Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Nú flytur hæstv. forsætisráðherra stefnuræðu sína fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og fram munu fara umræður um hana sem verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í tvær umferðir. Forsætisráðherra hefur 12 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa sex mínútur í fyrri umferð og í seinni umferð hafa þingflokkarnir einnig sex mínútur hver. Röð flokkanna er í báðum umferðum þessi: Vinstri hreyfingin grænt framboð, Samfylkingin, Flokkur fólksins, Sjálfstæðisflokkur, Píratar, Framsóknarflokkur, Viðreisn og Miðflokkurinn. Ræðumenn fyrir Vinstrihreyfinguna – grænt framboð verða Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra í fyrri umferð og Guðmundur Ingi Guðbrandsson, félags- og vinnumarkaðsráðherra, í seinni umferð. Fyrir Samfylkinguna tala Kristrún Frostadóttir, 3. þm. Reykv. s., í fyrri umferð og Jóhann Páll Jóhannsson, 4. þm. Reykv. n., í seinni umferð. Fyrir Flokk fólksins tala Inga Sæland, 7. þm. Reykv. s., í fyrri umferð og Jakob Frímann Magnússon, 8. þm. Norðaust., í seinni umferð. Fyrir Sjálfstæðisflokk tala Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, í fyrri umferð og í seinni umferð Diljá Mist Einarsdóttir, 6. þm. Reykv. n. Ræðumenn Pírata verða í fyrri umferð Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, 7. þm. Suðvest., og í seinni umferð Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir, 11. þm. Reykv. s. Fyrir Framsóknarflokk tala í fyrri umferð Lilja Alfreðsdóttir, menningar og viðskiptaráðherra, og í seinni umferð Ásmundur Einar Daðason, mennta- og barnamálaráðherra. Ræðumenn Viðreisnar verða í fyrri umferð Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, 5. þm. Suðvest., og Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir, 8. þm. Reykv. n., í þeirri seinni. Ræðumenn Miðflokksins verða Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 7. þm. Norðaust., í fyrri umferð og Bergþór Ólason, 8. þm. Norðvest, í seinni umferð.

Herra forseti. Kæru landsmenn. Kæru þingmenn sem mér sýnist koma vel undan sumri, tilbúnir í viðburðaríkan vetur þrátt fyrir ýmis deiluefni á sviði stjórnmálanna. Efst á baugi Alþingis í vetur verða efnahagsmál og kjarasamningar enda hefur blásið á móti undanfarin misseri; fyrst heimsfaraldur með tilheyrandi efnahagslegum afleiðingum og síðan hraður viðsnúningur hér innan lands samhliða stríðsátökum í Evrópu með meðfylgjandi verðbólgu og vaxtahækkunum. Þjóðin hefur siglt mótbyrinn af staðfestu og reynst vandanum vaxin. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa borið árangur og hagvísar vísa nú í rétta átt. Afkoma ríkissjóðs hefur batnað langt umfram bjartsýnustu spár en gert er ráð fyrir að frumjöfnuður ríkissjóðs í ár verði um 100 milljörðum betri en áætlað var við samþykkt fjárlaga 2023 í lok síðasta árs. Undirliggjandi verðbólga stefnir nú niður á við og við munum sjá verðbólgumælingar ganga niður. Þetta mun skapa forsendur fyrir lækkun vaxta sem eru farnir að bíta verulega, bæði almenning og atvinnulíf. Til að styðja við peningastefnuna hefur ríkisstjórnin tekið forystu og gripið til margvíslegra aðgerða. Sýnt gott fordæmi með því að miða launahækkanir æðstu ráðamanna við 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands. Varið kaupmátt öryrkja með viðbótarhækkunum á örorkulífeyri almannatrygginga. Til að veita viðnám gegn þenslu og verðbólgu verður viðbótartekjuskattur lagður á fyrirtækin í landinu og ráðist í umtalsvert aðhald í ríkisrekstri, en grunnþjónustan verður þó varin og styrkt þar sem þörf er á. Allar þessar aðgerðir og margar fleiri styðja við okkar sameiginlega markmið um að tryggja vaxandi velsæld með því að ná niður verðbólgu og vöxtum. Miklu mun skipta að aðilar vinnumarkaðarins fái svigrúm til að ná saman um farsæla kjarasamninga til að tryggja að lífskjör hér á Íslandi verði áfram með því besta sem þekkist. Þar munu stjórnvöld hér eftir sem hingað til greiða fyrir samningum eins og hægt er. Miklu skiptir þar að áætlanir stjórnvalda í húsnæðismálum gangi eftir sem og þátttaka sveitarfélaganna í framkvæmd rammasamkomulags um uppbyggingu íbúðarhúsnæðis til að mæta fyrirsjáanlegri þörf allra hópa fyrir öruggt húsnæði. Í vor tilkynnti ríkisstjórnin um tvöföldun framlaga til að tryggja framboð á hagkvæmu húsnæði en sú aukning gerir það að verkum að unnt verður að byggja 2.000 almennar íbúðir til langtímaleigu fyrir tekjulægri heimili á næstu tveimur árum í stað 1.000 áður. Þá verður unnið að bættri réttarstöðu leigjenda á grundvelli tillagna starfshóps stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Auk þess er til skoðunar hvernig megi betur tryggja samræmi og sanngirni í beinum húsnæðisstuðningi við leigjendur. Öruggt húsnæði er lykill að lífsgæðum og því eitt af forgangsmálum ríkisstjórnarinnar. Frá upphafi hefur ríkisstjórnin einnig lagt áherslu á bætt kjör barnafjölskyldna. Úttekt á stöðu ungbarnafjölskyldna stendur nú yfir á vegum þjóðhagsráðs og verða niðurstöðurnar nýttar til að bæta kjör þeirra. Þegar hafa stór skref verið stigin til að efla barnabótakerfið og hefur foreldrum sem eiga rétt á barnabótum fjölgað um 10.000 á fimm árum. Í forsætisráðuneytinu vinnum við nú að aðgerðaáætlun til að draga úr fátækt í kjölfar skýrslu sem ég lét vinna að beiðni Alþingis. Í þeirri skýrslu kom fram að dregið hefur úr fátækt undanfarna tvo áratugi og staðan á Íslandi er með því besta sem þekkist. Það er gott að okkur hefur miðað áfram og það gefur okkur trú á verkefnin. En meðaltöl og langtímaþróun leysa ekki neyð þeirra sem enn þá eiga vart til hnífs og skeiðar þegar líður á mánuðinn. Sama gildir um áhyggjur foreldra sem ekki geta veitt börnum sínum þátttöku í íþróttum og tómstundum vegna fjárskorts. Fátækt er enn til staðar og þar standa einstæðir foreldrar, örorkulífeyrisþegar og innflytjendur verst. Það kallar á áframhaldandi markvissar aðgerðir á grundvelli greininga og gagna. Árangur í baráttunni gegn fátækt er lykilatriði þegar horft er til almennrar velsældar. Heildarendurskoðun og umbætur á örorkulífeyriskerfi almannatrygginga, sem nú er unnið að í félags- og vinnumarkaðsráðuneytinu, vega þungt í þessu samhengi. Fyrstu skrefin voru tekin síðasta vetur, m.a. með því að tvöfalda frítekjumark atvinnutekna örorkulífeyrisþega eftir 14 ára kyrrstöðu. Nýtt kerfi með frekari umbótum verður að fullu innleitt í áföngum á næstu árum og gerir fjármálaáætlun ráð fyrir 16,5 milljarða kr. auknum framlögum á ársgrundvelli þegar það hefur verið innleitt að fullu. Þegar þessar breytingar hafa náð fram að ganga verða þær eitt stærsta skref sem lengi hefur verið tekið af hálfu Alþingis til að draga úr fátækt, og okkur öllum til sóma. Kæru landsmenn. Von er á uppfærðri aðgerðaáætlun í loftslagsmálum frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytinu um áramót. Þar munu birtast endurskoðaðar og nýjar aðgerðir til að ná metnaðarfullum markmiðum okkar í loftslagsmálum. Von er á frumvarpi frá umhverfisráðherra um vindorku. Þar skiptir mestu að unnið verði faglega, gætt að náttúruvernd, tryggt að arðurinn af auðlindinni renni til þjóðarinnar á sama tíma og við nýtum fjölbreytta möguleika til grænnar orkuöflunar. Kynntar hafa verið niðurstöður umfangsmikillar vinnu um endurskoðun fiskveiðistjórnarkerfisins sem byggja á víðtæku samráði og opnu samtali um íslenskan sjávarútveg. Í efnislegum niðurstöðum eru ýmis tíðindi. Ég nefni tvennt; annars vegar að meginreglur umhverfisréttar verði innleiddar í fiskveiðistjórnarkerfið og hitt, að viðmið um heildaraflahlutdeild og tengda aðila verði einfölduð og skýrð og gagnsæi í eignarhaldi og rekstri sjávarútvegsfyrirtækja aukið, til að mynda með skráningu viðskipta með aflaheimildir í opinbera gagnagrunna. Hvort tveggja væru risastór framfaramál og við munum fá að fást við þau á þingvetrinum. Fram undan er fyrsta starfsár nýs Vísinda- og nýsköpunarráðs sem verður stjórnvöldum til ráðgjafar varðandi stefnumótun í þeim málum. Við höfum séð stórfelldan vöxt í þekkingarmiðaðri starfsemi í atvinnulífinu á Íslandi á undanförnum árum. Þekkingariðnaðurinn er orðinn ný undirstöðustoð í íslensku atvinnulífi. Fjárfestingar í nýsköpunarfyrirtækjum hafa aukist og voru aldrei meiri en árið 2022. Ríkisstjórnin boðar aukin framlög til háskólanna í fjármálaáætlun sinni, enda eru þeir undirstöðurnar undir allan þennan vöxt. Íbúar höfuðborgarsvæðisins og þau sem þangað eiga leið sjá nú nýjan Landspítala rjúka upp, tímamótaframkvæmd sem mun gerbreyta starfsaðstæðum þeirra sem vinna á þessari grundvallarstofnun íslenska heilbrigðiskerfisins. Á sama tíma höfum við aukið fjárframlög til heilbrigðisþjónustu, hvort sem er í krónum talið eða sem hlutfall af landsframleiðslu og dregið úr beinni greiðsluþátttöku sjúklinga. Samið hefur verið við sérfræðilækna, styrkir til tannréttinga nær þrefaldaðir. Unnið er samkvæmt áætlun um mönnun heilbrigðiskerfisins sem er risastórt viðfangsefni, ekki eingöngu á Íslandi heldur í öllum þeim löndum sem við berum okkur saman við. Ráðherranefnd um íslenska tungu tók til starfa í nóvember síðastliðnum og menningar- og viðskiptaráðherra mun leggja fyrir þingið tillögu um eflingu íslenskrar tungu. Við stöndum á tímamótum. Ensk máláhrif eru alltumlykjandi í málumhverfi okkar. Íslenskan er áskorun fyrir innflytjendur sem aldrei hafa verið fleiri. Um leið hefur atorka stjórnvalda í góðri samvinnu við ýmis samtök og einstaklinga skilað árangri. En betur má ef duga skal. Við höfum skyldum að gegna til að varðveita íslenska tungu og gera öðrum kleift að njóta hennar, ekki bara gagnvart okkur sjálfum heldur heiminum öllum sem yrði töluvert fátækari ef enn ein þjóðtungan hyrfi af sviðinu. Herra forseti. Í veröld allri hafa dregist upp skarpar átakalínur undanfarin misseri og ár. Á sama tíma og loftslagsváin hefur skapað neyðarástand víða um heim hefur átökum í heiminum fjölgað og oftar en ekki snúast þau átök um grundvallarréttindi fólks. Á vettvangi alþjóðastofnana er tekist á um mannréttindi sem við héldum að við hefðum þegar barist fyrir, eins og sjálfsákvörðunarrétt kvenna yfir eigin líkama eða réttindi hinsegin fólks. Allt sýnir þetta að mannréttindi eru ekki sjálfgefin eins og sést best á því dapurlega bakslagi sem við sjáum í umræðu um hinsegin og kynsegin fólk. Tekist er á um gildi þeirrar samfélagsgerðar sem við höfum byggt upp; lýðræði, frelsi, mannréttindi og réttarríkið. Víða er vegið að sjálfstæði dómstóla og grafið undan löggjafarvaldinu. Ísland á að beita sér og tala hátt og skýrt fyrir þessum gildum á alþjóðavettvangi. Ísland tók í fyrsta sinn sæti í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna árið 2019 og beitti sér af krafti. Við bjóðum okkur nú fram á nýjan leik til setu þar á árunum 2025–2027. Áfram munum við berjast fyrir jafnrétti kynjanna hér heima og að heiman. Strax í haust mun ég leggja fyrir þingið frumvarp um mannréttindastofnun, sem er forsenda þess að unnt verði að lögfesta sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem er svo löngu tímabært.  
             Kæru landsmenn. Það er alltaf krefjandi viðfangsefni að vera í ríkisstjórn, ekki síður óvenjulegri ríkisstjórn. Óvenjulegri vegna þess að það er sjaldgæft að ólíkir flokkar taki sig saman um að byggja brýr á milli gagnstæðra póla með velsæld fólksins í landinu að leiðarljósi. En ekki gleyma því að það gerir líka hlutverk stjórnarandstöðu óvenjulegt og krefjandi, enda er hún ekki síður innbyrðis ólík en ríkisstjórnin. Auðvitað ætti það ekki að vera framandi fyrir okkur hér í þessum sal því að okkar daglega líf og samskipti snúast að miklu leyti um nákvæmlega þetta, að kunna ekki bara að hlusta á ólík sjónarmið heldur virða þau og leggja ýmislegt á sig til að geta komist að sameiginlegri niðurstöðu í þágu heildarinnar, allt frá því hvað á að vera í kvöldmatinn, hver skjátíminn á að vera og hvaða verkefnum á að forgangsraða í húsfélaginu yfir í það hvernig við aukum velsæld í samfélaginu öllu og náum árangri í loftslagsmálum. Öll slík verkefni byggja á því að skilgreina markmið sem eru samfélaginu til hagsbóta og finna svo leiðir að þeim, og það getur vissulega kallað á málamiðlanir um leiðina og hversu hratt markmiðum verður náð. Núverandi ríkisstjórn hefur tekist á við mörg stórmál með þessum hætti með góðum árangri. Það stærsta, sögulega séð, verður án efa heimsfaraldurinn en einnig má nefna breytingar á skattkerfinu, stuðning við kjarasamninga og kaupmáttaraukningu, rammaáætlun og fleira mætti telja. Ég fagna því ef við getum unnið þverpólitískt í fleiri málum. Ég fagna því til að mynda að sjá málefnalegt frumkvæði Viðreisnar að því að eiga þverpólitískt samtal um málefni útlendinga. Ég held að slík vinnubrögð geti fært samfélaginu öllu árangur, ekki síst í viðkvæmum málaflokki á borð við þann sem ég nefni hér. Þau eru mörg, mikilvægu málin sem við þurfum að takast á við, og ég hef enn trú á því að besta pólitíkin sé að vinna að sátt um lausnirnar frekar en pólitík sem snýst um að herða pólana og færa þá lengra í sundur. Ég er viss um að við sem byggjum þetta land erum langflest sammála um það. Ég er ekki aðdáandi þeirra stjórnmálamanna sem telja sér til tekna að semja aldrei, líta á hverja sátt sem uppgjöf og telja deilur sér til tekna fremur en sátt og samvinnu. Það er nefnilega fleira sem sameinar okkur í þessu landi en sem sundrar. Þar með er ekki sagt að pólitísk deilumál eigi að víkja til hliðar og lognmollan ein að ríkja. En það er sitt hvað, pólitík sem annars vegar byggir á skautun, virðingarleysi fyrir pólitískum andstæðingum og popúlisma og hins vegar pólitík sem tekst á við þá staðreynd að fólkið í þessu landi hefur ólíkar skoðanir og reynir að leiða fram skynsamlega niðurstöðu mála sem meginþorri þjóðarinnar getur sætt sig við. Verkefni okkar allra hér í þessum sal, ríkisstjórnarinnar og Alþingis alls eru ljós og skýr. Meginviðfangsefnið fram undan er að ná niður verðbólgu og skapa forsendur til að unnt verði að lækka vexti og byggja ofan á þann góða árangur sem náðst hefur í efnahags- og velferðarmálum þrátt fyrir áhlaup síðustu ára. Við erum á réttri leið og nú þarf að tryggja að batinn sem er fram undan skili sér inn í íslenskt samfélag, inn í íslenskt efnahagslíf og inn á hvert heimili. Það er verkefni okkar og frá því munum við ekki hvika. Ábatann munum við sjá í vetur, svo fremi sem okkur auðnist að vinna saman að stóru markmiðunum; heill og velferð landsmanna allra. - Takk fyrir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Fólkið í landinu getur treyst því að Samfylkingin tekur örugg skref. Þannig vinnum við og þannig munum við stjórna, fáum við til þess traust í næstu kosningum. Samfylkingin fer ekki í heljarstökk. Við rjúkum ekki upp út af minnstu málum. Við látum ekki slá okkur út af laginu. Við erum Jafnaðarflokkur Íslands. Það er okkar að veita fólki öryggi og fullvissu um að við getum stjórnað í þágu þjóðar; staðið vörð um það sem fólki er kærast. Nú er kjörtímabilið hálfnað og þá má spyrja: Hefur ríkisstjórnin notað þennan tíma til góðs fyrir fólkið í landinu? Það fer mikil orka í að rífast innbyrðis og reyna að láta stjórnmálin snúast um eitthvað allt annað en það sem raunverulega brennur á fólkinu í landinu. Samfylkingin tekur ekki þátt í þessu. Í sumar vorum við að hugsa um heilbrigðismál og vinna úr upplýsingum frá hátt í 40 opnum fundum með almenningi um land allt og öðru eins af fundum á vinnustöðum, með fólki á gólfinu og sérfræðingum um heilbrigðiskerfið. Við viljum mæta til leiks með raunsæjar lausnir sem endurspegla þau skref sem meiri hluti þjóðar vill að verði tekin í grundvallarmálaflokkum. Fólkið í landinu skilur vel að það er ekki hægt að gera allt. Það vill bara að stjórnmálafólk sé hreinskilið um þá vegferð sem það treystir sér í. Eða eins og ágætur maður sem ég rakst á á kaffihúsi um daginn sagði við mig: Maður gerir ekki miklar kröfur til stjórnmálamanna, bara að þau geri það sem þau segjast ætla að gera. Þess vegna höfum við í Samfylkingunni viðurkennt að það þarf að forgangsraða, bæði á næsta kjörtímabili og í þeirri undirbúningsvinnu sem flokkurinn hefur þegar hafið með fjölda fólks um land allt. Það er efnahagur, velferð og öryggi fólks sem er númer eitt, tvö og þrjú hjá okkur. Góðir landsmenn. Fyrir lok þessa mánaðar mun Samfylkingin kynna: Örugg skref í heilbrigðis- og öldrunarmálum. Verklýsing fyrir nýja ríkisstjórn, fimm þjóðarmarkmið í þessum veigamikla málaflokki, sem stendur fólki svo nærri frá degi til dags, ásamt aðgerðum, öruggum skrefum í rétta átt sem Samfylkingin vill stíga í nýrri ríkisstjórn að loknum næstu kosningum. Við höfum hlustað, meðtekið og sett á blað hvernig við viljum tryggja að grunnurinn sé í lagi, að fólk finni fyrir öryggi hvar sem það býr og hafi fastan tengipunkt við heilbrigðiskerfið, hvernig við drögum úr skriffinnsku og tryggjum að heilbrigðisstarfsfólk hafi meiri tíma með sjúklingnum, svo dæmi séu nefnd. Þetta er það sem við erum að gera á meðan ríkisstjórnin er upptekin við að rífast við sjálfa sig um sín eigin sjálfsköpuðu vandamál, sitt eigið stjórnleysi í útlendingamálum, sitt eigið virkjanastopp og sitt eigið endalaus hringl með hvalveiðar. En það eina sem ríkisstjórnin virðist vera algjörlega sammála um innbyrðis er að halda áfram að reka skaðlega efnahags- og velferðarstefnu sem grefur undan stöðugleika og bítur í skottið á sér. Þetta blasti við landsmönnum síðast í gær, þrátt fyrir ítrekuð loforð hæstv. ráðherra um bót og betrun þegar kemur að stjórn efnahagsmála. Fjárlögin afhjúpa þau. Ríkisstjórnin heldur sig við óbreytta stefnu frá fjármálaáætlun í vor og árið þar á undan, að því er virðist óháð aðstæðum í samfélaginu, á tímum viðvarandi verðbólgu og eftir fjórtán vaxtahækkanir í röð. Þannig kallar ríkisstjórnin enn hærri vexti yfir heimilin með því að velta allri ábyrgð á baráttunni við verðbólguna í fang Seðlabankans. En það sem er alvarlegast er að úrræðaleysi ríkisstjórnarinnar kyndir undir óróa á vinnumarkaði sem er hætt við að leiði til enn meiri verðbólgu. Og það er í besta falli broslegt, eftir markvissa fjölgun ráðherrastóla, að nú eigi aðhaldið nær allt að koma frá hagræðingu í efsta stjórnsýslulaginu, sem þó lekur í gegnum allt kerfið. En enginn kjarapakki, ekkert gert til að koma í veg fyrir að kjarabætur verði einvörðungu sóttar í gegnum launaliðinn sem ríkið fær svo sjálft í fangið af fullum þunga. Þetta kallast að sjá ekki skóginn fyrir trjánum. Hvað er til ráða? Við breytum ekki grundvallaratriðum stefnu í efnahags- og velferðarmálum með breytingartillögum hér inni. En Samfylkingin mun halda áfram að leggja fram kjarapakka, fullfjármagnaða og gott betur, til að vinna gegn verðbólgu og stuðla að ró á vinnumarkaði. Maður vonar bara að ríkisstjórnin hætti að benda á alla aðra og fari að horfast í augu við eigin ábyrgð. Góðir landsmenn. Samfylkingin er stjórnmálaflokkur sem hefur mikinn metnað fyrir hönd íslensku þjóðarinnar. En sá metnaður má aldrei verða til þess að við missum tengsl við veruleika og þarfir fólksins í landinu eins og þörfina fyrir stöðugleika, festu og öryggi. Þess vegna boðum við engin heljarstökk heldur örugg skref í rétta átt. Við skiljum að það eru dýrmætir þættir í okkar samfélagi, í okkar umhverfi, sem binda okkur saman og sem okkur ber skylda til að vernda og varðveita, fyrir fólkið í landinu og fyrir komandi kynslóðir. Í heimi hraðra breytinga getur fólk misst fótfestu og upplifað óöryggi. Og þá getur þráin eftir því að vernda, varðveita og passa upp á ákveðið jafnvægi orðið þungamiðjan í jafnaðarstefnu sem er afgerandi í efnahags- og velferðarmálum og sem setur öryggi og virðingu fólks í fyrsta sæti. Jafnaðarstefna sem tryggir fólki öryggi og virðingu í daglegu lífi felur líka í sér mikilvægan boðskap um að engin manneskja þurfi að óttast um öryggi sitt vegna þess hver hún er. Við verndum einmitt og varðveitum það sem okkur er kærast, samfélagslegt traust, með því að taka fólki eins og það er. Án þessa trausts og virðingar fyrir fólki molnar undan samstöðunni sem við þurfum svo á að halda ef við ætlum að ráðast saman í þá vegferð sem fram undan er, vegferð sem Samfylkingin vill veita forystu, að endurreisa velferðarkerfið á Íslandi. Forseti. Góðir landsmenn. Þetta er sá valkostur sem Samfylkingin býður upp á: Örugg skref, velferð og virðing - engin heljarstökk. Það er loforð okkar og loforð mitt til ykkar. Orð eru til alls fyrst. En mestu skiptir að Samfylkingin noti áfram tímann í stjórnarandstöðu til að sýna hvernig við vinnum og hvernig við munum stjórna í ríkisstjórn, fáum við til þess umboð. Kjörtímabilið er hálfnað. En línurnar eru að skýrast og það eru verkin sem tala. - Ég þakka áheyrnina.

Herra forseti. Kæra þjóð. Þetta er í sjöunda sinn sem mér hlotnast sá heiður að vera hér í ræðu við stefnuræðu forsætisráðherra Katrínar Jakobsdóttur, í sjöunda sinn sem hún flytur stefnuræðu fyrir okkur, kæru landsmenn og þingmenn og allir hinir. Nú segir hæstv. forsætisráðherra að það séu góðar horfur fram undan og það sé ánægjulegt að vita til þess að fátækt hafi verið að minnka á Íslandi. Er það nema furða að hlutirnir séu eins og þeir eru þegar sjálfur forsætisráðherrann og ríkisstjórn hennar voga sér að koma hér upp og segja það blákalt upp í opið geðið á vaxandi fátækt á Íslandi að hún sé að minnka? Síðast í dag var Hjálparstofnun kirkjunnar að koma með skýrslu sem bendir til þess alla leið - alla leið - að það eina sem þau hafi séð sé vaxandi fátækt, vaxandi neyðaróp á hjálp. En hér sitja þessir háu herrar og frúr, hér situr ríkisstjórn auðvaldsins blind á báðum augum. Og ég hélt að ég væri sjónlausi þingmaðurinn. En hvað um það. Á þessum sama degi, 13. september 2017, rétt áður en þáverandi ríkisstjórn sprakk í loft upp með tilheyrandi hvelli, þá stóð hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir hér full af orku og hugsjón, að því er virtist, fyrir baráttunni gegn fátækt. Það sem hún sagði hér blákalt, berum orðum, var að það að láta fátækt fólk bíða eftir réttlætinu væri það sama og að neita því um réttlæti. En þetta fólk er enn að bíða eftir réttlætinu sex árum síðar. Á þeim tíma sem þessi sami ágæti þingmaður, nú hæstv. forsætisráðherra, Katrín Jakobsdóttir, er búinn að vera með stýri skútunnar í fanginu hefur fátækt ekki bara vaxið, það er gegnumgangandi, heldur hafa komið fram skýrslur sem sýna að fátækt íslenskra barna hefur aukist um heil 44% á síðustu sex árum. Ég get líka sagt eins og hv. þm. Kristrún Frostadóttir, að það myndi sennilega vera skárra hér á landi ef ég væri að stýra þessari skútu, ef Flokkur fólksins, sem eingöngu var stofnaður til að berjast gegn óréttlæti og fátækt, hefði fengið tækifæri til að stýra þessari skútu. En ég er ekki hér til að biðja um völd. Ég er hér til að biðja þá sem stjórna að standa við stóru orðin. Að koma hér skipti eftir skipti með fagurgala fullan af engu - við erum löngu búin að fá nóg af því. Í þessari skýrslu núna frá Hjálparstofnun kirkjunnar, hvaða þjóðfélagshópur er það sem gegnumgangandi kemst aldrei út úr fátæktargildrunni, sem er þar fastur? Það eru öryrkjar. Öryrkjar eru fastir í fátækt. Þeir hafa ekki einu sinni tækifæri til að hjálpa sér sjálfir. Og þessi hæstv. ríkisstjórn - það er sama þótt Flokkur fólksins komi hér ár eftir ár með úrræði til að gefa þessu fólki tækifæri á því að hjálpa sér sjálft, það er þurrkað út af borðinu. En nú á að gera allt fyrir öryrkja, nú á nefnilega að slengja á þau svokölluðu starfsgetumati. Það á að vera lausnin. Hvers vegna í ósköpunum höfum við ekki gefið þessu fólki von? Þetta eru yfir 20.000 einstaklingar á landinu í dag. Hvers vegna höfum við ekki gefið þeim von? Hvers vegna erum við ekki þau sem hjálpa fólki til sjálfshjálpar? Ég veit ekki betur en að Sjálfstæðisflokkurinn sé sá flokkur sem hefur gumað mest af því og sagt að við eigum að reyna að gera allt til að efla einstaklinginn til dáða. En það er svo sannarlega ekki hægt að segja það í dag, svo sannarlega ekki. Ég hef verið sex ár á þingi og er núna í sjöunda skiptið að flytja hér ræðu við stefnuræðu forsætisráðherra og ég verð að segja það að til að byrja með þá trúði ég því virkilega að hér væru góðir hlutir að gerast þótt þeir gerðust hægt. En hér gerast litlir sem engir hlutir og þeir gerast meira en hægt, þeir gerast bara alls ekki neitt. Enn þá er fátækt fólk að bíða og bíða og bíða eftir réttlætinu og fátækt er að vaxa í landinu. Það er alveg sama hvaða silkihúfa kemur og segir eitthvað annað, það er rangt. Allar hjálparstofnanir eru að tala um það hversu ofboðslega mikil ánauðin er orðin úti í samfélaginu. Það að við skulum vera hér, kjörnir fulltrúar, 63 einstaklingar sem þjóðin treystir til að ala önn fyrir henni, er til skammar. Ég segi ekki annað en það. Það er frumskylda okkar að hjálpa þegnunum. Það er frumskylda okkar að taka utan um alla og gefa þeim kost á að lifa í samfélaginu með reisn, hvort sem það eru ungir eða aldnir. Ég segi bara: Kæra þjóð. Ég vildi óska þess að ég væri einráð í dag, þá væru hlutirnir betri. Svo mikið er alveg víst.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Ísland er á fullri ferð. Ekkert Evrópuríki sem tölur ná til hafði til að mynda meiri hagvöxt á fyrri helmingi ársins, ekkert. Atvinnuleysi er hér á landi hverfandi og starfandi fólki hefur fjölgað verulega eða um ríflega 30.000 frá síðari hluta ársins 2020 - 30.000 ný störf. Mikill gangur er í helstu atvinnugreinum. Nýlega seldu frumkvöðlar fyrir vestan nýsköpunarfyrirtæki fyrir fast að 200 milljörðum kr. og við það tilefni sagði stofnandi þess að hvergi væri betra að vera nýsköpunarfyrirtæki en einmitt á Íslandi. Ný tækifæri verða til á hverjum degi, ný störf. Sum störfin eru störf sem við hefðum ekki getað gert okkur í hugarlund fyrir örfáum árum síðan og hingað vill fólk flytja í stórum stíl, því að þrátt fyrir öll viðfangsefnin sem við erum hér að ræða og fást við frá degi til dags, þá er ansi hreint gott að búa hér. Það segi ég fullum fetum og ég veit að landsmenn eru mér sammála um það. Það er gott að búa á Íslandi. Við eigum fallegt land, friðsælt samfélag þar sem fólk hefur tækifæri til að sækja fram á eigin forsendum. Það ætti enda ávallt að vera okkar helsta markmið hér á þinginu að greiða fyrir því að fólk geti elt drauma sína, skapað hvetjandi aðstæður fyrir alla landsmenn til að sækja fram og láta til sín taka. Mikill hagvöxtur, fjölgun starfa - þetta sýnir að samfélagið okkar er allt á fullri ferð. Og það er við þessar aðstæður sem við komum hingað saman aftur að hausti til að setja nýtt þing. Þótt við eigum það gjarnan til í þessum sal að einblína á það sem aflaga fer í samfélaginu, það sem má betur fara, þá megum við ekki gleyma þeim miklu framförum sem hafa orðið. Þó að ekki sé litið nema aftur til aldamótanna þá hafa orðið gríðarlega miklar og jákvæðar breytingar á samfélaginu, nær allar breytingar til hins betra. Sumar gerast svona eins og sjálfkrafa með nýjum kynslóðum í fyllingu tímans, tæknin hefur áhrif. Aðrar breytingar verða ekki nema fyrir tilstilli Alþingis eða jafnvel með stuðningi þingsins. Horfum til þess hver staðan var hér eftir fall fjármálafyrirtækjanna árið 2009. Skuldir ríkissjóðs höfðu vaxið gríðarlega og skuldir heimilanna sömuleiðis. Margir töpuðu vinnunni. Fyrirtæki lentu í djúpri krísu. Við vorum í efnahagslægð. Það er einn og hálfur áratugur síðan. Það var við þær aðstæður sem stjórnmálaflokkarnir settust að sama borðinu, allir flokkarnir á þingi, og aðilar vinnumarkaðarins og horfðu fram á veginn og sögðu: Hvernig getum við náð okkur aftur á strik? Þetta voru engin smá viðfangsefni sem við vorum þá að fást við, föst í gjaldeyrishöftum, skuldavandi heimilanna yfirþyrmandi og eitt aðalkosningamálið nokkrum árum síðar, árið 2013. Það var einmitt á því ári, 2013, sem verkefnisstjórn þessa samráðsvettvangs sem skapaður var kynnti hagvaxtartillögur sínar. Við erum sem sagt að fást við ástand þarna þar sem skuldir ríkissjóðs höfðu hækkað gríðarlega, höftin enn við lýði, slitabú gömlu bankanna starfandi og við vorum með efnahagslegt vandamál í skuldum heimila og fyrirtækja. Það var horft til 2030 og settar á blað mjög metnaðarfullar tillögur um það hvernig við gætum farið út úr þessum vanda og teiknuð upp sýn þar sem skuldir ríkissjóðs voru að nýju orðnar hóflegar og við gætum lagt grunn að meiri stöðugleika í landinu. Í stuttu máli þá höfum við náð öllum þeim markmiðum sem þarna voru sett á blað. Það eru enn þá áskoranir, eins og t.d. verðbólgan sýnir okkur í dag, en við erum að hækka á lista yfir þau ríki sem framleiða hvað mest á mann. Landsframleiðslan á mann á Íslandi hefur hækkað frá þessum tíma um fimm sæti. Við erum núna í 9. sæti, vorum þá í 14., og við erum enn að hækka. Þetta er akkúrat það sem við vildum sjá gerast. Þannig að það er svo margt sem hefur breyst á tiltölulega skömmum tíma þó að við höfum tilhneigingu hér til þess að varpa ljósi á það sem betur má fara. Helstu verkefni okkar þennan þingveturinn og til næstu ára er að styðja við endurheimt stöðugleikans. Það mun verka eins og stökkpallur til frekari sóknar, því að þrátt fyrir þann árangur sem við höfum náð - við náðum að glíma hér við heimsfaraldur og erum með öfundsverða stöðu á marga mælikvarða - þá erum við sannarlega með áskoranir. Það fylgja því ýmsir fylgikvillar þegar allar vélar í samfélaginu eru á fullum snúningi. Okkur hefur tekist að verja kaupmáttinn. Það skiptir grundvallarmáli, sérstaklega fyrir tekjulægri einstaklinga. Verðbólgan, vaxtastigið - ekki séríslenskt verkefni, en þetta ástand er eitthvað sem heimilin finna verulega fyrir, sérstaklega þar sem greiðslubyrði af húsnæðislánum hefur vaxið. Þess vegna verðum við að grípa strax inn í. Það er algjört grundvallaratriði. Í kjölfar kynningar á fjárlögum tóku við fastir liðir: Gagnrýni. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson segir okkur eyða allt of miklu. Hv. þm. Inga Sæland segir: Nei, þið eyðið allt of litlu. 

Það er rangt.

Aðrir þingmenn - hv. þm. Kristrún Frostadóttir vill hærri skatta, stærra ríki til að auka tilfærslur og millifærslur. Og kenningin er auðvitað sú að það eru við stjórnmálamennirnir sem vitum best hvar peningarnir eiga heima. Svo eru auðvitað aðrir þingmenn eins og hv. þm. Björn Leví Gunnarsson sem mér sýnist bara boða það að hann skilji nú mest lítið í þessu öllu saman. En þetta er fólkið sem telur að það sé ríkisstjórnin sem sé ósamstiga, að hugsa sér. Virðulegi forseti. Samfélag okkar er á fleygiferð. Það eru verkefni sem við erum með tökin á. Verðbólgan er að lækka. Við þurfum að snúa bökum saman, halda áfram á réttri braut. Þannig náum við á þessu þjóðþingi þennan þingveturinn enn og aftur að vinna landsmönnum öllum til heilla.

Kæru áheyrendur. Það er ákveðið leikrit í gangi. Leikrit sem við getum kallað: Hin stórkostlegu lífskjör almennings á Íslandi. Í leikritinu er því haldið fram að hvergi séu lífskjörin jafn góð og hér, að mesti jöfnuðurinn sé á Íslandi, að við búum í sterku velferðarríki jafnra tækifæra, að launin séu hæst á Íslandi og það sé bara frekar ódýrt að versla í matinn hérna, að verðbólga sé bara tímabundin boðflenna sem fer alveg að fara og kemur örugglega aldrei aftur vegna þess að íslenska krónan er frábær gjaldmiðill sem þarf bara smá stöðugleika og styrka hendi Sjálfstæðisflokksins til að jafna sig. Vondu karlarnir í þessu leikriti eru vanþakkláta launafólkið sem skilur ekki hvað það hefur það ógeðslega gott, þykist ekki sjá veisluna og heimtar enn þá hærri laun. Það er frekjunni í þeim að kenna að Seðlabankinn neyðist til að hækka stýrivexti 14 sinnum í röð. Þetta leikrit glymur sífellu í eyrum okkar héðan úr þessum ræðustól, rétt í þessu, í fjölmiðlum og hvar sem hægt er að troða því að. Leikararnir koma víðs vegar að úr samfélaginu og styrktaraðilarnir eru fjársterkir og voldugir viðskiptamenn. Samtök atvinnulífsins tilnefna handritshöfunda og SFS hafa átt nokkra góða leikstjóra líka. Og það veitir sannarlega ekki af öflugum styrktaraðilum því það kostar talsverða orku og peninga að sannfæra okkur hin um að leikritið sé enginn skáldskapur heldur hinn eini sanni veruleiki okkar allra og hver sá sem öðru heldur fram sé annaðhvort vanþakklátur vitleysingur eins og hv. þm. Björn Leví Gunnarsson, nú eða öfundsjúkur öfgamaður sem vilji ýta undir pólaríseringu í samfélaginu. En ef við skyggnumst á bak við tjöldin á þessari rándýru leiksýningu blasir raunveruleikinn við. Ísland er eitt dýrasta land í heimi og þó að launin hér á landi séu vissulega há er launakostnaður íslenskra fyrirtækja ekki hár í alþjóðlegum samanburði. Reyndar er hagnaðarhlutfall fyrirtækjanna hér á landi svo hátt að flest bendir til þess að þrálát verðbólga sé alls ekki af völdum freka launafólksins heldur vegna ofsafenginna verðhækkana fyrirtækja sem gengu á lagið í Covid og hækkuðu verð langt umfram það sem nauðsynlegt er og halda því áfram. Við sjáum líka að misskipting auðs á Íslandi fer ört vaxandi. Kaupmáttur almennings rýrnar jafnt og þétt og hlutfall þeirra sem eiga erfitt með að ná endum saman er að nálgast um helming þjóðarinnar. Tæplega 50.000 manneskjur á Íslandi búa við fátækt á meðan ríkustu 10% landsmanna auka hreina eign sína um hundruð milljarða á hverju ári í skjóli fákeppni og lágra fjármagnstekjuskatta. Ísland er nefnilega velferðarríki fyrir fjármagnseigendur. Hvar annars staðar en á Íslandi fengi Samherji, sem græddi 14,3 milljarða í fyrra á nýtingu á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar, líka 110 millj. kr. gjöf frá sömu skattgreiðendum til að skipta um vél í einum bát? Forseti. Þegar áhorfendum fer að leiðast gamla sjóið og fara að sjá í gegnum plottið er alltaf hægt að búa til smá drama. Það er hægt að rífast um kvalafull dráp á hvölum, það er hægt að nöldra aðeins um virkjanir og henda bjargarlausu flóttafólki á götuna. Drama - allt til þess að breiða yfir það að ríkisstjórnin strandaði á eigin stefnuleysi, að formennirnir eru komnir í björgunarbátana og róa sitt í hvora áttina, allt til þess að fela það að ríkisstjórnin átti sjálf stóran þátt í að skapa verðbólguna með því að eyða fúlgum fjár í að auka eftirspurn eftir íbúðarhúsnæði en gera lítið sem ekkert til að auka framboðið. Allt til þess að breiða yfir það að ríkisstjórnin hefur nákvæmlega ekkert brugðist við þeim gríðarlegu áhrifum sem sprenging í komu ferðafólks hefur haft á húsnæðismarkaðinn og verðlagið í landinu. Allt er þetta drama til að sannfæra okkur um að almenningur eigi að samþykkja hækkandi vaxtakostnað og vöruverð með bros á vör og þakka fyrir og passa að biðja alls ekki um meiri peninga af því að þá verður þetta bara enn þá verra. Allt er þetta drama til að sannfæra okkur um það, sannfæra almenning um að það megi alls ekki hækka skatta á þá sem eru að mokgræða á þessum sama almenningi, það megi alls ekki skattleggja þau sem í raun keyra áfram keyrsluna og viðhalda verðbólgunni því fyrst þá myndi það slá samkeppnishæfni Íslands algerlega út af borðinu, syngja þau í kór. Samkeppni, já, það er nú eitt. Í þessu leikriti er nefnilega frjáls markaður á Íslandi með öflugri og heilbrigðri samkeppni sem tryggir hag neytenda. Samkeppniseftirlitið er svo í liði með vanþakkláta launafólkinu, vonda fólkinu, vonda karlinum í þessu leikriti. Það er einn helsti óvinur hins óskeikula heilaga markaðar og þarf að hverfa enda þvælist það bara fyrir góðu strákunum sem þurfa að græða á daginn og sigla burt með gámafylli af peningunum okkar á kvöldin. Einhvers staðar þurfa peningarnir jú að vera. Forseti. Þetta er orðið mjög þreytt leikrit. Drögum tjöldin frá og loftum út.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Nýr árstími er að ganga í garð, hið fallega haust. Fyrir marga markar haustið ákveðin tímamót, nýjar áskoranir og eftirvænting er í loftinu. Það sama á við hér í kvöld í upphafi nýs þings. Því er viðeigandi að spyrja sig: Út á hvað ganga eiginlega stjórnmálin í dag? Ljóst er að baráttuna við verðbólguna mun bera hæst í vetur og þar skiptir mestu máli fyrir heimilin að hún lækki svo vextir geti lækkað. Ríkisstjórnin mun auðvitað gera allt sem í hennar valdi stendur til að vinna bug á verðbólgunni og ég tel að það séu að einhverju leyti jákvæð teikn á lofti í þeirri baráttu. Í því samhengi mun mitt ráðuneyti ekki láta sitt eftir liggja í samkeppnis- og neytendamálum. Mig langar þessa kvöldstund að víkja að einu framtíðarmáli; auðlindum Íslands og baráttunni um auðlindir Íslands. Snemma á síðustu öld gengu stjórnmálin út á hina pólitísku baráttu við dönsk stjórnvöld, um fullveldið og sjálfsákvörðunarrétt þjóðarinnar. Ekkert annað komst að í upphafi síðustu aldar. Um miðbik aldarinnar gekk baráttan út á efnahagslegt sjálfstæði og hvar við vildum staðsetja okkur í alþjóðasamvinnu. Hin nýja sjálfstæða þjóð fór í stríð við heimsveldi Breta til að öðlast eignarhald yfir sjávarauðlindinni. Orrusturnar voru nokkrar en sigur hafðist í stríðunum, sem var upphafið að efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Utanríkismálin urðu einnig mikið bitbein á þessum tíma þar sem hart var deilt um hina vestrænu samvinnu. Það var mikil framsýni á sínum tíma að taka afgerandi afstöðu með lýðræðisríkjum, gerast stofnaðili að Atlantshafsbandalaginu og leggja mikla rækt við opin utanríkisviðskipti. Farsæld Íslands er háð nánu samstarfi við þjóðir heimsins um verslun og viðskipti. Þessi pólitíska barátta skilaði landinu miklum auðæfum. Á skömmum tíma var byggt upp öflugt mennta- og heilbrigðiskerfi og undir lok síðustu aldar voru þjóðartekjur á hvern einstakling meðal þeirra hæstu í veröldinni. Gríðarleg umskipti höfðu orðið á mjög stuttum tíma hjá íslensku þjóðinni. Fyrri kynslóðir börðust fyrir betri framtíð lands og þjóðar og við njótum þess svo sannarlega í dag. Þegar samfélag eins og okkar nær svona góðum lífskjörum þá breytast baráttumálin og snúa að því að verja góða stöðu en líka að horfa til framtíðar og sækja fram. Virðulegur forseti. Ísland býr yfir miklum auðlindum og hagkerfið ber þess merki; gjöful fiskimið, gríðarleg náttúrufegurð, mikið landrými, hreint vatn, endurnýjanleg orka og mikill félagsauður. Þessar auðlindir okkar eru mjög eftirsóknarverðar á heimsvísu og ljóst er að skortur verður á slíkum auðlindum í fyrirsjáanlegri framtíð. Barátta stjórnmálanna í dag snýst um auðlindir landsins og réttláta skiptingu arðs af þeim. Okkur ber að umgangast auðlindir landsins af sérstakri virðingu þar sem vallarsýnin er sjálfbær nýting þeirra. Reglulega skjóta upp kollinum hugmyndir um að ríkið eigi að losa um hlut sinn í Landsvirkjun með einum eða öðrum hætti til innlendra eða erlendra fjárfesta. Það er alveg skýrt í mínum huga og í huga Framsóknar að ekki einn dropi verður einkavæddur í Landsvirkjun. Opinbert eignarhald á Landsvirkjun hefur reynst þjóðinni farsælt og er í raun fyrirmyndartáknmynd þess blandaða markaðshagkerfis sem við búum í. Kæru landsmenn. Við, okkar kynslóð, getum ekki skilað auðu í grænu umskiptunum og látið sem rafmagnið komi til okkar úr engu og af sjálfu sér. Grænu orkuskiptin þurfa þó að fara leið samvinnunnar þar sem unnið er með sátt að uppbyggingu. Kæru landsmenn. Stjórnmál eru hreyfiafl sem við verðum að nýta til að takast á við þessar áskoranir og fleiri til. Þjóðin verður að sækja fram og fara í grænu orkuskiptin en gera það með ákveðna sátt að leiðarljósi. Það er til mikils að vinna því að í mínum huga er yndislegt að búa á Íslandi. - Eigið góðar stundir.

Virðulegi forseti. Það er gott að vera komin aftur til starfa á Alþingi. Sumarið var, eins og alþjóð veit, afhjúpandi fyrir ríkisstjórnina og veikleika hennar. Hver ráðherrann situr nú í sínu horni og spilar á sitt hljóðfæri. Vanalega væri það ekki vandamál fyrir utan að þau eru ekki að spila sama lagið og það er hvorki taktfast né áhrifaríkt. Það er ekki trúverðugt eða grípandi og það er ekki óskalag þjóðarinnar. Sú óvenjulega staða er sem sagt komin upp að stjórnarandstaðan þarf ekki að eyða púðri í að skjóta á ríkisstjórnina sem hefur málefnalega runnið sitt skeið. Stjórnarliðar sjá um það sjálfir. Þetta er auðvitað dæmalaust, en gefur okkur tækifæri til að ræða grundvallarhugmyndir og hver helstu verkefni næstu ríkisstjórnar verða. Ég hef sterka sannfæringu fyrir því að hugmyndafræðin á miðju stjórnmálanna þurfi að koma öflugri inn á Alþingi eftir næstu kosningar til að treysta betur efnahagslegan, félagslegan og pólitískan stöðugleika. Viðreisn mun áfram byggja á þeim frjálslyndu víðsýnu hugmyndum sem lagðar voru til grundvallar við stofnun flokksins. Ég er að tala um jafnvægið milli athafnafrelsis og velferðar og mikilvægi alþjóðlegrar samvinnu, til að treysta öryggi landsins, auka efnahagslega grósku og skapa jöfn tækifæri. Stundum heyri ég að stjórnmálabaráttan eigi bara að snúast um þá hluti sem má kippa strax í liðinn og lítið annað. En mannlegt samfélag og búskapur heillar þjóðar krefst miklu meira af stjórnmálunum, að þau hugsi um raunhæfar lausnir sem lifa. Þótt eitthvað taki tíma, jafnvel meira en eitt kjörtímabil, þýðir það ekki að það eigi ekki að byrja. Brýning Þorsteins Erlingssonar er sígild: Því sá, sem hræðist fjallið og einlægt aftur snýr, fær aldrei leyst þá gátu, hvað hinum megin býr. Byrjum á því að spyrja okkur sjálf grundvallarspurninga: Er það land jafnra tækifæra að bóndi borgi þrefalt hærri vexti af nýja fjósinu en útgerðarmaður af nýja frystihúsinu? Er það land jafnra tækifæra að starfsfólk á hótelinu borgi þrefalt hærri vexti af nýju íbúðinni sinni en eigandi hótelsins af nýju hótelbyggingunni. Og er það land jafnra tækifæra að kynslóð eftir kynslóð horfi á sparnaðinn hverfa og eignir rýrna? Þessi mismunur er afleiðing þess að við búum í tvískiptu peningahagkerfi; þau sem eru nauðbeygð til að nota krónuna og svo hin sem gera upp í erlendri mynt. Við eigum að tryggja öllum jafnan aðgang að hagstæðum gjaldmiðli, ekki bara sumum. Þau sem hafna því að rétta hlut borgaranna og litlu og meðalstóru fyrirtækjanna eru í raun að segja að þau vilji ekki jafna leikinn. Og eigum við að ræða stöðu ríkissjóðs? Yfirgengilegur kostnaður vegna skulda ríkisins þrengir ekki síst að velferðarkerfinu - 110 milljarðar á næsta ári, hugsið ykkur hvað við gætum gert fyrir slíka fjármuni. Flokkarnir lengst til hægri loka augunum fyrir þessum vanda. Vinstri flokkarnir sjá ekki aðra lausn en að hækka skatta. Höfum í huga að við erum nú þegar í hópi þeirra þjóða sem greiða hvað mest í skatta. Ríkisstjórnin hefur síðan lítið annað gert en að færa fjármagnseigendum feitari bita í formi hærri vaxta í stað þess að ráðast að rótum vandans, lækka vaxtabyrði ríkisins og skapa þannig nauðsynlegt svigrúm fyrir velferðarkerfið. Við verðum að snúa þessu við þótt það taki tíma. Auðvitað eigum við líka að nota vannýtta tekjustofna líkt og auðlindagjöld til að lækka álögur á almenning og fjármagna brýn verkefni. Skárra væri það nú. Verkefnalisti næstu ríkisstjórnar er að lengjast, enda skilar þessi ríkisstjórn auðu á flestum sviðum. Ný ríkisstjórn verður að vera tilbúin með markvissa áætlun til að ná markmiðum um orkuskipti og grænan hagvöxt. Hún þarf að ryðja brautir og leysa fjötra með frjálslyndri hugmyndafræði á miðju stjórnmálanna, án skyndilausna og með alvöruframtíðarsýn. Ljóst er að þessi ríkisstjórn getur ekki leyst þetta, hægagangur og stöðnun í orkuöflun síðustu sex ár staðfestir það. Ný ríkisstjórn verður að tækla húsnæðismálin strax. Við verðum að komast út úr átaksverkefnum og inn á braut fyrirsjáanleika og jafnvægis á milli framboðs og eftirspurnar. Þjóðin á skilið stöðugleika á lána- og húsnæðismarkaði eins og nágrannaþjóðir okkar, en til þess þurfum við m.a. nýjan gjaldmiðil. Almenningur á ekki að þurfa að greiða húsnæði sitt upp þrisvar sinnum. Ný ríkisstjórn þarf að tryggja heilbrigðan samkeppnismarkað sem neytendur hafa hag af. Við sjáum m.a. nýleg dæmi um samráð sem sýna sannarlega þörfina á að opna stærstu höfn landsins fyrir meiri samkeppni. Jöfn samkeppnisskilyrði eru forsenda fyrir heilbrigðum og frjálsum markaði, en þegar leikreglurnar eru ekki þær sömu þá ræður aðstöðumunurinn úrslitum en ekki hæfnin og á því tapa neytendur. Það er óréttlæti sem okkur ber að taka á. Afstaða okkar í Viðreisn er skýr: Við teljum m.a. að aðild að Evrópusambandinu myndi auðvelda okkur að ná þessum markmiðum um að tryggja hér jöfn tækifæri og samkeppni. Á endanum er aðild eitt stærsta velferðarmálið. Viðreisn vill leggja það í dóm þjóðarinnar hvort eigi að ljúka þeirri vegferð. Í glænýrri könnun frá Maskínu kom í ljós að ríflegur meiri hluti þjóðarinnar vill fá að kjósa um framhaldið en aðeins 19% eru því andvíg. Viðreisn vill ekki leyfa Brexit-sinnum þessa lands að ráða heldur þjóðinni sjálfri. Þjóðin á að ráða þessu og ég spyr: Af hverju ekki? Ágætu landsmenn. Ég hef dregið fram nokkur grundvallaratriði sem öll snerta lífsgæði þjóðarinnar, á sviði velferðar- og skattamála, orku- og loftslagsverndar, stöðugleika á húsnæðismarkaði og jafnra samkeppnisskilyrða. Og við skulum ekki gleyma fjölskyldunum þar sem afborganir hafa hækkað á 45 millj. kr. láni úr 190.000 kr. í 400.000 kr., eða fólkinu okkar sem situr uppi með dýrustu matarkörfu í heimi og nauðsynjar sem hafa hækkað um 40–60% á einu ári. Gleymum heldur ekki dæmalausri fákeppni á banka-, trygginga- og flutningamarkaði, því að á endanum er það alltaf almenningur sem borgar brúsann. Allar þessar séríslensku brotalamir birtast okkur aftur og aftur, með tilheyrandi tjóni fyrir íslenskt samfélag. Samt yppta gömlu flokkarnir bara öxlum og grámyglan heldur áfram og varðstaðan um kyrrstöðu og óréttlæti líka. En þetta þarf ekki að vera svona, kæru landsmenn. Viðreisn er tilbúin í samtalið. Við erum tilbúin í málamiðlanir, en Viðreisn var ekki stofnuð til þess að láta aðra flokka eða skuggaráðgjafa þeirra taka mál af dagskrá. Brýning Þorsteins Erlingssonar getur verið okkar leiðarstef. Við verðum að þora að klífa fjallið til að sjá hvað leynist hinum megin.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Þetta er nú meira ástandið. Eftir sex ár sitjum við enn uppi með ríkisstjórn sem var eingöngu mynduð um það að fólk gæti verið saman í ríkisstjórn og gengið á sterka stöðu ríkissjóðs á þeim tíma. Afleiðingarnar af þessari óhemju dýru pólitísku tilraun koma betur í ljós með hverjum mánuðinum og raunar hverri vikunni þessa dagana. Síðasta vor var þingið sent heim svo að stjórnin gæti ráðið ráðum sínum í sumar og nú við þingsetningu sáum við hvað kom út úr því. Ekki neitt. Eftir stendur að flokkarnir eru til í að fórna öllu fyrir stjórnarsetu en engu fyrir stefnu sína og kosningaloforð. Gömlu vandræðamálin dúkka upp hvert af öðru, sum samfélagslega vafasöm, sum efnahagslegt óráð og sum ganga gegn fullveldi og sjálfsákvörðunarrétti landsins. Fjárlög eru kynnt á þann hátt að ríkisstjórnin hafi dottið í lukkupottinn því að ferðamenn og landsmenn að kaupa í kappi við verðbólguna hafi skilað svo miklum aukasköttum. En stjórnin ætli ekki að eyða öllum þessum peningum, bara hluta af þeim og það er kynnt sem aðhald. Um leið er kynnt nýtt Íslandsmet í ríkisútgjöldum og áframhaldandi hallarekstur. Á meðan eru skuldirnar orðnar svo miklar að það þarf að borga 90 milljarða bara í vexti. Það er u.þ.b. milljón krónur á hvert heimili að meðaltali, bara í vexti ríkisins. Það er álíka mikið og fer í öll samgöngumál, húsnæðisstuðning og löggæslu til samans. Næsta ríkisstjórn á víst að greiða niður skuldirnar nema hún verði svipuð og þessi, þá er það væntanlega þarnæsta ríkisstjórn. Báknið stækkar og stækkar en ríkisstjórnin státar sig af því hvað henni hafi tekist að auka útgjöld til heilbrigðismála eða um þriðjung. Samt er heilbrigðiskerfið verr statt en þegar stjórnin tók við og biðlistarnir lengri. Hvernig er hægt að eyða svona miklum peningum með svona litlum árangri? Það er vegna þess að ríkisstjórnin hugar aldrei að innihaldinu. Það er ekkert gert til að laga kerfin sjálf. Þess í stað er meiri peningum mokað í óleystan vanda og sjúklingar sendir til útlanda í þrefalt eða sexfalt dýrari aðgerðir en hér í stað þess að bæta kerfið hérna. Þegar ríkisstjórnin tók við var Ísland land tækifæranna. Sumum þeirra hefur verið glutrað niður, önnur ekki nýtt. Það skiptir nefnilega máli hverjir stjórna og það er ekki bara best að kjósa þá sem vilja vera í ríkisstjórn, bara til að vera í ríkisstjórn. En ætli ég segi þetta ekki gott af umræðu um ríkisstjórnina. Það er nefnilega þess virði að velta fyrir sér hvernig samfélagið hefði getað verið og gæti orðið með annars konar stjórnarfari. Við gætum hafa notað einstakt tækifæri sem gafst til að endurskipuleggja fjármálakerfið og koma á kerfi sem virkar betur fyrir almenning og fyrirtækin en það sem við búum við nú, auk þess t.d. að skila eignarhlut í ríkisbanka beint til eigendanna til jafns, til almennings í landinu. Það hefði verið hægt að innleiða hér húsnæðisstefna sem virkar - þá dettur mér í hug húsnæðisstefna Miðflokksins - og stuðla að því að fólk geti á ný eignast eigið húsnæði fremur en að hverfa alfarið frá séreignarstefnunni. Það hefði mátt haga ríkisfjármálunum þannig að verðbólga og þar með vextir séu ekki fóðraðir af gríðarlegum ríkisútgjöldum og síhækkandi gjaldtöku og öðrum álögum ríkisins. Við værum núna u.þ.b. eða gætum verið að opna stórglæsilegt og nútímalegt þjóðarsjúkrahús við Vífilsstaði eða í Keldnalandi fremur en að horfa upp á steinsteypustabbana sem skyggja á Landspítalann og raunar miðbæinn allan. Við gætum haft heilbrigðiskerfi sem virkar eins og Birni Zoëga tókst að skapa með endurskipulagningu kerfisins á Karólínska sjúkrahúsinu. Það sama á við um menntakerfið. Nú gætu stórir árgangar iðnnema verið að útskrifast, fólk sem í hundraðavís fékk ekki skólavist en gæti nú verið að hefja verðmætasköpun fyrir fjölskyldur sínar og samfélagið. Bændur sem halda uppi byggð, framleiðslu fyrir okkur á mat, spara gjaldeyri og tryggja öryggi samfélagsins gætu fjárfest og unnið sín störf í vissu þess að stjórnvöld stæðu með greininni í stað þess að finna stöðugt upp nýjar leiðir til að gera bændum lífið leitt. Og við gætum verið að nýta meira af hinni óbeisluðu umhverfisvænu orku til að standa undir orkuskiptum og nýrri framleiðslu, nokkuð sem er ekki í boði nú. Við gætum jafnvel verið að leita að orkunni sem heimurinn þarf og má ekki nefna. Ég hef fulla trú á því að íslenska gasið sé best. Við gætum staðið vörð um fullveldi landsins og yfirráð okkar yfir orkumálum og gjaldtöku. Við gætum innleitt hvetjandi stefnu sem fær Ísland allt til að virka sem eina öfluga heild. Sú stefna er til og þið vitið hvar. Í samgöngumálum gætum við ráðast í hagkvæmar og mikilvægar framkvæmdir sem hafa beðið von úr viti í stað þess að ráðherrar leyfi borgarstjórn Reykjavíkur að ráða för og rukki svo alla landsmenn fyrir gæluverkefni Samfylkingarinnar í Reykjavík. Loks gætum við lært af reynslu annarra Norðurlanda og raunar Evrópu allrar og náð stjórn á landamærunum og hælisleitendamálum, hjálpað fleirum í raunverulegri neyð víða um lönd í stað þess að ýta undir stjórnleysi og setja samfélagið allt úr skorðum. Um leið gætum við rétt hlut íslenskra lífeyrisþega og annarra sem hallar á hér á landi. Sé þetta allt gert af skynsemi þá gætum við um leið greitt niður skuldir svo ekki stór hluti af tekjum íslensks almennings renna í það að greiða vexti ríkisins. Ótal margt fleira mætti nefna og þið vitið hvað þarf til að hlutirnir breytist. Því hvet ég forystufólk stjórnarflokkanna til að frelsa flokkana sína svo þeir geti fundið sjálfa sig á ný. Það er komið nóg af þessari óheillatilraun.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Aldurssamsetning þjóðarinnar breytist nú hratt. Við lifum lengur en áður og við erum virkari og hraustari en nokkru sinni fyrr. Á síðasta þingvetri samþykkti Alþingi tillögu mína til þingsályktunar um þjónustu við eldra fólk, sem hlotið hefur nafnið Gott að eldast. Gott að eldast er samfélagslegt umbótaverkefni sem á að efla þjónustu við eldra fólk og auka samvinnu og samþættingu milli heilbrigðiskerfisins og félagsþjónustu sveitarfélaga. Með aukinni samþættingu í þjónustu, aukinni heilsueflingu og með stórbættri ráðgjöf og upplýsingum munum við á næstu árum koma til leiðar stærstu kerfisbreytingum í þjónustu við fólk í langan tíma. Þessa vegferð höfum við heilbrigðisráðherra hafið með það að markmiði að það verði sannarlega gott að eldast á Íslandi. Enn fremur vinnur ráðuneyti mitt nú að tillögum í samstarfi við fjármálaráðuneytið og innviðaráðuneytið um hvernig megi bæta afkomu þeirra í hópi eldra fólks sem lökust hafa kjörin. Þetta er mikið réttlætismál. Góðir landsmenn. Eitt stærsta og mikilvægasta verkefni ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur á þessu kjörtímabili í velferðarmálum er heildarendurskoðun örorkulífeyriskerfisins. Breytingarnar á kerfinu eiga í fyrsta lagi að hækka greiðslur til þeirra sem minnst hafa í kerfinu, þ.e. þeirra sem geta ekki unnið fyrir sér sjálf eða hafa lágar tekjur umfram það sem þau fá frá ríkinu. Í öðru lagi að styrkja og efla kerfi starfsendurhæfingar með aukinni þverfaglegri nálgun og bættri þjónustu þannig að fleiri eigi möguleika á að komast út á vinnumarkað, oft eftir slys eða veikindi. Í þriðja lagi viljum við breyta og einfalda greiðslukerfið til að styðja betur við ofangreind markmið. Virðulegi forseti. Ég er þess fullviss að ef okkur tekst að sameinast um þessar mikilvægu kerfisbreytingar hér á Alþingi þá verða það gríðarlega mikilvæg skref til að draga úr fátækt og bæta lífskjör og lífsgæði stórs hóps íslensku þjóðarinnar. Það mun skila okkur réttlátara samfélagi og það mun draga úr ójöfnuði. Allt eru þetta gildi sem við Vinstri græn stöndum fyrir. En samhliða breytingum á örorkulífeyriskerfinu þurfum við líka hugarfarsbreytingu á vinnumarkaði. Atvinnurekendur þurfa að gera fötluðu fólki og örorkulífeyrisþegum auðveldara að taka þátt á vinnumarkaði, hvort sem horft er til ríkis, sveitarfélaga eða fyrirtækja. Þessir hópar sitja nefnilega ekki við sama borð og ófatlaðir eða þau sem búa við fulla starfsgetu. Þau hafa færri tækifæri til náms og þau hafa færri tækifæri til atvinnuþátttöku. Þetta er óréttlátt og þetta stingur mann í hjartað. Þetta verðum við að sameinast um að bæta. Virðulegi forseti. Síðasta ár hefur verið í gangi umfangsmikil vinna milli ríkis og sveitarfélaga um kostnaðarskiptingu vegna þjónustu við fatlað fólk. Fulltrúar ríkis og sveitarfélaga munu ræða tillögur um þetta á næstu dögum og það er von mín að brátt sjái fyrir endann á þessari mikilvægu vinnu og hægt verði að ljúka henni í síðasta lagi í byrjun október, þjónustu við fatlað fólk til framdráttar. Góðir landsmenn. Baráttan gegn loftslagsbreytingum er að mínu viti stærsta velferðarmál 21. aldarinnar. Neikvæð áhrif loftslagsbreytinga á vistkerfi og náttúruauðlindir, sem við byggjum jú afkomu okkar á, koma nefnilega verst niður á þeim sem höllustum fæti standa í samfélaginu, alveg sama hvar í heiminum það er. Í boðaðri aðgerðaáætlun umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þarf einmitt að huga að áhrifum aðgerða á mismunandi hópa samfélagsins, ekki síst jaðarhópa og tekjuminna fólk. Það má segja að allir ráðherrar þurfi að eiga loftslagsgleraugu, og auðvitað nota þau. Ef ég myndi lána ykkur mín mynduð þið m.a. sjá að unnið er að tillögum í ráðuneyti mínu um hvernig bifreiðastyrkir til örorkulífeyrisþega geti nýst til kaupa á rafbílum, að á næstu vikum hyggst ég að koma af stað rannsóknarverkefni um störf sem tapast gætu vegna loftslagsbreytinga og hvernig við eigum að bregðast við því, og þið mynduð sjá að við höfum komið á auknu samstarfi um réttlát græn umskipti á Norðurlöndunum með aðilum vinnumarkaðarins, í samræmi og í tengslum við formennskuáætlun Íslands í norrænu ráðherranefndinni. Virðulegi forseti. Við Vinstri græn munum hér eftir sem hingað til halda á lofti kyndli náttúruverndar. Mikilvæg verkefni í náttúruvernd eru fram undan, m.a. að koma á fót hálendisþjóðgarði, sem er á borði umhverfisráðherra, og þá hefur Ísland nýlega samþykkt alþjóðamarkmið um að vernda 30% af haffletinum fyrir árið 2030. Matvælaráðherra hefur hafið vinnu við að móta stefnu og aðgerðir hvað það varðar sem munu verða mikilvæg skref í náttúruvernd, náttúrunnar sjálfrar vegna en líka fyrir samfélag okkar þar sem við byggjum stóran hluta af afkomu okkar á hafinu annars vegar og ómetanlegri náttúru landsins hins vegar.

Það er óréttlátt, virðulegi forseti, að fólk sem glatar starfsgetunni, veikist eða lendir í slysi sé dæmt til ævilangrar fátæktar. Þannig á Ísland ekki að vera. Það er líka óréttlátt að barn fái ekki að æfa íþróttir eða læra á hljóðfæri vegna fjárhagsstöðu foreldra sinna. Það er óréttlátt að öldruð kona sem hefur unnið slítandi störf um langa ævi fái ekki pláss á hjúkrunarheimili þegar hún þarf sárlega á því að halda. Þannig á Ísland ekki að vera og þannig þarf Ísland ekki að vera því kerfin okkar eru mannanna verk og það er í okkar valdi að breyta þeim. Við í Samfylkingunni höfum verið algerlega skýr með það hver við erum og fyrir hvað við stöndum, hvað er í forgangi hjá okkur og hvað ekki. Það er efnahagur og öryggi fólks sem er númer eitt, tvö og þrjú. Hæstv. fjármálaráðherra sagði hér áðan að hann væri að verja kaupmáttinn. En ég hef fréttir að færa ráðherra: Kaupmáttur ráðstöfunartekna fer rýrnandi um þessar mundir. Þetta er staðreynd og æ fleiri eiga erfitt með að ná endum saman. Við erum á fullri ferð, sagði hann, hreykti sér af því að við værum á fleygiferð. En þetta er vandinn, virðulegi forseti. Það er eins og ráðherrann sjái það ekki að ofþanið hagkerfi er vandinn sem veldur verðbólgu og vaxtahækkunum og bitnar á lífskjörum fólksins í landinu. Við í Samfylkingunni gefum engan afslátt af kröfunni um samtryggingu og mannlega reisn. Við lítum ekki í hina áttina þegar börn með þroskafrávik eru látin bíða meira en ár eftir þjónustu í einu ríkasta samfélagi heims. Við sættum okkur ekki við bilað almannatryggingakerfi, að kjör öryrkja og aldraðra dragist aftur úr launaþróun ár eftir ár eins og gerst hefur í tíð þessarar ríkisstjórnar. Afkomuöryggi, húsnæðisöryggi, öruggt aðgengi að heilbrigðisþjónustu. Við unum því ekki að frítekjumarki lífeyristekna sé ríghaldið í 25.000 kr. og hver einasta króna umfram það komi til skerðingar á greiðslum Tryggingastofnunar. Þannig viljum við ekki hafa almannatryggingakerfið okkar því við eigum að geta verið stolt af því, stolt af því að búa í velferðarþjóðfélagi þar sem borin er virðing fyrir fólki og framlagi þess. Ef þú átt erfitt með að ná endum saman þá skaltu vita að Samfylkingin stendur með þér. Ef þú ert að sligast undan efnahagsóstjórninni í landinu, hækkandi verðbólgu og hækkandi vöxtum, þá skaltu vita að þingflokkur jafnaðarmanna vinnur fyrir þig. Þess vegna lögðum við til og fengum samþykkt hér í þingsal að vaxtabætur voru hækkaðar og víkkaðar út til 4.000 heimila sem ellegar hefðu engan stuðning fengið því það er heimilisbókhaldið sem okkar pólitík snýst um, hvernig fólk hefur það frá degi til dags. Afkomuöryggi, húsnæðisöryggi, öruggt aðgengi að heilbrigðisþjónustu. Forseti. Við þurfum líka að eiga samtal um öryggi í hefðbundnari skilningi þess orðs. Og hér skulum við vera algerlega skýr. Samfylkingin gerir fortakslausa kröfu um lög og reglur. Við unum því ekki að löggæslan í landinu sé fjársvelt, að lögreglumönnum fari fækkandi miðað við höfðatölu. Við unum því ekki að menn sem hafa verið dæmdir fyrir glæpi gangi lausir án refsingar vegna þess að það er ekki pláss í fangelsum. Þannig á Ísland ekki að vera. Við gefum engan afslátt af mannréttindum. Við unum því aldrei að manneskja þurfi að óttast um öryggi sitt og tilverurétt vegna þess hver hún er. Þannig á Ísland ekki að vera. Þannig þarf Ísland ekki að vera. Við getum gert svo miklu betur. Við getum staðið undir nafni sem sterkt velferðarþjóðfélag þar sem öryggi og virðing er í öndvegi. En þá þurfum við líka að hafa kjark til að taka stórar ákvarðanir. Við þurfum að hafa kjark til að afla tekna og styrkja grunninn, brjóta upp fákeppni og klíkuræði, taka stjórn á heilbrigðiskerfinu okkar svo allir, ekki bara sumir, búi við öryggi. Þannig á Íslandi að vera og þangað skulum við stefna, stolt og glaðbeitt, áfram gakk.

Virðulegur forseti. Kæru landsmenn. Þau eru sannarlega ófá verkefnin sem nú bíða úrlausnar og sjaldan hefur verið brýnna en einmitt nú að kjörnum fulltrúum á Alþingi lánist að ná taktinum í störfum sínum, markvissri forgangsröðun verkefna og úrvinnslu þeirra. Sitthvað blasir nú við okkur sem ekki verður hjá komist að taka á. Skiptar skoðanir eru um grænu orkuna okkar dýrmætu sem er þó forsenda yfirlýstra markmiða um orkuskipti. Deilt er um skert atvinnufrelsi tiltekinna veiðimanna um land allt, útlendingamálin, málefni ört vaxandi undirheima, og svo blasir við sívaxandi fólksfjöldi sem krefst stækkunar heilbrigðis- og skólakerfis, svo nokkuð sé nefnt. Við hlökkum til að takast fumlaust á við þessar áskoranir um leið og við þökkum allt hið góða sem gert hefur verið, m.a. á akri nýsköpunar og skapandi greina þar sem nú blasir við í dag eitthvert hagfelldasta umhverfi sem býðst í heiminum. Nú gengur íslensku þjóðinni flest að sólu á svo fjölmörgum sviðum atvinnulífsins að áskoranir felast einkum í því að manna öll þau störf sem óhjákvæmilega þarf í þjónustugeiranum. Mættum við bera gæfu til þess að virkja betur þann mannauð sem hingað er kominn, viljugur til að leggja vinnufúsa hönd á plóg, hvort sem um er að ræða fólk á flótta undan hörmungum í heimalandi eða fólk sem kýs að freista gæfunnar í því fyrirheitna landi sem Ísland er skyndilega orðið á örfáum árum, landi tækifæranna eins og það er stundum nefnt. Í samhengi lýðheilsumála ber að viðurkenna að við erum það sem við etum. Í okkar hreina landi eigum við Íslendingar raunhæfari möguleika en flestir á að verjast þeim heilsufarsáskorunum sem í vaxandi mæli skekja íbúa Vesturlanda; æða- og hjartasjúkdómum, krabbameini og svo nýjasta óvininum, sykursýki 2. Þetta eru lýðheilsuógnir sem rekja má beint m.a. til óhóflegs sykurs sem hvarvetna er lætt að okkur, meira að segja dulbúnum sem hollvöru. Ef stærsta og arðsamasta búgrein okkar hér og nú felst í því að selja flugferðir til Íslands, gistingu, þjónustu, upplifanir og ferðalög um landsins byggðir, fælist í því alvarleg orðsporsáhætta ef okkar blómlegu býli landið um kring legðust af og færu í eyði. Viðurkennum að Ísland er allt í einu orðið einn risastór og heillandi skemmtigarður milljóna manna, garður sem krefst mun skjótari uppbyggingar öryggisþátta og innviða en við áður gerðum okkur grein fyrir. Í þessu verkefni einu og sér blasir við grafalvarleg orðsporsáhætta ef ekki verður tafarlaust gefið í. Ekkert mælir að mínu mati á móti erlendum fjárfestingum með slíkum eða öðrum leiðum til að hámarka öryggi og uppbyggingu en lágmarka jafnframt þenslu og verðbólguáhrif sem ella gætu kvittað á hækkandi afborganir og leigugjöld íslenskra þegna, þeirra hinna sömu og sannarlega eiga um þessar mundir meira en nóg með sitt. Að styðja við landbúnað og framleiðslu hollmetis hefur áratugum saman verið umdeilt en í dag blasir við að með réttum hvötum á þeim vettvangi getum við í senn stuðlað að stórbættri lýðheilsu og jákvæðu orðspori sem við byggjum mjög ferðaþjónustuna á að stórum hluta. Nú aðeins um gildin okkar. Úr barnatrúnni og boðorðunum tíu erum við vonandi enn flest sammála um að heiðra skuli föður sinn og móður. Það felur í sér viðurkenningu og velþóknun á þeim sem ekki einungis gáfu okkur andardráttinn heldur ólu önn fyrir okkur og byggðu upp samfélagið sem við lifum í, kostuðu innviðina, menntunina og þjónustuna sem við búum við. Sú staðreynd að u.þ.b. tíund landsmanna skuli búa við örbirgð í sjötta ríkasta landi í heimi samkvæmt mælingum OECD hlýtur að vera stærsti smánarbletturinn á íslensku samfélagi. Þó að hér sé fyrst og fremst um að ræða aldraða og öryrkja verður ekki litið fram hjá þeim sem eru hreinlega hlekkjaðir í óviðunandi fátækt og í þessum hópi fjölgar því miður frá ári til árs. Þessu verðum við að breyta. Það er okkar stærsta áskorun og þetta getum við svo sannarlega. Með aðstoð bestu sérfræðinga, þ.m.t. hagfræðinga hins opinbera, telst okkur til að það myndi kosta okkur um 35 milljarða árlega að færa þessa óhæfu til viðunandi vegar. Fullyrða má að í fjárlögum upp á 1.400 milljarða sé þetta fullkomlega gerlegt og vel það í landi þar sem tekjur stóraukast frá ári til árs og a.m.k. 100 milljarðar umfram áætlanir blasa við á yfirstandandi ári einu og sér. Í ræðu sinni áðan tók hæstv. forsætisráðherra undir þessar áherslur og það ber að þakka, sömuleiðis þá 16 milljarða sem gert er ráð fyrir handa öryrkjum á komandi árum. En betur má ef duga skal, a.m.k. viðkvæmustu hópunum okkar. Vilji er allt sem þarf, góðir landsmenn, og slíkur vilji er sannarlega fyrir hendi hjá þorra landsmanna og eftir því sem best verður séð einnig hjá þorra þingmanna og ráðherra, því að sjálfsögðu ber okkur að láta af því að skattleggja fátækt fólk. Okkur ber að setja velferð fólksins okkar í fyrirrúm nú á mestu uppgangs- og velmegunartímum Íslandssögunnar. Koma svo. Megum við bera gæfu til að viðurkenna rétt allra, alls staðar á landinu okkar góða til mannsæmandi lífs og réttmætrar hlutdeildar í dýrmætum auðlindum og verðmætum okkar sameiginlegum, því að velmegun er ekki einkaréttur útvalinna. Þá mun okkur vel farnast. Virðulegi forseti. Nú við upphaf þingvetrar skulum við sammælast um góða samvinnu, að vera góð hvert við annað og að gera það þing sem nú er að hefjast að heillaþingi, þingmönnum til sóma og þjóðinni allri til heilla.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Við lifum á umbrotatímum og viðfangsefni okkar stjórnmálamanna eru eftir því. Við þessar aðstæður er hætt við að við missum trú á þeim grunngildum sem við höfum aðhyllst lengi. Við förum að trúa því að áskoranir samtímans kalli á önnur gildi og nálgun. Og því miður sannfærast stjórnmálamenn um að svarið felist í meiri afskiptum þeirra. Það er víst nóg af þeim sem eru svo sannfærðir um eigið ágæti og hafa svo litla trú á samborgurum sínum að þeir vildu helst stýra lífi þeirra eftir sínu höfði. Þeir dulbúa stjórnlyndi sitt gjarnan sem umhyggju og mannúð. Ef samborgarar þeirra láta þeim aðeins í té örlítið meira af innkomunni, ef borgararnir eru til í að gefa þeim ogguponsu meiri völd, er þeim lofað áhyggjulausu ævikvöldi. Í þessari viðleitni reyna ýmsir að draga upp átakalínur á milli hægri og vinstri. Nánast daglega flytja fjölmiðlar okkur fregnir af ógeðfelldum verkum og skoðunum manna sem þeir kalla gagnrýnislaust hægri öfgamenn og það þrátt fyrir að viðkomandi aðhyllist reyndar aukna miðstýringu og hafi ímugust á grundvallarréttindum frelsisins, sem er algjör andstæða frjálslyndis og hægri stefnu. En átök samfélagsins í dag eru þvert á alla ása, þvert á hægri og vinstri. Og þar hefur öllu verið snúið á hvolf. Eða voru það ekki annars vinstri menn sem hér áður fyrr veifuðu íslenska fánanum og hömpuðu íslenskri tungu og menningararfi? Innblásnir af þjóðerniskennd, óttaslegnir yfir erlendum yfirgangi og áhrifum, hvort sem það var alþjóðlegt samstarf eða erlent sjónvarpsefni. Frú forseti. Raunveruleg átök snúast nefnilega fyrst og síðast um grundvallarréttindi fólks, um frelsið og rétt fólks til þess að lifa lífi sínu og leita hamingjunnar eins og það sjálft vill og hvort fólkið er til í að gefa þessi réttindi eftir í skiptum fyrir það sem það heldur að sé meira öryggi, meiri lífsgæði. Þessi átök eru ekki ný af nálinni. Frá því við losnuðum undan einveldi og ofríki og komum okkur saman um grundvallarreglur til þess að verjast ríkisvaldinu höfum við stöðugt þurft að verjast ágangi valdsins þar sem mannréttindi eru lítils virt, þar sem lífið einkennist af endalausum bönnum, skerðingum og jafnvel ofbeldi. En jafnvel á þessum stöðum í samtímanum hefur tekist að auka efnisleg lífsgæði fólks um skamma hríð og það er sorglegt að við höfum þessi dæmi í dag. Víða um heim á lýðræði í vök að verjast og meira að segja hér á Vesturlöndum eiga hornsteinar lýðræðisins eins og frjáls skoðanaskipti undir högg að sækja. Það er ógnvænleg heimsmynd og þróun sem okkur hugnast ekki. Góð, eftirsóknarverð samfélög eru bæði frjáls og örugg og það er þannig sem við búum til mest lífsgæði fyrir okkur öll. Frú forseti. Við komum hér saman í kvöld til þess að ræða stefnu, í hvaða átt við viljum halda sem samfélag. Í því samhengi er gott að líta um öxl og rifja upp ákvarðanir sem hafa reynst okkur Íslendingum gæfuspor. Fyrst heimastjórn, fullveldi og að lokum fullt sjálfstæði. Virkjun fallvatnanna og hitaveita, orkuskipti síns tíma, koma líka upp í hugann. Þær ákvarðanir eru góð áminning nú þegar við höfum sett okkur háleit markmið um að losa okkur við jarðefnaeldsneyti en höfum hins vegar ekki fjárfest í orkuframkvæmdum til að fylgja markmiðunum eftir. Aðildin að EFTA og Evrópska efnahagssvæðinu kemur upp í hugann og aðild að NATO ekki síður. Allt eru þetta framfarir þar sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur jafnan verið í fararbroddi, oft við mikla andstöðu. Þessar ákvarðanir voru vörður á leið til velsældar, enda erum við óumdeilanlega ein auðugasta og lánsamasta þjóð heims. Það er ekki síst að þakka staðfestu, dugnaði og hugrekki þeirra kynslóða sem á undan gengu og stjórnmálamanna sem tóku gæfuríkar ákvarðanir. Enginn sér gegnum þoku tímans. Sama hvaða tækifæri og áskoranir framtíðin ber í skauti sér fyrir okkur Íslendinga ættum við áfram að hafa tímalausa visku kristinna gilda að leiðarljósi; náungakærleikann og bjartsýnina, vonina og trúna á það að saman getum við skapað betri morgundag, öflugra samfélag sem við skilum svo í hendur komandi kynslóða. Sú gæfa sem breytti landinu á skömmum tíma úr einu fátækasta ríki Evrópu í það ríki þar sem lífsgæði eru einna mest á byggðu bóli - megi sú gæfa áfram fylgja Íslandi. - Takk fyrir að hlusta.

Kæra fólk. Undanfarin tvö ár höfum við Píratar átt fullt í fangi með að koma í veg fyrir skaða sem þessi ríkisstjórn hefur gert tilraunir til að valda á okkar friðsæla og góða samfélagi, stundum meiri árangri en ég óttaðist. Allur sá tími og sú ómælda orka sem farið hefur í það hjá okkur Pírötum á síðustu misserum hefur torveldað okkur að teikna upp mynd af því samfélagi sem við viljum sjá, í stað þess bara að koma í veg fyrir það samfélag sem við viljum ekki sjá. Hvað skapar gott samfélag? Við hér í þessum sal getum tekist á um einstaka skattprósentur, styrki til tannréttinga eða sameiningu framhaldsskóla, en á endanum skiptir það allt litlu máli ef við vanrækjum tvær grunnstoðir góðs samfélags: Frelsi og öryggi. Öll viljum við fyrst og fremst vera örugg og frjáls. Öryggi snýst að miklu leyti um að geta lifað lífi án ofbeldis í víðum skilningi og að þurfa ekki að þola ógn um slíkt, öryggi gegn hvers kyns þvingunum og innrásum í líf okkar. Það er ekki vopnuð lögregla sem skapar öruggt samfélag. Það gera öryggismyndavélar á hverju húshorni ekki heldur. Öruggt samfélag verður til þegar fólk sér aðrar leiðir til að leysa vandamál en með ofbeldi og kemur fram við hvert annað af virðingu og samkennd. Öruggt samfélag fæst með því að tryggja að fólk, allt fólk, búi við lífsskilyrði sem etja þeim ekki út í örbirgð og örvæntingu. Ísland er eitt ríkasta land í heimi. Það er pólitísk ákvörðun að hér búi fólk við fátækt með öllum þeim alvarlegu andlegu, líkamlegu og félagslegu afleiðingum sem henni fylgja fyrir einstaklingana sjálfa og fyrir okkar samfélag. Fátækt fólk býr hvorki við öryggi né frelsi. En hvað er frelsi? Frelsi felst í því að fá að njóta mannréttinda til jafns við annað fólk. Frelsi undan stöðugu eftirliti stóra bróður. Frelsi einstaklingsins til að ráða eigin lífi og líkama, leita hamingjunnar á eigin forsendum. Katrín Jakobsdóttir, leiðtogi ríkisstjórnarinnar, sagði okkur rétt í þessu að hún væri ekki aðdáandi þeirra stjórnmálamanna sem telja deilur sér til tekna fremur en sátt og samvinnu. Hún tengir þá stjórnmálamenn við skautun og popúlisma en segist sjálf vilja leita sátta og byggja brýr á milli ólíkra póla í samfélaginu. Skautun er hins vegar ekki bara vandamál stjórnmálanna, heldur eitt alvarlegasta vandamálið sem samfélag okkar hér á Íslandi stendur frammi fyrir og víðar og þar er ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur stór gerandi. Hvað er það annað en skautun samfélagsins þegar ráðherrar nota hvert tækifæri til að stilla flóttafólki upp sem ógn við velferðarríkið? Hvað er það annað en skautun samfélagsins að henda varnarlausu fólki á götuna? Og sjáið enda afleiðingarnar af því. Réttlætiskennd annars pólsins er svo gróflega misboðið, en það hlakkar í hinum sem fær byr undir báða vængi fordóma sinna og haturs. Breytingar á lögum um útlendinga verður fyrsta mál okkar Pírata á þessum þingvetri þar sem við viljum afnema þá þjónustusviptingu sem nú hefur raungerst. Ríkisstjórnin setur í staðinn frelsissviptingu á sína þingmálaskrá. Þessi ríkisstjórn boðar frelsi fyrir alla, en bara ef þeir eru ríkir og fæddir á Íslandi. Flóttafólk er hvorugt og þess vegna ætlar þessi ríkisstjórn að ræna það frelsinu og í staðinn að bjóða falskt öryggi með nýju fangelsi. Helsta ógnin við öryggi okkar og frelsi hér á Íslandi er ekki útlendingar. Það eru ekki vímuefnaneytendur eða fólk sem glímir við hvers konar veikindi. Ekki hinsegin fólk. Og ekki er það fagfólk á vegum sveitarfélaganna sem kennir börnum að þekkja og vernda það sem stendur okkur næst; líkamann okkar. Það eru þeir aðilar sem hatast út í þessa hópa sem okkur stafar raunveruleg ógn af. Þessa þróun þarf ekki bara að stöðva. Henni þarf að snúa við. Og það gerum við ekki með vopnaburði. Það gerum við með opnu samtali og fræðslu og með samfélagssáttmála þar sem enginn þarf að óttast um afkomu sína. Það gerum við með því að setja aftur á dagskrá aðgerðaáætlun gegn hatursorðræðu, sem er því miður ekki lengur á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar. Þess í stað fá fordómar gegn hinsegin fólki og útlendingum að grassera með alvarlegum afleiðingum fyrir öryggi og frelsi í þessu samfélagi. Forseti. Það væri þinginu til sóma að sameinast um að tryggja mannréttindi og frelsi, raunverulegt frelsi fólks, alls fólks. Þá fyrst búum við í öruggu samfélagi.

Kæru landsmenn. Í störfum mínum sem mennta- og barnamálaráðherra fæ ég að hitta mikinn fjölda fólks sem starfar daglega með börnum og ungmennum hér á landi. Ég verð að segja að það er gífurleg uppspretta orku að fá að fylgjast með því öfluga starfi sem fram fer um allt land í þessu efni, að finna kraftinn í frumkvöðlum og ástríðufólki sem vinnur ótrúlega vinnu með okkar mikilvægustu borgurum. Til að tryggja að börn nái almennri farsæld og árangri á eigin forsendum þurfum við að vinna alla uppbyggingu næstu kynslóðar í kringum einstaklinginn sjálfan, í kringum börnin sjálf. Þau eiga ekki að þurfa að passa inn í fyrir fram ákveðna kassa. Þessu þarf að vera öfugt farið; kerfin, menntakerfið og öll þjónustan sem við byggjum upp þarf að passa börnunum, að þau sem þurfa stuðning fái hann og þau sem geta flogið hærra verði efld til þess. Um þetta snúast einmitt lög sem samþykkt voru á Alþingi árið 2021 um farsæld barna. Innleiðing þessara laga er gríðarlega umfangsmikil og til að mynda í síðustu viku komu hátt í 1.000 manns saman í Hörpu til að fara yfir stöðu innleiðingarinnar. Það er mikilvægt að þetta gangi vel því að í þeim skugga sem kassar hinna ólíku kerfa skapa grasserar ójöfnuður og mismunun og það er þar sem ástríðufullt starfsfólk örmagnast, frumkvöðlar, börn og fjölskyldur sem með réttum stuðningi hefðu getað blómstrað. Kæru landsmenn. Af öllu því sem við gerum er skólakerfið ekki bara mest stefnumótandi til framtíðar heldur eru gæði þess og styrkur það langmikilvægasta sem við gerum til að tryggja farsæld næstu kynslóðar. Þar er lagður grunnur að því hvert við stefnum og hvers konar samfélag við viljum byggja upp. Opinber stefnumörkun í menntun er mjög afgerandi í því að tryggja eigi góða menntun og jafnræði barna. Til að ná þessum markmiðum höfum við síðan lagt línurnar um hvaða breytingar þurfa að verða á menntakerfinu til ársins 2030. Það var gert með róttækri menntastefnu sem unnin var í tíð Lilju Alfreðsdóttur sem menntamálaráðherra og samþykkt var hér á Alþingi. En af hverju markaði menntastefnan ákveðnar breytingar á menntakerfinu? Af hverju þarf að ráðast í breytingar? Ástæðan er einföld: Það eru því miður blikur á lofti. Þrátt fyrir fögur orð og metnað til margra ára í menntakerfinu er staðan sú að of mörg börn og ungmenni ná ekki fullnægjandi námsárangri, eiga ekki vini eða líður ekki nógu vel. Of mörg ungmenni detta úr námi, taka ekki virkan þátt í samfélaginu og þeim börnum sem sýna alvarlega áhættuhegðun fer fjölgandi. Það er nefnilega staðreynd að á Íslandi eiga ekki öll börn jafna möguleika á farsæld, alveg öfugt við þau gildi sem við höfum í hávegum og þau orð sem fram koma í lögum og stefnum. Kæru landsmenn. Það er á okkar ábyrgð að bæta úr þessari stöðu, á minni ábyrgð sem mennta- og barnamálaráðherra, á ábyrgð ríkisstjórnar og raunar Alþingis alls. Það er á okkar ábyrgð að tryggja að við byggjum hvert barn hér á landi upp með farsæld, framfarir og seiglu að leiðarljósi, að öll börn njóti sömu tækifæra. Það er á okkar ábyrgð að styðja við kennara og annað frábært starfsfólk sem vinnur með börnunum okkar á hverjum einasta degi. Það er á okkar ábyrgð að tryggja að menntun, sem nú á tímum er dýrmætustu réttindi hvers samfélags, skili sér raunverulega til þeirra sem réttinn eiga. Til þess að ná því þurfum við breytingar á skólakerfinu, breytingar sem ekki verða gerðar í afmörkuðum kössum hver í sínu horni heldur í samvinnu. Kæru landsmenn. Nokkur umræða hefur skapast um stöðu framhaldsskólanna síðustu vikur. Ég fagna þessari umræðu og að gefnu tilefni vil ég segja að þær aðgerðir sem unnið er að miða í öllu að því að bregðast við þessari stöðu sem ég hef hér rakið; þeirri staðreynd að of mörg börn eru ekki að ná fullnægjandi árangri og farsæld. Í þessu verkefni erum við að sjálfsögðu háð þeim ramma, þeim fjárheimildum og verkfærum sem úthlutað hefur verið til verkefnisins og það er ekkert leyndarmál að staðan í ríkisfjármálum hefur sett okkur ákveðnar skorður. Tímarnir eru hins vegar að breytast og ótrúlega hröð breyting á stöðu ríkissjóðs til hins betra á að geta gefið okkur tækifæri til að auka fjárfestingu okkar í þessum börnum, m.a. í gegnum framhaldsskólakerfið. Fáist ekki aukið fjármagn og verði ekki farið í ansi róttækar breytingar á landsvísu sem skila sér m.a. í betri nýtingu fjármagns mun það fljótt hafa mikil áhrif. Það er því miður ekki langt í að erfitt verður eða ókleift að auka við stuðning við skóla og nemendur sem þess þurfa. Við stöndum þannig frammi fyrir því að einhverjir skólar munu í náinni framtíð mögulega ekki geta sinnt lögbundinni þjónustu eða menntun vegna fjár- eða húsnæðisskorts, til að mynda til þess að mæta aukningu í starfs- og verknám. Þetta er krefjandi staða því að breytingar, ekki síst á rótgrónum menntastofnunum, þurfa aðdraganda og umræðu og oftar en ekki eru þetta menntastofnanir sem er fullkomlega eðlilegt að margir beri mjög sterkar tilfinningar til. Ástríða mín og pólitísk sýn stendur þó ekki til að sameina skóla sameininganna vegna, nú eða hagræða hagræðingarinnar vegna, heldur er verkefnið að tryggja öllum börnum jöfn tækifæri á gæðamenntun og þjónustu. Þar liggur ábyrgðin. Fáist ekki nýtt fjármagn og ef við þurfum að velja milli farsældar og jöfnuðar meðal barna, og mæta þeim áskorunum sem ég nefndi, eða að viðhalda rótgrónum stofnunum þá þurfum við að forgangsraða í þágu barna. Þar höfum við ekkert val. Kæru landsmenn. Stöndum vörð um hvert barn hér á landi, farsæld, tækifæri, menntun þeirra og líðan. Stöndum vörð um fjölskyldur, foreldra og ekki síst starfsfólkið okkar sem á hverjum degi vinnur að því að tryggja velsæld samfélags okkar til framtíðar. Það er það verkefni sem ég mun óska eftir samstarfi um við ykkur og Alþingi á þessum þingvetri fram undan. Við viljum og við munum hlusta og ég óska af einlægni eftir ráðgjöf og liðsinni í þessu stóra en mikilvæga verkefni. - Góðar stundir.

Frú forseti. Tækifærin til að gera betur fyrir Ísland blasa við okkur. Tækifæri næstu ríkisstjórnar til að starfa fyrir fólkið í landinu. En ríkisstjórnin náði sér á ofboðslega gott flug í sumar, reyndar eftir að hún fór að vinna eins og hún sé öll í stjórnarandstöðu. Og með fullri virðingu fyrir okkur sem erum í stjórnarandstöðu þá eru það ráðherrarnir sem eiga vinninginn þegar kemur að því að kæfa mál ríkisstjórnarinnar. Auðvitað má brosa að opinberum rifrildum og skriðtæklingum í samherja en þetta ástand þýðir samt að mikilvæg verkefni þurfa að bíða næstu ríkisstjórnar. Staðan núna er að bara vextirnir af skuldum ríkisins kosta 110 milljarða í ár. 110 milljarða. Þessi ævintýralegi vaxtakostnaður hefur auðvitað áhrif á þjónustu við fólk í landinu. Fjármálaráðherra birtist síðan bara eins og töframaður með orð eins og afkomubati, frumjöfnuður, staðan sé frábær - ef þú bara lætur skuldirnar hverfa. Og samt talar Sjálfstæðisflokkurinn alltaf eins og honum einum sé treystandi fyrir peningaveskinu. Fólkið í landinu veit að það er ekki hægt að bara gleyma skuldunum. sínum. Mig langar til að segja ykkur tvær sögur fólks sem ég talaði við í sumar. Ég heyrði í manni sem keypti sína fyrstu íbúð fyrir tveimur árum. Afborganirnar eru í dag hærri en það sem fjölskyldan ræður við. Hann sagðist heppinn að eiga foreldra sem gætu hjálpað. Þannig væri ekki staðan hjá öllum. Stýrivextir eru að nálgast rússneskt vaxtastig. Tugþúsundir finna fyrir því eins og þessi maður. Vaxtahækkanir bitna harðast á ungu fólki og barnafjölskyldum. Þetta er millistéttin. En fjárlagafrumvarpið geymir því miður engin svör fyrir þetta fólk og Viðreisn mun aftur leggja fram tillögur til að styðja við þennan hóp, tillögur um vaxtabætur og húsnæðisbætur til að verja barnafjölskyldur og fyrstu kaupendur. Fólkið í landinu bíður eftir lausnum, ekki bara í efnahagsmálum heldur bíður eftir allri grunnþjónustu og vörumerki þessarar ríkisstjórnar er biðlistar. Um daginn talaði ég síðan við konu sem hafði greinst með brjóstakrabbamein og hún sagði mér hvað hún væri þakklát fyrir góða þjónustu og stuðning í heilbrigðiskerfinu. Bætti svo við að sennilega hefði hún verið heppin. Svona væru ekki allar sögur. Samt býr hún á Íslandi þar sem við eigum frábæra lækna, hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða. Þannig að hvernig má þetta vera? Jú, hún heyrir í fréttum að fólk er beðið um að hafa ekki samband við heilsugæsluna, að stór hluti þjóðarinnar á ekki heimilislækni, að það eru biðlistar alls staðar eftir þjónustu fyrir börnin okkar, okkur sjálf, foreldra, ömmur og afa. Í heilbrigðismálunum bíður nýrrar ríkisstjórnar stórt verkefni. Það snýst um opinbera fjárfestingu og umbætur. Það snýst um tækifæri til að gera betur og að skapa von. Við segjum skýrt að íslenskt heilbrigðiskerfi á að verða fyrirmynd og standa jafnfætis öðrum Norðurlöndum. Verkefnin varða efnahag og velferð í nútíð og framtíð og í dag stendur eftir stór lífskjaraspurning sem gjarnan er hin sama á Íslandi: Hvers vegna þarf margfalt hærri vexti til að kæla verðbólgu hér en annars staðar? Það er verkefni stjórnmálanna að rýna hlutverk krónunnar þar og þeir flokkar sem verja óbreytt ástand verða þá að svara því hvers vegna almenningur á að taka á sig kostnaðinn af margfalt meiri vaxtahækkunum sem alltaf fylgja krónunni. Hvers vegna? Þessi vandi verður ekki leystur í þessu óveðri en við þurfum að þora að horfa til framtíðar því forysta snýst um meira en bara að bregðast við. Við þurfum forystu um bætt lífskjör til lengri tíma líka. Og þegar við heyrum að núna sé ekki rétti tíminn til að horfa fram á við þá segir Viðreisn: Það er alltaf rétti tíminn til að búa í haginn því við getum ekki bara treyst á það að vera alltaf heppin.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Hæstv. fjármálaráðherra sagði hér áðan að það væri bara alls ekkert ósamstæð ríkisstjórn sem hér væri við völd. Í þessu samhengi datt mér til hugar, bara til að nefna af handahófi, nýtingu auðlinda. Er ríkisstjórnin samstæð þegar kemur að málefnum hvalveiða? Er ríkisstjórnin samstæð þegar kemur að orkuframleiðslu? Hæstv. fjármálaráðherra sagði að stjórnarandstaðan væri raunverulega ósamstæð. Það er rétt upp að ákveðnu marki. En stjórnarandstaðan velur ekki að vinna saman. Stjórnarandstaðan finnur sig bara í því hlutverki. En það eru stjórnarflokkarnir sem velja að vinna saman og núna til að mynda, bara til að nefna ósamstöðu, þá er Sjálfstæðisflokkurinn í samstarfi við flokk sem steig stríðsdans þegar áform um Hvammsvirkjun frestuðust og þar með áform um frekari græna orkuvinnslu. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson fór hér áðan yfir það hvernig mál hefðu getað þróast hefðu menn borið gæfu til að nýta tækifæri sem blasa við í landi tækifæranna. Ég ætla að nota mína ræðu til þess að reyna að draga saman hvað þau ætla sér að gera, hvað þau ætla að gera af sér næsta árið, ríkisstjórnarflokkarnir, því að þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar liggur nú fyrir. Það er nú ýmislegt kómískt sem þar er en annað alvarlegt. Ég ætla að fara yfir þetta svona dálítið af handahófi. Byrjum á forsætisráðherra, sem hefur nú lagt fram þingmálaskrána fyrir hönd sinnar ríkisstjórnar. Þar er efst á blaði að það á að stofna sérstaka mannréttindastofnun Íslands svona til að tryggja að báknið vaxi enn frekar. Ætli þær séu ekki einar fjórar, fimm stofnanirnar sem gætu tekið við þeim verkefnum sem þarna á að koma fyrir? Og enn skal höggvið í sama knérunn hvað varðar ásælni ríkisins í lönd og hlunnindi bænda og landeigenda og bæta við í vopnabúr óbyggðanefndar með breytingu á lögum um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda í stað þess að hætta þessari ásælni sem hefur viðgengist síðan lögin voru upphaflega samþykkt árið 1998. Fyrsti hringurinn er að klárast núna. En hvað gerði þessi sama ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili? Hún ákvað að fara annan hring, sækja meira land frá bændum og landeigendum. Nú að málefnum fjármálaráðherra. Enn poppar upp frumvarp fjármálaráðherra um þjóðarsjóð, en nær væri að nýta það svigrúm sem er til staðar til niðurgreiðslu skulda enda uppsafnaður árangur ríkisstjórnarinnar í skuldasöfnun hreinlega ævintýralegur. Dómsmálaráðherra ætlar sér að gera aðra atlögu að því að sameina alla héraðsdóma landsins í einn með kontór í Reykjavík. Það er eflaust gert með markmið ríkisstjórnarinnar um aukna miðstýringu að leiðarljósi. Úr ranni dómsmálaráðherra kemur nokkuð á óvart að ekki sé ætlunin að leggja fram frumvarp til laga um lokuð búsetuúrræði fyrr en á næsta ári, enda, að því er virðist til þess að gera einfalda innleiðingu á ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um sameiginleg viðmið og skilyrði fyrir brottvísun ríkisborgara utan EES sem dveljast ólöglega á yfirráðasvæði Schengen-ríkjanna. Virðulegur forseti. Félags- og vinnumarkaðsráðherra ætlar að bíða fram yfir áramót með að leggja fram frumvarp um störf ríkissáttasemjara. Hvers vegna? Það blasir við öllum nauðsyn þess að staða ríkissáttasemjara verði tryggð; samningar að losna, eins og við þekkjum öll. Af hverju að bíða með þetta? Er það sérstakt markmið ríkisstjórnarinnar að lenda uppi á skeri í þessum málum enn og aftur? Heilbrigðisráðherra virðist ætla sér að gera aðra tilraun til að innleiða nýja heildarlöggjöf í sóttvarnamálum og það áður en heildstæð úttekt hefur farið fram á áhrifum ákvarðana stjórnvalda í gegnum Covid-faraldurinn. Það er fráleit flýtiafgreiðsla. Innviðaráðherra ætlar sér í annarri tilraun að ná því fram að veitt verði undanþága frá skipulags- og byggingarlöggjöf til að auðvelda stjórnvöldum að nýta atvinnuhúsnæði undir umsækjendur um alþjóðlega vernd. Og talandi um húsnæðismarkaðinn, þeir sem halda að staðan á húsnæðismarkaði sé slæm núna, bíðið þið bara, hún á því miður eftir að versna umtalsvert. Staðan nú er sú að það er nákvæmlega jafn líklegt að áform stjórnvalda um uppbyggingu húsnæðis eru jafn líkleg til þess að nást þetta árið og stefnumál Framsóknarflokksins um fíkniefnalaust Íslands árið 2000. Það er bara jafn líklegt að bæði þessi markmið náist - eða annað þeirra. Áform matvælaráðherra um heildarendurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar geta varla orðið til annars en að setja þingstörf á hliðina þegar kemur að framlagningu þeirra. Og svo mætti lengi telja. Ég ætla að leyfa mér að hrósa umhverfisráðherra, en afleitt frumvarp ráðherrans frá síðasta þingi um bann við rannsóknum í tengslum við olíu- og gasvinnslu er hvergi að finna í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar. Þó að ólíklegt sé að ríkisstjórnin styðji við skynsamlega nýtingu auðlinda í þessu samhengi er þó til bóta að stjórnin leggi ekki beinlínis til bann við rannsóknum. Utanríkisráðherra þrammar svo aftur upp með bókun 35 á meðan fulltrúar í utanríkismálanefnd hafa, þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir þar um, ekki fengið tækifæri til að glöggva sig á sjónarmiðum stjórnvalda á liðnu kjörtímabili þegar utanríkisráðherra þess tíma taldi enga ástæðu til að gera þá kúvendingu sem nú er ætluð í málinu. Hvers vegna fá þingmenn ekki að glöggva sig á rökstuðningi Sjálfstæðisflokksins á liðnu kjörtímabili í þessu máli? Við Sjálfstæðismenn og fullveldissinna um landið allt vil ég segja að það er tekið við nýskráningum í Miðflokkinn allan sólarhringinn á heimasíðu flokksins, midflokkurinn.is.  
             Virðulegur forseti. Það verður auðvitað líka að vera gaman hér í þinginu. Að lokinni þessari yfirferð minni um ævintýri þingmálaskrár ríkisstjórnarinnar er eiginlega ekki annað hægt en að benda á skemmtiefni sem utanríkisráðherra ætlar sér að leggja fram hér í þinginu í nóvember, en þá áformar ráðherrann að leggja fram tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar sem ekki hefur enn verið tekin. Hvaða brandari er þetta? En það verður einhver að taka sér að skemmta okkur hér í þinginu. Góðir landsmenn. Það er fjörugur þingvetur fram undan. Það er ekki víst að allt sem hér gerist verði til heilla fyrir land og þjóð, en við ykkur segi ég bara: Þið fylgist með. Góða skemmtun.