Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Þetta frv., sem hér liggur fyrir um læknaráð, var fyrir síðasta reglulegu Alþ. og er þess vegna hv. þm. kunnugt áður. Það ber stöðugt meir á því, sem ég veit, að hv. þdm. er ljóst, að það þarf úrskurði lækna um fjöldamargt. Og þeir, sem fást við réttarrannsóknir, vita, hve oft þarf að leita til lækna um úrskurði í sambandi við réttarrannsóknir þeirra. Í raun og veru hefur það verið þannig, að það er ekki ákveðið, hver á að veita slík vottorð. Það hefur að vísu verið sérstakur læknir fyrir fangahúsið í Reykjavík. Það hefur verið vitjað til bæjarlæknisins, þegar þurft hefur að framkvæma réttargerð, þar sem hefur staðið á því að skera úr um, hvort sá maður, sem fyrir réttargerðinni verður, er heilbrigður eða vanheill. En stundum er ekki hægt að ná til hans. Og vafi getur verið á því, hvort úrskurður hans á að gilda um slík mál eða annars læknis. Þetta hefur valdið ringulreið, sem rétt er að fyrirbyggja. Og þegar við þetta bætist það, að á seinni árum hafa verið leidd í l. margs konar ákvæði viðvíkjandi heilbrigðislöggjöf, um læknisúrskurði, þá þarf enn að ákveða, hvaða læknar eigi að framkvæma þessa læknisúrskurði, en um það er ekkert í l., hvaða læknar það skuli vera. Þetta frv. er flutt til þess að bæta úr þeim vanda og óreiðu, sem á vissan hátt hefur verið í þessu efni, og það er eðlilegt að setja í l. ákvæði þessa frv., af því að þessi störf hafa vaxið, úrskurðir lækna í ýmsum tilfellum. Menn finna til þess meira eftir því, sem þessi störf aukast meira, að það vantar sérstakt úrskurðarvald í þessu efni. Hér er gert ráð fyrir, að sérstakt læknaráð fari með úrskurðarvaldið í þessum málum. En af því að gert er ráð fyrir, að þetta ráð verði nokkuð fjölmennt, þá hefur verið svo ákveðið í þessu frv., að læknaráðið geti tilnefnt tvo menn eða fleiri til þess að úrskurða um slík mál. Yrðu þá valdir af læknum menn, sem sérstaklega væru færir um að úrskurða í málum, sem fyrir liggja í hvert skipti. Ég hef fallizt á, að þetta frv. væri gert að stjfrv. Ég tel, að það, sem frv. fer fram á, sé til bóta. Vil ég vekja athygli á því, að í frv. eru ákvæði, sem takmarka algerlega starfssvið þessa ráðs, þannig að störf þess eiga að vera algerlega innan eðlilegs ramma í okkar þjóðfélagi.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Eins og hv. þd. er kunnugt, voru sett um þetta lög á seinasta reglulegu Alþ. En þegar átti að fara að framkvæma þessi l., kom í ljós, að á þeim voru ýmsir ágallar, sem nauðsynlegt var að lagfæra. Það er gert ráð fyrir því í þessum l., sem um læknisvitjanasjóði voru sett, að visst framlag af hálfu ríkissjóðs komi gegn framlagi þeirra héraða, sem stofna til þessara sjóða. Og þegar farið var að athuga, hvernig fjárhagsútkoma fyrir þessa einstöku staði yrði, kom í ljós, að styrkirnir, sem sum pláss höfðu til þess að kosta læknisvitjanir, voru hærri en þær fjárhæðir, sem lagðar höfðu verið til sjóðanna frá ríkinu samkv. l. um læknisvitjanasjóði. Það var þess vegna fjarri því að þessi l. yrðu nokkur réttarbót, heldur það gagnstæða, svo að menn mundu ekki leggja út í að stofna þessa sjóði til þess að hafa af því fjárhagslegt gagn. Það er því gert ráð fyrir, að framlögin verði svipuð og í þeim l., sem um þetta voru sett. En þar sem nú eru greiddar nokkrar fjárhæðir til þess að kosta læknisvitjanir, þá er hér gert ráð fyrir, að þær renni í þessa sjóði, þannig, að sú upphæð, sem gert er ráð fyrir að verði greidd samkv. þessum l., verði greidd til viðbótar því, sem nú er greitt, enda auðsætt, að annars kom þetta misjafnt niður samanborið við þá styrki, sem nú eru veittir til þeirra staða, er hafa sérstaklega erfiða aðstöðu til læknisvitjana. Enn fremur hefur sú breyting verið á gerð, sem einnig sýndi sig að vera nauðsynleg, að hér er heimilað, að einstakir hreppar megi vera sér um sjóði. Þetta kom í tjós, þegar átti að fara að stofna þessa sjóði. Ég hygg, að landlæknir hafi fyrstur rekið sig á það, þegar hann heimsótti pláss nokkur á Norðurlandi, að það eru ákaflega lítil félagssamtök um þetta út fyrir þau svæði, sem hrepparnir marka. Hann rak sig á það t.d. við Hrútafjörð, að öðrum megin fjarðarins töldu menn ástæður sínar svo bærilegar, að þeir kærðu sig ekki um að vera með. Hinum megin fjarðarins var þetta gagnstætt. Þess vegna er gert ráð fyrir því hér, að einstakir hreppar megi vera sér um sjóði. Þetta eru þær tvær meginbreyt., sem gerðar hafa verið á l. frá því að gengið var frá þeim á síðasta þingi. Og þær eru gerðar vegna þess, að þeir ágallar komu í ljós, að ekki þótti fært að framkvæma þau, ef þau áttu að koma að notum. Eftir að landlæknir hafði séð þessa galla og athugað málið, beitti hann sér fyrir að þessar breyt. yrðu gerðar. Frv. er flutt eftir hans till. og undirbúið af honum. Ég vænti þess, að hv. þd. geti fallizt á að samþ. þetta frv., og vil óska þess, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti ! Frv. þetta er mjög svipað frv. því, sem lagt var fyrir Alþ. í fyrra. Að vísu eru í því smábreyt., sem ég tel að ýmsu leyti til bóta. Þegar verið var að undirbúa þetta frv. í fyrra, var það aðallega gert vegna þess, að styrkir þeir, sem að undanförnu hafa verið veittir til ýmissa læknishéraða, hafa verið mjög af handahófi. Upprunalega var tilgangurinn með læknisvitjanastyrkjum, sem einstökum hreppum hafa verið veittir í fjárlögum, sá, að styrkja þá hreppa, sem áttu erfiðara um læknissókn en þeir, er enga styrki hafa fengið. Þó hefur í einstökum tilfellum skort nokkuð á, að gætt hafi verið fulls jafnaðar um þessar styrkveitingar. Til þess að ráða nokkra bót á þessu, fluttum við hv. þm.- Ísf. frv. um þetta efni á aðalþinginu í fyrra, þar sem öllum héruðum, sem áttu erfiða læknissókn, var gefinn kostur á að stofna læknisvitjanasjóði. Þetta var til mikilla bóta frá því, sem áður var. Við vitum, sem í dreifbýlinu búum, hve erfitt og kostnaðarsamt er að ná til lækna sums staðar á landinu. Og ef notaðir eru bílar, þá er það svo dýrt, að ókleift er fyrir héruðin að rísa undir því. En með samþykkt þessa frv. eru mál þessi komin í mun betra horf en áður hefur verið. Ég vil að lokum aðeins benda þeirri n., sem fær þetta til meðferðar, á, hvort ekki væri ráðlegt að leyfa þeim ráðh., sem þetta heyrir undir að heimila, þegar sérstaklega stendur á, að hver einstakur hreppur fái að stofna sérstakan sjóð, þó ekki sé gert ráð fyrir því í l. Þetta vildi ég benda á, af því ég veit, að ýmsir hreppar eru þannig settir, að þeir vildu mynda sinn eiginn sjóð. Um hinar breyt. vil ég segja það, að þær eru mjög smávægilegar, og mæli ég með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti! Þegar þetta eða skylt frv. til l. um læknisvitjanasjóði var hér fyrir síðasta reglulegu Alþ., mátti segja, að menn væru ekki alveg á eitt sáttir til að byrja með, hvert ætti að stefna í því efni. Eins og kunnugt er, hafa margir hreppar, sem vitað er, að voru þannig settir, að þeir áttu erfitt til læknissóknar, fengið úr ríkissjóði nokkurn styrk. Hann hefur ekki verið mikill, en þó svo, að þá hefur um munað. Um þetta hefur ekki verið neinn ágreiningur. Þegar umsóknir um þessa styrki bárust til fjvn., bar mönnum ekki alltaf saman um, hvaða hreppur var betur í sveit settur en annar. Samt var vinsað úr, og mér er kunnugt, að það var engin örtröð af þessum umsóknum. Það var meira orð á því gert en raunveruleikar greindu. En svo kom það til, að fulltrúar tveggja sýslufélaga vildu haga þessu öðruvísi, og þannig varð þetta frv. til. sem hv. 2. þm. Rang. og landlæknir báru fram. En það er um það, að tekið verði upp annað form, þannig að hinir sérstöku hreppastyrkir falli niður, og öllu sé komið í eina súpu. Auk þess á, samkv. frv. þessu, að leggja nokkrar kvaðir á héraðsbúa til þess að þeir verði aðnjótandi þessara styrkja. Ég og nokkrir fleiri hv. þm. vorum ekki alls kostar ánægðir með þetta í upphafi, og var það vegna þess, að við vildum ekki, að einstakir hreppar yrðu sviptir þessum styrkjum, sem að okkar dómi verðskulduðu þá. Fyrir það varð að samkomulagi, að inn í l. um læknisvitjanasjóði var sett ákvæði um, að þessir styrkir héldust, þótt einstakir hreppar héldu sig utan við sjóðina. Nú er samt svo komið, að landlæknir og sjálfsagt einhverjir meðal hv. þm. vilja koma þessu í það horf, að í rauninni eiga þessir hreppar ekki undankomu auðið, að geta haldið sér út af fyrir sig með sína styrki, svo framarlega sem læknisvitjanasjóður verður stofnaður í hverju héraði. Og eins og kunnugt er, þá virðist mjög auðvelt að stofna þessa sjóði, ekki sízt þegar nákvæmar reglur vantar um það. Örfáir menn geta t.d. fundið upp á að stofna læknisvitjanasjóð, sem gildir fyrir heilt hérað. Og þeir, sem styrks hafa notið og vilja balda honum áfram, en telja sig ekki bættari með því að fara í samlögin, verða nauðugir viljugir að fara inn í þessa sjóði, Nú er svo komið, að þar, sem hreppar eru sér um eignarhlutdeild í sjóðnum, eru þeir þrátt fyrir það háðir till., sem ráðsmenn þessara sjóða vilja vera láta. Þetta tel ég miður farið. Ég tel, að l., eins og þau voru orðin, hafi verið við hlítandi, þótt ég hins vegar hafi grun um, að þau hafi ekki komið að sérlega miklum notum. Ég segi fyrir mig, að ég vil mótmæla því, að þessu er slegið svona saman, eins og í þessu frv. á sér stað. Með því er réttur einstakra, afskekktra og mannfárra hreppa, sem svo illa eru settir, að þeir geta vart styrklaust borið þann kostnað, sem af því leiðir að vitja læknis, mjög fyrir borð borinn. Þó að vegir og aðrar samgöngubætur hafi batnað mjög á síðari árum, þá vill svo einkennilega til, að það er tiltölulega dýrara að ná til læknis núna en áður var. Þetta vildi ég segja til aðgæzlu fyrir þá hv. n., sem fær þetta til meðferðar. Ég vil ekki, að gerð sé nein réttarskerðing á einstökum hreppum, sem hafa fengið þennan styrk. Þeir eiga að halda honum öllum. Fyrir því tel ég réttara að haga orðalagi þessa frv. öðruvísi en hér er gert.



Þær athugasemdir, sem komið hafa hér fram, ganga helzt í þá átt, að einstakir hreppar fái að skilja sig frá með sína sérstöku sjóði og þá styrki, sem gert er ráð fyrir, að þeir haldi samkv. þessum l. Ég vil taka það fram, að ég er ekki mótfallinn því, að þessi breyt. verði gerð. Og eftir að frv. kom fram, hefur fulltrúi hreppsfélags nokkurs bent á, að sér þætti ákvæði þessara l. um sjóðstofnanir einstakra hreppa tæplega nógu rúmt. Hann var ekki ánægður með að hafa þessa séreign í sjóðunum. Og þannig kann að vera um fleiri. Ég vil ekki fara út í umr. um þetta meira en komið er, en vil bæta við, að þær breyt., sem komið hafa, eru sízt á móti vilja mínum eða ráðuneytis míns í þessu máli.



Mér skildist á hv. þm. V.-Sk. sem hann áliti, að þær till., sem um þetta efni komu fram á þinginu í fyrra, hefðu komið af öfund okkar, sem þannig erum settir, að við áttum ekkert að fá í fjárl. til okkar héraða. Þetta er mesti misskilningur. Ég tók það fram í fyrra og einnig nú, hversu mikið ósamræmi væri orðið í þessum styrkveitingum. Þó að fyrir 20–30 árum væri sums staðar erfitt að ná til læknis, þá er það nú orðið ekki meiri erfiðleikum bundið en víða þar, sem enginn styrkur hefur verið veittur af því opinbera. Þessu vildi ég beina til hv. þm. V.-Sk. Í hans kjördæmi fá nú flestir hreppar styrk í fjárlögum, og að mínu áliti eiga þeir líka fulla sanngirniskröfu á því. En þar er það þó hvorki erfiðara vegna vegalengda né annars heldur en í fjölda hreppa á landinu, sem líkt stendur á um og engan styrk hafa fengið. Þetta viljum við samræma. Og ég get ekki séð, að sú breyt., sem ráðgerð er hér á l., skerði á neinn hátt rétt þeirra hreppa, sem áður hafa haft hlunnindi úr ríkissjóði til læknisvitjana. Tel ég breyt. þessa á l. eins réttmæta fyrir því, þó að ég vilji einnig, að þeir hreppar, sem notið hafa styrks í þessu efni, fái hann óskertan áfram. En verði ekkert gert í þessu efni þá átt, sem frv. fjallar um, fullyrði ég, að yfir Alþ. muni rigna umsóknum um slíka styrki frá 2. eða 3. hverjum hreppi í landinu. Mikið hefur verið gert hér á landi til þess að greiða fyrir samgöngum. Ár hafa verið trúnaðar og vegir eru viða góðir. En þar sem 70–80 km leið er til læknis, þá vita allir, sem til þekkja, hvað kostar að kaupa bil alla þá leið til og frá. Bílkostnaður í slíkar ferðir getur orðið 80–100 kr., og allir sjá, hve dýrt þetta er ofan á allt annað, sem þeir, sem vitja þurfa læknis, verða að borga. Það, sem samþ. var um þetta efni, læknisvitjanastyrkinn, í fyrra, var ekki stórtækt, og hefðu þau framlög kannske mátt vera hærri. En það var þó til stórra bóta fyrir héruðin, og það má alltaf bæta við þetta. Tel ég ekki erfitt að framkvæma l. frá í fyrra víðast hvar. Veit ég það a.m.k. fyrir mitt hérað. Læt ég svo útrætt um þetta.