Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EÁrna) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 1. þm. N.-M. og hv. 5. landsk. við brtt. 199, svo hljóðandi: Við 2.a. Í stað „10 ára“ komi: 2 ára. Verður að veita afbrigði frá þingsköpum, ef brtt. á að mega taka til meðferðar á þessum fundi.



Herra forseti! Eins og ég gat um í dag, þegar ég tók tvær af brtt. mínum aftur til 3. umr., hef ég fellt niður till. mína um, að í stað „skylduómaga“ í frv. komi: ómaga, til þess að till. gengi fremur fram. Ég skal ekki fara frekar út í þetta, en aðeins geta þess, að ég álít þetta ekki rétt, þótt ég geri það til samkomulags. Ég hef hér lært þá gullnu reglu prestanna, að ef það bezta fæst ekki, þá sé að taka það næstbezta. Hvað hina till. snertir, þá hef ég breytt henni úr „10 árum“ í tvö ár. Þetta byggist ekki heldur á því, að ég hafi ekki álitið sjálfsagt að festa mat á búfé í 10 ár. Eins og ég hef margtekið fram, er allt annað metið til eignar fast um lengri tíma en búfé og svo kannske verðbréf. Þau geta hækkað, ef mikil sjóðseign hefur myndazt á bak við. Allt annað er eins og óbreytt um mörg ár, skip, bátar og húseignir. Maður, sem virti innbú sitt á kr. 2 þús. í fyrra, gerir það eins nú. 1. þm. Reykv, taldi allt öðru máli að gegna með fénaðinn en fasteignir og sagði í því sambandi, að grasið á jörðinni væri alltaf jafnmikils virði. Ég held þetta sé mesta fjarstæða, það er einskis virði, ef ekki er búféð til að breyta því í aðrar afurðir seljanlegar, og kannske sýnir þetta dæmi hv. þm. bezt, hve réttlátt það er eða hitt þá heldur að láta kvikféð ekki vera með sínu matinu hvert árið. En ég hef farið niður í 2 ár til samkomulags og þá sérstaklega vegna þess, að óvíst er, hvort það mat, sem nú yrði sett, yrði ekki vegna „ástandsins“ óeðlilega hátt til þess að láta það gilda í 10 ár. Þá hefur og verið rætt um, að gagngerð endurskoðun á skattalöggjöfinni stæði fyrir dyrum. Þó vill nú enginn fullyrða, hvenær þeirri endurskoðun verður lokið. En það stuðlar samt að því, að ég hef fallizt á að breyta þessu úr 10 árum í 2 ár. Einn hlut langar mig til að vita nánar um, sem orkað hefur tvímælis undir þessum umræðum, og það er, hvort 12% viðaukinn eigi að falla úr gildi. Ég hefði kunnað bezt við, að það hefði verið samþykkt á þingi, að svo yrði. Mér hefur skilizt, að hæstv. fjmrh. vilji veita því fulltingi sitt, en hins vega r virtist mér á ræðu hv. frsm., að halda ætti þessu gjaldi, en eins og menn vita, er ráðherra í lögum veitt heimild til að innheimta það, en það ekki gert skylt. Þetta hefur áhrif á afstöðu mína til skattstigans, og þess vegna óska ég að fá um það upplýsingar nú. 1) MJ: Með skírskotun til annarrar brtt. segi ég nei. 2) SÁÓ: Þar sem fyrir liggur brtt. frá fjhn., sem fer í sömu átt, segi ég nei.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég tók einmitt eftir því, að hv. frsm. gekk út frá því, að heimildin til að innheimta 12% viðaukann yrði notuð. Hann mun byggja á því, að í vor, áður en þessar breyt. voru komnar á rekspöl, var gert ráð fyrir því í orðsendingu, sem ráðun. sendi skattanefndunum um að fara að undirbúa skattaálagninguna. Síðan hefur viðhorfið breytzt, en það er rétt, að þá var gengið út frá þessu. Ég geng út frá, í sambandi við samkomulag flokkanna, að þessi 12% viðauki falli niður, án þess ég minnist þess sérstaklega, að þetta hafi borið á góma á fundum n. En það má fullyrða, að um þetta atriði er ekki ágreiningur milli mín og hæstv. viðskmrh. Hins vegar mætti segja, að ástæða væri til að láta sveitar- og bæjarfélög fá eins mikinn hluta stríðsgróðaskattsins og þetta nemur.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Það er rétt hjá hv. 1. þm. N.-M., að ég gekk út frá því, að 12% viðaukinn yrði innheimtur á árinu. En það var vegna þess, að þetta var tilkynnt í sjálfu Lögbirtingablaðinu, að hann skyldi innheimta. Nú heyri ég, að hæstv. ráðh. segir, að það muni ekki verða gert. Um þetta hefur sennilega verið rætt utan funda í n. og mér því verið ókunnugt um það. Ég skal ekki harma það, þótt 12% viðaukinn verði afnuminn, eins og hag bæjar- og sveitarfélaga er nú komið. Í sambandi við skrifl. brtt. hv. 1. þm. N.-M. og hv. 5. landsk. viðvíkjandi mati á búfé má segja, að þeir hafi gert allverulegan afslátt á upphaflegu brtt. hv. 1. þm. N.-M. En ég er ekki sammála þeim um að þetta sé það eina, sem nú færist til í mati. Ég veit t. d. um ýmiss konar verðbréf og veðdeildarbréf, að þau hafa hækkað á skömmum tíma úr 75% upp í nafnverð og þar yfir. Ég er ekki viss um, að allir bændur yrðu glaðir, þótt þessi brtt. næði fram að ganga, enda nefndi hv. fyrri flm. till., að hún væri varasöm, og matið gæti farið út úr eðlilegu samhengi, ef tíminn yrði eins langur og upphaflega var lagt til af honum. Annars er mér alveg sama, hvernig atkv. falla um þessa brtt. á þskj. 225. Fyrri flm. sagðist sjálfur eiginlega vera á móti henni, en hefði sveigt til vegna áhrifa frá Reykjavíkurandanum, og harma ég það mjög, að hann skuli þannig hafa leiðzt út á lastanna braut. Þá er það till. hv. þm. Hafnf., sem var tekin aftur við 2. umr. Hv. þm. talaði fyrir henni þá, og býst ég því ekki við, að hann tali fyrir henni nú. Ég er persónulega með þeirri brtt., en ég vil benda á, að n. ber hins vegar fram þá till. um þetta efni, sem samkomulag náðist um, sem þess vegna má telja öruggt, að verði samþ., og er hún á þá leið, að 1/3 í stað ¼ af nýbyggingarsjóði megi vera í bundnum pundum. Tel ég þar hafa nokkuð áunnizt. Þó að ég sé með till. hv. þm. Hafnf., vildi ég þó vera með í að flytja þessa till. til þess að fá þó þessa bót. Fyrri brtt. n. er aðeins framkvæmdaratriði. Um það hefur verið talað, að nauðsynlegt væri að senda skattan. leiðbeiningar til þess að gera útreikning skattsins auðveldari, en það yrði óendanleg runa, ef ætti að taka upp töflu fyrir hverja einustu krónu. En það má gera hana meðfærilega með því að láta hlaupa á 50 kr. T. d. ef maður hefur 4376 kr. tekjur, þá er það 435, sem reiknað er um. Þetta munar svo ákaflega litlu á skatti, en er mjög mikið til hægðarauka. Þá benti hv. 1. þm. N.-M. okkur á það í n., að óhægt gæti verið að reikna með meðalverðvísitölunni, því að hún yrði í langflestum tilfellum brot. Það er óþægilegt að verða alltaf að vinna með þessum brotum. Þess vegna tókum við upp þá brtt., að meðalvísitalan, sem reiknað yrði með, skyldi alltaf vera heil tala, þannig að minna en hálfum væri sleppt, en hálfur eða meira fyllt upp. Þessi till. er aðeins til að gera framkvæmdina auðveldari, og býst ég því ekki við, að hún. þurfi að valda ágreiningi. Það voru ýmsar fleiri till., sem ég hafði í hyggju að bera fram, en ég álít ekki til neins að bera fram aðrar till. en þær, sem samkomulag gat fengizt um milli flokkanna, en það má athuga frv. betur, meðan það er á milli d., því að það þarf ekki að tefja það svo mikið, þó að einhverjar breyt. yrðu gerðar á því í Nd., sem samkomulag væri um og Ed. þyrfti svo aðeins að samþ. formlega.



Það er um brtt. á þskj. 220, sem ég á með hv. 1. þm. N.-M., sem ég vildi segja nokkur orð. Ég játa það, að Reykjavík er dýrasti staður landsins til að lifa á, og þess vegna er rétt, að persónufrádráttur sé þar meiri en annars staðar. Hins vegar er víða ekki mikill munur á framfærslukostnaði í sveitum og ýmsum kauptúnum landsins, og í ýmsum kauptúnum, þar sem hægt er um mjólkurframleiðslu og gnægð af fiski, er framfærslan jafnvel ódýrari en í sveitum. Það, sem helzt munaði þá á, væri framfærsla barnsins, en í þeim till., sem fyrir liggja, er enginn munur gerður á frádrætti vegna barnsins, heldur er hann alls staðar 600 kr. Till. okkar fer ekki fram á að draga úr persónufrádrættinum á neinum stað, en hins vegar er lagt til, að fólk í sveitum og kauptúnum verði gert jafnt. mér virðist tæplega geta staðizt að hafa börnin jöfn á báðum stöðunum, en ég tel rétt að hafa fullorðna fólkið jafnt. Svo er það skriflega till. Ég játa, að ég er ekki hrifinn af henni, þó að ég sé meðflm. að henni, en ég vil fyrirbyggja það, sem skaðlegra er, að miða verðlag búpenings við 10 ár, og vil því ganga inn á tvö ár, því að ég álít ekki skaðlegt að gera það. Ég greiði því atkv. með till., en hvet engan til að gera það. Ég er búinn að segja tilganginn með þessu, að hann er sá að koma í veg fyrir það, sem lakara er, eins og hv. 1. þm. N.-M. sagði áðan. Annars er ég öðruvísi gerður en sá hv. þm. Hann sagðist ekki vilja lifa á bræðingi, en ég hef orðið að gera það og þykir hann sæmilegur, þegar hann er góður, og ég hef ekki átt kost á að lifa á 8 króna smjöri, en þegar ég kom með hann til þessa hv. þm., fannst mér hann kunna prýðilega átið.



Það er út af þessum brtt., sem liggja hér fyrir, aðrar en fjhn., sem ég vildi segja nokkur orð. Fyrst vil ég minnast örfáum orðum á þá brtt., sem var talað um síðast, á þskj. 220. Í sjálfu sér er það ekkert stórmál, hvernig á að haga þessum frádrætti fyrir einstaklinga, og mér finnst, að með henni sé ósamræmið aukið frá því, sem verið hefur í skattamálum á undanförnum árum. Menn geta deilt um það, hvar dýrast sé að lifa, en ég held, að flestir séu sammála um, að í höfuðstaðnum eigi að vera mest frádráttarupphæðin, af því að þar sé dýrast að lifa. Tillögumenn ætlast til, að sveitir og kaupstaðir séu jöfn. En ef þarna ætti eitthvað að gera í réttlætisáttina, þá væri það það, að sumir þessir kaupstaðir yrðu gerðir jafnir Reykjavík. Það er áreiðanlega ekki miklu ódýrara að lifa t. d. á Siglufirði eða Ísafirði eða jafnvel í Vestmannaeyjum eða Hafnarfirði, sem allir vita, að er rétt hjá Reykjavík. Þessir bæir ættu að vera jafnir Reykjavík með persónufrádrátt. Það vita allir, að það er miklu ódýrara að lifa í sveitum landsins en í kaupstöðum. Við erum ekkert einstakir með þetta. Hjá okkar nágrannaþjóðum er persónufrádrátturinn minni í sveitum og smærri bæjum en í stærri borgum. Ég vil því meina, að þessi till. sé frekar til að skapa ósamræmi en til að eyða því. Hitt er annað mál, hvort þessi upphæð er nægilega há. Ég lít svo á, með tilliti til þeirrar dýrtíðar, sem nú er, að hún mætti vera nokkru hærri, bæði hér í Reykjavík og annars staðar. Ég mun leiða hjá mér að greiða atkv. um skrifl. brtt. Mér virðist líka, að hv. flm. leggi ekki mikið kapp á hana, þar sem a. m. k. annar þeirra virðist vera á móti henni. Þá liggur fyrir till., þar sem ætlazt er til, að 1. nr. 57 frá 1935 og 1. nr. 44 frá 1938 og breyt. á þeim 1. frá 1940 verði felld úr gildi. Um þetta var rætt í fjhn., og ég hygg, að n. hafi yfirleitt litið svo á, að réttast væri að bera fram breyt. við þau l., sem þarna eru nefnd, án tillits til þess, hvort þessar till. væru réttmætar. Það er tvímælalaust um 1. um iðnfyrirtæki, að það ber að bera fram breyt. við þau 1., en ekki við skattal. Um 1. nr. 106 frá 1940 verð ég að segja það, að ég tel óþarft að bera fram till. þar að lútandi, því að það er til heimildarákvæði, sem stj. getur notað. Að vísu er það rétt, að þessi heimild er sett sem tekjustofn fyrir bæjarfélag Hafnarfjarðar, því að bærinn missti svo mikið af tekjustofnum sínum, þegar ekki mátti leggja á útgerðina, en ég hygg, að þetta sé ekki nauðsynlegt, því að stj. getur haft þetta í hendi sér. Ég verð því að vera á móti þessari till. Aðrar brtt. held ég, að liggi ekki fyrir, sem koma til atkv., og get ég því látið máli mínu lokið, því að ég vildi aðeins gera grein fyrir atkv. mínu.



Þegar lokið var 2. umr. þessa þýðingarmikla máls, sem auk þess er svo óvenjulegt, að því er ætlað að verka aftur fyrir sig, hreyfði ég andmælum gegn því, að málinu væri hraðað í gegnum þessa hv. deild, svo sem raun ber vitni um, þar sem 2. og 3. umr, fara fram með afbrigðum á einum og sama degi, en þetta hefði m. a. komið í veg fyrir, að unnt væri að fá svigrúm til þess að undirbúa á tilhlýðilegan hátt nauðsynlegar till. til breyt., sem til muna gætu dregið úr þeirri hættu, sem ég tel frv. hafa í för með sér fyrir atvinnulífið í landinu. Með því að ég get ekki sætt mig við þessa málsmeðferð, mun ég sitja hjá við þessa afgreiðslu frv. og greiði ekki atkvæði.

Forseti (EÁrna) : Út af aths. hv. þm. Vestm. vil ég taka fram, að þessi 3. umr, málsins hefur farið fram með fullu samþykki þessarar hv. deildar.