Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Sveinbjörn Högnason: Ég mun hafa kvatt mér hljóðs í gær, þegar umr. um málið var að verða lokið. En það voru aðeins nokkur atriði, sem ég vildi benda á í sambandi við þær umr., sem fram hafa farið um málið. Það er vitanlega enginn, sem efast um það nú á okkar tímum, hve nauðsynlegar íþróttir eru fyrir þjóðlífið. Og ég gæti trúað því, að það borgaði sig að draga eitthvað úr kennslu í einhverri námsgrein í okkar skólum og gefa íþróttunum meira rúm en verið hefir. Og er ég sannfærður um það, að við höfum verið allt of hirðulausir um þann þátt uppeldismálanna. Slíkt er hrein vanvirða. Þó er því ekki að neita, að það hefir komið fram, bæði frá einstaklingum og félögum, mjög virðingarverð viðleitni um þessi mál. Ég dreg í efa, að svo margir í þjóðfélagi okkar hefðu gefið frá sér sjálfsbjargarviðleitni svo fljótt og flúið frá áreynslu og erfiði, sem raun ber vitni, ef þeir hefðu fengið þau uppeldisáhrif, sem íþróttirnar geta veitt, þ. e. meira starfsþrek, kraft og viljafestu. Ég hygg, að það séu fáir þættir í uppeldismálum okkar, sem beri að leggja meiri áherzlu á en einmitt íþróttirnar, að koma þeim í viðunandi horf. En til þess að það megi takast, er fyrst og fremst nauðsynlegt að sameina þá krafta, sem fyrir eru í landinu og hafa starfað að þessum málum undanfarið, og reyna að skapa samstarf að eflingu íþróttanna. Mér virðist þetta frv. vera virðingarverð viðleitni í þá átt, að taka tillit til þeirra aðila, sem starfað hafa að þessum málum undanfarið. Það hafa aðallega verið tvær félagsheildir, sem unnið hafa að þessum málum, ungmennafélögin annarsvegar, sem munu vera fyrstu frumherjar íþróttanna hér á landi og unnið þar lofsvert verk í því máli, þegar litið er á þá aðstöðu, sem þau hafa átt við að búa. Og svo er það Í. S. Í, sem unnið hefir mjög lofsvert starf. En hvortveggja þessi félög starfa á sínu sviði. Ungmennafélögin hafa unnið fyrir sveitirnar, og ég hygg, að bezt myndi íþróttamálum sveitanna borgið, ef þeim væri falið að hafa þau mál með höndum. Mér er ekki kunnugt um, að Í. S. Í. hafi starfað mikið úti í strjálbýlinu. Nú er það vitanlegt, að íþróttastarfsemi er miklu erfiðari úti um sveitir en í kaupstöðunum. Að vísu er það rétt, að ekki má ganga framhjá þessu íþróttasambandi, sem starfað hefir lengst allra heildarsamtaka hér á landi að þessum málum. En hitt er óhugsanlegt, að fela því að fara með mál sveitanna að þessu leyti. Það kemur glöggt fram hjá hv. 4. þm. Reykv., að hann sér ekkert nema þar, sem mannfjöldinn er mestur saman kominn. Hann sér ekki hagsmuni dreifbýlisins, heldur aðeins þéttbýlisins. Þetta er það, sem ég fyrir mitt leyti vil átelja. Í þessum framkomnu brtt., sem eiga e. t. v. að einhverju leyti rót sína að rekja til stjórnar Í. S. Í, hefir verið reynt að koma á framfæri nokkurskonar sundrungarstarfsemi í þessu máli. Ef góður árangur á að nást, verður að sameina til þess alla krafta. Í dreifbýlinu, þar sem mér er ekki kunnugt um að stjórn Í. S. Í. hafi beitt sér mjög fyrir íþróttum, treysti ég ungmennafélögunum miklu betur til slíkra hluta. Og mig undrar, að hv. þm. A.-Húnv. skuli æskja þess, að áhrif á stjórn íþróttamála hverfi sem mest þaðan og til Reykjavíkur eða kaupstaðanna, skuli meira að segja, eins og kom fram í umr. í gær, gerast talsmaður fyrir því og vega manna harðast móti dreifbýlinu. Ég vildi óska, að allar brtt., sem stefna að því, að þéttbýlið ráði öllu, yrðu teknar aftur, en frv. samþ. í þeirri mynd, að góð lausn fáist á málinu.

*Pétur Ottesen: Ég vil mjög taka undir þau ummæli, sem fallið hafa í þessum umr. um nytsemi íþrótta. Það er vitanlegt, hve mikill þáttur þær eru í uppeldi manna. Ekki er gagn þeirra minna síðan sú breyting varð, að allmikill hluti þjóðarinnar vinnur að öðrum störfum en þeim, sem kosta mikla líkamsáreynslu. En þær eru þroskavænlegar fyrir alla, ekki aðeins til að stæla vöðva manna og herzlu alls líkamans, samfara mýkt, heldur og til að stæla hugsunina. Þannig eru þær svo ómetanlegar þjóðinni, að það verður seint oflofað, hve mikið starf og gott hefir verið unnið hér af forgöngumönnum þeirra. Framtak þessara einstöku manna hefir hrundið málunum áfram. Bæði ungmennafélögin og þau félög, sem mest ber á í Í. S. Í, hafa staðið að framförunum. Ég veit ekki betur en gott samkomulag hafi verið með þessum aðilum. Á það hefir verið bent, að í Í. S. Í. séu 30–40 ungmennafélög, og vitað er, að mörg fleiri ungmennafélög hafa beint og óbeint notið stuðnings Í. S. Í. við íþróttaframkvæmdir. Meðal ungmennafél. og sambandsins hefir þannig verið mjög góð samvinna, enda býst ég við, að án hennar væru íþróttirnar ólíkt skemmra á veg komnar en er. Auk þess ramma, sem í frv. er settur um þessa starfsemi, eru þar mörg einstök atriði, sem ég tel ákaflega mikilsverð. Þar er svo kveðið á, að allir unglingar skuli hafa lært sund innan 14 ára aldurs. Það hefir geysilega þýðingu í lífsbaráttu okkar, sem verðum svo mjög að stunda sjó, auk ferðalaga yfir ár og vötn, að sundkunnátta verði almenn og nær undantekningarlaus. Hún hefir mjög færst í aukana með starfi ungmennafélaganna, auk þess sem sund hefir mjög verið stundað við alþýðuskólana. En nú leiðir af sjálfu sér, að þegar sund verður að skyldunámsgrein fyrir alla, verður það eitt höfuðverkefni íþróttasjóðsins að styrkja sundlaugabyggingar sem allra viðast. Því að það má ekki gera unglingunum allt of erfitt fyrir og kostnaðarsamt að læra sundið. Á stórum svæðum á landinu eru ekki til laugar, sem kennsla geti farið fram við. Því hefir víða verið reynt í kaupstöðum að koma upp sjólaugum, sem hitaðar eru með kolum eða rafmagni. Mér þætti sanngjarnt, að auk þess ríkisstyrks, sem lagður er fram til sundlaugabygginga, væri veittur nokkur rekstrarstyrkur við þær sjólaugar, sem hita verður upp. Það er fullreynt, hve erfitt er að koma upp sundnámi án þess að hafa heitt vatn til að læra í. Ágreiningur sá, sem risið hefir hér og leiddi til þess, að við 2. umr. var borin fram rökst. dagskrá á þeim grundvelli, að leita yrði samkomulags við Í. S. Í., og síðan, er hún var felld, bornar fram brtt., er fela í sér óskir Í. S. Í, er ekki undarlegur, þegar annarsvegar er hugsað um elju og erfiði þeirra manna, sem hafa beitt sér fyrir þessum félagsskap og þykir því miður, ef á nokkurn hátt yrði skertur réttur þeirra og sjálfstæði, og hinsvegar eru þær skoðanir, sem fram hafa verið bornar gegn brtt. Samkv. frv. er Í. S. Í. veittur tillöguréttur um reglur fyrir allri íþróttastarfsemi. Því er falið að hafa á hendi alla íþróttaþátttöku af Íslands hendi gagnvart öðrum þjóðum, þó þannig, að ríkið geti sjálft tekið slíka hluti að sér, en ég geri ekki ráð fyrir, að öðrum þyki betur til þessa trúandi en Í. S. Í, að koma fram út á við af okkar hálfu, svo að í framtíðinni verði þessum félagsskap tryggð umráð þessi. Undanfarið hefir fjárveiting verið veitt á nafn Í. S. Í. og það haft óskorað vald yfir skiptingu hennar milli félaga. Nú á að aftaka þetta, en í staðinn fær Í. S. Í. aðeins einn mann af þremur í íþróttanefnd, sem ræður skipting fjárins og ráðstöfun þess. Þegar nefnd var sett til að undirbúa þessa löggjöf, var aðeins einn maður tekinn úr stjórn Í. S. Í, þótt ýmsir af forgöngumönnum þeirra samtaka hefðu talið rétt, að þeir undirbyggju málið. Ég sé það eftir atkvgr. um dagskrána við 2. umr., að það er alveg þýðingarlaust að bera fram tillögur eins og þær, sem hv. 4. þm. Reykv. ber fram. Hinsvegar virtist útlit fyrir það við 2. umr., og sérstaklega eftir að brtt. höfðu verið þar samþ., að frv. mundi ganga fram á þessu þingi. Og ég verð að segja, að það er ekki nema ákaflega eðlilegt, að frv. fái staðfestingu á þinginu; það verðskuldar það að mörgu leyti. Ég held því, að ekki sé um annað að gera fyrir Í. S. Í. og ungmennafélögin en reyna að halda áfram því góða samstarfi, sem með þeim hefir verið. Þá eiga þessir tveir aðilar að geta ráðið öllu í íþróttanefnd og haft þessi mál algerlega í hendi sér. Mér þykir það á skorta í frv., að þessum aðilum sé tryggð íhlutun um val íþróttafulltrúa. Samkv. frv. ráða þeir engu um það, hverjum fræðslumálastjórnin felur starfið. Þetta vil ég ekki sætta mig við fyrir þeirra hönd. Það allra minnsta er, að félögin fái tillögurétt um þetta. Þá langar mig til að bera fram skriflega brtt. við 3. gr. um, að á eftir orðunum: „Hann skal ráðinn af fræðslumálastjórn til 3 ára í senn,“ bætist: „að fengnum tillögum íþróttanefndar“. Mér finnst þetta alveg lágmarkskrafa fyrir hönd íþróttasambandsins eða íþróttanefndarinnar. Ég vona, að allir, sem viðurkenna gagnsemi íþróttafélaganna og ungmennafélaganna í þessum málum, geti léð brtt. fylgi sitt. Í gær var á það minnst, að vel kæmi til mála, að fulltrúa hjá fræðslumálastjóra yrði falið íþróttafulltrúastarfið. Ég efast ekki um, að ef sá maður hefir til að bera þá hæfileika, sem þarf til þessa starfs, þá muni félögin sætta sig við þá ráðstöfun. Enda nær till. mín ekki lengra en að nefndin skuli, fyrir hönd félaganna, hafa tillögurétt. Orð féllu hér um það í gær, að með frv. væri opnuð leið til mikilla fjárútláta frá því, sem verið hefir hingað til. Frv. sjálft ákveður ekkert um fjárveitingar. Það er á valdi Alþingis, hve mikið fé verður síðan hægt að veita. Miðað við það, sem íþróttafélög og einstakir íþróttaiðkendur hafa lagt af mörkum til starfseminnar, sé ég ekki, að hægt sé að segja, að þær fjárveitingar séu of háar, sem á móti hafa komið frá því opinbera. Í. S. Í. hefir fengið 8 þús. kr. á ári nú um skeið. Auk þess eru ýmsar fjárveitingar, sem í frv. til fjárl. fyrir 1940 eru dregnar saman í einn lið, 6 þús. kr. Þá eru 10 þús. kr. til sundlaugabygginga og nokkrar fjárveitingar, sem bundnar eru við ýmsar framkvæmdir í kaupstöðum landsins, og auk þess 2400 kr. til sundkennslu. Þetta verður nú samkv. frv. veitt í einn lagi og þannig byggður upp íþróttasjóðurinn, en alls óvíst, hvað Alþingi sér fært að veita á hverjum tíma. Það er alls ekki í íþróttunum einum, sem dugnaður og framtak kemur fram hjá félögunum. Það er alkunnugt, að fyrir átök íþróttafélaga og ungmennafélaga hafa verið reist ótal hús um allt land til þess að halda þar uppi fjölþættu félagslífi. Nú síðustu árin hafa íþróttafélögin einbeitt kröftum sínum að því að koma upp skíðaskálum. Ég verð að segja, að það gengur kraftaverki næst, hvað þessir menn hafa áorkað miklu á skömmum tíma. Sumstaðar hefir orðið að bera byggingarefnið á bakinu langar leiðir yfir vegleysur. Það hafa þeir unnið til að koma þessum hugðarmálum sínum í framkvæmd. Atorkan, sem lýsir sér í þessu, sýnir, hversu mikilsverður þessi félagsskapur er. Þann manndóm og þann félagsskap á löggjafinn að styðja og sýna honum viðurkenning sína í verki.

Forseti (JörB) : Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Borgf. [sjá þskj. 397]. Þar sem brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifl., verður að veita tvenn afbrigði frá þingsköpum til þess að hana megi taka til meðferðar á fundinum.

*Jón Pálmason: Ég kvaddi mér hljóðs í gær í sambandi við þann ágreining, sem risinn var og enn helzt. Hv. 1. hm. Skagf. hóf ræðu sína á því að segja, að þetta frv. hefði komið illa við sparnaðarhug minn, það væri mitt fag að fást um þá hluti, sem til útgjalda horfðu, o. fl. í sama tón. Ég get skilið, að hann hneykslist á því að hugsa um slíkt. En s. l. viku höfum við verið að því í fjvn. að leita uppi hverja fjárhæð, sem nokkur möguleiki er til að spara á, og hvarvetna rekizt á ófærar hindranir. Þetta var lögbundin greiðsla, þessu var búið að lofa fyrir mörg ár, þessu varð ekki undan komizt vegna þess að venja eða hliðstæð fordæmi voru fyrir því o. s. frv. Þá höfum við orðið að ráðast á fjárveitingar, sem okkur var mjög sárt um, svo sem til ýmissa verklegra framkvæmda. Þá er það ekki rétt hjá hv. 1. þm. Skagf. að vera með háðglósur um það, að þetta sparnaðartal sé bara persónuleg ástríða hjá mér, allsendis óþarft. Önnur hlið málsins er skipulagið, sem ráðgert er. Það þýðir og ekki að leyna því, að þarna er verið að stofna alldýrt embætti. Auk þess er stofnuð íþróttanefnd, sem að vísu á að vera ólaunuð fyrst, en verður það ekki lengi. Þá er ferðakostnaðurinn. Þetta vil ég aðeins benda á. Hitt er ágætt, ef menn verða svo á eftir sammála um að veita miklu meira til þessara mála en að undanförnu og búa svo um, að það mikla fé verði virkilega til íþróttaeflingar. Sízt verð ég til þess að neita gildi íþróttanna, þótt ég telji ekki heppilegt að knýja þetta frv. gegnum Alþingi í þeirri mynd, sem það er. Aðaldeilan um skipulagið snertir það, hvort hér eigi að vera eitt eða tvö íþróttasambönd. Um það mál get ég svarað sameiginlega þeim hv. 4. þm. Reykv., hv. 1. þm. Rang. og hæstv. forsrh. Þó að sá félagsskapur eigi í hlut, sem ég gerði mér ungur miklar vonir um og hefi gert mér far um að sýna alla þá hjálpsemi, sem ég taldi mér fært, verð ég að segja það um ungmennafélögin, að þau hafa tapað úr höndum sér aðalmarkmiðinu, sem þau höfðu í íþróttum í fyrstu, en það var að tryggja, að íslenzk glíma héldi áfram að vera þjóðaríþrótt. Henni hefir hrakað ákaflega í sveitunum á síðari árum. Sökin er sú, eins og hv. 1. þm. Rang. talaði um áðan, að fólki hefir fækkað á bæjunum og erfiðleikarnir á íþróttaiðkunum orðið svo miklir, að ungmennafélögin reisa ekki rönd við þeim. Nú kemur það ekki máli við, hvort menn halda, að ungmennafélögunum sé einhver stoð eða ekki í því að heita sjálfstæður aðili við hlið Í. S. Í. í þessum málum, þegar aðalatriðið er jafnóleyst eftir sem áður, hvernig íþróttir verði bezt efldar innan sjálfra félaganna. Engin rök hafa verið færð fyrir því, að eðlilegra sé að hafa samböndin tvö en eitt eða að ungmennafélögin biði tjón af þátttöku sinni í Í. S. Í., þar sem mikill hluti þeirra hefir nú verið um skeið. Þá vil ég svara því, sem hæstv. ráðh. endaði ræðu sína á. Hann taldi það fjarstæðu, að ætti að rýra frelsi íþróttastarfseminnar í landinu. Þarna er ég alveg sammála og vil benda honum á, að þessi yfirlýsing fellur ekki alveg við ákvæði frv. Það er gert ráð fyrir að setja a. n. l. stjórnskipaða nefnd til yfirstjórnar í þessum málum á öllu landinu og stjórnskipaðan fulltrúa. Noti þeir menn vald sitt, geta þeir rýrt frelsi félaganna ákaflega mikið. Ég vil því hvorki nefndina né hinn stjórnskipaða fulltrúa. Ég tel það heppilegast, að hin frjálsa starfsemi sé styrkt af ríkisvaldinu eins og fjárhagur leyfir. Það er eðlilegt, að stofnanir eins og íþróttaskólarnir, sem við eigum á Laugarvatni, í Haukadal, á Álafossi og íþróttaskóli Jóns Þorsteinssonar í Rvík, séu styrktir af ríkinu, þótt þeim hafi verið komið upp af einstökum mönnum. Á sama hátt tel ég eðlilegt, að Í. S. Í. njóti styrks frá ríkinu, með því skipulagi, sem verið hefir. Það er sambærilegt við höfuðfélagsskap okkar bænda, búnaðarfélögin. Þau eru öll í einu sambandi, er nýtur sem heild þess styrks, sem Alþingi þykir fært að veita, og deilir síðan milli smáfélaganna. Það er affarasælast, að félögin séu sem allra frjálsust, en fái gegnum samband sitt þá aðstoð og þau áhrif, sem hverju þeirra um sig hentar bezt og þau óska eftir á hverjum tíma. Ég ber sízt móti því, að þörf sé á einskonar fulltrúa til leiðbeininga innan Í. S. Í., en það mál á að vera á þess valdi, en ekki setja upp ríkislaunað embætti til þess. - Yfirleitt er ég hræddur um, að „hlunnindin“, sem frv. á að veita Í. S. Í., verði hefndargjöf.

* Frsm. minni hl. (Pétur Halldórsson) : Ég vil benda hv. þdm. á, að það er fjarstæða, sem hv. 1. þm. Rang. hélt fram, að við, sem í fjölmenninu búum, viljum ná yfirráðum allrar íþróttastarfsemi undir okkur, þótt við viljum hafa þá yfirstjórn alla á einum stað, en ekki tveim. Enginn hefir borið móti því, að eitt íþróttasamband sé eðlilegra og heppilegra en tvö. Og það er aðeins deila um nafn, ef það samband má ekki heita Í. S. Í. Er þá nokkuð undarlegt, þótt stj. þessa sambands sé ætlað að vera í höfuðstað landsins? Þarf það að spretta af sérdrægni okkar Reykvíkinga, þótt við teljum það réttast? - Nei, ég held ekki. Það eru miklu minni rök fyrir því að hafa stjórnina t. d. austur í Rangárvallasýslu. Auðvitað verður Í. S. Í. að vera opið öllum félögum, sem við íþróttir fást, hvar sem er á landinu, og þannig um hnúta búið, að þau geti haft þar sín áhrif. Ungmennafélögin eiga að vera þar, að því leyti sem þau eru íþróttasamtök, þótt þau hafi annars eins óskyld viðfangsefni og jarðrækt, skógrækt og unglingafræðslu, bindindi o. s. frv. og ýms mál sinnar sveitar eða héraðs, sem ekkert eiga að grípa inn í íþróttastjórn landsins og gera það mjög óheppilegt að fela þeim félögum hana, hversu virðingarverð sem íþróttastarfsemi þeirra er. Mig grunar, að við skipun þeirrar nefndar, sem undirbjó frv., hafi verið reynt að sjá til þess, að forgönguréttur Í. S. Í. til yfirstjórnar íþróttamála yrði þar ekki viðurkenndur. Hún var einkennilega skipuð, eins og réttilega hefir verið átalið. Það er margt, sem bendir til, að það hafi frá öndverðu þótt hæpinn málstaður að ætla ungmennafél. yfirstjórnina við hlið Í. S. Í. - Nefna má ýmiskonar félagsskap, sem einnig ætti að vera í Í. S. Í. með sama fyrirkomulagi og ungmennafélögin eru þar, svo sem skátafélögin eða sum verklýðsfélögin. Það er alger fjarstæða, sem hv. 1. þm. Rang. segir, að Í. S. Í. sé að vekja sundrung í þessu máli, þótt það óski þess, að réttur þess sé ekki skertur. Annars hirði ég ekki að deila á ummæli hans eða annara, sem eiga erfitt með að líta hlutlaust á þessi atriði. Aðalatriðið ætti þó að verða hv. þm. ljóst að lokum, að úr því að rökst. dagskráin var felld, á að samþ. brtt. mínar um, að yfirstjórnin sé ein.

*Thor Thors: Það hefir verið stefna Alþingis á undanförnum árum að láta stöðugt fleiri og fleiri svið þjóðlífsins til sín taka. Oft hefir það átt við og orðið til bóta, en hinu verður ekki neitað, að víða hefir verið of langt gengið. Lagafjöldinn er orðinn svo mikill, að fáir vita, hvað lög eru í landi, nema með sérstakri fyrirhöfn og árvekni. Menn eiga erfitt með að finna nokkurt svið, þar sem þeir mega um frjálst höfuð strjúka. Um þessi íþróttalög verður að viðurkenna, að þau eiga rétt á sér. Einkum er mikilsvert það, sem hér er ákveðið um íþróttir í skólum, og ekki verður deilt um, að fyrir þær opinberu stofnanir eigi Alþingi að skapa skipulag í þessum þýðingarmiklu þáttum uppeldisins. Ég skal ekki bæta við þau orð, sem hér hafa fallið um uppeldisgildi íþrótta, og aðeins drepa lauslega á þau atriði III. kaflans, sem mest framför er að. Í 15. gr. er ákveðið, að nemendum, sem að dómi læknis eru ófærir til þátttöku í íþróttaiðkunum fullhraustra nemenda, skuli séð fyrir líkamsæfingum við þeirra hæfi, eftir því sem fært þykir. Ennfremur, að fræðslumálastjórn skuli eftir tillögum íþróttafulltrúa og íþróttanefndar setja ákvæði um tilhögun og stundafjölda fimleikakennslu og annara íþróttaiðkana í skólum. Þessi ákvæði tel ég mjög nauðsynleg og að skólanefndum og skólastjórum sé gert skylt að sjá fyrir þessu. Og ég tel, að ganga eigi lengra í því en frv. gerir að skyldu til fimleikahússbygginga, og leyfi mér að flytja brtt. á þskj. 387 þess efnis, að þar sem 12. gr. ákveður, að barnaskólum í kauptúnum með 500 íbúum (eða fleiri) skuli séð fyrir hæfu húsnæði til fimleikakennslu, skuli koma „400 íbúum“, á tveim stöðum í gr. Vona ég, að brtt. fái góðar undirtektir. Þá tel ég það mikilsvert ákvæði í 13. gr., að öll börn skuli skyld til þess að læra sund. Þetta hefði átt að vera komið í lög fyrir löngu, svo mörg eru dæmin um það, að menn hafa drukknað fyrir það, að vanrækt hafði verið að kenna þeim að synda. Ef við lítum á sögu íþróttanna hér og árangur þeirra á undanförnum áratugum, verður ljóst, að hann hefir náðst fyrir frjálsa starfsemi margra einstakra manna. Íþróttalífið í landinu hefir farið mjög mikið vaxandi undanfarið. Íþróttagreinunum hefir fjölgað, nýjar íþróttagreinar hafa verið fluttar inn frá útlöndum, og þær hafa náð stöðugt aukinni útbreiðslu með þjóðinni. Það nægir að minna á knattspyrnuíþróttina, sem ekki er svo ýkjalangt síðan hófst hér á landi, en er nú orðin útbreidd um land allt og er að verða einn helzti liður í allri íþróttastarfsemi. Þá má nefna aðrar íþróttagreinar, svo sem tennisleik og golf, sem borizt hafa hingað á síðari árum. Svo má nefna það, sem ekki er síður þýðingarmikið, að hinar gömlu þjóðlegu íþróttir hafa farið mjög vaxandi, aðallega vegna þess að fyrir hina frjálsu íþróttastarfsemi hafa skilyrðin verið bætt verulega til aukinna íþróttaiðkana. Þá má vísa til þess, hversu sundíþróttinni hefir fleygt fram, því með nýjum og nýjum sundlaugum og sundhöllum hefir almenningi verið gert kleift að stunda þessa íþrótt. Ennfremur má geta þess, hversu skíðaíþróttin hefir stórum aukizt á seinni árum, og það fyrir hina frjálsu íþróttastarfsemi. Það hafa verið reistir hér og þar í nágrenni við stærstu kaupstaðina skíðaskálar, og það hefir mjög verið prédikað fyrir æskulýðnum, hve holl þessi íþrótt væri. Loks er þess að geta, að í kaupstöðum víða hefir verið komið upp bættum íþróttahúsum, þar sem almenningi gefst kostur á að iðka almennar íþróttir með nýtízku tækjum. Öll þessi starfsemi er mjög lofsverð og þýðingarmikil fyrir heilbrigði þjóðarinnar, og mér finnst, að Alþ. hljóti að vera þakklátt þeim einstaklingum, sem rutt hafa brautina svo glæsilega á undanförnum árum. Það er vitað, að fjöldamargir menn, ekki sízt í Rvík, hafa fórnað öllum sínum frístundum í það, að skapa bætt skilyrði til íþróttaiðkana og auka áhugann fyrir íþróttum. Nú vil ég spyrja: Því mega þessir menn ekki starfa áfram í friði að þessu göfuga hlutverki, að auka hina frjálsu íþróttastarfsemi í landinu? Hvaða nauðsyn er fyrir Alþ. að grípa til sérstakrar löggjafar til þess að taka fram fyrir hendur þessara manna? Það stendur að vísu í þessu frv., í 24. gr. þess: „Íþróttastarfsemi utan skólanna er falin frjálsu framtaki landsmanna og fer fram í félögum og sem einstaklingsstarf, með þeim stuðningi, sem veittur er samkvæmt lögum þessum.“ Þetta hljómar nú vel og sakleysislega. En þegar menn bera þetta ákvæði saman við önnur ákvæði þessa frv., þá sjá menn tilganginn með l., en hann er sá, að taka fram fyrir hendur þeirra manna, sem bezt hafa starfað að íþróttamálum undanfarin ár, og gera þá háða ríkisvaldinu um framtak sitt og vinnu. Þetta geta menn séð af 2. gr., þar sem segir: „Kennslumrh. hefir yfirumsjón allra íþróttamála að því leyti, er ríkið lætur þau til sín taka.“ Þetta getur nú litið sakleysislega út. En í 3. gr. er talað um þennan nýja framkvæmdarstjóra íþróttamálanna og honum er þar veitt heimild til þess að hafa bein afskipti á fjöldamörgum sviðum, sem hljóta að verða til þess að takmarka frelsi og frjálsræði íþróttafélaganna. Það leiðir yfirleitt af hans embætti og er tekið fram í 2. lið 3. gr., þar sem rætt er um starfssvið hans, að hann eigi að vinna að útbreiðslu og eflingu íþrótta í landinu. Hann er sjálfráður í samráði við ráðh., hve viðtækan íhlutunarrétt hann tekur sér, og hann á að gera tillögur um úthlutun fjár úr íþróttasjóði. Og hann hefir með höndum annað það, sem honum er falið í l. þessum eða verður falið með reglugerðum, er settar kunna að verða samkv. þeim. Það er á valdi ráðh. að setja þessum manni eins víðtækt erindisbréf eins og hann vill.

Eins og l. leyfa.

En þau eru býsna teygjanleg. Þá kem ég að fjárhagshlið þessara mála. Þó það sé hin frjálsa starfsemi, sem hefir haldið uppi íþróttunum, þá hefir samt verið veittur nokkur styrkur til þessarar starfsemi, enda er nauðsynlegt, að hann sé veittur. Það á við hér eins og annarstaðar, að féð er afl þeirra hluta, sem gera skal. Og í stað þess að láta þetta afl í hendur þeirra manna, sem mest hafa unnið að framgangi íþróttamálanna, þá kemur það undir sérstaka íþróttanefnd, undir eftirliti ríkisins. Með því að hafa íhlutun fjárins með höndum er íþróttanefnd í sjálfsvald sett að hefta starfsemi einstakra íþróttasambanda eftir vilja sínum. Hér er það þýðingarmikið atriði, að verið er að draga úr áhuga og starfsgleði þeirra manna, sem mestum tíma og erfiði hafa fórnað undanfarið til þess að auka íþróttalífið. Þeir mega ekki vera frjálsir að verki lengur, allt á að vera háð opinberu eftirliti. En ég fæ ekki séð, hver nauðsyn er á þessu, og vil spyrja: Hvers eiga þessir menn að gjalda? Því mega ekki íþróttamenn í landinu sjálfir undirbyggja sinn félagsskap og skipuleggja hann á þann hátt, sem þeir einir óska? Ég ætla ekki að fara í neinn meting um það, hvort rétt sé að láta Í. S. Í. vera eitt að verki eða U. M. F. Í. líka. Ég fæ ekki annað séð en þessir aðilar báðir eigi það sameiginlega áhugamál, að auka útbreiðslu íþrótta, og þeir eiga að koma sér saman um, hvernig þeir haga hinni frjálsu íþróttastarfsemi. Ég er hræddur um, að eitthvað annað sé á bak við þetta en umhyggjan fyrir velferð íþróttamálanna í landinu. Ég held, að þessu máli liggi ekki það mikið á, að aðilunum sjálfum sé ekki gefinn kostur á að setja sér sjálfir reglur um íþróttastarfsemi. Íþróttamenn eru vanir að setja sér sjálfir sínar leikreglur, og þær leikreglur eru ætið drengilegar. Það ætti því að vera óhætt að láta þá einnig á þessu sviði setja sér leikreglur. Hv. þm. A.-Húnv. hefir borið fram till. til rökst. dagskrár. Ég get ekki verið sammála honum um rökstuðning þann, sem hann hefir flutt fyrir till. Ég tel, að það megi sízt spara fé til slíkrar starfsemi. Fyrir þá sök get ég ekki verið honum sammála, að það eigi af sparnaðarástæðum að hefta framgang málsins. Ég vil ekki, að þetta mál nái fram að ganga að svo stöddu. Þeim ákvæðum, sem til bóta eru um íþróttalífið í skólunum, má skjóta inn í fræðslul. hvenær sem er á þessu þingi. En ég vil gera það að till. minni, til þess að koma í veg fyrir sundrungu í þessu máli, að málinu sé vísað til ríkisstj. og aðilum sé gefið tækifæri til þess að setja sér sjálfir sínar reglur eins og hingað til.

*Eiríkur Einarsson: Ég verð að segja eins og er, að ég er hvorki íþróttafrömuður né íþróttamaður. Það er náttúrlega leiðinlegt fyrir hvern og einn, sem verður að gera þá játningu um svo góða kunnáttu. En af því að það er líka viðhorf mitt sem annara, er hér hafa talað, að hér sé um menningu að ræða, sem þjóðin lætur sig miklu skipta og ber að láta sig miklu skipta, þá er sjálfsagt að fylgja slíku máli þannig eftir, að íþróttirnar fái notið sín sem bezt. Ég álít það einnig skyldu mína að gera grein fyrir, hvernig skoðun mín er á þessu máli, sem vitað er, að almenningur lætur mjög til sín taka. Ég er í tölu þeirra hv. þm., en þeir munu vera tiltölulega fáir hér í hv. d., sem ekki sjá ástæðu til að samþ. frv. það, sem hér liggur fyrir. Frá mínu sjónarmiði liggja fyrir því allt aðrar ástæður en þær, að ég játi ekki eins og margir aðrir hv. þm., að ýmisleg ákvæði í þessu frv. kunni að horfa til bóta og að því leyti eigi þessi lagasetning rétt á sér, heldur er það annað sem er þess valdandi, að ég sé mér ekki fært að greiða atkv. með frv., og skal ég tilgreina þær ástæður. En áður en ég geri það, þá vil ég minnast á eitt eða tvö atriði í frv. sjálfu, sem ég álít, að séu varhugaverð, ef frv. skyldi ná fram að ganga. Það kom áðan fram skrifleg brtt. frá hv. þm. Borgf., sem hann flytur í góðu skyni og af sanngirni, til þess að aðilar þeir, sem þarna standa að, fái notið sín sem bezt. Í till. segir, að það eigi að ákveða íþróttafulltrúann að fengnum tillögum þessa og þessa aðila. Ég álít, að í till. sem þessari eigi að standa, að það skuli farið eftir till. þeirra aðila, sem þarna eru nefndir. Mér finnst mál til komið, að Alþ. nemi staðar á þeirri braut, að láta standa í l., að þetta og þetta embætti skuli veitt að fengnum tillögum þessa og þessa aðila. Ég tel reynsluna bera þess fullt vitni, að þessar tillögur eru oft óhaldbærar, þegar á hólminn kemur. Ef á að leita till. frá þeim aðilum, sem bera sérstakt skyn á málið og ætla má að hafi þá þekkingu, að verulegur veigur sé í þeirra till., þá eru þær ekki berandi fram á annan hátt en þann, að embættaveitingin sé framkvæmd samkv. till. þessara aðila. Ef till. er orðuð þannig, að embættið skuli veitt samkv. till. þessara aðila, þá er komin binding í málið. - Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta. Annars finnst mér í fljótu bragði, ef íþróttal. ættu að vera framkvæmd, að ég geti þá tekið í sama streng og komið hefir fram í umr., að sá kafli, sem snertir íþróttamál í skólum, sé felldur inn í fræðslul. heldur en að vera að semja sérbálk um þessi málefni. Ég geri ráð fyrir, að flestir hv. þm. liti svo á, að íþróttamálin séu svo mikið uppeldisatriði, að þau eigi heima í hverjum skóla. Ef það er rétt, að þau eigi þar heima sem réttmæt námsgrein, því þá ekki að skeyta þeim við námsgreinar skólanna og ætla þeim stað þar, en ekki í sérstökum l.? Svo vil ég láta þess getið, ef koma á á þeirri skipan, sem frv. gerir ráð fyrir, að ráðinn verði íþróttafulltrúi, þá er hans starf mjög yfirgripsmikið. Til þess að það starf geti orðið til umhóta á íþróttalífi landsmanna, þá finnst mér, að varla geti verið um það að ræða að lögfesta slíkan umsjármann slíkra mála öðruvísi en það sé á vitorði Alþ., að til sé í landinu sérstaklega hæfur maður, sem hv. þm. trúi, að geti öðrum fremur blásið lífsanda í þessa starfsemi. Það getur vel verið og ég vona það, ef frv. nær fram að ganga, að þá finnist slíkur maður. Þá kem ég að því, sem aðallega hefir valdið því, að frá mínu sjónarmiði séð er mér ekki fært að greiða atkv. með frv., þrátt fyrir ýmislegt gott, sem má um það segja. Aðalástæðan er sú - og ég mun fylgja henni eftir -, að ég álít, að á þessu þingi beri í raun og veru ekki að lögfesta neitt það, er stofni til nýrra embætta eða nýrra opinberra starfa í landinu, sem muni hafa meiri eða minni aukinn kostnað í för með sér, nema því aðeins, að það standi í beinu sambandi við það sérstaka ástand, sem þjóðin lifir nú við. Það getur vel verið, að ég sé sá eini, sem hefi sett mér þetta markmið. Og þó um sé að ræða mál, sem er að ýmsu leyti gott, þá vil ég fylgja þessu eftir, enda virðist mér annað vera í ósamræmi við þann þingvilja, sem annars virðist vera fyrir hendi. Þess vegna má þetta frv. bíða. Ég held, að þingið geri réttast í því að því er þetta lagafrv. snertir og önnur slík, að halda sig á þessu ári geldstæðu með tilliti til þessa frv. og samskonar frv.

*Ásgeir Ásgeirsson: Ég mun ekki fylgja því að vísa þessu máll til ríkisstj. Frv. kemur frá ríkisstj. og er samið af nefnd, sem skipuð var með fullu tilliti til íþróttafélaga og ungmennafélaga í landinu. Ég veit ekki betur en það hafi verið allgott samstarf í þeirri nefnd og engin rík óánægja út af till. þeim, sem lagðar voru fram, þegar málið var lagt fyrir menntmn. Þegar á þing kemur, þá gera menn úlfalda úr því, að Ungmennafélag Íslands er sett við hliðina á Íþróttasambandi Íslands. Sumir menn virðast frekar vilja, að engin tegund löggjafar sé sett um íþróttamál heldur en að U. M. F. Í. sé sett við hliðina á Í. S. Í. Það hefir jafnvel komið fram í umr., að ungmennafélögin hafi ýms verkefni á dagskrá, svo sem stjórnmál, en það hafi íþróttafélögin ekki. Það er tilhæfulaust, að ungmennafélögin hafi nokkra flokksstarfsemi með höndum. Hitt kann að vera, að í ungmennafélögunum úti um landið, í þorpum og sveitum. sé meira af því fólki, sem kallað er að tilheyri hinum vinstri flokkum í landinu. En á sama hátt er Í. S. Í. kannske skipað öllu meir af þeim mönnum, sem tilheyra hinum hægri flokkum í landinu. Þetta fer eftir því, hvar þessi félög eru starfandi, en þrátt fyrir það hefir Í. S. Í. enga flokkspólitíska starfsemi með höndum. Hitt mun hafa komið fyrir um ungmennafélögin, að þau hafi tekið að sér mál, sem hafa verið óafgreidd og flokkar hafa barizt um, og það hafa þá sérstaklega verið ýms mannúðarmál. En það er ómögulegt að heimta það af ungmennafélögum eða íþróttafélögum, að þau láti alltaf afskiptalaus öll þau mál, sem flokkar koma nálægt. Slík félög ungra manna verða að taka þátt í ýmsri baráttu um mál, sem eru óútkljáð. Þau verða að taka þátt í vexti þjóðfélagsins með einhverjum hætti. En U. M. F. Í. eða Í. S. Í. hafa aldrei gert þetta af flokkspólitískum áhrifum. Ef nokkuð má finna að íþróttafélögunum, sem ég ætla annars ekki að gera, þá er það það, að þau hafi eingöngu starfað að íþróttum. Ungmennafélögin hafa haft fjölþættari félagsþroska. Það væri betra, að mörg íþróttafélögin hefðu auk íþróttanna ýmsa aðra starfsemi, sem ungum mönnum er nauðsynleg. Ég tel þess vegna hyggilegt, að þessi tvö sambönd, sem stefna að líku marki, hafi bæði áhrif á skipun íþróttanefndar, einmitt vegna þess, að annað sambandið tekur meir til hinna stærri kaupstaða, en hitt sambandið nær meir til smærri kaupstaða og sveita. Þessi tvö sambönd geta því „kompletterað“ hvort annað og eiga ekki í neinni baráttu, enda er það tilgangur l., að þau geti ekki átt í baráttu. Ég skil ekki, að forystumenn Í. S. Í. skuli einir vilja gína yfir öllu í sambandi við íþróttamál. Þessi l. eru engin bönd á íþróttafélögin. Þau geta haft þær framkvæmdir, sem þau hafa nú, og verið frjáls um allar sínar athafnir. Styrkur sá, sem íþróttan. kynni að geta veitt til íþrótta, er alveg sá sami og sá styrkur, sem stj. ungmennafélaga hafa átt að sækja í hendur þessara aðila. Ég skil ekki í öðru en að íþróttamenn vilji eins vel sækja þennan styrk í hendur íþróttan. eða íþróttafulltrúa, sem starfar í sambandi við fræðslumálastj. Ég sé ekki annað en að íþróttafélögin stæðu betur að vígi, að sækja hann í hendur íþróttafulltrúa og íþróttan. Í sambandi við þetta frv. er ekki ástæða til að tala um það eins og hér væri um einhverskonar einokun að ræða og menn þurfi að biðja um sérleyfi til að fara í skíðatúr. Íþróttafélögin munu áframhaldandi rétt eins og áður halda uppi íþróttastarfsemi af frjálsum vilja og eigin frumkvæði. Þetta frv. hefir marga kosti. Ég tel það með kostum að sameina þessa aðila í starfi og líkum tilgangi. Eftir sem áður hefir Í. S. Í. öll ráð yfir leikreglum og öðru slíku, sem einn hv. þm. minntist á hér í hv. d., alveg íhlutunarlaust af öðrum aðilum. En um aðstoð hins opinbera til styrksins er sérstök n., sem ekki er hægt að færa nein rök fyrir, að hafi annan tilgang en þann, að efla íþróttirnar í landinu. Þetta frv. hefir marga kosti, bæði um sundskyldu og sérstakan íþróttafulltrúa. Það er vöntun á slíkum fulltrúa í landinu, ekki sízt í sambandi við margþætt íþróttastarf skólanna. Það er ekki nákvæmlega tekið fram í frv., hvernig störfum hans skuli háttað, og ekkert talað um kaup og þess háttar hluti. Ég tel, ef ríkisstj. sýndist svo, að það væri hægt fyrir hana að hafa þann mann í þessu starfi, sem hefði fasta leikfimiskennslu á hendi. Hann myndi að nokkru leyti geta sinnt sínum starfa, en hefði svo aðstoðarmenn, sem hann borgaði tímakaup. Með þessu móti ætti starfið að verða ódýrara en ella, þar sem hann gæti farið að sínu fasta starfi, eftir að þessi 3 ár eru útrunnin, ef þetta verður að l. Ég er fyllilega sammála hv. þm. Borgf. um það, að íþróttan. hafi með höndum val íþróttafulltrúa. Ég er einnig samþykkur till. hv. þm. Snæf. um það, að færa niður tölu þeirra manna. sem hafa vinnu af skylduleikfimi, sundi og aðra slíka hluti. Ég mun greiða atkv. með 9.–10.–11. brtt. hv. 4. þm. Reykv., og auk þess 4. brtt., b: lið, þar sem skipun íþróttafulltrúa er ákveðin. En hinum till., sem víkja að því, að ríkisstj. á hverjum tíma verði að viðurkenna félögin, er ég öllum á móti.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það er búið að ræða þetta mál svo mikið, að ég býst ekki við að bæta þar miklu við; ég geri ekki ráð fyrir, að það muni breyta miklu um afdrif þess. Ég mun þess vegna ekki fara út í langar umr. að þessu sinni. Það kom fram sú skoðun, að ungmennafélögin hefðu ekki valdið því hlutverki, sem þau þó sérstaklega hafa tekið upp sem stefnumark. Það hefir lengi verið mín skoðun, að glímureglur frá 1912 gætu alls ekki staðizt, og að þær þyrfti að leggja niður. Glímureglurnar frá 1912 eru ekki eðlilegar og eins og þær hafa þróazt úti um sveitirnar í margar aldir, eins og menn geta séð, ef þeir athuga þær glímureglur, sem til eru á Landsbókasafninu. Það verður að endurskoða þessar reglur rækilega. Í annan stað vil ég enn mótmæla því, sem fram hefir komið, og ég álít ekki hafa getað komið fram af öðrum ástæðum en þeim, að menn hafi ekki lesið frv., eða vilji ekki sjá það rétta, að hér er verið að stíga spor í þá átt að gera íþróttirnar í landinu sem frjálsastar. Það var skýrt tekið fram við 2. umr. þessa máls, og ég skal endurtaka það, að þeir menn, sem stóðu að þessu frv., eru margir af beztu íþróttamönnum landsins, og mönnum má vera það fullkomlega ljóst, að þeir menn voru ekki að semja frv., sem skerti frelsi íþróttanna. Ég ætla ekki að fara að telja upp nöfn þeirra manna, sem störfuðu að þessu frv.; ég veit, að þeir eru flestum kunnir. Ég er viss um, að ég segi ekki of mikið, þó ég telji þessa menn með fremstu íþróttamönnum þessa lands. Það hefir verið talað um, að það ætti að þvinga þetta frv. í gegn, en ég vil harðlega mótmæla því, að svo sé, og ég vil leggja áherzlu á það vegna þess, að ég trúi því, að þetta frv. verði samþ. Það mætti skýra margt í umr. manna á milli um þetta mál, sem ekki skýrist í umr. hér eins og þær hafa farið fram. Það er alveg óskiljanlegt, að það skuli geta komið fram í þessari hv. d., að hér sé um nokkra þvingun að ræða í sambandi við þetta mál. Það hefir komið fram, að það er mjög erfitt að skipa menn til þess að fara með íþróttamál, svo að ekki þyki einhverjum, sem hann hafi verið settur hjá. Af þeim mönnum er unnið gegn frv., og ef þessum mönnum tekst að hindra, að málið nái fram að ganga, þá verða íþróttamenn að gera það upp sín á milli, hvort það skuli borið fram aftur, og yfirleitt á hvern hátt það megi bezt verða. Íþróttamenn verða að gera það upp við sig sjálfir, hvort þeir álíta heppilegt að snúast gegn þessu máli að þessu sinni.

*Þorsteinn Briem: Það eru ekki fá atriði í þessu frv., sem menn virðast ósammála um. En eitt meginatriðið í þessu frv. er um það, að auka eigi íþróttakennslu í skólunum, og einnig eru ákvæði um það, hvort eigi að koma á sundskyldu. Ég skal ekki ræða mikið um þessi atriði, en ég skal aðeins minna á það, að það er þegar orðið þjóðinni til meins, hvað sundskyldan hefir dregizt lengi. Mér virðist ástæður manna til þess að vera á móti þessu frv. vera aðallega þrjár. Fyrsta ástæðan er sú, sem kom fram hjá einum hv. þm., að í þessu frv. væri fullt af hjámiðum. Ég hefi ekki komið auga á neitt dulið bak við bókstaf þessa frv. að ég þori að fullyrða neitt um þetta, en með því að lesa frv. yfir fæ ég ekki séð, að svo sé. En ef hér er um dulin hjámið að ræða, fæ ég ekki séð, að úr því verði á nokkurn hátt bætt með því að fella þetta frv. Ýmsir hafa lagt áherzlu á það, að mikið þyrfti að vanda til um val íþróttafulltrúa, og hafa m. a. bent á það að íþróttafulltrúi eigi að gera till. um úthlutun fjár frá ríkissjóði. Ég vil benda á það, að í 4. gr. er skýrt ákvæði um það, að það sé ekki íþróttafulltrúi, heldur n., sem stjórnar íþróttasjóðnum. Það er tekið fram, að íþróttafulltrúi megi eiga sæti á fundum, en hafi ekki atkvæðisrétt. Önnur mótbáran gegn frv. er sú, að Í. S. Í. sé ekki gert nógu hátt undir höfði með þessu frv. Það getur vel verið, að Í. S. Í. finnist sinn frumburðarréttur ekki nógu mikill. Samt sem áður vil ég mælast til þess við menn, sem á þetta benda, að þeir leyfi litla bróður, ungmennafélagsskapnum, að vera með. Ég hygg, að við nánari athugun muni Í. S. Í. sannfærast um það, að það öðlast hægari aðstöðu til þess að vinna að eflingu íþróttanna einmitt með ungmennafélagsskapinn sem millilið. Og ég hygg, að það geti verið gott fyrir báða að vinna saman. Ég get því ekki séð ástæðu til þess, að hlaupið sé í kapp um þetta atriði, heldur sé þarna opin leið til samkomulags á báðar hliðar. Þriðja ástæðan, sem gaf mér tilefni til þess að standa upp, er sú mótbára, sem komið hefir fram gegn þessu máli, hvað mikla útgjaldaaukningu er farið fram á með þessu frv. Ég skal að vísu ekki bera á móti því, að eins og nú standa sakir í landinu, er ekki hægt að mæla með útgjöldum, sem ekki er hægt að finna fulla ástæðu fyrir. Ég hygg, að hér á landi sé þegar búið að glata miklum verðmætum með því regluleysi, sem átt hefir sér stað í þessum málum. Undanfarin ár hefir ríkissjóður veitt allmikið fé til þess að byggja sundlaugar víðsvegar um landið, og til leikfimishúsa. Ég hygg, að einmitt í þessu frv. sé verið að stefna að því að koma í framkvæmd slíkum mannvirkjum. Ég þekki dæmi þess, að skólan., sem vildi byggja leikfimishús, fékk frá teiknistofunni teikningu af leikfimishúsi, sem óhæf reyndist við nánari athugun, af því að skólan. leitaði upplýsinga hjá kunnáttumeiri aðilum, og kom þá í ljós, að hlutföllin reyndust algerlega röng. Þarna hefði a. m. k. verið kastað á glæ 6 þús. kr., ef farið hefði verið eftir teikningum frá teiknistofunni. Slík dæmi má einnig finna með sundlaugar, og einnig um ekki svo fá leikfimishús í landinu. Þessi eyðsla, þessi sóun hygg ég að borgi sig, að komi ekki fyrir framvegis. Þetta frv. er að sjálfsögðu spor í rétta átt. Ég hygg því, að hér sé ekki verið að stofna til svo stórvægilegra útgjalda, að ekki séu fullar líkur til, að útgjöldin geri meira en að spara aðeins peninga fyrir ríkissjóð. Það verður að vænta þess, að ein sú hörmulegasta eyðsla, sem gerzt hefir með vorri þjóð, taki bráðlega enda. Einnig í þessum efnum eru mörg dæmi þess, að ég hygg, að það sé vel kostandi til þess að koma í veg fyrir það að fá krónu í eyris stað hvað þetta snertir. Á þetta atriði vildi ég benda sem eitt af mörgum; ég man ekki eftir, að aðrir hafi gert það. Hér hefir áreiðanlega verið mikil eyðsla úr ríkissjóði.

Frsm. meiri hl. (Pálmi Hannesson) : Mig undrar afstaða ýmissa andstæðinga þessa máls. Þeir tala þannig, að þeir virðast hafa hlaðið í kringum sig múr tortryggni, sem ekkert tilefni er til. Þeir halda því fram, að með þessu frv. sé verið að gera íþróttirnar að ríkisrekstri. Þeir halda því fram, að það eigi að þvinga hina frjálsu íþróttastarfsemi í landinu. Ég vil enn taka það fram, að frv. er undirbúið af n. manna, sem hafa mikla þekkingu á þessum málum. Ég skal fyrst leyfa mér að gefa hv. d. upplýsingar um skipun þessarar n., svo geta menn gert upp við sig, hvaða álit þeir hafa á þessum mönnum. Ég skal þá leyfa mér að lesa upp nöfn þeirra manna, sem sæti áttu í þessari n.: Aðalsteinn Sigmundsson, framkvæmdastjóri U. M. F. Í., Erlendur Pétursson, íþróttaforseti KR. Erlingur Pálsson, varaforseti Í. S. Í, og ætla ég, að ekki þurfi að kynna afrek hans á sviði íþróttanna. Guðmundur Kristinn Guðmundsson, alþekktur íþróttafrömuður hér í þessum bæ. Jón Kaldal, fyrrv. forseti Í.R. og sá Íslendingur, sem mestan orðstír hefir getið sér erlendis, og sá maður, sem einna einlægast hefir starfað fyrir íþróttirnar í þessum bæ. Jón Þorsteinsson íþróttakennari, alkunnur að dæmalausum áhuga fyrir íþróttum. Óskar Þórðarson íþróttalæknir, sem sérstaklega hefir gefið sig við þessum málum. Steinþór Sigurðsson forgöngumaður skíðaíþróttarinnar hér á landi. Og svo loksins síðasti maðurinn, en hann er ég, og að ég sé ekki íþróttamaður, skal ég játa, en ég er sem fulltrúi skólanna. Ég hefi talið þessa menn upp í tilefni af því, að þeim er núið því um nasir að hafa gengið á snið við það að koma fram málum íþróttanna. Ég vil leyfa mér að mótmæla þessari framkomu. Ég get ekki séð, að nokkur maður þurfi að efast um áhuga þessara manna. Hitt er annað mál, þó fram komi aðdróttanir, því það er sérstaklega auðvelt verk. Ég vil að lokum lýsa því yfir, að meðal nefndarm. ríkti hin bezta samvinna frá hinu fyrsta til hins síðasta. Það er um það rætt, að frv. feli í sér þvingun á íþróttastarfsemi landsmanna. Hvernig fá menn þetta út úr frv.? Ég vil halda því fram, að andmælendur frv. hafi ekki lesið það, því að ef það er gert, getur hver meðalgreindur maður gert sér ljóst, að ákvæði þess hefta á engan hátt frjálst íþróttaframtak landsmanna, enda stendur það skýrt og skorinort í 24. gr. En af hverju er verið að hafa þennan fulltrúa og af hverju er U. M. F. Í. tekið þarna með? spyrja menn. Það eru 3 aðilar í landinu, sem láta íþróttir til sín taka: U. M. F. Í., Í. S. Í. og skólarnir.  Ég vil geta þess, að brtt. þær, sem hv. þm. Borgf. og hv. þm. Snæf. bera fram við frv. þetta, horfa til bóta. En mig undrar það, að hv. þm. Snæf. skyldi í sinni annars skýru og rökföstu ræðu halda því fram, að þarna væri um þvingun að ræða. Þessi þvingunarstefna, sem hv. þm. talar um, er hvergi til í sambandi við frv., enda átti hún enga formælendur innan n., sem undirbjó það. Ég kem þá að hv. þm. A.-Húnv. Hann hélt fram sinni spádómsgáfu um útgjaldahlið málsins, þrátt fyrir það, að þau hljóta vitanlega að vera á hverjum tíma háð vilja fjvn. og Alþ., að öðru leyti en laun þessa íþróttafulltrúa. Laun hans þurfa auðvitað að greiðast, og mega metast sem ný fjárútlát, að frádregnu því, sem svarar þeirri vinnu, sem hann getur af hendi leyst fyrir fræðslumálastjórnina. Rök frv. standa á móti spádómsgáfu hv. þm., og verður hv. deild að skera úr því, hvoru hún treystir betur. Ég verð að víkja að því hér, sem sagt hefir verið, að ungmennafélögunum sé frjálst að ganga í Í. S. Í. Það er að vísu rétt, en það kostar þau nokkurt fé, - lágmarksgjaldið mun vera 10 kr. á ári. En það skiptir ekki öllu máli, heldur hitt, að í þessum félögum eru íþróttamenn ekki nema litill hluti e. t. v. Þessi félög eiga erfitt uppdráttar, og tillagið til Í. S. Í. getur farið upp í 25 kr. Þótt þetta sé ekki mikil fjárhæð, þá munar hún furðumiklu fyrir fátæk félög, sérstaklega ef andstaða er gegn íþróttum hjá nokkrum hluta félagsmanna. Hún getur því auðveldlega valdið því, að félögin gangi ekki í Í. S. Í. Ég sé heldur enga ástæðu til að kúga þau til að ganga í Í. S. Í. Það hljóta allir að sjá, að íþróttir hér á landi eru bezt bornar uppi af tveimur aðilum: U. M. F. Í. og Í. S. Í. - Hv. þm. sagði, að ég væri með glósur til sín fyrir sparnaðarviðleitni hans. Þetta er ekki rétt, ég skal virða hvern þann mann, sem kemur með skynsamlegar till. í því efni. En sú aðferð þekkist líka, að spara eyrinn, en fleygja krónunni. Ég hlýt að benda hv. þm. á, hvaða afstöðu við tökum hér á Alþ. yfirleitt. Við erum einskonar Rauði kross, sem þykir sjálfsagt að taka við því, sem sjúkdómar, fátækt og sinnuleysi rétta að okkur, og veita stórkostlegt fjárframlag til að bæta úr, en það hefir ekki verið hugsað um að taka á móti í tíma, - koma í veg fyrir sjúkdóma. Árlega er varið um 1 millj. kr. til berklavarna. Skyldi ekkert geta sparazt af þessu fé, ef ötullega væri unnið að því að efla hreysti þjóðarinnar, - auk hins óbeina hagnaðar, sem af því leiðir? Við eyðum miklu fé í áfengisvarnir, samtímis því að áfengi og tóbak verður að nota sem mjólkurkýr til að afla ríkissjóði tekna. Við vitum, að þetta er rangt. Skyldi þá ekki jafnframt vera til þess hugsandi að eyða nokkrum krónum til að efla siðferðisþrek þjóðarinnar með íþróttum, svo að hún geti staðið á móti þeirri hættu, sem ríkisvaldið réttir að henni? Hv. þm. veit, að íþróttir eiga fyrst og fremst að stæla líkama manna og gera þá hæfa um að standa á móti því, sem að þeim steðjar, viðhalda hreysti þeirra og vinnuþreki. Er vinnuþrek þjóðarinnar þess virði, að því sé offrað nokkrum krónum eða ekki? Ég spyr. Ég vil að lokum taka það fram, að þessa dagana dáumst við allir að mestu íþróttaþjóð heimsins, Finnum. Þeir hafa tekið á sínu böli með dæmafárri hreysti og ró. Skyldu íþróttirnar ekki eiga sinn þátt í því? Ég er ekki í vafa um það. Þeir hafa ekki fórnað einum fulltrúalaunum, eins og hér er farið fram á, heldur mörgum milljónum til þeirrar starfsemi, sem nú ber þeim ávöxt í hreystilegri vörn þjóðarinnar, í þrautseigju hennar, þoli og festu.

*Sigurður Kristjánsson: Ég get ekki látið hjá líða, þegar ég stend hér upp, sumpart í tilefni af þeim mikla vandlætingartón og jafnvel ofsatón, sem virðist vera í sumum hv. þm. út af þessu máli, að líta dálítið aftur í tímann og minnast þeirra afskipta, sem ég hefi haft af íþróttamálum hér í þessari d., og þess áhuga, sem þá hefir komið í ljós hjá sumum hv. þm. Mér finnst þetta undarlegur tónn hjá þeim, sem undanfarið hafa verið að murka lífið úr smástyrkjum fyrir mér til íþróttastarfseminnar í landinu. Það er í fyllsta máta óviðeigandi, að þessir þm. séu að tala þannig, að hér í d. séu einhverjir, sem alveg sérstaklega berjist fyrir íþróttamálum, og svo aðrir alveg sérstaklega fjandsamlegir þeim sömu málum, af því að þeir andmæla þessu frv. Ég vil, eins og ég sagði áðan, minna á það, að ég hefi stundum verið að ýta hér fram till. um smávægileg hagsmunamál íþróttamanna. Ég hefi ekki gert það mér til persónulegs fylgisauka eða ávinnings á nokkurn hátt, heldur bara af því, að hér er um gott og þarft mál að ræða. Ég vildi t. d., að einhverjum hluta af atvinnubótafé væri varið til þess að bæta aðstöðu íþróttamanna til að halda landsmót og til að taka á móti erlendum íþróttamönnum. Þetta var strax drepið fyrir mér og þótti hin mesta fólska að koma fram með slíkt. Ég minnist þess líka, að það hefir bæði af mér og öðrum verið farið fram á það, að komið væri á sundkennslu alstaðar þar, sem fjölmenni er. Það er vitað, að við höfum verið að elta uppi alla heita staði undanfarið, suma í óbyggðum, til þess að láta læra þar sund. En reynslan hefir sýnt, að ekki er hægt að gera sundkunnáttuna almenna, nema skilyrðin séu sköpuð þar, sem nokkurt fjölmenni er. Þess vegna hefir verið hafizt handa um það, að hita sundlaugar upp með kolum eða rafmagni, þar sem heitt vatn er ekki fáanlegt úr jörðu. Þessar till. hafa mætt hinum mesta fjandskap og flestar verið strádrepnar. Ég minnist þess, hversu mikil fjarstæða það þótti að koma upp útiíþróttastöð á Kolviðarhóli, og með hve mikilli ánægju það var drepið. Sömu leið fór styrkur til Sigurjóns á Álafossi, eins mesta íþróttafrömuðar okkar, sem haldið hefir uppi skóla. Það er eins og þessi maður hafi verið einn hinn skæðasti óvinur íþróttahreyfingarinnar. Ég vil ekki taka við neinum svigurmælum um íþróttafjandskap frá þessum þm. Það kann að vera, að formælendur þessa frv. geti gert sig með því góða í einhverra augum, en ekki mínum og þeirra, sem málavexti þekkja. Það hefir verið um það deilt hér, hvort frv., sem fyrir liggur, feli í sér nokkra þvingun á hinni frjálsu íþróttastarfsemi í landinu. Um þetta þarf ekki að deila. Hitt kann að vera deiluatriði, hvort þvingunin er til nokkurs gagns. Vitanlega er til þess ætlazt, að fræðslumálastjórnin, og stjórnskipuð nefnd, komi að nokkuð miklu leyti í stað hins frjálsa framtaks í þessum málum. Vitanlega er með frv. stefnt að því að taka allmikið af yfirráðum þessara mála úr höndum þeirra aðila, sem nú hafa þau með höndum, og fá í hendur ríkisvaldinu. Sjálfsagt er, að Alþ. bæti úr því, sem áfátt kann að vera um stjórn þessara mála, og eins um getu íþróttasamtakanna til þess að vinna nokkurt gagn, t. d. með sjóðstofnun. En ég vil vekja athygli á því, að hér er að nokkru leyti verið að setja þá, sem þessum málum hafa stjórnað undanfarið, til veggs. Það er ekki hægt að neita því, að málefni, sem eiga að byggjast upp og lifa á áhuga manna, fara betur úr hendi við sem frjálsust skilyrði, heldur en að farið sé að setja óviðkomandi aðila þar til stjórnar. Þetta kerfi, sem hér er í uppsiglingu, verður að ýmsu leyti kaldara og stirðara heldur en verið hefir. Það er auðvitað eitt atriði, sem er íþróttamálunum hættulegast, og það er áhugaleysi almennings, en því næst er misklíð innan íþróttafélaganna eða íþróttamannanna. Það er nauðsynlegra að leggja sig fram um að bæta úr þeim skærum, sem af og til gera vart við sig þar, en bæta nýjum ágreiningsefnum við. En ég er ekki í vafa um það, að þau l., sem hér er stofnað til, munu vekja, a. m. k. í upphafi, allmikla óánægju meðal íþróttamanna, hversu vel sem mál þetta er að öðru leyti meint. Ég vil bæta því við, af því að mér þykir formælendur málsins hafa farið að með hinni mestu stífni og nokkrum ofsa, - jafnvel hótunum - að þeirra signing og afneitun á því, að nokkuð illt búi hér undir, er í mínum augum engin sönnun fyrir, að svo sé ekki samt sem áður. Við höfum á seinni tímum séð svo margt dregið úr höndum manna undir ríkisvaldið, að við höfum fullan rétt til nokkurra grunsemda. Við höfum verið sjónarvottar að því, að Búnaðarfélag Íslands hefir ekki mátt vera í friði ópólitískt. Einnig það félag þurfti að byggja upp eftir pólitískum reglum. Víða hefir þessa sama gætt. Undanfarið hafa sézt ofsafengin skrif, sem sýna, að áhugi er fyrir því að seilast inn á þetta svið til áhrifa. Það er ekki að undra, þótt menn, sem sífellt eru á veiðum eftir pólitískum styrk, komi auga á íþróttahreyfinguna. Íþróttamenn í öllum löndum eru ákaflega mikill styrkur, hvar sem þeirra átaka gætir. Hví skyldu pólitískir veiðimenn ekki vilja seilast til íþróttamálanna eins og t. d. kaupfélaganna, ungmennafélaganna, félagsskapar bændanna o. m. fl.? Hinir pólitísku veiðimenn eru á sífelldri rás, þar sem nokkurs fengs er von, og það er ekki hægt að neita því, að rauða bakterían hefir komizt inn í margan góðan félagsskap og aldrei gert þar annað en illt. Fyrir sumum - ekki öllum -, sem að þessum breytingum á íþróttamálunum standa, mun vaka eitthvað í þessa átt.

* Frsm. minni hl. (Pétur Halldórsson): Herra forseti! Ég skal ekki vera langorður. Það er líklega skýringin á þeirri breyt., sem gerð hefir verið eftir till. og tilstuðlan meiri hl. menntmn. á þessu frv., að yfirstjórn íþróttamálanna er nú sett í hendur „fræðslumálastjórnar“ en ekki „ráðherra“, að n. hefir séð, að þegar búið væri að sverfa svo fast að íþróttastarfseminni í landinu, að íþróttamönnum fækkaði óðum, þá verði það þó aldrei svo aumt, að ekki verði eftir bæði ráðherrann og fræðslumálastjórinn til að mynda íþróttaklúbb. Annars vil ég víkja að því, sem hv. þm. V.-Ísf. sagði um ungmennafélögin, að starfsemi þeirra, auk íþróttanna, væri ekki pólitísks eðlis. Ég man nú ekki betur en að 1938 gerði þessi félagsskapur eina meiri háttar samþykkt gegn stríði og fasisma, en þau orðatiltæki eru nú alkunn sem slagorð kommúnista. Sú fullyrðing, að U. M. F. Í. sinni á engan hátt pólitískri starfsemi, fellur alveg máttlaus niður, þegar hægt er að benda á svona atriði. Annars er þetta eitt versta atriðið í framsóknarmennskunni, að vera sífellt að rífa sjálfsögð verkefni úr böndum manna og leggja allt undir ríkisvaldið. Í þetta sinn er það Í. S. Í., sem verður fyrir þessari starfsemi. Ef á að taka tillit til ungmennafélaganna í þessu sambandi, þá má nefna fjölda af félögum, sem raunverulega á kröfu til hins sama. - Af því að forsrh. fór að vitna í það, að hann hefði ekki meiri áhuga fyrir framgangi þessa máls en það, að hann hefði ekki „agiterað“ í nokkrum manni, en sagði hinsvegar, að íþróttamenn myndu ganga um og spilla fyrir frv., og skildist mér á honum, að íþróttamenn rækju mig áfram til andstöðu við málið, skal ég taka það fram, að það er nú svo, að ég hefi ekki átt tal við nokkurn íþróttamann um þessa afstöðu mína, eða þeir við mig. Ég sá bara hjá menntmn. þessarar d. bréf frá Í. S. Í. um breyt. á frv., sem mér þykja eðlilegar og sjálfsagðar, og þess vegna tók ég þær upp. - Nú er það vitað, að íþróttamenn eru mjög andvígir þessu frv., og hafa verið allt frá því að n. sú var skipuð, er þetta mál hefir undirbúið, enda hefir ekki verið tekið tillit til íþróttafrömuða í þessum bæ við skipun nefndarinnar, og með þeim afleiðingum þá, að árangurinn af starfi n. er svo, að ekki er sanngjarnt að ætlazt til, að við hann verði unað.



Herra forseti! Þetta frv. á þskj. 372 er lítið fyrirferðar, því með því er aðeins farið fram á breyt. á 3. gr. l. nr. 27 13. jan. 1938, um vátryggingarfélög fyrir vélbáta. Í 3. málsgr. 3. gr. þessara l. er ákvæði um, að heimilt sé vátryggingarfélögum að taka til vátryggingar skip innan við 150 smálestir brúttó. Hér er farið fram á, að smálestatalan sé hækkuð úr 150 upp í 250 smálestir. Ég þykist hafa rökstutt nauðsyn þessarar breyt. í grg. frv., en þó skal ég taka það fram, að frv. er fram komið eftir áskorun fjórðungsþings fiskideilda Norðlendingafjórðungs, sem haldið var á Akureyri í fyrra mánuði. Þetta frv. er aðeins endurtekning á þeirri breyt. á l., sem ég kom fram með á þinginu í fyrra, en þá var frv. fellt með eins atkv. mun. Það, sem Norðlendingar bera fyrir brjósti, er, að það eru nokkur skip, sem eru að stærð milli 150 og 250 smálestir brúttó, sem eigendur þeirra eiga mjög erfitt, ef ekki alveg ókleift, að fá vátryggð. Að vísu er hægt að fá þau vátryggð með afarkostum í Sjóvátryggingarfélagi Íslands, sem eru í því fólgnir, að ekki er hægt að fá þau tryggð nema fyrir algerum skiptapa. Í öðru lagi er ekki hægt að tryggja skipin nema um langan tíma. En þessi skip eru aðeins notuð 2–3 mánuði til síldveiða á ári og lögð svo í skipakví eða sett upp á land annan tíma. Þykir því eigendum þeirra skipa of mikið að fá þau tryggð allt árið eða hálft árið, en geta ekki fengið þau tryggð aðeins þann tíma, sem þau eru á floti. Ef þetta næði framgangi, væri eðlilegt, að vátryggingarfélög hefðu sérsamninga um vátryggingu þessara skipa. Það er þannig, að á Akureyri eru tvö línuveiðaskip, sem svona er ástatt um, en ég hygg, að á Siglufirði séu þar fleiri. Það eru þannig nokkur skip, sem ekki falla undir þessi heimildarákvæði 3. gr., sem ég fer fram á, að hv. d. líti á sem sanngirniskröfu í þessu máli, að breytt verði skv. minni till. Ég vona, að þetta frv. nái fram að ganga og verði vísað til 2. umr. og sjútvn.

*Jón Pálmason: Ég vildi aðeins mælast til, að umr. um þessa till. og þá næstu, þ. e. 10. málið á dagskránni, verði látnar fara fram um leið og 1. málið á dagskránni, um ríkisreikninginn, því að þær eru ekki annað en nál., þannig, að umr. verði ekki tvískipt.

*Sveinbjörn Högnason: Ég vildi geta þess í sambandi við ræðu hv. þm. A.-Húnv., er hann sagði, að þessar till. til þál. séu nál., að það hefir talazt svo til fyrir okkur, sem till. höfum borið fram, að þær verði teknar út af fyrir sig, en ríkisreikningurinn látinn ganga sinn gang.

*Forseti (JörB) : Ég hygg heppilegast, að umr. fari fram hver út af fyrir sig, og verði sérstakar umr. um till., því í þeim umr. verður gerð grein fyrir ástæðum fyrir því, að þær eru fram bornar. Það virðast líka allir sammála um, að Alþ. samþ. frv. um samþykkt á ríkisreikningnum, og því geti það gengið sinn gang, en umr. fari svo fram í sambandi við þáltill. Það er varla hægt að koma því við að hafa sameiginlegar umr. um þessi mál, því þáltill. eru sérstök þingmál, og álít ég, að umr. verði að fara fram sérstaklega um þær, og vitanlega snertir það þá frv. um ríkisreikninginn. Getur mér ekki skilizt annað en að menn geti fallizt á þetta.

Ég get ekki fallizt á þetta

. Hv. þm. A.-Húnv. skaut því nú inn í, að hann geti ekki fallizt á þetta. Þá veit ég ekki, hvernig hann ætlar að ræða málin. Ég ætlast til, að umr. fari fram sérstaklega um þáltill., en ekki í sambandi við frv. um ríkisreikninginn. Hefir fjhn. fullkomlega fallizt á þetta í viðtali við mig.

*Jón Pálmason: Það verður líklega svo að vera, sem hæstv. forseti hefir stungið upp á, og verður það vist að skeika að sköpuðu, hvernig þær umr. falla. En þannig hefir verið tekið á þessu máli af meiri hl. fjhn., að það verður ekki af minni hálfu látið fara umræðulaust í gegnum þær umr., sem hér liggja fyrir í dag. Ég mun hafa sagt það við hæstv. forseta í gær, að ég teldi sjálfsagt og eðlilegt, að þessar umr. færu fram samhliða. Að öðru leyti verður það að ráðast, hvernig fer með þessar umr.

*Forseti (JörB) : Það er á valdi hv. þm., hvernig þm. haga þessum umr., því þeir hafa það frjálsræði, að þeir ráða, hvenær þeir kveðja sér hljóðs um hvert þingmál. En ég hélt, að hv. þm. vildu hafa það á sem einfaldastan hátt, og á þann veg, sem bezt ætti við. Hv. þm. A.-Húnv. getur verið viss um það. að ég veiti honum orðið, ef hann kveður sér hljóðs.