Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Aldursforseti (JörB): Frá því er síðasta þingi sleit hefur einn fyrrv. alþingismaður látizt, Björn Bjarnarson í Grafarholti, í hárri elli eða nærri hálftíræður. Hann andaðist að heimili sínu 15. marz síðastliðinn, og vil ég minnast þessa merka manns nokkrum orðum. Björn Bjarnarson fæddist 14. ágúst 1856 í Skógarkoti í Þingvallasveit, og voru foreldrar hans Björn síðar bóndi í Vatnshorni í Skorradal Eyvindssonar bónda á Syðri-Brú í Grímsnesi Hjartarsonar og kona hans Solveig Björnsdóttir prests á Þingvöllum Pálssonar. Björn fluttist barn að aldri með foreldrum sínum að Vatnshorni og ólst þar upp. Ekki naut hann neinnar fræðslu í æsku fram yfir það, sem þá tíðkaðist í sveitum landsins, en hugur hans hneigðist snemma að því að afla sér menntunar af eigin rammleik með lestri góðra bóka, og ástundun hans og hæfileikar þokuðu honum svo áfram, að hann réðst í það 22 ára að aldri af litlum efnum að fara til Noregs og stunda þar búnaðarnám í búnaðarskólánum á Stend, en það gerðu nokkrir Íslendingar á þeim árum. Við það nám var hann í tvö ár, 1878–1880. Síðan dvaldist hann í Danmörku um eins árs skeið og vann þar að landbúnaðarstörfum, hvarf síðan heim til Íslands og hafði á hendi næstu árin leiðbeiningarstarfsemi um jarðabætur á vegum Búnaðarfélags Suðuramtsins. Árið 1884 reisti hann bú að Hvanneyri í Borgarfirði og hóf þá þegar margs konar undirbúning að stofnun búnaðarskóla þar. Er talið, að hann sé frumkvöðull að stofnun þess skóla, er þar reis á fót nokkrum árum síðar. Árið 1886 fluttist hann búferlum að Rauðará við Reykjavík og bjó þar í eitt ár, fluttist þaðan upp í Mosfellssveit, að Reykjakoti, sem nú nefnist Reykjahvoll, og var lengi kenndur við þá jörð. Þar bjó hann í 12 ár, en keypti 1898 jarðirnar Gröf og Grafarkot í sömu sveit og sameinaði í eina jörð, Grafarholt. Þar bjó hann búi sínu í 21 ár, en lét það í hendur syni sínum 1919 og dvaldist siðan á því heimili til æviloka. Björn gerðist snemma áhugamaður um hvers konar framfarir í búnaði, verzlunar- og félagsmálum, lét yfirleitt mjög til sín taka í fjölmörgum málum, er honum þótti varða almenningsheill, svo sem í stjórnmálum og menningarmálum, og ritaði margt á langri ævi um skoðanir sínar og hugðarefni. Um langa hríð var hann forustumaður sveitar sinnar í flestum greinum, var hreppsstjóri og sýslunefndarmaður í 40 ár, formaður búnaðarfélags sveitarinnar í aldarfjórðung og átti um nokkurra ára skeið sæti í stjórn Búnaðarsambands Kjalarnesþings og á búnaðarþingi. Í hreppsnefnd og skattanefnd átti hann og lengi sæti. Fyrir 59 árum,1892, kusu Borgfirðingar hann á þing, og felldi hann þá frá kosningu Grím Thomsen skáld á Bessastöðum, er verið hafði þingmaður Borgfirðinga um alllangt skeið. ekki sat Björn nema á einu þingi að því sinni, 1893, en það var rofíð vegna stjórnarskrárbreytingar. Borgfirðingar kusu hann öðru sinni á þing árið 1900, og átti hann einnig að því sinni ekki sæti nema á einu þingi (1901), því að það var einnig rofið, og sat ekki nema á þessum tveim þingum, þótt oft byði hann sig fram. Eins og getið hefur verið, lét Björn Bjarnarson mörg þjóðfélagsmál til sín taka, var ódeigur að brjóta upp á ýmsum nýjungum, einkum í landbúnaði, og hélt skoðunum sínum fast fram í ræðu og riti. Nefna má meðal annars, að hann var einn forgöngumanna að stofnun Sláturfélags Suðurlands. Hygginn þótti hann og ráðhollur í fjármálum og reikningsmaður glöggur. Hann var skipaður í ríkisgjaldanefnd 1927 og var endurskoðandi sýslusjóðsreikninga, Búnaðarfélags Íslands og Mjólkurfélags Reykjavíkur um langt árabil. Um Björn í Grafarholti má segja, að hann batt ekki bagga sína sömu hnútum og samferðamenn. Mörgum þótti hann nokkuð einstrengingslegur og sérvitur, eins og oft vill verða um gáfaða og sjálfmenntaða skapfestumenn. En mikið og merkilegt ævistarf liggur eftir þennan bónda, sem alltaf var hugsandi og skrifandi fram til hinztu stundar um landsins gagn og nauðsynjar. Auk fjölmargra blaðagreina og annarra rita, sem fyrir almenningssjónir hafa komið, lét hann eftir sig í handriti endurminningar og upptíningsbækur, alls hátt á þrettánda hundrað blaðsíður í fjögurra blaða broti, smátt skrifað, og munu þær hafa margvíslegan fróðleik að geyma. Ég vil biðja háttvirta alþingismenn að votta minningu þessa mikilhæfa manns virðingu sína með því að rísa úr sætum. - Þm. risu úr sætum.

(JörB): Ég vil leyfa mér að lesa hér bréf, sem forseta sameinaðs Alþingis hafa borizt frá tveimur þingmönnum, þeim Eiríki Einarssyni og Finni Jónssyni. Þá er fyrst bréf frá Eiríki Einarssyni, 2. þm. Árn.: „Hér með tilkynnist yður, að ég mun eigi taka þingsetu á Alþingi því, er nú kemur saman, vegna vanheilsu, er ég á nú við að búa. Hef ég því beðið varaþingmann minn, herra Sigurð Óla Ólafsson, að taka þar sæti mitt fyrst um sinn. Selfossi, 30. sept. 1951. Eiríkur Einarsson.“ Þá er hér bréf frá Finni Jónssyni, þm. Ísaf.: „Reykjavík, 1. okt. 1951. Vegna sjúkleika get ég ekki að þessu sinni komið til setningar Alþingis í dag og sennilega ekki til þingfunda fyrst um sinn. Finnur Jónsson, alþingismaður Ísafjarðarkaupstaðar.“ Aldursforseti kvaddi sér til aðstoðar sem fundarskrifara þá Jónas Rafnar, þm. Ak., og Skúla Guðmundsson, þm. V-Húnv. Rannsókn kjörbréfs. Þessu næst skiptust þm. í kjördeildir, og urðu í 1. kjördeild: AE, ÁÁ, BÓ, EmJ, HV, HG, HermJ, KK, KS, LJóh, PZ, SÁ, SÓÓ, SkG, StSt, StgrA, VH, ÞÞ. 2. kjördeild: ÁkJ, ÁB, ÁS, BBen, EystJ, FJ, GG, GJ, HÁ, HelgJ, IngJ, JóhH, JG, LJós, PO, RÞ, StgrSt. 3. kjördeild: BSt, BrB, EOl, FRV, GTh, GÞG, JJós, JPálm, JS, JÁ, JR, JörB, ÓTh, PÞ, SB, SG, StJSt. Fyrir lá að rannsaka kjörbréf Andrésar Eyjólfssonar, þm. Mýr., og fékk 2. kjördeild bréfið til athugunar, svo sem þingsköp mæla fyrir. Varð nú fundarhlé, er kjördeildin gekk út úr salnum til starfa sinna, en að rannsókn lokinni var fundinum fram haldið. ATKVGR. Að till. 2. kjördeildar var kjörbréf Andrésar Eyjólfssonar samþ. með 34 shlj. atkv.

Aldursforseti (JörB): Samkvæmt ósk forsætisráðherra verður fundi nú frestað, en fram haldið á morgun, kl. 2 miðdegis. Þriðjudaginn 2. okt., kl. 2 miðdegis, var fundinum fram haldið. Þeir Helgi Jónasson, 1. þm. Rang., Karl Kristjánsson, þm. S-Þ., og Pétur Ottesen, þm. Borgf., voru nú til þings komnir og sátu fundinn. Aldursforseti kvaddi sér til aðstoðar sömu skrifara og í fundarbyrjun, þá Jónas Rafnar og Skúla Guðmundsson.



Herra forseti. Frá því Alþingi var slitið síðasta vor hafa gerzt þau tíðindi í landi voru, að stjórnarskrá lýðveldisins hefur verið brotin af ríkisstj. og landið verið ofurselt erlendum her, sem að undirlagi ríkisstj. hefur hernumið landið. Alþingi hafa með þessu stjórnlagarofi verið settir tveir kostir. Annar er sá að sætta sig við framið ofbeldi. En engin aðgerð Alþingis eftir á getur löghelgað þann verknað, sem valdhafarnir auðsjáanlega óttuðust að aldrei fengist drýgður, ef þing og þjóð yrðu látin ráða því áður að lögum. Alþingi getur tekið þennan kost og þar með kropið valdinn, svo sem það gerði á niðurlægingartíma þjóðar vorrar hinum fyrra. En aldrei getur það afsalað þjóðinni þeim rétti, sem hún var rænd með stjórnlagarofinu og hernáminu 5.–7. maí, réttinum til að ráða landinu og byggja það ein og frjáls. Hinn kosturinn er sá að ómerkja aðgerðir ríkisstj. og ógilda þar með þann hernámssamning, sem hún gerði við eitt sterkasta herveldi heims, eftir að hafa árum saman þegið fjárgjafir af ríki því og gert íslenzka ríkið þeim fjárgjöfum háð að hennar áliti. - Þessi er sú leið, sem þjóð og þing fyrr eða síðar munu velja. Baráttan á Alþingi mun því héðan af fyrst og fremst mótast af því markmiði, svo sem var á undanförnum öldum, að endurheimta til þings og þjóðar fullt vald yfir landinu og algert fjárforræði í hendur þjóðarinnar. Barátta Íslendinga mun því beinast fyrst og fremst gegn því herveldi, sem lagt hefur undir sig landið, og þeirri landsstjórn, sem það heldur uppi með fé sínu og segir fyrir verkum. Ég vil lýsa yfir því fyrir hönd Sameiningarflokks alþýðu - Sósíalistaflokksins í byrjun þessa þings, að þeirri baráttu verður haldið áfram, unz sigur er unninn og hið erlenda herveldi verður að sleppa tökum á þjóð vorri og innrásarher þess að hrökklast burt af landi voru fyrir einhuga kröfum vopnlausrar, en sameinaðrar þjóðar vorrar. Þessa yfirlýsingu vildi ég flytja hinu fyrsta Alþingi lýðveldisins, sem nú hefur störf sín í hernumdu landi á friðartímum.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að svara þessum gífuryrðum. Það er aðeins fróðlegt að heyra þann skrifaða boðskap, sem þessi þm. kemur með úr síðustu utanför sinni.



Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, vil ég láta hann vita, að þessi yfirlýsing flokks okkar mun fyrr eða síðar verða svar Alþingis til þeirrar ríkisstj., sem hefur traðkað Alþingi undir fótum.

Forseti (JPálm): Þetta mál mun nú verða til meðferðar fyrir þinginu, svo að óþarft ætti að vera áð ræða það utan dagskrár.