Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál þetta, sem hér liggur fyrir, mun vera fyrsta málið, sem var lagt fyrir Alþ. eftir þinghlé í febrúar, og heilbr.- og félmn. hefur haft það til umr. á tveimur fundum, en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Leggur meiri hl. n. til í svofelldu nál., að frv. verði afgreitt óbreytt: „ Allshn. hefur fjallað um frv. þetta, en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Leggja undirritaðir nm. til, að frv. verði samþykkt óbreytt, í trausti þess, að almannatryggingalögin verði tekin til gagngerrar endurskoðunar fyrir næsta Alþ.“ Frv. þetta má segja að sé tvíþætt. Það fjallar annars vegar um hækkun á bótum elli-, örorku-, barna- og ekkjulífeyris og á mæðralaunum, en hins vegar um hækkun á fæðingarstyrk og fjölskyldubótum og ber þar ekki saman um hækkanirnar, því lagt er til, að þær bætur, sem ég nefndi fyrst, hækki um 5.2%, en hinar nokkru meira. Mér þykir rétt að skýra frá því, hvað liggur til grundvallar þeirri hækkun, sem hér er lögð til. Í vetur var látin fara fram athugun á því, hvað þessar bætur þyrftu að hækka, svo að lífeyrisþegar fengju sömu hækkun á bætur sínar og launþegar fengu mesta hækkun á laun sín s.l. ár. Í byrjun ársins sem leið voru þessar bætur hækkaðar allnokkuð, að mig minnir um 15%, og átti sú hækkun að nægja, að haldið var, til þess að vega upp á móti þeirri skerðingu, sem kom fram vegna gengisbreytingarinnar. Þetta varð þó eigi, og til að bæta það upp, sem á vantar, er hér lagt til, að elli- og örorkulífeyrir, ekkjubætur, mæðralaun og barnalífeyrir hækki sem næst um 5.2%, og á það að nægja til þess að vega upp þessa hækkun, sem ég nefndi áðan. Félmrn. lét fara fram athugun á því í vetur, - ég má segja í nóv. eða des., - hvað bæturnar þyrftu að hækka mikið, til þess að kaupmáttur þeirra væri eins og hann hefði mestur verið, og þessi rannsókn var miðuð við s.l. 10 ár. Kom þá í ljós, að kaupmáttur þessara bóta var hæstur 1967, og til þess að slíkum kaupmætti yrði nú náð, þá hefði þurft að hækka bæturnar um 12.8%, ef miðað var við vísitölu framfærslukostnaðar, en um 16.2%, ef miðað væri við neyzluvöruvísitölu. Hins vegar varð það niðurstaðan við afgreiðslu fjárl., að ekki þótti fært að hækka bæturnar þetta mikið. Í raun og veru var því með afgreiðslu fjárl. loku fyrir það skotið, að bótaþegar fengju þær bættar upp til jafns við þá, sem fengu mestar bætur á laun sín s.l. ár, og munar þá þarna, eftir því við hvora vísitöluna er miðað, 7 eða 11%. Enginn þarf að láta sér það dyljast, að vafalaust erum við allir óánægðir með, að þessar bætur skuli ekki vera hækkaðar meira. En þeir, sem hafa staðið að því að afgreiða fjárl., eins og þau voru afgr. fyrir s.l. áramót, telja sig ekki geta annað en framfylgt því, sem þá var samþ., og standa því að samþykkt þessa frv., sem hér liggur fyrir. Aftur eru fjölskyldubætur hækkaðar talsvert meira en ég var að nefna áðan, enda hafa fjölskyldubætur dregizt verulega aftur úr, og einnig er fæðingarstyrkur hækkaður til samræmis við það, að kona, sem elur barn og dvelur þess vegna 7 daga á sjúkrahúsi, fái kostnaðinn af því borinn uppi af greiðslu fæðingarstyrks. En ég má segja, að svo til alltaf síðan almannatryggingalögin tóku gildi, þá hafi fæðingarstyrkur einmitt verið við þetta miðaður. Hins vegar hefur kostnaður við sjúkrahúsdvöl breytzt miklu meira en margt annað, þess vegna er fæðingarstyrkurinn nú orðinn hlutfallslega miklu hærri en hann var í upphafi. Ég held ég þurfi ekki að hafa þessi orð fleiri, en leyfi mér þó að bæta því hér við, að það mun nú ákveðið, að skipuð verði nefnd til þess að endurskoða almannatryggingalögin og henni er ætlað að skila áliti sínu, frv. að breytingunni, fyrir næsta þing. Þetta kemur líka fram í nál. meiri hl., þar sem segir svo, að nm. leggi til, „að frv. verði samþ. óbreytt í trausti þess, að almannatryggingalögin verði tekin til gagngerrar endurskoðunar fyrir næsta Alþ.“



Herra forseti. Þetta frv. er nokkuð síðbúið, þar sem það fjallar um mál, sem koma hefði átt til framkvæmda um s.l. áramót, en getur nú ekki komið til framkvæmda fyrr en að loknum fyrsta fjórðungi þessa árs. Ég tel, að minni hl. hv. heilbr.- og félmn. eigi engan þátt í því, að málið hefur fengið svona hæga afgreiðslu, því að afstaða minni hl. var frá öndverðu alveg ljós, nefnilega sú, að þær hækkanir á bótum, sem frv. fjallar um, séu með öllu ófullnægjandi og í raun og veru svo ófullnægjandi, að vanvirða sé fyrir Alþ. að samþykkja þá breyt. á l., sem hér er lögð til af hálfu ríkisstj. Heilbr.- og félmn. klofnaði um málið, meiri hl. skipa þeir fjórir fylgjendur ríkisstj. Guðlaugur Gíslason, hv. 3. þm. Sunnl., Bragi Sigurjónsson, sem hér lauk máli sínu, hv. 9. landsk., Friðjón Þórðarson, hv. 4. þm. Vesturl., og Matthías Bjarnason, hv. 4. þm. Vestf. En minni hl. skipa auk mín hv. 5. þm. Norðurl. v., Jón Kjartansson, og hv. 4. landsk. þm., Jónas Árnason. Þetta frv. heitir „Hækkun á bótum almannatrygginga“, og er það réttnefni, ef miðað er við krónutöluhækkun, en því aðeins getur frv. borið slíkt nafn, því að vissulega er þetta frv. um lækkun á bótum almannatrygginga, ef miðað er við kaupmátt þeirra bóta, sem frv. fjallar um, og það skiptir meginmáli. Frv. er því í raun og veru um lækkun á bótum almannatrygginga, og við það er erfitt að sætta sig í ekki verra árferði heldur en yfir Ísland hefur gengið s.l. og yfirstandandi ár. Þær breyt. á almannatryggingal., sem í frv. felast, eru þrenns konar, eins og hv. frsm. meiri hl. gat um áðan, þ.e. hækkun á fjölskyldubótum, þ.e.a.s. að því er snertir fleiri börn en eitt í fjölskyldu, en að öðru leyti breytast fjölskyldubæturnar ekki. Í öðru lagi er hækkun á svokölluðum fæðingarstyrk og er þar verið að færa upphæð fæðingarstyrksins til samræmis við verðlag á Landsspítalanum og á fæðingarstofnunum frá síðustu áramótum, en fæðingarstyrkurinn hefur ekki nægt til þess að greiða kostnað af sjö daga dvöl sængurkonu á þessum stofnunum síðan um s.l. áramót. Þetta hefur oftar komið fyrir, að fæðingarstyrkurinn hefur orðið lægri en kostnaður við að liggja sjö daga á slíkum stofnunum, og þá hefur verið brugðið á það ráð, að heimsækja sængurkonurnar liggjandi í blóðböndum og bera að þeim viðbótarrukkun, svo það væri víst, að þær stæðu í skilum. Fyrst var tekin af þeim yfirlýsing um það, að þær afsöluðu sér fæðingarstyrknum svokallaða og ráðstöfuðu honum með afsali til greiðslu á kostnaði við dvöl í stofnuninni, en þegar það hefur ekki dugað, þá hefur verið borin að þeim viðbótarrukkun. Og þetta hefur gerzt oftar en einu sinni. Ég held, að allir hv. þm. hljóti að sjá það, að þessi framkvæmd er ekki sæmandi, enda er það svo, að fæðingarstyrkurinn á ekkert skylt við kostnað sjúkrahúsa og stofnana í sambandi við barnsburð. Hann var til allt annars ætlaður í upphafi í tryggingalöggjöfinni. Hann var til þess ætlaður að bera almennan kostnað, sem því fylgir, að nýr borgari fæðist í heiminn. En nú er hann tekinn af mæðrunum strax, meðan þær liggja á stofnuninni, og þær fá engan eyri til þess að standa undir þeim kostnaði, sem upphaflega var ætlunin að létta undir með þeim í þessum tilfellum, og eru þær konur verst staddar, sem koma utan af landi og hafa ærinn kostnað af því að leita sjúkrahúsvistar. En leiðréttingin, sem felst í þessu frv., er sú, að nú í augnablikinu nægi hinn svokallaði fæðingarstyrkur fyrir sjö daga sjúkrahúslegu. En hvað líður langur tími, þangað til komið verður með viðbótarrukkunina? Það vitum við ekki, en við vitum, að það verður gert, ef þessum hætti er áfram haldið. Fæðingarstyrkurinn er þess vegna tekinn af konunum, áður en hann kemur í hendurnar á þeim, og ráðstafað til Tryggingastofnunar ríkisins til þess að borga þetta. Það er styrkur, sem er enginn styrkur, eins og eitt af dagblöðunum viðurkenndi hér fyrir nokkrum dögum, þegar þetta mál var þar rætt. Ég hef borið fram annað frv. hér á Alþ., sem fjallar um þetta mál, og legg til, að sú breyt. sé á gerð, að sjúkrahúsvist vegna barnsburðar sé borguð af tryggingunum rétt eins og hver önnur sjúkrahúsvist að læknisráði, sem virðist vera sjálfsagt. Í nálega öllum öðrum tilvikum borga tryggingarnar sjúkrahúsvist fyrir sjúklinga, sem læknir ráðleggur að leggist inn á sjúkrahús, en ekki þegar um barnsburð er að ræða, ekki þegar þjóðfélaginu er að bætast nýr borgari. Og þessu er kúnstuglega komið fyrir í tryggingalöggjöfinni, þannig að þetta hefur dulizt mönnum. Ástæðan til þess, að við í minni hl. heilbr.- og félmn. berum fram brtt. við þetta frv., er sú, að í þriðja lagi er það efnisatriði frv., að aðrar bætur trygginganna heldur en fjölskyldubætur og hinn svonefndi fæðingarstyrkur, sem ekki er neinn fæðingarstyrkur, skuli hækka um 5.2%. Þ. á m. er ellistyrkurinn og örorkubæturnar, þær eiga að hækka um 5.2%. Menn þurfa ekki að fara í nein hagstofuleg gögn eða bíða eftir niðurstöðu neinnar rannsóknar til þess að gera sér það alveg ljóst, að 5.2% hækkun á ellistyrk og örorkubótum er ekki í samræmi við þá aukningu, sem orðið hefur á dýrtíð í landinu s.l. ár. Og það eitt ætti að ráða afstöðu hv. þm. til afgreiðslu málsins, að lágmarksbreyting á tryggingalöggjöfinni varðandi ellistyrk væri það, að fylgt væri a.m.k. aukinni dýrtíð, svo að kaupmáttur ellistyrks rýrnaði ekki frá því, sem hann hefur verið, því að hann hefur verið í slíku lágmarki, að við verðum að algjöru viðundri, ef við berum ellistyrkinn á Íslandi saman við ellistyrkinn t.d. í Danmörku og öðrum nágrannalöndum okkar. Okkar till. er því sú, að í staðinn fyrir 5.2% í 2. málsgr. 1. gr. komi 15%, og vitum við þó, að sú tala er allt of lág. Það hefði verið miklu nær sanni að nefna 20%, enda kom það í ljós í framsöguræðu hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn. áðan, að ef miðað væri við vísitöluhækkun frá því í fyrra, þá ætti hann að hækka um 12.8%. Og ef miðað er við neyzluvísitöluna, sem vissulega ætti að gera, því ellistyrkurinn fer að öllu leyti til kaupa á neyzluvörum gamla fólksins, þá hefði hann þurft að hækka um 16.2%. M.ö.o.: till. okkar í minni hl. er svo sanngjörn, að við erum með hækkunartill. okkar neðan við það, sem fyllstu rök mæla með. Og af því leiðir, að það ætti ekki að vera álitamál fyrir hv. þm. að samþykkja þessa breyt. á þessu stjfrv., því það er algert lágmark velsæmis vegna. Að maður nú ekki víki að neyð þess fólks, sem á að búa við ellistyrkinn, eins og hann er og þótt hann hækki um 5.2%. Hverju nemur svo þessi hækkun, sem er verið að flytja hér frv. um og eyða hér prentsvertu á? Hún nemur 187 kr. á mánuði á einstakling. Það er hækkunin, sem borið er fram stjfrv. um; 6 krónur á dag! Það munar aldeilis um það! Hvort hjóna fær ekki nema 90% af fullum lífeyri og fullum örorkubótum, svo þá er hækkunin, sem á að koma í hlut hvors hjónanna, 168 kr. á mánuði. Tekur því að vera að bera fram frv. um svona hluti? Tekur því að kosta pappír og prentsvertu til þess og taka á sig þá smán, sem þessu fylgir? Það er ekki hægt að rökstyðja það, að íslenzkt þjóðfélag hafi ekki efni á því að bæta þarna betur úr og a.m.k. að gangast ekki upp í því að skerða kaupmátt ellilífeyris- og örorkubóta í slíku góðæri, sem þjóðin býr nú við. Við í minni hl. erum okkur þess meðvitandi, að við berum fram of lága hækkunartill. til breyt. á frv., og við vildum gæta þar allrar sanngirni í trausti þess, að breyt. fengist samþ. Þess vegna bárum við fram till. um 15% hækkun. En eins og ég áðan sagði, hefði sízt af veitt að ellilífeyririnn og örorkubæturnar hækkuðu um 20%. Ég held, að það sé bezt að hafa um þetta mál sem fæst orð, og ég held, að ég sé búinn að gera það alveg skýrt og Ijóst, hvílíkt kák það er að hækka ellistyrkinn og örorkubæturnar um 5.2%.Ég trúi ekki öðru en hæstv. ríkisstjórn fallist á það, að íslenzka ríkið hafi efni á því að hækka styrkinn um 15%, og fallist á að gera það, þó till. um það komi frá stjórnarandstöðunni. Gamla fólkið á ekki að gjalda þess.



Herra forseti. Það var tvennt í ræðu síðasta ræðumanns, hv. 9. þm. Reykv., sem ég vildi aðeins koma inn á. Ég tók fram hér í minni framsöguræðu fyrir nál., að kaupmáttur bóta hefði verið hæstur 1967. Og miðað við þann tíma þyrfti hækkunin að verða, miðað við vísitölu framfærslukostnaðar, 12.8%, en miðað við neyzluvöruvísitölu 16.2%. Hann virtist ekki hafa tekið eftir því, hvaða ár ég nefndi, og ég vildi, að það kæmi hér aftur fram. Þá vildi ég endurtaka það, sem ég tók líka fram í framsöguræðu minni, að í fyrra, þegar gengislækkunin tók gildi, þá voru bætur hækkaðar um 15%, og átti það að mæta þeirri kjaraskerðingu, sem vitað var, að leiddi af gengislækkuninni. Það reyndist ekki nóg, og til þess að jafna það, er þetta frv. borið fram, þ.e.a.s. hækkun um 5.2%. Þá á sú skerðing, sem orðið hefur á bótunum miðað við gengisbreytinguna, að vera bætt, en lengra er ekki gengið. Það liggur ljóst fyrir, að sú hækkun, sem verður á þessu ári, er ekki bætt með þessum lögum. Þar ber okkur hv. andmælanda ekki neitt á milli. Hitt vildi ég leiðrétta, að fæðingarstyrkurinn hefur aldrei í almannatryggingalögum verið skoðaður sem sjúkrahjálp, því það er ekki litið á barnsfæðingu sem sjúkdóm, það vitum við víst allir, heldur hefur hann alltaf verið miðaður við það, að kona, sem þarf að fara inn á sjúkrahús og ala þar barn sitt, þurfi ekki að leggja þar öllu meira fram heldur en sem fæðingarstyrknum næmi. Konur, sem ælu börn sín í heimahúsum, fengju hins vegar fæðingarstyrkinn til þess að greiða húshjálp eða þ.u.l. Það er sem sagt miklu ódýrara fyrir konur, ef þær geta alið börn sín í heimahúsum, en það er nú orðið svo, að yfirleitt hygg ég að flestar konur fari á sjúkrahús til að ala börn sín, og fæðingarstyrkurinn hefur alltaf verið miðaður við að bera uppi þann kostnað fyrst og fremst. Það snertir tryggingarnar ekki neitt, hvernig þetta er framkvæmt af sjúkrahúsunum, og sú fullyrðing hv. 9. þm. Reykv., að það sé svívirða af hálfu almannatrygginga að bera greiðslukröfur inn á sængina til kvenna, sem væru nýbúnar að ala börn, snertir almannatryggingarnar ekkert; heldur framkvæmd sjúkrahússins, sem sennilega hefur sprottið af því, að það er misjafnlega auðvelt að innheimta þetta eftir á. Sjúkrahúsin eru aðeins að tryggja það, að þau fái þetta fé greitt, og framkvæmdin er miðuð við það. Þetta vildi ég að kæmi hér fram.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir þau mótmæli, sem hér hafa komið fram, í sambandi við þessa óverulegu hækkun, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, á bótum almannatrygginganna. Ég tel; eins og segir hér í nál. minni hl. heilbr.- og félmn., að hér sé um óviðunandi afgreiðslu að ræða. Þau rök, sem nú eru flutt fram fyrir því, að ekki megi hækka bætur almannatrygginganna þessu sinni, nema sem nemur 5.2%, þó að augljóst sé, að bæturnar ættu að hækka mun meir, ef þær ættu að halda fullum kaupmætti miðað við það sem áður var, og að ekki hafi verið gert ráð fyrir hærri fjárveitingu á fjárlögum í þessu skyni, tel ég að fái ekki staðizt með neinum hætti. Ég hygg, að allir hv. alþm. geri sér fulla grein fyrir því, að innan tíðar mun verða samþ. allveruleg launahækkun í landinu. Svo að segja allir kjarasamningar stéttarfélaga í landinu renna út um miðjan maímánuð n. k. Maður hefur meira að segja séð það í blöðum, sem styðja ríkisstj., að þau telja, að það verði ekki vikizt undan því að fallast á nokkra launahækkun, nú þegar samningar verða næst endurskoðaðir. Ég tel fyrir mitt leyti, að á því geti enginn vafi leikið, að þá verði laun verulega hækkuð vegna þeirrar skerðingar á kaupmætti launa, sem átt hefur sér stað á undanförnum árum. Getur það þá verið, að hæstv. ríkisstj. detti það í hug að ætla sér að halda bótum almannatrygginganna, þ.e.a.s. örorkubótum og ellilaunabótum, óbreyttum út allt árið, þótt almennt kaupgjald í landinu hækki til verulegra muna eftir einn eða tvo mánuði? Getur það verið? Ég get ekki trúað því að óreyndu, að henni detti í hug að standa á slíku og vitna í það, að það hafi ekki verið gert ráð fyrir hærri útgjöldum í sambandi við þetta í fjárlögum. Nei, hér er vitanlega aðeins um það að ræða, hvort réttmætt þykir að reyna að halda kaupmætti bótanna a.m.k. til jafns við það, sem verið hefur að undanförnu. Ég vil því taka undir áskorunina til hæstv. ríkisstj. um það, að hún íhugi þetta mál betur, áður en hún knýr fram afgreiðslu á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Ég vil alveg sérstaklega skora á fulltrúa Alþfl. í ríkisstj., því á því leikur auðvitað enginn vafi, að þeir geta ráðið úrslitum um afgreiðslu þessa máls, að þeir athugi sinn gang betur í þessum efnum. Hér er að mínum dómi um ósæmilega afgreiðslu að ræða. Það hefur oft verið viðurkennt hér á Alþ. áður, að það sé í rauninni ekki hægt að standa þannig að afgreiðslu mála, að kaupmáttur hinna lágu tryggingabóta, eins og ellilauna og örorkubóta, verði látinn rýrna. En það liggur nú fyrir alveg óumdeilanlega, að svo hefur tekizt til, að kaupmáttur þessara bóta hefur rýrnað. Því tel ég fyrir mitt leyti, að algert lágmark sé að samþ. þá brtt. við þetta frv., sem minni hl. heilbr.- og félmn. hefur hér lagt fram, og hefði ég þó kosið að sú till. gerði ráð fyrir meiri hækkun, því þess hefði svo sannarlega verið full þörf. Sem sagt, ég endurtek þá áskorun mína til hæstv. ríkisstj., að hún fallist á það að athuga málið betur en hún hefur gert, með það fyrir augum að mæta þeim óskum, sem hér hafa komið fram, um það að ætla þessar bætur nokkru hærri en frv. gerir ráð fyrir.



Ég vildi aðeins víkja að því, að mér finnst, að hér hafi í dag á Alþ. gerzt næsta ósæmilegir atburðir, sem eru til sönnunar um það, hversu veikgeðja Alþ. er gagnvart hæstv. ríkisstj. Hér hefur hvað eftir annað í dag verið boðuð atkvgr. um tiltekið mál, en til þessarar atkvgr. hefur ekki komið, vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur ekki tekizt að smala hingað nægilega mörgum þm. Það, sem í húfi var, var það, að hæstv. ríkisstj. óttaðist að á það kynni að verða fallizt hér á Alþ., að viðskiptavinir trygginganna fengju eitthvað hærri upphæð en 5–6 kr. á dag. Ég tel, að þessi vinnubrögð, sem hér hafa verið viðhöfð í dag, séu algerlega ósæmandi og ég vil beina því til hæstv. forseta, að hann haldi fullkomlega á virðingu og rétti Alþ. gagnvart hæstv. ríkisstj.

Forseti (MÁM): Út af ummælum hv. 6. þm. Reykv. vil ég sem forseti taka fram, að þær tilraunir, sem gerðar hafa verið í dag til þess að hafa atkvgr. hér um ákveðið dagskrármál, sýna, að hv. þm. hafa ekki í dag sótt þingfundi sem skyldi. Hins vegar hef ég nú boðað til þessarar atkvgr. kl. 6 og það boð hefur verið látið út ganga til allra hv. þdm. Það er jafnan svo, þegar um er að ræða ágreiningsmál, að reynt er að haga hlutum þannig, að allir hv. þdm. geti verið viðstaddir atkvgr.



Með skírskotun til þess, sem ég sagði í dag, þegar ég gerði grein fyrir nál. meiri hl., að ráðuneyti tryggingamála hefði ákveðið að skipa nefnd til að endurskoða almannatryggingalögin fyrir næsta Alþ. og þar yrði tekið til endurskoðunar m.a. það, sem hér er ágreiningsefni, hækkun elli- og örorkulífeyris, þá segi ég nei.



Herra forseti. Frv. þetta til laga um skipun prestakalla og prófastsdæma og um kristnisjóð var lagt fyrir Alþ. 1966, en varð þá ekki útrætt. Frv. var flutt í Ed. á þessu þingi í byrjun þings og nú breytt frá því, sem áður var, og hafði þá verið höfð hliðsjón af ýmsum aths., sem fram höfðu komið við frv. Það hafði einnig verið unnið verulega að því í rn. að gera breytingar á frv. í samráði við biskup, og var mér í huga að flytja frv. á þingi í þingbyrjun 1968 og hafði það nokkuð tilbúið þá, en þó varð ekki af því, og héldu áfram viðræður við biskup og aðra menn kirkjunnar um málið. Niðurstaðan varð sú að flytja málið í því formi, sem það nú liggur fyrir, en það hefur farið í gegnum Ed. og hefur hún afgr. málið með nokkrum breyt., og skal ég ekki víkja neitt sérstaklega að þeim. Ég hygg, að það hafi verið nokkuð gott samkomulag um flestar þær breyt. eða allar, sem samþ. voru. Ég vil segja það um eina brtt., sem flutt var af Steinþóri Gestssyni alþm. og fleirum varðandi Þingvelli, að þar er bætt inn, að þar komi, að það verði sérstök Þingvallasókn með prestssetri á Þingvöllum, en um þetta gildi þau sérstöku ákvæði, að ráðh. skipi prest til að sitja á Þingvöllum og gegna Þingvallasókn samkv. 1. gr., að fengnum till. biskups og Þingvallanefndar, enda gegni hann þá jafnframt starfi þjóðgarðsvarðar. Er í þessari till. reynt að sameina þjóðgarðsvarðarstarfið og prestssetrið, eftir því sem verða mætti, með góðu samkomulagi þeirra aðila, sem hlut eiga að máli. Ég vona, að vel takist til um það. Það er svo nú í framkvæmd og mörgum var eðlilega viðkvæmt mál, að prestur væri á Þingvöllum vegna helgi staðarins, og um þessa brtt. var haft fullt samráð við mig, og var ég henni að öllu leyti samþykkur. Með frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að prófastsdæmunum verði fækkað úr 21 í 15, en prestaköllum utan Reykjavíkur úr 109 í 92, en nokkur breyting hefur orðið á þessari tölu við meðferðina í Ed. Menn verða að hafa það í huga, að mörg þeirra prestakalla, sem nú er lagt til að sameina öðrum prestaköllum, hafa verið prestslaus árum eða jafnvel áratugum saman, og að því leyti má segja, að verið sé að viðurkenna staðreyndir, sem þegar liggja fyrir, og samræma skipulag þjóðkirkjunnar í verulegum atriðum því þjóðfélagsástandi, sem nú er fyrir hendi. Fyrir þessu er gerð nánari grein í grg. frv., sem ég sé ekki ástæðu til að tíunda hér sérstaklega. Þar er einnig rakið skilmerkilega, hverjar eru helztu breytingarnar, sem er að finna í þessu frv. frá frv. frá 1966, og er það talið í 13 liðum á bls. 9-10 í athugasemdunum, og vil ég leyfa mér að vitna til þeirra. Ég hef lagt á það megináherzlu og gerði það, þegar frv. var lagt fram í Ed., að þetta frv. hlyti afgreiðslu þingsins. Mér var alveg ljóst, að hér var ekki um flokkspólitískt mál að ræða. Það geta verið um það nokkuð skiptar skoðanir, en hins vegar var ég ánægður yfir því, að góð samstaða varð um málið í Ed., og ég vil mega vænta þess, að svo geti einnig orðið hér í Nd. En ég lagði fyrst og fremst áherzlu á afgreiðslu málsins þar sem kunnugt er, að þetta mál hafði verið flutt áður, og nokkur önnur mál kirkjunnar, sem hún hefur óskað eftir, eftir samþykkt á kirkjuþingi, við rn., að flutt væru, hafa hlotið þá meðferð að daga hér uppi í þinginu, sem ég tel ekki vansalaust, og við þm. sameiginlega verðum að temja okkur í ríkara mæli en áður að afgreiða mál, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, með eða á móti, og sérstaklega þegar stofnun eins og þjóðkirkjan á í hlut. Ég vil svo vænta þess, eins og ég sagði áðan, að um þetta mál geti orðið samstaða og það fái jákvæða afgreiðslu hér, áður en þingi lýkur, og leyfi mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá dómsmrh., gerir þetta frv. ráð fyrir að fækka prestaköllum utan Reykjavíkur úr 109 í 92, en eftir meðferð málsins í Ed. verður fækkun prestakallanna 16, og þar af er um 7 prestaköll að ræða af þessum 16, sem á að fækka um í Vestfjarðakjördæmi. Ég ætla ekki að gera neinn ágreining út af því, en þó hef ég leyft mér að flytja þegar brtt. um það, að Árnesprestakall falli ekki niður. Hæstv. dómsmrh. gat þess í ræðu sinni áðan, að eins og fram kemur í aths. með frv. hafa mörg þeirra prestakalla, sem nú er lagt til að sameina öðrum köllum, verið prestslaus árum saman eða jafnvel áratugum saman, þannig að segja má, að meginstefna frv. er í raun og veru sú að viðurkenna staðreyndir, sem þegar liggja fyrir, og samræma skipulag þjóðkirkjunnar í verulegum atriðum því þjóðfélagsástandi, sem fyrir hendi er í dag. Ég vil leyfa mér að segja það, hvað snertir Árnesprestakall, þá hefur þar ekki verið prestslaust árum eða áratugum saman. Þar þjónaði sami prestur árin 1961– 1962 og aftur 1966 – 1969, og því þykir mér nokkuð undarlegt, að prestakall, sem er þó með töluvert á þriðja hundrað íbúa og hefur haft þjónandi prest svo lengi og er eitt afskekktasta prestakall á landinu, skuli vera tekið út úr eða lagt til með þessu frv. að leggja það niður. Það hafa borizt áskoranir frá þessu prestakalli frá rúmlega 100 manns að fella ekki niður þetta prestakall, en það var ekki tekið tillit til þess í Ed. Alþ., og ég vil því freista þess að flytja þessa brtt. í trausti þess, að hv. menntmn. líti á, að hér sé um sérstaklega afskekkt prestakall að ræða. Það fólk, sem þar býr, á sama rétt og aðrir á þjónustu kirkjunnar, og það má segja, að nær ógerlegt sé að þjóna Árnesprestakalli frá Hólmavík yfir vetrarmánuðina, því að vegalengdin er um eða yfir 100 km, og mætti jafna því við að þjóna t.d. Þykkvabæ frá Reykjavík, og væri það þó ólíkt auðveldara. Sömuleiðis má einnig benda á það, að Hólmavíkurprestakall nær til 5 kirkna, sem ætti að vera nóg, hvað þá heldur að bæta við prestakalli í 100 km fjarlægð. Fólkið, sem byggir þetta afskekkta prestakall, óskar almennt eftir því að hafa prest. Reynslan verður að skera úr um það, hvort prestur fæst í þetta prestakall, og ég sé ekki ástæðu til þess, að Alþ. sé að leggja þetta prestakall niður þvert ofan í óskir þessa fólks á sama tíma og nokkur prestaköll hafa verið tekin inn í þetta frv. frá frv., sem flutt var hér, að mig minnir fyrir 3 árum. Ég treysti því, að hv. menntmn. líti á þessa brtt. mína með velvilja og hv. þdm. sjái, að hér er um sanngirnismál að ræða og að þetta afskekkta prestakall fái að haldast áfram í prestakallaskipun.



Herra forseti. Mér þykir rétt í upphafi máls míns sem frsm. meiri hl. fjhn. um till. til þál. um rannsóknarnefnd vegna Búrfellsvirkjunar á þskj. 46 að gera í upphafi örlitla grein fyrir aðdraganda þessa máls. Við 1. umr. fjárl. á s.l. hausti flutti hv. 6. þm. Reykv. ræðu, og hann kom þar í ræðu sinni að því málefni, sem hefur áður verið á dagskrá í hinu háa Alþ., þ.e. Búrfellsvirkjun, og ýmsu í sambandi við það mikla mannvirki. Í þessari ræðu sinni fullyrti hv. 6. þm. Reykv. ýmsa hluti, sem urðu síðan að sjálfsögðu aðdragandinn að þeirri till., sem hann hefur flutt ásamt hv. 4. þm. Reykv. Fullyrðingar hv. þm. í nefndri ræðu voru m.a. á þá lund, að kostnaður við Búrfellsvirkjun hefði farið stórkostlega fram úr áætlun. Í öðru lagi hélt hann því fram í þessari ræðu sinni, að framleiðslukostnaður á kwst. væri, eins og hann orðaði það, 45 aurar. Hann fullyrti enn fremur, hver stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar væri þá orðinn, og í lok ræðu sinnar gat hann þess, að það væri sín skoðun, að sú samningsgerð, sem átt hefði sér stað við ISAL, þ.e. um sölu á rafmagni til ISALs, væri eitt stórfelldasta stjórnmála- og fjármálahneyksli, sem gerzt hefði hér á landi. Þessar fullyrðingar hv. þm. hafa að sjálfsögðu leitt til þess, að hann ásamt hv. 4. þm. Reykv, hefur flutt þá till., sem ég nefndi áðan, á þskj. 46. Í þeirri till. er gert ráð fyrir, að d. álykti að skipa nefnd samkv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til að rannsaka allar staðreyndir um byggingarkostnað Búrfellsvirkjunar, rekstrarkostnað nú og síðar og samninga virkjunarinnar um orkusölu. Segir svo í till., að nm. skuli vera einn frá hverjum þingflokki. Nefndin skuli hafa rétt til að heimta skýrslur, munnlegar og bréflegar, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum og að loknum störfum skuli hún gefa Nd. skýrslu um niðurstöður sínar. Allur þessi aðdragandi hlaut að hafa töluverð áhrif á það, með hvaða hætti fjhn. þessarar hv. d. athugaði þetta mál. Hér er um að ræða fullyrðingar, sem, ef sannar væru, gæfu tilefni til slíkrar athugunar, og það hlaut því að verða meginstarf fjhn. í sambandi við þessa till. að gera athuganir á þeim hlutum, sem hér var fram haldið, svo og bera þær upplýsingar og þær skýrslur, sem hægt væri og n. gat fengið, saman við þær upplýsingar, sem þeir tveir hæstv. ráðh., sem tóku þátt í 1. umr. um þessa till., létu í té, bera saman þær upplýsingar og athuga, hvort hér hefði ekki verið farið með staðlausa stafi af hálfu 1. flm. og hvort þær upplýsingar, sem þegar væru komnar fram á Alþ., væru ekki með þeim hætti, að þar væri að finna skýringar og þau sannindi, sem eiga að vera fyrir hendi í þessu máli. Af nál. meiri hl. fjhn. má sjá, með hvaða hætti n. hefur unnið að þessu máli. Á fundi n. voru kvaddir þeir dr. Jóhannes Nordal seðlabankastjóri, sem er formaður Landsvirkjunarstjórnar, og Eiríkur Briem verkfræðingur, framkvæmdastjóri Landsvirkjunar. Nm. lögðu fram þær spurningar, sem þeir óskuðu eftir, að þeir fengju upplýstar, og þeir tveir, formaður og framkvæmdastjóri Landsvirkjunar, lögðu fram skýrslu þá, sem þeir höfðu vegna þessa máls lagt fram í stjórn Landsvirkjunar. Skýrsla þeirra er fskj. 1 með nál. meiri hl., þar sem þeir rekja mál þetta og hrekja þær fullyrðingar, sem fram komu hjá hv. 6. þm. Reykv. í nefndri ræðu við 1. umr. fjárlaga. Þá er enn fremur fskj. 2, bréf það, sem verkfræðifyrirtækið Harza sendi raforkumrn. vegna þessara fullyrðinga, og síðan eru fskj. 3–15, sem hafa að geyma upplýsingar, sem nm. óskuðu eftir, og eru þau prentuð til glöggvunar fyrir hv. þdm., til þess að þeim geti verið ljóst, hvernig farið hefur verið með tölur í sambandi við þetta mál. Eftir að fjhn. hafði afgr. þetta mál og nm. höfðu ekki óskað fleiri upplýsinga né heldur óskað eftir öðrum mönnum til viðræðna, barst n. í hendur bréf frá Landsvirkjunarstjórn, þar sem fram kemur bókun eins af stjórnarmeðlimum Landsvirkjunarstjórnar svo og aths. framkvæmdastjóra Landsvirkjunar. Meiri hl. birtir því framhaldsnál. á þskj. 448, til þess að koma þessum skjölum á framfæri í sambandi við þá umr., sem nú fer fram. Meiri hl. n. taldi, eins og ég gat um áðan, eðlileg vinnubrögð undir slíkum kringumstæðum að afla sér upplýsinga og bera þær saman við það, sem þeir tveir hæstv. ráðh. höfðu haldið fram í þessu máli, og byggja á því svör sín við fullyrðingum hv. þm. Meiri hl. n. var þeirrar skoðunar strax í öndverðu. Að þessum athugunum loknum reyndust þær upplýsingar, sem hér höfðu fram komið, réttar, og væri síður en svo ástæða til, að slík nefnd, sem till. fjallar um, væri sett á laggirnar, og þess vegna leggur meiri hl. fjhn. til að athuguðu máli, að till. verði felld. Uppistaðan í fullyrðingum hv. 6. þm. Reykv. er sú, að heildarkostnaður Búrfellsvirkjunar hafi farið um 25% fram úr áætlun, eins og hann sagði í ræðu sinni. Formaður og framkvæmdastjóri Landsvirkjunar gera í skýrslu sinni mjög glögga grein fyrir, hvernig þessum málum er nú þegar komið og gera þar samanburð á upprunalegri áætlun miðað við það gengi, sem þá var á Bandaríkjadollar, svo og núverandi áætlun, miðað við það gengi, sem nú er á Bandaríkjadollar. Verður niðurstaðan sú, að upprunalega áætlunin hafi verið 42.8 millj. dollara, en sé í dag, miðað við það gengi, sem nú er, 43 millj. dollara. Hér er um að ræða áætlanir, upprunalega áætlun og þá áætlun, sem gerð er í dag og byggð er á þeim framkvæmdum, sem þegar hafa verið gerðar, og þá kemur í ljós, áð núverandi áætlun og hin upprunalega áætlun eru nokkurri veginn nákvæmlega þær sömu. Minni hl. fjhn. getur ekki komizt að sömu niðurstöðu og dregur fram á bls. 2 í nál. sínu þær tölur, sem honum finnst passa, til þess að hann geti komið út með mismun og bent á, hversu núverandi áætlun sé óhagstæð, miðað við þá upprunalegu. Þar segir minni hl. í sínum útreikningi, að vextir og lántökukostnaður sé 4 millj. dollara, 4.09, eins og þar stendur, en í upprunalegu áætluninni gerir minni hl. ekki ráð fyrir nokkrum vaxta- né lántökukostnaði í sínum útreikningi. Það sér hver heilvita maður, hvers konar reikningsaðferðum hér er beitt. Það stendur skýrt í því þskj., sem lagt var fram, þegar samningurinn milli ríkisstj. Íslands og Swiss Aluminium um álbræðslu í Straumsvík var samþ., hver áætlunin er, sem þá er gert ráð fyrir. Og sú tala kemur enn fremur fram í skýrslu Landsvirkjunarstjórnar, en þar stendur á bls. 226, með leyfi forseta: „Taflan“, - þ.e. sundurliðaður, áætlaður stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar - ;,sýnir nokkra sundurliðun á áætluðum stofnkostnaði án vaxta á byggingartímanum“. Það dettur sjálfsagt engum í hug, sem kann að lesa, að hér hafi verið gert ráð fyrir því, að lán fengjust vaxtalaus. Sú tala, sem kemur fram og lögð er til grundvallar í dag, er 1660 millj., og hún kemur enn fremur fram í því frv., sem lagt var fram fyrir Alþ. á sínum tíma. En útreikningar, sem þá eru gerðir og birtast á bls. 109, um meðalverð á rafmagni, gera einmitt ráð fyrir því, að vaxtakostnaður og lántökukostnaður verði 4.2 millj. dollara. Það sér hver heilvita maður, að í annarri áætluninni er ekki hægt að reikna vexti og lántökukostnað, en sleppa því í hinni. Bara þetta eina dæmi er nægjanlegt til að sýna, með hvaða hætti hér hefur verið reiknað allt frá upphafi, og sjálfsagt væri hægt að gera samanburðinn enn þá óhagstæðari, ef einhverjir aðrir stórir þættir í heildardæminu væru teknir út. Samkv. þessari töflu, sem birt er á bls. 3, kemur fram, eins og ég sagði áðan, að áætlaður stofnkostnaður er 42.8 millj. dollara í upprunalegu áætluninni, en í núverandi áætluninni 43 millj. Ég held, að þessar tölur og þær skýringar, sem fylgja, séu með þeim hætti, að þær verði ekki hægt að vefengja, en ég hef nú þegar bent á, að þær útreikningsaðferðir, sem minni hl. notar í sínu nál., fái ekki staðizt. A.m.k. mundu þeir aðilar, sem slíkar reikningsaðferðir notuðu á prófi, ekki ná því prófi, sem þar væri um að ræða. Þá er því haldið fram af 1. flm. þessarar till., að kostnaður á kwst. af framleiddri raforku sé mun hærri en gert var ráð fyrir. Á bls. 18 í nál. meiri hl. er gerð grein fyrir þeim tölum, og þar kemur glögglega fram, hvert er áætlað kostnaðarverð Búrfellsvirkjunar á orkueiningu. Þær tölur, sem hv. flm. hefur slegið fram, eru svo fjarri lagi; að það er nánast fjarstæða, að slíkur útreikningur skuli vera borinn á borð fyrir aðila; sem reikna má með, að með einhverju móti reyni að gera sér grein fyrir því, hvernig þessum hlutum er varið. Og í sambandi við útreikninginn á áætluðu kostnaðarverði á orkueiningu er því haldið fram, að mjög óhagstæðir samningar hafi verið gerðir við álverksmiðjuna og að hún borgi í dag raforkuverð langt undir sannvirði. Það var strax í öndverðu vitað, að fyrstu árin mundi raforkuverð til álversins verða óhagstæðara eða lægra en kostnaðarverð á orkueiningu. Hins vegar var vitað, að innan örfárra ára mundi kostnaðarverðið lækka og þá kæmi fram sá hagur, sem um var að ræða í upphafi málsins af að gera slíkan orkusamning við álverksmiðjuna. Meginkjarni þessa máls er; hvort við með þessum samningi fáum hagkvæmara raforkuverð fyrir landsmenn eða ekki, og á sömu bls. er einmitt slík tafla, sem sýnir, hversu margfalt hærra raforkuverðið hefði orðið að vera; ef ekki hefði verið fyrir hendi samningur um sölu raforkunnar í svo stórum stíl sem orkusölusamningurinn við álverksmiðjuna er. Ef Búrfellsvirkjun hefði verið byggð eingöngu fyrir innanlandsmarkað, hefði kostnaðarverð á selda kwst. fyrsta rekstrarárið numið 224 aurum. Það hefði lækkað smám saman ofan í 77.8 aura á 5. rekstrarári. Með sölu til ISALs er kostnaðarverð á selda kwst. hins vegar 47.4 aurar fyrsta árið, en 22.7 aurar 5. árið, og með sölu til ISALs fæst full nýting á 6.–7. ári, og þá er kostnaðarverðið komið niður í 20.1 eyri á kwst. Söluverð kwst. til álversins er í dag 26.4 aurar, en ekki 22 aurar, eins og kemur fram í nál. minni hl., og stendur það verð til ársins 1976, lækkar þá ofan í 22 aura. Enn er reynt að blekkja í málinu, og ég segi, að þar sem vitað er í dag, hvert orkusöluverðið er til ISALs, er hér vísvitandi farið með rangar tölur. Ég held, að engum blandist hugur um, að sá samningur, sem gerður var við ISAL, er mjög hagstæður fyrir okkur, því að við getum framleitt orkuna á miklu lægra verði fyrir það, að við höfum svo stóran samning um orkusölu. Hefði, eins og ég gat um áðan, ekki verið fyrir hendi slíkur orkusölusamningur, væri stórkostlega mikill munur á kostnaðarverðinu á orkueiningunni frá Búrfellsvirkjun, og ætti það eitt að nægja til þess, að menn gerðu sér grein fyrir því, að hér er um að ræða hagstæða samninga, og því hefur að sjálfsögðu ætíð verið haldið fram, að viðsemjendur okkar væru ekki að gefa okkur neitt, þeir teldu sig hagnast að sjálfsögðu fyrir sína parta, um leið og við teljum, að samningur við þá sé mjög mikill hagur fyrir okkur hins vegar. Þá er því haldið fram, að kostnaðarverð Búrfellsvirkjunar í dag sé orðið 3 708 millj. kr. Bókfærður stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar, –hér er um að ræða tölur miðað við 30. sept., –var hins vegar 3 331 millj. kr., og kemur þetta fram á bls. 4 í nál. meiri hl., þ.e. neðsta talan, 3 331.1 millj. kr. Hins vegar lætur minni hl. í veðri vaka, að stofnkostnaðurinn sé kominn í 3 428 millj., en hér er enn fremur um að ræða talnaleik, þar sem tekin er inn í tala, sem er vegna skatta, gengistaps, vaxta og kostnaðar, sem er áætluð tala vegna verksins í heild og því ekki áfallinn kostnaður nema fyrir þann hluta verksins, sem nú þegar hefur verið framkvæmdur. Þá er eitt atriði, sem kemur fram í nál. minni hl., þar sem gert er ráð fyrir framleiðslu kwst. við Búrfellsvirkjun og það gefið í skyn, að í dag séu aðrar tölur teknar til viðmiðunar en var, þegar frv. um lagagildi samningsins var lagt fyrir Alþ. Á bls. 225 er hægt að sjá, hvaða tölu þar er gengið út frá, og þeir, sem geta lesið, lesa 1720 millj. kwst. sem framleiðslumöguleika Búrfellsvirkjunar. Og þegar reiknaður er út kostnaður á orkueiningu verður að sjálfsögðu að taka inn það, sem til er kostað, svo og þá fullnýtingu, sem gert hefur verið ráð fyrir frá upphafi, en ekki tölu, sem á fyrri stigum málsins var slegið fram, þ.e. 1635 millj. kwst., en þegar við framlagningu málsins á Alþ. er gert ráð fyrir framleiðslu á 1720 millj. kwst. Þetta eru í stórum dráttum gagnrök við þær fullyrðingar, sem hv. 6. þm. Reykv., 1. flm. þessarar till., viðhafði við fjárlagaumr. í haust, og ég held, að það verði ekki um að villast, að þær tölur, sem ég hef nú nefnt, sýna og sanna, að þar hefur verið rangt með farið, hv. þm. hefur e.t.v. misskilið hlutina, og hann verður þá og hefur vonandi verið leiddur í allan sannleika um þær tölur, sem hér er um að ræða. Hins vegar orðaði hann það svo í lok sinnar ræðu, að hér væri um að ræða eitt mesta fjármálahneyksli, sem átt hefði sér stað í landinu. Ég furðaði mig á því, þegar þessi hv. þm. viðhafði þessi orð. Það vill svo til, að við höfum báðir verið aldir upp í því byggðarlagi, þar sem þetta iðjuver, þ.e. álverksmiðjan, hefur nú verið reist, og ég geri mér fullkomlega grein fyrir því, hvaða áhrif þetta hefur haft á hag þess fólks, sem þar á heima. Ég geri mér mjög vel grein fyrir því, að eftir að álverksmiðjan var reist í Hafnarfirði, munu sveiflur, sem við getum ætíð átt von á í efnahagslífi okkar, vegna þess hversu einhæft atvinnulíf okkar er, þá munu þær sveiflur hafa minni áhrif í Hafnarfirði en þær hafa oft haft, þ.e. þegar sjávarafli bregzt og þegar verðfall verður á sjávarafurðum. Hv. 6. þm. Reykv. telur sig sjálfsagt vera á Alþ. sem fulltrúa verkalýðsins, og ég held þess vegna, að það sé ekkert óeðlilegt, að ég geti þess, sem fyrir nokkrum vikum var rætt einmitt á fundi verkalýðsfélagsins í Hafnarfirði, Hlífar, þegar félagsmenn beinlínis óska eftir því við bæjaryfirvöld og við stjórnvöld ríkisins, að áfram verði haldið á þeirri braut, sem núv. ríkisstj. hefur verið á í sambandi við uppbyggingu stóriðju í landinu, og þeir óska sérstaklega eftir því, að hægt verði að fá slíka stóriðju áfram staðsetta í sínu byggðarlagi. Það hugsar auðvitað hver um sjálfan sig, og þeir eru þegar búnir að komast í kynni við stefnu ríkisstj. í þessum málum, og þetta er að mínum dómi mjög góður vottur þess, að einmitt þessir aðilar, verkalýðsforingjarnir á staðnum, skilja nú, hvernig hér hefur verið hugsað, og óska eftir því beinlínis, að núv. ríkisstj. haldi áfram á þessari braut. Með þessari samþykkt held ég, að þessir aðilar, sem ekki hvað sízt eiga undir því að hafa blómlegt og fjölskrúðugt atvinnulíf, hafi afsannað þau stóru orð, sem hv. 6. þm. Reykv. viðhafði, þegar hann taldi þetta eitt mesta fjármálahneyksli, sem orðið hefði á Íslandi. Ég hef orðað hv. 6. þm. Reykv. kannske meir við þetta mál en hv. 4. þm. Reykv., sem er annar flm. málsins, og það stafar einfaldlega af því, að hv. 6. þm. Reykv. gerði þetta að sérstöku umtalsefni í sinni fjárlagaræðu. Að vísu tóku þeir báðir hér til máls við 1. umr. þessarar till., en á meðan ég heyri ekki hv. 4. þm. Reykv. segja það, trúi ég því ekki, að það sé hans skoðun, að hér sé um að ræða eitt mesta fjármálahneyksli, sem átt hafi sér stað á Íslandi. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til að fara fleiri orðum um álit meiri hl. fjhn., en eins og fram kemur á þskj. 365, telur meiri hl. fjhn., að þær upplýsingar, sem fram komu við 1. umr. þessa máls í ræðum hæstv. fyrrv. raforkumrh. og hæstv. núv. raforkumrh., hafi allar verið með þeim hætti, að fullyrðingar hv. 6. þm. Reykv. hafi með þeim verið hraktar. Allt, sem fram hefur komið í þessu máli af hálfu fjhn., er að dómi meiri hl. því til stuðnings, og við teljum ekki ástæðu til þess að skipa nefnd til þess að gera þá rannsókn, sem flm. fara fram á. Við teljum, að fjhn. hafi nú þegar fengið öll gögn á borðið, og hver, sem lesið geti, geti skilið, að hér er allt með felldu og allar fullyrðingar hv. þm. úr lausu lofti gripnar, og meiri hl. n. leggur til, að till. verði felld.



Herra forseti. Hér er til umr. till. til þál. um rannsóknarnefnd vegna Búrfellsvirkjunar. Till. þessi gerir ráð fyrir því, að Nd. Alþ. skipi sérstaka rannsóknarnefnd til þess að rannsaka allar staðreyndir um byggingarkostnað Búrfellsvirkjunar og varðandi rekstrarkostnað virkjunarinnar og um það, að skýrsla verði síðan lögð fyrir Alþ. í samræmi við athugun n. Eins og þegar hefur komið fram í umr., þá eru tildrög þess, að þessi till. var flutt, þau, að á Alþ. urðu allmiklar umr. og mjög skiptar skoðanir um þessi efni, um byggingarkostnað Búrfellsvirkjunar, rekstrarkostnað virkjunarinnar og um þann samning, sem gerður hefur verið um orkusölu frá raforkuverinu til álfélagsins. Upphaf málsins var það, að hv. 6. þm. Reykv. hafði í ræðu við 1. umr. fjárlaga gert þessi atriði að umtalsefni og haldið þar fram tilteknum atriðum, en nokkrir hæstv. ráðh. og ýmsir stuðningsmenn ríkisstj. töldu, að það, sem fram kom í ræðu hv. 6. þm. Reykv., væri ekki rétt og mótmæltu ýmsu því, sem hann hafði sagt, og gáfu svo upplýsingar, sem virtust fara allmikið í bága við það, sem hv. þm. hafði sagt varðandi þessi mál. Vegna þessara andstæðu skoðana, sem hér höfðu komið fram um þetta mikilsverða mál, og vegna þess að hér urðu allmiklar deilur um málið á Alþ. og langar umr., var þessi rannsóknartillaga flutt. Tveir hv. þm., hv. 6. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Reykv., fluttu þá þessa þáltill., sem hér er til afgreiðslu. Þeir lögðu sem sagt til, að d. léti fara fram ítarlega rannsókn á þessu máli, hlutlæga rannsókn málsins, þar sem staðreyndirnar yrðu dregnar fram og skýrsla yrði lögð fyrir Alþ. um málið sem heild. Ég hygg, að flestum hefði í rauninni fundizt það eðlilegt um jafnmikilvægt mál og hér var á ferðinni, að þessi vinnubrögð yrðu viðhöfð. En hæstv. ríkisstj., sem hafði staðið að því að gera áætlanir um Búrfellsvirkjun og staðið að framkvæmdum eða borið ábyrgð á öllum framkvæmdum og einnig staðið að orkusölusamningi við álfélagið, virtist vera andvíg því, að slík rannsókn sem þessi yrði látin fara fram, og síðan var það staðfest í fjhn. d., sem fékk þessa till. til meðferðar, að stuðningsmenn ríkisstj. þar voru sama sinnis og ráðh. Þeir vildu ekki, að rannsóknin yrði látin fara fram. Þeir töldu, að ekki væri ástæða til þess að rannsaka málið, þrátt fyrir þær hörðu og löngu deilur, sem hér höfðu átt sér stað um þetta mál, og þeir töldu einnig, að fjhn. d. gæti í rauninni annazt þá athugun á málinu, sem eðlileg væri. Nú gefur það auga leið, að venjuleg starfsnefnd Alþ. hefur enga aðstöðu til þess að kafa í slíkt stórmál sem hér er um að ræða, taka til athugunar allar áætlanir, sem gerðar höfðu verið um virkjunarframkvæmdir, rannsaka, hvernig staðið hafði verið að framkvæmdum og hver framkvæmdakostnaður hefði í rauninni orðið, bæði sá, sem þegar var bókfærður, og sá, sem e.t.v. var ekki enn þá bókfærður, vegna þess að deilur stóðu um það, hvort reikningar, sem borizt höfðu, ættu að bókfærast, eða að kanna það, hver verða mundi heildarkostnaður framkvæmdanna, því að enn er þar ýmsu ólokið. Það gefur einnig auga leið, að venjuleg starfsnefnd Alþ. hafði enga aðstöðu til þess að kanna ítarlega, hvernig mundi verða háttað rekstrarkostnaði þessa mikla mannvirkis og hvert væri í raun og veru framleiðslukostnaðarverð orkunnar miðað við allar aðstæður. Það var ljóst, að þessi starfsnefnd Alþ., fjhn. Nd., gat í rauninni ekki gert aðra athugun á þessu máli en þá, sem hún gerði, að kalla fyrir sig formann Landsvirkjunarstjórnar og framkvæmdastjóra Landsvirkjunar og hlýða á þeirra mál og spyrja þá nokkurra spurninga varðandi málið, en um frekari athuganir af hálfu n. gat varla verið að ræða. Og það var í rauninni aðeins þetta, sem n. gerði. En í sambandi við þetta vaknar sú spurning, hvernig stendur á því, að hæstv. ráðh., sem með málið hafa haft að gera, eru því andvígir, að rannsókn sem þessi sé látin fara fram, og hvernig stendur á því, að meiri hl. fjhn., stuðningsmenn ríkisstj. í n., standa gegn því, að till. sé samþ. og rannsókn sé látin fara fram. Án efa viðurkenna allir þessir aðilar, að hér sé um stórmál að ræða og það sé mjög nauðsynlegt, að þjóðin öll fái að vita hið sanna í þessu máli, hver sé raunverulega orðinn stofnkostnaður virkjunarframkvæmdanna og hver muni í rauninni verða framleiðslukostnaður orkunnar frá þessu orkuveri og hvort bygging orkuversins hefur staðizt áætlanir eða hvort hér hefur orðið um umframkostnað að ræða. Það gefur auga leið, að það er ófullnægjandi, eins og þetta mál ber að, að aðeins forstjóri Landsvirkjunar eða formaður Landsvirkjunarstjórnar segi sitt álit á þessum hlutum. Þeir eru slíkir aðilar að málinu sem heild og hafa tekið það mikinn þátt í þeim deilum, sem uppi hafa verið í rauninni frá öndverðu um bæði áætlanagerðir í þessum efnum og um ýmsa framkvæmdaþætti málsins, að þeir verða ekki teknir sem hlutlausir aðilar, þó að þeir hljóti vitanlega að koma allmikið við rannsókn málsins og vera þar beinir aðilar að. En hvernig getur þá staðið á því, að ráðh. skuli vera andvígir því, að hlutlaus athugun fari fram á málinu og hlutlaus skýrsla um rannsóknina sé síðan lögð fyrir Alþ.? Ég hef ekki getað fundið aðra skýringu en þá á þessum viðbrögðum hæstv. ráðh., að þeim finnist, að með því að samþykkja till. sem þessa séu þeir að viðurkenna fyrir fram á beinan eða óbeinan hátt, að hér hafi eitthvað misfarizt, og því sé samþykkt till. hættulegt undanlát. Einnig má vera, að þeir óttist það hreinlega, að staðreyndir málsins verði leiddar í ljós á ótvíræðan hátt. Ég tel það mjög illa farið, ef á að innleiða þann skilning á hv. Alþ. varðandi rannsóknarnefndir, að þegar lagt er til, að rannsókn fari fram á mikilvægum málum, sé þar með búið að slá því föstu, áður en rannsóknin hefur farið fram, að hér hafi verið um eitthvert misferli að ræða. Rannsóknarnefndir eru mjög algeng fyrirbæri hjá þjóðþingum víða um heim. Slíkar rannsóknarnefndir starfa mjög oft t.d. í Bandaríkjunum, taka þar til sérstakrar athugunar hin ýmsu mál, sem að höndum bera, og það þykir sjálfsagt, að slík athugun fari fram, og m.a.s. á slík rannsókn sér oft stað með þeim hætti, að unnið er þar mjög fyrir opnum tjöldum. En hér á landi virðist það vera ríkjandi skoðun hjá valdamönnum í þjóðfélaginu, að ekki megi samþykkja skipun sérstakra rannsóknarnefnda til þess að yfirfara gerðir ýmissa aðila og leiða það miskunnarlaust fram í dagsljósið, sem gerzt hefur í raun og veru. Þessi afstaða valdamanna er í rauninni alveg fráleit. Og það er illa farið að mínum dómi, að meiri hl. hv. fjhn. skuli hafa fallizt á þessa afstöðu ráðh., að neita því, að eðlileg rannsókn á þessu máli fari fram. Ég vil sérstaklega undirstrika þetta vegna þess, að þetta, sem ég nú hef rætt um, er í raun og veru kjarni þess máls, sem er til umr. Hér var um það að ræða; að fyrir Alþ. lá till. um, að efnt skyldi til ákveðinnar rannsóknar á tilteknu máli. Þeir, sem standa að ríkisstj. og ráða yfir meiri hl. á Alþ., ákveða að standa saman um að neita því, að rannsókn fari fram. Þetta er fráleit afstaða, hún vekur tortryggni. En þá stöndum við enn einu sinni frammi fyrir því deilumáli, sem hér hafði verið í þingsölunum áður, deilunni um framkvæmdirnar við Búrfell og deilunum um framleiðslukostnaðarverð orkunnar frá þessari virkjun. Við höfum fengið á borðið til okkar nokkrar nýjar upplýsingar í málinu, þó að þær séu að mínum dómi fjarri því að vera allar þær upplýsingar, sem hefðu þurft að koma fram í málinu. Og ég skal víkja nokkuð að þessum ágreiningsefnum, sem málið snerist um, og lýsa því, hvernig þessi ágreiningsefni líta út frá sjónarmiði okkar, sem skipum minni hl. fjhn. og stöndum að minnihlutaálitinu. Ég er sammála frsm, meiri hl. fjhn. um það, að það voru einkum þrjú atriði, sem deilt var um, þrjú efnisatriði, sem deilt var um á Alþ. og fram höfðu komið í fjárlagaræðu hv. 6. þm. Reykv. varðandi þetta mál. Það var í fyrsta lagi, að hann hafði haldið því fram, að stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar hefði farið mjög verulega fram úr áætlun, eða sem næmi í kringum 25%. Í öðru lagi hafði hann haldið því fram í þessari ræðu sinni, að stofnkostnaður virkjunarinnar væri orðinn með varagasaflsstöð og ýmsum tilheyrandi mannvirkjum, sem þegar höfðu verið gerð, 3 770 millj. kr. Og í þriðja lagi hafði 6. þm. Reykv. haldið því fram í þessari ræðu, að nú væri framleiðslukostnaður raforkunnar frá orkuverinu um 45 aurar á kwst., en þegar virkjunin væri fullnýtt, gerð að fullu og fullnýtt, mundi framleiðslukostnaðarverð orkunnar lækka, en verða sennilega í kringum 26 aurar á kwst. Þetta voru þau þrjú meginatriði, sem komu fram í ræðu hv. þm. og ollu allmiklum umr. á Alþ. og miklum ágreiningi á milli hans og nokkurra annarra þm. annars vegar og a.m.k. tveggja hæstv. ráðh. og stuðningsmanna þeirra hins vegar. Mér þykir rétt að víkja nokkru nánar að þessum ágreiningsefnum og skoða þau í ljósi þeirra upplýsinga, sem liggja fyrir í málinu. Ég sný mér þá fyrst að fyrsta atriðinu, en það er spurningin um það, hvort stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar hefði farið fram úr áætlun eða ekki. Og hvað fór hann þá mikið fram úr áætlun, hafi hann farið fram úr áætlun? Ég tel, að miðað við þau gögn, sem nú liggja fyrir og m.a. bárust fjhn. d. frá Landsvirkjun, fari ekkert á milli mála, að stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar hefur farið mjög verulega fram úr áætlun. Það er að vísu rétt, að það er nokkuð erfitt að segja til um það með fullri nákvæmni, hvað umframkostnaðurinn er mikill; m.a. vegna þess, að á byggingartímanum hefur gengi íslenzkrar krónu tvívegis verið breytt, og vitanlega hafa þær breytingar haft sín áhrif á byggingarkostnaðinn og þar af leiðandi raunar einnig á fyrri áætlunargerð um stofnkostnaðinn. Þegar áætlun var gerð um stofnkostnað virkjunarinnar, kom skýrt fram, að stofnkostnaðinum var í meginatriðum skipt í tvo flokka, annars vegar innlendan kostnað við byggingu orkuversins og hins vegar erlendan kostnað. Nú sjá það allir menn, að um leið og gengi íslenzkrar krónu gerbreytist, hlýtur hið áætlaða kostnaðarverð hins innlenda kostnaðar vitanlega að eiga að lækka í dollurum, aðeins vegna gengisbreytingarinnar. Þegar forsvarsmenn Landsvirkjunar voru um þetta spurðir á fjhn.- fundi, hvað upphafleg áætlun hefði í raun og veru átt að lækka mikið vegna gengisbreytingarinnar, svöruðu þeir því, eins og kemur einnig fram í fskj. því, sem prentað er með áliti meiri hl. og er að finna á bls. 19 í áliti meiri hl., að vegna gengisbreytinganna hefði upphafleg áætlun um stofnkostnað Búrfellsvirkjunar raunverulega átt að lækka um 7.4 millj. dollara af þessum ástæðum. En reynslan varð hins vegar sú að dómi Landsvirkjunar, að byggingarkostnaðurinn lækkaði ekki um þessar 7.4 millj. dollara, heldur beinlínis hækkaði byggingarkostnaðurinn nokkuð í dollurum talið. Í svari Landsvirkjunar segir, að raunverulega hafi byggingarkostnaðurinn af þessum ástæðum farið 678 millj. kr. fram yfir áætlaðan upphaflegan kostnað, og Landsvirkjun gerir grein fyrir því, í hverju þessi umframkostnaður liggi. Landsvirkjun segir, að þessi umframkostnaður liggi m.a. í gengistöpum á lánum fyrir innlendum kostnaði, sem nemur 154 millj. kr. Það fór sem sagt þannig í reyndinni, að tekin voru erlend lán fyrir innlenda kostnaðinum, af því að þar brugðust áætlanir, og þar kom því fram beint gengistap við gengisbreytingar. Landsvirkjun segir enn fremur, að aðflutningsgjöld og skattar hafi hækkað umfram áætlanir um 44 millj., að aukagreiðslur fyrir erlent vinnuafl hafi numið 102 millj., að innlendar kauphækkanir umfram áætlun hafi numið 50 millj. og sérstakar bónusgreiðslur til verktaka hafi numið 186 millj. Þannig hefur Landsvirkjun útskýrt þessa umframhækkun, sem nemur 536 millj. Þá vantar skýringu á hækkun, sem nemur 142 millj., en Landsvirkjun segir, að sú hækkun stafi af „aukningu á mössum, ýmsum tæknilegum atriðum og mismuninum á of lágt og of hátt áætluðum liðum“, eins og orðrétt segir í umsögn Landsvirkjunar. Þessar upplýsingar frá Landsvirkjun einar nægja til þess að taka af allan vafa um það, að raunverulega fóru byggingarframkvæmdir við 1. áfanga Búrfellsvirkjunar fram úr áætlun, sem nemur 678 millj. kr. Það er í rauninni þetta, sem einnig var staðfest með þeirri sérstöku áætlun, sem Harza gerði á síðara stigi málsins, sem benti til þess, að raunverulega hefði heildarbyggingarkostnaðurinn átt að vera sem þessari upphæð nemur lægri en upphaflega áætlunin gerði ráð fyrir. Þegar þessi upphæð er borin saman við heildarframkvæmdakostnaðinn, kemur í ljós, að stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar hefur raunverulega farið fram úr áætlun sem nemur fullum 25%. Það reynist því fullkomlega rétt, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði varðandi þennan lið. Ég tel, að ekki sé hægt að þræta um það lengur, að forustumenn Landsvirkjunar hafa með umsögnum sínum, sem þeir hafa lagt fyrir Alþ. og upplýstu á nefndarfundi hjá fjhn., viðurkennt, að í reynd hefur orðið um umframkostnað sem þessu nemur að ræða. Hitt er svo allt annað mál, að vegna gengisbreytinganna verður ekki um mikla hækkun í dollurum talið að ræða, miðað við þær upplýsingar, sem þeir gefa upp. Ég sný mér þá að öðru ágreiningsefninu. Deilt var um það, hver væri orðinn stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar nú með varaaflsstöð og tilheyrandi mannvirkjum. Hv. 6. þm. Reykv. hafði haldið því fram í sinni ræðu, að þessi kostnaður næmi nú um 3770 millj. kr. Í umr. á Alþ. kom fram í ræðu hæstv. þáv. raforkumrh., að hann taldi, að stofnkostnaður þessara sömu framkvæmda næmi 3 660 millj. kr. eða 110 millj. kr. lægri upphæð. Í skýrslum, sem Landsvirkjun lagði fram á fundi hjá fjhn., gerir hún grein fyrir því, að þessi stofnkostnaður við Búrfellsvirkjun og við gasaflsstöðina nemi 3 708 millj. kr. Þetta kemur skýrt fram í þeim gögnum, sem liggja fyrir frá Landsvirkjun. Þó er líka ljóst, að í þessari tölu er ekki talinn allur kostnaður við miðlunarframkvæmdir, sem þegar hafa verið unnar. Málið liggur þá þannig fyrir nú, að hv. 6. þm. Reykv. hafði haldið því fram, að stofnkostnaður þessara mannvirkja væri orðinn 3 770 millj. kr. Hæstv. ráðh. Ingólfur Jónsson taldi kostnaðinn vera 3 660 millj. Landsvirkjun telur hann vera 3708 millj. kr. Og eins og ég segi, þá er ljóst, að nokkur kostnaður, sem þegar hefur þó verið efnt til, er ekki talinn með í þessum tölum. Hér sjá allir, að orðið er um mjög óverulegan skakka að ræða, sem í rauninni tekur ekki á þessu stigi málsins að vera að þræta frekar um. Ég vík þá að þriðja ágreiningsefninu, hvert væri raunverulegt framleiðslukostnaðarverð raforkunnar frá Búrfellsvirkjun. Hv. 6. þm. Reykv. hafði sagt í sinni ræðu, að nú væri framleiðslukostnaðarverðið 45 aurar á kwst. Landsvirkjun hefur hins vegar upplýst, og það kemur fram í grg. hennar, sem prentuð er í fskj. með áliti meiri hl. fjhn., að framleiðslukostnaðarverð orkunnar frá Búrfellsvirkjun sé 47.4 aurar á kwst. Landsvirkjun viðurkennir, að framleiðslukostnaður orkunnar sé nokkru hærri en hv. 6. þm. Reykv. hafði haldið fram í sinni ræðu. Í upplýsingum frá Landsvirkjun kemur skýrt fram, að hún viðurkennir í útreikningum sínum, að framleiðslukostnaðarverð orkunnar frá Búrfellsvirkjun muni verða nokkru hærra fram til ársins 1975 en nemur því verði, sem orkan hefur verið seld á til álfélagsins. Hv. 6. þm. Reykv. sagði í sinni ræðu, að hann teldi, að þegar virkjunin hefði verið byggð að fullu og hún væri fullnýtt, mundi framleiðslukostnaðarverð orkunnar vera í kringum 26 aurar á kwst. En Landsvirkjun telur í sínum upplýsingum nú, að framleiðslukostnaðarverðið muni verða nokkru lægra en þetta, þegar virkjunin sé fullnýtt, eða í kringum 20.1 eyrir á kwst. Forustumenn Landsvirkjunar gera í þessum útreikningum sínum grein fyrir því, hvernig þeir komast að þessari niðurstöðu. Og það vekur athygli, þegar þessi grg. þeirra er skoðuð, að nú ganga þeir út frá allt öðrum forsendum við útreikninga á framleiðslukostnaðarverði orkunnar en þeir hafa gert áður, allt öðrum forsendum en byggt var á, þegar grg. voru lagðar fyrir Alþ. um framkvæmdirnar við Búrfell á sínum tíma. Það kemur í ljós, að forustumenn Landsvirkjunar ganga út frá því, að afskriftatími virkjunarinnar sé 40 ár. En í fyrri skýrslum var miðað við, að afskriftatíminn væri 25 ár. Nú telja þessir forustumenn Landsvirkjunar, að reikna megi með rekstrarkostnaði við virkjunina, sem nemi 8.5% af stofnkostnaði hennar á ári, en í upphaflegum áætlunum, sem komu fyrir Alþ., var reiknað með því, að þessi rekstrarkostnaður næmi 9.2% af heildarkostnaði virkjunar. Nú segir í hinum nýju forsendum Landsvirkjunar í sambandi við þessa útreikninga, að telja megi, að stjórnunarkostnaður og viðhald muni nema 1% af heildarverði virkjunarinnar á ári, en í fyrri forsendum var talið, að þessi kostnaður næmi 1.5%. Nú kemur fram í þessum nýju forsendum, að talið er, að þegar virkjunin verður fullnýtt, verði seld orka frá virkjuninni sem nemi 1720 millj. kwst. á ári, en í fyrri áætlun, sem send var Alþ., var reiknað með því, að seljanleg orka frá orkuverinu væri 1635 millj. kwst. Nú ber einnig að gæta þess, að þegar talið var samkv. fyrri áætlunum, að rekstrarkostnaður virkjunarinnar næmi 9.2% af heildarkostnaði virkjunarinnar, var gengið út frá því, að vextir af lánum væru 6%. Nú liggur hins vegar fyrir, að vextirnir nema í kringum 71/2%. Það er því alveg augljóst mál, að það verður að reikna með því, að rekstrarkostnaður virkjunarinnar sé a.m.k. 9.2%, eins og upphaflega var reiknað með, og þó benda allar líkur til þess, að hér þyrfti að reikna með hærri tölu, vegna þess að vextirnir hafa reynzt hærri en þá var reiknað með. Sé gengið út frá því, að heildarstofnkostnaður virkjunarinnar, þ.e. þeirra þátta, sem enn eru óunnir, verði eins og Landsvirkjunarstjórn reiknar með eða meiri hl. hennar, en hins vegar gengið út frá að fylgja þeim forsendum við útreikninga á framleiðslukostnaðarverði orkunnar, sem byggt var á í upphafi, þ.e. að rekstrarkostnaðurinn nemi 9.2% af heildarkostnaði og seljanleg orka sé jafnmikil og reiknað var með í upphafi, þá mundi það þýða, að verðið á raforkunni frá virkjuninni mundi kosta 21.3 aura á kwst., og ef við það verð er síðan bætt verðinu á raforkunni frá varagasaflsstöðinni og miðað við það, sem Harza telur, að sú orka muni kosta, þarf að bæta við þetta orkuverð 1.7 aurum á kwst., en það þýðir, að framleiðslukostnaðarverðið mundi þá vera 23 aurar á kwst., eða nokkru hærra en söluverðið á orkunni er til álfélagsins, en það er 22 aurar á kwst eða 2.5 mill. Nú er alveg augljóst, að forustumenn Landsvirkjunar reikna með því, að sá hluti virkjunarinnar, sem enn er óunninn, eigi að lækka verulega í verði frá því, sem upphaflega var áætlað. Forustumenn Landsvirkjunar áætla t.d., að síðari áfangi virkjunarframkvæmdanna muni kosta 2.61 millj. dollara, en þessi sami liður var áætlaður áður 5.10 millj. dollara. Sömuleiðis er byrjunarmiðlun í Þórisvatni, sem áður var áætluð 2 millj. dollara, nú áætluð á 1.48 millj. dollara. Af fyrri reynslu hlýtur maður að taka þessar áætlanir með fyrirvara og telja það ekki verulega líklegt, að þær standist fremur en þær fyrri, heldur sé raunverulega líklegt, að heildarkostnaður mannvirkisins verði nokkru meiri en Landsvirkjun reiknar nú með. En auðvitað er ómögulegt að segja um það með nokkurri vissu, hver endanlegur byggingarkostnaður virkjunarinnar verður. Þegar það er því haft í huga, að ýmsir þættir, sem mjög verka á rekstrarkostnað virkjunarinnar, eins og vaxtagreiðslur og annað slíkt, eru mun hærri en upphaflega var reiknað með, þá sýnist mér, að enginn vafi geti leikið á því, að hið raunverulega framleiðslukostnaðarverð orkunnar frá virkjuninni muni verða þó nokkuð yfir söluverðinu til álfélagsins. Þá er einnig þess að gæta, að upplýst er, að mjög háir reikningar, sem enn hafa ekki verið samþykktir, liggja fyrir frá verktökum. Í þessum reikningum gera verktakarnir kröfur um nokkur hundruð millj. kr. í viðbótargreiðslur sér til handa. Það kemur beinlínis fram í bréfi frá Harza, að félagið reiknar með því, að þessum kröfum verði að sinna að meira eða minna leyti. Mér sýnist því allt benda til þess, að stofnkostnaðurinn verði að lokum mun meiri en Landsvirkjun reiknar með og framleiðslukostnaðurinn, þegar virkjunin verður komin í fullnýtingu, verði meiri en nemur þessum 23 aurum, sem ég hef þegar bent á, að raunverulega komi út úr því dæmi, sem Landsvirkjun hefur sett upp. En hv. 6. þm. Reykv. hafði sagt í sinni ræðu, að hann teldi, að þegar virkjunin væri fullnýtt mætti búast við því, að orkuverðið væri í kringum 26 aurar á kwst. Mér sýnist allt benda til þess, að þessi áætlun hans muni ekki fara fjarri réttu lagi. Niðurstaða mín og okkar í minni hl. fjhn. er því sú, að þau ágreiningsefni, sem hér voru uppi, hafi skýrzt nokkuð frá því, sem áður var. Það hafi beinlínis komið í ljós með viðurkenningu frá forustumönnum Landsvirkjunar, að fyrsti byggingaráfangi hefur farið verulega fram úr áætlun, þó að það hafi að nokkru leyti jafnazt aftur með ávinningi í sambandi við gengisbreytingar, og staðhæfingar hv. 6. þm. Reykv. hafi verið réttar í þessum efnum. Mér sýnist einnig, að stofnkostnaður virkjunarinnar, sá sem hv. 6. þm. Reykv. hélt hér fram, að orðinn væri, sé í meginatriðum réttur, og mér sýnist sömuleiðis, að hann hafi farið með rétt mál, þegar hann taldi, að framleiðslukostnaður raforkunnar frá Búrfellsvirkjun væri nú 45 aurar á kwst., en Landsvirkjun viðurkennir raunar, að hann sé nokkuð yfir 47 aurar á kwst., og einnig sú staðhæfing hans, að líkur bentu til, að framleiðslukostnaður orkunnar frá Búrfellsvirkjun, þegar hún yrði komin í fulla nýtingu, yrði í kringum 26 aurar á kwst. Augljóst er, að framleiðslukostnaður orkunnar frá orkuverinu er a.m.k. talsvert hærri en verðið á orkunni er, sem samið hefur verið um til álfélagsins. Þetta voru í rauninni ágreiningsefnin, sem mest var deilt um á Alþ., þegar þetta mál var rætt við fyrri umr., og skal ég svo ekki fjölyrða frekar um það. .Ég tel það hins vegar illa farið, að meiri hl. n. hefur ekki viljað fallast á að efna til þeirrar rannsóknar á málinu og skýrslugerðar um málið, sem till. fjallar um, sem hér er til umr. Hitt atriðið ætla ég ekki heldur að ræða, sem nokkuð hefur dregizt inn í þessar umr., þótt með vafasömum rétti sé, hvort hagstætt sé fyrir Íslendinga, miðað við allar þessar aðstæður, að selja raforkuna frá orkuverinu áfram til álfélagsins á því verði, sem nú hefur verið samið um, eða ekki, það er auðvelt að túlka það á fleiri en einn veg. Vitanlega er auðvelt að segja, þegar efnt hefur verið til mikilla framkvæmda og búið er að stofna til hárra lána og mikils kostnaðar, að betra sé að selja orkuna, þó á undirverði sé, en láta hana ónotaða. Ekki neita ég því, að það sé nokkru betra en láta orkuna óselda. En mín afstaða er sú, að við fáum ekki fullkomið framleiðslukostnaðarverð fyrir orkuna með samningunum við álfélagið, og því hefði í rauninni ekki átt að gera þann samning um viðbótarorkusölu án þess að fá a.m.k. framleiðslukostnaðarverð. Ég veit, að hv. þm. þekkja þetta dæmi af svo óteljandi tilvikum úr lífinu. Það er t.d. sagt við launamenn stundum eða verkamenn: Auðvitað er miklu betra fyrir þig að þiggja lágt kaup, langt undir umsömdum taxta, en vera iðjulaus. Það má til sanns vegar færa, að það sé aðeins betra en að fá ekki neitt. En þetta eru ekki haldbær rök. Auðvitað þurfum við að leggja framleiðslukostnaðarverð orkunnar til grundvallar, og við eigum ekki að sætta okkur við að selja orkuna undir framleiðslukostnaðarverði. Það á að vera okkar meginsjónarmið. Ég tel fyrir mitt leyti, að það hafi verið gert í þessu tilfelli. En eins og ég sagði, var það ekki aðalatriði þessa máls, sem hér er um að ræða, heldur hitt, ágreiningurinn um það, hvort rétt hefði verið að efna til þeirrar hlutlægu rannsóknar á þessu stóra máli, sem till. fjallar um. Ég tel, að við ættum að samþykkja þá till., sem hér liggur fyrir um rannsókn, og mér sýnist; að sjálf ágreiningsefnin hafi skýrzt nokkuð og í öllum meginatriðum hafi komið í ljós, að það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði í þessum efnum og deilurnar spunnust út af, hafi verið rétt. Ég skal svo ekki lengja að þessu sinni frekar en orðið er þessar umr., en minni hl. fjhn. leggur til, eins og fram kemur á þskj. 402, að fyrirliggjandi till. verði samþykkt.



Herra forseti. Langar og þrætugjarnar umræður stjórnarandstæðinga um þetta þingmál liggja að mínum dómi algerlega utan efnis þess. Till., sem fyrir liggur, fer fram á þrennt: Í fyrsta lagi, að nefnd þm. rannsaki staðreyndir um byggingarkostnað Búrfellsvirkjunar, eins og þar segir. Í öðru lagi, að sama nefnd þm. rannsaki rekstrarkostnað nú og síðar. Í þriðja lagi, að þessi nefnd þm. rannsaki samninga virkjunarinnar um orkusölu. Nú spyr ég flm. þessarar tillögu: Í fyrsta lagi: Hvað er á huldu um staðreyndir varðandi byggingarkostnað Búrfellsvirkjunar, sem þingmannanefndinni er ætlað að rannsaka? Í öðru lagi: Er það rétt eða rangt, sem meiri hl. fjhn. upplýsir í nál. sínu, að nm. og þ. á m. annar flm. þessarar þáltill. um rannsókn Búrfellsvirkjunar hafi lýst því yfir sérstaklega aðspurðir, að frekari upplýsinga væri ekki óskað frá Landsvirkjun né heldur hafi verið óskað eftir öðrum aðilum til viðræðna við n.? Í þriðja lagi: Hvað er á huldu um rekstrarkostnað, sem þingmannanefndinni er ætlað að rannsaka? Í fjórða lagi: Hvað er á huldu um samninga um orkusölu, sem lagðir voru fram á Alþ. fyrir 4 árum, sem þingmannanefndin að þessum tíma liðnum þyrfti að rannsaka? Þessar spurningar eru fáar, en einfaldar. Hv. þm. munu væntanlega heyra greið svör hv. flm. þessa máls. Sérhver þm. getur líka svarað þeim fyrir sig hjálparlaust. Þá metur hver þm. fyrir sig, hvort þessi till. um rannsóknarnefnd vegna Búrfellsvirkjunar sé með öllu óþörf og tilgangslaus, nema tilgangur hennar hafi verið allur annar en efni hennar segir til um. En sé svo, þá á slík till. hvergi heima nema á þeim stað, þar sem hliðstæðar till. hafna, þ.e. í pappírskörfunni. Hv. fjhn. á þakkir skilið fyrir að hafa viðað að sér mjög greinargóðum upplýsingum um byggingarkostnað Búrfellsvirkjunar, sem eru mjög aðgengilegar fyrir þm. og fela jafnframt í sér svör við því, hver sé munur á eldri áætlunum og raunverulegum byggingarkostnaði í áföngum og í heild, en eftirstöðvar þarf enn að áætla og í hverju frávik felist, þegar því er að skipta. Meginstaðreyndin er þessi, eins og greinir í nál. meiri hl. og tekin er upp úr skýrslum Landsvirkjunar og er ekki vefengd af minni hl. fjhn., að heildarkostnaður Búrfellsvirkjunar, sem áætlaður var árið 1966 42.8 millj. dollara, er nú talinn verða 43 millj. dollara, en í áætluninni, sem eftir er, er aðeins tæpur 1/10 þess heildarkostnaðar, sem samanburður er gerður á. Minni hl. fjhn. fer undan í flæmingi og reynir að blekkja um það, sem máli skiptir. Í nál. minni hl. segir, að afstaða stuðningsmanna ríkisstj. í fjhn. hafi verið sú, að þar sem upplýsingar um málið lægju fyrir frá stjórn Landsvirkjunar, væri ekki þörf á frekari rannsókn en þeirri, sem fjhn. gæti sjálf haft með höndum. Síðan segir, að augljóst sé, að fjhn. d. hafi enga aðstöðu til að rannsaka málið í heild, hún hafi aðeins getað rætt við forstjóra Landsvirkjunar og formann á stuttum fundum og kynnt sér tilteknar upplýsingar þeirra. Nú vil ég spyrja: Hvaða upplýsingum óskaði þessi minni hl. fjhn. eftir, sem hann ekki fékk, og hví gat hann aðeins kynnt sér tilteknar upplýsingar, eða er hér aðeins verið vísvitandi að blekkja, reyna að láta menn renna grun í, að upplýsingum hafi verið haldið fyrir þessum minni hl. n.? Hjá n. hefur þetta mál verið frá því í nóvembermánuði, eða um 4 mánuði. Vitaskuld gat minni hl., ef hann vildi, látið fara fram sjálfstæða skoðun á málinu á þessum tíma. Hann gat fengið í lið með sér löggilta endurskoðunarskrifstofu og aðra sérfræðinga. Hann átti sína eigin pólitísku fulltrúa í stjórn Landsvirkjunar og gat leitað ásjár þeirra. Það skal heldur enginn halda, að hinir pólitísku málflytjendur minni hl. og þessa máls í heild hafi ekki leitað til sinna pólitísku sauðahúsa, þar sem jafnframt er fyrir hendi sérþekking mála, og allt hafi því verið tínt til, sem hugsazt gat til ófrægðar þeim, sem að framkvæmd Búrfellsvirkjunar og álsamningunum hafa staðið. Það gagnar ekki að afsaka sig með því, að afraksturinn hafi ekki orðið meiri en raun ber vitni, af því að ekki hafi verið fyrir hendi aðstaða til þess að leiða allan sannleikann í ljós, eins og minni hl. fjhn. lætur sér sæma að dylgja um í áliti sínu. Það er fjöldamargt í nál. minni hl. í sambandi við útreikninga, sem þarfnaðist þess, að gerðar væru við það aths., og því miður er margs konar samanburður þar byggður annaðhvort á misskilningi eða af einhverri vangá. Ég skal ekki elta ólar við það, en ég vil aðeins nefna t.d., að á bls. 2 er gerður samanburður á upprunalegri áætlun og núv. áætlun, og svo kemur hin upprunalega áætlun 31.5 millj. dollara og niðurstaðan 31.5 millj. dollara. Núv. áætlun er 32.5 millj. dollara, en niðurstaðan er ekki 32.5 millj. dollara, nei, niðurstaðan er viðbætur í þremur liðum, þ.e. aðflutningsgjöld og skattar 0.5 millj. dollara, gengistap á lánum fyrir innlendum kostnaði 1.75 millj. dollara og vextir og lántökukostnaður 4.09 millj. dollara. Þarna er bara strik í upphaflegu áætluninni, eins og ekkert hafi verið áætlað fyrir vöxtum og lántökukostnaði í upphaflegu áætluninni, og þessu hefur Landsvirkjunarstjórnin gert grein fyrir og það liggur fyrir í plöggum málsins. T.d. var sá liður 4.2 millj. í eldri áætlunum. En með þessu móti, að taka þarna frá upphæð, sem nemur 5.3 millj., er fenginn samanburður, sem á að sanna það, að hækkunin á kostnaðinum nú og einhverri upprunalegri áætlun sé um 25%. Mig furðar á því, að heil þn. skuli láta fara frá sér slíkt eins og þetta. Mig furðar líka á því á bls. 4 í nál. minni hl., að hann skuli vera að tala um það þar, að í upphaflegri áætlun hafi verið talið, og það er látið í það skína á mörgum stöðum, að þegar álsamningarnir voru gerðir, hafi seljanleg orka verið talin 1635 millj. kwst., en nú sé talað um 1720 millj. kwst. og þannig fáist miklu betri útkoma. Nú er það upplýst í gögnum málsins frá Landsvirkjun, sem minni hl. hefur haft með höndum, að þessi upphaflega áætlun um 1635 millj. var gerð í sambandi við Landsvirkjunarfrv., þegar það var lagt fyrir, og fylgdi því árið 1965, var síðan endurskoðuð og leiðrétt í 1720 millj. kwst. í plöggum, sem fylgdu málinu, þegar álsamningarnir voru gerðir. Hví er þá verið að setja í nál. hluti eins og þetta, þar sem menn hljóta að vita betur, ef þeir lesa þau gögn, sem þeir óska eftir að fá, hafa fengið og hafa með höndum? Þegar svona er að unnið, læt ég mig litlu máli skipta karp stjórnarandstæðinga um það, hvort álfélaginu sé selt rafmagnið undir eða yfir því, sem kallað er kostnaðarverð, allt eftir því, við hvað er miðað, hvaða mismunandi reikningsaðferðum er beitt. Allar reikningskúnstir stjórnarandstæðinga byggja á því, að við verðum að telja Búrfellsvirkjun ónýta eftir 25 ár eða hún á að afskrifast á 25 árum, og orkuverðið eigi því að miðast við, að stofnkostnaður greiðist á þessu tímabili. Orkuverðið til álversins hrekkur ekki til þessa. En það eitt mundi hrökkva til að greiða allan stofnkostnaðinn á 40 árum sem og rekstrarkostnað og 7% vexti reiknaða af fjármagni. Nú er það óumdeilt, að endingartíma slíkra mannvirkja má örugglega reikna helmingi lengri en 40 ár eða allt að 80 árum, og sumir segja, að vatnsaflsvirkjanir geti enzt miklu lengur. Raforkusölusamningurinn við svissneska álfélagið er einn þáttur í margþættri samningsgerð, og því verða menn að gera sér grein fyrir, þegar um þetta mál er rætt. Hann er forsenda þess, að stóriðja gat loksins haldið innreið sína á Íslandi. Hún skapar þáttaskil í íslenzkri atvinnusögu. Það eru nokkrar meginstaðreyndir, sem eru mergur alls þess málæðis, sem stjórnarandstæðingar hafa stritazt við að halda uppi hér í þingsölunum um nauðsyn rannsóknarnefndar þm. vegna Búrfellsvirkjunar. Nokkrar þessara staðreynda ætla ég að leyfa mér að leiða fram. Að þeim athuguðum geta menn spurt sjálfa sig og auðveldlega svarað þeim ásökunum, sem hafa verið rauði þráðurinn í málskrafi stjórnarandstæðinga, að Búrfellsvirkjun og álsamningarnir séu eitthvert stórfelldasta stjórnmála- og fjármálahneyksli, sem gerzt hafi hér á landi, eins og þeir, sem gefið hafa tóninn, kommúnistarnir, hafa orðað það. 1. Við byggingu Búrfellsvirkjunar, álbræðslunnar við Straumsvík og hafnargerðar í Straumsvík hafa um tveggja til þriggja ára skeið unnið meira en þúsund manns árlega og vinnulaun ein til Íslendinga numið um 1000 millj. kr. 2. 35 starfsmenn Íslenzka álfélagsins, ISAL, fengu þjálfun erlendis á 9 stöðum í 6 löndum. Dvalartími var frá nokkrum vikum og upp í tvö ár, en meðaltal dvalartíma um eitt ár. Ekki er kunnugt um, að væntanlegir starfsmenn nýrrar álverksmiðju hljóti svo víðtæka og alhliða þjálfun. Kostnaður ISALs af þjálfun starfsmanna mun hafa numið 15 millj. kr. 3. Samið er um rafmagnsverð til álbræðslunnar í erlendum gjaldeyri. Framleiðslugjaldið eða skattar álbræðslunnar greiðast einnig í dollurum. Eftir 6 ár munu heildargjaldeyristekjur af álbræðslunni verða orðnar jafnar öllum stofnkostnaði Búrfellsvirkjunar. 4. Tekjur af raforkusölunni til álbræðslunnar munu á næstu 25 árum nema 6500 millj. kr. eða 74 millj. dollara. 5. Skatttekjur af álbræðslunni munu á næstu 25 árum nema um 4400 millj. kr. Það er í nál. meiri hl. prentvilla, stendur þar 4000, ég vil leiðrétta það, skatttekjur af álbræðslunni munu á næstu 25 árum nema um 4400 millj. kr. eða um 50 millj. dollara. 6. Samtals munu gjaldeyristekjur af sölu rafmagns til álbræðslunnar og skattgjaldi í 25 ár nema nærri 11000 millj. kr., eða hátt í þrisvar sinnum meira en allur stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar. 7. Gjaldeyristekjur af sölu rafmagns og skattgjald álbræðslunnar munu fyrstu 15 árin nægja til þess að endurgreiða öll lán vegna virkjunarinnar með 7% vöxtum. 8. Heildargjaldeyristekjur á ári, eftir að fullum afköstum álbræðslu er náð, sem eru um 75 þús. tonna árleg framleiðsla hrááls, hafa verið áætlaðar um 760 millj. kr. miðað við árið 1974, þar af framleiðslugjald 107 millj. kr., vinnulaun 203 millj. kr., raforka 302 millj. kr., aðrar greiðslur, svo sem farmgjöld, vextir, afborganir lána vegna Straumsvíkurhafnar, efnavörur, þjónusta o.fl. 155 millj. kr. Þessar hreinu gjaldeyristekjur munu leiða af sér margfeldisáhrif í þjóðarbúskapnum, sem stórauka þjóðartekjurnar, sennilega um fjórfalda þessa upphæð eða nálægt 3000 millj. kr. á ári. 9. Íslendingar fá raforku frá Búrfellsvirkjun margfalt ódýrari en ella vegna raforkusölu til álbræðslunnar. Ef Búrfellsvirkjun hefði verið byggð eingöngu fyrir innanlandsmarkað, hefði kostnaðarverð á selda kwst. fyrsta rekstrarárið numið 224 aurum. Þetta hefði lækkað smám saman ofan í 77.8 aura á 5. rekstrarári, en með sölu rafmagns til ISALs er kostnaðarverð á selda kwst. hins vegar 47.4 aurar fyrsta árið, 41.3 aurar næsta árið og kemst niður í 21.1 eyri við fullnýtingu á 9. ári. Þó held ég, án þess að ég hafi nokkra aðstöðu til þess að leggja á það dóm, að Landsvirkjun hafi verið mjög sanngjörn í þessari áætlunargerð um það, hver kostnaður hefði orðið við Búrfellsvirkjun án álbræðslu. Hún gerir þá ráð fyrir og tekur inn í dæmið, að hún verði byggð allt öðruvísi upp, byrjað með eina samstæðu, 35 mw., og haldið þannig áfram, og gerir jafnvel ráð fyrir því, að stíflugerð hafi farið fram í áföngum, og dreifir þess vegna kostnaðinum, sem hún telur þó, að verkfræðilega sé hæpið, að hefði verið hægt. Þegar þetta liggur fyrir, vekur það stórkostlega furðu mína, að það skuli svo sjást í plöggum málsins hér, sem lögð eru fram hjá minni bl., og einnig í síðasta plagginu, sem afhent var frá einum stjórnarmanni Búrfellsvirkjunar, að Íslendingar þurfi að greiða margfalt hærra raforkuverð vegna sölu rafmagnsins til álbræðslunnar. Þetta er stórfurðulegt, að þm. skuli láta slíkt eftir sig liggja í þskj. 10. Ef borið er saman raforkuverð og skattgreiðslur hliðstæðrar bræðslu í Noregi, - ég hef vikið að því áður við annað tækifæri, þ.e. Sural, það er álbræðslan í Husnes, hún er nokkuð sambærileg við það, sem ætlað var, að hér væri, - þá liggja fyrir upplýsingar um það, sem ég hef beztar getað fengið fram til þessa og er reiðubúinn til að leiðrétta þær og láta rannsaka þær betur, eins og ég hef sagt, að hvort tveggja út af fyrir sig og samanlagt er hærra á Íslandi en í Noregi, rafmagnsverðið og skattarnir. Rafmagnsverðið var hærra í Noregi, þegar við vorum að afgreiða álsamninginn, eins og ég hef bent á líka, en lækkaði miðað við dollara við gengislækkunina, sem varð í Noregi fyrir nokkrum árum, þar sem samningar voru í norskum kr., en hér var samið um rafmagnsverðið í dollurum. Og það er innan við þau 3 mill, sem nú er greitt fyrir orkuna hér og verður greitt fram til 1975. Rafmagnsverðið í Noregi, hjá Sural, er 25.92 aurar á kwst., en hjá ISAL 26.4 aurar á kwst. Skattar ISALs eru meira en tvöfalt hærri en í Noregi, miðað við raunverulegar og sambærilegar skattgreiðslur þar 1968, sem liggja fyrir, þegar verksmiðjan hefur verið rekin 1967 og 1968 í Noregi. Ég hef ekki reikningana fyrir 1969, en það er meira en tvöfalt hærra en orðið hefði hér með þeim samningum, sem gerðir hafa verið, ef íslenzka álbræðslan hefði þá framleitt sama magn og álbræðslan í Noregi gerði 1968, sem mig minnir, að hafi verið 57 þús. tonn hrááls. 11. Raforkusölusamningurinn við ISAL er tímabundinn. Að því kemur, að við getum sjálfir tekið þetta rafmagn til okkar eigin nota, ef það hentar okkur betur á þeirri tíð. Hann er í erlendum gjaldeyri, dollurum, og hann er með skuldbindingu um greiðslu umsamdrar raforku, enda þótt hún yrði ekki notuð, t.d. ef dregið yrði úr afköstum eða framleiðslu áls hætt vegna breytinga á heimsmarkaði eða gerbreyttrar tækniþróunar, en hvort tveggja gæti orðið, að dregið yrði úr afköstunum hér vegna breyttra markaðsaðstæðna, og það gæti líka hugsazt, þó að það sé ekki líklegt, að álframleiðslu yrði hreinlega hætt í þessari verksmiðju vegna breyttrar tækniþróunar. En slíkt hefur orðið á öðrum sviðum, sbr. áburðarframleiðsluna í Noregi, sem menn þekkja til. En fyrir greiðslunni á umsömdu rafmagnsverði eru fullgildar tryggingar, enda þótt rafmagnið verði aldrei notað. Það eru staðreyndir eins og þær, sem ég hef vikið að hér, og margar fleiri áþekkar, sem of langt mál yrði upp að telja, sem menn verða að hafa í huga, þegar menn eru að meta, hvort samningarnir við ISAL, samningarnir, sem voru grundvöllur fyrir Búrfellsvirkjun, eru hagstæðir eða ekki. Menn geta endalaust deilt um það, hvað eigi að leggja til grundvallar í sambandi við fyrningarafskriftir og annað, eins og ég hef áður vikið að. Ég hygg, að sú reynsla, sem við höfum þegar fengið af byggingu álbræðslunnar og rekstri þann stutta tíma, sem við höfum haft af rekstri hennar að segja, og sú þekking, sem við þegar höfum um áhrif hennar á rekstur Landsvirkjunar, hafi sýnt mönnum í vaxandi mæli fram á, hve hagstæðir samningar hér voru gerðir, sem hafa þegar haft stórkostlega bætandi áhrif á þjóðarhag okkar og eru líklegir til að hafa það í vaxandi mæli í framtíðinni. Mér var það ánægjuefni, þegar frv. um stækkun álbræðslunnar var afgreitt hér í d., að Framsfl. studdi það mál. Ég dreg ekki fjöður yfir það, að það var gerð grein fyrir því, að þar með léti sá þingflokkur liggja á milli hluta, hvort verðið á rafmagninu til ISALs væri undir framleiðsluverði, en engu að síður var að mínum dómi mikilvæg sú viðurkenning, sem í því fólst að fylgja því máli, eins og gert var með skýrum og efnislegum rökum. Ég get kannske tæpast búizt við, að í þessu máli snúi sá þingflokkur alveg við blaði, þar sem einn af hans áhrifameiri mönnum er meðflm. þeirrar till. hér, rannsóknarnefndartillögunnar, sem meiri hl. n. leggur til að verði felld og við í ríkisstj. og stuðningsmenn ríkisstj. viljum fella. En þó er ég að gera mér nokkrar vonir um, að það kunni að vera nokkrir úr þeim hópi, sem eru ekki þess sinnis að fylgja máli eins og þessu, vegna þess að það er staðreynd, sem eftir stendur, enda þótt ég hafi í huga niðurlagsorð hv. síðasta ræðumanns, að hér hafa verið lagðar á borðið upplýsingar, sem eru þess eðlis, að ekkert, sem menn hafa óskað eftir, vantar í þessu máli. Umr. hafa í rauninni ekki snúizt, eins og ég sagði í upphafi, um efni till., heldur um það, hvort hv. 6. þm. Reykv. hafi farið með rétt mál og réttar staðhæfingar í umr. Allur meginparturinn af umr. fjallar um það mál. Hitt hafa menn síður sinnt um að ræða, hvort þörf sé á frekari rannsókn en hér hefur verið lögð á borðið. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég lýk máli mínu með því að endurtaka það, sem ég sagði, að meginatriðið er að gera sér grein fyrir málinu í heild og meta það, hvort menn vilja hafa verið án þess, sem gerzt hefur vegna álsamninganna og vegna orkusölusamningsins á undanförnum árum, og hvort menn vilja vera án þess nú og í framtíðinni, sem leiða mun af þessum samningi, þessari stóriðju, sem haldið hefur innreið sína, og þeirri stórvirkjun, sem henni fylgir, í Þjórsá. Þeir, sem vilja og óska þess að vera án alls þessa og hafa ekki kært sig um að hafa það og vilja ekki hafa það, fylgja auðvitað að máli þeim mönnum, sem sí og æ hafa lýst sig andvíga þessu máli. En ég hef látið mér koma í hug, að það séu fleiri og fleiri, sem muni slást í hópinn með þeim, sem á sínum tíma mátu þetta mál sem eitt af meiri háttar framfaramálum okkar Íslendinga, og fylgi við málstaðinn muni því, eins og fram til þessa, fara vaxandi í framtíðinni.