Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Ágúst Flygenring) Ástæðurnar fyrir þessu frv. er að finna í greinargerðinni, og eru þær svo skýrar, að jeg vonast til, að flestir háttv.þm. geti sjeð af þeim, hver nauðsyn er á þessu máli. En sökum þess, að ýmsir munu vera meðal háttv.þm., sem ekki þekkja vel til í Hafnarfirði, þá vil jeg nú skýra það litlu nánar. Það eru nú 30 ár síðan útlendingar tóku að reka fiskiveiðar í Hafnarfirði, og hafa einhverjir jafnan stundað þær síðan. Var það enskt fjelag, sem fyrst reið hjer á vaðið. Hafði það eitt skip við veiðarnar, og það var fyrsta skipið, sem veiddi í botnvörpu hjer við land, er jafnframt lagði upp aflann. En tap varð á rekstrinum, og varð fjelagið að hætta hjer. En það tap varð aðeins fyrir eigendur skipsins. Hafnarfjörður hlaut gróða af því fyrirtæki, eins og öllum atvinnurekstri útlendinga þar. Bæði nutu bæjarbúar nokkurrar atvinnu á meðan það starfaði, og auk þess lærðu þeir að fara með þetta veiðarfæri, botnvörpuna, sem síðan hefir dregið okkur drýgst til framfara fiskiveiðanna. Nokkru síðar hófu Norðmenn fiskiveiðar úr Hafnarfirði. Leigðu þeir stöð þar og hafði bærinn mikinn hagnað af verslun þeirra og viðskiftum. Þjóðverjar og Hollendingar hafa einnig rekið þar fiskiveiðar. Hafa viðskifti þessara útlendinga ekki einasta verið vatn á mylnu Hafnfirðinga, heldur fjölda annara manna, er sóttu atvinnu til Hafnarfjarðar, og einnig ríkissjóðsins. Það er nú, að öllu þessu athuguðu, engin furða, þegar kipt er með löggjöf fótunum undan aðalatvinnurekstri kaupstaðarins, eins og gert var 1922, það er engin furða, segi jeg, þótt menn fyllist gremju og óvild til þings og stjórnar út af slíku. Hjer eru þúsundir manna sviftir atvinnu sinni án þess að þeim sje veitt nein önnur atvinnuhjálp í staðinn. Jeg er og fullviss um, að þær nefndir, sem höfðu þetta mál til meðferðar, þeim hefir ekki verið allskostar ljóst, hvað þær voru að gera, nfl. sjávarútvegsnefndir þingsins. Hefi jeg talað um þetta við tvo af þeim mönnum, sem þá áttu sæti í Nd.-nefndinni, og hafa þeir játað, að nefndin hafi ekki búist við, að lögin yrðu „praktiseruð“ á þennan hátt. Myndi nefndin aðallega hafa haft síldveiðarnar í hyggju, er hún gaf út nefndarálit sitt.

Hvaða nefnd er það, sem háttv.flm. á við?

. Sjávarútvegsnefnd Nd. 1922. Er jeg viss um, að þessir menn, sem jeg talaði við, gengu þess duldir, hvað af þessum lögum mundi leiða. En nú er komið sem komið er. Eitt er víst, og það er það, að einhver ráð verður að finna til að bæta úr ástandinu í Hafnarfirði. Og þau einu ráð, sem að gagni koma, eru aukin atvinnubrögð og þar með peningar. Er jeg að vísu sannfærður um, að stjórn og þing hafa svo stórt hjarta, að þau vilja eigi sjá menn falla niður úr hungri án þess að gera eitthvað að. En hvað sem um það er, þá verð jeg hins vegar að benda á, að það væri vanráðið að ætla sjer að bjarga Hafnarfirði með hallærisláni. Sæmilega stöðug atvinna er það eina, sem bygt verður á og vit er í. Jeg hefi nú komið fram með þetta frv. í þessari mynd, til þess að bæta úr vandræðum bæjarbúa, án þess þó að skerða fiskiveiðalöggjöfina. Þótt þetta frv. verði samþykt, er samt sem áður alls ekki opnuð sú leið fyrir útlendum peningastraum, sem ýmsir hafa máske ótta af, að oss geti orðið til ills. Tel jeg sjálfsagt og nauðsynlegt, eins og ástatt er, að stíga þetta spor, þar til við erum sjálfir orðnir svo öflugir, að við höfum bolmagn til að hrinda af stað nægum atvinnurekstri. En það er fjarri því, að svo sje ennþá. Peningamagn okkar er svo lítið, að við getum ekki aukið útgerð okkar svo sem þyrfti til þess að geta lifað og komist úr skuldum; en aukning og efling atvinnuveganna er þó eina ráðið til þess að auka velmegun þjóðarinnar. Því hefir löngum verið veifað, að við Hafnfirðingar ættum að vera sjálfum okkur nógir. Það kysum við líka langhelst. En við erum ekki svo staddir peningalega, að við getum komið okkur upp nægilegum skipastól. Og hjer er ekki nein stofnun, sem fær er um að leggja það fje fram. Bankarnir segjast hafa ráðstafað svo fje sínu, að þeir hafi ekkert aflögu til nýbygginga eða nýkaupa fiskiskipa. Og annarsstaðar er svarið það sama. Víðast aðeins góð orð, en getan engin. Með öðrum orðum: peningarnir eru ekki fáanlegir, af því að búið er að brúka þá til annara hluta. Jeg og margir aðrir, sem grandskoðað hafa þetta mál, hafa að lokum komist að þeirri niðurstöðu, að eina hagkvæma leiðin yrði að nota það fje, sem býðst þarna frá útlendingum, til að auka rekstur þessa atvinnuvegs. Fyrst við erum ekki færir um að gera þetta sjálfir, þá erum við knúðir til að bjarga okkur á þennan hátt, þar til okkur vex sjálfum fiskur um hrygg. Við eigum að fara að dæmi annara þjóða í þessum efnum. Höfum við til þessa ekki verið svo tregir að elta útlenda siði, að við ættum að þurfa að fyrirverða okkur, þótt við tækjum þá upp í þessu efni, síst þegar um þjóðhagslega nauðsyn er að ræða. Skulum við nú til dæmis virða fyrir okkur, hvernig Englendingar fara að í þessu efni. Setjum svo, að jeg vilji reka fiskiveiðar frá Grimsby eða Hull. Hafi jeg einungis nægilegt fje á boðstólum, þá er ekkert til fyrirstöðu að jeg geti keypt heila skipakví í þessum bæjum og gert út svo stóran skipaflota sem mjer sýnist. En vilji jeg aftur á móti leita mjer atvinnu sem sjómaður á togurum þeirra, þá aftaka þeir það þegar í stað, segjast ekki hafa of mikla atvinnu fyrir sína eigin landa og benda mjer á dyrnar. Hjá okkur Íslendingum er þetta algerlega á hinn veginn. Við höfnum auðmanninum, þótt fátækir sjeum, en hirðum hinn, sem ekkert hefir að færa, til að auka á atvinnuleysið, rjett eins og það væri það eina, sem okkur vanhagaði um. Mjer finst þetta ekki eiga allskostar við, eins og sakir standa hjer á landi nú, og held, að það sje mál til komið að breyta því. Vænti jeg þess, að háttv.þm. hugsi sig tvisvar um áður en þeir fella frv. þetta og kjósa þar með heldur þá leiðina, sem stefnir beint til meiri fátæktar. Jeg vænti þess, að hv.þm. gefi einnig gaum að þessu, þegar þeir íhuga fjármál landsins, og hugsi sig sem sagt tvisvar um, áður en þeir loka alveg fyrir fje úr þessari átt. Ef 3–6 útlend skip fengju leyfi til að stunda fiskveiðar frá Hafnarfirði, mundu þau veita miklum fjölda manna atvinnu, þau mundu færa bæjarfjelaginu stórfje, lyfta undir allar framfarir, skapa líf þar, sem nú er dauði. Hvert skip mundi greiða 30–40000 kr. í opinber gjöld, og mundi það koma ríkissjóði og bæjarsjóði í góðar þarfir. Mjer finst ógerningur að spyrna á móti að færa sjer þetta í nyt, þar sem það verður gert án þess að skerða vora dýrmætu! fiskveiðalöggjöf á nokkurn hátt. Sumir menn munu ef til vill telja óviðfeldið að gefa Hafnarfjarðarkaupstað einum þessa undanþágu, að hjer sje farið fram á að veita þeim bæ sjerrjettindi, sem fleiri ættu að njóta góðs af. Þetta getur rjett verið, en jeg hygg, að lítil líkindi sjeu til þess, að aðrir kaupstaðir en Hafnarfjörður geti fært sjer þetta í nyt. Þess er að gæta, að þetta hefir áður verið talið frjálst, en útlendingar hafa þó aldrei neytt þessa nema í Hafnarfirði og að litlu leyti í Reykjavík. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál. Vona jeg, að hv.þm. telji það varhugavert að kasta þessu litla frv. fyrir borð, heldur telji reynandi að samþykkja það, ef það kynni að koma að gagni, sem má telja nokkurnveginn fullvíst. Til ills getur það á engan hátt orðið. Jeg skal því leyfa mjer að mælast til, að málinu verði hraðað eftir megni, því að ekki er loku fyrir það skotið, að það geti þá komið að gagni þegar á þessu ári. Jeg vildi óska, að það þyrfti ekki að orka mjög tvímælis, að þessi leið er útgjaldaminst fyrir oss til að firra kaupstaðinn vandræðum, þar sem ekkert fje er lagt fram og engu teflt í voða, hvorki fiskiveiðalöggjöfinni nje öðru.

Pjetur Ottesen Mjer þykir ræða hv.flm. (ÁF) gefa allverulegt tilefni til, að hún sje tekin til athugunar. Það verður ekki sagt, að hún hafi verið flutt æsingalaust, heldur var þar talsverð undiralda að baki. Það var þó ekki þetta, sem kom mjer til að hefja máls, þó að rök hv.flm. (ÁF) væru þannig vaxin, að full ástæða væri til að athuga þau. Málið var flutt mjög einhliða, með bráðabirgðahagsmuni eins kaupstaðar fyrir augum, sem brýtur í bág við hagsmuni landsins í heild sinni. Jeg skal þó ekki fara út í ræðu hv.flm. (ÁF) að þessu sinni, en aðeins benda á, að þar sem hann vitnaði í ummæli ýmissa nefndarmanna úr sjávarútvegsnefnd 1922, þá kemur það í bága við það, sem þeir sögðu þá og bókfest er í Alþingistíðindunum. Skal jeg fyrst benda á ræðu þáverandi fjrh., hv. 1. þm. Skagf. (MG), þar sem haldið er fram því gagnstæða við það, sem hv.flm. (ÁF) sagði. Ræða frsm. í Nd. styður og ekki ummæli hv.flm. (ÁF), heldur þvert á móti, og ræða frsm. í Ed. er einnig gagnstæð því, sem háttv.flm. (ÁF) hjelt fram. Sje rjett haft eftir umgetnum nefndarmönnum, hlýtur þeim að hafa snúist hugur frá því, sem var á þingi 1922. Þetta, að enginn hreyfði andmælum gegn fiskveiðalögum þá, sýnir, hversu einhuga þingið var þá um nytsemi þessara laga. Það er einnig misskilningur, að hjer sje að ræða um ný lög, heldur eru hjer skýrð og tekin upp í eina heild gömul lagaákvæði frá ýmsum tímum. Jeg skal aðeins benda á, að allir eru sammála um það, að landbúnaður og sjávarútvegur sjeu fjöregg þessarar þjóðar. En þá hljóta allir líka að vera á einu máli um það, að það sje heilög skylda þings og stjórnar að vernda þessa atvinnuvegi, þetta fjöregg þjóðarinnar, sem best. Þetta frv. fer fram á undanþágu frá lögunum frá 1922, um rjett til fiskveiða í landhelgi, og þar sem það er vitanlegt, að þessi lög eru einhver besta vernd og trygging fyrir þetta fjöregg þjóðarinnar, tel jeg sjálfsagt, að frv. verði athugað gaumgæfilega, eins og allar tillögur, er draga úr þessari vernd og brjóta í bág við þessa stefnu. Nú skildist mjer það vera tilætlun hv.flm. (ÁF), og er það alveg í samræmi við þann mikla móð og ákafa, sem kom fram í ræðu hans, að svo verði hrapað að þessu máli, að það verði undanskilið þeirri almennu reglu að athugast í nefnd. Hann gerði að minsta kosti enga tillögu um það. Jeg fyrir mitt leyti vildi óska, að þetta frv. hefði aldrei komið fram. En þar sem það er fram komið og sú er venjan að leyfa málum að fara til nefndar, vil jeg leyfa mjer að leggja til, að frv. verði vísað til sjútvn., ef það á að komast lengra.

Flm. (Ágúst Flygenring) Jeg skal ekki orðlengja um þetta frv., því að svo lítur út, sem tækifæri verði til að ræða það betur síðar. Nú skal jeg einungis víkja að því, er hv.þm. Borgf. (PO) vildi vefengja það, sem jeg sagði, að nefndarmenn í sjútvn. 1922 hefðu búist við öðrum afleiðingum af þessum lögum en orðið hafa. Því til sönnunar vitnaði hann meðal annars í ræðu frsm. í Ed., en hann tók þar einmitt fram, að hann byggist við, að lögunum yrði beitt á sama hátt sem áður, er kemur til fiskveiða, þannig að kaupmenn fái að kaupa afla úr erlendum fiskiskipum. Honum farast svo orð, með leyfi hæstv. forseta (MG): „Jeg stend hjer upp út af því, að mjer virðist kenna nokkurs misskilnings um það, hvernig beri að skilja 3. gr. Það er bannað öðrum en íslenskum ríkisborgurum að flytja í land og selja síld. Er það hið sama og kemur fram í tilsk. 1872. Hinsvegar hefir það verið skilið svo, að útlendingum sje eigi bannað að flytja í land síldina og selja hana fastakaupmönnum. Þessu hefir eigi verið breytt. Nefndin lítur svo á, að þó að gerður sje fastur samningur af útlendum kaupmönnum um að kaupa alla veiðina, þá verður eigi skoðað sem þeir hafi fast aðsetur hjer, og falla þeir því eigi undir fyrri part greinarinnar. Hefir þannig verið litið á og því þannig framfylgt um þorskveiði, en ekki síldveiði. Tek jeg þetta fram til þess að fyrirbyggja misskilning um þetta atriði.“ Það var einmitt þetta, sem jeg hjelt fram, að nefndarmenn hafi álitið, að lögin mundu ekki breyta því, sem venja hafði verið áður um þorskveiði. Tveir þeirra, hv. 2. þm. Reykv. (JBald) og Einar Þorgilsson, þáverandi 1. þm. G.-K., hafa báðir tjáð og lýst yfir því á fundi, að þeim hafi komið á óvart, að lögunum yrði framfylgt sem gert hefir verið að því er þorskveiðarnar snertir. Þeir litu svo á, að þar sem lögin væru í raun og veru hin sömu sem áður, mundi engin breyting verða á um þorskveiðar. En þetta er smáatriði, úr því að svo er komið, sem nú er. Stjórnin hefir skýrt lögin á sinn hátt, og enginn heldur því fram, að sú skýring sje röng. Í þessu felst einungis afsökun Hafnfirðinga á því, að þetta skyldi koma þeim alveg á óvart.

Jón Baldvinsson Það er alveg rjett hjá hv.þm. Borgf. (PO), að lögin frá 1922 eru í raun og veru ekki ný, heldur eru þar eldri lagafyrirmæli dregin saman í eina heild. Umræður urðu þá óvenjulega litlar, en af þeim má þó ráða, að frsm. í Ed. ætlaðist að minsta kosti ekki til neinna breytinga á gamla fyrirkomulaginu, enda minnist jeg þess, þó að ef til vill sje ekki rjett að vitna í ummæli á nefndarfundum - og líka erfitt að muna slíkt löngu seinna -, að í sjútvn. Nd. var um það rætt, að ákvæðum laganna yrði sjerstaklega beitt gagnvart síldveiðum útlendinga, en um þorskveiðar gilti sama sem áður. Jeg minnist og, að jeg hlýddi á viðtal, þar sem þáverandi þm. Vestm. og frsm. í Ed. skýrði frá því, að bann hefði, að gefnu tilefni í embættisfærslu sinni, rannsakað hvaða lagafyrirmæli giltu í þessu efni, og hafi hann komist að þeirri niðurstöðu, að ekki væri lögum samkvæmt að leyfa útlendum skipum að leggja hjer afla á land, en vegna gamallar venju hefði það verið látið óátalið. Síðan 1922 hefir því verið tekin upp ný og óvænt framkvæmd á gömlum lögum, og kemur það nú hart niður á einstaka stað. Það má vera, að menn hafi litið öðruvísi á þetta 1922, menn hafi þá verið bjartsýnni á atvinnuhorfur hjer á landi en nú. Atvinna er nú miklu rýrari en áður, og það er ljóst, að þau atvinnutæki, sem vjer eigum nú og fáum í nánustu framtíð út á lánstraust vort, geta ekki nægt. Sú breyting er og á síðustu 20 árum orðin á atvinnubrögðum manna til sjávarins, að nú þarf meira fje en áður. Atvinnutækin eru orðin stórkostlegri og dýrari, en hin smærri horfin. Þess vegna er ástæða til að rýmka svo ákvæði fiskveiðalöggjafarinnar eins og þau eru skýrð nú, að þau verði ekki strangari í framkvæmdinni en tilskipunin frá 1872.

Atvinnumálaráðherra(KlJ): Jeg bjóst ekki við miklum umræðum að þessu sinni, en þó hafa komið fram nokkur ummæli, sem jeg get ekki látið ósvarað. Það virðist svo sem þinginu 1922 hafi ekki verið það vel ljóst, hvað þá var á ferðinni. Því þó að sjaldnast sje mikið að græða á umræðum um eitthvert frv. fyrir þá, sem síðar vilja skýra lögin og ráða í vilja löggjafans, þá er það þó alveg sjerstakt, hvað lítið maður græðir á því að lesa umræðurnar um þetta mál í þingtíðindunum 1922. Annaðhvort hefir þinginu ekki verið málið ljóst, eða þá litið svo á, sem einungis væri verið að draga eldri, gildandi lög saman í eina heild og ekki annað. Þó að nú komi fram yfirlýsingar frá einstökum nefndarmönnum, efast jeg um, að þeim sje þetta mál svo minnisstætt, að mikið sje á því að græða, er þeir halda nú fram um skilning nefndanna á hinum og þessum atriðum. Lögin frá 1922 ber að mínu áliti aðallega að skoða sem codification af þágildandi lögum. Nú eru þessi lög rifin niður, eins og heill lands og þjóðar sje í voða. Því var neitað í Hafnarfirði, að þau nái til annars en síldveiða, eins og þorskveiðar sjeu ekki fiskveiðar. Það er vitanlegt, að lögin eiga við allar fiskveiðar. En því er haldið fram, að framkvæmd laganna frá 1922 sje önnur en á samskonar lagafyrirmælum áður, og því hafi menn ekki búist við. Þetta er gersamlega rangt, að lögunum sje nú beitt á annan hátt en áður, er kemur til þorskveiða. Það er gömul krafa frá útlendingum, einkum Frökkum, að fá að reka veiðar úr landi. Það var á sínum tíma farið fram á það af þeim, að þeir fengju að reisa stöðvar á Dýrafirði og á Austfjörðum, en þess var jafnan synjað. Þvílík tilmæli hafa altaf verið að koma um marga áratugi, og jeg minnist að hafa sjeð, að um 1860 var slíkri beiðni vísað á bug; svo gömul er þessi krafa. Útlendingum hefir því jafnan verið meinað algerlega að reka fiskveiðar úr landi, og er þessari löggjöf því ekki beitt öðruvísi en áður. Ef nokkur breyting er á þessu orðin, er það frekar á hinn veginn, að lögunum er beitt vægar og til hags fyrir þá, sem berjast nú fyrir því, að útlendum skipum sje leyft að hafa bækistöð hjer, og á þetta jafnt við þorskveiðar og síldveiðar. Tvö undanfarin ár hefir nokkrum útlendum skipum, sem stunduðu veiðar fyrir utan landhelgi, verið leyft að selja afla sinn í Reykjavík, og mætti segja, að þeim hefði verið gefinn meiri rjettur með þessu en lögin heimila. Jeg verð því að neita, að lögunum sje harðara beitt en áður. Frv. þetta er flutt vegna þeirrar miklu neyðar og atvinnuvandræða, sem nú eru í Hafnarfirði, sem mjer er fullkunnugt um. Jeg þykist vita, að hv.þm. muni vilja firra þennan kaupstað og aðra, sem líku máli gegnir, vandræðum. En það má gera án þess að samþykkja þetta frv., t. d. með almennum heimildarlögum fyrir stjórnina, um að hún megi veita undanþágu frá þessum ákvæðum laganna, ef henni þykir lífsnauðsyn bera til. Jeg býst við meiri umræðum um þetta mál við 2. umr. og skal þá skýra nánar frá afstöðu minni til málsins. Aðeins vil jeg bæta því við, að fyrir skömmu komu hingað ítalskir menn, sem hugðust að kaupa eða leigja stöð í Hafnarfirði, ef þeir gætu fengið leyfi til að leggja afla þar á land. Þeir áttu tal við stjórnina, og var þeim sagt, hvað lögin mæltu fyrir í þessu efni. Nú hafa þeir nýlega ritað stjórninni alllangt brjef um þetta mál, er jeg hefi látið þýða á íslensku og mun leggja fyrir hv. sjútvn., þegar hún fer að íhuga þetta frv.

Forsætisráðherra (SE): Jeg ætla aðeins að taka það fram, að jeg mun ekki að þessu sinni ræða þá hlið þessa máls, sem að mjer snýr, sem sje utanríkishliðina. En jeg óska að eiga tal um það við hv. sjútvn., sem væntanlega fær málið til meðferðar.

Jón Auðunn Jónsson Mjer er yfirleitt illa við, að langar umræður sjeu hafðar um mál áður en það fer í nefnd. En frv. það, sem hjer liggur fyrir, er þó að ýmsu leyti svo vaxið, að jeg vil ógjarnan láta það fara lengra án þess að fylgja því með nokkrum orðum, sem jeg ætlast til að sjeu til athugunar fyrir hv. sjútvn., sem væntanlega fær þetta mál til athugunar og umsagnar. Jeg skal strax taka það fram, að jeg undrast það, að frv. þessa efnis skuli vera fram komið. Ástæðan er atvinnuleysi í Hafnarfirði. Það er rjett, að atvinnuleysi er þar nokkurt, þó hygg jeg að afkoma manna þar sje yfirleitt engu lakari en viðast gerist við sjávarsíðuna bæði vestanlands og austanlands. Hvað ástandinu vestanlands viðvíkur, skal þess eins getið, að þar hefir verið óvenjulega aflalítið undanfarin þrjú ár, svo annað eins hefir ekki þekst þar síðan á árunum 1884–87, og er mjer kunnugt um það, að hlutir manna á mótorbátum í sjávarþorpunum þar hafa ekki numið meira en 800 kr. á ári, og síðastliðið ár ekki yfir 700 kr. til jafnaðar yfir alt árið. Þetta eru nú árstekjur sjómanna þar undanfarin ár, og tekjur verkafólks í landi hlutfallslegar. En samt mundi Vestfirðingum aldrei hafa komið til hugar að fara fram á undanþágur eða breytingar á fiskiveiðalöggjöf vorri til atvinnubóta um stundarsakir. Og jeg er nærri viss um, að Hafnfirðingum mundi aldrei hafa komið til hugar að fara þessa á leit, hefði atvinnuvegur þeirra verið bygður á þjóðlegum grundvelli. En aðalatvinnuvegum þeirra hefir um langan aldur verið haldið uppi af fiskiveiðum erlendra manna. Og jeg get tæplega hugsað mjer, að á meðan svo er í garðinn búið verði hægt að girða fyrir atvinnuleysið þar nema í bili. Því þó að þessi undanþága yrði veitt, er hættan alt af á, að gamla sagan endurtaki sig, sú, að útlendingarnir haldi burt strax, ef illa árar og útgerðin hættir að bera sig, og þannig geta ár og jafnvel áratugir liðið svo, að Hafnfirðingar verði atvinnulausir, þó þeir hafi undanþágur fyrir fiskiveiðar útlendinga sjer til handa. Frá mínu sjónarmiði er atvinnuvegur, rekinn af útlendingum með útlendum skipum, aldrei hollur til að byggja á, hvorki fyrir bæjarfjelag eða þjóðfjelagið, og síst heillavænlegt að draga til hans verkafólk frá hinum smærri atvinnuvegum annarsstaðar af landinu. Væri haldið langt á þeirri braut, mætti vel fara svo, að síðari villan yrði verri hinni fyrri. Á kröfum til undanþágu myndum vjer altaf eiga von, bæði þeim, sem kæmu innan frá, nefnilega frá fólki, sem væri atvinnulaust, og við þær yrðum vjer að ráða, og eins utan að, frá útlendingum, og þær gætu orðið okkur erfiðari, jafnvel svo, að við gætum ekki við þær ráðið. Og hvar stæðum vjer svo, þegar illa áraði og útlendingarnir hættu að koma, en skildu eftir bæina yfirfylta af atvinnulausu verkafólki? Hitt vitum vjer líka, að ekki eru þess fá dæmi, að smáþjóðir hafa mist sjálfstæði sitt fyrir það eitt að hafa veitt erlendum þjóðum helst til rúman atvinnurjett. Og þó sumar stórþjóðirnar takmarki hann ekki mjög mikið, einkum þegar um menn er að ræða, sem peningaráð hafa, þá gerir þeim það minna til, þegar það eru þegnar smærri þjóðar, sem minna má sín. En smáþjóðunum er það alls ekki hættulaust, að veita útlendum þjóðum, einkum stórþjóðunum, of víðtæk atvinnurjettindi, því það gefur viðkomandi stórþjóð ástæðu til að fara að gæta hagsmuna þegna sinna hjá smáþjóðinni og skerast í atvinnumál smáþjóðarinnar. Og eins og jeg tók fram, þá miðar þetta fyrirkomulag, með undanþágu á undanþágu ofan, síst til þess að gera atvinnulíf vort þjóðlegt eða heilbrigt. Og athugandi er það líka, að fæst sjávarpláss geta notið góðs af undanþágunni. Allvíðast verður útgerðin rekin aðeins með smærri skipum, mótorbátum. En sje hjer rekin togaraútgerð erlendra manna í stórum stíl, er hætt við, að smábátaútgerðin leggist niður, en það álít jeg heilbrigðast, að sem flestum landsins börnum gefist kostur á að reka sjálfstæðan atvinnurekstur þó í smáum stíl sje. Það má þó enginn skilja þessi orð mín svo, að jeg vilji amast við togaraútgerð, þar sem sjerstaklega er hægt að koma henni við og hægt er að reka hana með innlendum skipum, svo sem í Reykjavík og líklega í Hafnarfirði. En jeg er hinsvegar sannfærður um það, að öllum þorra landsmanna muni hitt reynast affarasælla, að halda við gamla útveginum og leggja þá samtímis meiri rækt við landhelgisgæsluna. Það sem jeg óttast er það, að ef vjer göngum inn á að fara að veita undanþágur frá fiskveiðalöggjöf vorri, þá geti orðið erfitt fyrir oss að stöðva oss á þeirri braut, og að vjer gætum þannig ekki til lengdar varist því að leggja niður innlenda og þjóðlega atvinnuvegi vora, sem eftir öllum staðháttum eru nauðsynlegir, og afleiðingin þá fyrr eða síðar sú, að land vort yrði erlend fiskistöð. Jeg ætla mjer ekki að fara inn á einstök atriði frv. við þessa umræðu, en fæ væntanlega síðar tækifæri til þess. En eitt er það, sem jeg þó vildi sjerstaklega leiðrjetta hjá hv.flm. (ÁF) nú þegar, sem sje það, að þm. þeir, sem að fiskiveiðalögunum stóðu, hafi ekki vitað fyllilega, hvað þeir voru að gera, eða yfirleitt ekki hugsað lengra en að fella saman í eitt (codificera) eldri lagaákvæði um þessi efni. Jeg tel vafalaust, að þetta sje rangt, og veit að svo er að því er sjálfan mig snertir og marga fleiri. Áreiðanlega var flestum þm. það fullljóst, að mjög strangar gætur þurfti á því að hafa, að rjettur vor til fiskiveiða hjer við land væri sem best trygður, og hvað það snertir, að lögin hafi aðeins átt að ná til síldveiða, þá nær það engri átt. - Hæstv. atvrh. (KlJ) hefir nú skýrt frá því, að erlendar þjóðir hafi þegar reynt að fá undanþágu á hinni eldri fiskiveiðalöggjöf, en stjórnin staðið á móti því, og er vonandi að svo verði áfram. Það mun rjett vera, sem hv.flm. (ÁF) skýrði frá, að eigi væru nægir peningar fyrir hendi í Hafnarfirði til að koma af stað þeim atvinnubótum, sem með þyrfti. En jeg held þó, að ef Hafnfirðingar hefðu hugsað fyrr um þetta atvinnuástand þar, þá hefðu þeir getað að mjög miklu leyti bætt hagi sína í þessu efni. Í því sambandi minnist jeg þess, að ýmsir góðir mótorbátar hafa verið seldir hjer frá Suðurlandi til Norðurlands, til þess að stunda á þeim fiskveiðar aðeins um sumartímann. Jeg held að hyggilegra hefði verið að festa þá hjer, því slíkir bátar veita æðimörgum atvinnu hjer við Faxaflóa. Og það er leitt til þess að vita, að skip, sem aflað hafa vel og veitt hafa fjölda manns góða atvinnu á vetrarvertíðinni, hverfi hjeðan, til þess að verða aðeins notuð um hásumarið; slíkt er ekki búhnykkur fyrir atvinnulíf þjóðarinnar. Þetta er engin ásökun til Hafnfirðinga, en það gefur bendingu um það, hvernig fer, þegar menn til lengdar hafa vanist því að kasta áhyggjum sínum á erlent fje og erlendan skipastól og hætta að hugsa um að koma upp innlendum atvinnuvegum. Háttv. flm. (ÁF) gat þess, að bankarnir hefðu ekki sjeð sjer fært að leggja fje til kaupa á togurum handa Hafnfirðingum. Hvað Landsbankann snertir þá get jeg ímyndað mjer, að ástæðan hafi verið sú, að hann var á síðasta hausti að leita fyrir sjer um lántöku erlendis. En nú mun það lán fengið. Mjer þætti því ekki ósennilegt, að hann væri nú fús til þess að hlaupa undir bagga með kaup á einum eða tveimur botnvörpungum, því fremur sem hann á stóra og dýra fiskveiðastöð í Hafnarfirði. Í Hafnarfirði mun nú vera lagt upp af 4 botnvörpungum, og ef 2 bættust við, þá mætti fullyrða, að atvinna væri þar meiri en í flestum bæjum landsins, því ætlað er, að um 300 eða jafnvel 400 manns lifi á hverjum togara hjer í Reykjavík. Að þessu vil jeg styðja, jafnvel með ábyrgð ríkissjóðs, ef skynsamlega er til kaupanna og útgerðarinnar stofnað. En jeg get ekki verið með í því að veita þeim þessa undanþágu, sem er ekki nema vafasamur stundarhagnaður fyrir bæjarfjelagið, en til stórskaða fyrir alla landsmenn og stórhættulegt sjálfstæðu atvinnulífi landsmanna, bæði á því sviði, sem jeg nú hefi frá skýrt, og þá ekki síður að því er snertir fiskimarkað okkar erlendis. En um það ætla jeg ekki að fjölyrða nú við þessa umræðu. Svo vil jeg að lokum gera örstutta fyrirspurn til hæstvirtrar stjórnar. Mjer hefir nefnilega verið tjáð, að ráðuneytið hafi þegar veitt undanþágu fyrir 6 erlenda leigutogara til fiskiveiða frá Hafnarfirði. Jeg hefi aðeins sögusögn annara um þetta og vildi gjarnan vita, hvað hæft væri í því.

Flm. (Ágúst Flygenring) Hæstv. atvrh. (KlJ) hjelt því fram, að með fiskiveiðalögunum hefði í raun rjettri engin breyting orðið á um þetta efni. En það er ekki rjett. Þegar lögin komu út, þá voru þau þegar birt í þeim tímaritum og blöðum nágrannaþjóðanna, sem um þessi mál fjalla, og Englendingar voru ekki seinir á sjer og gerðu þegar fyrirspurn til enska ræðismannsins hjer um það, hvernig skilja bæri 3. gr. laganna. Og skýringin var á þá leið, að útlendingum væri óheimilt að hafast við í landi eða á höfn um lengri tíma í þeim tilgangi að reka fiskiveiðar hjeðan. Og auðvitað er það, að ef lögin hefðu enga breytingu gert í þessum efnum, þá væri frv. það, sem hjer liggur fyrir, ekki fram komið. Og hvað því viðvíkur, að útlendingum hafi aldrei verið þetta heimilt, þá er því að svara, að um 12 ára skeið hefir firmað Bookless Bros. rekið útgerð frá eigin stöð í Hafnarfirði óátalið, og er þar þó bæjarfógeti og öll skjöl viðvíkjandi yfirfærslum og kaupum þess þinglesin þar. Hv. þm.N.-Ísf. (JAJ) hafði ýmislegt við frv. að athuga, en væntanlega tekst honum þó ekki að gera það að þeirri grýlu, sem hann sýnilega vildi. En sumt var þó ekki órjettmætt, sem hann tók fram, þar á meðal það t. d., að ef undanþága sem þessi gæti orðið Ísfirðingum að verulegum notum, þá bæri líka að veita þeim samskonar ívilnun. Ekki skyldi mjer þá vera óljúft að styðja að því, að þeir yrðu hennar líka aðnjótandi. En að frv. var ekki rýmra, kom til af því, að þeir, sem hjer á landi reka útgerð með togara, reka hana eingöngu frá stöðvum við Faxaflóa, og má í því sambandi minna á, að þeir togarar, sem Vestfirðingar hafa haldið úti, hafa annaðhvort lagt upp í Reykjavík eða Hafnarfirði. En að öðru leytinu hafa togararnir stöðvar annaðhvort í Hull eða Grimsby; má segja, að þeir sjeu gerðir út þaðan helming ársins. Um hitt atriðið, sem þingmaðurinn gerði mikið úr, að það sje óheilbrigt að byggja eingöngu á atvinnurekstri útlendra manna, þá er jeg því auðvitað fyllilega samdóma. En hann getur verið bjargráð um stundarsakir, þegar annað þrýtur, og að svo miklu leyti sem innlendi atvinnureksturinn fullnægir ekki atvinnuþörfinni. Það var þetta, sem fyrir oss, flm. frv., vakti. Það er eitt út af fyrir sig stórhagnaður, ef hægt væri nú að selja fiskverkunarstöðina fyrir ½ milj. kr., í stað þess að hún er nú arðlaus eign og eigendum sínum til byrði. Hinu þarf varla að gera ráð fyrir, að vjer af þessum ástæðum stöndum uppi með fulla bæi af atvinnulausu fólki. Svo mikið hafa Hafnfirðingar aldrei bygt á þessum atvinnurekstri. Allar þesskonar spár eru með öllu ástæðulausar grýlur. En sem sagt, jeg tel heppilegt, að vjer notfærum oss sem best þann hagnað, sem vjer getum haft af versluninni við útlendinga, og þar sem atvinnuleysið er annarsvegar, þá ættum vjer líka að geta mætt þeim á þeirri leið, ekki einungis og beinlínis vegna fjárskorts okkar, heldur vegna hins, að vjer þurfum einnig að leita til þeirra í sömu erindum, og er mjer ekki ljóst, hvernig slík viðskifti ættu að geta gert atvinnulífið óheilbrigt. Það er heldur ekkert smáatriði, að vjer verðum jafnan margt að læra af útlendingum, ef vjer eigum ekki að dragast aftur úr. Vjer höfum að minsta kosti hingað til orðið að leita til þeirra í þeim efnum, og jeg geri ráð fyrir, að svo verði eftirleiðis. Vjer lítum þannig á, að þegar útlendingar sækja um leyfi til þess að setjast hjer að, gera þeir það oft af einskonar æfintýralöngun, sem þeir jafnaðarlega hafa ekkert upp úr. En því á þá að spilla þessu og banna þeim að koma? Þá talaði háttv.þm.N.-Ísf. (JAJ) um það, að vjer ættum að hlynna að smábátaútgerðinni, vegna þess, að hana stunduðu flestir, og svo til þess, að atvinna hjeldist og skiftist á sem flestar hendur. Þetta er ágætt, svo langt sem það nær og er framkvæmanlegt. En vjer verðum að athuga, að fiskimið vor hafa gengið mjög úr sjer hin síðustu ár, þ. e. a. s. öll grunnmiðin. Fyrrum voru auðug fiskimið svo að segja inni á hverjum firði, en nú eru þau eydd, vegna þess að innlendir og erlendir botnvörpungar hafa tæmt þau og fiskur helst þar eigi lengur við. Fiskur gengur nú eigi lengur eins langt upp á grunnmiðin sem áður, en það eru mið opinna báta og smærri mótorskipa, og þegar þessi mið bregðast, verða stóru skipin að koma til. Auk þess hefir þessi atvinnuvegur smábátanna eigi reynst betur en svo, að hann gefur eigi trygga atvinnu eða arð, enda er hann að miklu leyti á sama stigi í ár og hann var fyrir þúsund árum síðan.

Tryggvi Þórhallsson Jeg ætla mjer ekki að blanda mjer inn í deilur háttv. 1. þm. G.-K. annarsvegar og háttv.þm. Borgf. og þm.N.-Ísf. á hina hlið. Háttv. 1. þm. G.-K. heldur því fram, að fiskilöggjöfin frá 1922 hafi orsakað mikið atvinnutjón í Hafnarfirði, en hinir halda því fram, að hagsmunir alls landsins í heild sinni megi eigi vera án þessara laga. Ástæðan til þess, að jeg nú tek til máls, var eitt atriði, sem háttv.þm.N.-Ísf. vakti athygli sjútvn. á. Jeg vil einnig víkja því til sömu nefndar, að hún athugi vandlega í sambandi við þetta frv. það, sem jeg nú vil minnast á. Jeg hefi hjer fyrir framan mig nál. tollmálanefndarinnar norsku. Þar stendur meðal annars það, sem jeg nú ætla mjer að lesa upp, að þar til fengnu leyfi hæstv. forseta: „I skrivelse av 11te august 1922 til Handelsdepartementet har fiskeridirektören gjort opmerksom på at Island har vedtatt en ny fiskerilov, som kan sies í förste rekke å være rettet mot nordmennene, og at denne lov kan komme til å virke meget generende for de norske fiskerier på Island. Da på den annen side den forhöjede kjötttold kan tenkes å virke generende for Islands export af saltet fårekjött til Norge mente fiskeridirektören at der kunde tenkes forhandlinger om gensidige lempninger av den nevnte fiskerilov og kjötttolden forsåvidt det islandske fårekjött angår.“ Þar á eftir kemur yfirlýsing nefndarinnar um, að hún vísi því til norsku stjórnarinnar, að reyna samninga við stjórn Íslands um að lækka kjöttollinn að því er tekur til ísl. saltkjöts, gegn ívilnunum til handa Norðmönnum í fiskilöggjöf vorri. Það er ljóst af þessu, eins og jeg vjek að í gær, að Norðmenn álíta fiskilögin frá 1922 stíluð gegn sjer, og þar sem þetta, sem jeg las upp, kemur fram rjett eftir tollhækkunina, er mjög líklegt, að hún stafi að einhverju leyti frá þessum lögum frá 1922. Það var þetta, sem jeg vildi vekja athygli sjútvn. á, og þar sem háttv.þm. Borgf. sagði, að hagsmunir alls landsins væru mjög svo bundnir við þessa löggjöf frá 1922, vil jeg leyfa mjer að biðja sjútvn. að taka þetta til athugunar ásamt öðru, sem hún gerir. Þessvegna bið jeg nefndina að athuga einnig þetta, sem jeg las upp. Jeg vil taka undir með háttv.þm. Borgf. í því, að landbúnaður og sjávarútvegur eru fjöregg þjóðarinnar, sem allir vilja vernda, og því vænti jeg, að háttv. sjútvn. vilji hafa hagsmuni beggja þessara atvinnuvega í huga.

Atvinnumálaráðherra (KlJ): Gagnvart háttv.flm. þessa frv. verð jeg að halda því fram, að lögin frá 1922 hafi verið „praktiseruð“, að því er snertir þorskveiðar, alveg eins nú og jafnan hefir verið áður. þetta getur stjórnarráðið auðveldlega sannað skjallega. Mál þetta hefir oft komið þar fyrir og verið ítarlega rannsakað. Um 1904, þegar er vjer höfðum fengið vora fyrstu innlendu stjórn, kom málaleitun til stjórnarinnar, sem gaf tilefni til þess að þetta mál var ítarlega rannsakað. Það gerði þáverandi skrifstofustjóri dómsmálaráðuneytisins, Jón Magnússon. Komst hann að þeirri niðurstöðu, að útlendingum væri alveg óheimilt eftir gildandi lögum að reka hjeðan fiskiveiðar. Þessu áliti var jeg alveg sammála, og þessu hefir verið haldið fram af stjórninni alt til 1917, að því er jeg veit til, og jeg hygg einnig síðar. Þetta er, eins og jeg sagði, hægt að sýna með skjölum. Hitt er annað mál, að það getur verið, að það hafi liðist á stöku stað, að erlendur maður ræki hjer þessa atvinnu; en um það er mjer þó ókunnugt. Ef svo hefir verið einhversstaðar, var það verk sýslumanns eða bæjarfógeta að taka þar í taumana og tilkynna stjórnarráðinu, ef hann var í vafa í einhverju atriði. Jeg hefi eigi orðið var við, að bæjarfógeti Hafnarfjarðar hafi gert neinn málarekstur viðvíkjandi Bookless. Jeg hefi ávalt skoðað starfsemi hans hjer á landi nokkuð svipaða og þá, sem Mr. Ward rak hjer fyrir nokkru, nefnilega fiskikaup, en ekki að hann væri hjer heimilisfastur eða ræki hjer beinlínis útgerð. Háttv. þm.N.-Ísf. spurði, hvort það væri satt, að undanþága hefði verið veitt fyrir 6 togara frá Hafnarfirði. Því skal jeg stuttlega svara með einu nei-i. Jeg hefi enga undanþágu veitt, hvorki einum nje fleiri. En jeg hefi lýst því sem minni eigin skoðun, að innlendum mönnum væri heimilt að taka erlend skip á leigu til fiskiveiða. Það kom fram fyrirspurn um þetta atriði áður en Hafnfirðingar fóru fram á að fá undanþágu undan lögunum, og þessu svaraði jeg þá. Þetta er aðeins minn skilningur á lögunum, en raunar heyrir málið undir dómstólana. Jeg get gefið skýrslu um það hvenær sem er, á hverju jeg byggi þennan skilning minn á lögunum, en jeg tel rjettara að geyma það til 2. umr. þessa máls.

Pjetur Ottesen Það er mín meining að halda mjer aðeins við þá hlið þessa máls, að vara við öllum undanþágum og undanhaldi í fiskiveiðalöggjöfinni, vara við þeim háska, sem í því er fólginn að veita undanþágu frá fiskiveiðalögum, þó í smáum stíl sje og eigi ekki að vera nema handa einni þjóð, því ef það er gert, verður trauðla viðnám veitt eða staðið í móti kröfum annara til hins sama. Skal jeg því eigi fara langt út fyrir þetta atriði, en vil aðeins taka það fram, að háttv.flm. þessa frv., sem ætlaði að vinna máli sínu gagn með því að vekja tortrygni á skilningi þingsins 1922 á lögunum, sem hjer um ræðir, hefir algerlega mistekist. Það er fullvíst, að þeir, sem þá sátu á þingi, höfðu fullan skilning á þýðingu laganna og hver nauðsyn þjóðinni væri á að slíkri löggjöf væri framfylgt til verndar hagsmuna landsmanna. Þingið hafði óbifanlega trú á gagnsemi þessara laga, og á bak við þá trú var samhuga vilji manna, að einskis yrði látið ófreistað til að framfylgja lögunum. Og einmitt þess vegna var lagt kapp á að koma þeim í gegnum þingið. Það er því alveg rjett, sem hæstv. atvinnumálaráðh. sagði, það er ekki hægt að ávíta stjórnina fyrir annað en ef hún hefir eigi fylgt lögunum nógu fast fram Það er alment viðurkent, að það hefir verið farið kringum lögin, og á síðasta þingi aflaði jeg mjer gagna um það mál, sjerstaklega um framkvæmd fiskiveiðalaganna fyrir Norðurlandi 1922, og í sambandi við umræður þær, sem urðu um fyrirspurn mína til stjórnarinnar á síðasta þingi um framkvæmdir í landhelgisgæslumálum, skoraði jeg á hæstv.forsrh. (SE) að láta rannsaka það mál, og ef hann vildi gefa yfirlýsingu um, að lögunum yrði betur framfylgt eftirleiðis, kvaðst jeg mundu láta niður falla að því sinni að birta gögn þau, er jeg hafði í höndum um þetta. Forsætisráðherrann lofaði því þá og lýsti því yfir í þinginu, að þetta mál skyldi verða rannsakað, og dettur mjer alls ekki í hug að rengja hann um, að það hafi verið gert; því þó enn sje eigi fram komin nein skýrsla frá stjórninni um það mál, getur hún vel komið ennþá. Það, sem gera ber í þessu máli, er að herða á framkvæmd laganna og gera alt, sem við orkum, til þess að þau nái tilgangi sínum á þeim grundvelli, en forðast að víkja þar í nokkru frá settu marki. Háttv. flm. sagði, að við ættum að líkja eftir stórþjóðunum. Já, þetta höfum við einmitt gert. Fiskiveiðalöggjöfin frá 1922 er samhljóða gildandi lögum um þetta efni í Noregi. Vjer höfum í þessu efni farið að dæmi Norðmanna, og var það ofur eðlilegt, þar sem svo líkt hagar til þar og hjer hvað fiskiveiðarnar snertir. Vilji háttv.flm., að við förum að dæmi stærri þjóða, bendi jeg honum hjer með á það, að við höfum gert það einmitt í fiskiveiðalöggjöfinni. Háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) er að fóðra undanhald sitt í þessu máli síðan 1922. Þá gerði hann engan ágreining um þessi lög. Nú tilfærir þm., að þá hafi verið bjartara yfir öllum atvinnuvegum en nú, og því sje öðru máli að gegna. Jeg lít alt öðruvísi á þetta mál; eftir því sem útlitið er skuggalegra eigum við að halda fastara í þessi verndarlög, því að viðreisn þjóðarinnar er fyrst og fremst undir okkur sjálfum komin. Háttv. flm. kvartaði undan því, að verið væri að gera úlfalda úr mýflugu. Það hygg jeg að hann hafi einmitt sjálfur gert. Háttv. flm. sagði í framsöguræðu sinni, að þetta frv. sitt væri ofur saklaust; það færi að eins fram á að leyfa Hafnfirðingum að hleypa að 6 togurum. Nú hefir hann lýst því yfir, í tilefni af ummælum háttv.þm.N.-Ísf., að hann sje eigi aðeins fús til að veita Ísfirðingum sama háttar hlunnindi!!, heldur sje hann meðmæltur undanþágu fyrir hvern, sem hafa vill. Þar með er háttv. þingmaðurinn búinn að lýsa því yfir, að þessi litla og saklausa undanþága, sem hann kallar svo, mundi brátt verða sá mistilteinn, sem hinni íslensku þjóð stafaði mikil hætta af. Þá sagði háttv.flm., að það gerði ekki mikið til fyrir Hafnfirðinga, þótt þessi erlendi útgerðarmaður þar færi á höfuðið. Segjum að útgerðarfjelag þar yrði gjaldþrota eftir árs starfsemi. Það hefir veitt mönnum atvinnu í eitt ár, en hvernig fer nú fyrir þeim, sem bygt hafa vonir sínar um atvinnu á þessu fjelagi næsta ár?

Kannske betur!

Kannske betur, segir hv.flm. Nei, endurbóta á þessu er ekki að vænta í öðru en því, að það verði breyting á þeim hugsunarhætti, sem nú virðist vera ríkjandi í Hafnarfirði, að varpa allri sinni áhyggju upp á útlendinga. Þá gerði hv.flm. mikið úr því, sem vjer höfum lært og gætum lært af útlendingum, og taldi það til meðmæla með þessu frv. Það er vitanlega satt, að við höfum lært margt það af útlendingum, er til framfara hefir orðið hjá okkur viðvíkjandi fiskiveiðum og fleira.

Alt!

. Þetta er fljótfærnislega mælt og ályktað og rangt í þokkabót. Það er margt gott og nýtilegt í atvinnuvegum okkar, sem vaxið er upp með þjóðinni og okkur hefir gefist betur en það, sem aðfengið hefir verið. Að vísu höfum við sótt margt gott og nýtilegt til útlendinga, því ber ekki að neita, en einnig líka margt ilt, sem orðið hefir til skaða öllu því, sem var gott, gamalt og þarflegt í fari okkar. Síldveiðar Norðmanna og annara útlendinga hjer við land hafa komið mörgu illu og óheilbrigðu inn í þjóðfjelag vort. Jeg vil ekki kaupa þessa erlendu fræðslu of dýru verði, enda stendur og önnur leið opin fyrir okkur, það er að senda menn utan til þess að kynnast framförum á atvinnusviðinu, og þurfum vjer þá ekki að stofna hinum helgustu rjettindum vorum í voða fyrir það, og erum við þá lausir við þá hættu, sem af því stafar, að hleypa siðferðissneyddum óaldarlýð inn í landið. Háttv. flm. sagði, að það sæti ekki á okkur að láta mikið um að vernda rjett vorn; framfarirnar væru ekki það miklar eftir 1000 ár. Þetta er eigi sanngjarnlega mælt, því framfarir hafa þó þrátt fyrir alt orðið talsverðar hjá okkur, og ef við verjum ekki sjálfir rjett vorn, þurfum vjer eigi að vænta þess, að aðrir geri það. Mjer þykir mjög miður, að þetta frv. er fram komið. Bæði af því að það sýnir, að til eru menn hjer á landi, er misskilja svo og gera svo lítið úr þýðingu fiskiveiðalaganna, að þeir skuli freista að rjúfa þennan varnarmúr um fjárhagslegt sjálfstæði landsins, og svo af því, að nú stendur einmitt svo á, að við eigum í höggi við aðra þjóð, Norðmenn, í verslunarviðskiftum, og þá er mjög óheppilegt, að við sýnum í orði eða verki vott um veiklun eða undanhald í þessu máli, því það gæti leitt til þess, að Norðmenn krefðust tilslakana af okkar hálfu á fiskiveiðalöggjöfinni, enda þótt mjer þyki ólíklegt, að þeir geri það, er þeir hafa samskonar lög og við um þessi efni.

Þeir hafa þegar gert kröfur til ívilnunar.

. Háttv. þm. Str. hefir verið að ympra á því hjer í umræðunum um þetta mál, og hann hefir haldið því fram í blaði sínu, „Tímanum“, að kjöttollur Norðmanna stafaði frá fiskiveiðalöggjöf okkar frá 1922. En þessi tilgáta hans hefir við engin rök að styðjast. Það er upplýst um upphaf þess máls í Noregi, að Norðmenn höfðu íslenska saltkjötið alls ekki í huga, er þeir hækkuðu kjöttollinn. Kjöttollshækkuninni var beinlínis stefnt á nýja kjötið frá Danmörku og öðrum nágrannalöndum, sem var að verða stórhættulegt kjötframleiðslu Norðmanna sjálfra. Verður því alls eigi sjeð, að Ísland hafi þar komið til greina. Og þegar athuguð er atkvæðagreiðslan í norska þinginu, er hækkunin á kjöttollinum var samþykt, kemur í ljós, að hún var samþykt með 84:58 atkv., og þeir, sem mótatkvæði greiða, eru fulltrúar verkamanna og útgerðarmanna, einmitt fulltrúar þeirra stjetta, sem helst ættu að hafa haft óhag af fiskiveiðalöggjöf okkar. Þessi tilgáta háttv.þm. Str. hefir því alls ekki við rök að styðjast. Kröfur Norðmanna, ef nokkrar eru, um tilslökun á fiskiveiðalöggjöfinni, eru því fyrir það eitt fram komnar, að hjer heima hafa heyrst raddir um, að til mála geti komið að slaka til á fiskiveiðalöggjöfinni, og það hefir jafnvel verið gengið svo langt í þessu, að þeim hafi verið boðið upp á þetta. Jeg endurtek það, að jeg tel óheppilegt, að mál þetta er nú fram komið og að farið var að draga Norðmenn og kjöttollsmálið inn í þessar umræður. En úr því að það hefir verið gert, vil jeg benda hjer með á, að það er nauðsynlegt, að þau verði afdrif þessa máls, að þingið sýni svart á hvítu, að það þvertaki fyrir allar tilslakanir á fiskiveiðalöggjöfinni og felli þetta frv. Og ef það reynist satt, að Norðmenn ætluðu að gera okkur þungar búsifjar í viðskiftum, þá er okkur önnur leið opin til að svara slíkri rangsleitni og ágengni af þeirra hálfu í okkar garð. Norðmenn hafa hjer mikil viðskifti og njóta mjög góðra kjara hjá okkur. Hvað er þá því til fyrirstöðu, að við grípum til okkar ráða á þeim sviðum, til þess að ná rjetti okkar á þeim og sviftum þá þeim hlunnindum, sem þeir nú njóta hjer í ríkum mæli. Það er rjetta svarið.

Magnús Jónsson Jeg ætla ekki að leggja hjer mörg orð í belg, en úr því margir háttv.þm. eru farnir að lesa væntanlegri nefnd textann um, hvað hún eigi að athuga í sambandi við þetta mál, vil jeg nefna eitt atriði, sem í mínum augum er hið stærsta í þessu máli. Með þessari undanþágu undan fiskiveiðalöggjöfinni er útlendingum heimilað að leggja hjer á land afla sinn, verka hann hjer og flytja hann út aftur sem íslenskan fisk. Íslendingum hefir nú tekist að gera fisk sinn að ágætri vöru, og tel jeg mjög varhugavert að hleypa útlendingum þar að. Jeg býst að vísu við, að menn vilji segja, að ekki muni svo ýkjamikið um eina 6 útlenda togara. En bæði er, að ekki munar svo lítið um þetta, þegar miðað er við vora litlu framleiðslu, og auk þess er hætt við, að haldið verði áfram með undanþágumar, ef þingið færi á annað borð inn á þá braut. Finst mjer að Spánarmarkaðurinn hafi nú orðið oss svo dýr, að vjer ættum að hugsa oss vel um áður en vjer látum hann svo ljettilega af hendi. Jeg skal játa, að það gerði ekkert til, þótt vjer ljetum útlendinga fá hlutdeild í markaðinum, ef hann væri ótakmarkaður. En það er síður en að svo sje, og veiðum vjer því að gæta allrar varhygðar í þessu efni. Jeg skal svo ekki fjölyrða þetta meir, en vonast til að háttv. nefnd taki þetta atriði til rækilegrar íhugunar, ásamt öðru, sem fram hefir komið í málinu.