Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Án þess að ætla að ræða mikið um þetta mál nú, þá eru hér þrjú eða fjögur atriði, sem fram hafa komið í umr. og nefndarálitum, sem ég tel skylt að gera að umtalsefni og leiðrétta. Er þá fyrst þess að geta, að í þessum umr. hafa sumir hv. þm. stjórnarandstæðinga viljað gera miklu minna en ástæða er til og rétt er úr þeim áhrifum, sem aflaleysi togaranna í ár og verðfallið á lýsi og mjöli hefur haft á þjóðarbúskapinn. Það er rétt að taka það fram hér, hvernig þau mál standa, vegna þess, hve mikil áhrif þessi atriði hafa á þjóðartekjurnar og þar með að sjálfsögðu á lífskjörin og m.a. á áhrif efnahagsaðgerðanna. Ef vikið er fyrst að afla togaranna, þá er það staðreynd, að þrjá fyrstu ársfjórðungana í ár höfðu togararnir aflað um 85 þús. smál., þ.e. 42 þús. minna en í fyrra. M.ö.o.: afli togaranna þrjá fyrstu ársfjórðunga þessa árs var um þriðjungi minni en á sama tíma í fyrra, og þó er þess að gæta, að á þessu ári hafa bætzt við fimm nýir togarar. Það verður að fara alla leið aftur til ársins 1947 til að finna minni ársafla togaranna en nú, og er þess þó þar að gæta, að á árinu 1947 voru nær eingöngu gömlu togararnir, þar sem fyrstu nýsköpunartogararnir voru að koma á því ári. Þessar tölur gefa nokkra mynd af aflaleysi togaranna á þessu ári, og af því geta menn að sjálfsögðu gert sér í hugarlund, hver áhrif slíkt hefur á þjóðarbúið og þjóðartekjurnar í heild. Ef litið er á heildarafla bátanna og togaranna, bæði á þorskveiðum og karfaveiðum, þá kemur það í ljós, að aflinn í ár mun verða um það bil 10% minni en á því marglofaða ári 1958, sem nokkuð hefur verið hér um rætt og sérstaklega hv. 4. þm. Austf, vitnaði mjög í til fyrirmyndar. Það ár var mikið góðæri, og mun heildaraflinn þá hafa verið um 400 þús. smálestir, en í ár mun hann verða, eins og ég sagði, um 10% minni, eða 360 þús. smálestir: Þriðja atriðið, sem ég vildi upplýsa í þessu sambandi, er það, að síldaraflinn í ár er u.þ.b. 38% minni á skip en í fyrra. En um leið er þess að gæta, að margfalt meira er lagt í kostnað við nýjan veiði- og leitarútbúnað. Um leið og rætt er um aflaleysið, þá er einnig rétt að geta um það verðfall, sem skall á á mjöli og lýsi, og það er áætlað af hinum fróðustu mönnum, að það verðfall þýði ekki undir 150 millj. kr. tekjutapi nú í ár frá því í fyrra. Þetta allt verður að sjálfsögðu að hafa í huga, þegar menn reyna að gera sér mynd af afkomu þjóðarbúsins á þessu ári, og vissulega þarf engan að undra, þó að þessar staðreyndir, sem þannig blasa við, hafi sín áhrif á afkomu þjóðarinnar í heild og lífskjör fólksins. Þrátt fyrir þetta hefur það þó orðið, siðan gengisbreytingin var gerð, að gjaldeyrisstaða landsins hefur batnað verulega, og frá því í febrúarlok og til októberloka hefur gjaldeyrisstaðan batnað um 211 millj. kr. Í þessu sambandi vil ég nefna það, sem hv. 3. þm. Reykv. ræddi ýtarlega um í sinni ræðu hér í gær við 2. umr. og einnig er tekið fram í hans nál., og það er, að kaupmáttur launa en sá útreikningur er byggður á vísitölu vöru og þjónustu - hafi minnkað verulega, og á þeim grundvelli vill hann og samherjar hans byggja kröfu um 17% kauphækkun nú, og hv. þm. lét orð falla svo í umr., að það, sem skipti máli um launakjör fólksins í landinu, væri vísitala vöru og þjónustu. Nú er þessi staðhæfing vægast sagt ákaflega villandi. Ef vísitala vöru og þjónustu, sem sagt verðlagið á vörum og þjónustu, er það eina, sem skiptir máli, þá finnst mér, að þennan hv. þm. skorti mjög átakanlega yfirsýn um ýmis veruleg atriði í þessu sambandi. Í hans augum, eftir því sem orð hans féllu, skiptir það þá engu máli fyrir launamanninn eða við skulum taka vísitölufjölskylduna, það skiptir engu máli fyrir þessa meðalfjölskyldu, þó að hún fái t.d. 5200 kr. í fjölskyldubætur á þessu ári umfram það, sem hún hefur áður fengið. Í öðru lagi skiptir það væntanlega engu máli fyrir þessa fjölskyldu, þó að tekjuskattur hennar lækki um 1444 kr. Það skiptir heldur engu máli fyrir þessa fjölskyldu, þó að útsvar hennar lækki um rúmar 900 kr. M.ö.o.: þó að þessi fjölskylda fái nú á þessu ári þannig meira en 7500 kr. meira að kaupa fyrir en áður, þá skiptir það engu máli, ef aðeins vísitala vöru og þjónustu og svokallaður kaupmáttur launa segir annað. Ég ætla í rauninni, að fáir verði sammála hv. þm. um þennan skilning, að þessi atriði skipti engu máli. Sú vísitala, sem kauplagsnefnd varð öll sammála um og einnig fulltrúi Alþýðusambandsins að reikna út, sýnir það, að hækkun hefur orðið, síðan efnahagsaðgerðirnar voru gerðar, um 3–4 stig. Og ég ætla, að ekki verði með rökum mælt í móti því, að það sé rétt, þegar metin eru lífskjör fólksins í landinu og reynt að gera sér grein fyrir launakjörum þess almennt, að þá er það rétt að miða ekki aðeins við verðlag á vörum og verðlag á þjónustu, heldur einnig að miða við m.a. fjölskyldubæturnar og þá skatta og opinber gjöld, sem fólkið þarf að greiða. Loks er það eitt atriði, sem ég vildi drepa á, og það er úr nál. hv. 1. minni hl. fjhn., hv. 1. þm. Norðurl. v., sem hann kom inn á í sinni framsöguræðu, en þar vill hann sýna fram á, að þrátt fyrir vaxtahækkunina hafi sparifjársöfnun eða aukning sparifjár landsmanna orðið miklu minni nú en tvö undanfarin ár. Svo segir í nál. hans á þskj. 229, með leyfi hæstv. forseta: „Þær hagskýrslutölur, sem hér eru birtar, eru eitt vitni af mörgum um þá fjárhagsörðugleika, sem efnahagsráðstafanir ríkisstj. hafa valdið.“ Og síðan segir hann: „Af þessum samanburði sést, að síðustu tólf mánuðina hefur sparifjáraukningin í bönkum og sparisjóðum orðið tiltölulega langtum minni en næstu tvö árin þar á undan, þrátt fyrir vaxtahækkunina.“ Við þennan samanburð hv. þm. er tvennt að athuga. Það er tvennt, sem gerir þessar upplýsingar hans mjög villandi. Annað er það, að hér er talað ekki aðeins um sparifé í venjulegri merkingu, heldur einnig hlaupareiknings- eða veltuinnlán talin með. Látum það nú vera. Hitt atriðið, sem sýnir, hvað lítið er byggjandi á þessum tölum hv. þm., er það, að til þess að sýna, að sparifjáraukningin hafi orðið minni nú, þá reiknar hann ekki tímabilið frá gengisbreytingunni, frá því að efnahagsaðgerðirnar komu til framkvæmda. Nei, hann tekur í einu lagi tímabilið frá október 1959 til október 1960. Af þessu tímabili, sem hann er að birta tölur um, er sem sagt liðinn einn þriðji hluti, fjórir mánuðir, áður en efnahagsaðgerðirnar eða vaxtahækkunin kom til framkvæmda. Svona dæmi þýðir náttúrlega ekki að vera að leggja fyrir Alþingi, og það sér hver maður, sem les þessar tölur hv. þm., að þær sýna eða sanna ekki nokkurn skapaðan hlut í þessu sambandi, sem hann vill sanna. Tölurnar eru vafalaust út af fyrir sig réttar, en þær gefa ekki rétta mynd af því, sem hann er að reyna að sýna. Ef við viljum gera okkur grein fyrir sparifjáraukningunni, frá því að gengisbreytingin og efnahagsaðgerðirnar komu til framkvæmda, verður auðvitað að miða við tímabilið - við skulum segja t.d. frá 1. marz. Þessi lög öðluðust gildi 20. febr., ef ég man rétt. Það er rétt að taka tímabilið frá 1. marz og þangað til í dag eða þess tíma, sem skýrslur ná. Ég hef upplýsingar hér um tímabilið frá marz til októberloka. Og hvernig lítur það út? Það ]ítur þannig út, að á þessum tíma hefur sparifjáraukningin hjá bönkunum og sparisjóðunum orðið samtals 225.3 millj. kr., og það er aukning um 11.5%. Ef menn vilja fá samanburð á sama tímabili, sömu mánuðum undanfarin tvö ár, þá líta tölurnar þannig út, að árið 1959 var sparifjáraukningin 183.7 millj., eða 10.5%, og 1958 var hún 116.6 millj., eða 7.7%. Það má auðvitað setja upp margvísleg samanburðardæmi. En ég held, að því verði ekki á móti mælt, að það er villandi og rangt dæmi að ætla að sanna, að spariféð hafi ekki aukizt, eftir að vaxtahækkanirnar komu til framkvæmda, og taka inn í það dæmi fjóra mánuði fyrir gengisbreytinguna og vaxtahækkunina. Það er rangt og villandi dæmi. Ég held, að eðlilegasta og gleggsta dæmið hljóti að vera þetta, að miða við tímann frá því að vaxtahækkunin kom til framkvæmda og svo langt sem skýrslur bankanna ná, og þá líta tölurnar þannig út á þessu 8 mánaða tímabili: 1958 var sparifjáraukningin 7.7%, 1959 var hún 10.5 og nú í ár 11.5%. M.ö.o.: sparifjáraukningin hefur orðið heldur meiri á þessu tímabili en í fyrra þrátt fyrir allt það, sem ég nefndi í upphafi minnar ræðu, aflabrestinn hjá togurunum, hið mikla verðfall á mjöli og lýsi, að heildaraflinn bæði hjá bátum og togurum er töluvert minni nú í ár en hann var 1958, og loks þegar það er einnig haft í huga, að vitanlega hlaut gengisbreytingin að hafa í för með sér tímabundna kjaraskerðingu. Ég vil í þessu sambandi leiðrétta þær hvimleiðu staðhæfingar, sem hér koma hvað eftir annað frá hv. stjórnarandstæðingum, að við í stjórnarflokkunum höfum heitið því, að kjör manna mundu ekkert skerðast við efnahagsaðgerðirnar. Við höfum frá upphafi tekið það fram, að vitaskuld þýddu þessar efnahagsaðgerðir kjararýrnun í bili, en okkar von væri sú, að sú kjararýrnun þyrfti ekki að standa lengi og síðar kæmi að því, þegar efnahagsaðgerðirnar hefðu tekizt og jafnvægi skapazt, að þá mundu kjör manna fara batnandi úr því.



Herra forseti. Það var í tilefni af ummælum, sem hér féllu nú hjá hæstv. fjmrh. varðandi aflabrögðin á þessu ári. Ég hafði nokkuð vikið að því áður í umr., að sú tilraun hæstv. ríkisstj. að afsaka erfiðleika- sjávarútvegsins nú á þessu ári með aflaleysi væri dæmd til að mistakast, því að þar væri raunverulega rangt með farið. En enn þá heldur hæstv. fjmrh. þessu sama fram hér og virðist ekki taka tillit til þess, sem honum hefur verið bent á í þessum efnum, varðandi alveg augljósar skýringar, Ég hafði sagt hér áður, að það væri rétt, aflí togaranna á þessu ári er óvenjulítill. Hann er með minnsta móti. Hins vegar er ómögulegt fyrir nokkurn mann, sem þekkir inn á rekstur togara, að gera slíkan samjöfnuð á milli ára, eins og hæstv. fjmrh. gerði hér, og sýnist engin ástæða til þess, að hann geri það, eftir að búið er að benda honum á það áður, að slíkur samanburður fær ekki staðizt. Það er vitanlega alveg rangt að tala um það, að aflamagn togaranna nú hafi fallið um einn þriðja, borið saman við veiðina í fyrra, en hlaupa algerlega fram hjá því, að rekstri togaranna á þessu ári hefði verið háttað með allt öðrum hætti en var árið á undan. Þeir hafa nú siglt miklu meira á erlendan markað og þar af leiðandi ekki getað verið eins marga daga að veiðum og vitanlega ekki getað fiskað eins mörg tonn af þeim ástæðum. Það er vitanlega tilgangslaust að ætla að halda því fram hér í sífellu, að afli togaranna hafi raunverulega rýrnað um 40 þús. tonn, miðað við október í ár og október í fyrra. Slíkur samanburður er út í hött. Þá verður um leið að taka tillit til þess, að á þessum sama tíma í ár sigldu togararnir 98 söluferðir á erlendan markað með afla sinn, en á sama tíma í fyrra aðeins 32 ferðir. Þegar þetta er tekið með í reikninginn, er vitanlega aflarýrnun togaranna hvergi nærri eins mikil og hæstv. fjmrh vildi hér láta vera. En það er alveg rétt, eins og ég hef margsinnis bent hér á áður, að jafnvel þó að tekið sé tillit til þessa, þá er um nokkra aflarýrnun hjá togurunum í ár að ræða. Hitt er einnig vitað, að þegar togararnir eru þannig gerðir út, að þeim er ætlað að fiska meira fyrir erlendan markað og minna fyrir innlendan, þá fellur ævinlega aflamagnið, fyrir utan það, sem ég var að greina hér, að skipin erg auðvitað langan tíma í siglingum á milli landa. Það leiðir hins vegar af því, að það er leitað eftir öðrum fiski fyrir erlenda markaðinn heldur en þeim, sem innlendi markaðurinn tekur gjarnan við. Það verður oft og tíðum meiri gæðafiskur, sem leitað er eftir fyrir erlenda markaðinn, og þá fellur líka alltaf aflamagnið af þeim sökum. Það, sem ég vildi aðeins draga fram í þessum efnum, er þetta: Það er algerlega rangt að halda því fram, að aflabresturinn hjá togurunum nú, sem að vissu leyti er, sé svona mikill, borið saman við árið í fyrra, eins og þessar tölur segja. Það er rangt. Viðvíkjandi svo hinu, að nú séu fleiri togarar en áður voru í gangi, þá leyfi ég mér að efast um, að það hafi verið svo í framkvæmd, að þeir hafi verið fleiri. Nú hefur hins vegar borið miklu meira á því en áður, að togararnir lægju og væru ekki reknir. Ætti m.a. hæstv. fjmrh. að þekkja eitthvað til þess, því að ríkið sjálft á einn togara, sem er búinn að vera bundinn hér í líklega meira en hálft ár og héfur ekki verið rekinn og ryðgar niður, þar sem hann liggur hér í höfninni, en hafði verið rekinn áður. Einn af þessum fimm nýju togurum, - en þeir voru að koma seint á árinu og koma tiltölulega lítið inn í þetta magn, sem hér er um að ræða, - einn þeirra fór víst eina veiðiferð og svo lagðist hann. Ég hef að vísu ekki fyrir mér skýrslur um það hér, hvernig þátttaka togaranna hefur verið í veiðum á þessu ári og svo aftur á árinu á undan, en ég dreg það mjög í efa, að hægt sé að tala um, að það hafi verið stærri veiðifloti togara að veiðum í ár en í fyrra. En svo komu hinir þættirnir. Mér fannst, að hæstv. ráðh. hagaði orðum sínum þannig hér, að hann vildi láta í það skína, að nú væri á þessu ári um almennan aflabrest að ræða, það væri hér um minni afla að ræða hjá bátaflotanum og togaraflotanum samanlagt. Þetta er rangt. Ef hann tekur þann hluta aflans, sem er vitanlega sambærilegur og rætt er um sérstaklega, sem er heildarafli fiskibátanna og togaranna á öðru en síldveiðum, - en síldveiðarnar eru hér alveg sér á blaði, - og taki hann einnig tillit til þessa, sem ég var að segja áðan í sambandi við rekstrarform togaranna, þá er auðvitað enginn vafi á því, að heildaraflamagn bátaflotans í landinu og togaranna er mun meira í ár en það var í fyrra. En bezt sýnir það þó, hve þessi samanburður allur er rangur hjá hæstv. ráðh., að virða aðeins fyrir sér sjálfa aðalvertíðina á bátaflotanum, sem er vetrarvertíðin, en það liggur þó alveg óumdeilanlega fyrir og hefur verið lesið upp hér í þessum umr., að afli bátaflotans á vetrarvertíðinni, sem hér skiptir mestu máli, var um 14% meiri en hann var árið á undan og sá mesti, sem við höfum haft á vetrarvertíð. Og strax að lokinni vetrarvertíðinni töldu útvegsmenn engan rekstrargrundvöll vera fyrir rekstri bátaflotans, svo að ekki gat þar verið sú afsökun í gildi, að erfiðleikar bátaflotans stöfuðu af aflaleysi, þeir erfiðleikar, sem bátaflotinn stóð frammi fyrir strax að vetrarvertíðinni lokinni. Nei, erfiðleikar bátaflotans í landinu verða ekki heldur skýrðir með því, þó að afli togaranna sé nokkru minni en hann var í fyrra. Erfiðleikar bátaflotans verða ekki skýrðir á þann hátt. Það er rétt, að síldaraflinn er nokkru minni en hann var árið á undan. En hvorki þessi hæstv. ráðh. né aðrir hafa getað hnekkt því, sem ég hef hér sagt, að það var ekki meira eða sérstakara aflaleysi á síldveiðum nú í sumar en svo, að borið saman við það, sem við höfum haft við að búa um margra ára skeið, þá er þetta næsthæsta aflaár á síldveiðum um 16 ára skeið. Það er aðeins árið 1939, sem var nokkru hærra, en næst kemur árið 1960, svo að hér var ekki um frekara aflaleysi að ræða á síldveiðum en það aflaleysi, sem við höfum haft við að glíma um margra ára skeið. Aflinn á síldveiðunum afsakar því ekki á nokkurn hátt þá sérstöku erfiðleika, sem nú er við að glíma hjá okkar útvegi. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti að hætta að reyna að villa sjálfri sér og öðrum sýn í sambandi við þau alvarlegu vandamál, sem þjóðin stendur nú frammi fyrir varðandi afkomu sjávarútvegsins í landinu, með því að þrástagast á því, að þessir erfiðleikar stafi af aflaleysi. Sá, sem trúir því, að erfiðleikar sjávarútvegsins nú stafi af aflaleysi, miðar líklega allar sínar gerðir nú við það að gera ekki neitt til stuðnings framleiðslunni, vegna þess að hann reiknar með því, að ekki verði aflaleysi á næsta ári. Hann heldur, að það sé hægt að búa við óbreytt ástand. Þeir menn virðast ekki hafa skilið, að hér þurfi neinna aðgerða við. En ég er hræddur um, að ríkisstjórnin og þjóðin öll eigi eftir að finna það, að ef slíkt skilningsleysi verður ríkjandi, þá geti orðið þröngt fyrir dyrum, þá finni menn, að það vanti eitthvað í okkar þjóðarbúskap, þá verði ekki allt í gangi á næsta ári, ef menn daufheyrast við því að gera nauðsynlegar ráðstafanir. Nei, hið sanna er það, að erfiðleikar bátaflotans í landinu, sem nú er við að glíma, eru þrátt fyrir það, að afli bátaflotans er betri en hann hefur verið um langan tíma. Hitt játa ég, að togaraflotinn á við nokkra sérstaka erfiðleika að etja nú, vegna þess að afli hans er óvenjulítill, minni en hann var í fyrra, þegar hann var þó lélegur. Svo kemur hin afsökunin, sem mjög er haldið á lofti, en það er verðfall á mjöli og lýsi. Það er rétt, það hefur oft verið tekið hér fram, þar er tvímælalaust um nokkurt áfall að ræða. En það er líka mesti misskilningur að halda því fram, að það sé þetta, sem sé meginorsök vandamálsins, sem við er að glíma. Það hefur verið bent á það hér áður, að þetta verðfall var komið, áður en viðreisnarlöggjöfin var sett, og það var tekið fram um það leyti, sem sú löggjöf var samþ. hér á Alþingi, að með þessu verðfalli væri reiknað, og það er enginn vafi á því, að það er rétt, að með því hefur verið reiknað af þeim, sem undirbjuggu viðreisnarlöggjöfina, að meira eða minna leyti. Það hefur ekki fengizt upplýst, hvaða verð þeir hafa lagt til grundvallar á mjöli og lýsi, en þeir gáfu það upp sjálfir, að þeir hefðu þegar reiknað með verðfallinu, enda var það skollið á fyrir löngu. Það er svo aftur annað mál, að ráðstafanir ríkisstj. hafa orðið þess valdandi, að þetta verðfall hefur á margan hátt orðið miklu þungbærara fyrir framleiðsluna en það hefði þurft að verða. Í fyrsta lagi var það, að ríkisstj. meinaði útflytjendum beinlínis framan af að flytja t.d. mjöl og lýsi á þá markaði, sem gáfu hæst verð. Og menn voru beinlínis knúðir til þess að selja á þá markaði, sem borguðu lægra verð, - beinlínis knúðir til þess. Auk þess var það, að hinir háu vextir, sem samþykktir höfðu verið, gerðu það að verkum, að menn gátu ekki legið með afurðirnar yfir þann tíma, þegar verðið lá langlægst, - það var allt of dýrt að liggja með afurðirnar og bíða eftir nokkurri hækkun, - og flestir seldu síðan á þeim tíma, sem verðið var einna lægst, en síðan átti verðið eftir að hækka og hefur verið að hækka. En það gefur vitanlega auga leið, að þegar vextirnir eru svo gífurlega háir eins og þeir eru nú, þá er líka mikill vandi að liggja með afurðirnar og bíða eftir einhverri breytingu á erlendum mörkuðum. Á móti þessu hefur svo líka margt fleira komið, eins og alltaf gerist, þegar svona mál ber við. Það hefur orðið hjá okkur einmitt nú, þegar verðlækkun hefur orðið á fiskimjöli, stórkostleg breyting með nýtinguna á því hráefni, sem annars fór í mjölframleiðsluna. Ég sé, að samkv. síðustu útflutningsskýrslum okkar erum við búnir að flytja út nú yfir 10 þús. tonn af hraðfrystum fiskúrgangi, aðallega selt sem refa- og minkafóður á tiltölulega mjög góðu verði, sem skilar fyllilega jafnmiklu hráefnisverði og við fengum fyrir hráefnið, þegar það fór í mjölframleiðsluna og mjölið var á hæsta verði. Þetta hefur vitanlega komið sem verðuppbót raunverulega á hráefnið á móti verðlækkuninni, sem varð á mjöli. Þessa framleiðslu þekktum við varla áður. Þá varð svo að segja allur fiskúrgangur að ganga til mjölframleiðslu. Þetta hefur líka komið á móti. Ég fullyrði það, að þessar afsakanir hjá hæstv. ríkisstj. í sambandi við þá erfiðleika, sem menn nú standa frammi fyrir hjá sjávarútveginum, fá ekki heldur staðizt. Verðfallið var skollið á, löngu áður en viðreisnarlöggjöfin var sett. Sérfræðingar ríkisstj. segjast hafa tekið tillit til verðfallsins í samþandi við sínar ráðstafanir. Og vissar aðrar verðhækkanir hafa komið hér á móti eða framleiðslugreinar, sem gefa verðhækkun og draga aftur úr þessu. Þetta er ekki heldur orsökin fyrir erfiðleikunum í ár. Orsökina er vitanlega auðvelt að sjá og auðvelt að finna. Ég skal nefna hér dæmi, sem mætti sýna mörgum manni þetta. Orsökin í sambandi við erfiðleikana, sem menn standa frammi fyrir í sjávarútvegsmálunum nú, er m.a. sú, að með þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið nú í gjaldeyrismálum þjóðarinnar, með gengislækkuninni og því, sem henni fylgdi, þá fór það svo, að verð á meðalfiskibát, sem oftast var í kringum 3–4 millj., þaut skyndilega upp í 5–6 millj. á slíkum bát. Verð á nýtízku togara, sem gat verið, miðað við fyrra verðlag. 20–25 millj., þaut skyndilega upp í um 40 millj. kr. Og menn tala gjarnan nú um þessa gífurlega dýru báta, 6 millj, kr. báta og 40 millj. kr. togara. Á þennan endann kom öll hækkunin fram að fullu, áhrif gengisbreytingarinnar og ráðstafanir ríkisstj. í efnahagsmálum. Þarna komu þær fram að fullu. En hvernig komu þær aftur fram hinum megin, í sambandi við tekjuhliðina hjá þessum sömu aðilum, sem nú þurftu að reka svona miklu dýrari skip en áður? Hvernig kom það fram í sambandi við tekjuhliðina? Jú, það kom þannig fram, að það var almennt talið, að fiskverð til bátaflotans með þeim hlunnindum, sem fylgdu og voru felld niður með gengislækkuninni, - að fiskverðið væri í kringum kr. 2.40–2.50 á kg. Og hvað hækkaði svo fiskverðið mikið? Það fór upp í kr. 2.53 fyrir meginið af fiskinum yfir vetrarvertíðina og upp í kr. 2.63 hæst, og mjög víða var fiskverðið meginhluta ársins, yfir sumarið og haustið kr. 2.20–2.47 eða lægra en það var áður. Það varð því engin hækkun á tekjuhliðinni hjá útgerðinni, á sama tíma sem hún mátti nú standa undir miklum mun dýrari skipum en áður og á sama tíma sem rekstrarkostnaður útgerðarinnar almennt stórhækkaði. Það var þetta, sem olli erfiðleikum útvegsins, og það er þarna, sem er að finna þann vanda, sem er við að glíma. Vextirnir voru hækkaðir stórkostlega, og það vitanlega olli útgerðinni stórauknum útgjöldum. Ég álít, að það sé alveg nauðsynlegt, að hæstv. ríkisstj. geri sér grein fyrir því, að þessar afsakanir, sem hún og ýmsir hennar menn hafa verið að færa fram fyrir því, hvernig komið er, eru að verulegu leyti rangar. Ég viðurkenni, að nokkuð af erfiðleikum togaranna, en þeir eru alveg óvenjulegir í ár, sé vegna minni afla en áður. Ég veit líka, að nokkur vandi er á höndum í sambandi við lækkað verð á vissum útflutningsvörum, sem þó vitanlega hafa alltaf skilað miklum minni hluta af heildartekjunum, mjöli og lýsi. Þar er líka um nokkurt áfall að ræða; það er rétt. En afli bátaflotans hefur verið miklu meiri en í meðallagi á þessu ári, þó að erfiðleikarnir séu svona yfirgnæfandi eins og raun ber vitni um. Þetta vildi ég leggja á áherzlu, hef gert það áður og vil endurtaka það nú með þessum orðum mínum í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. sagði hér, af því að ég álít, að það sé eitt meginatriðið, til þess að ráðið verði nú fram úr þessum erfiðleikum, að hæstv. ríkisstj. fáist til þess að viðurkenna það, hvernig stendur raunverulega á þessum vanda, en sé ekki alltaf að hlaupa út undan sér á þennan hátt og bera því við, sem ekki á hér við nema þá að sáralitlu leyti.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í tilefni af því, sem hæstv. fjmrh. sagði hér fyrir matinn. Nú sé ég ekki, að hæstv. ráðh. sé viðstaddur eða kominn. En hann hlýtur að vera rétt ókominn. Ég vildi þess vegna fara fram á það við hæstv. forseta, að hann léti þessa umr. ekki hefjast, fyrr en hæstv. ráðh. er kominn, og biðja hann að gera ráðstafanir til þess, að ráðh. hraði för sinni, ef hægt væri. Ég vildi fara þess á leit við forseta, að hann hinkraði við.  Mér finnst það harla einkennilegar aðfarir hjá hæstv. fjmrh. að standa hér upp fyrir matinn og flytja þessar athugasemdir, sem hann gerði og gáfu fullt tilefni til þess, að umr. um þetta mál yrði haldið áfram nokkuð, sem menn annars höfðu ekki hugsað sér að gera, og hafa svo ekki smekk til að mæta á kvöldfundinum til að ræða málið áfram. Það er full ástæða til að víta þessa framkomu. Ég veit ekki, hvort hæstv. forseti vill taka það að sér að bera nokkuð á milli í þessu máli til hæstv. fjmrh., það er nú kannske varla von, að hann vilji það. En þrátt fyrir fjarvist fjmrh. verð ég að láta falla fáeinar athugasemdir út af því, sem hann sagði. Það var svo að heyra af því, sem hæstv. fjmrh. tók fram, að það væri allt í nokkuð sæmilegu horfi með viðreisnina. Viðreisn er orð, sem stjórnarliðið er hætt að nota, er nú aðallega notað af stjórnarandstæðingum. Og það lýsir nokkuð út af fyrir sig, hvernig stjórnarliðið og hæstv. ríkisstj. finnur til inni á sér um það, hvernig þessum málum er komið, að orðið viðreisn er ekki lengur notað um það, sem gerzt hefur, nema af andstæðingum ríkisstj. Ríkisstj. og hennar stuðningslið fær sig ekki til þess lengur að kalla þær ráðstafanir, sem gerðar voru, því nafni, sem þeim var upphaflega gefið, viðreisn. Það segir sína sögu, og er í því fólgin allrækileg viðurkenning á því, hvað gerzt hefur. Í kvöld mannaði hæstv. fjmrh. sig upp og hélt því fram í þeim fáu orðum, sem hann mælti, að þau vandkvæði, sem nú væri við að fást, væru fyrst og fremst vegna aflaleysis og verðfalls á afurðum, en ættu ekki rætur sínar að rekja til ráðstafana ríkisstj. Ég vil taka undir það, sem hér var sagt fyrir matinn út af þessu, að það er sorglegt, ef hæstv. ríkisstj. er enn þá slegin nákvæmlega sömu blindunni á málefni landsins og í fyrravetur, þegar hún réðst í þetta. Það er bágt að trúa því, að hæstv. ríkisstj. hafi ekkert enn þá lært af þeirri reynslu, sem fengin er. Og í lengstu lög verða menn að vona, að þetta séu meira mannalætí hjá hæstv. fjmrh., sem hann mælti hér í þessa stefnu, en að þar sé raunverulega um skoðun að ræða. Það var bent á það í fyrravetur, að þær ráðstáfanir, sem gerðar voru, gengislækkunin, nýju tollaálögurnar og vaxtahækkunin, gátu aldrei haft minni áhrif til verðhækkunar í landinu en sem svaraði einum milljarði og 100 millj., þótt dregin væru frá þau hlunnindi, sem ríkisstj. beitti sér fyrir að kæmu til frádráttar, og skattalækkanir. Það var sýnt fram á þetta rækilega og margsinnis, og voru þó ekki einu sinni talin með þau verðhækkunaráhrif, sem hlutu að verða á rekstrarvörum framleiðslunnar, heldur var því þá treyst, að þeim verðhækkunaráhrifum yrði mætt með auknum tekjum framleiðslunnar, sem allt reyndist raunar rangt, því að verðhækkun til framleiðslunnar varð alls ekki sú, sem þurfti að vera til að mæta hækkunum á erlendum rekstrarvörum. Það var þráfaldlega sýnt fram á það í fyrra, að svona ráðstafanir væru hrein fásinna. Það væri óhugsandi annað en að þær hlytu að hækka svo gífurlega verðlag í landinu, að þær lömuðu sjálfa framleiðsluna. Af þeim mundi leiða kjaraskerðingu, sem væri óbærileg, og stórkostlega dýrtíðaraukningu, sem yrði aðeins byrjun á því, að dýrtíðarhjólið færi að snúast á nýjan leik. Allt hefur þetta komið bókstaflega fram, að vísu enn stórkostlegar en orðið hefði, ef afli hefði orðið enn þá meiri en hann varð á þessu ári eða verðlag á afurðum farið hækkandi. En þessar afleiðingar hafa komið svo glöggt fram í rekstrarafkomu fyrirtækja og almennings, að engum manni ætti lengur að dyljast, að hér var um stórkostleg mistök að ræða. Það sést bezt á því, að nú þarf að gera nýjar, stórfelldar ráðstafanir, aðeins níu mánuðum eftir að þessar hinar fyrri voru gerðar, sein þó áttu að vera algerlega til frambúðar. Það sést líka glöggt á því, að menn geta ekki lengur lifað af því kaupi, sem þeim er nú ætlað, og að kauphækkanir hljóta að eiga sér stað, áður en langt um líður, nema því aðeins að ríkisstj. snúi við og finni leiðir til þess að bæta kjaraskerðinguna að verulegu leyti með öðru móti. Nýjar ráðstafanir vegna framleiðslunnar, nýjar ráðstafanir vegna kjaraskerðingarinnar, þetta er það, sem blasir við á næsta leiti. Og efnahagsmálin eru nú í örðugri hnút en þau hafa nokkru sinni verið um langt skeið og það fyrst og fremst vegna þeirra ráðstafana, sem ríkisstj. gerði. Þær voru svo fávíslega stórfelldar, að þær hlutu að grafa undan sjálfum sér, þegar farið væri að framkvæma þær. Og það er alveg furðulegt, að menn, sem eiga að vera sæmilega kunnugir íslenzku atvinnulífi, skyldu láta sér til hugar koma að gera þessar ráðstafanir, t.d. að bæta vaxtahækkuninni ofan á allt hitt og reikna hana ekki einu sinni inni í því dæmi, sem sett var upp fyrir framleiðsluna og afkomu framleiðslufyrirtækjanna, og vera svo alveg hissa á því, að þessi vaxtahækkun, ofan á allt hitt, hefur lamað framleiðslufyrirtækin og hefði verið búin að stranda mörgum þeirra, ef ríkisstj. hefði ekki nú þegar látið gera bráðabirgðaráðstafanir til að halda þeim fljótandi í bili. Það er talað í þessu sambandi um verðfall á mjöli og lýsi, sem ráðh. var að skjóta fyrir sig. Verðfallið á þessum afurðum var að miklu leyti komið fram, þegar efnahagsmálaráðstafanirnar voru gerðar, og það var getið um það sérstaklega í grg. efnahagsmálafrv., að þetta verðfall lægi fyrir og væri tekið tillit til þess. Þess var ekki heldur getið af hæstv. ráðh., að þetta verðfall varð meira en það hefði þurft að verða, m.a. vegna ráðstafana ríkisstj., því að hinir brjáluðu vextir, sem innleiddir voru, neyddu ýmsa framleiðendur til að selja afurðir sínar úr landi fyrir lægra verð en þeir hefðu ella fengið, þannig að jafnvel í sjálfu verðfallinu eiga ráðstafanir hæstv. ríkisstj. sinn þátt. Hvernig getur hæstv. fjmrh. látið sér koma í hug, að þau vandkvæði, sem nú blasa við varðandi rekstur frystihúsa og báta, eigi rætur sínar að rekja til aflaskorts togaraflotans? En það liggur fyrir sem staðreynd, að afli á báta hefur verið í góðu meðallagi og síldaraflinn betri en oftast áður í 16 ár, aðeins einu sinni áður verið meiri í 16 ár. Nei, það er sannarlega ekki upplífgandi að heyra, að svo virðist sem hæstv. fjmrh. hafi ekkert lært af þeim stórkostlegu óhöppum, sem orðið hafa af þeim ráðstöfunum, sem hann hefur staðið fyrir, enda mun það nú vera sannleikurinn um þennan hæstv. ráðh, og suma aðra af þeim, sem fyrir þessu standa, að þeir munu lítið meira þekkja af íslenzku þjóðlífi eða íslenzkri framleiðslustarfsemi eða íslenzkum atvinnurekstri en þeir sjá af tilviljun út um gluggann hjá sér. Það mun vera sannleikurinn. Af þessu mun ekki stafa lítið af þeirri ógæfu, sem Íslendinga hefur hent, þegar þessum mönnum var falin forusta í málum þjóðarinnar. Hæstv. ráðh. var annars nokkuð ánægður með ýmislegt. Hann sagði t.d., að gjaldeyrisstaðan hefði batnað um 200 millj. frá því í febrúarlok. Ég dreg ekki í efa, að hæstv. ráðh, á hér við bankareikningana. Og hann miðar við febrúarlok. Hvað meinar nú hæstv. ráðh. með því að vera að fleygja fram svona tölu? Jú, hann meinar auðvitað, að af þessu eigi menn að sjá, að eiginlega hafi þessar ráðstafanir heppnazt mjög vel og verkað mjög vel á íslenzkan þjóðarbúskap. En við skulum athuga ofur lítið, hvaða gildi það hefur að kasta svona tölu fram. Það er nú fyrst, að þegar efnt er til jafnstórkostlegs samdráttar í framkvæmdum og ríkisstj. hefur gert og annarrar eins kjaraskerðingar og hún hefur beitt sér fyrir, sem sverfur svo að mönnum, að flest heimili geta lítið annað keypt en allra brýnustu nauðsynjar til matar og til að halda við klæðnaði sínum, - þegar svona er sorfið að meginþorra heimilanna í landinu, eins og hæstv. ríkisstj. hefur gert, og um leið stöðvaðar eða dregið stórkostlega úr framkvæmdum, þá mætti vera meira en lítill samdráttur í framleiðslutekjunum í útflutningnum, ef ekki kæmi fram afgangur á gjaldeyrisbúskapnum fyrsta árið, sem svona fantabrögðum er beitt. Það mætti vera meiri samdrátturinn, það mætti vera meiri hörmungin, hvernig til tækist með framleiðslustarf þjóðarinnar og útflutningsviðskipti, ef ekki yrði stórkostlegur gjaldeyrisafgangur fyrsta árið, sem þessum fantabrögðum er beitt, segi ég aftur. Og væri þess vegna sannarlega ekki af neinu að státa fyrir hæstv. ríkisstj., þó að hún að vertíðarlokum í þetta sinn gæti bent á, að gjaldeyrisstaðan hefði batnað um nokkur hundruð milljónir af þessum ástæðum, þrátt fyrir þá lömun á framleiðslunni, sem stafar af þessum ráðstöfunum. En hvað segir það um afkomuna í sjálfu sér? Sannarlega harla lítið, því að sá gjaldeyrisávinningur, sem þá kæmi fram, væri fenginn með því móti, að þjóðin væri í raun og veru að eyða af eignum sínum. Það kalla ég að eyða af eignum sínum, ef ekki er hægt að kaupa til viðhalds heimilunum, hvað þá til endurnýjunar eða eðlilegrar uppbyggingar í landinu. Það væri verið að éta út eigur þjóðarinnar og gæti verið gífurlegur halli á þjóðarbúskapnum í sjálfu sér, þótt einhver afgangur kæmi fram í sambandi við gjaldeyrisstöðuna í þrengstu merkingu. Og hvernig mundi svo útlitið vera? Ekki er hægt að halda svona niðurskurði á neyzlunni áfram ár eftir ár, þó að það sé máske hægt í nokkra mánuði. Slíkt er ekki mögulegt. Ekki er hægt að stöðva mikinn hluta uppbyggingarinnar í landinu ár eftir ár, án þess að það komi gífurlega fram á sjálfum þjóðartekjunum og þjóðin færist bókstaflega á kaf í það fen fátæktarinnar, sem þessi stefna óneitanlega færir hana ofan í, ef ekki verður breytt um aðferðir. Á þessu sjáum við, að það út af fyrir sig segir ekki mikið, hvort gjaldeyrisstaða bankanna batnar eða batnar ekki. Það segir ekki mikið út af fyrir sig. Aðalatriðið er, hvernig þessi stefna verkar á þjóðarbúskapinn og hvort hún getur yfirleitt staðizt til frambúðar. Það er líka fleira í sambandi við það, þegar hæstv. fjmrh. landsins kemur fram og kastar út svona tölu, sem á að vera innlegg í alvarlegar umræður um þessi mál. Hann segir, að gjaldeyrisstaðan hafi batnað um 200 millj. frá því í febrúarlok. Er hann þá búinn að taka það til greina, hæstv. ráðh., að nú hefur verið keypt mikið af vörum til landsins gegn vörukaupalánum erlendis og það í miklu stærra mæli en áður hefur verið? Nei, auðvitað ekki. Hann er alls ekki búinn að taka þetta til greina. Er hann búinn að taka til greina, hversu mikið af öðru lánsfé hefur verið notað eða flutt til landsins á árinu? Nei, alls ekki. Hann hefur ekkert tekið það til greina. Hann slítur bara eina tölu út úr þeirri keðju af tölum, sem þarf að skoða til þess að átta sig á afkomu landsins út á við, og kastar henni fram alveg órökstuddri, þó að sú tala ein út af fyrir sig sýni alls ekki, hvernig búskapur þjóðarinnar út á við hefur gengið. Þetta leyfir hæstv. ráðh. sér samt að gera og telja innlegg í þessi mál. Síðan kemur sá leikur hæstv. ríkisstj. að bera gjaldeyrisstöðuna saman við gjaldeyrisstöðuna í lok febrúarmánaðar. Vitanlega hefur slíkt ákaflega litla þýðingu að taka þannig eitthvert tímabil út úr árinu, slíta það út úr og gera það upp út af fyrir sig. Það eina eðlilega í þessu er að gera árið í heild upp út af fyrir sig og bera það saman við önnur ár. Í febrúar er vertíðin t.d. nýbyrjuð og búið að kaupa geysimikið af varningi til vertíðarinnar, en ekkert farið út af afurðum ársins. Hér við bætíst, að í febrúarlok s.l. vetur munu hafa verið óvenjulega miklar birgðir í landinu sjálfu af afurðum frá fyrra ári óseldum, sem hafa farið út á þessu ári, - þannig að þessi tala gefur, einnig þegar þetta er skoðað, enga hugmynd um það, hvernig gjaldeyrisbúskapurinn hefur gengið. Það er því stórkostlega ámælisvert af hæstv. ráðh. að kasta svona tölum fram. Það getur varla orðið skoðað öðruvísi en að hæstv. ráðh. vilji bókstaflega leiða athygli manna frá þeirri heildarmynd, sem blasir við, ef allir þættir þessa máls eru réttilega saman teknir. En það er auðvitað sú heildarmynd ein, sem hefur nokkra þýðingu, nema þá í blekkingarskyni, og það er ekki fallegt, ef hæstv. ráðh. er að fleygja fram svona tölum í því skyni. Það er ekki hægt að átta sig á því nú, hver verður gjaldeyrisniðurstaða þessa árs. En ég segi: Það mætti fyrr vera hörmungin, - og það vonar maður, að eigi ekki eftir að henda, - það mætti nú fyrr vera hörmungin, ef það yrði ekki verulegur gjaldeyrisafgangur á þessu ári, jafngífurlega og kaupgeta manna hefur verið slegin niður og framkvæmdir dregnar saman. Það mundi ekki spá vel fyrir næstu framtíð, ef slíkt ætti eftir að koma í ljós. Í lengstu lög verða menn þó að vona, að útkoman verði ekki svo hræðileg, alveg eins og ég sagði hér í sambandi við framlengingu söluskattsins, að ég á bágt með að trúa því, að svo ömurleg reynsla verði jafnvel af því, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, að það verði ekki verulegur greiðsluafgangur á ríkisbúskapnum á þessu ári. Það væri sannarlega ömurleg útkoma, ef það yrði ekki, þar sem hlaðið var á þjóðina nýjum álögum í fyrravetur, svo að mörgum hundruðum millj. kr. skipti, og tekjurnar áætlaðar svo lágt, að viðskipti þjóðarinnar hefðu mátt verða mun lægri en þau voru fyrir tveimur árum og tekjurnar stæðust samt. Þannig var í pottinn búið og því óhugsandi að gera ráð fyrir öðru en það hlyti að verða stórkostlegur greiðsluafgangur. Og ég trúi því ekki, fyrr en ég sé það, að svo ömurlega hafi til tekizt, þótt illa væri á haldið, að það verði ekki verulegur greiðsluafgangur á ríkisbúskapnum og líka gjaldeyrisafgangur í viðskiptunum við útlönd. Og mundi það sannarlega ekki, þótt þetta yrði hvort tveggja, segja mikið um, að skynsamlega hefði verið á haldið, fjarri því. Þar koma aðrir þættir til, sem ég hef rakið hér lauslega. Ég skal nú stytta mál mitt og fara að láta þessum aths. lokið. En aðeins einn þátt vil ég þó nefna, vegna þess að ég gerði hann að umtalsefni í sambandi við söluskattsfrv. að hæstv. fjmrh. áheyrandi og beindi þá til hans spurningu út af þeim þætti málanna. Hann virti þá spurningu ekki svars þá og svaraði henni í raun og veru ekki heldur í þeim fáu orðum, sem hann sagði hér fyrir matinn. En þau orð lutu þó að sama efni og ég spurði hann um. Hann hefur oft, ráðherrann, og var að því nú enn í kvöld, að tala um, hvað kaupgeta fólks hafi í raun og veru verið lítið skert. Manni verður hugsað í því sambandi til málflutnings ráðh. um gjaldeyrisafganginn. Það vita allir, að framleiðslan hefur lamazt, dregizt saman og þjóðartekjur minnkað. Og sé stórkostlegur gjaldeyrisafgangur, eins og hæstv. ráðherra var að reyna að fá menn til að trúa og ég veit ekkert um, af hverju getur það þá stafað? Ekki stafar það af auknum tekjum. Nei, það stafar þá af því, að kaupgeta almennings hefur verið svo gífurlega skert. En svo er þessi sami hæstv. ráðh. í sömu tíu mínútna ræðunni að færa fram rökstuðning um, að í raun og veru hafi kaupgeta manna sama og ekkert verið skert. Í þeim dæmum, sem menn hafi tekið, hafi menn alveg gleymt að taka tillit til þess, að bæði fjölskyldubætur og lækkanir á sköttum hafi vegið hér á móti, og í rammamyndum af þessu öllu, sem hæstv. ráðh. lætur af og til birta í blöðunum, lætur hann það dæmi venjulega ganga svona hér um bil upp, það hafi í raun og veru ekkert verið skert kaupgeta manna. Það sýnir svo samræmið í þessu, þegar hann svo talar um gjaldeyrisafganginn. En út af þessu sífellda tali hæstv. ráðh. um vísitölubúið vil ég leyfa mér enn að endurtaka það, sem ég sagði í fyrradag, og það er þetta: Það er gert ráð fyrir því, að vísitölubúið þurfi að hafa 68 þús. kr. tekjur eða því sem næst, og ég spurði hæstv. ráðh., hvar verkamenn og bændur ættu nú að taka 68 þús. kr. tekjur til að greiða kostnaðinn við að framfleyta þessari margumtöluðu vísitölufjölskyldu, sem hæstv. fjmrh. miðar allar sínar hugleiðingar við. Hvar á meginþorri almennings, þ.e.a.s. verkamenn og bændur, að taka þessar tekjur, eftir að búið er að þjarma þannig að framleiðslunni, að eftirvinnan, sem menn hafa notað til þess að fá endana til að mætast, hverfur að miklu eða máske öllu leyti og atvinnuleysi kemur í staðinn? Ég bað hæstv. ráðh. þá að snúa sér að því að gera grein fyrir hag þeirra og heimilisreikningi þeirra, því að þessi vísitölureikningur er eins konar heimilisreikningur. Ég bað hann að snúa sér að því að athuga heimilisreikning þeirra, sem ættu að lifa á 4 þús. kr. á mánuði, sem er kaup verkamanns, sem hefur vinnu 8 stundir hvern einasta dag og aldrei verður lasinn og aldrei þarf að láta sig vanta í vinnu. Það mundi hafa miklu meira gildi, ef hæstv. ráðh. vildi snúa sér að þessu verkefni, en vera að þessu sífellda fimbulfambi um vísitölubúið og í því sambandi viðhafa þær hártoganir, sem eru hrein storkun við almenning í landinu. Þessar hártoganir hæstv. ráðh. í sambandi við þessi mál eru hrein storkun við þá, sem horfa fram á þá alvöru, sem orðin er varðandi möguleika á því að sjá sér og sínum farborða. Þær eru hrein storkun í þeirra garð, þessar hártoganir ráðh. Honum væri nær, í stað þess að halda þessum storkunum áfram, að snúa sér að því verkefni að gera grein fyrir búskap þeirra bænda og verkamanna, sem ætlað er að framfleyta sér og sínum fjölskyldum á þeim tekjum, sem ég hef margnefnt, reyna að reikna út eða láta sína menn reikna út, hvernig þetta geti staðizt, hvaða glóra sé í þessu. Og ef hæstv. ráðh. sýndi einhverja alvarlega víðleitni í þessu, býst ég við, að hann mundi fara að verða áhyggjufullur út af því, hvernig þetta fái í raun og veru staðizt, sem hann og aðrir hafa verið að matreiða. En það er bara sagt, eins og ég minnti á hér í fyrradag, að þetta verði svo að vera, af því að það sé ekki hægt að borga meira. Og það segir ríkisstjórnin, sem hefur hækkað vextina á framleiðslunni þannig og það sumpart á afurðalánum, sem kosta bankana ekki neitt nema pappírinn, sem víxlarnir eru skrifaðir á, hækkað vextina þannig, að það mun í mörgum dæmum hafa aukið útgjöld framleiðslufyrirtækjanna sem svarar 20% af öllu kaupgjaldi þeirra. Hefur hæstv. fjmrh. engar áhyggjur af þessu? Heldur hann, að þetta geti staðizt? Sér ekki hæstv. ráðh., að þetta fær ekki með neinu móti staðizt? Og ef hæstv. ríkisstj. snýr ekki alveg við á þeirri braut, sem hún hefur gengið, og gerir ráðstafanir tafarlaust til þess t.d. að lækka vextina og afnema innflutningssöluskattinn og gerir aðrar ráðstafanir í framhaldi af því, sem kynnu að geta orðið til þess, að ekki yrðu almennar kauphækkanir í landinu, þá hljóta þessar ráðstafanir, sem hún hefur verið að gera, að verða til þess, að hér rís í landinu enn frekari hækkunaralda. Það er óhugsandi annað. Það eru mikil vonbrigði, að þegar málin eru rædd og bent er á þessar staðreyndir, þá skuli hæstv. fjmrh. ekkert hafa fram að bera annað en fullyrðingar um, að það sé allt í lagi, þetta stafi bara allt af því, að togararnir hafi fiskað illa núna í nokkra mánuði. Það er það eina, sem fjmrh. landsins hefur að segja um þessi mál og um þetta útlit.



Herra forseti. Mér virðist nú sem umr. við þessa umr. ætli að falla mjög í sama farveg og við 1. umr., þ.e.a.s. um efnahagsmálin almennt, en minna um það frv., sem hér liggur fyrir að afgreiða. Þetta frv., sem hér .liggur fyrir, fer aðeins fram á tvennt, þ.e.a.s. að afnuminn verði 21/2% útflutningsskatturinn, sem lagður hefur verið á allar útfluttar afurðir, og að heimilað verði að nota þann afgang, sem í útflutningssjóði er, þegar öllum skuldbindingum hans er lokið, í þágu þeirra atvinnugreina, sem hafa lagt fé fram í sjóðinn, þ.e.a.s. að langmestu leyti til sjávarútvegsins og þá í samráði við landssamtök útvegsmanna til þess að greiða vátryggingargjöld skipanna, svo langt sem hann nær. Ég skal ekki fara að rifja upp það, sem um þetta var sagt við 1. umr. En aðeins finnst mér, að ég geti ekki komizt hjá því að minnast á eitt atriði, sem þá bar mjög á góma og kannske mest, að mér er sagt, þegar ég gat ekki verið hér viðstaddur í gærkvöld, ætla ég, að það hafi verið, og í sambandi við söluskattinn hefur þetta líka komið fram, þ.e.a.s. það, að því hefur verið haldið fram, að staða útflutningssjóðs hafi í árslok 1959 verið svo góð, að ekki hafi þurft til neins útflutningsskatts að grípa. Og meira að segja hafa sumir ræðumenn, að því er mér er tjáð, reiknað sig upp í það, að afgangurinn af útflutningssjóði verði nú miklu meiri en nemur þeim útflutningsskatti, sem greiddur hafi verið, og þeim, sem eftir er að greiða. Út af þessu vil ég aðeins taka fram, að ég held, að allar tölur, sem notaðar hafa verið um stöðu útflutningssjóðs fyrr og síðar, séu ekki undan rifjum ríkisstj. runnar, heldur allar komnar frá stjórn útflutningssjóðsins og þess vegna fyrst og fremst á hennar ábyrgð. Ég segi þetta ekki stjórn útflutningssjóðs til neins vansa, en ég vil aðeins geta þess, að þessar tölur eru alls ekki á neinn hátt búnar til eða fundnar af ríkisstj., heldur þarna frá komnar. Í nóvembermánuði 1959, þegar drögin voru lögð að efnahagsmálalöggjöfinni, var talið, að staða útflutningssjóðsins væri þannig, að það mundi vanta 270 millj: kr. á, að endarnir gætu náð saman, þegar hann hefði staðið við sínar skuldbindingar. Gert var svo ráð fyrir, að 150 millj. af þessari upphæð fengjust með gengishagnaði, en 120 millj. yrðu teknar með útflutningsskatti. Ég held, að þessi tala, 270 millj., hafi verið mjög nálægt því að vera rétt og hali útflutningssjóðs vissulega þetta mikill, þó að nú hafi komið á daginn, að meira verði eftir í sjóðnum en gert hafði verið ráð fyrir, þegar þetta yfirlit var gert. Og þetta er auðskýranlegt og auðskiljanlegt, ef maður vill líta á málið með sanngirni og ekki reyna að vefja það inn í einhverjar umbúðir, sem mér virðist nú hafa verið gert þannig í umr., að það sé helzt til þess fallið að reyna að torvelda mönnum að skilja stöðu sjóðsins. Það, sem skeði í árslok 1959, þegar þessi áætlun var gerð, var það, að stjórn útflutningssjóðs reyndi að mynda sér skoðun um það, hvað mikið af þeim vörubirgðum, sem til voru í landinu og áætlað var að mundu verða til um áramótin, mundi seljast á gamla genginu fyrir 15. febr. 1960 og hvað mikið eftir. Og það var náttúrlega nauðsynlegt að gera þetta, því að með hverju krónuverðmæti, sem út var flutt á fyrra tímabilinu, varð útflutningssjóðurinn að borga 80% úr sjóðnum. En fyrir hverja krónu, sem út var flutt, eftir að gengisbreytingin var gerð, þurfti sjóðurinn ekki að borga neitt, heldur fékk hann um það bil 50% tekjur. Í þessu liggur sá munur, sem orðið hefur á stöðu sjóðsins þá og nú. Það er að segja, við það, að það dregst meira en gert hafði verið ráð fyrir að flytja út þessar vörur, þannig að þær eru fluttar út á hinu nýja gengi, þá fær sjóðurinn tekjur af þeim í staðinn fyrir að borga með þeim úr sjóðnum. Þetta er það, sem hefur skeð, og þetta er það, sem hefur bætt hag sjóðsins þannig, að hann getur nú átt við uppgjör þessar tiltölulega háu upphæðir, sem ekki hafði verið reiknað með í upphafi eða á þessu tímabili. Það er þess vegna eingöngu fyrir efnahagsaðgerðirnar, sem sjóðurinn hefur orðið eins öflugur og reynslan sýnir í dag. Það er vegna gengislækkunarinnar, að sjóðurinn hefur eignazt það fé, sem hann hefur eignazt; og eingöngu þess vegna, því að hagur sjóðsins og halli um áramótin eða rétt fyrir áramótin 1959–60 var vissulega, eins og sagt hefur verið, um 270 millj. kr., þó að hann sé nú orðinn það miklu minni, að hann geti skilað aftur þeim fúlgum, sem nú er gert ráð fyrir, þ.e.a.s., þegar allt er innheimt, um eða yfir 80 millj. kr. Það er annað líka, sem framkvæmdastjóri sjóðsins hefur tjáð mér í dag við eftirgrennslan. Ég spurði hann um þetta mál: Hann sagði, að þegar vara er flutt út til Ameríku, hraðfrystur fiskur, þá er hún seld í umboðssölu og gjaldeyrisskilin eru ekki gerð fyrr en miklu síðar. En úr sjóðnum er greitt, um leið og umboðsvaran fer úr landi, 75% af áætluðum uppbótum, eða um það bil 60% af andvirði vörunnar. Í staðinn fyrir að þurfa nú að bæta við á þessa uppbótargreiðslu, þessi 60%, 20% í viðbót til þess að komast upp í 80%, þá fær sjóðurinn við gengisbreytinguna framlag, sem nemur 133% vegna gengisbreytingarinnar. Það er því gengisbreytingin og gengisbreytingin ein, sem hefur framkallað þá stöðubreytingu, sem orðið hefur á útflutningssjóðnum. Og það er hún, sem hefur gert honum mögulegt að skila aftur þessum upphæðum, þessum 80–88 millj. kr., sem gert er ráð fyrir að hann geti skilað, þegar hann verður endanlega gerður upp og hefur greitt allar sínar skuldbindingar og fengið alla sína peninga. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga fyrir þá, sem með sannleiksleit fyrir augum vilja reyna að komast að botni í málinu. Ég veit að vísu ekki, hvort allir hafa það fyrir augum, sem um þetta mál hafa fjallað hér. Í þessu og þessu einu liggur orsökin. Efni þessa litla frv. er ekki mikið né flókið, eins og ég sagði í upphafi, aðeins um þetta tvennt, að afnema skattinn og nota afganginn í þessu skyni, sem ég hef líka nefnt. En ég get ekki látið hjá líða að geta þess, að mér hefur í dag borizt bréf frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, þar sem farið er fram á það, að þessum skatti verði haldið áfram, - útflutningsskattinum, 21/2%, verði haldið áfram og hann innheimtur eins og áður og notaður til áframhaldandi greiðslu vátryggingariðgjalda. Ég hef svarað þeim því, sem þetta mál fluttu við mig, að ég teldi ekki rétt að blanda því saman við þessa afgreiðslu hér, vegna þess að það hefur engin tengsl við efnahagsmálaafgreiðsluna í sjálfu sér, heldur er þetta aðeins fyrirkomulagsatriði um greiðslu á vátryggingariðgjöldum og ætti því að takast upp sérstaklega, ef það verður gert: Ég vildi aðeins skýra frá, að þetta hefði komið fram, ef út í það verður farið síðar að gera einhverjar ráðstafanir í þessa átt eftir ósk útvegsmanna sjálfra, því að þetta hefur ekkert samband við það frv., sem hér er verið að afgreiða. Það er aðeins fyrirkomulagsatriði um greiðslu vátryggingariðgjalda útvegsmanna, hvort sem það verður nú tekið upp í þessu formi eða öðru eða þeir gera það sjálfir, ef þeir óska. Það er einungis þeirra mál. En ég vildi, að þetta kæmi hér fram. Um frv. sjálft hef ég svo ekkert frekar að segja, en vænti, að það geti fengið að ganga fram nokkurn veginn með eðlilegum hætti og hraða, a.m.k. verði afgreiðslu þess lokið, áður en þinginu er frestað nú eftir nokkra daga, til þess að það verði hægt að taka þá sjóðseign útflutningssjóðs, sem handbær er, eða verulegan hluta af henni til þess að nota í því skyni, sem frv. gerir ráð fyrir. En eins og ég sagði í upphafi, hafa þessar umr, nú fallið mikið til í sama farveginn og við 1. umr., og ég hef heyrt hér þá tvo þm. Austf, hv. 1. og hv. 4. þm. þess kjördæmis, flytja hér nokkurn veginn sömu ræðuna og þeir fluttu við 1. umr., og skal ég þess vegna ekki elta ólar mikið við það. Ég get þó ekki stillt mig um að rifja upp, hversu fráleit fullyrðing hv. 4. þm. Austf. er um það, að eiginlega hafi aflabrögðin á árinu 1960 verið góð og lítið eða ekkert verri en þau voru árið áður. Hann sagði að vísu, að aflabrögð togaranna hefðu verið ögn lakari, en það væri ekki svo mikið, að orð væri á gerandi, og hann vildi skýra mismuninn í aflabrögðum fyrst og fremst með því, að togararnir hefðu farið fleiri söluferðir til útlanda og þar af leiðandi verið skemur á veiðum en árið áður, og mismunurinn í aflabrögðum væri kannske ekki mjög miklu meiri en sem svaraði þeim tíma, sem tapazt hefur við þessar söluferðir. Ég man nú ekki nákvæmlega, hvaða tölur hann nefndi um fjölda söluferðanna, og ég hef ekki sannprófað, hvort þær eru réttar, en ég held, að hann hafi nefnt, að þær væru 66 ferðum fleiri á árinu 1960 en þær voru á árinu 1959 til 1. okt., þ.e.a.s. þann hluta ársins, sem við er miðað, þegar við höfum rætt um breytingu í aflabrögðum togaranna á þessu ári, því að lengra ná skýrslur ekki. Ef gengið er út frá því, að þessi tala sé rétt, að togararnir hafi farið 66 ferðum oftar til útlanda en á árinu 1959 á sama tíma, og ef gert er ráð fyrir, að það fari upp undir hálfur mánuður í ferð fram og til baka, þá svarar það til 33 mánaða veiðitíma fyrir einn togara. En hv. þm. tekur ekki með á móti þá togveiðimánuði, sem nýju skipin hafa lagt fram í þessa „púlíu“, sem þó eru áreiðanlega margir. Það er að vísu svo, að nýju skipin komu flest síðari hluta ársins, þó að eitt hafi komið a.m.k. á miðju sumri, og það kemur þó alltaf þarna til frádráttar. Enn fremur má geta þess, að á árinu 1959 voru veiðiferðirnar til Nýfundnalands miklu fleiri en þær voru á árinu 1960 á sama tíma, og ferðalagið frá Nýfundnalandi til Íslands og til baka er nú ekki miklu styttra en frá Íslandi til Þýzkalands, sem togararnir helzt hafa farið til. Ég ætla þess vegna, að ef ferðatíminn á árinu 1960 er tekinn og borinn saman við ferðatímann 1959, þá sé ekki þar neinn verulegur munur á, og ef nokkur er, þá sé hann heldur meiri 1959 en hann var á árinu 1960, þannig að togtímarnir hjá togurunum á árinu 1960 eru sízt færri en þeir voru á árinu 1959. Þetta verður að taka með, ef á að gera upp aflann miðað við togtíma, sem sjálfsagt er sá réttasti grundvöllur, sem hægt er að hafa til samanþurðar. En hver er svo mismunurinn í afla á þessum 3/4 úr ári, sem samanburðurinn nær yfir? Hann er hvorki meira né minna en í kringum 40 þús. tonn. Og ef gert er ráð fyrir því, að aflinn sé svona upp og ofan um kr. 2.50 kg, þá eru þetta hvorki meira né minna en 100 millj. kr. Það eru 100 millj. kr., sem togararnir hafa haft minna í afla 1960 en þeir hafa haft 1959. Og segi hann svo, þessi hv. þm., að hér sé mjög litill munur á. Ætli togarana munaði ekki um það, ef þeir hefðu fengið hver talsvert mikið á þriðju millj. kr. meira fyrir afla sinn á þessum þremur ársfjórðungum heldur en þeir hafa raunverulega fengið? Ég ætla það. Þá þrástagast báðir þessir hv. þm. á því, að aflinn á síldveiðunum í sumar hafi nú aldeilis ekki verið klénn, hann hafi verið sá næsthæsti á undanförnum 16 árum. Þetta er út af fyrir sig gott og blessað. Það er hægt að standa við þetta. Þetta er sjálfsagt rétt í tölum tekið. En hver reginmunur er ekki á þeim skipastól, sem hefur átt við þessar síldveiðar í ár, og á þeim útgerðarkostnaði, sem orðið hefur með öllum þeim nýtízkutækjum, sem fengin hafa verið, að því ógleymdu, að næstum því hver einasti bátur hefur með tilkomu hinna nýju nælonnóta orðið að gera upp allan sinn veiðarfæraútbúnað? Það er þetta, sem gerir það að verkum, að afkoma síldveiðanna í ár er svo miklu, miklu verri en reiknað hafði verið með og eðlilegt hefði verið. Síldarleitartæki hafa verið sett í fjölmörg skip og nýjar nætur í þau öll, og hvort tveggja kostar mörg hundruð þúsunda króna. Ég held þess vegna, að það sé fullkominn misskilningur að reyna að telja manni trú um það, að vegna þess að heildaraflinn 1960 er sá næstmesti, sem fengizt hefur síðustu 16 ár, sé afkoman við þessar veiðar eitthvað sérstaklega góð. Nei, það er vissulega ekki. Bátaútvegurinn hefur fengið eins mikið og í fyrra, sagði hv. þm., og jafnvel meira. Já, þetta er rétt. En hvað mörg skip hafa bætzt við í flotann á þessu tímabili? Hvað mörg ný skip og dýr skip hafa bætzt við flotann? Hvað hefði aflamagnið með eðlilegum hætti átt að aukast mikið við það? Nær aukningin, sem orðið hefur, því, sem þessi skip hefðu átt að afla? Það er síður en svo. Útkoma bátanna, þó að þeir hafi í heild fiskað örlítið meira en í fyrra, verður, miðað við skipatölu og útbúnað, miklu lakari en áður. Það er þetta fyrst og fremst, sem valdið hefur því, að afkoma útvegsins er verri í ár en hún var í fyrra, og vissulega einnig verðfallið á mjöli og lýsi. Það er hald fróðustu manna, að það sé a.m.k. 150 millj., sem sú sala gefi verri útkomu en hún hefði átt að gera, ef verðið hefði haldizt eins og það var í fyrra. Ég held, að þessar staðreyndir, 150 millj. kr. minna vegna lækkaðs vöruverðs og 100 millj. kr. minna vegna minnkaðs afla togaranna og verulega minna vegna síldveiðanna, þetta geri sannarlega svo mikið strik í reikninginn, að það sé nóg til að skýra þá erfiðleika, sem orðið hafa á hag útvegsmanna í ár, miðað við það, sem var í fyrra. Þegar gengisbreytingin var gerð, var hún miðuð við það, að hagur útvegsins yrði eins og áður, eins og árið 1959, eða ekki lakari en árið 1959, að óbreyttum afla og óbreyttu söluverði á afurðunum. Ef þetta hefði staðizt hvort tveggja, aflinn orðið óbreyttur og vöruverðið líka haldizt, þá er óhætt að fullyrða, að afkoma útvegsins hefði ekki orðið lakari en hún var í fyrra. Ég held því, að það sé óhætt að slá föstu því, sem þessir menn eru alltaf að reyna að hrekja, að versnandi hagur útgerðarinnar stafi ekki af þeirri kerfisbreytingu, sem gerð hefur verið á efnahagsmálum þjóðarinnar, hann stafi ekki af henni, heldur eingöngu af minnkandi aflabrögðum og lægra verði á afurðum. Hv. 1. þm. Austf., sem talaði hér næst á undan mér, sagði, að nú væri verið að grípa til nýrra ráðstafana til þess að bæta upp þau mistök, sem unnin hefðu verið með setningu efnahagslaganna. Það er rétt, að það hefur verið talað um það að endurgreiða afgang útflutningssjóðs til útvegsins. Hvað nemur það miklu? Það nemur kannske í hæsta lagi 80 millj. kr. Það hefur verið talað um að lækka eitthvað vextina. Um það er ekkert afráðið enn þá. Þó að það verði gert, nemur það ekki nema kannske í hæsta lagi tveimur tugum millj. króna. En þó að þetta væri greitt til útvegsins hvort tveggja, þá nægir það ekki nema til þess að borga í kringum þriðjunginn af þeim skakkaföllum, sem útvegurinn hefur orðið fyrir af völdum aflatregðu og verðfalls. Og hvar er þá það, sem verið er að leggja fram vegna þess, að kerfið hafi gert þeim erfitt fyrir? Þessi ef ég má kalla það aðstoð - eða þessi endurgreiðsla á afgangi útflutningssjóðs og breyting vaxta er ekki nema lítill hluti af þeim skakkaföllum, sem þessi atvinnuvegur hefur orðið fyrir af aflatjóni og verðfalli. Það er því síður en svo, að það sé verið að greiða nokkuð upp í mistök hins nýja kerfis, og því miður ekki einu sinni hægt að bæta sjávarútveginum upp þau skakkaföll, sem hann hefur orðið fyrir af þessum tveim ástæðum, sem ég hef nú lýst. Þá kom hv. síðasti ræðumaður nokkuð inn á gjaldeyriseign bankanna og það, sem hæstv. fjmrh. hafði sagt um aukningu á gjaldeyríseign þeirra, og fór um það mjög einkennilegum orðum, að því er mér fannst. Hann flutti þá alveg nýju og nýstárlegu kenningu, a.m.k. hef ég aldrei heyrt hana fyrr, að með því að safna gjaldeyrisinnstæðu erlendis eða bæta gjaldeyrisstöðuna værum við að éta út eigur þjóðarinnar. Mér finnst þetta afar skrýtin kenning af manni, sem hefur verið fjmrh. helminginn af sinni pólitísku ævi. Hún var svona, nákvæmlega svona: að það væri verið að éta út eigur þjóðarinnar með því að bæta gjaldeyrisstöðuna. Ég sannast sagna er ýmsu vanur úr þessari átt, en þetta á ég algerlega ómögulegt með að skilja með mínum bezta vilja. Ég hélt þvert á móti, að það væri verið að geyma - til þess að geta étið síðar - verulegan hluta af tekjum þjóðarinnar, sem þarna væri lagður fyrir. Og það er auðvitað það, sem er verið að gera. En að það beri vott um einhverja sérstaka eyðslu að safna fyrir gjaldeyrisforða, það er svo fráleitt, að tekur engu tali. Ég vil segja, að einhver veikasti punkturinn í öllu okkar efnahagskerfi sé, að við höfum aldrei getað eignazt neinn gjaldeyrissjóð, - aldrei. Við höfum verið með negatívan verzlunarjöfnuð í fjöldamörg ár, og það ætti þessi hv. þm. að þekkja vel úr sinni ráðherratíð. Þeir erfiðleikar, sem því eru samfara að slá út lán til næsta dags, en geta aldrei farið í sinn eigin vasa og borgað af innstæðu, það eru þeir erfiðleikar, sem hafa verið einna verst viðráðanlegir hjá öllum stjórnum upp á síðkastið. Ég held, að það sé eitt af því allra nauðsynlegasta, sem við þurfum að gera, Íslendingar, að eignast einhvern gjaldeyrissjóð, sem við getum notað, ef í harðbakka slær. Það er þess vegna það fyrsta, sem við þurfum að gera, að reyna að koma pósitívum greiðslujöfnuði við útlönd til þess að geta farið að safna svolitið í þennan sjóð eða mynda vísi að slíkum sjóði. Fyrst er auðvitað að borga upp þann lausaskuldahala, sem við erum með og höfum verið með allt of lengi, og stefna síðan að hinu, að mynda gjaldeyrissjóð. Ég skal ekki fara út í það frekar, þó að það væri freistandi, hvernig þessi staða var orðin og hversu erfitt það var fyrir þjóðina að slá lán frá degi til dags til þess að geta aflað sér hinna brýnustu nauðsynja. Það var komið svo langt á niðurleið, að það var komið alveg á mörkin, að við gætum slegið nægilega mikla peninga til þess að geta borgað okkar brýnustu nauðsynjar. Það hélt við, að bankarnir þyrftu að loka um áramótin 1959 og 1960, og þess vegna voru þessar ráðstafanir nauðsynlegar, - fyrir utan það, að það kostar líka meira að lifa á þennan hátt. Vaxtagreiðslurnar eru gífurlegar og afborganir á stuttum lánum eru líka gífurlegar. Það er nú vitað, að við erum ekki í tölu þeirra þjóða, sem mesta gjaldabyrði hafa, heldur erum við komnir upp fyrir þær hæstu. Gjaldabyrðin á árinu 1961 er áætluð talsvert á fimmta hundrað millj. kr. Það verður þarna að spyrna við fótum, ef ekki á að fara allt úr skorðum hjá okkur. Hv. þm. sagði, að það væri nú meiri hörmungin, ef gjaldeyrisaðstaðan gæti ekki batnað nú. En vissulega var stefnt að því að bæta gjaldeyrisstöðuna, og það hefur tekizt. Það hefur tekizt að bæta hana. Það er einn þátturinn af þeirri viðleitni, sem uppi var höfð með setningu efnahagslaganna, að bæta gjaldeyrisstöðuna, og það hefur tekizt. Það hefur að vísu orðið á kostnað almennings í landinu að nokkru leyti, það skal viðurkennt. En það er bara ekki hægt að gera það öðruvísi en það sé gert á kostnað almennings í landinu. Ég held, að ríkisstj. hafi tekizt að deila þeim byrðum, þótt erfiðar séu, ekki óréttlátlega, því að ég hef engan heyrt nefna neinn hóp manna í þessu þjóðfélagi, sem þurfi ekki að taka á sig einhverja slíka byrði. Það er nauðsynlegt, til þess að fólkið uni við þær, að nokkuð hlutfallslega jafnt sé lagt á herðar hvers og eins, og það verður ekki gert öðruvísi en einhverjar byrðar séu lagðar á herðar hvers og eins. Hitt er svo allt annað mál, að þær byrðar, sem nefndar hafa verið í þessu sambandi af hv. stjórnarandstöðu, eru svo miklu meiri en rétt er. Þeir segja, að verð á vörum og þjónustu skeri alveg úr um þetta. En verð á vörum og þjónustu er ekki það eina, sem þarna kemur til greina. Þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið við hliðina á og ætlaðar eru til að draga úr erfiðleikunum hjá almenningi, verða vissulega að teljast með, ef rétt mynd á að fást. Bætur almannatrygginganna koma hér náttúrlega fyrst og fremst til greina. Og ef þær eru teknar með í reikningsdæmið, þá er ekki hækkun framfærslukostnaðar, eins og stjórnarandstaðan vill vera láta, kannske 15, 16 stig, heldur er hún aðeins í kringum 4 stig. Og það er það, sem ríkisstj. hafði vonað, að þjóðin mundi sætta sig við, á meðan jafnvægi væri að komast á og á meðan þessi nauðsynlega læknisaðgerð væri að fara fram. Ég tel svo ekki ástæðu til, að ég ræði um þetta frekar að sinni. Ég vildi aðeins láta það koma fram, hvers vegna útflutningssjóðurinn hefur getað orðið þess megnugur að skila þessum afgangi, sem hann hefur gert, sem ég tel vera beina afleiðingu af þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið, og ef þær hefðu ekki verið gerðar, þá hefði skuld útflutningssjóðs verið enn í dag um 270 millj. kr., sem hann væri að basla með. Ég vildi líka láta það koma fram, að útvegsmennirnir hafa óskað eftir, að þessum skatti yrði fram haldið. En hvað sem um það verður, þá tel ég ekki rétt að blanda því saman við þetta, heldur verði það að takast upp sérstaklega.



Herra forseti. Tilefni þess, að þessar umræður hafa orðið, er fyrst og fremst sú ræða, sem hæstv. fjmrh. hélt í kvöld. Ég vildi mjög gjarnan, að hann væri mættur hér, vegna þess að ég ætlaði að svara honum.  Ég skal þá snúa mér að því, sem hæstv. fjmrh, sagði, þótt sumt af því hafi verið minnzt á þegar, en ég vil gjarnan taka það frá dálítið öðru sjónarmiði en þegar hefur verið minnzt á. Ég var að reyna að grafast fyrir um það, hvernig væri með þessa hæstv. ríkisstjórn, hvort hún gerði sér grein fyrir því, hvert stefna hennar leiddi, og eiginlega er að sumu leyti dálítið fróðlegt að taka fjmrh. sálfræðilega þannig, að hvað miklu leyti hann hefur gert sér ljóst, hvaða afleiðingar hljótist af þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. hefur gert. Þessi hæstv. fjmrh. talaði fyrst um verðfall á lýsi og mjöli. Var þetta eitthvað nýtt, verðfallið á lýsi og mjöli? Hvað stóð í frv. um efnahagsmál, þeim lögum, sem við erum að ræða, þegar þetta var lagt fyrir Alþingi síðast? Hvað stóð þar á blaðsíðu 18, þar sem útreikningar hagfræðinganna eru? Þar stóð, að þeir hefðu reiknað með þessu verðfalli, það var komið þetta verðfall, og þeir höfðu reiknað með þessu verðfalli. Það stendur þar, með leyfi hæstv. forseta, neðarlega á bls. 18: „Að því er síldarbræðsluafurðir og hvalafurðir snertir, hefur orðið mikið verðfall á mjöli á árinu 1959, og lýsisverð er einnig lágt. Vegur þetta á móti þeim áhrifum, sem breyting gengisskráningarinnar annars mundi hafa haft á afkomu þessarar framleiðslu.“ M.ö.o.: gengislækkunin hefur raunverulega átt að stórbæta síldarafurðirnar vegna þess, hve lágt í raun og veru þær voru skráðar í þeirri gengisskráningu, sem hér var áður, en þess njóta þær ekki nema normalt, vegna þess að lækkunin á mjöli og lýsi var orðin svo mikil, eins og þessir hagfræðingar ósköp vel vissu um, sem sé, síldarútvegurinn mundi ekki græða fram yfir þorskútgerðina á því. Þetta verðfall var vitað fyrir þá. Og þó að þeir séu vitlausir, þeir hagfræðingar, sem ríkisstj. velur, þá voru þeir ekki svo vitlausir, - ég verð þó stundum að taka málstað þeirra. Þess vegna var það alveg ótvírætt, að þetta vissu menn, út frá þessu var gengið, og með þessu var reiknað. Það er þess vegna eins og hver önnur vitleysa að vera að tala um 150 millj. kr. tekjutap í sambandi við þetta. Þetta var staðreynd, sem lá fyrir þá og þessir menn þá reiknuðu með. Svo er annað, sem ég vil biðja hæstv. ríkisstj. og ekki sízt fjmrh. að athuga: Hver er stefnan viðvíkjandi verðlagi í því kerfi, sem ríkisstj. tekur upp? Stefnan er. sú að miða að verðfalli og vinna beinlínis að því, að það verði verðfall á íslenzkum afurðum. Við höfum reynt á nokkrum undanförnum árum að tryggja nokkuð verð á íslenzkum afurðum, með því m.a. að reyna að selja mikið til sósíalistísku markaðanna og gera jafnvel til nokkurra ára oft og tíðum samninga þar um. Og m.a. hefur verið hægt að fá hærra verð á fiskimjöli þar en hefur verið hægt á vesturmörkuðunum. En allan tímann hefur verið neitað að vinna þessa markaði fyrir íslenzka fiskimjölið. Og það keyrir oft svo um þverbak, að það hefur hvað eftir annað komið fyrir og hefur verið þvingað í gegn að selja bæði fiskimjölið og aðrar vörur á lægra verði á vesturmarkaðinum en var hægt að fá á austurmarkaðinum. M.ö.o.: sjálft kerfi ríkisstj, miðar að því að lækka verð á íslenzkum afurðum. Þar við bætist svo, að það er vitanlegt, að þeir kapítalistísku markaðir, sem við seljum á, eru kreppumarkaðir. Það eru markaðir, þar sem eru tíðar verðsveiflur, þar sem framboð og eftirspurn ræður, þar sem ekki er hægt að skipuleggja fyrir fram og til langs tíma verðlag og sölu á vörum. M.ö.o.: Það er verið að gera okkur háða verðsveiflum hins kapitalistíska markaðar með því að binda okkur meira og meira við þann markað. Það er verið að svipta okkur því takmarkaða öryggi, sem er í sósíalistísku mörkuðunum, með þessari stefnu. Það er verið að vinna markvíst að verðfalli, ef mönnum er ljóst, hvert þeir stefna. Ég veit ekki, hvort fjmrh. er þetta ljóst, hann hefur vafalaust verið einn af þeim trúuðustu á þetta kerfi, en ef honum er þetta ekki ljóst, þá veitti honum a.m.k. ekki af að hlýða á upplýsingar um það og taka þátt í umræðum. Svo fór hæstv. fjmrh. að tala um afla togaranna og fór að tala um, hvað hann væri nú miklu minni. Jú, við erum veiðimenn Íslendingar, og við eigum ekki allt aðeins undir því, hvernig mennirnir stjórna. Við eigum mikið undir náttúrunni, hvað hún er gjöful, hvað veðrið er gott, hvað gæftirnar eru miklar, og annað slíkt. Sá dómur hins vegar, sem við komum alltaf til með að leggja á hverja ríkisstj. í þessu landi, er, hvort hennar ráðstafanir stuðli að því út af fyrir sig, að afli verði meiri eða minni, að svo miklu leyti sem það er á valdi mannanna að ráða við það. Þess vegna verður mælikvarði, sem er lagður á hverja ríkisstjórn, sá, að hve miklu leyti hennar ráðstafanir miði að því að draga úr afla og að hve miklu leyti að því að auka aflann, - og í öðru lagi, þegar maður á ekki aðeins við aflann, heldur líka hvað þjóðin fengi fyrir fiskinn, að hve miklu leyti ráðstafanir hæstv. ríkisstj, miði að því, að það sé unnið meira úr fiskinum og þjóðin fái meira fyrir hann, eða það sé unnið minna úr honum. Og hver er pólitík ríkisstj. í þessu efni? Við skulum taka dæmi. Þessi ríkisstj. hefur sett 12% vexti á í landinu. Hvað þýða 12% vextir, t.d. hvað togarana snertir? 12% vextir þýða það, að þegar einn togaraeigandi á að velja á milli þess að leggja upp sinn fisk og láta vinna hann í hraðfrystihúsi, láta hann ganga í gegnum alla þá geymslu og allt slíkt, sem í sambandi við slíkt stendur, og fá svo seint og síðar meir kannske uppgjör fyrir þetta og verða raunverulega að reikna sér af því kapítali, sem í það fer, 12% vexti, þá skoðar hann hug sinn mjög um, hvort hann eigi ekki heldur að fara með togarann á ísfisk, selja aflann gegn staðgreiðslu og sleppa þannig við þessa vaxtabyrði. M.ö.o.: 12% vextir þýða óhjákvæmilega það að ýta undir ísfiskssölu og draga úr því, að það sé lagt upp í hraðfrystihúsin, í skreið, saltfisk eða annað slíkt. Það er alveg óhjákvæmilegt, að 12% vextir verða þess vegna til þess, að togararnir, þessi stórvirku aflatæki, hvort sem er mikill eða lítill afli frá náttúrunnar hálfu, fara meira á ísfisk, að þau eru notuð sem flutningaskip miklu lengri tíma, að það er ýtt undir, að þau afli minna, að það séu færri dagar, sem þau séu á veiðum. 12% vextir, án tillits til þess, hvort það er góður eða slæmur afli yfirleitt frá náttúrunnar hálfu, hljóta að ýta undir það, að afli verði minni, svo að ég ekki tali um, að hve miklu leyti slíkir 12% vextir siðan ýta undir það, að aflinn verði verr hagnýttur, að það sé ekki unnið úr honum. Þess vegna liggur mér við að spyrja hæstv. ríkisstj.: Í hvaða tilgangi setur hún 12% vexti á? Sá hún fyrir þær afleiðingar, að slíkir 12% vextir hlytu frekar að draga úr afla og draga úr hagnýtingu, eða kemur slík afleiðing að óvörum? Ef hún kemur ekki að óvörum, ef hún sá það fyrir, að þessar hlytu að verða afleiðingarnar, þá eru þessir 12% vextir beinlínis settir á til þess að minnka afla, til þess að minnka hagnýtingu, til þess að gera atvinnurekstrinum erfiðara fyrir með rekstur, til þess að íþyngja honum. Þegar vextir eru t.d. hækkaðir á afurðunum með afurðavíxlunum úr 5% upp í 9%, þá er það gert til þess að íþyngja viðkomandi atvinnuvegi, til þess að ýta honum til þess að afla minna og selja aflann sem ísfisk í Englandi og losna þannig undan byrðum vaxtaokursins heima. M.ö.o.: Það er til þess að draga úr atvinnunni, minnka atvinnulífið í landinu, hvaða orð sem einhverjir hagfræðingar kunna að nota um þetta. Þeir kalla það kannske að draga úr allt of mikilli veltu, draga úr allt of mikilli eftirspurn eftir vinnuafli eða annað slíkt. Mér er alveg sama, hvaða orð eru notuð um þetta, þetta eru ráðstafanir, sem draga úr þrótti atvinnulífsins til þess að minnka aflann, að svo miklu leyti sem ríkisstj. getur ráðið við það, hve lengi og hvað marga daga togararnir afla. Gerir fjmrh. sér þetta ljóst? Kann hann að leggja saman orsök og afleiðingu? Kann hann að leggja saman tvo og tvo, og það er hættulegt af fjmrh. að gera það ekki, eða er hann að fikta við þá margbrotnu vél, sem okkar efnahagslíf er, og styður svo á hringlandi vitlausa takka, svo að þegar hann ætlar að halda áfram, þá bakkar hann út í sjó. Þess vegna er maður eiginlega að fá sálfræðilegt dæmi um það í ræðu fjmrh., að hve miklu leyti þeir menn, sem að þessu standa og hrifnastir virðast af því, gera sér ljóst, hvert þetta leiðir. Annað dæmi í sambandi við þetta er gengislækkunin sjálf. Þegar verð á einum togara er sett upp í 40 millj. kr., gerir ríkisstj. sér þá ekki ljóst, að það getur farið svo, að þeir menn, sem slíka togara eiga, leggja þeim upp, af því að þeir treysta sér ekki til þess að standa undir þeim, ekki aðeins þegar afli er slæmur, heldur líka meira að segja í meðalári? Við munum nú þá tíma, að togarar gengu hér á Íslandi að meðaltali 100 daga á ári. Það hefur þurft sérstakar ráðstafanir á undanförnum árum á Íslandi til þess að tryggja það, að togararnir gengju svo að segja hvern dag á árinu, og ef það hefur verið stefna, eins og stundum hefur verið lýst yfir, að draga úr þeirri miklu vinnu, sem verið hefur á Íslandi, þá er gefið, að það er ein eðlileg afleiðing, sem verður af gengislækkun og af því, að togarar kosti 40 millj., að þeim sé lagt upp mikinn tíma af árinu og að þeir séu ekki reknir, nema þegar afli er sem allra mestur. Og þegar togara er lagt upp, þá aflar hann ekki. Það að gera ráðstafanir til þess, að togarar, eins og ríkistogarinn, sem talað var um áðan, liggi hérna við hafnarbakkann, eða togurum einstaklingsframtaksins sé lagt upp, er það ekki til þess að gera ráðstafanir til þess að draga úr afla Íslendinga, hvernig svo sem sá afli væri frá náttúrunnar hendi? Eru það ekki ráðstafanir til þess að minnka þann fisk, sem við drögum úr sjó, jafnvel þótt náttúran vildi vera gjöful við okkur, hvað þá ef hún væri í dræmara lagi? Og hafa þær yfirlýsingar ekki komið fram, alveg sérstaklega frá hæstv, fjmrh., að ríkisstj. ætli yfirleitt ekki að skipta sér af þessu atvinnulífi, að atvinnureksturinn eigi að standa á eigin fótum? Jafnvel hæstv. fjmrh. gefur slíkar yfirlýsingar langharðvítugast, það komi honum ekkert við, þó að ríkustu menn landsins séu að leggja togurunum. Það sést af því frv., sem hér liggur fyrir, að hæstv. sjútvmrh. álítur, að sér komi þó eitthvað við, að sjávarútvegurinn gangi. En hæstv. fjmrh. aftur á móti gefur þessar yfirlýsingar hvað eftir annað. Og það að ætla ekki að skipta sér af atvinnulífinu á Íslandi, ætla ekki að skipta sér af því, hvort ríkustu menn landsins leggi dýrustu og stærstu togurum landsins, er það ekki ráðstöfun til þess að draga úr aflanum, er það ekki ráðstöfun til þess, að Íslendingar afli minna? Hingað til hafa þær ráðstafanir verið gerðar, þegar útvegurinn hefur verið styrktur, sem kallað hefur verið, að það hefur verið skuldbundið til þess að gera út árið um kring. Gengislækkunin var styrkur, sem útgerðin fékk án þess að taka neina slíka skuldbindingu á sig, og um leið var því lýst yfir, að menn mættu leggja upp togurum eins og þeir vildu, það skyldi enginn skipta sér af því. Þær ráðstafanir, sem gerðar voru með gengislækkuninni, með vaxtaokrinu og slíku, það eru ráðstafanir til þess að draga úr afla Íslendinga án tillits til þess, hve náttúran væri gjöful eða naum við okkur, þær ráðstafanir, sem hafa þær þjóðfélagslegu afleiðingar að minnka okkar afla og gera okkur erfiðara fyrir að hagnýta hann. Og ef menn hafa ekki gert sér þetta ljóst fyrir fram, þá er bezt fyrir menn að fara að breyta til nú þegar með þá stefnu, sem þeir hafa tekið upp. Ég hélt því hér fram í gær, að þeir ráðunautar, sem ríkisstj. hefði, sæju fyrir þessar afleiðingar og þeir ynnu að þessum afleiðingum af ráðnum hug, þeir væru markvíst að koma á því, sem þeir með fallegum orðum kalla stundum jafnvægi, en því, sem þýðir á venjulegu alþýðumáli atvinnuleysi, jafnvel þótt það kostaði um leið minnkandi framleiðslu þjóðarinnar og vaxandi fátækt. Þá kom hæstv. fjmrh. inn á það, að síldaraflinn hefði verið minni, og það er nú búið að taka það í gegn, hvernig liggur fyrir með síldaraflann. En ég býst við, að það sé eitt atriðið í því, sem hann hefði reynt að verja sig með, ef hann hefði haft vit á því, að það hafi verið meira af lélegri síld en áður, þess vegna höfum við ekki saltað eins mikið. Ég hef áður sagt það hérna: Ef ein ríkisstj. sér fram á það, að við eigum í erfiðleikum út af saltsíldinni og að okkur komi til með að vanta upp í þann útflutning, sem við þyrftum að ná, hvað verðmæti snertir, þá er eitt ráð við því, og það er að vinna meira úr síldinni, að taka 20–30 þús. tunnur til að leggja niður, koma upp niðurlagningar- og niðursuðuverksmiðjum til þess. Það þýddi m.ö.o., að það var mjög handhægt með þeirri miklu aðstöðu, sem ríkisstj. hefur nú á Íslandi, að gera slíkar ráðstafanir og það í flýti. Það eru ekki nein ósköp, sem þarf til þess að koma upp slíkri verksmiðju til þess að margfalda þar með það fé, sem við getum fengið fyrir okkar síld með því að flytja hana út. Ríkisstj., sem álítur það einhverju skipta, hve mikið útflutningsverðmæti Íslands væri, og vildi bæta okkur upp það, sem henni fyndist annars vanta upp á, hvað saltsíld snertir, hún mundi hafa forgöngu um slíkt. En ríkisstj., sem hefur tekið að sér að stjórna kerfi, þar sem atvinnureksturinn á að láta lönd og leið, þar sem ríkið ætlar ekki að skipta sér af því, hvernig gengur yfirleitt með þetta, hún lætur þetta náttúrlega sigla og lætur þetta afskiptalaust. En þá þýðir ekki heldur að koma á eftir og vera að óskapast eitthvað út af þessu. Ef einkaatvinnurekendurnir eiga að vera þeir einu, sem öllu þessu stjórna, þá er líklega bezt að fara að hætta að ræða þessi mál hér á Alþingi. En ég er bara hræddur um, að það verði engri ríkisstj. vært hér á Íslandi, sem lætur ekki atvinnurekstur Íslendinga til sín taka, og mér sýnist það frv., sem hér liggur fyrir, þótt ekki sé stór greinin í því, sýna, að það eru þó einhverjir menn í ríkisstj., sem álíta, að atvinnurekstur Íslendinga sé ekki ríkisstj. óviðkomandi. En hæstv. fjmrh. talar eins og það sé nokkuð, sem ríkisstj. varðar ekki nokkurn skapaðan hlut um. En svo miklu hafa þeir menn, sem eru samvizkulausir og skilningslausir á íslenzkt atvinnulíf og sæti eiga í ríkisstj., a.m.k. áorkað, að sú stefna hefur verið upp tekin, þessi glæfrastefna, sem nú er framkvæmd, með þeim afleiðingum, sem nú þegar blasa við. Og það er ekki til neins að ætla að reyna að telja okkur trú um, að það sé náttúrunni að kenna, aflaleysi að kenna eða einhverju öðru slíku. Sjálf þessi stefna miðar að því að draga úr atvinnulífi Íslendinga. Hún miðar að því að koma á atvinnuleysi á Íslandi. Hún miðar að því að verðfella útflutningsvöru Íslendinga. Hún miðar að því að skapa öryggisleysi um markaði í staðinn fyrir markaðsöryggi. Og þegar menn eru að reyna að blekkja bæði aðra og jafnvel sjálfa sig með ræðum um þetta, þá er svo sem ekki nema von, að menn fari líka að reyna að blekkja viðvíkjandi afkomu fólksins, viðvíkjandi lífskjörunum. Þar hefur þó allra greinilegast verið ráðizt á af ráðnum hug og kaupmátturinn minnkaður og atvinnutekjurnar rýrðar. En hæstv. fjmrh. lét sig hafa það hér áðan að reyna að snúa út úr því, sem ég sagði, og reyna um leið að telja mönnum trú um, einmitt á sama tíma og hver einasti kaupmaður f Reykjavík, hvað þá aðrir, finnur til þess, hvernig afkoma fólks hefur versnað, - reyna að telja mönnum trú um, að þetta sé allt í stakasta lagi. Og svo segir hann, hæstv. fjmrh., að það sé algerlega villandi, það sem ég hafi sagt, að vísitala vöru og þjónustu skipti mestu máli um rétta mynd vísitölunnar. Ég er hræddur um, að það skipti mestu máli um rétta mynd vísitölunnar, hvernig þar er með vöru og þjónustu, og það af tveim orsökum. Í fyrsta lagi: Hvernig er það með vöru og þjónustu? Hvað kostar vara og þjónusta fyrir vísitölufjölskylduna núna? Hún kostar núna í nóvember, þ.e. matur, kjöt og fiskur, mjólk, mjölvara, brauðvörur, nýlenduvörur og ýmsar matvörur, hiti og rafmagn, fatnaður og álnavara, ýmis vara og þjónusta, þetta kostar 56 þús. kr. Og þetta er útreikningur þess opinbera, að þetta þurfi fjögurra manna fjölskylda til þess að lifa mannsæmandi lífi, til þess að hana skorti ekkert. Laun Dagsbrúnarmanns, sem hefur vinnu árið um kring 8 tíma á dag og á að sjá fjölskyldu sinni farborða, eru 48 þús. kr. Þessi Dagsbrúnarmaður hefur ekki einu sinni efni á að veita sér þá vöru og þjónustu, sem er lágmark þess, sem ríkisstj. og ríkisvaldið álítur að fjögurra manna fjölskylda þurfi að veita sér til þess að lifa sæmilegu lífi. Svo kemur fjmrh., sem er búinn að hækka sín laun með skattaráðstöfunum, þegar þau eru lækkuð hjá öllum öðrum, og segir við mig, hvernig ég dirfist að álíta, að þessi vísitala fyrir vörur og þjónustu gefi rétta mynd af lífskjörunum. Dagsbrúnarmaðurinn, sem skv. ráðstöfunum ríkisstj. héðan af fær ekki einu sinni 8 tíma vinnudag hvern einasta dag ársins, getur ekki veitt sér alla þessa vöru og þjónustu. Eftir útreikningum ríkisstj. getur hann ekkert húsnæði veitt sér, hvað þá eitthvað annað. Svo undrast fjmrh., hálaunaður fjmrh., sem hækkar sín laun, þegar hann lækkar þau hjá þeim lægst launuðu, að ég leggi þetta til grundvallar. Þetta í fyrsta lagi: Það vantar 8 þús. kr. upp á, að þessi Dagsbrúnarmaður geti veitt sér þessa vöru og þjónustu á ári. Það liggur nokkurn veginn í augum uppi, hvort það er ekki nokkurn veginn réttur mælikvarði á, hvernig hans lífskjör standa, hve mikið af þessu hann getur veitt sér. Ef við tökum svo áframhaldið af vísitölunni, hvað kemur þá næst? Þá kemur b-liður og heitir húsnæði. Hvað er hann? Hann er 10 300 kr., og ég ætla að biðja Gunnar Thoroddsen fjmrh., og kannske skilar hæstv. sjútvmrh. því til hans, hvort hann vilji útvega öllum þeim Reykvíkingum, sem biðja hann um það, húsnæði á þessu verði, 10 300 kr. á ári, mannsæmandi húsnæði. Ætlar fjmrh. svo að fara að halda því fram, að þessi vísitala, þó að ég læsi hana áfram og tæki c-liðinn, opinberu greiðslurnar, sem bætt hefur verið inn í núna 1. okt., - ætlar hann að halda því fram, að þessi vísitala, ef þetta er tekið með, gefi einhverja rétta mynd? Ef fjmrh. þyrði að standa hér fyrir máli sínu, þá þætti mér gaman að sjá hann lýsa húsnæðinu, sem menn fá fyrir 10 þús. kr. á ári hér í Reykjavík. Og svo dirfist þessi hæstv. fjmrh. að koma hér og fara að tala um, að ég sé að gefa hér skakka mynd. Ég er hræddur um, að það sé hér plagg, sem gefur skakka mynd, og að 1. okt. hafi verið gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að falsa það meira en það var falsað fyrir. Og þó að ég tæki alla vísitöluna og þó að ég drægi frá, eins og ríkisstj. vill láta draga frá, hvað er það þá, sem kemur út í heildinni? Þá kemur út, að einn maður þarf til þess að framfleyta fjögurra manna fjölskyldu að hafa 67 937 kr. tekjur á ári, eða um 68 þús. kr. tekjur. Dagsbrúnarmaðurinn hefur 48 þús. Héðan af á hann ekki að vera viss með einu sinni að hafa vinnu hvern einasta dag ársins, sinn 8 tíma vinnudag. Nú þegar er hér niðri við höfnina atvinnuleysi. Nú þegar hverfa tugir manna frá á hverjum morgni, og Dagsbrúnarmaðurinn er samt á meðal verkamanna í Reykjavík, sem eru betur launaðir en t.d. margir hverjir þeir, sem vinna í iðnaðinum. Dagsbrúnarmanninn vantar 20 þús. kr. á ári í að hafa það, sem þær opinberu skýrslur álíta að þurfi, svo að heimilið skorti ekki, þótt maður reikni með öllum frádrætti ríkisstj. Það er skiljanlegt, að fjmrh., sem talaði eins og vitleysingur hér áðan, þori ekki að standa fyrir máli sínu, þegar rökin hans eru svona. Hingað til hefur verið séð um meira eða minna á Íslandi, að menn gætu bætt sér upp þau of lágu laun, sem þeir höfðu, með því að vinna lengur. Nú er það afnumið. Nú er það alræði atvinnurekendanna innleitt í íslenzkan þjóðarbúskap, sem gerir það að verkum, að þeir leggja reikningsmælikvarðann á hlutina og afnema eftirvinnu. Þess vegna er nú ekki um neitt að tala, sem heitir að reikna með, eins og jafnvel hagfræðingarnir voru að gera stundum, þegar þeir voru að blekkja með 8 tíma vinnudegi plús 1 tíma í eftirvinnu eða eitthvað slíkt. 8 tíma vinnudagurinn er sá dagur, sem er ætlazt til að menn lifi af með því kerfi, sem nú hefur verið tekið upp. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti ekki og sízt fjmrh. að reyna að afsaka sig neitt í augum þjóðarinnar út af erfiðleikum sjávarútvegsins. Ég held satt að segja, að ef menn skyggnast nógu langt í þessum efnum, þá sé greinilegt, að sú stefna, sem er tekin upp, miðar að því að drepa sjávarútveginn. Það, sem byrjað er á hér núna með því að leggja togurunum, og annað slíkt, það eru aðeins fyrstu sporin í þá átt. Þetta er ekki nýtt, og það veit hæstv. sjútvmrh. manna bezt. Í hvert skipti sem amerískar lánsstofnanir hafa haft einhver verulega mikil afskipti og áhrif á fjárfestinguna í atvinnuvegum hér á Íslandi, hafa þau sýnt sinn fjandskap gagnvart sjávarútveginum. Hæstv. núverandi sjútvmrh. var, ef ég man rétt, sjútvmrh. líka 1948. Er það ekki rétt? Hver var þá? Var það Jóhann?  Sjávarútvegurinn hefur verið settur sem númer eitt á Íslandi hingað til í öllum okkar efnahagslegu ráðstöfunum, vegna þess að við höfum alltaf álitið, að fyrst og fremst þyrftum við að geta byggt á því að hafa eitthvað til þess að flytja út og til þess yrði sjávarútvegurinn að ganga. Nú er sjávarútveginum vikið til hliðar, og það er enginn Íslendingur, sem mundi hafa gert það. Það eru áhrif annars staðar frá. Nú er sjávarútveginum vikið til hliðar og hagsmunir þess alþjóðlega og sumpart íslenzka verzlunarauðvalds settir sem númer eitt. Þess vegna hefur það kerfi, sem nú er tekið upp, óhjákvæmilega þær afleiðingar, sem ég veit ósköp vel að þeir þar vestra sjá fyrir, að drepa smátt og smátt íslenzkan sjávarútveg, fórna hagsmunum hans fyrir það, sem stundum er kallað frjáls verzlun, og annað slíkt, enda var það engin tilviljun, að það kom fram í leiðara í Morgunblaðinu í vor, að það yrði að hafa það, þó að lífskjör Íslendinga versnuðu, það yrði að taka upp þessa svokölluðu frjálsu verzlun, hvað sem það kostaði, bara hennar sjálfrar vegna. Það var ekki til þess að þjóna þjóðinni eða í hennar þágu, heldur sem eins konar skurðgoð, sem átti að blóta heill þjóðarinnar - lífskjörum þjóðarinnar - á þess stalli. Þess vegna er það ekkert undarlegt, þó að í hvert skipti, sem þessi mál eru til umræðu, reynum við að einhverju leyti að koma vitinu fyrir þá menn, sem ef til vill væri eitthvað hægt að tala við um þessi mál. Og ég verð að segja það, að ef það skyldi vera svo í kollinum á sumum hæstv. ráðherrunum, að útvegurinn hafi orðið fyrir verðfalli, sem nemi 150 millj. kr., sem hagfræðingarnir voru búnir að reikna með, en þeir hafi ekki gert sér ljóst, eða þeim finnist, að sumpart ráðstafanir þeirra kerfis til aflaminnkunar og sumpart vegna óheppni, þá höfum við haft minni afla upp á 100 millj. kr., þá fæ ég ekki skilið þá pólitík af mannanna hálfu, ef þetta stendur svona í kollinum á þeim, að skella þá endilega þeim byrðum ofan á útveginn í viðbót og láta hann raunverulega borga 70–100 millj. kr. í gróða til Seðlabankans í sambandi við öll þau lán, sem framlengd eru, og hækkanirnar á vöxtunum, sem að lokum hvíla allar saman á sjávarútveginum, þó að þær séu fyrst innheimtar af vörum. Það verður 100 millj. kr. meiri gróði, sem bankarnir koma til með að hafa í ár, heldur en þeir höfðu í fyrra, og ekki hvað sízt Seðlabankinn. Það hefði þó verið nær, ef mönnum fannst, að sjávarútvegurinn yrði fyrir einhverjum skakkaföllum, að létta af honum, að setja vextina ekki úr 5% upp í 9% á endurkaupavíxlunum, heldur úr 5% og niður í 2%. Er það „prinsip“ kerfisins, að ef það gengur illa frá náttúrunnar hálfu, þá skuli það ganga helmingi, helmingi verr frá ríkisstj. hálfu? Ef náttúran íþyngir sjávarútveginum, á þá ríkisstj. að íþyngja honum helmingi meira? Ef aflabresturinn er vágestur fyrir sjávarútveginn, á þá Seðlabankinn að vera enn þá meiri vágestur fyrir hann? Er þetta kerfið? Þetta er kerfið í framkvæmd. Þannig hefur það verið. Hvers á sjávarútvegurinn að gjalda? Látum vera, þó að Bandaríkjamenn hati hann, af því að hann er undirstaðan undir okkar efnahagslega sjálfstæði, en að Íslendingar séu að vega svona að honum, það kemur úr hörðustu átt. Fyrst hæstv. fjmrh. fór að óska sérstaklega eftir því með ræðu sinni í kvöld, að hér yrðu langar og ýtarlegar umr., atkvgr. og annað slíkt, þá vil ég leyfa mér, til þess að gefa honum tækifæri til þess að átta sig eitthvað á þeim hlutum, sem eru að gerast, og ég ætla nú sérstaklega að hugsa dálítið meira um vísitöluna, að leggja fram brtt., sem ég er með hér skriflegar, um það í fyrsta lagi, að á eftir 1. gr. þessa frv. komi þrjár nýjar greinar; Hin fyrsta af þeim, sem verði 2. gr., verði svo hljóðandi: „23. gr. laganna falli niður.“ Það er greinin, sem núna er um vísitöluna og bannið við að reikna eftir henni. Í öðru lagi, að þar á eftir komi grein, sem verði 3. gr. þessara laga, svo hljóðandi: „25. gr. laganna falli niður.“ Það er greinin, sem lögbindur bátasjómennina. Og enn fremur þriðja greinin, sem verður 4. gr.: „26. gr. laganna falli niður.“ Það er það, sem bindur aflaverð togarasjómannanna. Það er rétt, að þær ráðstafanir, sem voru gerðar til þess að lögbinda samninga í febrúar þ.á. og sérstök atriði í þeim, eins og vísitöluna, að þessar greinar falli burt. Og ég vil leyfa mér að biðja hæstv. forseta, af því að þessar brtt. eru skriflegar og of seint fram komnar, að leita afbrigða.



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér inn í þær almennu umr., sem hér hafa fram farið, og lengja með því fundartímann. Það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi ræða um og vekja athygli á, og koma á framfæri nokkrum leiðréttingum, sem mér sýnast nauðsynlegar. Það er vegna þess, sem fram kemur í nál. 1. minni hl. fjhn. um sparifjáraukninguna í landinu og hæstv. fjmrh. vék að í sinni ræðu hér síðdegis í dag. Ég skal ekki fara neitt út í þann þátt, sem hann ræddi og fól í sér vissar ábendingar, en aðeins vekja athygli á því, hvernig þessu dæmi um sparifjáraukninguna er stillt upp í nál., því að það fær að mínum dómi ekki staðizt, eins og það er. Hv. 1. þm. Norðurl. v. gerði grein fyrir því, að hann hefði sínar tölur úr hagskýrslunum, þar sem birtar væru tölur um veltuinnlánin í bönkunum og sparifjárinnlánin sundurliðaðar, og hann tæki þessar tölur saman, það lá sem sagt fyrir. Og út frá því sjónarmiði eru þessar tölur sennilega réttar eða alveg réttar. Ég hef þó eina litla aths. að gera, sem skiptir ekki máli. En eftir að hafa upplýst þetta, talaði hv. þm. alltaf í ræðu sinni um sparifjáraukningu landsmanna í sambandi við þessar tölur. Og hann dregur þá niðurstöðu í nál. sínu, að af þessum samanburði sjáist, að síðustu 12 mánuðina fyrir 1. nóv. þetta ár hafi sparifjáraukningin í bönkum og sparisjóðum orðið tiltölulega langtum minni en næstu tvö árin þar á undan þrátt fyrir vaxtahækkunina. Og blað flokks þessa þm., Tíminn, hefur um það stóra fyrirsögn yfir alla forsíðuna í dag, að sparifjáraukningin sé nær helmingi minni en 1958, og byggir það á þeim upplýsingum, sem fram komu í ræðum hv. þm. og fram koma í þessu nál. Nú eru spariinnlög og veltuinnlög í bönkum og sparisjóðum alveg sitthvað, og ég skal koma að því síðar, og það er mikill eðlismunur á þessum tveimur þáttum innlána. Ef tölurnar, sem notaðar eru, eiga að sýna annaðhvort minnkun eða vöxt spariinnlaganna, verður að nota spariinnlánin ein og tölurnar, sem segja til um þau. Nú hefði mátt ætla, að þetta væri hægur vandi fyrir hv. þm., jafnglöggskyggn og hann er og ekki sízt á tölur, enda hafði hann fyrir sér, eins og hann sagði sjálfur, sundurliðun á þessu, annars vegar sparlinnlánunum og hins vegar veltuinnlánunum. En ef við tökum sparlinnlánin á þessu sama tímabili og alveg við nákvæmlega sömu tímamót og hv. þm. gerir, þ.e.a.s. við októberlok 1958, 1959 og 1960, þá verður niðurstaðan þessi, að sparlinnlögin hafa vaxið frá 1957 til 1958 um 110.4 millj. í bönkunum; eða 10.5%, frá 1958 til 1959 um 178.7 millj., eða 15.4%, en frá október 1959 og til októberloka 1960 um 18.3%. Og þá segja þessar tölur, sem þm. hefur haft fyrir sér, ekki, að sparifjáraukningin sé nær helmingi minni á þessu árí en 1958, heldur er sparifjáraukningin frá október 1959 til októberloka 1960 57.5% meiri en sparifjáraukningin frá októberlokum 1957 til októberloka 1958. Í sparisjóðunum lítur þetta öðruvísi út, því að þar er hlutfallsleg minnkun á spariinnlögunum miðað við árin á undan. Hlutfallstölurnar eru 20.4% 1957–1958 og næsta ár 24% og 12% frá 1959–1960. Í sambandi við þennan mismun þykir mér ekkert ólíklegt, að það hafi haft sín áhrif, sem þm. vék að, sú ákvörðun Seðlabankans að binda helming sparifjáraukningarinnar í sparisjóðunum og í bönkunum í Seðlabankanum. Ég er hv. þm. sammála um og hef alltaf talið, að þetta væri mjög hæpin ráðstöfun, eins og hún var framkvæmd, og ég tel nauðsynlegt að endurskoða gaumgæfilega þær reglur, sem Seðlabankinn hefur fylgt í Sambandi við frystingu hluta sparifjárins, enda hygg ég, að það sé til endurskoðunar. Þetta hefur allmikið verið rætt á milli viðskiptabankanna og Seðlabankans, og ég held einmitt, að þessi mismunandi niðurstaða á sparlinnlögum í bönkum og sparisjóðum, sem þarna kemur fram, bendi til þess, að töluvert að sparifjáraukningunni eða sparifjármynduninni úti um landið, þar sem sparisjóðirnir eru, hafi farið fram hjá sparisjóðunum að nokkru leyti af þessum ástæðum. Ég er þm. efnislega sammála um það. En þá komum við að hinu, að þegar innlögin í heild, veltuinnlánin og sparlinnlánin, eru lögð saman, þá koma hins vegar fram þær niðurstöður, sem í nál. eru birtar og hv. þm. fór með í sinni ræðu. Þar kemur fram þessi mynd, sem er athyglisvert að líta á sérstaklega, að veltuinnlánin eða innlán á hlaupareikningi aukast í bönkunum 1957–58 um 202 millj. kr., eða 44.7%, 1958–59 um 167.4 millj., eða 25.5%, en 1959–60 um 67.9 millj., eða ekki nema 8.2%, og það er þessi litla aukning á hlaupareikningsinnlánunum og veltuinnlánunum, sem leiðir til þeirrar niðurstöðu, sem hv. þm. fær, þegar hann tekur saman spariinnlánin og veltuinnlánin. Þessi mynd er líka töluvert öðruvísi um sparisjóðina, og til fróðleiks ætla ég að nefna þær tölur líka. Frá 1957 til 1958, miðað við októberlok, aukast veltuinnlánin í sparisjóðunum hlutfallslega um 30.9%, 1958–59 um 22.9%, en 1959–60 um 23.4%. Ég skal nú víkja nokkuð að því, hver eðlismunur er á þessum tveimur innlánsþáttum. Sparifjáreigendurnir í landinu eru fyrst og fremst almenningur í þessu landi. Það eru hinir mörgu, sem spara. Það hefur verið svo, og það er svo, og ég hygg, að það muni þannig verða. Veltuinnlánin eru hins vegar þeir fjármunir, sem atvinnureksturinn hefur lausa á milli handa, stundum meiri og stundum minni, auk þess sem veltuinnlánin í bönkunum verða fyrir stórkostlegum sveiflum af alveg sérstæðum atvikum, og það er vegna innistæðu margvíslegra sjóða, eins og fiskveiðasjóðs, landbúnaðarsjóðanna og ýmissa annarra sjóða, sem við vitum að stundum hafa átt töluvert í pokahorninu, en aðra stundina sáralítið. Og þannig er það t.d. í Útvegsbankanum, þar sem fiskveiðasjóðurinn er, að meginið af þeim veltufjármunum, sem hafa farið út úr bankanum á þessu ári, eða það, sem veltuinnlögin hafa lækkað um, er úr fiskveiðasjóði, sem átti 40 millj. kr. innistæðu í bankanum um áramótin síðustu, en það fer allt saman út á þessu ári, og miðað við þetta tímabil, 30. október, hafa farið út 30 millj, kr. af veltuinnlánunum. Þetta á auðvitað ekkert skylt við almenna sparifjármyndun í landinu, hvort þessi liður vex eða minnkar. Nú minnkar hann vegna hinna miklu skipakaupa á undanförnum árum. Stundum hefur hann hlaðizt upp, þegar hlé hefur orðið á bátakaupum, eins og var veturinn 1947 og 1948 um tíma. Sjóðurinn hefur fastar tekjur af útflutningnum, sem eru langveigamestar, fyrir utan sínar vaxtatekjur, sem eru orðnar nokkrar, af því að hann á orðið töluverðan höfuðstól. Og ég vil t.d. benda á það, að öll innlánsaukningin á hlaupareikningum í bönkunum, öllum bönkum landsins, er 67.9 millj. frá okt. 1959 til okt. 1960. En á sama tíma hafa hlaupareikningarnir í Útvegsbankanum lækkað um 30 millj. bara vegna fiskveiðasjóðs. Og þá sjáum við, hvað mikil áhrif þetta getur haft. Svo er annað, sem hefur auðvitað veruleg áhrif á veltuinnlánin, og það er útlánapólitíkin, sem rekin er í landinu, útlánastarfsemi bankanna fyrst og fremst. Og jafnvel getur það haft áhrif á sparifjármyndunina líka, því að mikil útlán - hvort við viljum orða það óeðlilega mikil útlán - geta auðvitað leitt til sparifjármyndunar, sem í sjálfu sér er kannske ekki eðlileg, og sérstaklega til innlánsaukningar á hlaupareikningum atvinnurekstrarins. En þegar útlánin eru verulega takmörkuð, eins og gert hefur verið, þá leiðir það auðvitað til þess, að kaupsýslumenn, iðnrekendur og kannske sjávarútvegsmenn, er líkt stæði á um, verði að nota allar þær innstæður á hlaupareikningum, sem þeir hafa haft, þeim mun meira sem haldið er í útlánin, á sama tíma sem mikil gengisbreyting hefur farið fram og krefur þess vegna miklu meira rekstrarfjár. Útlánaaukningin er þess vegna atriði, sem ber að hafa í huga alveg sérstaklega, þegar við erum að tala um veltuinnlán, þróun veltuinnlána í peningastofnunum. Og hún hefur sannarlega haft í þessum efnum veruleg áhrif, og þess vegna er rétt að líta á hana líka. Útlánaaukning bankanna hefur verið á þessum sama tíma - ég nota alltaf sömu tímamót - frá lokum október 1957 til 1958 396.6 millj., útlánaaukningin það ár, eða 14,7%, 1958–1959 530.5 millj. kr., eða 17.1%, en 1959–60 aðeins 9.8%. Og útlánaaukningin er líka minni úr sparisjóðunum, fyrsta tímabilið 27.8%, annað tímabilið 19.4% og síðasta árið 15.8%. Nú má deila um, hvort hér sé um heilbrigða og eðlilega þróun í útlánaaukningu að ræða, og ég skal engan dóm á það leggja hér. En eins og þetta er, hefur þetta gífurlega mikil áhrif í sambandi við veltufjármunina, og þegar veltufjármununum er blandað saman við sparlinnlögin, þá verður auðvitað myndin um sjálf sparlinnlögin algerlega röng og í raun og veru furða ég mig nokkuð á því, að menn hafi geð í sér til þess að reyna að stilla upp svona villandi myndum, því að þess ætti ekki að vera minnsta þörf. Ég skal nú ekki lengja þetta miklu meir, nema í sambandi við útlánaaukninguna vil ég aðeins geta eins, og það hefur margsinnis komið fram hér í umr., að það væri ómögulegt að reka sjávarútveginn - það hefur mest verið talað um hann - vegna þeirrar lánsfjárkreppu, sem sköpuð hefði verið og mynduð hefði verið. En þetta er rangt. Útlánalækkunin hefur fyrst og fremst bitnað á verzlun og iðnaði og langmest á verzlun, en lítið eða ekkert á sjávarútveginum. Það er t.d. þannig í Útvegsbankanum, sem ég þekki til, að árið 1959 fóru 78.7% af útlánaaukningu bankans til sjávarútvegs, en 1960, frá áramótum til septemberloka, eru þessar tölur, sem ég miða við, 92.1%, og það hækkar stórlega hluti útlánaaukningarinnar til sjávarútvegs miðað við það, sem hefur áður verið. Og í aðalbankanum er þetta svo, að af útlánaaukningunni fékk sjávarútvegurinn 1959 68.8%, en 112.13% það sem af er þessu ári, frá ársbyrjun til septemberloka, þ.e.a.s. meira en öll útlánaaukningin er til sjávarútvegsins, sem þýðir það, að það er samdráttur í útlánum til annarra atvinnugreina, sem eru fyrst og fremst verzlunin og iðnaðurinn. Það er langsamlega mest, sem útlánasamdrátturinn hefur bitnað á verzluninni, og það skýrir líka alveg sérstaklega áhrifin, sem þessi útlánastarfsemi hefur haft á veltuinnlánin. Þess vegna er það í framkvæmdinni þannig, að þó að Seðlabankinn hafi takmarkað endurkaup sín, eins og hv. þm. er kunnugt, þá hefur verið lánað sem sagt ekki minna og í sumum tilfellum hlutfallslega miklu meira til sjávarútvegsins, þessarar undirstöðuatvinnugreinar, á þessu líðandi ári heldur en áður, og það hefur bara gerzt með því móti, að það hefur verið lögð miklu þyngri byrði á viðskiptabankana heldur en Seðlabankann. En það hefði hins vegar verið óframkvæmanlegt nema með því móti, að Seðlabankinn lánaði viðskiptabönkunum meira en áður í öðru formi en endurkeyptum víxlum. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en vildi aðeins reyna að draga upp þessa heildarmynd í sambandi við það, sem fram hefur komið um sparlinnlögin.



Herra forseti. Þegar rætt er um efnahagsmál, þá verður ekki komizt hjá því að fara allvíða yfir, enda hefur það verið gert hér í þessum umr., og ég mun ekki eingöngu ræða um þau mál, þó að margt væri hægt um þau að segja. Þegar hæstv. ríkisstj. kom til valda fyrir ári, var því lofað að gera allt, sem hægt væri, til þess að halda atvinnuvegunum gangandi. Því var enn fremur lofað, að ekki yrði gengið á kjör fólksins nema mjög takmarkað og að þar væri aðeins um mjög stuttan tíma að ræða. Það, sem stefnt væri að, væri að koma á heilbrigðu efnahagslífi í landinu, og það yrði um einhverja byrjunarörðugleika að ræða, en þegar fram í sækti, mundi þetta allt lagast og allt komast aftur á réttan kjöl. Þegar þessi mál eru athuguð dálítið nánar, kemur það í ljós, að t.d. kaupgjald í landinu hefur lækkað á þessu tímabili um hvorki meira né minna en 14%, þ.e.a.s. ef miðað er við fyrri vísitölu. Það er vitanlega sú eina vísitala, sem hægt er að miða við, vegna þess að sú vísitala, sem nú er talin gilda, er reiknuð út á allt öðrum forsendum en sú vísitala, sem kaupgjaldið var reiknað út eftir áður, og ég veit ekki til þess, að verkalýðsfélögin hafi viðurkennt þann útreikning, sem að baki liggur þeirri vísitölu, sem nú er talin gilda. Við þessa 14% kauplækkun, sem þegar er orðin, er þó margt að athuga, og það er þegar vitað, að kauplækkunin er langtum meiri en þetta. Það er t.d. staðreynd, að húsaleiga hefur hækkað allverulega á þessu tímabili eða í tíð núverandi ríkisstj. og á örugglega eftir að hækka stórlega frá því, sem nú er. Þær orsakir, sem liggja til hækkunar húsaleigunnar, eru fyrst og fremst þær, að nú er miklu minna byggt af íbúðarhúsum en áður, t.d. hér í Reykjavík munu vera um helmingi færri íbúðir í smíðum en var í fyrra. Þetta segir alveg sína sögu. Hvað halda nú menn, að hv. þm. Sjálfstæðisfl. og blöð þeirra hefðu sagt um vinstri stjórnina, ef slíkt ástand hefði þá myndazt í húsnæðismálunum, sem nú er að myndast? Ég minnist þess, að fund eftir fund tróðu þessir menn upp í þennan ræðustól og töldu allar aðgerðir þeirrar ríkisstj. í húsnæðismálunum verri en ekki neitt. Þá var ekki verið að hika við að flytja till. upp á tugi milljóna, sem átti að verja til húsnæðismálanna. En það er nú þannig, að það er oft fljótt að skipast veður í lofti, og svo virðist hafa hér verið. Þrátt fyrir minnkandi húsabyggingar eru samt fjárhagsörðugleikarnir hjá húsnæðismálastofnuninni meiri og alvarlegri en nokkru sinni áður. Í sambandi við úthlutun lána til íbúðabygginga, sem núna er verið að framkvæma, er t.d. sá kvóti, sem á að renna til Siglufjarðarkaupstaðar, einar 100 þús. kr. Haldið þið, að það sé hægt að byggja margar íbúðir fyrir það? Til Hafnarfjarðarkaupstaðar er varið 1/2 millj. kr. Mér er ekki kunnugt um, hvað margar íbúðir eru þar í smíðum, en þær munu þó vera allmargar. Ég hef ekki heldur tölur um það, hvað miklu á að úthluta hérna til Reykjavíkur, til allra þeirra, sem telja sig vanta fé til þess að geta klárað sínar íbúðir, en það mun ekki vera hlutfallslega miklu hærra en þær tölur, sem ég hef hér nefnt. Ég vil segja, að það er ekki furða, þótt stjórnarherrarnir stæri sig af ötulli baráttu í húsnæðismálunum. Svo kóróna þessir ágætu þm. stjórnarflokkanna vilja sinn til húsnæðismálsins með því, að þeir allir sem einn fella till. frá þm. Alþb., sem lögð var fram við 2. umr. fjárlaganna um heimild fyrir ríkisstj. til að taka 50 millj. kr. lán innanlands eða utan, sem varið skyldi til að bæta úr brýnustu þörf þess fólks, sem stendur í íbúðabyggingum og er í yfirvofandi hættu við að tapa húsum sínum, vegna þess að hvergi reynist auðið að fá lán, svo að hægt sé að ljúka við íbúðirnar. Fjöldi þess fólks, sem lagði í það að reyna að koma yfir sig og fjölskyldu sína eigin húsnæði í þeirri góðu trú, að eitthvað væri að marka þau loforð, sem þegar hafði verið búið að gefa af hæstv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál, stendur nú alveg gersamlega úrræðalaust. Núna vofa beinlínis yfir nauðungaruppboð á fjölda íbúða hér í þessum bæ og jafnvel víðar, og það er ekki langt síðan seld var hér stór húsablökk, þar sem viðkomandi maður gat ekki staðið í skilum. Hún var seld fyrir mjög vægt verð. En það var bara einn af stórgróðamönnum Reykjavíkur, sem keypti hana og það fyrir mjög lítið verð. Getur viðkomandi maður komið til með að græða um 100 þús. kr. a.m.k. á hverri íbúð, sem hann keypti. Já, auðmenn Reykjavíkur, þeir sjá sér sannarlega leik á borði að kaupa slíkar hálfgerðar íbúðir og það langt undir kostnaðarverði. En maðurinn, sem hefur lagt í íbúðarbyggingu fyrir fjölskyldu sína, stendur uppi eignalaus og máske með mikið af skuldum, sem hann sér enga leið út úr að geta greitt. Húsnæðismálin og sú alvarlega þróun, sem þar er að verða, er ekki nema einn angi af viðreisn hæstv. ríkisstj. og stuðningsfl. hennar. Það gefur vitanlega auga leið, að hin gífurlega vaxtahækkun, sem ríkisstj. lét framkvæma og samþ. hér á Alþ. í byrjun s.l. árs, torveldar og stöðvar gersamlega allar íbúðabyggingar í landinu sem og allar aðrar framkvæmdir. Þeir einir geta nú leyft sér að byggja hús á Íslandi, sem eiga nægilega mikla peninga, nægilega mikið fé, sem þeir geta lagt í viðkomandi byggingu, svo að þeir þurfi ekki að leita á náðir lánastofnana. Að ætla sér að byggja hús og taka til þess lán með slíkum okurvöxtum og hér eru er hrein fjarstæða. Það hlýtur að koma að því fyrr eða síðar, að hér í Reykjavík og í öðrum bæjum á Íslandi hlýtur að skapast algert vandræðaástand í þessum málum. Húsnæði er nú þegar leigt út á okurhúsaleigu. Ég gæti komið með dæmi, sem sönnuðu þetta. Og þar við bætist, að viðkomandi húseigendur, margir hverjir, leyfa sér það að krefjast stórkostlegrar fyrirframgreiðslu, jafnvel svo að skiptir tugum þúsunda. Slíka húsaleigu og slíkar fyrirframgreiðslur er vitanlega ekki fært fyrir aðra að greiða en þá, sem eiga miklar eignir. Aðrir geta ekki snarað slíku út. Hinn almenni launþegi, verkamaðurinn hérna við höfnina í Reykjavík, sem hefur innan við 4 þús. kr. á mánuði, hefur engar 2 þús. kr. til þess að leigja sér húsnæði fyrir..Hann hefur engar 10 eða 20 þús. kr. til þess að borga fyrir fram til þess að komast inn í íbúð. Nei, þeir verða að fara á hanabjálkaloftin hér í Reykjavík og í kjallarana, fulla af raka. Þar eiga börn Reykjavíkur að alast upp að dómi þeirra manna, sem þessum málum stjórna, svo fagurt sem það er. Því siður hefur hinn almenni launþegi, eins og ég tók fram, efni á því að taka íbúð á leigu, sem kostar máske 2 þús. kr. á mánuði, og borga svo og svo mikið fyrir fram til að fá lykilinn að íbúðinni. Þetta er gamla ástandið, sem var hér ríkjandi áður. Þá var það þannig, að ef maður ætlaði að fá sér íbúð hér í Reykjavík, þá fylgdi það, að hann fékk ekki lykilinn að íbúðinni, nema hann léti viðkomandi mann fá nokkur þúsund, helzt 10 eða 20 þús., í vasann um leið. En þær 10 eða 20 þús., sem sá, sem leigði íbúðina, lét húsráðanda fá, komu ekki fram á skattskýrslunni. Verkafólks höfuðstaðarins og íbúa annarra kaupstaða, sem hafa ekki getað komið yfir sig húsnæði, eignazt sitt eigið húsnæði, bíður ekkert annað en alger vandræði og hörmungar, ef áfram verður haldið á þeirri braut, sem nú er, sem því miður allt bendir til að áframhald verði á. Ekki verður annað séð en stórfellt atvinnuleysi sé alveg á næstu grösum. Nú þegar er farið að bera á allmiklu atvinnuleysi, t.d. á Akureyri og víðar í bæjum á Norðurlandi. Að ekki er nú þegar skollið á algert atvinnuleysi í sjávarþorpunum, þorpum og bæjum t.d. á Norðurlandi, stafar af því að menn hafa getað stundað sjó og sæmilega hefur fiskazt. Annars væri nú þegar skollið yfir geigvænlegt atvinnuleysi í öllum sjávarþorpum á Norðurlandi. Og ég geri ráð fyrir því, að sömu sögu sé að segja yfirleitt frá öðrum plássum, bæði frá Austfjörðum og Vestfjörðum. Nei, það er sannarlega ekki fyrir aðgerðir hæstv. ríkisstj., að ekki er komið í meira óefni en er á þessum sviðum. Þar ræður mestu um einmuna góð veðrátta og að fiskurinn hefur gengið á grunnmiðin. En það er engu líkara en þessari hæstv. ríkisstj. sé alls varnað, sem til heilla horfir fyrir fólkið í landinu. Nú hefur þessi hæstv. ríkisstj. verið að rembast við það eins og rjúpan við staurinn að reyna að ná samningum við Breta, sem eins og allir vita krefjast þess, að togarar þeirra fái að fiska upp að 6 sjómílum í stað 12 mílna, eins og nú er. Það er nú ekki einu sinni það, að Bretarnir einir, ef af samningum kynni að verða, fái að fara inn fyrir línuna og skafa grunnmiðin, bæði fyrir Norður- og Austurlandi. Það kemur öll hersingin á eftir, því skulum við alveg gera okkur grein fyrir. Vestur-Þjóðverjar eru nú í samningum við Norðmenn um það, að þeir fái að njóta sömu réttinda og Bretinn fékk hjá Norðmönnum. Haldið þið virkilega, að þeir verði linari við okkur en við Norðmenn? Nei, síður en svo. Svo koma allar hinar þjóðirnar, yrði gengið að þessari kröfu Bretanna, eins og þeir hafa nú líka komið skemmtilega fram við okkur bæði nú og áður. Menn minnast margra atburða í sambandi við þau mál. Menn minnast þess t.d., þegar Bretinn lét sig hafa það að stíma niður skip á Dýrafjarðarhöfn og drepa þar nokkra menn og handtaka þar yfirvald sýslunnar. Menn minnast margra slíkra. Það er við þessa herra, sem á að fara að semja. Það er við þessa herra, sem hafa verið að beina fallbyssukjöftunum að varðskipum okkar og jafnvel að fiskiskipum okkar, það er við þá, sem á að fara að semja. Það, sem hlyti að koma, ef Bretunum væri hleypt inn fyrir, er ekkert annað en það, að grunnmiðin fyrir öllu Norðurlandi og Austurlandi og yfirleitt þar, sem þeim væri hleypt inn að þessum 6 mílum, yrðu þurrausin. Það mundi ekki fást eitt kvikindi á eftir, eftir eitt eða tvö ár. Áður en landhelgin var færð út í 12 sjómílur, var svo komið, að það var alger ördeyða fyrir öllu Norðurlandi. Menn voru beinlínis hættir að vonast eftir fiskigöngu. Menn voru að skrölta á opnum bátum rétt út fyrir fjarðarkjaftinn og renna þar færi og vita, hvort það fengist nokkur fiskur. Menn gerðu út stærri báta og reru vestur í Flóa og austur á Mið. Það var alveg sama, það var alltaf sama ördeyðan. En hvernig er ástandið í dag? Það er mjög eftirtektarvert. Síðan fiskveiðitakmörkin voru færð út í 12 mílur, hefur orðið á þessu alveg gerbreyting til batnaðar. Nú virðist vera sæmilegur fiskur á grunnmiðum fyrir öllu Norðurlandi og menn eru mjög bjartsýnir um það, að á þessu verði framhald, svo framarlega sem Bretanum og öðrum slíkum ránfuglum verði ekki leyft að fara inn fyrir til að skafa okkar grunnmið. Ég skal taka það fram, að ég ber mjög takmarkað traust til hæstv. ríkisstj., en þrátt fyrir það vildi ég þó mega vonast til þess og vænta þess, að hæstv. ríkisstj. sæi sóma sinn í því að hætta nú öllu samningamakki við þessa brezku ræningja. Að skerða fiskveiðiréttindi okkar og hleypa öðrum þjóðum inn í núverandi fiskveiðilandhelgi okkar, þó að um takmarkaðan tíma væri, er einn versti og mesti glæpur, sem hægt væri að drýgja gagnvart því fólki, sem á allt sitt undir afla úr sjó. Það væri beinlínis að stela lambinn frá fátæka manninum og afhenda það þeim ríka. Aðgerðir hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum þjóðarinnar eru samdráttur í öllu atvinnulífi þjóðarinnar samfara óðri verðbólgu, sem nú þegar hefur verkað þannig, að fjöldi fólks hefur þegar yfirgefið heimili sín og flutzt til annarra staða, þar sem það heldur, að yfirvofandi kreppuástands komi til með að gæta minna. Frá mínu byggðarlagi hafa t.d. flutzt um 12 fjölskyldur síðan í haust, beinlínis af ótta við það kreppuástand, sem er verið að búa til. Það er engin ástæða til að búa til kreppu á Íslandi, það vita allir. Ef hér myndast kreppa, þá er það vegna þess, að stjórnarvöldin hafa búið hana til. Hún kemur ekki öðruvísi. Ég tel nú rétt að ræða að nokkru þær verkanir, sem þegar eru komnar fram beinlínis vegna aðgerða hæstv. ríkisstj. og efnahagsráðstafana hennar. Nokkur af stærstu hraðfrystihúsum landsins hafa verið stöðvuð um lengri eða skemmri tíma. Í öðrum þeirra er unnið 2–3 daga í viku. Það er t.d. mjög algengt hér í Reykjavík, að það sé ekki unnið nema 2–3 daga hér í hraðfrystihúsunum. Hinn tímann hefur fólkið ekkert að gera. Ástæðurnar fyrir slíku ófremdarástandi eru m.a. þær, að togararnir sigla með afla sinn á erlendan markað. Á tæpu ári, eða frá því að núverandi ríkisstj. kom í gegn sínum dæmalausu efnahagsráðstöfunum, hafa togararnir farið 200 söluferðir til útlanda í stað 30 söluferða á sama tíma í fyrra. Þetta segir sína sögu. Ástæðan fyrir þessum auknu söluferðum togaranna er fyrst og fremst sú, að togaraeigendur fá greitt þar út fyrir aflann um leið og hann er seldur, en aftur á móti leggi togari fisk á land til frystingar innanlands, er aflinn ekki greiddur fyrr en seint og síðar meir. Með því að sigla með aflann á erlendan markað losna togararnir við hið gífurlega vaxtaokur, sem er vitanlega ákaflega stór þáttur í allri útgerð. Auk þess fæst svo að jafnaði betra verð fyrir fiskinn á erlendum markaði. Við erum nú einu sinni þannig settir, að sjómenn og útgerðarmenn fá langtum lægra fiskverð en t.d. Norðmenn. Nú er þetta dálítið einkennilegt, þegar það er haft í huga, að íslenzkir fiskimenn eru mestu afkastafiskimenn í heiminum, vinna eða a.m.k. framleiða 8–9 sinnum meira fiskmagn en nokkrir aðrir sjómenn í víðri veröld. Þrátt fyrir það búa íslenzkir sjómenn og útgerðarmenn við lægra fiskverð en flestar aðrar þjóðir í heiminum. Þessi óheillaþróun bitnar vitanlega mjög harkalega á öllum þeim, sem hafa haft atvinnu við að vinna að fiskinum í hraðfrystihúsunum. Annað er það líka, sem ýtir undir þessar auknu söluferðir fiskiskipanna, og það eru hin smánarlega lágu laun, sem togaramenn búa við. Það er ekki óalgengt, að nú til dags sé kaup togaraháseta á mánuði 4 þús. kr., þ.e.a.s. ef aflinn er lagður upp hér innanlands. Aftur á móti ef siglt er með aflann og heppnin er með, þá fá sjómenn mun hærra verð og mun hærri hlut, ef siglt er með aflann á erlenda markaði. Nú sjá það allir, að þessi þróun er mjög alvarleg, sem sést bezt á því, að togari, sem leggur upp afla sinn innanlands, fer með í túrinn 16–17 daga, þ.e.a.s. ef hann er á heimamiðum, þar með talið löndunarfríið og sá tími, sem tekur að skipa fiskinum upp og sigling frá og á miðin, en togari, sem siglir með afla sinn til sölu í Þýzkalandi, fer með í túrinn alltaf 26–27 daga. Með þessu tapast því beinlínis 10 dagar, sem viðkomandi togari gæti verið við veiðar, ef hann sigldi ekki og ef hann legði upp afla sinn hérlendis. Um gjaldeyrishlið þessa máls er það að segja, að sterkur grunur leikur á því, að sá gjaldeyrir, sem fæst fyrir aflann erlendis, komi ekki allur til skila. Ég er ekki dómbær á það að gefa neinar frekari skýringar um þetta, þetta er bara almennt mál manna. Annars væri mjög fróðlegt að fá um það upplýsingar, hve miklum gjaldeyri er skilað hingað heim úr sölutúr togara, sem selur fyrir t.d. 80 þús. þýzk mörk, en sú sala mun ekki vera langt frá því að vera meðalsala togara þeirra, sem selt hafa á þýzkum markaði nú að undanförnu. Í sjálfu sér er það ekkert undarlegt, þótt togarasjómennirnir vilji ekki fara á sjóinn. Kjör þeirra eru svo léleg, að það má telja alveg furðulegt, að hægt skuli vera að fá menn fyrir þau kjör, sem þeir búa nú við. Aðgætandi er, að þessir menn leggja á sig meira erfiði og eru í stöðugri lífshættu og í meiri lífshættu en nokkrar aðrar stéttir þjóðfélagsins. Vinnutími togarasjómanna við veiðar er lögskipaður 12 klst. á sólarhring. Ætli skrifstofufólki hér í Reykjavík og annars staðar og t.d. okkur þm. mundi ekki þykja slíkur vinnutími nokkuð langur? Ég er ekki viss um, að það færi í gegn að lögskipa hér 12 tíma vinnudag í Alþingi. Ég er anzi hræddur um, að það yrðu ekki margir til að vilja samþykkja slíkan vinnudag. En þetta er bara það, sem togarasjómönnunum er boðið upp á. Þeir verða að vinna sína 12 tíma. Og þó er að sumu leyti enn þá verra á línubátunum, því að þar er yfirleitt algengt, að menn vinni yfir vertíðina upp í 18 og 20 tíma á sólarhring. Auk þessa eru laun togarasjómanna beinlínis smánarlaun, sem eru ekki mönnum bjóðandi í siðuðu þjóðfélagi, miðað við það erfiði, sem þeir verða að leggja á sig daglega. Ég fullyrði það, að á þessu verður að verða breyting, sjómönnum okkar verður að greiða svo góð kjör, að það verði eftirsóknarvert að gerast fiskimaður. Okkar þjóðarbúskap er þannig háttað, að 90% af gjaldeyristekjum okkar eru fengnar fyrir fiskafurðir. Svo eru menn sí og æ að bölsótast út í útgerð og telja slíkt mikinn bagga á þjóðinni. Ég held, að það sé ekki hægt að koma með yfirleitt meira öfugmæli en slíkt. Það eru til jafnvel menn, - ég hef hlustað á þá í útvarpi ekki alls fyrir löngu, - sem vilja láta leggja alla útgerð niður, þurrka hana út. Við menn með slíkan hugsunarhátt er náttúrlega ekki hægt að ræða, svo fjarstæðukenndar sem slíkar skoðanir eru og ákaflega langt frá raunveruleikanum. Þess hefur maður orðið var svo að segja daglega, að það er alltaf verið að tala um þetta mikla tap á útgerðinni, þann mikla bagga, sem sé lagður á landsfólkið í sambandi við þessar miklu greiðslur til hennar. Hvernig færum við að því að lifa á Íslandi, ef ekki væri útgerð? Íslendingar hafa verið og verða um ófyrirsjáanlegan tíma fiskveiðiþjóð, og allir aðrir atvinnuvegir, hversu mikilvægir sem þeir annars eru, eiga beint eða óbeint allt sitt undir afkomu sjávarútvegsins. Það var engin tilviljun, að biskupsstólarnir á sínum tíma seildust eftir því að fá verstöðvar og alls konar fríðindi við sjó og að aðalmatvælaframleiðsla þeirra var einmitt í sambandi við sjávarútveg. Þeir skildu sannarlega hvers virði sjávarútvegurinn var. Svo eru til menn hér, já, jafnvel menn í ábyrgðarstöðum, sem eru sí og æ að glamra um það, að útvegurinn sé einhver baggi á þjóðfélaginu og það sé jafnvel bezt að leggja hann niður. Í sambandi við siglingarnar er rétt að benda á, að það eru nú ekki eingöngu togararnir, sem sigla með afla sinn á erlendan markað, heldur eru hinir stærri fiskibátar líka farnir að sigla með afla sinn. Þannig er stefnt að því, að út sé flutt í hraðvaxandi mæli meira magn en áður af ísvörðum fiski. T.d. það magn, sem hraðfrystihúsin framleiða í ár, mér er sagt, að það verði 10–12% minna en var s.l. ár. Þetta er ákaflega alvarleg þróun og hlýtur náttúrlega að þýða minni gjaldeyristekjur, því minna sem unnið er af fiskinum hér heima. Viðreisninni svokölluðu hefur sannarlega tekizt að lama íslenzkan fiskiðnað stórlega, sem aftur á móti þýðir minnkandi atvinnu í landi og minnkandi gjaldeyristekjur. Vaxtaokrið segir nú til sín á öllum sviðum framleiðslunnar. Það er t.d. talið, að Seðlabankinn einn græði í ár um 100 millj. í stað 25 eða 30 millj. s.l. ár, og þótti þá víst flestum nóg að gert. Hvaðan eru þessar 100 millj., sem talið er að Seðlabankinn græði? Hvaðan haldið þið að þær séu teknar? Þær eru beinlínis teknar af framleiðslunni. Það er ekkert um það að villast. Það býr enginn til 100 millj. úr ekki neinu, og þær eru fyrst og fremst teknar frá sjávarútveginum. Það eru því engin undur, þó að sjávarútvegurinn standi höllum fæti í dag, vegna þess að það er hann, sem er fyrst og fremst látið blæða. Af hverri einustu síldartunnu t.d., sem seld er út úr landinu, er greitt beint til ríkissjóðs um 10% af verðmæti viðkomandi síldartunnu. Þannig er þetta á öllum sviðum. Þar við bætast svo okurvextir og allt sem því tilheyrir, vátryggingar o.s.frv. Sjálfsagt verður gróði annarra banka og peningastofnana í landinu mjög álitlegur, og það er svo sem ekki að furða, þó að menn óskapist yfir taprekstri hjá útgerðinni, þegar þannig er að farið. Það er t.d. dálítið eftirtektarvert hér í Reykjavík, að aðalhúsin, sem byggð eru hér í Reykjavík, - hvaða hús haldið þið að það séu? Það eru bankar og aftur bankar, og það eru stórhýsi upp á 7 eða 8 hæðir fyrir tryggingar, og þannig mætti lengi telja. Það eru ekki íbúðarhús, sem er verið að byggja núna. Nei, nei, það er banki, sem er nýstofnaður, sem heitir Iðnaðarbanki, hann er að byggja allra stærsta stórhýsið hér við Lækjargötu. Hann hlýtur að hafa mikla peninga. En mér datt í hug, þegar ég gekk hér um bæinn um daginn og var að telja þessar miklu bankabyggingar, sagan af karlinum, sem keypti buddu fyrir alla sína aura. Það færi því betur, að bankarnir væru ekki að byggja fyrir alla sína peninga og ættu svo enga peninga til að lána út. Annað eins hefði nú getað skeð. Það má segja, eins og þar stendur, að „á áklæðinu þekkjast þeir, sem á ferð eru“. Það væri hægt að benda á ótalmörg dæmi því til sönnunar, hvernig hin svokallaða viðreisn hefur orðið til þess að draga úr öllum framkvæmdum. T.d. eru fjölmörg iðnaðarfyrirtæki að draga saman seglin, og sum hafa þegar hætt starfsemi sinni, a.m.k. í bili. Mér er sagt t.d., að mörg trésmíðaverkstæði hér í Reykjavík séu búin að smíða svo stóran lager, að það pláss, sem þau höfðu, sé orðið alveg fullt, og að þau séu farin að leigja sér pláss úti í bæ, og sum þeirra eru þegar búin að loka. Og af hverju haldið þið, að þetta sé? Það kemur til af því, að kaupgeta almennings er búin, fólk getur ekki leyft sér það núna að kaupa sér stól í stofuna sína eða borð til að borða við. Nei, það verður bara að taka upp gamla lagið, eins og var þegar ég var að alast upp. Fyrst þegar ég kom til Reykjavíkur, var ástandið þannig, að verkafólkið hér í Reykjavík hafði bara tóman kassa fyrir borð og tjaldaði utan um með einhverjum dúk, og stóllinn þess, - hvað haldið þið, að það hafi verið? - það var líka kassi. Það er þetta ástand, sem er núna verið að vinna að því að koma á hér á Íslandi, því miður. Ég gat þess áðan, að laun verkafólksins og annarra launþega hefðu þegar lækkað um 14% miðað við verðlag. Mitt álit er það, að lækkunin sé miklu meiri, tel mig hafa fært rök að því. Það eru ýmsar duldar leiðir, sem farnar eru til þess að rýra kaupgetuna. Svo eru margar vörur, sem koma ekki inn í vísitöluna, jafnve] þó að hún sé nú þannig upp byggð, að reynt sé að setja sem flest þar inn í, þ.e.a.s. ef það getur orðið til þess að lækka hana frá því, sem hún ætti að vera. Nei, nú er svo komið, að það er alveg óhugsandi, það er tómt mál að tala um, að hið vinnandi fólk geti unað öllu lengur við núverandi ástand. Það getur enginn verkamaður, hvorki hér í Reykjavík né annars staðar, látið sér detta það í hug, og sízt af öllu ættu valdhafarnir að láta sér það til hugar koma, að fólk geti lifað við 4 þús. kr. mánaðarkaup, þegar svo þar við bætist, að það eru fjölmargir dagar í hverjum mánuði, sem falla úr, að maður ekki tali um alla helgidagana, sem vitanlega falla úr, þegar um tímakaupsákvæði er að ræða. Ég segi fyrir mig, ekki get ég lifað af 4 þús. kr. á mánuði. Ég býst við, að enginn þm. hér inni geti það. Það er líka mjög eftirtektarvert, sem ég gat um hér áðan og reyndar allir vita, að kaupgjald vinnandi fólks á Íslandi er orðið langtum lægra en á Norðurlöndum. En þrátt fyrir það, þó að kaupið á Norðurlöndum sé þetta miklu hærra, eru þeir ekki alveg búnir að leggja hendur í skaut. Nei, flestöll verkalýðssambönd Norðurlanda eru í undirbúningi með stórfelldar kauphækkanir, og ekki nóg með það, þau eru að fara fram á styttri vinnutíma. Og halda menn svo virkilega, að íslenzkir verkamenn séu slíkir ættlerar, að þeir láti bjóða sér áfram þetta ástand? Nei, síður en svo. Hæstv. ríkisstj. getur huggað sig við það, að það verður ekki látið líða svona óendanlega. Það er þegar búið að sýna sig, hvað hæstv. ríkisstj. er að gera, og verkalýðurinn er seinþreyttur til átaka, en þegar hann fer af stað, þá heldur hann áfram. Því má hver gera sér fulla grein fyrir. Já, íslenzkur verkalýður mun ekki una því ástandi, sem nú er. Hann mun fyrr en varir gera sínar kröfur og hefur þegar gert þær, um hækkuð laun, styttri vinnutíma og afnám tímavinnufyrirkomulagsins, þar sem því verður við komið. Þetta er alveg eins gott að hæstv. ríkisstj. viti. Það eru víst engir ráðherranna hérna við, en það skiptir ekki máli, það er hægt að koma þessu til hennar á annan veg, enda líka veit hún það sjálfsagt. Ísland er svo gott land og býr yfir svo miklum möguleikum, að hér ættu allir að geta lifað ágætu lifi, ef rétt og skynsamlega væri haldið áfram. Að bjóða fólki upp á smánarlaun, að viðbættu atvinnuleysi, er hreinasti glæpur, sem engri ríkisstj. er samboðið. Íslenzkur verkalýður mun aldrei una við, að komið verði á atvinnuleysi. Fólk man allt of vel eftir atvinnuleysisárunum. Það man það, þegar það var að fara í hungurgöngur frá verkamannaskýlinu og upp til stjórnarherranna. Ég man þá tíma og reykvískur verkalýður man þá líka, og verkalýðurinn um allt land man það, og slíkt ástand mun ekki verða þolað til lengdar. Ef hér á eftir að myndast atvinnuleysi, er það fyrst og fremst að kenna rangri og vitlausri stjórnarstefnu. Það er staðreynd, að hér ættu allir að hafa nægjanlegt að bíta og brenna, nægilega vinnu og hana vel borgaða. En því miður er þessi óheillastefna núv. ríkisstj. þannig, að hún stefnir mjög öruggt að samdrætti á öllum sviðum atvinnulífsins. Á móti slíkri óheillaþróun verða allir góðir menn að berjast. Atvinnuleysið er einn allra mesti bölvaldur, sem getur komið fyrir í einu þjóðfélagi. Hugsum okkur fjölskylduföður með fullt hús af börnum. Hann fær hvergi atvinnu, hans bíður ekkert annað en hungur og alls konar eymd. Halda menn, að íslenzk verkalýðshreyfing láti bjóða sér slíkt ástand? Nei og aftur nei. Og alveg er sama að segja um kaupgjaldsbaráttuna. Hún verður hafin. Íslenzkur verkalýður, íslenzk alþýða unir ekki þessu ástandi, og fyrr en varir verða þeir ágætu menn, sem hafa komið þessu ástandi á, krafðir sagna, og það færi betur, að þeir sæju að sér og mættu kröfum verkalýðsins með fullum skilningi. Ekkert verkalýðsfélag og enginn meðlimur verkalýðshreyfingarinnar óskar eftir vinnustöðvun. En verkfallið og vinnustöðvunin er það eina vopn, sem verkalýðurinn hefur til að koma sínum kröfum fram, og fái hann þeim ekki framgengt á annan hátt, mun verkfallsvopninu verða beitt og það í fullri alvöru.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Það er út af atriðum, sem komu fram hér við 1. umr, í ræðu hæstv. sjútvmrh., sem ég kvaddi mér hljóðs. Í fyrsta lagi var það, að ráðh. hafði kynnt sér yfirlýsingu þá, er hæstv. fjmrh. gaf hér um ákvörðun ríkisstj. viðvíkjandi greiðslu á tryggingagjöldum bátaútvegsins. Og hv. 2. þm. Vesturl. (SÁ) vitnaði um þetta mál líka. Ég tók það fram í umr. um fjárlögin, en þá mun þessi hæstv. ráðh. ekki hafa verið við, að þær upplýsingar, sem ég hefði um þetta mál, væru frá ráðuneytisstjóranum í efnahagsmrn. Hann lýsti því yfir í fjvn. aðspurður, að ríkisstj. væri búin að taka að sér að sjá um greiðslur á tryggingagjöldunum, en ekki þar með, að það yrði greitt úr ríkissjóði. Ráðuneytisstjórinn upplýsti, að það mundi verða notaður sá afgangur, sem væri í útflutningssjóði, sem hann gerði þá ráð fyrir að væri um 60 millj. með því óinnheimta gjaldi af útflutningsvörunum, sem gert væri ráð fyrir að innheimtist. Um það, hvernig það, er á vantaði, yrði greitt, væri allt í óvissu, enda væri það líka í óvissu, hvað tryggingagjöldin í heild væru há. Ef ég hef farið þar rangt með, þá er það af því, að ráðuneytisstjórinn hefur misskilið þessa afstöðu hæstv. ríkisstj. og þess vegna er mín frásögn, ef röng er, á hans ábyrgð. Hins vegar hygg ég, að skýring í þessu máli sé nú að koma fram í ósk útvegsmanna, sem hæstv. ráðh. skýrði frá í kvöld. Hæstv. ráðh. sagði svo í ræðu sinni, að það væri rétt, að verðlag hefði hækkað, vextir væru háir og lánsfjárkreppa væri. En ráðherrann taldi, að engin leið hefði verið til að leysa úr vandræðum efnahagsmálanna önnur en þessi. Í sambandi við það langar mig að spyrja þennan hæstv. ráðh. um þetta: Í fyrsta lagi: Fyrir kosningarnar í fyrrahaust, þegar hann var forsrh. og lýsti því yfir, að honum og hans ríkisstj. hefði tekizt að halda dýrtíðinni í skefjum árið 1959, þá bætti hann við, að kosningarnar væru örlagaríkar, vegna þess að þær skæru úr um það, hvort vandamál framtíðarinnar yrðu leyst með svipuðu hugarfari og á sama hátt og gert hefði verið 1959. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Átti hann við þær aðgerðir, sem núv. ríkisstj. hefur gert í efnahagsmálum, þegar hann talaði um „með svipuðu hugarfari og á sama hátt“ og hann lýsti yfir að gert hefði verið 1959? Í öðru lagi: Hæstv. ráðherra talaði um, að vinstri stjórnin hefði haft möguleika til þess að leysa efnahagsmálin haustið 1958, þar sem þeir Alþfl: menn hefðu lagt til, að málið yrði lagt fyrir Alþingi, þ.e. sú leið, sem helzt hafði verið rædd í ríkisstj. Telur hæstv. ráðh., að það hefði verið í samræmi við þá yfirlýsingu þeirrar ríkisstjórnar, sem var fyrsti liður í stefnuyfirlýsingu hennar, að hafa samráð við stéttarfélögin í landinu um lausn efnahagsmála? Hafði ríkisstj. rétt til þess eða var rétt gert af ríkisstj. að leysa efnahagsmálin með lagaboði, eftir að samstarfsgrundvöllurinn við stéttafélögin var brostinn? Ég endurtek: Hefði það verið rétt hjá vinstri stjórninni að leysa efnahagsmálin með lagaboði á Alþingi, eftir að þetta fyrsta atriði í stjórnarsáttmálanum var brostið?



Herra forseti. Hæstv. sjútvmrh. sagði í ræðu sinni hér fyrir skömmu, að tölur þær, sem nefndar hafa verið viðkomandi ástæðum útflutningssjóðs, væru ekki komnar frá ríkisstj. Ja, nú dámar mér að heyra! Fjhn. þessarar d. hefur bæði fyrr og nú óskað eftir upplýsingum frá ríkisstj. um fjárhagsástæður útflutningssjóðs, og ráðuneytið hefur látið nefndinni upplýsingar í té, hvaðan sem þær eru fengnar. Við höfum hér á þingi vitanlega aðgang að ríkisstj. og viðkomandi ráðuneytum um þær upplýsingar, sem við viljum fá um slík mál, og þá er það ríkisstj. og ráðuneytin, sem láta þessar upplýsingar, sem bera ábyrgð á þeim. Og ríkisstj. sjálf hefur byggt á þessum tölum, sem hér hafa verið nefndar. Í ríkisútgáfunni í fyrra sagði hæstv. ríkisstj., að áætlað væri, að það væru 270 millj. kr., sem þyrfti að afla, og hún sagði, að það væri til þess ætlazt eða gert ráð fyrir því, að gengishagnaður á vörubirgðum, sem átti að renna í útflutningssjóð, mundi nema um 150 millj., og siðan vantaði 120 millj., sem átti að afla með útflutningsskatti. Nú hins vegar, eins og ég hef áður gert grein fyrir, koma nýjar upplýsingar frá ráðuneytinu eftir ósk fjhn. um, hvernig hagur útflutningssjóðsins sé, og samkvæmt hinum nýjustu upplýsingum er talið, að hann sé þannig, að það verði tekjuafgangur hjá sjóðnum, sem er um það bil 40 millj. meiri en útflutningsskatturinn hefur numið eða er áætlað að hann muni nema í heild. 120 millj. var talið í fyrravetur, að þyrfti að ná í með útflutningsskatti til að jafna halla sjóðsins. Nú er sagt, að sjóðurinn hefði haft 40 millj. í tekjuafgang, þótt enginn útflutningsskattur hefði verið á lagður. Þarna skakkar 160 millj. Það er ekkert annað. Hæstv. ráðh. segir, að það hafi verið meira flutt út af eldri vörum eftir gengisbreytinguna en gert var ráð fyrir, eða ég skildi hans ummæli þannig. En var ekki kunnugt um það, þegar efnahagslögin voru sett, eða var ekki auðvelt að fá nokkurn veginn ábyggilegar upplýsingar um það, hvað eftir var að flytja út af framleiðsluvörum frá árinu 1959? A.m.k. átti að vera hægt að komast nær réttu um það en svo, að það gæti skakkað 160 millj. á þessum gengishagnaði. Það er þannig, að sagan af útflutningssjóði og ástæðum hans, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að segja hér á Alþingi, á síðasta þingi og nú á þessu þingi, er öll hin furðulegasta. Ef þetta stafar af hroðvirkni hjá ríkisstj., en ekki öðru verra, - og ég vil í lengstu lög gera ráð fyrir því, að það sé skýringin á þessu, - þá er sú hroðvirkni ákaflega mikil. Hún er svo mikil, sú hroðvirkni, að hún er algerlega óafsakanleg. Hæstv. ráðh. talar um aflabrest mikinn og tilfinnanlegan í ár, og mun hann þar aðallega hafa átt við togaraútgerðina. Og ég held, að ég hafi tekið rétt eftir, að hæstv. ráðh. hafi nefnt það, að skakkaföllin vegna aflaleysis væru miklu tilfinnanlegri fyrir útveginn en vaxtahækkunin. Ég held, að þetta sé efnislega rétt eftir haft. En þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Telur hann, að togaraútvegurinn t.d. sé fær um að taka á sig vaxtaokur ríkisstj. í viðbót við skakkaföllin af minnkandi afla? Í raun og veru hefur hæstv. ráðh., aðrir ráðh. og allt stuðningslið stjórnarinnar svarað þessu, að þeir telja, að þrátt fyrir aflabrestinn geti útvegurinn tekið þetta á sig. Þeir svöruðu þessu í raun og veru við atkvgr: hér í gær. Þeir greiddu allir atkvæði gegn því að létta okurvöxtunum af útveginum og öðrum í þessu landi. Þeir tala mikið um aflabrest, en þeir virðast þó ekki, þegar til kemur, telja hann alvarlegri en svo, að vel sé hægt fyrir útveginn að taka okurvextina í ofanálag. Hæstv. fjmrh. gerði nokkrar aths. við það, sem ég birti í mínu nál. um breyt. á sparifénu. Sérstaklega fann hann að því, að ég lagði saman sparlinnlán og hlaupareikningsinnlán. Þetta taldi ráðh., að ætti ekki að gera. Ég vil benda á það, að tímanlega á þessu ári heimtaði Seðlabankinn að fyrirlagi ríkisstj., að helmingur af sparifjáraukningu, sem verða kynni hjá viðskiptabönkum, sparisjóðum og innlánsdeildum, skyldi afhentur Seðlabankanum til geymslu. Það átti að taka þennan hluta sparifjárins frá þessum innlánsstofnunum. Einn sparisjóðsstjóri hefur sagt mér, að forstöðumenn sparisjóðanna hafi farið fram á það, að hlaupareikningsinnstæður í sparisjóðunum væru ekki taldar þarna með. En þessu var harðlega neitað. Þeir, sem stóðu fyrir þessu, vildu, að það gilti sama um innstæður á hlaupareikningi og í viðskiptabókum. Þeir töldu þá og telja innstæður á hlaupareikningi með öðru sparifé. Þeir heimta helminginn af innstæðuaukningu á hlaupareikningi, ef einhver verður, - heimta, að það verði flutt í Seðlabankann. Þeir telja ekki meiri eðlismun á þessu en þetta ber vott um. Það er líka þannig t.d. um Landsbankann, að hann gefur út rit, sem nefnist Fjármálatíðindi, og þar eru birtar skýrslur um sparifé. Þar er að vísu í tveimur dálkum það, sem þeir kalla spariinnlán og innlán á hlaupareikningi, en þetta er síðan lagt saman. Ég hafði því fyrirmynd, þegar ég var að gera þessar athuganir, sjálfan Seðlabankann, ég fór eftir hans reglu. Ég notaði sömu aðferð við mína útreikninga og Seðlabankinn hefur notað. Hann telur hlaupareikningsinnstæður með öðru sparifé og heimtar helminginn af þeirri viðbót, sem þar kann að verða, enda tel ég, að það sé ekki annað fært en taka þetta hvort tveggja saman, ef útkoman á að verða nokkurs virði til samanburðar við fyrri tíma. Ég tel, að það verði að taka þetta saman. Það er oft nokkuð mikið tilviljunum háð, hvernig spariféð flyzt á milli þessara reikninga og það gefur alls ekki rétta mynd af breytingum á sparifjárinnstæðum, ef aðeins annað af þessu tvennu er talið. Það mun vera nokkru meira tiltölulega af sparifénu nú í sparisjóðsbókum en í hlaupareikningi, en það geta verið ýmsar ástæður til þess. Ég tel, að það geti t.d. stafað nokkuð af því, áð munur á vöxtum af fé, sem stendur í viðskiptabókum og í hlaupareikningi, er nú miklu meiri en áður var. Nú munu vera 9% vextir greiddir af fé í venjulegum viðskiptabókum, en ég héld, að það sé rétt, að það séu 4% af hlaupareikningsinnstæðum. Þarna munar 5%. Áður en vöxtunum var breytt, var þessi munur vitanlega langtum minni. Þetta getur orðið mönnum nokkur hvöt til þess að hafa fé heldur í sparisjóðsbókum en í hlaupareikningi, þegar munar svona miklu á vöxtunum, því að féð er í raun og veru jafnlaust og jafntiltækt, þegar á því þarf að halda, í venjulegum innlánsbókum eins og í hlaupareikningi. Það er því óhjákvæmilegt að taka saman sparlinnlán og hlaupareikningsinnlán, til þess að réttur samanburður fáist. Þess vegna tel ég, að tölur hæstv. fjmrh. gefi ranga mynd af ástandinu, því að hann taldi aðeins fram annan liðinn úr skýrslunum um spariféð. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) gerði þetta að umtalsefni hér áðan. Hann talaði um veltuinnlán. Það nafn hef ég nú ekki séð í skýrslum hagstofunnar, a.m.k. ekki nú nýverið, en ég geri ráð fyrir, að hv. þm. eigi þar við það, Sem þar er nefnt innlán á hlaupareikningi, - ég býst við því. Þá var hæstv. fjmrh. einnig óánægður með tímabilið, sem ég miðaði við í samanburði mínum. Síðustu skýrslur, sem til eru um spariféð, eru miðaðar við októberlok nú í ár, og ég tók heilt ár, það síðasta fyrir þann tíma, til samanburðar við fyrri ár. Ég tel nefnilega, að myndin verði réttari, ef það er tekinn heldur lengri tími heldur en mjög skammur, því að það geta orðið ýmsar tilfærslur á milli mánaða og nokkuð tilviljanakenndar stundum. Ég tók því þetta tímabil frá 1. nóv. í fyrra til 1. nóv. í ár, og það hittist nú einmitt svo á, að það er það tímabil, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið við völd, það er hennar fyrsta ár, og ég bar saman við tvö næstu ár á undan. Hæstv. fjmrh. segir: Tölurnar sanna ekkert, þær gefa ekki rétta mynd. Jú, þær gefa einmitt rétta mynd, þær gefa rétta mynd af hæstv. ríkisstj. Þær sýna, hverjar breytingar hafa orðið í hennar valdatíð. Og hvers vegna má ekki draga upp mynd af fyrsta stjórnarári núv. stjórnar og bera saman við næstu árin áður? Ég vísa til þess, sem bent er á í mínu nál., að að því er bankana snertir, þá hafi innstæðuaukningin á þessu síðasta ári orðið 12.1% á móti 20.9% 1958, og að því er sparisjóðina snerti, þá hafi hún orðið 13%, en var 21.2% 1958. Þannig er fyrsta ár núv. stjórnar samanborið við árin á undan. Síðasta árið var þó vaxtahækkun í átta mánuði af árinu. Hæstv. ráðh. vill taka tímabilið frá febrúarlokum í ár til októberloka. Það er náttúrlega hægt að taka ýmsa mánuði til samanburðar. Ég hef, síðan hæstv. ráðh. flutti ræðu sína, einnig gert þetta, ég hef tekið síðustu átta mánuðina og sömu mánuðina árin á undan, en vitanlega haft aðferð Seðlabankans, ég hef tekið saman spariinnlán og hlaupareikningsinnlán, og sá samanburður lítur þannig út, þegar tekið er í eina heild bankarnir og sparisjóðirnir, að frá febrúarlokum 1958 til októberloka það ár hefur aukningin orðið 298 millj., eða 14.6%, sömu mánuði 1959 er aukningin 323 millj., eða 13%, og þessa sömu mánuði nú í ár er aukningin 346 millj., eða 12.3%. Þó að maður þannig taki aðeins þessa síðustu átta mánuði og sömu mánuði árin á undan, þá kemur fram, að sparifjáraukningin er tiltölulega minni á þessu ári en árin 1959 og 1958, þrátt fyrir vaxtahækkunina, sem að sögn hæstv. ríkisstj. átti að stórauka sparifjármyndun í þjóðfélaginu. Mér þótti gott að heyra það, að hv. 5 þm. Reykv., sem er bankastjóri, er mér sammála um, að það séu varhugaverð á ýmsan hátt þessi fyrirmæli um að heimta spariféð úr viðskiptabönkum og sparisjóðum og innlánsdeildum inn í Seðlabankann. Hann sagðist vilja, að endurskoðuð verði ákvæðin um bindingu sparifjárins, og ég vildi nú vænta þess, að hann beitti sínum áhrifum til þess að fá þessa fjárheimtu til Seðlabankans frá innlánsstofnunum numda úr lögum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í þær umr., sem hér hafa farið fram, og mun því verða mjög stuttorður. Ég kem ekki heldur hingað til þess að gagnrýna ríkisstj. að þessu sinni, heldur til þess að lýsa mig samþykkan einu atriði, sem kom fram í ræðu hæstv. sjútvmrh. hér áðan. Hæstv. sjútvmrh. sagði, að það hefði komið í dag til ríkisstj. ósk frá Landssambandi ísl. útvegsmanna um það, að útflutningsgjaldinu yrði haldið áfram og að því er mér skildist notað til þess að greiða niður eitthvað af rekstrarkostnaði útgerðarinnar. Hæstv. ráðh. tók það fram sem sína skoðun, að mér skildist, að þetta væri óskylt mál því, sem hér lægi fyrir, og þess vegna teldi hann rangt að taka nokkur ákvæði á þessa leið upp í þetta frv. Um það er ég honum fullkomlega sammála. Það er allt annað það mál, sem hér liggur fyrir, og ósk útgerðarmanna um það, að útflutningsgjaldinu verði haldið áfram og notað til þess að borga niður rekstrarkostnað útgerðarinnar. Útflutningsgjaldið, sem hefur verið borgað á þessu ári, hefur verið greitt í öðru skyni, eins og kunnugt er, eða átti að vera til þess að borga gamlar skuldir útflutningssjóðs, sem hefðu orðið til jafnt vegna útvegsmanna og sjómanna eða vegna þess fiskverðs, sem til þeirra hafði verið borgað. Aftur á móti ef útflutningsgjaldið yrði lagt á núna sérstaklega og látið renna til útgerðarmanna einna, þá mundi í raun og veru þar vera ranglega tekið fé af sjómönnum. Eitt hið versta, sem fylgdi því uppbótakerfi, sem horfið var frá hér á s.l. vetri, var það, að fiskverðið hafði verið tvenns konar, útgerðarmenn höfðu fengið annað fiskverð en sjómenn, og fiskverðið til sjómannanna hafði verið mun lægra. Því miður var þessum ágalla, sem var einn sá versti í sambandi við uppbótakerfið, ekki kippt í lag, þegar sú breyting var gerð á efnahagsmálunum, sem gerð var á s.l. vetri, og þetta tvenns konar fiskverð hefur þess vegna haldizt áfram á þessu ári. Nú skilst mér, að það standi yfir samningar á milli útgerðarmanna og sjómanna um nýja kjarasamninga og að það sé í því sambandi lögð eðlileg áherzla á það af hálfu sjómanna, að það verði aðeins eitt fiskverð, að fiskverðið verði hið sama til útgerðarmanna og sjómanna, sem er fullkomlega eðlilegt. Ef hins vegar væri nú horfið að því ráði að leggja á útflutningsgjald, sem rynni eingöngu til þess að borga niður rekstrarkostnað útgerðarinnar, þá mundi þar raunverulega ranglega vera tekið fé af sjómönnum, og það væri raunverulega verið að halda áfram tvenns konar fiskverði, hærra fiskverði til útgerðarinnar, en lægra fiskverði til sjómanna. Og útflutningsgjald gæti því aðeins verið réttlátt og gæti því aðeins átt nokkurn rétt á sér, að tekjunum, sem fengjust af því, yrði þá skipt á milli útgerðarmanna og sjómanna, t.d. í samræmi við hlutaskiptin, sem eru um það, hvað sjómenn eigi að fá af aflanum. Hitt væri fullkomlega ranglátt, að láta útflutningsgjald, sem legðist á allan útflutning, t.d. sjávarafurða, renna til útgerðarmanna einna. Ef réttlæti ætti að vera í þessum efnum, yrði gjaldið að skiptast á milli sjómanna og útgerðarmanna. Ég vil þess vegna vænta þess og draga þá ályktun af því, sem hæstv. ráðh. sagði, að það væri allt annað mál, hvort það ætti að leggja á nýtt útflutningsgjald á næsta ári, og það mál, sem við værum að ræða hér, - að hann telji það ekki rétt að leggja á nýtt útflutningsgjald, a.m.k. ekki í því formi, að það rynni til útgerðarmanna einna, heldur yrði þá skipt eftir réttum hlutföllum milli útvegsmanna og sjómanna, ef að því ráði yrði horfið að hafa útflutningsgjald. En langsamlega eðlilegast og réttast væri þó hitt, að láta gjaldið alveg falla niður, eins og mér skilst að hafi verið markmið ríkisstj. fram að þessu.



Herra forseti. Ég má nú víst allra sízt vera að reyna á þolinmæði hv. d., þegar komið er fram að miðnætti, en það var af því, að hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) furðaði sig á því, að ég hefði notað orðið veltuinnlán, sem hann hélt að ég ætti víst við að væri sama og hlaupareikningslán, - virtist ekki hafa heyrt það, en vitnaði þó í Fjármálatíðindi og reikningshald Seðlabankans. Hérna er ég nú með Fjármálatíðindi, og þar er alls staðar sundurliðað. 



Herra forseti. Ég skal nú takmarka mína ræðu við það að svara aðeins þeim spurningum, sem til mín hefur verið beint. Hv. 3. þm. Vesturl. (HS) spurði í fyrsta lagi, eða hann beindi til mín, óbeinlínis þó, að mér skildist, spurningu enn um, hvort loforð hefði verið gefið um greiðslu vátryggingariðgjaldanna. Eins og menn muna, var við 1. umr. málsins hér í þessari hv. d. því haldið mjög ákveðið fram; að ríkisstj. eða ég hefði gefið um það loforð, að öll vátryggingariðgjöld bátanna skyldu verða greidd. Nú hef ég lýst því yfir fyrir mína parta, að þetta loforð hafi ég ekki gefið, og hér hafa borið vitni tveir hv. alþm., sem báðir sátu fund Landssambands ísl. útvegsmanna, um það, að þetta hafi svo verið, þetta loforð hafi ekki komið frá ríkisstj., og þeir staðfestu þar með algerlega það, sem ég hafði um þetta mál sagt. Hvað ráðuneytisstjórinn í efnahagsmrn. hefur sagt við hv. fjvn., þori ég náttúrlega ekkert að fullyrða um, því að um það veit ég ekki. En hitt veit ég með vissu, að ríkisstjórnarinnar meining var sú, að þessi greiðsla næði einungis til þess fjár, sem eftir yrði í útflutningssjóðnum, þegar hans skuldbindingar væru greiddar. Þá spurði hv. þm. um loforð mín 1959 og taldi sig geta fullyrt, að ég hefði í ræðu - eða ræðum kannske, - haldið því fram, að sömu stefnu í efnahagsmálunum mundi verða haldið áfram eins og gert hefði verið. Ég hef ekki við þessu annað að segja en það sama, sem ég hef alltaf svarað, að þessari stefnu mundi stjórn Alþfl. halda fram, en vandi framtíðarinnar væri óleystur. Þessi ríkisstj., sem Alþfl. myndaði í árslok 1958, setti sér ekki hærra mark en það að freista þess að halda verðlagi og kaupi stöðugu, þangað til „óperasjónin“ færi fram, þangað til freistað yrði að leysa vandann, leysa kjarna málsins. Þá spurði hv. þm. í þriðja lagi, hvort ég teldi það rétt, að vinstri stjórnin hefði haldið áfram störfum, þegar samstarfsgrundvöllurinn var brostinn, eins og hann orðaði það, og á hann þá sennilega við það, að vinstri stjórnin hafði gefið þá yfirlýsingu að starfa í nánu sambandi við verkalýðssamtökin og bændasamtökin í landinu, en verkalýðssamtökin höfðu haustið 1958 neitað forsrh. um frest á því að láta koma til framkvæmda vísitöluhækkunina, sem varð haustið 1958. Við töldum í Alþfl., að þó að þessi neitun hefði verið gefin af Alþýðusambandinu þá, hefði verið rétt, að ríkisstj. reyndi að starfa áfram til þess að finna lausn. Þennan vanda varð að leysa með einhverju móti, og Alþfl. taldi rétt, að stjórnin héldi áfram við að freista að leysa vandann á þeim grundvelli, sem finnanlegur væri. Vitanlega yrði þess freistað að ná sambandi við bæði verkalýðssamtökin og bændasamtökin um þær aðgerðir, sem gera þyrfti, en tækist það ekki, þá hefði þó tilraunin verið gerð, og okkur fannst ekki forsvaranlegt að gera ekki þessa tilraun. Þingflokkur Alþfl. skrifaði þá þáv. forsrh. bréf og lagði til, að þessi leið yrði reynd. Þetta tel ég rétt að komi fram í þessum umr., vegna þess að hér kom það fram í umr. fyrr, að það hefði raunverulega verið Alþfl., sem hefði rofið stjórnarsamstarfið. En það var nú síður en svo, því að hann var sá, sem lengst hékk í því að vilja halda því áfram. Hv. 1. þm. Norðurl, v. var hálfhneykslaður yfir því, að ég hefði sagt, að þær tölur, sem nefndar hefðu verið í sambandi við útflutningssjóðinn, væru ekki frá ríkisstj. Ég held, að ég hafi ekki orðað þetta svona. Ég orðaði það víst þannig, að þessar tölur, sem komið hefðu fram um útflutningssjóðinn, væru ekki búnar til eða fundnar af ríkisstj. Hitt er náttúrlega rétt, að hún tók við þessum tölum frá stjórn útflutningssjóðs og skilaði þeim til réttra hlutaðeigenda, bæði hér og annars staðar, sem óskuðu eftir þeim. En það var ekki á valdi ríkisstj. sjálfrar að finna út þessar tölur, heldur stóð það náttúrlega næst stjórn útflutningssjóðs að gera það, og hún gerði það, og hún kom þessum tölum til ríkisstj. og svo ríkisstj. aftur áfram til þeirra, sem óskuðu eftir þeim. Hv. þm. sagði líka, að þessi mismunur, sem nú væri á stöðu útflutningssjóðsins og þeirri áætlun, sem gerð var um þá hluti í árslok eða í nóvembermánuði árið 1959, bæri vott um svo hroðvirknisleg vinnubrögð, að óafsakanlegt væri. Ég bar hér fyrr í kvöld fram þá skýringu, sem er mjög nærtæk í þessu efni. Hún er sú, og hún hefur ekki verið vefengd, að mismunurinn á þessari stöðu sjóðsins kemur fyrst og fremst fram af því, að það færist sala á afurðum yfir skurðarpunktinn 15. febrúar og kemur á nýju gengi, en ekki með gamla genginu. Það verður til þess, að í staðinn fyrir að sjóðurinn gefi með þessum útflutningi, þá fær hann nú tekjur af honum. Um spariféð og veltuinnlánin þarf ég ekki að ræða, því að það hefur hv. 5 þm. Reykv. gert, og það verður ekki af skafið, að veltuinnlán og sparlinnlán eru sitt hvað, sem má alls ekki blanda saman.



Ég vil aðeins segja örfá orð út af síðari ræðu hæstv. sjútvmrh. - Hann er að reyna að finna einhverjar skýringar á þeim geysilega mun, sem er á upplýsingunum, sem komu í febrúarmánuði og svo aftur núna, um stöðu útflutningssjóðs, og vill halda því fram, að það muni stafa af því, að það hafi meira en gert var ráð fyrir verið flutt út af vörubirgðum, sem voru þá til, eftir að gengisbreytingin var gerð. En ég vil vekja athygli á því, að þetta fær alls ekki staðizt, því að samkvæmt lögunum voru það aðeins vörur framleiddar fyrir miðjan febrúar, eða 16. febr. 1960, sem útflutningssjóður átti að greiða bætur á eftir gömlu reglunni og átti að fá gengishagnaðinn af, og það var vitanlega vandalaust fyrir ríkisstj. eða einhverja starfsmenn hennar að áætla þetta, svo að það væri nokkuð nærri lagi, svo að það munaði ekki meira en helmingi, eins og nú er komið á daginn. Þeir hlutu að vita, hvað búið var að framleiða og hvað var til af vörum, enda þeirra útreikningar í sambandi við gengisbreytinguna byggðir á skýrslum um þetta. Ég get ekki séð, að þessi skýring fái staðizt. Útflutningssjóður átti aðeins að fá gengismuninn af vörum, sem voru framleiddar fyrir þennan tíma, áður en gengisbreytingin var gerð, og það var vandalaust að vita það nokkurn veginn, hvað mikið þar var um að ræða.

Sjútvmrh. (Emil Jónsson) Hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði, að þessar upplýsingar hefðu verið frá því í febrúar 1960. En það eru ekki þessar tölur, 270 millj., sem skiptust í 150 og 120, þær urðu til í nóvembermánuði 1959, og það var byggt á þeim við áætlun, sem gerð var fyrir áramótin. Breytingin, sem varð á þeirri áætlun, gerir það að verkum, að þessi mismunur er orðinn til. Sömuleiðis, eins og ég hef raunverulega tekið fram í kvöld áður, var fiskurinn til Ameríku, sem seldur er í umboðssölu, greiddur eða verðuppbæturnar á hann úr útflutningssjóði að 75%, um leið og varan fór, en það var alveg ómögulegt, þegar þessi áætlun var gerð, að vita, hvort gjaldeyrisskilin kæmu fyrir eða eftir gengisbreytinguna. Þannig voru þeir óvissu partar í þessari áætlun svo miklir, að þetta er alveg fullkomlega skýranlegt vegna þeirra.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil aðeins leiða athygli að því, eins og ég hef gert að nokkru leyti áður, að þær skýringar, sem hæstv. sjútvmrh. reynir að hafa hér í frammi til þess að réttlæta þann stórkostlega misreikning, sem upp hefur komið í sambandi við útflutningssjóð, hans skýringar fá ekki staðizt með neinum hætti, og ég álít, að hann sé að reyna að koma hér sök á stjórn útflutningssjóðs á mjög óréttilegan hátt. Ég hef veitt því athygli, að hæstv. sjútvmrh. hefur sagt hér hvað eftir annað, að skuld útflutningssjóðs, sem tilgreind var í grg. með gengislækkunarfrv., 270 millj. kr., hafi verið gefin upp í nóvembermánuði 1959, og segir, að hún hafi verið gefin upp af stjórn útflutningssjóðs. En hann sagði einnig, að það hefði komið í ljós í framkvæmdinni, að sú tala hafi reynzt rétt. En hvað segir í grg. fyrir gengislækkunarfrv.? Þar segir: „Ekki er hægt að segja um það með vissu, hversu miklar þessar skuldbindingar eru á hverjum tíma“ - skuldbindingar sjóðsins. „Samkvæmt áætlun sjóðsstjórnarinnar námu þær um 270 millj. kr. í árslok 1959“ - í árslok, en ekki nóvembermánuði. Þetta stendur í grg. fyrir frv. Þetta voru þær upplýsingar, sem stjórn útflutningssjóðs gaf, að skuldirnar mundu vera 270 millj. kr. í árslok 1959, og hæstv. ráðherra hefur hér staðfest, að þessar upplýsingar reyndust vera réttar. En hvar liggur skekkjan? Skekkjan liggur í því, að áfram sagði í grg, frv., að svo mundi sjóðurinn fá tekjur af gengisbreytingunni vegna óútfluttra vara, sem voru framleiddar fyrir gengisbreytinguna, sem sagt af birgðunum. Reiknað var út og sagt frá í grg. frv., að þessi gengishagnaður mundi nema 150 millj. kr. Ætlar nú hæstv. sjútvmrh. að reyna að halda því fram, að það hafi verið stjórn útflutningssjóðs, sem hafi reiknað það út á þessum tíma, hvað gengishagnaðurinn yrði mikill í sambandi við gengislækkunina af birgðum þeim, sem lágu fyrir í landinu? Nei, það vita allir, að það gat enginn reiknað út þennan gengismun nema þeir, sem voru að bollaleggja um breytingar á genginu. Þetta voru útreikningar ríkisstj. og hennar ráðunauta. Og það er þar, sem skekkjan liggur, eftir því sem hann segir nú sjálfur. Þetta voru ekki útreikningar stjórnar útflutningssjóðs. En birgðirnar lágu fyrir. Það vissu allir menn, hverjar birgðirnar voru. Fiskifélagið gaf upp birgðirnar, og það lá algerlega fyrir, hverjar þær voru, og þetta var einfalt reikningsdæmi. Þeir, sem vissu, hver skráningin á genginu átti að verða, og þeir, sem vissu, hverjar birgðirnar voru, það voru þeir, sem reiknuðu þetta út, að gengishagnaðurinn yrði 150 millj. og þá yrði a.m.k. um skuldahala að ræða hjá útflutningssjóði upp á 120 millj., og lögðu til að leggja á sérstakan útflutningsskatt, 5%, sem ætti að standa í 1–2 ár. Þetta, sem ég bendi nú á, sannar það, að þeir misreikningar, sem hér er um að ræða, voru gerðir af ríkisstj. og hennar ráðunautum í efnahagsmálunum, þeim sem undirbjuggu viðreisnarlöggjöfina. Það voru þeir, sem þurftu á því að halda, þegar var verið að samþykkja gengislögin, að sanna það fyrir hv. alþingismönnum og þjóðinni allri, að það væri skuldahali hjá útflutningssjóði upp á 120 millj. a.m.k. Þeir þurftu að sanna það, og þeir sönnuðu það strax í grg. fyrir frv. með því að fullyrða þetta, þó að þeir hefðu birgðirnar liggjandi í landinu og vissu, hver gengisskráningin átti að verða. Það hefur sem sagt sannast þarna, að þessir aðilar fullyrtu það í tölum í grg., sem fær ekki staðizt. Og það voru þessir sömu aðilar, sem síðan hafa verið að gefa upplýsingar um það, að útkoman á útflutningssjóði væri ýmist 40 millj. eða nú seinast 88 millj. Það er miklu eðlilegra, að hæstv. ráðherra hætti þessum skýringum sínum, því að þær fá ekki staðizt. Það sjá allir menn, að þær eru ekki réttar, og auðvitað, eins og fyrri daginn, berast böndin að sérfræðingum ríkisstj. og henni sjálfri í sambandi við það, sem hún hefur fullyrt varðandi viðreisnarlöggjöfina sem heild. Ég hafði hugsað mér að segja hér ýmislegt fleira í sambandi við það, sem hefur hér fram komið. En umræður hafa dregizt svo, að ég ætla að hætta við það og aðeins segja að lokum nokkur orð í sambandi við þau orð, sem féllu hér hjá hæstv. sjútvmrh, viðvíkjandi þeim umræðum, sem hér hafa farið fram um veltuinnlán og sparlinnlán, eða sparifjáraukninguna, sem oft er nefnd. Ég tók eftir því, að hæstv. ráðherra sagði: Veltuinnlán og sparlinnlán eru sitt hvað, og má ekki blanda þeim saman. Ég hef bent á það áður hér í umræðum, og vil benda þessum hæstv. ráðherra á það, að Fjármálatíðindi Seðlabankans, hið mjög merkilega og uppfræðandi rit um fjármál, þar sem einn af uppáhaldshagfræðingum og ráðunautum ríkisstj. stjórnar því, sem þar er sett á þrykk, hafa nokkrum sinnum birt í töflu sparifjáraukninguna og veltulánaaukninguna og birt þetta í línuritum og lagt svo allt saman út í eina mynd á eftir og sagt, að heildarinnlánin væru svona mikil. Þeir hafa, þeir vísu menn þar, séð mögulegt að leggja saman veltuinnlán og spariinnlán og talað um heildarinnlán. Þetta hafa þeir gert, þótt hæstv. ráðherra segi, að þessu megi ekki blanda saman: En svona eru fundin heildarinnlánin, sem eru þá vitanlega líka um heildarsparnaðinn eða það, sem lagt er fyrir af fé á viðkomandi tímabili, því að þetta hvort tveggja er mjög skylt hvort öðru, og verður ekki auðveldlega annað tekið út úr. - Ég vildi aðeins benda hæstv. ráðherra á það, að hann getur séð útreikninga frá einum af aðalhagfræðingum ríkisstj. í þessum efnum og séð, hvernig hann leggur þessar tölur saman og hann blandar þeim saman.