Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Í gildandi lögum um tekjustofna sveitarfélaga er ákvæði um að fasteignaskatt skuli leggja á allar fasteignir sem metnar eru í fasteignamati. Þessi skattur skal miðaður við fasteignamat. Hann á að vera 1/2% af fasteignamati íbúða og íbúðarhúsa, en 1% af öðrum fasteignum. Skv. þessu ákvæði í tekjustofnalögunum frá 1972 er hverju sveitarfélagi skylt að leggja þennan fasteignaskatt á. Auk þess er sveitarstjórnum heimilt að innheimta fasteignaskatt með allt að 50% álagi. Hið fyrra er skylda, hið síðara er heimild. Á næsta ári, 1978, mundi fasteignaskattur á lagður og miðaður við framreiknað fasteignamat sem yfirfasteignamatsnefnd ber að annast. Við þann útreikning er höfð hliðsjón af breytingu verðlags fasteigna við kaup og sölu frá síðasta viðmiðunartíma, þ.e. í desember 1976. Forstjóri Fasteignamats ríkisins hefur upplýst að hækkun á fasteignamati miðað við framreikning nú í þessum mánuði verði 36%, þ.e.a.s. að fasteignamatið verði almennt 36% hærra nú en fyrir ári. Það er því ljóst að ef ákvæði verða óbreytt í lögum, þá mun fasteignaskattur almennt á næsta ári hækka sem þessu svarar. Þetta er meiri hækkun en ýmsar sveitarstjórnir óska eftir, og þetta frv. er flutt til að bæta úr þessum annmarka. Efni frv. er það, að sveitarstjórnum skuli heimilað að lækka fasteignaskattinn um 25% frá þeirri lágmarksprósentu sem tilgreind er í lögunum, jafnframt verði heimildin til álags á fasteignaskattinn 25% í staðinn fyrir 50% sem nú er. Þetta frv. var lagt fyrir hv. Ed. og hlaut þar einróma stuðning. Eins og grg. ber með sér hefur stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga lýst stuðningi sínum við málið. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Það er ekkert sérstakt að segja um þetta frv. Það er sambærilegt við frv. um ríkisborgararétt sem lögð eru fram á hverju þingi og hv. þm. kannast við. Þetta er ekkert færibandafrv. Gert er ráð fyrir að það sæti venjulegri og hefðbundinni meðferð og að í meðförum þingsins verði teknir inn í frv. þeir, sem kunna að hafa orðið of seinir fyrir með umsóknir sínar, svo og þeir, sem kunna að fullnægja skilyrðum á því tímabili sem líður frá því að frv. er lagt fram og þangað til Alþ. afgr, það. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Frsm. minni hl. (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Ég mælti fyrir nál. okkar hv. þm, Karvels Pálmasonar í gær og var ekki alveg búinn að ljúka máli mínu þegar hæstv. 1, varaforseti deildarinnar gaf kaffihlé. Trúlega hefur honum þótt að eitthvað væri farið að draga af mér og viljað gefa mér tækifæri til að sækja í mig veðrið og tala rösklega dálítið lengur. Ég notaði kaffitímann að sjálfsögðu til þess. En hléið reyndist verða lengra, því upp komu einhver vandamál sem gerðu nauðsynlegt fyrir þingflokk Framsfl. að ræðast við í einn eða tvo klukkutíma, þannig að ekkert varð úr fundarhaldi eftir að kaffitíminn var gefinn í gær,  Ég hef þess vegna haft góðan tíma til að hvíla mig á milli ræðupartanna og gæti raunar rætt um þetta mál í marga klukkutíma, því málið er þess eðlis. Það varpar skýru ljósi í margar áttir. Ég ætla þó að hlífa þm. við því að ræða hér í marga klukkutíma, en það hefur sitthvað komið upp í hugann frá því að ég ræddi hér á fundinum í gær. Ég vil minnast á það, að ég veitti því athygli og benti þm. á það, að hæstv, forseti, Ragnhildur Helgadóttir. brosti snögglega þegar ég fjallaði um einn þátt ræðu minnar, Ég var þar að tala um siðgæði manna í þessu þjóðfélagi og tengdi það við breytingar á þjóðfélagsháttum, breytingar bæði á efnahagsmálum og atvinnumálum. Þá brosti hæstv. forseti. Mér hefur alltaf þótt hæstv. forseti hafa fallegt bros, en þetta bros í gær var ekki fallegt, Það átti að vera háðsbros. Hæstv. forseti virtist telja þetta einkennilega kenningu, að síðgæði manna væri í tengslum við það sem gerðist í efnahags- og atvinnumálum. Þótt hæstv. forseti hafi kannske viljað hæðast að barnaskap mínum er þessi kenning ekki upprunnin í hugskoti mínu. Þetta er kenning sem allir helstu heimspekingar og sagnfræðingar veraldarsögunnar hafa notað í sínu mati á þjóðfélagsatburðum, Þeir hafa rakið það, hvernig heil þjóðfélög og stórveldi hafa hrunið til grunna einmitt vegna þess að siðgæðisvitund manna molnaði undir fótum þeirra. Mér er það full alvara, að sú þróun, sem hefur verið að gerast hér á Íslandi, einkanlega seinustu árin, sú óðaverðbólguþróun, sem hefur verið að magnast, er kveikjan að ýmsum þeim viðurstyggilegu atburðum, sem gerst hafa í íslensku þjóðfélagi undanfarin ár, Þeir atburðir stafa ekki af mannvonsku. Þeir stafa af því að siðferðismælikvarðar eru orðnir að engu, vegna þess að þróun þjóðfélagsins hefur orðið slík sem ég gat um áðan, og ég held að ástæða sé til fyrir alla hv. þm. og hæstv. forseta og ráðh. að gefa þessu vandamáli gaum. Það er staðreynd, að síðustu árin hafa gerst hér á Íslandi atburðir sem aldrei fyrr hafa gerst hér á landi síðan á Sturlungaöld, Á Sturlungaöld lauk þeirri atburðarás þannig, að Íslendingar misstu sjálfstæði sitt og urðu síðan að búa við erlenda yfirstjórn í næstum því sjö aldir. Mér er það full alvara að vara við því, að ef þessi þróun heldur áfram er sjálfstæði okkar í fullkominni hættu. Þetta er mál sem við skulum ekki brosa að. Þetta er mikið alvörumál. Í morgun fékk ég í hendur Morgunhlaðið eins og aðra daga; þá sá ég grein þar eftir hæstv. forseta, Ragnhildi Helgadóttur, og greinin ber fyrirsögnina: „Skoðanakönnun Sjálfstfl. í varnarmálum.“ Þar kemur siðgæði allt í einu við sögu. Hæstv, forseti., sem setti á andlit sitt háðbros í gær þegar ég minntist á síðgæði, talar sjálf um siðgæði í Morgunblaðinu í dag í sambandi við hersetuna á Íslandi. Hún segir, með leyfi hæstv. forseta: „En svo eru aðrir menn, og þeir vona ég að séu færri, þeim hefur a.m.k. ekki skotið upp á yfirborðið í Sjálfstfl, fyrr en nú nýlega. Þeir líta svo á að allt lífið sé viðskiptalíf, ein allsherjar fésýsla, Þeir sjást tæpast fyrir í fjáröflunardugnaði sínum og vilja nota það í fjáröflunarskyni, að fleiri þjóðir en við hafa hagsmuni af því, að Ísland sé varið. Á þeim grundvelli kynni að vera hægt að ná fram einhverjum fjárgreiðslum. E.t.v. finnst þessum mönnum að einskis virði sé að okkar land sé varið, Illa er komið fyrir mönnum þegar ekkert sést jákvætt nema peningar,“ Þetta skrifar hæstv. forseti í Morgunblaðið í dag. Þarna er hæstv. forseti að lýsa siðgæðisviðhorfi gegn því peningaviðhorfi sem gagnsýrir þjóðfélag okkar og leiðir m.a. til hörmulegra atburða, glæpaverka. En hæstv, forseta er ekki mikil alvara í raun. Ég vil vitna aftur í greinina. Síðan stendur: „Hætt er við að gjaldheimta á hendur þeim (þ.e. Bandaríkjamönnum) vegna innlendra framkvæmda á Íslandi gæti leitt til þess, að þessi varnarstöð þætti of dýr og yrði þess vegna lögð niður.“ Hæstv. forseti er hræddur um það, að ef lagðar verði meiri fjárhagsskuldbindingar á Randaríkjamenn í sambandi við hersetuna kunni Bandaríkjaþing að leggja herstöðina niður. Það væri hættulegt, segir hæstv. forseti. Þegar bandarísku hermennirnir komu hingað til lands var formaður í Sjálfstfl. sem hét Bjarni Benediktsson. Hann gerði alltaf grein fyrir því. að hann teldi að hér þyrfti að vera her vegna þess að Íslendingar væru ella varnarlausir. Hann bjó til kenningar um hættu í sambandi við styrjaldir, - kenningar sem ég féllst aldrei á og tel að ekki hafi staðist, en röksemdir hans voru ævinlega bornar fram á siðgæðisgrundvelli. Hæstv. forseti er búinn að gleyma siðgæðinu í þessu sambandi. Bjarni heitinn Benediktsson sagði alltaf að hernámið væri ill nauðsyn, og hann sagði mér það í einkaviðtali, að hann vonaði að herinn yrði horfinn af Íslandi áður en hann dæi. Það voru siðgæðisviðhorf sem réðu mati hans. En þau komu ekki fram í þessum orðum sem ég las eftir hæstv. forseta. Þar voru einvörðungu peningaviðhorf, það mætti ekki gera meiri fjárhagskröfur á hendur hernum því þá væri hætta á að hann færi. Það er ekki lengur verið að tala um frelsi og lýðræði. Allt snýst orðið um peninga, líka hjá hæstv, forseta. Mig langar að vitna í enn eina klausu úr þessari grein í Morgunblaðinu í dag. Hæstv. forseti minnist þar á ýmislegt sem hernámsliðið standi undir, minnist á Keflavíkurflugvöll. björgunarstörf, aðstoð í Vestmannaeyjagosinu, - hún var, að því er mig minnir, í því, að hernámsliðið flutti nokkrar kindur til lands. Og sitthvað er fleira af peningatagi sem hæstv. forseti leggur áherslu á, Svo segir hæstv. forseti: „Þess vegna skulum við taka undir bær skoðanir sem forsrh. okkar, formaður Sjálfstfl., Geir Hallgrímsson, hefur sett fram um þessi mál, nú seinast í sjónvarpsviðtali nýlega. Forsrh. vill ekki verðleggja sjálfstæði Íslands.“ - Það er nú svo. Ég hef minnt á það áður hér á þingi, að hæstv. forsrh. hóf opinberan feril sinn að loknu prófi í Háskólanum sem framkvæmdastjóri Sameinaðra verktaka.

Ég vil minna hv. þm. á það, að á dagskránni er frv, til laga um almannatryggingar.

Já, ég var að ræða um siðgæði í því sambandi, og ég er að gera athugasemdir við sérstakt bros sem hæstv, forseti setti upp á fundinum í gær.

Ég vil nú aftur minna á að það er ekki þáttur í frv. til laga um almannatryggingar.

Brosið er mjög ríkur þáttur af hæstv. forseta. - Þetta starf hæstv. forsrh., Geirs Hallgrímssonar, var í því fólgið að safna saman gróðafyrirtækjum til þess að hagnast á hersetunni, þ. á m. fyrirtækjum sem hæstv. forsrh. á mjög mikinn hlut í sjálfur. Síðan var þessu hlutafélagi lokað. Það hefur komið fram hér á þingi, að uppi er ágreiningur á milli hæstv. forsrh., Geirs Hallgrímssonar, og hæstv. iðnrh., Gunnars Thoroddsens, um þessi mál. Hæstv, ráðh. Gunnar Thoroddsen gagnrýndi formann Sjálfstfl. og forsrh. sinn fyrir að halda þessu hermangarafyrirtæki lokuðu svo ekki kæmust fleiri aðilar að til að hagnast. Það fer lítið fyrir siðgæðinu í öllum þessum málflutningi, og ég tel einmilt í samræmi við ræðuna, sem ég flutti í gær, að ástæða sé til að gefa því gaum, að siðgæðið á Íslandi hefur fallið jafnört og gengi íslenskrar krónu, Það er engin tilviljun að hér hafa gerst atburðir af ógnarlegu tagi einmitt af þessum sökum. Og menn skulu sannarlega ekki gleyma því, að síðgæði er undirstaða hvers heilbrigðs þjóðfélags. Siðgæðishugmyndir breytast í samræmi við atvinnuhætti og framleiðsluaðstæður, en siðgæðishugmyndir verða að gagnrýna samfélög, sem vilja halda lífi, og einstaklinga, sem vilja halda lífi. Ég lýsti því í ræðu minni í gær, að ég teldi þá gjaldheimtu, sem felst í þessu frv., vera félagslega rangláta. Þarna er um að ræða svokallaðan flatan skatt, og menn greiða hann þó þeir hafi ákaflega lágar tekjur. Hann hækkar að vísu með tekjustigi manna. En ég vil minna hv. alþm. á það, að til er fólk á Íslandi sem hefur mjög lágar tekjur og verður samt að borga útsvar. Fyrir þetta fólk er þungbærara að borga 4 eða 5 þús. kr. á ári en fyrir suma, sem hærri tekjur hafa, að borga 40–50 þús. Það er þessi mælikvarði sem skiptir máli, Það er burðargeta þegnanna, en ekki nein upphæð. Þess vegna er þessi gjaldheimta gjörsamlega andfélagsleg. Ég rakti það í gær, að þessi gjaldheimta er afleiðing af verðbólgustefnu núv., ríkisstj., sem gerir það að verkum að engir gjaldstofnar geta haldið sér. Ég varaði við hugmyndum sem uppi væru um að skerða réttindi fólks, sem skiptir við Tryggingastofnun ríkisins, og fólk, sem skiptir við heilbrigðiskerfið, Þær raddir hafa sannarlega verið uppi og ég er samþykkur því að í því efnahagsöngþveiti sem hér er, verður að halda uppi þessari félagslegu þjónustu og þyrfti raunar að bæta hana stórum. En til eru aðrar fjáröflunarleiðir en þessi. Ég held að til að munda að það væri ákaflega einföld leið að ferla hæstv. viðskrh. og dómsmrh. að leysa þetta mál. Fyrir liggur að hæstv. ráðh. eða embættismenn hans hafa fengið skýrslur um það, að íslenskir aðilar eigi mörg hundruð millj. kr. í dönskum bönkum í trássi við lög.  Ég vil minna á það, að fyrirrennari hæstv. dómsmrh., Hermann heitinn Jónasson, hélt ræðu, að mig minnir 1946 austur í Hornafirði, og þar greindi hann frá því mati sínu, að eignir Íslenskra peningamanna erlendis næmu 400 millj. kr. Ef við umreiknum þessa tölu miðað við breytingar á gengi dollarans og krónunnar síðan þá mundi þessi upphæð nema um 12 milljörðum kr. nú. Síðan þetta var hafa þjóðartekjur Íslendinga aukist mjög mikið og viðskipti okkar við útlönd aukist mjög mikið, þannig að ég er ekki í neinum vafa um að fjármunir, sem þannig hefur verið stolið undan og geymdir eru í féhirslum erlendis, nema tugum milljarða kr. Þessa peninga á að gera ráðstafanir til þess að hirða. Það er skylda hæstv. ríkisstj. að gera það, og það er sérstök skylda hæstv. dómsmrh., sem ég ávarpaði hér áðan, að gera það. Þarna er um að ræða siðspillingu sem er háskaleg og ekki á að þola. Ég hlustaði á hæstv. viðskrh. og dómsmrh. ræða um þessi mál í sjónvarpi í gærkvöld. Hann svaraði þar spurningum. Svör hans voru loðin og blendin. Ég þykist þekkja hæstv. ráðh. býsna vel, og ég hef talið, að hann hefði ríka siðgæðiskennd, af kynnum mínum við hann, vegna þess að hann er á þeim aldri og vegna þess að hann ólst upp í sveit. En þessi siðgæðiskennd virtist ekki vera ýkja-fyrirferðarmikil í sjónvarpsviðtalinu í gær. Svör hans voru loðin og blendin, þó um sé að ræða þjófnað af Íslenska þjóðarbúinu og öllum þegnum íslensku þjóðarinnar, sem nemur tugum milljarða ísl. kr. Hægt væri í að leysa allan fjárhagsvanda ríkissjóðs, jafnvel á þessum óðaverðbólgutímum, með því að ná í þó ekki væri nema hluta af þessu fé. Ég er hér að benda á fjáröflunarleiðir og það sæmilegri fjáröflunarleiðir en að leggja byrðar á fátækasta fólkið í landinu vegna óðaverðbólgu einnar saman. Um þetta mál voru haldnir tveir fundir í heilbr: og trn. og það voru dálitið einkennilegir fundir. Á næsta ári eru liðin 30 ár síðan ég settist fyrst inn hér á Alþ. Ég hef ekki setið samfellt síðan þá, en endrum og eins og samfellt nú um nokkurt skeið. En þessir fundir í fyrradag voru einkennilegustu nefndarfundir sem ég hef setið á. Á þá komu tveir embættismenn, ríkisskattstjóri og málsvari sveitarfélaganna, framkvæmdastjóri þeirra. Framkvæmdastjóri Sambands sveitarfélag ítrekaði þar þau sjónarmið sem alþm. þekkja, að sveitarfélögin telja að með þessari gjaldheimtu sé ríkissjóður að seilast inn á svið sveitarfélaganna og gera þeim erfiðara fyrir að leysa verkefni sín. Ég benti ríkisskattstjóra á það, að undanþáguákvæðin í þessu frv, væru mun þrengri en undanþáguákvæði þau sem gilda um álagningu útsvara, og ég benti honum sérstaklega á aldrað fólk í því sambandi. Ríkisskattstjóri viðurkenndi þetta. Ég lagði til að n. breytti þá frv, þannig, að þessi skattheimta legðist ekki á aldrað og snautt fólk í ríkara mæli en útsvörin, Þetta fékk engar undirtektir á fundinum sjálfum. Svo gerist það þegar nál. kemur hér frá meiri hl. n., að þá er þetta atriði tekið upp, breyting í þessa átt. En þetta gerði meiri hl. án þess að ræða við mig og væntanlega án þess að ræða við hv. þm. Karvel Pálmason. Þetta eru vinnubrögð sem ég vil telja óþingleg með öllu. Ég kann ekki þingsköp Alþingis utan að, en ég held að það hafi alltaf verið háttur þingnefnda og eigi að vera háttur þeirra að leggja till. af þessu tagi fyrir n. í heild, en ekki að nokkur hluti nm. pukrist, eftir að störfum n. á að heita lokið. Ég varð var við það í n., að það var enginn þar sem reyndi að verja þessa gjaldheimtu hæstv. heilbrrh. Ég gagnrýndi hana þar, með fáeinum orðum að vísu, á þessum félagslegu forsendum sem ég reyni að gera grein fyrir. En það var enginn fundarmanna, enginn nm., sem reyndi að segja eitt einasta orð til varnar þessari skattheimtu. Og ekki nóg með það, einn nm. Guðmundur H. Garðarsson, gekk af fundi og sagðist mundu neita að skrifa undir álit meiri hl. Það hefur breyst, eftir að þessi breyting kom inn sem ég gerði grein fyrir, en þetta sýnir að það var engin ánægja með þetta frv. hjá stjórnarþm. í n. og ég skil það ákaflega vel, Það kom einnig fram í n., að það var enginn nm. sem vildi hafa framsögu. Þeir neituðu allir að hafa framsögu. Það tókst svo að leysa það. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir tók þetta að sér. En þarna kom fram það sem ég hef orðið var við í viðtölum við þm., að hér er um að ræða gjaldheimtu sem örugglega á ekkert meirihlutafylgi hér á Alþ. ef þm, fylgdu því ákvæði stjórnarskrárinnar á taka tillit til samvisku sinnar. Hér er um að ræða ranga gjaldheimtu, háskalega gjaldheimtu, vegna þess að þarna er verið að ana áfram út á verðbólgubrautina enn frekar en orðið er, og ætti mönnum þó að fara að skiljast, að þar er verið að komast á ystu þröm. Ég held að það sé kominn tími til þess, að hv. þm. stjórnarflokkanna líti dálítið alvarlega í eigin barm og láti ekki allt yfir sig ganga. Ég hef lýst því áður hér á þingi, að ég tel stjórnmálaflokka vera undirstöðu eðlilegra stjórnmálastarfsemi í landinu. Og í stjórnmálatlokkum verða menn að sjálfsögðu að taka tillit hver til annars, en aðeins á þeim grundvelli sem sameiginlegar hugsjónir kunna að marka. Mér virðist að þm. stjórnarflokkanna séu komnir langi út fyrir þessi takmörk. Þeir greiða hér atkv. aftur og aftur með málum sem þeir eru andvígir í raun og veru, .og slík vinnubrögð eru ákaflega háskaleg framtíð Alþingis að minni hyggju. Ég læt svo máli mínu lokið, hæstv. forseti.



Herra forseti. Af fylgifrv. hæstv. ríkisstj. með fjárlagafrv. er þetta frv., sem hér er til umr., langsamlega varhugaverðast og langsamlega ranglátast. Fyrir þessari skoðun langar mig til að gera nokkra grein, en að sjálfsögðu munum við þm. Alþfl. hér í hv. d. greiða atkv. gegn þessu frv. Áður en ég vik að röksemdafærslu minni gegn frv. og því, í hverju ranglæti þess er fólgið, kemst ég ekki hjá að víkja í örfáum orðum að upphafi ræðu hv. síðasta ræðumanns. hv, þm. Magnúsar Kjartanssonar, því að hann hóf ræðu sina, af einhverjum mér óskiljanlegum ástæðum, með ónotum í garð Alþfl. vegna afskipta hans af tryggingamálum. Það er raunar komið svo, að þessi hv. þm. heldur varla svo ræðu hér á Alþ., hvað svo sem hann talar um, að einhver kafli ræðunnar sé ekki ónot í garð eftirmanns hans í sæti orkumálaráðh., hæstv. ráðh. Gunnars Thoroddsens, eða ónot í garð Alþfl., nema hvort tveggja sé, sem oft hefur gerst. En ummæli hans í gær um Alþfl. og tryggingamálin voru svo ósanngjörn og svo ranglát að ég kemst ekki hjá því, þó í mjög stuttu máli verði að vera, að andmæla þeim. Það er alveg sama hvað hv. þm. Magnús Kjartansson segir um Alþfl. og almannatryggingarnar, að það verður aldrei hrakið, að Alþfl. er brautryðjandi í íslenskum þjóðmálinn á sviði almannatrygginga. Það var fyrsti ráðh. Alþfl., Haraldur Guðmundsson atvinnumálaráðh., sem beitti sér fyrir því, að sett voru fyrstu fögin um almannatryggingar árið 1937. Næsta stóra sporið á sviði tryggingamála var þegar lögin um almannatryggingar voru sett árið 1944. Vita allir að það var ein af kröfum Alþfl. í sambandi við aðild hans að þeirri stjórn, að sú löggjöf yrði sett.  Það eina rétta í því, sem hv. þm. sagði í gær um tryggingamálin og Alþfl., var það, að á seinni helming 7. áratugsins minnkaði raungildi trygginga af ýmsum ástæðum mjög verulega. Þetta gerðum við, sem áttum sæti í þeirri stjórn, og Alþfl., sem var aðili að henni, sér algjörlega ljóst. Þess vegna var það einmitt sem þáv. félmrh., Eggert G. Þorsteinsson, skipaði n. til að endurskoða almannatryggingalögin. Mig minnir að það hafi verið árið 1967. A.m.k. mun n. hafa skilað áliti 1969 og frv. n. var samþ. meðan viðreisnarstjórnin var enn við völd, á þinginu 1970–1971, áður en hv. þm. Magnús Kjartansson varð félmrh. Að vísu var það þannig, - það skal fúslega játað, það er söguleg staðreynd og sannleikur, - að það varð að ræða um það í ríkisstj. til hversu mikillar útgjaldaaukningar þetta frv. mætti leiða. Um það sýndist okkur sitt hvað, Alþfl. annars vegar og Sjálfstfl., sérstaklega fjmrh, hans, hins vegar. Niðurstaðan af þeim umr. varð sú, að efnisatriði frv. mættu ekki leiða til meiri útgjalda en sem svaraði 500 millj. kr., og annað, sem okkur Alþýðuflokksráðh. og þingfl, Alþfl. þótti enn miður, að útgjaldaaukningin eða hin nýju ákvæði skyldu ekki koma til framkvæmda fyrr en 1. jan. 1972, Þetta þótti okkur mjög miður. En eins og verða vilt í samsteypustjórnum urðum við að sætta okkur við það sem heildarsamkomulag gat orðið um. Þáv. fjmrh. taldi sér ekki fært vegna mjög örðugs hags ríkissjóðs að fallast á að hin nýja lagasetning hefði í för með sér meira en 500 millj, kr. útgjaldaaukningu. Í þessu frv., sem samið var að undirlagi eins Alþýðuflokksráðh., Eggerts G. Þorsteinssonar, og í þessum lögum, sem enn gilda í grundvallaratriðum, voru einmitt ýmis merkustu nýmæli sem til hafa orðið á sviði almannatrygginga á síðari árum. T.d. var tekjutryggingarhugmyndin lögfest þar, þó að því miður væri ekki hægt að verja nema tiltölulega litlu fé til hennar.  Það afrek sem Magnús Kjartansson vann, einu afrekið sem hann vann á sínu fyrsta ári, var að taka ákvörðun um að fá því framgengt í vinstri stjórninni, sem að sjálfsögðu var þakkarvert, að ákvæði laganna skyldu taka gildi strax á miðju ári 1971, en ekki 1. jan. 1972, eins og áður hafði verið ákveðið, Þetta studdum við þm. Alþfl. að sjálfsögðu og glöddumst yfir því.  En það, sem mestu máli skiptir er að lögin, sem enn gilda í grundvallaratriðum, eru ekki frá ráðherratíð Magnúsar Kjartanssonar, þau eru frá ráðherratíð Eggerts G. Þorsteinssonar, þó að fjárveitingarnar samkv. lögunum hafi tekið stórkostlegum breytingum á þeim árum sem síðan eru liðin, og Alþfl. hefur að sjálfsögðu alltaf stutt þessar breytingar. Ég læt svo útrætt um þetta, en fannst satt að segja ónot þm. í garð Alþfl. af þessu tilefni og í sambandi við frv., sem hér er um að ræða, svo óeðlileg og svo óskiljanleg í raun og veru, að ég taldi óhjákvæmilegt að láta þessi atriði koma fram. En nú skal ég víkja að því frv. sem hér er til umr. Hér er um það að ræða að leggja nýjan skatt á almenning í landinu að upphæð 1.9 milljarða kr. og skattgrundvöllurinn er í meginatriðum sá sami og lagður er til grundvallar við álagningu útsvara. Útsvarið er, svo sem kunnugt er, hlutfallsskattur, sem sumir nefna flatan skatt, þ.e.a.s. greiddur sami hundraðshluti af tekjum hvort sem tekjurnar eru háar eða lágar. Lágtekjumaðurinn greiðir nákvæmlega sama hundraðshluta af tekjum sínum og hátekjumaðurinn, og barnmörg fjölskylda greiðir nákvæmlega sama hlutfall af tekjum sínum og einhleypingur. Réttur til frádráttar í sambandi við útsvarsálagningu er mjög takmarkaður. Enn fremur er þess að geta, að eingöngu einstaklingar greiða útsvar. Félög greiða ekkert útsvar. Þau greiða aðstöðugjald til sveitarfélaganna. Hér er því um einstaklingsskatt að ræða, - einstaklingsskatt sem er jafn á hátekjumenn og lágtekjumenn, - einstaklingsskatt sem er jafn á barnmarga fjölskyldu og einhleyping og þar sem frádráttarréttur er mjög takmarkaður. Útsvar er fyrst og fremst launamannaskattur, og það er á þennan grundvöll sem hæstv, ríkisstj. hefur kosið að leggja eins konar ríkisútsvar, leggja á nýjan skatt sem á að færa ríkissjóði 1.9 milljarða kr. Í þessu sambandi verður að minnast þess, að þetta er ekki eina skattahækkunin, sem hæstv. ríkisstj. leggur til í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu. Skattbyrðin, tekjuskattsbyrðin, tekjuskattsheimtan, eykst um u.þ.b. 2 milljarða vegna þess að tekjuaukningin reynist meiri á milli ára heldur en nemur skattvísitölunni. Nýjustu athuganir leiða í ljós að tekjuaukningin milli áranna 1966 og 1967 verður 42%, en gamla ákvæðið um skattvísitöluna, 131, á að haldast óbreytt. Vegna tekjuaukningarinnar og þess, að ekki á að hækka skattvísitölu samsvarandi, eykst skattbyrðin um 2 miljarða. Um það bil önnur eins upphæð á síðan að koma í formi þessa feikilega rangláta nýja ríkisútsvars. Í þessu sambandi hlýtur sú spurning að vakna, hvernig í óskögunum á því stendur að ríkisstj. eða engum aðila í stjórnarflokkunum skuli hafa hugkvæmst að láta atvinnureksturinn taka einhvern þátt í þessari alveg nýju skattheimtu, í innheimtu þessara 1.9 milljarða kr. Í því sambandi skulum við athuga hvernig skattgreiðslu af atvinnurekstri hefur verið háttað á þessu ári. Álagður tekjuskattur á allan atvinnurekstur í landinu nemur nú í ár 4.5 milljörðum kr. En álagður tekjuskattur á launþega - hvað skyldi hann nema miklu í ár? Hann nemur 8 millj. M.ö.o.: launþegarnir í landinu eru látnir borga næstum helmingi meira í tekjuskatt til ríkissjóðs en allur atvinnurekstur í landinu. Finnst mönnum þetta réttlátt, og finnst mönnum í framhaldi af þessari staðreynd vera réttlátt að bæta 1.9 milljörðum ofan á einstaklingana sem skattgjaldi? Í þessu sambandi verður líka að minna á að það er ekki aðeins að atvinnureksturinn greiði um það bil helminginn á við það sem launþegar greiða í tekjuskatt til ríkissjóðs, heldur er fjöldinn allur af atvinnufyrirtækjum skattlaus, greiðir bókstaflega engan tekjuskatt. Það er ein skýringin á því, hvað heildarupphæðin hjá atvinnufyrirtækjunum er lítil, en upphæðin 4.5 milljarðar á bæði við félög, sem stunda atvinnurekstur, og einstaklinga, sem stunda atvinnurekstur. Þessir 4.5 milljarðar, sem lagðir hafa verið á atvinnureksturinn í landinu í ár,eru tekjuskattsgreiðsla af veltu sem nemur - hvað skyldu þm. halda? - sem nemur 425 milljörðum kr., m.ö.o.: tekjuskattur atvinnufyrirtækja í landinu er um það bil 1% af veltunni. Ef einhverjum í hv. stjórnarflokkum kynni nú að hafa dottið í hug, að það væri eðlilegt að láta atvinnureksturinn taka einhvern þátt í eða jafnvel bera alveg þennan nýja skattstofn, 1.9 milljarða, sem leggja á með feikilega ranglátum hætti á einstaklinga í landinu, þá yrði auðvitað að spyrja: Hvað má gera ráð fyrir að velta atvinnufyrirtækja í fyrra hafi verið mikil? - ef menn hugsa sér hana gjaldstofn. Þetta hef ég athugað með aðstoð sérfróðra manna. Skattstofninn undir gjaldi sem yrði innheimt 1978, tekjur atvinnufyrirtækja í ár, á árinu 1977, eru taldar verða um 600 milljarðar kr. Þá er það mjög einfalt reikningsdæmi, hversu mikinn veltuskatt þyrfti að leggja á atvinnureksturinn í ár til þess að mæta þessari 1.9 milljarða tekjuþörf. Það eru 0.3% af veltunni eins og hún er áætluð í ár. Það er 1/3 úr prósentustigi af veltunni. Þegar menn hafa í huga skattgreiðslur fyrirtækjanna í ár og þá um leið væntanlega tekjuskattsbreytingu á næsta ári, fyndist mönnum þá réttlátara að láta á næsta ári einstaklinga í landinu greiða 1.9 milljarða, sömu prósentutölu fátæka manninn og ríka manninn, láta barnmörgu fjölskylduna greiða sömu prósentutölu af tekjum sínum og einstaklinginn, eða hitt að láta atvinnufyrirtækin í landinu greiða 1/3 úr prósentustigi af veltu sinni? Það væri mjög auðvelt í framkvæmd. Gjaldstofninn er til. Veltan er notuð sem gjaldstofn í sambandi við álagningu aðstöðugjalda. Það þyrfti ekki annað en bæta við þann gjaldstofn, - og það er einmitt það sem ríkið er að gera hér þegar miðað er við útsvörin, - það þyrfti ekki annað en bæta 0.3%, 1/3 úr stígi, ofan á þann gjaldstofn sem aðstöðugjöldin eru miðuð við til þess að ríkið fengi 1.9 milljarða sem þarf til að geta ábyrgst tekjuhallalaus fjárlög. Það er markmið sem ég og minn flokkur styðjum fullkomlega, að fjárlög séu eins og á stendur afgreidd án tekjuhalla. Það er því ekki aðeins að með fyllstu rökum sé hægt að sýna fram á að sú gjaldheimta, sem þetta frv. fjallar um, sé feikilega ranglát, - um það erum við hv. frsm. minni hl. n., Magnús Kjartansson, algjörlega sammála, - ein ranglátasta gjaldheimta sem stungið hefur verið upp á um langt skeið. Það er ekki aðeins að hægt sé að fara ljós og skýr rök fyrir því, að gjaldheimtan sé ranglát, heldur líka auðvelt að benda á aðra tekjuöflunarleið sem er mjög einföld í framkvæmd og gæfi ríkissjóði sömu tekjur. Getur nokkur maður í alvöru verið í vafa um að það væri réttlátara að láta atvinnufyrirtæki á næsta ári borga til viðbótar aðstöðugjald 0.3% af veltu sinni heldur en að láta alla einstaklinga, hvernig svo sem högum þeirra er háttað, borga 1% af tekjum sínum í viðbót í eins konar ríkisútsvar? Hér er í raun og veru um svo einfalt og ljóst mál að ræða, að mig satt að segja furðar á því, að slíkar hugmyndir skuli ekki hafa komið upp í alvöru í stjórnarflokkunum, og ég harma það mjög, ef engin breyting verður á afstöðu stjórnarflokkanna í þessu máli. Enn er tími til þess að gera breytingu hér á. Málið er mjög einfalt í eðli sínu. Frv. er einfalt. Sú hugmynd, sem ég hef hér sett fram og lýst, er líka mjög einföld. Það er hægt að gera þetta á einum eða tveimur fundum, sem að vísu yrðu að vera svolítið merkilegri heldur en fundirnir í n. sem hv. frsm. minni hl. var að lýsa, en þetta er hægt. Þetta er vandalaust að gera yfir helgina. Spurningin er bara, hvort vilji sé fyrir hendi.



Herra forseti. Ég mun nú reyna að halda mér við efni þess máls sem hér liggur fyrir, nokkurn veginn a.m.k., og leiða hjá mér umr. um bros einstakra þdm., hæstv. forseta okkar í tilfelli sem kom upp áðan. Það sannast kannske hér sem stundum áður, að það getur reynst konu hættulegt að brosa á skökku augnabliki, ekki síst þegar sá, sem brosað er til, misskilur brosið. En þetta var sem sagt eins konar bros hæstv. forseta sem mér fannst taka óþarflega langan tíma í umr, hér á hv. Alþ. Ekki heldur mun ég leggja orð í belg um hetjudáðir Alþfl. í viðreisnarstjórn í tryggingamálum, læt það tilheyra liðinni tíð. Hér hefur sitthvað borið á góma og það er að vonum, því að þetta er viðkvæmt og stórt mál sem hér er annars vegar. Ég vil fyrst segja það, að mér fannst ekki rétt með farið hjá hv. 3. þm. Reykv. um afstöðu okkar samnefndarmanna hans í heilbr.- og t rn. Hann komst svo að orði í umr. hér í gær, að enginn í n. hefði viljað kannast við að frv. hefði neinn galla. Þetta er náttúrlega ekki rétt, enda lýsti hann því raunar yfir í dag aftur, að við hefðum haft nokkrar áhyggjur af því að þetta frv. um sjúkratryggingagjald hitti ákveðinn hóp einstaklinga það illa að við værum hreint ekki ánægð með það. Það er nú svo, að tölur í þskj., sem við erum að fjalla um, hafa kannske ekki alltaf nógu ljósa þýðingu. Við gerum okkur ekki alltaf við meðferð málsins grein fyrir hvað tölurnar þýða í framkvæmd. Og það var einmitt það sem gerðist við athugun þessa máls, að þetta 2% sjúkratryggingagjald hlaut að koma of neikvætt út fyrir of stóran hóp fólks, og það er einmitt vegna þess, að við að loknum fundi í heilbr.- og trn. könnuðum þetta nánar. Það var raunar nokkuð sem ekki kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að hann krefði þetta virkilega til mergjar á okkar nefndarfundi. Mér heyrðist hann og fulltrúar minnihlutaflokkanna hafa hvað mestar áhyggjur af velferð sveitarfélaganna, og vissulega voru sveitarfélögin vel þess virði að taka tillit til þeirra. Mér fannst að þeir færu lítt út í að athuga og henda á hvernig þetta kæmi við ákveðna einstaklinga, en það voru einmitt einstaklingarnir, sem þetta gjald yrði lagt á, sem ég tók öllu nær mér heldur en óhagræði sveitarfélaganna við álagningu og innheimtu þessa gjalds, sem í rauninni er nú úr sögunni. Óánægja sveitarfélaganna á sínum tíma, þegar þetta sjúkratryggingagjald var lagt á upphaflega, fyrir tveim árum var það, var að þau þurftu að innheimta þetta gjald.  Það er vitað mál, að sú aukaskattheimta, sem í þessu frv. felst og í öðrum þeim frv. sem ríkisstj. hefur lagt fyrir þing nú til aukinnar fjáröflunar, er okkur stjórnarþm. ekkert gamanmál. Við höfum síður en svo gaman af því. En það sannast hér sem stundum áður, að stundum verður að gera fleira en gott þykir. Og ég spyr hv. þm. í minni hl. og meiri hl., hvernig í ósköpunum þeir geti búist við því að ríkissjóður komist hjá að gera einhverjar ráðstafanir, þ. á m. í aukinni skattheimtu, til þess að mæta 60% almennum kauphækkunum á árinu. Ég hygg að þær launahækkanir, sem orðið hafa á Íslandi í ár, séu áreiðanlega heimsmet, og ég veit ekki hvaða þjóðfélag annað stenst slíkt stóráfallalaust. Nú er ég ekki að gefa í skyn að hinar almennu launahækkanir séu eina orsök verðbólgunnar. Það vefst jafnvel fyrir sérfræðingum okkar að greina þar á milli orsaka og afleiðinga. En ég er alveg sannfærð um að launahækkanirnar, sem eru fjarri öllu lagi, eiga þar stóran þátt. Við þurfum ekki annað en að líta á þá tölulegu staðreynd, að launahækkanir ríkisstarfsmanna með samningum BSRB þýða 7–8 milljarða kr. útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Þessu hefur ekki verið mótmælt. Og það hefur verið hlutverk okkar stjórnarþm. að setjast niður nú rétt í þann mund sem afgreiða átti fjárlög og finna þessa fjárupphæð. Einhvers staðar varð að taka hana. En ég ætla að reyna að halda mér við frv., eins og ég upphaflega lofaði. Okkur fannst, stjórnarþm. í n., að enda þótt nokkuð sé hlíft ellilífeyrisþegum í frv. eins og það liggur fyrir, þá sé sýnt að útsvarsmörkin séu svo lág, að það væri í alla staði óeðlilegt og ranglátt að reyna ekki að bæta hag þessa hóps sem þannig var ástatt um. Brtt. n. gerir ráð fyrir að til frádráttar komi til viðbótar 300 þús. kr. fyrir hvern einstakling og 500 þús. fyrir hjón. Með þessu er vafalaust séð nokkru betur en annars væri fyrir hag þess aldraða fólks og öryrkja sem er þannig ástatt fyrir að það mundi verða fyrir þessu sjúkratryggingagjaldi um leið og það aðeins sleppur yfir mörkin að verða útsvarsskylt. Og ég vil nú, þó að fáir ráðh. séu viðstaddir ekki láta hjá liða að þakka sérstaklega viðkomandi ráðh. heilbr.- og trmrh. og fjmrh. fyrir það, hve vel þeir tóku í ábendingar okkar og hve vel þeir brugðust við til lagfæringar. Hv. 3. þm. Reykv. hafði mörg þung og stór orð í garð núv. ríkisstj. og þá sérstaklega heilbr- og trmrh. fyrir frammistöðu hans í tryggingamálunum. Hann tók þannig til orða, eitthvað á þá leið, að frá ráðh. hafi helst aldrei komið neitt nema sem horfði í þá átt að heimta meiri peninga af fólki. Hann leiðréttir mig þá ef þetta hefur verið rangt heyrt. Ég er hissa á jafnglöggum og greindum manni og Magnúsi Kjartansson er að láta svona staðhæfingar sér um munn fara. Það er ekki erfitt verk að sanna það, að tryggingabætur hafa að undanförnu haldist fyllilega í hendur við almennt verðlag, að ég hygg fullt eins vei, ef ekki betur en í tíð Magnúsar Kjartanssonar sem heilbr.- og trmrh. Í dag eru almennar bætur, hámarksbætur einstaklings, 68 714 kr., þar af er grunnlífeyrir 3659 kr., en tekjutryggingin 32118 kr. Árið 1974 var þessi upphæð, þ.e.a.s. án tekjutryggingarinnar, 13 þús. kr. Þessar tölur hef ég frá rn., og ég hygg að þær séu réttar. Tekjutryggingin, það er enginn vafi á því, hefur hækkað þó hlutfallslega meira en grunnlífeyririnn. Hv. þm. Magnús Kjartansson hefur kannske alveg gleymt því eða ekki heyrt það, að í suma: voru sett brbl. til þess að lögleiða sérstaka heimilisuppbót fyrir einstætt aldrað fólk sem erfiðlega var sett. Það voru sett þá lög um 12 þús. kr. heimilisuppbót, sem núna nýlega, í byrjun des., hefur verið hækkuð upp í 20 þús. Varla fær heilbrrh. mikið til baka í buddu ríkissjóðs með ráðstöfunum sem hafa þessi útgjöld í för með sér. Það má bæta því við, að í desembermánuði einum saman munu þær hækkanir, sem verða til lífeyrisþega, nema 250 millj. kr. og á öllu árinu 1978 munu þær nema um 3 milljörðum kr., svo það er furðudjarft talað að voga sér að staðhæfa, að ríkisstj. og heilbrrh. geri aldrei neitt annað en að heimta meiri peninga af fólki og þá helst af því fólki sem síst má við því, eins og gefið er í skyn.  Ég vil taka það fram, að ég er alveg sammála hv. 3. þm. Reykv., Magnúsi Kjartanssyni, að við eigum að reyna að gæta fyllsta réttlætis og þá auðvitað hvað helst gagnvart þeim þegnum þjóðfélagsins sem helst þurfa þess með að réttlætis sé gætt. En þegar við tölum um sjúkratryggingar og framkvæmd okkar sjúkrahúsarekstrar, þá er ég alveg hissa á því, að þessir réttlætisins postular, sem svokallaðir vinstri menn vilja telja sig sjálfskipaða, skuli ekki minnast á það í umr. hér og annars staðar, hvílíkt hróplegt ranglæti viðgengst og hefur viðgengist ótrúlega lengi óleiðrétt í málum þess sjúka fólks sem ekki kemst inn á spítala. Það er hrópað upp sem glæpur, það var gert hér í gær af hv. 3. þm. Reykv., að sú hugmynd kom fram hjá heilbrrh. í fyrra, að fólk væri látið borga fyrir matinn sinn á sjúkrahúsum. Ég vil taka það fram, að ég studdi þá hugmynd heils hugar og ég taldi mig vera að þjóna réttlætinu. En sú regla átti auðvitað ekki að ganga blindandi yfir í kerfinu. Hún átti ekki að miðast við langlegusjúklinga eða þjálfunarsjúklinga á Grensásdeildinni sem hv. þm. vitnaði í. Hún átti að ná til þess fólks, sem dvaldist skamman tíma á sjúkrahúsi, hélt fullum launum og beið ekkert fjárhagslegt tjón raf sínum lasleika. Þetta tel ég réttlætismál, á meðan ég tel það hróplegt ranglæti að fólk, sem kannske er haldið alvarlegum lasleika, en kemst ekki einhverra hluta vegna, stundum vegna veilu í kerfinu, inn í sjúkrahús, þarf að borga uppsprengdu verði alla læknisþjónustu, á meðan ríki maðurinn, sem kannske þarf að láta taka úr sér botnlangann eða gera á sér lítils háttar aðgerð sem kostar hann hálfan mánuð eða þrjár vikur á sjúkrahúsi, hann hagnast á því, hann beinlínis hagnast á því að leggjast inn á spítala.

Hagnast á því?

Hann hagnast á því með því móti að hann þarf ekki að borga fyrir matinn sinn né aðra þjónustu, sem hann þarf að gera ef hann er fullfrískur og vinnandi maður. Það eru einmitt svona atriði í okkar tryggingakerfi sem þurfa athugunar við, og ég lýsi mig fyllilega samþykka því að innheimta sérstaka nefskatta, - þeir mega ekki vera of flóknir eða of margir, - til þess að standa straum af almannatryggingum almennt. Þá veit fólk að það er að borga tryggingu fyrir sjálft sig ef það verður fyrir óhöppum og áföllum af sökum sjúkleika, slysa eða annarra óhappa. Það að láta þetta ganga alfarið í gegnum hina stóru hít, ríkissjóð, þannig að fólk veit ekki til hvers það er að borga hvað af sínum sköttum og skyldum, það er að mínu mati sálfræðilega rangt. En við eigum að sjálfsögðu að láta þessi iðgjöld, sem ég tel eðlileg og réttmæt, ganga yfir þannig að þeim, sem ekki geta staðið undir þeim, sé hlíft. Við eigum að miða okkar almannatryggingar, sjúkratryggingar og annað við það, að þeir, sem Holmagn hafa til að bjarga sér, geri það sjálfir. Við eigum fyrst og fremst að hjálpa þeim sem eru hjálpar þurfi. En kerfið, eins og það er orðið í dag sniðgengur algjörlega þetta sjónarmið. Það er orðið yfirbyggt og um leið ranglátt. Og ég skil ekki í þessum mönnum, sem alltaf eru með munninn fullan af réttlæti og vandlætingu á hinum, sem þeir telja vonda menn, að þeir skuli ekki reyna að rýna dálítið betur í þetta og reyna að gera tryggingakerfið raunhæfara og meira í samræmi við þann tilgang sem því er ætlað að ná. Ég er líka sammála hv. 3. þm. Reykv. í því sem bann sagði um verðbólguna. Ég held við séum öll sammála um það, að verðbólgan er siðspillandi, og ég held því miður að það sé rétt hjá honum, að siðgæðisvitund okkar góðu þjóðar sé heldur á fallanda fæti og að það sé einmitt verðbólgan sem eigi sinn stóra þátt í því, að svo illa er komið. Verðbólgan hefur ýtt undir peningahyggju fólks. Það er allt metið í ónýtum krónum og aurum, og manneskjuleg sjónarmið fara oft fyrir allt of litið. Verðbólgan hjá okkur er orðin að einum stórum blóraböggul í okkar þjóðfélagi sem allir telja sjálfsagt að skella skuldinni á og varpa um leið allri ábyrgð frá sjálfum sér. Mér kemur í hug í þessu sambandi lesendabréf, sem ég las fyrir nokkru, í víðlesnu frönsku tímariti, sem fjallaði um verðbólguvandamál þeirra í Frakklandi, sem er þó ekki teljandi borið saman við okkar. Þessi almenni lesandi sagði eitthvað á þá leið, að það væri engin leið fær úr þeim erfiðleikum, sem hans þjóð átti við að etja, önnur en sú að almenningur, hver einasti einstaklingur, tæki málið til sín, og hann tók það djúpt í árinni, að allsherjarsiðvæðingar væri þörf. Þetta held ég að sé alveg rétt og eigi við hér hjá okkur í dag. Og hef oft bent á það og bendi á það enn, að það, sem við verðum að treysta á hér, er ekki bara ríkisstj. Alþ. og stjórnmálamenn, heldur er það hver einasti einstaklingur í landinu. Og nú skulum við athuga hvernig einstaklingarnir í landinu hafa brugðist við t.d. í kjarasamningum undangenginna missira. Það var talað um það fjálglega, og það ætti að bæta þeim upp fyrst og fremst léleg kjör sem lélegustu kjörin hefðu. Um þetta virtust allir vera sammála. Hver varð svo árangurinn? Ég þarf ekki að segja ykkur það. Það hefur farið nú eins og alltaf áður, að lágtekjufólkið hefur lent úti í gaddinum eða alla vega margfalt verr í því heldur en hálaunafólkið. Það er talað um helgi hins frjálsa samningsréttar. Það eru verkalýðssamtökin og vinnuveitendur sem eiga að ráða málum hér, ríkisstj. á ekki að skipta sér af samningum um kaup og kjör. Ég er sammála þessu að vissu marki. En ég hefði þó talið, að þegar þeir, sem ráða fjármálum þjóðarinnar; sjá að greinileg hættumörk eru á ferðinni, þá verður að grípa inn í. Það átti að stöðva þá óhæfu, að láglaunafólkið kæmi út með 20–26% hækkun á meðan aðrir fá hækkun allt að 70%. Hvar er fólkið, hvar eru mennirnir sem eiga að bera hag láglaunamannsins fyrir brjósti? Ég spyr: Hvar eru verkalýðsforingjarnir sem eiga að bera hag sinna umbjóðenda fyrir brjósti? Hví láta þeir æ eftir æ og alfarið hlutina fara á þessa leið, að kaupið sé keyrt upp úr öllu valdi með prósentuhækkunum fyrir þá sem hæst eru launaðir? Ég hef ekki heldur orðið vör við það úr hópi hálaunamanna sem kalla sig vinstri menn, sósíalista kommúnista, Alþýðubandalagsmenn, hvaða nafni sem við nefnum þá, - ég hef ekki orðið vör við það að þeir hafi stungið upp á að stöðva og neita meiri kauphækkunum en launalægsta fólkið fær. Ég hef ekki heyrt eina einustu rödd í þessa átt. Ég hef ekki heyrt það frá alþm., sem eru í flokki þeirra sem taka margfaldar hækkanir á við láglaunafólkið, að þeir vilji slá af kröfum sínum. Mikið af hjalinu um réttlæti og jafnvægi í launamálum og fyrst og fremst í munni hinna svokölluðu alþýðuvina kemur út sem einber sýndarmennska, skrum og hræsni. Það er hægt að tala fagurlega hér í sölum Alþingis af mönnum sem hafa þó jafngóða afkomu launalega og alþm. En það þyrfti að koma fram í reynd, að þeim væri alvara. Við áttum að jafna metin með kjarasamningum nú á þessu ári, en ekki að sprengja upp alla launaskala svo að ríkissjóður stendur uppi fjárvana með stórar fúlgur vangreiddar sem ekki var von á. Það hefur verið talað um það í sambandi við þetta sjúkratryggingagjald, að ríkisstj. sé að svíkja gerða samninga við Alþýðusamband Íslands og launafólk. En ég held að samkomulagið um skattaívilnanir og leiðréttingu í lífeyrissjóðsmálum og fleira, sem ríkisstj. ræddi um við launþegasamtökin s.l. vor, hafi verið háð þeim skilningi af hálfu ríkisstj., að þá færu launahækkanir ekki svo úr böndum sem raun varð á. Launþegasamtökin hafa heimtað að ríkisstj. stæði við sínar skuldbindingar eftir að þau hafa sjálf gengið á svig við mat ríkisstj. á því, hvað væri eðlilegar launahækkanir, svo ég held, að þessar ásakanir séu ekki byggðar á nógu traustum forsendum. Á borðum alþm. liggur skrá frá Hagstofu Íslands sem hefur að geyma niðurstöðu af könnun sem gerð var í sambandi við launakjör starfsmanna einkaþjónustu annars vegar og í þágu ríkisins hins vegar. Þar kemur fram, - ég veit ekki hvort þm. hafa flett þessari skrá, - að hjá einum ríkisstarfsmanni eru föst laun 162 þús. kr. á mánuði, en mæld yfirvinna mánaðarlega 250 þús. - 162 þús. kr. í föst laun mánaðarlega, en 250 þús. kr. í fasta yfirvinnu - og þar að auki kemur svo ýmislegt smærra. Þetta er ekkert einsdæmi. Svona tölur sér maður viða ef flett er þessari skrá, þó að ég haldi að þetta sé hvað ömurlegasta dæmið. Ég fagna því, að ein af þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj, hyggst gera nú til sparnaðar, er að draga úr þessari yfirvinnu og aukagreiðslum. Þar kemur póstur upp á 1750 millj., ef ég man rétt. Þetta er sú ráðstöfun, og raunar sú eina af þeim varnarráðstöfunum, sem nú eru gerðar, sem ég fagna innilega, og ég man ekki til, síðan ég fór að fylgjast með stjórnmálum, að önnur ríkisstjórn hafi gert þetta. Ég held að hversu illa sem við erum stödd nú, þá hafi núv. fjmrh. og ríkisstj. sýnt vaxandi viðleitni í þessa átt, og ef þetta tekst, sem ég vil vænta, að spara þarna hartnær 2 milljarða í þessa brjálæðislega yfirvinnukerfi, þá væri það vei, og það væri vel ef þetta væri upphafið að hreingerningu innan ríkiskerfisins, sem sannarlega er ekki vanþörf á og hefur svo verið lengi. Það er hvorki þessi ríkisstj. né sú fyrrverandi, sem ég er sérstaklega að ásaka hér, heldur hefur þetta verið að þróast með óheillavænlegum hætti í áratugi og er mál að linni Ég vil ekki lengja þessar umr. meir. Mér fannst hugmynd hv. 9. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasonar, um 0.3% veltuskatt á fyrirtæki, allrar athygli verð og hugsanlega mætti taka hana til athugunar og framkvæma hana. Mér sýnist hún þannig, án þess að ég hafi athugað hana nógu vel. Ég vil lýsa því yfir líka með skyldusparnaðinn að ég hefði viljað fá þær 300 eða 400 milljónir, sem þar er gert ráð fyrir, með því að búa til nýtt skattþrep á hátekjur og innheimta þær þannig, því að með þessu móti er þetta aðeins gálgafrestur fyrir ríkissjóð. Þetta er verðtryggð sparifjáreign, sem þessir hátekjumenn fá, og ef okkur er alvara með að það séu breiðu bökin sem eigi að bera byrðarnar þegar þörf er á, þá hefði þetta verið eðlilegri ráðstöfun heldur en að taka þessa fjárhæð með skyldusparnaði. En ég er víst enn komin nokkuð langt frá frv. Ég vona að það verði í framkvæmd eins og þessi brtt. okkar miðaði að, að það hlífði þeim tekjulægstu og þá fyrst og fremst aldraða fólkinu og öryrkjunum við því að fá þetta viðbótargjald á sig. Hinu vinnandi fólki í þjóðfélaginu, sem hefur fengið 60% launahækkanir á árinu, sé ég ekkert eftir að greiða þetta gjald, því að peningar detta ekki af himnum ofan, við verðum að fá þá einhvers staðar frá.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir viðhorfum mínum til þess. Það var því ekki ætlun mín að tala mikið meira um málið. En það er ástæðulaust, þegar hv. stjórnarþm. bjóða hér í almennar umr. um málefni, að verða ekki við óskum af slíku tagi og tala víð þá. Ég held að ræða hv. síðasta ræðumanns gefi fullt tilefni til þess að fara hér um þetta mál nokkrum fleiri orðum en gert hefur verið. Það er að vísu ekkert nýtt að heyra það úr herbúðum stjórnarþm., að þær ráðstafanir, sem nú sé verið að gera í skattheimtumálum, séu gerðar fyrst og fremst og raunverulega eingöngu vegna þess að launafólk hafi fengið allt of mikið í síðustu samningum. Margir hafa talað djarft í þessum málum, en engan hef ég þó heyrt tala á þann hátt sem hv. síðasti ræðumaður, Sigurlaug Bjarnadóttir, talaði. Ég vil fyrst víkja að því sem hún sagði hér að því er varðaði nefndarstarfið. Hún talaði í ásökunartón til okkar í minni hl. n. um það, að við hefðum ekki krufið málið til mergjar á nefndarfundi. Ég vil minna þennan hv. þm. á það, að það var meiri hl., sem virtist hafa það mikið að gera varðandi eitthvað annað, að það var hann sem sleit fundi í raun og veru áður en búið var að ræða málið út í n. Það er ekki við okkur minnihlutamenn að sakast um það, að málið hafi ekki verið krufið til mergjar í n. Það voru þá stjórnarliðar, sem virtust eiga annríkt við önnur störf en í þessari n., sem slitu fundi áður en að mínu áliti var í raun og veru búið að ræða málið til botns. Og það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Kjartanssyni, að þessari hugmynd, sem hér er nú komin á borð þm. í brtt.-formi, hreyfði hann á fundi n., og það skal fram tekið, að það var einn hv. þm. úr þingliði meiri hl. sem tók undir þetta. Það var Guðmundur H. Garðarsson, hv. þm., og hann tjáði sig ekki reiðubúinn til að skrifa undir nál. þar sem mælt væri með því að frv. yrði samþ. óbreytt eins og það væri lagt fram. Aðrir stjórnarliðar virtust vera tilbúnir að samþykkja málið eins og það lá fyrir Að vísu sagði hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir: Ég geri grein fyrir því í umr., að ég er ekki ánægð, en ég styð samt málið þó að sú breyting komi ekki fram sem hér er búið að leggja til. - Svo talar þessi hv. þm. digurbarkalega hér um það, að hún sé óánægð, hún vildi hafa hitt og þetta öðruvísi en það nú er. Hún samþykkir samt allt saman eftir sem áður eins og það er fyrir hana lagt af foringjunum í liðinu. Og þetta er ekki í fyrsta skiptíð sem hér fara fram umr. af þessu tagi af hálfu þessa hv. þm. Það er ekkert nýtt að heyra það í ræðustól á Alþ., að hún segist vera óánægð með hitt og þetta. En óánægja hennar breytir sáralitlu þegar hún samþykkir allt saman sem fyrir hana er lagt, hversu nauðug sem hún gerir það, hún gerir það eigi að síður. Hún sagði að við fulltrúar minni hl. í heilbr: og trn. hefðum haft meiri áhyggjur af öðru heldur en láglaunahópum sem þessi gjaldheimta kæmi niður á. Ég vísa þessu algjörlega á bug. Ég veit ekki betur en fulltrúar minni hl. á Alþ., stjórnarandstaðan, í fyrsta lagi í sambandi við umr. um málið við 1. umr. hafi lýst viðhorfum sínum og bent fyrst og fremst á það, að hér væri verið að rjúfa fyrirheit sem hæstv. ríkisstj. gaf varðandi lausnina á vinnumarkaðinum á s.l. vori, með því að leggja þetta gjald á láglaunafólk, stóra hópa láglaunafólks sem lofað var skattfríðindum eða skattalækkunum. Og þetta var ítrekað af okkur í minni hl. n. á nefndarfundi. Hér er því ekki rétt skýrt frá því sem hv. þm, var að fara með. Hitt er rétt, að við vöktum líka athygli á því, að hér væri verið að fara þvert á þau loforð og gefnu fyrirheiti, sem núv. stjórnarflokkar hafa gefið um hreinni verkskiptingu ríkis og sveitarfélaga, og hér væri ekki farið að þeim óskum, sem sveitarstjórnarmenn í raun og veru allir sem einn hafa talið eðlilegast, þ.e.a.s. að það væri ríkissjóðs eins að sjá fyrir sjúkratryggingum. Þetta bentum við á, og þetta er líka hluti af málinu. Við skulum hafa það í huga, og það ætti þessi hv. þm. að muna, að haustið 1975, þegar þetta mál kom fyrst upp með 1% gjaldi á útsvarsstofn, þá var því lýst yfir af hæstv. heilbr.- og trmrh., að þetta gjald væri einungis hugsað til eins árs - einungis til eins árs og þá 1%. Nú er það búið að gilda í tvö ár og lagt er til að það gildi þriðja árið og þá 2%. Hvað sem þessi hv. þm. þykist bera mikla umhyggju fyrir láglaunafólki varðandi samningsgerð, sem ég hygg að þessi hv. þm. hafi lítið sett sig inn í, eftir því sem hún talaði varðandi samningsgerðina sjálfa og verkalýðshreyfinguna í heild og starf hennar, þá sýnist mér þessi afstaða þessa hv. þm. ekki gefa tilefni til að ætla að hún sé mjög hlynnt láglaunafólki. Hér er um að ræða stórkostlega rangláta skattheimtu og ekki síst gagnvart láglaunafólki. Hér er verið að leggja byrðar á þá hópa í þjóðfélaginu sem hafa síst efni á því og ástæður til að bera þær. Því er þessi hv, þm. samþykkur, hversu mikið sem hún talar um það hér í ræðustól í vandlætingartón, að þessir „sjálfskipuðu verkalýðsforingjar“ „lýðskrumarar“ og annað eftir því, sem hún talaði um, hugsi ekki mikið um þetta fólk. Ég hygg að þessi hv. þm. ætti, áður en hún talar í þessum dúr sem hún gerði hér áðan varðandi störf verkalýðshreyfingarinnar, að kynna sér eilítið betur það sem þar hefur gerst og hefur verið að gerast á undanförnum árum og áratugum. Henni er það ábyggilega ekki vel kunnugt, eftir því sem hún talaði. En þessi hv. þm. sagði líka: Maður verður oft að gera fleira en gott þykir. - Og það er það sem hún virðist vera að gera núna. Hún vill koma því út á þrykk, hv. þm., að hún sé óánægð, hún hefði viljað hafa hlutina öðruvísi en leggur samt blessun sína yfir það, að það verði á þann hátt sem kemur verst við þá lægst launuðu, þá sem minnst hafa. Þessi hv. þm. sagði: Hvernig verður komist hjá því að gera ráðstafanir vegna 70% kauphækkunar á árinu?

60%.

70% sagði hún síðan. í ræðunni. Við skulum taka millibilið, 65, förum miðlunarleiðina, hún sagði 60 og 70, við skulum taka 65%. Ég vil spyrja þennan hv. þm.: Hverjir voru það sem fengu 65% kauphækkun eftir samningana og hverjir sömdu um það? Ég vænti þess, að þessi hv. þm. svari því hér á eftir, mér er ekki um það kunnugt, hvaða hópar innan Alþýðusambands Íslands hafa fengið 60 eða 65% kauphækkun. Ég vil spyrja þennan hv. þm.? Hverjir voru það sem sömdu um þessa kauphækkun í síðustu samningum? Ég vænti svars.  Þessi hv. þm. sagði líka að alþm. væru vel launaðir. Það er út af fyrir sig rétt, þeir eru vel launaðir. En við skulum hafa það í huga, að þessi hv. þm. hefur helminginn af sínum alþm: launum undanþeginn skatti. Það er líka mikils virði. Þeir, sem þannig eru settir, geta talað digurbarkalega um það, að aðrir sem þurfa af eigin rammleik að sjá fyrir heimilisframfærslu, hafi nægilega góð laun. Ég varð ekki var við það, fyrst þegar þessi hv. þm. kom inn á Alþ. eftir að hafa gegnt starfi sem opinber starfsmaður, sem kennari, að hún legði mikið kapp á að aflétta því, að hún fengi borguð laun frá ríkinu fyrir meira en eitt starf, - fyrir starf sem hún gegndi ekki. En það er hægt að koma eftir á og tala í þeim dúr sem þessi hv. þm. gerði um það, að alþm. séu það vel launaðir að hugsanlega mætti lækka hjá þeim kaupið. Um það ætla ég ekki að deila. En ég vil aðeins minna á það, að þessi hv. þm. átti ekki frumkvæði að því að leggja til að þau laun, sem borguð væru til kennara sem hér voru á Alþ., en sinntu ekki starfi, væru lögð niður. En hún var í hópnum sem fékk þau greidd. Og það er einnig rétt að minna þennan hv. þm. á það, að hann hefur skattfríðindi umfram allflesta aðra hv. þm. hér. Svo er það eitt sem mér finnst sérstök ástæða til að fá upplýsingar um hjá þessum hv. þm. Það er í sambandi við launasamningana á s.l. sumri. Þessi hv. þm. sagði, ég held orðrétt: „Loforð ríkisstj. var háð skilyrði.“ Loforð ríkisstj. að því er varðaði skattalækkanir og hugsanlega annað líka, líklega lífeyrissjóði og annað slíkt, var háð skilyrði. Og ég vil fá að vita hvaða skilyrði eða skuldbindingar það voru sem verkalýðshreyfingin tók á sig að því er varðaði niðurstöðu samninganna. Var það að kauphækkanir mættu ekki fara yfir eitthvert ákveðið mark? Ég veit ekki til í fyrsta lagi, að verkalýðshreyfingin hafi gefið neinar slíkar yfirlýsingar vegna þessa loforðs hæstv. ríkisstj. En það væri fróðlegt að fá upplýst hjá þessum hv. þm. hvert þetta loforð var. Því hefur verið haldið fram hér, hæði af mér og öðrum, að með því, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að fara með skattvísitöluna, bara það eina, hvernig hún hugsar sér að fara með skattvísitöluna, taki hún til baka þá skattalækkun sem lofað var við lausn vinnudeilnanna í sumar. Það eitt, hvernig með skattvísitöluna á að fara, gerir það að verkum, að því er öllu kippt til baka. Þó vil ég segja fyrir mitt leyti, að það, sem hér er nú verið að ræða um, er í mínum huga miklu alvarlegra atriði í því að ganga á bak loforða ríkisstj. af hennar hálfu varðandi lausn á samningunum í vor. Hér er beinlínis verið að ráðast með skattheimtu að ótrúlega stórum hóp þeirra þegna þjóðfélagsins sem verst eru settir, lægst hafa launin. Þetta frv., ef að lögum verður, segir ekki síst til sín hjá þeim. Þá sagði hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir, að hún fagnaði því sem hæstv. ríkisstj. væri nú að gera varðandi það að draga úr yfirvinnu. Vissulega er það fagnaðarefni að spara. En hvar heldur þessi hv. þm, að dregið verði úr yfirvinnu? Heldur hún að það verði frá þeim toppum sem hún var að tala um áðan? Ætli það verði fyrst byrjað á þeim? Ég hef enga trú á því. Það verður ábyggilega fyrst byrjað á þeim sem minna hafa og eru neðar í launastiganum. Það verður ábyggilega dyggilega um það séð, að þeir, sem mest hafa launin og mest hafa fríðindin að því er varðar ríkissjóð, haldi sínu. Það verður annars staðar hert að. En ég tek undir það með hv. þm., ef það verður svo, að hér verði um að ræða sparnað varðandi þá sem eru í toppunum, sem ég tel að eigi að byrja á að láta spara, þá fagna ég því. En ég hef bara ekki trú á því. Við höfum horft upp á það hér undanfarin ár undir handleiðslu núv. hæstv. ríkisstj. að útþensla ríkiskerfisins, þ.e.a.s. rekstrarins, hefur verið með þeim hætti, að það hefur ekki skapað trú á að nú yrði allt í einu snúið við blaðinu og farið að draga úr þar sem það er í raun og veru hægt.

Ég vil spyrja hv. ræðumann, hvort mikið er eftir máls hans-

Það gæti verið það og vissulega er tilefni til þess að halda lengri ræðu, en ég skal, herra forseti, ljúka þessu innan örfárra mínútna a.m.k. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir sagði, að till. sú eða hugmynd, sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason hefði hreyft hér áðan, væri athyglisverð. Ég vænti þess, að þessi hv. þm. sé ekki fyrst að heyra þessa hugmynd núna. Ég vænti þess, að hann hafi heyrt þessari hugmynd komið á framfæri við 1. umr. af tveimur þm. Hv. þm. Benedikt Gröndal benti á þetta við 1. umr. málsins, og undir það var tekið, að það væri nær að snúa sér frá því að fara á hin hefðbundinn mið skattheimtu, sem er láglaunafólk og almenningur í landinu, fara heldur á hin miðin sem lítið sem ekkert hafa. verið könnuð, þ.e.a.s. á mið skattleysingjanna, fyrirtækjanna og þeirra hópa í þjóðfélaginu, sem hafa ekki borgað skatta hingað til, og ná þessu þar. Á þetta var bent í umr. og hefur verið bent oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, þannig að hér er ekki um nýja hugmynd að ræða, þetta hefur komið fram áður. Ég skal herra forseti, ljúka þessu að sinni. Hugsanlega gefst tækifæri til að tala frekar í málinu siðar, haldi hv. stjórnarþm. áfram að gefa tilefni til almennra umr. um stjfrv. nú á síðustu dögum þingsins fyrir, jólaleyfi. En ég vil aðeins segja það að lokum, að þetta frv. er í fyrsta lagi að mínu víti brot á því loforði sem hæstv. ríkisstj. gaf varðandi lausnina á vinnumarkaðnum á s.l. vori. Það er í öðru lagi ranglátt, fyrst og fremst vegna þess að það leggst þyngst á stóra hópa í þjóðfélaginu sem enga möguleika hafa á að bera þá skatta sem hér er lagt til að á þá verði lagðir. Þetta tvennt eru í mínum huga nægilega miklar ástæður, þó ekki bætist fleira við, sem vissulega er fyrir hendi, til þess að vera andvígur þessu frv. og það með því að greiða atkv. á móti því, - ekki bara tala hér og þar og hingað og þangað um óánægju í hinum og þessum áttum, en standa svo að því, eins og hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir, að ætla með verkunum að leggja til, að það verði samþ., og greiða atkv. með því.



Herra forseti. Ég vona, að hv. kvenkyns þm. Sjálfstfl. hverfi ekki af fundi. Ég hafði ekki ætlað mér að halda nema eina ræðu um þetta mál, en hv, þm. Sigurlaug Bjarnadóttir komst þannig að orði tvívegis í ræðu sinni, að ég kvaddi mér hljóðs. Þetta fer að verða svolítið íhugunarefni með kvenkyns þm. Sjálfstfl. Ragnhildur Helgadóttir kveikti í mér í gær og hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir í dag. Ég held að kvenkyns þm. Sjálfstfl. þurfi að vara sig. Hv. þm. Karvel Pálmason svaraði ýmsum atriðum úr ræðu hv. þm. Sigurlaugar Bjarnadóttur, og ég fer að sjálfsögðu ekki að ítreka það á neinn hátt. En það kom fram eitt atriði í ræðu hennar sem hneykslaði mig stórlega. Það var það atriði, að hún tók undir það sjónarmið, að eitt af því, sem ætti að gera í sambandi við sjúkrahúsamál á Íslandi, væri að láta sjúklinga borga fyrir matinn sinn. Hún tók undir þetta sjónarmið hér úr ræðustóli hins háa Alþingis. Hún gerði meira. Hún sagði: Það eru til menn sem hagnast á því að liggja á sjúkrahúsi, því að þar fá þeir ókeypis mat. Þarna er peningahyggjan komin inn á alvarlegt svið, þegar sjúkdómar manna eru metnir út frá peningasjónarmiðum. Ég hef sjaldan heyrt öllu viðurstyggilegri röksemd. Menn fara ekki á sjúkrahús að gamni sínu, og að meta sjúkrahúsdvöl út frá peningasjónarmiði sýnir aðeins það sem ég var að tala um áðan, hvernig peningahyggjan farin að gagnsýra þjóðfélagið. Það væri herfilegt fyrirkomulag, ef sá háttur yrði tekinn upp á sjúkrahúsum, að menn ættu að borga fyrir matinn sinn. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir viðurkenndi að hluti þjóðarinnar gæti þetta ekki og þeir ættu þá ekki að þurfa að borga, þeir ættu þá sem sé að vera á sjúkrahúsum eins og þurfalingar að fornu. Er það kannske hugmynd þessa hv. þm., að á sjúkrahúsum séu tvöföld borð, ódýrari matur handa þurfalingunum og betri matur handa þeim sem geta borgað fyrir matinn sinn? Með þessu móti væri verið að búa til viðurstyggilega stéttaskiptingu, og hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttur er ekki sæmandi að láta sér detta slíkt í hug, hvað þá að segja það opinberlega. Sjúkrahúsakerfinu á Íslandi á að halda uppi með skattheimtu eftir tekjum manna, en það á ekki að koma fram á mismunun við menn eftir því, hversu háar tekjur þeir hafa. Slík hugsun er algerlega röng og stenst ekki neitt félagslegt mat. Þetta er ósiðlegt, að taka peningasjónarmið til þess að meta erfiðleika sjúks fólks. Þurfalingar átu úti í horni og fengu þar ruður og leifa. Eru það slíkir hættir sem hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir vill láta taka upp í ísenskum sjúkrahúsum, þegar á að fara að meta matinn ofan í menn eftir peningasjónarmiðum? Það er vægast sagt furðulegt, að hugmyndir af slíku tagi skuli koma fram frá nokkrum manni, og ég skil ekki hvernig slíkar hugmyndir geta komið fram hjá fólki sem nær því trausti að vera kjörið á Alþingi Íslendinga. Sjónarmið af þessu tagi eru fyrirlitleg. Hv. þm. talaði sitthvað um verðbólgu, eins og ég gerði raunar líka í ræðu minni, og það var sameiginlegt í ræðum okkar og í umtali allra, sem tala um verðbólgu, að menn eru á móti henni. En hrekkur þetta ekki afskaplega skammt? Menn verða að gera sér grein fyrir hvað verðbólgan er. Mér er kunnugt um að uppi eru um að margar kenningar í heiminum hvað verðbólga sé og menn hafa skrifað lærðar bækur um alls konar afkima í sambandi við verðbólgu. Upp er komið ósköp svipað ásetan og August Strindberg lýsir í Röda rummet, þegara hann talar um knappologi eða hnappafræði, þar sem menn söfnuðu alls konar hnöppum af mismunandi stærðum og litum og mismunandi efnivið, mismunandi mörgum götum, o.s.frv. og bjuggu til um þetta vísindakenningu. En verðbólgan á Íslandi hefur eitt meginatriði sem þessi hv. þm. og allir hv. þm. ættu að gera sér ögn grein fyrir. Verðbólgan er gróðamyndunaraðferð á Íslandi og hefur verið það í æðimarga áratugi. Það er á þann hátt sem gróðinn færist til í þjóðfélaginu á mill þeirra, sem ekki hafa aðstöðu og hinna, sem aðstöðu hafa. Ég vil minna menn á að það var framkvæmd eignakönnun hér í tíð þeirrar ríkisstj. sem var eignakönnun hér í tíð þeirrar ríkisstj. sem var 1956–1958. Hvað leiddi sú eignakönnun í ljós? Hún leiddi það í ljós, að sá útgerðamaður á Íslandi, sem talið vað að ætti í mestum bágindum, sem átti í erfiðleikum með að borga kaup á réttum tíma og var talinn í óhemjulegum erfiðleikum, var auðugasti maður landsins. Hvers vegna? Vegna þess að hann hafði fengið lánsfé úr bönkum og fest það í steinsteypu og framleiðslutækjum sem hækkuðu í takt við verðbólguna, en hann þurfti að borga miklu verðminni krónur til baka þegar hann greiddi af skuldum sínum. Verðbólgan er gróamyndunaraðferðin á Íslandi. Í verðbólgu skerðast sífelldlega kjör launafólks og gildir einu hversu rammlega er gengið frá samningum um vísitölubætur og annað slíkt. Með vissu millibili er slíkum samningum alltaf rift með lagasetningu á Alþ. til þess að jafna metin. Verðbólgan er enn gróðamyndunaraðferð á Íslandi, og það þýðir ekkert fyrir hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur að standa hér upp í ræðustól og segja: Ég er á móti verðbólgunni - vegna þess að sá flokkur, sem hún er fulltrúi fyrir hér á Alþ. er hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir ekki á móti verðbólgunni, hún er með verðbólgunni, því að verðbólgan er einmitt sú aðferð sem ég var að lýsa. En þetta er vissulega hættuleg braut, ein og ég hef verið að lýsa. Hún er hættuleg efnahagslega, hún er hættuleg atvinnulega, og hún er hættuleg siðferðilega. Ef við höldum áfram á þessari braut kunna að gerast mjög alvarlegir atburðir. Ég minnist þess, að maður, sem eitt sinn var formaður Sjálfstfl., Ólafur heitinn Thors sagði að hægt væri að lækna verðbólguna með einu pennastriki. Það er ekki hægt að lækna verðbólguna með einu pennastriki. Svo til allir Íslendingar eru búnir að flækja sig í neti verðbólgunnar, t.a.m. í sambandi við kaup á húsnæði, og það er ekki hægt að lækna þetta með neinu pennastriki nema einhver óhemjuleg ótíðindi hljótist af. Það er ekki hægt að lækna þetta mein nema með einu móti, með því móti að samtök launafólks, sem verða að beita samtökum sínum til þess að reyna að halda í við verðbólguna og gera háar prósentukröfur, vegna þess að verðbólgan er svo mikil, geri sér ljóst að þau verða að fá sama styrk hér á Alþ. og þau hafa á vinnumarkaðnum. Það þýðir lítið fyrir mig að segja þetta hér yfir hv. þm. En almenningur í landinu þarf að gera sér þetta ljóst, og hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir verður að gera sér ljóst, að verðbólgan er hreyfiaflið í þessu svokallaða auðvaldsþjóðfélagi. Þessu pilsfaldakapítalistaþjóðfélagi sem við lifum í á Íslandi. Hún ber fulla ábyrgð á verðbólguþróuninni með því að vera þ.m. fyrir þennan flokk. Ég skal ekki tala lengi. Ég veit að hv. stjórnarliðum er dálítið illa við það, að hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir fór að efna hér til eldhúsdagumr. Ég gæti talað ákaflega lengi í tilefni af r æðu hennar. En ég vil minnast á eitt atriði. Ég benti á það í ræðu minni áðan, að hægt væri að ná í þessa peninga, sem um er að ræða í þessu frv., eftir öðrum leiðum. Ég benti á þann þjófnað, gjaldeyrisþjófnað, sem nú er staðfest að hefur átt sér stað í óhemjulega ríkum mæli, að það væri hægt að ná þessum peningum með því að hæstv. dómsmrh. gegndi starfi sínu eins og honum ber að gera og klófesta eitthvað af þessum peningum. Þá þyrfti ekki að leggja nein gjöld frekar á þjóðina á þessu ári. Hv. þm, Gylfi Þ. Gíslason benti á aðra leið. Hann benti á fyrirtækin á Íslandi. Það eru 1600 fyrirtæki á Íslandi sem ýmist borga ekki neitt eða hreinan hégóma í tekjuskatt. Hann benti á að það væri hægt að hækka almennt gjald af þessum hlutafélögum um 0.3% til þess að ná þessari upphæð. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir sagðist vera sammála þessu sjónarmiði, og nú vil ég taka hv. þm. á orðinu. Ég skora á hv. þm. að setjast með mér í hliðarherbergi og við skulum fá með okkur hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason og gera þessar hreytingar á frv, Það er ekki nema klukkutímaverk fyrir okkur að ganga frá því. Og ég óska þess, að hv. þm. svari þessari áskorun minni hér úr stóll Alþingis. Mér er þetta fullkomin alvara, Ég skal vinna að því með þessum hv. þm. að breyta þessari gjaldtöku á þennan hátt. Ef hv. þm. er alvara, þá á hann að taka þessu boði. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir talaði um kapphlaup eftir peningum, að forustumenn verkalýðsfélaganna væru ekki á því að slá af kröfum sínum. Hvers vegna tekur þessi hv. þm. ekki upp fordæmi Jóhannesar skírara? Af hverju gefur hún ekki eftir af þingmannskaupi sínu og lætur sér nægja til að mynda kaup eins og Sóknarstúlkur hafa? Ég hef haft kynni af þeim á sjúkrahúsum og það eru góðar konur. Hv. þm. getur ákaflega vel gefið eftir af kaupi sínu og sýnt þannig fordæmi eins og Jóhannes skírari og lagt þessa peninga í sameiginlegan sjóð til að halda uppi heilsugæslu á Íslandi. Hver veit nema slíkt fordæmi frá hennar hálfu gæti haft afleiðingar? Vill ekki hv. þm., í stað þess að snupra aðra, sýna fordæmi sitt í verki? Ég hef lokið ræðu minni, hæstv. forseti.

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Í þeim umr., sem hér hafa farið fram um, þetta háalvarlega mál, höfum við heyrt talað um bæði hlýtt og tvírætt bros kvenna, og við höfum einnig fengið að kynnast allbeittum skaphita konu hér úr ræðustóli, og á ég þá við hv. 9, landsk, þm., Sigurlaugu Bjarnadóttur. Það voru örfá atriði í ræðu hennar sem ég ætlaði að gera aths. við. Ég hafði hins vegar ekki hugsað mér að taka hér til máls um þetta máli þó að ærin ástæða væri til. En það voru einvörðungu þau atriði úr ræðu hennar, sem ég því miður heyrði ekki alla, sem fjölluðu um launa- og samningamál, sem ég get ekki setið þegjandi undir og raunar skil ekki að fullu hvað hv. þm. var að fara í þeim efnum. Þar var áreiðanlega talað meira af skaphita en þekkingu um þau efni. Hún sagði að láglaunafólkið hefði lent úti á gaddinum í samningunum í sumar, eins og ævinlega hafi gerst, og það væri ekki mikið að marka yfirlýsingar svokallaðra verkalýðsforingja um kjör þessa fólks, þegar ætti að reyna að bæta þau. Hún nefndi sem dæmi að hækkun á kaupi almenns verkafólks hefði verið 26–27% í samningunum í sumar - þetta er rétt - á meðan aðrir hefðu fengið um 70%, var síðan bætt við. Ég kallaði fram í, hverjir það væru, en fékk ekki svar. Ég spyr enn: Hverjir voru það í samningunum í sumar, verkalýðssamtakanna, Alþýðusambandsins, sem fengu 70% hækkun eða allt að 70%? Ég held að það sé nauðsynlegt að rifja ofurlítið upp, hvers eðlis samningarnir í sumar voru, þó ekki væri til annars en þessi hv. þm, fleipraði ekki jafnrakalausa hluti og hér voru sagðir áðan. Í samningum Alþýðusambandsins var það grundvallarreglan, að þeir, sem lægst voru launaðir, báru hlutfallslega mest úr býtum. Þetta er staðreynd, sem ekki verður fram hjá gengið. Það eru mjög mismunandi laun innan raða Alþýðusambandsins. En með grunnkaupshækkun í samningunum í júní í vor og með vísitölu fram til 1. des, eða réttara sagt fram til 1. mars á næsta ári fengu allir launþegar innan Alþýðusambandsins sömu krónutölu í laun, bæði varðandi grunnkaupshækkanir og einnig vísitölubætur. Hvort tveggja er greitt með sömu krónutölu til allra. Ég veit að menntun hv. þm. nær a.m.k. svo langt, hún getur reiknað út, að auðvitað kemur mun hærri prósenttala út á þá lægst launuðu heldur en hina, sem eru á hærri launum innan Alþýðusambandsins, þannig að þessi tala, sem hún nefndi, 26–27% til almenna verkafólksins, er hæsta prósentutalan sem um var samið hjú Alþýðusambandinu í sumar. Það fékk enginn meira, heldur fengu menn minna. Þetta eru staðreyndir málsins. Síðan sagði hún að þessir verkalýðsforingjar, sem hún hafði ýmis orð um, og Alþb.-fólk, sem væri í háum stöðum, það hefði ekki heyrst frá því um að það ætti að draga úr launum þeirra eða bað ætti að láta þá, sem meira hafa, fá minna. Ég vitna aðeins til þess sem ég hef þegar sagt, að einmitt þetta fólk fékk minna, og það var stefna Alþýðusambandsins, sem var framfylgt í sumar, að það fengi minna. Ég get sagt það úr þessum stól: ég er alveg reiðubúinn til þess ásamt hv. 9. landsk. þm. að setjast niður og athuga það, hver laun okkar alþm, ættu að vera. Satt að segja hef ég verið þeirrar skoðunar, að við hefðum kannske átt að ganga á undan og jafnvel ráðh. í ríkisstj. að hafa frumkvæði um það, að laun þeirra hæst launuðu, t.d. ráðh., og okkar alþm. jafnvel líka, hækkuðu ekki á sama hátt og þau hafa gert, alveg reiðubúinn til að ræða þetta mál. Hins vegar vil ég taka það fram að frá því að ég varð hér fastkjörinn alþm., það eru víst 17–18 ár síðan eða eitthvað þar um, því hef ég aldrei tekið laun nema frá Alþingi Ég hef unnið, að ég tel, alveg tvöfalt starf, en ég hef aldrei tekið laun fyrir neitt annað starf en sem alþm. Ég veit ekki hvort hv. þm. getur sagt hið sama. Þá sagði hv. þm., og veit ég ekki hvaðan henni koma þær upplýsingar, að lífeyrissamkomulagið, sem gert var í vor og ríkisstj. vissulega átti aðild að, hefði verið háð því skilyrði að launahækkanir yrðu viðráðanlegar. Nú skal ég ekki ábyrgjast að þetta sé nákvæmlega orðalagið, en meiningin var þessi í því sem hv. þm. sagði. Ég kallaði enn fram í og spurði: Hvaða skilyrði. skilyrði fyrir hverju? - en fékk ekki svar. Varðandi lífeyrissamkomulagið er það eitt að segja, að það var verkalýðshreyfingin sjálf, verkalýðsfélögin, lífeyrissjóðir verkalýðsfélaganna, sem tóku á sig öll útgjöld varðandi þau mál. Það eina, sem ríkisstj. gerði, var að færa til þau frítekjumörk sem fólk má hafa án þess að tekjutrygging skerðist, nokkuð til samræmis því sem lífeyrisgreiðslurnar hækkuðu frá lífeyrissjóðunum, en ekki frá ríkissjóði. það var því ekki hlutverk ríkisstj. að setja nein skilyrði í þessu efni, það hefði verið miklu frekar og nær að verkalýðsfélögin hefðu gert það. Ríkisstj. kom hins vegar varðandi skattamálin nokkuð á móti þeim aðilum, sem sátu við samningaborðið, til að auðvelda samningagerðina. Það þarf ekki að fara að rifja upp hvað gert var þar, hv. þm. hafa þau mál á borðinu fyrir framan sig, í þskj. Við erum með það til afgreiðslu núna hér í þessari hv. deild. Það, sem ríkisstj. gerði í þessu efni, var talið nema um tveggja milljarða kr. lækkun á þeim tekjum sem ríkisstj. hefði af tekju- og eignarskatti, það sem gert var í skattamálum í sumar, og þetta var atriði sem við vissulega mátum. En hverju stöndum við nú frammi fyrir? Við stöndum í fyrsta lagi frammi fyrir því, að skattvísitalan miðast ekki við kauphækkun á milli ára, heldur við hækkun framfærsluvísitölunnar. Munurinn á þessu tvennu, þessari viðmiðun við kauphækkun á milli ára eða við framfærsluvísitöluna, er talinn færa ríkissjóði um tvo milljarða kr., þ.e.a.s. nánast þá sömu upphæð og skattaívilnunin, sem samið var um í sumar, átti að nema og sjálfsagt hefur numið. Ég vil hins vegar taka það fram. að þessi leikur með vísitöluna á þennan hátt kemur ekki harðast niður á þeim allra lægst launuðu, þegar um tekjuskattinn er að ræða. Það koma áreiðanlega stærri fúlgur frá öðrum og það er vel. En hins vegar með þessu gjaldi sem hér er, 1% viðbótartryggingagjaldi, er áreiðanlega tekið meira aftur en sem muninum nemur varðandi skattvísitöluna. Þetta gjald hefur þann eiginleika, eins og hér er margbúið að taka fram, að það kemur langharðast niður á þeim sem minnst hafa, og það er enginn efi á því, að ef skattvísitalan hefur eitthvað hjálpað þeim allra lægst launuðu, þá gerir þetta gjald miklu meira en vega þar upp á móti. Þarna gaf ríkisstj, fyrirheit í skattamálunum, - fyrirheit sem ég álít að nú sé algerlega búið að ganga frá, Að sjálfsögðu reiknuðum við með því að fyrirheitið varðandi skattamálin ætti að gilda um samningstímabilið. en samningstímabilið með öllum eðlilegum hætti nær einnig yfir árið 1978 eða til 1. des. 1978. Það hefur oft verið talað um það, að skattana ætti að Leggja á breiðu bökin. Reynslan hefur hins vegar orðið sú, að þegar farið er að leita að breiðu bökunum, þegar stjórnvöld hafa farið að leita að breiðu bökunum, og það á sannarlega ekki síst við um núv. hæstv. ríkisstj., þá er það almenningur, það eru almennu launþegarnir fyrst og fremst. Hér hefur verið bent á aðrar leiðir sem hefði verið hægt að fara. Þar eru breiðu bökin. En stjórnvöld sjá einvörðungu möguleikana í því að leggja skattana á fjöldann, þ.e.a.s. þá almennu launþega með lágar og miðlungstekjur. Þaðan kemur stærsti hlutinn þegar um gjöld er að ræða eins og hér um ræðir og raunar tekjuskattinn líka. Stærsti hlutinn kemur einmitt frá þessu fólki. Sú ríkisstj., sem ekki sér aðra möguleika í skattlagningu, á sannarlega ekki skilið atfylgi launafólksins.

Sigurlaug Bjarnadóttir Hæstv. forseti. Ræða mín áðan virðist hafa hitt nokkuð auma punkta á vissum þdm., en vegna þess að tími er naumur, það er beðið eftir málum í Ed. frá okkur, skal ég takmarka mál mitt við mjög stuttan tíma. Það hefur ýmist verið rangfært eða fært úr samhengi, það sem ég sagði áðan, og mun mér vitanlega síðar gefast tækifæri til að leiðrétta það. Ég vil aðeins minnast á eitt atriði sem hv. 3. þm. Reykv.. Magnús Kjartansson, hafði eftir mér, að ég hefði tjáð mig samþykka 0.3% veltugjaldi. Þetta er rangt, ég sagði, að till. væri athyglisverð. Út af umr, sem hafa orðið um láglaunafólk. og hvernig hag þess er borgið, vil ég aðein:. minna á ummæli formanns Sóknar, Aðalheiðar Bjarnfreðsdóttur, sem lét ekki alls fyrir löngu orð falla á þá leið, að láglaunafólk ætti ekki lengur samleið með ASÍ. Ég hygg, að þessi ummæli hennar gefi nokkuð til kynna hvað við er átt, bæði mér og öðrum. Hún talaði hér af langri og biturri reynslu. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson talaði um breiðu bökin, sem ég minntist líka á. Mig rekur minni til þess á árinu 1973, þegar sett voru skattalög til þess að færa skattbyrðarnar yfir á breiða hökin. Úr því varð eitt mesta skattahneyksli sem menn rekur minni til. Það lenti hvað harðast á ellilífeyrísþegum, og ég heyrði það haft eftir gömlum manni vestur á Snæfellsnesi, að hann þyrfti að láta mæla á sér bakið af hv, fulltrúum ríkisstj. til þess að fá út breidd þess. Á sama tíma sluppu hátekjumenn við skatt og fengu jafnvel endurgreitt. Ég skal ekki fara lengra út í þessa sálma. Mér er ekki kunnugt um kaup og kjör Jóhannesar skírara, ég hygg að hann hafi þó aldrei setið á þingi, þannig að tilvitnanir til hans varðandi þingfararkaup eru lítt við hæfi. Út af því, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði um umrætt frv, um sjúkratryggingagjald, vil ég taka fram, þó að ég leggi áherslu á um leið, að ég er ekki að þakka mér eitt eða neitt í því sambandi, en hann veittist allharkalega að mér sérstaklega, að það var mitt frumkvæði með ágætri samvinnu allra, sem leitað var til, að þessi brtt., sem nú liggur fyrir, kom fram. Að lokum: Ég viðurkenni að við hefðum átt að bera þessa brtt. undir minni hl., en það er nú svo, vinnubrögð á þingi þessa dagana eru með nokkuð óvenjulegum hætti tímans vegna. En við, sem að þessari till. stóðum, gátum ekki ímyndað okkur annað en hún hlyti að njóta stuðnings þeirra sem í minni hl. voru, eftir því hvernig þeir höfðu talað í n. En það viðurkenni ég, að þinglegra hefði verið að við hefðum skotíð á fundi um þetta og rætt það á formlegan hátt.

Frsm. minni hl. (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir sagði í fyrri ræðu sinni í dag um þetta mál, að hún gæti tekið undir það sjónarmið hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar, að þetta gjald ætti að taka af fyrirtækjum, en ekki af almenningi í landinu, þ. á m. snauðasta fólkinu. Ég gerði hv. þm. það tilboð að við hittumst hér í hliðarherbergi ásamt hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni og gengjum frá slíkri brtt. við frv. Ég skoraði á hv. þm. að svara þessari áskorun minni úr ræðustóli Alþingis. Þetta hefur hv. þm. ekki gert. Ég óska eftir því að fá slíkt svar.

Ég hef þegar svarað þessu