Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er komið frá hv. Nd., þar sem það hefur verið samþ. samhljóða. Það er ósköp einfalt og óbrotið. Það er gert ráð fyrir því, að gjald verði tekið af innlendum tollvörutegundum, sem taldar eru upp í lögum þar að lútandi, og ákveðið, að það skuli vera í næstu tíu ár sem svarar 3 kr. af hverju kg, og skal það gjald renna í styrktarsjóð fatlaðra, sem skal vera í vörzlu félmrn. Það er enn fremur sagt, að sælgætisframleiðendur skuli mega leggja þetta gjald á vöruna, en telst ekki innifalið í söluverði við álagningu söluskatts. Þetta er raunverulega efni frv. það, sem á bak við er, er þetta: Það var sett hér n. fyrir tveim árum til þess að rannsaka öryrkjamálin í landinu. Hún komst að þeirri niðurstöðu, að þar hefði verið unnið af ýmsum aðilum mjög mikið og gott verk til þess að leggja þessu fatlaða fólki lið og reyna að koma því á réttan kjöl í lífinu. Það hefur verið stofnað til vinnuheimila, þar sem öryrkjarnir hafa getað fengið vinnu við sitt hæfi, og þar við hefur unnizt tvennt í senn. Þeir hafa getað aflað sér nokkurra tekna til lífsframfæris og öðlazt allt aðra og ég vil segja bjartari lífsskoðun en þeir höfðu áður, er þeir voru dæmdir til að sitja úti í horni og hafast ekki að. Það, sem þess vegna liggur mjög mikið á að gera, er að auka fjárráð þeirra stofnana, sem hafa þessa starfsemi með höndum, og það er það, sem meiningin er með þessu frv. Þetta frv. er að heita má alveg nákvæmlega tekið upp eftir tillögum mþn. í örorkumálum. Þó skal ég leyfa mér að taka fram, að þar var gert ráð fyrir, að gjaldið rynni til landssambands fatlaðra, Sjálfsbjargar, en hér er gert ráð fyrir, að gjaldið renni í sérstakan sjóð, sem sé í vörzlu félmrn., og að veitt verði úr honum til vinnuheimilabyggingar o.fl. Það er gert ráð fyrir því, að þetta gjald, sem hér er lagt til að tekið verði, muni nema nokkuð á aðra milljón króna á ári, og raunverulega er það gjald, sem leggst á almenning í landinu, sem ég veit að muni ekki telja eftir sér að greiða það. Ég skal líka taka fram, að iðnrekendur hafa mótmælt þessu frv. og lagt til, að það verði fellt, ekki vegna þess, að það leggist á þá beinn kostnaður út af þessu gjaldi, heldur vegna hins, að þeir telja, að e.t.v. muni salan eitthvað minnka við það, að þetta verði tekið upp. Ég er ekki á þeirri skoðun, að svo verði, og hefur þess vegna ráðuneytið ákveðið að taka a.m.k. að svo stöddu máli ekki tillit til þessara mótmæla iðnrekenda. Þetta er mjög líkt fyrirkomulag og haft var um aðstoð við vangefna, sem líka hafa verið studdir með fjárframlögum hér á hv. Alþingi á þessu þingi, þar sem gjaldið af öli og gosdrykkjum var þrefaldað vegna þarfa þeirra, og þetta frv. miðar í sömu átt. Hv. Nd. hefur verið einhuga um afgreiðslu málsins, og hv. Ed. var, að ég ætla, líka einhuga um gjaldið til vangefinna nú fyrir skömmu. Vildi ég því mega vona, að hv. deild gæti einnig orðið sammála um afgreiðslu þessa frv. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd., þar sem það hefur hlotið afgreiðslu. Á undanförnum þingum nokkrum hafa verið bornar fram óskir um það, að stofnað yrði til sjóðs af þessu tagi, sem frv. gerir ráð fyrir, til þess að efla atvinnu á þeim stöðum í landinu, sem við erfiða staðhætti eiga að búa og hafa orðið fyrir búsifjum af brottflutningi og atvinnusamdrætti, og enn fremur, að af þessu fé mætti líka nota upphæðir til þess að efla atvinnustarfsemi, þar sem skilyrði til atvinnurekstrar eru talin sérstaklega góð. Þetta hefur nú verið reynt að sameina í þessu frv., sem er samið í félmrn. samkv. og í beinu áframhaldi af þáltill., sem um þetta var gerð í fyrra. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram til atvinnubótasjóðs, sem svo er kallaður, 100 millj. kr., sem greiðist með jöfnum greiðslum á næstu 10 árum og í fyrsta sinn 1962, enn fremur, að til sjóðsins renni eftirstöðvar lána þeirra, sem veitt hafa verið til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu samkv. 20. og 22. gr. fjárlaga, en það hefur á undanförnum árum verið að meðaltali nokkuð svipuð upphæð og hér er lagt til að greidd verði. Mér er það að vísu vel ljóst, að til þess að bæta úr öllum fjárhagserfiðleikum viðkomandi staða þyrfti miklu hærri fjárhæð en hér er um að ræða. En þó er með þessu frv. því slegið föstu, að heildarupphæðin er ákveðin þannig, að ekki er hægt frá henni að hvika, þó að einhverjum kynni að detta það í hug vegna tímabundinna erfiðleika við að útvega fé. Um stjórn sjóðsins er lagt til, að þar sé sama skipan og hefur verið áður, þannig að allir fimm stjórnarmenn séu kosnir hlutfallskosningu af Alþingi. Þetta hefur verið gert að undanförnu og síðan, að ég ætla, 1958, en þangað til var skipting fjárins í félmrn., og kannske öllu hentara, að það séu fleiri, sem þar koma nálægt, heldur en einn maður eða eitt ráðuneyti. Síðan eru fyrirmæli um, hvernig lán eða styrkir skuli afgreiddir og hvernig umsóknum um fyrirgreiðslu úr sjóðnum skuli hagað og hverra umsagna skuli leita, áður en lán eða styrkur er veitt. Í 8. gr. eru vextir ákveðnir, og þar er ákveðið, að útiánsvextir samkv. 1. gr. b, þ.e.a.s. vextir af lánum til að stuðla að hagnýtingu góðra framleiðsluskilyrða í landinu, séu venjulegir útlánsvextir banka og sparisjóða, en af öðrum lánum séu vextirnir 6% á ári. í 9. gr. er svo ákveðið, að atvinnubótasjóður skuli vera í vörzlu Framkvæmdabanka Íslands, en handbært fé sjóðsins skuli ávaxta í Seðlabankanum. Sannast sagna hafði þetta ákvæði farið fram hjá mér áður, en mér þykir þetta ankannalegt, að sjóðurinn skuli vera í umsjá eins banka og fé hans skuli vera ávaxtað í öðrum, og hefði ég hug á því, að hv. nefnd, sem málið fær til athugunar, vildi líta á þetta atriði sérstaklega. Ég held svo ekki, að það sé ástæða til að hafa um þetta fleiri orð. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Um alllangt skeið hefur verið lögð fram í fjárlögum hvers árs nokkur fjárhæð til atvinnuaukningar í landinu. Á þá starfsemi, sem þannig hefur verið stofnað til, er því komin nokkur reynsla, og sú reynsla er þannig, að það fé, sem lagt hefur verið fram í þessu skyni og úthlutað í ýmsar áttir, hefur áreiðanlega komið að mjög miklum notum. Því hefur m.a. verið varið til þess að veita aukin lán þeim, sem ráðizt hafa í kaup á vélbátum, og hafa þau lán á sumum stöðum haft áhrif á, að auðið var að afla nauðsynlegra framleiðslutækja, þar sem fjármagn er lítið heima fyrir, en mikil þörf á uppbyggingu atvinnuvega. Með þessu frv. er stefnt að því að koma þessari starfsemi í fastara form en verið hefur. Það á samkvæmt frv. að kjósa sérstaka stjórn fyrir þennan sjóð, sem hér um ræðir, og lögbinda fast framlag til sjóðsins. Ég tel því, að þetta frv. stefni í rétta átt. En í þessu sambandi verður að hafa það í huga, að miklar verðhækkanir hafa átt sér stað á undanförnum árum og einkum nú á síðustu árum. Af því leiðir, að atvinnutæki eins og vélbátar og önnur slík kosta í krónutölu miklum mun hærri fjárhæð nú en þau gerðu fyrir fáum árum. Þegar á þetta er litið, þarf vissulega að taka tillit til þess í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir, og gera atvinnubótasjóðinn þeim mun sterkari fjárhagslega sem verðhækkununum nemur. Mér finnst það skorta mjög á í þessu frv., að þessa sjónarmiðs sé gætt. Aðalstofnfé sjóðsins myndast samkv. 2. gr. frv. af árlegu framlagi frá ríkinu á næstu 10 árum, sem á að verða samkv. frv. 10 millj. kr. árlega. Nú er þessi fjárhæð beinlínis lægri að krónutölu en stundum hefur verið veitt í þessu skyni undanfarin ár. Ég held, að fjárveiting til atvinnuaukningar hafi komizt hæst upp í 15 millj. kr. á ári og var um skeið 13–14 millj. kr., en mér skilst samkvæmt þessu frv., að með því eigi að binda þessa fjárveitingu næstu 10 ár við 10 millj. kr. árlega. Verði þetta samþykkt í þessu formi, þá hlýtur að leiða af því. annaðhvort að miklu færri aðilum verði unnt að veita stuðning samkvæmt þessu frv. heldur en þó hefur verið gert á undanförnum árum eða að stuðningurinn, sem aðilarnir fá, verði hlutfallslega minni en hann hefur verið á undanförnum árum, og finnst mér, að hv. Alþ. megi ekki ganga svo frá þessu máli, að það gefi þessu sjónarmiði ekki fullar gætur. Á það vil ég enn fremur benda, að ef borið er saman þetta fjárframlag við heildarhæð fjárlaga, eins og hún hefur verið á undanförnum árum, þá er þetta framlag hlutfallslega miklum mun lægra, miðað við heildarhæð fjárlaga, en áður hefur verið. Þegar heildarhæð fjárlaga var um 800 millj. kr., var framlag til atvinnuaukningar 13–15 millj. kr. sum ár. En nú þegar heildarhæð fjárlaga er komin upp í 1750 millj. kr., er miðað við, að framlagið verði einungis 10 millj. á ári. Með þeirri starfsemi, sem hér á að setja fastar skorður með þessari lagasetningu, er stefnt að því að efla atvinnulífið á ýmsum stöðum, einkum við sjávarsíðuna, þar sem fjármagn er litið heima fyrir, og þar með að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Tilgangurinn með þessari lagasetningu er því, eins og ég tók fram í upphafi, að mínum dómi mjög góður, og frv. stefnir í rétta átt. Ég endurtek það: íslenzka þjóðin er í örum vexti, sem betur fer, og hún þarf á því að halda bæði nú og framvegis að efla atvinnuvegi sína og hagnýta gæði landsins bæði til lands og sjávar. Og í því sambandi þarf ríkisvaldið að gera raunhæfar ráðstafanir til þess, að óeðlilegir og sívaxandi fólksflutningar utan af landsbyggðinni til fárra staða eða lítils svæðis af landinu eigi sér ekki stað, heldur að um nokkurn veginn eðlilega þróun geti verið að ræða um gervallt landið og að atvinnulífið geti staðið með sem mestum blóma hvar sem er. Þetta er bæði fjárhagslegt atriði fyrir þjóðfélagið og einnig menningarlegt. Þessu sjónarmiði má Alþ. ekki gleyma, heldur gefa því fullar gætur, og þessi lagasetning, sem fjallað er um með þessu frv., gefur einnig sérstakt tilefni til þess að taka þetta fyrirbrigði þjóðfélagsins til athugunar. Ég vil því að lokum beina því til þeirrar n.. sem fær þetta mál til athugunar, að endurskoða að nýju ákvæði 2. gr. um árlegt fjárframlag með tilliti til þeirra sjónarmiða, sem ég hef bent á. Og ég vil beina því til hæstv. ráðh., sem flytur þetta mál og beitir sér fyrir því, hvort hann sjái sér fært að styðja að því, að breyt. fáist á frv. að þessu leyti, áður en það verður lögfest hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 5. þm. Austf. og þá alveg sérstaklega út af því, hve mikið fé er ætlað í þessu frv. til þeirrar starfsemi, sem frv. gerir ráð fyrir. Eins og segir í grg. fyrir frv., hafa verið veittar á undanförnum ellefu árum, frá árinu 1951–1961 að báðum árum meðtöldum, rétt um 100 millj. kr. til þessarar starfsemi. Og það varð niðurstaðan, að að því var horfið, þegar frv. var samið, að halda sig við þá meðaltalstölu a.m.k. til að byrja með. Það er alveg rétt, að þessi upphæð er nokkru lægri en framlagið úr ríkissjóði var sum árin, en aftur á móti líka talsvert hærri en framlagið var á öðrum árum. Á það vil ég líka benda í þessu sambandi, að í frv. er gert ráð fyrir að herða á innheimtu þessara lána frá þeim mönnum, sem ætla má að geti borgað af sinni starfsemi, af sínum rekstri, því að það er engin ástæða til þess að gefa þeim fé, sem ekki þurfa á því að halda. Það á að vera eitt af hlutverkum hinnar nýju stjórnar þessa sjóðs að fara mjög rækilega í gegnum lánin, sem eru, eins og ég sagði áðan, komin á annað hundrað millj. kr., og freista þess að innheimta nokkuð af því fé, bæði í vexti og afborganir af lánunum, þannig að vel mætti fara svo, að sú upphæð, sem væri til ráðstöfunar á ári hverju, yrði nokkru hærri og það mjög verulega hærri en gert er ráð fyrir í frv. að komi beint sem framlag frá ríkissjóði. Hv. þm. sagði líka, að hlutfallið á milli þessa framlags og heildarupphæðar fjárl. hefði skekkzt, þannig að á meðan fjárl. voru ekki nema um það bil 800 millj., - held ég hann hafi sagt, - 800 millj. í heild, þá voru þessi framlög svipuð eða kannske eitthvað hærri en þau eru nú, og þetta taldi hann hafa þróazt öðruvísi en rétt væri. Ég vildi nú aðeins í þessu sambandi benda á, að það er ekki alveg rétt hjá hv. þm. að gera þennan samanburð á þennan hátt, því að heildarupphæðin var vissulega ekki sú, sem á fjárl. var, heldur var þar skotið undan upphæð, sem var, að ég ætla, u.þ.b. eins há og heildarfjárlagaupphæðin var og kölluð útflutningssjóður, þannig að ef bera á saman útgjöldin á fjárl. nú og á fjárl. þá, verður til þess að fá nokkuð sanngjarna útkomu að taka útflutningssjóðinn með, og það munar mjög verulega miklu. Annars skal ég ekki fara frekar út í að ræða þetta frv. Mér þykir vænt um, að hv. þm. taldi það til bóta á vissan hátt, þótt það væri ekki nógu gott að hans dómi. En kannske verður þá hægt að betrumbæta það síðar, þegar Þessi mál eru komin í fastara og betra horf.



Þetta eru aðeins örfá orð, herra forseti. - Mér þykir gott að heyra, að hæstv. ráðh. viðurkennir í raun og veru það sjónarmið, sem ég dró fram í ræðu minni um fjárhagsgetu þessa sjóðs til útlána, og að hið árlega framlag skv. frv. verði lægra en það hefur verið undanfarin ár. En það var ekki þetta, sem gaf mér tilefni til að standa upp aftur, heldur þau ummæli, sem féllu hjá hæstv. ráðh. um útflutningssjóð. Mér finnst nú hæstv. ráðh. skjóta nokkuð langt yfir markið, ef hann ætlar að leggja þá heildarfjárhæð eða heildarveltu, sem útflutningssjóður hafði, við fjárl. eins og þau voru á því árabili, sem útflutningssjóður starfaði, og gera þá dæmið upp eftir því. Gengislækkunin var gerð til þess að leysa starfsemi útflutningssjóðs af hólmi, og þær álögur, sem lagðar voru á þjóðina með gengislækkuninni í hækkuðu verðlagi, vega á móti þeirri tekjuöflun og starfsemi, sem útflutningssjóður hafði áður með höndum. Þá var aðeins innheimt með sköttum af þjóðinni í útflutningssjóð og því síðan veitt aftur til atvinnuveganna, en með gengisbreytingunni tók þjóðin, almenningur í landinu, á sig samsvarandi byrðar vegna atvinnulífsins í landinu. Ég get því alls ekki fallizt á þá röksemd, að það sé réttmætt að gera þetta dæmi þannig upp að ætla sér að leggja saman heildarveltu útflutningssjóðs og ríkissjóðs á þeim árum, sem útflutningssjóður starfaði, og bera það hvort tveggja saman við fjárl. eins og þau eru nú.



Herra forseti. Það er engin ástæða til þess, að ég sé að pexa við hv. 5. þm. Austf. um þetta. En segja vildi ég þó, að útflutningsbætur og ýmsar aðrar bætur voru, áður en útflutningssjóður var stofnaður, greiddar á fjárl., og þetta kúnststykki að stofna sérstakan útflutningssjóð varð náttúrlega til þess að létta af fjárl. vissum útgjöldum, sem voru þar áður og hlutu að verða þar á eftir, þannig að mér finnst ekki fást rétt mynd út ú: þessu dæmi, nema a.m.k. verulegur hluti, ég skal ekki segja, hvort hann er alveg allur, en mjög verulegur hluti af útflutningssjóði sé tekinn saman með fjárlagaupphæðinni til þess að fá sambærilega mynd við fjárl., eins og þau eru í dag. Fjárl., eins og þau voru fyrir 3–4 árum, voru raunverlega ekki sambærileg við nein önnur fjárl., sem afgreidd hafa verið í þessu landi, vegna þess að það vantaði á þau svo gríðarlega mikið, sem hafði verið þar áður og var flutt þangað á eftir. Þess vegna finnst mér, að þetta geti ekki talizt réttur samanburður hjá hv. 5. þm. Austf., nema því aðeins að útflutningssjóðurinn sé tekinn með.



Herra forseti. Ég skal ekki tala langt mál um þetta frv. Það hefur komið hér fram ágreiningur milli hv. 5. þm. Austf. og hæstv. sjútvmrh. um það, hversu mikinn hluta af útgjöldum fjárl. hér sé um að ræða, sem á að veita til atvinnubótasjóðs. Ég hélt, að það þyrfti ekki að deila mikið um þetta atriði. Það fer ekki milli mála, hversu há fjárl. voru fyrir nokkrum árum og hversu há þau eru nú. Hæstv. ráðh. komst að þeirri niðurstöðu, að það, sem áður hefði hvílt á útflutningssjóði, mundi hafa numið álíka hárri upphæð og fjárl. voru þá. En ég held, að þetta hljóti að vera nokkur misskilningur. Að vísu voru Þetta nokkuð háar upphæðir. Þessum upphæðum var velt yfir á þjóðina í dýrtíð, það fer ekki á milli mála, eins og hv. 5. þm. Austf. sagði. Ég man ekki betur en það séu rétt rúmar 100 millj., sem þá hvíldu á útflutningssjóði, en ríkissjóður hefur nú tekið að sér. Og eigi að gera hér réttan samanburð, þyrfti að bæta rúmum 100 millj. við fjárlagaupphæðina, eins og hún var áður, við þessar 800 millj., og þá fæst nokkurn veginn réttmætur samanburður á fjárl. þá og nú. Hæstv. ráðh. vildi ekki gera mikið úr því, að hér væri um lægri upphæð að ræða til atvinnubóta í landinu en áður var, og nefndi sem dæmi, að á 10 árum hefðu verið veittar um 100 millj. í þessu skyni. Það er rétt, að það hefur stundum verið meira áður en hér er lagt til, en stundum líka minna. En hann gekk alveg fram hjá verðgildi peninganna, því að það dettur mér ekki í hug, að hæstv. ráðh. telji, að það sé jafngott að fá 10 millj. núna og það var að fá þær fyrir tíu árum. Það má nærri geta, hvort þeim finnst það, sem eru nú að byggja skip eða auka útgerðina, hvort þeim þykir það ekki heldur minna að fá sömu upphæð í krónutölu nú og áður. Nú vil ég segja hæstv. ráðh. það til hróss, að hann tók sinn þátt í því, sannarlega, að veita aðstoð ýmsum landshlutum með atvinnuaukningarfé, þegar hann var sjútvmrh. í vinstri stjórninni. Ég harma það, að nú skuli vera dregið ákaflega mikið úr þessum stuðningi. Hann var mikils virði, en hann er minna virði núna. Ef á að veita aðeins 10 millj. kr. á ári til þessara þýðingarmiklu mála, þá er það ákaflega mikil afturför. En þetta er eitt aðalatriðið í frv., hversu mikið fé á að veita í þessu skyni. Það er kunnugt, að þetta var einu sinni 13 millj., einu sinni 131/2 og þar á milli, og ef bera á það saman við verðgildi peninganna nú, þýðir það, að þetta ættu að vera 25–30 millj. til þess að standa í stað. Það þyrfti að vera þetta, en er ekki nema 10 millj. Hæstv. ráðh. nefndi það, að það væri ætlunin að herða á innheimtunni á útistandandi afborgunum af þessum lánum. Sú skylda hefur alltaf hvílt á stjórn þessara mála að innheimta, svo að það er ekkert nýtt. Það er áreiðanlega verulegur kostur í því að koma þessum málum í fastar skorður, eins og lagt er til með þessu frv., en höfuðatriðið er þó það, að þessi stuðningur, sem er fyrst og fremst hugsaður sem lán, geti orðið að verulegu gagni. Og eigi hann að verða að verulegu gagni, álíka miklu gagni og hliðstæður stuðningur hefur verið fyrir nokkrum árum, þá þarf að hækka þessa fjárhæð. Það er óhjákvæmilegt. Þá verð ég að segja það, að ég kann ekki við nafnið á þessum sjóði. Atvinnubótasjóður hefur hingað til verið skilið sem sjóður, sem á að hlaupa undir bagga, þegar atvinnuleysi kemur til. Ég lít svo á, að þessi sjóður eigi fyrst op fremst að vera jafnvægissjóður, skapa jafnvægi í byggð landsins, bæta og auka lífsskilyrði í þeim landshlutum, sem verr eru settir. Og það þarf ekki um neitt atvinnuleysi að vera að ræða í þeim héruðum, þótt það sé full þörf á slíkri aðstoð, þar sem fámennið er of mikið og aðstöðuna vantar eða mannvirkin vantar. Það þarf ekki að vera neitt atvinnuleysi þar nú, þótt full þörf sé á fjárhagslegri aðstoð. Þess vegna hefði þessi sjóður frekar átt að heita jafnvægissjóður, því að honum er alls ekki ættað það hlutverk eitt að koma til skjalanna, þegar atvinnuleysi kemur til, heldur til þess að auka jafnvægi í byggð landsins, og vil ég beina þessu til hv. n., sem fær málið til athugunar.



Herra forseti. Lög um skipulag bæja, sem nú gilda, eru að stofni til frá árinu 1921 og því orðin yfir 40 ára gömul. Það er því ekki að undra, þótt nokkur áhugi hafi vaknað fyrir því og það meira að segja fyrir mörgum árum, að endurskoða þyrfti þessi lög. Ástæðurnar til endurskoðunarinnar eru margar. Í fyrsta lagi þær, að þéttbýlismyndun í landinu hefur verið mjög ör á síðustu áratugum og ýmis vandkvæði komið fram í því sambandi, sem nauðsynlegt er að skipulagslögin taki til. Í öðru lagi hefur lóðagjald eða lóðaverð á þessum stöðum hækkað mjög verulega, og á það raunar alveg sértaklega við um Reykjavík, þ.e.a.s. þann hluta lögsagnarumdæmisins, sem er í höndum einstakra manna. Það má í þriðja lagi nefna það, að með hinni mjög auknu bílaumferð og þá alveg sérstaklega í þéttbýlinu hafa skapazt vandamál, sem segja má að væru ekki til fyrir 40 árum, þegar lögin voru sett, og ekki heldur 1938, þegar sú eina endurbót á lögunum, sem teljandi er, var framkvæmd. En lögunum hefur verið lítils háttar breytt bæði 1926, 1932, 1938 og 1951. En af þeim er eiginlega breytingin 1938 sú eina, sem nemur nokkru, en þá var breytt samsetningu skipulagsnefndar, stofnað til möguleika til þess að fá sérstakan skipulagsstjóra og nokkur atriði fleiri tekin til meðferðar. Síðan þetta gerðist, hefur, eins og menn vita, verið háð heil heimsstyrjöld og ýmislegt gerzt í okkar þjóðfélagi, sem kallar mjög á lagfæringu á þessum lögum. Það var gert tilhlaup til þessarar lagfæringar árin 1940 og 1948, raunar einnig 1958, og ýmislegt hefur verið gert til athugunar á þessu vandamáli. En frumvörp, sem um þetta hafa verið borin fram, hafa ekki náð fram að ganga. Það var þess vegna snemma árs 1960, að ég fól skipulagsnefnd ríkisins að endurskoða síðasta frv., sem hér var lagt fram áður á Alþingi, 1958, og leitast við að fá þannig frá frv. gengið, að líkur væru til, að það gæti náð fram að ganga. Það, sem sérstaklega var til hindrunar því, að málið næði að ganga fram 1958, skilst mér að hafi verið það, að þar var gert ráð fyrir verðhækkunarskatti allmiklum, sem bera átti uppi kostnað við skipulagsbreytingar, sem gerðar kynnu að vera eða skipulagsuppdrættir gerðu ráð fyrir. Um þetta atriði náðist ekki samkomulag, og var þess vegna tekinn upp sá háttur af nefndinni, sem nú endurskoðaði lögin, að skilja þessi tvö vandamát að, taka breytingarnar á skipulagslögunum út af fyrir sig og svo aftur fjáröflunina til þeirra út af fyrir sig síðar, þannig að vera mætti, að takast mætti á þennan hátt að koma fram öðru atriðinu, þó að hitt leysist ekki með alveg jafnmiklum hraða. Skipalagsnefnd hefur nú í tvö ár haft þetta mál til meðferðar og fengið sér til aðstoðar Pál Líndal lögfræðing, sem hefur fært frv. í form og unnið að samningu þess með skipulagsnefndinni. há hafa einnig verið fengnir til sérfræðingar, bæði innlendir og erlendir, til þess að vera með í ákvörðun ýmissa sérstakra atriða í frv. Ég held, að ég þurfi svo ekki að taka fram fleira um sjálfan aðdraganda málsins, en skal þess í stað fara í gegnum frv. og rétt minnast á einstakar greinar þess. I. kafli frv. fjallar um stjórn skipulagsmála. Ég skal rétt aðeins geta þess, áður en ég fer út í einstakar greinar frv., að frv. er flutt nákvæmlega óbreytt eins og nefndin skildi við það og skilaði því í hendur ríkisstj. Ríkisstj. hefur ekki tekið afstöðu til einstakra atriða í frv., en vill eiga möguleika til að ræða þau og e.t.v. breyta nokkuð frá því, sem nefndin hefur lagt fram. Ég tek þetta fram að gefnu tilefni, því að það eru strax hér á eftir nokkur atriði, sem frá mínu sjónarmiði geta orkað tvímælis. I. kafli frv. er, eins og ég sagði, um stjórn skipulagsmála. Þar er strax um eina breytingu að ræða, þar sem gert er ráð fyrir, að fjölgað verði í skipulagsnefndinni um tvo menn og breytt nafni á henni, þannig að hún verði kölluð skipulagsstjórn, til aðgreiningar frá öðrum skipulagsnefndum, sem gert er ráð fyrir að stofna annars staðar. Þessir tveir nýju menn, sem bætt er í skipulagsstjórnina, eru báðir tilnefndir af ráðherra, annar samkv. tilnefningu Sambands ísl. sveitarfélaga, en hinn án tilnefningar. Þetta mun vera gert til þess, að nánara samstarf og nánari tengsl fáist á milli sveitarstjórnanna, skipulagsstjórnar og ráðuneytisins, en það eru þessir þrír aðilar, sem um málið eiga að fjalla. Í síðari hluta 1. gr. er svo verkefni skipulagsstjórnarinnar nánar skilgreint. Það er að ganga frá skipulagsuppdráttum, er berast til staðfestingar, og eiga frumkvæði að skipulagningu og endurskipulagningu, þar sem hún telur þess þörf. Í 2. gr. er svo gert ráð fyrir, og það er nýmæli, að sett séu á laggirnar sérstök skipulagsumdæmi, þar sem talin er þörf fyrir slíkt, og að þessi skipulagsumdæmi falli alveg saman við kjördæmi til Alþingis, þannig að það verði átta skipulagssvæði eða skipulagsumdæmi, sem stofnað verði til á þennan hátt, og eins og í 3. gr. segir, að í hverju skipulagsumdæmi, sem þannig er stofnað til, verði skipulagsnefnd, sem skipuð verði 7 mönnum. Ég fyrir mitt leyti vil hafa allan fyrirvara um þessa aðferð, því að mér finnst, að það gæti a.m.k. orðið svo, að hún yrði nokkuð þung í vöfunum. Aðferðin áður hefur verið sú, að það hefur verið stofnað til skipulagsnefnda í ýmsum kauptúnum og þéttbýli, en ekki verið farið út í svona víðtæk skipulagssvæði eins og hér er gert. Síðan er gert ráð fyrir því í 4. gr., að ef talið er nauðsynlegt að taka fyrir sameiginlega hluta af þessum skipulagssvæðum, þá verði samvinnunefndir hafðar til þess að ráða fram úr því. Þá er í 5. gr. gert ráð fyrir vali skipulagsstjóra og því verkefni, sem honum er ætlað, þ.e.a.s. fyrst og fremst að sjá um mælingar og gerð skipulagsuppdrátta, þar sem ekki eru starfandi sérstakar skipulagsnefndir fyrir, sem annast þessi störf. Síðan skal skipulagsstjóri hafa umsjón með því, að hvarvetna sé farið eftir gildandi skipulagi. Hann skal fylgjast með störfum skipulagsnefnda og byggingarnefnda, og skipulagsstjóri skal sitja alla fundi skipulagsstjórnar og hefur þar málfrelsi og tillögurétt. Sem sagt, hann er framkvæmdastjóri skipulagsstjórnar. Í II. kafla er svo kveðið á um skipulagsskyldu og eftirlit með framkvæmd hennar. Þar er sú breyting frá núgildandi lögum, að það er gert ráð fyrir, að allir staðir, sem hafa 100 íbúa eða fleiri, skuli nú skipulagsskyldir, en áður var þessi tala 200. Enn fremur er í greininni gert ráð fyrir því, að möguleiki sé til að taka fleiri staði til skipulagningar, þar sem sérstaklega stendur á, eins og t.d. hverfi, sem myndast í kringum ákveðna starfsemi, eins og jarðhitasvæði, orkuver, skólasetur, flugvelli eða annað slíkt, og meiningin, að þeir gætu orðið skipulagsskyldir eins og þeir staðir, sem hafa yfir 100 íbúa. Síðan er gert ráð fyrir því, að það sé haft mjög grannt eftirlit með því, að farið sé eftir skipulagsuppdráttunum og þeim fylgt að öllu leyti, og hvað gera skuli, ef út af er brugðið. Þá er III. kafli um mælingu skipulagsskyldra staða. Þar er líka nýmæli frá því, sem er í gildandi lögum, þar sem í 11. gr. er gert ráð fyrir, að aðeins verði mælt það svæði, sem talið er að muni fullnægja eðlilegum vexti byggðarinnar næstu 25 ár, en var í eldri lögum 50 ár, sem náttúrlega er að heita má út í hött, þar sem enginn maður mennskur virðist geta séð svo langt fram í tímann og breytingarnar nú gerast svo fljótt, að það að binda sig við 25 ár er sjálfsagt miklu meira en nóg. Þá er IV. kafli um gerð skipulagsuppdrátta, hvernig þeir skuli gerðir úr garði. Það eru ekki tekin upp í þetta frv. eins ýtarleg ákvæði og voru í gömlu lögunum um gerð uppdráttanna, heldur gert ráð fyrir, að það verði gert í reglugerð, sem síðar verði um þetta efni sett. Þá eru í 20. og 21. gr. ákvæði um, hvernig með þessa skipulagsuppdrætti skuli fara, þegar skipulagsstjórn hefur gengið frá þeim, hvaða frestir skuli gefnir sveitarstjórnum til umsagnar o.s.frv. og hvernig með skuli fara, ef athugasemdir sveitarstjórnarinnar verða svo miklar, að orkað geti tvímælis, hvort uppdrátturinn skuli lagður fram. Nokkurt áframhald af þessu kemur svo fram í V. kafla, þar sem kveðið er á um framlagningu skipulagstillagna og samþykkt þeirra og staðfestingu og hvernig með skuli fara athugasemdir, sem frá sveitarstjórnunum og almenningi alveg sérstaklega koma. Þá er VI. kafli alveg nýmæli. Þar er gert ráð fyrir því, að verði endurbyggður einhver byggingarreitur eða gamalt og úrelt skipulag verði numið úr gildi og nýjar byggingar upp teknar á svæðinu, gangist sveitarstjórnin fyrir félagsmyndun þeirra, sem lóðarréttindi eiga á svæðinu, og þeir komi sér síðan saman um, hvernig byggt skuli upp. Þá er VII. kafli um forkaupsrétt, eignarnám og skaðabætur og VIII. kafli um lóðaskrá, sem gert, er ráð fyrir að stofna til á skipulagsskyldum stöðum, og IX. kafli um greiðslu kostnaðar við skipulagið, þar sem yfirleitt er gert ráð fyrir, að mælingar og skipulagsuppdrættir séu kostaðir að hálfu leyti af sveitarsjóðunum og að hálfu leyti af skipulagsstjórn eða ríkissjóði. En til þess að fá tekjur á móti handa ríkissjóði er gert ráð fyrir, að heimilt sé að leggja 3% gjald á brunabótaverði hverrar nýbyggingar, sem reist er á skipulagsskyldum stað, og fellur það gjald í gjalddaga, þegar brunabótavirðing hefur farið fram, og rennur til þessarar starfsemi. Ýmislegt fleira mætti sjálfsagt taka upp og undirstrika, en það er mjög ýtarlega gerð grein fyrir öllu í grg. þessa frv., svo að ég sé ekki ástæðu til þess. En ég skal taka fram að lokum, að mér er ekki, eins og við önnur frumvörp, sem ég hef borið fram, sérstakt áhugamál, að þetta frv. verði samþykkt á þessu þingi. Ég hef miklu frekar borið það fram til þess, að hv. alþm.. gæfist kostur á að sjá það og sveitarstjórnir landsins og skipulagsskyldir staðir fengju tækifæri til þess að athuga það og gera um það sínar athugasemdir, áður en það verður samþ. á Alþingi. Ég held, að þetta sé skynsamlegur háttur á meðferð málsins, og vænti þess, að hv. þdm, geti verið mér sammála um það. Eigi að síður vildi ég mega leggja til, að þessu frv. yrði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.