Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (SÁ): Ég vil fara nokkrum orðum í sambandi við þær fjórar tillögur, sem eru undir VIII. tölulið á þskj. 225. 6. þm. Norðurl. e. hafði hreyft því, að till. 3. þm. Vesturl. o.fl. á þskj. 225, tölul. VIII, um launamál opinberra starfsmanna, sé þess eðlis, að ekki sé leyfilegt að flytja hana sem brtt. við fjárlög, þar sé um að ræða breyt. á almennum lögum, þ.e. launalögum, sem ekki sé heimilt að gera í fjárlögum. 3. þm. Vesturl. telur, að till. feli ekki í sér breyt. á launalögum, heldur sé aðeins gerð breyting á greiðslum til starfsmanna ríkisins. Í stjórnarskránni er ákvæði um setningu venjulegra laga: Ekkert lagafrv. að fjárlögum og fjáraukalögum undanskildum má samþykkja, fyrr en það hefur verið rætt þrisvar sinnum í hvorri þingdeild, sjá 44. gr. stjórnarskrárinnar. Ef lagafrv. er samþ. í annarri hvorri þd., skal það lagt fyrir hina deildina, svo sem það var samþ. Ef þar verða breytingar á gerðar, fer frv. aftur til fyrri þd. Ef hér verða aftur gerðar breytingar, fer það að nýju til hinnar d., sjá 1. mgr. 45. gr. stjórnarskrárinnar. Nú gengur enn eigi saman og ganga báðar deildirnar saman í eina málstofu; og er þá málinu lokið með einni umræðu í sameinuðu Alþingi, sjá 2. mgr. 45. gr. stjórnarskrárinnar Frv. til fjárlaga og fjáraukalaga skal leggja fyrir Sþ. og afgreiða við þrjár umræður, sjá 2. mgr. 42. gr. stjórnarskrárinnar. Setning almennra laga er mjög frábrugðin setningu fjárlaga. Það er því almennt álit fræðimanna, að venjulegum lögum verði ekki breytt í fjárlögum. Hins vegar er það vafalaust, að í fjárlögum má auka lögboðnar greiðslur. Hér þarf því að leysa úr því, hvort tillaga sú, sem hér um ræðir, felur í sér breyt. á almennum lögum eða hvort einungis er aukið við lögboðnar greiðslur. Till. er svo hljóðandi: „Frá Halldóri E. Sigurðssyni, Karli Guðjónssyni, Halldóri Ásgrímssyni og Garðari Halldórssyni. Við 22. gr. XXXII. Nýr liður: Ríkisstj. er heimilt að ákveða eftirfarandi bráðabirgðabreytingar á launakjörum starfsmanna ríkisins: a. Laun, sem samkv. gildandi launalögum fara stighækkandi eftir starfsaldri, hækki á tveimur árum í stað fjögurra ára, þannig að byrjunarlaun verði samsvarandi núverandi launum með tveimur aldurshækkunum og hækki síðan á tveimur árum í hámarkslaun launaflokksins. b. Starfsmönnum, sem laun taka samkv. XIII. og XIV. flokki launalaga, verði greidd laun samkv. XII. flokki. c. Starfsmaður, sem verið hefur í þjónustu ríkisins í 10 ár samfleytt, fái launahækkun, er samsvari hækkun um einn launaflokk. d. Laun barnakennara verði greidd með uppbót, er nemur 8%.“ Ég tel, að a- og b-liðir tillögunnar feli í sér breytingu á launalögunum, en að í c- og d-liðum sé aukið við lögboðnar greiðslur. Því úrskurðast: a- og b-liðum brtt. Halldórs E, Sigurðssonar o.fl. í VIII. tölulið á þskj. 225 er vísað frá, en c- og d-liðir koma til atkvæða á venjulegan hátt.



Herra forseti. Í sambandi við þann úrskurð, sem hér hefur verið felldur, mun ég enga tilraun gera til að hrekja hann á einn eða neinn hátt. Ég ætla hins vegar að vekja athygli á því, að í þeim liðum, sem hér hefur verið vísað frá, þar sem ekki sé hægt að samþykkja þá inn í fjárlög, þá hagar því svo, að þótt forseti úrskurði nú, að þeir geti ekki komið til atkv. í fjárl., þá liggur það fyrir, að ríkisstj. framkvæmir þá með löglausum hætti eftir þessum úrskurði. Ég vil sem dæmi um þetta nefna það, að í 1. liðnum; þ.e.a.s. a-stafliðnum í till. VIII á þskj. 225, er gerð till. svo hljóðandi: „Laun, sem samkv. gildandi launalögum fara stighækkandi eftir starfsaldri, hækki á 2 árum í stað 4 ára, þannig að byrjunarlaun verði samsvarandi núverandi launum með tveimur aldurshækkunum og hækki síðan á tveimur árum í hámarkslaun launaflokksins.“ Mér er kunnugt um það, að af ríkisstj. hálfu er það til í framkvæmd, að menn, sem eiga að taka laun í ákveðnum launaflokki, eru ekki látnir taka byrjunarlaun, þó að þeir eigi að gera það samkv. launalögum, heldur eru þeir látnir byrja á hærri launum, jafnvel á fullum launum. Ég vil því leyfa mér, og það var efni þess, að ég bað hér um orðið, - ég vil því leyfa mér að spyrja forseta um það, hvort þessi úrskurður hans um það, að till. sem þessi megi ekki koma hér undir atkv. í fjárlögum, hljóti ekki jafnframt að þýða það, að ríkisstj. sé óheimilt að framkvæma lögin með þeim hætti að bregða frá launalögum í þessu tilviki, eins og mér er kunnugt um að gert er. Og þá vil ég einnig láta það í ljós, að ég lít svo á, að þetta sé úrskurður Alþingis þar um, að slíkt sé ólöglegt. Enn fremur teldi ég ástæðu til þess, þegar svo er komið með úrskurði eins og nú er, að forseti gerði á því úrskurð fyrir Alþingis hönd, hvernig fara á með það, sem þannig hefur verið greitt, t.d. á yfirstandandi ári, hvort ekki beri að innheimta það.

Forseti (SA): Það eru töluvert alvarlegar sakir, sem hv. 6. þm. Sunnl. ber - ég veit ekki, hvort það er á núv. hæstv. ríkisstj. eða fyrri hæstv. ríkisstj. Ég a.m.k. ber fullt traust til núv. hæstv. ríkisstj., að hún fari ekki út yfir það, sem launalög ákveða hverju sinni, og hef þar engu við að bæta.



Herra forseti. Ég vil aðeins spyrja, vegna þess að það kom ekki fram í ræðu síðasta ræðumanns, hvort hér er um að ræða einstök tilfelli eða lögin eru þannig framkvæmd almennt, að allir, sem störfuðu í viðkomandi launaflokki, væru teknir inn eins og samsvaraði tveimur aldurshækkunum tveggja ára, því að það er auðvitað sitt hvað. Ef einstakir menn koma inn í launaflokk, þá er það auðvitað ekkert óeðlilegt, ef þeir hafa verið teknir úr öðrum launaflokkum eða hafa þá reynslu að öðru leyti í starfi hjá ríkinu eða öðrum, að þeir geti komið inn í launaflokkinn, þó að þeir byrji ekki í lægsta launaflokknum. En eins og ég segi, ég veit ekki, hvort hv. þm. átti hér við einstök tilfelli, einstaka menn eða framkvæmdina í heild, og það skiptir máli og sker úr í þessu sambandi.



Herra forseti. Í sambandi við þá ræðu, sem hv. 5. þm. Reykv. flutti hér áðan, vil ég aðeins gefa þá skýringu, að hér er ekki um að ræða tilfærslu á milli launaflokka, heldur er það ákvæði í launalögum, að nýir starfsmenn, sem taka til starfa hjá ríkinu, skuli byrja á því að taka laun í ákveðnum launaflokki, þannig að fyrsta starfsárið fái þeir lægst laun, á næsta ári fái þeir örlítið hærri og þannig stighækkandi áfram. Tillagan, sem nú hefur verið vísað frá atkvgr., á við það, að þetta verði framkvæmt með þeim hætti, að tveir fyrstu stigarnir, tvö fyrstu þrepin í aldurshækkun, án tilfærslu á milli launaflokka, falli niður, og það, sem ég vitnaði hér í um framkvæmd, á við um það, að þess munu dæmi nú þegar, að starfsmenn, sem byrja í þjónustu sinni hjá ríkinu og eiga lögum samkv. að taka laun samkv. einhverjum þeim flokki, sem ákveður aldurshækkanir stig af stigi, hafa verið látnir fá hærri laun en þeirra starfsaldur segir til um, í einstökum tilfellum og ekki í öllum tilfellum. Ég endurtek það hins vegar, hvert sem traust hæstv. forseta kann að vera á ríkisstj., að það megi líta svo á, að úrskurður hans sé úrskurður Alþ. um það, að þetta skuli í öllum tilfellum óheimilt, og ég hefði viljað mælast til þess, að það hefði verið sérstaklega um það fjallað. Ég geri ekki kröfu til þess, að forseti felli um það úrskurð á stundinni, en ég beini því til hans, að um það verði fjallað, hvernig fara eigi með þær greiðslur, sem þegar hafa verið á þessu yfirstandandi ári greiddar út úr ríkissjóði, þannig að þær hafa verið hærri en aldursflokkur þess starfsmanns, sem launin tók, segir til um samkv. launalögum.



Herra forseti. Ég verð að lýsa undrun minni yfir þessum umr. Hv. formaður fjvn. hefur skotið því til hæstv. forseta, hvort hæstv. forseti telji, að ákveðnar tillögur geti þingsköpum samkvæmt komið hér til atkv. Hæstv. forseti hefur lýst sinni skoðun. Hv. 1. flm. þessara tillagna kemur hér upp og segir: „Ég véfengi ekki þennan úrskurð“, en byrjar svo almennar vantraustsyfirlýsingar til fyrrv. og jafnvel núv. stjórnar. Hvað á svona að þýða? Málið er tæmt, og okkur er vansæmd að slíkum umr, sem hann reynir að halda hér uppl. Ef menn hafa sakir á ríkisstj., þá er að bera þær fram á eðlilegan hátt, en ekki í sambandi við þennan forsetaúrskurð, Ég mælist því til, að forseti leyfi ekki frekari tafir við afgreiðslu fjárlaga. Ég hef aldrei heyrt borið fram vantraust á ríkisstj. í miðjum umr. eða í miðri atkvgr. um fjárlögin.

Forseti (SÁ): Umr. um tillögurnar er slitið, og verður gengið til atkv. um c- og d-liði.