Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Lög um erfðafjárskatt eru frá 1921, en þeim var breytt árið 1972 vegna fasteignamats sem þá hafði nýlega tekið gildi. Síðan þær breytingar voru gerðar hafa orðið enn breytingar á fasteignamati, bæði um áramótin 1976–1977 og svo aftur nú um síðustu áramót. Verulegar hækkanir hafa orðið á fasteignamatinu, í fyrra skiptið 51/2-földun að meðaltali og í síðara skiptið hækkun um 33–31%. Þeir, sem um þessi mál fjalla, borgarfógetaembættið í Reykjavik, hafa bent á að nauðsynlegt sé að breyta lögunum til samræmis við þessar breytingar á fasteignamati. Þetta frv. er flutt í samræmi við þær ábendingar. Aðalbreytingin er sú, að í gildandi lögum er skattþrep eða skattstig miðað við 200 þús. kr., en í frv. er lagt til að það miðist við 1200 þús. kr., eða sexfalda fyrri upphæð. Ég tel að hér sé um nauðsynlega leiðréttingu að ræða til samræmis við breytt verðlag og hækkun á fasteignamati. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) Hæstv. forseti. Eins og fram kemur í nál. hefur n. fjallað um þetta frv. og leggur til að það verði samþykkt. Málið er þó þannig afgreitt frá n., að tveir nm. gera fyrirvara varðandi 1. gr. frv., þar sem svo er tekið til orða að almennar sveitarstjórnarkosningar skuli fara fram fyrsta laugardag júnímánaðar. Eins og menn rekur eflaust minni til, er þarna gert ráð fyrir því, að nú verði ekki lengur um tvo kjördaga að ræða, mismunandi eftir því hvort er um að ræða þéttbýlissveitarfélög eða strjálbýlissveitarfélög eða sveitir annars vegar. Hins vegar er gert ráð fyrir því að hverfa frá því að kjósa á sunnudegi og kjósa heldur á laugardegi. Þeir fyrirvarar, sem eru varðandi þetta ákvæði, eru fyrst og fremst varðandi það, hvort rétt sé að lögleiða laugardaginn, hvort hann sé heppilegri kosningadagur en sunnudagur, og í öðru lagi, hvort þetta sé heppilegur tími vegna þess að fyrsti laugardagur í júní muni raska hátíðarhöldum sjómanna á hátíðisdegi þeirra, sem venjulega er fyrsta sunnudag í júní. Ég hef gert lítils háttar athuganir á því hvernig þessi röskun mundi verða, hversu oft þyrfti að færa sjómannadag til þau ár sem eftir eru af þessari öld og hversu miklar þessar tilfærslur yrðu. Mér sýnist að þær kosningar, sem mundu fara fram á þessari öld, mundi bera upp á dagana 3. júní núna í ár, 5. júní 1982, 7. júní 1986, 1990 mundi það vera 2. júní, en það er eina árið sem laugardagur fyrir fyrsta sunnudag í júní er laugardagur fyrir hvítasunnu, sem ég vil sérstaklega minnast á hér á eftir, og breytir þess vegna ekki neinu varðandi sjómannadaginn það ár. 1994 mundi kosningadag bera upp á 4. júní, 1998 mundi hann bera upp á 6. júní og 2002 mundi hann bera upp á 1. júní. Um þetta er það að segja, að aðeins í tveimur tilvikum gæti sjómannadagurinn farið fram sama dag og nú er gert ráð fyrir samkvæmt venju. Hins vegar mundi hann færast til í ár þannig, að hann þyrfti annaðhvort að vera 28. maí eða 11. júní í stað 4. júní. Þarna yrði tilfærsla sem sagt til 28. maí, eða síðustu daga í maí. Í öðru lagi yrði aftur tilfærsla 1982, tiltölulega óhagstæð, því að hann yrði þá að vera annaðhvort 23. maí eða 13. júní. Í þriðja lagi yrði tilfærsla til 29. maí 1994, þ. e. a. s. rétt við mánaðamótin. Og 1998 yrði hann að vera 24. maí eða 14. júní. Mér sýnist að um sé að ræða einhverja verulega tilfærslu í tveimur tilvikum á þeim tæpa aldarfjórðungi sem eftir er til aldamóta. Ég vil aðeins benda á þetta atriði til þess að menn geti vegið og metið, hvort kosningar fyrsta laugardag í júní hafa veruleg áhrif í þá veru að trufla hátíðarhöld sjómanna, en ég tek undir það, að mér þykir að ýmsu leyti æskilegt að kosningadagur verði ekki um sömu helgi og þessi hátíðarhöld fara fram. Ég gat þess, þegar ég talaði fyrir málinu við 1. umr., að einu sinni til aldamóta mundi kosningadag bera upp á laugardag fyrir hvítasunnu, þ. e. a. s. árið 1990, og væri þá hægt að taka ákvörðun um það, þegar þar að kemur, hvort æskilegt þætti að breyta kosningadegi. Nefndinni hafa borist ábendingar frá dómsmrn. varðandi lög um helgidaga, þ. e. a. s. um almannafrið á helgidögum þjóðkirkjunnar. Þar er gert ráð fyrir því, að bannaðar séu allar skemmtanir eftir kl. 6 á aðfaradögum stórhátíðanna. Ég er sjálfur ekki viss um að enda þótt frv. yrði samþykkt eins og það er nú brjóti það þessi lög beinlínis, en ég tel að þá sé nægur umþóttunartími til þess að athuga það, áður en til þess kæmi, og raunar sjálfsagt, ef sterkar ábendingar koma fram, að það verði athugað betur. Mér virðist að tiltölulega góð samstaða sé um 2. gr. Hún er varðandi nýjar aðferðir við að vinna úr kosningum og við talningu í þeim hreppum þar sem óbundnar kosningar fara fram, þannig að ekki þurfi að boða til kjörfundar einhvern annan dag þar sem svo háttar til, að aðalmenn eru fyrst kosnir, síðan talin atkv. og varamannakosning fer svo fram síðar í ljósi þess hvernig úrslitin hafa orðið við kjör aðalmanna. Þetta er hægt að einfalda og koma því fyrir á einum kjörseðli. Um þetta hafa ekki orðið skiptar skoðanir í n., og í frv., sem fylgir þessu frv. og ég mæli fyrir síðar, sameinast um. án fyrirvara um að mæla með þeirri breytingu. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar að svo komnu máli. N. leggur til að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Þau eru orðin mörg frv. og till. varðandi fyrirkomulag kosninga. Þetta þing, sem nú er að líða, verður svo sannarlega þing lýðræðisástar og áhuga á þingræði. Það hefur sem sagt komið í ljós, að talsverður fjöldi þm. sér allt ómögulegt við það kosningafyrirkomulag, sem við höfum notast við nú um alllangan tíma, og hefur jafnframt haldið því fram, að réttur kjósenda hafi fram að þessu verið mjög fyrir borð borinn og allar kosningar fram á þennan dag verið hinar ólýðræðislegustu. Menn þessir, sem þannig tala, eru með því að segja að þeir hafi sjálfir, þessar þingræðis- og lýðræðishetjur, verið kosnir með ólýðræðislegum og vafasömum hætti. Ástæðurnar fyrir þessum tillöguflutningi eru margar. En ég tel að ein höfuðástæðan fyrir því, að menn eru að reyna að breyta þessu öllu, sé sú, að úti í bæ hafi verið hávaðasamir strákar að vekja á sér athygli og lyfta sér upp á kostnað Alþingis og reyna að ófrægja þessa stofnun á allan hátt. Meira að segja hefur svo langt gengið, að landsfrægir ritsóðar hafa verið að nudda sér upp í efstu sæti flokka sinna með því að ráðast á Alþ. og kosningalögin á allan hátt. Þessi mál eru hins vegar ekki á dagskrá að þessu sinni nema að með þessu frv. er verið að leggja til að færa til kosningadaginn - ekki einu sinni hann má vera í friði. Það merkilega er, að þó er hægt að finna jákvætt atriði í þessu frv., þó að fáir hefðu sennilega trúað því, ef tekið er tillit til þess, hver er í fyrirsvari fyrir þessu. Það er eina hugmyndin sem er jákvæð í þessu, að sameiginlegur dagur er fyrir allar hreppsnefndar- og sveitarstjórnarkosningar í landinu. Það mætti heita jákvætt. En annað er allt neikvætt. Ég satt að segja nenni ekki að halda um það langa ræðu, en gæti talið það upp í örfáum orðum. Í fyrsta lagi yrði þessi breyting til þess að stytta bilið enn milli sveitarstjórnarkosninga og alþingiskosninga. Það tel ég vera til hins verra, og þarf ekki að rökstyðja það nánar. Í öðru lagi er með þessari till. lagt til, að kosningarnar verði nú færðar yfir á laugardag, sennilega með það í huga að laugardagurinn sé orðinn almennur frídagur. Hann er kannske almennur frídagur vestur í Önundarfirði, til sveita, en hann er það ekki í sjávarplássunum úti á landi. Þar er líka unnið á laugardögum að talsvert miklu leyti einmitt á þessum tíma, og þá eiga menn þar verra með ekki aðeins að kjósa, heldur á almennt verkafólk ómögulegt með að taka þátt í kosningabaráttunni, að leggja sitt af mörkum til þess að berjast fyrir skoðunum sínum í kosningum. Ég get varla skilið hvernig stendur á því, að hv. 1. flm. vill leggja áherslu á að verkafólk, t. d. í fiskiðnaðinum hafi minni möguleika til þess að vinna að pólitískum hugðarefnum sínum en hingað til hefur verið. En auðvitað hefur hann ekki hugsað út í þetta frekar en annað. Hann er bara að taka þátt í þessum söng, að hrekjast undan áróðursmönnum hér úti í bæ, þessum öskrandi strákum, og gefast upp fyrir þeim. Hann hefur ekkert athugað hverjir gallarnir eru. Þessi hv. þm. vissi ekkert af því, að sjómannadagurinn var líka á laugardegi í hinum stærri sjávarplássum a. m. k., þegar ég talaði við hann um þetta. Nú segir þessi hv. þm., að hann hafi rannsakað á hvaða degi kosningarnar ættu að fara fram fram að aldamótum, og þykir mér með ólíkindum að hann skuli hafa komist í gegnum það. Hann segir að þar séu tilfærslurnar ekki ýkjamiklar, það sé aðeins í tveimur tilfellum sem þurfi að færa kosningadaginn til svo að einhverju nemi. Hann las það þó sjálfur upp áðan að færa þyrfti sjómannadaginn til í fjórum tilfellum fram að aldamótum. Það er verið að tala um tímabilið fram að aldamótum eins og það sé eitthvað voðalega langur tími. Það eru ekki nema rétt liðlega 20 ár til aldamóta. Þær kosningar, sem nefndar voru, eru þó ekki nema sex. Í fjórum tilfellum af sex þarf að færa sjómannadaginn til. Það þykir honum ekki mikið. Hann lagði ekki til, þessi hv. þm., að færa hvítasunnuna til, en ég sé ekkert athugaverðara við það að færa hana til en að djöfla sjómannadeginum fram og til baka eins og mönnum gott þykir - hátíðisdegi þeirrar stéttar sem stendur undir lífinu í þessu landi. Það skilur þessi hv. flm. auðvitað ekki heldur. Ég tel afar óheppilegt, a. m. k. í því byggðarlagi sem ég er alinn upp í og á heima í, að fara að hafa kosningar á sjómannadaginn. Og þessi tími fyrir sjómannadag, þessi dagur er ekki valinn af handahófi. Það er miklu óhægara að halda sjómannadag um miðjan júní en strax í byrjun júní, sérstaklega þar sem bátaútgerð er töluverð. Þar er óhægara um vík. Það skiptir ekki máli, segir hv. flm., bara að við fáum að breyta kosningalögunum eitthvað. - Fyrst aðrir voru búnir að stinga upp á því að breyta þarna öllum reglum, þá vildu þeir líka fá að breyta einhverju. Þá var aðeins tíminn eftir og þess vegna var frv. flutt. Ég er á móti frv., a. m. k. því atriði frv. sem fjallar um þessa tímabreytingu. Hafa mætti þennan sameiginlega kosningadag í sveitarstjórnum ósköp einfaldlega þann kosningadag sem nú er notaður og hefur lengi verið notaður með sæmilegum árangri í kaupstöðunum, sem er síðasti sunnudagur í maí. Sjálfsagt hefur það einhverja galla líka, en þó ekki svo mikla sem sú breyting hefur sem þessir menn leggja til. Með þessu er verið að stytta bilið milli kosninga, þ. e. a. s. sveitarstjórnar- og þingkosninga, með þessu er verið að fara inn á vinnudaga fjöldamargs fólks sem ekki hefði jafngott tækifæri til þess að sinna hinum pólitísku áhugamálum sínum og taka þátt í baráttu fyrir hugsjónum sínum á kosningadaginn. Svo er auðvitað aldeilis ófært að fara að setja þetta á frídag eða hátíðisdag sjómanna. Kosningar yrðu að mínum dómi mjög óheppilegar á þessum degi, þegar menn eru að hugsa um allt annað en fara að kjósa sér sveitarstjórnarmenn á borð við hv. flm. sem flytja þetta mál hérna. Ég legg þess vegna til að þetta verði fellt og flyt brtt. við þetta mál, ef skynsamir menn í stjórnarflokkunum gera ekki það sem ég býst raunar við að þeir geri, að stinga þessu máli einhvers staðar á góðan og þægilegan stað, þar sem þessir órólegu menn komast ekki í það og geta ekki nuddað því áfram og í gegn áður en þingi lýkur.



Herra forseti. Það er af ýmsum ástæðum erfitt að koma í ræðustólinn eftir flutning þeirrar ræðu sem hér var að ljúka, en mig langar með fáum orðum að víkja að örfáum atriðum varðandi þetta mál. Nú skal ég taka það fram strax, að í mínum huga vakna ýmsar spurningar og efasemdir um breytingar frá því sem nú er varðandi sveitarstjórnarkosningarnar. Ég vil í fyrsta lagi segja, að mér líst miður vel á þá breytingu að kosningar eigi að fara fram á laugardegi. Ef við tökum t. d., eins og talað er um nú, fyrsta laugardaginn í júní, þá er það laugardagur fyrir sjómannadag. Eins og verið hefur á ýmsum stöðum hér á landi, að ég hygg mörg undanfarin ár og kannske í áratugi sums staðar, fara hátíðarhöld sjómannadagsins fram að nokkru, sums staðar að verulegu leyti einmitt laugardaginn fyrir sjómannadag. Það er því í mínum huga um tómt mál að tala að kjósa á laugardegi fyrir sjómannadag. Ef kosning ætti að eiga sér stað á laugardegi, eins og nú háttar til um sjómannadaginn, þá yrði að færa sjómannadaginn til. Nú er það, að mér finnst, heldur óviðurkvæmilegt og í mörgum tilfellum ekki eðlilegt að vera á eilífu rokki með sjómannadaginn. Ég held að sá tími, sem nú hefur verið valinn honum, teljist nokkuð skaplegur. Í mínum huga t. d. er ekki æskilegt að sjómannadagurinn væri færður þannig til, að hann yrði síðasti sunnudagur í maí eða hann yrði um miðjan júní eða síðari hluta júní. Ég er því heldur andstæður því að breyta kosningunum á þann veg, að þær fari fram á laugardegi. Auk þess, sem ég hef hér tekið fram, þá er það rétt, sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, að ýmsar stéttir í landinn vinna enn þá á laugardögum. Það merkir í raun og veru, að ef kosningar ættu að fara fram á laugardegi, þá mundi annað tveggja gerast, að það fólk, sem vinnur t. d. almenna vinnu, verkamenn, fólk í fiskvinnslustöðum, verslunar- og skrifstofufólk og fleiri, yrði annaðhvort að hætta vinnu á föstudögum, ef það vildi á annað borð sinna eitthvað kosningaundirbúningi og vinna fyrir kjördag, eða að öðrum kosti yrði ekki um slíka vinnu að ræða af hálfu þessa fólks. Hins vegar má um þetta segja, að í mörgum starfsgreinum er t. d. ekki unnið nema fram að hádegi á laugardögum. Eftir hádegi gætu þessir starfshópar eða starfsstéttir, sem vildu sinna kosningaundirbúningi eða hugðarefnum sínum í tengslum við kosningar, gert það án þess að þurfa að fella niður vinnu eftir hádegi laugardaginn, miðað við að kosningar ættu sér stað á sunnudegi. Þessu er ekki til að dreifa, ef að því verður horfið að færa kosningar fram á laugardag. Annað í þessu, sem hér var komið inn á, finnst mér líka vera ærið íhugunarefni. Ég held að í raun og veru komi kannske frekast tvennt til: annaðhvort að hafa bæjar- og sveitarstjórnarkosningar og alþingiskosningar sama daginn eða að það verði a. m. k. óbreyttur tími sem liður milli þessara kosninga, þ. e. a. s. einn mánuður. Ég er ekki hlynntur því að stytta tímann milli kosninga, ef á annað borð er ekki horfið að því að hafa kosningarnar á sama degi, en ég er nú heldur, án þess að hafa íhugað það til hlítar, andvígur því, að hafa sama kjördag fyrir bæjar- og sveitarstjórnarkosningar og alþingiskosningar. Ég verð því að segja að eins og málið stendur nú er ég heldur andvígur þessari breytingu, að færa kosningarnar til svo að þær færu fram á laugardegi. 2. gr. frv. er fyrst og fremst um breytingu á kosningu varamanna. Tel ég slíka breytingu eðlilega og sjálfsagða og hef ekkert við hana að athuga. En ég er sem sagt heldur andvígur 1. gr. á þeim forsendum sem ég hef stuttlega rakið. Fram kom í máli frsm. n., sem er jafnframt 1. flm. að frv., að ef að þessu yrði horfið með kosningadaginn, hann yrði fyrsti laugardagur í júní, þá mundi nokkuð oft þurfa að færa sjómannadaginn til. Mér finnst óheppilegt að þurfa að vera að rokka með sjómannadaginn meira og minna. Ég held að miklum mun æskilegra sé að reyna, a. m. k. eftir því sem hægt er, að hafa hann í sem föstustum skorðum og á sama sunnudegi og verið hefur. Nú er ljóst og hefur komið fyrir, ef ég man rétt, að vegna hvítasunnu hefur þurft að færa hann til, en ef að þessu yrði horfið líka væri miður farið, a. m. k. finnst mér það. Ég tel að ef á að hverfa að því að hafa kosningarnar á laugardegi, þá yrði að færa sjómannadaginn til. Ég er ekkert viss um að menn finni neitt heppilegri tíma til þess að halda sjómannadaginn hátíðlegan en einmitt þann sem nú er. Það er í mínum buga algerlega útilokað að kosningar fari fram laugardaginn fyrir sjómannadag. Mig langaði við þessar umr. að koma þessum hugrenningum mínum að varðandi málið, frekar en ég telji mig hafa mótað afgerandi afstöðu til þess, nema að því leytinu til, að ég er heldur andvígur því að kosningarnar verði færðar til laugardags.



Herra forseti. Sem einn af flm. þessa frv. og nm. í hv. félmn., vil ég segja örfá orð. Fyrst vil ég mótmæla því, sem kom fram í ræðu hv. þm. Garðars Sigurðssonar, að þetta frv. sé flutt vegna þess að við flm. séum að hrekjast undan áróðursmönnum úti í bæ, sem sífellt tali um það óréttlæti sem gildi í kosningaréttarmálum okkar. Ekki ætla ég að ræða neitt um ritsóðana landsfrægu, sem eru að nudda sér upp í efstu sæti á framboðslistunum, sem hv. þm. var að tala um. Ég veit ekkert við hverja bann átti, hvort það eru þeir sem skrifa að staðaldri í Þjóðviljann eða í eitthvert annað blað. Ég kann ekki að rekja það. Þm. hafði flest á hornum sér í sambandi við þetta mál, en þó sá hann eitt jákvætt - þ. e. að sami kjördagur skyldi gilda í öllum sveitarfélögum landsins. Þykir mér út af fyrir sig vænt um að heyra að hann sér þó þessa glætu í frv. En margt fann hann að því. Þá ræddi hann sérstaklega um 1. gr., sem fjallar um það, að almennar sveitarstjórnarkosningar skuli fara fram fyrsta laugardag júnímánaðar. Hann nefndi einkum þrennt sem hann taldi mæla gegn því, að í þessa breytingu yrði farið. Það væri í fyrsta lagi, að hann vill ekki að bilið milli sveitarstjórnarkosninga og þingkosninga styttist, sem það mundi gera í þessu tilviki að því er tekur til sveitarstjórnarkosninga í þéttbýli, en þær eru nú síðasta sunnudag í maímánuði. Ég hef heyrt þessa röksemdafærslu og þ. á m. hjá flokksbræðrum mínum, einkum í Reykjavík, að þeir eru andvígir því, að bilið milli þessara kosninga verði stytt. Það kann vel að vera, að það komi sér illa fyrir suma, en ég get ómögulega fallist á þessi rök. Mér finnst þetta ekki vera nein rök. Það hefur ekki verið rökstutt þannig í mín eyru, að ég geti fallist á að þetta sé til óhagræðis. Ég vil benda hv. þm. á, að ef hann mælir með síðasta sunnudegi í maí, þá tekur hann ekkert tillit til landbúnaðarhéraðanna, því að þar mun þetta koma sér mjög illa, og það er ástæðan fyrir því að að sveitarstjórnarkosningar eru ekki á sama tíma í öllum sveitarfélögunum. Þær eru í júní í dreifbýlinu, einmitt vegna þess að hændum hentar illa að vera í kosningum síðustu helgina í maí. Þá er sauðburði yfirleitt ekki lokið. Mér finnst að hv. þm. ætti að taka tillit til landbúnaðarhéraðanna ekkert síður en til sjávarsíðunnar, sem hann ber svo mjög fyrir brjósti. Hann er nefnilega þm. fyrir kjördæmi þar sem talsvert mikill landbúnaður er stundaður. Hann hefur kannske gleymt því þegar hann var að tala áðan. Í öðru lagi er það laugardagurinn, sem mönnum líst ekki á. Ég skal fúslega viðurkenna að þetta hefur bæði kosti og galla. Hv. þm. Garðar Sigurðsson sá að vísu ekkert nema gallana. En ég sé kosti við það. Aðalröksemdin, sem við flm. höfum fært fram, er sú, að laugardagurinn er yfirleitt ekki vinnudagur nú orðið, sem hann var hins vegar áður, þegar þessi skipan var sett á. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem það kemur til umr. á Alþ., að kosið skuli á laugardegi fremur en sunnudegi. Mér er sagt að um þetta hafi orðið töluverðar umr. þegar breyting var gerð á kjördæmaskipuninni 1959, en þá hafi tvennt ráðið úrslitum: að laugardagurinn var þá almennur vinnudagur og svo hitt, að það komu mjög ákveðin mótmæli frá aðventistum, en þeir halda heilagt á laugardögum. Menn vildu ekki, að því er mér var sagt, fara út í miklar deilur um þetta og því var horfið frá þessu ráði. Nú er laugardagurinn ekki almennur vinnudagur, eins og ég sagði áðan, en aðventistar halda að vísu heilagt enn þá á laugardegi, en ég held þó ekki lengur en til kl. 18.00, þannig að þeir gætu þess vegna neytt síns kosningaréttar. Það kann hins vegar að vera galli á laugardeginum, að menn hafa þá ekki almennan frídag daginn fyrir til þess að vinna að undirbúningi kosninganna. Ég viðurkenni það sem galla, að hinir fjölmörgu sjálfboðaliðar stjórnmálaflokkanna eiga þá erfiðara með að láta vinnu sína í té daginn fyrir kjördag. Þetta er alveg rétt. Engu að síður finnst mér að laugardagurinn sé vel mögulegur sem kjördagur. Og hvers vegna ætti okkur að vera vandara um en sumum öðrum þjóðum sem kjósa jafnvel í miðri viku? Það er að vísu ekki algengt, en það kemur þó fyrir. M. a. man ég eftir því, að í Danmörku er oft kosið í miðri viku. Ég vil svo aðeins láta það koma fram, að í mínum augum er meginmálið það, að sami kjördagur verði í öllum sveitarfélögum landsins. Ég legg ekki megináherslu á það, að hann verði fyrsti laugardagur í júní. Það má vera sunnudagur líka þess vegna. Ég get staðið að slíkri brtt., að fallið verði frá laugardeginum, og ég hef ekki svo fastar skoðanir á þessu, að ég geti ekki fylgt einhverri annarri till. en kemur fram í þessu frv. En meginmálið er þetta, að sami kjördagur verði í öllum sveitarfélögum landsins, og svo hitt, að 2. gr. frv. nái fram að ganga, þar sem fjallað er um aðra skipan en nú gildir um kosningu varamanna. Og ég vænti þess að menn láti ekki þennan laugardag, sem nefndur er í 1. gr., villa sér svo sýn, að þeir geti ekki stuðlað að framgangi frv., ef menn koma sér saman um eitthvert annað orðalag á 1. gr. frv.

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) : Herra forseti. Ég vildi koma á framfæri örfáum aths. Í fyrsta lagi í sambandi við ræðu hv. 5. þm. Suðurl. Hann talaði um hávaðasama stráka og stelpur úti í bæ, það væri fyrst og fremst að þeirra undirlagi að ég er 1. flm. að þessu frv. Ég vil gjarnan segja honum það, að varðandi sérstaklega 2. gr. frv. hafa fyrst og fremst haft samband við mig hógværir, hæglátir bændur um að einfalda þessi atriði og ekki neinir strákar eða stelpur. En það getur vel verið, að í hugarheimi hans blandist þessu einhver hávaði í strákum sem eru að reyna að nudda sér upp í efstu sæti, eins og hann orðaði það, og er það kannske eitthvað sem nærri honum kemur þessa dagana. Ég vildi segja það í öðru lagi, að ég fyrir mitt leyti gæti vel hugsað mér að kosningadagur til sveitarstjórna yrði ákveðinn síðustu helgi í júní. Það er ekki að ástæðulausu að kosningar eru ákveðnar þá til Alþingis, á sama degi um land allt. Þá rekst þetta ekki á, hvorki á hvítasunnu né hátíðarhöld sjómanna. Ég veit hins vegar að andstaða er gegn því, að kosningar til Alþingis og kosningar til sveitarstjórna fari fram sama dag. Ég geri ekki ráð fyrir því, að grundvöllur sé fyrir slíkri breytingu eins og málum er háttað nú. Ég vil þó sérstaklega benda á, ef menn líta til baka, að svo lengi sem ég man eftir hefur ekki farið saman kosningaár til sveitarstjórna og Alþingis fyrr en 1974 - eftir þingrofið þá - og svo aftur nú, vegna þess að nú hefur ekki átt sér stað þingrof, heldur er starfað að allt kjörtímabilið. Hins vegar þarf ekki nema eitt þingrof til þess að þarna sé kominn ruglingur á aftur og það fari ekki fram á sama ári kosningar til sveitarstjórna og til Alþingis. Ef síðasta helgi í júní yrði t. d. lögleidd væri alveg eins hugsanlegt, ef menn eru ekki reiðubúnir til þess að láta kosningar fara fram þá bæði til sveitarstjórnar og Alþ., sem ég sé út af fyrir sig ekkert athugavert við, þá væri alveg eins hugsanlegt að kjósa fyrst til þings, einfaldlega með því að rjúfa þing og kjósa í upphafi júní eins og fordæmi eru fyrir. Slíkar ákvarðanir væri því hægt að taka hverju sinni þegar málið bæri svo að. Talað hefur verið um það alveg sérstaklega, að hagsmunir verkafólks væru bornir fyrir borð. Við þekkjum þennan tón. Það er varla talað hér um mál, a. m. k. af sumum mönnum, án þess að staða verkafólksins sé tekin sérstaklega fyrir. Ég vil benda hv. ræðumanni á að það er vissulega, t. d. í sveitum landsins, unnið um þetta leyti á vorin bæði laugardaga og sunnudaga. Fjölmargar starfsstéttir í þjóðfélaginu vinna líka á sunnudögum. Ég viðurkenni að fleiri vinna á laugardögum en sunnudögum, en eins og ég lét í ljós, þegar ég mælti fyrir þessu frv., þá tel ég að sá fjöldi sé ekki svo afgerandi, miklu stærri hópur, að ekki sé fyllilega stætt á því að kosið verði á laugardögum, miðað við þá kosti sem því fylgja - þá kosti að menn eru reiðubúnir og betur hvíldir til að taka til starfa í upphafi næstu vinnuviku, ef þarna er umþóttunartími á milli. Við vitum að kosningum fylgja alltaf miklar vökur. Ég held þess vegna að þróunin yrði sú, við skulum segja í útgerðarplássum þar sem oft er unnið á laugardögum, en mjög oft er líka frí á laugardögum, að atvinnurekendur í samráði við verkafólkið mundu hnika vinnunni þannig til, að það yrði ekki unnið á þeim laugardögum sem kjósa skal á, frekar helgina fyrir eða helgina eftir, því að víða er unnið aðra hverja eða þriðju hverja helgi, eftir því hve annríki er mikið. Og ég tel að það sé tryggt annars staðar í lögum og stjórnarskrá, að ekki sé á nokkurn hátt hægt að hindra fólk í að taka sér frí úr vinnu til þess að sækja kjörstað. Þetta er sem sagt matsatriði. Frv. gerir ráð fyrir fyrsta laugardegi í júní, sem er eins konar millitillaga, sem flm. gera ráð fyrir að hægt verði að sættast á. Ef fram kynni að koma brtt. um það að flytja kosningadaginn fyrir allt landið fram á síðasta laugardag í maí mundi ég leggjast gegn slíkri breytingu. Ég leggst alveg eindregið gegn henni af þeim ástæðum sem hv. síðasti ræðumaður nefndi. Og ég vil sérstaklega vekja athygli á því, að þau vandkvæði, sem eru á því að kosningar fari fram t. d. síðasta laugardag fyrir hvítasunnu, eru miklum mun meiri síðustu daga í maí. Það er mun algengara að hvítasunna sé síðustu daga í maí en fyrstu daga í júní, t. d. ber það aðeins einu sinni við á kosningaárum fram til aldamótanna, að hún er fyrsta sunnudag í júní. Og það eru vissulega vandkvæði þarna á, bæði varðandi þau atriði, sem ég nefndi áðan, sem og úrvinnslu eftir kosningar, að hún fari fram þegar stórhátíð stendur. Ég tel þess vegna, að ýmsir kostir væru við það að miða við síðasta sunnudag í júní og er opinn fyrir hugmynd um slíkar breytingar.



Herra forseti. Ég hef ekki hugsað mér að fara mörgum orðum um þetta mál, sem hér er til umr., frv. til l. um breyt. á sveitarstjórnarlögum. Við höfum orðið þess vör á hinu háa Alþ., að mjög hefur vaxið áhugi allmargra þm. fyrir ýmsum breytingum í kosningalögunum, og ætla ég því síður að fara út í alla þá sálma. Nú verð ég að játa, að á ýmsum þeim breytingum, sem fitjað hefur verið upp á, hef ég áhuga, en tel stórvarhugavert að breyta miklu alveg þegar komið er að kosningum. Ég álít að bæði þingsins vegna og vegna kjósenda í landinu þurfi þetta að eiga miklu lengri aðdraganda, allar veigamiklar breytingar í þessu efni. Ég skil vel nauðsyn þess að breyta þeim kafla laganna, sem fjallar um kosningarnar, þannig að hindra megi að til tveggja kjörfunda þurfi að boða vegna kosninga í sveitarstjórn, þ. e. vegna kosninga varamanna. Því er ég fylgjandi. En ég er andstæður því að breyta til um kjördag að þessu sinni. Ég tel vel koma til álita að gera þetta, helst þá sem fyrst í upphafi kjörtímabils, en ekki að breyta mjög til rétt áður en kemur að kjördegi sjálfum. Það vill svo til, að fyrsti laugardagur í júní er laugardagur fyrir sjómannadag. Að mínum dómi er alveg óhæfa að gera hann að kosningadegi, hvort heldur er til Alþ. eða sveitarstjórna. Svo ber til, að víðast á landinu eru hátíðarhöld sjómanna þennan dag, laugardaginn fyrir sjómannadag, a. m. k. allt sem er auðvitað mest skemmtiatriði þó að keppni sé kölluð, kappróður, reiptog, stakkasund o. s. frv., sem menn skemmta sér við, það er allt saman - a. m. k. þar sem ég þekki til - framið á laugardeginum fyrir sjómannadag. Einnig eru gjarnan aðalskemmtanir að kvöldi dags þennan hinn sama dag, þannig að þegar af þessari ástæðu kemur ekki til nokkurra greina að ég fallist á að fyrsti laugardagurinn í júní verði gerður að kjördegi. Enn fremur er það, sem hv. þm. Gunnlaugur Finnsson hlýtur að taka tillit til, að þá stendur sauðburður víða, a. m. k. í hans sveit, sem hæst. Hann er þá farinn að fara með hrúta í byrjun desember og hefur lokið við að hleypa til fyrir nýársdag ef ekki stendur yfir sauðburður hjá honum fyrsta laugardag í júní. En það er auðvitað ekkert búskaparlag að fara þannig að ráði sínu vestur þar. Það er í hæsta lagi, að þeir í Öræfum gætu þetta, þar sem sumarið kemur mánuði fyrr en annars staðar. Þess vegna er það líka, að flestir bændur, a. m. k. þeir sem eru búandmenn góðir, fara ekki af fötum allan þann tíma sem sauðburður stendur yfir og fjarri því að þeir eigi þess kost að verja tíma sínum til kosninga, að ég nú ekki tali um til framboðs í sveitarstjórn. Þessi dagur er því alla vega furðulega valinn og hugdetta sem mér hreint og beint skil ekki, síst af öllu að þetta skuli vera lagt til af hv. 4. þm. Vestf., af því sem honum á að vera fullkunnugt um hvernig á stendur fyrir bændum landsins. Víð ýmsir aðrir getum vitnað um, hvernig ástatt er hjá sjómannastéttinni gjörvallri. Ég sé ekkert á móti því, þótt við enn einu sinni kjósum ekki á sama degi í kaupstöðum landsins og hreppum. Það er þénugt fyrir bændur og búalið að sækja kjörfund eins og nú stefnir að, hinn 25. júní, ásamt með því sem þeim gefst kostur á að kjósa til Alþingis. En ég vil beina því til flm., til þess að þetta verði ekki allt drepið fyrir þeim, hvort þeir geti ekki hugsað sér að draga einvörðungu til baka það sem að þessu lýtur um kjördaginn. Við gætum þá orðið sammála um að breyta hinu atriðinu, varðandi kjör varamanna, þannig að ekki þurfi það óheppilega upp á að koma að boða þurfi til annars kjörfundar til kosningar þeirra.



Herra forseti. Þetta frv. er fylgifrv. með því frv., sem umr. lauk um nú rétt áðan, og fjallar um breytingu, sem er afleiðing af þeirri breytingu sem kynni að verða gerð samkv. 2. gr. frv. um sveitarstjórnarlög. N. hefur einróma mælt með samþykkt þessa frv.



Ég hélt að ég hefði verið búinn að kveðja mér hljóðs áðan um hitt málið, en ég sá ekki ástæðu til að gera aths. vegna þess að þetta mál er eins og vaxið út úr hinni vitleysunni og óhætt að nefna það, sem ég ætlaði að gera aths. við, undir þessum dagskrárlið. Það er eiginlega um sama málið að ræða í raun. Þetta er aðeins fylgifiskur hins frv., sem ekki verður að lögum. Ég sé ekki ástæðu til þess að segja margt um þær aths. sem þessir hv. þm. og flm. gerðu við ræðu mína. Þar koma engar röksemdir að neinu haldi og fáar heyranlegar. Mér leiddist samt þegar þeir voru að víkjast undan því að þykjast skilja það, við hverja ég átti þegar ég talaði um þessa hávaðasömu gemsa úti í bæ og tók m. a. svo gróft til orða að nefna suma þeirra ritsóða. Allir landsmenn vita við hverja er átt. Það vita allir landsmenn, hverjir hafa hamast mest að Alþ. og reynt að draga virðingu þessarar stofnunar niður í skítinn. Þó að þessir hv. þm. reyni viljandi að loka augunum fyrir þessu, þá mega þeir vita að augun í fólki eru ekki aðeins til þess að loka þeim fyrir staðreyndum, heldur til þess að horfast í augu við þær, jafnvel þótt þær séu óþægilegar. Hv. þm. Gunnlaugur Finnsson talaði í hæðnistón þegar ég vék að því að ég hefði í huga hagsmuni verkafólks. Hann sagðist þekkja þennan tón, gerði grín að. Þetta grín mistókst auðvitað algerlega. Það er óviðurkvæmilegt að taka svo til orða hér í hv. þd. Það, sem ég átti við, var að úti á landi eru laugardagar að talsverðu leyti vinnudagar hjá því fólki sem vinnur við framleiðsluna. Það er staðreynd. Og ég var aðeins að hugsa um að þetta fólk hefði möguleika til þess að vinna í kosningunum, eins og hann veit að gert er, ekki síst á stærri stöðunum. Og hann treysti svona geysilega mikið á atvinnurekendur, eins og kom fram í ræðu hans áðan, að þeir mundu ekki láta þetta fólk vinna laugardaginn sem kosningarnar væru, þeir mundu sjá um að ekki yrði látið vinna þann laugardag! Ég er ekkert viss um að atvinnurekendur í því plássi, sem ég þekki mest til, færu að gera sér sérstakt far um að gera vinstrisinnuðu verkafólki eitthvað þægilegra um vík að taka þátt í kosningaslagnum á móti sér - þeir, sem eru t. d. í framboði í væntanlegum þingkosningum. Og er ekki nóg þó að þessir atvinnurekendur væru svona liðlegir í öllu, eins og hv. þm. Gunnlaugur Finnsson álítur, að þeir mundu gefa frí til þess að fólkið flýti sér á kjörstað. Það er ekki nóg. Þetta fólk vill vinna fyrir sinn flokk og sína frambjóðendur og gera meira en bara setja krossinn á réttan stað, sem ég veit að það gerir, a. m. k. heima hjá mér. Það vill líka vinna. Enn vefst hvítasunnan fyrir Gunnlaugi Finnssyni, hv. þm., miklu meira en sjómannadagurinn. Það er rétt, að hvítasunnan er mikill hátíðisdagur hjá þeim sértrúarflokki sem í þessu landi lifir. Vil ég ekki gera lítið úr því, að menn vilji minnast þess hátíðlega þegar heilagur andi birtist þeim ágætu mönnum fyrir nærri 2000 árum austur við botn Miðjarðarhafsins. Það er mjög gott að minnast heilags anda, ekki aðeins á þessum degi, heldur alla daga, og mætti hv. þm. Gunnlaugur Finnsson gera meira að því að leggja þar við eyru. En ég tel ekkert síður mikilvægt að minnast sjómannastéttarinnar á hátíðisdegi hennar, þó að sjómenn séu kannske ekki að hugsa um heilagan anda einmitt þann daginn. Því tel ég ósæmilegt og með öllu ófært að ætla sér að fara að kjósa á sjómannadaginn, og litlu betra þó að hv. þm. stingi upp á því að flytja sjómannadaginn til, eftir því sem honum býður við að horfa hverju sinni, ýmist fram eða aftur, aftur eða fram. Hv. þm. Sverrir Hermannsson talaði áðan, vel og skynsamlega eins og hans er vandi, og var auðvitað sammála mér í öllum atriðum. Sérstaklega vildi hann þó taka undir það, að ófært væri að vera að nudda þessu yfir á sjómannadaginn og fráleitt að fara að gera þessar breytingar fyrir væntanlegar kosningar, þegar svo stutt er til loka þingsins og stutt er til kosninga. En hann minnti einnig á, að sauðburðurinn stendur yfir ekkert síður þennan dag en síðasta laugardag í maí á stórum svæðum á landinu. Hins vegar get ég sagt hv. þm. Gunnlaugi Finnssyni það, að sauðburði er víða lokið í mínu kjördæmi á þessum tíma, a. m. k. mestu annirnar í því efni, a. m. k. ef þokkalega viðrar. En það eru auðvitað erfiðleikar ef illa viðrar, og þeir erfiðleikar verða alls ekki búnir eftir viku, því að þarna er ekki nema vika á milli. Virðist útgerðarmaðurinn Sverrir Hermannsson, hv. 3. þm. Austurl., þekkja allt miklu betur varðandi sauðburð en sjálfur bóndinn vestan úr Önundarfirði, og þykir mér það firnum sæta. Ég gerði þó ráð fyrir að hann vissi þetta, en það er komið í ljós að hann veit ekki einu sinni þetta. Ég þarf svo sem ekki að segja margt fleira um þetta. Ég er búinn að víkja lítillega að sauðburðinum sem Ólafur G. Einarsson, hv. þm., hafði í huga. Hann hélt að ég hefði gleymt bændum og sveitafólki þegar ég talaði áðan. Það er alveg af og frá. Ég mundi vel eftir þessu fólki, og það man ábyggilega líka vel eftir okkur, við þurfum ábyggilega ekki að kvarta undan því. En hv. þm. Ólafur G. Einarsson sagði þó að hann gæti fallist á sunnudaginn, svo ekki hefur hann verið ákveðinn í trúnni hvað þetta atriði varðar. Hann er nú þegar farinn að hrekjast á milli skotgrafanna í þessu. Tel ég þá að sjálfsögðu mjög mikið unnið, að laugardagurinn skuli ekki vera honum svo fastur í hendi. En þá, þegar laugardeginum sleppir, sýnist mér að sunnudagurinn sé enn verri, vegna þess að það er nú sjálfur sjómannadagurinn, fyrsti sunnudagur í júní. Þeir töluðu um það báðir, að þeir væru ekki að hrekjast undan neinum áróðri með þessum tillöguflutningi. En hver var þá tilgangurinn, þegar svo margir gallar eru finnanlegir á frv.? Hver var í raun og veru tilgangurinn með þessu annar en að vera lýðræðislegur í framan, sem sjaldan skeður utan þess að þeir flytja svona mál? Herra forseti. Ég gæti svo sem haldið áfram að ræða þetta mál ítarlegar, en þar sem tveir nm. í félmn. höfðu gert fyrirvara við afgreiðsluna, þá fyndist mér rétt gagnvart þeim hv. nm., að þessari umr. yrði ekki lokið að þessu sinni, heldur yrði frestað, þannig að þeir gætu þá gert grein fyrir fyrirvörum sínum áður en 2. umr. lýkur. 

Flm. (Pétur Sigurðsson) Hæstv. forseti. Í lögum um kosningar til Alþingis, nr. 62 14. águst 1959, er kveðið svo á, í 88. gr. þessara laga, að kjósandi eigi rétt á því að fá aðstoð við atkvgr. í kjörklefa ef hann skýri kjörstjórn frá því, að hann sé eigi fær um að kjósa á fyrirskipaðan hátt sakir sjónleysis eða þess, að honum sé hönd ónothæf, eins og þar segir. Þessu er ekki svo varið um þá sem þurfa að kjósa utan kjörfunda. Það er orðið nokkuð langt síðan ég hreyfði því, bæði á hv. Alþ. og utan þess, að mikið óréttlæti væri fólgið í því ákvæði, að þeir, sem sjúkir eru eða ekki færir um að kjósa vegna sjúkdóms eða ellihrörleika, blindu eða af einhverjum öðrum ástæðum og þyrftu að kjósa utan kjörstaðar, gætu það ekki vegna þessa, en væri samt sem áður heimilað að kjósa samkv. þessum sömu lögum á kjördegi. Í þessu er fólgið mikið óréttlæti. Jafnframt vakti ég fyrir mörgum árum athygli á því, að ekki væri réttlátt að það fólk, sem væri á stofnunum, svo sem spítölum, dvalarheimilum aldraðra og öðrum skyldum stofnunum, og ætti ekki heimangengt á kjördegi, mætti ekki kjósa á viðkomandi stöðum. Til móts við ósk um þetta var komið með breytingu á þessum sömu lögum, kosningalögunum 1974, en þá var kjörstjóra við atkvgr. utan kjörfundar hér heima á Íslandi heimilað að leyfa sjúklingi að kjósa sem dveldist á sjúkrahúsi eða væri vistmaður á viðurkenndri stofnun. Þrátt fyrir þetta mikilsverða skref í réttlætisátt gilda enn um þessa kosningaathöfn sömu reglur og um utankjörfundaratkvgr. á skrifstofu eða heimili kjörstjóra, en þar segir, að kjósanda beri að koma á fund kjörstjóra í hentugt húsnæði innan viðkomandi stofnunar og að atkvgr. eigi að fara fram í sjúkrastofum eða herbergjum vistmanna. Við slíka kosningaathöfn, þ. e. a. s. á sjúkrahúsi eða dvalarheimili aldraðra, gilda að öllu leyti sömu ákvæði laga og um allar atkvgr. utan kjörfundar og að sjálfsögðu þ. á m. 2. mgr. 66. gr. laga um kosningar til Alþingis, að óheimilt sé að veita kjósanda aðstoð við sjálfa kosninguna. Ég hef ákveðið að flytja þetta frv. á þann hátt að flytja það sem sjálfstætt frv., en ekki tengja það öðrum frv., sem hér hafa verið á ferðinni og fjalla um breytingar á þessum sömu lögum, vegna þess að ég tel það, sem ég er að leggja til, hafið yfir þann ríg sem hefur komið upp og mun að sjálfsögðu koma upp í sambandi við aðra þætti þessara laga. Ég bendi á í grg. og bendi enn á, að ótrúlega margir þegnar þjóðfélags okkar eru settir á óæðri bekk og sviptir þessum grundvallarrétti í lýðræðisþjóðfélagi - kosningarréttindum. Ég veit að flestir þm. þekkja til þess, hafandi tekið þátt í kosningavinnu, máske áratugum saman, hvað það er leiðinlegt, svo að maður fyrirverður sig fyrir það, að verða vitni þess á kjörstað, utankjörfundarstað, að fólki er vísað frá vegna þess að það er ekki líkamlega hæft til þess að greiða atkv. Ég hef orðið vitni að þó nokkuð mörgum slíkum atvikum. Þetta á auðvitað ekki að eiga sér stað í lýðræðisþjóðfélagi, þetta er okkur - íslenska löggjafanum - til vansæmdar. Með þessu frv., eins og ég hef lagt það fram, tel ég að verið sé að bæta aðstöðumun, sem hér hefur verið drepið á, og verið sé að heimila sömu hjálp til handa þeim sem kjósa utan kjörfundar og á kjörfundi. Ákvæðið í lagafrv. um að bóka eigi á fylgibréfið er til þess að fyrirbyggja hugsanlega tortryggni kjörstjórnar í fjarlægri heimabyggð kjósanda, sem máske er kunnugt um vanhæfni kjósanda til að neyta atkvæðisréttar síns, en ekki um það, hvernig að atkvgr. hefur verið staðið. Jafnframt er líka í 2. gr. frv. látið falla á brott refsiákvæði við því að aðstoða kjósanda við atkvgr. utan kjörfundar og einnig refsiákvæði við kjósandann ef hann þiggur slíka aðstoð, en þau ákvæði eru í gildandi lögum. Ég vil leyfa mér enn á ný að undirstrika þessi orð mín, að það er verið að svipta ákveðinn hóp manna réttindum sem einmitt við, sem erum á hv. Alþ., eigum að sjá um að allir þegnar þjóðfélagsins fái notið. Ég leyfi mér að fullyrða, að þótt ákveðin tilefni hafi gefist til þess fyrir mörgum tugum ára að setja slík viðurlög og slík forboð inn í þessi lög, sem ég er að leggja til að verði breytt, þá sé ekki ástæða til þess að ætla að svo geti orðið í dag, ekkert frekar á þessu sviði en öðrum, því að reyndar er hægt að brjóta öll lög ef ásetningur og vilji er fyrir hendi. En ég held hvað sem ég og aðrir segja í gagnrýni okkar á ákveðna embættismenn eða hóp embættismanna - það má gjarnan koma hér fram - að allir þeir, sem ég þekki til og stjórna kosningum og sjá um þær á kjördegi eða utan kjörfundar, sjá um utankjörfundaratkvgr., séu embættismenn sem mega ekki vamm sitt vita í neinu. Ég vil leyfa mér, hæstv. forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.

Flm (Pétur Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Það frv., sem ég flyt hér, er um breyt. á lögum, sem eru orðin meira en hálfrar aldar gömul, um sönnun fyrir dauða manna sem ætla má að farist hafi af slysum. Í grg. frv. kemur glögglega fram, af hverju þetta frv. er flutt, en það er flutt að gefnum tilefnum nú á allra síðustu tímum, reyndar af tilefnum sem ég hef verið að reka mig á um nokkuð langt árabil. Hef ég orðið vissari um það eftir því sem árin hafa liðið, að við þyrftum að breyta þessum ákvæðum. Í gildandi lögum segir að 6 mánuðir þurfi að líða til þess að hægt sé að úrskurða að maður sé látinn, ef talið er að hann hafi farist af slysi eða slysförum. Ef höfð er í huga sú þróun sem hefur orðið í ýmsum tæknibúnaði og vitneskju um ferðir manna og þá kannske sérstaklega skipa, sem ég hef nokkuð haft hliðsjón af í sambandi við gerð þessa frv., þá er ljóst að vitneskjan um slíkar ferðir í dag er orðin svo mikil, að ekki virðist ástæða til að halda sig við þau ákvæði sem eru sniðin af kringumstæðum sem giltu fyrir meira en hálfri öld. Vera má að það geti valdið nokkrum ágreiningi, hvort 4. og 5. gr. frv. séu tímabærar í þeirri mynd sem þær eru, en ég segi enn, að ef hægt hefur verið að ákveða 6 mánuði í slíkum tilfellum áður, þá er nú óhætt að miða við þann tíma sem segir í frv. Ég tel að í grg. sé málið svo vel skýrt, að ég þurfi ekki að vera að fara yfir þau atriði frekar sem þar eru dregin fram. Ég endurtek það, sem þar kemur skýrt fram, að hér getur verið um mikið peningalegt hagsmunamál fyrir eftirlifendur að ræða. Ekki er síður um tilfinningamál að ræða fyrir þá sem hafa misst ástvini sína, að kannske eru ýfð upp þau sár sem tekin eru að gróa þegar þessi tími er liðinn, þegar augljós vitneskja er máske um hvað hafi gerst, þótt ekki sé hægt að færa beinar sönnur þar á, eins og bent er á í grg. í sambandi við að bátar hafi farist. Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og allshn. hv. deildar.



Virðulegi forseti. Mál það, sem hér er til umr., er á þskj. 117, 101. mál Nd.: Frv. til l. um breyt. á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. Flm. hv. þm. Sighvatur Björgvinsson og Benedikt Gröndal. Frv. þetta var tekið til 1. umr. í hv. Nd. 6. mars s. l. og til framhaldsumr. 8. mars. Fyrri flm. flutti langar ræður í bæði skiptin. Enn fremur hafa tekið þátt í umr. hv. þm. Pálmi Jónsson og Páll Pétursson. Voru þeir andvígir þessu frv., höfðu ýmsar aths. fram að færa við málflutning frsm., enda hafa hv. þm. báðir reynslu og þekkingu á því málefni sem er til umr. Frv. þetta er aðeins tvær greinar. Sú fyrri er um breytingu á 2. mgr. 12. gr. laganna. Hljóðar hún svo, með leyfi forseta: „Í fjárlögum hvers árs skal ráð fyrir því gert, að ríkissjóður ábyrgist að tilteknu marki greiðslu á þeim halla, sem bændur kunna að verða fyrir vegna útflutnings á sauðfjárafurðum annars vegar og nautgripaafurðum hins vegar. Verðábyrgð samkv. framansögðu skal miðuð við hvora búgrein um sig og greiðsla gerð upp sérstaklega fyrir hvora þeirra. Á hverju verðlagsári getur slík verðábyrgð mest orðið sem nemur 10% af framleiðsluverðmæti nautgripaafurða vegna útflutnings á afurðum þeirrar búgreinar og mest 12% af framleiðsluverðmæti sauðfjárafurða vegna útflutnings á þeim afurðum.“ Þessi brtt. felur það í sér, ef samþykkt verður, að verðábyrgðin breytist frá því sem hún er og hefur verið síðan 1960, úr því að vera 10% af heildarframleiðsluverðmæti landbúnaðarafurða ár hvert, þar sem framleiðsluráð hefur haft það á valdi sínu að ráðstafa þessu fjármagni hverju sinni eftir því sem hagkvæmast hefur verið talið hverju sinni, í það, að tryggingin verði hér eftir aldrei hærri en 10% af framleiðsluverðmæti nautgripaafurða vegna útflutnings á afurðum þeirrar búgreinar og mest 12% af framleiðsluverðmæti sauðfjárafurða vegna útflutnings á afurðum þeirrar búgreinar. Í grg. með frv. kemur fram, að ef þessi regla hefði gilt fyrir verðlagsárið 1976–1977 hefði verðtryggingin orðið 1 milljarði kr. lægri en hún varð. Á þessari tölu vil ég enga ábyrgð bera frekar en á öðru sem í þessari grg. stendur. Hitt fer ekki á milli mála, hver óskadraumur þessara fulltrúa Dagblaðsins er, hvað fyrir þessum herrum vakir. Þó að hv. frsm. láti í veðri vaka í öðru orðinu, að hann beri hagsmuni bænda fyrir brjósti, þá þarf ekki annað en skoða innihaldið - þegar öllum orðaflaumnum er sleppt leynir sér ekki hvað fyrir honum vakir. Hins vegar er 2. gr. frv. ákvæði til bráðabirgða, en í því felst nánast það, að á næstu 5 árum skuli aðlaga sauðfjárframleiðsluna þessum nýju markmiðum: verðlagsárið 1978–1979 megi greiða allt að 20% af framleiðsluverðmæti sauðfjárafurða, en síðan á verðtrygging þessara afurða að lækka um 2% á ári þar til verðlagsárið 1982–1983 að þessum 12% sé náð. Sem sé, þetta á að verða seindrepandi aðferð, en þó markviss. Í grg. með frv. segir, með leyfi forseta: „Tilgangurinn með flutningi frv. þessa er að benda á leið út úr þeim ógöngum, sem þjóðarbúið er komið í vegna greiðslu verðábyrgðar úr ríkissjóði á útfluttar landbúnaðarafurðir (útflutningsbætur). Í þeim efnum hefur stöðugt sigið á ógæfuhliðina að undanförnu uns í algert óefni er nú komið þegar flytja getur þurft út yfir 30% af framleiðsluafurðum einnar búgreinar.“ Þegar frsm. var kominn í lok síðari ræðu sinnar 8. mars s. l. var þessi prósenttala komin upp í eða yfir 50% af framleiðslu á lambakjöti og hefði það ástand varað um talsvert langan tíma. Þetta sagði hv. frsm. En ég vil spyrja: Hverju þjónar svona málflutningur? Væri ekki hollt fyrir þennan hv. þm. að kynna sér betur það málefni, sem hann flytur hér í hv. Nd., en raun ber vitni, áður en bann flytur um það langar ræður? Ég hef undir höndum skýrslu frá Hagstofu Íslands er sýnir, svo að ekki verður um villst, hvernig þessi mál hafa þróast: Árið 1960 var útflutningurinn á lambakjöti 21.1% af heildarframleiðslunni, 1963 27.4%, 1966 19.1%, 1969 43.6%, 1970 23%, 1971 17.3%, 1972 22.5%, 1973 20.5%, 1974 22.2%, 1975 27.9%, 1976 35% og á árinu 1977 mun útflutningurinn hafa verið svipaður. Þess ber að gæta í þessu sambandi, að þarna er um að ræða útflutning á lambakjöti eingöngu. Ef miðað væri við heildarframleiðsluverðmætið, þá kemur dálítið annað í ljós. Þá er þetta t. d. fyrir árið 1976 27.8%. Frsm. gat um að það væru allt aðrar tölur, sem hann fengi frá Hagstofunni, en hefðu birst í blöðum. Tölurnar, sem hv. þm. fær frá Hagstofunni, eru miðaðar við almanaksárið, en þær tölur, sem birtust aftur á móti í Árbók landbúnaðarins, eru miðaðar við verðlagsgrundvallarárið. Þess vegna eru tölurnar aðrar. Miðað við t. d. verðlagsgrundvallarárið, þ. e. a. s. frá 1. sept. til 31. ágúst, þá er þessi tala, sem hann var með, um 35%, sambærileg við 24.13% sem útflutningurinn var það ár, 1976. Eins og þessar tölur bera með sér, er ekki umtalsverð breyting á útflutningsþörf á kindakjöti, hvorki að magni til né hlutfallstölu, t. d. frá viðreisnarárunum. Allt tal um það efni er því út í hött. Tvisvar hefur þessi tala komist yfir 30%, miðað við þá skýrslu sem ég las áðan frá Hagstofu Íslands, þ. e. a. s. af heildarkjötmagninu. Það var árið 1969, eins og ég sagði áðan, 43.6% og síðan 1976 35%. Að af útflutningsþörf hafi verið flutt út 50% eða meira og það um talsvert langan tíma, eins og hv. frsm. sagði, er því eitt af hans mörgu hugarfóstrum sem á sér enga stoð í veruleikanum. Ef verðtryggingin hefði verið frá upphafi á þann veg sem nú er lagt til að hún verði samkv. þessu frv., þ. e. a. s. 10% á nautgripaafurðir og 12% á sauðfjárafurðir, þá hefði verið ríkari tilhneiging til þess að auka mjólkurframleiðsluna meira en verið hefur til að nýta verðtryggingarmöguleika á þeim afurðum, vegna þess hve stakkurinn var þröngt skorinn til framleiðslu á sauðfjárafurðum, til þess að ná fullu framleiðslukostnaðarverði fyrir þá vöru vegna þeirra fyrirmæla, hvernig nota mætti útflutningstrygginguna. Er það skoðun hv. flm., að hagstæðara hefði verið fyrir þjóðfélagið að mjólkurframleiðslan hefði verið meiri á liðnum árum og sauðfjárframleiðslan minni með tilliti til sölumöguleika á erlendum mörkuðum? Auðvitað hefur hann ekki myndað sér skoðun um þetta frekar en annað. Hv. þm. komst þannig að orði, að framsóknarmenn og sjálfstæðismenn hefðu alltaf ráðið stefnunni í landbúnaðarmálum, þetta væri þeirra stefna. Manni skildist að þeir bæru einir ábyrgð á þróun þessara mála. Nú vil ég spyrja hv. frsm.: Hverjir stóðu fyrst og fremst að því að gefa út brbl. í desembermánuði 1959? Voru það framsóknarmenn? Ég man nefnilega ekki betur en að þá sæti að völdum minnihlutastjórn Alþfl. Ætli þm. að halda því fram, að Alþfl. hafi ekki ráðið því að umrædd brbl. voru sett 1959, er varla hægt að draga af því aðra ályktun en þá, að minnihlutastjórn Alþfl. hafi verið viljalaust verkfæri í höndum Sjálfstfl. Eða er hv. þm. að gefa í skyn að svo hafi verið? Hvað þá um öll viðreisnarárin? Er þá þm. að gefa í skyn, að Alþfl. hafi ekki ráðið neinu umtalsverðu í þeirri ríkisstj. heldur? En það breytir ekki því, að ábyrgðina hljóta báðir stjórnarflokkarnir að hafa af stjórnarstefnunni, þó að annar hafi ráðið ferðinni. Þó að hv. þm. vilji vinna það til nú að gera hlut Alþfl. sem aumkunarverðastan í samskiptum við Sjálfstfl. á viðreisnarárunum og hann telji sig geta með því skotið honum undan ábyrgð á stefnunni í landbúnaðarmálum, þá kemur það ekki að neinu haldi. Þm. heldur því fram af miklum áhersluþunga, að þegar 10% verðtryggingarrétturinn var lögfestur hafi sumir þm. ekki gert sér ljóst hvað þeir voru að samþykkja. Þeir hafi staðið í þeirri trú, að 10% verðtryggingin gilti aðeins fyrir hverja búgrein fyrir sig, þ. e. a. s. útflutningsrétturinn til að flytja t. d. út sauðfjárafurðir væri 10% af heildarverðmæti sauðfjárafurða, og eins væri með nautgripaafurðir, en útflutningstryggingin væri ekki 10% af heildarverðmæti allrar landbúnaðarframleiðslunnar, eins og í lagagreininni felst. Þó er það svo afdráttarlaust í lögunum eins og það getur skýrast verið, að með öllu er óskiljanlegt hvernig nokkur þm. hefur getað skilið þetta atriði á annan veg en þann sem í framkvæmd hefur verið alla tíð. Ég er a. m. k. þess fullviss, að hv. 1. þm. Suðurl., Ingólfur Jónsson fyrrv. landbrh., hefur gert sér fulla grein fyrir því, hvað í þessari lagagrein felst, og það frá upphafi. Ég hygg reyndar, að það heyri til undantekninga, ef menn hafa ekki áttað sig á því, hvað felst í þessu umrædda ákvæði. Það kann að vera að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson telji sér henta nú að reyna að koma því inn hjá þjóðinni, að þeir, þm., sem sæti áttu á Alþ. fyrir Alþfl. 1959 og 1960, hafi verið skilningsminni en aðrir þm. voru þá, og með því að þeir hafi ekki skilið hvað í lagasetningunni fólst, þá beri þeir ekki ábyrgð á lagasetningunni eða flokkurinn sem slíkur. Þó held ég að þessi söguskýring verði Alþfl. ekki til framdráttar, öðru nær. Ég a. m. k. get ekki betur séð en hlutur hv. 1. þm. Suðurl., fyrrv. landbrh., verði ekki minni við þessa nýju söguskýringu, ef talsmenn Alþfl. ætla að halda því fram að Alþfl. hafi engu ráðið um stefnuna í landbúnaðarmálum á viðreisnarárunum, þeir hafi blátt áfram verið á móti þeirri landbúnaðarstefnu sem ríkisstj. fylgdi þá fram og þeir samþykktu og studdu. Og svona til að undirstrika það enn frekar, að þeir hafi ekki átt neinn hlut að máli, þá er það skýring Sighvats Björgvinssonar að þeir hafi ekki skilið hvað fram fór. Er hægt að gera hlut Alþfl. aumkunarverðari en hv. þm. gerir með allri þessari miklu visku sinni? En hvernig var þetta þá með aðra málaflokka? Skildi þingflokkur Alþfl. þá betur en það sem fram fór í landbúnaðarmálum? Þeir skildu samt, að þeir höfðu á þessum árum þrjá ráðherrastóla. Það hefur e. t. v. nægt þeim, annað ekki skipt máli. Og þar er líklega komin skýringin á því, hvers vegna sjálfstæðismenn voru svona ánægðir með stjórnarsamstarfið við Alþfl. á viðreisnarárunum. Að sögn Sighvats Björgvinssonar hafa þeir síðarnefndu ekki fylgst með því sem fram fór, og því hefur verið auðvelt fyrir Sjálfstfl. að fara sínu fram. En bæði framleiðsluráðslögin sem og allt annað samþykkti Alþfl. og ber því fulla ábyrgð á því til jafns við Sjálfstfl. og aðra þá sem að því stóðu. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson talaði um og fór fram á að þm., sem teldu sig öðrum fremur fulltrúa bænda, eins og hann komst að orði, töluðu á hinu háa Alþ. af fullri skynsemi um þessi mál. En hvað um þm. sjálfan? Því gerir hann ekki fyrst og fremst kröfu til sjálfs sín? Og ég held nú að hollast væri fyrir hann að tala sem allra minnst, a. m. k. um landbúnaðarmál. Færi hann að hætta sér út í það, þá mælist ég til þess að hann geri það a. m. k. af meiri skynsemi en hingað til. Ég kemst ekki hjá því að ræða enn frekar nokkur atriði úr ræðu þm., til þess að færa orðum mínum stað, með leyfi forseta. „Það er sök sér,“ segir þm., „þó að menn misskilji efni frv. Hitt er öllu verra, þegar menn leggja út í langar umr. um frv. eins og þetta og standa svo hér uppi í ræðustól í hv. d. berir að því, að þeir hafa ekki einu sinni lesið frv. Þetta kom fyrir hv. þm. Pálma Jónsson. Hann sagði t. d., að ef frv. yrði að lögum mundi niðurskurður á útflutningsuppbótum frá því, sem núv. kerfi gerir ráð fyrir, og yfir til þess, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, nema 1 milljarði kr., ef frv. yrði samþykkt, mundu útflutningsbætur verða lækkaðar um 1 milljarð kr., úr 3 milljörðum í um það bil 2 milljarða.“ - Ég endurtek: Úr 3 milljörðum í 2 milljarða. - „Þetta sýnir og sannar að hv. þm. fer hingað upp í ræðustól til þess að halda langa ræðu og leggjast gegn frv., því sem hér er flutt, án þess að hafa komist lengra í að lesa frv. en rétt um miðja fyrstu síðu, vegna þess að meginefnisatriðið í 2. gr. frv. er einmitt að koma í veg fyrir að slíkur niðurskurður verði. 2. gr. frv. gerir ráð fyrir því, að því meginkerfi verðábyrgðar, sem 1. gr. fjallar um, verði komið á í áföngum. Yrði frv. samþykkt nú á þessu þingi, mundi niðurskurður á útflutningsbótum þannig ekki nema 1000 millj. kr., eins og hv. þm. Pálmi Jónsson sagði. heldur 231 millj. kr.“ Ég endurtek: 231 millj. kr. - „vegna þess að 2. gr. frv, gerir ráð fyrir að tilgangi 1. gr. verði náð í áföngum á 4–5 árum. Ég sagði það, segir þm., „í upphafi ræðu minnar, þegar ég ræddi um þetta mál, í framsöguræðu minni, að við flm. frv. værum fúsir til þess að fallast á athugun á því, hvort hægt væri að taka þessi skref eitthvað skemmri í áföngum en lagt er til að gert sé í 2. gr.“ Og síðan heldur þm. áfram: „Ég vil sem sé leiðrétta þetta: Ef frv. yrði samþykkt eins og það er úr garði gert, þá mundu útflutningsuppbæturnar ekki lækka um 1000 millj. kr., heldur um 231 millj.“ En svo fer þm. að reikna. Og hann reiknar og segir: „Greiddar útflutningsuppbætur á mjólkurafurðir yrðu 330 millj. kr., nákvæmlega eins og gert er ráð fyrir að greiða vegna útfluttra mjólkurafurða. Útflutningsuppbætur vegna útfluttra sauðfjárafurða yrðu samkv. frv. 1740 millj. í stað 2070 millj.“ En þegar hann fer að draga frá, segir hann: Heildarlækkunin er 231. - Ég hélt að þetta væri 330 en ekki 231. Ég held að það þyrfti að lengja skyldunámið áður en menn færu á þing. Svo segir hann, að eftir þessu yrðu þessar útflutningsuppbætur 2 milljarðar og 70 millj. Ég tel að ef 2 milljarðar og 70 millj. eru dregnir frá 3 milljörðum, þá séu eftir samkv. mínum barnaskólalærdómi - 930. Þm. segir að útflutningsuppbæturnar hafi ekki aðeins vaxið í krónutölu, heldur líka vaxið mjög stórkostlega í raunverðmætum, eins og hann kemst að orði. Og til þess að sýna þetta miðar hann við framfærsluvísitölu á hverjum tíma. Hvort sem það er að yfirlögðu ráði eða hugsunin er ekki nægilega skýr, þá yfirsést honum algerlega að taka tillit til niðurgreiðslna á vöruverði í þessu sambandi. Sé hv. þm. á annað borð að leita eftir réttum mælikvarða til þess að finna út, hvert sé raunverulegt verðmæti útflutningstryggingar landbúnaðarvara hverju sinni, þá fæst það ekki með því að miða við framfærsluvísitölu, ekki nema taka þá fullt tillit til niðurgreiðslna á vöruverði á hverjum tíma. Hann vitnar t. d. til ársins 1973–1974, þar sem hann segir að útflutningstryggingin hafi orðið 68.9% hærri í raunverulegum verðmætum en 1963–1964. Ég vil minna þm. á það, að einmitt þetta ár voru niðurgreiðslur í því hæsta sem þær hafa nokkurn tíma verið. Þær voru t. d. á smjöri yfir 70% af heildsöluverði. Það er einmitt engin tilviljun, að þm. tekur þessa viðmiðun. En það er a. m. k. ekki síður raunhæft að miða við hvað þessi verðtrygging hefur verið hátt hlutfall af ríkisútgjöldum á hverjum tíma. Það er a. m. k. raunhæfara en miða við framfærsluvísitölu á hverjum tíma. En ef það er athugað, þá kemur í ljós, og þar vitna ég í skýrslu frá Hagstofunni, að hæst hefur þetta hlutfall verið af ríkisútgjöldum árið 1966, þegar Alþfl. tók þátt í ríkisstj. og hv. 1. þm. Suðurl., Ingólfur Jónsson, var landbrh. 1966 var þetta hlutfall 6.4% af ríkisútgjöldum. 1969 var það 3.9%, 1970 3.4% og 1971 3%. En síðan hefur það aldrei náð 3%, aldrei síðan 1971. Það var 1977 talið vera 2.3%, en 1975 var það t. d. innan við 2%. Frsm. vitnar í ræðu fyrrv. landbrh., er hann flutti 1959 þegar umr. fóru fram á Alþ. um brbl. um framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. Ummælin, sem hann hafði, voru þessi, með leyfi hæstv. forseta: „Og nú er öllum sú staðreynd ljós, að landbúnaðarframleiðslan vex ekkert í hlutfalli við aukna notkun innanlands, ekkert í samræmi við fjölgun fólksins í landinu og þess vegna er það rétt . . . að það eru litlar líkur til þess, að útflutningsbæturnar verði þungur baggi á ríkissjóði...“ Ég hygg að 1. þm. Suðurl., Ingólfur Jónsson fyrrv. landbrh., hafi að því leyti til reynst sannspár, að framleiðslan hafi ekki aukist meira en hann gerði ráð fyrir. Á síðustu 10 árum hefur t. d. fólksfjölgun í landinu orðið 12.8% og heildarframleiðsla landbúnaðarins hefur ekki aukist meira. Aukningin hefur orðið á þessu tímabili tæp 16% á sauðfjárafurðir, en 7.5% á nautgripaafurðir, eða þegar á heildina er litið nokkru minni en fólksfjölgunin. Það eru aðrar ástæður sem valda því, að útflutningstryggingin mun ekki nægja þetta framleiðsluár að öllu óbreyttu, en að framleiðsluaukningin hafi orðið meiri en gera mátti ráð fyrir. Ástæðurnar fyrir því eru fyrst og fremst þær, að orðið hefur breyting á nauðsynjum þjóðarinnar. Neysla landbúnaðarvara hefur minnkað hlutfallslega síðustu árin, og hin mikla verðbólga, sem hér hefur orðið síðari ár, hefur gert það að verkum, að með hverju árinu sem liður hefur reynst óhagstæðara að flytja út búvörur. Það fæst ekki nema um eða innan við 50% af framleiðslukostnaðarverði nú á erlendum mörkuðum þar sem best lætur, en fyrir 4 árum fékkst fyrir sömu vöru yfir 80%, t. d. kindakjöt. Að útflutningsþörfin hafi verið meiri hin síðari ár en t. d. á viðreisnarárunum, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson taldi vera, hefur ekki við rök að styðjast, hvorki í hlutfalli né magni. Og þm. segir að rangt sé að þetta frv. hafi þann tilgang að minnka útflutningsuppbætur. Ætlar þm. e. t. v. að halda því fram, að frv. hafi tilgang að auka útflutningsuppbætur á útfluttar landbúnaðarvörur? Það kann vel að vera, að sú verði túlkun hans á þessu frv. í kosningabaráttunni vestur á fjörðum. Það væri a. m. k. í samræmi við ýmsan annan vísdóm sem frá þessum þm. kemur. En hvað segir svo hv. þm. sjálfur í ræðu sinni, þegar hann talar fyrir þessu frv. 6. mars s. l., með leyfi forseta: „ . . að greiðslur vegna verðábyrgðar verðlagsárið 1976–1977 mundu lækka um 1 milljarð kr. frá því sem nú er, ef þessi breyting hefði tekið til þess verðlagsárs.“ Svo kemur þessi sami hv. þm. hér upp í ræðustól tveimur dögum síðar og segir það rangt, að aðaltilgangurinn með flutningi frv. sé að minnka útflutningsuppbætur. Hvað á svona málflutningur að þýða? Svo kvartar þessi þm. yfir því, að hann sé ekki tekinn alvarlega. Ég held að þessi þm. ætti að reyna að hugsa aðeins skýrar þegar hann talar í hv. d., ef honum á annað borð er umhugað um að hann sé tekinn alvarlega. Ein fullyrðing þessa hv. þm. var sú, að iðnaðurinn hefði ekki þörf fyrir framleiðsluna eins og nú væri, þar sem verulegt magn af ull og gærum væri nú flutt út óunnið. Það hefur legið fyrir, komið fram í blöðum, að ull er flutt út í stórum stíl vegna þess að ekki er til önnur en sú úrgangsull sem verksmiðjurnar telja sig ekki geta notað. Það er hún ein sem flutt er út. Þetta ætti þm. að kynna sér svolítið betur. Þm. fullyrti enn fremur, að á fundum bænda væri verið að ræða um slíkar breytingar sem felast í þessu frv. Það er æðimargt sem þessum þm. dettur í hug eða hann dreymir um. En þeir draumar hans hygg ég nú að seint rætist fremur en hann vísi mönnum af rangri leið til réttrar áttar, eins og hann margtók fram í sínum ræðum. Ég vil ráðleggja hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að hugleiða í fullri alvöru, hvernig líklegt sé að búskapur mundi þróast t. d, á Vestfjörðum, ef frv. hans yrði lögfest. Gerðar hafa verið t. d. tvær byggðaáætlanir í þeim landshluta til að efla og viðhalda búskap þar: Inn-Djúpsáætlun og áætlun um Árneshrepp á Ströndum. Slíkar framkvæmdir hljóta að leiða af sér framleiðsluaukningu. Að mati þm. Alþfl., og þó fyrst og fremst hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, hafa þessar byggðaáætlanir verið hrein vitleysa í báðum þessum tilvikum. Þó man ég ekki til þess, að nein aðvörunarorð kæmu fram af hendi Alþfl. minna þegar þessi mál voru til umr. Eða gerðu þeir sér e. t. v. ekki grein fyrir því, að af þessum framkvæmdum hlyti að leiða aukna framleiðslu á kindakjöti? Þegar hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir var að hvetja til stuðnings við þessar byggðaáætlanir, þá varð ég ekki var við það a. m. k., að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson kæmi með nein andmæli gegn því. Það hefði hann átt að gera væri hann samkvæmur sjálfum sér. Ég hef leitt rök að því, að sá vandi, sem steðjar nú að bændastéttinni, sé ekki vegna þess að framleiðslan hafi vaxið meira en búast mátti við. Ástæðurnar fyrir því eru fyrst og fremst verðbólgan hér, hinn ört vaxandi framleiðslukostnaður, en hins vegar stendur útflutningsverðið því sem næst í stað, þar sem viðskiptaþjóðir okkar auka sífellt niðurgreiðslur á landbúnaðarvöruframleiðslu sinni til þess að hamla gegn verðbólgu hjá sér. Við verðum svo að keppa við þetta niðurgreidda verð. Einnig hefur neysla á búvöru dregist saman hjá okkur á undanförnum árum. Útflutningsþörfin hefur ekki aukist svo að umtalsvert sé í þau l8 ár sem liðin eru síðan umrædd verðtrygging var tekin upp hvorki að magni til né hlutfallslega, hvað sem síðar verður. Útflutningsverðtryggingin hefur reynst þjóðinni vel, og koma má með sterk rök fyrir því, að hún hefði að jafnaði verið nægjanleg, ef neyslan hér innanlands hefði haldist í svipuðu hlutfalli og áður var og verðbólgan hefði ekki verið meiri hér en í aðalviðskiptalöndum okkar. Það er mikill misskilningur, sem kemur fram í máli hv. þm., að þær ráðstafanir, sem hann lætur sig dreyma um að koma fram, að minnka framleiðslu sauðfjárafurða um allt að 1/3, komi eingöngu niður á bændastéttinni. Ef slíkur draumur yrði að veruleika, mundi það ekkert síður koma niður á ýmsum í þéttbýli og á þjóðinni allri. Ég hef ekki orðið var við það, að hv. þm. Alþfl., sem þetta frv. flytja, hafi gert grein fyrir því, hvernig þeir ætla að standa að atvinnuuppbyggingu í landinu í staðinn fyrir þann samdrátt í landbúnaði og um leið í iðnaði og úrvinnslu úr þessum vörum sem mundi auðvitað af þessu leiða. Ég hygg að þeir verði ekki margir sem sætta sig við að hafa atvinnu af fullyrðingum hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. En þm. fullyrti, að þriðjungsminnkun á sauðfjárframleiðslunni mundi ekki koma neitt niður á iðnaðinum, þótt það sé staðreynd, eins og ég sagði áðan, að flytja verður inn ull í stórum stíl, - ull sem hefur aðra eiginleika en okkar ull og allt útlit er fyrir að geti spillt því góða áliti sem ullariðnaður okkar nýtur víða á erlendum mörkuðum. Eða á e. t. v. úrræðið að vera það að flytja út vinnuafl, eins og gert var á viðreisnarárunum, í stað kindakjöts og iðnaðarvöru úr ull og skinnum? Nei, ég held að hagkvæmara sé fyrir þjóðina að fara ekki eftir þessari leiðsögn. Einnig er hollt fyrir hv. þm. Sighvat Björgvinsson að átta sig á því, að ef útflutningstrygging á landbúnaðarvörum hefði verið frá upphafi eins og hann leggur til að hún verði, hefði aldrei verið gerð nein byggðaáætlun fyrir Vestfirði og því síður gerðar neinar framkvæmdir við Inn-Djúp eða í Árneshreppi á Ströndum. Og þá er hætt við því, að íbúafækkunin hefði orðið verulega meiri í því kjördæmi en hún hefur þó orðið, því að það er staðreynd að þéttbýli og dreifbýli styður ekki svo lítið hvort annað. Og ef þm. kæmist til þeirra áhrifa að geta eytt búskap á Vestfjörðum, þá er hætt við því að sumum þéttbýlisstöðunum þar yrði einnig hætt. Hv. þm. Alþfl. ættu að gefa sér tíma til að kynna sér stefnu jafnaðarmanna í landbúnaðarmálum, t. d. á Norðurlöndum. Þeir gætu áreiðanlega mikið af þeim lært. Jafnaðarmenn á Norðurlöndum eru ekki með landeyðingaráform eins og Alþfl. hér. Þar skilur líka á milli feigs og ófeigs. Miklar umr. hafa farið fram um málefni landbúnaðarins á undanförnum mánuðum, t. d. í fjölmiðlum. Mest hefur í þeim heyrst sem minnst skilja og minnsta þekkingu hafa á heim málum. Bændur hafa haldið fundi og rætt þessi mál og svarað fullum hálsi þeim gegndarlausa áróðri sem haldið hefur verið uppi gegn þeim af þessum aðilum. 6. og 8. mars s. l. máttu hv. þm. hér í þessari d. svo hlusta á eina útgáfuna af þessari speki. Og til að vera samkvæmur sjálfum sér lagði frsm. til, að frv. yrði vísað til fjh.- og viðskn. í stað landbn., en til landbn. hefur öllum frv. um framleiðsluráð landbúnaðarins verið vísað frá því að þau lög voru fyrst sett. Er því við hæfi að þetta frv. komist ekki til 2. umr., eins og að því er staðið á allan hátt. Legg ég því til og skora á hv. þm. að greiða atkv. gegn því. að frv. fari til 2. umr. Með því móti mundi það fá þá afgreiðslu hér í hv. d. sem það verðskuldar.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leggja nokkur orð í belg. Miklar umr. hafa farið fram um þetta frv. sem Alþfl.- menn flytja. Ég hef hlustað á þær að nokkru leyti og verð að segja, að umr. eru á ýmsan hátt furðulegar. Frv. er flutt til breytinga á lögum um framleiðsluráð landbúnaðarins og er, eins og hv. þm. sjá, á þskj. 117. Meginatriði frv. er að skerða greiðslur til landbúnaðarins vegna halla á útfluttum búvörum. Gert er ráð fyrir að skerðingin verði gerð í áföngum, róttækum og stórum, þar sem lækkun á tekjum bænda yrði með þessum hætti 1 milljarður kr. á fyrsta ári, ef frv. verður samþ. Hv. 1. flm. frv., Sighvatur Björgvinsson, hefur notað langan tíma til þess að ræða frv. og sýna fram á ágæti þess. Það er gott og nauðsynlegt að taka vandamál atvinnuveganna til umr. og reyna þá að finna lausn á vandanum. Frv. það, sem hér er til umr., stefnir í öfuga átt. Það mun gera hlut landbúnaðarins miklu lakari en nú, ef að lögum verður, um leið og það mun ganga í berhögg við þjóðarhagsmuni. Landbúnaðurinn á við ýmsa örðugleika að glíma ekki síður en aðrir atvinnuvegir þjóðarinnar. Löggjöf, sem snertir landbúnaðinn, og reglur, sem unnið hefur verið eftir, geta þarfnast endurskoðunar og breytinga vegna breyttra tíma og breyttra aðstæðna. En ef breytinga er þörf þarf að gera það með heildaryfirsýn yfir málin og hafa sannfæringu fyrir því, að það, sem gert er, muni verða til bóta. Árið 1977 var gjöfult og gott að flestu leyti. Sjávarafli var mikill og verð á útfluttum vörum mjög hátt. Tíðarfar var yfirleitt gott um land allt og heyfengur var mikill og víðast hvar góður á s. l. sumri. Skepnuhöld voru í betra lagi og afurðir miklar á árinu. Þrátt fyrir þetta kvarta menn látlaust undan erfiðum tímum, taprekstri og fjárskorti sem atvinnuvegirnir eigi við að glíma. Fyrr á árum var afkoma atvinnuveganna og almennings talin vera góð, ef aflabrögð voru hagstæð og skepnuhöld, tíðarfar og heyskapur í betra lagi. En nú virðist þetta ekki nægilegt, vegna þess að verðbólgan með stöðugt vaxandi kostnaði grefur undan öryggi og hagsmunum atvinnuveganna og almennings í landinu. Góðærið nýtist ekki meðan verðbólgan geisar og smýgur inn í flestar greinar þjóðfélagsins. Vegna góðæris hefur verið nokkur aukning á búvöruframleiðslunni. Aukningin er þó lítil. Kindakjötsframleiðslan hefur staðið hér um bil í stað síðustu árin og mjólkurframleiðslan aukist um ca. 6% tvö síðustu ár. Sala innanlands hefur ekki aukist eins og búast hefði mátt við, heldur orðið nokkur samdráttur í innanlandssölu, og markaður erlendis hefur versnað mikið vegna mikilla verðhækkana hér á landi og kostnaðar langt umfram það sem gerist í markaðslöndunum. Meðan verðhækkunum var haldið innan hæfilegra marka og verðbreytingar hér á landi voru ekki langt frá því, sem gerðist í nágrannalöndunum, náðu endarnir saman. Þá var tiltölulega gott verð á dilkakjöti í Noregi og Svíþjóð, þá nægðu lögleyfðar útflutningsbætur til þess að greiða að fullu þann halla sem varð á útfluttum búvörum. Í seinni tíð hefur þetta breyst. Verðbólga hefur verið hér um árabil frá 30–50%, en verðbreytingar í viðskiptalöndum okkar á sama tíma 3–8%. Auk þess hafa ýmsar þjóðir, sem kaupa íslenskar búvörur, aukið niðurgreiðslur. Hefur því söluaðstaðan á augljósan hátt stórum versnað. Eðlilegt er að menn hugleiði, á hvern hátt megi úr þessu bæta. Auðvitað ber að efna til söluherferðar og leita nýrra markaða um leið og eldri markaðir, sem fyrir eru, verða betur nýttir. Einnig ber að koma kjötinu á markað í neytendaumbúðum, eftir því sem auðið er, og kynna besta kindakjöt í heimi enn betur en gert hefur verið. Árið 1960 voru sett lög til þess að bæta aðstöðu landbúnaðarins. Heimilað var að greiða 10% af heildarverðmæti búvöruframleiðslunnar til þess að bæta bændum þann halla sem yrði af útfluttum búvörum. Þetta var nýmæli í lögum og hefur síðan reynst bændum besta haldreipi. Áður höfðu bændur heimild til þess að hækka búvöruverð á innlendum markaði í því skyni að ná upp þeim halla sem mátti ætla að yrði af útfluttum búvörum, en það væri bændum lítils virði og óhugsandi, að varan seldist innanlands á því verði sem hefði þurft að setja á hana til þess að unnt væri að bæta bændum það tap sem varð á útflutningi. Frá því í ársbyrjun 1960 hafa lög um útflutningsbætur verið í gildi. Bændur gera sér fulla grein fyrir því, að lögin hafa verið þeim sá bjarghringur sem þeir mega ekki missa. Í leiðara í Tímanum snemma á þessum vetri var því haldið fram, að offramleiðslu á búvörum, sem nú er rætt um, mætti rekja til fyrrnefndra laga. Ég held að nefndur leiðari hafi verið merktur ÞÞ. Menn deila um það, hvort ástæða sé til að hafa miklar áhyggjur af því sem nú er nefnt offramleiðsla. En ályktun leiðarahöfundar Tímans er að því leyti rétt, að lög um útflutningsbætur hafa komið í veg fyrir, að búvöruframleiðslan færi stórum minnkandi. Það er mat glöggra manna, að nú væri mikill búvöruskortur ef lög um útflutningsbætur hefðu ekki verið í gildi. Bændum hefði fækkað miklu meira en raun ber vitni á þessum árum. Ekki hefði verið ráðist í umfangsmiklar ræktunarframkvæmdir eins og sérstaklega var gert á árunum 1960–1971. Þá hefði draumur þeirra, sem vilja flytja inn erlendar búvörur, ræst. Á eyju norður við Íshaf getur verið stutt á milli mikillar framleiðslu í landbúnaði og of lítillar framleiðslu. Ekki eru mörg ár síðan hafís var við Vestfirði, fyrir öllu Norðurlandi og suður með Austfjörðum. Þá var kuldi og kal í túnum og í bithögum. Þau ár dró mikið úr framleiðslunni. En það, sem bjargaði, var sú mikla ræktun sem hafði verið gerð á flestum ábýlisjörðum í landinu. Allir vona, að landsins forni fjandi komi ekki að landi eða nærri landi. En heimskulegt væri að gera sér ekki grein fyrir hættunni. Í ár og aldir hafa skipst á góð ár og vond. Ís, kuldi og eldgos hafa reynt á þolrif fólksins í landi okkar. Fámenn þjóð og fátæk átti ekki til næsta máls og leið hungur og skort á flestum sviðum. Tímarnir hafa breyst, þannig að nú mun vera hægara að afla fanga og vinna bug á erfiðleikunum sem kunna að sækja þjóðina heim, en eigi að síður getur verið slæmt og hættulegt að gera sér á engan hátt grein fyrir því, hvar á hnettinum við erum. Það er of mikið gert úr því sem kallað er offramleiðsla. Tíðarfar hefur reynst óstöðugt hér á landi. Þótt ekki komi ís, kal eða eldgos getur versnandi og kólnandi tíðarfar haft mikil áhrif á búvöruframleiðsluna. Þeim fækkar stöðugt, sem vinna að framleiðslu á búvörum, og eru nú aðeins 7% af þjóðinni. Talið er að yfir 40 þúsund Íslendingar í Laupstöðum og öðru þéttbýli hafi lífsframfæri við að vinna úr landbúnaðarvörum og við ýmis þjónustustörf tengd landbúnaði. Útflutningsverðmæti iðnaðarvara úr ull og skinnum fer vaxandi, eins og kunnugt er, og þær gefa þjóðinni drjúgar tekjur í erlendum gjaldeyri. Talið er að um 8% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar komi fyrir útfluttar búvörur, unnar og óunnar. Það er ekki þjóðhagslega rétt að draga saman seglin í landbúnaðinum. Þótt benda megi á ýmsar veilur og margt sem betur mætti fara í framkvæmd mála, má það ekki verða til þess, að menn leggi árar í bát og gefist upp. Það er bændum ekki að skapi að draga saman og minnka framleiðsluna. Bændur vilja ekki gefast upp, þótt á móti blási um sinn, þótt verðbólgan geri þeim erfitt fyrir og útflutningsbæturnar hrökkvi ekki til þess að unnt sé að greiða fullt verð fyrir framleiðsluna eins og áður frá því að lög um útflutningsbætur voru sett. Bændur eru taldir vera lægst launaða stétt landsins. Kjör bænda eru mjög misjöfn eftir því, hvernig aðstaðan er. Þeir bændur, sem höfðu verið langt komnir með að byggja og rækta í lok viðreisnartímabilsins frá 1959–1971, eru yfirleitt vel settir. Þeir skulda lítið miðað við eignir og framleiðslu. Aðrir, sem voru komnir vel á veg 1971, komast margir sæmilega af, þótt þeir hafi lent í verðhækkunum með einhvern hluta framkvæmdanna. En þriðji hlutinn er verst settur: þeir sem hafa lent í verðbólgunni með mestan hluta framkvæmdanna og við að koma upp bústofni. Lánskjör hafa versnað og vaxtakostnaður þeirra, sem í framkvæmdum standa, er mjög þungur baggi á flestum. Tekjur bænda eru mjög misjafnar vegna aðstöðunnar og einnig fyrir það, hversu mikill munur er á afurðamagni á jafnstórum búum. Það hefur alltaf verið erfitt fyrir bændur að ná sambærilegum tekjum og viðmiðunarstéttirnar hafa, iðnaðarmenn og verkamenn. Það er auðvitað alveg vonlaust, ef útflutningsbætur reynast of litlar og ekki næst fullt verð fyrir afurðir meðalbúsins. Á árunum 1966–1971 voru útflutningsbætur nálægt 10% af verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar og nægðu því til þess að tryggja bændum umsamið verð sexmannanefndar. 1973–1974 nægðu útflutningsbætur ekki til þess að mæta halla af útflutningi, og báru þá bændur þann kostnað sjálfir. Verðlagsárið 1976–1977 vantaði á að fullt verð næðist, og bera bændur einnig þann halla. Útlitið er mjög slæmt á yfirstandandi verðlagsári. Er talið að vanta muni allt að 2 milljarða kr. til þess að fullt verð náist fyrir afurðirnar. Úr þessu verður að bæta á einhvern hátt. Bændur rísa ekki undir svo gífurlegu tapi. Best útkoma varð hjá bændum á árunum 1964–1965. Þá var tekjuhlutfall bænda, samanborið við þær stéttir sem tekjur þeirra miðast við, 83.1% og 86.2% síðara árið. Síðan hefur tekjuhlutfallið alltaf verið undir 80%, varð 1973 79:5% og hefur farið lækkandi síðan. Þegar útflutningsbætur nægja ekki til greiðslu hallans á útfluttum búvörum telja margir besta ráðið vera að minnka framleiðsluna og miða hana sem mest við innanlandsnotkun. Gjöld ríkissjóðs vegna útflutningsuppbóta eru síst hærri nú en þau voru á viðreisnarárunum, sé miðað við útgjaldahlið fjárl. á þeim tíma og nú. Margir munu hafa gleymt því, að útgjöld fjárl. fyrir árið 1971, síðasta fjárlagaár viðreisnarstjórnar, voru aðeins 11 milljarðar kr. en fyrir árið 1978 140 milljarðar. Verðlagsárið 1970–1971 voru greiddar útflutningsbætur að upphæð 397 687 kr. Gert er ráð fyrir, að á yfirstandandi verðlagsári verði útflutningsbætur 3000 millj., sem er hlutfallslega talsvert lægra en 1971 miðað við útgjöld fjárl. Það er engin ástæða til þess nú að skerða kjör bænda með því að minnka útflutningsbætur á búvörum í áföngum, eins og frv. Alþfl.-manna gengur út á. En ólíklegt má telja, að lögunum verði breytt í þá átt; að útflutningsbætur verði auknar frá því sem verið hefur. Með það í huga ber að hugleiða hvað er helst til ráða til þess að tryggja bændum skráð verð fyrir alla framleiðsluna. Athuga þarf hvaða möguleikar eru til þess að lækka framleiðslukostnað búvöru, að hve miklu leyti er mögulegt að lækka rekstrarvörur landbúnaðarins með niðurfellingu á tollum á vélum og ýmsum tækjum sem landbúnaðurinn notar. Athuga þarf, hvort ekki er mögulegt að lækka orkuverð, t. d. til heyverkunar, graskögglagerðar og annarrar orkufrekrar notkunar í landbúnaðinum, að hve miklu leyti er mögulegt að minnka fjármagnskostnaðinn og bæta lánamálin. Finna þarf heppilegustu bústærð, sem gefur mestan arð miðað við tilkostnað. Er unnt að nýta vélakostinn betur og gera hann ódýrari á hverju meðalbúi en nú hefur reynst? Er unnt að lækka sláturkostnað, heildsölukostnað og dreifingarkostnað á kjötvörum og öðrum búvörum? Er unnt að auka fjölbreytni í landbúnaði til hagsbóta fyrir bændur til þess að þóknast neytendum enn betur en gert hefur verið og auka tekjur bænda? Er unnt að leiðbeina bændum þannig, að þeir geti fengið jafnari og betri afurðir af búum sínum en verið hefur? Er mögulegt að greiða bændum við inn]egg mestan hluta afurðaverðsins. t. d. 90%, eins og oft hefur verið talað um? Það er vitað mál, að þetta verður ekki allt gert í einu, en nauðsyn her til að athuga hvað unnt er að gera í þessum efnum. Það er vitað mál, að afurðir af búunum er mjög misjafnar hjá bændum. Sumir bændur fá 2500 l að jafnaði eftir kúna yfir árið, en aðrir 3500 l. Margir bændur fá yfir 20 kg af kjöti eftir ána, en aðrir aðeins 14–15 kg, þótt þeir kosti jafnmiklu til. í umhirðu og fóðrun fjárins. Þá er nauðsynlegt að athuga, hvort unnt er að nýta útflutningsbætur betur með því að breyta reglum og fyrirkomulagi um notkun þess fjár sem varið er í því skyni. Kunnugt er, að nú er í athugun hjá bændasamtökunum hvort heppilegt sé að greiða útflutningsbætur beint til bænda. Gæti það e. t. v. orðið til þess að lækka útsöluverð á innlendum markaði og þannig aukið sölu afurðanna innanlands. Sú hugmynd er örugglega þess virði að hún sé rannsökuð vandlega. Nauðsynlegt er að gera allt sem unnt er til þess að auka verðmæti ullar og skinna auk innmatar, beina, horna og blóðs, sem verðmæti er unnið úr víða erlendis. Augljóst er, að kjötið gæti lækkað í verði ef bændur fengju gott verð fyrir aukaafurðir sláturdýra. Talið er að sportbúskapur og ríkisbú leggi til um 8% af búvöruframleiðslunni. Ástæðulaust virðist vera að greiða bætur úr ríkissjóði fyrir þá framleiðslu þegar svo er komið að þeir, sem stunda alvörubúskap og lifa á landbúnaðinum, fá ekki fullar tekjur vegna þess að útflutningsbætur reynast of litlar. Nú hefur nokkuð verið nefnt sem athuga ber til breytinga í því skyni að tryggja bændum tekjur og fullt verð fyrir framleiðsluna án þess að dregið sé úr henni. Það er ekki þjóðhagslega hagkvæmt að banna bændum eða öðrum að framleiða búvörur með því að taka upp kvótakerfi eða á annan hátt. Líklegt má telja að útflutningsbætur, sem nú eru í gildi, þ. e. a. s. 10% markið, nægi á næstu árum ef breytingar verða gerðar á framkvæmdum í þá átt sem nefnt er hér að framan. En þrátt fyrir það er nauðsynlegt til öryggis að taka jöfnunargjald af afurðunum, sem væri endurgreitt til bænda eftir því sem auðið er við endanlegt uppgjör. Ýmsir hafa talað um að takmarka útflutningsbætur við ákveðna bústærð, t. d. 40 kú gildi eða 800 ærgildi. Til samanburðar má geta þess, að vísitölubúið er nú 440 ærgildi. Takmörk á bústærð til fullra útflutningsbóta má alls ekki setja nema brýna nauðsyn beri til. Greina þarf á milli mjólkurframleiðslu og sauðfjárframleiðslu í útflutningsbótum og bústærð, ef til þessara framkvæmda kemur, þar sem útflutningsbætur með mjólkurframleiðslu eru miklu minni en með kjötframleiðslunni. Ef svo fer að takmarka verður útflutningsbætur við vissa bústærð, er rétt að hafa í huga, að betra er fyrir bóndann að fá mikinn afrakstur af búinu. þótt ekki fáist fullt verð fyrir alla framleiðsluna, en hafa minni framleiðslu sem fæst fullt verð fyrir. Ef rétt er að framleiðslunni staðið, munu síðustu mjólkurlítrarnir og toppurinn í kjötframleiðslunni kosta minna en byrjunarframleiðslan. Vinnuafl, vélar og annað búinu tilheyrandi mun nýtast betur á margan hátt ef framleiðslan er mikil. Stærra búið gæti því borgað sig, þótt ekki fengist fullt verð fyrir alla framleiðsluna. En auðvitað ákveður bóndinn sjálfur hvort hann vill framleiða meira eða minna, hafa mikla framleiðslu þótt hann fái ekki fullt verð fyrir toppinn. Í vetur hefur verið rætt um að leggja á 25% fóðurbætisskatt í því skyni að draga úr framleiðslunni. Hugmyndin er að mynda sjóð. sem ætlað er það hlutverk að greiða bændum það sem kann að vanta á verð sexmannanefndar. Með því að gera þetta yrði fjármagn flutt frá mjólkurframleiðslunni yfir til sauðfjárbænda. Fóðurbætisskattur á ekki mikinn rétt á sér og síst í þessu formi Innflutningsverð á fóðurkorni fer nú hækkandi. Ef fóðurbætisskattur yrði lögfestur, væri það aðeins réttlætanlegt með því að nota skattinn til niðurgreiðslu á áburði. Gæti það komið innlendri fóðurframleiðslu til góða. Margs konar vandi steðjar nú að íslenskum landbúnaði um sinn. Það á einnig við um ýmsar aðrar atvinnugreinar í landinu. Landbúnaðurinn á góða framtíð fyrir sér á Íslands. Nauðsynlegt er fyrir þjóðfélagið að hafa þróttmikinn landbúnað, sem skilar þeim, sem við hann vinna, sambærilegum tekjum og aðrar atvinnustéttir hafa. Það er skoðun mín, að það nöldur og þær úrtölur, sem nú eru allháværar um landbúnaðinn, hætti bráðlega og að almennt gildi landbúnaðarins verði að fullu viðurkennt. Það er til skammar, hvernig ýmsir tala og skrifa um landbúnaðinn. Gildi landbúnaðarins er vanmetið af mörgum. Það má ekki gleymast, að atvinnuvegirnir eru hornsteinar þjóðfélagsins. Þess vegna ber að efla þá með aukinni framleiðslu og traustum rekstrargrundvelli. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Hvort þinglega verður farið með þetta frv. eða ekki skal ég ekkert fullyrða um að sinni, en ég tel eigi að síður, þótt frv. gangi í öfuga átt, að eðlilegt sé að það fái þinglega meðferð og verði vísað til landbn. Þar er hv. síðasti ræðumaður formaður og þar á ég einnig sæti.



Herra forseti. Í ræðu minni fyrir nokkru, þegar mál þetta var til umr., gaf ég nokkrar talnalegar upplýsingar um hver áhrif þess mundu hafa orðið og mundu vera, ef bað kerfi, sem þetta frv. felur í sér, hefði verið samþykkt og væri í gildi nú. Mér finnst ákaflega leitt, ef ég hef í þessum samanburði misboðið skilningi hv. 3. þm. Norðurl. e. eða ef ég hef ofboðið reikningslist hans. Ég vil því, hæstv. forseti, fara yfir þetta aftur og geta það mjög hægt og rólega og varlega. Hver sem áhuga hefur á gæti því tekið sér penna í hönd og reiknað sjálfur eftir viðteknum venjum, sem kenndar voru í samlagningu og frádrætti, eftir þeim reikningsreglum. sem kenndar vorn í barnaskóla á þeirri tíð, þegar ég átti þar setu og væntanlega einnig á þeirri tíð, þegar hv. þm. Stefán Valgeirsson átti þar setu. Nú skulum við hv. þm. Stefán Valgeirsson hefja reikninginn. Eins og segir á bls. 5 í þessu frv. mundi frv. hetta, ef að lögum hefði orðið á verðlagsárinu 1976–1977 hækka útflutningsuppbætur um 1 milljarð kr. frá því sem þá var, ef ekki hefðu komið til ákvæði 2. gr., sem segja m. a., þrátt fyrir ákvæði 1. gr. frv. um að ríkissjóður ábyrgist greiðslu 12% af framleiðsluverðmæti sauðfjárafurða og 10% af verði nautgripaafurða, þá megi til bráðabirgða fyrsta gildisár frv. taka sem nemur allt að 20% af framleiðsluverðmæti sauðfjárafurða til þess að verðábyrgjast útfluttar sauðfjárafurðir o. s. frv. Á bls. 6. í töflu 1, er síðan skýrt frá því, hvað áætlað er á verðlagsárinu 1975–1977 að séu afurðir annars vegar af nautgripum og hins vegar af sauðfé. Afurðir af nautgripum eru þar áætlaðar samtals að verðmæti 10 milljarðar 490 millj. kr. Verðlagsárið 1976–1977 var greitt í útflutningsuppbætur vegna útfluttra nautgripaafurða 330 millj. kr. eða talsvert lægri upphæð en nemur 10% af samanlögðu verðmæti nautgripaafurðaframleiðslunnar. Verðlagsárið 1976–1977 var samanlagt verðmæti sauðfjárafurðaframleiðslunnar 8 milljarðar 703 millj. Það ár var greitt í útflutningsuppbætur vegna sauðfjárafurða 1.971 millj. eða um það bil 22.5% af heildarverðmæti sauðfjárafurðaframleiðslunnar það ár. Ég vil aðeins vekja athygli hv. þm. á því í þessari ræðu, eins og í hinni fyrri, að á bls. 6 hefur sá ruglingur orðið, að þar sem stendur fyrir ofan þriðja síðasta talnadálkinn „vegna sauðfjárafurða“ á að standa: vegna nautgripaafurða, og öfugt í næstsíðasta talnadálkinum. Yfirskriftirnar yfir þessum tveim dálkum hafa ruglast. Og nú skulum við hv. þm. upphefja prósentureikning, samlagningu og frádrátt. 10% af 8 milljörðum 703 millj., sem afurðir af sauðfé námu á verðlagsárinu 1976-1977. eru 870.3 millj. kr. Við skulum sleppa aukastöfum eins og þeir gera í barnaskóla og segja bara 870 millj. Ef 10% af 8 milljörðum 703 millj. eru 870 millj., þá er mjög líklegt að 20% af sömu upphæð séu 1740 millj., en það er einmitt það sem 2. gr. frv. gerir ráð fyrir að heimilt hefði verið að greiða í útflutningsuppbætur vegna útfluttra sauðfjárafurða á verðlagsárinu 1976–1977, ef frv. hefði verið samþykkt það ár. Og nú skulum við leggja saman hægt og rólega: 1740 millj. vegna útfluttra sauðfjárafurða plús 330 millj. vegna útfluttra mjólkurafurða eru samtals 2070 millj. Ef við lítum nú á fjórða síðasta dálk, sem hefur yfirskriftina: „Útflutningsuppbætur úr ríkissjóði í millj. kr., þá kemur í ljós að verðlagsráð 1976–1977 voru greiddar úr ríkissjóði samtals 2301 millj. kr. í útflutningsuppbætur. Eins og við voru að enda við að fá út úr hinu litla reikningsdæmi okkar, hefði, ef frv. hefði verið í gildi, átt að greiða 2070 millj. kr. þetta verðlagsár. Ef við tökum okkur nú til og setjum upphæðina 2301 millj. kr. á blað og fyrir neðan hana upphæðina 2070 millj. kr.. setjum mínus fyrir framan neðri upphæðina, drögum síðan strik undir allt saman og reiknum, þá kemur í ljós að neðri upphæðin er 231 millj. kr. lægri en sú efri, þ. e. a. s. mismunur á þessum tveimur upphæðum er 231 millj. kr. Og ég fæ ekki betur séð en tiltölulega auðvelt sé að gera þennan útreikning. Skil ég ekkert í því, að hv. þm., sem er formaður í bankaráði eins stærsta og voldugasta banka með þessari þjóð og hefur þar ýmsar deildir, sem gætu orðið honum til ráðuneytis um slíkan reikning, hann skuli geta misskilið þetta eins og hann gerði. Feillinn liggur nefnilega í því, að hann tekur verðlagsárið 1976–1977, eins og ef frv. hefði þá verið í gildi, og dregur niðurstöðuna. sem hann fær út úr því, frá útflutningsuppbótunum eins og þær eru áætlaðar á yfirstandandi ári í fjárlögum. Hann dregur sem sé 2070 millj. kr., eins og útflutningsuppbæturnar hefðu verið á verðlagsárinu 1976–1977, 2963 millj. kr.. eins og útflutningsuppbæturnar eru á fjárlögum ársins 1978, tveimur árum síðar, og finnur bað út af sinni alkunnu snilld, að þarna muni hvorki meira né minna en tæpum 1000 millj. kr. - Ég mælist till þess við hv. þm., að hann fletti upp í reikningslistarbókum sínum frá barnaskólaárunum og læri svolítið betur. Ég vil einnig vitna til þess í þessu sambandi, sem kemur m. a. mjög glöggt fram í grg. frv. þessa, að samanburðurinn milli annars vegar frv. og ákvæða þess, ef í gildi hefðu verið, og hins vegar gildandi laga er gerður á grundvelli þeirra síðustu upplýsinga sem fyrir lágu þegar frv. var samið, en það eru upplýsingar fyrir verðlagsárið 1976–1977. Ef menn vilja gera samanburð á grundvelli ársins 1978, verður að sjálfsögðu að liggja fyrir sundurliðun, skipting á áætluðu framleiðsluverðmæti landbúnaðarafurða á því ári, þannig að hægt sé að taka 10% af framleiðsluverðmæti nautgripaafurða annars vegar og 20% af framleiðsluverðmæti sauðfjárafurða hins vegar og bera það saman við núgildandi kerfi, sem gerir ráð fyrir því að verðábyrgðin megi nema 10% af samanlögðu framleiðsluverðmæti landbúnaðarafurða. Ég vil hæstv. forseti, algerlega frábiðja mér í umr. um mál eins og þetta að þurfa að koma fram með svona einfaldar leiðréttingar, sem - eins og ég sagði áðan - væri hægt að forðast ef menn legðu á sig að lesa frv. yfir áður en þeir halda sínar löngu tölur. Að sjálfsögðu má lengi deila um það, við hvaða vísitölu á að miða ef menn ætla að fá út samanburð með einhverjum hætti á raungildi ákveðinna upphæða, sem varið er til ákveðinna þarfa, milli ára. Í þeirri töflu, sem tekin var saman fyrir mig af starfsmanni Hagstofu Íslands til þess að sýna þróun í raunverðmætum á útflutningsuppbótum á landbúnaðarafurðum frá verðlagsárinu 1963–1964 til 1976–1977, var framfærsluvísitalan notuð sem viðmiðun. Í ljós kom, ef verðlagsárið 1963–1964 var sett sama sem 0 og framfærsluvísitalan notuð sem verðvog, að útflutningsuppbæturnar á landbúnaðarafurðir hafa farið hækkandi í raunverðmætum ár frá ári og orðið t. d. allt að 68.9% hærri í raunverðmætum á verðlagsárinu 1973–1974 en þær voru verðlagsárið 1963–1964. Auðvitað má um það deila. hvort framfærsluvísitalan sé rétt vog í þessu sambandi. Sú vog var valin af þeim starfsmanni Hagstofu Íslands sem tók saman þessar talnalegu upplýsingar, en ekki af mér. E. t. v. mætti í staðinn velja t. d. vísitölu vöru og þjónustu eða kaupgreiðsluvísitölu, ef menn vildu það heldur, eða í þriðja lagi. bar sem um útflutning er að ræða, vísitölu meðalgengis íslensku kr. gagnvart erlendum gjaldmiðlum. Einhverja af þessum vísitölum yrðu menn að velja, ef þeir ætluðu að mæla þá stærð, sem hér um ræðir, frá ári til árs í raunverðmætum. En hitt er auðvitað alveg út í hött og barnalega heimskulegt, að ætla að vega greiddar útflutningsuppbætur sem hlutfall af útgjöldum fjárl. milli ára, eins og báðir þeir hv. þm. hafa gert sem hér voru að tala áðan. Hvaða vit er í því, ef fjárlög hækka t. d. vegna eyðslustefnu ríkisstjórnar að þá eigi útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir skilyrðislaust að hækka um sömu prósentu? Hvaða vit er í því, svo að tekið sé annað dæmi, ákveðið er að gera stórátak á sviði almannatryggingamála, sem hefði í för með sér mikla hækkun á ríkisútgjöldum, að hækka þá útflutningsuppbætur að sama skapi? Ef ákveðið er að reisa stórt mannvirki eins og brú yfir Borgarfjörð, svo að dæmi sé enn tekið sem hefði áhrif til hækkunar á útgjöld fjárl., hvaða vit er í því að útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir ættu þá skilyrðislaust að hækka að sama skapi? Þetta er auðvitað algerlega út í hött. Það er algerlega fráleitt að ætla að bera saman útflutningsuppbætur eða aðrar slíkar greiðslur frá ári til árs sem hlutfall af útgjöldum fjárlaga, vegna þess að fjárlög og útgjöld þeirra ráðast af allt öðru en eðlilegt er að miðað sé við þegar ákveðið er um útflutningsuppbætur. Auðvitað er sú viðmiðun, sem eftir er sótt, annars vegar viðmiðun um magn hvað útflutninginn snertir, hvað útflutningurinn, umframframleiðslan sem þjóðin þarf ekki á að halda, hefur aukist í magni á þessu tímabili. Það er önnur viðmiðunin sem skiptir máli í þessum samanburði. Hin viðmiðunin er sú, hvað útflutningsuppbæturnar hafa aukist á milli ára í raunverulegum verðmætum. Það skiptir líka máli í þessu sambandi. En að fjasa eitthvað um það, hvað útflutningsuppbæturnar séu hár hluti af útgjöldum fjárlaga þetta árið eða hitt árið, er algerlega út í hött, sýnir það eitt, hversu þeir menn, sem slíkum röksemdum beita, eru langt frá því að skilja hvert á að vera markmið með styrk til atvinnuvegar af því tagi sem hér um ræðir. Ég er ansi hræddur um að lítið yrði eftir af því svigrúmi, sem Alþ. og ríkisstj. þurfa að hafa við fjárlagagerð, ef ætti að binda öll framlög hliðstæð þessu framlagi við hundraðshluta af útgjöldum fjárlaga á hverju ári. Væri þá ekki miklu nær, fyrst hv. þm. nota slíkan samanburð að þeir flyttu hreinlega brtt. við framleiðsluráðslögin þess efnis, að útflutningsuppbæturnar skuli ávallt vera einhver ákveðinn hundraðshluti af útgjöldum fjárlaga hverju sinni? Það er þá meira í þeirra anda, fyrst þeir vilja endilega nota þann samanburð. Þá er það ranglega frá sagt, að megintilgangurinn með flutningi þessa frv. sé að draga úr útflutningsuppbótunum. Ef það hefði verið megintilgangurinn - auðvitað er það tilgangur líka - þá hefði verið eðlilegast að ná því marki með því að lækka þá hundraðstölu sem notuð er sem útreikningstala fyrir hverjar þessar uppbætur eigi að vera niður úr t. d. 10% á framleiðsluverðmæti landbúnaðarafurða, niður í 9%, 8%, 7%, 6% eða hvað vill. Auðvitað er megintilgangurinn með þessum tillöguflutningi að reyna að finna einhverja leið, sem sameinar í fyrsta lagi nauðsynina á því að breyta um verðtryggingarkerfi og í öðru lagi nauðsynina á því að draga eitthvað úr þeim miklu greiðslum sem þurfa að fara lögum samkv. á ári hverju til slíkra verkefna. Og ég legg mikla áherslu á bað, að ég geri mér alveg fyllilega ljóst að slíkt þarf að taka tíma, vegna þess að ef slíkt væri gert í einu vettvangi í þeim mælikvarða sem gera þyrfti, þá mundi það hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir íslenska bændastétt, en það er ekki tilgangurinn með þessu frv. Um annað af því, sem hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði, get ég verið stuttorður. Ég vil aðeins benda hv. þm. á það, sem er alkunn staðreynd, að íslenskar ullarverksmiðjur flytja ekki inn erlent ullarband vegna þess, að ekki sé til nægilegt magn af ull í landinu, heldur vegna hins, að erlendu ullina fá þeir á lægra verði en þá íslensku. Ég vil aðeins benda hv. þm. Stefáni Valgeirssyni á að mjög mikið af íslensku ullinni er nú flutt út lítt unnið, bæði sem óunnin lopi og band. Þetta er hráefni sem mætti nota til iðnaðarframleiðslu hér á landi, en ekki er notað. Og ef iðnaðurinn krefst þess, að það sé framleitt 40–50% meira af dilkakjöti á ári en þörf er fyrir innanlands vegna ullarþarfar, þá er það auðvitað íslenskur iðnaður, sem verður að greiða kostnaðinn af því og borga það verð, sem þarf að fást fyrir slíka ullarframleiðslu, en ekki ríkissjóður og íslenskir neytendur í formi hundruð millj. kr. skattbyrðar vegna niðurgreiðslu á matvælum til erlendra neytenda. Ég vil enn fremur benda hv. þm. Stefáni Valgeirssyni á að markmið Inndjúpsáætlunar var fyrst og fremst að stuðla að aukinni mjólkurframleiðslu í Ísafjarðardjúpi, vegna þess að mjólkurframleiðslan í grennd við Ísafjarðarkaupstað var langt frá að fullnægja mjólkurþörfum kaupstaðarbúa og varð því að flytja mjólk flugleiðis til Ísfirðinga og annarra nágranna þeirra yfir vetrarmánuðina með mjög miklum tilkostnaði og þannig, a. m. k. á flestum vetrum, að ekki hefur verið hægt að tryggja eðlilega og örugga mjólkurflutninga til Ísafjarðar. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir hefur nýlega flutt á Alþ. mál sem stefnir að því að bæta úr þessu ástandi ásamt með framkvæmd Inndjúpsáætlunar. Markmið Inndjúpsáætlunar var síður en svo að auka útflutning á íslenskum landbúnaðarafurðum með því að stuðla að offramleiðsla til útflutnings. Markmið Inndjúpsáætlunar var að tryggja Ísfirðingum, Bolvíkingum og öðrum íbúum þéttbýlissvæðanna á norðanverðum Vestfjörðum mjólk og mjólkurvörur allt árið um kring, sem ekki hefur verið hægt að tryggja þeim öðruvísi en með loftflutningum á mjólk yfir vetrarmánuðina með gríðarlegum tilkostnaði, miklu meiri tilkostnaði en tilkostnaðurinn mun verða af framkvæmd Inn-Djúpsáætlunar. Það voru ótrúlega háar upphæðir sem menn hafa orðið að verja í það að flytja mjólk loftleiðis frá Akureyri til þessara staða yfir vetrarmánuðina. Hv. þm. dró einnig mjög í efa, að offramleiðsla á kindakjöti væri jafnmikil og ég gerði ráð fyrir, hún væri að magni til milli 40 og 50%, eða hefði verið undanfarin ár. Ég stend fast á því, að það sé rétt, að sú framleiðsla kindakjöts, sem við þurfum að flytja út úr landinu nú og höfum þurft að flytja út á allra síðustu árum, sé um 40–50% af heilsársframleiðslu. Ég vil aðeins benda á að fyrir um það bil 4 vikum var frétt um það í útvarpi, að áætlað væri að á árinu 1978 þyrfti að flytja til útlanda sem næst 50% af heils árs framleiðslumagni af kindakjöti. Við getum sannreynt þetta, en því miður hef ég ekki nákvæmar upplýsingar í höndunum, ég vona að hv. þm. Stefán Valgeirsson geti þá leiðrétt mig. En ef við aðeins lítum á það sem segir í töflu I, á bls. 6, um útflutning á landbúnaðarafurðum verðlagsárið 1976–1977, þá kemur í ljós að af 2301 millj., sem það ár var varið úr ríkissjóði til útflutningsuppbóta á landbúnaðarafurðir, fóru 1971 millj. eingöngu í að verðbæta kindakjöt til útflutnings, 1971 millj. samsvara 22.5% af samanlögðu verðmæti allrar sauðfjárafurðaframleiðslu á því verðlagsári. Útflutningsuppbæturnar, sem greiddar voru á útfluttar sauðfjárafurðir verðlagsárið 1976–1977, námu 22.5% af öllu samanlögðu verðmæti sauðfjárafurða á því ári. Sá fróði maður, hv. þm. Ingólfur Jónsson, gat upp á því áðan, að við mundum hafa fengið um það bil 50% af því verði erlendis á þessu ári sem við þurftum að fá til þess að geta skilað fullu afurðaverði hingað heim. Þetta samsvarar því, ef þessar tölu eru skoðaðar í samhengi að á verðlagsárinu 1976–1977 hafi magnútflutningur á kindakjöti alls ekki getað verið undir 35%. Hann hefur getað orðið allt að 45% það ár, en alls ekki undir 35% að magni til. Og ég held að þrátt fyrir allar hrakspár um það, að framundan geti orðið erfið hafísár og annað slíkt, þar sem ekki væri auðvelt um aðdrætti á matvælum til landsins, þá sé raunar enginn þm. þeirrar skoðunar, að það sé rétt af okkur Íslendingum að standa undir svo mikilli umframframleiðslu að magni til, sem ekki er notuð hér heima og verður að flytja til útlanda eða kasta í hafið. Það má lengi deila um það, hvað eðlilegt sé að sveiflur megi verða í landbúnaðarframleiðslu milli ára til þess að tryggja landsmönnum örugglega þá fæðu sem þeir þurfa og landbúnaðurinn framleiðir. En ég fullyrði að hv. þm. Stefán Valgeirsson getur með engu móti sýnt fram á að eðlilegt sé að viðhalda 35–40% umframframleiðslu í því skyni, og ég tel að matarvenjur Íslendinga megi breytast mjög mikið á næstu árum, þar megi verða alger bylting frá því sem verið hefur, ef hægt er að búast við því, að innanlandsneyslan á kindakjöti eigi eflir að aukast svo mikið að sú framleiðsla, sem nú á sér stað í landinu, verði nýtt af landsmönnum sjálfum. Ég held að ég þurfi ekki að fara öllu fleiri orðum um ræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, nema hvað ég er alveg sannfærður um að hversu vel sem hann leitar í lögum annarra Norðurlanda finnur hann hvergi í framkvæmd stefnu eins og þá sem ég var að lýsa, enda veit ég ekki til þess að bræðraflokkar Alþfl. á hinum Norðurlöndunum hafi beitt pólitísku valdi sínu til þess að lögfesta svipaða framleiðslustefnu í landbúnaði þar þeirri sem ég hef gert að umræðuefni hér. Ég vil aðeins láta í ljós þá von mína, að þm. í þessari hv. d. sýni því máli, sem hér um ræðir, þann sóma og einnig þeim aðilum, sem eiga hér hagsmuna að gæta, að gefa þeim færi á því að koma umsögnum sínum um þetta mál á framfæri við þingið og þn., sem kemur til með að fá þetta mál, með því móti að vísa frv. til meðferðar í n. Það er auðheyrt á hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, að hann vill umfram allt koma í veg fyrir að unnt sé að leita til þeirra aðila, sem eiga hagsmuna að gæta, með umsagnir um þetta mál. Hann vill koma í veg fyrir að málið fái eðlilega þinglega meðferð. Það er hans mál. En ég leyfi mér að stórefa að margir þm. í þessari hv. þd., hver svo sem skoðun þeirra er á málinu, séu sama sinnis. Herra forseti. Það var ýmislegt athyglisvert í ræðu þeirri sem hv. þm. Ingólfur Jónsson flutti áðan. Margar þær hugmyndir, þyrfti að athuga og er verið að athuga einmitt nú. Sú hugmynd, sem í þessu frv. kemur fram, er ein af þeim hugmyndum sem lagðar eru fram. Við höfum tekið það fram, þm. Alþfl., að við erum reiðubúnir til þess að ljá máls á því að gera þær breytingar eða lagfæringar á þessu frv. sem þn., er um það fjallaði, teldi rétt að gera. En okkur finnst það ekki réttlátt og ekki eðlilegt, að Alþ. eða hv. Nd. neiti að taka til athugunar eina af þeim hugmyndum sem verið er að ræða um nauðsynlegar breytingar á stefnunni í landbúnaðarmálum einmitt nú. Vil ég aðeins benda hv. þm. á, að þó að við viljum það gjarnan, þm., að Alþ. endurspegli þær umr. sem eiga sér stað með þjóðinni í hinum mikilvægustu málum, þá er það samt svo, að meginhluti umræðna um landbúnaðarmál fer fram utan sala Alþ. og flestar þær hugmyndir, sem fram hafa verið lagðar um breytingar, koma ekki frá mönnum sem eiga sæti í þessari stofnun, a. m. k. ekki á þeirra starfsvettvangi hér, heldur annars staðar í þjóðfélaginu. En þeir menn, sem þykjast eiga mestra hagsmuna að gæta og eiga sæti innan veggja þessa húss, sitja og þegja og virðast ekkert hafa til málanna að leggja annað en það, að í hvert skipti, sem ný hugmynd eða ný till. kemur fram um þessi mál innan þessara veggja, skora þeir á þingbræður sína að koma í veg fyrir að slíkt mál fái svo mikið sem þinglega meðferð. Það er von að ástandið sé ekki glæsilegt með bændastéttinni og í landbúnaðarmálunum þegar sjálfskipaðir foringjar þess atvinnuvegar og þeirrar starfsstéttar á Alþ. hafa ekki annað til málanna að leggja en t. d. það sem fram kom í ræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar áðan.



Herra forseti. Þetta áttu nú, að ég hélt, að vera aths., sem hv. þm. mátti flytja, þar sem hann var áður búinn að tala tvisvar. En undir þessari ræðu kom þetta upp í hugann: Ekki bregst hann Björgvinsson bjartsýnustu vonum, taka met í maraþon málfærin í honum, eflaust mun samt á því bið að svo verði hann stæður, að heilabúið hafi við að hugsa þessar ræður. Í ræðu minni áðan tók ég fyrir ræðu hv. þm. og las upp úr henni. En eins og ég sagði áðan, þá er auðvitað ekki von að hann átti sig á því hvað hann talar hér. Ég las skilmerkilega upp, hvernig hann reiknar þetta sjálfur út. Það fer ekkert milli mála, ég er hérna með ræðuna. Það getur hver fengið að lesa hana sem vill. Reikningskúnstin hjá honum var þessi, og hér er ræðan. Það getur hver séð hana sem vill. Hann talar um 3 milljarða. Hann talar um, að það hafi verið rangt hjá hv. þm. Pálma Jónssyni að hann leggi til, að þetta lækki um milljarð, en síðan talar hann sjálfur um 3 milljarða ofan í 2. Síðan fer hann að reikna, og ég las þetta upp áðan. Hann segir 2070 millj. - hann tekur það fram - hann dregur frá 1750. Ég er náttúrlega að verða gamall, en ég fæ ekki út úr þessu 231 - 1740 frá 2070 - ég fæ 330. Mér var kennt að reikna svona í barnaskóla.  Svo segir hv. þm.: Hvaða vit er í því, að útflutningsuppbætur á landbúnaðarvörur séu miðaðar við niðurgreiðslur fjárlaga? Hver var að tala um það? Hverjum hefur dottið það í hug nema hv. þm.? Hann var að tala um það að finna út raunverulegt verðmæti, hvernig það hefði breyst, og hann miðaði við framfærsluvísitölu. Ég sagði að það væri alveg eins hægt að miða þetta við t. d. fjárlög á hverjum tíma. Þar var ég alls ekki að segja, né hv. 1. þm. Suðurl., að miða ætti útflutningsuppbæturnar. Hverjum hefur dottið þetta í hug? En það er svona, þetta hefur farið eitthvað skakkt í tölvuna. Svo er þm. að tala um óunninn lopa, óunnið band, það sé fluttur út óunninn lopi og óunnið band. Ég veit nú ekki hvernig þessi óunni lopi eða band lítur út. Verst, af því að hann er búinn að tala sig dauðann, að hann getur sennilega ekki útskýrt þetta. Þetta fer ekki í kollinn á mér, hvernig hægt er að finna þetta út eða við hvað þm. á. Ég ætla ekki að fara að tala í alla nótt. Annars væri gaman að því að ræða þessi mál, ef væri einhver til andsvara sem skildi eitthvað í þeim. En hv. þm. var að tala um Inn-djúpsáætlun og sagði að hún hefði verið miðuð við mjólkurframleiðslu. Mér er vel kunnugt um hvernig það var, því að Stofnlánadeildin setti það skilyrði, að ef hún ætti að hækka lánin, þá færi það til þess að auka mjólkurframleiðslu við Djúp. En hverju svöruðu þeir því? Það var alveg það sama og þeir hefðu sagt nei. Það voru yfirleitt ekki byggð fjós í sambandi við Inndjúpsáætlun. Ekkert þýðir að halda neinu slíku fram. Og ef þm. skilur ekki enn þá, að ef byggð eru stór fjárhús í heilum héruðum og þau fyllt af fé, hlýtur það að auka framleiðsluna. Geri hann það ekki veit ég ekki til hvers er verið að reyna að tala við þennan þm. Ég held það sé vonlaust. En hvernig er það með áætlunina um Árneshrepp? Ætlar þm. að halda því fram, að það hafi átt að byggja fjós þar og framleiða mjólk? Nei. sannleikurinn er sá, að það var sett upp af stjórn Stofnlánadeildarinnar til að byrja með, en strandaði alveg á þeim við Inndjúp. Þetta veit náttúrlega hv. þm. Pálmi Jónsson, því að um þetta hefur hann fjallað eins og ég. Enn er þm. að tyggja það upp, að umframframleiðslan hafi verið 40–50%. Hann var kominn yfir 50% í ræðunni 8. mars. Nú er hann farinn að tala um 40–50%. Þó eru hér margskonar skýrslur, sem eru teknar á mismunandi hátt. Skýrslan, sem hann les upp úr, er miðuð við almanaksár, eins og ég sagði áðan en skýrslan, sem framleiðsluráð gerir, er miðuð við verðlagsgrundvallarár. Svo er hann að tala um heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar! Ég sagði áðan í fyrri ræðu minni: að flytja út 35%, eins og var gert á þessu ári, 1976, af kindakjötsframleiðslunni samsvarar 27.8% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar. Og ég get lofað þm. að sjá þessa skýrslu. Ef menn eru læsir, þá hljóta þeir að geta komist fram úr því, nema þá kannske hv. þm. Sighvatur Björgvinsson. Ég sýndi fram á það og las það upp áðan, hvernig þessi þróun hefur verið, m. a. s. á árinu 1960 var flutt út yfir 21% af kjötmagninu, og aldrei meira en 1969. Það hefur verið minna síðan. Þm. er að tala um sjálfskipaða fulltrúa. Hverjir eru hér sjálfskipaðir? Eru ekki þm. kosnir af þjóðinni? Hvað á þetta að þýða?

Það eru sjálfskipaðir talsmenn ...

Þú sagðir sjálfskipaðir þm. Síðan er hann að tala um þinglega meðferð. Ef fyrri flm. og frsm. hefði ekki lagt til að vísa þessu máli til annarrar n. en nokkurn tíma hefur verið venja með slík mál og þannig í raun og veru verið að leggja til að brjóta venju sem hér er, þá hefði mér ekki dottið í hug að leggja til að þetta frv. færi ekki til 2. umr. Það var af þeirri ástæðu, en ekki út af efni frv. Mér er víst sama þó að það fari til umfjöllunar hvert sem er. En það á bara að mínu mati að taka á svona málflutningi á þann veg sem til er stofnað. Ef þm. leggur til, og tekur sig á, að þessu sé vísað samkv. reglum þingsins til landbn., því þetta er landbúnaðarmál og á að fara til landbn„ þá er það allt annað mál. Náttúrlega væri, eins og ég sagði áðan. hægt að standa hér í alla nótt og ræða þessi mál. En það er ekki ástæða fyrir mig að ræða meira við hv. þm. Í þessari þriðju maraþonræðu sinni endurtók hann ekki, eins og í hinum tveimur, að það væru Sjálfstfl. og Framsfl. sem bæru alla ábyrgð á því sem hefur gerst síðan 1960. Kannske er það einhver tilviljun. en ég a. m. k. tók eftir því. Hann hefur áttað sig á því, að erfitt yrði að halda því fram oftar. Ég vil svo að endingu endurtaka það að þm. yfirleitt hafa stuðlað að því með ýmsu móti. að framleiðsla landbúnaðarvara hefur aukist. þó að hún hafi ekki aukist til jafns við fólksfjölgunina í landinu á undanförnum 10 árum. Ég man ekki til þess, að nokkur þingflokkur hafi t. d. greitt atkv. á móti þeim byggðaáætlunum. sem lagðar hafa verið fram, hvorki Hólsfjallaáætlun, áætlun um Inndjúp né áætlun um Árneshrepp. Þar af leiðandi hlutu slíkar áætlanir að auka framleiðsluna. en ekki draga úr henni. Mér var þetta a. m. k. ljóst og tek ábyrgð að mínum hluta. Enginn getur því skotið sér undan því að bera ekki ábyrgð á þeirri þróun sem orðið hefur. Það, sem ég vil endurtaka, er þetta: Það er verðlagsþróunin í landinu sem veldur því. í hvaða vanda bændastéttin er nú. Engum hefur. t. d. þó að hafi orðið verðfall á fiski. Dottið í hug að hætta að veiða fisk, - er það? Ég man ekki betur en verðið á fiski hafi sexfaldast á erlendum mörkuðum, eða allt að því sexfaldast, á sama tíma sem verð á landbúnaðarvörum hefur ekki nálægt því tvöfaldast. Ég heyri ekki betur en það sé vandi hjá þessum atvinnuvegi fyrir því. Ég held að menn verði að horfast í augu víð hvernig þetta er, og lögum samkv. á bændastéttin að bera úr býtum svipað og aðrar stéttir. Í sjálfu sér ber Alþ. að leysa þessi mál. Það þýðir ekkert, hvorki fyrir hv. þm. Sighvat Björgvinsson né aðra að halda langar ræður á Alþ. og segja: Við berum ekki ábyrgðina. Ég ber ekki ábyrgðina, minn flokkur ber ekki ábyrgðina. Það er alveg þýðingarlaust. Það bera nefnilega allir flokkar ábyrgð á því, hvernig þetta er. En síst ber bændastéttin ábyrgð á þeirri verðlagsþróun sem hefur orðið í landinu - síst hún. Ég geri ráð fyrir því, að það verði rætt á næstu vikum víða í landinu, á Alþ. og annars staðar, hvernig staðið hefur verið að þessum málum, hverjir settu brbl. 1959, hverjir samþykktu þau lög, hverjir bera ábyrgð á þeirri landbúnaðarstefnu sem hefur verið. Þar getur enginn skotið sér undan. En auðvitað er karlmannlegt að reyna að hlaupa frá og segja: Ég ber ekki neina ábyrgð. Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til að ræða þessi mál meira að sinni. Það gefst tækifæri síðar. Læt ég því máli mínu lokið.



Herra forseti. Hér hafa orðið miklar umr. um frv. þetta til l. um breyt. á lögum um framleiðsluráð landbúnaðarins, sem flutt er á þskj. 117. Ég mælti örfá orð um þetta frv. fyrir nokkrum vikum, þegar 1. umr. hófst, og ég leit svo á, að þær aths. mínar væru ekki fluttar í miklum áreitistón. Ég var ekki viðstaddur þegar hv. flm. þessa frv. hóf ræðu sína í annarri umferð umr., en þá mun hann hafa flutt langa ræðu sem mestmegnis var aths. við þau fáu orð mín sem ég flutti er umr. hófst. Það hefur komið fram, að hann sagði í þeirri ræðu sinni, sem ég heyrði ekki því miður og hef aðeins lítillega séð á borði hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, að ég hafi komið upp í þennan ræðustól, flutt langa ræðu fullur vandlætingar, án þess að hafa svo mikið sem hirt um að lesa þetta frv. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson telur sig geta fært fram röksemdir þessum fullyrðingum til stuðnings í þeirri ræðu sinni, en þar skjátlast honum hrapalega. Í þeirri ræðu minni vek ég athygli á því, að megintilgangur þessa frv. sé sá fyrst og fremst að skerða útflutningsbótafé, sem nú er veitt til landbúnaðarins, og það væri fundin upp sérstök aðferð til þeirrar skerðingar, þ. e. að greina í sundur útflutningsbótaréttinn eftir búgreinum og lækka hann síðan í áföngum. Ég sagði eitthvað á þá leið, að ef frv. þetta hefði verið samþykkt fyrir fáum árum, þá mundi útflutningsbótaféð lækka á þessu verðlagsári um 1 milljarð kr., eða úr 3000 millj. kr., eins og gert er ráð fyrir að það verði á árinu 1978, niður í 2000 millj. kr. eða því sem næst. Þessi orð mín tók hv. þm. sem dæmi þess, að ég hefði ekki hirt um að lesa frv. áður en ég fór upp í þennan ræðustól. Mér verður á að hugsa, að hv. þm. gleymi því í öðru orðinu sem hann sjálfur setur á blað og flytur, ýmist í frv.- formi eða sem grg. með frv., eða þá að hann átti sig ekkert á því, hvað hann er að segja, því að hver sem les þetta frv. getur sannfærst um að þarna er nákvæmlega rétt með farið. Á bls. 5 í grg. þessa frv. segir hv. þm. t. d., með leyfi hæstv. forseta: „ Flm. er ljóst, að hér er um að ræða talsvert stórt skref í átt til eðlilegrar skipunar á þessum málum, sem m. a. mundi hafa haft það í för með sér að greiðslur vegna verðábyrgðar verðlagsárið 1976–1977 mundu lækka um 1 milljarð kr. frá því sem nú er ef ekkert annað kæmi til.“ 

Þm. sagði: ef frv. yrði samþ.

Við skulum ekki deila um það, þetta er til allt saman vélritað og væntanlega hefur segulbandið numið það rétt. Þessu hygg ég að sé þar með fullsvarað. Þessu hefur einnig verið svarað af hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, sem hefur rakið þetta enn fremur. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson leggur enn í það að segja í þessum ræðustól, í þessari síðustu ræðu sinni, að rangt sé að megintilgangur frv. sé að lækka útflutningsbótafé. Hann leggur enn í það. Samt segir hann í hinni tilvitnuðu grein, sem ég las áðan, að með þessu sé stigið talsvert stórt skref í átt til eðlilegrar skipunar á þessum málum, með því að lækka á fáum árum útflutningsbótaféð um 1 milljarð kr. Það er talsvert stórt skref. Væntanlega vill hann taka fleiri skref. Hann þarf ekki að taka nema tvö skref til viðbótar til þess að eyða útflutningsbótafénu, ef þau skref væru jafnstór. Ég hygg að ef hv. þm. fengi að ráða, þá þyrfti ekki að efa að hann tæki þau tvö skref til viðbótar, og þar með er tilgangur frv. og tilgangur hv. þm. ljós, sem sé að leggja niður þessa verðtryggingu landbúnaðarins. Þarf engum að koma það á óvart, því að það er í samræmi við allt tal þeirra forustumanna Alþfl. bæði fyrr og síðar, í garð landbúnaðarins. Að öðru leyti held ég að ekki sé ástæða til þess að fara mörgum orðum um ræður hv. þm. um þetta mál. Það, sem ég hef heyrt af þeim, og ég hef heyrt tvær, er ærið nóg. Þessi síðasta ræða hans hér áðan var í rauninni á þann veg, að í henni voru engar röksemdir með þessu máli, heldur einungis að mínum dómi hringiða orðaflaums og bollaleggingar, sem byggðar voru á útúrsnúningum á því sem aðrir höfðu sagt, t. d. því að gera mér og öðrum ræðumönnum, sem tala um þetta mál, það upp, að við vildum binda útflutningsbótaféð sem hlutfall af fjárlögum. Þetta fullyrti þessi hv. þm., þótt engum hafi þetta til hugar komið, þótt bæði ég og aðrir þm. hafi látið þess getið, að útflutningsbótaféð, sem og ýmis önnur framlög til atvinnuvega í landinu, hafi farið lækkandi miðað við útgjöld ríkisins í heild á síðustu árum, og það er allt annað. Það má einnig bæta því við að það er ekki allt bölvun sem af því hlýst að við flytjum út afurðir landbúnaðarins. Á árinu 1977 voru fluttar út landbúnaðarafurðir fyrir 2398 millj., enn fremur unnar landbúnaðarvörur: loðsútuð skinn og húðir fyrir 1250 millj. og ullarvörur fyrir 3276 millj., eða tæpa 7 milljarða kr. samtals. Þetta er ekki einskis virði, þó að svo megi virðast sem hv. þm. Sighvati Björgvinssyni komi það í hug. Ef dregin væri stórlega saman framleiðsla landbúnaðarins, ekki síst sauðfjárframleiðslan, mundi draga úr þessum útflutningi. Það mundi einnig stórkostlaga draga úr vinnu margra iðnfyrirtækja og raunar kippa algerlega grundvellinum undan þeim að verulegu leyti. Og það mundi kippa burt grundvelli fyrir atvinnu fjölda fólks í þéttbýli allt í kringum landið. Þessum þætti vill þessi hv. þm. gleyma og þessum þætti gera forustumenn Alþfl. gjarnan lítið úr þegar þeir ræða landbúnaðarmálin. Ég ætla ekki að fara út í það að telja upp þá þéttbýlisstaði hringinn í kringum landið sem að verulegu leyti byggja afkomu sína á úrvinnslu og þjónustu við landbúnaðarhéruð, en þeir þéttbýlisstaðir eru margir, eins og allir vita. En því er gleymt oft, þegar harðast er vegið að landbúnaðinum, að um leið og ætti að skerða hann og draga úr framleiðslu hans og fækka því fólki sem þann atvinnuveg stundar, þá væri kippt grundvellinum undan afkomu margra þéttbýlisstaða hringinn í kringum landið. Ég held, að þó að nokkrir erfiðleikar fylgi mikilli framleiðslu búvara um þessar mundir ættum við ekki að mikla þá erfiðleika fyrir okkur um of. Á síðasta framleiðsluári var góðæri í landbúnaðinum og góðæri fylgir mikil framleiðsla. Það fylgir því þá kannske jafnframt, miðað við gildandi reglur, að ekki næst fullt verð fyrir alla framleiðsluna. En því kann samt að fylgja betri afkoma en ef verulegur afturkippur yrði í framleiðslunni, þó svo að fullt verð fengist fyrir þá litlu framleiðslu sem yrði. Þetta er auðvitað algerlega ofvaxið skilningi hv. þm. Sighvats Björgvinssonar og má nota hans eigin orð: Þetta mundi sjálfsagt ofbjóða hans heilabúi og hans reikningslist. En það sem veldur þessum vandræðum í landbúnaðinum fyrst og fremst, og það hefur raunar þegar komið fram hér, er auðvitað verðbólguþróunin, efnahagsþróunin í þessu þjóðfélagi, því að á engri stétt hygg ég að verðbólguþróunin hafi bitnað eins harkalega og bændastétt.inni. Ég tel að síst allra stétta beri bændastéttin og landbúnaðurinn ábyrgð á þeirri þróun. Við vitum að þegar að kreppir í sumum öðrum atvinnugreinum, svo sem í sjávarútvegi og fiskvinnslu, og verð á framleiðslu þeirra atvinnugreina ber ekki lengur uppi með sæmilegum hætti rekstrarkostnað fyrirtækjanna, þá er gjarnan gripið til þess ráðs að fella gengi íslensku krónunnar. Þær ráðstafanir hafa aldrei orðið landbúnaðinum til bjargar. Þær hafa jafnan orðið til þess að auka á vanda landbúnaðarins, en að því er ekki alltaf gætt sem skyldi þegar svo fer, að efnahags- og verðlagsþróun innanlands gerir nauðsynlegt að breyta gengi gjaldmiðilsins. Þá eru margir sem þurfa að blæða fyrir það og meðal þeirra er landbúnaðurinn. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég tel að það frv., sem hv. flm. lýsir sjálfur að sé aðeins eitt skref í átt til þess sem hann kallar eðlilegt ástand, sé flutt með hugarfari sem beri vitni litlum skilningi í garð landbúnaðarins og feli í sér tilræði við afkomu bændastéttarinnar. Ég tel í sjálfu sér ekki óeðlilegt, að þetta frv. fái þinglega meðferð, sé því með þinglegum hætti vísað til réttrar þn., og mun greiða því atkv. við 1. umr., sé því vísað til réttrar áttar. En eigi að fara með það með afbrigðilegum hætti, þá væri mér ósárt um þó að það félli þegar við 1. umr. Hitt er ljóst, að þessi mál eiga erindi inn á Alþ. Við þurfum að ræða vandamál landbúnaðarins og við þurfum að móta úrræði, sem geta orðið til þess að mæta þeim vandamálum á þann hátt, að hagsmunir bændastéttarinnar og landbúnaðarins séu tryggðir, því að svo best mun farsæld þjóðfélagsins blómgast, að landbúnaðurinn og aðrar höfuðatvinnugreinar þjóðarinnar fái staðist í þjóðfélagi okkar.

Flm (Páli Pétursson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 465 frv. til l. um breyt. á lögum um Seðlabanka Íslands, ásamt þeim hv. þm. Þórarni Þórarinssyni og Þórarni Sigurjónssyni. Sú breyting, sem við leggjum til að gerð verði á seðlabankalögunum, er að í stað orðanna í 13. gr.: „Seðlabankinn hefur rétt til að ákveða hámark og lágmark vaxta“, o. s. frv., sem um getur í 10. gr., þ. e. a. s. banka, sparisjóða og innlánsdeilda samvinnufélaga, Söfnunarsjóðs Íslands og hverrar þeirrar stofnunar annarrar, sem tekur við innstæðum frá almenningi eða rekur sambærilega starfsemi, komi: Ríkisstj. ákveður að fengnum tillögum Seðlabanka Íslands hámark og lágmark vaxta o. s. frv. - Þá er einnig lagt til að vextir af rekstrar- og afurðalánum atvinnuveganna verði háðir beinni ákvörðun ríkisstj., sökum þess hve geysimikilvægur sá lánaflokkur er fyrir þjóðarbúskapinn. Breytingin, sem hér er lagt til að gerð verði á lögum um Seðlabanka Íslands, er fólgin í því, að ákvörðunarvald um vexti skuli fært frá Seðlabankanum til ríkisstj., þótt að sjálfsögðu verði Seðlabankinn ríkisstj. til ráðuneytis. Það er hlutverk Alþ. og ríkisstj. í umboði þess að stjórna landinu, og er Alþ. legið á hálsi þegar stjórn landsins fer úrskeiðis. Ákvörðun vaxta er mjög mikilsverður þáttur í stjórn efnahagsmála og þróun atvinnulífs í landinu, og þess vegna er misráðið, ef Alþ. á að stjórna Íslandi á annað borð og ríkisstj. í umboði þess, að fela henni ekki ákvörðunarvald í jafnmikilvægu máli, enda beri þá ríkisstj. og stuðningsmenn hennar á Alþ. fulla ábyrgð á ákvörðunum þeim sem teknar eru. Ríkisstj. á og verður að hafa heildaryfirsýn yfir efnahagsþróun í landinu og valdi til þess að hafa stjórn á henni. Því er að sjálfsögðu ekki til að dreifa, ef einstökum ríkisstofnunum er falin sjálfstæð ákvarðanataka um mikilsverðustu þætti efnahagsmála. 4, gr. seðlabankalaganna hljóðar að vísu svo, með leyfi forseta: „Í öllu starfi sínu skal Seðlabankinn hafa náið samstarf við ríkisstj. og gera henni grein fyrir skoðunum sínum varðandi stefnu í efnahagsmálum og framkvæmd hennar. Sé um verulegan ágreining við ríkisstj. að ræða, er Seðlabankastjórn rétt að lýsa honum opinberlega og skýra skoðanir sínar. Hún skal engu að síður telja það eitt meginhlutverk sitt að vinna að því, að sú stefna, sem ríkisstj. markar að lokum, nái tilgangi sínum.“ Þessi loðnu ákvæði 4. gr. skapa augljóslega enga tryggingu og skapa ríkisstj, ekki nægilegt svigrúm að mínum dómi til þess að taka sjálfstæða ákvörðun um einn mikilverðasta þátt efnahagsmála, enda bæri þá ríkisstj. og þingmeirihluti sá, sem styður hana, fulla og óskoraða ábyrgð á þeim ákvörðunum sem teknar eru, og mundi þá súpa seyðið af mistökum sem kunna að verða gerð. Þess er raunar nýlegt dæmi, að starfandi viðskrh., hv. þm. Lúðvík Jósepsson, sór af sér ábyrgð á vaxtahækkun sem gerð var í ráðherratíð hans, 15. júlí 1974. Ég vil sem sagt, að það sé glögglega skilið á milli bakara og smiðs, þ. e. a. s. að smiðurinn smíði og að bakarinn baki og náttúrlega að bakarinn sé ekki hengdur fyrir smiðinn, svo framarlega sem smiðurinn hefur gert eitthvað af sér. Ég er þeirrar skoðunar, að langt um of hafi verið gengið á vald Alþ. og brýnt verkefni sé fyrir það að endurheimta áhrif sín í þjóðfélaginu, sem því eru ætluð með stjórnarskrá og lögum. Væri brýnna verkefni fyrir alþm. að sækja aftur það vald, sem dregist hefur úr höndum kjörinna fulltrúa þjóðarinnar og í hendur ýmissa æviráðinna starfsmanna kerfisins og sérfræðinga þess, heldur en eyða tímanum á Alþ. í það að biðja fólkið í landinu afsökunar á því, að þm. skuli hafa kaup. Okkur alþm. er brýnna að reyna að vinna fyrir kaupinu okkar með því að taka skynsamlegar ákvarðanir um þjóðmál en vekja athygli fjölmiðla á fórnfýsi okkar og óeigingirni og reyna að afla okkur vinsælda með því að segjast hafa of hátt kaup. Fólkið í landinu getur gert upp við okkur ekki sjaldnar en fjórða hvert ár. Við höfum enga æviráðningu og okkur er hægt að svipta umboði, ef við bregðumst því trausti sem fólkið í landinu hefur sýnt okkur. Það er ekkert annað en lítilmennska af stjórnmálamönnum að vera að veigra sér við því að taka þær ákvarðanir sjálfir sem þeirra er að taka. Fjölmargar ákvarðanir eru pólitískar í eðli sínu og eiga líka að vera það. Menn verða ætíð að vera reiðubúnir að standa þjóðinni reikningsskap gerða sinna. Valdið er til þess að nota það, nota það á þann hátt, sem þjóðskipulag okkar útheimtir, og á þann hátt, sem við teljum að verði þjóðfélaginu fyrir bestu. Virðing Alþ. felst ekki í því að ætla mönnum úti í bæ að taka þær ákvarðanir sem Alþingis er að taka. Hvers vegna er ég að drepa sérstaklega á ákvarðanir Seðlabankans um vaxtakjör? Eru þau mál ekki öll í stakasta lagi með því fyrirkomulagi sem verið hefur að undanförnu? Þessu verð ég því miður að svara neitandi. Breyta um vaxtastefnu og umfram allt um vaxtagerjunaraðferðina. Ég verð hér að rifja upp þróun nokkurra síðustu ára. Ég hef verið þm. í bráðum fjögur ár og á því tímabili hafa setið tvær ríkisstj., ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar sumarið 1974 og ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar síðan þá um haustið. Þegar ég kom fyrst í hv. d. voru forvextir af almennum víxlum 11–113/4%. Nú eru þeir 231/2%. Vextir af fasteigna- og handveðslánum til lengri tíma en tveggja ára voru 13%, nú eru þeir 26%. Forvextir á afurðalánum voru 7–9%, en eru nú 18%. Dráttarvextir voru 1.5% á mánuði, en eru nú komnir upp í 3% á mánuði, þ. e. a. s. 36% á á ári. Síðan hefur einnig verið fundinn upp nýr lánaflokkur, og það er nú saga að segja frá honum. 1. maí 1976 voru opnaðir til innlána vaxtaaukareikningar, þar sem menn gátu fengið okurrentu af peningum sínum. Þetta þótti fólki gott. Urðu innlög strax mikil og dró þá að sama skapi úr innlögum á almennum sparisjóðsvöxtum. Auðvitað var bönkunum ekki kleift að lána út með víxilvöxtum, sem voru 16.75% 1. maí 1976 þegar vaxtaaukareikningarnir voru opnaðir, peninga úr vaxtaaukareikningum sem teknir voru til geymslu fyrir 22% vexti. Af sjálfu leiðir. Þetta ráðslag varð til þess að víxlafyrirkomulagið, sem hafði að ýmsu leyti gefist vel, varð lamað og sums staðar alveg eyðilagt. Nú er svo komið, að í stað víxla með eðlilegum vöxtum verða menn að taka vaxtaaukalán á 33% vöxtum. Allt var þetta gert í þeirri von að lagfæra efnahagskerfið og til þess að draga úr hraða verðbólgunnar. En batinn er samt hægur. Batinn er neikvæður, svo að við notum orðaleppa Seðlabankamanna sjálfra. Það gefur auðvitað auga leið, að ekkert efnahagskerfi stenst svona ráðslag, hvað traust sem það væri. Verslun, sem þarf að búa við svona vaxtakjör, verður að fá vextina einhvern veginn uppi borna. Hún hefur tækifæri til þess. Þeir fara beint út í verðlagið. Neytendur, líka vaxtaaukaneytendur, þurfa að greiða hærra verð fyrir neysluvöru sína. Svipaða sögu er að segja frá iðnaðinum. Þar kemur þó eitrunin enn þá berlegar í ljós, þar sem vextirnir velta ekki eins hratt út í verðlagið eðli málsins samkvæmt. Auk þess hækka þeir framleiðsluna og spilla samkeppnisaðstöðu við erlendan iðnað. Þetta krenkir allan atvinnuveginn og því meir sem þetta vandræðaástand varir lengur. Hvað varðar útgerðina og fiskvinnsluna, þá liggur það alveg ljóst fyrir, að við þessi vaxtakjör er þrengt mjög kosti útgerðarinnar. Þetta getur ekki farið öðruvísi en að grundvöllurinn undir fiskvinnslunni brestur og þar með útgerðin einnig, enda haldast þessar greinar í hendur þegar til lengri tíma er lítið. Þessi fyrirtæki verða að greiða rekstrar- og afurðalánavexti upp á 18% og 25% af yfirdráttarheimildum sem þau kunna að hafa, síðan 33% af vaxtaaukalánum sem þau neyðast til þess að taka og vegna þess að eðlileg víxillánafyrirgreiðsla er nú úr sögunni. Síðan kemur rúsínan í pylsuendanum: 36% dráttarvextir á ári ef ekki tekst að standa í skilum, og það er líklegt að þannig fari víða. Ég er ekki að segja að það þurfi að vera óeðlilegt að einhver fyrirtæki í útgerð eða fiskvinnslu fari á höfuðið. Raunar hefur, t. d. á Reykjanesi, fyrirtækjum verið haldið á floti sem ekki hafa átt raunverulega lífsvon. Góðir alþm., við getum ekki látið alla útgerð á Íslandi fara á höfuðið. Þetta er undirstaðan undir þeim útflutningi sem við höfum, og þess vegna verður að fleyta útgerðinni hvað svo sem það kostar. Þá byrði vitum við að við verðum að axla. Þess vegna er óvitaskapur að gleyma þessari hlið málsins. Loks kem ég að landbúnaðinum. Samkv. verðlagsgrundvelli 1. mars er í vísitölubúinu gert ráð fyrir eigin fé 2 112 255 kr. Það ber vexti eftir gamla stíl, 5%, eða samtals vextir af eigin fé 105 613 kr. Þá eru skuldir við Stofnlánadeild 1 065 650 kr. með vexti upp á 10.9%. Þetta gerir samtals í vísitölubúinu 116156 kr. Síðan eru lausaskuldir áætlaðar 507 þús. og á þær eru reiknaðir rúmir víxilvextir, 23.75%, eða samtals 120 445 kr. Þetta gerir samtals vaxtakostnað upp á 385 804 kr. Það er nú allt og sumt. Bóndi, sem á bú sitt skuldlaust og það fjármagn sem hann þarf í ársveltuna, getur bjargast vel. Að vísu fær hann enga vexti af ævitekjum sínum eða sinna sem bundnar eru í þessu búi, nema þá að verðbólgan hækkar verðmæti þess í krónutölu ár frá ári. Bóndi, sem ekki er svo ástatt um að hann eigi sjálfur allt sitt framkvæmda- eða veltufé, er miklu verr staddur. Reiknaðir vextir standa ekki undir nema litlu broti af því fjármagni sem það kostar að reka t. d. sauðfjárbú yfir árið, jafnvel þótt jörð og bú væru skuldlaus eign og einungis sé hægt að tal;a lán í rekstrarfé til ársrekstrar. Gjöld vísitölubúsins eru reiknuð tæplega 7.5 millj. og falla þau til allt árið. Ef við jöfnum þessa upphæð út og gefum okkur 3 millj. kr. skuld til jafnaðar allt árið, þá eru vaxtagjöld af þessum 3 millj., ef bóndinn væri svo heppinn að geta fengið að skulda þetta allt á víxilvöxtum, 712 500 kr. Þannig lítur málið út hvað viðvíkur þeim bændum sem hafa besta aðstöðuna. En hvernig fer þá fyrir þeim sem hafa lakari aðstöðuna eða þá frumbýlingunum? Þeim eru hreinlega bundnar drápsklyfjar. Skuldugir bændur hafa á undanförnum mánuðum neyðst til þess að taka vaxtaaukalán með 33% vöxtum, svo að mörgum tugum eða hundruðum millj. skiptir, til þess að fleyta áfram lausaskuldum sínum, enda hefur hæstv. ríkisstj. ekki komið því í verk að framkvæma til fulls ályktun Alþ. frá því í fyrravor um lausaskuldir bænda, en þá lagði ég til, og var það samþ. á Alþ., að fela ríkisstj. að útvega veðdeild Búnaðarbankans fjármagn til þess að breyta lausaskuldum verst settu bændanna í föst lán, að sjálfsögðu með viðráðanlegum vöxtum. Vaxtaaukalán hafa engir bændur efni á því að taka, nema þeir sem stórríkir eru. Það er lærdómsríkt að kynna sér uppgjör fyrirtækja, bæði stórra og smárra, og bera það saman ár frá ári. Nú er víða svo komið, að fjármagnskostnaður í fyrirtækjum er orðinn hærri en vinnulaun, sem voru þó lengstum hærri fyrir nokkrum missirum. Of háir vextir skapa mjög mikið misrétti milli þeirra, sem hafa stofnað heimili og komið sér upp íbúðarhúsnæði fyrir nokkru, og þeirra, sem eru að gera það nú eða eiga það eftir. Á þann hátt er unga fólkinu í landinu að sjálfsögðu gert mjög erfitt fyrir. Sagan er ekki öll sögð enn, það er meira blóð í kúnni. Við getum ekki treyst því, að vextir séu komnir í hámark. Ekki er gert ráð fyrir því, að nú verði stansað af sjálfu sér. Ég leyfi mér að vitna til 1. heftis Fjármálatíðinda 1978 - tímarits sem Seðlabankinn gefur út. Þar segir Bjarni Bragi Jónsson í grein sem heitir: „Verðtrygging fjármagns á Íslandi“, á bls. 9, með leyfi forseta: „Reynslan af vaxtaaukaforminu gaf tilefni til upptöku almenns verðbótaþáttar vaxta, og var það nýmæli upp tekið 1. ágúst 1977 með 8% verðbótaþætti, er féll inn í vextina án aðgreiningar í sjálfum gangi lánsviðskiptanna. Féll vaxtaaukinn þar með saman við verðbótaþáttinn. Upprunaleg hæð verðbótaþáttar var tengd 26% verðbólgu á ári og skyldi þátturinn breytast sem svaraði 6/l0 af breytingu verðbólgustigs að mati Seðlabankans fyrst um sinn eða þar til annað yrði ákveðið. Stigmögnun verðbólgunnar með haustinu olli svo hækkun verðbótaþáttarins upp í 11% frá 21. nóv. “ - og frá 21. febr. upp í 14%. Þannig standa málin núna. Verðbótaþátturinn er búinn að færa vextina sjálfvirkt fram um 6% síðan 1. ágúst í sumar. Með svona aðförum hlýtur verðbólgan að magnast hröðum skrefum. Hvenær verða vextir 50–60 eða 70%? Hvar stinga menn við fótum? Þetta slævir ekki verðbólgubálið, þetta er eins og ef slökkviliðið færi að dæla bensíni á eldinn til þess að reyna að slökkva hann. Það er að vísu rétt, að sparifé hefur rýrnað á Íslandi að undanförnu, ekki í raun og veru eins mikið og hávaxtarpostular hafa viljað vera láta, vegna þess að sparifé hefur notið skattfrelsis, en rýrnað samt. Hverjir eiga svo þetta sparifé og hverjir hafa verið rændir? Sparifjáreigendum má skipta í þrjá meginhópa. Í fyrsta flokki er fólk sem leggur inn peninga í hanka um stundarsakir, ætlar sér að fjárfesta bráðlega eða flakka til sólarlanda. Örfáir vilja eiga fyrir skattinum næst. Þessi hópur er stærstur, á honum er langmest hreyfing. Þarna er ekki um verulegt óréttlæti að ræða þar sem rýrnunin dreifist á tiltölulega mjög marga aðila. Þá eru börn og unglingar með lítils háttar upphæðir. Þeirra fé rýrnar auðvitað. Þó er sú meðferð ekkert hjá meðferðinni á unglingum þeim sem leggja skyldusparnað sinn inn í húsnæðislánakerfið, en þar er um ógurlegt óréttlæti að ræða. Loks er svo hópur aldraðra, sem leggur fé fyrir til elliára. Þeirra hlut verður að tryggja. Hann mætti bæta gegnum tryggingakerfið og e. t. v. eftir fleiri leiðum. Þá er verðtrygging leið sem hugsanlega mætti fara í auknum mæli. En sá er meginkostur almennrar verðtryggingar, að þá óska flestir eftir því, að verðbólga haldist í skefjum. En það er ekki raunin með hávaxtastefnunni. Sú skoðun, að hlut sparifjáreigenda verði að tryggja, er góðra gjalda verð. En hlut þeirra má ekki skoða sem afmarkað svið, óháð öðru efnahagsástandi í þjóðfélaginu, enda er hlutur þeirra engu bættari ef efnahagskerfið er lagt í rústir og atvinnuvegirnir lamaðir. Hér verður að breyta um stefnu. Hlutur sparifjáreigenda er eins og annarra landsmanna svo best tryggður að hér sé blómlegt atvinnulíf og gjaldþoli einstaklinga sé ekki ofboðið. Þess vegna tel ég að rétt sé að breyta Seðlabankalögunum og fela ríkisstj. milliliðalaust vald sem hennar er í umboði Alþingis.! Herra forseti. Ég læt máli mínu lokið og geri að till. minni, að frv. þetta verði sent að lokinni þessari umr. hv. fjh: og viðskn. til athugunar.



Herra forseti. Það er nú þegar orðið nokkuð áliðið þessa dags og ég er frekar kvöldsvæfur maður, og af þeirri ástæðu einni út af fyrir sig skal ég ekki vera til þess að halda langa ræðu út af því frv. sem er til umr., enda er þess öldungis engin þörf, því að staðreyndin er sú, að samþykkt þessa frv. hefði í reynd ekki minnstu breytingu í för með sér á vaxtaákvörðun í landinu. Þetta vita hv. flm. allir því að ég hef þegar upplýst það oftar en einu sinni í þingflokki mínum, að ég veit þess ekkert dæmi, a. m. k. frá því að ég kom í bankaráð Seðlabankans skömmu eftir mitt ár 1976, að vaxtaákvörðun bankans hafi verið tekin í andstöðu við ríkisstj. Ég hef spurt eftir því sérstaklega hjá þeim, sem starfað hafa lengur í bankanum en ég og þekkja gerla til mála, hvort það hafi yfirleitt gerst, að vaxtaákvarðanir í bankanum hafi verið teknar í andstöðu við ríkjandi ríkisstj., og hef fengið ótvírætt það svar, að svo hafi ekki verið gert. Þetta nær líka til þess, sem kom áðan fram hjá hv. 1. flm. þessa frv., þegar hann upplýsti að hæstv. bankamrh. í eina tíð, Lúðvík Jósepsson, hefði svarið af sér að hann bæri nokkra ábyrgð á vaxtaákvörðun sem þá var tekin. Ég get að vísu ekki fullyrt, hvort einhver skoðanamunur kunni að koma fram hjá einstökum ráðh. þegar vaxtamál eru rædd í ríkisstj., en hitt endurtek ég og fullyrði, að vaxtaákvarðanir hafa ekki verið teknar í Seðlabankanum í andstöðu við ríkisstj. Þegar af þessari ástæðu hefur frv. þetta í reynd engin áhrif. Auk þess sem ég hef upplýst þetta, eins og ég sagði, á þingflokksfundum, þá er það alveg ótvírætt, að lögin um Seðlabanka Íslands frá 1961 leggja þá ótvíræðu lagaskyldu á bankastjórnina, að hún í ákvörðunum sínum og starfi vinni ekki gegn þeirri stefnu sem ríkisstj. vill fylgja á hverjum tíma. Hv. 1. flm. vék að 4. gr. laga um Seðlabanka. Ég held að ég lesi greinina alla. Hún hljóðar þannig: „Í öllu starfi sínu skal Seðlabankinn hafa náið samstarf við ríkisstj. og gera henni grein fyrir skoðunum sínum varðandi stefnu í efnahagsmálum og framkvæmd hennar. Sé um verulegan ágreining í ríkisstj. að ræða, er Seðlabankastjórn rétt að lýsa honum opinberlega og skýra skoðanir sínar. Hún skal engu að síður telja það eitt meginhlutverk sitt að vinna að því, að sú stefna, sem ríkisstj. markar að lokum, nái tilgangi sínum.“ Þessi lagagrein verður á engan hátt skilin á annan veg en þann, að um meiri háttar ákvarðanir Seðlabankans beri að taka fullt tillit til þeirrar stefnu sem viðkomandi ríkisstj. fylgir og vill framkvæma. Ég held að með þessu hafi ég sýnt ótvírætt fram á það; að samþykkt þessa frv. þó að samþykkt yrði hefði engar meiri háttar breytingar í för með sér í sambandi við vaxtaákvarðanir í landinu. Nokkrum atriðum langar mig til þess að víkja að í framhaldi af þessu, þó að aðalerindi mitt hingað upp í ræðustólinn hafi verið að upplýsa þetta. Í 13. gr. laga um Seðlabankann segir í upphafi, með leyfi hæstv. forseta: „Seðlabankinn hefur rétt til að ákveða hámark og lágmark vaxta, sem innlánsstofnanir, er um ræðir í 10. gr., mega reikna af innlánum og útlánum“ o. s. frv. Ég les ekki meira af greininni. Ég skil þessa grein þannig, að það sé réttur Seðlabankans að ákveða þessa vexti með tilliti til þess, að ákvarðanir séu ekki teknar í andstöðu við sitjandi ríkisstj. Þetta er réttur, en það er að mínu viti ekki skylda Seðlabankans samkv. þessari grein að ákveða hámark og lágmark vaxta. Ég fullyrði, að ef bankinn ákvæði ekki vextina og markaðsöflin á lánamarkaðnum hefðu verið látin ákvarða vaxtahæðina, þ. e. a. s. framboð á því lánsfé sem til er í bankakerfinu annars vegar og eftirspurn eftir þessu lánsfé hins vegar, þá væru vextir, þrátt fyrir að þeir séu háir í dag, enn hærri en þeir eru. Um frv. vil ég segja til viðbótar, að ég hygg að það ákvæði, sem frvgr. ákveður, að hið formlega vald í þessum efnum skuli vera hjá ríkisstj., sé einstætt að því leyti til, að ég þekki ekki eitt einasta land í heiminum þar sem ákvörðunin um vextina er hjá viðkomandi ríkisstj. Ég held jafnvel að flestar ríkisstj. óski sér þess tæpast að hafa slíkt formlegt vald, vegna þess að yfirleitt er þetta vald eða meðferð þess ekki þess eðlis að það auki á vinsældir þeirra er með það fara. Og ég dreg talsvert í efa, að okkar ágætu ráðh. væri í reynd mikill greiði gerður með samþykkt þessa frv. En það er nú annað mál. Ég nefni þetta bara til þess að hv. þm. fái a. m. k. að vita það, að ég veit ekki dæmi þess, að þetta formlega ákvörðunarvald sé hjá ríkisstj í nokkru landi. Hitt þekki ég hins vegar, að það er í mörgum löndum talið heppilegt í sambandi við stjórn efnahagsmála að auka sjálfstæði og vald svokallaðra miðbanka, eins og Seðlabankinn óneitanlega er. Ég vil nefna til tvö lönd þar sem þetta er sérstaklega áberandi, þar sem miðbankarnir hafa geysilega mikið sjálfstæði, jafnvel gagnvart ríkisstj. og þjóðþingum. Það er sérstaklega Vestur-Þýskaland, þar sem vald Bundesbank er gífurlega mikið og sjálfstæði hans mikið, og það eru Bandaríkin. Sannleikurinn er líka sá, að gjaldmiðill þessara þjóða er dálítið beysnari en okkar fátæklega króna sem flýtur á vatni. Hv. flm. segja í grg. sinni m. a.: „Seðlabankinn hefur nú um nokkurt skeið ákvarðað vexti í landinu. Sú skoðun, að hlutur sparifjáreigenda hafi verið mjög fyrir borð borinn undanfarin ár og að rétta verði hlut þeirra, hefur ráðið ákvörðun Seðlabankans á seinustu missirum. Þetta er rétt. Það er tillitið til hagsmuna sparifjáreigenda, sem hefur verið leiðarljósið í sambandi við ákvörðunartekt um vexti í landinu síðustu árin. Þrátt fyrir háa vexti er staðreynd, held ég, að raunvextir af sparifé síðustu 25 árin hafi aðeins tvö ár verið jákvæðir. Öll hin árin hefur sá, sem gegnt hefur því þjóðfélagslega þurftarverki að leggja inn fé í innlánsstofnanir svo að hægt sé að lána til atvinnulífsins, verið meira eða minna rændur hluta af því fjármagni sem hann hefur lagt inn í bankakerfið. Ég hef - þegar rætt hefur verið um þessi vaxtamál, og ég veit - mér dettur ekki í hug að neita því - að erfitt getur verið að greiða þessa háu vexti í atvinnulífinu, a. m. k. mjög víða, þó að sums staðar sé allt of mikið gert úr því, - þá hef ég spurt þeirrar spurningar, - og ég spyr hennar nú, - og ég vona að menn komi sér ekki undan því, eins og nærri undantekningarlaust í umr. sem ég hef átt um þessi mál, að svara því, - hvernig þeir ætli, sem heimta lækkandi vexti í stórfelldri verðbólgu, jafnframt að tryggja sparifé í lánakerfi landsins svo að hægt sé að lána til atvinnuveganna og koma í veg fyrir að þeir stöðvist meira eða minna vegna þess að ekkert lánsfé er til. Ég skora á þá, sem hér kunna að tala á eftir, að svara mér ákveðið: Hvernig ætla þeir í verðbólguþjóðfélagi að tryggja að sparifé safnist upp í bankakerfinu, ef á að lækka vextina stórlega? Fyrir því er áralöng reynsla, að það er ákveðið og mikið samband á milli verðbólgu, vaxta og sparifjáraukningar. Til eru skýrslur yfir marga áratugi sem sýna ótvírætt að þarna er samband á milli. Það er svo greinilegt öllum þeim, sem lesa þessar skýrslur og vilja setja sig eitthvað inn í þær, að í vaxandi verðbólgu dregur úr sparifé, innlögum fólks sem er afskaplega eðlilegt, nema reynt sé að koma til móts við þessa sparifjáreigendur með hækkuðum vöxtum. Þetta er ekki skemmtileg staðreynd, en staðreynd er þetta engu að síður. Þá segja hv. flm. þessa frv. m. a. í seinustu mgr. í grg. með frv.: „Þá eru of háir vextir hinn mesti verðbólguvaldur, auk þess sem þeir binda atvinnulífi í landinu byrðar, sem það fær ekki risið undir.“ Það má færa fyrir þessu nokkur rök, eftir því hvaða afstöðu menn hafa til orsaka verðbólgu. Það er enginn vafi á því, að háir vextir eru kostnaðarauki fyrir lántakendur og koma m. a. fram í hækkuðu verðlagi hjá þeim sem stunda atvinnurekstur og þurfa að selja framleiðsluvöru sína. Mér dettur ekki í hug að neita því. Það er ljóst. En ef menn líta á verðbólguna og ástæðurnar fyrir verðbólgunni frá nokkuð öðrum sjónarhól, sem ég tel ekki síður réttan, ef menn eru t. d. þeirrar skoðunar, - eins og ég er og ég held að allflest launþegafélög í landinu séu farin að aðhyllast þá skoðun, - að ein af meginástæðum verðbólgunnar á Íslandi sé sú ofsalega fjárfesting sem verið hefur í landinu marga undanfarna áratugi, þá er hægt að sýna fram á það og þá er það rökrétt, að háir vextir draga úr eftirspurn manna í lánsfé til þess að festa fé í framkvæmdum og öðlast verðbólgugróða. Háir vextir eru þá til þess fallnir að draga úr verðbólgu, en ekki auka hana. Gæti ég flutt alveg jafngóð rök fyrir þeirri kenningu eins og hinni, að vextir hljóti ætíð, hvernig sem aðstæður eru í þjóðfélaginu, að vera verðbólguaukandi. Ég held að öllum hljóti að vera ljóst, sem hafa athugað efnahagslíf Íslendinga seinustu áratugina og fylgst með þeirri verðbólgu sem oftast hefur einkennt efnahagslíf okkar á þessum síðustu árum, að fjárfestingarþátturinn og hallabúskapur ríkissjóðs á ekki hvað sísta sök þarna á. Það er ekki nokkur minnsti vafi á því. Þess eru ótal dæmi, að menn hafa eftir öllum leiðum leitað eftir lánsfé, hversu dýrt sem fjármagnið hefur verið, til þess að festa í framkvæmdum sem oft og tíðum eru þess eðlis að þær bæta ekkert þjóðarhag. Þær skapa ekki auknar þjóðartekjur, en þær gefa verðbólgugróða þeim sem nær í þetta fjármagn og fjárfestir það í einhverju. Þær gera fáa einstaklinga ríkari á þeirri þróun sem í gangi er, án þess að þær auki á velmegun eða þjóðartekjurnar sem heild. Það er ekki minnsti vafi á því, að þetta er ein af ástæðunum fyrir verðbólgunni hér á landi. Eins og ég sagði áðan, hygg ég að flest launþegafélög í landinu séu komin meira og minna á þessa skoðun. Ég skal nefna ykkur aðeins eitt lítið dæmi : Eins og menn vita hafa þessi ríkisstj. og þær næstu á undan verið að gefa út svokölluð verðtryggð spariskírteini mörg undanfarin ár. Ég sá nýlega nýjasta útreikning á verðmæti spariskírteina miðað við 1. apríl s. l. Þá var seinasti útreikningur gerður. Ég sá að spariskírteini, sem gefin voru út síðari hluta árs 1965, voru í dag á 26.4-földu innlausnarverði. Krónan á þessu ári er þetta miklu minni en hún var á árinu 1965. Það er ekki óeðlilegt, þegar menn hafa svona dæmi fyrir sér, að menn skilji það og viðurkenni, ef þeir bara vilja vera hreinskilnir, að staðreynd er að menn berjast um á hæl og hnakka enn í dag og taka lán jafnvel á 32% vöxtum til þess að fjárfesta í vissum framkvæmdum. Ég get fullvissað ykkur um það, að þó að vextir séu hér háir, - og ég ætla ekki að neita því að þeir skapi erfiðleika, - þá hefur eftirspurn eftir lánsfé verið fyllilega nóg í þjóðfélagi okkar. Það eru nógir sem vilja fá lán enn í dag, og þó eru bæði vextir háir og verðtrygging tekin upp á svo til öllum framkvæmdalánum eða lánum til fjárfestingar úr hinum ýmsu fjárfestingarlánasjóðum í landinu. Sannleikurinn er sá, að það er það eina, sem vit er í, að menn viðurkenni þá staðreynd, að verðbólgan ekki einasta orsakar háa vexti í þessu þjóðfélagi og óáran í efnahagslífi þjóðarinnar, hún orsakar líka ýmsa þá stærstu siðferðilegu bresti sem við eigum við að berjast nú og því miður fara stórvaxandi. Það er ekkert ráð til til þess að koma vöxtunum niður á einhvern skynsamlegan hátt nema lækka verðbólguna. Að því eiga hv. alþm. og raunar allir aðrir að beita kröftum sínum, en ekki vera með sýndarmennsku eins og ég tel að því miður gæti um of í ýmsum umr. sem verða hér á hv. Alþ. um verðbólgumálin, og ekki einasta hér á hv. Alþ., heldur meira og minna alls staðar í þjóðfélaginu. Það er varla haldinn sá fundur núna, hvar sem er á landinu, að allir séu ekki að álykta um skaðsemi verðbólgu. En samt þýtur hún áfram ár eftir ár. Við höfum ýmist vinstri stjórnir eða hægri stjórnir. Þeim virðist öllum meira eða minna mistakast í baráttunni gegn verðbólgunni. Ef menn væru heiðarlegri gagnvart sjálfum sér og öðrum og vildu viðurkenna vissar augljósar staðreyndir sem leiða til verðbólgu, m. a. þá, að þjóð, sem eyðir ár eftir ár miklu meira en hún aflar, er óhjákvæmilega að glæða verðbólguna, hvað sem hver segir, væri von um bata. Við erum alltaf að skipta fleiri krónum en til eru og þá er gripið til þess gamla ráðs, sem hér hefur verið stundað á Íslandi í nokkra áratugi, að krónunum r bara fjölgað, þær eru gerðar minni, en þær verða fleiri. Ef við finnum okkur ekki menn til þess að stöðva þennan hættulega leik, þá mun verðbólgan halda áfram eins og hún hefur gert og þá hefur einhver smálækkun vaxta engin áhrif til þess að lækka hana.