Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Ingimundarson) Hæstv. forseti. Allshn. hefur farið yfir frv. það, sem hér er til umr„ en það er frv. til l. um breyt. á almennum hegningarlögum, nr. 19 12. febr. 1940, sbr. lög nr. 22 3. maí 1955, um breyt. á þeim 1., og leggur nefndin til, að frv. verði samþ. óbreytt. Einn nm., hv. 4. þm. Sunnl., var ekki viðstaddur, þegar málið var afgreitt frá n. Frv. þetta hefur áður verið afgreitt óbreytt frá Ed. Þær breytingar, sem í frv. Þessu er lagt til að gerðar verði á almennum hegningarlögum, varða aðallega skilorðsbundna frestun ákæru og atriði, sem snerta skilorðsdóma í opinberum málum, þ.e.a.s. að ákvörðunarvaldið um þessi atriði færist frá dómsmrh. til saksóknara ríkisins, en með l. um breyt. á l. um meðferð opinberra mála, sem samþykkt voru hér á Alþingi í fyrra, var ákæruvaldið í sakamálum flutt frá dómsmrh. í hendur saksóknara ríkisins. Þær breytingar, sem í frv. þessu er lagt til að gerðar verði á almennum hegningarlögum, leiðir af þeim breytingum, sem í fyrra voru gerðar á fyrrnefndum lögum, og samræma ákvæði hegningarlaga við þær. Eins og ég áðan gat um, leggur allshn. til einróma, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af hæstv. iðnmrh. samkv. beiðni Iðnaðarbanka Íslands h/f, en á síðasta aðalfundi bankans var samþ. till. þess efnis, að athugaðir yrðu möguleikar á því að auka verulega hlutafé bankans. Var þá sérstök nefnd kjörin til þess að vinna að framgangi málsins. Í l. um stofnun og rekstur Iðnaðarbanka Íslands h/f er ákveðið, að hlutafé hans skuli nema allt að 61/2 millj. kr. Þar af er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður eigi 3 millj. kr. Í 4, gr. nefndra laga er tekið fram, að á hluthafafundi félagsins, þ.e.a.s. aðalfundi Iðnaðarbankans, skuli engar takmarkanir vera á atkvæðisrétti, að því er hlutafé ríkissjóðs snertir. Af ákvæði þessu hefur leitt, að umboðsmaður ríkissjóðs hefur á aðalfundi ráðið tveimur mönnum í stjórn bankans, en með 5. gr. I. er ákveðið, að stjórn bankans, þ.e.a.s. bankaráðið, skuli kosið með hlutfallskosningu. Eins og fram kemur á þskj. 436, hefur iðnn. athugað frv. og orðið sammála um að mæla með því með Þeirri breyt. að setja það takmark, að auka megi hlutafé Iðnaðarbankans h/f upp í allt að 10 millj. kr. Er þá út frá því gengið, að ríkissjóður sem núverandi hluthafi taki svo mikið af hlutafjáraukningunni, að umboðsmaður hans geti áfram ráðið tveimur mönnum í stjórn bankans. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.

Frsm. (Benedikt Gröndal) Hæstv. forseti. Dóms- og kirkjumrn. hefur óskað eftir, að menntmn. deildarinnar flytti frv. þetta, og gerir nefndin það með venjulegum fyrirvara einstakra nefndarmanna um rétt til að flytja eða fylgja brtt. við afgreiðslu málsins. Efni frv. er mjög einfalt og kemur fram í 1.gr. þess. Þar er lagt til, að kirkjustjórn verði heimilað að ákveða, að fengnum tillögum sóknarnefndar prestakalls og með ráði sóknarprests og héraðsprófasts, að flytja prestssetur á hentugri stað í prestakalli. Í eldri lögum um skipun prestakalla voru prestssetur ekki lögákveðin, en ákvæði um það voru tekin upp í lög árið 1952. Á síðari árum hafa orðið ýmsar breytingar á búskaparháttum presta, og hafa þær leitt til þess, að oft hafa komið fram óskir um, að aðsetur sóknarpresta innan prestakalls yrði flutt til. Þykir því hentugt að hafa í lögum heimild til að flytja prestssetur, að uppfylltum tilskildum skilyrðum, eins og greint er í frv.

Flm. (Daníel Ágústínusson) Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. á þskj. 438 um breyt. á l. nr. 90 frá 25. nóv. 1954, um tollskrá o.fl. Frv. er um það, að í 77. kafla tollskrárinnar komi sú aths., að fjmrn. sé heimilt að fella niður aðflutningsgjöld af sýningarvélum fyrir kvikmyndir, sem fluttar eru inn af félagsheimilum í sveitum eða kauptúnum með 500 íbúa eða færri, þó ekki nema af einni vél í hvern stað. Frv. er byggt á þörf hinna nýju og myndarlegu félagsheimila að eignast tæki til þess að gera starfsemina fjölbreyttari og þeirri algeru sérstöðu í hinum fámennu byggðarlögum, þar sem kvikmyndahúsrekstur getur aldrei orðið arðvænlegur. Það er mjög um það rætt, að menningargjöld hinna nýju félagsheimila, svo stór og glæsileg sem þau eru, sé ekki í hlutfalli við þann kostnað, sem í þau hefur verið lagður. Ég skal ekki fullyrða, hvað hæft er í þessu, en það er vitanlega augljóst mál og ættu allir að geta verið um það sammála, að það er ekki nóg að byggja glæsileg hús, það verður einnig að hlutast til um, að starfsemin í þessum húsum hafi menningarlegt og félagslegt gildi fyrir viðkomandi byggðarlög. Í sambandi við kvikmyndasýningar í félagsheimilunum, þá mun einkum hafa verið um að ræða hinar svonefndu 16 mm fræðslukvikmyndir, sem einstakir menn hafa ferðazt með um landið, og félagsheimilin sjálf hafa eignazt litlar sýningarvélar og getað sýnt slíkar myndir og annað ekki. Fólkið í hinum fámennari byggðarlögum hefur þess vegna yfirleitt ekki átt þess kost að sjá hinar algengu kvikmyndir, 35 mm kvikmyndir, í sinni heimabyggð, og hefur orðið að fara lengra til þess að sækja sér þá fræðslu og skemmtun, sem þær veita, og það er af þeirri einföldu ástæðu, að þessar kvikmyndasýningarvélar hafa verið ákaflega dýrar og fólkið fátt og enginn hagnaður af kvikmyndarekstrinum og því óhugsandi, að hin fámennu byggðarlög geti staðið undir slíkum kaupum, enda kemur það skýrt í ljós, að 35 mm kvikmyndavélar eru eingöngu til í hinum þéttbýlustu hlutum landsins. Í öllum kaupstöðum landsins eru starfandi kvikmyndahús, eitt eða fleiri. Kauptún landsins teljast rúmlega 62, þar af eru aðeins 18 þeirra og vitanlega þau fjölmennustu, sem eiga 35 mm sýningarvélar en 44 kauptún njóta þeirra ekki. Í 52 sveitarfélögum, þar sem eigi eru nein kauptún, eru hvergi til 35 mm sýningarvélar, að undanteknu einu, sem komizt hefur yfir gamlar vélar af sérstökum ástæðum. Þetta segir vitanlega sína sögu. Tæki þessi eru hvergi keypt, nema þar sem mannfjöldinn er svo mikill, að reksturinn verði arðvænlegur. Í flestum sveitum og hinum smærri þorpum með 500 íbúa eða færri getur ekki verið um venjulegan kvikmyndahúsrekstur að ræða. Það má því segja, að rúmlega 1/4 hluti þjóðarinnar, sem nú býr í þeim byggðum, er ekki hafa eignazt 35 mm sýningarvélar, hafi enga möguleika til að eignast þær að óbreyttum aðstæðum. Í þessum byggðum búa 46 þús. menn og fara að mestu á mis við þá skemmtun og fræðslu, sem góðar kvikmyndir geta veitt. Sá þrándur, sem hér er í götu, er fyrst og fremst kaupverð vélanna. Og það er ekki von til þess, að þær verði keyptar að óbreyttu verðlagi á þeim. Sýningarvélar, sem hér er um að ræða, kosta í innkaupi með sýningartjaldi og öðrum nauðsynlegum útbúnaði rúmlega £1000, sem verður í íslenzkum krónum með núverandi gengi rúmlega 121 þús. kr. Til viðbótar fob-verði þessara véla kemur verðtollur 50%, sem gerir 60800 kr., tollstöðva- og byggingarsjóðsgjald, sem gerir 1260 kr., innflutningssöluskattur, sem er 16.5%, gerir 30100 kr., og viðskiptasöluskattur 3.3%, sem gerir 7054 kr. Kaupverð vélanna verður þá með þessum aðflutningsgjöldum og söluskatti 220804 kr., og það er áreiðanlega hærri upphæð en svo, að líklegt sé, að fámenn byggðarlög rísi undir kaupunum á svo dýrum sýningarvélum. Þess skal þó getið, að á s.l. hausti var samþ. hér á Alþingi nokkur breyting á þessum kafla tollskrárinnar, þannig að verðtollur á sýningarvélum var lækkaður úr 90% niður í 50% og 16.5% innflutningsgjald var fellt niður. Við þessa breytingu varð veruleg lækkun á þessum innflutningi, sem vert er að meta og virða, en gengur bara ekki nógu langt, og í þessu tilfeili er ekki tekið tillit til þeirrar geysilegu sérstöðu, sem hin fámennari byggðarlög hafa í þessu sambandi. Með þessu frv., ef að lögum verður, er ekki gefið neitt nýtt fordæmi, sem gæti verið hættulegt. Í lögum um tollskrá er að finna heimild fyrir fjmrn, til að veita undanþágu fyrir hljóðfæri í skóla, kirkjuhljóðfæri, hljómplötur með verkum íslenzkra höfunda og sitthvað fleira. Tel ég vafalaust, að undanþáguákvæði þessi hafi mjög stuðlað að því, að fátækir skólar og fámennir söfnuðir hafi eignazt hljóðfæri til mikillar ánægju og menningarauka, sem annars hefðu aldrei verið keypt. Það er því mjög sanngjarnt og eðlilegt, að þessum þætti sé bætt við undanþáguákvæði í tollskránni, ef það gæti stuðlað að því, að kvikmyndirnar næðu með því móti til atlrar þjóðarinnar. Fyrir ríkissjóð verður þetta ekki tekjurýrnun, því að engar líkur eru til þess, að hin fámennu byggðarlög, sem gert er ráð fyrir að njóti undanþágunnar, hafi minnstu möguleika til að eignast sýningarvélar þessar við því verði, sem nú er á þeim, eftir að aðflutningsgjöldin hafa bætzt við. Tekjur af rekstri þeirra yrðu alltaf sáralitiar í hinum fámennu byggðarlögum, eins og áður hefur verið drepið á. Með samþykkt þessa frv. er stuðlað að því, að notagildi hinna mörgu og myndarlegu félagsheimila víðs vegar um landið verði stóraukið og rúmlega fjórðungi þjóðarinnar auðveldað að njóta kvikmynda á borð við aðra þegna þjóðfélagsins. Að lokinni þessari umr. legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn. deildarinnar.