Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins. Frv. þetta er lagt fyrir Alþingi vegna ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 21. mars 1994, um breytingu á bókun 47 og tilteknum viðaukum við EES-samninginn. Með samþykkt frv. eru lögfestar reglur sem settar eru fram í reglugerð Evrópubandalagsins sem breytir ákvæðum II. hluta reglugerðar nr. 1612/68, um frelsi launþega til flutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins. Félmrh. mælti á síðasta þingi, þann 13. apríl 1994, fyrir frv. þessu og var því vísað til félmn. Ég vil fyrst víkja að hinni formlegu breytingu, en með lögfestingu reglugerðar 1612/68 í lögum nr. 47/1993 var tryggt að allar breytingar á reglugerðinni yrðu lagðar fyrir Alþingi. Með 1. gr. frv. er einungis gerð sú breyting á 1. gr. laga nr. 47/1993, að í fyrri breytingu á reglugerð 1612/68 er skotið inn í númeri á reglugerðarbreytingunni. Í 2. gr. frv. eru síðan felldar inn í fskj. með lögum nr. 47/1993 þær breytingar sem reglugerðarbreytingin felur í sér eins og þær eru aðlagaðar að hinu Evrópska efnahagssvæði. Fskj. er birt í heild sinni þannig aðlagað. Þeim efnislegu breytingum sem frv. felur í sér er ætlað að efla og auðvelda atvinnuráðningar og vinnumiðlun milli aðildarríkjanna. Þetta er gert með því að ryðja meintum hindrunum úr vegi og auðvelda samskipti milli landanna. Mikilvægasta breytingin er að í 15. og 16. gr. hefur upplýsinga- og tilkynningaskylda ríkja um laus störf verið rýmkuð þannig að hún er ekki takmörkuð við störf sem ekki hefur reynst unnt að ráða í vinnuafl af innlendum vinnumarkaði. Þetta þýðir að launþegar sem eru búsettir í tilteknu landi hafa ekki lengur forgang að vinnumarkaði viðkomandi lands heldur er atvinnurekendum frjálst að leita að vinnuafli á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta breytir þó engu um forgangsréttarákvæði kjarasamninga. Upplýsingar um laus störf sem ríkisborgarar annarra aðildarríkja geta unnið á að veita vinnumiðlunum annarra aðilarríkja. Vinnumiðlanir eiga nú að svara umsóknum erlendra ríkisborgara um atvinnu innan mánaðar. Þá eiga vinnumiðlanir einnig að veita ríkisborgurum aðildarríkjanna sömu forréttindi og gilda um innlenda þegna ef slík forréttindi eru fyrir hendi gagnvart erlendum borgurum. Önnur mikilvæg breyting er á 15. gr. reglugerðarinnar. Þannig á að sundurliða upplýsingar um þá sem eru tilbúnir til að vinna í öðru landi eftir svæðum og atvinnugreinum. Einnig þarf að veita upplýsingar um laus störf sem eru ætluð ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Þá er gert ráð fyrir að komið sé á fót samræmdu kerfi til að miðla þessum upplýsingum milli aðildarríkjanna, en fyrsti hluti svokallaðs Eures-vinnumiðlunarkerfis var tekinn í notkun í lok síðasta árs í EES-ríkjunum og kerfið verður tekið í notkun á öllu Evrópska efnahagssvæðinu á þessu ári. Þetta kerfi miðlar aðeins upplýsingum um laus störf í dag, en á næsta ári á það að geta miðlað upplýsingum um atvinnuumsækjendur. Upplýsingar samkvæmt 15. gr. á nú að senda reglulega í stað mánaðarlega hið minnsta. Allar þessar breytingar krefjast þess að vinnumiðlun sé efld hér innan lands en gert er ráð fyrir að á þessu þingi verði lagt fram frv. um vinnumiðlun sem felur í sér eflingu vinnumiðlunar um allt land en slíkt frv. var lagt fram til kynningar á síðasta þingi. Nokkrar breytingar eru gerðar á b-lið 17. gr. og er þeim ætlað að efla samstarf vinnumiðlana í aðliggjandi ríkjum en breytingarnar fela í sér náið samstarf milli þessara vinnumiðlana. Aðrar mikilvægar breytingar eru þær að ákvæði 20. gr. reglugerðar 1612/68 og viðauki vegna 16. gr. sem felur í sér skýringar á greininni eru felld brott en ákvæði þessi fólu í sér að mögulegt væri að stöðva vinnumiðlun vegna aðildarríkja á einstökum svæðum og í einstakar atvinnugreinar ef atvinnuleysi var mikið. Segja má að ákvæði þetta eigi svo víða við að í raun væri hægt að stöðva alla vinnumiðlun víðast hvar í Evrópusambandinu. Aðrar breytingar eru óverulegar og varða einkum kannanir og skýrslugerð um atvinnumöguleika, vinnumiðlun og framkvæmd hennar. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst þetta vera heldur fátæklegt þingskjal og nokkuð óvenjulegt að formi til en ég vil vekja athygli á því að að þetta mál er eitt af þeim sem yfir okkur dynur eða við verðum að undirgangast út af samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Það er sjálfsagt ekki ástæða til þess að fara að fjölyrða mikið um þetta, þetta er eitt af því sem við verðum að kyngja, en ekki er ég sannfærður um að þetta mál sé verulegur fengur fyrir okkur Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég vil að gefnu tilefni af orðum hv. þm. geta þess að við yfirferð félmn. á þessu máli á sínum tíma varð það niðurstaða nefndarinnar að birta reglugerðina í heild sinni þannig að hún yrði sem hluti af lögunum og kæmi sem bálkur þar inn, en væri ekki með afgreiðslu á frv. sem væri sundurliðað í nokkrar tilvísanir til reglugerða. Þetta kemur einmitt fram í umfjöllun um 1. og 2. gr. M.a. þessi ákvörðun félmn. að setja málið upp á þennan hátt gerir það mjög aðgengilegt að fá upplýsingar og að geta um hverjar breytingar verða á þessari mikilvægu reglugerð vegna þess að þetta er mikilvægur málaflokkur og mjög mikilvægt að Alþingi hafi góðar upplýsingar um breytingar sem verða á reglugerðinni. Ég vil bara vekja athygli á því að það varð talsverð umfjöllun í félmn. um málið, samstaða um það og sérstaklega góð samstaða með hvaða hætti málið yrði sett upp, unnið og sett fram af nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég fylgi hér úr hlaði frv. til laga um atvinnuréttindi útlendinga. Nái frv. fram að ganga leysir það af hólmi gildandi lög um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 26/1982, með síðari breytingum. Það er rétt að geta þess, að frv. var lagt fyrir Alþingi til kynningar í apríl sl. Vegna tímaskorts tókst ekki að setja það á dagskrá og mæla fyrir því. Þar af leiðandi tel ég nauðsynlegt að fjalla nú nokkuð ítarlega um frv. þetta. Á þessu ári eru liðin 14 ár frá því að Alþingi afgreiddi gildandi lög um atvinnuréttindi útlendinga. Miklar breytingar hafa átt sér stað á þessum tíma á samskiptum Íslendinga við aðrar þjóðir. Sífellt hefur orðið algengara að Íslendingar flytjist til annarra landa til lengri eða skemmri búsetu. Ástæðurnar eru margvíslegar. Atvinna og nám eru sennilega þeirra algengastar. Þetta gildir einnig um erlenda ríkisborgara. Ýmislegt hefur stuðlað að þessari þróun. Skiptir þar mestu greiðari samgöngur og alþjóðasamningar sem auðvelda fólki að setjast að og fá leyfi til að vinna í öðrum löndum. Í þessu sambandi má nefna samning Norðurlanda um sameiginlegan vinnumarkað sem var undirritaður árið 1982. Aðild Íslands að félagsmálasáttmála Evrópu árið 1976 einfaldaði formsatriði varðandi leyfi til að vinna í öllum aðildarríkjum sáttmálans. Mest áhrif munu samt verða af gildistöku samningsins um Evrópska efnahagssvæðið sem tók gildi um síðustu áramót. Með lögum nr. 47/1993 var tilskipun Evrópusambandsins um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks nr. 1612/68 gefið lagagildli hér á landi. Samkvæmt 1. gr. tilskipunarinnar skal sérhver ríkisborgari EES-ríkis óháð búsetu hafa rétt til að ráða sig til vinnu sem launþegi og rækja það starf á yfirráðasvæði annars EES-ríkis í samræmi við þau ákvæði í lögum eða stjórnsýslufyrirmælum er taka til atvinnumála ríkisborgara viðkomandi aðildarríkis. Í þessu felst grundvallrbreyting á því fyrirkomulagi sem hefur ríkt í sambandi við atvinnuréttindi útlendinga á Íslandi. Það er því ljóst að endurskoðun laga um þetta efni er orðin tímabær. Félmrh. skipaði 9. nóv. 1993 nefnd til að endurskoða gildandi lög um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 26/1982. Í nefndina voru skipuð Jóhann Jóhannsson, starfsmaður útlendingaeftirlitsins samkvæmt tilnefningu dómsmrh., Jón H. Magnússon, lögfræðingur VSÍ samkvæmt tilnefningu Vinnuveitendasambands Íslands, og Lára V. Júlíusdóttir, framkvæmdastjóri ASÍ samkvæmt tilnefningu Alþýðusambands Íslands. Félmrh. skipaði Gylfa Kristinsson, deildarstjóra í félmrn., formann þessarar nefndar. Sú breyting varð á skipan nefndarinnar að Halldór Grönvold, skrifstofustjóri ASÍ, tók sæti Láru V. Júlíusdóttur 1. sept. sl. Auk þess að endurskoða lög um atvinnuréttindi útlendinga var nefndinni falið að taka sérstaklega til athugunar ákvæði um útgáfu sjálfstæðra atvinnurekstrarleyfa og atvinnuleyfi útlendinga er stunda nám í skólum sem íslenska ríkið á eða styrkir. Einnig hvort ástæða sé til að gera frekari greinarmun en nú er gerður á atvinnuleyfum eftir störfum eða starfstíma. Með tilliti til laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, nr. 34/1991, var enn fremur talið nauðsynlegt að taka til endurskoðunar gildissvið laga um atvinnuréttindi útlendinga. Loks var þessari endurskoðunarnefnd sem áður var getið um falið að setja fram tillögur um einföldun á útgáfu atvinnuleyfa. Að öðru leyti var nefndinni í sjálfsvald sett hvaða ákvæði gildandi laga um atvinnuréttindi útlendinga hún teldi nauðsynlegt að endurskoða. Endurskoðunarnefndin hóf starf sitt með því að kynna sér gildandi lög í næstu nágrannalöndum um útgáfu atvinnuleyfa vegna ráðningar erlendra ríkisborgara. Fyrir hana voru einnig lagðar athugasemdir sérfræðinganefndar Evrópuráðsins sem fer yfir skýrslur um framkvæmd ákvæða félagsmálasáttmála Evrópu. Fjallað er um atvinnuleyfi um 18. gr. sáttmálans. Sérfræðingar Evrópuráðsins hafa gagnrýnt ákvæði íslensku laganna um atvinnuleyfi útlendinga og talið þau vera fremur ströng. Nefndin hefur einnig haft til athugunar ákvæði samþykkta Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um réttindi og aðbúnað farandverkamanna. Við endurskoðun laganna fékk nefndin á fund sinn Hörð Lárusson, deildarstjóra í menntmrn., Jón Ögmund Þormóðsson, skrifstofustjóra í iðnrn. og viðskrh., og Signýju Sen, fulltrúa við embætti lögreglustjórans í Reykjavík. Enn fremur hafði formaður nefndarinnar samband við Dögg Pálsdóttur, skrifstofustjóra í heilbr.- og trmrn., og fulltrúa samgrn. Frv. það sem hér er lagt fyrir Alþingi er árangur starfs framangreindrar nefndar sem endurskoðaði ákvæði laga um atvinnuréttindi útlendinga. Nefndin hefur lagt megináherslu á að samstæðum efnisþáttum sé skipað í sama kafla frv. Þannig er fjallað um gildissvið og orðskýringar í I. kafla og almenn ákvæði í II. kafla. Í III. kafla er fjallað um atvinnuleyfi. Rétt er að vekja athygli á þeirri breytingu að betur er greint á milli einstakra flokka atvinnuleyfa en gert er í gildandi lögum. Fjallað er um hvern flokk atvinnuleyfa í sérstakri grein. Í hlutaðeigandi grein er fjallað um skilyrði fyrir veitingu atvinnuleyfis og til hversu langs tíma það skuli veitt. Í kaflanum er að finna ákvæði um tvo nýja flokka atvinnuleyfa, leyfi til handa erlendum námsmönnum og vegna ráðningar í vist á íslensk heimili. Í IV. kafla frv. er fjallað um undanþágur. Í honum er greint á milli tveggja tegunda af undanþágum. Ákvæði V. kafla, um viðurlög og afturköllun atvinnuleyfa, og VI. kafla, sem hefur að geyma ýmis ákvæði, er í öllum höfuðatriðum óbreytt frá hliðstæðum ákvæðum í gildandi lögum. Virðulegi forseti. Helstu nýmæli frv. felast í eftirfarandi: 1. Þrír flokkar atvinnuleyfa. Greint er á milli þriggja tegunda atvinnuleyfa. Tímabundið atvinnuleyfi er veitt atvinnurekenda til ráðningar útlendings til ákveðins starfs um tiltekinn tíma. Óbundið atvinnuleyfi er veitt útlendingi til að vinna á Íslandi. Atvinnurekstrarleyfi felur í sér leyfi til að vinna sjálfstætt eða starfrækja fyrirtæki. Að auki er gert ráð fyrir sérstökum atvinnuleyfum vegna útlendra námsmanna sem stunda nám í íslenskum skólum og vegna einstaklinga sem ráða sig í vist á íslensk heimili, þ.e. ,,au pair``-ráðningar. 2. Þrír flokkar af undanþágum. Lagt er til að undanþágur frá kröfum um atvinnuleyfi verði þrenns konar: Varanlegar undanþágur, t.d. fyrir EES-borgara og starfsmenn sendimanna erlendra ríkja. Tímabundnar undanþágur verði tvenns konar: Annars vegar vegna vinnu hér á landi sem stendur í allt að einn mánuð á ári. Í þessu tilviki er tekið mið af tillögum sem eru til umfjöllunar í þeim hluta GATT-viðræðna sem eru um þjónustuviðskipti. Undanþágan tekur m.a. til vísindamanna og fyrirlesara, listamanna, íþróttaþjálfara og blaða- og fréttamanna. Hins vegar er lagt til að tilteknir ráðgjafar og leiðbeinendur geti starfað hér á landi án atvinnuleyfis í allt að 10 daga á hverju 12 mánaða tímabili. 3. Ákvæði um atvinnurekstrarleyfi. Þar er lagt til að krafa um atvinnurekstrarleyfi verði tekin upp að nýju. Veiting atvinnurekstrarleyfa verði þar með á vegum tveggja ráðuneyta. Félmrh. veiti útlendingum með lögheimili hér á landi atvinnurekstrarleyfi. Viðskrh. fer með útgáfu atvinnurekstrarleyfa til útlendinga sem hafa lögheimili erlendis eða eru búsettir þar. Um þau leyfi gilda ákvæði laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Frá því að þetta frv. var fyrst lagt fyrir Alþingi í apríl á yfirstandandi ári hefur það verið kynnt hagsmunaaðilum. Það var kynnt á tveimur fundum sem félmrn. stóð fyrir. Í fyrsta lagi var haldinn opinn kynningarfundur 5. maí sl. Á það var lögð áhersla að erlendir ríkisborgarar sem búsettir eru hérlendis og vildu kynna sér efni frv., mættu á fundinn. Frv. var enn fremur á dagskrá samráðsfundar ráðuneytisins með helstu samtökum á vinnumarkaði vegna undirbúnings við almenna stefnumörkun varðandi ráðningu erlends starfshóps, sbr. 4. gr. gildandi laga um atvinnuréttindi útlendinga. Á fundinum sem haldinn var 26. maí sl. komu fram ýmsar athugasemdir og ábendingar um það sem betur mætti fara í hinu upphaflega frv. Félmrn. sendi jafnframt frv. út til umsagnar hagsmunasamtaka, sbr. skrá í fskj. með frv. Ýmsar ábendingar og tillögur um breytingar komu fram og var endurskoðunarnefndin sammála um að taka tillit til nokkurra þeirra. Helstu breytingar frá upphaflegu gerð frv. frá í apríl sl. felast í eftirfarandi og er að finna í því frv. sem ég mæli hér fyrir. Í upphaflegri gerð frumvarpsins var gert ráð fyrir að ákvæði gildandi laga um umsagnarrétt hlutaðeigandi stéttarfélags um umsókn um atvinnuleyfi yrði óbreytt. Í umsögnum og athugasemdum, sem borist hafa endurskoðunarnefndinni, hefur þetta verið gagnrýnt. Ýmist hefur verið lagt til að umsagnarrétturinn verði felldur niður eða tekið undir tillögu fulltrúa VSÍ í endurskoðunarnefndinni um að hann verði fenginn ráðgjafarnefnd vinnumálaskrifstofunnar, sbr. sérálit sem fram kemur í fskj. I um orðalag b-liðar í 7. og 10. gr. frv. Endurskoðunarnefndin hefur rætt þetta efni ítarlega á fundum sínum. Niðurstaða hennar er að leggja til að í stað þess að það sé gert að skilyrði að leitað skuli umsagnar annaðhvort hlutaðeigandi stéttarfélags eða landssambands ef ekki er stéttarfélag á staðnum verði umsagnarrétturinn bundinn við hlutaðeigandi stéttarfélag eða landssamband. Með þessari breytingu er opnuð sú leið að umsagnarréttur geti færst til landssambands. Slík þróun gæti leitt til þess að við mat á umsókn um atvinnuleyfi verði frekar tekið tillit til atvinnuástands á landinu öllu eða stórum svæðum en tíðkast hefur fram til þessa. Það skal tekið fram að fulltrúi VSÍ stendur við fyrra álit þrátt fyrir framangreinda breytingu. Ég vil taka fram í þessu sambandi að miðað við undirtektir sem þessi breyting hefur fengið munu aðilar þó telja sig geta búið við þetta fyrirkomulag. Í upphaflegri gerð 14. gr. frv. var gert ráð fyrir að ýmsir einstaklingar verði undanþegnir kröfu um atvinnuleyfi og gilti undanþágan um vinnu í allt að 10 daga á hverju 12 mánaða tímabili. Athugasemdir komu fram við þetta ákvæði og var lagt til að tíminn yrði lengdur. Sú hefur orðið niðurstaðan og náðist samstaða um í endurskoðunarnefndinni að lengja tímann þannig að undanþágan gildir fyrir vinnu í allt að fjórar vikur á hverju 12 mánaða tímabili. Jafnframt hafa verið gerðar tvær aðrar breytingar. Endurskoðunarnefndin var sammála um að taka tillit til andstöðu sem kom fram hjá ASÍ og Félagi íslenskra hljómlistarmanna gegn því að undanþágan nái til hljóðfæraleikara sem ráða sig til starfa á veitingahúsum. Nái frv. fram að ganga þarf því áfram að sækja um leyfi fyrir þennan hóp. Enn fremur var ákveðið að flytja ákvæði sem upphaflega var í e-lið í aðra málsgrein og er það miðað við vinnu sem stendur í allt að 10 daga á hverju 12 mánaða tímabili eins og gert var í upphaflegri gerð frv. Þetta ákvæði fjallar um vinnu sérhæfðra starfsmanna, ráðgjafa og leiðbeinenda sem vinna að samsetningu, uppsetningu, eftirliti eða viðgerð tækja. Ég mun nú víkja nokkrum orðum að einstökum greinum frv. 1. og 2. gr. frv. þarfnast ekki skýringa. Í 3. gr. er tekið fram að veiting leyfa samkvæmt lögunum heyrir undir félmrh. Í 3. mgr. er tekið fram að viðskrh. fari með veitingu atvinnurekstrarleyfa til útlendinga sem hafa lögheimili erlendis eða eru þar búsettir. Þetta ákvæði er tekið upp í frv. í samræmi við 4. gr. laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri nr. 34/1991. Í 8. tölul. laga nr. 34/1991 er tekið fram að einstaklingur sem er búsettur erlendis geti ekki unnið sjálfstætt eða starfrækt eigið atvinnufyrirtæki eða tekið þátt í fyrirtæki með ótakmarkaðri ábyrgð nema með leyfi viðskrh. Rétt er að vekja á því athygli að lagt er til að greint verði milli gildissviðs þessara tveggja laga á grundvelli búsetu útlendings. Atvinnurekstrarleyfi útlendings sem er búsettur hérlendis skal veitt á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga. Atvinnurekstrarleyfi útlendings sem er búsettur erlendis skal veitt af viðskrh. á grundvelli laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Að undanskilinni 3. mgr. svarar 4. gr. frv. til 2. gr. gildandi laga. Með frv. er farin sú leið að lögin gildi um atvinnuréttindi allra útlendinga sem starfa á Íslandi. Í 3. mgr. er vísað til undantekninga í 13. og 14. gr. frá þessari meginreglu. 6. gr. svarar til 10. gr. gildandi laga. Rétt er að taka fram að við greinina hefur verið bætt málsgrein þar sem tekið er fram að atvinnuleyfi veitir rétt til að vinna á Íslandi samkvæmt reglum sem gilda á íslenskum vinnumarkaði. Með málsgreininni er m.a. verið að vísa til 1. gr. laga nr. 55/1980 eins og henni hefur verið breytt með lögum nr. 69/1993. Þar er kveðið á um það að laun og önnur starfskjör sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um skuli vera lágmarkskjör, óháð kyni, þjóðerni eða ráðningartíma fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á svæði því er samningurinn tekur til. Enn fremur er tekið fram að samningar einstakra launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar ákveða skulu ógildir. Í 7. gr. frv. er fjallað um tímabundið atvinnuleyfi. Þetta leyfi svarar til atvinnuleyfis samkvæmt gildandi lögum. Nefndin sem endurskoðaði lögun um atvinnuréttindi útlendinga leggur til að það sem áður var kallað atvinnuleyfi verði nú kallað tímabundið atvinnuleyfi. Nefndin er sammála um að þetta heiti gefi betur til kynna að um er að ræða mjög takmarkaða heimild til að stunda atvinnu á Íslandi. Skilyrði fyrir veitingu tímabundins atvinnuleyfis eru í öllum meginatriðum þau sömu og eru í gildandi lögum um veitingu atvinnuleyfa. Í greininni er að finna skilyrði fyrir veitingu leyfisins og einnig eru ákvæði um réttindi sem heimilt er að veita. Tekið er fram að heimilt er að veita það til eins árs í fyrsta skipti. Þetta er hliðstætt ákvæði í gildandi lögum. Nýmæli greinarinnar felst í heimild til að framlengja fyrsta leyfi um tvö ár. Eftir að leyfi hefur verið gefið út tvívegis á grundvelli greinarinnar getur útlendingur sótt um óbundið atvinnuleyfi samkvæmt ákvæðum 8. gr. Ég hef áður fjallað um umsagnarrétt stéttarfélaga um umsóknir um atvinnuleyfi og tel ekki nauðsynlegt að fjölyrða frekar um það atriði. Ég vil einungis geta þess að þetta er eina atriðið í frv. sem olli verulegum ágreiningi í endurskoðunarnefndinni sem eins og ég gat um áður var skipuð fulltrúum m.a. frá aðilum vinnumarkaðarins. Fulltrúi VSÍ í nefndinni lagði fram sérálit sem kemur fram í fskj. I um orðalag b-liðar og ég hef áður gert grein fyrir í ræðu minni. Í niðurlagi greinarinnar er stjórnvöldum veitt heimild til að veita tilteknum útlendingum atvinnuleyfi til lengri tíma en greinir í 2. mgr. Hér er fyrst og fremst um tvo hópa að ræða. Í fyrsta lagi er átt við ríkisborgara í aðildarríkjum félagsmálasáttmála Evrópu annarra en þeirra sem eru aðilar að samningi um Evrópska efnahagssvæðið. Þau lönd sem um ræðir eru Kýpur, Malta og Tyrkland. Lagt er til í athugasemdum við greinina að gildistími fyrsta atvinnuleyfis vegna borgara í þessum löndum verði tvö ár enda njóti Íslendingar hliðstæðra réttinda í þessum löndum. Í öðru lagi getur komið til álita að veita borgurum í ríkjum sem gera gagnkvæma samninga við Ísland um atvinnuleyfi rýmri rétt enda fái Íslendingar sama rétt í sömu löndum. 8. gr. frv. er um óbundið atvinnuleyfi. Þessi tegund atvinnuleyfis er kölluð sjálfstætt atvinnuleyfi í gildandi lögum. Endurskoðunarnefndin leggur til að þetta heiti verði tekið upp þar sem það gefur betur til kynna hvers konar réttindi felast í leyfinu. Lagt er til að það verði viðurkennt að útlendingur sem hefur dvalið hérlendis í 3 ár hafi fest rætur á Íslandi. Eftir 3 ár geti útlendingur sótt um óbundið atvinnuleyfi, þ.e. leyfi sem er veitt honum persónulega en ekki atvinnurekanda. Útlendingur getur leitað eftir vinnu hjá hvaða atvinnurekanda sem er. Hann er ekki bundinn einhverjum einstökum atvinnurekendum með sama hætti og þegar um tímabundið atvinnuleyfi er að ræða. Annað nýmæli felst í einföldun á skilyrðum fyrir óbundnu atvinnuleyfi. Fellt er niður ákvæði um þörf atvinnuveganna fyrir vinnuafl og krafa um umsögn stéttarfélags. Um þetta atriði var ágreiningur í nefndinni sem endurskoðaði lögin. Fulltrúar ASÍ vildu að útgáfa óbundins atvinnuleyfis væri bundin því skilyrði að fyrir lægi umsögn stéttarfélags. Einnig er tekið upp í 3. mgr. heimild til að veita flóttamönnum óbundið atvinnuleyfi. Við skilgreiningu á því hverjir teljast flóttamenn er stuðst við skilgreiningu samnings Sameinuðu þjóðanna um flóttamenn frá 28. júlí 1951 og kvótaflóttamenn svokallaða. Með kvótaflóttamönnum er átt við tiltekinn fjölda flóttamanna sem stjórnvöld heimila landvist. Fyrr í máli mínu var vikið að því að atvinnurekstrarleyfi verði veitt af tveimur ráðuneytum, þ.e. viðskrn. í samræmi við ákvæði laga um fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri og félmrn. Í 9. gr. frv. er fjallað um atvinnurekstrarleyfi sem veitt er á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga. Í greininni felst að útlendingur sem hyggst starfa sjálfstætt eða stofna til rekstrar hér á landi verður að fá til þess leyfi. Nefndin sem samdi frv. telur rétt að taka að nýju upp í lög ákvæði um að útlendingar þurfi í öllum tilvikum leyfi stjórnvalda til að starfa sjálfstætt eða að stunda atvinnurekstur hér á landi. Rökin fyrir þessu eru aðallega tvíþætt. Nefndin telur óeðlilegt að útlendingar sem hyggjast stofna til rekstrar hér á landi eigi greiðari aðgang að atvinnulífi og vinnumarkaði en þeir sem ráða sig til almennra starfa. Hér eigi að gera hliðstæðar kröfur. Enn fremur telur nefndin þetta nauðsynlegt til að auðvelda eftirlitsaðilum, fyrst og fremst útlendingaeftirlitinu, að rækja lögbundið eftirlitsstarf. Endurskoðunarnefndin kynnti sér ákvæði laga um útgáfu ýmiss konar leyfa sem fela í sér rétt til að standa fyrir atvinnustarfsemi. Í fæstum tilfellum eru ákvæði í þessum lögum sem gera íslenskan ríkisborgararétt að skilyrði fyrir leyfi til atvinnurekstrar. Hún leggur til að í stað þess að breyta þessum ákvæðum verði það gert að skilyrði að hlutaðeigandi útlendingur hafi atvinnurekstrarleyfi. Framkvæmdin verður þá þannig að áður en slíkt leyfi er endanlega gefið út veitir félmrn. atvinnurekstrarleyfið á grundvelli vottorðs hlutaðeigandi stjórnvalds um að það telji útlendinginn uppfylla öll skilyrði til að standa fyrir viðkomandi rekstri. Rétt er að taka fram að hér er fyrst og fremst um að ræða útlendinga sem búsettir eru hérlendis en þeim ber samkvæmt framansögðu að afla sér atvinnurekstrarleyfis hjá félmrn. eða þeim aðila sem það hefur falið að annast útgáfu slíkra leyfa. Skylda til að tilkynna útgáfu slíkra leyfa til útlendingaeftirlitsins tekur hins vegar til beggja ráðuneytanna, þ.e. félmrn. og viðskrn. Í gildandi lögum eru útlendingar, sem stunda nám í skólum sem íslenska ríkið á eða styrkir, undanþegnir kröfu um atvinnuleyfi. Við framkvæmd hafa komið upp ýmis vandamál í sambandi við túlkun, einkum á því hvaða nám veiti undanþágu frá kröfu um atvinnuleyfi. Þar af leiðandi er gerð tillaga um að allir útlendingar, sem ekki falla undir ákvæði 13. gr., þurfi atvinnuleyfi. Gert er ráð fyrir að slíkt leyfi verði veitt allt að einu ári í senn enda þótt innritunarvottorð muni í flestum tilvikum kveða á um innritun í nám sem stendur eina önn. Krafa er gerð um að umsögn stéttarfélags liggi fyrir áður en atvinnuleyfi er gefið út samkvæmt greininni. Hér er því gerð tillaga um hertari reglur en samtímis gert ráð fyrir því að þeim verði beitt af sanngirni. Markmiðið er fyrst og fremst að koma í veg fyrir misnotkun og gera stjórnvöldum kleift að hafa yfirsýn yfir þennan hóp útlendinga. Ég vil vekja athygli á því að í upphaflegri gerð frv. var gert ráð fyrir að veiting leyfis samkvæmt 10. gr. yrði bundin því skilyrði að um væri að ræða fullt nám samkvæmt skilgreiningu hlutaðeigandi stjórnvalda skólamála. Við nánari athugun hefur komið í ljós að þetta orðalag getur skapað vanda. Þar af leiðandi er nú lagt til að það verði mat hlutaðeigandi skóla að votta hvað teljist fullt nám. Athygli endurskoðunarnefndarinnar var einnig vakin á því að orðalagið ,,í tengslum við nám`` setti stjórnvöldum mjög þröngar skorður að því er varðar veitingu leyfis samkvæmt greininni. Nefndin varð því sammála um að bæta við greinina orðunum ,,með námi``. Haft hefur verið samráð við menntmrn. um þessar breytingar. Í 11. gr. er að finna nýmæli. Í greininni er fjallað um vistráðningar á heimili eða það sem á erlendum málum er kallað ,,au pair``-ráðningar. Þetta ráðningarform hefur orðið sífellt algengara. Í því skyni að festa í sessi þetta ráðningarform átti Evrópuráðið frumkvæði að því að gerður var samningur um þetta efni. Í honum er að finna reglur um réttindi og skyldur aðila. Helstu ákvæði samningsins eru tekin upp í greinina. Nefndin, sem samdi frumvarpið, leggur til að Ísland fullgildi samning Evrópuráðsins um ,,au pair``ráðningar. Ákvæði 12. gr. er hliðstætt ákvæði í 3. mgr. 3. gr. gildandi laga. Lagt er til að þess verði krafist að sótt verði um atvinnuleyfi fyrir útlending, sem komið hefur til landsins vegna leyfis er hefur verið veitt á grundvelli greinarinnar, í síðasta lagi tveimur vikum eftir komu til Íslands. Í IV. kafla frv. er að finna ákvæði sem heimila undanþágu frá kröfu um atvinnuleyfi. Undanþágurnar eru tvenns konar. Annars vegar eru tilteknir einstaklingar undanþegnir kröfunni. Þeir eru taldir upp í 13. gr. Hins vegar eru þeir aðilar sem hyggjast starfa hér á landi um mjög takmarkaðan tíma undanþegnir kröfu um atvinnuleyfi. Um þessa einstaklinga er fjallað í 14. gr. Efnislega er að finna hliðstæð ákvæði í 11. gr. gildandi laga og er í 13. gr. frv. Við frumvarpsgreinina hefur þó verið bætt ákvæði sem er í 1. gr. gildandi laga sem undanþiggur borgara í aðildarríkjum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið kröfu um atvinnuleyfi. Áður hefur verið getið um breytingar í sambandi við erlenda námsmenn en samkvæmt 11. gr. gildandi laga eru þeir undanþegnir skyldu um að hafa atvinnuleyfi stundi þeir nám við skóla sem íslenska ríkið á eða styrkir. 14. gr. frv. er nýmæli. Samkvæmt henni eru ýmsir einstaklingar undanþegnir kröfu um atvinnuleyfi enda starfi þeir hér á landi um mjög takmarkaðan tíma eins og ég gerði grein fyrir áður í ræðu minni. Markmið þessarar greinar er tvíþætt: Annars vegar er verið að undanþiggja ýmsa einstaklinga kröfu um atvinnuleyfi komi þeir hingað til lands vegna vísinda, fræðslu, lista eða í viðskiptaerindum. Reynslan sýnir að í þessum tilvikum er mjög erfitt að framfylgja kröfu um atvinnuleyfi. Í öðru lagi er verið að færa íslenska löggjöf nær löggjöf nágrannalandanna um atvinnuleyfi. Þriðja atriðinu má bæta við en það lýtur að samningaviðræðum um tollamál, GATT-viðræðum. Samkvæmt drögum að samkomulagi um þjónustuviðskipti er gert ráð fyrir að undanþiggja útlendinga í viðskiptaerindum kröfu um atvinnuleyfi. Í 2. mgr. 14. gr. er gert ráð fyrir að starfsmenn, ráðgjafar og leiðbeinendur sem eru að vinna við uppsetningu, eftirlit og viðgerð tækja þurfi ekki atvinnuleyfi vegna vinnu sem stendur í allt að 10 daga á ári. Hér er fyrst og fremst um að ræða tilvik þegar tæki eru seld hingað til lands með ábyrgð seljenda á hinu selda en ábyrgðin er háð því skilyrði að uppsetning, prófanir og tímabundið eftirlit sé í höndum sérhæfðra starfsmanna seljenda eða annarra sem hann viðurkennir í þessu skyni. Ákvæði V. kafla um viðurlög og afturköllun atvinnuleyfa eru í öllum höfuðatriðum óbreytt frá gildandi lögum. Um er að ræða smávægilegar breytingar á orðalagi og samræmingu við önnur lög, fyrst og fremst lög um eftirlit með útlendingum. Í VI. kafla er að finna ýmis ákvæði. Í 19. gr. er að finna nýmæli sem felst í því að við veitingu atvinnuleyfis fái útlendingur sérstakt skírteini þar sem fram koma upplýsingar um réttindi hans til að stunda vinnu á Íslandi. Í skírteininu skuli vera nauðsynlegar persónuupplýsingar. Útlendingur skal hafa skírteinið tiltækt og framvísa því ef löggæslumaður óskar þess. Heimilt er að krefja umsækjanda um atvinnuleyfi um endurgjald fyrir skírteinin. Endurgjaldið skal ekki vera hærra en sem nemur kostnaði við útgáfu þess. Í athugasemdum kemur fram að lagt er til að félmrn. og útlendingaeftirlitið láti hanna sérstök skírteini fyrir útlendinga sem fá atvinnu- og dvalarleyfi. Ég tel einnig rétt að vekja athygli á ákvæðum 20. gr. um það að félmrn. leiti árlega álits helstu samtaka á vinnumarkaði á stefnu sem fylgt er um veitingu atvinnuleyfa til ráðningar á útlendingum til starfa á Íslandi. Þetta ákvæði tengist ákvæðum 3. gr. en þar er gert að fyrir að ráðherra sé heimilt að fela opinberri stofnun útgáfu atvinnuleyfa. Með þessum ákvæðum er að því stefnt að hlutverk félmrn. breytist frá því að vera framkvæmdaaðili í að móta almenna stefnu í þessum málum. Eins og fram kom fyrr í máli mínu var nefndinni sem falið var að endurskoða lögin um atvinnuréttindi útlendinga falið að setja fram tillögur um einföldun á útgáfu atvinnuleyfa. Þetta hefur nefndin gert í bréfi dags. 6. okt. sl. Í bréfinu leggur nefndin til að vinnumálaskrifstofu félmrn. verði falin útgáfa leyfa samkvæmt ákvæðum 2. mgr. 3. gr. frv. Hún leggur enn fremur til að móttaka umsókna um atvinnu- og dvalarleyfi fari fram á einum stað, þ.e. í útlendingaeftirlitinu sem annist tölvuskráningu. Vinnumálaskrifstofan fái nauðsynlegar upplýsingar frá útlendingaeftirlitinu með tölvupósti. Veiting eða synjun atvinnuleyfa fari fram á sama hátt með boðskiptum í tölvupósti. Skráning á afgreiðslum umsókna um atvinnuleyfi og dvalarleyfi verði skráð í tölvu útlendingaeftirlitsins. Eins og áður er komið fram er það tillaga endurskoðunarnefndarinnar að félmrn. og útlendingaeftirlitið láti hanna sérstök skírteini fyrir útlendinga sem fá atvinnu- og dvalarleyfi. Útlendingurinn skal ætíð hafa skírteinið handbært og framvísa því sé þess óskað af fulltrúum eftirlitsstofnana. Skírteini þessi skulu afhent af útlendingaeftirlitinu, Hverfisgötu 115, eða umboðsmönnum þess, þ.e. hlutaðeigandi lögreglustjórum eða sýslumönnum. Á skírteininu skal koma fram að útgefendur eru félmrn. og útlendingaeftirlitið. Endurskoðunarnefndin er þeirrar skoðunar að framangreint fyrirkomulag leiði af sér varanlegt hagræði fyrir alla hlutaðeigandi aðila. Komist þessi breyting á þurfa umsækjendur um atvinnuleyfi, atvinnurekendur eða hlutaðeigandi einstaklingur einungis að snúa sér til eins aðila í stað tveggja. Þessi eini aðili, útlendingaeftirlitið, hefur glögga yfirsýn yfir afgreiðslu umsóknarinnar og getur þar afleiðandi veitt fullnægjandi svör um væntanlegan afgreiðslutíma. Rétt er að leggja sérstaka áherslu á hagræði sem af breytingunni hlýst fyrir útlending. Ef breytingin kemst á snýr hann sér til eins stjórnvalds sem hefur tiltækar allar upplýsingar sem nauðsynlegar teljast um íslenskt þjóðfélag. Nefndin er þeirrar skoðunar að þetta muni stuðla að auknu réttaröryggi til hagsbóta fyrir hinn erlenda ríkisborgara. Breytingin leiðir einnig til þess að afskipti stjórnvalda verði markvissari þar sem samræmd tölvuskráning á að leiða til betri þekkingar á stöðu mála og þar með virkara eftirlits með því að erlendir einstaklingar séu ekki að vinna hérlendis án tilskilinna leyfa. Ég vil taka það fram að mér finnast þessar tillögur eðlilegar og mun beita mér fyrir því að hrinda þeim í framkvæmd nái frv. þetta fram að ganga. Virðulegi forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir helstu atriðum frv. til laga um atvinnuréttindi útlendinga og legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 86 frá 16. des. 1943. Frv. þetta skýrir sig að öllu leyti sjálft og í þeirri greinargerð sem meðfylgjandi er. Þarna er um nauðsynlega breytingu að ræða til að taka af öll tvímæli varðandi réttarstöðu mála viðvíkjandi lögveði íbúðarlóða. Frv. er flutt að ósk borgarráðs Reykjavíkur. Ég tel ekki ástæðu til að fara frekari orðum um efni þess en legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Hæstv. forseti. Það var skaði að ekki skyldi takast að ljúka þessari umræðu í síðustu viku þegar hún var á dagskrá því að samhengi vill rofna nokkuð þegar langt líður í milli umræðna en það spunnust nokkrar umræður um þessa tillögu og ég átti ýmislegt ósagt, m.a. vegna þess hvernig brugðist var við mínum athugasemdum af hálfu hv. flm. Ég var aðallega að leggja áherslu á það að mér fyndist þessi tillöguflutningur vera á skjön við þær framkvæmdareglur, lög og hefðir sem hér hafa viðgengist um framkvæmdir í vegamálum. Það vill nú svo til að það er sennilega óvíða betur og tryggilegar um það búið í löggjöfinni hvernig standa skuli að framkvæmdum í einstökum málaflokkum heldur en einmitt þegar vegamálin eiga í hlut því að vegalög og vinnureglur hér á Alþingi hafa mótast með mjög afdráttarlausum hætti þannig að þar ríkja fastar hefðir. Þessi tillaga sem í raun og veru fjallar um sérstaka vegáætlun í almennum vegaframkvæmdum í einu kjördæmi gengur auðvitað ekki upp í ljósi þeirra reglna sem gilda um framkvæmdir á þessu sviði og eru í grófum dráttum þannig að samkvæmt vegalögum skal vegamálastjóri undirbúa handa samgrh. tillögur um vegáætlun sem ráðherra leggur fyrir þingið og Alþingi fjallar síðan um, ákveður skiptingu framkvæmda niður á einstaka verkþætti og hér er það síðan afgreitt. Það var talsvert rætt um það hvort ekki væri fordæmi fyrir því að fluttar væru þingsályktunartillögur um einstakar framkvæmdir, einstakar áherslur í samgöngumálum, og það er út af fyrir sig rétt að menn hafa oft vakið athygli á mikilvægi þess að ráðast í einstakar úrbætur í samgöngumálum með tillögum.

Og gleyma þá gjarnan Reykjavík.

Gleyma kannski Reykjavík já, það getur vel verið. Mér skilst að að eigi ekki aldeilis að gleyma henni núna því að allur obbinn af framkvæmdum sem á að ráðast í á næstunni í vegamálum verði hér í Reykjavík. Það er veganesti þingmanna Sjálfstfl. út á landsbyggðina í kosningabaráttuna. En það er dálítið ólíku saman að jafna, hæstv. forseti, ef í hlut eiga einstök verkefni í samgöngumálum sem þingmenn vilja vekja athygli á og eru að leggja til að komi inn í undirbúning og stefnumótun og rannsóknir varðandi til að mynda vegstæði og annað því um líkt og hinu að leggja til að gerð verði sjálfstæð framkvæmdaáætlun um almennar vegaframkvæmdir í einu kjördæmi. Það er mjög sérkennilegt og ég leyfði mér að halda því aftur fram, hæstv. forseti, að ef farið yrði út á þá braut gagnvart Austurlandskjördæmi, þá væri í sjálfu sér alveg eins gott að fella niður þau ákvæði vegalaga sem fjalla um vegáætlun og langtímaáætlun og fara bara inn á þá braut að menn gerðu þetta á grundvelli kjördæma og hefðu ekkert heildarskipulag. Og guð hjálpi mönnum þá. Ég fullyrði að fátt hefur þrátt fyrir allt verið gæfulegra í þessum efnum en einmitt sú samstaða og það skipulag og sú langtímastefnumörkun sem í reynd er fólgin í skynsamlegum vinnubrögðum af því tagi sem vegáætlun og langtímaáætlun auðvitað eru. Sama mætti segja um flugmálaáætlun. Ég held að það væri frekar ástæða til þess að reyna að færa framkvæmdir á fleiri sviðum inn á grundvöll slíkra langtímaáætlana og heildstæðrar stefnumótunar fyrir landið þannig að menn væru ekki í skæklatogi um einstakar framkvæmdir milli byggðarlaga. Ég nefni skólamálin sem dæmi. Ég held að okkur væri miklu betur borgið ef framkvæmdir í skólamálum væru á grundvelli áætlana sem væru unnar með landið í heild undir, en það væri ekki þannig, eins og því miður er, að það er kannski kapphlaup og reiptog um fjárveitingar á því sviði sem menn losna við í grófum dráttum með því að vinna þetta á grundvelli áætlana eins og í vegamálum. Ég held því fram, bakka ekki með það, hæstv. forseti, að þessi tillöguflutningur er út í loftið og af því að það er mín skoðun þá segi ég hana hér. Ég vil tala hreinskilnislega um þau mál. Ég veit að hv. flm. gengur gott til, að honum er annt um samgöngur í sínu kjördæmi og vill fá þær bættar. En það viljum við bara öll og alls staðar og það er grenjandi þörf fyrir samgöngubætur í öllum kjördæmum landsins, alveg sambærileg og er á Austurlandi. Það er rétt að það bíða gífurleg verkefni á höfuðborgarsvæðinu og það hefur verið ljóst um árabil. Síðasta ríkisstjórn fór í það að gera upp skuldahalann frá því í tíð fyrri ríkisstjórnar við Reykjavíkurborg. Þá skuldaði Reykjavíkurborg yfir milljarð kr. vegna undangenginna framkvæmda á þjóðvegum í þéttbýli. Það þurfti að byrja á að borga þær skuldir áður en hægt væri að gera eitthvað meira. Það er sem betur fer nokkurn veginn búið, þökk sé fyrri ríkisstjórn, ekki þeirri sem nú situr. Hér bíða mikil verkefni, það er rétt, en það gerir það líka víðar. Það er til að mynda þannig, ég fullyrði það, að ekki er hægt að halda því fram að ástand vegakerfisins á Austurlandi sé verra eða þar séu menn aftar á merinni almennt séð en t.d. á Vestfjörðum. Hv. flm. ætti þá að keyra Djúpið eða á norðausturleiðinni frá Húsavík til Vopnafjarðar. Hv. þm. ætti að reyna að keyra þá leið núna þegar búin er að vera hláka í nokkra daga og rykbornir malarvegir eru fljótandi í leðju þannig að menn eru í argasta basli við að reyna að halda torfærubifreiðum á vegunum, hvað þá öðru. Vegurinn er ein hola við holu alla leiðina frá Húsavík og austur á Vopnafjörð. Það eru gífurleg verkefni af þessu tagi óunnin víða. Hringvegurinn er í sjálfu sér ekkert merkilegri en aðrir vegir sem eru mikilvægir í samgöngulegu tilliti í landinu. Það er ekki hægt að stilla málum þannig upp að bara af því að einhver vegur heitir hringvegur þá fái hann sérmeðhöndlun. Það er ekki svoleiðis. Eiga þá kjördæmi eins og Vestfirðir og að nokkru leyti Vesturland og að nokkru leyti Norðurland eystra sem eru með langar mikilvægar aðalleiðir utan hringvegarins að líða fyrir það að breyttu breytanda? Ég segi nei. Við skulum ekki fara niður á það plan, segi ég, að reyna að nálgast þessi mál þannig. Ég held að sá grundvöllur sem er undir stefnumörkun og framkvæmdum í vegamálum sé góður. Ég held að vegalögin séu góð, ég held að framkvæmdaáætlanir í vegamálum séu skynsamlegar og ég held reyndar líka að sú skiptiregla sem viðhöfð hefur verið sé skynsamleg vegna þess að hún tekur mið af umferðarþunga, lengd vegakerfis og öðrum slíkum þáttum sem við verðum að reyna að mæla þegar við erum að ákveða hvernig við verjum vegafé. Ég fullyrði að tillöguflutningur af þessu tagi út í loftið er okkur ekki til framdráttar í þessum efnum ef eitthvað væri gert með hann, sem ég á út af fyrir sig ekki von á að verði, heldur gæti þvert á móti falist í honum skref aftur á bak og hætta á því að það leiddi til aukinnar sundrungar í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Hér talaði sá sem telur sig hafa valdið. Það er reyndar misskilningur. Hann er bara 1 / 63 af Alþingi og getur því ekkert sagt fyrir um það hvaða tillögur verða samþykktar hér eður ei. Það var hins vegar athyglisvert að hann hafði betra vald á sér en við fyrri hluta umræðunnar og var raunar miklu málefnalegri í sínum málflutningi. Það sem ég hef hins vegar sérstaklega við hans mál að athuga er það að þær áætlanir sem hafa verið uppi og það sem lagt var af stað með þegar Alþingi ákvað að ná fram ákveðnum árangri á tilteknum tímafresti, ég held að það hafi verið 1983, var það bundið við hringveginn og þau byggðarlög sem voru í ákveðinni fjarlægð frá hringveginum. Það liggur núna fyrir að í þessum efnum er afar mikið ógert í Austurlandskjördæmi og mikið af vegbútum þar sem eru með þeim hætti að tæpast er samboðið þeirri umferð sem er á vegum landsins og ekki síst þegar komnir eru góðir vegir að þeim sitt hvorum megin frá eins og sums staðar er. Þetta ástand er óviðunandi. Það er jafnframt þýðingarmikið að ná þeirri tengingu sem ég hef talað um norður í land. Hér er um að ræða sérstæð og sérstök verkefni og það er hvergi nokkurs staðar í þessari umræðu hallað á þarfir annarra.

Hæstv. forseti. Ég talaði ekki eins og sá sem valdið hefur, ég talaði eins og maður sem hefur skoðun og hv. þm. verður að þola það að hann heyri skoðanir ólíkar sínum. Annars hefur hann ekki mikið að gera á þingi og er þá búinn að sitja hér of lengi og á grundvelli misskilnings ef hann viðurkennir ekki gildi þess að menn skiptist á skoðunum á Alþingi. Tillöguflutning af þessu tagi út í loftið, eins og ég kalla svo, er auðveldast að mörgu leyti að leiða hjá sér, yppa öxlum, brosa út í annað og hugsa sem svo: Nú, já, já, það er enn ein af þessum, enn ein svona tillaga, fyrst og fremst til að sýnast, flutt til þess að sýna hana, alls ekki ætlast til þess að hún sé afgreidd, alls ekki. Auðvitað er það alveg augljóst mál að hv. þm. ætlast ekki til að þessi tillaga sé afgreidd, honum er ekki mikil alvara. Ef hv. þm. Egill Jónsson með alla sína þingreynslu ætlar sér að ná þessu máli fram halda menn þá að hann hefði flutt plaggið einn? Halda menn að hann hefði ekki reynt að leita meðflm. úr kjördæminu a.m.k. eða öðrum flokkum? Einmitt sú staðreynd að þingmaður úr fimm þingmanna kjördæmi skuli fara einn fram með hagsmunamál af þessu tagi, ef maður á að taka það alvarlega, segir sína sögu. Það er mikið umburðarlyndi sem aðrir þingmenn Austurlands sýna hv. þm. að taka hann ekki rækilega á beinið fyrir það að vera með svona einkapot af þessu tagi varðandi mikilvæg heildarhagsmunamál í kjördæminu. Þetta vita auðvitað allir og því þá ekki bara að segja það. Plagg af þessu tagi sem einn þingmaður flytur um svona mál er út í loftið meira og minna. Það er þannig, skal ég segja ykkur, að hv. fyrrv. þm. Geir Gunnarsson sagði það einu sinni, þótti nokkuð kaldhæðnislegt en má til sanns vegar færa í vissum tilvikum, að ein allra mikilvægasta fúnksjón þingnefnda væri sú, ekki að afgreiða mál heldur einmitt að afgreiða ekki ýmis mál sem þyrfti að svæfa snyrtilega og þá reyndi á lagni og hæfni þeirra sem stýrðu störfum í þingnefndunum að gera það. Ég held að ég verði bara að vísa til þeirra spöku orða. Hér eru af og til að birtast svona tillögur sem fyrst og fremst þurfa á því að halda að einhverjir góðir svæfarar fari um þær mjúkum höndum.

Virðulegi forseti. Að því er varðar fjölda flutningsmanna þá gat ég þess reyndar við fyrri umræðu, og var þá að leiðrétta minn ágæta samþingmann Jón Kristjánsson, að það eru fordæmi fyrir því að þingmenn Austurlandskjördæmis allir nema e.t.v. sá sem situr í forsetastóli hafa flutt tillögur um vegamál án þess að það hafi verið svo mikið sem leitað eftir samkomulagi eða samstöðu um að það yrði á valdi þingmannanna allra. Hér er því ekkert að gerast sem sérstakt nýmæli er. Ég get t.d. minnt á það að lengi flutti Sverrir Hermannsson einn tillögu um aðgerðir við Hornafjarðarós og svo mætti lengur telja. Þannig að allt saman er þetta hálflangsótt og snertir á vissan hátt fínar taugar hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. þegar hann fer að tala um vegi í sínu kjördæmi þaðan sem hann er sjálfur upprunninn og hefur vanrækt að koma í nothæft ástand eins og hann lýsti hérna sjálfur áðan þrátt fyrir að hann hafi verið samgrh. Það má kannski vel vera að þar sé fengin skýringin á geðvonsku þessa hv. þm. í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Það er gaman að þekkja sitt heimafólk og ekki sveik hv. þm. Egill Jónsson mig frekar en endranær. Þegar hann hafði ekki lengur neina málsvörn fram að færa þá fór hann út í útúrsnúningana og fór að reyna að draga það inn í þetta alls óskylda mál að ég væri annaðhvort geðvondur, sem hann má halda eins lengi eins og hann vill mín vegna, eða hitt að ég væri með sérstaklega vonda samvisku yfir því að ég hefði staðið mig illa sem samgrh. fyrr á öldinni. Það verður allt saman vegið og metið að lokum af öðrum en okkur og aðallega því fólki sem hefur notið og mun njóta samgönguframkvæmda og samgöngumannvirkja í landinu. En ég leyfi mér alveg að gera mér sæmilega vonir um það að eftir svona 20--30 ár þegar framlag okkar tveggja, mitt og hv. þm., á sviði samgöngumála verður metið þá fari ég ekki illa út úr þeim samanburði. Ég þori t.d. alveg að leggja í dóm þær áherslur sem við tveir höfum barist fyrir og varða kannski erfiðustu samgönguhindranir í landinu í þeim kjördæmum sem mest hafa átt undir högg að sækja. Ætli það hafi ekki kostað talsverðan pólitískan kjark og þurft áræði til að leggja ýmislegt af því til sem gert var í minni tíð. Ég er ekki viss um að til að mynda tillöguflutningur af þessu tagi muni teljast á spjöldum sögunnar þvílíkt tímamótaafrek í samgöngumálum að jafnvel ekki einu sinni á Austurlandi verði reistar styttur af hv. þm. Agli Jónssyni út á þetta plagg hér.

Virðulegi forseti. Ég sé ástæðu til þess að gera athugasemd við þá fullyrðingu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að því er mátti skilja hann, að hið eina veganesti sem þingmenn Sjálfstfl. hefðu í kosningabaráttuna væri að þeir stæðu nú fyrir miklum framkvæmdum í Reykjavík. Það er að vísu rétt að þessi hugmynd er að taka á sig mynd en hún mun nýtast fleirum en þéttbýlinu á Suðvesturlandi. Ég hygg hins vegar að það væri heldur snubbótt ef menn mætu það svo að þetta væru aðalskilaboð sem þingmenn Sjálfstfl. munu fara með í kosningabaráttuna í samgöngumálum. Þeir munu m.a. geta farið með það í kosningabaráttuna að í kjördæminu sem hv. þm. sjálfur er fulltrúi fyrir, Norðurlandskjördæmi eystra, hefur orðið umbylting í samgöngumálum. Þar hefur verið tekið á mjög brýnum hagsmunamálum Austurlands og Norðurlands með tengingunni við Austurland sem skiptir það kjördæmi og bæði kjördæmin mjög miklu máli og hv. þm. þegar hann var hæstv. samgrh. sinnti ekki og gerði ekki ráð fyrir að yrði tekið á fyrr en á næstu öld. Ég held þess vegna að það verði ekkert spursmál um að við þingmenn Sjálfstfl. getum farið bjartsýnir út í kosningabaráttuna út af samgöngumálum því að þar stöndum við sterkir en þar stendur fyrrv. samgrh. veikur.

Hæstv. forseti. Þingmenn Sjálfstfl. eru vægast sagt óstyrkir og órólegir ef menn leyfa sér að ræða við þá samgöngumál og sérstaklega ef farið er yfir þau mál eins og þau liggja fyrir. Þá rjúka menn upp eins og hanar eins og hv. þm. Tómas Ingi Olrich og hafa ekki annað fram að færa en útúrsnúning af því tagi sem hann var hér með, að það hafi orðið þvílík kaflaskipti í samgöngumálum á Norðurl. e. til bóta bara við það að hæstv. Halldór Blöndal varð ráðherra að annað eins sé bara óþekkt. Ég leyfi mér að minna hv. þm. Tómas Inga Olrich á að til að mynda jarðgöng í gegnum Ólafsfjarðarmúla voru unnin frá upphafi til enda í minni tíð sem samgrh. í Norðurl. e. Ætli það sé ekki þannig að það sé stærsta einstaka verkið í samgöngumálum í því kjördæmi frá upphafi vega? Ætli það ekki? Þannig að ef menn ætla að fara út í einhvern meting af þessu tagi sem er auðvitað svo lágkúrulegur og vitlaus að engu tali tekur þá er ég ekki með. Ég fer ekki í strákakarp við hv. þm. Tómas Inga Olrich um einstaka vegaspotta í Norðurl. e. Það er neðan við mína virðingu. Ég held að hv. þm. Tómas Ingi Olrich ætti að hringja nokkur símtöl í Norður-Þingeyjarsýslu eða á Bakkafjörð eða Vopnafjörð þessa dagana og fregna af ástandi norðausturleiðarinnar og hann yrði þá kannski ekki alveg jafnhreykinn af áherslum sínum og hæstv. ráðherra Halldórs Blöndals í samgöngumálum. Ætli það sé ekki þannig að ef einhver staðar er ástand vegar til skammar þá er það auðvitað eins og það er að verða þar. Það er að sjálfsögðu við marga að sakast og þar á meðal mig en að menn séu að hæla sér af miklum kaflaskiptum í samgöngumálum út af einhverjum örstuttum köflum á Mývatnsöræfum eins og það boði einhver algjör tímamót, það er sérkennilegt á meðan 5.500 manna byggð á norðausturleiðinni býr við algjörlega óhæfar samgöngur. Algjörlega. Og bætist auðvitað grátt á svart að núv. hæstv. samgrh. lagði niður Ríkisskip þannig að þessir staðir eru hvað skipasamgöngur snertir komnir 50 ár aftur í tímann. Það koma skip á mánaðarfresti á Raufarhöfn eins og var fyrir meira en 50 árum.

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður, Steingrímur J. Sigfússon, hafði þau orð hér að hér væri um lágkúru að ræða í málflutningi og eins konar hanaslag. Það eru hans orð og hann verður að lifa við þau sjálfur. Ég hafði engin slík köpuryrði hér uppi enda legg ég það ekki í vana minn. Ég vil hins vegar geta þess að ég skil að hv. þm. gerir sér fyllilega grein fyrir því að það hafa orðið kaflaskipti í kjördæminu og í samgöngumálum á þessu kjörtímabili og þau eru stór þau kaflaskipti. Það var fullkomið samkomulag milli allra aðila að ráðast í Ólafsfjarðargöngin. Það hefur hefur hins vegar verið mikill áherslumunur á því hvernig ætti að vinna að samgöngumálum í Norðurl. e. og núv. samgrh. hefur lagt áherslu á þessa tengingu við Austurlandið og m.a. þá hefur hann unnið að því í ríkisstjórn að stóraukið fjármagn kæmi inn í kjördæmið til að vinna að þessu verkefni. Það er þetta sem veldur kaflaskiptum.

Hæstv. forseti. Kaflaskiptin í vegamálum í tíð þessarar ríkisstjórnar eru fyrst og fremst fólgin í því að í fyrsta skipti í sögunni er verulegum hluta framkvæmdanna haldið uppi á grundvelli lántöku og nú er að koma að skuldadögunum. Nú er veislunni lokið og nú er vegafé skorið niður í verulegum mæli og hillir undir afborganir af lánunum sem tekin hafa verið til að halda uppi svipuðu framkvæmdastigi og áður hafði verið. Það eru kaflaskiptin. Það er nýmælið sem þessarar ríkisstjórnar verður væntanlega lengi minnst fyrir. Hún hefur farið út í stórkostlega lántöku og skuldsetningu Vegasjóðs til þess að halda uppi vegaframkvæmdum. Hv. þm. Sjálfstfl. hafa aldrei viljað viðurkenna þetta í umræðunum, talað um mikið afrek og miklar framkvæmdir og allt það. Það er að sönnu rétt, hér hefur verið haldið uppi þokkalegu framkvæmdastigi þó það sé í raun og veru ekki nema rétt svipað og verið hefur þegar tímabilið er tekið í heild, en munurinn er sá, gallinn er sá að það sem miður fer er það að stór hluti af þessu hefur verið tekinn að láni og öðrum ætlað að borga, framtíðinni. Það mun auðvitað koma í ljós. Varðandi Ólafsfjarðarmúlann þá er það rétt að það ríkti ágæt samstaða í þingmannahópi Norðurlandskjördæmis eystra fram að þeim tíma að núverandi ráðamenn í þessum efnum og núverandi stjórnarliðar komu inn í þann hóp. Fram að þeim tíma að hæstv. núv. samgrh. Halldór Blöndal tók við því embætti og fram að þeim tíma að hv. þingmenn Tómas Ingi Olrich og Sigbjörn Gunnarsson komu inn í hópinn. Það ríkti mjög góð samstaða í þingmannahópnum Norðurl. e. allan þann tíma sem ég var í honum frá 1983 og þangað til þessi tímamót urðu. Það er rétt að það komi hér fram. Þar á meðal um það að ráðast í Ólafsfjarðarmúlann. En það hins vegar að ganga frá fjármögnun þess verks og leiða það til lykta eru verk fyrrv. samgrh. og reyni hv. þingmenn Sjálfstfl. að þræta fyrir það ef þeir vilja.

Herra forseti. Ég get ekki annað gert en minna enn einu sinni á það vegna þess að ég heyri að hv. 5. þm. Norðurl. e. er að hreykja sér af afrekum í vegagerð á síðasta kjörtímabili að minna á það . . .

5. þm.?

Hv. 5. þm. Norðurl. e.

Ekki á síðasta kjörtímabili.

Það stendur nú hér.

Hann var sem betur fer ekki kominn á þing þá.

Ekki á síðasta kjörtímabili.

Var að hreykja sér núna rétt áðan af afrekum í vegagerð á þessu kjörtímabili svo það komist rétt til skila, þá vil ég enn einu sinni geta um það að átaksverkefnin eru fjármögnuð fyrir lánsfé. Þetta lánsfé þarf að greiða. Það hefur verið gert margt gagnlegt fyrir þessi átaksverkefni, það ætla ég enga fjöður að draga yfir, m.a. brú á Jökulsá í Dal sem er ágætis mannvirki og slitlagskaflar á Austurlandi sem koma í góðar þarfir eins og öll vegagerð þar. En því miður er bara allt of mikið eftir og það er framtíðin sem ég ber kvíðboga fyrir í þessum efnum, ekki síst vegna þess að nú berast þær fréttir að það eigi að fara að breyta áherslunum í vegagerð og átaksverkefnin eigi að fara fram hér í þéttbýli. Ég dreg ekkert úr því að það þarf að koma upp góðum umferðarmannvirkjum í Reykjavík en ég ber bara kvíðboga fyrir því að á sama tíma og á að greiða þetta fé til baka þá eigi að auka vægið hérna þannig að ég held að það veiti ekkert af að allir leggist á eitt um að þoka vegaframkvæmdum áfram í þeim kjördæmum þar sem þær framkvæmdir liggja greinilega eftir. Þar á ég við Austurland. Þar á ég við norðausturhornið í Norðurl. e. og þar á ég við Vestfjarðakjördæmi. Það er alveg greinilegt að það liggja eftir framkvæmdir í þessum kjördæmum á aðalvegum og á aðalumferðaræðum um þessi kjördæmi. Ég þarf ekki að vera langorður um þetta. Það má benda á fjölmörg dæmi. Ég býst við að margir þingmenn og áreiðanlega allir hv. þm. þessara kjördæma hafi ekið þessa vegi fram og aftur oft á ári svo ég þarf ekkert að vera að tíunda það. En ég kvíði framtíðinni í þessu þegar farið verður að borga til baka. En ég tek það eigi að síður fram að það hefur margt þokast fram á þessu kjörtímabili eins og áður í vegagerð en það verður að taka á áfram. Það þýðir ekki að láta staðar numið núna.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram í þessum umræðum að hv. þm. stjórnarandstöðunnar eru í raun og veru sáttir við framkvæmdirnar sem aukist hafa mjög m.a. vegna lántöku, það er rétt, í samgöngumálunum. Þeir eru sáttir við þetta og þeir eru ánægðir með þetta. Að sjálfsögðu skiptir það miklu máli hvort lán eru tekin til þess að byggja varanleg mannvirki, auka við grunnþjónustu í samgöngumálum. Þær framkvæmdir standa fyrir sínu. Það er mikill munur á því að slá lán til þess að standa undir slíkum framkvæmdum eða slá lán til þess að steypa inn í fyrirtækin til að halda þeim frá hagræðingu og láta þau fljóta að feigðarósi eins og gert var 1988 á vegum fyrri ríkisstjórnar eða þá að gera það sem Svavar Gestsson gerði í Lánasjóði ísl. námsmanna 

Herra forseti. Að sjálfsögðu er ég sáttur við framkvæmdir í vegamálum. Það væri annað hvort ef ég væri það ekki í kjördæmi þar sem æpa á mann vondir vegir. Það sem ég var að tala um, hv. þm., var að ég ber kvíðboga fyrir því að framkvæmdafé til vegamála aukist ekki þegar verður farið að greiða þessi lán til baka og það verði því afturkippur í vegamálum. Almenn atvinnumálaumræða getur beðið. Það væri nú hægt að spjalla ýmislegt við hv. 5. þm. Norðurl. e. um þau mál og hvernig að þeim málum hefur verið staðið og hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að efnahagsmálum og velt yfir á almenning í landinu útgjöldum þannig að fjölmargir einstaklingar í landinu eru búnir að missa tök á sínum fjármálum í tíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Það mætti líka rekja það að eiginfjárstaða sjávarútvegsfyrirtækja var sterk þegar síðasta ríkisstjórn lét af störfum. En síðan var breytt um stefnu og þessi ríkisstjórn hafði þá stefnu að það ætti engin afskipti af atvinnulífinu að hafa þannig að það mætti ýmislegt ræða um þau mál og efnahagsbatinn byggist á vissum vinningum í sjávarútvegi sem er ekkert séð um hvaða framhald verður á en slíkt er ekki hægt að ræða í stuttu andsvari en það er hægt að gera það síðar.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. síðasti ræðumaður skuli hafa lýst því yfir að hann sé ánægður með framkvæmdir í samgöngumálum. Það er fullkomlega eðlilegt að á samdráttartímum sé gripið til þess að veita lánsfé í framkvæmdir af þessu tagi, um það erum við sammála. Það er hins vegar ekki eðlilegt að grípa til þess á tímum þegar ekki er samdráttur að veita lánsfé inn í fyrirtækin og fresta því að það sé tekið á vandræðum. En það var einmitt slík lántaka sem fór fram í tíð fyrri ríkisstjórnar og hefur reynst illa, hv. þm. Um það getum við verið sammála líka hygg ég. Það er einnig ljóst að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur gert meira fyrir atvinnulífið heldur en nokkur ríkisstjórn hefur gert í vaxtamálum og með því að stuðla að jafnvægi í þjóðfélaginu og viðskiptajöfnuði sem er nú sýnilega í þriðja skiptið í röð jákvæður en hefur ekki á sl. 20 árum verið jákvæður nema tvisvar sinnum.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. fær mig ekki til að lýsa óánægju með framkvæmdir í vegamálum. Það þýðir ekkert að reyna það. Hann fær mig heldur ekki til að samþykkja það að aðgerðir til fjárhagslegrar endurskipulagningar í sjávarútvegi sem fóru fram á síðasta kjörtímabili hafa engum árangri skilað. Hv. 5. þm. Norðurl. e. er blindur ef hann heldur því fram að slíkar aðgerðir hafi engum árangri skilað og verið unnar fyrir gíg. Ég get talið upp fyrirtæki, m.a. á hinu margumrædda norðausturhorni landsins sem fór í gegnum slíkar aðgerðir og starfa með miklum blóma í dag. 

Hæstv. forseti. Mig auðvitað blóðlangar í þessar umræður um atvinnustefnu fyrrv. og núv. ríkisstjórnar, en ég ætla að veita andsvar við eða tjá mig út frá orðum hv. þm. um það sem hann sagði um verkefnin á öðrum sviðum vegamála sem ekki má gleyma í þessu sambandi. Ég er hv. þm. Jóni Kristjánssyni, 2. þm. Austurl., alveg sammála og það er m.a. það sem ég kom inn á í sambandi við þessa tillögu, að það er ekki skynsamlegt að ætla að hólfa viðfangsefni í vegamálum svona eins og hérna er lagt til, m.a. af þeirri ástæðu sem hv. þm. Jón Kristjánsson nefndi. Það eru gífurlega mikil verkefni óunnin sem mundu við hólfun af þessu tagi lenda út undan og til hliðar. Við vitum auðvitað sem eitthvað höfum fylgst með vegamálum á undanförnum árum til að mynda að ýmsir tengivegir eða hvað sem þeir heita nú samkvæmt nýju flokkuninni, það sem áður voru þjóðbrautirnar, þar eru gífurlega mikil verkefni óunnin í öllum kjördæmum landsins. Það er mjög langt malarvegakerfi í misgóðu og því miður yfirleitt í slöku ástandi í svo til öllum, ef ekki öllum kjördæmum nema þá Reykjavík, þar sem mikil vinna er eftir. Þegar verið er að leggja vegáætlanir og langtímaáætlanir þá eru menn að reyna að skoða verkefnið í heild sinni, forgangsraða með heildina í huga. En tillöguflutningur, skúffuflutningur, af þessu tagi mundi auðvitað hafa það í för með sér að menn einblíndu á einhverja tiltekna þætti, t.d. út frá númeri viðkomandi vegar. Af því að einn vegur væri hringvegur þá væri hann sem sagt í einhverjum öðrum flokki og allt annars eðlis að ráðstafa fé í hann heldur en hina. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm. Jón Kristjánsson: Treystir hann sér til að skrifa upp á áherslu af þessu tagi, t.d. fyrirvaralaust gagnvart Austurlandi, svo að ekki sé nú talað um vegamálunum í heild sinni á landsvísu, því við erum auðvitað þingmenn á Íslandi, ekki satt, ekki bara hver í sínu kjördæmi? 

Ég verð að vekja athygli hv. þm. á því að tíminn er úti.

Hæstv. forseti. Þegar maður er í síðustu setningunni þá er nú ekki venjan að umburðarlyndir forsetar láti eins og vitlausir menn þó að maður klári hana.

Ég bið hv. þm. að hlýða forseta.

Herra forseti. Mín afstaða til þessarar tillögu liggur alveg ljós fyrir. Ég er þeirrar skoðunar að þingmenn eigi að vinna forgangsröðun til vegamála undir merkjum vegáætlunar hverju sinni. Það hefur tekist um það samkomulag hér í Alþingi sem er nokkuð gamalt um skiptingu milli kjördæma. Þingmenn hafa beygt sig undir þá skiptingu. Það hefur náðst um það víðtækt samkomulag að þingmenn kjördæmanna forgangsraða undir vegáætlun hverju sinni. Ég er ekkert ánægður með að það sé verið að breyta til í því efni sem mér fannst nú reyndar og það hefur verið tekin löng umræða um það þegar áðurnefnd átaksverkefni voru tekin upp, þá var þeim ekki raðað í samráði við þingmenn kjördæmanna og var gagnrýnt af okkur þingmönnum Austurl. Þannig að ég vil halda áfram því sem verið hefur, að vinna vegáætlun í samkomulagi alls þingsins undir þeim merkjum að skipta fjármagni eftir þeim formúlum sem menn komast að samkomulagi um hér milli kjördæma og ég er ekkert hrifinn af því að vera að hræra í því nema um það takist heildarsamkomulag að breyta þeirri formúlu.

Herra forseti. Það sem ég hef af tilviljun heyrt af þessum umræðum hefur verið mjög forvitnilegt, sérstaklega með hvaða hætti hv. stjórnarandstæðingar leggja þessi mál fyrir. Í fyrsta lagi er það ekki rétt hjá hv. síðasta ræðumanni né hv. þingmönnum að það sé eitthvert einsdæmi að þingmenn setji fram tillögur þess efnis að það skuli athugað sérstaklega hvernig unnt sé að hraða byggingu og endurbótum vega í landsfjórðungi í einu eða tveimur kjördæmum eða þegar um mikil mannvirki er að ræða. Það er auðvitað mikil spurning hvernig eigi að leggja slíka áætlun fyrir. Það er alveg ljóst að það sem vakir fyrir hv. þm. Agli Jónssyni með hans tillöguflutningi er að reyna að skýra fyrir sjálfum sér og öðrum, með því að tæknivinnan vinnist og fyrir liggi skynsamlegar áætlanir, hvernig best og skynsamlegast sé að hraða nauðsynlegustu vegaframkvæmdunum á Austurlandi, hvernig unnt sé að tengja Austurland við Norðurland og Suðurland, svo ég tali nú um miðbikið. Það er ekki komið bundið slitlag sunnan jökla alveg. Það er eftir smáspölur enn. Hvernig unnt sé að ljúka því og hvernig unnt sé að ljúka því að leggja bundið slitlag á hringveginn til Austurlands og þar fram eftir götunum. Auðvitað kostar þetta mikið fé. Ég heyrði í sjónvarpinu að hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, fyrrv. samgrh., veittist mjög mikið að þessum vinnubrögðum. Nú liggur hér fyrir tillaga frá honum sjálfum þar sem hann leggur það til að Vegagerðinni verði sérstaklega falið að ljúka athugun á tengingu Austurlands og Norðurlands með öruggu vegasambandi allt árið um byggðir á Norðausturlandi og um Vopnafjörð með jarðgöng undir Hlíðarfjöllum. Ef við erum að tala og höfum það til viðmiðunar hvor sé raunhæfari, tillaga hv. þm. Egils Jónssonar eða hv. þm. Steingríms Sigfússonar, út frá því sjónarmiði hvort nægilegt fjármagn verði til í náinni framtíð til þess að standa við tillöguna, þá sjáum við undir eins að hv. þm. Egill Jónsson er með báða fæturna á jörðinni en þeir hv. þm. Steingrímur Sigfússon og Hjörleifur Guttormsson uppi í háloftunum. Og væri kannski fróðlegt að fá upplýsingar um það ef hv. þm. Norðurl. e., fyrrv. samgrh., er orðinn þeirrar skoðunar nú að fullbúinn vegur milli Norður- og Austurlands eigi ekki einungis að bíða þess að það takist að vega Norður-Þingeyjasýslu eins og hún leggur sig, heldur eigum við líka þar ofan í kaupið að velta því fyrir okkur hvenær röðin komi að jarðgöngum milli Vopnafjarðar og Jökulsárhlíðar í hans huga. Er hv. þm. með þeirri tillögu sem hér liggur fyrir að lýsa því yfir og er hv. þm. Hjörleifur Guttormsson að lýsa því yfir að það sé þeirra skoðun að jarðgöng til Seyðisfjarðar og Neskaupstaðar um Mjóafjörð, eins og jarðganganefndin varð sammála um, sé ekki sá kostur sem þessir tveir þingmenn vilja? Eru þeir með þessum tillöguflutningi sínum að segja að þeir vilji taka það fram yfir að leggja jarðgöng á milli Vopnafjarðar og Jökulsárhlíðar? Ef þessir tveir hv. þingmenn eru ekki að gera það þá eru þeir í þykjustunni með sínum tillöguflutningi því enginn leggur trúnað á það að svo langt eigi sómasamlegt vegasamband á milli Norðausturlands og Austurlands að bíða að lokið verði í fyrsta lagi jarðgangagerð til Seyðisfjarðar um Mjóafjörð og síðan eigi að taka til við það þar á eftir að gera jarðgöng milli Vopnafjarðar og Jökulsárhlíðar. Það er þess vegna augljóst mál að þessir hv. þingmenn eru með þessum tillöguflutningi að leggja það inn í samgöngumálin sem þeir vilja ekki standa við, sem þeir munu ekki einungis vera reiðubúnir að standa við í orði kveðnu, sem hv. þm. Steingrímur Sigfússon mun ekki lýsa yfir hér á eftir, hann hefur kvatt sér hljóðs. Hann mun ekki lýsa því yfir hér á eftir er ég sannfærður um. Ég get auðvitað ekki fullyrt um óorðna hluti. Það er erfitt að spá, einkum um fortíðina, sagði einu sinni hagfræðingur. En nú verður fróðlegt að sjá þennan fyrrv. samgrh. og hv. þm. Norðurl. e. koma hingað upp í stólinn og segja við okkur hérna: Það er skoðun mín að jarðgöng milli Vopnafjarðar og Jökulsárhlíðar eigi að vera á undan jarðgöngunum til Seyðisfjarðar. Það er það sem hann er að segja við Norðlendinga með þessari tillögu. Ætlar hann að segja það við Austfirðinga að hann vilji láta það sitja fyrir að jarðgöngin komi á milli Vopnafjarðar og Jökulsárhlíðar eða á Hjörleifur Guttormsson að segja fyrir austan að Seyðisfjörðurinn eigi að koma á undan? Hver er skoðun hv. þm.? Hann var að tala um að það vantaði stefnu í samgöngumálum. Hver er skoðun þessa hv. þm. sem hefur mjög talað um það að hann sé áhugamaður um jarðgöng? Það kemur hér fram. Það væri nú fróðlegt að fá upplýsingar um það hver er skoðun hans nú. 

Nei. Það má ekki endurtaka.

Hæstv. forseti truflaði nú þannig að ég heyrði ekki, þannig að það er nú svo. 
             Síðan ætla ég að víkja að tillögu hv. . . .  Nú er það svo um tillögu Egils, eins og ég sagði áður, að hún lýsir miklum áhuga fyrir því annars vegar að bæta samgöngur milli Austurlands og Norðurlands sem hann hefur verið áhugamaður um lengi og ég get minnt á tillöguflutning hans frá fyrri árum um þau efni. Þannig að í því felst engin uppgerð þó að hann vilji ýta á eftir þeim málum hér á Alþingi, í því felst engin uppgerð. En samtímis þessu liggur hér fyrir áhugi hans fyrir því, sem er ekki bundinn við Sjálfstfl. á Austurlandi, að ljúka hringveginum, að við einsetjum okkur hvenær og hvernig við viljum ná því fram að bundið slitlag verði komið á hringveginn. Það eru núna 20 ár síðan sá atburður gerðist að brúin yfir Skeiðarársand var vígð. Það má þess vegna segja að það séu góð tímamót nú að við reynum að setja það niður fyrir okkur með hvaða hætti, á hvað löngum tíma og hvernig við viljum ljúka hringveginum.

Virðulegi forseti. Það er algerlega rangt að ég hafi sagt það í minni ræðu að tillöguflutningur af þessu tagi væri einsdæmi. Það hafa sjálfsagt fjöldamargar slíkar tillögur komið fram. Hins vegar varðandi stefnumótun í vegamálum þá finnst mér eðlilegt að þingmenn vinni þar undir merkjum vegáætlunar eins og ég hef tekið fram. Aðalatriðið finnst mér í þessu máli og öðrum, hvað höfum við mikið fjármagn til vegamála næstu árin? Ég spyr hæstv. samgrh. úr því að það ber svo vel í veiði að hafa hann hér. Hvenær ætlar hann að leggja til að þessi átaksverkefni verði greidd til baka? Ég vil aftur vinna að stefnumótun, m.a. í jarðgangamálum, í samráði við heimamenn og við þingmenn Austurl. erum að því. Það finnst mér eðlileg afstaða. Þó að formlega valdið sé ekki í höndum sveitarstjórnarmanna þá finnst mér það eðlilegt og sjálfsagt að vinna að þessum flókna og erfiða málaflokki í samráði við þá. Það hefur alltaf verið mín afstaða í þeim málum. En spurningin er, hvað höfum við mikið fjármagn til vegamála næstu árin? Getum við sett kraft í það að klára hringveginn? Hvað ætlar hæstv. samgrh. að leggja áherslu á ef hann yrði nú áfram í því embætti, sem ég vona svo sannarlega að verði ekki og það verði komin hér önnur ríkisstjórn? En eigi að síður, hæstv. samgrh. þarf áreiðanlega að svara slíkum spurningum á næstu mánuðum.

Virðulegur forseti. Ég trúði því nú ekki, enda kom í ljós að svo var ekki, að hv. þm. yrði fótaskortur á tungunni ef hann færi að vonast eftir því hér í ræðustól að Framsfl. mundi e.t.v. mynda ríkisstjórn með Sjálfstfl. því mér heyrðist á fyrsta manninum þar eystra að hann hafi annað í hyggju í þeim efnum. Það er auðvitað mikil spurning hvað við höfum mikið fé til vegamála og samgöngumála. Það vekur athygli þegar maður horfir á vegáætlun nú borið saman við það sem áður var að neðsti liðurinn í sambandi við skiptingu útgjalda til flóabáta 330 millj., 551 millj., 569 millj., 555 millj. Þarna er samgöngumálaþáttur ríkisfjármála að standa undir alveg gengdarlausum skuldum sem var efnt til án forsjár þegar hver flóabáturinn af öðrum var keyptur til landsins án þess að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar setti svo sem eina einustu krónu á fjárlög upp í kaupverðið eða smíðaverðið, ekki eina einustu krónu. Það kemur í hlut seinni tíma manna að greiða þetta. Og m.a. sú þrenging á vegafénu sem verður af þessum sökum veldur því að það er ekki eins rúmt um og ella mundi. Ég vil líka vekja athygli á því sem er eftirtektarvert að hver stjórnarandstæðingurinn á fætur öðrum lýsir því nú yfir gagnstætt t.d. aðilum vinnumarkaðarins að það sé varhugavert að leggja út í meiri framkvæmdir, meiri vegagerð en ella án þess að auka skattheimtuna, á þeim tíma sem við lifum nú þegar lífskjör hafa versnað og atvinna dregist saman. Á þeim tíma sem við erum að byggja atvinnulífið upp á nýjan leik er ekki óeðlilegt að við leggjum á samgönguþáttinn þó svo að það kosti í bili að við verðum að taka nokkur lán í augnablikinu.

Virðulegi forseti. Ráðherrann kom sér hjá því að svara spurningu minni um hvenær hann ætlaði að leggja til að yrðu hafnar endurgreiðslur á því fjármagni sem var lagt til átaksverkefnana. Hvað flóabátana varðar, það er nú dálítið einkennileg hornspyrna vegna þess að mér er ekki kunnugt um að hv. þm. Sjálfstfl. hafi barist sérstaklega gegn kaupum þessara flóabáta á sínum tíma. Það er auðvitað ljóst að þessar skuldir þarf að greiða. Ég get lýst því yfir að mér finnst þetta fyrirkomulag sem nú er, að taka þetta yfir á Vegasjóð, ekkert óskynsamlegt, en það verður auðvitað að reikna með því fjármagni sem það kostar og það verður ekki notað til annarrar vegagerðar. Við á Austurlandi höfum a.m.k. ekki stofnað til þessara skulda í þessum flóabátum.

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála því sem hv. þm. sagði hér að það er erfitt að finna aðra skynsamlegri leið til að endurgreiða þessar skuldir og að reyna að hafa eitthvert hóf á eyðslu inn í þennan málaflokk. En sá er munur á lántökum til flóabáta og vegaátakinu að á þeim tíma þegar síðasta ríkisstjórn ákvað að leggja út í alla þessa skuldasöfnun þóttist ríkisstjórnin hafa gott bú ríkissjóðs, þóttist ríkisstjórnin hafa eitthvað afgangs og þóttist ríkisstjórnin hafa svigrúm til þess að gera eins vel og þurfti. Samt sem áður átti hún ekki eina einustu krónu upp í þá flóabáta sem voru keyptir á þessum tíma og það er núna allt saman skuldamegin hjá Vegasjóði.

Hæstv. forseti. Hæstv. samgrh. gleymir því í þessum flóabátaræðum sínum að það var hann, hæstv. núv. samgrh., sem tók þetta verkefni bótalaust yfir á Vegasjóð. Það er þess vegna hæstv. núv. samgrh. sem ber pólitíska ábyrgð á því að hafa skert ráðstöfunartekjur Vegagerðarinnar um hálfan milljarð, með því að vera svo mjúkur í hnjáliðunum gagnvart hæstv. fjmrh. að sætta sig við að taka þetta verkefni bótalaust yfir á Vegasjóð og skerða sem því nemur ráðstöfunartekjur hans. Það er vandamálið. Það er ístöðuleysi og baráttuleysi hæstv. núv. samgrh. í þessu en ekki hitt að menn réðust til löngu tímabærrar endurnýjunar t.d. á Herjólfi. Ég hefði gaman af að sjá hæstv. samgrh. fara í framboð í Vestmannaeyjum einhvern tímann og reyna að afla þar fylgis eftir þann fjandskaparáróður sem hann hefur rekið gegn Vestmannaeyingum og endurnýjun Herjólfs. Annars er það þannig, hæstv. forseti, að útúrsnúningar hæstv. ráðherra hér um alls óskylda tillögu eru ekki svaraverðir og það er nær að ræða það mál þegar sú tillaga kemur á dagskrá, sem verður innan skamms. Auðvitað er það þannig að tillöguflutningur hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar og mín um undirbúningsrannsóknir og val á vegarstæði og stefnumótun er allt annar hlutur en það sem hér er á dagskrá, almenn vegáætlun fyrir Austurland. Auðvitað er furðulegt að heyra hæstv. samgrh. svona metnaðarlausan sem yfirmann vegamála og sem vegalög heyra undir, mæla bót tillöguflutningi af þessu tagi, um að taka almennar vegaframkvæmdir í einu kjördæmi út fyrir sviga og veita þeim einhverja sérstaka meðhöndlun. Það er auðvitað ótrúlegt metnaðarleysi í einum hæstv. samgrh. að láta menn komast upp með slíkt í sínum flokki, en hæstv. ráðherra er ýmsu vanur, samanber líka það að hæstv. forsrh. hefur nú sett hann af og sjálfur tekið við sem samgrh. höfuðborgarsvæðisins.

Hæstv. forseti. Það fór eins og mig varði að hv. þm. hafði ekki þrek í sér til að lýsa því yfir, þessi mikli áhugamaður um jarðgöng á Austurlandi, hvort hann hugsaði sér að jarðgöngin á milli Vopnafjarðar og Jökulsárhlíðar yrðu á undan eða jarðgöngin til Mjóafjarðar frá Seyðisfirði, Héraði og Neskaupstað. Með því er hann búinn að gera sína tillögu og tillögu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, marklausa. Botninn er suður í Borgarfirði. Hann gerir sér ekki grein fyrir því í hvaða röð hann vill fara í þessar framkvæmdir. Eins og hann talaði hér verða ummæli hans ekki skilin öðruvísi en svo að hann sé þeirrar skoðunar að það megi bara dragast eins og verkast vill hvenær samgöngur takast á milli Norðurlands og Austurlands. Það var auðvitað mjög erfitt að eiga við það mál í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það var enginn áhugi fyrir því þá og það var alltaf meiningin þá að þær vegabætur yrðu látnar bíða næstu aldar. Þetta vita hv. þm., þetta vita bæði Austfirðingar og Norðlendingar. Hins vegar hafa viðbrögðin þar fyrir austan og norðan orðið mjög sterk. Þó skilst mér að vísu að flokksbróðir hv. þm. Steingríms Sigfússonar, sem sumir segja að keppi um 2. sæti á listanum fyrir norðan, sé búinn að gauka frá sér einhverri tillögu svona til að kitla efsta mann á lista Alþb. þar í héraði. Ég verð nú að segja það, hv. þm., að ég get ekki skilið að ég beri ábyrgð á öllum skuldahrauknum í sambandi við flóabátana þó skuldirnar séu greiddar af vegafé. Það verður að borga þessar skuldir, þær verða ekki borgaðar nema með skattpeningum. Það er bara að taka úr einum vasa í annan að halda því fram að það breyti eðli skuldbindinga síðustu ríkisstjórnar hvort þær eru greiddar úr Vegasjóði eða ríkissjóði. Aðalatriðið er að það þarf aðhald framvegis og með því að setja þetta undir samgönguþáttinn þá haga menn sér væntanlega skynsamlegar framvegis en þeir gerðu á síðasta kjörtímabili.

Hæstv. forseti. Hæstv. samgrh. getur ekki verið svo vitlaus í reikningi að hann átti sig ekki á því að hálfur milljarður sem er tekinn frá Vegagerðinni verður ekki notaður í vegafé. Þetta var verkefni ríkissjóðs og það var hæstv. núv. samgrh. sem fyrstur í sögu samgrh. bognaði undan ásókn fjmrn. og féllst á að taka þetta verkefni yfir á Vegagerðina bótalaust og það skerðir framkvæmdafé til vegamála sem þessu nemur, um hálfan milljarð á ári. Það er ekki seinna vænna fyrir hæstv. samgrh. að fara að læra undirstöðuatriði í stærðfræði ef hann hefur ekki skilið þetta. Svo er það þannig, hæstv. forseti, að ég ætla að svara þessari spurningu sem hæstv. ráðherra hefur borið hér fram um alls óskylt dagskrármál, sem ekki er hér til umræðu, aðra þáltill., þegar hún kemur á dagskrá. Þá skal ég gefa hæstv. ráðherra alveg skýr svör og hann mun fara sæll og glaður heim með þau.

Hæstv. forseti. Hv. þm. segir að þeir sem kaupa bensín og borga skatta þá leiðina hafi bótalaust tekið við þeim skuldbindingum sem voru á ríkissjóði. Þessir sömu menn greiða skattana í ríkissjóð. Það eru nákvæmlega sömu bökin sem bera það. Það skiptir ekki nokkru máli, þetta er algjör útúrsnúningur. Hitt kom fram, eins og ég sagði, hann hefur nú komið hér upp tvisvar og í hvorugt skiptið gert upp á milli jarðgangaleiðanna, hvorugt skiptið. Nú ætlar hann að taka sér umhugsunarfrest. Þetta er kannski vegna þess að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson er ekki í salnum svo hann getur ekki spurt hann ráða í þessu efni. En þetta liggur fyrir. Hv. þm. veit ekki hvort hann vill láta jarðgöngin á milli Vopnafjarðar og Jökulsárhlíðar eða jarðgöngin til Seyðisfjarðar vera á undan. Samt liggur tillagan fyrir hér í þinginu. En það má ekki skýra frá því fyrr en seinna, fyrr en þingmaðurinn er búinn að átta sig á því, 

Forseti á að ávíta ræðumann.

Eins og áður hafði verið tilkynnt hefst nú utandagskrárumræða samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa. Málshefjandi er hæstv. fjmrh. sem vill gefa yfirlýsingu um skattlagningu tekna blaðburðarfólks o.fl. Samkomulag hefur tekist milli forseta og formanna þingflokka, sbr. 72. gr. þingskapa, að ráðherra hafi allt að fjórum mínútum í fyrra sinn og allt að tveimur mínútum í síðara sinn og fulltrúar annarra flokka sama tíma, þ.e. fjórar mínútur í fyrra sinn og tvær mínútur í síðara sinn. Þessi umræða má standa í hálftíma.

Virðulegi forseti. Síðar í dag mun ég gefa út fréttatilkynningu um skattlagningu blaðburðarfólks og blaðsölufólks. Ástæðan fyrir því að ég hef ákveðið að fara fram á þessa utandagskrárumræðu og nota þetta form er sú að í þeirri fréttatilkynningu mun verða vikið að meintum embættisverkum fyrirrennara míns, þáv. fjmrh., hv. 8. þm. Reykn. Í fréttum blaða og sjónvarps í gær og í blöðum í dag reyndar líka hefur verið gefið sterklega í skyn að fyrrv. fjmrh. hafi beitt sér gegn skattlagningu blaðburðarbarna og tekið ákvörðun um að láta hjá líða að skatturinn sé tekinn með staðgreiðslu af launum. Í tilefni af þessu hef ég látið athuga gaumgæfilega í ráðuneytinu og embættum skattkerfisins hvort fyrrv. fjmrh. hafi með beinum eða óbeinum hætti, formlegum eða óformlegum, beitt sér í þessu máli. Enginn embættismannanna kannast við að svo hafi verið gert, þvert á móti hafa starfsmenn í skattkerfinu áfram unnið að þessum málum á grundvelli bréfa sem send voru frá ríkisskattstjóra á þeim tíma þegar hv. 8. þm. Reykn. var fjmrh. Ástæðan fyrir því að málið var tekið upp af skattyfirvöldum í fjármálaráðherratíð hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar var sú að kæra barst frá blaðaútgefanda utan af landi og umboðsmaður Alþingis skrifaði skattyfirvöldum af því tilefni. Lögin um skattskyldu tekna eru eins og hv. alþm. er kunnugt fortakslaus, en ráðherra getur með reglugerð heimilað við viss skilyrði að fresta innheimtu, þ.e. að í stað staðgreiðslu séu skattar greiddir eftir á. Yfirleitt er það þó óþægilegra, sérstaklega fyrir þá sem eru yngri en 16 ára. Ekki er reyndar deilt um skattskylduna í þessu máli heldur hvort halda skuli eftir af launum viðkomandi starfsfólks. Mér sýnist eðlilegt að hér á hinu háa Alþingi gefist fyrrv. fjmrh. kostur á að gera grein fyrir því hvort hann hafi beitt sér í þessu máli, eins og haldið hefur verið fram, í hvaða formi það hafi verið gert, til hverra fyrirmælin beindust og á hvaða lagagrunni það var gert. Það er afar brýnt að ræða þetta mál hér vegna þess að því er haldið fram að pólitísk ákvörðun fyrrv. fjmrh. hafi ráðið því að dagblaðaútgáfufyrirtæki héldu ekki eftir lögboðnum sköttum sumra starfsmanna sinna. Á sama hátt er því haldið fram að ákvörðun skattstjóra um þetta efni, sem reyndar er tekin í fullu samráði við forráðamenn dagblaðanna, sé pólitísk ákvörðun mín. Ég vil ítreka að þessi umræða er þeim mun nauðsynlegri að mál þetta byrjaði með bréfi sem skrifað var í valdatíð fyrrv. ráðherra og hefur verið ítrekað í bréfum skattyfirvalda nokkrum sinnum síðan. Það er því mjög alvarlegt mál þegar því er haldið fram á opinberum vettvangi að fyrrv. ráðherra hafi með pólitískri ákvörðun sinni beitt sér fyrir því að ekki sé farið að lögum um innheimtu staðgreiðslu skatta hjá atvinnufyrirtækjum. Virðulegi forseti. Það er von mín að mál þetta skýrist nokkuð í þessari umræðu enda er tilgangur hennar sá að hér fáist fram hver hafi verið afskipti fyrrv. fjmrh. af þessum málum. Hvort þau voru einhver og þá í hvaða formi þau voru og til hverra fyrirmælin beindust.

Virðulegi forseti. Hér er að gerast sá atburður að fjmrh. óskar eftir að fá að tala utan dagskrár til þess að ég fái tækifæri til að fjalla um eitthvað sem ég á hugsanlega að hafa gert eða ekki gert og bera fram fyrirspurnir til þingmanns. Ef forsetaembætti þingsins vill fara að veita mér rétt til þess að fá alveg sérstakan tíma í þinginu þá fagna ég þeim nýjungum í þingsköpum.

Gildir vonandi um fleiri þingmenn.

En mér hefði nú þótt viðkunnanlegra hjá hæstv. fjmrh. áður en forseti tilkynnti það hér á forsetastól að fjmrh. hefði beðið um að fá að gefa þinginu skýrslu utan dagskrár að það hefði verið upplýst að það væri af sérstakri góðmennsku við mig. Þetta er satt að segja allt svo sérkennilegt að ég veit ekki hvernig á að taka á þessari ræðu. Hæstv. fjmrh. hefur haft þann sið í embætti, sérstaklega núna síðustu daga, að finna alltaf einhverja sökudólga þegar hann er í vondum málum. Hann hefur í þessu máli verið að halda því fram undanfarna sólarhringa að það séu skattyfirvöld sem séu sökudólgarnir og þegar það gengur ekki þá biður hann um að kveðja sér hér hljóðs til þess að ég fái að bera vitni um það með hvaða hætti ég formlega eða óformlega, munnlega eða skriflega, kom að málinu fyrir einum sex árum síðan. Þetta mál er óskaplega einfalt, hæstv. fjmrh. Það er þannig að þegar ég varð fjmrh. í septemberlok 1988 var í fullum gangi vinna sem fyrirrennari minn hafði stýrt til undirbúnings staðgreiðslukerfi skatta og framkvæmd þess. Í samræmi við þá vinnu var skattkerfið að framkvæma það með margvíslegum hætti. M.a. var skrifað í desember 1988 bréf þar sem tilkynnt var að það ætti að fara að taka staðgreiðslu af börnum sem bæru út blöð eða seldu merki. Þeir aðilar sem þarna komu að máli ræddu það síðan við mig um það leyti sem þeir fengu þessi bréf og ég tók að sjálfsögðu þá ákvörðun um að þetta ætti ekki að gera og sagði starfsmönnum ráðuneytisins og öðrum þeim sem það snerti frá þeiri ákvörðun minni með nákvæmlega sama hætti og ég fjallaði um málið að öðru leyti í samtölum mínum við þessa aðila. Enda tala verkin sínu máli, verkin tala sínu máli. Skattkerfið gerði ekkert í málinu 1989, gerði ekkert í málinu 1990, gerði ekkert í málinu 1991, gerði ekkert í málinu 1992, gerði ekkert í málinu 1993 og gerir ekkert í málinu nú fyrr en þeim hefur greinilega tekist að fá núv. hæstv. fjmrh. til að breyta um afstöðu. Það er nú einu sinni þannig, hæstv. fjmrh., að gamla máltækið verkin tala á hér við sem sönnun málsins. Verkin eru þau eins og ég hef hér skriflega staðfest af þeim yfirmanni DV sem framkvæmir þetta á því dagblaði að í fjármálaráðherratíð Ólafs Ragnars Grímssonar, svo ég noti þau orð sem hann hefur sent hér frá sér, var þetta ekki framkvæmt. Við vitum það öll hér í salnum að íslenskt þjóðfélag er með þeim hætti að hér tíðkast tekjuöflun barna og unglinga með því að bera út blöð og með því að selja merki. Það er ekki venjuleg atvinnustarfsemi. Oft er þetta tekjuauki hjá fátækari heimilum í landinu. Og ég skora á hæstv. fjmrh. að framfylgja áfram þeirri sömu framkvæmd í þessu máli og var gert allan tímann sem ég var fjmrh., er búið að gera fyrstu þrjú árin sem hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson hefur verið í embætti að fara ekki núna að grípa til breytinga og vera þá ekki sá mannleysingi að þora ekki að standa sjálfur við þá ákvörðun 

Virðulegur forseti. Ég hef fylgst með þessari umræðu í gær og í dag og hef gert ráðstafanir til þess að efh.- og viðskn. geti fjallað um málið á reglulegum fundi sínum í fyrramálið og farið þá yfir þann lagagrunn sem stendur að baki þessa máls og fengið fulltrúa frá ríkisskattstjóra á fundinn. En ég mun sjálfsagt bera það undir nefndarmenn í upphafi fundar í fyrramálið hvort það sé ekki almennur vilji til að það sé gert en ég hef gert þær ráðstafanir. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þessi umræða eilítið sérstök. Eftir því sem ég hef getað kynnt mér lögin þá ber að greiða 6%, þ.e. 4% tekjuskatt og 2% útsvar af tekjum barna undir 16 ára aldri og engar undanþágur eru í lögunum frá þessu. Ég get sagt það hér að ég hef margoft á umliðnum árum greitt börnum og unglingum innan 16 ára aldurs fyrir ígripavinnu líkt og að bera út blöð sem hafa verið þeirrar vasapeningar og dregið af því samviskusamlega 6% skatt. Haft um það fyrirmæli frá skattyfirvöldum. En það sem mér finnst kannski sérstakt í þessu máli er það að þegar þetta kemur upp núna og ég tek undir að það er ekki eðlilegt að slíkar tekjur sem nema smáum upphæðum hjá börnum séu skattlagðar. Ég tek undir það sjónarmið. Þess vegna finnst mér fjmrh. í dag ekki bregðast rétt við. Fjmrh. bregst við á þann hátt að fyrirskipa að lögunum sé framfylgt út í ystu æsar og e.t.v. á hæstv. fjmrh. enga aðra leið ef ríkisskattstjóri fer fram á að svo sé gert, en e.t.v. sagði ég. Ég tel að hæstv. fjmrh. hann eigi aðra leið. Hæstv. fjmrh. á þá leið að beita sér fyrir því að lögum sé breytt og það séu fundnar og Alþingi setji eðlilegar leikreglur sem gangi út á það að eðlilegar tekjur barna sem hægt er að flokka undir það að vera eingöngu vasapeningar séu ekki skattlagðar. Ég tel það fullvíst að Alþingi muni taka vel undir þetta og hraða slíkri breytingu á lögum þannig að það mætti gerast samhliða þeim breytingum sem vissulega þarf að gera á skattalögum á hverju ári. Það er þetta, virðulegur forseti, sem mér finnst nú kannski vera punkturinn í málinu. Ég held að við þurfum að taka á þessu út frá þeirri forsendu að það er almenn venja hér á landi og ég tel það hafa gott uppeldislegt gildi að börn og unglingar vinni sér inn einhverjar tekjur með viðvikum eins og að bera út blöð eða selja merki eða hvað eina annað. Ég geri engan greinarmun á því hvort viðkomandi börn eru að vinna sér inn þessa smáaura með því að bera út blöð eða hvort viðkomandi barn eða unglingur hleypur í íhlaupavinnu í tíu daga eða hálfan mánuð við að taka upp kartöflur eða vinna í frystihúsi. Út frá þessu sjónarmiði vil ég að sé tekið á málinu.

Virðulegur forseti. Hér er nokkuð sérstakt mál á ferðinni. Það fer ekki hjá því að það vakni spurningar þegar við sjáum að skattyfirvöld eru allt í einu farin að eltast við smáupphæðir af því tagi sem hér um ræðir og fara að taka á málum sem hafa legið í láginni árum saman. Hvað liggur þarna að baki? Við höfum horft upp á það að hér í þjóðfélaginu eru skattsvik talin vera upp á yfir 11 milljarða kr., það er verið að fella niður hátekjuskatt sem veldur ríkinu um 300 millj. kr. tekjutapi, það má ekki koma á hér fjármagnstekjuskatti en þá er allt í einu farið að eltast við blaðburðarbörn.  Það vaknar auðvitað sú spurning hvort það þurfi ekki að taka á málum barna í heild og hvort það sé eðlilegt að skattleggja þau með þessum hætti nema um verulegar tekjur sé að ræða hjá börnum og unglingum. Það er lítið tillit tekið til þess í skattkerfinu hvað það kostar fólk að ala upp börn. Þar af leiðandi þarf auðvitað að skoða þessi skattamál barna í samhengi. En mér finnst líka vera mjög stórt atriði í þessu máli að börn eiga auðvitað að sitja við sama borð. Það er mjög sérkennilegt að sum börn greiði skatt af sínum tekjum en önnur ekki bara vegna þess að þau eru í þessum ákveðnu störfum. Mér finnst í raun og veru að við ættum að taka þessi mál hér til rækilegrar skoðunar á Alþingi og hugleiða það hvort börn eigi ekki að hafa heimild til að hafa tekjur upp að vissu marki en þó er alls ekki sama hvað þar liggur að baki. Ég held nefnilega að það sé líka ástæða til að skoða svolítið vinnu barna hér á landi og reyna að finna út úr því í hve ríkum mæli hún er og hvort hún standist barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og þær reglur og þá sáttmála sem menn hafa samþykkt hér um aðbúnað barna. Ég held að því miður sé oft og tíðum um of mikla vinnu barna að ræða. En meginmálið er þetta: Börn eiga að sitja við sama borð og við þurfum að taka á þessu hér á hinu háa Alþingi og ég held að við ættum að setja reglur sem heimila börnum að hafa tekjur upp að vissu marki.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjmrh. er nú alveg snillingur í því að snúa hlutunum við. Þetta bara enn ein staðfestingin á því. Hún hefur auðvitað áður komið fram því skattastefnu Sjálfstfl. hefur auðvitað verið algerlega snúið við í tíð þessarar ríkisstjórnar þar sem skattlækanirnar voru í algleymingi hjá þeim flokki fyrir síðustu kosningar en allt hefur gengið á annan veg. Ég hélt að hæstv. fjmrh. væri að koma hér til þings og tilkynna að það hefði orðið breyting á stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum með því að nú ætti að fara eftir stefnu Sjálfstfl. og lækka skatta. Nei, það er síður en svo. Nú á að hækka barnaskattana til viðbótar við sjúklingaskattana og til viðbótar við lyfjaskattana sem hafa verið lagðir á sjúklinga og þá sem minnst mega sín í samfélaginu. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh.: Er nú ekki nóg komið, hæstv. fjmrh., af því að elta uppi í samfélaginu þá einstaklinga sem verst eru staddir og skattleggja þá alveg sérstaklega eins og sjúklingana, eins og öryrkjana, eins og ellilífeyrisþegana, eins og einstæðu foreldrana og nú börnin? Er þetta sú skattastefna, hæstv. fjmrh., sem Sjálfstfl. boðaði fyrir síðustu kosningar þegar hann lofaði þjóðinni og þeim sem ætluðu að kjósa flokkinn að skattur einstaklinganna ætti að vera 35% ef Sjálfstfl. kæmist til valda en er nú orðinn 42%? Lofaði Sjálfstfl. því fyrir kosningar að það ætti að skattleggja börnin sérstaklega, það ætti að lækka barnabæturnar, það ætti að lækka persónuafsláttinn, það ætti að lækka vaxtabæturnar? Nei, hæstv. fjmrh., það hefði verið nær undir þessum kringumstæðum að tilkynna það úr þessum ræðustól að það ætti að halda óbreyttu fyrirkomulagi að vera ekki að eltast við blessuð börnin í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vil ég þakka fyrir þessar umræður sem hafa verið dálítið sérstakar. Það skal tekið fram að það er sjálfsagt að gefa þinginu skýrslu um þetta mál þegar búið verður að draga efniviðinn saman. Í öðru lagi vil ég vekja sérstaka athygli á því að hv. 8. þm. Reykn. sagði það skýrt og skorinort, og hann leiðréttir mig ef ég hef rangt eftir, að hann hefði haft þau afskipti af þessu máli að hann hefði sagt starfsmönnum ráðuneytisins frá því og þar með er hann að segja að hann hafi gefið fyrirmæli um það að þessi skattur skyldi ekki innheimtur af viðkomandi fyrirtæki. Ef hann breytir því ekki þá skil ég að hann sé að segja það í þessum ræðustól. Hins vegar kom ekki fram hjá honum svar við spurningunni um það á hvaða lagagrunni það hefði verið gert. Í stað þess að ræða það og í stað þess að, sem hann auðvitað gat gert á sinni tíð, að beita sér fyrir lagabreytingum eða reglugerðarbreytingu þá kallar hann mig mannleysingja á sama tíma og hann beitir sér fyrir þessu máli með þeim hætti sem hann lýsti, að tala við ótiltekna starfsmenn ráðuneytisins. En það skal tekið fram að enginn í ráðuneytinu né í skattkerfinu kannast við það að hafa nokkurn tímann tekið við fyrirmælum frá hv. þm. Þetta mál hér snýst ekki um annað en þetta: Það þarf að fá sannleikann fram vegna þess að það skiptir auðvitað mjög miklu máli í skattamálum að jafnræðisreglan gildi. Þetta mál snýst ekkert um skattlagningu barna. Börn eru skattlögð í dag samkvæmt lögum 6%, 4% renna til ríkis og 2% til sveitarfélaga. Það stóðu flestir stjórnmálaflokkar þar á meðal Framsfl., að þeim lögum. Þetta mál stendur ekkert og fellur með því. Það er ekki verið að fjalla um það. Í dag tökum við af börnum sem vinna í frystihúsum, við tökum af sendlum og við tökum af öllum börnum þar sem staðgreiðslunni er haldið eftir. Deilan snýst um það hvort það eigi að ganga eftir þessu hjá t.d. mánaðarkaupsfólki sem starfar hjá dagblöðum. Vegna ummæla á opinberum vettvangi hefur því verið haldið fram að það sé pólitísk ákvörðun mín, sem ég kannast ekki við, að hafa nú látið til skarar skríða gegn dagblöðunum. Jafnframt lýsir hv. 8. þm. Reykn. því yfir að hann hafi í sinni tíð beitt sér fyrir hinu gagnstæða. Þetta er alveg nóg fyrir mig. Þetta er nóg í umræðunni í dag. Síðar í dag mun ég gefa út fréttatilkynningu og fjalla frekar um þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég vænti þess að forseti muni eftir því að ég spurði að því fyrr í dag þegar forseti tilkynnti þessa utandagskrárumræðu hvert væri erindi fjmrh. til þingsins með þessari umræðu. Ég fékk ekkert svar við því. Nú er fjmrh. hins vegar búinn að koma fram í tvígang með þeim sérkennilega hætti að hann fer fram með þá sérstöku ósk ráðherra, sem er afar óvenjuleg í þingsögunni, til þess að bera einn þingmann eða taka hann upp, bera hann sökum eða taka hann upp eins og hann hefur flutt mál sitt gagnvart mér. Þetta er auðvitað svo ódrengilegt og óþingræðislegt að það nær ekki nokkurri átt, hæstv. fjmrh. eða hæstv. forseti. Það bætir ekki stöðu hæstv. fjmrh. í þessu máli. Staðreyndin er sú að í sex ár hafa yfirmenn skattkerfisins á Íslandi ekki framkvæmt lögin með þeim hætti að knýja á um að blaðsölubörnin eða merkjasölubörnin yrðu skattlögð. Í sex ár. Ef hæstv. fjmrh. vill halda því til streitu að það hafi verið lögbrot allan tímann vegna þess að það sé ómark að fyrrv. fjmrh. hafi beitt sér fyrir þessari túlkun þá er hann í raun og veru að bera yfirmenn skattkerfisins á Íslandi þeim sökum að þeir hafa í sex ár látið lögbrot í skattkerfinu líðast. Hann er að bera þá þeim sökum. Það væri þá nær fyrir hæstv. fjmrh. að flytja þann málflutning á þeim vettvangi þar sem hann er yfirmaður, hjá ríkisskattstjóra, hjá skattstjóranum og í staðgreiðslukerfinu, frekar en að fara í þessa ómerkilegu og ódrengilegu leikfimi hér í salnum. Auðvitað er það þannig með skattalög að túlkun er þar ákveðinn þáttur eins og á öðrum sviðum laga. Og vegna þessa sérkennis íslensks þjóðfélags að blaðasala barna og merkjasala barna, t.d. fyrir Blindrafélagið og önnur líknarfélög er þannig að það eru ekki venjuleg vinnulaun eða venjuleg tekjuöflun var talið rétt og er rétt að vera ekki að beita reglustikuaðferðum skattkerfisins á þessa starfsemi barnanna og það hefur ekki verið gert í sex ár.  þeir ekki í sex ár rukkað börnin 

Eins og fram kom í upphafi var gert samkomulag á milli formanna þingflokka og forseta um að hver þingflokkur hefði fjórar mínútur í fyrri umferð og tvær mínútur í þeirri síðari. Nú er einn hv. þm. á mælendaskrá en þar sem hans þingflokkur, Sjálfstfl., hefur þegar notað sinn tíma er því miður ekki hægt að veita þingmanninum . . .

Það er ekki hægt að neita honum um orðið á þessum forsendum, forseti.

Það er hægt þegar gert hefur verið samkomulag, hv. þm. 

Forseti hefur ekki farið óvenjulega að í þessu máli. Það er algengt að semja um ræðutíma ef hann er annar en þingsköpin gera beinlínis ráð fyrir. Um það er mælt í 72. gr. þingskapa að svo sé hægt að gera og það gerði forseti á fundi með formönnum allra þingflokka. Það var samkomulag um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég hafði sett mig á mælendaskrá í þessu máli í þeirri góðu trú að hér ríkti enn það málfrelsi sem ég hef kynnst á þeim árum sem ég hef setið á þingi. Ég vil að það komi skýrt fram að þingflokksformaður Sjálfstfl. semur ekki fyrir mína hönd. Hann sviptir mig ekki málfrelsi í þessum sal og ef eitthvert samkomulag er gert að mönnum fjarstöddum er að sjálfsögðu lágmarkskurteisi, að maður biðji ekki um meira, að þeir sem ekki hafa verið viðstaddir á þeim fundi séu þá látnir vita að slíkt samkomulag hafi verið gert og það sé borið undir þá. Ég mótmæli því harðlega að ég sé sviptur málfrelsi hér. Þetta er mál sem ég vildi tala í og hef í hyggju að gera. Hvernig geri ég það? Ég geri það með þeim hætti að ég fer fram á það hér og nú formlega að þetta mál verði til umræðu utan dagskrár á fundinum á morgun. Það er mín formlega ósk og ef hún þarf að vera skrifleg eins og einstaka sinnum hefur komið fram þá er það í lagi, ég mun gera það. Ég vil líka fá að koma aðeins inn á það nýmæli sem hér hefur verið tekið upp að ráðherrar skuli vera farnir að leggjast í fyrirspurnaleik til almennra þingmanna. Þá vil ég aftur koma inn á lágmarkskurteisi vegna þess að þegar við almennir þingmenn spyrjum ráðherra þá sýnum við þeim þá kurteisi að við sendum þeim spurningarnar fyrir fram þannig að menn geti aðeins áttað sig á því um hvað er verið að spyrja. En hér kemur allt annað í ljós. Hér er komin ný stefna: Ráðherrar bera fram fyrirspurnir til almennra þingmanna og sýna ekki einu sinni þá lágmarkskurteisi að kynna fyrir þeim hvað á að spyrja þá um, upp í hverju á að taka þá eins og hér var getið um áðan. Virðulegi forseti. Það er margt um þetta mál að segja. Það er margt um það að segja þegar skattlagningin er orðin slík að hinar stóru feitu krumlur fjmrh. eru farnar að troða sér ofan í þröngan vasa litla barnsins þá hljótum við að staldra við og ræða það mál á Alþingi.

Virðulegur forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að blanda mér í þessar umræður um þessa furðulegu utandagskrárumræðu. Ég skildi það þannig í dag að hæstv. fjmrh. ætlaði að gefa út einhverja yfirlýsingu um eigin gerðir eða áætlanir og hafði vonast til þess að ráðherrann tilkynnti að hann mundi beita sér fyrir lagasetningu til þess að hægt væri að halda þeirri framkvæmd sem verið hefur fram að þessu og þá hugsanlega, eins og ég sagði, að útvíkka það eitthvað frekar. Virðulegi forseti. Ég vil benda á varðandi framkvæmd þessarar umræðu að mín túlkun á því þegar samið er um tíma á flokk þá sé það gert til þess að tryggja þeim flokki lágmarkstíma. Í þessu tilfelli að tryggja hverjum flokki sínar sex mínútur. Það gerðist hins vegar að þegar allir sem kvöddu sér hljóðs voru búnir að tala var einn hv. þm. eftir á mælendaskrá og það var eftir af þeim hálftíma sem búið var að tilkynna að umræðan átti að standa. Í slíku tilfelli átti að mínu mati viðkomandi þingmaður skýlausan rétt á að fá að taka þátt í umræðunni og nota þá tvær mínútur eins og almennt gildir um styttri umræður utan dagskrár.

Virðulegi forseti. Ég vænti þess að forsetinn hafi þann drengskap og skilning að skoða þetta mál mjög alvarlega að lokinni þessari umræðu. Hér var tilkynnt í upphafi fundar í dag að fjmrh. óskaði að flytja yfirlýsingu. Fjmrh. sagði síðan í sínu máli að hann hefði kvatt sér hér hljóðs til þess að 8. þm. Reykn. fengi tækifæri til þess að fjalla um málið, eins og ráðherrann sagði nánast orðrétt. Það var tilefni þess að fjmrh. kom með málið hingað inn. Ég spurði forseta að því í upphafi fundar hvert væri erindi fjmrh. að biðja um slíkt og ég fékk ekkert svar við því. Þegar þingmenn óska eftir að fá að ræða við ráðherra og gefa þeim tækifæri að svara hefur það verið sjálfsögð kurteisi í áratugi að hafa samband við viðkomandi ráðherra og láta hann vita. Forseti innir reglulega eftir því að svo sé gert. Ég var ekki látinn vita neitt, hvorki af forsetanum né fjmrh. áður en þessi fundur hófst í dag eða tilkynning var gefin um þessa umræðu. Það hafði enginn samband við mig. Ég hefði þess vegna getað verið bundinn hvar sem var. Þegar ég kom hér í húsið hálftíma áður en umræðan hófst fékk ég skilaboð að einhvern tímann eftir að fundur hófst í þinginu hefði fjmrh. beðið um mig í símann. Svona framkoma í þinginu nær auðvitað ekki nokkurri átt. Menn sjá bara ef við færum að koma svona fram við ráðherrana þá yrði það stöðvað þegar í stað. Þannig að ég vona nú að þeir sem stjórna hér störfum í þinginu átti sig á því að hér hafa orðið mistök. Hitt er hins vegar kjarni málsins að í sex ár eru yfirmenn skattamála á Íslandi búin að framkvæma skattalögin á þann hátt að ganga ekki eftir staðgreiðslu hjá blaðsölubörnum og merkjasölubörnum. Þannig er það búið að vera í sex ár. Það er kjarni málsins. Ég skora því á hæstv. fjmrh. að segja við yfirmenn skattkerfisins í landinu: Haldið áfram að framkvæma lögin eins og það hefur verið gert hingað til. Farið ekki að breyta um í framkvæmdinni vegna þess að það er það sem á að fara að gera núna, að breyta um í framkvæmdinni. Ég skora á hæstv. fjmrh. að vera ekki að flytja þetta mál niður á stig pólitísks karps við fyrirrennara sinn bara í einhverjum pólitískum leik, heldur einfaldlega segja: Það sem búið er að gera í skattakerfinu í sex ár verður gert áfram. Ég vil nota þetta tækifæri hér til þess að skora á fjmrh. í stað þess að fara í fréttatilkynningaleik og halda þessum leik áfram eins og hann boðaði hér áðan að einfaldlega taka þá ákvörðun að framkvæmdin verði óbreytt.

Vegna orða hv. 8. þm. Reykn. þá vill forseti upplýsa að óskað var eftir utandagskrárumræðu til að gefa yfirlýsingu en ekki til að bera fram fyrirspurn til ráðherra. Það er hvort tveggja mögulegt skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa. Forseti hefur ekki fyrir fram upplýsingar um ræður manna eða hvað þeir vilja ræða um í utandagskrárumræðu, --- það eina sem forseti hefur er heiti umræðunnar og var upplýst hér strax í upphafi fundar um hvað hún væri. 

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að þurfa að tefja þingstörfin með þessum hætti. Ég vil taka það fram að ég velti því fyrir mér með hvaða hætti ég gæti komið þessu máli hér að í dag og niðurstaðan varð sú að sjálfsögðu að beita 50. gr. þingskapa en þar sem þar er annaðhvort um að ræða yfirlýsingu eða fyrirspurn til ráðherra þá liggur í augum uppi að ráðherra verður að beita fyrir sig yfirlýsingunni og þegar ég spurðist fyrir um það hvort slíkt hefði verið gert áður þá voru svörin ákaflega skýr. Þetta hefur gerst tvisvar sinnum áður. Það var þegar hv. 8. þm. Reykn. var fjmrh. þá mun hann tvisvar sinnum hafa notað þessa grein til þess að koma sjónarmiðum sínum til skila. Tvisvar sinnum, hv. 8. þm. Reykn. Ólafur Ragnar Grímsson, sem þá var fjmrh. Þess vegna þótti eðlilegt að gera þetta með þessum hætti þó að ég viti að sumum þykir það ekki eðlilegt að feta að öllu leyti í fótspor hv. þm. þá þótti mér samt sem áður ekki óeðlilegt að gera þetta með þessum hætti. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að ræða efnislega um málið en ég vil láta það koma fram að ég reyndi að sjálfsögðu að hafa samband við hv. þm. Hann var ekki í Alþingishúsinu né á sinni skrifstofu. Ég bað um að hann hringdi til mín sem hann gerði þannig að honum var vel ljóst um hvað málið snerist áður en til umræðunnar kom. Þannig að það var ekkert á hann hallað í þessari umræðu nema síður sé. Að lokum bara þetta: Það hefur ekkert verið gert í þessu máli sem hér hefur verið rætt sem ekki byggist á bréfum sem send voru og samin í ráðherratíð hv. þm. Ekkert. Það sem hins vegar hefur komið fram í umræðunni í dag er ósköp einfaldlega það að hv. þm. hefur sagt að hann hafi beitt sér í þessu mál en starfsmenn ráðuneytisins og starfsmenn skattyfirvalda hafa tjáð mér að slík fyrirmæli eða beiðnir hafi aldrei komið frá hv. þm.

Hafa þeir þá verið að samþykkja skattsvikin allan þennan tíma?

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi taka hér upp mál hv. þm. Inga Björns Albertssonar. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að yfir það mál verði farið. Túlka menn breytinguna á þingsköpum þannig að formenn þingflokka geti gert samninga sem banna þingmönnum að tala umfram þann tíma sem ákveðinn er í samkomulagi á milli flokkanna? Túlki menn þetta þannig þá fullyrði ég, af því að ég stóð að þessari breytingu á sínum tíma, að þetta sé talsvert öðruvísi en við gerðum ráð fyrir þegar breytingin var gerð á þingskapalögunum. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að formenn þingflokkanna og aðrir sem aðild eiga að þessum málum tjái sig um það hvort þeir líta þannig á að þeir hafi til þess umboð að semja um að einstakir þingmenn sem kveðja sér hljóðs eftir að hver flokkur hefur notað sinn tíma, að einstakir þingmenn geti í raun og veru við þær aðstæður ekki óskað eftir að kveðja sér hljóðs. Það tel ég vera brot á hinum almenna anda þingskapanna hvað sem öllu öðru líður og ef þetta er skoðun manna þá tel ég alveg óhjákvæmilegt að það mál verði tekið upp og þingsköpin endurskoðuð á ný því það er stórhættulegt ef menn líta þannig á að það sé hægt að banna einstökum þingmönnum að tala við aðstæður eins og þessar. Í öðru lagi er hitt ekki síður alvarlegt, hæstv. forseti, að það hefur verið upplýst hér að hæstv. fjmrh. hafi fengið umræðuna í hálftíma á fölskum forsendum. Hann hafi fengið umræðuna á þeim forsendum að hann ætlaði að gefa almenna yfirlýsingu um þau mál sem nefnd voru hér áðan, þ.e. tekjuskattsmál blaðburðafólks en hann ætlaði sér hins vegar aðallega að beina orðum sínum gegn hv. 8. þm. Reykn. Það er því alveg augljóst mál að hæstv. ráðherra hefur gefið hæstv. forseta upp falskar ástæður í þessu efni og ekki í raun og veru gert grein fyrir því af hverju hann þurfti að kveðja sér hljóðs. Tilefnið var það að hæstv. fjmrh. vildi gera árás á einn þingmann í salnum hvort sem þingmaðurinn væri hér eða ekki sem er hægt að álykta af þeim umræðum sem hér hafa farið fram.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hér hljóðs vegna ummæla hv. 5. þm. Reykv. áðan um tilhögun umræðna hér. Mig langar til þess að fara með það sem segir í þingsköpum um samkomulagsmöguleika þingflokka að því er varðar umræður um tiltekin mál. Hér segir, með leyfi forseta, í 72. gr. þingskapa: ,,Forseti getur þá, með samþykki allra þingflokka, ákveðið að ræðutími skuli vera annar en ákveðið er í 44., 48. og 50. gr. og hve lengi umræðan má standa.`` Hér var farið eftir ákvæðum 50. gr. þannig að það er ljóst að þetta ákvæði á við. Það segir jafnframt síðar í þessari grein þingskapanna: ,,Formenn þingflokka eru réttir aðilar gagnvart forseta að því er varðar lenginu ræðutíma, . . . svo og breytingar samkvæmt 2. mgr. þessarar greinar.`` Það er því alveg ljóst að það eru formenn þingflokka sem hafa umboð til þess að semja fyrir hönd þingflokkanna um þetta mál og meðan menn eru þingmenn í ákveðnum þingflokkum þá á þetta ákvæði við um þá eins og aðra þingmenn og menn geta ekkert skotið sér undan því. 
             Hér segir hins vegar jafnframt og ég vil vekja athygli á því að ef ákvörðun er tekin um breyttan ræðutíma um slíka ákvörðun skal þó leita samþykkis þingfundar ef a.m.k. þrír þingmenn krefjast þess. Ég minnist þess að við hv. 9. þm. Reykv. áttum orðastað um þetta atriði á sínum tíma þegar var verið að undirbúa þessi þingsköp. Þannig að ef menn vilja ekki una því sem um er samið sem formenn þingflokka sem réttir aðilar fyrir hönd þingflokkanna semja um þá geta menn borið það undir þingfundinn ef þeir fá einhverja tvo aðra þingmenn með sér til þess.  Hitt er annað mál að ef það er ekki gert og þegar samkomulag sem þetta er gert þá gildir það auðvitað um alla þingmenn sem aðild eiga að þingflokkum sem að slíku samkomulagi standa. Það gildir um hv. 5. þm. Reykv. eins og aðra þingmenn. Þó hann mæti ekki mikið á þingflokksfundi hjá okkur í Sjálfstfl. þá situr hann í nefndum á vegum þingflokksins í þinginu. Hann tekur þátt í alþjóðasamstarfi á vegum þingsins í nafni þingflokks sjálfstæðismanna og þess vegna gildir svona samkomulag um hann eins og aðra þingmenn Sjálfstfl.

Forseti verður að biðja hv. þingmenn velvirðingar á því að það er farið að líða nokkuð á tímann sem þingflokkar hafa en vonast til að menn hafi biðlund því nú eru enn fjórir sem vilja gjarnan ræða um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. virðist vera fyrirmunað að segja satt í þessu máli. Hann hefur greinilega ekki sagt forseta þingsins satt og rétt frá því hvert væri hið raunverulega tilefni þess að hann bað um orðið utan dagskrár. Það er ekki rétt hjá honum að hann hafi reynt eins og hann gat að láta ná í mig í þinghúsinu vegna þess að ég var í þinghúsinu frá því klukkan rúmlega 12 þangað til rúmlega 2 og fékk engin boð frá einum eða neinum um það að þessi umræða ætti að beinast að mér. Og spurði þó hér í ræðustólnum um hvað umræðan ætti að snúast. Það var ekki fyrr en ég kom í þinghúsið kringum klukkan 3 að ég fékk boð frá fjmrh. um að hringja í hann. Siðvenja er hér í þinginu að áður en utandagskrárumræða er tilkynnt fari slíkar umræður fram. Síðan vil ég segja við hæstv. fjmrh.: Ef það er þannig að hann hefur í einhverju undarlegu ástandi verið með yfirheyrslur í fjmrn. og gagnvart starfsmönnum skattstofanna í landinu um hver hafi sagt hvað við hvern fyrir sex árum síðan og stjórnunarhættirnir eru virkilega orðnir í þessum dúr þá er rétt fyrir hæstv. fjmrh. að hugleiða það sem er þó kjarni málsins. Hver er ástæðan fyrir því að í sex ár hefur þessi skattur ekki verið innheimtur af blaðsölubörnum eða merkjasölubörnum? Hver er ástæðan fyrir því að skatturinn hefur ekki verið innheimtur í sex ár? Það er kjarni málsins. Hann ætti að spyrja embættismennina að því vegna þess að ef embættismennirnir segja

Tala um fundarstjórn.

. . . að það hefði átt að innheimta hann allan þennan tíma þá eru þeir auðvitað um leið að segja að þeir hafi ekki sinnt sínum starfskyldum.

Tala um fundarstjórn.

Ég er að gera það, virðulegur forseti, vegna þess að ég er að svara því sem hæstv. fjmrh. sagði hér undir þessum dagskrárlið fyrir örfáum mínútum síðan. Það væri nær fyrir ráðherrann að yfirheyra þá embættismennina. Auðvitað er ástæða fyrir því að þetta hefur ekki verið framkvæmt í sex ár. Það er hin stóra staðreynd málsins að þessi innheimta á barnasköttum hefur ekki verið framkvæmd í sex ár. Ekki í þrjú ár á meðan ég var fjmrh. og ekki fyrstu þrjú árin í fjármálaráðherratíð núv. hæstv. fjmrh., er sú að sá skilningur var skapaður í samræðum á sínum tíma að það ætti ekki að gera þetta vegna hins sérstaka eðlis þeirrar vinnu barna að vinna sér inn lausafé með því að selja blöð eða selja merki. En vilji hæstv. fjmrh. upphefja einhver réttarhöld í málinu þá væri nær fyrir hann að spyrja að þessu. Ég skora því á hæstv. fjmrh. að gefa út ekki fréttatilkynningu um áframhaldandi skak í málinu heldur gefa út þá ákvörðun sína að skattkerfið á Íslandi eigi að halda áfram að framkvæma lögin með sama hætti og gert hefur verið í sex ár, fara ekki að breyta framkvæmd laganna nú.

Forseti vill biðja hv. þm. að halda sig við efnið sem er fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Sem gamall blaðburðardrengur væri nú ánægjulegt að fá að ræða um meginefni þessarar umræðu í dag. En ég ætla að halda mig við fyrirkomulag umræðunnar og þær umræður sem um hana hafa sprottið. Ég sá strax og utandagskrárumræðan var boðuð að hér stefndi í óefni. Ég taldi að það væri mjög undarlegt að ekki sé nú meira sagt að ráðherra óskaði eftir utandagskrárumræðu í 30 mínútur, ætlaði sjálfum sér fimm mínútur til að gefa hér yfirlýsingu og síðan áttu þingmenn að fá tvær mínútur hver. Ég óskaði eftir því við hæstv. forseta að það yrði haldinn fundur þingflokksformanna þar sem þetta mál yrði nánar rætt því ég tel að þetta sé misbeiting á 50. gr. þingskapanna og var ekki að fara neitt í launkofa með þá skoðun mína á fundi þingflokksformanna hér í dag. Ég tel að í tilvikum sem þessum þá sé alveg ljóst að um er að ræða munnlega skýrslu af hálfu ráðherra þar sem hann vill koma á framfæri greinargerð fyrir opinberu málefni með munnlegri skýrslu til Alþingis eins og segir í 45. gr., 3. mgr. Þá á að fara um þá umræðu eins og um sé að ræða skriflega skýrslu og hver þingmaður á þá að fá 15 mínútur til ráðstöfunar. Það hefði verið það eina eðlilega í þessu máli. Og ég vek á því athygli að í 50. gr. er ekkert minnst á það að ráðherrar gefi yfirlýsingar en þingmenn geta gefið yfirlýsingar. Það má spyrja sig að því hvort greinin rúmar það tilvik að þingmaður sem jafnframt er ráðherra sé að gera grein fyrir störfum sínum sem ráðherra undir þessum lið. Ég dreg það í efa enda er greinin alls ekki þannig orðuð og miðast öll við það að hér eigist við málshefjandi annars vegar og viðkomandi ráðherra hins vegar. Það er alveg ljóst af öllu tilefninu að hér var um að ræða munnlega skýrslu ráðherra og umræður á grundvelli þess. Þessi skilningur minn naut hins vegar ekki nægilegs stuðnings á fundi þingflokksformanna og þegar virðulegur forseti þingsins bauð það fram til sátta að ráðherrann talaði fjórar mínútur og síðan einstakir þingmenn, einn frá hverjum flokki í fjórar mínútur og síðan í annarri umferð mættu allir tala tvær mínútur þá féllst ég á það sem málamiðlun og neyðarlendingu í þessu máli en ég held að málið í heild hljóti að gefa tilefni til þess að það sé nánar skoðað hvernig ráðherra kemur sjónarmiðum sínum á framfæri í umræðum af þessu tagi.

Forseti vill að gefnu tilefni láta í ljós þá skoðun sína að það er nauðsynlegt að kanna nánar þetta ákvæði þingskapanna, upp á seinni tímann, hvort það þurfi ekki að skilgreina ýmis atriði þess betur. Ákvæði 50. gr. hefur verið túlkað rúmt. Það var upplýst hér áðan að tvisvar sinnum fékk þáv. hæstv. fjmrh. að vera með utandagskrárumræðu eins og hann óskaði þá eftir.

Ekki með þessum umræðutakmörkunum sem nú voru.

Það var utandagskrárumræða skv. 50. gr. en ég skil hvað þingmaðurinn er að tala um, það var lengri umræða skv. 2. mgr. Forseta er vel kunnugt um að það eru aðrir möguleikar í þingsköpum sem ráðherra hefur til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við þingið. Þetta var rætt á fundinum með formönnum þingflokka en þetta var nú sú ósk sem ráðherra lagði fram. Nú líður á fundartíma þingflokka og ég bið nú hv. þm. að taka tillit til þess.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé kannski fullseint að ræða um það eftir hvaða fyrirkomulagi þessi umræða átti að fara fram því henni er lokið. Það sem mér finnst hins vegar rétt að komi fram er það um hvað var samið milli formanna þingflokka og forseta þingsins. Það var ákveðið að umræðan færi fram á grundvelli 50. gr. þingskapanna og stæði í 30 mínútur. Síðan var samið um að á grundvelli 72. gr. yrði fyrirkomulag umræðunnar þannig að sá sem fyrr talaði fyrir hvern þingflokk fengi fjórar mínútur ásamt ráðherra og sá sem síðar talaði hefði tvær mínútur. Þetta átti að standa með þessu fyrirkomulagi í 30 mínútur. Nú er það hins vegar upplýst að umræðan stóð alls ekki í 30 mínútur heldur 25 mínútur. Það hefði verið eðlilegt að mínu viti að nota þær fimm mínútur sem eftir voru 

Forseti vill benda á að það er í ,,allt að hálftíma`` sem gert er ráð fyrir að umræður standi. Þegar búið er að semja milli þingflokka um ræðutíma þá treystir forseti sér ekki til að gera upp á milli þingmanna. Það voru þrír aðrir þingmenn sem höfðu óskað eftir að taka til máls en féllu frá því þegar þeir sáu hvernig samið var. Þess vegna neitaði forseti að bæta við öðrum þingmanni frá einum þingflokki umfram aðra. Þetta var gert til að reyna að vera sanngjarn gagnvart öllum en það er stundum erfitt fyrir forseta að heppnast slíkt.

Frú forseti. Mér finnst þetta nú tiltölulega einfalt mál. Þinghald hér hefur að vísu farið ofurlítið úr böndunum en ég lít svo á að ef formenn þingflokka gera samkomulag þá verði það að standa. Það verður ekkert skipulag á þinghaldi nema þingmenn virði það. Hins vegar verður líka að virða rétt einstakra þingmanna til að tjá sig. Ég sé ekki betur en þetta mál sé auðleysanlegt, þ.e. að efna bara á morgun til utandagskrárumræðu um skattastefnu ríkisstjórnarinnar eða barnaskattinn sérstaklega ef menn vilja það heldur eins og hv. þm. Ingi Björn Albertsson hefur þegar farið fram á. Ég vil styðja þá kröfu hans að það verði gert og það umræðu án tímamarka. Það hefur sýnt sig að þessar 30 mínútur duga ekki til að gera þessu efni fullnægjandi skil. Hæstv. fjmrh. hefur lagt málið upp með þeim hætti að raunverulega kemur hann af stað umræðu sem gæti staðið í marga daga þess vegna, marga daga. Hann beinir spurningum til þingmanns sem er að vísu dálítið óvenjulegt því venjulega eru það þingmenn sem spyrja hæstv. ráðherra. En ég verð að segja eins og er að guð láti gott á vita. Ég tel að þetta sé fyrirboði þess að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson verði næsti fjmrh. og hæstv. fjmrh. verði óbreyttur þingmaður strax að loknum kosningum og hæstv. fjmrh. hafi gert þetta vegna þess að hann heyri hverjum klukkan glymur. Frú forseti. Ég vil sem sagt eindregið leggja til að á morgun verði efnt til umræðu um skattastefnu ríkisstjórnarinnar það er ekki nóg að tala bara um barnaskattinn, það er ýmislegt fleira sem við höfum við skattastefnu ríkisstjórnarinnar að athuga en barnaskatturinn kemur þar inn í.

Hæstv. forseti. Mér sýnist nú mál þetta vandast æðimikið þó mér sýnist nokkuð augljóst ef sleppt er öllum umbúnaði um hvað það snýst. Ég sé ekki betur en hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og Ingi Björn Albertsson hafi rétt fyrir sér. Ég skal ekki fullyrða að svo sé en mér sýnist mjög einfalt að málinu verði frestað og síðan rætist úr því með einhverjum hætti. Ekki er hægt að gera neina ólöglega hluti innan veggja Alþingis, það þarf a.m.k. að sannfæra okkur um að það sem gert er sé ekki lögbrot. Mér sýnist svo vera að þessir hv. þm. hafi rétt fyrir sér.

Hæstv. forseti. Ég held að sá vandi sem hér er á ferðinni sé fyrst og fremst sök hæstv. fjmrh. en ekki virðulegs forseta þingsins. Til þess að þetta fari nú ekki allt úr böndunum vil ég benda á að það er afar óvenjulegt eins og hér er verið að gera tillögu um að fram fari utandagskrárumræða um mál sem þegar er í þinginu sem dagskrármál. Ég lagði hér í morgun fram fsp. á þskj. 220 sem er fsp. til fjmrh. um staðgreiðslu af launum blaðsölubarna. Ég tel þess vegna ekki minnstu ástæðu til að fara að efna til neinnar utandagskrárumræðu um það mál. Það mál kemur á dagskrá þegar hæstv. fjmrh. svarar. Hvort menn vilja efna til almennrar umræðu um skattastefnu ríkisstjórnarinnar