlilegt, að einhver efnisákvæði verði þannig, að það þurfi að breyta þeim, en þau atriði, sem ég benti á 1935, voru að mestu leyti formsatriði, sem hverjum manni lágu í augum uppi, þegar búið var að benda á þau, enda gat hæstv. ráðherra engu svarað og fór hjá sér eins og krakki, þegar ég benti á þetta. Ég held, að ég þurfi svo ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég tel, að það sé hið eina rétta í þessu máli, og ég skora á hv. stjórnarflokka að gera það, að leita samkomulags innan alls þingsins um málið, en nota ekki sinn litla meiri hluta til þess að knýja fram aðeins það, sem þeir sjálfir vilja. Eftir lýðræðisreglum eiga andstöðuflokkar stj. fulla heimtingu á því, að tekið sé tillit til þeirra skoðana, en það var ekki gert 1935, eins og ég hefi tekið fram. Ég hefi svo þessi orð ekki lengri, en býð góða nótt öllum þeim, sem kunna að hlusta.

* Flm. (Ingvar Pálmason): Ég flyt þetta frv. samkv. ákveðinni ósk frá bæjarstjórn Neskaupstaðar. Í grg. frv. eru færðar fram ástæður fyrir því, að frv. er fram borið, og tel ég, að þar sé nokkuð skýrt fram sett, hve knýjandi ástæður eru fyrir því, að frv. þetta nái fram að ganga. Ég tel þó rétt að láta nokkur orð fylgja auk þessara upplýsinga, sem gefnar eru í grg., og þykir mér þá hlýða að byrja fyrst á tildrögunum til þess, að þessi verksmiðja var reist. Eins og mörgum hv. þdm. er kunnugt, var fyrir á þessum stað fóðurmjölsverksmiðja, sem rekin var um nokkurra ára skeið með sæmilegum árangri, fyrst af útlendum manni, og þegar hann hvarf héðan, réðst bærinn í að kaupa verksmiðjuna og starfrækja hana. Á meðan hún var rekin sem fóðurmjölsverksmiðja má segja, að árangurinn af rekstri hennar hafi verið mjög sæmilegur, þar til draga fór úr þorskveiðunum við Austurland. Þá minnkaði auðvitað verkefni verksmiðjunnar og rekstur hennar gekk þá erfiðlega, þar sem ekki var hægt að hafa handa henni verkefni síðustu árin nema mjög stuttan tíma ársins. Þá var engin síldarbræðsla á Austurlandi, og það var álitið rétt að gera tilraun með síldarbræðslu á Austurlandi í sambandi við fóðurmjölsverksmiðjuna, og menn litu þannig á, að bæði þar sem þetta væri tilraun, þá væri ekki ástæða til annars en að byrja með litla verksmiðju, og sérstaklega var það þó, sem reið hér baggamuninn í því, að menn voru bjartsýnir um afkomu lítillar verksmiðju á Austurlandi, að árin 1931–1933 hafði verið töluverð síldveiði í fjörðum þar eystra. Það var smásíld og millisíld mest, sem veiddist, og markaðurinn fyrir hana var að vísu nokkuð sérstakur, þar sem hún var send út í ís til Þýzkalands, því að það fékkst nokkuð meira fyrir hana þannig. Það var gerð tilraun með söltun á síld, en hún bar ekki góðan árangur. En á þessu ári kom það í ljós, að mikill meiri hluti síldaraflans var ónothæfur. Það var sérstaklega seint á árinu 1932 og í byrjun ársins 1933, en þá var þessi síldveiði svo mikil, að það varð iðulega að moka síldinni í sjóinn aftur, fleiri hundruð tunnum daglega. Þetta gerði það að verkum, að bæjarstjórn og íbúar Neskaupstaðar yfirleitt töldu, að það væri óforsvaranlegt að reyna ekki að hefjast handa og koma upp verksmiðju í sambandi við fóðurmjölsverksmiðjuna, sem gæti unnið úr þessum hráefnum, og menn voru svo bjartsýnir, að þeir gerðu sér vonir um, að þessi veiði héldist áfram, og ef svo hefði reynzt, hefði verið tryggt verkefni fyrir litla verksmiðju, en það var ekki þörf á stórri verksmiðju vegna þessarar veiði. Að þessu var svo horfið, og bærinn réðst í að byggja síldarbræðslustöð, sem átti að geta brætt 200–300 mál á sólarhring. Þegar verksmiðjan var komin í fullt lag, skeður tvennt í senn, fyrst það, að fjarðaveiðin bregzt alveg, og hefir ekki verið siðan verksmiðjan var reist, og í annan máta skeður það, að þorskveiðin á Austfjörðum bregzt líka alveg, svo að eitt af aðalverkefnum verksmiðjunnar vinnsla úr fiskúrgangi, bregzt. Þegar svo er komið, er það sýnilegt, að það vantar verkefni handa verksmiðjunni, og þá er ráðizt í það, með hálfum huga þó, að fá togara, sem aðallega var notaður til síldveiða við Norðurland, með hálfum huga, vegna þess að það var trú manna, að það gæti ekki borið sig að reisa síldarbræðslu á Austurlandi með það fyrir augum, að hún fengi verkefni frá síldarmiðunum við Norðurland; það yrði of langt fyrir skipin að sækja þangað og erfitt að fá skip til þess að leggja þar upp, vegna þess að það tæki svo langan tíma að sigla þangað. Samt var í þetta ráðizt, og þessi togari stundaði síldveiðar á hinum vanalegu norðlenzku síldarmiðum sumarið 1936 með þeim árangri, að hann fiskaði eftir aðstöðu og veiðarfæraútbúnaði fullt eins vel og önnur skip af sömu stærð fyrir Norðurlandi, þó að hann þyrfti að fara með síldina til Austfjarða. Í sumar er þessi sami togari hafður til veiða, en þá eru líka hafðir 5 heldur smáir bátar, sem stunda síldveiði við Norðurland, en eru gerðir út frá Norðfirði. Og reynslan er sú, að þessir bátar hafa sóti eftir að fá að leggja upp aflann í þessa verksmiðju, og það er þægilegt fyrir þá, sem eiga þar heima, að leggja aflann þar upp. En þó hefir það nú reynzt svo, að það hefir ekki verið hægt að fullnægja þeirri þörf að taka af þeim alla veiðina, vegna þess að verksmiðjan er samningsbundin við togarann, sem á að tryggja henni verkefni, svo að bátarnir verða að sitja á hakanum, og það hefir komið fyrir, að þeir hafa orðið að biða í viku áður en hægt var að afgreiða þá, og stundum hafa þeir orðið að fara aftur óafgreiddir, því að þá hefir togarinn komið aftur, svo að það hefir ekki verið hægt að taka veiðina af bátunum. Það hefir m. ö. o. sannazt þessi tvö ár, sem verksmiðjan hefir fengið verkefni frá síldarmiðunum við Norðurland, að þau skip, sem hafa lagt upp í þessa verksmiðju, hafa fiskað eins vel og hver önnur skip af sömu stærð, sem lagt hafa upp á Norðurlandi. Ég veit, að hv. þdm. geta gengið úr skugga um þetta með því að fara yfir síldaveiðilista skipanna frá síðasta sumri, og þá kemur í ljós, að þessi skip, sem eru af mismunandi stærð, frá togara og niður í 17 tonna báta, eru hlutfallslega með þeim allra hæstu af sinni stærð. Með þessu er það sannað, að það er hégilja ein, að verksmiðjan liggi svo óheppilega fyrir miðunum norðlenzku, að það sé ekki hægt að hyggja á því, að þar geti þrifizt sæmilega stór verksmiðja, sem er fyrsta skilyrðið fyrir því. að síldarbræðsla geti borið sig, að hafa afkastamöguleika fyrir nægilega miklu til þess að reksturinn verði ekki hlutfallslega allt of dýr, miðað við afköst. Það hefir líka komið í ljós, að þó að verksmiðjan gæti borið sig, ef hún hefði átt kost á að fá hráefni á þann hátt, sem upphaflega var hugsað, þá er undir núv. kringumstæðum óhugsandi, að verksmiðjan verði rekin með sæmilegri afkomu, nema því aðeins, að hún verði stækkuð. Hitt er líka sannað, að skilyrðin þarna fyrir síldarbræðslu eru alveg eins góð eins og viðast hvar annarsstaðar á landinu. Af þessu leiðir það, að nú liggur ekki annað fyrir en að stækka þessa verksmiðju eða að leggja hana niður. Hv. þdm. er öllum kunnugt um, að jafnlitlu bæjarfélagi og Neskaupstaður er og ekki betur stæðu fjárhagslega en bæjarfélög eru yfirleitt nú, er algert ofurefli að ráðast í að stækka verksmiðjuna ofan á annað, sem bærinn þarf að hafa með höndum, til þess að hún geti orðið það fullkomin, að vænta megi af henni sæmilegs rekstrar. Þess vegna er það, að bæjarstj. hefir einróma samþ. að skora á okkur þm. kjördæmisins að flytja frv. um, að ríkið taki að sér þessa verksmiðju og hún verði rekin alveg á sama hátt og verksmiðjur ríkisins á Sigluf. og undir sömu stjórn. Það má vel vera, að mörgum finnist, að hér sé gengið út á varasama braut að því leyti, að eins og menn vita, eru nú uppi mjög viða óskir um nýjar verksmiðjur, og með því að ríkið taki að sér þessa verksmiðju og fullkomni hana og reki á sama hátt og verksmiðjurnar á Siglufirði, Raufarhöfn og Sólbakka, sé stefnt inn á þá braut að verða við kröfum og óskum frá mörgum öðrum héruðum í þessu efni; en ég vil benda á, að hér stendur alveg sérstaklega á. Hér er um að ræða atvinnurekstur, sem engum dettur í hug að bera á móti, að sé nauðsynlegur á þessum stað, atvinnurekstur, sem leggst niður, nema því aðeins, að eitthvað verði að gert, og það hefir hingað til verið litið svo á, að það væri ríkinu ekki óviðkomandi, þegar svo stæði á, og ég vil minna á verksmiðjuna á Sólbakka t. d., sem nú sem stendur liggur sízt betur við til hagkvæms rekstrar heldur en þessi verksmiðja, þó að hún hafi á sinum tíma verið talin gera það, og ég tel óforsvaranlegt að láta þá starfsemi leggjast niður, og ég hygg, að það sé ekki flokksmál. Þó að sú verksmiðja liggi langverst allra síldarverksmiðja á landinu að því er snertir fjarlægð frá fiskimiðunum, þá veit ég ekki annað en að rekstur hennar gangi mjög sæmilega. Það má líka benda á Raufarhöfn. Það lá við, að starfsemin þar yrði lögð niður, en þá yfirtók ríkið verksmiðjuna og lét reka hana undir sömu stjórn og síldarbræðslur ríkisins á Siglufirði. Hér virðist því vera til staðar nákvæmlega sama ástandið og var til staðar, þegar verksmiðjurnar á Raufarhöfn og Sólbakka voru keyptar. En auk þess er annað atriði, sem hér kemur mjög til greina, og það er það, að þessi verksmiðja er, eins og skiljanlegt er, byggð með lánum, sem hafa verið mjög litið afborguð, en lán til fóðurmjölsverksmiðjunnar hafa verið talsvert afborguð, og ríkissjóður er í ábyrgð fyrir lánunum. Hann hefir að vísu 2. veðrétt í öllum eignum, og ég tel, að tryggingin fyrir þeim lánum sé mjög sæmileg, en það, sem hvílir á 1. veðrétti, mun vera um 30000 kr. Ég þori ekki að segja með fullri vissu, hve byggingarlánin eru mikil, sem hvíla á verksmiðjunni - ég hefi ekki skýrslu um það við hendina sem stendur -, en ég hygg, að þau lán, sem ríkissjóður stendur í ábyrgð fyrir og hefir að tryggingu 2. veðrétt í verksmiðjunni, muni vera eitthvað yfir 100 þús. kr. Ef starfsemi þessarar verksmiðju leggst niður og bærinn ætti að reka verksmiðjuna, sem hann er neyddur til, því að hann hefir enga von um að geta fengið þau lán, sem nauðsynleg væru til þess að stækka verksmiðjuna, þar sem á bænum hvíla ýms önnur verkefni, sem hann verður óhjákvæmilega að rækja, þá mundi af því leiða, að verksmiðjan legðist niður, því að enda þótt ég geti ímyndað mér, að mörgum dytti í hug. að það mætti stofna hlutafélag utan um fyrirtækið, ef það er sæmilega arðvænlegt, þá er það svo, að á Austfjörðum er ekki til fjármagn í slíkt hlutafélag. Ástandið er þannig þar, og þó að fullur vilji sé fyrir hendi í þessu etni, þá vantar fjármagnið. Það getur vel verið, að mönnum þyki þetta vera heldur mikil gjaldþrotsyfirlýsing fyrir Austfirðinga, en ég vil spyrja, hvaða landsfjórðungur mundi belur staddur en Austfirðir eftir að hafa haft fiskileysi í 7 ár. Eitt skal ég játa, að það eru til margir menn á Austurlandi, er stunda aðra atvinnu en sjávarútveg, t. d. margir bændur um héraðið, sem gætu til samans lagt fram 500 þús. kr. í slíkt fyrirtæki, en það er ekki þeirra hlutverk. Þeir, sem eiga að standa undir þessu. eru þeir menn, sem verja kröftum sínum og fé í sjávarútveginn, og ég hika ekki við að segja, að þessi lýsing sé rétt. Það má vera, að fé sé til annarsstaðar, en ég hygg, að það mundi verða erfitt að fá það, og auðvitað mundi það sízt hryggja mig. þó að árangurinn af þessari málaleitun yrði sá, að stofnað yrði hlutafélag utan um þetta fyrirtæki, ef það yrði þá ekki aðeins á pappírnum, því að ég hygg, að það hafi lítið að segja, þó að menn skrifi sig fyrir hlutum, ef ekkert fé er innborgað. Niðurstaða þessara hugleiðinga - og hygg ég, að fleiri hafi komizt að svipaðri niðurstöðu, –verður þá sú, að eina ráðið til þess að tryggja það, að þessi verksmiðja verði rekin áfram, er það, að ríkissjóður yfirtaki verksmiðjuna og ríkissjóður eða stjórn síldarbræðslnanna á Siglufirði láti stækka hana, svo að hún verði fær um að vinna úr því síldarmagni, sem getur gefið sæmilega afkomu. Ég þykist ekki þurfa að minna á, að það er töluvert athugavert á stað eins og Austfjörðum, þar sem veiðiskapurinn hefir gengið svo hörmulega á undanförnum árum, þegar við borð liggur, að fyrirtæki, sem hefir skapað mikla vinnu og talsverðan gjaldeyri, og telja má víst, að slík starfsemi leggist algerlega niður, ef ekkert verður að gert. Ég held því, að hv. þdm. hljóti við nánari áthugun að komast að þeirri sömu niðurstöðu og ég, að hér verður að taka til ráðstafana, og ég er sannfærður um það, að þær ráðstafanir, sem hægt er að gera, eru ekki aðrar en þær, sem farið er fram á í þessu frv. Ég hefi í þessum fáu orðum reynt að skýra málið, svo sem mér hefir verið unnt, auk þess sem gert er í grg. frv., og ég treysti því, að hv. d. taki þessu máli vel og vísi því til hv. sjútvn. að umr. lokinni.