Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þessu er ætlað að vera spor í þá átt að hvetja almenning til þátttöku í atvinnulífinu með fjármagni sínu, að í stað þess að nota hluta af fjármagni sínu til eyðslu, þá hafi þessir aðilar tækifæri til þess að taka þátt í atvinnurekstri og hafa af því sinn arð. Í frv. er lagt til, að allur greiddur arður njóti sömu fríðinda og vaxtatekjur af fé, sem í innlánsstofnun er, svo og skattfríðindi á öllu hlutafé. Mér er ljóst, að hér verður að sjálfsögðu að vera um takmarkaðan arð að ræða, en ég vil hins vegar ekki hafna þeirri hugmynd, að það sé ekki réttlætanlegt, að sú prósenta sé hærri en sparifjárvextir, og er greinin þess vegna orðuð með þeim hætti, sem er á þskj. Mér er enn fremur ljóst, að sjálfsagt þarf að setja takmarkanir í sambandi við skattfríðindi hlutabréfa, og slík skattfríðindi, sem hér er gert ráð fyrir að hlutabréf njóti, kalla að sjálfsögðu á nýja hlutafélagalöggjöf, sem sniðin væri út frá þeim sjónarmiðum, sem ég hér hef reifað. Auk þessa yrði að koma á verðbréfamarkaði, en ég geri ráð fyrir því samkv. lögum um Seðlabanka Íslands, að hann annist forgöngu þar um. Í því frv., sem ég hef hér leyft mér að flytja, er um að ræða ábendingar um tvær leiðir til þess að skapa fyrirtækjum aukið fjármagn og til þess að skapa áhuga hjá fjöldanum á atvinnurekstri og gera hlutafélög almennings, stór hlutafélög, möguleg. Sjálfsagt eru fleiri sjónarmið sem og nýrri hugmyndir, sem gætu stuðlað að þessu sama, en ég taldi á þessu stigi málsins ekki rétt að hreyfa þeim sjónarmiðum. Ég varð hins vegar mjög ánægður, þegar ég sá það í blöðum skömmu eftir að þetta frv. var flutt, að hæstv. fjmrh. hafði skipað n. til að endurskoða skattalögin vegnu mögulegrar inngöngu Íslands í EFTA og þessari n. var sérstaklega falið það verkefni, auk þess sem ég gat um, að gera athuganir á skattalögunum, með hvaða hætti hægt væri að stuðla að meira eigin fjármagni hjá félögum. Ég hefði fyrir mitt leyti kannske kosið, að n. hefði verið öðruvísi skipuð, svo verður ævinlega. Ég hefði kosið, að sjónarmið þeirra, sem atvinnurekstur hafa með höndum, fengi að vera innan veggja þessarar nefndar í ríkari mæli en þau eru. Mér er ljóst, að í n. eru aðilar, sem hafa þau, og ég segi þetta án þess að kasta nokkurri rýrð á þá ágætu menn, sem skipaðir hafa verið í þessa n. Hins vegar eru þeir flestir fulltrúar skattheimtunnar, og við mundum kannske í byrjun ekki búast við frá þeim hugmyndum í þessar áttir, en ég veit engu að síður, að þeir eru allir velviljaðir menn og skilja þá þýðingu, sem atvinnureksturinn hefur, og svo hitt, að þær breytingar, sem þeir mundu leggja til að gerðar yrðu, eiga sjálfsagt eftir að fara gegnum hreinsunareldinn, þ. e. a. s. koma hér í sali Alþingis, og þeir 60 menn, sem hér sitja, að fjalla um þau mál. Vegna þessarar n., sem ráðh. hefur nú þegar skipað, langar mig til þess að benda á, og ég veit, að ég segi honum sjálfsagt engin ný tíðindi, þegar ég get þess, að í norska Stórþinginu liggur einmitt nú fyrir frv. um skattlagningu hlutafélaga í Noregi. Í þessu frv. koma fram hugmyndir, sem ég held að væru þess verðar, að við athuguðum þær einmitt í sambandi við þá endurskoðun, sem nú fer fram á skattalögunum. Þetta frv. var lagt fram í Stórþinginu í janúar. Mér er ekki kunnugt um, hvort það er orðið að dögum, en þær hugmyndir, sem fram komu í frv., eru þess verðar, að þær séu skoðaðar. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því, að hlutafélög séu undanþegin því að greiða skatt af eignum. Og í öðru lagi er gert ráð fyrir því í þessu frv., að við álagningu skatts til ríkisins geti fyrirtækin krafizt frádráttar í tekjum vegna arðs af hlutabréfum, - það er eins og er í okkar skattalögum í dag, - en það er enn fremur gert ráð fyrir því, að félögin hafi rétt til þess að krefjast fjárhæðar. sem á viðkomandi reikningsári hefur verið sett í sjóð til seinni úthlutunar arðs, og þessi upphæð yrði líka undanþegin skatti. Slíkt fé, eins og þar stendur, sem á næstu 5 árum hefur enn ekki verið greitt hluthöfum, skal færa yfir aftur og við álagningu talið skattskyldar tekjur fyrir félagið á því ári, sem yfirfærslan á sér stað. Þessi hugmynd, sem þarna kemur fram, er sambærileg við hugmyndir um að flytja á milli 5 ára tap, sem orðið hefur á rekstri fyrirtækja. En mér skilst, að samkv. íslenzkri skattalöggjöf væri ekki heimilt að haga bókhaldi þannig, að á ári, sem enginn hagnaður er, væri engu að síður greiddur arður og fyrirtæki kæmi þar af leiðandi út með tapi, sem því næmi, og það tap fengist síðan bætt á milli ára. Mér skilst, að þetta sé ekki heimilt samkv. skattalögum. Hins vegar væri mjög auðvelt að breyta þessu ákvæði í okkar skattalögum og gera arð frádráttarbæran eins og annan rekstrarkostnað. Það eru þessi tvö atriði sénstaklega í þessu frv., sem mig langaði til þess að koma á framfæri hér við umr. þessa máls. Þá vil ég gjarnan vekja athygli á samþykkt, sem gerð var hjá Mjólkursamsölu Reykjavíkur fyrir nokkrum dögum, þar sem í tilefni af þessu frv. var bent á skattlagningu stofnfjárinnstæðna og þeirra vaxta, sem eigendur fá af þeim greiddar og lagðar eru við stofnfjársjóðina. Það gildir mjög líkt um þetta og hlutaféð, nema að því leyti að þessir aðilar eru verr settir. Þeir geta ekki ráðstafað stofnfé sínu eins og þó sá, sem hlutaféð á. Honum er frjálst að selja það. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég vonast til þess, að það að hreyfa þessu máli hér nú á hv. Alþ. gefi þeirri skoðun, sem ég held að sé mjög ríkjandi í dag, byr undir báða vængi, að við þurfum að búa betur að okkar atvinnurekstri hvað þetta snertir og gera almenningi í landinu mögulegt að taka virkari þátt í atvinnurekstrinum með myndun stórra og fjölmennra hlutafélaga. Innan veggja sala Alþ. situr í dag þm., sem hefur gerzt mikill talsmaður þessa, sem ég nú síðast gat um, og ég vildi geta þess hér til þess að undirstrika það, sem fram hefur komið einmitt í því, sem hann hefur látið frá sér fara. Ég á við hv. 10. landsk. þm., Eyjólf Konráð Jónsson. Ég vonast til þess, að hv. þm. séu mér sammála um það, að þessi atriði séu þess verð, að þau séu skoðuð. Ég vonast svo til þess, að að umr. þessari lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjhn.

Fjmrh. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Hér er um mjög stórt mál að ræða, og er víðs fjarri, að ég ætli að fara að eyða tíma þingsins til að fara út í það í einstökum atriðum. Það væri allt of langt mál og þjónaði engum sérstökum tilgangi. En það eru þó örfáar aths., sem ég vildi koma að í sambandi við frv. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að ég fagna því mjög, að þessu máli er hér hreyft, þannig að hv. þm. gefist kostur á að íhuga þetta vandamál, sem hér er um að ræða. Málið er hins vegar í eðli sínu miklu flóknara en svo, enda kom hv. flm. inn á það, að hægt sé að gera ráð fyrir, að hægt sé að afgreiða það í því formi, sem það liggur fyrir, enda vakti hann athygli á því, ef ég skildi hann rétt, að hann væri hér fyrst og fremst að vekja athygli á mikilvægu vandamáli, sem vel gæti komið til greina að leysa með einhverjum öðrum hætti, en tilgangur hans væri sá að greiða fyrir því, eins og segir í grg., til að efla undirstöðu atvinnurekstrarins í landinu. Og það er vitanlega kjarni málsins. Hins vegar eru í sambandi við skattlagningu hlutafélaga, eins og við aðra skattlagningu, svo mörg tæknileg atriði og margt, sem þarf að hafa í huga og íhuga, áður en endanleg niðurstaða er tekin um form á slíkri skattlagningu, að það væri ekki mögulegt að samþykkja þetta nákvæmlega í því formi, sem það liggur fyrir. Ég mundi hins vegar telja, að það væri mikils virði, ef hv. n., sem fengi þetta mál til meðferðar, gæti með einhverjum hætti, t. d. í sambandi við vísun málsins til ríkisstj., látið koma fram afstöðu sína til þeirrar hugsunar, sem liggur að baki málsins. Og ég tel þetta mikils virði vegna þess, að eins og hv. flm. vék að, þá hef ég nýlega skipað n. til þess að rannsaka grundvallarþætti þessa vandamáls, sem hér er um að ræða, og það væri vissulega töluvert mikils virði að hafa um það einhverja hugmynd, hvernig afstaða þingsins sem slíks væri til þess vandamáls, þó að auðvitað væri ekki hægt að fara út í einstök atriði. Ég skýrði frá því í fjárlagaræðu minni s. l. haust, að ég hefði farið þess á leit við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, að hann léti okkur í té tæknilega aðstoð sérfræðinga sinna til þess að meta skattalöggjöf á Íslandi, til þess að fá hlutlaust mat á því, hvernig hér væri búið að bæði einstaklingum með skatta og þá ekki hvað sízt atvinnurekstri, vegna margvíslegra fullyrðinga, sem maður heyrir alltaf sitt á hvað um það efni. Sá sérfræðingur, sem kannaði sérstaklega þetta mál, hefur nýlega sent mér grg. sína, og er hún í athugun. Það er mikið plagg. Er sannast sagna merkilegt, hvað þessir aðilar hafa komizt til botns í okkar dæmalaust flókna skattkerfi á tiltölulega skömmum tíma og geta gert sér grein fyrir þeim höfuðvandamálum, sem þar er við að fást. En áður en hafizt væri handa um framhald þeirrar athugunar, sem ég hef lengi talið nauðsynlegt að þyrfti að gera og er nokkuð í samræmi við það, sem er vakið máls á í þessu frv., þá er ljóst, að fram þyrfti að fara heildarkortlagning á þessu vandamáli. Annar þáttur þessa sama máls var athugun á því, með hverjum hætti væri hægt að koma hér á kaupþingi. Það er ljóst, að til þess að gera mögulega hér myndun eigin fjár í félögum og gera mögulega hlutabréfasölu í nokkuð svipuðum mæli og tíðkast hjá öðrum þjóðum, sem þroskaðastar eru í þessum efnum, þá yrði að vera til kaupþing. Seðlabankinn fól tveimur kunnum sérfræðingum að rannsaka þetta vandamál. Það var einnig nauðsynlegt að fá niðurstöðu í því efni, áður en hægt væri að átta sig á, hvernig bæri að taka á framhaldi vandans. Í þriðja lagi var svo það, sem hv. flm. vék að og óneitanlega er óumflýjanlegt að taka til alvarlegrar íhugunar, og það er hugsanleg aðild okkar að EFTA. Ef búið er þar lakar að íslenzkum atvinnurekstri heldur en atvinnurekstri annarra EFTA-landa, þá liggur í augum uppi, að samkeppnisaðstaða okkar er vonlaus eða vonlítil,. enda hefur því verið yfirlýst af hálfu þeirra aðila, sem í viðræðum hafa átt við samtök atvinnuveganna, að að sjálfsögðu yrði að skoða skattlagningu atvinnurekstrarins hér á Íslandi með hliðsjón af hugsanlegri inngöngu í EFTA, áður en það mál yrði endanlega til lykta leitt. Þetta allt er komið á það stig, að tímabært þótti að hreyfa þessu máli með því að setja í það n. manna. Hv. flm. sagði, að hann væri e. t. v. ekki alls kostar ánægður með skipun þeirrar n., það hefði verið æskilegra, að það hefðu verið fulltrúar þar frá atvinnulífinu, og ég geri ráð fyrir, að sumir segi, að hefði verið æskilegt, að þar væru einnig stjórnmálafulltrúar. En n. er skipuð með alveg ákveðnum ásetningi, og hún er hugsuð sem fyrst og fremst tæknileg sérfræðinganefnd til þess að kanna öll atriði þessa vandamáls og draga fram allar hliðar málsins, en ekki ætlunin sú, að endanlega verði hennar till. e. t. v. það, sem fram verður lagt, heldur verði úr þeim valið. Það er vel hugsanlegt, að slík n. bendi á mörg atriði, marga möguleika. Þess vegna var mikilvægt að fá alla færustu menn í skattamálum, sem við áttum, til þess einmitt að kortleggja fyrir okkur þetta vandamál. Og ég held, að hafi verið valdir í n. allir þeir menn, sem hér hafa mesta þekkingu í þessum efnum, og þó að þeir séu viðriðnir skattheimtu, held ég, að það sé ekki ástæða til að halda, að þeir séu svo miklir skattamenn, að þeir geti ekki hugsað sér einhverja breytingu á skattheimtu, jafnvel þó að það sé annað mál. sem ég vil taka fram, að við breytingar, hvort sem það er í sambandi við þetta atriði eða í sambandi við inngöngu okkar í EFTA eða hvað annað sem við gerum, þá auðvitað verður að sjá ríkissjóði fyrir nauðsynlegu fjármagni engu að síður. Það getur þá komið til greina aðeins, að það verði með breyttu formi. Nú er það svo hér, að íslenzk hlutafélög búa við ýmis forréttindi, sem hlutafélög annarra landa búa ekki við, þannig að t. d. er hér leyfður frádráttur hjá hlutafélögum, sem þekkist ekki nema í örfáum löndum, þar sem þau fá að draga frá 10% af hagnaði sínum, áður en þau eru skatt lögð. Þetta þekkist ekki í neinum nálægum löndum. Það, sem aftur á móti er vandamálið hér á Íslandi, er það, að hér er sparifé skattfrjálst, og það veldur því, að þegar menn eiga um það að velja, hvort þeir leggja fé sitt í banka eða leggja það í hlutabréf, þá er þar mismunur á, að maðurinn, sem leggur féð í bankann, fær arðinn skattfrjálsan, en hinn fær sinn arð skattaðan. Og vitanlega má hugsa sér þá leið, að skattfrelsi sparifjár væri afnumið, í stað þess að veita hlutafélögunum þessi viðbótarréttindi að þessu marki. Um það skal ég ekkert segja, hvað rétt er eða rangt í því, en hér er vandinn sem sagt þessi mismunun, sem um er að ræða. En hvað sem þessu öllu saman líður, og út í þá sálma skal ég ekki lengra fara, því að eins og ég sagði áðan, það er svo margþætt og flókið mál að það tæki allt of langan tíma, enda ekki ástæða til þess, - það er kjarni málsins, sem hér skiptir öllu, - þá er ég hv. flm. sammála um það, að við erum nú stödd á því stigi í okkar atvinnulífi, að það er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, hvernig við eigum að undirbyggja eigið fjármagn í okkar atvinnurekstri. Það hafa verið allt of mikið lokuð augu manna fyrir því hér á Íslandi að það er eigin fjármagnið, það er áhættuféð, sem lagt er í atvinnureksturinn, sem hér skiptir höfuðmáli. Við höfum of mikið treyst á lán á lán ofan, að það væri lausnin á vandanum. En það er ekki lausnin. Og það er í engum löndum, sem eru komin langt með uppbyggingu síns atvinnurekstrar, talin lausn að leysa allt með lánsfé. Nú er hér komið fyrir Alþ. frv., mjög eftirtektarvert, sem byggist einmitt á því að stofna sérstakt fjárfestingarlánafélag. En það er alveg ljóst, að það verður lítið úr þeim hugmyndum nema því aðeins að það verði komið á þeim lagfæringum, sem bæði ég hef verið að minnast á og vaka fyrir hv. flm. þessa frv. Það er alger forsenda, að þær lagfæringar eigi sér stað, til þess að þessi hugmynd um fjárfestingarlánafélag í því formi, sem þar er talað um og geti orðið að veruleika. Herra forseti. Ég skal ekki þreyta menn með lengra máli, heldur vildi ég aðeins segja þetta í tilefni þess, að þetta frv. kemur fram. Og þó að ég sé ekki reiðubúinn á þessu stigi til þess að lýsa yfir samþykki mínu nákvæmlega við þá aðferð, sem þarna er um að ræða, þá er ég hv. flm. algerlega sammála um þá hugsun, sem liggur að baki frv., og þann tilgang, sem því er ætlað að ná. Og ég held, að við hljótum að vera sammála um það nú, hafið yfir öll flokkamörk, að við þurfum með einhverjum skynsamlegum hætti að stuðla að því að draga fjármagn inn í atvinnurekstur í okkar landi með öllum þeim hætti, sem auðið er, þess vegna sé þetta tímabært mál og þess vegna, eins og ég áðan sagði, væri það mjög æskilegt frá mínum bæjardyrum séð, með hliðsjón af því, sem verið er að vinna í þessu máli, ef hv. n., sem fær það til meðferðar, gæti séð sér fært að afgreiða það jafnvel á þann hátt, eins og ég áðan sagði, að hún gæti fallizt á að afgreiða það til ríkisstj. með einhverri bendingu, svo að hægt væri að átta sig á því, hver hugur hv. þm væri í þessu máli, því að vitanlega verður aldrei neitt lagfært í þessu á einn veg eða annan, nema - því aðeins að hið háa Alþingi að lokum samþykki.



Herra forseti. Mál það, sem hv. 1. þm. Reykn. hér hreyfir, er að mínu mati hið merkasta, og get ég ekki látið hjá líða að víkja að því fáum orðum, án þess þó að ég muni tefja hér umr. Það er orðið almennt viðurkennt nú, að íslenzk atvinnufyrirtæki hafi ekki nægilegt eigið fjármagn undir höndum, eins og hæstv. fjmrh. réttilega gat um hér áðan. Löngum hefur það verið svo, að andstæðingar þeirra hugmynda, að einkarekstur væri öflugur, hafa haldið því fram, að hann hagnaðist um of, og gagnrýnt það rekstrarform. En nú er svo komið, sem betur fer, að fólk um allt land skilur nauðsyn þess, að atvinnufyrirtækin séu sem allra öflugust, og þeim skoðunum vex fylgi dag frá degi, að almenningur eigi að taka þátt í atvinnurekstri og vera meðeigandi atvinnutækjanna, sem eru undirstaða lífskjaranna. Ég hef sett fram till. svipaðar þeim, sem hv. flm. setur hér fram, að vísu ekki alveg með sama hætti. Ég gekk ekki eins langt og hann í mínum till., taldi frekar, að til greina gæti komið að skattleggja arð og hlutabréf með svipuðum hætti og sparifé og vexti af sparifé, sem ekki er skattfrjálst í öllum tilfellum, heldur sem aðalregla. Sannleikurinn er sá, að ríkissjóður, bæjarfélög og önnur sveitarfélög hafa sáralitlar tekjur af hlutabréfum og arði, eins og nú háttar. Ég efast um, að það nemi mörgum millj. kr. yfir landið allt, einfaldlega vegna þess, að hlutafé í fyrirtækjum er mjög lítið og arðgreiðslur mjög litlar. Þannig hygg ég ekki, að svo mundi fara, að opinberir aðilar töpuðu neinum tekjum, sem um munaði, þótt frv. það, sem hér er til umr., yrði samþykkt og skattfrelsi yrði á hlutafé og vöxtum af því. Þótt um algert skattfrelsi væri að ræða um eitthvert árabil, þá hygg ég, að það gæti orðið undirstaða mikillar tekjuöflunar ríkissjóðs og sveitarfélaga í framtíðinni, því að menn mundu þá kaupa hlutabréf í ríkum mæli, eins og gerist í öðrum löndum, og atvinnulífið mundi standa undir verulegum hluta skattbyrðarinnar hér á landi, er fram í sækti, eins og annars staðar er, gagnstætt því, sem aftur er hér, þar sem einstaklingar verða að greiða meginþorra skattbyrðarinnar, þar sem atvinnufyrirtækin eru vanmegnug að taka á sig þær byrðar. Það er óvanalegt talið, að fjmrh. leggi með till. um að lækka skatta. Þeir verða venjulega að halda nokkuð í þá peninga, sem þeir geta fengið. Hæstv. fjmrh. lýsti hér yfir eindregnum stuðningi við þá meginhugsun, sem í þessu frv. felst. Ég hygg, að það sé bæði vegna þess, hve víðsýnn hann er, en einnig þess, hve framsýnn hann er, því að í framtíðinni munu skapast verulegir tekjumöguleikar fyrir ríkissjóð, þegar fólk hefur fjárfest í fyrirtækjunum, þau eru orðin öflug og geta staðið undir skattbyrðinni og hún verður þar af leiðandi léttari á almenningi. En eins og ég sagði áðan, skal ég ekki lengja neitt þessar umr., heldur einungis lýsa á ný yfir stuðningi mínum við þetta mál, meginhugsun þess, og gleðjast yfir því, að hæstv. fjmrh. hefur skipað n. til að gera till. í þessu efni. Ég veit um hug hans í því og vissi raunar áður. Við höfum á vegum Verzlunarráðsins rætt þetta mál við hæstv. fjmrh., og hann hafði þá þegar lýst yfir stuðningi við þessar hugmyndir og raunar áður. Þess vegna má treysta því, að þegar á næsta þingi verði unnt að gera þær ráðstafanir, sem nægja muni til þess, að íslenzkt atvinnulíf muni eflast - og eflast einmitt á þann hátt, sem við helzt viljum, þ. e. a. s. að sem allra flestir einstaklingar í landinu verði þátttakendur í atvinnurekstri, að sem allra flestir verði fjárhagslega sjálfstæðir, en jafnframt ábyrgir fyrir því, að atvinnulífið verði rekið af þrótti og lífskjörin verði þar með eins og bezt verður á kosið.



Herra forseti. Ég verð að gera þá játningu, að ég er ekki búinn að kynna mér þetta frv. til neinnar hlítar, og ætla því ekki nú á þessari stund að ræða um efni þess. Þetta stafar mikið af því, að þetta mál kom seint fram í þinginu og það hefur dregizt enn lengur, að það væri tekið til 1. umr., svo að ég taldi ekki horfur á, að það væri meiningin að afgreiða þetta frá þessu þingi, og því hef ég látið sitja í fyrirrúmi að athuga önnur mál, sem sjáanlegt var, að áttu að fá fullnaðarafgreiðslu nú á þinginu. Þótt ég ræði ekki um efni málsins mína, þá voru það tvö atriði í ræðu hv. flm., sem ég vildi aðeins minnast á með fáum orðum. Mér skilst, að hann beri mjög fyrir brjósti atvinnureksturinn, atvinnufyrirtækin og að þau séu ekki skattlögð úr hófi fram. Og hann var í þessu sambandi að minnast á það, sem rétt er, að það hefði verið gerð breyting á skattalögum árið 1962. En ég vil vekja athygli á því, að þá voru engar þýðingarmiklar breytingar gerðar á skattalögum. Það voru nokkrar breytingar, en engar af þeim voru þýðingarmiklar. Hins vegar var fáum árum áður, í tíð vinstri stjórnarinnar, gerð breyting, sem hafði mjög mikla þýðingu einmitt fyrir atvinnureksturinn í landinu. Með lögum 1958 var sú breyting gerð á skattalögum, að hætt var að reikna stighækkandi skatt af tekjum félaga. Ég segi, að þetta hafi haft ákaflega mikla þýðingu fyrir atvinnureksturinn, því að við vitum það, að öll stærri atvinnufyrirtæki hér á landi eru rekin af félögum og reyndar mörg smærri líka. Þetta hafði því mjög mikla þýðingu. Ég vildi aðeins benda á þetta að þarna voru lög, sem höfðu miklu meiri þýðingu en þær breytingar, sem gerðar voru 1962. Eitt var það, sem hv. 1. þm. Reykn. nefndi í sinni ræðu og ég er honum sammála um. Hann var að tala um gjöldin til sveitarfélaganna, sem legðust á alveg án tillits til þess, hvernig rekstrarafkoma fyrirtækjanna væri. Þarna átti hann við aðstöðugjöldin að sjálfsögðu. Það er rétt, að þetta er mjög óeðlilegur gjaldstofn, eins og honum er fyrir komið. Annað er þó að mínu áliti verra við þessi aðstöðugjöld, og það er það, hvað þau leggjast misjafnt á fyrirtæki og einstaklinga eftir því, hvar þeir eru búsettir á landinu. Nú er það svo, að t. d. verzlunarfyrirtæki víða úti um land þurfa að borga 100 og allt upp í 300% hærri aðstöðugjöld en hliðstæð fyrirtæki í Reykjavík. Og um atvinnureksturinn er það að segja, að t. d. frystihúsin þurfa víða um land að borga 100% hærri aðstöðugjöld en frystihús t. d. í Reykjavík, á Siglufirði og Sauðárkróki og hér í nágrannabæjum Reykjavíkur. Þetta er óhæfa, þetta er óþolandi ranglæti, sem ekki er hægt að láta menn búa við. Á síðustu tveimur þingum, í fyrra og nú, höfum við gert tilraun til þess, fáeinir menn, að fá þessu breytt. Við höfum flutt frv. um, að það væri ekki leyfilegt að leggja á hærri aðstöðugjöld yfirleitt annars staðar en t. d. hér í Reykjavík. En þetta hefur ekki fengizt viðurkennt hér á Alþ., að það bæri að gera þessa breytingu. Og mér til sárra vonbrigða hefur hv. 1. þm. Reykn. verið í hópi þeirra, sem hafa lagzt á móti þessari leiðréttingu. En ég er nú að gera mér vonir um, að hann hverfi frá villu síns vegar og fari að átta sig á því, að það er ekki hægt að hafa svona lög og svona framkvæmd áfram og þess vegna taki hann í spottann, næst þegar þetta mál kemur fyrir hér á þingi, með okkur ýmsum, þ. á m. með nafna sínum hinum vestfirzka, sem hefur miklu betri skilning á þessu en sá af Reykjanesinu. Það var þetta tvennt, sem ég vildi segja í sambandi við ræðu hv. þm., en ég skal ekki tefja tímann með lengri ræðu um þetta, því að eins og ég sagði er ég ekki við því búinn að ræða efnislega um málið að svo stöddu, og úr því að hæstv. fjmrh. fór ekki út í það, þá ætti mér að fyrirgefast, þó að ég láti það bíða þar til síðar.



Herra forseti. Það eru aðeins tvö atriði, sem mig langar til að fá staðfest hjá hv. flm., að ég hafi skilið rétt í því frv., sem er hér til umr. Hið fyrra er það, hvort ekki sé með frv. gert ráð fyrir, að arður af hlutabréfum skuli vera skattfrjáls án tillits til þess, hversu hár hann kann að vera, þ. e. a. s. hversu mörg prósent sem arðurinn er af hlutafjáreign hverju sinni. Í grg. með frv. er þess getið, að ætlunin með flutningi þess sé að styrkja undirstöðu fyrirtækja með auknu eigin fjármagni. Ég fæ ekki betur séð en svo geti farið, að þegar hlutafélag hagnast vel, samtímis því að fyrir lægi, að sá hagnaður yrði eigendum hlutafjárins skattfrjáls með öllu, ef hann yrði greiddur út, en skattlagður ella, þá aukast einmitt líkur á því með lagabreytingu um takmarkalaust skattfrelsi arðs af hlutafé, að sá arður verði látinn renna út úr fyrirtækinu með því að hafa arðgreiðslurnar til hluthafa nógu háar. Þetta er annað atriðið, sem mig langar til að fá staðfest hjá hv. flm. Hann gerir ráð fyrir, að arður af hlutafé verði skattfrjáls án takmörkunar. Frv. ber það með sér. Hitt atriðið er þetta: Gerir flm. ekki ráð fyrir því með frv. sínu, að arður af hlutafé verði skattfrjáls án tillits til þess, um hvers konar fyrirtæki er að ræða, þ. e. a. s. arður af hlutabréfum, t. d. í fasteignasölu, banka, bílasölu, söluturni, sælgætisgerð eða billjardstofu, svo að eitthvað sé nefnt, á samkv. frv. að verða skattfrjáls? Mig langar einnig til að fá staðfest, að ég skilji þetta rétt. Frv. er fáort, rúmlega 30 orð, og virðist einfalt, en þeim mun hrapallegra þætti mér að misskilja það og óska því þessara upplýsinga, áður en ég kynni að freistast til þess að ræða frv. almennt út frá sjónarmiði þeirra þjóðfélagsþegna, sem aldrei vex svo fiskur um hrygg að þeir eignist hlut í öðru fyrirtæki en því, sem kallað er fjölskylda, berjast í bökkum allt lífið við að fleyta því fyrirtæki áfram frá ári til árs og verða að borga skatt af hverri krónu, sem afla þarf, til þess að það takist.

Flm. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim tveim ræðumönnum, sem töluðu hér áðan, hæstv. fjmrh. og hv. 10. landsk. þm., undirtektir í sambandi við þetta frv. Ég vil jafnframt segja það út af þeirri n., sem fjmrh. hefur skipað, að sú skýring, sem hann gaf á skipan n., er að mínum dómi mjög skiljanleg, og eins og ég gat um í framsöguræðu minni, ættu sjálfsagt eftir að ganga í gegnum hreinsunareld þær hugmyndir, sem þessir ágætu menn fengju, þannig að þeir aðilar, sem hafa með höndum atvinnurekstur og þekkja þetta hvað bezt, hefðu tækifæri til þess að leggja orð í belg, áður en lagðar væru fram till. til úrbóta í þessum efnum. Hann gat m. a. um það, að hér væri um sérstakt fyrirbrigði að ræða, þar sem er 10% frádráttur af arðsútborgun í sambandi við hagnað félaga. Ég einmitt benti í minni framsöguræðu á frv., sem liggur nú fyrir Stórþinginu í Noregi, þar sem þeir gera ráð fyrir að taka þetta upp og ganga mun lengra, heimila skattfrádrátt í arðgreiðslusjóð, þannig að það sé ævinlega tryggt, að þeir, sem eigi hlutafé, fái arðgreiðslu, enda þótt ekki sé um hagnað hjá fyrirtækinu að ræða einstakt ár, þ. e. a. s. þegar vel árar er heimilt að leggja í þennan arðgreiðslusjóð og það til frádráttar eins og 10% arðurinn, sem hér er heimilaður. Í sambandi við ræðu hv. 1. þm. Norðurl. v. þá gat ég þess m. a. í ræðu minni, að það hefði tekið hálfan annan áratug að fá skilning á því, hvernig skattaálögum atvinnufyrirtækja væri komið. Ég minntist sérstaklega skattalaganna frá 1962, sem að mínum dómi mörkuðu spor í breytingu á skattalögunum. Hinu skal ég ekki neita, sem hann einmitt gat um, að 1958 var gerð önnur breyt. á þessum skattalögum, sem mjög var til bóta og gerði það að verkum, að skattlagning þessara fyrirtækja var mun betri eftir en áður. Við sitjum saman í þeirri hv. n., sem ég hef lagt til að fái þetta frv., svo að okkur gefst sjálfsagt tækifæri til þess að tala saman um málið, og ég sé því ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta atriði. Þó vil ég í sambandi við aðstöðugjöldin benda hv. þm. á það, að hér er um að ræða mjög misjafna þörf sveitarfélaganna, og það kemur ætíð að því sama í sambandi við fjáröflun þeirra, - hvar ætti sveitarfélag að fá fjármagnið, ef þeir aðilar, sem eru starfandi í viðkomandi sveitarfélagi, ættu ekki að greiða það, nema um væri að ræða, að allt landið væri eitt og sama skattsvæðið og skatturinn gengi, hvort sem hann er frá sveitarfélagi eða ríki, í einn og sama sjóðinn og honum síðan útdeilt? Víð tókum skattinn núna í einn og sama sjóðinn og deildum fénu hér á hv. Alþ., en hitt atriðið hafa sveitarfélögin fjallað um. Varðandi það, sem hv. 6. landsk. þm. spurði um, gat ég þess í framsöguræðu minni, ef ég man rétt, að ég hefði ekki tekið fram, hversu há prósenta af arði yrði skattfrjáls. Ég gat þess líka, að frv. bæri með sér, að allur sá arður, sem greiddur væri, yrði skattfrjáls. En ég gerði aths. við þetta og sagði, að ég hefði ekki talið rétt að taka það fram, heldur hitt, að við afgreiðslu málsins yrði þetta atriði skoðað, vegna þess að ég sagðist ekki hafna þeirri hugmynd, að það væri greiddur hærri arður skattfrjáls en þeir vextir, sem skattfrjálsir eru af sparifé. Það var einfaldlega þess vegna, sem ég taldi rétt að láta ekki þá takmörkun koma fram í frv., heldur hugsaði mér í minni framsöguræðu að gera grein fyrir þessu. Varðandi hitt atriðið má sjálfsagt um það deila, hvort allt hlutafé á að vera skattfrjálst. Það geta að sjálfsögðu verið um það eins og hitt uppi mörg sjónarmið. Þar verður auðvitað mat hvers og eins að ráða. Sumir mundu að sjálfsögðu segja, að það væri eðlilegt, að hlutabréf í atvinnurekstri, sjávarútvegi, iðnaði, landbúnaði, verzlun, samgöngum, í þessum atvinnurekstri væri skattfrelsi á hlutafé, en ekki í öðrum fyrirtækjum, sem minna væru nauðsynleg, eins og hann benti á, sælgætissölu, billjardstofum o. s. frv. Þetta getur að sjálfsögðu verið matsatriði, og einmitt þess vegna orðaði ég þetta líka þannig, að hægt væri að koma að öllum þeim sjónarmiðum, sem gætu komið fram í sambandi við þetta atriði. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta, en ítreka, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Það er enn örlítil viðbót um aðstöðugjöldin. Hv. 1. þm. Reykn. (MÁM) spyr, hvernig sveitarfélögin eigi að fara að því að ná tekjum, sem þau þurfa á að halda, ef það sé takmörkuð heimild þeirra til að leggja á aðstöðugjöld. Ég hef gert grein fyrir skoðun minni á því í umræðum um þessi frv., sem hér hafa legið fyrir bæði nú í vetur og í fyrra um breytingar á tekjustofnalögum sveitarfélaganna að því er varðar aðstöðugjöldin. Það er til sjóður, sem heitir Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, og þegar þannig er ástatt fyrir einhverju sveitarfélagi, að það fær ekki tekjuþörfum sínum fullnægt með álögum eftir almennum reglum, á það að fá framlag úr Jöfnunarsjóði. Hitt er óhæfa, að ætla fólki og fyrirtækjum á vissum stöðum á landinu að borga allt upp í 300% hærri opinber gjöld en á öðrum stöðum. Það er mikið talað um það nú á tímum, að það þurfi að efla atvinnurekstur sem víðast um landið og stuðla að því, að byggð haldist við sem víðast, þar sem eru byggileg héruð á annað borð. En það er alveg vonlaust mál að koma upp fyrirtækjum úti um land, ef þeir, sem fyrir því standa, eiga von á því að þurfa að borga margfalt hærri gjöld af atvinnurekstri sínum en aðrir landsmenn eiga við að búa. Það er algerlega vonlaust, og ég vona, að hv. 1. þm. Reykn. fari að skiljast þetta, svo að hann fari að verða liðsmaður í þeim hópi, sem vill leiðrétta þetta ranglæti. Það er náttúrlega ýmislegt í þessum skattamálum, sem þarf að athuga. Þetta er eilífðarmál. Ég held, að það væri hægt að koma þessu miklu betur fyrir og með einfaldari hætti. Nú er þetta þannig, ef við tökum t. d. skatta á vörur, að það er tekið aðflutningsgjald af vörunum, þegar um útlendar vörur er að ræða, þegar þær koma til landsins. Síðan er lagður á þetta söluskattur hjá þeim, sem verzla með þessar vörur. Og svo er lagt aðstöðugjald á þessar vörur líka. Væri ekki réttara að reyna að sameina þetta allt í einn skatt og skipta honum eftir ákveðnum reglum á milli sveitarfélaga og ríkisins? En þá þyrfti sjálfsagt um leið að gera athugun á verkaskiptingu ríkisins og sveitarfélaga. Þar gæti verið ástæða til að breyta til. Ríkið gæti kannske tekið að sér eitthvað af þeim verkefnum, sem voru falin sveitarfélögum, og svo öfugt. Þetta er mál, sem þyrfti að skoða. Það er alveg eins með beinu skattana. Ríkið tekur tekjuskatt og eignarskatt, og svo eru sveitarfélögin að leggja á fyrir sig á þessa sömu gjaldstofna. Það væri miklu einfaldara að taka þetta í einu lagi og skipta því eftir vissum reglum. En þetta er vitanlega mál, sem krefst vandlegrar skoðunar. Ég er ekki að slá því föstu, að það sé auðvelt að gera þetta. En ég segi: Þetta á að athuga og þetta á að athuga vandlega, því að það væri stórum einfaldara, ef það væri hægt að koma því fyrir með þolanlegu móti að taka þetta í einu lagi en að vera með þessa margföldu skattlagningu. Þetta kostar mikið, þessi álagning öll og innheimta. Það væri stórum betra, ef það væri hægt að sameina þetta, í stað þess að halda í þetta gamla fyrirkomulag, sem við búum við. Já, það er með aðstöðugjöldin enn þá. Sumir segja nú, að þetta komi almenningi ekki við, því að það séu verzlanir og fyrirtæki, sem borgi þetta. En þetta er hin mesta villukenning. Ef verzlun á einum stað þarf að borga allt upp í fjórum sinnum hærra aðstöðugjald en á öðrum stað, bitnar það á fólkinu, sem býr á þeim stöðum, þar sem þessi háu gjöld eru. Það bitnar á því í hærra vöruverði eða lakari þjónustu hjá verzlunarfyrirtækjunum, nema hvort tveggja sé. Og að því er snertir frystihúsin, bitnar þetta vitanlega á fólkinu á þeim stöðum, þar sem háu gjöldin eru. Þetta eru undirstöðuatvinnufyrirtæki á ýmsum stöðum. Það er rekstur þeirra, sem afkoma fólksins byggist á, og það er þess vegna mál, sem snertir allan almenning ákaflega, hvort það er búið þannig að þessum fyrirtækjum, að þau geti lifað eða rekstur þeirra sé eyðilagður með miklu meiri skattlagningu en annars staðar tíðkast. En ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð núna, ég tala um þetta síðar við hv. 1. þm. Reykn. og reyni að fá hann til liðs við okkur aðra til að leiðrétta þetta ranglæti.