Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 74 hef ég borið fram fáeinar fsp. til hæstv. iðnrh. varðandi hugsanlegt álver við Eyjafjörð. Ég lagði þessar fsp. fram á síðasta þingi en þá gafst ekki tími til að fjalla um þær fyrir þinglausnir. Afhenti hæstv. ráðh. mér þá drög að svörum sínum skriflega og fór málið ekki lengra að sinni. Í sumar urðu síðan töluverðar umræður og skrif á opinberum vettvangi um þetta hugsanlega stóriðjufyrirtæki. Þar sem því fer fjarri að mál þetta hafi fengið einn eða annan endi eða svör komið opinberlega fram við þeim fsp. sem ég beindi til hæstv. ráðh. hef ég borið spurningar mínar fram aftur hér nú. Hugmyndir um að reisa álver við Eyjafjörð eru ekki nýjar af nálinni frekar en hugmyndir um stóriðjuframkvæmdir á Íslandi yfirleitt. Má til sanns vegar færa að slíkar hugmyndir séu eins og gamlir húsdraugar á íslenska þjóðarheimilinu, sem sumir heimilismenn halda þó áfram að ala, þótt sjá megi að draugarnir gera lítið annað en að valda usla og erfiðleikum á heimilinu og tapi á heimilisrekstrinum. Það sýnir okkur svo ekki verður um villst saga álbræðslunnar í Straumsvík og viðskipti okkar við auðhringinn Alusuisse vegna hennar, en síðasti kapítuli þeirrar sögu er hv. þm. væntanlega enn í fersku minni eftir afgreiðslu Alþingis þar á nú á dögunum. En draugarnir eru lífseigir. Þar er til að taka í þessu máli að í janúar s.l. samþykktu þrír flokkar í bæjarstjórn Akureyrar að óska eftir álveri við Eyjafjörð. Þessi ósk var borin fram og henni síðan fylgt eftir af ýmsum áhrifamönnum í héraðinu enda þótt vitað væri að mengunarhætta af álbræðslu er gífurleg og gæti komið til með að raska lífríki og náttúrlegu umhverfi í því blómlega landbúnaðarhéraði sem Eyjafjörður er. Ekki hefur það heldur dregið kjarkinn úr þeim sem fylgjandi eru þessum atvinnurekstri í héraðinu að stóriðjurekstur af þessu tagi hefur hingað til verið rekinn með bókfærðu tapi hér á landi. Má minna á í því sambandi að bókfært tap álbræðslunnar í straumsvík á síðasta ári nam 325.7 millj. kr. skv. upplýsingum iðnrn. Fjöldamargt má fleira til taka, eins og það að ekki hefur það heldur dregið kjarkinn úr mönnum að vitað er að til þess að reisa álbræðslu við Eyjafjörð þarf að leggja í gríðarlegar virkjanaframkvæmdir hér á landi og að vitað er að það hefur verið farið of hratt í slíkar framkvæmdir á undanförnum árum, eins og erlendar skuldir íslenska þjóðarbúsins sanna, en eins og menn vita eru 52% þeirra til komin vegna orkumála. Þótt allt þetta sé vitað hefur ósk um álver við Eyjafjörð verið borin fram og henni verið fylgt eftir m.a. með viðræðum við auðhringinn Alcan um að reisa verksmiðjuna. Í ljósi þessa og einnig í ljósi þess hversu gífurlega stór þáttur virkjanamál eru í íslensku efnahagslífi hef ég spurt hæstv. iðnrh. eftirfarandi spurninga: 1. Hver er staða umhverfisrannsókna vegna hugsanlegrar byggingar álvers við Eyjafjörð? 2. Hvenær verður þessum rannsóknum lokið, hve mikið hafa þær kostað til þessa, hve mikið er áætlað að þær kosti í heild og hver borgar þær? 3. Hvaða veðurfræðileg og hagfræðileg gögn verða notuð við mat á mengunarhættu frá álverinu við Eyjafjörð og yfir hvaða tímabil munu þær rannsóknir ná sem gögnin verða byggð á? 4. Á hvaða stigi eru viðræður við erlenda aðila um rekstur álvers við Eyjafjörð og um hversu stórt álver er rætt? 5. Ef álver verður ekki reist við Eyjafjörð er þá í athugun uppbygging annars konar iðnaðar þar og þá hvers konar? Að lokum langar mig til að bæta við einni fsp. til hæstv. ráðh. Hún er reyndar innifalin í þeim fsp. sem ég hef þegar borið fram en ég tel réttara að orða hana hér og nú svo að hún fari ekki milli mála. Hún er þessi: Hver er stefna hæstv. iðnrh. varðandi byggingu álvers við Eyjafjörð?



Herra forseti. Svar við 1. spurningu á þskj 74 frá hv. 11. þm. Reykv.: Umhverfisrannsóknir í Eyjafirði á vegum staðarvalsnefndar hófust í október 1981. Þá var settur upp síritandi vindmælir í grennd við Hjalteyri og skráir hann vindhraða og vindstefnu. Mælingar þessar hafa staðið óslitið síðan og verða svo enn um hríð. Náttúrufarskönnun á vesturströnd Eyjafjarðar fór fram á árinu 1982, unnin af Náttúrugripasafninu á Akureyri. Niðurstöður voru birtar í skýrsluformi í október sama ár og er þeirri könnun því lokið. Í ársbyrjun 1983 hófust hitamælingar í Vaðlaheiði til að kanna hitahvörf í Eyjafirði og standa þær enn yfir. Jafnframt fóru fram hitamælingar úr einni af flugvélum Flugfélags Norðurlands í sama skyni. Sumarið 1983 var lagt straummælingadufl undan Dysnesi í Eyjafirði og hafstraumar mældir um tveggja mánaða skeið. Þá var leitað eftir erlendum ráðgjafa um gerð dreifingarspár fyrir loftmengun og Norsk Institut for Luftforskning falið að annast það verk í samvinnu við Hollustuvernd ríkisins og Veðurstofu Íslands. Svar við 2. spurningu: Stefnt er að því að niðurstöður úr dreifingarspá fyrir loftmengun frá hugsanlegu álveri við Eyjafjörð liggi fyrir í lok þessa árs. Kostnaður við ofangreindar umhverfisrannsóknir í Eyjafirði á vegum staðarvalsnefndar er eftirtalinn: 1982 303 503 kr., 1983 532 092 kr., 1984 468 399 kr. og er þá miðað við 1. nóv. Er þá heildarkostnaður á vegum staðarvalsnefndar orðinn 1 303 994 kr. Áætlað er að kostnaður við umhverfisrannsóknir og gerð dreifingarspár nemi 700 þús. kr. það sem eftir er ársins og heildarkostnaður því um 2 millj. miðað við næstu áramót. Þess vil ég geta að það eru nokkrar vikur síðan þetta svar var tilbúið, en vegna fjarveru hv. þm. og af öðrum ástæðum er það ekki gefið fyrr en nú. Iðnrn. hefur borið allan kostnað af ofangreindum rannsóknum. Svar við 3. spurningu: Við mat á dreifingu mengunarefna verða notuð öll ofantalin gögn sem aflað hefur verið af staðarvalsnefnd, þ.e. vindmælingar í Arnarneshreppi samfellt frá því í okt. 1981, hitamælingar í Vaðlaheiði frá júní 1983, hitamælingar úr flugvél frá júní 1983, straummæling við Dysnes frá 1983, náttúrufarskönnun á vesturströnd Eyjafjarðar frá okt. 1982. Enn fremur eftirtaldar athuganir sem gerðar voru s.l. sumar: Rannsókn á náttúrlegu flúorinnihaldi gróðurs, úrvinnsla heimilda um mengun frá síldarverksmiðjunum í Eyjafirði, sérstök athugun á hafgolu í Eyjafirði. Auk ofantalinna gagna verða notaðar ýmsar eldri heimildir, svo sem veðurathuganir á Akureyri 1881, Möðruvöllum og Torfufelli og straummælingar við Oddeyrartanga í Eyjafirði 1973–1974. Ákvarðanir um frekari upplýsingaöflun liggja ekki fyrir en von er á tillögu Hafrannsóknastofnunar, Siglingamálastofnunar og Hollustuverndar ríkisins um frekari könnun hafstrauma í Eyjafirði. Þegar niðurstöður dreifingarspár á grundvelli ofantalinna gagna og umsagnir innlendra og erlendra sérfræðinga liggja fyrir í lok þessa árs má ætla að umræddar rannsóknir verði teknar til endurmats. Svar við 4. spurningu hv. þm.: Viðræður við erlenda aðila vegna álvers við Eyjafjörð eru á könnunar- og kynningarstigi. Í hagkvæmniathugun, sem gerð var fyrir iðnrn. á tímabilinu 1982–1983, var miðað við 130 þús. tonna álver. Þau fyrirtæki sem rætt hefur verið við nýlega hafa hins vegar lagt áherslu á að framleiðslugeta þyrfti að vera meiri ef besta hagkvæmni ætti að nást. Í því sambandi hefur verið rætt um 170–180 þús. tonna álver. Svar við 5. spurningu: Á sviði stóriðju eða orkufreks iðnaðar við Eyjafjörð hefur ekki verið rætt um annars konar iðnað en álver á þessu stigi. Hugleiðingar um álver við Eyjafjörð hafa verið á döfinni meira eða minna um 20 ára skeið, enda eru aðstæður þar, fyrir utan hugsanleg umhverfisvandamál, að öðru leyti hentugar fyrir stórfyrirtæki af þessari gerð. Af hálfu iðnrn. er ekki unnið beinlínis að öðrum meiri háttar athugunum í sambandi við Eyjafjörð. Stuðningur við uppbyggingu almenns iðnaðar er með sama hætti á Eyjafjarðarsvæðinu og annars staðar á landinu. Hv. 11. þm. Reykv. bætti síðan við þeirri spurningu til mín hver væri mín stefna varðandi álver við Eyjafjörð. Þá er frá því að segja, sem að líkum lætur, að ég tel það að ýmsu leyti álitlegt fyrirtæki og mundi ella ekki beita mér fyrir fjárfestingum til rannsókna á þessu svæði né heldur fyrir viðræðum við hugsanlega áhugaaðila um byggingu slíks álvers nema svo væri. Ég vil samt ítreka það, sem ég hafði áður tekið fram og marglýst yfir, að ég verð ekki til viðtals um byggingu álvers við Eyjafjörð ef minnstu líkur benda til þess að þar geti verið hætta á mengun eða slíkt iðjuver geti skapað að öðru leyti umhverfisvandamál í þeirri sveit. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að bæta fleiru við þessi svör mín. Málið hefur verið mjög til umræðu og mun verða það á næstunni. Það verður áreiðanlega vandað mjög til alls undirbúnings og rannsókna áður en lokaákvarðanir verði teknar. Ég ítreka það sem ég sagði, þetta er á kynningarstigi og könnunar, alls engar ákvarðanir hafa verið teknar og verða ekki teknar nema að mjög vel yfirveguðu ráði, bæði af þeim sem í stjórn lands eru, og þar tala ég auðvitað úr mínu húsi meðan svo stendur á, og eins í samráði við heimamenn að sjálfsögðu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin - og vil að vísu harma það að hvað umhverfisþættina. varðar þá var aðeins um upptalningu að ræða á þeim athugunum sem í gangi eru en litlar upplýsingar að hafa um hvað þær hafa leitt í ljós að svo komnu máli, en ég geri ráð fyrir að það muni þá koma á daginn þegar þessum rannsóknum lýkur. Ráðh. tiltók það hér að að hans áliti komi ekki til greina að reisa álbræðslu við Eyjafjörð ef sýnt er að mengunarhætta stafi af fyrirtækinu. Í því sambandi vil ég minna á að eftir því sem mér hefur verið tjáð af umhverfismálasérfræðingum munu rannsóknir af því tagi sem hér um ræðir sjaldnast geta gefið afdráttarlausar niðurstöður, já- eða nei-niðurstöður. Óvissuþættir eru vanalega margir og niðurstöðurnar verða því að sæta mati og túlkun hverju sinni. Við getum að því er virðist ekki byggt alfarið á þessum rannsóknum. Og þá vaknar sú spurning í mínum huga hvort það borgi sig að verja þeim milljónum sem hér um ræðir til þessara rannsókna. Hvort það borgi sig ekki einfaldlega að hverfa frá þeirri hugmynd að reisa stóriðjuver í miðju landbúnaðarhéraði og verja þessu fé til einhvers nytsamlegra. Ég hef hér nefnt þegar helstu rök sem hníga gegn því að reisa álver við Eyjafjörð og auka stóriðju hér á landi yfirleitt. Ég ætla ekki að endurtaka þau, enda er afstaða Kvennalistans í þessum málum öllum hér kunn. En það eru fleiri en hv. alþm. sem velta fyrir sér stóriðju og efnahagsmálum. Nýlega rakst ég á grein þar um eftir Birgi Árnason hagfræðing í tímaritinu Mannlíf. Vil ég hér, með leyfi forseta, lesa dálítinn spotta úr þessari grein. Þar segir: „Í nútíma velferðarríkjum eru stjórnvöldum lagðar þær skyldur á herðar að tryggja vöxt og viðgang efnahagsstarfseminnar og gengi stjórnmálaflokka ræðst að miklu leyti af því hvernig stjórn þjóðarskútunnar ferst þeim úr hendi. Íslendingar standa nú frammi fyrir þeim vanda að viðhalda sæmilegum hagvexti þegar fiskistofnarnir í sjónum umhverfis landið eru gjörnýttir. Viðbrögð hverrar ríkisstjórnarinnar á fætur annarri hafa verið mikil áform um aukna stóriðju. Ræður þar miklu sá útbreiddi misskilningur að náttúruauðlind sé forsenda blómlegrar atvinnugreinar, en ekki síður hitt að stór orku- og iðjuver eru tilvaldar skrautfjaðrir í hatta stjórnmálamanna, enda áþreifanlegri en flest annað. Enn sem komið er hefur ekkert orðið úr framkvæmdum því að erfitt hefur reynst að sýna fram á að jafnvel vænlegustu fyrirtækin gæfu nokkuð í aðra hönd. Af þeim sökum rær núverandi ríkisstjórn að því öllum árum að fá fjölþjóðafyrirtæki til að leggja stórfé í stóriðju hér á landi, einkum álver. Það er næsta borin von að það takist nema íslenska ríkið leggi fram verulegan skerf á móti. Sú tíð er liðin að fjölþjóðahringarnir séu sérlega ginnkeyptir fyrir fullu í yfirráðum yfir framleiðslutækni og mörkuðum og þeim þykir eftirsóknarverð trygging í því að ríkisstjórnir viðkomandi landa taki stóran þátt í fjármögnun iðjuveranna. Deilurnar um eignarhlut útlendinga í stóriðjufyrirtækjum á Íslandi eru því harla innihaldslitlar því að kostirnir í þeim efnum eru langtum færri en menn hafa ímyndað sér. Þótt einstaklingar setji yfirleitt ekki fé í vonlaus fyrirtæki er ríkisstjórnum trúandi til þess, enda sýsla þær með annarra fé. Gífuryrtar yfirlýsingar stjórnmálamanna á undanförnum árum um nauðsyn þess að fara stóriðjuleiðina í eflingu íslensks efnahagslífs auka hættuna á því að almannafé verið kastað á glæ. Um leið mundi sverfa mjög að fjármögnunarleiðum annarra atvinnugreina. Brýnasta verkefni ríkisvaldsins í hagvaxtamálum er ekki að leggja ofurkapp á aukna stóriðju heldur að tryggja að sömu arðsemiskröfur séu gerðar í öllum geirum atvinnulífsins og að framtakssamir einstaklingar eða samtök þeirra fái fé til arðbærra fjárfestinga.“ Þessi lokaorð tek ég undir og vil minna á það í leiðinni að síðasta spurning mín til hæstv. iðnrh. snerist um það hvort hugað væri að annarri atvinnuuppbyggingu í Eyjafirði en stóriðjuuppbyggingu. Kom fram í máli ráðh. að svo sé ekki, að á Eyjafjarðarsvæðinu gildi sömu reglur og um önnur svæði landsins, þar sé sami stuðningur við iðnað og annars staðar. En það kemur mér í raun og veru dálítið spánskt fyrir eyru vegna þess að nú eru ein meginrökin með álveri við Eyjafjörð þau að skapa þurfi atvinnu á þessu svæði. Því má ætla að sérstaka áherslu þurfi að leggja á atvinnuuppbyggingu á Eyjafjarðarsvæðinu fram yfir önnur svæði. En þar sem ég mun vera búin með ræðutíma minn hér í fsp.-tíma læt ég máli mínu lokið hér um í bili.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig þarft að taka upp þessa umr. hér og ég þakka hv. 11. þm. Reykv. fyrir að gera það. En eins og að líkum lætur er ekki tími til þess hér í fsp.-tíma að fara út í efnislegar umr. um þetta mál. Ég vil bæta nokkrum spurningum við til hæstv. iðnrh. sem mér þykir nauðsynlegt að fá svör við í þessu sambandi. Hann hefur verið vígreifur nokkuð, hæstv. iðnrh., og svo hafa margir aðrir talsmenn stóriðju verið um það að álver við Eyjafjörð mundi leysa þann atvinnuvanda sem þar er nú við að glíma. Ég held að hér sé varhugaverður málflutningur á ferðinni. Í því sambandi hlýt ég að spyrja hæstv. iðnrh.: Hvað hefur komið fram í þreifingum hans við erlenda aðila um mögulega tímasetningu slíks iðjuvers ef af yrði? Um hve mörg ár fram í tímann er hér verið að ræða? Ég vil í öðru lagi spyrja hæstv. iðnrh.: Hvaða áhrif hafa nýgerðir samningar við Alusuisse um raforkusölu til álversins í Straumsvík og fyrirheit um stækkun þess iðjuvers á það mál sem hér er til umræðu? Og í þriðja lagi er óhjákvæmilegt að spyrja vegna þess ágreinings sem uppi er í landinu um það atriði: Hvaða eignarhlutföll í slíku iðjuveri hyggst hæstv. iðnrh. leggja til grundvallar viðræðum sínum við erlenda aðila í þessu sambandi?



Herra forseti. Ég vil fyrst vekja athygli á því að fyrir síðustu alþingiskosningar lýsti Kvennalistinn því yfir að hann styddi það að til stóriðjurekstrar yrði stofnað á Húsavík, stóriðjuvers sem að flestra mati skapar meiri mengun en álver. Á ég þá við trjákvoðuverksmiðju á Húsavík. Það er því í miklu ósamræmi við það sem fyrirspyrjandi sagði hér áðan. Hins vegar hefur það komið fram í þessu máli nú sem oftar að fulltrúar Kvennalistans líta atvinnumálin í Eyjafirði öðrum augum heldur en víða annars staðar á landinu. Er kannske ekki annars að vænta af fulltrúum hans hér, sem eru fulltrúar Stór-Reykjavíkursvæðisins, en mikill þrýstingur er á það einmitt frá þessu svæði að gera uppbyggingu álvers við Eyjafjörð tortryggilega. Ég vil líka segja það út af ummælum hv. fyrirspyrjanda hér áðan að það er síður en svo að fulltrúar Kvennalistans í bæjarstjórn Akureyrar hafi verið þess hvetjandi eða reynt að greiða fyrir því að iðnfyrirtæki fengju að rísa þar upp. Þvert á móti hafa fyrirtæki, sem beðið hafa um lóðir hjá Akureyrarbæ, orðið að bíða mánuðum og misserum saman eftir afgreiðslu. Þess eru jafnvel dæmi að fyrirtæki hafi orðið að flýja úr bænum vegna þeirrar fjandsamlegu stefnu sem einkaframtakið hefur sætt hjá þeirri bæjarstjórn sem nú er á Akureyri. Ekki þó öllum bæjarstjórnarmönnum, ég tek það skýrt fram. Ýmsir einstakir menn úr Framsfl. eiga þar aðra sögu, en þeim hefur ekki gengið sem skyldi að koma þeim málum fram þar sem snerta atvinnuvegina þótt þeir hefðu vissulega viljað. Ég vil einnig taka það fram varðandi ræðu síðasta hv. ræðumanns að fyrir liggur að Alþb. er þess fýsandi að til stóriðjurekstrar verði stofnað við Húsavík og gefur það nokkra mynd af þessu máli. Ég vil á hinn bóginn leggja áherslu á að Akureyrarsvæðið er þýðingarmesta iðnaðarsvæði utan Stór-Reykjavíkursvæðisins. Þeir menn sem mest hafa hugleitt hvernig unnt sé að efla byggðirnar á því svæði með jákvæðum hætti geta ekki hugsað sér að setja fyrir fram mínusmerki við einhverja eina eða aðra grein atvinnurekstrar. Þvert á móti segja allir ábyrgir menn norður þar að huga verði að öllum kostum sem í boði eru, að sjálfsögðu með þeim fyrirvara að sá atvinnurekstur sem upp rís skaði ekki náttúrufar í Eyjafirði.



Herra forseti. Það er einkar athyglisvert að heyra hér heldur ungt og vel menntað fólk flytja þau sjónarmið þröngsýni og afturhalds sem við höfum hlýtt á hér úr þessum ræðustóli. Kvennalistinn hefur haft uppi stór orð um stóriðju og raunar hafa þær líka talað gegn ýmsum tillögum hér almennt um iðnað. Þeirra stefna í atvinnumálum virðist vera mjög á flökti. Þær hafa ekkert mjög harðar skoðanir á því alls staðar, enda eru það kannske ekki hin mjúku gildi sem gilda þar mest. Ég minnist þess að þegar rætt var um fríiðnaðarsvæðið við Keflavíkurflugvöll hér, það var talað um önnur svæði líka, þá kom talsmaður Kvennalistans hér og hafði uppi miklar úrtölur um það mál og leist illa á það í hvívetna. Sama er uppi á teningnum þegar um stóriðju er að ræða. Í Dagblaðinu í síðustu viku var forustugrein þar sem segir, með leyfi forseta: „Eina stjórnmálaaflið, sem virðist andvígt stóriðju hér á landi, er Kvennalistinn. Sú stefna virðist meira byggð á tilfinningum en raunsæi. Eða þá að ruglað sé saman orkufrekum iðnaði og færibandaiðnaðinum sem er að flytjast frá iðnríkjum til þróunarlandanna. Orkufrekur iðnaður er fámennur, greiðir há laun og hefur yfirleitt gott samstarf við stéttarfélög, nákvæmlega eins og hér í Straumsvík. Allt er þetta gerólíkt útlendum færibandaiðnaði. Og mengun frá orkufrekum iðnaði má örugglega halda í skefjum. Er ekki ræktaður lax við Straumsvík? Við eigum að hafna afturhaldi Kvennalistans, fráhvarfinu frá orkufrekum iðnaði. En við eigum líka að hafna eyðslustefnu Alþb., kröfunni um íslenska eignaraðild eða meirihlutaeign í þessum iðnaði. Við höfum nóg annað að gera við takmarkað fjármagn. Við getum leyft okkur að slá fyrir orkuverum sem hafa trygg viðskipti við stóriðju. En við eigum ekki sjálf, hæstv. iðnrh., að taka áhættu af sveiflum stóriðjunnar eða fara inn á markað sem við ráðum alls ekki við. Á því sviði borgar sig að hafa allt á þurru og selja bara orku. Við eigum að leggja fé okkar í viðráðanlegan iðnað. Við eigum að nýta hverja krónu vel í atvinnutækifærum. Við eigum að sinna iðnaði sem er í tengslum við iðnþróun okkar, þekkingu og aðrar aðstæður. En við skulum líta á orkusölu til stóriðju sem gagnlega hliðarbúgrein.“ Þetta er forustugrein í Dagblaðinu í síðustu viku rituð af Jónasi Kristjánssyni. Ég tek undir hvert einasta orð sem hér er sagt. Þetta er skynsamlega sagt. Ég held að það sé kjarni þessa máls að við eigum að hafna þeirri afturhaldsstefnu sem felst í því að skoða ekki þessa kosti. Það er kjarni málsins. Orkusala til erlendrar stóriðju getur verið gagnleg hliðarbúgrein. Eða á hverju ætla þær Kvennalistakonur Íslendingum að lifa?



Herra forseti. Því miður er ekki hægt að ræða þessi mál efnislega í fsp.-tíma hér á Alþingi, en ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir það, sem hann sagði hér, að hann mundi ekki leggja til að byggt yrði álver við Eyjafjörð ef hann hefði grun um að það mundi hafa slæm áhrif á náttúrufar í Eyjafirði. Þetta er aðalatriðið. Hins vegar kom fram í hans svörum að það hefur alls ekki verið staðið að rannsóknum við Eyjafjörð á þann hátt að hægt sé að taka mark á þeim. T.d. segja þeir aðilar, sem hafa ráðlagt í þessu máli, og Norðmennirnir, sem hefur verið falið að vinna úr þeim gögnum sem berast út af þessum rannsóknum, að í Noregi hefði verið byggt mastur á verksmiðjustað upp í 36 metra hátt til að gera veðurfarsrannsóknir í langan tíma. Ég hef kynnt mér að menn á þeirra vegum telja t.d. að rannsóknirnar í Vaðlaheiði séu á þann veg að þær séu ekki marktækar. Fleira væri hægt að telja upp í þessu sambandi. Ég vil líka minna á að mér er tjáð að sveitafólk við Eyjafjörð muni hafna þessu á þeirri forsendu að þarna sé ekki um marktækar rannsóknir að ræða og það muni verða um eða yfir 90% á móti að fá slíkan atvinnurekstur í þetta blómlegasta hérað landsins. Ég verð að átelja hv. þm. Halldór Blöndal fyrir þau orð sem hann sagði um þær konur sem eru í bæjarstjórn Akureyrar af Kvennalista. Ég held að þau séu ekki makleg og auk þess eru þær ekki hér til svara. Ég held að við ættum ekki að ræða þau mál hér á Alþingi. Ég vil svo að endingu taka það fram að ég vona að þessi mál verði rædd öðruvísi en í fsp.-tíma hér á Alþingi og rætt verði um þessar rannsóknir og þá úttekt sem verið er að gera. Ég held að sú auðlegð sem við eigum liggi fyrst og fremst í því að halda landinu hreinu, loftinu og vatninu. Það skulum við hugleiða. En því miður er ekki hægt að ræða það og rökstyðja frekar að þessu sinni.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. e., sem mun vera varaformaður þingflokks Sjálfstfl., hefur á því lag þessa dagana að leggja gott til mála og greiða fyrir framgangi þeirra hér á Alþingi. Við heyrðum eitt slíkt framlag áðan. Ég vil mótmæla rakalausum þvættingi hv. þm. Halldórs Blöndals um fjarstadda bæjarfulltrúa á Akureyri og ég skora á hann að koma í þennan stól og nefna nöfn og dæmi eða falla frá ummælum sínum og biðjast afsökunar á þeim ella. Stefna Alþb. varðandi uppbyggingu stóriðju í landinu er skýr og þeir fyrirvarar sem við setjum eiga jafnt við á Húsavík sem á Akureyri og annars staðar. Ummælum hv. þm. Eiðs Guðnasonar um þröngsýni og afturhald vona ég að hafi ekki verið beint til mín. Ef spurningar mínar hér áðan hafa gefið tilefni til slíks bið ég hann koma hér upp og taka þá fram að hann hafi átt við mig. Ég ætla þá að eiga við hann orðastað um það í betra tómi.



Herra forseti. Mig langar að þakka hæstv. iðnrh. fyrir þau svör sem hann hefur gefið við fsp. á þskj. 74 varðandi álver við Eyjafjörð. Það kom fram í máli hans að allnokkuð hefur verið unnið þarna að rannsóknum. Það er auðvitað þýðingarmikill undanfari þess sem hægt er að gera varðandi atvinnuuppbyggingu á þessu svæði. Við þm. Norðurlandskjördæmis eystra vitum að alloft hefur verið.haft samband við okkur, ekki síst einmitt frá Akureyri og nágrenni, og við beðnir um liðsinni í ýmiss konar erfiðleikum varðandi atvinnumálin þar á undanförnum árum. Þar hefur verið nokkur brestur, eins og því miður víðar á landsbyggðinni og fólksflutningar hafa átt sér stað frá þessu svæði hingað suður á Stór-Reykjavíkursvæðið og suðvesturhornið. Það er auðvitað alvarlegt ástand sem við ættum að hyggja að betur en okkur hefur því miður tekist að undanförnu. Ég ræddi það lítils háttar í ræðu minni um fjárlagafrv. á dögunum og ætla ekki að fara fleiri orðum um það að sinni. Ég vildi hins vegar taka undir það, sem kom fram hjá hæstv. iðnrh., að auðvitað er nauðsynlegt að huga mjög vel að öllum umhverfismálum varðandi slíkt iðjuver, sem hér er til umr., og gæta þess að spilla ekki dýrmætum náttúruauðlindum eða fórna óbætanlegum verðmætum. Við verðum hins vegar, eins og ástandið er, að skoða alla kosti sem kunna að vera mögulegir. Ég held að það sé algerlega óábyrgt að gefa sér ekki tíma, tóm og tækifæri til þess. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa hér örstutt upp úr ályktun kjördæmisþings framsóknarmanna á Norðurl. e. sem haldið var að Hrafnagili í Eyjafirði haustið 1983. Eins og segir í fundargerðinni var borin upp og samþykkt einróma svohljóðandi ályktun um orkufrekan iðnað: „Samhliða annarri atvinnuuppbyggingu verður að stefna markvisst að hagkvæmri nýtingu orkulinda landsins. Ljóst er að staðarval orkuiðnaðar mun hafa afgerandi áhrif á byggðajafnvægi. Þingið skorar á stjórnvöld að hraða svo sem kostur er nauðsynlegum rannsóknum vegna hugsanlegrar byggingar álvers við Eyjafjörð. Verði talið öruggt að lífríki Eyjafjarðar verði ekki hætta búin og takist að tryggja hagkvæmt orkuverð styður þingið byggingu slíks álvers við Eyjafjörð. Þá leggur þingið áherslu á uppbyggingu smærri iðnaðar víðar í kjördæminu og minnir sérstaklega á Húsavík í því sambandi.“ Í lokin er aðeins nefnt annað svæði á Norðurl. e., þ.e. Húsavík og umhverfið þar. Í því sambandi langar mig líka að minna á það, og ef ég mætti við þetta tækifæri biðja hæstv. iðnrh. að segja nokkur orð um það, að bæjarstjórn Húsavíkur hefur nýlega skrifað iðnrn. þar sem óskað hefur verið eftir því að sérstök athugun verði látin fara fram á möguleikum Húsavíkur og Húsavíkursvæðisins varðandi orkufrekan iðnað. Það var allnokkuð rannsakað meðan uppi voru hugmyndir um, ef unnt væri fjárhagslega og talið hagkvæmt, að reisa þar trjákvoðuverksmiðju. Nú hafa Húsvíkingar óskað eftir því að þessi mál verði athuguð nánar og þá jafnframt hvort kæmi til greina á því svæði, í nágrenni Húsavíkur, að reist yrði iðjuver sem e.t.v. hefði á að skipa möguleikum fyrir fleiri vinnandi hendur en þó var hugsað með trjákvoðuverksmiðjunni sem hefur verið mikið athuguð á undanförnum árum. Ef ég mætti biðja hæstv. iðnrh. að segja nokkur orð um þetta, ef hann hefur það á takteinum, hefði mig langað til að heyra þau, en vil að lokum aðeins ítreka það sjónarmið mitt að ég tel að nauðsynlegt sé að hyggja að öllum kostum til atvinnuuppbyggingar eins og ástandið er úti um land, skoða þá án hleypidóma og gefa sér tíma til að gera það á raunhæfan hátt. Okkur veitir sannarlega ekki af til þess að treysta byggð sem víðast. Þetta álít ég að sé liður í því.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur þegar vikið að almennum sjónarmiðum okkar Alþb.-manna í sambandi við orkufrekan iðnað og aðra stóriðju í landinu og þau sjónarmið eru vel þekkt. Ég vil rifja upp að 1980 var sett á laggirnar, á vegum iðnrn. þá, svokölluð staðarvalsnefnd sem fékk það verkefni að kanna hvar komið gæti til álita að setja niður meiri háttar iðnað sem nýtti orku og hráefnaauðlindir landsins. Nefnd þessi var skipuð fulltrúum m.a. frá Náttúruverndarráði og heilbrigðisyfirvöldum í landinu, auk þess sem í henni voru fulltrúar frá Framkvæmdastofnun ríkisins, iðnrn. og Orkustofnun. Á vegum þessarar nefndar var farið mjög vítt yfir sviðið og kannaðir bæði landfræðilegir, náttúrufarslegir og þar með náttúruverndarlegir hagsmunir svo og félagslegir hagsmunir og félagsleg viðhorf í sambandi við uppbyggingu slíks iðnaðar hérlendis. Þessi nefnd skilaði vandaðri úttekt, sem ég hygg að allir hv. alþm. þá hafi fengið, á árinu 1982. Það er grundvallargagn í þessum efnum þar sem tekið er á öllum þessum þáttum varðandi landið allt. Þar var Eyjafjörður ekki sérstaklega til skoðunar, en auk þess var á vegum þessarar nefndar farið ofan í málefni Eyjafjarðar sérstaklega. Ég tel að þessi undirstaða, sem þarna var fengin, og frekara starf, sem unnið hefur verið, eigi að hjálpa mönnum til þess að taka með skynsamlegum hætti á iðnaðaruppbyggingarmálum í landinu. Þá vil ég geta þess sérstaklega, vegna þess að mig undrar að það skuli ekki hafa komið fram í svari hæstv. ráðh. hér, að árið 1981 hafði iðnrn. frumkvæði að því að sett var á fót sérstök nefnd til að fara yfir iðnþróunarmöguleika á Eyjafjarðarsvæðinu í sérstakri samvinnu við heimamenn og að meiri hluta til voru heimamenn í þeirri nefnd, þ. á m. fulltrúar bæjaryfirvalda á Akureyri, fulltrúar atvinnurekenda á Akureyri, fulltrúar verkalýðsfélaga á Akureyri, svo nokkrir séu nefndir, og auk þess fulltrúar frá Samtökum um náttúruvernd á Norðurlandi, SUNN, sem áttu fulltrúa í þessari nefnd, ásamt fulltrúa frá iðnrn. Formaður þessarar nefndar var Helgi Guðmundsson trésmiður. 



Herra forseti. Í sporum síðasta ræðumanns, hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, mundi ég nú reyna að gleyma iðnþróunarafskiptum hans og orkumála af Norðlendingum. Mér fannst það vondur leiðari sem hv. þm. Eiður Guðnason las hér upp eftir Jónas Dagblaðsritstjóra og held að hv. þm. ætti fremur að lesa úr eigin verkum því hann kemst miklu betur og skynsamlegar að orði en gert var í því lesi sem hann fór með áðan. Auðvitað er ekki nein allsherjarlausn á atvinnumálum í Eyjafirði að reisa þar álver og það getur m.a. s. staðið í vegi fyrir eðlilegri iðnþróun þegar menn fara að einblína á einhver stórvirki og ímynda sér að þau geri þá sáluhólpna. Auk þess eru ekki góðar horfur á því að sú verksmiðja sem þarna yrði hugsanlega reist gæti borgað framleiðslukostnaðarverð fyrir þá raforku sem hún þyrfti að nota og ég vara eindregið við því að við förum að borga niður raforkuverð til fleiri stóriðjuvera. Það hefur verið rætt hér mjög um mengunarþáttinn. Það er sjálfsagt að vanda til mengunarrannsókna áður en að byrjað er að huga að svona verkefnum og betur að það hefði verið gert í tíma á Reyðarfirði, en mér finnst að hinn félagslegi þáttur megi ekki gleymast heldur og hann er í mínum huga miklu gildari en mengunarþátturinn þó að ég vilji ekki gera hann grannan. Það er nefnilega útilokað að setja fyrirtæki eins og álver niður í Eyjafirði nema með sæmilegu samkomulagi við það fólk sem býr næst fyrirtækinu, jafnvel þó að einhverjir sem fjær því búa gætu séð sér hag í því að það yrði reist.



Herra forseti. Mér hafði borist til eyrna að hv. þm. Eiður Guðnason hafi oftar en einu sinni í Ed., þar sem ég á ekki sæti, vitnað til umr. sem fram fór í Sþ. á síðasta þingi um fríiðnaðarsvæði í Keflavík og fullyrt að orð mín í þeim umr. staðfestu að við kvennalistakonur værum yfirleitt á móti öllum iðnaði. Ég mótmælti þessum skilningi þá, í þeim umr., og ég mótmæli honum aftur hér og nú. Ég vil í fullri vinsemd biðja hv. þm. að lesa þær umr. aftur og athuga hvort hann getur ekki metið orð mín upp á nýtt. Geti það ekki skýrt fyrir honum málið sé ég ekki að neitt fái breytt áliti hans á framgöngu okkar kvennalistakvenna og því sem við höfum yfirleitt fram að færa, sem því miður virðist af einhverjum ástæðum alloft koma hv. þm. úr jafnvægi. Um atvinnustefnu Kvennalistans mætti margt segja sem tveggja mínútna ræðutími leyfir reyndar ekki. En ég vil þó minna á þá skoðun okkar, sem oft og víða hefur komið fram, að undirstaða atvinnuuppbyggingar og nýsköpunar í atvinnulífinu sé efling menntunar og rannsóknarstarfsemi. Ég hef ástæðu til að ætla að hv. þm. Eiður Guðnason, og raunar miklu fleiri, sé okkur sammála í því.



Herra forseti. Ég veit ekki fyrir víst hvað fyrir hv. fyrirspyrjanda vakti með þessari fsp., enda skiptir það ekki máli. Kannske hefur hún ætlað að vekja athygli hér á mjög viðamiklu máli. Ég álít að málið sé í góðum farvegi eins og er og ég vildi gjarnan að allar staðreyndir lægju fyrir áður en farið er að upphefja svarta messu í þessum efnum. Mér finnst það einkennileg þráhyggja að stagast á því hvað fá störf skapist við stóriðju. Mér er nefnilega alveg sama þó að aðeins einn maður skapi þau verðmæti sem til þarf til að halda uppi nauðsynlegri þjónustustarfsemi og öðru sem í kringum slíkt er þannig að byggð haldist í nágrenninu. Það er staðreynd að fleiri og fleiri menn leita í þjónustu þó að nauðsynlegt sé auðvitað að við sköpum verðmæti úr landsins gæðum. En stóriðja er ekki mannfrekur iðnaður, það er vitað mál. Það eru störfin sem eru í kring um hana sem eru mannfrek. Það vakti athygli þegar boðsgestir Alcan, ýmsir þekktir mengunarvarnapostular á Eyjafjarðarsvæðinu og álversandstæðingar, komu til baka frá Kanada fremur slegnir því að þeir fundu enga mengun á iðnaðarsvæðinu þar. Þá var farið út í aðra sálma, talað um félagslega mengun, talað um jafnvel litla hagnaðarvon og kennt í brjósti um þá sem hér þyrftu að fjárfesta í slíkum fyrirtækjum. Ég veit ekki hvort norskt mastur, 36 metrar á hæð, er það eina rétta sem þarf til þess að finna mengun í loftstraumum Eyjafjarðar. Og ef það er rétt hjá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni að 90% af sveitafólki í nágrenni væntanlegs staðar fyrir álver í Eyjafirði séu mótfallnir því kemur auðvitað ekkert álver þar. Það liggur alveg ljóst fyrir. Mér finnst alveg sjálfsagt að við förum að öllu með gát. En ég ætla að vona að jákvæðar niðurstöður liggi fyrir mjög fljótlega og þá þurfi ekki að eyða tímanum í margar slíkar umr. eins og nú eru. Ég hlýt að hafa misst af einhverju sem hv. þm. Halldór Blöndal sagði hér áðan úr því að menn þurfa að koma sérstaklega upp til að vanda um við hann vegna freklegrar móðgunar við kvennalistakonur á Akureyri. Ég hlýt að hafa misst af einhverju eða þá ekki skilið hans mál með þeim hætti.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. Það er talað um fá störf bundin við stóriðju og að það beri ekki að harma. Kannske yrðum við öll fegin ef ein manneskja gæti aflað Íslandi þeirra verðmæta sem nægðu til að við gætum öll lifað mannsæmandi lífi í landinu. Það er þó ekki aðalatriðið. Það er talað um tilfinningaástæður, að tilfinningaástæður ráði afstöðu kvennalistakvenna til stóriðju. En ég vil bara biðja einhvern ykkar sem hér situr inni að sannfæra mig, enginn ykkar hefur getað sannfært mig um að þetta sé arðbær atvinnuvegur. Viljið þið gjöra svo vel að sýna mér fram á gróðann? Ef hann er ekki kominn, hvenær kemur hann? Því að auðvitað erum við að þessu af efnahagsástæðum. Og ég hlusta ekki á tilfinningaástæður og ég hlusta ekki á aðrar röksemdir fyrr en hægt er að sýna mér fram á það að þetta sé arðbær atvinnuvegur. Hann er það ekki fyrir okkur. Við erum að drukkna í erlendum skuldum. 52% af þeim eru vegna stóriðju. Ég vil víkja að máli Halldórs Blöndals sem sagði að Sigríður Dúna, hv. 11. þm. Reykv., bæri ekki fyrir brjósti atvinnuástand á Norðurlandi vegna þess að hún vildi ekki álver þar. Það er ekki rétt. Ég bið hv. þm. að lesa þær spurningar sem þm. bar fram við hæstv. iðnrh. Ein spurninganna er einmitt um það hvaða aðrar ráðstafanir hafi verið gerðar til að tryggja atvinnuafkomu á Norðurlandi. Og það er kannske einmitt ein af ástæðunum fyrir því að verið er að bera fram þessa fsp.



Herra forseti. Ég var beðinn um það hér áðan að nefna dæmi þess að sú bæjarstjórn sem nú hefur ráðið Akureyrarbæ um hríð hafi svo þrengt að atvinnurekstri þar að nýr iðnrekstur hafi ekki getað risið upp. Vil ég nefna í því sambandi heildverslun Valdimars Baldvinssonar sem hefur beðið í rúm tvö ár eftir því að fá lóð fyrir iðnaðarhúsnæði þar á staðnum. Og við vitum vel hverjir þar ráða. Þar hefur m.a. Alþb. og Kvennalisti mjög komið við sögu. En hitt lýsir ástandinu þar að í atvinnumálum er að takast æ meiri samvinna milli framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, bæði í atvinnumálanefnd Akureyrarbæjar og eins í bæjarstjórn, vegna þess litla skilnings sem Kvennalisti og Alþb. hafa á þeim málum þar sem annars staðar. Ég vil einnig út af ummælum Stefáns Valgeirssonar taka skýrt fram að það er rétt að skoðanir eru skiptar varðandi þetta álver. Ég held hins vegar að allir sem hugsa um þau mál í alvöru leggi áherslu á það að stofna ekki til neins þess atvinnurekstrar sem geti spillt náttúrufari. En það vekur athygli að bæði forstjóri og stjórnarformaður KEA og oddviti Arnarneshrepps eru í hópi þeirra manna sem vilja skoða áliðjukostinn vandlega og það segir sína sögu. Ég vil svo að lokum aðeins taka fram, vegna orða hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar hér áðan þegar hann sagði að meginniðurstaðan væri sú að stóriðja leysti engan vanda á Eyjafjarðarsvæðinu og ræddi um það sem einhverja niðurstöðu nefndar, sem um þessi mál hefur fjallað, að slíkt stóriðjuver er mun fjölmennara en það stóriðjuver við Eyjafjörð sem þessi hv. þm. hefur beitt sér fyrir. Atvinnurekstur í álveri við Eyjafjörð mundi gefa meiri atvinnutekjur en slippstöðin á Akureyri og Útgerðarfélag Akureyrar samanlagt og eru þau fyrirtæki þó þær máttarstoðir í atvinnulífi á þessu svæði að enginn skyldi gera lítið úr því. Við vitum það einnig að annar atvinnurekstur sem rekinn er í þessu héraði skapar ekki hærri meðaltekjur en þær sem greiddar eru af stóriðjurekstri. Þetta eru m.a. þær ástæður sem valda því að við hljótum að íhuga vendilega hvaða skilyrði séu fyrir því að stóriðja rísi við Eyjafjörð áður en sá staður er þurrkaður út. Og ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að allir stjórnmálaflokkar sem eiga þm. á Alþingi, Kvennalisti, Alþb., Alþfl., BJ, Sjálfstfl. og Framsfl., hafa lýst yfir stuðningi við stóriðju rétt við bæjardyrnar á Húsavík. Það liggur þar með fyrir að allir þessir flokkar vilja íhuga stóriðjukostinn þar sem þeim þykir það henta. Þar er enginn flokkur undanskilinn ef marka má ummæli manna fyrir kosningar, þegar menn eru að reyna að krækja í atkv., karlar og konur. Svo vil ég að síðustu víkja máli mínu til síðasta ræðumanns, hv. 3. landsk. þm. Hann talaði um það hér áðan að ekki hefði verið arður af stóriðju hér á landi. Ég bið hann um að skoða vel þær upplýsingar sem fyrir liggja um gjaldeyristekjur og annað af álverinu við Straumsvík. Það hefur verið reiknað út, m.a. af Háskólanum, hver arður er af því álveri. Ég vil benda hv. þm. á að innan 2–3 ára munu greiðslur fyrir raforkuna, fyrir það rafmagn sem álverið notar, hafa greitt 3/4 af kostnaðarverði Búrfellsvirkjunar, línu og straumbreytis og annars sem þarf til að koma þessari orku til álversins. Innan 2–3 ára hafa þær greitt að fullu þann hluta skuldanna sem stofnað var til vegna þessara álvera. Ef menn vilja tala um þetta eins og staðreyndir liggja fyrir um, þá eru niðurstöðurnar aðrar en fram komu í máli þessa hv. þm. Og ég held að hann hafi alla greind, ef hann hefur viljann, til að skilja hvernig þessi mál eru vaxin.



Herra forseti. Það sýnir sig að mönnum er svo mikið niðri fyrir vegna þessa máls að gjarnan hefði mátt gefast kostur á að ræða það undir öðrum aðstæðum en í fsp.-tíma. Ég tók nú satt að segja ekki eftir því til hvers var vitnað af hálfu hv. 11. þm. Reykv., enda skiptir það ekki höfuðmáli, en í þeirri grein kom fram að stjórnmálamenn hefðu mjög stóriðjuflagg við hún. Ég vil taka það fram að ég álít mig ekki vera stóriðjupostula. Ég hef sagt að minn hugur stendur ekki til að girða þetta land í málmgrýtisverksmiðjum. Það sem ég hef beint sjónum mínum að er stækkun álversins í Straumsvík, er kísilmálmverksmiðja við Reyðarfjörð, og um stærð hennar er þess að geta að það ætla menn að verði um 125 ársverk, allstórt fyrirtæki miðað við allar aðstæður að vísu, álverksmiðja við Eyjafjörð, allvænt fyrirtæki. Ég skal ekkert dæma um það hvort bætt verður við ofni í Hvalfirði, en þá er upptalið það sem ég leiði hugann að, a.m.k. á þessari öld og að ég hygg um alllanga framtíð. Og þetta vil ég kalla að séu aukastoðir sem við erum að skjóta undir efnahag okkar. Ég er maður hinnar einu sönnu stóriðju, fiskiðnaðar og sjávarútvegs, á Íslandi og verð það áreiðanlega, og svo hinnar nýju stóriðju okkar sem er fiskrækt og mun vera mjög arðgæf, svo að ekki sé meira sagt, þar sem við gætum gert stórkostlegt átak og brauðfætt hálfa þjóðina á og munum væntanlega gera innan tíðar.

Eigum við þá ekki að snúa okkur að því, ráðh.?

Við erum í tilhlaupi, en það er ýmislegt sem hefur orðið okkur að fótakefli í þeim efnum, líka fátæktar sakir. Ég tek undir það sem kom fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. e. að menn hafa um of einblínt á orkuverðið sem löngum og löngum hefur verið mjög lágt og niðurgreitt, eins og það er kallað, þegar menn líta á hagsmuni okkar varðandi stóriðjuna. Það er áreiðanlega hægt að sýna fram á það hver hagur okkar hefur orðið af álverinu í Straumsvík ef allir þættir málsins eru lagðir saman, t.d. þeir að eigi alls fyrir löngu var talið að heildargreiðslur vegna álversins hefðu numið 14–15 milljörðum ísl. kr. á núvirði og nálega allt í gjaldeyri. Hv. 4. þm. Norðurl. e. varpaði fram fsp. til mín og það út af fyrir sig hefði gefið efni í nýjan fsp.-tíma. Hann spurði hvað hefði komið fram í sambandi við tímasetningar vegna hugsanlegrar byggingar álvers við Eyjafjörð. Ef öllu yrði til skila haldið, þá trúi ég að við gætum í fyrsta lagi ætlað að það tæki til starfa eftir 10 ár eða svo. Erfitt er um það að dæma, en varla fyrr, þótt ýtt yrði úr vör með samninga alveg á næstunni. Ég hef ekki trú á því. Þar við bætist, og hér ítreka ég það sem ég sagði áður, að hér er um könnunarviðræður að tefla og enn sem komið er er ekkert handbært í þessum sökum. Hann spurði í öðru lagi hver áhrif samningarnir, hinir nýju, við ÍSAL mundu hafa á slíkar viðræður eða samningaumleitanir og eins fyrirhuguð stækkun álversins. Þessu get ég alls ekki svarað. Ég kann ekki að meta það enn sem komið er. Samningarnir eru það tiltölulega nýir að við höfum ekki átt neinar könnunarviðræður að marki í kjölfar þeirra sem gætu gefið okkur vísbendingu um hvaða áhrif þessir nýju samningar kynnu að hafa. Hv. þm. spurði enn fremur um eignarhlutföll í slíku fyrirtæki. Frá minni hálfu er því auðsvarað að ég vil helst ekkert eiga í slíku fyrirtæki. Og ef til kemur, þá bind ég vonir við það að við tökum ekki áhættu af rekstri slíks fyrirtækis. Hins vegar er það líka kunnugt að samstarfsflokkur Sjálfstfl. er annarrar skoðunar að þessu leyti. Hann hefur rætt um hina virku aðild að slíkum fyrirtækjum, þar sem hann á við að stjórnaraðild og önnur aðild að rekstri fyrirtækis yrði með þeim hætti að menn ættu auðveldara um vik að fylgjast með öllum þáttum þess, auðveldara en menn vilja meina að hafi orðið fram að þessu. Ég vil ekkert orðfæra fleira í þessu sambandi þar um, en mín skoðun er óbreytt að þessu leyti. Og það er mikill misskilningur, sem kom upp hjá Alþfl. þegar þeir voru að narra fyrrv. formann inn á andstöðu við nýju álsamningana í Straumsvík, að það hafi verið tekin einhver ný aukin áhætta í sambandi við rekstur ÍSALs, þótt við höfum samið um viðmiðun við álverð í heiminum, sem var gert til þess þó að eiga von í því með hækkandi álverði að fá meiri afrakstur eða hærra verð fyrir orkusölu okkar fyrst og fremst. Eins og ég sagði við þær umr. þá hefðum við getað samið um e.t.v. örlítið hærra verð fyrir orkuna án allrar viðmiðunar, en auðvitað kom ekkert annað til greina en að taka hinn kostinn. Ég verð að fara hratt yfir sögu því að tíminn er naumur. Hv. 3. þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson, sagði að fólk um Eyjafjarðarbyggðir hafnaði hugmynd um álver á þeim forsendum að ekki væri um marktækar rannsóknir að tefla. Ég kann nú ekki svör við þessu í skyndingu, en ég veit ekki í hvaða færum fólk er nú, enn sem komið er, að dæma um hvort hér er um marktækar rannsóknir að ræða eða ekki. Auðvitað er það undirstöðuatriði að menn geti fært fram nægjanlega föst rök með því að um marktækar rannsóknir sé að tefla. Ég veit ekki satt að segja hvar við verðum staddir í þessu ef menn að ófyrirsynju hafna slíku á þeim forsendum að allar rannsóknir séu einskis virði. Málin eru ekki komin það langt að hægt sé kveða neinn slíkan dóm upp. Hv. 6. þm. Norðurl. e. spurðist fyrir um Húsavíkursvæðið. Þá vil ég geta þess að ég hef nýverið skrifað bréf til staðarvalsnefndar og falið henni að ljúka botnrannsóknum við Húsavík við Skjálfanda. Ýmsar aðrar rannsóknir hafa þar verið framkvæmdar, en þessi rannsókn gæti valdið úrslitum um hvort hægt er að svara því beinlínis, ja, neitandi hvort áliðjuver kæmi þar til greina á annað borð. Það er talið að það kosti 500 þús. kr. Stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins hafði samþykkt að heimila forstjóra stofnunarinnar að verja 1/2 millj. kr. til rannsókna staðarvalsnefndar og nú hefur verið tekin ákvörðun um að grípa til þess fjár. Verða rannsóknirnar nú framkvæmdar og mun ljúka innan skamms, þessar botnrannsóknir og aðrar þær rannsóknir sem taldar eru nauðsynlegar til þess að geta kveðið upp úr um það hvort hugsanlegt er að þar rísi áliðjuver til að mynda eða stóriðjufyrirtæki. Ef þær rannsóknir á botni og öðrum aðstæðum reynast jákvæðar mundi að sjálfsögðu þurfa áframhaldandi og viðameiri rannsóknir til þess að geta tekið lokaákvarðanir. Hv. 5. þm. Austurl. undraðist að ekki skyldi koma fram í mínu svari stofnun atvinnumálanefndarinnar á sínum tíma og þær athuganir sem hún gerði. Það er ekki öllu hægt að koma fyrir í örstuttu svari. Skýrsla hennar er opinbert plagg og mönnum kunnug. Atvinnumálanefndir eru starfandi víða um land svo að hér var að sínu leyti ekki nein sérstök ástæða, fyrir utan þá að hann hafi skipað nefndina, til að láta þess getið, nema eins og ég segi að ágætt starf var unnið þarna. En eins og kom fram í svari mínu er ekkert sérstakt af slíku að frétta, um eflingu iðnaðar við Eyjafjörð, umfram það sem víða er annars staðar í landinu. Ég held mér við það svar. Ég held að ég hafi nú farið yfir það helsta sem fram kom í umr. um þessa fsp. En eins og ég segi, það er greinilegt að menn hafa mikinn áhuga á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og væri betur að okkur gæfist betri kostur undir öðrum kringumstæðum að ræða þetta mál. Ég ítreka það vegna þessara hugmynda um áliðjuver við Eyjafjörð að allar slíkar rannsóknir eru á frumstigi og ég legg megináherslu á að aldrei verði að neinu hrapað í því sambandi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því sem hæstv. iðnrh. sagði hér áðan í sambandi við þær rannsóknir sem fara fram nú og hafa farið fram við Eyjafjörð. Það hefði mátt skilja það á máli hans að það væri vafasöm fullyrðing hjá mér að þannig væri staðið að þessum málum fyrir norðan að íbúar Eyjafjarðarsvæðisins margir hverjir tækju ekki mark á þeim. Það sem ég talaði um voru ábendingar þess aðila sem á að vinna úr gögnunum um það hvaða skilyrði þyrfti að uppfylla og hvernig hefði verið staðið að því í Noregi ef þeir, Norðmennirnir, hefðu átt að stjórna slíkum rannsóknum. Eftir þessu hefur ekki verið farið. Aðalrannsóknin hefur farið fram inni á Vaðlaheiði, sem er langan veg frá þeim stað þar sem verksmiðjan á að standa. Það er fyrst og fremst vegna þess að það liggur vegur þar upp á heiðina. Kunnáttumenn á þessu sviði telja að þarna sé ekki raunhæft staðið að málum. Fleira gæti ég talið upp. Ég vil bara að þetta komi fram vegna þess að það mátti ætla af orðum ráðh., eða ég skildi hann þannig, að hann teldi að staðið væri þannig að málum að þetta væri marktækt. En það er það ekki í augum margra Eyfirðinga.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að koma hér aftur inn í þessa umr. vegna þeirra ummæla sem féllu hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. og hæstv. iðnrh. nú síðast í sambandi við þá iðnþróunarnefnd sem starfaði á árunum 1981–1983 varðandi Eyjafjarðarsvæðið allt. Hæstv. ráðh. gat hennar að engu í sínu svari og nú kemur hann og segir að atvinnumálanefndir séu víða starfandi. Það má rétt vera. Þó er mér ekki kunnugt um að það sé víða á landinu sem sérstakar stjórnskipaðar nefndir vinni að því að fara ofan í saumana á atvinnuhorfum til lengri tíma litið. Ástæðan fyrir því að þessi nefnd var sett á laggirnar var bæði áhugi heimamanna og það viðhorf iðnrn. á þeim tíma að nauðsynlegt væri að fara sérstaklega ofan í málefni Eyjafjarðarsvæðisins alls með tilliti til þeirrar umr. m.a. sem þar færi fram um þörfina á stóriðju, sem að sumra mati var talin leysa allan vanda. Niðurstaða nefndarinnar liggur fyrir og ég gat þess í örstuttu máli hér áðan. Meginniðurstaðan var sú að stóriðja leysi ekki atvinnuvanda Eyjafjarðarsvæðisins. Auðvitað skiptir fyrirtæki á borð við álver og önnur stóriðja máli í víðara samhengi, það vefengir enginn. En ef ég man rétt var það, miðað við 10–15 ára tíma, innan við fjórðungur af þeim störfum sem menn töldu nauðsynlegt að yrðu til, nýjum störfum á Eyjafjarðarsvæðinu, sem fyrirtæki á borð við álver kæmi til með að leysa. Því er það eðlileg ályktun af slíku að slíkt stórfyrirtæki skipti ekki meginsköpum um þann vanda sem við er að fást í sambandi við uppbyggingu og þróun á þessu svæði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að lofa mér að gera örstutta aths. þar sem ég er búin með ræðutíma minn hér. Ég vil aðeins vekja athygli á því, sem fram kom í máli ráðh. hér síðast, að ef farið verður út í að reisa þetta álver við Eyjafjörð, þá getur það ekki risið fyrr en í fyrsta lagi eftir 10 ár. Þar með þykir mér sem það sé skjalfest í Alþingistíðindum að þetta fyrirtæki, þessi stóriðja er ekki reist með það í huga að leysa þann atvinnuvanda sem nú er á Eyjafjarðarsvæðinu. Og þá er spurningin: Eru menn þá að hugsa um það að hún sé arðbær, að hún skapi þjóðarauð? Hv. þm. Halldór Blöndal kom hér og talaði um gjaldeyristekjur, sem hafa má af álbræðslum, og minntist þar á álbræðsluna í Straumsvík. Já, gjaldeyristekjur, en þær eru ekki gróði fyrr en búið er að draga frá kostnaðinn sem felst í því að koma þessu öllu saman á laggirnar. Ef hv. þm. vill leggja fram fyrir mig kostnaðar- og tekjureikninga samhliða, þá er ég tilbúin til að skoða þá.



Herra forseti. Á þskj. 166 hef ég borið fram tvær fsp. til hæstv. félmrh. varðandi atvinnumál fatlaðra. Eins og alkunna er hefur af hálfu stjórnvalda í landinu verið gert verulegt átak á undanförnum árum til þess að auka þjónustu við fatlaða með starfrækslu margs kyns stofnana, þannig að hagur þeirra sem búa við fötlun hefur nokkuð vænkast að þessu leyti þótt margt sé ógert og lögbundin framlög til Framkvæmdasjóðs fattaðra hafi verið grimmilega skorin niður að undanförnu. En fyrir þeim þætti að hver og einn fatlaður maður, sem eitthvað getur starfað, fái vinnu við sitt hæfi hefur þó líklega verið síst séð af öllu því sem að fötluðum snýr. Er óhætt að segja að sá stóri hópur þegna þjóðfélagsins sem hefur ekki fulla starfsgetu búi í raun við viðvarandi átvinnuleysi og tölur um heildaratvinnuleysi í landinu á hverjum tíma eigi sannarlega ekki við um þennan hóp fólks. Eftir því sem ég best veit er það svo, og má það merkilegt heita, að meðal fatlaðs fólks eru það einungis hinir blindu og sjónskertu sem búa ekki við atvinnuleysi. Enginn vafi er á því að fjölmargt fólk sem telst að einhverju leyti fatlað gæti, sjálfu sér og þjóðfélaginu öllu til gagns, tekið þátt í atvinnulífinu ef komið væri til móts við það af hálfu þeirra sem hafa með höndum framleiðslu- og þjónustustarfsemi. Í þessum efnum er ríkið stór aðili. Stöðugildi hjá ríkinu og ríkisstofnunum eru um 18 þús. og er þá átt við fastráðið fólk en starfsmenn í þessum 18 þús. stöðugildum eru um 22 þús. þar sem ekki eru allir í föstu starfi. Það er ljóst að nýta mætti marga stöðuna fyrir fólk sem býr við einhverja fötlun því að störfin eru fjölbreytileg hjá ríkinu og áreiðanlega mörg sem fólk með skerta starfsgetu til erfiðisstarfa væri fullfært um að vinna ef því gæfist kostur á og væri þjálfað til þess. Ég hygg að því miður gangi þeir sem beita sér í þágu fatlaðra í atvinnuleit oft bónleiðir til búðar þegar opinberir aðilar eru annars vegar og fái þar fremur lakari undirtektir en hjá einkarekstrinum. Á þessu þarf að verða breyting og ríkið og sveitarfélög að koma miklu meir til móts við fatlað fólk í atvinnumálum þess en verið hefur til þessa. Með lögum nr. 41/1983, um málefni fatlaðra, er gert ráð fyrir því að þeir sem hafa notið endurhæfingar skv. þessum lögum eigi sérstakan rétt þegar til fellur starf hjá ríkinu og hafi forgang til starfans ef hæfni viðkomandi er jafnmikil og annarra umsækjenda. Þessi lög tóku gildi 1. jan. 1984 og ég held að það sé sérstök ástæða til þess að vekja athygli á þeim ákvæðum þeirra, bæði fatlaðra manna og þeirra sem ráðstafa þeim störfum sem til falla, og að fylgjast þurfi með því frá upphafi hvernig lögin eru framkvæmd. Því hef ég lagt fram svohljóðandi fsp. til hæstv. félmrh., með leyfi hæstv. forseta: „Hversu margir fatlaðir menn hafa fengið störf hjá ríkinu á grundvelli ákvæða 24. gr. laga nr. 41 23. mars 1983, um málefni fatlaðra, varðandi forgangsrétt fatlaðra til starfa hjá ríkinu að öðru jöfnu?“ Eins og ég áðan sagði tel ég brýnt að ákvæði laga um sérstakan rétt fatlaðra manna til starfa hjá ríkinu verði meira en nafnið tómt og í því skyni m.a. nauðsynlegt að vekja athygli hinna fötluðu á þeim rétti í hvert sinn sem auglýst er starf hjá ríkinu, stofnunum þess öllum, þ. á m. ríkisbönkunum, með því að þessi réttur verði sérstaklega áréttaður í hvert sinn sem þessar stofnanir auglýsa eftir starfsfólki. Mér er kunnugt um að bæjarstjórn Hafnarfjarðar hefur gert um það sérstaka samþykkt að fara þannig að og þannig hefur þetta verið framkvæmt. Í hverri auglýsingu um starf er minnt á rétt fatlaðra skv. lögum. Ég tel að þetta ætti ríkið, stærsti atvinnurekandinn í landinu og með þessar skyldur skv. lögunum, einnig að gera. Það mundi hvetja fatlaða til að sækja um störf og það væri einnig áminning til þeirra sem ráðstafa störfunum að gæta réttar hinna fötluðu. Ég held að ástæðulaust ætti að vera að flytja brtt. við lögin um að skylt sé að geta þessa réttar fatlaðra í auglýsingum. Ég held að ef vilji er fyrir hendi geti hæstv. félmrh. tryggt framkvæmdina á þennan veg og því hef ég lagt fram svohljóðandi fsp. til hæstv. félmrh., með leyfi hæstv. forseta: „Vill félmrh. beita sér fyrir því að í öllum auglýsingum um störf hjá ríkinu verði athygli fatlaðra, sem endurhæfingar hafa notið, vakin á rétti þeirra skv. fyrrgreindu lagaákvæði?“



Herra forseti. Við fsp. hv. 5. þm. Reykn. vil ég gefa eftirfarandi svar: Hann spyr í fyrsta lið: „Hversu margir fatlaðir menn hafa fengið störf hjá ríkinu á grundvelli ákvæða 24. gr. laga nr. 41 23. mars 1983, um málefni fatlaðra, varðandi forgangsrétt fatlaðra til starfa hjá ríkinu að öðru jöfnu?“ Þar sem lögin um málefni fatlaðra hafa ekki verið í gildi nema í ellefu mánuði hefur rn. ekki í dag handbærar tölur yfir fjölda fatlaðra sem fengið hafa störf hjá ríkinu á grundvelli 24. gr. þessara laga. Ég vil hins vegar sérstaklega geta þess hér að hafin er athugun á öllu landinu varðandi atvinnumál fatlaðra. Svæðisstjórnum hefur verið falið með sérstöku erindi að gera úttekt á því hvernig atvinnumálum fatlaðra er háttað og var sérstakur atriðalisti búinn til í því skyni til að hafa til hliðsjónar við öflun nákvæmra upplýsinga í þessu efni. Þessi atriðalisti er í mörgum liðum, en ég vil aðeins nefna það hér að gert var ráð fyrir því að athugunin tæki fyrst og fremst til þeirra sem eru á aldrinum 16–67 ára, konur og karlar, og er þar sett upp ákveðin aldursskipting, fjöldi fatlaðra eða tegund fötlunar, þ.e. í sambandi við hreyfihamlaða, þroskahefta, fjölfatlaða, geðrænar fatlanir og aðrar tegundir fatlana. Síðan er óskað eftir ákveðnum upplýsingum um fjölda fatlaðra sem vinna launuð störf í fullu starfi, í hálfu starfi, minna en hálft starf eða hafa ekkert starf, hversu margir vinna á almennum vinnumarkaði, vernduðum vinnustað eða annars staðar. Einnig var talið æskilegt að fá upplýsingar um hvers konar störf fatlaðir ynnu og hvað ætla má að margir hinna fötluðu sem ekki eru í vinnu gætu unnið ef hentug störf stæðu þeim til boða, hvað hafi verið gert til lausnar á atvinnumálum fatlaðra á viðkomandi svæði á síðustu árum og hvað væri í bígerð eða undirbúningi, hver væru helstu vandamál, hindranir varðandi þátttöku fatlaðra í atvinnulífi og hvaða atriði það séu sem viðkomandi svæðisstjórn telur að leggja þurfi megináherslu á til úrbóta í atvinnumálum fatlaðra. Samráðsnefnd um málefni fatlaðra hefur verið falið af félmrh. að standa fyrir ráðstefnu um atvinnumál fatlaðra og er ákveðið að ráðstefnan verði 6. og 7. febr. n.k. Það hefur verið skipuð sérstök undirbúningsnefnd sem hefur starfað að undirbúningi ráðstefnunnar frá því í okt. s.l. Á þessari ráðstefnu verður m.a. fjallað um niðurstöður svæðisstjórna úr fyrrnefndri athugun og þess vænst að yfirlit fáist um stöðu í atvinnumálum fatlaðra og þar komi í ljós upplýsingar um atvinnuþátttöku fatlaðra hjá því opinbera. Einnig verði niðurstöðurnar notaðar til að samræma og skipuleggja aðgerðir og úrbætur í atvinnumálum fatlaðra. Varðandi þátttöku fatlaðra í atvinnulífinu er hægt að vitna í könnun um málefni fatlaðra í Reykjavík og nágrenni, sem gerð var að tilhlutan Framkvæmdanefndar alþjóðaárs fatlaðra og var gefin út af félmrn. 1983. Þar kemur fram að rúmlega þriðjungur þeirra sem eru virkir í atvinnulífinu starfa hjá ríki og sveitarfélögum, en rúmlega helmingur hjá einkafyrirtækjum. Varðandi annan lið fsp. vil ég upplýsa að félmrn. mun beita sér fyrir því að koma á framfæri upplýsingum um réttindi fatlaðra, bæði í atvinnumálum sem og öðrum sem snerta hagsmuni þeirra, og ég get sem félmrh. lýst því yfir að ég hef, þegar eftir að þessi ábending kom fram í fsp. hv. fyrirspyrjanda, sett af stað könnun á því með hvaða hætti er hægt að fá opinbera aðila til að setja slíka athugasemd í auglýsingar um störf. Hv. þm. vitnaði áðan í ákvæði í endurhæfingarlögum um réttindi fatlaðra, en í 24. gr. laga um málefni fatlaðra stendur, með leyfi forseta: „Þeir sem notið hafa endurhæfingar eiga öðrum fremur rétt á atvinnu hjá ríki og sveitarfélagi, ef hæfni þeirra til starfsins er meiri eða jöfn hæfni annarra sem um starfið sækja. Sé að mati svæðisstjórnar gengið á rétt fatlaðs manns við veitingu starfs getur hún krafið veitingarvaldshafa um skriflega grg. fyrir ákvörðun í sambandi við stöðuveitinguna.“ Þetta veitir að sjálfsögðu mikinn rétt og er nauðsynlegt í þessum málum. Ég mun beita mér fyrir því, ég get lýst því yfir hér, að tekið verður formlega á þessu ákvæði. Ég vil benda á að tekist hefur, og vonandi verður framhald á því, að hraða uppbyggingu á vernduðum vinnustöðum fyrir fatlað fólk. Það er einn liðurinn í þeirri viðleitni að allt fatlað fólk fái aðgang að atvinnu. Ég tek heils hugar undir að þetta er eitt af þeim stefnumörkum í máli fatlaðra sem eru hvað brýnust að vinna að. Ég vona að sú atvinnumálaráðstefna sem ráðgerð er í febrúar komi meiri hreyfingu á þessi mál en hingað til hefur verið.



Herra forseti. Í tíð fyrrverandi félmrh. urðu mikil tíðindi í málefnum fatlaðra, fyrst með lögum um málefni þroskaheftra og síðar með lögum um málefni fatlaðra. Ég dreg ekki í efa að núverandi hæstv. félmrh. er fullur góðs vilja í garð fatlaðra, eins og flestir aðrir hv. þm. hér inni, en ég held að hérna verðum við að horfast í augu við staðreyndir. Eftir stendur að fyrir þessu þingi liggur fjárlagafrv. þar sem framlög til málefna fatlaðra, Framkvæmdasjóðs fatlaðra, eru skorin niður um u.þ.b. 100 millj. kr. frá ákvæðum laganna. Sú mikla uppbygging sem hafin var hlýtur að tefjast verulega. Það er sorglegt að vita til þess því að í húsnæðismálum, sérkennslumálum, atvinnumálum o.fl. málum eru fatlaðir afar illa settir. Það er gott að vita að haldin verður ráðstefna um málið og sjálfsagt er að gera könnun ef menn hafa gaman af því. Ég held þó satt að segja að það þurfi ekki mjög mikið að kanna þessi mál. Það eru æðimargir í þessu landi, og m.a. s. margir hv. þm. hér inni, sem vita heilmikið um hvar skórinn kreppir hjá þessu fólki. Tími minn er örstuttur. Ég vil þó vekja athygli á ákvæðum 24. gr., eins og hv, þm. Geir Gunnarsson hefur þegar gert. En ég vil aðeins bæta við að þrátt fyrir þau ákvæði laganna um að fatlaðir skuli ganga fyrir um störf að öðru jöfnu hjá hinu opinbera hefur Haukur Þórðarson yfirlæknir á Reykjalundi margsinnis sagt, bæði í fjölmiðlum, ræðu og riti, að það sé mun verra fyrir fatlaða að fá vinnu hjá því opinbera en einkafyrirtækjum. Ég hlýt af reynslu við þessi störf að taka undir það og staðfesta það. Það er mun betra að eiga við atvinnufyrirtæki í einkarekstri en það opinbera. Hæstv. ráðh. getur gert nokkuð við þessu. Hæstv. ráðh. getur einfaldlega skrifað bréf til opinberra stofnana eina ferðina enn, en það hafa margir gert áður, m.a. minnist ég þess að fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík gerði það einnig, og gert stjórnendum þessara fyrirtækja skiljanlegt að þarna beri þeim að fara að lögum. Hæstv. félmrh. skal hafa alla mína samúð. Það hefur lítinn árangur borið hingað til að skrifa þessum forstöðumönnum stofnana. Ég þakka fyrir þessa fsp. sem sannarlega er ekki komin til að ástæðulausu. Það er alveg ljóst, ekki síst hér á Reykjavíkursvæðinu og auðvitað víða úti um land, að atvinnumál fatlaðra eru því miður í sorglegum ólestri og væri svo sannarlega þörf að bæta úr því. En ég skil ekki alveg fullyrðingar hæstv. ráðh. sem segir, um leið og hann hefur fyrir framan sig fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir, að unnið verði að uppbyggingu verndaðra vinnustaða. Til þess eru ekki peningar í þessu frv.



Herra forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn og ég fagna framtaki hæstv. ráðh. og hans rn. um að fram fari ítarleg könnun varðandi atvinnumál fatlaðra. Ég held að það sé full ástæða til þess og síðan beri menn saman bækur sínar á ráðstefnu um þessi mál því að auk húsnæðismálanna hjá fötluðum er það staðreynd að atvinnumálin brenna hvað heitast og þyngst á þeim, fyrir utan aðra aðstöðu sem snertir bein kjör þeirra. Ég kom nálægt þessu að nokkru leyti þegar ég sat í endurhæfingarráði á sínum tíma og þar kom glögglega í ljós, eins og hv. fyrirspyrjandi vék hér réttilega að, að því miður bar einkareksturinn af um það að veita fötluðum mönnum vinnu, miðað við hið opinbera. Ég viðurkenni að margt hefði mátt betur gera á meðan endurhæfingarráðið starfaði sem slíkt og stóð fyrir í samvinnu við Reykjavíkurborg ákveðinni vinnumiðlun á þessu svæði. Ég bendi á það núna í þessum umr., þó að ég hafi lagt fram um það fsp. sérstaklega til hæstv. ráðh., úr því að það kemur svona beint upp í hendurnar á manni, að núna, á þessu stóra svæði, aðalatvinnusvæðinu og þar sem flestir fatlaðir eru, vinna líklega í raun færri að atvinnuleit og vinnumiðlun en var jafnvel á dögum endurhæfingarráðsins, og þurfti þó sannarlega þá betur að gera. Ég sé það líka að samkvæmt fjárlögum eru til svæðisstjórnar Reykjavíkursvæðisins aðeins ætlaðar, á þessu aðalatvinnusvæði, 436 þús. kr. til atvinnuleitar og vinnumiðlunar og það eru 85% af heildarupphæðinni því 15% koma frá Reykjavíkurborg. Mér er tjáð að sótt hafi verið um 800 þús. og að nauðsynlegt sé að bæta þarna við starfskrafti ef vel á að vera, og jafnvel frekar tveim en einum, til þess að vinna að þessu verkefni. Ég skal ekki fara nánar út í það hér, en vegna þess að fjárlagaafgreiðsla er alveg á næstunni vildi ég spyrja hæstv. ráðh. að því hvort það væri ekki ásetningur hans að reyna að fá fram breytingu á þessum lið í fjárlögunum, um atvinnumiðlun hér á þessu svæði, þannig að a.m.k. væri hægt að sjá til þess að tveir aðilar ynnu að þessu á vegum öryrkjadeildar Ráðningarstofu Reykjavíkurborgar.



Herra forseti. Ég hef litlu við að bæta öðru en að ég get endurtekið það að ég hef áhuga fyrir því að einmitt þetta atriði, sem hv. fyrirspyrjandi lagði sérstaka áherslu á, komist í framkvæmd. Ég endurtek að ég hef þegar látið undirbúa að skrifa öllum opinberum stofnunum til þess að herða á þessu atriði sem varðar atvinnumál fatlaðra. Ég vona að þrátt fyrir að nú er að verða ár frá því að lögin tóku gildi dragi enginn í efa að í félmrn. hefur verið unnið mikið að undirbúningi þessara mála og ég geri mér miklar vonir um að sú ráðstefna um atvinnumál fatlaðra, sem ákveðin er í byrjun febrúar n.k., en er búin að vera í undirbúningi síðan í október í haust, hafi einhver áhrif í sambandi við þennan mikilvæga þátt í málefnum fatlaðra. Ég vil einnig geta um eitt mál sem oft hefur verið til umr. á hv. Alþingi. Það er í sambandi við aðgengi fatlaðra. Fyrir þremur dögum var mér afhent opinber úttekt og skýrsla sem gerð hefur verið um opinberar byggingar á Reykjavíkursvæðinu og á öðrum stærstu stöðum á landinu um hvernig þetta húsnæði er saman sett og upp byggt varðandi aðgengi fatlaðra. Það verður að segjast eins og er að því miður er það sorgleg staðreynd hvað við erum illa á vegi stödd hvað þetta varðar. Það er alveg ljóst að það kostar stórkostlegar fjárhæðir að lagfæra þessa hluti og verður að gera það skipulega á næstu árum. Í framhaldi af þessari skýrslu, sem er viðamikil, sem ég hef gert ráðstafanir til þess að útbúa þannig að allir hv. þm. fái hana í hendur, verður að gera framkvæmdaáætlun um endurbætur á opinberu húsnæði. Það sem ég legg mikla áherslu á er að framkvæmd skipulagslaga í landinu, byggingarlaga, verði þannig í nútíð og framtíð að ekki þurfi sífellt að vera að gera endurbætur til þess að fullnægja ákvæðum laganna sem sett voru um að tryggja aðgengi fatlaðra, þannig að sífellt sé verið að endurbyggja og endurbæta nýjar byggingar sem eiga að uppfylla þetta skilyrði. Ég hef lagt áherslu á það hjá embætti húsameistara ríkisins og skipulagsstjóra ríkisins að gerð verði sérstök könnun á því hvaða arkitektar og opinberir aðilar það eru sem halda áfram að láta byggja húsnæði án þess að taka fullt tillit til þess sem lögin gera ráð fyrir. Fjármálin ætla ég að geyma til umr. um fjárlögin, en ég vil segja að það er mín aðalstefna í þessum málum að þrátt fyrir þrengingar í fjármálum og samdrátt o. s. frv. sé lögð áhersla á að reyna að tryggja öllum stofnunum, bæði gömlum og nýjum, fyrir fatlaða rekstrarfé í fjárlögum. Það er mikilvægt og ég tel að í öllum aðalatriðum hafi það tekist. Hins vegar má deila um framkvæmdasjóðinn. Það mál er ekki enn þá komið á lokastig. Það eru mismunandi tölur lagðar þar til grundvallar. Margir halda því fram að miða eigi við byggingarvísitölu 1. jan. 1984 þegar lögin tóku gildi og síðan aftur 1. jan. 1985 og svo koll af kolli, en grunntalan 55 millj. verði alltaf sem viðmiðunartala. Þá munar þarna æðimiklu á því sem sumir halda fram. Ég ætla ekki að ræða það núna, en ég vona að úr þessu rætist. En alla vega er aðalatriðið að tryggja rekstur á þeim stofnunum sem fyrir eru og þeim fjölmörgu nýju stofnunum sem sífellt er verið að byggja upp þrátt fyrir lítið fjármagn. Það horfir allt í jákvæða átt í sambandi við þessi mál. Það var farið fram á það í fjvn. að vissir þættir, bæði fyrir svæðisstjórn Reykjavíkur og aðrar svæðisstjórnir í landinu, yrðu lagfærðir þannig að svæðisstjórnirnar fengju meira fjármagn. Ég hef grun um að einhver árangur komi í ljós við afgreiðslu fjárlaga.



Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að minna hæstv. ráðh. á umr. sem hér fóru fram á síðasta þingi þegar hann talaði fyrir frv. um niðurfellingu á ákveðnum þáttum erfðafjárskatts. Ég hafði nokkrar áhyggjur af því hvernig Erfðafjársjóði, sem veitt hefur fé til framkvæmda fyrir fatlaða, yrði bætt þetta tekjutap því að efnislega var ég ekki á móti niðurfellingu þess skatts. Þá sagði hæstv. ráðh. að ríkissjóður mundi tryggja að til kæmi fé í stað þess sem þar væri misst. Þetta vil ég minna hæstv. ráðh. á. Ég er á engan hátt að draga í efa að hugur hans er góður í þessum málefnum, en eftir stendur að ákaflega erfitt er að standa hér og tala um góðan hug og fullan vilja til að bæta úr þessum málum, svo sem eins og atvinnumálum fatlaðra, þegar ekki virðist vera hægt að ná samkomulagi innan hæstv. ríkisstj. um að leggja í það fé. Það er auðvitað gamla sagan að hér er áreiðanlega ekki inni einn einasti maður sem ekki ber góðan hug til fatlaðra og vandamála þeirra, en þegar kemur að gerð fjárlagafrv. vilja þessi málefni gjarnan sitja á hakanum og rausn hv. þm. er ærið meiri til málefna sem við margir þm. hér inni eigum ákaflega erfitt með að sjá að skili á nokkurn hátt arði. Við teljum hins vegar að það sem látið er til málefna fatlaðra skili arði, að það sé arðbær fjárfesting. Yfirtaka Landsvirkjunar á Kröfluvirkjun, fsp. 169. mál (þskj. 178). - Ein umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. iðnrh. allmargra spurninga á þskj. 178 varðandi yfirtöku Landsvirkjunar á Kröfluvirkjun. Tilefni þessarar fyrirspurnar er ekki síst endurtekin skrif í dagblöðum og umfjöllun í fleiri fjölmiðlum um það að til standi að Landsvirkjun yfirtaki mannvirki Kröfluvirkjunar og taki við rekstri hennar. Í þeirri umfjöllun hefur gjarnan verið fullyrt að mikið af áhvílandi skuldum Kröfluvirkjunar yrði skilið eftir á vegum ríkisins, en Landsvirkjun yfirtaki sem sagt mannvirkin einungis með hluta af áhvílandi skuldum. Nefndar hafa verið upphæðir eins og 1–2 milljarðar kr. í þessu sambandi. Þessar upplýsingar stinga hins vegar nokkuð í stúf við niðurstöður sérfræðinga sem gerðu úttekt á Kröfluvirkjun og möguleikum hennar til að bera sínar skuldir. Í þeirri skýrslu, sem út kom í maí 1983, var talið að Kröfluvirkjun gæti, ef afköst hennar yrðu aukin í fullt, greitt niður skuldir sínar og lokið því skömmu eftir næstu aldamót. Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir því að þetta eru allviðamiklar spurningar í ellefu liðum fyrir stuttan fyrirspurnatíma en ég bið hæstv. iðnrh. að virða mér það til betri vegar. Mér þótti nauðsynlegt að fá greint frá þeim valkostum sem fyrir hendi eru í rekstri virkjunarinnar, svo sem eins og þeim sem fyrir hendi eru miðað við óbreytta framleiðslu, eða óbreytt afköst, þ.e. um hálf afköst, eða þeim möguleikum sem sköpuðust við að auka afköst virkjunarinnar í fulla getu og hvaða áhrif þetta hefði á rekstrarmöguleika virkjunarinnar. Það er alþjóð kunnugt að hæstv. iðnrh. er þekktur að því að vera bæði gagnorður og snarorður. Ég vona að þeir eiginleikar nýtist honum vel við að svara þessum viðamiklu spurningum hér í stuttum fyrirspurnatíma. Spurningarnar eru þessar, með leyfi forseta: 1. Er fyrirhugað að Landsvirkjun taki við rekstri Kröfluvirkjunar, og þá hvenær? 2. Hvaða verð hyggst iðnrh. fyrir hönd ríkissjóðs setja upp fyrir virkjunina? 3. Telur ráðh. að enn séu í fullu gildi þær niðurstöður í skýrslu Verkfræðistofunnar Strengs, sem skilað var í maí 1983, að ef afl virkjunarinnar yrði aukið í 60 mw. gæti virkjunin sjálf lokið við að greiða niður skuldir sínar skömmu eftir aldamót? 4. Hverjar eru áhvílandi skuldir Kröfluvirkjunar, til hve langs tíma eru þær og með hvaða kjörum eru þau lán sem virkjunin hefur tekið? 5. Hverjar eru áætlaðar hreinar tekjur Kröfluvirkjunar, fyrir afskriftir, árið 1984 og 1985 miðað við núgildandi orkusölusamning við Landsvirkjun og miðað við framlengingu á honum út árið 1985? 6. Hve langan tíma tæki það Kröfluvirkjun að greiða niður fjárfestingu fyrirtækisins ef virkjunin yrði áfram rekin sem sjálfstætt fyrirtæki og miðað við núverandi söluverð á raforku: a) miðað við 5700 nýtingarstundir á ári og 30 mw. framleiðslu; b) miðað við 8000 nýtingarstundir á ári og 30 mw. framleiðslu? 7. Hve langan tíma tæki það Kröfluvirkjun að greiða niður fjárfestingu þá, sem á fyrirtækinu hvílir nú, til viðbótar þeirri fjárfestingu sem talin er þurfa til að virkjunin nái fullum afköstum: a) miðað við 5700 nýtingarstundir á ári og 60 mw. framleiðslu; b) miðað við 8000 nýtingarstundir á ári og 60 mw. framleiðslu; c) miðað við 8250 nýtingarstundir á ári og 65 mw. framleiðslu? 8. Hver er áætlaður framleiðslukostnaður á þeirri raforku, sem fengist við stækkun Kröfluvirkjunar, samanborið við áætlanakostnað frá öðrum rannsökuðum virkjunarkostum? 9. Hvert er gildi Kröfluvirkjunar fyrir rekstur byggðalínukerfisins: a) með tilliti til rekstraröryggis; b) með tilliti til minna orkutaps? 10. Hyggst ráðh., ef af afhendingu Kröfluvirkjunar til Landsvirkjunar verður, setja einhver skilyrði um áframhaldandi rekstur og uppbyggingu virkjunarinnar? 11. Þarf yfirtaka Landsvirkjunar á Kröfluvirkjun, með þeim kjörum sem ríkið hyggst bjóða, að leiða til breytinga á raforkuverði til almennra notenda í landinu?



Herra forseti. Tímans vegna verð ég að hafa skemmri signingar yfir spurningum þessum en ég ella kysi og mun enda spara mér að lesa upp fyrirspurnirnar og bið þess vegna hv. þm. að fylgjast með á þskj. Svar við 1. lið fsp. er að ég hef það í huga að Landsvirkjun taki við rekstri Kröfluvirkjunar og hef kannað það óformlega. Ég mun á næstunni snúa mér til meðeigenda ríkisins í Landsvirkjun og óska eftir formlegum viðræðum um hugsanlega yfirtöku Landsvirkjunar á Kröfluvirkjun. Ég get ekki svarað 2. lið fsp. Málin eru engan veginn það langt komin að ég geti nefnt neitt verð í sambandi við sölu Kröfluvirkjunar til Landsvirkjunar. Varðandi 3. lið fsp. telja Rafmagnsveitur ríkisins að miðað við ákveðnar forsendur - þær eru skýrðar nánar í bréfi Verkfræðistofunnar Strengs, sem ég hef í pússi mínum og hv. fyrirspyrjandi getur fengið ljósrit af ef hann æskir, og ég held að það væri fróðlegt og mundi skýra nánar það atriði sem hér um fjallar - geti virkjunin sjálf lokið við að greiða niður skuldir sínar skömmu eftir aldamót ef afl virkjunarinnar yrði aukið í 60 mw. Stærsta óvissan er gufuöflunin, en til þess að dæmið gangi upp þurfa nýjar vinnsluholur í framtíðinni að gefa af sér sem samsvarar að meðaltali u.þ.b. 8 kílóum á sekúndu af háþrýstigufu í upphafi miðað við 4% dvínun á ári. Um 4. lið: Skuldir Kröfluvirkjunar nema um 3266 millj. kr., miðað við verðlag 20. nóv. s.l., að viðbættum áföllnum vöxtum sem reiknaðir eru og áætlaðir fram til næstu áramóta. Um 5. lið: Hreinar tekjur Kröfluvirkjunar, fyrir afskriftir, árin 1984 og 1985 eru fyrir árið 1983 70 millj., ennþá er áætlað, og fyrir árið 1985 98.5 millj. kr. Sú tala er tekin upp úr áætlun fjárlagafrv. eins og það liggur nú fyrir. Um 6. lið: Miðað við áðurnefnt söluverð, þ.e. núverandi söluverð á raforku eins og fram kemur í fsp., getur Kröfluvirkjunin: a) ekki lokið við að greiða niður áhvílandi skuldir fyrir árið 2015 miðað við 5700 nýtingarstundir á ári og 30 mw. framleiðslu; b) ekki lokið við að greiða niður áhvílandi skuldir fyrir árið 2015 miðað við 8000 nýtingarstundir á ári og 30 mw. framleiðslu. Ég játa að þessi svör eru dálítið Delfí-kynjuð, en kannske hv. þm. ásamt mér geti ráðið frekar í þær upplýsingar sem ég hef aflað mér og hef hér í allmörgum gögnum meðferðis. Og kemur þetta þó víðar við sögu síðar í fyrirspurnunum. Um 7. lið: Miðað við áðurnefnt söluverð á raforku getur Kröfluvirkjun hugsanlega greitt niður áhvílandi skuldir auk þeirra fjárfestinga sem talið er að þurfi til að virkjunin nái fullum afköstum, eins og segir í fsp.: a) miðað við 5700 nýtingarstundir og 60 mw. framleiðslu tekst það árið 2012 ef raunvextir lána eru 4% og, eins og hér segir, afvöxtun kostnaðarkrafa er 5% - og er nýtt tæknimál í bókfærslu fyrir mig að segja, kann vel að vera að síðari tíma viðskiptafræðingar skilji þetta auðveldari skilningi en ég. - Ef vextir eru 6% eða hærri tekst það ekki fyrr en árið 2015; b) miðað við 8000 nýtingarstundir og 60 mw. framleiðslu tekst það árið 2008 miðað við 4% raunvexti lána og 5% afvöxtun, en ekki fyrr en árið 2015 ef vextir eru 6% eða hærri; c) miðað við 8250 nýtingarstundir og 60 mw. framleiðslu tekst það árið 2005 með 4% raunvöxtun lána og 5% afvöxtun, árið 2013 með 6% vöxtum, en ekki fyrr en árið 2015 með 8% vöxtum. Um 8. lið: Verkfræðistofan Strengur hefur einnig reynt að meta framleiðslukostnað á þeirri raforku sem fengist við stækkun Kröfluvirkjunar. Í stuttu máli sagt, þá getur hann orðið sambærilegur og frá hagkvæmustu vatnsaflsvirkjunum landsins, ef nýjar vinnsluholur í framtíðinni gefa af sér að meðaltali a.m.k. 6–7 kíló á sekúndu í upphafi af háþrýstigufu miðað við 4% dvínun á ári. Um 9. lið: Varðandi gildi Kröfluvirkjunar fyrir rekstur byggðalínukerfisins er mat Rafmagnsveitna ríkisins eftirfarandi: Rekstraröryggi byggðalína. Kröfluvirkjun hefur vegna staðsetningar sinnar mjög mikið gildi í þá veru að auka rekstraröryggi á byggðalínum. Sé hún ekki tengd landskerfinu leiða allar bilanir á byggðalínunum á álagstíma til straumleysis hjá einhverjum notendum nema bilun á kaflanum frá Akureyri að Hryggstekk á Austurlandi. Ef Kröfluvirkjun er hins vegar inni má reikna með að kerfið þoli allar bilanir á byggðalínum nema á fyrsta kaflanum, þ.e. á Skarðsheiðarlínu. Kröfluvirkjun eykur þannig verulega stöðugleika landskerfisins. Að auki er virkjunin mikilvæg vegna launaflsframleiðslu og spennustýringar á byggðalínunum. b) Töp á byggðalínum. sparnaður í minni afltöpum á byggðalínunum getur numið 5–6 mw. ef framleidd eru 30 mw. í Kröfluvirkjun inn í landskerfið. Svarar það til 15–20 gígawattstunda í minni orkutöpum á ári. Raunverulegur sparnaður er þó vitanlega háður því hvernig framleiðslugeta Kröfluvirkjunar er nýtt. Rétt er að benda á það að í skýrslu Verkfræðistofunnar strengs frá maí 1983 er gengið út frá því að svonefnt suðvestursvæði geti staðið undir nægu gufumagni fyrir vél 2 í Kröfluvirkjun. Nú er ljóst að svo verður ekki þar sem svæðið er mun afkastaminna en áætlað var. Frekari gufuöflun mun beinast að Leirbotnasvæðinu og er töluverðri óvissu undirorpið. Að óbreyttu skipulagi munu Rafmagnsveitur ríkisins stuðla að því á næstu árum að áfram verði reynt til hins ýtrasta að afla nægilegrar gufu fyrir Kröfluvirkjun. Nýjar rannsóknir á kviku, gasinnihaldi og jarðvökva Leirbotnasvæðisins benda til þess að umtalsverð dvínun hafi orðið á gasmagni þar. Rafmagnsveitur ríkisins telja því eðlilegt að þreifað verði fyrir sér með gufuöflun á Leirbotnasvæðinu á næstunni. Er þá vænlegt að reyna svæðið í námunda við holur nr. 4 og 10 sem báðar eru mjög afkastamiklar. Vatnsaflsvirkjanir eru að öðru jöfnu, segir hér, öruggari og áreiðanlegri í uppbyggingu þetta er álit Rafmagnsveitna ríkisins - heldur en gufuvirkjanir, ekki síst eins og málin hafa þróast við Kröfluvirkjun, en þar hefur eldvirkni tvímælalaust haft áhrif á gufuöflunina. Ég vil nú að vísu skjóta því hér inn í að vatnsaflsvirkjanir eru því aðeins öruggar að úrkoma sé næg. Rétt er að benda á það að nýleg gengisfelling og almennar kaupgjalds- og verðlagshækkanir hafa áhrif á niðurstöðu þessara útreikninga til hins verra fyrir hag Kröfluvirkjunar. En aftur á móti, vegna gengisfellingarinnar og áðurnefndra hækkana er á næstunni væntanleg hækkun á gjaldskrá Landsvirkjunar. Mun sú hækkun að sjálfsögðu breyta áðurnefndum niðurstöðum til hins betra fyrir Kröfluvirkjun. Hefði t.d. 14% hækkun þau áhrif að unnt reyndist að greiða upp skuldir Kröfluvirkjunar miðað við 30 mw. framleiðslu og 8000 nýtingarstundir undir lok athugunartímabilsins, eða um 2015, miðað við 4–5% vexti. Síðan er ég í tíunda lagi spurður hvort ég hyggist, ef af afhendingu Kröfluvirkjunar til Landsvirkjunar verður, setja einhver skilyrði um áframhaldandi rekstur og uppbyggingu virkjunarinnar. Það er of snemmt fyrir mig að sitja fyrir svörum um þetta atriði, en ég trúi að hún verði því aðeins seld og yfirfærð til Landsvirkjunar að Landsvirkjun sjái sér hag í því að reka þetta fyrirtæki í framtíðinni. Í ellefta lagi er ég spurður: Þarf yfirtaka Landsvirkjunar á Kröfluvirkjun, með þeim kjörum sem ríkið hyggst bjóða, að leiða til breytingar á raforkuverði til almennra nota í landinu? Þótt menn hafi ekki gert upp við sig þau kjör, sem þessi virkjun kann að vera boðin á, þá má það ekki verða.



Umræður um fjármál Kröfluvirkjunar og framtíðarrekstur í fjölmiðlum og meðal margra stjórnmálamanna hafa vægast sagt verið harla yfir borðskenndar og í mörgum tilvikum mjög óábyrgar nú í seinni tíð. Það er orðin tíska að tala um að rekstur Kröfluvirkjunar sé óleysanlegt vandamál og að þar sé bersýnilega um að ræða skuldabyrði mikla, sem óhjákvæmilega lendi á orkunotendum, ellegar að menn stinga upp á að þessi byrði lendi á skattgreiðendum. Jafnvel hafa heyrst í blöðum lausafréttir um það að forstöðumenn Landsvirkjunar hefðu hug á því að kaupa þessa virkjun fyrir lítið fé og reka hana sem nokkurs konar toppstöð í sínu kerfi, en skilja ríkið eftir með stóran hluta af skuldasúpunni. Það gefst auðvitað betra tækifæri til að rannsaka svör hæstv. iðnrh. þegar maður fær þau á prenti og ekki hægt að taka þau til umr. hér í fsp.-tíma. En ég tel að svör þau, sem fengust við spurningum nr. 3, 7 og 8, hafi öll verið þess eðlis að þau bendi til talsvert annars sannleika en hefur verið hafður uppi manna á meðal í seinni tíð um málefni Kröfluvirkjunar. Það er skoðun mín að skýrsla sú, sem vitnað var í frá verktakafyrirtækinu streng hf. sýni það að Kröfluvirkjun getur staðið undir öllum sínum skuldbindingum jafnvel þótt hún verði ekki stækkuð. Það mun taka alllangan tíma, en að lokum mun hún geta borgað allar sínar skuldir skv. þeim útreikningum. Og ef um yrði að ræða að virkjunin yrði stækkuð í 60 mw. gæti hún örugglega staðið við að greiða niður allar sínar skuldir. Þetta kom reyndar einnig fram í svörum hæstv. ráðh. hér áðan og var aðeins staðfesting á því sem áður hafði komið fram í skýrslu fyrirtækisins Strengs sem sérstaklega var falið að rannsaka þessi mál. Ég vil því aðeins segja það að lokum að ég held að það sé mjög fjarstæðukennt að láta sér detta í hug að þessi virkjun verði seld Landsvirkjun með þeim hætti að ríkið borgi með virkjuninni eða taki á sig að verulegum hluta skuldir sem á virkjuninni hvíla. Ég tek undir orð ráðh. sem hann gerði að sínum lokaorðum: Þá má það ekki verða.



Herra forseti. Ég vil aðeins koma inn í þessa umr. vegna þess að á sínum tíma fór ég með málefni Kröfluvirkjunar og hlutaðist til um það 1978 m.a. að Rafmagnsveitur ríkisins yfirtækju rekstur virkjunarinnar og Kröflunefnd, sem skipuð var á sínum tíma, yrði lögð niður. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að virkjun Kröflu á sínum tíma og það hvernig staðið var að málum þar sé skýrt dæmi um mikið óhapp í okkar orkusögu, ef svo má segja, og sá stórhugur sem fólst í því m.a. að menn héldu þar ótrauðir áfram þótt upp væri kominn jarðeldur í des. 1975. Einnig tel ég að yfirstjórn mála á þessum tíma eða vöntun á yfirstjórn og samræmdri stjórn mála á þessum tíma hafi verið dæmigerð mistök sem menn þurfi að læra af. En virkjunin er þarna og það er mjög eðlilegt að þeir sem fjalla um orkumál velti því fyrir sér hverjar eru framtíðarhorfur þessarar 30 mw. virkjunar og hvaða möguleikar eru á að afla henni frekari orku til að nýta þá ónotuðu fjárfestingu sem er í annarri vél sem geymd er á staðnum. Ég vil engu spá út af fyrir sig um það hvaða möguleikar eru á því að afla orku til hennar, en ég vil hvetja menn til varfærni í sambandi við þau efni og alveg sérstaklega á meðan jarðeldur er uppi eða virkur á háhitasvæðinu við Kröflu. Í ljósi þessa var farið afar varfærið í málefni Kröfluvirkjunar á þeim tíma sem ég fór með orkumál, og ég tel að það hafi verið réttmætt. Hins vegar var þreifað fyrir sér um möguleika á gufuöflun utan þess svæðis sem menn höfðu reynt, án þess að stofna til stórfelldra nýrra fjárhagslegra skuldbindinga. Nú er það hins vegar upplýst að menn sjái þess helstan kost að menn haldi áfram að leita í jarðhitasvæðinu þar sem byrjað var við Leirbotna. Það kom hér fram úr svari hæstv. ráðh., og það eru vissulega vonbrigði, að menn eru ekki bjartsýnni en svo í sambandi við önnur nærliggjandi svæði eins og við Hvíthóla, því ég tók það svo að það væri ekki inni í þessari mynd. Ég vil bara að endingu hvetja til afar mikillar varfærni í sambandi við frekari fjárfestingar við Kröfluvirkjun, alveg sérstaklega á meðan eldur er virkur á háhitasvæðinu eins og við vorum minnt á fyrir ekki löngu síðan. Að öðru leyti dáist ég raunverulega að þrautseigju og þolgæði þeirra manna sem hafa unnið á þessu svæði við hinar erfiðustu aðstæður og skil mjög vel áhyggjur þeirra sem þar starfa og í rauninni óskir um það að menn gefist ekki upp við þetta erfiða verkefni sem menn hafa glímt þarna við um brátt 10 ára skeið.



Herra forseti. Ég get tekið undir það að þakkarverð er þrautseigja þeirra sem hafa haldið um stjórnvölinn í Kröflu norður þar á þrengingartímum. Héðan af sinni ég lítið um að sakast um orðinn hlut. Menn hafa deilt nægjanlega um Kröfluvirkjun. Kröfluvirkjun er staðreynd og ýmislegt má þar sjá jákvætt, ef menn gleyma því sem þeir gjarnan hafa nú fyrir augum, þeim mistökum sem þeir telja að þar hafi orðið stórkostleg. Hún er vel staðsett í kerfinu, hún hefur mjög mikla orkuvinnslugetu miðað við afl og stærð. Ég hef áhuga á því að Landsvirkjun yfirtaki þessa virkjun til þess að skipuleggja samneyslu virkjananna. Staðreynd er það að hún hefur verið í eins konar hjáleigu hjá Rafmagnsveitunum og ekki verið nýtt að mínum dómi eins og skyldi og eins og kostur er. Það þarf að koma orku hennar í lóg og það verður best gert með því að hún sé keyrð með öðrum raforkuframleiðslufyrirtækjum Landsvirkjunar. Ég legg áherslu á, og tók það fram í svari mínu, að það var álit Rafmagnsveitna ríkisins, að óbreyttum ástæðum var tekið fram, að leggja bæri áherslu á könnun á gufuöflun á Leirbotnasvæðinu. En þó að ástæður væru óbreyttar, þá ráða Rafmagnsveitur ríkisins því ekki hvert framhaldið verður. Og af sjálfu leiðir að það gera þær því síður ef nýr aðili yfirtekur. Nýjar ákvarðanir varðandi Kröflu hafa ekki verið teknar, nema ég tók ákvörðun um að tengja Hvíthólasvæðið og auka þar með afl virkjunar og þessarar vélasamstæðu að fullu upp í 30 mw. og taldi enda, þegar sú ákvörðun var tekin, að það væri rétt ákvörðun miðað við það að virkjunin yrði seld Landsvirkjun. Um allar frekari ráðagerðir og fjárfestingar hlýtur auðvitað að fara eftir því hvernig mál skipast um jarðeldana. Það er alveg útilokað að neinn fari að taka ákvarðanir um að verja meira fé en orðið er fyrr en séð verður að fullu fyrir endann á þeim eldsumbrotum sem þarna eiga sér stað. Ég hef nýverið fengið skýrslu í hendur, ég bað um hana frá Orkustofnun, um álit sérfræðinga á ástandinu við Kröflu eftir síðustu atburði. Sú skýrsla er ívið svartari en ég hef áður séð frá þeim Delfímönnum, svo að ég enn vitni til þess, sem að líkum lætur, að þótt sérfræðingar séu þá geta þeir aldrei sagt með neinni vissu fyrir um framvinduna, þannig að allt verður þetta spásagnarkennt. En hún er svartari að mínum dómi en ég hef áður séð. Þeir telja ástæðu til að taka fram eldri áætlanir um viðbrögð við nýjum eldsumbrotum og eldgosi. Ég hef nú fyrir nokkrum dögum skipað nefnd þriggja manna til þess í fyrsta lagi að halda á vettvang og kynna sér allar aðstæður eftir fremsta megni og síðan velta því fyrir sér með hvaða hætti hægt er að hafa uppi varúðarráðstafanir eða fyrirbyggjandi ráðstafanir til varnar mannvirkjum. Þó vil ég taka það fram að þar verða menn nú að athuga vel, ef þeir vilja verja eitt svæði að það verði ekki til að beina hraunflóði á annað. Fer ég ekkert fleiri orðum um það. En þessir síðustu atburðir vöktu mig til áhyggju um framvinduna. Menn mega ekki láta hendi óveifað að hafa uppi þær ráðagerðir og ráðstafanir sem verða má að bestu manna yfirsýn. Að öðru leyti er könnun á yfirtöku Landsvirkjunar og kaupum á Kröfluvirkjun á algeru frumstigi. En eins og ég sagði, ég mun fara fram á það við meðeigendur ríkisins í Landsvirkjun að formlegar viðræður hefjist á næstunni um málið. En ég get engu spáð um framhaldið á þessu stigi máls umfram það sem ég tók fram í svari mínu áðan.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt. Ég vil þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að hreyfa þessu máli hér. Ég tel að það hafi verið þarft að minna aðeins á þetta ágæta fyrirtæki. Ég leyfi mér að segja ágæta, fyrir það að ég held að oft hafi verið ómaklega vegið að Kröfluvirkjun á undanförnum árum og þeim framkvæmdum, sem þar var unnið að. Auðvitað urðu aðstæður þær, þegar jarðeldar komu upp á þessu svæði, að hugmyndir manna sem höfðu undirbúið þessa virkjun og þessar framkvæmdir hlutu að raskast verulega og forsendur að breytast og við búum enn við það óvissuástand sem jarðeldarnir hafa leitt af sér varðandi Kröfluvirkjun. Hins vegar vil ég lýsa ánægju minni með margt af því sem kom fram í svörum hæstv. iðnrh. við þessum fsp. þar sem hann telur, og það virðist mega leiða að því líkur, að virkjun í fullri stærð eins og hún var fyrirhuguð í upphafi kunni að geta borgað sig upp á ákveðnu árabili fljótlega upp úr aldamótum og finnst mér það vera nokkuð annað en við höfum stundum heyrt þegar verið er að ræða málefni Kröfluvirkjunar. Það kann að vera rétt eins og hæstv. iðnrh. nefndi að það eigi að semja við Landsvirkjun um yfirtöku þessarar virkjunar og samrekstur eða samkeyrslu, nota þetta ekki eins og nokkurs konar hjáleigu í orkubúskapnum. Mér sýnist a.m.k. svona frá leikmannssjónarmiði, ég hef ekki mikið vit á uppbyggingu raforkuvera, að það hljóti að vera einkennileg ráðstöfun að loka gufuaflsvirkjun mánuðum saman á sumrin en keyra í staðinn þær vatnsaflsvirkjanir sem við höfum. Ég hefði álitið að þetta ætti að vera algerlega öfugt, það ætti að hægja á vatnsaflsvirkjununum og nota þá sumartímann til þess að safna þar vatni í miðlunarlón og eiga til þess tíma sem vatnsbúskapur kynni að vera erfiðari. En gufuaflsvirkjun sé miklu skynsamlegri að keyra viðstöðulaust allt árið. Það hafa sagt mér verkfræðingar, sem vinna við Kröfluvirkjun, að það væri nægjanlegt fyrir þá að fá eins og einn mánuð annað hvert ár til þess að gera upp eða yfirfara vélar, túrbínur og vélasamstæður virkjunarinnar, en það sé fáránlegt að stoppa virkjunina mánuðum saman á hverju einasta ári og þeim mun óskynsamlegra þar sem um gufuaflsvirkjun sé að ræða, því að það hljóti að fara illa með allar lagnir og leiðslur þessarar virkjunar þegar skrúfað er fyrir gufuna og leiðslur og lagnir allar kólna og hitna til skiptis svo sem það hlýtur að hafa í för með sér. Ég vil þá aðeins að lokum ítreka og taka undir með fyrirspyrjanda, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, þegar hann telur að meta megi inn í þetta dæmi allt saman þá miklu og mikilvægu reynslu og þekkingu, sem við hljótum að hafa fengið varðandi þessa virkjun, boranir og framkvæmdir sem átt hafa sér stað við Kröflu og óska eftir því jafnframt að framhaldið verði nú skoðað ítarlega. sjálfsagt verður áfram nokkur biðstaða meðan jarðeldar eru enn þá uppi, en við megum ekki afskrifa þessa virkjun við þær kringumstæður.



Herra forseti. Í ársbyrjun 1982 fór hér fram könnun á vinnuskilyrðum, kjörum, heilsufari og félagslegum aðstæðum fiskvinnslufólks. Könnun þessi var að hluta þáttur í samnorrænu verkefni sem ber yfirskriftina „Ákvæðisvinna og jafnrétti“ og fór fram hér á landi og í Danmörku. Jafnréttisnefnd norrænu ráðherranefndarinnar fjármagnaði könnunina og fyrir tilhlutan Alþýðusambandsins, Verkamannasambandsins og Landssambands iðnverkafólks studdi félmrn. verkefnið fjárhagslega, a.m.k. fyrstu árin, þ.e. 1982 og 1983. Sá þáttur sem hvað mest áhersla var lögð á í þessari könnun var hvaða áhrif ákvæðislaunakerfið hefði á heilsufar launþega. Þetta er þarft verkefni og fyrir löngu tímabært þar sem engar marktækar kannanir eða rannsóknir hafa áður verið gerðar á áhrifum afkastahvetjandi launakerfa á launþega, þó svo að stór hluti launþega, og þó einkum og sér í lagi konur, búi við slík launakerfi. Í upphafi var áætlað, að því er ég best veit, að könnun þessari og úrvinnslu gagna væri lokið um áramótin 1983–1984. Það var hins vegar ekki, en á fjárlögum 1984 er þó engin fjárveiting til þessa verkefnis og styrkbeiðni sem vinnuhópurinn sendi til Vísindasjóðs til þess að geta gert betri skil íslenska efninu var hafnað. Væri fróðlegt að vita hvers vegna framlag ríkisins var fellt niður. Þegar ég lagði þessa fsp. hér inn á Alþingi miðvikudaginn 28. nóv. s.l. höfðu ekki verið birtar neinar niðurstöður þessarar könnunar, en föstudaginn 30. nóv. var lagður fram bæklingur á þingi ASÍ þar sem birtar voru niðurstöður hluta hennar. Útgefendur bæklingsins eru ASÍ, Verkamannasambandið og Landssamband iðnverkamanna. Hér á Alþingi hefur hins vegar ekkert heyrst um þetta mál og má það heita merkilegt. Það er því tímabært að fá fram hér upplýsingar frá hæstv. félmrh. um eftirtalin atriði: 1. Hvaða niðurstöður liggja nú þegar fyrir úr könnun sem gerð var að frumkvæði jafnréttisnefndar Norðurlandaráðs á áhrifum ákvæðislaunakerfa á heilsufarlaunþega? 2. Hverjir kosta þessar rannsóknir? - Þá spyr ég sérstaklega um þetta ár. 3. Hvenær lýkur þeim?



Herra forseti. Ég mun svara fsp. frá hv. 4. þm. Suðurl. sem spyr: „1. Hvaða niðurstöður liggja nú þegar fyrir úr könnun sem gerð var að frumkvæði jafnréttisnefndar Norðurlandaráðs á áhrifum ákvæðislaunakerfa á heilsufar launþega? 2. Hverjir hafi kostað þessar rannsóknir? 3. Hvenær mun rannsóknum ljúka?“ Sú könnun sem hv. þm. mun eiga við er könnun sem norræna jafnréttisnefndin tók ákvörðun um að styðja á fundi 1981. Þegar lagt var úr höfn bar könnunin yfirskriftina „Jafnrétti og ákvæðisvinna“. Í lýsingu á viðfangsefni rannsóknarverkefnis segir að markmiðið sé að varpa ljósi á hvernig vinnuhvetjandi launakerfi hafi áhrif á stöðu kvenna á vinnumarkaðinum og þróun jafnréttis kynjanna á vinnustaðnum og á heimilum. Gert var ráð fyrir að hér yrði um samanburðarrannsókn að ræða og bornar saman aðstæður í fiskvinnslu, fata- og vefjariðnaði í Danmörku og á Íslandi. Íslenski hluti rannsóknarinnar hefur að mestum hluta verið unninn af Gylfa Páli Hersi og Sigurlaugu S. Guðmundsdóttur. Niðurstöður íslenska hluta könnunarinnar lágu fyrir í heild sinni þriðjudaginn 4. des. s.l. Áður hafði verið kynntur útdráttur úr niðurstöðum könnunarinnar í formi bæklings sem bar yfirskriftina „Fiskvinnsla. Heilsufar, vinnutilhögun, aðbúnaður og félagslegar aðstæður fiskvinnslufólks“. Þessi bæklingur var fyrst kynntur opinberlega á þingi Alþýðusambands Íslands sem haldið var vikuna 26–30. nóv. s.l. Áætlað er að danski hluti könnunarinnar verði kynntur á þingi norrænu embættisnefndarinnar sem fjallar um jafnréttismál, en hún hélt fundi í Osló 9. des. s.l. Í inngangi skýrslunnar um könnunina kemur fram að aðstandendur hennar töldu, fljótlega eftir að vinna við hana var hafin, nauðsynlegt að beina athygli sinni að vinnuaðstæðum, launakerfum og heilsufari verkafólks í fiskiðnaði, vefjariðnaði og fataiðnaði. Enn fremur var talið nauðsynlegt að rannsóknin tæki til landsins alls, en ekki til höfuðborgarsvæðisins, eins og í fyrstu var gert ráð fyrir. Aðferðin, sem notuð var við könnunina, byggðist á útsendingu spurningalista til verkafólks í áðurgreindum starfsgreinum. Alls voru sendir út 865 spurningalistar. Endurheimtur voru góðar því 93% þeirra sem fengu spurningalistana endursendu þá útfyllta eða samtals 805. Af þessum 805 svörum voru 72% frá konum og 25% frá körlum. Samtals voru lagðar 106 spurningar fyrir svarendur. 22 fjölluðu um vinnuna, 10 um launakerfið, 21 um vinnustaði og öryggismálin, 10 um jafnrétti og félagslega virkni, 25 um heilsufar og 16 um persónulega hagi. Hlutur vinnuumhverfisins og heilsufars var því strax stór í könnuninni. Það síðarnefnda var metið á mismunandi hátt. Mikilvægustu þættirnir sem teknir voru til umfjöllunar í skýrslu um rannsóknina voru: 1. sjúkdómar, 2. veikindafjarvistir, 3. sjúkdómseinkenni, 4. vinnuslys og 5. streita. Í skýrslunni er lýst útbreiðslu algengustu sjúkdóma og sjúkdómseinkenna. Kannað er samband þessara þátta við vinnuhraða, vinnustellingar og aðbúnað á vinnustað. Loks er greint frá sambandi heilsufars og vinnu í afkastahvetjandi launakerfum. Helstu niðurstöður rannsóknarinnar eru þær að konur hafa leitað lækninga við 1.7 sjúkdómum að meðaltali, en karlar 1.0. Alls hafa 71% allra fiskvinnslukvenna, sem tóku þátt í rannsókninni, leitað lækninga, en 55% karla á því 12 mánaða tímabili þess sem spurt var um. Það kom í ljós að meðal kvenna er vöðvabólga langalgengust, en alls hefur þriðja hver kona leitað lækninga vegna vöðvabólgu á tímabilinu sem könnunin tók til. Aðstandendur könnunarinnar telja að tíðni veikindafjarvista segi sína sögu um heilbrigðisástand verkafólks engu síður en fjöldi sjúkdóma og sjúkdómseinkenna. spurt var hversu oft þátttakendur hefðu verið frá vinnu vegna veikinda s.l. 12 mánuði. Að meðaltali höfðu konur verið frá vinnu vegna veikinda 2.5 skipti í samtals átta daga og karlar í 1.5 skipti í samtals 5.7 daga. Hvað varðar sjúkdómseinkenni kemur fram að konur hafa 4.5 sjúkdómseinkenni, en karlar 2.1. Einungis 14% kvenna hafa ekkert sjúkdómseinkenni og 31% karla. Alls hafa 38% kvenna fimm sjúkdómseinkenni eða fleiri. Mótsvarandi tala fyrir karla er 14%. Í skýrslunni kemur fram, að stærsti flokkur sjúkdómseinkenna er sliteinkenni í stoð- og hreyfikerfi. Alls hafa 52% kvenna sliteinkenni og 29% karla. Þar af eru vöðvabólgur algengastar, en 38% kvenna hafa einhver einkenni vöðvabólgu og 12% karla. Í skýrslunni kemur enn fremur fram að fimmti hver þátttakandi hefur orðið fyrir einu eða fleiri vinnuslysi. Bent er á að gera megi ráð fyrir að í 1000 manna hópi verði árlega um 30 vinnuslys. Algengast er að fólk skeri sig, en það á við um 33% þeirra kvenna sem orðið hafa fyrir vinnuslysum og 25% karla. Spurningu um streitu svöruðu 47% kvenna þannig að þær töldu sig vera stressaðar. 34% karla svöruðu spurningunni á sama hátt. Í skýrslunni er vakin athygli á því að hér sé um að ræða sjálfsmat þátttakenda. Alls töldu 38% kvenna sig hafa einkenni vinnustreitu og 35% karla. Vinnustreita vegna vinnuálags er algengust meðal karla. Meðal kvenna væru helstu ástæðurnar þrjár: vinnuálag, launakerfi og persónulegar ástæður. Útbreiðsla vinnustreitu er mismunandi eftir aldri. Hún er algengust á aldrinum 20–29 ára hjá báðum kynjum. Við fertugsaldur verða ákveðin skil meðal kvenna. Yfir 40% af konum 40 ára og yngri hafa vinnustreitu, en 30% af þeim sem eru eldri. Í skýrslunni er fjallað um sambandið milli vinnu og heilsufars. Í þeim hluta kemur fram að heilsufar kvenna sem vinna á of miklum vinnuhraða eða í óþægilegum skorpum er lakara en heilsufar fiskvinnslukvenna að meðaltali. Enn fremur er heilsufar þeirra kvenna sem annaðhvort þurfa að bogra mikið við vinnuna, lyfta þungum hlutum eða ýta/draga þunga hluti í vinnunni lakara en þeirra sem þurfa þess ekki. Þá leiddi rannsóknin í ljós að heilsufar fiskvinnslukvenna er mun lakara en karla. Heilsufar þeirra sem vinna við slæman aðbúnað er verra en þeirra sem ekki gera það. Heilsufar þeirra sem vinna á of miklum vinnuhraða eða í óþægilegum skorpum er verra en þeirra sem vinna á hæfilegum vinnuhraða. Niðurstaða rannsókna er sú að heilsufar þeirra sem vinna í einstaklingsbundnari bónus er langverst. Aftur á móti er heilsufar þeirra sem vinna annaðhvort á tímakaupi eða í hópbónus betra en heilsufar fiskvinnslukvenna að meðaltali. Álit aðstandenda könnunarinnar er það að vinnustreita og smááverkar eru þeir heilsufarsþættir sem sýna skýrast sambandið milli vinnu í einstaklingsbundnari bónus og lélegs heilsufars. Þetta eru í mjög grófum dráttum helstu niðurstöður könnunarinnar sem fsp. fjallar um. 2. liður fsp. lýtur að því hverjir beri kostnaðinn af rannsókninni. Tveir aðilar hafa veitt fjármagn til þessa verkefnis. Jafnréttisnefnd Norðurlandaráðs studdi verkefnið á árinu 1982 með 216 þús. norskum kr. Árið 1983 fékk verkefnið 153 þús. norskar kr. Þess ber að geta að íslenski hluti verkefnisins fékk helming þessarar upphæðar þegar frá hafði verið dreginn ferðakostnaður og 10 þús. norskar kr. til að standa straum af prentkostnaði. Félmrh. veitti á árinu 1982 280 þús. kr. til verkefnisins og á árinu 1983 350 þús. kr. eða samtals 630 þús. kr. Svarið við 3. liðnum er að þessari rannsókn er lokið. Ég vil að endingu taka það skýrt fram að ofangreindar upplýsingar eru algerlega á ábyrgð höfunda skýrslunnar. Ég vil enn fremur taka skýrt fram að ekki hefur verið lagt neitt mat á vinnubrögð við gerð skýrslunnar eða efni hennar í félmrn. eða stofnunum sem heyra undir rn. Hins vegar vil ég taka það fram að Vinnueftirlit ríkisins hefur í undirbúningi að gera úttekt á vinnuaðstöðu fiskvinnslufólks. Sú úttekt var raunar ákveðin með tilliti til áðurnefndrar skýrslu. Það er nauðsynlegt að standa að þessum rannsóknum þannig að skipuð verði verkefnisstjórn, sem í eiga sæti aðilar sem málið snertir, sem vinnur með þeim sem framkvæma rannsókn á borð við þá sem hér er til umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. svör hans og þá kannske sérstaklega þá yfirlýsingu að áframhald verði á þeirri vinnu sem nú hefur hafist. Það getur orðið til ómetanlegs gagns ef áfram verður fylgst með áhrifum afkastahvetjandi launakerfa á heilsufar launþega og niðurstöður þessarar könnunar, sem nú þegar liggja fyrir, hafðar til samanburðar þannig að marktækur árangur náist. Það er nauðsynlegt að halda þessu starfi áfram, ekki síst með tilliti til þess að í dag liggja ekki fyrir neinar marktækar skýrslur um atvinnusjúkdóma. En það væri einnig fróðlegt að fá að heyra hvort hæstv. ráðh. hefur í hyggju að stuðla að útgáfu skýrslu þessa starfshóps á íslensku, þannig að allar lokaniðurstöður komist í aðgengilegu formi til þeirra sem tóku þátt í könnuninni, þ.e. verkafólks, og bendi ég þar á bæklinginn, sem dreift var á þingi ASÍ, til fyrirmyndar.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 4. þm. Suðurl. get ég sagt að ég tel sjálfsagt að athuga að gefa þessa skýrslu út. Hins vegar vil ég taka fram, eins og kom fram í svari mínu, að þessi skýrsla er fyrst birt 4. des. s.l. og ég hef því miður ekki enn þá fengið sjálfur eintak í hendurnar af skýrslunni frá nefndinni.



Herra forseti. Örfá orð. Ég vil upplýsa að þessi bæklingur sem 4. þm. Suðurl. er að vitna til, var kynntur á þingi Alþýðusambandsins og jafnframt skorað á verkalýðsfélög að kaupa a.m.k. eitt eintak fyrir hvern félagsmann sem ynni í fiskvinnslu. Upplagið var 5 þús. eintök og þau seldust upp á þinginu. Hygg ég að það ætti þá að vera nokkurt öryggi fyrir því að þetta kæmist í hendur þeirra sem við þessi störf vinna. Hitt er athyglisvert og nánast ógnvænlegt, að við þennan undirstöðuatvinnuveg Íslendinga skuli atvinnusjúkdómar þeirra kvenna sem bónus stunda í fiskvinnslu vera 71%. Ég held að niðurstöður þessa bæklings gefi til kynna að hjá því verði ekki komist að gera rækilega úttekt í þessum efnum og það liggi fyrir endanlega staðfest að þarna ríkir ákveðið ófremdarástand. Ég vil aðeins upplýsa að Verkamannasamband Íslands hefur í undirbúningi ráðstefnu meðal fiskvinnslufólks þar sem niðurstöður þessa bæklings verða sérstaklega til umræðu. Einstaklingsbundinn bónus í því formi sem hann er nú hefur löngum, að margra áliti, verið álitinn mjög gallaður, en jafnógnvekjandi tölum og hér liggja fyrir hefðu satt að segja fáir trúað. Ég legg því áherslu á að jafnhliða því sem ég lofa því að beita mér fyrir því að þetta verði rækilega rætt í samtökum verkafólks, sem hlut eiga að máli, fylgist ráðh. líka með, og ég veit að hann gerir það, hvaða ráðstafanir hægt er að gera til úrbóta ef ekki á að afnema þennan bónus algerlega-og það kemur fullkomlega til greina. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en hitt er umhugsunarvert, þegar svona skuggalegar tölur koma upp úr könnun, hvort við þyrftum ekki að gera meira að því að kanna vísindalega áhrif atvinnusjúkdóma, áhrif vinnuumhverfis og ganga síðan í gagngerðar endurbætur. Trú mín er sú að slíkar rannsóknir, eins og hér hafa verið gerðar og er það vel, hafi meira gildi í reynd en heilar spítalabyggingar. Ég held að það sé verkefnið sem öðru fremur liggur fyrir okkur að átta sig á hvar vandinn er og komast síðan fyrir hann í tíma. 226). - Hvernig ræða skuli. Að till. forseta var ákveðin ein umr. Skóg- og trjárækt á Suðurnesjum, þáltill. 202. mál (þskj. 231). - Hvernig ræða skuli. Að till. forseta var ákveðin ein umr. Geymsla kjarnorkuvopna á íslensku yfirráðasvæði, þáltill. 204. mál (þskj. 239). - Hvernig ræða skuli. Að till. forseta var ákveðin ein umr. Nýjar hernaðarratsjárstöðvar á Íslandi, þáltill. 206. mál (þskj. 241). - Hvernig ræða skuli. Að till. forseta var ákveðin ein umr. Afgreiðsla mála úr þingnefnd.