Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það, sem hæstv. samgmrh. sagði hér við þessar umr., virðist benda til þess, að samgmrn. og hann sem sá umboðsmaður, sem hefur með þetta að gera, hafi verið settur fram fyrir sams konar orðinn hlut eins og Alþingi og við í sjútvn., að það er búið að kaupa skipið, þegar sótt er um leyfi til innflutnings fyrir það, svo að rn. verður að veita innflutningsleyfi, ef það vill ekki baka þeim aðilum mikið fjárhagslegt tjón, sem hafa lagt fé í þetta fyrirtæki. Ég sé vel aðstöðu hæstv. samgmrh. Það er eðlilegt, að hann horfi í að gera slíkt. Sama sjónarmið er hjá mér og öðrum nm. í sjútvn. Við erum ekki spurðir, hvort heppilegt sé að flytja inn þetta skip. Það er bara verið að fá formsatriði, eftir að búið er að flytja skipíð inn, svo að það er ekki hægt að snúa við nema með miklum fjárhagslegum skaða. En þó að maður hefði getað afsakað að bíða ekki eftir, að þing kæmi saman, þá er ekki hægt að afsaka það að vera svo flaumósa að rjúka til að festa kaup á skipinu án þess að hafa samráð við hæstv. samgmrh., sem á að veita innflutningsleyfið. Ég get á engan hátt ásakað hæstv. samgmrh., þó að hann veiti innflutningsleyfi, þegar málið berst honum svona í hendur, en þetta sýnir, að orð mín í nál. um undirbúning þessa máls eru sannarlega orð í tíma töluð, og hefði verið mikið við það unnið, ef þingið eða einhverjir aðrir utan við þessa þröngu klíku, sem öllu hefur ráðið, hefðu fengið eitthvað um málið að fjalla og láta í ljós aðvaranir til þeirra, sem æddu áfram án þess að horfa til hægri eða vinstri og vissu ekkert, hvað þeir voru að gera. Hv. 7. þm. Reykv. sagði, og það átti að vera til að réttlæta hans hröðu handtök í þessu máli: Ég hef lítið vit á þessu máli, en ég fór eftir því, sem þeir sögðu, sem voru mér meiri að þekkingu og reynslu. Ég veit, hver það var, sem reynsluna hafði. Það var Sveinn Benediktsson, og sá, sem hafði meiri þekkingu, var Jón Gunnarsson. Ég veit, að þm. sjálfur var ekki nema toppfígúra, og hann gerði ekkert nema það, sem honum var sagt. Það er misskilningur hjá hv. 7. þm. Reykv., að ég sé að veitast að honum og Sveini Benediktssyni, síður en svo. En ég tók fram í nál. mínu, að ég tel illa haldið á þessu máli, farið að því með lítilli fyrirhyggju og því flaustrað af. Hv. þm. viðurkenndi líka, að það hefðu verið snör handtök í þessu og verið gæti, að mistök hefðu átt sér stað, en þeir hefðu haft svo lítinn tíma til stefnu. Ég álít þetta ekki næga afsökun, þegar um svo stórt fyrirtæki er að ræða. Það er ekkert höfuðatriði, hvort skipið kemur mánuði fyrr eða seinna. Aðalatriðið var að rannsaka þetta mál allt sem bezt. Hv. þm. segir, að ég hafi verið með ástæðulausar aðdróttanir og hafi skringilega skapsmuni. Þetta eru brosleg ummæli, þegar það er athugað, að um þetta mál hefur enginn fjallað, sem er fagmaður í síldariðnaði, nema ef á að telja Jón Gunnarsson það, sem ég dreg þó í efa. Hann hefur að vísu nokkra reynslu af rekstri síldarverksmiðja, en hann er ekki vélaverkfræðingur. Sveinn Benediktsson er því síður neinn sérfræðingur, þó að hann hafi verið með nefið í þessu langan tíma. Það hefur enginn vélaverkfræðingur verið spurður ráða. Að vísu var Ólafur Sigurðsson látinn athuga skipið, þegar það var keypt, en hann var aðeins látinn athuga þau skip, sem Jón Gunnarsson hafði á hendinni. Ég vil taka fram út af orðum hv. þm., að þetta orðalag „hafði á hendinni“ er tekið upp úr skýrslu, sem hann hefur undirritað sem formaður í n., sem kosin var af bæjarstj. til að hafa þetta mál með höndum. Ólafur Sigurðsson skoðaði sem sagt þetta skip og telur það vera sjófært, en vill ekki mæla með, að það verði sent á haf út í hvers konar veðrum sem er, en komið gæti til mála að hafa skipið sem pramma, sem mætti draga milli hafna, og þá mætti láta það fljóta. Skipið hefur verið klassað, og þá kom í ljós mikill galli á botni þess, sem ameríska klössunarfélagið tók að vísu gilt, að yrði látið eiga sig, en ekki er vissa fyrir, hvað alvarlegt er. En ef þarf að taka stórt stykki úr botni skipsins, margar plötur, þá er þar ekki lengi að koma stór fúlga, og Jón Gunnarsson þorir ekki að segja meira en að það sé hægt að láta það drasla 15 ár eða svo. Nú vil ég spyrja hv. þm.: Hver var sendur til að athuga önnur skip, sem tilboð voru um? Vill hann svara því? Nei. Það voru sendir aðeins tveir menn út til að athuga þessi skip. Annar var Jón Gunnarsson, hinn var Ólafur Sigurðsson. Og þeir voru sendir til að athuga skip í Ameríku. Það bætir að vísu heldur um, að þeir bundu sig ekki eingöngu við vesturströndina, heldur skoðuðu líka skip á austurströndinni. Og það er að vísu rétt, að skip, sem Jón Gunnarsson hafði fest sér á hendi, voru ekki keypt, heldur þetta, en það er frá sama félaginu, sama sambandinu, svo að það er bert, að Jón Gunnarsson hefur líka haft það sér á hendi. Nei, stjórn Hærings gerði ekkert til að rannsaka, hvort hægt væri að fá skip annars staðar. Hv. 7. þm. Reykv. ætti að gera grein fyrir, hvernig stendur á því. Eina afsökunin, sem hann kemur með, er sú, að félagið hafi haft svo lítinn tíma, að það hafi orðið að fara þessa leið. En ég vil benda hv. þm. á, að það er ekki lengra til Hollands eða Englands en til Ameríku. Það hljóta því að hafa verið einhver sérstök sjónarmið, sem ollu því, að ekki var leitað þangað, heldur aðeins til þessa eina sambands. Hv. þm. var reiður skipaskoðunarstjóra, að hann skyldi láta í ljós álit sitt á þessum skipakaupum. Hann átti ekkert að segja nema já eða nei. Vill hann mæla með þessum skipakaupum? Já eða nei. Annað mátti hann ekki segja. Skipaskoðunarstjóri tók Súðina til samanburðar. Hv. þm. hefur áreiðanlega heyrt talað um það skip. Ég man ekki eftir því, síðan Súðin var keypt, að nokkrar kosningar hafi farið svo fram, að því hafi ekki verið slegið upp með geysilegum fyrirsögnum í öllum blöðum Sjálfstfl., hvílík herfileg mistök það hafi verið að kaupa Súðina, en skipaskoðunarstjóri bendir á þá staðreynd, að Súðin hafi þó ekki verið nema 25 ára, þegar hún var keypt, en Hæringur sé 45 ára, en það eru einmitt þeir menn, sem mest hafa geipað um aldur Súðarinnar, sem keyptu Hæring. Þetta er staðreynd, sem kemur illa við þessa menn. En það er eðlilegt, að skipaskoðunarstjóri beri saman við kaupin á þessu skipi það skip, sem mest hefur verið um rætt, og það fyrir atbeina Sjálfstfl., af öllum þeim skipum, sem keypt hafa verið hingað til lands. Það gætir nokkurs misræmis í því, að þegar sjálfstæðismenn hafa verið að ræða um Súðina, hafa þeir dregið af því þá einföldu ályktun, að skip, sem væri 25 ára, gæti ekki verið sterkt, en nú reiknar hv. 7. þm. Reykv. Hæring út með einfaldri þríliðu: Fyrst skipið er 45 ára, hlýtur það að vera mjög sterkt, og af því að það er gamalt skip, hlýtur það að vera byggt miklu betur en þau, sem eru yngri, en þetta gildir ekki um Súðina, heldur aðeins um Hæring, af því að hann er 20 árum eldri en Súðin, þegar hún var keypt. Það er eðlilegt, að þessir menn séu gramir við skipaskoðunarstjóra, að hann skuli benda á svona staðreyndir. En svo eru margar aðrar afsakanir fyrir því að kaupa þetta 45 ara. Það átti ekkert skip í veröldinni að henta betur. Það hlaut að vera, að þetta væri það hentugasta skip, sem hægt væri að fá. Ég held, að þessi fullyrðing sé heldur veik rök. Hv. þm. var að tala um, að ég væri með fullyrðingar, en hann fullyrðir, þar sem hann situr heima, að úti í löndum sé ekki til neitt skip fáanlegt, sem líklegra sé til að henta. Mér finnst það nokkuð mikil fullyrðing. Svo var ein ástæða fyrir því að halda sér fremur að amerískum, en enskum skipasmíðastöðvum, en það var, að þær amerísku væru líklegri til að vinna með meiri hraða. Aðra eins fjarstæðu hef ég aldrei heyrt. Ég held, að við þurfum ekki að vera óánægðir með nýju togarana okkar eða afgreiðslu brezkra skipasmíðastöðva á þeim. Svo skulum við taka t.d. Braga. Hv. þm. veit, að það var amerísk skipasmíðastöð, sem smíðaði Braga, og það dróst miklu lengri tíma en hjá brezku stöðvunum. Nei, brezkar skipasmíðastöðvar eru viðurkenndar fyrir að vinna verk sitt vel, enda eru Bretar aldagömul siglingaþjóð og viðurkennd fyrir sínar skipasmíðar. Þetta sýnir því, hvað hv. þan. stendur á veikum ís, að hann skuli grípa til að reyna að afsaka fum sitt og þeirra, sem honum stjórna, með því, að brezkar stöðvar séu svo og svo lélegar. Það munar ekki miklu, að þetta skip sé forngripur, sem geti legið hér í okkar ágætu Reykjavíkurhöfn sem forngripur. Ég held, að það sé svo ekki fleira, sem ég þarf að taka fram. Ég ætla ekki að ræða um niðursetningu vélanna og þess háttar. Ég tel, að vélarnar séu ófullkomnar. Ég tel, að sett hafi verið í skipið ófullkomið vélarusl, keypt af Óskari Halldórssyni með uppskrúfuðu verði. Þær eru frá California Press Mgf. Company, og þær hafa reynzt verri en þær, sem vélsmiðjan Héðinn hefur smíðað, en Jón Gunnarsson er þar umboðsmaður. Ég ætla ekki að draga það mál frekar inn í umr., það gefst tækifæri til þess síðar, en allur undirbúningurinn, vélakaupin og niðursetningin ber vott um sama fálmið, hroðvirknina og skeytingarleysið í undirbúningnum eins og kaupin á skipinu.



Herra forseti. Ég vil ekki segja, að ég hafi nú séð nýja hlið á þessum hv. þm., heldur sömu hlið og í mörgum öðrum málum. Þessi síðasta ræða hans er svo undarleg, að jafnframt því, sem hún er eins og fyrri ræða hans full af fullyrðingum af því, sem hann hefur ekki kynnt sér, þá gengur hann einnig inn á þá leið að gera mér upp orð og berjast svo við mig út af því, hvílíkur auli ég sé að halda þessu fram. Hann segir, að ég hafi haldið fram, að brezkar skipasmíðastöðvar séu svo lélegar, að ekki sé hægt að skipta við þær, og bendir á, hvílíkur auli ég hafi verið að halda þessu fram, Bretar séu aldagömul siglingaþjóð. Hvenær lét ég þau orð falla, að brezkar skipasmíðastöðvar væru lélegar? Það er hægt að halda langar ræður með þessu móti. Hann sagði, að ég hefði sagt þetta og hitt og það sé allt fásinna og vitleysa. Mig undrar, að þm., sem er búinn að sitja á þingi eins lengi og þó hann, skuli leyfa sér svona málflutning. Maður verður hissa að sitja undir þessu og verða að tala við svona þm., sem er að ásaka mann fyrir eitthvað, sem hann gerir manni upp að hafa sagt, en er fullkomlega rangt og ekki sannur stafur til í því. Ég vil frábiðja mér að þurfa að sitja undir öðru eins og því, að ég hafi sagt þetta og hitt, sem ég hef aldrei látið mér um munn fara. Ég skal svo byrja aftan á ræðu hv. þm. og halda fram eftir henni. Hann endaði með nokkurri háreysti og sagði, að allar vélarnar, sem keyptar hefðu verið í Hæring, hefðu verið gamalt rusl, keypt fyrir uppskrúfað verð. Það voru engar gamlar vélar keyptar í Hæring að öðru leyti en því, að þær voru búnar að liggja ónotaðar hjá Óskari Halldórssyni, en voru keyptar frá Ameríku, þá nýjar. Það var samið við hann að kaupa vélarnar við því verði, sem hann keypti þær, að viðbættri þeirri verðhækkun, sem síðan hefur orðið á slíkum vélum, en sú verðhækkun er 15% fyrir þau þrjú ár, sem hann hefur orðið að liggja með þessar vélar. Það er rangt að kalla það uppskrúfað verð, ég tel það hagkvæmt, enda er það í samræmi við það verð, sem orðið hefði að greiða, hefðu vélarnar verið keyptar annars staðar að. Það gat verið óeðlilegt, ef verðhækkunin hefði verið gífurlega mikil, en með þessari verðhækkun tel ég vélarnar á engan hátt ofborgaðar til seljanda. Hv. þm. taldi, að skip, sem smíðuð hefðu verið í Ameríku, hefðu tafizt lengur en þau, sem smíðuð hefðu verið í Bretlandi. Ég véfengi ekki ágæti brezkra skipasmíðastöðva, en það var ekki jafnauðhlaupið að komast þar að verki eins og vestan hafs. Það kostaði mikla fyrirhöfn að komast að verki í brezkum stöðvum, en stöðvarnar á vesturströndinni höfðu lítið verk með höndum um þessar mundir og því auðvelt að komast þar að góðum samningum. Þá sagði hv. þm., að ég væri gramur við skipaskoðunarstjóra, að hann skyldi leyfa sér að gera aths. við kaupin á skipinu og sérstaklega að hann skyldi benda á Súðina til samanburðar, hún hefði þó ekki verið nema 25 ára, þegar hún hefði verið keypt, og hefði það verið mjög gagnrýnt af flokksmönnum mínum. Ég mun ekki hafa tekið þátt í þeirri gagnrýni, en hér er ólíku saman að jafna, að kaupa skip til farþega- og vöruflutninga eða skip til að setja þar niður síldarverksmiðju. Ég veit ekki betur, en það hafi legíð fyrir þinginu í fyrra frv. frá hæstv. sjútvmrh. að byggja verksmiðju í skipi, sem er tveimur árum eldra en Hæringur, Lagarfossi. Þá komu engin andmæli frá neinum, að skipið væri of gamalt til að setja þar síldarverksmiðju. Þá var hv. þm. ekki búinn að finna út þennan hættulega aldur. Það er ljóst, að þótt gamalt skip geti verið vafasamt til mann- eða vöruflutninga, því að gömul skip eru venjulega þungbyggð, þá getur það verið heppilegt sem síldarbræðsluskip. Þar kemur til greina góður styrkleiki, að skrokkurinn sé sterkbyggður. Það er það sem mestu máli skiptir. Ég held, að menn hafi ekki gagnrýnt Súðina fyrir, að hún væri ekki nógu sterk, og þess vegna er ekki eðlilegt hjá þessum embættismanni ríkisins að bera saman Hæring og Súðina. Það er óeðlilegt að bera þessi tvö skip saman, sem ætluð eru til algerlega ólíkra nota, sérstaklega þegar annað þeirra er ætlað til jafneinstakra nota og Hæringur. Ég veit ekki nema skýringanna á hinni furðulegu ræðu hv. þm. Siglf. sé að leita til þeirra orða, sem hann hefur áður látið falla um það, að í sambandi við þetta mál hafi mér verið hampað eitthvað sérstaklega. Það er einmitt algengt, að menn séu svo þröngsýnir, að ef pólitískir andstæðingar eru eitthvað riðnir við einhver mál, sem í sjálfu sér eru ópólitísk, þá eru þau dæmd ómöguleg og þykir sjálfsagt að gera þau tortryggileg. Þetta er einmitt tilfellið með hv. þm. Siglf., og þess vegna geta menn látið sér dóma hans um málið í léttu rúmi liggja. Hv. þm. endurtók þá firru, að ekki hefðu verið athuguð önnur skip. Ég hef áður skýrt frá því rétta í málinu, en hv. þm. endurtekur sífellt ósannindin. Ólafur Sigurðsson rannsakaði skip bandaríska flotans, en það er alveg sama, þótt hv. þm. Siglf. fái réttar upplýsingar, hann heldur ósannindavaðli sínum áfram fyrir því. Það er rétt, að skipin í Evrópu voru ekki rannsökuð, enda voru tilboðin um þau ekki aðlað~ andi, því að samningar um kaup og breytingar á þeim skipum þurftu að gerast á mjög skömmum tíma. Þá segir hv. þm. Siglf., að engir vélaverkfræðingar hafi komið nærri þessu verki. Ég held nú t.d., að Jón Gunnarsson verkfræðingur, sem hefur langa reynslu af síldariðnaði, sé ekki verri en þeir sérfræðingar, sem hv. þm. hefur stundum kvatt sér til aðstoðar. Enn fremur var Ólafur Sigurðsson fulltrúi við skipakaupin og erlendir vélaverkfræðingar unnu að niðursetningu vélanna í Ameríku. En þetta er eins og annað hjá þessum hv. þm. Hann reynir allar mögulegar og ómögulegar leiðir til þess að gera málið tortryggilegt. Þá vék hv. þm. að því, að búið hefði verið að kaupa skipið, áður en sótt var um leyfi til samgmrn., og hefði þetta vakið furðu hjá sér. Það er rétt, að bréflega var ekki sótt um leyfið; áður en kaupin voru gerð, en málið hafði verið lagt fyrir fjárhagsráð og ríkisstj., og var þeim aðilum báðum kunnugt um aldur skipsins. Fyrr en rætt hafði verið við þá aðila, var ekki gengið frá kaupunum. - Ég læt þetta svo nægja til leiðréttingar á þessari furðulegu ræðu hv. þm. Siglf., sem sýnir, að hér liggja einhverjar annarlegar hvatir á bak við. T.d. gaf hann það í skyn, að Jón Gunnarsson hefði haft óeðlilegan hagnað af kaupunum. Þetta er mátinn til að gera menn tortryggilega, þegar ekkert ákveðið er hægt að færa fram þeim til hnjóðs, að dylgja um það, að Jón Gunnarsson hafi haft skipin og þau hafi verið keypt til þess, að hann gæti grætt, sömuleiðis að Jón Gunnarsson hafi haft vélarnar og þær keyptar til þess, að hann gæti grætt meira. Þessar ógeðslegu dylgjur eru óþolandi og engu síður ósæmilegar, þótt þær séu fram bornar í þingsölunum og það af vörum hv. þm.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. er enn þá að stangast við samanburðinn á Hæringi og Súðinni, og þar var nú ólíku saman að jafna, sagði hann. Það er náttúrlega meira í húfi, ef Súðin færist, og þó veit ég það ekki, því að það kvað vera búið að innrétta íbúðarpláss í Hæringi fyrir 80 manns, en það er nú svo með þessi skip, að það þarf miklu meiri skrokkstyrkleika til þess að þola vélabröltið en til þess að vera í flutningum. Það þarf þannig meiri styrkleika í Hæring en Súðina, ef bæði eiga að vera jafnörugg, svo að orð hv. 7. þm. Reykv. eru út í loftið, enda veit skipaskoðunarstjóri þetta og hefur leyft sér að bera skipin saman, hvernig sem hv. 7. þm. Reykv. líkar það. Annars vildi hv. þm. áður jafnvel telja það kost, að Hæringur væri svo gamall, því að fyrir 45 árum hefðu verið smíðuð svo sterk skip, en þá er komið annað hljóð í strokkinn en þegar sjálfstæðismenn gagnrýrðu kaupin á Súðinni af þeirri ástæðu, að hún væri of gömul, en Hæringur er 20 árum eldri. Þá blés hv. þm. sig út af því, að ég hefði rangfært orð sín um brezkar skipasmíðastöðvar, sem hann sagðist álíta góðar. Það er náttúrlega gott og blessað, en þær voru þá allt of seinvirkar til þess að laga þennan kjörgrip, Hæring. Reyndar voru brezkar skipasmiðastöðvar aldrei spurðar að því, hvort þær gætu tekið verkið að sér. Því var bara slegið föstu hér heima, að svona væri það. - Þá sagði hv. þm., að vélarnar frá Óskari Halldórssyni væru góðar og álagning bara 15%, en vélar Óskars Halldórssonar eru gamalt og úrelt rusl. Slíkar vélar hafa verið notaðar hér á landi og reynzt óheppilegar. Þær hafa valdið því, að afköst verksmiðjanna minnkuðu. Hins vegar smíðar Héðinn h.f. verksmiðjuvélar, sem hafa sýnt yfirburði yfir þessar á öllum sviðum. Þessar vélar eru líka allt of dýru verði keyptar, enda var Óskar Halldórsson í vandræðum með þær og hefði mátt þakka fyrir að losna við þær fyrir hálfvirði, þannig að það var fundið fé fyrir hann, þegar hann fékk þessa spekinga í stjórn Hærings til að kaupa vélarnar, og varðandi álagninguna, þá væri gaman að sjá reikningana yfir kostnaðinn við að láta þær liggja hér. - Þá segir hv. 7. þm. Reykv., að ég sé á móti góðum málum, ef pólitískir andstæðingar eigi hlut að máli. Ég hef alls ekki flogið á þetta mál og ekkert um það sagt fyrr en það var fyrir mig lagt. Málinu var vísað til sjútvn., og sem fulltrúi í n. gat ég ekki annað en sagt álit mitt um málið. Mál sem þetta gæti auðvitað verið ópólitískt, en hv. 7. þm. Reykv. hefur reynt að gera málið að pólitískri skrautfjöður í hatti sínum á mjög ósmekklegan hátt. Bæjarstjórn Reykjavíkur átti að kjósa 2 menn í stjórn Hærings, og með venjulegri hlutfallskosningu hefðu sósíalistar átt að fá annan manninn, en til þess að fyrirbyggja það, er sjávarútvegsnefnd látin kjósa annan en bæjarstjórnin sjálf hinn. Var þar með tryggt, að engir nema trúbræður hv. þm. kæmust í stjórnina, að undanteknum einum fulltrúa frá Sjómannafélagi Reykjavíkur. Þess var þannig vandlega gætt að hafa hreint lið í stjórn Hærings, svo að engin annarleg sjónarmið gætu komið fram. Hafi því nokkur reynt að gera þetta mál pólitískt, er það hv. 7. þm. Reykv. sjálfur. Við stofnun þessa fyrirtækis leggur Reykjavíkurbær fram 1/4 kostnaðarins, ríkissjóður eða S. R. 1/4, Óskar Halldórsson 1/4, og svo ýmsir útgerðarmenn afganginn. Helmingur stofnkostnaðar er þannig greiddur af opinberu fé, og hefði því verið eðlilegt, að sjónarmið allra flokka hefðu getað komið fram í stjórn fyrirtækisins, enda hefði þá verið betur á málunum haldið. En því miður hefur þeim mönnum, sem nú ráða þar öllu, tekizt að olnboga sig fram, og þeir eru svo þröngsýnir, að þeir hafa ekki leitað til neins verkfræðings nema Jóns Gunnarssonar, sem er byggingarverkfræðingur, en ekki vélaverkfræðingur, og er ekki nægilega kunnugur slíkum málum. Hv. þm. segir, að amerískir vélaverkfræðingar hafi sett niður vélarnar. En vélarnar voru bara settar í skipið hér heima. Það voru undirstöðurnar, sem settar voru niður vestur í Ameríku, svo að það er staðfest, að hér hafa engir fagmenn nærri komið nema „fagmennirnir“ Jóhann Hafstein, Sveinn Benediktsson og Jón Gunnarsson. Hv. þm. sagði að ég hefði sagt, að ekkert annað skip hafi verið skoðað og væri það ósatt, Ólafur Sigurðsson hefði athugað annað skip. Ég tók það einmitt fram, að hann hefði athugað annað skip, sem Jón Gunnarsson hafði einnig á hendinni, en tilboðin frá Evrópu voru aldrei athuguð, því að það var fyrir fram ákveðið að kaupa skip frá Ameríku, skip, sem Jón Gunnarsson hefði á hendinni. - Þá segir hv. þm., að málið hafi verið lagt fyrir fjárhagsráð og ríkisstjórn áður en kaupin voru gerð. Þetta segir hv. þm., eftir að hæstv. viðskmrh. hefur lýst yfir því, að málið hafi ekki verið lagt fyrir sig fyrr en kaupin voru gerð. Hvað er ríkisstj. í þessu tilfelli? Ég hélt, að slíkt mál heyrði undir viðskmrh., og vill hv. þm. standa hér upp og væna hæstv. viðskmrh. um ósannindi. Ég geri það ekki, og þá stendur það óhaggað, að þeir miklu menn í stjórn Hærings hafa ákveðið upp á sitt eindæmi að kaupa til landsins 45 ára gamalt skip, enda þótt bannað sé með lögum að kaupa skip, sem sé eldra en 12 ára. En það var voldugur flokkur á bak við þessa menn. Hann gat alltaf reddað þeim, þótt þeir hefðu keypt 100 ára gamalt skip til landsins: Skipið er þó ekki það afleitt, að ekki sé rétt að leyfa innflutning á því, úr því sem komið er, og legg ég því ekki til að þingið neiti að staðfesta þessi brbl., og vona ég, að skipið sé þó svo sterkt, að það geti sinnt því hlutverki, sem því er ætlað. Hv. 7. þm. Reykv. bar á mig, að ég vildi væna Jón Gunnarsson um óheiðarleika í viðskiptum. Þetta er mesti misskilningur. Ég veit ekki betur en hann hafi alltaf verið heiðarlegur í viðskiptum, þegar hann var framkvæmdastjóri S. R., og ekki veit ég til þess, að hann hafi dregið sér fé. Hins vegar er Jón Gunnarsson algerlega sjálfráður sinna gerða, og þegar hann hefur skip á hendinni, hver getur þá bannað honum að selja það æstum kaupendum, og þegar hann hefur umboð fyrir California Press, hver getur þá bannað honum að reyna að selja vélarnar frá því firma? En þegar stjórn Hærings gerir þennan mann að sínum eina sérfræðingi, þá er það atriði, sem hv. 7. þm. Reykv. á eftir að skýra.



Herra forseti. Ég lét þau orð falla áðan, að ræða hv. þm. Siglf. hefði verið furðuleg. Hv. þm. hefur nú haldið aðra ræðu enn þá furðulegri. Hann er seigur þessi hv. þm. Ég benti hv. þm. á, að hann hefði verið með ósmekklegar dylgjur um Jón Gunnarsson, og hann fann, að þetta var rétt, en þá er hv. þm. ekkert nema sakleysið og segir: Hvað sagði ég ljótt um Jón Gunnarsson? Ég hef aldrei efazt um, að Jón Gunnarsson væri heiðarlegur maður. - Ja, það var gott, að það sljákkaði ögn í hv. þm. varðandi Jón Gunnarsson. En þá snýr hann blaðinu við, og nú er það ekki lengur Jón Gunnarsson, sem dylgjað er um, heldur stjórn Hærings, af því að hún hafi haft Jón Gunnarsson sem fulltrúa við kaupin á Hæringi. En Jón Gunnarsson hafði ekkert með kaupin að gera, heldur var það sérstakur fulltrúi, Ólafur Sigurðsson, eins og margsinnis er upplýst. Þá vildi hv. þm. Siglf. staðhæfa, að ég hefði vænt hæstv. viðskmrh. um rangan vitnisburð. Þetta er hrein fjarstæða. Hæstv. viðskmrh. skýrði alve8 rétt frá því, að beiðni hefði ekki komið til hans fyrr en kaupin voru gerð, en það breytir ekki þeirri staðreynd, að áður en kaupin voru gerð, var málið lagt fyrir fjárhagsráð og ríkisstj. Svo heldur hv. þm. Siglf. áfram að segja sögur. Hann heldur því fram, að Ólafur Sigurðsson hafi aðeins skoðað þau skip, sem Jón Gunnarsson hafði á hendinni. En Ólafur Sigurðsson skoðaði annað skip, sem var á austurströnd Bandaríkjanna og var byggt til herflutninga á stríðsárunum. Svo segir hv. þm., að engir sérfræðingar eða vélfræðingar hafi komið nálægt verkinu. Hann sagði áðan hv. þm., að vélsmiðjan Héðinn smíðaði betri vélar en California Press, en það voru einmitt menn frá Héðni, sem settu vélar í Hæring hér heima, og heldur hv. þm., að enginn sé þar með viti lengur? Vélarnar voru settar niður af Héðni og Landssmiðjunni undir yfirstjórn Sveins Guðmundssonar og Ólafs Sigurðssonar, og amerískir vélfræðingar unnu að niðursetningu þeirra véla, sem settar voru í skipið vestra, og svo heldur hv. þm. því fram, að engir vélfræðingar hafi komið nálægt verkinu. Þá þótti mér það næsta broslegt, þegar hv. þm. talaði um það, að það hefði átt að kjósa í stjórn Hærings með hlutfallskosningu. Annað hefur nú verið upp á teningnum en það, að þessi hv. þm. berðist fyrir hlutfallskosningum. En því var því miður ekki til að dreifa í þessu tilfelli, að hlutfallskosning gæti fram farið, því að einn er skipaður af stjórn S. R., einn er frá bæjarstjórn Reykjavíkur, en útvegsmenn kjósa oddamann. En varðandi þann þátt ræðu hv. þm., sem fjallaði um pólitík í þessu máli, þá er það nú fyrst, sem málið er gert pólitískt og það af hv. þm. sjálfum. Allir flokkar voru sammála um málið í bæjarstjórn og flokksbræður hv. þm. gerðu enga athugasemd við skipakaupin. Þeir höfðu fulla aðstöðu til þess, ef þeir hefðu haldið, að allt væri eins ófullkomið og þessi hv. þm. vill vera láta, að gera sínar athugasemdir, og þar sem þeir líka áttu að gæta hagsmuna bæjarins, sem er eigandi að 1/4 hluta. Þetta hefur ekki verið pólitískt mál og ekkert ágreiningsmál. Allir bæjarfulltrúarnir hafa haft aðstöðu til þess að fylgjast með því, og sérstaklega bæjarráðsmennirnir, sem tóku frá upphafi virkan þátt í ákvörðunum um þetta mál, og sömuleiðis menn innan síldariðnaðarins hér, sem bærinn er við riðinn, svo að í bæjarstjórninni hefur þetta mál hvorki verið pólitískt né valdið ágreiningi, og það er enn jafnóskiljanlegt, hvað þetta herhlaup hv. þm. Siglf. á að þýða, þessi tilraun hans til þess að gera það pólitískt eða að gera málið ómögulegt af pólitískum ástæðum, af því að pólitískir andstæðingar hans hafa staðið fyrir ýmsum framkvæmdum í þessu máli. Ég nenni ekki að endurtaka það, sem ég hef áður sagt viðvíkjandi Óskari Halldórssyni. Það voru fleiri, sem vildu komast í kramið, og það lágu fyrir till. frá mörgum öðrum.



Herra forseti. Ég mun ekki lengja þessar umr. og ekki blanda mér í þær dellur hér, milli hv. þm.Siglf.,og hv. 7. þm. Reykv., sem eru í raun og veru þessu frv., sem hér liggur fyrir, algerlega óviðkomandi. Hér er eingöngu um það að ræða að staðfesta breytingu, sem gerð hefur verið á l. um eftirlit með skipum, þannig að heimila að flytja inn eitt skip eldra en 12 ára. Sú heimild hefur verið leyfð með því sérstaka skilyrði, að þetta skip megi nota til síldarvinnslu eingöngu á höfnum inni. Ég tók það fram í upphafi, að sjútvn. leggur engan dóm á það, með því að leggja til, að frv. verði samþ., hvort þessi kaup eru heppileg eða ekki. Skipið er fengið til þess að taka á móti Faxaflóasíld. Þetta er sérstök ráðstöfun, sem þarna hefur verið gerð. Það verða sjálfsagt margir til þess að deila á þá, sem fyrir þessu hafa staðið, og ekki sízt, ef síldin ekki kæmi. Hefði síldin aftur á móti komið á sama tíma og í fyrra, þá mundu eflaust allir vilja eigna sér þessar framkvæmdir. Hv. þm. Siglf. sagði, að fjárhagsráð hefði veitt innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir þessu skipi. Er það að vísu rétt, en þessi leyfi voru veitt með þeim fyrirvara, að hægt væri að flytja inn skipið, þannig að það ræki sig ekki á ákvæði löggjafarinnar, að skipaeftirlitið skoðaði skipið og samþ. innflutning þess. Skipaskoðunarstjórinn taldi sig ekki geta samþ. þetta, nema þessi lagabreyting yrði gerð, sem gerð var með brbl. Sjútvn. öll, líka hv. þm. Siglf., leggur til, að þetta frv. nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég vil undirstrika það, að það er að sumu leyti rétt, sem hv. frsm. meiri hl. sjútvn. sagði, að þetta, sem við höfum deilt um, hv. 7. þm. Reykv. og ég, snertir ekki beint þetta innflutningsleyfi. Það er rétt, að um það er í raun og veru ekki ágreiningur. Hv. 7. þm. Reykv. dró þetta inn í umr., að því er hann telur að gefnu tilefni vegna ummæla í nál. mínu, og ég skal ekki lá honum það. Ég veit ekki, hvað gengur að þessum hv. þm., því að hann er farinn að heyra og sjá líka eitthvað, sem hvorki heyrist né sést. Hann segir, að ég hafi verið að dylgja um það, að Jón Gunnarsson hafi framið ólöglegt athæfi, og síðan snúið því við og sagt, að það hafi verið stjórn Hærings, sem gerði það. Hv. þm. vill segja, að Jóni Gunnarssyni hafi ekki verið falið að kaupa skipið, en hann hafði skipið á hendinni og bauð stjórn Hærings það, og útkoman er svo sú, að stjórn Hærings fól honum og Ólafi Sigurðssyni að kaupa skip. Að Jón Gunnarsson hafi ekki komið nálægt skipakaupunum, það brýtur í bága við allt, sem hv. þm. hefur um þetta sagt, og allar fréttir, sem Morgunblaðið hefur um þetta flutt, þar sem það tilkynnir, að þessir tveir menn hafi farið fyrir stjórn Hærings til Ameríku til að kaupa skip. Hv. þm. ferst mjög óhöndulega, þegar hann í öllum ræðum sínum nú heldur því fram, að Jón Gunnarsson hafi ekki komið nærri skipakaupunum. Fyrst og fremst liggja fyrir prentaðar upplýsingar um, að honum var falið ásamt Ólafi Sigurðssyni að kaupa skipið, og Jón Gunnarsson hefur aldrei farið dult með, að hann hefði skipið á Hendinni. Þetta kom líka fram í skýrslum, sem sjútvn. hafði til meðferðar. Eins og ég hef áður sagt, þá er stjórn Hærings ámælisverð fyrir þetta, og sú framkoma stjórnar Hærings hefur ekki verið skýrð enn þá. Hv. 7. þm. Reykv. ruglar einnig hugtökum mjög hættulega, þegar hann segir, að ég hafi fullyrt, að engir vélaverkfræðingar hafi komið nálægt þessu. Þetta er vitleysa: Það er vitað, að vélaverkfræðingar h.f. Héðins og landssmiðjunnar hafa unnið við skipið. Þetta er sama ruglið og með Jón Gunnarsson. Það er annað mál fyrir h.f. Hæring að segja við h.f. Héðinn og landssmiðjuna: „Við þurfum að fá hjá ykkur vélar“ - eða að segja líka: „en þið verðið líka að skaffa okkur alla fagþekkingu. við höfum enga sérfræðinga.“ Ég er óviss um, að þessi vélaverkstæði kæri sig um að taka á sig slíka ábyrgð. Það eru engin dæmi þess, að viðkomandi fyrirtæki, eins og í þessu tilfelli h.f. Hæringur; hafi ekki trúnaðarmenn í slíkum tilfellum. Hv. 7. þm. Reykv. veit, að þó að þessi félög taki að sér verkið, þá er þar ekki um að ræða sérþekkingu, sem h.f. Hæringur getur treyst án þess að hafa sérfræðing í vélaverkfræði sem trúnaðarmann til að fylgjast með verkinu. Þá var hv. þm. að tala um skipin, sem skoðuð voru. Það er einkenni á honum, að hann skákar í því skjóli, að hann og örfáir aðrir menn sitji inni með alla þekkingu og vitneskju í þessu máli. Hann gerði pólitískt bragð til þess að útiloka, að sósíalistar fengju mann í undirbúningsnefndina, og hefur þannig komizt hjá því, að þeir hefðu neina aðstöðu til að geta fylgzt með því, sem gert var í þessu máli. Allar sínar heimildir hafa sósíalistar frá því, sem hv. þm. hefur um þetta sagt, en hann hefur mjög um þetta talað og skrifað og þá sérstaklega í Morgunblaðið. Þetta eru heimildirnar, sem bæjarfulltrúarnir utan Sjálfstfl. hafa yfirleitt haft um þetta mál. Nú hefur þessi hv. þm. haldið því fram, að það hafi verið skoðað eitt skip sérstaklega. Ég get fullvissað hv. þm. um, að ég veit um þetta. Ég veit, að það voru skoðuð tvö skip, skip Jóns Gunnarssonar, og þegar fulltrúarnir komu til Ameríku, þá fréttu þeir að öðru skipi„ mjög svipuðu, sem búið var að klassa. Þá vildu þeir heldur snúa sér að því. Þegar til kom, þá var búið að selja það, en síðan gengu kaupin til baka. Það var nákvæmlega sama sölufélagið og sami maðurinn, sem hafði með bæði þessi skip að gera. Nú vil ég ráðleggja þessum hv. þm., þegar hann kemur heim, að spyrja húsbændur sína, þá, sem eru honum fróðari og reyndari, um, hvort þetta sé ekki svona, eins og ég hef sagt, áður en hann fer að fullyrða það í fjórða sinn, að þetta sé rangt. Og ég segi þetta af vinskap til hv: þm. -- Ástæðan fyrir því, að ekki hefur verið hreyft mótmælum fyrr gegn því, sem hér hefur farið fram, er sú, að það hefur aldrei verið sýnt inn í þetta mál, fyrr en þau plögg, sem hér liggja fyrir, komu fram og skipið kom og menn fengu tækifæri til að sjá það. Það kemur svo í ljós, að í þeim upplýsingum, sem menn áður höfðu fengið um þetta, er stór skammtur af blekkingum. Að endingu viðvíkjandi Óskari Halldórssyni og að það hafi verið margir um boðið. Það veit hver einasti maður, að það voru ekki margir um boðið. Ég býst við, að það hefði ekki verið hægt þó að leitað hefði verið með logandi ljósi um allt landið, að finna neinn annan aðila, en Svein Benediktsson til að kaupa þessar gömlu vélar. Reynslan hefur sýnt, að nýjar vélar eru margfalt betri en þær gömlu.



Herra forseti. Þetta verður aðeins örstutt athugasemd í sambandi við það síðasta, sem ég sagði áðan, að Jóni Gunnarssyni hefði ekki verið falið að annast skipakaupin. Og þá liggur þannig í þessu, að Ólafi Sigurðssyni var sérstaklega falið það verkefni að láta í ljós álit sitt um skipið. Að þeir fóru saman út, var vegna þess, að Jón Gunnarsson átti að hafa bæði aðstöðu og þekkingu til þess að segja til um hæfni skipsins og aðstoða til að koma fyrir vélum í skipinu, en um sjálf skipakaupin var Ólafur Sigurðsson fulltrúi stjórnar h.f. Hærings. - Ég vænti, að ég megi svo aðeins segja síðustu söguna, sem hann sagði, og benda honum á að fara og tala við samstarfsmenn mína í stjórn Hærings og leita sér upplýsinga um, hvernig skipakaupin gengu fyrir sig. Sagan er þannig, að þeir skoðuðu , fyrst skip ameríska sjóhersins á austurströndinni, á vesturströndinni fyrst Hæring, sem síðan var seldur ítölskum kaupanda. Þá skoðuðu þeir annað skip frá félaginu, en á meðan á þeirri skoðun stóð, gengu kaupin á hinu skipinu ti1 baka. Þetta skal ég láta Ólaf Sigurðsson staðfesta, og getur þá hv. þm; Siglf. sparað sér alla erfiðleika í sambandi við þennan söguburð, sem hann hefur verið með hér.



Herra forseti. Till. þessi er fram borin vegna óánægju, bæði bænda yfirleitt og skattanefnda, sem hafa með þessi mál að gera. Eins og tekið er fram í grg., eru þau eyðublöð, sem hér um ræðir og ætluð eru sérstaklega til þess, að bændur færi á þau tekjur sínar og gjöld, þannig, að það verður vart við unað. Vil flm. þessarar till. teljum, að sá hluti eyðublaðsins, sem ætlaður er fyrir tekjurnar, sé ekki athugaverður. Það er hægt að færa tekjurnar nákvæmlega og vel sundurliðaðar, og þar er engu sleppt, sem gæti orðið tekjur í búi eins bónda. Öðru máli gegnir, þegar að gjaldaliðunum kemur. Það er að vísu vel sundurliðað allt, sem snertir kaupgjald, í búi bóndans, en aftur á móti er nálega ekkert rúm ætlað fyrir önnur gjöld. Þetta rúm er svo þröngt skammtað, að skattanefndir yfirleitt kvarta stórlega undan því. Einn yfirskattanefndarmaður sagði á fundi, að þegar búið væri að færa á þessi blöð og reyna að gera það vel sundurliðað og samvizkusamlega, þá væru blöðin þannig, að ómögulegt væri að lesa, hvað þar ætti að vera. Þar er allt útkrassað vegna þess, að ekkert rúm er ætlað fyrir þær upplýsingar, sem þar eiga að vera. Framteljendur verða svo að færa óskyld gjöld saman, svo að þeir, sem endurskoða, geta ekki áttað sig til hlítar á því, hvernig þessu er í raun og veru háttað. Enn fremur höfum við margoft rekið okkur á það, að sleppt er ýmsum gjöldum, sem þar eiga að vera, eingöngu vegna þess, að það er ekkert, sem minnir á, að gjöld þessi á að taka upp á eyðublaðið, og svo er heldur ekkert rúm ætlað fyrir þau. Þetta er þess vegna, í fáum orðum sagt, alveg óviðunandi og hefur verið það lengi. Ástæðan til þessa er, að ég hygg, sú, að þessum hluta eyðublaðsins hefur ekki verið haggað, svo að teljandi sé, síðan 1922, og þarf engan að undra, þó að formið sé orðið úrelt. Það hefur orðið svo margvísleg breyting á búrekstri bænda, margvísleg gjöld komin nú, sem ekki þekktust þá, t. d. vélavinna og ýmislegt annað. Þessi þáltill. er flutt til þess og ætluð til þess að ýta við því að fá yfirlýsingu hv. Nd. Alþ. um, að breytinga sé þörf á þessu og það sem allra fyrst. Við, sem stöndum að þál., erum allir formenn skattanefnda, og ég hygg, að það þurfi ekki að draga í efa, að við höfum þann kunnugleika á þessum málum og þá reynslu til að bera í þessu efni, að það muni í raun og veru vera brýn nauðsyn á þessum breytingum. Ég skal geta þess, að ég hef gert uppkast að þeim breytingum, og borið það undir meðflm. mína, og við teljum, að á þann hátt hafi verið gengið frá þeim, að það sé vel fyrir þessu máli séð. Við erum fúsir til að láta stjórnarvöldunum það í té til athugunar. Við væntum svo stuðnings hv. d. við þessa till., sem við berum hér fram. Ég skal ekki fjölyrða um þetta, en legg ekki til, að þessu máli verði vísað til n. Ég hef ekkert sérstakt við það að athuga, ef hv. þd. óskar þess, en mér sýnist þetta mál svo einfalt, að ekki muni þurfa að fjalla um það í n. En ef hv. d. vildi vísa því til n., þá óska ég, að það yrði helzt landbn