Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með till. þessari er lagt til, að Alþ. feli ríkisstj. að láta rannsaka og gera tillögur um, hvar og hvernig megi bezt koma á hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulagi í atvinnurekstri Íslendinga og á hvern hátt þing og stjórn geti stuðlað að eflingu slíks fyrirkomulags. Skal ríkisstj. hafa samráð við fulltrúa frá samtökum atvinnurekenda og launþega um þetta undirbúningsstarf, er skal lokið eins fljótt og möguleikar eru á. Mál svipað þessu hefur áður verið flutt á hv. Alþingi. Árið 1937 fluttu þeir Jóhann G. Möller og Thor Thors till. um, að skipuð skyldi fimm manna mþn. til þess að rannsaka og gera tillögur um hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulag í atvinnurekstri. Þessi till. var samþykkt, en af starfi n. varð því miður mjög lítill árangur. Hún hélt einn fund, og engar till. komu frá henni. Og þar með var draumurinn búinn. Það er skoðun okkar flm. þessarar till., að það mál, sem hér er um að ræða, sé svo merkilegt, að gera beri tilraun til þess að koma því á frekari rekspöl. Hagsmunaárekstrar verða stöðugt tíðari milli stétta í hinu íslenzka þjóðfélagi, og af því hefur iðulega orðið stórkostlegt tjón, auk þess sem það hefur haft í för með sér varanlegt jafnvægisleysi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Við flm. teljum það mjög líklegt, að með því að gera verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn hluttakendur eða meðeigendur og meðstjórnendur í atvinnufyrirtækjum mætti koma í veg fyrir a. m. k. töluverðan hluta þeirra árekstra, sem nú eiga sér iðulega stað. Ég vil aðeins leyfa mér að fara örfáum orðum um, hvers konar fyrirkomulag hér er eiginlega um að ræða. Arðskiptifyrirkomulagið felst í því að veita starfsmönnum fyrirtækja hlutdeild í arði þeirra. Samfara arðskiptingunni fylgir oft eftirlit og töluverð stjórnaríhlutun af hálfu verkamannanna. Hlutdeildarfyrirkomulagið miðar hins vegar að því að veita starfsmönnum áhrifavald í fyrirtækjunum, ekki einungis með því að gera þá hluttakendur í arði þeirra, heldur einnig beinlínis með því að gera þá meðeigendur í fyrirtækjunum. Því er þannig fyrir komið, að verkamenn eignast smám saman hluta í fyrirtækjunum. Arðhlutarnir, sem þeir fá, mynda smám saman eign í þeim fyrirtækjum, sem þeir vinna við Grundvallarsetningar fyrirkomulagsins eru í stuttu máli þær, að verkamennirnir fái auk hinna föstu launa sinna við þau atvinnufyrirtæki, sem þeir vinna við, einhvern hluta af arði þeirra. Í öðru lagi, að þeim gefist kostur á að safna arðhlutum sínum eða einhverjum hluta þeirra til þess með honum að eignast síðan hluta í fyrirtækinu. Í þriðja lagi, að verkamennirnir fái hlutdeild í stjórn fyrirtækjanna, annaðhvort með því, að eignast hlutafé og verða á þann hátt aðnjótandi réttinda venjulegra hluthafa, eða með því, að nefnd verkamanna hvers fyrirtækis hafi íhlutun um rekstur þess. Þetta eru aðalatriði þess fyrirkomulags, sem lagt er til hér að athugað verði hvort ekki sé skynsamlegt að taka upp í atvinnurekstri Íslendinga. Ég skal ekki fjölyrða um þetta mál frekar. En það má öllum landslýð vera ljóst, ekki sízt af ástandinu í okkar þjóðfélagi í dag, að fara verður einhverjar nýjar leiðir til þess að sætta vinnu og fjármagn, til þess að koma í veg fyrir þá sóun verðmæta, sem átökin milli vinnuveitenda og vinnuþega hafa iðulega haft í för með sér. Ég held, að þessi leið, að gera verkamennina, þá sem vinna við atvinnufyrirtækin, að hluttakendum í arði þeirra og þátttakendum í stjórn þeirra, sé einmitt mjög líkleg til þess að skapa aukna ábyrgðartilfinningu, aukinn skilning á því, að verkamenn og vinnuveitendur eigi sameiginlegra hagsmuna að gæta. Það er raunverulega kjarni þessa máls og frumskilyrði þess, að vinnufriður geti skapazt og viðhaldizt í löndunum, að stéttir þjóðfélagsins trúi því, að þær hafi sameiginlegra hagsmuna að gæta, en eigi ekki að berjast innbyrðis, heldur hlið við hlið, fyrir eflingu sameiginlegrar farsældar. Ég leyfi mér svo að óska þess, að þessari þáltill. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Eins og fram er tekið í grg., sem fylgir þessari þáltill., hefur það mál áður legið fyrir Alþingi. Það var á síðara þinginu 1937, sem tveir af þm. Sjálfstæðisfl. báru fram till. til þál. um hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulag í atvinnurekstri landsmanna. Till. þessari var vel tekið á þingi, en það urðu litlar umræður um hana þar. Eftir að annar af flm. málsins hafði gert grein fyrir því í stuttri framsöguræðu, sagði hv. þáverandi þm. Barð. nokkur orð um till. Hann lýsti ánægju sinni yfir því, að till. var fram komin, en hann benti á, að það væri dálítið einkennilegt að koma með þetta úrræði á þeim tíma, þegar útgerðarmenn hafa lýst því yfir, að ekki væri hægt að reka útgerð með neinum hagnaði hér á landi, heldur með 110 þús. kr. tapi á hverjum einasta togara, og hann spurði flutningsmenn till. að því, hvað sjómenn mundu fá mikinn arð með þessu fyrirkomulagi, ef það væri rétt, að árlegt tap á hverjum togara sé 110 þús. kr. og hér um bil hlutfallslega það sama á hverjum mótorbát, sem gerður er út. Framsögumaður svaraði ekki þessari spurningu, en sagði, að þó að togaraútgerð hefði um tíma verið rekin með tapi, kæmi vonandi það árferði, að útgerð skili rekstrarágóða, og þá mundi þetta fyrirkomulag geta notið sín, ef því yrði á komið. Fleiri töluðu ekki um málið, og till. var samþykkt í Sþ. 21. des. 1937. Á fundi í sameinuðu Alþingi næsta dag, 22. des. 1937, var nefndin kosin. Kosnir voru tveir menn af lista sjálfstæðismanna, sjálfir flutningsmenn till., enn fremur voru kosnir í nefndina tveir Framsóknarflokksmenn og einn Alþýðuflokksmaður. N. var kölluð saman til fundar skömmu síðar. Ég hygg, að það sé rétt munað, að það hafi verið í janúarmánuði 1938 eða fyrir um það bil 18 árum. Á þessum fundi var kjörinn formaður nefndarinnar, og varð fyrir valinu annar af fulltrúum Sjálfstfl., sem var jafnframt flm. till., eins og ég hef áður vikið að, en fulltrúi Alþfl. í n. var kjörinn ritari. Nefndarmenn munu að sjálfsögðu hafa gert ráð fyrir því, að form. mundi innan skamms boða til annars fundar í n., en það hefur ekki orðið. Bendir það ekki til þess, að það hafi verið mjög brennandi áhugi fyrir málinu hjá upphafsmönnum þess. Þeir tímar komu nokkru eftir að þessi till. var samþ. á þingi og n. kosin, að ýmis atvinnurekstur hér á landi varð arðvænlegri en verið hafði um skeið áður, og t. d. útgerðin, sem nokkuð var minnzt á í umr. um till. 1937, var þó nokkur ár rekin með hagnaði, en þá var ekkert á þetta úrræði minnzt af upphafsmönnum málsins. Mér skilst, að það sé m. a. tilgangurinn með flutningi þessa máls að bæta sambúð atvinnurekenda og verkamanna. Oft hafa risið deilur milli þessara aðila, og víst væri það gott, ef finna mætti nýjar aðferðir við rekstur atvinnufyrirtækja, sem hefðu í för með sér hagkvæmari rekstur og bætta sambúð allra þeirra aðila, sem þar starfa. Í sambandi við þetta mál vil ég leyfa mér að minna á það, að fyrir þinginu liggur einnig önnur till., áður fram borin, á þskj. 46, um undirbúning löggjafar um framleiðslusamvinnufélög. Sú till. er til athugunar í þingnefnd. Þar er bent á fyrirkomulag við framleiðslustörf, sem margir munu telja einna vænlegast til þess að setja niður deilur, því að í slíkum félögum eru sömu mennirnir atvinnurekendur og verkamenn. Þar gerist það, að í stað þess að ganga í þjónustu einstakra atvinnurekenda stofna verkamenn, fleiri eða færri saman, sjálfir atvinnufyrirtæki, sem þeir reka í félagi, vinna við og skipta með sér arðinum af rekstrinum eftir reglum, er þeir hafa samþykkt. Samvinnufélögin hér á landi hafa verið athafnamest á verzlunarsviðinu, þó að þau hafi látið mörg fleiri viðfangsefni til sin taka. Víða um landið hafa menn að mestu leyti tekið ómökin af kaupmönnunum. Menn hafa stofnað samvinnufélög um viðskiptin og á þann hátt tekið í eigin hendur útvegun á vörum, er þeir þurfa að kaupa, og sölu á þeim framleiðsluvörum, er þeir þurfa að selja. Með þessu fyrirkomulagi hafa þeir tryggt sér betri útkomu á viðskiptunum en þeir hefðu getað fengið með öðru móti. Vafalaust má telja, að það væri heppilegt, að úrræðum samvinnunnar yrði beitt við framleiðslustarfsemina meira hér eftir en hingað til. Ef verkamenn, sem vinna við ákveðna framleiðslugrein, taka sig saman og stofna eigið framleiðslufélag, eru þeir um leið sjálfir orðnir atvinnurekendur. Þeir hafa þá eignarumráð og alla stjórn þeirra fyrirtækja, er þeir starfa við, og ráðstafa hagnaðinum af þeim, þegar um hann er að ræða. Með þessu geta þeir bezt tryggt sér sannvirði vinnu sinnar. Með þessu létta þeir einnig fyrirhöfn og áhyggjum af mörgum einstökum atvinnurekendum, sem bera sig oft illa yfir ýmiss konar örðugleikum, er að þeim steðja. Margt bendir til, að þetta muni vera heppilegasta fyrirkomulagið og það muni verða upp tekið í ýmsum greinum atvinnulífsins. Vera má, að einhverjir atvinnurekendur og verkamenn hafi trú á því hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulagi, sem um getur í þáltill., og vilji koma því á. Ef svo er, á það rétt á sér, og ég mæli því ekki gegn till., þó að ég líti svo á, að hægt muni að finna fyrirkomulag í atvinnurekstri, sem muni vera heppilegra en það, sem um getur í þessari till. En það vil ég segja að síðustu, að verði slíkt fyrirkomulag upp tekið, þá ætti það ekki við aðeins á þeim tímum, þegar sérstaklega gengur erfiðlega fyrir atvinnurekstrinum, heldur ætti það einnig að gilda, þegar betur árar.



Herra forseti. Það er ekki nema sjálfsagt, þegar áhrifamenn Sjálfstfl. sýna nokkra viðleitni til þess að leggja fram einhverjar hugmyndir um lausn þessa flokks á vandamálum þjóðfélagslífsins, að um það sé rætt. Það kemur satt að segja ekki svo oft fyrir, að fulltrúar Sjálfstfl. fáist til þess að koma fram með tillögur í þessum efnum. Og jafnvel þó að forsaga málsins sé eins hjákátleg og hv. þm. V-Húnv. nú gerði stutta grein fyrir, þegar hann rifjaði upp gang þessa máls fyrir tæpum 20 árum, þá gerir ekkert til, þó að tækifærið sé notað til þess að ræða líka af nokkurri alvöru um, hvað það er, sem Sjálfstfl. dettur í hug að koma fram með, þegar meginið af atvinnurekstri landsmanna er stöðvað og hann ætlar sér að fara að fleyta honum áfram. Það er arðskipti- og hlutdeildarfyrirkomulag í atvinnurekstri Íslendinga, sem þarna er lagt til, og það er talað um, að verkamenn eigi nú að verða hluthafar, þeir eigi nú að fá sinn arð af þessum ágætu fyrirtækjum. Ég vil nú spyrja: Er það nú ekki svo með meginið af öllum þeim hlutafélögum, sem starfa á Íslandi, jafnt þeim, sem borga sig, og þeim, sem tapa, að af þeim sé ekki greiddur arður? Ákaflega sjaldan er það, sem maður heyrir um það, að arði sé úthlutað af íslenzkum hlutafélögum. Þau eru a. m. k. hverfandi fá. Ég er hræddur um, að vaninn sé orðinn sá í sambandi við hlutafélög hér á Íslandi að láta gróðann af þeim, þegar þau á annað borð græða, hverfa á einhvern annan hátt en að það verði hluthafarnir, sem fá hann. Svo skulum við rétt athuga, hvernig það liti út, jafnvel þótt verkamenn ættu ekki nema arðsvon, fyrir þá að verja kaupi sínu til þess að verða hluthafar í þessum fyrirtækjum. Hver er þá reynsla þeirra manna, sem eru hluthafar hér í fyrirtækjum á Íslandi og eru þar í minni hluta? Það gæti verið nógu fróðlegt að rannsaka starfsemi hlutafélaganna hér í Reykjavík, sérstaklega þeirra ríkustu, til þess að sjá, hvernig þar er yfirleitt farið með þá menn, sem eru í minni hluta. Það eru til félög, sem eru einhver ríkustu hlutafélög Reykjavíkur og allir þingmenn þekkja vel, hafa t. d. verið stofnuð af iðnaðarmönnum fyrir 40–50 árum, nokkrir smiðir, nokkrir aðrir starfandi menn, og hver hefur orðið þróun þessara félaga, sem í dag eru milljónafélög í Reykjavík, félög, sem skipta sér upp í svo og svo mörg félög til þess að sleppa undan sköttum? Jú, þróunin hefur orðið sú, að hinum vinnandi mönnum í þessum félögum, verkamönnum, iðnaðarmönnum er bolað út. Þeir eru látnir hverfa. Það er stundum kallað á fjármálamannamáli, þeir eru sveltir út. Litlar klíkur, sem ráða í þessum hlutafélögum, eða jafnvel ein einstök fjölskylda sveltir hina út. Það er hægt að rekja sögu elztu togarafélaganna hérna í Reykjavík á sama hátt, félaga, sem hafa verið voldug og grætt á löngu tímabili og einhverjir svokallaðir smærri menn, alþýðumenn eða slíkir, hafa átt eitthvað l. Auðmannaklíkan hér í Reykjavík hefur kunnað það ráð að svæla alla slíka burt úr félögunum. Það væri eins og að bjóða mönnum upp á að ganga í ljónagryfju að ætla að ganga í slík félög nú. Svo skulum við nú bara gá að því, að það eru ekki endilega verkamennirnir í þessum félögum, sem alltaf væru fyrst og fremst þeir, sem ættu að eiga þarna þátt í, það er ekki gróðinn af þeirra vinnu máske fyrst og fremst, sem skapar auð félagsins. Má ég spyrja t. d.: Hvernig skyldi vera með fiskimjölsverksmiðjuna á Kletti, sem hinir og þessir útgerðarmenn og hraðfrystihúsaeigendur hér eiga? Hvernig skyldi vera með þá verksmiðju, skyldi hennar höfuðgróði vera af því að arðræna bara verkamennina í verksmiðjunni? Skyldi hann ekki vera eins mikill af því að fá með lágu verði hráefnið frá fiskibátum og togurum í verksmiðjuna? Skyldu það þá ekki frekar eiga að vera kannske eftir till. Sjálfstfl. sjómennirnir og aðrir slíkir, sem ættu að vera þátttakendur þarna í? Skyldi það þá ekki frekar vera þannig, að sjómennirnir og verkamennirnir í sameiningu ættu yfirleitt að eiga þessar verksmiðjur, ef það væri meiningin með þessu, að sá gróði, sem þarna skapaðist, rynni til þeirra, sem sköpuðu þennan gróða? Við sjáum hins vegar, að það gengur í nokkuð öfuga átt sem stendur; t. d. þessi nefnda fiskimjölsverksmiðja var núna nýlega að kaupa tvo togara hér í Reykjavík. Nei, ég býst satt að segja ekki við, að auðmennirnir í Reykjavík hafi sérstakan áhuga á því, að í þeirra gróðafyrirtækjum færu verkamenn og sjómenn og aðrir slíkir að eignast meiri hlutann, og annað kæmi náttúrlega ekki til mála, ef þarna ætti yfirleitt að fara að skipta eitthvað um, því að með því að vera litlir karlar í minni hluta þarna, þá þýddi ekki mikið fyrir þá að vera þar, auðvaldið hefur ráðin á að frysta þá út. Hins vegar er það vitanlegt mál, að verkamennirnir, sem vinna við verksmiðju, eða sjómennirnir, sem vinna á togara eða bát, hætta eftir nokkurn tíma, og þó að þeir væru orðnir hluthafar í einhverju slíku fyrirtæki, þá væru þeir kannske komnir eitthvað út á land og allt aðrir menn farnir að vinna á þessum togara, eða í þessari verksmiðju, og hvernig ætti þá að fara að með þessa nýju? Slíkt fyrirkomulag, bundið við hlutabréf einstakra manna, sem einhvern tíma hafa unnið á togara eða einhvern tíma hafa unnið í verksmiðju, yrði þess vegna hreinasta ómynd, þegar fram í sækti. Með þessu móti yrði ekki hægt að tryggja, jafnvel þótt framkvæmt væri, áhrif og rétt verkamanna og sjómanna og annarra vinnandi manna í sambandi við þessi fyrirtæki. Það er ekki annað ráð þar til þess heldur en að tryggja, að þær stofnanir, sem almenningur ætti að geta ráðið verulega yfir, bæirnir og ríkið eða í hæsta lagi samvinnufélög, þar sem þó væri tryggt, að verkamenn og sjómenn réðu, en ekki einhverjir aðrir, ættu og rækju slík fyrirtæki. Ég álit þess vegna að arðskipti- og hlutdeildarfyrirkomulagið mundi aldrei verða að neinu gagni í þessu efni, ekki einu sinni þar, sem um það væri að ræða, að það væru fyrirtæki, sem raunverulega gæfu gróða. Svo kemur hitt spursmálið, eins og bent var á hér áðan af hv. þm. V-Húnv. Þessar tillögur koma alveg sérstaklega fram frá hálfu Sjálfstfl. á þeim tímum, þegar tap er, ekki sízt á sjávarútveginum. Það er þess vegna rétt fyrir okkur, ekki sízt þegar við horfum nú á bátaflotann stöðvaðan og vitum þess vegna, að varla væri Sjálfstfl. að leggja til að skipta tapinu upp á verkamenn, að athuga, hvernig hægt væri að ráða fram úr þeim málum að skapa meira að segja hvað snertir þau fyrirtæki, sem kallað er að tap sé á, sameiginlega hagsmuni verkamanna og atvinnurekenda. Hvernig er ástandið núna í dag hjá þeim atvinnurekendum, sem eiga bátana, og þeim, sem eiga togarana? Við skulum gera okkur ljóst, að það eru raunverulega atvinnurekendurnir, sem eru í eins konar verkfalli í dag, t. d. á bátunum, í verkfalli, ekki við verkamenn, verkbannið, sem þeir setja á, er ekki við þá, það er við ríkisvaldið. Það þarf ekki að vera að boða sérstaklega mikið, hver nauðsyn sé á sameiginlegum hagsmunum sjómanna og útgerðarmanna á bátunum í dag. Það er ekki það erfiða mál, sem þarf að leysa í dag. Það stendur ekki yfir neitt verkfall frá hálfu sjómanna enn sem komið er á bátaflotanum, það er ekki slíkt venjulegt launaverkfall, sem stöðvar bátaflotann. Það, sem stöðvar bátaflotann í dag, er eins konar verkfall atvinnurekenda gegn ríkisvaldinu, gegn máttarvöldunum í þjóðfélaginu, það eru kröfur atvinnurekendanna, sem eiga þetta, á hendur valdhafanna í þjóðfélaginu, og að sumu leyti hafa útgerðarmenn og sjómenn í ýmsu af þessu sameiginlegra hagsmuna að gæta. Það er, eins og hæstv. forsrh. tekur fram, andskoti hart að þurfa að vera að taka þetta fram hér í hundraðasta skipti og að Sjálfstfl. skuli ekki vera farinn að læra nokkurn skapaðan hlut af þessu enn þá og koma þess vegna fram með till., sem aðeins gengur út á það að þjóðnýta tapið á þessum rekstri. Við skulum þess vegna, fyrst Sjálfstfl. samkv. þessari till. allt í einu er farinn að bera svona mjög sameiginlega hagsmuni sjómanna og útgerðarmanna fyrir brjóstinu, athuga, hvernig viðhorfin eru í þessum málum. Hvað er það, sem stöðvar þennan útveg í dag? Það, sem stöðvar þennan útveg í dag, er, að fjármálaauðvaldið í þjóðfélaginu, valdhafarnir í þjóðfélaginu reyta þannig af honum allt það mikla, sem hann skapar handa þjóðfélaginu, að það verður ekki nægilegt eftir skilið, hvorki til þess að greiða sjómönnum sæmileg laun né atvinnurekendum þannig afrakstur, að þeirra rekstur beri sig. Og hverjir eru það, sem reyta svona af sjávarútveginum? Jú, þeir, sem reyta þannig af honum, eru einokunarhringarnir, heildsalavaldið, bankarnir, allir þeir aðilar, sem núverandi valdhafar og þar með Sjálfstfl. og Framsfl. álíta sér henta að gefa aðstöðu til þess að rýja sjávarútveginn svona inn að skinninu. Það þarf ekkert að prédika sérstaklega mikið um sameiginlega hagsmuni sjómanna og útgerðarmanna í dag. Þeir hafa sameiginlega hagsmuni gagnvart þessum aðilum, en spurningin, sem hérna liggur fyrir, er, hvort Alþingi og ríkisstj., sem hefur valdið í þessu sambandi, vill láta undan kröfunum, sem þessir aðilar gera. Nú sem stendur er það eins konar svikamylla, brask auðvaldsins hér í Reykjavík með ríkisstj. sem sinn framkvæmdarstjóra, sem rýir sjávarútveginn, atvinnurekendur og sjómenn, neyðist að vísu til að henda í þá öðru hverju styrkjum og bátagjaldeyri, vegna þess að meira að segja úr sjálfu olíuauðvaldinu, bankaauðvaldinu og öðru slíku yrði lítið, ef sjávarútvegurinn gengi ekki, en lætur samt sem áður sjávarútveginn stöðvast á hverju einasta ári lengri eða skemmri tíma. Það er þetta mál, sem við þurfum að gera upp við okkur, þegar við erum að ræða um þessa hluti. Það hefur verið svo hér undanfarið, þegar minnzt hefur verið á sjávarútveginn og þá stöðvun, sem nú er í bátaútveginum, að meira að segja hæstv. ríkisstj., hæstv. forsrh. hefur sagt: Ja, það dugir nú ekki að vera að eyða tíma þingsins svona utan dagskrár í að ræða slík smámál - þó að stöðvun útvegsins baki kannske þjóðinni tjón upp á 2–3 millj. kr. á dag. En það má kannske, þegar lausn Sjálfstfl. á málunum liggur fyrir, verja tíma þingsins innan dagskrár til þess að athuga ofur lítið um málið. Og nú þætti mér gaman að vita hjá þeim, sem hugsa sér arðskipti- og hlutdeildarfyrirkomulagið, hvernig þetta ætti að framkvæmast, við skulum segja t. d. í sambandi við olíuhringana. Er það meiningin með þessari till., að það sé bara Shell og BP og Olíufélagið, sem ættu að útbýta sínum hlutabréfum til verkamannanna og starfsmannanna, sem vinna þar við, eða er það meiningin, að þeir menn, sem þessi t. d. olíufélög skipta við, ættu að fá þarna alveg sérstaka aðstöðu? Nú vil ég taka það fram, að þegar t. d. olíufélögin stórgræða, við skulum segja, svo að við nefnum eitthvert dæmi, að þau græði kannske sínar 40 millj. kr. á ári. Ég býst við, að fæstir mundu vilja halda því fram, að þessi gróði væri skapaður með arðráni á verkamönnunum, sem vinna - í olíustöðvunum. Ég býst við, að enginn, ekki einu sinni þeir vondu kommúnistar, - mundi vilja halda því fram. Ég gæti bezt trúað, að menn yrðu frekar sammála um, að eitthvað af þessum gróða væri skapað með því að selja olíuna of háu verði út til útgerðarmanna, sjómanna og ýmissa þeirra, sem nota olíuna í heimahúsum, eða manna, sem kaupa olíu á bíla eða annað slíkt. Og ef hið fullkomna réttlæti Sjálfstfl., sem hann berst fyrir í þessu sambandi um atvinnurekstur Íslendinga, ætti þess vegna að framkvæmast, þá býst ég ekki við, að þessu réttlæti yrði náð með því, að það væru verkamenn og starfsmenn olíufélaganna, sem fengju þarna hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulag, heldur yrðu það þá að vera viðskiptavinir olíuhringanna, sem fengju þessa aðstöðu, m. ö. o., að þeir eignuðust þessa hlutdeild og þeir hlytu aðstöðuna til arðskipta úr þessum olíufélögum. Nú eru hins vegar vandræðin þau - og kannske engin vandræði þó - að allir Íslendingar eru viðskiptavinir þessara olíuhringa á einn eða annan hátt, svo að ef það ætti að tryggja, að það væru viðskiptavinirnir, sem fengju þarna algert réttlæti og sætu við sama borð og nytu samsvarandi gróða og sjálfir eigendur fyrirtækjanna, þá er ég hræddur um, að þessi fyrirtæki yrðu að vera eign alþjóðar, að þjóðin yrði sjálf að eiga þau fyrirtæki, sem önnuðust innflutninginn og reksturinn á olíunni og dreifinguna á henni. Um það liggur nú einmitt fyrir till. hér á Alþ. frá Alþfl., þ. e. um það fullkomna hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulag, sem mundi tryggja, að landsmenn almennt nytu þessarar aðstöðu. Og þá er um tvennt að ræða, annaðhvort að til landsmanna almennt rynni gróði, sem á þessu væri, eða þá að fyrirtækjunum væri stjórnað á þann hátt, að þeir, sem við þau skiptu, fengju þessa vöru með sanngjörnu verði án nokkurs gróða og að þeir þess vegna fengju þannig raunverulega fyrir fram útborgaðan gróðann af þessu. Ég álít þess vegna, að þetta fyrirkomulag, sem hérna er talað um, yrði nokkuð erfitt í framkvæmd, þegar um er að ræða eins tækniþróað fyrirkomulag og við höfum núna í þjóðfélaginu. Ef við viljum stefna að þessari almennu hlutdeild og arðskiptum, sem hér er talað um, þá lendum við hvað snertir stór fyrirtæki eins og þarna er um að ræða út í þjóðnýtingu, út í sameign þjóðarinnar á hlutunum. Ef til vill kemur þetta spursmál enn þá betur í ljós, þegar við förum að athuga þetta í sambandi við fyrirtækin, sem ríkið nú þegar á. Ég tók eftir því í leiðara í Morgunblaðinu í morgun, það var þar að vísu talað um dálítið aðrar aðferðir frá hálfu Sjálfstfl. til að leysa vandamálin en þær, sem hérna liggja fyrir, og m. a. minnzt á verðhjöðnunarleiðina, lækkun á kaupgjaldi og lækkun á verðlagi, en það er alltaf einn hlutur, sem varazt er að minnast á, þegar talað er um ástandið í íslenzkum atvinnurekstri, og það er gróðinn, sem fer til einstakra aðila, hvort heldur það eru t. d. olíuhringarnir og aðrir einokunarhringar, heildsalarnir eða aðrir slíkir eða þá t. d. bankarnir. Og það, sem ég var nú að koma að, var: Hvernig væri þá með fyrirtæki eins og t. d. bankana, sem væru meira að segja ríkiseign? Það er talað um, að á öllum íslenzka togaraflotanum hafi máske undanfarin ár verið tap, sem samsvarar 20–30 millj. kr. Það er talað um, að þetta tap jafnvel núna á síðasta ári eða á komandi ári geti farið upp í einar 50–60 millj. kr. En hver er svo gróðinn á þeim bönkum, sem ríkið rekur sjálft? Það er vitanlegt, að t. d. af Landsbankanum einum er milli 30 og 40 millj. kr. gróði á ári. Af öllum bönkunum til samans er ekki undir 50–60 millj. kr. gróði. Forríkir bankar í Danmörku, t. d. í Kaupmannahöfn, telja það sæmilega afkomu að hafa á einu ári 1–3 millj. kr. gróða, bankar, sem hafa margfalt meira fjármagn yfir að ráða en íslenzku bankarnir. Hér aftur á móti fást menn ekki einu sinni til þess að ræða það, hvort sú pólitík sé rétt, að taka þannig t. d. til bankanna tugmilljóna króna gróða, meiri gróða en samsvarar því, sem allir togararnir til samans tapa. Má ég nú spyrja: Ef sjómenn á togurunum eiga eftir þessari till. Sjálfstæðisflokksþingmannanna að vera meðeigendur í Kveldúlfi eða einhverjum ákveðnum hlutafélögum, er þá meiningin, að það eigi samt að halda áfram, að hvort heldur væri olíuhringar eða bankar eigi að geta tekið milljóna króna gróða á skiptunum við þessi félög? Það vita allir, að sá gróði, sem skapast á Íslandi, er fyrst og fremst skapaður í sambandi við gjaldeyrinn, gróði bankanna ekki síður, og þessa gjaldeyris afla togararnir og bátarnir, sjómennirnir á togurunum og sjómennirnir á bátunum. Þegar sjómennirnir þess vegna koma til með að spyrja um sinn hlut í togarafélaginu, þá koma þeir til með að spyrja: Á, áður en skipt er út hlutnum til mín, að koma einn aðili, sem heitir banki, og taka meginið af fiskinum, og á að koma annar aðili, sem heitir olíuhringur, og taka meginið af fiskinum, eða á að setja fiskinn upp á bryggjuna, eins og gert var í gamla daga, og skipta í hluti og síðan eigi þeir að sitja á hakanum, sem eru nógu ríkir til þess að geta haldið áfram að græða, þó að þeir fengju ekkert af útgerðinni? Hvers konar hlutaskiptafyrirkomulag á þarna að vera? Eiga fyrst þeir, sem sitja hér í landi inni í sínum heitu stofum, að taka allan gróða, sem útvegurinn skapar, og eiga svo þeir, sem fara út á sjóinn og vinna og framleiða þetta, ekki einu sinni að fá almennilegt kaup, hvað þá meira, hvað þá hlut? Þetta er það fyrirkomulag, sem er í dag. Þetta er það fyrirkomulag, sem ríkisstj. skipuleggur á þessum atvinnurekstri í dag. Menn hér í landi hrifsa til sín gróða, svo að hundruðum milljóna króna. Og þetta er huldumálið, sem flokkarnir, sem nú ráða ríkjum hér, fást ekki til að ræða. Þetta er það, sem þeir fást ekki til þess að tala um. Þetta er það, sem þeir þora ekki að horfast í augu við, af því að þetta er sannleikurinn í málinu. Það eru ræningjar arðsins hér í Reykjavík, sem nota ræningjaflokkana sem tækin fyrir sig, sem hrifsa gróðann af útveginum og skipta honum upp á milli sín í landi og eru núna að ganga það lengra að taka sjálf framleiðslutækin til sín. Þetta er þróunin í málunum. Svo stöðvast hver togarinn á fætur öðrum, og svo talar Sjálfstfl. um hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulag á togurunum, og á meðan halda olíuhringar og bankar og aðrir slíkir, húsabraskarar og verðbólgubraskarar, áfram að safna auði. Og fyrst þingmenn Sjálfstfl. hafa svona mikinn áhuga fyrir hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulagi og að verkamenn og sjómenn taki vaxandi þátt í stjórn fyrirtækjanna, má ég þá spyrja: Af hverju hefur ekki Sjálfstfl. sýnt þetta í framkvæmd nú undanfarið með áhuga sínum á rekstri þeirra fyrirtækja, sem mestu valda um, hvernig útvegurinn er nú rekinn, við skulum segja bankanna? Hefur Sjálfstfl. undanfarið verið að tryggja það með sínum afskiptum af stjórn á bönkunum, að verkamenn og sjómenn fengju þar vaxandi áhrif, t. d. í bankastjórn? Eða hefur Sjálfstfl. máske hins vegar verið að tryggja það með afskiptum sínum af stjórn bankanna, að allra innsti og þrengsti hringur Sjálfstfl. fengi þarna vaxandi áhrif, svo að það væri verið að gera bankana hérna í vaxandi mæli að fjölskyldufyrirtækjum og ættu þó að heita bankar ríkisins eftir sem áður. Ég kann betur við, að það sé eitthvert ofur lítið samræmi á milli orða og verka, þegar verið er að tala um þessi mál. Og mér sýnist, að sem stendur í þeim véum þjóðfélagsins, þar sem fyrst og fremst er ákveðið, hvernig stjórna skuli í efnahagsmálum, eins og bönkunum, hafi allt stefnt í þá áttina, að Sjálfstfl. væri að sölsa undir sig yfirráðin, en síður en svo, að þar ætti að fara að gefa verkamönnum og sjómönnum og öðrum vinnandi stéttum einhverja hlutdeild í. M. ö. o.: Tapið vill máske Sjálfstfl. lofa mönnum að bera, verkamönnum, með því að lækka laun þeirra, á sama tíma sem aukinn sé gróði hjá bröskurunum, en um gróðann og áhrifin á, hvernig verðmæti framleiðslunnar sé skipt, sýnist mér ekki hugur fylgja máli hjá Sjálfstfl. eftir hans pólitík að dæma. Þess vegna liggur mér við að halda, að þessi till. sé jafnvel flutt til að sýnast. Hér var talað af hálfu hv. flm., hv. þm. N-Ísf., um sameiginlega hagsmuni verkamanna og atvinnurekenda, og þeir hafa ýmsa sameiginlega hagsmuni, ekki sízt í sambandi við aukninguna á flotanum og aukninguna á verksmiðjunum. En mér sýnist nú ganga heldur lítið með þá aukningu, eins og nú standa sakir. Það hefur ekki verið keyptur nýr togari í sjö ár, og er þó öllum vitanlegt, að þeir standa undir og skapa helminginn af öllum þeim gróða, sem skapaður er á Íslandi. Og það gengur nokkuð erfiðlega með þær verksmiðjur, sem komið er upp, enda hefur stjórnarfarið á Íslandi verið þannig undanfarið, að þar hefur verið það auðvald eitt, sem ekki hefur áhuga á atvinnurekstrinum, heldur eingöngu á því að ná gróðanum af honum. Ég er hræddur um, að ef þarna á að verða breyting á, þá dugi ekki neinir hlutir eins og þeir, sem lagt er til í þessari þáltill. Það er komið svo með allt atvinnulíf Íslendinga, allan okkar atvinnurekstur, að hann á allt sitt líf, alla sína tilveru undir sjálfri stjórninni á þjóðfélaginu, stjórninni á ríkinu. Hvort sem menn vilja lofa það eða lasta, þá er þróunin orðin sú, að á herðum þeirrar ríkisstjórnar, sem situr á einhverjum tíma, hvílir ábyrgðin á því, að atvinnureksturinn gangi. Það, sem vantar á, til þess að íslenzka þjóðfélagið gangi og gangi af einhverju viti og að ekki aðeins atvinnutæknin aukist, heldur líka blómgist hann og gangi vel, er, að verkamenn, að vinnandi stéttirnar hafi úrslitaáhrif á sjálfa stjórn ríkisins, þar með á stjórn þjóðarbúskaparins og þar með á stjórn atvinnuveganna í landinu. Það er það, sem er lausn þess máls, sem fyrir stendur. Ef svo er, þá geta þessir hlutir gengið vel. En það auðvald, sem stjórnað hefur undanfarið og hugsar um það eitt að sölsa undir sig arðínn af atvinnurekstrinum, en láta svo þann atvinnurekstur, sem er grundvöllur þjóðfélagsins, sjávarútveginn, ganga með tapi, getur ekki gengið. Og þegar fulltrúar slíks auðvalds henda svo fram tillögum eins og þessari hérna, þá er ekki nema eðlilegt, að meira að segja menn úr stjórnarflokkunum hendi gaman að.



Herra forseti. Ég mun láta mér nægja aðeins örfá orð með þessari till. Hún fjallar um það að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að eins fljótt og við verði komið, verði látin fara fram ýtarleg athugun á því, hvernig bæta megi símasambandið á milli Austurlands og Reykjavíkur, en eins og kunnugt er, hafa símamál okkar Austfirðinga verið um langan tíma í sérstöku ólagi. Það er ekkert um að villast, að símasambandið við Austfirði er til muna lakara en símasambandið við aðra landshluta. Það er ekki aðeins, að svo sé ástatt, að það sé langtímum saman með öllu sambandslaust og ekki hægt að halda uppi talsímasambandi á milli Austurlands og Reykjavíkur vegna bilana, sem virðast eiga sér stað á öllum árstímum, heldur er einnig um það að ræða, að þegar samband á að heita, þá er það svo lélegt og það virðist vera svo þröngt á línum, að algengast er, að menn verði að hlíta hraðsamtölum, ef þeir eiga nokkuð að komast áfram. Þó hefur í rauninni keyrt alveg um þvert bak nú á síðasta ári og síðustu tvö árin, þegar inn á öll þessi þrengsli hefur komið stórkostlega aukin símanotkun við herliðið á Langanesi, sem hefur um verulegan hluta dagsins fengið beinan forgang til notkunar á símalínunum að austan. Austfirðingar hafa margsinnis gert umkvartanir út af þessu, og nú síðast á fjórðungsþingi Austfirðinga var gerð samþykkt um þetta mál og skorað á ríkisstjórn og skorað á alþingismenn að austan að beita sér fyrir því, að umbætur yrðu gerðar á þessum málum. Og alveg sérstaklega var farið fram á það, að á meðan ekki yrði komið á varanlegum umbótum á símakerfinu, yrði a. m. k. dregið til verulegra muna úr notkun varnarliðsins á Langanesi og eins á Stokksnesi af símalínum á milli Austurlands og Suðurlands. Ég legg svo til, að þessari till. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Út af fram kominni till. á þskj. 175, sem hv. 11. landsk. þm. var nú að lýsa, hef ég spurt póst- og símamálastjóra um það, hvort ástandið í símamálum Austfirðinga væri eins alvarlegt og lýst er í till., og ég hef beðið hann um grg. varðandi þetta, því að ef það væri rétt, sem till. greinir og tekið er fram í grg., þá væri vissulega úrbóta þörf, og ég bað um upplýsingar um þetta mál. Það má vel vera, að það megi færa rök fyrir því, að það sé æskilegt að lagfæra ýmislegt í sambandi við símamál Austurlands, og þannig mun það vera í fleiri landshlutum, en eftir því sem grg. póst- og símamálastjóra greinir, fær það ekki staðizt, sem sagt er í till. Ég vil hér, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þá grg., sem póst- og símamálastjóri hefur gefið mér í sambandi við þessi símamál: „Fram til ársins 1943 var aðeins ein símalína sunnanlands milli Reykjavíkur og Austfjarða, en þá var bætt við þremur nýjum talrásum, fjölsíma. Þrátt fyrir þessa miklu línufjölgun er nú aftur orðið mjög þröngt um afgreiðslu milli þessara landshluta. Póst- og símamálastjórninni er þetta ljóst og hefur því þegar fyrir tveim árum hafið undirbúning að mikið auknu og mjög fullkomnu símasambandi milli Reykjavíkur og Austfjarða á mjög stuttum bylgjum. Undirbúningur með nauðsynlegum mælingum og rannsóknum hefur tekið langan tíma, enda er hér um nýjustu tækni að ræða. Verður unnið að þessu verki og því hraðað svo sem unnt er. Útboð um það hefur verð sent fyrir nokkru til ýmissa verksmiðja, en búast má við, að afgreiðslutími hjá þeim verksmiðjum, sem færar eru að búa til slík tæki, sé nokkuð langur. Á fjárlagafrumvarpi því, sem nú er til meðferðar á Alþ., eru í þessu skyni veittar 600 þús. kr. á árinu 1956. Í greinargerð póst- og símamálastjóra fyrir þessum fjárlagalið, er fylgdi tillögu póst- og símamálastjórnar til fjárlaga í júlímánuði s. l., segir svo: „Fyrirhugað er að koma á sem allra fyrst stuttbylgjusambandi milli Suður- og Austurlands með millistöð í Hornafirði, og hefur á yfirstandandi ári, 1955, verið unnið að undirbúningi þess, en framkvæmd á því getur ekki hafizt fyrr en árinu 1956 og því væntanlega lokið á árinu 1957 og 1958. Tilboð hafa ekki fengizt enn, þannig að hægt sé að gera endanlega kostnaðaráætlun, en lagt er til, að 600 þús. kr. séu veittar á árinu 1956 í þessu skyni. Nú er svo komið, að mikill skortur er orðinn á talrásum milli Suður og Austurlands, sem nauðsyn ber til að bæta úr, og er stuttbylgjusamband langódýrasta og öruggasta leiðin til þess. Meðan verið er að koma í framkvæmd þessu fullkomna sunnanlandssímasambandi, hafa verið gerðar ráðstafanir til að auka á næsta vori sambandið norðan um land til Austfjarða um tvær talrásir, og ætti það að vera mikil bót.“ Þá skal bent á, að það er ranghermi í grg. fyrir till., að varnarliðið noti umrædd talsambönd. Svo er ekki. Enn fremur er það ekki rétt, að meginhluti símtalanna sé hraðsímtöl. Sem betur fer er svo ekki. Samkvæmt skýrslum símstöðvarinnar í Neskaupstað var hlutfallið t. d. milli Neskaupstaðar og Reykjavíkur sem hér segir: Í júlí 1955 níunda hvert símtal hraðsímtal, ágúst tólfta hvert, september þrettánda hvert, október seytjánda hvert, nóvember nítjánda hvert og í desember nítjánda hvert símtal hraðsímtal. Meðalbiðtími var athugaður frá Reykjavík til Austfjarða 15. og 17. des. 1955 og var frá 0–17 mínútur. Með skírskotun til framanritaðs ætti að vera óhætt að segja, að þáltill. sú, sem hér um ræðir, sé óþörf, þar sem athugun sú, sem hún fjallar um, hefur þegar farið fram og framkvæmd í málinu er að hefjast og ástandið í símamálunum og afgreiðslu símtala engan veginn líkt því, sem tekið er fram í tillögunni. Jafnframt þessum upplýsingum þykir rétt að geta þess, að sama má segja um símasamband Vestfjarða við aðra landshluta, að þau eru orðin ófullnægjandi og þurfa því einnig sem skjótastra úrbóta. Símaþörfin hefur vegna hins gróandi athafnalífs vaxið örar en svo, að unnt hafi verið að fá fé og fjárfestingu til enn meiri símaframkvæmda en hafnar hafa verið, enda hefur þótt nóg um.“ Þetta er grg. póst- og símamálastjóra, sem sýnir, að það er verið að vinna að því að bæta úr símasambandinu á milli Austur- og Suðurlandsins, og má gera ráð fyrir því samkvæmt henni, ef áætlunin stenzt, að eftir eitt eða tvö ár verði úr því bætt með stuttbylgjusambandi. Og þegar það er athugað, að líkt er ástatt með fleiri landshluta, eins og Vestfirði, að símamálin þar eru ekki í betra lagi, en einnig er verið að vinna að því að bæta þar úr, þá held ég, að það sé erfitt að ásaka símamálastjórnina fyrir aðgerðaleysi, fyrir það, að hún hafi ekki haft opin augu fyrir því, sem þarf að gera. En það er svo, að þetta eru allt saman kostnaðarsöm verk, þetta krefst mikils fjár, og það hefur ekki verið unnt að fá meira fé í símaframkvæmdir á undanförnum árum en raun ber vitni. Það verður að viðurkenna, að varið hefur verið til símamálanna undanfarið allmiklu fé og mikið unnið að þessum málum og því ekki ýkjamörg ár þangað til þessi mál verða komin í æskilegasta horf.



Herra forseti. Sú umsögn, sem hæstv. ráðh. hefur flutt hér frá hendi símamálastjóra, er að mörgu leyti harla einkennileg fyrir þá, sem vel þekkja til um þessi mál, og í heild sýnir þessi umsögn mér, að það virðist vera mikill skortur á því, að sá maður, sem hér gefur frá sér þessa umsögn og á að heita að stjórni þessum málum, geri þá kröfu til sjálfs sín og síns starfs sem eðlilegt er. Hann skýrir frá því í umsögn sinni, að fram að 1943 hafi aðeins verið ein langsímalína á milli Reykjavíkur og Austurlandsins um Suðurland, en þá hafi verið gerðar nokkrar úrbætur, eða bætt við þremur talrásum. Þetta er rétt. Árið 1943 urðu verulegar umbætur í símamálum okkar. En ætli flestir veiti því ekki athygli, að einmitt á þeim 13 árum, sem liðin eru síðan, hafa orðið hinar stórkostlegu breytingar, sem kalla á miklu meiri þjónustu en þá átti sér stað, en í 13 ár hefur í þessum efnum ekki verið um neina framför að ræða, enda viðurkennir símamálastjóri í þessari yfirlýsingu sinni, að nú sé orðið mjög þröngt á línunum austur? Af hverju segir hann ekki þann sannleika, sem allir þeir símamenn, sem maður talar við um þessi mál og beinlínis vinna við þetta, viðurkenna, að það séu áberandi mest þrengsli á viðskiptunum frá Reykjavík til Austurlandsins, borið saman við allar aðrar langlínuafgreiðslur hjá landssímanum? Þar er um langsamlega mestu þrengslin að ræða. Þetta átti að viðurkenna, því að þetta er það, sem allir vita að er rétt. Starfsmenn símans draga enga dul á, að þetta sé svona. En svo segir símamálastjóri, að nú sé að vísu hafinn undirbúningur að því, að þetta verði lagað, og m. a. sé þessu komið svo langt, að nú sé búið að senda út útboð eftir nýjum tækjum, sem nota þarf í þessu efni. Jú, það er mjög gleðilegt, að málið skuli þó loksins eftir alla þá baráttu, sem Austfirðingar hafa háð í þessum efnum, vera komið á það stig, að það sé farið að senda eftir tilboðum. Það á sem sagt mjög greinilega langt í land enn þá, að lausn komist á málið, og mættu þeir, sem hafa með þessi mál að gera, frekar biðjast afsökunar á því, að þeir skuli vera svona seinir á sér, að eftir að allt er komið í öngþveiti og búið að standa í öngþveiti í mörg ár, þá er núna fyrst verið að leita eftir tilboðum. En það er samt sem áður gleðilegt fyrir okkur, að það skuli þó hafa þokazt það áleiðis, að það er þó farið að leita eftir tilboðum, en ekki er einu sinni búið að samþykkja nein kaup. Það er búið að tala um stuttbylgjusamband við okkur í mörg ár, að það muni vera hagstæðasta leiðin til lausnar á okkar símamálum að taka upp stuttbylgjusamband á milli Reykjavíkur og Hornafjarðar. Þetta er ekkert nýtt. Þetta erum við búnir að heyra margsinnis, þegar á þetta hefur verið minnzt, en um framkvæmdir hefur ekki verið að ræða, því miður. Þá segir símamálastjóri það, sem mér þótti sérstaklega einkennilegt í skýrslu hans, að það sé rangt, sem sagt er í grg. fjórðungsþings Austfirðinga og í grg. þessarar till., að varnarliðið noti símalínurnar. Ætlar hann að segja okkur það, að varnarliðið á Langanesi og Stokksnesi eigi engin símasambönd við Reykjavík? Ég skal upplýsa það hér, að það hefur þrásinnis komið fyrir, þegar ég hef beðið um símtöl við Austurlandið, að þá hafa símastarfsmennirnir sagt við mig: Það er ekki hægt á þessum tíma, því að á þessum tíma er forgangur fyrir varnarliðið. - Og það hefur verið tiltekinn tími á dag, sem það hefur haft forgang að línunum. En svo segir símamálastjóri hér í umsögn, að það sé rangt, að þeir noti þessa einu línu, sem hér er á milli. Þetta er vitanlega algerlega rangt farið með staðreyndir, eða a. m. k. fá símanotendur annað að heyra hjá símastarfsfólkinu, þegar beðið er um samtöl. Þá var birt hér skýrsla, sem gerir það að verkum, að ég er a. m. k. engu nær, og ég hugsa, að margir fleiri þm. séu litlu nær um það, að það hafi verið gerð athugun á því, hvernig háttað hefur verið fjölda hraðsamtala frá Neskaupstað í tilteknum mánuði við Reykjavík. Ég tók eftir því, að einn mánuðinn var níunda hvert samtal, sem átti sér stað, hraðsamtal. Það er auðvitað alveg augljóst mál, að það er gífurlega hátt. En hitt veit ég, og það vita allir, sem eiga í því að þurfa að tala alhnikið í síma á milli Reykjavíkur og Austurlandsins, að langoftast verður símafólkið að segja manni, að það séu fjöldamörg hraðsamtöl sem bíða, upp í 10–12 hraðsamtöl, maður verði að vera 10. eða 12. á hraðsamtalalista, þangað til hægt sé að koma sínu sambandi í gegn. Þetta er reynsla þeirra, sem eiga í því að nota þessar línur. Þetta segi ég að sé óviðunandi, og það er um óeðlilega mikil hraðsamtöl að ræða á þessari leið. Eftir öllu þessu, sem ég hef sagt, og eins og fram kemur í þessari till. og eins og fram hefur komið í samþykktum Austfirðinga, manna úr öllum flokkum, frá kaupstöðunum á Austurlandi og báðum sýslum, sem hafa gert samþykktir um þetta, en þeirra samþykktir eru nákvæmlega eins og sú samþykkt, sem hér liggur fyrir í þeirri till., sem ég flyt, þá er það svo, að ástandið hefur verið óviðunandi. Og símamálastjóri gerir sér þetta ljóst, því að hann á nú í undirbúningi, segir hann, úrbætur, og það hefur því verið sannarlega þörf á því að flytja þetta mál og fara fram á úrbætur í þessum efnum. Hins vegar er hitt mjög óeðlilegt, að hann skuli bregðast við á þann hátt, sem þessi yfirlýsing bendir til, og segja, að hér sé um óþarfa tillögu að ræða. Sannleikurinn er miklu frekar sá, að það hefði verið þörf á því, að till. hefði verið flutt miklu fyrr, en áður hafði verið farin sú leið að skora á símamálastjórnina og leita eftir úrbótum í þessu, en það hefur dregizt úr hömlu. En nú þegar till. kemur fram, þá er sagt: Ja, nú erum við þó búnir að óska eftir tilboðum, að vísu erum við ekki búnir að samþykkja neitt, þetta mun koma, og af því er þetta allt óþarft. - Nei, sannleikurinn, sem nú liggur orðið hér fyrir, sýnir, að málið er ekki að ófyrirsynju flutt. Það er full þörf á því að ýta á þá framkvæmdarstjórn þessara mála, sem með þau hefur að gera, því að hún hefur unnið heldur dauflega að lausn þeirra, og jafnvel enn í dag virðist þeim æðstu sýnast svo, að þetta sé ekki með öllu þarft mál. Ég vona nú, að sú n., sem fær málið til athugunar, reynist vera á skoðun okkar Austfirðinga, að það sé þörf á því, að ríkisstj. ýti á símamálastjórnina með að greiða sem allra fyrst úr þessum málum eins og þau standa nú.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður mikið, en mig langar samt til að láta koma fram þrenn sjónarmið, sem mér virðist frsm. málsins að nokkru gleyma, a. m. k. sumum þeirra. Ég vil fyrst benda á það, að ég nota símann mikið um allt land. Ég tala líklega á mánuði fyrir eitthvað dálítið á annað þús. krónur, og það er langverst að ná símasambandi við Vestfirði. Þar þarf ég að bíða lengst til þess að ná í þá, sérstaklega svæðið á sunnanverðum Vestfjörðum. Þar næst kemur norðausturhornið á landinu, þegar ég þarf að ná í það, ekki sjálft Austurlandið, heldur Þistilfjörðurinn, Langanesið og Skeggjastaðahreppurinn. Þetta er mín reynsla og hefur verið í mörg ár, og ég held, að það sé alveg tvímælalaust, að hún sé rétt. Hvað Austurland snertir sérstaklega, þá eru nú fleiri leiðir til þess en sunnan um land. Það eru þrjár línur til Austurlandsins norður um land. Það er lína yfir Möðrudal, það er lína yfir Haug, það er lína um Þórshöfn. Heiðarfjallsmennirnir tala yfir Þórshafnarlínuna og tefja ekki á neinn hátt fyrir Norðfjarðarmönnum í samtölum. Ég held, að samtölin við Austurland greiðist töluvert mikið, þegar komið er gott fjölsímasamband til Akureyrar og áfram til Breiðumýrar, þannig að þar fyrst greiðist það í þrennt, línurnar áfram norður og austur, og þegar margir komast að svo langt norður, þá held ég, að þetta hljóti að lagast, og þetta er allt á leiðinni. Það er á hverju sumri lagt lengra og lengra af jarðsímanum norður, til þess að það geti komizt margir menn þar í einu inn á, og þá rýmkast jafnframt um austurleiðirnar. Vafalaust heldur sá jarðsími svo áfram lengra en honum hefur verið hugað núna. - Þetta var það, sem ég vildi benda á. Í öðru lagi vildi ég benda á það, að það hefur verið svo hér á Alþ. fram að þessu, að áhugi þingmannanna yfirleitt, þ. á m. minn, hefur beinzt að því að koma símanum sem víðast heim til manna. Það eru ekki nema tiltölulega fá ár síðan annað hvert sveitaheimili vantaði síma, og þá beindist allur okkar áhugi að því að fá fé í það að koma símanum áfram til enn fleiri manna. Enn þá er það svo, að það eru ekki nema um 70% af bændum í þeim sýslum, sem verst eru símaðar, sem hafa síma. Og þegar póst- og símamálastjórnin þá bar því við, að þetta væri varla hægt, það væri svo þröngt á línunum, þeir þyrftu að fá fé til að gera línurnar tvöfaldar hingað og þangað, þeir þyrftu að fá fé til að annast langlínurnar, skelltum við allir við því skollaeyrunum og heyrðum það ekki, en heyrðum hinar kröfurnar frá notendunum um, að þennan bónda þarna vantaði síma og þennan vantaði síma og þennan vantaði síma. Þess vegna hefur það orðið út undan bókstaflega síðustu árin að hugsa um langlínurnar. Þetta er sannleikurinn. Og það er ekki fyrr en núna og þó sérstaklega eftir svona 2–3–4 ár, get ég búizt við, þegar ástandið er orðið það, að síminn er kominn sem allra víðast heim á heimilin, að farið verður að hugsa um langlínurnar. Þetta held ég að við verðum að viðurkenna fyrir sjálfum okkur, að við höfum lagt meiri áherzlu á hitt. Ég hef áhuga á þessum málum eins og aðrir, en ég fékk ekki betri byr en það, að þegar ég vildi hrinda þessum málum áfram með því að lofa mönnum að lána til þess fé, þá var það drepið, og þau lán, sem menn hafa verið með til að koma síma áfram víða, og ég hef verið með þau mörg, eru ekki í raun og veru með samþykki Alþingis, heldur hefur ríkisstj. fallizt á að flýta fyrir málinu á þann hátt á ýmsum tímum og seinast núna í sumar, og það tel ég ágætt. Þessir menn, sem hafa núna þennan brennandi áhuga á að flýta þessum málum - símasambandi á langleiðum - eiga náttúrlega fyrst og fremst að koma með tillögur um fjárveitingar. Það er náttúrlega það fyrsta. Það er ekki nóg að tala um að undirbúa. Það vantar ekkert annað en fé. Það vantar ekkert annað en meiri fjárveitingu til þess að geta hraðað jarðsímanum að norðan og komið honum alla leið austur á Egilsstaði, og það vantar ekkert nema fé til að geta komið upp stuttbylgjustöð á Hornafirði og afgreitt miklu fleiri samtöl austan um heldur en er. Þess vegna er það fyrst og fremst í sambandi við fjárlögin, sem þeir eiga að láta til sín heyra, þessir menn, og koma þar með tillögur um meira fé og hvernig eigi að fá það. Það mun áreiðanlega ekki standa á póst- og símamálastjóra að nota það fé, þegar hann fær það. Þetta hefur ekki verið gert, af því að þeir, sem eru með þessar till., sjá, að það er erfitt og ekki hægt að fá nóg fé, en það er gott að geta sagt kjósendum: Ég var með till. um, að þetta skyldi gert. - Já, ágætt að geta sagt það. Þetta er ein af þeim till., sem eru til að sýnast. Ef þeir vilja gera meira en að sýnast, þá eiga þeir að fara á fjárlögin og heimta fé þar og koma með till. um, að unnið sé að málunum, þar sem hægt er að gera eitthvað í þeim, annað en bara að tala til að geta sagt kjósendum, hvað þeir hafi sagt, enda þótt ekkert væri með því unnið.



Herra forseti. Það er nú orðið alllangt síðan þessi fsp. var fram borin, og síðan er á vissan hátt búið að svara að því leyti því, sem þar er um spurt, að það er vitað, að samningatilraunir hafa staðið yfir að tilhlutan Efnahagsstofnunar Evrópu um þessi mál og eitthvað af slíkum niðurstöðum hefur þegar borizt til íslenzku ríkisstjórnarinnar. Þessi fsp. var hins vegar fram borin meðan þetta mál var á því stigi, að eingöngu var um lauslegar blaðafréttir að ræða í erlendum blöðum, sem hingað höfðu borizt til okkar, og alger þögn ríkti hjá ríkisstjórninni, þannig að ég býst kannske ekki fyrst og fremst við, að það, sem hæstv. forsrh. mundi svara í sambandi við þessa fsp., væri beinlínis orðrétt svar við því, sem hér liggur fyrir, hvort rétt sé það, sem blaðið Fishing News hafi verið að segja, heldur mun nú væntanlega verða gefin hér skýrsla til hv. Alþ. um, hvernig þessi mál standa í heild. Ég vil hins vegar um leið láta þá skoðun í ljós, að það væri ákaflega heppilegt, eins og oft hefur tíðkazt í þessum málum, að þegar svona mál standa yfir, noti hæstv. ríkisstj. tækifærið, án þess að það sé komið fram með sérstakar fyrirspurnir, hvorki utan dagskrár né með þessu móti, til þess að kveðja sér hljóðs utan dagskrár og gefa skýrslur um svona hluti, og að þingmenn geti þá, án þess að vera bundnir af þessum stutta umræðutíma fyrirspurnatímans, 10 mínútna umræðum, tekið til máls um þessi veigamiklu mál. Viðvíkjandi því máli hins vegar sjálfu, sem hér er um að ræða, vil ég aðeins ítreka það, sem ég hef áður sagt: Ég álít enga þörf fyrir Íslendinga til samninga við Breta um landhelgismálið. Áhrifaríkir brezkir auðmenn hafa kosið að setja löndunarbann á okkur. Þetta löndunarbann hefur ekki orðið okkur að neinu tjóni, þvert á móti. Þetta löndunarbann er hins vegar brezkri alþýðu og brezkri þjóð bæði til tjóns og til vansa. Ég tel bezt á því fara, að Bretar fái sjálfir að glíma við þá brezku auðmenn, sem hafa kosið að reyna að hafa þessa aðferð bæði til að kúga eigin alþýðu og til þess að beita þjóð eins og okkur ofríki. Við erum til allrar hamingju ekki upp á þá komnir. Ég held þess vegna, að við höfum mjög góða aðstöðu til þess að vera þolinmóðir í þessu máli og láta hvergi eitt hænufet undan. Það vildi ég aðeins láta í ljós, um leið og ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. í fyrsta lagi segi okkur af þeim samningum, sem nú standa yfir, og í öðru lagi gefi yfirlýsingu um það, sem spurt er um í þriðja atriðinu í þessari fsp., hvort það komi yfirleitt til mála, að ríkisstj. fari að semja um þetta mál án þess að gefa þingi og þjóð tækifæri til þess að ræða málið áður og þinginu til að taka sínar ákvarðanir í því.



Herra forseti. Hinn 7. þ. m. gaf ríkisstjórn Íslands út svo hljóðandi tilkynningu til blaða og útvarps: „Eins og kunnugt er, hafa vandkvæði þau, er stafa af löndunarbanninu á íslenzkum fiski í Bretlandi, hvað eftir annað komið til umræðu í Efnahagssamvinnustofnuninni í París (OEEC). Umræður þessar urðu til þess, að stofnunin skipaði nefnd til þess að kynna sér málið frá öllum hliðum og freista þess að finna lausn á því. Í nefndinni hafa nýlega komið fram tillögur um lausn málsins, og eru þær nú í athugun hjá ríkisstjórn Íslands.“ Við þetta hef ég ekki á þessu stigi málsins öðru að bæta en því, að ríkisstjórnin hefur ekki látið sér til hugar koma að færa inn núverandi friðunarlínu né að semja um hana sem frambúðarlausn á friðunarráðstöfunum Íslendinga. Þetta er samhuga álit og ákvörðun allra núverandi ráðherra.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans, svo langt sem þau ná. Ég álít samt, að hann hefði átt að gefa okkur ýtarlegri upplýsingar viðvíkjandi þeim samningum, sem fram hafa farið í París. Ég álít, að hann hefði átt að gefa okkur upplýsingar um, hvort íslenzkir aðilar hafi verið þar við riðnir, hvort fulltrúar íslenzkrar ríkisstjórnar hafi að einhverju leyti talað fyrir hönd ríkisstj. í þeim samningum, sem sé hvort ríkisstjórnin hafi tekið þátt í þeim. Ég álít enn fremur, að hann hefði átt að segja okkur alveg greinilega það, sem við höfum annars staðar frá fregnað, að það hafi komið fram tillögur, og þá ætti að greina frá hverjum, um það, að Englendingar afléttu löndunarbanninu gegn því, að íslenzka ríkisstjórnin lýsti því yfir, að hún léti sér nægja núverandi friðunarlínu og mundi ekki gera tilraunir til að færa hana út. Ég álít, að við eigum rétt á því að fá að vita, hvað gert hefur verið og hvað fram hefur komið af tillögum í þessum málum. Það er t. d. fróðlegt fyrir okkur að vita ekki aðeins, hvaða afstöðu Bretar og þeirra fulltrúar taka í þessu, heldur líka hvaða afstöðu aðrar þjóðir, þær sem ef til vill hafa komið eitthvað nærri því að reyna það, sem kallað var að miðla málum í þessu, Norðmenn eða aðrir slíkir, hafa tekið. Við megum gjarnan fá hugmynd um það hvaða uppástungur hafa komið fram frá þessum aðilum. Hins vegar vil ég eindregið lýsa ánægju minni yfir þeirri yfirlýsingu, sem hæstv. forsrh. hér gaf og ég skil svo, að það komi ekki til mála í fyrsta lagi, að Íslendingar semji um það á nokkurn hátt að færa inn núverandi friðunarlínu, og það býst ég við, að allir hafi líka verið sammála um, og í öðru lagi komi ekki heldur til mála að semja um núverandi friðunarlínu sem neina framtíðarlausn, m. ö. o. komi ekki til mála að ræða um eða fallast á þær tillögur, sem fram hafi komið í Efnahagsstofnuninni. Þá liggur ákaflega nærri að spyrja: Hvernig stendur á því, að í þessari efnahagsstofnun þessara þjóða, sem hæstv. ríkisstj. er sífellt að tala við, skuli vera rætt um og koma yfirleitt fram tillögur, sem hlýtur að hafa verið vitað að íslenzka ríkisstj. mundi ekki ljá máls á að tala um? Það er ákaflega ánægjulegt, að þetta komi fram núna, sem hæstv. forsrh. lýsti yfir, og gott, að þær þjóðir, sem við þar erum í samstarfi við, fái að vita okkar afstöðu þannig. Það hefði verið enn betra, að þetta hefði komið fram fyrr, að þessi yfirlýsing hefði legið fyrir, áður en menn fóru yfirleitt að tala um það í París eða annars staðar, að svona miðlunartillaga væri ef til vill einhver miðlun og hefði einhvern möguleika á því að hljóta samþykki á Íslandi. Eins ánægjulegt og það er að heyra þá yfirlýsingu, sem hæstv. forsrh. nú gefur, þá hefði verið enn ánægjulegra, að slík yfirlýsing hefði verið gefin strax og fór að kvisast um þessi mál og tekin hefðu verið af öll tvímæli um, að þær svokölluðu miðlunartillögur, sem þarna væri um að ræða, væru hlutir, sem Íslendingar létu ekki bjóða sér.



Herra forseti. Mér skilst það á því, sem hér hefur komið fram frá hæstv. forsrh., að það sé nú í rauninni ekki ósk ríkisstj. að ræða þessi mál að nokkru ráði á þessu stigi, og kunna að liggja til þess einhverjar ástæður. En ég veitti því athygli, að hann komst þannig að orði, að allir núverandi ráðherrar væru sammála um það, að ekki kæmi til mála að semja um núverandi friðunarlínu sem frambúðarlausn í þessum efnum. Fyrir mér er þetta orð og þar með þessi yfirlýsing öll nokkuð óákveðin, með sérstöku tilliti til þess, sem blöð og fréttastofur hafa einmitt skýrt frá þessu máli. Það hefur sem sé komið fram, að lagt mundi vera til, að Íslendingar féllust á að lofa því að breyta ekki núverandi friðunarlínu, a. m. k. á meðan Efnahagssamvinnustofnunin væri enn að fjalla um málið. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að öll loforð í þeim efnum séu alveg fráleit. Hins vegar lít ég einnig þannig á, að þetta orðalag hæstv. forsrh., að stjórnin sé sammála um, að hún muni ekki semja um núverandi friðunarlínu sem frambúðarlausn, segi ekkert til um það, að hún sé ekki að hugsa um að lofa því, að núverandi friðunarlína skuli standa óbreytt um einhvern tíma. Nú vildi ég spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forsrh., hvort e. t. v. megi skilja þessi orð þannig, að ríkisstj. hugsi sér ekki heldur að gefa nein loforð um það, að núverandi friðunarlína skuli gilda um neinn tiltekinn tíma, ekki heldur til bráðabirgða. Rétt er að athuga það, að hér liggja fyrir tillögur frá um 16 alþingismönnum um að breyta núverandi friðunarlínu strax, svo að loforð ríkisstj. um að hreyfa ekki við henni skiptir vitanlega mjög miklu fyrir alþingismenn og þjóðina alla. Það að lofa því, að Íslendingar muni ekki semja um núverandi friðunarlinu sem frambúðarlausn, segir í mínum eyrum heldur lítið.

Forseti (JörB): Ég vil geta þess, að hæstv. forsrh. var hindraður frá því að geta tekið þátt í umræðum núna að þessu sinni.



Herra forseti. Mér þykir mjög miður, að hæstv. forsrh. skuli vera svo önnum kafinn, að þess sé ekki að vænta, að hægt sé að fá hjá honum svolítið nánari skýringar á þeirri yfirlýsingu, sem hann gaf hér áðan. Ég verð að taka mjög undir það með hv. 11. landsk. þm., að þessi yfirlýsing, sem hæstv. ráðh. gaf hér f. h. ríkisstj., tók ekki í mínum augum af öll tvímæli um þetta mál, því miður. Ég hefði fagnað því mjög einlæglega, ef sú yfirlýsing hefði verið algerlega ótvíræð. En þó að því sé lýst yfir, að ríkisstj. líti svo á, að ekki komi til mála að semja um núverandi friðunarlínu sem neina frambúðarlausn í þessu efni, þá er enn hægt þrátt fyrir þetta orðalag að gera ráð fyrir, að hæstv. ríkisstj. geti hugsað sér að semja um hana sem einhverja tímabundna lausn, eins og orðalag erlendra blaða hefur bent til að um sé að ræða. Ég hefði gjarnan viljað heyra álit hæstv. ráðh. á því, hvort eigi að skoða yfirlýsinguna á þá leið, að það komi alls ekki til mála að semja við einn eða neinn um langa stund eða skamma um það, að Íslendingar uni við núverandi friðunarlínu. Ég lít þannig á, og ég hygg, að það geri margir, að friðunarlínan sé alls ekki og eigi ekki að vera af Íslendinga hálfu samningamál við Breta eða aðrar þjóðir, hér sé um að ræða algerlega íslenzkt mál, landhelgismálið sé fyrst og fremst íslenzkt löggjafarmál. Þess vegna tel ég það mjög óheppilegt í alla staði, ef íslenzkir aðilar eru að fjalla um samninga varðandi friðunarlínuna á einni eða annarri ráðstefnu erlendis, og ég lít þannig á, að það sé ekki gert í umboði íslenzku þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem hér hefur áður verið mælt, að það er nokkru miður, að hæstv. forsrh., sem einnig fer með sjávarútvegsmálín, skuli ekki vera mættur hér í þessum umræðum nema til að gefa þá yfirlýsingu, sem hann gaf hér við upphaf umræðnanna. En þar sem í þeirri yfirlýsingu hans fólst það, að ríkisstj. öll stæði að gangi þessara mála, þá vildi ég mega vænta þess, að af ríkisstjórnarinnar hálfu verði gefin greið svör um það, sem þeir hv. 11. landsk. þm. og hv. 8. þm. Reykv. hafa spurt um: Má skilja yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þannig, að á vegum íslenzku ríkisstj. verði ekki samið við einn eða neinn um það, að núgildandi reglur verði látnar standa, meðan vilji Alþingis hefur ekki komið í ljós í þessu efni? Ég er einn þeirra þm., sem hafa lagt fram till. á þingi, bæði á þessu þingi og á s. l. þingi, um breytingar á íslenzkri landhelgislínu. Það hagar alveg sérstaklega til um þá till., sem ég hef lagt hér fram. Breytingar þær, sem í henni felast, eru ekki aðrar en þær, sem hægt er að gera samkv. þeim meginreglum, sem íslenzka ríkisstj. lýsir yfir að hún hafi dregið landhelgina eftir og væri samkv. mínum till. hægt að víkka landhelgina nokkuð án þess að breyta grundvallarreglunum. Ekki einu sinni þessi till. mín hefur fengizt afgreidd hér á þinginu, hvorki í fyrra né heldur nú. Hæstv. forsrh. hefur átt tal við hv. allshn. sameinaðs Alþingis, sem hefur allar þessar till. til meðferðar, og hefur óskað eftir því, eða óskaði eftir því í fyrra, að þær mættu bíða nokkuð enn þá. Ég vil aðeins undirstrika það, að ég tel það fullkomið ábyrgðarleysi af íslenzkri ríkisstj. að biðja Alþingi og einstakar nefndir þingsins um frest á afgreiðslu mála án þess að gefa nokkrar viðhlítandi eða fullnægjandi skýringar á því, hve lengi á að bíða og eftir hverju á að bíða. Þetta hefur hins vegar skeð, og ég leyfi mér að víta stjórnina fyrir það ábyrgðarleysi að láta svo ganga árum saman, að hún standi í samningamakki við erlenda aðila um einhverja hluti, sem Alþingi fær ekki að vita um, hverjir eru. Ég álít, að það sé fullkomlega komið að því, að Alþingi verði að krefjast þess af ríkisstj., að hún hætti að halda aðgerðum sínum leyndum fyrir þingheimi a. m. k., og í rauninni hefur hún ekki rétt til þess að halda þeim leyndum fyrir þjóðinni allri. Henni ber fullkomin og ótvíræð skylda til þess að gefa Alþingi skýrslu um það, hvernig þessi mál raunverulega standa. Og ég vil sömuleiðis beina þeirri ásökun, sem ég hef nú fellt á ríkisstj., til hennar stuðningsmanna hér á Alþingi, að þeir hafa ekki heldur neinn siðferðislegan rétt til þess frammi fyrir íslenzkri þjóð að neita að afgreiða mál hér á Alþingi, af því að ríkisstj. er eitthvað að pukrast með þau sömu mál úti í löndum. Í sambandi við það ábyrgðarleysi, sem hér hefur viðgengizt af hálfu ríkisstj. í þessu máli, sem er eitt af stærstu málum aðalatvinnuvegar íslenzku þjóðarinnar, sjávarútvegsins, vil ég einnig koma að því, að ríkisstj., sem getur leyft sér að halda leyndum aðalþáttunum, sem varða aðalatvinnuveg þjóðarinnar, er ekki lengur í neinu samræmi við störf þjóðarinnar. Hún ætti að sjá sóma sinn í því, þegar svo er komið, að nærri allur veiðifloti landsmanna er stöðvaður og síðan telur hún það eitt vera hlutverk sitt að pukrast með grundvallarráð þessa atvinnuvegar úti í löndum, þegja um það þunnu hljóði í sínu landi, svíkjast um skyldur sínar gagnvart þingheimi í sambandi við þessi mál, - sú ríkisstj. ætti, ef það væri einhver dropi eftir af sómatilfinningu í hennar blóði, að segja þjóðinni, að hún sé ekki fær um að stjórna þessu landi, og leggja upp sína laupa.



Herra forseti. Það eru nú að sjálfsögðu ekki nema örfá orð, en ég kann heldur illa við það pukur, sem virðist vera haft á um þetta mál. Fyrst berast Íslendingum fréttir af meðferð málsins í gegnum erlend blöð og erlenda fréttamenn. Hér er spurzt fyrir um málið á Alþ. og upplýsingar fást ekki fram. Nú kemur hér fram yfirlýsing frá hæstv. forsrh., og það er óskað eftir svolítið nánari skýringu á þeirri yfirlýsingu. Þá má forsrh. ekki með neinu móti ofan á allt það, sem á undan er gengið í þessu máli, vera að því að sinna þinginu og svara nánar um þessa yfirlýsingu sína. Hann hagaði yfirlýsingu sinni þannig, að allir ráðherrar í núverandi ríkisstj. væru sammála um þetta, og hann gaf þessa yfirlýsingu f. h. þeirra allra. Hér sitja í þingsölunum allmargir ráðherrar, þó að hæstv. forsrh. hafi nú orðið að víkja af fundi. Hvernig getur staðið á því, að þessir ráðherrar, sem hér sitja þingfund, skuli ekki geta orðið við þeim tilmælum, sem hér hafa komið fram, og gefið nánari skýringu á þessu máli? Hvernig getur á þessu staðið? Ég uni ekki svona vinnubrögðum og mótmæli þeim harðlega. Það er ekki hægt að draga aðrar ályktanir af þessu en þær, að hér sé verið að pukrast á þann hátt með viðkvæmt mál, sem þingmenn mega ekki fá að fylgjast með og ekki er ætlazt til að almenningur í landinu fái að fylgjast með. Ég skora nú á þá hæstv. ráðh., sem hér eru staddir, að þeir svari þeim fyrirspurnum, sem hér hafa komið fram, og skýrgreini nánar það, sem um hefur verið beðið í sambandi við yfirlýsingu forsrh. fyrir þeirra hönd.



Herra forseti. Svör hæstv. forsrh. voru fullnægjandi og skýr við þeim fyrirspurnum, sem hér voru fram bornar. Ég vil aðeins til áréttingar, vegna þess að hv. síðasti ræðumaður virtist ekki skilja það, hvers vegna forsrh. fór hér í burt áðan, skýra frá því, að ástæðan er sú, að hann er við jarðarför að fylgja vini sínum, og hefur það hingað til verið talið lögleg forföll. Ég tel ekki ástæðu til að bæta við þau svör, sem hæstv. forsrh. viðhafði hér áðan. Þau voru skýr, þau voru ákveðin, þau voru fullnægjandi við þeim fyrirspurnum, sem hér liggja fyrir, fyrir þá hv. alþm., sem vildu hlusta á það, og skilja, hvað í svörunum fólst.



Herra forseti. Mér finnst nú dálítið skrýtið, þegar ráðherrarnir koma fram hver fyrir annars hönd og segja, að svör hins hafi verið fullnægjandi. Það má vel vera, að svör hæstv. forsrh. hafi verið fullnægjandi meðráðherrum hans, af því að þeir vita um, hvað hefur gerzt í málinu, en það er þannig vaxið, að þingheimur hefur ekki enn þá látið í ljós, að hann teldi svörin fullnægjandi, og það var þingheimur, sem var að spyrja hæstv. ráðherra. Það er því einskis vert að fá að vita að svör hæstv. forsrh. séu fullnægjandi meðráðherrum hans. Þingmenn langar til þess að fá að vita um það m. a., hvort það er rétt, að hæstv. ríkisstj. hafi veitt ádrátt um eða gefið loforð um eða tekið þátt í samningum eða samningsundirbúningi um, að landhelgislína Íslands verði ekki fyrst um sinn færð út fyrir þær 4 mílur, sem hefur verið ákveðið fyrir nokkrum árum, og ætli að láta sér það nægja sem bráðabirgðalausn í landhelgismálinu. Ég er alveg viss um, að það mundi þykja bein árás á lífsmöguleika Vestfirðinga a. m. k., og mundi syngja þannig víðar í hv. kjósendum, ef það vitnaðist.



Herra forseti. Það er nú ljóst þrátt fyrir fullyrðingu hæstv. viðskmrh. um það, að svör hæstv. forsrh. hafi verið greinileg og fullnægjandi, að einmitt þessi svör hafa vakið grun hjá mörgum þingmönnum um það, að ríkisstj. hafi í hyggju að semja á bak við Alþingi og bak við þjóðina um einhvers konar bráðabirgðafrestun á útvíkkun núverandi friðunarlínu. Þögn hæstv. ráðh. hér við fyrirspurnum um þetta ýtir óneitanlega undir þennan grun. Það hljóta hæstv. ráðherrar að sjá og skilja. Og ég vil spyrja þá: Hvernig stendur á því, að þeir vilja ýta undir þennan grun? Hvernig stendur á því? Þeir eru vísvitandi og viljandi að ýta undir hann með því að þegja. Vilja þeir, að blöðin fari að skrifa um þessi mál á þeim grundvelli, að það séu mjög miklar líkur til þess, að ríkisstj. ætli að svíkja í þessu máli, hún ætli að bregðast þjóðinni, hún ætli að semja við Breta um frestun á víkkun friðunarlínunnar? Vilja þeir, að það sé farið að skrifa þannig um málið? Ef hæstv. ráðherrar og þ. á m. hæstv. utanrrh., sem þetta mál hlýtur náttúrlega að heyra að mjög verulegu leyti undir, þar sem þetta er utanríkismál, treystir sér ekki til að gefa svör við þessu máli og þeim fyrirspurnum, sem hér hafa verið bornar fram á opnum þingfundi, þá vil ég benda honum á þann möguleika að óska þess við hæstv. forseta, að þessum fundi verði nú slitið og hér verði settur lokaður þingfundur, og gefa þinginu svör við þessum spurningum og skýrslu um þau. Þetta var gert hér á þingi í fyrra um mál, sem stóð mjög svipað á um, þ. e. handritamálið. Þá höfðum við fengið fréttir úr erlendum blöðum. Það var spurt hér um það á þingfundi, hvort þessar fréttir hefðu við rök að styðjast. Því var ekki svarað hér, en hæstv. menntmrh. sá sóma sinn í því að biðja þegar um, að fundi væri slitið og settur lokaður þingfundur, og þar skýrði hann þingmönnum frá gangi málsins. Og ég efast um, að nokkur maður sé hér inni, sem haldi, að þetta hafi valdið íslenzku þjóðinni tjóni. Þarna var um mikilsvert og viðkvæmt utanríkismál að ræða, og hann valdi þá leið að skýra þingheimi frá þessu og hafa samvinnu um afgreiðslu þessa máls við þingið, en ekki að pukrast með það á bak við þingið. Ég vil vona fastlega, að hæstv. utanrrh. sé ekki minni maður í þessum efnum en hæstv. menntmrh.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að vona, að svörin við þessari fsp. verði svo skýr eða þannig, að þar verði ekki neinar gryfjur í, sem manni kynni að yfirsjást, eins og er auðséð að hafa verið í svari forsrh. áðan við þeirri fsp., sem ég þá bar fram. Af þeim umræðum, sem áðan urðu, er greinilega komið í ljós, að það hefur verið útbúið eins og gildra, þar sem manni getur yfirsézt, ef hann ætlar mönnum sæmilega vel og þeir búa yfir illu. Ég vil leyfa mér að vona, að í sambandi við þessa fsp., sem ég hef borið fram til hæstv. utanrrh., fáum við skýr svör. Þessi fsp. er í fyrsta lagi um það, hvort standi yfir eða hafi verið gerðir samningar við bandaríska herliðið um Njarðvíkurhöfn, sem sé, hvort það hafi yfirleitt verið gerðir nokkrir samningar um það eða standi yfir eða standi til að gera samninga um að gera Njarðvíkurhöfn að höfn fyrir ameríska herinn. Ég vil taka það fram, sem öllum þm. er kunnugt, að samkvæmt íslenzkum lögum er ekki heimilt að gera neina slíka samninga. Það eru til lög um landshöfn í Njarðvík, lög, sem Alþ. hefur sett, lög, sem Alþ. hefur kosið sérstaka nefnd til þess að framkvæma, og það ber að framkvæma, það eru lög. Hér er þess vegna spurt um það, hvort hæstv. ríkisstj. hafi þegar gert einhverja samninga við Bandaríkjaher um að brjóta íslenzk lög, um að breyta til út frá því, sem ákveðið er að gera skuli samkv. íslenzkum lögum. Þetta vona ég að við fáum skýrar og ótvíræðar upplýsingar um. Ég þarf ekki að vitna í það, sem skrifað hefur verið í blöðum undanfarið viðvíkjandi þessu. Það hefur verið skrifað bæði í stjórnarblöðum og stjórnarandstæðingablöðum allmikið um höfn í Njarðvík, og ég ætla ekkert að fara að vitna í það, sem þar stendur. En ég ætla að leyfa mér að vona, að um þetta fáist alveg skýr og ótvíræð svör. Þá er í öðru lagi spurt að því, hvort ríkisstj. muni ljá máls á því að afhenda Bandaríkjamönnum fleiri radarstöðvar á Íslandi en þegar hefur verið gert, og meiningin með þessari fsp. er sú, hvort það sé ætlunin að láta meira íslenzkt land undir radarstöðvar en nú þegar hefur verið gert. Það er vitanlegt, að í samtölum, sem fram hafa farið, blaðaviðtölum, sem hershöfðingi Bandaríkjahers hér á Íslandi hefur haft, hefur hann látið í ljós þær skoðanir, að það þurfi að koma upp fleiri radarstöðvum á Íslandi, og þó vitum við, að þær radarstöðvar, sem nú þegar er verið að koma upp, hafa hér á Íslandi nú þegar stórkostlega spillandi áhrif, eru bölvaldur í íslenzku þjóðlífi og þeim sýslum, sem þær eru settar niður í, orka að sínu leyti á þá landsfjórðunga, sem hafa verið lausir við spillingaráhrif ameríska hernámsins, til spillingar á sama hátt og átumeinið á Keflavíkurflugvelli er þegar farið að verka hér á Suðvesturlandi. Ég vil leyfa mér að vonast til þess að fá skýr svör um, hvort ríkisstj. hafi að nokkru leyti léð máls á að veita Bandaríkjamönnum landrými undir fleiri radarstöðvar. Ég vil taka það fram, að ég mundi óska eftir því, að svörin við slíkum spurningum væru skýr, að þau ættu við stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum, ekki aðeins stefnu núverandi stjórnarflokka eða við skulum segja fram að næstu kosningum, hvenær sem þær yrðu, heldur líka áfram að loknum kosningum. Okkar slæma reynsla hérna á Íslandi í sambandi við þessi hermál hefur verið sú á undanförnum árum, að það hefur verið talað fagurlega fyrir kosningar og breytt illa eftir kosningar og þá venjulega afsakað sig með eitthvað breyttum kringumstæðum eða einhverju þess háttar. Þá vil ég að síðustu taka það fram, þó að þessar fsp. mínar séu aðeins tilgreindar sérstaklega tvær, þá eru heildarfyrirspurnirnar um fyrirætlanir bandaríska herliðsins á Íslandi, og það væri þess vegna ákaflega æskilegt, að hæstv. utanrrh. sæi sér líka fært að segja okkur hér, þó að ekki sé greinilega um það spurt, hvort fram hafi komið óskir frá ameríska herliðinu eða frá Atlantshafsbandalaginu eða amerísku ríkisstjórninni um annaðhvort flotahöfn eða herskipalægi í Hvalfirði. Það hefur verið þó nokkuð rætt um þessi mál undanfarið, og m. a. í sjálfu blaði hæstv. utanrrh., Tímanum, hafa komið fram vísbendingar um, að það hafi verið fluttar fram auknar kröfur á hendur Íslendingum um bækistöðvar hér á landi. En samtímis hefur verið tekið greinilega fram í nefndu blaði, Tímanum, að Íslendingar muni eindregið hafna kröfum um auknar bækistöðvar hér á landi, t. d. um Hvalfjörð. Þegar hins vegar er rætt um þessi mál, er oft rætt ákaflega óákveðið. Það er rætt um það viðvíkjandi Hvalfirðinum, að herforingjar Bandaríkjahers segi, að þeir þurfi að fá herskipalægi þar, en hins vegar komi sem stendur ekki til greina, að þeir fari fram á flotahöfn þar, sem mundi þýða allmikið og miklu meira. Okkar reynsla Íslendinga er hins vegar sú, að þegar talað er um mál eins og t. d. flotalægi, herskipalægi, sé þar með átt við fyrsta sporið til þess að skapa flotahöfn. Reynslan hefur a. m. k. verið sú á þessum undanförnum átta árum, frá því að Keflavíkurflugvöllur var leigður sem ósköp saklaus millilendingarstöð, að sífellt hafa amerískar hernaðaraðgerðir hér á Íslandi og undirbúningur undir að koma hér upp miklum vígstöðvum færzt í aukana. Og þegar við þingmenn, sem fylgzt höfum með málunum á undanförnum áratugum, vitum, að hinar upprunalegu kröfur Bandaríkjastjórnar til okkar voru, á meðan hún þó áleit enga árásarhættu og enga styrjaldarhættu frá Evrópu, að fá hér herstöðvar algerlega undir sín yfirráð til 99 ára, er eðlilegt, að við viljum gjalda varhuga við hverju einasta nýju spori, sem stigið er í þessum efnum. Þess vegna vil ég leyfa mér að vona, að hæstv. utanrrh. geti gefið okkur sem nánastar skýrslur hér um, án þess að nokkru leyti að fela þar í neinum fallgryfjum eins og forsrh. áðan, þær fyrirætlanir, sem ríkisstj. kynni að hafa, - geti gefið okkur alveg ótvíræðar upplýsingar um, í fyrsta lagi, hvernig standi viðvíkjandi Njarðvík, í öðru lagi, hvernig standi viðvíkjandi radarstöðvum, og ef hann treystir sér til, einnig hvað sé viðvíkjandi Hvalfirði og e. t. v. öðru því, sem blöðin nú þegar ekki eru farin að tala um, en ríkisstj. fyndist rétt að lofa Alþ. að fylgjast með.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. hefur spurt að því, hvort standi yfir eða hafi verið gerðir samningar við bandaríska herliðið um Njarðvíkurhöfn. Um þetta mál er það að segja, að með samkomulaginu á milli Íslands og Bandaríkjanna frá 25. maí 1954 var endanlega ákveðið, að gerð yrði höfn í Njarðvíkum, með því skilyrði, að teikningar og staðsetning yrði samþykkt af íslenzkum stjórnarvöldum. Þetta hefur ekki farið leynt, því að um þetta gat ég í útvarpsræðu hinn 26. maí 1954 og gat þess enn fremur, að sérstök ákvæði giltu um þessa framkvæmd, sem sé að íslenzkir og bandarískir verktakar hefðu jafnan rétt til þess að gera tilboð í byggingu hafnarinnar. Nú hafa mál skipazt þannig, að samkomulag hefur orðið um staðsetningu, gerð og teikningar hinnar fyrirhuguðu hafnar. Hefur vitamálastjóri séð um gerð teikninganna og ákveðið staðsetninguna, og hefur það sjónarmið ráðið, að hafnargerðin verði íslenzkum hagsmunum að sem mestu gagni. Á þessum forsendum hefur hafnargerðin verið leyfð. Íslendingar hafa rétt og möguleika á að koma upp bryggjum í höfninni til afnota fyrir útgerð. Enn fremur fá íslenzk skip afnot af aðalhafnargarðinum, sem um leið verður bryggja fyrir stórskip. Það er ekki gert ráð fyrir því og ekki ætlazt til þess, enda ekki möguleikar á, að í höfninni verði herskipalægi, heldur er hér um að ræða höfn, sem notuð verður í þágu vöruflutninga og til útgerðar. Nokkrar líkur eru nú til, að eigi verði samkeppnisútboð um hafnargerðina, heldur verði íslenzkum verktaka falin framkvæmdin. Þó er þetta ekki alveg öruggt enn þá. Hv. 2. þm. Reykv. spyr enn fremur að því, hvort ríkisstj. mundi ljá máls á því að afhenda Bandaríkjunum fleiri radarstöðvar á Íslandi en þegar hefur verið gert. Fyrirspurnin er eitthvað brengluð, eins og hún er sett fram, en vitanlega mun hv. fyrirspyrjandi eiga við það, hvort Íslendingar mundu leyfa Bandaríkjamönnum að reisa fleiri radarstöðvar á Íslandi. Mér er ekki kunnugt um, að ósk hafi komið frá nokkrum aðila þess efnis, að reistar verði fleiri radarstöðvar en þær fjórar, sem þegar hafa verið leyfðar. Ég get bætt því við, að ég hef hvergi heyrt um það, að tilmæli hafi komið um þetta, nema í blaðviðtali, sem ritstjóri Þjóðviljans birti og hafði eftir hershöfðingjanum á Keflavíkurflugvelli. Ég hef spurt herforingjann um þetta, en hann segir, að þetta sé algerlega byggt á misskilningi og að hv. ritstjóri muni hafa misskilið sig.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin, svo langt sem þau ná. Það er þá í fyrsta lagi viðvíkjandi höfninni í Njarðvík. Hæstv. utanrrh. gefur yfirlýsingu um það, að eins og vitað er nú, hafi verið gert samkomulag á milli ríkisstj. og amerísks hers um, að gerð verði höfn í Njarðvík, og hafnargerðin hafi verið samþykkt af íslenzkum stjórnarvöldum. Hann tekur um leið fram, svipað og ameríski hershöfðinginn tók fram í viðtölunum við blaðamennina, að íslenzkum aðilum verði gert mögulegt að vinna að þessu og það máske meira að segja án þess að það verði samkeppnisútboð um slíkt. Svo segir hann, að hafnargerð hafi verið leyfð. Má ég spyrja: Eru ekki til lög um hafnargerðir hér á Íslandi? Eru ekki á fjárlögum sérstök ákvæði viðvíkjandi höfnum og hve miklu fé skuli varið til þeirra? Er þessi höfn, sem þarna er verið að tala um, ekki íslenzk eign? Er þetta ekki íslenzkt mannvirki? Á þetta ekki að vera eign íslenzka ríkisins eða Íslendinga? Á ekki að fara um þessi mál eftir íslenzkum lögum? Og hvaðan kemur íslenzkri ríkisstj. réttur til þess að ákveða um hafnir hér á Íslandi með einhverjum samningum, án þess að leggja fyrir Alþingi frv. um slíkar hafnir og án þess að láta koma inn í íslenzk fjárlög fjárveitingar eða annað slíkt? Eigum við ekki að ráða þessari höfn? Á þetta ekki að verða venjuleg íslenzk uppskipunarhöfn? Á þetta ekki að verða höfn með sama hætti og Reykjavíkurhöfn er höfn, þar sem skip geta lagzt að og skipað upp og íslenzkir menn vinna við og íslenzkir menn stjórna? Hvar eru lögin um þessa höfn? Hvar er sá lagagrundvöllur, sem heimilar ríkisstj. slíka samninga? Það er ekki nóg að gera samkomulag við einhvern og einhvern aðila og tilkynna það. Það verður að sjá um, að þetta byggist á íslenzkum lögum og sú ríkisstjórn, sem geri slíka samninga, hafi einhverja heimild til þess eftir lögum. Hvar eru þau lög? Sem stendur veit ég ekki til þess, að það séu nein önnur lög en lög um landshöfn í Njarðvík, sem ríkisstj. ber að framkvæma. Það má vel vera, að það sé hægt að framkvæma þau lög innan þessara fyrirætlana. Það er ekki nóg að gera eitthvert samkomulag og lýsa því yfir, tilkynna það meira að segja í útvarpi, það heimilar ekki ríkisstj. þessa hluti. Ég veit, að einhverjir mundu kannske vilja svara því, að samkvæmt hernámslögunum geti Bandaríkjaherinn gert hér ýmsar framkvæmdir án þess að spyrja Íslendinga að, og það gerir hann. Og það, sem hann gerir af slíku á vissum stöðum á landinu, er undir hans yfirráðum enn sem komið er, á vissan hátt talið hans eign. Er það meiningin með þessa höfn í Njarðvík? Er þetta amerísk höfn? Er þetta höfn, sem herinn á að eiga, eða er þetta höfn, sem á að heyra undir íslenzk hafnarlög? Þetta þurfum við að fá skýrt, hvort hér er verið að skapa eitthvert sérstakt fyrirbrigði, sem á að vera utan við venjuleg íslenzk lög, eða hvort hér er verið að byggja höfn, sem heyrir að öllu leyti undir íslenzka löggjöf. Ég skil t. d. ekki, hvernig eigi að fara fram á við vitamálastjórnina, sem er sú stjórn íslenzka ríkisins, sem hefur þetta með höndum, að hún hafi með hafnir að gera og teikningar og annað slíkt, ef það eru ekki íslenzkar hafnir, ef það er ekki hugsað, að það séu hafnir, sem heyra undir hana eins og hver önnur höfn og hún hafi afskipti af sem slík ásamt víðkomandi bæjaryfirvöldum og slíkum aðilum. Hvernig á að verða með þessa höfn? Hvar heyrir hún inn í íslenzk lög og íslenzka stjórnarhætti ? Þetta vildi ég fá að vita, því að ég er þess vel minnugur, hvernig varð fyrst eftir að Keflavíkursamningurinn var gerður um alla íslenzka tollgæzlu og hvers konar margföld lögbrot og vandræði hlutust af því, að menn áttuðu sig ekki á því, að menn áttu að fara eftir íslenzkum lögum. Ég vil svo segja það viðvíkjandi radarstöðvunum, að það mun vera rétt hjá hæstv. ráðh., að það hefur ekki komið fram opinber ósk um radarstöðvarnar. En í viðtali, sem hershöfðinginn á Keflavíkurflugvelli átti við blaðamenn, glopraðist það upp úr honum, að þeir þyrftu að fá miklu fleiri radarstöðvar á Íslandi. Það er dálítið varasamt fyrir hershöfðingja að vera að tala við blaðamenn. Þeir eiga stundum kannske til að segja það, sem þeir eiga að þegja um. Og auðvitað er það misskilningur eftir á, þegar einn hershöfðingi talar satt. Það er vitað, að þetta er það, sem þá langar til, og þetta er það, sem þeir í Ameríku skrifa um nú þegar, að það þurfi að vera heilt net af radarstöðvum. En það er bara ekki ætlazt til þess, að hershöfðingjar séu að kjafta um þetta á Keflavíkurflugvelli og það allra sízt við blaðamenn frá Þjóðviljanum, sem ekki þegja um hlutina. Þess vegna er það alveg hárrétt, sem hæstv. utanrrh. sagði, að það væri ekki komin fram nein ósk um þetta enn þá. Þetta eru sem sé bara óskir, sem eiga að koma fram eftir kosningar. Mér þótti leitt, að hæstv. utanrrh., þó að ég hafi ekki spurt að því, skyldi ekki segja neitt viðvíkjandi Hvalfirðinum. Það hefði verið mjög gott að fá upplýsingar um það. En ég sé nú, að ég er búinn með minn tíma, þannig að ég ætla ekki að orðlengja um það.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta hér eina fullyrðingu frá hv. fyrirspyrjanda, þar sem hann dregur í vafa, að nokkur heimild sé fyrir ríkisstj. að leyfa gerð hafnarinnar í Njarðvíkum. Ég tel algerlega vafalaust, að hv. Alþ. hafi þegar samþykkt heimild fyrir ríkisstj. til þessa með því að samþykkja varnarsamninginn frá 1951, því að ákvæði í varnarsamningnum eru alveg ótvíræð um þetta. Hins vegar skal ég geta þess, að það hafa ekki farið fram neinir samningar um land undir höfnina. Það hafa ekki heldur farið fram neinir samningar um stjórn hafnarinnar eða fyrirkomulag við höfnina. Það er allt saman ógert. Vitanlega hafa Íslendingar það í hendi sinni að gera þá samninga eins og þeir óska. Ég get ekki farið að svara hér auka-fyrirspurnum um Hvalfjörð. Hv. fyrirspyrjandi verður þá að gera alveg sérstakar fsp. um það efni. Mér finnst það ósiður að vera að blanda inn í óskyldum málum, þegar fyrirspurnir eru gerðar hér á Alþingi. Það er velkomið að svara fyrirspurn um þetta efni síðar meir. Um hitt atriðið skulum við ekkert deila, hvort hershöfðinginn hafi sagt, að Bandaríkjamenn óskuðu eftir að fá fleiri radarstöðvar á Íslandi. Ég hef spurt aðra blaðamenn, sem voru staddir samtímis í Keflavík, og það heyrði enginn þessa yfirlýsingu nema ritstjóri Þjóðviljans. Þó að Bandaríkjamenn hafi einhvers staðar í blöðum talað um net af radarstöðvum, þá hefur ekkert verið sagt um það, hvað það net á að vera þéttriðið. Það var þegar í upphafi farið fram á fjórar radarstöðvar hér á Íslandi, og þær voru leyfðar. Það hefur ekki komið nein ósk um frekari radarstöðvar hér á landi, og ég er algerlega sannfærður um, að það mun ekki koma fram nein slík ósk.