Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég hef borið fram tvær fyrirspurnir til hæstv. forsætisráðherra tengdar stjórnsýslu í tengslum við stækkandi þjóðlendur. Í fyrsta lagi spyr ég: 1. Hvaða ráðstafanir hefur ráðuneytið gert varðandi breytta stjórnsýslu og aukna ábyrgð sem hlýst af sífellt stækkandi þjóðlendum? 2. Hver var aðkoma ráðuneytisins að efnistöku úr friðlandinu við Hrafntinnusker til endurbóta Þjóðleikhússins? Það er alkunna að lög um þjóðlendur, nr. 58/1998, hafa breytt á ýmsa lund mörkum eignarlanda og almenninga eða afrétta, eins og þjóðlendur hétu áður, en í krafti laganna hefur verið unnið markvisst að því að skilgreina þau mörk. Er nú svo komið að búið er að úrskurða í kröfumálum allt frá Reykjanesi austur í Lón og hafist hefur verið handa við að skilgreina landamerki á Norðausturlandi. Þær aðgerðir hafa leitt til þess að þjóðlendur hafa stækkað til muna. Af því leiðir að ábyrgð ríkisins vex að sama skapi og varla dugir yfirvaldinu að kallast vörslumaður lands án þess að því fylgi nokkrar skyldur eða kvaðir. Þessar breytingar hljóta því að krefja stjórnvöld um aukna yfirsýn og aukna ábyrgð á meðferð og umsýslu þessa lands. Þetta kemur allt upp í hugann við fréttir þær sem bárust þjóðinni í síðasta mánuði þegar ljóst var að Umhverfisstofnun hafði heimilað brottnám hrafntinnu úr friðlandinu við Hrafntinnusker í þeim tilgangi að klæða með henni Þjóðleikhúsið að utan. Gefið var leyfi fyrir að fjarlægja 50 tonn af þessari fágætu steintegund. Leyfið var veitt af Umhverfisstofnun þann 22. september og fengurinn var færður til byggða af flugbjörgunarsveitinni á Hellu í áföngum á tíu dögum. Þann 7. október segir Hjörleifur Guttormsson, fyrrverandi alþingismaður, á heimasíðu sinni, með leyfi forseta: „Flest er með ólíkindum við þennan gjörning. Vörsluaðili Friðlands að Fjallabaki heimilar umrætt efnisnám um leið og hann bendir góðfúslega á „... að hrafntinna í hæsta gæðaflokki er fágæt bæði á landsvísu og heimsvísu og náttúruverndargildi hennar hátt af þeim sökum.“ Hvorki Þjóðleikhús né Umhverfisstofnun gerðu opinberlega grein fyrir því hvað væri í bígerð og Umhverfisstofnun steinþagði um umrædda leyfisveitingu …“ Í niðurlagi bréfs Umhverfisstofnunar til Línuhönnunar, sem dagsett er 22. september síðastliðinn, bendir stofnunin á að framkvæmdaraðila beri að leita leyfis Rangárþings ytra og forsætisráðuneytisins. Nú er það svo að ekki þarf einungis hrafntinnu til að klæða Þjóðleikhúsið að utan að mati þeirra sem eru að vinna það verk heldur þarf líka silfurberg. Nú höfum við þær fréttir af Austurlandi að hreppsnefnd Breiðdalshrepps hafi veitt framkvæmdarleyfi fyrir silfurbergsnámi í landi Höskuldsstaðasels í Breiðdal. Silfurberg er hvorki vernduð né friðlýst steintegund en þó gilda reglur um efnistöku af þessu tagi sem ég hafði haldið að ættu að heyra undir umhverfisráðuneytið og umhverfisyfirvöld en í ljós kemur þegar hæstv. umhverfisráðherra er spurður í fjölmiðlum um þessi mál, að hún kemur af fjöllum og veit ekki haus eða hala á málinu og er alls ekki kunnugt um það. Ég tel einboðið að við fáum svör frá hæstv. forsætisráðherra um hvernig haldið hefur verið á þessum málum í forsætisráðuneytinu og hann upplýsi þingheim um það á þessum degi, sem er sögulegur að þessu leyti því nú hafa verið stofnuð félagasamtök sem ég held að kalli sig Hrafntinnuriddara, sem hafa lagt fram kæru vegna þessa brottnáms hrafntinnunnar úr Hrafntinnuskeri. Segir mér svo hugur að stjórnvöld séu ekki búin að bíta úr nálinni í þessu vandasama máli.

Virðulegi forseti. Samkvæmt lögum um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda þjóðlendna og afrétta frá árinu 1998 fer forsætisráðherra með málefni þjóðlendna sem ekki eru lögð til annarra ráðuneyta með lögum. Leyfi forsætisráðherra þarf því til að nýta vatns- og jarðhitaréttindi, námur og önnur jarðefni innan þjóðlendu, samanber 2. mgr. 3. gr. umræddra laga. Leyfi sveitarstjórnar þarf til annars konar nýtingar þjóðlendu og ef hún varir lengur en eitt ár þarf jafnframt leyfi forsætisráðherra. Samkvæmt lögunum er forsætisráðherra heimilt að ákvarða gjald fyrir nýtingu réttinda í þjóðlendu en sú heimild hefur enn ekki verið nýtt heldur er venjulega gerður fyrirvari um að síðar kunni að verða tekin ákvörðun um gjaldtöku samanber nýlegt leyfi til Orkuveitu Reykjavíkur vegna Hellisheiðarvirkjunar. Forsætisráðherra til ráðgjafar um þessi mál er samstarfsnefnd um málefni þjóðlendna er í eiga sæti fulltrúar forsætisráðherra, félagsmálaráðherra, iðnaðarráðherra, landbúnaðarráðherra, samgönguráðherra og umhverfisráðherra og tveir fulltrúar að auki tilnefndir af Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Í lögum þessum eru því lagðar allar meginlínur varðandi stjórnsýslu þjóðlendna. Menn sáu það fyrir þegar lögin voru sett að þarna yrði um stórt landsvæði að ræða sem þyrfti að halda utan um. Þjóðlendusvæðið fer stækkandi eftir því sem störfum óbyggðanefndar vindur fram og meginlínur í þjóðlendumálunum skýrast. Þó svo dómar Hæstaréttar í nýútkljáðum málum hafi skýrt stöðuna töluvert eru þó enn ýmis mál óútkljáð fyrir dómstólum. Gott samstarf er milli ráðuneytisins og óbyggðanefndar um yfirfærslu svæða að úrskurðum gengnum. Unnið er að því að búa til stofnskjöl hjá viðkomandi sýslumannsembættum og fleira af því tagi. Enn sem komið er hefur ráðuneytið ekki séð ástæðu til að grípa til sérstakra ráðstafana vegna umfangs þessara mála. Einn lögfræðingur í ráðuneytinu sinnir þessu í hlutastarfi. Eftir því sem umfangið vex mun það að sjálfsögðu verða skoðað hvort þörf er á auknum mannafla eða breyttu skipulagi til að halda utan um verkefnið. Eins er fyrirsjáanlegt að móta verður stefnu um gjaldtöku fyrir nýtingu réttinda í þjóðlendum eins og þjóðlendulögin bjóða upp á. Að því er varðar síðari spurningu hv. þingmanns um aðkomu ráðuneytisins að efnistöku úr friðlandinu við Hrafntinnusker er því til að svara að það mál gekk sína eðlilegu leið. Fyrst aflaði Þjóðleikhúsið leyfis frá Umhverfisstofnun, eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi, samkvæmt 38. gr. náttúruverndarlaga frá 1999. Stofnunin taldi efnistökuna forsvaranlega út frá náttúruverndarsjónarmiðum enda voru sett um hana ströng skilyrði. Forsætisráðuneytið taldi því ekki efni til annars en gefa út leyfi samkvæmt 2. mgr. 3. gr. þjóðlendulaga, nr. 58/1998, eins og gert var. Varðandi síðan hugsanlega efnistöku á silfurbergi í Breiðdal þá er ég ekki til svara um það efni hér.

Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna fyrri spurningarinnar sem hér var lögð fram: „Hvaða ráðstafanir hefur ráðuneytið gert varðandi breytta stjórnsýslu og aukna ábyrgð sem hlýst af sífellt stækkandi þjóðlendum?“ Ég varð nefnilega fyrir nokkrum vonbrigðum með svar hæstv. ráðherra. Ég taldi að það hlyti að vera komin af stað vinna í ráðuneytinu til að taka betur á þessum málum en gert er í lögunum. Það er t.d. þannig að gert er ráð fyrir að nýta alla fjármuni sem koma í tekjur vegna þjóðlendna við þjóðlendurnar sjálfar. Ég hef talið að við gætum átt von á verulega háum fjárhæðum vegna nýtingar á auðlindum í þjóðlendum í framtíðinni. Ég spyr þess vegna hæstv. ráðherra: Telur hann ekki ástæðu til að fara að huga að þessum málum? Það getur varla gengið til lengdar að fresta öllum ákvörðunum um gjaldtöku vegna þjóðlendna.

Frú forseti. Þessi umræða og orð hæstv. forsætisráðherra undirstrika hversu vanbúin öll umgjörð og framkvæmd þjóðlendulaganna er, hvernig ætla menn að fara með verndun og ráðstöfun auðlinda sem falla innan þjóðlendna. Við ræðum hér um hrafntinnuna og silfurbergið en aðrir horfa líka á virkjanakostina í háhita og vatnsföllum sem falla innan þjóðlendna. Engar skýrar reglur eða lög eru til um hvernig með það skuli farið, hvernig þær eru verndaðar eða hvernig úthluta á réttindum þar ef svo er. Í þeirri umræðu sem við stöndum nú frammi fyrir held ég að mjög mikilvægt sé að forsætisráðherra taki sig saman í andlitinu og þarna 

Virðulegi forseti. Varðandi efnistöku á hrafntinnu í tengslum við viðgerðir á Þjóðleikhúsinu þá fáum við í Frjálslynda flokksins ekki annað séð og heyrt en að þar hafi verið staðið forsvaranlega að málum. Hér er náttúrlega um mjög sérstakt tilfelli að ræða. Þjóðleikhúsið hefur þurft á miklu viðhaldi að halda undanfarin ár, það hefur verið augljóst hverjum sem séð hefur það hús að kominn var tími til að gera það upp. Þjóðleikhúsið er musteri leiklistar í landinu. Þetta er mjög sérstakt tilfelli og hér verður að vega saman fórnarkostnað og ávinning. Það er skoðun mín, virðulegi forseti, að ávinningurinn í þessu tilviki sé miklu meiri en fórnarkostnaðurinn og því hafi verið rétt að fara út í þessa efnistöku á hrafntinnu og aðra þá efnistöku sem þarf til að endurgera þetta fallega og stórmerkilega hús með fullum sóma og þeirri virðingu sem því ber.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að leggja fram þessa fyrirspurn í tveimur liðum. Ég vil aðeins koma að seinni liðnum varðandi efnistöku á hrafntinnu í Hrafntinnuskerjum, því að mér sýnist að þó svo að allt ferlið hafi verið samkvæmt lögum verðum við að horfa mjög alvarlega á þann lagaramma sem við höfum. Það er óeðlilegt að almenningur eða þeir sem telja sig málið varða og hafa á því skoðanir hafi enga aðkomu að málinu, geti ekki látið það í ljós, verið umsagnaraðilar, og það þurfi svo að fara í kæruferli og kæruleiðir séu mjög takmarkaðar. Það er í raun og veru búið að útiloka einstaklinga frá allri aðkomu að slíkum málum. Ég tel að út frá lýðræðislegum 

Frú forseti. Niðurstaða þessa máls, að sótt hafi verið efni, 50 tonn af hrafntinnu í Hrafntinnusker, hefur valdið verulegum vonbrigðum, vegna þess að þarna er um mjög fágæta steind að ræða. Vitað er að vel var að verki staðið að því leytinu til að það var ekki mikið rask við framkvæmdina sjálfa. Hinu megum við ekki gleyma að hrafntinna er fágæt á heimsvísu, endurnýjunin er engin og nýtingin er aðeins um 50%. Til viðbótar þessu er vitað að hægt er að framleiða svart gler sem getur komið að nákvæmlega sama gagni. Ég held að þetta ætti að verða okkur að kenningu að því leytinu til að hér verði sett vinna í að friða íslenskar steindir sem er óunnið verk og mikið verk sem umhverfisráðuneytið og stofnanir þess þurfa að koma að.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin og vil segja að ég tel að hæstv. ráðherra þurfi að fara að spýta í lófana varðandi vinnuna við að standa undir þeirri ábyrgð sem óhjákvæmilega hvílir á honum og ráðuneyti hans vegna stækkaðra þjóðlendna. Ég mundi vilja sjá hæstv. forsætisráðherra efna til málstofa eða málþinga og ráðstefna um þessar stóru þjóðlendur sem eru að verða til og skoða það með opnum huga úti í samfélaginu meðal fræðimanna og þjóðarinnar á hvern hátt þessi auðæfi verði best varðveitt og á hvern hátt menn sjá fyrir sér mögulega nýtingu, en eins og hæstv. ráðherra getur um er verið að hugleiða það í ráðuneytinu á hvern hátt móta eigi reglur um gjaldtöku vegna nýtingar auðlindarinnar. Mér finnst skipta miklu meira máli að við ræðum grundvallarprinsippin um það á hvern hátt við eigum að nýta og njóta þeirra auðæfa sem fólgin eru í þjóðlendum Íslands. Ég hvet hæstv. ráðherra til að efna til almennrar umræðu á faglegum, fræðilegum grunni fyrir áhugafólk jafnt sem fagmenn til þess að við getum öll tekið þátt í að móta þá stefnu sem taka þarf um þjóðlendurnar okkar. Varðandi hrafntinnumálið vil ég að það komi fram, svo það sé alveg skýrt, að ég tel Þjóðleikhúsið alls góðs maklegt í þessum efnum, auðvitað eigum við að standa vel að því að klæða það að utan. Það er náttúrlega hryggðarmynd að sjá hversu langt var gengið í niðurníðslu hússins áður en hafist var handa við að endurbæta það. Hins vegar vil ég taka undir orð hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að það eru aðrar leiðir en þær að fara inn í friðlandið okkar og taka þá hrafntinnu sem þar er eftir, þær aðferðir eða þær leiðir voru ekki skoðaðar nægilega vel. Það er þess vegna sem Guðrún Gísladóttir, leikkona í Þjóðleikhúsinu, fer núna fyrir 30 manna hópi í mál til að reyna að fá þessari 

Virðulegi forseti. Hér hefur spunnist athyglisverð umræða um þessi mál. Það er vissulega rétt að menn þurfa að vanda sig í allri málsmeðferð og stjórnsýslu varðandi hinar nýju þjóðlendur sem eru ekki gamalt fyrirbæri í íslenskri löggjöf. Forsætisráðuneytinu er trúað fyrir þessum málaflokki og ég get fullvissað hv. fyrirpsyrjanda og aðra þingmenn um að reynt verður að standa að því þannig að fullur sómi sé að. Hv. þm. Jóhann Ársælsson benti hér á að ekki hefðu enn verið settar reglur um gjaldtöku í þjóðlendum. Það er rétt. Lagaheimild um það efni er fyrir hendi en það hefur ekki þótt tímabært að setja slíkar reglur meðan málið væri raunverulega ekki lengra komið og meðan ekki lægi alveg fyrir hvaða landsvæði yrðu endanlega þjóðlendur. En það styttist í að setja þurfi slíkar reglur vegna þess að nú er ásókn í nýtingu að aukast og fleiri dæmi um að aðilar, sveitarfélög og fleiri, óski þess að fá að nýta auðlindir innan þjóðlendna. Það er eðlilegt, eins og gert er ráð fyrir í lögunum, að fyrir slíkt komi gjaldtaka og síðan ákveðnar reglur um það hvernig ráðstafa eigi slíkum tekjum í þágu almennings.

Frú forseti. Í ræðu hæstv. forsætisráðherra á aðalfundi LÍÚ á dögunum komu fram ýmsar hæpnar fullyrðingar, svo sem að einhver sátt ríkti um núverandi fiskveiðistjórn. Það er af og frá þó svo að vissulega hafi umræðu um fiskveiðistjórnina verið ýtt skipulega til hliðar. Ég tel jafnvel að mjóu hafi munað að fráfarandi sjávarútvegsráðherra dytti út eða félli úr efsta sæti í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi á dögunum fyrir Árna Johnsen þrátt fyrir að hann hafi vissulega gert tæknileg mistök. Það er vegna þess að hæstv. fráfarandi sjávarútvegsráðherra var í forsvari fyrir mjög umdeilt kerfi sem hefur leikið sjávarbyggðir Sunnlendinga mjög grátt, svo sem Vestmannaeyjar og Suðurnesin. Það er því langt frá að einhver sátt sé um þetta kerfi. Það kom einnig fram í ræðu hæstv. forsætisráðherra á þingi LÍÚ að hann ætlaði sér að eyða óvissunni um núverandi kerfi og tryggja það í sessi. Með þessari yfirlýsingu hans kom það í rauninni grímulaust fram að Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að færa sameiginlega auðlind þjóðarinnar í einkaeign. En það eru fá rök sem hníga til þess að við eigum að fara þessa leið vegna þess að kerfið hefur engu skilað nema tjóni fyrir þjóðina. Það hefur höggvið djúp skörð í byggðir landsins og það eru allar líkur til þess að það haldi áfram. Nú berast fréttir norðan úr Grímsey um að þaðan sé verið að selja aflaheimildir. Ekki er heldur hægt að sjá á rekstrarniðurstöðum fyrirtækja að þetta kerfi sé að skila einhverju. Skuldirnar hafa vaxið gríðarlega. Frá árinu 1995 hafa þær farið úr 90 milljörðum og upp í 265 milljarða í ár. Það er ekki svo að þessar skuldir séu tilkomnar vegna einhverra fjárfestinga í greininni heldur hafa þessir milljarðar steymt út úr henni. Það samsvarar bráðum tveimur Kárahnjúkastíflum sem farið hefur út úr greininni með þessum hætti. Þetta kerfi hefur því í raun engu skilað og ekki hafa tekjurnar aukist heldur. Útfluttar sjávarafurðir eru í svipuðum upphæðum og þær voru fyrir fimm árum þannig að ekki er hægt að sjá nein merki um að þetta kerfi hafi skilað einu né neinu. Einnig ættu menn að huga að því að fyrirtækin sjálf eru metin verðmætari af bönkum landsins við það að vera brotin upp í stað þess að vera í áframhaldandi rekstri. Maður spyr sig og þjóðin hlýtur að spyrja æðsta 

Frú forseti. Hv. fyrirspyrjandi vísar með fyrirspurn sinni til ræðu minnar á aðalfundi Landssambands íslenskra útvegsmanna föstudaginn 20. október sl. og vísar hann með óbeinum hætti til ummæla sem þar er að finna. Í ræðu minni á þessum vettvangi rakti ég m.a. almennt þá þróun sem verið hefði í sjávarútvegi hér á landi með stækkun landhelginnar og þýðingu sjávarútvegsins fyrir þjóðarbúskapinn og nefndi þá skoðun mína að meiri friður ríkti nú um fiskveiðistjórnarmálin en oft áður. Með leyfi forseta, segir síðan í ræðunni sem fyrirspyrjandi og aðrir geta kynnt sér í heild sinni á heimasíðu forsætisráðuneytisins: „Núverandi kvótakerfi hefur sannað gildi sitt. Það hefur leitt til bæði ábyrgrar og hagkvæmrar nýtingar auðlindarinnar. Með upptöku auðlindagjaldsins á sínum tíma var einnig séð til þess að útgerðarmenn greiddu rentu til þjóðarinnar fyrir afnot af auðlindinni. Brýnasta verkefnið er að treysta þá sátt sem er um núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Eyða þarf enn frekar óvissu um réttarstöðu útgerðarmanna, þannig að ljóst liggi fyrir að réttindi þau sem þeir nú kaupa á markaði muni ekki á einni nóttu verða af þeim tekin. Með þeim hætti skapast traustari rekstrarforsendur, útgerðirnar geta skipulagt rekstur sinn til lengri tíma. Jafnframt stuðlar slíkt að enn ábyrgari umgengni um auðlindina. Þótt stjórnvöld hafi hlutverki að gegna við stýringu þá er ábyrgð þeirra sem í greininni starfa ekki síður ljós. Nú þegar fiskveiðistjórnarkerfið er komið í fastar skorður og stjórnvöld stýra veiðunum ekki lengur með handafli vex ábyrgð útgerðarmanna að hugsa til langs tíma þeim sjálfum og öllum landsmönnum til hagsbóta.“ Til að svara þessari fyrirspurn að öðru leyti vil ég taka fram að við höfum, eins og áður er rakið og nefnt er í ræðunni, búið við ákveðið fiskveiðistjórnarkerfi sem er grundvallað á lögum sem samþykkt hafa verið á Alþingi. Með úrlausnum dómstóla og skrifum fræðimanna hefur réttarsviðið skýrst enn frekar sem óþarfi er að rekja hér sérstaklega. Er óhjákvæmilegt að taka mið af slíkum breytingum eftir atvikum hér í þinginu með lagabreytingum. Það er í þessu ljósi sem hv. þingmaður verður að skoða framangreind ummæli mín.

Hæstv forseti. Það er óhjákvæmilegt að gera athugasemdir við þau orð sem hæstv. forsætisráðherra las hér upp úr ræðu sinni á fundi LÍÚ. Hann talaði meðal annars um að kerfið hefði skilað verulegum árangri. Sér er nú hver árangurinn. Skuldaaukning á tíu árum er úr 90 milljörðum í 265 milljarða. Tekjurnar eru óbreyttar frá ári til árs, rokka á bilinu 110–130 milljarða, útflutningstekjur sjávarútvegsins. Fiskstofnarnir hafa ekki braggast á öllum tíma kvótakerfisins. Ef við tökum aðalfiskstofninn, þorskstofninn, sem hefur verið að gefa oft 30–40% af útflutningstekjum sjávarútvegsins þá er veiði á honum undir 200 þús. tonnum. Þetta var óþekkt 

Virðulegi forseti. Það er hverju orði sannara að það þarf að gera frekari endurbætur á þeirri löggjöf sem fiskveiðum er stjórnað eftir, ekki hvað síst þeim ákvæðum löggjafarinnar sem lúta að heimildum manna til þess að framselja veiðiheimildir sem þeir hafa undir höndum og fá árlega afhentar frá ríkinu fyrir svo lítið fé að það tekur því varla að tala um það. Það þarf að skilgreina hversu víðtæk þessi réttindi eru og til hvers langs tíma. Það þarf að gera greinarmun á því hvort menn nýta réttindin eins og til er ætlast með því að veiða eða hvort þeir gera það ekki og framselja réttindin og fénýta, taka til sín mikið fé fyrir afnot af réttindum sem þeir eiga ekki heldur þjóðin.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði að eyða þyrfti réttaróvissu útgerðarmanna vegna veiðiheimilda sem þeir hefðu keypt. Nú spyr ég: Er hæstv. ráðherra ekki sammála því sem stendur í stjórnarsáttmálanum, að það eigi að setja í stjórnarskrána ákvæði um að sjávarauðlindirnar séu þjóðareign? Er þá hæstv. forsætisráðherra ekki sammála því að þjóðareign sé eign þjóðarinnar sem Alþingi og ríkisstjórn eigi að gæta fyrir hönd þjóðarinnar? Erum við þá ekki að tala um eignir sem eigi að gæta með sama hætti fyrir hönd þjóðarinnar og menn gæta sinna eigin eigna? Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki sammála þessu ákvæði og hvort nokkuð hafi breyst hvað það varðar. Verður þetta ákvæði ekki inni í breytingartillögum þeirrar nefndar sem nú fjallar um stjórnarskrána?

Virðulegi forseti. Ég hygg nú að langt sé um liðið síðan önnur eins öfugmælaræða var flutt og þegar hæstv. forsætisráðherra mætti á aðalfund LÍÚ í október og flutti þar ræðu sína og fór að tala um kvótakerfið. Kvótakerfið er því miður afskaplega misheppnað. Það er alveg komin full reynsla á það. Það hefur skilað afskaplega slökum árangri í uppbyggingu fiskstofna. Það hefur valdið mjög mikilli byggðaröskun og stórtjóni á landsbyggðinni. Skuldasöfnun sjávarútvegsins hefur verið gegndarlaus frá því frjálsa framsalið var tekið upp árið 1994. Greinin er sokkin í skuldir. Það er ekkert flóknara en það. Fram til 1994 voru heildarskuldir greinarinnar eitthvað í kringum árlegt útflutningsverðmæti. En núna eru heildarskuldir greinarinnar þrisvar sinnum útflutningsverðmætið á hverju ári og aflaverðmætið hefur staðið í stað undanfarin mörg ár. Þetta er enginn árangur. Við 

Frú forseti. Það er átakanlegt að hlýða á svör hæstv. forsætisráðherra. Hann segir hér að kvótakerfið hafi sannað gildi sitt. En hann getur ekki fært nein rök fyrir því, ekki nokkur. Ég vil biðja hæstv. forsætisráðherra að reyna nú að finna einhver rök og hrekja þann málflutning sem hefur verið lagður hér inn í umræðuna. En ég á ekki von á því að hann geti gert það, alls ekki. Það eru engin rök fyrir því að halda einhverju áfram sem hefur ekki gengið eftir. Ef við lítum bara á útfærslu landhelginnar, eins og hæstv. forsætisráðherra minntist á, hverju hún hafi skilað. Við hefðum í rauninni átt að sjá meiri afla til Íslendinga. En staðreyndin er sú að sá afli sem núna er landað á Íslandi er minni en þegar Bretar voru hér á miðunum. Kvótakerfið hefur skilað helmingi minni þorskafla en fyrir daga þess. Maður spyr sig: Ætlar forsætisráðherra ekki að færa nein rök þessu kerfi til stuðnings? Ætlar hann bara að tala í klisjum? Mér finnst kominn tími til þess að menn svari fyrir það hvers vegna sjómenn þurfi að sætta sig við kjaraskerðingu, en það þurftu þeir að líða í síðustu kjarasamningum. Ef kerfið væri að skila ávinningi væru laun sjómanna að hækka þegar fiskverð hefur stigið. Nei. Það er ekki þannig. Það er meira að segja svo að sjómenn á minnstu bátunum búa við það að hafa enga kjarasamninga. Mér finnst að forsætisráðherra ætti að greina þjóðinni frá því hver ávinningurinn af þessu kerfi sé og hvernig þetta kerfi hafi sannað sig. En það hefur hann ekki gert í þessari umræðu. Ég skora á hann að reyna að gera það og færa einhver rök fyrir sínu máli í stað þess að lesa upp gamlar ræður 

Frú forseti. Ég hef beint fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um afstöðu hennar til fangabúða Bandaríkjamanna í Guantanamo. En áður en ég held áfram að leiða málið að því vil ég nota tækifærið og hrósa hæstv. utanríkisráðherra lítillega fyrir að ætla sér að mýkja ásýnd friðargæslunnar. Mér fannst nú tími til kominn að það yrði gert, að við reyndum að mýkja ásýnd Íslands í augum umheimsins. Það er náttúrlega stórundarlegt að litla Ísland sem er herlaust skuli vera á lista yfir þjóðir sem eru stríðsfúsar og viljugar til þess að fara í árásarferðir til annarra landa. Ég vil því nota tækifærið og hæla henni. En mig langar að vita hver afstaða hæstv. utanríkisráðherra sé til þeirra mannréttindabrota sem framin eru á Kúbu af Bandaríkjastjórn vegna þess að þetta er algjörlega óásættanlegt. Þetta er gert í nafni stríðs gegn hryðjuverkum. Ég er á því að framferði Bandaríkjamanna skapi miklu meiri hættu fyrir Vesturlönd en að í því sé nokkur vörn gegn hryðjuverkum. Þetta hefur snúist algjörlega upp í andhverfu sína. Erlendir leiðtogar hafa bent á þetta og vilja frá breytingu hjá Bandaríkjastjórn. Það má greina frá því að framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna beitti sér í þessu máli. Eins hefur utanríkisráðherra Bretlands lýst afstöðu sinni og talið þetta algerlega ólíðandi. Það væri mjög fróðlegt að fá að heyra afstöðu íslensku ríkisstjórnarinnar, sérstaklega í ljósi þess að aðstoðarráðherra forsætisráðherra hefur lýst því yfir að við deilum sameiginlegri pólitískri lífsýn með Bandaríkjamönnum og þess vegna væri fróðlegt að fá afstöðu hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég byrja á að segja að ég djúpt snortin vegna orða hv. þingmanns í minn garð og þakka fyrir það sem hann sagði. En sem svar við fyrirspurn hv. þingmanns vil ég segja að íslensk stjórnvöld hafa ítrekað bent á mikilvægi þess að baráttan gegn hryðjuverkum megi ekki vera á kostnað mannréttinda. Hefur því sjónarmiði verið haldið víða á lofti, meðal annars á hv. Alþingi og á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Varðandi rekstur fangabúða við Guantanamo-flóa hafa íslensk stjórnvöld lagt áherslu á að Bandaríkjunum, eins og öðrum ríkjum, beri að fara í einu og öllu eftir gildandi mannúðar- og mannréttindalögum svo sem alþjóðasamningum um bann við pyndingum og annarri ómannúðlegri meðferð og Genfarsamningunum sem hafa að geyma grundvallarreglur alþjóðlegra mannúðarlaga á stríðstímum og reglur um meðferð stríðsfanga. Við höfum því miður verulegar efasemdir um að fyrirkomulag í Guantanamo standist kröfur Genfarsáttmálanna og annarra mannréttindasamninga. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar að umræddar fangabúðir hafi grafið undan trúverðugleika bandarískra stjórnvalda í mannréttindamálum. Eins og greint hefur verið frá hér á hinu háa Alþingi hafa málefni fanga í Guantanamo verið tekin upp bæði formlega og óformlega við bandarísk stjórnvöld og íslensk stjórnvöld hafa fylgst grannt með þróun mála. Afstaða mín er sú að bandarísk stjórnvöld eigi að endurskoða starfsaðferðir sínar í þessum efnum og finna aðra betri lausn á vistun og málsmeðferð þeirra grunuðu hryðjuverkamanna sem bandarísk stjórnvöld hafa handsamað.

Hæstv. forseti. Því miður berast slæmar fréttir og ljótar frá fangabúðum Bandaríkjamanna við Guantanamo-flóa við Kúbu. Eins og hæstv. utanríkisráðherra gat um áðan þá hafa þessar fangabúðir stórlega dregið úr trúverðugleika Bandaríkja Norður-Ameríku á alþjóðlegum vettvangi. Nú hefur hæstv. ráðherra sýnt það í störfum sínum að hún er skelegg mjög og ég vil skora á hana í því sambandi að taka málið upp við bandarísk yfirvöld, hvort heldur bandaríska sendiherrann hér á landi eða á öðrum vettvangi, og fordæma rekstur þessara fangabúða á Kúbu. Þarna eru mannréttindi brotin á hverjum einasta degi þar sem mönnum er haldið án dóms og laga og án sakarefna svo árum skiptir. Þetta er langt fyrir neðan allt velsæmi og miklu meira en við getum sætt okkur við, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Framferði Bandaríkjamanna í Guantanamo er áfall fyrir heimsbyggðina vegna þess að þetta er öflugasta ríki heimsins sem bregst við hryðjuverkum sem unnin hafa verið þar með hryðjuverkum á alþjóðasamningum, með því að ganga gegn þeim samningum sem ríki heimsins hafa komið sér saman um, brjóta þá í bak og fyrir, koma sér undan bandarískum lögum, halda mönnum föngnum sannarlega án þess að á þá hafi verið bornar sakir eða þeim gefinn kostur á að verja sig og, sem sannarlega eru dæmi um, hafa svo verið saklausir þegar upp var staðið. Það er ekki nokkur leið önnur, virðulegi forseti, en að fordæma þetta mjög harðlega. Ég tek undir orð síðasta ræðumanns hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra sagði að barátta gegn hryðjuverkum mætti ekki vera á kostnað mannréttinda. Þá held ég að ég hljóti að spyrja hvort ekki sé einhver þversögn í þessu. Hér mælir ráðherra flokks sem studdi innrásina í Írak á sínum tíma. Þar var brotið á þjóðarrétti og hefur margsinnis verið brotið gegn mannréttindum í kjölfar innrásarinnar. Við sem erum andstæðingar þessarar innrásar og höfum alltaf verið vöruðum ítrekað við að Ísland legði með nokkrum hætti nafn sitt við þessa innrás. Að sjálfsögðu ætti hæstv. utanríkisráðherra að lýsa því yfir að íslenska ríkisstjórnin muni taka okkur Íslendinga af lista hinna viljugu þjóða og fordæma þessa innrás. Hluti af grundvellinum, réttlætingu á þeim svívirðilega glæp sem þessi innrás er, var að það væru hryðjuverkamenn í Írak. Þetta var allt tóm lygi. Þetta reyndist allt tóm lygi. 

Hæstv. forseti. Þetta mál hefur stundum verið til umræðu áður í sölum Alþingis. Það sem ég vil leggja til málanna er að hæstv. utanríkisráðherra sanni með skeleggri framkomu og skýrum yfirlýsingum fyrir hönd Íslands að við eigum erindi í öryggisráðið. Við erum að berjast fyrir því að fá þar sæti. Þess vegna hljótum við að líta þannig á að Íslendingar eigi erindi á alþjóðavettvangi til að berjast fyrir betri heimi. Ég treysti því að hæstv. utanríkisráðherra geri betur en þeir sem hafa setið á þeim stól á undanförnum árum í þessu máli. Það þarf ekki rosalega mikið til að gera betur. Ég held því ekki fram að menn hafi ekkert gert. En það hefur a.m.k. ekki borið mjög á því á alþjóðavettvangi að Íslendingar hafi beitt sér fyrir því að þar verði snúið af þeim 

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið og hvetja hæstv. ráðherra til að taka fast á málinu, að beita sér í þessu máli og leiða Bandaríkjamönnum fyrir sjónir að þetta sé ekki rétta leiðin til að berjast gegn hryðjuverkum. Með þessum hætti skapa Vesturlönd sér óorð sem einfaldlega býr til hryðjuverkamenn. Það hefur komið fram í skýrslum að hryðjuverkahættan hefur langt frá því minnkað síðan herför forseta Bandaríkjanna fór af stað. Hún hefur að því leyti verið algerlega misheppnuð. Ég vonast einnig til að hæstv. utanríkisráðherra snúi við blaðinu og hverfi frá þeirri stefnu sem hefur ríkt á Íslandi. Við höfum verið algerir taglhnýtingar Bandaríkjamanna og þessi stefna hefur gert okkur að athlægi, t.d. að vera á lista yfir stríðsfúsar og viljugar þjóðir. Mér finnst það smánarblettur á þjóðinni sem við ættum að sameinast um að má af okkur. Það vekur athygli mína að sjálfstæðismenn taka ekki þátt í umræðunni um þessar fangabúðir. Eflaust er það mergurinn málsins að afstaða þeirra er þrándur í götu þess að hæstv. utanríkisráðherra beiti sér af afli í málinu.

Hæstv. forseti. Mér heyrist mikill samhljómur í málflutningi hv. þingmanna á Alþingi í þessu alvarlega máli. Ég vil hins vegar segja að það er ekki um það að ræða að ég þurfi að snúa við blaðinu hvað varðar afstöðu íslenskra stjórnvalda til þessa máls. Forverar mínir hafa komið á framfæri alvarlegum athugasemdum við Bandaríkjastjórn sem lúta að þessu máli og Guantanamo-fangelsinu. Ég vil bæta við það sem ég sagði áðan að síðastliðið sumar úrskurðaði hæstiréttur Bandaríkjanna að herdómstóllinn í Guantanamo væri ólöglegur og meðferð fanga þar væri ekki í samræmi við ákvæði Genfarsáttmála. Í kjölfarið voru sett ný lög í Bandaríkjunum um meðferð grunaðra hryðjuverkamanna. Með lögunum komu bandarísk stjórnvöld m.a. til móts við gagnrýni ýmissa vestrænna ríkja um rekstur fangabúðanna í Guantanamo. Því er þó ekki að neita að hin nýju lög í Bandaríkjunum um meðferð grunaðra hryðjuverkamanna vekja ýmsar áleitnar spurningar. Ég útiloka ekki að þetta mál verði tekið upp við bandarísk stjórnvöld. En ég ítreka að forverar mínir hafa gert það. Það hefur komið fram í opinberri umræðu á hv. Alþingi, m.a. af hálfu fyrrverandi utanríkisráðherra Davíðs Oddssonar.

Hæstv. forseti. Fyrir þremur árum, á árinu 2003, lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um hvað liði undirbúningi að gerð Sundabrautar í Reykjavík. Eins og þá kom fram hafði verið unnið að málinu árin 1996 og 1997 og sjónum síðan beint, á árinu 1997 til 1999, að svokölluðum ytri og innri leiðum. Ytri leið gerir ráð fyrir að Sundabraut tengist Sæbraut við Holtaveg og geti ýmist verið um hábrú, jarðgöng eða botngöng, en innri leið gerir ráð fyrir að brautin verði lögð á fyllingum innar í voginum og yfir í Grafarvog. Það er sú leið sem Vegagerðin hefur verið fylgjandi. Frá því að ég bar fram þessa fyrirspurn fyrir þremur árum, hæstv. forseti, hefur lítið sem ekkert gerst. Það verður að segjast alveg eins og er. Það liggur fyrir að Skipulagsstofnun féllst í úrskurði sínum frá 19. nóvember 2004 á leið 1, leið 2 og leið 3, með tilteknum skilyrðum. Nánar tiltekið 11 skilyrðum. Leið 3, innri leið, var valkostur Vegagerðarinnar en Reykjavíkurborg hafði á þeim tíma ekki tekið afstöðu til einstakra kosta við lagningu Sundabrautar. Síðan leið ár þar til umhverfisráðuneytið staðfesti úrskurð Skipulagsstofnunar með skilyrði um samráð við íbúa Hamrahverfis, við hafnaryfirvöld og hagsmunaaðila á hafnarsvæðinu. Þetta er allt of langur ferill, hæstv. forseti. Í raun er þetta ekki bjóðandi og engum til góðs. Íbúar á höfuðborgarsvæðinu, og ekki bara á höfuðborgarsvæðinu heldur og í Norðvesturkjördæmi, gera þá kröfu að úr verði bætt og það fljótt og örugglega. Það liggur fyrir að tiltækir eru fjármunir til verksins þannig að nú þarf að fara að hefjast handa. Menn verða að fara að taka ákvörðun um hvar þessi blessaða Sundabraut á að liggja. Þess vegna spyr ég hæstv. samgönguráðherra: Hvað líður undirbúningi að gerð Sundabrautar?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr um hvað líði undirbúningi vegna Sundabrautar, Sæbrautar og síðari áfanga frá Gufunesi að Kjalarnesi. Svar mitt er svohljóðandi: Vegagerðin og Reykjavíkurborg létu meta umhverfisáhrif þriggja mismunandi kosta fyrir 1. áfanga Sundabrautar. Um var að ræða tvær útfærslur, hábrú og botngöng á svokallaðari ytri leið og lágbrú á svokallaðri innri leið. Skipulagsstofnun féllst í úrskurði sínum þann 19. nóvember 2004 á framlagða kosti með nokkrum skilyrðum. Þó er hafnað þeim möguleika að leggja Sundabraut á jarðfyllingu utan við Gufunes sem var nefnd innri leið, heldur skyldi gera jarðgöng gegnum Gufuneshöfðann, eins og margir þingmenn þekkja. Þrjár kærur bárust til umhverfisráðuneytisins vegna úrskurðar Skipulagsstofnunar. Úrskurður umhverfisráðuneytisins um kæru vegna úrskurðar Skipulagsstofnunar varðandi mat á umhverfisáhrifum 1. áfanga Sundabrautar var kveðinn upp 8. nóvember 2005. Staðfesti ráðuneytið úrskurð Skipulagsstofnunar frá 19. nóvember 2004 að viðbættu því skilyrði að hafa skyldi samráð við íbúa Hamrahverfis um hönnun og útfærslu hljóðvarna og leitast verði við að haga hljóðvörnum þannig að óæskileg umhverfisáhrif verði sem minnst. Borgarstjórn Reykjavíkur setti í framhaldinu á fót samráðshóp með fulltrúum íbúasamtaka beggja vegna Kleppsvíkur. Samráðshópurinn fór fram á að jarðgangalausn yrði könnuð betur en gert hafði verið. Sérfræðingar í vega- og jarðgangagerð voru ráðnir til að yfirfara fyrri tillögur að jarðgöngum og kanna frekari útfærslur á þeim. Á næstu vikum er gert ráð fyrir að nýrri greinargerð verði skilað til Vegagerðarinnar og Reykjavíkurborgar þar sem fjallað verður um hagkvæmustu legu jarðganga. Í greinargerðinni verður leitast við að bera saman kosti og galla jarðganga annars vegar og brúa og botnlausna hins vegar. Vegagerðin hefur áður mælt með svokallaðri innri leið yfir Kleppsvík en Reykjavíkurborg hefur ekki tekið formlega afstöðu til leiðarinnar. Þegar áðurnefnd greinargerð um jarðgöng liggur fyrir munu Vegagerðin og Reykjavíkurborg taka afstöðu til allra kosta að nýju en það mun taka einhverja mánuði. Þegar niðurstaða um leiðarval og lausn liggur fyrir hefst endanleg hönnun verksins. Gert er ráð fyrir að hönnunin geti tekið yfir tvö ár samkvæmt lauslegu mati Vegagerðarinnar. Hvað varðar síðari áfangann auglýstu Vegagerðin og Reykjavíkurborg tillögu að matsáætlun fyrir síðari áfanga síðastliðið sumar. Nokkrar athugasemdir og ábendingar komu við drögin og eru þær til afgreiðslu í sameiginlegum vinnuhópi. Jafnframt er hafin vinna borgarinnar við endurskoðun aðalskipulags en ljóst er að nokkrar veigamiklar breytingar verða gerðar sem skipta Sundabraut miklu máli, svo sem að fella niður áform um Eiðsvíkurhöfn og breyta landnýtingu í Geldinganesi. Allt þetta hefur áhrif á útfærslu Sundabrautar og legu hennar. Vinnuhópurinn áætlar að tillaga að matsáætlun verði auglýst og kynnt í byrjun næsta árs. Niðurstöður úr umhverfismati gætu legið fyrir síðari hluta næsta árs, þ.e. síðari hluta ársins 2007, hvað varðar síðari áfangann, Af þessu má ljóst vera, virðulegi forseti, að enn er töluvert verk að vinna. Þær tafir sem urðu vegna deilna um legu brautarinnar eru augljósar. Við þekkjum þær. Hér hafa farið fram harðar umræður oftar en einu sinni í þinginu og jafnvel viðhöfð hróp og köll í umræðum vegna fyrirspurna um þetta mál þegar samgönguráðherra hefur leyft sér að rekja staðreyndir málsins. En ég hef gert grein fyrir þeim staðreyndum fyrir í svari mínu við fyrirspurn hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurn hans og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég held að þetta mál sýni hvers konar tafir geta orðið á framkvæmdum sem allir eru þó sammála um að verði að keyra áfram og síðan gerist ekki neitt. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að auðvitað hefur flækt málin að á síðari stigum fóru menn að ræða nýjan kost, þ.e. jarðgangakostinn, sem fram að því hafði ekki verið til umræðu. Reykjavíkurborg hafði tekið þátt í að ákveða hvaða leiðir færu í umhverfismat, þ.e. innri leið, hábrú og botngöng og þá var ákveðið að senda jarðgangakostinn ekki í umhverfismat. Nú er hann til skoðunar. Það er nauðsynlegt að skoða það með íbúum. Við eigum eftir að fá niðurstöðuna úr því. En þetta sýnir að allar tafir í þessu máli eru með þeim hætti að það verður eiginlega ekki lengur við unað.

Hæstv. forseti. Lýsing hæstv. ráðherra á þessu máli, hvernig það hefur gengið fyrir sig, segir sína sögu um allar þær ásakanir sem hann hefur látið dynja á mönnum um að þeir hafi tafið þetta mál. Það er ekki við marga að sakast í því. Þetta er einfaldlega mikið og erfitt mál í framkvæmd, að koma því í farveg og í kerfinu er margt sem kemur til með að tefja. Hæstv. ráðherra þarf að svara því hvers vegna hann hefur ekki sett í farveg neina vinnu við að hefja einhvern hluta af þessari framkvæmd sem væri vel hægt að gera. Ég óska eftir að hæstv. ráðherra svari því hvort hann hafi látið skoða að fara í framkvæmdir sem mögulegt er að fara í á undan öðrum. Fjármunirnir eru til og 

Virðulegi forseti. Allir eru sammála um að málið hafi tekið allt of langan tíma en ástæða þess er sú að ágætur vinstri meiri hluti Reykjavíkurborgar frá 1994 til þessa árs stóð bara ekki heill að þessu. Það var misvísandi hvaða leiðir menn vildu fara. Það er meginatriði málsins. Ef við förum aðeins yfir það þá lagði nýr vinstri meiri hluti í borginni af mislæg gatnamót árið 1994 vegna þess að hann vildi ekki fá umferðina niður í Kvosina. En allt í einu, árið 2002, vildi hann frá brú til að beina umferðinni niður í Kvos. Það lá ljóst fyrir, af mati sérfræðinga, að ef menn væru í alvöru að hugsa um brú þá tækju þeir það skrefi lengra og færu í jarðgöng. Þetta lá ljóst fyrir. Svo koma vinstri menn og segja: Þetta hefur tekið allt of langan tíma. En hvert er vandamálið? Það var þessi ágæti meiri hluti í borginni. Hann gat ekki komið sér saman um 

Virðulegi forseti. Það kveður við annan tón hjá samgönguráðherra nú eftir að búið er að skipta um borgarstjórn í Reykjavíkurborg. Það er auðvitað þannig að menn í Sjálfstæðisflokknum hafa sett lappirnar þvert fyrir allt það sem til framfara má horfa til umferðarmálum í Reykjavík og reyndar í fleiri málum líka. Nægir þar að nefna flugvöllinn. Nú ætti málið ekki að þvælast lengur fyrir ráðherranum eins og bent hefur verið á úr sal. Þá er komið að því að setja kraft í framkvæmdir þarna. Þá kemur í ljós, eins og hér hefur verið bent á, að undirbúningurinn er ekki nægur af hálfu ráðuneytisins. Ég vil lýsa sérstökum vonbrigðum mínum með þær áætlanir Vegagerðarinnar sem uppi eru hvað varðar 2. áfanga Sundabrautar. Þar er ekki staðið nógu nútímalega að verki. Þar mætti halda að byggja eigi nýja Borgarfjarðarbrú á árinu 2006 en ekki nýtt samgöngumannvirki yfir viðkvæmt 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni fyrir að taka upp það brýna mál sem lagning Sundabrautar er. Það er nauðsynlegt að við ræðum það á vettvangi þingsins. Ríkisstjórnin tók auðvitað af skarið af þessu máli, að verja hluta af söluandvirði Símans til þessara framkvæmda. Ég eins og aðrir þingmenn sem hér hafa talað legg áherslu á að unnið verði hratt og örugglega að því svo Reykvíkingar og þeir sem höfuðborgina sækja heim geti notið bættra samgangna sem Sundabrautin mun færa okkur. Ég tel að þetta sé brýnasta hagsmunamál okkar Reykvíkinga í samgöngumálum og vona að okkur gangi betur að ná þeim markmiðum sem við höfum í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin. Því miður er útlit fyrir að þessi framkvæmd muni enn koma til með að tefjast, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, að hönnun Sundabrautar muni líklega taka tvö ár. Það liggur fyrir að framkvæmdin hefur dregist mjög úr hömlu og við Reykvíkingar gerum þá kröfu að úr því verði bætt og ráðist í þessa framkvæmd hið fyrsta. Á árinu 2000 voru bílar á höfuðborgarsvæðinu 120.000. Í dag eru þeir 170.000. Við finnum það öll, sem förum niður Ártúnsbrekkuna á hverjum morgni um áttaleytið, hvernig ástandið í umferðarmálum í Reykjavík er. Það er svo sem sama hverjum er um að kenna, hvort sem er hæstv. samgönguráðherra, Vegagerðinni eða núverandi eða fyrrverandi meiri hluta í borgarstjórn Reykjavíkur. Það skiptir ekki máli. Staðan er þannig að röng ákvörðun er betri en engin ákvörðun.  Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að Framsóknarflokkurinn er eini stjórnmálaflokkurinn sem lagt hefur fram skýra stefnu um lagningu Sundabrautar, þ.e. um botngöng á ytri leið eða með jarðgöngum, ef menn vilja það heldur. Það er mikilvægt að menn hafi þetta í huga, drífi sig í málinu og einhendi sér í að koma þessu máli á rekspöl.

Virðulegi forseti. Það koma alltaf upp nýjar hliðar á þessum teningi sem hér er kastað á milli þingmanna. Ég verð að segja að ég gat ekki annað en brosað þegar ég hlustaði á hv. þm. Jóhann Ársælsson, þingmann Samfylkingarinnar og hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, þingmann Vinstri grænna, tala um þetta mál. Þetta mál var í höndunum á meiri hluta Reykjavíkurborgar árum saman. Það lá ljóst fyrir, hæstv. forseti, að tillaga Vegagerðarinnar var skýr. Lögum samkvæmt gerði hún tillögu og hún var lögð fram til umhverfismats. Hún hefur legið fyrir í mörg ár. Hvers vegna stoppaði málið? Málið stoppaði vegna þess að skipulagsmál borgarinnar voru í ólestri. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmenn að bera á móti því. Nú stefnir í allt aðra átt, sem betur fer. Hv. þm. Björn Ingi Hrafnsson, sem hér talaði áðan, hefur eins og heyrðist ríkan skilning á því hvernig á að taka á þessum málum. En því miður. Skaðinn er skeður. Töfin varð vegna þess að R-listafólkið gat ekki komið sér saman um leiðina. Það þvældist fyrir og tafði. Tillaga Vegagerðarinnar lá fyrir og fjármunirnir hafa legið fyrir og liggja núna fyrir. Ég mun, og hef gert tillögu um það nú þegar og það kemur til umræðu á eftir, að við munum, til þess að bæta úr, fara í framkvæmdir uppi á Kjalarnesi, svo ég svari hv. fyrirspyrjanda, hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Við munum fara í framkvæmdir upp á Kjalarnesi vegna þess að við getum ekki beðið eftir því að málið fari af stað. En tafirnar eru ekki Vegagerðarinnar. Það er rangt. Tafirnar eru vegna ákvarðana borgarinnar. 

Herra forseti. Fyrirspurn mín er til hæstv. samgönguráðherra og snýr að Fjarskiptasjóði sem myndaður var eftir sölu ríkisins á Símanum. Í hann voru settir töluverðir peningar. Við vitum að fyrsta útboð er í gangi, sem betur fer, á ýmsum málum sem Fjarskiptasjóður á að koma að, hvort sem það er GSM-samband á þjóðveginum eða annað. Við vitum líka, virðulegi forseti, að Fjarskiptasjóði er ætlað að koma betri háhraðatengingum til smærri byggðalaga og sveita landsins, þ.e. að menn fái að njóta þess að hafa háhraðatengingar í dreifbýli eins og aðrir, hvort sem það eru ADSL-tengingar eða eitthvað meira. Ég hef áður sagt það, virðulegi forseti, að mér þótti slæmt að það þyrfti endilega að gera þetta eftir að búið væri að selja Símann. Ég hef áður gagnrýnt hve langan tíma þetta hefur tekið. Ég var þeirrar skoðunar að ríkissjóður hefði átt að leggja pening í þetta fyrir lifandis löngu. Það er óþolandi misrétti sem fjöldi fólks á landsbyggðinni hefur mátt búa við og býr við enn þá, að hafa ekki aðgang að háhraðatengingum. Við getum tekið dæmi af börnum í skóla á þeim stöðum þar sem háhraðatengingar eru ekki eða ferðaþjónustu, t.d. hjá bændum. Það er hluti af því sem ferðamenn krefjast þess að hafa, hvort heldur er GSM-samband eða háhraðatenging og almennileg tölvusamskipti. Fjarskiptasjóður er með fyrsta útboð í gangi. Spurning mín er hins vegar til hæstv. samgönguráðherra, eins og hér segir með leyfi forseta: Verður Fjarskiptasjóði heimilt að endurgreiða sveitarfélögum útlagðan kostnað við að koma upp háhraðatengingum ef þau kjósa að gera það fyrir eigin reikning? Tilefni þessara fyrirspurnar er umræða á aðalfundi Eyþings þar sem bæjarstjórinn í Dalvíkurbyggð, Svanfríður Jónasdóttir, spurði fulltrúa frá samgönguráðuneytinu út í þetta. En þeir gátu sem embættismenn ekki svarað þessu. Virðulegi forseti. Það er vitað, þekkt dæmi t.d. úr Hrísey frá því fyrir mörgum árum, að þar komu framtakssamir menn sér upp háhraðatengingu nánast fyrir eigin reikning. Spurning mín til ráðherrans er sem sagt þessi: Ef sveitarfélög kjósa að ganga hraðar í þetta, og telja sig ekki geta beðið eftir Fjarskiptasjóði, mun þá ráðherra beita sér fyrir því að þau geti fengið það endurgreitt úr Fjarskiptasjóði einhverjum missirum síðar?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján L. Möller spyr: „Verður Fjarskiptasjóði heimilt að endurgreiða sveitarfélögum útlagðan kostnað við að koma upp háhraðatengingum ef þau kjósa að gera það fyrir eigin reikning?“ Svar mitt er svohljóðandi: Fjarskiptasjóður starfar samkvæmt lögum nr. 132/2005. Hlutverk sjóðsins er að úthluta fjármagni til verkefna sem miða að uppbyggingu stofnkerfa fjarskipta, verkefna sem stuðla að öryggi og samkeppnishæfni þjóðfélagsins á sviði fjarskipta og annarra verkefna, enda sé kveðið á um þau í fjarskiptaáætlun, og ætla má að ekki verði í þau ráðist á markaðsforsendum. Eitt af þeim verkefnum sem kveðið er á um í fjarskiptaáætlun og sjóðnum er ætlað að standa straum af er uppbygging á háhraðatengingum. Við þá vinnu verður Fjarskiptasjóður að gæta - nú vil ég biðja hv. þingmann að hlusta vandlega og vera ekki í samræðum úti í sal - að reglum EES um ríkisaðstoð. Í fyrsta lagi má ekki styrkja verkefni þar sem markaðsaðilar ætla að bjóða upp á háhraðatengingar en stjórn Fjarskiptasjóðs vinnur að því að greina nákvæmlega þau svæði þar sem ekki verður ráðist í uppbyggingu á markaðsforsendum. Í öðru lagi verður öllum sem uppfylla ákveðin skilyrði gefinn kostur á að taka þátt í bjóða í verkefnið, þ.e. viðhafa útboð. Enda er kveðið á um það í reglum um stjórn Fjarskiptasjóðs að stjórnin skuli ákveða framlög úr sjóðnum í samræmi við hlutverk sitt og fjarskiptaáætlanir að undangengnu útboði. Í þriðja lagi verður útboð að vera tæknilega óháð, þ.e. ekki valin fyrir fram lausn. Tilgangur með sjóðnum er að byggja upp stofnkerfi fjarskipta á þeim stöðum þar sem er markaðsbrestur, þ.e. þar sem þjónustu nýtur ekki við og markaðsaðilar ætla ekki að byggja upp. Sjóðurinn á ekki að greiða fyrir þá uppbyggingu sem þegar hefur átt sér stað. Þá munu framlög úr sjóðnum til uppbyggingar á háhraðatengingum eingöngu verða í framhaldi af útboði, eins og reglur um sjóðinn gera ráð fyrir og ég hef hér farið yfir. Ég vil í lokin undirstrika að þátttaka Fjarskiptasjóðs í uppbyggingu má ekki draga úr frumkvæði heimamanna og sveitarstjórna við að krefja fjarskiptafyrirtæki um viðunandi þjónustu. Fjarskiptafyrirtækin gegna að sjálfsögðu lykilhlutverki í uppbyggingu fjarskiptakerfa í landinu eins og hv. þingmenn vita mætavel. Það vill oft brenna við að þingmenn, sem eru áhugasamir um hagsmuni sinna umbjóðenda, telji að allt gangi hægt fyrir sig og að fyrir löngu hefði átt að vera búið að gera það sem hér er um að ræða, eins og hv. þingmaður nefndi. Ég vil aðeins rifja upp að þessi tækni var ekki nýtanleg fyrir löngu síðan. Hvað eru mörg ár síðan við samþykktum fjarskiptalög, þar sem krafan var að allir notendur skyldu hafa aðgang að gagnahraða sem kallaður var þá ISDN-tenging, sem þótti hin mesta og besta þjónusta? Áður höfðu menn notað, um nokkurra missira skeið, venjulegar símalínur og þann hraða sem þær gátu borið. Þróunin hefur því orðið geysilega hröð á síðustu sjö árum hvað þetta varðar, að ég tali ekki um síðustu fimm árin. Enn þá meiri hraði hefur verið á þessari þróun síðustu þrjú árin. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn átti sig á því að þetta tekur sinn tíma. Um það leyti sem verið var að selja Símann voru miklar kröfur um að fjarskiptafyrirtæki sinntu þessu sem best. Niðurstaðan hjá okkur, í tengslum við símasöluna, var að til þess að tryggja hagsmuni hinna dreifðu byggða var settur á laggirnar Fjarskiptasjóður, sem sinnir þessu mikilvæga verkefni núna og mun tryggja þjónustu, bæði hvað varðar GSM-símaþjónustu á þjóðvegum og fjölförnum ferðamannastöðum, stafræna sjónvarpssendingar um gervihnött til sjófarenda og fólks í mestu dreifbýli og síðan háhraðatengingar, eins og verið er að undirbúa að byggja upp á forsendum Fjarskiptasjóðs. En útgangspunkturinn er sá að þetta þarf að gera á forsendum útboðs á svæðum þar sem markaðsbrestur verður.

Herra forseti. Einkavæðing og sala Símans voru náttúrlega mistök enda sýndu skoðanakannanir að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar var andvígur því. Samkeppnishæfni atvinnulífs og búsetu hér á landi felst í að hafa aðgang að fullkomnustu tækni, m.a. í fjarskiptum og símaþjónustu. Hér er verið að ræða um Fjarskiptasjóð og hvernig honum verði beitt. Það er mjög eðlilegt að þau sveitarfélög og héruð sem vita að þau muni falla utan við samkeppnissvæðið vilji ráðast í framkvæmdir á eigin vegum. Spurningin er: Fáum við það greitt, fáum við það styrkt úr Fjarskiptasjóði? Það er spurningin sem hæstv. ráðherra á að svara. Það er alveg út í hött að halda að á grundvelli samkeppni og markaðsbúskapar verði hægt að leggja fullkomið fjarskiptakerfi um Vestfirði, um Norðurland, um Norðausturland, það vitum við. 

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra svaraði því nú býsna skýrt og svarið var stutt: Nei, það fæst ekki endurgreitt. Þess vegna þarf hæstv. ráðherra líka að sprikla hraðar en hann hefur gert í þessum málum. Þetta verður að ganga betur. Hæstv. ráðherra er eins og segir í kvæðinu: Hátt er á Bröttukleif, hornið þeytt. Hann er bara að láta vita að hann sé á leiðinni með póstinn. Það veit enginn hvenær hann kemur, það getur verið ófærð. Hæstv. ráðherra virðist ekki vera kominn inn í nútímann. Hann kvartar yfir því að tæknin breytist svo hratt að það sé eiginlega ekki nokkur leið að eiga við þetta. Það er nefnilega það sem þarf að gerast að hæstv. ráðherra þarf að hugsa svolítið hraðar. Hann þarf að sjá til þess að unnið sé hraðar en gert hefur verið. Menn á landsbyggðinni hafa ekki tíma til að bíða eftir því að hlutirnir komi, að það sé flautað á Bröttukleifinni.

Hæstv. forseti. Ég skil fyrirspurn hv. þingmanns á þann veg að það beri að reyna að aðstoða þau sveitarfélög sem vilji sýna ákveðið frumkvæði. Hins vegar held ég að þetta geti verið ákaflega varasamt, ef ekki er farið í einu og öllu eftir reglum um útboð og annað slíkt og maður veit ekki hvaða samningum viðkomandi sveitarfélög geta náð, sum geta náð góðum samningum og önnur slæmum, en ég skil hugsunina á bak við þetta. Hins vegar út af orðum hv. þm. Jóns Bjarnasonar um að þetta tengist einkavæðingu Símans þá hafna ég því alfarið, það er bara ekki rétt. Það vill svo til að Síminn sem var í ríkiseigu hafði ekki sinnt GSM-sambandi og þjónustu á ákveðnum svæðum vegna þess að það var ekki talið borga sig og að Síminn mætti ekki gera það á kostnað annarrar þjónustu vegna þess að hann væri í samkeppni. Út af sölu Símans getum við nú sett peninga í Fjarskiptasjóð til þess að bæta þessa þjónustu. Það er því alrangt hjá hv. þingmanni að halda þessu fram.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna orða hv. síðasta ræðumanns þá var það þannig að samgönguráðherra og ríkisstjórn var í lófa lagið að beita sér fyrir því innan stjórnar Símans að gripið yrði til þeirra ráðstafana sem við höfum kallað eftir, næstum í fimm ár. Það er rétt sem hæstv. samgönguráðherra sagði að allir voru mjög ánægðir þegar við samþykktum fjarskiptaáætlunina og komum ISDN inn á hvert heimili. En það var varla búið að skrifa undir lögin þegar það kerfi var orðið úrelt. Það er nú þannig. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég varð fyrir vonbrigðum með svar hæstv. ráðherra sem svarar því til að ekki sé hægt að gera þetta á þann hátt sem ég spyr hér um. Það eru fjölmörg sveitarfélög, ég get tekið dæmi úr Dalvíkurbyggðum eða Svarfaðardal eða frá Hrísey á sínum tíma, þar voru einstaklingar sem sýndu alveg ótrúlegt frumkvæði og komu upp háhraðatengingum í loftlínu, ef svo má að orði komast, það var meira að segja tengt til Ítalíu og svo hingað heim og allt var þetta gert fyrir eigin reikning þeirra sem þar búa. Má ekki hugsa sér, ef það hefði verið sett inn í reglugerð og skoðað að fara þessa leið, að útboð sem slíkt þegar að því kæmi og greiðsla frá Fjarskiptasjóði, að fjarskiptafyrirtækið mundi bjóða í það kerfi sem komið er fyrir, þannig að sveitarfélögin fengju þetta endurgreitt? Þau geta ekki beðið eftir þessu þann langa tíma sem líður miðað við áætlanir Fjarskiptasjóðs. Það tekur allt of langan tíma og það er ekki ásættanlegt fyrir sveitarfélög að hafa þannig mismun innan sveitarfélagsins. Virðulegi forseti. Enn einu sinni snýst þetta um samkeppnishæfni svæða eins og hér hefur komið fram. Þetta snýst um jafnrétti og jafnræði. Því miður er það þannig, og svar hæstv. ráðherra við fyrirspurn minni hryggir mig en mér kemur það kannski ekki á óvart vegna þess að innan núverandi ríkisstjórnar er allt of lítið hugsað um byggðamál 

Virðulegur forseti. Síðasta setning hv. þingmanns er náttúrlega alröng enda blasa hvarvetna við þær áherslur í samgöngumálum, fjarskiptamálum, menntamálum og heilbrigðismálum þar sem stefna ríkisstjórnarinnar birtist í því að efla byggðir landsins, þannig að það svarar sér nú allt saman sjálft. Hvað varðar umræðuna um hvað Fjarskiptasjóður megi og hvað ekki eða hvað stjórn Fjarskiptasjóðs megi gera, þá heyri ég alveg að hv. þingmaður veit betur, enda eru þingmenn Samfylkingarinnar náttúrlega alveg afskaplega vel að sér í því hvað má gera og hvað má ekki gera á hinu Evrópska efnahagssvæði, ég tala nú ekki um á vettvangi Evrópusambandsins. Hv. þingmaður veit því að það verður að fara að samkeppnislögum og ólögmæt ríkisaðstoð er nokkuð sem stjórnvöld mega að sjálfsögðu ekki ástunda. Þess vegna eru farnar leiðir útboðs og það er eðlilegt að sveitarfélög sums staðar leggi áherslu á að bæta þjónustu og þannig er það á mörgum sviðum. Viðskiptaaðilar fjarskiptafyrirtækjanna eru auðvitað þeir sem borga fyrir uppbyggingu og kostnað við þjónustu með greiðslu reikninga fyrir veitta þjónustu, það er nú bara staðreynd málsins. Ég vona hins vegar að okkur takist að koma sem mest og best til móts við þær byggðir sem ekki hafa nægjanlega góða fjarskiptaþjónustu, m.a. með því að nýta fjármuni Fjarskiptasjóðs. Að því vil ég stefna og leita allra leiða til þess að svo megi verða að uppbyggingin verði sem allra hröðust og við getum nýtt okkur fjarskiptatæknina til þess að efla byggðirnar.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. samgönguráðherra fjallar um ný göng til Norðfjarðar eða Norðfjarðargöng og er svohljóðandi: 1. Hvenær er áætlað að hefja rannsóknarboranir vegna fyrirhugaðra Norðfjarðarganga? 2. Hvað má áætla að rannsóknarboranir og umhverfismat vegna þessara ganga taki langan tíma? Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín er sett fram í framhaldi af blaðagrein sem ég skrifaði í Morgunblaðið 31. ágúst 2006, þar sem ég fjallaði um það sem þá hét Ný Oddsskarðsgöng, sem er auðvitað rangnefni vegna þess að við erum að sjálfsögðu að tala um Norðfjarðargöng. Í greininni fór ég yfir að þau göng sem nú eru notuð voru grafin árið 1972–1977, eru 640 metrar að lengd og eru í 630 metra hæð yfir sjávarmáli, sem er eiginlega alveg ótrúlegt og óskiljanlegt hvernig þessi göng hafa verið grafin á þessum stað og svona hátt uppi í fjöllum í staðinn fyrir eins og gert er núna, að vera sem næst sjávarmáli. En þetta er barn síns tíma og vafalaust hafa menn verið að spara peninga. Tilefnið fyrirspurnar minnar er líka að ég las í Bæjarins besta grein sem ég held að hafi verið eftir hæstv. samgönguráðherra, eða viðtal, þar sem hann fjallar um rannsóknir á göngum fyrir vestan milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar. Nú er það svo, virðulegi forseti, og rétt að hafa í huga að Norðfjarðargöng og Hellisheiðargöng fyrir austan eru líka í samgönguáætlun sem göng til rannsókna. Það er þess vegna sem ég spyr hæstv. ráðherra hvers vegna ekki sé byrjað að rannsaka með rannsóknarborunum og öðru á jarðgangastæðinu fyrir austan eins og gert var fyrir vestan. Það þarf ekkert að fjalla mikið um það, virðulegi forseti, að Oddsskarðsvegur með Oddsskarðsgöngum er stórhættulegur vegur. Ég geri ekki mikinn mun á hættunni á þeim vegi og Óshlíðinni fyrir vestan sem ég er innilega sammála um að verður ekki bætt nema almennilegum jarðgöngum. En ásigkomulag Oddsskarðsvegar, með þeim 13 gráðu halla sem er þar sums staðar, í mikilli hæð og á þessu svæði sem okkur hefur sem betur fer tekist að byggja vel upp er algjörlega óásættanlegt árið 2006. Þess vegna verður að hefjast handa við ný Norðfjarðargöng sem allra fyrst og undirbúningur að því er að hefja rannsóknarboranir, frekari hönnun og umhverfismat. Ég sagði í fyrrnefndri blaðagrein að miðað við framkvæmdahraðann sem hefur verið og að aðeins sé hægt að vinna að einum göngum í einu mætti ætla að ný Norðfjarðargöng yrðu ekki tekin í notkun fyrr en í fyrsta lagi árið 2015, og það er einfaldlega óásættanlegur tími. Þess vegna setti ég fram þessa fyrirspurn, virðulegi forseti, og ég hygg og trúi því - en það er langur tími liðinn frá blaðagreininni til þessa svars núna - að hæstv. samgönguráðherra komi og skýri okkur frá því 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr: „Hvenær er áætlað að hefja rannsóknarboranir vegna fyrirhugaðra Norðfjarðarganga?“ Svar mitt er svohljóðandi: Ég hef nýverið falið Vegagerðinni að hefja undirbúning rannsóknarborana vegna framkvæmda við jarðgöng milli Eskifjarðar og Norðfjarðar. Reiknað er með að rannsóknarboranirnar verði boðnar út nú í vetur og hefjist um leið og aðstæður vegna snjóa og þess háttar leyfa, síðla vetrar eða næsta vor. Í annan stað er spurt: „Hvað má áætla að rannsóknarboranir og umhverfismat vegna þessara ganga taki langan tíma?“ Reikna má með að rannsóknarboranir taki tvo til þrjá mánuði. Ekki er víst að framkvæmdin þurfi að fara í umhverfismat en Skipulagsstofnun tekur ákvörðun um slík mál, þ.e. hvort framkvæmdir við jarðgöngin þurfi að fara í mat, en eins og þekkt er munu munnarnir væntanlega liggja nærri byggðinni í Eskifirði og að sjálfsögðu þarf að huga að áhrifum þess á byggðina og samgöngumannvirki o.s.frv. Verði sú ákvörðun tekin að framkvæmdin þurfi að fara í umhverfismat, væntanlega vegna nálægðar við byggð á Eskifirði, má gera ráð fyrir að sú vinna geti tekið eitt til eitt og hálft ár. Hönnun og undirbúningur gangagerðarinnar gæti tekið rúmlega eitt ár, þ.e. umhverfismatið eitt til eitt og hálft ár, hönnun rúmlega eitt ár. Gerð útboðslýsinga og útboðið sjálft tekur að lágmarki fjóra mánuði, en skylt verður að bjóða verkið út á Evrópska efnahagssvæðinu. Að því loknu mun gerð ganganna sjálfra taka allt að tvö og hálft ár. Þarna er því nokkuð langur ferill sem ekki verður undan vikist, það þarf undirbúning og það þarf hönnun og það þarf rannsóknir og framkvæmdir áður en hægt er að opna. Nú er það svo að Austfirðingar hafa kynnst því hvers konar bylting verður með gerð jarðganga á milli byggða. Reyðarfjarðargöngin, þ.e. göngin milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar, og svo aftur jarðgöngin í Almannaskarði hafa sýnt fram á hversu miklu slík samgöngubót skiptir byggðirnar. Þeim mun meiri verður því þrýstingurinn þegar íbúar sjá þær miklu breytingar sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir á samgöngukerfi landsmanna og við eigum eftir að sjá enn frekar á næstu árum árangur og afleiðingar þessara mikilvægu ákvarðana við endurbætur á samgöngukerfinu. Ég skil mætavel að þrýst sé á að boruð verði ný jarðgöng til þess að tengja Neskaupstað betur við byggðirnar Eskifjörð og Reyðarfjörð og þetta svæði þar sem feiknarlegur uppgangur vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar um uppbyggingu stóriðju og stórvirkjana hefur haft mikil áhrif á það svæði. Það þarf að horfa á þetta allt saman. Við tókum ákvörðun um að byggja höfn til þess að sinna stóriðjusvæðinu og þessum miklu framleiðslutækjum og samgöngukerfið þarf auðvitað að fylgja eftir þannig að það er auðvitað alveg einboðið að fyrr eða seinna kemur að því að þessi jarðgöng verði boruð. Auðvitað fæ ég mjög oft þá athugasemd - og það er kannski rétt að rifja það upp vegna þessarar fyrirspurnar og þess ágæta þingmanns sem hér spyr - að það hefði átt að byrja á Norðfjarðargöngum á undan Héðinsfjarðargöngum. Þetta er mjög vinsæl spurning sem ég fæ ekki síst á fundum á höfuðborgarsvæðinu og á Austurlandi. Þessi röð er nú engu að síður staðreynd og svo er hitt, við getum ekki gert allt í einu, það þarf fjármuni og við neyðumst til þess, rétt eins og í heimilishaldinu hjá okkur, að raða þessu öllu. Við getum ekki keypt okkur allt sem við vildum helst eða börnin okkar vildu helst fá þann sama dag og óskirnar verða til. Veruleikinn er nú svona kaldur, hæstv. forseti, við þurfum að forgangsraða og það er mikið vandaverk og ég vænti þess að eiga góðan stuðning hv. fyrirspyrjanda þegar við förum að raða 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Það er rétt bæði hjá hæstv. ráðherra og hv. þingmanni að margar góðar hugmyndir eru til um uppbyggingu samgöngumannvirkja í landinu. Ég tek undir að huga þarf að jarðgangaleið á þessum stað, svo sannarlega. Þarna eru veður oft válynd og að mörgu að hyggja. Ég vildi hins vegar spyrja hv. þingmann hvort hann væri þá til, um leið og ég lýsi þeirri afdráttarlausu skoðun minni að setja þarf umtalsvert meira fé til vegamála á næstu árum til að byggja upp þjóðvegina. Við þurfum að grafa jarðgöng á nokkrum stöðum til að koma þeim á réttan kjöl. Ég er alinn upp á Flateyri á Vestfjörðum og þar ólu menn lengi með sér draum um göng sem loksins urðu síðan að veruleika. Í umræðunni eru t.d. göng undir Öskjuhlíðina. Það eru göng sem við þurfum að reisa í sambandi við Sundabrautina og ég vænti góðs stuðnings af hv. þingmanni og félögum hans í þeirri umræðu allri um leið og lýsi yfir stuðningi við það að við þurfum að bæta vegakerfið líka úti á landi.

Hæstv. forseti. Hér er hreyft við mjög mikilvægu og stóru máli í samgöngumálum Austfirðinga. Staðreyndin er sú að þau göng sem núna eru á milli Eskifjarðar og Norðfjarðar eru barn síns tíma og í raun er glannalegt að keyra um þann veg, t.d. yfir vetrartímann. Sú leið sem þarna er hrellir marga vegfarendur. Því er mjög brýnt að við ráðumst í ný göng milli Eskifjarðar og Norðfjarðar. Við þingmenn Norðausturkjördæmis áttum fundi með forsvarsmönnum Fjarðabyggðar á dögunum. Þar kom mjög skýrt fram, og það var mjög þung undiralda í því að fara verður mjög fljótlega og helst í gær, eins og einhverjir orðuðu það á fundinum, í þá framkvæmd. Ég geri mér hins vegar grein fyrir að við þurfum að gera áætlun hvað þetta varðar. En ég tel að stuðningur sé innan þingsins að af þessu verki 

Hæstv. forseti. Ég get nú ekki orða bundist. Mér finnst þetta segja sína sögu, þ.e. sú umræða sem fer hér fram, hversu mikið vantar upp á að gerðar séu nægilega góðar áætlanir til framtíðar litið um hvernig standa eigi að þeim mikilvægu framkvæmdum sem verið er að tala um. Það er ekki við hæfi að menn séu sífellt að spyrja eftir einstökum framkvæmdum sem ekki eru komnar inn á áætlun eða ekki hafa fengist peningar til framkvæmda. Áætlanir vantar til langs tíma, svona 40 ára, þar sem menn setja niður helstu umferðarmannvirki og geri sér grein fyrir því hvar þau eigi að vera. Það kemur í veg fyrir mistök sem hafa verið gerð á undanförnum árum vegna þess að menn hafa ekki haft slíkar áætlanir í höndunum. Ég hvet hæstv. samgönguráðherra til að láta það 

Virðulegi forseti. Ég get ekki sagt annað en að ég sé ánægður með svar hæstv. samgönguráðherra sem kom fram, og var búinn að búa mig undir að kæmi, þ.e. að hann hafi nýlega falið Vegagerðinni að setja í gang útboð varðandi þessar rannsóknarboranir, þó svo að í fyrirspurn minni mætti lesa ákveðna óþolinmæði. En betra er seint en aldrei. Nú er þetta komið í gang og rannsóknarboranir geta vonandi hafist í vetur ef við fáum þokkalega góðan og ekki harðan vetur fyrir austan, þannig að við gætum unnið tíma. Hæstv. ráðherra lýsti því líka hvað þetta allt saman tekur í tíma, en eins og hann orðaði það er ekki víst að umhverfismat þurfi. Auðvitað fögnum við því, unnendur Vaðlaheiðarganga sem erum að berjast fyrir þeim göngum líka, að Umhverfisstofnun úrskurðaði um að þau göng þyrftu ekki í umhverfismat. Vonandi verður það líka þannig fyrir austan, að þetta sé það lítið og aðalspurningin sé um hvað skuli gera við hratið sem kemur úr þeim, hvar hægt væri að haugsetja það, eins og það er kallað. Vonandi þurfum við ekki að fara með þetta í umhverfismat því þá vinnum við tíma. Við þurfum sennilega á því að halda vegna þess glataða tíma sem hefur liðið hvað þetta varðar. Þá er ég að tala um að við höfum verið að framkvæma aðeins ein göng í einu og ég tel að það megi spýta í þar. Hæstv. samgönguráðherra á stuðning minn vísan þegar við förum að forgangsraða. Hann á líka stuðningsmann hér fyrir, því að hann er óhress með það að skattur og skatttekjur ríkissjóðs af bifreiðanotkun og bifreiðainnflutningi árið 2005 voru 47 milljarðar kr. en aðeins 15 milljarðar fóru til vegagerðarinnar allrar, þar með talið reksturs, vetrarviðhalds, framkvæmda og annað. Það er þannig. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þann stuðning sem birtist nú í ræðum þeirra við samgönguráðherrann og þau nauðsynlegu áform og framkvæmdir sem eru tengdar samgöngumannvirkjum. Það er yfirleitt þannig að áhuginn á samgöngubótum skín út úr andliti hvers einasta þingmanns. En nefnt var sérstaklega að hafa þyrfti lengri samgönguáætlanir í gangi, í allt að 40 ár. Ég er ansi hræddur um að það yrði skrýtinn svipur á einstaka þingmanni ef uppáhaldsframkvæmdarverki hans yrði valinn staður á fertugasta ári héðan í frá. Það er erfitt að horfa svona langt fram í tímann. En engu að síður er það svo að lögin sem við höfum samþykkt gera ráð fyrir að samgönguáætlun/framkvæmdaáætlun sé gerð til fjögurra ára en hin svokallaða langtímaáætlun til 12 ára. Síðan er til viðbótar af hálfu Vegagerðarinnar stöðugt verið að velta fyrir sér lengri framtíð. Hvar þarf að byggja upp samgöngumannvirki og hvar þarf að bæta við? Hvenær þarf að breikka? Þetta er einmitt hlutverk skipulagsyfirvalda að mínu mati. Þess vegna er mat á umhverfisáhrifum m.a. sett í löggjöf, reynt að horfa til framtíðar og átta sig á því. Við sjáum t.d. hvað er að gerast á höfuðborgarsvæðinu þar sem verið er að breikka afkastamiklar eða stórar umferðaræðar. Þar rekst þetta strax á byggð vegna þess að við höfum ekki horft nógu langt fram í tímann. 

Hæstv. forseti. Í byrjun október var haldinn fundur um umferðaröryggismál á Kjalarnesi. Þar kom í ljós að mikill urgur er í heimamönnum á Kjalarnesi vegna þess ástands sem þar hefur skapast vegna mikillar og síaukinnar umferðar. Á síðustu átta árum hafa orðið 11 banaslys á Kjalarnesi og tæplega 200 önnur alvarleg slys. Umferðin er alltaf að þyngjast og hraðinn að aukast. Umferðin er í sjálfu sér svipuð eða meiri en um Hellisheiði og til Keflavíkur eða um Reykjanesbraut. Á fundinum kröfðust íbúar þess að þegar yrði gripið til aðgerða til að auka umferðaröryggi. Lögð var áhersla á að Sundabrautin kæmi, en fyrir liggur, eins og fram kom í máli hæstv. samgönguráðherra fyrr í dag, að það er ekki alveg á næstunni. Aðrar hugmyndir komu fram eins og að lýsa upp veginn að Hvalfjarðargöngunum, sem er meira en sjálfsagt. Sömuleiðis að setja upp afreinar og vindbrjóta, auka löggæslu til að halda niðri hraðanum, koma fyrir hringtorgum eða mislægum gatnamótum. Allt eru þetta atriði sem skipta máli og geta komið í veg fyrir fjöldann allan af slysum. Best væri náttúrlega að tvöfalda veginn upp að Hvalfjarðargöngum eða hafa svokallaðan tveir plús einn veg, þar sem tvær akreinar eru í aðra áttina en ein í hina og skiptast þá eftir hvar heppilegast er hverju sinni. Mér heyrðist á hæstv. ráðherra áðan að hann hefði í kjölfar þess að ég lagði fram fyrirspurnina gripið til einhverra aðgerða. Ég vona að það sé satt og hann muni upplýsa þingheim um það á eftir. Ég vil vekja athygli á góðum árangri sem náðst hefur í kjölfar tvöföldunar Reykjanesbrautar sem sýnir hversu miklu máli það skiptir að við reynum að skilja að umferðina úr gagnstæðum áttum þannig að minni hætta sé á árekstrum og umferðarslysum. Ég hef á þingskjali 211 lagt fram tvær spurningar til hæstv. samgönguráðherra. 1. Til hvaða aðgerða hyggst ráðherra grípa til að auka umferðaröryggi á Vesturlandsvegi um Kjalarnes? 2. Hvenær er framkvæmda að vænta og hvenær má búast við að þeim ljúki?

Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson spyr: „1. Til hvaða aðgerða hyggst ráðherra grípa til að auka umferðaröryggi á Vesturlandsvegi um Kjalarnes? 2. Hvenær er framkvæmda að vænta og hvenær má búast við að þeim ljúki?“ Með bréfi 14. september sl., það var áður en þing kom saman og áður en fyrirspurnin var lögð fram, fól ég Vegagerðinni að leggja fram tillögur að aðgerðum á Vesturlandsvegi með það að markmiði að auka umferðaröryggi á þessu svæði. Vegagerðin mun leggja slíka tillögu fram á næstu vikum en gera má ráð fyrir að í henni verði m.a. fjallað um fækkun tenginga við veginn og endurbætur á þeim tengingum sem verða til frambúðar. Einnig verður gerð tillaga um breikkun vegarins með fjölgun akbrauta og aðgreiningu þeirra á styttri eða lengri köflum. Umferðaröryggi, m.a. með hliðsjón af tengingum vega, mun ráða hvor tegundin verður fyrir valinu, þ.e. hversu mikil breikkunin verður og hverjar útfærslurnar verða. Vegamótin við Brautarholtsveg verða skoðuð sérstaklega af þessu tilefni, t.d. hvort heppilegt sé að gera þar hringtorg. Undirgöng fyrir gangandi umferð við Grundarhverfi verða einnig til skoðunar en það skiptir mjög miklu máli að tryggja á þessu svæði öryggi gangandi vegfarenda, eins og hv. þingmenn þekkja vel. Margir hverjir sem hér eru inni núna fara oft um þennan veg, sumir daglega. Þegar tillögur liggja fyrir verður gerð áætlun um framkvæmdatíma en gert er ráð fyrir að fyrstu áfangar komist í framkvæmd strax í vetur og verði ákveðin til þess fjárveiting á fjáraukalögum eða við endurskoðun á vegáætlun. Eins og hv. þingmenn þekkja er við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir þetta ár gert ráð fyrir sérstakri upphæð, 1 milljarði kr., til umferðaröryggisaðgerða á annars vegar Suðurlandsvegi og hins vegar Vesturlandsvegi. Aðgerðir á Kjalarnesinu að hluta til og reyndar uppi í Mosfellsbæ gætu verið hluti af þessu verkefni. Eins og fram kom hjá mér í ræðu fyrr í dag eru Sundabrautarframkvæmdirnar ekki alveg að fara af stað vegna þess að undirbúningi er ekki lokið af skipulagsástæðum og því geri ég ráð fyrir því að aukin áhersla verði lögð á úrbætur á Kjalaranesinu. Ég tel að það sé algerlega óhjákvæmilegt með sama hætti og úrbætur verða gerðar á gatnamótum Vesturlandsvegar og Þingvallavegar þar sem er töluvert mikil umferð. Það er af mörgu að taka, virðulegur forseti, í þessum efnum, ekki síst vegna þess að því miður er aksturslag ökumanna í umferðinni í dag með öllu óásættanlegt. Lögbrot í umferðinni eru daglegt brauð, ökuhraðinn er með ólíkindum - ég hef haft orð á því hér áður - og því miður hafa orðið óvenjulega mörg slys á þessu ári. Þrátt fyrir stórhertar aðgerðir í kynningar- og áróðursmálum er ökuhraði, ölvunarakstur, ógætilegur akstur og það að nota ekki bílbelti valdur að stórslysum í umferðinni í hverjum mánuði. Þetta er hinn kaldi veruleiki. Annars vegar eru úrbætur á vegunum, hins vegar eftirlit en aðalmálið er reyndar að ná til ökumannanna sjálfra. Ég vona að áður en langt um líður fái ég tækifæri til að mæla fyrir breytingum á umferðarlögunum þar sem tekið er á þessu og þá sérstaklega gagnvart ökumönnum, hvernig hægt er að reyna að tryggja betri umferðarmenningu á Íslandi.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni, fyrir að vekja máls á þessu brýna máli og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tek undir að það er brýnt að auka umferðaröryggi á Vesturlandsvegi og fagna orðum ráðherrans um að sýnt sé að leggja beri aukna áherslu á þetta mál. Ég tek undir þær tillögur sem hér er rætt um, að breikka eigi eða tvöfalda veginn upp á Kjalarnes og þar áfram. Eins og fram hefur komið er þarna mikil umferð og þung og það er auðvitað ekki síst brýnt hagsmunamál Kjalnesinga og Reykvíkinga og íbúa Vesturlands að þarna verði bætt úr. Meðan við bíðum eftir Sundabraut er brýnt að grípa til þessara aðgerða svo að greiða megi fyrir umferð og auka ekki síst öryggi þeirra sem leið eiga um Kjalarnesið.

Herra forseti. Það er mjög athyglisvert að heyra núna hversu þung áhersla er lögð á endurbætur í samgöngumálum, öryggismálum og það líka frá stjórnarliðum Ég tek undir þær kröfur allar. En þá er líka hollt að hafa í huga að þessi ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins undir forustu hæstv. samgönguráðherra hefur beitt sér fyrir niðurskurði á vegáætlun um milli 6 og 7 milljarða kr. af því sem lofað var fyrir síðustu kosningar, á þessu 3–4 ára tímabili. Á þessu ári voru skornar niður framkvæmdir og þeim frestað, m.a. á Vestfjörðum, í vegamálum til að hamla gegn þenslu. Og aftur á fjárlagafrumvarpi næsta árs er niðurskurður á vegáætlun ásamt loforðum um ráðstöfun á símapeningum til vegamála um 3,5 milljarða kr. Þetta er hinn dapri raunveruleiki og ég held að það sé mikilvægast af öllu að skipta um ríkisstjórn og ráðherra til að koma þessum málum á rétt ról þannig að menn standi 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Ég var eins og hann á þessum fundi á Kjalarnesi. Auðvitað þekkir maður þessa leið og veit hvers konar vandamál eru á ferðinni. Ég fagna því að hæstv. ráðherra hefur lýst því hér yfir að hann ætli að beita sér fyrir því að þarna verði farið í framkvæmdir með eins miklum hraða og mögulegt er. Það er skynsamlegt að gera það. Þetta er hluti af stórri framkvæmd sem er hvort sem er að fara af stað en ég legg líka mikla áherslu á að menn hugsi hana í heilu lagi. Það þarf að gera framkvæmdaáætlun út úr höfuðborginni til norðvesturs alla leið upp í Borgarfjörð og tímasetja hana. Það er ekki við annað unandi. Þar undir er breikkun Hvalfjarðarganga og tvöföldun vegar, eða a.m.k. upp í 1,5 eða eitthvað slíkt, á allri leiðinni sem þarf að fara í. Þetta er gríðarlega mikil framkvæmd, hún gerist ekki á fáum árum en hún þarf að gerast í heilu lagi. 

Virðulegi forseti. Það er mjög brýnt að gerðar verði umbætur á Vesturlandsvegi. Ég var á þeim fundi með íbúasamtökum af Kjalarnesi sem minnst var á í upphafi umræðunnar ásamt formanni Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni. Á þessum fundi komu fram mjög alvarlegar athugasemdir og miklar áhyggjur íbúa á þessu svæði en þetta er ekki bara einkamál þeirra. Þetta er líka stórmál sem varðar okkur sem förum um þennan veg, bæði oft og sjaldan, stórmál fyrir íbúa sem búa á Vesturlandi, á Vestfjörðum og á Norðurlandi. Vegurinn er á margan hátt mjög varhugaverður. Þetta er mjög erfið leið, erfiður kafli, sérstaklega þegar veður eru válynd. Ég veit allt um það. Þarna er mjög vindasamt, oft blindhríð og töluvert mikið um framúrkeyrslur og hraðakstur, það eru margir afleggjarar sem koma inn á þennan veg og svona mætti lengi telja. Íbúasamtök Kjalarness hafa tekið saman tvær vandaðar skýrslur sem ég hef hér, virðulegi forseti, og ég held að það væri athugunarefni fyrir alla þingmenn og ráðherra að kynna sér efni 

Hæstv. forseti. Mér fannst athyglisvert í þessari síðustu ræðu að þingmaðurinn taldi sérstaklega ástæðu til að nefna Vestfirðinga, Vestlendinga og Norðlendinga, og þá ætla ég að bæta Reykvíkingum við. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin og öðrum þingmönnum fyrir þátttöku í þessari umræðu. Það eru auðvitað stórpólitísk tíðindi að hæstv. samgönguráðherra hefur lýst því yfir við umræðuna að hann muni leggja aukna áherslu á úrbætur á Kjalarnesi. Það er árangurinn af þessari umræðu. 
             Vegagerðin mun á næstu vikum leggja fram tillögur um fækkun tenginga, endurbætur á tengingum og breikkun Vesturlandsvegar. Þetta eru engar smáaðgerðir og ætti væntanlega að auka umferðaröryggi um Kjalarnesveg eins og að var stefnt með framlagningu þessarar fyrirspurnar. Sömuleiðis verður hugað að vegamótum við Brautarholtsveg eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra og umferð gangandi um Grundarhverfi. Fyrstu áfangar, sem svar við 2. lið fyrirspurnar minnar, verða framkvæmdir strax í vetur. Ég er ánægður með það, hæstv. forseti, að þessi fyrirspurn hafi skilað þessum árangri. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir og þakka þeim hv. þingmönnum sem stutt hafa mig í þessu máli á hinu háa Alþingi. Ég mun fylgjast áfram með málinu og vænti þess að aðrir þingmenn Reykjavíkurkjördæmis norður og suður og jafnvel Norðvesturkjördæmis muni fylgja málum eftir ásamt mér í framtíðinni. 
            

Virðulegi forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra hvort áætlað sé að tryggja þeim íbúum landsbyggðarinnar sem voru 20 þús. samkvæmt skriflegu svari hæstv. ráðherra til mín fyrir tveimur árum og eru án háhraðanettengingar aðgengi að slíkri tengingu á næsta fjárlagaári. Ef svo er, hver er sú áætlun, skipt eftir svæðum? Fyrirspurn þessi er tilkomin vegna þessa skriflega svars. Stór hluti hinna dreifðu byggða hefur ekki aðgengi að þessu og er, má segja, utan við upplýsingabrautina. Það er algjörlega óásættanlegt núna að svo margir, eða yfirleitt nokkur hluti landsmanna, séu utan við þessi grunngæði sem aðgengi að háhraðanettengingu hlýtur að flokkast, rétt eins og sími og rafmagn ef grípa má til einhvers samanburðar þó að hann sé alltaf erfiður. Þetta telst til grundvallargæða og það ræður vali fólks á búsetu hvort slíkar tengingar eru til staðar eða ekki. Þau svæði landsins sem bjóða ekki upp á aðgengi í háhraðanettengingum eru einfaldlega sett hjá og eru ekki raunhæfur búsetukostur fyrir ungt fólk í dag. Það blasir við. Það ætlast enginn til þess að fólk setji sig niður þar sem ekki er aðgengi að háhraðanettengingum. Það er ekki hægt að ætlast til þess að fólk ali upp börn þar sem ekki er aðgengi að netinu o.s.frv. Upplýsingaveitan í dag er undirstaða búsetu rétt eins og sími og rafmagn og því er nokkuð kostulegt að ekki hafi verið ráðin bót á þessu fyrr. Við, nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar, höfum lagt fram þingsályktunartillögu þar sem við ályktum að fela samgönguráðherra að undirbúa frumvarp til laga sem tryggi að allir landsmenn eigi kost á háhraðanettengingu óháð búsetu og að málið verði afgreitt hið fyrsta. En nú ríður á þverpólitískri sátt um málið og að koma því í gegnum þingið í vetur. Í skriflega svarinu sem samgönguráðherra lagði fyrir 130. löggjafarþing kemur fram að á þeim tíma höfðu yfir 22 þús. Íslendingar ekki slíka tengingu. Síminn og fjarskiptafyrirtækin mátu það svo að það væri ekki arðvænlegt að leggja háhraðatengingar að byggðarlögum þar sem eru færri en 150 íbúar, hvað þá í allar hinar dreifðu byggðir. Það verður að leita leiða til að tryggja þessum byggðum og smærri stöðum háhraðatengingar eftir þeim leiðum sem færar eru. Nokkur einkafyrirtæki eins og eMax, Ábótinn og fleiri bjóða núna upp á nokkurs konar háhraðatengingar í gegnum gervihnött. Það er að sjalfsögðu mikil bót fyrir þau svæði þar sem slíkt er og ekki kostur á öðru en varanleg lausn þarf að koma til á þessu, varanleg lausn á háhraðanettengingu fyrir alla Íslendinga. Það er óásættanlegt að svo sé ekki. Þær byggðir verða einfaldlega ekki raunhæfur búsetuvalkostur og fráleitar í dag, eftir upplýsingabyltinguna, eftir netbyltinguna, þessi gífurlegu tækifæri sem þau bjóða okkur öllum upp á og ekkert síður hinum dreifðu byggðum þar sem t.d. möguleikar til náms eru byltingarkenndir miðað við það sem áður var. Allt kallar þetta á háhraðanettengingu. Annað stendur ekki undir því og því spyr ég hæstv. samgönguráðherra þessarar spurningar.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr: „Er áætlað að tryggja þeim rúmlega 20.000 íbúum landsbyggðarinnar, sem eru án háhraðanettengingar, aðgang að slíkri tengingu á næsta fjárlagaári? Ef svo er, hver er sú áætlun, skipt eftir landsvæðum?“ Alþingi samþykkti vorið 2005 þingsályktun um stefnu í fjarskiptamálum fyrir árin 2005–2010, eða fjarskiptaáætlun, og eftir henni er unnið. Eitt af þeim markmiðum sem kveðið er á um í fjarskiptaáætlun er að allir landsmenn sem þess óska hafi aðgang að háhraðatengingum. Til að vinna m.a. að þessu markmiði voru samþykkt lög um Fjarskiptasjóð, nr. 132/2005, en eitt af hlutverkum sjóðsins er að stuðla að uppbyggingu á sviði stofnkerfa fjarskipta. Ríkissjóður hefur lagt sjóðnum til stofnfé að upphæð 2,5 milljarðar kr. sem er hluti af söluandvirði Landssíma Íslands hf. Sjóðurinn hefur þegar fengið til ráðstöfunar 1 milljarð en ráðgert er að fjármunir til sjóðsins skili sér að fullu árið 2009. Verkefnastjórn fjarskiptaáætlunar hefur yfirumsjón með framkvæmd fjarskiptaáætlunar og vinnur m.a. að þessu verkefni en hún er jafnframt stjórn Fjarskiptasjóðs. Við þessa vinnu verður að gæta að reglum EES um ríkisaðstoð eins og fram hefur komið fyrr í dag. Í fyrsta lagi má ekki styrkja verkefni þar sem markaðsaðilar eru eða ætla að bjóða upp á háhraðatengingar en stjórn Fjarskiptasjóðs vinnur nú að því að greina nákvæmlega á hvaða svæðum þessi svokallaði markaðsbrestur vegna fjarskiptaviðskipta er. Í öðru lagi verður öllum sem uppfylla ákveðin skilyrði að gefast kostur á að bjóða í verkefnið, þ.e. viðhafa útboð enda er kveðið á um það í reglugerð um stjórn Fjarskiptasjóðs að stjórnin skuli ákveða framlög úr sjóðnum í samræmi við hlutverk sitt og fjarskiptaáætlunar að undangengnu útboði. Í þriðja lagi verður útboðið að vera tæknilega óháð. Staðan á verkefninu nú er sú að verið er að leggja lokahönd á að greina þau svæði á landinu þar sem ekki verður ráðist í uppbyggingu á markaðsforsendum, þ.e. þar sem aðilar ætla ekki að bjóða upp á háhraðatengingar. Samkvæmt bráðabirgðaniðurstöðu þeirrar greiningar er fjöldi lögbýla án háhraðatenginga í dreifbýli um 1.600 og í þéttbýli um 70. Samtals er talið að á þessum stöðum búi um 6.300 manns. Þá hefur Póst- og fjarskiptastofnun úthlutað umsóknum um heimildir til notkunar á tíðnum fyrir háhraðaaðgangsnet í kjölfar útboðs nú í sumar en í útboðinu er gert ráð fyrir að boðin yrði háhraðagagnaflutningsþjónusta að þeim aðgangsnetum sem byggð verða á þeim svæðum sem bjóðendur hyggjast veita þjónustu á. Samkvæmt útboðslýsingu áttu umsækjendur m.a. að tilgreina í hvaða sveitarfélögum þeir hefðu í hyggju að veita þjónustu. Um 800 þeirra lögbýla sem nú eru án háhraðatengingar eru inni á þeim svæðum, sem er mikilvægt að átta sig á, sem bjóðendur hyggjast veita þjónustu á. Þannig má gera ráð fyrir að fjöldi lögbýla sem Fjarskiptasjóður þarf að standa straum að uppbyggingu á sé rúmlega 800. Þá er hafin vinna við að skilgreina gæðakröfur, þ.e. skilgreina lágmarksgæði þeirra lausna sem sjóðurinn ætlar að styrkja en mikilvægt er að við uppbyggingu sé horft til framtíðar þannig að þær kröfur sem gerðar verða þegar verkið er boðið út sé í samræmi við þá þróun sem talið er að verði í notkun netsins um næstu framtíð. Þá er verið að skoða í samvinnu við Ríkiskaup hvaða útboðsleið hentar best fyrir þetta verkefni. Eins og hér hefur verið farið yfir er um að ræða stórt og flókið verkefni og er stjórn Fjarskiptasjóðs að vinna nauðsynlega undirbúningsvinnu áður en útboð á háhraðatengingum á þeim svæðum þar sem ekki verður ráðist í uppbyggingu á markaðsforsendum verður auglýst. Þetta tel ég að séu mikilvægustu atriðin til að svara fyrirspurn hv. þingmanns. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þann áhuga sem hann hefur sýnt þessu verkefni. Það sýnir þann skilning sem þingmenn hafa á því hversu mikilvægt er að byggja upp fjarskiptakerfin í landinu. Við þurfum að sameinast um að tryggja það að þessi framvinda verði á þeim nótum sem stjórn Fjarskiptasjóðs hefur lagt upp með.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki ósvipuð fyrirspurn og við ræddum áðan, sem var fyrirspurn frá mér. Það er hárrétt að við þingmenn allir höfum áhuga á að þetta gangi hratt fyrir sig og við erum nokkrir frekar óþolinmóðir yfir hvað þetta gengur hægt, vegna þess að nú er árið 2006 og eins og kemur fram í fyrirspurn hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar þá eru 20 þúsund landsmenn sem eiga ekki aðgang 

Hæstv. forseti. Þetta gengur of hægt, það er enginn vafi á því. En það er annað sem ég hef líka áhyggjur af og það er að fjarskiptafyrirtækin taka ákvörðun um hvort þau vilji byggja upp þessi kerfi eða ekki og þá er spurningin: Á hvern hátt greiða þau fyrir aðgang að þeim háhraðatengingum sem þarna er staðið fyrir af Fjarskiptasjóði? Það verður að sjá til þess að fjarskiptafyrirtækin greiði eðlilega fyrir nýtingu á þeim gögnum eða fjarskiptamöguleikum sem verið er að koma á fót þarna af Fjarskiptasjóði. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort það sé ekki alveg á hreinu að það sé gert þannig að þessi fyrirtæki ýti ekki þessum framkvæmdum yfir á Fjarskiptasjóð af því að þau græði kannski á því.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra og öðrum hv. þingmönnum fyrir málefnalega og góða umræðu um þetta mikilvæga mál, þetta er eitt af stóru byggðamálunum. Það er í sjálfu sér ánægjuefni ef tækniþróun og annað slíkt hefur haft þau áhrif að þeim sem eru utan háhraðatenginga hefur fækkað úr 20 þúsund í 6 þúsund. Við skulum ekki deila um það. Að sjálfsögðu er það gleðiefni ef þeir eru færri nú en þeir voru fyrir tveimur árum. En þúsundir Íslendinga, væntanlega á bilinu 5–10 þúsund, eru enn þá án háhraðatenginga. Það er líka fagnaðarefni að það skuli vera í gangi sú vinna sem hæstv. ráðherra lýsir að til stofnkerfa fjarskipta eigi að verja milljarði króna þannig að árið 2009 eigi allir Íslendingar, hvort sem þeir búa á svæði þar sem markaður er fyrir hendi eða markaðsbrestur er, eins og hæstv. ráðherra gat um, eigi rétt á þessum háhraðatengingum, rétt eins og síma og rafmagni. Það er gleðiefni. En þangað til er sjálfsagt að brúa bilið án óhófs þannig að þeir landsmenn sem búa á svæðum þar sem ekki eru háhraðatengingar eigi kost á þeim í einhverri annarri mynd. Í uppsveitum Árnessýslu, þar sem ég bý, eru ekki háhraðatengingar en þar bjóða tvö fyrirtæki upp á nokkurs konar háhraða í gegnum gervihnattasamband. Það er stopult og ófullnægjandi en það er samt sem áður himinn og haf milli þess og þess hægasta sem gerist, en það er mjög dýrt að koma þessu upp og mjög dýrt að kaupa þessa þjónustu. Ég skora á hæstv. ráðherra að leita allra leiða til að tryggja þeim svæðum sem eru án háhraða - og verða næstu þrjú árin samkvæmt því að árið 2009 verði allir Íslendingar komnir með háhraðatengingar - viðunandi lausn þangað til varanleg lausn næst í málinu og allir verði komnir með háhraðatengingar, ef sú áætlun sem hér er lýst gengur eftir. Góðir hlutir gerast stundum hægt en þeir mega ekki gerast of hægt og ekki löturhægt. En það verður að brúa bilið á meðan.

Virðulegur forseti. Ég þakka þau viðbrögð sem hér hafa orðið og er ánægður með að hv. þingmenn hafa góðan skilning á framvindu málsins, hvernig hún er og þarf að verða. Það er alveg ljóst að við þurfum að tryggja þá fjármuni sem þarna eru til staðar og ég vona að það verði áfram skilningur á því í þinginu að Fjarskiptasjóður þurfi á því að halda að nýta þá fjármuni sem til ráðstöfunar eru samkvæmt ákvörðun Alþingis eins og hún gildir í dag. Við flýttum hluta af þessari greiðslu frá árinu 2007 og yfir á árið 2006 til þess að það lægi algerlega fyrir að við hefðum fjármuni til að bjóða þessi stóru verk út. Það skiptir mjög miklu máli að ekki verði töf og þess vegna var þessari fjárveitingu flýtt til að útboðið gæti farið fram fullum fetum í þeim áfanga sem við gerum ráð fyrir. Að öðru leyti þakka ég fyrir þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. dómsmálaráðherra er um myndatöku fyrir vegabréf og er í þremur liðum: 1. Er nauðsynlegt að teknar séu myndir á umsóknarstað af öllum umsækjendum um vegabréf? 2. Er fullnægjandi aðstaða til slíkrar myndatöku á öllum umsóknarstöðum? 3. Hver hefur kostnaðurinn verið við þetta fyrirkomulag? Virðulegi forseti. Frá því að þessi fyrirspurn var lögð fram hefur athygli mín verið vakin á því að hæstv. dómsmálaráðherra hefur verið stefnt af Ljósmyndarafélagi Íslands vegna þessara reglna eða þeirrar framkvæmdar sem hefur orðið eftir að hæstv. dómsmálaráðherra beitti sér fyrir breytingum á lögum um vegabréf, sem voru nr. 136/1998, og voru samþykktar á Alþingi og eru núna lög nr. 72/2006. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Tekin skal stafræn mynd af umsækjanda sem varðveitt skal í vegabréfinu. Heimilt er að nota mynd sem umsækjandi leggur fram sjálfur á rafrænu formi, enda uppfylli hún kröfur sem gerðar eru til stafrænna mynda í vegabréfum.“ Virðulegi forseti. Töluvert hefur verið rætt um það í þjóðfélaginu að þessar myndatökur sýslumannsembætta séu á mjög gráu svæði og það er ástæðan fyrir því að Ljósmyndarafélag Íslands stefnir hæstv. dómsmálaráðherra. Því spyr ég: Er það virkilega svo, virðulegi forseti, að hæstv. dómsmálaráðherra beiti sér með þessari aðgerð í fyrsta lagi með broti á iðnaðarlögum, lögvörðum rétti ljósmyndara, og í öðru lagi broti á samkeppnislögum? Vegna þess að það kostar það sama að fá vegabréf hvort heldur ég kem með mynd af mér frá ljósmyndara eða hún er tekin af fulltrúa sýslumanns sem ekki hefur réttindi til ljósmyndatöku. Það eru þessi atriði, virðulegi forseti, ásamt þeim furðulega tækjabúnaði sem búið er að setja upp, sem ég held að hafi hvergi komið fram í umræðu um þessi lög að þyrftu að fara á þennan hátt. Virðulegi forseti. Ljósmyndaiðnin eru lögvernduð atvinnuréttindi samkvæmt iðnaðarlögum og samkvæmt reglugerð nr. 940/1999, um löggiltar iðngreinar. Þar segir þar m.a., með leyfi forseta: „Enginn má reka iðnað í atvinnuskyni á Íslandi eða í íslenskri landhelgi, nema hann hafi til þess fengið leyfi lögum þessum samkvæmt.“ Mér vitanlega eru þessir fulltrúar og það ágæta starfsfólk sýslumanna vítt og breitt um landið ekki með réttindi til ljósmyndatöku. Þess vegna er þessi fyrirspurn, virðulegi forseti, lögð fram. Þess má líka geta í lokin, virðulegi forseti, að ríkisvaldið eða ríkissaksóknari óskaði eftir því að þessari stefnu Ljósmyndarafélag Íslands yrði vísað frá. Dómari hefur synjað þeirri ósk. Þess vegna bæti ég m.a. við þessum spurningum, virðulegi forseti, og vil fá svar við því frá hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann sé a.m.k. ekki á mjög gráu svæði að brjóta þau lög sem ég hef hér vitnað í.

Herra forseti. Ég veit ekki hvernig þessum fyrirspurnatímum er háttað ef menn geta bætt við fyrirspurnum eftir því sem þeim hentar, miðað við það form sem er á þessum fyrirspurnum.

Er þetta eitthvað óþægilegt?

Þetta er ekki neitt óþægilegt. Fyrsta spurningin er: „Er nauðsynlegt að teknar séu myndir á umsóknarstað af öllum umsækjendum um vegabréf?“ Nei, það er ekki nauðsynlegt. Það er hægt að láta taka myndir af sér hjá ljósmyndurum og ljósmyndarar geta sent þær með rafrænum hætti til umsóknarstaðar og það er ekki skylda að láta taka myndir af sér á umsóknarstað. Önnur spurningin er: „Er fullnægjandi aðstaða til slíkrar myndatöku á öllum umsóknarstöðum?“ Já, slík aðstaða er fyrir hendi á öllum umsóknarstöðum. Þriðja spurningin er: „Hver hefur kostnaðurinn verið við þetta fyrirkomulag?“ Kostnaðurinn er talinn vera innan við 2 millj. kr. og þegar litið er á þennan kostnað og honum deilt niður á vegabréfaumsóknir á þriggja ára tímabili þá lætur nærri að kostnaðurinn við hvern umsækjanda liggi á bilinu 15–20 kr. Ég ætla ekki að tjá mig um það mál sem hefur verið höfðað fyrir héraðsdómi út af þessum ákvörðunum. Það er mál sem verður rekið fyrir dómstólunum og ríkislögmaður er með það, ekki ríkissaksóknari eins og hv. þingmaður sagði. Ég veit ekki hvaða málsástæður hann notaði til þess að fá málinu vísað frá, það er mál sem gengur sinn gang fyrir dómstólunum. Að þetta hafi ekki verið rætt áður en þetta fyrirkomulag var tekið upp er alrangt. Þetta var rætt m.a. á fundi með ljómyndurum og þeir vissu nákvæmlega hvernig þetta fyrirkomulag yrði. Það var rætt á vegum ráðuneytisins og farið yfir málið m.a. með fulltrúum frá Samtökum iðnaðarins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu atriði. Ég vil bara segja að öðruvísi mér áður brá að í tíð Sjálfstæðisflokksins, sem segist vera kyndilberi frelsisins, sé málum nú svo fyrir komið að maður þurfi að fara í myndatökur hjá sýslumanni, að sýslumaðurinn sé farinn að sjá um passamyndatökur. Ég vil taka undir með hv. fyrirspyrjanda og þær spurningar sem hann velti upp og hæstv. ráðherra svaraði ekki. Ég hvet hæstv. ráðherra til að svara þeim af því að þetta er gríðarlega mikilvægt mál vegna þess að við verðum að hafa lífvænlega atvinnugrein í ljósmyndun. Þarna er auðvitað verið að kippa fótunum undan þessari atvinnugrein í landinu og þar með undan ljósmyndurum hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég held að með lagagjörningnum fyrr á þessu ári, um myndatökur fyrir vegabréf, hafi verið gerð mistök við lagasetningu. Þau liggja í því að þarna var óvarlega farið, það að myndatökur fyrir vegabréf séu almennt framkvæmdar með þessum hætti kippir fótunum undan atvinnugrein eins og hér hefur verið nefnt. Það er að sjálfsögðu allt of harkalega og óvarlega fram gengið og hefur haft mjög alvarlegar og vondar afleiðingar fyrir fjölda atvinnuljósmyndara. Þetta er aðför að stétt þeirra, aðför að hagsmunum þeirra og starfsemi. Jafnframt er aðstaðan til myndatöku á mörgum umsóknarstaðanna fullkomlega afleit, hún er algerlega fráleit og ekki boðleg til að standa undir þessu. Þetta voru mistök og ég skora á hæstv. dómsmálaráðherra að endurskoða þennan lagagerning í ljósi þeirrar reynslu sem nú þegar er komin upp á síðustu mánuðum og er ekki mjög góð.

Forseti. Ég minnist þessa máls frá því í vor. Ég hef ekki þann heiður eða hafði ekki og hef ekki enn að sitja í þeirri nefnd sem um það fjallaði á sínum tíma en ég hafði áhuga á því með ýmsum hætti og spurðist fyrir um málið. Ég man ekki betur en að í umræðunum hér hafi hæstv. dómsmálaráðherra lýst því að um þetta mál hafi verið fjallað fram og aftur í samráði við alla þá sem hugsanlegt var að hafa samráð við, m.a. ljósmyndara, og hann nefndi hér áðan að Samtök iðnaðarins, ef ég skildi hann rétt, hefðu einnig verið með í ráðum. Var þetta, forseti, ofsagt hjá ráðherranum þegar hann stendur núna uppi með dómsmál á hendur sér vegna brots á iðnaðarlögum? Þá hefur dómsmálaráðherrann sagt okkur rangt frá hér í salnum og væntanlega allsherjarnefnd líka fyrst svo er orðið. Mér þykir þetta afar furðulegt.

Virðulegi forseti. Ég get varla þakkað ráðherra fyrir þetta snubbótta svar en ég skil það vel að hann vilji lítið ræða þetta, kominn með dómsmál á herðar sér út af þessu máli. Ég held, virðulegi forseti, að aldrei hafi verið í umræðu um það frumvarp sem hér var vitnað til og varð að lögum, rætt um að stofnuð yrði Ljósmyndastofa ríkisins hf. Það er aumt til þess að vita ef hæstv. dómsmálaráðherra, ráðherra Sjálfstæðisflokksins, er að beita sér fyrir því að búa til opinbera ljósmyndastofu á öllum sýsluskrifstofum landsins. Og þegar hæstv. ráðherra svaraði fyrstu spurningu minni um það hvort nauðsynlegt sé að teknar séu myndir á umsóknarstað af öllum umsækjendum um vegabréf, sagði hann: Nei, það er ekki nauðsynlegt, það er ekki gert. Virðulegur forseti. Á vegabref.is er talað um að eigin mynd verði að vera á rafrænu formi og á USB minnislykli o.s.frv. og svo stendur, með leyfi forseta: „Þótt komið sé með eigin mynd í vegabréfi er samt tekin mynd af umækjanda á staðnum í öryggisskyni.“ Er þetta líka orðið, auk þess sem Ljósmyndastofa ríkisins er orðin til, eitthvert forvarnastarf, er verið að vinna þennan „fæl“ fyrir leyniþjónustuna eða hvað er að gerast hér? Virðulegi forseti. Ég óska eftir því við hæstv. dómsmálaráðherra að hann svari því sem kom fram í fyrirspurninni þó svo það hafi ekki verið lagt fram í byrjun: Er dómsmálaráðherra landsins að beita sér fyrir því að iðnaðarlöggjöfin verði brotin, iðnaðarlögin, gagnvart ljósmyndurum? Er e.t.v. líka verið að brjóta samkeppnislögin? Þegar komið er inn í Ljósmyndastofu ríkisins kostar vegabréfið 5.100 kr. sama hvort ríkið tekur myndina eða maður kemur með myndina með sér og skiptir við ljósmyndara eins og maður gerði áður. 

Virðulegi forseti. Eins og fram kom kostar vegabréfið 5.100 kr. Mér skilst að það kosti 2.500 kr. að fara til ljósmyndara og láta taka af sér mynd og ef menn kjósa að greiða þann kostnað og láta taka af sér mynd þar með þeim búnaði sem ljósmyndarinn hefur hafa þeir fulla heimild til þess. Ljósmyndarinn getur sent hana með rafrænum hætti til sýslumannsins og síðan er það sannreynt þegar komið er á sýsluskrifstofuna að um sama mann sé að ræða. Þetta er hægt að gera. Ég tel að þetta sé þjónusta við neytendur. Á þriðja tug þúsunda manna hafa nýtt sér þessa þjónustu og þetta hefur gengið frábærlega vel. Að gera þetta tortryggilegt á þeim forsendum sem hér er gert eru einhver annarleg sjónarmið sem ég átta mig ekki á, því að þetta lá allt fyrir þegar málið var rætt á þinginu síðastliðið vor. Þetta var rætt við ljósmyndara að viðstöddum fulltrúa Samtaka iðnaðarins þegar lagt var upp í málið á þennan veg þannig að það kemur ekkert á óvart. Það sem kemur mér á óvart er hins vegar að ljósmyndarar virðast hafa skipt um skoðun eftir að þetta kemur til framkvæmda og fara í dómsmál. Við skulum sjá hvað kemur út úr því máli og hver reynslan verður af því og þá reynir á hvort það megi gera þetta eða ekki.

Virðulegi forseti. Fram kom á vormánuðum í erindi Guðna Th. Jóhannessonar sagnfræðings á söguþingi Íslands að hann hefði fundið skriflegar heimildir fyrir því að símar voru hleraðir á vegum stjórnvalda í sex tilvikum. Fram kom hjá honum að dómsmálaráðuneytið hefði átta sinnum fengið heimildir til að hlera síma vegna sex aðskilinna tilvika. Þau tilvik voru frá árunum 1949–1968. Símar nokkurra alþingismanna voru hleraðir í öllum þessum tilvikum. 1949 voru þrjú númer alþingismanna hleruð. 1951 voru tvö tilvik, í fyrra tilvikinu voru símar hjá tveimur alþingismönnum hleraðir og síðar á árinu hjá fimm alþingismönnum. 1961 þegar landhelgissamningurinn við Breta var til umfjöllunar á Alþingi voru símar hleraðir hjá fjórum alþingismönnum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst það tilvik vera þess eðlis að ekki sé hægt að hafa um það önnur orð en pólitískar njósnir. 1963 var hleraður sími hjá einum alþingismanni og 1968 hjá tveimur. Mér finnst eðlilegt í framhaldi af þessu að krefja dómsmálaráðherra svara við því hversu oft ráðuneytið hefur beitt sér fyrir hlerunum og af hvaða tilefni hverju sinni og hef því lagt fram fyrirspurn á þskj. 233 þar sem spurt er: 1. Hafa símar alþingismanna verið hleraðir fyrir atbeina íslenskra stjórnvalda og ef svo er, hvenær og hjá hvaða alþingismönnum hverju sinni? 2. Hver var hverju sinni ástæða hlerunarinnar og hvenær tengdist hún rannsókn á sakamáli? Ástæða þess að ég spyr á þann veg eru ítrekaðar yfirlýsingar dómsmálaráðherra í sölum Alþingis fyrr í haust, þegar rædd var munnleg skýrsla hans, þar sem hann rökstuddi hleranir með tilvísun í að sakamál hefði verið til rannsóknar í þeim tilvikum. Mér finnst ástæða til þess, virðulegi forseti, að dómsmálaráðuneytið geri hreint fyrir sínum dyrum gagnvart Alþingi.

Virðulegi forseti. Alþingi hefur þegar samþykkt að unnið skuli að miðlun upplýsinga um símhleranir af sérstakri nefnd og veitti henni víðtækt umboð með nýsamþykktum lögum. Auk þess hefur Þjóðskjalasafn nú birt á vef sínum þau gögn sem eru í vörslu safnsins er varða dómsmál um hleranir á kaldastríðsárunum. Ég er þeirrar skoðunar að þessi mál séu í réttum farvegi og slíkum sagnfræðilegum rannsóknum sé best fyrirkomið hjá fræðimönnum. Ég hef margoft lýst þeirri skoðun minni að öll opinber gögn eigi að vera aðgengileg. Hér ber þó að virða ákveðin mörk og í fréttum Ríkisútvarpsins hefur fyrrverandi yfirlögfræðingur hjá Persónuvernd t.d. réttilega bent á að einkalífshagsmunir og almannahagsmunir takist á þegar taka skuli ákvörðun um hvort gögn um símhleranir skuli birt. Þetta sjónarmið kemur líka glögglega fram í þeirri ákvörðun Þjóðskjalasafns að afmá persónugreinanlegar upplýsingar um þá sem hlerað var hjá í samræmi við persónuverndarsjónarmið samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar. Úrskurði sína um hlerun síma einstaklings byggir dómari á lögum og þeim gögnum og atvikum sem hann metur nægileg. Einstaklingur getur haft af því brýna persónulega hagsmuni að ekki sé fjallað um þá opinberlega, hvorki á Alþingi né annars staðar, að mál hafi verið þannig vaxin að dómari hafi talið nauðsynlegt að heimila hjá honum hlerun. Flestir sjá það í hendi sér að ótækt er að yfirvöld hafi frumkvæði að því að greina opinberlega frá nöfnum þeirra sem koma þar við sögu. Þetta hljóta flestir að skilja, ekki síst þeir sem undanfarið hafa tekið þátt í hleranaumræðu af sérstakri umhyggju fyrir einkalífsvernd þeirra manna sem við sögu komu á kaldastríðsárunum og sættu hlerun á einum eða öðrum tíma.

Forseti. Hér hefur gerst alvarlegur atburður. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur neitað að svara fyrirspurn hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Dómsmálaráðherra skýtur sér á bak við að nefnd sé að störfum og þar kunni svonefndir einkalífshagsmunir að stangast á við almannahagsmuni. Þegar um er að ræða að stjórnvöld láti hlera síma alþingismanna fyrir sakir eða fyrir verknað eða ætlaðan verknað sem er af pólitísku tagi og ekki á sviði venjulegra sakamála er ekki um neina slíka einkalífshagsmuni að ræða. Allir þeir hagsmunir sem þar koma við sögu eru almannahagsmunir og dómsmálaráðherra þarf alveg sérstaklega að skýra það fyrir okkur í því embætti sem hann situr hvernig í ósköpunum stendur á því að hann hylmir yfir með lögreglunni og fyrri dómsmálaráðherrum í þessu efni og neitar að svara fyrirspurnum sem bornar eru fram á þinglegum forsendum.

Virðulegi forseti. Það hlýtur að stappa nærri pólitísku hneyksli að hæstv. dómsmálaráðherra skuli hlaupa í skjól fræðimanna og skirrast við að upplýsa hverjir voru beittir pólitískum njósnum fyrr á árum. Að sjálfsögðu er um að ræða brýna almannahagsmuni. Uppljóstað hefur verið að menn eins og Ragnar Arnalds og fleiri urðu fyrir pólitískum hlerunum á sínum tíma, pólitískum njósnum á þeim forsendum og engum öðrum. Það er mjög dapurlegt og mjög varhugavert að hæstv. dómsmálaráðherra skuli ekki svara þeirri fyrirspurn sem hér kemur fram og ljóstra þar með upp hvernig þessum málum var háttað. Í því felst engin einkalífsvernd. Að sjálfsögðu ekki. Það voru grófar pólitískar njósnir um þessa alþingismenn af hálfu íslenskra stjórnvalda og að sjálfsögðu á að upplýsa um það fullkomlega, gera hreint fyrir þeim dyrum og ljúka þessu leiðinlega og dapurlega máli í eitt skipti fyrir öll með því að gera þær upplýsingar opinberar.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja eins og er að mér finnst þetta afar alvarlegt mál sem hér kemur upp. Hæstv. ráðherra neitar að upplýsa mál sem hann er spurður um. Hann ber við að hann vilji hafa nafnleynd á þeim sem urðu fyrir hlerunum. Hann upplýsir ekki heldur hvers lags mál þetta voru án þess að nefna þá nöfn sem hann hefði líka getað gert. Hann hefði getað valið þá leið. Hér hefur því verið haldið fram að þingmenn sem hafa sætt hlerunum hafi verið grunaðir um saknæmt athæfi og hæstv. dómsmálaráðherra telur ekki vera sitt hlutverk að upplýsa hvað hafi verið á ferðinni. Þetta er gersamlega óþolandi og þingmenn geta í sjálfu sér ekki þolað það að svona hlutir séu óupplýstir. Krafan um að öll þessi mál verði dregin fram hlýtur að verða að fá uppfyllingu í sölum Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég held að þetta mál einkennist af upphlaupi og löngun til að komast í fréttir fjölmiðla. Hæstv. dómsmálaráðherra vísar til þess að á sínum tíma, fyrir fáeinum vikum, náðist mikil og breið pólitísk samstaða um að setja þetta mál í ákveðin farveg. Það hlaut flýtimeðferð í þinginu og hæstv. dómsmálaráðherra hefur ítrekað lýst þeirri skoðun sinni sem ráðherra og væntanlega sinni persónulegu skoðun að í þessu máli eigi öll gögn að koma upp á yfirborðið og ekki eigi að leyna neinu. Það kann hins vegar að vera að einhverjum muni finnast þær upplýsingar óþægilegar þegar það gerist. En að halda því fram að það sé óeðlileg aðferð af hálfu dómsmálaráðherra að vísa til þeirrar meðferðar sem þingið ákvað, er ekki rétt.

Virðulegi forseti. Mér er nú eiginlega alveg lokið eftir þessa framgöngu hæstv. dómsmálaráðherra. Hann hefur manna lengst gengið fram í því að rökstyðja hlerun á símum alþingismanna með því að þeir hafi sætt eða tengst rannsókn á sakamáli. Hann neitar að upplýsa hvaða mál það voru. Hann neitar að upplýsa Alþingi um hvaða menn sættu þeim rannsóknum og hlerunum. Ég veit ekki alveg, virðulegi forseti, hvernig hæstv. dómsmálaráðherra vill skilja við málið. Eiga menn að sitja undir ávirðingum og dylgjum ráðherrans sem situr á upplýsingum og neitar að láta þær af hendi? Það er ekki endilega löngun til að komast í fjölmiðla að vilja fá þær upplýsingar, virðulegi forseti. Mér finnst það vera hálfgerður uppskafningsháttur að bera því við og þeir sem gera það ættu að temja sér meiri háttvísi í sölum Alþingis og meiri virðingu fyrir stöðu þess gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég held, virðulegi forseti, að menn þurfi að taka þetta mál mjög alvarlegum tökum. Það getur ekki gengið til lengdar að Alþingi láti það yfir sig ganga að dómsmálaráðherra ríkisstjórnar beiti sér fyrir því að hlífa þeim sem gerðu rangt í þessu máli. Þeir sem gerðu rangt voru þeir sem létu hlera, ekki hinir sem voru hleraðir. Það á að vera skylda hæstv. ráðherra að upplýsa það þannig að þeir sem sátu undir sök verði hreinsaðir en ekki að viðhalda röngum sakargiftum.

Virðulegi forseti. Ég tel að málið hafi verið tekið mjög alvarlegum tökum af hv. Alþingi með því að samþykkja sérstaka ályktun um málið og hvernig það skuli upplýst og síðan líka að veita þeirri nefnd sem var skipuð á grundvelli þeirrar ályktunar sérstakt umboð með sérstökum lögum. Ég tel því að ekkert vanti upp á að Alþingi hafi tekið þetta föstum tökum. Ég hef stutt þær tillögur allar og legg til að þingmenn fari eftir eigin samþykktum um þessi mál og bíði þeirrar niðurstöðu sem þær rannsóknir munu leiða til. Ég vil einnig taka fram að talað er um og menn gefa sér að heimild dómara til lögreglu um að beita símhlerunum jafngildi því að símar hafi verið hleraðir. Það liggur ekkert fyrir um það. Þess vegna er þessi fyrirspurn þannig úr garði gerð að það er ekki á neins valdi í raun að svara henni því heimild til hlerunar jafngildir ekki því að sími sé hleraður. Það vita allir sem að þessum málum koma og vilja ræða þau á raunsæjan og sanngjarnan hátt. Menn verða að líta til þess. Það er líka staðreynd sem ekki verður litið fram hjá að samkvæmt gildandi lögum úrskurða dómarar ekki um heimild til lögreglunnar til hlerana nema þeir telji að það séu nægileg atvik vegna saknæmra mála að úrskurða á þann veg. Þær staðreyndir liggja allar fyrir og verða þingmenn að hafa þær í huga þegar málið er rætt en ekki eitthvert upphlaup eða auglýsingamennsku fyrir fjölmiðla.

Virðulegi forseti. Það spurðist í síðasta mánuði að Týr, skip Landhelgisgæslunnar, hefði komið úr klössun í Póllandi þannig breytt að í stað þess sem áður var að á bógi skipsins stóð báðum megin stórum stöfum „Landhelgisgæslan“ stóð nú aðeins stórum skýrum stöfum „Coast Guard“. Eins og menn geta ímyndað sér urðu menn dálítið hissa þegar þessi sjón blasti við á íslensku varðskipi sem sker sig úr öðrum skipum, bæði fyrir Íslendinga og aðra vegna þess að það er sérstakt á lit og lögun og er með sýnilegum búnaði, þyrlupalli og fallbyssu, að varla hefur verið talin ástæða til að merkja það erlendu tungumáli. Reyndar hef ég ekki dæmi þess að erlendar þjóðir merki varðskip sín á öðru máli en sínu eigin. Mér finnst því full ástæða til að fá skýringar á þessari breytingu og spyr dómsmálaráðherra: 1. Hvers vegna er varðskipið Týr merkt „Coast Guard“ á báðum síðum skipsins í stað „Landhelgisgæslan“ eftir nýlegar endurbætur á skipinu í Póllandi? Ég vil þó bæta því við að þegar þessi fyrirspurn átti að ræðast fyrir hálfum mánuð, sem ekki varð svo úr, frétti ég að þann dag hefði verið málað yfir þennan ósóma á skipinu en engu að síður er ástæða til að fá skýringar ráðherra á þessu. 2. Verða önnur varðskip Landhelgisgæslunnar merkt á ensku í stað íslensku eins og verið hefur? 3. Verða tæki og búnaður löggæslunnar, svo sem lögreglubílar og lögreglustöðvar, framvegis merkt á ensku en ekki íslensku?

Virðulegi forseti. Spurt er: „Hvers vegna er varðskipið Týr merkt „Coast Guard“ á báðum síðum skipsins í stað „Landhelgisgæslan“ eftir nýlegar endurbætur á skipinu í Póllandi?“ Þetta var gert í Póllandi eins og fram hefur komið en hefur nú verið afmáð af skipinu og verður væntanlega merkt bæði með íslensku og ensku heiti Landhelgisgæslunnar, eins og tíðkast víða um heim til að þau skip séu auðþekkjanleg, bæði fyrir þá sem kunna tungumál viðkomandi ríkis og einnig hinn erlenda aðila sem slík skip eiga óhjákvæmilega samskipti við. „Verða önnur varðskip Landhelgisgæslunnar merkt á ensku í stað íslensku eins og verið hefur?“ Ef þetta verður útfært þannig að merkt verður bæði á íslensku og ensku, þá verður það væntanlega látið gilda um öll skip gæslunnar. „Verða tæki og búnaður löggæslunnar, svo sem lögreglubílar og lögreglustöðvar, framvegis merkt á ensku en ekki íslensku?“ Það verður ekki farið að merkja lögreglubíla á ensku. Sumar lögreglustöðvar hafa nú þegar í dag heiti sitt á ensku. Ég tel líklegt að á nýjum búningum lögreglumanna muni einnig koma fram enska orðið „police“ til að það liggi ljóst fyrir hverjir eru þar á ferð.

Forseti. Það er ánægjulegt að þessi enska áletrun ein saman á skipinu Tý skuli hafa verið máð út og ætlanir uppi um aðra áletrun á því skipi og öðrum. Svo má spyrja sig að því hvort enska sé eina málið sem talað er utan landhelgi Íslands. Ég hygg að það séu reyndar fleiri tungumál. En aðallega vekur þetta mál athygli á því að við erum ekki með neins konar leiðbeinandi reglur, lög eða annað um notkun tungumála á Íslandi í stjórnsýslunni og víðar á opinberum vettvangi og rétt að minna á mál sem ég flutti með ýmsum góðum mönnum öðrum, m.a. hv. þm. Hjálmari Árnasyni, um að athuga réttarstöðu í íslensku og athuga hvort ætti að gera hana að opinberu tungumáli á Íslandi og hver væri þá staða annarra mála.

Hæstv. forseti. Ég held að það sem skipti mestu máli í þessari umræðu sé að búið er að gera endurbætur á þessu ágæta varðskipi og við skulum þakka fyrir það sem vel er gert. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur staðið vel að málefnum Landhelgisgæslunnar og lögreglunnar eins og fram hefur komið á fjölmörgum sviðum. Ég vil hins vegar þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Það skiptir máli að við höldum vöku okkar gagnvart íslenskri tungu. Það er vel að þessi merking hafi verið afmáð af síðum skipsins en við þurfum að halda vöku okkar hvað þetta varðar. Það getur svo sem verið áhorfsmál hvort merkja eigi varðskipin á ensku einnig en það hlýtur að vera grundvallaratriði að varðskip okkar séu merkt á íslensku.

Hæstv. forseti. Einhverju sinni var ég á ferð í Tævan þar sem merkingar eru fyrst og fremst á mandarín, tungumáli sem útlenski gesturinn ég og ferðafélagar mínir skildu lítið í. Mikið óskaplega vorum við hins vegar ánægð þegar við sáum undirmerkingar á ensku þannig að við gátum aðeins komist áfram. Ég tel að þetta mál snúist að nokkru leyti um það og umræðu um það hvernig við erum komin inn í alþjóðlegt samfélag. Við þurfum líka að velta í þessu samhengi upp landhelgisgæsluhlutverki lögreglu. Ef ég man rétt er bæði á Seyðisfirði sem og á Keflavíkurflugvelli lögreglustöð merkt á íslensku en líka með ensku. Hvers vegna? Vegna þess að þeim er ætlað að þjóna Íslendingum fyrst og fremst en líka þeim erlendu gestum sem hér kunna að vera á ferð. Undirstaðan er, eins og hér hefur komið fram í umræðunni, auðvitað sú að íslenska er þjóðtunga okkar og á að vera það. Hún hlýtur alltaf að vera hornsteinninn en við þurfum líka að hafa í huga að við erum í alþjóðlegu samfélagi.

Frú forseti. Ég minni á þá umræðu sem var hér þegar ákveðið var að senda varðskipið til Póllands til viðgerðar í staðinn fyrir að gera við það og endurnýja það á Akureyri eins og hefði verið miklu skynsamlegra.  Mér finnst nú, þrátt fyrir þau mistök að senda varðskipið til Póllands í viðgerð og til tjóns fyrir íslenskan skipasmíðaiðnað, alveg lágmark að hæstv. dómsmálaráðherra beiti sér fyrir því að skipin séu líka merkt á íslensku. Mér finnst það alveg lágmark og það ætti ekki einu sinni að þurfa að ræða það þrátt fyrir þennan alþjóðlega hervæðingaráhuga sem dómsmálaráðherra er stundum sakaður um, kannski að ósekju.

Hæstv. forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að ekki alls fyrir löngu, þá með tiltölulega skyndilegri ákvörðun, fór varnarliðið frá Íslandi. Það hafði miklar breytingar í för með sér. Í sjálfu sér kom ákvörðunin ekki á óvart en samt gerðist hún líklega hraðar og fyrr en menn höfðu ætlað og varð að nokkru leyti höll fyrir okkur sem þjóð. Hún skapaði nokkur vandamál, þessi skyndilega ákvörðun og þetta skyndilega brotthvarf. Það skapaði ákveðin vandamál fyrir samfélagið á Suðurnesjum því að það hlýtur að hafa samfélagsleg áhrif ef milli 800 og 900 manns missa skyndilega vinnuna. Það urðu áhrif fyrir byggðarlagið í heild sinni en ekki síður hafði það mikil áhrif almennt á varnarstefnu okkar Íslendinga sem auðvitað er útgangspunkturinn í allri umræðu um varnarliðið. En þessi breyting, eins og allar aðrar breytingar, felur auðvitað í sér tækifæri, tækifæri fyrir okkur sem þjóð, tækifæri fyrir svæðið. Meðal annars má segja að það hafi skapað ný tækifæri fyrir Landhelgisgæsluna. Með brotthvarfi varnarliðsins má segja að Landhelgisgæslan hafi fengið verulega aukið vægi og veigameira hlutverk en hún hafði áður. Það er ákveðið tækifæri fyrir það ágæta starfsfólk sem þar er og tækifæri fyrir okkur að efla sjálfstæði í varnarstarfi okkar. Hvað varðar byggðarlög á Suðurnesjum opnast þar að sjálfsögðu tækifæri vegna þess að varnarliðið skilur eftir mannvirki, tugi þúsunda fermetra af mannvirkjum sem flest eru núna í eigu íslenska ríkisins. Hins vegar á eftir að finna hlutverk fyrir þessi mannvirki en þau hljóta að skapa tækifæri. Ég nefndi það hér að Landhelgisgæslan hefði fengið nýtt hlutverk. Sannarlega hefur hún fengið mikið vægi og ég lýsi sérstakri ánægju með það hvernig hæstv. dómsmálaráðherra hefur haldið utan um þau mál. Ég lýsi líka ánægju með það að við höfum þegar ýmist tekið á leigu eða fjárfest í kaupum á þyrlum, nýju varðskipi og þar fram eftir götunum. Við höfum sem sagt búið okkur undir þessa auknu ábyrgð og hið nýja hlutverk Landhelgisgæslunnar. Það er meira og það er betra en það var. Þá kemur stóra spurningin sem er kannski kjarninn í því sem ég vildi beina til hæstv. ráðherra: Hvar á að vista Landhelgisgæsluna í þessu nýja hlutverki? Það eru nýjar þyrlur og nýtt varðskip í ljósi vaxandi umferðar á hafinu í kringum okkur. Umræðan hefur snúist um Reykjavíkurflugvöll og Reykjavík sem höfuðstöðvar Landhelgisgæslunnar þar sem hún hefur verið. Ég vil sérstaklega nefna Reykjavíkurflugvöll því að framtíð hans er í óvissu eins og við þekkjum úr umræðunni, bæði hér og í borgarstjórn. Framtíð Reykjavíkurflugvallar er óljós. Það liggur líka fyrir að sá húsnæðiskostur sem Landhelgisgæslan hefur á Reykjavíkurflugvelli er ekki í stakk búinn til að taka við vaxandi umferð, getum við sagt, og þess vegna hljótum við að skoða aðra möguleika í hinni ört vaxandi landhelgisgæslu. Spurningar mínar til hæstv. ráðherra lúta einmitt að því hvort ekki komi til greina að færa starfsemi Landhelgisgæslunnar til Suðurnesja. Ég vil færa fyrir því nokkur rök. Þar er húsnæði til staðar og ég nefni sérstaklega svokallaða byggingu 831 sem gæti þess vegna á morgun tekið við starfsemi Landhelgisgæslunnar, bæði skrifstofuaðstöðu og flugskýlum fyrir flugkost hennar. Ég vil líka benda á það öryggi og þann búnað sem er á Keflavíkurflugvelli sem er auðvitað meiri og vandaðri en hér. Við þurfum að standa straum af rekstri hans í dag eins og fram hefur komið. Ég bendi á það að hafnir eru til staðar á Suðurnesjum, fleiri en ein og fleiri en tvær. Ég held að vel megi færa rök fyrir því að í rauninni séu skipin í heimahöfn betur geymd á Suðurnesjum, nær vettvangi, en hér með því að sigla inn Faxaflóann. Með þessu er hins vegar ekki endilega verið að tala um að færa upplýsingamiðstöðina sem er í Skógarhlíð á Suðurnesin. Hún getur að sjálfsögðu verið þar með þeirri uppbyggingu sem þar hefur átt sér stað. Þess vegna beini ég þeim spurningum til hæstv. ráðherra hvort það komi til greina að flytja starfsemi Gæslunnar að hluta til eða öllu leyti til Suðurnesja, hvort það komi til greina að nota byggingu 831 undir starfsemi flugvéla- og þyrlusveita, hvort ráðherrann telji að hafnir á Suðurnesjum geti þjónað sem heimahöfn varðskipanna og hvort hann telji að nýta megi byggingu 831 á Keflavíkurflugvelli undir starfsemi Landhelgisgæslunnar í víðari skilningi.

Virðulegur forseti. Varðandi þær spurningar sem fram komu í máli hv. ræðumanns - ég þakka honum fyrir að vekja máls á þessu hér í þingsalnum - er það svo að þegar litið er á þetta skýli sem hann nefnir skýli nr. 831 er alveg ljóst að það hentar að sjálfsögðu fyrir Landhelgisgæsluna. Þar er góð aðstaða og sá búnaður sem þar er er til fyrirmyndar og mundi nýtast Gæslunni vel. Hins vegar eru miklar breytingar hjá Landhelgisgæslunni eins og hv. þingmaður vék að. Við samþykktum ný lög fyrir Gæsluna 2. júní sl. Það er verið að endurnýja þyrlukostinn. Það er unnið að því að koma Gæslunni fyrir í Skógarhlíð þangað sem hún flutti í lok síðasta árs. Samstarfið þar hefur skilað Gæslunni ómældum árangri og einnig öllum þeim samstarfsaðilum sem þar vinna að viðbragðs- og neyðarþjónustu þannig að þegar ég horfi til Gæslunnar tel ég að þessir þættir séu aðalatriðið um þessar mundir. Þegar ég lít á hina ytri umgjörð fyrir starfsemi Gæslunnar, þ.e. að hrinda lögunum í framkvæmd, er aðalatriðið að sjá til þess að Gæslan verði virkur þátttakandi í björgunarmiðstöðinni og því starfi sem unnið er í Skógarhlíð og tryggja síðan að hún ráði yfir nauðsynlegum tækjabúnaði til að ná þeim árangri sem við viljum að Gæslan nái. Þar hefur höfuðáhersla verið lögð á útvegun þyrlna á undanförnum mánuðum. Okkur hefur tekist að ná samningum um þyrlur sem munu nýtast okkur hér og brúa bilið þangað til við kaupum nýjar þyrlur. Þetta hafa verið höfuðviðfangsefni hjá mér og ég veit það líka að hjá Gæslunni hefur það verið höfuðviðfangsefnið að endurskipuleggja sig og sérstaklega flugdeildina og halda þannig á málum við flugreksturinn að ekki verði neitt rof í þeirri öryggisgæslu sem við viljum að Landhelgisgæslan geti sinnt. Varðandi síðan stækkun flugflota Gæslunnar er nú verið að þjálfa upp nýjar áhafnir. Það mun taka nokkur ár samkvæmt þeim alþjóðlegu kröfum sem gilda um starfsemi af því tagi sem Gæslan sinnir. Það eru þessar áherslur, að þjálfa upp starfsfólk og koma þessu í þetta horf, sem eru höfuðatriðin núna. Ég hef ekki sett það í sjálfu sér sem neitt forgangsmál varðandi Landhelgisgæsluna að flytja starfsemi hennar frá Reykjavíkurflugvelli eða brjóta hana þannig upp að hún verði á fleiri stöðum á landinu. Ég tel að það sé seinni tíma mál þegar búið verður að koma þessu þannig fyrir að við séum komin í það örugga horf með starfsemi Gæslunnar sem við teljum að þurfi að vera. Það er að sjálfsögðu ekki útilokað að flytja starfsemi flugdeildar Gæslunnar á Keflavíkurflugvöll. Það mundi hins vegar kalla á breytt vaktafyrirkomulag. Flugdeild yrði ekki lengur rekin með bakvöktum, heldur yrði að fjölga starfsmönnum enn og breyta útkallskerfi Gæslunnar og öðrum slíkum þáttum. Það er stærra mál að velta þessum málum fyrir sér en bara að líta á góðan stað eins og þetta skýli 831. Síðan er líka nokkur óvissa eins og kom fram í máli hv. þingmanns um framtíðina á Reykjavíkurflugvelli. Það er augljóst að það er nú þegar nauðsynlegt að stækka skrifstofuaðstöðu Landhelgisgæslunnar á Reykjavíkurflugvelli vegna fjölgunar á starfsfólki og fjölgunar á þeim þyrlum sem Gæslan rekur. Við höfum ekki enn þá náð samkomulagi við Flugmálastjórn um það hvernig að þessu verði staðið. Það hafa farið fram viðræður um þetta og við viljum helst að þeir samningar sem við gerum við flugmálayfirvöldin um þetta gildi til tiltölulega skamms tíma og síðan verði hugað að framtíðinni þegar búið er að fara í gegnum alla þá þætti sem ég nefndi hér og við setjum sem forgangsmál þegar litið er til þróunar Landhelgisgæslunnar. Fari svo að það verði þrengt þannig að starfsvettvangi Gæslunnar á Reykjavíkurflugvelli að hún hafi ekki rými til að starfa þar liggur í augum uppi að það verður að flytja flugdeildina annað. Þá er Keflavíkurflugvöllur að sjálfsögðu og sú aðstaða sem þar er fyrsti kostur sem menn hljóta að velta fyrir sér.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt mál að horfa til allra átta þegar rætt er um hvernig eigi að nýta þau miklu tækifæri sem felast í yfirgefnu varnarsvæðinu. Þar eru mikil mannvirki og í þeim mannvirkjum felast mikil tækifæri, það er engin spurning, og það þarf að bregðast hratt við og finna mannvirkjunum og svæðinu hlutverk. Ég held að í sjálfu sér sé ástæða til að fagna því að hæstv. dómsmálaráðherra útilokar það ekki að a.m.k. hluti starfsemi Landhelgisgæslunnar verði fluttur þangað suður eftir. Ég held að það komi vel til greina að vista þá starfsemi að stórum hluta þar suður frá. Það er vel staðsett, lega landsins strikar undir það auk þeirra miklu tækifæra sem felast í varnarsvæðinu sem ég nefndi hérna áðan. Auk þess mætti vel hugsa sér ýmiss konar öryggistengda starfsemi, öryggisskóla þar sem öryggismálum almennt væri fyrir komið, brunavörnum, löggæslu og landhelgismálum, íslensk öryggismál í það heila. Svæðið hentar ákaflega vel fyrir slíka starfsemi þannig að ég fagna þeirri umræðu sem á sér stað í dag og þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir að taka hana hér upp. Hún bendir á brýna kosti, góða kosti til að nýta svæðið vel og vandlega fyrir mjög heppilega almannaþjónustu sem ætti svo sannarlega heima þar. Það er ekki flutningur flutninganna vegna, heldur af því að það hentar vel að nýta mannvirkin, svæðið liggur þannig fyrir að miðstöð öryggismála á þar svo sannarlega heima. Auk þess værum við að sjálfsögðu að bregðast við þeirri stöðu sem kom upp suður frá þegar varnarliðið fór, störfum fækkar verulega og dregst saman í samfélaginu. Það eru mörg sjónarmið sem þar koma saman. Við eigum að nýta sóknarfærin sem felast í yfirgefnu varnarsvæðinu. Miðstöð öryggismála og Landhelgisgæslan eru meðal þeirra hluta sem við eigum að skoða vel og vandlega og útiloka ekkert í því samhengi. Það var ágætt að heyra að hæstv. ráðherrann útilokaði ekkert fyrir fram í þessu samhengi.

Frú forseti. Það er auðvitað ljóst að stórt verkefni bíður okkar, að finna not fyrir þá aðstöðu og mannvirki sem losna nú á Keflavíkurflugvelli og færast yfir til borgaralegra nota. Eitt af því sem menn hafa að sjálfsögðu horft mjög á er ýmiss konar flugtengd starfsemi, það liggur að mörgu leyti beint við að líta til slíkra þátta. Þar af leiðandi er ekki nema eðlilegt að menn velti fyrir sér a.m.k. flugrekstrarþætti Landhelgisgæslunnar í þeim efnum eða starfseminni í heild sinni. Það er náttúrlega fleira sem þarf að gerast og er að gerast samtímis, þ.e. sú endurskipulagning á starfsemi Landhelgisgæslunnar og efling björgunarstarfseminnar sem er bráðnauðsynleg og verið er að vinna að, m.a. með fjölgun þyrlna. Þá þarf náttúrlega að horfa til fleira en bara húsakosts, það þarf að horfa til verkefnisins sem er björgunarverkefnin sjálf og aðstæður í þeim efnum. Ég minni á í því sambandi að það hefur lengi verið krafa íbúa fyrir norðan og austan land og sjómanna sem sækja sjó á því svæði og reyndar hvar sem er að a.m.k. yfir vetrartímann verði staðsettar þyrlur norðan hálendisins, af augljósum ástæðum. Þess vegna hlýtur að þurfa að horfa til allra þessara þátta þegar starfsemi Landhelgisgæslunnar verður endurskipulögð. Ég hef reyndar lengi velt fyrir mér hvers vegna skipareksturinn er endilega staðsettur í Reykjavík. Það er ekki starfsemi sem liggur beint við að hafa inni við botn Faxaflóans. Af hverju er ekki einmitt skipaútgerðin frá einhverri góðri höfn úti við ströndina, á Suðurnesjum, í Vestmannaeyjum, á Akureyri, Ísafirði eða einhverjum slíkum stað, eða dreift á þessar slóðir? Ég held að miðsækniáráttan hafi haft fullmikil völd í þessum efnum. Varðandi flugrekstrarþáttinn aftur verða náttúrlega ekki teknar neinar skyndiákvarðanir í þeim efnum. Það verður að hafa starfsmenn Landhelgisgæslunnar í huga eins og þeir eru um þessar mundir og búseta þeirra. En ég held að það sé hyggilegt 

Frú forseti. Hér er hreyft mikilvægu máli sem við í Frjálslynda flokknum höfum verið opnir fyrir. Við fluttum m.a. þingsályktunartillögu, þ.e. Grétar Mar Jónsson varaþingmaður var meðflutningsmaður á þingsályktunartillögu hv. þm. Hjálmars Árnasonar, fyrir þremur árum um að skoða kosti þess að flytja höfuðstöðvarnar til Suðurnesja. Mér finnst tímabært að menn velti þessu fyrir sér núna með breyttri skipan mála hjá Landhelgisgæslunni. Við eigum að velta fyrir okkur hvort það eigi að gera það samhliða því breytta hlutverki sem Gæslan hefur. Það komu tvær umsagnir um þessa þingsályktunartillögu. Önnur var mjög jákvæð, sem von var, frá sveitarfélögum á Suðurnesjum en hin var nokkuð varfærin frá Landhelgisgæslunni. Hún var þó opin fyrir því að skoðaðir yrðu kostir og gallar þess að flytja höfuðstöðvarnar. Mér finnst að það eigi skilyrðislaust að fara í þá vinnu. Það liggur fyrir að þarna eru ónýtt hafnarmannvirki sem eru að vísu víða um land vegna þess að fiskveiðistefna stjórnarflokkanna hefur orðið til þess að hafnarmannvirki víða eru lítt notuð. Það hefur orðið algjör eyðing á fiskveiðiflota landsmanna á umliðnum árum vegna þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur rekið gegn landsbyggðinni, vil ég segja. Síðan eru það flugskýli sem varnarliðið skildi eftir þannig að tækifæri og breyttar aðstæður reka menn vissulega til þess að skoða þessa hluti með opnum huga. Það gerum við í Frjálslynda flokknum.

Hæstv. forseti. Hér fer fram mikilvæg umræða um framtíðina og það er auðvitað ljóst að við, margir Íslendingar sem höfum verið þeirrar skoðunar að herlaust Ísland á friðartímum væri öruggt og mikilvægt mál, stöndum nú, óvænt kannski, frammi fyrir nýrri staðreynd. Í því liggja tækifærin. Það hefur auðvitað gerst að framkoma Bush-stjórnarinnar og Bandaríkjamanna eftir áratuga samstarf var harkaleg gagnvart vinaþjóð, að nánast skella hurðum og fara með allt sitt hafurtask. Það þýðir samt ekki að harma það en vissulega mun það hafa áhrif á samskipti og trúnað og traust milli þessara tveggja vinaþjóða. Stóra verkefnið er að vinna úr þeim málum sem hér hafa verið rædd. Ég þakka fyrir það að dómsmálaráðherra hefur rætt um að Lögregluskólinn eigi jafnvel að fara á Suðurnesin. Ég tel að Landhelgisgæslan, og þess vegna ríkislögreglustjórinn, mundi sóma sér þar. Öryggi Íslands á mikið undir því að varnir okkar verði traustar og trúverðugar. Forstofa Íslands stendur í Keflavík og þaðan verður Ísland varið. Þess vegna tel ég að við þurfum að byggja þessa þætti þar upp. Það á að mínu mati að staðsetja miðstöð alls eftirlits með land- og lofthelgi Íslands á Keflavíkurflugvelli, svo og miðstöð alls björgunarstarfs. Öll aðstaða er þar fyrir hendi, bæði hvað varðar flug- og hafnarmannvirki, en herinn hafði komið upp miklu af mannvirkjum sem við þekkjum og standa þau nú auð og eru í góðu ástandi. Í þessu liggja stór tækifæri til að endurskipuleggja varnir og öryggismál Íslands út frá þessari aðstöðu og í það eigum 

Hæstv. forseti. Það er mikilvægt í þessu sambandi að átta sig á því að hlutverk Landhelgisgæslunnar í þeirri breyttu mynd sem við stöndum frammi fyrir í dag verður meira og mikilvægara en við höfum séð fram að þessu. Það er ljóst að Landhelgisgæslan kemur til með að taka að sér fleiri og stærri verkefni en til þessa og það er líka ljóst að þingmenn og stjórnvöld verða að bregðast við því með margvíslegum hætti. Ríkisstjórnin hefur gert það á mörgum sviðum og hæstv. dómsmálaráðherra hefur haft forgöngu um það að lagaumhverfi Landhelgisgæslunnar hefur verið breytt. Við gengum frá því núna á síðasta vori að samþykkja ný lög um Gæsluna sem munu skapa henni möguleika á því að takast á við nýtt og aukið hlutverk. Líka hefur verið gerður reki að því að leysa úr brýnni þörf fyrir nýjan og aukinn tækjakost og það er mikilvægt að þingmenn standi saman í því að fylgja því eftir. Varðandi staðsetningu starfsemi Gæslunnar, annaðhvort að öllu leyti eða hluta, finnst mér lykilatriðið að tekið verði tillit til þeirra þarfa sem Gæslan hefur í því sambandi, hvernig hún getur á sem hagkvæmastan og skynsamlegastan hátt rækt hlutverk sitt við þessar nýju og breyttu aðstæður. Ég get tekið undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað og sagt það nauðsynlegt að skoða kosti suður með sjó í því sambandi. Ég er hins vegar ekki tilbúinn til þess að taka afdráttarlaust afstöðu til þess, heldur verðum við að sjálfsögðu að taka tillit til þeirra verkefna sem um er að ræða og velja þá hagkvæmustu kosti og skynsamlegustu miðað við verkefnið sem þarf að sinna.

Frú forseti. Það var í sjálfu sér fagnaðarefni að herinn skyldi fara úr landi þrátt fyrir að ríkisstjórnarflokkarnir báðir, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, hafi grátbeðið hann að vera kyrran. Hins vegar eru bæði möguleikar og tækifæri og skyldur sem geta falist í því að herinn er farinn og við hér getum axlað á eigin ábyrgð rekstur mannvirkja á Keflavíkurflugvelli sem tilheyra gömlu herstöðinni. Ég hef t.d. velt því alvarlega fyrir mér hvort ekki ætti að setja upp þarna alþjóðlega eftirlitsstöð með siglingum um Norður-Atlantshafið. Það eru gríðarlegar siglingar með alls konar varning, efni og vörur, sem lítið eftirlit er með. Einnig gæti verið hér staðsett alþjóðleg björgunarmiðstöð, einmitt til þess að sinna flugi og umferð, hvort sem er á lofti eða legi, og þar í gæti legið möguleiki. Ég vil þó sérstaklega vekja athygli hér á fjárhagsstöðu Landhelgisgæslunnar sem hefur nokkur undanfarin ár þurft að berjast við mikinn halla og rekstrarvanda sem ekki hefur verið tekið á. Mig minnir að rekstrarhallinn eða skuldin hafi um síðustu áramót verið tæplega 170 millj. kr. Engar úrbætur eru á leiðinni í gegnum fjárlög hvað það varðar. Þó að verið sé að setja fjármagn í kaup og leigu á þyrlum og þess háttar er rekstrarvandi Landhelgisgæslunnar áfram óleystur. Ég tel, þó að ekki sé nema í 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, sem og þeim þingmönnum sem hér lögðu orð í belg. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. ráðherra skuli hafa með faglegum hætti lýst þeim möguleikum að Suðurnesin taki að verulegu leyti, hugsanlega, við starfsemi Landhelgisgæslunnar. Ég vara jafnframt við því að lagt verði í fjárfestingar og stofnkostnað á Reykjavíkurflugvelli vegna þeirrar stækkunar sem augljós hefur orðið hjá Landhelgisgæslunni. Vegna þessarar stækkunar, eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra, þarf að stækka skrifstofuhúsnæðið og skýli fyrir flugkostinn. Ég teldi óskynsamlegt að leggja út í slíka fjárfestingu núna, ekki síst í ljósi þess að aðstaða er til staðar, eins og ég nefndi áðan, í skýli 831 á Keflavíkurflugvelli. Þetta er glæsilegt skýli sem ekki einungis getur tekið við hinum vaxandi flugkosti Landhelgisgæslunnar, heldur er þar mjög góð aðstaða fyrir skrifstofuhald Landhelgisgæslunnar. Þess vegna hvet ég til þess að sá kostur verði skoðaður nú þegar. Ég vek líka athygli á því að 800–900 manns misstu snögglega atvinnu sína á Suðurnesjum og ég gæti ímyndað mér að annars staðar hefði heyrst hljóð úr horni. Það hefur gengið nokkuð átakalítið fyrir sig hvað Suðurnesin varðar, þaðan hefur ekki heyrst neitt ramakvein. Ég tel hins vegar að hæstv. ríkisstjórnin sem og þingheimur hafi ákveðnar skyldur gagnvart samfélaginu þarna vegna þeirra ótrúlega stóru breytinga sem hafa orðið og af því að fyrir því eru fagleg rök að færa strax Landhelgisgæsluna til Suðurnesja teldi 

Virðulegi forseti. Varðandi hin faglegu rök og þau sjónarmið sem þarf að hafa í huga kom það ekki fram í máli mínu að þegar ég spyr Landhelgisgæsluna um þessi mál kemur m.a. fram að fyrir liggi upplýsingar frá Veðurstofu Íslands um að skilyrði til neyðarflugs séu mun lakari á Miðnesheiði en í Reykjavík. Það eru svona þættir sem þarf líka að líta til. Ég rakti það ekki í máli mínu og minntist ekki á það að það ætti að stækka flugskýli á Reykjavíkurflugvelli. Það er skrifstofuaðstaða sem er verið að ræða um við Flugmálastjórn á Reykjavíkurflugvelli. En hvað um það, ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu og gefa þingmönnum tækifæri til að ræða þessi mál. Ég tel að forgangsverkefnin hjá Gæslunni séu önnur en að fara í þennan flutning en eins og ég sagði útiloka ég hann alls ekki. Raunar hefur dóms- og kirkjumálaráðuneytið lagt sig fram um það að vinna með yfirvöldum á Suðurnesjum. Við höfum gert þar samning um hælisleitendur, flutt útgáfu vegabréfa þangað og lagt fram hugmyndir um að Lögregluskólinn eða Löggæsluskóli Íslands verði starfræktur á Keflavíkurflugvelli. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir stuðning hans við það mál og líka við þá hugmynd sem býr þar að baki, að þar verði víðtækari þjálfunarmiðstöð fyrir þá sem sinna öryggisgæslunni. Eins og hann sagði réttilega er Keflavíkurflugvöllur sá staður sem er kannski viðkvæmastur fyrir okkur þegar litið er til öryggismálanna og við þurfum að koma þar fyrir starfsemi á vegum ríkisins sem sinnir öryggismálum. Ekkert er betur til þess fallið að mínu mati en t.d. Löggæsluskólinn með þjálfunarbúðum sínum og öðru slíku. Einnig hefur verið rætt um að við þurfum að þjálfa hér varalið og það gæti líka komið inn í þetta. Við höfum vissulega augastað á þeim möguleikum sem þarna eru, útilokum ekkert í þeim efnum og væntum góðs samstarfs við heimamenn um það.

Hæstv. forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra um öndunarvélaþjónustu við MND-sjúklinga. Eins og menn vita er MND-sjúkdómurinn mjög alvarlegur sjúkdómur sem hefur það í för með sér að vöðvar sjúklinga rýrna og sjúkdómurinn hefur yfirleitt þær afleiðingar að öndunarfæri lamast sem leiðir þá til dauða sjúklingsins. Sem betur fer er þessi sjúkdómur ekki mjög algengur og ef ég man rétt eru líklega um 5–6 sjúklingar greindir hér á hverju ári. Nýlega var haldin ráðstefna norrænu MND-samtakanna á Selfossi sem ég hafði tækifæri til að sitja og ávarpa. MND-samtökin hér á landi stóðu fyrir þeirri ráðstefnu. Það var mjög fróðlegt fyrir okkur sem erum heilbrigð að þessu leyti að fá að kynnast þar sjónarmiðum sjúklinga og nýjustu rannsóknum sem unnið er að á þessu sviði. Á þessari ráðstefnu hitti ég m.a. danskan mann að nafni Evald Krog sem er merkilegur og hefur lifað merkilegu lífi. Hann er í öndunarvél og hefur verið um nokkuð langt skeið en ferðast um með tvo aðstoðarmenn og lifir eins eðlilegu lífi og hægt er miðað við þær aðstæður að hann er bundinn við hjólastól. Öndunarvélar hafa nánast ekkert verið notaðar hér á landi í þágu MND-sjúklinga en ég tel mjög brýnt að við reynum að skoða hvort og þá að hve miklu leyti slíkar vélar geta komið MND-sjúklingum til góða. Ég er sannfærður um að slíkar vélar munu létta sjúklingum lífið hér á landi eins og erlendis og geti þess vegna hjálpað MND-sjúklingum við að njóta lífsins, hugsanlega lengt það líka nokkuð og það er ýmsu til kostandi í þeim efnum, hæstv. forseti. Ég veit satt best að segja í sjálfu sér ekki hver stefna heilbrigðisyfirvalda hér á landi er varðandi öndunarvélaþjónustu og mér er ekki kunnugt um að hún hafi verið gerð sérstaklega opinber. Hins vegar vita allir að þetta er gríðarlega mikil bót fyrir MND-sjúklinga og þess vegna tel ég brýnt að heilbrigðisyfirvöld og heilbrigðisráðuneytið vinni áfram að þessum málum og reyni, eins og ég gat um áðan, að koma til móts við MND-sjúklinga. Ég hef því lagt fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra þar sem ég spyr: Hvaða áform hefur ráðherra um öndunarvélaþjónustu við MND-sjúklinga?

Virðulegur forseti. Hv. 7. þm. Reykv. n. hefur beint til mín spurningu um hvaða áform ég hafi um öndunarvélaþjónustu við MND-sjúklinga. Öndunarvélaþjónusta fyrir MND-sjúklinga hefur verið talsvert í brennidepli umræðunnar að undanförnu. Fyrir nokkru var, eins og hér hefur komið fram, haldin norræn ráðstefna á vegum MND-félagsins þar sem þetta mál var m.a. til umræðu. Í Danmörku, Svíþjóð, Noregi og víðar hefur það verið valkostur fyrir fólk með háa taugaskaða eða framsækna taugasjúkdóma, m.a. MND, að fá stuðning af öndunarvél þegar vöðvakraftur sem þarf til að anda fer þverrandi eða er ekki til staðar. Þá sér öndunarvélin algerlega um öndun fyrir hinn fatlaða. Hingað til hefur verið boðið upp á stuðning með öndunarvél en aðeins hefur í örfáum tilvikum verið um að ræða að öndunarvélin andi að fullu fyrir einstaklinga til frambúðar. Við höfum fengið kynningu á því hvernig þetta fer fram í nágrannaríkjum okkar og m.a. hef ég átt fundi tvisvar sinnum með Evald Krog sem hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson hefur líka hitt og hann hefur rætt það við okkur hvernig þetta er gert í Danmörku. Síðustu árin hefur verið unnið að því að fara yfir stöðu þessara mála hér á landi með tilliti til þess hvort rétt sé að setja upp svipað kerfi hér og tíðkast í nágrannalöndunum, þ.e. að setja upp barkarennu og að fólk lifi við stöðugan öndunarvélastuðning. Í þessu skyni hefur Landspítali – háskólasjúkrahús unnið mjög greinargott yfirlit um líklegan fjölda þeirra sem gætu notað þjónustuna á næstu árum. Í raun er um að ræða talsvert stærri hóp en aðeins sjúklinga með MND. Í þeirri yfirferð sem ráðuneytið hefur unnið að er litið til þeirra sem hafa orðið fyrir slysum líka eða eru með framsækna taugasjúkdóma. Landspítali – háskólasjúkrahús er nú þegar með víðtæka öndunarvélaþjónustu fyrir fólk með kæfisvefn og fólk sem hefur þurft á öndunarvélastuðningi að halda af öðrum ástæðum um lengri eða skemmri tíma svo að sú þekking sem er nauðsynleg innan heilbrigðiskerfisins er að mestu leyti til staðar. Út frá þekkingarlegum forsendum erum við því ágætlega inni í því hvernig þjónustunni gæti verið háttað. Fólk sem er algerlega háð öndunarvél hefur misst mestalla hreyfigetu líkamans og er því verulega háð utanaðkomandi aðstoð í sínu daglega lífi. Þess vegna er þörf á vakt allan sólarhringinn því að ef slokknar á vélinni lifir viðkomandi ekki nema í örfáar mínútur. Sú þjónusta krefst ekki heilbrigðisstarfsmanna frekar en notkun annarra hjálpartækja. Í Danmörku er það alfarið ófaglært fólk sem sér um að manna sólarhringsvaktir í heimahúsum hjá fólki sem er háð öndunarvél. Heilbrigðisþjónustan sinnir hins vegar þeim þáttum sem gera kröfur um faglærða heilbrigðisstarfsmenn á sama hátt og gerist hjá öðrum fötluðum einstaklingum sem búa heima. Einnig sér heilbrigðisþjónustan um að þjálfa starfsmenn í meðferð vélanna í upphafi. Heilbrigðisyfirvöld hafa ásamt félagsmálayfirvöldum unnið að því að meta umfang og mögulegan vöxt þessarar þjónustu á komandi árum og hvernig deila skuli verkefnum milli þessara þjónustuþátta. Einnig er verið að huga að lagalegum þáttum málsins. Ef um er að ræða þjónustu í heimahúsi eða sambýli er ljóst að verulegur hluti af daglegri umönnun yrði á hendi félagsmálayfirvalda. Hinn faglegi stuðningur sem er nauðsynlegur svo og aðgerðir og þjálfun í tengslum við uppsetningu og umönnun sem tengist sérstaklega öndunarvélunum yrði á vegum heilbrigðiskerfisins. Þjónusta sem fer fram á sjúkrahúsum og hjúkrunarheimilum er einnig á hendi heilbrigðisyfirvalda. Það er vilji okkar að við Íslendingar búum við sambærileg réttindi og fólk í nágrannalöndum okkar. Því hljótum við að stefna að því að hið sama gildi fyrir fólk með framsækna taugasjúkdóma hér á landi eins og annars staðar á Norðurlöndunum þannig að áform mín og félagsmálaráðherra eru þau að ljúka yfirferð á þessu máli. Ég tel eðlilegt að við bjóðum upp á öndunarvélaþjónustu fyrir þennan sjúklingahóp, þ.e. þann hóp sem þarf á henni að halda og þá þarf að skoða bæði læknisfræðilegt mat og fleira sem þarf að hafa til hliðsjónar þegar meta skal þessa meðferð. Samtök MND-sjúklinga hafa unnið að þessu máli í mjög góðri samvinnu við stjórnvöld og tel ég að það samstarf hafi borið þann ávöxt að við erum komin nokkuð langt í undirbúningi þessa máls. Í stuttu máli er svar mitt það að ég tel eðlilegt að við bjóðum upp á þessa þjónustu og við erum núna að klára yfirferð yfir málið á milli ráðuneyta af því að það er alveg ljóst að bæði heilbrigðisyfirvöld og félagsmálayfirvöld þurfa að koma að þessu máli svo að þjónustunni verði vel sinnt.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að koma með þessa fyrirspurn og ráðherra fyrir svörin. Ég vil samt ítreka að eins og þjónustan er á Norðurlöndunum er, fyrir utan öndunarvélarnar, um heimaþjónustu að ræða. Tveir til þrír starfsmenn fylgja hverjum einstaklingi og það eru ekki heilbrigðisstarfsmenn heldur starfsmenn á vegum félagsþjónustunnar. Ég fagna því að koma eigi þessari þjónustu á en til þess að svo megi vera, að einstaklingar geti þá verið heima, þarf að tryggja félagsþjónustunni meira fjármagn, eyrnamerkja framlög til þessara einstaklinga þannig að það verði ekki íþyngjandi þjónusta fyrir sveitarfélögin að taka þetta að sér.

Herra forseti. Ég vil taka undir og þakka hv. fyrirspyrjanda, hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni, fyrir að taka upp þetta mikilvæga mál hér á þingi. Ég fagna sérstaklega svari hæstv. heilbrigðisráðherra Sivjar Friðleifsdóttur því að ég tek undir að þetta er mikilvægt mál og mikið framfaramál og hefur verið eitt helsta baráttumál forsvarsmanna MND-félagsins á síðustu árum. Þeir hafa svo sannarlega unnið í samvinnu við stjórnvöld um hvernig best væri að þoka þessum málum áfram. Algjör forsenda þess að okkur takist að ná fram þessum brýnu bótum á þjónustunni er að félagsmálayfirvöld og heilbrigðisyfirvöld vinni náið saman og ég heyri að það er unnið að því. Mér finnst mikilvægt að samstaða náist um málið. Það veitir manni svo sannarlega aðra sýn á lífið að kynnast forsvarsmönnum MND-félagsins og þeim ágæta manni Evald Krog sem heimsótt hefur Ísland nú í að minnsta kosti tvö skipti. Það að hafa þetta val um þjónustu og val um þær leiðir sem maður fer í lífinu skiptir höfuðmáli í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég fagna svörum ráðherra um öndunarvélaþjónustu fyrir MND-sjúklinga. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að öndunarvélaþjónusta hefur einkum verið notuð fyrir sjúklinga með kæfisvefn á vegum Landspítalans en ráðherra lýsir því nú yfir að hún sé að skoða málið. Öndunarvélaþjónusta og sú skoðun mun þá væntanlega taka til MND-sjúklinga, sjúklinga með framsækna taugasjúkdóma, ef ég hef skilið hæstv. ráðherra rétt, og svo sjúklinga sem orðið hafa fyrir slysum. Það er verið að skoða þessi mál á vegum heilbrigðisyfirvalda og félagsmálayfirvalda og ég vona að hæstv. ráðherrar heilbrigðismála og félagsmála vinni hratt og örugglega í þeim efnum vegna þess að það er mikilvægt að menn láti ekki hugsanlegan ágreining um það hver eigi að gera hvað, eða hvað eigi að vistast í hvoru ráðuneyti, verða til þess að þessu seinki um of. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir að hún teldi eðlilegt að bjóða upp á öndunarvélaþjónustu. Ég tel mjög mikilvægt að það komi skýrt fram að vilji hæstv. ráðherra stendur til þessa og ég fagna því sérstaklega ef þessi fyrirspurn mín hefur orðið til þess að hreyfa eitthvað við málinu. Ég hvet hæstv. ráðherra áfram í þessum efnum og mun standa að baki henni í þessum málum eins og öðrum. Ég vona jafnframt að aðrir hv. þingmenn á hinu háa Alþingi verði til þess að veita þessu máli stuðning.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessar jákvæðu undirtektir. Með því að spyrja hreyfa menn við málum en þeir tveir sem eiga kannski mestan hlut hér að máli, miðað við það hvað við erum komin langt í undirbúningi þess, eru Guðjón Sigurðsson, formaður MND-félagsins, og Evald Krog sem hefur komið hingað í heimsóknir til okkar. Þeir hafa rætt þessi mál við okkur, verið miklir baráttumenn og þess vegna erum við komin svona langt með undirbúninginn. Ég vil draga hérna sérstaklega fram að í samantekt Landspítalans sem hefur skoðað tölur fyrir okkur í þessu sambandi kemur fram að segja má að þegar séu tveir Íslendingar í öndunarvélameðferð. Þeir eru báðir á stofnun. Við undirbúning öndunarvélameðferðar í heimahúsum á Íslandi mætti gera ráð fyrir því að skjólstæðingarnir væru 3–4 í lok fyrsta ársins og að eftir þrjú ár væru skjólstæðingarnir orðnir 5–7. Þetta eru þær tölur sem við sjáum nú þegar að gæti verið hópurinn sem þyrfti á svona þjónustu að halda. Kostnaðarþátturinn er auðvitað atriði sem við þurfum að fara í gegnum. Það er alveg ljóst að erlendis þjónusta aðallega ófaglærðir aðilar þennan hóp vegna vélanna og það er eitthvað sem hæstv. félagsmálaráðherra er að skoða. Að sjálfsögðu skoðum við það sem undir okkur heyrir, þ.e. heilbrigðisþáttinn og þá erum við aðallega að tala um að þjálfa fólk upp gagnvart því að nota vélarnar og svo auðvitað að sinna hefðbundinni heimahjúkrun eftir því sem þarf. Ég tel þetta mál komið á góðan rekspöl og tel sjálf eðlilegt að við hefjum þessa þjónustu.

Herra forseti. Ég ber hér fram fyrirspurn varðandi hjúkrunarheimili í Mosfellsbæ. Ég tel óþarft að fara mjög nákvæmlega yfir málið enda hefur verið spurt um það nokkrum sinnum áður. Þess ber þó að geta að í rúman áratug hefur Mosfellsbær árlega sótt um leyfi til að hefjast handa við byggingu hjúkrunarheimilis í Mosfellsbæ en án árangurs. Í áætlun heilbrigðisráðuneytisins um uppbyggingu á öldrunarþjónustu 2002–2007 var gert ráð fyrir fjármunum að upphæð 100 millj. kr. í uppbyggingu hjúkrunarheimilis í Mosfellsbæ. Það hefur enn ekki gengið eftir og er óhætt að segja að Mosfellsbær sé eitt fárra sveitarfélaga á landinu sem ekki býr við tryggan aðgang að hjúkrunarrýmum fyrir aldraða og sjúka íbúa. Herra forseti. Af þessum ástæðum ber ég fram fyrirspurn. Eins og fram kom í svari ráðherra við síðustu fyrirspurn þá hreyfa menn við málum með því að spyrja. Ég spyr því, herra forseti: Hefur áætlun heilbrigðisráðuneytis um uppbyggingu öldrunarþjónustu 2002–2007 þar sem gert var ráð fyrir 100 millj. kr. í uppbyggingu hjúkrunarheimilis í Mosfellsbæ verið fylgt eftir? Ef ekki, hyggst ráðherra beita sér fyrir uppbyggingu hjúkrunarheimilis í Mosfellsbæ? Hvenær munu þá framkvæmdir hefjast og hvenær er áætlað að það taki til starfa?

Virðulegur forseti. Hv. 9. þm. Suðvest. spyr um uppbyggingu hjúkrunarheimilis í Mosfellsbæ, hvort áætlun ráðuneytisins frá árunum 2002–2007 um að veita 100 millj. kr. til þessa verkefnis hafi gengið eftir, hvort ég hyggist beita mér fyrir uppbyggingu hjúkrunarheimilis í Mosfellsbæ, hvenær framkvæmdir muni hefjast og þá hvenær áætlað sé að heimilið taki til starfa. Virðulegur forseti. Því er til að svara að í áætlunum heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins hefur verið horft til þess að í Mosfellsbæ er ekkert hjúkrunarheimili. Það er óviðunandi til lengdar fyrir svo stórt bæjarfélag. Mosfellingar hafa þó ekki verið úrræðalausir því að gott samstarf hefur verið milli bæjarfélagsins og hjúkrunarheimilisins Eirar um vistun aldraðra íbúa bæjarfélagsins sem þurft hafa á hjúkrunarvist að halda. Mosfellsbær hefur staðið ágætlega að uppbyggingu þjónustu við aldraða í bæjarfélaginu, bæði varðandi húsnæðismál, með uppbyggingu þjónustuíbúða, með heimaþjónustu fyrir aldraða og öðrum stuðningi við aldraða sem búa heima. Þá eru níu dagvistarrými í Hlaðhömrum sem einnig eru til mikils stuðnings öldruðum í heimahúsum. Virðulegi forseti. Spurt er hvort fylgt hafi verið eftir áætlun ráðuneytisins fyrir árin 2002–2007 sem gerði ráð fyrir 100 millj. kr. uppbyggingu hjúkrunarheimilis í Mosfellsbæ. Áhersla hefur verið lögð á fjölgun hjúkrunarrýma þar sem þörfin hefur verið brýnust. Brýnasta þörfin hefur m.a. verið í Reykjavík þar sem ákveðið var að byggja upp 200 rými. Þau eru að rísa á næstunni. Lögð hefur verið áhersla á hjúkrunarheimili við Suðurlandsbraut og á Lýsislóðinni. Samkvæmt niðurstöðum nefndar hæstv. forsætisráðherra, með fulltrúum stjórnvalda og aldraðra, var ákveðið að auka verulega fé til uppbyggingar nýrra hjúkrunarrýma og skiptir miklu að verja þeim fjármunum vel. Það er mat okkar að þau sveitarfélög þar sem brýnast er að sinna uppbyggingu séu Kópavogur, Mosfellsbær, Hafnarfjörður, Garðabær, Reykjanesbær, Árborg og Ísafjörður. Áætlun stjórnvalda um uppbyggingu á þessum stöðum kynnti ég nýlega opinberlega. Jafnframt hef ég átt fund með fulltrúum áðurtalinna bæjarfélaga til að ræða fyrirhugaðar framkvæmdir og ákveðið að skipa samráðshópa um framkvæmdir á hverjum stað með fulltrúum viðkomandi bæjarfélags og ráðuneyti. Samkvæmt ákvörðun minni verða byggð 20 hjúkrunarrými í Mosfellsbæ. Ég átti nýlega fund með fulltrúum sveitarstjórnar Mosfellsbæjar vegna þessa nýja hjúkrunarheimili. Gert er ráð fyrir að undirbúningur framkvæmda hefjist um mitt næsta ár og framkvæmdir hefjist síðari hluta ársins 2008. Gangi áætlanir ráðuneytisins eftir má ætla að nýtt hjúkrunarheimili í Mosfellsbæ geti tekið til starfa í lok árs 2008. Eftir að fyrirspurn hv. þingmanns var lögð fram hefur staðan gjörbreyst. Nú er búið að taka ákvörðun um byggingu nýs hjúkrunarheimilis í Mosfellsbæ. Ég tel að það hafi verið mjög brýn ákvörðun vegna þess sem koma fram í máli hv. þingmanns, að ekkert rými er innan sveitarfélagsins. Mosfellsbær hefur verið í samstarfi við Eir þannig að aldraðir Mosfellingar hafa þurft að fara út fyrir bæjarfélagið. Ég tel eðlilegt að við byggjum á nokkrum stöðum á höfuðborgarsvæðinu upp hjúkrunarrými og hjúkrunarheimili sem ekki þurfa að vera stórar byggingar með mjög mörgum rýmum. Við höfum færst frá þeirri hugmyndafræði sem ríkti á sínum tíma, að byggja mjög stórar einingar. Þá var talað um hagkvæmni í slíkum byggingum en nú hafa menn færst í átt að því að byggja víðar og byggja sums staðar minni einingar. Þarna er verið að ræða um 20 rýma einingu. Hins vegar munu gjöldin sem fara til rekstrar, þ.e. daggjöldin, taka mið af stærð heimila. Við munum borga álag á þeim heimilum sem eru minni eða lítil. Heimili með 20 manns og færri fá t.d. 6% álag á daggjöld. Þau sem eru með 40 eða færri fá 4% álag og þau sem eru 60 manna eða færri fá 2% álag. Þannig verður tekið tillit til þeirra eininga sem eru óhagkvæmari í rekstri.

Hæstv. forseti. Það sem skiptir máli við uppbyggingu hjúkrunarrýma er þetta: Í fyrsta lagi liggur fyrir að innan skamms verður hafist handa við að byggja 200 ný hjúkrunarrými í Reykjavík, 110 rými við Suðurlandsbraut og 90 rými á svokallaðri Lýsislóð. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur síðan lýst því yfir nýlega að til standi að byggja 174 ný hjúkrunarrými, þar af 20 í Mosfellsbæ. Því er ljóst að fram undan er stórkostleg uppbygging á hjúkrunarrýmum í Mosfellsbæ, víðar í Suðvesturkjördæmi, hér á höfuðborgarsvæðinu, Ísafirði og fleiri stöðum. Það er ljóst að stjórnarmeirihlutinn og hæstv. heilbrigðisráðherra standa sig gríðarlega vel í þessum efnum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör og fagna því að hjúkrunarheimili í Mosfellsbæ skuli loks komið á framkvæmdaáætlun. Ég ætla rétt að leyfa mér að minnast á að ekkert annað sveitarfélag af sömu stærðargráðu er án hjúkrunarheimilis í dag. Á næstu árum er talið að 65 ára og eldri muni fjölga hlutfallslega mest í Mosfellsbæ. En ég þakka fyrir skýr svör og fagna þessum áfanga.

Virðulegur forseti. Já, ég heyri að hv. þingmaður talar í sama anda og sveitarstjórnin í Mosfellsbæ, þar sem menn eru fullir bjartsýni og ánægðir með þessa ákvörðun. Þeir eru komnir á fullt í að undirbúa hvernig eigi að standa að þessu með okkur. Ég vil taka fram að við ræddum um hjúkrunarrými almennt í fyrirspurnatíma fyrr á árinu, í vor. Það var löngu áður en niðurstaðan varð ljós úr samstarfi okkar við Landssamband eldri borgara í nefnd Ásmundar Stefánssonar. Sú niðurstaða varð til þess að við fengum inn aukið fé til uppbyggingar á þessum rýmum. En þá dró ég fram að búið væri að byggja í kringum 3 þús. hjúkrunarrými, það fer eftir því hvernig þau eru skilgreind. Fjöldi þeirra er hins vegar öðru hvoru megin við töluna 3 þús. í dag og þá sagði ég að við værum líklega búin að byggja upp um 88% af þeim rýmum sem við þyrftum og byggja þyrfti um 12% í viðbót. Ég nefndi þá að við þyrftum að byggja 370–380 ný rými á næstunni. Við erum einmitt að gera það. Það er erfitt að áætla þetta en við áætlum að með þeim rýmum sem við byggjum upp á næstu fjórum árum, sem eru 374 nákvæmlega, 200 í Reykjavík og 174 í nágrannasveitarfélögunum, Selfossi, Reykjanesbæ og Ísafirði, þá náum við líklega að anna eftirspurninni, að því gefnu að við aukum heimahjúkrun og félagslega heimaþjónustu sem við ætlum að gera og fjármagn hefur verið tekið til hliðar fyrir. Þar með er þó ekki sagt að verkefnið sé búið. Síðar þarf að endurbyggja gömul rými sem eru óhentug í dag, þar sem eru fjölbýli og rými með salerni á gangi en ekki inni í rýminu sjálfu o.s.frv. Verkefnið er því ekki búið þrátt fyrir að við sjáum fram á að endar nái saman í fjölda rýma.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp í ræðustól til að bera fram munnlega fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra um loðdýrarækt. Forsaga þessa máls er sú að ég og formaður Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, vorum viðstaddir aðalfund Sambands loðdýrabænda sem haldinn var í Ölfusi í Árnessýslu fyrir nokkrum vikum. Þar urðum við þess áskynja að það gengur afskaplega vel í loðdýraræktinni í dag, sérstaklega í minkaræktinni. Þessar fréttir hafa síðan verið staðfestar í fjölmiðlum undanfarið. Ég er hérna til að mynda með fyrir framan mig, virðulegi forseti, nýjasta eintakið af hinu ágæta málgagni bænda, Bændablaðinu. Þar er frétt á baksíðunni með svohljóðandi fyrirsögn, með leyfi forseta: „Meðalminkabú veltir um 20 milljónum og afkoman hefur aldrei verið betri en nú. Verð á skinnum hækkar og fóðurkostnaður fer lækkandi.“ Þarna kemur fram nákvæmlega það sama og okkur, mér og hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, var sagt frá á þessum aðalfundi Samtaka loðdýrabænda, að skinnaverð á minkaskinnum er í hæstu hæðum og er í raun og veru miklu hærra en nokkurn mann hafði þorað að óra fyrir. Á sama tíma hefur átt sér stað mikil umbylting í greininni, allri skipulagningu hennar. Svo virðist sem menn hafi nú náð virkilega góðum tökum á minkarækt hér á landi. En eins og öllum er kunnugt um gekk þessi grein í gegnum miklar hremmingar á 9. áratugnum, ekki endilega vegna þess að menn kynnu ekki að stunda þennan búskap, heldur kannski frekar vegna þess að óheppilegar markaðsaðstæður komu í bakið á mönnum í kjölfar mikillar uppbyggingar sem varð í greininni. En eins og ég segi. Menn lærðu af þeirri reynslu og síðan hafa menn unnið hörðum höndum að því að festa greinina í sessi, tekið allt til endurskoðunar, skipulagt hana upp á nýtt, skipulagt rekstur fóðurstöðvanna. Það hafa komið fram ákveðnir kjarnar víða um land þar sem minkarækt er stunduð. Í framhaldi af þessu langar mig til að grennslast fyrir um það hjá hæstv. ráðherra hvaða námsframboð sé í loðdýrarækt í Landbúnaðarháskóla Íslands eða Hólaskóla. Og hvort það standi þá í framtíðinni til að auka möguleika á slíkri menntun fyrir þá sem vilja þessari stórmerkilegu atvinnugrein vel.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ummælin um loðdýraræktina og fyrirspurnina. Það er rétt sem hv. þm. segir hvað loðdýraræktina varðar, hún hefur gengið í gegnum breytta stöðu á síðustu árum og batnandi en þeim búum sem eftir eru hefur gengið mjög vel og þeir bændur hafa staðið mjög vel að sínum málum. Þeir hafa náð árangri þrátt fyrir t.d. þá bágu stöðu dollarans sem hér hefur verið síðustu árin. Þetta er því mikill viðsnúningur og gefur ný tækifæri í búgreininni sem er alþjóðleg. Því var spáð í upphafi og ætlun okkar Íslendinga var að við byggjum yfir mikilli sérstöðu hvað þessa búgrein varðar, bæði vegna veðurfars og fóðurgerðar. Þannig að þetta eru gleðilegar fréttir. En hv. þingmaður bar fram tvær spurningar, í fyrsta lagi: „Hvaða námsframboð er í loðdýrarækt í landbúnaðarháskólunum?“ Það er frá því að segja að í starfsmenntanámi til búfræðináms við Landbúnaðarháskóla Íslands er tveggja eininga valáfangi sem nefnist annað búfé. Þar er loðdýrarækt gerð nokkur skil. Auk þess hefur verið boðið upp á sérstakt tveggja eininga valnámskeið í loðdýrarækt eingöngu þegar eftirspurn hefur verið eftir slíku námi. Þetta námskeið hefur ekki verið kennt nýlega þar sem eftirspurn eftir faginu hefur legið niðri um nokkurt skeið. Nú kann það að breytast við þessar aðstæður sem ég kem kannski nánar að hér síðar. Þá annast Landbúnaðarháskólinn efnagreiningar á loðdýrafóðri fyrir fóðurstöðvarnar og gefur leiðbeiningar um úrbætur ef gæðum fóðursins er ábótavant. Landbúnaðarháskóli Íslands heldur því utan um þennan grundvallarþátt greinarinnar og er þar með í ríku sambandi við bændur loðdýraræktarinnar. Önnur spurning hv. þingmanns er: „Stendur til að auka möguleika á slíkri menntun?“ Ekki er áformað að auka möguleika á þessu námi sérstaklega umfram það sem verið hefur. Það ræðst af eftirspurn hvaða valnámskeið eru kennd hverju sinni. Skólinn hefur á að skipa sérfræðiþekkingu á sviði loðdýraræktar og bregst við með því að bjóða valnámskeið þegar eftirspurn vaknar og nægilega margir nemendur fást í reglubundna kennslu í faginu. Þetta eru svör við spurningum hv. þingmanns. Loðdýrabændur, ásamt öflugum ráðunaut þeirra hjá Bændasamtökum Íslands, hafa farið í gegnum markvissa endurskipulagningu á síðustu árum, eins og kom fram í máli hv. þingmanns. Gæðastýringu hefur verið komið á á mörgum sviðum til þess að efla búin, hagræða og setja þau í fremstu röð og reyna að ná því marki sem er svo mikilvægt, að standast samkeppnina sem fram fer erlendis. Þeir hafa hugað mjög að kynbótum og öllum þáttum sem snúa að greininni. Síðan hafa þeir auðvitað ekki síst nýtt mjög vel þann litla stuðning sem ríkisvaldið hefur látið greininni í té. Það eru orðin allmörg ár síðan aftur var gerður samningur af hálfu ríkisstjórnarinnar við loðdýrabændur sem kemur hérna í gegnum þingið, smástuðningur. Sá stuðningur hefur verið notaður mjög vel og skynsamlega í fagmálefni greinarinnar. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni hefur afkoma minkabænda verið vel viðunandi. Síðustu tvö ár hafa verið bændum í greininni afar hagstæð, segir í því sama blaði og hv. þingmaður las hér upp úr. Verð á skinnum hefur sjaldan eða aldrei verið hærra. Fóðurkostnaður hefur lækkað umtalsvert og þar með rekstrarkostnaður búanna. Þá hafa íslenskir bændur náð góðum tökum á framleiðslunni og eru nú í hópi þeirra sem best standa að málum sínum. Þeir hafa unnið mjög mikið með danska uppboðshúsinu sem hefur skilað þeim miklu. Í kjölfar alls þessa sér Samband íslenskra loðdýrabænda nú fyrir sér frelsi til að reka stór og öflug bú á þessu sviði, sem ekki var til staðar áður, og að miklir möguleikar séu á að efla búgreinina, fjölga bændum í þessari grein landbúnaðarins og þá mun námsáhuginn kvikna 

Virðulegi forseti. Við skulum vona að svo verði, að námsáhuginn kvikni þegar vel fer að ganga í greininni. Ég tel nefnilega að þessi grein, loðdýraræktin, og þá sérstaklega minkaræktin sem gengur svo vel núna sé á margan hátt afskaplega merkileg og spennandi atvinnugrein. Þetta er á vissan hátt eins og besta sorpeyðing sem við getum fundið, ef svo má segja, þ.e. fóðurgerðin sjálf þar sem við nýtum fæðu sem annars hefði jafnvel hugsanlega þurft að urða og eyða, við nýtum þetta til verðmætasköpunar og til mikillar verðmætasköpunar nú um stundir eins og markaðsaðstæðum er háttað. Það mætti því ímynda sér að þetta kallaði á aukna uppbyggingu í greininni, að menn sæju sér leik á borði að fara út í þennan rekstur í auknum mæli. Þetta er mjög byggðavæn atvinnugrein, ef svo má segja. Því held ég að það sé afskaplega mikilvægt, virðulegi forseti, að stjórnvöld séu á verði og fylgist grannt með þróuninni. Og vil nota tækifærið til að hvetja landbúnaðarráðherra sem ber ábyrgð á menntun í landbúnaði hér á landi, hvetja hann til að vera vel á vaktinni og sjá til þess ef merki berast um að aukin eftirspurn sé eftir þessu námi, að þá verði brugðist bæði vel og hratt við. Þannig að við þurfum ekki að líða fyrir þekkingarskort ef einhverjir vilja kynna sér betur þessa grein og mennta sig í þessari tilteknu búfjárrækt. Það væri því gaman að heyra frá hæstv. ráðherra hvort hann gæti hugsað sér, ef fram kæmu beiðnir um slíkt, að veita meira fé til þess að byggja upp menntun í loðdýrarækt hér á landi umfram það sem við höfum í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil svara því þannig að ég álít að Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri sé skylt að verða við því kalli, eins og ég fór yfir í svörum mínum við fyrirspurnum hv. þingmanns. En ég mun auðvitað fylgjast með því og tel það afar mikilvægt í þessari búgrein eins og í öðrum að fagmennskan sé í fyrirrúmi. Við getum hugsað til fortíðarinnar ef loðdýrabændum og okkur öllum hefði auðnast að vinna eins og þeir loðdýrabændur sem lifðu hremmingarnar af, þetta öfluga fólk sem nú er í frekar góðum málum að það segir sjálft og kemur alls staðar fram og er farið að skapa gjaldeyri. Ætli það skili ekki gjaldeyri fyrir nokkur hundruð milljónir? Það gæti orðið enn þá stærri liður síðar. Við getum hugsað okkur að ef við hefðum farið í þessa grein frá upphafi af þeirri fagmennsku sem nú hefur verið unnið á síðustu árum, en þegar farið var af stað með loðdýrarækt upphaflega átti hún að leysa alla aðra erfiðleika á landsbyggðinni og var byggð upp með þeim hætti of hratt. Þess vegna er óskaplega mikilvægt hve greinin heldur vel utan um sín mál, og er með góða ráðunautaþjónustu við Bændasamtökin. Ég vil segja fyrir mig að ég hef átt einstakt samstarf við þetta fólk og dáist að því mikla gæðastarfi sem það hefur lagt á sig og hversu vel menn hafa unnið saman í greininni. Menn læra hver af öðrum og fylgja eftir nýjum leiðum, sem eru að skila þessum gríðarlega árangri og gerir það að verkum að Landbúnaðarháskólinn þarf nú að undirbúa sig til að veita frekari menntun, eins og hér hefur komið fram, og ekki síður hitt að greinin getur sannarlega hvatt duglegt, vel menntað fólk til þess að hefja þessa atvinnugrein 

Hæstv. forseti. Ég ber hér upp fyrirspurn til félagsmálaráðherra um málefni fæðingarorlofs og get þess í inngangi að síðan lögin um fæðingarorlof tóku gildi að frumkvæði fyrrverandi félagsmálaráðherra Páls Péturssonar á sínum tíma, þá held ég að flestir geti verið sammála um að það hafi orðið mikil breyting til batnaðar að því er varðar jafnréttisbaráttuna. Eitt af meginmarkmiðum þeirra laga á sínum tíma var að jafna hlut kynjanna er varðar fæðingarorlof vegna barna. Nú þegar komin er á fimm til sex ára reynsla af þessum lögum þá hefur þess orðið vart í umræðunni að menn hafa verið að velta fyrir sér hvað taki við. Hvernig ber að þróa þetta kerfi sem er orðið í rauninni nokkurs konar fyrirmynd um hið fullkomna fæðingarorlofskerfi víðar? Við höfum heyrt að á Norðurlöndunum er talsverð umræða um íslenska módelið og það hefur orðið umfjöllunarefni víða um heim. Þess vegna held ég að það sé ekki óvarlegt að ætla að á næstunni verði sú umræða sterkari en ella hvaða breytingar eigi að gera á kerfinu til batnaðar. Hvernig megi þróa það áfram nú þegar komin er nokkur reynsla á fyrirkomulag þess. Eitt af því jákvæða sem hefur verið gert síðan lögin tóku gildi er sú staðreynd að karlar hafa nýtt sér fæðingarorlofið í miklu ríkari mæli en jafnvel bjartsýnustu spár gerðu ráð fyrir. Það þýðir auðvitað tvennt. Það þýðir í fyrsta lagi að kostnaðurinn við fæðingarorlofið hefur reynst meiri en áætlanir gerðu ráð fyrir. En það er jákvætt að því leytinu til að það hefur orðið útgjaldaauki, einfaldlega vegna þess að feður hafa í auknum mæli litið á þetta sem sjálfsagðan hlut, þ.e. að nýta orlofið til þess að vera með börnum sínum og held ég að það sé í rauninni ákveðin þjóðfélagsbylting sem hefur farið lágt og mætti ræða frekar um. Fyrirspurnin hljóðar þannig, í fyrsta lagi: Hver er skoðun ráðherra á hugmyndum um lengingu fæðingarorlofs foreldra upp í tólf mánuði, sem margir telja að sé næsta skref í þessum efnum? Í öðru lagi: Hafa kostir þess og gallar að lengja fæðingarorlof verið kannaðir af hálfu ráðuneytisins? Og í þriðja lagi: Hvernig telur ráðherra unnt að bregðast við vanda foreldra barna á aldrinum 9–18 mánaða, þ.e. frá því fæðingarorlofi lýkur og þar til börn komast á leikskóla? Þetta bil hefur orðið mjög til umræðu á síðustu mánuðum, m.a. á vettvangi fjölskyldunefndar ríkisstjórnarinnar. Mörg sveitarfélög hafa það nú á stefnuskrá sinni að borga svokallaðar fjölskyldugreiðslur og stefna jafnframt á uppbyggingu leikskóla allt niður í 12 mánaða aldur. Og spurningin er hvort í framtíðinni verði staðreyndin sú að bilið verði brúað með fæðingarorlofi til 12 mánaða og vistun á leikskólum frá því að því lýkur.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Björn Ingi Hrafnsson hefur beint til mín fyrirspurn í nokkrum liðum um fæðingarorlof og þakka ég honum fyrir það. „1. Hver er skoðun ráðherra á hugmyndum um lengingu fæðingarorlofs foreldra upp í tólf mánuði?“ Lenging fæðingarorlofs kemur vel til greina í framtíðinni en ég tel eðlilegt að skoða það í samhengi við önnur félagsleg verkefni og forgangsröðun verkefna. Vil ég þar t.d. nefna greiðslur til foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna og uppbyggingu almennrar þjónustu við fötluð börn hér á landi. Ég vil jafnframt nefna að ekki eru nema um sex ár síðan lögin um fæðingar- og foreldraorlof voru samþykkt á Alþingi. Fljótlega eftir að lögin voru að fullu komin til framkvæmda reyndist nauðsynlegt að leggja til ýmsar breytingar. Ég nefni sérstaklega að útgjöld sjóðsins voru meiri en upphaflega hafði verið gert ráð fyrir. Við þessu þurfti að bregðast og það hefur verið gert með ýmsu móti eins og hv. þingmönnum er kunnugt. Ég vísa þar sérstaklega til breytinga sem voru gerðar á lögunum í júní 2004 og tóku gildi 1. janúar 2005. Ég tel mikilvægast að nú verði haldið þannig á málum að fjármál sjóðsins komist í jafnvægi og við öðlumst reynslu á þeim breytingum á lögunum um sjóðinn áður en frekari skref verða stigin. Rétt er að árétta að áhrif af þeirri breytingu sem gerð hefur verið á viðmiðunartímabili launa komu fyrst að fullu fram á fyrri helmingi þessa árs. „2. Hafa kostir þess og gallar að lengja fæðingarorlof verið kannaðir af hálfu ráðuneytisins?“ Lagt hefur verið mat á það hver kostnaður yrði af því að lengja fæðingarorlofið í 12 mánuði. Á síðasta ári var kannað hver kostnaðurinn yrði ef miðað væri við að hvort foreldri um sig öðlist rétt til fimm mánaða orlofs og sameiginlegur réttur yrði tveir mánuðir. Taldi Tryggingastofnun ríkisins að árlegur heildarkostnaður yrði þá um 7,5 milljarðar kr. sem mundi auka útgjöld Fæðingarorlofssjóðs um rúmlega 2 milljarða. Fæðingarstyrkur var þá ekki meðtalinn. Heildarúttekt eða rannsókn á ýmsum félagslegum áhrifum þess að fæðingarorlof yrði lengt hefur ekki verið gerð. Það er hins vegar ánægjulegt að geta greint frá því að unnið er að rannsókn á ýmsum þáttum varðandi nýtingu fæðingarorlofsins á vegum Jafnréttisstofu og félagsmálaráðuneytisins, auk þess sem nú er að hefjast vinna við rannsóknir á þessu sviði á grundvelli úthlutunarstyrkja úr Jafnréttissjóði þann 24. október síðastliðinn. Ég leyfi mér að fullyrða að fremur óvenjulegt er að svo vel sé fylgst með áhrifum löggjafar og ég tel að þetta sé mjög til fyrirmyndar. „3. Hvernig telur ráðherra unnt að bregðast við vanda foreldra barna á aldrinum 9–18 mánaða, þ.e. frá því fæðingarorlofi lýkur og þar til börn komast á leikskóla?“ Það er verkefni sveitarfélaga hér á landi að sjá foreldrum fyrir dagvistunarúrræðum vegna barna. Vísa ég þar einkum í lög um félagsþjónustu sveitarfélaga og reglugerð um daggæslu barna í heimahúsum, sem settar eru á grundvelli þeirra, og til laga um leikskóla. Löggjafinn hefur með því veitt sveitarfélögunum sjálfsákvörðunarrétt um hvaða leiðir þau telji best að fara miðað við aðstæður á hverjum stað. Mér er fullljóst að mál þetta hefur verið nokkuð til umfjöllunar í samfélaginu og ekki síst sem málefni nátengt fjölskyldumálum og jafnréttismálum, eins og fyrirspyrjandi fór reyndar yfir. Hafa verið settar fram ýmsar hugmyndir í því sambandi svo sem að treysta á dagforeldrakerfið, setja á stofn vöggustofur við leikskóla, lengja fæðingarorlof og að foreldrar fái fjárstyrk til að vera lengur heima í stað þess að nýta gæsluúrræði. Hæstv. forseti. Að mörgu er að hyggja þegar mat er lagt á hvaða leiðir sé best að fara. Atvinnuþátttaka kvenna hér á landi er með því mesta sem gerist en því miður er enn allt of langt í land að jafna launamun kynjanna. Reynslan af lengra fæðingarorlofi í nágrannalöndum okkar er almennt sú að karlmenn séu mun síður líklegir til að taka lengra fæðingarorlof en konur. Því er mikilvægt þegar þessi mál eru skoðuð að stjórnvöld tryggi að með breytingum sé ekki nein hætta á að verið sé að veikja stöðu kvenna á vinnumarkaði þegar við erum öll sammála um að nauðsynlegt sé að styrkja hana enn frekar en nú er. Síðast en ekki síst, hæstv. forseti, vil ég upplýsa að ég hef falið sérfræðingum félagsmálaráðuneytisins, Jafnréttisstofu og Fæðingarorlofssjóðs að fara ítarlega yfir allar athugasemdir og ábendingar sem fram hafa komið varðandi framkvæmd fæðingarorlofslöggjafarinnar. Í framhaldi af því mun ég meta hvort þörf sé að gera breytingar á þeirri framkvæmd sem nú fyrst er að fást full reynsla á.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Inga Hrafnssyni fyrir að taka upp málefni Fæðingarorlofssjóðs og hæstv. ráðherra fyrir hans jákvæðu undirtektir í málinu. Fæðingarorlofskerfið er fyrir löngu búið að sanna tilvist sína og þær breytingar sem gerðar voru á því árið 2004 eru núna að koma fram. Ég tel að menn séu að ná miklum árangri hvað varðar fjárhag sjóðsins og þá verður líka tækifæri til að stíga næstu skref í þróun þjónustunnar. Ég held að Fæðingarorlofssjóðurinn og að koma honum á hafi verið eitt merkasta framlag okkar til jafnréttisbaráttunnar og er merkilegt að 90% feðra skuli nýta sér sjóðinn. Það sést líka á umræðunni nú um fyrirspurnina sjálfa að það eru þrír karlmenn sem virðast ætla að taka þátt í umræðunni og ein kona. Það er því greinilega mikill áhugi á málinu. Auðvitað vildu allir Lilju kveðið hafa, og þurfum við ekki að gleyma afstöðu ungra sjálfstæðismanna í málinu á sínum tíma, sem ekki aðhylltust stefnu okkar framsóknarmanna sem börðust hatramlega fyrir því að koma þessu máli í gegn. En nú eru þeir orðnir allir sammála um sjóðinn og ágæti hans og tel ég brýnt að við höldum áfram þróun hans með því að lengja fæðingarorlofið í 12 mánuði og koma enn frekar til móts við barnafjölskyldur í landinu.

Hæstv. forseti. Lenging fæðingarorlofs í níu mánuði og feðraorlof voru bylting í jafnréttis- og fjölskyldumálum sem Framsóknarflokkurinn barðist fyrir og kom í gegn á sínum tíma. Þessar breytingar voru pólitískur minnisvarði guðföður míns í pólitík, Páls Péturssonar, fyrrverandi hæstv. félagsmálaráðherra. Þetta er dæmi um fjölskyldustefnu Framsóknarflokksins í framkvæmd. Þetta er mesta framfaraskref sem stigið hefur verið í þágu fjölskyldunnar á undanförnum árum. Nokkuð sem engum hefði dottið í hug eða trúað að hægt væri að koma í framkvæmd. Næstu skref eru að skoða lengingu fæðingarorlofs og hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir að til greina komi að skoða þau mál og ég vona að hv. þingmenn einhendi sér í að koma því stefnumáli Framsóknarflokksins áfram.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra kærlega fyrir svörin og lýsi yfir sérstakri ánægju með þær jákvæðu undirtektir sem hann sýnir fyrirspurninni. Ég þakka sömuleiðis þeim hv. þingmönnum sem tekið hafa til máls. Greinilegt er að heilmikill samhljómur er í því að næsta eðlilega skref þegar kemur að fæðingarorlofinu sé að lengja það upp í 12 mánuði. Ég tek að sjálfsögðu undir með hæstv. ráðherra að skoða verður mörg önnur brýn velferðarmál í þessu samhengi, en þegar við horfum til þeirrar þjóðfélagsþróunar sem hefur orðið síðan lögin tóku gildi hefur aldursbilið á leikskólum verið að lækka og verður á næstu árum lækkað úr 18 mánuðum niður í 12 mánuði og þá er ósköp eðlilegt að bilið sé brúað að þessu leytinu til líka, fari úr 9 mánuðum í 12 mánuði. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að útgjöldin hafa reynst meiri, eins og ég vék að, vegna þess að einkum feður hafa nýtt sér þetta kerfi miklu meira en gert var ráð fyrir og það er jákvætt. Þar með hafa lögin náð tilgangi sínum. Ég hvet hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn til að halda áfram með málið á sinni braut. Ég tek undir þau sjónarmið að þetta sé eitt glæsilegasta velferðarmálið sem samþykkt hefur verið á vettvangi þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr og samstarfi þeirra tveggja flokka og þess vegna er eðlilegt framhald að fæðingarorlofið lengist upp í 12 mánuði. Miðað við þá góðu umræðu sem hér hefur átt sér stað um málið, bæði af hálfu þeirra sem tekið hafa þátt í umræðunni og af svörum hæstv. ráðherra, er ekki annars að vænta en að þau áform verði kynnt innan tíðar.

Hæstv. forseti. Ég endurtek þakkir til hv. þm. Björns Inga Hrafnssonar að taka þetta mál upp í fyrirspurn og ég þakka einnig öðrum þeim hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni og sýnt málinu mikinn áhuga. Ég tek að sjálfsögðu undir það sem fram hefur komið, m.a. hjá fyrirspyrjanda að málið hefur vakið verðskuldaða athygli víða. Ég hef margoft orðið var við það í samtölum við kollega okkar frá öðrum löndum að málið vekur athygli og mikið er spurt út í það. Aðrar þjóðir horfa því til okkar í þessu efni. Það er líka hárrétt að þetta hefur breytt mjög miklu í jafnréttismálum. Við sáum það t.d. í könnun sem var kynnt nýlega um launamun kynjanna. Eitt af þeim jákvæðum atriðum sem komu fram í niðurstöðunum var að talið var að tilkoma feðraorlofs hafi haft jákvæð áhrif til að draga úr launamun kynjanna. Það er mjög gott mál að sjálfsögðu. Hin mikla þátttaka feðra í feðraorlofi er líka mjög jákvæð og hefur vakið mikla athygli. Þetta mál er á allan hátt, held ég megi segja, mjög jákvætt og gott. Ég vil einungis, virðulegi forseti, í lok umræðunnar endurtaka það sem ég sagði áðan í svari mínu, að núna eru í gangi rannsóknir á ýmsum þáttum varðandi fæðingarorlofið og fyrir nokkrum dögum setti ég af stað sérstaka rannsókn og skoðun á þeim athugasemdum og ábendingum sem fram hafa komið um framkvæmd laganna. Ég tel þetta allt saman mjög jákvætt og með því móti eigum við að fylgjast með framkvæmd laganna, ekki síst á þessu sviði og átta okkur á því hugsanlega hvað betur má fara o.s.frv. til að við náum þeim markmiðum sem stefnt er að með slíkri lagasetningu.