Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Frsm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Mál þetta hafði fjhn. til athugunar, og hún komst fljótlega að sömu niðurstöðu sem hæstv. ráðh. hafði rekið sig á, að þessi l. voru í einu eða tveimur atriðum óframkvæmanleg, nema með endurbót. Þessi endurbót er að n. dómi formlegs efnis og áhrærir ekki efni l., sem flokksskipting var og er um. L. verður að vera hægt að framkvæma á reglulegan hátt, og til þess voru bráðabirgðalögin nauðsynleg; þau fjalla um atriði, sem enginn ætlaðist til, að öðruvísi væri, enda er það sama sem gilt hefir. Hitt atriðið, sem getið er um í nál. og brtt.n. fjallar um, getur verið meira álitamál, og raunar telur n. ekki mikla ástæðu til að taka það upp, þó hún eftir atvikum geti fallizt á, að það sé gert. Ég vil endurtaka það, sem tekið er fram í nál., að það er skilningur n., að tilgreind gr. tekjuskattslaganna sé ekki reglulega úr gildi felld, heldur sé framkvæmd hennar niður felld meðan l. um bráðabirgðatekjuöflunina eru í gildi, en þau eru aðeins miðuð við árið 1936; síðan kemur gr. aftur til framkvæmda, ef bráðabirgðaákvæðin eru ekki framlengd. Tekjuskattslögin í heild standa þannig óbreytt, en framkvæmd 6. gr. er frestað og önnur ákvæði koma í staðinn, meðan ákveðið er, að þau skuli gilda.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég hefi ekki annað að segja um þetta mál en það, að n. er sammála um að leggja til, að þessir tollar verði framlengdir, og býst ég ekki við, að það geti orðið ágreiningsatriði.

*Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Við 1. umr. var nokkur grein gerð fyrir því, hvernig frv. þetta er til orðið og hvert markmið þess er. Ég veit ekki, hvort hv.þdm. telja það svo nauðsynlegt, að efni þess sé rakið lið fyrir lið. Það var gert allrækilega í grg., sem fylgdi frv. á síðasta þingi. Eins og frv. liggur fyrir, er með því steypt saman í eitt nokkrum gildandi lögum, t. d. sérstaklega lögunum um vélstjóranám, um mótorfræðinám og um raffræðinám. Breyt. í þessu frv. frá því, sem er í eldri lögum, eru ekki ýkjamiklar; t. d. held ég, að ákvæðin um raffræðikennsluna séu að mestu leyti óbreytt. Þótti ekki ráðlegt að breyta þeim lögum, þar sem þau eru alveg nýlega komin til framkvæmda, og því engin reynsla fengin um þau, er geti gefið bendingar til að breyta þeim, og þarf ég því ekki að fara mörgum orðum um þann kafla frv., en kennsla þessi er framkvæmd við vélstjóraskólann. Aftur á móti er gert ráð fyrir miklu fullkomnari kennslu í mótor- og vélfræði en samkvæmt gildandi lögum. Nú er farið að nota mótora í miklu stærri skip en áður, því nú eru þeir orðnir yfir 100 hestöfl að stærð. Það er álitið, að kennslu í vélstjóraskólanum hafi í þessari grein verið nokkuð ábótavant, sem eðlilegt er, því lögin um þá kennslu eru frá þeim tíma, sem ekki þekktust nema miklu smærri mótorar en nú. Nú hefir reynslan sýnt, að í stað eimvélanna eru að koma stórar mótorvélar eða dísilvélar, og er því nauðsynlegt, að skólinn veiti fyllri þekkingu um meðferð þeirra. Vélstjóraskólinn er nú kominn í það horf, sem ég býst við að hann starfi fyrst um sinn. Hann starfar í 4 bekkjum. 2 bekkirnir eru fyrir eimvéla- og mótornám, einn bekkurinn er fyrir minni mótorvélar allt að 300 hestafla, og svo er fjórði bekkurinn fyrir rafmagnskennslu. Það er nú algengt orðið að nota rafmagn í skipum bæði til ljósa o. fl., og er því talið nauðsynlegt, að skólinn veiti kennslu í þeim efnum. Einnig er í frv. gert ráð fyrir, að sú kennsla verði og fyrir svonefnda rafvirkja, sem vinna á landi, þó reynslan eigi eftir að skera úr því, hvort þeir, sem það nám stunda, geta setið í sama bekk og hinir. Í frv. er einnig gert ráð fyrir nokkuð aukinni tungumálakennslu, og er það gert með tilliti til aukinna ferða hinna íslenzku skipa til útlanda. Verður að álítast nauðsynlegt, að vélamennirnir geti bjargað sér í málum þeirra landa, er skipin aðallega sigla til. Annars má segja um frv., að það fjalli um sérfræðilegt efni, þar sem er meðferð mótora og véla, sem þeir einir geta bezt um dæmt, hve nauðsynlegt er, sem sérþekkingu hafa á þeim efnum, en eins og ég hefi drepið á, hefir frv. verið samið af slíkum mönnum með hliðsjón af þeim lögum, er gilda í nágrannalöndunum um þau mál. Þá skal ég fara örfáum orðum um kostnaðarhlið frv. Mér skilst sem nokkur uggur sé í vissum dm. um það, að frv. hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Ég vil þá taka það fram, að eins og frv. ber með sér, þá er gert ráð fyrir því, að fiskifélagið hafi áfram kennslu í meðferð hinna minni mótorvéla og annist próf í þeim fræðum, er snerta mótorvélar, sem eru allt að 400 hö. að stærð. Verður að álíta það heppilegasta og ódýrasta fyrirkomulagið, a. m. k. fyrst um sinn, þar sem fiskifélagið hefir þegar undirbúið sig með að hafa þessa kennslu, bæði með því að það hefir sérfræðing í þessum fræðum og gott húsnæði bæði fyrir kennsluæfingar og próf. Hefði þurft að flytja þennan þátt kennslunnar til vélstjóraskólans, mundi það hafa aukið kostnaðinn mjög mikið vegna aukinna kennslukrafta og húsnæðis, en úr því þess þarf ekki, þá verður kostnaðaraukinn áreiðanlega sáralítill. Nákvæmlega er ekki hægt um það að segja fyrr en reglugerð um kennsluna hefir verið samin, en n. álítur, að kostnaðaraukning verði ekki veruleg. Ég vil með leyfi hæstv. forseta gera samanburð á kostnaðaráætlun skólastjóra vélstjóraskólans og áætlun fjárlagafrv. um kostnað við skólann. Til stundakennslu eru í áætlun skólastjórans 9700 kr., en í fjárlfrv. 9200 kr., til prófstarfa áætlar skólastjóri 2200 kr., en í fjárlfrv. eru 1000 kr. til þeirra ætlaðar. Þessi liður er þó ekki hækkaður vegna breytinga þeirra, sem frv. gerir ráð fyrir, heldur er þessi kostnaður áætlaður samkvæmt reynslu undanfarinna ára. Aðrir liðir eru svipaðir í báðum áætlununum. Hita, ljós og ræstingu áætlar skólastjóri kr. 2900, en eftir fjárlfrv. kr. 2500. Húsnæði skólastjóra áætlar hann 3000 kr., í frv. er sú upphæð eins. Ýms gjöld og áhaldakaup eru eins í báðum áætlununum. Áætlun skólastjóra er samtals kr. 18900, en á fjárlfrv. 16800. Fyrir utan þennan kostnað eru laun skólastjóra og tveggja annara fastra kennara kr. 13200. Kostnaður við skólann verður þá eftir áætlun skólastjóra kr. 32100, en eftir fjárlfrv. 30000 kr. Fyrir þessum mismun gerir skólastjóri nokkra grein í bréfi, dags. 4. febr. síðastl., sem ég vil leyfa mér að lesa: „Eftir móttöku bréfs hins háa stjórnarráðs, dags. 30. jan. 1936, vil ég taka það fram, að ekki er unnt að starfrækja skólann með þeim upphæðum, sem honum eru veittar með 14. gr. 13. VIII. núgildandi fjárlaga, og samtímis starfa samkv. reglugerð skólans. Eigi skólinn að starfa samkv. reglugerðinni, nemur skorturinn kr. 2500, þar af kr. 2200 til prófstarfa og kr. 300 til eldsneytis sökum hins langvinna kulda.“ - Hækkun þessi byggist því ekki, að því er mér skilst, á breyt. vegna þess frv., er hér liggur fyrir, enda er, eins og ég gat um, ekki hægt fyrr en reglugerð um kennsluna verður samin að sjá það, hvort eða hve mikið stundakennslan kann að aukast. Ég taldi nauðsynlegt að gera nokkra grein fyrir kostnaðarhlið frv., af því mér virtist sem nokkur ótti væri í sumum hv.þdm. um, að hér væri verið að reyna að lauma inn auknum útgjöldum fyrir ríkissjóð, sem sjútvn. hefði viljað þegja um. Að mínu áliti eru slíkar meiningar algerlega ómaklegar. Ég þarf svo ekki miklu meira um frv. að segja; ég óska f. h. sjútvn., að málið fái sem fljótasta afgreiðslu í hv. d. og seti komizt til hv.Nd., því þetta er eitt af þeim málum, sem að mínu viti þarf að ljúka á þessu þingi.

Hve lengi á skólinn að starfa árlega? Hann er í frv. kallaður ársskóli

. Mér vitanlega er ekki gert ráð fyrir því, að hann starfi nema 7 mánuði á ári.

Það stendur í frv., að skólinn eigi að starfa frá 1. okt. til 30. sept.

. Já, það er rétt, en í reglugerðinni á að ákveða sumarfrí skólans, og um það, hve langt það verður, er ekki hægt að segja ákveðið að svo stöddu.

*Frsm. (Jón Pálmason): Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 6, er í sömu mynd eins og frá því var gengið í þessari hv. d. á síðasta þingi. En eins og menn sjálfsagt muna, dagaði það þá uppi í hv.Ed. Nú hefir n. athugað málið og á ný talað um það við ýmsa menn, sem á þessu sviði hafa hagsmuna að gæta. M. a. hefir hún átt tal við formann veiðimálanefndar, Pálma Hannesson rektor. Út af þessari athugun flytur n., eins og hv.þm. hafa sjálfsagt tekið eftir, nokkrar brtt. á þskj. 63. Fyrsta brtt. er um nokkra orðabreytingu á þeim orðaskýringum, sem ætlunin er að fella inn í l.gr. laxveiðilaganna. Við höfðum orðið á það sáttir á síðasta þingi að breyta til um skilning á orðunum „ós í sjó“ á þann hátt að miða við smástraumsfjöruborð í stað stórstraumsfjöru; eins og gert var í frv. En eftir nánari viðtöl um þetta efni komst n. að þeirri niðurstöðu, að í sumum tilfellum væri þetta fulllangt gengið í því að takmarka þetta svæði, ós í sjó, en hluturinn er sá, að staðhættir eru svo mismunandi að því er þetta atriði snertir, að það sama getur ekki allsstaðar átt við. Því hefir n. fallizt á, að þar sem svo sérstaklega stendur á, að stöðuvötn taka við inn af sjávarósum, sé veiðimálastjóra heimilt, að fengnum till. veiðimálanefndar, að ákveða takmörkin eftir því, sem hæfilegt þykir við þá aðstöðu, sem þar er um að ræða. - Brtt. viðvíkjandi skilningnum á orðinu „áll“ er aðeins um það, að í stað þess að samkv. frv. er sá áll kallaður höfuðáll, sem dýpstur er, en samkvæmt brtt. sá, sem vatnsmestur er. Þetta getur í nokkrum stöðum valdið talsverðum breyt., því að það getur komið fyrir, að dýpstur sé sá állinn, sem ekki er vatnsmestur. - Að því er snertir breyt. á skilgreiningu á stöðuvatni og straumvatni, þá er sú breyt. á því gerð, að það skal telja stöðuvatn, sem ekki er meiri straumhraði í en 18 metrar á klukkustund. En það er lagt undir álit veiðimálastjóra og hann látinn úrskurða um, ef ágreiningur verður um skilgreiningu á því, hvað teljist stöðuvatn og hvað straumvatn. Þá er önnur brtt., við 2. gr. frv., sem var talsvert deilumál á síðasta þingi, sem sé sú framlenging á veiðitímanum, sem gert er ráð fyrir í frv., að í staðinn fyrir „31. ágúst ár hvert“ komi „15. september ár hvert“. Sú miðlunartill., sem hér er um að ræða frá n. hálfu, er, að á þessu tímabili sé heimiluð lagnetaveiði og stangarveiði, en ekki ádráttarveiði nema til 31. ágúst. Þá er hér brtt. um skilgreining á orðinu „kvísl“. Ég vænti, að hv.þm. sjái, að það er í sjálfu sér óeðlilegt, ef gilda eiga önnur ákvæði um kvíslar í þeim hluta vatna, sem kallast ár, heldur en í þeim hluta vatna, sem kallast ós. Þá er síðasta till.n. á þá leið, að þegar gerð eru upptæk veiðitæki vegna brota, þá sé einnig upptækt ólöglegt veiðifang. Um þessu brtt. sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða. En þó vil ég geta þess, að eins og menn sjá af nál., er nokkur ágreiningur innan n. um einstök atriði brtt. En þangað til þeir hv.nm., sem hlut eiga þar að máli, hafa gert grein fyrir sinni sérstöðu, ræði ég ekki frekar um það efni. Vænti ég að hv.þdm. verði n. sammála um, að brýn þörf sé á því að koma þessu máli áfram nú á þessu þingi, því að laxveiðal. þau, er nú gilda, eru svo óskýr og valda svo miklum ágreiningi víða um land, að við það verður naumast unað lengur.

*Pétur Ottesen: Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er nú, eins og hv.flm. hefir frá skýrt flutt í sömu mynd eins og gengið var frá því hér í lok síðasta Alþingis. Tilgangurinn með þeim breyt. á l., sem farið er fram á í þessu frv., er sá, eins og hann líka lýsti yfir, að kveða nokkru skýrar á um ýms atriði í laxveiðalöggjöfinni heldur en gert var, þegar hún var sett á Alþingi 1932. Ég skal nú ekki segja um það, hvað reynslan kann að leiða í ljós á sínum tíma, hvort 1. gr. frv. nær tilgangi sínum með öllum sínum orðaskýringum. Ég skal ekkert segja um þetta, segi ég. En þó gefur það nokkra bendingu um, að það sé erfitt að setja um þessa hluti tæmandi skilgreiningarákvæði, að hv. landbn. hefir í einu atriði alveg gefizt upp við að taka upp í l. fullkomin skýringarákvæði. Og þessi uppgjöf n. í þessu efni felst í fyrstu brtt. á þskj. nr. 63, þar sem um er að ræða skilgreiningu á orðunum „ós í sjó“. Þar gefst landbn. alveg upp við að gefa tæmandi skýringu á þessu hugtaki, og í vissum kringumstæðum er gerð till. um, að veiðimálastjóri geti, að fengnum till. veiðimálan., sett annað takmark, nefnilega ákveðið, hvað skuli teljast ós í sjó. Þetta bendir fullkomlega til þess, að það sé enginn hægðarleikur að kveða í löggjöf svo skýrt á um þetta, að ekki orki æfinlega tvímælis, þegar á að fara að framkvæma þessa löggjöf. Það er náttúrlega alveg rétt, að margt er óskýrt í þessum laxveiðal. Á þetta var bent, þegar l. voru sett. Þá komu fram brtt. við þáverandi frv. til þeirra laga, sem nú eru laxveiðil., bæði frá mér og öðrum, sem ekki náðu fram að ganga. En reynslan hefir svo sýnt, að full ástæða hefði verið til að taka þær brtt. til greina og taka ákvæði þeirra strax upp í löggjöfina. Út af þessari uppgjöf n. um að ákveða, hvað skuli teljast ós í sjó, vil ég bæta því við, að mér virðist ákaflega og óforsvaranlega losaralega gengið frá þessu atriði í till.n., að ákveða í þessu efni. Hér er það veiðimálastjóri, sem á að vera einvaldur um það að skera úr í þessu efni. Og það, sem hann ákveður, það eiga að vera 1. í þessu efni, þangað til löggjafanum kann að finnast þörf á eða ástæða til að taka fram fyrir hendurnar á honum. Það er nú venjulega svo, að þegar um það er að ræða, að einhver viss einstakur maður á samkv. l. að tiltaka nánar einhver atriði, sem ákvæði eru um í l. eða reglugerð, þá er svo til tekið, að það skuli vera ráðh., sem ákveður um þau atriði, að fengnum till. þeirra sérfræðinga eða ráðunauta, sem sérstaka aðstöðu hafa til að gefa leiðbeiningar. Þetta byggist á því, að ráðh. er undir öllum kringumstæðum ábyrgur gerða sinna gagnvart Alþingi. En hér á að fara að leggja löggjafarmálefni í hendur manns, sem enga slíka ábyrgð ber gagnvart Alþingi. Hér á að fara inn á nýja braut í þessu efni, sem fullkomin ástæða er að taka til athugunar, hvort rétt sé að fara inn á. Virðist mér eðlilegast að ákveða þetta með öðrum og skýrari hætti. En ef Alþingi sér ekki ráð til þess að ganga frá þessu atriði þannig, að viss ákveðin regla ætti að gilda um það, því virðist mér sjálfsagt að fela ráðh. að ákveða takmörkin í þessu efni í einstökum tilfellum, að fengnum till. veiðimálastjóra. Brtt. þessi er líka óskýr að öðru leyti. Þar er t. d. svo til tekið, að þetta takmark, sem veiðimálastjóri á að geta sett og um hefir verið rætt, skuli vera ákveðið í eitt skipti fyrir öll á hverjum stað, meðan lögin standa óbreytt. Þetta mætti skýra svo, að þetta ákvæði veiðimálastjóra ætti að falla úr gildi, ef einhver breyt. væri á l. gerð í alveg óskyldu atriði. Þetta virðist ekki hafa verið nægilega athugað, þegar gengið var frá brtt. Brtt. þessi, ef samþ. verður, þrengir kosti þeirra manna, sem búa við árósana. Einnig dregur hún nokkuð úr þeirri hættu, sem af ádráttarveiði stafar - og ákvæðin um ádráttarveiðina eru áreiðanlega hinn skæðasti hlutur í laxveiðalöggjöfinni - í bergvatnsánum, þegar liðnu á sumar. Því að það ákvæði komst inn í frv., að heimilt væri að draga á í ám, þangað til um miðjan september. En í gildandi l. er það ekki heimilt nema til ágústloka. Þetta ákvæði brtt. álít ég því, að miði til umbóta á frv., að samkvæmt brtt. má ekki stunda ádráttarveiði eftir 31. ágúst. Hitt ákvæðið, sem ég nefndi í brtt. landbn., þar sem lagt er til, að kveðið sé jafnt á um það, hvernig beri að framkvæma lagnetaveiðar í kvíslum uppi í ánum og í kvíslum í ósum ánna, það skerðir mjög rétt þeirra til laxveiða í árósum, sem hann hafa haft. Og hygg ég, að þetta ákvæði hafi valdið því, að hv.þm. Mýr. skrifaði undir nál. með fyrirvara. Það er nú svo, að uppi í ánum má ekki leggja net fyrir lax, nema út í 1/3 af kvíslum ánna. En hér í till.n. er þetta yfirfært á árósana líka og ákveðið, að ekki megi heldur leggja út í kvíslar, sem myndast í eða við ós um fjöru, þó að þar sé, eins og víða á sér stað, einn víður og stór fjörður um flóð, nema að 1/3, eins og í kvíslum ofar í ánum. Þetta ákvæði verður til þess að eyðileggja gersamlega veiði manna á þeim svæðum ánna, sem sjór fellur á, þar sem þeir nú hafa aðstöðu til laxveiða, þegar sjór fellur yfir leirur um flóð. Hér virðist vera gengið á rétt manna algerlega að nauðsynjalausu, þ. e. án þess að nauðsyn beri til þess að takmarka svo þessa veiði, til þess að veiði uppi í ánum stafi ekki hætta af henni fram yfir það, sem eðlilegt er. Því að ákvæði er um, að ekki megi leggja net fyrir lax nema út í 1/3 af breidd óss. Og þetta ákvæði er í frv. lagt til, að breytist þannig, að ekki megi leggja netin nema út í ¼ hl. af breidd óss eða leiru. Þar sem svo hagar til, að sjór fellur yfir kvíslar í ós um flóð og myndar stóran fjörð, hefir laxinn því hlaupvíðar uppgöngudyr, þrátt fyrir þessa mjög svo takmörkuðu lagnetaveiði. Vegna þessa ákvæðis um kvíslar í ósum hygg ég, að hv.þm. Mýr. hafi með tilliti til kjósenda sinna skrifað undir nál. með fyrirvara.

Alveg rétt

. Þá skal ég aðeins með fáum orðum minnast á brtt., sem ég flyt við frv. og er á þskj. 84. Fyrri brtt. er við 13. gr. 1., um veiði í sjó. Í 13. gr.l. er það gert að undantekningarákvæði frá því að banna gersamlega veiði í sjó, að þar sem farið var að stunda slíkar veiðar, áður en fasteignamatið, sem staðfest var 1932, fór fram, skuli heimilt að stunda þær áfram, ef tillit hefir verið tekið til þeirra við fasteignamatið. Svo hagar nefnilega til á stöku stað, þó óvíða sé, að hægt er að stunda veiði í sjó. Og þó að töluverðir annmarkar séu á því, m. a. vegna þess, hve útbúnaður til þess er dýr, þá eru þó þessi undantekningarákvæði til. Úr því að þau eru til í 1. og ennfremur þar sem hægt er að stunda þessar veiðar í sjó víðar en tillit hefir verið tekið til við fasteignamatið, þá hefi ég borið fram brtt. um, að ráðh. sé heimilt, að fengnum till. veiðimálastjóra, að leyfa veiði í sjó í lagnet eða króknet, sem fest er við girðingu út frá landi. Mér virðist þessi till. mín í mjög góðu samræmi við undantekningarákvæði l., sem ég gat um. Og þar sem þetta, samkv. till. minni, á að leggja algerlega í vald ráðh. eftir að hann hefir leitað álits veiðimálastjóra um þetta, þá virðist mér, að ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu, að þetta ákvæði sé tekið upp í löggjöfina. Hin brtt. mín er við 76. gr.l., um að hækka styrk, sem þar er ákveðinn til klakhúsabygginga, úr kr. 1.50 og upp í kr. 2.50 fyrir dagsverk. Á síðustu árum hefir komizt allmikill skriður á það, að menn hafi bundizt samtökum um að koma upp klakstöðvum. En þar sem um stærri framkvæmdir er að ræða í því efni, þá verða þær allkostnaðarsamar. Og með hliðsjón af því, að það er álit manna, að með klakstöðvum megi tryggja nokkuð veiði í ánum, þá er þetta ákvæði vitanlega sett inn í l., að veita styrk til þessara fyrirtækja, sem ég nú legg til, að verði hækkaður dálítið frá því, sem nú er. Svo hagar til, að í Borgarfirði hafa menn myndað félagsskap, og sama má segja um fleiri héruð, til þess að koma upp hjá sér allsherjarklakstöð fyrir allar laxár héraðsins. Þetta fyrirtæki Borgfirðinga er vitanlega töluvert kostnaðarsamt. Eftir ósk viðkomandi manna hefi ég borið fram þessa hækkun á styrknum. Fyrir síðasta þingi lá frv. um, að ríkið tæki í sínar hendur framkvæmdir þessara mála, en það náði ekki fram að ganga, og býst ég við, að það hafi stafað af því, að álit manna a. m. k. hér í hv. d. hafi verið það, að eftir laxveiðal. frá 1932 og á grundvelli þeirra mætti koma þessu í framkvæmd með miklu ódýrari hætti og sízt lakari árangri, þannig að láta einstaklinga bera þetta uppi, en hafa ekki ríkisrekstur á því. Og það er ekki vafi á, að það álit er rétt. Vænti ég, að hv. d. fallist á réttmæti þessarar till. minnar og samþ. hana, eins og hún líka getur verið samþ. því, að fyrri brtt. mín sé sömuleiðis sanngjörn og réttmæt.

Magnús Torfason Það þýðir nú sjálfsagt ekki mikið fyrir leikmenn að fara að reyna að krukka í þetta frv., sem á að vera til þess að bæta laxveiðalöggjöfina síðustu. Mér er það vitað, að að því standa víst þessir svo kölluðu laxkynngismenn, og þeim ber sjálfsagt að hlýða. Og það vantar ekki laxakenningarnar frá þeirra hendi. En hitt gegnir öðru máli, hvað þær standa á stöðugu og hvernig þær standast. Mér virðist, satt að segja, að þessar kenningar þessara laxkynngismanna hrati úr þeim eins og illa meltar sprengidagsbaunir. Ég geri ekki mikið meira úr því. Hinsvegar skal ég taka það fram, að ég hefi aldrei fengið þá æru að sjá framan í trýnið á þessum mönnum, hvorki fyrr né síðar, og mér er ekki heldur kunnugt um, að þeir hafi á nokkurn hátt orðið til þess að auka laxveiði í Ölfusá eða Hvítá. Þeirra hluta vegna hefðu þeir því áreiðanlega mátt sitja heima. Segi ég þetta fyrir því, að breyting sú á laxveiðilögunum, sem hér er farið fram á að gera, er talin gerð fyrir atbeina þessara laxkynngismanna, sem aldrei hafa litið á staðhætti þarna austur frá, hvað þá meira. Einn þessara manna gekk þó svo langt um daginn, að hann sagði við mig á nefndarfundi, að ein lögnin í Ölfusá væri ólögmæt, enda þótt það væri lögn, sem sérstaklega hefir verið athuguð í því sambandi, og aldrei vefengt, að væri í sínum fyllsta rétti. Annars er ég hissa á að frv. þetta skuli koma fram, því að það er víst, að það verður aldrei til þess að auka laxveiði, hvorki í þeim ám, sem ég hefi nefnt, eða öðrum. Aðaluppistaða frv. er nefnilega sú, að taka veiðiréttinn af sumum þeim, sem veiði eiga á ánum, og auka með því veiði annara án þess að að því sé spurt, hver áhrif það geti haft fyrir alla eigendur veiðinnar. Hinsvegar er ekkert skipt sér af því, sem gæti orðið til mikilla bóta fyrir laxgöngurnar. Það er t. d. vitanlegt, að selurinn étur laxinn, þykir hann góður. Í Ölfusá eru t. d. mörg hundruð af sel, sem þarf að fá sér lax bæði í morgunverð og kvöldverð. Af þessu er ekki verið að skipta sér. Heldur er farið að hlaupa eftir róg, sem þarna hefir verið á milli manna og sannarlega var nógur, þó ekki væri verið að ýta undir hann. Undir umr. í Ed. um núgildandi laxveiðilög tók ég það fram, að ég teldi þar ýms ákvæði mjög varhuguverð, sem nauðsyn bæri til að athuga frekar áður en langt um liði. Að ég greiddi málinu atkv. þá, var sökum þess, að það kom hreyfingu á þessi mál, sem svo lítið hafði verið hirt um á undanförnum árum. Jafnframt bjóst ég við því, að félagsskapur sá, sem lögin gera ráð fyrir, myndi verða að nokkuð almennu gagni, og að laxkynngismennirnir myndu stuðla að því. En hvað snertir þær ár, sem ég þekki bezt til um, hefir lítið verið gert fyrir þær. Að vísu mun mega telja, að stofnað hafi verið þar veiðifélag, en gjöld þau, sem til þess áttu að greiðast, hafa almennt ekki verið greidd. Einu gjöldin, sem í veiðisjóðina hafa ávallt verið greidd, eru greidd af þeim hinum sama manni, sem nú á að taka veiðiréttinn af. Þá skal ég geta þess, að sýslusjóður Árnessýslu lagði á sínum tíma fram nokkurn styrk til þessa veiðifélags, og eingöngu með það fyrir augum að útrýma selnum úr Ölfusá, en til þess hefir ekkert verið gert. Eftir þennan formála skal ég svo snúa mér að frv. sjálfu og brtt.hv. landbn. Eitt það fyrsta, sem ég rek augun á, er það, að hv.n. leggur til, að úr 2. lið 1. gr. frv. falli niður orðið „grynnsli“, en það er þar, sem verið er að skilgreina orðið „kvísl“. Þetta finnst mér vera til hins verra, því að þá eru aðeins eftir orðin „sandeyrar, klettar og hólmar“, sem áin á að kljúfa sig um, svo myndazt geti það, sem kallast „kvísl“. Hvað snertir orðið „sandeyri“, þá finnst mér það svo óákveðið, að mjög sé það álitamál, hvað í raun og veru geti kallazt slíku nafni, úr því að orðið „grynnsli“ er tekið burt. Mér virðist, að aðeins geti verið um stórar eyrar að ræða, sem skipta ánni greinilega, en ekki smárif, sem greina ána í margar smálænur. Skilgreiningin getur alls ekki talizt fullkomin, en á því ríður vitanlega mjög mikið, að hér geti ekki orkað tvímælis, við hvað er átt. Þá kem ég að ákveðunum í 2. gr. frv., þar sem framlengja á veiðitímann alls yfir til 15. sept. Þetta þýðir það, að til 15. sept. má viðhafa ádráttarveiði í öllum ám, hversu litlar sem þær eru, sömuleiðis að meiru og minna leyti í bergvötnum, þar sem laxinn liggur til þess að hrygna. Með þessu er ætlazt til þess, að á tímabilinu eftir 31. ág., þegar laxinn er alls engin útflutningsvara og lítt ætur, megi taka hverja skepnu, sem í ánum er. N. til hróss skal það þó tekið fram, að hún hefir þó séð, að þetta var ekki gott, og því hefir hún flutt brtt. um, að ádráttarveiði skuli undanskilin. Er þetta nokkur bót frá því, sem er í frv., þar sem ákvæði þess miða beinlínis í þá átt að eyðileggja alla laxviðkomu í ánum. Að binda endi veiðitímans við 31. ág. yfirleitt mun vera mjög nærri sanni; sömuleiðis mun það öldungis víst, að það er sú eina rétt stefna í þessum málum að leigja bergvötnin út fyrir stangarveiði. Nú vill líka svo vel til, að áhugi manna erlendis fyrir stangarveiði fer vaxandi, og munu margar fyrirspurnir hafa komið um laxveiðiár. Ættu menn því að geta fengið það upp á annan hátt, þó að veiðitíminn yrði ekki lengdur fram til miðs septembermánaðar. Eitt af því, sem á að gera með þessum nýju lögum, er að víkka út hugtakið „kvísl“ frá því, sem það táknar í gildandi lögum, og brtt. ganga jafnvel lengra en gert er ráð fyrir í frv. sjálfu, því að með tilliti til 33. gr. laganna var þetta ákvæði um kvíslarnar ekki látið gilda um ós. En nú á að gera það, en það þýðir aftur, að engin veiði verði t. d. leyfð í Ölfusá allt upp undir Arnarbæli, því að þetta ákvæði frv. tekur til þessa svæðis. Nú stendur svo á þarna, að veiði þessi er opinber eign. Eru þeir góðu menn, sem að þessum till. standa, því að offra gæðum landsins til einstaklinga. Það má vel vera, að þetta sé fallegt til frásagnar, en hinsvegar kemur mér óvart, að jafnaðarmaðurinn í landbn. skuli skrifa undir þetta, því að ég hélt, að stefna hans væri ekki sú, að taka af því opinbera og afhenda það einstaklingum. Ég þykist nú vita, að 11. gr. frv. eigi að bæta úr því tjóni, sem veiðieigendur kunna að verða fyrir með þessu, þar sem segir svo: „Nú hefir einhver veiðieigandi, sá er veiði átti áður en lög þessi komu til framkvæmda, misst hana með öllu fyrir þá sök, að ákvæði laganna fyrirmuna honum að nota þá veiðiaðferð, er hann áður mátti einni við koma.“ Þetta ákvæði er einstrengingslegt og þarf skýringa við. Ég vil því spyrja hv. 1. flm. og hv.frsm., hvort þeir líti svo á, að Eyrarbakkahreppur eigi t. d. að verða aðnjótandi þessara hlunninda, að fá bætur fyrir missi veiðinnar, sem ég tel, að verði alveg tekin af honum með samþ. þeirra till., er hér liggja fyrir. Ég fyrir mitt leyti tel það sjálfsagt, þó ég hinsvegar skuli játa það, að það getur orðið dýrt fyrir sýslusjóðinn að greiða bæði þessar bætur og aðrar, - já, svo dýrt, að ég býst við, að hann muni eiga erfitt með að standa undir öllum þeim útgjöldum. Hvað snertir lögn þá, sem Eyrarbakkahreppur mun missa með lögum þessum, þá er það einhver bezta lögnin í ánni, sem mun óhætt að reikna hreppnum 3–4 þús. kr. tekjur af árlega. Að vísu hefir hreppurinn leigt veiði þessa undanfarin 10 ár fyrir tiltölulega lágt gjald, en sá leigutími er útrunninn næsta haust, svo það virðist ekkert til fyrirstöðu fyrir því, að hreppurinn geti eftirleiðis haft mikið upp úr veiði þessari, ef hann aðeins fær að halda henni. Annars fæ ég ekki betur séð en að till. þessi sé beinlínis stjórnarskrárbrot. En það liggur í því, að úr því að löggjafinn gengur inn á það, að skylt sé að bæta fyrir veiði, sem misst er með öllu, þá ber og að sjálfsögðu skylda til að bæta líka fyrir veiði, þegar hún er rýrð. Hér getur því margt komið til athugunar, sem kann að verða dýrt. Ég held því, að jafnframt því, sem lög þessi verða gagnslaus, eða jafnvel frekar til ógagns en gagns, þá verði þau og til þess að baka ríkissjóði og sýslusjóðunum stór útgjöld. Að þau verði til þess að bæta veiðina í ánum, er með öllu útilokað. Til þess að bæta hana þarf allt aðrar aðferðir en þessar. Það þarf að fylgja laxveiðilögunum fast fram, þrýsta mönnum saman um framkvæmd þeirra, til þess að menn vinni í félagi að aukinni laxgengd í árnar, og reynist þau ekki nógu ákveðin í þessu efni, þá þarf að bæta úr því, sem ábótavant er. Ég tel því alls ekki tímabært að fara að hreyfa við laxveiðilögunum nú, á meðan engin reynsla er fengin fyrir því, hvernig þau í raun og veru muni reynast. Þegar eftirlitsmennirnir og kynngismennirnir hafa kynnt sér þessi mál til hlítar á hverjum stuð, þá er fyrst von um, að þeir geti lagt eitthvað það til, sem að gagni mætti verða fyrir þessi mál í heild. Annars skal ég játa, að það er erfitt að setja lagaákvæði um þetta, sem eiga allsstaðar við, en þó mun það alls ekki vera ókleift, ef unnið er að þessum málum með athugun og kostgæfni. En slík vinnubrögð, sem frv. og brtt. bera vitni um, verða aldrei til þess að leysa þetta mál. Slík hrókavitleysa eins og t. d. stendur í 1. brtt.hv.n. á þskj. 63, mun sennilega einstakt fyrirbrigði frá n. Þar segir svo: „Þar sem svo hagar til, að stöðuvötn taka við inn af sjávarósum, og ós mundi talinn óeðlilega langt inn frá sjó eftir reglunni, getur veiðimálastjóri, að fengnum tillögum veiðimálanefndar, sett annað takmark“. Hér er sagt „eftir reglunni“. Ég vil spyrja, hvaða reglu hér er átt við. Hvort t. d. frekar er átt við Goodtemplararegluna eða stórstraumsreglu hv.þm. Mýr. Annars er það svo. Það, sem ég finn hér sérstaklega að, er það, að hér er verið að búa til ákvæði fyrir ákveðna veiðistaði, eins og t. d. Húnaós. Regla þessi er því og hlýtur að verða hringlandi vitlaus. Ef hér hefði átt að setja reglu, hefði óneitanlega verið skynsamlegra að orða þetta eitthvað á þá leið: „Þar sem svo hagar til, að ós myndi talinn óeðlilega langt frá sjó.“ En að fara að binda þetta við stöðuvatn er ekki rétt. Hér er því aðeins sett ákvæði fyrir Húnaós einan. Að fara að eiga annað eins og þetta undir áliti eins manns, nær vitanlega engri átt. Þetta stöðuvatnsákvæði er líka gýligjöf til frsm. laganna.

Bjarni Ásgeirsson Ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, en það er ekki nema eitt atriði, sem fyrirvari minn á við, og það er við brtt. III. á þskj. 63, að færa út ákvæðið um, að lögn í kvísl megi ekki ná nema 1/3 út í kvíslina, hvort heldur er í ám eða í ósum. Hv. þm. Borgf. hefir nokkuð minnzt á þetta atriði, og er ég honum sammála um það og hefi hugsað mér að bera fram skrifl. brtt. um þetta efni. Samkv. 33. gr. laxveiðilaganna má ekki leggja lengra frá landi, þegar lagt er í kvísl, heldur en 1/3 af breidd kvíslarinnar. Nú er það nákvæmlega skilgreint, hvað beri að telja kvísl, og samkv. þeirri skilgreiningu teljast það kvíslar í ósum, sem myndast af sandrifum og eyrum, sem koma upp úr og skipta vatni, þegar vatnsborð er lægst. Nú hagar svo til víða í ósum, t. d. í Hvítá í Borgarfirði, að þar eru sandflákar, sem að sumu leyti eru þurrir um fjöru, en sumsstaðar renna um þá smálænur, sem eru svo vatnslitlar, að enginn fiskur fer um það svæði um fjöru. Það er þá fyrst, þegar sjór hefir fallið yfir þessar sandeyrar og ósinn er orðinn einn hafsjór, að nokkur fiskur fer þar um, en samkv. skilgreiningunni á orðinu kvísl má ekki leggja í þessar lænur nema 1/3 af breidd þeirra. Það er allt öðru máli að gegna um ár, þar sem vatn er jafnt og fiskur getur ekki farið annarsstaðar en eftir kvíslunum. Í ósunum fer fiskurinn alls ekki eingöngu um kvíslur þessar. Hann fer þá fyrst yfir eyrarnar, þegar mikið er fallið að, og þá engu fremur um lænurnar heldur en á öðrum stöðum. Þess vegna er það svo, að ef ekki má leggja nema í 1/3 af breidd þeirra, þá leiddi það til þess, að ekki yrði hægt að stunda veiði á þessum sandflákum, og veiðin yrði gersamlega ónýtt á þessum svæðum, en það nær ekki nokkurri átt. Hinsvegar get ég gengið inn á það samkomulag við n., að sama gildi um kvíslar í ám og meginkvíslar í ósum, að ekki megi leggja í þær nema 1/3 af breidd þeirra, en um allar smálænur ná slík ákvæði ekki nokkurri átt. Enda er það svo, að þótt ekki sé lagt nema í 1/3 slíkrar kvíslar í dag, þá getur það auðveldlega verið ½ kvíslin eða meira á morgun, því þær breytast frá degi til dags af straum og sjávarföllum, og standa aldrei í stuð, og sá, sem ætlaði að stunda þar veiði, yrði að færa net sín daglega, en það er svo fyrirhafnarsamt, að það er sama sem veiðin sé bönnuð. Ég ber þess vegna fram skrifl. brtt. við brtt.n. á þskj. 63, og er sú brtt. mín svo hljóðandi: „Brtt. við brtt. á þskj. 63. Við III. brtt. Meginmál brtt. orðist svo: Á eftir 1. málsl. 33. gr. laganna komi nýr málsl., svo hljóðandi: Sama gildir um höfuðkvíslar í ósum.“ Þá yrði þetta þannig í 33. gr.: Nú rennur á í kvíslum og skal þá svo haga veiði í kvísl hverri sem hún væri sjálfstæð á. Sama gildir um höfuðkvíslar í ósum. - Með því er fengið aðalatriðið og það eina réttláta, að ekki sé lagt nema takmarkaða vegalengd út í höfuðkvíslarnar, en ekki verið að eltast við hverja smálænu. - Ég leyfi mér að leggja þessa brtt. mínu fram til hæstv. forseta og óska, að hann leiti afbrigða um hana.

Forseti (JörB): Til þess að þessi skrifl. brtt., sem einnig er of seint fram borin, geti komizt hér að, þarf að veita tvenn afbrigði frá þingsköpum.

*Frsm. (Jón Pálmason): Frá þeim hv.þdm., sem talað hafa við þessa umr., hafa komið fram allmiklar aths. við frv. þetta og brtt. landbn., og skal ég nú f. h. meiri hl. landbn. víkja nokkrum orðum að þessum aths., og er þá fyrst að minnast á aths. þær, sem hv.þm. Borgf. hafði að gera. Hann tók það fram um fyrstu brtt., að hún sýndi uppgjöf á því að skilgreina orðin „ós í sjó“, en þetta er ekki rétt nema að hálfu leyti. Hér er aðeins gefizt upp við það, að láta sömu skilgreiningu gilda allsstaðar, og undantekning gerð þar, sem svo hagar til, eins og t. d. víða í Húnavatns- og Skagafjarðarsýslum, að stöðuvötn taka við upp frá ósum, og samkv. þeirri reglu sem sett er í frv., mundi ósinn ná svo langt upp í land, að það stríddi á móti málvenju og væri misbeiting á orðum að nefna það ós. Um hitt má deila, hver úr eigi að skera í þessu atriði, hvort heldur það eigi að vera veiðimálastjóri eða ráðh., en það hygg ég, að hafi enga þýðingu í framkvæmdinni, því þeir muni verða látnir ráða, sem mesta þekkinguna hafa. Þá er hitt atriðið, sem þrír hv. ræðumenn hafa vikið að og það er hve mikið sé þrengt að ósaveiðinni. Þetta er í sjálfu sér rétt. Yfirleitt er tilgangurinn sá og stefnan sú, að kveða skýrar á um setningur laganna, svo ekki verði hægt að brjóta þau lög, sem fyrir eru, með vafasömum skýringum og teygingum. Ef ég ætti að taka mína eigin aðstöðu til greina, þá er hún þannig, að ég mundi hafa tilhneigingu til að fylgja fram rétti þeirra, sem við ósa búa, því ég er einn í þeirra hópi. En ég álít, að við setning laganna eigi fyrst og fremst að athuga, hvað verður til bóta fyrir veiðina almennt og hvað verður til þess að gera hana arðvænlega fyrir almenning, og þess vegna er ég ekki hikandi við að skilgreina lögin betur en gert hefir verið, þótt það atriði á móti persónulegum hagsmunum mínum. Þá hefir verið um það deilt hér, hvort sama skilgreining ætti að gilda um „kvísl“, hvort heldur hún er í á eða í ós, og hefir því verið haldið fram, að þar væri ólíku saman að jafna, en mér virðist óeðlilegt, að ekki sé í báðum tilfellum farið eftir sömu reglu. Nú er í lögum aðstaða til að þvergirða kvíslar, ef þær eru í ós, og samkvæmt lögunum eru ósar í sjó svo langt upp, að það er allvíða langt upp í á. Eigi að síður getur það verið rétt hjá hv.þm. Mýr., að í einstaka tilfellum séu í ósum svo margar smákvíslar, að of langt sé gengið í brtt. landbn., og gæti þá verið heppileg lausn að samþ. þá skrifl. brtt., sem hann flytur. Hann flutti þessa till. ekki í n., og kemur hún nú ný fram. og landbn. hefir ekki haft ástæðu til að taka hana til meðferðar, svo ég get ekkert um hana sagt í nafni n. Viðvíkjandi brtt. frá hv.þm. Borgf. á þskj. 84, um leyfi til að veiða í sjó, vil ég taka það fram, að landbn. fannst við fljóta athugun, að það mundi ekki vera skaðlegt að leyfa veiði í sjó með þeim fyrirvara, að lagt væri frá landi, en eftir að n. hafði átt tal við formann veiðimálan. og fengið upplýsingar hjá honum, þá sýndist meiri hl. n. ekki hyggilegt að fara eftir þessari till. Formaður veiðimálan. leggur ákaflega ríka áherzlu á það að banna sjóveiðina miklu meira en nú er gert í lögum. Hann telur, að sjóveiðin sé svipuð því, að lyft væri að skjóta fé á afrétt. Segir hann, að laxinn sé venjulega lengi að sveima utan við árósana og í nánd við þá, áður en hann gangi Í árnar, og er þá um það að ræða, hvort þeir eigi fyrst og fremst að njóta veiðinnar, sem eiga land að sjó, eða hinir, sem eiga land að ánum. Þótt svo að brtt.hv.þm. Borgf. væri ekki álitin hættuleg, þá má telja þýðingarlaust að samþ. hana, því meðan sú stefna ríkir, sem nú er, og þeir ráða, sem nú ráða, þá mundi slík veiði ekki vera talin heppileg og ekki fást leyfi til hennar. Viðvíkjandi því að hækka klakstyrk frá því, sem er, vil ég taka það fram, að ég er því fyllilega samþykkur að stunda klak meira en nú er gert, því það er vitað, að þessi atvinnugrein, laxveiðin, getur orðið arðvænlegri en hún er, einkum ef um það er séð, að ekki sé stunduð eins mikil rányrkja og verið hefir, og klakið er aukið. Fleira þarf ég svo ekki að taka fram í sambandi við ræðu hv.þm. Borgf., en vil þá minnast á þá löngu ræðu, sem hv. 2. landsk. hélt, og víkja nokkuð að einstökum atriðum hennar. Hann hélt því fram, að aðaluppistaðan í frv. og till. landbn. væri sú, að taka rétt af einstökum aðiljum, sem hefðu haft hann áður, og færa hann til annara; en þetta er byggt á misskilningi einum. Tilgangur frv. og till. landbn. er ekki að taka rétt af mönnum, heldur hitt, að koma í veg fyrir það, að lögin séu misnotuð eða brotin með því að smeygja sér gegnum teygjanleg ákvæði og fráviknar skýringar á orðum. Hann gat þess, að formaður veiðimálanefndar hefði slegið því framan í sig um ákveðna lögn, að hún væri ólögleg, og mér fannst hv. 2. landsk. sanna það með sínum eigin ummælum, að það væri eitthvað bogið við þessa lögn. Hv. 2. landsk. bað um frekari skýringu á því, hvað teldust sandeyrar, en mér finnst sannast að segja, að það sé hér fullskýrt ákveðið, þar sem sagt er, að þær séu „upp úr, þegar vatnsborð er lægst.“ Sé ég ekki betur en þessi skýring sé full1jós. Þá gerði hv. 2. landsk. fyrirspurn viðvíkjandi rétti til skaðabóta. Hvort t. d., ef lögin tækju veiðirétt frá Eyrarbakkahreppi, yrði litið svo á, að honum bæru skaðabætur. Þessu er því að svara, að skaðabætur koma því aðeins til greina, að það sé tryggt, að þar sé um að ræða veiðirétt, sem ekki hafi áður verið tekinn með teygingu á ákvæðum og orðun laganna. Ég er sömu skoðunar nú og á síðasta þingi, að þegar almannaheill krefst þess, að lögum sé breytt þannig, að rýrður verði réttur einstakra manna til þess að tryggja hagsmuni heildarinnar, þá komi það ekki til mála, að skaðabætur komi fyrir þá rýrnun, er af því leiðir. Hitt er allt annað mál, ef taka á að fullu þann rétt frá jörðum, sem þær hafa áður haft, þá eiga að koma bætur fyrir, og við það á skaðabótagreiðslan. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. landsk. talaði um, að ekki væri komin sú reynsla á laxveiðalögin, að rétt væri að breyta þeim, og þess vegna bæri að fella frv., vil ég taka það fram, að ég er algerlega gagnstæðrar skoðunar. Það er einmitt sú reynsla, sem fengizt hefir af lögunum síðan þau voru sett, sem sannar það og sýnir, að lögin eru of ónákvæm og óskýr, og þær breyt., sem hér liggja fyrir, miða að því að gera lögin svo úr garði, að þau verði rétt skilin og haldin og komi þannig að tilætluðum notum. Það er ekki rétt, sem hv. 2. landsk. sagði um 1. brtt.n., að hún sé eingöngu bundin við Húnaós. Það eru fleiri staðir til, þar sem eins hagar til, og brtt. á við alla þá staði, og það er með öllu óeðlilegt, að „ós í sjó“ fái allt aðra merkingu heldur en þá, sem það hefir haft í mæltu máli. Fleira held ég ekki, að það hafi verið, sem ég þurfti að taka fram fyrir n. hönd. Hvað snertir brtt.hv.þm. Mýr., þá vil ég geta þess, að ég hefi ekkert vald til þess að segja, hverja afstöðu n. tekur til hennar, en mér virðist, að hún geti verið heppileg til miðlunar í því efni, sem þar er um að ræða.

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Það voru aðeins tvö eða þrjú atriði, sem mig langaði til að taka fram, áður en gengið væri til atkv. Um fyrri brtt.hv.þm. Borgf. skilst mér, að áður en gengið er til atkv. um hana, þá verði hver og einn af hv.þdm. að gera sér það ljóst, hvort laxinn sé fiskur, sem eigi að tilheyra þeim, sem land eiga að sjó, eða hinum, sem land eiga að ám. Hvort þeir ætlast til, að hann sé veiddur í sjó eða í ám, og ef þeir ætlast til, að hann sé veiddur í sjó, þá greiða þeir atkv. með brtt.hv. þm Borgf., en þeir, sem álíta, að hann eigi að veiðast í ám, greiða atkv. á móti henni. Ég lít svo á, að laxinn sé árfiskur og eigi að veiðast í ám, en vera friðhelgur í sjó. Nú er þetta ekki þannig í lögum, því gert er ráð fyrir, að þeir, sem farnir eru að veiða í sjó og búa á jörðum, sem hafa hækkað í verði af þeirri ástæðu, fái að halda því áfram. En nú vill hv.þm. Borgf. færa þetta út á víðara svið og leyfa þessa veiði þar, sem hún hefir ekki verið stunduð áður, og ekkert tillit tekið til þeirra möguleika við mat jarðanna, kaup þeirra eða sölu. Ég tel þetta stefna út á hála braut og það beri að halda sem bezt á rétti þeirra, sem lönd eiga að veiðiám. Það verður ekki nógu vel tekið fram, hver hætta stafar af því, að veitt sé í sjó nálægt árósunum og í árósunum. Laxinn getur ekki farið beina leið úr salta vatninu og upp í ferska vatnið; hann drepst, ef breytingin er of snögg. Þess vegna er hann oft margar vikur að sveima um ósana, áður en hann gengur í árnar. Það þarf þess vegna miklu strangari ákvæði um lagnir í ósum heldur en í ám, því laxinn gengur beint upp árnar, en sveimar til og frá um ósana. Sá, sem getur þvergirt kvísl í ós, hefir ekki aðeins möguleika til að veiða laxinn, þegar hann gengur upp í ána, heldur hefir hann tækifæri til að reyna hvað eftir annað að ná sama laxinum, sem er að sveima um ósinn, ýmist upp hann eða niður. Það er þess vegna alveg sjálfsagt að hafa ákvæðin um veiði í ósum strangari, og leyfa ekki að þvergirða kvíslar í ósum, eins og hv.þm. Mýr. vill, að gert sé. Hann segir, að í aðfallinu eða með flóði verði ósinn eitt haf. En hvað verður svo, þegar út fellur? Skiptist ósinn þá ekki í ála? Og hvað verður þá um þann lax, sem gekk í ósinn með flóðinu? Fer hann ekki í álana? Tæplega heldur hann sig á sandeyrunum. Ég held hann hljóti að fara ofan álana, og með því að þvergirða þessar lænur, sem hv.þm. Mýr. talaði um, þá er ganga laxins hindruð. Ég held þess vegna, að till.hv.þm. Mýr., þótt hún sé miðlunartill. og til bóta frá því, sem áður var, þá sé hún mjög varhugaverð, og ekki eigi að leyfa að leggja lengra út í kvíslar í ósum heldur en 1/3. Þess vegna eiga þeir sem vilja, að laxveiðin aukist í heild, og þeir, sem vilja vernda rétt þeirra, sem búa við árnar, að greiða atkv. móti þessari till. Öðru máli er að gegna með þá sem vilja, að einstakir menn njóti veiðinnar á kostnað annara, eins og mér skildist, að hv. 2. landsk. vildi. Þetta vildi ég segja um ósaveiðina. Ósarnir eru þeir staðir í ánum, sem verður að friða laxinn í, til þess að hann komist upp eftir ánum, upp á hrygningarstaðina. Um það var barizt á síðasta þingi, og eins um það ákvæði, hve lengi mætti veiða laxinn uppi í ánum, þar sem hann hrygnir. En nú er þar farinn millivegur, sá millivegur að banna ádráttarveiði úr því að september kemur, en leyfa lagnir og stangarveiði til 15. sept. Ég vona, að þeir, sem hafa haldið því fram, að laxinn mætti veiða til 15. sept., geti sætt sig við þennan milliveg. Það er áreiðanlegt, að með því að fara hann er víst, að fleiri laxar hrygna uppi í ánum, og það eykur aftur laxgengdina. Loks vil ég benda á það, að reynslan hefir sýnt, að veiðin minnkar stórmikið þar, sem laxinn er veiddur í sjónum til lengdar. Það, sem við ættum því að gjalda varhuga við, er að byrja veiðina í sjónum, eins og hv.þm. Borgf. ætlast til í sínum brtt., þó takmarkað sé, og svo að veiða hann á hrygningarstöðunum uppi í ánum að haustinu, og því á ekki að leyfa þar ádrátt lengur en til ágústloka.

Magnús Torfason Þessu máli víkur nokkuð öðruvísi við eftir að fram er komin brtt. frá hv. form. n., þm. Mýr., sem ég fyrir mitt leyti get sætt mig við, þó að í sumu sé skemmra farið en ástæða er til. Ég þarf ekki að svara hv.frsm. mikið, en kemst þó ekki hjá því að gera fáeinar aths. við ræðu hans. Hann vildi halda því fram, að frv. gengi út á það að gera laxveiðina sem arðvænlegasta. Ég hygg, að þetta sé of mælt. A. m. k. er sú breyting í upphaflega frv., að ádráttarveiðin sé leyfð til 15. sept., ekki til þess að gera laxveiðina arðvænlegri til frambúðar. Þetta á heldur ekki við það, að aðaltilgangur frv. sé að gera ákvæði laganna skýrari. Þau voru nægilega skýr. Þá leit hv.frsm. svo á, að það væri skýrara að miða við sandeyrar þar, sem á skiptist í kvíslar. Ég skal ekki neita því út af fyrir sig. En það stendur dálítið öðruvísi á hér. Í frv. stendur upphaflega grynnsli, og með því er sagt, að munur sé á sandeyrum og grynnsli. Þess vegna verður það alltaf álitamál, hvað eigi að reikna sandeyrar eða grynnsli. Annars er til nokkuð, sem heitir sandlænur, sem renna á milli þessara grynnsla og eru ákaflega litlar. Hv. þm. Mýr. hefir séð, að ekki náði nokkurri átt að telja þær til kvísla í ám. Þá var hv.frsm. að tala um brot á lögunum. Ég neita því, að nokkur hafi leyfi til að tala um slíkt að því er mig snertir. Hann er þarna algerlega ókunnugur, og ég þykist hafa séð á því, sem hefir komið fram hjá honum, að hann rámi ekki einu sinni í það, hvað við á. Hitt gegnir öðru máli, að það getur alltaf verið ágreiningur um það, hvort eigi að láta einhvern fá bætur eða ekki. Þá er vitanlegt ekki í annað hús að venda en gera það að dómsmáli. Þá er líka um það að ræða, hvort þessi lögn, sem ég talaði um, hafi verið ólögleg. Það er vitanlega dómsmál. En það hefir enginn dómur gengið um það. Menn hafa ekki treyst sér til þess, og vantaði þó ekki viljann. Þá var hv.frsm. að tala um almannahag í þessu sambandi. Ég veit ekki, hvort það á hér við. Það eru kannske 20 til 30 manns, sem mundu vinna eitthvað við þessa lagabreytingu. Aðrir tapa á henni. Ég veit ekki, hvort hægt er að tala um almannahag, þegar verið er að gera upp á milli svo fárra manna. Ég stend við það, sem ég sagði, að það væri eðlilegra að nota þessa veiðisjóði til þess að hlaupa þar í skörðin. Hv. frsm. fór lofsamlegum orðum um það, hvað mikil reynsla væri fengin hvað lögin snerti. Ég held að þessi reynsla hv.þm. nái ekki mikið lengra en til Húnaóss; a. m. k. þykist ég vita, að hann geti lítið dæmt um af reynslu, hvað þessar stórár snertir, Ölfusá og Hvítá, og jafnvel ekki um Hvítá í Borgarfirði. Í sambandi við þá á held ég, að hv.frsm. hafi tekið nógu mikið upp í sig, þegar hann var að segja það, að veiðin í ósnum yrði til þess að teppa laxgönguna. Mér er sagt af nákunnugum manni, að mest af laxinum sé veitt í ósnum í Hvítá í Borgarfirði, og ég veit ekki til þess, að þar sé nein þurrð á laxi, heldur þvert á móti, ef nokkuð er, og í samanburði við aðrar ár er þar mun meiri laxveiði. Svo held ég, að laxinn hafi gengið þarna afarlangt upp eftir. Í sambandi við brtt.hv.þm. Mýr. var talað um að þvergirða yfir árnar. Ef það kemst inn í lögin, að aðeins megi leggja yfir ¼ á af breidd árinnar, þá held ég, að ekki sé hægt að tala um að þvergirða. Yfir höfuð fannst mér hv. 2. þm.N.-M. sýna það, að hann hafi verið námfús nemandi hjá þessum laxkynngismönnum, því að hann kom með allt þeirra skraf, sem er ósannað og þeir hafa minnst fyrir sér i, a. m. k. hvað snertir veiðina í Ölfusá, nema ef vera kynni skraf þeirra manna, sem hafa litið öfundarauga til laxveiðinnar þar niður frá. Það er langt frá því, að ég sé því meðmæltur, að einstakir menn beri sérstaklega mikið úr býtum. Mín skoðun er yfirlýst, og oftar en einu sinni, að ég tel, að það eina rétta sé að skoða ána sem eina heild og láta reka veiðina í félagi. Það mundi vera ódýrast að öllu leyti og hafast mest upp úr veiðinni á þann hátt. Það er eina aðferðin, sem mundi gera það að verkum, að lögum um það yrði virkilega hlýtt. Ég þarf svo ekki að hafa fleiri orð hér um, en endurtek það, að frv. í sjálfu sér og brtt. við það sýna, að það er ekki nægileg reynsla fengin í þessu efni til þess nú að fara að skera og skapa og deila á milli einstakra manna.

*Eiríkur Einarsson: Ég geri ráð fyrir því, að núgildandi lög um lax- og silungsveiði séu samin í því skyni að auka veiðigengd í ánum og auka ræktun þessara nytjafiska, sem landsmönnum hafa fyrr og síðar verið svo dýrmætir til veiða, og að það hafi vakað fyrir löggjafanum að líta á hag almennings. En þar sem þessu fylgir það, að ýmsar breytingar koma fram um veiðiaðferðir, og slíkt á að framkvæma langt frá því, sem áður var, þá er ekki undarlegt, þó að ýmsir verði til þess að kveinka sér, sem léku meir lausum hala en nú er orðið. Um það er ekkert að segja. En það kemur til greina, hvort við þessa endurskipun á laxveiðilöggjöfinni koma fram breytingar, sem raska fornum rétti, sem fyrir hendi var, annaðhvort lagalegum rétti eða venjum, sem skapazt hafa um veiðina. Jafnframt því hljóta að koma fram bótakröfur á hendur þeim, sem skerða, en af hálfu þeirra, sem lögverndaður réttur er skertur fyrri. - Það er dálítið einkennilegt að sjá það í frv., sem hér liggur fyrir, og brtt. við það, og að hlýða á umr. hér í deildinni, hvað sagt er um þessi málefni. Það er eitt, sem slær mann, og það er, hvað skoðun manna er mikið á reiki um það, hver rétturinn sé, hver eigi réttinn og í hverju hann sé fólginn. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að þrátt fyrir þessar skiptu skoðanir, sem hafa komið fram, þá hlýtur þessi réttur að vera ákvarðanlegur, því að laxveiðin er ekki ný hér á landi, og það eru til bæði forn og ný lög og laxveiðivenjur, sem menn eru mjög næmir fyrir. Þess vegna er það, þó að hv.þdm. deili um það hér, hvað megi veita og leyfa samkv. þessum breytingum, sem liggja fyrir, þá geri ég ekki ráð fyrir, að það verði gildandi orð frá sjónarmiði þeirra, sem sviptir eru réttinum, heldur að það sé lögmætt, sem þeir áttu áður, og að þeirra rétti verði fullnægt þannig, að þeir fái eftir almennum skaðabótareglum fullbættan þann skaða, sem af þessu skipulagi leiðir á einn eða annan hátt. Ég held einmitt, að ef hv.þm. hefðu það nægilega hugfast, að sá, sem á réttinn, verði að fá sína réttarskerðingu bætta, þá þurfi þetta ekki að vera eins mikið tilfinningamál eins og mér virðist það vera fyrir mörgum hv.þm. Tökum til dæmis, ef þarf að taka af einhverja lögn í einhverri mikilli laxá, til þess að laxinn fái nægilegt hlauprúm, og ef lögnin hefir verið lögmæt áður, þá á að greiða fullar bætur fyrir. Eins má segja um þessa margumtöluðu ósveiði, ef hún er lögleg eftir landslögum og nauðsynlegt að taka hana af til þess, að laxinn hafi svigrúm, þá á að greiða fullar bætur fyrir. Einmitt á síðasta þingi, þegar þetta mál var til umr., þá bar ég fram brtt., sem lutu að því, að greiddar yrðu skaðabætur fyrir slíka réttarskerðingu, því að mér þótti n., sem fjallaði um þetta mál, fara of skammt í því efni í sínum till. og ekki á fullnægjandi hátt. M. ö. o., þar var lagt til, að sá, sem missti þennan rétt „með öllu“, fengi skaðabætur, en ég vildi segja, að „ef skerðing yrði á löglegum eignarrétti“, þá skyldu vitanlega koma fullar bætur fyrir. Þó að þetta eigi að gera í þarfir almennings og til þess að auka fiskigengdina í ánum, þá þýðir það ekki það, að ganga megi á ákvarðaðan og skýlausan rétt einstaklinganna. - Ég gat ekki á mér setið að minna á þetta hér út af því, sem fram hefir komið í málinu. Ég álít, að þetta sé óljóst, hver rétturinn er, og þrátt fyrir þann ágreining, sem er um það, ætti hann að vera ákvarðanlegur eftir íslenzkum lögum, og að sá, sem verður fyrir skerðingu á þeim rétti, ætti að fá fullar bætur fyrir. Þó að þetta sé mín ákveðna skoðun, og mér þyki leiðinlegt, úr því að verið er að breyta lögunum, að þessi skaðabótaréttur skuli ekki vera nánar ákvarðanir en till. liggja fyrir, þá ætla ég ekki að endurtaka brtt. mínar því að þær voru felldar á þinginu í vetur vegna ákveðinna mótmæla af hálfu landbn. Ætla ég henni ekki að mæla með þeim nú. Þess vegna ætla ég ekki að hætta þeim í opinn dauðann með reynsluna svona ferska fyrir mér, en þykir það leiðinlegt, því að þær till. voru réttar, og að sú leiðrétting verður að komast á einn eða annan hátt inn í lögin seinna, þó að hún sé kæfð nú vegna misskilnings ýmissa hv.þm. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta. En mér finnst bara leiðinlegt, og svo veit ég, að er um ýmsa aðra hv. dm., að þetta mál skuli liggja fyrir eins og það gerir. Þar er vísað til sérfræðinga og fróðra manna, og finnst mér, að hin formlega fræðimennska ráði þar helzt til miklu, en hin rannverulega reynsla komi ekki ávallt að sama leyti til greina, og því er sem er í þessu máli. Brtt. sem komnar eru um stórstraumsfjöruborð og smástraumsfjöruborð sýna, að reikular skoðanir eru upp í þessu máli, og fyrir mér og mínum líkum, sem ekki erum neinir laxveiðifræðimenn, er ekki tiltökumál, þó að þetta sé nokkuð óljóst, þegar hinir fróðustu eru ekki sterkari á svellinu en raun ber vitni. Samt verður maður að halda því fram, sem maður hyggur réttast vera.

*Jörundur Brynjólfsson: Ég get verið stuttorður, því að hv.frsm. landbn. hefir gert mjög rækilega grein fyrir þessu máli. Það er aðeins út af einstökum atriðum, sem fram hafa komið við umr., sem ég vildi segja nokkur orð. Mér þykir leiðinlegt, að hv. landbn. skyldi ekki geta fallizt á ákvæði 2. gr. frv. um veiði í ám fram eftir sumri. Eftir till. landbn. á ekki að heimila ádrátt lengur en til ágústloka, en ekki, eins og nú er í frv., til 15. sept. Ég get reyndar fullkomlega viðurkennt, að veiði með netum í smáám ætti helzt að hverfa. Það þyrfti að koma á þeirri tilhögun, að í þeim ám væri aðeins heimiluð stangarveiði. En nú er svo fjarri því, að sá félagsskapur, sem til þess þarf, að það sé hægt, sé til nema á mjög fáum stöðum. En samkv. þeirri löggjöf, sem nú gildir og verður áfram eftir till.hv. landbn., má heita, að menn við árnar lengra frá ósunum séu sviptir þessari veiði, því að það er búið að margsýna sig, að laxinn er ekki kominn upp í þverárnar fyrr en síðla sumars, og því um lítil hlunnindi að ræða fyrir þessa menn, og það getur ekki borgað sig að fara að byggja fyrirstöðu og stunda lagnetaveiðar í þessum ám. Til þess er það allt of kostnaðarsamt og allt of mikið ómak fyrir ekki meiri veiði en í þessum ám er, og menn mundu alls ekki stunda þá veiði frekar heldur en nú er, því að samkv. núgildandi lögum eru menn við þverárnar algerlega sviptir allri veiði, nema undir þeim kringumstæðum, að vötn séu mjög vatnsmikil eða séu í vexti framan af sumri. Laxinn gengur þá upp eftir ánum á þeim tíma, áður en farið er að stunda ádráttarveiðar neðan til í þeim. Þó að markmiðið eigi sjálfsagt að vera að hætta öllum netaveiðum í smáám, þá finnst mér, að ekki megi sýna þessum mönnum hörku langt fram yfir aðra menn; þeir hafa hvort sem er ekki nema lítil not af þessum hlunnindum, og þykir því sem eðlilegt er harðir kostir að vera sviptir því litla sem þeir hafa. Hinsvegar er ég mjög fús til þess, hvenær sem hægt er að koma því við, að ganga svo frá þessum veiðilögum, að slík veiðiaðferð tíðkist ekki við uppárnar, en það getur ekki orðið, nema menn myndi með sér félagsskap um að leigja árnar til stangarveiði eða aðeins stunda stangarveiði. Helzt yrði það í gegnum fiskveiðifélög, en það er eins og við er að búast hjá okkur ekki síður en hjá öðrum þjóðum, að það tekur tíma að kynna mönnum gagnsemi þessarar veiðiaðferða, hvað það þýðir fyrir framtíð þessara hlunninda, að sú veiðiaðferð sé viðhöfð. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta atriði. Ég vona, að hv. d. felli þessar brtt. landbn. eins og á síðasta þingi með yfirgnæfandi meiri hl. Þingið hefir ekki skipt um skoðun í þessu efni, og þessar brtt. verða felldar, og 2. gr. frv. látin standa óhögguð. Ég sé, að hv. 2. landsk. er ekki viðstaddur, og mun ég því ganga framhjá ræðu hans, og get ég það því fremur, sem hv.þm. A.-Húnv. hefir svarað flestu af því, sem máli skiptir. Viðvíkjandi öðrum brtt. landbn. ætla ég ekki að fjölyrða. Það er vandhæfi á því, að þessi atriði í löggjöfinni geti orðið svo, að þau eigi við á hverjum stað, því staðhættir eru í þessu efni sérstaklega ólíkir. En það er hér till. frá hv.þm. Mýr., sem hann hefir borið fram skrifl., en um hana treysti ég mér ekki til þess að segja, hvernig hún kann að verka í sumum ám hér á landi. Ég er ekki svo skyggn eða dómbær um þá hluti, að ég geti um þá dæmt, en fyrir varúður sakir treysti ég mér ekki til þess að greiða henni atkv., og vil því heldur halda því ákvæði, sem hv. landbn. eða meiri hl. hennar leggur til. Þá hefir hv. þm Borgf. flutt brtt. á þskj. 84. Ég get sagt fyrir mig, að ég efast um, að svona till. eigi fullkomlega rétt á sér. Það er mjög gott og gagnlegt að geta greitt fyrir þessu máli og komið því í réttara horf. En það er allt öðru máli að gegna með skoðun mína á 1. brtt.hv.þm., enda kannast hv.þm. Borgf. við það, því við höfum átt tala um þessa hluti áður. Ég vil vona, að hv. d. fallist alls ekki á þessa brtt. Það er ekki af því, að það geti ekki skert atvinnu einstakra manna, sem búa við árósa. Það getur vel staðið þannig á. En það er komið inn í l. ákvæði um að bæta mönnum slíkt eignatjón, og ég er á þeirri skoðun, sem fram hefir komið hjá ræðumönnum, að það beri að bæta það, og ég álít það ofmælt hjá hv. 2. landsk., að það myndi kosta ríkissjóð mikla fjármuni. Það verður ekki. En þeim einstaklingum, sem missa þarna réttindi, er sjálfsagt að bæta það upp, og er það heppilegri leið heldur en að opna þessa veiðiaðferð hjá okkur, sem getur leitt til skaðsemda. Mér finnst, að við ættum að nota þá reynslu, sem fengizt hefir hjá öðrum þjóðum í þessu efni. Það er þannig ástatt með nágrannaþjóðir okkar, að veiði í sjó hefir spillt þessum hlunnindum. Í Danmörku eru þeir búnir að gefast upp við að bjarga laxveiðinni, og er það fyrst og fremst vegna veiðiskapar í sjó. Um Norðmenn er það að segja, að undanfarin ár hefir það verið upp undir 85% af þeim laxi, sem þar hefir fengizt, sem hefir verið veiddur í sjó. Og í sumum ám í Noregi er laxinn mikið til genginn til þurrðar, svo að sum árin hefir ekki fengizt nóg í klakhúsin, en þar hefir verið stundað klak mjög lengi. Um Svíþjóð er það að segja, að laxveiði í sjó hefir gert þar mikil veiðispjöll, og að þessi þjóð hefir ekki bannað laxveiði í sjó stafar af því, að þessi hlunnindi eru metin þar til verðs og eru komin þar í fasteignamat, og þeir treysta sér ekki til þess að leysa þau út, ef menn sleppa hlunnindunum, meðan þau eru opin. Hjá okkur eru þessi hlunnindi ekki komin í fasteignamat, enda hefir þessi veiði verið lítið stunduð. En allvíða hagar svo til, að hægt er með mjög góðum árangri að stunda laxveiði í sjó, en sá veiðiskapur gengur út yfir veiðina í ánum. Og þá gæti það borið að eins og erlendis, og það meira að segja mjög fljótlega, að þessi hlunnindi hjá mönnum, sem búa uppi í landi og hafa þeirra not, gætu spillzt eða ef til vill eyðilagzt, eins og komið hefir fyrir með árnar, þar sem veiði hefir lengi verið stunduð frá árósum, en laxveiði hefir svo að segja verið upprætt í þeim. Ber margt til þess. Ef til vill er það að kenna óskynsamlegri veiði í smáám, og líka því, hversu nærri er gengið veiði í stóránum. Ég vona því fastlega, að menn fallist ekki á þessa brtt., því ég kvíði þeim afleiðingum, sem hún hefir í för með sér. Mér finnst við ættum að gera það, sem við getum, til þess að auka veiðiskapinn uppi í ánum. Við höfum ágæt veiðivötn, og það er sjálfsagt svo, að það mætti með skynsamlegum veiðiaðferðum hafa óhemjutekjur af þessum veiðiskap og auka veiðina mikið með klaki. Það er þýðingarmeira heldur en það, að einstakir menn geti um stundarsakir hagnazt á því að breyta til um veiðiaðferð og stundað laxveiði í sjó. Mér fyndist það ánægjuleg tilhugsun, ef þeir, sem búa uppi í landi hjá ánum, gætu átt von á því að hafa hlunnindi fyrir sig og sína af þessum nytjafiski, sem er svo að segja hjá túnfætinum. Og að það megi auka fiskigönguna, hefir reynslan sýnt hjá þeim fáu mönnum, sem hafa friðað sínar ár. Það er t. d. veiðiá vestur á Snæfellsnesi, sem maður hefir keypt veiðirétt i, og hefir hann friðað hana fyrir vondri meðferð, og er mér sagt, að fiskigangan í þetta vatn sé orðin ákaflega mikil. Þetta sýnir, eins og vita mátti, að með skynsamlegri aðferð er hægt að auka þessi hlunnindi stórkostlega í framtíðinni með því að koma á félagsveiði, það er það, sem ber að stefna að, og kemst það sjálfsagt í framkvæmd áður en mjög langur tími líður. En þar til slíkt má verða, þá vil ég, að mönnum sé sýnd eins mikil sanngirni eins og frekast er hægt að koma við við þessa atvinnu.

*Pétur Ottesen: Ég á ákaflega bágt með að koma því heim og saman, sem hv. 1. þm. Árn. er að halda fram um áhuga sinn, sem hann útlistar hér með mörgum orðum, fyrir því að efla veiði í ám, samtímis því, sem hann ber fram till. sem vitanlega miða að því að skapa möguleika til þess að eyðileggja gersamlega veiði í ám. Því hvað er það, sem hefir spillt laxveiði hér á landi og leitt til þess, að í sumum ám hefir hún gengið úr sér og jafnvel orðið engin? Ástæðan er sú, að menn hafa dregið á í þessum ám á þeim tíma, sem fiskurinn hrygnir, en þá fer hann þangað, sem grunnt vatn er, en þar er mjög auðvelt að koma við ádráttarveiði, og draga svo að segja upp hverja bröndu, sem fyrir finnst í ánum. Það er sýnilegt, að ómögulegt er að ná þeim fögru hugsjónum og þeim tilgangi, sem hv. 1. þm. Árn. er að halda fram, sem sé að friða árnar og auka þannig laxveiðina, nema með því að gera þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru til þess, að úr ádráttarveiðinni sé dregið eða hún lögð niður með öllu. Því hvað er það, sem haldið hefir við laxveiðinni í Borgarfirðinum? Hún er auðvitað mismunandi þar frá ári til árs, en hún hefir ekki gengið úr sér, og ef miðað er við það, hvað veiðitækin hafa aukizt, þá má segja, að veiðin hafi aukizt. Og það er af því, að árnar, þar sem laxinn hrygnir, eru friðaðar fyrir ádráttarveiði. Reynslan sýnir það skýrt og ljóst, að það er ómögulegt að ná því takmarki að auka laxveiðina í ánum, nema með því að sporna við ádráttarveiði. Nú er það svo, að þessi ákvæði, sem hv. 1. þm. Árn. álítur vera örðug laxveiðimönnum, hljóta að verka þannig, að þeir menn, sem ekki geta notað mikið þessi hlunnindi, eftir því, sem hann segir, muni verða fyrir þær sakir miklu fúsari til þess að mynda félagsskap um veiðina með annari tilhögun en þeirri að hafa hana opna upp á gátt, svo að hver geti potað með sína ádráttarveiði og dregið upp þær bröndur, sem til eru. En till. hans eru til þess að aftra því, að slíkt geti orðið, eða draga úr því, og því álít ég það gagnstætt meginhugsjón hv. 1. þm. Árn. að vera að ganga í hvert sinn inn á þessa braut aftur, því það gerir að engu von hans um að laxveiði geti aukizt í ánum. Ég vænti því, að sú till., sem landbn. flytur um þetta efni, geti orðið til hagnýtingar fyrir laxveiðina, þó að hitt verði aftur á móti til meira spellvirkis en heimildin í núgildandi lögum. En með því að samþ.till. landbn. er girt fyrir, að veiðin spillist af ádráttarveiði. En lagnetaveiði verður eftir sem áður lengd um ½ mánuð frá því, sem nú er, en sú veiði er ekki neitt í líkingu við ádráttarveiðina að skaðsemi. Ég ætla þá að víkja að till. minni um veiði í sjó eða að rýmka þau ákvæði, sem snerta hana. Ég held, að menn hafi búið þar til úlfalda úr mýflugu, þar sem þessi till. felur ekki í sér annað en það, að þetta er heimild fyrir ráðh., að fengnum tillögum veiðimálastjóra, að veita slíka undanþágu eða ekki. Hv. frsm. þessa máls sagði, að það væri sama, hvort þessi till. væri samþ. eða ekki, á meðan núverandi ráðunautur væri, því að hann myndi beita sér á móti henni. En hann getur ekki séð neina hættu stafa af samþykkt þessarar till. Og mér virðist það vera svo, að þegar menn eru að tala um ægilegan voða, sem af því geti stafað, að þessi till. sé samþ., þá séu menn að seilast um hurð til lokunnar, er þeir viðhafa slík orð um þessa till. Það hefir verið reynt af þeim, sem talað hafa móti þessari till., sérstaklega af hv. 2. þm.N.-M., að leita að grundvallarástæðum fyrir því, hvort leyfa eigi laxveiði í sjó eða aðeins í ám landsins. Ég skal nú ekki fara út í það. En ég vil minna á, að það, sem skapar mönnum rétt til laxveiði í ám, er, að þeir eigi land að á eða vatni út frá landi samkv. þeim takmörkum, sem sett eru í lögum. Ef maður lítur á rétt manna á landi að sjó, þá hafa menn að lögum rétt til að nota svæði af sjónum, sem er 60 faðmar út frá stórstraumsfjöruborði. Ef svo er litið á, að landið skapi mönnum réttinn, þá er enginn munur á því, hvort landið liggur að á eða vatni eða hvort það liggur að sjó. Lögin gera ekkert upp á milli að því er þetta snertir, og er þetta það grundvallaratriði, sem þessi réttur byggist á í báðum þessum tilfellum. Nú er með laxveiðilöggjöfinni gerður sá munur á, að þeir, sem hafa rétt til veiða út frá sínu landi, fá að halda honum, en þau takmörk eru sett í lögin, að þeir, sem hafizt hafa handa áður en lögin voru sett og stundað veiði út frá sínu landi, eiga að halda réttinum, en þeir, sem ekkert höfðu að gert, en hafa sömu aðstöðu og byggja á sama grundvallarrétti eins og hinir, eiga samt að vera sviptir honum gersamlega. Hér eru ekki skynsamleg takmörk, því ef sjóveiði er skaðleg, þá ætti vitanlega að taka hana af þeim mönnum líka, sem farnir eru að veiða í skjóli laganna, og láta þá hafa bætur fyrir þetta eða að minnsta kosti draga úr fasteignamatinu, svo að þeir borgi ekki skaft fyrir verðmæti, sem fengizt hafa með þessum hætti, en þeir eru nú sviptir. Þegar litið er á þetta, þá finnst mér, að fyrst réttur til sjóveiði er viðurkenndur í lögum, þá sé það engin fjarstæða, þó að ekki sé gengið svo harkalega að í þessu efni, að þar sem ráðh. við rannsókn og að fengnum till. veiðimálastjóra líti svo á, að þarna gæti verið um arðsvon að ræða, að hann hefði þá heimild til þess að líta á allar kringumstæður. Mér virðist því, að það ætti að líta á þessa till. út frá þeirri stefnu, sem tekin hefir verið upp í lögunum, og leyfa undir vissum kringumstæðum veiði í sjó. Mér virtist, að hv. 1. þm. Árn. ætti í þessu sambandi við ósaveiði. En það er ekki, því það er heimilað langt frá öllum ósum, og býst ég við, að aðstaðan við ósana til þessara sjóveiða sé ekki fyrir hendi, því það er ekki hægt að koma þessari veiði við, nema þar, sem svo mikið dýpi er upp við land, að það falli ekki um fjöru undan hinum djúpriðnu netum, sem notuð er við veiðina. Ég vil láta þetta koma skýrt fram, svo að ekki sé lagt í till. meira en það, sem í henni felst, og að hún sé ekki nema afleiðing af þeirri ákvörðun, sem tekin var með laxveiðilögunum um að veita undanþágu með laxveiði í sjó. Út af því, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði hér áðan um veiði í árósum, að það væri nauðsynlegt til þess, að laxinn gæti gengið óhindraður upp í árósana, að setja sömu ákvæði um kvíslar í ósum og í ám, af því að laxinn skriði eftir þessum kvíslum, þá vil ég taka það fram, að þetta er reginfjarstæða. Því eins og ég og hv.þm. Mýr. höfum tekið fram, þá er það svo, að þessara kvísla gætir ekkert nema um bláfjöru. Við flóð eða háan sjó eru þessar kvíslar færðar svo, að laxinum er ekki mörkuð nein sérstök braut. En þar við er það að athuga, að í þessu sambandi hefir því verið haldið fram, að laxinn staðnæmist í árósunum. En nú er það svo, að þar sem ferska vatnið og salta vatnið mætast, þá er eðlisþyngd salta vatnsins meiri en ferska vatnsins, og laxinn heldur sig því í sjávarskorpunni í ferska vatninu, en fer ekki í þessar kvíslar eða árnar. Hann fylgir straumnum út og inn í ferska vatninu, svo að það kemur ekkert til greina með þessar kvíslar í árósunum, af því að þessu hagar þannig til. Það er því á ókunnugleika sem hv. 2. þm.N.-M. byggir þá skoðun sína, að það sé nauðsynlegt að setja þessar takmarkanir um kvíslar í árósum.

*Flm. (Jónas Jónason): Þetta frv. er eðlileg afleiðing af þeim jarðakaupum, sem ríkið hefir framkvæmt í Ölfusinu fyrir nokkrum árum, og er að því vikið í grg. frv., hvers vegna ástæða er til þess, að um þetta verði sett lög. Ég vil taka það fram, að síðan ríkið keypti þessa eign hefir það byggt þar heilsuhæli, sem reynist ódýrara í rekstri en önnur heilsuhæli á landinu, og síðan komið var á nýrri skipun í berklavarnamálunum undir forustu Sigurðar Sigurðssonar berklayfirlæknis, hefir tekizt að hafa meiri not af þessu hæli en öðrum, með því að senda þangað sjúklinga, sem eru nálægt bata og fyrr komast í það ástand að verða starfhæfir með því að vera þarna heldur en annarsstaðar. Það eru því miklar líkur til, að þetta hæli muni gera mjög mikið gagn, ef hugsað verður um eignir ríkissjóðs á þessu svæði í sambandi við berklavarnirnar. Í öðru lagi hefir á þessum stað verið reist næststærsta gróðurhús landsins - kemur það næst á ettir gróðurhúsinu á Reykjum í Mosfellssveit. Í þriðja lagi mun stj. beita sér fyrir garðyrkjukennslu á þessum stað, og ætti hún ef til vill að geta byrjað í vor, ef frv. um þetta gengur fram á þessu þingi. Í fjórða lagi hefir rektor menntaskólans í Rvík óskað eftir því, að skólinn mætti byggja þarna einskonar sumarskála handa sér, og hygg ég, að fjársöfnun í því augnamiði sé það langt komið, að þetta gæti tekizt áður en langt um liði. Telur hann það heppilegt úrræði fyrir skólann, ef hann gæti komið þessu við. Ég lít ennfremur svo á, að þarna væri eðlilegt að hafa ýmiskonar aðra starfsemi. Það hefir verið samþ. hér að vinna að því að koma upp fávitahæli og hæli fyrir drykkjumenn. Þó ég vilji ekki fullyrða, að þau ættu þarna að vera, getur vel verið, að það eigi vel við. Þá er ekki óhugsandi, að koma þurfi upp fleiri elliheimilum og e. t. v. barnaheimilum, og alla slíka starfsemi er eðlilegi að hafa á þessum stað, vegna þess hvað reksturinn yrði þar ódýr. Nú vill svo til, að nokkrir einstakir menn höfðu byggt hús á þessu landi áður en ríkið keypti það, og hafa þeir enn leigusamninga. Eru þau byggð sem sumarhús, eru nálægt hælinu og taka töluvert af því heita vatni, sem þar er, þannig að það er gróðrarskálunum og hælinu til baga, að þau eru þarna. Nú skal ég ekki um það segja, hvort ástæða er til að taka þessi hús eignarnámi nú þegar; það verður að fara eftir áliti ríkisstj. E. t. v. þarf ekki að taka þau öll, en samt er eðlilegt og nauðsynlegt, að ríkisstj. hafi þessa heimild. Mundu náttúrlega koma til greina sanngjarnar bætur; utan hjá því er ekki hægt að komast og ekkert við því að segja, því þarna er orðið um að ræða svo stóran og þýðingarmikinn rekstur fyrir landið. Þá hefir Sigurður fyrrv. búnaðarmálastjóri leigt með erfðafestu nokkuð stórt land þarna, sem er einmitt á þeim stað, þar sem garðyrkjuskólinn mundi áreiðanlega þurfa að fá allt land, sem hægt er. Það er ekki sagt, þó frv. yrði samþ., að ríkið þyrfti að taka þetta land strax, en það skiptir í sjálfu sér miklu, eins og með hitt atriðið, að hægt sé að taka það þegar þörf er á. Ég hygg, að ómögulegt sé að koma garðyrkjuskólanum á fót, nema hann geti fengið umráð yfir öllu landinu næst Reykjum. En þurfa mundi í því tilfelli að greiða Sigurði bætur fyrir samninginn. Þá er enn eftir eitt atriði. Gísli Björnsson. fyrrv. eigandi eignarinnar, á ennþá tvær litlar lóðir, sem hann tók undan, þegar salan fór fram. Ég tel rétt að hliðra nokkuð til við þennan mann fremur en aðra, a. m. k. að því er annan lóðarblettinn snertir. Álít ég, að það gæti jafnvel komið til mála að ganga lengra í því heldur en frv. gerir ráð fyrir. Ég vil ennfremur benda á, til þess að sýna, hvað þetta er þýðingarmikið mál, að þegar Magnús Kristjánsson, fyrrv. bústjóri á Reykjum, fékk Reykjakot leigt, þá leit þáv. atvmrh. svo á, að ábúðarlögin yrðu ekki öðruvísi skilin en þannig, að hann væri skyldur að byggja jörðina. Ég ætla ekki að deila á hann fyrir þann skilning, en sé hann réttur, vofir sú hætta alltaf yfir, að stærri eða minni svæði af þessari eign verði bundin með samningum, sem svo koma í bága við hagsmuni ríkisins, þegar það þarf að nota landið. Ég bendi ekki á þetta dæmi vegna þess, að það hafi þýðingu nú út af fyrir sig, heldur til að sýna þörfina á að tryggja það, að ríkið eitt hafi umráðaréttinn yfir þessari þýðingarmiklu eign sinni, og að ef einstakir menn fá þar land til afnota, þá sé það ekki bundið samningum nema til eins árs í senn. Það getur vel komið til mála að leigja mönnum tjaldstæði og lóðir undir ódýra sumarbústaði, ef tryggt er, að ríkið þurfi ekki að kaupa af sér aftur samninga, sem gerðir eru við menn í greiðaskyni. Ég held svo, að ég þurfi ekki að ræða um þetta meira. Ég býst við, að eftir eðli málsins eigi það að fara til allshn., og óska, að því verði vísað til hennar, eða til annarar n., ef það þykir betur hæfa, að lokinni þessari umr.

*Flm. (Þorsteinn Briem): Mér þykir gott að heyra það úr ráðherrastóli, að mál þetta skuli vera í undirbúningi af hálfu hæstv. stj., og mér þykir líka gott að heyra það, að hæstv.forsrh. skyldi viðurkenna, að í þessu frv., sem hér liggur fyrir, væri a. m. k. ýmislegt, sem gengi að hans áliti í rétta átt, og vil ég því vænta þess, að þetta frv., sem hæstv. stj. hefir nú í undirbúningi, miði í rétta átt. Get ég því sætt mig við það, að umr. um þetta mál verði látnar bíða þar til þetta frv. er komið fram, og vona ég, að það gangi sem mest í sömu átt og þetta frv.; ef svo verður, þá mun ég fagna framkomu þess.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég ætla ekki að hefja umr. nú um þetta mál, vegna þess að innan nokkurra daga kemur fram frv., sem fjallar að ýmsu leyti um sama efni og frv. það, sem hér liggur fyrir, enda þótt það sé að mörgu leyti frábrugðið þessu. Þetta tek ég fram vegna þess, að í grg. þessa frv., sem hér er á döfinni, er það tekið fram, að frv. sé flutt sökum þess, að frv. frá stj. sé ekki enn fram komið; en þetta mál hefir verið í undirbúningi nú um nokkurt skeið. Það er kunnugt, að lög eins og þessi, sem nú hafa verið reynd í nokkur ár, hafa í framkvæmdinni verið að ýmsu leyti öðruvísi en ákjósanlegt hefði verið. Reynslan sker vanalega úr í slíkum efnum, og þess vegna er eðlilegt, að breyta þurfi þessum lögum. Ýms atriði þessa frv., sem hér er til umr., álít ég ganga í rétta átt, en sumt af því, sem hér er farið fram á, álít ég ekki heppilegt, ef að lögum yrði; en þetta mun sem sagt allt koma nánar fram innan skamms, þegar lagt verður fram frv. um þetta efni, og þá er ástæða til að ræða þetta mál frekar, en nú sem stendur er það ekki annað en tímatöf að vera að fjölyrða um það.

*Flm. (Þorsteinn Briem): Það má segja, að sú kynslóð, sem nú lifir, hafi tekið við ónumdu landi; það mátti heita óræktað. Má eflaust fullyrða, að þetta víðtæka verkefni hefði alstaðar annarsstaðar reynzt einni kynslóð ofvaxið; jafnvel í frjóustu löndum, þar sem ekki hefir einu sinni þurft áburð á jörðina til ræktunar og skógar hafa verið nógir til bygginga, hefði einni kynslóð reynzt ómögulegt að leysa af hendi það tvíþætta verkefni, bæði ræktun og byggingu, sem einni og sömu kynslóð hefir verið ætlað að inna af hendi hér á landi, og Ísland mætti vera meira gósenland en öll önnur lönd, ef þetta ætti að vera kleift sömu kynslóðinni án þess að fá einhvern styrk af opinberu fé. Þetta hefir verið viðurkennt af löggjafanum, og með þetta fyrir augum voru jarðræktarlögin sett fyrir 12–3 árum, og ennfremur lögin um byggingar- og landnámssjóð, en það hefir komið sérstaklega greinilega í ljós síðustu kreppuárin, að þessar ráðstafanir hafa verið ófullnægjandi. - Það er ekki hægt að segja, hvort þessar ráðstafanir hefðu nægt í sérstökum góðærum, bæði veðurfars- og verzlunarlegum, en hitt er víst, að þessar ráðstafanir eru hvergi nægilegar eins og nú standa sakir. En það er sýnilegt, að landbúnaðurinn fær ekki staðizt, hvað þá heldur reist sig við, nema bændur geti aflað heyja sinna á ræktuðu landi og fái sömuleiðis aðstöðu til þess að geta nýtt og varðveitt heyaflann, svo að verðmætin fari ekki forgörðum, ef illa viðrar. Það er nokkurnveginn augljóst, að rányrkjubúskapurinn gamli er dauðadæmdur. Þess vegna verðum við að stuðla betur en nú er gert að því, að bóndinn geti framfleytt búi sínu með fóðuröflun, sem fæst af ræktuðu landi eingöngu, nema þar sem um sjálfræktaðar flæðiengjar er að ræða. Á þann hátt kynni að vera möguleiki fyrir því, að framleiðslukostnaðurinn yrði ekki hærri en svo, að búin gætu borið sig, og það væri eini hugsanlegi möguleikinn til þess að landbúnaðarframleiðslan geti orðið svo ódýr í tilkostnaði í öllum meðalárum, að neyzla landbúnaðarafurða geti aukizt nokkuð verulega frá því, sem nú er, en það ætti öllum að vera augljóst, hversu æskilegt það er frá þjóðhagslegu sjónarmiði, ekki sízt þar sem það er vitað, að við notum sjálfir miklu minna af landbúnaðarafurðum en aðrar þjóðir, a. m. k. nágrannaþjóðir okkar, og má þar sérstaklega til nefna mjólk og mjólkurafurðir. En þótt ræktunin sé frumskilyrðið í þessum efnum, þá er ekki fært að leggja út í þær framkvæmdir með því móti, að þær eigi að bera uppi þá afborgun og þann vaxtaþunga, sem þeim fylgir, ef þær eru ekki betur styrktar af almanna fé en verið hefir; og er þess m. a. að gæta í þessu efni, að arðurinn af þessari atvinnugrein kemur ekki strax, heldur smátt og smátt, og verður að bíða lengur eftir honum en við suma aðra atvinnuvegi, sem stundaðir eru í landinu, og þeir sömu menn, sem nú verða að leggja í ræktunarframkvæmdir, verða einnig að leggja í annan kostnað, sem ekki er síður þungbær, en það eru húsabætur, sem geta ekki beinan arð, en eru þó óhjákvæmilegar til þess að hægt sé að lifa menningarlífi í sveit. Sú kynslóð, sem ræktar landið og skilar verki sínu í hendur næstu kynslóðar, á líka sanngirniskröfu á meiri styrk til þessara framkvæmda; hún er að vinna verk fyrir ókomnar aldir, og það verður ekki heimtað, að hún geri það að öllu leyti á eiginn kostnað. Ræktun landsins verður þess vegna að vera alþjóðarstarf, með þátttöku úr hinum almenna sjóði landsmanna, ríkissjóði. Með þetta fyrir augum hefi ég undanfarin þing flutt frv. það, sem hér liggur fyrir. Þar er farið fram á aukinn styrk; í fyrsta lagi er farið fram á þriðjungs styrkaukningu til þeirrar áburðargeymslu, sem mestu skiptir, og er það sérstaklega áríðandi, þar sem við höfum nú á yfirstandandi tímum orðið að kosta allmiklu fé til áburðarkaupa frá öðrum þjóðum, en eigum hinsvegar í hinum mestu erfiðleikum með gjaldeyri til þess, sem við þurfum að kaupa frá útlöndum. Hver eyrir, sem þjóðinni sparast í erlendum gjaldeyri, er henni næsta mikils virði, eins og nú standa sakir; liggur þá ekki annað nær heldur en að reyna að geyma þeirra verðmæta, sem við eigum, eins vel og unnt er, svo að hægt sé að spara sem mest kaup frá öðrum þjóðum. Í öðru lagi gerir frv. ráð fyrir styrkaukningu til framræslu. Það hefir verið almennt viðurkennt, að jarðræktinni í landinu hafi á síðari árum einkum verið ábótavant í þessu efni, og skiptir það mjög miklu, að úr þessu verði bætt. þar sem það er vitað, að það land, sem tekið er til ræktunar án nægilegrar framræslu, útheimtir ekki einungis miklu meiri áburð, heldur er ekki hægt að vænta þess, að ræktun þess lands, sem ekki fær nóga framræslu í fyrstunni, endist til hálfs á við það, sem verða mundi ella, og loks er ekki unnt að fá nægilega gott fóður, a. m. k. ekki til mjólkurframleiðslu, af því landi, þar sem framræslunni er mjög ábótavant. Í þriðja lagi fer frv. fram á það, að styrkur til matjurtaræktar verði hækkaður um 1/3 frá því, sem nú er í lögum. Í þessu sambandi má geta þess, að lög frá síðasta þingi um styrk til kartöfluræktar, sem eru náttúrlega góð, svo langt sem þau ná, eru aðeins bráðabirgðalög, sem gilda til næstu þriggja ára. Þá er í fjórða lagi lagt til, að styrkur til votheystófta sé mjög ríflega aukinn, eða úr 50 aur. á dagsverk upp í 2 kr. á dagsverk. Ár eftir ár höfum við fengið rækilega áminningu af sjálfri náttúrunni um það, hversu miklu það skiptir landbúnaðinn og hve mjög það mun tryggja fóðuröflun handa búfénaðinum, að votheystöftum verði fjölgað stórum frá því, sem nú er, svo að þær verði til á hverju sveitaheimili í framtíðinni. - Það er hörmulegt að sjá það í skýrslum, að jafnvel í þeirri sýslu, þar sem verið hefir votviðri sumar eftir sumar, svo að nýting heyaflans hefir oft algerlega mistekizt, eru ekki til votheystóftir fyrir meira en nokkur hundruð heyhesta. Áður var svo lítið á, að þeirra væri ekki þörf nema á suður- og suðvesturlandi, en síðustu ár hafa fært okkur heim sanninn um það, að þeirra er þörf í öllum landshlutum. Þá er farið fram á það, að styrkur til þurrheyshlöðubygginga verði aukinn um helming og að jafnframt verði dregið úr þeim kröfum, sem gerðar eru til þessara bygginga, því að, eins og kunnugt er, gera lög frá 1930 ráð fyrir því, að aðeins þær hlöður, sem reistar eru úr steinsteypu, geti orðið þessa styrks aðnjótandi; en víða á landinu hagar svo til, að ekki eru til steinhlöður, því að þar verður að byggja úr öðrum efnum. Sýnist það því vera mjög ósanngjarnt, að þær jarðir verði afskiptar, sem frá náttúrunnar hendi vantar efni í steinsteypu; auk þess geymast hey ekki síður vel í hlöðum; sem byggðar eru úr öðru efni en steinsteypu. Þá er lagt til, að styrkur til kaupa á jarðræktarvélum verði aukinn úr ¼ af kostnaðarverði upp í helming; er það kunnara en frá þurfi að segja, að mörgum búnaðarsamböndum og jarðræktarfélögum úti um land er ókleift að kaupa nægilega mikið af jarðræktarvélum, og eru nú mörg að sligast undan skuldabyrði og vaxtaþyngslum af þeim kaupum. - Loks er lagt til, að veittur sé sami styrkur til korn- og þreskivéla eins og til annara véla, en til kaupa á þeim vélum hefir enginn styrkur verið veittur. Á síðari árum hafa þær tilraunir, sem Búnaðarfél. Ísl. hefir staðið fyrir, sýnt það greinilega, að a. m. k. mjög víða á landinu má rækta korn með allgóðum árangri, og er það ekki lítils virði landbúnaðinum í heild. ef hægt yrði að bæta stórum fóðurforðann og tryggja ekki aðeins búpeningnum gott fóður, heldur tryggja einnig betri afurðir, og jafnframt fengist grundvöllur fyrir þá framleiðslu, sem lítið hefir verið stunduð hér á landi hingað til í sveitunum, sem sé alifuglaræktina og eggjaframleiðsluna, og jafnvel líka fyrir svínarækt, sem lítið hefir verið sinnt enn sem komið er. Ég skal geta þess, að í 8. gr. frv. er prentvilla, sem ég óska, að hv.n. taki til athugunar; þar stendur 1935, en á náttúrlegu að vera 1936. Frv. sama efnis og það, sem hér liggur fyrir, var vísað til ríkisstj. á síðasta þingi; ég hygg, að það hafi verið gert með það fyrir augum, að hæstv. stj. tæki það og till. þess til athugunar og legði síðan frv. fyrir þingið, sem miðaði í sömu átt í aðalatriðunum. Það væri gleðilegt, ef flutningur þessa máls á síðastl. þingi hefði borið þann árangur, að hæstv. stj. flytti sjálf frv. í svipaða átt, og væri vissulega tekið með þökkum á móti hverju því, sem til bóta gæti talizt í þessu efni. En það er nú þegar liðið á þriðju viku án þess að nokkuð hafi komið frá hæstv. stj. í þessa átt. Þess vegna hefi ég flutt þetta frv. enn á ný, til þess að halda málinu vakandi. - Ég vil enn leggja áherzlu á, hvílíkt nauðsynjamál þetta er, og vona ég, að hv. þingdeild taki því vinsamlega, og ef það nær að ganga til 2. umr., þá óska ég þess, að því verði vísað til hv. landbn.