Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J.M.): Frv. þetta hefir verið samþ. óbreytt í háttv.Ed. Þegar jeg lagði það fram, rakti jeg stuttlega sögu þess, er lög þau, sem hjer er farið fram á að nema úr gildi, er síðasti votturinn um. Jeg gat um þá baráttu, sem heyja varð, áður en það fjekst, að íslensk lög væru útgefin á íslensku, og að eins undirskrifuð á íslensku af konungi. Jeg skal samt ekki fara að rifja upp þessa sögu nánarm en láta mjer nægja að vísa til þess, sem jeg sagði um þetta í háttv.Ed. Lög nr. 12, frá 18. sept 1891, mæla svo fyrir, að lög, sem Alþingi samþ. og konungur staðfestir, skuli að eins vera með íslenskum texta. Þessu skipulagi á auðvitað ekki að breyta, en það er svo sjálfsagður hlutur, að það er óþarft að taka það fram í lögum, svo sjálfsagt, að það er jafnvel óviðkunnanlegt að hafa það í lögum. Hitt ákvæðið, að stjórnarráð Íslands skuli annast löggilda þýðing laganna á dönsku, og þýðing þessi skuli birt í Danmörku, og dómstólar þar og yfirvöld byggja á þeirri þýðingu, það ákvæði getur ekki átt við lengur, ekki eftir 1. des. 1918, að minsta kosti ekki eftir að hæstirjettur var settur á stofn hjer. Það var eðlilegt, einkum eftir sögu málsins, að ákvæðið um löggilta danska þýðingu hjeldist, meðan hæstirjettur í Kaupmannahöfn var æðsti dómur í íslenskum málum, en nauðsynlegt var það varla. Þýðingar þessar voru prentaðar í Stjórnartíðindunum til ársins 1913; þá var því hætt samkvæmt þingsályktun frá Alþingi það ár. En þær voru gefnar út í sjerstakri bók, og látnar fylgja Stjórnartíðindunum til þeirra, er þau áttu að fá að lögum, annars seld. Þetta fjell svo niður frá 1. janúar 1918, ef jeg man rjett. í framkvæmd breytir því frv. þetta engu. Jeg tel það rjett, að úr gildi sjeu numin smátt og smátt, eftir því sem hagkvæmt þykir, þau ákvæði í lögum, sem ekki geta samrýmst við aðstöðuna, eins og hún nú er viðurkend með sambandssamningnum, jafnvel þótt þessi ákvæði sjeu ekki lengur framkvæmd. Að lokum vil jeg geta þess, að mjer finst óþarft, að málinu sje vísað til nefndar, því það er hvorki flókið nje mjög þýðingarmikið.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Þess er ekki þörf frá nefndarinnar hálfu að ræða þetta mál mikið. Eins og sjest á nál., álítur nefndin, eftir atvikum, rjett að lögfesta þetta skipulag um sendiherra, úr því á annað borð hefir verið gengið inn á þá braut að veita fje til þessa og skipa mann í stöðuna, þótt nefndin sje hinsvegar ekki sammála um nauðsyn embættisins í sjálfu sjer. Svo mun einnig hafa verið áður um mikinn þorra landsmanna, að þeir hafa ekki komið auga á þessa nauðsyn, en þó mun það allmjög hafa dregið úr óhug ýmissa manna, að valið á manninum í embættið þykir hafa tekist betur en margir gerðu ráð fyrir. Að öðru leyti er málið svo einfalt, að ekki virðist þurfa að fjölyrða um það.

Pjetur Ottesen Þótt jeg hafi skrifað undir nál. með fyrirvara, ætla jeg ekki að vekja deilur um það hjer nú. Jeg lít nefnilega svo á, að það hefði vel getað beðið að lögfesta embættið, að minsta kosti þangað til ábyggileg reynsla væri fengin fyrir nytsemi þess. En með því að lögfesta þetta er sem sje að miklu leyti kipt burtu þeim tökum, sem þingið getur á því haft, að stilt verði í hóf um fjárframlög til þessa sendiherraembættis, hvað svo sem nytseminni líður. Því þótt ákveða eigi eftir sem áður í fjárlögum laun sendiherrans, mun enginn ganga þess dulinn, að torveldara verði að hafa hemil á um fjárframlagið, eftir að embættið er lögfest, en ella myndi. Þegar deilan stóð um sendiherrann í þinginu 1919, ljet jeg svo um mælt, að mjer þætti framkoma stjórnarinnar benda mjög í þá átt, að hún væri fyrir fram búin að semja um það við Dani, bak við þing og þjóð, að sendiherraembætti skyldi þegar stofnað í Kaupmannahöfn. Þeim ummælum var þá harðlega mótmælt af stjórninni, en nú kom það aftur á móti skýlaust fram í ræðu hæstv.forsrh. (J.M.) á dögunum um mál þetta, að það hefir þó svo verið, og er það gott, að það sanna í því efni er þó loks fram komið.

Forsætisráðherra (J.M.): Það er ekki rjett hjá háttv.þm. Borgf. (P. 0.), að nokkur samningur hafi verið gerður um þetta við stjórn Dana, og er t. d. háttv.þm. Dala. (B.J.) kunnugt um það, og gæti borið það. Hitt er það, að bæði frá blöðum og þingmönnum höfðu komið fram raddir um það, að Íslendingum mundi þykja vænst um það, að hingað yrði sendur maður með þeim diplomatisku virðingum, sem seinna varð úr. Að því leyti var ekkert öðruvísi ástatt um þetta mál en síðar kom fram í blöðum, t. d. um ráðgerðan sendiherra frá Svíþjóð. Annars get jeg vísað til framsöguræðu minnar við fyrstu umræðu, sem einnig er í fullu samræmi við það, sem jeg áður hafði sagt, og getur liv. þm. Borgf. (P.O.) sannfærst um það, með því að lesa ræðuna, sem var skrifuð orðrjett áður en hún var flutt.

Jón Þorláksson Af því að jeg er mótfallinn þessu frv., þykir mjer rjett að gera örstutta grein fyrir atkvæði mínu. Jeg er þó ekki mótfallinn þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið í málinu, úr því þingið hefir einu sinni búið svona í hendur stjórninni, og stjórnin því í rauninni ekki gert annað en að framkvæma ákvæði Alþingis, og framkvæma það vel, að því er valið á manninum snertir. En það er augljóst, að starf eins og þetta er fyrst og fremst, og nærri eingöngu, komið undir því, hvernig maðurinn er, sem gegnir því. En jeg er á móti frv. af því, að jeg fæ ekki sjeð, að fyrir því hafi, yfirleitt, verið færðar gildar ástæður, að nauðsyn sje að lögfesta þetta sendiherraembætti, eins og nú er ástatt. Það hefir verið sagt, að af því að Danir hafi sent hingað sendiherra, þyrftum við einnig að senda mann til þeirra. jafntiginn. En það ætti þó að vera fljótsjeð, að okkur er alveg ókleift að láta það ráða útsendingu manna frá okkur, hvað aðrar þjóðir sjá sjer fært að senda hingað. Öll ríki veraldar gætu sent sendiherra til Reykjavíkur, og væri þó engin sanngirni að ætlast til þess, að við gætum sent mann í staðinn, enda ætlast enginn til þess, því allur heimurinn veit, að við erum ekki færir um það, og þess vegna er jafngott að við viðurkennum þetta sjálfir undir eins. Hin ástæðan, sem fram hefir verið færð, er sú, að nauðsynlegt sje að lögfesta embættið, svo að lagaheimild sje fyrir gjaldskrá þeirri, sem sendiherrann á að fara eftir. En jeg skil ekki annað en að slíka gjaldskrá megi setja með stjórnarráðstöfun. Að öðru leyti get jeg tekið undir með hv.þm. Borgf. (P. O.) um það, að þegar embættið er lögfest, verður ríkissjóður að borga það, hvað sem það kostar. Það verða skoðuð sem föst, lögákveðin útgjöld, þótt þau sjeu, að nafninu til, ákveðin í hverjum fjárlögum. Það fje, sem nú fer til þeirra starfa, sem hjer er um að ræða, mun vera um 48 þús. kr. Nú er það beinlínis og óbeinlínis viðurkent af hæstv.forsrh. (J. M.), að þetta sje ekki nóg, t. d. þar sem hann talaði um það, að valið á manninum hefði m. a. verið gert með tilliti til þess, að hann hefði þótt fremur efnaður maður, og má því búast við raunverulegum gjaldaauka hvenær sem er. Yfirleitt má segja, að nægur tími væri til lögfestingarinnar - með þeim fjárhagslegu böggum, sem hún bindur - þegar reynsla væri fengin fyrir nauðsyn embættisins, eða því, hvort gagnið af því væri svo mikið, að menn vildu þess vegna taka á sig þessi fjárframlög. Eitt atriði er enn þá athyglisvert, s. s. það, að með lögfestingunni er hverri stjórn gefið aðhald til þess að skipa á ný í sætið, undir eins og það kynni að losna. En það er ekki heppilegt að þurfa ef til vill að setja einhvern og einhvern, sem menn væru ekki fullánægðir með, í embætti, þar sem alt er undir manninum komið. Þessir örðugleikar, sem jeg á hjer við, hafa meira að segja komið í ljós undir eins við fyrstu veitingu, því hæstv. stjórn mun hafa dregið veitinguna, að eins af því, að hún kom ekki fyr auga á heppilegan mann, sem hún treysti. En ef hinsvegar hefði verið skylt að skipa þá í embættið undir eins, er eftir því að dæma hætt við, að til þess hefði orðið að veljast einhver, sem stjórnin hefði ekki verið ánægð með. Og mundi það nú ekki geta verið hagkvæmt einnig seinna, að hægt yrði að hafa á sjer samviskusamlegan andvara um veitinguna? Þá hefir það einnig verið fært fram sem ástæða, að raddir hafi komið fram hjeðan um það, að æskilegt væri, að Danir sendu sendiherra hingað, og væri okkur þess vegna skylt að gera þeim sömu skil. Verið getur þetta, en sjerlega almennar raddir held jeg að þetta hafi ekki verið. Og heilladrýgst mun vera að framkvæma bókstaflega þau ákvæði sambandslaganna, að hvort landið um sig ráði því sjálft, hvernig hagsmuna þess sjálfs skuli gætt í hinu landinu. Eitt atriði er það svo að lokum, sem jeg get ekki leitt hjá mjer, úr því á það var minst hjer. Það hefir verið talað um væntanlegan sendimann Svía í þessu sambandi, og sagt, að samskonar óskir hafi komið hjeðan um hann og um danska sendimanninn. Jeg verð að segja það, að jeg hefi oft átt bágt með að stilla mig, þegar jeg hefi sjeð þessar „óskir“, sem sum blöðin hafa leyft rúm hjá sjer, því það er vitanlegt, að þessar „óskir“ stafa frá einum fámennum hóp, en allur almenningur lætur sig þær engu skifta, og er það fjarstæða að tala um almennan vilja í sambandi við þær. Mjer virðist sjálfsagt, að Svíar hagi þessu máli eins og þeim þykir best henta, án íhlutunar hjeðan, og blaðaóskir eins og þær, sem hjer er um að ræða, eru auðvitað ekki bindandi fyrir okkur, hvorki að því er snertir Svía nje Dani.

Bjarni Jónsson Jeg hafði ekki búist við umræðum um þetta mál í dag. En af því að hæstv. forsætisráðherra (J.M.) hefir að nokkru leyti skírskotað til mín, skal jeg geta þess, að mjer er kunnugt um það, að enginn samningur hafði verið gerður við Dani um þetta sendiherramál, og engu heitið um það, til nje frá. Hitt er annað mál, að við ljetum á okkur skilja, að við teldum það hagkvæmt og kurteist, að hingað yrði sendur sem virðulegastur maður. Hitt tel jeg einnig víst, að þrátt fyrir það, þótt engu hafi verið heitið í móti, hafi Danir talið það sjálfsagt, að Íslendinga skorti ekki svo þekkingu á almennum mannasiðum, að þeir færu að senda ótignara mann í staðinn. Út af því, sem háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) sagði, að við yrðum, í samræmi við þetta, að senda jafntigna menn til allra þjóða, sem tækju upp á því að senda menn hingað, skal jeg geta þess, að þetta er misskilningur. Því samkv. sáttmálanum er það samningur við Dani, að þeir fari með þessi mál, eins og í umboði Íslands, og þess vegna getur hver einasti danskur sendiherra einnig verið íslenskur sendiherra, þegar svo býður við að horfa. Nú hvað viðvíkur lagaheimild til að ákveða að sendiherrann taki gjöld fyrir að skrifa upp á leiðarbrjef, þá stend jeg þar nálægt hv. 3. þm. Reykv. (J.Þ.) að því leyti, að jeg tel þess enga nauðsyn. Það út af fyrir sig getur verið stjórnarráðstöfun. En sje lagaheimildin til, er minni ástæða að vænta að grautarlegt verði, og minni vonir um að einmitt sparnaðarpostularnir rísi upp og vilji hætta við þetta síðar. Því er rjettara að skipa fyrir um þetta með lögum, svo menn valdi ekki hneykslunum á þessu vandasama starfi. Sami háttv.þm. (J. Þ.) hjelt að stjórnin mundi freistast til að skipa ver í sætið, ef lög mæltu svo fyrir, að staðan mætti aldrei mannlaus vera. En þar er jeg gangstæðrar skoðunar. Jeg get aldrei skilið, þegar menn tala um skort á mönnum til þess að gegna störfum fyrir þjóðfjelagið. Jeg verð aldrei var við mannfæð þessa, er menn kvarta svo um. Jeg sje heldur ekki að menn skorti, þegar um vandamestu störfin er að ræða. Er þó hjer um minni vanda að ræða en þegar skipa þarf í stjórnarsessinn, og hafa þó tíðast boðist nógu margir, sem ráðherrar vildu vera, og jafnvel eftir að stólarnir urðu þrír, hafa engin vandræði orðið á að skipa í sessinn. Það hafa nógir boðist, og nógu margir fengist til að fylgja þeim að málum. Sjá þó allir, að hjer er um vandasamari störf að ræða heldur en að velja sendiherra til Kaupmannahafnar. Stjórnin hefir í fleiri horn að líta en þessi eini maður, sem nægan tíma hefir til athafna sinna. Það er meiri vandi að skipa fyrir heldur en að framkvæma. Annars átti jeg ekki von á slíku vantrausti á starfskröftum þjóðarinnar hjá þessum háttv.þm. (J. Þ.), þó að áður hafi við sama tón kveðið hjer í þingsölunum. Jeg hefi aldrei sjeð að menn skorti, þegar um ný eða vandasöm störf hefir verið að ræða, sem skipa þurfti menn til að gegna. Vil jeg í því sambandi minna á það, að vandameira var að skipa þá menn, sem við Dani sömdu um rjettindi landsins 1918, heldur en að senda mann til Kaupmannahafnar í sendiherrastöðu, og fundust þó menn til þess, samstundis og Alþingi leit í kring um sig. Jeg tel sjálfsagt að taka þá menn, sem fyrir hendi eru, og reynist svo, að Íslendingar sjeu illa færir til að þjóna þjóð sinni, verður þjóðin að sætta sig við það, að betra er að veifa röngu trje en engu. Áður en jeg lýk máli mínu, vildi jeg beina nokkrum orðum til stjórnarinnar. Myndi stjórnin telja þennan sendiherra skyldugan til að fara skyndiferðir nokkurar til annara ríkja í erindum stjórnarinnar og þjóðar sinnar, t. d. til Spánar, ef upplýsinga þyrfti að leita um fiskmarkað okkar, hvort stjórnin gæti ekki, er svo stæði á, brugðið þessum manni fyrir sig, t. d. látið hann nú semja við Spán? Því ef stjórnin teldi sendiherrann ekki skyldan að fara slíkar sendiferðir, fyndist mjer sjálfsagt, að ákvæði um það yrði sett í frv. við 3. umr. Einnig vildi jeg spyrja um það, hvort sendiherraskrifstofan í Kaupmannahöfn gæti ekki haft ræðismannsstörfin með höndum, t. d. að einn skrifarinn væri aðalræðismaður, eða generalconsul, og gæti farið með umboð sendiherrans í forföllum hans. Jeg er ekki svo kunnugur máli þessu, en mjer skilst, að nauðsyn væri á, að þessi ákvæði væru tekin fram í lögunum. Og sje stjórnin mjer samþykk um nauðsyn þessa máls, tel jeg víst, að auðsótt verði við nefndina að koma að breytingartill. við 3. umr.

Forsætisráðherra (J.M.): Jeg ætla að byrja á því að svara þeim spurningum, er síðast komu fram. Jeg tel enga nauðsyn á að setja ákvæði um það í lögin, að senda megi sendiherrann til annara ríkja, þegar þurfa þykir. Mjer finst það liggja í augum uppi, að til manns þessa megi grípa, hvenær sem nauðsyn þykir krefja. Sömuleiðis sje jeg enga nauðsyn til þess að setja ákvæði í lögin um það, að sendiherrann sje ræðismaður. því jeg geri ráð fyrir að sendiherraskrifstofan hafi einmitt þau störf með höndum, svo ekkert sjerstakt lagaákvæði þurfi þar um. Að öðru leyti þykir mjer ekki nauðsyn til að fara langt út í ástæður fyrir þessu frv. Jeg gerði það áður, er jeg lagði frv. fram, og hefi engu við það að bæta. En mig furðar á mótstöðu þessa frv. nú. Ef menn vilja hafa sendiherra, hvers vegna þá að vera á móti því að heimila það með lögum. Og óneitanlega er það viðkunnanlegra fyrir þjóðina, ef hún telur þörf á að hafa sendiherra í Kaupmannahöfn, að skipa fyrir um það með lögum, eins og það er ólíkt rjettara gagnvart sendiherranum sjálfum heldur en að láta heimildina að eins standa í fjárlögunum. Hver maður vill að sjálfsögðu hafa þetta ákveðið fyrir lengri tíma en eitt ár í senn. Það er sjálfsagt, að ákvæði um laun sendiherra sjeu tekin upp í launalög, þegar þeim verður breytt. Hvað viðvíkur því, að heimilt væri að ákveða gjaldskrá, þótt þessi lög væru ekki, þá er því til að svara, að stjórnin hefir að vísu gefið út gjaldskrá, en í þeirri von, að fá heimild til þess hjá hinu háa Alþingi, því að án lagaheimildar er varla hægt að krefja gjalds fyrir alt það, er þar þarf að setja ákvæði um. Annars væri hætt við, að þeir, sem gjaldið ættu að greiða, einkum ef það væri svo hátt að um munaði, færðust undan því, vegna þess að lagaheimild vantaði. Að svo mæltu vona jeg, að háttv. deild lofi málinu að fara áfram.

Gunnar Sigurðsson Jeg ætla ekki að tala um hina diplomatisku hlið þessa máls, heldur hina praktisku. Jeg sje ekki betur en að þeir menn, sem drepa vilja sendiherrann nú, vegna útgjalda þeirra, sem starfið hefir í för með sjer, sjeu að spara eyrinn en eyða krónunni. Undanfarin ár hafa viðskifti landsmanna verið að mestu bein vörukaup ríkisins við erlendar þjóðir, fyrir milligöngu stjórnar og landsverslunar, og búast má við að svo verði að einhverju leyti í framtíðinni. Sendiherrann ætti því að koma fram sem ræðismaður, samhliða því að vera sendiherra, og annast stórkaup, bæði fyrir ríkið sjálft og einstök fjelög. Jeg er þess fullviss, að með því að hafa duglegan mann til slíkra starfa, myndi vinnast margfaldlega upp, bæði beint og óbeint, kostnaður sá. er af sendiherrastarfinu leiðir. Jeg skal í þessu sambandi leyfa mjer að benda á síldarverslunina í fyrra. Þá voru á döfinni samningar milli Rússa, Finna, Þjóðverja og jafnframt allra skandinaviskra ríkja. þ. e. a. s. samningar milli einstakra manna og stjórna þessara ríkja um síldarverslunina, en þá höfðum við engan sendimann, er mætt gæti fyrir okkar hönd og tekið þátt í þessum samningum. Hefðum við þá haft duglegan sendiherra, sem hefði haft verslunarþekkingu, eins og núverandi sendiherra, þá er fullvíst, að hagur landsmanna, er þennan atvinnuveg stunduðu, og gjaldþol þeirra væri annað nú en raun ber vitni um. Það má telja víst, að landsmenn hafi tapað tugum, ef ekki hundruðum þúsunda á því, að hafa engan sendiherra.  (Bjarni Jónsson: Segjum miljónum!)  . Það er einmitt þessi hlið málsins, sem ekki má gleymast, þegar rætt er um sendiherra í Kaupmannahöfn. Þó að ekki sje með lögum skipað, að sendiherrann eigi að koma fram sem ræðismaður, þá efast jeg ekki um, að hann muni einmitt koma fram sem slíkur, þegar þurfa þykir, eins og líka hitt, að hann muni ekki neita skyndiferðum í verslunarerindum, t. d. um alla Skandinavíu og svo til Englands. Þess vegna mun óþarft að setja nein sjerstök ákvæði um þetta í lögin, og er jeg um það sammála hæstv. forsætisráðherra (J. M.).

Pjetur Ottesen Jeg get ekki betur sjeð en að háttv.þm. Dala. (B. J.) hafi sannað það, sem hæstv. forsætisráðherra (J. M.) vildi láta hann ósanna, þótt þeir legðu sig báðir mjög í bleyti með það að tala undir rós um þetta atriði málsins. En jeg vil þó benda háttv. þingmönnum á, að athuga dálítið ummæli hæstv. forsætisráðherra (J. M.) 1919 um þetta mál, og þá ræðu hæstv. forsætisráðherra (J. M.), er jeg áður mintist á, og trúi jeg þá ekki öðru en þeir komist að raun um, að jeg hafi á rjettu að standa.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Hv. þm. Dala. (B. J.) og háttv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.) hafa svarað því, sem svara þurfti, svo þess vegna get jeg verið fáorður. Háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) taldi okkur ekki hafa ráð á því að launa sendiherra til allra þeirra ríkja, sem fundið gætu upp á því að senda hingað slíka menn. En þessu er auðsvarað. Þingið hefir í valdi sínu, hve marga sendiherra það hefir, og hvað miklu fje skal varið til launa þeirra, og jeg ber það traust til fjárveitingavaldsins, að það muni í því efni sníða sjer stakk eftir vexti. Þá sagði sami háttv.þm. (J. Þ.), að með því að lögskipa starfa þennan, yrði það stjórninni hvöt að skipa samstundis í embættið og einhver færi úr því, og gæti þá farið svo, að stundum væri ekki völ á neinum hæfum manni. Jeg skal nú að vísu játa, að þetta gæti ef til vill komið fyrir, en jeg vil ekki bera það vantraust til komandi kynslóða, að stjórn landsins hefði ekki altaf einhverjum slíkum færum manni á að skipa. Þingið hefir nú einu sinni samþykt þennan sendiherra, og lagafrv. þetta er að eins bein afleiðing af því. Þess vegna virðist mjer það óheppilegt nú að fara að kippa hendinni að sjer aftur. Þingið er búið að viðurkenna nauðsyn sendiherrastarfsins, og úr því það hefir gengið inn á þessa braut, mætti undarlegt heita, ef frv. þetta næði ekki fram að ganga. Hefi jeg svo ekki fleiru við að bæta, en legg það enn þá eindregið til, að háttv. deild samþykki frv.

Jón Þorláksson Því hefir verið haldið hjer fram, sem meðmælum með þessu frv., að það væri óaðgengilegt fyrir menn að taka að sjer stöðu, sem ekki væri með lögum trygð. Þessi ástæða finst mjer ekki rjettmæt. Margar stöður hjer á landi hafa ekki verið skipaðar með lögum, heldur veitt til þeirra fje í fjárlögunum áratugum saman, svo sem forstjórn vegamála, vitamála, og fleira, og hefir ekki sýnt sig, að mannaskifti hafi þar orðið fyrir þá sök, að ekki væri þetta lögtrygðar stöður. Mjer kemur því alls ekki í hug, þótt frv. þetta fjelli, að af því hlytist nokkur breyting á framkvæmd starfsins, meðan sami maður vill gegna því með óbreyttum kjörum.

Forsætisráðherra (J.M.): Það er rjett hjá háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), að um margar stöður hafa ekki verið lög sett, heldur veitt til þeirra fje með fjárlögum. En þessu er nú breytt með launalögunum. þannig, að þessar stöður eru nú fastar.

Bjarni Jónsson Jeg vil gera stuttar athugasemdir um það, sem þeir hafa nú með sjer rætt, háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) og hæstv. forsætisráðherra (J.M.). Mjer finst naumast rjett að bera saman vegamálastjórastörf og sendiherrastöðu, því sá er munur þar á, meðal annars, að enginn vefengir nauðsyn þess, að vegamálastjóri sje í landinu, en sumir telja sendiherrastöðuna ónauðsynlega. Og ef sú stefnan kynni einhverntíma að verða ofan á í einhverju þingi, þá er hægurinn hjá að fella niður lið af fjárlögunum, og leggja embættið niður. Þetta eitt finst mjer næg ástæða til þess að samþykkja frumvarpið. Gagnvart hæstv.forsrh. (J. M.) vil jeg láta þess getið, að jeg fæ ekki sjeð, að það rýri í nokkru sóma sendiherrasveitar vorrar, þótt þeim sömu mönnum væru á hendur falin önnur og fleiri störf jafnframt. Slíkt er algengt, að sami maður hafi fleiri en eitt starf með höndum, og mætti jeg í því sambandi nefna ekki óvirðulegra dæmi en það, að konungur okkar er 1 maður, en 2 konungar. Er það furðulegt, að nokkur maður skuli geta litið svo á, að það dragi úr sendiherrasómanum við það að ræðismannsstörfin fylgdu.

Forsætisráðherra (J.M.): Mjer skilst á háttv.þm. Dala. (B. J.), að hann vilji fara fram á það, að sett verði á stofn sjerstök ræðismannsstaða, sem sameinuð verði sendiherrastöðunni. Mjer finst þetta ekki nauðsynlegt. Því það hefir verið svo, og mun þannig verða, að þeir, sem þurfa að láta framkvæma eitthvað sjerstakt fyrir sig í Danmörku í þeim efnum, sem ræðismannshjálp þarf til, snúa sjer til skrifstofu íslenska sendiherrans þar. Auk þess er jeg hræddur um, að ef sjerstök ræðismannsstaða yrði stofnuð, þá mundi hún eftir nokkur ár verða skilin frá sendiherrastöðunni og stofnað þar nýtt embætti. En slíkt hlyti að hafa allmikinn aukinn kostnað í för með sjer. Jeg tel því ekki ráðlegt að hallast að þessari uppástungu háttv.þm. Dala. (B. J.).

Bjarni Jónsson Jeg heyri, að hæstv.forsrh. (J. M.) þekkir mætavel þá taug, sem liggur frá hjartanu til buddunnar, en hún ætti þó ekki mjög að þurfa að særast, ef þessar tvær stöður væru sameinaðar.

Flm. (Stefán Stefánsson) Okkur þm. Eyf. hefir verið sent frv. þetta til flutnings af Siglfirðingum, en það eru þeir menn, sem mestan kunnugleika og mesta þekkingu hafa á skoðun eða mati á síld, enda hafa þeir þar að auki haft sjerfræðing sjer til aðstoðar við samning frv., sendimann, er sænska stjórnin hefir sent hingað til þess að taka á móti þeim 50 þúsund tunnum af síld, er sænska bjargráðanefndin keypti af Siglfirðingum. Af þessum ástæðum má búast við því, að frv. þetta sje svo vel úr garði gert, að menn geti treyst því, að í því sje bent á hyggileg og heppileg ráð til að tryggja þennan atvinnuveg. Jeg veit, að flestum muni vera það áhugamál, að þessi atvinnugrein megi verða sem tryggust og arðvænlegust, en engum þó meira en Siglfirðingum sjálfum. En þetta tek jeg fram til þess að benda mönnum á, að þeir, sem um frv. hafa fjallað, eru allra manna fróðastir og áhugasamastir um þessi mál og hafa því í engu kastað til höndum við samning frv. Aðalbreytingarnar, sem frv. þetta fer fram á, eru: 1. Að engir meti síld aðrir en þeir, sem eru lögskipaðir matsmenn af stjórninni, 2. Að nýveidd síld skuli ekki metin, nema ágreiningur rísi milli seljanda og kaupanda um það, hvort síldin sje skemd. Er það ákvæði sett í frv. vegna þess, að semjendur frv. telja frummat á síld ekki ná tilgangi sínum. Reynslan hefir sýnt, að undirmatsmennirnir standa oft og tíðum vikum saman aðgerðalausir, af því að enginn ágreiningur verður, en risi ágreiningur, þá er leitað álits og úrskurðar yfirmatsmanna. 3. Að 10 aura matsgjald leggist á hverja metna síldartunnu, og rennur það gjald í ríkissjóð. Er svo ráð fyrir gert í frv., að landinu verði skift í 4 matsumdæmi, og yfirmatsmennirnir verða nú 4, í stað 2 áður, í Norðlendingafjórðungi. Eru það að vísu aukin útgjöld fyrir ríkissjóð að launa þessa menn, en fyrir þeirri gjaldaaukningu ætti matsgjaldið fyllilega að hrökkva. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um málið við þessa umr. Vil aðeins geta þess, að ekki þarf að nema önnur lög úr gildi en lög frá 1919, um skoðun á síld, þó frv. þetta verði samþ. Að endingu vil jeg svo æskja þess, að málinu verði vísað til sjávarútvegsnefndar að lokinni umr.