Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef tekið að mér í fjarveru 1. flm., hv. 7. þm. Reykv. (EA), að mæla fyrir till. til þál., sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að útvega nú þegar byggingarsjóði ríkisins það lánsfé, sem húsnæðismálastjórn telur nauðsynlegt til að bæta úr brýnustu þörf: enn fremur að útvega nú þegar byggingarsjóði Búnaðarbankaas fé til þess, að hann geti bætt úr aðkallandi þörfum vegna íbúðabygginga í sveitum. Efnislega svipaða þáltill. þessari fluttum við nokkrir þm. Framsfl. á síðasta Alþingi, en sú till. dagaði uppi í n. Höfum við því leyft okkur að flytja hana aftur í svo til óbreyttu formi. Á s.l. ári voru útlán úr hinu almenna veðlánakerfi úr byggingarsjóði ríkisins um 71 millj. 798 þús. kr. Er þetta verulega miklu hærri upphæð en áður hefur verið veitt til íbúðalána á vegum þessarar stofnunar, siðan hún var sett á stofn árið 1955. Hér er ekki eingöngu um ný lán að ræða, því að rúmar 12 millj. kr. af þessari upphæð eru breytingar á víxillánum, sem ýmsir húsbyggjendur höfðu, en var nú breytt í föst lán. Þó að upphæð þessi sé krónulega nokkru hærri en lánað hefur verið áður, er það öllum augljóst mál að eftir þær gífurlegu hækkanir, sem urðu á s.l. ári á byggingarkostnaði, muni þessi fjárhæð ekki hafa komið húsbyggjendum að meira liði en þau lán, sem veitt hafa verið á undanförnum árum á vegum hins almenna íbúðalánakerfis, hafa gert. Áætluð lánsþörf á árinu 1961 úr byggingarsjóði ríkisins, ef miðað er við það, að hver umsækjandi geti fengið hámarkslán, sem er samkvæmt lögum 100 þús. kr., og ef einungis er miðað við þær umsóknir, sem fyrir liggja hjá húsnæðismálastjórn í árslok 1960, annaðhvort umsóknir, sem enga afgreiðslu hafa fengið, eða þá umsóknir, sem aðeins hafa fengizt smávægileg lán út á, - áætluð lánaþörf byggingarsjóðs á árinu 1961, miðað við þetta, er um 126 millj. kr. En þó er þess að geta, að hjá húsnæðismálastjórn lágu um s.l. áramót nm 92 umsóknir, sem stjórnin viðurkenndi ekki, voru gallaðar, og ef þær eru taldar með, mun lánaþörf byggingarsjóðsins á næsta ári út á þær umsóknir, sem þegar liggja fyrir, nema um 135 millj. kr. Nú er talið að beztu manna yfirsýn, að tekjuvon sjóðsins á þessu ári muni ekki fara fram úr 30–35 millj. kr., þannig að öllum er ljóst, að hér skortir verulega á, mjög verulega á um, að hægt sé að fullnægja þeim umsóknum. sem fyrir lágu um s.l. áramót, hvað þá að nokkuð sé hægt að greiða upp í þær umsóknir, sem kynnu að berast byggingarsjóðnum á þessu ári. Þegar menn virða þetta fyrir sér og meta ástand það, sem í dag er hjá fjölmörgum húsbyggjendum, sem er í fáum orðum það, að fjöldi þeirra, sem byrjað hafa á byggingum á undanförnum árum, eru hreinlega að gefast upp á sínum byggingum í miðjum klíðum, vegna þess að byggingarkostnaðurinn hefur vaxið svo gífurlega og erfiðleikar eru sennilega meiri nú en þeir hafa nokkru sinni áður verið fyrir þetta fólk að ná í nokkurt lán, - þegar þetta er haft í huga, geta menn séð, að hér er um verulegt og knýjandi verkefni að ræða. Ég vil leyfa mér til upplýsingar fyrir hv. þm. að gefa hér nokkrar upplýsingar, sem ég hef aflað mér um ástand þessara mála, miðað við síðustu áramót, og þá vildi ég upplýsa í leiðinni um tölu umsókna og hvað hefur komið á hvern stað af peningum úr húsnæðismálastjórn á s.l. ári. Um síðustu áramót voru lánaðar rúmar 43 millj. kr. í kaupstöðum landsins á 1005 umsækjendur. Þá lágu fyrir hjá byggingarsjóði um 655 umsóknir úr kaupstöðum landsins sem enga afgreiðslu höfðu fengið. Ef ætti að vera hægt að fullnægja 100 þús. kr. lánum út á hverja þessara umsókna, sem lágu fyrir um s.1. áramót, þyrfti til þess tæpar 102 millj. kr. Í hreppsfélögunum er ástandið þannig, að þar hafa verið lánaðar á vegum byggingarsjóðs eða húsnæðismálastofnunarinnar um 13.7 millj. kr. á s.l. ári, út á 306 umsóknir. Þá lágu fyrir um 118 umsóknir frá hreppsfélögum, sem enga peninga höfðu fengið. En ef ætti að fullnægja þeim í hámark, þyrfti til þess rúmar 10.4 millj. kr., eða samtals yrði þetta um 24 millj, kr., sem tekjuþörf byggingarsjóðsins væri, ef ætti að vera hægt að fullnægja lánsumsóknum úr hreppsfélögum á landinu, sem lágu fyrir hjá húsnæðismálastjórn um síðustu áramót. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þessa þáltill. Efni hennar er ljóst, og þær upplýsingar, sem ég hef gefið hér og ég hef fengið frá mönnum, sem bezt þekkja til sýna, að hér er um mjög verulega knýjandi verkefni að ræða. Ég vil leyfa mér að lýsa því yfir, að ég tel ástæðulaust á þessu stigi málsins að vantreysta því fyrir fram, að hæstv. ríkisstj. geri eitthvað í að afla byggingarsjóðnum einhverra viðbótartekna á þessa ári, svo að hann geti staðið sæmilega í ístaðinu. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að umr. um mál þetta verði frestað og því vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég flyt tillögu þessa á þskj. 193 ásamt hv. 5. landsk. þm. Tillagan fjallar um það að fela ríkisstj. að láta rannsaka eftir föngum magn smásíldar hér við land og hversu mikið megi af henni veiða án þess að rýra heildarafrakstur íslenzku síldarstofnanna. Jafnframt verði athugað, á hvaða stöðum og hvaða árstímum sé unnt að hagnýta smásíldina til niðursuðu. Eins og kunnugt er, hafa síldveiðar verið einn af megnþáttum íslenzks sjávarútvegs. Vegna aflabrests á síðari árum. eða allt frá 1945, hefur hlutur síldarafurðanna í þjóðartekjunum heldur farið minnkandi. En þrátt fyrir þá staðreynd gefa síldveiðarnar þó þjóðarbúinu drjúgar tekjur, og miklar vonir starfandi manna um land allt eru við það bundnar, að þær eigi eftir að aukast. Að undanförnu hefur athygli útgerðarmanna og sjómanna beinzt að því í ríkara mæli en áður, að finna þurfi leiðir til betri hagnýtingar síldaraflans og þá sérstaklega með aukinni niðursuðu. Þá hefur verið að því unnið að afla markaða erlendis fyrir hraðfrysta síld. Hér á hv. Alþ. hefur nokkrum sinnum verið vikið að þessum málum, og leyfi ég mér sérstaklega að minna á ályktun Alþ. um niðursuðu sjávarafurða, sem samþykkt var að tilhlutan fjvn. á árinu 1955. í grg. fyrir till. fjvn. kemur fram, að sérstaklega er átt við niðursuðu síldar. Ályktunin hljóðar svo, með leyfi hv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að kveðja til þess sérfróða menn að athuga gaumgæfilega, með hverjum hætti verði komið upp hér á landi fullkominni niðursuðu á sjávarafurðum til útflutnings. Ríkisstj. rannsaki jafnframt, hvernig ríkið geti greitt götu þeirra aðila, einstaklinga, eða félaga, sem stofna vilja til slíks iðnaðar. Þess er vænzt, að ríkisstj. hraði, svo sem unnt er, athugunum og framkvæmd í máli þessu. Kostnaður af athugunum þeim, sem í Þál. felast, greiðist úr ríkissjóði.“ Meðal annars í samræmi við þessa ályktun Alþ. hafa nokkrar athuganir farið fram á því, hvernig unnt væri að efla niðursuðuiðnaðinn. Er skemmst að minnast komu norska verkfræðingsins hingað til lands á s.l. sumri. sem hér starfaði á vegum Iðnaðarmálastofnunarinnar. Gerði hann athuganir á ástandi og framtíðarhorfum niðursuðuiðnaðarins, jafnframt því sem hann leiðbeindi einstökum verksmiðjum varðandi tæknileg vandamál í niðursuðu. Verkfræðingurinn skilaði allýtarlegu áliti, sem hv. alþm. hafa meðal annars átt kost á að kynna sér. Margt virðist benda til þess, að niðursuða síldar eigi eftir að aukast til stórra muna hér á landi. Að sjálfsögðu mun Þróunin fara eftir því, hvernig tekst til um fjáröflun í því skyni, og markaðshorfum á hverjum tíma. Á þessu sviði atvinnulífsins höfum við Íslendingar bezta hráefnið, sem fáanlegt er, og smám saman mun íslenzkur niðursuðuiðnaður afla sér þeirrar þekkingar og tækni, sem nauðsynleg er til þess að framleiða úrvalsvöru. Veiði smásíldar hefur til langs tíma verið stunduð hér við land og einkanlega á Eyjafirði. Hefur langmestur hluti aflans farið í bræðslu og þá oftast nær fyrir mjög lágt verð. Veiðar þessar hafa allmikið verið gagnrýndar, en þó sérstaklega nú upp á síðkastið. Tvennt hafa menn fundið þessum veiðum til foráttu. Í fyrsta lagi, að síldarstofninum stafaði af þeim hætta, þar sem um ungviði væri að ræða, oft ekki nema 2–3 ára gamla síld, sem veidd væri á uppeldisstöðvum sínum, en fiskifræðingar telja fullvaxna norðurlandssíld vera 8–12 ára gamla, væri því um fullkomna rányrkju að ræða, sem hlyti að hefna sín fyrr en síðar. Í öðru lagi, að veiði smásíldarinnar einvörðungu til bræðslu gefi svo lítið í aðra hönd, að sjálfsagt sé að hagnýta hana með öðrum hætti, svo sem sjóða hana niður. Hefur í þessu sambandi verið á það bent, að Norðmenn sjóði niður þúsundir lesta af smásíld árlega, sem seldar eru svo á erlendum mörkuðum. Vorið 1959 skipaði atvmrh. nefnd þriggja manna til að gera áætlanir um stofnkostnað og rekstur hæfilegrar niðursuðuverksmiðju á Akureyri, er einkum vært ætlað að nýta þá smásíld, sem veiddist í Eyjafirði. Nefndarmenn voru þeir Sigurður Pétursson gerlafræðingur, Jakob Jakobsson fiskifræðingur og Albert Sölvason, Akureyrí. Skiluðu þeir mjög ýtarlegu áliti. Um smásíldina í Eyjafirði segir í nefndarálitinu á bls. 2. sem ég leyfi mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Alls voru tekin til rannsókna 18 sýnishorn smásíldar og í hverju þeirra frá 100–200 síldar. 14 sýnishornanna voru tekin á tímabilinu frá 26, maí 1959 til 10. janúar 1960. Hin höfðu verið tekin á árunum 1958, 1953 og, 1949. Rannsóknir á þessum sýnishornum leiddu í ljós, að smásíld sú, sem veidd var í Eyjafirði vorið og sumarið 1959 og fór þá í niðursuðu, var að langmestu leyti sumargotsíld frá 1957, þ.e.a.s., að hún var tveggja ára á sumrinu 1959. Rannsóknir á sýnishornunum 1949. 1953 og 1957 sýna, að þá var sumargotsíld einnig í meiri hluta, einkum á meðal síldar innan við tveggja ára aldur. Í stærri síldinni ber hins vegar nokkuð meira á vorgotsíld. Þær niðurstöður, sem draga má af þeim gögnum, sem fyrir liggja, benda því eindregið til þess, að smásíldin, sem notuð er til niðursuðu, sé að mestu leyti tveggja ára sumargotsíld. Hrygningarstöðvar sumargotsíldarinnar eru mjög víða við strendur landsins, en meginmagnið mun þó oftast hrygna við Suður- eða Suðvesturland. Sum árin, eins og t.d. 1957, hrygndi síld norður á Húnaflóa í ágústmánuði. Þó verður að gera ráð fyrir, að smásíldarveiðar í Eyjafirði séu aðallega háðar hrygningu sumargotsíldarinnar við Suðurland, og þar með eru þær einnig háðar öllum þeim öðrum þáttum í umhverfi síldarseiðanna, sem hafa úrslitaáhrif á styrkleika árganganna og göngur þeirra fyrsta hluta æviskeiðsins. Er hér einkum átt við strauma og hitastig sjávarins, magn svifdýra og plantna, veðurfar o.fl. Það er því ljóst, að sveiflur í magni smásíldarinnar geta gefið mjög mikilsverða vitneskju um væntanlegar sveiflur í magni hafsíldarinnar nokkrum árum síðar, svo að frekari smásíldarrannsóknir eru ekki einungis nauðsynlegar vegna væntanlegs niðursuðuiðnaðar, heldur einnig vegna allra síldveiða okkar.“ Enn fremur segir á bls. 7 í sama nál. undir fyrirsögninni „Smásíldarmagn og hámarksafli“, en þann kafla leyfi ég mér að lesa, hann er stuttur, með leyfi hæstv. forseta: „Því miður eru smásíldarrannsóknir Íslendinga svo skammt á veg komnar, að ekki er unnt að ákvarða með neinni nákvæmni stærð síldarstofnsins. Til þess að gera sér einhverja grein fyrir þeirri hámarksveiði smásíldar, sem ekki geti skaðað stofninn, verður að styðjast við þau gögn, sem til eru, þótt ófullnægjandi séu. Sennilegt er, að íslenzku síldarstofnarnir séu nú ca. 1–5 millj. smálesta, og er sú staðhæfing fyrst og fremst byggð á endurheimtu síldarmerkja miðað við aflamagn. Verður þá að gera ráð fyrir, að hver árgangur vegi á 5–10 ára aldri 200 þús. til 1 millj. smálesta. Tveggja ára gamall mundi slíkur árgangur vega 1/5 þyngdar fullvaxna árgangsins, eða 40 þús. til 200 þús. lestir. Þar eð tölur þessar eru sennilega fremur of lágar en of háar, virðist hættulaust að veiða allt að 300 lestir af smásíld á ári. Þessu til stuðnings skal þess getið, að endurheimtur síldarmerkja þeirra, sem merkt var með á Akureyrarpolli s.l. haust, benda til, að þá hafi verið 10 þús. til 30 þús. lestir af tveggja ára síld í Eyjafirði einum. Er ólíklegt, að þar hafi verið nema lítill hluti allrar ungsíldar við Ísland, þar eð vitað er um ýmsar aðrar mikilvægar uppeldisstöðvar við lundið. Gerlegt væri að fá úr þessu skorið með allsherjarrannsókn á smásíldarmagninu með bergmálsdýptarmælum og veiðitilraunum. Það, sem að framan hefur verið sagt, á aðeins við um veiðiþol stofnsins. Hins er enn ógetið, hvort smásíldarveiðar eru æskilegar frá hagrænu sjónarmiði. Er því til að svara, að sé miðað við útflutningsverðmæti, eru smásíldarveiðar í þágu niðursuðuiðnaðarins tvímælalaust æskilegar. Hins vegar er mjög vafasamt, hvort æskilegt er að veiða smásíld í bræðslu. Með aukinni veiðitækni er veiði stórsíldar að verða svo örugg, að sennilega verður beint tap af smásíldarveiðinni í bræðslu eftir nokkur ár, enda þótt ekki sé gert ráð fyrir ofveiði. Því er nauðsynlegt, að gefin verði út reglugerð um bann á veiði smásíldar til bræðslu.“ Eins og fram kemur í nefndu áliti kunnáttumanna, eru smásíldarrannsóknir okkar Íslendinga enn skammt á veg komnar. Með þeirri tækni, sem nú er unnt að beita, er hægt að fá nánari upplýsingar um hagi smásíldarinnar og þar með hvers þurfi að gæta í sambandi við veiði hennar. Um þetta hef ég rætt við Jakob Jakobsson fiskfræðing, og telur hann rannsókn nauðsynlegs og auðveit að framkvæma hana, ef fé er fyrir hendi. Við flutningsmenn tillögu þessarar teljum, að hér sé um svo mikið hagsmunamál Íslenzks sjávarútvegs að ræða, að sjálfsagt sé að láta þær athuganir sem fyrst fara fram, sem tillaga þessi fjallar um. Varðandi síðari mgr. till., að jafnframt verði athugað, á hvaða stöðum og á hvaða árstímum sé unnt að hagnýta smásíldina til niðursuðu, vil ég taka fram, að vitað er um smásíld víðar en í Eyjafirði, eins og t.d. í Ísafirði og Skagafirði. Um þetta þarf að fá upplýsingar, enda bendir norski sérfræðingurinn, sem ég gat um áðan, á það í skýrslu sinni. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að óska eftir því, að umr. verði frestað og till. visað til hv. fjvn.



Herra forseti. Samkvæmt núv. skipan tryggingamála hér á landi hætta fjölskyldubætur vegna barna, við 16 ára aldur. Í skattamálum og á ýmsum fleiri sviðum eru mörk dregin við Þennan sama aldur skattgreiðendum í óhag. Þeir, sem hafa á framfæri sínu námsfólk yfir 16 ára að aldri. vita þó af reynslu, hversu ósanngjarnt þetta aldurstakmark getur verið. Ýmsum finnst, að einmitt um 16 ára aldurinn verði kostnaður vegna námsfólksins meiri en nokkru sinni fyrr. Það er tilgangur þessarar till. að fá kannað, hvernig bæta megi úr því óréttlæti, að menn missi fjölskyldubætur og skattafrádrátt vegna barna, þegar þau í raun og veru verða fjölskyldunni dýrust. Þegar niðurstöður slíkrar athugunar liggja fyrir, má væntanlega velja um leiðir til úrbóta. Í öðrum löndum er vandamál þetta mjög vel þekkt, og hafa verið farnar ýmsar leiðir til leiðréttingar, Í ársskýrslu framkvæmdastjóra Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, ILO, fyrir 1960, sem hv. þm. hafa fengið senda í norskri þýðingu og nefnist þar „Ungdom og Arbeid“, segir m.a. svo: „Venjulega hætta fjölskyldubætur vegna barna við aldur milli 15 og 18 ára. Þar sem skyldunám tíðkast, eru ávallt greiddar bætur fram til þess tíma, er viðkomandi börn ná lægsta aldri til að hætta námi. Í nokkrum löndum, svo sem Kanada og Frakklandi, má ekki greiða bætur, nema barn sæki reglulega skóla. Í flestum löndum skapa reglur grundvöll til áframhaldandi bóta fram yfir meðalaldur barna í framhaldsskólum. Þetta á þá við börn, sem stunda reglulega dagskóla til framhaldsnáms, bóknáms eða verknáms, sem iðnnemar eða á annan hátt. Slíkar framhaldsbætur gilda venjulega í 2–3 ár.“ Till. þessi fer fram á það, að Alþingi feli ríkisstj. að rannsaka, hvernig hægt sé að taka réttlátt tillit til framfærslukostnaðar námsfólks yfir 16 ára að aldri í trygginga- og skattalöggjöf landsins. Herra forseti. Ég legg til, að umr. um málið verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Það er síður en svo, að ég sé andvígur því, að sú till., sem hér hefur verið borin fram, verði samþykkt. Ég tel, að hér sé þörfu máli hreyft og full þörf sé úrbóta í þessum efnum. Ég er hv. frsm. fyllilega sammála um, að það er ranglæti í því, að foreldrar, sem kosta til náms börn yfir 16 ára aldur, skuli missa öll þau fríðindi, sem þeir nú njóta vegna barna, sem eru innan 16 ára aldurs. Það er alveg rétt, að kostnaðurinn verður oft meiri eftir þennan aldur. En ástæðan til þess, að ég stóð hér upp, er sú, að ég taldi rétt að upplýsa það, að nefnd, sem að undanförnu hefur setið á rökstólum og haft til meðferðar endurskoðun skattalaganna, hefur rætt þetta mál. Þó auðvitað aðeins hvað snertir skattahliðina, en ekki tryggingahliðina. Ég held, að mér sé óhætt að segja, að í nefndinni hafi menn verið á einni skoðun um það, að ástæða væri hér til úrbóta, og í þeim till., sem frá nefndinni komu, - en ég tel það ekkert leyndarmál, þó að þessar till. hafi að vísu ekki enn þá verið lagðar fram, þar sem málið er enn þá til meðferðar í ríkisstj., - er gert ráð fyrir, að a.m.k. verði heimilað í framtíðinni að taka meira tillit en nú er til þess við skattalagningu, að foreldrar hafa námskostnað vegna barna yfir 16 ára aldri. Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram þegar á þessu stigi málsins, en að öðru leyti tel ég alveg sjálfsagt, að þessari till. verði vísað til nefndar og hún verði athuguð þar.



Herra forseti. Við höfum, þingmenn Norðurl. e., ásamt hv. 10. landsk. leyft okkur að flytja á þskj. 255 till. til pál. varðandi rafvæðingu Norðausturlands, þess efnis, að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að láta fara fram á árinu 1961 nauðsynlegan undirbúning til þess, að háspennulína verði lögð frá Laxárvirkjun til Kópaskers, Raufarhafnar og Þórshafnar á árunum 1962–1963, eins og ráð er fyrir gert, eða að rafvæðing hlutaðeigandi byggðarlaga verði á annan hátt a.m.k. jafnvel tryggð á sama tíma. Í þeirri áætlun, sem á sínum tíma var gerð um rafvæðingu landsins á tíu árum, var gert ráð fyrir því, að háspennulína yrði lögð frá Laxarvirkjun í Þingeyjarsýslu eða nánar tiltekið frá Húsavík austur um Kelduhverfi, Öxarfjörð og Núpasveit til Kópaskers, þaðan austur um heiði til Þórshafnar og önnur álma frá Kópaskeri til Raufarhafnar. Var gert ráð fyrir, að þetta yrði framkvæmt á árunum 1962–63. Í sambandi við lagningu slíkrar háspennulínu, sem þarna var gert ráð fyrir, mundu allmargir sveitabæir hafa haft aðstöðu til þess að fá rafmagn samkv. þeim reglum, sem þar um hafa gilt, sennilega um eða yfir 40 bæir í Kelduhverfi og Öxarfirði og nokkrir í öðrum sveitum á þessu svæði. Nú er komið fram á árið 1961, og ýmislegt hefur verið um þessi mál rætt og þessa tíu ára áætlun, en an þess að fara nánar út í þær umr., sem átt hafa sér stað um þau mál. þykir okkur flm. rétt, að ríkisstj, verði falið að láta fara fram nauðsynlegan undirbúning á þessu ári, til þess að framkvæmdir geti hafizt, eins og ráð var fyrir gert, á árinu 1962. Við viljum gera ráð fyrir því, að af þessum framkvæmdum verði á þessum árum, 1962–63, eða að rafvæðing hlutaðeigandi byggðalaga verði á annan hátt a.m.k. jafnvel tryggð á sama tíma. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en vil leggja til, að till. verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Við hv. 1. þm. og 4. þm. Norðurl, v. og hv. 9. landsk. höfum leyft okkur að flytja þáltill. þá, sem hér er til umr. og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að hlutast til um, að reistur verði öflugur radíóviti á Sauðanesi við Siglufjörð.“ Á síðasta þingi fluttum við sömu þáltill., en hún náði þá ekki fram að ganga, enda var hún flutt seint á þinginu. Þáltill. er flutt að ósk skipstjóra- og stýrimannafélagsins Ægis á Siglufirði. Félag þetta hefur sérstaklega beitt sér fyrir þessu máli, enda þekkja skipstjórar og aðrir sjómenn á Siglufirði allra manna bezt hina miklu nauðsyn þess, að allt sé gert, sem hægt er, til þess að tryggja örugga innsiglingu og landtöku til Siglufjarðar jafnt í dimmu sem í björtu. Innsiglingin til hafnar í Siglufirði liggur eftir tiltölulega mjóum ál, að vestan Sauðanesið, sem skagar fram úr fjallinu Strákum, en að austan Hellan, sem er framhald af Siglunesi. Á sumrum liggur oft og tíðum svartur þokubakki alveg upp að landinu, sem að sjálfsögðu torveldar skipum að ná höfn í Siglufirði, og oft og tíðum hefur það komið fyrir, að fjöldi veiðiskipa hefur lent í miklum erfiðleikum með að komast inn til hafnar í Siglufirði í dimmum veðrum. Fyrr á árum var það ekki óalgengt, að skip strönduðu á Hellunni eða í nánd við Sauðanesið vegna þeirra örðugleika, sem á því geta verið fyrir skip að ná til hafnar. Það hefur verið og er mikið áhugamál siglfirzkra skipstjórnarmanna og annarra þeirra. sem þar til þekkja, að reistur verði á Sauðanesi radíóviti. Í grg. frá skipstjórafélaginu Ægi er bent á, að radíóviti sá, er á sínum tíma var reistur á Sauðanesi, hafi verið allt of lítill. aðeins 2 vött, og langdrægni hans því mjög lítil. þó að hins vegar sá viti hafi verið betri en enginn viti, en fyrir fjórum árum, eins og segir í grg., eða nú fyrir 5 árum, hafi vitinn verið lagður niður og þá talinn ónýtur, þrátt fyrir það að hann hafi verið talinn nothæfur í sjómannaalmanakinu það ár. Þá er og á það bent, að á hafsvæðinu milli Strandagrunns að vestan og Grímeyjarsunds og Kolbeinseyjar að austan séu svo að segja engar dýptarmælingar sýndar á sjókortum, þegar komið er út fyrir Skagagrunn. Á þessu hafsvæði sé það, sem síldveiðin fari fram fyrri hluta síldarvertíðar og það allt að 130 sjómílum til hafs. Þá er enn fremur bent á, að veiðiskipin lendi iðulega í þokum og súld dögum saman við að leita að veiði. Straumar og vindar hafi líka sín áhrif á, að staðsetning þeirra á leitarsvæðinu verði óákveðin og óviss. Mjög illt sé að átta sig með dýptarmælingum, eins og áður segir, aðallega vegna ónógra dýptarmælinga og mjög litillar kortlagningar. Það má öllum ljóst vera, að skip, sem fá veiði, þurfa svo fljótt sem hægt er að koma til hafnar til þess að bjarga veiðinni frá skemmdum. En þar sem farastaður er óviss, tekur oft langan tíma að ná til hafnar. Reynala undanfarinna ára hefur sýnt, að stórkostleg verðmæti hafa eyðilagzt vegna þess, hve skipunum hefur gengið erfiðlega að komast inn. Með byggingu sterks radíóvita á Sauðanesi væru þessi vandkvæði úr sögunni, þar sem skipin gætu þá miðað vitann og siglt örugglega til hafnarinnar. Að sjálfsögðu er bygging radíóvita á Sauðanesi til stóraukins öryggis fyrir öll þau skip, sem sigla þar með ströndum fram og gætu þá staðsett sig með miðunum án tillits til veðurs. Þá má og benda á, að slíkur viti væri til mikils gagns og öryggis fyrir flóabátinn, sem gengur á milli Akureyrar, Siglufjarðar og Sauðárkróks. Leiðin á milli Siglufjarðar og Sauðárkróks er mjög hættuleg í vondum veðrum. Á þessari leið eru margir grunnhólar, sem brýtur á, og leiðin stórhættuleg í myrkri og stórhríðarbyljum vetrarins. Á þessari leið fórst t.d. fyrir nokkrum árum póstbáturinn, sem þá var í ferðum milli Siglufjarðar og Sauðárkróks. Báturinn var að koma. frá Hofsósi með farþega og flutning, lenti í norðaustan stórhríð og fórst, að því er talið er, á grunnboða nokkrum nokkuð vestan við Sauðanesið. Á þessu svæði hafa farizt mörg önnur skip, þó að þau verði ekki talin hér. Siglufjarðarhöfn er ein með stærstu höfnum landsins. Þegar inn er komið, er bezta skipalægi, enda hafa mörg skip leitað þangað hafnar undan ofsaveðrum og stórhriðum Norður-Íshafsins. Árið 1960 voru skipakomur til Siglufjarðar 3023. Á þessu sést, að það er hin mesta nauðsyn á því, að allt sé gert, sem hægt er, til þess að auðvelda skipum töku slíkrar hafnar, jafnt í dimmviðrum sem á björtum degi. Siglufjörður hefur verið í tugi ára aðalmiðstöð fyrir síldveiðiflotann, sérstaklega fyrri part síldarvertíðarinnar. Margir eru þeirrar skoðunar, að Siglufjörður verði hér eftir sem hingað til miðstöð fyrir sumarsíldveiðarnar og því beri að gera allt, sem hægt er, til þess að tryggja öryggi þeirra skipa, sem þangað þurfa og vilja leita hafnar. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að umr. um till. verði frestað og henni vísað til fjvn.



Herra forseti. Við höfum leyft okkur að flytja hér þáltill., þingmenn Norðurl. v., sem hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. í samráði við bæjarstjórn Siglufjarðar að hefja undirbúning nú þegar að niðurlagningu eða niðursuðu síldar á Siglufirði eftir því, hvort hagkvæmara reynist að athuguðu máli.“ Það hefur víst oft verið talað um niðursuðu á síld, bæði á Siglufirði og annars staðar, þannig að það er engin nýlunda. Satt að segja er það dálitið einkennilegt, hve lítið hefur verið gert að því að reyna að koma hráefninu hér, bæði síld og öðru, í verðmætara ástand en það er, þegar það er sent til annarra landa. Fyrsta niðursuðuverksmiðjan mun . hafa verið reist 1902. Um útflutning á niðursuðuvöru er lítið að ræða, fyrr en 1940–42, pá er nokkuð flutt út. Eftir það fellur hann niður, og er talið, að það hafi verið af því, að það hafi gleymzt að semja um sölu á niðursoðnum matvælum til Englands á þeim tíma. Svo byrjar þetta aftur að vaxa 1954, og 1959 eru flutt út 300 tonn af niðurlögðum og niðursoðnum vöruan, sem gera um það bil 9.3 millj. Það er enginn efi á því. að á þessu sviði getum við unnið mikið verk. Iðnaðarmálastofnun Íslands fékk norskan mann, sem vafalaust hefur verið vel að sér í þessum efnum, hingað til lands, og hann athugaði þetta og hefur gefið þingmönnum skýrslu um þetta. Hann telur, að þessi atvinnuvegur eigi framtíð fyrir sér, en álítur rétt að fara varlega. Hann leggur höfuðáherzlu á það, að þessar niðursuðu- og niðurlagningarverksmiðjur hafi samvinnu sín á milli, og hann leggur enn fremur mjög mikla áherzlu á. að það þurfi að láta menn læra meir og betur en undanfarið hefur verið gert. Hann telur það nokkrum vandkvæðum bundið að fá að senda menn í skóla til Noregs. Hann skýrir frá því, að það sé góður skóli í Stavanger. en telur engan veginn víst, að við fengjum að senda menn þangað. Ég veit ekki, hversu öruggt þetta er, en ég tel engan veginn útilokað, ef ríkisstj. íslenzka ætti hlut að máli, að vegur væri að semja við Norðmenn um að fá að senda unga menn í fagskóla til Noregs. Það er eftirtektarvert við þennan niðursuðu- og niðurlagningariðnað hér á landi, að það er oft skipt um eigendur, og það er mjög mismunandi magn, sem sent er til einstakra landa. Það bendir til þess, að markaðurinn sé ekki öruggur eða að kaupendunum líki ekki þessi framleiðsla reglulega vel hjá okkur. Það er ekki nema eðlilegt, að við eigum mikið eftir að læra á þessu sviði, en þó álít ég, að það sé engan veginn ástæða til að ganga fram hjá þeirri tæknikunnáttu, sem fólk hefur þegar fengið við þær verksmiðjur, sem þegar eru starfandi. Við bendum á Siglufjörð til þess, að þar verði reist niðurlagningar- eða, niðursuðuverksmiðja. Ástæðan er fyrst og fremst sú, að þetta er næstfjölmennasti bær á Norðurlandi. Fjörðurinn er lítill. hann skerst þarna inn í þennan hrikalega skaga, og það er fyrst og fremst höfnin, sem hefur skapað hann, og sú aðstaða, að það er stutt á síldar- og fiskimiðin. Norðmenn urðu einna fyrstir til þess að notfæra sér aðstöðuna þarna, og síðan settust Íslendingar þar að, þannig að bærinn stækkaði á síldarárunum og varð að stærsta bæ norðanlands fyrir utan Akureyri. En þessi bær hefur að mestu leyti byggt afkomu sína á síldarafla og að nokkru leyti á fiskafla. Nú vitum við, að stopul er síldveiðin, og þess vegna er ekki hægt að treysta á hana nema hafa eitthvað með. Fyrir íbúa Siglufjarðar væri það ákaflega mikil nauðsyn að geta tryggt sér vinnu yfir veturinn, því þó að ungir menn, sem eru ekki heimilisfeður þar, geti farið til fjarlægra staða til að hafa atvinnu yfir veturinn, þá er það ekki auðgert fyrir heimilisfeður, unglinga og konur, sem eru bundnar við heimilin. Fyrir okkur vakir því, að ríkisstj., í samráði við bæjarstjórn Siglufjarðar, hlutist til um, að hafizt verði handa að undirbúa niðursuðu- eða niðurlagningarverksmiðju á Siglufirði. Ég hef miklu meiri trú á því, að einstaklingsframtak komi þarna einnig til greina. Þessi norski maður ráðleggur að byrja ekki í stórum stíl. og þá er miklu hentugra, að einstaklingarnir sjái um það, því að yfirstjórn þeirra mála, sem opinberir aðilar, eins og ríkissjóður, hafa með að gera, verður alltaf miklu dýrari. Ég held því, að það væri e.t.v. hægt að slá tvær flugur í einu höggi: hlutast til um það að senda unga menn, sem gjarnan væru þá búsettir á Siglufirði, til landa, þar sem væru fullkomnir skólar um þetta, reyna að fá aðgang að þeim skólum fyrir þessa menn eða koma þeim fyrir þar, sem þeir gætu lært þetta verklega hjá verksmiðjunum, eða í þriðja lagi, ef hvorugt þetta tækist, að reyna þá að fá menn með fagkunnáttu frá öðrum löndum hingað, og gætu þeir þá gjarnan sett upp einhvern skóla hér. Þetta verður ekki gert, nema ríkisvaldið eigi hlut að máli, en samráð og samstarf við bæjarstjórn Siglufjarðar er æskilegt, því að hún þekkir heimamennina betur og getur valið þá menn, sem hentugir væru. Vitanlega er ekki nema sjálfsagt, að víðar komi upp síldariðnaður en á Siglufirði, en þarna er alveg sérstök nauðsyn, að verði hafizt handa vegna vetraratvinnunnar. Það vill oft verða svo, þar sem ríkið á stór atvinnufyrirtæki, að einstaklingsatvinnutækin komast í skuggann, og það hefur verið þannig norðanlands, bæði á Skagaströnd og Siglufirði og e.t.v. víðar, að þar sem ríkið hefur haft miklar eignir og stór atvinnufyrirtæki eins og síldarverksmiðjuna, þar hafa einstaklingarnir varpað áhyggjum sínum dálítið á ríkið, það hefur dregið úr einstaklingsframtakinu óbeint. Ég álit t.d., að Siglufjörður liggi mjög vel við fiskveiðum. Það er stutt á miðin bæði til vesturs og austurs og e.t.v. enginn bær á Norðurlandi, sem liggur betur við smábátaútgerð. En þeir hafa bara of lítið af bátum, og með því að frystihúsin, bæjarfélagið eða e.t.v. í vissum tilfellum ríkisvaldið styddi einstaklingana til að eignast hentuga báta, báta af hentugri stærð, sem ekki væru þeim ofviða, þá er ég sannfærður um, að þarna má hafa blómlega vélbátaútgerð. Ég skal játa, að ríkisvaldið hefur gert talsvert mikið fyrir Siglufjörð. En því má ekki gleyma, að það hafa verið mikil verðmæti flutt út frá Siglufirði. Ég hygg því, að allir geti verið sammála um, að þarna eigi, eftir því sem mögulegt er, að bæta lífsskilyrði fólksins, þannig að lífsafkoma þess gæti orðið sem allra bezt. Og ég er ekki í neinum vafa um, að með því að vinna að framgangi þessa máls á skynsamlegan og hyggilegan hátt mundi vera hægt að bæta þarna mjög mikið atvinnuskilyrði og auka að miklum mun það verðmæti, sem hægt væri að flytja út fyrir síldarafurðir. Þessi Norðmaður telur, að Norðurlandssíldin sé á margan hátt hentug til þess að framleiða t.d. gaffalbita og annað því um líkt. Aftur telur hann magrari síldina hentuga til niðursuðu. En það hefur verið þannig undandarin ár, að mjög mikið hefur verið um magra síld, sem hefur ekki verið talin fyrsta flokks söltunarsíld, a.m.k. ekki fyrir Rússlandsmarkaðinn. Vera má, að þetta breytist, að það sé hægt að selja þá síld, sem magrari er, en hvað sem því líður, þá veitir ekki af að hafa vakandi auga með öllum möguleikum til að geta komið þessu hráefni í sem allra bezt verð. Það er stórt verk að vinna í utanríkisverzluninni. og í raun og veru veitir þjóðinni ekki af að hafa sína beztu starfskrafta þar. Það hefur lítið verið gert að því að vinna markað fyrir niðursuðuvörur. Ég er ekki í vafa um, að í heitu löndunum, t.d. Miðjarðarhafslöndunum, er hægt að vinna markað fyrir niðursoðnar vörur, reykta og niðurlagða síld o.fl. Ég er ekki í vafa um þetta, en það kostar mikla vinnu og er ekki gert á einum degi. Það má t.d. benda á frysta fiskinn, hversu óhemjuverk það var að vinna markað í Ameríku eins og gert hefur verið og er verið að gera í Evrópulöndunum. Það veltir ekki af góðum starfskröftum og samstarfi til þess að geta slíkt, þar sem samkeppnin er jafnhörð. Það er miklu auðveldara að semja við lönd, þar sem ríkisvaldið ákveður, hvaða magn á að kaupa, og samkeppnin verður þá meira einhliða. Þeir menn, sem hafa unnið upp markaðinn fyrir frysta fiskinn og fleiri vörur ytra, eru í raun og veru þeir menn, sem færa þjóðarbúinu mestar tekjur. Þess vegna er það illa farið að vanþakka þeim og tortryggja, ef það er gert að ástæðulausu. Ég er ekki í vafa um, að um niðursuðuvörur væri æskilegt, að samstarf myndaðist millí þeirra, sem flytja þær út, þeir hefðu félagsskap, þannig að þeir geti haft sameiginlega fulltrúa til að annast um söluna. Ég skal ekki fullyrða um, hvort okkar síldarsölu er komið fyrir hentugan hátt, bæði hvað snertir ~mjöl. lýsi og síld, en ég efa, að svo sé. Og í því tilfelli vildi ég benda á það, að síldarverksmiðjum ríkisins tókst á árinu 1959 að selja síldarafurðir sínar fyrir hærra verð en einstaklingunum. Það má því vera, að á því sviði mætti vinna mikið og þarft verk með því að hafa meira samstarf á milli þeirra, sem framleiða síldina, um söluna. Það þyrfti ekki að mynda beinan hring, en að samstarfið yrði nánara en verið hefur, þeir fylgdust betur að og byðu ekki hver annan niður undir neinum kringumstæðum, og eins þyrfti það að vera með niðursuðuvörur, ef um mikinn útflutning yrði að ræða, það þarf að vinna nýja markaði og það þarf að vera samvinna milli þeirra manna, sem framleiða niðursuðuvörurnar, - samvinna milli þeirra að afla markaða og koma vörunum í sem bezt verð. Ég hygg, að þarna sé mikið verk að vinna. Við ætlumst ekki til, að ríkisstjórnin geri þetta ein, heldur í samráði við einstaklinga og bæjarstjórn. Það getur algerlega ráðið úrslitum, að ríkisstj. hlutist til um þetta og hjálpi til að hrinda málinu í framkvæmd, greiði fyrir að útvega lán og stuðli að því, að menn geti lært þennan iðnað á hagkvæman hátt. Verði um verulega niðursuðu að ræða á Siglufirði, kæmi til greina að reisa þar dósaverksmiðju, - það er mikill kostnaður við að flytja dósirnar á milli, - og þá mundi skapast í kringum dósagerðina mikil vinna. Þetta yrði því allt til athugunar í framtíðinni, en nauðsynlegt að fara að undirbúa þetta, því að það tekur alltaf langan tíma að koma þessu í framkvæmd.



Herra Forseti. Ég hef ásamt þrem öðrum hv. þm. lagt fram till. á þskj. 202 um reiðvegi. Þeir, sem með mér flytja þessa till., eru hv. 5. þm. Reykv. Jóhann Hafstein, hv. 10. þm. Reykv.. Eggert G. Þorsteinsson, og hv. 5. þm. Norðurl. e., Björn Jónsson. Af samfylgd okkar, þessara fjögurra manna, má ljóst vera, að hér er ekki um flokksmál að ræða. Enginn þarf að vera tortrygginn gagnvart málinu þess vegna. Við flytjum till. að beiðni Landssambands hestamannafélaga. Í þeim samtökum eru menn úr öllum stjórnmálaflokkum, eins og auðvitað er, og hver hestamannafélagi treystir að sjálfsögðu sínum flokksbræðrum á Alþ. til að taka vel þessari till., sem er bæði sanngjörn og eðlileg. Hesturinn hafði frá landnámstíð og fram á tíma hinnar miklu vélvæðingar ákaflega þýðingarmiklu hlutverki að gegna hér á landi fyrir afkomu þjóðarinnar, enda hlaut hann viðurkenningu þess með heitinu „þarfasti þjónninn“. Áburðarhesturinn, dráttarklárinn og reiðhesturinn, hver um sig og stundum einn og sami gripur, þegar fátæklingar áttu í hlut, voru félagar Íslendinga í lífsbaráttu þjóðarinnar, góðir félagar, þrautseigir, þolgóðir. nægjusamir og nytsamir. En auk þess að vera nytsamur í þess orðs venjulegu merkingu var reiðhesturinn, ef hann var gæðingur, aflvaki og gleðigjafi. „Í mannsbarminn streymir sem aðfallsunn af afli hestsins og göfugu lund“. Þessa naut margur ríkulega og varð meiri maður og hamingjusamari en hann hefði ella orðið. Vélar hafa nú að mestu leyti tekið við hlutverkum áburðarhestsins og dráttarklársins. Það geta þær og eru réttar til þess, þó að máske megi deila um það, hvort umskiptin séu kannske ekki áheppilega hröð og of alger á sumum sviðum, fjárhagslega skoðað. Bílarnir hafa líka tekið að sér mikið af hlutverki reiðhestanna og bera menn hraðara milli staða en hestarnir gátu gert. En mikið skortir þó á, að bíllinn geti að öllu leyti komið í stað góðhestsins. Hversu dýrt smíði sem bíll er og hve mjúkum sætum sem hann er búinn og þýður, streymir ekki frá honum sú aðfallsunn í mannsbarminn, er þangað streymir af afli hestsins og göfugu lund. Þetta vita þeir, sem reynt hafa. Þegar vélvæðingin skali yfir, var ekki annað sýnna en reiðhesteign og íþróttamennska hestamannanna mundi líða undir lok innan skamms. En ljóst er nú aftur orðið, að Íslendingar vita og skilja, að íslenzki góðhesturinn er of mikill dýrgripur til þess að láta hann liða undir lok og mannleg ánægja af að njóta kosta hans of dýrmæt til þess, að henni megi útrýma úr lífi þjóðarinnar. Skemmtanalíf er nauðsynlegt. Hollari skemmtun fyrir líkama og sál mun tæplega fyrirfinnast en að vera á gæðingi á góðum vegi fyrir þann, sem kann þá íþrótt að sitja hest. Í Reykjavík eru nú fleiri reiðhestar en nokkru sinni fyrr eða um 600 talsins. Á Akureyri eru um 200 reiðhestar, líka fleiri en verið hafa þar áður. Í hestamannafélaginu Fák í Reykjavík eru um 400 manns, karlar og konur. Víðs vegar á landinu er verið að koma á fót hestamannafélögum. Í Landssambandi hestamannafélaga, sem búið er að starfa í 10 ár, eru nú um 20 félög hestamanna. 15 tamningastöðvar munu eiga að starfa á þessum vetri hér og hvar á landinu. Það fólk, sem að þessum málum stendur, óskar þess, að ríkið taki það tillit til sín að ætla sér nokkra nothæfa vegi fyrir hestana. Allir vita. að hestar og vélknúin ökutæki eiga ekki samleið og henta ekki sömu vegir. Þar sem umferð er mest á þjóðvegunum, og það er auðvitað fyrst og fremst í nánd við stærstu kaupstaðina, veldur það slysahættu að ætla hestum og vélknúnum tækjum sama veginn. Hestar eru ekki vegvandir að öðru leyti en því, að þeir þola illa grjótborna vegi eins og þjóðbrautirnar eru nú og þurfa að vera vegna ökutækjanna. Með þeim vinnutækjum, sem nú er farið að nota við vegagerð, hlýtur að vera mjög auðvelt og ódýrt að brjóta land til reiðvega. Þeir vegir mundu svo jafnframt geta orðið til mikilla þæginda til að fara með nautpening og sauðfé eftir. Sá búpeningur hefur nú orðið sums staðar ekki heldur veg til að ganga á. Víða mun vera hægt að nota gamla vegi með því að tengja þá saman og breyta girðingum. Á mörgum stöðum hafa þeir verið kubbaðir sundur með akbrautum. Í bókinni Fákur, sem hestamannafélagið í Reykjavík gaf út 1949, eru rækilegar frásagnir af því, hvernig akvegirnir, sem bæði hið opinbera lagði og setuliðið, eyðilagði reiðvegina bótalaust hér í nágrenni Reykjavíkur. Gerir sú eyðilegging m.a. réttmæta kröfu um úrbætur, eins og nú er komið, að fullljóst er að reiðveganna er þörf, þar sem 600 hestar frýsa nú á stalli í sjálfri Reykjavík og margir aðrir í nágrenni hennar. Till. okkar er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar, að ríkisstjórnin skuli fela vegamálastjóra að láta athuga, hvar nauðsyn krefur, að gerðir verði reiðvegir, og gera áætlun um kostnað við þá vegagerð á þeim leiðum, þar sem þörfin telst mest aðkallandi. Við athugun þessa verði leitað álits Landssambands hestamannafélaganna. Jafnframt láti ríkisstj. undirbúa, fyrir næsta reglulegt Alþ. frv. til breyt. á vegalögunum, er geri ráð fyrir þessari vegagerð.“ Þetta er öfgalaus tillaga. Hún fer fram á, að vegamálastjóra verði falið að láta gera athugun á því, hvar nauðsynlegt er að gera reiðvegi. enn fremur að gera áætlun um kostnað við vegagerðina, þar sem þörfin telst mest aðkallandi. Athugunin verði gerð í samráði við Landssamband hestamannfélaga eða álits þess leitað, því að það getur - eða félög þess á hverjum stað - lagt til kunnugleikasjónarmiðið við athugun á því, hvar vegirnir henta bezt. Loks er gert ráð fyrir í till., að undirbúið verði frv. til breyt. á vegalögunum, er geri ráð fyrir reiðvegagerð, því að í framtíðinni er eðlilegt, að um þá vegagerð gildi ákveðnar reglur ef hún að lokinni þeirri athugun, sem tillagan fer fram á, verður upp tekin. Ég leyfi mér að vænta þess, að máli þessu verði vel tekið. Ef þið hv. þm. hafið ekki allir notið þeirrar dýrðaránægju, sem gæðingur á góðum vegi veitir knapa sínum, þá hafið þið farið mikils á mis, og vil ég óska, að þið eigið eftir að njóta hennar á nýjum og endurbættum vegum. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég þarf ekki mörgum orðum að till. á þskj. 246 að eyða, því að hliðstæð mál og þetta nafa verið til meðferðar hér í sameinuðu þingi, þar sem mjög er nú á það sótt að fá sjálfvirkt símkerfi til hinna ýmsu staða. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að þetta er mikið hagræði fyrir viðskiptalífið og knýjandi nauðsyn. Eins og fram kemur í grg. fyrir þessari till., er nýbyggt símstöðvarhús í Borgarnesi, og þar er gert ráð fyrir því, að sjálfvirk símstöð verði sett upp. Ástæðan til þess, að þessi till, er flutt, er fyrst og fremst sú, að viljayfirlýsing Alþingis gæti orðið til þess að hraða málinu, og í sambandi við till. fengjust upplýsingar um það, hvernig málið stæði. Ég hef rætt þetta mál allmikið við póst og símamálastjóra, og mér er kunnugt um það, að það er unnið að þessari framkvæmd, en því fyrr, því betra, er hugsun okkar, er að þessu máli stöndum. Ég ætla ekki að orðlengja um till. frekar að sinni, þar sem tillagan skýrir sig sjálf, en legg til, herra forseti, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hv. frsm. óskaði eftir því, að þessari till. yrði vísað til hv. fjvn. Ég hef út af fyrir sig ekkert við það að athuga, að sú nefnd fái málið til athugunar, en ég vildi leyfa mér að benda á, að það eru a.m.k. tvær eða þrjár till. sama efnis, sem þegar liggja fyrir hv. allshn., og allshn. hefur gert ráðstafanir til þess að ræða þessi mál á næsta fundi við póst- og símamálastjóra. Mér þætti því ekki óeðlilegt, að þessu máli væri einnig vísað til þessarar nefndar. Ég vildi gjarnan spyrja hv. flm., hvort hann hefði nokkuð við það að athuga. Ég tel aðeins, að þessi háttur sé betri. að hafa sams konar mál í sömu nefnd, heldur en vera að vísa þeim til mismunandi nefnda.



Herra forseti. ástæðan til þess, að ég gerði till. um, að þessari till. yrði vísað til fjvn., er sú, að ég man eftir því, að slíkar till. hafa verið þar til meðferðar á fyrri þingum. Man ég þar eftir símstöð í Vesímanneyjum og símstöð á Akranesi að minnsta kosti. Af þeirri ástæðu gerði ég till. um, að þessi till. færi þangað. Það er hins vegar ekkert kappsmál frá minni hendi, í hvaða nefnd þetta mál fer, heldur hitt, að það fái afgreiðslu, og ég get því fallizt á allshn., enda verði þá tryggt, að málið verði afgreitt þaðan.



Herra forseti. Það er óþarft að hafa langa framsögu fyrir þessari till., vegna þess að hún skýrir sig nokkurn veginn sjálf. Efni hennar er það, að Alþingi feli ríkisstjórninni að afla upplýsinga um vaxtakjör atvinnuveganna hjá þeim þjóðum, sem Íslendingar keppa við á erlendum mörkuðum, og vinna síðan að því, að vaxtakjör íslenzkra atvinnuvega verði ekki lakari en vaxtakjör hliðstæðra atvinnuvega hjá framangreindum þjóðum. Það er svo augljóst mál hvílík nauðsyn það er, að atvinnuvegir okkar séu samkeppnisfærir við atvinnuvegi þeirra þjóða, sem keppa við okkur á erlendum mörkuðum, að um það þarf ekki að fara mörgum orðum. Það hlýtur þess vegna að verða keppikefli okkar að búa þannig að íslenzkum atvinnuvegum, eftir því sem við framast megum, að þeir séu samkeppnisfærir. Á mörgum sviðum eru okkar atvinnuvegir nú samkeppnisfærir við erlenda keppinauta, t.d. hvað kaupgjald snertir. Kaupgjald er nú mun lægra hér á landi en í nágrannalöndum okkar, og mér hefur verið sagt, að jafnvel þó að fallizt væri á þær kröfur, sem verkamannafélagið Dagsbrún ber nú fram, mundi verkamannakaup samt verða lægra hér en í nágrannalöndum okkar, svo að að því leyti ætti ekki að stafa af slíkri hækkun sú hætta, að atvinnuvegir okkar væru ekki samkeppnisfærir hvað kaupgjald snertir. Hins vegar er það svo á ýmsum öðrum sviðum, að atvinnuvegum okkar eru ekki búin samkeppnisfær kjör við atvinnuvegi í nágrannalöndunum, sem keppa við þá á mörkuðum þar. Og þetta á ekki sízt við í sambandi við vextina. Þeir vextir, sem atvinnuvegirnir verða að búa við, eru nú yfirleitt helmingi hærri eða rösklega það hér á landi en í flestum nágrannalöndum okkar. Það er hægt að gera sér nokkra grein fyrir því, hvað þetta muni þýða, með því að líta á nokkrar tölur hjá bönkunum. eins og t.d. um útlán þeirra, en í nóvemberlok síðasta árs munu útlán banka og sparisjóða hafa numið um 4700 millj. kr., og sennilega hafa þau hækkað síðan. Miðað við þá vexti, sem nú eru, lætur nærri, að vaxtagreiðslur af þessari upphæð á ári nemi nálega 500 millj. kr. Hér eru svo ótaldir vextir af öllum stofnlánum, sem koma ekki inn í þessa upphæð, vextir af útlánum innlánsdeilda kaupfélaganna og margra sjóða annarra, svo að sennilega er ekki fjarri lagi að ætla, að miðað við þá útlánsvexti, sem nú eru í landinu, séu vaxtagreiðslur eitthvað á milli 600 og 700 millj. kr. á ári, og þessar greiðslur allar lenda að sjálfsögðu á atvinnuvegunum með einum eða öðrum hætti. Ef atvinnuvegirnir byggju við svipuð lánskjör og t.d. atvinnuvegir nágrannalandanna, mundi það þýða, að þessi upphæð mundi sennilega alltaf lækka um helming eða rösklega það, eða á milli 300 og 400 millj. kr., og má á þessu sjá, hve erfið aðstaða atvinnuvega okkar er til samkeppni við erlenda atvinnuvegi hvað vaxtakjörin snertir. Þess vegna er nauðsynlegt að taka þetta mál til nánari athugunar og meðferðar og vinna að því, að úr þessum mikla mismun verði dregið. Það kunna einhverjir að segja, að þetta muni ef til vill hafa það í för með sér, að það yrði að lækka innlánsvexti og draga á þann hátt úr sparifjármyndun í landinu. En í sambandi við það er ekki úr vegi að athuga reynslu annarra þjóða í þessum efnum, og hún er sú, að háir innlánsvextir eru engan veginn trygging fyrir mikilli sparifjársöfnun. A.m.k. í mörgum þeirra landa, þar sem vextir eru lágir, eins og t.d. í Sviss, er sparifjársöfnun einna mest. Vextirnir sjálfir hafa oft og tíðum ekki svo mikið að segja í því sambandi, hver sparifjársöfnunin er, heldur ýmsar aðrar ástæður, eins og t.d. trúin á gjaldmiðlinum eða verðgildi peninganna. En hins vegar er einmitt reynslan sú, að verðgildi peninganna veltur mjög mikið á því, hver samkeppnishæfni atvinnuveganna er. Svisslendingar hafa um langt skeið haft samkeppnisfæra atvinnuvegi. Þess vegna hefur verðgildi peninganna verið traust hjá þeim og það verið undirstaða sparifjársöfnunar þar í landi. Þess vegna mundi það áreiðanlega stuðla að því, að verðgildi peninganna væri traust, ef við tryggðum samkeppnishæfni atvinnuveganna, og það á þann hátt mynda grundvöll að aukinni sparifjársöfnun. Ég tel ekki ástæðu til þess að færa öllu fleiri rök fram fyrir þessari tillögu. Ég held, að menn hljóti að gera sér ljóst, hvílík nauðsyn það er, að við tryggjum samkeppnishæfni atvinnuvega okkar í sambandi við vaxtakjörin. Ég sé, að á þskj. 305 hefur hv. 11. þm. Reykv., Ólafur Björnsson, lagt fram brtt. En mér finnst. að hún ætti öllu frekar að vera viðaukatill., vegna þess að hún fjallar um allt annað efni, sem að vísu snertir þetta mál, en er um annan þátt þess, og mér finnst. að það gæti þess vegna mjög vel farið saman að samþykkja bæði mína till. og till. hans, en hans till. þyrfti þess vegna ekki að koma í stað minnar, og ef hv. þm. fellst á að flytja þessa till. sem viðaukatill., þá væri ég fús til þess að vera meðflm. hans að tillögunni. Hins vegar sé ég ekki ástæðu til þess og sé ekkert samræmi í því, að hún sé látin koma í stað þeirrar tillögu, sem ég flyt, og hún látin falla niður. Þessi till., sem hv. þm. hefur flutt á þskj. 305. fjallar um athugun á ráðstöfun til þess að auka sparifjármyndun í landinu. Það getur að sjálfsögðu vel farið saman að athuga möguleika á sparifjársöfnun í landinu og því að bæta vaxtakjör atvinnuveganna. Hvort tveggja stuðlar að sjálfsögðu að sama marki, því að lækka vextina, eins og till. mín fer fram á, og eins hinu, að stuðla að aukinni sparifjármyndun og draga þannig úr lánsfjárskorti atvinnuveganna, eins og till. hv. þm. fer fram á. Ég mundi hins vegar telja æskilegt, að þessi tillaga hans væri nokkru víðtækari, þannig að hún fjallaði ekki eingöngu um athugun á því, hvaða ráðstafanir séu vænlegastar til þess að auka sparifjármyndun í landinu heldur yfirleitt fjármunamyndun í landinu, t.d. fjármunamyndun hjá fyrirtækjum, því að það er vitanlega ekki síður mikilvægt atriði til þess að bæta úr lánsfjárskorti fyrirtækja, að þeim sé tryggð aðstaða til þess að safna eigin fé. Það er jafnvel enn mikilvægara en hitt atriðið, að það sé safnað sparifé í bönkum. En nú verðum við að viðurkenna það, að á undanförnum árum og áratugum, hefur hvergi nærri verið búið eins vel að fyrirtækjum og vera skyldi eða þeim sköpuð slík aðstaða sem vera skyldi til þess að safna eigin fjármunum og eigin sjóðum. Það má t.d. minna á. að hér í bænum hefur um langt skeið verið lagt á mjög þungt veltuútsvar, sem hefur komið í veg fyrir það, að fyrirtæki hér í bænum gætu komið sér upp nægilegu veltufé. Veltuútsvarið, ef það er lagt saman á undanförnum árum, þá nemur það áreiðanlega orðið hundruðum anilljóna króna og hefur að sjálfsögðu skert möguleika fyrirtækjanna til að eignast eigið fé og draga úr lánsfjárþörfum sinum á þann hátt. Ég vil þess vegna telja eðillegt. að þessari till. frá hv. 11. þm. Reykv. verði breytt þannig, að athugunin verði ekki eingöngu látin ná til sparifjármyndunar í bönkum, heldur líka til fjármunamyndunar hjá fyrirtækjum yfirleitt. Í því sambandi kæmi að sjálfsögðu margt annað til athugunar en það að hækka beinlínis vextina. Það hefur oft verið uppi tillaga um að athuga möguleika til að verðtryggja sparifé. Af hálfu ýmissa þm. Framsfl. hafa verið fluttar tillögur um athugun á því máli, en slíkar athuganir hafa hins vegar ekki farið fram, a.m.k. ekki að neinu ráði, og kæmi það að sjálfsögðu vel til athugunar í þessu sambandi. Ég vil svo endurtaka það, sem ég sagði áðan, að mér finnst þessar tvær tillögur geta vel farið saman, það sé engin ástæða til þess að víkja minni til hliðar og samþykkja hina till., því að þær fjalla í raun og veru um óskylt efni, þó að þær snerti þetta meginmál lána- og vaxtakjör atvinnuveganna. Ég vildi þess vegna beina þeirri fyrirspurn til flm., hvort hann gæti ekki fallizt á það, að í staðinn fyrir að þessari till. hans væri ætlað að koma í stað minnar, þá kæmi hún sem viðaukatill. og till. yrði svo afgreidd frá Alþingi í því formi, þannig að hún snerti bæði athugun á vaxtakjörum atvinnuveganna og jafnframt á möguleikum til að tryggja. þeim meira veltufé og lánsfé. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, en legg til, að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í framsöguræðu hv. flm., hef ég deyft mér að bera fram brtt. við þá þáltill., sem hér liggur fyrir. Brtt. er á þskj. 305, og vil ég leyfa mér að fara um það nokkrum orðum, hvað fyrir mér hefur vakað. Ég hygg, að okkur hv. flm. þessarar þáltill., sem hér er til umræðu, sé báðum jafnljós nauðsyn þess, að íslenzkum atvinnuvegum verði séð fyrir nægilegu fjármagni með svo hagstæðum kjörum sem aðstæður hverju sinni leyfa. Við munum einnig sammála um það, að ef skynsamlegar líkur séu fyrir því, að athuganir gætu greitt fyrir lausn þessa viðfangsefnis, þá megi ekki horfa í þann kostnað og fyrirhöfn, er framkvæmd þeirra kann að hafa í för með sér. Hitt tel ég satt að segja meira álitamál hvort ávinningur sé í því að stofna til samanburðar í þessu efni við það ástand, sem kann að ríkja í nágrannalöndum okkar, þar sem það er ávallt svo með allan samanburð við önnur lönd á sviði efnahagsmála, að það er erfitt að gera hann, vegna þess að aðstæður eru gjarnan svo ólíkar, og jafnvel þó að slíkur samanburður fengist, er auðvitað fráleitt að slá því föstu, að hægt sé að samræma þá kosti, sem við eigum við að búa, því, sem þar gerist. Mér finnst ærið hæpið að halda því fram, eins og virðist koma fram í þessari tillögu, að þótt atvinnuvegir nágrannalandanna kunni að búa við betri vaxtakjör en íslenzkir atvinnuvegir, þá sé í lófa lagið að skapa sömu kjör í þessum efnum hér, og mun ég víkja nánar einmitt að þessu atriði síðar. Á sama hátt er það að mínu áliti ekki heldur raunsæi, þegar kröfur um bætt kjör til handa verkafólki og öðrum launþegum eru rökstuddar með því, að kaupmáttur launa einhvers staðar annars staðar, svo sem á Norðurlöndum eða jafnvel í Bandaríkjunum, sé meiri en hér. Ég skal ekki bera neitt á móti því, ,þó að erfitt sé að gera slíkan samanburð. að kaupmáttur verkamannslauna sé nú eitthvað meiri á Norðurlöndunum en hér. Ég tel líka, og um það hugsa ég að sé ekki neinn ágreiningur á milli hv. alþm., hvar í flokki sem þeir annars eru, að æskilegt sé, að íslenzkir verkamenn búi við ekki lakari launakjör en gerist á hinum Norðurlöndunum og jafnvel ekki lakari launakjör en í Bandaríkjunum. En spurningin, sem þarf að svara, er sú, hvort Það sé yfirleitt mögulegt að skapa hér sams konar kjör eða a.m.k. á skömmum tíma. Það er auðvitað hægt að hækka kaupgjaldið nógu mikið, en aðalatriðið er, hvort það mundi ráða bót á þessu. En það er annað mál en það, sem hér liggur fyrir, og skal ég ekki fara nánar út í það. Það er fjarri mér að vilja gera minna úr því en efni standa til, hvert hagsmunamál það sé fyrir íslenzka atvinnuvegi að eiga kost hagkvæmra rekstrarlána. En ég get þó ekki látið hjá líða í þessu sambandi að minnast með nokkrum orðum á hinn að mínu áliti fráleita málflutning hv. stjórnarandstæðinga í sambandi við þessi vaxtamál Þá má í fyrsta lagi nefna, að þýðing vaxbanna fyrir afkomu atvinnuveganna hefur verið stórkostlega ýkt, og því miður var ræða hv. flm. engin undantekning í þeim efnum. Annars hafa ýmsir hæstv. ráðherrar að undanförnu gert grein fyrir þessu máli, m.a. sýndi hæstv. viðskmrh. nýlega fram á það í umr. hér á hv. Alþ., á hvaða blekkingum það er byggt, að vextirnir hafi svo geysimikla þýðingu. Ég vil aðeins í sambandi við þetta nefna upplýsingar, sem vera má að vísu að áður hafi komið hér fram, þó að ég hafi ekki orðið var við það, en það eru upplýsingar frá reikningaskrifstofu sjávarútvegsins um hlutdeild einstakra kostnaðarliða í útgerð vélbátanna. Niðurstöður þessarar skýrslu eru þær fyrir árið 1958, að vextir af rekstrarlánum hafi það ár numið 0,77% af rekstrarkostnaði vélbátaútvegsins í heild. Það ætti að vera auðsætt af þessari tölu, sem ég sé ekki ástæðu til að véfengja, - hér er um að ræða stofnun, sem rekin er af Fiskifélagi Íslands, og mér er ekki annað kunnugt en þessi stofnun og þeir sérfræðingar, sem þar vinna, njóti fyllsta trausts, - að lækkun vaxta innan þeirra takmarka, sem um getur verið að ræða, getur ekki haft neina verulega þýðingu fyrir afkomu bátaútvegsins a.m.k. og þá ekki heldur fyrir samkeppnisaðstöðu hans gagnvart öðrum löndum. Það er auðvitað skiljanlegt frá sjónarmiði útvegsmanna, þó að þeir geri sér e.t.v. ljósara en nokkrir aðrir, að hér er ekki um þýðingarmikinn kostnaðarlið að ræða, að þeir vilji hafa þennan tilkostnað sem lægstan. Annað atriði get ég ekki heldur látið hjá líða að minnast á, sem mjög hefur einkennt málflutning hv. stjórnarandstæðinga í sambandi við þessi vaxtamál, og hann er sá, að ætíð hefur einhliða verið einblínt á þá hlið málsins, sem snýr að þeim, sem hafa peninga að láni. Það er yfirleitt varla minnzt á þá hliðina, sem snýr að sparifjáreigendum, fremur en hún væri ekki til. Í þessu sambandi kemur mér í hug, að það var fyrir tveimur árum í þingveizlu, að hv. 1. þm. Norðurl. v. flutti þar brag, þar sem efnið var það, að þáv. stjórn átti að hafa falið einum af forustumönnum, þjóðarinnar að leggja leið sína til tunglsins og ræða við karlinn í tunglinu um möguleika á því að fá lán úr sparisjóði þeirra tunglbúa. Bragur þessi var ágætlega ortur og margt í honum hnyttilegt, enda klöppuðu þingmenn höfundi mjög lof í lófa, sem fyllilega var að makleikum. Það, sem vakti fyrir höfundi, var auðvitað ekki annað en að skemmta í góðum fagnaði, og það tókst með ágætum. Hitt vakti ábyggilega ekki fyrir honum, þó að það hafi síðar komið fram, að það einkennir málflutning hv. flokksbræðra hans í þessum vaxtamálum, að þeir álykta svo sem það væri raunverulega karlinn í tunglinu, sem fengi vextina. Það er talað um það. að háir vextir séu svo og svo mikil byrði fyrir þjóðina í heild. Þetta væri satt, ef það væri rétt, að það væri karlinn í tunglinu, sem fengi vextina. En nú vitum við allir, að það er ekki svo. Bankarnir hafa ekki grætt á þeirri vaxtahækkun, sem framkvæmd hefur verið. Þvert á móti hefur bilíð milli útlánsvaxta og innlánsvaxta verið þrengt frá því, sem áður var, og er það út af fyrir sig sízt að lasta. Það, sem hér er um að ræða, er því auðvitað ekki annað en það, að það á sér stað yfirfærsla á peningum frá þeim, sem skulda, og til þeirra, sem eiga sparifé. Hvort vextirnir eru hærri eða lægri, gerir þjóðina sem heild þess vegna hvorki betur né verr setta. Þetta ætti í rauninni að vera svo sjálfsagður og auðsær hlutur, að um hann ætti ekki að þurfa að ræða hér á Alþingi, en því miður hefur málflutningur hv. stjórnarandstæðinga í þessu máli verið slíkur, að full ástæða er til þess að nefna þetta atriði. En víkjum nú aftur að þáltill. og efni hennar. það er vitanlega alveg rétt, sem fram kom í framsöguræðu hv. flm., að vextir eru hærri hér á landi en í nágrannalöndum okkar. Það mun eiga við um öll Vestur-Evrópulöndin, að vextir eru þar yfirleitt lægri en hér. Þetta er staðreynd, sem enginn getur borið á móti. En hins vegar ber auðvitað að spyrja í sambandi við þetta: Er nauðsynlegt, að svo sé. eða hvaða nauðsyn ber til þess, að vextir séu a.m.k. í bili hærri hér en þar? Hvernig stendur á því, að vaxtakjörin eru önnur hér en í hinum Vestur-Evrópulöndunum, og hvaða leiðir mundu til úrbóta, ef íslenzkir atvinnuvegir búa í þessu efni við lakari kjör, sem ekki er vafi á að er staðreynd í bili? Svarið við fyrstu spurningunni. hvers vegna vextir séu hærri hér en í öðrum Vestur-Evrópulöndum, er blátt áfram það, að það er vegna þess, að við erum fátækari að fjármagni en þau. Vextirnir eru það, sem menn greiða fyrir að fá fjármagn til umráða, og eru auðvitað lægri þar, sem gnægð er af fjármagni, heldur en þar, sem skortur er á því, á sama hátt og það þarf engan að undra það t.d., að vínber séu dýrari á Íslandi en á Ítalíu. Á Ítalíu geta þau vaxið hvar sem er án nokkurrar teljandi fyrirhafnar, en hér verða þau ekki ræktuð nema með ærnum kostnaði, svo að öllum er ljóst, að vínberin hljóta að verða dýrari hér en þar. En sama máli gegnir auðvitað um öll önnur gæði, að þau verða þeim mun dýrari sem meiri skortur er á þeim og meiri fyrirhöfn að afla þeirra. En ég held, að það geti ekki verið um það neinn ágreiningur, að fjármagnsskortur er meiri hér á landi en í öðrum Vestur-Evrópulöndum. Lítum t.d. til Vestur-Þjóðverja í þessu efni. Það var nýlega sagt frá því í blöðum og útvarpi, að Vestur-Þjóðverjar væru nú í þann veginn að velta Alþjóðabankanum og einhverjum fleiri alþjóðlegum lánastofnunum stór lán. Svona mikið fjármagn hafa þeir til umráða, að þeir geta lánað í stórum stíl alþjóðlegum lánastofnunum. Hvernig erum við staddir í þessu efni? Í sambandi við umr. um efnanagsmálin á s.l. vetri var það upplýst, að við værum líklega skuldugastir allra þjóða, ef til vill væri það ein eða tvær, sem færu fram úr okkur í því efni. Þetta var út af fyrir sig ekki vefengt af neinum, hversu mikill ágreiningur sem var um efnahagsmálatillögurnar að öðru leyti. Því miður mun þetta síður en svo hafa breytzt okkur í hag síðan, enda ekki gert ráð fyrir því þá, að ekki yrði um einhverja skuldaaukningu að ræða á þessu ári. En út í það atriði sé ég ekki ástæðu til að fara nánar hér, því að það er alls ekki ætlun mín að fara að efna hér til neinna almennra stjórnmálaumræðna. Ástæðan til þess, að í Vestur-Þýzkalandi eru vaxtakjörin betri en hér, er blátt áfram sú, að Þjóðverjar standa í þessu efni á þurru landi, en við erum í vatni a.m.k. upp að mitti. Ég hlýddi hér á dögunum á umr. í hv. Nd., .þar sem hv. 5. þm. Norðurl, v. (BP) sagði þá sögu, sem vakti nokkra kátinu meðal hv. þm., að bóndi norður í Þingeyjarsýslu hefði orðið fyrir því óhappi, þegar hann hleypti kálfunum út úr fjósi sínu, að þeir hlupu allir út í vatn eða á, sem var þar nálægt, og fórust. Gáfnafar aumingja kálfanna var ekki meira en það, að þeir gerðu ekki mun á landjörðinni og vatninu. Að áliti hv. þm. átti þetta einmitt við um okkur hagfræðingana, að við gætum ekki heldur gert greinarmun á vatni og þurru landi. En því miður virðist það nú vera þannig, að það eru fleiri en kálfarnir og hagfræðingarnir, sem gera ekki mun á vatni og þurru landi. Hv. framsóknarmenn virðast sekir um það sama í þessum lánamálum, ef þeir undrast það, að vaxtakjör hér á Íslandi skuli ekki geta verið jafngóð og í Vestur-Þýzkalandi og öðrum Vestur-Evrópulöndum. En af hverju stafar þá fjármagnsskorturinn hér á landi? Það, sem mestu veldur um það, er að mínu áliti annars vegar aðbúðin að sparifjáreigendum og hins vegar meðferð okkar á því fjármagni, sem við höfum að undanförnu haft til umráða, því þó að við séum nú í fjárkröggum, hefur ekki alltaf svo verið, og vissulega höfum við undanfarin ár a.m.k. frá því að seinni heimsstyrjöldinni lauk haft mikla fjármuni til umráða og lagt í mikla fjárfestingu. Árin 1945–51 nam fjárfestingin hér á landi samkv. upplýsingum frá Framkvæmdabankanum 6 milljörðum og 200 millj. kr., og á árunum 1951-58 nam fjárfestingin 6 milljörðum og 500 millj. kr. Miðað við fyrra tímabilið, mun láta nærri, að fjárfesting hafi numið um 30% af þjóðartekjunum, sem er geysimikið, þegar tekið er tillit til þess, að í þessu er þó ekki talin fjárfesting til íbúðanhúsa, sem er mjög stór liður í fjárfestingunni, þannig að eingöngu það, sem lagt hefur verið í aukningu framleiðslutækjanna, hefur numið 6 milljörðum og 200 millj. kr. eða um 30% af þjóðartekjunum á þessu árabili. En hver hefur svo framleiðsluaukningin orðið á þessu sama tímabili? Hvað hafa raunverulegar þjóðantekjur aukizt? Jú, niðurstaða Framkvæmdabankans er sú, að þær hafa ekki aukizt neitt, heldur þvert á móti minnkað um 400 millj., um hvorki meira né minna heldur en 400 millj. kr. Á seinna tímabilinu, frá 1951–58, er útkoman að vísu nokkru skárri, þó að raunin muni vera sú, að hlutfallið á milli fjárfestingar og aukningar þjóðartekna hefur einnig þá verið óhagstæðara en í nokkru öðru Vestur-Evrópulandi, og það hef ég heyrt, að erlendir hagfræðingar, sem hér hafa verið. hafi undrað sig mjög á því, hvernig yfirleitt væri hægt að leggja í svona mikla fjárfestingu, án þess að af því leiddi nokkra framleiðsluaukningu. Nú er auðvitað rétt, að það komi fram, að að nokkru leyti er hér um óviðráðanlegar orsakir að ræða, nefnilega þær, að eftir styrjöldina breyttust verzlunarkjörin gagnvart öðrum löndum okkur í óhag. Hlutfallið á milli verðmætis útflutnings og innflutnings raskaðist okkur í óhag. En útflutningurinn er þó aldrei nema um það bil þriðjungur af þjóðartekjunum, og auk þess munu verzlunarkjörin, þegar þau voru einna óhagstæðust, ekki hafa versnað um meira en 30% frá því, sem var á stríðsárunum. En það var þegar þau urðu allra áhagstæðust, svo að þessi skýring ein nægir auðvitað ekki í þessu sambandi. Í stuttu máli eru að mínu áliti þrjár orsakir, sem hér eru að verki og skýra það í senn, hvað lítill árangur hefur orðið af þeirri fjárfestingu, sem við höfum lagt í, og þá óhugnanlegu skuldasöfnun, sem hér hefur átt sér stað. Af þessum orsökum vil ég fyrst nefna það hagkerfi, sem við höfum búið við, haftabúskapinn og framkvæmd hans, alræði hinna pólitísku nefnda hvað snertir bæði ákvörðun um fjárfestingu, notkun gjaldeyris o.s.frv. Ég minntist einhvern tíma á það hér á hv. Alþ., að ein af meginorsökum efnahagsvandamála okkar væri sú, að pólitísk sjónarmið réðu meira en efnahagsleg sjónarmið um skipan hagmála hjá okkur og m.a. því. í hvers konar fjárfestingu væri ráðizt. Hv. framsóknarmenn reyndu að snúa út úr þessum ummælum og vildu leggja í þau þá merkingu, að með pólitískri fjárfestingu væri átt við fjárfestingu utan lögsagnarumdæmis Reykjavíkur, en með efnahagslegri fjárfestingu væri átt við fjárfestingu, sem væri innan lögsagnarumdæmis Reykjavíkur. Hér er auðvitað um algeran útúrsnúning að ræða og blandað hér inn í alveg óskyldu málefni, sem ég alls ekki ræddi, nefnilega hvar ætti að staðsetja hin. einstöku fyrirtæki. Það, sem ég átti við og er óbreytt skoðun mín enn í dag., er þetta, að það er nú einu sinni staðreynd, að hinar pólitísku nefndir, sem skipaðar eru til þess að hafa það verkefni með höndum að úthluta gjaldeyris- og fjárfestingarleyfum og hvað það nú er, taka, eins og eðlilegt er, þar sem þær eru skipaðar af stjórnmálaflokkunum, fyrst og fremst tillit til þess, hvað sé hagkvæmt pólitískt, sem engan veginn þarf að fara saman við það, sem frá efnahagslegu sjónarmiði er skynsamlegt hverju sinni. Þeirra trúnaðarstarf er það hvers um sig að sjá fyrir því. að hlutur fyrirtækja, einstaklinga og stofnana, sem viðkomandi flokkur ber fyrir brjósti, verði ekki fyrir borð borinn hvað snertir úthlutun innflutningsleyfa, lána, fjárfestingarleyfa o.s.frv. Svo er starfað á þann hátt, - þar eð það hefur aldrei verið svo, að neinn einn flokkur hafi haft meiri hluta í þessum nefndum, og er það út af fyrir sig sízt að lasta, - að hver um sig reynir að ná samkomulagi við einhvern annan og segir: Ef þú gerir þetta fyrir mig, þá geri ég þetta fyrir þig. - En það er síður en svo trygging fyrir því og síður en svo líkur fyrir því, að það, sem út úr þessum pólitísku hrossakaupum á þessum vettvangi kemur, verði það, sem gefi þjóðarbúinu mestan arð, því að það atriði verður í þessu sambandi aukaatriði. Annað atriði má líka nefna í þessu sambandi og það er einmitt vaxtapólitíkin. Lengst af á þessu árabili hefur sú stefna verði rekin að hafa vextina lága, og sérstaklega átti það þó við fyrir 1950. En einmitt það, að vextir eru lágir, þrátt fyrir það þó að fjármagnsskortur sé, skapar möguleika á því að nýta fjármagnið verr en ella mundi vera. Það, að vextirnir eru lágir, gerir mönnum einmitt mögulegt að taka há lán til framkvæmda, sem lítið gefa í aðra hönd, svo að að nokkru leyti hefur þetta atriði einnig verið að verki. En þá kem ég að því atriðinu, sem er þó að mínu áliti langsamlega þýðingarmest, og það er verðbólgan, sem í senn hefur hindrað eðlilega sparifjármyndun og valdið mikilli fjármunasóun. Sem dæmi um verðbólguna og áhrif hennar í þessu efni má nefna það, að við gætum hugsað okkur tvo menn fyrir seinni heimsstyrjöldina, sem hefðu haft hvor um sig 7000 kr. handbærar og annar maðurinn hefði lagt þessa peninga inn í banka og látið þá standa á vöxtum síðan. Hvernig mundi hagur hans vera í dag? Ég hygg, að það muni láta nærri, að upphæð, sem staðið hefði á vöxtum með almennum bankakjörum síðan 1940, hefði til dagsins í dag um það bil tvöfaldazt eða lítið eitt meira. Á sama tímabili mun láta nærri, að verðlagið hafi um það bil tífaldazt. Raunverulegt verðmæti eigna þessa manns mundi þá aðeins vera af því, sem var í stríðsbyrjun, þannig að auk þess, að hann hefur tapað öllum arði af þessum peningum, hefur hann tapað af eign sinni. En hugsum okkur nú, að annar maður. sem hefði átt sömu peningaupphæð, hefði verið svo skynsamur frá sínu einstaklingssjónarmiði, að hann hefði ekki lagt peningana á banka, heldur t.d. keypt sér þúsund flöskur af Svartadauða. Mig minnir, að Svartadauðaflaskan hafi kostað 7 kr. fyrir stríðið, og held, að það sé rétt munað hjá mér, því að á þeim árum var maður ungur og einhleypur kandidat, og kom einstöku sinnum fyrir, að maður keypti þetta. Hvað er það í dag? Mér er sagt, að það sé 170 krónur, Þannig að maðurinn, sem hefði safnað þessum birgðum af Svartadauða, keypt 1000 flöskur af honum og geymt síðan, hann ætti nú 170 þús. kr. og það er góður arður af fjármagni.  En gefur nú ekki einmitt þetta litla dæmi, þegar maður hugleiðir það, í rauninni skýringu á öllu öngþveitinu í þessum málum? Það er fyrst og fremst fjármagnsskorturinn, sem hefur hamlað okkur. Hér á hv. Alþ. og jafnvel nú í dag hafa stöðugt verið til umr. tillögur frá ýmsum hv. þm. um það að gera ráðstafanir til þess að afla fjármagns til hinna og þessara nytsamlegra hluta. Þetta eru allt saman skynsamlegar og eðlilegar tillögur. Það vantar fjármagn á ótalmörgum sviðum, í ræktunarsjóð, í fiskveiðasjóð, til húsbygginga o.s.frv. Við höfum að vísu getað fengið þetta fjármagn að nokkru leyti frá öðrum þjóðum og höfum því miður gengið lengra í því efni en æskilegt mundi vera. En ávallt hlýtur það nú samt að vera svo, að í þessu efni hljótum við fyrst og fremst að verða háðir innlendri sparifjármyndun, þannig að einmitt út frá því sjónarmiði, sem við hv. flm. till. erum alveg sammála um, að það sé öllu öðru nauðsynlegra að sjá íslenzkum atvinnuvegum fyrir nægilegu fjármagni, er nauðsynlegt að efla sparifjármyndunina. Þegar þetta er haft í huga, er þá von, að við séum vel staddir í þeim efnum, þegar það er þannig, að maður, sem hefur lagt peninga í banka, sem bankarnir hafa svo til umráða að lána atvinnuvegunum, fær þau laun fyrir þessa þjónustu við þjóðfélagið, sem ég hef gert grein fyrir, að hann hefur tapað 4/5 af raunverulegu verðmæti eigna sinna? Þannig er það launað að hjálpa til við það þjóðnytjastarf að skapa fjármagn til handa atvinnuvegunum. Aftur á móti maður, sem lagt hefur í fjárfestingu eins og þá að safna birgðum af Svartadauða, sem engum kemur auðvitað að gagni öðrum en manninum sjálfum, hans fjárhagur mundi standa með miklum blóma. Nú er það síður en svo, að ég beri út af fyrir sig hagsmuni sparifjáreigenda meira fyrir brjósti en hagsmuni annarra þjóðfélagsþegna, og ég ber þá ekki meira fyrir brjósti en hagsmuni skuldaranna. Mér finnst, að það atriði sé í rauninni aukaatriði í þessu sambandi. hvort maður vill styðja hagsmuni þeirra eða ekki, enda hefur það, að svo illa hefur verið búið að sparifjáreigendum, ekki bitnað á neinum ákveðnum hóp manna. Nei, afleiðingin af þessu hefur auðvitað orðið sú, að menn hafa ekki viljað gerast sparifjáreigendur. Sparifjármyndun hefur horfið. Ég tel mig nú í rauninni hafa gert grein fyrir því, hvers vegna ég tel það, sem kemur fram í brtt. minni við þá till., sem hér liggur fyrir, aðalatriði málsins, það beri að vinna að því að ráða. bót á fjármagnsskortinum. Sé það gert, mundi hitt vandamálið með vextina leysast af sjálfu sér. Í þjóðfélagi. þar sem nóg er til af fjármagni, er að mínu áliti ekki unnt að halda uppi háum vöxtum, jafnvel þó að stjórnarvöldin kynnu að óska eftir slíku af einhverjum annarlegum ástæðum. Ef það á hins vegar að fara að lækka vextina, án þess að það skilyrði sé fyrir hendi. að hægt sé að afla nægilegs fjármagns á þessum lágu vöxtum, þá tel ég, að sú ráðstöfun sé gagnslaus og jafnvel verri en gagnslaus. Einmitt í sambandi við þetta og kannske til nánari skýringar á þessu síðasta. langar mig til að rifja upp, að fyrir 14 árum, árið 1946, var sett af þeirri ríkisstj., sem þá var við völd, - það mun nafa verið nýsköpunarstjórnin, - löggjöf um ræktunarsjóð o.fl. Í þeirri löggjöf voru ákvæði um mjög hagstæð lán til ýmiss konar ræktunarframkvæmda. Það stórtækasta í þeim efnum, hvað snerti hin hagstæðu vaxtakjör, var ákvæði um það, að þeir, sem byggðu nýbýli á óræktuðu landi, skyldu eiga kost á lánum með þeim kjörum, að lánin voru til 50 ára og skyldi greiða í afborganir 2% af lánsupphæðinni, en alls enga vexti. Þetta eru góð vaxtakjör, að fá lánin vaxtalaus og þurfa ekki að borga þau fyrr en á 50 árum. Enginn ágreiningur mun heldur vera um það. að æskilegt sé að styðja þá, sem stofna vilja nýbýli á óræktuðu landi. En fyrir einum tíu árum þurfti ég af sérstökum ástæðum að fá upplýsingar um það í Búnaðarbankanum, hve mikið hefði verið lánað af mismunandi tegundum ræktunarlána, og þá kom í ljós, að þá höfðu alls verið lánaðar með þessum hagstæðu vaxtakjörum 82 þús. kr. Hvað ætli það hafi verið reist mörg nýbýli með þessum hagstæðu kjörum? Jafnvel þó að verðlagið væri lægra þá en nú, hefur þetta sjálfsagt ekki numið öllu meira en heimingi eða jafnvel ekki nema þriðjungi af stofnkostnaði eins nýbýlis. Var þeim, sem þá höfðu hug á því að stofna nýbýli, svo ákaflega mikill hagur í þessu lagaákvæði um hin hagstæðu vaxtakjör? Nei, við munum allir sammála um, að það hefur alls ekki komið þeim að neinu gagni. Og hvers vegna ekki? Ég býst við, að bæði sú ríkisstj., sem setti þessi lög, og þær, sem á eftir henni komu, hefðu gjarnan viljað útvega fjármagn með, þessum kjörum, en það var auðvitað ekki hægt. Gallinn á þessu var sá, að þar sem vextirnir voru ekki í neinu samræmi við eðlilegan fjármagnsmarkað, þá var ekki hægt að útvega neitt fjármagn með þessum hagstæðu kjörum, og þess vegna kom þetta engum að gagni þrátt fyrir þann velvilja, sem sjálfsagt hefur staðið þessu lagaákvæði að baki. Mér finnst rétt að hafa einmitt þetta atriði í huga í sambandi við það alvarlega hagsmunamál fyrir þjóðina, sem hér er um að ræða. Þess vegna tel ég, að ef talið er, að þýðingu geti haft að gera einhvers konar athugun í þessum efnum, þá beri að leggja aðaláherzluna á það, sem fram kemur í minni tillögu. En vegna fyrirspurnar, sem hv. flm. beindi til mín, hef ég í sjálfu sér ekkert á móti því, að einnig séu athugaðir þeir hlutir, sem hann benti á, þó að ég telji það ekki líklegt til að koma að gagni. En annars legg ég til, að við báðir komum okkur saman um það að fela það á hendur hinni hv. þingnefnd, sem málið fær til meðferðar, að taka til athugunar, í hvaða mynd hún telur rétt að samþykkja þessa tillögu, verði það tillaga nefndarinnar.



Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að tala í þessu máli, en það var eitt atriði hjá hv. 11. þm. Reykv. (ÓB), sem orsakaði það, að ég bað um orðið. Hann sagði, að í skýrslu, sem hann hefði frá Fiskífélaginu, skildist mér, frá 1958, væri reiknað með, að vextir af rekstrarlánum vélbáts væru 0.77% af, að mér skildist, heildargjöldum bátsins. Þetta er mjög svipað og hæstv. viðskmrh, hélt fram um daginn, að 2% vaxtahækkun þýddi fyrir bátinn 0.6% hækkun á rekstrargjöldum bátsins. Þetta er algerlega furðuleg staðhæfing, og satt að segja komu mér kálfarnir í hug, þegar hv. 11. þm. Reykv. var að tala um þetta. Ég átti raunar ekki við hann um daginn, þegar ég minntist á kálfama, en þessir útreikningar eru hliðstæðir og var með vesalings kálfana, þegar þeir voru að leika sér og þekktu ekki vatnið frá jörðinni. Annaðhvort eru þetta vísvitandi blekkingar eða þeir hafa ekki hugmynd um, hvað þeir eru að segja. Annars hef ég alltaf trúað því. að þessi hv. þm. gæti ekki sagt ósatt, hann væri svo vandaður og sannleikseiskandi, og ég held það satt að segja enn, og þarna mun því vera um algera óaðgæzlu að ræða. Ég ætla bara að biðja ykkur að reikna með mér. það, sem villir þessa menn, ef þeir segja ekki vísvitandi ósatt, er það, að þeir taka einungis vextina af rekstrarláni vélbátsins, en það er 100–150 þús. árið 1958. Ég fékk raunar ekki nema 100 þús. í haust. Það er þetta, sem er kallað rekstrarfé bátsins, og L.Í.Ú. reiknaði með því, að þetta væru 12 þús. eftir áætlun, sem það gerði nú. Það reiknar með, að aflinn á vetrarvetíðinni sé 1403 þús. Og 12 þús. af 1403 þús., það er svipað þessu, eða 0.08–0.09%. Ef á bara að taka þessa upphæð, þetta litla rekstrarlán, og reikna það sem heildarvaxtaútgjöld bátsins, þá er algerlega furðulegt, að prófessor í hagfræði skuli koma með svona kenningu og vitleysu, endileysu. Þetta er líklega 1/40 hluti af því rekstrarfé, sem báturinn þarf, ef miðað er við kaupverð nýs báts. Það er fyrir neðan allar hellur að bera þetta á borð fyrir almenning. Og viðskmrh. gerði eitthvað svipað. Þið getið bara reiknað þetta sjálfir í huganum. Heildarvaxtaútgjöld bátsins reiknar Landssambandið 92 þús. kr. í fjóra mánuði. Nú skulum við bara taka nýjan bát. og reiknið þið með mér. Við skulum taka 75 tonna bát eða 80 tonna bát eða eitthvað svoleiðis. Það er óhætt að gera ráð fyrir, að hann kosti 5 millj., og það er ógerlegt að reikna með, að veiðarfærin kosti minna en milljón, bæði til síldveiða og fiskveiða, og þau eru meira. Bara nótin, blokkin og síldarleitartækin kosta 800–900 þús., og net og lína kosta upp undir hálfa milljón með öllum útbúnaði, þannig að það er meira. En við skulum bara gera þetta 6 millj. alls. Reiknið þið vextina af þessu. Ef menn vilja taka meðaltal. þá skulum við reikna 8%. Eigandinn fær ekki nema 2/3 af bátsverðinu í fiskveiðasjóði. Hitt verður að taka að láni með 10% vöxtum. Þetta eru 480 þús. Og það er ómögulegt að gera ráð fyrir, að þessi bátur veiði fyrir meira en 4 millj., og er þá hátt áætlað. Þá fara 12% í vexti yfir árið. Þetta er allt saman rekstrarfé, sem útgerðarmaðurinn þarf að hafa, bæði fé í bátnum og veiðarfærin. Þetta eru 12%. Og svo kemur þessi hv. prófessor og segir, að það skipti engu máli, þetta séu 0.77%. Ég trúi því, að þessi hv. þm. sé svo vandaður, að hann segi aldrei vísvitandi ósatt, og því sé ég alveg sérstaklega ástæðu til þess að benda á þetta. Það er ekki von, að vel gangi í þjóðfélaginu, þegar svona er reiknað, því að þessi maður hefur verið í nefndum, þó að hann hafi ef til vill ekki verið það síðast, sem hafa verið að aðstoða eða lána ríkisstj. vizku. Þetta eru vizkugjafar. Þið getið alveg reiknað þetta, um leið og ég reikna það. Þetta getur hvert barn reiknað. En ef við viljum bara taka vertíðina, þessi 92 þús., sem Landssambandið reiknar nú, aðeins taka það, þá eru það 6.5% af aflaverðmætinu á vertíðinni, og það er bezta tímabilið, sem báturinn er gerður út á, langtryggasta. Það voru 92 þús. af brúttóaflatekjum bátsins, en sennilega 12%, ef það er reiknað yfir allt árið, þó að það sé náttúrlega nokkuð misjafnt eftir afla bátsins. Þetta er að reikna viturlega. En 2% hækkun á vextina gerir 1/4 hluta af 480 þús. og það er 120 ,þús. kr. skattur, miðað við bát af þessari stærð og með þessum veiðarfærum. Það er að nokkru leyti rétt, sem hv. 11. þm. Reykv. hélt hér fram áðan, að vextirnir lækka af sjálfu sér, ef það er svo mikið peningaflóð, að menn hafi miklu meira af peningum en þjóðin þarf að nota. En hinu er ekki hægt að ganga fram hjá, að það var ríkisstj., sem hækkaði vextina með lagaboði, því að hún lét fá sér vald til þess að hækka vextina í vetur, lét þingið fá sér vald til þess. Og þess vegna ber ríkisstj. og hennar flokkar algerlega ábyrgð á vaxtahækkuninni. Það var hægt að halda vöxtunum óbreyttum. Ég er ekki að kenna ríkisstj, þetta að öllu leyti, vegna þess að henni var sagt fyrir, að ég ætla. Ég hygg, að hún hafi fengið sín fyrirmæli frá París, það hafi verið sett að skilyrði til þess að fá yfirdráttarlán. Ég fullyrði þetta ekki, en ég hef grun um það. Og ég er ekki viss, að ríkisstj. hefði gert þetta, ef hún hefði ekki verið neydd til þess. Ég held því ekki fram, að ríkisstj. hafi ánægju af að gera fólki til miska. en staðreyndin er, að vextirnir hafa þrengt svo að útgerðarmönnum, fiskvinnslustöðvum og verzlunum í landinu, að þær eru í vandræðum. Svo er þessi hv. prófessor að tala um það, að við hefðum ekki átt að feila gengið svona mikið og fara svona illa með sparifjáreigendur. Því í ósköpunum hefur hann alltaf verið í þessum nefndum, sem hafa verið að ráðleggja að fella gengið, og því í ósköpunum réttir hann upp sína hönd í fyrra með þessari gengislækkun, sem er tóm vitleysa? Það var nefnilega álíka vitlaust reiknað út hjá þeim og vextirnir. Þeir athuga það ekki, að útgerðin getur aldrei grætt á gengislækkun. Það eina, sem útgerðin gat hagnazt á, var að svíkja kaupið af mönnunum. En það var bara ekki hægt nema í nokkra mánuði. Venjulega hækkaði kaupið sama árið og alltaf árið eftir. Nú er búið að binda kaupið við brúttó-aflaverðmæti fisksins, svo að það er útilokað að geta grætt á gengislækkun fyrir útveginn. Það væri nákvæmlega sama, þó að gengið væri hækkað um 20%, útgerðin stendur ekkert verr að vígi og meira að segja betur, því að rekstrarfjárskorturinn minnkar. Það er eins og með vextina, þeir líta á blaðið, fara eftir einhverjum formúlum, en vita ekkert, hvað þeir eru að gera, hafa enga hugmynd um það. Þeir kunna ekki að gera út bát, þessir góðu menn, og athuga ekki, að hver einasti útgerðarliður, sem nokkru skiptir, er algerlega bundinn við gengið. Þegar þeir reiknuðu út hagnaðinn af því að lækka gengið fyrir útveginn, þá gleymdu þeir liðum eins og vöxtunum, þeir gleymdu liðum eins og afskrifturn og fleiri liðum, og á þann hátt er hægt að fá hagnað. Þeir tóku aðeins 3 útgjaldaliði: olíu, beitu og veiðarfæri, hinum útgerðarliðunum slepptu þeir. Vitanlega er ekki hægt að reikna með því, að maðurinn selji bát. Ef hann á hann, verður að reikna með því, að hann þurfi að endurnýja hann með því kostnaðarverði, sem verður, þegar hann þarf að kaupa hann. Það er ekki hægt að reikna með því. að menn geti kastað frá sér bátunum, ef mögulegt er að selja þá, og hlaupið með peningana í burtu. Það verður að byggja einn atvinnuveg þannig upp, að hann geti endurnýjað sig, það sé hægt að endurnýja tækin. Allar þessar aðgerðir byggjast einfaldlega á því, að þessir svokölluðu sérfræðingar hafa ekki haft hugmynd um, hvað þeir voru að gera. Þeir héldu, að þeir væru að gera útveginum greiða, en gerðu honum aðeins óleik. Ég er alveg sammála prófessornum um það, að það eru hrein svik við fólkið, þessi gengislækkun, og það er fyrst og fremst það, sem skapar rekstrarfjárskortinn í landinu. Það er aldrei hægt að fá fólkið til þess að safna peningum að ráði, ef það á alltaf von á því, að þeir séu verðfelldir. En þetta er fyrst og fremst þessum blessuðum sérfræðingum að kenna. Þeir hafa ekkert vitað, hvað þeir voru að gera. Viðvíkjandi því, sem Þórarinn Þórarinsson hélt fram um kaupið. þá er ég ekki viss um, að hann fari alveg með rétt mál. Þið hafið nú fengið norska kaupið í bæklingnum um niðursuðuna, og það er aðeins hærra en hérna, en það munar ekki miklu, það er allt að krónu munur á kvennakaupi í Noregi og karlmannakaupi. Það munar ekki mjög miklu. En það er ekki alveg einhlítt að taka kaupið. Ég hitti mann, sem var að koma frá Osló, hann hafði unnið þar, og ég var að spyrja hann. Hann taldi, að það munaði ekki miklu að enda launin sín þar eða hérna. Hann hafði unnið þar í verzlun og hafði 950 kr. á mánuði. norskar, en hann sagði. að deildarstjórarnir hefðu 1200 kr. norskar og forstjórarnir hefðu 1400 kr. norskar á mánuði. Þá getið þið reiknað þetta út. Það getur verið, að það sé heldur hærra en hér, en það munar ekki miklu. Nú getur þetta verið nokkuð misjafnt. Ég vildi benda á þetta. Það er ekkert á móti því að athuga þetta. Við þurfum að athuga það raunverulega, þannig að við förum ekki með blekkingar eða ósannindi. Ég er sannfærður um, að við getum látið okkar fólki eða eins vel og nágrannaþjóðirnar, því að það mun ekki nokkur þjóð hafa önnur eins skilyrði til hráefnaöflunar og íslenzkir sjómenn hafa.