Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 656 flyt ég ásamt hv. 2. þm. Norðurl. v., Pálma Jónssyni, till. til þál. um notkun raforku í atvinnufyrirtækjum. Tillgr. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna hagkvæmni þess að nýta raforku til atvinnufyrirtækja í stað olíu, þar sem því verður við komið af tæknilegum ástæðum.“ Eins og fram kemur í tillgr. og meðfylgjandi grg. er lagt til með þessari till., að kannaðir verði möguleikar til þess að nota raforku í stað olíu í atvinnufyrirtækjum. Í þessu sambandi ber að hafa í huga þann gjaldeyrissparnað, sem felst í því að nota innlenda orku í stað innfluttrar í sem ríkustum mæli. Í grg. með till. er bent á það, að ætla megi, að innan tíðar verði fyrir hendi nægilegt framboð á raforku framleiddri með vatnsafli og jarðgufu. Bæði hefur verið unnið að miklum virkjunarframkvæmdum að undanförnu og aðrar standa fyrir dyrum, svo sem Hrauneyjafossvirkjun, auk annarra sem eru á rannsókna- og undirbúningsstigi, t. d. Blönduvirkjun o. fl. Allt verður þetta að teljast liður í eðlilegri nýtingu einnar af mestu auðlindum lands okkar, jarðvarma og vatnsorku. En jafnhliða því sem unnið er að öflun orkunnar verður að huga að markaðnum. Þar kemur venjulega fyrst í hugann ýmiss konar nýr orkufrekur iðnaður, og má nefna, að nú virðist nokkur hreyfing í þá átt að nýta ýmis innlend jarðefni til iðnaðarframleiðslu, t. d. perlustein og fleiri efni. En jafnframt því sem hugað er að nýjum iðngreinum í þessu sambandi er ekki síður nauðsyn að huga að aukinni nýtingu innlendrar orku í þeim atvinnugreinum sem fyrir eru. Þar koma að sjálfsögðu til greina bæði raforka og jarðvarmi, þó að við flm. þessarar till. höldum okkur við þann þátt sem snýr að raforkunni. Segja má, þegar þetta mál er athugað, að það séu einkum þrír þættir, sem mest þörf er á að beina athyglinni að: Í fyrsta lagi bein nýting raforku, þar sem olía er notuð nú, og fyrst og fremst yrði um notkun forgangsorku að ræða. Í öðru lagi könnun á aukinni notkun afgangsorku. Og í þriðja lagi könnun á staðsetningu og leiðbeiningar um staðsetningu nýrra fyrirtækja, auk þess sem kannaðar verði leiðir til samræmingar í orkunotkun með það fyrir augum, að heildarframleiðsla og dreifikerfi nýtist sem best. Varðandi fyrsta þátt þess, sem ég nefndi hér áðan, má benda á ýmsa möguleika. Þar má nefna ýmis fyrirtæki t. d. sem nota gufukatla kynta með olíu, en kynda mætti með raforku í staðinn. Þar sem katlar þessir eru mjög dýrir kemur mjög til greina að veita fyrirtækjum sérstaka fyrirgreiðslu í því skyni að skipta um og einnig að sjálfsögðu að greiða fyrir því, að ný fyrirtæki velji fremur tæki sem knúin eru raforku. Þá skal nefnt atriði sem e. t. v. tilheyrir ekki beinlínis atvinnurekstri, en rétt er þó að vera vakandi fyrir, en það er notkun rafknúinna ökutækja. Mér er sagt að sums staðar erlendis séu slíkar bifreiðar í notkun og eru það enn sem komið er aðallega fremur smáir sendiferðabílar. Þá verður ekki hjá því komist að nefna stóra orkunotendur á landi hér, þar sem eru loðnubræðslurnar í landinu. Tæknilegir möguleikar munu vera á því að nota að mestu eða öllu leyti raforku í verksmiðjum þessum í stað svartolíu sem nú er notuð, og yrði þá væntanlega að taka upp gufuþurrkun í verksmiðjunum. Til þess að átta sig á því orkumagni, sem hér þyrfti til, skal þess getið, að hver verksmiðja þyrfti ca. 6–10 mw. orku miðað við notkun raforku eingöngu. Vandamálin við þetta eru hins vegar þau, að aðalvinnslutími verksmiðjanna er yfir vetrartímann þegar önnur orkuþörf er mest, og því um mikla notkun forgangsorku að ræða. Þá ber að nefna sem vandamál hinn stutta árlega notkunartíma verksmiðjanna. Og síðast, en ekki síst skal það nefnt, að dreifikerfi raforku eru engan veginn svo úr garði gerð að þau geti tekið við því álagi sem þarna skapaðist og miklar fjárhæðir kostar að endurbæta þau þannig að þau gætu flutt þá orku sem hér þarf til. Hins vegar er á það að líta, að olíunotkun þessara verksmiðja kostar einnig miklar fjárhæðir, og skal það nefnt til dæmis, að Síldarverksmiðja ríkisins á Siglufirði notaði olíu fyrir 1.3–1.4 millj. kr. á sólarhring miðað við það olíuverð sem gilti á seinni hluta árs 1976 og fyrri hluta árs 1977. Það er því fyllsta ástæða til þess að þessu máli sé gaumur gefinn, sérstaklega ef þess er gætt, að olíuverð getur stórhækkað hvenær sem er, auk þess sem spár eru um að beinlínis verði um olíuskort að ræða á heimsmarkaði á næstu áratugum. Í sambandi við það að auka nýtingu framleiddrar raforku er eflaust um ýmsa möguleika að ræða og er ekki ástæða til að fara út í langa upptalningu á slíku. Þó skal þess getið, að heykögglaverksmiðjurnar, ef í þeim væri notuð raforka í stað olíu eins og nú er gert, þá væri að verulegu leyti um afgangsorku að ræða, og ber því sérstaklega að greiða fyrir því, að þar verði breytt um til notkunar raforku. Þá ber að nefna hina svokölluðu aflmarkstaxta sem bændur eiga kost á að fá. Ég hef þær upplýsingar að þessi raforkusala sé fremur hagstæð fyrir rafmagnsveiturnar, og byggist það á því, að þar er álagstoppnum haldið niðri, en hagur notandans felst í því að ná sem bestri nýtingu orkunnar innan hins fyrrgreinda taxta og er þá með góðri nýtingu hægt að fá mjög hagstætt orkuverð. Það kemur því að mínu áliti til greina að gefa öðrum atvinnurekendum kost á að kaupa raforku með svipuðum hætti, telji þeir sig geta nýtt afgangsorku þannig að meðalverð til þeirra geti lækkað verulega. Ég nefndi það hér áðan sem þriðja atriði þeirrar könnunar sem gera þarf, að nauðsynlegt væri, eftir því sem hægt er, að leiðbeina um og skipuleggja orkunotkun þannig að orkuframleiðsla og dreifikerfi nýtist sem best. Þetta er atriði sem eflaust er erfitt í framkvæmd, en ber fullkomlega að hafa í huga, m. a. með tilliti til orkusparnaðar. Þar er nauðsynlegt að hyggja að hagkvæmri staðsetningu orkufrekra fyrirtækja og auk þess þar sem um er að ræða fyrirtæki með árstíðabundna starfsemi, að fyrirtæki, sem starfa á mismunandi árstímum, séu byggð upp á sama veitusvæði og þannig verði dreifikerfin arðbærari, og ætti það að geta leitt til lægra orkuverðs, auk þess sem þetta er að sjálfsögðu atvinnuspursmál. Það mun flestum ljóst, að alltaf má búast við stórfelldum verðhækkunum á olíu á heimsmarkaði, eins og dæmin sanna, auk hættu á beinum olíuskorti. Hlýtur því einnig að verða ljós nauðsyn þess, að markvisst verði stefnt að nýtingu innlendrar orku í atvinnurekstri landsmanna, þannig að við verðum sem óháðust innfluttu eldsneyti þegar að því kemur, að það stórhækkar í verði eða verður jafnvel illfáanlegt. Herra forseti. Ég legg til að nú að lokinni umræðu verði till. vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Með till. þessari er hreyft við allmerkilegu máli að mínum dómi, því að vissulega væri það þýðingarmikið ef hægt væri að auka notkun á raforku verulega frá því sem nú er í sambandi við rekstur ýmiss konar verksmiðja sem við rekum nú í dag og þar sem notuð er svo að segja eingöngu olía í sambandi við reksturinn. En ég held að þegar á þetta mál er minnst verði ekki hjá því komist að vekja athygli á því ástandi sem er í dag í þessum efnum. Nú er það ekki aðeins að ýmiss konar stærri iðnfyrirtæki og ýmsar verksmiðjur kaupi talsvert af raforku sem þeim er í rauninni alveg óhjákvæmileg í sambandi við sinn rekstur til þess að knýja alls konar smærri vélar, þó að meginaflið sé fengið úr olíukyndingu. En raforkuverðið er svo óhagstætt, að mér er kunnugt um að margir þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, hafa verið að sækja um leyfi til þess að fá að setja upp eigin aflstöðvar, dísilstöðvar, alveg sérstaklega í sambandi við rekstur síldarverksmiðja og loðnuverksmiðja og stærri frystihúsa, til þess að losna undan þeim gífurlega óhagstæðu verðtöxtum sem þeir búa við í dag. Forstöðumaður eins slíks fyrirtækis sagði mér nú nýlega, - þar er að vísu um nokkuð stórt fyrirtæki að ræða, - að hann hefði þurft á s. l. ári að greiða fyrir raforku 20 millj. kr. hærri fjárhæð en hann hefði þurft að greiða fyrir raforkuna ef fyrirtæki hans hefði verið hér í Reykjavík. Þetta er aðeins dæmi um það, hvernig þessir rafmagnstaxtar eru frá þessari stóru og miklu stofnun, Rafmagnsveitum ríkisins, sem þjónar landsbyggðinni að langmestu leyti. Það er auðvitað alveg tómt mál að tala um það að ætla að taka upp enn þá frekari raforkunotkun í stað olíunotkunar í sambandi við rekstur stærri verksmiðja ef þeirri stefnu á að halda áfram sem nú er í verðlagningu á raforku. Í beinu framhaldi af þessu vil ég nota tækifærið, sumpart til þess að spara hér tíma og af því að mér finnst að það sé beinlínis tengt við það mál sem hér er á dagskrá, þá vil ég leyfa mér að leggja hér fyrir hæstv. forsrh. nokkrar fsp. í beinu framhaldi af því sem um hefur verið rætt hér á Alþ. áður um þessi sömu mál, af því að hér er að sjálfsögðu komið að rafmagnssölumálunum í landinu. En ég veit að þingtíminn er orðinn knappur og ég skal því ekki taka hér upp mjög almennar umr. um þessi mál, þó að fyllilega hefði verið ástæða til þess í framhaldi af þeim umr. sem hér hafa orðið, en vil halda mér fyrst og fremst við tilteknar fsp. sem hægt ætti að vera að svara hér í stuttu máli, en skipta þetta mál. Fyrsta spurning mín er þá til hæstv. forsrh. á þessa leið: Hefur ríkisstj. breytt fyrri ákvörðun sinni um hækkun á húsahitunartaxta Rafmagnsveitna ríkisins? Hér voru gefnar upplýsingar um það, að ríkisstj. hefði til þess að reyna að ráða bót á fjárhagsvanda þess fyrirtækis gripið til þess ráðs að hækka verulega húshitunartaxtann hjá fyrirtækinu. Síðar kom í ljós einnig hér í umr. að þetta væri mjög hæpin ákvörðun sem væri komin á nýjan leik til ríkisstj. til endurskoðunar. Ég spyr því: Hefur þessari ákvörðun ríkisstj. um hækkun á húsahitunartaxtanum verið breytt, og hafi honum verið breytt, hvernig var honum þá breytt með ákvörðun ríkisstj.? Ég spyr í öðru lagi: Hefur ríkisstj. gert ráðstafanir til þess að leysa úr fjárhagsvandamálum Rafmagnsveitna ríkisins? Hér hafði verið mikið rætt um það mál. Ég skal ekki fara að hefja hér upp almennar umr. um það, en ég vil fá svar við því nú áður en þingi er slitið: Hefur ríkisstj. gert tilteknar ráðstafanir til þess að leysa úr fjárhagsvandamálum Rafmagnsveitna ríkisins, og hvaða ráðstafanir hefur hún gert? Þá vil ég einnig bæta þeirri fsp. við, sem er í beinu framhaldi af þessu og varðar alveg sérstaklega okkur á Austurlandi: Hefur ríkisstj. tekið ákvörðun um byggingarframkvæmdir við Bessastaðaárvirkjun á Austurlandi? Það hefur verið upplýst áður, að þetta mál var lagt fyrir ríkisstj. strax í desembermánuði og nú er komið fram í maímánuð, og það er auðvitað aðkallandi að ákvörðun sé tekin í málinu. Það er algerlega út í hött að afgreiða þetta mál með því, að enn þá sé verið að hanna þessar framkvæmdir. Það er fyrir löngu komið fram yfir það stig sem almennt er miðað við þegar ákvarðanir er teknar um virkjanir. Hér stendur því á ákvörðun. Þessar fsp. mínar standa í beinu sambandi við þá till., sem hér er um að ræða, þ. e. a. s. að gera athugun á því, hvaða möguleikar séu á því að selja meiri raforku en nú er gert til atvinnurekstrar. Það er auðvitað algerlega tómt mál að tala um þetta víða á landinu eins og ástatt er í raforkumálum og með bakhjarlinn eins og hann er hjá Rafmagnsveitum ríkisins - algerlega tómt mál að tala um að auka við raforkusölu nema til allra brýnustu þarfa, ef ekki er tekið á þessum vandamálum, sem eru fjárhagsvandamál Rafmagnsveitna ríkisins og möguleikar þess fyrirtækis til þess að selja einhverja raforku. Því hef ég nú leyft mér að koma fram með þessar fsp. Ég hafði hugsað mér að leita eftir svari við þessum fsp. áður en þingi lyki, og mér finnst það vera fullkomlega eðlilegt að gera það í sambandi við þessa tillögu. Að öðru leyti vil ég segja það um till., að ég er henni samþykkur út af fyrir sig. Ég tel að hér sé verkefni sem eigi að athuga. En hitt er vitanlega alveg út í hött, að ætla að fara að gefa út enn eina viðbótarskýrsluna í þykkri bók, eins og við erum alltaf að fá um alls konar athuganir, þegar athuganirnar eru á þeim grundvelli að það er útilokað með öllu að þær geri nokkurt einasta gagn, nema þá það litla gagn að hægt er að fela einhverjum tilteknum mönnum að setjast niður og fá nokkurra mánaða laun eða árslaun, eins og mörg dæmi eru til um, til þess að athuga eitthvað og senda þm. bók um málið. Ástandið í raforkumálunum er svo alvarlegt, einkum og sérstaklega hjá landsbyggðinni og í verðlagningarmálunum, að það þarf að taka á þessum málum ef nokkuð á frekar að gera á þessum vettvangi. Ég vil vænta þess, að hæstv. forsrh, telji sér fært að svara þessum beinu fsp. mínum og það sé þannig hægt að afgreiða þennan hluta málsins án þess að í það þurfi að fara allt of langar umr. Ég geri mér auðvitað ljóst, að hér er um slíkt stórmál að ræða að það væri svo sem ekkert óeðlilegt að það yrðu um þetta mál nokkrar umr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við þessa þáltill. Ég vil taka fram, að á s. l. vetri og enn þá hafa staðið yfir viðræður og samstarf um að koma málum bæði heykögglaverksmiðja og súgþurrkun hjá bændum betur fyrir um verðlag og annað er varðar sölu á raforku. Í sambandi við heykögglaverksmiðjurnar hefur Jónas Elíasson prófessor tekið að sér athugun á málinu og þá með tilliti til þess að breyta út frá því sem nú er um olíunotkun í sambandi við þurrkun á heyi því sem fer í gegnum verksmiðjurnar. Þetta gæti þýtt það, að auðvelt væri að koma þarna upp spennistöð og hægt væri að eiga bein viðskipti við Landsvirkjun um þessi mál, en ég hef einnig rætt við formann hennar í sambandi við þennan þátt í sölu raforkunnar. - Þetta vildi ég upplýsa í sambandi við till, sem hér er nú til umr.



Herra forseti. Ég vil verða við beiðni hv. 2. þm. Austurl. og svara fsp. hans. Hann spurði fyrst hvort ríkisstj. hefði breytt fyrri ákvörðun sinni um húsahitunartaxta Rafmagnsveitna ríkisins. Því er til að svara, að eins og hv. alþm. er kunnugt var leyfð hækkun á húsahitunartaxta Rafmagnsveitna ríkisins af hálfu ríkisstj, á þeim forsendum, að húsahitun með rafmagni yrði ekki dýrari en með olíu. Í ljós kom að hækkunarbeiðnin hafði ekki tekið tillit til þess, að olíunotkun er niðurgreidd, og ríkisstj. taldi þess vegna rétt að leggja fyrir Rafmagnsveitur ríkisins að hvergi væru húsahitunartaxtar hærri en svo, að útgjöld vegna kyndingarkostnaðar með rafmagni yrðu ekki hærri en með olíu, og veit ég ekki betur en það hafi verið gert. Þá spyr hv. þm, hvort ríkisstj, hafi gert ráðstafanir til að leysa úr fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins og hvaða ráðstafanir hún hafi gert. Um það er ekkert meira að segja en hér hefur verið sagt frá á hv. Alþingi. N. starfar að þessum málum, auk þess sem nýskipuð stjórn Rafmagnsveitna ríkisins mun að þeim vinna. Verður fjallað um lausn fjárhagsvandans í samræmi við tillögur þessara aðila. Þá spyr hv. þm. um það, hvort ríkisstj. hafi tekið ákvörðun um byggingarframkvæmdir við Bessastaðaárvirkjun. Ég tek þessa fsp. svo, að hér sé verið að spyrja um hvort tekin hafi verið ákvörðun um tímasetningu framkvæmda, og því er til að svara, að það hefur ekki verið gert. Hins vegar hefur það komið hér fram í umr. á Alþ., að í lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir um 53 millj. kr. útgjöldum til hönnunar þessara mannvirkja, en til þess að ljúka hönnun þessarar framkvæmdar mun þurfa um 110 millj. kr. Ég hef lýst því yfir hér á Alþ., að kapp mun verða á það lagt að útvega þá fjármuni þannig að fullnaðarhönnun sé fyrir hendi hvað þessi mannvirki snertir. Og þá hefur mér skilist að ákvörðun um hvenær hefja skuli byggingarframkvæmdir, ef þær ættu að hefjast t. d. á næsta ári, þyrfti að taka einhvern tíma fyrir haustið eða í haust. Ég held að það muni vera samdóma álit hv. alþm., að það sé einmitt æskilegt, að hönnun sé lokið áður en endanlega er afráðið hvenær í framkvæmdirnar skuli ráðist.



Herra forseti. Hér er hreyft við mjög athyglisverðu máli sem vissulega væri ástæða til að ræða, en til þess er ekki tóm eins og sakir standa. En ég vil sérstaklega lýsa yfir ánægju minni með þá yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. gaf hér um Bessastaðaárvirkjun, þar sem hann lýsti því yfir, að það væri lagt á það kapp að ljúka hönnun virkjunarinnar og undirbúa útboð. Og ég vil enn fremur vísa til þess og lýsa ánægju yfir því, að sama skoðun hefur komið fram í fjölmiðlum frá hæstv. iðnrh. Vísir segir um þetta miðvikudaginn 3. maí, þar sem hann segir frá svörum hæstv. iðnrh. við spurningum sem voru lagðar fyrir hann þar sem hann sat fyrir svörum í síma hjá dagblaðinu Vísi, - hann segir svo hljóðandi: „Það, sem nú er fram undan varðandi Bessastaðaárvirkjun, er að ljúka rannsóknum, gera fullnaðarhönnun og undirbúa allt til útboðs. Að því verður unnið í sumar og ætti þetta allt að vera tilbúið á þessu ári.“ Ég vil aðeins lýsa yfir ánægju minni yfir því, að það er fullur og eðlilegur gangur á þessu máli og væntanlega að því stefnt, að fyrri áfangi þessarar virkjunar geti tekið til starfa í árslok 1982.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans, þau voru að mínum dómi alveg skýr og ótvíræð. Varðandi fyrstu spurninguna um breytingu á húsahitunartöxtum er svarið að mínum dómi alveg skýrt. Ákvörðun ríkisstj. stendur með þessa hækkun á töxtunum að því einu tilskildu, að raforkusala á þennan hátt verði ekki dýrari en húsahitun með olíunotkun er. Sem sagt, það á að lyfta þessu orkuverði upp í það að vera jafnóhagkvæmt og það óhagkvæmasta sem menn búa við nú í dag. Það er alveg ljóst. Í öðru lagi var svo svar forsrh. um það sem sneri að fjárhagsvandamálum Rafmagnsveitna ríkisins, að í því máli hefði ekkert gerst, nefnd væri í málinu. Það er mjög algengt, þegar menn gera ekkert, að setja málið í n. En sem sagt, þar hefur ekkert gerst. Varðandi ákvarðanir um það að ráðast í Bessastaðaárvirkjun, þá var svarið þar líka á sömu lund. Þar kom í rauninni ekki neitt nýtt fram annað en staðfesta það, sem áður hafði komið fram, nema þá það eitt, að hv. 4. þm. Austurl., Tómas Arnason, er ánægður með þessa stöðu, hann er ánægður með það, að við fáum ekkert svar. En þetta svar, sem okkur er gefið nú, að halda eigi áfram að fullljúka hönnun og undirbúa undir útboð, lá fyrir fyrir löngu. Því lýsti hæstv. iðnrh, yfir á Alþ. fyrir löngu, að hann mundi sjá til þess, að það yrði lokið við þetta verk. Það var hitt atriðið, sem lá fyrir, að það var búið að vinna að hönnun þessa mannvirkis lengra áleiðis en almennt er gert þegar komið er að því að taka ákvörðun um hvort ráðast skuli í mannvirkið eða ekki. Það lágu því fyrir, eins og skýrlega kom fram hjá bæði forstöðumanni Rafmagnsveitna ríkisins og þeirri stofnun, sem hafði verið sett sérstaklega til þess að athuga málið, að það var komið á það stig, að það var engin ástæða til þess að bíða með það einum degi lengur, hvort ætti að ráðast í þetta mannvirki eða ekki. En svarið er skýrt, engin ákvörðun tekin, hún getur orðið tekin á næsta hausti. Þá á að taka afstöðu til málsins, þá hafa menn þó a. m. k. sloppið fram yfir kosningar. Ég sem sagt lýsi undrun minni yfir þessu og óánægju og veit að þar tala ég fyrir munn Austfirðinga almennt. Þeir eru ekki ánægðir með að fá þessa afgreiðslu mála, þó að það kunni að finnast einhverjir í þeirra hópi sem geti þakkað ríkisstj. fyrir þetta og lýst yfir ánægju sinni, þá hygg ég að það verði lítið um ánægju á Austurlandi í sambandi við þetta mál. Um svörin hef ég svo ekkert frekar að segja. Þau eru að mínum dómi ljós. Málið liggur alveg ljóst fyrir varðandi öll þessi atriði og þá það um leið varðandi þá till. sem hér er til umr., að raunverulega er ástandið í þessum málum varðandi raforkusöluna víðast hvar á landinu og varðandi raforkuframleiðslu og verð á raforku þannig, að það er í sjálfu sér tómt mál að tala um einhverja meiri háttar rannsókn í þá átt að ætla að selja þar meiri raforku. Í rauninni er sú stefna ríkisstj. miklu nær hinu sanna, sem kom fram í ákvörðun hennar varðandi það að hækka húsahitunartaxtana upp í það að hafa þá svo háa að menn hlutu að hætta við að nota rafmagnið. Það er miklu meira samræmi við ástandið í raforkumálum að reyna að koma þessum málum þannig, að menn hætti þessari vitleysu: að vera að nota þessa innlendu orku, og haldi sér í lengstu lög við það að nota olíuna, því að þannig eru taxtarnir eins og þeir eru settir upp og þannig líta þessi mál út í þeim orkuskorti, sem víðast er, og því öngþveiti, sem er ríkjandi í þessum málum.



Herra forseti. Ég verð nú að lýsa undrun minni á því, að hv. 2. þm. Austurl. snýr út úr svari mínu og segir að það hafi borið vitni, að engin breyting hafi orðið varðandi fyrri ákvarðanir um rafmagnshitunartaxta. Ég lét það skýrt koma í ljós, að fyrsta ákvörðun ríkisstj, eða heimild hennar til handa Rafmagnsveitum ríkisins að hækka rafmagnshitunartaxta hefði verið byggð á því, að þeir yrðu ekki hærri en olíukyndingarkostnaður. Þegar fram kom, að svo mundi verða ef hækkunin hefði náð fram að ganga, sem var, að því er mig minnir, um 25% hækkun taxtanna, þá gekk ríkisstj. í það að hækkunin yrði innan þessara marka sem olíukyndingarkostnaður setti, og án þess að ég hafi gögnin við höndina, þá tel ég að hækkunin verði innan þess ramma, um 12% í stað 25%. Er þá í þessu efni byggt á útreikningi fjögurra sérfræðinga, sem fengnir voru sérstaklega til þess að tryggja það, að þessir taxtar yrðu ekki hærri en olíukyndingarkostnaður gæfi tilefni til, hvort heldur væri um niðurgreidda eða óniðurgreidda olíu að ræða. Varðandi málið að öðru leyti skal ég ekki lengja umr., heldur aðeins láta í ljós þá skoðun, að það er ekki sama hvernig innlendir orkugjafar eru nýttir. Það er ekki sama hvernig hús eru tengd við rafmagnskerfi landsins til þess að nýta innlenda orkugjafa til hitunar húsa. Og það er einmitt vegna þess að ekki hefur verið valin rétt leið eða rétt stefna tekin að þessu leyti sem fjárhagsvandi Rafmagnsveitna ríkisins er til kominn.



Herra forseti. Ég vil aðeins mótmæla því, að ég hafi snúið út úr orðum hæstv. forsrh. á nokkurn hátt. Ég tók það alveg skýrt fram, að breytingin væri sú ein að binda þetta við að þessi hækkun á rafmagnstöxtunum færi ekki yfir það að vera jafnóhagkvæm og er nú óhagkvæmast þekkt, þ. e. a. s. með olíukyndingu. Þetta tók ég fram, og var þetta sem hann sagði. Ég notaði hins vegar mín orð, og þau skiljast e. t. v. aðeins betur en orð hans. Annað er það ekki. Ég sagði hér ekkert annað en það sem hann hafði sagt. En ég vil svo um leið einnig mótmæla því, og það er satt að segja mjög alvarlegt ef forsrh. landsins gengur í slíkri villu eins og virðist koma fram í orðum hans nú og reyndar hefur komið fram áður hjá honum, að halda að fjárhagsvandi Rafmagnsveitna ríkisins stafi af húshitunartöxtum eða stafi af því, hvernig hús séu hituð upp nú með raforku. Það er meiri háttar villa að halda að vandi Rafmagnsveitnanna stafi af þessu. Auðvitað hefur ekki verið neinn ágreiningur um það, að hægt er að hita upp hús eftir fleiri leiðum en eftir beinni hitun, ofnahitun, eins og algengast hefur verið. En til þess að þar verði á einhver breyting þurfa auðvitað að koma upp nýir taxtar. Menn verða vitanlega að fá einhverjar upplýsingar um það, á hvaða verði eigi að selja raforkuna, ef taka á upp annan hátt, svo að hér er vitanlega ekki því til að dreifa. En eftir stendur sem sagt hitt, að þessi þáttur raforkusölunnar er miðaður við það af hálfu ríkisstj. að vera jafnóhagkvæmur og það óhagkvæmasta sem fyrir er, þ. e. a. s. olíunotkunin, sem þýðir auðvitað í reynd að menn halda sig áfram við það að nota olíuna, því að hví skyldu þeir vera að breyta til ef þeir eiga að fara yfir í það sem er jafnóhagkvæmt? Til þess eru auðvitað engar líkur.



Herra forseti. Þetta er aðeins örstutt út af því sem fram hefur komið hér í umr. Sérstaklega var það hv. 2. þm. Austurl. sem gerði sér tíðrætt um málið og fór út í nokkuð aðra sálma í tilefni af þessu. Nú fannst mér málflutningur hans nokkuð reikull, þar sem hann nefndi í öðru orðinu að raforkusalan væri svo óhagstæð núna, að það væri tómt mál að tala um að auka hana, í hinu orðinu heimtaði hann afdráttarlaust virkjun á Austurlandi sem væntanlega eftir þessum kokkabókum getur enga raforku selt, ef ekki er markaður fyrir hana. En ég verð að segja það, að ekki er sama hvernig raforkuver og dreifikerfi eru nýtt, og það hefur áhrif á raforkuverðið. Sú athugun, sem ég geri hér ráð fyrir, stefnir að því að samræma alla þá þætti sem gætu orðið til lækkunar orkuverðs: aukna nýtingu beinnar orku, aukna nýtingu afgangsorku og í þriðja lagi hagkvæma staðsetningu fyrirtækja. Og ég leyfi mér að staðhæfa að það séu möguleikar á því með góðri nýtingu að lækka raforkuverð frá því sem nú er, og að því ber að vinna. Það breyti engu þar um, þó að hv. 2. þm. Austurl. komi hér upp og snúist hringinn í kringum sjálfan sig í sambandi við málið. Mér þykir náttúrlega slæmt þegar menn eldast illa, en við því verður ekki gert.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til athugunar till. til þál. um öryggisútbúnað smábáta. N. fékk umsagnir frá sjóslysanefnd, Slysavarnafélagi Íslands og siglingamálastjóra. Umsagnir þessar voru allar jákvæðar. Siglingamálastjóri benti þó á að það skorti löggjöf til þess að unnt væri að setja reglugerð fyrir 6 metra báta og styttri og því breytti allshn. tillgr. í þá veru sem segir á þskj, 596: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að undirbúa löggjöf um eftirlit með opnun smábátum og öryggisbúnaði þeirra.“ Það hafa komið fram raddir um það, að e. t. v. mundi þessi afgreiðslumáti á þessari till. draga eitthvað á langinn að nauðsynlegar reglugerðir verði settar eða ákvæði um þessi atriði í reglugerð. N. hefur hins vegar litið svo á, að það væri nauðsynlegt að styðja þessa reglugerð með lagasetningu, og væntir þess eindregið, að þessi afgreiðsla verði ekki til þess að tefja þetta nauðsynjamál.



Herra forseti. Ég vil segja það um afgreiðslu hv. allshn., að hún hefur valdið mér nokkrum vonbrigðum að því leyti, að sú breyting, sem n. gerir ráð fyrir, mun að öllu óbreyttu tefja málið a. m. k. um eitt ár. Það er rétt, að lagaheimildir skortir til þess að gera báta undir 6 metrum skoðunarskylda og fella þá undir starfsemi Siglingamálastofnunar ríkisins. En það var alls ekki meining mín með þessari till., að það yrði gert, heldur hitt, að settar væru einfaldar reglur, staðfestar af hæstv. ráðh., sem gæfu möguleika Slysavarnafélagi Íslands og öðrum þeim aðilum sem vilja vinna að eftirliti með þessum bátum og freista þess að koma í veg fyrir slysatilvik, sem mörg hafa orðið orðið á undanförnum árum, með ódýrum hætti og á þann veg að reyna að laða saman samstarf margra aðila til þess að vinna að slíku eftirliti og koma í framkvæmd slíku eftirliti án þess að það hefði óhóflegan kostnað í för með sér. Sé þetta gert af tilekinni opinberri stofnun þykir mér ákaflega mikil hætta á því að af því mundi leiða kostnað sem gerði allt slíkt eftirlit óvirkt. Ég tel þess vegna að afgreiðsla hv. n. sé síst til bóta. Síðan afgreiðsla n. varð kunn hefur Slysavarnaþing fjallað um málið og sent til formanns hv. allshn. bréf þess efnis, að óska eftir því, að till. verði samþykkt óbreytt. Því miður hef ég ekki getað fundið þetta bréf nú, því að það mun verða í fórum hv. formanns n. sem sennilega er ekki á landinu þessa stundina, en undir þetta bréf skrifaði fjöldi þingfulltrúa og málið hafði einróma stuðning alls Slysavarnaþingsins. Nú skal ég ekki mæla gegn því, að till. verði þó afgreidd í því formi sem n. leggur til, að því tilskildu að hæstv. samgrh., ef hann treystir sér til að gefa um það yfirlýsingu, muni þrátt fyrir þessa afgreiðslu láta kanna og það í skyndi, eins og till. mín gerir ráð fyrir, hvort ekki sé unnt að setja um það reglur, að eftirlit og öryggisbúnaði smábáta verði komið í það horf sem till. gerir ráð fyrir. Ég tel að hér sé ekki um mál að ræða sem hefði átt að þurfa að vefjast fyrir hv. n. eða hv. Alþ. yfirleitt. Hér er um öryggismál að ræða sem er brýnt, og við vitum að það hafa orðið hörmuleg slys á þessum bátum á undanförnum árum, eða um það bil fjögur slys á ári að meðaltali í mörg ár, og fram undan er sú árstíð að vænta má að eitthvað slíkt geti endurtekið sig ef ekki er brugðið við og reynt að bæta úr þeim ágöllum sem hægt er. Þess vegna vil ég ítreka beiðni mína til hæstv. ráðh., að hann kanni það og gefi helst um það yfirlýsingu hér, hvort ekki sé unnt að bregða þegar við og setja reglur um þá litlu báta, sem þessi till. fjallar fyrst og fremst um, og það strax.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs við umr. um þessa till. hv. þm. Pálma Jónssonar á sínum tíma og lét í ljós þá skoðun mína, að hér væri um nauðsynjamál að ræða. Ég er enn þá þeirrar skoðunar. Ég sætti mig alls ekki fremur en hann við afgreiðslu n. á þessu máli. Ég er persónulega þeirrar skoðunar, að algerlega hafi verið óþarft að hlíta í þessu tilfelli áliti Siglingamálastofnunarinnar. Hér hef ég grun um að sú ágæta stofnun seilist til máls sem raunar eigi ekki undir hana að heyra. Svo vill gjarnan fara um stofnanir lýðveldisins ýmsar, að það er eins og séra Parkinson heitinn gerist þar að meira eða minna leyti yfirstjórnandi. Ég veit að þeir slysavarnamenn studdu þessa till. eindregið. Ég veit einnig að þeir menn, sem gerst þekkja til þeirra slysa sem orðið hafa á smábátum hjá okkur hin síðari árin og þá aðallega á fjallavötnunum okkar, eru þeirrar skoðunar, að með tiltölulega litlum kostnaði sé hægt að draga stórlega úr slysahættunni og að til þess þurfi raunar ekki lagasetningu. Ég vil alls ekki segja neitt niðrandi um starf siglingamálastjóra eða málefni stofnunar hans. En í þessu tilfelli hefði ég talið betur að þeir sættu sig við um sinn að fjalla um þá farkosti sem notaðir eru utan hinna innri marka landhelginnar okkar, en að við fengjum að neyta ágætra starfskrafta þeirra slysavarnamanna í því sem lýtur að öryggi á vatnabátunum okkar. Það er rétt sem hv. þm. Pálmi Jónsson sagði: Þessi afgreiðsla málsins hér á hv. Alþ. mundi leiða til þess að það drægist a. m. k. í ár að eitthvað yrði gert í málinu. Ég fæ með engu móti séð með hvaða hætti neitt illt gæti af því stafað, að við samþykktum þessa till. óbreytta. Ég sé ekki með hvaða hætti sú afgreiðsla gæti orðið til tjóns. Aftur á móti kynni það samkv. meðaltalinu, sem hv. þm. Pálmi Jónsson nefndi áðan og ég veit að er rétt, að eiga nokkra sök á fjórum banaslysum til viðbótar af þessu tagi ef málið yrði dregið. Ég hef ekki heyrt nein marktæk andmæli gegn þessari till. Ég veit að hv. flm. grundaði þessa till. á álitri margra mætra manna sem kunnugir eru einmitt slysum sem hér hafa orðið með þessum hætti á þessum litlu fleytum, sem sumar hverjar hafa reynst manndrápsbollar. Ég veit að hann grundaði þessa till. á áliti margra mætra manna sem þessum málum eru mjög kunnugir. Ég hef ekki heyrt nein rökstudd andmæli gegn þessari till. Ég hef ekki heyrt eina einustu vísbendingu um það, að þessum málum væri verr komið með því að samþykkja till. Ég veit og ég hygg að þeim hv. þm., sem hafa kynnt sér þessa till. og hugleitt þetta mál, er það ljóst, að að flestu leyti, þrátt fyrir skort á lagaákvæðum, væri málunum betur komið með því að við samþykktum þessa till, óbreytta, og ég legg eindregið til að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Út af umr. þeirri sem hér fer fram um þáltill. á þskj. 77 vil ég taka fram, að á vegum samgrn. hefur verið unnið að reglugerð í sambandi við þetta mál nú s. 1. vetur. Í því sambandi hefur verið leitað umsagna aðila sem eiga skemmtibáta og hafa með sér félagsskap þar að lútandi, og reglugerðarbeinagrind mun vera til í rn., en hefur hins vegar dregist nú í sambandi við þetta mál. Ég lít svo á, að þó að þessi till. verði afgreidd eins og hv. allshn. leggur til, þá sé ekkert því til fyrirstöðu, að rn. hafi rétt til þess að gefa út reglugerð um þetta efni sem mundi gilda þangað til lög hefðu verið sett um málið. Þess vegna mun af minni hendi verða unnið að því að láta samgrn. halda áfram með þessa reglugerð og leita eftir samstarfi við Slysavarnafélagið um hana og fyrst og fremst miða við að hún nái þeim tilgangi sem ætlast er til um öryggi og verði ódýr í framkvæmd, vegna þess að rn. hefur þar ekki yfir miklum fjármunum að ráða. En ég tel ekki að þáltill. þessi, þó samþykkt yrði eins og n. leggur til, hamli gegn því að gefa út reglugerð núna í þessu sambandi, þó að lög um þessi atriði komi fram síðar. Þá er málið komið á annað stig. En rétt til þess að gefa út reglugerð í þessu sambandi tel ég að rn. hafi og muni nota.



Herra forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. ráðh. hefur gefið út af þessu máli, sem mér finnst nú að hafi verið kannske að einhverju leyti misskilið af hálfu okkar sem að þessari afgreiðslu höfum staðið frá hv. allshn. Það var einmitt þetta, sem hæstv. ráðh. sagði hér núna, sem lá fyrir n., að það væri svo til tilbúin í rn. reglugerð um þessi atriði, og þess vegna töldum við óþarft að Alþ. væri að álykta um það atriði sérstaklega. Þó hefði það að sjálfsögðu getað verið í tillgr., ég skal játa það. En við litum svo á, að n. væri með þessari afgreiðslu að taka undir það líka að sjálfsögðu, að reglugerðin yrði samin. En með því að breyta þessu þannig vildum við leggja áherslu á að eitt skorti til þess að framfylgja reglugerðinni. Það var t. d. hér á árum áður, þegar tilkynningarskyldunni var komið á, að þá var henni komið á með reglugerð sem ekki átti stoð í lögum, og ef menn kusu að hundsa þessa reglugerð, þá var ekkert hægt við því að segja. Hún studdist ekki við lög. Og við í hv. allshn. erum með þessari brtt. okkar að benda á að það þurfi að setja löggjöf til þess að styðja þessa reglugerð í framkvæmd og erum jafnframt að benda á hversu mikið nauðsynjamál þetta sé í heild sinni. Ég hygg að það hafi komið skýrt fram hjá hæstv. ráðh., að þessi reglugerð verði sett og þessi afgreiðsla n. tefji ekki á neinn hátt setningu reglugerðarinnar, enda alls ekki meining n. En aftur á móti mundi samþykkt þessarar till. þýða það, að löggjöf til þess að þessi reglugerð hvíldi á lagaheimild yrði flýtt.



Herra forseti. Ég vil þakka yfirlýsingu hæstv. samgrh, þess efnis, að hann muni setja reglugerð um þetta efni, ef ég hef skilið hann rétt. Mér er um það kunnugt, að siglingamálastjóri fyrir hönd Siglingamálastofnunarinnar hefur tekið þátt í samstarfi um mótun reglugerðar fyrir skemmtibáta 12 m og styttri sem á að reyna að koma á samræmdri fyrir Norðurlöndin öll. Þetta starf er langt komið, og ég hygg að það sé sú reglugerð sem beinagrind liggur að í samgrn. Það er ekki nema gott um það að segja, að sú reglugerð verði sett. Þó er við það að athuga, eins og hér hefur raunar fram komið, að ákvæði eru ekki til í íslenskum lögum um neitt eftirlit með bátum 6 m og styttri, og ef skemmtibátar eða svokallaðir sportbátar, sem við köllum gjarnan í mæltu máli, eru af þeirri stærð eða minni, þá er óvíst að slík reglugerð næði til þeirra. Nú er það svo, að miklu fleiri bátar eru í notkun hér á landi heldur en þessir svokölluðu sportbátar og eru framleiddir innanlands og það einmitt innan þeirra stærðarmarka sem hér er fjallað um eða styttri en 6 metra. Engar reglur hafa verið settar, hvorki um flothæfni þeirra, búnað á nokkurn hátt eða annað það er máli skiptir í sambandi við öryggi þessara tækja. Það eru þessir bátar, sem ekki eru notaðir alfarið sem skemmtibátar, heldur einnig sumpart í atvinnuskyni, sem allra mest nauðsyn er á að settar séu reglur um. Ég kom nú upp í ræðustólinn m. a. til þess að greina frá því, að ég hef fengið í hendur það plagg sem Slysavarnaþing sendi hv. allshn. Sþ., og með leyfi forseta vil ég leyfa mér að lesa það hér. Það hljóðar svo: „Aðalfundur Slysavarnafélags Íslands 1978, haldinn í Reykjavík 28.–30. apríl 1978, skorar eindregið á samgrh. að setja nú þegar reglugerð um öryggi smábáta, eins og fram kemur í þáltill. er nú liggur fyrir 99. löggjafarþingi, 68, mál, á meðan undirbúin er löggjöf samkv. brtt. allshn. Haft verði samráð við Slysavarnafélag Íslands, rannsóknarnefnd sjóslysa og Siglingamálastofnun ríkisins við samningu þessarar reglugerðar.“ Undirskriftir eru, að mér sýnist, á milli 140 og 150 þingfulltrúa og ætla ég að það sé Slysavarnaþingið allt. Ég vænti þess og hef ekki ástæðu til annars en að vænta þess, að hæstv. samgrh. setji þær reglur sem hér er um rætt og hann hefur a. m. k. tekið vel undir í ræðu sinni hér áðan, og það með svo skjótum hætti að þær verði tilbúnar innan fárra vikna eða áður en sá tími ársins er kominn sem slysahættan er mest af þessum bátum. Ég vænti þess einnig, að hæstv. ráðh. hafi ekki einvörðungu um slíkar reglur samráð við Siglingamálastofnun ríkisins, og felst í því engin gagnrýni á þá stofnun, heldur einnig og ekki síður hitt, sem fram kemur í bréfi Slysavarnaþings, að haft verði samráð við Slysavarnafélag Íslands og sjóslysanefnd. Þessir aðilar a. m. k. ráða yfir þekkingu og geta miðlað bæði gögnum og af sinni þekkingu sem verða má ákaflega mikilsverður stofn til slíkra reglna. Ég treysti því, að fram hjá þeim aðilum verði ekki gengið við setningu þeirra reglna sem hér er rætt um. Að svo mæltu þakka ég undirtektir hæstv. ráðh, og treysti því, að það komist fram sem ætlast var til að kæmist fram með flutningi þessarar þáltill.



Herra forseti. Atvmn. hefur haft til athugunar till, til þál. á þskj. 329 um leit að nýjum karfamiðum. N. leggur til að till, verði samþykkt, en það er skoðun n., að framkvæmd hennar hljóti að frestast a. m. k. til nýs fjárhagsárs. Við gerum okkur ljóst að fjárreiður Hafrannsóknastofnunar og sjútvrn. eru ekki með þeim hætti, að þeim sé ætlandi að hefja svo kostnaðarsöm umsvif í fiskileit, og fyrir því er það, að rætt var sérstaklega, að enda þótt hér sé mælt formálalaust með samþykkt þessarar till., þá er það vitað að hún kemur ekki til framkvæmda fyrr en í fyrsta lagi á nýju fjárhagsári.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til athugunar till, til þál, á þskj. 336. N. hefur fengið allmargar umsagnir um till. Nm, voru sammála um mikilvægi þess að halda uppi móðurmálsfræðslu í Ríkisútvarpinu, en efasemdir voru um það, að nauðsynlegt væri að sú fræðsla væri undir þeirri stjórn sem till, gerir ráð fyrir. Þess vegna varð samkomulag um það í allshn. að leggja til að till. verði breytt og hún verði orðuð eins og fram kemur á þskj. 836: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj, að sjá svo um, að kennsla og fræðsla í Ríkisútvarpinu í öllum greinum móðurmálsins verði efld.“ Fyrirsögn orðist svo: „Tillaga til þingsályktunar um íslenskukennslu í Ríkisútvarpinu.“



Herra forseti. Atvmn. hefur fjallað um þessa till. og mælir með samþykkt hennar með nokkrum breytingum sem fram koma í sérstöku nál. á þskj. 848. Inndjúpsáætlun hófst árið 1974 og lýkur árið 1978. Inndjúpsáætlun hefur notið sérstakrar lánafyrirgreiðslu úr Byggðasjóði og Stofnlánadeild landbúnaðarins. Með Inndjúpsáætlun hefur orðið mikið ágengt í Inndjúpi í Norður-Ísafjarðarsýslu. Þar eru búskaparhættir allt aðrir en þeir voru áður. Það má segja að þar hafi orðið bylting fyrir áhrif Inndjúpsáætlunar. Mér þykir ástæða til þess að geta þess hér, því að þess misskilnings gætir æði oft, að Inndjúpsáætlun haft farið svo úr skorðum að jafnvel lítið gagn hafi orðið að henni. Það er rétt, að ýmis mistök hafa orðið við framkvæmd Inndjúpsáætlunar. Þau mistök eru stjórnunarlegs eðlis, og ég hygg að það sé fyrst og fremst um mistök að ræða sem megi rekja til byrjunarerfiðleika. Þetta er fyrsta landbúnaðaráætlunin, sem hrundið er í framkvæmd. Af framkvæmd hennar hefur mikið lærst, og hygg ég að það sé þegar komið fram t. d. í framkvæmd landbúnaðaráætlunar í Árneshreppi á Ströndum. En staðreyndin er sú sem ég gat um áðan, að Inndjúpsáætlunin hefur valdið gerbreytingu í búskaparháttum í Inndjúpi og stöðvað þann flótta sem þaðan var. Nýir bændur hafa tekið sér þar búsetu. Er það eitt merki um áhrif Inndjúpsáætlunar. Sumir þættir Inndjúpsáætlunar eru hins vegar orðnir nokkuð á eftir og verður ekki við þá lokið á því 5 ára tímabili sem ráð var fyrir gert. Með till, er stefnt að því að fá þeim þáttum haldið áfram með sömu lánafyrirgreiðslu og veitt hefur verið til þessa. Atvmn. gafst ekki tækifæri til að senda till. út til umsagnar, en hún aflaði sér vitneskju um viðhorf þeirra aðila sem að málinu koma og að því athuguðu mælir n. með að lánum í svipuðu formi og verið hefur verði haldið áfram til ræktunar í Inndjúpi, en leggur hins vegar gegn því, að síðari mgr. verði samþ., þ. e. a. s. að haldið verði áfram sams konar lánafyrirgreiðslu til byggingarframkvæmda á áætlunarsvæðinu. Stafar þetta af því, að byggingarframkvæmdum hefur miðað vel og má heita nokkurn veginn lokið í samræmi við áætlunina, en ræktunarframkvæmdir hafa hins vegar tafist allverulega. Einnig leggur n. til, eins og fram kemur í nál., að við mgr. verði bætt setningunni: „enda verði unnið samkv. endurnýjaðri áætlun.“ Þessi orð vísa til þess, að Byggðasjóður hefur með stjórnarsamþykkt ákveðið að sú fyrirgreiðsla, sem hann veitir við slíkar framkvæmdir í sveitum, skuli vera háð því, að þær séu framkvæmdar samkv. áætlun. Þarna er því lögð áhersla á að áætlunin verði endurskoðuð með tilliti til þeirra þátta, sem ekki hefur verið lokið við, og þá unnið samkv. framlengdri eða endurnýjaðri áætlun. Með þessum breytingum, sem ég hef nú lýst, leggur n. til að till. verði samþ.



Herra forseti. Ég þakka hv. atvmn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Mér urðu það að vísu nokkur vonbrigði, að síðari mgr. tillgr. skyldi felld út, þar sem farið var fram á að lánafyrirgreiðsla til byggingarframkvæmda á áætlunarsvæðinu skyldi framlengjast til næstu þriggja ára. Hins vegar er orðalag breytingarinnar, sem n. hefur lagt til, með þeim hætti og einnig kom það fram í framsögu hjá frsm. n., að ég hef ástæðu til að ætla að þessari lánafyrirgreiðslu til byggingarframkvæmdanna verði haldið áfram samkv. þeirri endurskoðuðu og endurnýjuðu áætlun sem um er talað í nál. Ég tek undir þau orð sem hv. 2. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson, lét falla í þessu máli og þarf ekki að endurtaka þau hér, en treysti því, að þessi endurskoðun og framlenging; sem gefin er í skyn í nál., komi til framkvæmda fyrir atbeina Byggðasjóðs og helst einnig að Stofnlánadeildin haldi áfram sínum 10% aukalánum sem bændur hafa notið á áætlunartímanum.



Herra forseti. Aðeins vegna umræddra byggingarframkvæmda samkv. Inndjúpsáætlun vil ég geta þess, að það er mín persónulega skoðun, að sérstaklega þurfi að hugsa um íbúðabyggingar á svæðinu sem ekki hafa notið sérstakrar fyrirgreiðslu í Byggðasjóði. Þess eru dæmi við aðrar landbúnaðaráætlanir, að slíkar framkvæmdir í áætlunum hafa notið þess háttar fyrirgreiðslu. Ég tel að íbúðabyggingar á þessu svæði þurfi sérstaklega að taka til athugunar. Ég vil geta þess hér, að nokkur íbúðarnús hafa verið lagfærð innan þessarar áætlunar, en ekki hefur tekist að fá til þeirra sérstaka fyrirgreiðslu. Það þarf að athuga að mínu mati sérstaklega.



Herra forseti. Síðast þegar þetta mál var hér á dagskrá urðu um það nokkrar umr. M. a. töluðu hér bæði hæstv. forsrh. og hæstv. dómsmrh. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var sú, að þeir allshn.-menn, sem að þessari till. standa, töluðu hér í þeim dúr, að á engan hátt væri hér verið að veitast að stjórnarskrárnefnd núverandi eða formanni hennar, og sömuleiðis kom fram í máli hæstv. forsrh., sem talaði hér fyrr við þessa umr., að það hefði ekki komið fram áhugi af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna hér á Alþ. um að neitt yrði gert í þessu máli á þessu þingi. Ég vil aðeins vekja athygli hv. þm. á því, að í grg. með þessari till. allshn. stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Í upphafi þings lýsti ríkisstj. yfir þeim vilja sínum að efna til viðræðna þingflokka um ofangreind mál. Einhverjar viðræður munu hafa farið fram, en þær hafa engan árangur borið, m. a. vegna þess að stjórnarskrárnefnd hefur engum tillögum skilað og virðist að mestu leyti óstarfhæf.“ Það eina, sem er tilgreint hér að ástæðu til fyrir því, að ekkert hefur orðið úr þessu máli á þessu þingi, er það, að stjskrn. hafi engum till. skilað. Nú muna hv. þm. það, að á fyrstu dögum þings í haust urðu hér nokkrar umr. og í þeim umr. var einmitt gerður að umtalsefni sjónvarpsþáttur sem þá hafði farið fram, þar sem formenn flokkanna skeggræddu þessi mál m. a., og í þessum umr. virtist ekki annað koma fram í orðum þeirra en eindreginn vilji væri fyrir því að á þessu þingi yrði gerð breyting á kosningalögum. Nú fór það svo um þennan blessaða þátt, að sú spóla, sem hann var á, mun hafa týnst inni í sjónvarpi, og mér er ekki um það kunnugt, en þó getur það verið þrátt fyrir það, að hún hafi fundist enn. Einhver hv. þm. mun hafa tekið þetta beint upp og hefur því verið svo forsjáll, að hægt er að fá um það upplýsingar, hvaða afstöðu þessir einstaklingar, formenn flokkanna, höfðu í þessum þætti. En það var alveg augljóst af ummælum þeirra, að þeir töldu ástæðu til þess að breyta kosningalögum og það yrði gert á þessu þingi. Og eins og hér hefur verið vitnað til áður lýsti hæstv. forsrh. því yfir í upphafi þings í haust, að það mundi verða óskað eftir því, að þingflokkar tilnefndu menn til umr. um þetta mál. Og hæstv. forsrh. upplýsti það fyrr við þessa umr., að fulltrúar af hálfu stjórnarflokkanna hefðu verið tilnefndir, og ekki dreg ég það í efa. En fundur til þess að ræða þessi mál var fyrst boðaður mér vitanlega í aprílmánuði. Ég man ekki nákvæmlega dagsetningu, en líklega mun það hafa verið fyrri hluta aprílmánaðar, þ. e. a. s. þegar komið var fram í þann mánuð sem gert var ráð fyrir að þingslit ættu sér stað og það var alveg augljóst að ekkert yrði gert í málinu. En það væri gaman að forvitnast um það, fá um það vitneskju hjá hæstv. forsrh., hvenær t. d. Sjálfstfl., þingflokkur Sjálfstfl., hafi kosið sinn fulltrúa, sem þá hefði átt að hafa frumkvæði að því að kalla slíka n. saman og reyndar gerði það þegar það var gert. Mér heyrðist á ræðu hæstv. forsrh. að hann vildi í og með skella þeirri skuld á stjórnarandstöðuflokkana hér á Alþ., að ekkert hefði gerst í þessu máli, þeir hefðu ekki sýnt áhuga á því að ýta á eftir málinu hér á þingi. Ég held að þetta sé rangt hjá hæstv. ráðh. Það var augljóst mál og gefið loforð af hans hálfu strax í upphafi þings, að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því, að slík n. yrði skipuð eða tilnefnd af þingflokkum og hún mundi hafa frumkvæði að því, að málið yrði tekið til umr. Það er því við stjórnarflokkana hér á Alþ. fyrst og fremst að sakast, að ekkert hefur gerst í þessu máli. Og mér finnst ástæðulaust af þeim allshn.-mönnum, eins og fram kemur í grg. með þessari þáltill., að fyrst og fremst og sú eina ástæða, sem þeir telja fyrir því að ekkert hefur gerst á þessu þingi, sé sú, að stjskrn. hafi engum till. skilað og hún sé óstarfhæf. Ég held, eins og ég hef raunar áður tekið fram, að það sé ekki við þá n. að sakast um það, að ekkert hefur gerst á þessu þingi varðandi breytingar á kosningalögunum, heldur er þar fyrst og fremst um að ræða áhugaleysi stjórnarflokkanna og forustumanna þeirra, þrátt fyrir þær yfirlýsingar sem voru gefnar strax í þingbyrjun í haust. Ég vil sem sagt láta það koma fram, hef raunar gert það áður, að mér finnst að allshn. hafi með því, sem hún hefur látið frá sér fara í grg. með þessari þáltill., verið að átelja eða sakfella stjskrn. fyrir það, að engar breytingar hafi komið til umr. á þessu þingi varðandi breytingu á kosningalögum. Ég er annarrar skoðunar. Ég tel að þar sé ekki við stjskrn. að sakast. Þessar breytingar á kosningalögum hefði verið hægt að gera hér á Alþ. hefði verið vilji eða áhugi fyrir því, burt séð frá því, hvað starfi stjskrn. leið. Ég vil því vísa á bug aðdróttunum um það, að stjskrn. sé fyrst og fremst sá þrándur í götu og sökudólgur fyrir því að ekkert hafi gerst í breytingum varðandi þessi mál nú á þessu þingi. Og sérstaklega vil ég þó vísa á bug þeim áróðri, sem mikið hefur verið uppi hafður, og sakfellingu á formann stjskrn., sem ég tel að hafi verið að ástæðulausu sakfelldur um vanrækslu í störfum til þess að fara að tala um það hér sérstaklega nú, þegar menn eru að tala um að vera röskir í störfum, þá höfum við því miður mörg dæmi hér innanþings um það, að nefndarformenn margir hverjir hafa ekki sýnt af sér þá hreysti eða þann dugnað að þeim sé í raun og veru fært að kasta steini að öðrum í þeim efnum. Mörg dæmi þess, að nefndarformenn hér á Alþ. hafi ekki staðið vel í stöðu sinni, eru finnanleg og hægt að benda á þau, en ástæðulaust að gera það á þessu stigi. En ég vildi sem sagt að þetta kæmi fram við umr., en skal ekki hafa þessi orð fleiri að sinni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ítreka það sem ég sagði fyrr í umr. um þessa till. eða rifja upp deilur, hverjum sé að kenna að breytingar á kosningalögunum hafa ekki verið gerðar á þessu þingi eða till. hafa ekki komið fram frá stjskrn. um breytingar á tilhögun kosninga til Alþingis. Mér finnst meira máli skipta, úr því sem komið er, að við náum samstöðu um það, hvernig haga skuli vinnubrögðum framvegis, svo að úr þessu megi verða bætt sem við erum sammála um að nauðsyn sé á. Eins og getið var um í þessum umr. fyrir nokkrum dögum var haft samráð milli formanna stjórnmálaflokka, sem fulltrúa eiga á Alþ., og formanna þingflokka á Alþ. um hvernig réttast væri að afgreiða till. þá frá allshn. sem um getur á þskj. 641. Hefur niðurstaðan orðið sú, að formenn stjórnmálaflokkanna í samráði við formenn þingflokkanna og formann allshn. hafa borið fram brtt. á þskj. 892 sem ég treysti að allir þm. hafi í höndum. Þar eru þær breytingar gerðar á till. allshn., að gerð er grein fyrir því, hver ástæða sé til þess að á ný sé tilnefnt í stjskrn. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að tilnefning í stjskrn. fari ekki fram fyrr en að loknum kosningum til Alþingis. Þá er og gert ráð fyrir því, að tala fulltrúa stjórnmálaflokka í stjskrn. verði í hlutfalli við þingmannatölu þeirra. Í sambandi við það skal ég láta koma fram, að það er skoðun flm., að æskilegt sé að allir flokkar, sem fulltrúa eiga á þingi að loknum kosningum, hafi aðild að starfi stjskrn., og leitast mun verða við að ná samkomulagi um það. Það ætti einnig að auka líkurnar á því, að í stjskrn. er fjölgað um 2, úr 7 mönnum í 9 menn, samkv. þessari brtt. Að vísu eru menn nú e. t. v. ekki á eitt sáttir um hvort það auki líkurnar á fljótri afgreiðslu frá n. að fjölga í henni, en æskilegt er þó að í slíkri n. komi fram sem flest sjónarmið. Þá er og talinn of skammur tími að ætla stjskrn. að skila till. sínum svo fljótt að unnt sé að leggja þær fyrir næsta þing. Hins vegar sett að hámarki til tveggja ára starfstími n., eins og greinir frá í brtt. Ég vonast til að það samkomulag, sem brtt. byggist á, verði staðfest af hv. þm.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni af skrifum sem orðið hafa vegna umr. hér á Alþ. um störf stjskrn. svokallaðrar. Það hefur komið fram, eins og hv. 5. þm. Vestf. benti hér á, sérstaklega þó í blöðum, að í þessum umr. hafi falist mjög hörð gagnrýni á formann stjskrn., Hannibal Valdimarsson. Þetta er ákaflega rangt. Ég vil eindregið mótmæla þessu. Ef slíkar fullyrðingar hafa verið hafðar í frammi gagnvart formanni stjskrn. Hannibal Valdimarssyni, þá er það ákaflega ósanngjarnt í hans garð, því að ég held að það sé hægt að kenna Hannibal Valdimarssyni ýmislegt annað en það, að hann hafi ekki verið nægilega röskur. En staðreyndin er sú, sem hefur komið fram hjá Hannibal og raunar fleirum og alþm. vita, það þýðir ekkert að reyna að hlaupa á bak við þá staðreynd, að breytingar á kjördæmaskipan og kosningalögum og öðrum slíkum atriðum hafa aldrei verið gerðar nema stjórnmálaflokkarnir allir eða einhverjir, a. m. k. þá þeir sem talsverðan meiri hl. hafa haft á Alþ., hafi náð um það samkomulagi. Hannibal Valdimarsson lýsti því yfir bæði í útvarpsviðtali og blaðagrein fyrir talsverðu, að hann liti svo á, að hlutverk stjskrn. hvað þessi atriði varðar væri að safna upplýsingum og hugmyndum. Hins vegar treysti hann sér ekki til þess að stjskrn. afgreiddi frá sér endanlega tillögugerð varðandi kjördæmaskipan og fjölda þm. hvers kjördæmis öðruvísi heldur en flokkarnir hefðu áður komið sér saman þar um. Það er skýringin á því, hvers vegna svo seint hefur gengið með störf stjskrn. Það hefur verið beðið eftir því að flokkarnir kæmu sér saman um þá tilhögun sem eðlilegt væri að taka upp ef breyta ætti ákvæðum stjórnarskrár um kjördæmaskipan og fjölda þm. Hvers vegna það hefur ekki verið gert, svarið við því er einfaldlega það, að flokkarnir hafa ekki verið reiðubúnir til þess að ganga til slíks verks. Það er ekki vandalaust að gera þær breytingar sem rætt hefur verið um að gera þurfi. Reynslan sýnir okkur að það hefur ávallt tekið talsverðan tíma og þurft talsvert mikið til að þær breytingar yrðu gerðar. Flokkarnir hafa verið að safna að sér gögnum alveg eins og stjskrn. Innan flokkanna eru ýmsar hugmyndir og tillögur sem ræddar hafa verið. Það hefur einfaldlega ekki verið tímabært hjá flokkunum að taka neina flokkslega afstöðu enn þá til þeirra hugmynda sem fram hafa komið, og það er skýringin á því, hvernig á því stendur, að stjórnarskrárnefnd hefur ekki skilað till. Ég tel það ákaflega lítilmannlegt af flokkanna hálfu að ætla að afsaka þennan seinagang með því að skjóta sér á bak við formann stjskrn. sem hefur ekki aðstöðu, a. m. k. ekki hér innan þingsala, til þess að svara fyrir sig og skýra viðhorf sín. Ég er sammála því, að flokkarnir reyni nú að koma sér saman um ákveðna lausn á þessum málum, eins og till. sú, sem lögð hefur verið hér fram, gerir ráð fyrir. En ég vil eindregið lýsa þeirri skoðun minni og væntanlega fleiri þm., að þó að sú till. verði samþykkt, þá felist alls ekki í þeirri samþykkt nein slík gagnrýni á formann stjskrn., Hannibal Valdimarsson, sem sumir virðast vilja láta í veðri vaka, heldur sé þingið þar að taka undir þá skoðun, sem Hannibal Valdimarsson hefur sjálfur lýst, að þessum málum verði ekki ráðið til lykta, þ. e. a. s. endurskoðun á kosningalögum og kjördæmaskipan, nema í samkomulagi milli flokkanna og flokkarnir hafi að þeirri till. samþykktri, sem hér verður borin upp, komið sér saman um það að ganga til samstarfs um slíka lausn.



Herra forseti. Till. mín á þskj. 347 hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að Framkvæmdastofnun ríkisins kanni atvinnustöðu svo og félagslega aðstöðu íbúa byggðarlaganna í nágrenni Keflavíkurflugvallar og geri næsta Alþ. grein fyrir niðurstöðum könnunarinnar.“ Ástæðan til þess, að ég flyt þessa till, er sú, að svo sem öllum er kunnugt hefur atvinnustaða þessara byggðarlaga í nágrenni Vallarins verið veik á undanförnum árum, einkum vegna samdráttar í afla og breytingu á afla. Um aldaraðir hafa Suðurnesjabúar að mestu lifað á því að fiska hrygningarfiskinn, þegar hann kemur upp að suðvesturströndinni, og aflað mestan hluta af sínu heildaraflamagni ársins á tiltölulega skömmum tíma yfir vetrarvertíðina. Nú hefur orðið á þessu mikil breyting á þann veg, að hrygningarstofninn hefur dregist saman, en aftur á móti hefur veiði jafnast mikið og dreifst á lengri tíma, og þótt aflamagnið haldist nokkurn veginn, þá hefur samsetning aflans orðið þeim erfiðari, verðminni, og þess vegna er nú svo komið að fjöldi þeirra fyrirtækja, sem stunda veiðar og vinnslu á Suðurnesjum, býr nú við bágan hag. Reyndar er þetta ekki einstakt um þennan landshluta, en mér finnst að öðruvísi hafi verið brugðist við þarna heldur en annars staðar á landinu, og telja ýmsir að nágrennið við Keflavíkurflugvöll geri það að verkum, að þeir séu betur settir atvinnulega og þurfi þess vegna ekki á þeirri aðstoð að halda sem öðrum landsbúum er nauðsynleg og hefur verið veitt í ríkum mæli. En hér er ekki nema hálfsögð sagan. Vitað er að sjávarútvegur er enn þá og hefur reyndar ætíð verið höfuðatvinnuvegur þeirra Suðurnesjabúa og flest fyrirtæki þar syðra eru á einn eða annan hátt bundin þessari atvinnugrein. Þegar þess vegna illa gengur þar, þá er það ekki eingöngu að þau fyrirtæki, sem stunda veiðar og vinnslu, líði við þetta ástand, heldur allur iðnaður sem tengdur er þessum atvinnuvegi, og er þar með sagt, að það séu í raun og veru flest iðnfyrirtæki á Suðurnesjum sem búi nú við bágan hag. Svo sem vitað er verður 20% eða meira af öllu því verðmæti, sem frá sjávarútvegi kemur, til þarna á Suðurnesjunum,og þessi háa prósenttala hefur lengi verið svo. Þess vegna er ástæða til að líta vel til þessara staða, þar sem heildargjaldeyrisöflun er svo há prósentutala sem nú er, og það eru um eða yfir 40% af öllum Suðurnesjavinnukraftinum sem vinna beint eða óbeint við fiskveiðar og fiskvinnslu. Þarna suður frá hefur lengst af verið stöðugleiki í lifnaðarháttum og búmennsku. Þarna hafa búið öld eftir öld um 2000 manns, og það er í raun og veru fyrst um 1940 sem snögg umskipti verða á þann veg, að frá 1940 hefur íbúafjöldi þarna þrefaldast og er nú orðinn rúmlega 13000 manns. Á sama tíma aftur á móti hefur t. d. höfuðborgin rétt rúmlega tvöfaldað íbúafjölda sinn. Þetta byggist á því, að Keflavíkurflugvöllur hefur verið byggður upp og rekinn frá þeim tíma og þar vinna um 2000 manns og af þeim eru 70% búsettir á þessu svæði. Þar að auki má segja að nágrenninu við flugvöllinn fylgja ýmsir félagslegir örðugleikar, og mér finnst að það sé ástæða til að rannsaka það betur en gert þefur verið. Því er ekki að leyna, að á undanförnum árum hafa vérið gerðar ýmsar athuganir á báðum þessum þáttum sem till. fjallar um, bæði stöðu sjávarútvegs og einnig félagslegri aðstöðu íbúanna þarna. T.d. létu Samtök sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi fyrir nokkrum árum gera nokkuð vandaða úttekt á fiskveiðum og fiskvinnslu á Reykjanesi, og enn fremur hefur félagsvísindastofnun Háskólans unnið nokkuð að því að kanna félagslega aðstöðu þarna. Þá eru og fleiri aðilar sem hafa unnið að könnun þarna. En þetta eru aðeins brot sem þörf er á að raða saman og enn fremur að athuga betur aðstöðuna og gera þá heildarúttekt sem mér finnst nauðsynlegt að verði gerð sem allra fyrst. Þess vegna hef ég hug á því að Framkvæmdastofnuninni með sinni þjálfun í slíkum úttektum verði falið þetta verkefni og verði gert fært að skila áliti sem allra fyrst. Ég legg því til, herra forseti, að þessari till. verði að umr. lokinni vísað til allshn.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða, þó að lítill tími virðist vera orðinn hér til að ljúka málum, að taka aðeins til máls varðandi þá þáltill. sem hér er flutt. Í grg. með þessari till. kemur fram, að flm., hv. 2. þm. Reykn., lítur svo á, að hugsanlegt sé að nálægð Keflavíkurflugvallar hafi jafnvel haft neikvæð áhrif á atvinnulíf á Suðurnesjum og á þann veg, að ekki hafi verið vegna tilvistar flugvallarins brugðist við sem skyldi þegar aðsteðjandi og tímabundna erfiðleika væri við að etja í atvinnumálum byggðarlaganna þar um slóðir. Ég vil nú, eins og ég segi, nota tækifærið og ekki einungis taka undir þetta sjónarmið sem fram kemur í grg. frá hv. flm., heldur leggja áherslu á að tilvist hersins og herstöðvarinnar með tilheyrandi umsvifum hefur í ríkum mæli haft ill áhrif á félagslega þætti og allt atvinnulíf byggðarlaganna á Suðurnesjum og mun koma til með að hafa það áfram meðan herinn dvelur á heiðinni. Um þetta mál væri hægt að hafa mörg orð og ræða á margvíslegan hátt, en ég skal ekki eyða tíma þingsins í það. Það væri hægt að vísa til ummæla margra þekktra og merkra manna, bæði í atvinnulífi og á öðrum sviðum suður á Reykjanesi og hingað og þangað um landið, sem hafa viljað kynna sér þessi mál Það liggur alveg ljóst fyrir meginþorra þeirra sem búa í nálægð flugvallarins, hvað hefur verið á ferðinni. Það hefur legið ljóst fyrir öllum Alþb.-mönnum frá því að herinn kom til landsins, hvílík aðstaða manna er að búa við það ástand sem í kringum völlinn er á öllum sviðum. Það væri hægt, eins og ég segi, að styðja það með mörgum rökum, en ég skal ekki fara út í það. Atvinnuástandið, eins og því er nú háttað á Suðurnesjum, er á þann veg, að því er vart lýsandi í fáum orðum, nema þá helst þannig, að nú standa ráðamenn, sem raunverulega ættu að koma þarna og hlaupa undir bagga og gera einhverjar úrbætur, eins og gaurar í grýtu og þykjast ekkert skilja hvernig á þessu standi, halda að það sé eingöngu um aflabrest að ræða. Það hefur gerst fyrr á Íslandi að aflabrestur yrði í einstökum byggðarlögum. Við því hefur verið brugðist á mannlegan og eðlilegan hátt venjulegast. En þarna á Suðurnesjum, verð ég að segja, hefur það ekki verið gert, vegna þess að menn hafa haldið að sér höndum, eins og kom fram í framsöguræðu hv. flm., í þeirri von að Völlurinn og sú starfsemi, sem þar er, bjargaði öllu við. Ég vil nota tækifærið og lýsa yfir því, að ég get fyrir mitt leyti stutt þessa till., þó að ég sé hins vegar alveg fullviss um það, að hún er algerlega óþörf. Hún er óþörf í því tilliti, að það blasir við hverjum manni, að það þarf ekki að gera þarna neina könnun, ástandið er svo augljóst. En ef hv. flm. og aðrir fleiri efast um það enn, að ástandið sé alvarlegt, þá skal ég fyrir mitt leyti fallast á, að þessi till. verði samþ. og nái fram að ganga, ef það mætti verða til þess að opna augu fleiri manna fyrir því ófremdarástandi sem ríkir í þessum efnum, sérstaklega í nágrenni flugvallarins og vegna veru hersins þarna suður á nesjum. Þó er ég ekki í nokkrum vafa um að þetta hefur áhrif víðar en í næstu byggðarlögum. Ég skal ekki hafa mörg fleiri orð hér um. Mig langar aðeins til að varpa fram einni spurningu til hv. flm. Ef þannig færi nú, að þingheimur samþykkti þessa till. og hæstv. ríkisstj. fæli Framkvæmdastofnuninni eða einhverri stofnun að gera þá könnun sem þarna er talað um og ef niðurstaðan yrði á þann veg sem ég efast ekkert um að hún verði, hún verði á þann veg að það sé mjög neikvætt og í alla staði neikvætt að hafa herinn þarna staðsettan, vill þá hv. flm. fyrir sitt leyti binda það fastmælum, að hann muni þá beita sér fyrir því, að herinn verði látinn fara, eftir því sem honum verði mögulegt?



Herra forseti. Það er nú það langt komið á þetta þinghald, að það gefst ekki tækifæri til eða a. m. k. tel ég ekki eðlilegt að einstakir þm, séu að efna til mjög langra umr. um þau mál sem á eftir að ræða á þeim tveim starfsdögum þingsins sem eftir eru. En það mál, sem hér er verið að fjalla um, gæti gefið tilefni a. m. k. fyrir okkur þm. Reykn. til þess að tala nokkuð langt mál um efni þess. En ég skal ekki verða til þess nú vegna þess að tíminn er frá okkur hlaupinn. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs og vildi segja nokkur orð í sambandi við þessa umr., eru þau ummæli sem komu fram í ræðu hv.flm. og ég tek mjög undir. Hann sagði efnislega eitthvað á þá leið, að þegar ástand kemur upp eins og nú um sinn hefur verið á Suðurnesjum, þar sem fyrst og fremst vegna samdráttar í afla og ýmissa annarra hluta hefur skapast gífurlega erfitt ástand í sambandi við atvinnureksturinn, þá hefur venjulegast af hálfu þjóðfélagsins verið brugðið hraðar og betur við en staðreynd er þarna suður frá. Ég vil skýra frá því hér, að við þm. Reykn. í öllum flokkum höfum árangurslítið barist við stofnanir í landinu sem eiga samkv. sínum reglum að stuðla að að bæta úr vandræðum, þar sem atvinnureksturinn lendir í slíkum vandræðum að leitt getur til atvinnuleysis og fólksflótta á svæðinu. Ég hygg að allir, sem til þekkja, viðurkenni þá staðreynd, að um sinn hefur ástandið á Suðurnesjum verið slíkt. Stórfelld minnkun á afla á því svæði segir að sjálfsögðu til sín, og þau eru mörg, fyrirtækin í útgerð, í fiskvinnslu og í ýmissi þjónustu, sem nú hafa lifað, et svo mætti segja, dag frá degi í fullkominni óvissu um hvort þau gætu haldið rekstri sínum áfram í næstu viku. Við þessar aðstæður höfum við þm. Reykn. reynt að komast í gegnum hið svokallaða kerfi til þess að knýja fram aðgerðir af hálfu ríkisvaldsins sem gætu bætt að einhverju leyti úr þessu ástandi, eins og kerfið hefur sem betur fer getað gert mjög víða um land. En án þess að ég ætli að fara að rekja það nokkuð nánar, hversu erfið sú barátta hefur verið, þá vil ég þó segja það, að árangur okkar þm. Reykn. hefur verið til þessa nánast mjög rýr. Við höfum gjarnan spurt í þeim stofnunum, sem um þessi mál fjalla, hvenær mætti vænta afgreiðslu á vissum málum, og fengið ýmis svör sem síðan hafa ekki staðist í reynd og hafa m. a. leitt til þess, að ég hef borið fram fyrir nokkru fsp. um það, hvenær og hvernig úthluta ætti þeim 500 millj. kr. sem gefið var fyrirheit um að úthlutað yrði sem láni í sambandi við frystihúsin og fleiri atvinnugreinar. Og ég hef enn fremur spurt um það, eftir hvaða reglum yrði úthlutað þeim 300 millj. kr. sem ráðgert er að úthluta úr svokölluðum gengismunarsjóði. Því miður hefur þessari fsp. ekki verið svarað enn þá, og vafalaust verður henni ekki svarað á þessu þingi. En ég vil fullyrða það, að það eru mörg fyrirtæki á Suðurnesjum og margir aðilar á Suðurnesjum sem hafa lifað í von um einhverja slíka aðstoð, m.a. vegna þess að við þm. Reykn. höfum margir hverjir gefið yfirlýsingar og sagt það sem við höfum ekki vitað betur en væri rétt og satt, en ekki hafa svo í framkvæmdinni verið eins og sagt var. Ég tel rétt að þetta kom hér fram. Ég er mjög mikill stuðningsmaður þess, að við höfum hér í landinu starfandi eitthvert slíkt kerfi sem er þess umkomið að bregðast við, þegar atvinnulíf á heilum svæðum landsins er í mikilli hættu. Slíkt hefur ástandið verið um marga mánuði á Suðurnesjum. En ef þetta kerfi byggist á slíkum reglum, að það sé nánast óstarfhæft þegar vissir hlutar landsins lenda í úlfakreppu eins og hefur gerst með Suðurnesin, þá finnst mér kerfið meira en lítið gallað og þurfi að takast til heildarendurskoðunar, því að það er staðreynd, að atvinnuleysi og bág alkoma fyrirtækja er jafnsár þeim sem við þurfa að búa hvar svo sem þeir búa í landinu.



Herra forseti. Ég vil þakka góðar undirtektir þeirra, sem talað hafa, við umr. um till. mína. En varðandi beina fsp. hv. 3. þm. Reykn., þá vil ég nú svara því, að ekki treysti ég mér til þess að gefa honum vonir um það, að ég muni styðja hann í því að herstöðinni á Keflavíkurflugvelli verði lokað. Hins vegar geri ég mér grein fyrir því, að félagslegir örðugleikar geta skapast við búsetu í nálægð herstöðvar, og þá er að leita eftir leiðum til að lagfæra það ástand, og það held ég að sé mögulegt. En mér finnst, enda þótt við höfum um þetta bæði reynslu og rannsóknir, að það vanti enn þá heildarúttekt á aðstöðu þessara byggðarlaga þarna, bæði á þessu sviði og ýmsum öðrum, og því sé ástæða til að þetta sé athugað frekar og heildarúttekt fari fram.