Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er til umr. frv. til l. um breyt. á l. nr. 79 31. des. 1968, um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu og um hækkun á aflahlut vegna breytts fiskverðs. Þetta er 3. mál Nd., og þar eru prentuð sem fskj. brbl., sem gefin voru út s. l. sumar, 21. júlí. Þetta frv. hefur verið margrætt á fundum sjútvn. og er loksins að koma nú til afgreiðslu. Við sendum það til umsagnar fleiri aðilum, en fengum aðeins svar frá tveimur, frá Fiskveiðasjóði og L. Í. Ú. Ég ætla aðeins í nokkrum orðum að geta umsagna þessara aðila og lesa þá upp úr þeim, með leyfi forseta. Í umsögn Fiskveiðasjóðs segir: „Um frumvarpið sjálft teljum vér ekki ástæðu til að fjölyrða, þar sem það snertir á engan hátt Fiskveiðasjóð. Öðru máli gegnir um breytingartillögu við frumvarpið á þingskjali 228, þar sem svo er fyrir mælt að lækka skuli greiðslu til Stofnfjársjóðs fiskiskipa af þeim afla, sem landað er í erlendri höfn úr 16% af brúttósöluverðmæti í 10%.“ Ég ætla ekki að lesa meira af þessari umsögn, þar sem ég geri ráð fyrir, að hv. 10. þm. Reykv. segi eitthvað um þetta atriði, en lesa, með leyfi forseta, úr umsögn L. Í. Ú. Þar segir m. a.: „Fundur stjórnar L. Í. Ú., varastjórnar og formanna útvegsmannafélaga innan L. Í. Ú., lýsir sig andvígan þeirri fyrirætlan ríkisstjórnarinnar að afnema kostnaðarhlutdeild þá, sem fiskkaupendur greiða útvegsmönnum og ekki kemur til hlutaskipta. Greiðslur þessar eru bætur fyrir kostnaðarhækkun, sem varð vegna gengisbreytingarinnar 1968, og er hluti af rekstrargrundvelli sjávarútvegsins og hluti af lagagrundvelli rekstrar hans. Voru þær óhjákvæmilegur þáttur í að styrkja rekstraraðstöðu útgerðarinnar og réðu úrslitum um, að það tókst að rétta við hag hennar eftir áföllin 1967 og 1968.“ Síðan segir síðar í umsögninni: „Þessa samþykkt ber að skoða sem umsögn vora um fyrrgreint frv. Oss er ljóst, að vegna ákvæðis til bráðabirgða í fyrrgreindum bráðabirgðalögum, hefur verið ákveðið fiskverð þar sem tekið hefur verið tillit til efnis laganna og gerðir hafa verið kjarasamningar er grundvallast á efni þeirra, kemur vart annað til greina en umrætt frv. verði samþykkt.“ Ég ætla þá ekki að hafa fleiri orð um þetta, en lesa það, sem stendur hér í nál.: „Nefndin hefur athugað frumvarpið og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.“ Vil ég einnig láta þess getið, að Pétur Sigurðsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Það lá ekki fyrir hér á Alþ. - og reyndar þótt víðar væri leitað - sú staðreynd, að við undirritun nýrra kjarasamninga milli útvegsmanna og sjómanna 31. des. s. l. var undirrituð yfirlýsing, sem er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Samninganefnd L. Í. Ú. hefur fallizt á að draga til baka till. sína um, að frádráttur frá brúttósöluverði afla, sem seldur er erlendis, verði aukinn í 25%, þegar seld er síld, og í 30%, þegar seldur er ísfiskur, gegn því, að ekki verði felld niður ákvæði um 16% framlag í Stofnfjársjóð. Samninganefnd Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands er kunnugt um þetta skilyrði samninganefndar L. Í. Ú. fyrir samþykkt á samkomulaginu um nýja kjarasamninga. Sjútvrh. er einnig kunnugt um þessi skilyrði.“ Undir þetta rituðu fulltrúar samninganefndar þessara tveggja sambanda stéttarfélaga ásamt formanni L. Í. Ú. og hæstv. sjútvrh., sem tók þátt í síðustu átökum þessara samninga. Þar sem hér er um bæði beint og óbeint samkomulag að ræða, þá hef ég ákveðið að draga þessa brtt. mína til baka, enda óskað eftir því af sumum þeim aðilum, sem undir þetta samkomulag skrifuðu. Brtt. mín á þskj. 228 er því dregin til baka.



Herra forseti. Frv. til l. um breyting á l. nr. 30 frá 27. júní 1921 um erfðafjárskatt hefur legið nokkuð lengi fyrir til afgreiðslu hjá heilbr.- og félmn., og hefur þetta mál dregizt nokkuð af ýmsum ástæðum. N. fjallaði um þetta á nokkrum fundum og umsagnir um þetta mál bárust frá Dómarafélagi Íslands, Hús- og landeigendasambandi Íslands og lagadeild Háskóla Íslands. Ekki tókst n. að fá samstöðu um þetta mál, og hún klofnaði, og mæli ég fyrir munn meiri hl. n. Meiri hl. n. flytur á þskj. 518 brtt. við frv. Þessar brtt. eru fremur til skýringarauka, en í þeim felast ekki meiri háttar efnisbreytingar. Við 2. gr. frv., staflið D, hefur meiri hl. n. talið rétt að fá örlítið skýrari merkingu varðandi þá aðila, sem eiga að greiða 10% af erfðafé, þannig að í stað þess, sem segir í frv., að af erfðafé, sem fari til kirkna, opinberra sjóða, gjafasjóða, félaga, stofnana eða annars slíks, skal greiða 10%. Okkur þótti orðalagið „annars slíks“ eilítið ankannalegt, þannig að við höfum gefið þessu merkingarlega festu eða a. m. k. meiri festu með því að orða þetta á þessa lund: „Af erfðafé, sem hverfur til kirkna, opinberra sjóða, gjafasjóða, félaga, líknar- og menningarstofnana, skal greiða 10 af hundraði.“ Þetta er í raun og veru engin breyting á framkvæmd, því að hér mun vera átt við líknar- og menningarstofnanir. Af sams konar skýringartagi er önnur breyting frá meiri hl. n., þar sem skotið er inn orðunum „öðrum en fasteignum“ í upphafi 6. gr. En í frv. segir svo: „Ef ekki fer fram sala á opinberu uppboði á fjármunum, sem falla í erfðir, skal“ o. s. frv. Þarna þótti rétt að skjóta inn „öðrum en fasteignum“, því að mat á fasteignum fer að sjálfsögðu eftir fasteignamati, svo að þetta er eingöngu orð til fyllingarauka. Þriðju breytinguna leiðir náttúrlega af sjálfu sér. Lög um erfðafjárskatt munu vera hálfrar aldar gömul og einu ári betur. Þær breytingar, sem hér er um að ræða á þessum gömlu lögum, varða nær eingöngu skattstigann og skattþrepin, og aðaltilefni frv. er að sjálfsögðu hið nýja fasteignamat, sem tók gildi frá síðustu áramótum. Í umsögn frá lagadeild Háskólans er bent á, að æskilegt væri að framkvæma heildarendurskoðun á þessum lögum, og ég hygg, að n. öll geti tekið undir það. Ég vil aðeins fara nokkrum orðum um brtt. minni hl. n. Þessar till. frá minni hl. varða að verulegu leyti skattstigann, skattþrepin. Og slíkur skoðanaágreiningur stafar að verulegu leyti af því, að hér kemur til grundvallarmunur á pólitísku viðhorfi. Þetta pólitíska viðhorf minni hl. kemur fram á þskj. 542, þar sem raktar eru nokkrar þær ástæður, sem eiga að styðja það rökum, að erfðafjárskattur skuli vera sem minnstur. Í stuttu máli vil ég nú segja, að þetta nál. er svona einhvers konar evangelíum eignarréttarins eða hósíanna eignarréttarins, ef menn vilja orða það þannig, og ég skal nú ekki fara að ræða þetta sérstaklega, því að hér er komið inn á grundvallaratriði í stjórnmálum og lífsviðhorfum, þ. e. eignarréttinn, og hvernig hann skuli túlkaður og metinn í nútímaþjóðfélagi. En ég get þó ekki stillt mig um að benda á, að hér kemur fram í nál. atriði, sem ég tel að ekki sé unnt að fallast á. T. d. segir svo: „Hár erfðafjárskattur er til þess fallinn að draga úr áhuga manna til eignamyndunar. Fáir unna ríkissjóði svo mjög, að þeir vilji slíta sér út til þess eins, að ríkissjóður eignist þeim mun meira að lokinni vist þeirra hérna megin grafar.“ Það er einhver póesía í þessu. Menn tala yfirleitt svona um andleg verðmæti, en nú eru hin eignarréttarlegu verðmæti meginatriði hérna megin grafar. Enn fremur segir: „Erfðafjárskattur er eitt af tækjunum til að jafna allt út í meðalmennsku.“ Nú er sannleikurinn sá, eins og allir vita, að erfðafjárskattur er nauðsynlegur til þess að geta haldið uppi umbótastarfi í þjóðfélaginu, og má minna á t. d. England, þar sem alveg fram á þessa öld var ríkjandi eins konar lénsaðall. Einstakir menn áttu miklar lendur og svo safnaðist múgurinn og öreigalýðurinn í stórborgirnar. Ef ekki kæmi til stórkostlegur erfðafjárskattur í Englandi, þá væri ekki unnt að gera neinar verulegar þjóðfélagsbreytingar eða vinna umbótastarf. Meginvandamál t. d. í Suður-Ameríkuríkjunum, svo að ég fari nú svo langt, er, að það eru yfirleitt örfáir menn, sem eiga lönd og búslóð, búpening, og þar er erfitt að koma við þjóðfélagsumbótum, af því að eignarrétturinn hefur safnazt á allt of fárra manna hendur. Mig langar aðeins í þessu sambandi að víkja að því, að það er vaxandi skilningur á því, að sumir menn auðgast ekki kannske eingöngu af eigin dugnaði heldur líka af hreinum félagslegum ástæðum, ekki sízt í þenslu- og verðbólguþjóðfélagi eins og á Íslandi, þar sem menn geta t. d. keypt móa og mela rétt utan við kauptún, átt það í nokkur ár og svo selt á margar millj. án þess að greiða eyri til ríkisins; engin verðmætaaukning hefur verið lögð fram að þessu leyti. Þannig vil ég minna á, að ýmsar hallir hér, kaupsýsluhallir við Suðurlandsbraut voru afhentar einstaklingum og fyrirtækjum, án þess að gatnagerðargjald væri greitt. Þessi aðstaða gefur þessum einstaklingum og hlutafélögum í aðra hönd margar millj., ef til sölu kæmi. Þetta er auðvitað arður eða fé, sem einstaklingarnir hafa komizt yfir af hreinum félagslegum orsökum, og er ekkert annað eðlilegra en þessir hinir sömu láti eitthvað, þegar frá þessu er horfið. Og ég vil líka halda áfram þeirri hugsun, að einmitt verðbólga knýr á um háan erfðafjárskatt. Og það er ekki hægt að mynda, reka velferðarþjóðfélag nema þar komi til hár erfðafjárskattur. En hitt vil ég svo benda á, að þessi erfðafjárskattur, sem hér er um að ræða samkv. frv., er óvenju lítill. Sannleikurinn er sá, að ég hygg, að það megi fullyrða, að hvergi í nálægum löndum muni vera eins lágur erfðafjárskattur og gert er ráð fyrir í þessu frv., þannig að allt tal um, að hér sé stefnt ofan í meðalmennsku eða hér sé einstaklingum með erfðafjárskatti gert erfitt um að halda saman fyrirtækjum, það á ekki við rök að styðjast. Ég ætla ekki að fjalla um þetta meira, því að það er ástæðulaust. En ég hygg, að öll n. geti orðið sammála um það að æskja þess, að það dragist nú ekki hálfa öld að endurskoða erfðafjárskattslögin og þá megi fljótlega taka þau upp til heildarathugunar.



Herra forseti. Í hv. heilbr.- og félmn. náðist ekki samstaða um frv. það, sem hér er til 2. umr., um breyt. á l. um erfðafjárskatt. Við fulltrúar Sjálfstfl. í n. höfum því skilað sérstöku nál. á þskj. 542 og flytjum brtt. á þskj. 543. Áður en ég vík að brtt. og frv. yfirleitt, þá vil ég fara nokkrum almennum orðum um erfðafjárskatt. Segja má, að erfitt sé að ræða um erfðafjárskatt, án þess að athuga nokkuð spurninguna um það, hvort yfirleitt sé réttmætt, að fjármunir gangi í arf. Það er þó ljóst, að þær umr. eiga vart heima hér nú og verður því aðeins tæpt á þessu efni. Það er háð þeim efnahagslegu aðstæðum, sem menn búa við, hvort eðlilegt er talið, að fjármunir erfist frá einni kynslóð til annarrar. Í dreifbýli eða landbúnaðarhéruðum, þar sem ein kynslóð tekur hægt og hægt við af annarri eftir því sem fyrri kynslóð eldist, þá hljóta erfðir að teljast sjálfsagðar og sanngjarnar. Á ættaróðali, þar sem litið er á eignarrétt heimilisföður nánast sem formsatriði meðan raunin er sú, að fjölskyldan öll býr og vinnur á jörðinni, þá gerist í sjálfu sér ekkert sérstakt í efnahagslegu tilliti, þegar eigandinn eða heimilisfaðirinn andast. Vinnan heldur áfram sem áður. Hin nýja kynslóð finnur ekki, að hún sé komin í nokkra betri stöðu en áður. Í slíku tilfelli sýnist erfðafjárskattur óréttlátur, því að í sjálfu sér hefur engin ný eignamyndun átt sér stað hjá þeim, sem erfir. Það kann svo að vera, að í raun hafi hann tekið allar ákvarðanir viðvíkjandi eigninni í mörg ár áður. Nokkuð annað er uppi á teningnum í nútíma borgarþjóðfélagi, einkum þegar það, sem fellur í arf, er svo kallað „passivt kapítal“. Sá, sem hlýtur arfinn, er hér í raun betur settur en hann var áður, þar sem um er að ræða aukningu fjármuna, sem erfingi hefur ekki haft mikið fyrir að vinna fyrir og hefur ekki haft kannske nein afskipti af áður. Og með hliðsjón af því er ekki óeðlilegt, að sú eignaaukning verði skattlögð að einhverju marki. Í nútímaþjóðfélagi koma svo fram hugleiðingar um það, hvort arfur sé ekki óeðlilegur yfirleitt og leggja eigi því á þunga erfðafjárskatta. Skoðanamyndun í þessa átt að takmarka verulega þann hlut, sem fellur í arf, hefur að nokkru átt sér stað vegna þeirrar „demókratíseringar“, sem pólitískt og efnahagslega hefur átt sér stað í hinum ýmsu þjóðfélögum. Hugsunin um það, að allir eigi að hefja sitt lífshlaup jafnir, helzt eignalausir. Háir erfðafjárskattar eru ein leiðin og e. t. v. hin áhrifaríkasta til þess að ná þessu marki. Sem málamiðlun milli þeirra aðila, sem vilja, að arfur sé ekki viðurkenndur, og þeirra, sem vilja vernda erfðaréttinn, hafa menn hallazt að erfðafjárskatti sem heppilegri lausn. Ríkið verður þá á sinn hátt meðerfingi. Rökin fyrir erfðafjárskatti fyrir utan það, sem nefnt hefur verið, hljóta að vera þau, hverja möguleika erfingi hefur til þess að greiða skattinn. Það er hinn auðfengni hagnaður, sem menn vilja skattleggja. En samtímis verða menn að gera sér ljóst, að möguleikinn til þess að greiða skattinn er mjög mismunandi eftir innbyrðis sambandi milli arfláta og erfingja. Þar sem sonur erfir bújörð eftir föður, kann að reynast erfitt að greiða skattinn. Við slíkan arf losnar ekkert reiðufé úr læðingi, eins og ég sagði hér áðan. Auk þess kunna að vera aðrir erfingjar, sem þurfa að fá sitt. En nokkuð annað er, þegar skatturinn á að greiðast af fjármunum, sem erfinginn hefur ekkert haft af að segja áður. Erfinginn verður þá betur settur og því í sjálfu sér ekki í neinum vandræðum með að greiða skattinn. Ef við föllumst á þessi rök, þ. e. að erfðafjárskattur verði lagður á eftir hæfi manna til að greiða hann, þá hljótum við að hafna í þeirri reglu, að skatturinn fari eftir stærð erfðahlutans. Og það er hæfi viðtakandans eða erfingjans, sem við leggjum mælistiku á. Fyrir hann skiptir það öllu máli, hver hlutur hans verður. Ef skatturinn væri hins vegar ákveðinn eftir þeirri heild, sem erfist, þ. e. til margra erfingja, þá færi matið eftir hæfi þess látna til þess að greiða skattinn, en slíkt hljómar nokkuð undarlega, enda hefur þeirri reglu yfirleitt verið hafnað. Reglan um hæfnina til að greiða skattinn leiðir eftir almennum skilningi til þess, að stighækkun skattsins eftir stærð erfðahlutans hefur verið tekin upp. Sú spurning vaknar, hvort ekki væri raunhæfara að meta skattinn eftir þeirri aukningu á heildareignum erfingjans, sem verður vegna arfsins, fremur en meta hann eftir erfðahlutanum einum. Segja má, að arfur, sem fellur í hlut þess, sem á fyrir miklar eignir, geri honum léttara að greiða skatta yfirleitt, léttara en þeim, sem engar eða litlar eignir á fyrir. Því mætti hugsa sér, að erfðafjárskattur yrði ekki aðeins metinn eða ákveðinn eftir stærð erfðahluta heldur einnig eftir eignum þeim, sem erfingi á fyrir, þegar arfurinn fellur. Hin venjulega regla í löggjöf flestra þjóða er hins vegar sú, að það er látið duga, að erfðafjárskattur sé stighækkandi eftir stærð arfsins. Þetta, sem ég hef hér sagt, eru hugleiðingar um það, hver rök megi færa fram fyrir réttmæti erfðafjárskatta. Það eru hins vegar engin rök fyrir réttmæti erfðafjárskatts, að því fé, sem þannig kemur í ríkissjóð eða erfðafjársjóð, sé varið til hinna gagnlegustu málaflokka eins og t. d. til þess að byggja endurhæfingarstöðvar. Slíkum rökum hafna ég algerlega. En hversu háir eiga þá erfðafjárskattar að vera? Þar getur menn greint á, og sú hefur orðið raunin hér. Ein röksemdin fyrir því, að erfðafjárskattar skuli vera hóflegir, er sú, að þá muni ekki dregið úr áhuga manna á því að spara, en óhófleg skattlagning á sparnað er í grundvallaratriðum röng. Þessi röksemd byggir á því, að sparnaður manna eigi sér m. a. stað vegna þeirrar löngunar að láta eftirkomendum sínum eitthvað eftir. Auðvitað á sparnaðarlöngun manna sér ýmsar aðrar forsendur, og það er heldur ekki hægt að fullyrða, að menn hætti að spara, þótt ein forsenda fyrir þeirri ákvörðun falli brott. Sá, sem sparar til þess að auka atvinnurekstur sinn, fær samtímis fullnægt þeim óskum sínum að geta leyst vissar þarfir eftirkomenda sinna. En þótt það síðara geti ekki orðið, t. d. vegna þess að niðjar hans deyi á undan, þá má vel hugsa sér, að hann spari samt til þess að auka rekstur sinn. Þá er það einnig fært fram gegn háum erfðafjársköttum, að þeir hafi skaðleg áhrif á efnahagslífið. Menn hafa áhyggjur af því, að hækkaðir erfðafjárskattar geri erfingjum erfiðara fyrir að taka við bújörðum, eins og ég hef nefnt, geri syni ómögulegt að taka við rekstri fyrirtækis að föður látnum o. s. frv. Þetta eru staðreyndir, en þeir, sem eru fylgjandi hækkun erfðafjárskatta, vilja einmitt hindra, að slíkt framhald á rekstri eigi sér stað. Þeir telja það hlutverk hins opinbera að sjá svo um, að allir hafi jafna möguleika í byrjun síns starfsferils. Það fyrirtæki eða bújörð, sem barn fær ekki haldið fyrir háum erfðafjárskatti, verður þá selt í annarra hendur. Þetta er einmitt sú lausn, sem þeir óska, sem eru á móti erfðarétti. Ég ætla ekki að hafa þessar hugleiðingar öllu lengri um það, sem liggur til grundvallar álagningu erfðafjárskatts, þótt margt mætti hér vissulega segja fleira. Ég ætla því ekki að ræða hér, hvers vegna við höfum hafnað í þeirri reglu að hafa erfðirnar þrjár og miða skattþrepin annars vegar við þessa erfðaflokka og hins vegar við stærð erfðahlutans. Þessi regla hefur gilt hér, og það er gert ráð fyrir, að hún gildi áfram. Ég hef í sjálfu sér ekkert við það að athuga. Okkar löggjöf er að þessu leyti líkust því, sem nú gildir í Danmörku. Segja má, að það sé höfuðregla í þeim löndum, þar sem eignarskattar eru notaðir, að þar séu erfðafjárskattar hóflegir. Þetta á t. d. við um Danmörku, Þýzkaland og Noreg. Aftur á móti eru erfðafjárskattar mjög háir í Englandi. Þar er bæði miðað við stærð erfðahlutans og alls þess, sem arfláti lætur eftir sig. En í Englandi þekkjast hins vegar ekki eignarskattar. Þar þekkjast fasteignaskattar, og þeir eru mjög svipaðir því sem þeir eru nú hér hjá okkur. En eiginlegir eignarskattar þekkjast ekki þar. Ég sný mér þá að því að gera grein fyrir þeim brtt., sem ég flyt ásamt hv. 12. þm. Reykv. á þskj. 543. Ég tek undir það, sem hv. 3. landsk. þm. sagði hér áðan, að það kemur fram grundvallarmunur, pólitískur munur á þessum till. okkar og frv. En þá er það komið fram, að rökin fyrir hækkun erfðafjárskatta, sem færð eru fram með frv., eru ekkert aðalatriði. Þar eru aðalrökin þau, að erfðafjársjóð þurfi að efla til þess að hann geti staðið betur undir sínu hlutverki, en hér er það komið frá hv. 3. landsk. þm., að þetta er þeirra pólitíska mat, að erfðafjárskattar skuli vera hærri heldur en þeir hafa verið. Við 1. gr. gildandi laga gerum við till. um þá breytingu, að eftirlifandi maki greiði ekki erfðafjárskatt af erfðahluta sínum. Það er því ekki rétt hjá hv. 3. landsk. þm. að þetta sé ekki efnisbreyting. Þetta er grundvallarbreyting frá því, sem verið hefur. Í fyrsta lagi eru þau rök fyrir þessari till., að það verður að teljast í fyllsta máta óréttlátt, að eftirlifandi maki skuli þurfa að greiða sérstakan skatt af eignum, sem hjónin hafa í sameiningu aflað á lífsleiðinni. Nóg er áfallið að missa maka sinn, þótt skattheimtan komi þar ekki til. Í öðru lagi er hér um hreina tvísköttun að ræða, en af slíku höfum við nóg í ýmsum ákvæðum skattalaga. Ef eftirlifandi maki þarf að skipta búinu til þess að niðjar fái sinn erfðahlut, þá greiðir hann skattinn af 1/3 úr hluta hins látna. Þegar svo hinn langlífari fellur frá, greiða niðjarnir aftur skattinn af sama hluta. Satt að segja þykir mér alveg furðulegt, að þessi regla skuli hafa verið í lögum allt frá árinu 1921. Raunar hafði hv. heilbr.- og félmn. fallizt á þessa till. En síðan var kippt í spottann, ég veit ekki af hverjum, kallaður saman fundur á ný, samþykkt gerð þannig, að frv. var fært í sitt upprunalega horf. Við 2. gr. gerum við till. um önnur skattþrep og aðrar prósentur í hverju skattþrepi og þær eru þessar, að af fyrstu 500 þús. kr., sem falla í arf, greiðist 3%, af næstu 500 þús. 4%, af þar næstu 5%, af þar næstu 6% og því, sem þar er yfir, 7%. Við 2. erfð gerum við einnig brtt. og miðum skattþrepin við 500 þús. kr. mörk og erum með aðrar prósentur, 6% af fyrstu 500 þús., 8% af næstu, 10% af þar næstu, síðan 12 og loks 14% af því, sem þar er fram yfir. Við 3. erfð erum við með sömu skattþrepin, 500 þús. kr., 15% af fyrstu 500 þús., þá 20, 25, 30 og hæst fari það í 35%, þegar komið er yfir 2 millj. Við 3. gr. gerum við brtt. í samræmi við brtt. við 1. gr. laganna, þ. e. að undanþeginn skatti verði erfðahluti eftirlifandi maka. Við 6. gr. gerum við þá till., að við síðasta málslið bætist orðin „að frádregnum áhvílandi skuldum“. Þetta kann að vera óþarft, en þetta er gert til þess að taka af öll tvímæli um, að skatturinn reiknist af nettóeign. Málsliðurinn verður þá: Fasteignir skal telja á fasteignamati að frádregnum áhvílandi skuldum. Þá vil ég geta þess, að ég mæli með samþykkt brtt. á þskj. 544, sem flutt er af hv. 10. þm. Reykv. Ég skal svo aðeins nefna dæmi um skattinn, eins og hann yrði samkv. þeim brtt., sem ég hef hér gert grein fyrir, og bera það saman við dæmin, sem nefnd eru í fskj. II með frv. Arfurinn er íbúð, nýtt fasteignamat 1 millj. 50 þús. kr., eins og er í dæminu á fskj. II. Arfurinn fellur til eftirlifandi maka og tveggja barna. Þá yrði hrein eign til skipta 350 þús. kr. í staðinn fyrir 525 þús., þar sem niður er fallinn skattur eftirlifandi maka. Hlutur einstakra erfingja er hinn sami, 175 þús. kr. og skattur á hlut 5250 kr. í staðinn fyrir 8750 og skattur samtals 10500 í stað 26250. Í öðru lagi, arfurinn fellur til þriggja barna. Þá er hlutur einstakra erfingja sá sami, 350 þús. kr., skattur á hlut 10500 kr. í stað 19000 og skattur samtals 31500 í stað 57 þús. Í þriðja lagi, ef arfur fellur til þriggja systkina. Hlutur einstakra erfingja er hinn sami, 350 þús., skattur á hlut 21 þús. kr. í stað 55500 og skattur samtals 63 þús. kr. í stað 166500. Ég hef ekki lagt vinnu í það að áætla, hverjar tekjur erfðafjársjóðs kunna að verða miðað við þessar brtt., enda skiptir það engu máli. Eins og ég hef áður sagt, hafna ég þeirri röksemd, að erfðafjárskatt þurfi að hækka til þess að erfðafjársjóður geti betur gegnt hlutverki sínu, sem er að kosta að nokkru byggingu endurhæfingarstöðva. Til þeirra mála þarf að veita það fé, sem þarf, og þörfin er vafalaust mikil. Og við heitum stuðningi okkar í því máli. En markaður tekjustofn sem þessi er alls ekki hafinn yfir alla gagnrýni, og menn hafa frekar verið að hverfa frá slíkri skipan mála, þ. á m. núv. hæstv. ríkisstj. Því er rétt að hreyfa því hér í umr., hvort ekki væri skynsamlegra að leggja erfðafjársjóð niður sem slíkan, en erfðafjárskattur rynni þá í ríkissjóð. Ríkissjóður mundi síðan fjármagna byggingu endurhæfingarstöðva eins og aðra þætti heilbrigðis- og félagsmála. Um þetta er þó ekki gerð till. núna, enda er þegar gengið frá fjárlögum yfirstandandi árs. Ég fer nú að stytta mál mitt, herra forseti. Mönnum kann að sýnast, að hér sé ekki neitt stórmál á ferðinni, þar sem áætluð upphæð erfðafjárskatts samkv. frv. er 36.1 millj. kr. Það þykir mönnum víst ekki há upphæð í dag miðað við þær þúsundir milljóna, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið að innheimta af þegnum þessa lands á þessu ári. En mér sýnist kominn tími til að staldra við og reynt verði að stöðva þessa gegndarlausu skattheimtu auk þess sem í þessu tilfelli er gengið gegn grundvallarhugsun meiri hluta þjóðarinnar. Það fullyrði ég. Það er, að einstaklingurinn megi ráðstafa eignum sínum eins og hann vill, án þess að ríkið hirði bróðurpartinn af þeim eignum úr hendi viðtakanda eða erfingja. Hv. 3. landsk. þm. fann hér póesíu áðan í okkar nál. Má ég kannske að lokum koma með aðeins meiri póesiu. Tómas segir í kvæði sínu Hótel Jörð: „Því alls, sem lífið lánaði, dauðinn krefst.“ Það lán þurfa allir að greiða. En ríkið á hins vegar ekkert inni hjá okkur, þegar við hverfum héðan. Við höfum þegar greitt skatta af tekjum okkar, þ. á m. þeim tekjum, sem farið hafa til eignamyndunar. Því er raunverulega ekkert að greiða til ríkisins af því, sem niðjar okkar og venzlamenn hljóta að okkur horfnum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við 1. brtt. meiri hl. hv. n., og sýnist mér vera full nauðsyn á því, þótt ekki væri til annars en að kveða nánar en gert er í brtt. n. á um þá aðila, sem þarna er getið um. Það er í till. meiri hl. n. getið um gjafasjóði, en engin frekari skilgreining á því. Virðist mörgum, að vel geti komið til mála, að ef þessi brtt. yrði samþ. svona óbreytt, þá sé komin opin heimild fyrir hina og þessa aðila til þess að setja á stofn hina og þessa gjafasjóði, sem hægt væri svo að ráðstafa fé til. Mér finnst rétt, að þarna komi frekari skilgreining á, þarna sé um að ræða gjafasjóði, sem hafi fengið staðfestingu forseta Íslands á skipulagsskrá sinni. Þá er eitt atriði í þessari brtt. hv. meiri hl. n. Þar er talað um félög og engin nánari skilgreining á því. Þarna virðist sem sagt geta verið um að ræða bridgefélög, hestamannafélög, íþróttafélög, ferðafélög og sitthvað fleira. Það má segja, að öll séu þessi félög góðra gjalda verð og sjálfsagt mikil umhótafélög og má vera, að meiri hl. n. stefni að því, að slíkur félagsskapur geti notið þessara ákvæða. Ég legg hins vegar til, að þetta orðist á þann veg, að það séu félög og stofnanir, sem vinna að líknar- og menningarmálum. Enn fremur legg ég til, að prósentutalan lækki úr 10 í 7%.



Herra forseti. Það eru aðeins tvö atriði, sem ég vil minnast á. Það fyrra varðar brtt. hv. 10. þm. Reykv. á þskj. 544. Hann lét orð að því liggja, að orðið „félag“ í þeirri gr. mætti túlka sem hestamannafélag eða bridgefélag o. s. frv. Ég hugsa, að það hafi nú aldrei verið ætlunin né heldur verið þannig í framkvæmd. Um þessa brtt. er það að segja, að hún þrengir nokkuð merkinguna með orðunum: „sem fengið hafa staðfestingu forseta Íslands á skipulagsskrá.“ Þetta er víðara í frv. og þá í þeirri breytingu, sem kemur frá meiri hl. n. Ég vil benda á, að rn., félmrn. er með dálítið rúmu orðalagi gefið svigrúm til að túlka þetta á sinn hátt, en binda það þó við mannúðar- og líknarsjónarmið. Það er grundvallaratriðið í þessu, þ. e. að eingöngu félög eða stofnanir, sem vinna að mannúðar- eða líknarmálum, njóta þessara hlunninda, sem skýrt er frá í þessari gr. Og ég hygg nú satt að segja, að það geti verið hagkvæmt fyrir rn. að geta haft dálítið svigrúm til þess að veita slíkum stofnunum þau hlunnindi. sem hér um ræðir, og að þetta sé ekki of bókstaflega orðað, þannig að ég tel rétt að halda því orðalagi, sem gert er ráð fyrir hjá meiri hl. n. Hitt atriðið, sem ég vildi minnast á, var varðandi þá hugmynd minni hl., að eftirlifandi maki þurfi ekki að greiða erfðafjárskatt, m. ö. o. að eftirlifandi maki skuli ekki teljast erfingi að eigum látins maka. 



Herra forseti. Ég var nú farinn að óttast það, að þetta mál, sem var lagt fram í upphafi þings, ætlaði að verða úti á Kaldadal nefndanna, en ég fagna því, að svo verður ekki, þar sem það er komið úr n. og verður vafalaust afgreitt sem lög á þessu þingi. Það er ekkert óeðlilegt, að það geti verið skiptar skoðanir um, að hve miklu leyti eða hvort skattleggja beri erfðafé, og eðlilega meta menn þetta pólitískt. Ég var því ekkert undrandi, þó að n. klofnaði um afgreiðslu málsins og menn greindi á um það, hve hár erfðafjárskattur ætti að vera, hve fljótt hann legðist á hinar mismunandi háu erfðafjárupphæðir og hverjir skyldu vera með öllu undanþegnir því að gjalda erfðafjárskatt. Það hefur líka sýnt sig, að n. hefur klofnað um þetta mál og er ekki um það að fást. Ég tel það hafa verið bráðnauðsynlegt að breyta gildandi lögum um erfðafjárskatt. Lögin eru sem sé gömul, eins og hér var sagt af hv. frsm., frá 1921. Á þeim hafa að vísu verið gerðar smábreytingar síðan, en vegna hins gífurlega mismunar, sem er á verðgildi peninga nú og þá, þá voru ákvæðin um skattþrepin gersamlega orðin úrelt. Samkv. gildandi lögum er komið í hæsta skattþrep í 1. erfð við 36 þús. kr. upphæð, sem er engin upphæð í dag, og í 2. og 3. erfð er komið í hámark við 40 þús. kr. upphæð. Þetta eru óraunhæfar tölur. Nú er aftur sett hámark, og það er ekki komið í hámark fyrr en um milljónaupphæðir er að ræða. Meginatriðið er, að hámarksskattur samkv. frv. er hinn sami og samkv. gildandi lögum. Það er ekki farið yfir hámarkið, sem enn þá er í gildi. Það er staðnæmzt við það sama. Í 1. erfð er tekið 10% af erfðafénu, í 2. erfð 25% og í 3. erfð 50%. Af erfðafé til útarfa gengur sem sé helmingur til ríkisins. Svona hefur það verið og svona verður það, eftir að þetta frv. hefur verið lögfest. Hins vegar er því ekki að neita, að með tilliti til hins nýja fasteignamats verður afleiðingin af lögfestingu þessa frv. sú, að erfðafjársjóðurinn fær miklu meira fé inn, þó að þessi mörk séu óbreytt í hámarki, eins og þau hafa verið. Og það er líka að mínu áliti mjög eðlilegt, að niðurstaðan verði sú, að erfðafjársjóðurinn fái meira fé en hann hefur fengið samkv. gildandi löggjöf. Ég sé líka af nál. hv. minni hl., að um þetta hefur ekki verið ágreiningur í raun og veru, því að þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Við erum samþykk því, að nauðsyn beri til, að lög nr. 27, 27. apríl 1970, um endurhæfingu, nái tilgangi sínum.“ Það þýðir, að þeir, sem að þessu nál. standa, hljóta að vera þeirrar skoðunar, að erfðafjársjóður megi ekki fá minni tekjur en áður, úr því að þau vilja, að hann geti gegnt hlutverki sínu. Hlutverk sjóðsins er mikið og fjárfrekt. Ég hefði þess vegna vænzt þess í framhaldi af þessu í nál., að till. hefðu orðið um það, að a. m. k. yrði eitthvað um aukningu tekna hjá sjóðnum að ræða, en ekki skerðingu. En þar brast bogalistin og till. eru allar um það að skerða tekjumöguleika erfðafjársjóðsins frá því, sem í frv. er lagt til. Ég tel meginatriðið vera það, að við erum að gera breytingu á lögum um erfðafjárskatt með tilliti til þess að gera erfðafjársjóðinn hæfari til þess að inna hlutverk sitt af hendi. Og hvert er þá hlutverk hans? Um það virðast ekki vera skiptar skoðanir, að hann þjóni góðu markmiði. Hlutverk erfðafjársjóðsins er að endurhæfa það fólk, sem af einhverjum ástæðum getur ekki séð sér farborða með eigin vinnu, eða skapa aðstöðu fyrir það fólk til þess að það geti starfað að nytsamlegum verkefnum. Þetta er hlutverk bæði í þjónustu einstaklinga, sem illa eru settir í þjóðfélaginu, og þjónustu þjóðfélagsins sjálfs til þess að nýta vinnuafl þess fólks, sem án aðstoðar frá þjóðfélagsins hendi getur ekki neytt krafta sinna, andlegra eða líkamlegra. Hér á erfðafjársjóðurinn að koma til. Með lögum frá 1970 voru sett ákvæði um endurhæfingu, og ef þessi lög eiga að ná markmiði sínu, þarf að fá miklar fjárupphæðir úr erfðafjársjóði. Í lögunum var um það talað, að reynt skyldi að koma upp endurhæfingarstöðvum í samstarfi við Landsspítalann og Reykjalund. Þau mál hafa verið til athugunar hjá stjórn sjóðsins. En niðurstaða allra í endurhæfingarráði er sú, að hér verði, ef þetta eigi að ná að fullu tilgangi sínum, að setja upp sérstaka endurhæfingarstöð, sem vitað er nú þegar, að kosti margar millj. kr. Þetta er eitt af því, sem bráðnauðsynlegt er að gera undir eins á næsta ári, til þess að tilgangi erfðafjársjóðsins verði náð og hann sinni því hlutverki að koma upp endurhæfingarstöðvum. Auk þess verður svo að sjálfsögðu haft fullt samráð við Landsspítalann um alla aðstoð við þetta hlutverk. Ég held því að þó að mörkin um skattlagninguna séu ekki hækkuð frá því, sem nú er, þá fái sjóðurinn mikið aukið fé með þessari lagasetningu, og ég held, að sé hin fyllsta þörf á því, að Alþ. geri ráðstafanir til þess. Og þið, sem segizt vilja, að sjóðurinn nái tilgangi sínum og endurhæfingarhlutverkinu sé þjónað, hljótið held ég í framhaldi af því að staðnæmast við það, að tekjumöguleikar sjóðsins eigi að aukast við lagasetninguna. Það er líka rökstutt í nál. minni hl., - þó að ræða hv. 11. landsk. þm. væri næstum slík, að hann væri á móti erfðafjárskatti yfirleitt, þá er hér getið um þá röksemd, - að þjóðfélagið taki í æ ríkari mæli að sér að tryggja lífsafkomu aldraðra og öryrkja, og er gengið inn á þetta sem góð og gild rök fyrir því, að þá sé ekki óeðlilegt, að afgangsfé falli til ríkisins, fari í að inna þetta hlutverk af hendi, þegar fólk deyr. Ég sé ekki annað en að í nál. sé gengið inn á skattlagningu erfðafjár og færð fram gild rök fyrir réttmæti þess. Niðurstaðan er líka sú, að þau leggja ekki til í minni hl., að erfðafjárskattur sé felldur niður. Aðeins er um að ræða nokkra lækkun á gjaldstigunum. Þar sem í 1. erfð er lagt til, að hámarkið verði 10%, hjá meiri hl. n. og í frv., leggur minni hl. til, að staðnæmzt sé í 1. erfð við 7%. Þar sem í frv. er hámarkið í 2. erfð 25%, þar leggja þau í minni hl. til, að hámarkið verði 14%. Og þar sem í frv. er lagt til í 3. erfð, að hámarkið sé 50% af arfahlut, leggja þau til, að það sé 35%, þ. e. þau vilja fara svolítið vægara í sakirnar um skattlagningu erfðafjár. Um þennan skoðanamun er ekkert að segja. En ég tel, að við verðum að líta á það hlutverk, sem erfðafjársjóðsins bíður, og í framhaldi af því og í samræmi við það hljótum við að standa að till. um, að hann sé efldur, og það er gert á þann hátt, að það eru ekki hækkuð þau skattlagningarmörk, sem gilt hafa í lögum hér, 10%, 25% og 50% í 3. erfð og er þetta mjög hliðstætt, eins og hér var játað áðan í ræðu, hliðstætt því, sem er í þeim löndum, þar sem erfðafjárskattlagning er hvað hófsamlegust, og var Danmörk nefnd í því sambandi. Ég vil vænta, að hv. d. sjái sér fært að afgreiða nú þetta mál, þegar það er loksins til hennar komið, fljótt og vel og gangi frá afgreiðslu þess nú innan fárra daga.



Herra forseti. Það kom mjög greinilega fram hér í ræðu hæstv. félmrh., að hann taldi höfuðröksemdina fyrir þeim breytingum, sem hér er lagt til að gerðar verði á lögum um erfðafjárskatt, vera þá, að erfðafjársjóður þyrfti meira fé, vegna þess að þau verkefni, sem erfðafjársjóði er ætlað að sinna, eru fjárfrek. Þetta er alveg rétt, og þetta tökum við sérstaklega fram í okkar nál. og gerði hæstv. ráðh. það sérstaklega að umtalsefni. Ég vil byrja á því að taka fram, að ég held, að meira réttnefni á þessum sjóði væri endurhæfingarsjóður, ef menn leggja til grundvallar þá skoðun, að erfðafjársköttum beri að haga eftir því, hvaða fé þurfi til endurhæfingarmála. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að ég er anzi hrædd um, að jafnvel að samþykktum þessum brtt., sem hér liggja fyrir, verði fé þessa sjóðs ekki nægilega mikið til að sinna þeim stórmiklu verkefnum, sem eru í landi okkar á þessu sviði, sem lög um ráðstöfun erfðafjárskatts sérstaklega fjalla um. Þess vegna held ég, að það sé fallið til þess að rugla hugmyndir manna um skattlagningu á erfðafé að binda fjárhæð erfðafjárskatts við fjárþörf til endurhæfingarmála. Þetta er alveg tvennt ólíkt. Ég man eftir, að það var hugkvæmur þm. fyrir allmörgum árum, sem lét sér detta það í hug í fjárskorti okkar Íslendinga til þessara mála, að þarna væri nú kannske tilvalið að finna markaðan tekjustofn. Þetta er leið, sem hefur verið farin til þess að sinna fjárþörf á ýmsum sviðum, en eins og hv. 11. landsk. þm. tók hér fram áðan, hefur sú leið ekki reynzt affarasæl og viljað þá vinda upp á sig á ýmsum fleiri sviðum. Þykir heillavænlegra að snúa sér fremur að því, að ríkið sinni fjárþörf til slíkra mála eins og endurhæfingarmála, - sjái fyrir því fé, sem þar þarf. Nú er að vísu talsvert fé, sem kemur í þennan margnefnda erfðafjársjóð, sem ég vildi heldur nefna endurhæfingarsjóð, en að svo miklu leyti sem það ekki hrekkur til sýnist manni einsýnt og eðlilegt, að ríkið komi til skjalanna. Ég held líka, að þessi hugsun að segja, að fé til endurhæfingarmála verði að fara eftir því, hvað er til í erfðafjársjóði, hún geti verkað sem dálítið lymskuleg aðferð til að skjóta sér undan því að veita það fé, sem nauðsynlegt er, til þessara mála. Ég vil sérstaklega taka það fram, að ég tel ekki beint samband á milli fjárhæðar erfðafjárskatts og þess fjár, sem nauðsynlegt er að veita til endurhæfingarmála. Þetta er tvennt ólíkt. Vitanlega er það rétt, sem hv. 3. landsk. þm. sagði hér áðan, að til þess að halda uppi velferðinni í þjóðfélaginu þurfi skatta. Eða e. t. v. var þetta misheyrn, hann sagði e. t. v.: „til þess að halda uppi velferðinni þarf erfðafjárskatta“.  Ég vil vekja sérstaka athygli á 1. brtt. okkar, sem felst í því, að undanþeginn erfðafjárskatti skuli vera eftirlifandi maki. Mig grunar, að það ákvæði um þetta atriði, sem enn er í gildi, sé leifar þess úrelta og rangsnúna hugsunarháttar, að í hjúskapnum sé það maðurinn, sem eigi eignirnar og konan sé þar ómagi. Ef kona, sem ekki vinnur fyrir beinum tekjum, missir bónda sinn, verður hún að inna af hendi allmikinn erfðafjárskatt af þeim eignum, sem hún sjálf hefur tekið þátt í að skapa með sínu vinnuframlagi. Ef það er konan, sem fellur frá, er það mun léttari byrði fyrir manninn að snara út þessum skatti, vegna þess að hann hefur haft þá allajafna meiri tekjur til að standa undir útgjöldunum. Þar við bætist, að við teljum það þjóðfélaginu í hag, að jafnvel þótt annað hvort hjóna falli frá, þá beri að stuðla að því, að unnt sé að halda saman heimilinu, t. d. með eftirlifandi börnum, ef einhver eru. Erfðafjárskattur stuðlar ekki að því. Ræða hv. 3. landsk. þm. einkenndist mjög af því, sem ég vil nú taka fram, að ég tel talsverðan skort á póesíu, sem hann ræddi hér aðeins um. Það var þetta vanalega viðlag þeirra, sem aðhyllast svipaðar skoðanir og hann gerir, að enginn einstaklingur skuli eiga neitt, það sé hin mesta ógæfa, eða þá sem allra minnst. Sæluna sé helzt að finna í sem mestri forsjá ríkis. Eignirnar renni helzt allar til ríkisins og þeir útvöldu einstaklingar, sem því stjórna, rétti svo almenningi það, sem þeir telja hverju sinni viðurkvæmilegt, að verði hans hlutdeild í velferðinni. Við teljum hins vegar, að það, sem þetta þjóðfélag okkar hefur helzt hrjáð, sé ekki það, að menn eigi of miklar eignir. Það má vera, að stóreignamenn og aðalsættir mann fram af manni séu til eða hafi verið til í útlöndum. Svo hefur ekki verið á Íslandi, og ég vil segja, að ég held, að ef mönnum hefði verið kleift að safna eignum á Íslandi, þá væri þetta land jafnvel enn þá betur stætt heldur en nú er. Okkar till. miða að því að gæta þess, að fólki verði ekki refsað fyrir það að safna eignum með atorku og dugnaði í lifanda lífi, og sú hugsjón margra að koma fótum undir eftirkomendur sina verði ekki að engu gerð með því að stuðla að mikilli skattlagningu erfðafjár. Við viljum, að hún sé sem minnst, og þess vegna höfum við lagt fram þær brtt., sem nú eru hér til umr.



Herra forseti. Menn geta sjálfsagt, eins og fram hefur komið hér í máli sumra, litið á þetta mál frá tvennu sjónarmiði, annars vegar má líta á þetta sem lítið mál, en hins vegar stórt mál. Ef menn líta aðeins á þá fjáröflun, sem hér er á döfinni, þá er málið ekki stórt, þar sem um er að ræða, að heildarfjáröflunin nemi 30–40 millj. kr., sem er ekki há upphæð á okkar mælikvarða nú í dag. Hitt er svo annað mál, hvernig menn líta á erfðafjárskatt sem slíkan, og það er miklu stærra mál. Það hefur verið mjög ríkt í fari Íslendinga alveg frá fornu að bera mikla virðingu fyrir erfðum og hefur komið einnig fram í okkar löggjöf fyrr og síðar. Og það er rétt, að erfðafjárskatturinn hefur yfirleitt verið mjög lágur hér og er það vissulega, það skal ég viðurkenna. Hann er ekki hár í þeim till., sem hér eru gerðar af hæstv. ráðh. En hins vegar finnst mér, að mál eins og þetta verði að ræðast frá því sjónarmiði, að þm. geri sér efnislega grein fyrir því, hvað um er að ræða, og meti réttilega forsendur fyrir því, af hverju málið er svona, en ekki hinsegin. Það er sjálfsagt erfitt að hafa áhrif á skoðanir þm. í þessu máli, þó að maður stígi hér í ræðustólinn. Það er við svo fáa að sakast. En því miður kemur fram í þessu mikill misskilningur, sérstaklega hjá hv. 3. landsk. þm., og skoðanir, sem ég tel nokkuð svona handahófslegar, kannske út í bláinn, e. t. v. alls ekki meintar. Því miður koma slíkar skoðanir líka fram hjá hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. leggur áherzlu á það, að erfðafjársjóðurinn, sem hv. 12. þm. Reykv. taldi réttilega, að ætti frekar að heita endurhæfingarsjóður, þurfi að fá aukið fé og þess vegna þurfi að hækka erfðafjárskattinn. Hv. 11. landsk. þm. gerði alveg ljósa grein fyrir því, að hér á milli er í raun og veru og á ekki að vera neitt samband eðli málsins samkvæmt. Það er rétt, að einum ágætum þm. hugkvæmdist það hér á sínum tíma að efla velferðarmál eins og endurhæfingarmálin með því að marka tekjur eða erfðafjárskatt. Það hefur verið misjöfnum augum á það litið fyrr og síðar, hinar einstöku og sérstöku markanir á vissum tekjustofnum ríkisins. En það, sem minni hl. gerir grein fyrir í sínu nál., er þetta: Við viljum sjá endurhæfingarsjóði, sem svo ætti að heita, fyrir nægjanlegu fjármagni. En það er í raun og veru óraunhæft að segja, að það fjármagn eigi að fara eftir því, hve mikið erfðafé leggst til á hverju ári og hve mikill erfðafjárskatturinn af þessum arfi er á hverjum tíma. Og auðvitað verður þetta áberandi augljóst mál nú í dag, þegar hér er verið að tala um, að tekjurnar hefðu verið óbreyttar, ef allt annað væri óbreytt, fasteignamat og annað, rúmar 10 millj., og þetta eigi að hækka upp í 36 millj. þ. e. 26 millj. kr. aukning til endurhæfingar í landinu. En þegar hæstv. heilbrmrh. er hér fyrir nokkrum dögum að tala um frv. um heilbrigðisþjónustu í landinu, og ekki var sérstaklega gerð grein fyrir fjáröflun, sem til þyrfti, vegna þeirra till. og ráðagerða, sem uppi væru, þá var hann að tala um þúsund millj. kr. Hvað er endurhæfingin annað en bara ein grein af heilbrigðisþjónustunni í landinu? Og þess vegna bendir minni hl. á, að það á að vera auðvelt verk - og við viljum leggja okkar hlut til þess, segir minni hl.. - að afla raunverulegum endurhæfingarsjóði nægjanlegs fjármagns, og það er ekkert, sem liggur fyrir um það, engin grg. liggur fyrir um, að þó að þessi hækkun verði á erfðafjárskattinum, þá nægi það endurhæfingarsjóði. Þess vegna eigum við að slíta þetta í sundur og sameinast um það í öllum þingflokkum að afla nægjanlegs fjár til endurhæfingarsjóðs og endurhæfingarstarfsemi í landinu. En á þessari grundvallarhugsanaskekkju byggist nú frv. engu að síður, og það er fyrst og fremst og kemur greinilega fram í grg. fyrir frv., að til þess að fullnægja endurhæfingarmálunum verður að afla, ef lög þessi um endurhæfingu frá 1970 eiga að ná markmiði sínu, verður að afla aukins fjár til endurhæfingarmála. M. ö. o.: Það verður að auka tekjur erfðafjársjóðs. Þessi hugsanagangur og þessi röksemd fær ekki staðizt. Það er alveg rétt fram að þessu: Það verður að afla aukins fjár til endurhæfingarmála, en það er ekki nóg að segja bara, að auka skuli tekjur erfðafjársjóðs. Í raun og veru væri miklu eðlilegra, að erfðafjárskatturinn gengi til ríkisins, eins og aðrir skattar ríkissjóðs, og ríkissjóður sæi svo endurhæfingarmálunum fyrir nægilegu fjármagni, eins og öðrum þáttum í heilbrigðismálunum. Við eigum ekki að móta afstöðu okkar til málsins út frá þessu sjónarmiði. Á þetta lagði hæstv. ráðh. ríka áherzlu og það villir hugann í raun og veru, vegna þess að hver vill ekki vera með í því að afla fjár til endurhæfingarmálanna, og það er rangt, að það geti orðið röksemd fyrir því, hvort erfðafjárskattur á að vera hærri eða lægri. Hv. 3. landsk. þm. sagði alveg berum orðum, að það væri ekki hægt að reka velferðarþjóðfélag nema til kæmi hár erfðafjárskattur. Velferðarþjóðfélag teljum við okkur nú hafa rekið hér á undanförnum árum. Þó var erfðafjárskattur eitthvað 10 millj. kr. af öllum tekjum ríkissjóðs. Nú eru tekjur ríkissjóðs 15 eða 16 þús. millj. á fjárlögum og mikill hluti þess fjár fer til ýmissa velferðarmála, heilbrigðismála, félagsmála, skólamála og annars slíks, sem er talinn þáttur í því að byggja upp velferðarþjóðfélag. En við sjáum bara, að erfðafjárskatturinn hefur engu áorkað í þessu sambandi, ekki hinu minnsta. Það er búið að skattleggja þessa blessaða menn, þegar þeir deyja, þ. e. a. s. áður en þeir deyja, og þess vegna hefur verið hægt að verja fé úr ríkissjóði fyrr og síðar, ekki aðeins í tíð þessarar ríkisstj., heldur allra annarra ríkisstjórna, til ýmissa velferðarmála. En sem sagt, það verður að viðurkennast, að þetta er ekki ýkjamikill munur á milli till., og ég held, að það sé einnig rétt að viðurkenna, að það getur orkað nokkurs tvímælis, hvernig tekjubilin eru, eins og þau eru í frv. eða eins og þau eru eftir till. minni hl. Það segir í frv. að greiða verði 5% af fyrstu 200 þús. kr., en 3% af fyrstu 500 þús. kr. eftir till. minni hl. Og svo er nokkur stigsmunur á þessu, þannig að samkv. frv. er hámarkið í 1. erfð 10%, þegar komið er yfir 1 millj., en í till. minni hl. er hámarkið 7%, þar sem erfðafé fer yfir l millj. Ég er alveg sammála því, að við eigum að afgreiða þetta frv. á þessu þingi, og hæstv. ráðh. lagði á það áherzlu, sagði fljótt og vel. Ég verð að segja, að héðan í frá skiptir ekki máli, hvort það verður afgreitt fljótt, því að það er búið að liggja fyrir þinginu frá því í haust og nú er komið fram á vor, en ég tek undir það, að við eigum að afgreiða það vel. Og þá er mér efst í huga, hvort menn gætu ekki orðið sammála um að athuga svolítið betur tekjubilin, sem þá yrði helzt ekki gert nema með því að fresta umr. og athuga það betur í n., –hvort ekki mætti samræma þau eða fara milliveg á tekjubilum minni hl. og frv., því að í frv. eru tekjubilin og prósentan ekki miðuð út frá erfðafjárskattasjónarmiði. Þetta munar sáralitlu að vísu, eins og ég hef sagt. En hún er miðuð út frá því sjónarmiði að afla endurhæfingarstarfseminni tekna. Og það getur vel verið, að eitthvert mark þarna á milli væri kannske eðlilegra. Það er rétt, menn geta sagt: Þetta eru ekki svo háar upphæðir. Og sannleikurinn er sá, að þetta eru ekki háar upphæðir fyrir ríkissjóðinn eða þann sjóð, sem fær féð til meðferðar, en í hinu einstaka búi geta þetta verið miklar upphæðir fyrir einstaklingana. Og kannske er stundum erfitt við þetta að ráða, einkum og sér í lagi þegar fyrirvinnan fellur frá og ekkjan missir tekjur, fyrirvinnuna, og á að sjá fyrir börnum og sjálf að brjótast áfram við ýmsa erfiðleika, sem því eru samfara að missa fyrirvinnu sína eða maka. Þar getur auðvitað munað miklu. Í 3. erfðinni, c-liðnum, má náttúrlega segja, að það skipti ekki mjög miklu máli, hvort 35% fari í erfðafjárskatt eða 50%. Ég býst við, að við séum flestir þeirrar skoðunar, að sá flokkur sé það fjarskyldur arfleifandanum. að það sé eðlilegt, að skatta það hátt. En þá er það komið upp í 50%, eins og frsm. minni hl. gerði grein fyrir, eða í það sama mark eins og hann bara ráðstafaði þessu til annarra með gjöfum fyrir andlát sitt, og hann getur auðvitað gert það eftir sem áður. Og þá er það svona svipað, sem á af því að greiða, en hugsunin með að láta hámarkið vera 35% er sú, að á þessu væri þá nokkur mismunur, hvort þetta væri í erfð eða sem gjafafé í lifanda lífi. Það hefur verið bent á það, að erfðafjárskattarnir séu mismunandi í einstökum löndum, - við erum svipaðir eins og Danir í því sambandi, - og það skipti miklu máli, hvernig eignarskattarnir séu áður í viðkomandi ríkjum og hvernig aðstaðan er í ríkjunum. Og það er alveg rétt, sem bent hefur verið á, að það eru auðvitað sáralitlar stóreignir, og lítil eignamyndun hefur verið í íslenzka þjóðfélaginu alveg gjörólíkt því, sem annars staðar er. Mér finnst það ósköp eðlilegt, að þegar svo háttar, að mikill auður hefur safnazt á fárra manna hendur öld fram af öld og af ýmsum ástæðum, þá sé ekkert óeðlilegt, þó að menn hafi seilzt til þess fjár í hærri erfðafjárskatti heldur en við erum með. Við erum þess vegna í raun og veru ekki að mínu áliti endilega að deila um það, hvort till. minni hl. um nokkra lækkun skattsins, sem er ekki mikil, - hún hefur ekki verið útreiknuð, kannske gæti þetta verið 10 millj. kr. í heild, ég veit það ekki, - heldur viljum við í raun og veru taka tillit til einstaklinganna þarna og til þess hugsunarháttar, sem ég held nú, að sé mjög ríkur í fari Íslendinga, að bera virðingu fyrir erfðum. Og ég efast stórlega um, að það mundi verða meiri hluti hér á Alþ. fyrir því, ef á það reyndi, - það reynir ekki á það í þessu frv., - að fara að stórhækka erfðafjárskatta. Hv. 3. landsk. þm. talaði hér meira, held ég, út frá því sjónarmiði. - að vísu af of miklu alvöruleysi vegna efnis málsins sem frsm., en meira út frá því sjónarmiði, - að hann vildi láta líta á sig sem ríkissósíalista og skilja mál sitt þannig, að ríkið ætti þess vegna að hirða meira og minna af því, sem menn létu eftir sig. Ég veit alls ekki, hvort hann væri það, ef á reyndi. Það reynir ekki á það efnislega í þessu frv. Ég vissi ekki, hvað hann átti við, þegar hann fór að tala um gatnagerðargjald við Suðurlandsbraut, og hvaða samband það gat haft við erfðafjárskatt, ég veit það ekki. Hvort einhverjir eigendur húsa þar hafi ekki borgað gatnagerðargjald á þeim tíma, þegar ekkert gatnagerðargjald var greitt, ég veit það ekki. Og hvað er verið að finna að því? Ég fann ekki sambandið á milli þessa. Hins vegar fannst mér, að þeir, sem standa að minnihlutaálitinu, gerðu efnislega mjög skilmerkilega grein fyrir sínu máli. Ég verð að játa, að þegar mér varð þetta fyrst ljóst núna, þessi till. um að skattleggja ekki erfðahlut eftirlifandi maka, þá varð ég alveg hissa, að ég skyldi ekki hafa tekið eftir því áður, hve það er rangt að vera að skattleggja eftirlifandi maka. Bæði verður, eins og gerð var grein fyrir hérna, af þessu tvísköttun og svo er á hitt að líta, hvað þetta kemur illa við, kona missir mann sinn og hvort hún á börn eða ekki börn. Ekkjan hefur litið á þetta bú þeirra sem sameiginlega eign, þau hafa byggt þetta upp saman og svo þegar maðurinn deyr, þá á hún að borga kannske, ef eignin er eitthvað veruleg, 10, 20 til 30 þús. kr. í erfðafjárskatt eftir mann sinn. Henni er þetta alveg framandi, og ég veit af reynslu um dæmi þess, sem mér hefur verið bent á, nú í seinni tíð, að þetta hefur komið algerlega flatt upp á fólk. Og eins og sagt var hér réttilega áðan; var ekki nóg áfall fyrir hana að missa makann? Enn fremur er það upplýst, að menn hafi verið sammála um þetta í n., en svo hafi þetta samt sem áður ekki verið tekið út. Vilja menn nú ekki endurskoða þetta atriði? Þetta skiptir ekki nokkru máli fyrir ríkissjóðinn, erfðafjársjóðinn, endurhæfingarsjóðinn eða hvern, sem fær þetta gjald, en getur komið ákaflega óþægilega við einstakling, hinn einstaka aðila, sem á hlut að máli, og er í ríkara mæli sjálfsagt erfiðara fyrir konuna, sem verður ekkja, hvort sem hún á börn, þarf fyrir fleiri börnum að sjá eða ekki. Alla vega virðist vera nóg, að erfðafjárskattur greiðist af búinu í heild, þegar hún fellur þá frá, til barna eða annarra erfingja, sem þar er um að ræða. Ég bið menn nú virkilega um að athuga þetta og gætu einnig athugað, - ef umr. yrði frestað og menn hafa einhvern vilja til þess að athuga það, - einhvern milliveg á milli till. meiri hl. og minni hl. Mér eru það mjög mikil vonbrigði, að frsm. meiri hl. skuli ekki vilja fallast á till. hv. 10. landsk. þm., sem ég get ekki séð að sé annað en bara alveg eðlileg brtt. til þess að ná þeirri meiningu, sem hv. 3. landsk. þm. vill. En hún stendur ekki í brtt., þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Af erfðafé, sem hverfur til kirkna, opinberra sjóða, gjafasjóða, félaga,“ þegar búið er að telja upp þessa aðila, kemur: „líknar- og menningarstofnana, skal greiða 10 af hundraði.“ Það er nú skemmtilegra að segja, að erfðaféð renni til kirkna en að það hverfi til þeirra, en sá munur á till. er nú bara aukaatriði. En eins og brtt. er og kannske eins og það hefur verið í lögunum, þó að það hafi ekki verið framkvæmt, þá getur maður ráðstafað fé sínu til hvaða félags sem er og með þeim afleiðingum, að það borgi bara 10% erfðafjárskatt.  Herra forseti. Ég skal nú ljúka máli mínu. Ég skal ekki endurtaka neitt af því, sem ég hef sagt, umfram það, að ég vildi mega biðja menn um að athuga þá ósk, sem ég vil bera fram, að þessari 2. umr. verði frestað, svo að menn þurfi ekki að greiða atkv. um þetta, ef hugsanlegt væri að ná samstöðu um einhverjar þær brtt., sem fram hafa verið bornar. Sumir hafa nú látið í veðri vaka í n., að þeir væru því ekki fjarri að vera þeim fylgjandi. Geta menn þá ekki sameinazt um að fresta umr.? Við í Sjálfstfl. munum að sjálfsögðu ekki gera neina tilraun til þess að hindra framgang þessa máls, og mín till. er ekki fram borin af því. Ég endurtek það, sem ég sagði: Ég tel sjálfsagt að afgreiða málið á þinginu, og við viljum ekki aðeins afgreiða þetta mál, heldur höfum við einnig lýst því yfir, talsmenn þingflokksins, að Sjálfstfl. er mjög viðmælandi um það að styrkja það málefni, sem blandazt hefur inn í þessar umr., þó að það sé í raun og veru ekkert eðlissamband á milli endurhæfingarinnar og erfðafjárskattsins. M. ö. o.: Við erum því samþykk að leita leiða til þess að styrkja fjáröflun á öðru sviði til endurhæfingarmálanna, ef þess er þörf. Og ég álít, eins og hv. 12. þm. Reykv., að þess muni verða þörf og e. t. v. nokkuð mikil þörf.



Herra forseti. Það hefur komið mér nokkuð á óvart, hvernig sjálfstæðismenn hafa brugðizt við þessum erfðafjárskatti. Í fyrsta lagi vegna þess að þessi erfðafjárskattur er lægri og í flestum tilvikum verulega lægri en nokkurs staðar annars staðar á Vesturlöndum. Í öðru lagi, þegar um það er að ræða, að maður, sem erfir milljón, þarf að greiða 70 þús. kr. í erfðafjárskatt, þá fara sjálfstæðismenn að tala um, að hér sé kominn ríkissósíalismi. Ég verð að segja, að svona málflutningur er furðulegur, því að það er verið að gera hér úlfalda úr mýflugu og reyna að villa um, hvað er hérna um að ræða. 

Forseti (GilsG): Það hefur komið fram ósk um það frá hv. 1. þm. Reykv., að þessari umr. verði nú frestað og þá athugað, hvort hv. n. vill líta á málið að nýju í sambandi við ábendingar, sem fram hafa komið. Ég vil í tilefni af þessu aðeins minna á það, að málið er hér í fyrri d. og á eftir að fara til síðari d., en allt um það. Þar sem fram kom hjá hv. þm., að það muni ekki af hans hálfu eða hans flokksbræðra verða gerð tilraun til þess að tefja þetta mál á neinn hátt, mun ég verða við þessum tilmælum og fresta nú 2. umr. um málið og vænti þess þá, að hv. n. liti á málið að nýju, ef henni sýnist svo, en það þyrfti þá að geta orðið hér á dagskrá fljótlega eða strax eftir helgi.



Herra forseti. Ég hafði vænzt þess, að formaður heilbr.- og félmn. Nd„ hv. þm. Jónas Árnason, mundi greina hér frá því, hvaða tökum þetta mál var tekið í n., eftir að það kom til hennar aftur. Hæstv. forseti varð við þeim tilmælum hér við 2. umr. um þetta mál að fresta umr., þannig að n. gæti tekið málið fyrir að nýju, og reynt yrði að samræma þau sjónarmið, sem fram hefðu komið. En ég verð að greina frá því, að því miður var engin alvarleg tilraun gerð til þess að ná samstöðu í málinu, og ég held að ég megi segja, að ekkert hafi verið um það bókað á nefndarfundi í gær. Ég harma að þessi tilraun skyldi ekki gerð. Ég held, að ekki sé annað hægt að segja en till. okkar í minni hl. n. hafi gengið í rétta átt, þó að nokkuð skiptar skoðanir kunni að vera um sumar þeirra og þá sérstaklega um skattþrepin og prósenturnar á skattinum. En við höfðum sérstaklega gert okkur vonir um, að það mætti ná samstöðu um brtt. við 1. gr. laganna, það að erfðafjárskattur eftirlifandi maka skyldi felldur niður. En við höfum ákveðið, flm. þessara brtt„ að draga till. okkar til baka til 3. umr.. þar sem við gerum okkur ekki vonir um. að umr. verði frestað enn á ný.



Herra forseti. Ég átti hlut að því, að á það var fallizt, að umr. skyldi frestað til þess að athuga nánar a. m. k. eina af þeim brtt., sem fyrir lágu varðandi 2. gr. frv. Það hafði verið lagt til, að erfðafjárskattur yrði ekki tekinn af því hjóna, sem eftir lifði og talið, að þar væri um tvísköttun að ræða á því sameiginlega fé hjónanna. Þetta hef ég nú kynnt mér nánar og kemst þá að þeirri niðurstöðu, að ef eftirlifandi maki yrði ekki látinn greiða erfðafjárskatt, væri þá ekki alveg eins ástæða til þess að börnin yrðu laus við slíka kvöð? Eða kjörbörnin? Eða fósturbörnin. sem öll eru þarna í sömu erfð, 1. erfð? 1. erfð félli þá bara niður, sem ég mundi nú ekki geta fallizt á. En þarna er skattlagningin væg. Af fyrstu 200 þús., sem hverfa til þess hjóna, sem eftir lifir, til niðja, kjörniðja og fósturbarna, svo og af þriðjungshluta, ef ráðstafað hefur verið með erfðaskrá, þá kemur 5% skattur af fyrstu 200 þús. 6% skattur af næstu 200 þús., 7% skattur af þriðju 200 þús., 8% skattur af fjórðu 200 þús., 9% skattur af þeim fimmtu, og þegar komið er yfir milljón, er það 10% skattur í 1. erfð. Og þetta er sama hámark eins og er í gildandi lögum. Ég mundi ekki telja neitt minni ástæðu til þess að hlífa þá börnum, sem misstu foreldra sína, við greiðslu erfðafjárskatts heldur en því hjóna, sem eftir lifir, en skattur hefur einungis verið tekinn af helmingshlut makans, sem látizt hefur. Ég held, að við nánari athugun sé ekki hægt að taka þessa till. til greina nema því aðeins, að menn vildu þá hreint og beint ganga svo langt að fella niður 1. erfð og skattleggja ekki það hjóna, sem lifir hitt, eða börn þeirra. En í frv. er þetta lagt til, og ég legg til, að frv. sé samþ. eins og n. hefur mælt með því.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð í tilefni þessara ummæla hæstv. félmrh. Mér finnst vera meginmunur á því, hvort eftirlifandi maki er leystur undan þessari skattgreiðslu eða börn og kjörbörn. Það er sá munur, að hjónin hafa í sameiningu unnið að því að koma upp sínum eignum og það er meginröksemdin fyrir því, að við teljum rétt, að eftirlifandi maki losni við skattinn. Í öðru lagi er það svo tvísköttunin, sem er alveg ótvíræð. Það hefur verið minnzt nokkuð hér á erfðafjárlöggjöf annarra þjóða og sérstaklega minnzt á, að löggjöfin í Danmörku sé kannske líkust því sem hún er hjá okkur. Í dönsku löggjöfinni er það þó svo, að eftirlifandi maki þarf ekki að greiða skatt af fyrstu 50 þús. kr. d. Ég man ekki alveg, hvað danska kr. er. Ætli það sé ekki 600–700 þús. kr. ísl.? Þetta hafa þeir talið réttlátt að hafa í sinni löggjöf. 



Herra forseti. Landbn. hefur flutt brtt. við frv. þetta og er sú brtt. prentuð á þskj. 629. Brtt. er við 1. gr. og um það, að aftan við gr. bætist ný mgr., sem hljóðar þannig: „Í stað 17. liðar, sem verður 18. liður sömu lagagr., komi tveir töluliðir, svofelldir, og breytast töluliðir gr. samkv. því: 18. Kirkjubæjarklaustursumdæmi: Hörgslandshreppur, Kirkjubæjarhreppur, Leiðvallarhreppur, Skaftártunguhreppur og Álftavershreppur. 19. Skógaumdæmi: Hvammshreppur, Dyrhólahreppur, Austur-Eyjafjallahreppur og Vestur-Eyjafjallahreppur.“ Breyt., sem till. felur í sér, er sú, að settur verði dýralæknir fyrir hreppana austan Mýrdalssands og vestan Skeiðarársands, eða milli sanda, eins og það er kallað. Það eru 5 hreppar, þar verði sett dýralæknisumdæmi með aðsetri dýralæknisins á Kirkjubæjarklaustri. Það var um það leyti, sem 2. umr. um þetta frv. fór fram hér, að landbn. barst bréf frá oddvitunum á þessu svæði þarna milli sanda, og vil ég leyfa mér að lesa bréfið, svo að þm. viti, hvað um er að ræða: „Við undirritaðir oddvitar Hörgslands-, Kirkjubæjar-, Leiðvallar-, Skaftártungu- og Álftavershreppa í Vestur-Skaftafellssýslu beinum þeirri eindregnu áskorun til Alþ., að það samþykki stofnun dýralæknishéraðs, sem nái yfir sveitirnar austan Mýrdalssands í Vestur-Skaftafellssýslu. Enginn dýralæknir er búsettur í Vestur-Skaftafellssýslu, en sá, sem á að þjóna henni, hefur aðsetur í Skógum í Rangárvallasýslu. Fyrir bændur austan Mýrdalssands er mjög oft ómögulegt að ná til hans, eins og glöggt sést af því, að þar er um svipaðar vegalengdir að ræða og ef Rangæingar yrðu að sækja dýralæknisþjónustu til Reykjavíkur. En þar að auki eru samgöngur oft erfiðar, sérstaklega yfir Mýrdalssand og símasamband við Skóga mjög ófullkomið. Það hefur orðið bændum í þessum sveitum til hjálpar, að fengizt hefur laginn maður til þess að aðstoða bændur og útvega lyf. En hann er orðinn fullorðinn og treystir sér vart til að sinna því lengur, og mun þá skapast algert neyðarástand, þar sem vonlítið er að fá annan slíkan. En skepnur yrðu oft dauðar, áður en til dýralæknis næðist, ef sækja ætti hann út að Skógum, auk þess mikla kostnaðar, sem það hefði í för með sér fyrir bændur. Við væntum því þess, að Alþ. sjái sér fært að verða við þessari beiðni. Seglbúðum, 13. apríl 1972. Bjarni Bjarnason. Loftur Runólfsson. Jón Helgason. Valur G. Oddsteinsson. Jón Gíslason. Til landbn. Nd. Alþingis.“ Þegar landbn. hafði fengið þetta bréf, þá sendi hún það til umsagnar yfirdýralækni, og ég hef hér í höndum umsögn hans, sem er dags. 22. apríl þessa árs. „Mér hefur borizt til umsagnar erindi 5 oddvita í Vestur-Skaftafellssýslu, þar sem þeirri áskorun er beint til Alþ., að sérstakt dýralæknisumdæmi verði stofnað austan Mýrdalssands í Vestur-Skaftafellssýslu. Eins og bent er á í erindi þessu, hafa bændur í þeim 5 sveitum, sem hér um ræðir, verið mjög afskiptir um dýralæknisþjónustu og eru raunar enn vegna fjarlægðar frá aðsetri héraðsdýralæknis, sem nú er að Skógum. Gripafjöldi í þeim sveitum, sem hér um ræðir, var í ársbyrjun 1971 eins og hér segir: Nautgripir voru 1087, sauðfé 31841, hross 566. Sláturhús er að Kirkjubæjarklaustri og þar er einnig frystihús, og hefur á stundum reynzt erfitt að fá menn til að annast þar lögboðna heilbrigðisskoðun á sláturfé. Vissulega væri því æskilegt, ef fært þætti að stofna dýralæknisumdæmi, sem næði yfir sveitir Vestur-Skaftafellssýslu austan Mýrdalssands. Virðingarfyllst. Páll A. Pálsson. Til landbn. Nd. Alþingis.“ Þegar n. hafði borizt þessi umsögn, þá varð hún sammála um að flytja þá brtt., sem hér er fram lögð á þskj. 629. Þess skal þó getið, að ekki voru allir nm. á þeim fundi, þegar þessí samþykkt var gerð. Áður hafði ég haft samband við hæstv. landbrh. og látið hann vita um þessa beiðni oddvitanna austan Mýrdalssands, og hann tjáði mér, að hann mundi ekki beita sér gegn því, að brtt. af þessu tagi yrði samþ. hér. Ég held, að það sé óþarft fyrir mig að hafa um þetta mál fleiri orð. Þessi bréf, sem ég hef lesið, skýra fyllilega þetta mál fyrir hv. alþm., svo að ég get ekki gert það betur.

Frsm. (Garðar Sigurðsson) : Herra forseti. Hér er til 3. umr. frv. til l. um fiskeldi í sjó. 2. umr. fór hér fram án þess að ég hefði framsögu um málið, en ég var innilokaður í Vestmannaeyjum, vegna samgönguerfiðleika, eins og oftast kemur fyrir, þegar maður þarf að bregða sér þangað. N. hefur rætt þetta mál á nokkrum fundum og leitað umsagna og fengið umsagnir frá 4 aðilum; Fiskifélagi Íslands, Sambandi ísl. sveitarfélaga, veiðimálastjóra og Hafrannsóknastofnun. Þessar umsagnir eru að vísu með ýmsum hætti, en heldur neikvæðar að því leyti, að Fiskifélaginu finnst af sér tekið, Hafrannsóknastofnunin gerir aths. m. a. við orðalag, og síðan höfum við rætt þetta mál við höfunda frv. og starfsmenn í rn. Ég sé nú ekki ástæðu til að lesa upp allar þessar umsagnir að þessu sinni, nema um það verði beðið, en frv. er, eins og menn sjá, þegar þeir líta yfir það, í fyrsta lagi um það, hvern þarf að biðja um leyfi til þess að setja á stofn fiskeldi í sjó og til hverra þarf síðan að leita, áður en leyfið er veitt. Um leyfið er sótt til sjútvrn., þar sem þetta er í sjó, en áður en leyfið er veitt, verða þeir í Fiskifélagi Íslands og Hafrannsóknastofnuninni og veiðimálastjóri að gefa sínar umsagnir, þannig að í þessum efnum geta þeir í hverju einstöku tilfelli komið fram með sitt álit. N. varð sammála um að fylgja þessu frv., nema Björn Pálsson sat hjá við afgreiðsluna, en þm. áskildu sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma.