Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Ögmundi Jónassyni, um að Steinunn Þóra Árnadóttir, 4. þm. Reykv. n., geti ekki af persónulegum ástæðum setið lengur á Alþingi í forföllum Katrínar Jakobsdóttur sem er í fæðingarorlofi. 1. varamaður flokksins í kjördæminu, Paul Nikolov blaðamaður, tekur sæti hennar á Alþingi í dag. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju

Hæstv. forseti. Hinn 26. febrúar sl. birtist auglýsing í Morgunblaðinu á bls. 32 um útvistun á rekstri hjúkrunardeildar Landspítala. Heil deild á Landspítalanum skyldi boðin út. Ekki var gefinn langur frestur, aðeins til 11. mars, rúmur hálfur mánuður. Sjónvarpið hafði samband við mig daginn eftir spurði mig álits á þessu en auglýsingin hafði farið fram hjá mér. Ég gagnrýndi þessa ráðstöfun. Þau ummæli voru borin undir hæstv. heilbrigðisráðherra sem sagði að ég væri að reyna að gera hluti tortryggilega þegar ég talaði um að hér væri um einkavæðingu að ræða á mikilvægri starfsemi innan heilbrigðisþjónustunnar. Ég óskaði eftir umræðu utan dagskrár um þetta mikilvæga mál. Ég ítrekaði þá ósk gagnvart hæstv. heilbrigðisráðherra í tölvuskeyti 3. mars sl. Hæstv. forseti. Ekki hefur staðið á stjórn þingsins að veita heimild fyrir þessari umræðu en í gær, á næstsíðasta degi þingsins áður en það gerir hlé á störfum sínum fyrir páska, óskaði ég eftir því formlega við hæstv. heilbrigðisráðherra að við tækjum þessa umræðu nú og ekki síst með það í huga að hæstv. ráðherra verður á þinginu í dag. Því neitaði hæstv. ráðherra. Ég spyr: Hvað veldur því að hæstv. ráðherra neitar því að taka þessa umræðu? Treystir hann sér ekki til þess? Eigum við þess í stað aðeins að hlusta á sjónarspil eins og við urðum vitni að í gær þegar formaður heilbrigðisnefndar, 

Forseti vill taka fram að í umræðum við formenn þingflokkanna hafði verið gert ráð fyrir því að efna til umræðu utan dagskrár í dag. Ekki var hægt að verða við því af hálfu viðkomandi ráðherra. Við munum að sjálfsögðu leitast við að finna tíma þar sem bæði hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn geta komið því við að taka upp slíka umræðu.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að á fundi okkar þingflokksformanna í gær þar sem hv. þm. Ögmundur Jónasson, formaður þingflokks Vinstri grænna var viðstaddur, var ákveðið hvaða utandagskrárumræða skyldi fara fram í dag. Í fullri sátt við hv. þm. Ögmund Jónasson voru þær utandagskrárumræður ákveðnar. Það kom svo í ljós síðar um daginn að ekki gat orðið af þeim umræðum. En á fundi okkar þingflokksformanna í gær var lagði hv. þm. Ögmundur Jónasson ekki ríka áherslu á að taka upp þá umræðu sem hann nefnir í dag. Á þeim lista sem við erum með hér eru einar átta beiðnir um utandagskrárumræður. Okkur hefði auðvitað verið í lófa lagið að kanna það fyrri hluta dags í gær hvort hægt væri að taka upp umræðu um málið en þessar áherslur voru sem sagt ekki uppi á fundi okkar þingflokksformanna í gær frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Eins og fram kom í máli hans var þetta auðvitað rætt í fyrirspurnatíma í gær þannig að það er ekki eins og hæstv. heilbrigðisráðherra sé eitthvað að reyna að skjóta sér undan þeirri umræðu, síður en svo,  
            

Hæstv. forseti. Ég tel ástæðu til að ræða þetta mikilvæga mál í upphafi fundar því að sannleikurinn er sá að verið er að gerbylta heilbrigðiskerfinu án umræðu á Alþingi. Það er ekkert annað en það. Heilbrigðisráðherra leggur sig fram um að vera sem minnst hér  Þetta er staðan og nú er ekki mjög langt eftir af þessu þingi. Vissulega er eitt mál á dagskrá í dag sem kemur frá heilbrigðisráðherra þannig að nefndin getur þá farið að vinna að því máli en einkavæðingin á að fara fram án umræðu á Alþingi. 
            

Virðulegi forseti. Ég sem formaður heilbrigðisnefndar áskil mér fullan rétt og sama rétt og aðrir þingmenn til að ræða við heilbrigðisráðherra á hinu háa Alþingi. Ég hef ekki gefið það frá mér með því að taka að mér að vera formaður heilbrigðisnefndar þannig að ég mun gera það hér eftir sem hingað til. Annað sem ég vildi nefna er að heilbrigðisráðherra mælir fyrir þremur málum hér í dag. Þar að auki verða tvö mál til viðbótar sem verið er að afgreiða úr nefnd frá heilbrigðisráðherra. Annars vegar varðandi geislavarnir og hins vegar stofnfrumurannsóknir þannig að það er ekki hægt að tala um verkefnaleysi innan heilbrigðisnefndar Varðandi Landakot vil ég segja að stjórnendur Landspítala standa frammi fyrir því að loka þurfi 20 rýmum vegna manneklu og þeir lokuðu nú í dag. Á sama tíma eru milli 50 og 70 aldraðir einstaklingar inniliggjandi á sjúkrahúsinu í bið eftir að komast á hjúkrunarheimili. Það þýðir að spítalinn getur ekki tekið inn bráðasjúklinga með sama hætti og þeir gætu annars. Með því að leita útboða í rekstur 20 rúma deildar á Landakoti er verið að auka þjónustuna og koma til móts við þarfir aldraðra, bæði sem eru á sjúkrahúsinu og úti í bæ og bíða eftir að komast í hjúkrunarrými. Jafnframt er verið að bæta aðgengi að bráðaþjónustu spítalans.  
            

Hæstv. forseti. Valdataka Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðisráðuneytinu í umboði Samfylkingarinnar er auðvitað grafalvarlegt mál vegna þess hvernig hæstv. ráðherra fer með vald sitt.  Það er algerlega dagljóst af orðanna hljóðan að forseta er gert það í þessum þingsköpum að koma umræðum utan dagskrár samstundis á dagskrá, sama dag og óskin um þær er lögð fram. Þær, átta talsins eins og hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins getur um hér, eiga ekki að velta sér á einhverjum listum, jafnvel mánuðum saman. Það á ekki að vera með þessum hætti sem þinginu er stjórnað. Þingmenn hafa rétt á því samkvæmt lögum að fá tekin fyrir þau mál sem þeir vilja ræða þegar þeir vilja ræða þau en ekki þegar ráðherrunum þóknast að láta svo lítið sem að koma hingað.

Forseti vill taka það fram að það kemur líklega jafnoft fyrir að hv. þingmenn geta ekki borið upp fyrirspurnir sínar sem þeir hafa óskað eftir að ræða við ráðherra eins og að ráðherrar geti ekki verið á þeim tíma sem forseti leggur til. 

Forseti. Við sem komum hér stöku sinnum höfum kannski meiri yfirsýn yfir það hvernig mál þróast á þinginu í stórum dráttum. Ég hef gaman af því að koma hingað, af því ég hef reynsluna úr stjórnarandstöðu frá síðasta kjörtímabili og sjá hvernig stjórnarandstæðingar frá því þá eru núna stjórnarsinnar og öfugt, og til að meta hvernig stjórnarsinnar hafa það og hvernig stjórnarandstöðunni gengur. Ég verð að viðurkenna að ég hlakkaði svolítið til að koma hingað í dag, sem er síðasti dagurinn að þessu sinni sem ég verð á þinginu, af því að það er svo margt í fréttum. Ég átti von á því að kraftmiklir stjórnarandstæðingar ræddu t.d. fréttir um skattamál, um afrek ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins í skattamálum gagnvart barnafjölskyldum, 

Af hverju …

Ég átti von á því að það yrði rætt í dag.

Af hverju …


             Ég átti kannski von á því að menn ræddu hér um Helguvík, að við ræddum um álver og ræddum um efnahagsmál í framhaldi af því.

Það er líka …

Gerði stjórnarandstaðan það?  Ég átti kannski von á því líka að … 
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn í salnum að gefa ræðumanni hljóð.

Forseti. Það er algjör óþarfi að bera skjöld fyrir mig. Ég get hækkað róminn gegn þeim röddum sem hér koma upp. Ég átti kannski von á að menn vildu ræða samgöngumál vegna þess að það hefur lekið út að hæstv. samgönguráðherra og fleiri eru á blaðamannafundi núna að kynna mikil áform, mikil gleðitíðindi að mörgu leyti, í samgöngumálum sem þarf að ræða. En nei, þá kemur stjórnarandstaðan upp og þrasar um utandagskrárumræður,  Ég held, forseti, að það væri rétt að stofna hérna stjórnarandstöðuskóla til þess að kenna stjórnarandstæðingum hvernig á að veita 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að tjá mig um heldur aumt framlag hv. þm. Marðar Árnasonar til þessarar umræðu, þar sem hann reynir að gera lítið úr óskum okkar til að taka hér til efnislegrar umræðu einkavæðingu heillar deildar á Landspítalanum. Ósk um það hefur legið fyrir þinginu frá 27. febrúar síðastliðnum og það er fyrst og fremst við hæstv. heilbrigðisráðherra að sakast fyrir að sú umræða skuli ekki komin á dagskrá. Til þess að leiðrétta hv. þingmann formann þingflokks Sjálfstæðisflokksins, Arnbjörgu Sveinsdóttur, þá er það alveg rétt sem hún segir að á fundi þingflokksformanna í gær var um það rætt að hér færi fram umræða af okkar hálfu við hæstv. fjármálaráðherra um manneklu á dvalarheimilum fyrir aldraða. Þegar í ljós kom að sú umræða gat ekki orðið þá ráðfærði ég mig við stjórn þingsins sem gaf grænt ljós á að ég leitaði eftir því við hæstv. heilbrigðisráðherra að sú umræða sem ég geri hér að umtalsefni færi fram. Hann neitaði því, sem mér fannst harla undarlegt í ljósi þess að hann er hér til staðar í dag. Þetta er aðeins til skýringar á þessu máli. Í efnislega umræðu ætla ég ekki að fara hvað þetta snertir en fróðlegt verður að heyra hvað raunverulega vakir fyrir Sjálfstæðisflokknum í þessu efni.  Þetta er sú umræða sem við viljum taka við framkvæmdarvaldið. Einmitt þetta viljum við ræða. Ég vona að starfsmenn á Landakoti, á Landspítalanum, hlusti á þessa umræðu og þær kveðjur sem Sjálfstæðisflokkurinn sendir eina ferðina enn inn á spítalagangana.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ég var að frétta af samtali heilbrigðisráðherra og hv. þm. Ögmundar Jónassonar fyrst núna. Það var alla vega ekki fyrir milligöngu mína eða með vitneskju minni og sjálfsagt ekki með vitund fleiri þingflokksformanna. Við höfðum því ekki tækifæri til að ræða það. Hitt er annað mál að það er mjög undarleg gagnrýni sem hér kemur fram á að hæstv. heilbrigðisráðherra sé ekki tilbúinn að ræða þessi mál. Eins og ég tók fram áðan voru þessi mál m.a. rædd í fyrirspurnartíma í gær. Þar gafst mönnum tækifæri til að koma að athugasemdum. Seinni partinn verður rætt um málefni sem hæstv. heilbrigðisráðherra ber fram. Það er reyndar utan hins hefðbundna tíma sem við höfum skipulagt utandagskrárumræður innan. En mér finnst eðlilegt að við tökum þessa umræðu á góðum tíma, þegar við venjulega erum með utandagskrárumræður og það verði gert með góðum fyrirvara eftir páskana. Þá verður hægt að ræða, sem ég tel alveg fullkomlega eðlilegt, um hina góðu heilbrigðisþjónustu okkar Íslendinga. Hvernig við viljum haga henni, hvort hluta af henni verði útvistað frá stofnunum og gerðir þjónustusamningar um einstaka hluta heilbrigðisþjónustunnar. Þetta er sjálfsagt að ræða. Satt að segja kom mér verulega á óvart framlag hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur 

Herra forseti. Síðastliðinn fimmtudag var dreift á Alþingi skýrslu iðnaðarráðherra um kostnað við Kárahnjúkavirkjun, sem þingflokkur vinstri grænna óskaði eftir. Skýrslubeiðnin var ákaflega skýr. Því vekur það athygli hversu loðið og óaðgengilegt svarið er. Hæstv. iðnaðarráðherra lét því miður Landsvirkjun eftir að velja og hafna eftir hentugleikum úr þeim spurningum sem Alþingi samþykkti að beina til ráðherrans 16. október síðastliðinn. Því er mörgum spurningum enn ósvarað. Enginn kostnaður sem fellur á aðra en Landsvirkjun er talinn til kostnaðar við virkjunina. Munar þar mestu um flutningsmannvirkin, þ.e. háspennulínur og möstur, sem er væntanlega að finna í bókhaldi Landsnets nú um stundir. En þau eru óumdeilanlega hluti þessarar framkvæmdar. Skattaskuldir ríkisins við Impregilo hefðu heldur aldrei komið til nema vegna Kárahnjúkavirkjunar. Aðeins þessir tveir liðir hækka heildarniðurstöðuna um 14–15 milljarða kr. Þá vekur athygli að heildarkostnaður samkvæmt Landsvirkjun er miðaður við september 2007 en ekki síðustu áramót, sem mundi hækka áfallinn kostnað um litla 3,2 milljarða. Einnig vekur athygli að fjármagnskostnaður virðist ekki reiknaður eftir 30. september síðastliðinn á þeim verkum sem ólokið er. Herra forseti. Það tók hæstv. iðnaðarráðherra á fimmta mánuð, eða 11 vikur umfram leiðbeiningu þingskapa, að skila skýrslunni. Það er ámælisvert í ljósi þess að Landsvirkjun hélt blaðamannafund 22. janúar síðastliðinn þar sem allt sem hér er skrifað kemur fram. Það vekur grunsemdir og er erfitt, herra forseti, að komast hjá þeirri hugsun að skýrsla iðnaðarráðherra sé í raun lítið annað en sex vikna gömul fréttatilkynning frá Landsvirkjun. Þingflokkur Vinstri grænna er að fara ítarlega yfir þessa skýrslu. Við munum óska eftir skriflegum skýringum á nokkrum atriðum sem hér hafa verið nefnd. Einnig munum við óska eftir ítarlegum upplýsingum um hvernig staðið var að útreikningi fjármagnskostnaðar og við hvaða vísitölur er miðað í svarinu.

Herra forseti. Niðurstaða umræddrar skýrslu sýnir að vænt arðsemi eiginfjár er 13,4% í stað þess sem upphaflega var gert ráð fyrir, sem var 11,9%. Það er mjög góð niðurstaða og miklu betri en menn áttu von á, sem helgast fyrst og fremst af því að álverð hefur hækkað umtalsvert og mikið meira en menn gerðu ráð fyrir. Gert var ráð fyrir því í upphaflegum forsendum að álverð mundi lækka frá þeim 1.500 dollurum sem það var í á þeim tíma, sem var náttúrlega dálítið undarleg forsenda þar sem álverð hlýtur að fylgja orkuverði og orkuverð hlýtur að hækka þar sem menn gera sífellt meiri kröfur um minni koldíoxíðlosun. Ég get ekki séð annað en að orkuverð muni halda áfram að hækka Íslendingum til hagsbóta á þessu sviði. Arðsemi þessarar framkvæmdar er því mjög mikil. Svo má ekki gleyma því sem kom fram í svari hæstv. umhverfisráðherra, að þessi virkjun sparar mannkyninu svo mikla koldíoxíðlosun að það svarar til sexfalds útblásturs af allri umferð á Íslandi. Sexfalds útblástur af allri umferð á Íslandi sem sparast með einni virkjun. Umræðan hér á hinu háa Alþingi um arðsemi og annað slíkt væri ekki til staðar ef fyrirtækið yrði einkavætt. Ég held að menn ættu að stefna að því til þess að losna við öll þau vandræði sem menn glíma þar við. Svo má ekki gleyma því, sem mér heyrist vinstri grænir gera, að það er verið að stofna nýtt álver sem mun spara mannkyninu meiri útblástur á koldíoxíði. En á meðan ræða vinstri grænir um heilbrigðisþjónustu og kræklingarækt.

Herra forseti. Hver vill kaupa Kárahnjúka? Ég er ansi hrædd um að það hlaupi ekki margir fram á völlinn, ekki frekar en þegar reynt var að falast eftir því á sínum tíma að lífeyrissjóðir og aðrir fjármagnseigendur í landinu kæmu þar að. Hvers vegna skyldi það hafa verið? Það var vegna þess að arðsemin, eins og hv. þingmaður sagði, var metin á 11,3%. Nú segir Landsvirkjun á blaðamannafundi 22. janúar síðastliðinn að arðsemin verði 13,4%. Á hverju skyldi það byggjast? Skyldi það byggjast á spám viðurkenndra aðila með þekkingu á álmarkaði eins og CRU og King, líkt og þegar ákvörðun var tekin um framkvæmdina og þessi 11,2% byggja á? Nei, þar er byggt á Capacent Gallup. Ég hef ekki orðið vör við að þeir hafi verið fyrirferðarmiklir á álmörkuðum hingað til  Tveir virtir hagfræðingar hafa gert lítið úr þessu arðsemismati og sagt að jafnlítið sé að marka það eins og hið fyrra. Hvaða sérfræðingar eru það? Það eru þeir Þorsteinn Siglaugsson og Sigurður Jóhannesson, hagfræðingar, sem fóru yfir þetta nýja arðsemismat fyrir Viðskiptablaðið í kjölfar fréttamannafundarins sem hæstv. ráðherra endurprentaði og dreifði á þingskjali. Þetta er ekkert annað en áróðursplagg frá Landsvirkjun, enn eitt dæmið um hvernig á að blekkja þjóðina til að falla fram og kalla á fleiri álver og meiri náttúruspjöll. Það er það sem er að gerast á Suðurnesjunum og það á að gerast fyrir norðan.

Herra forseti. Málið sem ég vil vekja aðeins til umræðu er sú greinilega stefna ríkisstjórnarinnar að flytja helst öll opinber störf á suðvesturhornið, nú síðast að gengið hefur verið frá ráðningu á framkvæmdastjóra Vatnajökulsþjóðgarðs. Vatnajökulsþjóðgarður er mikilsvert framtak sem þjóðin hefur bundið miklar vonir við og getur haft mikið gildi fyrir uppbyggingu byggðar á svæði þar sem hagvöxtur í landinu er hvað minnstur. Sveitarfélögin þar í kring hafa lagt gríðarlega mikið til þessarar uppbyggingar. Þess vegna er komið aftan að byggðasjónarmiðum og í raun þingheimi öllum, þeim vilja sem komið hefur fram í fjárveitingum til þessa brýna verkefnis, þegar höfuðstöðvar þess eru settar niður í Reykjavík. Það er svo sem eftir öðru hjá ríkisstjórninni að undanförnu. Við höfum frétt að störf eru flutt skipulega frá Borgarnesi, Akureyri og Egilsstöðum á suðvesturhornið meðan loforð hæstv. byggðamálaráðherra um tilflutning starfa á Vestfirði rykfalla. Ekkert hefur frést af þeim síðan hann gaf um það yfirlýsingar. Það er ekki einu sinni hægt að lesa um það lengur á næturblogginu hans. Hið raunalega við þetta er að þetta er á skjön við afskaplega gott hugtak sem Samfylkingin varpaði fram. Ég kalla eftir því hvort einhver hafi áhuga á því lengur að verja þá hugmynd sem kom fram hjá Samfylkingunni á síðasta kjörtímabili að búa til störf án staðsetningar. Störf án staðsetningar áttu að gefa möguleika á að flytja störf út á land frá stofnunum. En það er greinilegt að þetta hugtak verður notað og er þegar notað. Þetta er fyrsta starfið sem stofnað er til út frá þessu hugtaki og það er beinlínis notað til að flytja starf sem á heima á landsbyggðinni á Reykjavíkursvæðið. Eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir benti á í þingræðu er með auglýsingunni, sem birt var núna í haust, 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bjarna Harðarsyni fyrir að vekja athygli á því áhugaverða máli að sú skilgreining, störf án staðsetningar, sem Samfylkingin boðaði í aðdraganda síðustu kosninga virðist virka þannig að störf eru flutt frá landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið eins og nýleg auglýsing um ráðningu forstöðumanns Vatnajökulsþjóðgarðs sýnir. Við höfum önnur dæmi: Lýðheilsustöð hefur sagt upp samstarfssamningi við Háskólann á Akureyri. Búið er að segja upp forstöðumanni veiðistjórnunarsviðs Umhverfisstofnunar sem var staðsettur á Akureyri og flytja þá stöðu suður til Reykjavíkur. Það er því eðlilegt að við veltum því hér upp hver raunveruleg byggðastefna ríkisstjórnarinnar sé. Hvað varð um Fagra Ísland Samfylkingarinnar sem kynnt var í aðdraganda síðustu kosninga og stóriðjustoppið sem Samfylkingin ætlaði að standa fyrir? Hvað hefur orðið um yfirlýsingar hæstv. ráðherra, Kristjáns Möllers, og hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar í þá veru að ef nýtt álver yrði sett af stað væri Samfylkingin á því að það ætti að vera á Húsavík?  Samfylkingin hefur bókstaflega hent kosningaloforðum sínum á haugana og málefnastaða þess flokks er engin. Menn eru hættir að hlusta á yfirlýsingar samfylkingarmanna. Þær eru svo viðamiklar í mörgum málaflokkum að fólk er hætt að taka mark á málflutningi þeirra. 

Hæstv. forseti. Mér þykir vænt um að hv. þm. Bjarni Harðarson ræði um byggðamál og flutning starfa út á land. Það er afar brýnt mál sem við þurfum að ræða í þinginu og fylgja vel eftir. Ég þekki ekki til mála varðandi Vatnajökulsþjóðgarð, hvort starfið verði staðsett í Reykjavík. Ég ætla að vona að svo sé ekki.  Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að við stöndum vaktina ekki nógu vel, það skapast alltaf tvö störf á höfuðborgarsvæðinu á móti hverju einu.  Það er kominn tími til að Framsókn fari að horfast í augu við hvernig málin voru í staðinn fyrir að lesa endalaust samfylkingarstefnuyfirlýsingarnar sem eru þó mjög góðar.  Við höfum haldið þann trúnað við stofnanir, þar á meðal Framsóknarflokkinn, að vera ekki að henda samþykktum þeirra þegar við komum í ríkisstjórn þó að margar þeirra hafi verið arfavitlausar.

Áður en forseti gefur framsögumanni meiri hluta nefndarinnar, sem leggur fram breytingartillögur, orðið vil ég geta þess að við munum ganga til atkvæða strax og umræðu er lokið. Vil ég því biðja hv. þingmenn um að vera innan seilingar því að gert hafði verið ráð fyrir að ljúka umræðu um þetta mál innan tíðar.

Hæstv. forseti. Ég tala fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, og lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, með síðari breytingum. Þetta er nefndarálit frá félags- og tryggingamálanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sturlaug Tómasson frá félags- og tryggingamálaráðuneyti og Sigríði Lillý Baldursdóttur og Ágúst Þór Sigurðsson frá Tryggingastofnun ríkisins. Einnig hafa nefndinni borist sjö umsagnir um málið. Hinn 1. janúar sl. fluttust málefni aldraðra og almannatryggingar frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytis, sbr. lög nr. 109/2007, um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 73/1969. Frumvarp þetta er í meginatriðum byggt á tillögum verkefnisstjórnar sem skipuð var af félags- og tryggingamálaráðherra og yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um fyrstu aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja frá 5. desember 2007. Verkefnisstjórnin sem skipuð var vinnur áfram að heildarendurskoðun almannatryggingalöggjafarinnar og á að skila tillögum 1. nóvember nk. Í frumvarpinu er kveðið á um að frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega á aldrinum 67–70 ára verði hækkað í 100 þús. kr. á mánuði. Megintilgangur þess er að stuðla að aukinni atvinnuþátttöku og gera ellilífeyrisþegum kleift að afla sér aukinna tekna af atvinnu án þess að bætur frá Tryggingastofnun ríkisins skerðist. Í greinargerð með frumvarpinu var gert ráð fyrir að lagðar yrðu fram tillögur sem tryggðu örorkulífeyrisþegum sama frítekjumark eða ígildi þess. Nefndin gerir ráð fyrir að tillögur berist frá örorkumatsnefnd forsætisráðherra á vorþinginu þannig að hægt verði að afgreiða þá lagasetningu fyrir gildistöku 1. júlí nk. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja er kveðið á um að ríkissjóður tryggi ellilífeyrisþegum lífeyri að lágmarki 25 þús. kr. á mánuði frá lífeyrissjóði eða sambærilega réttarbót með öðrum hætti og aftur er miðað við 1. júlí nk. Í verkefnisstjórn félagsmálaráðherra var lagt til að greiðslur þessar yrðu inntar af hendi af hálfu Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda. Ekki er gert ráð fyrir þessum greiðslum í frumvarpinu þar sem lífeyrissjóðir heyra undir fjármálaráðuneyti, sem mun leggja fram sérstakt frumvarp um greiðslurnar. Nefndin telur mikilvægt að þeirri vinnu verði hraðað svo bæta megi stöðu tekjulægstu hópa ellilífeyrisþega í landinu. Athugasemdir komu fram á fundi nefndarinnar varðandi fjárhæð vasapeninga í 6. gr. frumvarpsins þar sem segir að hún sé allt að 28.951 kr. á mánuði en í greinargerð kemur fram að upphæðin er 36.755 kr. og þetta er skýrt í nefndarálitinu að upphæðin er látin standa í frumvarpinu en er uppreiknuð á hverjum tíma miðað við ákveðnar reglur í reglugerðum þannig að eftir samþykkt frumvarpsins mun þessi upphæð miðað við núverandi reglur verða 36.755 og það er skýrt í nefndarálitinu Nefndinni bárust ábendingar þess efnis að heppilegra væri að nota orðið „íbúi“ í stað „vistmanns“ í lögunum. Ekki er gerð tillaga um breytingar þar á en óskað eftir að það verði haft í huga við heildarendurskoðun almannatryggingalaganna. Nefndin gerir einungis tvær orðalagsbreytingar. Annars vegar leggur hún til að orðið „ellilífeyrisþegi“ verði notað í 2. gr. í stað „einstaklings“ til samræmis við orðalag 3. gr. frumvarpsins. Hins vegar telur nefndin rétt að nota orðið „greiðslur“ í stað orðsins „bætur“ í f-lið 1. gr. og f-lið 9. gr. frumvarpsins en þetta er bara spurning um að fara rétt með, þarna er um að ræða greiðslur en ekki bætur. Nefndin leggur áherslu á að afgreiðslu málsins verði hraðað svo að þau ákvæði frumvarpsins sem taka eiga gildi 1. apríl nk. komi til framkvæmda á réttum tíma. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta rita undirritaður, Guðbjartur Hannesson, formaður félags- og tryggingamálanefndar, Ármann Kr. Ólafsson, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, Kristinn H. Gunnarsson, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Jón Gunnarsson, Valgerður Bjarnadóttir, Árni Johnsen og Birkir J. Jónsson. Ég fagna því að nefndarmenn lögðust allir á eitt um að afgreiða málið nú fyrir páska. Við bindum vonir við að málið fái umræðu í dag og leitað verði afbrigða þannig að hægt verði að afgreiða það svo að greiðslur samkvæmt frumvarpinu þurfi ekki að bíða og komi til strax núna 1. apríl. Það sem kemur til framkvæmda 1. apríl er afnám skerðingar tryggingabóta vegna tekna maka, aðgerðir sem tengjast of- og vangreiðslu tryggingabóta, það er 90 þús. kr. frítekjumark á fjármagnstekjur og það er sem sagt endurreikningur bóta og vistunarframlags sem koma til framkvæmda 1. apríl. Það er hækkun á vasapeningum íbúa á stofnunum um 30% í þessa tölu sem áður var sagt, 36.755, auk annarra breytinga, svo sem lækkunar skerðingarhlutfalls ellilífeyris úr 30% í 25%. Þann 1. júlí kemur frítekjumark vegna atvinnutekna 60–70 ára til framkvæmda, það er hækkað í 100 þús. kr. á mánuði en áður hafði verið samþykkt að atvinnutekjur 70 ára og eldri skerði ekki bætur. Fyrir liggur yfirlýsing um að menn muni vinna að því, örorkumatsnefnd forsætisráðuneytis, að tryggja öryrkjum sambærilegar bætur frá og með 1. júlí og þrátt fyrir afgreiðsluna nú munu þær bætur koma inn í þingið og hljóta afgreiðslu. Við treystum að það verði fyrir 1. júlí þannig að bæturnar komi til greiðslu á þeim tíma sem fyrir fram var ákveðinn. Þann 1. júlí koma svo ákvæði um fjárhæð aldurstengdra örorkubóta til framkvæmda, þær eru hækkaðar, og einnig sérstakt 300 þús. kr. frítekjumark á lífeyristekjur örorku- og lífeyrisþega, að þær skerði ekki tekjutryggingarnar, sbr. 5. gr. Þann 1. janúar 2009 verður það svo afnumið að innlausn séreignarsparnaðar skerði lífeyrisgreiðslur. Í frumvarpinu kemur fram fyrirheit um 25 þús. kr. úr lífeyrissjóði til ellilífeyrisþega - eins og ég gat um áður og kemur fram í nefndarálitinu átti það að koma inn í frumvarpið en það náðist ekki. Fjármálaráðuneytið mun vinna úr því. Fyrst það er afgreitt sem lífeyrissjóðsmál kemur það frá fjármálaráðuneyti og kemur jafnvel ekki til félags- og tryggingamálanefndar heldur fer til efnahags- og skattanefndar. Ég treysti á að frumvarpið verði afgreitt í dag og fagna þeim bótum sem það færir öldruðum og öryrkjum í landinu. Í umræðunni í nefndinni kom fram að við hefðum gjarnan viljað sá ýmislegt fleira gerast. Við bindum vonir við að tími vinnist og tækifæri til að leiðrétta enn frekar hag þessara hópa því að ekki veitir af. Ég vil færa nefndarmönnum þakkir og ég treysti á að þingið muni hjálpa okkur við að afgreiða málið í dag svo að bætur komi til afgreiðslu 1. apríl.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég fara nokkrum almennum orðum um þetta frumvarp. Þau eru jákvæð, hér er almennt verið að stíga spor fram á við, almennt er verið að bæta kjör öryrkja og aldraðra. Ég vil sérstaklega fagna því lagaákvæði sem kveður á um afnám tekjutenginga maka. Þetta tel ég vera mikið framfaramál og mannréttindamál sérstaklega þegar öryrkjar eiga í hlut. Aldraðir hafa líka barist fyrir þessu í sínum hópi og samtökum og það er ánægjulegt að þetta baráttumál þeirra nái fram að ganga. Mér hefur fundist tekjutengingin varðandi öryrkja sérlega sár og fagnaðarefni að þetta skuli leiðrétt með þessum lögum. Þetta er almennt um lögin. Síðan er hitt sem við hljótum að horfa til en það er að tekjulægstu hóparnir, þ.e. öryrkjar sem allra minnst hafa, fá engar bætur með þessu frumvarpi eða sáralitlar. Að einhverju leyti er reyndar verið að laga í átt til línulegrar uppfærslu, með leiðréttingum sem eru aldurstengdar örorkubætur, nokkuð sem lofað var fyrir kosningarnar 2003 í flóðlýstu Þjóðmenningarhúsi. Þar var Framsóknarflokkurinn að boða til kosninga en þau fyrirheit náðu aldrei að fullu fram að ganga. Það var gagnrýnt mjög harðlega hér í þingsalnum, af hálfu hverra? Jú, frjálslyndra, Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þess vegna vorum við mörg hver að vona að þessi gömlu sviknu fyrirheit yrðu leiðrétt með þessu frumvarpi. Þetta er gert að hluta til, ef ég fer rétt með þá eru 200 milljónir látnar inn í þennan farveg en á sínum tíma var talað um að 500 millj. kr. hefðu þurft að koma til viðbótar. Ég spyr: Hvernig stendur á því að Samfylkingin, eftir allar hinar digru yfirlýsingar sem voru gefnar hér í ræðustóli, leiðréttir þetta ekki hið snarasta? Það vildi Samfylkingin gera á sínum tíma þegar hún hafði ásamt okkur hinum stór orð um vanefndir stjórnvalda gagnvart Öryrkjabandalaginu, að það ætti að gera hér og nú. Það var sagt hér fyrir mörgum árum og ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum er það þá ekki gert í þeim fyrstu skrefum sem stigin eru af hálfu Samfylkingarinnar? Ég vil taka það fram að á sínum tíma þótti mér aldurstengingin almennt vera mjög jákvætt spor fram á við. Mjög jákvætt vegna þess að eins og málum háttar í okkar kerfi þá njóta öryrkjar sem hafa verið á vinnumarkaði góðs af framreikningi örorkubóta, réttinda innan lífeyrissjóðakerfisins. En til eru þeir sem aldrei fóru út á vinnumarkaðinn og eiga ekki innhlaup í þessa framreikninga lífeyrissjóðanna. Þannig að mér þótti þetta jákvætt spor fram á við og fagnaði því mjög þegar það var ákveðið í síðustu ríkisstjórn. En ég spyr, hvernig stendur á því að Samfylkingin eftir allar hinar digru yfirlýsingar stendur ekki við sín stóru orð hvað þetta snertir? Ég ítreka að það er slæmt til þess að vita að lægstu hóparnir skuli ekkert fá með þessu frumvarpi því það er staðreynd að undanteknum þeim sem njóta að einhverju leyti lítils háttar leiðréttinga við vegna þeirra ákvæða sem ég vísaði til. Síðan er hitt náttúrlega augljóst að ódýrustu kostirnir eru alltaf valdir gagnvart öryrkjum og gagnvart öldruðum. Þannig er ákveðið að aldraðir skuli búa við 100 þús. kr. frítekjumark vegna atvinnutekna á mánuði hverjum. Það eru 1.200 þús. kr. á ári. Þetta finnst mér vera mjög jákvætt skref fram á við. Hvers vegna - og það væri fróðlegt að heyra álit Samfylkingarinnar á þessu - er þetta hins vegar ekki látið taka til greiðslna úr lífeyrissjóðum? Hvers vegna spyr ég að því? Jú, vegna þess að Samfylkingin lofaði því fyrir kosningar. Í kosningaloforðunum var vísað í 100 þús. kr., sem atvinnutekjur og sem lífeyrisgreiðslur, greiðslur úr lífeyrissjóðum. Hvers vegna er ekki orðið við þessum óskum og kröfum af hálfu eldri borgara og af hálfu verkalýðshreyfingarinnar? Vegna þess að þegar gaumgæfðar eru yfirlýsingar og greinargerðir sem koma frá bæði Alþýðusambandi Íslands og BSRB þá er hamrað á þessu að það verði sett frítekjumark varðandi greiðslur úr lífeyrissjóðum. Það er ekki orðið við því í þessu frumvarpi. Síðan er hitt sem enn á eftir að koma til framkvæmda. Það er hinn margrómaði 25 þús. kall. Hann er ekki kominn til framkvæmda en þá er hugsunin sú að þeir einstaklingar, og þá erum við yfirleitt að horfa til elstu kynslóðarinnar, sem ekki hafa notið og njóta ekki greiðslna úr lífeyrissjóðum, eiga ekki réttindi í lífeyrissjóðum, verði tryggðar 25 þús. kr. Þetta á eftir að koma til framkvæmda. En ef ekki kemur um leið til frítekjumark gagnvart lífeyrissjóðsgreiðslunum þá verður harla lítið úr þessum 25 þús. kr. vegna þess að þær munu sæta skerðingum í almannatryggingum. Mig langar í þessu efni til að vísa í greinargerð, mjög ítarlega og vandaða, sem kemur frá BSRB þar sem farið er í saumana nákvæmlega á þessu atriði. Hér segir, með leyfi forseta: „Þó vitað sé að þetta kostar hið opinbera hærri fjárhæðir vegna minni skerðinga á greiðslum Tryggingastofnunar ríkisins en margar aðrar aðgerðir er þetta réttlætismál sem ætti ekki síst að skoða í samhengi við framkvæmdina við að ellilífeyrisþegum sé tryggt að lágmarki 25 þús. kr. í lífeyrissjóðstekjur á mánuði (nefnt hér á eftir). Ef skerðingar þessara lífeyrissjóðstekna yrðu eins hugsaðar og annarra tekna frá lífeyrissjóðum væru þessar 25 þús. kr. frekar sýndarveruleiki en veruleg kjarabót. Þá mundi ellilífeyrisþegi sem hefur tekjutryggingu og ekkert hafði úr lífeyrissjóði og fengi þessar 25 þús. kr. á mánuði einungis halda eftir 8.091 kr. af þessu eftir skatta og skerðingar. Eftir stæði minna en einn þriðji af greiðslunni. Til að eitthvað meira yrði úr þessari sérstöku greiðslu mundi frítekjumark eins og öryrkjarnir munu njóta samkvæmt frumvarpinu koma til bóta, en einnig verulega hækkuð skattleysismörk eða tekjur úr lífeyrissjóði yrðu að minnsta kosti að meginhluta skattlagðar eins og fjármagnstekjur með 10% skatti en ekki með núverandi staðgreiðslu upp á 35,72%.“ Hér er vikið að ýmsum málum en grundvallaratriðið er að framlag til einstaklinga sem ekki njóta greiðslna úr lífeyrissjóði ef ekki er sett jafnframt frítekjumark af samsvarandi upphæð verður að harla litlu eftir að skerðingar og skattlagning er komin til sögunnar, eða einungis rúmar 8.000 kr. Þetta er reyndar nokkuð sem var rætt í kosningabaráttunni. Hugmyndasmiðurinn að þessari útfærslu hefur beðið um orðið í andsvari hér á eftir og verður fróðlegt að hlýða á hvað hann hefur að segja. Þessi hugsun var rædd af fleirum í kosningabaráttunni, þ.e. með hvaða hætti væri hægt að koma til móts við þá einstaklinga sem ekki nytu neinna réttinda í lífeyrissjóði. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson heitinn var einn af þeim sem talaði um þetta og sá sem hér stendur gerði það líka. Síðan var spurningin um útfærslu og ég hygg að höfuðhönnuðurinn sitji hér í salnum og verður fróðlegt að heyra hvað hann segir við þessari gagnrýni, þ.e. að þessar greiðslur verði að harla litlu ef ekki kemur til sögunnar frítekjumark vegna greiðslna úr lífeyrissjóði. Ég hefði haldið að fyrsta skrefið sem ríkisstjórnin gæti stigið í þessu efni, gefum okkur það að hún sé ekki reiðubúin að fara upp í 100 þús. kr. frítekjumark í einu vetfangi úr lífeyrissjóðum þó að kröfur verkalýðsfélaga margra gangi miklu hærra, þau vilji fara enn hærra, gefum okkur það að hún hefji þessa vegferð og setji frítekjumark úr lífeyrissjóði í 25 þús. kr. þá væri verið að koma á svipuðu fyrirkomulagi og núna er gert gagnvart öryrkjunum vegna þess að ein breytingin með þessu frumvarpi er 25 þús. kr. frítekjumark gagnvart öryrkjum vegna greiðslna úr lífeyrissjóði.  Ég spyr því hvers vegna þessi vegferð gagnvart frítekjumarkinu fyrir lífeyrisþega hafi ekki verið hafin með því að stíga fyrsta skref upp í 25 þús. kr. til samræmis við það sem öryrkjar fá. Þetta hefði ég talið að væri gott fyrsta skref þó að ég vildi stíga miklu lengra í þessu efni. En því miður hafa Samfylkingin og ríkisstjórnin ekki treyst sér til að gera þetta þrátt fyrir geysilega vel útbásúnaða kosningaskrá fyrir síðustu kosningar og mikil loforð og fyrirheit í þessum efnum. Það hefur verið valinn ódýrari kosturinn varðandi báða aðila. Eftir því sem mér skilst þá er hækkun vegna frítekjumarks atvinnutekna 120 millj. kr. en hefði verið, ef sama hefði verið látið ganga til öryrkjanna, um 400 millj. kr. Varðandi lífeyrisgreiðslurnar þá er frítekjumarkið vegna öryrkja úr lífeyrissjóðum 800 millj. kr. en ef það hefði gengið til eldri borgaranna þá væru það 2,6 milljarðar. Það er sem sagt alltaf valinn ódýrasti kosturinn. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta frumvarp. Ég ítreka það að ég styð frumvarpið. Ég styð þær lagabreytingar sem hér er verið að gera. Ég tel þær vera spor í rétta átt. Ég gagnrýni hins vegar mjög ákveðið að tekjulægstu hóparnir skuli skildir eftir. Þeir eru skildir eftir. Ég gagnrýni það líka að digrar yfirlýsingar og loforð Samfylkingarinnar frá því á síðasta kjörtímabili hér í salnum og síðan í aðdraganda síðustu kosninga, að þau loforð sem þá voru gefin nái ekki fram að ganga að fullu leyti varðandi leiðréttingu á greiðslum til öryrkja, hina aldurstengdu örorku. Ég sakna þess einnig mjög ákveðið að eldri borgarar skuli skildir eftir varðandi greiðslur úr lífeyrissjóðum. Að lokum ítreka ég að sömu atriði eru gagnrýnd mjög harðlega bæði í greinargerðum sem koma frá Félagi eldri borgara og verkalýðshreyfingunni, frá Alþýðusambandi Íslands og einnig frá BSRB en allir þeir aðilar senda inn mjög vandaðar greinargerðir með frumvarpinu.

Herra forseti. Við afgreiddum í gær, að ég held, frumvarp til laga um aðstoðarmenn þingmanna. Þar er gert ráð fyrir að landsbyggðarþingmenn hafi aðstoðarmenn. Nú kemur í ljós að hv. þm. Ögmundur Jónasson er með aðstoðarmenn, heila skrifstofu sem er BSRB. Mig langar til að spyrja hann hvort hann geti útvegað öðrum þingmönnum skýrsluna sem aðstoðarmenn hans hafa unnið fyrir hann og hann notar í þessum málflutningi. Varðandi það að bæta kjör þeirra sem verst eru staddir þá hefur það löngum verið baráttumál mitt að hækka greiðslur úr lífeyrissjóði eða tryggja fólki ákveðið lágmark úr lífeyrissjóði. Það hefur komið í ljós, þegar menn skoða stöðu aldraðra sérstaklega, að þeir eru verst settir sem ekki greiddu í lífeyrissjóð af ýmsum ástæðum, í fyrsta lagi fatlaðir, í öðru lagi konur, aldraðar sem núna eru orðnar 80–90 ára gamlar, sem voru heimavinnandi og voru aldrei á vinnumarkaði. Eins er um þá sem voru á vinnumarkaði og greiddu ekki í lífeyrissjóð þó þeir ættu að gera það. Það voru fleiri tugþúsund manna. Ég vissi það þegar ég var formaður Landssambands lífeyrissjóða að 40 þús. manns áttu að borga í lífeyrissjóð en gerðu það ekki. Þetta fólk er illa statt í dag, með engin réttindi úr lífeyrissjóði. Þess vegna datt okkur í hug að leysa vanda þessa fólks með því að tryggja fólki lágmark úr lífeyrissjóði. Það var aldrei talað um annað en að þetta mundi skerða bætur frá Tryggingastofnun. Það var aldrei talað um annað en þetta yrði skattlagt. En ég vil fullvissa hv. þingmann um það að maður sem er með 130 þús. kr. á mánuði, lágmark frá Tryggingastofnun, munar um 8 þús. kr. Hann munar um það að fara upp í 143 þús. kr. úr 131 þús. kr. að lágmarki. Hann munar mikið um það. Þá eru þessar bætur, 143 þús. kr., eftir að 25 þús. kr. kæmu, algert lágmark sem einhleypur ellilífeyrisþegi fær á Íslandi.

Hæstv. forseti. Varðandi hina undarlegu ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndal um aðstoðarmenn mína þá get ég sýnt þingheimi ræðu mína frá því áðan. Ég hef tileinkað mér sæmilega vel efni þessa frumvarps, sett mig inn í málið í starfi nefndarinnar og hef gert það mörg undanfarin ár. Mér finnst hér á ferðinni mjög mikilvægt hagsmunamál fyrir öryrkja og aldraða sem ég tel eiga að vera í brennidepli hjá félagslega sinnuðum stjórnmálaflokki. Varðandi þær skýrslur sem hv. þingmaður vísaði í að hafi verið unnar fyrir mig þá vísaði ég til álitsgerðar sem félagsmálanefnd fékk í hendur og ég fékk um leið og hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hún liggur í möppu hans ef hann gefur sér einhverjar mínútur til að líta í þá greinargerð, sem er ágætlega unnin. Það er rétt að einstakling sem hefur litlar tekjur munar um 8 þús. kr. Þann einstakling munar hins vegar meira um 25 þús. kr. ef hægt væri að auka framlagið. Ég held að við eigum að fara svolítið varlega í að binda okkur einvörðungu í hugmyndafræðilega nálgun við uppbyggingu kerfisins. Það þarf þó vissulega að gera það. Það þarf að horfa á þessi mál til framtíðar, hvernig samspilið á að vera milli launatekna, milli greiðslna úr lífeyrissjóðum og síðan almannatrygginga. Ég ætla ekki að gera lítið úr því. En ég vil engu að síður vekja athygli á því að enn sem komið er erum við almennt, fyrir þorra launafólks, að tala um lágar tekjur. Við erum að tala um 

Herra forseti. Ég las að sjálfsögðu umsögn BSRB. Mér skildist á hv. þingmanni að þetta væri sérstök skýrsla um þessi mál en þá hef ég misskilið það í ræðu hv. þingmanns. Varðandi 25 þús. kr. þá verður að hafa í huga að við höfum ekki endalaust peninga. Það er vitað. Það sem er kannski verra er að við þurfum að gæta að því að framtíðin þarf ekki endilega að vera björt og með eins miklu góðæri og verið hefur. Þá þurfa menn að vera undir það búnir að eiga fyrir þeim útgjöldum sem menn eru að leggja á þjóðina. Þessar 25 þús. kr. eftir skerðingar eru tiltölulega ódýr aðgerð en koma mjög mörgum til góða. Samkvæmt könnun eða útkeyrslu sem ég fékk frá skattstjóra þá voru um 10 þúsund manns á aldrinum 70 og upp úr með minna en 25 þús. kr. úr lífeyrissjóði. Þar af voru fimm þúsund ekki með neitt úr lífeyrissjóði. Þetta var árið 2005 og hefur örugglega breyst síðan. Því er umtalsverður hópur fólks sem munar mikið um þessar 8 þús. kr. sem menn fá að lágmarki. Hjón fá meira. Þau fá 12 þús. kr. og það munar dálítið um það. En ég held að það sé mjög brýnt að menn horfi líka á þennan hóp sem verst er settur. Því miður hefur hann þurft að bíða eftir því að lausn verði fundin milli ráðuneyta og hjá fjármálaráðuneytinu til að hann fái úrlausn sinna mála. En ég vænti þess að það gerist sem allra fyrst.

Hæstv. forseti. Eitt sannfærist ég alltaf um þegar ég heyri hv. þm. Pétur H. Blöndal, talsmann Sjálfstæðisflokksins í tryggingamálum, tala. Það er að engin takmörk virðast vera fyrir því hve smátt þessi flokkur getur hugsað fyrir hönd þeirra sem minnst hafa handa í milli. Þar virðast engin takmörk. Auðvitað skiptir það máli fyrir fátæka manneskju að fá 8 þús. eða 12 þús. eftir atvikum upp í hendurnar. En guð minn góður, hvað erum við að tala um? Við erum að tala um fólk á leigumarkaði sem borgar 120–130 þús. kr. fyrir þriggja herbergja íbúð á þéttbýlissvæðinu. Við erum að tala um þjóðfélag þar sem kostar 5–6 þús. kr. að fylla á bílinn. Í þessu útgjaldaumhverfi erum við að tala um tekjur sem eru agnarsmáar. Það er alveg hárrétt, að það eru takmörk fyrir því hve mikla peninga við höfum handa í milli sem samfélag. Þess vegna veltur á að ráðstafa þeim skynsamlega og á réttlátan máta. Við vorum að fá fréttir hér af því hvernig ríkisstjórnin skipar nýja sendiherra, setur á fót nýja varnarmálastofnun sem á að kosta á annan milljarð á ári - bara fyrsta árið, vegna þess að það eru útgjöld sem eiga eftir að aukast verulega. Við erum með ríkisstjórn í landinu sem efnir til heræfinga á landinu næsta vor og sumar með ærnum kostnaði. Ég er tilbúinn að ræða þetta við hv. þm. Pétur H. Blöndal, hvernig eigi að forgangsraða fjármunum. Þá get ég sagt honum að Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill forgangsraða krónunum í vasana hjá þessu fólki. 
            

Hæstv. forseti. Komið hefur fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að hann hafi mestar áhyggjur af því að þeir sem verst eru settir fái ekkert í þessu frumvarpi. Formaður félagsmálanefndar hv. þm. Guðbjartur Hannesson hefur sagt frá því að tekið verði fyrir annað frumvarp þar sem lífeyrissjóðsmálin heyri undir annað ráðuneyti en félagsmálaráðuneytið. Hins vegar segir hv. þm. Ögmundur Jónasson að hann hafi mestar áhyggjur af því að þeir sem eru verst settir fái ekkert. Hins vegar fagnar hann því sérstaklega að við skulum afnema alla tekjutengingu við maka. Þar með erum við farin að líta fram hjá því að horfa á fjölskylduna sem einingu, eins og við höfum gert um langt skeið. Þetta þýðir að við aukum bætur til þeirra sem eru í fjölskyldu sem hefur hundruð þúsunda til skiptanna, jafnvel milljónir. Það er búið að afnema allar tekjutengingar þar. Hv. þingmaður horfir jafnframt til þess hv. að nauðsynlegt sé að koma frítekjumarki á lífeyrissjóðsgreiðslur aldraðra. Þar með er verið að koma frítekjumarki á alla, líka þá best settu og þá sem hafa mest á milli handanna. Mér finnst ákveðin mótsögn í þessu og þess sem hann sagði í síðasta andsvari, að það þyrfti að stýra peningunum til þeirra sem hafa minnst á milli handanna, til þeirra sem eru verst settir. Það að fagna afnámi tekjutengingar við maka getur þýtt að mjög margir fá tugum þúsunda meira í vasann en áður, fjölskyldur sem hafa hundruð þúsunda og jafnvel milljónir á milli handanna á mánuði. Ef frítekjumark á lífeyrissjóðsgreiðslur aldraðra er hækkað í 300 þús. kr. mun rosalega miklum peningum eytt í að bæta kjör þeirra sem kannski hafa það mjög gott, sem er stór hluti. Þar með er ekki verið að stýra peningunum til þeirra sem 

Hæstv. forseti. Ef hv. þingmaður hefur hlustað á það sem ég sagði um forgangsröðun fjármuna, ráðstöfun á skattfé landsmanna, þá vil ég láta ráðstafa skattfé til öryrkja og eldri borgara í ríkari mæli en gert er. Ég harma sérstaklega að ríkisstjórnin ráðist í stórfelld útgjöld, milljarða útgjöld, í tengslum við hervæðingu landsins, heræfingar í sumar. Ég vék að öðrum kostnaði einnig í því samhengi. Varðandi milljóna- og milljarðamæringa Sjálfstæðisflokksins þá á að sjálfsögðu að taka á þeim í skattkerfinu. Eins og við höfum fengið staðfest í fréttum í gær og í skýrslum sem reiddar hafa verið fram þá hefur það gerst í fjármálaráðherratíð Sjálfstæðisflokksins að sköttum hefur verið létt af tekjuhæsta fólkinu en álögum hlaðið á þá sem minnstar hafa tekjurnar. Þeir neituðu þessu hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi ríkisstjórn, að þetta væri raunin, en nú er að koma í ljós að gagnrýni stjórnarandstöðunnar átti við rök að styðjast. Já. Ég tel að það eigi að innleiða frítekjumark á greiðslur úr lífeyrissjóðum. Ég tel að það sé rétt að gera það og tek þar með undir áherslur verkalýðshreyfingarinnar og Landssambands eldri borgara um það efni. Það er fróðlegt að heyra að Sjálfstæðisflokkurinn skuli leggjast gegn því. Varðandi tekjutengingu maka, fyndist hv. þingmanni eðlilegt að koma á slíkri tengingu hjá öðrum hópi sem fær peninga úr almannatryggingakerfinu? Ég er að tala um atvinnulaust fólk. Ef einstaklingur er atvinnulaus og vel giftur eða gift, eins og kallað er, á þá að rýra tekjurnar í samræmi við það úr almannatryggingunum?  
            

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu er ég fylgjandi öllu afnámi tekjutenginga og er trúr minni stefnu. Hins vegar er fjármagnið takmarkað og hægt væri að tala um stríðsrekstur eins og hv. þingmaður gerði. En ef við höldum okkur við að tala um peninga í þennan málaflokk þá höfum við ákveðið magn af peningum. Hvernig á að skipta úr þeim potti? Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur sagt að hann fagni því sérstaklega að tekjutenging við maka hafi verið afnumin. Það er fínt og ég tek undir það. En þar með segir hann jafnframt að ýmsir í efnamiklum fjölskyldum skuli fá auknar bætur. Það er í raun í anda sjálfstæðisstefnunnar að við horfum á einstaklinginn. Hins vegar hefur í gegnum tíðina verið horft á fjölskylduna. Ég er að benda á það. Að sama skapi vill hann fá frítekjumarkið sem líka gagnast þeim sem hafa mest á milli handanna. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur hins vegar lagt til að fjármununum sé stýrt til þeirra sem minnst hafa, hvort það á að vera 25 þús. kr., 35 þús. kr. eða 45 þús kr. er í raun aukaatriði í hugmyndafræði hans. En hans aðferð stýrir peningum til þeirra sem minnst hafa. Því miður eru okkar aðgerðir oft þannig að við eyðum 100 millj. kr. en aðeins 10 millj. kr. fara til þeirra sem verst hafa það í stað þess að taka þessar 100 millj. kr. og stýra þeim öllum beint til þeirra sem verst hafa, eða milljarði eða 10 milljörðum eða hver sem upphæðin er. Það er aðferðin sem hv. þm. Pétur Blöndal vill beita, ekki að eyða peningunum og láta þá njóta þeirra sem mest hafa fyrir, heldur stýra þeim til þeirra sem verst hafa það. Það er hugmyndafræðin.

Hæstv. forseti. Að stýra peningunum ekki til þeirra sem mest hafa fyrir. Við erum að tala um einstaklinga sem ekki eru með neinar greiðslur úr lífeyrissjóði og fá allt sitt frá almannatryggingum, að þeim séu tryggðar 25 þús. kr. Ég er að vekja athygli á því að eftir að búið er að fara með þá peninga í gegnum skatta og fyrst og fremst skerðingarnar í almannatryggingakerfinu þá er þetta orðið að 8 þús. kr. Ég er að segja að þetta sé ekki endilega skynsamleg eða réttlát ráðstöfun. Ég tala almennt fyrir tekjujafnandi kerfi í samfélaginu í gegnum skatta. Ég hef hins vegar tekið sérstaklega á málum öryrkja og aldraðra og ef hv. þingmaður hefur hlustað á ræðu mína greindi ég meira að segja á milli þessara hópa, taldi það vera algert mannréttindamál að líta á öryrkja sem einstaklinga en ekki sem fjölskyldueiningu, að þeir ættu að búa við sama rétt sem einstaklingar og atvinnulaus einstaklingur o.s.frv. Á þennan hátt hefur að mínum dómi verið brotið á öryrkjum í ríkari mæli en á öðrum, þó að ég hafi fagnað því að verið sé að stíga þetta skref gagnvart þeim líka en ég geri þarna ákveðinn greinarmun á milli. Síðan um forgangsröðun í þjóðfélaginu, að við höfum þetta mikla peninga í þessum potti og spurningin sé hvernig við ráðstöfum þeim. Ég er að gagnrýna hve lítið er látið í þennan pott. 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar við 2. umr. eftir að málið hefur fengið ágæta umfjöllun í félags- og tryggingamálanefnd. Hér er verið að kveða á um tekjubætur eða auknar tekjur til handa öldruðum og öryrkjum sem er vel, enda var það svo í aðdraganda síðustu kosninga að það var sama hvaða stefnuskrá var lesin hjá hvaða stjórnmálaflokki sem var að málefni aldraðra og öryrkja voru þar mjög framarlega á forgangslistanum líkt og hjá okkur framsóknarmönnum. Það var mjög athyglisverð umræða sem fór fram áðan á milli hv. þm. Ögmundar Jónassonar og þingmanna Sjálfstæðisflokksins um málefni aldraðra og forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Það er alveg rétt sem hv. þm. Ögmundur Jónasson benti á að útgjaldaþenslan í utanríkisþjónustunni er náttúrlega með ólíkindum á milli ára, 20–25%, á meðan hlutfallslega minni fjárhæðir fara til annarra málaflokka og er það á skjön við málflutning Samfylkingarinnar í aðdraganda síðustu kosninga. En við erum að ræða hér um kjarabætur til handa öldruðum og öryrkjum sem ég fagna sérstaklega enda er ég einn af þeim sem skrifa án fyrirvara undir nefndarálit um það frumvarp sem við ræðum hér. Helstu efnisbreytingar á frumvarpinu eru þær að skerðing tryggingabóta vegna tekna maka verður afnumin frá og með 1. apríl árið 2008. Ég held að hér sé um að ræða mál sem muni koma mörgum fjölskyldum vel, þ.e. sambúðarfólki, því að það verður að viðurkennast að í raun og veru hafa skerðingarmörkin verið allt of brött og margt sambúðarfólk hefur lent illilega í þeim skerðingum. Síðan má deila um hvort einhver takmörk eigi að vera á því en ég skrifa undir þetta frumvarp og styð það að þessar tekjutengingar á milli maka verði afnumdar. Ég fagna því líka að sérstaklega verði gripið til aðgerða til að draga úr of- og vangreiðslum tryggingabóta frá og með 1. apríl næstkomandi og að 90 þúsund kr. frítekjumark verði sett á fjármagnstekjur þannig að aldraðir sem eiga eitthvert örlítið sparifé lendi ekki í því að lífeyrir þeirra sé skertur sem raun ber vitni. Við stjórnmálamenn höfum auðvitað fundið fyrir því á umliðnum árum að kröfur sem Tryggingastofnun ríkisins hefur verið að koma með eftir á vegna vanreiknaðra tekna hafa komið illþyrmilega í bakið á mörgum öldruðum og ég fagna því sérstaklega að þeim málum verði kippt í liðinn með þessum hætti, enda var þetta eins og ég sagði áðan eitt af stefnumiðum allra stjórnmálaflokka í aðdraganda síðustu kosninga og allir flokkarnir standa einhuga að þessum breytingum þó að að sjálfsögðu megi alltaf gera betur. Mun ég fara aðeins betur yfir það á eftir hvað ég hefði viljað sjá öðruvísi í þessum málaflokki. Fram kemur að vasapeningar vistmanna á stofnunum verði hækkaðir um tæp 30% frá og með 1. apríl næstkomandi. Mig langar að ræða aðeins um hugtakið vistmaður sem mér finnst ekki orðið eiga við því að margt af því fólki sem leggst til langdvalar inn á hjúkrunarheimili er í raun og veru ekki vistmenn heldur íbúar þar og dvelur þar jafnvel það sem eftir er ævinnar. Ég tel að breyta þurfi orðalaginu í lögunum í dag því að velflestir sem leggjast inn á hjúkrunarheimili eru þar í dágóðan tíma. Það er líka annað sem mér finnst þurfa að ræða hér og það eru réttindi þess fólks sem leggst til langdvalar inn á hjúkrunarheimili en nær allar lífeyristekjur viðkomandi aðila eru teknar af þeim. Ég held að þetta samræmist ekki alveg því andrúmi sem ríkir í dag og ég hef heyrt í mörgum sem kalla eftir því að við hugum að breytingum hvað þessi mál áhrærir, að allur lífeyrir þessa hóps skuli vera tekinn af honum en síðan er honum rétt einhver lítil upphæð sem nefnist vasapeningar. Við þurfum að taka þessi mál til endurskoðunar því að þetta á að heyra fortíðinni til og af því að ég átti í samræðum við hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra í gær um umboðsmann aldraðra hefði ég haldið að þetta væri eitt af þeim málum sem umboðsmaður aldraðra gæti beitt sér harkalega fyrir. Ég held að hér sé um virkilega mikið réttindamál að ræða fyrir einstaklinga sem eru inni á þessum stofnunum og maður finnur að mörgum svíður það verulega hvernig komið er fram við þennan hóp og ég held að finna megi fólk í öllum stjórnmálaflokkum sem er sammála því að breyta þurfi því fyrirkomulagi sem er í dag sem ég tel að tilheyri fortíðinni. Síðan er rætt um að skerðingarhlutfall ellilífeyris verði lækkað úr 30 í 25% frá og með næstu mánaðamótum. Í raun og veru er þá búið að telja upp þær breytingar sem munu eiga sér stað um næstu mánaðamót. Þetta á að taka gildi í áföngum, þann 1. júlí nk. á frítekjumark atvinnutekna lífeyrisþega á aldrinum 67–70 ára að hækka í 100 þús. kr. á mánuði. Þá erum við komin að þeirri umræðu sem við háðum á síðasta sumarþingi, af hverju í ósköpunum er verið að skipta öldruðum í tvo hópa, annars vegar 67–70 ára sem mega vinna fyrir tekjum upp að ákveðnu marki áður en lífeyristekjur þeirra skerðast og hins vegar 70 ára og eldri sem mega vinna út í hið óendanlega? Hver eru rökin á bak við þessa hugmyndafræði? Af því að mér segir svo hugur um, í ljósi þess að það verður meiri hvati fyrir fólk á aldrinum 67–70 ára til að hætta að vinna, að hið opinbera verði að verulegu leyti af gríðarlega miklum skatttekjum, tekjum í ríkissjóð, með því að þetta fólk hverfi af vinnumarkaðnum. Við skulum líka hafa það í huga að eldra fólk í dag, 67 ára gamalt fólk, er í raun og veru kannski ekki svo gamalt fólk. Margir eru við mjög góða heilsu og mér finnst mikilvægt að við nýtum krafta þessara einstaklinga án þess að vera með aðgerðir til að hvetja fólk til að fara út af vinnumarkaðnum. Ég hefði viljað sjá að það sama gilti um alla eldri borgara, að þeir megi stunda vinnu án þessara skerðinga en ekki að þessum hópi sé skipt í tvennt eins og raun ber vitni, því að ég sé ekki fyrir mér að 67 ára gamall einstaklingur sem fer út af vinnumarkaði komi endilega inn á hann aftur þegar hann verður sjötugur. Fólk er komið í ákveðna fjarlægð í þeim málum. Ég efa það stórlega, ef við horfum heildstætt á þetta, að það sé einhver sérstök búbót fyrir ríkissjóð að hafa málin með þessum hætti. Ég hefði jafnvel viljað fá einhverja hagfræðinga eða stærðfræðinga til að fara yfir það reikningsdæmi hvað væri í raun og veru þjóðhagslega hagkvæmt í þessum efnum. Ég fagna því líka sérstaklega að sett verði sérstakt 300 þús. kr. frítekjumark á lífeyrissjóðstekjur örorkulífeyrisþega frá og með 1. júlí 2008. Ég vona svo sannarlega að þessi réttarbót komi til öryrkja á þessum tíma. Hins vegar kom það fram á fundi í félagsmálanefnd á dögunum, sem veldur mér miklum áhyggjum, að örorkumatsnefndin sem skipuð var til að móta tillögur til að bæta kjör öryrkja hefur því miður ekki hist frá áramótum. Ef verið er að tala um að innleiða eigi einhverjar breytingar á kjörum öryrkja 1. júlí nk. þá er eins gott að sú nefnd fari af stað því að nú er kominn mars og það á að innleiða þetta 1. júlí á þessu ári. Það er mjög mikið áhyggjuefni að nefndin skuli ekki hafa komið saman frá áramótum - hún hefur þá bara komið mjög nýlega saman á einhverjum allra síðustu dögum en mér er ekki kunnugt um það - það er mikið áhyggjuefni. Ég hvet alla ráðamenn til að stuðla að því að nefndin komi saman og haldi áfram sínu ágæta starfi því að hér er um mikið hagsmunamál að ræða fyrir öryrkja. Þá kem ég að því sem hv. þingmenn Ögmundur Jónasson og Pétur H. Blöndal ræddu áðan, um 25 þús. kr. greiðslu til þeirra einstaklinga sem hafa í raun og veru í engan lífeyrissjóð að venda. Hv. þm. Pétur Blöndal nefndi að á árinu 2005 hafi um 5.000 einstaklingar ekki haft í neinn lífeyrissjóð að venda, höfðu engar tekjur úr lífeyrissjóðum. Hv. þingmaður og þingmenn stjórnarflokkanna tala mikið um að tryggja eigi til þessum hópi sérstaklega 25 þús. kr. Búið er að skapa mjög miklar væntingar hjá þessu fólki sem á von á að fá 25 þús. kr. í sinn vasa, enda veitir ekki af í ljósi þess að hér er um þann hóp að ræða sem hvað verst stendur í hópi aldraðra. Hver er svo staðreynd málsins? Af þessum 25 þús. kr. sem koma í vasann fara 12 eða 17 þús. kr. upp úr honum aftur þannig að eftir standa kannski 8–10 þús. kr. Ég velti því fyrir mér hér í orðræðunni á Alþingi hvort ekki væri réttara eins og málum er háttað í dag að við töluðum um að þarna væri um að ræða 8, 10 eða 12 þús. kr. eftir því á hvaða hópa við lítum, þannig að fólk standi ekki í þeirri trú að 25 þús. kr. komi í vasann 1. júlí á þessu ári. Það er miklu betra að allir viti hver raunveruleg staða þessara mála er. En ég tek undir þann málflutning sem er viðhafður hér og er dálítið í takt við raunveruleikann að að sjálfsögðu erum við alltaf að skipta takmörkuðum fjármunum en það veldur mér ákveðnum vonbrigðum að enda þótt kveðið sé á um það í þessu frumvarpi að koma eigi sérstaklega til móts við þennan hóp í því starfi sem fram undan er og að fjármálaráðherra muni leggja fram frumvarp, að af þessum 3,4 milljörðum skuli svo lítill hluti skila sér til þeirra sem eru hvað allra verst settir í þessum hópum. En ég fagna því að það eru vissulega fyrirheit um að það eigi að koma til móts við þessa einstaklinga innan hóps aldraðra og vonandi öryrkja líka þar sem meiri peningar koma til að bæta kjör þeirra því að það veitir svo sannarlega ekki af því. Hæstv. forseti. Ég vil líka benda á það þegar við tölum um að hér sé um takmarkaða fjármuni að ræða að síðasta ríkisstjórn skildi við ríkissjóð í mjög ágætu ásigkomulagi. Ríkissjóður er skuldlaus í dag og þar af leiðir að svigrúmið er náttúrlega miklu meira en annars til að bæta kjör þessara hópa sérstaklega sem núverandi ríkisstjórn er að gera með stuðningi allra þingflokka. Ég vil setja þetta í það samhengi að menn hafi haldið mjög vel utan um fjármál hins opinbera sem eru sameiginlegir fjármunir okkar allra þannig að nú er hægt að bæta kjör aldraðra og öryrkja sem raun ber vitni. Ég get ekki staðist það, hæstv. forseti, að fara aðeins aftur í tímann, líkt og hv. þm. Ögmundur Jónasson gerði áðan, aftur til ársins 2003 þegar rætt var um aldurstengingu örorku. Ég man að á framboðsfundum sem ég var á þá ræddi ég alltaf um að milljarður ætti að fara í það að bæta kjör öryrkja með aldurstengingunni og ég nefndi aldrei aðra tölu. Síðan kom reyndar í ljós að hægt var að finna einhverja aðra útreikninga í ráðuneytinu sem hljóðuðu upp á 1,5 milljarða og það var mikið stapp á þinginu um hvort veita ætti milljarð í þetta, rétt eins og við mörg sögðum í aðdraganda kosninganna 2003, eða hvort fara ætti eftir þeim útreikningum sem komu í framhaldinu og m.a. inn í þingsali, sem voru upp á 1,5 milljarða. Ég man mjög vel að við hv. stjórnarliðar þá komum hér upp og maður greindi hreinskilnislega frá því hvað maður hefði talið að við ætluðum að setja mikla peninga í þetta. Þáverandi stjórnarandstaða leit á málið með allt öðrum hætti og saumaði ansi þétt að stjórnarliðum þá og taldi að 1.500 millj. ættu að fara í hina aldurstengdu viðmiðun varðandi greiðslu örorkubóta þar sem þeir sem urðu öryrkjar mjög ungir og gátu þar af leiðandi ekki áunnið sér réttindi í lífeyrissjóð fengu mest og síðan fóru tengingarnar stiglækkandi eftir því sem leið á vinnualdurinn. Það er því eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra, sem hafði sig mjög í frammi í því máli og ræddi mjög mikið um það ásamt fleiri samfylkingarmönnum, og reyndar allri stjórnarandstöðunni þá, og hélt því fram að þessi aldurstengda upphæð ætti að vera 1,5 milljarðar en ekki milljarður, hvernig standi á því að þessar 500 milljónir, sem sumir töldu að upp á vantaði, skuli ekki vera komnar inn í það frumvarp sem við ræðum hér þar sem þetta var mikið baráttumál hjá þáverandi stjórnarandstöðu, að upphæðin yrði 1,5 milljarðar en ekki milljarður. Nú þekki ég það hafandi verið í ríkisstjórn með þeim ágæta flokki, Sjálfstæðisflokknum, að hann heldur vel um budduna, heldur vel utan um ríkissjóð á meðan Framsóknarflokkurinn þá hélt utan um mjög erfið og útgjaldafrek ráðuneyti rétt eins og hæstv. ráðherra heldur núna utan um, félags- og tryggingamálaráðuneytið. Ég spyr því hvort hæstv. ráðherra hafi í raun og veru ekki náð lengra í viðræðum við Sjálfstæðisflokkinn um að fá meiri fjármuni í þennan málaflokk, en að sjálfsögðu þekkjum við það, framsóknarmenn, að skammirnar munu fyrst og fremst bitna á hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, að menn lemji nú í borð og spyrji: Hvar eru 300 milljónirnar sem vantar ofan á þær 200 sem hér eru? Fjármálaráðherra mun ekki svara fyrir það. Það væri mjög gott að við fengjum það á hreint í umræðunni hvort ekki sé enn vilji hjá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, líkt og hún lagði til á sínum tíma, að aldurstengda örorkan fari upp í 1,5 milljarða en ekki 1.200 millj. sem lagt er til í þessu frumvarpi. Í heildina vil ég lýsa yfir mikilli ánægju með það frumvarp sem við ræðum hér. Að sjálfsögðu má gera betur, eins og ég hef nefnt hér, í mörgum öðrum málaflokkum. Ég hef trú á því að við getum sammælst um að halda áfram að bæta kjör eldri borgara og örorkulífeyrisþega en vek enn og aftur athygli á að því miður stendur á því að þeir sem verst eru settir í þessum hópum fái leiðréttingu á kjörum sínum strax. Það verður í fyrsta lagi 1. júlí nk., þ.e. ef menn starta þessari örorkumatsnefnd af stað á ný og það þarf að gera af miklum krafti því að hér er um heilmikil og flókin úrlausnarefni að ræða sem við þurfum öll að standa saman að. Eins og ég sagði áðan stend ég að þessu frumvarpi sem hæstv. ráðherra lagði fram og við gerum ekki miklar tillögur til breytinga á frumvarpinu í ágætri meðhöndlun félags- og tryggingamálanefndar. Ég hef því trú á að það náist þverpólitísk sátt á þinginu um að bæta kjör aldraðra og öryrkja á þann veg sem hér er lagt til.

Herra forseti. Það frumvarp sem við ræðum um breytingar á almannatryggingalögum er mjög merkilegt á margan hátt. Það bætir stöðu fjölda fólks og er enn eitt skrefið af fjöldamörgum sem tekin hafa verið á síðustu tíu árum eða svo til að bæta stöðu aldraðra og öryrkja og er eiginlega árviss atburður. Þegar menn hanna velferðarkerfi og bótakerfi þurfa þeir að gæta ákveðins samræmis á milli þeirra sem greiða bæturnar og hinna sem fá. Það er ekki góð lenska og þykir ekki gott að þeir sem greiða bæturnar séu miklu verr settir, búi við verri lífskjör en þeir sem þiggja þær. Þetta er nokkuð sem þarf alltaf að gæta að, sérstaklega þegar um er að ræða sameiginlegan pott en ekki eins og í lífeyrissjóðunum þar sem menn hafa borgað inn fyrir bótunum. Þessa þurfa menn alltaf að gæta og þess vegna skapaðist svo mikill vandi til dæmis þegar menn ákváðu að tekjur ellilífeyrisþega ættu ekki að skerða bætur. Þá gerist það að kannski eru tveir menn að vinna hlið við hlið, annars vegar mjög sprækur eldri maður sem er orðinn 71 árs, afskaplega sprækur, ekkert að honum að sjá, á honum engan bilbug að finna og hins vegar annan yngri sem vinnur við hliðina á með sömu laun. Allt í einu fær samkvæmt þeim reglum sem eru í gildi sá gamli 130 þús. kr. aukalega úr Tryggingastofnun af því að tekjurnar eru hættar að hafa áhrif. Til þess að útskýra fyrir yngri manninum sem á börn og er að koma sér upp húsnæði og annað slíkt af hverju sá gamli fær allt í einu 130 þús. kr. þarna aukalega þrátt fyrir að þeir vinni sömu vinnu fyrir sömu laun þá getur maður sagt að sá gamli sé búinn að skila sínu ævistarfi. Það má segja það þannig þó að það sé líka spurning því að sá yngri borgar nefnilega bæturnar fyrir þann eldri. Þetta olli líka vandræðum milli 67 ára og sjötugs. Nú er fólk ekki skyldað til að fara á lífeyri þó það verði 67 ára og mjög margir gera það bara ekki, fara ekkert á lífeyri, taka ekki lífeyri, halda bara áfram að vinna, enda sprækir. Það er mjög mikið af spræku eldra fólki í dag sem betur fer, afskaplega spræku, alveg yfir nírætt. Þarna er misræmi og nú er verið að laga þetta og menn hafa spurt sig af hverju ekki sé miðað bara við 67 ára. Þá er þessi mismunun enn meira áberandi, þ.e. að fólk er að vinna hlið við hlið og annar fær allt í einu 130 þúsund. Núna fengi hann þó ekki nema 70 þúsund til viðbótar af því að fyrstu 100 þúsund krónurnar skerða ekki. Þessi er vandinn sem er við að glíma og þetta er ekkert einfalt eða auðleyst. Í þessu frumvarpi er gengin til enda sú vegferð sem hófst með öryrkjadómnum um einstaklingshyggjuna og ég sem einstaklingshyggjumaður er náttúrlega afskaplega ánægður með það. En ef ég væri félagshyggjumaður mundi ég hafa ansi miklar efasemdir um að öryrki sem býr í sambúð með hátekjumanni eigi að fá nákvæmlega sömu bætur og öryrki sem býr með lágtekjumanni, að hann eigi bara að fá nákvæmlega það sama. Mér finnst það ekki félagslega rétt en það virðist vera að félagshyggjuflokkarnir sem eru kannski ekki margir í þingsal akkúrat núna séu mjög fylgjandi þessu, þ.e. að dýrka einstaklingshyggjuna og leggja áherslu á að horfa bara á einstaklinginn en ekki þá félagslegu stöðu sem hann býr við, búandi kannski með bankastjóra með mörg hundruð þúsund eða milljón á mánuði og eiga að fá nákvæmlega sömu bætur og annar sem býr með fátækum verkamanni. Þetta er líka sjónarmið sem þarf að skoða og ég í sjálfu sér gleðst yfir þessu. Svo eru það 25 þúsund krónurnar sem voru hugsaðar fyrir þá sem hvorki eiga réttindi í lífeyrissjóði né fá vinnu eða geta unnið. Það er fólk sem hefur núna í dag eftir nýjustu hækkun 131 þús. kr. á mánuði fyrir skatt frá Tryggingastofnun. Það er algert lágmark sem menn geta haft. Það er maður sem ekkert hefur í tekjur, getur ekki fengið vinnu eða getur ekki unnið og á engin réttindi í lífeyrissjóðum af ýmsum ástæðum. Ég nefndi áðan í andsvari að það gæti átt við um húsmæður sem áður fyrr unnu heima, voru ekkert á vinnumarkaði, sem nú eru orðnar kannski níræðar, 80–90 ára gamlar. Þetta er ákveðin þjóðfélagsbreyting sem hefur orðið. Í dag vinna nánast allar konur sem eru vinnufærar meira og minna nema kannski rétt aðeins meðan þær koma upp börnunum ef ekki er skipting á milli hjóna, þ.e. ef hjónin skipta ekki með sér fjölskylduábyrgðinni sem ætti náttúrlega vera. Það eru þarna eldri konur og svo eru það nokkrir í lífeyrissjóði sem hafa afskaplega lélegan lífeyri. Þar vil ég nefna Lífeyrissjóð bænda fyrstan. Hann hefur ekki fengið Hótel Sögu enn þá þó hann ætti kannski að fá það og fleiri auðæfi sem bændastéttinni var gert að safna hingað og þangað og er núna fé án hirðis, mjólkursamlög, Hótel Saga og svo framvegis og ætti náttúrlega að renna annaðhvort til eigendanna, bændanna sjálfra eða þá bara inn í lífeyrissjóðinn til að bæta kjör þeirra. En sá lífeyrissjóður borgar afskaplega lélegan lífeyri og mjög margir þar fá minna en 25 þús. kr. Lífeyrissjóður leigubílstjóra er eins. Hann var með afskaplega lág iðgjöld og veitir mjög lélegan rétt og þetta á við um fleiri lífeyrissjóði. Jafnvel fyrir heila starfsævi eru menn með mjög lélegan rétt. Ég vonast til að þessar 25 þús. kr. komi og það var aldrei talað um annað en að sjálfsögðu mundi hann skerða bætur Tryggingastofnunar og eftir skatt mundi hann gefa 8–12 þúsund kr. Það var aldrei talað um neitt annað. Það lá alltaf uppi á borðinu. En það er samt verið að bæta kjör þeirra sem verst eru settir umtalsvert því að sá sem er með 130 þús. kr. fyrir skatt munar heldur betur um það að fá 143 þús. kr. fyrir skatt sem yrði þá algert lágmark til þess sem býr einn á Íslandi, ellilífeyrisþega. Ég held að þá séum við komin nokkuð framarlega í heiminum verandi með það sem lágmarksframfærslu fyrir aldraða. Ég hef athugasemd við frumvarpið og það er af þremur ástæðum. Það er í fyrsta lagi séreignarsparnaðurinn. Ég flutti frumvarp fyrir rúmu ári síðan um að séreignarsparnaðurinn teldist ekki sem lífeyrir af því að hann er frjáls. Fólk getur valið hvort það sparar í séreignarsparnað og það getur auk þess tekið hann út og margir gera það að ráðleggingum banka að taka hann út árið áður en þeir fara á lífeyri og þá skerðir hann ekki lífeyri frá Tryggingastofnun. Ég kalla þetta nánast að þetta sé skattlagning á vanþekkingu. Mér finnst það bara ekki sanngjarnt eða réttlátt. Nú er búið að taka hann út alveg og það sem meira er, menn fóru úr ökkla í eyra. Vextir á séreignarsparnaðinum teljast ekki til fjármagnstekna lengur eins og vextir á annan sparnað. Ég hefði talið eðlilegt að vextirnir kæmu sem fjármagnstekjur en það er tekið út líka. Menn fara sem sagt úr ökkla í eyra. Ég hef dálitlar athugasemdir við þetta. Ég hefði viljað líta á þetta sem sparnað eins og á bankabók og þá koma vextirnir sem fjármagnstekjur en sparnaðurinn sjálfur sem er frjáls kæmi ekki til skerðingar bóta. Þetta er fyrsta athugasemdin. Önnur athugasemdin er við langtímasparnað. Það er leyst þannig í þessu frumvarpi að þeir sem fá miklar fjármagnstekjur vegna sölu eigna - það geta verið hlutabréf, það geta verið spariskírteini, það getur verið sumarbústaður eða eitthvað, bíll - þeir vextir eða fjármagnstekjur sem koma þar fram, sem koma nú yfirleitt ekki á bíl en öllu hinu, þ.e. ávöxtunin, fjármagnstekjurnar, þær hafa komið núna á einu ári og komið fram sem mikið högg. Í þessu frumvarp sem ég nefndi áðan og ég flutti fyrir ári síðan þá gerði ég ráð fyrir því að eingöngu þeir vextir sem áunnir væru eftir að maðurinn fór á lífeyri kæmu til frádráttar, þ.e. til dæmis spariskírteini sem menn hafa átt kannski í 20 ár og innleysa núna, eru til innlausnar og viðkomandi er búinn að vera tvö ár á lífeyri til dæmis, þ.e. að þá kæmu einungis vextir síðustu tveggja ára til frádráttar sem fjármagnstekjur en ekki 20 ára sparnaðurinn. Hér er það ekki gert. Hér er þessu dreift á tíu ár. Mér finnst það ekki góð lausn því það skiptir oft ekki stóru máli hvort þessu er dreift á tíu ár eða allt borgað í einu, skerðingin er nokkurn veginn sú sama nema náttúrlega ef maðurinn skyldi falla frá á tímanum, á þessum tíu árum. Þá náttúrlega græðir hann á því en það veit hann ekki fyrir fram, yfirleitt ekki. Þetta eru þær athugasemdir sem ég geri og svo geri ég auk þess athugasemd við þá brotalöm, það stílbrot sem ég kalla svo á því að greiðslur til öryrkja frá lífeyrissjóðum hafi frítekjumark. Þessi afstaða er örugglega ekki vinsæl af því að allir vilja bæta kjör aldraðra og öryrkja. En þetta er ákveðið stílbrot vegna þess að lífeyrissjóðirnir voru á sínum tíma stofnaðir með skylduaðild frá Alþingi 1974 þar sem allir launþegar voru skyldaðir til að greiða í lífeyrissjóð og skylduaðild frá Alþingi 1980 þar sem atvinnurekendum var líka gert að greiða í lífeyrissjóð. Það er sem sagt lagaskylda að greiða í lífeyrissjóð og þar af leiðandi eru lífeyrissjóðirnir hluti af velferðarkerfi okkar. Þeir eiga að veita tekjutengdan lífeyri og bætur úr Tryggingastofnun eiga að skerðast þegar lífeyrisgreiðslurnar vaxa. Lífeyrissjóðirnir eiga taka við vegna þeirra sem eru á vinnumarkaði. Aðrir sem ekki eru á vinnumarkaði eins og fatlaðir, sem eru alla ævi fatlaðir, ættu þá að njóta Tryggingastofnunarinnar nánast einir. Það stefnir náttúrlega í það með tímanum. En þetta er ákveðið stílbrot því þarna er allt í einu farið að veita lífeyri úr báðum kerfum samtímis með því að frysta 25 þús. kr. - það eru reyndar bara 25 þús. kr. - en það verður væntanlega vaxandi þrýstingur á að auka það gagnvart öldruðum og svo hækka mörkin og svo framvegis. Þá eru menn komnir með lífeyri úr báðum kerfum án þess að það virki hvort á annað og það finnst mér stílbrot og ég geri athugasemd við það. Þessi er minn fyrirvari. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að aldurstengdar bætur öryrkja verði bættar. Nú er það þannig að öryrki sem verður öryrki tvítugur er með 156 þús. kr. á mánuði að lágmarki. Þá hefur hann engar tekjur og ekkert úr lífeyrissjóði. Þetta er lágmark sem hann fær. Það eru 156 þús. kr., tæpar 160 þús. kr. Hann er miklu betur settur en öryrki sem verður seinna öryrki á ævinni með sömu aðstæður, ekkert úr lífeyrissjóði, engar tekjur vegna atvinnu. Þetta var á sínum tíma sett á vegna þess að talið var að öryrkjar sem yrðu öryrkjar ungir fengju ekki framreikning í lífeyrissjóðunum. Það er einn lífeyrissjóður sem ekki framreiknar. Það er Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins, B-deild. En flestallir lífeyrissjóðir framreikna. Með svona meðaltalsreglu gerist það að sumir fá bæði framreikning og aldurstengda uppbót. Þeir eru sem sagt tvítryggðir. Aðrir verða öryrkjar seinna, fá ekki framreikning af ýmsum ástæðum, geta hafa verið veikir lengi eða hafa verið í námi eða eitthvað slíkt og eru ekki á vinnumarkaði. Þeir fá ekki eins háa aldurstengda uppbót og fá ekki framreikning þannig að þetta missir marks. Ég hef spurt menn: Af hverju í ósköpunum tóku menn ekki sama kerfið og 25 þús. kr. voru hugsaðar, að það yrði tryggt ákveðið lágmark úr lífeyrissjóðum þannig að þeir sem fengju ekki framreikning nytu þá þessa lágmarks. Það hefði mátt reikna út hvað það lágmark hefði getað verið hátt til að kosta jafnmikið. Það hefði verið miklu réttlátara. Það hefði tekið tillit til þarfa hvers og eins en ekki verið eitthvert meðaltal þar sem þeir sem eru með jafnvel mjög háan lífeyri fá aldurstengda uppbót vegna framreiknings. Sjómenn sem byrja að vinna 19 ára og verða öryrkjar 25 ára geta fengið mjög myndarlegan framreikning í Lífeyrissjóði sjómanna og fá svo aldurstengda uppbót nánast að fullu í dag og það er verið að bæta enn um betur í þessu frumvarpi þannig að fólk sem er jafnvel með hundruð þúsunda í lífeyri á mánuði getur fengið aldurstengda uppbót. Þetta finnst mér dálítið vanhugsað. Ég spurði að því á fundinum í hv. félagsmálanefnd hvort fulltrúar öryrkja eða Öryrkjabandalagið hefði hugleitt að taka frekar upp lágmarksgreiðslur úr lífeyrissjóði í staðinn fyrir þessa aldurstengdu uppbót en það höfðu þeir nú ekki gert. En ég ætla að vona að menn fari að gera það. Ég tel að þetta frumvarp sé ákveðið skref, eitt af fjölmörgum sem stigið hefur verið á undanförnum árum til að bæta kjör aldraðra og öryrkja en það er orðið mjög brýnt vegna þess að kerfið er orðið óskaplega flókið og sérstaklega þetta fyrirbæri þegar mikið af bótum er tengt grunnlífeyrinum sem fellur niður við ákveðnar tekjur. Þá geta allar tekjurnar fallið niður við það að menn fá einni krónu meira í lífeyri eða tekjur. Ég held því að mjög brýnt sé að menn fari að skoða allt málið í heild sinni og það er reyndar nefnd að störfum sem gerir það. Ég ætla að vona að hún komist að skynsamlegri lausn til að finna út réttlátt og skilvirkt réttindakerfi fyrir aldraða og öryrkja. Örorkunefndin sem ég er í er að störfum núna og ég ætla að vona að hún finni lausn sem horfir meira á getu öryrkja og reyni að virkja þá til þátttöku í atvinnulífinu því að hlutskipti þeirra sem verða öryrkjar og detta út af vinnumarkaði er afskaplega slæmt. Það er afskaplega slæmt. Það fólk hefur ekki hlutverk og það er mjög slæmt fyrir einstakling í þjóðfélaginu að hafa ekki hlutverk. Stór hluti af sjálfsmynd hvers einstaklings er að gegna hlutverki á vinnumarkaði, í skólakerfinu eða í fjölskyldunni og svo framvegis þannig að ég ætla að vona að sú nefnd vinni hratt og vel og skili góðum árangri.

Hæstv. forseti. Ég set ekki fram efnislegar aðfinnslur þó að ærin tilefni séu til þegar talsmaður Sjálfstæðisflokksins í almannatryggingum, málefnum aldraðra og öryrkja, tjáir sig hér í þingsal. En ég vil leiðrétta það sem fram kom í máli hans og varðar lífeyrissjóðina og framreikning örorkubóta. Hann sagði að í einum lífeyrissjóði væri ekki um slíkan framreikning að ræða, B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það er rangt. B-beild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins framreiknar örorku en það er hins vegar takmarkað við það að örorkan sé sprottin upp úr starfinu, að rekja megi örorkuna til starfsins. Því aðeins er örorkan reiknuð og það er rétt að því leyti hjá hv. þingmanni að margir falla þá utan garðs sem hljóta örorku eða orkumissi. En ef hægt er að rekja örorkuna til starfans þá framreiknar B-deild lífeyrissjóðsins örorku eða réttindi viðkomandi einstaklings.

Herra forseti. Þau dæmi sem ég hef séð hvað verst hjá öryrkjum eru einmitt úr B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Þau eru reyndar afskaplega fá og stafa þá af slysum eða veikindum sem eru ekki tengd vinnu. Örorkulíkur opinberra starfsmanna eru almennt séð ekki mjög háar. Það eru ekki margir sem fá framreikninga í þessum lífeyrissjóði. Og ég hygg, þó ég viti það ekki, að töluverður hópur verði öryrkjar án þess að fá framreikning. En ég nefndi þennan sjóð vegna þess að hann er einn af örfáum sem eru starfandi í dag sem er ekki með framreikning nema örorkan sé vegna starfsins.

Herra forseti. Ég hef ekki hugsað mér að lengja þessa umræðu meira en góðu hófi gegnir en vildi þó aðeins taka til máls til að undirstrika að ég tel það mál sem hér er verið að afgreiða mjög mikilvægt og gott. Ég þakka félagsmálanefnd fyrir meðhöndlun og afgreiðslu á því og góðar undirtektir, að mér heyrist, frá öllum nefndarmönnum og vilja til þess að greiða fyrir afgreiðslu málsins svo að lögin verði að veruleika og komist til framkvæmda. Frumvarpið er afrakstur yfirlýsinga og ákvörðunar hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarflokkanna við afgreiðslu fjárlaga fyrr í vetur svo að það er ekki nýtt af nálinni sem hér er verið að leggja til, við þekkjum þau mál sem um ræðir í frumvarpinu. Þetta eru fyrst og fremst leiðréttingar á flóknu og óréttlátu kerfi sem við höfum búið við og lagfæringar og kjarabætur í þágu aldraðra og öryrkja sem eru vel þegnar. Að svo stöddu geri ég engar athugasemdir við þau mál sem hér eru til umfjöllunar enda þótt endalaust væri hægt að bæta við þennan lista og gera tillögur um enn frekari úrbætur. Eins og við höfum heyrt hér í dag er margt undir og sýnist sitt hverjum. Það bíður þá betri tíma enda lít ég svo á að um sé að ræða fyrstu skref í átt að bættum hag fyrir þá hagsmunahópa sem hér um ræðir, aldraða og öryrkja. Ég nefndi að um væri að ræða leiðréttingar í flóknu kerfi og vildi kannski taka enn sterkara til orða og segja að verið sé að leiðrétta fátæktargildru sem kerfið er að mörgu leyti með öllum sínum skerðingum og takmörkunum út og suður þannig að sem fæstir skilja. Það veldur því að því miður dregur úr löngun og áhuga þeirra sem í hlut eiga á að afla sér tekna vegna þess að það er þá jafnóðum tekið af þeim aftur. Menn geta lítið bætt efnahag sinn við þær aðstæður sem nú ríkja og gilda. Í frumvarpinu sem hér er til meðferðar og afgreiðslu er að mínu mati mest um vert að frítekjumarkið er hækkað þannig að það nemur nú um 100 þús. kr. á mánuði sem jafngildir 1.200 þús. kr. á ári, sem þýðir að menn geta aflað sér tekna upp í þessar upphæðir án þess að bætur þeirra skerðist. Ég legg líka mikið upp úr því að skerðing vegna tekna maka er afnumin. Ég hef sagt það áður og endurtek að það er mikið mannréttindamál að hver einstaklingur njóti réttar síns í kerfinu án þess að tekið sé með inn í reikningsdæmið hvað maki hans hefur í tekjur á ákveðnu tímabili. Nokkuð hefur verið rætt um nauðsyn þess að hækka hinar almennu bætur og jafnframt hafa menn verið að velta vöngum yfir hugmyndafræðinni á bak við almannatryggingakerfið. Á að láta þetta fé sem Tryggingastofnun ríkisins hefur til umráða renna til allra? Eða á að taka sérstakt tillit til þeirra sem verst eru settir? Ég held að óhætt sé að draga þá ályktun af umræðum sem hér hafa farið fram að það sé almenn og ríkjandi skoðun að fyrst og fremst eigi að einbeita sér að þeim sem lægst eru settir án þess að um sé að ræða einhverja ölmusu. Ég lít svo á að um sé að ræða kerfi sem er til þess að tryggja lífsgæði þeirra sem eru komnir á þann aldur sem um ræðir og að verið sé að leggja velferðarnet þannig að enginn verði útundan í þjóðfélaginu þó að hann hafi notið þeirrar gæfu að lifa lengur en aðrir og lifa fram á ellilífeyrisaldur. Um takmarkað fé er að ræða hjá Tryggingastofnun, hjá ríkissjóði og hjá þeim sem leggja í þennan sameinaða sjóð og því hlýtur það að vera forgangsröð á hverjum tíma hvað eigi að mæta afgangi og hvað ekki. Í næstu skrefum ætti að gera enn frekari leiðréttingar að því er varðar aldurinn 67–70 ára. Nú hefur áður verið samþykkt að þeir sem eru 70 ára og eldri geti aflað sér tekna án þess að til skerðingar komi í kerfinu. Ég held að það sé galli í löggjöfinni að aldurinn 67–70 ára sé undanskilinn. Það gefur auga leið að fæst af því fólki sem verður að hætta starfi 67 ára fer aftur inn á vinnumarkaðinn þegar það er orðið 70 ára af þessum ástæðum einum og sér. Ef menn hafa fallist á að það eigi að leyfa eldra fólki, 70 ára og eldra, að afla sér tekna án þess að verða fyrir skerðingum á að stíga það skref til fulls og miða við 67 ár aldur. Það er ekki nema sanngjarnt. Það er ljóst að eldri borgarar eru misjafnlega sprækir eins og það var orðað hér áðan. Sem betur fer er langstærsti hópur þessa fólks, 67 ára og eldri, við góða heilsu og hefur alla möguleika á því að halda fullu starfi og leggja sitt til þjóðarbúsins. Ég held að þetta sé kannski orðið pínulítið úrelt, það er mjög misjafnt hvernig ástand er hjá 67 ára einstaklingi. Það er alltaf spurning hvort eigi að miða við þennan 67 ára aldur. Er það eitthvað heilagt? Er kannski hægt að hafa rýmri heimildir í því? Í lögum er gert ráð fyrir því, m.a. hjá opinberum starfsmönnum, að fólk verði að hætta störfum 67 ára eða sjötugt. Hvers vegna erum við að setja slík aldurstakmörk þegar lífið lengist hjá flestum og lífsorkan er enn til staðar? Að því er varðar vangaveltur um það hvar eigi að setja frítekjumark, hvort það eigi að vera að greiða framlög frá Tryggingastofnun til fólks sem er efnalega vel statt o.s.frv. þá er það nú svo í reynd að þegar fólk hefur haft eða hefur verulegar tekjur þá þiggur það ekki eða nýtur neinna bóta frá tryggingakerfinu. En kerfið tvinnast saman við lífeyrissjóðakerfið og ég leit alltaf svo á að lögbundinn lífeyrissparnaður væri til viðbótar við það velferðarnet sem ríkið stendur fyrir í gegnum Tryggingastofnun ríkisins. Nú erum við búin að ákveða það með þessu frumvarpi að afnema skerðingu að því er varðar séreignarsparnað. Einstaklingur sem hefur tök á því í gegnum ævina að leggja til hliðar fé og spara með þeim hætti getur tekið það fé út þegar hann er orðinn 67 ára og eldri og án þess að um skerðingu verði að ræða á rétti hans og bótum frá almannatryggingakerfinu. Ég samþykki þessa tillögu en ég á erfitt með að skilja hvar munurinn er á þessum séreignarsparnaði annars vegar og lögbundnum skyldusparnaði hins vegar. Er það ekki jafnvel eðlilegra að sá sem er skyldugur til þess að spara í gegnum lífeyrissjóðakerfið fái líka þá umþóttun að hann gjaldi ekki fyrir þá lögskyldu sína með því að verða fyrir skerðingu sem séreignarsparnaðareinstaklingurinn verður ekki að sitja undir? Ég held að næsta skrefið sé að hugleiða breytingar að þessu leyti. Ég tel líka að það sama gildi um mismunandi skatta sem fólk borgar. Annars vegar er 10% skattur greiddur af arði eða ávöxtun af sjálfseignarsparnaði en hins vegar þarf fólk að greiða 35,7% tekjuskatt af lífeyrissjóðstekjum, af greiðslum sem það hefur þurft að borga hvort sem því líkar betur eða verr. Þetta er ósanngjarnt og óréttlátt og þarf að laga þegar næstu skref eru stigin í því þýðingarmikla réttlætismáli sem hér er á dagskrá. Þessu starfi er engan veginn lokið, við erum öll sammála um að skoða þarf fleiri þætti og gera endurbætur á kerfinu. En við afgreiðum hér tillögur sem orðið hefur sátt um og staðið hefur verið fyrir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Þær hafa hlotið eindreginn stuðning stjórnarflokka og flestallra þingmanna og því fagna ég. Ég þakka fyrir þetta svo langt sem það nær.

Virðulegi forseti. Ég hef áður lýst því yfir að ég teldi það frumvarp sem hér liggur fyrir vera mjög til bóta og bæta hag þeirra sem ætlað er að bæta sérstaklega, þ.e. ellilífeyrisþega. Þar af leiðandi styð ég frumvarpið og get í sjálfu sér tekið undir þau sjónarmið og rök sem hv. þm. Ellert B. Schram flutti í ræðustól áðan. Varðandi nefndarálit sem liggur fyrir frá félags- og tryggingamálanefnd og undirritað er af nefndarmönnum sem aðeins einn þeirra gerir fyrirvara við þá hefur það komið mér nokkuð á óvart að þeir sem helst hafa kvatt sér hljóðs í umræðunni eru þeir sem hafa skipað nefndina og hafa gert grein fyrir málinu og hafa því getað haft með það að gera í nefndinni. Í sjálfu sér er ekki mikill ágreiningur hvað þetta mál varðar og því óþarfi að hafa langt mál um það. Við frjálslynd hefðum viljað ganga lengra en gert er varðandi frítekjumark. Í sjálfu sér veldur það ekki vandamálum varðandi greiðslur úr ríkissjóði þó að um frítekjumark sé að ræða, miklu frekar að það komi þá tekjur á móti vegna þess að annars myndast þessar tekjur ekki, þ.e. ef frítekjumarkið er ekki til staðar. Hins vegar er spurning um það sem mér fannst hv. þm. Pétur Blöndal svona ýja að og við höfum aðeins skipst á skoðunum um í vetur, með hvaða hætti og hvernig við högum og skipuleggjum velferðarkerfið þannig að við séum ekki með margs konar aðferðir og leiðir til þess að koma að þeirri velferð sem við teljum að fólk eigi rétt á. Mörgum finnst það ef til vill ankannalegt að úr hópi auðugustu manna þjóðarinnar sækir einn ellilífeyrinn sinn á meðan annar er í fæðingarorlofi og sækir fæðingarstyrkinn sinn, án þess ég nefni nokkur nöfn. Þannig er þetta að þeir milljarðamæringar sem þar er um að ræðir njóta framfærslu eða ákveðins framfærslueyris frá skattborgurunum eða þjóðfélaginu. Þetta er hins vegar það kerfi sem við búum við. Spurningin er því hvort við viljum hafa þetta þannig eða hvort við viljum gera einhverjar breytingar. Með því að búa til ýmiss konar útfærslu eins og hér er verið að gera með margvíslegum hætti þá erum við í sjálfu sér að gera vissar lagfæringar á kerfi sem hefur ekki verið nægjanlega gott, hefur ekki tryggt nægjanlega vel velferð eldri borgara í landinu. Þess vegna hljótum við, og í samræmi við það sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson vakti athygli á, að fagna þeim lagfæringum sem hér eru gerðar. Við erum samt sem áður með meingallað velferðarkerfi og ég tel að það beri brýna nauðsyn til og vil beina því til hæstv. félagsmálaráðherra að athuga hvernig mætti gera velferðarkerfið í landinu skilvirkara. Ég hef ekki séð aðra leið betri en þá að menn fari leið svokallaðra neikvæðra tekjuskatta. Það séu ákveðnar viðmiðunartekjur sem eru miðaðar við það að allir þjóðfélagsþegnar geti búið við mannsæmandi lífskjör og þeir sem eru undir því tekjumarki fái ákveðinn velferðarstyrk eða bætur frá hinu opinbera en aðrir ekki. Á þann hátt yrði tekið fyrir það að þeir allra auðugustu í samfélaginu fái sérstakan velferðarstyrk frá þessu sama samfélagi sem þeir í sjálfu sér hafa enga þörf á og greiða hlutfallslega miklu minni skatta en þeir sem eru að berjast í sveita síns andlits fyrir því að hafa tekjur fyrir sjálfa sig og fjölskyldur sínar. Svo er nú hinu yndislega skattkerfi ríkisstjórnarinnar fyrirkomið eftir lagfæringar hennar á því, að skattar á fyrirtækjum og lögaðilum hafa lækkað og samkvæmt nýrri skýrslu sem kom frá OECD og birt var í gær þá hefur skattlagning á barnafjölskyldur verið að aukast hlutfallslega og hvað mest hér af öllum OECD-ríkjunum sem er náttúrlega ekkert til sóma og ekki til að auka velferð okkar. En þetta var kannski útúrdúr. Ég styð það frumvarp sem hér er um að ræða. Mér finnst ástæða til þess að það sé reynt að greiða fyrir því að það verði afgreitt sem allra fyrst frá þinginu sem lög. Hér er verið að taka á mikilvægri réttarbót fyrir aldraða í landinu og eins og ég sagði þá vildum við frjálslynd ganga lengra. Það er rétt sem Birkir Jón Jónsson sagði, að allir stjórnmálaflokkar sem buðu fram í síðustu kosningum lögðu sérstaklega áherslu á að bæta kjör aldraðra vegna þess að það var virkileg þörf á að gera það. Í samræmi við það styður Frjálslyndi flokkurinn frumvarpið þó að við hefðum viljað fara að hluta til aðrar leiðir, en það er annað mál. Við styðjum það frumvarp sem hér liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra með síðari breytingum. Ég fagna því frumvarpi sem hér liggur fyrir og þeim áherslum sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hefur lagt upp með til endurskoðunar á almannatryggingakerfinu með það fyrir augum að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Hæstv. forseti. Ég vil láta það koma fram að mér hefur alla tíð þótt vont að spyrða saman aldraða og öryrkja. Ég hefði gjarnan viljað sjá eitt frumvarp sem tæki sérstaklega á málefnum aldraðra og annað frumvarp sem tæki sérstaklega á málefnum öryrkja. Mér hefur aldrei fundist við hæfi að spyrða þetta tvennt saman og vil að sú skoðun komi hér fram. Ég fagna því að hv. félags- og trygginganefnd lagfærir orðalag, að hætt sé að tala um bætur en talað um greiðslur. Ég held að það skipti verulegu máli. Það er ekki verið að greiða bætur til eins eða neins, það er verið að greiða fólki úr ákveðnum velferðarsjóðum og það skiptir máli og við eigum að hætta að nota orðið bætur. Í öðru lagi tek ég undir það sem fram kemur hjá nefndinni að í stað þess að nota orðið vistmaður á stofnun verði notað orðið íbúi og ég fagna því og hefði kosið að sjá það í þessu frumvarpi. Hæstv. forseti. Ég fagna því einnig að afnám tekjutengingar maka verður að veruleika 1. apríl 2008. Ég álít að þar sé um að ræða grundvallarmannréttindi, hvort heldur um er að ræða aldraða eða öryrkja og það skipti afar miklu máli, ekki síður fyrir öryrkja en aldraða, svo það sé ítrekað hér. Ég vil líka leggja áherslu á að frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega á aldrinum 67 til 70 ára er hækkað í 100 þús. kr. á mánuði frá og með 1. júlí 2008 og það er verulega til bóta og mun án efa efla atvinnuþátttöku fólks á umræddum aldri umfram það sem þegar er. Ég vil líka láta í ljósi ánægju mína vegna séreignarsparnaðar, að skerðingar skuli ekki lengur vera til staðar. Það sem fram kom í ræðu hv. þm. Ellerts B. Schrams finnst mér hins vegar vera umhugsunarefni, þ.e. af hverju skyldubundinn lífeyrissparnaður lýtur öðrum lögmálum en séreignarsparnaður sem aðilar hafa átt kost á að leggja í á undanförnum árum og fá mótframlag frá atvinnurekanda. Hins vegar er eitt, hæstv. forseti, sem ég vil gera athugasemdir við og það eru vasapeningar vistmanna á stofnunum. Mér finnst sá þáttur sem snýr að þeim einstaklingum vera algjörlega út í hött. Mér finnst þetta einfaldlega brot á sjálfstæði þeirra sem eru svo óheppnir að verða sjúkir og vistaðir, eins og það er orðað, eða eiga heimili á hjúkrunarheimilum eða stofnunum. Þessum lögum þarf að breyta og með þeirri breytingu mundum við efla sjálfsvirðingu einstaklinga sem þurfa að vera á stofnunum og eiga þar heima. Þeir mundu þá greiða af sínum eigin lífeyri til stofnunarinnar og ættu síðan afgang ef því væri að skipta eða fengju greiðslur frá almannatryggingakerfinu ef þeir þyrftu þess. Að mínu mati er þetta meginatriði sem þarf að breyta. Þetta er skerðing á sjálfsforræði þessara einstaklinga. Það er skerðing á frelsi einstaklingsins að þetta atriði skuli vera bundið í lög eins og hér kemur fram. Ég skora á hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra að gera gangskör að því að breyta því.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þá málefnalegu umræðu sem hér hefur farið fram um breytingar á almannatryggingalöggjöfinni. Ekki síður þakka ég umfjöllun nefndarinnar um frumvarpið og þann skilning sem hún sýnir því að málið nái fram að ganga í tæka tíð, þannig að ákvæðin sem eiga að taka gildi 1. apríl nái því, vegna þess að þetta er síðasti starfsdagur þingsins fyrir páskahlé og við komum ekki saman fyrr en um næstu mánaðamót sem hefði þýtt að ekki hefði verið hægt að láta koma til framkvæmda ýmis ákvæði frumvarpsins eins og makatenginguna, afnám þess að tekjur maka skerði bætur. Fyrir það vil ég þakka. Sú umræða sem hér hefur farið fram hefur verið gagnleg og sýnir auðvitað þann áhuga sem þingmenn hafa á því að bæta almannatryggingakerfið. Ég hef fullan skilning á því sem hér hefur komið fram í máli manna að þeir hefðu viljað sjá að gengið yrði lengra í þessu máli á þessu stigi, ekki síst í því að bæta kjör lífeyrisþega sem minnst hafa. Í því sambandi vil ég nefna tvennt. Þetta er einungis fyrsti áfanginn í heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu, seinni hlutinn mun eiga sér stað það sem eftir lifir þessa árs og 1. nóvember munum við væntanlega sjá niðurstöðuna af því starfi sem er afar mikilvægt. Breytingarnar sem nú eru gerðar á almannatryggingalögunum miðuðust að því að þær rúmuðust innan þess markmiðs sem menn vilja vinna eftir, þ.e. að sjá einföldun á almannatryggingakerfinu. Í annan stað vil ég nefna að þær breytingar sem hér eru gerðar eru unnar og settar fram í góðu samkomulagi bæði við samtök aldraðra og samtök lífeyrisþega. Samtök öryrkja vildu fara nokkuð aðrar leiðir en aldraðir varðandi það sem að þeim snýr. Ígildi þess sem átti að ganga til öryrkja og samsvara þá 100 þús. kr. frítekjumarkinu og 25 þús. kr. sem koma eiga úr lífeyrissjóðum var um 1 milljarður kr. Útfærslan á því var unnin í samráði við öryrkja eftir að nefndin skilaði af sér og það sem þeir lögðu til að kæmi var að þeir fengju 25 þús. kr. frítekjumark á greiðslur úr lífeyrissjóðum sem kostaði um 800 millj. og þá voru 200 millj. eftir sem þeir lögðu áherslu á að bættust við aldurstengdu örorkuna og það er skýringin á 200 milljónunum. Þetta var unnið í fullu samráði við öryrkja. Ég vil líka geta þess af því að menn hafa verið að tala um aldurstengdu örorkuna að það eru nokkuð skiptar skoðanir um hana og ég hef orðið vör við það í hópi öryrkja að margir vilja sjá að það komi eitthvað í staðinn fyrir það í þeirri nefnd sem er að skoða breytingar á örorkumatskerfinu og starfsendurhæfingunni. Af því að hér var bent á að ekki hefði verið haldinn fundur í örorkumatsnefnd forsætisráðherra síðan um áramót þá vil ég segja að mér er a.m.k. kunnugt um að menn hafa legið mjög yfir því, bæði fulltrúar Öryrkjabandalagsins, fulltrúar og formaður örorkumatsnefndarinnar ásamt fulltrúum Tryggingastofnunar ríkisins, að skoða hvaða leiðir gætu komið í staðinn fyrir þær 100 þús. kr. sem verður frítekjumark til aldraðra en menn hafa ekki enn komist að niðurstöðu og þess vegna er þetta sett í bið en verður væntanlega afgreitt núna á vorþinginu. Hér er talað um að tekjulágir lífeyrisþegar fái lítið í sinn hlut. Ég ætla ekki að neita því að ég hefði gjarnan viljað sjá að meira kæmi í hlut þessa hóps en þó er stigið þarna skref í átt til þess að bæta stöðu þeirra. Og ég vil nefna, af því að menn spyrja af hverju ekki sé 25 þús. kr. frítekjumark á lífeyrisgreiðslur aldraðra sem ég hefði gjarnan viljað sjá, að ef það hefði t.d. komið í staðinn fyrir þær 25 þús. kr. sem þeir eiga að fá sem fá ekkert úr lífeyrissjóði, ef val hefði verið á milli þessara tveggja leiða, hefðu um 3.000 manns ekkert fengið í sinn hlut af þeim hópi sem fær ekkert úr lífeyrissjóði og hefði ekki gagnast það ef sett hefði verið frítekjumark á lífeyrisgreiðslur.  Ég vil líka segja varðandi makatenginguna sem hér eru aðeins skiptar skoðanir um að ég held að það sé mikið réttlætismál, jafnvel þó að það séu fjölskyldutekjur og tekjur hjóna, að horft sé á fjárhagslegt sjálfstæði einstaklingsins. Vegna þess að það er þannig að bætur konu sem hefur kannski verið heima og ekki á vinnumarkaðnum en er gift manni sem hefur verulegar tekjur, hafa skerst vegna tekna maka. Það er hægt að nefna sem dæmi að ef eiginmaður var á vinnumarkaði og fékk 200 þús. kr. í tekjur en konan var bara með almannatryggingalífeyri þá skertust tekjur hennar um 19 þús. kr. mánuði. Hún hafði ekkert nema lífeyri almannatrygginga. Nú eru tekjur hennar bættar verulega og hún fær um 230 þús. kr. meira úr almannatryggingakerfinu eftir þessa breytingu. Það má líka horfa á þetta mál út frá þessu. Hér var talað um 10.000 einstaklinga sem hefðu innan við 25 þús. kr. úr lífeyrissjóði og þá var miðað við árið 2005. Nýjustu tölur sýna að nú eru um 8.000 manns sem hafa innan við 25 þús. kr. úr lífeyrissjóði og þar af eru 3.000 manns sem hafa nákvæmlega ekki neitt en fá þó 8 eða 10 þús. kr. af þessum umræddu 25 þús. kr. Ég tek undir með þeim sem gagnrýna þá miklu skerðingu sem þessar 25 þús. kr. verða fyrir. Það er mál sem taka þarf á í þeirri einföldun sem við boðum núna og fram undan er á lífeyrissjóðakerfinu vegna þess að það er auðvitað ekki réttlætanlegt þegar verið er að bæta kjör lífeyrisþega að þá standi þeir einungis uppi með einn þriðja af því sem á að bæta eftir skatta og skerðingar. Við hljótum öll að vera sammála um það og reyna að einbeita okkur að því í næstu lotu að breyta þessu. Ég vil líka nefna að það koma verulegar bætur fyrir ellilífeyrisþega sem er á vinnumarkaði. Ef sá aðili er t.d. með 1.200 þús. kr. á ári munu bætur hans hækka um 374 þús. kr. eftir þessa breytingu, eftir að hætt verður að skerða lífeyri hjá þeim sem er með undir 1.200 þús. kr. í atvinnutekjur. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tefja þessa umræðu en vil þó taka undir gagnrýni á vasapeningana svokölluðu sem kom fram hjá hv. 12. þm. Suðvesturkjördæmis, Ragnheiði Ríkharðsdóttur, og hv. 6. þm. Norðausturkjördæmis. Þetta er mjög réttmæt gagnrýni vegna þess að eins og fyrirkomulagið er núna er hreinlega verið að taka fjárhagslegt sjálfstæði af öldruðu fólki sem er á ýmsum stofnunum og eitt af því sem er á verkefnalista okkar í félags- og tryggingamálaráðuneytinu er að breyta þessu. Í stefnumörkun í málefnum aldraðra sem er núna á lokastigi í ráðuneyti mínu, en þar hefur verið sérstakur starfshópur sem vinnur með þessa stefnumörkun, er einmitt tekið á þessu máli, að þessu fyrirkomulagi þurfi að breyta. Virðulegi forseti. Ég held að ég tefji ekki umræðuna frekar til að þetta mál geti orðið sem fyrst að lögum en ég vil bara þakka fyrir þá góðu og málefnalegu umræðu sem hér hefur farið fram. Ég tek undir margt af því sem komið hefur fram hjá þeim stjórnarandstæðingum sem hér hafa talað en minni líka á í leiðinni að margt af því sem við erum að fara að samþykkja núna, væntanlega á næstu klukkutímum, kannski 80–90% af því er að finna í tillögu sem flutt var af stjórnarandstöðunni á síðasta þingi um nýja framtíðarskipan lífeyrismála.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju með þetta frumvarp. Hér eru stigin ýmis framfaraspor. Nefni ég þar sérstaklega afnám tekjutengingar maka í almannatryggingakerfinu. Þar er um að ræða mannréttindamál, ekki síst hvað varðar öryrkja. Ýmislegt annað er mjög til bóta í þessu frumvarpi en ég harma að sjálfsögðu að ekki skuli komið til móts við tekjulægsta fólkið, við tekjulægstu öryrkjana. Það er ekki gert með þessu frumvarpi. Ég sakna þess líka að hér skuli ekki vera að finna frítekjumark fyrir greiðslur úr lífeyrissjóðum eins og heitið hafði verið í aðdraganda kosninganna af hálfu Samfylkingarinnar. Þá sakna ég þess einnig að ekki skulu hafa verið lagfærðar aldurstengdar greiðslur til öryrkja í samræmi við það sem Samfylkingin hét 

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju með það frumvarp sem við erum að samþykkja nú við 2. umr. sem hefur í för með sér kjarabætur handa eldri borgurum og öryrkjum rétt eins og allir stjórnmálaflokkar lofuðu í aðdraganda síðustu kosninga. Auðvitað byggir þetta frumvarp á því mikla svigrúmi sem síðasta ríkisstjórn veitti í ríkisfjármálum sem skilaði af sér skuldlausum ríkissjóði  
             Hins vegar hefur Framsóknarflokkurinn lýst yfir andstöðu sinni við að ekki skuli hafa verið komið til móts við þá aldraða sem lakast eru settir í þessum hópi. Því miður er ekki tekið á því í þessu frumvarpi. 

Hæstv. forseti. Með frumvarpinu sem við erum að fara að greiða atkvæði um er stigið mjög mikilvægt skref til að bæta kjör lífeyrisþega, bæði aldraðra og öryrkja. Það er rangt sem hér er haldið fram að með þessu frumvarpi sé ekkert gert fyrir tekjulægstu öryrkjana og aldraða. Það er vissulega farinn áfangi á þeirri leið en það þarf auðvitað að gera betur. Að því erum við að vinna. Þetta er einungis fyrsti áfanginn á þeirri vegferð. Núna 1. nóvember mun nefnd sem vinnur að endurskoðun á almannatryggingakerfinu skila af sér. Þar erum við að stefna að því að ná stórum áfanga í einföldun á almannatryggingakerfinu, gera það skilvirkara og bæta enn betur stöðu öryrkja og aldraða en við gerum hér.