Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nýlokið viðræðufundi milli mín og fulltrúa Alusuisse, öðrum fundi á stuttum tíma. Það eitt út af fyrir sig væri ekki tilefni af minni hálfu til að óska eftir að taka til máls utan dagskrár hér í hv. Sþ., ef ekki hefði dregið til óvæntra og stærri tíðinda er tengjast þessu máli og alþjóð var vitni að við útsendingu sjónvarpsfrétta í gærkvöld, er sett var á svið sýning sem verður að teljast nokkuð sérstæð og fátíð í íslenskri stjórnmálasögu, þar sem fulltrúi eins ríkisstjórnaraðilans, stærsta stjórnarflokksins, Framsfl., sá ástæðu til að ganga fram fyrir alþjóð og koma á framfæri ákveðnum skilaboðum. Um þetta hafði hann greinilega gott samráð við þennan ríkisfjölmiðil, sem ekki hafði séð ástæðu til að inna mig frétta af þessu máli eða því sem fram yrði reitt í þessum fréttatíma. Ég vil vekja athygli á því, að sá fréttaflutningur sem þarna kom fram var á margan hátt mjög sérstæður, ekki aðeins sá málflutningur sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson valdi að koma á framfæri með þessum hætti, heldur sá rammi og umbúnaður sem honum var valinn. Fréttamaður sjónvarpsins sá ástæðu til að geta þess í inngangi, að ég hafi undanfarin tvö ár borið Alusuisse þungum sökum um að hagræða verði á aðföngum og hagræða bókhaldi til skaða fyrir Íslendinga, auk margs annars sem fram kom í hans máli, þ. á m. þessar upplýsingar, svo að orðrétt sé vitnað í fréttamanninn: „Í nóvember barst hins vegar mjög jákvætt bréf frá Alusuisse, þar sem boðið er upp á samningaviðræður, sem m.a. fjalli um nýtt orkuverð og að tekið verði mið af orkuverði í Evrópu og Bandaríkjunum.“ Síðar segir sami aðili, þegar búið er að lýsa því að enginn árangur hafi. orðið af síðasta fundi: „Þegar hér var komið sögu ákvað Guðmundur G. Þórarinsson alþm. að segja sig úr nefndinni. Hann er nú staddur hér í sjónvarpssal.“ Síðan hófst hans málflutningur. Ég ætla hér ekki að endurtaka það, enda liggur það skjalfest fyrir sem hann hafði þar fram að færa og hefur komið fram í fjölmiðlum, m.a. í málgagni hans flokks á forsíðu, þar sem segir: „Ég lýsi allri ábyrgð á hendur iðnaðarráðherra.“ Það mega út af fyrir sig teljast nokkur tíðindi að hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson skuli telja það sérstaka frétt til uppsláttar og hans flokksmálgagn, að ég beri ábyrgð á þessu máli, og hann þurfi að lýsa þeirri ábyrgð á hendur mér. Ég hef ekki vitað annað eða metið málið öðruvísi en ég bæri ábyrgð í þessu máli. En ég hef talið ástæðu til að kveðja þar til samráðs ekki aðeins fulltrúa stjórnaraðila, heldur einnig fulltrúa stjórnarandstöðu, sem hafa borið saman bækur sínar ásamt sérfræðingum í svokallaðri álviðræðunefnd, sem starfað hefur síðan í ágústbyrjun 1981. Hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson hefur valið sér það hlutskipti að hlaupa þar undan merkjum einn manna, og ber fram fyrir því ástæður sem alþjóð hefur nú heyrt. Hann orðar það svo í sjónvarpinu í gærkvöld, þegar spurt er um árangur af starfi álviðræðunefndar, orðrétt til vitnað: „Ja, ég er nú satt að segja eftir allan tímann og setu í þessari nefnd að komast að þeirri niðurstöðu, að annaðhvort vilji iðnrh. ekki semja eða geti það ekki, nema hvort tveggja sé.“ Ég læt hv. alþm. um að meta þessi ummæli, sem fram eru borin og valinn til þess sá vettvangur sem hér um ræðir. En það er nauðsynlegt að gæta að málsatvikum. Ég hef ekkert við það að athuga að í samráðsnefndum stjórnmálaaðila á Íslandi komi fram skiptar skoðanir. Það er ekki nema eðlilegt að menn beri þar saman ráð sín og skiptist á sjónarmiðum og reyni að jafna ágreining, ef fram kemur, ekki síst í stóru lífshagsmunamáli okkar þjóðar eins og þessu. En hver er sá ágreiningur sem hv. þm. færir fram sem rök fyrir því að hann stígur þetta skref? Hann er sá, samkvæmt hans eigin orðum og málflutningi, að ég hafi ekki fengist til þess í viðræðum s.l. þriðjudag við Alusuisse að bera fram tillögu, sem hann hafði reifað á fundi álviðræðunefndar kvöldið áður, að bera þá tillögu fram sem tillögu Íslands í viðræðunum við Alusuisse. Hann heldur því fram, að þessi tillaga hafi fengið meirihlutastuðning í álviðræðunefnd, og lætur að því liggja, að það hafi verið eðlilegt og sjálfsagt að ég hefði eftir henni farið. Ég vil upplýsa það hér, sem þegar hefur raunar fram komið, að engin slík tillaga var afgreidd frá álviðræðunefnd eða borin inn á mitt borð í nafni nefndarinnar, heldur var mér greint frá umræðum í nefndinni á þriðjudagsmorgni af formanni álviðræðunefndar. Og sú tillaga, sem Guðmundur G. Þórarinsson gerði að úrslitaatriði fyrir framhaldandi starfi sínu í álviðræðunefnd, hún er þess efnis að það er fyllsta ástæða til að fara yfir hana. Ég hlýt jafnframt að fara yfir nokkur meginatriði í stöðu málsins eins og þau nú blasa við. Hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson gerði það að tillögu sinni og úrslitaatriði um áframhaldandi setu í nefndinni að ég bæri fram kröfu um 20% hækkun orkuverðs til álversins í Straumsvík og raunar hafði hann í upphafi talað um 15% hækkun raforkuverðsins frá og með 1. febr. n.k. Samkv. tillögu Guðmundar átti ég einnig að fallast á kröfur Alusuisse um heimild til að fá að stækka álverið og taka inn nýjan samstarfsaðila, nýjan eignaraðila að þessu fyrirtæki, sem næmi 50% eignarhlutdeildar, sem er meira en núverandi lög leyfa eða ákveða. Þessu verði skyldi það keypt að reiða fram þessa tillögu, sem hann ekki taldi að ætti að vera úrslitaatriði, heldur mætti vænta gagnviðbragða af hálfu Alusuisse, sem þá yrði að meta þegar þar að kæmi. Hvernig stóðu málin í viðræðunum við Alusuisse þegar þessi krafa var borin fram af fulltrúa Framsfl.? Alusuisse hafði ekki aðeins hafnað algjörlega í þessum viðræðum að verða við kröfu Íslendinga um hina minnstu hækkun á raforkuverði til álversins að óbreyttum núverandi samningum. Í öðru lagi hafði fyrirtækið borið fram kröfu um það að fá verulegar hagsbætur í sinn hlut. Þessar kröfur voru í fyrsta lagi um heimild til stækkunar, sem meta má til verulegra hagsbóta samkvæmt málflutningi fyrirtækisins, í öðru lagi um að fá inn nýjan eignaraðila, og síðast en ekki síst að fá lækkuð kaupskylduákvæði í raforkusamningnum við Landsvirkjun niður í 50%. Um þessar kröfur var álviðræðunefnd upplýst að kvöldi 6. des. og enn frekar og skýrar á fundi eftir hádegi í fundarhléi mínu við Alusuisse, en þá var nefndin kvödd saman, og þar var gerð grein fyrir þessum kröfuatriðum af Alusuisse hálfu. Samt sem áður gerði Guðmundur G. Þórarinsson það að úrslitaatriði að ég bæri fram tillögu hans. Við skulum aðeins líta áfram á hvað hér er verið að fara. Hækkun á raforkuverði til álversins í Straumsvík um 20%, sem gerð er tillaga um að reynt yrði að ná fram sem áfangahækkun, gæfi á einu ári í auknar tekjur til Landsvirkjunar samkvæmt áætlaðri sölu á næsta ári 1.7 millj. Bandaríkjadala. Lækkun á kaupskylduákvæði í raforkusamningnum við Landsvirkjun, ef fyrirtækið hagnýtti sér það, eins og það getur haft fullan hug á miðað við núverandi stöðu markaðar, mundi þýða rýrnun á tekjum til Landsvirkjunar sem nemur 3 millj. dollara, sem nemur 3 millj. dollara á móti því sem fram er sett í sambandi við raforkuverðshækkun upp á 1.7 millj. dala. Og það segir ekki alla sögu, því að ef Alusuisse hagnýtti sér lækkaða kaupskyldu á raforku þá skiluðu sér að sjálfsögðu minni aðrar tekjur, eða aðeins helmingur, þannig að mismunurinn eru röskar 2 millj. dala, er upp væri staðið. Guðmundur G. Þórarinsson hefur eflaust ekki ætlað sér að niðurstaða úr viðræðu við Alusuisse gengi þannig eftir, það ætla ég honum ekki. Hann er með vonir um það að ef gengið yrði til viðræðna á þessum grundvelli, þá væri hægt að fá fram leiðréttingu á raforkuverði í slíkum samningum, en tryggingu fyrir slíku hefur hann enga. Og ég verð að upplýsa það hér, að þær viðræður sem fram hafa farið að undanförnu við Alusuisse, þar sem gengið hefur verið eftir því við fyrirtækið hvort og hversu mikið það væri reiðubúið að ganga til móts við okkar sanngirniskröfur, hafa ekki borið vott um það að þeir væru reiðubúnir að gera það að neinu leyti, þrátt fyrir það að þeir segi í orðsendingu til Íslendinga að þeir séu reiðubúnir að ræða við okkur um endurskoðun á raforkuverði með tilliti til samninga um raforkuverð til álvera í Evrópu og Ameríku og að teknu tilliti til samkeppnisaðstöðu ÍSALs. Þegar farið er að þreifa á kjarnanum í þessum orðum kemur það fram að Alusuisse telur að slíkur samanburður þurfi ekki að skila neinu í hlut Íslendinga eftir að þeir hefðu leitt okkur í allan sannleika um sín viðhorf í þessu máli. Þetta verða menn að hafa í huga þegar litið er á efnisþætti þessa máls. En í rauninni er málið annað og miklu stærra heldur en hér er borið fram í sambandi við krónur og aura. 20% hækkunin, sem Guðmundur G. Þórarinsson er að stinga upp á og gera kröfu um að ég beri fram við Alusuisse, á meðan þeir eru með gagnkröfur af slíku tagi sem ég hef hér rakið, mundi svara til tveggja aura hækkunar á kwst. á sama tíma og almenningsveitur í landinu kaupa raforku á hátt í 50 aura kwst. en Alusuisse borgar um 10 aura. En það sem alvarlegast er í þessu máli er það, að hér hleypur fulltrúi stærsta stjórnaraðilans undan merkjum á úrslitastundu, þegar verið er að takast á um íslenska hagsmuni í þessu máli, og færir víglínuna frá því að vera á milli Íslands og Alusuisse og setur í staðinn Íslendinga gegn Íslendingum, færir víglínuna yfir í átök hér innanlands um málsmeðferð og efnisatriði. Slíkt er fáheyrt. Og það er fáheyrt að slíkt skuli gerast með þeim hætti sem þessi hv. fulltrúi Framsfl. í álviðræðunefnd kaus. Eftir að hafa heyrt viðbrögð, og viðræður í álviðræðunefnd á mánudagskvöldið var bar ég fram í samráði við mína ráðgjafa sáttatillögu af Íslands hálfu inn í viðræðurnar við Alusuisse. Það er rétt að ég kynni hv. alþm. efni þeirrar tillögu, eins og hún er hér í laustegri þýðingu úr ensku, en á ensku var textinn fram lagður í þessum viðræðum. Hann var svofelldur: „Til að unnt sé að hefjast handa um alhliða samningaviðræður um öll óleyst atriði milli aðilanna með það að markmiði að ná sáttum í vinsemd og koma samskiptum aðila í eðlilegt horf hafa aðilar orðið ásáttir um eftirfarandi“. - Þetta er tillaga að sameiginlegri yfirlýsingu: „Ísland fellst á málsmeðferð þá sem Alusuisse hefur gert tillögu um í telexi dags. 10. nóv. 1982, atriði 1 a–c, með breytingum, en samkvæmt henni á að vísa öllum lögfræðilegum deilum aðila, sem lúta að skattalegum skuldbindingum ÍSALs, til úrskurðaraðila, og samþykkir að hefja nú þegar sameiginlegar undirbúningsaðgerðir í því skyni. Alusuisse samþykkir það meginsjónarmið að réttmætt sé að leiðrétta orkuverð til ÍSALs og er reiðubúið að hefja nú þegar samningaviðræður um endurskoðun rafmagnssamningsins og samþykkir verulega áfangahækkun á núverandi raforkuverði til að sýna að fyrirtækið byrjar samningaviðræður í góðri trú þegar í stað varðandi endurskoðun rafmagnssamningsins. Báðir aðilar lýsa því yfir að þeir eru í hvívetna reiðubúnir að ræða og taka upp samningaviðræður um öll atriði varðandi framtíðarrekstur ÍSALs og samskipti Alusuisse og Íslands. Þetta nær til allra atriða sem aðilar hafa þegar sett fram eða kynnu að setja fram meðan á viðræðum stendur.“ Þetta var tillaga til sátta, tilraun til sátta af Íslands hálfu í þessu máli, fram borin á þriðjudagsmorgni í viðræðum við Alusuisse. Viðbrögð Alusuisse við þessari tillögu voru nei og aftur nei um að fallast á það grundvallarviðhorf að raforkuverðið beri að hækka, og að fallast á verulega áfangahækkun á núverandi raforkuverði gegn því að deilumál um lögfræðilegan ágreining varðandi fortíðina og skattalega meðferð færu til úrskurðaraðila, eins og þeir höfðu lagt til. Herra forseti. Ég sá ástæðu til þess að greina hér frá þessu m.a. vegna þess að menn gætu skilið það af málflutningi hv. 12. þm. Reykv. að ég hafi ekki sýnt áhuga á því að koma af stað alvarlegum samningaviðræðum við Alusuisse. Niðurstöðurnar af viðræðum við Alusuisse í lok fundar á þriðjudag voru þær að fyrirtækið hafði neitað þeim kröfum sem við höfum ítrekað fram borið um lágmarksleiðréttingu á raforkuverði gegn því að við féllumst á tillögu þeirra um málsmeðferð varðandi ágreining fyrri tíðar. Það höfðu hins vegar ekki verið settir fram neinir úrslitakostir á þessum tíma. Og það hafði verið um það sammæli í álviðræðunefnd að á þessum fundum væri ekki rétt að setja fram slíka úrslitakosti. En hv. 12. þm. Reykv. sá ástæðu til að gera kröfu til þess að slíkir kostir yrðu fram settir, eða tilboð af Íslands hálfu, inn í þetta samhengi sem þarna lá fyrir, raunverulega kröfu Alusuisse um lækkun á raforkuverði til Íslendinga. Það var ásetningur minn að sjálfsögðu að þessum fundi loknum að bera saman bækur við ríkisstj. og gera henni grein fyrir stöðu mála. Það var gert á ríkisstjórnarfundi í morgun. Það var einnig sjálfsagt mál í mínum augum að álviðræðunefnd fjallaði frekar um þessi atriði. En inn í þetta samhengi hefur nú hv. 12. þm. Reykv. komið með þeim hætti sem raun ber vitni og gjörbreytt vígstöðunni í þessu máli, íslenskum málstað í óhag. Háttvirtir þingmenn. Þessi atburður er augljós og þýðing hans og alvara hans. En hann segir mönnum kannske hér í hv. Sþ. við hvað hefur verið að fást í þessu máli á tveggja ára tímabili, þar sem reynt hefur verið að ná fram lágmarksleiðréttingum og sanngirniskröfum okkar Íslendinga. Það hefur ekki verið sú samstaða, því miður, í sambandi við málafylgju í þessu afdrifaríka máli, sem nauðsynleg er. En við höfum reynt að stilla saman og ég hef talið það mitt hlutverk að reyna að skapa hér sem víðtækasta samstöðu í þessu afdrifaríka máli. Og það er ennþá nauðsyn að á það verði látið reyna. En það verður ekki hægt með þeim hætti sem ég hafði ráðgert, eftir það sem nú hefur gerst. Við höfum ekki lengur þau vopn sem við gátum haft, eftir að fulltrúi Framsfl. hefur hlaupið úr álviðræðunefnd og opinberað fyrir gagnaðilanum sín sjónarmið og þann ágreining, sem hann hefur uppi gagnvart mér og málafylgju í þessu máli, og fært þessi mál út á víðan völl deilna hér innbyrðis í landinu. Hér eru stórir hagsmunir á ferð. Hagsmunir sem varða hvert einasta heimili í þessu landi. Þjóðin horfir upp á síaukinn mismun á milli raforkuverðs til orkufreks iðnaðar til álversins í Straumsvík alveg sérstaklega og til almenningsveitna. Þar er nú nær fimmfaldur munur á og sá mismunur mun vaxa til muna ef farið verður að áætlunum og óskum Landsvirkjunar um hækkanir á raforkuverði til almenningsveitna á næstunni. Hvert einasta heimili í landinu er að leggja til stórar fjárhæðir í meðgjöf til þess aðila sem stundar álbræðslu í Straumsvík. Það er þjóðarnauðsyn að snúa þessu dæmi við. Þess vegna þarf samstöðu í þessu máli, og þess vegna verður á þetta mál að reyna til leiðréttingar í ljósi þess sem gerst hefur, með tilliti til þess sem gerst hefur, og ég vona það sannarlega að Framsfl. beri gæfu til þess að taka þátt í að leiðrétta þá vígstöðu sem hann hefur nú riðlað og veikt svo mjög með frammistöðu síns fulltrúa í álviðræðunefnd. Við höfum, svo sem alþjóð er kunnugt, verið að athuga alla þætti þessara mála og álviðræðunefnd hefur fengið öll málsgögn, sem þetta snerta, til skoðunar. Jafnframt hefur verið til athugunar hvaða ráð Íslendingum væru tiltæk ef Alusuisse verður ekki við okkar lágmarks sanngirniskröfum. Ég hef sagt það oft og ítrekað að þá hljótum við að grípa til eigin aðgerða. Og undir það hefur ríkisstj. tekið í samþykktum sínum. Ég hef unnið að þessu máli innan ramma þeirra samþykkta sem ríkisstj. hefur markað. Hún hefur ekki tekið neinar ákvarðanir um einhliða aðgerðir í þessu máli, en hún hefur lýst þeirri stefnu sinni að ef ekki fáist sanngjörn leiðrétting á raforkuverði hljóti íslensk stjórnvöld að grípa til eigin ráða. Ég mun í framhaldi af því sem nú liggur fyrir gera tillögur um það innan ríkisstj. í næstu viku að við Íslendingar grípum til þeirra ráða sem helst eru tiltæk, grípum til einhliða aðgerða í þessu máli til hækkunar á raforkuverði, ef ekki verði orðið við okkar lágmarkssanngirniskröfum, aðgerða til leiðréttingar á raforkuverði, og að sjálfsögðu einnig til þess að innheimta þau gjöld sem okkur ber með réttu vegna vantalins hagnaðar álversins í Straumsvík á undanförnum árum. Það verður að sjálfsögðu verkefni ríkisstj. að fjalla um slíkar tillögur og hv. Alþingis þegar þar að kemur. En ég vil ekki ganga hér úr þessum ræðustóli án þess að það liggi fyrir að slíkar tillögur hljóta að koma fram. Við hljótum að skoða þær og spurningin um það, hvort þær bera árangur til þess að knýja fram lágmarksbreytingar án þess að við þurfum að láta á reyna til hins ýtrasta, veltur á því hvort samstaða verður innan ríkisstj. og hér á hv. Alþingi um þetta stóra mál. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu á sér nokkuð langan aðdraganda. Það munu vera tvö ár í dag síðan sú deila hófst sem nú stendur enn yfir um samskipti Íslendinga við svissneska áthringinn Alusuisse. Ég hygg að öllum Íslendingum sé það kunnugt að árangurinn af þeim viðræðum og þeirri vinnu sem unnin hefur verið á þessum tveimur árum er næsta lítil. Ég hygg að öllum Íslendingum sé jafnframt kunnugt með hverjum hætti upphaf málsins var. Ég ætla ekki að endurvekja hér í þessu húsi deilur um það hvort upphaf málsins og þær bumbur, sem iðnrh. barði á sínum tíma, hafi skaðað meðferð málsins á síðari stigum. Hitt er ljóst, að hvorki hefur gengið né rekið í þessu máli allan þann tíma. Til þess að gera langt mál stutt og án þess að rekja alla forsöguna vil ég byrja á að segja það að álviðræðunefnd, sú sem hér er mjög til umræðu og á að sjálfsögðu samkvæmt nafni sínu og skipunarbréfi að annast viðræður við svissneska álhringinn Alusuisse um þessi deilumál, hefur ekki tekið þátt í viðræðum við Alusuisse eða ÍSAL á þessu ári. Hins vegar hefur ráðh. átt nokkra fundi með Alusuisse um það nánast hvort viðræður skuli teknar upp. Í þessari nefnd hefur á ýmsu gengið og margt verið rætt sem atþjóð er ekki kunnugt um. Í upphafi starfs nefndarinnar varð það samkomulag að starf hennar skyldi verða trúnaðarmál. Þess vegna hafa menn lítið fylgst með því sem þar hefur gengið á. Ég hygg að menn muni það að þegar ráðh. átti viðræður við Alusuisse í vor sem leið urðu niðurstöður þær hjá honum að enginn grundvöllur væri til samninga við svissneska áthringinn. Ég vil ítreka það í þessu sambandi hversu mikil nauðsyn það er fyrir Íslendinga að fá orkuverðið hækkað. Það er mál málanna varðandi þennan samning. Ráðherra stóð að þeim viðræðum nánast einn. Álviðræðunefnd tók ekki þátt í þeim. Hún fékk hins vegar upplýsingar frá ráðh. um niðurstöður þeirra viðræðna sem þá fóru fram. Þær voru á þann veg, eins og ég hygg að menn muni, að enginn grundvöllur væri fyrir frekari samningum, árangur væri enginn. Með þá niðurstöðu að leiðarljósi hélt álviðræðunefnd áfram að vinna. Endanlegar niðurstöður voru fengnar frá breska alþjóðlega endurskoðunarfyrirtækinu Coopers & Lybrand. Umræður innan nefndarinnar snerust síðan um það hvort ekki væri eðlilegt að beina því máli beint í skattameðferð, þ.e. að lagðir yrðu skattar á ÍSAL í samræmi við þá útreikninga sem breska endurskoðunarfyrirtækið hafði lagt fram. Ég hygg að það hafi verið einum eða tveimur dögum eftir að álviðræðunefnd fékk hinar endanlegu skýrslur enska endurskoðunarfyrirtækisins í hendur sem tilmæli bárust frá iðnrh. um að álviðræðunefndin afgreiddi það mál sem skattamál þá þegar, á sinum fyrsta fundi eftir að hún fékk þetta í hendur. Nefndarmenn höfðu þá ekki einu sinni lesið þessar endanlegu niðurstöður. Ég bað því um nokkurn frest meðan ég færi yfir skýrslurnar. Það var gagnrýnt af fulltrúum ráðh. því að svo lá á að afgreiða málið í nefndinni. Þegar síðan málið kom fyrir í nefndinni var mér skyndilega ljóst að Alusuisse eða ÍSAL, fulltrúar þeirra, höfðu ekki einu sinni fengið í hendur þau gögn sem um var að ræða. Þeir höfðu ekki einu sinni fengið í hendur þau gögn sem iðnrh. var að leggja til að skattar yrðu lagðir á eftir. Þá gerði ég þá sjálfsögðu sanngirniskröfu að öll gögn í málinu yrðu send gagnaðilanum, ekki vegna þess að ég hefði neina sérstaka samúð með honum, þvert á móti, heldur vegna þess að almennar umgengnisreglur hljóta að vera á þann veg, þegar tveir deila, að báðir aðilar hafi í höndum þau gögn sem verið er að reyna að meta. Eftir nokkurt japl og jaml og fuður var fallist á það. Gögnin voru send Alusuisse og ákveðið að nefndin tæki ekki afstöðu í málinu fyrr en hinn erlendi aðili hefði þó gögnin í höndum. Síðan berst bréf frá svissneska álhringnum, það bréf sem sjónvarpsfréttamaður vitnaði til í sjónvarpi að mjög jákvætt hefði verið. Vegna þeirra umræðna sem hér hafa orðið um þetta mál og allrar þeirrar deilu sem nú er upp risin held ég að rétt sé að gera í nokkru máli grein fyrir hvað í þessu bréfi stóð, á hvaða grundvelli svissneski álhringurinn vildi hefja viðræður um endurskoðun raforkusamningsins og lausn þeirra deilumála sem fyrir liggja. Enn á ný ítreka ég að ég ætla ekki að gera grein fyrir því hér vegna þess að ég hafi neina samúð með svissneska álhringnum, langt í frá, heldur af hinu, að ástæða er til að öll gögn málsins komi fram. Allir eiga auðvitað að njóta sannmælis í sínu máli. Í bréfi svissneska álhringsins segir að þeir leggi til, til þess að sýna fram á vilja þeirra til að leysa deilumálið vinsamlega, - og fer ég nú allhratt yfir sögu án þess að lesa orðrétt bréfið sem hér liggur fyrir á ensku - að deilumál varðandi fortíðina, sem risið hafa mjög hátt þessi tvö ár, verði lögð í nokkurs konar gerð, þ.e. að tilnefndir verði þrír lögfræðingar til að skera úr um lagalegan ágreining í þessari deilu. Einn lögfræðingur verði tilnefndur af Íslendingum, annar af Alusuisse, en þeir komi sér síðan saman um þriðja lögfræðinginn. Þessi lögfræðingagerðardómur skeri úr um lögfræðilegan ágreining. Í fyrsta lagi hvernig túlka beri afstöðuna, annars vegar til ákvæða í aðalsamningi um að samskipti ÍSALs og Alusuisse skuli vera sem samskipti milli óháðra aðila, og hins vegar til ákvæða í hjálparsamningi um að Alusuisse skuli beita sér fyrir því að ÍSAL njóti bestu kjara í kaupum sinum á hráefni. Þarna er um að ræða mjög mikilvægt atriði hverrúg túlka skuli. Við höfum túlkað það svo, að rétt sé með farið hjá breska endurskoðunarfyrirtækinu Coopers & Lybrand. Þeir hafa túlkað það svo, að í viðskiptum milli óháðra aðila, hvort heldur er á súráli eða rafskautum, sé ekki um neitt sérstakt, ákveðið eitt verð að ræða, heldur liggi það verð á ákveðnu bili í heimsviðskiptum. En vegna ákvæða hjálparsamningsins um að ÍSAL skuli njóta bestu kjara sé eðlilegt að meta innkaup ÍSALs á þessum hráefnum á þann veg að verðið skuli vera í neðra kanti þessa bils. Þess vegna er túlkun á þessum ákvæðum mjög mikilsverð. Og ég vil leggja áherslu á að samkvæmt aðalsamningi á svissneski álhringurinn auðvitað rétt á því að óska eftir gerðardómsúrskurði um ágreiningsmál. Jafnvel þó að við vildum ekki samþykkja að leggja slík mál í gerð, þá geta þeir óskað eftir því og fengið málið í gegn samkvæmt ákvæðum aðalsamnings. Jafnframt óska þeir eftir að þessi gerðardómur þriggja lögfræðinga úrskurði um lagalegan rétt Íslendinga til að leggja skatta á ÍSAL aftur í tímann allt til ársins 1975, en eins og menn vita stendur þessi deila um hækkun í hafi og óeðlilega hátt verð á hráefnum allt frá árinu 1975. Þeir leggja einnig til að sérstakur gerðardómur íslenskra lögfræðinga úrskurði um deiluna varðandi afskriftaraðferðir sem Alusuisse hefur notað. Þeir gera síðan ráð fyrir því, að þegar úrskurður liggi fyrir frá þessum lögfræðingum verði enn á ný endurmetin krafa til skatta, miðað við það að sú niðurstaða sem Coopers & Lybrand hafa komist að kynni að einhverju leyti að breytast eftir þann lagaúrskurð. Þá segir Alusuisse í bréfi sínu: Verði þessi málsmeðferð höfð uppi um túlkun á lagalegum ágreiningi og skattainneignin eða skattaálagning metin aftur, eftir úrskurð á þennan hátt, munum við ekki gera talnalegan ágreining um álagningu skatta í þessu máli. Þegar mál hafa verið meðhöndluð á þennan veg munum við ekki gera ágreining um þá skattaálagningu sem út úr því kemur. Þessi málsmeðferð virðist mjög eðlileg, enda eiga þeir kröfu á því samkvæmt aðalsamningi að skorið sé úr með gerðardómi ef ágreiningur er varðandi atriði samningsins. Þeir segja síðan: Verði samkomulag um að leysa deilumálin aftur í tímann á þennan hátt, þá erum við tilbúnir til að taka nú þegar upp samninga um endurskoðun raforkusamningsins, þar sem tekið verði tillit til þess raforkuverðs sem greitt er til álvera í Evrópu og Ameríku, jafnframt því sem tekið sé tillit til samkeppnisaðstöðu ÍSALs. Þá segir enn í bréfinu: Við erum jafnframt tilbúnir til að taka þá þegar upp samninga um endurskoðun skattareglna í aðalsamningi. Og áfram segir: Inn í þessar viðræður komi viðræður um stækkun álversins í Straumsvík og þátttöku nýs hluthafa í ÍSA L. Jafnframt komi inn viðræður um möguleika íslenska ríkisins til þess að gerast hluthafi í ÍSAL siðar ef íslenska ríkið óskar. Að lokum bæta þeir við í bréfi sínu að þeir séu tilbúnir að ganga út frá því, ef málum sé hagað á þennan veg, að samningaviðræðum verði lokið á fyrsta ársfjórðungi 1983, þ.e. fyrir 1. apríl 1983. Ég hygg að ég hafi ekki verið einn um það, að mér kom þetta bréf Alusuisse nokkuð á óvart. Sérstaklega í framhaldi af þeim fundi sem iðnrh. hafði átt með fulltrúum félagsins í vor, þar sem niðurstaðan var sú, að engin leið væri að ræða við þá um nema lagfæringu á þessum samningi. Hvernig stendur á því, eftir að þær niðurstöður fengust af fundi iðnrh. með þessum mönnum að ekkert sé hægt að komast áfram með þessa samninga, að svohljóðandi bréf kemur frá þessum aðilum? Mér er náttúrlega spurn hvort menn telji það frágangssök að taka upp viðræður, sem nánast eru án nokkurra skuldbindinga, á þeim grundvelli sem þetta bréf gerir ráð fyrir. Það er rétt að um þetta bréf var mikið fjallað í álviðræðunefnd. Menn voru þeirrar skoðunar að þarna væri kominn fram jákvæður grundvöllur til að hefja samningaviðræður á, sem sjálfsagt væri að láta reyna á. Auðvitað væri einnig rétt að láta reyna á hvort unnt væri að fá fram einhverja frekari jákvæða punkta áður en samningaviðræður hæfust. Einkum var rætt um hvort unnt væri að fá Alusuisse til að fallast á einhverja hækkun á raforkuverði þá þegar, áður en samningaviðræður hæfust, til að sýna góðan vilja til samninga, jafnframt því sem mikill ávinningur væri fyrir Íslendinga ef unnt væri að fá Alusuisse til að fallast á tímasetningu, hvenær nýr raforkusamningur tæki gildi, áður en í sjálfu sér væri farið að semja um hann. M.o.ö. þó að samningar drægjust eitthvað á langinn, jafnvel fram yfir 1. apríl, sem þeir höfðu sjálfir gert ráð fyrir að væri lokapunktur í samningum, þá væri búið að festa það hvenær samningurinn tæki gildi og þar með reynt að tryggja íslenska hagsmuni. Með þessi skilaboð fór iðnrh. síðan á fund með Alusuisse 22. nóv., ef ég man dagsetninguna rétt. Þær viðræður iðnrh. snerust auðvitað um það hvort hefja ætti viðræður á þeim grundvelli sem hér er um að ræða. Niðurstöður iðnrh., sem hann skýrði nefndinni síðan frá, voru þær að engin leið væri að ræða við þessa erlendu menn um þessi atriði og þeir virtust ekki meina neitt af því sem í þessu bréfi þeirra stæði. Engu hefði þokað áfram, en þó hefði verið ákveðinn annar fundur 6.–7. des. Eftir þennan fund sendi ráðh. síðan Alusuisse telex, sem ég ætla ekki að gera hér að umræðuefni, en ég verð þó að segja að fleiri en einn og fleiri en tveir nm. í álviðræðunefnd lýstu undrun sinni á skilningi ráðh. í þeim telexum sem hann sendi þá frá sér. Viðræður hófust á ný 6. des. Og niðurstöður ráðh., að ég hygg af tveimur fundum sem haldnir voru þann 6. des., voru þær, sem hann skýrði frá í álviðræðunefnd að kvöldi 6. des., að enginn grundvöllur væri til að hefja viðræður við þessa aðila. Þeir vildu ekki hækka orkuverðið og þeir vildu ekki ganga til móts við sjónarmið Íslendinga á neinn hátt, en hefðu uppi ýmsar kröfur. Það var á þessu augnabliki sem ég ákvað að leggja fram ákveðna tillögu í álviðræðunefndinni, sem í nokkrum punktum miðaði að því að opna samningaviðræðurnar, tillögu, sem væri dálítil lagfæring á þeim grundvelli sem Alusuisse hafði sjálft lagt fram, og freista þess með ákveðnum punktum, sem þeir stæðu frammi fyrir, að láta þá svara því hvort þeir væru tilbúnir að ganga til samningaviðræðna á slíkum grundvelli. Ég kynnti þessa tillögu í álviðræðunefndinni. Og vegna þess hve mikið fjaðrafok hefur orðið út af tillögunni ætla ég að gera hér lítillega grein fyrir henni á hv. Alþingi. Fyrsta atriði tillögunnar var að Alusuisse féllist á 20% hækkun raforkunnar 1. febr., áður en nokkrar viðræður færu af stað, eingöngu til að sýna að þeir hefðu góðan vilja til að hefja viðræður um endurskoðun orkusamningsins. Þegar þeir hefðu fallist á 20% hækkun yrðu hafnar viðræður um endurskoðun raforkusamningsins á grundvelli þess orkuverðs sem greitt er í Evrópu og Ameríku og samkeppnisaðstöðu ÍSALs. Þetta atriði hefur iðnrh. leyft sér að rangtúlka á allan veg, bæði í ræðu sinni hér áðan og í útvarpsumræðum. Hann skýrir það nánast svo, bæði í útvarpi og hér, að ég sé að leggja til að samið sé við Alusuisse um 20% hækkun á raforkuverði. Ég verð nú bara að segja beint út: Hvers konar málstað hafa þeir menn sem þannig þurfa að hagræða sannleikanum í fjölmiðlum og vita þó gjörla um málsatvik? Mér er skapi næst að spyrja hér, eftir allt sem á undan er gengið: Er líklegt að sá sannleikur, sem iðnrh. hefur borið okkur í álviðræðunefnd af viðræðum við Alusuisse, sé eitthvað í svipuðum dúr og sá sannleikur sem hann ber hér á borð varðandi þá tillögu sem ég hef lagt fram í álviðræðunefndinni? Þá er ekki von á góðu. Sú 20% hækkun sem ég lagði til að farið væri fram á á raforkuverðinu strax var eingöngu til þess að Alusuisse sýndi að þeir ætluðu að ganga til samninga um hækkun raforkuverðs með góðum vilja. Þetta veit iðnrh. vel. En í ræðu sinni hér á undan tvinnar hann inn í þetta að á móti hafi komið krafa frá Alusuisse um að lækka kaupskylduna niður í 50% á raforku.

Þú vissir af því.

Ég vissi að Alusuisse hafði lagt fram slíka kröfu í viðræðum við iðnrh. En iðnrh. kaus að túlka það svo hér í sinni ræðu áðan, að það færi algjörlega saman, svo að af orðum hans mátti skilja að í minni tillögu væri það fólgið að 20% hækkun þýddi að fallið væri frá kaupskyldunni sem nemur 50%. Þetta þykir mér ekki vænlegur málflutningur. Ég verð að segja það að ég er gjörsamlega undrandi á þessum málflutningi ráðh. Ég er gjörsamlega undrandi á því að hann skuli ekki treysta sér til að ræða þessa tillögu efnislega eins og hún er, en tjá sig tilknúinn að blanda inn í ræðu sína alls konar atriðum, sem alls ekki snerta málið, til þess eins að gera mína tillögu tortryggilega. Málstaður manna, sem þannig haga máli sínu, er ekki sterkur. Ég árétta enn á ný að ef sá sannleikur, sem fyrir mig er borinn í álviðræðunefnd af samningaviðræðunum við Alusuisse, er eitthvað á borð við þann sannleika sem iðnrh. ástundar í túlkun á þessari tillögu minni, þá er ekki von á góðu. Í því tilefni held ég að ástæða sé til að ég endurtaki þau orð mín að líklega geti iðnrh. ekki staðið að þessum samningi ef hann hagar orðum sínum á þennan veg. Jafnframt var í minni tillögu sagt að þegar Alusuisse hefði fallist á 20% hækkun, áður en nokkrar viðræður hæfust um endurskoðun orkusamningsins, mundum við fallast á að setja fyrri deilumál í þriggja lögfræðinga gerð, með nokkrum breytingum, sem ég hafði áður gert grein fyrir í nefndinni frá því sem þeir höfðu sjálfir farið fram á. Jafnframt yrðu þegar hafnar viðræður um endurskoðun orkusamningsins, þar sem byggt væri á því orkuverði sem nú gerist í Evrópu og Ameríku og samkeppnisaðstöðu ÍSALs, jafnframt því sem inn í þá samninga yrði sérstaklega tekin ákveðin hækkunarformúla, þar sem verðið á raforkunni yrði miðað við uppsveiflu á álverði. Í minni tillögu var síðan gert ráð fyrir að þegar eftir að Alusuisse hefði fallist á 20% hækkun á raforkuverði, eingöngu til að sýna góðan vilja í þessum samningum, yrðu hafnar viðræður við þá um endurskoðun skatta ákvæða aðalsamningsins ásamt fleiri slíkum atriðum. Það er alveg rétt að í minni tillögu er sagt að Íslendingar fallist á stækkun álversins, ef samningar náist um önnur atriði, og þá sérstaklega miðað við að samningar náist um viðunandi raforkuverð og viðunandi endurskoðun á þeim orkusamningi sem nú liggur fyrir. Á þeirri yfirlýsingu varðandi stækkun álversins eru því fjölmargir fyrirvarar, fyrirvarar sem að fullu tryggja rétt Íslendinga á allan hátt. Jafnframt að við föllumst á að Alusuisse fái að taka inn nýja hluthafa í rekstur ÍSALs, auðvitað eftir samninga við okkur og þau skilyrði sem við getum fallist á. Nú telur iðnrh. það slæmt mál að ég skuli hafa gert tillögu um að Alusuisse fái að taka inn nýjan hluthafa í ÍSA L. En ég man ekki betur en iðnrh. hafi sjálfur í upphafi deilunnar gert kröfu um það að hluthafar yrðu fleiri, að nýir aðilar yrðu teknir inn í rekstur ÍSALs. Hann er líklega búinn að gleyma því. Nú er þetta talið slæmt mál af minni hálfu, þó að reynt hafi verið á sínum tíma að tryggja rekstur ÍSALs með því að fá einhvern nýjan aðila að þessum rekstri til að hafa ábyrgð þar líka, auk þessara - ég vil segja allt að því glæpamanna sem iðnrh, telur sig eiga við í Alusuisse. Þar má enginn annar koma við sögu en þessir menn sem hann á engan hátt getur samið við, að því er hann segir, og telur slæma á ýmsan hátt. En ekki bara það, heldur leyfir hæstv. ráðh. sér í ræðu sinni áðan að túlka mína tillögu þannig, að ég hafi farið fram á að þeir fengju nýjan hluthafa sem ætti 50% eignaraðild. Hvaðan hefur iðnrh. það? Enn á ný sér ráðh. sig tilknúinn að rangtúlka mína tillögu og hagræða sannleikanum til þess að bæta sinn málstað. Málstaðurinn er ekki betri en það, að ráðh. sér engan veginn fært að gera þessa tillögu að umræðuefni hér á hæstv. Alþingi eins og hún er. Það þarf að hagræða sannleikanum, segja rangt frá, gefa ýmislegt í skyn. Og eins og menn vita: „Hálfsannleikur oftast er óhrekjandi lygi.“ Ég tel að málflutningur ráðh. sé fyrir neðan allar hellur og honum til stórrar vansæmdar. Jafnframt er í þessari tillögu minni gert ráð fyrir því, að svissneski álhringurinn fallist á að íslenska ríkið geti síðar meir orðið eignaraðili að þessu álveri ef það óskar eftir. Þar er um engar skuldbindingar að ræða heldur eingöngu ósk um það og yfirlýsingu um að við getum komið þarna til greina sem aðili. Í erindisbréfi sem iðnrh. setti álviðræðunefnd - sem hann reyndar telur enga viðræðunefnd, vegna þess að nú á hún að vera honum til ráðuneytis, þó að í skipunarbréfi eigi hún fyrst og fremst að vera til viðræðna - í því erindisbréfi er það tekið fram að álviðræðunefnd skuli í samningaviðræðum leggja áherslu á að íslenska ríkið geti í þrepum orðið meirihlutaaðili, eignaraðili að ÍSA L. Það er nú ekkert annað. Í einhverju blaðaviðtalinu segir iðnrh. í dag að í tillögu minni felist margvísleg fríðindi fyrir ÍSA L. Ég vil biðja iðnrh. að gera grein fyrir því hvaða fríðindi það eru. Ég sé ekki að í þessari tillögu séu nein loforð, sem ekki eru háð ströngustu úrslitum um samninga, og allir fyrirvarar settir af hálfu Íslendinga varðandi þetta mál. Síðasti liðurinn í tillögu minni er svo sá, að samningum verði lokið fyrir 1. apríl, á fyrsta ársfjórðungi ársins 1983. Tillaga mín var tekin til umræðu í álviðræðunefnd. Ég kynnti þessa hugmynd þar. Fulltrúi Alþfl., Sigþór Jóhannesson verkfræðingur lýsti því strax yfir að hann teldi eðlilegt og rétt á þessu stigi, þegar aðeins einn dagur væri eftir af viðræðum iðnrh. og Alusuisse, að reynt væri að koma með einhverja fastmótaða tillögu í þessa átt. Hann sagði reyndar að hún gæti verið á ýmsa vegu og nefndi ýmsa möguleika í því sambandi, en sagðist þó fyllilega geta fallist á að tillaga yrði lögð fram í þessum dúr, eins og ég hefði lagt hana fram. Formaður viðræðunefndarinnar, dr. Vilhjálmur Lúðvíksson, gerði tillöguna að umræðuefni, skrifaði hana upp á nýtt og bar fram brtt. Breytingarnar fólust að mestu í breytingu á uppsetningu, í breytingu á röðun punktanna eins og þeir liggja fyrir í tillögu minni, jafnframt þessi 20% hækkun sem yrði að koma strax áður en við hæfum samningaviðræður, til að Alusuisse skildi að ætlunin væri að semja í góðri trú. Formaður viðræðunefndar, dr. Vilhjálmur Lúðvíksson, sagði þá að hann teldi æskilegt að tillaga í þessum dúr yrði lögð fram. Það sem næst skeði, þar sem við sátum í hring við boðið, var að formaður sagði: „Það er rétt að við tökum einn hring og heyrum afstöðu manna í þessu máli.“ Ríkisendurskoðandi, Halldór V. Sigurðsson, sagðist telja eðlilegt að lögð yrði fyrir Svisslendingana tillaga í þessum dúr. Þóroddur Th. Sigurðsson, fulltrúi sjálfstæðismanna í ríkisstj., taldi eðlilegt að lögð yrði fram tillaga í þessum dúr, en velti fyrir sér hvort byrjunarhækkun ætti að vera 20 eða 25%. Ragnar Aðalsteinsson, sérstakur lögfræðilegur ráðgjafi iðnrh. í nefndinni, sagði sem svo, að hann teldi hættulegt að nefna nokkra tölu í þessu sambandi, það gæti reynst okkur illa í framtíðinni, og hann vildi ekki tengja stækkun álversins viðræðum um endurskoðun orkusamningsins. Ingi R. Helgason, fulltrúi Alþb. í nefndinni, gerði nokkrar brtt. við tillögu mína. Þær brtt. sem hann skrifaði niður voru tvenns konar. Annars vegar að í stað þessara 20%, sem iðnrh. nú telur óalandi og óferjandi og reynir að rangtúlka hér á allan hátt, komi 25%. Hins vegar að í stað þess að við lýstum yfir því að við værum samþykkir því að stækka álverið, ef fullnægjandi samningar næðust fyrir Íslendinga í öðrum atriðum, skyldi greinin orðast þannig, að við værum samþykkir því að hefja viðræður um stækkun álversins ef samningar næðust um önnur atriði. Stærri ágreiningsmál hafði hann ekki á því stigi. Fulltrúi Sjálfstfl., Hjörtur Torfason, sagðist ekki vera mótfallinn því að till. í þessum dúr yrði lögð fram. Hins vegar mundi hann sitja hjá við atkvgr. þar sem hann hefði ekki haft neitt samráð við sína flokksmenn. Það var því alveg ljóst að það var meiri hluti fyrir því í álviðræðunefnd að leggja fram slíka hugmynd á þessu stigi mála. Það var alveg ljóst að meiri hlutinn taldi nauðsynlegt og eðlilegt að á þessu stigi mála yrði lögð fram einhver „konkret“ hugmynd, sem Svisslendingarnir stæðu frammi fyrir, um hvað við vildum gera. Það skeði síðan að bæði fulltrúi Alþb. og formaður nefndarinnar, sérstaklega skipaður af ráðh., fóru í símann og hringdu í ráðh. Ég lýsti því þá yfir, að ég kynni því illa að fulltrúar í álviðræðunefnd færu í símann til þess að bera undir ráðh. hvaða ráðleggingar nefndin ætti að gefa honum á fundi sinum fyrir viðræðurnar við Svisslendingana daginn eftir. Þegar þetta skeði var orðið áliðið nætur. Formaður viðræðunefndarinnar var þetta kvöld lengi í símanum að skýra iðnrh. frá þessari tillögu. Við biðum allir á meðan. Hvað segir svo iðnrh. hér á hv. Alþingi? Hann segir: Formaður nefndarinnar gerði mér grein fyrir þessum tillögum á þriðjudagsmorgni. Enn ein ósannindi iðnrh. í þessu máti. Sú spurning hlýtur að vakna hvernig standi á því að iðnrh. getur nánast ekki greint rétt eða satt frá neinu aðalatriði þessa máls. Ég hlýt enn að spyrja sjálfan mig: Skyldi það allt vera rétt sem hann er búinn að segja okkur um viðræðurnar við Svisslendingana, eftir að hafa hlustað á hvernig hann lýsir mínum tillögum og túlkar þær og gerir grein fyrir viðræðunum sem þar fóru fram? Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Það er alveg ljóst að mikill meiri hluti var í nefndinni fyrir því að ráðh. legði fram ákveðna tillögu. Og ég legg áherslu á það að þessi tillaga batt ekki hendur Íslendinga á nokkurn hátt. Hún fól eingöngu í sér að við fengjum 20% hækkun á raforkuverðinu áður en samningar hæfust um endurskoðun orkusamningsins, og jafnframt að Svisslendingarnir skuldbyndu sig fyrir fram til að ljúka viðræðunum fyrir 1. apríl. Hvað skyldi hafa verið í hættunni að bera slíka tillögu fram? Hvers vegna skyldi hafa verið ómögulegt að gera það, úr því að mikill meiri hluti í nefndinni var sammála um að stíga eitthvert skref í slíkum dúr? Að morgni 7. des. hóf iðnrh. enn einn fund sinn með Alusuisse um það hvort hefja skyldi viðræður, hvort farið skyldi að tala saman um endurskoðun þessara orkusamninga. Kl. 2. s.d. var haldinn enn á ný fundur í álviðræðunefnd. Þar gerði iðnrh. grein fyrir því sem komið hefði fram á fundinum um morguninn og lýsti þeim tillögum sem hann hafði lagt fram og fyrirspurnarbréfi sem hann hafði einnig lagt fyrir Alusuisse. Þegar hann hafði lokið máli sínu lýsti ég miklum vonbrigðum mínum með það að hann skyldi ekki hafa tekið tillit til þess sjónarmiðs, sem fram hafði komið í álviðræðunefndinni, að nauðsynlegt væri að leggja fram í ákveðnum atriðum tillögur um að opna samningaviðræðurnar. Iðnrh. skýrði frá því að það væri tilgangslaust. Fulltrúar Svisslendinganna neituðu gjörsamlega að ræða nokkra hækkun. Ég fór þess á leit að á þeim fundi sem átti að hefjast kl. 4 um daginn legði ráðh. fram hugmyndir í þessum dúr. Ég fór ekki einu sinni fram á það að mín tillaga yrði lögð fram eða endilega þau atriði sem ég var með, heldur að tillaga í þeim dúr yrði lögð fram í ákveðnum liðum til þess að Svisslendingarnir stæðu frammi fyrir því að svara henni. Ég taldi að þarna væri um ákveðin tímamót að ræða vegna þess að þetta væri í annað skiptið sem fulltrúar Alusuisse væru komnir til að ræða við iðnrh. um það hvort viðræður ættu að hefjast. Þetta var líklega fimmti fundurinn á þessum tíma, á tveimur vikum eða þremur, um það hvort ætti að hefja viðræður á grundvelli þess bréfs sem Alusuisse hafði lagt fram. Iðnrh. lýsti því yfir að hann teldi engan grundvöll fyrir því að leggja slíkar hugmyndir fram. Ég man ekki hvort það kom fram hjá honum eða formanni nefndarinnar að sá fundur, sem fyrirhugaður væri seinna um daginn, væri ekki hugsaður til að leggja fram neinar tillögur, það væri allt öðruvísi fundur. Ég lýsti því þá yfir að ef ráðh. færi ekki eftir því sem meiri hluti nefndarinnar teldi nauðsynlegt á þessum tímamótum, að ákveðin tillaga kæmi fram í þessum dúr á þessum síðasta fundi, þá teldi ég að grundvöllur fyrir samstarfi í nefndinni væri brostinn. Ég lýsti því yfir að ef hann ekki tæki einhver skref í þessa átt í þessum dúr, þá mundi ég segja mig úr nefndinni og lýsa allri ábyrgð á hendur iðnrh. varðandi framgang samningaviðræðnanna. Þetta vissi iðnrh. þegar hann gekk á þennan síðasta fund með Alusuisse. Þrátt fyrir það vildi hann ekki á nokkurn hátt taka tillit til þess eða leggja fram tillögu, sem á engan hátt var skuldbindandi fyrir Íslendinga, gat ekkert falið í sér nema ávinning fyrir okkur og gat verið merkileg tilraun til að reyna að opna samningaviðræður. Auðvitað var það rökrétt niðurstaða hjá mér að segja mig úr nefndinni. Ég segi það alveg eins og er að ég ætla ekki að sitja í einhverri nefnd, sem er kölluð álviðræðunefnd, viðræðunefnd fyrir aftan iðnrh., ef hann heldur hvern fundinn með Alusuisse á fætur öðrum um það hvort viðræður eigi að hefjast og skammtar okkur síðan upplýsingar af þeim fundum eftir því sem honum sýnist. Ég ætla ekki að sitja í neinni slíkri nefnd fyrir aftan iðnrh. og mynda með því eitthvað sem hann kallar þjóðarsamstöðu á bak við það sem honum dettur í hug að segja eða túlka í viðræðum við Alusuisse. Ég ætla mér ekki að sitja í einhverri álviðræðunefnd sem iðnrh. ætlar að reka eins og rússneskt hænsnabú. Það kemur ekki til greina. Það getur vel verið að stjórnarandstaðan vilji sætta sig við það. Það er hennar mál. Henni er það fullkomlega heimilt. En ég er þeirrar skoðunar, að það sé ábyrgðarhluti að bera ábyrgð á því lengur hvernig iðnrh. heldur á þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar, að ég geti það ekki. Þegar iðnrh. segir að ég hafi beint þessu máli nú í nýjan farveg. fært víglínuna, tel ég að það sé nauðsynlegt. Það er nauðsynlegt að færa víglínuna. Það er nauðsynlegt að reyna að koma á þessum samningaviðræðum. Og mér er spurn: Hvers vegna gat iðnrh. ekki hugsað sér að bera fram slíka tillögu, sem ekkert fól í sér annað en tilraun til að botna samningaviðræður eftir tiltölulega jákvætt útspil frá svissneska álhringnum? Það getur orðið erfitt að skýra það. Ég ætla ekki að reyna að skýra hvað skeður í hugarfylgsnum iðnrh. En hitt er annað, að hann gerir því nokkuð skóna að nú muni hann grípa til þeirra aðgerða sem einar duga. Það skyldi þó aldrei vera að hann hafi hreinlega verið búinn að undirbúa einhliða aðgerðir og ekki haft nokkurn áhuga á að semja eða reyna að koma þessum samningaviðræðum á? Það getur vel verið að iðnrh. hafi verið illa við að leggja þessi gömlu deilumál í gerð, í lögfræðingaúrskurð um lagalega túlkun á því hvernig okkar mál stæðu. Ég veit ekki nema hann hafi verið að hugsa um hvernig hann stæði í kosningum, ef úrskurður væri kominn áður en kosningar færu fram og sá úrskurður væri okkur ekki í vil. Ég er ekki að gera því skóna að hann verði okkur ekki í vil, langt í frá. En ég geri mér grein fyrir því, að þegar tveir deila geta verið uppi fleiri en eitt sjónarmið. Ég geri mér líka grein fyrir því að,hversu illir sem við teljum að þessir svissnesku álhringsmenn séu, þá eiga þeir rétt á að óska eftir gerðardómsúrskurði um lagalega túlkun á deilumálum. Fróðlegt er að íhuga það sem stendur í leiðara Þjóðviljans í dag. Leiðaranum lýkur svo með leyfi forseta: „En það er nóg komið af neitunum frá þessum herramönnum, við þurfum ekki fleiri.“ Við þurfum ekki fleiri. Skyldu þeir hafa ætlað að efna til fleiri samningafunda? Við þurfum ekki fleiri neitanir frá þeim, segir málgagn iðnrh., eftir að hann hefur sjálfur neitað gersamlega að fallast á vilja meiri hluta álviðræðunefndarinnar um að leggja fram tillögu um að opna samningaviðræður. Við þurfum ekki fleiri neitanir. Skyldi það benda til þess að hann hafi ætlað að halda fleiri samningafundi? Nei. Jafnframt segir í þessum leiðara: „Ísland er fullvalda ríki og í samræmi við það hljótum við að grípa til þeirra einu úrræða sem duga, þess réttar sem fullveldið veitir okkur til að ráða sjálf eigin málum. Það er mál að þófinu linni en verkin tali“, segir í leiðaranum. Iðnrh. hefur síðan sjálfur boðað hér einhliða aðgerðir til að hækka raforkuverðið. Nú vil ég segja það strax að ég hef hvað eftir annað hér í ræðustól á þingi sagt að ég útiloka það ekki að við verðum að grípa til einhliða aðgerða í þessu máli, ég útiloka það ekki. Það kann að fara svo. Auðvitað er það lífshagsmunamál fyrir okkur að fá raforkuverðið hækkað. En ég hefði talið sjálfsagt að reyna samninga til þrautar. Ég hefði talið sjálfsagt, á grundvelli þess bréfs sem fyrir liggur, að reyna að opna samninga með tillögu, sem felur í sér enga áhættu fyrir okkur, sem felur í sér 20% hækkun á raforkuverðinu, áður en til samninga er gengið um hækkun þess, tillögu sem felur í sér að þeim samningum skuli lokið fyrir 1. apríl á næsta ári. Hverju tapa menn? Hverju tapa menn á slíkri tillögu? Ég segi engu. Ég fullyrði að aðstaða okkar til að grípa til einhliða aðgerða, ef til þess kemur, er auðvitað miklu sterkari og miklu betri ef við getum sýnt fram á það að við höfum þó ítarlega reynt á þennan hátt að ná samkomulagi. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að við gerum okkur grein fyrir því að það er meginmál fyrir Íslendinga að árangur náist. Við leggjum áherslu á árangur en ekki áróður í þessu máli. Það er auðvitað rétt að æskilegt er að fá fram þjóðarsamstöðu, mikla samstöðu í þessu máli. En sú samstaða verður að vera um hagsmuni Íslendinga en ekki um Hjörleif Guttormsson. Það er ekki verið að tala um þjóðarsamstöðu um Hjörleif Guttormsson, það er verið að tala um þjóðarsamstöðu um hagsmuni Íslendinga. Hvað halda menn að það hafi kostað Íslendinga að eiga í tveggja ára þófi iðnrh. í þessu máli án þess að geta nokkurn hlut hreyft raforkuverðið? Það er þess vegna ábyrgðarhluti að halda áfram á þeirri braut sem iðnrh. hefur markað í þessu máli. Þess vegna hef ég sagt mig úr álviðræðunefnd og lýsi því yfir, að iðnrh. ber sjálfur ábyrgð á því sem hér eftir skeður í þessum samningaviðræðum. Ef hann hins vegar er tilbúinn að leggja fram slíka tillögu til að opna viðræður, eitthvað í þeim dúr sem ég lagði fram, með þeim breytingum sem formaður nefndarinnar gerði á þeirri tillögu, þá erum við framsóknarmenn tilbúnir að taka þátt í þeim viðræðum. En auðvitað hljótum við á allan hátt í öllu þessu máli að leggja áherslu á það, hver sem með þetta mál fer, að meginmálið er árangur en ekki áróður.



Herra forseti. Við höfum hér hlýtt á ítarlegar ræður hæstv. iðnrh. annars vegar og hins vegar hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar, 12. þm. Reykv. Hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson ræddi málið allítarlega efnislega, fór yfir alla þætti þess, en mér fannst hins vegar ræða hæstv. iðnrh. vera frekar í vígorðastíl. En það mál sem hér er til umfjöllunar er í hnotskurn svolítið annað en beinlínis kemur fram í málflutningi þessara tveggja manna. Það sem hefur gerst er að einn af þm. Framsfl., fulltrúi stærsta stjórnarflokksins, hefur í rauninni lýst vantrausti á iðnrh. í þessu máli. Hann hefur gert það með atbeina og stuðningi síns flokks. Hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, stjórnarsinni, segir að hæstv. ráðh. Hjörleifur Guttormsson geti ekki eða vilji ekki semja við Alusuisse. Hann segir að hæstv. iðnrh. taki ekkert tillit til viðræðunefndarinnar og þeirra sjónarmiða sem þar koma fram. Og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson segir að hann taki ekki ábyrgð á meðferð ráðh. á þessu máli. Á mannamáli þýðir þetta að þm. Framsfl. er að lýsa því yfir að hann telji hæstv. iðnrh. óhæfan til að fara með þessi mál. Svo einfalt er það sem felst í málflutningi hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar. Hann segir að hann vantreysti ráðh. Þetta er þess vegna ótvíræð vantraustsyfirlýsing frá sérfræðingi Framsfl. á þessu málasviði á hendur hæstv. iðnrh. Við höfum heyrt það í máli þeirra hér á undan, hvernig þeir hafa sakað hvor annan um ósæmilegt framferði og brigslyrðin ganga á víxl. Hæstv. iðnrh. talar um dæmalaust framferði hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar. Hann talar um að þm. og Framsfl. séu farnir á taugum og hann talar um að hér sé efnt til óvinafagnaðar. Hv. þm. Framsfl. Guðmundur G. Þórarinsson margítrekaði áðan að ráðh. færi með ósatt mál í málflutningi sínum, færi með rangt mál og útúrsnúninga og hann gæti ekki búist við því að þær fregnir sem ráðh. bæri af fundum með fulltrúum Alusuisse væru réttar. Hann gaf sem sagt í skyn að það væri allt eins líklegt að það sem ráðh. flytti af viðræðufundunum til viðræðunefndarinnar væri ekki rétt. Þetta eru alvarlegar ásakanir. Ég tók eftir því í blöðunum í morgun að hæstv. iðnrh. talaði um að hann mundi auðvitað taka þetta mál fyrir í ríkisstj. í dag. Fáum við ekkert að frétta af þessum ríkisstjórnarfundi? Stundum hefur það nú verið tilefni hjá hæstv. ráðh. hér að standa upp og lesa tilkynningar eða samþykktir frá ríkisstj.

Er þá sett ráðherranefnd í þetta?

Var engin afstaða tekin til málsins í ríkisstj. í morgun?, spyr ég. Hér er um harla alvarlegt mál að ræða og hefði ekki verið óeðlilegt að ríkisstj. hefði gert einhverja samþykkt í málinu, að það bærist einhver tilkynning frá ríkisstj. En þessum miklu boðunum ráðh. í gær um að hann mundi auðvitað bera þetta mál upp í ríkisstj. í dag og fá þaðan atbeina í málinu fer ekki mikið fyrir í dag. Um þetta mál er það að segja, að Alþfl. hefur verið og er reiðubúinn til samstarfs við aðra flokka um hvernig skuli halda á þessum málum og um samningaviðræðurnar. Með úrsögn fulltrúa Framsfl. úr þeirri viðræðunefnd sem hér um ræðir er hins vegar ljóst að grundvöllurinn fyrir nefndinni og nefndarstarfinu er gjörsamlega brostinn. Þá nefnd á þess vegna að leggja niður. Hún er ekki til neins lengur. Það eru engar forsendur fyrir áframhaldandi starfi hennar. Vitaskuld verður að finna samningaumleitunum nýjan farveg og nýtt form. Till. okkar er sú, að það verði gert með því að setja á fót sérstaka samninganefnd sem taki við málinu. Við erum reiðubúnir til þátttöku í slíkri nefnd. Hins vegar liggur fyrir að hæstv. iðnrh. er ekki lengur málsvari ríkisstj. í þessu máli, hann nýtur ekki stuðnings stærsta stjórnarflokksins. Ríkisstj. stendur því frammi fyrir því, að hún verður að velja sér nýjan málsvara til að hafa þessi mál á hendi - málsvara sem getur talað í nafni allrar ríkisstj., nýtur trausts hennar allrar og sem getur tekið ábyrgð á þessu máli og haft á því forræði. Með þeim hætti að skipa hér nýja samninganefnd og ríkisstj. tilnefni fulltrúa af sinni hálfu, sem hún ber traust til, ætti að vera hægt að ná samstöðu um framhald málsins, en meðan allt er í óvissu um afstöðu ríkisstj. er málið auðvitað í uppnámi. Ríkisstj. verður að gera hreint fyrir sínum dyrum. Afstaða ríkisstj. verður að liggja fyrir. Afstaða ríkisstj. verður að vera klár. Það er í þessum anda sem þingflokkur Alþfl. hefur gert samþykkt í dag, sem ég ætla að leyfa mér að lesa, með leyfi forseta. Hún er þannig: „Þingflokkur Alþfl. telur óhjákvæmilegt að viðræðunefnd við Alusuisse undir forræði iðnrh. verði lögð niður eftir að fulltrúi Framsfl. hefur sagt sig úr nefndinni og lýst vantrausti á forustu og forræði iðnrh. á málinu. Þingflokkur Alþfl. telur rétt að nú verði skipuð sérstök samninganefnd, sem fari með samningaumleitanir við Alusuisse undir forustu aðila sem nýtur óskipts trausts ríkisstjórnarinnar og sé tilnefndur af hennar hálfu.“ Þetta ætti að vera skýrt. Ég tel að það sé eindreginn meiri hluti í þinginu fyrir því að reyna til þrautar að ná samningum í þessu máli. Ég tel að það hafi komið fram í málflutningi allra flokka, en ríkisstj. verður að gera upp hug sinn um hver skuli bera ábyrgð í þessu máli, því að undir forræði og forustu ríkisstj. á málið auðvitað að vera. Sumir orða það svo, að Alþb. eigi e.t.v. tveggja kosta völ eins og málin standa nú, annaðhvort að fórna ríkisstjórninni fyrir Hjörleif eða Hjörleifi fyrir ríkisstjórnina. Má vera að það láti nærri. Ég ætla ekki að rekja aðdraganda þessa máls í löngu máli, en ég hef áður oft og tíðum á s.l. vetri og fram á vor vakið athygli á því hversu mikilvægt væri að ná samningum og hvað töf á samningum væri dýr þegar hvert mill svarar til um 1 millj. dollara í tekjum til Landsvirkjunar. Hæstv. iðnrh. hóf þetta mál með miklum hvelli eins og kunnugt er. Ég sagði að þeir yrðu að halda fast og vel á þessu máli, en það væri líka hættulegt ef úr því yrði vindhögg. Þær 47 millj. dala sem iðnrh. nefndi „svik í hafi“ á sínum tíma eru nú orðnar að 1 millj. dollara í skattakröfum, en á meðan vitum við að 1 mill í raforkuverði er um 1.3 millj. dollara. Þetta mál má ekki tefjast og flækjast svona öllu lengur. Það eru rétt um tvö ár síðan málið hófst og menn geta dundað sér við að reikna út hversu mikið hafi tapast á þeim tíma. Við Alþfl.-menn leggjum þess vegna áherslu á að það verði tekið rösklega á þessu máli, því verði fundinn nýr farvegur og nýtt form og það verði þrautreynt að ná samningum. Ég les það í blöðunum í dag að iðnrh. kunni nú þau ráð ein sem muni duga. Hann lýsti því yfir áðan að hann mundi gera tillögu um einhliða aðgerðir um hækkun raforkuverðs. Auðvitað hafa menn rætt sín í milli að það kynni að vera þrautalending, en ég er æðihræddur um að það veiki stöðu okkar mjög ef forsendan fyrir því að leggja út í einhliða aðgerðir sé sú að fulltrúi stjórnarflokksins hafi sagt sig úr viðræðunefnd. Það finnst mér ekki góður aðdragandi að því að leggja í einhliða aðgerðir. Það finnst mér ekki góð forsenda undir einhliða aðgerðum. Ég held að tímasetning hæstv. iðnrh. á þessari yfirlýsingu sé því ekki til þess að þjóna málstað okkar með besta hætti, þó að vitaskuld hafi þetta verið rætt manna á meðal og menn hafi talið að viðbrögð af þessu tagi gætu komið til greina. Ég skal ekki fjölyrða öllu meira um þetta, en við Alþfl.-menn teljum að það sé augljóst að hér hafi verið lýst yfir vantrausti á hæstv. iðnrh. af einum stuðningsflokka ríkisstj. Af stöðu málsins verður ekki dregin nema ein ályktun: Viðræðunefndin getur ekki starfað lengur. Hana á að leggja niður. Það verður að finna nýtt form til þess að starfa að samningum og það getur gerst með því og á að gerast með því að ríkisstj. ákveði hver njóti trausts hennar til að hafa forræði og bera ábyrgð á þessu máli. Síðan á að skipa samninganefnd sem allir flokkar geta gjarnan átt aðild að. Við Alþfl.-menn eru tilbúnir að starfa í slíkri nefnd með sama hætti og við höfum starfað í þeirri viðræðunefnd sem nú er orðin ónýt.



Herra forseti. Eðlilegt er að það þyki tíðindi þegar stjórnarflokkar í einni ríkisstjórn takast á um stórmál á borð við það sem hér er til umræðu. Þó er það svo, að þetta er dæmigert um þá stöðu sem nú ríkir innan ríkisstj. Allt logar þar í slagsmálum og klögumálin ganga á víxl, ekki eingöngu í málinu sem hefur verið til umr. í dag heldur í fjölmörgum öðrum málum. Það sanna dæmin og þarf ekki að nefna þau, en minna má á t.d. viðmiðunarfrv. sem ekki fær afgreiðslu í ríkisstj. Það er ekki tilefni til þess að rifja upp hvernig upphaf þessa máls, sem hér er til umr., varð fyrir u.þ.b. tveimur árum, þegar hæstv. iðnrh. talaði digurbarkalega og tók sér í munn setningu eins og þá, að um sviksamlegt athæfi væri að ræða hjá svissneska álhringnum Alusuisse. Stofnað var til álviðræðunefndar svokallaðrar. Þingflokkur Sjálfstfl. tók ákvörðun um að taka þátt í þeirri nefnd og samþykkti um það ályktun 20. júlí á s.l. ári þar sem ákveðið var að skipa mann í nefndina. Þar var sérstaklega tekið fram að störf nefndarinnar hlytu fyrst og fremst að snúast um þær ásakanir sem ráðh. hafði látið frá sér fara á hendur svissneska fyrirtækinu og snérust fyrst og fremst um súrálsverð, verð á rafskautum, skattgreiðslur o.fl. Þegar nefndin hóf störf sín kom í ljós að í erindisbréfi hennar voru tekin fram atriði um allt önnur efni en Sjálfstfl. taldi að ættu að vera á starfssviði nefndarinnar og í störfum nefndarinnar. Í þessu máli öllu hefur það síðan gerst, eins og hér hefur verið rakið af öðrum hv. þm., að afskipti ráðh. hafa leitt til þess að nefndinni hefur verið skákað til hliðar og málið siglt í strand. Það var ekki fyrr en í lok októbermánaðar með bréfi hæstv. forsrh. til svissneska fyrirtækisins að það var staðfest með þýðingu á útskrift úr Alþingistíðindum og með þýðingu á yfirlýsingu forsrh. í blaðaviðtali að ekki væri um sviksamlegt athæfi að ræða. Þetta bréf var dags. 27. okt., undirritað af Jóni Ormi Halldórssyni aðstoðarmanni forsrh. og stílað til dr. Paul Müller í Zürich. Í framhaldi af þessu bréfi komu skilaboð frá svissneska fyrirtækinu um að það væri tilbúið að halda áfram viðræðum við íslensk stjórnvöld og þar komu fram fjölmörg atriði, sem þeir lögðu upp úr að skoðuð yrðu sérstaklega, og þarf ég ekki að telja þau, enda hefur það komið fram í ræðum fyrri hv. ræðumanna. Það skal tekið fram að um langa hríð höfum við sjálfstæðismenn verið mjög óánægðir með störf álviðræðunefndarinnar og þegar fundir voru hér í Reykjavík 5. og 6. maí s.l. samþykkti þingflokkur Sjálfstfl. að senda bréf til iðnrh. þar sem sagt var skýrum stöfum að hverju óánægja flokksins beindist. Eftir að hafa fjallað í bréfinu um hvernig ráðh. hundsaði nefndina í starfi sínu sagði svo, með leyfi forseta: „Af þessu tilefni vill Sjálfstfl. láta í ljós mikla óánægju yfir að ekki hefur af hellindum verið efnt til þess samstarfs við stjórnarandstöðuna sem nauðsynlegt verður að teljast í svo mikilvægu máli. Forsenda þess, að hægt sé að ná þjóðarsamstöðu í slíku máli er full samráð og samvinna stjórnar og stjórnarandstöðu um alla stefnumótun og um undirbúning og þátttöku í öllum viðræðufundum.“ Og í lok bréfsins segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Um önnur atriði, eins og t.d. endurskoðun raforkuverðs, breytta eignaraðild og stækkun álvers, er nauðsynlegt og eðlilegt að stefnan sé mörkuð í samstarfi við alla þingflokka og sérstök nefnd sé skipuð til að annast þær viðræður. Sjálfstfl. er að sjálfsögðu reiðubúinn fyrir sitt leyti að taka þátt í slíku samstarfi. Núverandi starfshættir eru hins vegar óþolandi, þar sem iðnrh. hefur ekki staðið við fyrirheit um samstarf við stjórnarandstöðuna eða sinnt boði Sjálfstfl. um samvinnu í þessu efni, eins og að framan hefur verið rakið.“ Hér lýkur tilvitnun í bréf sem þingflokkur sjálfstæðismanna sendi hæstv. ráðh. og er dags. 5. maí s.l. Honum var jafnframt tilkynnt þá að efni þessa bréfs yrði ekki gert opinskátt að sinni og honum þannig gefið tækifæri til að ræða við Sjálfstfl. um frekari framgang mála. Í framhaldi af þessu, nánar tiltekið síðar í maímánuði, kallaði hæstv. ráðh. á mig til viðtals í ráðuneyti sínu þar sem við skiptumst á skoðunum og ég gerði frekari grein fyrir þessum hugmyndum Sjálfstfl. Þeim viðræðum lauk með því, að hæstv. ráðh. ætlaði að hafa frekara samband við Sjálfstfl. þá stuttu síðar, og það gerðist um sumarið. Hann hafði samband við formann flokksins og þeir áttu umræður um þessi mál og voru þá enn ítrekuð sjónarmið sjálfstæðismanna. Tveimur dögum áður en til viðræðna var gengið við Alusuisse, eða nánar tiltekið hinn 20. nóv., hitti hæstv. ráðh. forustumenn Sjálfstfl. og enn á ný ítrekuðum við rækilega okkar sjónarmið í þessu máli og jafnframt var þar rætt um efnisviðhorf okkar varðandi samningatilraunir við svissneska félagið. Það verður að segja þá sögu eins og er, að hæstv. ráðh. hefur algjörlega hundsað viðhorf Sjálfstfl. til þessara mála. Ég legg á það áherslu að Sjálfstfl. telur afar nauðsynlegt að alvöruviðræður hefjist sem allra fyrst. Fulltrúi flokksins í álviðræðunefnd hefur ávallt stutt tillögu um það atriði. Það byggðist fyrst og fremst á formsatriðum, sem hæstv. ráðh. er fullkunnugt um, að hann skyldi sitja hjá um tillögu Guðmundar G. Þórarinssonar. Það er hárrétt, sem hér hefur komið fram, að mikill meiri hluti álviðræðunefndarmanna var á þeirri skoðun að fylgja skyldi þeim vinnubrögðum sem hv. 12. þm. Reykv. lagði áherslu á og gerði tillögu um á fundi sem haldinn var s.l. mánudag. Hins vegar gerðist það, að hæstv. ráðh. sá sér ekki fært, vildi ekki eða gat ekki fylgt þessum tillögum fram í viðræðum við Alusuisse. Þá vil ég taka það sérstaklega fram að við lítum svo á, sjálfstæðismenn, að álviðræðunefndin sé hætt störfum, nefndin sé úr leik og það sé tilgangslaust að halda starfi hennar áfram, enda er samráðsgrundvöllurinn brostinn. Við vísum í fyrsta lagi til þess, að sérfræðingar sem setið hafa í nefndinni hafa ákveðið að láta af störfum í nefndinni, og hins vegar til þess, að stærsti stjórnarflokkurinn hefur dregið mann sinn út úr henni. Við teljum þess vegna að hæstv. ráðh. beri skylda til að hafa beint samband við umbjóðendur þeirra sem skipuðu menn í viðkomandi nefnd. Ég legg áherslu á þetta og ítreka að við lítum svo á að nefndin sé úr leik og við okkur eigi að hafa samband beint. Þetta vil ég að hæstv. ráðh. skilji og þess vegna tek ég af öll tvímæli. Ef hæstv. ráðh. ætlar að halda áfram samningatilraunum við svissneska félagið verður hann að gera upp sinn hug í þessu máli. Ætlar hann einn að bera ábyrgð á þessu máli eða ætlar hann að hafa samstarf og samráð við aðra? Kjósi hann þjóðarsamstöðu eða samstöðu við aðra þingflokka ber honum skylda til að efna til viðræðna um það mál. Eina raunhæfa leiðin út úr ógöngum hæstv. ráðh. er að ný viðræðunefnd verði skipuð og í henni sé fullt jafnræði á milli þingflokka og jafnframt að sú nefnd fái fullt vald á málinu þannig að hún bæði leggi grundvöllinn að samningaviðræðunum og taki beinan þátt í þeim. Þetta vil ég að hæstv. ráðh. skilji. Þetta hefur honum margoft verið sagt, líklega 10 eða 20 sinnum, og nú komumst við ekki hjá því að það sé sagt á þeim stað sem því verður trúað að þessu hafi verið haldið fram. Vilji hæstv. ráðh. ekki verða við þessum óskum hlýtur hann einn að bera ábyrgð á þessu máli, og eins og fram hefur komið fyrr í þessum umr. er vafasamt hvort hann hafi umboð hæstv. ríkisstj. til þess. Ég ætla ekki hér, herra forseti, að gera að umtalsefni efnisatriði þeirra viðræðna sem átt hafa sér stað. Það er ekki við hæfi að það sé gert á opinberum vettvangi, þó ekki væri nema vegna þess að ný viðræðunefnd hlýtur að þurfa að móta algjörlega upp á nýtt þann grundvöll sem við viljum leggja upp með í samningaviðræðum við Alusuisse. Hins vegar veit hæstv. ráðh. hver okkar sjónarmið eru í þessu efni og honum hafa margoft verið kynnt þau. Það er fyrst og fremst þráhyggja og metnaður hæstv. ráðh. sem hefur leitt til þess að viðræðunum hefur nú verið siglt í strand og til þessarar upplausnar hefur dregið. Hæstv. ráðh. vill nefnilega bæði stjórna viðræðunum, leggja grundvöll að samningaviðræðunum og gerir jafnframt kröfu til samstöðu, en sú samstaða á að byggjast á því að hann ráði ferðinni einn, geti síðan komið til fulltrúa annarra stjórnarflokka og fulltrúa stjórnarandstöðunnar og heimtað samstöðu um málið. Slík vinnubrögð ganga ekki og þetta er meginástæðan fyrir því að hæstv. ráðh. hefur sigli þessu máli í strand og klúðrað því algjörlega. Þetta mál hefur leitt til upplausnar í stjórnarherbúðunum og í gær og í dag hafa gengið bréf á milli stjórnarflokkanna. Það hlýtur að teljast til tíðinda þegar stjórnarflokkar verða að skrifast á. Jafnvel er það haft fyrir satt að í slíkum bréfum sé hótað ýmsu. Það er aðalatriði þessa máls að komið verði í veg fyrir að hæstv. ráðh. haldi áfram á þeirri linu, sem hann hefur fylgt hingað til, þar sem aðalatriðið hefur verið pólitískur áróður í stað árangurs, þar sem uppskeran hefur verið upplausn í stað einingar. Þetta gagnrýnum við sjálfstæðismenn um leið og við ítrekum okkar viðhorf um nýja viðræðunefnd. Það sem skiptir auðvitað langmestu máli er að allan þann tíma sem þetta mál hefur verið í höndum núverandi hæstv. iðnrh. erum við að tapa vegna þess að orkuverðið hækkar ekki. 1 mill þýðir meira en milljón dollara á ári. Það er þess vegna ábyrgðarhluti þegar hæstv. ráðh. situr svo lengi á þessu máli strandaður, eins og fyrr hefur verið lýst. Ég vil að lokum, herra forseti, biðja hæstv. ráðh. að skýra það hér og nú hvað hafi gerst á ríkisstjórnarfundi í morgun. Hann segir á forsíðu Þjóðviljans í dag að þetta mál hafi verið rætt á ríkisstjórnarfundi í morgun. Þar hlýtur ríkisstj. að hafa tekið afstöðu til málsins. Jafnframt segir hæstv. ráðh., eins og fyrr hefur komið fram á þessum fundi, og leyfi ég mér að vitna til áðurnefndrar Þjóðviljafréttar í dag, með leyfi forseta: „Við munum að sjálfsögðu ræða þessi mál á fundi ríkisstjórnarinnar á morgun (þ.e. í dag), og ég hlýt í framhaldi af þessu upphlaupi Framsóknar að skýra opinberlega frá efnisatriðum málsins og leggja fyrr en varir fram þær tillögur sem helst geta gagnað íslenskum málstað eins og nú er komið. Þessa yfirlýsingu ber auðvitað að skoða með hliðsjón af leiðaraskrifum Þjóðviljans, sem hv. 12. þm. Reykv. gat um í sínu máli. Það er skýlaus krafa að hæstv. ráðh. segi það hér og nú hvort fyrir honum hafi vakað allan tímann að sigla þessu máli í strand og efna í kjölfarið til einhliða aðgerða. Ég tek fyllilega undir það sem hv. 12. þm. Reykv. sagði. Það hafa vaknað grunsemdir um þetta mál og hæstv. ráðh. verður annaðhvort að koma hreint til dyranna og hreinsa sig af þessum áburði eða draga verður þá ályktun af hans málflutningi og hans vinnubrögðum allan tímann að sá einn hafi verið tilgangurinn að koma í veg fyrir árangur í viðræðunum til þess eins að hann gæti þjónað þeim málstað að efna til einhliða aðgerða í þessu máli. Fundarhlé.



Herra forseti. Hér hefur þetta mál verið rætt af nokkrum hv. þm. og það væri sannarlega ástæða til að koma að mjög mörgum atriðum úr þeirra máli, en ég mun aðeins einskorða mig við tiltölulega fá að þessu sinni, því að mál þetta á eftir að verða á dagskrá áframhaldandi, geri ég ráð fyrir, og tækifæri til að koma þá að einstökum þáttum málsins frekar. Ég ætla ekki að fara að gefa hv. 12. þm. Reykv. neinar einkunnir fyrir hans málflutning. Ég eftirlæt þeim sem á hafa hlýtt að meta hann og þeim sem þingtíðindi lesa, þar á meðal það sem fram var borið af hans hálfu ítrekað varðandi sannsögli mína eða ósannsögli. Ég vil aðeins að því leyti vísa til þess, að í þeim viðræðum, sem fram hafa farið fjórum sinnum á þessu ári við fulltrúa Alusuisse til að reyna að brjóta ísinn fyrir samningaviðræður um endurskoðun samninga, hækkun raforkuverðs og fleira, hef ég ekki setið einn við borðið á móti fulltrúum Alusuisse, heldur hafa þar verið þrír aðrir með mér, þar á meðal formaður álviðræðunefndar, dr. Vilhjálmur Lúðvíksson, og þeir sem eru að bera mér á brýn ósannsögli í frásögnum af fundum nefndarinnar eru um leið að brennimerkja þessa menn og þessi vitni með sama hætti. Ég tel það vera nokkur tíðindi að slíkur málflutningur skuli vera hafður uppi hér á hv. Alþingi og aðdróttanir í minn garð og þeirra manna sem þarna hafa staðið að viðræðum með mér. Ég vil einnig vekja athygli á því, að hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson er hér með ásakanir í minn garð fyrir að dráttur hafi orðið á því að Alusuisse hafi fengist að samningaborði. Hann er með ásakanir í þá átt, og undir það hefur verið tekið af fulltrúum stjórnarandstöðu, þó ekki með sama hætti, að það sé mér að kenna og málsmeðferð minni að ekki skuli renna í sjóð Landsvirkjunar nú þegar hærra gjald fyrir þá raforku, sem ÍSAL kaupir af Landsvirkjun, og menn eru að nefna hér upphæðir í því sambandi. Það eru ekki léttvægar aðdróttanir sem hér eru uppi hafðar. Það er látið að því liggja að ég hafi einhvern sérstakan áhuga á því að halda þeirri nefnd, sem sett var á laggirnar í ágúst 1981 til samráðs um þessi mál milli stjórnmálaflokka í landinu, utan við samningaviðræður við Alusuisse, en hv. 12. þm. Reykv. veit mætavel og hv. 10. þm. Reykv. einnig, að viðræðum var siglt í strand af Alusuisse með því að aflýsa fundi snemma á þessu ári, nánar tiltekið 3. mars, sem ákveðinn hafði verið, og viðræðum einhliða riftað af hálfu Alusuisse þá. Það var við þær aðstæður sem ég óskaði eftir að fulltrúar félagsins kæmu til viðræðna við mig til að láta á það reyna að koma af stað samningaviðræðum. Síðan hef ég hitt formann framkvæmdastjórnar fyrirtækisins fjórum sinnum á þessu ári í þeim tilgangi. Hér hefur hv. 12. þm. Reykv. talað um 4–5 fundi á síðustu vikum. Það hafa verið haldnir tveir fundir, 22. nóv. og 6. og 7. des. s.l., og á þeim fundum hefur formaður álviðræðunefndar verið í umboði nefndarinnar og með samþykki hennar sem hennar fulltrúi á þessum fundum til þess að fylgjast milliliðalaust með því sem þar hefur fram farið, og hann er þar einnig til frásagnar. Ég eftirlæt svo hv. 12. þm. Reykv. að leggja öðrum orð í munn og rekja hér skoðanir manna úr þessari nefnd í þessum ræðustól í einstökum atriðum. En meginatriðið, þegar metið er það frumhlaup sem hv. fulltrúi Framsfl. hefur staðið hér fyrir og sá óvinafagnaður sem hann er upphafsmaður að í þessari málsmeðferð, hlýtur að vera þetta: Stenst sú krafa hans að ég bæri fram umrædda tillögu hans, sem hann hefur hér farið mörgum orðum um, sem tillögu af Íslands hálfu inn í umræðurnar við dr. Müller, formann framkvæmdastjórnar Alusuisse, á þriðjudaginn var? Telur hv. 12. þm. Reykv. sig vera dómbæran á það, dómbærari en ég er, hvað skynsamlegt væri að gera við þær aðstæður sem þar lágu fyrir? Hann hefur raunar þegar svarað þeirri spurningu og hann hefur látið fylgja að hann kæri sig ekkert um að sitja aftan við iðnrh. í sambandi við meðferð þessa máls. Orð af slíku tagi lýsa kannske svolítið upp hugarheim þessa hv. þm., - og ég verð að undrast það nokkuð þegar ýmsir hv. þm. hér, a.m.k. tveir hv. þm., hv. 10. og hv. 12. þm. Reykv., eru að láta að því liggja að stjórnarfarsleg ábyrgð á þessu máli geti verið annars staðar en hjá því stjórnvaldi sem með málið fer að réttum lögum. Þá vil ég enn og aftur víkja að efni þeirrar margumræddu hugmyndar sem hv. 12. þm. Reykv. gerði að úrslitakröfu að fram yrði sett kl. 16 á þriðjudaginn. Hvernig stóðu mál þá? Alusuisse hafði ekki aðeins neitað að fallast á nokkra raforkuverðhækkun að óbreyttum samningum að öðru leyti, heldur hafði fyrirtækið sett fram gagnkröfu af sinni hálfu um þrjú meginatriði sem algert skilyrði fyrir því að það tæki til athugunar hvort það treysti sér til að íhuga möguleika á að bjóða einhverja hækkun á raforkuverði - gegn því að á þessar þrjár kröfur þeirra yrði fallist af Íslands hálfu: Stækkun álversins í Straumsvík, nýr eignaraðili með 50% eignaraðild. - Ég hlýt af því tilefni að benda hv. þm. á að ég var ekki að segja að hans hugmynd hefði lotið að þessu, heldur að það væri hugmynd Alusuisse og krafa sem þarna lá fyrir um að fallist yrði á nýjan eignaraðila með 50% eignaraðild. - Þriðja atriði og kannske stærsta atriðið í þessu samhengi er að kaupskylduákvæði ÍSALs yrði aflétt niður að 50% marki. Inn í þetta samhengi gerir hv. þm. kröfu um að ég beri fram hans tillögu sem andsvar við þessu um 20% hækkun á raforkuverði til ÍSALs frá og með 1. febr. n.k. Raunar sagði hann í sjónvarpinu í gær, að eftir þann tíma og jafnvel fyrr mætti svo fara að tala um hækkað raforkuverð og endurskoðaðan raforkusamning, sem að hans dómi ætti þá að taka gildi 1. apríl. Það ætti að takast á tveimur mánuðum að ná niðurstöðu við Alusuisse. Það var þetta sem ég var í upphafsræðu minni að benda á að væri útilokað, að fara að taka inn sjónarmið af þessu tagi við þessar aðstæður og lái mér hver sem vill. Hvernig hefði slík tillaga verið metin af gagnaðilanum? Hún hefði verið metin þannig, að við værum að fallast á hans kröfur, sem fram hefðu verið settar, og tefla þar á móti kröfu um 20% hækkun á raforkuverði. Ég benti á hvað það sem hér er um að tefla þýddi tekjulega séð. Einnig er hægt að leggja talnalegt mat, að vísu ekkert óyggjandi, á það hagræði sem hringurinn teldi sér að því að hafa á hendi yfirlýsingu um stækkun álversins og nýjan eignaraðila upp að 50%. Það er ekki lítið sem hv. 12. þm. Reykv. ætlar sér í þessum efnum. Hann gerir það að úrslitaatriði fyrir áframhaldandi samráði um þetta mál að þessi krafa hans væri borin fram af Íslands hálfu. Og hann er farinn úr nefndinni. Ég er ekkert hissa þó að hv. stjórnarandstæðingar komi hér upp á eftir, hv. þm. Kjartan Jóhannsson og hv. 10. þm. Reykv. Friðrik Sophusson, og segi að það sé nú lítill veigur orðið í þessum samráðsvettvangi og viðræðunefnd þegar fulltrúi stærsta ríkisstjórnaraðilans er hlaupinn fyrir borð. Ég er ekkert hissa á því. Og mér er fyllilega ljóst að það hlýtur að þurfa að endurskoða þau efni. Annað væri að sjálfsögðu óraunsætt. En ég ber áframhaldandi ábyrgð á þessu máli og ég ætla ekkert að hlaupast undan þeirri ábyrgð. Þetta er í rauninni meginefnið í því sem hér er um deilt og þau hörmulegu mistök sem fulltrúa Framsfl. hafa orðið á í meðferð þessa máls. Það er kátt í höllinni í aðalstöðvum Alusuisse suður í Zürich í dag og það er ekki að ástæðulausu. Það er þess vegna sem ég bar fram þá von og ósk að Framsfl. íhugaði sinn gang í þessu máli og þá ósk bar ég einnig fram á ríkisstjórnarfundi í morgun.

Hverju svöruðu þeir?

Málið var á þeim fundi rætt, en engar ákvarðanir teknar eða niðurstöður urðu á þeim fundi. Ég geri ráð fyrir að menn þurfi nokkurn tíma til að meta stöðuna. Mín ætlan var sú, að málið kæmi þar til umr. og mats í öðru samhengi en nú liggur fyrir. Og um leið og ég el þá von í brjósti að Framsfl. beri gæfu til að endurmeta viðhorf sitt í þessu máli og fylki sér ekki í kringum það frumhlaup sem talsmaður hans í álviðræðunefnd hefur staðið fyrir er ég jafnframt viss um að þessi málafylgja er í hrópandi andstöðu við viðhorf meiri hluta þess fólks sem treyst hefur Framsfl. til forustu og veitt honum atfylgi til áhrifa á hv. Alþingi. Ég er nokkuð viss um að það á eftir að heyrast frá því fólki sem þar á í hlut, þar á meðal því fólki sem nú ber sívaxandi byrðar raforkukostnaðar vegna meðgjafar og niðurgreiðslu á raforku til álversins í Straumsvík. Ég vil svo víkja að máli hv. 2. þm. Reykn., þó að það séu út af fyrir sig ekki margar aths. sem ég hef við hans mál að gera á þessu stigi. Ég er ekkert hissa á þeim orðum sem frá honum féllu inn í það samhengi og þá umr. sem fram hafði farið áður en hann tók til máls. Ég er ekkert hissa þótt hv. stjórnarandstæðingar hlakki yfir því að það liggur fyrir opinn ágreiningur af hálfu ríkisstjórnarflokkanna í sambandi við svo örlagaríkt og þýðingarmikið mál. En ég fagna því, að það kemur fram ákveðinn vilji af hálfu Alþfl. um að hafa samráð um málafylgju í þessu efni áfram og útiloka ekkert í því sambandi, ekki heldur einhliða aðgerðir ef á þarf að halda, til þess að ná fram okkar rétti. En ég vildi aðeins koma að einu atriði, sem hv. 2. þm. Reykn. vék að í máli sinu, sem snertir forsögu þessa máls og tengist sumpart þeirri deilu sem við eigum í við Alusuisse, sem gerð var grein fyrir á hv. Alþingi í desembermánuði 1980, - og raunar eru í dag tvö ár liðin síðan ríkisstj. gerði samþykkt sem fól í sér kröfu um að endurskoðaðir yrðu samningarnir um álverið í Straumsvík. Hv. þm. talaði um að ég hefði hér borið fram upplýsingar eða staðhæfingar - ég man ekki nákvæmlega hans orð - um 47 millj. dala „svik í hafi“, held ég að hv. þm. hafi sagt, - „hækkun í hafi“ höfum við kallað það, - sem var mismunurinn á útflutningsverði súráls frá Ástralíu og innflutningsverði til Íslands á sömu vöru. Þar var aldrei nein staðhæfing uppi höfð um það í þeim umr. þá né síðar að þetta væri nákvæmlega sá hagnaður sem Alusuisse hefði stungið undan í reikningum sínum á þessu árabili, heldur einfaldlega að þessi munur lægi fyrir staðfestur, og hann hefur ekki verið vefengdur umfram 100 þús. dali sem reyndist vera samlagningarskekkja í talnadálkum sem þarna var um að ræða. Þessi „hækkun í hafi“ liggur fyrir og óvefengd sem slík af Alusuisse, þ.e. munur á fob-verði út úr Ástralíu og innflutningsverði til Íslands. Þeir hafa borið ýmislegt fram sem þeir vildu að þarna væri tekið með í reikninginn og Coopers & Lybrand, sem fóru yfir málin, komust að þeirri niðurstöðu að það mætti út af fyrir sig líta svo á að sumt af þeim málsbótum sem Alusuisse vildi færa fram sér til handa gæti komið til álita að taka með inn í þetta dæmi þannig að næmi allt að helmingi þeirrar upphæðar sem fyrir liggur sem „hækkun í hafi“. Og hver var einn af þáttunum sem þar komu til álita? Það voru farmgjöldin milli Ástralíu og Íslands. Og á hverju byggðum við tölurnar um farmgjöld hingað? Við byggðum þær á innflutningsgögnum undirrituðum af framkvæmdastjóra ÍSALs, núverandi formanni Verslunarráðs Íslands, sem staðfestu upphæð farmgjalda frá skipi til skips, sem kom með varninginn á þessu tímabili, en móðurfyrirtækið sá sig tilknúið, til að bæta sína stöðu varðandi „hækkun í hafi“, að bera fram kröfu um leiðréttingu á þessari upphæð farmgjalda um 5 millj. Bandaríkjadala - leiðréttingu á þeim upphæðum sem framkvæmdastjóri dótturfyrirtækisins hafði skrifað upp á. Það væri kannske eðlilegt að einhverjir leituðu til hans eftir skýringum á slíkri bókfærslu. Kannske gæti Verslunarráð Íslands fengið einhver ráð hjá hv. framkvæmdastjóra í sambandi við slíkt bókhald. Hv. 2. þm. Reykn. talaði um að af þessari upphæð stæði nú bara eftir 1 millj. Bandaríkjadala sem skattkrafa, ef ég hef skilið hann rétt. Ég veit ekki hvaðan hv. þm. hefur þessar upplýsingar. Ég taldi mig hafa upplýst það hér í þingræðu um daginn, að þegar endurskoðunarfyrirtækið Coopers & Lybrand er búið að fara yfir verðlagningu á aðföngum til ÍSALs á árunum 1975–1981 er það mat þess að aðföngin séu verðlögð of hátt sem nemur nær 32 millj. Bandaríkjadala og afskriftir að auki sem nema röskum 4 millj. Bandaríkjadala eða samtals sé á þessu tímabili yfirverð á aðföngum plús oftaldar afskriftir sem nemi 36 millj. dala. Þetta eru á núverandi gengi hátt í 600 millj. íslenskra króna. Í máli mínu hér áðan vék ég að inngangi þeirrar málafylgju, sem uppi var höfð í sjónvarpinu í gærkvöldi af fréttamanni sjónvarpsins, þar sem sagt var að iðnrh. hefði verið með staðhæfingar uppi um svik og rangfærslur Alusuisse á undanförnum tveimur árum sem næmi verulegum upphæðum. Iðnrh. væri með það uppi, svona rétt eins og þetta væru einhverjar óskatölur sem hann væri að grípa úr lausu lofti. Ég vil spyrja hv. þm. og fyrrv. fulltrúa í álviðræðunefnd: Ætla þeir að vefengja þessar niðurstöður, sem hafa verið fluttar til mín sem lokaniðurstaða þessarar endurskoðunar Coopers & Lybrand og mundu, ef teknar væru til endurákvörðunar á skatti, verða til hækkunar miðað við undanfarin sex ár sem nemur um 6 millj. Bandaríkjadala í endurákvörðuðu framleiðslugjaldi? Ég vil jafnframt rifja það upp af þessu tilefni, að mat Coopers & Lybrand er, að mati þeirra sem yfir hafa farið, mjög varfærið svo að ekki sé meira sagt, enda fyrirtækið reiðubúið að standa fyrir máli sínu fyrir hvaða dómstóll sem er í sambandi við sínar niðurstöður. Aðrir sérfræðingar, erlendir og innlendir, sem yfir þessi mál hafa farið, telja raunverulega að um mun meira yfirverð á aðföngum sé að ræða, sérstaklega á rafskautum, sem mundi hækka þessar fölur, tvöfalda þá tölu sem Coopers & Lybrand nota í sinni niðurstöðu, og hækka skattgreiðslukröfuna á ÍSAL um helming eða tvöfalda hana þannig að hún yrði nærfellt 12 millj. Bandaríkjadala. Ég held að hv. þm. eigi að festa sér þessar tölur í minni og átta sig á því, kannske betur en hefur mátt lesa hér út úr máli manna, að viðskiptaaðili okkar í Straumsvík er ekkert góðgerðarfyrirtæki, sem ætlar sér að leiðrétta hlut okkar Íslendinga með hægu móti, en er brynjaður gegn okkar kröfum um endurskoðun á raforkuverði á sama hátt og hann hefur að sjálfsögðu reynt að verjast því alþjóðlega endurskoðaða mati á verðlagi aðfanga sem fyrir liggur. Það er mikill barnaskapur, sem lesa má út úr málflutningi t.d. og sérstaklega hv. 12. þm. Reykv., að reikna megi með því sem auðveldum leik að ná fram hækkun á raforkuverði sem um munar á stuttum tíma frá þessu fyrirtæki út á góð orð. En það mátti nánast á honum skilja að það væri sjálfsagt að hlaupa inn á þann grundvöll sem þeir lögðu með bréfi sínu þann 10. nóv. s.l. Það væri kosmetisk aðgerð eða snyrting að fara fram á 20% leiðréttingu á raforkuverði í leiðinni. Ég verð að segja að mikil er trú þín, hv. þm. Ég hef hér vikið frá því sem hv. 2. þm. Reykn. sagði og beint máli mínu til annarra, en hann kom þarna með tölur sem hefðu valdið misskilningi ef ekki hefðu verið leiðréttar. Hv. 10. þm. Reykv., Friðrik Sophusson, kvartar mjög undan því að samráð við sinn flokk hafi verið ónóg og ekki í því horfi sem Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu hefði kosið. Slíkan málflutning geta menn haft uppi og hann hefur verið hafður uppi af hv. þm. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu. Þeir hafa meira að segja flutt hér inn á Alþingi, í byrjun þessa þings, sérstaka þáltill. þar sem þeir leggja til allt aðra málsmeðferð. Hér hefur farið fram hluti af umr. um þá till. og ég þarf ekki annað en vísa til þess sem ég sagði við þá umr. og ætla ekki að lengja það mikið. Ég vildi þó aðeins segja við hv. 10. þm. Reykv. vegna orða hans um hversu dýrkeypt það sé að láta mig fara með þetta mál - ég held dag hvern og hvern mánuð: Það var ekki fyrr en á árinu sem leið sem það fór að heyrast úr munni og í málflutningi hv. þm. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu að það væri einhver ástæða til að fá leiðréttingu á raforkuverði til álversins í Straumsvík. Þeir geta leitað með logandi ljósi í þingtíðindum, þessir hv. þm., í sambandi við umr. um stóriðjutillögur sínar hér til þess að færa sönnur á að þeir hafi staðið þar á verði. Það var búið að ræða það mál hér æ og ítrekað og skora á þá að slást í hópinn um þá kröfu. Það hafa þeir nú gert og ég þakka þeim fyrir að hafa gert það, en það verður líka að fylgja því máli eftir í reynd. Ég fel að það gæti nokkurs misskilnings hjá þeim hv. þm. sem eru hér að gera ráð fyrir að hægt sé að færa ábyrgð á meðferð þessa máls frá því stjórnarvaldi sem með það fer yfir í hendur einhverra annarra sem eigi raunverulega að bera þar ábyrgð. Menn hljóta að gera greinarmun á samráði og pólitískri ábyrgð í máli. Um leið og ég segi þetta undirstrika ég þýðingu þess, að það sé uppi haft pólitískt samráð og menn reyni að feta saman sem lengst í máli sem þessu, en ábyrgðin hlýtur að vera hjá því stjórnvaldi og viðkomandi ríkisstj., að svo miklu leyti sem hún þarf að taka sameiginlega á máli, og það hlýtur að reyna á það í stórmálum sem þessum að menn reyni að vera þar samstíga. Hin pólitíska ábyrgð hlýtur að verða á sínum stað hver sem í ríkisstj. er og skipar viðkomandi ráðherrasæti. Ég vil ljúka máli mínu, herra forseti, með þessum aths., sem hér hafa fram komið, um leið og ég endurtek þá von mína að menn nái, þrátt fyrir það sem hér hefur gerst síðustu sólarhringa, að stilla saman á nýjan leik, finna leið til samstöðu í þessu knýjandi hagsmunamáli okkar Íslendinga og taka á því saman með þeim hætti sem leiðir til árangurs. En þar getur reynt á að við þurfum að láta sverfa að með því að bera okkur saman um einhliða aðgerðir í málinu, og það kemur þá í ljós, ef menn ná saman um slíkt, og það vona ég að geti orðið, af því að það virðist vera þörf á slíku, hvort hinn erlendi viðræðuaðili sjái sitt óvænna og fallist á lágmarksleiðréttingu á samningsákvæðum og fallist á hækkun raforkuverðs svo að um muni. Á því er brýn nauðsyn. Ég hlýt að bera fram tillögur þar að lútandi, en ég er að sjálfsögðu reiðubúinn að hlusta á viðhorf annarra í því efni. Ég vil minna hv. alþm. á að við erum ekki einir vestrænna ríkja og lýðræðisríkja sem hafa þurft að grípa til slíkra ráða og hafa gripið til slíkra ráða með árangri. Ég gæti nefnt hér dæmi. Ég hef gert það áður í þingræðum og þau dæmi verða framreidd í tengslum við þá tillögugerð sem ég hef í undirbúningi og mun leggja fram í ríkisstj. innan skamms.



Herra forseti. Hæstv. iðnrh. bar sig nokkuð illa upp undan því í ræðu sinni hér áðan, að ég hefði sakað hann um að segja rangt frá fundum sem hann hefði haldið með Alusuisse. Þetta er ekki rétt og þarfnast nokkurra leiðréttinga.  Það sem ég gerði grein fyrir áðan var undrun mín yfir því að ráðh. skyldi takast að fara rangt með öll aðalatriði þeirrar tillögu sem ég hef flutt í þessu máli. Ég lýsti undrun minni á því að maður, sem gjörla þekkti það sem skeð hafði og vissi hvað hafði farið fram, skyldi falla í þá gryfju að segja rangt frá öllum aðalatriðum til þess að reyna að villa um fyrir þeim sem á orð hans hlýddu, ekki bara í fjölmiðlum og Ríkisútvarpi, heldur líka hér á Alþingi. Í fyrsta lagi hélt ráðh. því fram að ég hefði flutt tillögu um að raforkuverð yrði hækkað um 20% og þar við sæti, en gegn því fengi Alusuisse að stækka álverið. Auðvitað er þetta eins fjarri lagi og hægt er. Ég furðaði mig á því að ráðh. skyldi þurfa að grípa til slíkra ósanninda til þess að fegra sína frásögn. Það bendir til þess að málstaðurinn sé ekki góður. Á fleiri atriðum slíkum flaskaði ráðh. og fór rangt með. Ég hef ekki haft mikil samskipti við ráðh. en ég hef hingað til verið þeirrar skoðunar, að hann væri tiltölulega sannorður maður. Eftir að hafa heyrt þessa lýsingu á þeirri tillögu sem ég flutti og hann vissi nákvæmlega hvernig var fór ég auðvitað að efast um að þetta væri í einu skiptin sem ráðh. hefði sagt ósatt. Ég verð að játa það, að beiti menn almennum líkindareikningi aukast talsvert líkurnar fyrir því að ráðh. hafi sagt ósatt oftar, og ég verð að játa að eftir lýsingu hans á þessari tillögu fer maður að velta því fyrir sér hversu oft hann hefur sagt satt. Ég ætla hins vegar ekki að fara nánar út í það. Ég fullyrti ekki að ráðh. hefði sagt ósatt á fundum sínum með Alusuisse. Ég sagði hins vegar að það hlyti að hvarfla að manni við að hlusta á meðferð hans á tillögu minni að verið gæti að það væri ekki heldur allt satt sem þar hefði verið sagt. Ég ætla ekki að fara að elta ólar við allt sem ráðh. sagði. Hann sagði að ég hefði talað um 4–5 fundi þessar 2–3 vikur, þeir hefðu hins vegar verið tveir. Það sem um var að ræða var það, að suma dagana voru tveir fundir, þannig að ég taldi þetta vera 4–5 fundi. Það má vera að ráðh. vilji túlka þetta sem fund og síðan hlé og svo fund aftur seinna um daginn eða eitthvað slíkt. Ég sé að hann nikkar höfði við því og við getum sjálfsagt fallist á það, svo að þar ber ekki endilega mikið á milli. Það sem kannske ber verulega á milli er það, að ráðh. mat stöðuna þannig, að ógerningur hefði verið að bera fram þá tillögu sem ég hafði áhuga á að yrði kynnt. En málið er auðvitað það, að meiri hluti álviðræðunefndar var á því að nauðsynlegt væri í þessari samningastöðu að bera fram slíka tillögu. Það væri rétt og það væri nauðsynlegt einmitt á þeim tímamótum sem við stóðum á í þessum viðræðum. Það kann að vera að ráðh. segi það núna, að þrátt fyrir öll þau nei sem hann hafi fengið á fundunum 6. og 7. des. hafi hann ætlað að halda áfram að ræða við Alusuisse. En í leiðara Þjóðviljans, málgagni ráðh., segir þó í dag að þeir þurfi ekki fleiri nei. Og þá hlýtur maður að fara að velta því fyrir sér, hvort ráðh. hafi yfir höfuð nokkurn tíma ætlað að semja. Ég verð að játa að ég efast meira og meira um það eftir málflutning hans og eftir að hafa séð og heyrt hans kynningu á því hversu langt hann er kominn með þessar einhliða aðgerðir. Ég leit svo á að það væri nauðsynlegt að varpa fram tillögu sem gæti opnað samningaviðræðurnar. Ég er þeirrar skoðunar enn. Ráðh. gerði nokkurt veður úr því hvort menn gætu áttað sig á hvílíkt hagræði það væri fyrir Alusuisse að fá yfirlýsingu um að þeir mættu stækka álverið og taka inn nýjan hluthafa. Enn á ný misskilur ráðh. í grundvallaratriðum það sem um er að ræða. Þarna er auðvitað um það að ræða, eins og ég skýrði mjög ítarlega áður í minni framsöguræðu hér, að öllum fyrirheitum um umræður um slíka hækkun eða nýjan hluthafa fylgdu fjölmargir skilmálar um að samningar næðust um önnur atriði. Ég vil síðan segja það, að ég vefengi ekki niðurstöður Coopers & Lybrand varðandi athuganir á yfirverði Alusuisse til ÍSALs aftur í tímann, ég geri það ekki. Ég tel að þessar niðurstöður Coopers & Lybrand séu eins góðar og unnt er að fá í þessari stöðu, séu það raunhæfasta mat sem hægt er að fá. Og ég er þeirrar skoðunar, að það þurfi að taka á Alusuisse með fullri festu í þessu máli. Á því er enginn vafi. Ég er alveg viss um að Alusuisse hefur beitt yfirverði á hráefnum til ÍSALs á undanförnum árum. Ég er viss um að langsamlega flest fjölþjóðafyrirtæki vinna þannig, að þau beita yfirverði gagnvart dótturfyrirtækjum sínum í hinum ýmsu löndum og draga þannig megnið af hagnaðinum inn til Sviss, þar sem skattar eru miklu vægari en í flestum þessum löndum. Grundvallarmálið er það, að skattar í Sviss eru kannske upp undir helmingi lægri en í nærliggjandi löndum, Þýskalandi og Frakklandi. Þetta verður til þess að fjölmörg þessara fjölþjóðafyrirtækja hafa sínar höfuðstöðvar í Sviss. Síðan verðleggja þessi fyrirtæki hráefni og þjónustu í gegnum höfuðstöðvarnar út til dótturfyrirtækjanna og með slíkri hagræðingu sjá þau til þess að hagnaður verði lítill sem enginn í dótturfyrirtækjunum, hann myndist í höfuðstöðvunum í Sviss þar sem skattagreiðslur eru mjög lágar. Þetta gera þessi fyrirtæki yfirleitt öll og það er enginn vafi á því, að Alusuisse hefur gert það. Ég er alveg sannfærður um það eftir þann tíma sem ég hef unnið að þessum málum. Ég tel nánast að hér sé um að ræða mál sem eigi líka að ræða við ríkisstjórn Sviss. Hvað eru menn að tala um fríverslun? Hvað er fríverslun? Er það bara niðurfelling tolla? Það kemur fjölmargt fleira til, sem ég ætta ekki að fara út í núna, en auðvitað er ljóst að skattareglurnar í Sviss valda því að fé er dregið út úr fjölmörgum löndum inn til Sviss, og þar liggur galdurinn að baki hinu svissneska efnahagsundri, að baki hinu alþjóðlega svissneska bankakerfi. Á þessu er enginn vafi. Við þurfum að halda á málum gagnvart Alusuisse af mikilli festu. Við þurfum að halda vel á þeim og það má ekki gefa þeim eftir í því. Hitt er annað, að það þarf náttúrlega að gera það skynsamlega og það þarf líka að gera það af sanngirni. Ég tel að á þessari stundu hefði verið hárrétt að leggja fram tillögu og leita eftir frekari samningum á þennan hátt. Sú hækkun sem hefði komið út úr þessu var í vasanum. Hún var þá komin þó ekki væri nema 20%, án nokkurra skuldbindinga af okkar hálfu annarra en þeirra að fara í viðræður um endurskoðun samninganna, viðræður sem gert var ráð fyrir að lokið væri 1. apríl og þess vegna engu að tapa og á ekkert hætt. Hefði að slíkum viðræðum loknum slitnaði upp úr án möguleika til að fá leiðréttingar, þá hefði ráðh. hæglega getið dregið upp úr tösku sinni allar sínar áætlanir um einhliða hækkanir, og þá hygg ég að hann hefði fengið víðtækari samstöðu um slíka afstöðu heldur en hann á eftir að fá núna, ef hann ætlar að starfa að þessu máli eins og hann raunar kynnir núna. Ég tel að aðstaða til einhliða hækkunar núna sé óheppileg, tímasetning sé óheppileg vegna þeirrar lægðar sem í áliðnaðinum er almennt. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það hér, það er ástæðulaust, en ég ítreka það, að með því að reyna að opna samningaviðræður á þann hátt sem ég lagði til, með þeim breytingum sem formaður nefndarinnar lagði til, á þann hátt sem meiri hluti nefndarinnar taldi eðlilegt að að þessu væri staðið, var engu að tapa en allt að vinna. Og í kjölfar þess hefði mátt grípa til harðari aðgerða ef nauðsynlegt hefði verið. Aðalatriðið enn á ný í þessu máli er það, að menn verða að gera sér grein fyrir því að það sem skiptir máli er árangur í þessu máli en ekki áróður.



Herra forseti. Úf af staðhæfingum hæstv. iðnrh. hér áðan á talnasviðinu, sem ég geri ekki að aðalatriði þessa máls, tel ég rétt að upplýsa sannleikann í því máli. Samkv. yfirlýsingum í des. 1980 af hálfu hæstv. iðnrh. var „hækkun í hafi“ talin 47 millj. dollara, en samkv. athugun Coopers & Lybrand var hún talin 22.7–25.5 millj. dollara og yfirverð samkv. samningi 16.2 millj. dollara. Fyrir tímabilið 1975–1979 þýðir þetta yfirverð á súráli 1 millj. 21 þús. dala. Þetta vildi ég að kæmi fram vegna ummæla hæstv. iðnrh.



Herra forseti. Umr. þær, sem hér hafa farið fram utan dagskrár, sýna það og sanna að þörf var á flutningi till. þessarar til þál. um viðræðunefnd við Alusuisse, sem raunar var hér fyrsta mál á dagskrá, er til umr. kæmi. Það hefur komið hér berlega fram að þáltill. á rétt á sér, en í henni er mörkuð stefna um hvernig við eigum að halda á samningum við Alusuisse og greint frá því að besta leiðin sé að kjósa 7 manna nefnd hlutfallskosningu á Alþingi til viðræðna við Alusuisse. Það fer ekki hjá því að í þessum tillöguflutningi felst nokkurt vantraust á iðnrh. og greindi 1. flm. till., hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson, frá því í framsöguræðu þegar till. var hér til umr. áður. Í grg. er komist svo að orði: „Öllum Íslendingum ætti nú að vera ljóst að núv. iðnrh. hefur enga getu til að ráða fram úr þessu mikilvæga hagsmunamáli. Þess vegna er það brýnt, að Alþingi taki í taumana og veiti forustu í þeim viðræðum sem nú hafa farið út um þúfur við Alusuisse. Þess vegna er þessi þáltill. flutt.“ Hafi verið ástæða til þess að komast svona að orði í þingbyrjun, þegar viðræður við Alusuisse höfðu legið niðri frá því í maí, er ekki síður nú ástæða til að undirstrika þessi orð eftir að samningsviðræður voru teknar upp að nýju í lok nóv. og byrjun desembermánaðar án þess að nokkur árangur yrði af þeim viðræðum og með þeim eftirmála sem við höfum sérstaklega rætt hér í dag. Þýðing þess atburðar, sem hér hefur verið ræddur, er ákaflega mikil. Það er óhætt að segja, að hvarvetna, í það minnsta annars staðar en á Íslandi, mundi atburður slíkur sem þessi hafa þýtt að til stjórnarskipta hefði dregið eða a.m.k. ráðherraskipta. Ríkisstj. og ráðh. bera pólitíska ábyrgð, eins og hæstv. iðnrh, komst að orði, og hann hlýtur að taka afleiðingunum af því þegar stuðningsmenn hans lýsa því yfir að þeir beri ekki lengur traust til hans og draga í efa hæfni hans til þess að halda á málum framvegis. Þetta kom berlega í ljós í máli hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar eins og það kom fram í málflutningi 1. flm. þeirrar till. sem nú er til umr., hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar, og annarra formælenda Sjálfstfl. í þessum málum. Ég hlýt að rifja það upp, að í maímánuði s.l. skrifaði þingflokkur Sjálfstfl., formenn flokks og þingflokks, iðnrh. bréf þar sem að því var fundið að fullt samráð væri ekki haft við Sjálfstfl. í þessu máli þrátt fyrir fyrri yfirlýsingar hæstv. iðnrh. þar að lútandi. Ég hlýt að rifja það upp, að í samtali við hæstv. iðnrh. í byrjun júní s.l. varaði ég iðnrh. við þeirri stefnu, sem hann hefði í þessu máli, sem hlyti að stefna málinu í strand, ef framfylgt yrði. Þá var það ætlun hæstv. iðnrh. að hafa samráð við okkur í ágústmánuði. Það samráð var að vísu ekki haft fyrr en rétt áður en til viðræðufundar við fulltrúa Alusuisse kom í nóv. s.l. Látum það liggja á milli hluta, það hefur ekki efnisþýðingu úr því sem komið er, en í þeim viðræðum sem við áttum saman fyrir hönd Sjálfstfl., varaformaður flokksins Friðrik Sophusson og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson auk mín, lögðum við áherslu á að í viðræðum sem í hönd færu væri haft fullt samráð við þingflokkana og buðum fram að útnefna fulltrúa þingflokks Sjálfstfl. gegn því skilyrði að þessir fulltrúar þingflokkanna hefðu samráð sín á milli og við hæstv. iðnrh. og fylgdust beint með viðræðunum og tækju þátt í viðræðunum. Með þeim hætti væru skilyrði sköpuð til þess að skapa þjóðarsamstöðu og leggja grundvöll að því að við næðum fram hagsmunamálum okkar í samningaviðræðunum. En það er skemmst frá að segja, að hæstv. iðnrh. sinnti í engu þessum óskum og tillögum okkar fulltrúa Sjálfstfl. nú síðast í lok nóvembermánaðar og hélt málinu í sínum höndum með þeim afleiðingum sem hér eru fram komnar, þannig að hann hefur ekki eingöngu fyrirgert trausti okkar í stjórnarandstöðunni um frekari meðferð málsins, heldur og fulltrúa stærsta stjórnarflokksins, Framsfl. Það er frá því skýrt í Morgunblaðinu í morgun, að Alþb. hafi sent bréf til Framsfl. og óskað svara frá Framsfl. þegar í stað, en þeim spurningum var beint til Framsfl. í þessu bréfi, hvort Framsfl. væri samþykkur tillögum hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar og hvort Framsfl. væri reiðubúinn að skipa fulltrúa í viðræðunefnd í stað Guðmundar G. Þórarinssonar, sem hefði sagt af sér í þeirri nefnd. Það fylgir þessari sögu, að Framsfl. hafði svarað um hæl að hann væri samþykkur afstöðu Guðmundar G. Þórarinssonar og hann væri ekki reiðubúinn að skipa fulltrúa í viðræðunefndina í stað Guðmundar G. Þórarinssonar. Ég hygg að nauðsynlegt sé að þetta komi fram í þessum umr. og af þessu verði ekki dregnar aðrar ályktanir en þær, að um meðferð þessa máls ríki skoðanaágreiningur innan ríkisstj., og er raunar ekki að furða eftir þá meðferð sem hæstv. iðnrh. hefur staðið fyrir á þessu máli, þegar hann meira að segja gengur framhjá samráðherrum sínum, sem skipaðir eru í ráðherranefnd til að fjalla um þetta mál. En það kom fram í umr. hér utan dagskrár, þegar samningaviðræður við Alusuisse rofnuðu í maímánuði s.l., að samningsgrundvöllur hæstv. iðnrh. hafði ekki einu sinni verið kynntur hæstv. forsrh. eða hæstv. sjútvrh. áður en iðnrh. kynnti fulltrúum Alusuisse á hvaða grundvelli hann vildi halda á málinu, þ.e. hæstv. iðnrh. sýndi fulltrúum Alusuisse samningsgrundvöll sinn áður en hann sendi hann samráðherrum sínum. Þegar samstarfsaðilar hæstv. iðnrh. verða að búa við þvílíka framkomu hans er e.t.v. ekki að undra framkomu hans gagnvart stjórnarandstöðunni. En hæstv. iðnrh. heldur áfram slíkri framkomu gagnvart samstarfsaðilum, sem leitt hefur til afsagnar hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar úr viðræðunefndinni. Ég hygg því að ljóst sé að nú sé tími til kominn að Alþingi taki mál þetta í sínar hendur. Hér hefur verið sagt, að eðli málsins samkv. eigi þetta mál að vera í höndum framkvæmdavaldsins, þess ráðh. sem hafi forræði málsins og þeirrar ríkisstj. sem beri pólitíska ábyrgð. Nú er það svo, að fram hefur komið að núv. ríkisstj. hefur ekki starfhæfan meiri hluta á Alþingi og ennfremur að henni er um megn að bera pólitíska ábyrgð. Það hefur og komið fram að hæstv. iðnrh. nýtur ekki stuðnings þm. er hingað til hafa veitt ríkisstj. stuðning og því er ekki um annað að ræða en Alþingi taki málið í sínar hendur. Á það má og minna, að í samningaviðræðum við Alusuisse er rætt um efnisatriði sem hljóta að koma til kasta Alþingis. Þar er um löggjafaratriði að ræða, endurskoðun á samningum við Alusuisse um starfrækslu álbræðslunnar í Straumsvík. Um þá er löggjöf, sem Alþingi þess vegna þarf að fjalla um, og eðlilegt að Alþingi taki við málinu og marki þá stefnu er skynsamlegust er til þess að mál þetta sé ekki áfram í þeirri sjálfheldu sem raun ber vitni. Herra forseti. Ég vænti þess því, að þáltill. þessi gangi nú til nefndar og hljóti þar hraða og góða afgreiðslu og að lokinni þeirri meðferð verði hún samþykkt, svo að sjálfhelda sú sem við Íslendingar erum í í þessu máli vegna meðferðar hæstv. iðnrh. verði ekki viðvarandi, heldur megi úr henni brjótast og ganga svo frá þessu máli að hagsmunum Íslands sé fullnægt.



Herra forseti. Langt er nú umliðið síðan þessi þáltill., sem nú er á dagskrá, var til umr. hér í Sþ. Það voru ýmis atriði í málflutningi þeirra, sem ræddu hana á þeim tíma, sem ég hefði talið ástæðu til að víkja að, en sumt af því er mér úr minni liðið nú og ég hef ekki tekið með mér þau gögn sem ég hefði viljað hafa í höndum í sambandi við málið. En segja má að það sé kannske ekki þörf á því eftir þá löngu umr. sem hér hefur farið fram í dag utan dagskrár um málefni Alusuisse og samskiptamál íslenskra stjórnvalda við fyrirtækið. Ég ætla því ekki að orðlengja þetta efni mikið að þessu sinni. Ég vil aðeins ítreka að mín skoðun á málsmeðferð er óbreytt frá því sem ég lýsti við umr. um daginn um þessa þáltill. og að málefni þetta hlýtur að verða í höndum framkvæmdavaldsins sem ber á því stjórnarfarslega ábyrgð. Ég vil benda á, að nokkurs ósamræmis gætir í þeim málflutningi sem fram kom hjá hv. 10. þm. Reykv. fyrr í dag við umr., þar sem hann útilokaði ekki, ef ég hef skilið hann rétt, að samráð yrði með öðrum hætti um þetta mál. Hann var með eindregnar óskir um breytta hætti í því efni. Ég hlustaði á þær hugmyndir og óskir, en þær lutu að því að það yrði annar aðili, nefnd á vegum stjórnvalda, iðnrn., með tengslum við þingflokka, sem tæki á þessu máli. Ég dreg þær ályktanir af þeim mátflutningi að hv. þm. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu sé þessi till.-flutningur, sem þeir hófu hér á þingi í haustbyrjun, ekki fastur í hendi. Það verður hins vegar að koma í ljós við frekari athugun þessa máls og mat á þeirri stöðu sem nú liggur fyrir. Það kom fram í máli hv. 1. þm. Reykv. hér áðan í sambandi við málsmeðferð í viðræðum við Alusuisse fyrr á þessu ári að hann var að gera því skóna að ég hafi ekki starfað í samráði við aðila að ríkisstjórn í sambandi við till.-gerð og minntist þar sérstaklega á fund í maímánuði, ef ég hef tekið rétt eftir. Ég vil af þessu tilefni upplýsa, að þær tillögur til málamiðlunar sem þar voru fram bornar voru í einu og öllu innan ramma þeirrar samþykktar sem ríkisstj. hafði gert 26. febr. á þessu ári. Þar var lagður grundvöllur af hálfu ríkisstj. að málsmeðferð eftir að Alusuisse hafði einhliða slitið viðræðum við álviðræðunefnd og aflýst boðuðum fundi þann 3. mars. Á grundvelli þeirrar samþykktar, svo og samþykktar ríkisstj. 9. des. 1980 og 16. júlí 1981, hefur verið að þessu máli unnið af hálfu iðnrn. Ég minntist á það fyrr í umr. um þessa þáltill., að það hefðu ekki komið fram ábendingar af hálfu hv. 1. flm., sem mælti fyrir þessu máli, um till.-gerð af hálfu Sjálfstfl. á árunum 1980 og 1981 varðandi raforkuverðshækkun til álversins í Straumsvík. Ég bað hv. þm. um að nefna mér dæmi um hvernig á því máli hefði verið haldið af þeirra hálfu og koma þá fram með upplýsingar, ef hann hefði einhverjar, um að slík málafylgja hefði verið höfð uppi á árinu 1980 og fram eftir ári 1981. Þar sem hv. 1. flm. till. er hér ekki ætlast ég auðvitað ekki til þess að það sé verið að draga umr. af þessum sökum, en það mætti þá taka það upp aftur, þegar mál þetta kemur frá nefnd til 2. umr., sem ég hygg að sé meiningin að yrði um þessa till. ef nefnd afgreiðir hana aftur til þingsins. Ég læt þetta nægja, herra forseti, um málið að þessu sinni.