Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Það var örstutt aths. sem ég vildi beina til n. Það er breytt um orð. Í frv. er held ég talað um gleraugnafræðinga. Hér er komið heitið sjóntækjafræðingar. Það er kannske spurning um íslenskt mál, en hefur ekki orðið „sjóntækjafræðingur“ víðari merkingu en aðeins lýtur að gleraugum? Hvað með stjörnukíkja og önnur slík verkfæri? Ég vildi að þetta atriði væri athugað og það færi ekki óbreytt út úr hv. deild ef eitthvað væri við þessa nafngift að athuga. Ég mælist til að það sé kannað - eða kannske að n. geti upplýst um hvort þetta orð stangast á við aðra starfsemi sem er þegar fyrir hendi.



Herra forseti. Að mínum dómi og ég hygg nm. í hv. heilbr.- og trn. á þetta heiti, sjóntækjafræðingur, alls ekki að valda neinum ruglingi. Við færðum rök fyrir því að í stað orðsins „gleraugnafræðingur“ kæmi „sjóntækjafræðingur“ vegna þess að sú iðja sem hér er um að ræða er nokkuð víðtækari en hið fyrra heiti gefur til kynna. Þess er að geta að starfsemi í þá veru er mjög fábreytt ef þá nokkur í landinu, sem hv. 3. þm. Vesturl. vék að og taldi að gæti villt mönnum sýn. En í 5. gr. frv. er nokkuð skýrt kveðið á um hver starfsemin undir handarjaðri sjóntækjafræðinga er og verður. Þar stendur, með leyfi forseta: „Sjóntækjafræðingur annast alla almenna gleraugnaþjónustu, þ.e. sölu gleraugna og vinnslu þeirra. Sjóntækjafræðingi er einungis heimilt að fullvinna og selja sjónhjálpartæki (gleraugu og snertilinsur) að fyrir liggi tilvísun og/eða forskrift læknis.“ 110. gr. frv. er þess getið að ráðh. setji nánari ákvæði í reglugerð um framkvæmd þessara laga. Þetta tvennt og það sem ég fyrst sagði um þessa iðju held ég að skýri það enn og aftur að þarna á ekki að verða um neinn misskilning að ræða. Heitið „sjóntækjafræðingur“ er að mínum dómi fullkomlega grundvallað og skýrt í lögunum sjálfum.



Virðulegi forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. til lögræðislaga og skilað um það áliti á þskj. 362. Það nál. vildi ég mega lesa, með leyfi forseta. Þar stendur svo: „Nefndin hefur farið yfir frv. og rætt það á nokkrum fundum. Á fund n. komu Guðrún Erlendsdóttir dósent, sem var formaður þeirrar stjórnskipuðu nefndar sem frv. samdi, og Ólöf Pétursdóttir ráðuneytisfulltrúi er var ritari nefndarinnar. Gáfu þær upplýsingar og skýringar og svöruðu fsp Fyrir nefndinni lá umsögn stjórnar Geðlæknafélags Íslands. Mælti hún með samþykkt frv. en benti á þrjú atriði, er hún taldi rétt að breyta. Voru það aðallega orðalagsbreytingar. Þá komu á fund n. fulltrúar frá félaginu Geðhjálp. Komu þeir með ábendingar um nokkrar breytingar. Að athuguðu máli leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir var ekki á fundi er málið var endanlega afgreitt í n.“ Rétt er að taka fram að ekki er nákvæmt sem segir í þessu nái. að það hafi verið umsögn frá stjórn Geðlæknafélags Íslands sem lá fyrir hendi. Hið rétta er að þar er um að ræða umsögn eða álitsgerð yfirlækna við geðlæknadeild ríkisspítalanna. Hér er um mikilvægt mál að tefla á margan hátt. Það er talsvert flókið og í því eru lagatæknileg atriði. Tel ég rétt að fara um það nokkrum orðum. Frv. er, eins og kemur fram í athugasemd, samið af nefnd sem dómsmrn. skipaði í nóv. 1980 til að endurskoða lögræðislögin. Í nefndinni áttu sæti Guðrún Erlendsdóttir dósent, sem var formaður nefndarinnar, Björn Þ. Guðmundsson prófessor og Halldór Þorbjörnsson yfirsakadómari. Ritari nefndarinnar var Ólöf Pétursdóttir ráðuneytisfulltrúi. Í lögræðislögum er fjallað um mjög mikilvægt réttindasvið, lögræði, bæði sjátíræði og fjárræði, en ekki íer á milli mála að þessi grein gerhæfis er hin mikilvægasta og lögræði því tvímælalaust meðal allra dýrmætustu mannréttinda. Þess vegna verður að búa svo um hnúta í löggjöf að það njóti öruggrar réttarverndar. Eru lögræðislög byggð á því sjónarmiði. Allir menn njóta rétthæfis en hins vegar verða menn að hafa náð vissum þroska til að njóta gerhæfis, lögræðis í þessu sambandi, og að á ráði þeirra hafi ekki síðar orðið þeir annmarkar að reynst hafi nauðsynlegt að svipta þá þessum rétti. Segja má í stuttu máli að réttaröryggið í þessu sambandi felist fyrst og fremst í því að lögræðissvipting verður aðeins ákveðin með dómi af dómara. Þetta frv. skiptist í nokkra kafla. Í I. kafla er fjallað um hvenær menn verða lögráða, sjálfráða og fjárráða. Er það í samræmi við gildandi lög að undanskildum nokkrum orðalagsbreytingum sem gerð er grein fyrir í athugasemdum frv. II. kafli fjallar um lögræðissviptingu og brottnám lögræðissviptingar. Reglur hans eru í meginatriðum, að fráskildum nokkrum orðatagsbreytingum, í samræmi við gildandi lög. Þó er rétt að benda á eftirfarandi atriði: Í fyrsta lagi er tekið skýrt fram að mál til lögræðissviptingar og brottnáms lögræðissviptingar skuli sæta afbrigðilegri meðferð einkamála. Í öðru lagi er í 5. gr. kveðið svo á að auk þeirra aðila sem nú geta krafist lögræðissviptingar, geti félagsmálastofnun einnig gert það eða samsvarandi fulltrúi sveitarstjórnar. Í þriðja lagi eru í 7. gr. reglur um málsmeðferð sem að nokkru víkja frá þeim reglum sem nú er farið eftir. Farið hefur verið með þessi mál að hætti opinberra mála en gert er ráð fyrir því að nú sæti þau afbrigðilegri einkamálameðferð og að skv. því verði það t.d. borgardómarar sem kveða á um lögræðissviptingu og fleiri reglur eru settar í þessari 7. gr. Í 8. gr. eru fyrirmæli um birtingu úrskurða um lögræðissviptingu. Þar segir svo í 3. mgr., sem er í samræmi við gildandi lög, með leyfi forseta: „Ef um fjárræðissviptingu er að tefla skal dómari einnig annast um að niðurstaða úrskurðarins sé þegar birt í Lögbirtingablaði. Ef sá, sem sviptur er fjárræði, á fasteign eða hér skrásett skip, eða hann rekur atvinnu, sem geta ber eða getið er í verslanaskrá, þá skal skrá athugasemd um úrskurðinn á varnarþingi fasteignar eða skipa og verslanaskrá. Dómari sendir eftirrit af úrskurðinum yfirlögráðanda og öðrum þeim stjórnvöldum, sem um hann þurfa að vita.“ En því les ég þessa gr. hér upp að fyrsta ábending fulltrúa Geðhjálpar, sem mætti á fundi nefndarinnar, var að fella niður birtingu á úrskurði í Lögbirtingablaði. Ástæðan fyrir þeirri ábendingu af þeirra hálfu var sú að þeir töldu að gengið væri of nærri hlutaðeiganda með því. En þar sem réttaráhrif fjárræðissviptingar eru miðuð við þessa birtingu, sbr. 22. gr. frv., gat allshn. ekki séð að unnt væri að fetla þessa birtingu niður og sá ekki annan hliðstæðan kost betri. Í 9. gr. eru svo ákvæði um brottnám lögræðissviptingar. Ég leyfi mér nú að vísa til hennar. Þar eru ekki verulegar breytingar frá því sem nú er en önnur ábending fulltrúa Geðhjálpar varðaði einmitt þessa grein. Reglan skv. 9. gr er sú að til þess að fella niður lögræðissviptingu þarf dómur að ganga. En ábending frá fulltrúa Geðhjálpar var á þá lund að lögræðissvipting sem staðið hefði í eitt ár skyldi sjálfkrafa niður falla ef ekki væri leitað endurstaðfestingar á henni innan þess tíma. Allshn. gat ekki fallist á þessa hugmynd. Segja má að í III. kafla frv., sem fjallar um bráðabirgðavistun manns á sjúkrahúsi án samþykkis hans, sé um að ræða aðalnýmæli þessa frv. Að vísu eru nokkrar breytingar gerðar á öðrum ákvæðum gildandi laga en í þessum kafla er fyrst og fremst um nýmæli að ræða í lögræðislögunum. skv. 31. gr. gildandi lögræðislaga er reglan sú að svipta þarf mann sjálfræði ef vista á hann í sjúkrahúsi án samþykkis hans. Auk þess er krafist samþykkis dómsmrn. Nú er heimilt að svipta mann frelsi til bráðabirgða en slík frelsissvipting má ekki vera lengri en tveir sólarhringar án þess að krafa sé gerð til dómara um sjálfræðissviptingu sem dómara ber að taka strax til meðferðar. Þetta er sú regla sem nú gildir. En í frv. er farið inn á þá braut að heimila nauðungarvistun á sjúkrahúsi í allt að 15 sólarhringa án þess að sjálfræðissvipting þurfi að koma til. Reyndar er talið að hér sé að verulegu leyti um að ræða staðfestingu á praxís af því að framkvæmdin hafi orðið önnur en lögin gera ráð fyrir og vísa má í því sambandi til þess sem kemur fram í álitsgerð geðlækna. Reglur þær, sem í frv. er að finna, eru settar af tillitssemi við sjúkling og til þess að komast hjá þeirri harkalegu aðgerð sem sjálfræðissvipting er. Hjá henni virðist oft hægt að komast í þessum tilvikum. Í könnun, sem gerð var á Kleppsspítala, kom fram að af 114 sjúklingum, sem þar voru vistaðir gegn vilja sínum árin 1977 og 1978, voru aðeins fjórir sviptir sjálfræði með dómi. Yfirlæknar við geðlæknadeildir ríkisspítalanna mæla eindregið með þessari aðferð. Í 13. gr. frv. er sérstaklega mælt um þetta og segir þar, með leyfi forseta: „Sjálfráða maður verður ekki vistaður í sjúkrahúsi gegn vilja sínum. Þó má hefta frelsi manns, ef hann er haldinn alvarlegum geðsjúkdómi eða ofnautn áfengis eða ávana- og fíkniefna. Slík frelsisskerðing má eigi standa lengur en tvo sólarhringa nema til komi samþykki dómsmrn. Með samþykki dómsmrn. má vista mann gegn vilja sínum til meðferðar í sjúkrahúsi ef fyrir hendi eru ástæður þær sem greinir í 2. mgr. og vistun þykir óhjákvæmileg að mati læknis. Í greinum þeim sem á eftir fara eru settar nánari reglur um þetta efni. Rétt er að geta þess að í álitsgerð yfirlækna við geðdeildirnar bentu þeir á að heppilegra væri að þeirra dómi að miða þarna við þrjá sólarhringa en ekki tvo, að það mætti sem sagt vista mann í þrjá sólarhringa án þess að samþykki dómsmrn. kæmi til. Allshn. taldi ekki rétt að lengja þá frelsisskerðingu sem átt getur sér stað án atbeina dómsmrn. Eins og ég mun áður hafa sagt eru aðrar ábendingar stjórnar geðlæknanna minni háttar orðalagsbreytingar, svo sem varðandi 13. og 14. gr. Allshn. taldi þær álitamál og því ekki rétt að flytja þær sem brtt. Skv. greinum þeim sem fjalla um nauðungarvistunina segir að dómsmrn. skuli þegar í stað taka beiðni um frekari nauðungarvistun en segir í 13. gr. til afgreiðslu. Það skal kanna málavexti og getur, eftir því sem ástæða er til, aflað skýrslna þeirra manna sem málinu eru kunnugir. Þar skal án óþarfs dráttar ákveða hvort vistun skuli heimiluð eða ekki. Um þetta er svo frekar mælt í 17. gr. Þar segir: „Á vegum dómsmrn. skal starfa trúnaðarlæknir sem rn. getur leitað umsagnar hjá ef þörf krefur áður en heimild er veitt til vistunar. Trúnaðarlæknir rn. hefur jafnan heimild til að kanna ástand sjúklings sem dvelst í sjúkrahúsi gegn vilja sínum.“ Ein meginbreytingin eða ábendingin frá fulltrúum Geðhjálpar var varðandi efni það sem felst í þessari 17. gr. Þeir lögðu til að það yrði sérstök nefnd en ekki dómsmrn. sem úrskurðaði um nauðungarvistun á sjúkrahúsi. Ég held að rétt sé, til að gefa hv. dm. hugmynd um það sem fyrir þeim vakir, að ég lesi upp þá ábendingu eða till. sem þeir voru með. Þar segir, með leyfi forseta: „Stofnuð skal fjögurra manna nefnd með jafnmörgum varamönnum. Í nefndinni skulu eiga sæti einn lögfræðingur, einn læknir, einn sálfræðingur og einn aðstandandi skjólstæðings eða fyrrverandi skjólstæðingur. Nefndinni berast allar beiðnir um vistun á sjúkrahúsi sem varir lengur en tvo sólarhringa. Nefndin er dómsaðili sem ákvarðar hvort þörf er á beiðni um lögræðissviptingu. Nefndin skal úrskurða málið innan viku frá því að henni berst það í hendur. Í sérstökum tilvikum getur nefndin gefið leyfi til að framlengja vistun á stofnun um eina viku umfram þá 14 daga sem nefndir eru í 19. gr. frv. Slíkt yrði þá fyrst og fremst gert til að komast hjá beiðni um lögræðissviptingu. Skal nefndinni búin starfsaðstaða og henni jafnframt tryggður aðgangur að þeirri sérfræðiþjónustu sem þurfa þykir til að leysa þau verkefni sem nefndinni berast. Öllum málum er varða vistun og mögulega beiðni um lögræðissviptingu skal vísað tafarlaust til landlæknis. Hann skal tafarlaust leggja málið undir úrskurð fyrrgreindrar nefndar. Nefndinni ber að hafa að leiðarljósi hagsmuni og velferð þess einstaklings sem fjallað er um hverju sinni. Ef ágreiningur rís er hægt að senda úrskurð nefndarinnar til almennra dómstóla og skal þá farið með málið sem einkamál.“ Herra forseti. Ég hef talið rétt að lesa þessa tillögu fulltrúa Geðhjálpar upp vegna þess að þar er gert ráð fyrir gerbreytingu frá því kerfi sem meiningin er að lögfesta með frv., þ.e. að það verði nefnd sem fjalli um þetta en ekki dómsmrn. Allshn. gat ekki fallist á þessa hugmynd. Telur hún að hún mundi verða of fyrirferðarmikil í framkvæmd. Yfirlæknarnir við geðdeildirnar hafa ekki mælt með nefnd. Þeir telja 17. gr. frv. eins og það er með ákvæðunum um trúnaðarlækni rn., sem þeir telja að eigi að vera sérfræðingur í geðlækningum, fullnægjandi. Hin stjórnskipaða nefnd sem samdi frv. komst að þeirri niðurstöðu að rétt væri að hafa ákvæði um nauðungarvistun í lögræðislögunum í stað þess að setja sérstök lög um þetta efni. Geðlæknarnir mæla í sínu áliti eindregið með því að ákvæðin séu í lögræðislögunum. Sannleikurinn er þó sá að þetta sýnist vera algert álitamál og trúlega má færa ýmis rök fyrir því að um þetta efni séu sett fyrirmæli í sérstökum lögum, svo sem vera mun á Norðurlöndum, í Bretlandi og Bandaríkjunum, að því er segir í aths. við þetta frv. En um það skal ég ekki ræða hér frekar af því að allshn. mætir með þeirri skipan sem frv. gerir ráð fyrir að lögfesta. Í IV. kafla er í rauninni ekki um efnisbreytingar frá núgildandi lögum að ræða en hins vegar nokkrar orðalagsbreytingar og vísast um þær til athugasemda. Sama máli gegnir að mestu um V. kafla frv. Sé ég því ekki ástæðu til að fjölyrða um hann en vísa til aths. Ég hef þá, virðulegi forseti, gert örstutta grein fyrir nokkrum þeim breytingum á gildandi löggjöf sem þetta frv. hefur að geyma og sérstaklega vikið að þeirri nýlundu sem þar er fyrst og fremst um að ræða, þ.e. III. kaflanum, og þá um leið vikið að þeim ábendingum sem fram komu hjá þeim aðilum sem ég nefndi. En eins og fram kemur í nál. og ég hef þegar tekið fram leggur allshn. til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Á þskj. 377 er frv. til l. um breytingu á lögum um skógrækt nr. 3 6. mars 1955. Saga skipulegrar skógræktar á Íslandi nær nú yfir 85 ár. Upphaf skógræktar er atmennt miðað við árið 1899, en það ár fékk Daninn Karl Gruyter leyfi landsstjórnarinnar til að koma upp trjáreit á Þingvöllum. Reitur þessi sem er í brekkunum austan Almannagjár skammt frá Öxarárfossi, minnir okkur nú á starf frumherja skógræktar hér á landi. Með samþykkt laga nr. 54 22. nóv. 1907, um skógrækt og varnir gegn uppblæstri lands, var af hálfu hins opinbera hafið skipulegt starf að skógræktarmálum. Markmið þess starfs hafa jafnan verið þau hin sömu og lýst var í 1. gr. áðurnefndra laga, en þar sagði: Skógrækt skal hefja með því markmiði að friða og bæta skóga þá og skógarleifar, sem enn eru hér á landi, rækta nýja skóga og leiðbeina landsmönnum í meðferð skógar og gróðursetningu. Að þessu verkefni hafa skógræktarstjóri og Skógrækt ríkisins unnið, en hlutur skógræktarfélaga og einstaklinga er einnig stór. Þeir þættir skógræktarstarfsins sem mest áhersla hefur verið lögð á eru verndun skógarleifa og ræktun nýrra skóga til að bæta og fegra landið. Reynslan hefur líka sýnt að á ýmsum svæðum landsins má rækta skóg til viðarframleiðslu. Horfa menn þar m.a. til þess árangurs sem náðst hefur í Fljótsdal í Norður-Múlasýslu, en á árinu 1969 veitti Alþingi 500 þús. kr. fjárveitingu til framkvæmda við sérstaka áætlun um skógrækt á bújörðum þar. Skógræktargirðingar skv. Fljótsdalsáætlun eru nú á 12 jörðum og ná yfir um 450 hektara. Fyrst var plantað þarna 1970 og hafa hæstu lerkitrén þegar náð 5 metra hæð. Mikill og vaxandi áhugi er nú fyrir því meðal forvígismanna skógræktarmála að hafist verði handa um enn frekari skógrækt í þeim tilgangi að koma upp nytjaskógum á bújörðum og leggja þannig grunninn að nýrri búgrein hér á landi. Er fyrirhugað að unnið verði að slíkri ræktun með skipulegum hætti og á grundvelli sérstakra áætlana um nytjaskóga. Með ræktun nytjaskóga er verið að leggja í sjóð fyrir framtíðina. Slík fjárfesting fer oftast ekki að skila tekjum fyrr en eftir 25–30 ár. Er því talið nauðsynlegt og eðlilegt að hið opinbera stuðli að því að þessi nýja búgrein geti orðið að raunveruleika hér á landi. Því er þetta frv. flutt. Með frv. er lagt til að inn í skógræktarlögin komi nýr kafli, IV. kafli undir fyrirsögninni „Um ræktun nytjaskóga á bújörðum“. Meginatriði frv. eru þessi: 1. Ríkissjóður styrkir ræktun nytjaskóga á bújörðum í þeim héruðum landsins þar sem skógræktarskilyrði eru vænleg eftir því sem fé er veitt til á fjárlögum hverju sinni. 2. Styrkur ríkissjóðs má nema allt að 80% stofnkostnaðar við undirbúning skógræktar landsins. 3. Sett eru ýmis skilyrði fyrir styrkveitingunni, svo sem að gerð hafi verið skógræktaráætlun fyrir viðkomandi svæði og fyrir liggi samningur milli Skógræktar ríkisins og viðkomandi bónda um skógræktarlandið og framkvæmdir. 4. Settar eru reglur um meðferð skógræktarlandsins, aðilaskipti að réttindum yfir því og umráð Skógræktar ríkisins sé út af brugðið. Er þessum ákvæðum ætlað að tryggja að framlög ríkisins til ræktunar nytjaskóga nýtist til þess verkefnis. Ræktun nytjaskógar tekur langan tíma og því er nauðsynlegt að frá upphafi séu til staðar skýrar og ótvíræðar reglur um það land sem ráðstafað hefur verið til staðar skógræktar. 5. Skv. frv. skal nefnd heimamanna vera Skógrækt ríkisins til aðstoðar við undirbúning og framkvæmd skógræktaráætlunar, en yfirumsjón með ræktun nytjaskóga verður í höndum Skógræktar ríkisins. Tekið er fram að Alþingi skuli árlega skipta því fé sem veitt er til ræktunar nytjaskóga milli hinna einstöku skógræktaráætlana. Eins og áður sagði er frv. þessu ætlað að vera grundvöllur nýrrar búgreinar hér á landi. En þessi búgrein verður ekki stunduð hvar sem er á landinu. Náttúrleg skilyrði til skógræktar á Íslandi eru mjög misjöfn eftir landshlutum svo og svæðum innan landa. Skv. frv. er það skilyrði styrkveitingar að skógræktarskilyrði séu vænleg í viðkomandi héraði og verður við gerð skógræktaráætlana að leggja mat á það atriði. Í grg. frv. eru nefnd fimm svæði sem vænlegust þykja til skógræktar með viðarframleiðslu að markmiði, en önnur svæði kunna þar einnig að koma til greina. Gerð sérstakra skógræktaráætlana skv. frv. á að tryggja að framlög til ræktunar nytjaskóga verði veitt til þeirra staða þar sem árangur af skógræktinni er sem öruggastur hvað varðar náttúrleg skilyrði og veðurfar. Erlendis hefur víða verið farin sú leið á þeim stöðum þar sem skilyrði til skógræktar eru áþekk því sem hér gerist að hið opinbera hefur með sérstökum framlögum styrkt menn til að koma upp skógi. Horfa menn þá ekki síst til þeirra jákvæðu áhrifa sem skógræktin hefur á umhverfi sitt og þess að langur tími muni líða þar til skógræktin fer að skila viðkomandi skógareigendum tekjum. Í flestum tilvikum er ræktandinn að leggja í sjóð fyrir komandi kynslóðir. Hann friðar land sitt og leggur í kostnað við skógræktina og umhirðu skógarins. Í þessu frv. er lagt til að ríkið veiti sérstök framlög er geti numið allt að 80% af stofnkostnaði við ræktun nytjaskóga. Frá Norður-Noregi og Norður-Svíþjóð höfum við dæmi um að slík framlög nemi allt að 90%. Eins og fram kemur í fskj. 1 með frv. er kostnaður við að koma upp nytjaskógi umtalsverður. Þar eru plöntukaup stærsti kostnaðarliðurinn eða rúm 50% af stofnkostnaði. Sú hlutfallstala frv. að framlag ríkisins geti numið allt að 80% af stofnkostnaði er við það miðuð að ræktendur þurfi ekki sjálfir að leggja fram verulegt eigið fé í upphafi, heldur geti þeir með eigin vinnuframlagi að mestu greitt sinn hlut. Mikilvægt er líka að bændur og starfslið þeirra í sveitum vinni að skógræktarstarfinu undir handleiðslu kunnáttumanna og þekking á þessari nýju búgrein breiðist út í sveitunum og verði grundvöllur aukinna atvinnutækifæra þar. En ræktandinn verður sjálfur að annast viðhald og hirðingu skógarins og girðingar eftir að plöntun er lokið og bera kostnað af því. Þá er rétt að undirstrika að frv. gerir ekki ráð fyrir sjálfvirku framlagi ríkisins til nytjaskóga, heldur þarf Alþingi hverju sinni við afgreiðslu fjárlaga að ákveða hversu miklu fé verði varið til þessa málaflokks. Ég rek hér ekki efni einstakra ákvæða frv. en vil þó vekja sérstaka athygli á þeim ákvæðum þess sem lúta að meðferð á því landi sem ráðstafað hefur verið til ræktunar nytjaskóga. Í sumum tilvikum eru þetta ströng ákvæði og leggja kvaðir á skógræktarlandið og eiganda þess. Slíkt er hins vegar nauðsynlegt með tilliti til þess langa tíma sem ræktun nytjaskóga tekur og framlags samfélagsins sem heildar við upphaf ræktunarinnar. Sinni eigandi skógræktarlandsins ekki skyldum sínum varðandi hirðingu og viðhald er Skógrækt ríkisins skv. frv. heimilt að gera nauðsynlegar aðgerðir á kostnað landeiganda. Sé um ítrekaðar vanefndir að ræða eða brotið er gegn ákvæðum laga um meðferð skógræktarlands getur Skógrækt ríkisins valið á milli þess að endurkrefja landeiganda um hinn upphaflega styrk eða leysa til sín skógræktarlandið, að fengnu samþykki tilgreindra aðila. Þá hefur Skógrækt ríkisins jafnan forkaupsrétt að skógræktarlandinu næst á eftir lögboðnum forkaupsréttarhöfum, þ.e. ábúanda og sveitarstjórn, en forkaupsréttur verður þó ekki virkur þegar jörðinni í heild er ráðstafað til þeirra skyldmenna sem tilgreind eru í 1. tl. 26. gr. jarðalaga nr. 65 31. maí 1976. Í frv. eru einnig sérstakar reglur um ákvörðun kaupverðs þegar forkaupsrétti eða innkaupsrétti er beitt og er þá tekið tillit til framlags ríkisins í upphafi. Þá er í frv. lagt til að 20. gr. skógræktarlaganna frá 1955 verði felld niður, en skv. henni er heimilt að styrkja ræktun barrskóga á jörðum og jarðaskikum. Þó að tilgangur þeirrar ræktunar hafi ekki eingöngu verið beinar fjárhagslegar nytjar er talið eðlilegra að fella þá heimild niður samfara upptöku ákvæða um ræktun nytjaskóga. Einnig er lagt til að 23. gr. skógræktarlaganna verði breytt í þá veru að orða greinina sem heimild, miðað við það fé sem veitt er til þessa verkefnis á fjárlögum hverju sinni. Fyrir nokkrum árum var hafist handa við að endurskoða skógræktarlögin frá 1953 í heild. Nefnd sú sem unnið hefur að því verkefni hefur ekki lokið störfum. Ég taldi hins vegar ekki rétt að láta lagasetningu um ræktun nytjaskóga á bújörðum bíða hugsanlegar endurskoðunar skógræktarlaganna í heild. Ég nefndi hér fyrr að áhugi bænda og Skógræktarinnar á því að hefjast handa um ræktun nytjaskóga er mikill. Þannig hafa 40 bændur í Eyjafirði lýst sig reiðubúna til að hefja slíka skógrækt á 900 hekturum lands. Hópur bænda í Árnessýslu er einnig tilbúinn til að hefjast handa og í Suður-Þingeyjarsýslu og Borgarfirði hefur verið unnið að könnun á möguleikum ræktunar nytjaskóga. Á öllum þessum stöðum hafa búnaðarsamböndin og skógræktarfélögin unnið að málinu í samráði við Skógrækt ríkisins. Alþingi hefur líka þegar í verki sýnt áhuga sinn á framgangi þessa máls með 500 þús. kr. framlagi til ræktunar nytjaskóga við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1984. Það er því mikilvægt að þetta frv. hljóti afgreiðslu á þessu þingi svo að unnt verði að hefjast handa á komandi vori. Vil ég því biðja þá nefnd sem fær þetta til meðferðar að reyna að vinna þannig að meðferð málsins að slíkt megi takast. Ég vil svo leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Virðulegi forseti. Ég er eindregið hlynntur því frv. sem hér er flutt enda þótt ég sé að vísu, sem áhugamaður um skógrækt kannske fyrst og fremst með það í huga að skógur á Íslandi geti orðið íbúum landsins til yndisauka og til fegurðarauka fyrir landið. Hitt er mér ekki alveg jafnljóst, hversu mikil not verða af skógum fyrir landbúnað þegar fram líða stundir. En ég tel að þau áform sem í þessu frv. felast eigi fyllsta rétt á sér í ákveðnum mæli ef ekki er um allt of stórar fjárhæðir að ræða og sjálfsagt sé að gera tilraunir í þessa átt og að ríkið styðji þá viðleitni með þeim hætti sem frv. gerir ráð fyrir. Í frv. er bersýnilega um tvenns konar stuðning að ræða. Það er annars vegar stuðningur skv. 2. gr., styrkir til þeirra sem vilja koma upp trjálundum á jörðum sínum, og svo hins vegar skv. 3. gr., styrkir til ræktunar nytjaskóga á bújörðum þar sem skógræktarskilyrði eru vænleg. Ég vil taka það fram um fyrri áformin, sem munu eiga stoð í núverandi skógræktarlögum, að ég teldi eðlilegra að orða þetta á þann veg að heimilt væri að styrkja þá sem vilja koma upp trjálundum á landi sínu. Vegna þess að ég á ekki sæti í þeirri nefnd sem fær málið til meðferðar vildi ég koma þessari ábendingu á framfæri. Mér finnst ekki að það eigi að setja það að skilyrði fyrir því að menn geti fengið styrk til þess að koma upp trjálundum að þeir eigi jörðina þar sem trjálundurinn er ræktaður. Það getur vel staðið á með ýmsum hætti, að menn hafi fengið leigða nokkra hektara lands til skógræktar eða þá keypt ákveðið landsvæði út úr jörð og ætla sér að rækta þar skóg án þess að um búrekstur sé að ræða hjá viðkomandi aðila. Þá finnst mér að þeir sem vilja friða landið og auka skóg á Íslandi með því að leggja til mikið fé, erfiði og vinnu, eigi jafnan rétt til þess þótt þeir séu ekki jarðeigendur eða búrekstraraðilar eins og þeir sem búrekstur stunda. Ég vona að menn geri sér fulla grein fyrir því sem ég á við. Hugmynd mín um breytingu er fyrst og fremst sú að þarna væri orðunum „á jörðum“ í 2. gr. frv. breytt í: „á landi“. Það hefur að sjálfsögðu dálítið víðtækari merkingu og mundi ná til fleiri aðila. Ég hygg að kostnaðarauki af þessu þyrfti ekki að vera svo yfirþyrmandi og í öllu falli væri þetta sanngjörn og eðlileg niðurstaða. Varðandi hitt málið að ríkissjóður styrki ræktun nytjaskóga á bújörðum þar sem skógræktarskilyrði eru vænleg ætla ég ekki að öðru leyti að fjölyrða um þau áform. Vel má vera að þetta reynist raunhæft en það má líka vera að svo fari að eftir 25–30 ár verði ekki þau not fyrir íslenskt timbur sem menn hyggja nú. Það er auðvitað alltaf tekin einhver áhætta í þessum efnum. Ég er alveg reiðubúinn að styðja það að þessi áhætta sé tekin en ég vil vekja athygli á því að ekki þarf endilega að fara saman að skógræktarskilyrði séu vænleg, eins og segir í 3. gr. frv., annars vegar og svo hins vegar að skógræktarskilyrði séu vænlegust, eins og segir aftur síðar í frv. þar sem bent er á fimm sérstök héruð þar sem skógræktarskilyrði séu vænlegust. Ég vænti þess að skilja megi frv. og þennan mun á þessum tveimur orðum á þennan veg, að styrkir til ræktunar nytjaskóga séu ekki bundnir við þau tilteknu svæði sem nefnd eru á bls. 4 með teikningum á bls. 5. Þó að þetta séu áreiðanlega vænlegustu svæðin eru vafalaust fleiri svæði á landinu sem eru vænleg, eins og segir hér í 3. gr. Ég vona að það eigi að skilja frv. á þann veg að þau geti einnig komið til greina. Ég nefni bara sem dæmi þar sem ég þekki til, að á nokkrum stöðum í Skagafirði er talið að skógræktarskilyrði séu vænleg og reynslan hefur sýnt það. Hins vegar dettur mér ekki í hug að halda að þau séu jafn vænleg og á þeim stöðum sem hér eru tilgreindir, enda er það ekki eitt af þeim svæðum sem hér eru nefnd. Það eru vafalaust betri skógræktarskilyrði á Héraði eða innst í Eyjafirði svo að nefnd séu dæmi. Vafalaust eru þar vænlegust skilyrði. Ég vona að það sé réttur skilningur hjá mér, hæstv. ráðh. andmælir því ef það er misskilningur, að það sé gert ráð fyrir því að fleiri svæði geti komið þarna til greina en þau sem eru tiltekin í grg.



Herra forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Norðurl. v. fyrir undirtektir hans við frv. Ég held að í huga flestra, sem hafa áhuga fyrir skógrækt, sé það ekki aðalatriði hver sé eigandi landsins. Aðalatriðið er að sjá skóginn vaxa og árangur nást af þessu starfi. Það er vitanlega eðlilegt að í nefnd verði íhugaðar orðalagsbreytingar á því atriði sem ég var að minnast á. Ég kom sérstaklega upp til að ítreka það, sem ég sagði í minni framsöguræðu, að í grg. frv. eru nefnd fimm svæði sem vænlegust þykja til skógræktar með viðarframleiðslu að markmiði, en önnur svæði kunna þar einnig að koma til greina. En ég held, miðað við það takmarkaða fjármagn sem horfur eru á að veittar verði í þessu skyni á næstu árum og miðað við að hvað tilkostnaðurinn er mikill, að ráðlegast sé að hefjast handa á þeim stöðum þar sem menn eru sammála um að árangurinn sé vænlegastur, þó að hitt sé engan veginn útilokað.



Virðulegi forseti. Ég flyt hér frv. til l. um fjarvistarrétt foreldra vegna veikinda barna. Meginefni frv. kemur fram í 2. gr., en þar segir, með leyfi forseta: „Heimilt er foreldri að ráðstafa allt að einni viku árlega af áunnum rétti sínum til fjarvistar vegna veikinda til að vera frá vinnu vegna veikinda barna sinna undir 13 ára aldri, enda verði annarri umönnun ekki við komið. Í þessum veikindaforföllum greiðast starfsmanni dagvinnulaun og vaktaálag skv. reglubundinni verðskrá. Þetta er mjög einfalt frv. en mikilvægt og um leið er hér gerð tillaga um sanngirnismál. Í tengslum við kjarasamninga opinberra starfsmanna fyrir rúmu einu ári var samþykkt að veita félagsmönnum BSRB og BHM heimild þá sem hér er gerð tillaga um, þ.e. að vera frá vinnu vegna veikinda barna sinna undir 13 ára aldri. Þetta var ekki algert nýmæli í þeim samningum því að árið áður hafði verið fallist á sams konar ákvæði í samningum ríkisins við starfsmannafélagið sókn. Þetta hefur hins vegar lengi verið krafa opinberra starfsmanna og raunar krafa almennu verkalýðsfélaganna, enda heimildir af þessu tagi í gildi víða um lönd þótt ekki hafi þær fram að þessu verið teknar upp hér nema hjá opinberum aðilum. Ég held að það þurfi ekki að rökstyðja neitt sérstaklega að eðlilegt er að foreldrar hafi rétt til að vera heima og sinna veikum börnum innan vissra marka. Þegar ákvæði af þessu tagi er búið að vera í gildi um skeið hjá opinberum starfsmönnum, starfsmönnum ríkisins og starfsmönnum sveitarfélaga, er auðvitað líka löngu kominn tími til að slík ákvæði nái til allra launamanna, hvar sem þeir vinna. Þess vegna er þetta frv. flutt hér. Það þarf tæpast að taka það fram að Alþýðusamband Íslands hefur lagt talsvert þunga áherslu á að mál þetta næði fram að ganga í kjarasamningum, en það hefur ekki orðið enn. Hins vegar er málið þess eðlis að ekki er óeðlilegt að löggjafinn grípi inn í og samræmi reglur um þetta efni á vinnumarkaðinum, auk þess sem eðlilegt er þá að miða við einhver ákveðin fastmótuð mörk um hverjir geti notið þessara réttinda og hverjir ekki. Ljóst er að það sama gildir um þessi réttindi og sum önnur á vinnumarkaðinum, t.d. bara veikindaréttinn eða réttinn til uppsagnarfrests, að menn verða að vera í nokkuð fastri vinnu til að þeir geti öðlast slíkan rétt eðli málsins samkvæmt. Þegar lögfest var hér á Alþingi árið 1958 að launþegar gætu notið uppsagnarfrests, jafnvel þótt þeir ættu ekki samningsbundinn rétt til þess, og veikindaleyfis, en þetta var gert með lögum nr. 16 9. apríl 1958, þá þótti óhjákvæmilegt að skilgreina hverjir ættu þennan rétt. Var miðað við að viðkomandi hefði verið hjá sama atvinnurekandanum í heilt ár, sem aftur var skilgreint sem 1800 vinnustundir. Ég tel eðlilegt að þau réttindi sem hér er gerð tillaga um verði bundin sama skilyrði og veikindaleyfið atmennt skv. lögunum eða uppsagnarfresturinn. Því er hér vísað sérstaklega í 1. gr. laga nr. 16 9. apríl 1958, með síðari breytingum, og till. gerð um að þeir sem njóta réttar skv. þeim lögum njóti réttar skv. þessu frv. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv., sem skýrir sig að öðru leyti sjálft og er þess háttar réttlætismál að ekki er þörf á að fjölyrða um. Ég vil láta þess getið að við breytingar á lögum nr. 16 9. apríl 1958 munu þau lög hafa verið gefin út að nýju síðar. Það mun hafa verið 1978 sem þau voru gefin út að nýju um sama efni, en með lítils háttar breytingum. Því mundi vera réttara að vísa í lögin frá 1978 í 1. gr. fremur en að vísa til upphaflegu laganna frá 1958 með síðari breytingum. Það hefur mér orðið á að gera þegar frv. var flutt, enda hefur ekki verið gefið út lagasafn síðan þessi lagabreyting var gerð og því áreiðanlega fleirum en mér sem getur orðið fótaskortur í þessum efnum þegar ekki liggur fyrir á einum stað hvað eru gildandi lög á hverjum tíma. Er það reyndar mál út af fyrir sig hversu útgáfa lagasafnsins hefur dregist úr hófi fram og fyrir löngu orðið óskiljanlegt með öllu og raunar hálfgert hneyksli og veldur stórfelldum vandræðum. En það var ekki tilefni þess að ég steig í ræðustól, heldur hitt að mæla fyrir þessu frv., sem ég legg til að verði vísað til hv. félmn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á umferðarlögum, nr. 40 frá 23. apríl 1968, með síðari breytingum. Flm. auk mín eru hv. þm. Karl Steinar Guðnason, Davíð Aðalsteinsson, Eyjólfur Konráð Jónsson, Eiður Guðnason, Helgi Seljan, Stefán Benediktsson og Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. Á síðasta þingi flutti ég frv. sem var ætlað að hafa nokkur áhrif til bóta á öryggi í umferðinni. Það frv. hlaut ekki afgreiðslu. Það frv. sem hér er flutt er sama efnis að viðbættu nýju ákvæði skv. 2. gr. um réttindi skólabifreiða. Um alllangt skeið hefur umferðaróhöppum fjölgað hér á landi ár frá ári. Meiðslum og dauðaslysum hefur fjölgað og eignatjón er geysilegt. Þrátt fyrir aukna löggæslu og bætta umferðarlöggjöf næst ekki sá árangur sem vænst var. Oft verða óhöppin vegna þess að gangandi vegfarandi verður þess ökutækis, sem óhappinu veldur, ekki var í tæka tíð eða stjórnendur ökutækja, sem rekast á, gera sér hættuna ekki ljósa fyrr en of seint. Í nokkrum löndum hefur ökutækjum verið gert að aka með ljósum allan sólarhringinn árið um kring. Víða eru ökumenn hvattir til þess að aka með ljósum á daginn ef skyggni er ekki gott. Margir verða við þeirri áskorun en aðrir ekki. Þá verður jafnvel enn erfiðara að forðast hættu þegar á eftir 3–4 bifreiðum sem aka með ljósum kemur ein ljóslaus. Allir sem reynslu hafa af akstri vita að t.d. þeirrar bifreiðar sem kemur á móti í umferðinni verður mun fyrr vart ef hún ekur með ljósum þó að albjartur dagur sé. Af þessum ástæðum hafa t.d. „Greyhound“ langferðabifreiðarnar í Bandaríkjum Norður-Ameríku ekið með ljósum allan sólarhringinn í meira en hálfa öld. Svíar hafa ekið með ljósum allan sólarhringinn í allmörg ár og eru eina Norðurlandaþjóðin sem náð hefur því marki að fækka umferðaróhöppum. Finnar hafa fylgt fast á eftir með mjög góðum árangri. Bifreiðar framleiddar í Svíþjóð eru nú þannig gerðar að á þeim tendrast ökuljós um leið og bifreiðin er ræst. Það má einnig geta þess að Norðmenn eru með í athugun að beita sér fyrir því að skylt verði að nota full ljós við akstur allan sólarhringinn hjá þeim. Öldruðum í umferðinni fer fjölgandi og þótt kannanir sýni að aldraðir ökumenn valdi ekki slysum öðrum fremur, nema síður sé, þá er þó ljóst að þetta ákvæði í umferðarlögum mundi auka öryggi allra sjóndapurra í umferðinni, bæði ökumanna en þó einkum gangandi vegfarenda. Einn af hverjum 14 körlum sem aka bifreið er skv. erlendum skýrslum haldinn svonefndri „rautt-grænt“ litblindu, þannig að slíkir ökumenn eiga erfitt með að greina rauða og græna hluti við vissar aðstæður, en bifreið með ljósum sjá þeir vel. Í skýrslu, sem landlæknisembættið hefur tekið saman um slys í umferð, kemur fram sú hörmulega staðreynd að í aldurshópnum 7–20 ára eru slysin algengasta dánarorsökin hjá okkur og á aldrinum 17–25 ára eru umferðarslysin ein algengari dánarorsök en nokkur önnur. Allra ráða verður því að leita til að tryggja rétt ungra vegfarenda. Aukið öryggi varðandi skólabifreiðar er þáttur í þeirri viðleitni. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að bifreiðar sem notaðar eru til að flytja skólabörn skuli vera sérstaklega auðkenndar með þar til gerðum skiltum. Ég vil í sambandi við þetta atriði geta þess að ég hef aðeins spurst fyrir um þetta atriði og hef fengið þær upplýsingar að það sé mjög einfaldur búnaður að koma slíkum merkjum fyrir á bifreiðum. Þegar norræna ráðherranefndin ákvað á sínum tíma að tillögu Norðurlandaráðs að árið 1983 skyldi helgað umferðaröryggi á Norðurlöndum var vakin athygli á því að slysavarnir á landi eru ekki síður mikilvægar en slysavarnir á legi og í lofti. Vegna norræna umferðaröryggisársins hafa þessi mál verið í brennidepli. Hér á landi hafði umferðarráð allan veg og vanda af undirbúningi umferðaröryggisársins og það er vissulega ástæða til að fagna því og þakka það ágæta starf sem unnið var í þeim efnum, svo sem með meiri fræðslu, auknum áróðri í fjölmiðlum, námskeiðahaldi, umferðarvikum og ráðstefnum. Það má líka geta þess að einmitt vegna áhrifa af þessum áróðri umferðarráðs er greinilegt að notkun ljósa, t.d. úti á þjóðvegum, hefur aukist mjög mikið á s.l. ári. Norræn umferðarslysaráðstefna var haldin á vegum Umferðarlæknisfræðifélags Íslands í ágúst s.l. með þátttöku hinna Norðurlandanna. Á þessari ráðstefnu voru sérstaklega tekin til meðferðar umferðarslysin og afleiðingar þeirra. Í erindi sem Davíð Gunnarsson forstjóri ríkisspítalanna flutti kom fram að á árinu 1982 hafi umferðarslysin kostað íslenska þjóðfélagið 440 millj. kr. eða álíka mikið og það kostaði að reka Landspítalann það sama ár. Það kom einnig fram hjá honum að kostnaður við eitt slys, þar sem viðkomandi einstaklingur verður varanlega fatlaður, er átíka mikill og eitt gott einbýlishús kostar. Það er oft minnst á það, og með réttu, að frv. sem hv. alþm. flytja séu útgjaldaaukning fyrir ríkissjóð og ekki fylgi alltaf með hvernig mæta eigi þeim útgjöldum. Með þessu frv. er ekki verið að leggja aukin útgjöld á ríkissjóð umfram aðra þegna. Hér er fyrst og fremst verið að leggja til lagabreytingu og ákvæði í umferðarlögum sem leggja ákveðnar skyldur á herðar ökumönnum. Kostnaðarauki fyrir hvert ökutæki er óverulegur ef haft er í huga hver kostnaður er af slysum. Ljósin eyða að vísu orku og perur þarf e.t.v. að endurnýja oftar, en ég sé þó ekki að slíkur viðbótarkostnaður, sem svarar e.t.v. til einnar aukafyllingar á bensíntankinn á ári, og einhver perukaup gætu haft úrslitaþýðingu ef haft er í huga að með því að aka með ljósum eru ökumenn hver og einn að leggja sitt af mörkum til að auka umferðaröryggið og fækka slysum. Mikilvægi ljósanotkunar er að vissu leyti tvíþætt. Úti á þjóðvegum er það tillitssemi við aðra ökumenn sem á móti koma að nota ljósin, þ.e. að láta vita af sér fyrr en ella. Í þéttbýli er fyrst og fremst um að ræða tillitssemi við gangandi vegfarendur. Í yngstu aldurshópunum og þeim elstu eru þeir sem ekki hafa allir fullt sjónskyn. Eins eru margir gangandi vegfarendur hreyfihamlaðir að meira eða minna leyti og viðbragðsflýtir skertur vegna aldurs eða af öðrum ástæðum. Svo eru einnig þeir sem eru sjóndaprir. Ökuljós veita þessum vegfarendum aukið öryggi. Það er vitað að umferðarlögin eru í heildarendurskoðun, en ástandið hjá okkur er svo slæmt að við megum ekki bíða. Ákvæði sem þetta frv. fjallar um eru einföld og geta tekið gildi strax eftir samþykkt frv. og þar má vænta árangurs. Ég vil, herra forseti, leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Það er með hálfum huga að ég kem hér upp þar sem átta af hv. fulltrúum þessarar deildar eru flm. þessa frv. um notkun ljósa. Ég er þar ekki atgerlega sammála, en tel þó rétt að á það sé bent hér. Auðvitað er ég sammála frsm. og flm. öllum um að við verðum að gera allt sem kleift er til þess að hafa sem mest öryggi í umferð og forðast slys. En ég dreg stórlega í efa að við gerum það með því að skylda öll ökutæki landsmanna til þess að vera alljósa allt árið. Í gildandi lögum, sem eru mjög þröng má segja segir með leyfi forseta í 2. gr.: „Ljósatími: Tími frá hálfri klukkustund eftir sólartag til hálfrar klukkustundar fyrir sólarupprás er ljósatími. Ákvæði laganna um ljósatíma gilda einnig, þótt á öðrum tíma sé, í þoku og við önnur svipuð birtuskilyrði.“ Það fer ekki milli mála að á s.l. ári bar áróður umferðarráðs og annarra aðila, sem vinna hér af miklum dugnaði að því að reyna að gera öryggi okkar sem mest í umferðinni, mikinn árangur. Sá áróður sem beitt hefur verið t.d. á sumrin í sambandi við akstur úti á vegum, þar sem er mikið ryk og slæm birtuskilyrði, hefur gefið ákaflega góða raun. Mér sýnist það vera orðið þannig á þjóðvegunum, að í allflestum tilvikum séu ljós höfð uppi við þau skilyrði. Fólki finnst þetta orðið sjálfsagður hlutur, ekki síst af því að útvarp og aðrir fjölmiðlar minna iðulega á þetta. Ég held að ástandið þar sé ekki eins slæmt og ætla mætti af þessu frv. Hins vegar er ég viss um að það yrði erfitt að framfylgja ákvæðum frv. ef það yrði að lögum. Hér er talað um að setja í lög að við keyrum t.d. í Reykjavíkurborg og annars staðar alljósa á björtum dögum, t.d. um Jónsmessuleytið. Ég held að það yrði ákaflega erfitt fyrir löggæsluna að fylgjast með slíku, en mér skilst að það eigi að vera sektarákvæði sem eigi að beita ef þessu er ekki fullnægt af hverjum bifreiðareiganda. Ég vara við því að setja slík lög sem ekki yrðu framkvæmd. Þess vegna vildi ég varpa því fram hér við flutningsmenn og þá nefnd sem um málið mun fjalla hvort ekki væri rétt að undanskilja ákveðinn tíma ársins. Ég er ekki ósammála því að láta þetta gilda yfir skammdegið, yfir dimmasta árstímann, en að á mesta birtutímanum hjá okkur á okkar ágæta landi væri það ekki bundið á þennan hátt. Ég þekki ekki hvernig þessum málum er háttað erlendis en ég dreg í efa að það ætti við okkur öll að hér væru allir akandi alljósa á sólskinsdögum, t.d. í Reykjavík eða annars staðar á þéttbýlisstöðum á landinu. Ég er dálítið hræddur um að þetta verði brotið. Ég leggst ekki á móti því að öryggis sé gætt eins og hægt er, en ég mæli með því að þetta verði skoðað vel og slík ákvæði látin gilda á þeim árstímum sem fyllsta þörf væri á. Sömuleiðis verði á góðviðrisdögum á sumrin, sem eru allt of fáir hér hjá okkur, þegar ryk er mikið og aðrar aðstæður erfiðar úti á þjóðvegum, haldið áfram þessum áróðri. Hann hefur geysimikil áhrif og flestir nota þá ljós. Í sambandi við skólabifreiðarnar er ég algerlega sammála flm. að gera þarf átak til að setja upp þær varnir sem mögulegt er. Hins vegar verður að gæta þar mjög mikillar varúðar, því að það getur einnig orðið hættulegt ef sett eru ströng lög og við gerum rétt þessara bifreiða það mikinn að svo gæti farið að börnin missi tilfinninguna fyrir því að gæta sín. Því þau teldu sig alltaf eiga réttinn. Þau eru því miður of mörg gangbrautarslysin hér og annars staðar. Það er þess vegna ákaflega brýnt að gangbrautir séu nógu vel merktar og gengið örugglega frá öllu þar sem menn keyra fram hjá eða mæta slíkum bifreiðum. Á slysum af þessu tagi er ekki síst hætta t.d. hér utan við borgina og í dreifbýlinu. En ég er því fylgjandi að þetta sé kannað mjög ítarlega. Þetta er áreiðanlega atriði sem þarf að taka mjög föstum tökum, að gera skólaaksturinn sem öruggastan. Enginn má misskilja orð mín svo, að ég sé á móti því að við gætum sem mests öryggis í umferðinni. Ég óttast aftur á móti að ekki verði farið sem skyldi eftir þessum reglum með ljósin, ef að lögum verður, og bendi þess vegna á hvort ekki væri rétt að kanna þetta frekar.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. síðasta ræðumanns. Ég er mótfallinn því að lögbinda ljósanotkun bifreiða, eins og gert er ráð fyrir í umræddu frv., og tel það óþarft. Ég held að það sé á misskilningi byggt þegar vitnað er í erlend lög varðandi ljósanotkun. A.m.k. sums staðar er miðað við að ljós séu kveikt á bifreiðum á hraðbrautum þar sem leyfður hámarkshraði er ekki undir 120 km eða á bilinu 120–160 km. Þetta finnst mér svolítið annars eðlis en um er að ræða í okkar landi, sem undirstrikar aðeins að við höfum sérstöðu. Er vart hægt að ættast til þess að hérlendis séu erlendar hugmyndir allar jafngildar. Þó stafar vissulega ekki vaxandi hætta af því að kveikja ljós. Auðvitað er ekki verra að hafa kveikt ljós á bifreiðum, en skylduboð af slíku tagi tel ég óþörf og óæskileg í samfélagi okkar. Það má hins vegar meta hvort ástæða er til að breyta ljósatíma eitthvað, færa hann eitthvað til eftir árstímum, breyta gildandi lögum. Ég vil vekja athygli einnig á einu atriði sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Valdimar Indriðason, fjallaði um, þ.e. að hafa tilfinningu fyrir hlutunum, að börn hafi tilfinningu fyrir því að virða réttinn. Ég held t.d. að það muni ekki hvetja fólk almennt til að fara sparlega með orku að lögbinda notkun ljósa á bifreiðum árið um kring, hvað lítinn spöl sem menn aka. Það hlýtur að vekja þá tilfinningu að kannske sé ekki ástæða til að slökkva ljós sem logar á röngum tíma. En allt hefur þetta áhrif í orkunotkun okkar og skiptir auðvitað máli í ákveðnu aðhaldi og uppeldi, aga, sem hver og einn verður að setja sjálfum sér.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil byrja á að þakka hv. 3. þm. Vesturl. fyrir að taka undir þýðingu þess að tryggja þurfi sem mest öryggi í umferðinni, þrátt fyrir að hann efist um gildi þessa ákvæðis sem frv. gerir ráð fyrir, þ.e. að nota ökuljós allan sólarhringinn allan ársins hring, eins og hv. 3. þm. Suðurl. lýsti sig reyndar mótfallinn. Hv. 3. þm. Suðurl. nefndi hér þau rök að þetta gæti haft þýðingu varðandi aga, það væri verið að tala um að fara ætti sparlega með orku landsins á sama tíma og löggjafinn, ef ég tók rétt eftir, ætlaðist til að menn ækju með ökuljós í tíma og ótíma. Ég held nú einmitt að rökin fyrir því að nota ljósin séu svo þung á metunum að varla sé hægt að efast. Ég legg áherslu á að þarna er verið að gera þá kröfu til hvers einstaks ökumanns sem ekur einhvers konar ökutæki að hann leggi sitt af mörkum til að spara, til að koma í veg fyrir umferðaróhöpp og jafnvel slys. Það er megintilgangurinn með þessu frv. þegar við ökum með ljósum erum við ekki einungis að vernda okkur sjálf. Við erum að taka tillit til annarra og við erum að láta vita af okkur til að koma í veg fyrir slys eða óhöpp. Þetta er meginmálið. Það kom hér fram að menn notuðu mikið ljós. Það er einmitt það sem ég var að tala um og styrkir kannske þennan málstað, að notkun ökuljósa hefur aukist gífurlega mikið af því að menn eru farnir að meðtaka þýðingu þess öryggisins vegna að aka með ljósum. Með hliðsjón af veðurfari hjá okkur held ég að þeir dagar séu miklu færri sem ekki væri ástæða til að nota ljósin skv. umferðarlögunum eins og þau eru núna. Það er oftar dimmviðri og ef það er sólskin er það rykið úti á þjóðvegum og þá ber að nota ljós. Ég vil skýra frá því að þegar við vorum að fjalla um þetta frv;, þ.e. varðandi notkun ökuljósanna, á s.l. þingi í allshn., þá fengum við ýmsa sem hafa með þessi mál að gera, bæði menn frá umferðarráði, forstöðumann Bifreiðaeftirlitsins og frá lögreglustjóranum í Reykjavík, á fund nefndarinnar. Það voru allir sammála um þýðingu þess að af því væri mikið öryggi í umferðinni ef hægt væri að koma ljósaskyldu á. En menn gera sér líka grein fyrir því að það verður erfitt því að það eru svo margir einstaklingar á móti slíku, hafa ekki trú á því og vilja ekki, eins og við þekkjum mörg, láta setja lög að þeirra mati að óþörfu, þ.e. þvinga menn til ýmissa aðgerða, sem ekki séu nauðsynlegar, með lagasetningu. Í því sambandi rifjast upp fyrir mér þegar lögleiðing bílbelta var til umr. á hv. s.l. þingi. Ég var í hópi þeirra sem voru ekki sannfærðir þá um að það þyrfti að lögleiða notkun bílbelta. Mér er ljúft að láta það uppskátt núna vegna þess að það kom fram í Morgunblaðinu um daginn að ég hefði haft frumkvæði í þessu máli á þingi. Það er misskilningur og ég vil leiðrétta hann hér. Hins vegar beygði ég mig að sjálfsögðu undir lögin. Meðan þetta mál var til umr. í þinginu fór ég að nota bílbeltin og nú sest ég ekki upp í bíl síðan öðruvísi en að spenna beltið meira að segja sem farþegi í aftursæti ef það eru belti þar. Ég hef sannfærst um að þetta er eitt að þýðingarmestu atriðum sem skipta máli varðandi umferðaröryggið. Þá erum við að vernda okkur sjálf og löggjafinn að taka af okkur ráðin í raun og veru. En ég beygi mig undir að nauðsynlegt var að setja þessi lög. Nú er ég meðflm. hv. 6. landsk. þm. sem á væntanlega eftir að mæla fyrir frv. um að sektarákvæðum verði beitt í þessu efni. - Ég vildi aðeins nefna þetta hér í leiðinni. Ég vil einnig benda á það - ég veit ekki hvort hv. þm. hafa tekið eftir því - að ef menn aka á eftir strætisvögnum getur að líta að strætisvagnar í Reykjavík eru núna komnir með skilti sem á stendur: „Við notum ökuljósin“. Þetta hlýtur að segja sitt. Þetta er í Reykjavík. Þetta er frá umferðarráði. Það er verið að leggja áherslu á þýðingu þess, þó að ekki séu komin lög, að nota ökuljós. Og hvers vegna er það gert? Það er ekki gert af því að það sé óþarfi. Það er verið að reyna að fækka slysunum. Þó ekki væri fækkað nema um eitt umferðarslys væri það þess virði. Mér dettur í hug að nefna einnig að í framhaldi af ráðstefnu Umferðarlæknisfræðifélagsins var gerð samantekt frá þeirri ráðstefnu og ýmsar tillögur lagðar fram. Þar er bent á þýðingu þess að skylt verði að nota ökuljós á hvaða tíma sólarhrings sem er. Það er eitt atriði enn sem ég vildi líka minnast á. Þegar við ræddum um málið í allshn. á síðasta þingi ræddum við um að e.t.v. væri rétt að taka eitt skref í einu og byrja t.d. á að lögleiða notkun ljósa þannig að sleppa tímanum yfir hásumarið, t.d. frá 1. apríl og til 1. september, þ.e. að miða við skólatíma skólabarna. Ég var fyrir mitt leyti tilbúin að ganga til móts við þetta og gera slíka tilraun. Þetta kom fram þegar við ræddum við þá sem hafa þekkingu á þessum málum og komu á fund nefndarinnar. Síðan hefur einn af þeim sem kom á fund n., sem hafði trú á að þetta væri rétt leið, hefur talað við mig og sagt mér að hann hafi skipt um skoðun og sé gallharður á því að rétt sé að lögleiða ljósaskyldu að fullu, þ.e. allan sólarhringinn allan ársins hring. Þessu vildi ég gjarnan skýra frá við þessa umr. Það var minnst hér á að varhugavert gæti verið vegna skólabifreiðanna að ganga of langt þannig að litið yrði á það sem Sjálfsagt að börnin ættu allan rétt og þess vegna yrði aðgæslan kannske ekki í lagi. Þetta er hugsað þannig, að skólabifreiðarnar hafi sama rétt og strætisvagnar hafa í Reykjavík. Í mínum huga er sérstaða skólabíla þó öllu meiri því að ég tel að leggja eigi þá skyldu á ökumann sem ekur með skólanemendur, t.d. úti á landsbyggðinni, að hann gæti þess að fara ekki af stað fyrr en börnin eru komin yfir götuna eða veginn. Hann á að bera slíka ábyrgð og aðrir ökumenn, sem koma annaðhvort á móti eða á eftir, eiga hreinlega að bíða þangað til skólabifreiðin er farin af stað. Þetta er atriði sem skiptir öllu máli. - Það má líka nefna að slíkur réttur skólabifreiða viðgengst erlendis og er talinn svo sjálfsagður að engum ökumanni dettur í hug að brjóta slíkar reglur. Þetta viðgengst t.d. í Bandaríkjunum, svo að ég nefni dæmi. Ég held að ekki sé ástæða til þess fyrir mig að segja fleira, herra forseti. En allshn. tekur væntanlega allar þær ábendingar til gaumgæfilegrar athugunar sem hér hafa komið fram. Það er meginmálið að þetta mál fái umfjöllun hér á þingi og látið verði á það reyna hver hugur hv. alþm. er til þessa frv., ef það mætti verða til þess að fækka slysum eða koma í veg fyrir þau og þar með auka öryggið í umferðinni.



Herra forseti. Ég vil taka undir umr. um víðtækar aðgerðir til varnar umferðarslysum. En ég verð að láta í ljós það álit mitt vegna reynstu af miklum akstri um allt land, á þjóðvegum sem í þéttbýli, að mér finnst hægt að treysta fólki fyrir þessum þáttum í akstrinum. Mér finnst óþarft að setja lögboð sem slíkt á bifreiðastjóra þessa lands. Ökumenn sýna mikla tillitssemi um allt land í umferðinni varðandi notkun ljósa. Það á við bæði í þéttbýli sem strjálbýli. Mér finnst virðingarvert hvað ökumenn eru fljótir að kveikja ljós þegar þess er þörf. Það eru sem betur fer margir bjartir dagar í okkar landi og engin ástæða til að kveikja ljós á bifreiðum þá. Mér finnst að þarna eigi fólk að velja sjálft. Ég tel ástæðu til að treysta því til þess. Þetta finnst mér grundvallaratriði í málinu.



Herra forseti. Ég er meðflm. að þessu frv., sem ég tel mjög þarft, og frumkvæði 1. flm. mikils virði. Ég bendi á að það eru settar ótal reglur um búnað bifreiða, um ýmsa þætti er varða öryggi í umferðinni og hvers konar reglur og lög sem öll stefna að því að auka öryggið, koma í veg fyrir limlestingu og dauða. Ég tel að samþykkt þessa frv. yrði til að fækka umferðarslysum frá því sem verið hefur. Ég furða mig á þeirri andstöðu sem hér er varðandi þetta. Mér finnst ekki ástæða til að bíða með að setja lög sem þessi því menn eiga ekki að ráða því hvort þeir limlesta annað fólk, hvort þeir verða öðrum að bana. Ég lít svo á að lögfesting ljósanotkunar verði til þess að mun færri slasist í umferðinni. Ég mæti þetta af eigin reynstu og ég bendi á að á síðustu árum og mánuðum hafa æ fleiri farið að nota ljós, talið það sjálfsagt og eðlilegt. Vegna þess að svo er komið ætti að vera mjög létt verk að gera ljósanotkun að skyldu. Það yrði engum til tjóns, en mörgum til gagns og sparaði í raun mikið fjármagn í heilbrigðiskerfinu þegar upp er staðið. Ég endurtek: Ég skora á hv. þdm. að greiða fyrir þessu frv. og hafa í huga að með því móti er verið að gera umferðarmenninguna betri og e.t.v. að bjarga mannslífum.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja jörðina Þjóðólfshaga I í Holtahreppi í Rangárvallasýslu. Flm. auk mín eru hv. þdm. Eyjólfur Konráð Jónsson, Valdimar Indriðason og Þorv. Garðar Kristjánsson. Frv. fjallar um það að ríkisstj. sé heimilt að selja Stefáni Jónssyni bónda jörðina Þjóðólfshaga I í Holtahreppi í Rangárvallasýslu. Við sölu á jörðinni skulu námuréttindi og réttur til efnistöku undanskilin, sömuleiðis vatns- og jarðhitaréttindi umfram heimilisþörf ábúanda, ásamt nauðsynlegri aðstöðu til að hagnýta þau réttindi. Náist ekki samkomulag um söluverð jarðarinnar skal mat dómkvaddra manna ráða. Sé áformuð sala á jörðinni Þjóðólfshaga I eða hluta hennar skal ríkissjóður eiga forkaupsrétt fyrir hlutfallslega sama verð og jörðin var seld á, að viðbættum verðmætisauka vegna framkvæmda eftir að ríkissjóður seldi jörðina og eignum ábúanda. Í grg., sem fylgir frv., segir að jörðin Þjóðólfshagi I í Holtahreppi í Rangárvallasýslu sé þjóðjörð og upphaflega ein af jörðum Þykkvabæjarklausturs. Stefán Jónsson fékk ábúð á jörðinni árið 1981 og tók við af föður sínum sem bjó þar um áratugi. Keypti Stefán nýtt íbúðarhús af föður sínum og önnur nothæf hús jarðarinnar. Hann hyggst reisa ný útihús og m.a. þess vegna hefur hann áhuga á að fá jörðina keypta. Með frv. fylgir fskj. þar sem hreppsnefnd Holtahrepps mælir með því að Stefán Jónsson fái keypta ábúðarjörð sína, Þjóðólfshaga I í Holtahreppi. Ég legg til að að lokinni umr. sé málinu vísað til 2. umr. og landbn.