Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan 3 í dag fer fram utandagskrárumræða að beiðni hv. 5. þm. Suðurl., Margrétar Frímannsdóttur, um samráð við samtök launafólks um félagsleg réttindi. Hæstv. forsrh. verður til andsvara. Þetta verður hálftíma umræða samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti iðnn. á þskj. 563 um frv. til laga um löggildingu nokkurra starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fengið á sinn fund Jón Ögmund Þormóðsson, skrifstofustjóra í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu, og Hörð Lárusson, deildarstjóra í menntamálaráðuneytinu. Umsagnir bárust frá Arkitektafélagi Íslands, Félagi skipulagsfræðinga, Stéttarfélagi verkfræðinga, Tæknifræðingafélagi Íslands og Verkfræðingafélagi Íslands, auk þess sem nefndin hafði til skoðunar umsagnir frá 118. þingi. Ein meginástæða fyrir flutningi þessa frumvarps er að breyta þarf núgildandi löggjöf vegna þeirra skuldbindinga sem leiðir af EES-samningnum. Einnig munu með samþykkt frumvarpsins gilda samræmdar reglur, í einum og sama lagabálki, um hver hafi rétt til að nota starfsheiti sem falla undir svið iðnaðarráðuneytisins, þar sem því er ætlað að leysa af hólmi lög nr. 62/1986, um rétt manna til að kalla sig verkfræðinga, húsameistara, landslagshönnuði, húsgagna- og innanhússhönnuði, tæknifræðinga eða byggingafræðinga, og lög nr. 46/1982, um rétt manna til að kalla sig iðnfræðinga. Jafnframt gerir frumvarpið ráð fyrir því að starfsheitið skipulagsfræðingur verði lögfest. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanrmn. um till. til þál. um fullgildingu fríverslunarsamnings milli EFTA-ríkjanna og Slóveníu. Nefndin hefur fjallað um málið á tveimur fundum bæði fyrir framlagningu þess og eftir að það var formlega komið til meðferðar á vettvangi Alþingis. Nefndin fékk á sinn fund utanrrh. og fulltrúa utanrrn. og kynnti sér innihald málsins. Hér er um að ræða fríverslunarsamning í takt við þá samninga sem gerðir hafa verið á vegum EFTA undanfarin ár við hin ýmsu ríki í Mið- og Austur-Evrópu. Nefndin fagnar því að unnt skuli hafa verið að gera slíkan samning við Slóveníu og leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Fyrir þrem árum lagði ég fram frv. til laga um flutninga á járnbrautum, skipgengum vatnaleiðum o.fl. vegna aðildar Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Tilgangurinn með framlagningu frumvarpsins var eingöngu sá að fullnægja þeim ákvæðum EES-samningsins sem kveða á um að gerðir sem vísað er til eða er að finna í viðaukum við samninginn eða ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar bindi samningsaðila og skuli teknar upp í landsrétt. Raunhæf þýðing þessara gerða hér á landi var hins vegar á þeim tíma engin; t.d. var aðildarríkjum EES-samningsins ekki tryggður aðgangur að skipgengum vatnaleiðum innan Evrópusambandsins og engar skipgengar vatnaleiðir eru hér á landi. Frumvarpið fékk því ekki afgreiðslu á þinginu og var raunar rætt um að það yrði ekki lagt fram á nýjan leik. Nú hefur hins vegar sú breyting á orðið að EFTA-ríkin hafa nú sömu skyldur og réttindi og aðildarríki Evrópusambandsins um aðgang að skipgengum vatnaleiðum í Evrópu. Ljóst er að aðgangur Íslands og íslenskra skipa að skipgengum vatnaleiðum Evrópu veitir íslenskum fyrirtækjum ýmis sóknarfæri á erlendum mörkuðum og eykur möguleika þeirra á flutningamörkuðum Evrópu sem er að sjálfsögðu bæði atvinnu- og gjaldeyrisskapandi. Ótvíræður ávinningur er fyrir íslensku útgerðirnar að íslensk skip eigi siglingarétt á skipgengum vatnaleiðum Evrópu, svo sem Rín og Dóná. Mikilvægar útflutningsafurðir Íslendinga, svo sem fiskimjöl, járnblendi o.s.frv., fara iðulega um umræddar skipgengar vatnaleiðir langt inn í land og getur umskipunarkostnaður í sjávarhöfn haft afgerandi áhrif á samkeppnisstöðu framleiðenda viðkomandi afurða og rýrt skilaverð til framleiðenda.

Er það nú víst?

Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, hv. 8. þm. Reykv., vísa til efnis frv. og greinargerðar, en legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og samgn.

Herra forseti. Landflutningasjóður var stofnaður árið 1979 og var tilgangur hans að veita stofnlán til kaupa á vöruflutningabifreiðum til að annast vöruflutninga á langleiðum og fyrir dreifbýli. Höfuðstóll sjóðsins var um 15 millj. kr., myndaður með 1% gjaldi sem til féll á árunum frá 1980--1984 af aðstöðugjaldsstofni félagsmanna Landvara, landsfélags vörubifreiðaeigenda á flutningaleiðum. Í lögum um sjóðinn er gert ráð fyrir að framlag ríkissjóðs yrði jafnhátt og gjald Landvaramanna en það hefur ekki gengið eftir. Landvari fór þess á leit við samgrn. á sl. ári að sjóðurinn yrði lagður niður og eignir hans afhentar Landvara og var við því orðið af hálfu ríkisstjórnarinnar og lagt til að sjóðurinn fengi nýtt hlutverk til að styrkja stöðu atvinnugreinarinnar, eða eins og segir í 1. gr. þess frv. sem hér liggur fyrir: ,,Hlutverk landflutningasjóðs er að stuðla að uppbyggingu og framþróun í vöruflutningum á landi. Í þeim tilgangi skulu veittir styrkir til verkefna sem lúta að fræðslu um flutningastarfsemi, svo sem rekstur flutningafyrirtækja, vörumeðferð, neytendavernd og markaðsmál.`` Gert er ráð fyrir að samgrh. skipi þrjá menn í stjórn sjóðsins, þar af einn samkvæmt tilnefningu Landvara, félags ísl. vöruflytjenda. Um þetta er í rauninni ekki fleira að segja. Þetta frv. er unnið í samvinnu við stjórn Landvara og ég hygg að fjármunum sjóðsins sé vel varið eins og hér er lagt til og legg til að frv. verði vísað til hv. samgn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um sjóvarnir. Auk mín eru flutningsmenn frv. Einar K. Guðfinnsson, Geir H. Haarde, Guðjón Guðmundsson, Egill Jónsson og Árni R. Árnason. Frv. þetta var flutt á 117. og 118. þingi en var ekki afgreitt frá hv. samgn. Umsagnir bárust þá um frv. og hefur að nokkru verið tekið tillit til þeirra athugasemda sem komu fram í þeim. Hefur verið leitast við að taka tillit til þess eftir því sem efni hafa staðið til. Í 1. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sjóvarnir eru varnir gegn sjávarflóðum og landbroti af völdum ágangs sjávar. Byggð svæði og svæði þar sem til staðar eru dýrmæt mannvirki eða menningarminjar skulu að jafnaði njóta forgangs við gerð sjóvarna. Samgönguráðherra fer með yfirstjórn mála er varða sjóvarnir en Hafnamálastofnun ríkisins með framkvæmd þeirra. Framlög til sjóvarna ákvarðast af fjárlögum hverju sinni.`` Í greinargerð með frv. segir svo, með leyfi forseta: ,,Með frumvarpi þessu vilja flutningsmenn að sett verði löggjöf svo að koma megi fastara skipulagi á framkvæmdir við sjóvarnir og þátt ríkisins í þeim. Á fjárlögum hvers árs undanfarna áratugi hefur verið fjárveiting til sjóvarna á ýmsum stöðum á landinu. Framkvæmdin hefur verið sú að fjárlaganefnd hefur gert tillögur um fjárveitingar til einstakra staða að fengnum tillögum frá Hafnamálastofnun ríkisins. Sveitarfélög hafa áður sent skriflegar óskir til Hafnamálastofnunar og í einstöku tilvikum aðrir aðilar. Ekki hafa verið í gildi nein lög um sjóvarnir en þrátt fyrir það hefur myndast nokkur hefð um vinnubrögð. Í langflestum tilvikum hafa sjóvarnir verið fjármagnaðar að öllu leyti með fjárveitingum ríkissjóðs þótt einstaka dæmi séu um framlög sveitarfélaga eða landeigenda. Hér er átt við kostnaðinn við sjálfa aðalvörnina en mörg dæmi eru um að sveitarfélög hafi séð um uppgræðslu innan eða ofan við grjótvörnina. Sjóvarnir hafa verið unnar undir tæknilegu og fjárhagslegu eftirliti Hafnamálastofnunar ríkisins. Helstu vandkvæðin hafa e.t.v. verið að samræma aðgerðir á ýmsum stöðum á landinu þar sem óskað hefur verið eftir sjóvörnum. Hafnamálastofnun hefur brugðist við óskum um framkvæmdir með því að flokka viðkomandi verk í forgangsröð og meta hvað er í húfi og þau verðmæti sem á að verja og hefur stofnunin látið semja skýrslur um nokkra hluta strandlengjunnar. Með sjóvörnum er átt við varnir gegn sjávarflóðum og landbroti af völdum ágangs sjávar. Landbrot er eyðing lands af völdum sjávar hvort sem um er að ræða brot úr bökkum eða ágang á sandströnd. Sums staðar stendur byggð svo lágt að hætta er á sjávarflóðum og getur þá þurft flóðavarnir. Stór tjón hafa orðið á síðustu árum beggja vegna Atlantshafsins af völdum sjávarflóða í ofviðrum. Vísindamenn telja að tíðni stórflóða hafi aukist, m.a. af völdum veðurfarsbreytinga, þ.e. dýpri lægða og meiri ölduhæðar og breytinga á öldustefnu. Mælst hefur aukið landbrot síðustu ár í nágrannalöndum okkar og einnig hérlendis. Vegna kenninga um hækkun sjávarborðs af völdum hlýnandi loftslags samfara svonefndum gróðurhúsaáhrifum fer nú fram alþjóðlegt samstarf á vegum Sameinuðu þjóðanna um reglusetningu og aðgerðir til að bregðast við þeim vanda. Athygli hefur vakið að meiri hluti landeyðingar á austurströnd Bandaríkjanna er talinn vera af mannavöldum, þ.e. stafa af mannvirkjum við ströndina, einkum af hafnargerð og varnargörðum innsiglinga en einnig af sjóvörnum og eru tjónþolar oft næstu nágrannar á viðkomandi strönd sem njóta ekki lengur sandburðar með hafstraumum. Þótt þessi vandamál séu í minni mæli hérlendis er ekki hægt að loka augunum fyrir þeim. Þannig hefur sums staðar við suðurströnd landsins orðið vart aukins landbrots. Samgönguráðherra fer með mál er varða sjóvarnir samkvæmt frumvarpinu en Hafnamálastofnun með framkvæmd þeirra og sér hún um tæknilegan undirbúning og tækni- og fjárhagslegt eftirlit með framkvæmdum. Á vegum Hafnamálastofnunar skal starfa sjálfstæð matsnefnd um sjóvarnir. Hún skal gera tillögur um framkvæmdir, fjalla um áætlanir Hafnamálastofnunar, meta hagrænt gildi sjóvarna sem óskað er eftir, gera tillögur um flokkun framkvæmda í forgangsröð og meta styrki til þeirra. Hafnamálastofnun getur að höfðu samráði við matsnefndina gert tillögur um tafarlausar aðgerðir, t.d. eftir flóðatjón. Stofnunin sér síðan um gerð fjögurra ára áætlunar um sjóvarnir á grundvelli endanlegra álita matsnefndar sem áður hafa verið kynnt hlutaðeigandi landeigendum og sveitarfélögum. Hér er gert ráð fyrir þeirri almennu reglu að ríkissjóður greiði allt að 7 / 8 hlutum kostnaðar en sveitarfélög og viðkomandi landeigendur, sem hagræði hafa af sjóvörnum fyrir landi sínu, greiði minnst 1 / 8 hluta. Hér er um að ræða mikilvæga breytingu frá því sem verið hefur þar sem ríkissjóður hefur í flestum tilvikum staðið undir öllum kostnaði við sjóvarnir. Með því er sveitarstjórn eða landeigendur gerð ábyrg fyrir hluta framkvæmdarinnar og hafa því meiri rétt til að hafa áhrif á undirbúning og áætlanir sem nauðsynlegar eru. Gera má ráð fyrir að sveitarsjóður muni oftast greiða hluta heimaframlags, e.t.v. helming eða 1 / 16 hluta heildarkostnaðar, og væri það framlag fyrir heildina, og landeigendur hinn helminginn. Oft eru sveitarsjóðir líka eigendur lands eða lóða við ströndina. Miðað við þær sjóvarnir, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum, má þá búast við að kostnaðarhluti landeigenda geti numið 10.000--100.000 kr. fyrir venjulega lóð en meira fyrir stærri lóðir. Í einstökum tilfellum gætu þær þó orðið svo dýrar að kostnaðarhluti landeiganda (og sveitarfélaga) yrði miklu meiri og gæti þá þurft fyrirgreiðslu með lánum eða jafnvel eins konar byggðastyrk. Dæmi um slík viðfangsefni eru sjóvarnir við Hornafjarðarós. Í vissum tilvikum getur komið til greina að landeigandi eða hagsmunaaðili greiði hærra framlag, t.d. 4 / 8 hluta eða 50%.`` --- Um það eru ekki sérstök ákvæði í frumvarpinu. ,,Framangreint á að sjálfsögðu við framkvæmdir sem metnar yrðu styrkhæfar en gera má ráð fyrir að sumar framkvæmdir verði ekki metnar styrkhæfar, t.d. ef í ljós kemur í hagrænu mati að framkvæmdakostnaður er mun meiri en hagræðið af sjóvörninni. Hugsanlegt væri að tengja flokkun eða forgangsröðun fyrirhugaðra sjóvarna við styrkhlutfall ríkissjóðs. Með frumvarpinu eru tekin af tvímæli um að skilyrði fyrir ríkisframlagi til sjóvarna sé að mannvirki eða byggðarsvæði séu samkvæmt skipulagslögum. Þar sem dæmi eru um að koma þurfi upp sjóvörnum utan samþykkts skipulags er ákvæði um að fyrir liggi umsögn Hafnamálastofnunar og framkvæmdir síðan undirbúnar í samræmi við skipulagslög. Þá er rétt að taka fram að hægt er að draga úr hættu á tjóni af sjávargangi með því að skipuleggja strandbyggð t.d. þannig að hún sé í tiltekinni lágmarksfjarlægð frá sjó. Auðvitað er hugsanlegt að atvinnurekstur krefjist meiri nýtingar lands út að sjó og þá vaknar spurningin um hver á að bera kostnaðinn sem af því hlýst.`` Virðulegi forseti. Þau ár sem ég hef seti í hafnaráði og ekki síður í fjárln. Alþingis hef ég fylgst með því hversu mikil óvissa hefur verið í framkvæmd og undirbúningi vegna sjóvarna. Ég tel að það hafi verið óeðlileg tilviljun sem hefur ráðið framvindu framkvæmda við sjóvarnir og fjárveitingu til þeirra í mörgum tilvikum. Telja verður eðlilegt og nauðsynlegt að um sjóvarnir gildi löggjöf og að á fjárlögum séu hverju sinni veitt framlög til þeirra verka í samræmi við vandaða áætlun sem taki mið af aðstæðum og tengist skipulagi byggðanna. Það verður að teljast óeðlilegt að skipulagsyfirvöld staðfesti skipulag byggða við ströndina á svæðum sem síðar verður að verja fyrir ágangi sjávar án þess að viðkomandi aðilar, svo sem sveitarstjórnir og fulltrúar ríkisvaldsins, hafi gert grein fyrir þeim kostnaði sem fylgir sjóvörnum sem nauðsynlegar eru svo byggð megi rísa á viðkomandi svæði. Með því frv. sem hér er mælt fyrir er leitast við að koma sjóvörnum í fastan farveg og skilgreindar skyldur ríkisvaldsins annars vegar og landeigenda hins vegar. Virðulegi forseti. Það er sérstök tilviljun að um þær mundir sem mælt er fyrir þessu frv. á Alþingi, þá skuli vera varað við flóðahættu við ströndina, en bæði sjávarhæð og veður er þannig um þessar mundir að veruleg hætta er talin á því að landbrot geti orðið eða skaði við ströndina vegna flóða. Í því sambandi er rétt að vekja athygli á því að Hafnamálastofnun hefur gert frumáætlun um kostnað við framkvæmdir vegna sjóvarna við ströndina og samkvæmt þeirri áætlun sem hefur verið gefin út liggur fyrir að þarna er um feiknarmikinn kostnað að ræða þegar litið er á brýnustu verkefnin sem talið er að ráðast þurfi í. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það frv. sem hér er til umræðu. Ég leyfi mér að gera það að tillögu minni að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn. og hljóti þar nauðsynlega skoðun og umfjöllun.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um úttekt og flutning á félagslegum verkefnum frá heilbrrn. til félmrn. Ályktunargreinin er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa starfshóp, m.a. með fulltrúum þingflokkanna, til að gera úttekt á og skilgreina hvaða stofnanir og verkefni á sviði heilbrigðisráðuneytis séu í raun félagsleg verkefni sem eðlilegra væri að heyrðu undir félagsmálaráðuneytið. Unnin verði áætlun um að flytja þau verkefni milli ráðuneyta.`` Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur síaukin áhersla verið lögð á hagræðingu í heilbrigðiskerfinu og í ljós hefur komið að ýmis verkefni, sem áður tilheyrðu heilbrigðissviði, væru nú skilgreind sem félagsleg úrræði. Um er að ræða ýmsar stofnanir sem settar voru á laggirnar þegar draga þurfti úr dýrum innlögnum á sjúkrastofnanir á þeim tímum þegar félagsleg úrræði skorti. Það má segja að heilbrigðisgeirinn hafi tekið á sig rekstur ýmissa félagslegra þátta sem reyndar hjá nágrannalöndum okkar voru víðast hvar í höndum sveitarfélaga. Án þess að maður hafi gert mikla tilraun til þess að kryfja það til mergjar hvers vegna þetta gerðist má leiða að því líkur að þetta hafi m.a. orðið vegna þess hve okkar sveitarfélög voru mörg, oft fámenn og illa í stakk búin og hreinlega vanburðug að sinna verkefnum af þessum toga auk þess sem alla löggjöf til stuðnings slíkum verkefnum skorti. Félagsmálalöggjöf var ekki til staðar á þessum tíma og lengst af voru sveitarfélögin að sinna félagslegum verkefnum út frá löggjöf um framfærslu frá 1936 og það er í raun og veru ekki fyrr en að rammalöggjöf um félagsþjónustu sveitarfélaga verður til árið 1991 að hún leysir af hólmi þessi gömlu lög. Nú eru þessi mál allt önnur og mikið breytt. Það er skemmst að minnast umræðunnar um lokun vistheimilisins Bjargs sem heyrir undir heilbrrn. en er í raun og veru heimili þeirra vistmanna sem þar dvelja. Þó ég nefni hér Bjarg sérstaklega til sögunnar vegna þess að það er svo skammt síðan átök urðu um lokun þess heimilis, þá hafa deilur staðið um aðrar og ólíkar stofnanir undir heilbrrn. á allra síðustu árum. Það er hægt að nefna Gunnarsholt sem á sínum tíma átti að reyna að ná samkomulagi um að flytja yfir til sveitarfélaganna. Það er hægt að nefna Kópavogshæli til sögunnar en það hefur oft komið til umræðu vegna þess að það er heimili fjölda þeirra sem þar búa. Þó að nokkrir þeirra sem þarna eru séu í raun og veru vistaðir á heilbrigðisstofnun þá er langstærsti hópurinn og sennilega um 90% þeirra sem þarna dvelja með heimili sitt á Kópavogshæli. Það má líka nefna til sögunnar Tjaldanes en það var á sínum tíma stofnun sem var flutt frá heilbrrn. yfir til félmrn. einmitt með tilvísun til breyttra viðhorfa eins og ég geri hér að umtalsefni. Ég spái því, virðulegi forseti, að áður en langt um líður eigi fleiri slík heimili eftir að koma til umræðu, ekki vegna þeirra breytinga sem ég er að leggja til til þess að tryggja stöðu þeirra og rekstur heldur vegna sparnaðaráforma. Ef lagaleg staða slíkra stofnana eða verkefna verður áfram óljós má búast við að sparnaðaraðgerðir við fjárlagagerð bitni á komandi árum í ríkari mæli á þessum mikilvægu þáttum. Smám saman hefur æ meiri áhersla verið lögð á endurhæfingu hvers konar sem og fyrirbyggjandi úrræði til að draga úr innlögnum á sjúkrastofnanir. Mörkin milli heilbrigðisþjónustu og félagslegrar þjónustu við langtímasjúka, aldraða og fatlaða hafa í mörgum tilfellum verið óljós en í nýlegum lögum um félagslega þjónustu, sem ég vísaði til áðan, er reynt að skilgreina þessi mörk. Skýrar línur eru m.a. mikilvægar varðandi allan samanburð á kostnaði, annars vegar á útgjöldum til heilbrigðismála og hins vegar á útgjöldum til félagsmála. Við erum oft að bera saman framlög okkar til þessara mála samanborið við önnur lönd og þá er mikilvægt að félagslegu þættirnir innan heilbrigðiskerfisins geta skekkt það sem við köllum raunverulegt framlag okkar til heilbrigðisþjónustunnar sem slíkrar. Þess vegna er mikilvægt að það sem á heima í félagslega þættinum hjá okkur sé staðsett þar og að það fjármagn sem veitt er til hinnar dýru heilbrigðisþjónustu og er svo hátt hlutfall af ríkisútgjöldunum sé í raun og veru heilbrigðisþjónusta. Með lögum um málefni aldraðra hafa verkefni verið skilgreind ýmist á sviði félags- eða heilbrigðismála. Má nefna að heimaþjónusta aldraðra er að hluta til heilbrigðisþjónusta veitt af heilsugæslustöðvum og að hluta til félagsleg þjónusta félagsmálastofnana veitt sem samþætt þjónusta heima í héraði. Með lagasetningu um málefni fatlaðra hefur þjónusta við fatlaða gjörbreyst. Lögin frá 1992 ná eingöngu til félagslega þáttarins en almenn lög á sviði heilbrigðis- og menntamála skulu nú gilda um fatlaða jafnt sem aðra þegna landsins. Til þessa hafa búsetumálin þróast frá hefðbundinni stofnanaþjónustu til sambýla en nú er lögð aukin áhersla á félagslegar íbúðir og sjálfstæða búsetu fatlaðra. Lögð er áhersla á stoðþjónustu, þ.e. margháttaða þjónustu við fatlaða sem geri þeim kleift að búa sjálfstætt utan stofnana, og má segja að réttur til stoðþjónustu sé uppistaðan í breyttum áherslum. Í stoðþjónustu felst m.a. réttur til heimaþjónustu (heimilishjálp og heimahjúkrun), sem er hefðbundin félagsþjónusta veitt af sveitarfélögunum, en einnig réttur til liðveislu, svo sem við að búa sjálfstætt og vera á vinnumarkaði. Hefðbundin liðveisla er á vettvangi sveitarfélaga en önnur liðveisla svo sem til að búa sjálfstætt, kölluð frekari liðveisla, eða til að vera á vinnumarkaði, er greidd af ríkinu. Það sem gerir þessar breyttu áherslur mögulegar eru lög um félagsþjónustu sveitarfélaga sem sett voru árið 1991, eins og ég gat um áður. Þau lög gjörbreyta rétti íbúa sveitarfélaga til félagslegrar þjónustu og opna jafnframt nýja möguleika í þjónustu við fatlaða, aldraða og sjúka. Eins og fyrr er getið virðist sem ýmsar stofnanir hafi fest í stjórnsýslunni án þess að hugað væri að því að með breyttum lögum og nútímaviðhorfum væri ástæða til að endurskoða starfsemi þeirra eða staðsetningu í kerfinu. Þannig var Kópavogshæli sett á laggirnar samkvæmt lögunum frá 1967 en á síðustu árum hafa farið fram viðræður um að endurskoða búsetumál þeirra er þar dvelja. Við setningu laganna um málefni fatlaðra, sem tóku gildi 1992, fór félagsmálanefnd Alþingis fram á, sbr. nefndarálit við afgreiðslu málsins, að viðræður yrðu hafnar milli ráðuneyta félags- og heilbrigðismála um hvernig tryggja mætti íbúum Kópavogshælis þá þjónustu sem lögin kváðu á um en þeir sem vistmenn á heilbrigðisstofnun áttu í raun ekki kost á og gildir það svo sem um bifreiðaþjónustu og ýmislegt sem fötluðum stendur til boða. Síðan hefur verið unnin áætlun um útskrift þeirra vistmanna sem heimili hafa átt á Kópavogshæli og flutning á sambýli. Sérstök heimild er í lögum um að Framkvæmdasjóður fatlaðra megi ráðstafa fjármagni til reksturs sambýla og á það sérstaklega við um vistmenn Kópavogshælis. Þessi áform tengjast áætlun um að Kópavogshæli verði endurhæfingar- og hæfingarstöð Ríkisspítalanna. Þessi mál voru komin á góðan rekspöl í fyrra en ekkert hefur heyrst af framgangi þeirra á þessu ári eða síðan ný ríkisstjórn tók við en trú mín og von er að áætlun þeirri sem var búið að setja á laggir verði fylgt eftir. Þetta stutta yfirlit, sem ég hef hér farið yfir um breytingar á lögum og breytt viðhorf sem miða í átt til margvíslegrar stoðþjónustu, sýnir ótvírætt hverja nauðsyn ber til að endurmeta stöðu ýmissa stofnana sem núna tilheyra heilbrigðiskerfinu. Má þar nefna ýmsar deildir fyrir geðsjúka og fatlaða sem eru í raun heimili þess fólks er þar dvelst eða áfangastaðir þar sem veitt er félagsleg endurhæfing. Þegar hefur verið getið um fyrirhugaðar breytingar á Kópavogshæli og ég nefndi einnig Gunnarsholt. Þá má nefna meðferðarheimilið við Kleifarveg 15, sem er meðferðarheimili fyrir börn, Hlein í Mosfellssveit og endurhæfingardeildina í Hátúni, að ógleymdu Bjargi sem ég þegar hef getið um sem lenti einmitt undir niðurskurðarhnífnum nýlega. Þá má líka nefna að Bergiðjan, sem er verndaður vinnustaður, er hluti sjúkrahússtarfseminnar í landinu þrátt fyrir að verndaðir vinnustaðir heyri undir félagsmálaráðuneyti samkvæmt lögunum um málefni fatlaðra. Leiða má að því líkur að á félagslegum stofnunum, sem skilgreindar eru sem heilbrigðisstofnanir, sé í einhverjum tilvikum ráðið dýrara starfsfólk, svo sem læknar og hjúkrunarfræðingar, meðan á öðrum stöðum, félagslega reknum, sé öðruvísi staðið að starfsmannahaldi. Mikilvægt er að skoða þessa þætti með opnum huga og fordómalaust en hafa hagsmuni íbúa eða vistmanna að leiðarljósi. Ef hagræðing á að vera árangursrík og sársaukalítil þarf skynsamleg vinnubrögð og er því mikilvægt að átta sig á hvar skórinn kreppir og skilgreina svo sem unnt er hvað er ríkisins, hvað er sveitarfélaganna, hvað eru heilbrigðisstofnanir og hvað félagslegar stofnanir og hlúa að þeim sem slíkum. Þannig má oft draga úr dýrum innlögnum með því að bjóða upp á góð félagsleg úrræði. Með þessari tillögu til þingsályktunar er stefnt að því að komast hjá niðurskurði eða lokunum sem eiga rætur að rekja til þess að viðkomandi yfirvöld telja sig ekki lengur bera ábyrgð á rekstrinum. --- Og það er það sem við erum ævinlega að lenda í að þegar þarf að draga saman seglin þá er litið á hvaða stofnunum ber okkur ekki að viðhalda. Hvað er í raun ekki heilbrigðisstofnun og þá er gripið til þess ráðs að loka og eiginlega gefa skilaboð um að nú verði þessar stofnanir að lenda hjá guði og lukkunni í stað þess að fara í að skilgreina þessi mál fyrir fram og að skipa þeim þann sess sem þeim ber. Heilbrigðislög mæltu fyrir um heilbrigðisþjónustu en sökum vanbúinnar félagsþjónustu, sem ég rakti hér að framan og skorts á heildstæðri félagsmálalöggjöf var farin sú leið að skapa félagslegum verkefnum lagagrundvöll undir formerkjum heilbrigðisþjónustu. Þannig voru heimili geðfatlaðra og þroskaheftra gjarnan rekin sem sjúkradeildir. Áfangastaðir, sem í raun er ætlað að auka félagslega færni, hafa verið reknir sem endurhæfingarstöðvar og dæmi eru um að meðferðarheimili fyrir börn séu skilgreind sem sjúkradeild. Vísa ég þar m.a. til meðferðarheimilisins við Kleifarveg. Með breyttum viðhorfum til félagslegra verkefna og heilbrigðismála er brýnt að huga að rekstri stofnana, eins og hér er dregið fram, skilgreina hverjar eigi í raun að starfa sem heilbrigðisstofnanir en setja þær sem nú skoðast sem félagsleg verkefni undir félagsmálaráðuneytið, gera um það áætlun og gera til þess nauðsynlegar lagabreytingar þurfi þess. Virðulegi forseti. Mér hefur verið bent á að þetta mál sé þess eðlis að að lokinni umræðu sé eðlilegt að vísa því til allshn. og ég óska eftir því að þingmenn skoði þetta mál með góðu og jákvæðu hugarfari og geri sér grein fyrir að þetta er eitt stórt félagslegt verkefni og með þessu værum við að taka á máli þess fólks sem þarf mest á því að halda að við stöndum vörð um hagi þess.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur fyrir að koma með þetta mál hér inn í þingið því ég hef lengi talið það vera brýnt verkefni að vinna færi af stað við að gera úttekt á því, flytja félagsleg verkefni og ýmis önnur verkefni milli ráðuneyta, úr heilbrrn. og yfir í félmrn. Hv. þm. hefur farið vel yfir ýmsa þætti þessa máls og sýnt fram á að bæði gæti orðið sparnaður og hagræði við þennan flutning en mig langar til að nefna nokkur atriði í viðbót sem rökstyðja að það er mikilvægt að farið verði í þessa vinnu. Hv. þm. nefndi málefni aldraðra en varðandi þjónustu við aldraða hafa víða verið óljós skil milli þeirrar þjónustu sem þeir eiga rétt á í velferðarkerfinu. Hún nefndi heimaþjónustu aldraðra sem að hluta til er veitt af heilsugæslustöðvunum og flokkast undir heilbrigðismál og síðan er félagsleg þjónusta við aldraða eins og heimaþjónusta sem er á vegum sveitarfélaganna og er félagslegt mál. Reynslan hefur sýnt að það er erfitt að samræma þjónustuna þegar hún er á margra hendi, þegar hluti af henni er undir heilbrrn. og hluti af henni er undir félmrn. Það gerir það líka að verkum að oft er þjónustan mun dýrari fyrir hið opinbera og ekki eins góð fyrir þann sem þarf að njóta hennar. Það má líka nefna málefni fatlaðra. Þeir sem ekki geta unnið sér til framfærslu þurfa að sækja framfærslu sína til tryggingakerfisins, til almannatrygginganna, ýmsan stuðning til félagsþjónustunnar og síðan er hluti af atvinnumálum fatlaðra aftur undir tryggingakerfinu sem eru vinnusamningar fyrir fatlaða. Ég hef verið á þeirri skoðun og tel að þessi nefnd ætti að athuga það að flytja hluta af tryggingakerfinu undir félmrn. Á Norðurlöndum, þar sem menn búa við líkt velferðarkerfi og hér á landi, er mjög stór hluti af tryggingakerfinu, sérstaklega lífeyrismálin, undir félagsmálaráðuneytum þeirra landa og hefur gefist mjög vel. Og eftir því sem ég hef skoðað þetta betur er ég sannfærðari um að það muni koma hagkvæmar út fyrir okkur, bæði fyrir þá sem þurfa á tryggingakerfinu að halda og hið opinbera, að tryggingamálin heyrðu undir félmrn. Önnur rök í því eru líka þau að heilbrrn. er mjög stórt og viðamikið ráðuneyti og þungt í vöfum og það gæti létt vinnuna í heilbrrn. að tryggingamálin færu undir félmrn. Annað, sem kom reyndar skýrt fram í máli hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, er að víða hafa stofnanir fest í stjórnsýslunni án þess að hugað væri að breyttum lögum, nútímaviðhorfum, og því að það þyrfti að endurskoða starfsemi þeirra og staðsetningu í kerfinu. Í því tilviki vil ég leggja áherslu á það að öll velferðarþjónustan þarf að vera í sífelldri endurskoðun. Við þurfum að skoða velferðarþjónustuna í takt við breytta tíma. Af því að hér hefur verið minnst á ódýrari þjónustu og hagkvæmari þá vildi ég nefna hugmynd sem landlæknir hefur haldið nokkuð á lofti varðandi sparnað í heilbrigðiskerfinu og það eru svokölluð sjúkrahótel sem ég tel að þyrfti að koma á laggirnar því það hefur sýnt sig að þar sem sjúkrahótel hafa verið tekin upp í tengslum við sjúkrahús hefur það sparað stórlega í sjúkrahúsrekstri. Við þurfum að finna ódýrari úrræði. Við vitum að velferðarþjónustan þenst út og við verðum að gæta hagkvæmni án þess að það bitni á þeim sem þurfa að treysta á velferðarþjónustuna. Því vil ég leggja áherslu á það að þessi þáltill. verði samþykkt og fái farsæla meðhöndlun í allshn. Ég tel mikilvægt að farið verði í þá vinnu sem hér er lögð til, að settur verði á laggirnar starfshópur sem skoði þau atriði sem nefnd eru í greinargerðinni auk þess að skoða hvort ekki væri full ástæða til að flytja tryggingakerfið yfir í félmrn., a.m.k. hluta þess. Einnig teldi ég fulla ástæðu til að hópurinn skoðaði hvernig þessum málum er fyrir komið í nágrannalöndum okkar og þá sérstaklega á Norðurlöndum.

Herra forseti. Ég tel að hér sé hreyft þætti í máli sem snýst um verkaskiptingu í Stjórnarráði Íslands og að mínu mati ættum við að ræða málið m.a. út frá því vegna þess að þetta mál snýst ekki bara um það hvernig verkum er skipt milli félmrn. og heilbrrn. heldur snýst það líka um það hvernig verkum er skipt að öðru leyti í Stjórnarráðinu því að það eru ýmis félagsleg verkefni t.d. annars staðar í Stjórnarráðinu en í félmrn. og í heilbrrn. Það er um að ræða félagsleg verkefni jafnvel í atvinnuvegaráðuneytunum. Það er um að ræða félagsleg verkefni jafnvel í dómsmrn. Þarna er verið að hefja umræðu um verkaskiptingu í Stjórnarráði Íslands og ég tel að það sé full ástæða til þess og það þurfi að fara í það mál. Það er náttúrlega dálítið sérkennilegt að upplifa það að Stjórnarráðið er búið að breyta sér án þess að lögum hafi verið breytt og Alþingi tekur því eins og sjálfsögðum hlut að það standi í greinargerðum frumvarpa að iðn.- og viðskrh. flytji þau þó að hann sé ekki til samkvæmt lögum í einu ráðuneyti heldur í tveimur. Þetta sýnir að stjórnkerfið lagar sig að veruleikanum og er allt gott um það að segja en ég held að við þurfum að taka þessi mál pínulítið alvarlegar en við höfum gert. Mér finnst að þessi tillaga sé dæmigerð um það að við erum í vissum vandræðum með verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins á milli ráðuneytanna. Mér finnst það ekki bara spurning um að skilgreina verkefni frá heilbrrn. yfir á félmrn. Það getur alveg eins verið á hinn veginn líka, þ.e. það þurfi að skilgreina einhver verkefni sem eru á jaðri félmrn. yfir á heilbrrn. eða eitthvert nýtt ráðuneyti, þ.e. innanríkisráðuneyti sem stundum hefur verið kallað sem yfirtæki að nokkru leyti störf dómsmrn. líka. Ég er sammála því sjónarmiði að mér finnst t.d. að tryggingaþættirnir ættu allir að tilheyra félagsmálapakkanum, tryggingamálin að verulegu leyti. Það er auðvitað spurning hvort sum af þeim verkefnum sem nú eru stjórnsýslulega í fjmrn. eigi ekki að vera inni í burðugu tryggingaráðuneyti. Þar er ég t.d. að tala um stjórn lífeyrissjóðamála. Ég er að tala um yfirstjórn lífeyrismálanna og yfirsýn lífeyrismálanna í landinu. Það er auðvitað mjög sérkennilegt að upplifa það að verið er að sýsla með þetta að hluta í heilbrrn. og að hluta í fjmrn. og það er eins og menn viti nákvæmlega ekkert hvor af öðrum í þessum málum þó að í rauninni séu menn að fást við svipuð verk. Allt þetta finnst mér að þurfi að skoða og því tel ég að þessi tillaga sé alveg ágætlega á sínum stað. Mér skilst að lagt sé til að hún fari til allshn., er það ekki rétt, og þá eru menn bersýnilega að nálgast þetta út frá stjórnarráðsvinklinum og ég held að það sé kannski skynsamlegt að gera það. Ég tek eftir því að í greinargerð tillögunnar er vikið aðeins að tveimur mjög stórum og þýðingarmiklum lagabálkum sem hafa orðið til á síðustu 10--15 árum. Annað er lögin um málefni aldraðra og hitt eru lögin um málefni fatlaðra. Staðreyndin er að sú löggjöf varð fyrst og fremst til vegna þess að það náðist ekki nein heildarsamstaða um heildarfélagsmálalöggjöf. Það voru ekki aðstæður til að setja hana. Menn töldu hana of flókna og yfirgripsmikla. Það mundi þýða of mikla skriffinnsku og annað þess háttar, en á árinu 1982 var samið gríðarlega mikið frv. um félagsmálalöggjöf hér á landi í nefnd sem var þá undir forustu Jóns Björnssonar, þáverandi eða síðar félagsmálastjóra á Akureyri. Það frv. var ekki flutningstækt, ef svo má segja í þessari stofnun, vegna þess að það tók yfir miklu breiðara svið en Alþingi var bersýnilega tilbúið til að taka á á þeim tíma. Þá voru menn tilbúnir til þess að taka lög um málefni þroskaheftra og lög um málefni fatlaðra sér og menn voru tilbúnir til þess að setja þessi sérstöku lög um málefni aldraðra. Og þingmenn muna kannski eftir því að lögin um málefni aldraðra byrjuðu með að það voru sett lög um Framkvæmdasjóð aldraðra áður en heildarlögin voru sett. Það var af því að menn voru tilbúnir til þess að afla skatta í það sérstaka verkefni að byggja húsnæði fyrir aldraða, bæði hjúkrunarheimili, dvalarheimili og jafnvel íbúðir, og það var mjög merkileg samstaða sem myndaðist á Alþingi á þeim tíma milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að leggja á skatt. Ég hygg að það séu fá dæmi þess að stjórn og stjórnarandstaða hafi sameinast um að leggja á skatt. Það var skatturinn sem þá fór í Framkvæmdasjóð aldraðra en hefur síðan verið notaður almennt í ríkissjóð eins og menn þekkja, en ég ætla ekki að fara út í þær deilur hér. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. flm. tillögunnar að vandinn við þetta mál er ekki síst sá að heilbrigðiskerfið er oft sett í algjörlega óþolandi stöðu. Það er sagt við heilbrigðiskerfið: Þið eigið að spara 30 millj., 100 millj. eða 200 millj. og heilbrigðiskerfið byrjar þá á því að fara í þau verkefni sem það telur að tilheyri kannski einhverjum öðrum eins og sveitarfélögunum. Bjargsmálið er dæmi um það. Gunnarsholtsmálið er dæmi um það. 

Hæstv. forseti. Ég vil segja það í upphafi að ég sakna þess að við í félmn. skulum ekki fá þessa tillögu til umfjöllunar því að þetta er vissulega mjög spennandi mál. Hins vegar viðurkenni ég það að sjálfsögðu og tek undir það að hér er um stjórnsýslumál að ræða og þess vegna á tillagan að sjálfsögðu að fara til allshn. En það vekur athygli okkar á því að eitthvað er orðið sérkennilegt við verkaskiptingu á hinu háa Alþingi sem tengist þessum ráðuneytum vegna þess að það hefur verið mjög greinilegt á undanförnum árum hvílíkt gríðarlegt vinnuálag hefur verið á allshn. Mér finnst einmitt að sú staðreynd kalli á það að við skoðum líka verkaskiptingu hér innan okkar dyra. Hæstv. forseti. Ég fagna þessari tillögu og þakka flm. fyrir að koma fram með hana vegna þess að ég tel að hér sé um mjög brýnt og gott mál að ræða. Mig langar til þess að koma að einu atriði sem þeir sem á undan mér hafa talað hafa ekki minnst á. En í ljósi þess mikla niðurskurðar og sparnaðar sem krafist er af heilbrrn. þá eru menn oft í miklum samanburði við önnur lönd og einmitt það hvernig við skiptum verkum milli félmrn. og heilbrrn. gerir það að verkum að samanburður við önnur lönd er ákaflega erfiður vegna þess að hér er heilbr.- og trmrn. með ýmis verkefni á sínum snærum sem heyra undir félagsmál í öðrum löndum. Það er m.a. ein ástæðan fyrir því að hlutur heilbrigðisþjónustu eða heilbrigðismála virðist vera hærri en hann er í raun og veru. Mér finnst þetta vera afar mikilvægt atriði, ekki síst í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað á undanförnum árum um sparnað og kröfur um sparnað, að menn geri sér grein fyrir því að við erum ekki að fást við rétta og sambærilega mynd á við það sem gerist hjá öðrum þjóðum. Ég er ekki að segja að við eigum endilega að hafa verkaskiptingu hjá okkur nákvæmlega eins og annars staðar en við eigum að fara í gegnum þetta og skilgreina hvað eru félagsleg verkefni, félagsleg úrræði, hvað er heilbrigðisþjónusta. Ég vil í því sambandi taka undir það að mér finnst sjálfsagt að flytja ákveðna þætti tryggingamála yfir til félmrn. Hjá félmrn. er t.d. Atvinnuleysistryggingasjóður. Hann heyrir undir það ráðuneyti. Þar er um greinileg, félagsleg úrræði að ræða. Það sama gildir um ýmislegt sem snýr að fötluðum og öldruðum og jafnvel sjúklingum eða fyrrverandi sjúklingum eftir að þeir koma út af sjúkrastofnunum og þurfa á ýmiss konar aðstoð að halda og félagslegum úrræðum. Ég held að við sjáum þetta mjög greinilega ef við skoðum fyrirtæki eins og Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar sem fer yfir mjög vítt svið félagslegra úrræða og í rauninni heilbrigðismála líka. Skilin þarna á milli eru oft mjög ógreinileg en í sjálfu stjórnkerfi ríkisins eiga þau að vera skýr þó að þar með sé ekki sagt að það eigi ekki að eiga sér stað upplýsingastreymi og samvinna sem getur ekki annað en talist eðlileg hjá ríkinu. Ég vil taka undir það sem fyrri ræðumenn hafa einmitt minnst á, að þegar heilbrigðiskerfinu er stillt upp andspænis niðurskurði og sparnaði, þá verður fyrst fyrir þeim sú þjónusta sem þeir telja að eigi ekki að sinna. Þetta eru í rauninni mjög eðlileg viðbrögð hjá þeim en þau koma oft við þá sem síst skyldi og sem dæmi má nefna þetta leiðinlega Bjargsmál sem greinilega olli gríðarlegum titringi úti í samfélaginu, og sem betur fer miklum viðbrögðum almennings og annarra sem fannst málið snerta sig og að þarna væri verið að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur. En það er hægt að komast hjá svona leiðindaárekstrum og þessi verkaskipting á að vera eðlileg. Því vil ég taka undir efni þessarar tillögu og mæla með því að hún verði samþykkt og að við förum í þetta verkefni sérstaklega, ekki síst í ljósi stöðu heilbrigðiskerfisins. Það er svo annað mál sem hv. þm. Svavar Gestsson kom inn á að það er auðvitað full ástæða til þess að skoða verkaskiptingu milli allra ráðuneytanna og ekki síst það hvort þetta tæplega 270 þús. manna þjóðfélag þarf á öllum þessum ráðuneytum að halda. Þar vil ég minna á tillögur um það að hér verði komið á einu atvinnumálaráðuneyti í stað þeirra a.m.k. þriggja sem hér eru. Ég held að með slíkri sameiningu mætti ná fram miklum sparnaði og hagræðingu og kannski því að viðhorf, sem eru ríkjandi, kannski sérstaklega í landbrn., þar sem menn líta á sig nánast eins og hagsmunagæsluaðila fyrir landbúnaðinn í stað þess að vera sá aðili sem gætir fyrst og fremst almannahags eins og ríkisvaldið á að gera. Það eru hagsmunasamtök bænda sem eiga að vera í því að verja hag og réttindi bændastéttarinnar. Einnig hugmyndir um innanríkisráðuneyti eða tilfærslu á slíkum verkefnum, þetta þarf allt að skoða og ekki síst í ljósi þess að við erum sífellt að leita leiða til þess að nýta okkar fjármagn betur og horfum á það að við stöndum frammi fyrir gríðarlegum vandamálum í okkar samfélagi, ekki síst vegna aldursskiptingar þjóðarinnar og sífellt vaxandi krafna um aukna þjónustu og vegna þess að hópur aldraðra stækkar stöðugt, og þá þurfum við auðvitað að skoða það vel og rækilega hvernig við nýtum okkar fjármagn. Því vil ég mælast til þess, hæstv. forseti, að þessi tillaga fái góða og skjóta meðferð í þinginu og að hæstv. félrmh. og hæstv. heilbrrh. taki málinu vel og að hér verði komið á eðlilegri verkaskiptingu milli þessara ráðuneyta.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna frumkvæði hv. flm. þessarar þáltill., hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Hér hreyfir hún máli sem mjög brýnt er að Alþingi ræði og gaumgæfi til hlítar. Það er að sönnu fyrirliggjandi að það er ekkert sjálfsagt og rétt þegar kemur að þeim álitamálum sem hér er drepið á. Raunar ekki heldur þótt umræðuefnið sé aðeins útvíkkað og menn ræði vítt og breitt um hlutverkaskiptingu og verkefnaskiptingu í Stjórnarráðinu í heild. Þrátt fyrir það að kerfið í eðli sínu sé býsna íhaldssamt og að breytingar á verkefnum ráðuneyta gangi hægt fyrir sig og séu fremur undantekning en regla, þá hefur þrátt fyrir allt eilítið mjakast í rétta átt eða a.m.k. í þá átt sem veruleikinn hefur kallað á á liðnum missirum og árum. Hér hafa menn staldrað til að mynda við tryggingamálin. Það er rétt að vekja á því sérstaka athygli að Atvinnuleysistryggingasjóður varð til skamms tíma vistaður einmitt í heilbrrn. og það var ekki fyrr en á síðasta kjörtímbili, og raunar í tíð undirritaðs sem heilbrrh., sem hann fluttist inn í félmrn. og það var tiltölulega góð sátt um þann tilflutning. Á sama hátt var það síðla á síðasta kjörtímabili sem hin almennu tryggingamál fluttust úr heilbrrn. í viðskrn. Þá vil ég einnig nefna það að Hollustuverndin fór úr því sama ráðuneyti yfir í umhvrn. þannig að stórir og mikilvægir málaflokkar hafa verið á ferðinni frá þessu stóra ráðuneyti sem heilbrrn. er og yfir í önnur ráðuneyti, í annarra hendur. Og í þeim þremur tilvikum sem ég hef tilgreint hér hefur verið tiltölulega góð sátt og eining. Þingmenn hafa staldrað eilítið við það, sem vissulega er rétt, að gjarnan er það svo þegar kemur að tilflutningi tiltekinna afmarkaðra verkefna frá einu ráðuneyti til annars, sérstaklega á þessum sviðum, að í tengslum við fjárlagagerð þá rjúki forsvarsmenn viðkomandi stofnana, þau hagsmunasamtök sem hlut eiga að máli, upp til handa og fóta og mótmæli harðlega og eiga sér þá oftar en ekki dygga stuðningsmenn hér á hinu háa Alþingi sem fara mikinn og mótmæla harðlega. Ég held að það sé rétt að halda því til haga, virðulegi forseti, að ég hef haft af því vissan ótta að þótt við séum ekki beinlínis í fjárlagagerð, þá megi ætla að svipaður söngur upphefjist þegar menn koma með ígrundaðar en vissulega umdeildar tillögur um hvar skuli vista hinar einstöku stofnanir, undir hvaða ráðuneyti. Með öðrum orðum sé ég ekki að mál séu hólpin þó að við forðum þeim undan hinum óbeinum tengslum við fjárlagagerð og fjármálaleg umsvif því að auðvitað verður ekki hjá því komist að skoða þann þátt líka. Það er bara þannig. Hér var komið inn á hugmyndir um tilflutning Gunnarsholts yfir á félagsmálasviðið, bæði til félmrn. og til sveitarfélaga, sem allir eru sammála um að eigi þar heima. Menn nefndu leikskólamálin og það rifjaðist upp fyrir mér þegar ég heyrði tvo hv. ræðumenn hér, hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur annars vegar og hv. þm. Svavar Gestsson hins vegar rifja upp leikskólamál og Gunnarsholtsmál að ef mig brestur ekki minni, þá er eins og það vomi einhvers staðar yfir að þau hafi talað mjög hart gegn þeim tilflutningi á sínum tíma. En batnandi manni er best að lifa, eins og einhvers staðar segir, virðulegi forseti, þannig að ég fagna því að menn geti horft á þau mál með kannski eilítið meiri viðsýni nú í upphafi árs 1996 en var á þeim tíma í lok árs 1993. --- En þetta var raunar útúrdúr. Meginatriðið er það að ég held að við eigum að horfa á þessi mál hleypidómalaust og hreinlega á verkefnin eins og þau koma fyrir. Það er hárrétt hjá hv. síðasta ræðumanni að samanburður við aðrar þjóðir er að mörgu leyti skakkur vegna þess að heilbrigðisþátturinn er þyngri og veigameiri hér en víðast hvar annars staðar, en aftur á móti félagsmálaþátturinn mun léttari og veigaminni en gengur og gerist hjá okkar nágrannalöndum. Þannig verða hliðstæður og samanburður ótrúverðugur með köflum. Ég held hins vegar að hjá því verði ekki komist að taka undir að sá þáttur sem hér er staldrað við er náttúrlega liður í langtum stærra máli, nefnilega því að endurmeta og endurskoða verkaskiptingu í Stjórnarráðinu í heild og breidd. Ég nefndi það áðan að íhaldssemin væri tiltölulega rík hjá okkur mörgum þingmönnum. Hjá okkur er hátíð ein þegar kemur að þeim veruleika sem við blasir í kerfinu sjálfu, þ.e. hjá forsvarsmönnum þeirra stofnana sem hugsanlega eiga að flytjast frá einu ráðuneyti til annars, janfvel hjá embættismönnum þeirra ráðuneyta sem um málið véla frá einum tíma til annars þannig að það er létt um málið að tala en kannski erfiðara því að þoka. Þetta þekkjum við talsvert af eigin raun og þess vegna held ég að hv. þingmenn þurfi að hafa röskar hendur og dálítið kraftmikið verklag til þess að mjaka þessum málum í rétta átt. Ég minni á að það eru gjarnan þessir sömu embættismenn sem hafa verið að vinna að endurmati og endurskoðun á ýmsum þáttum Stjórnarráðsins, bæði hugsanlegum verkefnatilflutningi, einnig á réttindamálum þar innan dyra. Ég nefni í þessu sambandi æviráðninguna, ég nefni hugmyndir, sem eru mjög réttmætar að mínu áliti, um að flytja æðstu stjórnendur ráðuneyta milli ráðuneyta með reglulegu millibili og svo mætti lengi telja. Þessi mál voru komin á talsvert góðan rekspöl fyrir ekki mörgum árum, en fóru síðan í lægð á nýjan leik. Kannski var um að kenna því að þeir menn sem lögðu til efnið í þessar hugmyndir á þeim tíma áttu hagsmuna að gæta sjálfir. Og svo kannski hitt að við hv. þm., ef við lítum aðeins með gagnrýnum huga á eigin störf og stefnumið, erum kannski líka allt of íhaldssamir þegar að þessu kemur. Ég árétta það, virðulegi forseti, að lokum að hér er hreyft mjög þörfu máli og skora á hv. þm. sem um þessi mál munu fjalla í nefnd að láta einskis ófreistað að vinna að því rösklega og láta engan stein óhreyfðan í þessu sambandi. Hv. flm. nefndi til sögunnar ýmsar hugmyndir í þessa veru. Aðrir ræðumenn hafa gert það sömuleiðis. Sumar eru betri en aðrar að mínu áliti og þannig er það og verður í umræðunni, en engu að síður á umræðan fullan rétt á sér og ég vona svo sannarlega að hún verði meira en almennt tal, heldur leiði hún af sér nauðsynlegar og réttmætar breytingar.

Hæstv. forseti. Vegna þess sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni um afstöðu mína til leikskólamála, þá vil ég segja það að ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að sveitarfélögin ættu að bjóða öllum börnum upp á leikskólapláss en það væri ekki hlutverk t.d. spítala að reka slíkar stofnanir. Hins vegar var ástandið þannig hjá Reykjavíkurborg að skortur á leikskólaplássi var slíkur að engan veginn var við unað og þess vegna urðu sjúkrahúsin að grípa til þess ráðs að koma upp sínum eigin leikskólum. Hins vegar ber nú svo við að það hafa orðið mikil umskipti í Reykjavíkurborg og Reykjavíkurlistinn setur leikskóla og skólamál í forgang og við munum á næstu mánuðum og árum það sem eftir lifir kjörtímabilsins sjá töluverð umskipti í þeim málum. Þannig að þó að menn færu nú í þessi leikskólamál hjá spítölunum, þá hygg ég að ekki mundi gerast sem við blasti fyrir líklega tveimur árum eða svo, þegar þessi mál voru hvað mest á döfinni, að börnin yrðu sett út á guð og gaddinn eins og þá var útlit fyrir. Því að ef ég man rétt þá tók þáv. borgarstjórnarmeirihluti ekkert sérlega vel í það að taka við þessum leikskólum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að endurvekja hér umræður sem áttu sér stað fyrir rétt rúmum tveimur árum, heldur hitt að vera bæði sammála og ósammála hv. ræðumanni. Í fyrsta lagi er ég henni sammála um það að núverandi borgarstjórnarmeirihluti er mjög áfram um það að leysa úr þeim vanda sem var vissulega fyrir hendi og er að sumu leyti enn hvað varðar dagvistarrými eða leikskólarými fyrir börn. Hinu er ég fullkomlega ósammála að nokkru sinni hafi staðið til að blessuðum börnunum á leikskólum sjúkrahúsanna hafi verið ætlað að eiga sér athvarf úti á gaddinum, enda var það ekki svo. Ég vil hins vegar rifja upp, af því að hávaðinn var mikill á sínum tíma og minna fór fyrir þeim niðurstöðum sem urðu í málinu, að nýverið lagði hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fram fyrirspurn um hver hefði verið hin fjárhagslega framþróun þessara mála. Þá kom í ljós að sparnaður Ríkisspítalanna vegna þeirra aðgerða sem gripið var til, þrátt fyrir allan hávaðann og þrátt fyrir öll mótmælin, hefur leitt til sparnaðar á Ríkisspítölunum upp á hátt í 200 millj. kr., ef ég man rétt, og það án þess að nokkru barni hafi verið úthýst þannig að stundum er það svo að þegar rykið sest og menn sjá í kringum sig, þá eru mál að mjakast í rétta átt. Það er verið að spara peninga án þess að draga úr þjónustu og þannig unnum við alþýðuflokksmenn á síðasta kjörtímabili, virðulegi forseti, og þannig er okkar aðhald í stjórnarandstöðu gagnvart aðgerðum núv. ríkisstjórnar. Við viljum sem sagt sjá í gegnum þokumökkinn sem stundum umlykur marga umræðuna.

Hæstv. forseti. Ég get ekki stillt mig um að rifja það upp að ýmis og flest af sparnaðaráformum fyrrv. ríkisstjórnar komu beinustu leið, án þess að það væri haft nokkurt samráð við sveitarfélögin, og við upplifum það hér að sveitarfélögin í landinu voru alveg gáttuð yfir vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar og fannst á sig ráðist hvað eftir annað. Ég held að ég muni það rétt að það sama hafi gilt um þessi leikskólamál og að þáv. meiri hluti í Reykjavíkurborg hafi ekki talið sig reiðubúinn að taka við þessu af þeim eðlilegu ástæðum að það hafði ekkert verið við þá talað fyrir fram. En þetta er liðin tíð. Ég tek undir það með þingmanninum. Við getum svo sem lesið í Alþingistíðindum hvernig þetta gekk fyrir sig. Það er auðvitað ágætt ef náðst hefur sparnaður. Við horfum fram á ákveðna þróun í þessum málum, ekki síst hér í borginni þar sem, eins og ég nefndi áðan, var ríkjandi neyðarástand og þessi gríðarlega tregða Sjálfstfl. við að koma hér upp eðilegum, félagslegum úrræðum fyrir fólk í borginni. En nú lifum við betri tíð með blóm í haga.

Virðulegi forseti. Aðeins tvær setningar um þetta mál og út af fyrir sig þarflausar. Ég nefndi áðan að ýmsir hefðu orðið til þess að gagnrýna þær hugmyndir sem uppi voru á þeim tíma um leikskóla Ríkisspítalanna og sjúkrahúsanna í landinu. Ég nefndi til sögunnar tvo hv. þm. sem gerðu þessi mál að umtalsefni í þessu samhengi. Ég lét þess hins vegar ógetið að nefna þátt hæstv. núv. heilbrrh. í þeim efnum og vil nefna hann, þó að ég átti mig á því núna að hún sé með fjarvist og varamaður inni. En hún var einn helsti gagnrýnandi þessa ráðslags á þeim tíma og því er fróðlegt að geta þess undir þessum kringumstæðum að þessi sami ráðherra er nú í viðræðum og hefur gengið hart fram í því gagnvart bæjaryfirvöldum í Hafnarfirði að þau taki yfir þann leikskólarekstur sem St. Jósefsspítali hefur þar haft með höndum og verið rekinn fyrir fé frá ríkinu. Ég segi því enn og aftur: Batnandi manni er best að lifa. Þegar menn sjá í kringum sig og skóginn fyrir trjánum, þá breytast stundum sjónarmið.

Virðulegi forseti. Ég verð að láta þau orð falla um orðaskipti þeirra hv. þm. sem hér tókust á í andsvörum og svörum að ef maður á að draga saman þessi orðaskipti þeirra, vinsamleg og áhugaverð í eina setningu, þá mundi ég hafa hana svona: Það skiptir máli hverjir stjórna. Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur verið afskaplega áhugaverð og jákvæð og ég vil þakka þær undirtektir sem tillaga sú sem ég mælti fyrir hefur fengið. Ég verð strax bjartsýn á að hún eigi möguleika á að fá stuðning og framgang í þinginu vegna þeirra viðhorfa sem hér hafa komið fram. Auðvitað tek ég undir það að full ástæða er til að skoða stjórnsýsluna sem slíka í víðara samhengi en því sem þessi tillaga sem ég hef flutt fjallar um. Það er hægt að gera óháð þessari tillögu og það er stærra mál og má vænta þess að það verði síðar, hvort sem það verður framhald af slíkri vinnu ef hún fer í gang sem ég hef lagt til. Mig langar að nefna það að árið 1988 var farið í talsvert mikla endurskoðun félagslegra stofnana, sérstaklega stofnana fatlaðra, af þáv. félmrh. Það voru uppi ýmis áform um að breyta þeim stofnunum og þróa í aðrar áttir, sambýli og annað slíkt. Reyndin varð sú að það var eiginlega eingöngu Sólborg á Akureyri sem ákvað að gera breytingar eða í raun og veru að leggja sjálfa sig niður. Ég er alveg viss um að á þeim tíma sem ég tók þátt í þeirri umræðu, 1988, hefði enginn séð það fyrir þá að á árinu 1996 væru þau húsakynni orðin til ráðstöfunar Háskólanum á Akureyri. En þannig er það að stofnanir eru börn síns tíma og síðan breytast bæði viðhorf og kröfur og sem betur fer má oft þróa mál þannig að til hagsbóta er fyrir marga aðila. Það er mikilvægt að skoða þessi mál. Það er alveg ljóst að við yfirferð þeirra yrði niðurstaðan sú að einhver þeirra yrðu flutt til sveitarfélaganna, það er trú mín, þó að fyrst og fremst geri ég tillögu um það að ákveðin tilgreind verkefni séu skoðuð vegna þess að ég þekki til þess að mörg þeirra eiga heima hjá félmrn. Það er brýnt að taka á þessum málum strax og fyrir fram einmitt vegna þess að við erum að upplifa það aftur og aftur að tillögur eru um að leggja stofnanir niður án þess að nokkur áform séu uppi um hvernig eigi að huga að því fólki sem þar býr. Ég hef lagt til, virðulegi forseti, að það verði sett nefnd í málið og að þingmenn komi að því nefndarstarfi sökum þekkingar þeirra á löggjöf. Þessi nefnd, ef af verður, fer væntanlega vel ofan í málin og þá tel ég að allt sé opið. Þó að ég hafi tekið ákveðin dæmi af ákveðnum tilgreindum stofnunum, þá hef ég ekki gert tillögu um að flytja ákveðnar stofnanir frá heilbrrn. til félmrn. sem ég hefði gert ef ég hefði sjálf verið búin að skoða þau mál og talið það nægilegt, en tillagan er um að þessi mál verði skoðuð og síðan gerðar lagabreytingar og áætlun um tilflutning. Ástæðan fyrir því að ég hef tekið dæmi um þessar sérstöku stofnanir er hreinlega sú að í því ástandi sem ríkir í dag er ég hrædd um þær. Ég þakka þá góðu umræðu sem hér hefur farið fram og stuðning við það mál sem ég hef flutt.

Virðulegi forseti. Á síðustu vikum hafa komið fram ýmis merki um nýja samskiptahætti á milli ríkisstjórnar og verkalýðshreyfingar. Fram hefur komið að ríkisstjórnin ætli sér að leggja fram frumvörp um mikilsverða þætti á vinnumarkaði í andstöðu við verkalýðshreyfinguna. Í fyrsta lagi er um að ræða drög að frv. til laga um breytingar á lögum um sáttastörf í vinnudeilum. Þar virðist hæstv. ríkisstjórn hafa látið vinna upp frumvarpsdrög á sama tíma og bæði ASÍ og BSRB höfðu fallist á að ræða ákveðnar hugmyndir að breytingum. Þær umræður voru varla farnar af stað þegar allt í einu voru komin fram drög að frv. sem að verulegu leyti gengu lengra en nokkurn tíma hafði verið rætt í samstarfsnefnd sem um málið fjallaði. Það hefur komið fram að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar í þessari nefnd telja ríkisstjórnarfulltrúana hafa gengið allt of langt miðað við tilefni í þessari frumvarpssmíð og reyndar hafa bæði ASÍ, BSRB og BHM lýst fullkominni andstöðu við frumvarpsdrögin. Fæstum þarf að koma á óvart að samtök atvinnurekenda hafa lýst mikilli ánægju með þessi vinnubrögð. Mig grunar reyndar að vilji þeirra sé að láta kveða niður með lögum þá ólgu sem nú kraumar meðal launafólks vegna bágra kjara og ríkisstjórnin er líklega á sama máli. Þá hafa einnig verið sýnd drög að frv. um breytingar á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna sem rædd voru í þinginu í gær. Þar ætlar hæstv. ríkisstjórn sér sem atvinnurekandi að breyta veigamiklum þáttum í kjörum opinberra starfsmanna án þess að hafa þá með í ráðum. Það er því eðlilegt að spyrja: Hvað eiga vinnubrögð eins og þessi að þýða? Er ríkisstjórnin að segja verkalýðshreyfingunni stríð á hendur? Það er ljóst að lengi hefur verið rætt um nauðsyn þess að breyta vinnulöggjöfinni og ákveðnum þáttum varðandi kjör og réttindi opinberra starfsmanna. En sú umræða hefur verið mjög einhliða og verið eingöngu áróður og snúist að mestu leyti um skerðingu réttinda og kjara. Ég er fullviss um að verkalýðshreyfingin er til í að ræða ýmsar breytingar á þessum málum og öðrum og því hefur reyndar margoft verið lýst yfir af hennar hálfu. Ég hlýt því að spyrja af hverju ríkisstjórnin þiggur ekki það boð um samstarf og gefur ASÍ og samtökum opinberra starfsmanna tíma til að leggja fram tillögur sínar. Af hverju leggur hæstv. ríkisstjórn einhliða fram drög að frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna í stað þess að leita viðræðna og samráðs um breytingarnar? Ég fullyrði að þessi mikli asi á hæstv. ríkisstjórn hefur leitt til þess að möguleiki til að ná farsælum lausnum varðandi þessa þætti hefur minnkað verulega og e.t.v. var það frá upphafi tilgangur ríkisstjórnarinnar. Eitt af því sem ríkisstjórnin stefnir að með tillögum sínum að breytingum á vinnulöggjöfinni er stóraukin miðstýring á vinnumarkaði. Ég held að flestu launafólki þyki nóg um þá algjöru miðstýringu sem ríkt hefur í þeim málum á undanförnum árum. Á almenna vinnumarkaðnum kemst Vinnuveitendasambandið upp með að nota sömu samninganefndina gegn öllum stéttarfélögum í landinu. Fleiri komast ekki að. Vald herranna í Garðastræti er algert. Ég tel að ef einhverju þurfi að breyta í þessum efnum, þá þurfi að auka valddreifinguna. Það er skoðun okkar alþýðubandalagsmanna að nauðsynlegt sé að ákvarðanir um kjör færist nær fólkinu og fyrirtækjunum en nú er. Brýnt er að einstökum stéttarfélögum verði gert kleift að semja um kjör félagsmanna sinna innan einstakra greina og fyrirtækja í tengslum við heildarsamninga á vinnumarkaðnum. Það gengur ekki í þjóðfélagi eins og okkar að kjaraákvarðanir fyrir nær allan vinnumarkaðinn séu teknar á einu borði. Í stað þess að stuðla að aukinni miðstýringu og takmörkun á réttindum launafólks teldi ég brýnna að ríkisstjórnin ynni að því að bæta réttarstöðu launafólks hér á landi þannig að hún færðist nær stöðu mála í nágrannalöndum. Í þessu sambandi vil ég t.d. benda á ráðningaröryggi starfsfólks sem er mun lakara hér á landi en annars staðar gerist. Um slík mál og önnur álíka vill verkalýðshreyfingin örugglega ræða við ríkisstjórnina. Þær breytingar sem lagðar eru fram í tengslum við vinnulöggjöfina fela hins vegar í sér verulega takmörkun á sjálfsögðum réttindum launafólks og samkvæmt áliti helstu fræðimanna í vinnurétti stangast þessar tillögur á við stjórnarskrá, íslensk lög og ýmsar alþjóðasamþykktir sem Íslendingar eiga aðild að. Hér er því um að ræða beinar árásir á verkalýðshreyfinguna sem við hljótum að mótmæla kröftuglega. Þá kom skýrlega fram í erindum sem flutt voru á miðstjórnarfundi Alþb. um síðustu helgi að íslenskt launafólk býr að flestu leyti við bágari kjör en launafólk í nálægum löndum. Ofan á þetta bætist að íslenskt launafólk, verkalýðshreyfingin, má einnig sífellt búa við árásir af hálfu stjórnvalda sem oftar en ekki eru studdar af samtökum atvinnurekenda eða tilkomnar vegna hvatningar frá þeim. Virðulegi forseti. Ég tel að eitt af mikilvægastu hlutverkum ríkisstjórnar og Alþingis sé að búa aðilum vinnumarkaðarins stöðugt og friðsælt umhverfi til þess að þeir geti ráðið málum sínum sjálfir. Það sem ríkisstjórnin er með í undirbúningi nú er í hrópandi andstöðu við þetta. Breytingar á vinnulöggjöf á ekki að framkvæma á stuttum tíma með það að markmiði að bæta stöðu atvinnurekenda fyrir næstu samninga. Ég spyr því: Mun hæstv. forsrh. beita sér fyrir því að nú verði tekin upp önnur og betri vinnubrögð með það markmið að leiðarljósi að vanda vinnuna í sátt og samlyndi við aðila vinnumarkaðarins?

Hæstv. forseti. Ég færi málshefjanda þakkir fyrir að taka þetta mál til umræðu. Ég held að það sé alveg tímabært miðað við það sem rætt hefur verið úti í þjóðfélaginu. Þó er málið þannig vaxið að flestir hv. alþm. hafa ekki grundvöll til þess að ræða málið efnislega því að þau drög að tillögum sem hv. þm. nefnir, eru flestar enn þá á umræðustigi einmitt við verkalýðshreyfinguna þannig að þau mál eru rædd meira við verkalýðshreyfinguna og fyrr en við hv. alþm., a.m.k. á þessu stigi málsins og það takmarkar þá efnislegu umræðu sem um málið getur farið fram hér. Ég vek athygli á því að í þeim tilvikum sem hv. þm. nefndi, bæði varðandi þær breytingar sem menn eru að vinna að á lagaramma um sáttastörf í vinnudeilum og eins varðandi lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, þá er um að ræða gamlan lagaramma, reyndar í öðru tilvikinu mjög gamlan lagaramma. Ég hygg að flestir sanngjarnir menn sjái að það er ekki vanþörf á því að þeim lagaramma verði breytt og þeim leikreglum verði breytt. Þeim leikreglum getur enginn annar aðili breytt en þingið. Þetta eru leikreglur sem eru varðaðar lagaramma og það er sjálfsagt að þingið rísi undir þeim skyldum sínum. Ég tek undir það með hv. þm. að það er óskynsamlegt að leitast við að breyta þeim leikreglum sem verða að vera skýrar og ljósar án náins samráðs við þá aðila sem í hlut eiga og ég tel einmitt að menn hafi verið að leitast eftir slíku samráði. Í fyrra tilvikinu þar sem um er að ræða sáttastörf í vinnudeilum hefur verið starfandi nefnd til að undirbúa það mál sem hefur nú haldið 42 fundi. Það er ómögulegt að segja að þar séu menn að rasa um ráð fram þegar starf er undirbúið með þeim hætti að nefnd aðilanna hefur haldið um málið 42 fundi og það virtist flest benda til þess, a.m.k. framan af, að allgóð sátt gæti orðið í því nefndarstarfi. Það er líka rétt að hafa í huga vegna þess með hvaða hætti umræðan hefur verið að ekki er um það að ræða í neinu tilviki að menn séu með hugmyndir um það að í lögum að bægja í burtu áunnum rétti í kjarasamningum verkalýðsfélaga, atvinnurekenda og ríkisins. Það stendur ekki til. Það er ekki hugmyndin. Menn eru ekki að hrófla í neinu við þeim atriðum sem aðilar semja um í kjarasamningum. Menn eru hins vegar að semja um leikreglurnar og það er áríðandi að leikreglurnar séu skýrar. Ég vil líka nefna það vegna þess að í sumum ummælum hv. þm. gætti annars. Þegar menn tala um það að menn séu að velta fyrir sér að draga úr réttindum launþega eins og sagt er, þá er það misskilningur. Ef það er uppi í hugmyndum til að mynda um sáttastörf á vinnumarkaði að draga eitthvað úr völdum verkalýðsforingja, þá er það aldrei gert þannig að færa þau völd annað, til vinnuveitenda eða ríkisins heldur eingöngu til launþeganna sjálfra og ég trúi ekki að hv. þm., formaður Alþb., sé andvíg því að auka rétt launþeganna sjálfra, áhrif þeirra á það hvort boðað sé til vinnustöðvunar, áhrif þeirra á það hvenær verkföllum ljúki o.s.frv. Ég hygg að flestum hv. þm. ætti að vera ljóst að það er mikilvægt að áhrif launþeganna sjálfra í verkalýðshreyfingunni aukist. Við höfum horft á það að mjög fámennir fundir, fundir þar sem kannski koma saman 1% manna í tiltölulega litlu félagi geta sett allt á annan endann í þjóðfélaginu og þar með truflað störf þúsunda annarra launþega sem koma hvergi nærri. Við þurfum auðvitað hér sem löggjafi að gæta hagsmuna þessara launþega, ekki eingöngu forustumanna í verkalýðsfélögum, með fullri og mikilli virðingu fyrir þeim. Þannig leitast ríkisstjórnin í þessum tilvikum við að eiga sem nánast, best og mest samráð við starfsmenn og forustumenn starfsmanna á vinnumarkaði. En við getum aldrei, hvorki ríkisstjórn né þing hlaupist undan þeim skyldum okkar sem við höfum á okkur tekið að lokaorðið um lagasetningu verðum við að eiga sjálf. Við getum aldrei vikið þeim þætti burtu til annarra. Til þess höfum við ekki leyfi gagnvart kjósendum í landinu. Við verðum að axla þær ábyrgðir sjálf og það viljum við auðvitað öll gera. Ég ítreka að við höfum verið að vinna að þessum málum í samráði við aðila á vinnumarkaði. Ég vek athygli á því að málið er til umræðu vegna þess að ríkisvaldið hefur einmitt sent, til að mynda í tilfelli opinberra starfsmanna, þau mál til athugunar þeirra og það er þaðan sem það berst út til umræðunnar, einmitt frá þeim, og út af fyrir sig er ekkert við því að segja. Það sýnir hins vegar það og sannar að menn eru ekkert að æða fram með einhver mál án þess að þeir fái tækifæri til þess að koma að sínum sjónarmiðum, andmælum og athugasemdum sem auðvitað eru flestar til bóta því að þetta eru aðilar sem til málsins þekkja og við viljum eiga náið og gott samráð við þessa aðila. Við viljum jafnframt að leikreglurnar taki mið af þjóðfélaginu eins og það er í dag, tíðarandanum og þeirri þróun sem orðið hefur. Lögin frá 1938 þegar þau voru sett voru kölluð af forustu launþegahreyfingarinnar þá þrælalög. Nú vilja menn ekki láta breyta þessum lögum. Þannig hefur tíðarandinn breyst. Þannig hefur þróunin orðið. Ég tek undir með hv. þm. það er áríðandi og mikilvægt að eiga um þessar breytingar gott samstarf við samtök launþega.

Forseti leggur áherslu á að hv. ræðumenn haldi tímamörkin vegna þess að það margir eru á mælendaskrá að verði það ekki gert þá komast ekki allir að.

Herra forseti. Það er ekki sérstakt tilefni til gagnrýni á þessa ríkisstjórn eða aðrar ríkisstjórnir þótt hún lýsi yfir vilja til breytinga á vinnulöggjöfinni. Það er rétt að vinnulöggjöfin er afar gömul, frá 1938 og það er rétt að þær hugmyndir eru útbreiddar í þjóðfélaginu, þar á meðal innan launþegahreyfingarinnar að þar standi margt til bóta og þar þurfi mörgu að breyta. Dæmi um slíkt er sú hefð sem orðin er á mjög sammiðjuðu samningaferli á vinnumarkaðnum, ekki síst að því er varðar hið harðsvíraða sammiðjaða samningavald vinnuveitenda. Í annan stað hefur verið talað um það að mjög æskilegt væri að unnt væri að sameina starfsfólk einstakra fyrirtækja og vinnustaða í einu stéttarfélagi, í einum kjarasamningum, bæði til þess að sækja aukinn kaupmátt í ljósi afkomu viðkomandi atvinnugreinar og eins til þess að auðvelda verkalýðshreyfingunni að draga úr tilhneigingu ella til launamismunar. Gagnrýnin snýst ekki um þessa hluti. Gagnrýnin snýst fyrst og fremst um það hvort ríkisstjórnin er með í undirbúningi þrjú frumvörp sem eins og fram hefur komið og forsrh. sagði að þingmenn hefðu ekki séð, án þess að fylgt hafi verið eðlilegum leikreglum um samráð. Hæstv. forsrh. gaf í skyn að það væri síst það sem fyrir ríkisstjórninni vekti. Engu að síður segja fulltrúar Alþýðusambandsins í niðurlagi sinnar áfangaskýrslu um sáttastörf í vinnudeilum: ,,Ýmis atriði sem tengjast þessum hugmyndum hafa ekki verið rædd til hlítar. Má þá nefna einmitt miðlun sáttasemjara, fyrirkomulag atkvæðagreiðslu um hana, boðun verkfalls og verkbanns, hlutverk ríkissáttasemjara í vinnudeilum og vinnustaðafyrirkomulag.`` Þeir eru með öðrum orðum að segja að samráðsferlinu hafi verið slitið og allt í einu liggi fyrir frv. án þess að gefist hafi tóm til að ræða þær hugmyndir sem þarna er gefið til kynna eða kynna þær í hreyfingunni. Að því er varðar opinbera starfsmenn þá er það staðreynd að réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og lífeyrisréttindi eru hluti af þeirra kjörum og einhliða skerðing þeirra kjara með lagasetningu gefur þeim ekki nú um miðjan samningstímann svigrúm til þess að fá það bætt í launum. Þess vegna veldur það óvissu um kjarasamninga. 
             Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. og aðrir ráðherrar gætu dregið úr þessari óvissu með því að lýsa því einfaldlega yfir að ekki standi til að skerða samnings- eða verkfallsrétt og að ekki standi til að skerða áunnin lífeyrisréttindi, þ.e. afturvirkt, eða ef það stendur til varðandi réttindalöggjöfina þá sé það tryggt og því yfirlýst að vilji ríkisvaldsins standi til þess þá að bæta launþegum það í launum.

Þetta voru tvær og hálf mínúta í staðinn fyrir tvær.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að fagna því ef ríkisstjórnin hyggst hafa samráð við samtök launafólks í framhaldi þeirrar vinnu sem til stendur varðandi samskipti á vinnumarkaði. Því er hins vegar ekki að leyna að samskipti launafólks og atvinnurekenda hafa verið með afar sérkennilegum hætti hér á landi. Verkföll, vinnudeilur og átök af ýmsu tagi ásamt málaferlum eru hér mun algengari en gerist í öðrum Evrópuríkjum. Það er ekki auðvelt að skýra hvernig á þessu stendur en ég hygg þó að einhliða aðgerðir ríkisvaldsins, t.d. í efnahags- og skattamálum, svo árum skiptir hafi leitt til þess að á hverju einasta ári blikka viðvörunarljósin þannig að bæði samtök launafólks og atvinnurekendur setja sig í varnarstellingar. Önnur skýring er sú sérkennilega hagfræði sem tröllríður vinnumarkaðnum þess efnis að allt eigi að vera háð frjálsri samkeppni og markaðslögmálum nema launin. Þegar kemur að launasamningum skal allt niðurnjörvað í fyrir fram ákveðna goggunarröð sem m.a. felur í sér óþolandi launamisrétti kynjanna og láglaunastefnu sem nú er að koma í bakið á okkur öllum, atvinnurekendum og þjóðfélaginu öllu. Öll samtök launafólks eru þvinguð undir launastefnu sem ýmist er kennd við þjóðarsátt eða jafnlaunastefnu en hefur ekki leitt af sér annað í launakjörum en sívaxandi launabil, feluleik og óánægju sem stórlega hefur skaðað vinnuanda í samfélaginu ekki síst meðal opinberra starfsmanna. Afleiðingin er launakerfi sem byggist á yfirvinnu og aukagreiðslum enda gefur auga leið að launaþátturinn er ekki óháður framboði og eftirspurn þó ýmsir virðist halda það. Hæstv. forseti. Það þarf margt að endurskoða í löggjöf og í samskiptum launafólks og atvinnurekenda, ekki síst að virða samningsfrelsi og eðlilega launaþróun í samræmi við þann alþjóðlega vinnumarkað sem við erum orðin hluti af. Þau frv. sem nú eru til umræðu og umfjöllunar úti í samfélaginu einkennast af miðstýringu og breytingu á félagslegum réttindum sem geta ekki annað en kallað á gífurleg átök á vinnumarkaði. 
             Hæstv. forseti. Ég er alveg ljúka máli mínu og vil enda með því að segja það að við vitum öll að við stöndum frammi fyrir ákveðnum vanda en hann verður ekki leystur nema þar eigi í hlut samvinna sem byggist á eðlilegum samskiptum ríkisvaldsins, vinnuveitenda og samtaka launafólks.

Virðulegi forseti. Mér sýnist að í uppsiglingu sé alvarleg deila á vinnumarkaðnum og atlaga að réttindum og kjörum fólks, kannski sú mesta sem við höfum séð í áratugi. Þó þessi frv. hafi ekki komið fyrir þingið þá er ljóst af þeim hugmyndum sem fram hafa komið í fjölmiðlum um þetta mál að hér er verið að breyta samskiptareglum á vinnumarkaði og þrengja að réttindum fólks og jafnvel á að gera það í andstöðu við launafólk ef marka má það sem komið hefur fram. Auðvitað verður ríkisstjórnin að gera sér grein fyrir því að þetta mun leiða til stríðsástands á vinnumarkaðnum. Hæstv. vinnumálaráðherra hefur látið það frá sér fara í fjölmiðlum og ætlar greinilega að keyra svo hart og beitir raunverulega svipunni áður en málin eru komin hér til meðferðar í þinginu að hann segir að hann ætli ekki að láta berja sig til baka með þessi mál og ætlar greinilega að koma með þau inn í þingið þó það sé í andstöðu við verkalýðshreyfinguna.  Á hverju byggist raunverulega samkeppnishæfni atvinnulífsins núna? Hún byggist á lágum launum fólksins í landinu þar sem verulegur hluti þess er niðurgreiddur af hinu opinbera og það er spurning hvort ríkisstjórnin hafi þessa framtíðarsýn varðandi kjör fólksins í landinu og hvort ríkisstjórnin ætlar að verðlauna launafólkið í landinu með þessum hætti sem hefur tryggt stöðugleikann og betri stöðu atvinnulífsins á undanförnum árum með því að búa við skerðingu á launum sínum og sífelldum árásum á velferðarkerfið. Og það sem gerir ástandið, virðulegi forseti, enn verra er staðan í stjórnmálum og á vinnumarkaði. Við höfum hér ríkisstjórn sem vissulega er málefnasnauð 

Hæstv. forseti. Það er tilbreyting að heyra í hæstv. forsrh. í þingsal. Forsrh. í ríkisstjórn sem hefur þá yfirlýstu stefnu að gera grundvallarbreytingar á skipulagi og samskiptareglum í þjóðfélaginu. Forsrh. í ríkisstjórn sem núna er að byrja að taka til hendinni. Látið er í veðri vaka að þetta skuli gert í samráði og sátt. Raunveruleikinn er hins vegar sá að þessa dagana er verið að kynna samtökum launafólks lagafrumvörp sem varða samningsrétt stéttarfélaga og einnig lögbundin kjör og réttindi og þau skilaboð látin fylgja að frv. þessi verði lögð fram á þingi innan fárra daga. Samkvæmt þessum frumvarpsdrögum á að afnema í einu vetfangi ýmis grundvallarréttindi sem hafa verið forsenda í kjarasamningum um langt skeið, já, um langt skeið. Nú er það orðin ein röksemdin fyrir því að það þurfi að breyta þessum lögum. Hæstv. forsrh., það sem er gamalt getur verið gott. Ég hef áhyggjur af því alvöruleysi sem einkennir þessa umræðu, eða skyldi það vera þekkingarskortur? Ég vona að það sé þekkingarskortur því úr honum er hægt að bæta. En ég ætla að vona að ríkisstjórninni takist ekki að slá ryki í augu fólks því það sem hér er verið að boða í þeim frumvarpsdrögum sem kynnt hafa verið er stórfelld réttindaskerðing, réttindi sem hefur verið samið um í kjarasamningum og í kjölfarið fest í lög. Og hæstv. forsrh. til upplýsingar þá er það rétt að margir fundir hafa verið haldnir í þeirri nefnd sem vitnað er til um samskiptareglur á vinnumarkaði en verkalýðshreyfingin hefur komist að niðurstöðu í því máli og lagt fram sínar tillögur sem okkur er sagt að nú eigi að hunsa. 
             Hæstv. forseti. Ég er að ljúka máli mínu. Þau viðbrögð sem fram hafa komið innan samtaka launafólks nú síðustu daga eftir að þessi umræða hófst sýna svo ekki verður um villst að dragi ríkisstjórnin ekki þessi vanhugsuðu frumvarpsdrög til baka þá er verið að blása til óvinafagnaðar. 

Það er mikið tillitsleysi sem hv. ræðumenn sýna samþingsmönnum sínum því það er ekki hægt að gefa orðið þeim sem síðastir eru á mælendaskránni fyrir utan náttúrlega málshefjanda og hæstv. forsrh. ef allir fara fram úr tímanum og það hafa allir gert.

Herra forseti. Hæstv. fyrrv. félmrh., Guðmundur Árni Stefánsson, setti árið 1994 nefnd á laggirnar til þess að fjalla um samskiptareglur á vinnumarkaði. Þessi nefnd var með þátttöku ASÍ og þátttöku BSRB. 48. fundur þessarar nefndar er haldinn í dag og það tel ég að hljóti að teljast nokkur umfjöllun. Þetta frv. sem hér hefur verið drepið á er samið á grundvelli áfangaskýrslu frá nefndinni og ég hélt satt að segja að sæmileg sátt ríkti í nefndinni um frv. þegar farið var að kynna það úti í félögunum. Í frv. er ekki sneitt að verkfallsréttinum. Það er fjarstæða. Í frv. er tilraun til að draga úr launamisrétti í landinu, tilraun til þess að styrkja heildarsamtök verkalýðsins og það er fjarstæða að halda því fram að frv. stangist á við stjórnarskrá eða alþjóðasamþykktir sem við erum aðilar að.

Heitir þessi maður Páll Pétursson?

Þetta frv. er samið með hliðsjón af þeirri aðferð sem Danir hafa viðhaft um árabil og ef það er staðreynd að danskur verkalýður hafi miklu hærra kaup heldur en íslenskur þá finnst mér að það sanni það að danska aðferðin er ekkert ómöguleg. Danska aðferðin kynni að vera til fyrirmyndar fyrir íslenskan verkalýð og til þess að jafna kjörin í landinu. Reynslan af íslensku aðferðinni er ekkert sérstaklega góð. 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin segist vera í samstarfi við launþegasamtökin. Vinnan er í uppnámi vegna hrokafullra vinnubragða af hálfu ríkisvaldsins og einstaka þættir frumvarpsdraganna sem um er rætt eru skeggræddir í fjölmiðlum. Þingmenn reyna að átta sig á stöðunni og staðhæfingunum og eru eins og jójó í ræðustól Alþingis í umræðu utan dagskrár dag eftir dag. Einhver mundi kalla þetta óbærilegan léttleika tilverunnar en, því miður, umgjörð þessa máls er grafalvarleg. Mínar heimildir eru þær að það sé vilji til þess innan verkalýðshreyfingarinnar að gera breytingar á vinnulöggjöfinni. Að verkalýðshreyfingin hafi ekki hafnað því að setja nýjar verklagsreglur. Mínar heimildir segja að ágreiningurinn rísi út af verklagi félmrh. þar sem keyrt er yfir sjónarmið launþegasamtakanna og skrifað handrit að frumvarpi þar sem sjónarmiða vinnuveitenda er gætt. Á sama tíma eru unnin frv. um breytingar á réttindum opinberra starfsmanna og það hendir fjmrh. að setja þau fram á viðkvæmum tíma og allt lendir í pressu af því ráðherrarnir halda illa á málum. Það eru eðlileg viðbrögð launþega að halda fast í það sem þeir hafa en flestir viðurkenna að mörgu þurfi að taka á, ekki síst að lífeyrismál ríkisins séu í vanda en það skiptir máli hvernig farið er að. Verkalýðshreyfingin lagði grunn að þjóðarsátt. Sú sátt var byggð á frjálsum samningum og öll leiðandi félög innan hreyfingarinnar stóðu saman um stöðugleika, lækkun vaxta, baráttuna við verðbólgu. Alltaf ,,consensus``, alltaf samráð. Þess vegna er það hreint skemmdarverk ef annar aðilinn á að ráða þessari ferð. Ef það fer svo að Framsfl. tekur nú beina afstöðu með atvinnurekendum þá er það ,,últra`` hægri leið. Fjmrh. sagði í morgunútvarpi að nú þyrfti hann að leggja frumvörpin strax fram á Alþingi vegna kvartana og ég spyr: Er það e.t.v. óskastaðan sem þessi uppákoma átti að leiða til?

Virðulegi forseti. Opinberir starfsmenn hafa gjarnan fengið þau svör við sínum launakröfum að réttindi þeirra séu svo góð að ekki sé unnt að greiða þeim hærra kaup. Nú getum við haft okkar skoðanir á því hversu merkileg þau réttindi eru þegar til kastanna kemur en það breytir ekki því að þau hafa haldið launum opinberra starfsmanna niðri um árabil. Opinberir starfsmenn hafa borgað fyrir þau með kaupinu sínu í gegnum tíðina og láta menn sér þá til hugar koma að þessi réttindi verði tekin af eða þeim breytt með löggjöf án átaka? Auðvitað er verið að koma aftan að fólki sem vegna meintra réttinda hefur haft skertar launatekjur um árabil. Í 36. gr. gildandi laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins er ákvæði þess efnis að við endurskoðun laganna skuli jafnan gefa forustu samtaka opinberra starfsmanna kost á því að fylgjast með og fjalla, fyrir hönd félaga sinna, um ágreiningsatriði þau sem upp kunna að koma. Miðað við það sem fram hefur komið hafa hugmyndir ríkisstjórnarinnar verið kynntar hvað varðar frv. um réttindi og skyldur og lífeyrissjóðinn. En svo fer allt í bál og brand. Hver er þá merking þess að gefa eigi fulltrúum starfsmanna kost á að fylgjast með eða að fjalla, fyrir hönd félaga sinna um ágreiningsatriði sem upp kunna að koma? Hvar eru málin raunverulega stödd? Er það þetta, virðulegi forseti, sem við þörfnumst núna: Lakari staða launafólks? Er það framlag ríkisstjórnarinnar til landflóttans? Þriðjungur fólks á besta aldri er tilbúinn að flytja úr landi ef örugg atvinna býðst. Halda menn að samkeppnisstaða Íslands, samkeppnin um fólk, hugmyndir og hæfileika batni með því að þrengt sé að kjörunum? Það er ekki bara vegna launanna sem fólk flýr land. Það er ekki síður vegna ýmissa réttinda og möguleika sem fólki og fjölskyldum hafa verið skapaðir í okkar nágrannalöndum, þar á meðal svokölluð félagsleg réttindi og fjölskyldustefna. 

Virðulegi forseti. Eins og öllum er ljóst hafa ríkisstjórnir Davíðs Oddssonar haft mikil samráð við verkalýðshreyfinguna og aðra aðila á vinnumarkaði. Þetta hefur best sést þegar verið er að leysa kjarasamninga og einnig með þátttöku þessara aðila í nefndum sem fjallað hafa um ýmis málefni og sérstaklega þó skattamál. Varðandi tvö frv. sem eru til skoðunar nú hjá ríkisstjórninni, og annað varðar lífeyrissjóð ríkisstarfsmanna og hitt um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna, hefur verið haft samráð við samtök opinberra starfsmanna um þau mál enda komu þau inn í umræðuna frá okkar samráðsaðilum. Í sambandi við lagafrv. um lífeyrissjóð ríkisstarfsmanna þá felur það frv. ekki í sér skerðingu á heildarréttindum opinberra starfsmanna.

Þetta er ósatt.

Mér er alveg sama hvað formaður BSRB segir, það sem felst í frv. eru tilfærslur á réttindum en þegar á heildina er litið þá er ekki um að ræða skerðingu á réttindum opinberra starfsmanna. Í öðru lagi, og það varðar frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, þá er þar ekki gert ráð fyrir að réttindi starfsmanna sem samið hefur verið um í kjarasamningum breytist. Það er ekki snert á þeim. Og það er ekki heldur gert ráð fyrir því að réttindi þeirra starfsmanna sem ráðnir hafa verið fyrir gildistöku laganna breytist að öðru leyti en því sem snýr að biðlaunaréttinum. Við viljum afnema æviráðninguna og það eru sífellt færri sem eru æviráðnir. Við viljum líka breyta biðlaunaréttinum og koma í veg fyrir að fólk sé á tvöföldum launum sex til tólf mánuði.

Hvað um veikindaréttinn? Starfsréttinn? Samningsréttinn?

Ef ég fæ frið fyrir æstum þingmanninum sem situr hér og hefur nægan tíma til að tala við mig annars staðar um þessi mál og við getum gert það og ég vil gjarnan eiga viðtal við hann um þau, þá skal ég segja það hér í lokin að þessi lög eru 40 ára gömul. Þeim þarf að breyta og það ætlum við okkur að gera enda voru lögin sett þegar opinberir starfsmenn höfðu hvorki verkfalls- né samningsrétt. 

Virðulegur forseti. Mér er alveg sama hvað formaður BSRB segir, eru orð fjmrh. Kannski segir þetta alla söguna. Ég kem hins vegar hér upp í framhaldi af orðum hæstv. félmrh. sem gat um það réttilega að það hafi verið í tíð minni sem félmrh. sem aðilar vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins voru kallaðir að þessu borði til að fara yfir samskiptareglur á vinnumarkaði til að freista þess að bæta enn frekar samband þessara aðila og treysta þau bönd sem þar þurfa að vera á milli. Hins vegar var það aldrei ætlunin að keyra út einstakar tillögur úr þeirri nefnd einhliða með afli og offorsi eins og nú hefur verið gert. Því segi ég einfaldlega: Svona eiga samskiptareglur á vinnumarkaði ekki að vera. Með öðrum orðum: Niðurstaða þessa nefndarstarfs er gjörsamlega á haus við upphaflegt markmið þess.

Herra forseti. Þessi umræða kemur mér mjög á óvart. 

Segðu Friðriki það.

Virðulegi forseti. Í hvaða heimi lifi ég? Heimi raunveruleikans. Í þeim heimi sem við blasir ef við förum rétt út fyrir dyrnar 

Nefndu dæmi.

Það á enn að skerða kjör þeirra með frv. sem boðað hefur verið að lögð verði fram. Þau eru ekki sýnileg, við höfum ekki séð þau, þau eru ekki hér. En við erum fullkomlega læs. Það er búið að fjalla um þau í dagblöðum, það er búið að fjalla um þau í ályktunum ASÍ og BSRB en hæstv. ríkisstjórn les kannski ekki slíkar ályktanir. Það er kannski þannig. Auðvitað er það rétt að það á að miða frv. og lög, lagasmíð, við raunveruleikann, við það þjóðfélag sem við búum í og hæstv. forsrh. nefndi það þannig að við ættum að taka mið af þjóðfélaginu í dag og þeim tíðaranda sem nú ríkir. Ég spyr: Er það þjóðfélagið sem launþegar vilja sjá, er það tíðarandinn sem launþegar vilja sjá ríkja hér á landi eða er það þjóðfélagið sem hæstv. ríkisstjórn vill sjá og allar hennar gerðir hafa beinst að að breyta þessu þjóðfélagi? Er það sá tíðarandi sem þessi ríkisstjórn vill að hér ríki? Ég vil sjá þjóðfélag vinsamlegt launþegum landsins. Og þess vegna segi ég: Ef ekki er haft samráð við þá um kaup þeirra, kjör og réttindi, þá er illa komið fyrir okkur öllum og vonandi ekki síst fyrir þessari ríkisstjórn, að henni verði hegnt fyrir það þegar sá tími kemur.

Herra forseti. Ég tel að þessi umræða hafi verið til gagns því að það hefur margt komið fram hér sem sýnir að það var umræða í gangi í þjóðfélaginu um hluti sem ekki var stoð fyrir nokkurs staðar. Það hefur upplýst hér. Það hefur líka komið fram hjá mörgum þingmönnum sem hafa gagnrýnt eitt og annað að þeir telji engu að síður að margt þurfi að endurskoða í þeim verklagsreglum sem um kjaramál og umræður á vinnumarkaði gilda. Þannig að mér sýnist að það sé nokkur samhljómur í því hér í þinginu. Það sem eftir þessa umræðu stendur er þetta: Það hefur verið haft samráð við verkalýðshreyfinguna. Slíkt samráð stendur yfir núna og verður áfram. Það hefur líka komið fram, vegna þess sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson spurði um sérstaklega og var ágætt hjá honum, að það stendur ekki til að skerða lífeyrisréttindi afturvirkt. Það stendur ekki til. Það er þýðingarmikið fyrir fólk að það liggi fyrir.

Þetta er mikilvæg yfirlýsing.

Það liggur fyrir eftir þessa umræðu. Það stendur ekki til. Ég hygg að það standi líka eftir þessa umræðu að þegar menn horfa til frv. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þá liggi það fyrir að menn eru ekki að breyta hér hlutum sem samið hefur verið um í kjarasamningum. Menn eru heldur ekki að horfa til afturvirkra þátta nema að því leyti sem tengist biðlaunaréttinum vegna þess dóms sem féll á sínum tíma um tengingar biðlauna með tvöföldum hætti. Það er ekki verið að breyta öðrum þáttum heldur en þeim. Það eru hins vegar aðrir þættir sem ég held að þingmenn sjálfir hljóti að vilja styðja. Eru þingmenn hér inni þeirrar skoðunar að það eigi almennt að vera í gildi æviráðning hjá embættismönnum ríkisins?