Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í dag verður fram haldið 1. umr. um fjárlög fyrir árið 2015 með því að fagráðherrar taka þátt í umræðunni. Í lok umræðunnar mun fjármála- og efnahagsráðherra taka til máls. Rösklega ein klukkustund er áætluð fyrir hvern ráðherra og umræður um málaflokk hans. Röð ráðherranna verður: iðnaðar- og viðskiptaráðherra, forsætis- og dómsmálaráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, innanríkisráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, starfandi utanríkisráðherra, þ.e. Sigurður Ingi Jóhannsson sjávarútvegsráðherra, og mennta- og menningarmálaráðherra. Mun fjármála- og efnahagsráðherra svo ljúka umræðunni síðar í dag og málið gengur til fjárlaganefndar að því loknu. Hefst nú umræðan. Ráðherrar hafa sex mínútur í fyrsta sinn og síðan tvær mínútur hverju sinni. Þingmenn hafa þrjár mínútur í fyrra sinn og tvær mínútur í seinna sinn. Andsvör eru ekki leyfð.

Virðulegur forseti. Ég mæli í þessari fjárlagaumræðu fyrir tillögum þeirra málaflokka sem undir ráðuneyti mitt heyra og ég sem iðnaðar- og viðskiptaráðherra ber ábyrgð á. Þetta eru margir málaflokkar, mætti nefna orkumál, nýsköpun, atvinnumál, atvinnuþróun, viðskipta- og ferðamál. Á heildina litið eru útgjöld til þessara málaflokka í kringum 9,3 milljarðar. Í málaflokkunum var lögð til 1,3% hagræðingarkrafa eins og annars staðar í ríkisrekstrinum og er hún lóð á þá vogarskál sem tryggja á okkur hallalaus fjárlög og í reynd afgang. Ef við ætlum að standast efnahagslegan samjöfnuð við þær þjóðir sem bestum árangri ná verðum við bæði að hafa hemil á útgjöldum og á sama tíma að hafa dug og kjark til að sækja fram með nýsköpun, bjartsýni og sjálfstraust að leiðarljósi. Fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar er mikilvægt framfaraskref í þá átt. Framlög til stóru samkeppnissjóðanna tveggja, Tækniþróunarsjóðs og Rannsóknasjóðs, eru stóraukin í þessu frumvarpi. Tækniþróunarsjóður, sem heyrir undir ráðuneyti mitt, fær á næsta ári sem nemur 390 millj. kr. hærra framlag en á þessu ári. Árið 2016 er síðan stefnt að því að gera enn betur þar sem áætlað er að auka framlög í samkeppnissjóðina tvo um 2 milljarða. Þetta er í tengslum við stefnumörkun sem unnin hefur verið í góðri samvinnu í Vísinda- og tækniráði. Stórefling Tækniþróunarsjóðs gerir það að verkum að sjóðurinn getur stutt betur við vænlegar viðskiptahugmyndir og fjölgað þeim verkefnum sem komast á legg. Um þessa fjármuni gildir að samkeppni sker úr um það hvaða verkefni hljóta stuðning og hver ekki. Vissulega er lagt mikið undir en munum að hér erum við að byggja mikilsverðar stoðir til framtíðar. Jafnframt verður áfram staðinn vörður um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki með beitingu skattalegra hvata til að efla rannsóknar- og þróunarstarf og stuðla þannig að bættum samkeppnisskilyrðum slíkra fyrirtækja. Á næsta ári er gert ráð fyrir að nýsköpunarfyrirtæki fái skattfrádrátt upp á 1.280 milljónir samkvæmt fjárlögum og er þetta tæplega 200 millj. kr. hækkun frá fjárlögum þessa árs. Kerfið var tekið upp tímabundið til reynslu og gildandi löggjöf fellur úr gildi um næstu áramót. Ég vek athygli á því að löggjöfin er á forræði fjármálaráðherra en fjárveitingin á forræði mínu en það er mjög mikilvægt, og samstaða um það, að við tryggjum endurnýjun á þessum mikilvægu lögum. Umrædd lög auk hækkunar framlaga til samkeppnissjóða eru mikilvæg verkefni stjórnvalda til að stuðla að aukinni fjárfestingu einkageirans í rannsóknar- og nýsköpunarstarfi, en sú þátttaka er algjörlega nauðsynleg til frekari vaxtar og velferðar. Virðulegur forseti. Fyrr á þessu ári var samþykkt hönnunarstefna fyrir Ísland en það hefur sýnt sig í mörgum nágrannalanda okkar að hönnun getur spilað lykilhlutverk í því að auka verðmæti og þar með efla hagvöxt. Orðum skulu fylgja athafnir og því eru nú lagðar til hönnunarsjóðs 45 milljónir og sjóðnum ætlað umfangsmikið hlutverk. Aldrei hafa verið lagðir til eins miklir fjármunir og á þessu ári í verndun og uppbyggingu á ferðamannastöðum. Ekki er vanþörf á í ljósi mikillar fjölgunar erlendra ferðamanna og þess að ferðaþjónustan mælist nú stærsta útflutningsgrein þjóðarinnar. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum er gert ráð fyrir lægri fjárhæð til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða í fjárlögum þessa árs. Hér þarf að hafa í huga að venja er að endurskoða þá fjárhæð í meðförum þingsins þegar betri upplýsingar um tekjur af gistináttagjaldi liggja fyrir. Auk þess er rétt að benda á að unnið er áfram að undirbúningi gjaldtöku í ferðaþjónustunni til að tryggja fjármögnun til framtíðar og verða tillögur þess efnis lagðar fram síðar á þessu haustþingi. Ef fram fer sem horfir og áætlanir gera ráð fyrir mun sú gjaldtaka skila umtalsvert meiri fjármunum til þessa málaflokks en raunin hefur verið hingað til og því full ástæða til að vera bjartsýnn með það. Ég vil líka vekja athygli á því að fyrr í sumar samþykkti ríkisstjórnin umtalsverða aukafjárveitingu, 380 millj. kr., til þessa málaflokks þar sem tekið var sérstaklega á brýnum og aðkallandi vanda þessa sumars og ekki var krafist mótframlags sem hefur stundum staðið brýnustu verkefnunum fyrir þrifum. Við erum núna að fara yfir þá framkvæmd og hvernig til hefur tekist og ég mun væntanlega óska eftir aðkomu fjárlaganefndar og þingsins í því þegar fyrir liggur hvort öllum þeim fjármunum hefur verið ráðstafað vegna þess að fyrstu vísbendingar benda til að það sé ekki. Virðulegur forseti. Það er einkar ánægjulegt að fylgjast með þeim vexti sem orðið hefur í gerð erlendra sem innlendra kvikmynda og sjónvarpsþátta á Íslandi. Endurgreiðslur til kvikmyndagerðar á Íslandi hafa stóraukist á síðustu árum og er greinin talin hafa víðtæk mælanleg áhrif til dæmis á ferðaþjónustu og verslun, að ekki sé minnst á landkynningu. Stjórnvöld munu halda áfram að styðja við kvikmyndaiðnaðinn með markvissum hætti og í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir því að fjárveitingar til verkefnisins aukist um 300 millj. kr. og erum við þessa dagana að vinna að mati á þjóðhagslegri hagkvæmni þessa endurgreiðslufyrirkomulags. Varðandi raforkumál rétt í lokin, þar sem tíminn hleypur frá mér, ber að nefna að ríkisstjórnin hefur það á stefnuskrá sinni að jafna kostnað við dreifingu raforku þannig að landsmenn sitji við sama borð, sambærilegt því sem gerist með vegakerfið og aðra þjónustu sem ríkið byggir upp. Stórt skref í þá átt var þegar tekið við gerð fjárlaga fyrir þetta ár þar sem framlög til jöfnunar kostnaðar við dreifingu raforku voru aukin um rúmar 300 millj. kr. Það hefur þegar skilað sér í umtalsverðum lækkunum á gjaldskrám dreifiveitna í dreifbýli. Til að fylgja því eftir og tryggja fjármögnun verður í byrjun haustþings aftur lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku og tilgangur þess er að fjármagna að fullu þennan jöfnuð. Ég mun svo koma inn í umræðuna síðar til að ljúka yfirferð yfir þessa málaflokka.

Virðulegi forseti. Það er af mörgu að taka þegar horft er á fjárlagalið og fyrirætlanir þessa ráðuneytis. Það verður að segjast eins og er að það er fagnaðarefni að ríkisstjórnin hefur snúið af þeirri öfugþróunarstefnu sem hún markaði í fyrra með niðurskurði á framlögum í samkeppnissjóði og þegar hún ákvað að láta ívilnanalögin renna út. Það er gott að sjá að ríkisstjórnin er að átta sig á því að mikilvægt er að styðja við fjölbreytt atvinnulíf í þessu landi þó að hún hafi ekki gert það í byrjun. Batnandi manni er best að lifa. Ég hef áhyggjur af nokkrum fjárlagaþáttum sem hér eru raktir. Hvað Samkeppniseftirlitið varðar á að fella niður bæði tímabundið framlag sem var veitt til að fylgjast með bönkum og því hvernig bankar færu með eignarhald á fyrirtækjum í óskyldum rekstri og sérstakt framlag sem var veitt í kjölfar bankahrunsins. Í staðinn á að veita fjármagn til þess að auka leiðbeiningarhlutverk Samkeppniseftirlitsins. Ég sé ekki annað en að með þessu sé verið að draga tennurnar úr Samkeppniseftirlitinu, það eigi að vera þægur seppi sem hjálpi fyrirtækjunum að brjóta ekki samkeppnislögin, en sjálfstæðar fjárheimildir sem Samkeppniseftirlitið hefur til þess að hafa eftirlit með sannanlega samkeppnishamlandi hegðun eru dregnar saman. Við vitum öll hvern skaða eignarhald banka á fyrirtækjum í óskyldum rekstri hefur skapað fyrir atvinnulíf í landinu. Við þekkjum öll þau fyrirtæki sem eru í bullandi samkeppni við fyrirtæki sem síðan eru undir handarjaðri eða verndarvæng banka og það er óþolandi að dregið sé úr rannsóknarheimildum Samkeppniseftirlitsins að þessu leyti. Ég minni á það að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, gerði þetta að sérstöku umtalsefni í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra í fyrradag og talaði um að það væri mikilvægt verkefni að halda aftur af misnotkun banka og eignarhaldi í óskyldum rekstri. Ég vil í annan stað rekja það sem hér er að finna um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Hæstv. ráðherra er náttúrlega búin að forklúðra því máli með alveg einstakri snilld. Hún kom fram með lúðrablæstri og söng fyrir einu og hálfu ári og sagði að það ætti að setja á ferðamannapassa. Það setti greinina alla í uppnám og hefur leitt til algjörs öngþveitis í gjaldtöku af ferðamannastöðum þar sem hver eigandi um annan þveran ryðst fram en síðan kemur hún aldrei með heildarfyrirkomulagið. Nú á að draga úr fjárveitingum til endurbóta á innviðum fjölsóttra ferðamannastaða og það hlýtur að vera mikið undrunarefni öllum þeim sem hafa heimsótt fjölsótta ferðamannastaði í sumar og séð ástand þeirra. Og að síðustu virðist ráðherrann ekki boða fráhvarf frá þeirri stefnu sinni þegar kemur að jöfnun raforkukostnaðar að hlífa stóriðjunni og öðrum stórnotendum við að leggja af mörkum til jöfnunar raforkukostnaðar. Frumvarp hennar strandaði hér í vor 

Virðulegur forseti. Ég vil með mikilli gleði svara þessum athugasemdum frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Fyrst varðandi Samkeppniseftirlitið, þá er í engu verið að draga tennurnar úr því, ekki með nokkrum hætti. Það sem verið er að gera hér er að tímabundin fjárveiting rann út og við erum með þeim fjármunum sem við leggjum sérstaklega í aukið leiðbeiningarstarf að leggja til aðferð við að draga úr málafjölda Samkeppniseftirlitsins, ekki með því að auka fjárveitingar til þess með beinum hætti heldur með því að efla samtalið, taka samtalið og leiðbeininguna milli atvinnulífsins og Samkeppniseftirlitsins sem kallað er eftir og báðir aðilar eru sammála um til þess að geta komið í veg fyrir mál og þannig greitt hér fyrir því að viðskipti og samskipti á atvinnumarkaði gangi sem best fyrir sig. Það er forgangsröðunin þar og ég ítreka að ekki er verið að draga á neinn hátt úr rannsóknarheimildum og Samkeppniseftirlitið heldur að sjálfsögðu áfram þeim verkefnum sem það hefur verið að vinna. Forklúðrun mála, segir hv. þingmaður varðandi Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og þá vinnu sem verið er að vinna varðandi gjaldtöku. Ef þingmaðurinn kallar það að hlusta eftir athugasemdum og vinna mál í samstarfi og samráði við greinina forklúðrun mála verður svo að vera. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það strandar ekki á fjármunum þegar kemur að verndun á fjölförnustu ferðamannastöðunum. Við settum sérstakt fjármagn í þann málaflokk í sumar og ég hef sjálf farið og get fullvissað hv. þingmann um að hvorki á Þingvöllum né Geysi eða Gullfossi, svo einhver dæmi séu nefnd, strandar núna á fjármunum. Það sem hefur tafið þar fyrst og síðast 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra staðfesti hér það sem ég var að segja varðandi ferðamálin og uppbyggingu fjölsóttra ferðamannastaða. Ríkisstjórnin skar niður framlag til þeirra í fyrra, veitti svo viðbótarheimild með fyrirvara um samþykki Alþingis núna í vetur þegar hún sá í hvers konar ógöngur var komið. Ráðherrann hefur ekki skilað inn til Alþingis hugmyndum um framkvæmanlegt fyrirkomulag gjaldtöku af ferðamönnum. Það er á hennar ábyrgð. Hún daðrar við alls konar hugmyndir um að lögregluvæða ferðamannastaðina  Að því er varðar Samkeppniseftirlitið staðfesti hæstv. ráðherra líka áhyggjur mínar. Það á ekki að veita aukið fé til þess að hafa eftirlit með sannanlega samkeppnishamlandi framgangi í atvinnulífinu, sérstaklega eignarhaldi banka í óskyldum rekstri, heldur á að veita fé til að byggja upp einhvers konar nýja rabbþjónustu Samkeppniseftirlitsins við fyrirtækin í landinu. Þetta er í samræmi við margendurteknar athugasemdir hæstv. ráðherra meðan hún var óbreyttur þingmaður í garð Samkeppniseftirlitsins um að það gengi allt of harkalega fram gagnvart fyrirtækjum og um að það væri mjög mikilvægt að ekki væri verið að ganga svona hart fram gagnvart fyrirtækjunum og að trufla þau í samkeppnishamlandi framgöngu þeirra á markaði. Það er þarna sem við sjáum hvernig ríkisstjórnin er að leggja málin upp, það á að auðvelda fákeppnisöflunum að halda áfram þeirri framgöngu sem þeim líður best með, það á ekki að hafa öflugt samkeppniseftirlit. Þetta er verulegt áhyggjuefni fyrir allan þann fjölda lítilla og meðalstórra fyrirtækja sem hafa um árabil reitt sig á öfluga samkeppnislöggjöf í landinu og eiga tilvist sína undir því að það sé alvörusamkeppniseftirlit með alvörubit 

Virðulegur forseti. Ég vek athygli á því að Samkeppniseftirlitið fær rúmlega 400 millj. kr. framlag á fjárlögum. Það að hv. þingmaður skuli ætla að halda því fram að verið sé að veikja Samkeppniseftirlitið þegar slík fjárveiting er hér til staðar er náttúrlega fjarstæða. Það stendur ekki til og ég svaraði því áðan. Varðandi gjaldtökumálin á ferðamannastöðum vek ég líka athygli á því að það var í tíð síðustu ríkisstjórnar sem svokölluðu gistináttagjaldi var komið á. Vandinn var síst minni þá en hann er núna en samt var það leið síðustu ríkisstjórnar að koma með gjaldstofn sem skilar í kringum 250–270 milljónum á ári. 3/5 af þeim gjaldstofni renna til uppbyggingar á fjölsóttum ferðamannastöðum. Það sjá allir að sú leið er ófær og þess vegna erum við að leggja vinnu og metnað í það að koma hér á laggirnar aðferð sem mun leysa vandann, ekki bara plástra eins og var gert í tíð síðustu ríkisstjórnar. Áðan náði ég ekki að svara varðandi jöfnun raforkukostnaðar og þann misskilning sem þar virðist vera á ferð hjá hv. þingmanni. Það sem við erum að fara að gera er að jafna dreifikostnað raforku á milli þéttbýlis og dreifbýlis, jafna hann innan kerfisins. Þetta snertir þá sem nota dreifiveiturnar. Stóriðjan borgar þetta gjald annars staðar, stóriðjan er ekki aðili að þessum dreifiveitum. Stóriðjan borgar tengigjald og spennugjald og alls konar önnur gjöld og er þar að auki með raforkusamninga til langs tíma. Það er því ekki um það að ræða að fara inn í stóriðjusamninga til að jafna innan kerfis sem stóriðjan á ekki aðild að. Það héti skattahækkun, gamaldags skattahækkun, og það er ekki það sem um er að ræða heldur er verið að jafna kostnað á íbúa landsins hvar sem þeir búa.

Herra forseti. Mig langar að beina nokkrum spurningum til hæstv. iðnaðarráðherra og ræða áhrif virðisaukaskattshækkana á heitt vatn og rafmagn á orkureikning landsmanna. Í framhaldi af ræðu hæstv. ráðherra vil ég spyrja hvort þetta séu ekki gamaldags skattahækkanir sem þarna eru á ferðinni, hækkun virðisaukaskatt á heitt vatn og rafmagn þegar orkureikningar eru nógu háir víða um land þótt þetta bætist ekki ofan á. Mig langar að vita hvort ráðuneytið hafi greint þau áhrif sem verða á heimili landsins eftir landsvæðum og hvernig hæstv. ráðherra hyggst koma með hugsanlegar mótvægisaðgerðir við þessar hækkanir í kjölfarið. Eins og hæstv. ráðherra veit vegur húshitunarkostnaður og rafmagnskostnaður mjög þungt í heimilisbókhaldi landsmanna nú þegar. Það kom fram í ræðu hæstv. ráðherra áðan að hækkuð hefði verið fjárhæð til jöfnunar kostnaðar við dreifingu rafmagns í dreifbýli og þéttbýli á þessu ári. Mig langar til að vita hvort ég skildi það rétt að það hafi orðið 300 millj. kr. hækkun þar á milli ára. Þegar talað er um það í fjárlagafrumvarpinu að flutningsjöfnun í dreifbýli hækki úr 500 milljónum í 850 milljónir vil ég gjarnan vita hvort gert sé ráð fyrir því að frumvarpið um jöfnun kostnaðar á dreifingu á rafmagni, þ.e. jöfnunargjaldið, verði samþykkt á yfirstandandi þingi óbreytt. Ég undirstrika líka að mér finnst mjög mikilvægt að stóriðjan taki þátt í þessu jöfnunargjaldi og vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort það sé lagalega óframkvæmanlegt. Nú var lagður sérstakur skattur á stóriðjuna sem ég held að sé runnin út, það gjald sem var lagt á stóriðjuna sérstaklega eftir hrunið. Er ekki lagaleg heimild fyrir því að ríkið láti stóriðjuna taka þátt í jöfnun orkuverðs í landinu? Nú skil ég það þannig að niðurgreiðslur til húshitunar í fjárlagafrumvarpinu séu óbreyttar og ætla að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort sú upphæð hafi verið óbreytt frá árinu 2013 og hvort ekki séu einhverjar fyrirætlanir um að leggja meira 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni þessar fyrirspurnir. Varðandi þá hækkun á rafmagni til húshitunar sem fram kemur í virðisaukaskattsmálinu þar sem það er í neðra þrepi verður að skoða þetta allt í samhengi. Það er það sem er verið að gera og ég bendi mönnum á að lesa greinargerð fjármálaráðherra varðandi það mál þar sem allar fjölskyldugerðir, hvar sem þær eru á landinu, koma betur út úr þessum breytingum heldur en hitt. Varðandi niðurgreiðslu húshitunar almennt er það sameiginlegt áhugamál okkar margra hér inni að gera þar úrbætur á. Það stendur ekki á mér í þeim efnum. Við erum að leggja í þann leiðangur. Við tókum þetta í tveimur skrefum ef svo mætti segja. Við byrjuðum á að jafna dreifinguna milli dreifbýlis og þéttbýlis. Það hefur ákveðin áhrif á niðurgreiðsluþörfina varðandi húshitun. Það lækkar niðurgreiðsluþörfina hjá þeim sem eru í dreifbýli vegna lækkunar raforkukostnaðar, en það hækkar vissulega hjá þeim sem kynda húsin sín með rafmagni í þéttbýli vegna þess að þar kemur örlítil hækkun. Þannig að við erum að skoða þetta í samhengi. Eins og ég sagði áðan er stóriðjan ekki aðili að þessu máli. Hv. þingmaður spurði hvort það væri eitthvað lagalegt sem kæmi í veg fyrir það. Síðasta ríkisstjórn lagði orkuskatt á stóriðjuna en treysti sér ekki til að gera það varanlega heldur samdi við stóriðjuna um að leggja þann skatt á með þeim rökum að hér þyrftu menn að taka höndum saman og stóriðjan kemur inn í það. Sá skattur mun renna út og hann verður ekki lagður á aftur. Eins og ég ítrekaði áðan erum við að jafna innan kerfisins. Stóriðjan er ekki aðili að dreifiveitunum. Þær eru ekki viðskiptavinir dreifiveitnanna. Ég mun því ekki styðja þannig breytingu að stóriðjan verði tekin inn vegna þess að það er óskylt mál.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér finnst ekki nógu gott að heyra að hæstv. ráðherra hafi ekki hug á því að skoða þetta með stóriðjuna. Mér finnst það réttlætismál, burt séð frá því hvort stóriðjan er innan dreifiveitna. Mér finnst það annar handleggur. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á hefur þessi jöfnun eins og hún er útfærð í dag, í frumvarpinu sem verður lagt hér fram um jöfnun orkuverðs, áhrif til hækkunar á þau svæði þar sem kynt er með rafmagni. Þau svæði koma ekki nógu vel út í því sambandi og þarf að mæta þeim svæðum á einhvern annan hátt. Ég vildi gjarnan heyra áform hæstv. ráðherra um það að landsmenn geti horft fram á að orkuverð sé jafnað í landinu, að þar sitji menn við sama borð. Það var mjög fróðlegt að heyra fréttir Ríkisútvarpsins í gær þar sem kom fram að orkukostnaður í dreifbýli á ári er 329 þús. kr. en hér á höfuðborgarsvæðinu er hann 185 þús. kr. á heimili á ári, við erum að tala um að meðaltali á heimili. Það er gífurlegur munur þarna á milli og er mikið réttlætismál að gengið sé alla leið í því að jafna orkuverð milli landsmanna, að þeir sitji þar við sama borð. Ég tel að þessi auðlind sé í raun sameign þjóðarinnar og þar sé engin stóriðja eða stórfyrirtæki undanskilin í því að taka samfélagslega ábyrgð og jafna orkuverð varanlega. Þær útfærslur sem komu frá hópi 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spurði hvenær frumvarpið væri væntanlegt. Ég get upplýst það að ég lagði það fyrir ríkisstjórnarfundi í morgun og það var samþykkt þaðan út þannig að það fer áfram til þingflokka stjórnarflokkanna og verður vonandi tekið hér til umfjöllunar sem fyrst. Það er ekki alveg rétt að ég hafi ekki viljað skoða það hvort stóriðjan ætti að taka þátt í þessari jöfnun innan dreifiveitnanna. Þvert á móti. Ég skoðaði það mjög vandlega og komst að þeirri niðurstöðu að þessi jöfnun ætti sér stað innan þess kerfis. Stóriðjan, eins og ég hef ítrekað í þessari umræðu, er ekki aðili að því máli. Það var sú niðurstaða sem ég komst að að vel athuguðu máli. Varðandi frumvarpið og þá sem búa á köldum svæðum í þéttbýli er það rétt að áhrifin eru til hækkunar, en niðurgreiðsluþörf til þeirra í dreifbýli lækkar. Niðurgreiðslum í núverandi kerfi verður beint í auknum mæli til þeirra sem þetta hækkar hjá þannig að það á ekki að hafa áhrif. Enda kemur í ljós að verðlagsáhrif af þessum breytingum eru engin svo fremi sem niðurgreiðslum verði beint í þann farveg að jafna þennan mismun. Það er það sem við höfum að markmiði. Ég deili því sjónarmiði að þetta er viðfangsefni sem við verðum að leysa. Það er vont að þetta sé búið að vera með þessum hætti í öll þessi ár. Ég held að þverpólitískt samkomulag sé hér á þingi um að finna leiðir til að jafna varanlega mun á húshitunarkostnaði milli þeirra sem eru með hitaveitur og þeirra sem kynda með rafmagni. Það voru mér þess vegna vonbrigði í vor þegar við vorum að takast á um það hvaða mál yrði samþykkt og hver ekki við þinglok hvernig það fór. Ég lagði einmitt til í því augnamiði að reyna að greiða fyrir því að jöfnunargjaldsfrumvarpið kæmist í gegn að við mundum setja nefnd á laggirnar, ég var tilbúin að skrifa það inn í bráðabirgðaákvæðið 

Virðulegi forseti. Ég hef lítinn tíma haft til þess að gaumgæfa þetta allt saman en þetta er svo sem bara 1. umr. þannig að við dembum okkur í það sem efst er á baugi. Fyrst aðeins að ferðamannapassanum og uppbyggingu ferðamannastaða. Það liggur fyrir að það á að lækka framlög í þá uppbyggingu á þessu ári úr 260 milljónum í 140 milljónir. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að það lægi fyrir að ekki vantaði fjármagn, það strandaði ekki á fjármagni frá ríkinu, til að ferðamannastaðir væru í uppbyggingu. Það vakti mikla athygli mína af því að hún sagði að það strandaði á sveitarfélögunum, skipulaginu þar og áætlunum. Þetta er nokkuð sem ég bara kannast ekki við og mundi vilja fá betri útskýringar á. Ég þekki til á Geysi og sveitarfélagsins þar, Bláskógabyggðar, þar sem sárvantar uppbyggingu. Sumir landeigendur hafa meira að segja þurft að fara þá leið að hefja gjaldtöku á Geysi sem hefur nú farið sinn veg og mikið verið rætt um í þinginu. Það var gert til þess að vekja athygli á því að þar er allt í niðurníðslu og það þarf fé inn á Geysissvæðið. Þar strandar alls ekki á sveitarfélögunum eða áætlunum eða skipulagi. Ég mundi vilja fá skýringar á þessu. Ég kem að öðru í seinni ræðunni, en spyr nú: Hvað líður þessum ferðamannapassa eða öðrum leiðum í gjaldtöku í ferðaiðnaði? Það eru 18 mánuðir síðan hæstv. ráðherra talaði um þetta fyrst. Við höfum öll beðið spennt en erum farin að þreytast. Á meðan við bíðum eru hlutirnir ekki í nógu góðu ásigkomulagi, eins og við vitum. Eins og ráðherra veit auðvitað best sjálf er þetta ört vaxandi atvinnugrein og við þurfum að hlúa að henni. Þetta er okkar helsta auðlind en hún verður það ekki öllu lengur ef við ætlum bara að leyfa henni - og láta hana - grotna niður. Ég kalla eftir því að ráðherra tali skýrt um hvað hún ætlar að gera í þessum málum.

Virðulegur forseti. Í allri umræðunni um gjaldtöku og fjármögnun uppbyggingar á ferðamannastöðum hef ég alltaf sagt að ég vilji ekki fórna markmiðunum og lokaafurðinni fyrir tímasetninguna. Þess vegna mat ég það svo í vor að ákveðin grundvallaratriði væru enn þá ekki til lykta leidd og þess vegna lagði ég þá vinnu til hliðar í staðinn fyrir að koma með þetta á síðustu dögum þingsins og setja undir mig hausinn eins og stundum er sagt og reyna að keyra þetta í gegn. Samhliða þeirri ákvörðun, einmitt vegna þess að við gerum okkur fyllilega grein fyrir því að þörfin er brýn, var lögð til 380 millj. kr. aukafjárveiting, ekki upphæð bara ákveðin út í loftið, heldur sérstök 380 millj. kr. fjárveiting án mótframlags til staða þar sem eftirfarandi kröfum væri mætt: Það lægi fyrir framkvæmdaáætlun og það lægi fyrir fjárhagsáætlun. Ég hef orðað það þannig að maðurinn með skófluna og hamarinn ætti að geta mætt eftir helgi og klárað þetta til þess að við kæmum í veg fyrir skemmdir í sumar eða ef það væri einhver staður þar sem öryggi ferðamannanna væri ekki tryggt. Þetta gekk greiðlega fyrir sig, samningagerðir og allt fór af stað. Þess vegna fullyrði ég að það strandar ekki á fjármögnun. Ég fór hringinn í sumar, tók nokkrar ferðir, m.a. um Suðurlandið. Ég fór að Geysi sem fékk annaðhvort 20 eða 30 milljónir, ég man ekki hvort, í þessari sérstöku úthlutun. Þar var ekkert byrjað að framkvæma. Samt heyrum við mikið af því í fjölmiðlum að þar liggi allt undir skemmdum. Síðla sumars var enn ekkert byrjað að gera. Það sama á við um Þingvelli. Þar var ekkert byrjað að gera. Ég spyr: Af hverju? Á Þingvöllum var sagt: Við eigum eftir að deiliskipuleggja. Við eigum eftir að gera ákveðna hluti. Við erum með teikningar sem eru gamlar. Það var ekki farið að framkvæma nema á örfáum stöðum. Ég get nefnt Urriðafoss. 

Aðeins áfram að þessum sveitarfélögum og skipulaginu þar. Ég veit til dæmis að á Þingvöllum - ég hef setið í því skrýtna fyrirbæri Þingvallanefnd þar sem við þingmenn erum að hlutast til um mál. Ég mundi halda að sveitarfélagið  Ef þessi ferðamannapassi er í rauninni tilbúinn hvet ég ráðherra til að koma með hann hingað. Allir voru sammála um að við þyrftum að afgreiða þetta fljótt og vel, auðvitað með umræðu, en það hefði enginn litið svo á að ráðherra væri að keyra í gegn fyrir þinglok einhvern náttúrupassa sem færi öfugt ofan í fólk. Við þurfum að fá að byrja að tala um þetta og þá komumst við eitthvað áfram. Ég hvet hana áfram í því. Ég mun kannski í næstu ræðu ræða meira um orkumál og stóriðjustefnu, en læt þetta duga í bili.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir hvatninguna og vona sannarlega að frumvarpið komi hingað innan fárra vikna, vonandi bara seinna í þessum mánuði. Það er það sem við stefnum að. Ég er sammála hv. þingmanni um Þingvallanefnd og þær umræður sem þar eru stundum. Ég sat þar allt síðasta kjörtímabil. Það er eitthvað sem við þurfum að gera betur varðandi heildarskipulagið um hvert viljum við fara með Þingvelli og aðra merkilega staði. Ég segi að það strandi ekki á fjármunum á þessum stöðum þar sem mest er talað um að náttúran liggi undir skemmdum. Fjárveitingunni sem ég var að tala um núna og við lögðum fram í sumar - Þingvellir fengu úthlutað af því mótframlagalaust sem átti að nota strax - hefur ekki verið ráðstafað. Á nokkrum stöðum spurði ég: Hvaða verkefni sem við erum með hér og þið viljið koma í framkvæmd stranda á fjármagni? Það var ekki talað um eitt einasta verkefni sem uppfyllti þessi skilyrði. Ég er að vísu ekki að tala um framtíðaruppbyggingu á Hakinu með þjónustumiðstöð og hóteli eða einhverju slíku, ég er að tala um þá uppbyggingu sem er nauðsynleg núna á meðan við erum að koma þessu í betra horf. Þar verðum við öll að taka höndum saman. Það er akkúrat markmið mitt með öllu þessu. Gjaldtakan er mér ekkert sérstakt hugðarefni. Ég vil bara koma málum í það horf að við getum haft trygga fjármögnunarleið til að vernda þá dásamlegu vöru sem íslensk náttúra er og að við getum gert það sómasamlega. Það þarf ekki svo mikið. Það þarf skipulag, við þurfum að vanda okkur og koma þessum málum í betra horf. Ég ítreka þakkir mínar 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og ráðherranum fyrir svörin en ég sé mig knúna sem formaður Þingvallanefndar til að blanda mér aðeins í málið, sem ég ætlaði mér svo sem ekki að gera. Mér finnst mjög sérkennilegt, bæði af hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra, að finnast Þingvallanefnd eitthvað á skjön við kerfi hér á landi. Þetta er langelsti þjóðgarður okkar, lög voru samþykkt á Alþingi 1928 um að það yrði þjóðgarður á Þingvöllum þannig að senn líður að 100 ára afmæli hans. Það er mjög markvisst unnið að framtíðarsýn varðandi Þingvelli, hefur verið gert og það stendur einmitt núna yfir endurskoðun á þeirri stefnumörkun. Ef nokkurn tímann hefur verið nauðsynlegt að hafa lög um Þingvelli og nefnd yfir Þingvöllum finnst mér það vera núna. Það er ekki langt í 2030, hvernig við ætlum að halda upp á 1100 ára afmæli staðarins og Alþingis. Sú úthlutun sem við fengum í sumar var tiltölulega mjög lítil upphæð, mig minnir að það hafi verið 12 eða 14 milljónir í eitt verkefni og 2 eða 3 milljónir í annað. Það sem við ætluðum að nýta þessa peninga í er að bæta aðgengi við Flosagjá vegna þess að þessi mikli ferðamannastraumur á Þingvöllum sem annars staðar skilur eftir sig dálítið sviðna jörð. Ég veit ekki betur en að sú framkvæmd sé að fara í gang einmitt á þessum vikum eða dögum. Ég þakka auðvitað fyrir þá fjárhæð en mér finnst ekki hafa strandað á því að það hafi ekki legið fyrir áætlanir hvað við vildum gera við þessa peninga.

Virðulegur forseti. Ég vil árétta það við formann Þingvallanefndar að ég var ekki að gera lítið úr þeirri nefnd. Ef það hefur falist í orðum mínum biðst ég forláts á því, það var ekki ætlunin. Það sem ég var að tala hér um og taka undir með hv. þingmanni er að við þurfum að tryggja, ekki bara á Þingvöllum heldur annars staðar, að stefnumótunin sé til, að sveitarfélögin, að staðirnir sjálfir séu klárir með teikningar, með skipulag, með allt sem þarf að gerast. Það er ekki bara hægt að segja: Okkur vantar meira fjármagn. Það var upplifun mín á þessu ferðalagi mínu vítt og breitt um landið í sumar að það er ekki bara það. Þá þurfum við að setjast yfir þetta mál betur og koma þessu í betri farveg þannig að við getum það sem við viljum öll, komið úrbótunum á framfæri. Varðandi Þingvelli er það náttúrlega sá staður í okkar huga, Íslendinga, sem er okkur hvað helgastur. Okkur er ekkert sama. Það getur verið að það taki alltaf langan tíma að komast að samkomulagi um það hvert á að stefna með Þingvelli. Ég þekki það frá setu minni í Þingvallanefnd. Það er gott að heyra að farið er að framkvæma í Flosagjá vegna þess að það sem ég var að segja var að þetta hefði getað farið af stað strax. Það var sagt af þeim sem ráða þar ríkjum. Þegar fjármunirnir voru fengnir þá sögðust menn alls staðar að í þessum verkefnum vera tilbúnir. Á grundvelli þess var þessum fjármunum komið út. Þannig er nú það og það er kannski hvatningin. Ég nefni Þingvelli, en það eru ekki bara Þingvellir þannig að ég er ekki að klaga hér þessa staði en það er hægt að gera betur og nýta það fjármagn sem þó 

Herra forseti. „Hún er glöð á góðum degi, glóbjart liðast hár um kinn.“ Þannig fannst mér hæstv. ráðherra vera þegar hún gekk hingað til þessara umræðu. Síðan hefur gleðin aðeins dropið af hæstv. ráðherra. Henni er ekki vel við það að hún sé gagnrýnd. Það sem hér hefur þó komið fram við þessa umræðu er að hver einasti þingmaður sem hingað til hefur tekið þátt í umræðunni hefur gagnrýnt hæstv. ráðherra fyrir aðkomu hennar að ferðamálum. Nú er það svo að ég tel að þessi ráðherra hafi margt gott gert og þó best þegar hún getur stutt sig við þau haldreipi sem forverar hennar skildu eftir. Ég ætla að hrósa hæstv. ráðherra fyrir það að hún er að gera prýðisgóða hluti við að halda áfram skattalegum ívilnunum gagnvart nýsköpun. Hún er sömuleiðis að gera fína hluti vegna kvikmyndagerðar og jafnframt varðandi hönnunarstefnu. Þetta eru allt haldreipi sem lesa sig aftur til fyrri ríkisstjórnar. Þar er hún góð. En um leið og hún tekur á þessu vandamáli, sem hún sjálf gat sér orð fyrir að lýsa sem ótæpilegu þegar hún var í stjórnarandstöðu, þ.e. ástandinu á ferðamannastöðum, þá fatast henni flug og hún missir fótanna. Það er staðreyndin. Þessi hæstv. ráðherra hafði uppi stór orð um að það þyrfti að taka til hendinni þar. Það átti að henda plástraaðferðinni eins og hún sagði. Hvað hefur síðan gerst? Þessi ríkisstjórn hefur staðið í því að plástra vangetu hennar eins og hún lýsti sjálf með 380 millj. kr. framlagi vegna þess að hún kom ekki fram frumvarpi um náttúrupassa eða hvað sem menn vilja kalla það. Það er staðreyndin. Hæstv. ráðherra verður bara að horfast í augu við það. Það er annað sem hún þarf að horfast í augu við. Man þingheimur eftir því að þessi hæstv. ráðherra var í forustu þeirra sem hér réðust að fyrri ríkisstjórn fyrir þá ósvinnu að ætla að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu með árs fyrirvara? Hvað er hún að gera núna sjálf? Hún er að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu með þriggja mánaða fyrirvara. Ég spyr hæstv. ráðherra: Ætlar hún að styðja það? Síðan í lokin, herra forseti. Ég er í hópi þeirra sem telja að það séu miklir möguleikar á því að skoða lagningu sæstrengs til útlanda til að flytja raforku til útlanda. Menn geta verið með því og á móti. Við þurfum að skoða það í botn. Mig rak auðvitað í rogastans þegar hæstv. ráðherra hvatti þingmenn til þess að fara sér hægt í þessu máli hér í umræðu fyrir hartnær ári. Núna heyrði ég á ráðstefnu að hæstv. ráðherra var hins vegar farin að tala um margs konar verkefni sem væru það stór að vöxtum að þyrfti jafnvel að bjóða þau út. Hvar sér þess stað í fjárlagafrumvarpinu?

Virðulegur forseti. Ég skal róa hv. þingmann algjörlega, ég er mjög glöð. Og það má svo sannarlega gagnrýna þá sem hér stendur en þá verða þingmenn líka að geta tekið því að ég sé ekki alltaf sammála. Varðandi ferðamálin er það rétt að þau hafa tafist. Ég útskýrði það áðan að ég ætla ekki að fórna afurðinni, sáttinni og samstöðunni og lausninni sem við komum okkur saman um fyrir tímasetninguna. Það er þess vegna. Hv. þingmaður má kalla það plástur. Mér er alveg sama, það má kalla það það. Þetta eru vinnubrögð sem ég, af því að hv. þingmaður rifjaði upp ummæli mín í stjórnarandstöðu, hvatti hæstv. ríkisstjórn á þeim tíma til að taka upp, hvatti hana til að undirbúa málin sín betur, að koma ekki með einhverja hrákasmíð sem þyrfti svo endalaust að vera að gera breytingar á. Hæstv. ríkisstjórn hefði betur hlustað. Það er hins vegar ekki rétt hjá hv. þingmanni að hæstv. þáverandi ríkisstjórn hafi ætlað að hækka virðisaukaskatt á gistingu með ársfyrirvara. Nei, þvert á móti, sú hækkun var lögð fram og kynnt í fjárlagafrumvarpinu sem kom út 1. október og átti að taka gildi frá áramótum. Þá vorum við að tala um hækkun á eina einstaka atvinnugrein úr 7% í 25,5%, þó að það væri reyndar dregið til baka eins og þessi ríkisstjórn gerði alltaf. Núna erum við að fara í almenna breytingu á virðisaukaskattskerfinu með ýmsum mótvægisaðgerðum. Það hefði verið miklu betra ef við hefðum getað gert það langt inn í framtíðina, en við gerum þetta núna og komum til móts við almenning í landinu með margvíslegum hætti. Ferðaþjónustan eins og aðrar atvinnugreinar sem reiða sig á neðra þrepið situr núna við sama borð. Það er verið að gera almennar breytingar. Það er grundvallarmunur á. Varðandi sæstrenginn get ég upplýst hv. þingmann, ég veit ekki hvort hann var á þessum fundi, 

Herra forseti. Ola Borten Moe hafði að vísu ekki heyrt orð hæstv. ráðherra þar sem hún hvatti þingmenn og þá sem fjölluðu 

Ég sagði það á…

Menn geta verið á móti því máli og séð alls konar annmarka á því eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur gert og fært skýr rök fyrir sinni afstöðu, en menn geta ekki sett málið í hægagang. Það hefur þessi hæstv. ráðherra gert alveg eins og málefni ferðaþjónustunnar hafa verið sett í hægagang. Nú er það svo að ráðherrar ferðast með misjöfnum hraða, sumir með hraða snigilsins eins og við hv. þm. Vigdís Hauksdóttir þekkjum kannski úr fortíðinni, en það er hins vegar ekki hægt þegar menn hafa talað eins og hæstv. ráðherra gerði hér á sínum tíma og gagnrýndi seinagang og skort á stefnu. Hvað er að gerast hjá henni í þessu mikilvægustu atvinnugrein okkar? Ekki neitt. Af hverju þurfti þennan plástur síðasta sumar? Vegna þess að hæstv. ráðherra sýndi skort á samráði. Hún var að dedúa og bauka með viðkvæman málaflokk í sínu ráðuneyti og gleymdi að tala við ferðaþjónustuna. Þess vegna kom hún ekki málinu fram. Hvað er að gerast núna? Í þessari umræðu hefur hún gefið upp tvær tímasetningar á því hvenær frumvarpið á að koma fram um náttúrupassann eða hvað hún kallar það. Í upphafi umræðunnar var það innan nokkurra mánaða. Þegar hv. þm. Björt Ólafsdóttir gekk á hana þá var það væntanlegt síðar í þessum mánuði. Ég held því fram að hæstv. ráðherra viti ekkert hvert hún er að fara í þessum málum. Ég er þeirrar skoðunar að það verði málinu því miður fjötur um fót hvernig hún hefur haldið á því. Innan hennar flokks er ágreiningur um stefnu hennar. Svo vil ég segja það af því hæstv. ráðherra sagði hér í umræðu um Þingvelli áðan: Við þurfum að ræða hvert á fara með Þingvelli. Ég vil ekkert fara með Þingvelli. Ég vil hafa Þingvelli þar sem þeir eru undir góðri forustu Þingvallanefndar. Svo að það sé sagt af minni hálfu vegna þess að mér er annt um svæðið  
            

Virðulegur forseti. Það er gott að vita, ég var einmitt að hvetja menn til að tjá sig um hvað þeim fyndist um Þingvelli. Nú höfum við skoðun hv. þingmanns. Þingmaðurinn segir að ekkert hafi gerst í ferðamálum síðan  Við erum búin að setja af stað vinnu við stefnumótun í ferðamálunum. Af hverju? Vegna þess að hún lá ekki fyrir. Þrátt fyrir að hv. þingmaður hafi borið ábyrgð á þessum málaflokki í eina tíð lá ekki fyrir almennileg stefnumótun. Við höfum komið því í gang. Við settum aukið fjármagn til rannsókna út af ferðaþjónustureikningum - sem hver skar niður? Æ, já, hæstv. síðasta ríkisstjórn skar niður.  Varðandi sæstrenginn er það nú líka eitt sem hv. þingmaður hefði kannski betur gert þegar hann fór af stað með annað mál. Norski ráðherrann fyrrv. nefndi að það væru tvö ágreiningsmál í norsku samfélagi, Evrópumál og orkumál. Það hefði kannski verið betra fyrir hv. þingmann þegar hann lagði af stað í Evrópusambandsumsóknarleiðangurinn sinn 

Herra forseti. Það eru ein þrjú atriði sem ég vil inna hæstv. ráðherra eftir. Það fyrsta hefur nú þegar verið tekið upp, það eru fjárveitingar til Samkeppniseftirlitsins. Ég deili áhyggjum af því að ekki sé hyggilegt að draga til baka þær þó takmörkuðu aukningar sem voru settar inn á Samkeppniseftirlitið í áföngum 2012 og 2013. Þar var horfst í augu við að Samkeppniseftirlitið hafði búið við mjög þröngan kost og hafði kannski ekki verið tekið fullnægjandi tillit til þess mikilvæga hlutverks sem það hefur með höndum á tímum eins og þeim sem við höfum gengið í gegnum og stöndum enn frammi fyrir varðandi samkeppnisaðstæður í landinu. Má þar nefna bæði mikil ítök banka í fyrirtækjunum vegna skulda þeirra og sömuleiðis að gæta að því að fjárhagsleg endurskipulagning fyrirtækja bjagi ekki samkeppnisstöðu. Ég tel það gagnrýni vert að draga til baka þessar fjárveitingar og finnst pínulítið vera að taka tennurnar úr Samkeppniseftirlitinu eins og áður hefur komið hér fram. Varðandi Framkvæmdasjóð ferðamannastaða skulum við hafa nokkrar staðreyndir á hreinu. Á árinu 2013 voru settar 750 millj. kr. í viðbót í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og til uppbyggingar í þjóðgörðum og friðlýstum svæðum - í viðbót við tekjur af gistináttagjaldi. Þetta eru staðreyndir. Svo kemur hæstv. ríkisstjórn hér í fyrrahaust og sker þetta allt niður við trog og vísar því inn í framtíðina og segir að það eigi að koma einhver ferðapassi eða eitthvað. Síðan hefur náttúrulega allt verið í upplausn í kringum það mál. Ríkisstjórnin horfist svo í augu við þennan vandræðagang sinn núna undir vor með því að setja aukafjárveitingu og byrja að útdeila þeim peningum án fjárheimilda, að segja má. Það segir að minnsta kosti formaður fjárlaganefndar. Þetta er endemis klúður, en aðalatriðið er að þetta er svo alvarlegt mál vegna þess að þunginn á þessum stöðum er alltaf að aukast. Það er ekki þannig að ekki sé hægt að nýta þessa fjármuni vegna þess að á sumum stöðum sé enn verið að vinna skipulagsvinnu eða hönnunarvinnu. Það bíða önnur verkefni sem búin voru að fá úthlutun einu sinni og jafnvel tvisvar en fengu synjun í ár frá Framkvæmdasjóði ferðamannastaða vegna þess að þar væru ekki til fjármunir. Þetta er bara staðreynd. Það er algjört hneyksli að mínu mati að koma svo með fjárlagafrumvarp þar sem ekkert nema tekjur af gistináttagjaldi eru í hendi í þetta verkefni. Að lokum spyr ég hæstv. ráðherra um jöfnun á flutningskostnaði. Mér finnst það ansi rýrt að sú fjárhæð sé nú komin niður í 175 milljónir. Það var lagt af stað fyrir þremur árum með 200 milljónir þannig að á núgildandi verðlagi er þarna ráðstafað mun minni fjármunum í þetta bráðnauðsynlega verkefni sem vonandi er þó áfram samstaða um, að endurgreiða í einhverjum mæli flutningskostnaðinn af framleiðslustarfsemi á þeim svæðum sem fjærst liggja. Þarna finnst mér líka heldur dauflega að verki staðið hjá hæstv. ríkisstjórn og lítill metnaður sýndur með því að láta þennan lið 

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi út af þriðju spurningu hv. þingmanns um jöfnun flutningskostnaðar beini ég því til hv. þingmanns að spyrja samráðherra minn í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu um þetta vegna þess að þessi liður heyrir undir hann. Við erum í þeirri aðstöðu að vera með tvo ráðherra í þessu ráðuneyti og ég verð af því tilefni að segja alveg eins og er, og hér situr formaður fjárlaganefndar og við þurfum liðsinni hv. þingmanns í því, að það þarf að gera framsetninguna í fjárlögum skýrari hvað þetta varðar. Það er óþægilegt fyrir þingið og þá sem sýsla með fjárlögin, það er óþægilegt fyrir okkur að aðgreiningin sé ekki betri en þetta. Ég beini þeim athugasemdum til þingmannsins. Samkeppniseftirlitið, ef mig misminnir ekki og nú þarf ég að athuga það, sætti ekki hagræðingarkröfu og var eina stofnunin á mínu málasviði sem fékk hækkun á framlögum í fyrra. Við höfum staðið við bakið á Samkeppniseftirlitinu í þeim mikilvægu verkefnum sem það sinnir. Núna erum við að setja aukafjárveitingu í þetta nýja verkefni sem ekki síst er kallað mikið eftir af hálfu atvinnulífsins og við erum sannfærð um að sé samfélaginu öllu til bóta að við getum verið að vinna að þessum málum í sameiningu. Það þýðir ekki, ég ítreka það sem kom fram hér áðan í samtali mínu við hv. þm. Árna Pál Árnason, að við séum að draga tennurnar úr Samkeppniseftirlitinu með einum eða neinum hætti. Rannsóknarheimildir þess og verklag er óbreytt og ég treysti stofnuninni mætavel til að halda áfram sínu góða starfi.

Herra forseti. Varðandi Samkeppniseftirlitið tel ég einfaldlega, það má skoða það bara sem sjálfsgagnrýni, og það varð niðurstaða mín að eftir á að hyggja hefði kannski ekki verið stutt nægilega vel við bakið á Samkeppniseftirlitinu sem einni af þeim lykilstofnunum sem fengu stóraukin verkefni í hendur eftir hrunið og sinnir áfram mjög mikilvægu verkefni. Við þurfum að fylgja því eftir hvernig samkeppnisaðstæður þróast hér á markaði á Íslandi eftir því sem fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja vindur fram, bankarnir losa tök sín á atvinnulífinu í gegnum það að þeir selja frá sér fyrirtæki og annað í þeim dúr. En hvað Framkvæmdasjóð ferðamannastaða varðar vona ég að ráðherra komi í seinna svari sínu betur inn á það. Nú er, það ég best veit, ekkert í hendi um það hvernig þessar svokölluðu náttúrupassahugmyndir eiga að virka enda hafði ég aldrei mikla trú á fyrirbærinu. Að sjálfsögðu er einföld og ódýr gjaldtaka í formi gistináttagjalds eða farseðlaseðla eða virðisaukaskatts á gistingu og þjónustu í ferðaþjónustu skilvirkasta og öflugasta tekjuöflunarleið. En aðalatriðið er að þörfin er upp á milljarð króna plús/mínus næstu nokkur árin ef hér á ekki allt að fara í óefni. Má ég þá líka minna á að Framkvæmdasjóði ferðamannastaða er ætlað víðtækara hlutverk en bara það að grípa inn í á stöðum þar sem allt er að níðast niður vegna ásóknar. Hann á líka að vera þátttakandi í því að byggja upp nýja áfangastaði, búa til nýja segla sem dreifa betur álaginu og gera fleiri svæði landsins þátttakendur í þessu þannig að við getum betur ráðið við vaxandi fjölda en þetta þjappist ekki allt saman á örfáa staði. Ég veit um verkefni, og ráðherrann sjálfsagt líka, sem eru nákvæmlega hugsuð svona en hafa fengið synjun í ár vegna þess að ekki séu til peningar. Þá erum við að tapa dýrmætum tíma í að þróa greinina 

Virðulegur forseti. Það er einmitt með þrjú markmið að leiðarljósi sem við fórum í þessa vinnu, þ.e. að vernda náttúruna, laga þar sem ágangur er of mikill og bæta þar úr, í öðru lagi að dreifa álaginu á fleiri staði til þess að jafna það um landið og í þriðja lagi að tryggja öryggi ferðamanna. Þetta eru þau leiðarljós sem við höfum að markmiði og það er rétt hjá hv. þingmanni að það eru fjölmargar leiðir til þess og við höfum líka verið að nýta tímann í sumar til að fara betur yfir það. Hér í umræðunni hefur oft verið spurt: Af hverju er verið að gera einfalda hluti svona flókna? Af hverju leggið þið ekki bara á brottfarargjöld, ESTA-gjöld, landamæragjöld, hin og þessi gjöld? Þetta er gert annars staðar, mismunun á milli Íslendinga og útlendinga og allt þetta. Við erum búin að vera í ítarlegu samtali við Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, nýlega og í sumar. Við höfum fengið ráðleggingar þeirra og upplýsingar um það sem við raunar héldum en vorum að fá tryggingu fyrir, að þessir hlutir sem menn skella dálítið fram í umræðunni að séu svo einfaldir eru flóknari vegna skuldbindinga okkar, bæði EES-skuldbindinga og Schengen. Landamæragjald er til dæmis ekki í boði. Við gætum jú mismunað gagnvart öllum sem koma utan Evrópska efnahagssvæðisins en við getum ekki gert það innan EES. Þannig er það. Það eru dómafordæmi fyrir því. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða er að gera frábæra hluti fyrir takmarkaða fjármuni. Það vitum við og það er þess vegna sem við erum í þessari vinnu til að fá varanlega lausn á þeirri fjármögnun. Ég fagna því hversu mikill áhugi er í þessum sal á þessum málum og treysti því að þegar frumvarpið kemur - og ég sagði nú ekki að það væri innan nokkurra mánaða, það var einhver misheyrn hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Auðvitað er þetta brýnt en það er líka brýnt að við vöndum okkur. Þess vegna munum við halda áfram og leggja fram frumvarpið eins fljótt og auðið er, svo ég ítreki það.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í fjárveitinguna til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða núna í ár sem var 380 milljónir ef ég man rétt og var ekki gert ráð fyrir á fjárlögum, hvort hún muni kalla eftir því að þetta fari á fjáraukann.

Virðulegur forseti. Það hefur verið gert ráð fyrir því. Ríkisstjórnin samþykkti þetta á sínum tíma með fyrirvara um samþykki Alþingis. Það verður gert ráð fyrir þessu þar.

Virðulegi forseti. Þetta eru áhugaverðar fréttir. Þá spyr ég: Hvers vegna í ósköpunum var skorið svona mikið niður í þessum lið í síðustu fjárlögum og ekki hlustað á gagnrýni minni hlutans sem benti á að það þyrfti meiri peninga í málaflokkinn? Er það merki um aga í fjármálum að vera búinn að eyða pening og gera svo ráð fyrir því að Alþingi samþykki þetta á fjárauka?

Virðulegur forseti. Ég hef farið ítarlega yfir það hér í þessari umræðu hvernig þessi fjárveiting var til komin. Mér vannst ekki tími áðan til að svara hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni varðandi þá fjármuni sem fyrrverandi ríkisstjórn hafði áætlað í hinni svokölluðu fjárfestingaráætlun til þessa málaflokks og við tókum niður í fjárlagagerðinni í fyrra eins og margt annað, sem voru mörg afar góð mál, vegna þess að markmið okkar um hallalaus fjárlög og fjárlög með afgangi var æðsta markmiðið í þeirri fjárlagavinnu. Nú sjáum við að það er rýmra svigrúm og annað, og það var liður í þessu, við vorum að vinna að framtíðarlausn í gjaldtökumálum en, eins og ég hef útskýrt hérna, voru þau áform lögð í bið fyrir vorið. Þess vegna var metið að það þyrfti að koma til aukafjárveiting og samþykkt, eins og fjölmargar ráðstafanir sem samþykktar eru í ríkisstjórn með fyrirvara um samþykki Alþingis. Þetta var skoðað í fjárlaganefnd í sumar, kallað eftir skýringum og eftir að þær skýringar voru veittar var ekki gerð athugasemd við þetta.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frumvarp til fjárlaga næsta árs og ég mun gera grein fyrir þeim þætti sem snýr að verkefnum dómsmálaráðherra. Eins og kunnugt er hafa málefni dómstóla, lögreglu og ákæruvalds verið færð undir ábyrgðarsvið mitt sem dómsmálaráðherra, byggt á forsetaúrskurði 27. ágúst 2014, um breytingu á forsetaúrskurði nr. 72/2013, um skiptingu starfa ráðherra. Í frumvarpinu eru málefni innanríkisráðherra og dómsmálaráðherra sett fram í kaflanum um innanríkisráðuneytið en hvor ráðherra um sig mun gera grein fyrir þeim málum sem heyra undir ábyrgðarsvið hans. Innanríkisráðherra mun gera grein fyrir heildarútgjaldabreytingum ráðuneytisins en ég mun hins vegar gera grein fyrir helstu áhrifaþáttum sem snúa að dómsmálaráðherra. Forgangsröðun verkefna dómsmálaráðherra lýtur fyrst og fremst að því að treysta rekstrargrundvöll héraðsdómstóla, tryggja verkefni sérstaks saksóknara og leggja áherslu á áframhaldandi eflingu löggæslunnar í landinu. Þá er skýr útfærsla á aðhaldsaðgerðum til að uppfylla markmið ríkisstjórnarinnar um hallalaus fjárlög. Á flest verkefni er gerð um 1,5% aðhaldskrafa en sum verkefni eru þó undanskilin þar sem ekki er um að ræða eiginlega rekstrarliði. Eins og fram hefur komið er áhersla lögð á að treysta rekstrargrundvöll héraðsdómstóla, lögð er til 95 millj. kr. hækkun fjárveitinga frá gildandi fjárlögum vegna aðhaldskrafna sem gerðar voru á árunum 2009–2014. Nánari skoðun hefur sýnt að þær aðhaldskröfur sem gerðar voru á önnur gjöld héraðsdómstólanna voru einnig gerðar á laun héraðsdómara. Launaútgjöld eru stærsti kostnaðarliður dómstólanna, fjöldi dómara er lögbundinn og launin ákvörðuð af kjararáði. Því eru ekki rök til að hagræða með þeim hætti sem gert var. Þetta er leiðrétt með þessari tillögu og gilda þá sömu reglur um laun héraðsdómara og laun hæstaréttardómara sem ekki hafa tekið almennri hagræðingu. Með þessu er leitast við að treysta betur fjárhagsstöðu og starfsemi héraðsdómstólanna. Sem kunnugt er hafa verið uppi áform um að breyta framtíðarskipan efnahagsbrotarannsókna sem hefur hugsanlega áhrif á hvernig fer með fjárveitingar til embættis sérstaks saksóknara. Í lögum um embættið sem samþykkt voru í desember 2008 segir í 7. gr. að ráðherra geti eftir 1. janúar 2011 lagt til, að fengnu áliti ríkissaksóknara, að embættið verði lagt niður. Skal hann þá leggja fyrir Alþingi frumvarp þess efnis. Ekki liggur fyrir endanleg útfærsla á framtíðarfyrirkomulagi efnahagsbrotarannsókna og framtíðarskipan ákæruvalds almennt en ráðherra mun á þessu þingi leggja fram tillögur um framtíðarsýn ákæruvalds, þ.e. á fyrirkomulagi á rannsókn og saksókn efnahagsbrota. Lögð er til 150 millj. kr. fjárveiting á næsta ári til að ljúka eldri málum hjá sérstökum saksóknara sem tengjast efnahagshruninu. Embættið mun þannig hafa samtals um 292 millj. kr. til uppgjörs eldri mála og í rekstur starfseiningar sem ætlað er að fara með rannsókn efnahagsbrota. Efling löggæslunnar í landinu hefur verið eitt af forgangsverkefnum ríkisstjórnarinnar og á því verður engin breyting á næsta ári. Á yfirstandandi ári voru varanlegar fjárveitingar til lögreglunnar auknar um 500 millj. kr. til fjölgunar lögreglumanna í landinu, í aukinn aksturskostnað og til að efla fræðslu og búnað lögregluliðanna. Þá var ríkislögreglustjóra falin yfirumsjón með skipulagningu verkefnis er miðar að heilsueflingu starfsmanna. Í vinnu síðustu missira hafa miklar væntingar verið bundnar við áhrif aðskilnaðar löggæslu- og sýslumannsembætta og sameiningu lögregluembætta þar sem gert er ráð fyrir að lögregluumdæmum fækki úr 15 í níu. Þessar breytingar taka gildi um næstu áramót. Með fækkun og stækkun lögregluumdæma verða til öflugri lögreglulið sem gefur færi á því að sinna sem flestum verkefnum sjálfstætt. Þá verður áfram fylgst með og horft til þróunar lögreglunnar annars staðar á Norðurlöndum. Það á ekki síst við um áhersluna á árangursmiðaða stjórnun með uppbyggingu nothæfra mælikvarða svo hægt verði að bera saman árangur svæðisbundinna lögregluliða sem gegna sambærilegum viðfangsefnum. Þá er rétt að nefna að nú er unnið að löggæsluáætlun og þar eru settar fram tillögur um aðgerðir, forgangsröðun og fjármagn til þeirra. Markmið hennar eru meðal annars að tryggja réttaröryggi og efla öryggiskennd borgaranna, að lögreglan njóti almenns trausts, að tryggja vandaða, skilvirka og réttláta meðferð við rannsókn mála og hagkvæma nýtingu fjár til löggæslumála. Löggæsluáætlunin skal annars vegar vera stefnumarkandi til 12 ára og hins vegar aðgerðaáætlun til fjögurra ára og skal ná til landsins alls en jafnframt taka mið af sérstöðu hvers lögregluembættis fyrir sig og innihalda skýr, raunhæf, tímasett og mælanleg markmið. Nú er unnið að tillögu til ráðherra um löggæsluáætlun sem áætlað er að leggja fyrir Alþingi á komandi vetri. Rannsóknarhluti löggæsluáætlunar tengist einnig áætlun um réttaröryggi þar sem samspil rannsókna, saksóknar, dómstóla og fullnustu er greint og skipulagt. Með því verður í fyrsta sinn lögð fram heildstæð langtímaáætlun um réttarvörslukerfið, framtíðarskipan þess og fjárveitingar tengdar við aðgerðir.

Virðulegi forseti. Ég vil beina nokkrum spurningum til hæstv. forsætis- og dómsmálaráðherra í báðum hlutverkum sem hann gegnir. Fyrst af öllu hlýtur maður að staðnæmast við þá hækkun á framlögum til yfirstjórnar ríkisins sem hægt er að sjá í fjárlagafrumvarpinu, áframhaldandi fjölgun í aðstoðarmannaher forsætisráðherra og kemur fram í fjárlagafrumvarpi að þeir eigi að teljast 17 núna, aðstoðarmennirnir, á sama tíma og áfram er haldið að sverfa að framhaldsskólum, þjónustu við atvinnuleitendur og auknar álögur eru lagðar á sjúklinga í lyfjakostnaði. Ég hlýt að spyrja hvernig þetta samrýmist hvert öðru, hvert innbyrðis samræmi er hér og hvernig forsætisráðherra getur sleppt því að ganga á undan með góðu fordæmi og láta þá eitthvað yfir sig ganga ef hann er að krefjast aðhalds af öðrum og aukinna álaga á almenning. Hér kemur hæstv. dómsmálaráðherra fram í fyrsta sinn frá sameiningu í innanríkisráðuneytinu og það verður að segjast alveg eins og er að þessi tilbúnaður er mjög klúðurslegur. Í lok ræðu sinnar sagði hæstv. ráðherra að það þyrfti heildarstefnumörkun um réttarvörslukerfið. Ja, þessi klúðurslega sprenging á innanríkisráðuneytinu tætti réttarvörslukerfið í sundur. Núna er það undur orðið að fullnusturéttarfar er á öðrum stað en dómstólar, fullnusta refsinga á öðrum stað en lögregla og dómstólar. Það mundi enginn heilvita maður sem er annt um réttarvörslukerfið sem slíkt haga skipulagi dómsmálaráðuneytis og innanríkisráðuneytis með þessum hætti ef mönnum gengi það til að skapa gott stjórnkerfi. Hér gengur mönnum allt annað til og það er þessari ríkisstjórn til mikils vansa hvernig hún hefur gengið á svig við hefðbundin sjónarmið um stjórnfestu. Það stingur í augun hvernig gengið er fram gagnvart sérstökum saksóknara. Menn eru óhræddir við að skerða við hann fjárveitingar. Auðvitað voru þær í upphafi miðaðar við tímabundið eðli starfsins en þær hafa verið dregnar saman sem nemur 500 milljónum á árinu 2013, 300 milljónum á árinu 2014 og nú 425,5 milljónum á komandi fjárlagaári. Á sama tíma er sagt að engin framtíðarstefna hafi verið mörkuð um embættið. Það eina sem embættið fær því að heyra er að það skuli verða sorfið að því. Hvaða skilaboð eru það til starfsfólksins? Hvaða skilaboð eru það um að menn meti einhvers alvörurannsóknir á efnahagsbrotum? Þegar þetta er síðan lagt saman við aðförina að Samkeppniseftirlitinu sem ég rakti hér áðan og minnkandi fjárheimildir til skattrannsókna blasir við sú mynd að ríkisstjórnin hefur hafið aðför sína að hinum marghataða eftirlitsiðnaði og vill gera allt sem mögulegt er til að forréttindastéttirnar í landinu sem hún 

Virðulegur forseti. Á lokasprettinum tókst hv. þingmanni að tengja þetta mál eins og öll önnur mál að undanförnu við þann millistríðsárasósíalisma sem hann boðar, en það var býsna langsótt tenging vegna þess að það stendur til, eins og kemur skýrt fram í fjárlagafrumvarpinu og ég gerði grein fyrir áðan, að standa vörð um hlutverk embættis sérstaks saksóknara og lögreglu í efnahagsrannsóknum. Það er ekki rétt að verið sé að sverfa að embættinu, þvert á móti, framlög til embættisins eru meiri. Þau hafa verið aukin frá því sem ráð var fyrir gert þegar það var sett á stofn og gert ráð fyrir að það geti þá starfað heldur lengur en menn höfðu áætlað. Nú er að sjálfsögðu verið að vinna að framtíðarskipan þess embættis í samræmi við aðra vinnu sem hefur verið í gangi og hófst raunar á síðasta kjörtímabili og var þá frestað nokkrum sinnum, þ.e. vinnu við framtíðarskipan þessara mála. Ég vil svo bara nefna það almennt við hv. þingmenn að eigi umræða í þinginu, hvort sem er um fjárlög eða aðra hluti, að vera til þess fallin að leiða menn að skynsamlegri niðurstöðu, vera upplýsandi og gagnleg þá borgar sig að menn ræði þau mál sem eru til umræðu hverju sinni. Hér erum við að ræða löggæslu- og dómsmál. Ef hv. þingmaður vill fyrst og fremst nota það sem tækifæri til að vekja athygli á öðrum málum sem eru honum hugleikin þá getur hann svo sem gert það en það leiðir þá ekki til gagnlegrar eða upplýsandi umræðum um löggæslu- og dómsmál, en það er tilgangurinn með þessum lið hér í dag.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að forsætisráðherra leitar leiða til þess að forðast að svara fyrir hina almennu stefnumörkun sem hann ber ábyrgð á, um hækkun framlaga til yfirstjórnar á sama tíma og sorfið er að velferðarþjónustu, skorið niður við atvinnuleitendur og auknar álögur lagðar á sjúklinga með fordæmalausri hækkun á lyfjakostnaði. Virðulegi forseti. Að því er varðar sérstakan saksóknara er vandinn sem ráðherrann stendur frammi fyrir sá að það þarf auðvitað að koma með heildstæða stefnu fyrir embættið, það þarf að vísa veginn fram á við. Þegar framgangan felst fyrst og fremst í því að boða niðurskurð fjárheimilda þá er það ekki til farsælda fallið. Að síðustu, virðulegi forseti, er kannski ástæða til þess fyrir hæstv. forsætisráðherra að gefa hér færi á því að við getum spurt hann almennt út í áherslur hans í fjárlagafrumvarpinu því að miðað við það sem við sáum í Kastljósi í gær þá er hlutur forsætisráðherrans orðinn þannig að það er full ástæða til að hafa sérstakan fyrirspurnatíma um afstöðu forsætisráðherra til eigin fjárlagafrumvarps. Það var ekki hægt að skilja hann öðruvísi en svo í Kastljósi í gær að hann styddi ekki sitt eigið fjárlagafrumvarp. Það er bara þannig að þá er ekkert hægt að hlífa honum sem forsætisráðherra við því að svara fyrir fjárlagafrumvarpið. Venjan hefur auðvitað verið sú og þinghefðin er sú að forsætisráðherra styður alltaf fjármálaráðherra sinn og allt sem í fjárlagafrumvarpinu er. Þess vegna er eðlilegt hér að spyrja menn út í það er lýtur að einstökum fagráðuneytum en hæstv. forsætisráðherra er bara búinn að brjóta í blað í stjórnmálasögunni og það er þess vegna fullkomin ástæða til þess að inna hæstv. forsætisráðherra almennt eftir afstöðu hans til fjárlagafrumvarpsins.

Virðulegur forseti. Ég leitast oft við að brjóta blað í stjórnmálasögunni en það hafa orðið önnur tilefni til þess að ræða það og þau verða fleiri. Hins vegar hefur hv. þingmaður mörg tækifæri til þess að ræða fjárlagafrumvarpið. Það verður auðvitað sérstök almenn umræða um fjárlagafrumvarpið og svo verða ráðherrar hér í fyrirspurnatíma og það er ýmis vettvangur fyrir hv. þingmann til þess að ræða þessi hugðarefni sín. Ég held að það færi vel á því að menn gæfu þessum mikilvæga málaflokki, sem dóms- og löggæslumál og saksókn eru það svigrúm að þeir ræddu þau hér í þar til gerðum umræðutíma. Hvað varðar hins vegar athugasemdir hv. þingmanns um fyrirkomulag saksóknar og stöðu sérstaks saksóknara þá er einfaldlega verið að fylgja þeirri stefnu sem var mótuð í tíð síðustu ríkisstjórnar og klára hana, reyndar með viðbót, með viðbót vegna þess að það reyndist meiri þörf fyrir fjármagn í þennan málaflokk en síðasta ríkisstjórn hafði gert ráð fyrir. Ég mun síðan ásamt fólki úr ráðuneytinu funda með sérstökum saksóknara og fulltrúum hans væntanlega í næstu viku til þess að ræða stöðu embættisins og þarfir þess. Að sjálfsögðu verður sú staða skoðuð í samhengi við aðra endurskoðun þessara mála til þess að út úr því komi sem öflugast, skilvirkast og best fyrirkomulag þessara mála.

Virðulegur forseti. Nú verður forseti að skýra fyrir okkur þingmönnum með hvaða hætti þessi umræða er skipulögð. Það var ekki ætlunin að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson yrði hér til svara í þeim áætlunum sem lágu fyrir en það var sérstaklega eftir því óskað að hann kæmi hingað og svaraði fyrir sína málaflokka. Hér hefur verið kynntur forsætis- og dómsmálaráðherra til svara á dagskrá þingsins. Nú er að skilja á forsætisráðherra að hann sem forsætisráðherra sé ekki hér til svara heldur bara sá hluti af honum sem er dómsmálaráðherra. Áður en lengra er haldið í því að spyrja Sigmund Davíð Gunnlaugsson út úr þá vil ég bara árétta hvort það sé ekki rétt skilið, samkvæmt dagskrá þingsins, að hér sé til andsvara forsætis- og dómsmálaráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson en ekki bara dómsmálaráðherrahlutinn af Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni.

Virðulegur forseti. Ég tek undir þessar ábendingar hv. þm. Helga Hjörvars um að það er mikilvægt að það liggi fyrir út á hvað þetta samtal þingmanna hér við hæstv. ráðherra gengur. Í plaggi sem við þingflokksformenn fengum sent frá þingfundaskrifstofu í gær kemur fram að hæstv. ráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sé hér sem bæði forsætis- og dómsmálaráðherra enda er það svo að efnisleg atriði heyra undir hann sem forsætisráðherra, til að mynda græna hagkerfið, húsvernd, menningarminjar, þjóðmenning og ýmislegt annað sem full ástæða er til að ræða við ráðherrann undir þessum lið, rétt eins og aðra fagráðherra.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina nokkrum fyrirspurnum til hæstv. forsætisráðherra út af sameiginlegu áhugamáli okkar sem lýtur að friðun húsa, hvernig þau mál birtast í fjárlagafrumvarpinu, og einnig út af málefnum græna hagkerfisins. Nú mundi ég, en fletti því þó upp til að staðfesta það, að hæstv. forsætisráðherra studdi þá þingsályktunartillögu sem var samþykkt 2012 um græna hagkerfið, og raunar greiddu allir viðstaddir þingmenn því atkvæði sitt, og líka tiltölulega nýjum lögum um menningarminjar sem nú heyra, að minnsta kosti að hluta, undir hæstv. forsætisráðherra og þar undir heyrir húsafriðun. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra, í ljósi þess að framlög til húsafriðunarsjóðs voru mjög aukin hér, til að mynda talsvert í tengslum við fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar enda mjög atvinnuskapandi leið til að verja fjármunum; var í 217 milljónum 2013. Húsafriðunarsjóður hafði auðvitað verið til og fjárlaganefnd hafði líka veitt fjármuni til þessa verkefnis en þá hafði verið tekið fyrir þær veitingar og allar fjárveitingar fóru í gegnum húsafriðunarsjóð. Sjóðurinn var svo róttækt skorinn niður í fyrra og fór niður í 45 milljónir. Hins vegar var einhverjum fjármunum varið, af hálfu hæstv. forsætisráðherra, af öðrum liðum til húsafriðunarverkefna. Ég ætla ekki út í þá umræðu hér en ég sé hins vegar að þessi sjóður er nú einungis aukinn upp í 56 milljónir, sem er ekki bara langt fyrir neðan það sem hann var 2013 heldur líka það sem hann var á árunum áður þegar hann var yfir 100 milljónir. Það er því ekki bara fjárfestingaráætlunin sem útskýrir þennan mun heldur er þetta líka talsverður niðurskurður. Á móti kemur að rætt er um að 133 milljónir séu hér á liðnum græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl. Hæstv. forsætisráðherra hefur boðað lagafrumvarp um þau málefni væntanlega nú á haustönn. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Gerir hann ráð fyrir því að húsafriðunarnefnd fari áfram með þá fjármuni sem veitt verður til húsafriðunar og tengjast þá hugsanlega að einhverju leyti hinum nýja lagaramma sem boðaður hefur verið um vernd sögulegra og menningartengdra byggða. Og hvað sér hæstv. forsætisráðherra fyrir sér að hátt hlutfall af þessum 133 milljónum renni í þingsályktunina um græna hagkerfið sem tengdist ekki húsafriðun heldur laut að orkunotkun, orkuskiptum, breyttum áherslum, grænum fjárfestingasjóði o.fl. - bara svo að við áttum okkur á þessu því að þetta er ekki sundurliðað í fjárlagafrumvarpinu. Það er mjög mikilvægt að við áttum okkur að minnsta kosti á fyrirætlunum hæstv. forsætisráðherra í þessum efnum til þess að við getum tekið afstöðu til þessa máls í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. hvað mun nákvæmlega renna til verndar sögulegra og menningartengdra byggða, hvað nákvæmlega í græna hagkerfið og hvort húsafriðunarsjóður verður þá á einhvern hátt innlimaður í 

Virðulegur forseti. Eins og ég kom aðeins inn á áðan er það ekki í samræmi við þingsköp að ræða allt önnur mál en þau sem eru á dagskrá hverju sinni hér í þinginu. Forseta ber reyndar að minna þingmenn á það þegar þeir fara óeðlilega mikið út fyrir efnið. Húsafriðun og græna hagkerfið heyra ekki undir dómsmálahluta innanríkisráðuneytisins og eru því ekki til umræðu undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Ég hafði skilið það sem svo að hæstv. forsætisráðherra væri hér bæði sem hæstv. forsætisráðherra og dómsmálaráðherra, þannig var það kynnt fyrir mér. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Vill hann ekki upplýsa þingið um þessi mál eða vill hann fremur fá þau síðar í óundirbúnum fyrirspurnum? Því að þetta er væntanlega mál sem hann hefur hug á að kynna fyrir okkur hv. þingmönnum.

Virðulegur forseti. Vissulega hef ég áhuga á að ræða þessi mál og upplýsa um þau ekki síður en löggæslu- og dómsmál, en þetta eru ekki þau mál sem eru til umræðu og við verðum að leitast við að fylgja þingsköpum ef við viljum að gagn sé að umræðum hér á Alþingi og þær skili tilætluðum árangri.

Virðulegi forseti. Það hlýtur að verða að gera alvarlegar athugasemdir við framgöngu hæstv. forsætisráðherra í þessari umræðu. Hann er hér á dagskrá eftir samtal þingflokksformanna og ósk þingflokksformanna, bæði sem forsætis- og dómsmálaráðherra. Hann hefur sjálfur haft að því frumkvæði að flytja málaflokka til sín, öfugt við fyrri forsætisráðherra sem hafði ekki á sinni könnu afmarkaða málaflokka. Í fyrra var mennta- og menningarmálaráðuneytið brotið upp og ákveðin hugðarefni hæstv. forsætisráðherra flutt til hans, húsafriðun til dæmis og þjóðmenningarmál og annað slíkt. Það er fullkomlega eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra svari hér fyrir þau fagmálefni sem heyra undir hann, jafnt í forsætisráðuneyti sem í dómsmálaráðuneyti. Það er full ástæða til þess að ganga eftir því að hann svari í samræmi við það upplegg sem er á þingdagskránni, að til andsvara sé forsætis- og dómsmálaráðherra. Það er erfitt að kljúfa hæstv. forsætisráðherra upp með einhverjum sérstökum hætti, hann er hér til svara á þeim forsendum sem hann hefur sjálfur skapað með verkaskiptingu sem hann hefur sjálfur ákveðið í eigin ráðuneyti. Hann verður að taka afleiðingunum af þeirri verkaskiptingu sem hann ákveður milli ráðherra.

Forseti vill geta þess að á blaði sem sent var út frá þinginu í gær til þingflokksformanna, og þingflokksformenn hafa örugglega deilt út til sinna þingmanna, er talað um seinni dag umræðu um frumvarp til fjárlaga. Þar er talað um fagráðherra. Forseta ber skylda til að kynna ráðherra eins og þeir hafa starfsheiti til og forsætis- og dómsmálaráðherra er kynntur af forseta vegna þess að hann gegnir þeim tveimur embættum. Forseti vill líka geta þess að við erum að vinna hér út frá svipuðu formi og var í fyrra. Þar voru eingöngu viðræður við fagráðherra.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að mjög margir málaflokkar heyra undir forsætisráðherra og að hann hefur verið að sópa að sér málaflokkum sem heyrðu áður undir menntamálaráðherra, er ósköp eðlilegt að við fáum tækifæri til að spyrja hann út í þessi mál. Einnig langar mig mikið til að spyrja hann út í til dæmis það hvernig fjárframlög til ríkisstjórnarinnar eru að bólgna út. Ef það á ekki við hér í dag, reyndar stendur forsætis- og dómsmálaráðherra á blaðinu sem við fengum, hvenær ætlar þá forsætisráðherra að svara þinginu um sín mál?

Virðulegi forseti. Ég geri enga athugasemd við það að á listanum standi að hér séu fagráðherrar til svara en nú vill svo til að hæstv. forsætisráðherra er fagráðherra. Hann fer með fagleg málefni menningararfsins í sínu ráðuneyti eins og hefur komið fram hjá öðrum þeim hv. þingmönnum sem hafa kvatt sér hljóðs. Ég tel ekki skýringu virðulegs forseta fullnægjandi, að það að hér sé eingöngu talað um fagráðherra útiloki á einhvern hátt forsætisráðherra. Spurningin sem ég var með, hæstv. forseti, laut ekki að hlutverki forsætisráðherra sem verkstjóra ríkisstjórnarinnar, hún laut að því faglega, að þeim málaflokki sem hæstv. forsætisráðherra fer með. Ég geri þá kröfu á hendur virðulegum forseta, sem stjórnar hér þingfundi, að það verði tekið til skoðunar að hæstv. forsætisráðherra svari fyrir þau fagmálefni sem undir hann heyra. Þetta eru stór málefni, ég ætlast til þess að fá svör við þeim spurningum sem ég var með hér áðan sem lúta að málefnum húsafriðunar og menningarminja. 

Virðulegur forseti. Þetta er algjörlega óásættanleg staða sem hér er að koma upp. Það eru heilu málaflokkarnir sem hæstv. forsætisráðherra hefur á sinni könnu sem sannarlega teljast vera efnislegir málaflokkar sem þarf að ræða, sem hafa fengið einhverja tillögu í fjárlagafrumvarpinu með hækkuð framlög og lækkuð o.s.frv. Hvenær á að ræða þessi mál við viðkomandi ráðherra ef ekki má ræða þau við hann núna? Ég tel að ef hæstv. dómsmála- og forsætisráðherra ætlar að líta svo á að sá tími sem nú stendur yfir sé ekki til þess að ræða málefni forsætisráðuneytisins, þar með talinn þjóðgarðinn á Þingvöllum, þurfum við að bæta hæstv. forsætisráðherra aftan við röðina og taka sérstakt hólf undir umræðu um þá efnisþætti sem undir forsætisráðuneytið heyra. Ráðherrann getur þá fengið daginn til að undirbúa sig ef þær spurningar sem hér hafa komið fram og eru málefnalegar og efnislegar 

Herra forseti. Þingmönnum finnst klárlega mjög einkennilegt hvernig umræðunni hefur verið fylgt hérna. Eins og menn segja heyra ýmis fagleg málefni undir forsætisráðherra. Mig langaði að spyrja hann um úrskurðarnefnd upplýsingalaga - ég fagna því að hún fær meiri heimildir, mjög gott - og hvernig eigi að fara í það verkefni að kynna fyrir almenningi þessa útfærslu. Hvar á að spyrja um þessi atriði? Hvar á að spyrja um Hagstofu Íslands ef þessi atriði eru ekki í þessum flokki um fagleg málefni og ef forsætisráðherra lítur ekki á þau þannig? Spurningin er þá: Hver tók ákvörðun um það að þau málefni sem varða forsætisráðherra skuli ekki rædd undir þessum lið í dag þegar verið er að tala við fagráðherra? Ef forseti þingsins getur upplýst okkur um það: Hver tók ákvörðun um það? Og hver voru rökin fyrir því að undanskilja forsætisráðherra í þessum umræðum?

Virðulegur forseti. Til að leysa úr þessu segir samkvæmt reglum þeim sem um þessa umræðu gilda að a) hér skuli vera fagráðherrar og b) þeir ráðherrar sem óskað er eftir af þingmanni. Hér með er óskað eftir því að forsætisráðherra verði til svara um sinn málaflokk. Ef hann vill gera það síðar á deginum þá hann um það, en það er nóg af þingmönnum hér til þess að óska eftir því samkvæmt lið b. Ég verð hins vegar að segja að það er ákveðin yfirlýsing af hálfu forsætisráðherra að hann vilji ekki ræða fjölgun aðstoðarmanna sinna, meðferð hans á húsaverndarpeningum, græna hagkerfið og annað þess háttar hér í ræðustólnum. Það er náttúrlega vegna þess að hann treystir sér illa til þess. Ég verð líka að segja að mér þykir gæta óvenjumikils virðingarleysis af hálfu forsætisráðherra í garð formanna annarra stjórnmálaflokka. Oft skiptumst við harkalega á skoðunum hér í þinginu en að forsætisráðherra og formaður stjórnmálaflokks neiti tveimur formönnum stjórnmálaflokka í röð um það að virða þá svars er óvenjumikil lítilsvirðing sem einn formaður 

Virðulegi forseti. Ég ætla að freista þess að spyrja forsætisráðherra út í málaflokka sem undir hann heyra. Spurningin varðar liðinn græna hagkerfið sem er orðinn hálffurðulegur. Ég velti fyrir mér hvort það væri ekki einfaldara að leggja hann bara niður fyrst það er ekki verið að nýta hann eins og átti að gera. Þá geta þær fjárheimildir sem eiga að fara til Minjastofnunar og aðalskrifstofunnar í rauninni bara farið beint á þá fjárlagaliði. Ég tel mikilsvert að reyna að einfalda fjárlögin þegar það er hægt og ætla ekki að eyða meiri tíma í það. Svo langar mig líka að spyrja út í lið sem heitir Ýmis verkefni. Þar er sótt um 55 millj. kr. fjárveitingu til að mæta útgjöldum vegna verkefna sem fylgja samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar hverju sinni. Dæmi um mál eru málefni norðurslóða, lýðheilsumál og það markmið að efla byggð í einstökum landshlutum. Þetta eru 55 millj. kr. og væri fróðlegt að fá að vita í hvað þessir peningar eiga að fara. Við erum með lýðheilsusjóði og stofnanir sem sinna lýðheilsumálum annars staðar. Eins erum við með Byggðastofnun og aðra liði sem byggðamálin heyra undir en mér finnst þetta áhugaverður liður. Svo finnst mér líka merkilegt hvað ríkisstjórnin bólgnar út. Það hefur verið mikil aðhaldskrafa og stofnunum gert að skera niður en á sama tíma eru fjárframlög til ríkisstjórnarinnar búin að hækka um 86 millj. kr. frá 2012. Í fyrra var farið fram á 100 millj. kr. aukafjárframlag. Það kom að einhverju leyti til vegna þess að það urðu ríkisstjórnarskipti og í ár eru 311 millj. kr. ætlaðar í ríkisstjórnina. Vonandi kemur ekkert á fjáraukanum. Svo er enn farið fram á hækkun árið 2015 og mér finnst rétt að þeir sem gera kröfu um sparnað og aðhald hjá öllum stofnunum og í öllum ríkisútgjöldunum líti í eigin barm. Það finnst mér ekki vera gert hér. Ég hef engar spurningar um dómsmálin en vona að hæstv. ráðherra sjái sér fært að svara einhverju af þessu.

Virðulegur forseti. Ég get ekki annað en endurtekið það sem ég hef áður sagt: Við verðum að fylgja þingsköpunum og sýna Alþingi þá virðingu að ræða þau mál sem eru á dagskrá hverju sinni. Einungis þannig skilar umræðan árangri. Einungis þannig er hún upplýsandi og gagnleg við ákvarðanatöku.

Virðulegi forseti. Það væri einmitt mjög upplýsandi ef forsætisráðherra gæti svarað fyrir sinn málaflokk. Ef hann ætlar ekki að gera það hér og nú, hvenær ætlar hann þá að svara þessum spurningum fyrir þingheimi? Við eigum rétt á að fá upplýsingar um þessa málaflokka sem hæstv. forsætisráðherra hefur sópað undir sig þannig að ég er frekar gáttuð á þessu öllu saman. Ég sé ekki að þingsköpin eigi að standa í vegi hér.

Herra forseti. Ég botna ekkert í því hvaða vandræðagang menn eru að búa sér til með alveg fráleitum túlkunum á þingsköpum og þinghefðum. Hvað er hér á dagskrá? Umræða um fjárlög. Hver hefur verið venjan þegar fjárlög eru til umræðu? Jú, að allir ráðherra ríkisstjórnarinnar séu þá gjarnan við þá umræðu til svara fyrir málaflokka sína. Er það brot á einhverjum þingsköpum að hæstv. forsætis- og núverandi dómsmálaráðherra, sem er hér í sérstöku hólfi í þessari umræðu, svari spurningum fyrir hönd beggja þeirra ráðuneyta sem hann fer með? Nei, auðvitað ekki. Er það brot á þinghefðum? Nei, það væri í samræmi við þær að hæstv. forsætisráðherra væri liðlegur í því að svara öllu því sem hann er spurður að og honum kemur við í þessum fjárlögum sem forsætisráðherra ríkisstjórnarinnar í fyrsta lagi, sem ráðherrann í forsætisráðuneytinu sem fer með ýmis fagleg málefni og útgjöld í öðru lagi og þá í þriðja lagi núna sem dómsmálaráðherra. Það er fráleitt að halda því fram að það sé nokkuð því í vegi að hæstv. ráðherra svari þeim spurningum 

Virðulegur forseti. Nógu erfitt var að fá hæstv. forsætisráðherra til að koma og taka þátt í sérstökum umræðum varðandi málaflokka hans á síðasta þingvetri og nú bregður svo við að hæstv. forsætisráðherra ætlar ekki einu sinni að svara spurningum þó að hann sé á staðnum, þetta er alveg nýtt, og bregður fyrir sig þingsköpum í því efni. Það finnst mér mjög skapandi nálgun á þingsköp og ég mundi alla vega óska þess að þá væri útskýrð sú afstaða hans að vera frekar í símanum hér og svara ekki spurningum heldur en að koma upp í pontu og lýsa viðbrögðum sínum gagnvart mjög málefnalegum spurningum. Hvar stendur í þingsköpum að þetta sé á einhvern hátt skiljanlegt viðbragð af hans hálfu? Hvaða stoð á þetta í þingsköpum? Það stendur á lista sem við erum hér með að forsætis- og dómsmálaráðherra svari spurningum. Forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Forseti hefur úrskurðað í þessu máli. Hér er á dagskránni að fagráðherrar svari spurningum þingmanna. Það kom skýrt fram hvernig forseti mundi túlka þá dagskrá sem fyrir þessum fundi liggur. Samt halda þingmenn áfram að fara fram með það að breyta dagskránni. Ég lít það mjög alvarlegum augum ef þingmenn fara ekki eftir úrskurði forseta á meðan á þingfundi stendur og beini því til forseta þingsins að þetta mál verði sérstaklega tekið upp á fundum forsætisnefndar, hvaða ráða skuli gripið til þegar forseti þingsins hefur úrskurðað í málinu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, það er full ástæða til að ræða þetta á fundi forsætisnefndar. Ég vek líka athygli á því að þingflokkar hafa lagt formlega fram beiðni um að forsætisráðherra sé hér, þannig að það leiki enginn vafi þar á, og að hann svari spurningum. Hann hefur sópað fullt af málaflokkum undir forsætisráðuneytið og maður veltir því þá fyrir sér: Er stjórnkerfið orðið þannig að ef hann sópar fleiri og fleiri málaflokkum undir forsætisráðuneytið lúti þeir ekki eftirliti, að þá séu þeir komnir í stikk, menn séu komnir í stikk með því að moka öllu undir forsætisráðherra? Það getur auðvitað ekki verið þannig, það hljóta að gilda einhverjar meginreglur. Svo er það líka þannig að forsætisráðherrann styður ekki eigin fjárlög. Hann treystir á að stjórnarandstaðan lagi þau. Hann segir opinberlega að fjárlagafrumvarpið muni taka breytingum í meðförum þings og þá mögulega verði það þannig að hann geti stutt það. 

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að forseti sé búinn að úrskurða um það að hér eru einungis fagráðherrar til svara heldur stjórnarandstaðan áfram að reyna að breyta dagskránni. Virðulegi forseti. Ég held að grípa verði hér tafarlaust aftur í taumana og gefa út yfirlýsingu út á hvað þessi dagskrárliður gengur. Samkomulag var um það á milli þingflokkanna að þessi umræða færi fram, að fagráðherrar væru hér og sætu fyrir svörum og svöruðu spurningum sem þingmenn hefðu. Stjórnarandstaðan heldur samt áfram að gera tillögur að dagskrárbreytingu án þess svo sem að vera með hana formlega, heldur kemur hún hér fram og biður um að dagskránni verði breytt - og hvað, virðulegi forseti? Ég skora á forseta þingsins að koma aftur með þá yfirlýsingu sem var gefin hér fyrir um 10, 15 mínútum út á hvað þessi dagskrárliður gengur og bið forseta um að ítreka það svo stjórnarandstaðan þurfi ekki að halda áfram að reyna að breyta boðaðri dagskrá.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi finnst mér það náttúrlega bara lýsa ótrúlegum skorti á auðmýkt og virðingu gagnvart þingstörfum að svara ekki einfaldlega þessum spurningum. Þetta eru fullkomlega málefnalegar spurningar, brenna á mörgum og varða það sem hæstv. forsætisráðherra er að gera. Á maður að draga þá ályktun að hæstv. forsætisráðherra vilji ekki svara þessum spurningum? Það er alvarlegt og það er þá ekki síður alvarlegt ef maður á að draga hina ályktunina að hann geti það ekki. Mér finnst það svona alveg burt séð frá þingsköpum standa upp á hæstv. forsætisráðherra að afsanna það að hann annaðhvort vilji eða geti ekki svarað þessum spurningum. Svo þetta með fagráðherra. Húsasmíði er fag, að mínu viti, og stór hluti húsasmíði á Íslandi, alla vega upp að því marki sem húsasmíði varðar hið opinbera, er kominn undir forsætisráðuneytið, endurgerð gamalla húsa 

Herra forseti. Þetta er mjög einfalt, þegar sú staða var komin upp að forsætisráðherra vildi ekki svara fyrir það sem heyrir undir forsætisráðuneytið, aðeins dómsmálaráðuneytið, voru menn hér inni sem kunnu hvað hægt var að gera. Hv. þm. Helgi Hjörvar benti á að hægt væri að beita b-lið í þessari umræðu, þar sem hægt er að kalla eftir ráðherra. Einn þingflokkur getur gert það. Allir þingflokkar minni hlutans hafa nú gert það í sameiningu og vilja að sjálfsögðu ræða við forsætisráðherra um þau mál sem heyra undir hann þegar kemur að fjárlögum, ekkert óeðlilegt við það. Það er algjörlega samkvæmt reglunum. Þetta er það sem mun gerast.

Virðulegur forseti. Þetta er farið að minna mig á viðtalið hjá Gísla Marteini. Fyrst hæstv. forsætisráðherra vill aðeins ræða um dómsmál skulum við ræða um dómsmál, hæstv. forsætisráðherra. Í því frumvarpi sem hér liggur fyrir hefur það vakið athygli að framlög sem snúa að átaki vegna kynferðisbrota gegn börnum er ekki lengur að finna fyrr en árið 2015. Þetta hefur auðvitað komið öllum mjög í opna skjöldu vegna þess að eftir mikilvæga umfjöllun í Kastljósi jókst mjög álag vegna þessara mála í kerfinu og fyrrverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, setti á stofn sérstakt átak með 80 millj. kr. í fjárveitingum til margvíslegra stofnana. Það er ástæða til að hrósa Eygló Harðardóttur félagsmálaráðherra fyrir að hún heldur inni þeim 20 millj. kr. sem eru hjá hennar stofnun. Dómsmálamegin eru hins vegar teknar út 30 milljónir hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu ef ég veit rétt, 10 milljónir hjá ríkissaksóknara, 10 milljónir á Suðurnesjunum, 3 milljónir hjá ríkislögreglustjóra og Fangelsismálastofnun. Ég vil bara trúa því, hæstv. forsætisráðherra, að þetta séu einhver mistök, hér hafi orðið einhver handvömm. Þetta á ekki að vera flokkspólitískt mál eða mál milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Hér er þverpólitísk samstaða um að vinna að þessum mikilvægu málum. Ég bið bara um yfirlýsingu forsætisráðherra um það að framlögum vegna þessa málaflokks, kynferðisbrota gegn börnum, verði haldið áfram á næsta ári og hafi orðið einhver mistök í fjárlagagerðinni verði það leiðrétt hér í þinginu. Að öðru leyti vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra, fyrirgefðu, dómsmálaráðherra er það víst núna, um niðurskurð í löggæslunni frá því sem var á þessu ári. Ég sé ekki betur en að fjárframlög að raunvirði til lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu lækki um 57 milljónir, um nærfellt 20 milljónir á Suðurnesjunum, u.þ.b. 20 milljónir hjá ríkislögreglustjóra. Hverju sætir þetta núna þegar hagvöxtur er að aukast og peningar í ríkissjóði? Af hverju er þá verið að skerða framlög frá því sem þau voru núna í ár? Ætlar hann ekki að ráða bót á þessu? Síðan veit ég satt að segja ekki, af því að þetta er orðið svo ruglingslegt vegna vandræðanna í kringum hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, hvað það er sem heyrir undir hana og hvað það er sem heyrir undir hæstv. forsætisráðherra. Landhelgisgæslan er skorin niður um 93 millj. kr. Ég hef tekið eftir að forsætisráðherra hefur lagt mikla áherslu á almannavarnaviðbúnað og annan slíkan viðbúnað. Það er full ástæða til þess þessa dagana og alla daga á Íslandi og ég spyr þess vegna líka og treysti því að forsætisráðherra hafi þá bara skoðun á því ef Sigmundur Davíð Gunnlaugsson dómsmálaráðherra hefur ekki Landhelgisgæsluna undir sér: Er ekki mikilvægt núna, þegar fé hefur aukist til ráðstöfunar, að við höldum að minnsta kosti óbreyttum fjármunum til grundvallaröryggisstofnunar í okkar samfélagi eins og Landhelgisgæslan er og reynum heldur 

Virðulegur forseti. Ég ætla hér eftir sem hingað til að láta vera að svara hefðbundnum skætingi hv. þingmanns nema hvað ég verð þó að setja út á að hann skuli vísvitandi stilla málum þannig upp að verið sé að draga úr almennum framlögum vegna kynferðisbrota. Þetta er einfaldlega ekki rétt og hv. þingmaður veit betur. Eins og hv. þingmaður kom reyndar inn á sjálfur var sett af stað sérstakt átak til að takast á við aukið álag í þessum málaflokki. Það var gert ráð fyrir að það stæði í ákveðinn tíma á meðan verið væri að vinna á þeim stabba eða því álagi sem fylgdi óvenjumiklum fjölda mála. Nú hefur það tekist í samræmi við það sem lagt var upp með. Þar af leiðandi er búið að framkvæma þetta átak sem lagt var í í samráði ólíkra ráðuneyta. Það er búið að skila árangri. Hins vegar munu menn að sjálfsögðu halda áfram að leggja áherslu á þennan viðkvæma málaflokk og það að taka á honum. Nýr lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu hefur sérstaklega lýst því yfir að þetta verði forgangsmál. Hvað varðar fjárveitingar til lögreglunnar er nú aftur gert ráð fyrir 500 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til löggæslumála, ekki hvað síst til þess að fjölga lögreglumönnum. Í samræmi við yfirlýsingu lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins mun það örugglega nýtast vel til þess að halda áfram að takast á við þennan málaflokk, en átakið sem ráðist var í til skamms tíma hefur þegar skilað árangri.

Virðulegur forseti. Ég ætla að fara mjög varlega í yfirlýsingum um þennan viðkvæma málaflokk en segi það eitt að það kemur mér ákaflega mikið á óvart, hæstv. dómsmálaráðherra, ef ekki er lengur átaks þörf í þeim málum sem varða kynferðisbrot gegn börnum. Í velferðarráðuneytinu, hjá hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttur, virðist mér hljóta að hafa verið önnur niðurstaða fyrst hún heldur áfram inni þeim framlögum sem sneru að hennar stofnunum. Ég bið hæstv. ráðherra að skoða þetta alveg sérstaklega og gæta vel að því að þær stofnanir sem á þessum málum eigi að taka séu sannarlega með næga fjármuni. Ég veit að það er góð samstaða um það í þinginu að þannig eigi það að vera og ég árétta bara að ráðherrann fylgi eftir þeirri embættisskyldu sinni að sjá svo til að það séu nægir fjármunir til ráðstöfunar í þessi verkefni. Ég árétta spurninguna um Landhelgisgæsluna og síðan þann almenna niðurskurð til löggæslunnar sem mér sýnist að bara hjá þessum þremur embættum, ríkislögreglustjóra, lögreglunni á Suðurnesjum og lögreglunni hér á höfuðborgarsvæðinu, nemi rétt tæpum 100 millj. kr. Það hljóta að vera fjármunir sem þessar lykilstofnanir okkar í öryggismálum munar um og sérkennilegt að nú þegar fé vex einmitt í ríkissjóði, þegar landsframleiðslan er að vaxa enn eitt árið, sé klipið af þessum stofnunum og Landhelgisgæslunni sömuleiðis.

Virðulegur forseti. Ég hefði haldið að jafnvel hv. þm. Helgi Hjörvar mundi sleppa því að nota málefni eins og kynferðisbrot gagnvart börnum sem bitbein í umræðu um fjárlög á mjög óeðlilegan hátt. Eins og ég lýsti áðan var ráðist í átaksverkefni vegna mikils fjölda mála. Það var sett í það ákveðið fjármagn sem síðasta ríkisstjórn mat hversu mikið þyrfti að vera. Það reyndist rétt hjá síðustu ríkisstjórn að matið á fjárþörfinni dugði til þess að vinna á þessum uppsafnaða fjölda mála. Þar með lauk þeirri fjárveitingu á þeim tíma sem síðasta ríkisstjórn hafði gert ráð fyrir en að sjálfsögðu verður haldið áfram að leggja áherslu á þennan málaflokk. Ég lýsti því áðan að nýr lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu mundi leggja sérstaka áherslu á þennan málaflokk, leyfa honum að hafa forgang og nýta þá væntanlega fjármagn í samræmi við það. Svo ég svari aftur spurningunni um fjárveitingar til löggæslumála hefur verið í innanríkisráðuneytinu, eins og öðrum ráðuneytum, almenn 1,5% hagræðingarkrafa en það er hins vegar bætt sérstaklega gagnvart löggæslumálunum með 500 millj. kr. aukaframlagi þannig að í ár, rétt eins og í fyrra, mun löggæslan ekki þurfa að ganga í gegnum sams konar aðhald eða sams konar skerðingar og aðrir málaflokkar.

Herra forseti. Fyrir um tveimur árum voru gerðar breytingar á fyrirkomulagi 1. umr. fjárlaga. Það var hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson, sem átti lengi sæti í fjárlaganefnd, sem lagði til þær breytingar og það var meirihlutavilji í þinginu til að gera þær. Markmið hæstv. ráðherra, þáverandi hv. þingmanns, var að dýpka og bæta umræðuna um fjárlög á Alþingi og fjölga þeim þingmönnum og ráðherrum sem tækju beinan þátt í henni. Ég verð að fara fram á það, ekki einu sinni í anda róttækrar rökhyggju heldur almennrar skynsemi, svo að við höldum okkur aðeins á jörðinni, að forseti endurskoði þessa ákvörðun þannig að þau faglegu málefni sem heyra undir forsætisráðherra verði ekki undanskilið umræðum 

Virðulegi forseti. Mér finnst það alvarlegt mál fyrir þingið að einn fagráðherra, ráðherra menningararfsins, neiti að svara fyrirspurnum þingmanna. Mér finnst það fremur alvarlegt og það að hæstv. forseti hafi sagt áðan að hér væru einungis fagráðherrar til svara svarar ekki þeirri spurningu af hverju þessi hæstv. fagráðherra neitar að svara. Mér finnst það satt að segja einkennilegt. Ég veit að hæstv. forsætisráðherra var í lófa lagið að svara spurningum mínum hér áðan. Væntanlega er hann plan í málaflokknum, ég reikna með því. Mér finnst það nokkuð alvarlegt fyrir Alþingi Íslendinga að einstakir fagráðherrar geti sleppt því að svara hér. Það finnst mér mjög skrýtið. Mér finnst eðlilegt að forsætisnefnd taki það til umræðu því að þetta hleypir auðvitað upp þeirri spurningu að hægt sé að færa málaflokk undir eitt ráðuneyti ef menn vilja ekki ræða hann. Þá er botninn dottinn úr þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Þetta er að verða nokkuð sögulegt hér og kemur svo sem ekki á óvart ef litið er til samskipta hæstv. forsætisráðherra við þingið það sem af er ríkisstjórnarsetu hans. En ég verð að segja að það var óþarfi, fannst mér, að þessi uppákoma skyldi verða. Ég ætlaði að spyrja um græna hagkerfið, ég ætla að hlífa forsætisráðherra við því. Ég ætlaði að spyrja um nokkur atriði varðandi menningararfinn, ég ætla líka að hlífa forsætisráðherra við því, án þess að ég ætli að reyna að meta ástæður þess að hann sé ekki tilbúinn til að svara fyrir þau mál önnur heldur en beinlínis þau rök sem hann hefur sjálfur nefnt með því að vísa í formsatriði. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að hér hafa orðið nokkur orðaskipti um tímabundið framlag til að tryggja úrræði fyrir þolendur kynferðisbrota - og það er sannarlega rétt, sem kom fram í svörum hæstv. ráðherra, að hér er verið að tala um að vinna á uppsöfnuðum fjölda mála. En ég spyr vegna þess að það kemur ekki fram í texta frumvarpsins: Liggur fyrir mat á því að ekki sé lengur þörf fyrir þetta átak? Liggur fyrir mat á því að við séum komin þar með skilvirk úrræði fyrir þolendur kynferðisbrota og markvissar forvarnaaðgerðir og ekki sé þörf fyrir sérstakt fjárframlag í þágu slíks átaks? Eins og hæstv. forsætisráðherra veit er sá máti mjög gjarnan hafður á að sett er tímabundið framlag í verkefni af þessu tagi. Síðan krefst það nýs mats á þörfinni hvort því verkefni er haldið áfram eða ekki. Ég spyr hæstv. ráðherra dómsmála hvort slíkt mat hafi farið fram. Svo er það auðvitað þannig að hér er verið að ræða eins og eitt fjárlagafrumvarp og ég, sem hef horft á stjórnmál lengur en ég eiginlega kæri mig um, alveg frá því að ég man eftir mér, lærði það nú þannig að þegar komið er að því að menn styðji ekki fjárlagafrumvarp þá styðji þeir ekki lengur ríkisstjórnina. Í forsíðufrétt í Fréttablaðinu í morgun kemur fram að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, sem er ekki bara þingmaður Framsóknarflokksins heldur sérlegur aðstoðarmaður hæstv. forsætisráðherra, segir að Framsóknarflokkurinn í heild, og þá væntanlega þingflokkur Framsóknarflokksins, hafi verið með fyrirvara á fjárlagafrumvarpinu. Mig langar í fullri auðmýkt að biðja hæstv. dómsmála- og forsætisráðherra að svara þinginu um það hvort svo sé, hvort gjörvallur þingflokkur Framsóknarflokksins sé með fyrirvara á fjárlagafrumvarpi fjármálaráðherra.

Virðulegi forseti. Sérstakur samráðshópur fulltrúa þriggja ráðuneyta, forsætisráðuneytis, velferðarráðuneytis og innanríkisráðuneytis, hafði umsjón með því að meta árangur af því átaksverkefni sem hv. þingmaður spyr um. Sá hópur taldi ekki þörf fyrir að fara fram á viðbótarframlag umfram það sem áætlað var þegar þetta var sett af stað og þar af leiðandi var því ekki bætt inn í fjárlögin, enda hafði átakið þegar skilað árangri í því að vinna úr þeim fjölda mála sem safnast hafði upp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra skýr svör við þessari spurningu en eftir lifir spurningin sem mér sýnist á hæstv. forsætisráðherra að muni liggja hér í loftinu og verður áréttuð og verður okkur þá til áminningar um stöðu ríkisstjórnarinnar ef engin svör berast. Spurningin er þessi: Getur forsætisráðherra Íslands ekki stutt fjárlög sinnar eigin ríkisstjórnar?

Virðulegi forseti. Ég verð að ítreka það sem ég hef nefnt hér áður að ég er það mikill þingræðissinni að ég vil bera virðingu fyrir þingsköpunum og þeim ákvæðum sem gilda um umræðu í þinginu í öðrum lögum. Það kemur skýrt fram í þingsköpum, 93. gr. ef ég man rétt, að ef þingmenn víkja með öllu frá því umræðuefni sem verið er að ræða á tilteknum fundi sé það vítavert, þá skuli hæstv. forseti þingsins gera hv. þingmanni grein fyrir því að hann hafi vikið frá efni umræðunnar og að það sé vítavert. Það er kannski líka ástæða til að útskýra það fyrir hv. þingmönnum í ljósi mikillar umræðu hér, þegar á einum af fyrstu dögum nýs þings, um fundarstjórn forseta að dómsmálin heyra ekki undir forsætisráðuneytið. Það virðist vera einhver misskilningur  Hvað varðar hins vegar önnur mál er það auðvitað ekkert nýtt að stórir mikilvægir málaflokkar, jafnvel jafn mikilvægir og húsverndarmál, heyrir undir forsætisráðuneytið.

Virðulegi forseti. Það mál sem er á dagskrá þingfundarins er fyrsta mál þessa þingvetrar og heitir fjárlagafrumvarp fyrir árið 2015. Hér var borin upp sú spurning við hæstv. forsætisráðherra hvort hann styddi það fjárlagafrumvarp. Í viðbragði við þeirri spurningu hvort forsætisráðherra Íslands styðji fjárlagafrumvarp fjármálaráðherra heyri ég ekki betur en hann leggi til og þyki eðlilegast að sá þingmaður sem hér stendur verði víttur.

Herra forseti. Það er mjög gleðilegt að áfram eigi að auka fjárframlög til lögreglunnar eða löggæslumála um 500 millj. kr. Það sem mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra að er hvort hann sem dómsmálaráðherra, æðsti yfirmaður löggæslumála í landinu, sé með stefnu í þeim málaflokki sem lýtur að því að bæta fagleg vinnubrögð lögreglunnar til þess að landsmenn geti treyst á störf hennar. Eitt atriði er, sem við þekkjum vel, ungt fólk þekkir það, að lögreglan á það til að stöðva ungt fólk á útihátíðum og öðru slíku og spyrja hvort það megi leita á því. Það má ekki leita án samþykkis en um leið og unga fólkið hafnar leitinni fellur það sjálfkrafa undir grun og lögreglan telur sig hafa rétt til að handtaka það, færa það á lögreglustöð, skemma kvöldið fyrir því. Þannig að í raun virðist fólk, virðast almennir borgarar ekki hafa réttinn til að hafna því að lögreglan leiti á þeim. Það er ekki raunin. Það er ekki upplifunin. Ef fólk hafnar leitinni endar það á lögreglustöð. Það eru alls konar svona atriði. Maður hefur heyrt ýmislegt misjafnt um lögregluna, að sjálfsögðu. Hefur hæstv. forsætisráðherra einhverja stefnu í þessum málaflokki? Hefur hann hug á því að eyrnamerkja eitthvað og hafa stefnumótandi áhrif á að laun lögreglumanna verði hækkuð, að gerðar verði faglegri kröfur um að menn hafi lokið prófum í því að takast á við erfiðar kringumstæður eða hafi menntun til slíks? Sum okkar munum hvernig þetta var í gamla daga. Ég man meira að segja eftir því, ég rétt náði að kynnast þessum gömlu lögreglumönnum með kaskeitin sem gengu um rólegir og yfirvegaðir. Við þekkjum Geir Jón. Við þekkjum þetta. Svo þekkjum við unga lögreglumenn sem oft eru sumarlöggæslumenn, margir ungir eru svolítið í hasar. Þetta er svolítið skemmtilegt. Þetta er stuð. Sjálfur var ég einu sinni handtekinn við friðsöm mótmæli við Geysissvæðið. Það voru ungir strákar á Selfossi sem tóku okkur inn í bílinn og við spurðum hvers vegna við værum handteknir. Margspurðum, þráspurðum. Það á að gefa upp samkvæmt lögum og stjórnarskrá hvers vegna maður er frelsissviptur. Svarið sem við fengum á endanum, eftir dúk og disk, var: Þetta er ekki bandarísk bíómynd. Það þarf klárlega faglegri vinnubrögð. Það er hægt að gera það með því að hækka launin og laða þannig að hæfara fólk og það er hægt að gera það með því að auka kröfurnar, hæfniskröfurnar. Hvaða hugmyndir hefur forsætisráðherra hvað þetta varðar?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega spurningu. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni, og ég held pírötum almennt, að hlutir eins og friðhelgi einkalífs og prinsippatriði í réttindum borgaranna gagnvart yfirvaldinu sé eitthvað sem menn verði alltaf að vera á varðbergi fyrir, þurfi alltaf að fylgjast með hvernig er framfylgt og vera tilbúnir til þess að verja út í ystu æsar, svoleiðis að ég er mjög feginn að fá þessa spurningu. Hvað varðar megininntak spurningarinnar um hvort þetta sé til athugunar er það svo að verið er að vinna að löggæsluáætlun fyrir landið allt sem gert er ráð fyrir að ráðherra muni leggja fyrir þingið núna í haust, eða a.m.k. í vetur. Þar er tekið á öllum þessu. Það er tekið á réttaröryggi, það er tekið á samspili rannsókna og saksókna, dómstóla og fullnustu meira að segja, fullnustu dóma, og starfsumhverfi lögreglunnar, m.a. litið á menntun og starfsaðferðir og ég geri ráð fyrir að menn muni skoða hluti eins og kjör og aðrar vinnuaðstæður lögreglu. Loks tek ég undir með hv. þingmanni að auðvitað er æskilegt að hér í þessu samfélagi sem við viljum halda tiltölulega afslöppuðu, ef svo má segja, sé löggæsla eins mild og kostur er, að menn velji þær mildustu leiðir sem fyrir hendi eru og líklegastar eru til að skila árangri.

Herra forseti. Þetta er mjög ánægjulegt. Varðandi vinnuna sem er í gangi með löggæsluna: Geta þingmenn fengið að koma eitthvað að þeirri vinnu? Gæti hæstv. forsætisráðherra kallað eftir að stofnaður yrði starfshópur sem í væri skipað af þingflokkum og hópurinn fengi að taka þátt í þessari vinnu og fylgja henni úr hlaði áður en hún kæmi inn til þingsins? Ég veit að við mundum alveg örugglega skipa aðila úr Snarrót eða álíka samstökum og þannig fengjum við ýmsa aðila, þingflokkarnir geta skipað fulltrúa, fagaðila, sem fylgjast vel með þessu í samfélaginu, verndun borgararéttinda, stöðu borgaranna gagnvart lögreglunni o.s.frv. Að sjálfsögðu er hluti af því að efla gæði starfa lögreglunnar með hærri launum og frekari hæfniskröfum og ferlum og slíku. Spurning mín til hæstv. forsætisráðherra er því hvort hann væri tilbúinn til að leyfa þingflokkum þingsins að skipa aðila í nefnd sem mundi fá að taka þátt í þessari vinnu eða fylgjast með henni og koma með tillögur o.s.frv., eitthvað í þá veruna?

Virðulegur forseti. Sú vinna sem er í gangi við löggæsluáætlun hefur ekki verið pólitísk í þeim skilningi að meiri hlutinn hefur ekki verið með pólitíska fulltrúa eða pólitíska nálgun í þeirri vinnu heldur höfum við eftirlátið sérfræðingum á þeim sviðum sem þetta varðar vinnuna enn sem komið, þ.e. þarna eru fulltrúar hagsmunaaðila, lögreglunnar, lögmanna o.s.frv., sem munu vinna drög að áætlun. Ég held hins vegar að það væri mjög æskilegt að þegar slík áætlun liggur fyrir og hún kemur inn í þingið hefðu fulltrúar allra flokka sem mesta aðkomu að því að fullvinna hana og taka þátt í því að úr yrði löggæsluáætlun sem allir flokkar væru sáttir við og menn mundu vilja viðhalda óháð kosningum eða því hverjir eru í ríkisstjórn á hverjum tíma.

Virðulegi forseti. Ég geri hér grein fyrir heilbrigðishluta fjárlagafrumvarpsins. Þá er fyrst til að taka að við gerð fjárlaga fyrir þetta ár var þeim tilmælum beint til ráðuneyta að reyna að leita leiða til að hagræða í rekstri sínum, eðlileg og sjálfsögð ósk. Hagræðingarkrafan sem var sett á heilbrigðishlutann nam um 1,8 milljörðum kr. Jafnframt þeirri hagræðingarkröfu var útgjaldasvigrúmið aukið til að mæta veikleikum í rekstri og efna til nýrra verkefna eftir atvikum. Í meðförum okkar í heilbrigðisráðuneytinu var niðurstaðan sú að af þessari 1.800 millj. kr. hagræðingarkröfu ganga 325 milljónir eftir, en rekstrargrunnur annarra fjárlagaliða er styrktur og síðan eru allar tímabundnar fjárveitingar sem Alþingi setti inn í fjárlögum ársins 2014 endurnýjaðar. Heildarniðurstaðan í heilbrigðismálum samkvæmt frumvarpinu er 142,9 milljarðar kr., rétt tæpir 143 milljarðar kr. Það þýðir hækkaðar fjárveitingar til heilbrigðismála frá fjárlögum þessa árs upp á rúma 5,3 milljarða kr. Þá er vert að hafa í huga að breytingin á fjárlögum milli 2013 og 2014 fyrir þetta ár var rúmir 10 milljarðar kr. þannig að á þessum tvennum fjárlögum sem nú liggja fyrir, fjárlögum ársins 2014 og frumvarpinu fyrir 2015, er gert ráð fyrir innspýtingu upp á 15 milljarða kr. rúma til heilbrigðismála. Í fjárlagagerðinni fyrir árið 2014 og í meðförum Alþingis á fjárlagafrumvarpinu haustið 2013 var við afgreiðslu lögð höfuðáhersla á að styrkja rekstrargrunn stóru sjúkrahúsanna. Meðal annars var sett fram áætlun um tækjakaup, að mæta þörf fyrir þau. Þeirri áætlun er fylgt eftir í því frumvarpi sem hér liggur fyrir og fé til tækjakaupa á Landspítala – háskólasjúkrahúsi verður samkvæmt frumvarpinu núna á næsta ári 1.445 millj. kr. og tæpar 200 millj. kr. á Sjúkrahúsinu á Akureyri. Styrking á rekstrargrunni í fjárlögum næsta árs er varin, þ.e. við látum allar fjárveitingar halda sér og bætum örlitlu við, bæði á Landspítalanum og á Akureyri, en við gerum ráð fyrir að útgjöldin til þessara tveggja stofnana hækki um 8 milljarða á milli fjárhagsára 2014 og 2015. Stærsta og eitt brýnasta verkefnið sem við erum að glíma við á sviði íslenskra heilbrigðismála er endurnýjun á húsakosti, starfsaðstöðu og aðbúnaði sjúklinga á þjóðarsjúkrahúsi Íslendinga. Alþingi tók af skarið með að uppbygging nýs Landspítala skuli vera við Hringbraut og hefur þegar samþykkt ályktun í þá veru. Staða verka er þannig að forhönnun bygginga sem tilheyra 1. áfanganum er lokið. Þetta eru um það bil 25% af hönnunarvinnunni. Þessi vinna hefur tekið til meðferðakjarna, rannsóknarhúss, sjúkrahótels, bílastæða og skrifstofuhúss, auk lóða og gatnafrágangs. Á þessu ári er unnið að fullnaðarhönnun sjúkrahótelsins í samræmi við fjárlög gildandi árs og við ráðgerum að þeirri vinnu ljúki um mitt ár 2015. Jafnframt samþykkti Alþingi að framkvæmdir skyldu hefjast þegar fjármögnun væri tryggð með þeim skilmálum að þær gætu ekki hafist fyrr en að þeirra væri getið í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég hef með vísan til þessa vilja Alþingis óskað eftir því við fjármála- og forsætisráðherra að þeir tilnefni hvor sinn fulltrúa í vinnuhóp á mínum vegum til að skoða þær fjármögnunarleiðir sem til greina komi með það fyrir augum að framkvæmdir geti hafist svo fljótt sem verða má. Ég vil einnig tiltaka að efling heilsugæslunnar er eitt af forgangsmálum við gerð þessara fjárlaga. Aukið fé til hennar felur meðal annars í sér verkefni eins og fjölgun sérnámsstaða í heimilislækningum og heilsugæsluhjúkrun, verkefni um miðlæga símsvörun í heilbrigðisþjónustunni, innleiðingu þjónustustýringar í heilbrigðiskerfinu og eflingu heimahjúkrunar til að mæta þörfum þeirra sem bíða eftir dvöl á hjúkrunarheimilum. Helsti veikleikinn í frumvarpinu að mínu mati eru fjárframlög til sjúkratrygginga. Það er nokkuð ljóst að útgjöld til þessa málaflokks hafa á undanförnum árum verið vanáætluð og eftirspurnin eftir þeirri þjónustu sem sjúkratryggingum er ætlað að standa undir að hluta er mun meiri en þær fjárveitingar sem til ráðstöfunar eru. Erfitt getur verið að áætla fyrir þessum kostnaði þar sem um er að ræða réttindi fólks sem eru tryggð með lögum og sækir fólk það þar af leiðandi þegar það telur sig hafa þörf fyrir, burt séð frá því hvort fjárveitingar eru fyrir hendi. Meðal annars af þessum sökum hefur Ríkisendurskoðun áréttað að fjárlagatala fyrir útgjöld þessa málaflokks sé meira í ætt við áætlun en endanlega niðurstöðu. Ég vil svo undir lok máls míns leggja áherslu á að við erum að ræða hér mjög viðkvæman málaflokk sem fylgir okkur 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra yfirferðina. Það er þrennt sem ég vil spyrja hann um hér í dag. Það varðar Landspítalann, áform um frekari einkavæðingu og aukinn lyfjakostnað sjúklinga. Staða Landspítalans er mikið áhyggjuefni. Útgjöld ríkissjóðs vegna hans verða á næsta ári um 45 þúsund milljónir. Þau hækka að raungildi um 269 milljónir eða 0,5%. Eins og fram hefur komið í fréttum þarf sjúkrahúsið 4% raunhækkun eða um 1.800 milljónir kr. í viðbót við fyrra ár en þá mundi reksturinn samt sem áður standa í járnum. Með þessum 1.800 milljónum yrði hægt að mæta hluta af nauðsynlegu viðhaldi og reka spítalann án frekari niðurskurðar. Samt væri ekki hægt að mæta halla síðasta árs og yfirstandandi árs, sem verður samtals á þriðja milljarð. Ég spyr hæstv. ráðherra af hverju Landspítalinn fái ekki fjárheimild í samræmi við allra nauðsynlegustu þarfir. Spurning númer tvö varðar það að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hjúkrunarþjónusta á sjúkrahótelinu verði einkavædd. Sjúkrahótelið hefur verið rekið af einkaaðilum en sérfræðiþjónusta hjúkrunarfræðinga veitt af hálfu Landspítalans. Af hverju vill ráðherra með þessari ákvörðun auka á einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu þvert á vilja almennings? Síðan vil ég ræða lyfjakostnað. Gert er ráð fyrir að það dragi úr framlögum ríkisins til niðurgreiðslu á lyfjum um 305 milljónir. Það á að hækka þakið í greiðsluþátttökukerfinu og setja S-merkt lyf sem gefin eru utan sjúkrastofnana undir greiðsluþakið. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og þessar fyrirspurnir. Fyrst varðandi stöðu Landspítalans. Það er það rétt að forsvarsmenn Landspítalans hafa metið það svo að það þyrfti 4% viðbót eða um 1.800 milljónir inn í rekstrargrunn Landspítalans til þess að þeir ættu fyrir öllum sínum áherslum í starfsemi hans. Ég vil minna á það í ljósi þeirra orða sem hv. þingmaður nefndi um halla síðasta árs, að með þeirri viðbót fengi spítalinn fyrir honum og halla yfirstandandi árs, að halli Landspítalans á síðasta ári var bættur með fjárveitingum. Ef ég man rétt voru útgjöld til hans, heimildirnar, aukin um 4,3 milljarða kr. í heildina, sem m.a. dugði til að gera upp hallareksturinn og sá kostnaður sem þá var lagt í og leiðir af þeirri styrkingu sem þá var heldur áfram á þessu ári. Vissulega er það svo að grunnur í rekstrinum er ekki aukinn meira en sem nemur þessum 260 milljónum. Það bíður fjárlaganefndar Alþingis að fara yfir röksemdir Landspítalans fyrir sinni beiðni og ég treysti nefndinni ágætlega til að meðtaka þær, en svigrúmið sem við höfðum í fjárlagagerðinni var einfaldlega ekki meira. Um það sem lýtur að einkavæðingu og spurningu um einkavæðingu sjúkrahótels þá er ég ekki hlynntur einkavæðingu í ríkiskerfinu. Ég er hins vegar mjög hlynntur og hallur undir einkarekstur í heilbrigðiskerfinu. Á þessu tvennu er stór munur í mínum huga. Rekstur sjúkrahótelsins hefur verið núna um allnokkurt skeið í einkarekstri. Sjúkrahótelið er núna í útboði, nýju, sem var opnað í gær eða fyrradag og mér er ekki kunnugt um niðurstöðurnar úr því. Varðandi lyfjamálin sýnist mér tími minn því miður vera að renna út þannig að ég svara því í síðari umferð.

Hæstv. forseti. Ég þakka þau svör sem komin eru. En ég vil vara við því, með fullri virðingu fyrir hv. fjárlaganefnd, að fjárlagafrumvarpinu sé skilað þannig að það sé upp á náð og miskunn fjárlaganefndar komið hvort nauðsynlegt fjármagn til rekstrar heilbrigðisþjónustu fáist. Það á að koma að mínu mati fram í frumvarpinu tillaga um rekstrarfé sem dugar fyrir rekstri Landspítalans. Það er, án þess að hér sé farið með nokkrar ýkjur, uppi mjög alvarleg staða í rekstri þeirrar stærstu stofnunar ríkisins. Varðandi einkavæðinguna á sjúkrahótelinu þá er einkavæðing og einkarekstur nú að mínu mati mjög svipað þó að deila megi um það og það gerum við á öðrum vettvangi. En á nýja Landspítalanum, þegar verður búið að endurnýja húsakostinn, er hluti af rekstrarhagræðinu einmitt það að Landspítalinn reki sjúkrahótel og það er hluti af hinu hagfellda rekstrarmódeli nýja sjúkrahússins. Ég vona að ekki sé verið að stefna að því að einkaaðilar reki það sjúkrahótel, því að það mundi umturna öllum áætlunum. Þess vegna finnst mér bagalegt að verið sé að auka á einkarekstur á sjúkrahótelinu frekar en að stefna að því að afnema hann til framtíðar. Spurning mín um lyfjakostnaðinn varðar S-merktu lyfin sem segir að eigi að setja undir greiðsluþakið ef þau eru gefin utan sjúkrastofnana. Hefur ráðherra ekki áhyggjur af því að það muni draga úr innritun sjúklinga á sjúkrahús eða flýta fyrir útskrift þeirra ef opinberir aðilar geta dregið úr kostnaði sínum af þessum mikilvægu en jafnframt dýru lyfjum?

Virðulegi forseti. Varðandi lyfin þá þakka ég hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þeim þætti málsins því að það gætti mikils misskilnings hér í eldhúsdagsumræðunum um þennan þátt, kannski út af óljósu orðalagi í texta frumvarpsins sjálfs en í fylgifrumvörpum var alveg óumdeilt hvernig þessu átti að vera fyrir komið. Það er ekki ætlunin að auka kostnað innlagðra sjúklinga á sjúkrastofnunum eða heilbrigðisstofnunum. Ég tel enga sérstaka þörf fyrir að hækka lyf, S-merktu lyfin eða hlutdeild sjúklinga í lyfjakostnaði, það er langur vegur frá. En ég spila hins vegar úr þeim fjárhagsramma sem heilbrigðismálum er skammtaður. Hvað varðar þessa sérstöku aðgerð sem lýtur að S-merktu lyfjunum vil ég bara nefna það hér og greina frá því að það sem er verið að gera er að það er verið að fella öll lyf undir sama mál, undir sömu reglu, sem veitt eru utan heilbrigðisstofnana. Í dag er fólk í tveimur kerfum, annars vegar borgandi úti í bæ og hins vegar á lyfjum án gjaldtöku. Þetta veldur meðal annars því - samkvæmt greiðslukerfinu sem var leitt í lög 2012 var ætlunin að taka til allra lyfja utan heilbrigðisstofnana - að sumir einstaklingar komast ekki nægilega hratt upp í þakið o.s.frv. Það er óþarfi að mismuna og hugsunin í greiðslukerfinu var sú að ekki ætti að mismuna sjúklingum eftir sjúkdómum eða tegundum lyfja. Það er fyrst og fremst sú aðgerð sem er í gangi vegna þessara svokölluðu S-merktu lyfja. Ég hef ákveðið og hef þegar skipað hóp til þess að fara í gegnum þetta, m.a. með fulltrúum notenda, til þess að innleiða þetta með sem minnstum tilkostnaði fyrir sjúklinga þannig að þetta hitti þá ekki of hart fyrir. Það er ætlun okkar að ljúka innleiðingunni á greiðslukerfi almennra lyfja sem hafin var á árinu 2013, 1. maí ef ég man rétt, og þetta er síðasti liðurinn í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir framsögu hans. Ég ætla að halda áfram aðeins um lyfjakostnaðinn og þá kostnaðarþátttöku sjúklinga í honum. Mér finnst það vera mjög uggvænleg og röng þróun sem er að eiga sér stað með kostnaðarþátttöku lyfja. Ég mundi vilja sjá þetta fara akkúrat í hina áttina að ríkið væri að taka meiri þátt í kostnaði vegna lyfja en ekki að auka álögur á sjúklinga. Mig langar að velta fyrir mér S-merktu lyfjunum því að S-merktu lyfin eru ekki bara hvaða lyf sem er, menn nálgast ekki S-merkt lyf í hvaða apóteki sem er. Þetta eru lyf ætluð til sérhæfðrar meðferðar og notkun þeirra er háð mjög ströngum skilyrðum. Þau eru eftir því sem ég best veit eingöngu afgreidd í apótekum Landspítalans og í apótekinu hjá Sjúkrahúsinu á Akureyri. Þetta eru þess vegna lyf sem eru í eðli sínu mjög nátengd sjúkrahúsunum þó svo að þau séu ekki alltaf í bókstaflegri merkingu tekin inn á spítölunum. Það er einmitt vegna þeirrar sérhæfðu meðferðar sem þau eru ætluð til sem mér finnst auðvelt að ímynda sér að þeir sem nota þau eigi jafnvel við alvarleg veikindi að stríða og að geta þeirra þar af leiðandi til tekjuöflunar sé mögulega skert. Til að nefna einhverja hópa sem nota þessi S-merktu lyf eru það krabbameinssjúklingar og fólk með MS taugasjúkdóminn, bara til að taka einhver dæmi. Ég vil því í fyrsta lagi spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Liggur fyrir einhver greining á þeim hópi sem fær ávísað S-merktum lyfjum? Hverjir eru það? Hvað er þetta fjölmennur hópur og eru þetta öryrkjar eða ellilífeyrisþegar, eru það karlar, konur börn? Hvaða fólk er það sem er að taka S-merktu lyfin og eru sem sagt að fara þá að greiða meiri kostnað vegna þeirra? Í öðru lagi: Á að búa til tvískipt kerfi, annars vegar þeirra sem taka S-merktu lyfin inn á sjúkrastofnun og hins vegar þeirra sem fá lyfin og taka þau inn á göngudeild eða í heimahúsum? Er þarna verið að kljúfa notendur S-merktu lyfjanna upp í tvo flokka? Svo í þriðja lagi: Hver er fjárhæðin sem á að vera hámarkskostnaðarþátttaka fólks 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni málefnalega fyrirspurn og góða. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að ég vildi gjarnan sjá ríkissjóð eða sjúkratryggingar í þessu tilfelli geta deilt kostnaðinum út með öðrum hætti en við erum að sjá, í lyfjamálum sérstaklega, og hef hvergi legið á þeirri skoðun minni að mér þykir afskaplega erfitt að horfa upp á þann gríðarlega kostnað sem einstakir sjúklingar geta lent í í íslensku heilbrigðiskerfi. Það er sameiginlegt verkefni okkar að reyna að vinna okkur einhvern veginn í gegnum það. Það er flókið vegna þess að búið er að gera gjaldskrárnar og leiðirnar í þessu kerfi alveg gríðarlega flóknar á síðustu árum. Það sem ég vildi segja um þetta, af því að hér er spurt um það til hvaða hópa þetta tekur, fyrst tiltaka það af því að ákveðins misskilnings gætir í því að þessi lyf eru ekki bara afgreidd hjá Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi eða Sjúkrahúsinu á Akureyri, að þetta eru lyf sem fást afgreidd samkvæmt lyfjaávísunum úr apótekum, það er bara þannig. Við erum með sjúklinga í þjóðfélaginu sem sækja sér lyf til apóteka, hugsanlega með ávísunum í gegnum Landspítalalækna eða sjúkrahúsin, en þau eru að skipta við apótekin alveg tvímælalaust. Við erum að vinna í því að koma upp sama kerfi og viðgengst á Norðurlöndum. Í dag erum við í rauninni með þrískipt kerfi, þ.e. þeir sem eru innlagðir á sjúkrahús eða heilbrigðisstofnanir, þeir greiða ekki neitt. Svo erum við með hóp einstaklinga úti í þjóðfélaginu sem greiðir ekki neitt fyrir S-merkt lyf og svo erum við með þriðja hópinn sem greiðir fyrir öll sín lyf. Við erum því að reyna að einfalda þetta þannig að þetta verði annars vegar inni á sjúkrahúsum og hins vegar þeir sem taka lyf samkvæmt lyfjaávísunum. Fjárhæðirnar í þessu kerfi eru, ef ég man rétt, að hámarkið er 68 þús. kr., einhvers staðar þar um bil, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra þessi svör. Samkvæmt samtali sem ég átti við apótek í gær var mér tjáð að þar væri ekki hægt að fá afgreitt nein S-merkt lyf nema í einhverjum algjörum undantekningartilvikum en að hin almenna regla væri sú að S-merktu lyfin væru bara í apótekum spítalanna. Gott og vel. Mig langar að tala aðeins líka um kostnaðinn í hinu almenna kerfi. Í skýrslu Sjúkratrygginga Íslands um lyfjakostnað fyrir árið 2013 kemur fram að kostnaður vegna apótekslyfja, þ.e. almennu lyfjanna, hafi lækkað um 7,8% eða rúmar 690 milljónir milli áranna 2012 og 2013. Lækkunin skýrist meðal annars með lækkun lyfjaverðs vegna tilkomu nýrra samheitalyfja, verðendurskoðunar lyfjagreiðslunefndar og tímabundinnar lækkunar á kostnaði með tilkomu nýja greiðsluþátttökukerfisins. Í frétt í Morgunblaðinu, sem er dagsett 23. júní 2014, kemur fram hjá Katrínu Eydísi Hjörleifsdóttur, sviðsstjóra hjá Sjúkratryggingum Íslands, þar sem hún segir, með leyfi forseta: „Nýju lyfjagreiðsluþátttökukerfi var ekki ætlað að lækka kostnað ríkisins vegna apótekslyfja.“ Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort þetta hafi breyst. Hefur kostnaður ríkisins vegna lyfja í almenna greiðsluþátttökukerfinu hækkað 

Virðulegi forseti. Ég vil nefna það í þessu sambandi, varðandi þetta flækjustig í gjaldtökunni í heilbrigðiskerfinu, að það var mjög mikið í lyfjamálunum og breyttist verulega til hins betra með þessu almenna greiðslukerfi. Þar var meðal annars eytt, eftir því sem sérfræðingar segja mér, mismun á milli sjúklingahópa. Það eru því allir felldir undir sömu mælistiku og þetta er síðasti lyfjahópurinn sem við eigum eftir að taka þarna fyrir. Ég skal afla mér frekari upplýsinga um afgreiðsluna á S-merktu lyfjunum en þannig var mér borin þessi upplýsing. Varðandi breytinguna á kostnaði ríkisins vegna almennu lyfjanna í kjölfarið á þessu greiðslukerfi þá er það alveg hárrétt að á þessu fyrsta ári drógust útgjöld ríkissjóðs eða Sjúkratrygginga saman vegna þessa málaflokks. Það var viðbúið og mér er sagt að þannig hafi verið gert ráð fyrir að hlutirnir gengju. Við sjáum hins vegar núna, það er eitt af þessum dæmum sem ég var að nefna varðandi fjárlögin og fjárlagagerðina fyrir þennan málaflokk, Sjúkratryggingar, að hann er svo ófyrirsjáanlegur vegna þess að sjúklingar sækja rétt sinn hvað sem tautar og raular, þeir eiga hann samkvæmt lögum og eiga að sækja hann og eiga allan rétt til þess. Nú stefnir í að fjárlögin fyrir þennan útgjaldahluta Sjúkratrygginganna, almennu lyfin, séu 300 millj. kr. of lág. Það stefnir sem sagt í ár í 300 millj. kr. umframkostnað fjárlaganna á þessum lyfjalið, þannig að ríkið - svo að ég svari hv. þingmanni því beint - hefur ekki áform uppi um að draga úr kostnaðarhlutdeild sinni í þessum málaflokki.

Virðulegi forseti. Áður en ég tala um heilbrigðismálin vil ég fyrst tala aðeins um fjárlagafrumvarpið í heild sinni og fagna þeim skattbreytingum sem þar koma fram. Ég tel afar brýnt að einfalda skattkerfið og gera það skilvirkara. Vörugjöldin sem falla niður eru þáttur í neyslustýringu sem ég tel að hið opinbera eigi ekki að hafa með höndum, t.d. sykurskattinn. Fólkið í þessu landi þarf ekki að láta yfirvöld hafa vit fyrir sér um hvernig það ver ráðstöfunartekjum sínum. Áhyggjur mínar beinast hins vegar að þeim sem lægst hafa launin þegar hærri virðisaukaskattur leggst á matvæli. Í frumvarpinu er þessum vanda mætt og af orðum bæði fjármálaráðherra og forsætisráðherra má ráða að málið verði tekið föstum tökum og bótakerfið nýtt til þess að vega upp þessa hækkun og ekkert þar látið út af standa. Útkoman verður sú að við sjáum framfarir í efnahagsmálum með fækkun skatta og einföldun þeirra og heildarniðurstaðan er kaupmáttaraukning fyrir heimilin í landinu. Það er það mikilvægasta. Að heilbrigðismálunum sem eru mér mikið hjartans mál eins og flestra í þessu landi. Við höfum dregist aftur úr á því sviði. Landspítalinn og heilbrigðisþjónustan var sannkallað þjóðarstolt, slíkur var aðbúnaðurinn og gæði íslenskrar heilbrigðisþjónustu. Síðan hefur margt breyst sem orðið hefur til þess að draga úr þessari góðu stöðu. Hér á Íslandi er á traustum grunni að byggja og við verðum að ráðast í uppbyggingu til að missa ekki frá okkur þá einstöku kosti íslenska heilbrigðiskerfisins þar sem ríkir fagmennska og umhyggja í garð sjúklinga í ríkum mæli. Eiga þessi atriði mjög stóran þátt í að gera þetta kerfi að því góða kerfi sem það er. Það er gaman að segja frá því að það eru mjög góðar horfur til þess að brátt skapist enn betra svigrúm til að svona megi verða. Framlög til Landspítalans hækka bæði á fjárlögum þessa árs og í fjárlagafrumvarpinu sem nú liggur fyrir fyrir næsta ár. En ég skora á forráðamenn spítalans og vona að þeir beri gæfu til þess að halda fast um rekstrartaumana því að hallarekstur spítalans eykur bara á vandann þegar upp er staðið og nógur er hann fyrir. Grunnforsenda þess að við Íslendingar höfum efni á að byggja við Landspítalann á myndarlegan hátt, eins og rík krafa er um og mikil þörf fyrir, er að ríkisrekstur haldist í jafnvægi. Nú um stundir erum við að greiða 80 milljarða á ári í vexti af lánum sem við höfum orðið að taka vegna þess að endar hafa ekki náð saman. Það eru því mjög góðar fréttir að mun meiri aga á að taka upp í fjármálum ríkisins 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég vil segja í því sambandi að þegar rætt er um agann í ríkisfjármálum ber vissulega að undirstrika hann, tvímælalaust, og ég veit það bara af samtölum mínum við forsvarsmenn þeirra stofnana sem tengjast mínum málaflokki, heilbrigðismálunum, að þeir leggja sig fram um að fylgja þeim ákvörðunum sem Alþingi tekur varðandi fjárframlög til rekstrar þeirra þjónustuþátta sem þeim er ætlað að sinna. Á sama tíma og við segjum það og gerum eðlilega kröfu til þeirra um að virða fjárlögin verðum við líka að horfa til þess og verðum þá einhvern veginn að geta rætt það af sanngirni af beggja hálfu hvaða sveigja á að vera í ákveðnum þjónustuþáttum varðandi fjármögnun þeirra. Ég hef góðan skilning á því að í sumum tilfellum geta komið upp aðstæður í rekstri stofnana ríkisins sem kalla á að þær hafi sveigjanleika. Ég var dálítið bundinn við þá hugsun þau ár sem ég sat í fjárlaganefnd að við yrðum einhvern veginn að koma betra formi á samskipti framkvæmdarvaldsins við þingið varðandi rekstrarlega þætti hjá ríkinu, þ.e. að við ættum að geta tekið það fyrir örar en einu sinni á ári í formi fjáraukalaga ef við á annað borð ætlum að gera breytingar á fjárlögum yfirstandandi árs. Þá er í mínum huga eðlilegra að reyna að finna einhverja farvegi til að gera það jöfnum höndum. Menn þyrftu að rökstyðja sitt mál og koma fram með beiðni, svo væri tekin afstaða til hennar. Ef það er fallist á hana eru útlátin heimiluð en annars er haldið við fyrri ákvörðun.

Virðulegi forseti og hæstv. ráðherra. Forstjóri Landspítalans, Páll Matthíasson, hefur eins og hér hefur komið fram sagt að það vanti 4% upp á það að spítalinn geti sinnt lögbundnum skyldum sínum, það vanti um 1,8 milljarða. Þá hlýtur auðvitað fyrsta spurningin til ráðherra að vera sú, út af því að hann hlýtur að hafa lagt heilmikla hugsun í það, hvaða þjónusta það er sem spítalinn á þá að hætta að veita. Eru einhverjir ákveðnir sjúkdómar sem á að hætta að sinna eða á að hætta að sinna einhverjum ákveðnum þjóðfélagshópum? Hvað á að láta undan? Svo er önnur tengd spurning til ráðherra sem lýtur að uppbyggingu spítalans. Það liggur fyrir einróma álit Alþingis og leiðbeining til ráðherrans um að fara eigi í uppbyggingu á Landspítalanum. Hvað ætlar ráðherrann að gera í því? Hæstv. fjármálaráðherra sagði í þingsal í gær að ekki stæði til að fara í lántökur til þess að byggja upp spítalann, og við vitum alveg hvernig staða ríkissjóðs er eða er að verða. Hvernig á þá að byggja upp spítalann, hvernig ætlar hæstv. ráðherra að gera það? Þriðja spurningin mín snýr að þeim 145 milljónum sem ríkið ætlar að koma yfir á veikt fólk sem þarf að kaupa lyf, S-merkt lyf, í gegnum einhver önnur form en í gegnum spítalann. Hvað mega krabbameinssjúklingar á göngudeild búast við að þurfa að greiða eða aðrir sem þurfa að kaupa þessi lyf á ársgrundvelli? Við vitum samkvæmt fréttum sem berast okkur núna að fólk ber gríðarlegan kostnað í heilbrigðiskerfinu og hann er þá að fara að hækka. Hvað liggur til grundvallar? Má fólk búast við að þurfa að greiða 1 milljón á ári ef það verður veikt fyrir heilbrigðisþjónustu eða er það meira? Hvaða vinna liggur til grundvallar þessari breytingu og hvernig mun hún koma út fyrir fólk?

Virðulegi forseti. Varðandi þá þætti sem hv. þingmaður spyr út í hér vil ég strax tiltaka að textinn í svokölluðum bandormi, sem er fylgifrumvarp fjárlagafrumvarpsins, tekur af öll tvímæli um það að krabbameinssjúklingar, af því að þeir eru gerðir hér að umtalsefni, í göngudeildarþjónustu sem fá sín lyf á göngudeild eiga ekki að greiða þau. Þetta eru S-merkt lyf utan heilbrigðisstofnana. Það er því mjög afdráttarlaust. Og þegar spurt er um hvort þeir geti lent í 1 millj. kr. kostnaði þá hef ég engar forsendur til að meta það, en ekki í tengslum við þá breytingu sem þarna er gert ráð fyrir. Sú breyting sem þarna er verið að tala um er að innleiða hið almenna greiðslukerfi lyfja sem var leitt í lög 2014 og tók gildi 1. maí 2013. Þar er einfaldlega hámark á lyfjakostnaði einstaklinga, 67 þús. kr. eða 68 þús. kr. efri mörkin og svo eru afslættir niður í u.þ.b. fjörutíu og eitthvað þúsund kr. Við erum því að eyða mismun á milli lyfja og sjúkdóma með þessari breytingu. Það er erfitt að áætla heildarkostnaðinn sem leggst á þá sem þurfa að nota lyfin, það er alveg ljóst að það er mjög erfitt, en það mun sú vinna sem fer í gang núna væntanlega leiða í ljós. Ég geri ráð fyrir því að þetta snerti með einhverjum hætti fjögur til fimm þúsund manns en það er ekki endilega víst að allir komi til með að þurfa að greiða hærri gjöld vegna þess að afsláttarkortin telja þá inn, m.a. vegna þeirra lyfja sem hafa hingað til verið núll eða ekki með greiðsluþátttöku í, 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég hef verulegar áhyggjur af því að ráðherra segi að hann hafi engar forsendur til þess að meta hvað þetta muni þýða í raun fyrir sjúklinga. Þá er sannarlega byrjað á öfugum enda. Við getum ekki bara beðið og séð hvernig þetta muni allt í einu koma út og látið fólk bara bera kostnaðinn sjálft, er það? Svo vil ég ítreka spurningarnar um Landspítalann, um uppbyggingu þar. Hvað ætlar ráðherrann að gera? Hvernig ætlar hann að framfylgja vilja Alþingis um uppbyggingu á Landspítalanum ef það eru, eins og ráðherra segir, ekki til neinir peningar til þess? Hvernig hyggst hann finna út úr því? Ég vil minna á að það er hlutverk ráðherrans og við leggjum traust okkar á hv. ráðherra sem sinnir málaflokknum að hann berjist fyrir honum við ríkisstjórnarborðið, af því að hv. ráðherra lætur að því liggja að svona sé þessu útdeilt og hendur hans séu bundnar. Við gerum meiri kröfur til hans en svo og hvet ég ráðherra áfram til góðra verka. Ég óska eftir betri og frekari svörum um spítalann, hvernig eigi að byggja hann upp og um þá 1,8 milljarða sem Landspítalinn þarf til þess að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Hvað á undan að láta, því einhverju verður þá ekki sinnt? Hvað sér ráðherra fyrir sér í þeim efnum?

Forseti vill árétta við þingmenn að þeir noti rétta titla og ávarpi ráðherra sem hæstvirta eins og þingvenja er.

Virðulegi forseti. Ég hélt ég hefði verið tiltölulega skýr í máli mínu í ræðu minni þegar ég byrjaði þessa umræðu um vilja minn varðandi byggingaráform við Landspítala og taldi að ég hefði gert það alveg ljóst í hvaða farvegi það mál væri. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður heyrði þau orð rétt eða meðtók þau ekki.  Það varð grundvallarbreyting á þessu máli 1. september á síðasta hausti þegar ný lög um byggingaráform Landspítalans tóku gildi sem sögðu: Þetta á að vera opinber framkvæmd og hún skal fjármögnuð úr ríkissjóði. Það er grundvallarbreyting frá því sem áður var. Hún kallar á það að við verðum að geta gert ráð fyrir þessum áformum í fjárlögum íslenska ríkisins. Ég hef sagt það sjálfur opinberlega að ég tel bestu leiðina til þess að færa eignarhluti ríkisins úr einum flokki yfir í þjóðarsjúkrahúsið og geyma eignina þar frekar en geyma hana í lóðum eða lendum eða einhverjum öðrum eignum. Það er mín skoðun. Um það sem hv. þingmaður nefndi, hvaða þjónustu Landspítalinn ætti að hætta að sinna ef hann fengi ekki 1.800 milljónir í viðbót, hvort ég vildi útiloka ákveðna sjúkdóma eða ákveðna sjúklingahópa, þá er það ekki mitt hlutskipti. Við erum með fagfólk við störf í þessum stofnunum og ef til kemur að fjárveitingar að þeirra mati duga ekki til rekstrar þá að sjálfsögðu skilar það ráðherra tillögum. Ég hef enga þekkingu á innviðum þess, heilbrigðisþjónustunnar sem þar er veitt með tilliti til einhverrar læknisfræðilegrar þekkingar. Ég hef enga þekkingu þar. 

Virðulegi forseti. Á seinasta þingi var samþykkt þingsályktunartillaga um mótun stefnu til að draga úr skaðlegum afleiðingum og hliðarverkunum vímuefnaneyslu, til verndar neytendum efnanna, aðstandendum þeirra og samfélaginu í heild. Það verkefni hefur ekki verið kostnaðarmetið enda er vinnan enn þá í gangi og er sá sem hér stendur í þeim stýrihópi. Ég velti fyrir mér hvort ráðherrann telji hægt að fjármagna þetta með hliðsjón af ástandinu eins og það er og velti almennt fyrir mér hugmyndum ráðherra um fjármögnun verkefnisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég hef gert ráð fyrir því í þeim áætlunum sem við erum með í heilbrigðisráðuneytinu að fjármunir til þessarar vinnu séu fyrir hendi þannig að nefndarstarfið geti gengið fyrir sig eins og Alþingi samþykkti með samþykkt þingsályktunartillögunnar. Ef ég man rétt voru ætlaðar 5 millj. kr. til þessa nefndarstarfs.

Herra forseti. Mig langar að beina spurningum til hæstv. heilbrigðisráðherra. Mig langar að ræða við hann um sameiningu heilbrigðisstofnana og vilja sveitarfélaga, eins og Akureyrarbæjar og Hafnar í Hornafirði, til að reka áfram heilsugæslu eins og þau hafa gert í fjölda ára. Ég vil einnig koma inn á óskir Vesturbyggðar um að fá að reka heilsugæslu hjá sér til að samnýta með félagsþjónustu sveitarfélagsins. Ég ætla bara að vera með beinar spurningar hér í upphafi og spyr hvað sameiningu heilbrigðisstofnana líði, sameiningu sem unnið hefur verið að í ráðuneytinu. Hvernig er samráði við heimamenn háttað, hvernig hefur það verið? Hver er kostnaður við þessar sameiningar heilbrigðisstofnana í fjárlagafrumvarpinu? Hver er fyrirhugaður sparnaður við þessar sameiningar og hvaða breytingum tekur þjónusta heilbrigðisstofnana eftir sameiningu? Varðandi sameiningu heilbrigðisstofnana á Vestfjörðum: Er raunhæft að sameina heilbrigðisstofnanir þar meðan samgöngur eru eins og þær eru á milli svæða, er raunhæft að sameina þær fyrr en Dýrafjarðargöngin verða orðin að veruleika? Ég átti sæti í velferðarnefnd og velferðarnefnd fór fyrr á þessu ári í heimsókn til Eyjafjarðar. Við áttum fund með bæjarstjórn Akureyrar þar sem kom fram að mikil ánægja var með rekstur heilsugæslunnar á Akureyri, að Akureyrarbær ræki hana áfram, þó að vissulega vantaði fjármuni inn í reksturinn. Bæjarstjórnarmenn töldu að leiðrétta þyrfti þann halla en mikil ánægja var hjá bæjaryfirvöldum með þennan rekstur. Þar sem hæstv. ráðherra er fyrrverandi bæjarstjóri Akureyrarbæjar og ég hef skilið það þannig að hann hafi verið ánægður með þetta módel þegar hann var þar bæjarstjóri vil ég gjarnan vita hvaða áform eru uppi varðandi áframhald á rekstri heilsugæslunnar á Akureyri og samning við Akureyrarbæ og líka við Höfn í Hornafirði eins og ég hef nefnt hér.

Virðulegi forseti. Þetta eru nú æði margar spurningar, ég veit ekki hvort ég kemst í gegnum þær  Varðandi samninga við Akureyri og Höfn er gert ráð fyrir því að þeir fari undir heilbrigðisstofnanir. Höfn verður undir Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Akureyrarbær sagði upp 19. desember, eftir að fjárlög lágu fyrir, samningi um rekstur heilsugæslunnar og lýsti sig tilbúinn til að endurnýja hann ef ákveðnir tugir milljóna kæmu inn í hann, sem ég hafði engin færi á að reiða fram. Það er mjög gott að velferðarnefndin fór og hitti sveitarstjórnarmenn á Eyjafjarðarsvæðinu vegna þessa. Ég fór sömuleiðis og hitti bæjarfulltrúa á Akureyri. Ég ræddi líka við starfsfólk heilsugæslunnar og sennilega eru 90% starfsmanna þeirrar skoðunar að þetta eigi betur heima hjá ríkinu en sveitarfélaginu eftir þessa reynslu. Varðandi rekstur sveitarfélaga á heilsugæslunni bið ég fulltrúa í velferðarnefnd líka að kynna sér þá greinargerð sem landlæknir hefur unnið varðandi þann þátt. Alltaf má deila um það hversu mikið eða lítið samráð við heimamenn á að vera. Engu að síður er það þannig að í þessu verki höfum við reynt að sinna því eftir bestu föngum, bæði meðal starfsmanna og sveitarstjórnarmanna, en á endanum verða menn líka að horfast í augu við það að bæði fagleg og fjárhagsleg ábyrgð á málaflokknum liggur á höndum ríkisins og er falin heilbrigðisráðuneytinu. Hver er staðan á sameiningunni? Þau skilaboð liggja fyrir að búið er að ráða forstöðumenn, var gert núna, þeir taka til starfa - ég er bara rétt byrjaður að svara spurningum 

Herra forseti. Ég skil það þannig að ekki sé raunverulegur vilji hjá ráðuneytinu eða hæstv. ráðherra að halda áfram með þetta módel. Ég hef fengið upplýsingar um að mikil ánægja sé með það þó að vissulega hafi menn deilt um það að ekki hafi nægt fjármagn fylgt þessum samningum. Það er ekkert óeðlilegt við það að starfsfólk horfi í það að málaflokknum sé þá betur fyrir komið beint undir ráðuneytinu ef það tryggir öruggari fjármuni til rekstursins. Faglega séð hef ég fengið þær upplýsingar, og það hafa fleiri fengið, að mikil ánægja sé með hve mikil samlegðaráhrif eru af félagsþjónustunni og heilsugæslunni. Ég held að það sé mjög gott fyrir notendur þessarar þjónustu að hafa þessa stjórnun í nærumhverfinu. Reynslan hefur sýnt það í þessum reynslusveitarfélögum sem hafa haft þessa samninga. Það er því kannski ekkert undarlegt að lítið sveitarfélag eins og Vesturbyggð hafi gengið mjög ákveðið eftir því að fá að verða tilraunasveitarfélag og samnýta sína þjónustu með þessum hætti til að spara fyrir samfélagið og til að bæta þjónustuna við íbúana. Ég vil því undirstrika það að ráðherra endurskoði hug sinn í þessu máli þar sem hann ætti nú að þekkja þetta manna best sem fyrrverandi bæjarstjóri á Akureyri. Ekki var hann ósáttur við þetta fyrirkomulag þá að ég best veit; og líka þetta að sameining heilbrigðisstofnana verði aldrei framkvæmd nema í góðri 

Virðulegi forseti. Eftir sameiningu eiga breytingar á þjónustu ekki að verða aðrar en þær, samkvæmt okkar áherslum, en að við styrkjum þjónustuna á öllum þessum stöðum. Ekki stendur til að loka heilsugæslu eða starfsstöðvum sem eru í rekstri, það skal undirstrikað. Þvert á móti er gert ráð fyrir því að við getum styrkt faglegt starf á þessum svæðum betur en ella væri. Það er samdóma álit flestra þeirra sem ég hef leitað til um álit á þessu, þannig að það liggi alveg fyrir. Varðandi það sem rætt er hér um þetta módel, sem er stundum kallað Akureyrarmódelið, þá er engin ástæða til að fórna þeim ávinningi sem náðst hefur af samþættingu félagsþjónustu og heilsugæslu. Það þarf ekkert að fórna því þrátt fyrir að ríkið taki yfir rekstur heilsugæslunnar aftur og sveitarfélagið sjái um félagslega heimaþjónustu, það er langur vegur frá því að svo sé. Ég held að þvert á móti sé ágætistími til að brjóta upp þetta fyrirkomulag og fara kannski í gegnum það að nýju. Lögin um reynslusveitarfélög voru sett 1996 og þau runnu út árið 2003. Frá þeim tíma hefur þetta verið gert í formi þjónustu- eða verktakasamninga. Og þegar maður sér þetta ganga þannig eru á þessu mjög miklir agnúar sem ég kemst því miður ekki yfir að rekja hér. Ég rak þessa starfsemi frá 1998 til ársins 2006. Það gekk mjög vel. Þó varð það erfiðara eftir því sem leið á tímann og sérstaklega eftir að lögin um reynslusveitarfélögin runnu út. Ég þekki þetta því ágætlega. Reynslan af þessu var góð en hin síðustu ár segja sveitarstjórnarmenn á Akureyri að þeir hafi rekið þetta með 160–180 millj. kr. tapi. 

Virðulegi forseti. Ég er ekki búin að fara mjög ítarlega yfir velferðarráðuneytið sem er risastórt ráðuneyti. Ég vil samt byrja á að lýsa yfir ánægju minni með að það eigi að fara í aðgerðir til að fjölga heimilislæknum, ég held að það sé mjög gott mál. Varðandi heilsugæsluna á Akureyri langar mig að árétta það sem kom fram í máli hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur áðan, að sveitarstjórnarmenn vildu fyrst og fremst fá meiri pening frá ríkinu í heilsugæsluna og starfsfólkið vildi komast undir ríkið til að fá sambærileg laun og var verið að greiða á öðrum heilsugæslustöðvum. Ég er líka svolítið efins varðandi það að ríkið yfirtaki þetta og man ekki betur en að hæstv. ráðherra hafi lýst yfir ánægju með þetta módel á sínum tíma. Það er líka rétt að það er óásættanlegt fyrir útsvarsgreiðendur á Akureyri að borga með þjónustunni en þá hlýtur maður að spyrja: Var þetta svona slæmur rekstur, var verið að sóa fé í heilsugæslunni á Akureyri, eða setti ríkið einfaldlega ekki nógu mikla peninga í þennan rekstur? Ég hallast að seinni skýringunni en vil gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra ef þetta var einfaldlega slæmur rekstur þannig að Akureyrarbær neyddist til að setja tugi milljóna inn í hann. Það er verið að búa til heilbrigðisstofnanir og ég er alveg opin fyrir því að það geti verið viss hagræðing í því að vera með færri stofnanir, ég á eftir að sjá hvernig það verður útfært. Hjá Heilbrigðisstofnun Norðurlands eru þetta tæpir 4 milljarðar og tiltölulega lítill kafli um hana þannig að mig langar að spyrja: Verður settur meiri peningur í heilsugæsluna eftir að hún fer undir Heilbrigðisstofnun Norðurlands? Öll sú þjónusta sem heilbrigðisstofnunin mun veita er ekkert sundurliðuð hér. Mun ríkið tryggja að settir verði meiri peningar í heilsugæsluna? Af hverju mun hún annars batna við það að fara undir Heilbrigðisstofnun Norðurlands?

Virðulegi forseti. Varðandi rekstur heilsugæslunnar á Akureyri er ég ekki dómbær um það hvort Akureyrarbær hafi sett mikið eða lítið af fjármunum í hann. Hann undirgengst þennan samning sem bæjarstjórn Akureyrar gerði árið 2011 þar sem kveðið er á um ákveðið verkefni gegn ákveðinni fjárhæð. Það er á ábyrgð sveitarfélagsins, eins og hvers annars þjónustuveitanda eða verktaka, að vinna verkefnið samkvæmt greiðslu eins og lagt er fyrir í samningnum. Þannig eru á þessu ákveðnir agnúar vegna þess að hin faglega ábyrgð er þegar allt kemur til alls í heilbrigðisráðuneytinu vegna þess að það hefur hina endanlegu ábyrgð á málaflokknum þó að það hafi útvistað verkefnum. Það verður að segjast eins og er að í þeirri þjónustu sem heilsugæslan er gengur að mínu mati ekki þetta þjónustusamningaform. Þetta hlýtur að kalla á, og gerir það, að við verðum að hafa meiri sveigjanleika í fjármögnun einstakra þátta en þetta samningaform gefur tilefni til. Það er reynsla mín og niðurstaða eftir að hafa rýnt þetta mál nyrðra. Annað gilti með reynslusveitarfélagalögunum allt fram til ársloka 2003 vegna þess að í þeim var kveðið á um að þetta verkefni byggði á þeim lögum. Þegar þau renna út gildir allt annað umhverfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið, í rauninni bara hreinskilið svar. Ráðherra telur sem sagt að þetta þjónustuform gangi ekki í dag. Það er hans skoðun og hann færir svo sem einhver rök fyrir henni þó að ég sé ekki endilega alveg sammála en hann segir það bara hreint út. Þá er kannski spurning um að fá í seinna svari að heyra hvort aukið fjármagn fari í heilsugæsluna á Akureyri við þessa sameiningu heilsugæslunnar í Heilbrigðisstofnun Norðurlands.

Virðulegi forseti. Ef slíkir þjónustusamningar eiga að ganga í heilsugæslunni fyrir svona umfangsmikla þjónustu sem rekin er af heilsugæslustöð á Akureyri tel ég að breyta verði regluverki fjármálahluta verkefnisins frá þeim veruleika sem við er að glíma í dag. Ég nefni bara þetta litla dæmi sem snýr að hinu svokallaða jafnlaunaátaki. Sveitarfélögin voru ekki inni í myndinni varðandi það vegna þess að þau voru með þjónustusamning. Þetta voru Akureyri og Höfn. Varðandi það hvort aukið fjármagn komi til heilsugæslunnar á Akureyri vegna þessa máls get ég á þessari stundu ekkert sagt til um það. Verkið er þannig að þegar Alþingi hefur lokið meðferð sinni á fjárlagafrumvarpinu er stofnunum okkar uppálagt að skila okkur áætlunum um ráðstöfun á því fé. Það er ekki fyrr en sú áætlun liggur fyrir og þá staðfest sem ég get svarað hv. þingmanni með hvaða hætti starfseminni verður komið fyrir. Á þessari stundu get ég því miður ekki gefið henni fullnægjandi svar við þessari spurningu.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra svolítið út frá fáfræði minni. Nú er á Íslandi þannig kerfi að við borgum háa skatta og eigum fyrir þessa skatta að uppskera og fá greitt fyrir heilbrigðisþjónustu. Ég hef talað við mjög marga, ég hef talað við þingmenn, ég hef talað við marga í samfélaginu, um forgangsröðunina - og það væri kannski bara gott að gera skoðanakönnun um þetta og borga fyrir það - um forgangsröðun í fjárlögum. Og hver er forgangsröðun flestra? Forgangsröðun langflestra virðist vera sú að heilbrigðismál komi fyrst, flestir segja heilbrigðismál. Þegar barnið þitt veikist og þú þarft að vera frá vinnu, eða þú sjálfur veikist, er fjárhagsstaðan veik. Það er akkúrat þá sem maður vill ekki þurfa að hafa áhyggjur af fjármálum, þá vill maður geta einbeitt sér að barninu sínu eða geta einbeitt sér að því að batna. Kerfið hér er þannig uppsett að ríkið tekur að sér stærsta hlutverkið við þetta, en síðan eru alls konar hlutir sem standa út af sem þýða það að í raun þarf fólk að hafa áhyggjur þegar það veikist eða þegar börn þess veikjast. Ég spyr af svolítilli fáfræði: Er einhver leið hérna á Íslandi - og ef hún er til hvað kostar hún? - að þurfa ekki að hafa áhyggjur af fjármunum þegar maður veikist eða þegar barnið manns veikist? Því nógar eru áhyggjurnar fyrir. Ég vil inna hæstv. heilbrigðisráðherra eftir því hvort það sé til einhver leið á Íslandi og hvað hún kosti þannig að maður þurfi ekki að hafa fjárhagsáhyggjur og geti einbeitt sér barni sínu þegar það veikist eða eigin heilsu þegar maður veikist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Stutta svarið við spurningunni er að ég veit það ekki, ég veit ekki hvað svona leið mundi kosta. Ég veit það hins vegar að í nágrannaríkjum okkar, af því mönnum er oft tíðrætt um hina norrænu velferð þegar við ræðum heilbrigðis- og velferðarmál á Íslandi, t.d. í Danmörku er við lýði allt annars konar tryggingakerfi en við höfum. Við höfum tryggt þetta með lögum. Íslendingar eru sjúkratryggðir og við greiðum skatta og þeir eiga að fara í þetta. Í Danmörku er þetta með öðrum hætti. Þar tryggir einstaklingurinn sig hjá félagi, m.a. fyrir heilbrigðiskostnaði. Þannig kerfi virkar ágætlega. Þá greiða tryggingarnar þann kostnað sem einstaklingurinn verður fyrir þegar hann þarf á þjónustu heilbrigðiskerfisins að halda. Varðandi áhyggjur af veikindum t.d. barna o.s.frv. þá vara ég líka við því að við tölum um þetta í alhæfingum því í mjög mörgum og sennilega flestum tilvikum þurfa Íslendingar ekki að hafa áhyggjur af kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu. Það eru hins vegar stórir hópar í þjóðfélaginu sem við erum að streitast við að reyna að finna réttarbót fyrir í þessum efnum sem verða fyrir gríðarlega miklum útgjöldum. En bráðaveikindum og öðru þvíumlíku, því er einfaldlega sinnt. Óneitanlega hefur sú þróun átt sér stað á Íslandi á síðustu árum að hlutdeild sjúklinga í kostnaði af heilbrigðisþjónustu hefur vaxið. Þó vil ég nefna það hér í tengslum við umdeilt mál sem lýtur að fjármögnun heilbrigðiskostnaðar og hefur ekki vakið neina athygli er að kostnaður sjúklinga vegna sérgreinalækna fór úr því að vera 42% niður í 32% 

Herra forseti. Mig langar að nefna tvö prinsipp. Peter Drucker, faðir nútímastjórnunar, sagði að ástæðan fyrir því að ríkið tók yfir mikið af iðnaði í Bretlandi á sínum tíma hafi verið sú að einkamarkaðurinn sinnti honum ekki. Þessi faðir nútímastjórnunar vildi meina að helstu ástæður fyrir því að ríkið tæki yfir það sem einkaiðnaðurinn ætti að vera að sinna væru þær að hann sinnti því ekki. Svo er það hitt og það er prinsipp sem fest er í lögum að minnsta kosti víðast hvar í Bandaríkjunum, veit ég. Ef aðili kemur að slysstað og stöðvar og byrjar að sinna þeim slasaða er hann ábyrgur fyrir því að hinum slasaða sé komið í réttar hendur. Aðrir hafa farið fram hjá og þá er hann ábyrgur fyrir þessu. Hvers vegna nefni ég þetta? Vegna þess að hið opinbera hefur stöðvað á slysstaðnum og sagt: Við ætlum að hugsa um trygginguna, við ætlum að hugsa um þig ef þú ert veikur. En síðan verður fólk veikt, ég man ekki töluna nákvæmlega, ég held að 11% landsmanna hafi þurft að neita sér um læknisþjónustu hér á Íslandi. Þannig að klárlega hefur ríkið sett upp fyrirkomulag þar sem það segir: Ég mun hugsa um þig, en síðan getur það ekki hugsað nægilega vel um fólk, alla vega ekki upp að því marki sem ég er að reyna að nefna hérna. Því fólk þarf að hafa fjárhagslegar áhyggjur ofan á áhyggjurnar sem það hefur þegar það veikist eða börn þess veikjast. Það er kerfi sem er hreinlega ekki gott og ég held að langflestir Íslendingar vilji ekki lifa við. Og einkamarkaðurinn hefur ekki stigið inn í þetta bil eða alla vega veit ég ekki um það og hæstv. heilbrigðisráðherra veit ekki hvernig hægt væri að tryggja það. Er hægt að fara til tryggingafélags og tryggja sig upp í rjáfur þannig að maður þurfi ekki að hafa fjárhagsáhyggjur þegar maður veikist eða börn manns veikjast? Er það hægt á Íslandi? Ég veit það ekki, hæstv. heilbrigðisráðherra veit það ekki. 

Virðulegi forseti. Ég hætti mér kannski ekki út í heimspekilegar hugleiðingar við hv. þingmann, en við lok þessarar umræðu vil ég þakka þingmönnum þá umræðu sem hér hefur átt sér stað og vonast eftir því að við munum eiga gott samstarf á næstu vikum og mánuðum um meðferð fjárlagafrumvarpsins. Við erum fús til þess að veita allar upplýsingar sem þörf er á í heilbrigðisráðuneytinu. Meginmarkmið okkar allra sem ég held að við séum öll sammála um er að þetta er þjónusta sem við viljum, allir Íslendingar, að sé vel sinnt og við getum treyst á. Ég leyfi mér að fullyrða að þó að við höfum ólíkar skoðanir og skiptumst á þeim oft í pontu séum við öll sammála um að það góða fólk sem er við störf í þessum þjónustugeira vinnur frábært starf, oft á tíðum undir mjög miklu álagi. Starf þessa fólks er mjög virt af þeim sem þurfa að nýta sér þjónustu þess. Það held ég að sé samandregið álit allra á íslenska heilbrigðisstarfsmanninum, ef svo mætti segja. Enn og aftur, ég vil þakka fyrir þessa umræðu og vænti góðs samstarfs í framhaldinu.

Virðulegur forseti. Okkur öllum að óvörum, ólíkt því sem sagði á dagskrá þingsins, var hæstv. forsætisráðherra ekki hér til andsvara ásamt hæstv. dómsmálaráðherra fyrr á fundinum. Aðeins sá hluti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem er hæstv. dómsmálaráðherra var til svara en neitaði því alveg að hinn hlutinn, sem er hæstv. forsætisráðherra, væri hér til svara. Þegar þessi staða var komin upp óskuðu fjórir þingflokkar á Alþingi Íslendinga eftir því að sá hluti hæstv. dómsmálaráðherra sem er hæstv. forsætisráðherra væri líka til svara við umræðu um fjárlög, þingmál nr. 1, helsta umfjöllunarefni þingsins. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvað líður því að hæstv. forsætisráðherra verði til svara við umræðuna.

Virðulegur forseti. Það er afar mikilvægt að við fáum svör og fréttir af því hjá hæstv. forseta hvort hæstv. ráðherra húsverndar, þjóðmenningar, minjaverndar og græns hagkerfis sé væntanlegur hingað til svara. Ég vil segja það þannig að það sé sagt í ræðustól Alþingis að það var minn skilningur að þegar nafn hæstv. forsætis- og dómsmálaráðherra var komið hér á blað mundi hann líka svara fyrir þau faglegu málefni sem undir hann heyra sem forsætisráðherra. Þegar samkomulagið lá fyrir milli þingflokksformanna var í því sá misskilningur falinn, þ.e. ólíkur skilningur okkar þingflokksformanna annars vegar og hins vegar forsætisráðherra, að hann ætti ekki að vera hér til svara. Til að samkomulagið haldi og sé virt er afar mikilvægt að úr þessu verði skorið og að hæstv. forsætisráðherra svari hér fyrir þau mál 

Forseti vill upplýsa að ekki hafa enn borist viðbrögð við beiðni þingflokka en það verður upplýst þegar það gerist.

Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir svörin jafn langt og þau ná. Ég treysti því að hæstv. forsætisráðherra virði forseta Alþingis svars þó að hann virði ekki formenn annarra stjórnmálaflokka svars. Ég árétta að hafi slíkt svar ekki borist tel ég ekki að umræðu um þetta dagskrármálefni geti lokið á þingfundi í dag því að það er þá vanreifað og getur ekki að svo komnu máli gengið til nefndar, ekki fyrr en það hefur fengið fullnægjandi umfjöllun í þingsal.

Herra forseti. Í ljósi þeirrar furðulegu stöðu sem er hér uppi, að forsætisráðherra neitar að ræða við þingið um fjárlögin hvað lýtur að hans málaflokkum, er talað hér um fagráðherra. Forsætisráðherra er með faglega þætti undir. Ég tel rétt að koma í pontu og fara yfir hvað það er sem við erum að óska eftir umræðu um. Það er græna hagkerfið, Þjóðminjasafn Íslands, Minjastofnun Íslands, Fornminjasjóður, Húsafriðunarsjóður, Hagstofa Íslands og þjóðgarðurinn á Þingvöllum. Það væri ágætt að fá úr því skorið í forsætisnefnd hvort þessar stofnanir eigi virkilega ekki þann heiður skilið að við fáum hér að ræða við ráðherrann sem ber ábyrgð á tillögum um fjárveitingar til þeirra.

Virðulegi forseti. Ég held í ljósi þess að svör hafa ekki enn borist frá hæstv. forsætisráðherra að rétt sé að við bíðum átekta um sinn en við getum auðvitað ekki gert það hér fram eftir öllum degi. Ég bið því hæstv. forseta að hafa það bak við eyrað að það kunni að vera rétt eftir klukkutíma eða svo að kalla saman fund þingflokksformanna til að endurmeta stöðuna í ljósi þess að áður gert samkomulag um framgang umræðunnar í dag er í vissum skilningi í uppnámi ef ekki berast svör frá hæstv. forsætisráðherra þar sem hann kemur til fundar við þingið og gerir grein fyrir sínum málaflokkum. Ég mundi segja að einhvern tíma á fjórða tímanum ættum við að endurmeta stöðuna og sjá hver hún verður og hvort við getum lokið 1. umr. um fjárlagafrumvarpið hér á þessum degi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir tækifærið að fá að fara aðeins í gegnum þær áherslur sem koma fram í þeim hluta velferðarráðuneytisins sem heyrir undir félags- og húsnæðismálaráðherra. Alls renna um 122,6 millj. kr. til verkefna á sviði félags- og húsnæðismála samkvæmt fjárlagafrumvarpinu árið 2015. Þetta er aukning sem nemur tæplega 3 milljörðum frá þessu ári eða um 2,4%. Það sem varðar megináhersluna í þessu frumvarpi þá er lögð mikil áhersla á að verja bætur lífeyrisþega og tryggja að þær skerðingar sem voru teknar til baka á þessu ári - að við höldum þeim fjármunum hér inni. Þegar atvinnuleysi jókst mikið hér og skera þurfti niður í ríkisrekstrinum þá tóku lífeyrisþegar á sig umtalsverðar skerðingar og nú þegar atvinnuástandið hefur batnað töluvert taldi ég rétt að það mundi endurspeglast í þeim áherslum sem koma fram í frumvarpinu. Gerð var 1,3% hagræðingarkrafa á ráðuneytið. Þar sem langstærsti hluti útgjalda til málaflokksins, sem heyrir undir félags- og húsnæðismálaráðherra, felst í svokölluðum neyslu- og rekstrartilfærslum, sem eru greiðslur til almannatrygginga, greiðslur í gegnum atvinnuleysisbótakerfið og greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði, þá var einfaldlega nær útilokað að ná fram þessari hagræðingu án þess að skerða réttindi. Því er stærsta einstaka aðgerðin í frumvarpinu sú að lagt er til að stytta atvinnuleysisbótatímabilið um sex mánuði, úr 36 mánuðum í 30, til samræmis við það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndunum og þrátt fyrir að búið verði að lögleiða þessa styttingu þá verðum við enn með hvað lengsta bótatímabilið á Norðurlöndunum. Það er áætlað að þessi hagræðing muni skila rúmlega 1,1 milljarði kr. Við erum bjartsýn á að hægt verði að hjálpa fólki að fá vinnu í ljósi þess hvað atvinnuástandið hefur batnað mikið. Lögð er áhersla á, eins og sést þegar menn kynna sér frumvarpið, að halda inni þeim upphæðum sem hafa farið í vinnumarkaðsaðgerðir. Það hefur verið reynsla Vinnumálastofnunar á undanförnum árum, og ég vona að sjálfsögðu atvinnulausra líka, að það sem hefur skilað mestum árangri hefur ekki verið lengd bótatímabilsins heldur þær vinnumarkaðsaðgerðir sem hefur verið farið í. Hér er sem sagt verið að standa vörð um þá fjármuni auk þess sem er bætt aðeins í. Við höfum farið af stað með samstarfsverkefni við sveitarfélögin sem er kallað stígandi og við vonumst til að geta eflt það enn frekar. Það snýst um að tryggja virkni þeirra sem eiga ekki lengur rétt til atvinnuleysisbóta. Það hefur gefið mjög góða raun. Auk þess vil ég líka huga sérstaklega að þeim sem eru eldri, ekki hvað síst konum, og reyna að gera mitt til að upplýsa og fá atvinnurekendur til að taka virkan þátt í því að ráða þetta flotta fólk í vinnu sem er komið yfir fimmtugt. Ég vil hins vegar nefna sérstaklega stöðu Vinnumálastofnunar. Stofnuninni er gert að mæta hagræðingarkröfu upp á 1,3%. Hins vegar bætist við að tímabundnar fjárheimildir Vinnumálastofnunar eru felldar niður, sem nema um 50 millj. kr. Það er alveg ljóst að sú heildarhagræðing sem stofnunin stendur frammi fyrir mun krefjast verulegra breytinga á starfsemi hennar bæði á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Vinnumálastofnun er sú stofnun sem dreifist kannski mest um landið. Það þýðir náttúrlega að það getur kostað meira. Hins vegar verðum við líka að horfast í augu við það að á höfuðborgarsvæðinu eru langflestir þeir sem eru atvinnulausir, þ.e. um 4 þús. manns og 500 manns bætast við ef við tökum Suðurnesin með líka á móti um 900 manns sem dreifðir eru um landsbyggðina. Það er líka lagt til að skera verulega niður hjá umboðsmanni skuldara, upp á tæplega 360 millj. kr. Það endurspeglar raunar bætt efnahagsástand og að það er að nást ákveðið jafnvægi á fjölda mála hjá stofnuninni. Þess vegna er gert ráð fyrir að þar sé hagrætt verulega. Það er ekki gert ráð fyrir því að greitt verði framlag ríkisins til starfsendurhæfingarsjóða á árinu 2015. Í frumvarpinu er fyrst og fremst vísað til þeirrar gífurlegu sjóðsöfnunar sem hefur átt sér stað frekar en við séum að nokkru leyti að hnýta í starfsemi VIRK. Þar er fólk sem vill vinna vel. Hins vegar virðist ríkisstofnunum oftar hafa verið þrengri stakkur sniðinn en VIRK og þegar við samþykktum frumvarpið um starfsendurhæfingarsjóðina þá var einmitt sérstaklega tekið á því í nefndaráliti að ekki ætti að safna miklum varasjóði. Þar eru núna fjármunir sem ættu raunar að duga ágætlega til að sinna verkefnum sjóðsins á næsta ári. Ég hef því miður ekki meiri tíma hér en það eru ýmis minni verkefni 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra yfirferðina. Á þessu og næsta ári verða engar umbætur í almannatryggingum utan þeirra sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur var búin að ákveða með lögum eða samningum. Einnig lá fyrir frumvarp um breytingar á almannatryggingakerfinu fyrir ellilífeyrisþega í ársbyrjun 2013. Um það mál var þverpólitísk samstaða, en þegar ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar tók við var ákveðið að nýta það útgjaldasvigrúm sem fyrri ríkisstjórn skapaði til að lækka veiðigjöld og nú auðlegðarskatt í stað þess að nýta það í þágu lífeyrisþega og annarra sem nauðsynlega þurfa á að halda. Félagsmálaráðherra fór með almannatryggingarnar eins og fæðingarorlofið og húsnæðismálin. Byrjað var upp á nýtt og seinkað þeim mikilvægu umbótum sem efla velsæld almennings. Við skulum vona að þessi mál og umbæturnar verði einhvern tímann að veruleika. Mig langar að spyrja ráðherra hvenær hún hyggist leggja fram frumvarp að breytingum á lífeyristryggingum. Ég er þá ekki að vísa í það frumvarp sem nú er á málaskrá og hefur ekkert með kjaramál lífeyrisþega að gera. Varðandi húsnæðismálin er víða um land mikill skortur á húsnæði af réttri stærð og á viðunandi verði, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Í frumvarpinu er ekkert sem bendir til þess að ríkisstjórnin hafi metnað til að mæta þessum skorti, og hækkun á húsaleigubótum er ekki á dagskrá samkvæmt frumvarpinu. Gert er ráð fyrir að veitt verði lán til 125 félagslegra íbúða en 1.800 manns eru á biðlista eftir félagslegu húsnæði í sjö stærstu sveitarfélögum landsins. Við í Samfylkingunni höfum haft mjög miklar áhyggjur af stöðu leigjenda í tengslum við skuldaafskriftir ríkisstjórnarinnar. Leigu- og búseturéttarfélög fengu engar afskriftir eins og fyrirhugaðar eru fyrir þá sem eiga eigið húsnæði. Af hverju hækka ekki húsaleigubætur? Ég spyr hæstv. ráðherra að því. Í öðru lagi spyr ég hana hvernig eigi að mæta leigu- og búseturéttarfélögum sem fá ekki skuldaleiðréttingu vegna húsnæðisskulda eins og aðrir. Það var gefið í skyn í umræðum um skuldamálin að það yrði gert. Þess sér engan stað í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár. Hvað er að frétta 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og innleggið frá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur. Á þessu ári voru, eins og hv. þingmaður kannast ágætlega við, lagðir umtalsverðir fjármunir til viðbótar inn í almannatryggingakerfið. Það er óhætt að fullyrða að aldrei hafa farið hærri upphæðir en akkúrat núna árið 2014 inn í almannatryggingar. Það eru nokkrir liðir sem mér vannst ekki tími til að fara í gegnum sem snúa að lífeyrisþegum. Það eru verðlagsbreytingar sem snúa að bótum. Það er gert ráð fyrir framlagi til að hækka tekjuviðmið uppbótar á lífeyri. Síðan mun núna þriðji áfangi samkomulags stjórnvalda og Landssamtaka lífeyrissjóða koma til framkvæmda 1. janúar 2015. Það er líka gert ráð fyrir 656 millj. kr. vegna framkvæmdar svokallaðs samkomulags um víxlverkanir. Það verða ákvæði í frumvarpinu sem snúa að almannatryggingunum sem munu útfæra nákvæmlega hvernig það verður. Í ljósi þess að nefndin um almannatryggingar er ekki enn þá búin að skila af sér þrátt fyrir að menn fullyrði hér að vinnunni hafi verið nánast lokið  Hvað varðar síðan húsnæðismálin bendi ég á að í kaflanum um velferðarráðuneytið kemur sérstaklega fram fyrirvari við liðinn í húsnæðismálum þar sem frumvörpin um framtíðarskipan húsnæðismála hafa ekki enn komið fram. Í þingmálaskránni 

Herra forseti. Ég þakka svörin sem ég var þó ekki ánægð með. Það var búið að leggja hér fram frumvarp til breytinga á lögum um almannatryggingar hvað varðaði ellilífeyrisþega og ég harma að ekki hafi verið metnaður hjá ráðherra til að leggja það fram aftur og þá með einhverjum breytingum sem hefði verið einfalt að gera heldur seinkar þeim umbótum ár eftir ár. Ég hefði áhuga á að vita hvaða stærðargráðu við erum að tala um varðandi húsaleigubætur eða húsnæðisbætur ef til kemur. Það er ekki búið að breyta lögum um Íbúðalánasjóð. Það kemur fram í frumvarpinu að til standi að leggja hann niður og það er reiknaður sparnaður af því. Það er ekki orðið að lögum og ekki komið fram frumvarp, en það virðist gilda annað þegar það lýtur að útgjöldum til leigjenda. Þá þarf að bíða eftir frumvarpi og ekki hægt að gefa neitt upp um fyrirhugaða hækkun á húsaleigubótum. Ég sakna svars við því hvernig eigi að mæta leigu- og búseturéttarfélögum sem ekki fengu lækkun á skuldum. Svo langar mig að bæta við spurningum um fæðingarorlofið. Af hverju er það ekki hækkað? Síðasta haust var lögum um fæðingarorlof breytt og hætt við að lengja það. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hafði hækkað fæðingarorlofið um 50 þús. kr. Núverandi ríkisstjórn hækkaði það um 20 þús. kr. og sagði mikilvægara að hækka orlofið en að lengja það. Nú á sem sagt hvorki að hækka né lengja - en það á að skipa nefnd. Af hverju leggur ráðherra ekki til hækkun á árinu 2015 í samræmi við þá skoðun sína frá fyrra ári að það sé svo mikilvægt?

Virðulegi forseti. Í texta fjárlagafrumvarpsins kemur fram að þær tillögur sem er núna að finna í fjárlagafrumvarpinu endurspegla að ekki séu gerðar breytingar á lögum um húsnæðismál. Þar er bara tekið tillit til þeirra aðgerða sem hefur verið gripið til á núverandi forsendum til að draga úr erfiðri fjárhagsstöðu Íbúðalánasjóðs. Eins og kemur fram í textanum er ekki gert ráð fyrir þeim væntanlegu tillögum sem munu koma fram í þeim frumvörpum sem eru boðuð í þingmálaskránni. Þar er talað um frumvarp til laga um húsnæðisbætur. Engin drög voru til, ekki einu sinni uppkast, að breytingum á lögum um húsnæðisbætur. Við höfum verið algjörlega að frumvinna það og það er það mál sem ég hef lagt áherslu á að koma fyrst með af þeim fjórum frumvörpum sem ég hef boðað hér. Síðan legg ég mjög mikla áherslu á að frumvarp til laga um húsnæðismál komi mjög fljótlega í framhaldinu af því. Þar eru alveg grundvallarbreytingar sem snúa að þeirri löggjöf. Síðan eru frumvörp sem snúa að breytingum á húsaleigulögunum og húsnæðissamvinnufélagalögunum. Það er hægt að segja það sama um öll þessi fjögur frumvörp, að við höfum þurft að vinna þau frá grunni. Síðan að því sem hv. þingmaður sagði um Fæðingarorlofssjóð. Eftir þau samtöl sem ég hef átt við aðila vinnumarkaðarins varð niðurstaða mín sú að það væri engin sátt til staðar um hvernig ætti að nálgast hlutina, ekki um þau lög sem fyrri ríkisstjórn setti eða um það sem ég hafði verið að ræða. Þess vegna tel ég rétt að skipa nefnd til að ná niðurstöðu því að hér erum við að tala um verulega fjármuni. Það eru áætlaðir 3,7 milljarðar í að bæði lengja og hækka greiðslurnar í það sem þær voru áður en fyrrverandi ríkisstjórn skerti greiðslurnar. 
             Síðan er önnur ástæða fyrir því 

Virðulegi forseti. Ég hef þungar áhyggjur af þeim byrðum sem munu leggjast á fólk sem er svo óheppið að veikjast og þurfa að taka inn lyf, hvort sem þau eru afgreidd út úr hinu almenna lyfjakerfi eða S-merkt lyf, sérhæfð sjúkrahúslyf þar sem notkunin er háð mjög ströngum skilyrðum. Mig langar að nota tækifærið hér til þess að spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra út í atriði sem lúta að hennar hlið á þessu máli, þ.e. lífeyristryggingakerfinu. Ég hef áhyggjur af því hvaða áhrif fyrirhugaðar breytingar á kostnaðarþátttöku komi til með að hafa á hag öryrkja sem eðli málsins samkvæmt bera sumir hverjir mjög þungan lyfjakostnað, en nýjar rannsóknir hafa sýnt að örorkulífeyrisþegar fresta læknisheimsóknum og þeir fresta að leysa út lyf vegna kostnaðar. Svo virðist sem sérstök uppbót lífeyrisþega, sem á m.a. að mæta þessum mikla lyfjakostnaði, nái engan veginn að létta þar undir. Í fjárlagafrumvarpinu kemur fram, með leyfi forseta: „Auk þess er lagt til að veita 72 millj. kr. auknu framlagi til að hækka tekjuviðmið gagnvart frekari uppbótum sem verið hefur óbreytt frá árinu 2010. Slíkar uppbætur eru m.a. greiddar til einstaklinga sem hafa mikinn lyfjakostnað, þarfnast umönnunar annars aðila eða hafa kostnað af dvöl á sambýli.“ Ég er að velta því fyrir mér og vil því spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hvort hún telji þetta nægilegt fjármagn til þess að vega upp á móti hækkunum á viðmiðunarfjárhæðunum vegna hámarks kostnaðarþátttöku í greiðslukerfi vegna lyfja. Hins vegar vil ég spyrja í ljósi þess að tekjuviðmiðin sem notuð eru til að ákvarða uppbætur á lífeyri eru krónutöluviðmið og hafa verið óbreytt frá árinu 2010, hvort þessi 72 millj. kr. hækkun geri eitthvað meira en að halda í við hækkun bóta í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins og verðlagsþróun frá þessum tíma. Liggja einhverjir útreikningar fyrir til þess að hægt sé að átta sig almennilega á því hvaða áhrif 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Hvað þetta varðar held ég að það sé mjög mikilvægt að velferðarnefnd fari mjög vel yfir þetta og horfi akkúrat til samspilsins á milli ákvörðunar sem annars vegar félags- og húsnæðismálaráðherra tekur og hins vega heilbrigðisráðherra þegar kemur að fjárlagafrumvarpinu. Við fengum athugasemdir um það við fjárlagagerðina núna fyrir 2014 að aukningar í almannatryggingakerfinu skiluðu sér raunar beint yfir til sjúkratrygginga þannig að ég mundi telja að það væri mjög mikilvægt að velferðarnefnd færi vel yfir þetta. Ég vil hins vegar líka minna á það sem heilbrigðisráðherra sagði hér fyrr í dag, þegar hann benti á að þetta væri eitt af því sem nefndin ætti að fara vel yfir. Það er ekki bara þannig að öryrkjar eða fólk sem er að kljást við sjúkdóma sé bara að taka eina tegund af lyfjum, lyfjakostnaður getur verið margvíslegur. Það virðist alltaf vera þannig að það sé erfiðast fyrir fólk að komast inn í greiðsluþátttökukerfið, höggið kemur þar. Síðan, eftir að fólk er búið að ná fullum afslætti þá virðist vera mikil ánægja með kerfið. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að menn fari mjög vel yfir það. Ég bendi á að reynslan sýnir alla vega að það virðist ekki skipta máli úr hvaða flokkum fólk kemur - þegar það er á annað borð komið inn í heilbrigðisráðuneytið þá hefur það haldið áfram að byggja upp greiðsluþátttökukerfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Ég held að það sé ekki ofsögum sagt að það sé gríðarlega mikilvægt að skoða hvernig samspil þessara tveggja kerfa er og hvaða áhrif það mun hafa á lífeyrisþega. Svo ég endurtaki það sem ég sagði áðan þá hef ég verulega þungar áhyggjur af því hvað hækkuð kostnaðarhlutdeild kemur til með að hafa á kjör og hreinlega getu fólks til að lifa af í samfélaginu því að lyfin eru auðvitað nauðsynleg. Til þess að reyna að ná betur utan um þetta þá vona ég svo sannarlega að þegar fjárlagafrumvarpið gengur til nefndar muni nefndin kafa virkilega djúpt ofan í þetta. Þangað til, meðan ég er að reyna að ná utan um þetta og átta mig fyllilega á þessu, langar mig að spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hvort hún geti upplýst um það hvert hið nýja tekjuviðmið verður, sem sagt hvaða greiðslur öryrkjar megi hafa til þess að geta vænst þess að fá greiddar uppbætur á lífeyri. Hverjar eru hámarkstekjurnar og þar með taldar greiðslur úr lífeyristryggingakerfinu, þ.e. hver verður hámarksfjárhæðin sem fólk má hafa á milli handanna í hverjum mánuði?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það er gert ráð fyrir, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, 72 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu til að hækka tekjuviðmið uppbótar á lífeyri. Það þarf hins vegar, eftir að samþykkt Alþingis liggur fyrir, að reikna út nákvæmlega hversu mikið verður hægt að hækka viðmiðið fyrir þessa fjárhæð. Þess má vænta að það muni ekki bara hafa áhrif á þá sem hafa verið að fá þessar greiðslur núna heldur verði einhver fjölgun einstaklinga þegar við útvíkkum viðmiðið og við bætast þeir sem hafa ekki átt rétt á greiðslum.

Virðulegi forseti. Stóru tíðindin fyrir íslenska velferðarkerfið, sem svo mikill samhljómur er um að hafa sem sterkast og best, er að um þessar mundir er íslenska þjóðin byrjuð að greiða niður skuldir ríkissjóðs, sem mun þýða lækkun á hinni gríðarlegu vaxtabyrði sem þessum skuldum fylgir. Eins og margoft hefur komið fram greiðir ríkissjóður um 80 milljarða kr. í vexti á ári og gott er að hafa í huga í því sambandi að gert er ráð fyrir að heildarútgjöld ríkisins árið 2015 verði rúmir 600 milljarðar. Brátt skapast því aukið svigrúm til þess að verja peningum sem nú fara í að greiða kostnað af lánsfé til lánardrottna í uppbyggilega hluti í samfélagi okkar. Með auknum stöðugleika munum við hafa sem betur fer meira bolmagn til að hækka framlög til lífeyrisþega eftir skerðingar fyrri ára í þeim miklu þrengingum sem samfélagið gekk í gegnum. Á þessari vegferð hefur verið byrjað og henni verður haldið áfram. Það skiptir hvern einasta einstakling miklu máli að vera sjálfs sín megandi. Þeir sem eiga undir högg að sækja vegna aldurs eða örorku eiga að njóta verndar okkar hinna sem höfum heilsu og aldur til að afla þjóðinni tekna. Það finnst mér svo sjálfsagt að ekki þurfi einu sinni að ræða það. Við getum öll lent í slíkum sporum og fyrir okkur öllum liggur að verða eldri og geta í minna mæli en áður lagt hönd á plóg til að vinna og skapa tekjur. Eitt langar mig þó sérstaklega til að nefna í þessu sambandi. Við sjáum fram á gríðarlega fjölgun í hópi eldri borgara á næstu árum og áratugum. Það verður því mjög brýnt að skoða, og ég veit að verið að ræða þau mál af fullri alvöru við hin ýmsu hagsmunasamtök, að hækka eftirlaunaaldur á Íslandi. Annars munum við ekki geta verndað þá sem eru í mestri þörf þegar fram líða stundir. Þessi umræða fer nú fram í nefnd sem hv. þm. Pétur Blöndal stýrir. Almannatryggingakerfið er kerfi sem er í stöðugri þróun og vegna þess hve það er stór hluti af fjármálum ríkissjóðs er það mjög viðkvæmt fyrir því að sem best takist til á þeim vettvangi. Í stuttu máli sagt ganga hlutirnir vel í efnahagsmálum okkar Íslendinga. Svo framarlega sem við gætum stöðugs aðhalds og missum ekki hlutina frá okkur mun það koma sér vel fyrir þá sem erfiðara eiga með að framfleyta sér, þá sem eru eldri að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Elínu Hirst fyrir hennar orð. Ég tek algjörlega undir það sem þingmaðurinn segir um mikilvægi þess að við hugum að öldrun þjóðarinnar og því sem spár segja um hversu hátt hlutfall fólks verður orðið 67 ára og eldra. Bæði ég og hæstv. heilbrigðisráðherra höfum verið að huga mjög að þessu. Hvað mig varðar hef ég verið með stefnumörkunina meðan heilbrigðisráðherra hefur fyrst og fremst náttúrlega verið með rekstur hjúkrunarheimilanna og heimahjúkrun. Við höfum sem sagt bæði legið yfir þessu. Sú vinna sem ég hef verið í og hef verið mjög áhugasöm um snýr að sjálfsögðu að breytingum á almannatryggingakerfinu. Við horfum til þess að það að vera orðinn 67 ára í dag versus hvernig þetta var fyrir 50 árum er allt annað og börn sem fæðast núna mega vænta þess að lifa kannski 20 árum lengur en meðallífslíkur mínar eru. Ég hef lagt áherslu á það að fólk hafi möguleika og við horfum til þess sem hefur verið kallað sveigjanleg starfslok. Ég er sammála því að það er mikilvægt að fara vel yfir lífeyristökualdurinn. Það var eitt af því sem var uppleggið fyrir vinnuna varðandi almannatrygginganefndina. Ég veit að sú nefnd hefur unnið hörðum höndum í fleiri mánuði og ég vonast eftir að sjá fljótlega tillögur frá þeim, sem verður örugglega mjög áhugavert. Síðan að lokum vil ég nefna sérstaklega það sem snýr að hugtakinu „velferðartækni“. Það er nýtt hugtak fyrir okkur Íslendingum, þar sem menn horfa til þess hvernig tækni getur raunverulega hjálpað fólki sem er með einhvers konar skerðingu að búa sem mest og lengst heima hjá sér og sem sjálfstæðast. Ég held að möguleikarnir þar séu óendanlegir.

Ég þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir hennar orð og það að menn séu að skoða í fullri alvöru hvernig við mætum þeim vanda að þjóðin okkar er að verða eldri. Það er á ábyrgð okkar sem hér stöndum og sitjum nú að byrja að vinna að þessu máli þannig að þetta skelli ekki yfir okkur í einni holskeflu allt í einu. Við verðum að vinna að þessum málum strax og gera það jafnt og þétt. Þannig að ég fagna því að heyra viðbrögð velferðarráðherra varðandi þetta mál. Annað sem hún nefndi hér er þetta með að nýta tæknina til þess að gera velferðina meiri í landinu. Ég er svo sannarlega stuðningsmaður þess og vil gjarnan að við leggjum ríka áherslu á það, bæði í heilbrigðiskerfinu og velferðarkerfinu, að við nýtum tæknina í ystu æsar til þess að gera lífið léttara fyrir þá sem eiga undir högg að sækja. Ég held að þar séu gríðarleg sóknarfæri. Ég mundi vilja óska þess mjög gjarnan að við mundum leggja í sérstaklega góða vinnu á þeim vígstöðvum á næstu mánuðum og árum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu sína. Mig langar til þess að spyrja hana aðeins út í áhrif þessa frumvarps á hóp sem er einn fátækasti hópur á Íslandi í dag en hefur jafnframt ekki mikið verið í umræðunni og það er hópur sem við getum kallað umgengnisforeldra. Það eru foreldrar sem eiga börn og hugsa um börn, sjá fyrir börnum en njóta til að mynda ekki barnabóta og kallast í rauninni ekki foreldrar í kerfinu og njóta þess vegna engra kjarabóta. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa smábút úr þskj. 1, bls. 70, sem ber yfirskriftina Mótvægisaðgerð. Þar segir: „Til að vega á móti áhrifum breytinga á neðra þrepi virðisaukaskatts á verðlag og framfærslukostnað er miðað við að á árinu 2015 verði beitt mótvægisaðgerð í gegnum tekjuskatt einstaklinga sem kosta muni ríkissjóð 1 milljarð kr.“ Þarna er væntanlega verið að tala um áætlaða hækkun barnabóta. Hæstv. fjármálaráðherra hefur talað um að þetta sé ekki ákjósanlegur staður til þess að mæta þörfum lægstu tekjuþrepa eða hópa, virðisaukaskattsleiðin, heldur sé það frekar gert í gegnum svona bætur. Nú njóta umgengnisforeldrar ekki barnabóta, matarkarfan þeirra mun hækka jafnmikið og annarra foreldra. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi eitthvað verið til umræðu, hvaða mótvægisáhrifum eða aðgerðum þessi hópur má eiga von á, vegna þess að hann er nú þegar einn fátækasti hópur landsins. Mig langar að vita það. Ef ég hef tíma langar mig aðeins að spá í hvort það sé rétt skilið hjá mér að þessar vaxtabætur lækki einnig um rúman milljarð frá fjárlögum 2014. Mér finnst ekkert vera búið að ræða það. Ég er næstum því farin að halda ég misskilji eitthvað. Mig langar að ræða vaxtabæturnar vegna þess að ég sé í fljótu bragði ekki neinar hækkanir á húsaleigubótum eða aðgerðir til þess. Fyrst og fremst langar mig að heyra hvaða sýn hæstv. ráðherra hefur á áhrif frumvarpsins á umgengnisforeldra.

Virðulegi forseti. Hvað varðar barnalögin sjálf heyra þau undir innanríkisráðherra þannig að félags- og húsnæðismálaráðherra er ekki með þau. Ég hef þó tjáð skoðanir mínar á því að ég tel þetta mjög mikilvægt og það var leitt þegar við vorum að endurskoða barnalögin að sá kafli sem sneri að meðlagsgreiðslum var skilinn eftir, þannig að það er frekari vinna eftir hvað það varðar. Við höfum verið að vinna nýtt frumvarp sem snýr að húsnæðisbótum og þar höfum við sérstaklega hugað að stöðu foreldra þar sem barnið á ekki lögheimili og skoða hvernig væri hægt að koma að einhverju leyti til móts við þá. Það var líka á þarsíðasta ríkisstjórnarfundi sem ég lagði fram minnisblað um að ég hefði í hyggju að skipa nefnd um endurskoðun á barnabótakerfinu og horfa til vinnu sem var farið í árið 2007 um svokallaðar barnatryggingar eða fjölskyldutryggingar. Ég vonast til þess að geta tilkynnt formlega hvernig verður staðið að því.

Virðulegi forseti. Ég þakka ágætt svar hæstv. ráðherra en ég er hrædd um að hún hafi aðeins misskilið mig. Hérna eru vissulega ekki til umræðu barnalögin eða hvort umgengnisforeldrar eigi að njóta barnabóta eða ekki, við erum ekki að ræða það, við vitum að þeir gera það ekki. Ég er einungis að spyrja hæstv. ráðherra hver hún telur áhrifin af þessum fjárlögum vera og þá er ég auðvitað að vísa til þess sem heyrir undir ráðuneyti hennar, ég er að vísa til barnabóta sem bóta sem helmingurinn af foreldrum njóta en aðrir ekki og við vitum það. Matarkarfan hækkar jafn mikið hjá umgengnisforeldrum og öðrum en það eru engar mótvægisaðgerðir. Kom til tals hvaða áhrif frumvarpið mun hafa á þennan hóp sem er í dag orðinn einn fátækasti hópur á Íslandi?

Virðulegi forseti. Ég held ekki að um neinn misskilning sé að ræða heldur heyrir það sem hv. þingmaður spyr um undir aðra ráðherra eða þá er verið að tala um önnur frumvörp. Ég var að reyna að segja í svari mínu hvað það er sem ég er að gera sem snýr að forsjárlausum foreldrum og hugsanlegri útfærslu þannig að betur sé hægt að koma til móts við þá. Þess vegna nefndi ég að það er að fara af stað vinna varðandi endurskoðun á fyrirkomulagi greiðslna sem við höfum hingað til kallað barnabætur. Við höfum horft til vinnu sem var unnin og skýrslu sem var lögð fram árið 2007 í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Ég veit að menn hafa verið að skoða það síðan þá. Síðan er vinna sem snýr þá að breytingum á húsnæðisbótunum þar sem hugsunin er að reyna að koma betur til móts við þennan hóp. Ég held að þetta sé eitt af því sem þingið þarf að fara mjög vel yfir þegar kemur að umræðu um bandorminn.

Herra forseti. Íbúðalánasjóður sem heyrir undir hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttur, er í dómsmáli í dag sem sjóðurinn gæti tapað. Mig langar því að spyrja ráðherrann hvort hann viti hvað það tap gæti verið stórt, hvað Íbúðalánasjóður gæti tapað stórum fjárhæðum. Þetta mál varðar útfærslu á verðtryggingunni, ekki hvort verðtryggingin sjálf sé lögleg heldur útfærslu á henni í neytendalánum frá árinu 2001, og þá falla í rauninni öll verðtryggð húsnæðislán og bílalán, húsnæðislán náttúrlega varðandi Íbúðalánasjóð, og þau gætu verið dæmd ólögmæt. Í kærunni er kveðið á um hvernig eigi að reikna það út. Hefur hæstv. ráðherra skoðað það ef Íbúðalánasjóður tapar þessu máli hvað það kostar fyrir Íbúðalánasjóð annars vegar og svo hins vegar hvort það tap muni falla á ríkið? Er ríkið fjárhagslega ábyrgt fyrir Íbúðalánasjóði, og ef svo er að hve miklu leyti? Nú erum við að ræða fjárlög og ef þessi fjárlög eiga að standast - upp á hvað, eru það plús 4 milljarðar? þá er það nokkuð ljóst að ef Íbúðalánasjóður tapar þessu máli - Íbúðalánasjóður á 50% af verðtryggðu húsnæðislánunum, er það ekki, og þau eru 70% af öllum lánum í landinu, eða var það öfugt? Þetta er alla vega stór upphæð. Ef Íbúðalánasjóður tapar málinu erum við að tala um mjög háa upphæð. Er ríkið ábyrgt fyrir því ef Íbúðalánasjóður tapar? Hve há er sú upphæð?

Virðulegi forseti. Það hefur margítrekað komið fram að það er einföld ríkisábyrgð á skuldbindingum sjóðsins. Ég hef ítrekað það og fjármálaráðherra hefur ítrekað það og fyrri ráðherrar í fyrri ríkisstjórnum hafa líka ítrekað það. Fjármálaráðherra hefur farið yfir og metið raunar hver gæti hugsanlega orðið afleiðing hinna ýmsu mála sem er verið að höfða og tengjast meðal annars skuldbindingum Íbúðalánasjóðs. Stjórnvöld hafa farið mjög vel yfir þetta eins og sást greinilega þegar kom nýlega álit frá EFTA-dómstólnum að þar hafa Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið ásamt fjármálaráðuneytinu unnið saman og gert það mjög vel.

Herra forseti. Þá spyr ég aftur út af því að við erum að ræða tölur hvort hæstv. ráðherra viti upphæðina, hvað þetta gæti verið há upphæð. Þau virðast þá falla öll, og er sá skilningur minn réttur að þetta tap, ef Íbúðalánasjóður getur ekki staðið sjálfur undir því sem hann klárlega getur ekki - mun það sem umfram stendur falla á ríkissjóð?

Virðulegi forseti. Það hefur alltaf legið fyrir að íslenska ríkið mun standa skil og standa við skuldbindingar sínar. Það á við Íbúðalánasjóð sem og aðrar skuldbindingar sem ríkið hefur tekið á sig. 
            

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir að gera tímabundið framlag vegna kynferðisafbrota gegn börnum að varanlegu framlagi hjá Barnaverndarstofu. Ég held að það sé mikilvægur áfangi í því starfi og ástæða til að hrósa ráðherranum fyrir þá ákvörðun sína um forgangsröðun. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um aðgerðirnar gagnvart atvinnulausum. Hvers vegna í ósköpunum, nú þegar aukast fjármunir í ríkissjóði og hagvöxtur er í landinu, tekur hæstv. ráðherra ákvörðun um að spara sérstaklega á atvinnulausum með því að stytta tímabil þeirra úr þremur árum í tvö og hálft og senda þá á sveit þar eftir? Ég veit að ráðherrann hefur vísað til danskra jafnaðarmanna í þessu efni, en það hlýtur að vera einhver misskilningur vegna þess að í Danmörku tekur annað tveggja ára kerfi við eftir tvö og hálft ár þannig að tímabil atvinnuleitar er samfellt í fjögur og hálft ár í því kerfi. Var ekki haft samráð við sveitarfélögin um þetta? Hvers konar sparnaður er það eiginlega í opinberum rekstri að ýta útgjöldunum frá öðru stjórnsýslustiginu yfir á hitt? Hefur ráðherrann ekki áhyggjur af því að hún sé að segja í sundur friðinn á vinnumarkaði? Það er alveg augljóst að verkalýðshreyfingin bregst ókvæða við því að hér sé vegið að þeim sem kannski höllustum fæti standa innan þeirra samtaka og við þurfum að ná friði og kjarasamningum á vinnumarkaði í vetur. Hefur ráðherrann ekki áhyggjur af því að þessi aðgerð spilli fyrir því? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra um þá ákvörðun að verja ekki krónu til starfsendurhæfingar. Ég get upplýst ráðherrann um það að á fundi í morgun um starfsgetumat sem lengi hefur verið unnið að varðandi öryrkja kom þetta til sérstakrar umfjöllunar. Uppi eru efasemdir um að hugur fylgi máli þegar stjórnvöld segja að þau vilji fara að horfa á getu öryrkja og vinna að því að auka endurhæfingu öryrkja út á vinnumarkað þegar ríkisstjórnin leggur ekki krónu til verkefnisins og hefur ekkert samráð haft um það við aðila vinnumarkaðarins sem hafa hingað til fjármagnað VIRK en munu þurfa að draga úr starfsendurhæfingu á komandi ári samkvæmt upplýsingum forsvarsmanna aðila vinnumarkaðarins á fundi í Pétursnefndinni í morgun vegna þess að það koma engir fjármunir frá ríkinu og vegna þess að aðilarnir hafa núna í þrjú ár í röð greitt fyrir endurhæfingu þeirra sem eru utan kerfa sem ríkissjóður ber ábyrgð á, samanlagt nú 840 milljónir, án þess að hafa fengið nokkur framlög. Sömuleiðis vil ég spyrja hæstv. ráðherra annars. Þó að það sé á málasviði fjármálaráðherra varðar það örorkulífeyrisþega og stöðuna í velferðarkerfi þeirra yfir höfuð, um þann hluta af ákvörðunum í fjárlagafrumvarpinu að fella niður sérstakar greiðslur til lífeyrissjóða sem eru með þunga örorkubyrði. Það mun kalla á réttindaskerðingu í lífeyrissjóðum verkafólks sem 

Virðulegi forseti. Varðandi síðustu spurninguna get ég sagt: Já, ég hef talið rétt að við kæmum okkur upp í lögum um lífeyrissjóðina ákveðnu samtryggingarkerfi, svipað kannski og við sjáum fyrir hjá vátryggingafélögum varðandi innstæðutryggingar, að lífeyrissjóðirnir sjálfir í ljósi ágætrar stöðu sinnar sæju til þess að tryggja sína sjóði. Ef meiri örorkubyrði er að falla á einhvern einn sjóð tekur kerfið sjálft það frekar en að leitað sé til ríkissjóðs sem er töluvert skuldsettur eins og hv. þingmaður þekkir ágætlega. Hvað varðar VIRK Starfsendurhæfingarsjóð tek ég undir að sú starfsemi sem hefur verið í sjóðnum hefur verið með ágætum. Það má kannski segja að það sé fyrst núna, eftir fjögur ár, sem við erum farin að sjá að starfsemi sjóðsins er farin að skila árangri fyrir einstaklingana. Ég skipaði starfshóp um það að reyna að komast að niðurstöðu í samræmi við bráðabirgðaákvæði laganna um það hvernig mætti endurskoða greiðslurnar. Það var mikil áhersla á það þegar ég var í velferðarnefnd á sínum tíma að það yrði ekki mikil sjóðsöfnun hjá VIRK. Það hefur reynst vera mjög mikil sjóðsöfnun. Þegar við berum til dæmis saman þær upphæðir sem hafa farið inn í VIRK Starfsendurhæfingarsjóð og síðan þær upphæðir sem við setjum í Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins er þetta ekkert ósvipað og ætti að vera árið 2015. Við vitum alveg hvernig staðan hefur verið hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við náum niðurstöðu hvað það varðar og ég vona að starfshópurinn komist að ákveðinni niðurstöðu um breytingar á lögunum. Ég hef aðeins þrjár sekúndur eftir núna þannig að það er kannski ágætt að ég komi að atvinnumálunum í síðara andsvari mínu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin en verð að segja að það er ekki trúverðugt hvað varðar örorkubyrðina á lífeyrissjóðina. Það gilda lög um lífeyrissjóðina og ef hæstv. ráðherra vill gera þá breytingu að sjóðirnir tryggi hver annan fyrir eigin reikning fyrir örorkubyrði hlýtur ráðherrann að beita sér fyrir því að sú lagabreyting verði af hálfu ríkisstjórnarinnar færð fram í þinginu áður en teknar eru til baka greiðslur til lífeyrissjóðanna vegna þessarar mismunandi örorkubyrði en láti það ekki eftir sjóðunum sjálfum, þeim sem betur eru settir, að ákveða hvort þeir ætli að hjálpa hinum sem verr eru settir. Ef það fylgir ekki lagasetning um þetta efni þýðir það bara að þeir lífeyrissjóðir eins og Gildi sem hafa skuldbindingar gagnvart iðnverkafólki, sjómönnum og öðrum starfsstéttum sem búa við mjög þunga örorkubyrði, munu sitja uppi með hallann og það mun þurfa að skerða réttindi þeirra meðan lífeyrissjóðir okkar hér í þinginu og lífeyrissjóðir ýmissa annarra hópa munu enga réttindaskerðingu taka. Það er augljóslega ósanngjarnt, hæstv. ráðherra, og ég hvet til þess að þessi áform verði endurskoðuð. Hvað starfsendurhæfinguna varðar vil ég endurorða spurninguna. Ég hygg að ekki sé lengur um sjóðsöfnunarvanda að ræða hjá VIRK. Það er yfirlýst af hálfu aðilanna að það þurfi að draga úr starfsendurhæfingu á næsta ári frá því sem er í ár. Ætlar ráðherra að tryggja að þannig verði búið um starfsendurhæfingu í landinu að ekki þurfi að minnka hana á tímum þegar fjármunir í ríkissjóði vaxa, hagvöxtur er í landinu og almennt meira til skiptanna, að á slíkum tímum verði ekki dregið úr starfsendurhæfingu heldur að minnsta kosti haldið óbreyttu?

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Helgi Hjörvar fór í gegnum ætti hann að kannast við það að lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða eru ekki á málasviði félags- og húsnæðismálaráðherra. Hins vegar held ég að finna megi á þingmálaskránni hjá fjármálaráðherra fjögur mál sem tengjast breytingum á þeim lögum. Ég held að það væri ekki sérstaklega erfitt, ef það væri vilji til, að gera nákvæmlega þá lagabreytingu sem hv. þingmaður talar hér um í einhverju af þessum fjórum málum sem er ætlunin að leggja fram. Ég vil gjarnan aðeins svara þessu um atvinnumálin. Þegar gerð er hagræðingarkrafa á félags- og húsnæðismálahluta velferðarráðuneytisins verðum við einfaldlega að horfast í augu við það að 93% af þeim fjárveitingum sem við erum með fara í svokallaðar tilfærslur. Það er einfaldlega ekki möguleiki á því að mæta hagræðingarkröfu upp á tæpa 2 milljarða með því að loka einni skrifstofu í einni stofnun hjá okkur heldur værum við þá einfaldlega að tala um að leggja niður Tryggingastofnun og Vinnumálastofnun í heild sinni til að mæta þessari hagræðingarkröfu í ljósi þess að lífeyrisþegar tóku á sig verulega skerðingu á síðasta kjörtímabili til að mæta meðal annars miklu auknu atvinnuleysi og vegna þess að atvinnuástandið er miklu betra. Við erum með hvað minnst atvinnuleysi af öllum OECD-ríkjunum. Ég held að það sé hægt að segja að við séum í hópi þeirra landa sem standa hvað best í Evrópu; Þýskalandi, Noregi og Austurríki. Varðandi atvinnuleysistölurnar lít ég svo á að það hljóti að vera forgangsverkefni hjá okkur. Þess vegna erum við að tala um að vera með óskerta fjármuni í vinnumarkaðsaðgerðir, bæta jafnvel í og hjálpa fólki að fá vinnu. Í ákveðnum landshlutum mundi ég jafnvel segja að það væri nánast ekkert atvinnuleysi, það vantar fólk þannig að það hlýtur að vera verkefni okkar 

Virðulegi forseti. Ég er með eina spurningu fyrir hæstv. ráðherra. Hún hefur boðað að fjögur frumvörp frá henni verði lögð fyrir þingið í haust. Ég tók eftir því að frumvarp til laga um lögfestingu notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar fyrir fatlað fólk vantar í þann pakka. Ég vil inna ráðherrann, sem ber skylda samkvæmt gildandi samþykktum að leggja fram þetta frumvarp fyrir árslok 2014, eftir því hvað þessu frumvarpi líði og hvernig vinna við það hefur gengið frá því að ráðherrann tók við málaflokknum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina. Á þingmálaskránni eru 16 frumvörp og þrjár þingsályktunartillögur frá félags- og húsnæðismálaráðherra. Það er rétt að frumvarp um breytingar á lögum um málefni fatlaðs fólks hvað varðar NPA er ekki sérstaklega tiltekið þar. Við erum með ákvæði sem snýr að vinnutímafyrirkomulagi hjá því starfsfólki sem hefur starfað í NPA auk þess sem við erum núna í viðræðum við sveitarfélögin um uppgjör sem tengist yfirfærslu málefna fatlaðs fólks til sveitarfélaganna. Það hefur raunar komið alveg skýrt fram hjá sveitarfélögunum að þau telja að í þeim fjármunum sem fóru í það á sínum tíma hafi ekki verið tekið tillit til NPA og um það þurfi að ná samkomulagi. Ég vil því hvetja hv. þingmann að hafa samband við þá sveitarstjórnarmenn sem eru nýkjörnir fyrir hönd Bjartrar framtíðar og eru í lykilstöðu í þremur af stærstu sveitarfélögum landsins og beita sér fyrir því að tryggja það að sveitarfélögin vilji taka við þessu verkefni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hvatninguna og mun sannarlega beita mér fyrir því og hef gert. Ég þykist vita að sveitarfélögin séu að karpa við hæstv. ráðherra um fjármagn og eins og ráðherra nefndi sjálf þarf að meta það hvort þetta fjármagn hafi nægt í þau tilraunaverkefni sem fram hafa farið. Mér þykir líklegt að sveitarfélögin haldi því fram að þau þurfi meira fjármagn til þess að halda úti notendastýrðri persónulegri aðstoð fyrir fatlað fólk. Það er vonandi að ráðherra taki vel í það. Það er að minnsta kosti skýrt að það er vilji Alþingis að við lögfestum þetta þjónustuform sem einn valkost fyrir fatlað fólk. Af því að ég heyrði hæstv. ráðherra og aðra þingmenn tala um velferðartækni, sem er gott og gilt mál, vil ég leggja áherslu á það að við pössum upp á val fatlaðs fólks sem eru auðvitað best til þess fallið sjálft að ákveða hvaða þjónusta hentar því hverju sinni, að við gætum þess að það er fatlað fólk sjálft sem hefur með það að gera og ræður því hvers lags þjónustu það fær eftir því sem hentar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir það. Ég held að það sé mjög brýnt að við náum niðurstöðu og samkomulagi við sveitarfélögin um það hvernig við stöndum að þjónustu við fatlað fólk. Að sjálfsögðu er undirliggjandi þar að tryggja sjálfstæði fólks, hvort sem það er fatlað eða ófatlað. Það sem ég vildi líka benda á til viðbótar er að við erum núna að ljúka vinnu sem snýr að velferðartækninni. Þar hefur til dæmis verið bent á rannsóknir sem sýna að hlutir eins og það að geta sjálfur farið á salerni er eitt af því sem skiptir fólk verulega miklu máli og er hluti af því að tryggja sjálfstæði einstaklinganna og virða hvern og einn. Jafnvel þar getur tæknin hjálpað til. Við erum að setja samkvæmt fjárlagafrumvarpinu 50 milljónir aukalega í framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks. Þannig er áætlað að verja 350 millj. kr. í áætlunina á næstu fjórum árum. Þar verður áhersla lögð á réttindavakt í málefnum fatlaðs fólks, nýjungar á sviði velferðartækni og forvarnir vegna ofbeldis gegn fötluðu fólki og ekki hvað síst börnum. Í frumvarpinu er einnig 25 millj. kr. tímabundin heimild vegna sameiningar þjónustustofnana fyrir fatlað fólk. Ég vonast til þess að geta lagt fram það frumvarp á næstu vikum hér í þinginu. Ég veit að hagsmunasamtök hafa verið mjög jákvæð gagnvart þeirri breytingu og ekki hvað síst þeim möguleika að geta sótt þjónustu á einn stað sem skiptir gífurlega miklu máli fyrir fólk sem á t.d. við hreyfihömlun að stríða.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um fjárlög næsta árs. Ég vil gera grein fyrir þeim þætti er lýtur að innanríkisráðuneytinu. Ég mun fyrst gera stuttlega grein fyrir heildarútgjaldabreytingu ráðuneytisins. Þau dragast saman um 399,3 millj. kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2014, eða sem svarar til 0,6%. Þegar einnig er tekið tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum hækka útgjöldin um rúman milljarð á milli ára sem svara til 1,5% og verða 73.464 millj. kr. Útgjaldabreytingu milli ára má skipta í nokkra þætti: Í fyrsta lagi er um að ræða hækkun á fyrirliggjandi útgjaldaskuldbindingum sem falla til á árinu 2015 en þær nema 485 milljónum. Munar þar mest um 294 milljónir sem er framlag til Þjóðskrár Íslands, 259 millj. kr. hækkun á lögbundnu framlagi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga en á móti kemur tímabundin lækkun framlags til samgangna í samræmi við verkáætlun. Í öðru lagi falla niður nokkur tímabundin framlög sem ég ætla ekki að fara hér yfir en tengjast verkefnum sem unnin voru á síðasta ári en er ekki þörf á að halda áfram með. Í þriðja lagi hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að lækka útgjöld ráðuneytisins um 524 millj. kr. í samræmi við markmið ríkisstjórnarinnar sem við höfum sett okkur um hallalaus fjárlög og er góð samstaða um hér á þingi. Innan ráðuneytisins hefur verið unnið að þeim verkefnum að draga saman en um leið forgangsraða í þágu verkefna sem við teljum mikilvægust. Þar er líkt og áður forgangsraðað mjög kröftuglega í þágu öryggis og traustra innviða. Það er í grunninn gert þannig, virðulegi forseti, að á flest verkefni er gerð um 1,5% aðhaldskrafa, en sum verkefni voru undanskilin slíkri aðhaldskröfu sem kallaði auðvitað á það að önnur verkefni og aðrar stofnanir fá eilítið meira en að jafnaði hagræðingin er. Við höfum reynt, virðulegur forseti, í þessu frumvarpi að forgangsraða í þágu öryggis og viðhalds í samgöngum. Samgönguáætlun er lögð til grundvallar áfram fyrir forgangsröðun verkefna, en líkt og mörg undanfarin ár og þingheimur þekkir orðið of vel tekst okkur ekki að uppfylla samgönguáætlun að öllu leyti og er það auðvitað miður. Engu að síður eru fjárveitingar til samgöngumála fyrir komandi ár um 850 millj. kr. hærri en í núgildandi fjárlögum, en engu að síður til að halda utan um allar staðreyndir í málinu er framlagið á þessu ári um 2 milljörðum kr. lægra en gert var ráð fyrir í samgönguáætlun. Hugmyndin er sú líkt og hefur þurft að gerast undanfarin ár að framkvæmdum verði ýtt aðeins á undan sér en okkur takist að viðhalda og standa við það viðhald sem nauðsynlegt er. Það er þannig gert ráð fyrir viðbótarframlagi eins og ég sagði áðan upp á 850 millj. kr. Ég vek athygli þingheims á því að Vegagerðin hefur lagt mikla áherslu á að það verði nýtt til aukins öryggis og viðhalds á vegum landsins. Varðandi aðra þætti er tengjast forgangsröðun ráðuneytisins skipa málefni sveitarfélaga og nærþjónusta stóran sess. Sveitarfélögin hafa að undanförnu sýnt mikið aðhald, tekið að sér ýmis verkefni og gert það vel. Það er auðvitað mikilvægt að ríkisvaldið sé sá bakhjarl sem við þurfum að vera í því. Þar koma inn þættir sem tengjast samgöngumálum, fjarskiptamálum, þjónustu í héraði, mannréttindamálum og svo mætti áfram telja. Í því samhengi vil ég nota tækifærið og þakka þingheimi fyrir góða samstöðu sem myndaðist um breytingar á lögum hér á síðasta þingi um flutning og breytingu á stöðu framkvæmdarvalds í héraði sem við erum að vinna kröftuglega og ötullega að og skiptir miklu máli í þessu samhengi þegar við tölum um þjónustu við sveitarfélögin. Hvað fjarskiptamálin almennt varðar, sem eru auðvitað stór mál og brýn mál og þar verðum við sannarlega að gera betur, er gert ráð fyrir því að ný endurskoðuð fjarskiptaáætlun verði lögð fram á Alþingi í febrúar á næsta ári og auk þess er núna unnið undir forustu hv. þm. Haraldar Benediktssonar að ákveðinni útfærslu alþjónustukvaða til þess að innleiða og tryggja aukinn aðgang almennings um allt land að fjarskiptum. Ég vil einnig geta þess að í fjárlagafrumvarpinu, sem skiptir miklu máli varðandi uppbyggingarþætti, er gert ráð fyrir áframhaldandi uppbyggingu nýs fangelsis á Hólmsheiði. Hönnun á ferju vegna Vestmannaeyja er hafin og komin í gang. Fleiri stór verkefni mætti nefna. Ég vil að lokum, virðulegur forseti, nefna verkefni sem er viðvarandi og hefur verið það á undanförnum árum á vettvangi innanríkisráðuneytisins, því það hefur verið mjög aukinn kostnaður í kringum það verkefni á undanförnum árum, en það eru málefni innflytjenda. Við erum núna með þverpólitíska nefnd að vinna í því verkefni. Við erum að gera miklar grundvallarbreytingar sem flestar tóku gildi núna í lok ágústmánaðar og breyta miklu er varðar þjónustu, málsmeðferðarhraða, kostnað og annað er tengist þessum málefnum. Ég vil meina að með þeirri breytingu sem þá hefur tekið gildi og þeim breytingum sem munu taka gildi séum við að skipa okkur í röð þeirra þjóða sem sinna þessum málum hvað best. Ég vil líka að lokum, virðulegur forseti, við getum hugsanlega komið inn á það betur í umræðunni, nefna að gerð hefur verið tillaga um ákveðna lagfæringu skulum við segja á sóknargjöldum og því sem greitt er til trúfélaga. Það er í framhaldi af yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þess efnis, en það er líka í framhaldi af bréfi fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, sem hét kirkjunni og öðrum trúfélögum því á sínum tíma að unnið  Svo þakka ég fyrir og óska eftir góðri umræðu um þessi mikilvægu mál.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hæstv. innanríkisráðherra og um leið fagna þessum lið í þinghaldinu, hvernig við förum hér í gegnum einstaka málaflokka. Mér finnst það til mikillar eftirbreytni, og skemmtileg umræða á sér stað. En ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst einhvern veginn sú áætlun sem hér er lögð fram í fjárlögum til samgöngumála, þá einkanlega vegamála, ein sú metnaðarminnsta sem komið hefur fram hin síðari ár. Samgönguáætlun sem lögð var fram á síðasta ári var ekki samþykkt og síðan kemur fjárlagafrumvarpið þar sem gert er ráð fyrir mjög miklum niðurskurði. Hæstv. ráðherra nefndi töluna 2 milljarða. Mér sýnist hún vera aðeins hærri en það, allt að 2,5 milljarðar sem eru eingöngu til vegamála. Það heyrir líka til undantekninga, en gerist nú í annað skipti og það í tíð þessarar ríkisstjórnar, að af Vegagerðinni er tekin um 871 millj. kr. af mörkuðum tekjustofnum til að fara í endurgreiðslur á fyrir fram veittum mörkuðum tekjum fyrri ára. Í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem sat á erfiðleikaárum Íslands eftir hrun þar sem ekki var til mikið fé datt mönnum aldrei í hug að fara þessa leið. Það er því brotið í blað en því miður í annað skipti. Auk þess eru hér skorin niður ýmisleg fleiri framlög sem þýða ákveðna stefnumörkun. Spurning mín til hæstv. innanríkisráðherra er um þessa metnaðarlausu áætlun sem hérna kemur fram. Nú höfum við heyrt, eins og hefur komið fram hjá nokkrum þingmönnum Framsóknarflokksins, meira að segja forsætisráðherra, að menn segja sig eiginlega frá þessum fjárlögum. Þetta er algjörlega nýtt. Fær þingið miklu meira umboð til að breyta fjárlögum? Geta nefndir bætt hér við því sem vantar í vegamál eða önnur verkefni sem hér eru skorin niður? Í þessari fyrri ræðu minni til hæstv. ráðherra spyr ég út í þetta atriði, sem er stærsta atriðið. Vegna þess að ég geri ráð fyrir að hún hafi tíma til að svara því nefni ég að hér er líka skorið niður, miðað við samgönguáætlun, framlag til innanlandsflugs, í ríkisstyrkt flug til nokkurra staða á landinu. Í fjárlögum er sagt að það verði boðið út árið 2014. Það útboð hefur ekki átt sér stað. En það sem er alvarlegast er að peningar eru skornir niður og þá spyr ég hæstv. ráðherra: Er áætlað að hætta við einhverjar leiðir? Eru menn kannski að búa sig undir að hætta þessu ríkisstyrkta flugi til nokkurra staða á landinu eins og verið hefur undanfarin ár? Ég geri ráð fyrir að ef það verður boðið út komi hærri tilboð vegna þess að flugaðilar eru að vinna hér á töluvert 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það er rétt sem fram kemur í máli hv. þingmanns, miðað við þá samgönguáætlun sem hér var fram lögð er minna fjármagn í frumvarpinu sem við ræðum hér. Það er hárrétt. Það munar nákvæmlega 2.038 millj. kr. samkvæmt mínum útreikningum. Það er auðvitað miður og ég hefði viljað sjá og mundi gjarnan vilja sjá í framtíðinni og hefði viljað sjá á undanförnum árum aukna forgangsröðun í þágu samgangna. Ég tel það mikilvægt. Ég tel að það sé mikilvæg innviðauppbygging sem við verðum að fara í. En þetta frumvarp minnir okkur á það, eins og svo margt annað í samfélagi okkar þessa dagana, að við stöndum enn á þeim vettvangi að þurfa að hagræða og spara. Við erum að hagræða og spara með ákveðnum hætti í þessum málaflokki sem hefur, eins og ég sagði áðan í ræðu minni, þurft að þola það í nokkurn tíma. Ég vona að okkur auðnist að gera það af meiri myndugleika í framtíðinni en við höfum gert á undanförnum árum. Það er hins vegar svo að við forgangsröðum, eins og ég sagði áðan, þessu viðbótarfjármagni sem við þó fáum frá síðustu fjárlögum í öryggi og viðhald. Þetta er varðandi samgöngumálin og ég held að við hv. þingmaður deilum því alveg að við mundum gjarnan vilja sjá aukna forgangsröðun í þágu samgangna. Það sem hv. þingmaður nefnir um innanlandsflugið er einnig rétt. Það er minna fjármagn til innanlandsflugsins en að óbreyttu er talið að við getum haldið uppi nákvæmlega sömu þjónustu og við höfum gert. Nú vinnur Isavia með það fjármagn til að við áttum okkur á því hvernig okkur tekst að vinna með það án þess að það verði mikil skerðing eða að til þess komi að breyta þurfi áætlunum á einhverja flugstaði. Það er hárrétt líka hjá hv. þingmanni að útboðið átti að fara fram á þessu ári en vegna þess að menn eru að reyna að vinna að lausnum í þessu var því frestað þannig að það verður ekki fyrr en um áramótin.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta svar en vil aðeins minna á það að nú þegar hagur ríkissjóðs og þjóðarinnar er að skána er skorið niður til vegamála. Við ráðherra erum sammála um hver talan er, 2–2,5 milljarðar kr. Ég vil aðeins minna á að á þessum mesta erfiðleikatíma þjóðarinnar, á seinni tímum, eftir bankahrunið, voru fjárveitingar í tíð síðustu ríkisstjórnar árin 2008, 2009 og 2010 þannig að það var slegið Íslandsmet í framkvæmdum, akkúrat til innviðastyrkingar eins og hæstv. ráðherra talar um. Þess vegna skil ég ekki og spyr ráðherra: Hvers vegna er það? Er það vegna þess að ríkisstjórn, fjármálaráðherra og forsætisráðherra segja bara: Nei takk, hæstv. ráðherrann fær ekki meir? Auk þess vil ég gera niðurskurðinn að umtalsefni hér. Það á eftir að skoða betur hvernig þessar tölur koma allar heim og saman. Hér er boðaður niðurskurður á viðhaldsverkefnum og framkvæmdaverkefnum i Landeyjahöfn upp á einar 250 millj. kr. Hér er líka skorið niður um 250 millj. kr. vegna hönnunar og undirbúnings að nýrri Vestmannaeyjaferju. Ég er ekki alveg viss, en því miður heyri ég ekkert í þingmönnum Suðurkjördæmis hvað þetta varðar, sérstaklega stjórnarliðum. Virðulegi forseti. Ég bið hæstv. innanríkisráðherra að segja okkur hvað þarna er á ferðinni. Eins og ég hef sagt hef ég auk þess tekið eftir því að í núverandi samgönguáætlun hafa menn krukkað í verkefni sem eru á framkvæmdaáætlun og nefni ég þá sérstaklega Dettifossveg. Mér er kunnugt um að hæstv. ráðherra hafi beitt sér fyrir því að þeir fjármunir hafi verið færðir inn í viðhald vega með því loforði að nýir og meiri peningar kæmu til viðhalds vega sem yrði þá skilað í Dettifossveg. Það þarf ekkert að minnast á 3 kílómetra útboðið þar, það er hvorki fugl né fiskur miðað við þá áætlun sem var frammi. Virðulegi forseti. Þetta er innlegg mitt í þessa umræðu um samgöngumál við hæstv. innanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Nú er það ekki svo að ekki sé víðtæk samstaða um það innan ríkisstjórnarinnar, líkt og ég held að sé á hinu háa Alþingi almennt, að samgöngur og framkvæmdir í samgöngumannvirkjum og uppbygging vega og viðhald séu mikilvæg verkefni. Ég held að það sé alveg fullkomin sátt um það og líka meðal þeirra ráðherra sem nefndir voru hér áðan, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, sem hafa mikinn skilning á málinu. Hins vegar er enn verið að hagræða og spara, við erum enn þá stödd á þeim stað. Miklir fjármunir fara á hverju ári, eins og fyrrverandi hæstv. samgönguráðherra þekkir vel, til þessara þátta. Ég ítreka að við erum að þessu sinni, eins og hefur verið undanfarin ár, að taka við minna fjármagni en sannarlega væri hægt að nýta. Ég minni hins vegar á það sem við höfum oft rætt hér og ég held að við hv. þingmaður getum verið sammála um þó að um það sé kannski ekki full samstaða meðal alla flokka, að ég hef viljað, og tel að það skipti máli, að Alþingi reyndi að ná samstöðu um að fara í ákveðin samgönguverkefni í samstarfi við þá sem hafa áhuga á að fjárfesta í slíku. Að slíkum verkefnum var unnið í tíð þess sem hér talaði áðan, hv. þingmanns, og ég vil halda því áfram. Ég tel að það geti verið ákveðin innspýting í samgöngumál sem skiptir miklu máli. Ég árétta það líka, af því að hann nefndi Landeyjahöfn og framkvæmdir vegna ferju, að það fjármagn sem inn fór síðast í þau verkefni var tímabundin innspýting. Það var ekki viðvarandi fjármagn. Það er vegna þess að við vorum að gera ákveðnar breytingar á höfninni og síðan vegna þess að við fórum í útboð vegna hönnunar á ferjunni sem nú er komið í fullan gang. Það eru engar breytingar fyrirhugaðar á þeirri áætlun sem til staðar var varðandi samgöngukosti við Eyjar. Við erum öll mjög meðvituð um mikilvægi þess þannig að við höldum alveg áfram með það verkefni. Ég ítreka að ég vona að Alþingi nái samstöðu um það í framtíðinni og okkur takist þrátt fyrir þetta að halda þá samgönguáætlun þó að það ýtist á undan okkur með einhverjum hætti. En ég hvet okkur líka til að 

Herra forseti. Ég ætla að halda mig við samgöngumálin tímans vegna þó að margt fleira væri áhugavert að ræða við hæstv. innanríkisráðherra. Í fyrsta lagi samgöngur til Vestmannaeyja. Ég spyr ósköp einfaldlega: Hvernig á að lesa í þá munkalatínu sem er að finna í greinargerð frumvarpsins á bls. 362 þar sem segir: „… lækkun á tímabundnu framlagi sem veitt var í fjárlögum 2014 til undirbúnings að frambúðarlausn í samgöngum til Vestmannaeyja sem gætu til skamms tíma falið í sér tilraunir með leigu á annars konar skipi en Herjólfi en einnig athuganir og hönnun í tengslum við hugsanlega smíði á nýrri ferju.“ „Hugsanlega smíði á nýrri ferju.“ Hvað þýðir þetta á mannamáli? Er ríkisstjórnin að undirbúa eða jafnvel þegar búin að ákveða að hætta við nýsmíði á Herjólfi? Ég nefni sömuleiðis, eins og hv. síðasti ræðumaður, innanlandsflugið þar sem áfram er dregið úr styrkjum og reyndar mjög dregið úr áherslum á almenningssamgöngur almennt svo munar verulegum fjárhæðum. Er ríkisstjórnin að boða þarna nýja stefnu og hefur hæstv. innanríkisráðherra ekki áhyggjur af því að það reynist erfitt að gera hvort tveggja í senn, að halda úti ríkisstyrk á flugleiðunum og halda flugvöllunum opnum og viðunandi þjónustustigi á þeim, ef áfram verður dregið úr fjármunum í þjónustusamninginn við Isavia? Það er fleira en vegamálin sem fá harkalega útreið. Hafnamálin eru skorin mjög harkalega niður. Það er kannski hlutfallslega einn mesti niðurskurðurinn. Þar eru 748 milljónir veittar úr ríkissjóði til framkvæmda á árinu 2015 en samkvæmt nokkurra mánaða samgönguáætlun sömu ríkisstjórnar, sama ráðherra, áttu 1.030 milljónir að fara úr ríkissjóði í hafnarframkvæmdir á næsta ári. Hafnabótasjóður til dæmis er tekinn niður um 105 milljónir. Halda menn að það komi ekki við þau verkefni sem hann á að standa á bak við? Ef við tökum svo vegamálin er látið heita svo að aukið sé í nýframkvæmdafé um 850 milljónir en í hinu orðinu er talað um að kannski verði nú að nota það allt í viðhald því að það sé svo svelt. Og niðurstaðan er sú að í staðinn fyrir 23.308 milljónir sem þessi nokkurra mánaða samgönguáætlun gerði ráð fyrir í heildarfjárheimildir hjá Vegagerðinni verða það 20.700 milljónir. Ég fæ út úr því 2,6 milljarða niðurskurð bara samkvæmt algerlega einfaldri grunnskólastærðfræði. Ef ég bæti höfnunum og fluginu við þá er ég kominn í fulla 3 milljarða í niðurskurði á samgöngunum. Þetta líst mér vægast sagt illa á og ég kaupi það ekki að það séu svo miklar þrengingar núna í ríkisfjármálum að við þurfum að fara aftur á bak frekar en áfram í þeim efnum. Það vita allir hvað þessi málaflokkur hefur í raun og veru verið hart keyrður og sveltur og allir hafa bundið vonir við að við færum að 

Virðulegur forseti. Ég hef lesið nokkrar af þeim ræðum sem fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra hélt hér út af samgöngumálum á sínum tíma þar sem mætti snúa umræðunni alveg á hvolf, enda var þá ekki um að ræða sérstakt átak í samgöngumálum. Þá voru líka ákveðnir erfiðleikar sem ollu því að menn gengu ekki mjög langt í þeim efnum. Ástæðan fyrir því að við erum í dag á þeim stað að það er mikil uppsöfnuð viðhalds-, öryggis- og framkvæmdaþörf er vegna þess að við höfum ekki gert mikið af slíku á undanförnum árum. Eðlilega var hart í ári og menn þurftu að koma víða við í því sambandi. Til þess að halda utan um tölurnar er það þannig að þegar tekin eru burtu verkefni sem er hætt eða verkefni sem voru tímabundin er það ekki niðurskurður. Ég get komið gögnunum til hv. þingmanns. Tillaga að frumvarpi til fjárlaga 2015 felur í sér 21.270 millj. kr. en tillaga til þingsályktunar 23.308 millj. kr. Sú tala sem ég nefndi áðan er kórrétt tala og svo getum við tekist á um hvort það er nógu há tala eða ekki. Ég get tekið undir það, og hef gert það áður, að ég tel að við þurfum innspýtingu í vegamálin, í samgöngumálin og það skiptir máli að þingið reyni að halda þannig á málum. Þess vegna þakka ég fyrir að það er ákveðin aukning, um 850 milljónir, og það er hárrétt sem kom fram í máli hv. þingmanns að Vegagerðin telur mikilvægt að nýta það til viðhalds fremur en til nýframkvæmda. Varðandi Vestmannaeyjaferjuna ítreka ég það sem ég hef sagt áður, og hér las hv. þingmaður upp úr skjalinu, það er engin efnisbreyting á afstöðu okkar til þess verkefnis. Það hafa hins vegar verið umræður í gangi, ég hef greint frá þeim hér í þingsölum, það hafa verið umræður í gangi af hálfu Vegagerðarinnar um hvort það gæti verið að við ættum að skoða aðra kosti í málinu með það að markmiði að ná þessari samgöngubót fyrir Eyjarnar og menn hafa nefnt í því sambandi það sem ég nefndi áðan, 

Herra forseti. Mér finnst ég bara vera kominn aftur á þann tíma rétt fyrir 1990 þegar sama þvæla var í gangi um árabil um þáverandi undirbúning að endurnýjun Herjólfs. Menn voru búnir að henda því máli á undan sér í mörg ár með alls konar hugmyndum um að leigja skip og senda menn út um lönd og álfur að reyna að finna einhverja dalla og niðurstaðan varð alltaf sú sama: Eina varanlega og fullnægjandi lausnin er að byggja nýtt skip sem fullnægir kröfum tímans. Í þessu tilviki eru sérstaklega ríkar ástæður til þess vegna þess að væntanlega þarf að einhverju leyti að hanna skipið miðað við þær sérstöku aðstæður sem þarna eru í Landeyjahöfn og þessa siglingaleið. Varðandi þetta að þegar tímabundin verkefni hverfa sé það ekki niðurskurður þó að fjárveitingar til málaflokksins samtals lækki um sennilega eitthvað á fjórða milljarð, þá hef ég nú heyrt svona formúleringar áður en þær hafa yfirleitt komið úr hinni áttinni. Þetta er málflutningur fjármálaráðuneytisins og vörnin fyrir því að skera niður. Allir þeir ráðherrar sem ég glímdi við sem fjármálaráðherra reyndu alltaf að halda þessum fjármunum inni í málaflokknum og mættu með fimm ný verkefni þegar þrjú voru búin. Það sem hér er að gerast og hæstv. innanríkisráðherra verður að horfast í augu við - örugglega er það henni ekki ánægjuefni - er að málaflokkurinn er að missa frá sér verulega fjármuni undir því yfirskini að einhver tímabundin verkefni séu að renna út. Það er þá eitthvað nýtt á ferðinni ef menn reyna ekki svolítið að bíta frá sér og standa vörð um þau svið sem þeim eru falin. Það er það rík samstaða um það að við eigum að fara að láta samgöngumálin njóta í meira mæli góðs af því að nú er heldur að léttast róðurinn hjá okkur. Hæstv. ráðherra hefði haft fullan stuðning til þess að láta ekki fara svona með sig og sinn málaflokk.

Virðulegur forseti. Hér á undan mér talaði fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra af mikilli reynslu um hvernig samskipti hæstv. fjármálaráðherra eru við hæstv. aðra fagráðherra. Ég er auðvitað hluti af ríkisstjórn og stend að þessu fjárlagafrumvarpi að sjálfsögðu.  Ég hef ekki sama skilning og fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra á hvernig nálgast skuli verkefnin. Ég lít ekki svo á. Ég lít svo á að ég sé aðili að ríkisstjórn og auðvitað hef ég tekið slag fyrir mína málaflokka og það gerum við öll. En mestu skiptir þó að okkur takist verkefnið sameiginlega og við náum að skila hallalausum fjárlögum og síðan getur þingið unnið úr því ef menn telja ástæðu til að vinna með öflugri hætti að þessari forgangsröðun. Varðandi umræðuna um Vestmannaeyjaferjuna skil ég ekki alveg málflutning hv. þingmanns. Hann talar um að honum líði eins og hann sé kominn langt aftur í tímann. Það er byrjað að hanna nýja ferju. Það var gert á síðasta ári og er búið að ganga til samninga um það mál. Þannig að ég veit ekki alveg inn í hvaða veruleika hv. þingmaður er að tala.  Það breytir engu um það, og það hefur meira að segja verið gert á undanförnu ári, að boðið hefur verið upp á viðbótarþjónustu er tengist siglingu til Eyja, sem hefur þótt skipta miklu máli. Menn hafa verið reiðubúnir að ræða það og hv. þingmaður þekkir það jafn vel og ég að Vestmannaeyingar og aðrir hafa rætt ákveðna kosti í því, hvernig þeir telji að betur sé hægt að vinna með málið. Það hefur til dæmis skipt miklu máli nú í sumar að það hefur ekki einungis verið ein ferja sem hefur siglt á milli o.s.frv. Ég er ekkert að blanda mér í þá umræðu, ég er einungis að segja það og ítreka það: Það er engin stefnubreyting á ferðinni. Það er verið að hanna ferju með það að markmiði að smíða ferju.

Hugsanlega.

Það er ekki verið að … Virðulegur forseti. Ég ætlast nú til þess að ég fái að klára mál mitt ef það væri í lagi. Það hefur ekki verið nein „hugsanleg smíði“, hún er hafin, hv. þingmaður. Hönnun á ferjunni, það er alveg sama hversu oft hv. þingmaður  
            

Forseti minnir ræðumenn á að virða tímamörk.

Herra forseti. Ég vil þakka þessa umræðu og ég vil þakka þetta form. Það er mjög gott form að geta rætt við ráðherra. Ég man þá tíð að menn biðu hérna lon og don eftir ráðherra sem aldrei kom. Nú er það þannig að við Íslendingar höfum valið að fjármagna vegakerfið með gjöldum á bensín og olíu, dísil. Svo er það að gerast, sem betur fer og mjög ánægjulegt, að hér koma sífellt sparneytnari bílar, mjög sparneytnir. Við erum komin með tvinnbíla sem nota bæði raforku eða hreyfiorku og fallorku til að knýja bílinn áfram, svo erum við að sjá hreina rafmagnsbíla. Þeir borga ekkert fyrir vegakerfið af því að þeir nota ekkert bensín. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort menn hafi hugað að þessari þróun sem er mjög jákvæð af því að hún dregur úr notkun á gjaldeyri sem of lítið er til af. Hafa menn hug á því að breyta forminu á því hvernig menn borga fyrir vegakerfið? Eða ætla menn hreinlega að láta gjaldstofninn, þann sem stendur undir vegagerðinni, deyja hægt og rólega út? Þá eru engir peningar til í vegagerð. Ég held að menn þurfi að skoða þetta dálítið til framtíðar og það fyrr en seinna.

Virðulegi forseti. Ég þakka framsögu hæstv. ráðherra og tek undir orð hv. þm. Péturs Blöndals um að það er frábært að fá að tala svona við sérhvern ráðherra um hvern málaflokk fyrir sig. Nú er það svo að fjárlögin eru vottur um forgangsröðun og sýn ríkisstjórnar á málin, það er náttúrlega alltaf þannig. Mig langar í fyrsta lagi að spyrja hæstv. innanríkisráðherra um forgangsröðun í sambandi við almenningssamgöngur. Nú erum við að lækka vörugjöld á bifreiðar. Við í Bjartri framtíð fögnum svo sem lækkun á vörugjöldum en það skýtur skökku við að á meðan verið er að lækka vörugjöld á bifreiðar og lækka viðhaldskostnað þeirra sjáum við niðurskurð í almenningssamgöngum. Mig langar að heyra frá ráðherra um framtíðarsýn hennar í samgöngumálum og almenningssamgöngum og hvort þetta samræmist framtíðarsýn hennar í þeim. Í öðru lagi verð ég aðeins að ræða um vegamálin eins og fleiri hafa gert. Vegagerðin segir að það sé fyrirsjáanlegt, ef ekkert verði að gert, að 58% vegakerfi landsins með bundnu slitlagi verði undir lágmarkskröfum um öryggi árið 2017. Mig langar að heyra skoðun hæstv. ráðherra á þessari ógn og hvort þetta hafi verið til umræðu þegar fjárframlögin voru ákveðin. Vissulega er einhver fjáraukning þarna, en að raunvirði er hún metin á 315 milljónir og hún mun væntanlega fara öll í nýframkvæmdir. Það eru í raun þessar tvær spurningar, framtíðarsýn hæstv. ráðherra í sambandi við almenningssamgöngur og þessi ógn sem er fyrirsjáanleg í framtíðinni, hvort við séum ekki að velta reikningnum þangað.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurnirnar. Fyrst um almenningssamgöngur og afstöðu mína til þeirra, ég styð þær. Til að segja það alveg eins og það er var það verkefni sem var tekið upp af fyrrverandi ríkisstjórn þar sem ákveðið var að ganga til samninga við sveitarfélögin um ákveðinn stuðning við almenningssamgöngur vegna þess að ekki var hægt að koma til móts við sveitarfélögin og samfélögin vegna ákveðinnar uppbyggingar í vegamálum. Ég hafði á sínum tíma ákveðnar hugmyndir og kannski má segja ákveðnar efasemdir um það, en eftir að ég lagðist yfir þetta verkefni eftir að ég kom inn í ráðuneytið og sá hversu miklu máli það skiptir fyrir ýmis sveitarfélög og hvernig það getur komið í veg fyrir það að við þyngjum vegakerfið of mikið, er ég sannfærð um að það sé fín ákvörðun og rétt ákvörðun og við eigum að halda áfram með hana. Það er hins vegar alveg rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að hér er nokkur lækkun á því, en það er vegna þess að gerð er almenn hagræðingarkrafa. Mestu skiptir að haldið er áfram með verkefnið og mestu skiptir að við þurfum að ræða betur við sveitarfélögin um skiptingu þessa fjármagns. Það hefur að mínu mati ekki náð í fyrstu atrennu að skila nákvæmlega því sem það á að skila. Við erum í þeirri vinnu og munum halda henni áfram á þingi Sambands íslenskra sveitarfélaga á Akureyri síðar í mánuðinum þar sem við munum gefa okkur góðan tíma í að fara vel yfir málin. Það er líka rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns um öryggi vega og viðhald. Ég hef nefnt það mjög oft hér á þingi að ég hef af því áhyggjur hvernig staða ýmissa samgöngumannvirkja er orðin hér á landi og hef áhyggjur af því að margir vegir eru ekki í nægilega góðu standi. Það á jafnt um þá vegi sem nýttir eru dags daglega út um allt land en líka þá vegi sem við ætlumst til að ferðamenn noti. Þess vegna tel ég mikilvægt að þetta viðbótarfjármagn sem gæti farið í nýframkvæmdir fari frekar í öryggi og viðhald til að tryggt sé að við náum að vinna sem best úr því. Svo ber framtíðin vonandi það í skauti sér að okkur takist að gera enn betur.

Virðulegi forseti. Ég þakka svör hæstv. ráðherra. Ég er mjög ánægð að heyra að hún virðist bera hag almenningssamgangna fyrir brjósti og vilja styrkja þær. Ég hlakka til að fylgjast með því. Ég sé það ekki í fljótu bragði gerast miðað við þessi fjárlög; ég geri mér grein fyrir því að það þarf að hagræða einhvers staðar, en þetta er náttúrlega ekki síður mikilvægt mál en hvað annað. Ég tala nú ekki um ógnina varðandi ástand vega. Ég lýsi yfir miklum áhyggjum af því. Ég vona að málið fái góða umræðu í nefndum og skili sér þannig að við munum ekki horfa upp á þá ógn sem Vegagerðin bendir á, að 58% vegakerfis landsins með bundnu slitkerfi verði undir lágmarkskröfum árið 2017, af því þetta varðar náttúrlega mannslíf.

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það sem hv. þingmaður sagði og finnst hún nálgast málið mjög málefnalega sem ég held að skipti máli. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að við getum náð góðri samstöðu hér á þingi um ákveðin grundvallarprinsipp í samgöngum. Landið okkar er stórt og víðfemt og krefst þess að samgöngur séu í ákveðinni stöðu. Ég held að við getum, ef við brjótum niður ákveðna múra, náð samstöðu sem skilar okkur árangri. Það sem hér er sagt um öryggi vega er hárrétt en við skulum líka muna það að við höfum á undanförnum árum sem samfélag náð miklum árangri í umferðaröryggismálum, í málum sem lúta að öryggi vega og að tryggja það að umferð um vegi okkar sé eins örugg og mögulegt er. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi það að fáar þjóðir ef nokkrar hafa náð jafn góðum árangri og við í þessu. Ég sat nýlega fund evrópskra samgönguráðherra um þessi mál þar sem fram kom mjög afdráttarlaus og góður árangur okkar í þessu máli. Þar eiga auðvitað mjög margir þakkir skildar, ekki bara Alþingi og sveitarstjórnir, heldur líka frjáls félagasamtök sem hafa lagt mikla áherslu á þessi mál og náð fram ákveðinni viðhorfsbreytingu og tryggt það að verkefnin séu unnin með dálítið óhefðbundnum hætti. Við höfum náð miklum árangri í umferðaröryggismálum. Auðvitað skiptir þar máli að ástand vega sé gott og ég held við megum ekki gleyma því í allri þessari umræðu að við höfum náð þar árangri. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt: Ég held að almenningssamgöngur séu eitthvað sem við þurfum að huga betur að og vera óhræddari við að nálgast og viðurkenna að sé hluti af samgöngumálum okkar. Mér finnst sveitarfélögin sinna þeim af miklum metnaði, þau skynja hversu mikilvægt mál það er fyrir fólkið sem býr í þessum samfélögum um allt land. Svo ítreka ég það sem ég hef áður sagt að ég vona að það renni upp sá dagur á þingi að við stöndum hér upp og segjum: Loksins, loksins hefur okkur tekist að gera ljómandi vel í samgöngumálum.

Herra forseti. Fyrst um Póst- og fjarskiptastofnun. Nú skýtur skökku við að framlög lækki til þessarar eftirlitsstofnunar á þeim tímum sem við nú lifum vegna þess að ráðherra lét gera úttekt í kjölfar Vodafone-lekans og virtist ætla að efla öryggi og eftirlit í þessum efnum. Spurning mín til ráðherra er: Er ekki ástæða til að efla Póst- og fjarskiptastofnun enn frekar þannig að við getum tryggt þessi atriði í stað þess að skerða framlög til hennar? Netöryggi á Íslandi er engan veginn í góðum málum. Það mun áfram gerast að viðkvæmar persónuupplýsingar leki út. Þetta er svolítið eins og hlýnun jarðar og hvirfilbylir og ofsaveður, þetta mun halda áfram að skella á okkur. Það er hægt að gera eitthvað í þessu. Póst- og fjarskiptastofnun á að vera að hugsa um þessa hluti. Það er verið að skerða þá akkúrat á þessum tíma. Ég spyr hvort ekki ætti frekar einmitt að tryggja að þessi málaflokkur sé vel fjármagnaður. Svo varðandi Jöfnunarsjóð alþjónustu og Fjarskiptasjóð. Enn hefur ekki verið tryggður jafn aðgangur að netinu fyrir alla landsmenn. Aðrar þjóðir hafa markað stefnu hvað þetta varðar. Nýja-Sjáland er komið mjög framarlega. Menn setja sér stefnu um það að ná að minnsta kosti sem mestu og þetta hefur gengið vel þar. Ég hef ekki séð þessa stefnu á Íslandi en nú er að fara af stað vinna vegna þingsályktunartillögu sem við píratar fórum af stað með á grundvelli frumkvæðis og starfshóps hæstv. ráðherra Ragnheiðar Elínar Árnadóttur. Hérna mætti spyrja ráðherra með hvaða hætti mætti tryggja fjármagn þannig að allir landsmenn hefðu jafnan aðgang að netinu. Eru það þessir sjóðir, Jöfnunarsjóður alþjónustu og Fjarskiptasjóður, sem ættu að fá fjármagnið eða eru það einhverjir aðrir? Þetta eru í rauninni tvær spurningar um þessa tvo sjóði og aðgang að netinu. Eru þá aðrar leiðir til þess, jafnari aðgangur, og svo hitt varðandi netöryggið og öryggissveitina, og á þá að efla Póst- og fjarskiptastofnun í þeim efnum?

Virðulegur forseti. Varðandi netöryggismálin er auðvitað fyrirhugað og það kemur fram á þingmálaskrá - á síðasta þingi var flutt frumvarp til breytinga sem laut að því að netöryggismálin færu undir ríkislögreglustjóra frá Póst- og fjarskiptastofnun. Það eru enn áform um það, það þingmál verður endurvakið hér og það frumvarp endurflutt. Ég vona að það nái fram að ganga. Það felur í sér að þetta verkefni fari frá Póst- og fjarskiptastofnun yfir til ríkislögreglustjóra þrátt fyrir að þeir sérfræðingar sem hafa unnið að því á vettvangi Póst- og fjarskiptastofnunar flytjist með verkefnunum. Hugmyndin er einmitt eins og hv. þingmaður kom inn á, að efla þá þætti og tryggja að við séum betur búin undir þennan nútíma. Varðandi það sem nefnt var um jöfnunarsjóðinn, fjarskiptin o.s.frv. kom það fram í ræðu minni, og ég get ítrekað það, að núna er verið að endurskoða gildandi fjarskiptaáætlun. Eins og ég sagði áðan verður hún lögð fram í febrúar á næsta ári samhliða nýrri samgönguáætlun. Svo er starfshópurinn sem ég nefndi áðan að fara yfir þessi fjarskipti. Auðvitað er það hárrétt að það samrýmist í raun og veru ekki alveg þegar við ræðum hér mikið um eflingu internetsins, við ræðum um alls konar þjónustu er tengist auknum fjarskiptum, við ræðum um fjarþjónustu á ýmsum sviðum, en við bjóðum ekki almennilega upp á fjarskipti alls staðar í landinu. Það er vandamálið og viðfangsefnið. Ég held, hv. þingmaður, að ef við ætlum að gera átak í þessu þurfum við ekki bara þá sjóði sem eru til staðar, heldur þurfum við að átta okkur á því að við þurfum að reyna að vinna verkefnið hugsanlega í samstarfi við þá aðila sem eru á þessum markaði hér og nú. Ef við ætlum að ná því markmiði að tryggja að Ísland sé vel nettengt og búið undir þennan veruleika verða fjarskiptin að batna, þá verður að vera tryggt að við getum notað þessi tæki alls staðar á landinu og á vegum landsins. Það er því miður ekki þannig í dag.

Herra forseti. Þá langar mig að spyrja út í hælisleitendur og fanga. Þeir aðilar eiga líka rétt á borgararéttindum. Ég er viss um að hæstv. ráðherra er sammála því. Staðan er samt sem áður þannig að það á að skera töluvert niður í framlögum vegna hælisleitenda og er það skýrt með breytingum á fyrirkomulagi við afgreiðslu umsókna og minni umönnunarkostnaði sem hlýst af hraðari málsmeðferð o.s.frv. Spurningin er: Má gera ráð fyrir auknu fjármagni í að bæta aðbúnað fyrir hælisleitendur? Eins og flestir vita er algerlega til skammar hvernig búið er að því fólki sem hingað kemur í alls kyns hörmungum í leit að betra lífi. Fangar hafa kvartað undan því að fá ekki nóg að borða og að þeir sem eru í þannig úrræðum á Litla-Hrauni að þeir elda sjálfir fái engan veginn næga matarpeninga til að geta keypt í matinn í búðinni Rimlakjörum eins og hún er víst kölluð. Þá hafa fangar einnig kvartað undan því að fá ekki næga sálfræðiþjónustu, sérstaklega úti á landi, t.d. í fangelsinu á Akureyri. Nýlega var líka lögð niður staða námsráðgjafa sem veitti föngum ráðgjöf og hafa fangar einnig kvartað undan því að fá ekki nægilega ráðgjöf í betrunarskyni. Spurningin til ráðherra hvað fanga varðar er: Telur hún tryggt í fjárlögum að Fangelsismálastofnun fái nægilegt fé til að sinna sómasamlega samfélagsþörfum fanga? Ef ráðherra telur svo vera, þarf þá ekki að fara fram könnun á því hvernig Fangelsismálastofnun fer með það fé sem er ætlað til þessara þarfa fanga?

Virðulegur forseti. Tvö mjög mikilvæg mál, annars vegar eru málefni hælisleitenda, málaflokkur sem hefur vaxið að umfangi innan ráðuneytisins og almennt, sem hafa kallað á mikinn aukinn kostnað og vinnuframlag. Það er alveg eins og ég hef margsinnis viðurkennt og held að við hljótum að vera sammála um, íslenskt samfélag hefur kannski ekki alveg náð að glíma við það viðfangsefni og verkefni eins og við hefðum viljað. Að einhverju leyti mundi maður þó útskýra það með þeim hætti að það hafi komið dálítið bratt upp á stjórnvöld eins og það hefur gert í mörgum öðrum löndum. Það er viðfangsefni sem hefur orðið stærra og kallað á ákveðin viðbrögð. Við erum að reyna að gera mjög margt í þeim málaflokki. Við erum með frábæra þverpólitíska þingmannanefnd sem aðstoðar ráðuneytið við málið og við erum að reyna að breyta því þannig að allt sem þingmaðurinn nefndi horfi til betri vegar. Við erum líka með þessa sjálfstæðu úrskurðarnefnd sem tekur nú til starfa. Var verið að auglýsa eftir framkvæmdastjóra þar. Hins vegar er aðbúnaðurinn. Já, við teljum okkur standa betur að því vegna þess að nú höfum við gert samning við Rauða kross Íslands sem heldur utan um ákveðna þjónustu við þessa aðila. Rauði krossinn er fagaðili og við teljum að við gerum það eins vel og okkur er frekast unnt. Fyrst og síðast leggjum við þó metnað okkar í að hraða umsóknarferlinu og tryggja að þau mörgu skrifborð sem um þessi mál fjalla séu ekki full af bunkum þar sem umsóknir bíða í langan tíma eins og það hefur verið. 

Herra forseti. Ég ætla að halda mig við samgöngumálin sem hafa reyndar verið lítillega rædd hér við hæstv. innanríkisráðherra. Ég ætla svo sem ekki að fara að endurtaka það sem hér hefur fram komið eða þýfga ráðherra meira um atriði sem þegar hefur verið spurt um. Ég hef af því áhyggjur að þessi 3 milljarða kr. viðbót sem átti að renna til brýnna samgönguverkefna skuli vera skorin af þessu fjárlagafrumvarpi og inn settar í staðinn litlar 850 milljónir sem segir í frumvarpinu að skuli fara til nýframkvæmda. Engin viðbót fer í viðhald vega eins og vegamálastjóri hefur bent á. Ég er að velta fyrir mér hvaða þýðingu þetta hafi fyrir landshluta þar sem samgöngumál eru mjög brýnn og veigamikill málaflokkur, t.d. á Vestfjörðum þar sem ríkir einna versta ástandið á landinu öllu í vegamálum. Ráðherra hefur reyndar sjálfur, sem þakka ber, sýnt ákveðinn skilning á því að á sunnanverðum Vestfjörðum þurfi að leysa ákveðin vandkvæði sérstaklega varðandi vegagerð í Gufudalssveit. Þannig að nú er mín brýna spurning til hæstv. ráðherra sú: Við hverju mega Vestfirðingar búast nú þegar þrír milljarðar hafa verið skornir niður í 850 millj. kr. með tilmælum um að hluti fjármagnsins fari jafnvel frekar í viðhald en nýframkvæmdir? Önnur spurning, sem ég vil beina til hæstv. ráðherra, varðar átaksverkefni sem efnt var til í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur á síðasta kjörtímabili varðandi kynferðisbrot gegn börnum. Tilefnið á sínum tíma var Kastljóssumfjöllun sem leiddi til stóraukinna tilkynninga um kynferðisbrot og niðurstaða átaksnefndarinnar sem sett var á laggirnar var að verja strax um 80 millj. kr. til að bregðast við þessum vanda. Nú er ekki annað að sjá af fjárlagafrumvarpinu en að innanríkisráðherra hafi þurrkað út fjármunina sem síðasta ríkisstjórn ákvað að setja í þessi afar mikilvægu mál. Að vísu sjáum við að félagsmálaráðherra tryggir áfram þær 20 milljónir sem í því ráðuneyti voru helgaðar þessu mikilvæga verkefni. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu missir 30 milljónir sem áttu að fara í þetta, 10 milljónir eru teknar af ríkissaksóknara. Lögreglustjórinn á Suðurnesjum missir 10 milljónir og Fangelsismálastofnun og ríkislögreglustjóri missa einnig fjármuni sem höfðu verið eyrnamerktir í þetta verkefni. Ég vil því gjarnan fá skýringar hjá hæstv. innanríkisráðherra hvort hún telji að ekki sé lengur þörf á þessu verkefni eða hver hennar sýn sé á framvindu þess.

Virðulegur forseti. Varðandi stöðuna í samgöngumálum almennt ætla ég ekki að fara frekar yfir það hér. Varðandi Vestfirði sérstaklega þá gildir það sama um framkvæmdir þar. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt að ég vonast til þess að þingið taki í meðförum sínum tillit til þess sem ég nefndi hér í upphafi ræðu minnar áðan sem lýtur að því að þetta 850 millj. kr. viðbótarframlag fari heldur í viðhald og öryggismál en í nýframkvæmdir. Ég held að Vegagerðin hafi mikið til síns máls í því sambandi. Það sem þetta þýðir fyrir Vestfirði er það sama og það þýðir fyrir aðrar byggðir landsins. Þau verkefni sem þegar eru samningsbundin, með þau verður haldið áfram. Þau sem ekki eru samningsbundin eru í ákveðinni óvissu. Það er bara staðan. Við getum farið betur yfir það eða ég get látið taka saman fyrir hv. þingmann nákvæmlega hvernig það kemur út gagnvart Vestfjörðum. Það sem mér hefur fundist skipta mestu máli og ég veit að það gæti æst upp einhverja umræðu núna en ég ætla ekki að gera það. Það sem mér finnst skipta mestu máli varðandi samgöngur á Vestfjörðum er auðvitað það að vegurinn í gegnum Teigsskóg verði að veruleika. Ég hef viljað vinna að því. Tel það algjört forgangsverkefni fyrir Vestfirðinga. Málið er statt, skulum við kalla, innan kerfis nákvæmlega núna. Ég hef viljað klára það og tryggja það að sú mikla samgöngubót verði að veruleika. Ég vona að það takist sem fyrst. Varðandi það sem nefnt er um átak vegna kynferðisbrota gegn börnum tek ég undir það sem hv. þingmaður nefndi í því. Það er hins vegar þannig að til verkefnisins fór á milli ráðuneyta ákveðið fjármagn á síðasta ári. Það er í ákveðnum liðum fjárlagafrumvarpsins á þessu ári. Ég get líka látið taka það saman fyrir hv. þingmann. Ég minni hins vegar á það, en veit að hæstv. dómsmálaráðherra hefur sjálfsagt nefnt það hér í morgun, að það er 500 millj. kr. viðbótarframlag 

Herra forseti. Já, ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Þó ég verði að segja að þau sefi ekki mjög áhyggjur mínar af stöðu mála í Gufudalssveit eða í samgöngumálum Vestfirðinga almennt. Nú vill þannig til að Vestfirðir hafa verið skilgreindir sem sérstaklega brothætt svæði. Það er viðurkennt af öllum til þess bærum aðilum sem hafa fjallað um byggða- og samgöngumál og atvinnumál að þessi landshluti á allt sitt undir samgöngum auk auðvitað raforkuöryggis og fjarskiptamála. Ef frekari töf verður á því að hægt sé að standa við fyrirheit um að byggja upp og treysta þá innviði sem þessi landshluti þarf svo lífsnauðsynlega á að halda þá eru menn að taka meðvitaða ákvörðun um að viðhalda því ófremdarástandi sem stefnir í gagnvart þeim landshluta. Ég hlýt líka að velta því fyrir mér og mig langar að spyrja um það í þessu samhengi: Nú sé ég á samgönguáætlun að ekki er gert ráð fyrir að Dýrafjarðargöng verði boðin út fyrr en árið 2017. Samkvæmt tillögum síðustu ríkisstjórnar átti að flýta því verki. Göngin hafa verið tilbúin til útboðs í þrjú eða fjögur ár. Hvers vegna lætur innanríkisráðherra ekki bjóða þessa framkvæmd út? Hvers vegna er ekki hægt að standa við það, því það er þó að minnsta kosti hinu opinbera að kostnaðarlausu að standa við það að hleypa göngunum í útboð. Það hefði þó kannski verið sárabót í þessum vanda sem snertir vegagerðina á sunnanverðum Vestfjörðum. Varðandi kynferðisbrot gegn börnum. Ég þakka ráðherra fyrir svörin og hans hug í því máli 

Virðulegur forseti. Ég ætla ekkert að gera neinn ágreining við hv. þingmann um þá stöðu sem er í samgöngumálum og hefur verið til of langs tíma á sunnanverðum Vestfjörðum, við deilum þeirri skoðun. Auðvitað finnst öllum landshlutum eðlilega - og trúið mér það eru miklar kröfur mjög víða um mjög margt, um göng og ákveðnar úrbætur víða á landinu - en á sunnanverðum Vestfjörðum vitum við öll að það er ákveðin staða sem verður að bæta. Það stendur atvinnulífi fyrir þrifum. Það stendur uppbyggingu fyrir þrifum. Framtíðaráform til sóknar geta strandað á því að samgöngurnar séu ekki nægilega góðar. Ég hef lagt áherslu á það og nefni það aftur er varðar Teigsskóg, en vil einnig virða það lögbundna ferli sem þarf að vera til staðar, en ítreka þó það sem ég hef áður sagt úr þessum ræðustól að Alþingi getur auðvitað hugsað ákveðnar leiðir í því að tryggja að það verkefni verði að veruleika fyrr en ella eins og sakir standa með það. Hvað varðar göngin. Já, það er rétt að þau eru á áætlun á því ári sem hv. þingmaður nefndi. Af hverju er ekki farið í útboð? Það er vegna þess að fjármögnun á því verki er ekki trygg, ekki frekar en á ákveðnum framkvæmdum og gangaframkvæmdum annars staðar á landinu. Það er nú sá raunveruleiki sem við búum við. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt og held að við hljótum að geta verið sammála um það alla vega flest í þessum sal, og það er víða nefnt um land þegar ég fer þangað til þess að ræða samgöngur við heimamenn, að þingið sé opið fyrir því að skoða annars konar fjármögnun. Ég veit að hún er oft þyngri og erfiðari í verkefnum á svæðum þar sem er minni umferð en hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég held samt að við eigum að hafa hugrekki til að hugsa það. Svo tek ég bara undir það sem hv. þingmaður nefndi varðandi það verkefni er lýtur að kynferðisafbrotum gegn börnum. Ég held að við séum öll sammála um mikilvægi þess að spyrna kröftuglega við fótum þar og forgangsraða í þágu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir umræðuna hingað til og er hér með nokkrar spurningar sem undir hennar embætti heyra. Einhverjar af þeim eru þannig að á þær hefur verið drepið áður í umræðunni, en mig langar engu að síður að halda þeim til haga. Það er kannski í fyrsta lagi það sem varðar Útlendingastofnun og hælisleitendamálin, vegna þess að öllum er jú ljóst sem hafa fylgst með pólitískri umræðu hér undanfarin missiri og undanfarin ár að þetta er sífellt þyngri málaflokkur, málaflokkur útlendingamála og hælisleitenda. Mikil vinna hefur verið unnin í því að styrkja löggjöf á þessu sviði og mikilvæg vinna stendur yfir núna á vettvangi nýrrar og þverpólitískrar þingmannanefndar sem starfaði í vetur sem leið og er að störfum. Miðað við allt það sem þar liggur fyrir og ekki síður á grundvelli þeirra breytinga sem þegar hafa orðið á útlendingalöggjöfinni er ljóst að það þarf frekar að gefa í í þessum málaflokki en hitt. Það er frekar þannig að það hafi verið skortur á fjármagni og starfsfólki til þess að standa undir þeim verkefnum sem eru vaxandi, sífellt fleiri leita hingað til landsins o.s.frv. Þess vegna vekur það áhyggjur að um er að ræða lækkun á rekstrargjöldum til bæði Útlendingastofnunar og hælisleitenda. Við vorum að ræða einhverjar millifærslur þarna á milli að því er varðar hælisleitendaliðinn. Án þess að ég fari ofan í það í smáatriðum mundi ég vilja heyra almenna sýn hæstv. ráðherra á þessum málaflokki sem heild. Þarna þarf að taka myndarlega til hendinni af svo ótal mörgum ástæðum. Mig langar síðan að spyrja hæstv. ráðherra um fangelsismálin. Hv. þm. Jón Þór Ólafsson talaði hér aðeins um þau mál. Hann vék að sálfræðiþjónustu og öðru slíku. Grundvallarþátturinn er menntunar- og atvinnumál fanga, þ.e. möguleiki fanga til aðlögunar á samfélaginu. Betrunarsýn á fangelsisvistina og aðlögun þeirra að samfélaginu eftir afplánun er í raun og veru grundvallarhlutverk samfélagsins þegar þessi hópur er annars vegar. Þess vegna hef ég áhyggjur af því að ég sé þess ekki stað beinlínis í fjárlagafrumvarpinu eins og það lítur út, en það er nú svo sem ekki ítarlega sundurliðað hér. Ég mundi vilja heyra í hæstv. ráðherra hvað þetta varðar og kem væntanlega seinni spurningu minni að í síðara andsvari.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður nefnir varðandi þær breytingar sem þurfa, eiga og verða að eiga sér stað í útlendingamálum almennt og í málefnum innflytjenda. Ég held að það sé ekki einungis samfélagsleg skylda okkar heldur líka siðferðisleg skylda okkar að taka aðeins sameiginlega á þeim verkefnum og við erum að leggja miklu vinnu í það og það hafði líka verið lögð mikil vinna í það í ráðuneytinu áður en ég kom þangað inn. Við eigum eftir að sjá, virðulegur forseti, nákvæmlega hverju það skilar okkur. Við erum auðvitað að vonast til þess að við náum að nýta fjármagnið betur - að stytting á málsmeðferðartíma valdi því að fjármagnið sem við höfum til ráðstöfunar nýtist betur og sá kostur sem við höfum valið að fara sem er norska leiðin. Í Noregi hefur hún skilað þeim því að þeir ráða betur við að nýta fjármagnið vel og þeir ráða betur við verkefni. Við erum auðvitað að vonast til þess að þannig gerist það hjá okkur. Hv. þingmaður sem hér talaði og bar fram fyrirspurnina situr í þverpólitískum þingmannahópi sem fjallar um málið. Ég get ekki fullyrt nákvæmlega hver verður niðurstaðan þar. Mér finnst ekki ólíklegt að menn byggi löggjöfina á svipuðum forsendum og ætlað var með uppleggi frá því fyrir svona tveimur árum síðan, en ég vænti þess að menn eigi gott samstarf við sérstaklega velferðarráðuneytið í því samhengi og Útlendingastofnun og aðra. Við sjáum hvert það færir okkur. Ég bind miklar vonir við það. Varðandi fangelsismálin þá er ekki í þessu frumvarpi, þrátt fyrir að það sé ekki sundurliðað sérstaklega, gert ráð fyrir breytingu. Það er ekki gert ráð fyrir að við séum að haga málum með allt öðrum hætti en við höfum gert. Eins og ég sagði áðan, og við eigum að vera stolt af, erum við og Norðmenn að standa okkur best hvað varðar þær þjóðir sem við berum okkur helst saman við þegar litið er til menntunartækifæra og tækifæra þessara aðila til þess að koma sér aftur á góðan stað í samfélaginu. Við getum örugglega alltaf gert betur. Ég 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau náðu í þessari umferð. Mig langar kannski að spyrja í kjölfarið á þeim viðbrögðum. Í fyrsta lagi vil ég brýna hana og okkur öll sem hér erum á þingi í því að standa vel vaktina að því er varðar útlendingamál, þann mikla og vaxandi málaflokk. Ég vænti þess að við getum með þverpólitískri nálgun rökstutt mögulegar breytingar á fjárlagafrumvarpinu á milli 1. og 2. umr. í þágu þess málaflokks. Ég tel a.m.k. afar brýnt þegar við erum að styrkja löggjöfina að við finnum að vilji þingsins blási okkur vind í seglin hvað þetta varðar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra varðandi málefni fanga um stefnumörkunina í þeim málaflokki. Ég er alveg sammála að þar er verið að gera gríðarlega góða hluti við að mörgu leyti krappan kost, en við þurfum að geta gert miklu betur og að mörgu leyti að færa málaflokkinn meira til nútímans. Mig langar að spyrja um það hvernig þeirri stefnumörkun er háttað eða hvort hún sé í farvegi eða hvort ráðherrann sjái fyrir sér einhver tíðindi í þessum málaflokki sérstaklega. Síðan langar mig að spyrja ráðherrann að því er kemur fram hér í kaflanum um Fangelsismálastofnun, að fellt er niður tímabundið framlag sem var 10 milljónir til að tryggja skilvirk úrræði þolenda kynferðisbrota sem er nú svona lína sem er í fleiri köflum hér framar sem heyrir undir ráðherra dómsmála. Það sem ég spurði hann um og mundi nú vilja spyrja hæstv. ráðherra er um röksemdirnar og greininguna sem liggja að baki því að fella niður þessi tímabundnu framlög núna vegna þess að það er alveg ljóst, held ég, að þessi málaflokkur er hvergi nærri kominn í höfn, eins og má að orði komast, og mín tilfinning er sú að 

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi þá áætlun sem áður hefur verið nefnd hér og varðar kynferðisofbeldi gegn börnum þá var sú vinna sem starfshópur þessara ólíku ráðuneyta hafði unnið eftir, eftir því sem ég best veit en skal afla frekari upplýsinga fyrir hv. þingmann, um það að verkefninu hefði verið ætlað að skila framlagi á síðasta ári en það liggur ekki alveg fyrir hvernig eigi að taka á því með sama hætti á þessu ári. Ég skal fara betur yfir það fyrir hv. þingmann og láta taka það saman. En ég árétta það sem ég hef áður sagt að sumt af þessum verkefnum kemur auðvitað inn í þessa áætlun er lýtur að auknu fjármagni til löggæslu og tengist þannig. Varðandi það sem rætt var um um fangelsismál og almennt um þau mál þá hef ég ákveðnar væntingar til þess að við séum að fara að taka með heildstæðari hætti á þeim málum. Mikil vinna hefur verið í gangi og var sett í gang á síðasta kjörtímabili og lýtur að svokallaðri réttaröryggisáætlun. Sigurður Tómas Magnússon leiðir þessa vinnu fyrir ráðuneytið og hefur gert það um nokkurt skeið. Hún lýtur að því að skoða þessa heildarhugsun í réttaröryggi landsmanna og fangelsismálin koma inn í það. Það er því ákveðin skoðun fagaðila í gangi á vettvangi ráðuneytisins, mikil og öflug vinna sem ég vænti mikils af og vona að ég geti flutt þingheimi frekari fréttir um það á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að fá að spyrja hæstv. innanríkisráðherra út í fjarskiptamálin, sem hún kom reyndar inn á áðan, vegna þess að ég sé að ekki er hækkun til Fjarskiptasjóðs. Eins og hæstv. ráðherra benti réttilega á þarf að laga fjarskiptin áður en við getum farið í ýmis verkefni úti á landi sem tengjast netinu. Við þekkjum það sem búum úti á landi og förum til dæmis í kjördæmavikurnar að það er mjög stórt vandamál hve nettengingar eru víða slæmar. Þetta hefur áhrif á ferðaþjónustuna og þetta er eitthvað sem hvert einasta sveitarfélag kvartar yfir. Ég velti fyrir mér: Er markmið að dútlast áfram í því að reyna að nettengja einn og einn bæ, eða hvert er planið í þessum efnum? Þetta er eitt stærsta byggðamálið, ég leyfi mér að fullyrða það. Ef við getum ekki tryggt það að arkitekt geti búið á Borgarfirði eystri af því hann getur ekki hlaðið niður þungum skjölum, þá er tómt mál að tala um byggðastefnu. Þannig að þetta er ein spurningin. Svo langar mig aðeins að spyrja út í annað sem við innanríkisráðherra höfum áður rætt og tengist kannski tekjuhliðinni - við fáum svo sem ekki tækifæri til að ræða við ráðherra um það þannig að ég ætla að fá að gera það hér - en það varðar innheimtu skattskulda og þessar tvær skýrslur Ríkisendurskoðunar sem hafa komið út. Niðurstaðan er eiginlega sú að það þarf að auka eftirlit með innheimtu dómsekta, aðallega vegna skattalagabrota, og það innheimtist sáralítið af þessum sektum. Ég skildi það þannig að til stæði að endurskoða lög um þetta, átti að leggja það fram á síðasta þingi, það var ekki gert. Ég spyr svona örstutt hvort við megum búast við því að það verði gert á þessu þingi eða hvort þetta hafi einhvern veginn strandað. Vegna þess að ég gef mér að þetta sé efni í þriðju skýrslu Ríkisendurskoðunar. Þetta er mjög stórt mál.

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi síðari spurninguna um innheimtu dómsekta: Það stendur ekki til, það er ekki á þingmálaskrá þessa þings, að leggja það fram. Ég þekki málið og veit af verkefninu og viðfangsefninu og þeim vanda sem hv. þingmaður lýsir. Það hefur verið ákveðin skoðun í ráðuneytinu með því að færa þetta verkefni til sýslumanns á Blönduósi til þess einhvern veginn að ná betur utan um verkefnið. Það er sú staða sem er á málinu nákvæmlega núna. Hv. þingmaður getur að sjálfsögðu fengið frekari upplýsingar um það. Varðandi fjarskiptamálin þá held ég að við séum öll sammála um það - það er kannski ekki mitt hlutverk að útskýra eða afsaka hvers vegna stjórnvöld hér fyrr á tímum hafa ekki tekið kannski á því með þeim hætti sem æskilegt og eðlilegt hefði verið. Það breytir engu um það að þetta er líka eitt af þeim viðfangsefnum sem samfélagið hefur kannski þurft að takast á við með meiri hraða en við vorum reiðubúin í. Við búum í stóru og dreifbýlu landi og kröfurnar í þessum málum hafa aukist mjög mikið á undanförnum árum. Krafan um háhraðatengingar var ekki til staðar fyrir nokkrum árum. Hún er það sannarlega núna. Við því verðum við að bregðast. Ég held og er alveg sammála hv. þingmanni í því að þetta er eitt af stærstu byggðamálunum, eins og ég vil orða það. Ég held að það séu líka fleiri mál sem skipta máli en það er einfaldlega orðin nútímakrafa, eins og nefnt var hér, að fólk geti starfað og búið víða um landið og sinnt störfum sínum í gegnum netið án þess að þurfa að bíða eftir tengingunni í langan tíma. Það er eðlileg nútímakrafa. Ég sagði það áðan og ég ítreka það að ég held að til þess að taka á því þurfum við sérstakt átak. Ég held líka að við þurfum að taka höndum saman við fjarskiptafyrirtækin og vinna með þeim í verkefninu. Það er sú leið sem flestar þjóðir sem hafa náð árangri hafa farið.

Virðulegi forseti. Ég þakka svörin. Mig langar aðeins að fara yfir í annað mál sem heyrir líka undir hæstv. ráðherra, það eru neytendamálin. Undir þeim kafla eru í raun bara tveir liðir. Það er Neytendastofa; fjárframlög til hennar lækka aðeins vegna þess að ákveðinn málaflokkur flyst yfir til Mannvirkjastofnunar. Talsmaður neytenda var lagður niður. Þeir peningar fóru ekkert annað, það voru 15 milljónir þar. Neytendasamtökin, þau lækka um 200 þús. kr., reiknast mér til, framlögin til Neytendasamtakanna, úr 8,3 í 8,1. Nú á að fara í breytingar á virðisaukaskattskerfinu og það á að lækka um eitt prósentustig ef ég skil rétt eða eitt og hálft og það á að skila sér til neytenda. Mér er reyndar til efs að það muni gerast vegna þess að það er það lítil lækkun og ég er hrædd um að seljendur muni einfaldlega auka álagninguna. Hæstv. fjármálaráðherra talaði um að þessu yrði fylgt eftir og ég sá það jafnvel fyrir mér að menn mundu fara í massíft eftirlit eins og þegar matvælaskatturinn var lækkaður á sínum tíma. Að því stóðu Neytendastofa, Neytendasamtökin og verðlagseftirlit ASÍ. Það er ekki verið að auka framlag í þennan málaflokk heldur er verið að draga saman í málaflokknum og ég velti því fyrir mér hvernig það komi heim og saman við það að lækka virðisaukaskatt og jafnframt að vera með eftirlit sem á að tryggja það að verðlækkunin skili sér til neytanda. Hver ætlar að tryggja það og með hvaða fjármagni? Ætlar einhver að fara í það ókeypis?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég halla mér reyndar eilítið upp að sérþekkingu hennar í þessum málaflokki enda kemur hún að vinnu sem við erum með á þessum vettvangi. Við höfum áður nefnt það og rætt það hér að það er mikilvægt að við förum í að hugsa þessi mál dálítið upp á nýtt og gera það óhikað. Það er alveg rétt að við lögðum niður ákveðna þætti í þessu á síðasta ári og á síðasta þingi. Það er líka alveg rétt að þarna er lækkun til Neytendasamtakanna og Neytendastofu, en það er sambærileg hagræðingarkrafa og gerð er á aðrar stofnanir og annan stuðning ráðuneytisins eins og ég nefndi hér áðan. Varðandi það verkefni - okkur hefur orðið tíðrætt um það hér í þessum sal, eðlilega í kringum fjárlagafrumvarpið, hvort þessi breyting á virðisaukaskattinum, þ.e. lækkunin, muni skila sér til neytenda. Ég trúi því að það muni gera það. Ég hef kannski meiri trú á þeim sem eru að selja vöru og þjónustu til almennings en sumir, ég trúi því og treysti að þeir vilji sýna almenningi að við það verði staðið. Ég trúi því og treysti að kaupmenn og aðrir þeir sem selja vöru hér í landinu sjái hag sinn í því líka að almenningur finni og skynji þegar svona lækkanir eiga sér. Ég ber því þær væntingar í brjósti. En nákvæmlega hvaða afleiðingar eða áhrif eða aukinn kostnað það hefur í för með sér, til dæmis fyrir Neytendastofu, þori ég ekki að fullyrða um á þessu stigi. Við munum greina það og fara yfir það en það liggur ekkert fyrir um það eða aukna aðkomu þeirrar stofnunar hvað þessi verkefni varðar. En ég get fullyrt að við munum vera á vaktinni varðandi það og ég veit að hv. þingmaður verður það líka.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir fjárlagatillögum þeirra málaflokka sem ég sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ber ábyrgð á. Í heildina litið eru útgjöld til þeirra í kringum 20,8 milljarðar. Þar inni er rekstrarkostnaður alls atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, 781 milljón. Í þessum málaflokkum var lögð til 1,3% hagræðingarkrafa eins og annars staðar í ríkisrekstrinum. Ég vil byrja á því að gera grein fyrir málefnum tengdum áformum um að flytja höfuðstöðvar Fiskistofu norður á Akureyri. Það mun kosta fjármuni sem ekki er gert grein fyrir í fjárlagafrumvarpinu á þessari stundu. Gert er ráð fyrir að áætlun um kostnað, nákvæman kostnað, liggi fyrst fyrir um miðjan október sem þá þarf að taka til sérstakrar umfjöllunar. Verði það samþykkt eru tækifæri til að færa fjármuni á milli verkefni til móts við hluta af kostnaðartengdum flutningum en jafnframt er væntanlega aukafjárveitingarþörf þar á. Þá er rétt að nýta þetta tækifæri til að árétta að áformin um flutninginn falla undir byggðamál og eru í fullu samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um fjölgun atvinnutækifæra á vinnusóknarsvæðum á landsbyggðinni og frekari dreifingu opinberra starfa. Það má öllum vera ljóst að lengra verður ekki gengið í hagræðingarkröfu gagnvart Hafrannsóknastofnun. Það er mikilvægt að standa vörð um grunnrannsóknir sem eru hornsteinninn í allri veiðiráðgjöf. Það getur orðið mjög dýrt að sleppa mikilvægum rannsóknum. Í því felst að veiðum úr fleiri stofnun er stýrt á grundvelli varúðarsjónarmiða og þeir jafnvel ekki nýttir á sjálfbæran hátt í víðasta skilningi þess orðs. Þær rannsóknir sem sumar hafa verið skornar niður geta verið á litlum stofnum sem í samhengi heildarinnar fáir stunda veiðar á, en að sama skapi geta þær veiðar verið tilteknum landshlutum mjög mikilvægar með tilliti til atvinnu við veiðar og vinnslu. Nokkuð er aukið við í fjárlögunum til hafrannsókna, um 250 milljónum, einkum til að tryggja verkefni sem stofnuninni hafa á undanförnum árum verið falin án þess að fjármagn hafi fylgt. Ég treysti því að þingið standi vörð um það fjármagn og horfi jafnframt til þess hvernig stuðla megi að frekari rannsóknum. Ísland hefur verið leiðandi í þróun fjareftirlitskerfa fiskiskipa í alþjóðasamstarfi en er óðum að tapa forustunni vegna aðhaldskrafna og það fé sem hefur verið notað til reksturs og framþróunar á kerfunum hefur ekki verið tryggt undanfarin ár. Ég legg áherslu á að svo verði gert nú með 30 millj. kr. framlagi. Til samræmis við stefnu ríkisstjórnarinnar um að auka fé til rannsókna og nýsköpunar er bætt við fjármagn til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins eða um 17 milljónum. Vel þarf að halda utan um málefni byggða landsins og við þurfum að standa saman í þeim efnum. Það er ljóst að þróun sem leiðir til aukinnar hagkvæmni í sjávarútvegi til að mynda, eins og t.d. í tækni, styrkir tiltekin vinnusóknarsvæði á meðan önnur veikjast. Atvinnutækifæri breytast og við þurfum að bregðast við og byggja upp innviði í samræmi við þá þróun. Brothættar byggðir eru nú verðugt komnar með fastan ramma í fjárlögum, 50 milljónum er ráðstafað til hafnarframkvæmda á Bíldudal þar fyrir utan til að styðja við uppbyggingu í fiskeldi á svæðinu. Það er ljóst að sóknaráætlanir landshluta þarf að styrkja mun frekar ef vel á að vera en sá liður fellur undir fjármálaráðherra. Þar virðast hafa átt sér stað mistök sem ég vænti að þingið muni leysa úr og leiðrétta en þar vantar um 85 milljónir til þess að þær séu með sama hætti og voru í fyrra og var fyrirhugað að yrði á þessu ári.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að hæstv. atvinnuvegaráðherra talaði um að einhver mistök hefðu átt sér stað varðandi sóknaráætlanirnar. Það kviknaði vonarneisti hjá mér við að heyra það því að það var sannarlega áfall að sjá í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi að einungis væri gert ráð fyrir 15 millj. kr. til sóknaráætlananna sem höfðu fyrir ári síðan átt að fá 400 millj. kr., sem var fellt niður og breytt í 100 milljónir. Samkvæmt þessu fjárlagafrumvarpi er einungis um að ræða 15 millj. kr. og talar ráðherrann um að þarna hafi mistök átt sér stað og að málið sé komið undir forsætisráðuneytið. Mig langar að inna ráðherrann frekar eftir því hvaða fyrirkomulag ríkisstjórnin og hann sem atvinnuvegaráðherra sjái fyrir sér að geti orðið á framkvæmd og framhaldi sóknaráætlananna í ljósi þessarar miklu fjárskerðingar sem þær áætlanir hafa orðið fyrir frá því sem upphaflega var áætlað og hvernig menn sjái þá fyrir sér að þeim 100 milljónum, sem ráðherrann hefur góð orð um að geti komið inn núna, verði varið í sambandi við þá vinnu, því að það skiptir auðvitað máli þegar fjárhagsáætlanir breytast svo mjög frá því sem upphaflega var áætlað. Síðan tek ég líka eftir því í frumvarpinu að fellt hefur verið niður 50 millj. kr. framlag til sértækra aðgerða í fámennum byggðarlögum sem búa við bráðan vanda vegna fólksfækkunar, einhæfs atvinnulífs og hækkandi meðalaldurs íbúa. Það kemur hins vegar ekki fram hvort þeir fjármunir hafi verið færðir undir einhvern annan lið eða hvort þetta sé einfaldlega fellt niður og mér þætti vænt um að fá nánari skýringar hjá ráðherranum varðandi það. Hafi þetta verið fellt niður, hvernig stendur á því? Telur þá ráðherrann að ekki sé þörf á þeim aðgerðum sem þessir fjármunir áttu upphaflega að fara til? Ég hefði nú satt að segja haldið að þarna hefði þurft að láta allverulega meiri fjármuni renna til jafn viðamikils verkefnis eins og þess að gera raunhæfar áætlanir um vörn fyrir veikustu byggðarlögin í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur þessar fyrirspurnir. Þegar ég talaði um mistök í sambandi við sóknar- eða landshlutaáætlanirnar held ég að ein af ástæðum þeirra sé að þegar fjárlögin koma svona snemma fram vinnst ekki alltaf tími til að yfirfara alla hluti. Það var hugmyndin, eins og var í fyrra, að 100 milljónir yrðu settar í sóknaráætlanirnar og það yrði gert áfram og ég vænti þess að þingið leiðrétti það. Það er rétt að á árinu voru áætlaðar 400 milljónir í þetta en ríkisstjórnin, til þess skera niður hallann sem stefndi í árið 2013, tók sig til og lagaði verulega til þær áætlanir sem fyrrverandi ríkisstjórn var með með þeim árangri að 2013 mun koma miklu betur út en til stóð. Varðandi 50 milljónirnar sértæku til brothættra byggða voru þær settar tímabundið inn í Byggðastofnun. Þar eru þær felldar út en settar inn sem sérstakt verkefni, eins og stendur í Byggðaáætlun og eru þar með, eins og ég sagði í inngangsorðum mínum, verðugt verkefni sem er þá komið með sinn sess í fjármálunum. Þeir fjármunir eru því tryggðir og til að upplýsa þingheim, þar sem ég heyrt að menn telji að þetta hafi farið einhvern veginn burtu, er þetta á bls. 337 í frumvarpinu þar sem fjallað er um í Byggðaáætlun 50 millj. kr. framlag vegna sértækra aðgerða á varnarsvæðum er snúa að brothættum byggðum í tengslum við framkvæmd byggðaáætlunar. En á sama hátt eru 50 milljónirnar felldar út hjá Byggðastofnun því að þar voru þær settar inn tímabundið í fyrra. Þetta skýrir það vonandi algjörlega og ég tek undir að það er mjög mikilvægt. Varðandi fyrirkomulagið hjá landshlutaáætlunum og öðrum þeim verður það fyrirkomulag sem við hefur verið haft hingað til, þ.e. stýrinet ráðuneytisins og samstarf við sveitarfélögin. Fjármunirnir fara í gegnum ríkið og til landshlutanna þar sem þeir sjálfir ákveða hvernig skynsamlegast er að nýta landshlutaáætlanaféð, vaxtarsamningana og aðra þá samninga sem við erum þá komin með á einn stað.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra hefði mátt lesa aðeins lengra í fjárlagafrumvarpinu þegar hann var að vísa til þess að þetta hefði farið yfir á byggðaáætlun, því að ef við erum að ræða það sem er undir byggðaáætlun segir þar að gert sé ráð fyrir því að upphæðin verði meðal annars nýtt til að fjármagna verkefni um stöðu og framtíð íslenskra landbúnaðarsamfélaga. Það er kannski ekki alveg það sama og að verja brothættar byggðir sem eiga mjög undir högg að sækja vegna íbúafækkunar, hækkandi meðalaldurs og annars sem hrjáir veikustu byggðarlögin í landinu. Ég vil því skora á menn að endurskoða þetta aðeins. Það er auðvitað ástæða til þess að hafa áhyggjur af stöðu landsbyggðarinnar í ljósi þessa fjárlagafrumvarps, samanber svörin sem við fengum hér áðan frá hæstv. innanríkisráðherra þegar við ræddum stöðu veikustu svæðanna, m.a. Vestfjarða, sem augljóslega eru ekki í forgangi og í mikilli óvissu, því að sóknaráætlanirnar eru greinilega í miklu uppnámi eins og sakir standa. Það vantar alla stefnufestu í það hvernig eigi að verja fjármunum til þess að snúa vörn í sókn varðandi fólksfækkun og atvinnuerfiðleika úti á landi. Að sjálfsögðu er mjög mikilvægt að auka fjármagn til sóknaráætlananna og það þarf auðvitað að aðhafast fleira. Það þarf að stórauka fjármuni til samgöngumála og ég vil minna á tillögu til þingsályktunar um bráðaaðgerðir í byggðamálum sem Samfylkingin hefur lagt inn í þessa umræðu og hér fyrir þetta þing þar sem við erum með mjög góða og ítarlega áætlun um hvernig best verði snúið vörn í sókn. Ég skora á hæstv. ráðherra að gefa gaum að þeim tillögum sem þar koma fram og vinna með okkur.

Virðulegi forseti. Aðeins fyrst varðandi sóknaráætlanirnar, landshlutaáætlanirnar, ég býst við að það hafi bara verið mismæli, en þær heyra undir fjármálaráðherra. Peningarnir koma þaðan, fara til byggðamálaráðherra sem safnar þeim saman til að búa til einn kanal til samstarfsins við landshlutana. Það er algjörlega tryggt að þær 50 milljónir sem lagt er til að veita í brothættar byggðir fara í brothættar byggðir. Það sem hv. þingmaður las áfram um landbúnaðarsvæði er meðal annars vegna þess að það eru fleiri brothættar byggðir en sjávarbyggðir, það eru líka landbúnaðarbyggðir, t.d. Skaftárhreppur, svo dæmi sé tekið, sem er nú þegar kominn inn í verkefnið Brothættar byggðir, og þá þarf einmitt að fara í gegnum þennan landbúnaðarvinkil til þess að greina það til að styrkja undirstöðu þessara byggða sem eru sannarlega brothættar byggðir. Ég er sammála þingmanninum um að við þurfum sannarlega að hafa áhyggjur af stöðu landsbyggðarinnar og sérstaklega þeirra svæða sem hafa gefið hvað harðast eftir. Við megum hins vegar ekki fara fram og lofa fjármagni sem ekki er til. Við verðum að standa á því að gera það með uppbyggilegum hætti og skynsamlega og ég tel að við séum að gera það hér. Ég tel vissulega að hægt sé að gera betur og hef varpað þeirri hugmynd fram, bæði úr þessum ræðustól og annars staðar, að það sé eðlilegt að hluti af veiðigjöldunum til að mynda í sjávarútvegi renni með einum eða öðrum hætti til landsbyggðarinnar, þar sem auðlindin er, og það sé eitt af þeim verkefnum sem mundi þá styrkja til dæmis landshlutaáætlanirnar og sjávarbyggðirnar með beinum hætti. Ég tel að það sé eitthvað sem þingið þurfi að velta fyrir sér hér í vetur.

Herra forseti. Mér varð það á í morgun að leggja fyrirspurn fyrir hæstv. ráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur um jöfnun flutningskostnaðar en var þá pent upplýstur um að það heyrði undir hina deildina í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Ég ætla því að vippa mér í að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki ansi naumlega skammtað að setja ekki nema 175 millj. kr. á þennan lið. Fyrir tveimur eða eiginlega þremur árum var lagt upp með 200 milljónir og það var naumlega sú áætlun sem þá lá fyrir um að það mundi duga til að endurgreiða áætluð 10 og 20% af flutningskostnaðinum, þeim flutningskostnaði sem þarna fæst endurgreiddur vegna framleiðslustarfsemi og slíkra hluta. Ég hefði nú frekar talið, vegna þess að almenn ánægja hefur þó ríkt með það að loksins var lagt af stað í margumtalaða jöfnun flutningskostnaðar sem búið var að jarma um hér á þingi og víðar, ég veit ekki hve lengi, í eina tvo, þrjá áratugi. Og það þurfti kreppuna til og vinstri stjórnina að koma því af stað. Eftir frægan fund og heimsókn ríkisstjórnar til Ísafjarðar var ákveðið að hrinda þessu af stað og 200 milljónir voru áætlaðar í þetta og ef ég man rétt var matið að þurft gæti um 210–220 milljónir. En það var alla vega lagt upp með þetta. Nú er það komið niður í 175 milljónir. Það kemur mér mjög spánskt fyrir sjónir ef þetta er ekki ávísun á það að hreinlega verði að skerða með einhverjum hætti endurgreiðslukröfuna sem kemur og á þá samkvæmt lögunum að vera 10 og 20% af flutningskostnaði miðað við skilgreind svæði. Ég spyr því um stöðuna á þessum lið. Það er gott að fjárheimildin er komin inn, hún hvarf út í fyrra og menn fleyttu sér á því að í fyrra fyrirkomulagi hafi fjárheimildin verið sett inn árið á undan en nú verður að koma fjárheimild eigi ekki að leggja þetta af og það er þá fyrir því séð með þessu, en mér finnst fjárhæðin ansi lág. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra um Framleiðnisjóð landbúnaðarins og hverju það sæti að ekki virðist eiga að standa að fullu við samningsbundna áætlun um að auka í skrefum framlög til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Það stendur allt í einu hér að annars vegar sé lögð til 25 millj. kr. hækkun í samræmi við búnaðarlagasamning, löggerning, samning frá 28. september 2012, en hins vegar er gert ráð fyrir 8 millj. kr. lækkun vegna aðgerða til lækkunar ríkisútgjalda. Getur ríkisstjórnin bara ákveðið það sisvona að skerða samning sem búið er að ganga frá og undirrita og samþykkja báðum megin frá þó að hún hafi einhverjar aðhaldskröfur uppi almennt? Valin var sú leið á miklum erfiðleikatímum að taka framlög til Framleiðnisjóðs mjög langt niður. Það var engum ánægjuefni en því var jafnframt heitið að um leið og betur áraði yrði farið að byggja það upp aftur í áföngum og við það var staðið með þessum 

Virðulegi forseti. Varðandi jöfnun flutningskostnaðar er það rangt hjá hv. þingmanni að það hafi fallið út í fyrra, fyrst og fremst varð breyting á fyrirkomulagi. Hér á þingi varð uppi ansi mikill úlfaþytur um þetta og þurfti að útskýra það nokkrum sinnum og benda á hvernig það væri útskýrt í fjárlagafrumvarpinu að verið væri að breyta fyrirkomulaginu. Það er ekki mat okkar að það komi til neinnar skerðingar þó að upphæðin sé 175 milljónir en ekki 200 einfaldlega vegna þess að þeir fjármunir sem voru áætlaðir í þetta gengu ekki út til verkefnisins. Ég held ég geti fullyrt að þær 175 milljónir sem hér eru séu miðaðar við það að þær umsóknir sem bárust í fyrra séu innan þess ramma og það standi. Það er hins vegar rétt að ég held að þetta hafi verið mjög gott skref að taka hjá fyrrverandi ríkisstjórn og ég held að nauðsynlegt sé líka að velta fyrir sér hvort þessi jöfnun gangi nógu langt og sá radíus sem menn hafa sett sé skynsamlega settur upp og það gæti þurft að breyta honum. Við veltum því fyrir okkur í fyrra þar sem við höfðum úr fleiri peningum að spila en það varð ekki raunin þá. Það er verkefni sem ég held að þingið og ráðuneytið þurfi að velta aðeins fyrir sér hvort við getum gert betur. Varðandi Framleiðnisjóð þekkir hv. þingmaður það að skera þarf niður og ég man ekki betur en að sjóðurinn einn sjóða, rannsóknasjóða, hafi verið skorinn grimmilega niður af fyrrverandi ríkisstjórn. Við erum hér að snúa til baka, en eins og hv. þingmaður þekkir þurfum við stundum að standa við aðhaldskröfur og hér er það gert. Það var mat ráðuneytisins að hér væri ekki um samningsbrot að ræða, ekki væri verið að skerða samninginn án þess að það væri heimilt og þess vegna er aukningin 17 milljónir að þessu sinni en ekki 25, eins og hafði verið ráðgert.

Frú forseti. Ekki skal standa á mér að skoða það með hæstv. ráðherra að útvíkka fyrirkomulagið varðandi jöfnun flutningskostnaðar. Ég er algerlega sammála að veruleg þörf er á því, bæði annars vegar vegna vissrar framleiðslustarfsemi sem ekki er á landsbyggðinni og nýtur ekki flutningsjöfnunar. Ég hef rekist á það í framleiðslufyrirtækjum austur á landi til dæmis, að þau fá greidda flutningsjöfnun á suma þætti framleiðslustarfsemi sinnar en ekki aðra og það kemur mönnum spánskt fyrir sjónir. Síðan ef menn vildu virkilega taka á þessu máli og færu með flutningsjöfnunina að einhverju leyti inn í almennar neysluvörur og verslunina eða fyndu aðrar leiðir til dæmis í samráði við Byggðastofnun um að reyna að mæta eitthvað þeirri gríðarlegu lífskjaraskerðingu sem hár flutningskostnaður er á þessum sömu svæðum og birtist í almennu vöruverði. Varðandi Framleiðnisjóð get ég alveg farið yfir það með hæstv. ráðherra, og ég treysti því að hann geti fengið það staðfest hjá Bændasamtökunum, að þegar menn voru í þessum erfiðu aðgerðum á árunum 2009, 2010 og 2011 tókst mjög gott samstarf milli stjórnvalda og Bændasamtakanna um hvernig yrði þá forgangsraðað í þeim efnum. Valið var að taka niður Framleiðnisjóð og reyndar líka að ríkið færi út úr greiðslum inn í Lífeyrissjóð bænda en í staðinn yrði að fullu staðið við greiðslur sem tryggðu búvöruframleiðsluna sjálfa og þannig reynt að verja tekjur bænda og grundvöll framleiðslustarfseminnar. Frá þessu var gengið á þann hátt sem Bændasamtökin töldu skást úr því að mæta þurfti aðhaldskröfu á þessu sviði eins og öðrum. Ég vil halda því fram að það hafi tekist vel að fleyta landbúnaðinum í gegnum þessar dýfur og í raun tóku búvörusamningarnir og sjálfur grundvöllur framleiðslunnar aldrei á sig nema upphaflegu 10% skerðinguna sem fyrri ríkisstjórn ákvað í desember 2008. Því var hins vegar heitið að Framleiðnisjóður yrði svo byggður upp í áföngum og um það var síðan samið árið 2012. Mönnum kann að þykja þetta lítið sem þarna er á ferðum en þetta er prinsippmál, og mér finnst það mjög miður ef farið er inn á það spor að skerða samningsbundin fyrirheit um greiðslur, 

Virðulegi forseti. Ég held svo sem að það skili okkur litlu að dvelja við fortíðina en samkvæmt mínum upplýsingum var það ekki með samkomulagi að menn ákváðu einhliða að hætta að greiða í Lífeyrissjóð bænda. Ég held að bændur hafi sætt sig við þann niðurskurð á Framleiðnisjóði alveg eins og hv. þingmaður benti á að menn vörðu búvörusamningana og ég held að það hafi verið mikilvægt. Það sem hins vegar gerðist var að þessi sjóður er svona afmarkaður rannsóknasjóður við landbúnaðinn og rannsóknir á þeim tíma minnkuðu mjög mikið, því miður, og tækifærin, til að mynda Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, að fara í rannsóknarverkefni urðu verulega lítil ef nokkur á þeim tíma. Ég tel að hér séum við að byggja upp. Auðvitað voru Bændasamtökin upplýst um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar og ég tel að við séum komin af stað í uppbyggingarferli og við þurfum auðvitað að ganga lengra. Ég held að Framleiðnisjóður sé mjög mikilvægur rannsóknasjóður. Í samtölum mínum við hina og þessa, meðal annars náttúrustofurnar, rannsóknasetrin og háskólana hafa menn bent á að mikilvægt sé að hafa minni sjóði til að sækja í vegna þess að stóru sjóðirnir, samkeppnisjóðirnir hjá Rannís og Tækniþróunarsjóður hafa því miður ekki horft til landbúnaðar og sjávarútvegs sem skyldi. Það eru verkefni sem við þurfum að taka þar upp, bæði að Vísinda- og tækniráð og þessir stóru sjóðir horfi meira til þessara hefðbundnu atvinnugreina okkar. Þar er gríðarleg nýsköpun og nýsköpunargeta og hefur reyndar margt þar verið unnið. Við þurfum líka að hvetja aðilana inni í þeim geira til að sækja inn í þá stóru sjóði en þangað til sú staða er uppi skiptir Framleiðnisjóður gríðarlegu máli. Ég tel að við séum hér að taka jákvætt skref en við þurfum að taka fleiri í þá áttina.

Frú forseti. Mig langar að halda áfram umræðunni sem hér var næst á undan um Framleiðnisjóð landbúnaðarins og hlutverk hans. Ég vil inna hæstv. landbúnaðarráðherra eftir því hvort farið hafi verið lögformlega yfir það hvort ganga mætti á þennan samning, því að vissulega eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rakti áðan er þetta samningur sem gerður er á milli tveggja aðila og gengið frá honum lögformlega. Annað sem ég vildi spyrja ráðherra um þessu tengt er að nú eru uppi mikil áform um eflingu sjóða, samkeppnissjóða um rannsóknir. Ég vil ítreka að margar af þeim rannsóknum sem unnar er í landbúnaði eru langtímarannsóknir og passa mjög illa við samkeppnissjóðina. Ég vil spyrja hvort ekki hafi komið til tals að efla Framleiðnisjóð samhliða þessari eflingu annarra samkeppnissjóða, þó svo að ég taki algjörlega undir það sjónarmið sem hæstv. landbúnaðarráðherra fór yfir að þessi faggrein ætti að sækja í þá sjóði líka. Þetta var fyrri hlutinn af því sem ég vildi spyrja ráðherrann um. Hinn hlutinn snýr að Matvælastofnun og þá sérstaklega fjármunum sem tengdir eru sauðfjárveikivörnum, varnarlínum. Nú þekki ég til þess að gert hefur verið sérstakt samkomulag við Matvælastofnun um viðhald, endurnýjun og hreinsun á gömlum girðingum og bændur lögðu þar til fjármuni. Síðan bregður svo við í sumar að ekki er staðið við það samkomulag, að því er ég best veit. Nú má vera að það hafi breyst og ráðherra leiðréttir mig þá bara í þeim efnum. En það sem ég vildi rýna í er þessi stóra upphæð sem fer til Matvælastofnunar. Hún er svolítið mikið í einni púllíu og gamli fjárlagaliðurinn um varnarlínur er felldur brott. Mætti rökstyðja betur eða styrkja í greinargerðinni um Matvælastofnun að veita meiri fjármuni til þessa verkefnis? Það er ákaflega brýnt að við stöndum vörð um það. Við tökum vonandi einhvern tíma sjálfstæða umræðu um það hvernig Matvælastofnun hefur þróast og þau fjölmörgu verkefni sem þangað hafa runnið inn og einhvern veginn týnst þar. Í þeirri viðleitni að ná utan um öll þau umfangsmiklu verkefni sem þessari stofnun eru falin vil ég meina að mörg þessara litlu verkefna, sem eru samt svo mikilvæg, hafi týnst.

Virðulegi forseti. Til þess að klára umræðuna um Framleiðnisjóð þá tek ég undir með hv. þingmanni um mikilvægi hans og jafnvel að byggja hann upp með sambærilegum hætti og stóru sjóðina til þess að geta svarað því sem þar þarf að gera. Það eru til að mynda hagnýtar rannsóknir í landbúnaði sem taka umtalsvert langan tíma en er kannski ekki víst að stóru samkeppnissjóðirnir hafi horft á réttan hátt til, skulum við segja. Það er verkefni sem við þurfum að vinna í líka. Varðandi samninginn var auðvitað farið yfir það í ráðuneytinu að hann er gerður með fyrirvara um fjárveitingar, svo að það sé alveg klárt að heimilt er að setja 17 milljónir að þessu sinni, eins og við gerum hér, í Framleiðnisjóð. Hvað Matvælastofnun varðar er eitt af grundvallarverkefnum Matvælastofnunar að sinna varnarlínum og sauðfjárveikivörnum. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á að þetta er mikilvægur málaflokkur, annars vegar viðhald þeirra lína sem fyrir eru og hins vegar niðurrif og að hreinsa upp þær línur sem menn eru hættir að nota. Við höfum tekið þetta upp í ráðuneytinu og höfum óskað eftir greinargerð frá Matvælastofnun um umfang þessa þáttar. Það eru ákveðnar vísbendingar um að þessi tiltekni málaflokkur gæti verið vanáætlaður í fjármagni í stóra bókhaldi Matvælastofnunar. Þá þurfum við að velta því fyrir okkur hvort stofnunin geti hagrætt innan síns sviðs eða hvort við þurfum hreinlega, um leið og við höfum séð umfangið á verkefninu og hversu mikið það er sem þarf að hreinsa upp af línum, að setja aukið fjármagn til þess. Við getum auðvitað ekki horft upp á það að ónýtar girðingar sem menn eru búnir að ákveða að leggja af sem varnarlínur, hangi uppi á heiðum eða hvar sem það nú er. Þetta er því verkefni sem við erum komin af stað með og þetta skýrist vonandi í haust þannig að það mál geti komið inn í vinnu í þinginu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Aðeins áfram um fjárlögin og greinargerðina sem þeim fylgir og áhersluna sem við leggjum þar. Ég vil segja í ljósi þessara orða ráðherrans að ég held að það sé óhjákvæmilegt vegna þess hve brýnt það er að viðhalda varnarlínum að við tilgreinum það verkefni sérstaklega. Við sendum þá skýr skilaboð til Matvælastofnunar um áherslur í þessum málum. Ég tek undir sjónarmið ráðherra varðandi hreinsun á gömlum girðingum. Þó tel ég ekki síður mikilvægt að viðhalda þeim sem fyrir eru og eiga að verja hrein búfjársvæði fyrir búfjársjúkdómum, svæði sem okkur hefur hingað til tekist að verja. Ég vil nefna annað verkefni sem er á hendi hæstv. ráðherra en það eru rannsóknir í þágu landbúnaðarins og sérstakur samningur er gerður við Landbúnaðarháskóla Íslands sem hefur að stofni til verið hinar gömlu fjárveitingar til Rannsóknarstofnunar landbúnaðarins sem urðu eftir í landbúnaðarráðuneytinu við tilflutning skólans til menntamálaráðuneytis. Þar má sjá áherslu fagráðuneytisins um áherslur í landbúnaðarrannsóknum. Ég vil við þessa umræðu segja, vegna þess að við erum að efla aðra samkeppnissjóði, að það er mjög mikilvægt að við gefum eilítið í í grundvallarlandbúnaðarrannsóknum, praktískum landbúnaðarrannsóknum eins og þær eru stundum kallaðar. Án þess að ég ætlist til þess að ráðherrann bregðist við því sérstaklega þá eru þessar rannsóknir hluti af því að við getum viðhaldið samkeppnisstöðu íslensks landbúnaðar, en hún hefur nú m.a. komið til tals vegna breytinga á virðisaukaskatti og það er önnur umræða. Við þurfum á því að halda, ekki bara vegna Landbúnaðarháskóla Íslands og framtíðar hans, heldur vegna landbúnaðarins að til séu fjármunir til grundvallarrannsókna í landbúnaði. Eins og ég sagði áðan henta þær ekki endilega alltaf samkeppnissjóðum þar sem horft er til mjög afmarkaðra verkefna og stutts tíma.

Virðulegi forseti. Ég minntist einmitt á þessar girðingar sem þyrfti að taka upp til að benda á að þar gæti verið stór liður sem væri vanfjármagnaður. Matvælastofnun fær fjármagn til viðhalds og við segjum að stofnunin eigi að nota þá fjármuni í viðhald og einnig til þess að greiða fyrir þær girðingar sem eru teknar upp; sá liður verður án efa of lítill til þessara tveggja verkefna, sérstaklega ef umfang þess að taka upp ónýtar girðingar er mikið, nokkuð sem við höfum fengið ábendingar um. Það er ágreiningur á milli stofnunarinnar og ráðuneytisins um nákvæmlega hver eigi að greiða reikninginn fyrir að taka upp girðingar. Við munum væntanlega leita til Ríkisendurskoðunar til þess að hreinsa upp það mál og fá á hreint hvar sú lína liggur. Það breytir því ekki að þá gætum við í þinginu staðið frammi fyrir umfangsmiklu verkefni sem við höfum ekki fjármagnað með einhverjum hætti. Þess vegna vildi ég nefna þetta hér. Ég tek undir með hv. þingmanni að einhverra hluta vegna hafa rannsóknir í landbúnaði gefið eftir á síðustu árum og þær hafa ekki verið nægilegar. Sá samningur sem ráðuneytið hefur gert við landbúnaðarháskólann hefur að mati okkar kannski ekki verið nægilega skýr, við sjáum ekki nákvæmlega hvað þar hefur verið á ferðinni, þurfum að skýra það betur. Það er stærra og þyngra undirliggjandi vandamál sem þar hefur verið til staðar um allnokkurt skeið og tengist hugsanlega stöðu Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri og öðru slíku. Ég tel því að það sé verkefni sem sé vert að þingið taki til umfjöllunar, atvinnuveganefnd, og hugsanlega fjárlaganefnd, nú þegar verið er að auka stórlega fjármuni í samkeppnissjóðina, ef menn vilja líka horfa til minni rannsóknasjóða fyrir einstakar atvinnugreinar.

Virðulegi forseti. Mig langaði að byrja á að spyrja um sóknaráætlun landshluta. Skil ég það rétt að eftir leiðréttingu eigi rétt um 100 milljónir að fara í þann málaflokk? Það finnst mér afar lítið. Þetta verkefni vakti mikla lukku og þvert á flokka voru sveitarstjórnarmenn almennt mjög ánægðir með þetta verklag. Þegar mikið var skorið niður í fyrra veit ég að það var kvartað mikið yfir því. Eitthvað voru framlögin hækkuð en þá skildi ég það þannig að menn væru að draga saman í ár en ætluðu svo að fara aftur á fullt þegar betur áraði. Ég spyr því: Á virkilega að setja bara 100 milljónir í sóknaráætlun landshluta? Sér hæstv. ráðherra fyrir sér að það verði þá aukið verulega í á næsta ári eða hvernig er framtíðarsýnin hvað þetta varðar? Ég hafði líka tekið eftir þessu sama og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir varðandi byggðaáætlun og þetta 50 millj. kr. framlag vegna sértækra aðgerða. Hæstv. ráðherra útskýrði það ágætlega. Það eru svæði þar sem það snýst ekki bara um sjávarútveg, eins og oft er, heldur einnig viðkvæm landbúnaðarsvæði. Þá langar mig bara að spyrja hvort Byggðastofnun muni sjá um framkvæmdina á þessu verkefni. Ég treysti henni til að gera það ágætlega. Ég veit ekki hvort ég þori út í þá umræðu en þegar ég heyri talað um Framleiðnisjóð landbúnaðarins finnst mér einboðið að hagræða með því að setja þessa peninga inn í þá rannsóknasjóði sem til eru. Ég heyri svo sem á máli manna hér að það er kannski ekki stemning fyrir því. Ég held að það hljóti samt að auka skilvirkni að vera ekki með apparat í kringum hvern einasta rannsóknasjóð. Þess eru dæmi að það sé verið að veita styrki í sömu hlutina og hægri höndin veit ekki hvað sú vinstri er að gera. Ég mundi halda að það væru sóknarfæri í að setja þessa peninga inn í aðra rannsóknasjóði en jafnframt tryggja að þeir verði nýttir í þágu landbúnaðar. Þetta er nú einu sinni ríkisfé og löggjafinn hlýtur að geta tryggt með einhverjum hætti að þessir peningar verði nýttir í landbúnað. Ég tek líka undir áhyggjur hæstv. ráðherra af stöðu landbúnaðarháskólans. Ég þyrfti kannski að spyrja hæstv. menntamálaráðherra út í hana, en sú staða er mjög alvarleg og kemur niður á rannsóknum í landbúnaði þannig að maður sér ekki alveg fyrir endann á því máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Landshlutaáætlanirnar voru upp á um 100 milljónir í fyrra og það var áætlað að þær yrðu af svipaðri stærðargráðu núna. Einhverra hluta vegna birtust 15 milljónir í pappírnum sem ég hlýt að líta á sem mistök. Eins og ég segi er á forræði fjármálaráðuneytisins að fjármagna þetta verkefni þó að það komi í hlut byggðamálaráðherrans að deila því til landshlutanna eftir að stýrinet ráðuneytanna hefur fjallað um málið. Ég sé fyrir mér að það sé skynsamlegt að auka þetta eitthvað, ekki óendanlega mikið, og það þarf að gera það í einhverjum skrefum þannig að þetta nýtist sem best í höndum heimamanna. Það er rétt að það er Byggðastofnun sem fer með Brothættar byggðir áfram alveg eins og verið hefur þó að fjármagnið sé sett undir liðinn byggðaáætlun vegna þess að þar var fjallað um það og það samþykkt á þinginu í fyrra. Þá er það komið inn í fjárlagarammann. Varðandi Framleiðnisjóð landbúnaðarins og þá stefnu að allt eigi að stefna inn í þessa stóru sjóði og það sé eina skilvirknin kom ég einmitt inn á það að náttúrustofurnar hringinn í kringum landið og rannsóknasetur Háskóla Íslands hringinn í kringum landið hafa komið til mín bæði sem landbúnaðarráðherra og umhverfisráðherra og sagt að það sé mjög mikilvægt að AVS-sjóðurinn, Framleiðnisjóður og slíkir minni sjóðir, sem eru beinlínis ætlaðir til rannsókna, séu til. Litlu fyrstu verkefnin fá ekki nægilega athygli hjá stóra sjóðnum. Það er þá annars vegar verkefni fyrir okkur að fá þann sjóð og þá sjóði til að horfa á þessar greinar sem nýsköpunargreinar, sem þær svo sannarlega eru, og hins vegar að fá atvinnugreinarnar til að sækja þar inn. Þessar litlu rannsóknarstofur okkar hringinn í kringum landið geta þá orðið þátttakendur í því en þeim hefur fundist það mjög mikilvægt. Í millitíðinni hef ég farið þá leið, m.a. til þess að auka skilvirkni, að færa umsýslu AVS-sjóðsins inn til Byggðastofnunar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Mér finnst það einmitt góð hugmynd að færa yfirstjórnina yfir til Byggðastofnunar, að við séum ekki með svona yfirbyggingu úti um allt. Mig langar aðeins að spyrja að lokum út í Hafrannsóknastofnun þar sem fjárframlög eru nú aðeins aukin, og veitir ekki af, hvernig staða þeirrar stofnunar er á Akureyri. Ég hef heyrt áhyggjur af því að hún sé hægt og sígandi að sogast í burtu. Yfirmaðurinn flutti burt og hefur ekki fengist staðfest hvort það eigi að ráða í þá stöðu aftur. Ég hef einnig heyrt að þessi stofnun sé gríðarlega mikilvæg fyrir auðlindadeild Háskólans á Akureyri og jafnvel mikilvægari sem stofnun en Fiskistofa vegna þess að þarna fara fram rannsóknir sem tengjast háskólanum. Þarna verður samþætting á þessari rannsóknastofnun og svo háskólanum og kennslu. Það væri gott að fá svör við því hvernig staða Hafrannsóknastofnunar á Akureyri er.

Frú forseti. Eins og kom fram í upphafsmáli mínu erum við að styrkja fjárlagagrunn Hafrannsóknastofnunar eftir niðurskurð og aðhald í mjög mörg ár. Það er ekki við núverandi ríkisstjórn að sakast og jafnvel ekki einu sinni þá síðustu heldur höfum við í of langan tíma verið að bæta við verkefnin án þess að þau hafi verið fjármögnuð. Kannski höfum við ekki gert okkur nægilega grein fyrir mikilvægi grunnrannsóknanna sem Hafrannsóknastofnun stendur fyrir sem við síðan byggjum alla okkar auðlindanýtingu á í sjávarútvegi. Hið sama á við um starfsemi stofnunarinnar víða um land, ekki síst á Akureyri þar sem hún er í samstarfi við Háskólann á Akureyri. Mér er kunnugt um það sem hv. þingmaður benti hér á, að það gangi ekki sem best og að það sé að draga úr þeirri starfsemi. Mér er kunnugt um að stofnunin er að velta fyrir sér með hvaða hætti hún geti bætt úr á því sviði. Það gæti orðið með einhverjum öðrum hætti en við höfum þekkt, en tilgangurinn er auðvitað að auka samstarf rannsóknastofnunarinnar og háskólasviðsins á Akureyri og eins á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er eitt af þeim atriðum sem við leggjum mikið upp úr í frumvarpi sem kemur inn til þingsins er varðar sameiningu Veiðimálastofnunar og Hafrannsóknastofnunar í eina öfluga stofnun um haf og vatn þar sem við þurfum virkilega að bæta úr samstarfinu við háskólasamfélagið og rannsóknastofnanirnar. Ég tel að í því sé tækifæri á Akureyri. Það var hugmyndin upphaflega, og augljóslega við sjávarútvegsdeild Háskólans á Akureyri. Það hefur einhverra hluta ekki gengið nægilega vel. Það er verkefni sem við þurfum einfaldlega að skoða.

Hæstv. forseti. Aðeins vegna þess að hér hefur verið rætt svolítið um sóknaráætlanir og 15 milljónirnar. Mér kom mjög á óvart það sem ráðherra sagði áðan, að það hafi átt að standa 100 milljónir í fjárlagafrumvarpinu en standi óvart 15. Þetta er ekki í fyrsta sinn í gær og í dag sem við heyrum um ýmislegt sem er öðruvísi í framlögðu frumvarpi en ráðherrar höfðu ætlað sér, en það bíður seinni tíma að vinna í. Vegna þess að sóknaráætlun hefur verið til umræðu finnst mér mjög merkilegt það sem stóð í skrifaðri stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra, þar sem sagt er að talað orð gildi, en í töluðu orði sleppti hæstv. forsætisráðherra því sem stóð í henni um sóknaráætlun. Með leyfi forseta, stóð í skrifuðum texta: „Einnig er unnið að því að endurnýja sóknaráætlanir landshluta til lengri tíma svo að sá stuðningur verði festur í sessi.“ Nú hef ég það á tilfinningunni að þessi eina setning hafi ekki verið felld út vegna tímaskorts í ræðunni, en einhverra hluta vegna féll hún brott. Það kemur upp í huga minn að núverandi hæstv. ríkisstjórn sé meinbægin því að það er eins og það megi helst ekki nefna þá sóknaráætlun sem síðasta ríkisstjórn bjó til og var mjög metnaðarfull. Framlagið er auðvitað eftir því. Ég vil eiga orðastað við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um álagningu veiðigjalda. Þá vitna ég til viðbótarsvars sem ég hef nýlega fengið frá honum, sem ég þakka fyrir, um skiptingu á veiðigjöldum eftir kaupstöðum eða útgerðarstöðum. Í því er bæði talað um hvert almennt og sérstakt veiðigjald er sem lagt er á. Það sem vekur athygli mína, og ég þykist vita að hæstv. ráðherra muni það sem fyrrverandi nefndarmaður í atvinnuveganefnd þegar við unnum þetta mál, er lækkunin á sérstöku veiðigjaldi. Þetta var tekið upp í nefndinni og við reiknuðum með að búa til þennan afslátt vegna kvótakaupa liðinna ára þegar sett var inn nýtt veiðigjald og okkur þótti það sanngjarnt, sem það var. Allir útreikningar okkar og þau gögn sem við fengum voru um það að þetta mundi fyrst og fremst koma útgerðum á Vestfjörðum til góða vegna þess að þær hefðu verið að kaupa mikið af krókaaflamarksbátum og -heimildum og þar væru miklar skuldir og mundi koma inn. Það sem vekur athygli mína í þessu svari er að lækkunin er töluvert hærri en við reiknuðum með eða 2,8 milljarðar. Vestfirðir eru eingöngu með 430 milljónir í afslátt vegna þessa. En einn kaupstaður sker sig úr, það er Grindavík sem fær tæpar 700 milljónir í afslátt. Spurning mín til hæstv. ráðherra er sú hvort ekki sé fylgst vel með, vegna þess að útgerðir sækja um þetta til Fiskistofu, hvort ekki sé örugglega vel farið yfir það hvernig umsóknin er og ekki verið að blanda inn einhverjum öðrum fjármagnskostnaði en vegna kaupa á aflaheimildum á Íslandsmiðum, sem við hnykktum á á síðasta þingi og bættum orðinu „eingöngu“ við sem menn töldu þurfa. Spurning mín til ráðherrans er: Hvernig er fylgst með framkvæmdinni á þessum lækkunum þegar útgerðir sækja um? Hvernig er það metið? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnirnar. Varðandi afsláttinn er ég sammála hv. þingmanni að það var pólitísk samstaða um hann en allir viðurkenndu að það væri í raun og veru hálfgerður vandi að koma á afslætti vegna skulda þar sem þeir sem hefðu hagað sínum rekstri þannig að þeir skulduðu minna fengju ekki að njóta þess og þyrftu þar af leiðandi að greiða meira. Það voru allir sammála um að þetta væri nauðsynlegt og því hefur ekki verið breytt frá upphafi. Þetta eru sömu reglurnar allan tímann, lögmætar væntingar eru til þess að þetta standi í fimm ár, það eru tvö ár eftir, og þessu hefur ekkert verið breytt. Skattframtöl eru grundvöllurinn og eftirlitið miðast væntanlega við að skattframtöl séu rétt. Þannig að mér vitanlega er þetta eins og það hefur verið allan tímann og eftirlitið með sama hætti, þ.e. þetta byggist á upplýsingum úr skattframtölum. Varðandi landshlutaáætlanirnar getur verið að hér séu mismunandi áherslur um það hvort það eigi að vera X-upphæð eða X sinnum eitthvað allt annað. Það er allt í lagi. Við getum tekið málefnalega umræðu um það hversu skynsamlegt það er. Mín skoðun hefur alltaf verið að þessar áætlanir séu af hinu góða, þær séu góðar. Ég hef fullyrt það að ég muni standa fyrir þeim. Ég bið hv. þingmenn minni hlutans að búa ekki til óróa um að ekki standi til að halda áfram þessu verklagi vegna þess að við höfum unnið það með landshlutasamtökunum allt síðasta ár og þeir fjármunir sem koma inn í þetta munu væntanlega aukast á næstu árum. Ég hef nefnt nokkrar leiðir til þess. En í þessu fjárlagafrumvarpi var þess vænst að um 100 milljónir væru til verksins.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir svarið og sérstaklega hvað varðar sóknaráætlunina, að þar verði gefið í og að þessi tala, 15 milljónir, sé mistök og hún verði hækkuð. Aftur að veiðigjöldunum og því sem snýr að framkvæmdinni. Nú eru settar ákveðnar reglur um hana. Lögin voru ákaflega skýr, að það væri eingöngu það sem væri vegna kaupa á aflaheimildum á þessum umræddu árum sem ætti að koma til afsláttar. Hæstv. ráðherra segir að skattframtöl fyrirtækja séu grunnurinn. Jú, vafalaust er það rétt og allt það en ég minni aftur á það að fyrirtæki þarf að sækja um þetta til Fiskistofu sem svo úthlutar, en skattframtöl eru væntanlega þannig að þar er allur fjármagnskostnaður talinn fram. Spurning mín var einfaldlega út frá því, ég er ekki að alhæfa að þetta sé svoleiðis, alls ekki, en innan greinarinnar er töluverð umræða um þessa afslætti og hvernig þeir eru reiknaðir út. Ég spyr hvort hæstv. ráðherra muni beita sér fyrir því að fá upplýsingar hjá Fiskistofu um að ekki sé verið að blanda þarna inn í óskyldum vaxtakostnaði vegna annarra þátta sem er svo talinn fram og fer í gegnum allt kerfið og veitir þennan afslátt. Ég ítreka það sem ég segi. Ég er ekki að fullyrða eitt né neitt um þetta. Afslátturinn er hærri heldur en við reiknuðum með og ráðuneytið lagði fyrir okkur hvað þetta gæti verið svo að munar allt að milljarði, 900 milljónum örugglega. Þess vegna kemur mér þetta á óvart, ég er að tala um árið 2012/2013. Þegar við sjáum skiptinguna vekur hún upp spurningar hjá mönnum í greininni. Hér í þessu góða svari er þetta loksins komið fram eftir útgerðarstöðum, á vef Fiskistofu getum við svo farið inn og séð þetta frá útgerð til útgerðar sem ég tel vera mjög gott. Ég tel þetta svar mjög gott, t.d. að því leyti að það leiðir fram að hæstu veiðigjöldin eru greidd á útgerðarstaðnum Reykjavík. Við erum ekki  Ég vil ítreka þetta við hæstv. ráðherra: Hvernig er þetta framkvæmt og hvernig stendur á því að afslátturinn er meiri en reiknað var með?

Virðulegur forseti. Varðandi það hvort veiðigjöld séu landsbyggðarskattur á það sér auðvitað þann uppruna að 80% eða meira af útgerðinni er á landsbyggðinni. Þar af leiðandi er skiptingin ansi ójöfn ef við förum síðan og berum saman höfðatölur. Það er því augljóst að sé miðað við hvern íbúa greiða íbúar landsbyggðarinnar umtalsvert meira af skatttekjum til ríkisins í gegnum þetta gjald. Nú er þetta umræða um fjárlög. Hér er ágætisfyrirspurn frá hv. þingmanni sem ég get í sjálfu sér ekki svarað einn, tveir og þrír. Ég hvet þingmanninn til þess að senda inn skriflega fyrirspurn þannig að ráðuneytið 

Frú forseti. Ég ætla að taka hér upp mál við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, en það er flutningur Fiskistofu til Akureyrar. Hann kom inn á það í upphafi ræðu sinnar að búast mætti við því að þetta yrði lagt fyrir þingið varðandi heimild til fjárframlaga við flutning á Fiskistofu til Akureyrar. Ég vil spyrja hann hvort fyrir liggi lögfræðilegt álit á því hvort um sé að ræða lögmætan flutning, hvort það hafi verið kannað, og hvort ráðuneytið hafi greint hver áætlaður kostnaður við flutninginn er og hver áætlaður sparnaður er. Ég spyr þá líka hvort tekið sé tillit til kostnaðar við þá starfslokasamninga og uppsagnarfresti hjá því starfsfólki sem kýs ekki að flytja með stofnuninni norður. Mér finnst þetta vera stórmál. Þó að ég sé mjög hlynnt uppbyggingu opinberra starfa úti á landsbyggðinni vil ég líka að vel sé staðið að því að fjölga störfum þar, bæði að það sé undirbúið með góðum fyrirvara í samstarfi við viðkomandi stofnun og starfsmenn og litið sé til þess að flytja störfin frekar en að ætlast til þess að fólk sé flutt hálfgerðum hreppaflutningum á milli landshluta sem mér finnst uppleggið í þessu bera keim af. Ég spyr líka: Ef starfsfólk kýs ekki að stórum hluta að flytja með stofnuninni til Akureyrar er þá gert ráð fyrir kostnaði við að þjálfa upp nýtt starfsfólk? Varðandi starfsemi Fiskistofu hefur hún útibú víða um land, þar á meðal í Ísafjarðarbæ. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvað verði með áframhald starfseminnar á Ísafirði. Veiðieftirliti þar hefur verið hætt. Þar hefur verið sett á fót starfsstöð fiskeldis. Þar hefur engin starfsemi verið frá áramótum. Hver er meiningin með áframhaldandi starfsemi og þessu eina stöðugildi sem er þar? Ég vildi byrja á að fá upplýsingar um þetta hjá hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og tækifærið til að fara aðeins betur ofan í þetta mál og lýsa skoðunum mínum á því. Þessi stefnumótandi ákvörðun, um áform um að flytja höfuðstöðvar Fiskistofu á Akureyri, var tekin til þess að geta komið til móts við starfsmenn Fiskistofu. Sett var á laggirnar verkefnisstjórn og voru starfsmennirnir sjálfir þátttakendur í þeirri skipulagningu. Sú verkefnisstjórn hefur starfað í sumar, skilað til mín minnisblaði þar sem meðal annars er farið yfir nokkur af þeim atriðum og fjölmörg önnur sem hv. þingmaður nefndi. Eins og ég sagði í inngangi mínum vænti ég þess að upp úr miðjum október liggi nokkuð fyrir með hvaða hætti þessi flutningur getur farið fram, þ.e. hvaða starfsmenn eru tilbúnir að flytja, hvaða starfsmenn munu starfa hér áfram og hvaða störf verða hugsanlega flutt á Akureyri sem þarf þá að þjálfa nýtt starfsfólk upp í. Við sögðum í sumar, eftir þá undirbúningsvinnu sem við höfum átt í ráðuneytinu, að kostnaðurinn gæti legið á bilinu 100–200 milljónir og það er skoðun mín að hann standi þar enn. Ólíkar sviðsmyndir hafa sýnt fram á að hann sé á því bilinu. Hvenær hann fellur til fer eftir því hversu hratt og hversu margir flytja og ýmsu öðru sem ekki er hægt að svara akkúrat núna. Mikilvægast er að tryggja að mannauðurinn sé hjá Fiskistofu, að við horfum til sjónarmiða starfsfólksins og höfum það með í ráðum. Hin aðferðin hefði verið sú að undirbúa allan flutninginn og ganga frá honum án aðkomu starfsmannanna. Það fannst mér ekki rétt aðferð. Mér finnst skynsamlegra að hafa starfsmennina með. Varðandi lögformlegheitin þá eru þau umdeilanleg en við teljum óskynsamlegt að velkjast í vafa með það. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér finnst þetta ekki vera nógu vönduð vinnubrögð og eiginlega setja svartan blett á það verkefni að fjölga opinberum störfum úti á landsbyggðinni í réttu hlutfalli við skatttekjur af fólki á landsbyggðinni og aðrar viðmiðanir. Þetta er svona eins og að rífa fólk upp með rótum, að tilkynna þetta, og ætla síðan í framhaldinu að fara að vinna með fólki að flutningum. Mér finnst það ekki boða gott um framhaldið ef vinnubrögðin verða með þessum hætti. Ég fékk til dæmis ekki svör um starfsemina á Ísafirði. Mig langar að heyra aðeins viðhorf hæstv. ráðherra gagnvart áhyggjum formanns Bændasamtakanna af hækkun á virðisaukaskatti á mat, þó að það komi kannski ekki beint inn á hans málasvið en þetta er hans málaflokkur, hvort það verði til þess að draga úr samkeppni innlendrar framleiðslu við innfluttar vörur. Það kom fram í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar að auka ætti innlenda framleiðslu og þetta sé ekki til þess fallið. Ég vil í lokin heyra álit hæstv. ráðherra á þeim mikla niðurskurði sem er hjá Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri og einnig á Hólum, hvort hann hafi ekki áhyggjur af þeirri þróun. Það kom fram í máli hans að auka þyrfti rannsóknir og þróunarstarf innan landbúnaðarins, hvort ekki sé einmitt verið að veikja rannsóknir og þróunarstarf mjög mikið með því að draga svona mikið úr starfsemi Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri og hvort þetta sé einhver hefndaraðgerð vegna þess að heimamenn og þingmenn kjördæmisins lögðust gegn sameiningu við 

Virðulegi forseti. Ég get sagt eins og maðurinn, að ég hef áhyggjur af mörgu, meðal annars því að þessi umræða sem á að snúast um fjármál fagráðuneyta sé farin að snúast um allt annað. Það getur svo sem verið ágætt að taka þá umræðu, en það er kannski spurning hvort við ættum að gera það á viðeigandi vettvangi. Varðandi starfsemi Fiskistofu á Ísafirði þá er það einmitt dæmi um það hvernig okkur hefur gengið í flutningum starfa út á land þegar höfuðstöðvarnar eru hér á höfuðborgarsvæðinu og niðurskurður, ekki síst á síðasta kjörtímabili, mjög víða úti á landi. Í Skagafirði fækkaði opinberum störfum um tæplega 50 - 50 störf í ekki stærra byggðarlagi - sem er svakalega mikið. Þá virðist ekki nein þeirra hugmynda sem hv. þingmaður hefur talað um, að færa störf með skynsamlegum hætti út á land, hafa virkað. Hér er verið að nota aðrar aðferðir. Ég sagði: Þetta var stefnumarkandi áform til að skapa tækifæri til að eiga samstarf um flutninginn meðal annars við starfsfólk og yfirstjórn stofnunarinnar sem ég tel að gangi býsna vel og vona að endi vel. Varðandi aðra þá þætti sem hv. þingmaður kom inn á get ég sagt að það er vissulega margt sem maður getur haft áhyggjur af varðandi niðurskurð innan landbúnaðarkerfisins eða stöðu hans. Ég tel að tækifæri séu til þess að þingið taki það til skoðunar. Ég get hvorki svarað fyrir menntamálaráðherra né fjármálaráðherra, hvaða áform þeir eru uppi með í ýmsum þeim málum. Ég er hér til að svara fyrir fagráðuneyti sjávarútvegs og landbúnaðar og ráðuneyti byggðamála og get svo sannarlega gert það. En ég held að hér í þinginu séu tækifæri til þess að fjalla um þessi mál á faglegan hátt. Ef upp koma álitaefni sem menn telja að séu óskynsamleg á einu sviði eða öðru er þingið einmitt vettvangur til að leiðrétta það og koma þeim til betri vegar.

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrumvarpi 2015 eru heildargjöld umhverfis- og auðlindaráðuneytisins fyrir árið 2015 áætluð um 12,7 milljarðar kr. Gert er ráð fyrir að með frumvarpinu muni útgjöld umhverfis- og auðlindaráðuneytisins dragast saman um nær 247 millj. kr. á milli ára á föstu verðlagi eða sem svarar til 2,5%, en að teknu tilliti til áhrifa almennra launa- og verðlagsbreytinga lækka útgjöldin um 43,2 milljónir eða sem nemur 0,4%. Ráðuneytið hyggst ná aðhaldsmarkmiðum með almennri rekstrarhagræðingu og forgangsröðun verkefna hjá ráðuneytinu og stofnunum þess en almenn aðhaldskrafa nemur að meðaltali 1,3% af útgjaldaveltu, eins og ég býst við að þingmenn þekki nokkuð vel. Í tilviki umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og stofnana þess nemur þetta veltutengda aðhaldsmarkmið í útgjaldarammanum um 87 millj. kr. Jafnframt var ákveðið að veita ráðuneytum tiltekið útgjaldasvigrúm til ráðstöfunar í ýmis útgjöld við smærri verkefni sem talin eru leiða af fyrri skuldbindingum. Útgjaldasvigrúm umhverfis- og auðlindaráðuneytisins nam 120 milljónum og verður það meðal annars nýtt til að standa undir nýjum og auknum verkefnum í rekstri stofnana ráðuneytisins. Málefnaflokkar ráðuneytisins eru fjórir talsins: rannsóknir, umhverfisvernd, skipulagsmál og síðan ráðuneytið sjálft, en aðhaldsmarkmið fjárlagafrumvarpsins snertir alla málefnaflokka ráðuneytisins og stofnana þess. Ráðuneytið hefur forgangsraðað útgjaldasvigrúmi til einstakra verkefna sem nú verður betur gerð grein fyrir. Í málefnaflokki sem tengist rannsóknum er í frumvarpinu gert ráð fyrir 50 millj. kr. árlegri fjárveitingu til tveggja ára vegna uppsagnar Evrópusambandsins og samnings við Náttúrufræðistofnun Íslands um IPA-verkefnið Natura Ísland. Jafnframt er gert ráð fyrir að gerð verði tillaga um 53 millj. kr. fjárveitingu í frumvarpi til fjáraukalaga 2014. Niðurstöður verkefnisins eru tvíþættar. Í fyrsta lagi munu niðurstöðurnar lýsa náttúrufari Íslands, sérstaklega lífríki, á mun heildstæðari hátt en áður og mun auðveldara verður að meta náttúrufarsverðmæti einstakra landsvæða sem og landsins í heild. Í öðru lagi mun greining á landi í vistgerðir nýtast öllum sem þurfa að nota flokkun á landi og kortlagningu þess við skipulagningu eða framkvæmdir eða til annarra beinna nota. Náttúrufræðistofnun mun skila af sér stafrænu vistgerðakorti af öllu landinu og notkun þess hefur margháttaðan fjárhagslegan ávinning fyrir samfélagið. Kortið mun nýtast stjórnvöldum, sveitarfélögum, atvinnulífi og almenningi við gerð ýmissa áætlana, svo sem náttúruverndaráætlunar, skipulagsáætlana sveitarfélaga, landsskipulags og mats á umhverfisáhrifum framkvæmda og leggja þannig mikilvægan grunn fyrir upplýstar ákvarðanir um alla landnotkun í landbúnaði og skógrækt í náttúruvernd og vegna útivistar. Vinna við þetta verkefni hófst árið 2012. Samkvæmt upphaflegri áætlun átti því að ljúka árið 2015. Að mati ráðuneytisins er mjög mikilvægt að ljúka þessari vinnu. Undir það hefur meðal annars Samband íslenskra sveitarfélaga tekið, ellegar gætum við hugsanlega verið að kasta verðmætum á glæ eða ef það dregst úr hömlu að ganga frá þessu standa í það minnsta ýmsir aðilar frammi fyrir auknum kostnaði. Í málefnaflokknum umhverfisvernd er í frumvarpinu gert ráð fyrir um 15,5 millj. kr. árlegri fjárveitingu í tengslum við breytingu á lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, frá 27. desember 2013 þar sem loftgæðatilskipun Evrópusambandsins var lögfest. Í tengslum við lagabreytinguna þarf Umhverfisstofnun að setja upp og reka mælistöðvanet og loftgæðastjórnunarkerfi til að halda utan um gögn frá mælistöðvum og önnur gögn um loftgæði. Einnig mun stofnunin halda bókhald um tiltekin loftmengunarefni, setja fram losunarspá, sinna utanumhaldi gagna og standa skil á gögnum til Eftirlitsstofnunar EFTA og sinna samskiptum við sveitarfélög og innlendar sem og erlendar stofnanir. Auk þess er í frumvarpinu gert ráð fyrir tímabundinni 4,5 millj. kr. fjárveitingu vegna stjórnar vatnamála. Frá því að lög um stjórn vatnamála tóku gildi 2011 hefur kostnaður stofnunarinnar verið fjármagnaður til bráðabirgða með fjárveitingu í fjárlögum. Auka þarf fjárveitingar til stjórnar vatnamála á næstu árum til að hægt sé að uppfylla skuldbindingar vegna málaflokksins. Í því sambandi má nefna að gert er ráð fyrir að kostnaður skiptist á milli ríkis og notenda. Í verkefni sem tengjast ráðuneytinu er gert ráð fyrir 30 millj. kr. tímabundinni fjárveitingu til að leysa úr fortíðarvanda og vinna upp málshraða vegna fyrirhugaðrar sameiningar úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála og úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Gert er ráð fyrir að afgreiðslutími mála hjá sameinaðri nefnd verði kominn í eðlilegt horf í árslok 2015. Í öðru lagi er farið fram á 20 millj. kr. fjárveitingu til eflingar landgræðslu og skógræktar í landinu. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir að leggja skuli sérstaka áherslu á að efla landgræðslu og skógrækt þar sem það á við. Þessum fjármunum verður varið til skipulagðra skógræktar- og landgræðsluframkvæmda á völdum svæðum á landinu á grundvelli sérstakrar aðgerðaáætlunar sem unnin verður undir stjórn ráðuneytisins í samstarfi við fagstofnanir þess á þessu sviði, svo sem eins og Skógrækt ríkisins, Landgræðslu Íslands og landshlutaverkefna í skógrækt. Miklir vaxtarmöguleikar eru í skógrækt á Íslandi en á næstu áratugum má gera ráð fyrir allmörgum ársverkum í tengslum við greinina. Efla þarf, m.a. á grundvelli þingsályktunartillögu og stjórnarsáttmála, stuðning við skógrækt á bújörðum sem og landgræðslu þar sem aðstæður eru ákjósanlegar. Við eigum því eftir að njóta góðs af aukinni atvinnusköpun með tilheyrandi gjaldeyrissparnaði þegar fram í sækir. Markmið fjárlagafrumvarps næsta árs er því að tryggja stöðugleika og vöxt svo jafnvægi náist í ríkisfjármálum sem eykur svigrúm til áframhaldandi uppbyggingar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa yfirferð. Það eru þó nokkur atriði sem mig langar til að ræða við hann, en þar sem ég hef stuttan tíma ætla ég að einbeita mér að einum málaflokki sem er ferðamál. Mikið hefur verið um það rætt og ég held að það sé ekki um það deilt að við höfum áhyggjur af umhverfi og náttúru Íslands vegna gríðarlegrar fjölgunar ferðamanna á undanförnum árum. Við höfum glaðst yfir þessari fjölgun ferðamanna vegna þess að hún skilar okkur gríðarlegum gjaldeyristekjum. Ég hélt sannast sagna að sú ríkisstjórn sem nú situr væri sömu skoðunar og sú ríkisstjórn sem sat hér áður um að það þyrfti að setja töluverða fjármuni í uppbyggingu á ferðamannastöðum í fyrsta lagi og í öðru lagi í bætt aðgengi að nýjum ferðamannastöðum til að dreifa álaginu á þá sem fyrir eru. Í fjárlagafrumvarpinu er töluverð lækkun á liðnum um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, sem heyrir reyndar undir iðnaðarráðherra. Ég sé heldur ekkert sérstaklega um þetta í kafla umhverfisráðuneytisins. Þetta er stórmál, virðulegi forseti, vegna þess að það er eitt að halda áfram, eins og við höfum stutt, að markaðssetja Ísland á erlendri grundu en annað er að það þarf að fylgja því eftir með því að hafa trausta innviði, tryggja að við gætum að helsta aðdráttaraflinu sem er náttúra Íslands. Ég hefði haldið miðað við allt sem sagt hefur verið að það yrði gert, en það kemur svo sem ekki á óvart hvað þessa ríkisstjórn varðar að oft er eitthvað sagt en því er sjaldnast fylgt eftir eins og virðist vera í þessu tilfelli. Ég vil því óska eftir því að ráðherrann fari yfir það með okkur hvernig menn ætli í fyrsta lagi að fylgja eftir þeirri fjölgun ferðamanna sem verið hefur. Við sjáum glæsilegar tölur um komu ferðamanna hingað til lands á þessu ári. Ég hugsa að þetta verði enn eitt metárið, það stefnir í það. Hvernig ætlum við að tryggja það að náttúra Íslands haldi sínum ljóma, ef svo má að orði komast, og haldi áfram að vera aðdráttarafl? Til þess þurfum við að leggja út fjármuni. Það kostar okkur fjármuni. Við vorum lögð af stað í þetta verkefni. Mér sýnist þessi ríkisstjórn vera að draga í land með það. Ég vil fá að heyra það frá hæstv. ráðherra hvernig menn ætli að bregðast við þessu og hvers vegna þess sér ekki stað í fjárlagafrumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég er sammála hv. þingmanni um mikilvægi ferðaþjónustunnar bæði sem atvinnugreinar og gjaldeyrisskapandi greinar og mikilvægi hennar í að dreifa störfum um landið. Verkefnin hafa aftur á móti snúist um að þeir náttúrustaðir sem ferðamenn sækja þoli það álag sem vaxandi fjöldi ferðamanna skapar. Í því ljósi er rétt að geta þess að á þessu sumri setti ríkisstjórnin sérstaklega 380 milljónir í þetta verkefni sem er það mesta sem hefur verið sett til uppbyggingar í þessum geira og reyndar samtals um 700 milljónir á yfirstandandi ári til málaflokksins. Eins og hv. þingmaður veit hafa verið uppi hugmyndir um að fjármagna frekari uppbyggingu, m.a. í gegnum svokallaðan náttúrupassa eða þá leið sem niðurstaða verður um að lokum. Ég veit að hv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra upplýsti um það fyrr í dag að slíkt frumvarp verður lagt fram á haustdögum. Það sem síðan snýr að umhverfisráðuneytinu er að við munum leggja fram frumvarp um svokallaða framkvæmdaáætlun um uppbyggingu innviða, er á þingmálaskránni. Sú áætlun verður uppbyggð með svipuðum hætti og samgönguáætlun, þ.e. menn horfi langt fram í tímann, 12 ár, um það hvernig við ætlum að byggja upp á friðlýstum svæðum, í þjóðgörðum okkar, á ferðamannastöðum, á mikilvægum stöðum og á nýjum stöðum. Síðan er þriggja ára aðgerðaáætlun sem verði fjármögnuð annaðhvort beint úr ríkissjóði eða með þeim nýju fjármunum sem koma í gegnum náttúrupassann. Það frumvarp er í sjálfu sér óháð því hvaðan peningarnir koma. Ég tel að það svari mjög mörgum af þeim spurningum sem hv. þingmaður og þeim áhyggjum sem mjög 

Virðulegi forseti. Þetta sló ekkert sérstaklega á áhyggjur mínar vegna þess að það sem ég hef áhyggjur af í þessu er að við vorum lögð af stað í ákveðinn leiðangur. Þessi ríkisstjórn ákveður að hægja á þeim leiðangri með því að draga úr fjármunum sem fara til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða og snúa af þeirri braut sem þar hafði verið mörkuð. Það þarf að koma eitthvað ákveðið í staðinn. Það er ekki hægt að segja við okkur sama ár og við erum að nálgast milljón ferðamenn að frumvörp séu á leiðinni. Það er „akút“ ástand. Það er bara þannig. Þess vegna hefði ég talið miklu ábyrgara að bregðast við vegna þess að þetta er atvinnugrein sem á allt undir því að söluvaran, náttúra Íslands, sé áfram eins óspjölluð og gerlegt er, eins vel varin og hin mannlega hönd getur staðið að. Þess vegna finnst mér þetta ekki ásættanlegt. Ég ætla að fá að skora á hæstv. ráðherra að tryggja það og ræða við sitt fólk um það að í þessu millibilsástandi, áður en frumvörp koma fram og áður en hugsanlegur náttúrupassi í einhverri mynd sem hefur verið ræddur hér lengi kemur fram, þá setji menn fjármuni í þetta vegna þess að ég tel okkur ekki geta beðið. Það var vel gert að setja fjármuni í þetta verkefni í sumar, ég skal taka undir það, en þar með er því ekki lokið. Þetta er stærðarinnar verkefni. Það heldur áfram. Ég tel að það megi ekki koma í það eyða á meðan við bíðum eftir nýjum frumvörpum og lögum. Ég mun standa með ráðherranum í því að reyna að sækja fjármuni í þessi verkefni þannig að hægt sé að halda áfram uppbyggingu og vörnum á ferðamannastöðum á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg viss um að ég skilji hv. þingmann til hlítar þegar hún talar um að það megi ekki vera millibilsástand. Það var einmitt þetta millibilsástand sem við vorum að dekka í sumar og ég er sammála þingmanninum að þar gerði ríkisstjórnin vel. Það var nauðsynlegt að koma inn með verulega aukið fjármagn sem við og gerðum. Staðreyndin var reyndar sú að þrátt fyrir að það væri mjög forgangsraðað og fé sett í verkefni sem áttu að geta klárast var af ýmsum sökum ekki farið í öll þau verkefni. Ekki lá fyrir að deiliskipulag alls staðar eða annað þvældist fyrir. Ákallið um að setja verulega meiri fjármuni til þessa kallar á að við séum búin að undirbúa málið mjög vel. Það tel ég að við séum að gera með því að leggja fram frumvörp í vetur sem snúa að þessum þáttum, annars vegar að innviðauppbyggingunni og framkvæmdaáætluninni og hins vegar að gjaldtökunni og þá munum við strax á næsta ári horfa fram á allt aðra tíma. Af því hv. þingmaður bar nú um tíma ábyrgð á þessum málaflokki getum við öll farið í þann leik að segja að við hefðum auðvitað átt að gera þetta fyrir löngu síðan, við sáum hvað í var komið. Umræðan er reyndar 20 ára gömul eða jafnvel 50 ára eins og var upplýst hér í sumar og sagt frá því að einhverjir á þingi árið 1960 og eitthvað hefðu komið upp og sagt að það yrði að fara að gera eitthvað og koma með fjármagn, m.a. í gegnum þá sem sæktu okkur heim, til þess að byggja upp náttúruna. Núna erum við að þessu. Það er að koma, en það var ekki seinna vænna. Það erum við, þessi ríkisstjórn, sem stöndum fyrir þessu. Frumvörpin eru á leiðinni og millibilsástandið dekkuðum við í sumar með þeim hætti sem aldrei hefur verið gert fyrr.

Þið eruð að eyðileggja framkvæmdasjóðinn.

Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra út í framlög til skógræktar. Á síðustu árum hefur verið dregið úr fjárframlögum, allt frá árinu 2006, til landshlutaverkefna. Í fjárlögum 2015 er raunlækkun á framlögum. Á sama tíma er gert ráð fyrir því, í frumvarpi til fjárlaga, að 20 milljónir fari til eflingar landgræðslu og skógræktar og að þeim fjármunum verði varið til skipulagðrar skógræktar og landgræðsluframkvæmda á völdum svæðum á landinu á grundvelli sérstakrar aðgerðaáætlunar sem unnin verður undir stjórn ráðuneytisins í samstarfi við fagstofnanir. Ég vil fá betur fram hjá hæstv. ráðherra hvað þarna er á ferðinni, hvort það sé ekki eðlilegra að þessum fjármunum sé beint í gegnum þau verkefni og þær stofnanir sem hafa með þennan málaflokk að gera í stað þess að vera að búa til enn eitt verkefnið, hvort mikil hagræðing sé í því og út af hverju menn velja frekar þessa leið. Nú lagði ríkisstjórnin upp með það að efla landgræðslu og skógrækt í landinu. Ég spyr hvort ekki sé skynsamlegra að spýta í lófana og styrkja áfram þá fagþekkingu sem er til staðar innan þessara landshlutasamtaka sem við þekkjum. Hver er tilgangurinn með þessu framhjáhlaupi í þessum efnum?

Virðulegi forseti. Nú gæti maður tekið upp á því að vera strákslegur, þegar komið er fram á föstudaginn, og segja: Það þýðir ekki að benda á mig þegar talað er um niðurskurð til landshlutaverkefna og skógræktar. Staðreyndin er auðvitað sú, og margir hafa skilning á því, að menn hafa þurft að skera verulega niður í efnahagshruninu. Þá var skorið það mikið niður að garðplöntuframleiðendur, sem rækta litlu trjáplönturnar, urðu sumir hverjir að hverfa frá því, aðrir fóru á hausinn. Menn innan skógræktargeirans telja að eftir 20 til 40 ár munum við fá mjög flottan vöxt og síðan muni koma dálítil dæld í greinina, og þar af leiðandi tekjur af henni, í framtíðinni vegna þess að skorið hafi verið of mikið niður. Ég er þeirrar skoðunar að þessi tími hafi ekki verið það langur að þetta geti ekki bætt sig, þess vegna höfum við snúið blaðinu við. Við erum ekki að skera niður, við erum að fjölga plöntum til útplöntunar, meðal annars til að undirbyggja garðplöntugreinina og eins koma með samning við Skógræktarfélag Íslands til næstu fimm ára þar sem við erum að auka verulega í, þar nýtum við fjármagn ríkisins á mjög skynsamlegan hátt. Þetta nýja verkefni sem við erum að hefja með 20 milljóna framlagi til skógræktar og landgræðslu er vegna þess að í loftslagssamningum, og þeim skuldbindingum sem við erum að taka á okkur þar, erum við meðal annars, og er vísað til stjórnarsáttmálans, að kolefnisbinda í miklu meira mæli en við höfum gert áður til þess meðal annars að standa við þær skuldbindingar sem við stöndum frammi fyrir 2020 og svo 2030, þ.e. í loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna. Þar erum við því að hefja mjög spennandi verkefni sem ég vona að vaxi mjög hratt á næstu árum. Að sjálfsögðu nýtum við alla þá þekkingu sem við höfum í landgræðslunni, í skógræktargeiranum, Skógrækt ríkisins, Landgræðslu Íslands og í landshlutaverkefnunum, en þetta verkefni er sérverkefni sem byggist á því að 

Herra forseti. Ég verð að segja það að mér þykir þetta nú ansi einkennilegt, að ekki sé hægt að nýta landshlutasamtökin til þessara verkefna. Þetta er auðvitað ágæt sýn og góð meining á bak við en af hverju í ósköpunum er ekki hægt að nýta þá fagþekkingu sem fyrir er hjá landshlutasamtökunum á sama hátt frekar en að fara með þetta í allt annan farveg? Það getur ekki verið mikil hagræðing af því og sparnaður og þetta gæti þýtt fækkun starfa hjá þessum landssamtökum sem vissulega hafa þurft að þreyja þorrann meðan samdráttur hefur verið. Þetta er eins og köld vatnsgusa framan í það fólk sem hefur gert það þennan tíma, þennan erfiða tíma eftir hrun, að horfa upp á það að menn ætli að finna nýjar leiðir til að vinna að skógrækt og landgræðslu eins og kom fram í máli ráðherra. Mig langar aðeins að spyrja út í annað. Náttúrustofa Vestfjarða fékk verkefni í gróðurkortagerð árið 2008. Það var hluti af því að styrkja atvinnulíf á Vestfjörðum. Verkefnið hefur verið unnið í samvinnu við Náttúrufræðistofu Íslands. Í verkefninu fólst einkum að koma gögnum um miðhálendi landsins á stafrænt form og lauk því vorið 2014. Gróðurkortagerð er nauðsynlegt tæki eins og við þekkjum til að skipuleggja landnýtingu, náttúruvernd og vöktun vegna loftslagsbreytinga. Hjá Náttúrustofu Vestfjarða er verið að ljúka við gróðurkortagerð fyrir Vestfirði. Ég veit að hæstv. ráðherra þekkir það mál. Mig langar að inna hann eftir því hvort hann muni styðja þetta verkefni áfram svo að samfella verði og þeir starfskraftar sem fyrir eru á Vestfjörðum nýtist til að halda áfram að vinna að þessu verkefni í 

Virðulegi forseti. Varðandi verkefni Náttúrustofu um gróðurkortagerðina er samningurinn útrunninn en er auðvitað í samstarfi við Náttúrufræðistofnun. Eins og ég kom inn á erum við að leggja drög að því að geta lokið fullkominni gróðurkortagerð og vistkortagerð af Íslandi í gegnum verkefnið Náttúra Íslands. Ég vænti þess að Náttúrustofa Vestfjarða leggi þar Náttúrufræðistofnun lið og að menn finni lausn á því að þetta verkefni haldi áfram. Varðandi hinn þáttinn þá skil ég bara ekki hvert þingmaðurinn er að fara, um þetta verkefni um kolefnisbindingu þar sem við ætlum að nýta bæði Skógræktina og Landgræðsluna. Ég hef kannski talað mjög óskýrt, ég skil ekki hvert þingmaðurinn er að fara. Því hvar eru Skógræktin og Landgræðslan og landshlutaverkefnin til húsa? Þau eru úti á landi alls staðar. Ég sagði að það væri akkúrat í gegnum þessa aðila sem við mundum útfæra verkefnið. En þetta er nýr fjárliður. Það er verið að koma inn með aukinn kraft í skógrækt og landgræðslu á Íslandi til að fara í kolefnisbindingarverkefni. Ég vænti þess að það verkefni stækki á næstu árum og að sjálfsögðu nýtum við fagstofnanir okkar til þess. Ég skil ekki hvert þingmaðurinn er að fara með því að tala um að þetta sé ný stofnun eða ný leið. Að sjálfsögðu verður leitað til þessara aðila. Við erum að útfæra nýtt verkefni, þess vegna byrjum við smátt en munum væntanlega vaxa verulega vegna þess að þetta er góð leið til að koma til móts við þau álitaefni sem við þurfum að geta staðið við í loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna. Ef við getum aukið kolefnisbindingu á Íslandi erum við í mjög góðum málum með að standa við þær skuldbindingar sem við höfum sett okkur, annars vegar í þessu en líka í rafbílavæðingu og öðru því sem við gætum nýtt þessa fjármuni til.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvað honum finnist um að þverpólitísk nefnd - sem skipuð var til að kortleggja sóknarfæri íslensks atvinnulífs á sviði grænnar atvinnusköpunar, skilaði rúmum 50 tillögum, að mig minnir, um hvernig við getum meðal annars aukið vistvæn innkaup, aukið umhverfisvænan lífsstíl, grænan samkeppnissjóð og fleira - hafi verið færð undir forsætisráðuneytið, undir menningararf, í stað umhverfisráðuneytis. Mig langaði jafnframt að spyrja hæstv. ráðherra hvernig í ósköpunum grænt hagkerfi geti fallið undir vernd sögulegra og menningartengdra byggða, fornleifa og fleira. Mig langar líka að spyrja hvort þetta samræmist áherslum hæstv. ríkisstjórnar um mikilvægi þess að efla grænt hagkerfi og hvaða skilaboð þetta séu.

Verkefnið um græna hagkerfið var á margan hátt mjög gott verkefni; mörg verkefni mjög áhugaverð og eru satt best að segja í fullri vinnslu, meðal annars verkefni um vistvæn innkaup, þau heyra undir umhverfisráðuneytið og eru í fullum gangi. Ég nefni einnig fjölmörg verkefni sem tengjast því að auka lífræna ræktun sem sett var fjármagn í í gegnum græna hagkerfið í fyrra. Það sem á vantar á Íslandi, sérstaklega við uppbyggingu á lífrænum búskap, er lífrænn áburður. Við erum með slík verkefni í gangi. Það að færa liðinn undir yfirstjórn forsætisráðuneytisins er fullkomlega eðlilegt. Þau verkefni heyra nefnilega undir ansi mörg ráðuneyti. Þeir fjármunir sem við höfum nýtt meðal annars úr græna hagkerfinu í umhverfisráðuneytinu og reyndar líka í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu hafa nýst til þess að fullnusta sumar af þeim tillögum sem komu fram í skýrslu um græna hagkerfið. Ég tel því að þetta sé allt saman á nokkuð góðri leið.

Virðulegi forseti. Ég þakka heiðarleg svör. Mig langar að lesa hér aðeins upp úr bls. 265 í þingskjalinu, með leyfi forseta, undir fyrirsögninni Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl.: „Gert er ráð fyrir 133,6 millj. kr. fjárveitingu á þennan lið en það jafngildir 56,4 millj. kr. lækkun að raungildi frá gildandi fjárlögum.“ Það er gott að heyra að ákveðnir þættir séu enn þá í vinnslu. Það getur ekki annað en verið undarlegt að grænt hagkerfi, stórt verkefni - að þverpólitísk nefnd sem hefur unnið með vilja okkar allra held ég, og skilað jafn mörgum tillögum og vera ber, sé komin undir lið sem heitir Menningararfur og með lækkuðu fjármagni. Við hljótum að geta verið sammála um að það eru einhver skilaboð fólgin í því að þessi liður heyri í fyrsta lagi ekki undir umhverfisráðuneytið, sem það ætti klárlega að gera í mínum huga og örugglega fleiri, og hvernig hægt er að klessa honum undir einhvern menningararf - afsakið orðbragðið - hluti á borð við fornminjar og fleira sem allt á rétt á sér. Þetta er stærra vandamál en það. Þetta er undarleg nálgun.

Virðulegur forseti. Ef ég man rétt voru tillögurnar í kringum 50 í græna hagkerfinu, hvort þær voru 47 eða 52 man ég ekki. Til þess að koma þeim í framkvæmd þurfa þær að fara í gegnum ýmis ráðuneyti og ýmsar stofnanir og reyndar fleiri aðila, sveitarfélög og í mörgum tilvikum jafnvel í samstarf við mun fleiri aðila en ríkið. Mörg af þessum verkefnum eru í gangi. Í mörg af þessum verkefnum þarf sérstaka fjárveitingu þar sem það heyrir til. Til að mynda nefndi ég hér í fyrra andsvari nauðsyn þess að við færum að horfa með skýrari hætti á það hvernig við mundum rafbílavæða eða koma vistvænna eldsneyti inn í samgöngurnar okkar. Það er mjög erfitt að standa þau áform, sem meðal annars koma fram í loftslagssamningnum, um að skera verulega úr þar, án þess að við stígum þessi skref. Við höfum hins vegar gríðarleg tækifæri til þess. Þetta var ein af þeim tillögum sem þarna voru og heyra alls ekki undir umhverfisráðuneytið per se eða einhvern sérstakan. Þetta er verkefni sem einhvers staðar þarf að hýsa. Forsætisráðuneytið er auðvitað ágætt til þess. Það verkefni þarf síðan að útfæra með einhverjum hætti. Þar mun umhverfisráðuneytið koma að og vonandi fleiri aðilar. Þar eru tækifæri til að ná þeim árangri að minnka losun gróðurhúsalofttegunda á samgöngum verulega. Ég minni á að þegar við rafvæddum olíukatlana í fiskverunum á Austurlandi var það ígildi þess að við tækjum 22 þúsund bensínbíla úr umferð. Þannig að við erum sannarlega að gera hér frábæra hluti enda hefur það komið fram í OECD-skýrslunni um umhverfismál á Íslandi að við erum á mjög góðri leið og stöndum mjög framarlega á mörgum sviðum. Þeim sviðum sem við stöndum ekki nægilega framarlega á, óháð græna hagkerfinu eður ei, eru úrgangsmál og fráveitumál. Þar þurfum við að gera betur.

Herra forseti. Þó að ég og hæstv. ráðherra séum báðir frjálslega vaxnir gefur það hvorugum okkar leyfi til þess að fara frjálslega með staðreyndir. Mér finnst sem hæstv. ráðherra hafi í svörum sínum við gagnrýni þingmanna gagnvart uppbyggingu á ferðamannastöðum farið ákaflega frjálslega með staðreyndir. Hann hefur í fyrsta lagi gagnrýnt fyrri ríkisstjórn fyrir það að hafa ekkert gert í þeim efnum. Þá er rétt að rifja það upp að hún lagði 750 milljónir á síðasta kjörtímabili, þrátt fyrir kreppu, einmitt til þess málaflokks. Af hverju? Vegna þess að hún var sér vel meðvituð um að það er undirstaða sjálfbærrar sóknar á sviði ferðaþjónustu. Þetta skiptir mjög miklu máli. Í annan stað vísar hæstv. ráðherra að mér finnst næsta frjálslega til þess að það sé að koma frumvarp um gjaldtöku á ferðamannastöðum sem eigi að setja undir þennan leka. Þetta er nákvæmlega sama og hæstv. ríkisstjórn sagði fyrir heilu ári. Fyrir réttu ári, á þessum tíma þegar við ræddum fjárlögin þá sagði ríkisstjórnin þetta. Hvað gerðist á þeim vetri? Ekki neitt. Af hverju? Af því það var ágreiningur í stjórnarliðinu, einkum innan Sjálfstæðisflokksins, ágreiningur við ferðaþjónustuna. Hann er ekki horfinn. Hér í dag sagði hæstv. ferðamálaráðherra að von væri á þessu frumvarpi eftir nokkra mánuði. Síðar sagði hún: Ja, í þessum mánuði. Látum það nú vera hvenær það kemur. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra: Er hann sammála þeirri stefnu sem birtist þar og eins og hefur komið stundum fram af hálfu þess hæstv. ráðherra, um að jafnvel Íslendingar eigi að greiða fyrir það að fara og skoða sínar eigin náttúruperlur? Herra forseti. Ég kom aðallega upp til þess að spyrja hæstv. ráðherra út í mál sem tengist beint fjárlögum, það er endurskipulagning ráðuneytis hans. Hæstv. ráðherra er með allra vöskustu mönnum og ég veit að hann kinokar sér ekki við það að fara með mörg ráðuneyti. Samt sem áður hefur þessi ríkisstjórn verið gagnrýnd harkalega fyrir það að gefa umhverfismálum lítið vægi og jafnvel gera sig seka um hagsmunaárekstur með því að sami stjórnmálamaður gegni embætti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og sinni umhverfismálum líka. Hæstv. forsætisráðherra og reyndar hæstv. ráðherra sem hér er til svara hafa margsinnis sagt að í gangi sé einhvers konar skoðun á málaflokkum sem eigi að leiða til endurskipulagningar. Þegar því er lokið eigi að skipta ráðuneytinu aftur upp og það verði sjálfstætt með sjálfstæðan ráðherra. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær verður það?

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það er að verða æ algengara í þingsölum Alþingis að menn skopist að vaxtarlagi manna. Ég tek það vissulega ekki nærri mér, en ég velti fyrir mér hvert menn séu að fara. Hv. þingmaður hefur að einhverju leyti og sérlega sumir af kollegum hans gert talsvert úr því að sami maður fari með umhverfismál og önnur mál og það þýði að umhverfismálunum sé illa sinnt. Ég fullyrði að svo er ekki. Ég hitti umhverfisráðherra Japans þegar hann kom hér heim og eins heimsótti ég hann til Japans í febrúar. Hann fer bæði með orkumál og umhverfismál og taldi það vera mjög skynsamlegt. Ef menn eru tilbúnir að fara í þessa umræðu á svona plani er ég til í það, en ég er miklu meira til í að ræða hér málefnalega um fjárlög þessa ráðuneytis. Um það sem varðar þó ekki beint fjárlagafrumvarpið eins og það lítur út núna, því að ekki er búið að taka ákvarðanir um breytingar í umhverfisráðuneytinu, hvorki í málaflokkum eða öðru, þá er slík vinna í gangi og hún gengur mjög vel. Þar eru mjög spennandi hlutir sem við ætlum að bera fram. Meðal annars hefur Vísinda- og tækniráð hvatt til þess að hér séu stærri rannsóknarstofnanir og ég hef sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kynnt sameiningu Veiðimálastofnunar og Hafrannsóknastofnunar. Á sviði umhverfismála erum við líka með fjölmargar rannsóknarstofnanir, jafnvel eins manns rannsóknarstofnanir sem augljóst er að við þurfum að taka til skoðunar. Sú vinna er í fullum gangi og ég vænti þess að henni ljúki bráðlega. Hvað varðar ráðherraskipan hef ég áður svarað því, þó það varði ekki fjárlög fagráðuneytis míns, að það er í höndum forsætisráðherra og þingflokks Framsóknar.

Herra forseti. Síst ætlaði ég að særa tilfinningar hæstv. ráðherra með upphafsorðum mínum áðan en ef það er einhver þingmaður í þessum sölum sem getur leyft sér að segja svona þá er það sá þingmaður sem hér stendur. Ég lofa að gera það ekki aftur gagnvart þessum viðkvæma hæstv. ráðherra vegna þess að ég vil heldur hafa hann í góðu skapi en slæmu. Hins vegar er ég algerlega til í það hvenær sem hæstv. ráðherra vill að taka umræðu um hagsmunaárekstra. Þessi afstaða mín hefur legið lengi fyrir. Hún hefur reyndar legið fyrir allar götur síðan 1994 þegar einmitt kom upp sú staða að hugsanlegt væri að sami maður færi með umhverfis- og orkumál, þ.e. sá sem hér stendur. Ég taldi að það væri bláber hagsmunaárekstur og hafnaði því. Með sama hætti tel ég að það geti komið upp sú staða, sama hversu góður og vandaður ráðherrann er sem gegnir embættunum, að vegna þess hversu eðli málaflokkanna getur verið ólíkt - umhverfismála til dæmis og landbúnaðar, umhverfis og sjávarútvegs - geti það skapað hagsmunaárekstur sem væri óeðlilegur og óþægilegur fyrir stjórnsýsluna. Hinu vil ég svo vekja athygli á að hæstv. ráðherra lýsir því yfir að athugun og greiningu á málaflokkum ráðuneyta og umhverfisráðuneytisins sérstaklega, sem búin er að standa yfir núna í hartnær 15 mánuði, sé ekki enn þá lokið. Ég vona, herra forseti, að ég særi ekki sálarlíf nokkurs viðkvæms meðlims í ríkisstjórninni þótt ég rifji það upp að einu sinni var hér ráðherra, reyndar í sama flokki og hæstv. ráðherra sem hér er til svara, sem sagðist vinna með hraða snigilsins. Ég fæ ekki betur séð en það megi heimfæra upp á alla ríkisstjórnina ef það tekur 15 mánuði að skoða það sem hæstv. ráðherra greindi hér snyrtilega á 15 sekúndum sem fjóra meginflokka. Ef það tekur 15 mánuði að skoða það án þess að komast til niðurstöðu, herra trúr, hvernig verða þá hin verkin?

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að leiðrétta hv. þingmann. Það var ekki fyrrum kollegi minn eða samflokksmaður sem áður hefur verið ráðherra sem vann á hraða snigilsins; hann gagnrýndi að ráðuneytið ynni á hraða snigilsins, svo það sé nú sagt, áður en viðkomandi varð ráðherra. Það getur vel verið að hann hafi komist á þann hraða eftir á, án þess að ég ætli að fullyrða nokkuð um það. Ég held reyndar að hann hafi verið sérstaklega afkastamikill landbúnaðarráðherra, sá ágæti maður, og vel liðinn. Um að það hafi tekið tiltekinn tíma að skoða breytingu á málaflokkum þá var ég í andsvari áðan að svara því hvernig við værum að vinna að verklagi við flutning á ákveðinni stofnun. Ég var gagnrýndur harðlega fyrir það að þar hefði verið tekið allt of brött ákvörðun á allt of skömmum tíma þegar það snerist fyrst og fremst um að kynna áform til þess að fá m.a. starfsmennina að borðinu til að skipuleggja. Ég man ekki betur en að hér hafi staðið yfir samfelldar breytingar á Stjórnarráðinu og stofnunum þess í fjögur ár á síðastliðnu kjörtímabili þar sem hv. þingmaður var ráðherra. Ég veit ekki betur en að skýrslur sem ég hef verið að lesa hafi snúist um breytingar á þessu sama kerfi sem stóðu yfir - ef ekki áratugum skiptir þá í það minnsta árum saman, án þess að menn hafi tekið ákvarðanir. Ég sagði að hér mundi fljótlega draga til tíðinda og ákvarðanir teknar, grundvallaðar á þeirri stefnu sem við erum að vinna að um einföldun og skilvirkni í stofnanastrúktúr ríkisins. Með því munum við fá meira fyrir minna eða sama fjármagn og getum síðan farið að auka í, á grunni þess að við séum komin með öflugri stofnanir, hvort sem það eru rannsóknarstofnanir, stjórnsýslustofnanir eða framkvæmdastofnanir. Þessi vinna er í 

Virðulegi forseti. Mig langar að koma aðeins inn á umhverfismálin. Í fjárlagafrumvarpinu er kafli sem heitir Umhverfisvernd og snýr að mestu leyti að skógrækt og þjóðgörðum. Mér hefur fundist við á Íslandi vera, ef ég má kalla það svo, meiri náttúruverndarsinnar en umhverfisverndarsinnar. Við erum upptekin af virkjunum, landinu okkar, þeim fáu verksmiðjum sem hér eru, en erum kannski ekki nógu dugleg að velta fyrir okkur áhrifum neyslu okkar, hvaða neikvæðu umhverfisáhrifum hún veldur úti í heimi þar sem vörurnar eru framleiddar. Auðvitað eru þær framleiddar með tilheyrandi mengun en af því að verksmiðjurnar eru í Kína eða einhvers staðar fjarri okkur þá er eins og það sé ekki mikið vandamál. Mér finnst við líka alveg ótrúlega aftarlega á merinni þegar kemur að endurvinnslu, urðun og fráveitumálum. Við erum að urða dýrahluta sem á að brenna og höfum fengið skammir fyrir frá ESA. Mér finnst þetta vera til skammar. Við getum ekki haldið úti brennslum á nokkrum stöðum á landinu vegna þess að sveitarfélög hafa ekki efni á að koma sér upp einhverjum hreinsibúnaði. Það er þá ekki eins og ríkið stígi inn og hjálpi til, þannig að við sendum draslið til útlanda og það er brennt þar eða við keyrum það allt á Suðurnesin. Þetta er málaflokkur sem ég mundi vilja ræða einhvern tímann sérstaklega við umhverfisráðherra. Ég sakna þess í frumvarpinu að heildstæðari áhersla sé á umhverfismálin. Ég hef ásamt fleirum lagt fram tillögu um aðgerðir til að draga úr matarsóun, að við reynum að sporna við henni. Það er stórt umhverfismál. Það eru mörg fleiri slík mál sem snúa að neyslunni og að ábyrgð okkar. Mig langar því til að heyra aðeins, ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið, hvað hæstv. umhverfisráðherra hefur um þetta að segja.

Virðulegi forseti. Ef ég skildi fyrirspurn hv. þingmanns rétt um að umhverfismál væru í hennar huga úrgangsmál og fráveitumál sem við hefðum ekki sinnt nægilega vel og ekki væri nægileg áhersla á það, og eins hvað viðvíkur matarsóun, er ég algjörlega sammála hv. þingmanni. Staðreyndin er sú að þessi mál hafa ekki fengið nægilega athygli síðustu ár, hvorki úrgangsmálin né fráveitumálin. Svo eru að koma upp svona að sumu leyti spennandi mál eins og matarsóun. Auðvitað er það ekki spennandi og skemmtilegt að það skuli vera svona mikil matarsóun, en það er spennandi að fást við þau. Við héldum mjög góða ráðstefnu að frumkvæði ráðuneytisins í vor um matarsóun og höfum verið að móta hugmyndir að aðgerðaáætlun. Það eru nokkur frjáls félagasamtök, Kvenfélagasamband Íslands, Landvernd og einstaklingar sem hafa stigið inn í það tómarúm sem hefur verið og varpað ljósi á þetta. Ég veit að hv. þingmaður hefur áhuga á því einnig. Ég held að það sé bara mjög gott. Varðandi fráveitumálin setti ég í gang í fyrra endurskoðun á fráveitureglugerðinni með það fyrir augum að hún yrði einfölduð og gerð skilvirkari og skýrari. Við erum með ákveðnar kröfur á okkur í EES-samningnum. Þar inni eru engu að síður möguleikar fyrir ákveðið svigrúm. Við eigum ekki að horfa á fráveitumálin eins og við séum borg í miðri Evrópu heldur þá staðreynd að við erum strjálbýlt land og sums staðar eru fráveitumálin erfið. Það sama á við um úrgangsmálin. Á síðustu árum var brennslum einmitt lokað hér á landi vegna krafna um loftgæði án þess að menn horfðu til annarra lausna og sveitarfélögin hreinlega skilin eftir með vandann. Það er verkefni sem við síðan stöndum frammi fyrir að leysa núna. Þess vegna er þessi málaflokkur í heildarendurskoðun. Við tókum úrgangsmálin í gegn á þingi í fyrra og erum að vinna að því með hvaða hætti við getum síðan farið áfram inn í þennan málaflokk.

Virðulegi forseti. Ég þakka svörin og er bjartsýnni á framhaldið og mun halda hæstv. ráðherra við efnið, ég sé að við eigum margt sameiginlegt þarna. Mig langar að spyrja aðeins hérna í lokin af því að hæstv. ráðherra kom inn á lífræna ræktun, sem er alveg ótrúlega lítið hlutfall af landbúnaði á Íslandi. Það er rétt að þetta hefur mikið að gera með notkun á áburði og gott ef reynt er að vinna að einhverri lausn þar, á lífrænum áburði sem gagnast hér. Mér finnst vanta kannski einhverja framtíðarsýn og stefnu, og spyr hvort verið sé að vinna að henni eða hvort hún sé til. Ég man ekki hlutfallið, hvort það er bara ekki um 1–2% á Íslandi af heildarlandbúnaðarframleiðslunni, þ.e. lífræna ræktunin er svo gríðarlega lítið hlutfall og fær lítið af styrkjum og henni er sýndur lítill áhugi. Þetta er ört stækkandi markaður og víða í Evrópu er þetta kannski um 10% markaðarins.

Herra forseti. Það eru, ef ég man rétt, alla vega tvö verkefni sem tengjast einmitt græna hagkerfinu og snúa að því. Annars vegar er Landgræðslan með verkefni og hins vegar er Matís með verkefni og fleiri aðilar sem snúa að því að breyta fiskúrgangi eða slori í lífrænan áburð og hjá Landgræðslunni þá í gegnum jarðgerð. Það er til stefna, hún er í græna hagkerfinu þar sem stefnt var, að ég held, á 15% framleiðslu á lífrænum landbúnaðarvörum. Ég skrifaði undir sérálit hvað þá tillögu varðaði í nefndinni þar sem ég taldi ólíklegt að við mundum á þeim tíma fara þangað, meðal annars vegna þess að íslensk matvæli eru mjög heilnæm og framleidd undir allt öðrum stöðlum, en sú eftirspurn er eðlilega fyrir hendi í þéttbýlli Evrópu eða borgum vestan hafs, eftirspurn eftir þessum lífrænu afurðum. Hér höfum við verið með framleiðslu sem menn hafa kallað vistvæna sem var svona svar tíunda áratugarins við þessari umræðu. Við þurfum að fara yfir það mál, sú vinna er hafin í landbúnaðarráðuneytinu en ég held að það séu sannarlega tækifæri þarna. Það er eftirspurn á markaðnum og ef til er eftirspurn finnst mér augljós skylda framleiðenda að reyna að svara henni. Það eru alls konar aðilar að gera ýmislegt, ég veit að hjá Mjólkursamsölunni er greitt talsvert hátt yfirverð fyrir lífræna vöru. Hún er engu að síður ekki framleidd og ég held að ástæðan sé skortur á lífrænum áburði, menn treysta sér hreinlega ekki í að fara að framleiða nema þeir hafi aðgang að einhverju slíku. Í umhverfisráðuneytinu erum við sem sagt að vinna að því að styrkja þennan grundvöll til að við getum farið lengra inn á þessa braut, því að þar sem er eftirspurn eiga þeir sem geta framleitt að mæta þeirri eftirspurn.

Þá er lokið umræðum um málefni á sviði umhverfis- og auðlindamála og við tökum til við að ræða mál á sviði utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Með alþjóðavæðingu, vaxandi milliríkjaviðskiptum og greiðari samgöngum vex mikilvægi utanríkismála. Íslendingar hafa notið verulegs ávinnings af auknu samstarfi þjóða. Þar má nefna tvíhliða og marghliða fríverslunarsamninga, samninga um alþjóðaviðskipti, þróunarsamvinnu, viðskipti og þjónustu, menningarmál, samstarf um mannréttindi, umhverfisvernd, friðargæslu, samstarf um varnar- og öryggismál og margt fleira. Væri þessi samvinna ekki fyrir hendi væri staða Íslendinga allt önnur og verri en hún er í dag. Til dæmis hefðu Íslendingar ekki jafn greiðan aðgang fyrir vörur sínar og þjónustu að mörkuðum erlendis og þeir hafa nú, erlendir ferðamenn hefðu ekki jafn greiðan aðgang að Íslandi og Íslendingar hefðu ekki jafn greiðan aðgang að vinnumarkaði eða námi erlendis og þeir hafa nú. Íslensk fyrirtæki ættu erfiðara með að athafna sig í öðrum löndum, mannréttindi væru síður virt og heimurinn væri óöruggari en nú er. Í alþjóðavæddum heimi eru Íslendingar mikið á faraldsfæti. Fyrir þá er mikilvægt að hafa aðgang að öryggisneti borgaraþjónustu utanríkisráðuneytisins. Þrátt fyrir að mikið hafi áunnist á undanförnum áratugum felast mörg tækifæri í því að bæta samstarfið enn frekar. Utanríkismál eru mikilvæg fyrir fámenna þjóð sem byggir efnahag sinn að stórum hluta á greiðum viðskiptum og góðu samstarfi við nágrannaþjóðir. Slík þjóð verður að leggja sitt af mörkum í alþjóðasamstarfi og sterk utanríkisþjónusta er lykillinn að því að Íslendingar fái tækifæri til að njóta afraksturs alþjóðavæðingar. Þar er þó einn hængur á. Smærri þjóðir hafa síður ráð á því að reka stóra utanríkisþjónustu. Þá reynir á góða forgangsröðun, fagleg vinnubrögð og útsjónarsemi. Það hefur utanríkisþjónusta okkar ávallt þurft að glíma við. Við Íslendingar höfum að jafnaði varið um 2% af ríkisútgjöldum til utanríkismála. Stór hluti af þeim útgjöldum er í erlendri mynt. Í þeirri gjaldeyriskreppu sem þjóðin lenti í fyrir nokkrum árum var eðlilega litið til útgjalda utanríkismála þegar kom að niðurskurði í ríkisrekstri. Dregið var úr framlögum til þróunarsamvinnu og umfang utanríkisþjónustunnar minnkað. Þegar á heildina er litið gerir þetta frumvarp ráð fyrir að halda útgjöldum til utanríkismála nokkuð í horfinu ef frá er talin almenna hagræðingarkrafan, sem er eins og fram hefur komið fyrr í dag 1,3%. Framlög til þróunarsamvinnu hafa verið um þriðjungur af útgjöldum íslenska ríkisins vegna utanríkismála. Íslensk stjórnvöld hafa unnið að því að ná markmiði Sameinuðu þjóðanna. Á árunum 2006–2008 hækkaði þannig framlag Íslands mikið og fór hæst í 0,37% árið 2008. Í kjölfar gjaldeyriskreppunnar sem reið yfir árið 2008 var framlagið skorið niður og fór lægst í 0,21% árin 2011 og 2012. Alþingi samþykkti svo ályktun árið 2012 um að auka framlagið jafnt og þétt til ársins 2016 með það að markmiði að ná 0,7%, eða markmiði Sameinuðu þjóðanna, árið 2019. Mikilvægur liður í því að ná hallalausum fjárlögum á þessu ári var þegar Alþingi ákvað að víkja frá ályktuninni frá 2012, draga hækkunina til baka og fylgja þannig einni af tillögum hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar. Þetta var ekki auðveld ákvörðun, enda er þróunarsamvinna afar mikilvæg, en við verðum að greiða niður skuldir og lækka vaxtakostnað ríkisins. Því sjáum við ekki enn tækifæri á að hækka framlagið aftur. Frumvarp ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2015 gerir því ráð fyrir að halda hlutfallinu í 0,22% og stefnir utanríkisráðherra á að leggja fram nýja tillögu á þessu þingi um framlög til þróunarsamvinnu næstu árin. Framlög til hinnar eiginlegu utanríkisþjónustu, þ.e. aðalskrifstofunnar og sendiskrifstofu, eru um þriðjungur af heildarframlögum til utanríkismála eða vel innan við 1% af ríkisútgjöldum. Utanríkisþjónustan þurfti að takast á við meiri hagræðingu en önnur ráðuneyti í síðustu fjárlagagerð, sem hún hefur gert. Utanríkisþjónustan hefur því lagst á árarnar við að hagræða undanfarið ár. Starfsfólki hefur fækkað svo tugum skiptir og hagrætt hefur verið í rekstri. Stór hluti útgjalda vegna utanríkismála tengist beint samningsskuldbindingum Íslands. Um er að ræða framlög til hinna ýmsu alþjóðastofnana sem Ísland er aðili að, t.d. Sameinuðu þjóðanna, Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, Norrænu ráðherranefndarinnar, Atlantshafsbandalagsins og svo má lengi telja. Einnig er kostnaður vegna þátttöku Íslands í EES-samstarfinu, þar er framlag til EFTA-skrifstofunnar, -dómstólsins og -eftirlitsstofnunar, kostnaður vegna þýðinga á EES-löggjöf og framlag í Uppbyggingarsjóð EFTA. Þessi kostnaður er óumflýjanlegur á meðan Ísland er aðili. Utanríkismálin eru margbreytileg og víða þarf að huga að hagsmunum Íslendinga. Því er mikilvægt að við séum og horfum til þess að vera sjálfstæð þjóð í alþjóðavæddum heimi og þetta fjárlagafrumvarp endurspeglar það, þ.e. agi í fjármálum og við erum að byggja grunn að því að geta vaxið á nýjan leik.

Herra forseti. Það var erfitt að vera ósammála nokkru af því sem hæstv. ráðherra sagði. Ég veit það að í utanríkisráðuneytinu fara menn vel með fé og séu þar fyrningar þá er það á fárra vitorði, nema kannski þeirra sem hafa verið utanríkisráðherrar í fjögur og hálft ár. Ég er sammála ýmsum áherslum sem koma fram í þeim lið fjárlaganna sem lýtur að utanríkismálum. Ég er til dæmis glaður yfir því að sjá þar að núverandi ríkisstjórn hyggst feta í slóð fyrrverandi ríkisstjórnar varðandi þann samning sem við gerðum við Norðmenn á sínum tíma um sérstaka prófessorsstöðu í norðurslóðafræðum á Akureyri. Ég er líka glaður að sjá að hæstv. ríkisstjórn tryggir fé til þess að halda útibúi Þýðingamiðstöðvarinnar á Ísafirði og meira að segja, sem gleður mig enn meira, er hún búin að finna fjármagn til þess að koma líka upp útibúi á Austurlandi. Ég tel að það sé ákaflega jákvætt. Mig langar að spyrja hæstv. starfandi utanríkisráðherra, ef hann getur svarað því, hvernig er háttað þeirri starfsemi Þýðingamiðstöðvarinnar sem sinnt er af lausráðnu starfsfólki í krafti starfa án staðsetningar. Ég gleðst auðvitað yfir því að hæstv. ríkisstjórn stendur fast við hina nýju Evrópustefnu sína um að innleiða miklu betur en allar fyrri ríkisstjórnir allt það sem frá ESB kemur og má minnast þess að á sínum tíma á síðasta vetri tókst henni jafnvel að innleiða hér eina reglugerð áður en ESB setti hana formlega sjálft. Það sem stingur í augu í utanríkismálahluta fjárlaganna, og ég græt beiskum tárum og söltum, er meðferðin á þróunarmálunum. Það vantar 2.300 milljónir til þess að við stöndum við þá áætlun sem Alþingi sjálft samþykkti. Það er rétt að rifja það upp, herra forseti, að Alþingi fór fram úr tillögu fyrrverandi ríkisstjórnar, Alþingi sló undir nára, gaf í og meira að segja framhlóð áætlunina. Og formaður Sjálfstæðisflokksins lýsti því hér yfir með sínum blíðu björtu augum, tindrandi af gleði, að hann teldi að þetta væri raunhæf áætlun og hann væri ánægður með hana. Sama gerðu allir þingmenn Framsóknarflokksins nema einn. En það er verið að bregðast skuldbindingum sem við höfum gefið örbjarga fólki, þeim sem verst eiga í heiminum. Þó hefur þessi ríkisstjórn sagt það algjörlega skýrt það sem af er þingi að Ísland er risið úr öskustónni og við erum eitt af ríkustu löndum veraldar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig hefur hann hjarta og brjóst í sér til þess að svíkja með þessum hætti 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að það er erfitt að skera niður í þróunaraðstoð. Við erum hins vegar ekki að gera það. Í yfirliti yfir framlög til þróunarmála frá 2007–2015 í hlutfalli af skatttekjum eru það 0,24% árið 2007, síðan fer það í 0,37 2008, eins og ég sagði, niður í 0,35% 2009, 0,27% 2010, 2011 er það komið niður í 0,21% og má spyrja hv. þingmann hvernig hjartalag hann hefur haft þá. 2012 er það 0,22%, ég man ekki betur en hv. þingmaður hafi líka verið utanríkisráðherra það ár, 2013 erum við komin upp í 0,24%, sama og árið 2007, á yfirstandandi ári verður það 0,22% og lagt er til í þessu frumvarpi að það sé áfram 0,22% árið 2015. Ég endurtek það sem ég sagði áðan: Það er mikilvægt að ná fram hallalausum fjárlögum og byggja fjárframlög okkar á því að við getum greitt þau. Til að halda sama hlutfalli af þjóðartekjum hækkum við framlögin á þessu ári um á þriðja hundrað milljónir kr. Sú hækkun kemur ekki fram á fjárlögum utanríkisráðuneytisins því að um er að ræða hækkun á stofnfjárframlögum til Alþjóðabankans. Eins og ég sagði jafnframt stefnir utanríkisráðherra að því að leggja fram nýja tillögu um framlög til þróunarsamvinnu næstu ára, um það hvernig við ætlum að vaxa á næstu árum, á heilbrigðum grunni þess að við eigum fyrir þeim fjármunum á þessu þingi.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra spyr eðlilega hvort ég hafi ekki með öðrum ráðherrum í ríkisstjórninni borið ábyrgð á því þegar þróunaraðstoðin var skorin niður á þann hátt sem hæstv. ráðherra lýsti árið 2011. Það var alveg hárrétt. Hann spurði hvernig ég gat gert það. Ég fann til í hjarta mínu. Ég kveinkaði mér í þessum ræðustól og sagði þingheimi að ég skammaðist mín fyrir það. Ég rifjaði upp að íhaldsstjórnin í Bretlandi, sem var í erfiðleikum eins og svo margar, gaf í. Ég sagði: Svona eigum við að gera og svona gerðum við það. Þegar við síðan jukum þetta 2013, eins og hæstv. ráðherra réttilega rifjaði upp, var það vegna þess að við vorum búin að samþykkja áætlun og Alþingi hafði samþykkt hana. Alþingi hafði farið fram úr þeirri tillögu sem ég lagði fram fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ég dreg í efa að það sé rétt og hægt að halda því fram að Íslendingar séu svo illa staddir að þeir geti ekki látið meira af höndum rakna. Hæstv. ráðherra var annarrar skoðunar þegar hann greiddi atkvæði með áætluninni 2012, alveg eins og ég. Við getum tekið aðra þjóð sem lenti í kröggum og er líka að krafla sig upp, frændur okkar Írar. Þeir eru líka skuldsettir og jafnvel meira en við og þeim hefur kannski ekki að öllu leyti gengið jafn vel og okkur að lækka skuldir ríkisins. Hvernig eru þeir staddir? Jú, þeir voru að samþykkja fjárveitingar til þróunaraðstoðar og þeir segja: Nú förum ekki neðar - þeir hafa líka skorið niður út af kreppunni - nú er botninum náð. Hvar eru þeir? 0,49% af landsframleiðslu. Þetta geta þeir, þjóð sem er ekki eins auðug og við, sem hefur ekki sömu auðlindir og við. Ég held því satt að segja að ekki sé hægt að tala eins og hæstv. ráðherra gerir. Ég spyr síðan hæstv. ráðherra í framhaldi af því að hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, hefur lýst því hér yfir að það eigi að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og hún lýsti því yfir að það ætti að skera harkalega niður þróunaraðstoðina. 

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram hér áður í dag að sú stefna sem fyrrverandi ríkisstjórn á síðasta ári kjörtímabilsins lagði upp í fjárlögum fyrir það ár hefði að óbreyttu endað í verulegum halla á fjárlögum þess árs. Þegar ný ríkisstjórn komst til valda var það okkar fyrsta verk að aðlaga það sem eftir var af því ári þeim raunveruleika sem við stóðum frammi fyrir. Það gerist meðal annars með þeim hætti að niðurstaðan af 2013 verður mun betri en menn óttuðust. Við lögðum síðan fram hallalaus fjárlög fyrir 2014 og ég veit ekki betur en það stefni í að það verði ágætur ávinningur af því, sem sagt umframávinningur, og við erum að stefna hér að hallalausum fjárlögum 2015, sem er líka mjög gott. Við höfum því miður aldrei náð mjög hátt á þessum lista og ég get tekið undir það með hv. þingmanni að þar þyrftum við svo sannarlega að gera betur.  Svo ítreka ég að hæstv. utanríkisráðherra mun leggja fram nýja tillögu sem grundvallast á því að við erum komin með grunn til þess að byggja á. Við eigum orðið afgang til að vera 

Virðulegi forseti. Ég vil taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson skildi við hann og ég hlýt að gera athugasemd við þá túlkun sem núverandi ríkisstjórn hefur sett fram um árið 2013. Það liggur alveg fyrir og sést þegar ríkisreikningur er skoðaður að árangurinn sem náðist á því ári er ekki síst fyrri ríkisstjórn að þakka, sem þá var búin að vinna að því í fjögur ár að ná niður hallanum á ríkissjóði eftir það hrun sem varð hér 2008. Mér þykir því leitt, þegar við erum að ræða svona stór og mikilvæg mál eins og hlutfall af vergri landsframleiðslu til þróunarsamvinnu, að hér fari menn enn og aftur að rífast um það hver hafi náð þeim árangri að koma ríkinu á réttan kjöl. Ég ætla að vona að hæstv. ráðherra, sem kemur hér í forföllum hæstv. utanríkisráðherra, vilji fremur ræða hugmyndafræðina sem liggur að baki þeirri miklu skerðingu sem þróunarsamvinnan mátti sæta á síðasta ári, skerðingu sem ég fékk á tilfinninguna að hæstv. utanríkisráðherra væri ekkert sérstaklega glaður með. Hann lýsti að minnsta kosti ekki mikilli ánægju með hana þegar ég kom hér upp og spurði hann út í þessi mál og hafði þau orð að við fyrsta mögulega tækifæri yrði farið í uppbyggingu. En það er ekki ráðist í uppbyggingu því að við erum enn þá í sama hlutfalli og í fyrra. Og af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson vitnaði til Breta þá er rétt að þeir náðu að komast upp í 0,7% markmiðið, eins og ég hef skilið það, í fyrra eða á þessu ári, komast þar í hóp Norðurlandaþjóðanna, svo dæmi sé tekið, sem við viljum svo gjarnan bera okkur saman við. Það er gríðarlega mikilvægt að fleiri þjóðir nái þessu markmiði, því að hvað erum við að gera? Við erum að hjálpa fátækustu ríkjum heims. Við erum í samvinnu við Malaví, Mósambík, Úganda, ríki sem raða sér mjög neðarlega þegar allir listar eru skoðaðir um ríkidæmi heimsins. Þar sem Ísland trónir tiltölulega hátt á toppnum eru þessi ríki langt fyrir neðan. Og það sem verið er að gera skilar árangri, það finnst mér stóra málið. Hér er ekki bara verið að meta árangur út frá því að einhverjir menn hafi verið sendir til þessara ríkja og einhverjar milljónir sendar heldur er verið að meta árangurinn út frá því hvaða áhrif sú aðstoð sem Íslendingar veita hefur haft á lífsgæði íbúa þessara ríkja. Jú, til að mynda hefur kólerutilfellum fækkað stórkostlega eftir að ráðist var í vatnsverkefni í Malaví. Í ýmsum svona verkefnum - fæðingarhjálp, sjúkdómar, lýðheilsa - getum við raunverulega lagt eitthvað af mörkum. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra sem samþykkti þessa áætlun á sínum tíma með opin augu, um aukningu og hvort ráðherra, í ljósi orða hæstv. utanríkisráðherra í fyrra þegar hann sagði að fyrsta tækifærið yrði notað til að snúa við af þessari niðurskurðarbraut og hefja aukningu, telji það ekki eðlilegt að þetta verði forgangsmálið, að við getum sameinast um að byrja aftur uppbygginguna og færa þetta hlutfall upp 

Virðulegur forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum meira og minna sammála um mikilvægi þróunarsamvinnunnar og þess starfs sem þar er unnið. Það er mjög gott starf og hefur gengið mjög vel, þar vinnur okkar fólk mjög góða vinnu. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á. Sá sem hér stendur er bara starfandi utanríkisráðherra í dag en hæstv. utanríkisráðherra sagði hér í fyrra að þetta væri honum mjög þungbært, eðlilega, og sagði eins og aðrir fyrrverandi utanríkisráðherrar sem hafa talað hér fyrr í dag og hafa sagt á hverjum tíma, að niðurskurður í þessum málaflokki er erfiður. Við erum að auka í þessum málaflokki um á þriðja hundrað milljónir. Það er hins vegar einungis til þess að halda í horfinu í sama hlutfalli því að hér er hagvöxtur, hér erum við að stækka kökuna. Okkur gengur vel í efnahagsmálum og það er grundvöllur þess að geta komið fram með nýja áætlun þar sem við getum sett meira í þennan málaflokk í einhverjum skrefum. Utanríkisráðherra hefur kynnt að hann muni leggja fram slíka áætlun á yfirstandandi þingi. Ég ítreka enn og aftur: Það verður að vera innstæða fyrir því sem við gerum. Ég er sammála hv. þingmanni í því að það skilar okkur engu að rífast um fortíðina. Ég er líka sannfærður um það að fyrrverandi ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili var allan tímann að leita leiða til þess að skera niður þann halla sem við stóðum frammi fyrir haustið 2008. Ég held hins vegar að í fjárlögum 2013, svona síðasta daginn fyrir kosningar á kosningaári, hafi þáverandi ríkisstjórn gefið í á ýmsum sviðum sem ekki var grundvallað á sjálfbærri fjármögnun og þess vegna þurfti að taka í taumana. En það er kannski deila um keisarans skegg.

Virðulegi forseti Ég hef ekki tíma til að ræða ólíkar skoðanir okkar hæstv. ráðherra á tekjustofnum samfélagsins, en ég tel að sjálfsögðu að ef við hefðum haldið áfram að taka inn þær tekjur og þá tekjustofna sem búið var að koma á laggirnar hefðum við getað framfylgt þeim markmiðum sem komu fram í fjárlögum árið 2013. En um þróunarsamvinnu er hins vegar aldrei hægt að segja að hún sé kosningamál. Það hefur örugglega ekki nokkur maður verið kosinn út á þróunarsamvinnu. Þróunarsamvinna er mál sem við sjáum til að mynda í nágrannalöndum okkar að allir flokkar hafa sameinast um að vilja standa á bak við og efla. Þetta er ekki eitthvað sem skilar atkvæðum hér eða þar, þetta snýst um skyldu okkar sem samfélags, samfélags sem er hátt á lista yfir ríkustu þjóðir heims, gagnvart fátækari samfélögum. Þetta er líka mikilvægt fyrir heiminn allan því að ef við skoðum til að mynda það sem Sameinuðu þjóðirnar hafa bent á í skýrslum sínum þá er vaxandi ójöfnuður milli ríkra og fátækra ein af stóru ástæðunum fyrir átökum í heiminum og vaxandi átökum í heiminum. Það er fleira fólk núna á flótta vegna átaka í heiminum en hefur verið frá lokum síðari heimsstyrjaldar. Það er uggvænleg staða fyrir okkur öll. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um það sem hefur komið fram að Atlantshafsbandalagið, hernaðarbandalag sem við Íslendingar erum aðilar að þó að aldrei hafi verið kosið um það í þjóðaratkvæðagreiðslu - það er nú hægt að breyta því ef tillaga okkar Vinstri grænna verður samþykkt hér á þinginu í vetur - geri nú kröfur um hærri fjárframlög. Það kemur auðvitað ekki skýrt fram í fjárlagafrumvarpinu enda er þessi krafa tiltölulega nýlega komin fram, en væntanlega mun ríkisstjórn Íslands standa frammi fyrir þessum valmöguleikum: Eigum við að setja meiri fjármuni í hernaðarbandalag hvers aðgerðir hafa ekki skilað friðsamlegri heimi - nægir þar að líta á Líbíu og Afganistan - eða ætlum við að forgangsraða og setja þessa fjármuni í þróunarsamvinnu þar sem við sjáum ótvírætt árangur, bætt lífsgæði  Ef hæstv. ráðherra fengi að ráða, hvort mundi hann velja?

Herra forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum að mörgu leyti sammála um mikilvægi starfs okkar í þróunarsamvinnu og þar gerum við marga hluti mjög vel. Eitt sem hefur ekki verið rætt í dag í þessari umræðu er m.a. þróunarstarf okkar tengt jarðhita, sem er gríðarlega mikilvægt og við höfum aukið stórlega. Það gæti nýst ekki bara til þess að skapa umhverfisvæna orku á viðkomandi svæði heldur sem framlag okkar til loftslagsmála heildarinnar í heiminum. Leiðtogar heimsins eru í auknum mæli farnir að horfa til þessa. Í umhverfisskýrslu OECD um Ísland, sem kom aðeins til umfjöllunar áðan, er einmitt bent á hversu framarlega við stöndum þar og hvað við getum gert. Það má nefna líka Jarðhitaskóla Sameinuðu þjóðanna þar sem við hýsum einar þjálfunarbúðirnar og eru gríðarlega mikilvægar. Eins og hv. þingmaður benti á er ekki gert ráð fyrir neinum fjárframlögum í fjárlagafrumvarpinu til NATO. Á einum stað eru 14,4 millj. kr. og það er vegna þess að verið er að stækka hús, ef ég man rétt, og það er bara vegna okkar hluta í því. Í NATO eru sum lönd með fasta prósentutölu, ég held upp á jafnvel 1 eða 2%. Við höfum aldrei verið með slíkt og ekki öll lönd innan NATO. Bent hefur verið á að við getum lagt margt gott til og höfum áður gert og ríkisstjórnin hefur fjallað um það. Það mun væntanlega koma til umræðu seinna, hugsanlega í fjárlögum á næsta ári. En til að svara spurningunni um það, ef maður ætti að velja, hvort maður mundi setja peninga í hernað eða þróunaraðstoð í fátækjum ríkjum er svarið held ég nokkuð auðvelt. Auðvitað mundi maður alltaf setja peninga í þróunarstarf í fátækum ríkjum. 

Virðulegi forseti. Hér liggur til umræðu frumvarp til fjárlaga, sá kafli sem heyrir undir utanríkisráðuneytið. Hann er kannski ekki stærsti og útgjaldafrekasti liður fjárlaga, eins og áður hefur komið fram er hann innan við 2%, mér reiknast til að hann sé 1,78% af útgjaldalið fjárlaga að þessu sinni. Ég er kannski einn fárra þingmanna sem þora að lýsa því yfir að ég sé ekki eftir krónu til utanríkismála, þau útgjöld mættu gjarnan vera meiri. Það að lýsa því yfir að landið sé lítið og hafi ekki efni á því að stunda og reka sína utanríkisþjónustu er í raun mikil fórn, þ.e. að rækja ekki þann lið, vegna þess að utanríkisþjónusta og vel rækt utanríkisstefna er í raun tekjuöflun. Mér dettur hér í hug að segja frá viðtali fyrir margt löngu við þáverandi flugmálastjóra. Þá töldu blaðamenn, eins og oft áður, að þeir þyrftu helst að greina frá því hvað ferðalög kostuðu, þeir höfðu mikla tilfinningu fyrir því, en skoðuðu ekki hverjar stóru tölurnar væru. Nokkrir blaðamenn kvörtuðu yfir því að þáverandi flugmálastjóri færi mikið til útlanda. Flugmálastjóri svaraði því til að í hverri einustu ferð til útlanda hefði hann aflað eins og góður togari. Ég tel að íslensk utanríkisþjónusta geti aflað vel þannig að þau útgjöld sem þarna eru eru í raun komin að þolmörkum og ég er orðinn dálítið þreyttur á því að endalaust sé talað um aðhald og forgangsröðun verkefna. Það er endalaust hægt að ganga hart fram og ég tel jafnvel að utanríkisþjónusta Íslands sé komin að þolmörkum. Við rekum 22 sendiskrifstofur og samkvæmt þeim gögnum sem ég hef er það með því minnsta sem gerist meðal frjálsra þjóða. Mér dettur í hug að eitt Evrópuland, nýfrjálst Evrópuland, virðist nú líta á það sem sinn status að reka sendiskrifstofur sem víðast. Litháen er á árinu 2013 með um 109 sendiskrifstofur víða um heim. Ég vil leggja áherslu á það að sú upptalning sem hæstv. ráðherra var með í upphafi síns máls er fyllilega réttmæt og styður við það sem ég hef hugsað. Ég vona að hæstv. utanríkisráðherra verji þessa þjónustu sem er í almannaþágu. Ég hef lokið máli mínu að sinni, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að við erum komin að þolmörkum í utanríkisþjónustunni eins og svo víða annars staðar í íslensku samfélagi. Engu að síður er ég þeirrar skoðunar að aðhalds sé ævinlega þörf. Ég tek til að mynda dæmi af danskri stjórnsýslu þar sem menn gera að jafnaði um það bil 1% aðhaldskröfu á hverju ári. Það er jú ákveðinn vöxtur líka sem gerist og það er eðlilegt að menn yfirfari það á hverju ári. En sérstakir niðurskurðartímar hljóta að vera að baki ef við náum að ná hallalausum fjárlögum ár eftir ár og skilum vaxandi ávinningi af rekstri ríkisins. Bara sem dæmi, og til að taka undir með þingmanninum, annars vegar um mikilvægi utanríkisþjónustunnar og hins vegar hversu langt við erum búin að ganga, voru starfsmenn viðskiptaskrifstofu fleiri en 30 þegar mest var en eru núna 15. Þetta kemur að lokum niður á því sem þessir starfsmenn eru að gera, þeir eru að hjálpa okkur við að verða öflugri í að selja vörur okkar úti í heimi sem er jú grundvöllur þess að við getum haldið uppi öflugu velferðarkerfi. Þegar allt er talið má segja að störfum í utanríkisþjónustunni hafi fækkað um hátt á fjórða tug frá fyrri hluta árs 2013 og út árið 2014. Ég tek því undir með hv. þingmanni, við getum ekki gengið lengra á þessari braut án þess að það komi verulega niður á störfum utanríkisþjónustunnar.

Virðulegi forseti. Ég ætla þá að snúa mér að næsta kafla sem er í raun þróunarmál, það er aðstoð við bágstaddar þjóðir. Ísland er þrátt fyrir allt sæmilega efnum búið og hefur ýmsa möguleika, hefur ýmislegt fram að færa. Það hefur komið fram að þróunaraðstoð okkar á náttúrlega ekki að byggjast á því að sturta niður peningum hér og þar heldur fyrst og fremst að leggja af mörkum það sem við kunnum best, það sem þjóðin kann best. Hún er vel að sér í fiskveiðum, hún er vel að sér í jarðhitamálum og hvort tveggja styður þær þjóðir sem eiga um sárt að binda til sjálfsbjargar. Við þurfum að horfa til þróunarmála á þeim grunni. Það er rétt sem hér kemur fram að haldið er í horfinu, 0,22% af landsframleiðslu þar sem markmiðið er 0,7%, það þarf að bæta þrefalt í. Ég veit ekki hvort það hefst á þessu kjörtímabili. Við megum heldur ekki horfa á þróunaraðstoð sem einhvers konar viðskiptatækifæri fyrir okkur. Það er dýrt að vera maður og við eigum ekki að vera óbeinir þiggjendur í þróunaraðstoð eins og mér finnst oft og tíðum koma fram, sem sagt að þróunaraðstoð okkar verður okkur að tekjulind. Ég vona að þessi ríkisstjórn standi við markmið og virði samning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi frá 1979 sem nær yfir landamæri, þ.e. að tryggja öllum menntun, heilbrigðisþjónustu 

Virðulegur forseti. Ég ætla svo sem ekki að lengja þessa umræðu mikið frekar. Ég deili skoðunum hv. þingmanns, ég tel að við séum þjóð sem getum bætt í þegar við erum búin að tryggja lágmarksfjármögnun í því kerfi sem við erum með. Við erum á góðri leið með að gera það í þessum öðrum fjárlögum og getum þar af leiðandi, eins og áætlun hæstv. utanríkisráðherra er, lagt fram áætlun í vetur um hvernig framlögin verði næstu árin. Þar verður tækifæri til að sinna þessum þætti enn betur en við höfum gert. Við komum lítillega inn á þessa fjóra skóla Sameinuðu þjóðanna sem við höfum. Þeir eru mjög góð tæki, skila mjög miklu út í samfélag þróunarríkja. Ég kom aðeins inn á umhverfismálin, jarðhitaleit og að hjálpa þeim með þau verkefni sem við höfum verið með í Austur-Afríku. Það er ekki bara jákvætt fyrir þau ríki að komast í orku sem er heilnæm og miklu betri en að brenna kolum og olíu, heldur er þetta jákvætt fyrir allan heiminn. Þar leggjum við okkar af mörkum til að minnka útblástur gróðurhúsalofttegunda, ekki bara á Íslandi heldur líka í öðrum löndum. Ávinningurinn er margvíslegur af þróunarstarfi en fyrst og fremst byggist hann á því að tryggja þau réttindi sem hv. þingmaður kom inn á í þessum ríkjum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Við erum að ræða um hlut utanríkismála í fjárlagafrumvarpinu. Ég vil taka undir með þingmönnum sem töluðu á undan mér. Ég vil taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, ég get tekið undir flest í ræðu starfandi hæstv. ráðherra. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni, ég sé ekki eftir einni einustu krónu í utanríkismál vegna þess að þetta er verkefni utanríkisþjónustunnar, bæði í utanríkisþjónustunni sjálfri í því að vera andlit og tengiliður Íslands við umheiminn og síðan þátttakandi í alþjóðlegu starfi og þróunarstarfi, og það skiptir mjög miklu máli. Íslendingar eru tiltölulega lítil og fámenn þjóð. Við erum dvergur í alþjóðasamhengi. Það er ekki horft upp til okkar af því að við erum stór og öflug heldur er horft til okkar þegar við þykjum vera flott og töff og sniðugri en aðrir. Maður heyrir mjög oft á alþjóðavettvangi aðdáun á Íslandi fyrir það til dæmis að vera friðsöm og herlaus þjóð og stór hluti af því sem Ísland kemur með á alþjóðavettvangi er herleysi og það að vera í broddi fylkingar þegar kemur að mannréttindamálum um allan heim. Til þess að geta gert þetta þurfum við að hafa öfluga og góða utanríkisþjónustu. Við höfum haft hana. Þegar við ræddum fjárlög hér fyrir ári síðan og sáum aukna niðurskurðarkröfu á utanríkisþjónustuna var það sorglegt og í þeirri umræðu var mikið vísað til þess að það væri vegna þess að aðstæður væru sérstaklega slæmar. Nú sjáum við því miður ekki annað en að rétt sé verið að halda í horfinu. Ég hef áhyggjur af því þegar kemur að öllum þeim störfum sem við höfum sett á utanríkisþjónustuna, starfsfólk í utanríkisþjónustunni má ekki bugast og við þurfum að geta staðið undir öllu því sem við ætlum starfsfólkinu og starfseminni. Tíminn er að verða búinn hérna í fyrri ræðunni en mig langar að spyrja starfandi ráðherra hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að ekki sé verið að auka fé, sérstaklega í sendiskrifstofur og í starfið, til þess að halda rödd Íslands 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og fyrirspurnina. Það er gleðilegt fyrir starfandi hæstv. utanríkisráðherra að allir þeir þingmenn sem hér hafa talað hingað til telji þjónustuna vera mjög góða, sem hún er, en að hana skorti meira fé til þess að geta orðið enn betri. Það er vissulega þannig að verkefnin eru óendanleg. Sá niðurskurður sem ráðuneytið stóð frammi fyrir í fyrra hefur gengið mjög vel eftir. Það er komið gott skipulag á alla vinnu þannig að ég tel að við þurfum ekki að óttast það að ráðuneytið og stofnanir þess geti ekki sinnt verkefnum sínum. En vaxandi þörf fyrir enn frekari viðskipti og þá fríverslunarsamninga sem við viljum gjarnan gera kallar auðvitað á hugsanlegar nýjar sendiskrifstofur eða fleira fólk sem vinnur á þeim stöðum. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður benti hér á undir lokin að við þyrftum að geta í nokkrum öðrum fagráðuneytum komið fyrr inn í EES-málin en við höfum gert á undanförnum árum. Það þýðir hins vegar talsvert fjármagn og þá er mjög mikilvægt að við byrjum á því að laga til, gera grunninn hreinan og fínan þannig að það sé jákvæð niðurstaða á rekstri ríkissjóðs. Þá getum við spurt hvar brýnasta þörfin sé fyrir fjármagn, hvar við fáum mest fyrir fjármunina sem við viljum leggja til, þá hljóta þessi mál að koma til greina ekki síður en önnur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og hvatninguna og fyrir að meðtaka hvatningu mína. Ég lít svo á að hér í 1. umr. um fjárlög séum við auðvitað að ræða fjárlagatillöguna en einnig að afla okkur upplýsinga hjá ráðherrunum og að einhverju leyti að leggja til umræðunnar þegar fjárlögin fara síðan til nefndar. Ég vil því ítreka og taka undir mikilvægi þess að horft sé til þess í utanríkisþjónustunni og í starfi sendiskrifstofanna að svo vel megi vera, í það minnsta megi alls ekki taka meira niður og þurfi helst að bæta vel í. Mig langar líka til þess að taka aðeins þátt í umræðunni um þróunarsamvinnuna. Það er dálítið sorglegt að í umræðunni sem varð í fyrra þegar tekin var ákvörðun um að standa ekki við áætlun um að auka í þróunaraðstoðina var talað um að það væri gert vegna þess að við værum í sérstaklega slæmum aðstæðum og að það yrði blásið í um leið og hægt væri. Það er sorglegt að sjá engin merki um það núna eða alla vega mjög takmörkuð merki. Ég vil minna okkur á og koma með það innlegg í umræðuna að það er stutt síðan Ísland var sjálft þróunarríki. Við urðum í raun og veru sjálfbær um sement og áburð í gegnum þróunaraðstoð sem við fengum. Við höfum góðan skilning á því hvað aðstoð á milli landa skiptir miklu máli til þess að lyfta þjóðum upp, öðru fólki. 

Virðulegi forseti. Ég þakka ábendingar hv. þingmanns. Hann endaði á því að segja að við þyrftum að halda haus. Ég held að þetta sé akkúrat að gera það. Við erum að auka um á þriðja hundrað milljónir í þróunarsamvinnuna. Við höldum sama hlutfalli. Til framtíðar hljótum við að horfa til þess að gera betur. Við megum hins vegar ekki gleyma því að við greiðum um 85 milljarða í vexti vegna mikilla skulda. Það er líka verkefni sem við verðum að sinna. Því betur sem okkur gengur þar því betur erum við í stakk búin til að standa almennilega að þróunarsamvinnu á næstu árum, kannski lengra fram í tímann. Ég horfi nokkuð bjartsýnn á framhaldið ef við höldum áfram á þeirri braut að vera með góðan afgang af rekstri ríkissjóðs og náum að greiða niður skuldir. Þá getum við líka farið að gera fleiri góða hluti, þar á meðal á alþjóðavettvangi.

Þá er lokið umræðum um þann hluta umræðunnar sem snýr að utanríkismálum og við snúum okkur að málefnum mennta- og menningarmálaráðherra. Til máls tekur hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, Illugi Gunnarsson.

Virðulegi forseti. Ég geri hér grein fyrir þeim þætti sem varðar mennta- og menningarmálaráðuneytið. Fjármálaráðherra hefur þegar fjallað um almennt fyrirhugaðar aðhaldsráðstafanir á næsta ári og farið heildstætt yfir þau áform fyrir öll ráðuneyti og málaflokka. Heildargjöld mennta- og menningarmálaráðuneytisins árið 2015 eru áætluð 81,1 milljarður kr. á rekstrargrunni. Frá dragast sértekjur að fjárhæð 9,3 milljörðum kr., en þær nema 11,5% af heildargjöldum ráðuneytisins. Gjöld umfram tekjur eru tæpir 71,8 milljarðar kr. og af þeirri fjárhæð eru um 69,5 milljarðar kr. fjármagnaðar með beinu framlagi úr ríkissjóði og 2,3 milljarðar innheimtir af ríkistekjum. Í frumvarpinu aukast útgjöld mennta- og menningarmálaráðuneytisins um 664 millj. kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2014, sem er 1% hækkun frá fjárlögum, en þegar einnig er tekið tillit til áhrifa af almennum verðlags- og gengisbreytingum hækka útgjöldin um 4,7 milljarða á milli ára, eða sem svarar til 7 prósentustiga. Hækkun útgjalda vegna fyrirliggjandi skuldbindinga á árinu 2015 er 1,9 milljarðar kr. Til nýrra verkefna er varið 400 millj. kr., en á móti koma lækkanir sem nema um 1,5 milljörðum kr. vegna tímabundinna verkefna sem falla niður og aðhaldskröfu sem gerð er til ráðuneytisins. Aðrar breytingar eru launa- og verðlagsbætur. Útfærsla í frumvarpinu á fjárveitingum til verkefna mennta- og menningarmálaráðuneytisins markast af því að leitast er við að standa vörð um lögbundin verkefni, grunnstarfsemi og lykilstofnanir. Þetta hefur meðal annars áhrif á það hvernig staðið er að því að mæta þeirri aðhaldskröfu sem gerð var til ráðuneytisins við undirbúning frumvarpsins. Þá var lögð aukin áhersla á forgangsröðun og þannig leitast við að styrkja rekstrargrunn stofnana ráðuneytisins og auka samræmi á milli þeirra krafna sem gerðar eru til þeirra um þjónustu sem ætlast er til að þær veiti og þess fjármagns sem veitt er til starfseminnar. Á háskólastigi er gert ráð fyrir að heildarframlög til málaflokksins hækki um 930 millj. kr. að frátöldum verðlagsbreytingum. Helstu hækkanir, eða um 460 millj. kr., tengjast áformum um styrkingu á rekstri háskólastofnana með hækkun á einingaverðum einstakra reikniflokka í reiknilíkani háskólanna. Þá er gert ráð fyrir liðlega 400 millj. kr. hækkun framlaga í Rannsóknasjóð vegna aðgerðaáætlunar Vísinda- og tækniráðs fyrir árin 2015 og 2016. Á móti falla niður tímabundin framlög að upphæð 250 millj. kr. og annað eins vegna aðhaldskröfu til málaflokksins. Háskólastigið stendur frammi fyrir miklum áskorunum. Því miður gengu ekki eftir fyrirhugaðar breytingar á skipulagi háskólakerfisins sem unnið hefur verið að og var gert ráð fyrir að næðu fram að ganga á yfirstandandi ári. Þetta hefur tafið fyrir nauðsynlegum úrbótum í málefnum einstakra stofnana. Innan mennta- og menningarmálaráðuneytisins hefur farið fram ítarleg greining á fjárhagsstöðu háskóla og unnið mikið starf við endurskoðun á áherslum og skipulagi háskólakerfisins auk þess sem Vísinda- og tækniráð hefur ályktað um þessi mál. Gert er ráð fyrir að áframhald verði á þeirri vinnu og afrakstur hennar lagður til grundvallar heildarstefnu fyrir málaflokkinn. Á báðum skólastigum, háskóla- og framhaldsskólastigi, er gert ráð fyrir að dragi úr nemendafjölda á milli ára. Þar fer saman áhrif batnandi atvinnuástands og þess að gert er ráð fyrir að auka kröfur um námsframvindu. Mikilvægt er að svigrúm sem þannig verður til verði nýtt til þess að styrkja rekstur skólastofnananna sem hefur verið þungur undanfarin ár vegna aðhaldsaðgerða. Á framhaldsskólastigi er gert ráð fyrir að heildarframlög til málaflokksins hækki frá gildandi fjárlögum um 105 millj. kr., að frátöldum launa- og verðlagsbótum en þær nema liðlega 2,9 milljörðum kr. Aðhaldskrafa málaflokksins nemur um 260 millj. kr. Helstu hækkanir til málaflokksins eru um 566 millj. kr. sem renna til þess að styrkja rekstrargrunn skólastofnana á framhaldsskólastigi og til þess að fylgja eftir og styðja við breytingar á framhaldsskólastiginu. Til þess að fylgja eftir ákvæði í kjarasamningum framhaldsskólakennara um nýtt vinnumat er gert ráð fyrir 75 millj. kr. sem er seinni hluti heildarframlags upp á 150 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir 265 millj. kr. á næsta ári vegna byggingar verknámshúss við Fjölbrautaskóla Suðurlands. Tímabundin framlög að fjárhæð liðlega 600 millj. kr. falla niður. Þar eru umfangsmest framlög sem tengdust átakinu Nám er vinnandi vegur. Aðhaldskrafa á málaflokkinn vegna markmiðs um jöfnuð í ríkisútgjöldum nemur 260 millj. kr. Á yfirstandandi ári hefur nemendum í framhaldsskólum fækkað og er gert ráð fyrir að sú þróun haldi áfram eins og vikið var hér að framan vegna markmiða um að fleiri nemendur ljúki námi á skemmri tíma en nú er. Mikilvægt er að fylgja þessu eftir með nauðsynlegum skipulagsbreytingum þannig að aðgengi að námi, fjölbreytileiki, námsframboð og gæði skerðist ekki. Vinna við það er þegar hafin. Á sviði menningar-, íþrótta- og æskulýðsmála hækka heildarframlög um 160 millj. kr., að frátöldum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema um 280 millj. kr. Helstu hækkanir eru liðlega 100 millj. kr. vegna samkomulags um stefnumörkun fyrir íslenska kvikmyndagerð og kvikmyndamenningu fyrir árin 2012 til 2015. Gert er ráð fyrir að um 60 millj. kr. fari til styrkingar á rekstrargrunni einstakra stofnana á sviði menningar og lista auk ýmissa minni breytinga. Niðurfellingar tímabundinna verkefna nema um 110 millj. kr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa yfirferð. Það eru tvö mál sem mig langaði að inna hann eftir og fá nánari skýringar á. Það er í fyrsta lagi aðeins varðandi fækkun nemendaígilda í framhaldsskólunum. Ef ég fókusera á það í þetta skipti og kannski þann texta sem fylgir má skilja textann á þann veg að setja eigi einhvers konar fjöldatakmarkanir inn í framhaldsskólana og þá ekki síst á elsta hópinn, þ.e. 25 ára og eldri. Talað er um að beina honum í aðra farvegi innan svokallaðrar fullorðinsfræðslu. Ég vil fá að vita frá hæstv. ráðherra hvað er nákvæmlega þarna á ferðinni; það er í raun ekkert annað en það sem stendur í þessum texta sem gefur til kynna hvernig eigi að gera þetta en mér finnst við þurfa að fá nánari skýringar á þessu. Eins finnst mér líka örlítið undarlegt að sjá hér skóla sem hafa verið mjög umsetnir á undanförnum árum fá fækkun á nemendaígildum. Ég ætla ekkert að fara að telja þá upp hér. Við getum nefnt Menntaskólann í Reykjavík, Kvennaskólann, Menntaskólann á Akureyri o.fl. sem hér fá fækkun nemendaígilda. Ég spyr hvort í raun sé ekki verið að herða að þessum skólum og verið að skikka þá til að taka færri inn. Ég vil kannski fá að heyra í hæstv. ráðherra hvaða stefna býr þar að baki þannig að þingheimur sé upplýstur um það hvernig menn ætla að ná þessu fram. Að öðru leyti vil ég líka ræða við hæstv. ráðherra um virðisaukaskattinn. Umræðan um matarskattinn hefur farið hæst. Það sem hefur kannski minna verið rætt er að þessi hækkun á neðra þrepinu hefur töluverð áhrif á málaflokk hæstv. ráðherra, þ.e. mennta- og menningarmálin, vegna þess að þarna undir eru til dæmis allar bækur. Ég hef áhyggjur af þessu. Félag bókaútgefenda sendi okkur þingmönnum tölvupóst í dag. Þar koma mjög góðar upplýsingar um það hvernig bækur eru skattlagðar í Evrópu. Förum við upp í 12% erum við meðal þeirra fjögurra ríkja sem leggja hvað mesta skatta á bækur. Ég hef áhyggjur af þessu. Ef eitthvað er hefði ég haldið að við þyrftum að tryggja gott aðgengi að bókum hér á landi frekar en hitt. Sömuleiðis hef ég áhyggjur af því að þarna er líka um að ræða skólabækur. Þannig að enn þyngist róðurinn fjárhagslega hjá þeim sem stunda nám hér á landi. Ég hefði vonað að hæstv. ráðherra kæmi nú með okkur í það lið að fá menn til að endurskoða þessa ákvörðun sína þó ekki væri nema til þess að standa 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athugasemdir og þær spurningar sem til mín er beint. Fyrst varðandi nemendafjöldann er rétt að hafa í huga að horft er til þess að reyna að færa fjármögnun í framhaldsskólakerfinu nær raunveruleikanum. Í mörg ár hefur það verið þannig að fjárveitingarnar sem hafa farið til þessa skólastigs hafa dregist saman ár frá ári þar til í fyrra, en nemendunum hefur verið að fjölga. Þetta hefur gert það að verkum að ef ég gríp hér inn í framlag á ársnema í framhaldsskólastiginu 2008 var það 1 millj. kr. en fór niður í 889 þús. kr. árið 2011. Þá sjá allir undir hverslags álagi skólastigið hefur verið. Á síðasta ári tókst okkur að snúa þessu aðeins við. Skilaboðin sem við erum að senda til þeirra sem stýra skólunum eru þessi: Við viljum hækka launastikuna þannig að hún endurspegli betur raunveruleikann. Það getur þýtt það, ef menn horfa einungis á þær stærðirnar, að færri fari inn í skólann. Þá er unnið eftir þeirri reglugerð sem var gefin út í febrúar 2012 sem þáverandi menntamálaráðherra, hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, gaf út þar sem settur er upp forgangslisti um það hvernig skuli tekið inn í skólana. Auðvitað er það svo að einstökum skólameisturum, ef þeir kjósa að taka inn fleiri nemendur og vinna sig neðar þarna í gegn, er gert það kleift en verið er að senda þau skilaboð að það sé ekki leiðin til að fá meiri fjármuni að fjölga nemendum, það er verið að kalla sérstaklega eftir því. Ég bendi líka á annað. Stórt kerfi er starfandi fyrir utan framhaldsskólakerfið: símenntunarstöðvarnar, raunfærnimatið og síðan frumgreinadeildirnar við háskólana sem eru mjög vel til þess fallnar að taka á móti eldri nemendum. Út frá kennslufræðilegum sjónarmiðum er líka mun skynsamlegra 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta. Ég held reyndar að það sé orðið svolítið síðan elstu nemendur voru endilega sendir með þeim yngstu í lífsleikni og leikfimi. Ég verð hins vegar að segja það, virðulegi forseti, að mér finnst dálítið skrýtið að í gegnum þetta fjárlagafrumvarp fáum við fregnir af því frá hæstv. ráðherra að sú stefnubreyting eigi sér stað, og meðvituð ákvörðun um það, að senda þau skilaboð inn í skólana að fækka eigi nemendum. Ég fagna því að hækka eigi þá fjármuni sem fylgja hverjum nemanda. En það er gríðarleg stefnubreyting að taka þá ákvörðun að fækka nemendum og samanlagt eru þetta næstum því þúsund nemendaígildi í framhaldsskólunum. Ég hélt ekki við værum komin svo langt að við teldum að við værum komin á fullnægjandi stað hvað varðaði framhaldsskólagengna Íslendinga. Við erum ekkert komin þangað. Við erum ekkert jafn vel menntuð og langskólagengin og við tölum oft um, það sýna tölurnar okkur. Það er gríðarlegt brottfall úr framhaldsskólunum og menn verða að eiga einhverja endurkomumöguleika. Það er verra ef menn eru nú að fara í einhverja óskilgreinda röð vegna þess að verið er að taka ákvörðun um að fækka með þessum hætti. Ég ætla ekkert að krefja hæstv. ráðherra frekari svara við þessu. Ég kalla bara eftir því að við eigum pólitíska umræðu um þessa stefnubreytingu hér í þingsal hið allra fyrsta. Ég ætla frekar að óska eftir því að hæstv. ráðherra segi mér sína skoðun á áhrifum þess að skattur á námsbækur og bækur hér á landi verði hækkaður jafn mikið og raun ber vitni. Það mun valda því, samkvæmt upplýsingum frá Félagi íslenskra bókaútgefenda, að við verðum í fjórða sæti yfir hæstu skatta á bækur í Evrópu. Þetta hlýtur að vera mennta- og menningarmálaráðherranum áhyggjuefni og ég mundi vilja fá að heyra meira um þetta í seinni hlutanum hjá honum.

Virðulegi forseti. Hvað varðar menntunarstig okkar Íslendinga er ágætt að líta á plagg sem var að birtast frá OECD sem heitir: „Education at glance 2014“. Þar segir, með leyfi forseta: „60% ungs fólks á Íslandi má eiga von á því að ljúka háskólaprófi einhvern tíma á lífsleiðinni miðað við brautskráningartölur fyrir árið 2012.“ Þetta er hæsta hlutfall nokkurs skólakerfis í skýrslunni og var mun hærra en OECD-meðaltalið sem stóð í 37% o.s.frv. Reyndar vekur það athygli hér að meðalaldur nýnema í fræðilegu háskólanámi á Íslandi var 26 ár, sem er hæsti meðalaldur nokkurs OECD-lands sem gögn voru til um. Meðalaldur nýnema innan OECD árið 2012 var 22 ár. Ég held því að ástæða sé til að horfa til þessara hluta þegar við leggjum mat á stöðuna. Hvað varðar virðisaukaskattskerfið get ég alveg deilt því með hv. þingmanni að auðvitað hef ég nokkrar áhyggjur af þessu máli og hef gert fjármálaráðherra grein fyrir þeim. Hitt er það að að sjálfsögðu styð ég fjárlagafrumvarpið eins og það er lagt fram en ég tel að við þurfum að ræða og fara vel yfir þessi áhrif. Ég vil þó benda á að ég lét taka það saman fyrir mig hversu miklu hver einstaklingur ver til bóka-, ritfanga- og blaðakaupa, þannig er þetta tekið saman, þessar tölur, eftir árum. Það verður samt að segjast eins og er að það er áhugavert hversu erfitt er að greina nákvæmlega breytingar á skattkerfinu þegar farið var úr 14% í 7% og sjá hvernig það hafði áhrif á neysluna. Ef horft er á þessa þætti sem hlutfall af þjóðarframleiðslunni þá er líka svolítið erfitt að lesa nákvæmlega úr þessu. En ástæða er til að ræða þetta og fara vel yfir þetta og þá til hvers konar mótvægisaðgerða við viljum grípa ef þetta verður niðurstaðan.

Virðulegi forseti. Ég er með nokkrar spurningar sem mig langar að beina til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Sú fyrsta varðar raunar bókaskattinn sem hann reifaði hér í síðasta svari sínu. Nú liggur það fyrir og hefur verið gerð úttekt á því hvaða áhrif skattbreytingar hafa í löndunum í kringum okkur og má þar nefna þegar Lettar fóru þá leið að hækka virðisaukaskatt á bækur og nýútgefnum bókum fækkaði um 50% á næsta ári. Sama má segja um Svíþjóð sem síðan setti þennan skatt niður, að mig minnir 2001, og bóksala jókst um 20%. Ég vænti mjög þess að hæstv. ráðherra eigi eftir að kynna sér þetta vel því að ég mundi telja að á málsvæði með rúmlega 300 þúsund málnotendur væri það mjög viturleg ráðstöfun að reyna að setja þetta skattþrep niður í núll. Það verður ekki til að flækja skattþrepið sem menn langar að einfalda en mundi þá sýna í verki raunverulegan vilja stjórnvalda til að stuðla að auknu læsi og auknum bóklestri. Þarna þarf auðvitað líka að horfa á bækur í öðru formi en pappírsformi, þ.e. rafbækur svo ég nefni þær. Hæstv. forsætisráðherra upplýsti þjóðina um það í síðasta áramótaávarpi sínu að unnið væri að sóknaráætlun skapandi greina í menntamálaráðuneytinu. Ég er að velta því fyrir mér, og bið hæstv. menntamálaráðherra að upplýsa mig um það, hvar þessarar sóknaráætlunar sjái stað í fjármálaráðuneytinu eða hvort vinnu sem stóð yfir hérna um áramótin sé ekki lokið og hvernig nákvæmlega við getum séð hana birtast í einstökum liðum, því að ég verð a.m.k. ekki vör við aukningu á þeim liðum sem lúta að skapandi greinum. En hæstv. ráðherra upplýsir okkur um það hér á eftir. Ég tók eftir því að liðurinn Menntun á sviði kvikmyndagerðar heitir nú Kvikmyndaskóli Íslands og samkvæmt langtímaáætlun er búið að festa fjárframlag upp á 75 milljónir til 2018. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort þar með hafi verið tekin ákvörðun um að fara ekki eftir þeim tillögum sem komu fram í stefnumótun um menntun á sviði kvikmyndagerðar þar sem var meðal annars lagt til að taka upp háskólanám á sviði kvikmyndagerðar og hvort fremur hafi verið farin sú leið að gera langtímasamning við Kvikmyndaskóla Íslands. Ég hef ekki séð fregnir um þetta á heimasíðu ráðuneytisins en það kann að vera að þær hafi farið fram hjá mér. Mig langar að nota síðustu hálfa mínútuna sem ég á hér. Það hefur verið boðað nýtt frumvarp um heildarendurskoðun á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna og reifað er í fjárlagafrumvarpinu að staða sjóðsins sé viðkvæm. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, ég veit ekki hvort hann hefur tíma í að svara þannig að ég bið hann um að láta þá spurningu mæta afgangi, hvort við eigum von á einhverjum róttækum breytingum í þeirri heildarendurskoðun sem fyrir dyrum stendur og hvort eitthvað verði nýtt af því lagafrumvarpi sem hér var lagt fram vorið 2013 og hlaut talsverða umræðu en var ekki lokið.

Virðulegi forseti. Hvað varðar reynslu lands eins og Lettlands getur verið varhugavert að draga um of ályktanir þar af. Það geta verið svo margir þættir sem koma þar að og spila saman, almennt efnahagsástand, kaupmáttarþróun og aðrir slíkir þættir sem geta haft áhrif á sölu á bókum. Ég vísa til þess enn og aftur að það er mjög áhugavert að skoða gögn sem ég lét taka saman um til dæmis kaup á bókum og blöðum, og reyndar þá ritföng með, það er erfitt að ná þeim út en ég held að það breyti ekki heildarmyndinni, að skoða þessar tölur miðað við mismunandi skattprósentur og skattkerfisbreytingar og átta sig á því hvaða áhrif það hefur haft í gegnum tíðina. Það breytir því ekki að ég get vel skilið þær áhyggjur sem hafa verið settar fram. Ég hef auðvitað kynnt mér þann málflutning og þau rök sem þeir sem standa að bókaútgáfunni hafa sett fram og ég tel nauðsynlegt að við höldum áfram að ræða þetta. Hvað varðar sóknaráætlunina vil ég benda hv. þingmanni á að þess sér nú reyndar þannig stað að það var tekin ákvörðun um að það yrði enginn niðurskurður á menningarstarfseminni að þessu sinni heldur var henni algerlega hlíft allri við slíkum niðurskurði. Þó er hægt að nefna eitt eða tvö dæmi þar sem kemur eilítill niðurskurður frá síðasta ári en á heildina var ákveðið að skera ekki niður og heldur bæta þar í hvað varðar lykilstofnanir sem eru grundvöllurinn fyrir menningarstarfseminni. Það er einn þáttur málsins. Ég vænti þess að fleiri þættir muni síðan í framhaldinu líta dagsins ljós en ég bendi sérstaklega á að auðvitað skipti máli að staðið er við það samkomulag sem gert var varðandi kvikmyndirnar. Þá kem ég að Kvikmyndaskólanum. Það hefur ekki verið gerður langtímasamningur við skólann, þ.e. þriggja ára samningur. Það er enn unnið innan þess ramma sem verið hefur, eins árs samningar, þannig að þar hefur ekki í sjálfu sér orðið nein stefnubreyting. Hvað varðar Lánasjóð íslenskra námsmanna hefur nýverið komið út skýrsla sem sýnir að staða sjóðsins er mjög viðkvæm. Það eru ýmsar breytingar sem hafa verið gerðar á undanförnum árum, t.d. eins og afnám ábyrgðarmanna, sem eru til þess fallnar að auka þegar upp verður staðið þörfina á ríkisframlagi. Það er nauðsynlegt að það fari fram mjög góð umræða um stöðu lánasjóðsins. Hvað varðar róttækar breytingar vil ég ekkert segja um það á þessum tíma en það er augljóst að við þurfum að grípa inn í áður en sjóðurinn veikist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Af því að hann ræðir hér um reynslu Letta þá nefndi ég líka Svíþjóð, sem er kannski öllu nærtækara dæmi og nágrannaþjóð okkar, og líka þá staðreynd að það eru einungis fjórar þjóðir í Evrópu, eins og ég held að hafi komið fram í máli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, sem eru með 12–25% virðisaukaskatt á bókum. Það er þangað sem hæstv. fjármálaráðherra leggur til að Ísland færi sig. Ég nefni líka að það sama gildir þá væntanlega um tónlistina. Af því að ég spurði sérstaklega um sóknaráætlun skapandi greina og hæstv. ráðherra sagði að sóknaráætlunin fælist í kyrrstöðu - fyrir utan myndlistarsjóðinn sem er skorinn niður, sem ég vænti þess að sé einhvers konar handvömm af hálfu hæstv. fjármálaráðherra - þá hefði ríkisstjórnin færi á því að draga aðeins úr kyrrstöðu sóknaráætlunarinnar, því að annars kynni þetta að reynast ákveðið rangnefni, og til að mynda endurskoða þessa virðisaukaskattlagningu þegar kemur að bókum og tónlist. Þetta tengist auðvitað því sem hér hefur verið rætt um stöðu tungunnar. Mig langar að bæta við einni spurningu um stöðu tungunnar í stafrænum heimi. Hér var samþykkt þingsályktun um stöðu íslenskunnar í stafrænu umhverfi. Það eru engin fjárframlög, sýnist mér, áætluð til að fylgja eftir þessari þingsályktun en ráðherra segir jú og þá bið ég hæstv. ráðherra um að upplýsa okkur um það hvar þau leynast í fjárlagafrumvarpinu. Það er auðvitað gríðarlega brýnt mál að því verði sinnt. Ég hvet hæstv. ráðherra til að virðisaukaskatturinn verði endurskoðaður og ræddur á vettvangi ríkisstjórnarinnar því að ef við leyfum okkur að læra af reynslu annarra þjóða er a.m.k. ljóst að við erum að færa okkur í hóp sem er mjög fámennur, ekki aðeins í Evrópu heldur líka í Asíu. Ég veit að hæstv. ráðherra er mikill áhugamaður um PISA-könnunina. 

Virðulegi forseti. Hvað varðar athugasemdir um kyrrstöðu vil ég gefa dæmi um það sem verið er að bæta í og það er til dæmis Bókasafnssjóður, sem hafði mátt þola miklar skerðingar á árum áður en fær núna aukaframlag til að styrkja starfsemina. Það var mjög brýnt og þurfti að ráðast í og þarf að bæta við áfram á næstu árum til að vinna upp þann mikla niðurskurð sem hafði orðið á þessum sjóði. Hvað varðar þær tölur sem hér eru nefndar af hálfu hv. þingmanns um virðisaukaskattinn á bækurnar þá er alveg rétt að þessi niðurstaða mundi setja Ísland í þetta þrep. Það er þó lægra þrep en var fyrir örfáum árum síðan þegar virðisaukaskatturinn var 14%. Ég er alls ekki að gera lítið úr þeim áhyggjum sem uppi eru. Ég get alveg skilið þær og ég tel að þar séu mörg og mikilvæg rök sett fram, en ég ítreka að það er áhugavert að skoða þessi áhrif gegnum tíðina. Það er nefnilega svo margt annað sem hefur áhrif á, t.d. almennur efnahagur. Ef það er þannig, og auðvitað þarf ekkert að efa það, það er þannig, að þessi breyting á virðisaukaskattskerfinu mun auka kaupmátt í landinu þá er það svo að þar með myndast tækifæri til að nota þá fjármuni sem þannig myndast eftir því sem hentar og að sjálfsögðu vonast maður til að það fari m.a. til að kaupa bækur. Hvað varðar síðan aðra þætti sem hv. þingmaður nefndi til viðbótar, ef ég man rétt var síðasti þátturinn - 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir framsögu sína um fjárlagafrumvarpið. Eins vil ég þakka þeim þingmönnum sem talað hafa hér á undan mér. Þetta er svipað hjá mér og á síðasta ári að þegar maður les fjárlagafrumvarpið, alveg sama hvar það er í raun, alls staðar vantar pening. Það er bara þannig, þetta virðist vera þannig ár eftir ár að það vantar pening í alla málaflokka og ekki síst í menntun sem er mjög sorglegt. En ég er líka mjög hissa á því hvað fólk er hissa yfir því hvernig fjárlagafrumvarpið lítur út. Það sagði sig náttúrlega alveg sjálft hvernig þetta mundi verða. Það þurfti ekki að koma neinum á óvart. Ég vil líka byrja á því að fagna því, það er margt jákvætt, að verið er að auka fé í samkeppnissjóð Vísinda- og tækniráðs. Einnig, og það snertir mitt kjördæmi, er verið að auka framlög í skólabyggingu verkmenntahúss Fjölbrautaskóla Suðurlands sem er gríðarlega þarft og vert verkefni. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um Nám er vinnandi vegur. Á síðasta ári var auglýst eftir umsóknum frá skólum, þ.e. skólar voru beðnir um að koma með hugmyndir. Ég veit til þess að Keilir á mínu svæði sendi inn umsókn, mjög vel útfærða umsókn, og síðan áttu þeir að fylgja því eftir með fundi í ráðuneytinu. Þeim fundi var frestað á síðustu stundu og sagt að haft yrði samband innan fjögurra vikna til að ganga frá málinu. Þetta var í nóvember 2013. Síðan gerðist ekki neitt og ekkert samband var haft við Keili eða aðrar stofnanir sem sennilega sóttu um þetta. Niðurstaðan í fjárlögunum er síðan sú að Háskólinn á Bifröst fær alla úthlutunina, 160 millj. kr. Mig langar bara til að vita hvers vegna það er. Hvers vegna fer þetta allt á einn stað og hvers vegna var ekki haft samband við aðrar stofnanir? Eftir því sem mínar heimildir segja var Bifröst ekki einu sinni á lista þeirra sem sóttu um eða sendu inn hugmyndir. Verslunarskóli Íslands og Menntaskólinn á Bifröst fá húsaleigugreiðslu með nemendaígildunum en það á ekki við um Keili. Mig langar til að vita hvers vegna það er. Þeir greiða töluvert háar upphæðir fyrir húsaleigu í húsnæði sem ríkinu var gefið uppi á Velli.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því sem kom fram hjá hv. þingmanni um þá fjármuni sem til skiptanna eru. Ég hef verið að fylgjast með þessum umræðum hér í dag og vart hefur sá málaflokkur komið til umræðu að ekki hafi allir verið sammála um það, og enginn þar skorist úr leik, að þetta sé sá málaflokkur þar sem þarfnist nú mest aukningar við. Þannig hefur dagurinn gengið fyrir sig og enginn hefur nokkurn tíma sagt neitt annað. En augljóslega stöndum við frammi fyrir því að sú jafna gengur ekki upp. Við munum aldrei geta aukið svo í alla málaflokka að allir verði ánægðir með stöðu þeirra. En ég skil þess vegna vel upplifun hv. þingmanns. Hvað varðar Nám er vinnandi vegur þá var það tímabundið átak sem sérstaklega var gripið til vegna þess að menn voru að reyna að bregðast við stöðu á vinnumarkaði. Ég var reyndar ekki sáttur við þá aðferðafræði sem þar var lögð til grundvallar og tel að þessir fjármunir hafi ekki nýst nægilega vel. En þessi aðferð var notuð. Síðan var skipaður starfshópur þar sem komu að aðilar frá atvinnulífinu, verkalýðshreyfingunni o.s.frv. sem unnu að því að útfæra það hvernig þessum fjármunum var varið, tóku á móti umsögnum, mátu þær o.s.frv. Niðurstöður sem birtast um það hvernig þessum fjármunum hefur síðan verið varið endurspegla þetta. Ég get ekki á þessari stundu tjáð mig nákvæmar um þetta en ef þingmaðurinn óskar þess þá get ég skoðað það alveg sérstaklega. Sama gildir, verð ég að segja, með þá spurningu sem hv. þingmaður beinir til mín varðandi húsaleiguna hjá Keili. Vitanlega voru þessar byggingar gefnar til ríkisins en þar með eru þær eign ríkisins og þar með gildir um þær eins og annað að innheimt er leiga fyrir not af þeim o.s.frv. En enn og aftur, ég er alveg tilbúinn til að skoða það mál alveg sérstaklega ef þingmaðurinn kallar eftir því. Ég heyri þó að hv. þingmaður er ágætlega vel upplýstur um málið. Ég skal játa að ég veit ekki nákvæmlega hvernig farið er með húsaleigu í öllum þeim skólum sem heyra undir ráðuneytið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég velti því kannski fyrir mér með þessar upphæðir eða þennan styrk vegna átaksins Nám er vinnandi vegur, það hefði kannski ekki kostað neitt að senda hinum póst og láta þá vita hvernig þetta yrði. En ég ætla aðeins að halda áfram að „kjördæmast“ hér og tala um skóla sem stendur hjarta mínu nær og það er Fisktækniskólinn. Ég fagna því að á fjárlögum er 19 millj. kr. framlag til skólans til 2018 en mig langar til að vita hjá ráðherra hvort nemendaígildin verða ekki reiknuð þar inn í. Eins og hann veit örugglega hefur mikil ásókn verið í þennan skóla, honum hefur vaxið mjög fiskur um hrygg, ef svo má segja, en það vantar þetta fjármagn með nemendaígildunum og mig langar til að spyrja hann að því hvernig það stendur. Eins langar mig til að nefna æskulýðs- og íþróttamál sem virðast standa í stað, ekki virðist mikið sett í þau. Ég lýsi miklum áhyggjum af því vegna þess að við erum stödd þannig í dag að við getum ekki einu sinni haldið úti landsliðunum okkar. Mér finnst ótrúlega sárt að við getum ekki haldið úti landsliðunum. Mér finnst hreinlega að ríkið eigi að veita styrki í það að landsliðin geti farið í keppni erlendis. Við höfum séð hvað þetta hefur gríðarlega mikið að segja, góður árangur, og ekki síst nú á síðustu vikum - ég nefni körfuboltalandsliðið og knattspyrnulandsliðið sem hafa verið að bera hróður okkar víða. Knattspyrnusambandið er kannski eina íþróttasambandið sem er sjálfbært og hefur nóg af peningum úr að spila. Ég vona svo sannarlega að ráðherra sé sammála mér um að berjast fyrir því að auka framlög í þetta þó ég viti að hart sé í ári, þegar fjárlagafrumvarpið er lagt fram. En í fallegum ræðum á góðum dögum er allt hér á blússandi uppleið og kraftaverk hafa gerst á einu ári eftir því sem þingmenn stjórnarinnar segja.

Virðulegi forseti. Hvað varðar málefni Fisktækniskólans þá get ég tekið undir með hv. þingmanni að þar stendur mjög merk tilraun yfir og frumkvöðlastarf; skóli sem býður upp á þjónustu sem að mínu mati vantar inn í okkar menntakerfi. Þess vegna hef ég sagt við forsvarsmenn skólans að ég vildi gjarnan sjá þetta ganga upp hjá þeim. Þegar síðan kemur að því að láta þetta passa inn í menntakerfið, fylla alla samninga og allt slíkt, þá tekur þetta sinn tíma eins og oft er. En það er ríkur vilji hjá okkur að styðja við bakið á slíkri starfsemi þannig að hún geti líka þróast á réttum forsendum og á öruggum grunni, það skiptir miklu máli. Þannig að við fylgjumst vel með þessu máli. Hvað varðar æskulýðs- og íþróttamál þá lögðum við í það minnsta áherslu á að hlífa þeim málaflokki sem best. Það má kannski kalla það kyrrstöðu en hitt hefði verið heldur verra ef skera hefði þurft niður þar. Það er sú staða sem er uppi en ég get að sjálfsögðu tekið undir það með hv. þingmanni að þarna er um að ræða mikilvægan málaflokk. Hvað varðar landsliðin þá eru fjármunir veittir til íþróttasambandanna, til ÍSÍ o.s.frv. sem síðan dreifa þeim fjármunum til mismunandi sambanda. Það er alveg hárrétt, sem hv. þingmaður nefndi líka, að KSÍ er í sérstöðu hvað þetta varðar og einstaklega sorglegt að landsliðið hafi ekki náð að komast á heimsmeistaramótið hér síðast þó ekki væri nema vegna þess að umtalsverðir fjármunir hefðu fylgt því ef það hefði farið þannig. Ég vil enn og aftur ítreka það að hvað varðar Fisktækniskólann, svo að ég noti nú þessar örfáu sekúndur sem hér eru eftir, að við fylgjumst vel með því og viljum gjarnan að það gangi ágætlega fram. Ég held að það skipti máli fyrir okkur.

Frú forseti. Í starfshópi sem hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir skipaði til þess að skoða hagnýtingu internetsins og annarrar upplýsingatækni við atvinnuuppbyggingu og nýsköpun kemur fram um mannauðinn að hagnýting með internetinu byggist fyrst og fremst á hugviti. Á alþjóðlegum samfélagsmörkuðum er hart barist um hæfustu einstaklingana og því mikilvægt að byggja upp mannauð í landinu sem er samkeppnishæfur á alþjóðavísu. Í nýlegri skýrslu, frá því í janúar á þessu ári, frá World Economic Forum kemur skýrt fram að það eru tvö atriði sem þarf að hafa í huga ef ekki á að verða eftir á í að nýta upplýsingatækni við menntun. Þar er talað um annars vegar að nýta skuli námskeið yfir netið, sér í lagi þau námskeið sem eru samþykkt af stórum og virtum háskólum, að meta eigi þau til eininga í landinu. Þetta er eitthvað sem ég er búinn að ræða við rektor Háskólans í Reykjavík og það er mjög mikill áhugi fyrir þessu. Þetta mál varðar þó kannski ekki beint eitthvað sem menntamálaráðherra þarf að skipta sér af og sérstaklega ekki í fjárlögum. Hitt atriðið er það sem er kallað, með leyfi forseta, „The Digital Divide“, eða þetta gap við að nýta upplýsingatæknina og það er tvíþætt. Annars vegar er það að „infrastrúktúrinn“ sé til staðar og græjurnar, tölvurnar, spjaldtölvurnar séu til staðar til þess að hægt sé að nýta upplýsingatæknina á staðnum og hins vegar að ungt fólk og fólk sem er að mennta sig sé menntað í upplýsingalæsi, að það verði hæfir notendur upplýsingatækninnar, og forritun er eitt af þeim tungumálum sem þarf að læra til þess að vera læs á upplýsingatækni. Þetta er það sem starfshópurinn, sem ég leiddi fyrir hæstv. ráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur, lagði til og lagði fyrir menntamálaráðherra. Varðandi þessa tvo þætti um „Digital Divide“, hvað er það sem menntamálaráðherra og þingið, þegar kemur að fjárlögum, þurfa að huga að núna við meðferð málsins í þinginu? Hverju þarf að huga að og hvernig getur ráðherra haft áhrif á það og þingið þannig að til sé peningar til að grípa þessi tækifæri, af því að annars verðum við eftir á?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessar ágætu og málefnalegu ábendingar. Fyrst hvað varðar fyrsta liðinn sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. að námskeið yfir netið verði metin til eininga. Ég held nefnilega að það sé gríðarlega stórt mál og það er eiginlega erfitt að ofmeta þann þátt málsins. Það er svo að margir af stærstu, frægustu og bestu háskólum heims eru í sívaxandi mæli að setja fyrirlestra á netið og eru þeir opnir öllum. Ég hef líka rætt þetta við rektor Háskólans í Reykjavík - það er ágætt að við hv. þingmaður höfum báðir gert það - af því að mér finnst þetta mjög spennandi. Það er mjög spennandi fyrir okkur að allt í einu geta nemendur hér eins og annars staðar haft aðgang að þessu námi, þessu framboði, það er spennandi. Hvað varðar þetta gap sem hv. þingmaður nefnir og hefur áhyggjur af vil ég fyrst segja hvað varðar seinni þáttinn, b-liðinn, menntun í upplýsingatækni, færni, forritun og öðrum slíkum þáttum, að þetta er alveg hárrétt. Þetta eru grundvallarforsendurnar, þú verður að hafa þetta. Að sjálfsögðu skiptir læsi máli. Læsi er mjög flókið fyrirbæri og það eru til margar tegundir af læsi. Það skiptir miklu máli að geta lesið texta og stafi en myndlæsi og annað upplýsingalæsi er líka mjög mikilvægt. Þó er rétt að hafa í huga hvað þetta varðar að mikilvægt er að þjálfa fólk, ekki aðeins í því að geta aflað sér alls konar gagna og margra og fara vel yfir yfirborðið heldur líka að geta lesið á dýptina. Menn hafa haft áhyggjur af því að það sé svolítið að þróast þannig hjá okkur læsið að dýptarlesturinn er að minnka, þ.e. að setja sig vel inn í málin og kafa mjög djúpt ofan í þau, hafa til þess þolinmæði og þrek. Hvað varðar tölvur og annan útbúnað er það líka spurning um fjármuni. Þá er rétt að hafa það í huga, 

Herra forseti. Já, nákvæmlega, þegar kemur að framhaldsskólunum er það ríkið sem veitir fé. Það sem ég er að reyna að átta mig á, ég þekki ekki nógu vel til, er hvað það er sem við á Alþingi og hæstv. ráðherra sem starfandi ráðherra getum gert til þess að tryggja að það sé til fé í þennan þátt. Það segir mjög skýrt í skýrslunni að þeir sem taka ekki vel á þessum þáttum verða eftir á. Við höfum hreinlega ekki efni á því að verða eftir á hvað þetta varðar, það mun kosta okkur alveg ofboðslega mikið. Hvað varðar störf í framtíðinni, á næstu 20 árum verða 50% af þeim störfum sem við þekkjum farin. Tölvur og róbótar verða búin að taka þau yfir. Það kemur fram í skýrslu frá Oxford á síðasta ári. Tímaritið Economist gerði úttekt og hafði þetta sem forsíðuumræðuefni. Og hvað þarf til? Það þarf tölvulæsi til þess að geta unnið þau störf sem þó verða til. Þau störf verða til fyrir þá sem hafa upplýsinga- og tölvulæsi. Þar eru stóru störfin í framtíðinni. Ef við tökum ekki á þessu strax verðum við eftir á. Þess vegna spyr ég: Hvað er það sem hæstv. menntamálaráðherra getur gert og við sem þing getum gert við vinnslu þessara fjárlaga til að tryggja að til séu fjármunir til að fara í þessi verkefni? Það verður líka sparnaður og það verður minna brottfall ef þessi verkfæri, sem þegar eru til, eru notuð til að fylgjast með námsframvindu nemendanna, ekki einungis til að fylgjast með því sem hægt að er sjá á Facebook, t.d. hvort þú er hættur í sambandi, heldur til að skoða hvort áhuginn fer minnkandi eða er að aukast eða hvort ákveðin lexía virkar vel. Þetta sparar tíma, þetta sparar peninga þegar fram í sækir. 

Virðulegi forseti. Það er mjög áhugavert að eiga orðastað við hv. þingmann um þessi mál. Þetta er einmitt staðan, 50% starfanna eins og við þekkjum þau í dag jafnvel horfin. Þetta er hin gríðarlega áskorun sem menntakerfið stendur frammi fyrir: Hvernig menntum við börn og ungmenni til að sinna störfum sem við þekkjum ekki? Þá skiptir hæfni miklu máli, færni, og hana þurfum við að byggja upp þannig að hún verði ekki úrelt daginn sem gengið er út úr menntastofnunum. Þetta er gríðarleg áskorun fyrir menntakerfið. Sá þáttur málsins er mjög til umræðu innan menntakerfisins, þ.e. hvernig við gerum þetta. Þá kemur næst að því sem ég veit að hv. þingmaður kallar hér eftir og er spurningin um fjármunina. Ég vil fyrst segja hvað varðar tengingar, tölvutengingar hér, aðgang að interneti, almenna tölvueign o.s.frv. að Ísland stendur ágætlega hvað það varðar. Í öllum alþjóðlegum samanburði erum við sterk hvað þetta varðar. Kannski er spurningin þessi: Hvernig innleiðum við þetta inn í skólakerfið þannig að við séum ekki að gera sömu hlutina og við erum að gera núna og nota bara tæknina, hvernig gerist það að við breytum því hvernig við kennum og gerum það á grundvelli tækninnar? Það er stór munur á því að bæta tækninni ofan á og gera hlutina áfram eins og við höfum gert þá eða fara að nýta tæknina til þess að breyta því hvernig við kennum. Það var það sem mér fannst mjög áhugavert af því sem hv. þingmaður nefndi, það hvernig við getum t.d. einstaklingsmiðað námið betur og reynt að draga þannig úr brottfalli og haldið uppi námsáhuga nemendanna með því að fylgjast vel með því hvað það er sem þeim finnst áhugavert að fást við. Síðan reynir á kennarann að tryggja það að nemandi verði ekki aðeins góður í því sem viðkomandi einstaklingi finnst skemmtilegt, að tryggja að nægjanleg hæfni og nægjanleg færni verði mynduð, m.a. í lestri og stærðfræði og öðrum slíkum kjarna- og undirstöðugreinum, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir góðar skýringar sem hann hefur gefið okkur hér í dag á málefnum sem lúta að menntun og menningu. Mig langar aðeins til þess að koma inn á málefni tveggja háskóla, þ.e. Hólaskóla og skólans á Hvanneyri. Nú er samkvæmt frumvarpi til fjárlaga lækkun á framlagi til beggja þessara skóla. Ég er hér sem þingmaður míns kjördæmis og teygi mig reyndar yfir í Norðvesturkjördæmi líka. Málið er að þessir skólar eru ekki einungis menntastofnanir. Þeir gegna líka hlutverki menningarsetra, þeir hafa áhrif á byggðaþróun á þessum stöðum og eru miðpunktur félagslífs og félagslegra samskipta á þessum stöðum. Þess vegna skiptir svo miklu máli að hlúa að þeim, að vinna að því að þessar stofnanir geti lifað áfram og gegnt sínu margþætta hlutverki. Ég þekki náttúrulega afskaplega vel sem skólameistari í framhaldsskóla af þessum toga hvað þessar stofnanir hafa mikið að segja fyrir samfélagið þar sem þær eru. Annað sem mig langaði til þess að ræða aðeins við menntamálaráðherra er reiknilíkanið. Það sem ég sé þegar ég fer yfir það frumvarp sem fyrir liggur er að framlög til flestra framhaldsskóla hafa hækkað og gott ef ekki allra en einstakir skólar fá miklu minni hækkun en heildin. Það munar verulega í prósentum þegar horft er á breytingu frá fjárlögum og til frumvarpsins fyrir 2015. Meðaltalið er samtals 13,7% en fjórir skólar fara alveg niður fyrir 6% og enda jafnvel í mínustölu varðandi breytingu frá fjárlögum fyrir 2014. Þetta hlýtur að stafa af því að það hafa átt sér stað breytingar á breytum í reiknilíkani en ég er aðeins að velta fyrir mér hvað það geti verið sem ræður þessu að mestu leyti. Síðan ætla ég að koma í seinni umferð að því sem ég vil spyrja frekar um.

Virðulegi forseti. Hvað varðar málefni þeirra tveggja háskóla sem hv. þingmaður nefnir hér, þ.e. Háskólans á Hólum annars vegar og Landbúnaðarháskóla Íslands hins vegar, þá er rétt að fjárframlög til þeirra skerðast. Framlag til Hólaskóla lækkar um 0,7 millj. kr. og breytinguna má aðallega útskýra af tvennu, annars vegar hækkar framlagið til hans um 4 millj. kr. vegna hækkunar á einingaverði ársnema samkvæmt reiknilíkani og hins vegar lækkar framlagið um 3,8 millj. kr. vegna markmiðs ríkisstjórnarinnar um jöfnuð i ríkisfjármálum. Það skýrir það að mestu. Síðan hvað varðar Landbúnaðarháskólann, sá skóli mætir aðhaldskröfunni, þ.e. markmiði ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum, sem þýðir að framlag til skólans lækkar um 7,8 milljónir. Hann nýtur aftur á móti ekki góðs af þeim hækkunum sem urðu á verðflokkum í reiknilíkaninu þar sem nemendur skólans eru í öðru námi, en nám það sem þarna er stundað er ekki í þeim verðflokkum sem hækkuðu. Ekki voru allir verðflokkar hækkaðir, það var reynt að hækka þá verðflokka sem augljóslega voru mjög veikir og þurftu viðbætur. Allir hér inni þekkja sögu þessara tveggja skóla og þau rekstrarvandræði sem þar hafa verið um langa hríð. Það voru hér uppi hugmyndir um breytingar á stöðu mála á Hvanneyri. Þær hafa ekki náð fram að ganga. Fyrir liggur mjög skýr krafa um að skólinn haldi sig innan fjárlagaheimilda og eins að um hann gildi hið sama og allar aðrar skólastofnanir og ríkisstofnanir, að þar sem hefur myndast halli verði byrjað að greiða eitthvað til baka. Það liggur auðvitað fyrir og er alveg ljóst að þessi stofnun mun aldrei greiða allt aftur til baka sem fram úr hefur verið farið, það getur aldrei orðið nema lítill hluti af 

Takk fyrir það, hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Ég vil hins vegar ítreka margþætt hlutverk skóla af þessum toga, sem ég kom inn á áðan. Mig langaði aðeins til þess að koma inn á ýmis framlög. Ég spyr um Hvalasafnið á Húsavík, er ekki gert ráð fyrir framlagi þangað? Svo vil ég nota þessa einu og hálfu mínútu til þess að hrósa hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir það sem hann er að gera varðandi læsi. Ég get tekið undir með hv. þm. Jóni Þór - hann var að ræða um tölvulæsi. Grunnurinn að tölvulæsi er auðvitað að einstaklingurinn sé læs. Ég hef lengi haft áhyggjur af drengjum sérstaklega, í grunnskólum og framhaldsskólum, og möguleikum þeirra á því að verða læsir. Það eru allt of margir ungir drengir sem gefast upp á námi vegna þess að þeir ná ekki tökum á lestri og það þarf auðvitað að vinna að því að við komum öllu okkar unga fólki út úr grunnskólunum fulllæsu. Það er grunnur að velferð þess. Hins vegar er ekki nóg að beina sjónum að læsi, það þarf líka að taka inn stærðfræði og þjálfa unga fólkið vel þar. Síðan er einn þáttur sem menn gleyma kannski að leggja eins mikla rækt við og það er úthaldið. Það er allt of algengt að unnið sé í stuttum lotum. 

Virðulegi forseti. Ég er mjög meðvitaður um mikilvægi þeirra háskólastofnana sem hv. þingmaður nefnir. Það var einmitt á þeim grunni sem ég lagði til að ráðist yrði í umfangsmikla sókn hvaða varðar stöðu Landbúnaðarháskólans, að sameina þann skóla Háskóla Íslands, þeirri öflugu og miklu menntastofnun, og auka um leið framkvæmdir og setja af stað nýja starfsemi á Hvanneyri þessu tengda. Því miður náðist ekki pólitísk sátt um það mál og þá stóð auðvitað eftir að við yrðum að halda þessari stofnun eins og öðrum og gera allt sem við gætum til að halda henni innan fjárlaga. Það er sú staða sem uppi er núna. Ég ítreka þakkir mínar til þeirra sem þar eru í forsvari fyrir þeirra starf við mjög erfiðar aðstæður. Þetta er sú staða sem uppi er og það verkefni er óumflýjanlegt. Hvað varðar læsi og undirbúninginn fyrir lífið er ég þakklátur fyrir þau ummæli sem hv. þingmaður lét falla í minn garð og vil einmitt taka undir að það er varla hægt að nefna dæmi um nokkra þá færni sem er mikilvægara veganesti út í lífið en það að geta lesið sér til gagns. Ég er þeirrar skoðunar að grunnskólinn sé besta tækifærið og besta tækið sem við höfum til að tryggja það að börn eigi sömu tækifæri í lífinu óháð efnahag eða félagslegri stöðu foreldra sinna. Það segir sig sjálft að það að við skulum hafa látið þá stöðu verða til í okkar samfélagi á undanförnum árum að við lok grunnskóla geti um 30% drengja ekki lesið sér til gangs er auðvitað ákveðinn áfellisdómur, það er ekkert hægt að horfa fram hjá því, en um leið líka mikil áskorun fyrir okkur að snúa vörn í sókn. Rétt er að hafa í huga að það eru mjög margir þættir sem hafa áhrif á læsi. Það væri mikil einföldun á þeim vanda að það sé bara eitthvert eitt atriði sem ráði þar öllu um, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra umræðuna og svörin hingað til. Það eru nokkrar spurningar sem mig langar að bera upp við hann undir þessum lið. Í fyrsta lagi varðandi stöðu Háskóla Íslands en þar hefur stúdentaráð spurt hvað liggi bak við það í texta frumvarpsins að nemendum verði fækkað um 499. Í fjárlagafrumvarpinu stendur: „Í frumvarpinu er framlag til kennslu miðað við 13.536 ársnemendur, samanborið við 14.035 í fjárlögum yfirstandandi árs. Þetta er fækkun um 499 ársnemendur eða sem nemur 3,7% og er í samræmi við áform ráðuneytisins um að leggja áherslu á að viðhalda gæðum náms og þjónustu skólanna við nemendur.“ Stúdentaráð spyr: Hvernig getur það staðist að fækkun nemenda sé í einhverju sérstöku samræmi við áform ráðuneytisins um gæði háskólanáms? Ég held að það sé rétt að ég taki að mér fyrir hönd stúdentaráðs að inna ráðherrann svara við þessu. Háskólaráð Háskóla Íslands lýsti afar þungum áhyggjum á fundi sínum í gær af áframhaldandi óviðunandi rekstrarumhverfi háskólans og segir að í raun vanti 440 millj. kr. í kennslufjárveitingu til skólans fyrir árið 2015 sem samsvarar því að ekki sé greitt með 500 ársnemum í Háskóla Íslands á næsta ári. Mig langar, rétt eins og fleiri hafa gert hér líka, að spyrja um Hvanneyri. Hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir spurði út frá texta frumvarpsins og því sem þar er. Eins og fram hefur komið í umræðunni, þó að hún hafi kannski ekki farið hátt akkúrat hér, er skólanum gert að greiða 10 milljónir til baka af halla á yfirstandandi ári og síðan 35 milljónir á næsta ári og næstu árum. Þetta er alveg gríðarlega snúið fyrir stofnun eins og Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Ég sé þessa ekki stað í fjárlagafrumvarpinu og bið hæstv. ráðherra að hjálpa mér að finna þann texta þar sem fram kemur að 35 milljónir séu lagðar á Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri til viðbótar við annað. Mig langar að spyrja um Listaháskóla Íslands þar sem mér sýnist að endurskoðun á reiknilíkani gagnist Listaháskólanum ekki neitt. Þannig má spyrja hvort vinna við endurskoðun á reiknilíkani hafi ekki verið kláruð og hvort Listaháskólinn gjaldi fyrir það, auk þess sem fellt er niður árlegt tímabundið framlag til húsnæðismála Listaháskólans upp á 10 milljónir. Það er rétt að spyrja af hverju þetta framlag sé fellt niður en húsnæðisvandi skólans hefur ekki verið leystur og verður ekki leystur á næsta ári og er væntanlega jafn mikill og hann hefur verið.

Virðulegi forseti. Áður en ég hef svar mitt hvað varðar einstaka þætti fjármögnunar vek ég enn á ný athygli á niðurstöðu frá OECD um stöðu Íslands í háskólamálum. Það er mjög sláandi sem hér kemur fram og mjög til umhugsunar fyrir okkur öll að meðalaldur nýnema í fræðilegu háskólanámi á Íslandi skuli vera 26 ár, að það skuli vera hæsti meðalaldur nokkurs OECD-lands. Meðalaldurinn í OECD er 22 ár. Jafnframt skulum við horfa til þess að þegar skoðaður er sá hluti ungs fólks sem má eiga von á því að ljúka háskólaprófi einhvern tímann á lífsleiðinni, miðað við brautskráningartölu frá árinu 2012, er sú tala á Íslandi 60% samkvæmt OECD. Þetta er hæsta hlutfall nokkurs skólakerfis í skýrslunni, mun hærra en OECD-meðaltalið sem er 37%. Ég held að þegar við ræðum þessi mál sé rétt að við römmum þau svolítið inn með þessu tvennu. Hvað varðar það sem sagt er um gæði háskólastarfsins er nú óumflýjanlegt að horfast í augu við það að við erum ekki að fjárfesta nægjanlega í háskólakerfinu. Ef það gerist sem má reikna með í batnandi atvinnuástandi, að það dragi nokkuð úr þeim kúf sem varð meðal annars vegna hruns fjármálakerfisins, má fastlega gera ráð fyrir því að það verði nokkur fækkun. Þá skiptir máli að ekki verði dregið úr framlögum til skólans. Það verður 302 millj. kr. hækkun á framlagi til kennslu vegna breytinga á verði reikniflokka. Vissulega kemur aðhaldsmarkmið á móti en það þýðir þó að okkur miðar í rétta átt og að við getum örugglega öll verið sammála um að það er ágætt að geta farið hraðar.

Virðulegi forseti. Þær eru býsna stuttar, þessar tvær mínútur, þegar margt er undir. Mig langar bara í almennum orðum að lýsa frekar ánægju en hitt með að Háskóli Íslands skuli almennt vera opinn fyrir fólk á öllum aldri. Ég held að það sé styrkur íslensks samfélags frekar en hitt að við förum í skóla alla ævi og að okkur þyki það bara eðlilegt og gott. Hæstv. ráðherra vísar í skýrslu OECD sem er auðvitað mikilvægt plagg en þá langar mig að segja að þar kemur líka fram að framlög til háskólastigsins á Íslandi fara enn lækkandi í samanburði við meðaltal OECD-ríkjanna, og sérstaklega miðað við Norðurlönd. Nú er svo komið að Háskóli Íslands þyrfti að hafa um 6 milljarða kr. hærri heildartekjur svo OECD-meðaltalinu væri náð. 11 milljarða kr. vantar í samanburði við Norðurlöndin. Ég vænti þess að í sínu síðara svari geti hæstv. ráðherra vikið að stöðu Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri. Hann hefur aðeins farið yfir framtíðarsýn sína varðandi þau mál en jafnframt rakið þá pólitísku stöðu málsins að hann telji ekki unnt að fara fram með þá stefnu sem hann telji menntuninni fyrir bestu, þ.e. þeirri sem þar fer fram. Óvissan um framtíð skólans á Hvanneyri er gríðarlega erfið, bæði fyrir nemendur skólans og allt rannsókna- og starfsumhverfið þar. Ábyrgðin á þeirri óvissu er einfaldlega í höndum ráðherrans og ráðherrann verður að tala skýrt út í þetta umhverfi þannig að fólk viti á hvaða leið við erum. Ég vil líka brýna ráðherrann hvað varðar stafræna íslensku. Þegar við erum að tala um læsi erum við líka að tala um styrk og stöðu íslenskrar tungu. Ég held að það sé afar mikilvægt að við rjúfum ekki samhengi þessara hluta. Loks vil ég alveg í lokin, ef ráðherrann kemur því að, spyrja hann hvort táknmálstúlkun í daglegu lífi sé eðlilega fyrir komið í þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hreyfir hér við alveg gríðarlega mikilvægu máli sem er staða háskólanna, þá kannski sérstaklega Háskóla Íslands. Ég hef auðvitað samúð með því sjónarmiði og held að það hafi margt sér til ágætis að skólinn sé þannig opinn að allir á öllum tímum æviskeiðs síns geti stundað þar nám. Við höfum sagt að við vildum hafa þetta svona en við höfum hins vegar aldrei, og þá skiptir ekki máli hvaða flokkar hafa verið við völd, verið tilbúin að borga fyrir þessa stefnu. Við höfum sagst vilja hafa hana en við höfum ekki borgað fyrir hana. Það getur ekki gengið endalaust. Annaðhvort höldum við þessu áfram svona, eins og við höfum verið að gera, og borgum fyrir það til að tryggja gæðin eða við nálgumst þetta með einhverjum öðrum hætti. Ég er ekki að boða hér að taka upp skólagjöld heldur er ég bara að nefna það að við verðum að horfast í augu við þessa þróun. Það er auðvitað það sem veldur okkur vandræðum, ekki það að okkur skorti fólk sem fari í háskólann. Við erum reyndar komin langt fram úr flestum öðrum hvað það varðar, en það er miklu hærri meðalaldur á nýnemunum okkar en annars staðar. Ef ég man rétt er meðalaldurinn á þeim sem eru að ljúka fyrstu háskólagráðu frá Háskóla Íslands með BA- eða BS-prófi rétt rúm 30 ár. Þetta er þriggja ára nám. Það segir sig sjálft að við hljótum að staðnæmast við þessar tölur, sama hvar í flokki við stöndum, og ég hlakka til að eiga orðastað við hv. þingmann um það hvaða lausnir við getum fundið á þessu máli. Hvað varðar skólann á Hvanneyri er því ekki að leyna að það voru mér heilmikil vonbrigði að komast að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið pólitískt lag til að klára það verkefni sem ég lagði upp með. Það lá samt alveg fyrir af minni hálfu hvað tæki þá við þannig að í sjálfu sér þarf ekki að vera nein óvissa hvað það varðar. Þá lá alveg fyrir að það yrði að grípa til þeirra aðgerða sem eru óumflýjanlegar til að verða við þeim athugasemdum sem hafa komið fram hjá Ríkisendurskoðun, frá fjármálaráðuneytinu, fjárlaganefnd og öllum þeim sem um þessi mál hafa talað svo oft að um þennan skóla verða að gilda sömu reglur og lög og um aðrar stofnanir. Hann verður að halda sig innan fjárlaga og beygja sig líka undir það að þurfa að greiða eitthvað til baka af þeim fjármunum 

Virðulegi forseti. Mig langar til að þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu sína og mjög góðar og málefnalegar umræður. Ef við byrjum á því jákvæða þá erum við auðvitað afskaplega sátt við að haldið hefur við það að veita aukið fé í samkeppnissjóði, en það er mjög mikið áhyggjuefni að útgjöld svo mikilla grunnstoða sem menntun og menningarmál eru skuli vera orðin talsvert lægri en vaxtagjöld ríkissjóðs. Það er auðvitað tómt mál að tala um þetta núna en þetta er liður sem er sennilega arðbærasta fjárfestingin til framtíðar. Það er sárt að sjá að við gátum ekki notið góðs af þeim bankaskatti sem er núna kominn í þetta málefni. Það er af nægu að taka en mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í málefni háskólanna sérstaklega, eins og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, og einmitt það sem hún nefndi að af nýútkominni skýrslu OECD sæjum við að Ísland fer enn lækkandi í samanburði við framlög annarra OECD-ríkja og sérstaklega annarra Norðurlandaþjóða. Mig langar aðeins að minnast á brottfallið. Nú tala menn mikið um að við eigum nærri því heimsmet skilst mér í brottfalli í framhaldsskólum og háskólum, alla vega eigum við metið innan OECD-ríkjanna. Mönnum var mjög tíðrætt um það í aðdraganda kosninga að leysa þennan vanda. Ég sé ekkert í fjárlögum sem á að taka á þessum vanda eða er sérstaklega eyrnamerkt því eins og t.d. stuðningur við nemendur í brottfallshættu. Annað vandamál sem við sjáum í atvinnuleysinu er að einn stærsti hópur atvinnuleitenda er ungt fólk með háskólagráðu, sem gefur mér vísbendingar um að námið haldi ekki í við atvinnuþróun. Mig langar aðeins að heyra í hæstv. ráðherra hvað það varðar, þ.e. brottfall og að námið sé ekki að skila sér í auknum atvinnumöguleikum ungs fólks. Það er eiginlega bara þetta tvennt.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar athugasemdir og spurningar. Ég tek undir að auðvitað er alveg grátlegt að horfa á liðinn vaxtagjöld ríkissjóðs og hugsa um allt sem við gætum verið að gera til að styrkja samfélag okkar ef þessi tala væri ekki svona há. Eina leiðin til að ná þessari tölu niður er að spara annars vegar en hins vegar að nýta aðra möguleika sem kynnu að opnast til að lækka skuldir ríkisins á næstu missirum og árum. Þessar tölur hverfa því miður ekki. Þessar skuldir eru þarna og af þeim þarf að borga þessa vexti. Þetta er mjög íþyngjandi og alveg hárrétt sem hv. þingmaður nefnir, grátlegt á að horfa. Hvað varðar stöðu háskólanna þá gerði ég aðeins grein fyrir, í umræðum við hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur hér áðan, áhyggjum mínum af þeim ramma sem ég setti upp, þ.e. þessum mjög háa meðalaldri nýnema. Ég er ekki endilega að kalla eftir því að við séum akkúrat í OECD-meðaltalinu en það hlýtur að vera til umhugsunar að meðalaldur sé 26 ár og að meðalaldur þeirra sem ljúka BA-/BS-gráðu sé 30 ár. Það er alla vega til umhugsunar. Það þýðir ekki að ég sé á móti því að fólk fari í háskólanám þegar það er komið á efri ár en þetta er eitthvað sem við þurfum að spyrja okkur vegna þess að við getum ekki haft það þannig endalaust að segjast tala fyrir einni stefnu en neita að borga fyrir hana en það er það sem við erum að gera núna og höfum verið að gera árum saman. Seinasti þáttur fyrirspurnar hv. þingmanns er mjög áhugaverður og varðar ungt fólk og atvinnustöðu þess. Ég er einmitt mjög hugsi yfir námsvalinu og við hljótum öll að vera það. Ég velti því auðvitað fyrir mér þegar ég sé innritunartölur hvers vegna í ósköpunum svo margir skrá sig í lögfræði, með fullri virðingu fyrir því góða fagi, við þær aðstæður sem nú eru, svo að 

Virðulegi forseti. Ég þakka gott og heiðarlegt svar. Við erum náttúrlega alveg sammála um það að þessi vaxtagjöld hverfa ekki og við erum í þeirri stöðu sem við erum, en við erum samt að ræða hér forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og hún birtist í frumvarpi til fjárlaga. Það eru auðvitað til peningar, þeir eru bara settir í annað. Það þýðir ekki að tala um það núna en við vorum ekki sátt við það til að byrja með. Það voru til peningar til að gera þetta. Varðandi brottfallið þá fannst mér umræðan fara aðeins meira út í það sem ráðherra var að tala um í sambandi við meðalaldur nemenda. Ég sé ekki alveg að tengingin við brottfallið sé þar þannig að ég vildi gjarnan heyra meira um það í öðru svari. Ég vona að einhverjar aðgerðir verði settar í gang á þessu tímabili, hvort sem það verður starfshópur eða hvað sem það er, til að velta vöngum yfir þessu atvinnuleysi. Það er mjög sláandi að sjá ungt fólk, sem jafnvel útskrifast snemma og tilheyrir ekki þessum háa meðalaldurshópi sem verið var að tala um, eiga litla möguleika á að fá vinnu við það sem það vill vinna við. Eitthvað þurfum við að gera.

Virðulegi forseti. Ég biðst velvirðingar á því að hafa ekki náð að snerta umræðuna um brottfallið sem er gríðarlega mikilvægt mál og margflókið. Á undanförnum árum hefur verið gripið til ýmissa aðgerða til að greina betur ástæðu brottfallsins eða nákvæmlega hvað það er sem veldur því að krakkarnir hætta í námi. Nýlega komu reyndar fréttir um það, þegar kemur að umræðu um aldur nemenda, að eftir því sem þeir séu eldri því meiri hætta sé á brottfalli á framhaldsskólastiginu. Brottfall er vissulega mjög stórt vandamál. Enn og aftur, þetta er eitt af þeim vandamálum þar sem er ekki bara einhver ein lausn til staðar. Það þarf að nálgast vandann úr mörgum áttum. Önnur umræða sem sjaldnar er hér uppi og er tengd framhaldsskólunum og reyndar háskólunum líka er um námsframvindu. Við erum ekki bara í vanda með brottfallið heldur líka námsframvindu. Með námsframvindu er það svo að þegar kemur að því hversu stór hluti af ungmennum okkar sem skrá sig í framhaldsskólana - það er á hverju ári um það bil 98% af krökkum sem klára grunnskólaprófið - klárar framhaldsskólanámið á tilsettum tíma þá er talan því miður allt of lág. Ætli það sé ekki um það bil 45–47% af árganginum sem klárar á tilsettum tíma. Þegar skoðað er hvernig önnur menntakerfi styðja við ungmenni sín að klára það nám sem fyrir þau er sett á þessum tíma þá kemur í ljós að við Íslendingar erum neðst í samanburði OECD-ríkjanna. Við stöndum okkur verst í því að búa til kerfi sem tryggir að krakkarnir klári á tilsettum tíma. Þá skiptir ekki máli hvort námið er þrjú ár, fjögur ár eða hvernig það er - það er bara kerfið sem bíður þeirra, sem tekur á móti þeim, í því stöndum við okkur verst. Þegar horft er á stöðuna sex árum eftir að þau hefja nám þá er staðan sú að rétt innan við 60% hafa lokið því námi sem þau skráðu sig í. Það þýðir að 22 ára eru 40% af hópnum enn í þeirri stöðu að hafa ekki lokið námi, hafa ekkert í höndunum til að sýna framtíðarvinnuveitenda eða næsta námsstigi. 

Frú forseti. Ég tek hér til máls undir lok 1. umr. fjárlaga fyrir árið 2015. Í dag höfum við látið reyna aftur á það fyrirkomulag að fagráðherrarnir komi hingað í þingið og geri grein fyrir þeim málaflokkum sem undir þá heyra og tengjast fjárlögunum. Mig langar til þess að segja fyrst um það fyrirkomulag að mér finnst það vera á margan hátt ágætt og hafa reynst vel. Það er hægt að sjá það vel fyrir sér að þróa þetta fyrirkomulag áfram. Mér finnst að með þessu móti fáist ágætisumræða sem fer ekki um víðan völl heldur beinist meira að einstaka málaflokkum hverju sinni eftir því hvaða ráðherra er í ræðustól til andsvara. Annars almennt um umræðuna þá hefur hún tengst, sem eðlilegt er, tekjuöflunarfrumvörpunum, breytingum á virðisaukaskatti og öðrum slíku í mjög ríkum mæli. Ég vil taka það fram að sú umræða er eftir í sérstakri umræðu þegar mælt verður fyrir þeim málum, þau hafa verið lögð fram. Þá verður aftur tækifæri til þess að fara sérstaklega yfir áhrif breytinganna fyrir hag heimilanna og hvaða þýðingu það hefur fyrir tekjuöflunarkerfin að ráðast í þessar breytingar eða gera það með einhverjum öðrum hætti. Auðvitað er að finna í fjárlagafrumvarpinu hugmyndir um það með hvaða hætti við komum til með að beita mótvægisaðgerðum og eðlilegt að þetta sé allt rætt í samhengi. Það leiðir hugann líka að því að það er mikið framfaraskref fyrir okkur að ræða í einu lagi og fá í einu lagi fram fjárlagafrumvarpið og öll tekjuöflunarfrumvörpin þannig að þeim sé ekki bara lýst í grófum dráttum heldur liggi fyrir frá upphafi þings. Það er töluvert mikil breyting fyrir þingið, að ég tala nú ekki um frá því í september, að hafa hvort tveggja til grundvallar vinnunni og umræðunni fram eftir hausti. Ég vonast til þess að það nýtist okkur vel til að gaumgæfa allar hliðar mála og vil lýsa því yfir að ég býð fram krafta fjármálaráðuneytisins til að styðja við vinnu nefndarinnar ef eftir því verður óskað og óska eftir góðu samstarfi við alla nefndarmenn um skoðun málsins sem bíður nefndarinnar, það er heilmikið verk. Það verður fleira á könnu nefndarinnar í vetur sem mun útheimta mikla vinnu. Þar nefni ég t.d. frumvarp til laga um opinber fjármál sem er mjög mikil lagabreyting. Ég vonast til þess að við náum að klára það núna á haustþingi fyrir áramót. Það verður að koma í ljós. Um frumvarpið sjálft og þá umræðu sem hefur farið fram er það algert meginatriði fyrir stjórnarflokkana að hér er frumvarp lagt fram sem styður við áframhaldandi jafnvægi í efnahagsmálunum og styður við aukningu lífskjara. Við höfum haft lága verðbólgu og það hefur tekist á þessu ári og er vel raunhæft að það haldi áfram inn á næsta ár að auka kaupmátt launþeganna í landinu. Það er sömuleiðis afar mikilvægt að umræðan í þinginu og í framhaldinu horfi til skuldahliða ríkissjóðs. Skuldirnar eru gríðarlega miklar. Það birtist í vaxtabyrðinni og þessum háum skuldahlutföllum. Það er sama hvernig á það er litið, þetta er mikið áhyggjuefni, ásamt með öðrum skuldbindingum sem ríkissjóður hefur tekist á herðar. Við þurfum að fara að ræða í samhengi við skuldir og skuldbindingar stöðu lífeyrissjóðakerfisins. Inn í þá mynd spilar líka ríkisábyrgð á starfsemi Íbúðalánasjóðs. Þessi stóra mynd er mjög snar þáttur í allri umræðu um ríkisfjármál til næstu ára. Því meginmarkmiði er náð með framlagningu þessa frumvarps að stöðva skuldasöfnun, að stuðla að jafnvægi í verðlagsmálum, að styðja við vöxt kaupmáttar launa í landinu, auka þannig ráðstöfunartekjurnar, á sama tíma og við forgangsröðum í þágu áframhaldandi uppbyggingar bæði innviða og velferðarkerfisins. Að sjálfsögðu tek ég eftir því í umræðunni hér að mörgum þykir ekki nóg að gert. Hið gullna jafnvægi í allri fjárlagagerð, sem stöðugt er leitað að, er að sýna ráðdeild og ábyrgð á sama tíma og innviðir eru styrktir og velferðin byggð upp. Ég tel að það hafi tekist ágætlega til við það í þessu frumvarpi og að þetta sé frumvarp sem við getum byggt á fram á næsta ár þannig að allir hópar samfélagsins beri bætt kjör úr býtum. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir málefnalega umræðu og lýsi aftur yfir fullum vilja til þess að eiga gott samstarf við alla nefndarmenn og vænti þess að málinu verði vísað til nefndar og 2. umr. að lokinni þessari.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu í gær og í dag. Upp úr umræðunni um fjárlögin stendur sú ótrúlega fyrirætlun ríkisstjórnarinnar að hækka skatta á nauðsynjavöru fyrir almenning um 11 milljarða kr., hækkun á lægra virðisaukaskattsþrepinu úr 7 í 12%, stærsta skattahækkun frá því eftir efnahagshrun ef ekki í sögu Íslands. Ég veit að minnsta kosti engin dæmi um 11 milljarða einstaka skattahækkun fyrr. Hér hafa engin önnur dæmi verið nefnd. Þangað til það hefur verið gert hlýtur þetta að vera Íslandsmet í hækkun skatta. Það ótrúlega hefur gerst að formaður þingflokks annars stjórnarflokksins hefur lýst því yfir að þessi tillaga sé aðeins sett fram til þess að kanna viðbrögðin. Það er full ástæða fyrir okkur í þinginu til að sýna skýr viðbrögð við þessum vondu tillögum og kalla eftir því að almenningur og verkalýðshreyfing, neytendasamtök og aðrir þeir aðilar sem úti í samfélaginu hafa nú fengið að heyra þennan boðskap, sendi ríkisstjórninni skýr skilaboð um það hvað þeim finnst um þessa gríðarlegu skattahækkun á nauðsynjavörur. 11 milljarðar eru nærfellt 100 þús. kr. á hvert heimili í landinu - nærfellt 100 þús. krónur á hvert heimili í landinu. Það er eins og hæstv. forsætisráðherra hefur sagt löngu sannað að það kemur verst við hina lægst launuðu í samfélaginu. Það er tómt mál að tala um það sem einhverjar mótvægisaðgerðir fyrir þá þó að vörugjöld af tilteknum nýjum innfluttum vörum séu lækkuð. Og að tala um að það að afturkalla lækkunina á barnabótunum í ár á næsta ári sé mótvægisaðgerð fyrir hina tekjulágu er auðvitað líka tómt mál að tala um, það hefur umræðan dregið fram, hækkunin sem hæstv. fjármálaráðherra hefur talað um gerir ekki annað en að vega upp lækkunina sem hann sjálfur stóð fyrir í ár og felur þess vegna enga kjarabót í sér sem vegur neitt upp á móti þessari stórkostlegu skattahækkun á lífsnauðsynjar. Það er líka mjög athyglisvert að heyra æ fleiri þingmenn Framsóknarflokksins hreyfa mótmælum við þessu og heyra forsætisráðherra sjálfan, annað árið í röð, afneita eigin fjárlagafrumvarpi í tíufréttum að kvöldi stefnuræðu sinnar á þeim degi sem fjárlagafrumvarpið hefur verið lagt fram. Ég held að það hafi aldrei gerst áður í þingsögunni að forsætisráðherra hafi tvö ár í röð lýst því yfir á framlagningardegi fjárlagafrumvarps að það þurfi að breyta því í þinginu. Það er athyglisvert að heyra hæstv. fjármálaráðherra segja hér við lok umræðunnar að kanna þurfi hvort við getum gert þetta með öðrum hætti. Hefur þá ekki betur verið staðið að tillöguflutningnum af hálfu hæstv. fjármálaráðherra en svo að þremur dögum eftir framlagningu fjárlagafrumvarpsins telur hann að það þurfi að skoða vel hvort við getum gert þetta á annan og betri hátt en hann sjálfur hefur lagt til? Er ekki meiri ígrundun á bak við tillögur frá hæstv. fjármálaráðherra um slík grundvallaratriði, ekki bara í ríkisrekstrinum heldur í rekstri heimilanna í landinu, en að það þurfi að skoða það alveg sérstaklega hvort við getum gert þetta á betri hátt en hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt til? Ef það er ástæða til þess að skoða það, hefði hæstv. fjármálaráðherra ekki átt að bíða með þennan tillöguflutning? Enda virðist hafa verið kastað nokkuð til höndunum þegar ekki er samræmi á milli tillagnanna sem annars vegar koma fram í fjárlagafrumvarpinu og hins vegar í frumvörpunum til tekjuöflunar, því að fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir því að það sé hækkað í 11% en ekki 12. Þetta hefur nú verið farið ágætlega yfir. Ég held að það sé flestum orðið ljóst hversu ótrúlega vondar tillögur þetta eru um að hækka rafmagn og hita og mat. Hér í kvöld, síðla kvölds, bætti hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson enn í reynslusarpinn í þeim efnum þegar hann lýsti því yfir að hann hafi sem menntamálaráðherra aðvarað hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson sérstaklega við afleiðingum þess að hækka skatt á íslenskar bækur. Hæstv. menntamálaráðherra segir í ræðustól Alþingis að ef það eigi að gera þetta þurfi að grípa til mótvægisaðgerða. Það verður athyglisvert að heyra það hjá hæstv. fjármálaráðherra í lok umræðunnar hvort hann ætli að taka tillit til þeirra varnaðarorða menntamálaráðherrans eða hvort hann hafi hugsað sér að grípa til mótvægisaðgerða sem hann hafi ekki náð að hugsa fyrir áður en hann lagði fram þessar tillögur hér í fjárlagafrumvarpinu. Þetta um skattaáformin. Við höfum svo sem nægilega rætt um aðra þætti tekjuöflunarmálanna og höfum aðallega í dag verið að ræða einstaka málaflokka. Þar hefur margt gagnlegt komið fram og ýmis og enn fleiri atriði sem er þegar lýst yfir af hálfu einstakra ráðherra að þurfa að laga og leiðrétta í meðförum þingsins, svo sem eins og þegar atvinnuvegaráðherra hér fyrr í dag skildi ekki í því hvers vegna væru einungis 15 milljónir til sóknaráætlunar því að hann hugði að þær ættu að vera 100 og taldi mikilvægt að þingið leiðrétti það. Vekur það enn spurningar um það hvernig staðið er að fjárlagagerðinni ef ráðherra málaflokksins heldur að það séu allt aðrar fjárhæðir settar í að jafn brýnt mál og sóknaráætlun en í raun eru í fjárlagafrumvarpinu. Hér var líka farið í gegnum niðurskurðinn til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða og þá erfiðu stöðu sem komin er upp í sambandi við gjaldtöku á ferðamannastöðum á Íslandi vegna þess hversu illa hefur verið á málinu haldið af hálfu iðnaðar- og viðskiptaráðherra Ragnheiðar Elínar Árnadóttur. Það var meðal annars rætt um það átak sem ráðist var í vegna kynferðisbrota gegn börnum. Ég treysti því að það verði farið í að laga þá brotalöm því að það er rangt sem kom fram hjá hæstv. dómsmálaráðherra að þess átaks sé ekki þörf lengur. Í gær kom út afbrotatölfræði lögreglustjóra á höfuðborgarsvæðinu. Það er einfaldlega þannig að það hefur aldrei verið annar eins tilkynningafjöldi í þessum málaflokki, hvorki fyrr né síðar. Það bendir sannarlega ekki til þess að átaks sé ekki lengur þörf þegar tilkynningarnar eru fleiri en nokkru sinni fyrr. Þær á þá eftir að meðhöndla hjá lögreglustjóranum sem hafði til þess fjárveitingar, hjá ríkissaksóknara og hjá öðrum stofnunum, eins og hæstv. velferðarráðherra hefur sem betur fer tryggt að er til staðar hjá Barnaverndarstofu sem hefur breytt tímabundnu framlagi til þessara mála í varanlegt framlag og hafi hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttir hrós fyrir það. Líka hefur verið farið yfir það með hæstv. heilbrigðisráðherra hversu óhóflega langt er verið að ganga í því að leggja gjöld á sjúklinga og í tengslum við lyfjanotkun og ótrúlegt að verið sé að bæta í þar nú þegar peningum í ríkissjóði er að fjölga, þegar landsframleiðslan í landinu er að aukast. Fjölmörg önnur slík gagnleg atriði hafa komið fram við umræðuna og munu nýtast í fjárlaganefndinni við það, vonandi, að bæta það sem hægt er að bæta við þetta frumvarp. Megingalli þess er auðvitað sá að það er annars vegar þensluhvetjandi og hins vegar er það ósanngjarnt, því að það eykur á ójöfnuð í samfélaginu. Það er kannski hið fyrrnefnda þó sem hefur hvað minnst komið til umræðu, þ.e. hve þensluvaldandi frumvarpið er, vegna þess að hér er það alveg rétt að verið er að ausa verulegum fjármunum út til hluta heimila í landinu. Það er til heimila efnafólks, fimm þúsund efnuðustu heimilin, þau fá 10 milljarða. Það er verið að setja út nærfellt 20 milljarða í ótekjutengdum vaxtabótum, sem er sennilega einsdæmi í veraldarsögunni, þar sem tekjuhátt fólk og eignamikið fólk fær verulegan hluta þeirra vaxtabóta sem verið er að greiða út. Á ýmsan hátt er verið að auka gríðarlega ráðstöfunarfé hluta heimila í landinu, efnaheimila og tekjuhárra heimila. Það er verið að gera þetta á allra versta tíma. Við höfum sem betur fer búið við hagvöxt núna ár eftir ár frá því á síðasta kjörtímabili. Landsframleiðslan hefur verið að aukast stig af stigi og það er orðin ástæða til þess að hafa áhyggjur af því að það verði hér ofhitnun með tilheyrandi áhrifum á verðbólgu, á vaxtastig og á lífskjör þess fólks sem ekki mun fá þessi framlög úr ríkissjóði frá hæstv. fjármálaráðherra, þ.e. venjulegs launafólks. Við höfum vítin til að varast þau. Ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks jós á árabilinu 2003–2007 verulegum fjármunum úr ríkissjóði til vitlausra hópa á versta tíma. Hér varð bóla og hún sprakk. Það er full ástæða til þess við lok þessarar 1. umr. að minna hæstv. fjármálaráðherra á það. Ég vil síðan ekki hafa mörg orð um þá uppákomu sem varð hér með hæstv. dómsmálaráðherra í dag sem kannaðist ekki við að vera forsætisráðherra landsins 

Herra forseti. Fyrst að 11 milljarða skattahækkuninni sem hv. þingmaður vék að. Hann kýs að sjálfsögðu eins og hann hefur gert við alla þessa umræðu að horfa algerlega fram hjá skattalækkunum sem koma á móti á ýmsar nauðsynjavörur sem til dæmis eru í efra þrepinu og horfir líka fram hjá vörugjaldaafnáminu sem skilar um 6 milljörðum til heimilanna í landinu. Það er enginn annar en heimilin í landinu sem greiðir þá 6 milljarða, það eru þau. Samantekið horfir hann að sjálfsögðu fram hjá því að heildaráhrifin af þessum skattkerfisbreytingum eru þau að ríkissjóður verður af tekjum upp á um 3 milljarða. Hvað verður um þessa peninga? Þeir fara til heimilanna í landinu, það er það sem gerist. Það eru algjör öfugmæli að tala hér um að það sé verið að auka skattbyrðina. Það eru bara öfugmæli, ekkert annað. Þegar ég segi að það sé sjálfsagt að skoða hvort hægt sé að gera hlutina öðruvísi er ég ekki síst að horfa í mótvægisaðgerðirnar. Ég er opinn fyrir málefnalegri umræðu um það hvort nóg sé að gert í mótvægisaðgerðum. Við teflum fram okkar tillögum. Ég mæli fyrir þessum tillögum, tek ábyrgð á þeim og stend með þeim, en það er sjálfsagt að ræða þær hér í þinginu. Mér finnst það skylda þingsins, og ég held að það finnist öllum, að fara ofan í saumana á þeim og sjá hvernig það kemur út. En ég stend með tillögunum þannig að það sé alveg sagt. Efra þrepið lækkar niður í það lægsta sem það hefur verið í, fer ofan í 24%. Efra þrepið er hvergi lægra á Norðurlöndunum. Þið finnið ekkert land á Norðurlöndum þar sem hærra þrepið er lægra en 24%. Sömuleiðis er ekki hægt að finna neitt land á Norðurlöndum, sem menn vilja gjarnan líta til í umræðu um þessi mál, þar sem lægra þrepið er lægra. 

Virðulegur forseti. Það segir allt sem segja þarf um það hversu illa ígrundað fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2015 er að hér í kvöld hefur hæstv. menntamálaráðherra lýst því yfir að grípa þurfi til sérstakra mótvægisaðgerða vegna skattahækkana á bækur. Nú lýsir hæstv. fjármálaráðherra því yfir, þremur dögum eftir sína eigin framlagningu á málinu, að hann sé algerlega tilbúinn að skoða mótvægisaðgerðir við sitt eigið frumvarp. Hvers konar undirbúningur er þetta að tillögugerð fyrir eitt samfélag að leggja fram meginplaggið í þinginu, fjárhagsáætlun fyrir íslenska ríkið fyrir allt næsta ár, og vera svo farinn að ræða mótvægisaðgerðir við eigin tillögur nokkrum dögum síðar? Virðulegur forseti. Þetta er ekki boðlegt. Hæstv. fjármálaráðherra segir að ég líti fram hjá öðrum aðgerðum í skattamálum. Nei, það er alrangt. Ég hef tilfært þær, en það breytir því ekki að hækkunin úr 7% í 12% er 11 milljarða skattahækkun og Íslandsmet í skattahækkunum. Hæstv. fjármálaráðherra hefði alveg getað lækkað efra þrepið og afnumið vörugjöldin og sleppt því að hækka lægra þrepið. Hann hefði bara getað haldið áfram auðlegðarskattinum næsta ár vegna þess að auðlegðarskatturinn, sem hann er að fella niður, er um það bil sama upphæð og hann fær í tekjuöflun með því að hækka lægra þrepið úr 7% í 12%. Þess vegna kemst hæstv. fjármálaráðherra ekkert fram hjá því að þó að það sé ágætt að lækka efra þrepið og þó að það sé ágætt að fella niður vörugjöldin er hann að hækka skatt á lífsnauðsynjar. Fyrir fátækustu heimilin, þau tekjuminnstu, kemur þetta dæmi ekki út á núlli því að tekjuminnstu heimilin eiga ekkert val um það að kaupa hita, rafmagn og mat. Þau njóta ekki eins lækkunarinnar 

Herra forseti. Það er ágætt að ræða um skatta við þá sem sátu hér í eða studdu síðustu ríkisstjórn, þá sem hækkuðu skatta á heimilin um 65 milljarða haustið 2009 þegar bent var á aðrar leiðir, héldu svo áfram ár eftir ár. Nú tala þeir um það hér þegar ríkið er að gefa eftir af skattstofnum sínum um tæpa 3 milljarða og bætir síðan í bótaflokkana að verið sé að hækka skatta á fólkið í landinu. Það er svo augljóst af þessum málflutningi að menn eru algerlega veruleikafirrtir. Tekjuaukningin ein sem átti að koma af breytingum á tekjuskattskerfinu var umfram það sem við erum að ræða hér, langt umfram það. Þó að við værum ekki að gera neitt annað en að hækka neðra þrepið væri þetta umfram það. Neysluskattarnir haustið 2009 hækkuðu um 25 milljarða, beinu skattarnir um tæpa 40. Vissulega var við erfiðar aðstæður að etja en hættum þeim skrípaleik að gera einhvern samanburð á milli þess sem hér er að gerast og hefur verið að gerast á undanförnum árum. Það er bara skrípaleikur. Þetta er útúrsnúningur og þetta er ekki uppbyggilegt fyrir umræðuna sem við erum að hefja hér. Það sem skiptir öllu máli hér eru heildaráhrif aðgerðanna. Þau eru til þess að auka kaupmátt. Það hefur verið dregið fram nú þegar af hagsmunasamtökum úti í bæ hverjum á eftir öðrum að áhrifin á heildarútgjöld heimilanna eru svipuð vegna matarinnkaupa óháð tekjuhópum. Yfir þetta verður farið nánar í þinginu og í vinnu nefndarinnar og ég hlakka til þeirrar umræðu. Varðandi mótvægisaðgerðir tel ég þær vera 

Virðulegur forseti. Þetta er ekki flókið. Það er verið að hækka reikninginn á hvert heimili í landinu um tæplega 100 þús. kr. á nauðsynjar, á húshitun, rafmagn og matvæli, á hluti sem fólk hefur ekkert val um hvort það kaupir eða kaupir ekki, og hinir tekjulægstu þurfa að kaupa eins og hinir tekjuhæstu. Það má vera hverjum manni augljóst að það að síðan sé slegið eitthvað af gjöldum á innflutning á nýjum raftækjum er ekki með sama hætti nauðsynjavörur, síst fyrir þá sem hafa úr minna að spila en hinir. Þetta dæmi kemur ákaflega ólíkt út fyrir mismunandi tekjuhópa. Nærfellt 100 þús. kr. hækkun á nauðsynjavörur er verulega þungbært fyrir tekjulægstu heimilin í landinu. Ég hélt satt að segja að við þyrftum ekki að deila um það, við hæstv. fjármálaráðherra, enda er hæstv. fjármálaráðherra kominn í ræðustólinn til að kalla eftir góðum hugmyndum að mótvægisaðgerðum við sínar eigin tillögur. Ég hefði hins vegar talið fara betur á því að hann hefði sjálfur lagt fram í fjárlagafrumvarpinu mótvægisaðgerðir sem dygðu en það var ekki gert enda ætlunin að flytja skattbyrði sem fyrr frá hinum tekjuhærri og eignameiri á almenning.

Herra forseti. Ég get verið sammála um það, bæði hæstv. fjármálaráðherra og síðasta ræðumanni, að þetta hefur um margt verið ágæt umræða hér í dag og að sjálfsögðu í gær líka. Fyrirkomulagið sem höfum verið að prufukeyra ein tvö eða þrjú skipti hefur ýmsa kosti, eins og á köflum kom vel í ljós í dag þegar fagráðherrar mættu vel undirbúnir til þess að svara spurningu þingmanna um málaflokka þeirra. Þá er náttúrlega nauðsynlegt að allir slíkir ráðherrar séu við. Hér gerðist sá fáheyrði atburður að einn fagráðherra í þessum skilningi, ráðherra sem hefur yfir að segja verulegum ríkisútgjöldum í ráðuneyti sínu og fer með afmarkaða málaflokka, húsafriðun og græna hagkerfið og hvað það er, neitaði að svara og skaut fyrir sig þeim skildi, hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, að hér væri hann aðeins sem dómsmálaráðherra, eins og þetta væru tveir aðskildir menn eða hann væri búinn að segja af sér sem forsætisráðherra og væri einungis dómsmálaráðherra, aðeins undirráðherra í ráðuneyti hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur. Þetta var með ólíkindum. Ég verð svolítið hugsi yfir þessu í dag vegna þess að menn virtust ýmsir trúa því að þetta væri svona, að hæstv. forsætisráðherra væri bannað að svara sem forsætisráðherra af því hann væri í ræðustólnum sem dómsmálaráðherra. Ég fór að velta því fyrir mér hvar í ósköpunum það væri í þingsköpum, stjórnarskrá eða öðrum lögum og komst að hinu gagnstæða. Það er einfaldlega þannig að það að halda slíku fram að ráðherra sem er á Alþingi sem fær spurningar frá þingmanni í umræðum sem bjóða upp á svör telji sig ekki mega svara er svo fráleitt að mér finnst það verða að fara í þingtíðindin. Þetta má til dæmis, virðulegur forseti, ráða af 1. gr. stjórnarskrárinnar. Það þarf kannski ekki að lesa meira. Það kunna allir hér 1. gr. stjórnarskrárinnar, er það ekki? Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn. Ríkisstjórnin svarar til þingsins, sækir umboð sitt til hennar og þingið ber þar með líka ábyrgð á ríkisstjórninni. Í 50. gr. þingskaparlaga, í kaflanum um eftirlitsstörf Alþingis, er fjallað um upplýsingaskyldu ráðherra til Alþingis. Hvað stendur þar? Með leyfi forseta: „Við umfjöllun um þingmál, við sérstakar umræður, í svörum við fyrirspurnum þingmanna og í skýrslum, hvort sem er að eigin frumkvæði eða samkvæmt beiðni þingmanna, svo og við athugun mála að frumkvæði fastanefnda þingsins, skal ráðherra leggja fram þær upplýsingar sem hann hefur aðgang að og hafa verulega þýðingu fyrir mat þingsins á málinu.“ Það hvílir upplýsinga- og svaraskylda á ráðherrum gagnvart þinginu. Þess vegna, m.a., eiga ráðherrar sæti á Alþingi og hafa málfrelsi og tillögurétt hér þótt þeir séu ekki kjörnir þingmenn. Þetta er allt saman hluti af einni heild af þingræðisreglunni, af þeirri staðreynd að Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn og af þeirri staðreynd að Alþingi er æðsta stofnunin og ráðherrum ber skylda til að svara hér spurningum, fyrirspurnum, taka þátt í umræðum ef eftir því er óskað o.s.frv. Búið með það. Það er ágætt að hæstv. fjármálaráðherra er mættur aftur til leiks en ég vil leyfa mér að segja að ég saknaði hans í dag. Hér fór þó fram þrátt fyrir allt 1. umr. um fjárlagafrumvarp hans. Vissulega voru fagráðherrar til svara, og gerðu það flestir vel, en það hefði líka verið kostur að hæstv. fjármálaráðherra hefði setið hérna með okkur, alveg sérstaklega til þess að hlýða á það að hver fagráðherrann á fætur öðrum hljóp í burtu frá frumvarpinu og skaut því til þingsins að reyna að lappa upp á það sem verst væri leikið í málaflokki þeirra. Þetta gerðist aftur og aftur og aftur. Maður fer auðvitað að velta því svolítið fyrir sér hvernig þetta standi, ekki síst í ljósi þess að hvorki meira né minna en heill þingflokkur, þ.e. annar stjórnarflokkurinn, hefur einhvers konar fyrirvara á málinu. Það upplýsir aðstoðarmaður forsætisráðherra í blaðaviðtali í morgun. Þetta er nokkuð langt gengið. Aðrir hafa hér farið yfir það hvernig forsætisráðherra sjálfur talaði o.s.frv. Það hefði verið, held ég, mjög lærdómsríkt fyrir hæstv. fjármálaráðherra að vera hér og heyra hversu mjög menn brugðu á það ráð að hlaupa í burtu frá því að bera nokkra ábyrgð á frumvarpinu þegar kom að óþægilegum atriðum. Hafandi sagt það skal ég vissulega viðurkenna að það væri ekki í fyrsta skipti sem fjármálaráðherra lýðveldisins stæði svolítið einn þegar kæmi að því að forsvara fjárlagafrumvarp, voru þau kannski verri en þetta. Það sem mig langar að nefna sérstaklega efnislega eru stórar tölur og stór mál í þessu. Ég hlýt að nefna við hæstv. fjármálaráðherra samgöngumálin. Það var mikil óánægja og mikil vonbrigði hér með það að sá málaflokkur er þannig leikinn að það vantar, miðað við mína samlagningu, vel yfir 3 milljarða kr. til þess að markmið samgönguáætlunar, sem sama ríkisstjórn lagði fram í vor, sé uppfyllt. Það er ansi mikið. Það vantar 2,6 milljarða í vegamálin ein til þess að samgönguáætlunin, nokkurra mánaða gömul, sem ríkisstjórnin lagði hér fyrir þingið í vor, gangi upp. Það verða gríðarlegar þrengingar í vegaframkvæmdunum, sérstaklega hinum almennu vegna þess að þeim mun minni sem framkvæmdatalan er þeim mun meira fer beint í stóru verkefnin sem þegar eru í gangi og verður auðvitað að leggja til fé. Sömuleiðis tel ég að það sé óskaplega þokukennt hvað til stendur með nýbyggingu Landspítalans eða endurnýjun á húsakosti Landspítalans. Það er mjög óþægileg staða. Hún hefur ekki góð áhrif í heilbrigðiskerfinu sem á í vök að verjast fyrir. Hún hefur mjög slæm áhrif á starfsandann á Landspítalanum, það veit ég fyrir víst vegna þess að á hinum erfiðu tímum undangenginna missira og ára var það eins og ljós í myrkrinu að það var þó búið að setja undirbúning að nýbyggingu á fulla ferð. Nú er aftur biðstaða, óljós þokukennd staða uppi og það er ekki gott varðandi starfsandann þar, varðandi það að við höldum í starfsfólkið o.s.frv. Í þriðja lagi og að lokum nefni ég þá stóru staðreynd að mér finnst að afkoman sem stefnir í á ríkissjóði árin 2015 og 2016 mikið áhyggjuefni, að aftur verði rekstur ríkissjóðs í járnum. Hv. stjórnarliðar og hæstv. fjármálaráðherra hrósa sér mjög af því að þeir séu nú að leggja fram annað fjárlagafrumvarpið í röð þar sem ríkissjóður er í jöfnuði eða réttum megin við strikið. Nema hvað, stóð einhvern tímann eitthvað annað til? Stóð einhvern tímann til að það væri aftur halli á ríkissjóði árið 2015? Nei, áætlanirnar gengu út á að hann yrði nokkurn veginn kominn í jöfnuð árið 2013, plús/mínus, og síðan byrjaði að myndast afgangur. Það væri auðvitað gríðarlegt fráhvarf frá þeim ríkisfjármálaáætlunum sem unnið hefur verið eftir allt frá 2009 og síðan 2011 ef það væri eitthvað annað en afgangur á ríkissjóði á árinu 2015. En áhyggjuefnið er að hann er hverfandi lítill og aftur árið 2016. Því segi ég að mér finnst fjármálaráðherra vera í mikilli mótsögn þegar hann svo leggur þetta á borðið, viðurkennir það út af fyrir sig hreinskilnislega að svona sé þetta, afkoma ríkissjóðs í járnum, og um það er fjallað hér í textum, en talar engu að síður digurbarkalega um að hægt sé að halda áfram að lækka skatta, minnka tekjur ríkisins. Það er eitthvað þarna sem ekki gengur upp. Það er varhugavert í því samhengi, sem hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi einnig, að nú þurfum við virkilega að fara að huga að því hvar erum við stödd í sambandi við hagstjórn í landinu og inn á hvaða feril við erum að fara. Það er ískyggilega margt sem er kunnuglegt fyrir þá sem upplifðu árin upp úr aldamótum og fram að 2007/2008, þ.e. að í fyrsta lagi er viðskiptajöfnuðurinn að snúast í neikvæða tölu. Hann fer niður undir núll á næsta ári og verður öfugur á þarnæsta ári samkvæmt pappírum hæstv. fjármálaráðherra sjálfs. Það er alveg ljóst að margt af því sem núverandi ríkisstjórn hefur verið að gera er í raun og veru þensluhvetjandi, mun ýta undir einkaneyslu. Hvað kemur í ljós? Hagspáin gerir ráð fyrir því að hagvöxtur verði að stórum hluta til drifinn af aukinni einkaneyslu næstu tvö, þrjú árin. Það hringir ekki góðum bjöllum. Ég sé ekki betur að verði þetta fram undan séu að teiknast upp þær sömu gömlu aðstæður að ríkisstjórnin rói með skútuna í austur og Seðlabankinn sé að reyna að amla í vestur. Hvað getur Seðlabankinn gert ef ríkisstjórnin styður ekki á nokkurn hátt við viðfangsefni hans? Hann neyðist til að fara að hækka vexti. Þá er stórhætta á því að við skrúfumst inn í nýjan spíral. Það er bara þannig. 
             Herra forseti. Að lokum vil ég segja að ég tel, því miður, að við þurfum að fara að gæta að okkur í þessum efnum og minni á 

Herra forseti. Aðeins örstuttar athugasemdir. Í fyrsta lagi varðandi vegamál þá get ég tekið undir með hv. þingmanni að við þurfum að finna leiðir til að bæta í þann málaflokk en auðvitað verður ekki bæði sleppt og haldið. Við getum ekki gert allt í einu, það er bara þannig. Þó er verið að auka framlögin til vegamálanna um 850 milljónir sem munu fara í viðhald og ýmsar stórar framkvæmdir eru í gangi. Það er alls ekki svo að vegáætlun hafi alltaf verið fylgt með fjárframlögum hér á Alþingi, það er nú töluvert langur vegur þar í frá. Varðandi Landspítalann vil ég bara segja að við stöndum þar frammi fyrir gríðarlega dýrri byggingu, kostnaðarsamri uppbyggingu. Síðasta ríkisstjórn var svo sem ekki komin með neinar lausnir á því hvernig ætti að fjármagna það, það bara lá ekkert fyrir, við tókum ekki í arf neinar hugmyndir um slíkt. Vissulega hefur hönnuninni miðað ágætlega fram og við höfum stutt það áfram. Ég styð uppbyggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss en þó með þeim hætti að ég er ekki tilbúinn til að taka lán fyrir þeirri framkvæmd. Varðandi afkomuna er það nú ekki eins og áætlanir fyrri ára hafi verið að standast neitt sérstaklega. Síðasta ríkisstjórn tók reyndar sérstaka ákvörðun um að fresta því að ná jöfnuði í ríkisfjármálunum. Hins vegar er það ekki gott hversu lítill afgangur er á næsta og þarnæsta ári, en það er ekki vegna þess að ríkisstjórnin hafi lækkað skatta svo mikið, því eins og sjá má á bls. 69 í fyrra heftinu munu skattbreytingar okkar frá því við tókum við skila 23 milljörðum á næsta ári, 10 milljörðum á árinu þar á eftir og á árinu 2017. Ástæðan er sú að við höfum látið slitabúin og fjármálafyrirtækin borga miklu meira 

Herra forseti. Í sjálfu sér er jákvætt að hæstv. fjármálaráðherra er velviljaður bæði vegaframkvæmdunum eða samgönguframkvæmdunum og byggingu nýs Landspítala. En velviljinn einn dugar ekki til. Það þarf virkilega að reyna að finna leiðir sem sjást á pappírunum og í reynd til þess að við komumst eitthvað af stað í þessum efnum. Það er, held ég, alveg augljóst mál hvað varðar samgöngumálin og þá meina ég bæði vegamál, þess vegna hafnir, ég tala nú ekki um líka flugið, að við höfum gengið mjög nærri okkur hvað það varðar að viðhalda ekki einu sinni, hvað þá halda áfram að byggja upp, innviðina í þeim efnum. Varðandi svo afkomuna sést það í töflum í pappírum hæstv. fjármálaráðherra sjálfs að skrefin sem við munum ná núna og á næstu tveimur árum í batnandi afkomu ríkissjóðs eru dvergsmá borið saman við þau sem við náðum á árunum 2010, 2011, 2012 og 2013 þegar við fórum úr 140 milljarða halla á þágildandi verðlagi upp í núll. Frestunin á því að ná jöfnuði í ríkisfjármálunum fólst í því einu að ferlið var mýkt með endurskoðun á ríkisfjármálaáætlun 2011 í góðu samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, mýkt þannig að í staðinn fyrir að stefna að afgangi, einhverjum teljandi afgangi, 2013 mundu menn reyna að ná upp undir núllið. Hvað gerðist? Það tókst. Var ekki ríkisreikningurinn að koma sem beinlínis sýndi okkur það? Auðvitað eru í þessu veruleg skekkjumörk þegar glímt er við svona óvissar og erfiðar aðstæður, en í það heila tekið hefur þetta gengið upp nákvæmlega í samræmi við ríkisfjármálaáætlunina eins og hún var endurskoðuð 2011. Það er bara þannig. Það fullyrði ég. Það er ekki sanngjarnt, sem haldið er fram í litla heftinu, að eitthvað annað hafi verið uppi á teningunum. Það sem ég er einfaldlega að segja er að mér finnst síðan skrefin núna á næstu tveimur árum, 

Herra forseti. Þessar útskýringar duga ansi skammt. Það heitir hjá fyrri ríkisstjórn að ferlið er mýkt þegar menn fresta því að ná hallalausum fjárlögum. Þegar við nú vindum ofan af stanslausum skattahækkunum, bæði á atvinnustarfsemina og heimilin, lýsa menn vonbrigðum með það að ekki skuli vera gengið nógu hart fram við að mynda hér alvöruafgang. Það er ekkert verið að tala um mjúka lendingu fyrir heimilin og atvinnulífið í því tilliti. Við erum einfaldlega að skila til baka til heimilanna álögum sem ganga ekki upp og voru reyndar að hluta til settar tímabundið á af fyrri ríkisstjórn sem skilur síðan ekkert í því þegar viðkomandi ráðstafanir renna út á tíma. Með þessu er þróttur atvinnulífsins aukinn og kaupmáttur heimilanna. Það sýna líka hagtölurnar að við erum á ágætissiglingu. Ég hef ekki sömu áhyggjur, þó að við þurfum að fylgjast nákvæmlega með framvindunni, sem komið hafa fram í máli hv. þingmanns og annarra í kvöld, af því að við séum að sigla inn í einhverja aðra viðlíka bólu og sprakk hér fyrir skömmu. Ég hef alls ekki sömu áhyggjur. Þær birtast heldur ekki í spám Seðlabankans eða annarra. Þvert á móti virðist ætla að halda áfram ágætisjafnvægi. Einkaneyslan er að hækka, það er rétt, en hún er langt frá því að vera komin upp í þær hæðir sem hún var áður, langt frá því. Ætli hún sé ekki í kringum 80% af árinu 2005? Menn verða að hafa í huga, þegar einkaneyslan tekur við sér, úr hvaða lægðum hún er að rísa, úr hvaða lægðum við erum að koma. Það er í þessu ástandi merki um að heimilin séu að braggast þegar einkaneyslan tekur við sér. Það er ekki eitthvert stórkostlegt hættumerki, það eru ekki að blikka mikil viðvörunarljós við þær aðstæður, heldur sýnir að aðgerðir til að styðja við heimilin eru að skila árangri.

Herra forseti. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki skilið mig þannig að ég væri á móti því að fólk hefði ráð á því að gera betur við sig almennt í landinu, sérstaklega ef því er nú réttlátlega skipt, það er ekki vandamálið sem ég er að tala um. Ég er sammála því. Einkaneyslan er enn á lágu stigi frá því sem hún var og ég tala nú ekki um þegar hún var mest enda var hún þá náttúrlega út úr öllu korti og langt umfram það sem langtímastöðugleiki hagkerfisins réði við. Við vorum með allt of hátt raungengi og við vorum með of mikla neyslu. Það kom á daginn. Við vorum ekki svona rík. Við áttum ekki fyrir þessu. Við vorum að skuldsetja okkur bæði inn á við og út á við á þeim árum. Nei, vandamálið er ekki það hér að ef því er réttlátlega útdeilt í formi kaupmáttar sérstaklega, sem hlúir að tekjulægri hópum samfélagsins, er gott í sjálfu sér að neyslan geti vaxið. Vandinn er hagstjórnin á því tímabili sem vöxturinn er, að missa ekki tökin á því. Reynslan kennir okkur að okkur hefur oft gengið mjög illa með það. Jafnvel má færa fyrir því rök að Íslendingar hafi staðið sig betur við hagstjórn og verið ábyrgari á erfiðleikaárum en þegar þeir fara að telja sjálfum sér trú um að komið sé góðæri. Þá hefur yfirleitt allt farið hér úr böndunum. Ég er ekki að segja að þetta sé að gerast í dag eða þetta muni gerast strax á næsta missiri, en reynslan kennir okkur líka að við verðum að reyna að skynja það þegar þetta gæti verið í vændum eins tímanlega og kostur er. Því þá eru tækin virk til að takast á við þetta. Það þýðir ekkert að vakna upp aftur á einhverju 2007 og fara að hafa áhyggjur af því að kannski sé þetta farið að fara úr böndunum því að þá er það of seint, þá er skellurinn oft orðinn óumflýjanlegur með mjög skaðlegum afleiðingum. Þannig að ég er bara að segja það hér: Við skulum vera vel á verði. Vonandi höfum við lært eitthvað af þeirri hræðilega dýru tilraunastarfsemi 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka sérstaklega fyrir þennan þarfa lið í umfjöllun fjárlagafrumvarpsins. Það er nauðsynlegt að fá að ræða einstaka liði frumvarpsins við þá ráðherra sem málin heyra undir, eins og við höfum gert í dag, auðvitað að undanskildum hæstv. forsætisráðherra, eins og fleiri hafa nefnt, en hann birtist hér í dag sem hæstv. dómsmálaráðherra og vék sér undan umræðu um þá málaflokka sem tilheyra hans ráðuneyti, þ.e. forsætisráðuneytinu. Að því sögðu þakka ég hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sína framsögu og fyrir að gefa okkur kost á því mikilvæga samtali sem fer fram hér núna. Við höfum átt ágæta umræðu um fjárlagafrumvarpið í tvo daga. Margt í frumvarpinu er ágætt og auðvitað til fyrirmyndar að við séum hér í september að ræða fjárlaga- og tekjuöflunarfrumvörp samtímis. Ég óska hæstv. ráðherra til hamingju með það. Að því sögðu má nefna að ákveðnir þættir í því valda mér og okkur í Bjartri framtíð áhyggjum. Það er sorglegt að horfa til þess að grunnstoðir velferðarsamfélagsins á borð við heilbrigðisþjónustu, menntun og samgöngur séu á tæpasta vaði og stofnanir kvarta undan því að hafa ekki nægilegt fjármagn til að sinna lögvernduðum skyldum sínum, að við skulum leggja 20 milljarða í ár í að uppfylla dýrkeypt kosningaloforð, reyndar Framsóknarflokksins, sem meðal annars sjálfur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lýsti yfir í kosningabaráttunni að væru óraunhæfar hugmyndir og yrðu ekki góð fjárfesting til framtíðar. Það er tómt mál að tala um það núna en samt skýtur skökku við að nýta þessa peninga til að greiða niður einkaskuldir í sömu andrá og við erum að tala um aga í ríkisfjármálum. Fjárlög snúast ekki bara um peninga, þau snúast um stefnumótun og áherslur hæstv. ríkisstjórnar hverju sinni. Þau segja okkur hvað ríkisstjórninni finnst mikilvægast. Hvað sem hæstv. ráðherra segir eru ákveðin skilaboð fólgin í því að lækka skatta eða vörugjöld á sykur og ýmsar lúxusvörur á meðan við hækkum virðisaukaskatt á matvæli. Þá velti ég einnig fyrir mér hvaða skilaboð hæstv. ríkisstjórn sendir nú út í samfélagið með því að hækka skattprósentuna á bækur og tímarit. Það hefur löngum verið sameiginlegur, þverpólitískur vilji fyrir því að gefa í hvað læsi og menntun varðar og því skýtur skökku við að sjá þessa breytingu í frumvarpinu. Þetta er vissulega áherslubreyting. Hér hefur hæstv. ráðherra fært rök fyrir því að virðisaukaskattskerfið sé ekki góð leið til jöfnunar í samfélaginu og að bótakerfið henti betur fyrir slíkar aðgerðir. Þar ætti til að mynda hækkun á barnabótum - sem er reyndar bara leiðrétting frá fyrra ári - að jafna út þessa hækkun hjá barnafólki. Ég velti því þá sérstaklega fyrir mér hvaða þýðingu þessi mótvægisaðgerð hefur á umgengnisforeldra, sem er einn fátækasti hópur Íslands í dag. Matarkarfan þeirra mun hækka en eins og við vitum njóta þau ekki sömu kjara og lögheimilisforeldrar, fá sem sagt engar barnabætur, engar mótvægisaðgerðir. Samkvæmt ASÍ eyðir tekjulægri hluti þjóðarinnar um það bil tvöfalt stærri hluta af launum sínum í að kaupa matvæli en þeir sem eru tekjuhærri. Nú erum við auðvitað að tala um hlutfall. Stór hluti þessa hóps á annaðhvort ekki börn eða á börn en nýtur bara ekki þeirrar stöðu í skattframtali sínu. Því virkar þessi mótvægisaðgerð alls ekki á þennan einn stærsta fátæka hóp landsins. Það er áhyggjuefni og setur ákveðið spurningarmerki við það hvort barnabætur séu, eins og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra segir, skilvirkari leið en virðisaukaskattsþrepið til að jafna kjör. Eins langar mig aðeins að ræða verðlagningu á ýmsum vörum sem eiga nú að lækka samkvæmt framsögu hæstv. ráðherra vegna lækkunar á efra virðisaukaskattsþrepinu. Þeir sem hafa eitthvað velt fyrir sér markaðsfræðum vita vel að verðlagning lúxusvara snýst ekki bara um kostnað framleiðslu eða innkaup á henni. Hún snýst um margt annað, til að mynda vöruaðgreiningu sem byggir ekki á lægri verðlagningu heldur vörumerkjavitund. Verðið á slíkum vörum endurspeglar því ekki kostnaðarverð þeirra eða lækkað virðisaukaskattsþrep. Sagan sýnir að slíkar vörur hafa bara tilhneigingu til að hækka en ekki lækka. Af hverju skiptir það máli í hinu stóra samhengi? Hinir tekjulægri ættu auðvitað að geta sleppt því að kaupa sér iPhone 6, sem er nú á leiðinni, eða dýrar merkjavörur. Jú, það skiptir einmitt miklu máli fyrir þá tekjulágu því að við erum að horfa framan í þá staðreynd að nauðsynjavörur á borð við mat hækka umtalsvert en vörurnar sem er ætlað að lækka með tilkomu lægra virðisaukaskattsþreps munu að öllum líkindum ekki gera það, a.m.k. ekki í þeim mæli sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Þar af leiðandi mun neysluvísitalan ekki gera annað en að hækka með tilheyrandi hækkun á lánum þeirra. Við erum nefnilega bara búin að borga þeim skaðann aftur í tímann en við erum ekki búin að byrgja brunninn. Það vekur því furðu mína að hæstv. ríkisstjórn skuli reikna með því að þessar vörur lækki endilega. Með því er ég ekki að segja að allar vörur í efra þrepinu séu lúxusvörur, svo það sé ljóst, en klárt mál er að stór hluti þeirra fellur ekki undir vörur sem maður kaupir þegar þrengir að. Þegar maður missir vinnuna eða þegar maður veikist, þ.e. þegar áföll verða, kaupir maður ekki endilega þvottavél - en maður verður að kaupa mat. Enn fremur set ég spurningarmerki við ýmsar forsendur tekjuhliðar í frumvarpinu. Samkvæmt því eigum við að eiga um 4 milljarða í afgang. Gott og vel, en hvernig? Þessir 4 milljarðar koma með ótryggum bankaskatti, með því að gera skuld ríkisins við Seðlabankann vaxtalausa og með því að láta ríkisbanka greiða háan arð. Samanlagt gerir þetta um 15% af tekjum ríkissjóðs. Gleymum því ekki að það á enn eftir að sjá hvort það stenst lög að skattleggja þrotabú og skuldir en það eru fá, ef nokkur, fordæmi fyrir slíkri skattlagningu í heiminum. Hvað ef ekki, hæstv. ráðherra, erum við þá með plan B? Eigum við að treysta á arðgreiðslu bankanna til að loka fjárlagagatinu um ókomin ár? Hvað gerist þegar við seljum stóran hluta af Landsbankanum eins og til stendur? Hvað ef áætlaðar tekjur af virðisaukaskatti verða minni vegna minni hagvaxtar? Þetta eru vafaatriði sem verða ekki leidd til lykta fyrr en árið 2015 líður. En það er víst að þetta stendur ansi tæpt. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur orðið tíðrætt um einföldun skatta og það er nokkuð sem okkur í Bjartri framtíð hugnast mjög vel. Til að skattkerfi sé skilvirkt þarf fólk að skilja það, ekki síst þeir sem innheimta eiga skatta fyrir ríkið. Þegar um virðisauka er að ræða er það einmitt fólk og fyrirtæki í rekstri sem eiga að innheimta þá, ekki bara stór fyrirtæki sem eru með sérstaka bókhaldsdeild heldur líka sjálfstæða hárgreiðslukonan og forritarinn sem er með tvo í vinnu. Gleymum því nefnilega ekki að örfyrirtæki eru um 90% íslensks atvinnulífs. Oft er þetta fólk í blönduðum rekstri og þá meina ég í nokkrum skattþrepum. Það er oft mikill frumskógur að skilja virðisaukaskattslögin og telja rétt fram. Það er því miður ekkert í þessu frumvarpi sem einfaldar þeim skilin eða gerir þetta eitthvað einfaldara. Það verður ekkert einfaldara í skattkerfinu við að hækka 7% þrepið í 12% og lækka 25,5% í 24%. Eftir því sem ég best sé er ein einföldun í þessu kerfi og hún er sú að taka fólksflutninga til afþreyingar úr 0%. Það eru ekki fleiri einfaldanir eins og ég sé það. Það sem verður hins vegar til einföldunar er afnám almennra vörugjalda og við fögnum því í Bjartri framtíð svo það sé fært til bókar. Það er mjög gott mál. Mér leikur samt forvitni á að skilja hvernig aðrir hlutir einfaldast. Því er ósvarað enn sem komið er, þó er ég búin að hlusta á nærri alla þessa fjárlagaumræðu. Ég vona að frumvarpið fái vandaða meðferð í nefndinni og þinginu og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra beri gæfu til að vera tilbúinn að skoða þessar athugasemdir með opnum huga. Ég lýsi yfir vilja okkar í Bjartri framtíð til málefnalegra umræðna og tillagna til úrbóta á þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður sagði felst mikil einföldun í afnámi vörugjaldanna en það eykur líka jafnræði í virðisaukaskattskerfinu að ekki sé þessi mikli munur milli þrepanna sem hefur verið. Ég tel að það sé mikilvægt og að það muni auka skilvirkni virðisaukaskattskerfisins sem er líka mikilvægt. En eins og fram kemur í fjárlagafrumvarpinu, og ég vísa þar til töflu virðisaukaskattskerfa, þá er íslenska virðisaukaskattskerfið óskilvirkt. Það er vegna þess að það eru það margar undanþágur í kerfinu, hátt hlutfall vöru og þjónustuviðskipta er undanþegið og þar spilar líka inn í munurinn milli þrepanna sem er sá mesti sem fyrirfinnst, 18,5%, það er allt of mikill munur milli tveggja þrepa. Að öðru leyti varðandi áhrifin á matarkörfuna þá vil ég vekja athygli á því að þegar valin eru dæmi um lágtekjufólk sem byggir afkomu sína á öðru en tekjum, til dæmis eins og lánum, sem á við um námsmenn er ekki verið að bera saman epli og epli, þá erum við farin að bera saman epli og appelsínur. Það er mjög auðvelt að sýna fram á það að heildarneysla þeirra sem eru í þessari stöðu er langt langt umfram 100% af tekjum. Hvernig eigum við að nota slík dæmi til samanburðar við aðra þar sem við erum að tala um hlutfall af tekjum? Þetta eru auðvitað dæmi sem ganga ekki upp. Þess utan er algerlega horft fram hjá öllum þeim stuðningi sem felst til dæmis í lánakerfinu við námsmenn sem á endanum greiða að jafnaði ekki nema aðra hverja krónu af láninu til baka að raungildi.

Virðulegi forseti. Ég er hrædd um að hæstv. fjármálaráðherra hafi misskilið mig af því að ég minntist ekki einu orði á námsmenn í ræðu minni. Ég var að tala um umgengnisforeldra, þ.e. hvernig hækkun barnabóta, eða leiðrétting frá fyrra ári, getur verið mótvægisaðgerð gagnvart umgengnisforeldrum. Þetta er bara einn hópur sem er undanskilinn þarna af því að hæstv. ráðherra hefur sjálfur talað um að þetta sé mótvægisaðgerð til að jafna út matarkörfu barnafólks. Ég vil bara benda á þennan stóra hóp fólks sem á vissulega börn og sér um börn jafnvel helming tímans. Við vitum að það er ójafnræði þar og ég er ekki að ræða barnalögin. Ég er bara að ræða það að þarna er stór hópur fólks sem á ekki kost á neinum mótvægisaðgerðum þrátt fyrir að eiga börn. Það var bara einn hluti af ræðu minni. Að öðru leyti þakka ég fyrir svörin. Ég er sammála því að það er einföldun að taka þarna einn hóp úr 0% en ef við veltum aðeins upp smápælingu sem hefur ekki verið rædd og spyrjum: Hvað er réttlætanlegt við það að matarskatturinn sé þarna í öðru þrepinu, hvort sem það er 7% eða 12%, en við getum verið með atvinnurekstur í 0% eins og til dæmis ferðamálaiðnaðinn? Nú er ég ekki að leggja til að hann fari ofar en hver eru rökin fyrir því? Eins bara tryggingastarfsemi. Við virðumst hafa efni á því að hafa fleiri flokka þarna í 0%. Ég hefði viljað sjá fleiri fara upp frekar og lægri prósentu til að jafna út jafnræðismálin.

Herra forseti. Örstutt. Umgengnisforeldri njóta góðs af lækkun efra þrepsins. Tekjur ríkissjóðs dragast saman um um það bil 7,5 milljarða og þar er ekki gert upp á milli þjóðfélagshópa. Það eru langflestir að greiða meginþorra virðisaukaskatts í efra þrepinu. Það gildir um umgengnisforeldra, tekjuhópa með lág laun, millilaun og efri tekjuhópana. Þetta er mótvægisaðgerð. Það felst líka mótvægisaðgerð í afnámi vörugjaldanna. Hún skilar sér jafnt, hún skilar sér annars vegar út í verðlagið og hins vegar í innkaupakörfuna vegna þeirra vara sem þar eru. Ég heyri það oft nefnt í þessari umræðu að fólk sé ekki að kaupa ísskáp á hverjum degi eða í hverjum mánuði. Það er alveg rétt. En það er hins vegar ísskápur inni á hverju heimili, þannig er það. Og það er fullt af fólki sem á ekki ísskáp. Viti menn, það mundu skapast vandræði ef ekki yrðu fluttir inn ísskápar. Hvað verður um alla þessa ísskápa? Þeir fara inn á heimilin, þessir ísskápar. Fólk kaupir ísskápa. Ungt fólk sem er að hefja búskap kaupir ísskáp, það kaupir eldavél, það kaupir ofn, það kaupir klósett og leggur flísar og parket og er með raflagnir. Það kaupir varahluti í bíla. Það eru 800 vöruflokkar í vörugjaldakerfinu. Við erum að þurrka þetta út. Ekkert 15% vörugjald, ekkert 20% vörugjald, ekkert 25% vörugjald á um 800 vöruflokka. Þeir sem sjá ekki að þetta skiptir máli sjá ekki skóginn fyrir trjám.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni þá erum við í Bjartri framtíð mjög ánægð með afnám vörugjalda og við hrósuðum ríkisstjórninni fyrir það, það er alveg klárt mál. Ég keypti síðast ísskáp fyrir 10 árum en ég fór í Bónus í gær. Ef ég tilheyrði einum fátækasta hóp Íslands, umgengnisforeldrum sem þurfa að sjá fyrir börnum viku og viku, njóta ekki barnabóta, njóta ekki ákveðinna kjara hjá LÍN þegar þeir taka námslán, þó að ég hafi ekki talað um það hingað til, væri ég ekki að fara að kaupa mér þurrkara. Það er bara þannig. Og eins og ég sagði áðan þá geri ég mér grein fyrir því að þetta eru ekki bara lúxusvörur; fullt af vörum þarna og þjónustu sem við notum og það er gott og vel. En engu að síður gagnast þessar mótvægisaðgerðir sem nefndar voru fyrir barnafólk ekki þessum hópi. Þetta er bara einn hópur sem ég nefni. Auðvitað eru aðrir hópar sem eru barnlausir eða njóta engra mótvægisaðgerða og það var einfaldlega það sem ég var að segja. Ég er eiginlega engu nær um það.

Herra forseti. Það er ekki hægt að ræða þetta fjárlagafrumvarp vel án þess að taka tillit til tekjuöflunarfrumvarpsins og þess vegna eru þau lögð fram samhliða í þinginu. Í smáatriðum veit ég ekki hvar er best að ná inn sköttum en í stórum dráttum ættu tekjur ríkisins að vera hlutfallslega meiri frá þeim sem meira hafa. Það er góð regla, hún er ekki ný af nálinni og faðir kapítalismans var kannski sá fyrsti sem talaði um hana og gerði hana vinsæla og hún er nákvæmlega sú að skattheimtan leggist hlutfallslega, ekki bara meira heldur hlutfallslega meira á þá sem meira hafa. Minnst ætti skattheimtan að vera á nauðsynjavörur eins og mat. Við píratar munum því leggja fram breytingartillögu við frumvarp til fjárlaga um að matvæli verði undanskilin virðisaukaskatti, að það verði 0% virðisaukaskattur á matvæli. Ég hef beðið nefndasvið um að undirbúa þessa breytingartillögu, því að okkur finnst sjálfsagt að afnema skatta á lífsnauðsynjar ef hægt er að ná skattinum inn annars staðar og að sjálfsögðu er hægt að ná honum inn annars staðar. Upplýsingasviðið sendi fyrir mig fyrirspurn til fjármálaráðuneytisins um það hvað matur er mikill hluti af neðra skattþrepinu, þ.e. þeir 11 milljarðar sem fást fyrir hækkun neðra þrepsins eru ekki allt matvæli, hve mikið af þeim eru matvæli?  Nú veit ég heldur ekki í smáatriðum hvernig er best að nýta skattfé en ég trúi því að landsmenn vilji setja heilbrigðiskerfið í forgang, að setja það í forgang að við borgum háa skatta á þessu landi, að setja það í forgang að þegar maður verður veikur, þegar barnið manns verður veikt þurfi maður ekki að hafa fjárhagsáhyggjur ofan á þær áhyggjur sem maður hefur vegna veikindanna. Það sem ég mun gera í þessu er að nota fé þingflokksins, það fé sem ég hef þar til umráða til að kalla eftir skoðanakönnun um það hvernig landsmenn vilja forgangsraða skattfénu sem þeir eiga klárlega að hafa eitthvað um að segja, ekki aðeins í formi þess að kjósa flokka með stefnur í alls konar málum heldur hafa beinni aðkomu að því. Við getum fengið einhverja hugmynd um það með góðri skoðanakönnun. Ég mun sjá til þess að það verði fjármagnað af þingflokki Pírata, af mínum hluta þar. Þetta er tvennt, annars vegar frumvarp um að sá hluti virðisaukaskattshækkunar í neðra þrepinu sem lýtur að matvælum skuli felldur út og hins vegar að við glöggvum okkur betur á því hvernig almenningur vill virkilega að fjármunum hans sé forgangsraðað. Ég vil athuga hvort hæstv. ráðherra getur sagt okkur hvað honum finnst um þá hugmynd um að matur verði undanskilinn virðisaukaskatti og þá hugmynd að hækka þá neðra skattþrepið örlítið meira, sem því nemur, eða hvort hann hefur einhverjar aðrar hugmyndir um skattheimtu sem er réttlætanlegri og þannig að hún leggist ekki á lífsnauðsynjar, hvort það væri hægt að taka slíkan skatt inn einhvers staðar annars staðar, hvort hann sjái það fyrir sér.

Herra forseti. Fyrst aðeins um forgangsröðunina í fjárlögunum. Ég veit ekki hvort það skiptir miklu máli en það er þannig í fjárlögum að forgangsraðað er í þágu heilbrigðisþjónustu og velferðarmála. Það sést ágætlega á bls. 3 í frumvarpinu þar sem fram kemur að velferðarráðuneytið tekur til sín um 266,5 milljarða af fjárlögunum. Næst þar á eftir kemur fjármála- og efnahagsráðuneytið með 85 milljarða, 266,5 og næsta ráðuneyti með 85 og það eru mest bætur. Það er auðvitað alveg skýrt og það þarf engar skoðanakannanir til að draga þetta fram en ég ætla ekki að segja fleira um það. Það getur vel verið að það sé fullt tilefni til að spyrja nánar út í svona forgangsröðun og hvernig menn vilja sjá það fyrir sér og í sjálfu sér ætla ég ekki að skipta mér af því hvort eða hvernig Píratar ætla að gera skoðanakönnun, en ég vildi draga athygli að þessu vegna þess að mér heyrðist að áherslan ætti að vera á að forgangsraða í þágu heilbrigðis- og velferðarmála og það er svo sannarlega gert. Varðandi það að fella virðisaukaskattinn af með öllu á matvæli þá er í því sambandi það að athuga að nú þegar er umtalsverður hluti þess sem ella væri í virðisaukaskatti undanþegið, heilbrigðisþjónusta og ýmis önnur opinber þjónusta. Varðandi hvort það eigi að fjölga í flokki þeirra sem falla í undanþáguflokkinn þá geta menn haft ólíkar skoðanir á því en ég tel að það eigi ekki að gera. Sú útfærsla sem ég hef mælt fyrir er sú sem ég tel að sé skynsamleg. Hún er sú að vera með tvö þrep og setja þær vörur sem þar falla í neðra þrepið sem við höfum mest talað hér um, þar með talið matvælin.

Herra forseti. Varðandi forgangsröðunina er staðreyndin sú að á Íslandi erum við með hálfklikkað heilbrigðisfyrirkomulag. Hið opinbera segist ætla að hugsa um sjúklinga. Fólk trúir því að ef það veikist sé það nokkuð öruggt og þurfi ekki að hafa miklar fjárhagsáhyggjur þangað til það svo verður veikt og lendir í því að hafa virkilegar fjárhagsáhyggjur. Fólk fattar þetta yfirleitt ekki fyrr en það veikist og verður langveikt. Það er ákveðið prinsipp sem er innleitt í lög hér og þar um heiminn sem er að ef þú stoppar á slysstað hefurðu þar með gefið öðrum til kynna að þú ætlir að sinna sjúklingnum, sinna hinum slasaða, þannig að aðrir keyra fram hjá. Ef þú stoppar á slysstað berðu ákveðna ábyrgð gagnvart því. Nú hefur ríkið í vissum skilningi stoppað á slysstað og sagt: Við ætlum að hugsa um heilbrigðið. Og einkageirinn er ekki í því, eða svo virðist ekki vera. Ég spurði hæstv. heilbrigðisráðherra fyrr í dag hvort hann vissi hvort það væru einhverjar leiðir til þess og hvað það mundi kosta að tryggja sig þannig að maður þyrfti ekki að hafa fjárhagsáhyggjur. Erum við með öflugar heilsutryggingar á Íslandi þannig að fólk þurfi ekki að hafa áhyggjur af þessu? Ég veit það ekki. Veit hæstv. ráðherra það? Við virðumst ekki vera með öflugan einkatryggingageira þegar kemur að heilbrigðisþjónustu vegna þess að hann hefur ekki fengið að þroskast, af því að ríkið sér um þetta og aðrir keyra fram hjá. Þannig er staðan á Íslandi í dag, það er þess vegna sem ég er að spyrja að þessu. Telur hæstv. fjármálaráðherra ekki að fólk vilji heilbrigðiskerfi þar sem það þarf ekki að hafa fjárhagsáhyggjur? Telur heilbrigðisráðherra ekki að svoleiðis forgangsröðun sé það sem almenningur í landinu vill?

Herra forseti. Jú, ég tel að það sé eitt meginhlutverk okkar í heilbrigðiskerfinu að tryggja að fólk eigi þar bæði greiðan aðgang óháð efnahag og afkomu og að langveikir þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að kostnaður safnist þannig upp að það sé ekki við það ráðið. Við erum því miður með dæmi um að langveikir lendi í umtalsverðum útgjöldum og það er til skoðunar hvernig við getum tekið á því. Ég tel að það muni ekki finnast neinar töfralausnir á því. Með því er ég að segja að ef við finnum ekki leiðir til að auka heildarfjármagnið sem fer í málaflokkinn, að halda niðri kostnaði sjúklinga, erum við aðeins að færa til fjármuni. Ef við ætlum að færa til fjármuni, frá þeim hlutfallslega fámenna hópi sem á við langvarandi veikindi að stríða yfir til þeirra sem glíma við skammvinnari veikindi, kemur upp klassískt pólitískt vandamál sem er það að fjöldinn þarf að taka á sig auknar byrðar til þess að tiltölulega fáir geti lifað mun betur með kerfinu. Ég ætla að geta mér til um það fyrir fram að þetta muni valda miklu umróti, uppþoti og háværum mótmælum, bæði hérna á þinginu og utan þings. Samt sem áður tel ég að þetta sé það sem í raun og veru þurfi að gera. Það þarf að dreifa byrðunum í kerfinu með sanngjarnari hætti til þess að það sé ekki fámennur hópur sem sitji uppi með eins háan reikning og dæmi eru um.

Herra forseti. Varðandi virðisaukaskattinn. Nú nefnir hæstv. fjármálaráðherra að margir liðir séu undanskildir, eins og heilbrigðisþjónusta og fleira slíkt, 

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna sem hefur staðið hér allan daginn í gær og í dag. Ég get sagt sem svar við spurningu sem til mín var beint í síðustu ræðu að það eru ekki uppi áform um að gera þær grundvallarbreytingar á kerfinu að afnema undanþágurnar. Ég tel að þótt hægt sé að færa fyrir því mjög gild rök að vera með eitt almennt virðisaukaskattsþrep séu ýmis rök fyrir því að það muni seint ganga og valda okkur meiri vanda en við værum að leysa með því að stíga það skref til fulls. Í því sambandi vil ég til dæmis nefna hversu algengt það er að löndin í kringum okkur, lönd sem við ferðumst til og lönd sem við fáum ferðamenn frá, séu að vinna í tveimur þrepum. Það gildir til að mynda almennt á Norðurlöndunum þótt Danmörk sé þar undantekningin. Þetta þýðir að það eru atvinnugreinar sem verða einfaldlega síður samkeppnishæfar ef við ætlum að starfa í mun hærra þrepi fyrir þá atvinnustarfsemi. Því til vitnis er sú þróun sem hefur orðið í ferðaþjónustunni. Þar er almennt verið að efla og styðja atvinnugreinina með því að hafa hana í lægra þrepi. Það væri mjög erfitt fyrir íslenska ferðaþjónustu að vera alfarið í efra þrepinu og keppa í verðum við þá sem búa við hinar aðstæðurnar, vegna þess að ferðamenn leita mjög hagstæðra tilboða í því tilliti. Þetta er almennt um virðisaukaskattsmálin. Ég sagði áðan að menn fyndu ekki lægra þrep en 12% á Norðurlöndunum. Þar var ég að vísa í matvælin vegna þess að þau hafa verið mjög til umræðu í dag og í gær. Það er ekki dæmi um það á Norðurlöndunum að matvæli séu í lægra þrepi en 12% og menn finna heldur ekki lægra þrep sem almennt þrep en 24%. Mér finnst að menn hljóti að horfa til þess. Menn hljóta að horfa til þessa í heildarsamhengi hlutanna og þegar spurt er hvort við séum á réttri leið með þessum breytingum. Ég hef í sjálfu sér komið öllu að sem ég ætlaði að koma að í 1. umr. Ég vil þakka fyrir hana. Það var tekist nokkuð hart á um ýmis grundvallaratriði og það er ekki nema eðlilegt. Við erum að leggja hér til töluvert miklar kerfisbreytingar. Stærsta einstaka skrefið í þeim er kannski að afnema almennu vörugjöldin. Það tel ég að sé gríðarlega mikið framfaramál. Gleymum ekki í því sambandi að það er fjöldinn allur af störfum sem snúast um fátt annað en að greiða úr þeirri flækju sem 800 vöruflokkar standa frammi fyrir við að raða inn í mismunandi þrep. Það gildir hjá bæði hinu opinbera og í einkageiranum og hefur ekki farið fram hjá mér undanfarna daga hversu margir fagna þessari einföldun þó ekki væri nema fyrir hana. Hitt er síðan að við teljum að með þessu sé skilað kjarabótum til almennings. Það er auðvitað aðalatriði málsins. Að þessu sögðu þakka ég aftur fyrir umræðuna og geri ráð fyrir að málinu verði nú vísað til nefndar og þar bíður heilmikið verk, en það er góður tími.