Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil segja nokkur orð, sérstaklega út af ræðu hv. minni hl. og grg. hans fyrir till. sinni. Mér varð það eiginlega betur ljóst en áður, undir ræðu hans, hvað brtt. hans við frv. er skemmtileg og í raun og veru frumleg. Till. er, eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, að efni til frekar dagskrártill. - frávísunartil. - en brtt. Hún er svo frek, að verði hún samþ., þá er frv. að öðru leyti ónýtt, aðeins ónýtar umbúðir utan um hana, vegna þess að það rekur þá ekki lengur það erindi, sem því var upphaflega ætlað, heldur aðeins erindi till. Það er eina erindið. Mér finnst - svona til gamans að segja - eins og flm. - í hliðstæðri og stækkandi líkingu talað - hefði hugsað sér að taka meiri hluta hins íslenzka flota og tengja hann aftan í sinn fræga bát, Frekjuna, og sigla svo sinnar leiðar með kláfana. Hv. þm. var að tala um það, að hann undraðist yfir því, að ég skyldi hafa sagt, að ég mundi hafa stutt till., ef hún hefði komið fram sérstaklega frá honum um það, að gengið væri strax til hreins um það, hve há laun samtals ríkið og stofnanir þess greiða hverjum starfsmanni, svo að ljóst lægi fyrir, hvað hver af vinnumönnum ríkisins bæri úr býtum, þegar allt kæmi til alls. Hann sagði, að mér hefði skotizt yfir, að til væru lagaákvæði um, að þessum skýrslum skyldi safnað, og till. um það væri því algerlega óþörf. Auðvitað vissi ég um lagaákvæðið, því að bæði er nú, að það er tekið fram í till. hans, í það vitnað, og ég hefði líka mátt vera meira en lítið minnislítill, ef ég hefði ekki munað eftir því, eins oft og hv. þm. hefur vitnað í þetta lagaákvæði í fjvn. að gefnum tilefnum og mörg orð haft um það, hve illa því lagafyrirmæli væri hlýtt. En hvaða goðgá væri það þá, að fram kæmi ályktunartill., er ræki eftir því, að þessu lagaákvæði væri fullnægt svo rækilega, að tilgangurinn með setningu þess næðist? Þetta hefur líka hv. þm. séð ástæðu til að gera með sinni till. Honum væri því réttara að hneykslast á sjálfum sér heldur en mér um þetta atriði. Annars sé ég sízt af öllu ástæðu til þess að deila við hv. þm. Barð. um kjarna þessa máls. Skoðanir okkar á launamálum eru mjög líkar, að mér virðist, í meginatriðum. Með starfi í fjvn. höfum við líka haft sömu útsýn yfir þessi mál. Ég tel, að þessi mál þurfi mikillar lagfæringar. Ósamræmið og öfgarnar, sem leiðir af margháttaðri aukavinnu; sem á sér stað hjá ríkinu og ríkisstofnunum, þarf að afnema. En ég tel ekki till. þá, sem hv. þm. Barð. hefur lagt fram við þetta frv., réttu tökin í því máli. Um hana greinir okkur á. Hún er till. um að fresta að færa verðlagsuppbætur á laun starfsmanna ríkisins til samræmis við uppbætur annarra launþega, er þeir öðluðust með hinum svo nefnda verkfallssamningi. Ég tel rétt, vegna hinna láglaunuðu hjá ríkinu, að fresta þeim ekki. Aðferðin, sem til þess á að hafa samkv. frv., er þannig, að hún nær að vísu til allra, hinna hærra launuðu líka, í smáum stíl, en hún eykur ekki á launamuninn; hún þvert á móti dregur úr launamuninum, eftir að kemur yfir 2.200 kr. í laun á mánuði. Þetta hlýtur hver maður í raun og veru að sjá, þó að hv. þm. Barð. lenti í dálitlum rökvillum í sambandi við þetta atriði í ræðu sinni. Hins vegar er það svo, að launamunur hlýtur alltaf að eiga sér stað, meðan verkamunur er á annað borð og mannamunur við verk. Það veit ég, að hv. þm. Barð. hlýtur að viðurkenna, þótt hann í gær teldi henta að tala í aðra átt. Eitt aðalgildi till. sinnar vildi hv. þm. Barð. láta vera það, að þeir forstjórar fyrirtækja ríkisins, sem ekki hefðu látið af hendi skýrslur um það, hve mikið væri borgað til hvers manns, mundu nú gera það til þess að fá vísitöluuppbótina, úr því að það væri gert að grundvallarskilyrði fyrir því, að hún yrði greidd, að nefndar skýrslur lægju fyrir. Hann taldi, að þeir hefðu slegið hring um það - blátt áfram slegið hring um það að gefa ekki upp þessar skýrslur, svo að gagni kæmi. Ég hygg nú, að þessi dómur hans um þessa menn sé rangur. En setjum svo, að hann væri réttur, látum það liggja þannig fyrir. Mundi þá till. og forsenda hennar auka líkur fyrir því, að mennirnir gæfu þessar skýrslur, sem þeir vilja annars ekki gefa? Hv. þm. sagði, - það var hans meginforsenda, - að hann væri viss um, að við athugun skýrslnanna mundi vísitalan verða lækkuð úr 123 stigum, eða frá því, sem nú er. Skyldi sú yfirlýsing ýta undir skýrsluskilin? M.ö.o., hv. þm. ætlast til, að till. sé nokkurs konar agn, en setur um leið með ræðu sinni hættumerki hjá agninu. - Sagt var um Njál, að hann væri vitur maður, en þó misvitur einstaka sinnum. Ég legg fyrir hönd meiri hl. fjhn. áherzlu á það, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég skal nú reyna að tefja ekki mjög umr. um þetta mál. Ég hef bent á kjarna málsins. Ég skal þó aðeins taka hér fram nokkur atriði máli mínu til frekari sönnunar, um leið og ég svara þeim athugasemdum, sem komið hafa hér fram, bæði frá hv. frsm. meiri hl. og eins frá hæstv. ráðh., er hann talaði hér í gær. Hæstv. ráðh. viðurkenndi hér, að það hefði verið lögð á það áherzla að fá þau gögn, sem ég ræddi um og minntist á að erfiðlega gengi að fá. Og hann staðfesti í sinni ræðu, að svo erfiðlega hefði gengið að fá þessi gögn, að gagnasöfnun eða skýrslusöfnun væri ekki lokið enn, þó að komið sé fram yfir áramót. Ég hef m.a. nú í dag gert ítrekaða tilraun til þess að fá sundurliðaða skýrslu frá einni stofnun og hef fengið það svar úr rn., að það sé ógerlegt fyrir fjvn. og fyrir rn. að fá þá stofnun til þess að gefa nokkra skýrslu, og ég hygg, að það geti vel verið, að það stafi af því, að forstöðumaður þeirrar stofnunar var ekki á þessu s.l. ári, heldur á árinu þar áður, einn af þeim mönnum, sem kallaður var til viðtals til þess að ræða við hann um þessi mál öll. Og hann var þá svo fáorður um þetta, að hann - eins og kannske hv. frsm. meiri hl. er kunnugt - vissi ekki sjálfur, eftir því sem hann tjáði n., hvað hann hefði mikið í laun, og það vorum einmitt við, fjvn.- mennirnir, sem urðum að tína það upp úr skýrslum, sem hann hafði nú m.a. gefið og aðrar stofnanir, sem hann vann við, og við áttum í allmiklum erfiðleikum með að fá þennan ágæta forstöðumann til þess að trúa því, að það væru virkilega svona háar launafúlgur, sem hann fengi samanlagt úr ríkissjóði. Þetta veit ég að hv. frsm. meiri hl. kannast við, en líklega hefur þetta haft þau áhrif, að nú er ómögulegt að fá hann lengur til þess að gefa þessar skýrslur eða hans stofnanir. Það var alveg útilokað. Hæstv. ráðh. minntist á það, að hann hefði í sinni tíð krafizt þess, að útfylltar væru skýrslur í sambandi við þessi mál hjá hverri stofnun, og ég skal viðurkenna það, að það hefur verið gert innan vissra takmarka. Og ég skal m.a. að gefnu tilefni hér einmitt benda á, hvernig þetta er gert. Við höfum fengið hér skýrslur frá stofnunum, starfsmannaskrá, sem er útfyllt af sumum stofnunum og sumum ekki, bókstaflega eftir því, hve forstöðumennirnir sjálfir eru fúsir til þess að gera það. Þessar skýrslur segja tvennt, annars vegar, hvað er, eins og hæstv. ráðh. talaði um, samkv. launal. grunnlaun og verðlagsuppbót fyrir það ár, sem verið er að semja fjárl. fyrir, t.d. skýrslur, sem hafa komið nú, eru um áætlaðar launagreiðslur almanaksárið 1953, en á sama tíma eru líka gefnar upp launagreiðslur almanaksárið 1951. Af þessu getur fjvn. annars vegar nokkurn veginn séð, hvað launin eigi að vera samkv. launal. árið 1953 og hvað miklar aukagreiðslur hafi verið 1951, en getur hins vegar ekki séð, hvað miklar aukagreiðslur munu verða 1953. Það verður að vera ágizkun. Ef þessar skýrslur væru samdar þannig, að nafn hvers embættismanns væri fyllt út á eina heildarskýrslu, þá gæti fjvn. m.a. alveg án þess að leggja í það mikla vinnu fullvissað sig nokkuð um, hvað embættismenn almennt hefðu í föst laun og hve víða þeir væru launaðir af ríki eða ríkisstofnun. En þetta er ekki þannig. Þessar skýrslur koma eingöngu frá hverri stofnun, og ég skal t.d. koma hér með nokkur dæmi. Hér eru t.d. frá háskólanum skýrslur um það, hvað þessir menn hafi í laun, og þá eru einnig gefin hér upp laun ýmissa manna, sem ekki eru fastir starfsmenn við háskólann eða eru fastir starfsmenn að einhverju leyti við háskólann. Það er hér t.d. einn maður með rúml. 13 þús. kr. laun við háskólann, þó að hann sé á fullum launum annars staðar. Það er hér annar maður með 10.988 kr. laun við háskólann, þó að hann sé á mjög háum launum annars staðar, eins og ég skal síðar koma að. Fjvn. hefur því ekkert yfirlít yfir þetta nema að tina þetta saman úr mörgum skýrslum, og það er ekki ætlazt til þess, að þn. geti lagt í það vinnu, enda er þessi vinna svo mikil, að rn. sjálft hefur ekki treyst sér til þess að geta fengið þessar upplýsingar, nú á meira en rúmu ári. Það getur því aldrei verið verk fjvn. að tina þetta saman, heldur verk rn. annars vegar og stofnananna hins vegar, og það er enginn vandi fyrir rn., með öðrum eins hagfræðispekingum og það hefur yfir að ráða, að geta útbúið þannig sér í hag, að það geti látið gera þetta fyrirhafnarlitið, ef það er sett í ákveðið kerfi. Ég skal m.a. leyfa mér að benda hér á - ég veit, að hv. þm. taka það ekki sem neitt persónulegt, þó að séu nefnd hér nöfn í sambandi við þetta, þetta eru opinberir starfsmenn og opinberar skýrslur. Hér hefur t.d. rektor menntaskólans 54.130 kr. laun samkvæmt launalögum árið 1953, en hafði auk þess 5.300 kr. í aukavinnu s.l. ár, sem yrði þá núna um 60 þús. kr. á þessu ári. En nú skulum við halda áfram. Þetta er aðeins úr þeirri stofnun. Nú kemur hér úr annarri stofnun, þar sem sami maður hefur 11.500 kr., og ég veit ekki, úr hvað mörgum stofnunum viðkomandi embættismaður kann að hafa slíkar launauppbætur. Það er ekkert létt verk, hvorki fyrir fjvn. né aðra, að tína þetta úr fjöldamörgum blöðum, sem fyrir liggja, og ekki er þess að vænta, að þeir geti gert það. Hins vegar er ég persónulega kunnugur því, að þetta eru ekki þær einu tekjur, sem þessi ágæti maður hefur. Nú þótti samt sem áður sjálfsagt að hækka skólastjórn hans upp í 10 þús. vegna þess, hvað hann væri lágt launaður, og það kom til af því, að hér er annar, Einar Magnússon, með 84 þús. kr. laun árið 1951, sem nú eru komnar hátt upp í 100 þús. kr., og það þótti alveg ógerlegt að láta sjálfan rektor vera þó lægri í launum, en hans undirmenn, og þetta hefur smitað um allar stofnanir ríkisins, eins og hv. frsm. meiri hl. er kunnugt, og það er vegna þessara upplýsinga, sem fyrir okkur liggja í fjvn., að ég hef borið þetta fram. Ég skal m.a. benda hér á annan mann, það er Jóhannes Áskelsson. Hann er hér með 56 þús. kr. 1951, sem er allmiklu hærra í ár. Hann kann að hafa annars staðar einhverjar aðrar tekjur, það skal ég ekki segja um, en það er samt sem áður verið að berjast fyrir því hér í Alþ., að hann fái í viðbót við þetta 8000 kr. til þess að hafa sér til gagns og gamans í sumarfríinu. Það er þetta, sem ég vil, að það sé farið inn á þá braut að fá óskeikult heildaryfirlit yfir þetta, og það verður bezt gert með því að samþ. mína till. Ég nenni ekki að telja hér fleiri dæmi, þó að það úi og grúi af þessum dæmum hjá fjvn., vildi aðeins taka þetta sem sýnishorn. En ég vil í sambandi við það, sem ég sagði hér í gær, út af vanrækslu embættismanna í sambandi við sín störf, lesa hér upp, með leyfi hæstv. ráðh., úr fundargerð fjárveitinganefndar. Þar segir svo með leyfi hæstv. ráðh.: „Á fundi mættu þeir Helgi Elíasson fræðslumálastjóri og íþróttafulltrúi ríkisins, Þorsteinn Einarsson. - Með því að ýmsar upplýsingar, sem n. höfðu verið látnar í té, sýndu, að kennarar á föstum launum í hinum ýmsu skólum landsins, sem samkvæmt reglugerð og lögum eiga að kenna allt að 27–30 stundir á viku, hafa fengið greiðslu allt að 45 þús. kr. fyrir stundakennslu í sömu skólum, og þannig orðið að kenna nær tvöfaldan starfstíma á viku, var þeirri fyrirspurn beint til fræðslumálastjóra og íþróttafulltrúa ríkisins, hvort þeim væri ljós sá háttur, sem hér væri hafður á kennslunni í skólum landsins, og þá jafnframt, hvort kennslan liði ekki við slíkt fyrirkomulag.“ Ég vil nú taka það fram, að það er ekki að ástæðulausu, að fjvn. lætur bóka svona lagað. „Fræðslumálastjóri svaraði fyrirspurninni á þá leið, að í langflestum skólum úti á landi ætti þetta fyrirkomulag sér ekki stað. Þó væru undantekningar í einstöku skólum, ef ekki væri hægt að fá þar aðra kennara. Hins vegar væri sér kunnugt um, að þessi háttur væri hafður á hér í Reykjavík og þá einkum í menntaskólanum í Reykjavík, en stjórn hans væri á ábyrgð rektors.“ - Og það er m.a. þess vegna, sem ég hef gefið hér upp, hvaða laun rektor hefur, og þá fer maður að skilja, hvaða erfiðleikum hann stendur í að eiga að halda þessu niðri með sína undirmenn, þegar hann sjálfur er kominn í þessa aðstöðu. - „Teldi hann sem fræðslumálastjóri, að fyrirkomulag þetta væri alveg óviðunandi, því að hann liti svo á, að almennt liði kennslan við lengri starfstíma en ákveðið væri í reglugerðinni.“ Ég hygg, að þetta sé nægilegt til þess að undirstrika það - og sanna, að ég hef farið fullkomlega með rétt mál hér í gær og að það sé fullkomið alvörumál, hvernig þessum málum er stjórnað nú. Ég skal taka það fram, að það er ekki eingöngu vegna þess, að þetta er þessi stofnun, heldur er þessi stofnun bara tekin af því, að hún hefur verið ein af þeim lakari, kannske eln af þeim lökustu, en bara sýnir, að svona er þetta orðið viða í stofnunum hjá ríkinu. „Staðfesti íþróttafulltrúinn þessa skoðun og tók jafnframt fram, að hvað íþróttakennslu snerti liti hann svo á, að enginn kennari mætti taka að sér meiri kennslu, en ákveðið væri í lögum, ef tryggja ætti árangurinn af kennslunni.“ Ja, hvað eru þá þessir menn að gera annað en það, sem ég hélt fram hér? Þeir eru beinlínis að svíkja sitt starf fyrir þau laun, sem þeir fá, til þess að geta haft enn meiri laun hjá ríkinu. Það eru engar aðrar útgöngudyr út úr málinu. Að síðustu er sagt hér: „Nefndin gerði fræðslumálastjóra og íþróttafulltrúa það ljóst, að þar sem kostnaður við fræðslumálin nálgaðist nú um 60 millj. kr. á ári, væri höfuðnauðsyn, að þeir hefðu fulla samvinnu við fjvn. og ráðuneytið um fullkominn sparnað og hagkvæmt skipulag á þessum málum, ef fyrirbyggja ætti stórkostlegan samdrátt í fræðslukerfinu. Kváðust þeir báðir hafa fullan skilning á nauðsyn þess og vilja vinna framvegis með það fyrir augum.“ Ég vil taka það fram, að þó að ég lesi þennan kafla hér upp úr bókinni, þá er þetta ekkert einsdæmi um bókun í sambandi við upplýsingar og umræður við þessa menn, en það sýnir þá a.m.k., að fjvn. vill gera sitt ýtrasta til þess, að þetta sé lagað. Hún hefur óskað eftir því, að það verði gert af fjmrn., og svörin eru þau, að það séu á þessu alls konar erfiðleikar, eins og hæstv. ráðh. sagði í gær, og að málið hefur ekki komizt lengra áleiðis heldur en það er komið nú, stafar af því, að embættismennirnir slá hring utan um þessi mál sín. Ég gerði m.a. nú ítrekaðar tilraunir, eins og ég sagði áðan, til þess að fá sundurliðun á þessum kostnaði við eina stofnun, þ.e.a.s. við rannsóknarstofu háskólans, og það var alveg útilokað fyrir okkur að fá það. Nú sagði hv. frsm., að till. mín væri ekkert annað en dagskrártill. Þetta er náttúrlega byggt á ákaflega miklum misskilningi. Hann sagði einnig, að ef till. væri samþ., þá væri frv. sjálft einskis virði. Þetta er líka ákaflega mikið byggt á misskilningi.  Nú sagði hv. frsm. hér, að þetta mundi verka öfugt, því að ef það fréttist til viðkomandi aðila, að það gæti haft þau áhrif, að það ætti að lækka þeirra laun, - sem eru nú aðeins minar tilgátur, ég get ekkert sagt um það, - þá væri það síður en svo, að það ýtti undir skýrsluskil. En hugsar þá virkilega hv. frsm. að láta það líðast af opinberum embættismönnum, að þeir geti vanrækt að gera skýrsluskil, sem heimtuð eru samkvæmt lögum, þótt það ætti eitthvað að skerða þeirra laun, sem ég náttúrlega get ekkert sagt um? Það, sem yrði að gerast hér í þessu máli og er hægast að gera, er, að ríkisstj. sjálf, þ.e.a.s. fjmrn., sé bókstaflega ekkert að knékrjúpa fyrir þessum aðilum, sem ekki vilja láta nokkurn mann sjá, hvað þeir hafa í laun, heldur ganga beint í skattskýrslurnar, taka upp úr skattskýrslunum, hvað þessir menn hafa haft, og þurfa ekkert að knékrjúpa fyrir þeim. Mín till. fer heldur ekkert inn á það - út af fyrir sig - að lækka þau laun. Það er alveg látið opið. Það er aðeins mín till. að tryggja, að lögin séu framkvæmd, lögin frá 1951, sem ég gat um, og að greiða ekki þessum mönnum hækkunina fyrr en búið er að framkvæma lögin eins og ákveðið hefur verið. Það er búið að fresta framkvæmdinni núna 6–7 mánuði fram yfir það, sem átti að gera, og það er ekkert innifalið í minni till. annað en það, að þetta verði ekki greitt fyrr en það sé búið að komast að þeirri niðurstöðu, sem lögin ákveða um. Það er svo á valdi ríkisstj., hvort hún vill leggja til að greiða þá upphæð, sem farið er fram á hér í frv.; sem ég út af fyrir sig læt alveg afskiptalaust, - ríkisstj. gerir það þá á sína ábyrgð, - eða hvort hún leggur til, að þarna sé farin einhver önnur leið, en hún hefur sannarlega miklu traustara undir fótum að ákveða, hvort heldur launin skuli greidd eftir því, sem sagt er hér í frv., eða greidd eftir einhverjum öðrum leiðum, eftir að hún hefur safnað öllum þessum skýrslum. Mér kæmi það ekkert á óvart, þó að hér við afgreiðslu þessa máls í þessari hv. deild stæðu embættismennirnir enn saman um að láta ekki raska því, sem þeir þegar hafa komið hér í framkvæmd, en það alvarlegasta - og það vildi ég aðeins segja hér að lokum - það alvarlegasta í þessu máli er það, að hér er tekin upp ný stefna, sú stefna, að þegar verkamenn eru að berjast fyrir sínum launakjörum og fá kjarabætur með harðskeyttri sókn, sem kannske kostar þá allmikið vinnutap, þá eru alveg látnar koma af sjálfu sér þessar sömu kjarabætur til embættismanna, sem vinna undir allt öðrum lögum, og það er náttúrlega það voðalega í málinu, að slíkt skuli vera lögfest hér á Alþingi, og ég get að sjálfsögðu ekki látið þeim starfsaðferðum ómótmælt.



Herra forseti. Það eru eiginlega ummæli hv. þm. Barð. um opinbera starfsmenn og hversu fliknir þeir séu í að afla sér aukatekna, sem valda því, að ég kvaddi mér nú hljóðs. Um frv. sjálft hef ég ekkert að segja annað en að mæla með því, og brtt. hv. þm. Barð., sem er 3 raun og veru rökstudd dagskrá, eins og þm. S-Þ. tók fram, mun ég greiða atkvæði á móti af ástæðum, sem eru svo augljósar, að það þarf varla að greina þær. En hv. þm. Barð. gerir mikið úr því, að í fyrsta lagi taki opinberir starfsmenn mjög mikið af tekjum sínum sem aukagreiðslur, greiðslur fyrir aukavinnu, annaðhvort hjá sömu stofnunum sem þeir vinna hjá eða hjá öðrum ríkisstofnunum, og í öðru lagi, að þeir fái sjálfkrafa allar þær hækkanir, sem láglaunamönnum séu veittar með samningum við verkalýðsfélögin. Ég veit, að hér er mjög ofmælt hjá hv. þm. Barð., og skal sýna honum það með mjög einföldu dæmi. Maður, sem hefur 1500 kr. í grunnlaun, hann nýtur nú samkv. lögum 17% grunnuppbótar og fær auk þess ofan á það, ef þetta frv. er samþ., 58% verðlagsuppbót, eða samtals 2.773 kr. á mánuði. Hækkunin nemur hjá honum tæpum 1.300 kr. á mánuði, eða fullum 85% ofan á grunnlaunin. Tökum annan opinberan starfsmann, úr hærri launaflokki, sem hefur 3.000 kr. í grunnlaun. Þessi starfsmaður fær 10% grunnlaunahækkun. Hann fær 53% af 1.830 kr. á mánuði, en ekki nema 23% á hitt, 1.170 kr. á mánuði. Samtals verður hans kaup því 4.539 kr. á mánuði. Hækkunin hjá honum er tæp 34%. Láglaunamaðurinn, sem hefur 1.500 kr. í grunnlaun, fær þannig allt í allt um 85% hækkun á sín laun samkvæmt lögum og þessu frv. Hinn, sem hafði helmingi hærri laun, fær ekki nema tæp 34%. Af þessu leiðir, að launamunurinn í krónum hjá þessum tveimur embættismönnum, sem voru metnir þetta þegar launalögin voru sett, er núna hlutfallslega miklu minni, en munurinn á grunnlaununum var. Hv. þm. leitar mjög í huga sínum að því, hvernig geti staðið á fíkn ýmissa opinberra starfsmanna í að afla sér aukatekna. Mér finnst skýringin vera alveg augljós. Hún liggur í því, að menn í þessum launaflokkum, sem hér um ræðir, efri launaflokkunum, hafa stöðugt verið að lækka í launum, miklu meira en nokkrir aðrir landsmenn, og reyna að sjálfsögðu að krafsa í bakkann og afla sér aukatekna. Nú skal ég taka það fram, að ég er sammála hv. þm. Barð. um það, að það sé mjög óheppilegt og mjög varhugavert, að starfsmenn ríkis eða stofnana þess hafi aukavinnu hjá sömu stofnun eða öðrum ríkisstofnunum. Það er óeðlilegt og óheppilegt á allan hátt. Hv. þm. vill straffa það með því að borga þeim eftir enn lægri vísitölu, skilst mér. En setjum nú svo t.d., að einhverjir menntaskólakennararnir, sem hann gerir sér hér mjög tíðrætt um, hefðu sína aukavinnu við verzlunarskólann, en ekki við menntaskólann, með sama kaupi og sömu heildartekjum. Hvaða vit væri í því að fara þá öðruvísi með aðra kennara menntaskólans í þessu efni heldur en þá kennara menntaskólans, sem hefðu tímavinnuna eða aukavinnuna í viðbót við fastastarfið hjá verzlunarskólanum í staðinn fyrir að hafa það hjá menntaskólanum? Það væri náttúrlega engin skynsemi í því. Ég held ég verði að segja það hér, að ég álít, að það sé svo langt búið að ganga í jöfnun á milli launaflokka opinberra starfsmanna frá því, sem ætlazt var til, þegar launalögin voru sett, að það sé ótækt að ganga lengra í þá átt, og því sé ekkert óeðlilegt við það, þó að þau almennu fríðindi, sem falla launamönnum til samkvæmt þessum lögum, gangi jafnt til allra flokka. En sérstaklega vildi ég nota þetta tækifæri til þess að benda á, að ein meginástæðan tvímælalaust til þess, að starfsmenn hins opinbera í hærri launaflokkum leitast við að afla sér aukatekna með einum hætti eða öðrum, liggur augljóslega í því, að þeirra laun hafa ekki hækkað neitt svipað því hlutfallslega sem tekjur annarra stétta í landinu. Þeir opinberir starfsmenn, sem eru nálægt Dagsbrúnartaxta eða neðar, hafa fengið sín laun hækkuð a.m.k. um 85%, fyrir utan aldurshækkanir og annað slíkt, en hinir, sem eru komnir upp í tvöfalt hærri laun, eða 3.000 kr. á mánuði, hafa fengið þriðjungs hækkun. Þetta er sjálfsagt að gera sér ljóst, þegar um þetta er rætt, og þetta er ein skýringin á því, hversu mjög er eftir leitað að afla sér aukatekna af þeim mönnum, sem eru í þessum launaflokki.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. hrakti nú ekkert af því, sem ég hafði sagt í sambandi við launahækkanirnar. Hann aðeins útskýrði það, að embættismennirnir hefðu ekki fengið prósentvís eins mikla hækkun á launum eins og hinir lægst launuðu. Hitt stendur óhaggað, sem ég hef sagt og vitað er, að hver fastlaunaður maður, hvort það er heldur hjá ríkinu eða ríkisstofnunum, hefur fengið við samningana 1.000 kr. hækkun á ári. Þetta stendur alveg óhaggað. Það er það, sem ég hef haldið fram, og ekki neitt annað, og ég tel, að það sé óeðlilegt, að slík hækkun hjá mönnum, sem vinna undir föstum, ákveðnum launalögum, sé gerð með verkalýðssamningum. Hv. þm. sagði einnig, að það væri óeðlilegt og ranglátt, að kennari mætti ekki vinna við sömu stofnun aukavinnu við kennslu, ef hann mætti t.d. fara frá þeirri stofnun til þess að vinna sams konar tíma hjá verzlunarskólanum eða einhverri annarri stofnun, sem ekki væri rekin undir stjórn ríkisins. Það er ekki það, sem deilt er um hér. Það er hitt, sem deilt er um og sannað, að áliti fræðslumálastjóra og þeirra manna, sem þessum málum ráða, að ef kennari tekur að sér að kenna meira en 27–30 klst. á viku, hvar sem hann kennir þær, þá sé hann að svíkja nemendurna. Það er kjarni þess máls, og það hefur verið gengið svo langt í því atriði, að kennararnir hafa kennt ekki 27 stundir á viku, heldur yfir 50 stundir á viku, með þeim árangri, að þeir hafa verið að svíkja sitt starf, elns og yfirlýsing fræðslumálastjóra staðfesti. Það er kjarni málsins, en ekki hitt, hvort þeir geta flutt sig á milli frá menntaskólanum í verzlunarskólann. Það þykir náttúrlega ekkert athugavert, að embættismaður getur verið prófessor við háskóla með 51–52 þús. kr. laun og hann getur þess utan verið kennari í menntaskólanum með allt að 20 þús. kr. laun. Hann getur þess utan verið einhver allra fremsti og bezti starfsmaður í Alþingi og rækt það starf miklu betur en nokkur annar, með þeim litlu launum, sem þar eru. Þetta þykir kannske ekkert athugavert. En ég segi bara: Þá er prófessorsembættið of hátt launað, vegna þess að þar kemur ekki það starf á móti, sem þyrfti að koma, - og það er þetta, sem ég er að finna að. Svona má telja ákaflega víða, einmitt í embættismannakerfinu. Hinu furðar mig ekkert á, þó að hv. 4. þm. Reykv. standi hér upp og verji embættismennina. Það er eins og ég spáði áður en ég lauk mínu máli áðan, að þeir munu allir standa saman hér á Alþ., embættismennirnir í þessum flokki, eins og annars staðar, því að það er það, sem þeir gera.



Herra forseti. Ríkissjóðsreikningurinn fyrir árið 1950 liggur hér fyrir í frv.-formi til samþykktar. Ég hef fyrir hönd fjhn. borið tölurnar í frv. saman við prentaða útgáfu reikningsins, sem þm. hafa fengið í hendur, og ekkert fundið við tölurnar athugavert. Þær eru rétt upp teknar. Hið fyrsta, sem verður fyrir manni, þegar opnað er heftið með ríkisreikningnum, er, að umframgreiðslur samkv. rekstrarreikningi 1950 eru hlutfallslega mínni, en líklega nokkru sinni fyrr, eða a.m.k. um fjölda ára. Þetta er mjög ánægjulegt og á viðurkenningu skilið. Og það, sem maður sér síðast í heftinu, er, að athugasemdir við reikninginn 1950 eru minni en venjulega, og þetta tel ég rétt að nefna, en reikningnum fylgja samt rúmlega 30 athugasemdir og fyrirspurnir og sumar í mörgum liðum frá yfirskoðendum ríkisreikninganna. Þessum athugasemdum hefur svo ráðh. svarað, og fylgja svörin. Auðvitað hafa hlutaðeigandi forstjórar og trúnaðarmenn samið svörin, en ekki fjmrh. sjálfur, enda heyra þau atriði, sem gerðar hafa verið athugasemdir við, ekki nema að litlu leyti undir hans ráðuneyti. Loks eru svo endanlegar niðurstöður endurskoðendanna eða svo nefndar till., að fengnum svörum hinna ábyrgu. Þessar niðurstöður eru aðallega í 5 tilbrigðum. Fyrst er, að svar sé fullnægjandi, annað, að við svo búið verði að standa, þriðja, að athugasemdin sé til athugunar framvegis, og fjórða, að athugasemdin sé til eftirbreytni framvegis, og svo fimmta, að athugasemdinni sé vísað til aðgerða Alþ. Ég hef nefnt þessar niðurstöður í þeirri röð, sem þær frá mínu sjónarmiði þyngjast stig af stigi. Ég sé ekki verulega ástæðu til þess að ræða í þessari framsögu 1.–4. stigið. En það, sem yfirskoðunarmennirnir vísa til aðgerða Alþ., er sjálfsagt að taka til athugunar. Þær athugasemdir, sem skoðunarmennirnir vísa til aðgerða Alþ., snerta tvennt. Í fyrsta lagi er athugasemd um, að í lok reikningsársins 1950 hafi verið óviðunandi mikið óinnheimt af tekjum ríkissjóðs. Ráðh. hefur svarað því, að breyt. sú, er síðar var gerð á söluskattslögunum, hafi veitt aðstöðu til bættrar innheimtu og kappkostað sé að ná inn gjaldföllnum tekjum jafnharðan og réttur leyfir. Aldrei má á innheimtunni slaka, vegna þess að þar er svo hæg leiðin til ófarnaðar og örðugt úr að bæta, ef fyrir safnast skuldir. En gott er að heyra, að til betri áttar horfir. Í öðru lagi vísa skoðunarmenn til aðgerða Alþ. athugasemdum um fjármál útvarpsins og þá sérstaklega hækkun útgjalda. Þessum athugasemdum svarar útvarpsstjóri allýtarlega. Hollt er, að skoðunarmenn finni að því, þegar eyðsla fer langt fram úr fjárlagaáætlun. Munu flest fyrirtæki ríkisins vera undir slíka sök seld að undanförnu og einnig enn, því miður. Þess vegna veitir ekki af aðhaldi. Ef litið er yfir ríkisstofnanirnar eins og þær koma fram á reikningnum 1950, sést, að viða er pottur brotinn í þessu efni, enda straumur tímanna þungur, sem á lagðist þetta ár, með gengisbreytingu sem sérstökum fjármálaviðburði. Hefðu yfirskoðendur gjarnan mátt benda á fleiri stofnanir, en útvarpið með varnaðarorðum. Fjhn. fékk yfirskoðunarmennina tvo, sem sæti eiga á Alþ., á fund til sín og ræddi við þá athugasemdirnar. Sérstaklega voru þeir spurðir um áður nefnd atriði, er þeir vísa til aðgerða Alþ., og gengið eftir, hvaða till. þeir hefðu um afgreiðsluna að gera. Litu fjhn.-menn svo á, að það væri skylda þessara trúnaðarmanna þingsins að bera fram ákveðnar till., ef þeim þætti sérstakra aðgerða þörf. En þeir vikust undan slíku og kváðust ekki líta svo á, að skylda sín væri ríkari, en annarra þm., eftir að þeir hefðu lagt málið fyrir eins og þeir hefðu gert í athugasemdunum. Ég fyrir mitt leyti get ekki gengið inn á þau rök og lit svo á, að þeir telji í raun og veru nægilega að gert með athugasemdunum að þessu sinni. Fjhn. leggur áherzlu á það, að þeir, sem hlut eiga að máli við innheimtu fyrir ríkið og sem forstöðumenn við rekstur ríkisfyrirtækja og starfsmenn ríkissjóðs, taki athugasemdirnar til greina og leiðrétti í framtið það, sem er ábótavant hjá þeim, eins og segir í áliti n. á þskj. því, sem það kemur fram á. Með þeirri yfirlýsingu, sem er í raun og veru sjálfsögð, leggur fjhn. til, að frv. verði samþ. óbreytt. Leitt má segja að sé, hve reikningur ríkissjóðs 1950 er seint á ferð. Það er slæmt fyrir Alþ. að fá hann ekki til úrskurðar fyrr en eftir tveggja ára hret og hríðar. Svo gamall reikningur er í ýmsum efnum orðinn eins og kalt járn, sem varla er ástæða til þess að vera að hamra. Vei hefur samt áunnizt frá því, sem áður var. Talið er víst, að reikningurinn 1951 geti orðið lagður fram í byrjun næsta reglulegs Alþ., og vonir standa til, að reikningurinn 1952 verði tilbúinn, áður en því þingi lýkur. Væri þá halanum náð og hin rétta regla hafin. Að því marki ætlast Alþ. að sjálfsögðu til að hlutaðeigandi starfsmenn ríkisins keppi, sem þeir og virðast gera.



Herra forseti. Ég skal ekki hér gera ríkisreikninginn almennt að umræðuefni. Ég er sammála hv. fjhn., er leggur til að samþ. frv. óbreytt, eins og hv. frsm. hefur tekið hér fram. Þær athugasemdir, sem hafa komið fram í n. í sambandi við starf yfirskoðunarmanna, komu réttilega fram um þau atriði öll, sem ég sé ekki ástæðu til þess að ræða. En það eru hér athugasemdir, sem gáfu tilefni til þess, að ég tek til máls hér, og skal þá fyrst bent á athugasemd í 10. lið frá yfirskoðunarmönnunum. Þeir gera þar athugasemdir við nokkrar greiðslur til þjóðvega, sem farið hafa allmikið fram úr því, sem fjárlög ákveða, og stendur þar m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þá hefur verið veitt á fjárlögum til Barðastrandarvegar 150 þús. kr., en unnið hefur verið fyrir kr. 233.771.25.“ Einnig stendur hér: „Á fjárlögum er veitt til Dalahreppsvegar 50 þús. kr., en greitt hefur verið kr. 100.218.55.“ Vegna þess að báðir þessir vegir eru í því kjördæmi, sem ég er umboðsmaður fyrir, þykir mér rétt að gera hér nokkrar athugasemdir við. Það varð að samkomulagi við vegamálastjóra og aðila þá, sem búa í viðkomandi hreppum, að flytja á milli upphæðir frá einum vegi til annars og fresta framkvæmdum á þeim vegum, sem féð var flutt frá, á þessu ári, til þess að ljúka ákveðnum verkum í hinum öðrum vegum og alveg sérstaklega til þess að spara flutning á vinnuflokkum og áhöldum frá einum vegi til annars, þegar um litlar fjárhæðir var að ræða. Það fé, sem hér er notað fram yfir það, sem fram hefur verið lagt úr ríkissjóði, er því ekki lagt fram úr ríkissjóði, heldur lánað af viðkomandi hreppum af því fé, sem löglega hefur til þeirra verið veitt á fjárlögum. Þetta gátu endurskoðunarmennirnir fullvissað sig um, enda hlaut þeim að vera kunnugt um, að það hefur verið gert í mörgum héruðum landsins, einnig í þeim héruðum, sem þeir eru þm. fyrir. Það vekur því nokkra furðu, að þeir skuli vera að velja hér úr ákveðnar sýslur til þess að benda á, að þetta hafi skeð, en láta það óátalið í hinum öðrum sýslum, þar sem því hefur verið hagað nákvæmlega eins, auk þess sem vitað er, að þetta snertir ekkert útgjöld ríkissjóðs. Ég vil einmitt í sambandi við þetta mál leyfa mér að taka fram, að það stóð svoleiðis á á s.l. ári, að búið var að nota allt það fé, sem ákveðið var í ákveðinn, nýjan veg, sem verið var að byggja, og ekkert fé var til óeytt frá öðrum vegum í sýslunni, og vegamálastjóri fór fram á það við mig, að ég sækti fast á við hæstv. ríkisstj. að fá aukið framlag til þess að ljúka ákveðnu verki, svo að það væri hægt að spara tugi þúsunda í sambandi við það verk við að þurfa ekki að flytja flokkinn og vélarnar í burt. Ég taldi mig hafa enga heimild til þess, eftir að hafa setið sjálfur sem form. fjvn. og reynt að gæta þar hagsmuna sýslunnar eftir beztu föngum, þótt hins vegar mér hafi ekki tekizt að fá þar allt það, sem ég hefði viljað óska, sem ekki er vonlegt og ég ásaka ekki n. fyrir. En ég taldi, að þá væri það óverjandi, ef ég síðar stæði upp í rn. til þess að krefjast frekari framlaga utan fjárlaga, og væri það ekki af áhuga hjá sjálfum vegamálastjóra og þeim hæstv. ráðh., sem fer með þau mál, að haga þannig verkunum, þá verður það svo að vera, til þess fengju þeir ekki mig að sækja þar neitt á. Það er því algerlega rangt, að hér sé verið að eyða neinu fé frá ríkissjóði fram yfir það, sem er ákveðið með fjárlögum. - Þetta þótti mér rétt að láta koma fram. Í tölul. 11 er gerð athugasemd út af því, að samgmrn. hafi gefið fyrirskipun til Skipaútgerðar ríkisins að greiða af fé sínu, sennilega eftir mati, segja þeir, eigendum eða umráðamönnum bryggjunnar á Bíldudal árið 1950 100 þús. kr. og einnig 1951 185 þús. kr., og þeir gera hér athugasemd við það, að slíkar greiðslur hafi farið fram, og telja, að það hefði ekki átt að vera. Ég vil í sambandi við þetta skýra nokkuð þetta mál hér, vegna þess að hér litur svo út, að það hafi verið farið inn á eitthvað, sem ekki væri eðlilegt samkv. fjárgreiðslum úr ríkissjóði eða úr ríkisstofnunum. Það var árið 1950, að skip ríkissjóðs, Þyrill, kom inn að bryggju á Bíldudal að nóttu til, þar sem allir voru í svefni, og renndi beint á bryggjuna, með þeim árangri, að hann þurrkaði bryggjuna alveg út. Það var ekki tangur eða tetur eftir af mannvirkinu, þegar komið var á fætur. Skipstjóri rigsaði í burt án þess að hafa nokkurt tal af íbúunum og braut þar mjög gegn reglum hafnarinnar og hafnarlögum og ætti, þótt ekki væri nú fyrir annað, að sæta þungri sekt fyrir það eitt. Það var síðan gerð krafa til eiganda skipsins eða Skipaútgerðarinnar fyrir hönd ríkissjóðs um að greiða að fullu skaðann. Þeirri kröfu var mótmælt. Síðan var krafizt skoðunar á tjóninu og enn fremur yfirskoðunar á tjóninu, og það var af yfirskoðunarmönnum metið á 185 þús. kr. og þá tekið að fullu tillit til aldurs bryggjunnar og þeirrar afskriftar, sem hefði átt að skrifast af bryggjunni frá því að hún var byggð sem ný bryggja. Þorpið eða höfnin var bryggjulaus í nærri tvö ár, og það var fyrir harðskeytta sókn þeirra aðila, sem þar stóðu að, að ekki varð um lengri tíma að ræða. Ég fór fram á það við hæstv. rn., að þeir borguðu samstundis 185 þús. kr., eins og matsupphæðin var, og því var mætt að fullu frá hæstv. ríkisstj., og ef því hefði verið neitað, hefði að sjálfsögðu verið leitað til Alþingis um það atriði. Að ekki er búið að gera enn út um þetta atriði, er beinlínis að kenna Skipaútgerð ríkisins. Hún hefur haft þetta mál með höndum og látið sinn lögfræðing þvæla málið frá ári til árs, og það er ekki sjáanlegt annað, en að þetta sé beinlínis gert af því, að hann vilji af persónulegum ástæðum reyna að fá þetta mál fyrir hæstarétt, svo að hann geti fengið þar prófmál til þess að geta fengið prófskírteini í sambandi við það til þess að fá hæstaréttarmálaflutningsréttindi. Engin önnur skýring verður fundin á þessum drætti. Það er nú búið að byggja bryggjuna. Hún kostaði 530 þús. kr. Það hafa öll gögn legið fyrir og málafærslumaður vátryggjenda hefur gert ítrekaðar tilraunir til þess að fá sætt í málinu, vegna þess að honum er fullkomlega ljóst, að sökin er ein og eingöngu hjá skipinu, sem braut bryggjuna niður, og engum öðrum. En eins og ég tók fram áðan, þá hefur fulltrúi Skipaútgerðar ríkisins þvælzt fyrir málinu, eyðilagt möguleikann til að sættast, og nú er þess krafizt, að málið gangi fyrir dóm. En eins og allir vita, þá tekur það ekkert litinn tíma, þegar annað eins mál er sótt í Reykjavík, að eiga að leita allra upplýsinga úti á landi. Þetta er ástæðan fyrir því, að málið hefur ekki verið gert upp enn þá. En svo í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að henda á, að það hefur skeð allmörg undanfarin ár, að hafnarmannvirki á öðrum stöðum hafa hrunið af öðrum ástæðum. Í Bolungavík hefur brimbrjóturinn þar skemmzt svo, að það kostaði á þriðju millj. kr. að gera við hann, og var samþ. af Alþ. einróma, að ég hygg, að lagt skyldi fram allt það fé af hálfu ríkissjóðs án mótframlags. Það hefur verið deilt um það, hvort það hefur ekki að einhverju leyti verið að kenna vitamálastjórninni, en hvað sem því líður, þá er hitt víst, að það var náttúruöflum að kenna, að tjónið varð svo stórkostlegt sem raun ber vitni um. Það hefur einnig orðið allmikið tjón á Bakkafirði, sem ríkissjóður eða Alþ. hefur einnig fallizt á að skyldi bætt að fullu, án þess að nokkurt framlag kæmi á móti. Bæði þessi tjón og ýmis fleiri hafa, eins og ég sagði áðan, orðið af völdum náttúruaflanna, þótt hins vegar um það sé deilt nokkuð, hvort stjórn vitamálanna eigi þar einhverja sök á. En þegar Alþ. er búið að viðurkenna það og taka þá stefnu, að tjón, sem er af völdum óviðráðanlegra afla, eins og sjávarbrims eða vinda, skuli bætt, án þess að mótframlag komi til, hversu hróplegt ranglæti væri þá ekki fyrir Alþ. að neita Bíldudal um að bæta að fullu og án mótframlags tjón, sem skip ríkisins valda fyrir vanrækslu á hafnarmannvirkjum þar? Og það er náttúrlega algerlega óverjandi, að Skipaútgerð ríkisins skuli hafa haldizt uppi það ranglæti að bæta ekki tjónið að fullu strax og gera málin upp, vitandi þó, að það var tryggt fyrir þessu tjóni og það varð að sækja á erlenda vátryggjendur aftur. Öll þau rök, sem hafa verið færð fram til tafar málinu frá Skipaútgerð ríkisins, eru til þess að aðstoða útlend vátryggingarfélög til þess að reyna á einn eða annan hátt að komast undan greiðslunni. Þannig hefur þeirra framkoma verið í þessu máli, og mér þykir rétt að láta það koma hér fram, úr því að það er tilkynnt með ríkisreikningunum sem athugasemd. Ég vil svo aðeins í sambandi við athugasemdirnar um útvarpið, af því að útvarpsstjóri hefur nú talið sér það sæma að láta það vera eitt af sínum síðustu embættisverkum, um leið og hann er að kveðja þjóðina, að skrifa til hv. Alþ. 52 bréf, eitt til hvers þm., með þeim ummælum um mig persónulega, sem hann mundi sjálfsagt fá dóm fyrir, ef ég nennti að vera að höfða mál á gamalmenni, og er það út af því frv., sem ég hef borið hér fram í sambandi við útvarpið. Hann hefur látið það sæma að hafa orð um mig, sem hann gæti nú ekki komizt hjá að fá dóm fyrir. Vil ég aðeins í sambandi við það leyfa mér að benda hér á, að það er eitt af síðustu verkum yfirskoðunarmanna að fella þann dóm, sem hér stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Yfirskoðunarmenn telja fjárstjórn ríkisútvarpsins ekki viðunandi, og er athugasemdinni vísað til aðgerða Alþingis.“ Ég held, að útvarpsstjóri ætti í ellinni að setja sig niður og skrifa ekki 52 bréf, heldur 104 til alþm. út af þessari ádeilu, sem er miklu sterkari en sú ádeila, sem ég gerði á útvarpið í minni grg. og í mínu frv. Ég vil enn fremur benda á, þó að ég hafi ekki gert um það ágreining í n., að ég er alveg sammála yfirskoðendum ríkisreikninganna um það, að það sé full ástæða til þess að gera aths. við nærri 21/2 millj. kr. útistandandi skuldir hjá Tóbakseinkasölu ríkisins. Ég sé ekki, hvernig hægt er að verja það. Og meðan hæstv. ráðh. beitir eðlilega og alveg sjálfsagt þeim aðferðum að stöðva jafnvel sölu hjá ýmsum fyrirtækjum, ef þau greiða ekki söluskatt, sem er þó engan veginn vel þokkaður í landinu, hvers vegna lokar hann þá ekki Tóbakseinkasölunni, þar til búið er að ná þessu inn? Hvers vegna er henni ekki lokað? Hvers vegna er Tóbakseinkasölunni leyft að halda áfram að lána 21/2 millj. kr. án þess að kalla það inn, einkasölunni í landinu, sem hefur allan aðgang að því að geta ráðið þessum málum eins og henni sýnist? Ég er líka alveg sammála um það, að það sé engan veginn viðeigandi, að Skipaútgerð ríkisins sé banki upp á nærri 838 þús. kr. fyrir ýmsa aðila í landinu, stofnun, sem tapar 5–6 millj. kr. á hverju ári. Ég held, að það væri mjög athugavert og að hæstv. samgmrh. hefði ekki átt að stöðva rannsóknina á þessa stofnun, eins og hann gerði á sínum tíma, á meðan útkoman er ekki betri en sést hér. Og ég er einnig alveg sammála endurskoðunarmönnunum í sambandi við 1 millj. kr. útistandandi hjá flugmálum ríkisins og 1.4 millj. kr. útistandandi hjá landssmiðjunni, sem rekin er fyrir ríkisins reikning. Það er ekki að furða, þó að landssmiðjan geti ekki enn þá greitt lögboðna skatta og skyldur til ríkisins, þegar henni er leyft undir þessum kringumstæðum að hafa útistandandi um áramót 1.4 millj. kr. Ég skal svo ekki að öðru leyti gera ríkisreikninginn að umræðuefni, en mér þótti rétt að láta þessar aths. koma fram.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. þetta, og nál. hennar er birt á þskj. 591. Eins og nál. þetta ber með sér, leggur n. til, að frv. verði samþ., en þó þannig, að gerðar verði á því tvær breytingar, þar sem Nd. hafði gert breytingu á upprunalega stjfrv. Önnur breytingin til samræmis við upprunalega stjfrv. er, að felldir verði niður 2. og 3. málsl. 1. málsgr. 1. gr., þar sem bannað er, að eldri mönnum en 65 ára séu veitt leyfi til að ættleiða yngra barn en 16 ára. Þessi takmörkun var ekki í upprunalegu frv. stj., sem var mjög vandað að frágangi, en bætt inn í það í Nd. Þar sem hér er um að ræða heimild til ráðherra til þess að veita leyfi til ættleiðingar og þar sem sjálfsagt verður að ganga út frá því sem gefnu, að það leyfi verði ekki veitt nema að athuguðum öllum aðstæðum og þá þess sérstaklega gætt, að það sé þeim, sem ættleiddur er, til hags, þykir ekki ástæða til þess að setja bann við þessu. Það getur í ýmsum tilfellum leitt til misréttis, og vil ég t.d. leyfa mér að benda á, að ef hjón, þó að eldri séu en 65 ára, vilja t.d. ættleiða barn fóstursonar eða fósturdóttur, sem hefur látizt, þá er engin ástæða til þess að banna það, þó að eðlilegt sé, að aðalreglan sé sú, að gömlu fólki verði ekki leyft að ættleiða ung börn, því að uppeldissjónarmið hefur auðvitað mikið að segja í þessu sambandi. N. leggur því til, að þetta verði fært aftur í sama horf og var, til þess að fyrirbyggja, að til misréttis eða ranglætis geti leitt í einstaka tilfellum. Þá var í upprunalega frv. 19. gr., þar sem sagt var, að ef kjörforeldri og kjörbarn gengju í hjónaband, þá félli ættleiðing niður. Í Nd. var þessi grein felld burt úr frv., sennilega vegna þess, að þetta tilfelli er ákaflega sjaldgæft, þó að ekkert sé því til fyrirstöðu að lögum, ef skyldleiki eða aðrar tálmanir eru ekki því til fyrirstöðu. Ég þekki t.d. eitt dæmi, þar sem maður gekk að eiga uppeldisdóttur sína, þó að mér sé ekki kunnugt um, hvort hún var ættleidd eða aðeins fósturdóttir. Þetta er því ekki alveg ópraktískt tilfelli, en þá virðist rétt að segja nákvæmlega fyrir um, hvernig fara skuli um þá aðstöðu, sem myndast við ættleiðinguna. Þetta getur haft mikið að segja, sérstaklega í sambandi við erfðaréttindi, og þykir rétt, að það sé tekinn af allur vafi um þetta fyrir fram. Þetta frv., eins og það liggur fyrir, er í samræmi við lög um ættleiðingu eins og þau eru á Norðurlöndum, eins og flest lög okkar nú á fjölskylduréttarsviðinu. Það hefur verið nákvæmlega undirbúið og athugað, og nú er orðið talsvert algengt, að ættleiðing sé leyfð hér á landi, eða að meðaltali í kringum 50 ættleiðingar á ári undanfarin ár. Að einu er þó frv. frábrugðið því, sem er í hinum Norðurlandalögunum, og það er í 11. gr., þar sem segir í 2. málsl. 1. málsgr., að framfærsluskyldu kjörbarns og foreldris þess ljúki við ættleiðinguna. Á hinum Norðurlöndunum mun sú framfærsluskylda halda áfram, þó að hún víki fyrir ættleiðingunni á meðan hægt er að uppfylla þær skyldur af hálfu ættleiðanda og hins ættleidda. Þetta er nokkur réttarskerðing hjá þeim ættleidda eftir íslenzkum lögum, miðað við það, sem er í hinum Norðurlandalögunum, en þar sem þetta fyrirkomulag var komið inn í íslenzk lög með 5. og 6. gr. framfærslulaga, nr. 80 frá 1947, um framfærsluskylduna, en um erfðirnar með 18. gr. erfðalaganna, nr. 42 frá 1949, þá þótti ekki rétt að fara að gera breytingar á því. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv., sem ég efast ekki um að hv. deildarmenn hafa kynnt sér, en vil leyfa mér f. h. nefndarinnar að leggja til, að það verði samþ. með þeim breyt., sem ég hef getið um.



Herra forseti. Landbn. hafði þetta mál til meðferðar hér, þegar það var áður í d. og afgreitt til Nd. Þar hefur það tekið ýmsum breyt. M.a. er þar komin ný jörð inn í, sem nokkur vafi mun leika á, hvort heppilegt er að verði seld svo umsvifalaust eða ekki, og ég átti áðan tal við formann n., sem ekki er nú viðstaddur, og okkur kom saman um það, að það væri heppilegra, að n. kæmi saman til fundar og athugaði málið, áður en það væri afgreitt. Þar af leiðandi óska ég þess, að hæstv. forseti vilji nú fresta málinu.

Forseti (BSt): Samkv. ósk, sem ég skoða frá n., verður umr. frestað og málið tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Ég verð nú fyrst að biðja afsökunar á því, að ég hef mælt með þessu frv. og þar gert annað en ég tel rétt vera, þegar ég hef athugað frv. Ég finn mér skylt að gera grein fyrir, hvernig ég lít á málið. Ég vil þá fyrst benda á það, að þegar verzlunarstaður er löggiltur, þá geta legið til þess þrjár ástæður, aðallega að minnsta kosti. Fyrsta ástæðan er sú, að það mun ekki vera hægt að fá skip til að koma - eða að minnsta kosti ekki hægt að fá tryggðar vörur á aðra staði en þá, sem löggiltir eru. Þessi ástæða mun varla vera þarna til staðar. - Önnur ástæðan er sú, að það þarf ekki meðmæli hreppsnefndar til þess að fá verzlunarleyfi á þeim stöðum, sem eru löggiltir verzlunarstaðir. En ef það er um leyfi til sveitaverzlana að ræða, þá þarf þess. Það er þess vegna rýmra um að koma af stað verzlun þar, sem eru löggiltir verzlunarstaðir, heldur en þar, sem þeir eru ekki. - Og þriðja ástæðan er sú, að það er yfirleitt ekki hægt að fá veðdeildarlán hjá veðdeild Landsbankans út á hús, sem eru ekki byggð á verzlunarlóðum. Það er þriðja ástæðan. Nú hagar svo til hér í þessum hreppi, að það er löggiltur verzlunarstaður í þessum Vogum, sem heitir Vogavík, en mér er sagt, að sýslunefnd Gullbringusýslu - og hér er inni oddviti hennar, svo að hann getur leiðrétt, ef ekki er rétt farið með - hafi aldrei fengið ákveðið verzlunarsvæði í Vogavík. Mér er sagt þetta. Aðrir segja mér, að það hafi verið ákveðið svo lítið verzlunarsvæði 1894 eða 1895, þegar það var ákveðið, að nú sé byggðin komin langt út fyrir það og það fáist ekki veðdeildarlán út á þau hús, sem standa utan þessa litla verzlunarsvæðis, sem ákveðið var fyrir aldamót. Nú sé ég ekki, að það hafi nokkra minnstu þýðingu að fara að löggilda á ný verzlunarstað á sama stað og Alþingi ákvað 1893. Ég hef tvisvar sinnum komizt í einmitt alveg nákvæmlega sömu aðstöðu og mér skilst að þetta frv. sé sprottið upp af. Ég hef komizt í þá aðstöðu, að ég hef þurft að útvega veðdeildarlán út á hús í kaupstöðum. Verzlunarlóðin hafði verið ákveðin í öðru tilfellinu um miðja 18. öldina, en svo lítil, að það var ekki orðið innan hennar nema pínulítill hluti af húsunum í kaupstaðnum. Og veðdeildin neitaði að lána veðdeildarlán. Þá var höfð sú einfalda leið, sem liggur beint fyrir og er beint ákveðin í l. frá 1905, þar sem stendur: „Stjórnarráði Íslands veitist heimild til að ákveða eftir tillögum hlutaðeigandi sýslunefnda takmörk verzlunarlóðar í löggiltum verzlunarstöðum, svo og til að breyta takmörkum verzlunarlóðar þar, nema ákveðin hafi verið með lögum.“ Það, sem hér liggur þess vegna alveg beint fyrir, er, að ef verzlunarlóðin hefur aldrei verið samþykkt, þá á að ákveða hana af sýslunefndinni og fá hana staðfesta af stjórnarráðinu, en ef hún hefur verið samþ. og er orðin of lítil, þá á að ákveða hana stærri af sýslunefndinni og fá hana svo samþykkta í stjórnarráðinu. En að það þurfi að setja ný lög um það, til þess að fá samþ. áður löggilta verzlunarlóð, það skil ég ekki. Með þessu vildi ég gera þm. og hv. d. grein fyrir minni afstöðu til málsins. Ég tel lögin alveg óþörf og að það sé eftir l. nr. 61 10. nóv. 1905 hægt að ná þessu alveg með sýslunefndarsamþykkt og svo stjórnarráðsúrskurði á eftir. 1. gr. ákveður það, að sýslunefndin geti breytt þessu, og 2. gr., að stjórnarráðið skuli fara eftir till. sýslunefndarinnar í þessu. Þess vegna tel ég, að frv. sé óþarft. Það getur vel verið, að það geri ekki neitt til, þótt það sé aftur samþ. að löggilda þennan verzlunarstað, en ég skil ekki, að það sé þörf á því, og mér skilst að ástæðan fyrir þessu sé þessi, að það séu komin hús, sem ekki fást lán út á hjá veðdeildinni, af því að þau standa utan við það svæði, sem hefur verið ákveðin verzlunarlóð, og þá er sýslunefndarinnar að nota 1. gr. l. frá 1905 til þess að stækka hana og svo stjórnarráðsins að staðfesta hana. Það er leið, sem hefur verið farin í fjöldamörgum löggiltum verzlunarstöðum hér á landi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að biðjast neinnar afsökunar á afgreiðslu þessa máls. Mér skilst, að það sé fram borið af ríkri nauðsyn, sökum þess að ekki hefur verið hægt um margra ára skeið og jafnvel áratuga skeið að fá lán út á eignir við þennan stað, sem hér er til umr. Mér skilst, að málið liggi þannig fyrir, að verzlunarstaðurinn hafi verið takmarkaður við þessa litlu Vogavik og það sé enginn annar möguleiki, en að löggilda verzlunarstað að nýju með rýmra svæði. Þetta er gert fyrir tilmæli oddvita þar á staðnum. Frv. var undirbúið í stjórnarráðinu, og ég tel víst, að þeir starfsmenn, sem að því hafa unnið, hafi gert sér það ljóst, að þetta mundi vera einasta mögulega leiðin. Hér er um það að ræða að fá form, sem geri mögulegt að starfa þarna með eðlilegum hætti, og tel ég sjálfsagt, að hv. d. samþ. frv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Þetta litla frv. þarf nú ekki að gefa tilefni til langra umr., og ætti engum að vera kappsmál, að því verði vísað frá eða það verði fellt. Ég fellst að öllu leyti á þau rök, sem hv. frsm. hefur hér fram fært, og hef litlu við það að bæta. Það er rétt, að þetta frv. er samið af þar til hæfustum mönnum og talið öruggasta leiðin til, að fram megi ná að ganga þær óskir, sem bornar hafa verið fram af hreppsnefnd Vatnsleysustrandarhrepps. Hv. 1. þm. N-M. mun hafa lesið hér upp grein úr l. um verzlunarlóðir og talið þá grein örugga sönnun fyrir því, að þetta frv. væri að minnsta kosti óþarft. Við skulum láta liggja milli hluta, hvort það væri skaði að samþ. það, þótt ekki ræki nauður til. Ég hygg hins vegar, að rök hans fái tæplega staðizt. Hann vitnar hér í 1. gr. viðkomandi laga frá 1905, sem hljóðar þannig: „Stjórnarráði Íslands veitist heimild til að ákveða eftir till. hlutaðeigandi sýslunefnda takmörk verzlunarlóðar í löggiltum verzlunarstöðum.“ Það, sem um er spurt í þessu tilfelli, er, hvað er löggiltur verzlunarstaður hér. Ég, sem frv. flyt samkv. óskum hreppsnefndarinnar, tel, að það þurfi að stækka þennan löggilta verzlunarstað, vegna þess að sá verzlunarstaður, sem er nú löggiltur, nægir ekki þeim þörfum, sem fyrir hendi eru, og að heimild sýslunefndar sé, eins og lögin greinilega bera með sér, bundin við þær lóðir, sem eru innan hins ákveðna verzlunarstaðar. Spurningin er þess vegna: Hvað er í dag löggiltur verzlunarstaður, og hvað á að verða löggiltur verzlunarstaður? Hreppsnefndin telur - og hefur orðið vör við hjá bönkum landsins að þeir telja einnig, að það standi íbúum hreppsins fyrir eðlilegum lántökum, að þau hús, sem þarf að lána út á, og önnur mannvirki séu að skilningi bankanna ekki innan þeirra takmarka, sem nú eru löggilt sem verzlunarstaður. Ég skal ekki leggja dóm á, hvort þetta er endilega rétt hjá þeim eða ekki. Þetta er bara staðreynd, og ef menn vilja taka af þennan misskilning, þá er það öllum útlátalaust að samþ. þetta frv. Ég legg þess vegna eindregið með því, að frv. verði samþ., og árétta enn sem áður, að einmitt greinin, sem hv. 1. þm. N-M. vísar til, tekur af tvimæli um það, að sýslunefndin og stjórnarráðið hafi ekki helmildir nema innan þeirra lóðartakmarka, sem eru löggilt sem verzlunarstaður. Og það er dómur bankanna og dómur hreppsnefndarinnar, að úr þessu þurfi að bæta með því að stækka á þann hátt, sem frv. greinir frá, þessa löggiltu verzlunarlóð.



Herra forseti. Ég vil bara leiðrétta misskilning hjá hæstv. atvmrh. Þegar verzlunarstaður er löggiltur, þá er aldrei að ræða um nein takmörk á verzlunarsvæðinu í lögunum sjálfum. Það gerir sýslunefndin og svo stjórnarráðið eftir till. sýslunefndar. Það er samþykktur verzlunarstaður, löggiltur verzlunarstaður á þessum og þessum stað. Þarna heitir það Vogavík, það er ákveðin vík í Vogunum, ákveðinn sjávarhluti, vík í sjónum, sem er svo ákveðin sem verzlunarstaður, og svo ákveður sýslunefndin, hvað stórt svæði er löggiltur verzlunarstaður við víkina í landi. Nú sagði ég áðan og endurtek það aftur, að mér er ekki ljóst, hvort þetta svæði hefur nokkurn tíma verið ákveðið. Sumir segja mér, að það hafi aldrei verið ákveðið; aðrir segja mér, að það hafi verið ákveðið, en svo lítið, að það sé núna orðið ónóg, af því að svo mörg hús standi þar utan við, sem ekki fáist þess vegna lán út á hjá veðdeildinni. Hvort heldur sem er, - og mér er alveg sama hvort heldur er, - þá er upplagt mál fyrir hreppsnefndina að óska eftir, að þetta löggilta verzlunarsvæði sé stækkað, og sýslunefnd geri síðan sínar tillögur til stjórnarinnar um að stækka það. Það þarf ekki að fara að ákveða á ný, að það sé löggiltur verzlunarstaður þarna. Það er búið að gera það. Hér í gömlu lögunum stendur að vísu „Vogavík“, en hér er „Vogum“, en það verður eðlilega aldrei ákveðinn verzlunarstaður í heilu plássi. Það er á einhverjum einum stað á sjónum, sem skipum er ætlað að koma inn á þá löggiltu höfn, sem verzlunarstaðurinn byggist utan um, en ekki allri ströndinni. Þess vegna eru l. óþörf undir öllum kringumstæðum, og þessu vildi ég gera grein fyrir, svo að það a.m.k. kæmi fram, að einhver hefði eftir þessu tekið, því að það verður áreiðanlega talið skrýtið af seinni tíma mönnum, að það séu löggiltir verzlunarstaðir hvað ofan í annað á sama stað.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, hefur sætt nokkrum ágreiningi og var breytt í Nd. frá því, sem það upphaflega var, því að þá var ætlazt til þess, að bifreiðastöðvar þyrftu ekki einungis sjálfar að fá viðurkenningu bæjarstjórnar, heldur væri einnig með víssum skilyrðum hægt að takmarka fjölda bifreiða, sem þar hefðu afgreiðslu. Nú var þetta takmörkunarákvæði á fjölda bifreiðanna fellt niður úr frv., og það hefur komið í ljós meðal annars við 2. umr. hér í hv. d., að menn vildu ekki taka slíkt ákvæði upp aftur, vegna þess að það væri of viðtækt og næði til staða, þar sem ekki er þörf á neinum slíkum takmörkunum. Brtt. mín, sú er ég flyt hér, er miðuð við þessa mótbáru. Hún er miðuð við það, að takmörkun á bifreiðafjölda verði einungis miðuð við Reykjavík, en ekki aðra staði. Og eftir orðanna hljóðan á hún einungis við um vörubifreiðar. En ég vil vekja athygli á því, að samkv. efni málsins er slík takmörkun nú þegar komin í lögin varðandi fólksbifreiðarnar, vegna þess að sá ólíki háttur er á rekstri þessara tveggja atvinnugreina, að varðandi fólksbifreiðar eru það tilteknar stöðvar, sem annast afgreiðslu þeirra, og það er óumdeilt, að hver stöð getur ákveðið það með einhliða samþykkt, hversu margar bifreiðar skuli hafa afgreiðslu á þeirri stöð. Þegar því búið er að ákveða, að fjöldi stöðvanna sé háður samþykki yfirvalda, eins og nú er gert í frv., þá er þar komin inn takmörkun á fjölda fólksbifreiða, sem gera má út í þessu skyni, þ.e., þá er það í höndum stöðvanna og bæjarstjórnar, hvort þarna er takmarkað eða ekki. Þetta horfir öðruvísi við varðandi vörubifreiðar hér í bænum, því að vörubifreiðarstjórafélagið er verkalýðsfélag, sem er skylt að taka við öllum þeim, sem þangað vilja sækja og fullnægja löggiltum skilyrðum. Það er að vísu aðeins rekin ein slík stöð hér í bænum nú, að því er ég hygg, en það er stöð, sem verkalýðsfélagið sjálft rekur og er hluti af starfrækslu þess, og það hefur verið litið þannig á, að það væri ekki hægt að stöðva aðstreymi í félagið, jafnvel þó að löggilding stöðvar kæmi. En brtt. mín á sem sagt að bæta úr þessu og láta vörubifreiðarstjórana fá að þessu leyti lagalega sama rétt eins og fólksbifreiðarstjórarnir hafa raunverulega samkv. ákvæðum frv. eins og það liggur fyrir. Hér er því einungis um að ræða að bæta úr raunverulegu misrétti, sem verður milli þessara tveggja atvinnugreina, ef frv. verður samþ. óbreytt. Þar sem vitað er, að vörubifreiðarstjórar hér í bæ eru, að því er ég hygg, einhuga eða að yfirgnæfandi meiri hluta fylgjandi þessum ákvæðum, og þar sem ætlazt er til, að þetta verði háð samþykki bæjarstjórnar, þá vonast ég til þess, að þeir, sem hafa verið á móti ákvæðinu eins og það var í sinni viðtækari mynd áður, vegna þess að það snerti staði úti á landi, þar sem ekki er þörf á neinum slíkum ákvæðum, geti samþ. brtt. í því formi, sem hún nú er. En annars verður að segja um þessa atvinnugrein, að hún er auðvitað allra atvinnugreina óvissust, og þó að menn geti ekki verið almennt samþykkir slíkum takmörkunum sem hér er um að ræða, þá er það þannig, að þessi tæki, vörubifreiðar, eru nú orðin mjög kostnaðarsöm og eru auðvitað ákaflega þungur baggi á mönnum, ef þeir hafa ekki atvinnu. Reynslan frá undanförnum árum hefur aftur á móti verið sú, að atvinnan hefur sveiflazt ákaflega mikið til. Á vissum tímum hafa menn haft mjög mikið að gera, og þá hafa margir menn komið inn í þessa stétt, en svo hafa aftur komið erfiðari tímar, atvinnan dottið niður og þá fjöldi manna staðið uppi allslaus með þessi dýru og þungu tæki sem bagga. Það er þess vegna sérstök ástæða til þess að heimila bæjarstjórninni með samþykki aðila, og raunar á nú dómsmrn. að koma einnig hér til, að heimila öllum þessum aðilum að setja slíkar takmarkanir, sem yrðu í raun og veru aðeins til þess að jafna atvinnuna í þessari óvenjulega áhættusömu atvinnugrein, og vitanlega yrði aldrei haldið svo þröngt á, að þarna yrði hægt að tala um neina eiginlega einokun þeirra manna, sem að þessu vinna, heldur yrði að sjálfsögðu annazt um það, að eðlileg fjölgun gæti átt sér stað. Ég vonast því til, að þessi till. geti náð samþykki. Ég hef ekkert á móti því, ef hv. n. óskar að athuga málið nánar, að hún eigi þess kost.



Herra forseti. Ég verð nú að viðurkenna það, að ég greip ekki almennilega, hvað hæstv. dómsmrh. var að fara. Hann var að tala um að flytja sína till. til þess að fara eins með vörubifreiðarnar og fólksbifreiðar. En í frv., eins og það er núna, stendur, að allar leigubifreiðar í kaupstöðum, hvort heldur eru fólks-, vöru- eða sendiferðabilar, skuli hafa afgreiðslu á bifreiðastöð, sem fengið hefur viðurkenningu bæjarstjórnar. Það nær nákvæmlega hið sama yfir vörubílana eins og fólksbilana og sendiferðabílana, ef það eru leigubílar. En það nær ekki til neinna bíla, sem eru eign einstakra manna og ekki leigja þá út, heldur keyra bara fyrir sjálfa sig. Þess vegna er mér ekki ljós þessi mismunur, sem hann er að gera á því, þegar hann segir: Ja, eins og lögin eru núna, þá löggildir bæjarstjórnin bifreiðastöðvarnar, og þá er það í valdi bifreiðastöðvanna sjálfra, hve mörgum bilum þær leyfa að keyra frá stöð og vera á stöðinni. Þær geta þess vegna takmarkað fjöldann. Þetta gildir um fólksbifreiðar, segir hann, en ekki um vörubíla. Og þess vegna vill hann koma með sína till. til þess að láta nú bæjarstjórnina geta ákveðið þetta með vörubílana. En frv. segir alveg hreint, eins og það er núna, að þetta gildi, hvort heldur er um að ræða fólks-, vöru- eða sendiferðabíla. Þess vegna er mér ómögulegt að sjá þennan mismun, sem hann sér þarna. En hvað sem þessu líður, og um það vil ég ekki neitt vera að deila, þá er mér út af fyrir mig alveg sama, hvort frv. kemur aftur til n. eða ekki, en ég mun aldrei verða með því að gefa bæjarstjórn, ríkisstjórn eða neinum einstökum leyfi til þess að banna mönnum að vinna það, sem þeir helzt vilja vinna, banna mönnum að vera í þeirri atvinnugrein, sem þeir vilja vera í. Og hér er um það að ræða að gefa bæjarstjórninni vald til þess að banna svo og svo miklum hóp manna að eiga vörubíla og keyra þá í bænum. Ég mun aldrei verða með því. Ef þeir aftur sjálfir fá ekki pláss hjá sínum félögum á þeim stöðvum, sem fyrir eru, það er annað mál. Það er þá ekki það opinbera, sem grípur þar inn í, það er þá viðkomandi félag viðkomandi manns, sem hann er í, sem grípur þar inn í og takmarkar það. Það er annað mál, en að það opinbera gripi inn í og segi: „Ja, þú færð nú, góði minn, ekki að keyra vörubíl“ - þó að maðurinn segi: „Það er nóg hér að gera. Ég hef minn bíl, og ég vil fá að keyra hann.“ Bæjarstjórninni þóknaðist ekki að gefa leyfi til þess, annaðhvort af því, að það væri engin þörf fyrir það, eða af því, að hún hafði af einhverjum ástæðum litið þannig á manninn, að einhver annar sé rétthærri til þess að keyra vörubíl, heldur en hann. Ég fer aldrei inn á þá braut og vil ekki veita neinni bæjarstjórn það leyfi, hvort sem meiri hluti hennar er þessa flokks eða hins; það kemur málinu ekkert við. Það getur allt saman skipzt sitt á hvað, og ég vil aldrei láta neina bæjarstjórn hafa leyfi til þess að segja: „Við bönnum þér að vinna þessa vinnu. Þú vinnur hana ekki. Þú getur gert eitthvað annað.“ Það vald vil ég ekki gefa bæjarstjórn, og sízt situr það á flokki einkaframtaksins að flytja og fylgja slíkri tillögu.



Herra forseti. Ég get nú verið mjög stuttorður, af því að ég svaraði athugasemdum hv. 1. þm. N-M. fyrir fram. Ég gerði sem sagt grein fyrir því fyllilega, að þó að hér væri á pappírnum um jafnrétti að ræða, eins og hv. þm. N–M. réttilega tók upp eftir mér, þá er hér raunverulega um fullkominn mun að ræða, vegna þess að eins og nú standa sakir gefur þetta frv., ef það verður samþ., aðilum færi á því að koma á sams konar útilokun á fólksbifreiðum eins og hv. þm. var að tala um að hann væri algerlega andvígur varðandi vörubifreiðarnar, þannig að ef hann vill hafa í þessu samræmi, þá ætti hann að snúast algerlega á móti frv., vegna þess að frv. leiðir einmitt varðandi fólksbifreiðarnar til þeirra - að hv. þm. áliti - óæskilegu afleiðinga, sem hann gerði grein fyrir. Ég held aftur á móti, að eins og til háttar, þá sé þarna um að ræða nauðsynlega nauðvörn af hálfu bifreiðarstjóra, og ég tel rétt, að vörubifreiðarstjórarnir njóti hennar ekki síður en hinir.