Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Samfylkingarinnar um að Valgerður Bjarnadóttir, 11. þm. Reykv. n., geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu, Anna Margrét Guðjónsdóttir, en 1. varamaður á lista í kjördæminu hefur boðað forföll. Anna Margrét Guðjónsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju. Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Vilhjálmur Bjarnason, 9. þm. Suðvest., geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Óli Björn Kárason. Óli Björn Kárason hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.

Með bréfi, dagsettu 28. september 2016, hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um sjúkraflug á Íslandi.

Forseti vill tilkynna að hlé verður gert á þingfundi á milli kl. 12 og 15 í dag.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að lýsa undrun minni á því að boðað sé til þingfundar núna á þessum morgni. Eins og okkur öllum er kunnugt um eru tvær starfsáætlanir Alþingis farnar í ruslakörfuna, hafa ekki staðist. Samkvæmt síðari áætluninni er þingfundum lokið. Það hefur ekki verið gerð nein ný áætlun um annað og því miður ekki heldur haft neitt samráð um annað. Ég verð að gera alvarlegar athugasemdir við að boðað sé til þingfundar að lokinni starfsáætlun, án þess að það sé rætt í forsætisnefnd Alþingis eða við formenn þingflokka í þinginu. Þetta er lýðræðisstofnun. Henni er ekkert stjórnað með tilskipunum. Ef ríkisstjórnin þarf einn dag í viðbót til að reyna að ljúka einhverjum málum er sjálfsagt að ræða það. En þá verða menn auðvitað að ræða það en ekki boða einhliða til fundar sem engar áætlanir hafa verið uppi um. Ég kalla þess vegna eftir að hlé verði gert á þessum fundarhöldum, virðulegur forseti, þangað til þessir fundir hafa farið fram og eðlileg 

Forseti tilkynnti áðan að hlé yrði gert á þingfundi kl. 12 til kl. 15, annars vegar vegna þingflokksfunda sem standa frá kl. 13 en einnig vegna funda hjá þingflokksformönnum og forsætisnefnd þar sem þessi mál verða rædd. Forseta er enn fremur kunnugt um að fram munu fara samtöl út af þeim málum á þessum degi.

Forseti. Það er rétt að boðaður hefur verið fundur með þingflokksformönnum í hádeginu. En við erum án áætlunar. Það er engin áætlun gild um starfsemi Alþingis Íslendinga og það eru innan við fjórar vikur til alþingiskosninga. Við látum hér eins og allt sé eðlilegt, eins og við getum farið að hefja hefðbundinn þingfund með óundirbúnum fyrirspurnum o.s.frv. Það er ekki svo, virðulegur forseti. Það er ekki viðunandi umgengni við Alþingi Íslendinga að koma fram með dagskrá eins og ekkert sé eðlilegra. Tíminn er runninn út. Tími þessarar ríkisstjórnar er runninn út. Tími þingmeirihlutans er runninn út. Við þurfum að komast í kosningabaráttu. Það er óverjandi að hefja þingfund án þess að forseti setjist niður í það minnsta með þingflokksformönnum og forsætisnefnd.

Virðulegi forseti. Ég er mjög undrandi á því að menn skuli yfirleitt hafa boðað til þessa fundar án þess að kalla þingflokksformenn saman. Það er góðra gjalda vert að ætla að gera það kl. 12, en að boða til fundar með dagskrá eftir að áætlun þingsins er lokið finnst mér eiginlega fyrir neðan allar hellur. Ég vona að á þessum fundi setji menn niður verkefnin sem bíða, taki málin niður og reyni að meta hverju við getum náð að ljúka á tilsettum tíma, og ákveði hvenær við ætlum að gera það. Við gerum þetta flest, og ég hef áður nefnt það, í okkar eigin lífi, þ.e. að meta hvaða verkefni við erum með á borðinu og hvaða tíma við höfum til að reyna að ljúka þeim. Og það er það sem við þurfum að gera núna með öll þessi stórmál sem menn ætla sér að reyna að koma í gegnum þingið. Ég vona, virðulegi forseti, að út úr fundinum kl. 12 í dag komi raunhæf verkáætlun þannig að við getum lokið þinghaldi sómasamlega og farið í kosningabaráttu sem við þurfum öll að fara að huga að.

Herra forseti. Ég geri alvarlegar athugasemdir við það að þingfundur hafi verið boðaður með dagskrá án þess að samráð væri við forustumenn í þinginu um það. Starfsáætlun er liðin og það er ómögulegt að bjóða okkur upp á þessar aðstæður svo stuttu fyrir kosningar. Ég vil taka undir með þingmönnum sem hafa sett fram þær óskir að eftir fundinn með þingflokksformönnum komi út plan sem er raunhæft og hægt er að standa við og við ljúkum þessu þingi sem fyrst og förum út í kosningabaráttu. Það er það sem við þurfum að gera. Hér eru stór mál sem við vitum að við munum ekki ljúka fyrir 29. október og við þurfum að setja saman og búa okkur til plan sem allir geta sætt sig við, herra forseti.

Forseti. Það var að sjálfsögðu ljóst í síðustu viku að þessi starfsáætlun mundi ekki halda. Ég hef skilning á því að ekki var hægt að koma með starfsáætlun fyrr en að lægi fyrir hver yrði formaður Framsóknarflokksins. Ég verð samt að segja að mér finnst algerlega óviðeigandi, forseti, að setja á fund áður en þingflokksformannafundur er haldinn. Mér finnst þetta ekki í lagi. Hér eru örfáir þingmenn stjórnarmeirihlutans, örfáir. Það verður að segjast eins og er að við í stjórnarandstöðunni upplifum það að verið sé að draga okkur á þingfundi meðan þingmenn stjórnarmeirihlutans eru á fullu í kosningabaráttu úti í kjördæmum sínum. Þetta finnst mér virðingarleysi gagnvart Alþingi og virðingarleysi gagnvart möguleikum, eða alla vega enginn vilji til þess að ná einhverjum sáttum við þingið. Ég óska eftir því að þessi fundur 

Herra forseti. Það er algerlega ótækt að verið sé að funda án þess að þetta hafi legið fyrir, þ.e. samtalið milli þingflokksformanna, forsætisnefndar og forseta þingsins. Hvernig eigum við að komast fram í hin víðfeðmu kjördæmi til að kynna stefnu okkar og eiga samtal við fólk? Það er farið að kalla eftir viðveru í framhaldsskólum landsins, það er búið að bóka útsendingar bæði fyrir norðan og sunnan og eflaust víðar þar sem þess er óskað að pólitíkusar komi og ræði málin. Það er ekki hægt ef við eigum að vera hér eitthvað fram eftir. Það er jú stjórnarandstaðan sem er inni á þingi en stjórnarflokkarnir hafa farið og byrjað að sinna kosningabaráttu sinni. Framsóknarflokkurinn fékk nú heldur betur kynningu hjá ríkisfjölmiðlinum. Hann getur væntanlega ekki kvartað yfir því þar sem það var bein útsending af öllum stefnumálum þess flokks. 

Hæstv. forseti. Ég biðst vægðar. Við höfum verið þátttakendur í óvissuferð Framsóknarflokksins, þingið hefur verið óstarfhæft vegna þruglsins og ruglsins hjá því fólki. Starfsáætlun er liðin því að þau voru ekki fær um að taka þátt í þingstörfum vegna innanflokksklofninga. Ég ætlast til þess að hæstv. forseti dragi okkur ekki út í þetta fúafen og haldi fund um skipulag þingsins þá örfáu daga sem við gætum hugsanlega verið hér áfram, til að hnýta þá hnúta sem nauðsynlegt er. Hæstv. forseti. Ef forseti grípur ekki í taumana núna er þessi óvissuferð í boði hans. Ég hvet forseta til að taka ekki skömmina af ríkisstjórninni, hún á heima þar. Það þarf að leysa þessi mál áður en við höldum áfram hér.

Hæstv. forseti. Það er engin starfsáætlun í gildi fyrir Alþingi. Engu að síður er boðað til þingfundar og hingað erum við sum mætt. Mér finnst algjörlega óviðunandi að hér sé haldinn þingfundur áður en þingflokksformenn hafa verið boðaðir til fundar um framhaldið. Að mínu mati er það engan veginn nóg að þann fund eigi að halda kl. 12. Ef það er hins vegar vilji hæstv. forseta að halda þeirri tímasetningu finnst mér ekkert annað tækt í stöðunni en að fresta þessum fundi þar til þeim fundi er lokið. Ég veit ekki alveg hvað það er í raun sem við ættum að ræða hér, annað en fundarstjórn forseta. Það er engin starfsáætlun í gildi og þess vegna þarf að ákveða næstu skref áður en við látum okkur detta í hug að hægt sé að halda eðlilegan þingfund. 
            

Forseti hyggst halda sig við það að áður boðaður fundur þingflokksformanna verði kl. 12 og forsætisnefndar kl. 12.30 og vekur athygli á því að sú dagskrá sem hér liggur fyrir í dag er nánast sama dagskrá og við vorum að ræða á fimmtudaginn var.

Virðulegur forseti. Mér finnst það mjög mikilvægt sem kom fram í máli hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur, kosningabaráttan er hafin og þingmenn þurfa sumir hverjir að sinna stórum kjördæmum fjarri Reykjavík og það er mikill aðstöðumunur í því. Þingmenn stjórnarandstöðunnar eru hér, taka þátt í þingfundum og nefndarfundum og sinna þingstörfum, en vildu gjarnan vera úti í sínum kjördæmum. Svo geta aðrir þingmenn stjórnarliðsins í sjálfu sér sloppið við að vera hér og eru ekkert endilega hér. Eftir því sem nálgast kosningar veltir maður fyrir sér: Þessir fundir sem verið er að setja upp í kjördæmunum, annaðhvort mæta allir eða enginn. Mér finnst það ekki ganga að sumir geti verið að flengjast þar og taka í höndina á fólki á meðan aðrir sinna störfum hér af því að ríkisstjórnin og hæstv. forseti geta ekki fundið út úr því að klára þetta þing. Þetta er algjörlega óviðunandi staða.

Herra forseti. Ég verð að taka undir það sjónarmið að það væri skynsamlegast að nota tíminn hér framan af degi og þess vegna til kvölds ef með þarf til þess að menn setjist niður og reyni að finna saman út úr því hvernig á að nota þessa örfáu sólarhringa sem hægt er, boðlegt er, að halda þingfundum áfram. Ég var á nefndarfundi í morgun, eins og sjálfsagt fleiri, og þar var staðan þannig að fyrst voru á réttum tíma mættir tveir og síðan þrír alllengi, svo fjórir og fundartíminn að verða hálfnaður þegar nefndin var löglega skipuð, þ.e. meiri hluti var kominn til staðar. Þetta á ekkert eftir að gera annað en versna. Það verður nógu erfitt að halda einhverjum lágmarksbrag á þessu hér í þessari viku. Miðað við það sem ég hef séð og fram undan er hjá okkur t.d. í Norðausturkjördæmi af atburðum þá er óhugsandi að vera með þinghald í næstu viku. Það er bara ekki hægt. Það eru á hverjum einasta degi fjölmiðlafundir eða almennir opnir fundir þar sem óskað er nærveru allra flokka vítt og breitt um kjördæmið. Það mun ekki verða þannig að stjórnarliðar verði þar og við hin hér að reyna að halda áfram þingstörfum. Forseti verður að horfast í augu við það að við höfum þessa örfáu sólarhringa og það verður að vera raunsætt mat á því hvað er hægt að gera á þeim tíma.

Forseti. Það er á ábyrgð forseta að setja dagskrána niður, það vita allir. Því finnst mér mjög dapurlegt að forseti ákveði að setja á fund án þess að búið sé að halda fundi þingflokksformanna og formanna til þess að ræða þinghaldið. Við erum ekki með gilda starfsáætlun. Mér finnst líka dálítið merkilegt að forseti hagi málum svona því að þetta þýðir í raun og veru að enginn þrýstingur verður á stjórnina að finna ásættanlegar lausnir þannig að hægt sé að ljúka þessu þinghaldi. Þinghald hefur dregist svona mikið einvörðungu út af því hvernig stjórnarliðar hafa haldið á málum. Minni hlutinn hefur verið mjög viljugur til samstarfs á alla vegu. Við höfum meira að segja mannað nefndir þegar vantað hefur upp á að stjórnarliðar séu nægilega margir til að fundir séu gildir. Það skýtur skökku við að á eina höndina sé meiri hlutinn alltaf að slá sér á brjóst fyrir það hve mikinn meiri hluta þau hafi og mikið fleiri þingmenn - hvar eru þeir þá núna?

Virðulegur forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem þessi stofnun, Alþingi, starfar án starfsáætlunar. Þá var talað um að aðstæður hefðu verið fordæmalausar og það væri í lagi að gera hlutina með þeim hætti þá. 

Hæstv. forseti. Ég er algjörlega ósammála þeirri túlkun að þetta sé sama dagskrá og var hér fyrir helgi og þess vegna sé ekkert mál að halda áfram eins og ekkert hafi í skorist. Það er engin starfsáætlun í gildi og mánudagar eru fyrir munnlegar fyrirspurnir og svo er búið að bæta inn á eftir venjulegum þingfundi öðrum þingfundi í dag. Þetta er ekki venjulegt og svona er ekki gert nema í sérstöku samráði við þingflokksformenn. Ég er algjörlega ósammála þeirri túlkun forseta að hér sé hægt að halda áfram eins og ekkert hafi í skorist. Það er þá nýlunda í mínum huga ef forseti telur starfsáætlun engu máli skipta. Við hin sem erum hér á þingi höfum leyft okkur að taka mark á starfsáætlun og það er alvarlegt að heyra að forseti geri það ekki.

Forseti tekur fullt mark á starfsáætlun. Forseta var það ljóst í upphafi síðustu viku að ekki yrði unnt að standa við þá starfsáætlun sem hafði verið gerð að mati forseta á þeim tíma með vönduðum hætti, þar sem reynt var að taka tillit til þeirra mála sem ætla mætti að yrðu afgreidd á þeim tíma. Forseta þykir það auðvitað mjög miður að ekki skyldi takast að ljúka þingstörfum innan þeirrar starfsáætlunar sem hann hafði á sínum tíma lagt fram og kynnt í forsætisnefnd og fyrir þingflokksformönnum og var sömuleiðis gerð með vitund formanna allra stjórnmálaflokkanna. Það fór hins vegar þannig og forseti mun auðvitað ekki leggja fram starfsáætlun nema að vita þá líka um leið hvaða mál er ætlað að hafa þar undir til að ljúka innan þeirrar starfsáætlunar. Fundirnir í dag eru auðvitað ætlaðir til þess að reyna að þoka þessum málum áfram og forseti greindi frá því að ætlunin væri líka að fram færu samtöl og fundir forustumanna flokkanna að öðru leyti til að reyna að ná utan um þetta mikla verkefni.

Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Suðvest. taldi það ósmekklegt að blanda flokksþingi Framsóknarflokksins inn í þetta en það er nú bara þannig að í síðustu viku kvörtuðum við mikið undan þessu skipulagsleysi og því að starfsáætlun væri að renna út og ekkert plan væri fyrir hendi. Það kom mjög skilmerkilega í ljós að formennskuslagur í Framsóknarflokknum var að tefja Alþingi Íslendinga, ekki bara tiltekna stjórnarflokka heldur Alþingi Íslendinga, þessa stofnun. Það var tilfellið, það tafði. Nú er þingfundur aftur hafinn án þess fyrir að liggi hvert framhaldið verður. Það er í skásta falli ekki við hæfi. Það ætti auðvitað fyrst að tala saman um það hvernig við ætlum að ljúka þessu þingi. Það er algjörlega sjálfsögð krafa. Og það sem hv. þingmaður sagði áðan um að þetta væri ekki í fyrsta sinn sem við störfuðum án starfsáætlunar þá eru það því miður ekki rök fyrir því að halda þeim ósið áfram, sérstaklega þegar það er korter í kosningar og stjórnmálaflokkar hafa ekki bara rétt á 

Virðulegi forseti. Ég held að öllum megi vera ljóst að það sem er að gerast núna í þingsal er í raun og veru sýndarmennska. Hér er verið að láta eins og við séum að halda þingfund vegna þess að allt sé með kyrrum kjörum og allt eðlilegt þegar staðreyndin er sú að samtölin sem eiga að eiga sér stað eru ekki hafin um hvernig í ósköpunum við ætlum að ljúka þessu þinghaldi. Það er ólýðræðislegt, virðulegi forseti, að halda þingstörfum áfram undir þeim kringumstæðum sem nú eru þegar eru innan við fjórar vikur til kosninga. Við erum að halda kjörnum fulltrúum og frambjóðendum til þings hér í stefnuleysi og dagskrárleysi á meðan það fólk ætti í anda lýðræðisins að vera að tala við kjósendur, tala við almenning í landinu. Í staðinn erum við hér í gíslingu þessarar vitleysu með ekkert plan, enga dagskrá, enga forgangsröðun. Forseti. Ég hlýt að átelja það að við látum þetta gerast á meðan eðlilegast væri að við fengjum að komast héðan út í kosningabaráttu. Ég velti fyrir mér hvort Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hafi þar eitthvað til að hafa áhyggjur af.

Virðulegur forseti. Það væri kannski ástæða til að fara yfir það hvort það hafi yfir höfuð einhver starfsáætlun þingsins staðist allt þetta kjörtímabil. Það kann að vera að forseti muni eftir einhverri en þetta er í það minnsta önnur starfsáætlunin fyrir þetta þing sem ekki gengur eftir. Það kann vel að vera rétt hjá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins að stjórnarflokkarnir hafi sagt það og menn mátt vita. Það þýðir nú ekki að það eigi ekki að efna til funda í lýðræðislegum stofnunum landsins þó að stjórnarflokkarnir hafi ákveðið eitthvað heima hjá sér. Ég spyr: Hvar eru formenn stjórnarflokkanna? Hér erum við komin til þings, starfsáætlun runnin út og hvorki formaður Sjálfstæðisflokksins né formaður Framsóknarflokksins á staðnum. Við höfum ítrekað gengið eftir því á fundum formanna þingflokka að það sé eiginlega lágmark að hér sé að minnsta kosti annar þeirra til svara í óundirbúnum fyrirspurnatímum. Það þarf að gera þá lágmarkskröfu að það sé mætt til þings ef stjórnarflokkarnir krefjast þess að það haldi áfram. 

Virðulegi forseti. Það er einkennilegur bragur á þessum síðustu dögum þingsins. Núna sitjum við í þessum þingsal, mér telst til að það séu 13 þingmenn stjórnarandstöðunnar og fimm úr stjórnarmeirihlutanum. Þeir eru hættir að mæta, fulltrúar stjórnarmeirihlutans. Þeir eru ekki að störfum. Á sama tíma er okkur þingmönnum ætlað að sitja hér með enga starfsáætlun og mjög óljósar línur um hvert framhaldið skuli vera. Það er auðvitað ekki í anda þeirra hefða sem hér hafa verið í gegnum tíðina, virðulegi forseti, að halda þinginu að störfum án starfsáætlunar. Það þarf að sjálfsögðu að semja líka við stjórnarandstöðuna, úr því að forseti minntist á þau mál sem meiningin væri að koma í gegn fyrir þinglok, þá þarf að ræða það við stjórnarandstöðuna. Eru þeir fundir í gangi? 

Við erum í óvissuferð.

Já, við erum einmitt í óvissuferð, virðulegi forseti, 

Herra forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, kom hér upp áðan og sagði að allir hefðu vitað að starfsáætlun mundi ekki ganga eftir og allir hefðu vitað að hér yrði dagskrá eftir helgina og að starfsáætlun lokinni. Það má vel vera að allir í þingflokki Sjálfstæðisflokksins hafi vitað það og hæstv. forseti hafi rætt það þar en við í stjórnarandstöðunni vissum það ekki. Ég get staðfest það að ekkert samtal hefur átt sér stað á milli formanna flokkanna um framhald þessa þings. Ég vil þá spyrja herra forseta: Ef svo er að boða eigi formenn til fundar til að ræða þinghaldið fram undan, það er ekki búið að boða þann fund, við hvern eigum við að tala? Hvorugur formanna stjórnarflokkanna er í salnum. Eru þeir yfir höfuð í Reykjavík eða á höfuðborgarsvæðinu? Hver veit það, herra forseti?

Virðulegi forseti. Þetta samtalsleysi sem hefur átt sér stað á undanförnum vikum og samráðsleysi við okkur sem ekki tilheyrum stjórnarflokkunum er náttúrlega slíkt virðingarleysi að það hálfa væri nóg. Það sýnir annað tveggja að það er algert ráðaleysi meðal stjórnarflokkanna um það hvernig þeir eigi að ráða fram úr málum sínum, hvaða mál eigi að klára og þeir ná ekki saman um sín mál, eða að þeim finnst þeir ekkert þurfa að ráða ráðum sínum við minnihlutaflokkana á þingi. Hvort sem er finnst mér þess eðlis að forseti á núna að grípa inn í þessar aðstæður, höggva á hnútinn og taka ákvarðanir óháð þessum tveimur forustumönnum stjórnarflokkanna sem virðast ekki ráða við verkefnið.

Herra forseti. Forseti á sjálfur og allra síst persónulega ekki að taka nærri sér þá umræðu sem hér er. En hún er eðlileg, forseti hlýtur að skilja það. Það er eðlilegt að við ræðum þessa stöðu og tölum bara mannamál um það. Ríkisstjórnin var með öllu óstarfhæf alla síðustu viku og jafnvel lengur vegna ástandsins í Framsókn, það var ekki við neinn að tala eða við neinn að semja. Sú vika fór í vaskinn og Alþingi flaut hér áfram í tómarúmi vegna þess að annar stjórnarflokkurinn var í fullkominni upplausn og er væntanlega að mestu leyti enn. Talandi um starfsáætlun Alþingis. Það er auðvitað að verða til, herra forseti, önnur starfsáætlun þessa dagana. Það er starfsáætlun okkar þingmanna og frambjóðenda í komandi alþingiskosningum og það hlaðast inn á hana atburðir dag frá degi. Árekstrarnir verða þeim mun meiri sem við förum ekki að ná utan um þetta og það fljótt. Þetta snýst ekki lengur í mínum huga um samninga milli stjórnar og stjórnarandstöðu, þetta snýst um að taka utan um þessa örfáu sólarhringa og þau örfáu mál sem er raunhæft og boðlegt að fái afgreiðslu hérna, þannig að það sé ekki einhver subbuskapur  
            

Herra forseti. Eins og komið hefur fram hefur mæting á nefndarfundi verið með mismunandi hætti og stundum gengið illa að fullmanna af hálfu stjórnarmeirihlutans í sumum nefndum. Það hefði auðvitað átt að gera hlé strax í upphafi, eða öllu heldur hefði þingfundur aldrei átt að hefjast fyrr en að loknum þessum fundum. Minni hlutinn telur að þinghald hefði ekki átt að hefjast í dag fyrr en búið hefði verið eiga þau samtöl sem forseti tilkynnir hér að verði í fyrsta lagi eftir klukkutíma. Við horfum fram á lengsta þing í sögunni, síðan í september í fyrra, og það er samt einhvern veginn ekkert að gerast. Það eru fleiri sem geta stjórnað landinu. Lífinu lýkur ekki þó að þessir ríkisstjórnarflokkar láti af störfum og fari í kosningar ásamt okkur hinum. Við getum afgreitt mál, hver og einn þingmaður hér, hvernig svo sem ríkisstjórn verður samsett eftir kosningar. Það er ekki eins og þau mál 

Virðulegi forseti. Mér finnst óhjákvæmilegt að gera athugasemdir við það að forseti efni til þingfundar við þessar aðstæður. Í lok síðasta kjörtímabils háttaði til með mjög svipuðum hætti og nú. Þáverandi stjórnarflokkar voru ekki búnir að gera það upp við sig hvaða mál þeir vildu fá afgreidd. Þáverandi þingforseti, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, boðaði ekki til þingfunda fyrr en ljóst var af hálfu stjórnarflokkanna hvað þeir vildu fá afgreitt. Það er hinn eðlilegi framgangsmáti forseta sem standa vill í lappirnar gagnvart framkvæmdarvaldinu og verja löggjafarþingið. Ég hlýt að kalla eftir því að hæstv. forseti ljúki þingferli sínum með því að setja þessum dólgum, forustumönnum stjórnarflokkanna, sem ekki koma hér fram með eðlilegum … 
            

Forseti gerir athugasemd við orðalag hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Það er ekkert hægt að kalla menn neitt annað, menn sem ekki virða löggjafarþingið samtals, menn sem búnir eru að lofa samtali og efna það ekki vikum saman. Það er ekki hægt annað en að nota orð sem íslensk tunga á yfir slíka menn.

Þingdólgar.

Það eru bara þingdólgar.

Virðulegur forseti. Vegna ómaklegra orða formanns Samfylkingarinnar, Oddnýjar G. Harðardóttur, í garð forseta hér áðan þar sem hún ýjaði að því að hæstv. forseti ræddi við þingflokk Sjálfstæðisflokksins einan og sér um dagskrá þingsins, vil ég láta þess getið hér og nú að þessi orð voru harla ómakleg og eiga ekki við rök að styðjast.

Virðulegi forseti. Ég tek nú bara undir orð hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur, þingflokksformanns Vinstri grænna, 

Veistu hvernig starfsáætlunin er?

Það er hér fjögurra ára samgönguáætlun, eða vilja menn ekki ræða það? Eigum við ekki að reyna að drífa hlutina af og halda áfram að ræða þá áætlun?  
            

Virðulegi forseti. Mig langar að taka undir það að við klárum þessi verk og drífum þetta af. Það er að vísu svolítið krafan að við vitum þá hvað það er sem við ætlum að klára og drífa af. Ef það er bara dagskráin sem hv. þingmaður vill fá í gegn er því samtali væntanlega lokið. En ég býst fastlega við því að hv. þingmaður mundi kannski vilja ræða við þingflokksformann eða tvo. Varðandi það að vitað hafi verið í síðustu viku hvernig þetta yrði þá var augljóst snemma í vikunni, og fyrr reyndar, fyrir mjög mörgum dögum, að starfsáætlun mundi ekki halda. Það er engin afsökun, virðulegi forseti, það undirstrikar bara að við ættum að vera löngu komin á það stig að geta rætt saman áður en við höldum þingfundi. Það að eitthvað hafi verið vitað í síðustu viku eða þarsíðustu eru ekki rök fyrir því að allt sé núna í steik hvað varðar starfsáætlun, heldur þvert á móti. Hv. þingmaður fer auðvitað beint í það í ræðu sinni að hér sé málþóf, en við erum að ræða fundarstjórn forseta vegna þess að þetta eru athugasemdir um fundarstjórn forseta.  
            

Hæstv. forseti. Það að hér séu á dagskrá í dag mál sem eru þau sömu eða svipuð og voru á dagskrá í síðustu viku eru alls ekki nein rök í málinu fyrir því að hægt sé að halda áfram eðlilegum þingfundi. Herra forseti. Það er einmitt hið gagnstæða. Þetta sýnir auðvitað að það hefur ekki verið nein áætlun síðustu daga og síðustu vikur og undirstrikar aðeins hversu nauðsynlegt er að haldinn sé fundur með þingflokksformönnum flokkanna á Alþingi og búið til eitthvert plan sem hægt er að starfa eftir. Ég tek undir það sem hefur verið sagt að þessi þingfundur er ekkert annað en sýndarmennska og hér mun ekkert gerast fyrr en sest hefur verið niður og búin til áætlun.

Virðulegi forseti. Forseti sagði rétt áðan í þessari umræðu að hann yrði sjálfur að vita hvaða málum ætti að ljúka svo að starfsáætlun yrði lögð fram. Forseti veit nefnilega ekki sjálfur hver starfsáætlunin er. Ætli það sé ekki vegna þess að það hefur ekki verið talað við stjórnarandstöðuna og þinghefðirnar þar með virtar í þeim anda sem ætlast má til miðað við það hvernig þingskapalögin eru. Stjórnarmeirihlutinn er ekki hér að störfum, eins og augljóst er, og þingfundirnir sem hafa verið haldnir síðustu daga eru þar af leiðandi leiktjöld, eins og bent hefur verið á. Auðvitað á að slíta núna fundi eða gera a.m.k. hlé á fundi og setjast niður með fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna og setja niður starfsáætlun og ákveða þau mál sem forseti segist sjálfur vera í þoku með 

Virðulegi forseti. Það er mjög áhugavert að koma inn sem varaþingmaður á lokametrum þessa þings. Satt best að segja hélt ég þegar ég var kölluð til þings um helgina að ég væri komin til þess að vinna eitthvert þarfaverk en ekki til að dingla hér í eina viku án þess að vinna fyrir kaupinu mínu. Það er ágætt að fara út öðru hvoru, ég hef nokkrum sinnum tekið sæti á þingi á þessu kjörtímabili m.a., og núllstilla sig og koma svo aftur á þetta leiksvið og fylgjast með. Ég hefði haldið miðað við það hvað þetta er stutt kjörtímabil að ríkisstjórnin hefði nóg að gera og tæki öllum fagnandi sem vilja taka þátt í lýðræðinu og koma góðum málum í gegn. Virðulegi forseti. Ég vona að hið fyrsta fáum við að sjá starfsáætlun sem við getum síðan nýtt tímann í þessari viku til að vinna að og koma góðum málum í gegn. Ég ímynda mér að þeir sem eru að fara í framboð, sem eru sumir í salnum, ekkert mjög margir kannski þegar upp er staðið, vilji hafa tíma í næstu viku til þess að afla sér og sínum málstað fylgis.

Virðulegi forseti. Núverandi ástand í þinginu er algjörlega ólíðandi. Ég hef stundum líkt þessu við það að vera í skóla án þess að vera kominn með kennsluáætlun eða vera að fara í próf án þess að vera kominn með leslista eða jafnvel vera að fara í próf án þess að vita hvenær prófið á að vera.  Það er alger lágmarkskurteisi að við fáum einhvern ramma um komandi þingstörf. Þetta er lágmarkskrafa og engin frekja í minni hlutanum að biðja um það. Þingstörf gengu tiltölulega vel í síðustu viku, vikunni þar á undan og vikunni þar á undan. Ég skil ekki hvað er svona erfitt við það að verða við þeirri sjálfsögðu bón að koma einhverju skipulagi á þingið núna þegar sennilega helstu dramatísku, pólitísku atburðir ársins eru afstaðnir, sem eru auðvitað flokksþing Framsóknarflokksins.

Virðulegi forseti. Hér kemur þingmaður stjórnarliðsins upp og segir að við séum hérna vegna þess að við séum athyglissjúk, við höfum ekki fengið nógu mikla athygli um helgina. Þetta nær náttúrlega ekki nokkurri átt. Það sem ég hef þó lært á þessum þremur árum á þingi er að athyglina fær maður ekki undir liðnum um fundarstjórn forseta. 

Virðulegi forseti. Í vor fengum við þær upplýsingar að ástæðan fyrir því að þessi ríkisstjórn yrði að starfa áfram væri sú að hún vildi koma frumvarpi um næstu skref varðandi afnám gjaldeyrishafta í gegnum þingið. Það afgreiddist í síðustu viku. Reyndar var nú yfirleitt enginn stjórnarþingmaður í salnum við 2. umr. þess máls í síðustu viku. En gott og vel, það mál er afgreitt. Nú þurfum við þá að fá að vita til hvers þessi ríkisstjórn er og hvað hún ætlar að gera. Mér finnst það ábyrgðarhluti af hálfu forseta að halda þingfundum áfram við þessar aðstæður. Við erum að fara í kosningar eftir örfáar vikur. Traust á Alþingi hefur beðið mikinn hnekki og ásýnd stjórnmálanna hefur beðið hnekki. Það er engum sæmandi að halda áfram hér með Alþingi eins og stefnulaust rekald, með formenn stjórnarflokkanna einhvers staðar, guð má vita hvar. Eru menn að fagna niðurstöðu gærdagsins, eða hvað eru menn að gera? Alla vega eru þeir ekki hér, í vinnunni sinni. Þeir sinna ekki vinnunni sinni og forsætisráðherra hefur ekki sinnt því sem hann sagðist ætla að gera í síðustu viku, að tala við stjórnarandstöðuna um þinglokin. Við þær aðstæður á forseti bara að gera eitt, þ.e. að fresta fundi og boða ekki aftur fund fyrr en þessir menn 

Til svara eru félags- og húsnæðismálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Rammaáætlun um vernd og nýtingu landsvæða er eitt af stærstu umfjöllunarefnum samtímans og hefur verið á dagskrá þingsins bæði undir þeim lið og undir öðrum liðum um margra ára skeið. Þarna er um að ræða verkfæri og tilraun þeirra sem vilja nýta og þeirra sem vilja vernda til þess að ná jafnvægispunkti og til þess að ná sameiginlegum skilningi á ákveðnum grundvelli og ákveðnum leikreglum. Nú er það svo að þetta er eitt af þeim stóru málum sem eru hér undir fyrir þessar kosningar og hæstv. umhverfisráðherra hefur mælt fyrir ítarlegri tillögu að afloknum 3. áfanga rammaáætlunar, sem er fyrsti áfanginn þar sem starfað er samkvæmt lögunum frá síðasta kjörtímabili til fulls þar sem ekki er lengur um að ræða bráðabirgðaákvæði heldur það sem ferillinn er samkvæmt lögunum. Hæstv. umhverfisráðherra leggur tillöguna samkvæmt lögum fram í samráði við hæstv. iðnaðarráðherra og var eftir því tekið að hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, sem málinu var illu heilli vísað til, hafði á því efnislegar skoðanir sem lutu að því með hvaða hætti ætti að afgreiða tillöguna og ræddi það sérstaklega hér á fyrstu dögum eftir að málinu hafði verið vísað til hv. atvinnuveganefndar. Í ljósi þess að hæstv. ráðherra hefur ekki tjáð sig um stöðu rammaáætlunar í hennar huga en er jafnframt sá ráðherra sem umhverfisráðherra hafði sannarlega samráð við við framlagningu málsins vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki skýrt að ráðherrann stendur einhuga og skýr bak við tillögu umhverfisráðherra sem er til umfjöllunar á Alþingi.

Virðulegi forseti. Það er rétt að hæstv. umhverfisráðherra fór eftir lögunum og vann tillögu þá sem lögð var fyrir þingið í góðu samráði við mig. Ég get alveg haft allar skoðanir á þessu ferli og vil fyrst segja að ég er mjög hugsi yfir því hvert við erum komin með rammaáætlun. Það markmið sem lagt var upp með fyrir tveimur áratugum, rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúruauðlinda, var liður í því að ná sátt um þennan mikilvæga málaflokk þar sem menn hafa ýmsar skoðanir. Sáttin átti að vera um að við ætluðum að kortleggja náttúruauðlindirnar með þessi sjónarmið í huga; hvað skal nýta, hvað skal vernda, hvað skulum við bíða með þar til frekari upplýsingar liggja fyrir. Ég vil segja að mér finnst, og ég er hugsi yfir því, okkur ekki hafa tekist í þessum sal að ná þeirri sátt. Hvað varðar þá tillögu sem hæstv. umhverfisráðherra lagði fyrir get ég sagt að mér þótti hún það skásta í stöðunni. Þess vegna studdi ég að hún yrði lögð fyrir þingið. Mér fannst mikilvægt að verkefnisstjórnin skilaði af sér. Ég hef gagnrýnt, gerði það við vinnslu málsins, að faghópum 3 og 4 hafi ekki verið gert að skila og verkefninu þannig, má segja, ekki lokið. En eins og staðan var við lok þessarar vinnu taldi ég og tel enn að það hafi verið rétt að verkefnisstjórnin skilaði af sér og ég studdi það að hæstv. umhverfisráðherra legði tillöguna fyrir þingið.

Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað gríðarlega dýrmætt og mikilvægt ferli sem er til umræðu. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að það hlýtur að vera til viðvarandi skoðunar með hvaða hætti það nýtist best og hvernig við þróum það frá ári til árs. Ég held að við eigum að ræða það á hverjum tíma. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið að því er varðar stuðning hennar við framlagningu málsins, sem er auðvitað það sem fram kemur nánast bæði í málinu sjálfu og svo í framsögu hæstv. umhverfisráðherra. En það sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra um og biðja hana um að skerpa á í seinna svari sínu er hvort hún standi efnislega með þeim tillögum sem fram koma.

Virðulegi forseti. Ég stend efnislega með því sem þarna kemur fram að svo miklu leyti sem það nær. Ég studdi það, eins og ég sagði í fyrra svari mínu, að tillagan yrði lögð fram með þessum hætti og ítreka það sem ég sagði áðan að það var vegna þess að ég taldi það skásta möguleikann í stöðunni. Ég held að enginn sem að þessu ferli hefur komið og að þessari tillögugerð kemur núna sé fullkomlega sáttur við þá tillögu. Ég leyfi mér að fullyrða það. Þetta var að mínu viti skásta lendingin sem hægt var að ná og ég taldi mikilvægt að verkefnisstjórnin lyki störfum og að tillögunni yrði skilað til þingsins.

Virðulegur forseti. Mér finnst ég hafa hitt of marga sem hafa með einhverjum hætti lent á milli þegar kemur að réttinum til að fá fæðingarorlof. Það er miðað við ár, ákveðið tímabil þar sem litið er til þess hvort viðkomandi hefur verið í vinnu og hversu mikið hann hefur unnið. Ef fólk er t.d. í 50% námi skerðast réttindi til þess mikið. Ein kona sem ég hitti var að vinna í hlutastarfi og af því að hún fór niður fyrir 25% einn mánuðinn hafði það veruleg áhrif á það hvað hún fékk í fæðingarorlof. Önnur kona sem ég þekki var í fæðingarorlofi, síðan ekki á vinnumarkaði í eina tvo mánuði af því að hún var með mörg börn en var ekki skráð atvinnulaus og þegar hún síðan verður ólétt aftur, kannski ekki alveg á rétta tímanum, fær hún lægra fæðingarorlof af því að hún var ekki á vinnumarkaði í tvo mánuði. Mér finnst þetta of tilviljanakennt og ég fór að hugsa af hverju það er svona rík áhersla á að vinna sér inn réttinn á fæðingarorlofi. Ég þarf ekkert að vinna mér inn rétt til að fara í háskóla eða framhaldsskóla eða leggjast inn á spítala eða hvað það er. Hver ákveður að starfshlutfallið eigi að vera 25% en ekki 20%, svo dæmi sé tekið? Einnig ef fólk er að koma heim t.d. frá hinum norrænu ríkjunum getur verið erfitt að komast inn í kerfið. Samkvæmt þessari reglugerð, og ég ætla ekki að láta eins og ég skilji hana út og inn, þarf maður að vera kominn með starf tíu dögum eftir að maður er kominn til landsins. Við viljum að fólk eignist börn og við viljum ekki að það sé tilviljanakennt hvað er að gerast þarna 18 mánuðum áður, það geta verið ýmsar ástæður fyrir því að fólk er t.d. ekki á vinnumarkaði, kannski er það að sinna veikum ættingja eða hvað veit ég. Af hverju fá ekki allir almennilegt fæðingarorlof? Af hverju þarf að ávinna sér réttinn til þess að fá sómasamlega upphæð? Ef fólk hefur ekki verið á vinnumarkaði eða hefur verið í 50% námi þá 

Virðulegi forseti. Fæðingarorlofskerfið, atvinnuleysisbótakerfið og eins og þær greiðslur sem eru í almannatryggingum eru öll með einum eða öðrum hætti ávinnslukerfi. Fólk ávinnur sér ákveðin réttindi, það getur verið á grundvelli atvinnuþátttöku, á grundvelli búsetu, en það eru skýr ákvæði í lögunum um það hvernig fólk ávinnur sér réttindin til greiðslna. Hvað varðar ábendingarnar um Fæðingarorlofssjóðinn þá er hann fjármagnaður af tryggingagjaldinu. Það er grundvallaratriði í mínum huga að það náist samkomulag á milli aðila vinnumarkaðarins, atvinnurekenda og verkalýðsfélaganna með ríki og sveitarfélögum um það hvernig við ætlum að hátta tryggingagjaldinu. Það hafa staðið á okkur kröfur annars vegar um að lækka tryggingagjaldið og hins vegar að auka verulega útgjöldin hjá ríkissjóði í þessum stóru tilfærslukerfum. Við höfum verið að fara yfir þær tillögur sem nefnd á mínum vegum skilaði um breytingar á fæðingarorlofinu, annars vegar um það hvernig á að breyta greiðslunum þannig að fólk geti fengið 100% greiðslu upp að 300 þús. kr. og síðan 80% upp að 600 þús. kr., og hins vegar um að lengja í ákveðnum skrefum tímann sem fólk getur verið í fæðingarorlofi. Við höfum samhliða því farið yfir athugasemdir sem snúa að útreikningunum sjálfum, sem hafa komið frá þeim sem hafa fengið greiðslur. Það má segja að það hafi verið ágreiningur á milli okkar og Fæðingarorlofssjóðs, sem var síðan skorið á hjá umboðsmanni Alþingis, um það hvernig ætti að túlka lögin. En það liggur líka fyrir að við þurfum að gera ákveðnar lagabreytingar til að skýra þetta betur. Það fóru ákveðnar breytingar inn í frumvarpið sem var til umsagnar núna í sumar varðandi breytingu á lögum um fæðingarorlof. Ég tel líka mjög mikilvægt, eins og hv. þingmaður benti á, þótt það hafi ekki verið hluti 

Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. En það sem ég skil ekki alveg er af hverju fólk þarf að ávinna sér rétt til að fara í fæðingarorlof. Við viljum að konur eignist börn. Ég skil að maður þurfi að ávinna sér rétt til að fara í námsleyfi eða eitthvað þess háttar. Ég hef áhyggjur af því að ég heyri allt of margar sögur um fólk sem fellur á milli. Þá er ég ekki einu sinni að tala um fólk sem er ekki á vinnumarkaði heldur vann óvart ekki of mikið í einum mánuði. Hvernig má það vera að ef manneskja í hlutastarfi fær 10%, segjum 20% starfshlutfall í einum mánuði, 70% í þeim næsta, þá gildir mánuðurinn ekki þar sem hún vann 20% af því að það þarf að vera 25% minnst? Mér finnst vera svo mikið af vitleysisákvæðum þarna. Ég veit alveg að það er einhver hugsun að baki, en stundum finnst mér við líka sitja uppi með reglugerðir sem enginn veit hvernig urðu eins og þær eru. Það eru yfirleitt konur sem taka þessa sex mánuði. Af hverju gerum við ekki kröfu um þessar atvinnuleysisbætur, um einhverja ákveðna upphæð? Af hverju eiga foreldrar ekki rétt á ákveðinni upphæð, 300 þús. kr., þegar þeir eru heima með lítil börn? Ríkisstjórn sem er tilbúin að setja 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði að fyrir liggja drög að frumvarpi þar sem við förum yfir reikningsreglurnar fyrir ávinnslu á réttindum í fæðingarorlofi. Ég get hins vegar ekki tekið undir með þingmanninum að ég telji að við eigum að taka skrefið til baka sem snýr að því að grundvalla m.a. réttindi okkar í fæðingarorlofinu varðandi atvinnuþátttöku án þess að það sé eitthvað sem aðilar vinnumarkaðarins eru sammála um að gera. Það hefur ekki verið hluti af þeim tillögum sem ég hef verið með á mínu borði. Ég nefndi líka að við höfum verið að fara yfir svokallaðan fæðingarstyrk sem það fólk fær greiddan sem hefur ekki verið á vinnumarkaðnum þegar barn fæðist og hvað við getum gert til þess að hækka upphæðir þar. Ég vil einnig minna á það, af því að við höfum verið að tala um 300 þús. kr., m.a. í almannatryggingunum og framsóknarmenn voru fyrstir til að álykta um mikilvægi þess að hækka lágmarkslaun á vinnumarkaði upp í 300 þús. kr., að við erum samt sem áður ekki komin þangað enn þá. Það er þannig að það er vinnandi fólk á vinnumarkaðnum sem greiðir stóran hluta af þeim 

Forseti. Ég, eins og efalaust margir aðrir landsmenn, lenti í því í gær að fá óvart beint í æð ýmsar nýjar stefnur hjá Framsóknarflokknum vegna æsispennandi biðar eftir því hver yrði næsti formaður flokksins. Ég hjó eftir því í umræðum um aðildarviðræður að Evrópusambandinu að þá kom fram að framsóknarmenn litu svo á að aðstæður væru gjörbreyttar, m.a. út af Brexit, þannig að ef þjóðin mundi kjósa um að halda aðildarviðræðum áfram þyrfti að byrja frá núlli. Mig langar að heyra frá hæstv. utanríkisráðherra hvernig hann sjái þá fyrir sér ef Framsóknarflokkurinn tekur þátt í því að boða til þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald aðildarviðræðnanna, sem ég tók ekki eftir að væri einhver sérstök stefna hjá flokknum, en ég er reyndar ekki búin að lesa allt sem fór fram eða var samþykkt á þessum fundi Framsóknarflokksins um helgina. En mér finnst mjög brýnt að reyna að finna einhverjar upplýsingar eða heyra frá hæstv. ráðherra hvernig standi til að framkvæma það ef þjóðin kýs að halda aðildarviðræðum áfram. Ég tók eftir mjög umfangsmikilli stefnubreytingu frá því í fyrra á flokksþingi, en þar segir að Framsóknarflokkurinn telji verulega áhættu fylgja lagningu raforkustrengs til Evrópu. Í ár stendur að Framsóknarflokkurinn fagni skýrslu um hagkvæmni sæstrengs til Bretlands og skori á stjórnvöld að kanna samning við bresk stjórnvöld um langtímasamninga um kaup á raforku. Mig langaði að heyra af hverju slík stefnubreyting varð í þessum tiltekna málaflokki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég vil byrja á því að fara yfir stöðuna í Evrópusambandinu í kjölfar Brexit. Það eru miklu óvissutímar fram undan, eins og þingmanni er líklega kunnugt um, og við í utanríkisráðuneytinu höfum farið í umfangsmikla vinnu til að bregðast við því. Við höfum verið að setja upp þá möguleika sem stæðu Íslandi til boða. Það er bara þannig að það er allt á fleygiferð núna um það hvernig menn ætla að bregðast við þessu. Nýjustu upplýsingar frá forsætisráðherra Breta benda til þess að þeir séu ekki einu sinni að huga að því að vera þátttakendur á innri markaði Evrópusambandsins. Þess vegna höfum við verið á þeirri skoðun, vegna þess hve Bretar eru mikilvægir í utanríkisverslun okkar, sem verið hefur um aldaraðir, að við þurfum að sjá hver framvinda mála verður hjá Evrópusambandinu áður en við förum að taka önnur skref.

En ef þjóðin vill fara í aðildarviðræður?

- Ef þjóðin hefur áhuga á því að sækja um aðild að Evrópusambandinu þarf fyrst að vera þjóðaratkvæðagreiðsla um það. Það hefur alltaf verið mín skoðun. Varðandi Brexit þá þarf að fara í mikla vinnu og við erum byrjuð á því. 

Forseti biður þingmenn að virða það að sá hefur orðið sem er í ræðustól.

Forseti. Ég geri verulegar athugasemdir. Þetta er í annað skipti sem ég spyr hæstv. utanríkisráðherra spurninga sem eru mjög afmarkaðar og ráðherra kýs ítrekað að svara ekki beint. Síðast talaði ráðherrann um hve gott væri að tala saman. Þetta er fyrirspurnatími til þess að spyrja ráðherra um einstök málsatriði og ráðherra ber að svara þingmönnum, það er bara þannig. Þess vegna er þessi fyrirspurnatími. 
             Ég ítreka spurningu mína: Ef þjóðin ákveður í þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og Framsóknarflokkurinn lofaði oftar en einu sinni, að halda aðildarviðræðum áfram, ætlar ráðherrann og hennar flokkur þá að taka málið upp frá grunni eða á að nýta sér þá vinnu sem nú þegar hefur átt sér stað? Það er fyrsta spurningin. Síðan langaði mig að heyra um mikla grundvallarbreytingu þar sem afstaða Framsóknarflokksins gjörbyltist varðandi sæstreng til Bretlands. Það voru spurningarnar. Einfalt mál. Svör, takk.

Virðulegi forseti. Mér finnst bara svolítið gaman að fara yfir stöðu mála og athuga hvernig staðan er í Evrópu. Mér finnst eins og hv. þingmaður taki hreinlega ekki eftir því hver framvinda mála hefur verið hjá Evrópusambandinu nýverið.  Ef þjóðin ákveður að hún vilji halda aðildarviðræðum áfram finnst mér ekkert ólíklegt að menn fari yfir þá vinnu sem nú þegar hefur átt sér stað. Mér finnst það skynsamlegt. En vegna þess að erfiðu kaflarnir voru hreinlega ekki opnaðir held ég að þar þurfi að sjálfsögðu að byrja frá grunni. Menn báru ekki gæfu til að fara í það sem erfiðast var að ræða, nefnilega sjávarútvegsstefnuna og fleira tengt henni. Þar þurfum við líklega að byrja frá grunni. Menn héldu að þetta tæki miklu skemmri tíma en það gerði. En það var bara ekki umboð frá þjóðinni til að fara í þessa vegferð og þess vegna fór sem fór. Varðandi sæstrenginn er ég þeirrar skoðunar að það sé alltaf brýnt þegar nýjar upplýsingar 

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að ræða við hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um málefni sem varða gríðarlega hagsmuni ungra fjölskyldna, þ.e. fæðingarorlofið sem verið hefur til umræðu í þessum fyrirspurnatíma, en ég er meira í almennu línunum varðandi lengingu þess og hækkun á hámarksgreiðslum. Nýkjörinn formaður Framsóknarflokksins, hæstv. forsætisráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson, lýsti því yfir í morgun að fæðingarorlofið væri eitt af aðaláherslumálum flokksins og að stefna Framsóknarflokksins í þeim málum væri skýr. Nú má vera að metnaðarstigið sé eitthvað að aukast, en allt þetta kjörtímabil hefur Framsóknarflokkurinn farið með yfirráð yfir fæðingarorlofinu, hefur verið með það á sinni könnu í ráðuneyti velferðarmála. Framsóknarflokkurinn stóð fyrir því ásamt Sjálfstæðisflokknum að hætta við lengingu á fæðingarorlofinu. Hefði lagabreyting ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur fengið að standa væri fæðingarorlofið núna 12 mánuðir. Á móti kom að fæðingarorlofið var hækkað um 20 þús. kr. og fór þá upp í 370 þús. kr. og hefur staðið óhreyft í þrjú ár. Við sjáum að nú dregur úr fæðingartíðni, sem er alvarlegt mál fyrir Ísland sem hefur státað af einni hæstu fæðingartíðni í Evrópu. Áhrifin eru líka neikvæð fyrir jafnréttið því að feður taka síður fæðingarorlof. Eðli málsins samkvæmt eru það gjarnan mæðurnar sem taka örlítið lengra orlof vegna brjóstagjafar og slíks en feðurnir fara síður í orlofið, sem hefur áhrif á stöðu kynjanna á vinnumarkaði og að sjálfsögðu  Ég spyr því: Hvað líður hækkun hámarksgreiðslna fæðingarorlofsins og lengingu þess? 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrirspurnina. Ég hefði mjög gjarnan viljað sjá aukna fjármuni inn í fæðingarorlofskerfið á kjörtímabilinu, eins og ýmsa aðra málaflokka sem heyrt hafa undir mig. Ég taldi hins vegar mjög mikilvægt að fá niðurstöður í vinnu nefndar sem ég nefndi í svari mínu við fyrri fyrirspurn varðandi fæðingarorlofið. Það var von mín að hægt væri að ná sameiginlegri niðurstöðu á milli aðila vinnumarkaðarins um það hvernig við ætluðum að endurreisa og síðan byggja upp fæðingarorlofskerfið. Í ríkisfjármálaáætluninni er tryggt fjármagn á næsta ári til þess að hækka greiðslur upp í 500 þús. kr. í kerfinu, en hins vegar eru þar ekki aðrar tillögur sem mátti finna í tillögum nefndarinnar, þá annars vegar að hægt væri að fá 100% greiðslu upp í 300 þús. kr. og að þakið færi upp í 600 þúsund, sem sagt 80%, og síðan að fæðingarorlofið yrði lengt í skrefum í 12 mánuði. Það var að mínu mati einkar mikilvægt, og það var stuðningur við þá tillögu meiri hluta nefndarinnar sem Birkir Jón Jónsson, fyrrverandi þingmaður, stýrði, að flokksþing framsóknarmanna ályktaði um þessar breytingar núna um helgina. Þar kom fram eindreginn stuðningur við það að við gerðum allt sem við gætum til þess að tryggja það að þessar tillögur yrðu að raunveruleika á næsta kjörtímabili. Ég vona svo sannarlega að atvinnurekendur muni skipta um skoðun og horfa til þess hversu mikilvægt það er að hluti tryggingagjaldsins verði nýttur til þess að fjármagna nýtt og betra fæðingarorlofskerfi því að við höfum svo sannarlega öll áhyggjur af því hvað snýr að fæðingartíðninni, sem hv. þingmaður nefndi áðan.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra heiðarleg svör. Ég er með tvær spurningar. Framsóknarflokkurinn segir við okkur: Þetta er forgangsmál, þetta skiptir okkur miklu máli. Þá langar mig að vita hvaða hugsanir fóru í gegnum höfuð framsóknarmanna og hvað rætt var á þingflokksfundum framsóknarmanna þegar var hætt við lengingu fæðingarorlofsins á sama tíma og verið var að lækka veiðigjöld. Hvaða hagsmunamat fór fram á vegum Framsóknarflokksins? Hvers vegna var Framsóknarflokkurinn tilbúinn í þá forgangsröðun? Hin spurningin lýtur að frumvarpi okkar í Samfylkingunni sem liggur fyrir um hækkun hámarksgreiðslna og lengingu fæðingarorlofsins. Ef Framsóknarflokkurinn er í raun og veru svona áfjáður í þessar breytingar, er hann þá ekki tilbúinn þess að mynda meiri hluta með minni hlutanum eða stjórnarandstöðunni í velferðarnefnd? Við erum tilbúin og annað eins hefur nú Framsóknarflokkurinn sýnt síðustu daga. Er ekki bara fínt að afgreiða það frumvarp og sýna þá í verki hver forgangsröðunin er?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Spurt er hverju við vorum að velta fyrir okkur þegar við tókum við stjórn þessa lands. Við töldum einkar mikilvægt að byrja fyrst á að afla tekna til þess að fjármagna það sem gera þyrfti í velferðarkerfinu.

Með lækkun veiðigjalda þá?

Þess vegna lögðum við áherslu á að fara í leiðréttingar á skuldum heimilanna, endurreisa stöðu heimilanna og endurreisa hér íslenskt efnahagslíf. Við höfum séð það á þessu kjörtímabili að það sem við höfum gert hvað það varðar hefur skipt verulega miklu máli. Staða heimilanna er nú með því besta sem þekkist á Norðurlöndunum þegar kemur að skuldum þeirra. Við erum með hagvöxt hér sem þekkist varla innan OECD-ríkjanna og við höfum allar forsendur til þess að halda áfram að efla okkar góða velferðarkerfi. Ég veit að það verður mikil og góð samvinna um það hér, eins og verið hefur almennt þegar kemur að velferðarmálum í þinginu. Ég vil líka fá að segja það hér að Framsóknarflokkurinn er í stjórnarsamstarfi. 

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því að biðja forláts, því að öðrum þræði beini ég fyrirspurn til hæstv. ráðherra sem ráðherra ferðamála. Málið varðar öryggismál hér á flugvöllunum á suðvesturhorninu sem tengist ferðaþjónustunni nokkuð sterklega. Síðan beini ég fyrirspurn til hennar sem 1. þm. Suðurk. því að málið varðar ekki hvað síst Keflavíkurflugvöll og þær fréttir sem bárust um helgina um að Isavia sé búið að leggja mat á hvað það kostar að opna svokallaða neyðarbraut suður í Keflavík, sem nú verður lokað í Reykjavík, eða er búið að loka ef ég þekki þetta rétt. Samkvæmt þeim upplýsingum er kostnaður við að opna braut í þessari flugstefnu ekki nema 280 millj. kr. Og eins og þingmenn muna er kaupverðið á landinu, sem ríkissjóður hefur fengið, þegar miklu hærra en sá kostnaður. Það eru því komnar tekjur í ríkissjóð sem auðveldlega geta mætt þessum útgjöldum. Ég vildi spyrja ráðherrann, bæði út frá sjónarmiðum ferðaþjónustunnar og kröfum um öryggi í flugsamgöngum hér á suðvesturhorninu og líka sem 1. þm. Suðurk., hvort hún telji ekki mikilvægt að ráðist sé í að opna slíka braut í þessari flugstefnu hér á suðvesturhorninu nú þegar henni hefur verið lokað í Reykjavík. Á sínum tíma, þegar atkvæðagreiðslan fór fram í Reykjavík, voru gefin fyrirheit um að brautin í Keflavík yrði opnuð til að hinar tvær fengju að vera hér í Vatnsmýrinni nokkuð lengur.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir þeim fréttum og því kostnaðarmati um helgina sem þingmaður gerði að umtalsefni. Ef mig misminnir ekki þá kostar u.þ.b. 280 millj. kr. að endurbyggja þá flugbraut sem hv. þingmaður nefndi. Ég þarf ekki langan tíma til að svara þessu. Að sjálfsögðu eigum við að gera þetta til að tryggja flugöryggi, til að tryggja sjúkraflug í ljósi þeirrar stöðu sem upp er komin vegna Reykjavíkurflugvallar, þar sem búið er að loka neyðarbrautinni, eins og menn vita. Ég get ekki sagt að ég hafi verið alls kostar sammála þeirri ákvörðun, en það breytir ekki því að sú ákvörðun hefur verið tekin, þeirri braut hefur verið lokað. Ég get svarað því fyrir mína parta, bæði sem ráðherra ferðamála og ekki síður sem íbúi í þessu landi, að þrátt fyrir að ég búi ekki fjarri fullkomnasta sjúkrahúsinu á landinu sem íbúi í Reykjanesbæ tel ég það skyldu okkar að tryggja landsmönnum öllum öryggi bæði hvað varðar sjúkraflug og annað. Við búum í landi þar sem veður geta verið válynd. Ég sá það í morgun í mínum heimabæ þar sem skall á með miklum þrumum og eldingum. Eiginmaður minn horfði á það þegar flugvél frá flugfélaginu WOW air fékk þrjá eldingarblossa í sig fyrir framan stofugluggann hjá okkur. Við getum átt von á öllu og því ber okkur skylda til að tryggja að flugsamgöngur verði sem tryggastar og öruggastar.

Virðulegur forseti. Ríkissjóður hefur fengið greiddar 440 millj. kr. fyrir landið, auk hlutdeildar í byggingarrétti, þannig að ég tel einboðið að ráðast í þessa framkvæmd í Keflavík, og ég fagna yfirlýsingu ráðherrans þar um. Ég vil nota síðara andsvarið til að spyrja ráðherra hvort ekki sé óvarlegt að tala um neyðarbraut í þessu sambandi. Það er, eins og ráðherrann hefur sagt, búið að loka þessari braut. Ef þetta væri svona mikil neyðarbraut og það er ekki kostnaðarsamara en þetta að opna sömu braut í Keflavík, hefði þá ábyrg ríkisstjórn ekki fyrir löngu verið búin að opna braut í Keflavík um leið og hún gekk frá sölunni hér í Vatnsmýrinni? Hefði hún ekki verið búin að taka slíkar ákvarðanir? Þetta virðist alla vega ekki vera mjög aðkallandi þegar brautin hefur verið lokuð í marga mánuði. Er þá ekki rangnefni að kalla þetta neyðarbraut? Er það ekki til þess fallið að valda fólki áhyggjum af almannavarnaástandi eða öðru slíku algjörlega að óþörfu? Neyðarbraut hlýtur að vera braut sem aldrei má vera lokuð.

Virðulegur forseti. Nú finnst mér hv. þingmaður vera að teyma mig út í umræðu sem ég ætla góðfúslega að biðjast undan, þ.e. umfjöllun um Reykjavíkurflugvöll, að taka afstöðu með honum eða á móti. Ég tel það ekki vera efni þessarar fyrirspurnar. Ég vil koma því á framfæri að ég styð það sem hæstv. innanríkisráðherra er að gera, eftir því sem við sáum í fjölmiðlum um helgina, þ.e. að endurreisa þessa flugbraut í Keflavík, í þessari flugstefnu. Ég styð það til þess að tryggja flugöryggi, eins og ég fór yfir áðan. Hvað varðar neyðarbraut eða ekki neyðarbraut ætla ég að geyma mér þau svör og eiga þau með sjálfri mér.

Virðulegur forseti. Nú er það upplýst að formaður og varaformaður annars stjórnarflokksins eru á kosningaferðalagi úti á landi. Það er út af fyrir sig ekkert við það að athuga, auðvitað eiga forustumenn í stjórnmálum að vera á kosningaferðalögum um landið í októbermánuði. En það er einmitt ástæðan fyrir því að hér á ekki að standa yfir þingfundur,  Virðulegi forseti. Ég beini þeim eindregnu tilmælum til forseta að fundarhöldum verði hætt þangað til stjórnarflokkarnir vita sitt rjúkandi ráð, vita hvaða mál þeir vilja afgreiða og hvaða áætlanir þeir vilja hafa hér uppi, því að þetta algera stefnuleysi gengur ekki, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Hér er búið að boða fund þingflokksformanna kl. 12 og klukkuna vantar átta mínútur í 12. Er ekki öllum ljóst að það er bara della af forustu þingsins að halda þessum fundi áfram í sjö mínútur og taka til við næsta dagskrármál? Til hvers er þessi vitleysisgangur? Til hvers eru svona stælar í samskiptum við Alþingi, að gera ekki það sem augljóst er, að gera hlé á fundinum að afloknum óundirbúnum fyrirspurnatíma og taka til við fundarhöld um það hvernig við ætlum að ljúka þessu hér? Tíminn er runninn út, virðulegi forseti. Tími ríkisstjórnarinnar er runninn út, tími þessa þingmeirihluta er runninn út. Við þurfum að komast í það að ræða við kjósendur í landinu. Það er komið að kosningum og það er komið að endalokum þessa meiri hluta.

Frú forseti. Nú má eiginlega segja að mér detti allar dauðar lýs úr höfði. Mér finnst þetta nánast fyndið. Hæstv. forseti sagði fyrr í morgun að ekki hefði náðst samtal til að komast að niðurstöðu um það hvaða málum eigi að ljúka. Nú kemur í ljós af hverju samtalið næst ekki. Það er vegna þess að formaður og varaformaður annars stjórnarflokksins eru á ferðalagi um landið í nákvæmlega sama tilgangi og við ættum að vera það líka, þ.e. þeir eru í kosningabaráttu. Hér sjáum við fyrir okkur hæstv. utanríkisráðherra, varaformann Framsóknarflokksins, þannig að gagnálykta má að þetta séu formaður Sjálfstæðisflokksins og varaformaður hans sem eru víðs fjarri þingstörfum. Það er þess vegna, vegna fjarveru þeirra, sem ekki er hægt að eiga samtölin sem eiga að leiða til einhvers konar niðurstöðu. Ég tók ekki þátt í umræðum um fundarstjórn forseta í morgun en nú er svo fram af mér gengið, frú forseti,  
            

Frú forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað. Þetta er auðvitað hálfhjákátlegt, og þetta var það sem við vorum að benda á í morgun að það er kominn tími á að við förum að eiga samtal við fólkið í landinu með því að hitta það augliti til auglitis. Það á ekki bara við um suma. Það eru ekki forréttindi sumra, ríkisstjórnarflokkanna eða annarra, heldur á þetta við um okkur öll. Þess vegna er algjörlega ótækt að vera hér inni án þess að búið sé að ganga frá því. Auðvitað er tíminn liðinn til að hægt sé að hefja næsta lið, þ.e. þær fyrirspurnir sem hér á að bera fram. Það er þinghlé frá kl. 12 og tíminn sem fyrirspyrjandi og ráðherra hafa er umfram þann tíma sem eftir lifir fram að hádegi. Ég tel því einboðið að við ljúkum þessu núna og sjáum svo til hvað kemur út úr þessu á eftir í samtali þingforseta við þingflokksformenn. Vonandi sjá formenn ríkisstjórnarflokkanna sér fært að mæta hér til fundar og eiga samtöl við formenn stjórnarandstöðunnar.

Forseti. Virðingarleysið gagnvart forseta Alþingis er algert hjá hans eigin flokki. Virðingarleysi formanns Sjálfstæðisflokksins og varaformanns hans er algert gagnvart þinginu og almenningi í landinu. Virðingarleysi Framsóknarflokksins gagnvart þinginu er algert, því að ekki hef ég heyrt núverandi forsætisráðherra og nýkjörinn formann flokksins tala um hvernig við ætlum að ljúka þessu þingi. Við erum búin að gera það sem við áttum að gera á þessu þingi, sem var afnám hafta, og nú getum við farið heim, virðulegi forseti. Það er ekkert annað sem þarf að afgreiða á þessu þingi því að það stóð aldrei til að afgreiða nein önnur mál. Við höfum leyft ríkisstjórninni að taka í gegn öll þau mál sem hún hefur getað klárað en það er stjórnarandstaða í ríkisstjórninni og það er bara þannig, forseti. Því fyrr sem þið viðurkennið það, þeim mun betra.

Virðulegi forseti. Ég sé nú ekki tilganginn með því að halda þessum þingfundi áfram, sérstaklega ekki í þeim málum sem sett eru á dagskrá hér að loknum fyrirspurnum, sem er samgönguáætlun. Áður en fundi var frestað fyrir hádegi spurði ég eftir formanni Sjálfstæðisflokksins og varaformanni Sjálfstæðisflokksins. Ég skil ekki hvernig hægt er að halda þinghaldi áfram eftir að starfsáætlun þingsins er lokið og formaður annars stjórnarflokksins er ekki einu sinni á staðnum til að ræða um framhaldið. En hitt er þó að bíta höfuðið af skömminni ef hér á að fara að ræða samgönguáætlun síðar á fundinum og innanríkisráðherra, ráðherra samgöngumála, er bara á kosningaferðalagi austur á fjörðum. Virðulegi forseti. Það getur ekki gengið, þó að það kunni að vera sök sér að taka fyrir þær fyrirspurnir sem hér eru þegar ráðherrann er þó til svara, er viðstaddur. En það er ekki hægt að halda áfram umræðum um samgönguáætlun þegar hæstv. innanríkisráðherra Ólöf Nordal er einhvers staðar úti á landi í erindum fyrir Sjálfstæðisflokkinn.

Virðulegi forseti. Það er nú bara í löndum sem við viljum ekki bera okkur saman við þar sem stjórnvöld misnota aðstöðu sína í aðdraganda kosninga til að skekkja möguleika flokka á að heyja kosningabaráttu. Við erum að upplifa það núna. Hvorki formaður Sjálfstæðisflokksins né varaformaður hans sinna starfsskyldum sínum, að mæta hér til þings þegar mál þeirra eru á dagskrá og þegar brýn þörf er á að funda um framhald mála, heldur eru þau komin í kosningaferðalag út á land. Á meðan þurfa aðrir flokkar, sem ekki sitja við ríkisstjórnarborðið, að sæta því að sitja hér og ræða við sjálfa sig um málefni ríkisstjórnarinnar. Ég hlýt að ítreka þær kröfur sem ég setti fram í dag við hæstv. forseta, að hann boði ekki til þingfunda fyrr en ríkisstjórnin gerir það upp við sig hvernig hún vill haga þinghaldinu hér fram undan. Þetta er fáránleg þjónkun við ríkisstjórnarvaldið og er alvarleg aðför að lýðræðinu og jafnræði flokka í aðdraganda kosninga.

Heyr, heyr.

Forseti vill ítreka það sem fram hefur komið, að fram undan eru fundir forustumanna ríkisstjórnarflokkanna með fulltrúum og forustumönnum stjórnarandstöðuflokkanna, m.a. til að reyna að ná utan um það verkefni sem fram undan er hjá okkur.

Virðulegi forseti. Hvernig er forseta innan brjósts að verða vitni að og þurfa að taka þátt í þessari lítilsvirðingu gagnvart þinginu. Forustumenn ríkisstjórnarinnar eru farnir í kosningar, farnir í kosningaferð og á kosningafundi út á land en þingið á að sitja hér að störfum og ræða helsta mál dagsins, sem er samgönguáætlun, í fjarveru hæstv. innanríkisráðherra. Það er auðvitað fyrir neðan allar hellur að þingið skuli þurfa að una því og við eigum auðvitað ekki að una því. Nú á auðvitað að gera hlé á þingfundi og ekki boða til nýs fundar fyrr en ljóst er eftir hvaða starfsáætlun við erum að vinna. Það á ekki að bjóða okkur upp á það að ræða samgönguáætlun að fagráðherranum fjarverandi. Það á ekki að bjóða upp á það.

Forseti. Það olli okkur þingflokksformönnum minni hlutans mjög miklum vonbrigðum að á fundi þingflokksformanna með forseta í hádeginu var ekki hægt að ná neinu samkomulagi. Það liggur ekkert fyrir um hvernig starfsáætlun verður fyrir þessa viku og hún mun ekki liggja fyrir fyrr en formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins koma aftur heim úr kosningabaráttu sinni úti á landi. 
             Af hverju í ósköpunum var ekki haldinn fundur t.d. í gærkvöldi? Ég hef oft farið á fundi þegar ég hef verið í einhverjum samkomulagsviðræðum á öllum tímum dagsins, á hvaða degi sem er, meira að segja fundað á Þorláksmessu eða gamlársdag. Mér finnst sú afsökun að ráðherra hafi oft komið hér til svara ekki vera fullnægjandi og vil vekja athygli á því að hér er þessi dagskrá í fullkominni óþökk minni hlutans.

Virðulegi forseti. Við erum hér saman komin á þingi eftir að starfsáætlun er lokið og vitum ekkert um framhaldið. Forseta er vissulega vandi á höndum og það er vandi sem snertir hina margumtöluðu virðingu Alþingis. Forseti sagði hér áðan að til stæði að boðað yrði til fundar með formönnum. Ég verð að segja það sem formaður eins af stjórnarandstöðuflokkunum að það kemur mér á óvart, það eru fréttir fyrir mig, en ég fagna því. Formennirnir hafa verið að hittast síðustu vikur og mánuði en því miður hefur ekkert komið út úr því. En það er vonandi að þar verði breyting á. Það er stórfurðulegt að vera hér í mínu elskaða Alþingi við þingstörf sem eru mér mjög kær, en hér vantar því sem næst algjörlega fulltrúa stjórnarflokkanna í samtalið. Það hlýtur líka að vera áhyggjuefni fyrir forseta.

Herra forseti. Það er táknrænt fyrir þá óreiðu og óstjórn sem einkennt hefur valdatíma núverandi stjórnarflokka að það mál sem hér er á dagskrá í dag er samgönguáætlun til fjögurra ára þar sem stjórnarmeirihlutinn ákveður hvernig hann ætlar að haga samgönguframkvæmdum á árunum 2015 og 2016, tvö ár aftur í tímann í raun og veru. Það er auðvitað mjög táknrænt og kaldhæðnislegt til þess að hugsa að nú sé formaður Sjálfstæðisflokksins á kosningaferðalagi að reyna að útskýra það fyrir kjósendum á Austurlandi að Sjálfstæðisflokkurinn sé besti flokkurinn til að stjórna landinu, að hann sé einhvers konar holdgervingur stöðugleika og góðrar verkstjórnar þegar allt annað blasir við. Við erum komin langt fram úr starfsáætlun þingsins. Við erum að fjalla um ár sem eru löngu liðin og það eina sem maður getur huggað sig við, ef svo skyldi fara að Sjálfstæðisflokkurinn kæmist aftur til valda hér, er að það verður örugglega stutt kjörtímabil.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja aðeins ítarlegar út í svar sem fékkst hérna áðan þegar forseti greindi frá því að til stæði að formenn mundu hittast, eða alla vega viðeigandi fulltrúar, til að ræða framhald starfa þingsins, en ég velti fyrir mér hvenær. Nú hefur legið fyrir í alla vega heila viku að það mundi gerast einhvern tímann. En einhvern tímann er ekki alveg nóg til að svara spurningunni, virðulegi forseti, það þarf að gerast í dag. Reyndar hefði það þurft að gerast seinasta mánudag, en gott og vel, látum síðustu viku bara vera fyrir formannskjör Framsóknarflokksins, höfum það bara þannig, gott og vel. Núna þarf það hins vegar að gerast í dag. Þess vegna langar mig að spyrja: Hvenær er fyrirhugað að forustumenn flokkanna hittist til að ræða framhald þingsins? Ef ekki liggja fyrir upplýsingar um það finnst mér mikilvægt að það komi líka fram. Engar fréttir eru fréttir.

Það er svarið. Forseti hefur ekki upplýsingar um það nákvæmlega hvenær þessi fundur verður, en er tjáð að hann verði mjög fljótlega.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka kröfu mína til hæstv. forseta um að hann fresti fundi við þessar aðstæður. Ég var formaður Samfylkingarinnar eftir að starfsáætlun var runnin út fyrir síðustu kosningar og var á kosningaferðalagi úti á landi. Forseti þingsins hringdi bara í mig og sagði: Það verður ekki boðað til fundar í dag ef formaður Samfylkingarinnar er ekki í bænum. Og þannig var það bara, enda stóð þáverandi hæstv. forseti í ístaðinu gagnvart framkvæmdarvaldinu og meiri hluta þings fyrir hönd Alþingis. Ég hlýt að gera þá sömu kröfu til forseta nú. Það er ekki boðlegt að formaður Sjálfstæðisflokksins og varaformaður Sjálfstæðisflokksins, sem eru með mál á dagskránni í dag, séu á kosningaferðalagi úti á landi; og að minnihlutaflokkarnir eigi að sæta svona ofríki af hálfu meiri hlutans. Forseta ber að verja þingið og minni hluta þingsins og lýðræðislegar leikreglur í landinu á svona tímum. Það er grundvallarskylda forseta.

Hæstv. forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Við vorum ósátt við það í morgun að verið væri að funda þegar starfsáætlun er útrunnin og engin samtöl í gangi milli forustumanna stjórnmálaflokkanna. Hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, og hæstv. innanríkisráðherra, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, eru á Austurlandi. Þau eru ekki á Alþingi að reyna að leysa úr málum og finna út hvernig þau geta lokið þessu kjörtímabili standandi á fótunum. Nei, þau eru á kosningafundum. Þar liggur þeirra forgangsröðun. Það er ábyrgð þeirra gagnvart stjórn þessa lands. Og ég skil ekki enn af hverju við erum hér á meðan þetta fólk er ekki tilbúið til að sinna skyldum sínum við Alþingi.

Virðulegi forseti. Með hliðsjón af svari virðulegs forseta við spurningu minni áðan legg ég líka til að við sleppum þessum þingfundi þar til fólk hefur náð að tala saman. Ég vil vekja athygli á því að þó að hæstv. ráðherrar séu austur á landi er hægt að hafa samskipti. Það er hægt að fara yfir þessa lista, það er hægt að forgangsraða á þeim og það er hægt að tala um þá. Það er kannski óvenjulegt að slík samtöl fari þannig fram, en nú eru líka óvenjulegar aðstæður. Það er svo sem ekki óvenjulegt að við förum fram yfir starfsáætlun, það er hins vegar óvenjulegt að við gerum það á lengsta þingi sögunnar og sömuleiðis að við gerum það korteri fyrir kosningar. Það dregur úr getu flokka sem hér sitja til að taka þátt í kosningabaráttunni. Það kemur niður á lýðræðinu. Það er alvarlegt og við eigum að taka það alvarlega. Við eigum að bíða með þennan þingfund þar til þetta fólk kemur sér saman um að tala saman. Svar virðulegs forseta um að það verði bráðum, eða hvernig sem virðulegur forseti orðaði það, er ekki nóg. Það á að vera í dag. Virðulegi forseti. Rétta svarið er: Í dag.

Virðulegi forseti. Það er svo ótrúlega móðgandi fyrir Alþingi og fyrir þingmenn sem hér eru staddir að fá þær fréttir að formaður annars stjórnarflokksins skuli vera á kosningaferðalagi úti á landi á sama tíma og okkur er ætlað að halda þingfundi gangandi hér. Og að varaformaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. innanríkisráðherra, sem á að vera viðstödd umræður um samgönguáætlun, skuli líka vera fjarverandi er svo mikil móðgun við þingið að það tekur eiginlega engu tali. Ég velti því fyrir mér hvernig forseta sjálfum sé innan brjósts við þessar aðstæður, því að forseti á að vera forseti þingsins alls og gæta virðingar þingsins, að ekki sé troðið yfir það á skítugum skónum. Að sjálfsögðu á að fresta hér fundi, virðulegi forseti, og ekki halda áfram fyrr en þessir ráðherrar eru komnir á staðinn og geta verið viðstaddir umræður hér og starfsáætlun liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að taka undir kröfur um að forseti fresti fundum áður en lengra er haldið. Hæstv. forseti veit að starfsáætlunin sem var í gildi og unnið hefur verið eftir var niðurstaða samkomulags milli flokkanna. Það er eðlilegt að flokkarnir komi sér saman um einhverja vissu í vinnubrögðum hérna í aðdraganda kosninga vegna þess að þá sitja menn við sama borð. Núna er þetta samkomulag búið, starfsáætlunin er búin. Þá þarf að gera nýja. Það er algjörlega marklaust, og ég hygg að hæstv. forseti viti það í hjarta sínu að það er algjörlega tilgangslaust að halda áfram þingstörfum ef ekkert samkomulag er. Ein birtingarmynd þess hversu ósanngjarnt það er að vera að vinna hérna með ekkert samkomulag, enga vissu, er sú að forusta Sjálfstæðisflokksins er farin í kosningaferðalag. Hverjir vita eitthvað um þingstörfin? Hverjir hafa valdafræðina í höndum sér þegar kemur að þessu? Augljóslega ekki hæstv. forseti, en mér heyrist hann ekki vita neitt sérstaklega mikið um hvað 

Virðulegur forseti. Forseti Alþingis hefur núna vikum saman sagst vera að kalla formenn stjórnmálaflokkanna á fund. Þrátt fyrir að hver vikan eftir aðra hafi liðið hefur ekki tekist að koma á þeim einfalda viðburði að formenn stjórnmálaflokkanna haldi fund. Innt hefur verið eftir því hvaða mál það séu sem ríkisstjórnin óski eftir að fá afgreidd í þinginu. Ekki hefur verið hægt að svara því af hálfu ríkisstjórnar Íslands hvaða þingmál hún þurfi að fá afgreidd. Svo er dagskránni bara haldið áfram út yfir eina áætlun og út yfir aðra, og núna án þess að formenn stjórnarflokkanna séu viðstaddir þinghaldið. Virðulegur forseti. Þetta nær auðvitað ekki nokkurri átt. Við hljótum að spyrja hvernig þingfundur geti farið fram meðan Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, og Ólöf Nordal, samgönguráðherra, sem á að vera hér við umræður um samgönguáætlun, eru bara einhvers staðar austur á fjörðum í erindum fyrir eitthvert félag 

Virðulegi forseti. Finnst virðulegum forseta viðunandi sú staða sem upp er komin í þinginu að við erum hér tekin til starfa án þess að vera með starfsáætlun og það eru innan við fjórar vikur til kosninga? Finnst virðulegum forseta það vera eðlileg og viðunandi staða? Mér finnst það ekki. Mér þykir það vera algjör vanvirðing við þingið að virðulegi forseti láti það viðgangast. Ég verð bara að segja, því miður, að ég hafði búist við meiru. Ég hafði búist við því að þingið gæti verið með aðeins betra skipulag en raun ber vitni. Ég hvet virðulegan forseta til þess að beita sér í því að fá stjórnarflokkana til þess að koma sér saman um hvaða mál á að klára og upplýsa minni hlutann hvaða mikilvægu mál það eru. Ætla þeir að klára öll málin eða bara nokkur eða engin? Það verða engin mál kláruð úr þessu.

Virðulegur forseti. Mig langar að halda áfram þar sem frá var horfið um þá ósanngirni sem felst í þessari stöðu. Það eru kosningar í þessum mánuði og þingið er í óvissu. Flokkarnir eiga að sitja við sama borð þegar kemur að möguleikum til að skipuleggja kosningabaráttu og lykilfólki í þessum flokkum er haldið í óvissu á meðan sumir eru örugglega að vinna eftir einhverri áætlun. Er það t.d. áætlun forustufólks stjórnarflokkanna að taka smákosningabaráttu núna um landið, en halda öllum hinum hér og koma svo í þingið einhvern tímann í lok vikunnar og gera eitthvert samkomulag, vinna tíma? Ef formenn stjórnarflokkanna vinna eftir einhverri slíkri áætlun, getur hæstv. forseti kannski komist að því fyrir hönd okkar hinna í þinginu hvort við megum vita af henni? Það eru kannski helst þeir sem sitja við það borð sem geta gert einhverja áætlun og staðið við hana. Við hin vitum ekki neitt. Það gengur ekki. 

Forseti hefur verið að reyna að beita sér fyrir því með því að hvetja til þess að fram fari fundir forustumanna flokkanna til þess nákvæmlega að ná því fram sem hv. þingmaður hefur réttilega verið að kalla eftir, að við getum haft einhvern ramma utan um þingstörfin næstu dagana til þess að ljúka þessu þingi.

Virðulegi forseti. Ég ber mikla virðingu fyrir forseta, en ég get ekki undan því vikist að benda forseta á að það sem hann er að segja núna um að ná utan um verkefnið, koma einhverjum ramma utan um verkefnin og þau mál sem fram undan eru, er hann búinn að segja sleitulaust í fimm til sex vikur. Virðulegur forseti er alltaf að segja það sama við okkur hér. Það er komið að því að við verðum að horfast í augu við að það er enginn sem getur tekið utan um þessar aðstæður annar en Alþingi sjálft undir forustu forseta með því að hætta hér þingfundum og setjast yfir það hvað raunhæft er að klára og það sem er raunhæft að klára er eingöngu það sem er í sátt. Við erum komin fram yfir síðasta dag. Þinginu er lokið. Ríkisstjórnin er rúin trausti. Umboðið er farið. Við erum að fara í kosningar. Hér verða engin mál kláruð önnur 

Það er rétt hjá hv. þingmanni að forseti hefur verið að reyna að beita sér fyrir því að ná utan um þau verkefni sem okkar bíða. Það gerðist með þeim hætti að hér var búin til starfsáætlun sem forseti taldi, og þeir aðrir sem að henni komu, vera fullkomlega raunhæfa miðað við þau verkefni sem við höfðum. Í upphafi síðustu viku var hins vegar orðið ljóst að það mundi ekki takast og við mundum ekki standast starfsáætlun, eins og forseti hafði þó talið að við mundum gera og það með tiltölulega auðveldum hætti. Þá stöndum við frammi fyrir nýjum veruleika. Þá þurfum við með sama hætti að taka á þeim málum eins og gert var á þeim tíma þegar við vorum að móta starfsáætlunina og reyna að láta hana passa miðað við þau verkefni sem við töldum að fram undan væru. Það er nákvæmlega það sem verið er að gera núna þessa stundina, eins og forseti hefur margáréttað. Þess vegna er það rétt sem hv. þingmaður segir, að ræður forseta eru að mörgu leyti endurtekið efni vegna þess að forseti stendur frammi fyrir nákvæmlega þeirri stöðu sem hann stóð frammi fyrir fyrir nokkrum vikum, taldi sig þá hafa náð utan um verkefnin. Og það var okkar mat, hygg ég, í forsætisnefnd og meðal þingflokksformanna og forustumanna stjórnmálaflokkanna, en það hins vegar tókst ekki. Þá þurfum við einfaldlega að horfa framan í þann veruleika og takast á við hann.

Herra forseti. Það eru u.þ.b. sex mánuðir síðan þeir stóðu, verðandi hæstv. forsætisráðherra og núverandi hæstv. fjármálaráðherra, og sögðu að ljúka ætti stórum málum. Þá mánuði sem liðnir eru frá því í byrjun apríl fram til dagsins í dag, 3. október, hafa þessir menn ekki ráðið við að segja okkur hinum hvaða mál þeir höfðu í huga. Ég get sagt hæstv. forseta, og er bara lausnamiðuð hér, að hann ætti bara að fara í það verkefni með þingflokksformönnunum. Formaður Sjálfstæðisflokksins er á fundi núna eftir einn og hálfan klukkutíma á Reyðarfirði. Hann verður síðan í Neskaupstað klukkan níu í kvöld. 

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt sem fram kemur í máli hæstv. forseta að þær forsendur sem menn gáfu sér í síðustu viku hafa ekki staðist og menn þurfa að takast á við nýjan veruleika. Það er alveg rétt. Þá þurfa menn að setjast niður og ákveða hvernig það er gert. Það er ekki rökrétt niðurstaða að ákveða þá að fara austur á land, að skilja þingið hér eftir í óvissu og óreiðu og óstjórn og draga þá ályktun að þetta bjargi sér einhvern veginn, að fara bara í kosningaferðalag og halda að það verði bara látið óátalið og muni verða til þess að hér falli allt í ljúfa löð. Það er nákvæmlega sama kæruleysi og sömu lausatök í þeirri framkomu og einkennt hefur alla stjórnartíð núverandi stjórnarflokka. Þó að hæstv. forseti 

Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á það að forseti slíti þessum þingfundi þar sem við komumst ekki lengra með verkefni dagsins fyrr en formenn allra flokka horfast í augu við veruleikann, allra flokka. Ég átta mig á því að forseti er í þingflokki hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarna Benediktssonar, en það breytir því ekki að það er óþolandi framkoma við pólitískan veruleika dagsins í dag og Alþingi að fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, sé úti á landi. Þar með er hæstv. ráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins að gefa skít í Alþingi. Þannig er það. Það er ekki annað þolandi, virðulegi forseti, en að við hættum þessum þingfundi, látum ekki lítilsvirða Alþingi með þessum hætti og 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að útskýra hér hvernig hann hefur reynt að ná utan um þinghaldið síðustu vikur. Svo langt sem það nær, því að ég held að það hafi ekki farið fram hjá neinum sem hefur verið að fylgjast með umræðunum, hvort sem er hér í dag eða í síðustu viku, að það stendur ekki á þingflokksformönnum stjórnarandstöðunnar þegar kemur að því að ljúka þessu þingi. Ég veit ekki heldur til þess að það standi neitt á formönnum flokka stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Þetta snýr allt upp á hv. þingflokksformenn og formenn stjórnarflokkanna. Þess vegna verður hæstv. forseti að horfast í augu við að það þarf að setja pressuna á þá. Það verður ekki gert nema með því að fresta fundi 

Herra forseti. Ég hef lagt hér fram fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra sem varðar framsal íslenskra fanga sem eru í fangelsum erlendis. Tilefnið er vitaskuld sú staðreynd að af og til koma upp dapurleg tilvik þar sem íslensk ungmenni verða uppvís að því að smygla fíkniefnum í fjarlægum löndum og þurfa fyrir vikið að dúsa, stundum árum saman við skelfilegar aðstæður, í fangelsum sem oft eru yfirfull, þar sem mannréttindi þeirra eru fótum troðin og aðbúnaður allur skelfilegur og örlög þeirra verða oft hræðileg. Margir gætu eðlilega sagt sem svo að þeir sem fremja glæp eigi að taka út sína refsingu. Vissulega, en þessi mál eru hins vegar yfirleitt miklu flóknari og dapurlegri en birtist á yfirborðinu. Við höfum öll skyldum að gegna gagnvart öllum þegnum ríkisins. Við þurfum líka að gæta mannréttinda fanga og ekki síst þeirra sem eru dæmdir til refsingar við ömurlegar aðstæður. Lögreglan, bæði hér heima og líka hjá Europol, getur staðfest að stór hluti þeirra sem lenda í þeim aðstæðum að verða burðardýr er yfirleitt ungar stúlkur. Mjög oft hafa þær engan sakaferil að baki, en hafa lent í neyslu; þær skulda dílerum vegna neyslunnar og eru neyddar til þess að greiða skuldina með því að flytja fikniefni á milli landa, alltaf með hótunum, stundum barsmíðum. Langoftast er logið að þeim hvað magn varðar og stundum vita þær ekki einu sinni að þær eru að flytja fíkniefni. Þær eru fórnarlömb misneytingar. Þær kunna að vera aðilar að glæp, en þær eru samt tvímælalaust fórnarlömb sjálfar. Einstaklingum í þessari stöðu þarf að hjálpa. Það verður best gert með því að fá þær til síns heimalands til afplánunar og eftir atvikum milda refsingar ef um mjög augljósa misbeitingu er að ræða, eins og er títt. Þetta eru hin alþjóðlegu lögregluyfirvöld farin að skilja. Þau eru farin að haga sér í samræmi við það. Það er mjög mikilvægt að undirstrika það líka að það er álit lögreglunnar að í tilvikum sem þessum, þar sem misneytingu er beitt, þá fremji viðkomandi yfirleitt aldrei frekari slíka glæpi á lífsleiðinni sem í sjálfu sér undirstrikar að það er ekki glæpahneigð eða gróðavon heldur misnotkun sem leiddi til glæpsins og þá um leið að stúlkurnar eru fórnarlömb. Þessi fyrirspurn er lögð fram af sérstöku tilefni. Nýlega var íslensk stúlka tekin í Brasilíu og hefur fengið dóm. Það bendir allt til þess að hún hafi verið fórnarlamb frekar en glæpamaður. Það er þess vegna sem ég vil taka þetta mál upp með þessum hætti. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort unnt sé að koma á framsali frá Brasilíu til Íslands án þess að á undan sé búið að gera sérstakan fangaskiptasamning. Í öðru lagi: Liggur slíkur samningur fyrir? Ef ekki, er fyrirhugað að gera hann?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gagnlega og mannúðlega fyrirspurn um málefni og framsal íslenskra fanga. Varðandi fyrstu fyrirspurnina ber að geta þess að heimilt er, að vissum lagaskilyrðum uppfylltum, um alþjóðlega samvinnu við fullnustu refsidóma, að fullnægja viðurlagaákvörðun frá erlendum dómstól á Íslandi þrátt fyrir að afplánunarsamningur sé ekki fyrir hendi. Slíkt er þó alltaf háð samþykki beggja ríkja og ákvörðun um beitingu þeirrar lagaheimildar er í höndum innanríkisráðherra sem fer með flutning dæmdra manna í forsetaúrskurði um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Varðandi það hvort utanríkisráðuneytið hafi komið á samningi á milli Íslands og Brasilíu er varðar framsal íslenskra fanga þá er það þannig að fyrri ríkisstjórn samþykkti í maí 2012 að utanríkisráðherra skyldi undirbúa samninga um flutning dæmdra manna og fullnustu refsinga. Sérstök áhersla var lögð á ríki þar sem mannréttindi íslenskra fanga væru ekki tryggð. Ísland hefur enga slíka tvíhliða samninga gert en er aðili að Evrópuráðssamningnum frá 1983 um flutning fanga; 21 ríki utan Evrópu er aðili að þessum samningi, en Brasilía er ekki þar á meðal og ekkert Norðurlanda hefur gert slíkan samning við Brasilíu. Afplánunarsamningur verður ekki gerður án samráðs við innanríkisráðherra sem fer með málefni fanga og flutning dæmdra manna, en hins vegar er hafinn undirbúningur að slíkum samningi við Brasilíu. Ég ber þó nokkrar væntingar til þess að framvinda málsins verði nokkuð greið og örugg.

Virðulegi forseti. Bara örstutt athugasemd þótt ég ætli ekki að skyggja á hv. þingmann eða hæstv. ráðherra, enda spurningin þeirra. En mér finnst mikilvægt við þessa umræðu að minnast á tvo lesti sem hrjá bæði okkar samfélag og samfélagið í Brasilíu; þó okkur að miklu minna leyti, sem betur fer. Það eru annars vegar viðhorfin til fíkniefna eða vímuefna og hins vegar almenn refsigleði. Það er almennt vinsælt að vilja refsa fólki, það er vinsælt hér og það er vinsælt annars staðar; hér þó ekki það vinsælt og við eigum að þakka fyrir það. Við eigum að vera þakklát fyrir það að hér sé þó almenn viðleitni til að leggja frekar áherslu á betrun en refsingar. En krafan kemur alltaf upp um að refsa sem harðast þegar óvinsælt fólk fær dóm, sama hvert brotið er næstum því. Hvað varðar fíkniefnastríðið, sem er stríð - það er stríð, ekki hér en við eigum að læra okkar lexíu og draga úr þeim meinum sem þessi tvö atriði eru, refsigleðin og vímuefnastríðið; 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar til utanríkisráðherra. Ég tel að þetta sé afar mikilvæg umræða og hún varðar réttlætismál sem snertir okkur öll þegar hún er til umræðu á vettvangi dagsins, ef svo má að orði komast. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að við höldum til haga í þessum samskiptum þeirri breytingu sem hefur orðið í umræðunni almennt á Vesturlöndum, ekki bara hér á Íslandi, um það hvað felst í fangelsisvist. Sú hugmyndafræði sem hefur sem betur fer styrkt sig á Íslandi, sem er hugmyndafræðin um betrun í stað refsingar, er hugmyndafræði sem er líka partur af þeirri umræðu sem við eigum að flytja út þegar við ræðum þessi mál í samskiptum við aðra, hvort sem það er við Brasilíu eða önnur lönd, vegna þess að sums staðar er staðan þannig að ekki veitir af því að sú hugmyndafræði nái að festa þar rætur; ekki veitir af að hún festi rætur sem víðast.

Virðulegi forseti. Ég vil bæði þakka hv. fyrirspyrjanda góða fyrirspurn og hæstv. ráðherra fyrir svarið og heita á hæstv. ráðherra að beita sér í þessu efni á alþjóðlegum vettvangi, og sérstaklega þótt ekki liggi fyrir framsalssamningar við þau lönd þar sem íslenskir borgarar geta lent í því að sæta fangelsisrefsingu. Við höfum mörg hér í þessum sal talað fyrir breytingum í áherslum í refsistefnu, að horfa meira til betrunar og nýrrar þróunar í fangelsismálum. Við höfum líka talað fyrir því að hætta áherslunni á glæpavæðingu fíkniiðnaðarins, ef svo má að orði komast, og taka á fíklum í vanda 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál hér upp og ráðherranum fyrir svörin. Ég hygg að það sé geysilega mikilvægt að ráðuneytin starfi saman að þessu verkefni, innanríkis- og utanríkisráðuneytið, að því að semja við Brasilíu í þessu tilfelli um þessi skipti. Það verður ekki fram hjá því horft að fórnarlömbin í þessum málum eru oft og einatt konur, ekki síst ungar konur, sem síst af öllu eru höfuðpaurarnir í þeim glæpum sem þær tengjast eða verða fórnarlömb í og verða að afplána vegna. Ég hvet ráðherrann til þess að halda áfram þessu starfi og ljúka þessum samningum svo fljótt sem verða má.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka flokksbróður mínum, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, fyrir þessa fyrirspurn og fagna því að verið sé að vinna að framsals- og fangaflutningasamningi við Brasilíu. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór vel yfir það í máli sínu hvert hlutskipti burðardýra er. Það er ekki af því að fólk sem fer í það hlutverk sé að meðaltali verra en við hin heldur eru það skelfilegar aðstæður og valdbeiting og kúgun og alvarleg fíkn sem leiðir fólk út í það. Við erum líka að súpa seyðið af stefnunni um fíkniefnalaust Ísland sem er í sjálfu sér mjög ágæt hugmynd, en þar gengum við í þá villu að herða mjög dóma vegna fíkniefna í stað þess að 

Hæstv. forseti. Líkt og aðrir vil ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir þessa fyrirspurn sem og hæstv. ráðherra fyrir svarið. Mig langar að taka undir með þeim sem hafa í þessu samhengi komið sérstaklega inn á það sem snýr að burðardýrum; allt satt og rétt sem sagt hefur verið um að það er oft fólk sem beitt hefur verið ofbeldi og kúgun og hefur mjög lítið val um þær aðstæður sem það er komið í. En ég vil líka taka undir með þeim sem hafa fært málið út í stærra samhengi þegar kemur að því að líta á fangelsismál í því ljósi að hún eigi að snúast um betrunarvist. Þar tel ég að við sem þjóð séum þó komin lengra á veg en margir aðrir þó að við þurfum að komast miklu lengra. Þess vegna skiptir máli að til að mynda hæstv. ráðherra og aðrir sem í þá aðstöðu komast 

Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir fyrirspurn hans, sem ég held að sé mjög mikilvæg. Eins og fram kom í máli hans er oft um að ræða veikburða fólk og fórnarlömb miklu stærri og hættulegri manna en það fólk er sem lendir í fangelsi, Íslendingar í fangelsum í útlöndum. Af því að við erum nýbúin að samþykkja geðverndarstefnu hér á þinginu er sjálfsagt að skoða þetta mál í því samhenginu. Ef hún er ekki orsök þá er fíkniefnaneysla oft og tíðum afleiðing þess að eiga við geðræn vandamál að stríða. Því held ég að það sé mjög mikilvægt að íslenskir fangar erlendis fái að komast heim og njóta þeirrar bestu geðheilbrigðisþjónustu sem við getum veitt þeim hverju sinni. Það skiptir mjög miklu máli og við styðjum það.

Herra forseti. Ég mátti ekki við bindast og skerast úr leik að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir þessa fyrirspurn, einn af 15–20 þingmönnum sem það hafa gert. Hann hreyfir hér við alvarlegu máli. Ég held að við finnum öll til með svipuðum hætti þegar fréttir berast af ólánsömum ungmennum sem eru annaðhvort meira og minna saklaus fórnarlömb eða hafa lent út af sporinu í lífinu, lenda í því að fá á sig þunga fangelsisdóma erlendis þar sem aðbúnaður er langt fyrir neðan það sem við teljum boðlegt. Hefðum við Íslendingar þó lengi vel og jafnvel enn getað staðið okkur betur í því að búa vel að föngum sem hér taka út dóma. Ég er eindreginn stuðningsmaður þess að reynt sé að tryggja það með samningum og eftir öllum öðrum mögulegum leiðum að alltaf þegar aðstæður mæla með því sé reynt að fá slíkt fólk heim og vinna úr málum þess hér. Það finnst mér eiga að vera hluti af þegnrétti sem ríkisborgari hér í landinu að fá stuðning samfélagsins þegar þannig er komið.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft þarfri umræðu, mannréttinda- og mannúðarumræðu. Það sem mér leikur forvitni á að vita og þætti fróðlegt að heyra í framhaldinu er þetta: Það er auðvitað gott að vita af því að samningar um framsal og flutning íslenskra fanga sem lenda í fangelsum í Brasilíu eru fyrirhugaðir. Það skiptir máli að fólk sé tekið úr óviðunandi aðstæðum þar sem fangelsi eru öðruvísi starfrækt en hér. En það væri líka fróðlegt að fá að heyra í þessari umræðu hvernig Íslendingar eru í stakk búnir til að gera þetta. Það er töluverður fjöldi íslenskra fanga erlendis sem þetta gæti átt við um, fólk sem við vildum fara að taka hingað heim. Hvernig eru íslensk fangelsismálayfirvöld í stakk búin til að taka við föngum í þessum aðstæðum? Er við því að búast 

Herra forseti. Það gleður mig mjög að í kjölfar þessarar fyrirspurnar hefur hæstv. utanríkisráðherra hafið samráð við innanríkisráðuneytið um að gera nauðsynlegan samning til að hægt sé, í þeim tilfellum sem upp á bjóða, að óska eftir framsali íslenskra fanga úr fangelsum erlendis; og í þessu tilviki er um Brasilíu að ræða. Þar eru frægustu fangelsi heims og meðal þeirra verstu. Ég vil líka skora á hæstv. ráðherra að beita öllu afli utanríkisþjónustunnar til að fá þá stúlku sem hér er um að ræða náðaða. Ég veit sjálfur af reynslunni að utanríkisþjónustan hefur mikið afl í svona málum. Á minni tíð í ráðuneytinu, þar sem rökstuddur grunur lék á um að fangar væru að ósekju dæmdir, og, a.m.k. í öðru tilvikinu, að lögreglan í því landi hefði jafnvel sjálf átt hlut að máli, þá sendum við sendiherra sem lá þar við þangað til það tókst að fá viðkomandi lausan úr haldi og heim til Íslands, í tveimur tilvikum. Ég rifja það líka upp að svipað mál kom upp með íslenskar stúlkur í Tékklandi, sem ég veit ekki betur en að séu núna, fyrir tilverknað utanríkisþjónustunnar, á leið heim eða komnar heim til afplánunar. Það skiptir máli að gera sér grein fyrir því að yfirleitt er um að ræða ungar stúlkur, oft kornungar, sem hafa lent í ógæfu, hafa lent í neyslu og verða fórnarlömb glæpamanna. Þær eru beittar misneytingu. Lögreglumönnum sem ég hef talað við, bæði hér heima en líka hjá Europol, ber saman um að það besta í slíkri stöðu sé í fyrsta lagi að lögreglumaður frá heimalandinu fái strax að tala við viðkomandi vegna þess að það leiðir oft til mikilla og miklu betri upplýsinga um höfuðpaura en í öðru lagi leiðir það til þess að samkomulag tekst um að milda refsinguna og leyfa afplánun í heimalandi. Það skiptir rosalega miklu máli í þessum tilvikum, oft er þar um 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir gagnlegar og mikilvægar umræður um þennan málaflokk. Ég held að það sé afar brýnt við þessar aðstæður að aðstæður þessara fanga séu viðunandi og mannréttindi þeirra tryggð. Það er þess vegna sem við sinnum þessum málaflokki býsna vel, mundi ég segja, í utanríkisþjónustunni. Þótt við getum ekki rætt mál einstaklinga hér í ræðupúlti þingsins get ég fullvissað ykkur um að heilmikill tími og orka hafa farið í þessi mál. Varðandi fyrirspurn hv. 5. þm. Norðvest., um hvort fangelsin séu undir þetta búin, er það sú vinna sem er verið að fara í akkúrat núna, þetta samstarf á milli innanríkisráðuneytisins og utanríkisráðuneytisins. Við þurfum líka að vera tilbúin hér heima fyrir slíka samningagerð. Ég vil líka ítreka að það er möguleiki að þessi fangaskipti séu gerð undir núverandi samningum en við teljum hins vegar að til þess mögulega að flýta fyrir slíkum skiptum sé brýnt að fara í að gera þessa afplánunarsamninga.

Virðulegi forseti. Nú hefur það verið upplýst að formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins eru á kosningaferðalagi austur á landi, en hér stendur þingfundur yfir og annar þessara manna á samkvæmt stjórnarskipunarlögum að svara hér fyrir mál sem eru á dagskrá í dag. Samkvæmt 65. gr. þingskapa, sem eru lög í landinu, er þingmönnum skylt að sækja þingfundi nema nauðsyn banni. Og forseti úrskurðar hvort nauðsyn sé fyrir hendi. Ég vil spyrja forseta: Hefur hann kannað nauðsyn þess að formaður Sjálfstæðisflokksins og varaformaður Sjálfstæðisflokksins séu á kosningaferðalagi á sama tíma og kosningabarátta er ekki hafin? Þessir flokkar hafa ekki hirt um að ljúka málum hér í þinginu til þess að gefa öllum flokkum færi á því að hefja kosningabaráttu þannig að jafnræðis sé gætt. Hefur forseti úrskurðað um nauðsynina? Hafi hann ekki gert það krefst ég þess að hann geri það án tafar og fylgi þá fordæmi fyrrverandi forseta, Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, sem hélt ekki þingfundi meðan ég var á kosningaferðalagi sem formaður Samfylkingarinnar. Ég krefst þess að því fordæmi verði fylgt og að forseti standi vörð um rétt minni hluta þings nú eins og þá.

Herra forseti. Það virðist vera ætlunin hér, nú þegar við erum komin fram yfir framlengda starfsáætlun, að halda þingfundi eingöngu fyrir minni hlutann á þingi. Hér eigi minni hlutinn að halda uppi þingstörfum. Lítið sést til hv. þingmanna og hæstv. ráðherra stjórnarflokkanna og ég leyfi mér að taka undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni sem vitnaði í fordæmi frá því fyrir síðustu kosningar þegar þingfundir voru felldir niður þegar forsvarsmenn stjórnarflokkanna þá gátu ekki verið við þingfundi. Hvers vegna erum við að halda þingfundi hér? Til þess að minni hlutinn haldi uppi heiðri þingsins? Það er auðvitað ekki boðlegt, herra forseti, það er ekki í lagi að halda svona áfram daga og vikur fram að kosningum. Við hófum hér störf í ágúst með hálftímalöngum þingfundum, sem voru auðvitað engum til sóma, þegar við hefðum átt að vera að vinna að málunum. Og nú er hér haldið áfram fram yfir framlengda starfsáætlun en hv. þingmenn stjórnarliðsins sjást ekki. Það er ekki í lagi, 

Virðulegi forseti. Minni hlutinn eða stjórnarandstaðan hefur mikið lagt á sig síðustu mánuði til þess að endurreisa virðingu Alþingis eftir þann hnekki sem virðing Alþingis beið í tíð fyrrverandi stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili þegar hér var viðhaft málþóf, fundatæknilegar brellur, fjarvera og alls kyns látalæti með orðbragði og framgöngu sem kom alvarlega niður á virðingu Alþingis. Sú stjórnarandstaða sem hér er að störfum núna hefur virkilega lagt sitt af mörkum þó að það hafi kannski ekki heyrt henni til að endurreisa virðingu Alþingis þá var það gert með málefnalegu starfi og góðri vinnu. En það er nú kannski til fullmikils mælst núna að þessi stjórnarandstaða haldi þinginu að störfum í fjarveru stjórnarmeirihlutans. Þá er 

Virðulegur forseti. Við höfum lagt fram dagskrártillögu sem lýtur að dagskrá dagsins sem getur auðvitað ekki gengið fram eins og hún hefur verið kynnt. Hér er mikið þarfamál á dagskránni, samgönguáætlun. Slegið hefur verið Íslandsmet í framkvæmdaleysi á þessu kjörtímabili, því miður ekki bara í nýframkvæmdum heldur líka í viðhaldi, sem er orðið svo ábótavant að holur eru helst farnar að einkenna vegakerfi landsins. Það er sannarlega mikilvægt að taka þá umræðu og fara í gegnum þær breytingartillögur sem komið hafa frá bæði meiri hluta og minni hluta. Það er auðvitað ekki hægt að gera það, virðulegur forseti, að ráðherra málaflokksins, Ólöfu Nordal, fjarstaddri sem er nú einhvers staðar austur á landi á vegum Sjálfstæðisflokksins. Ég treysti því að forseti taki hér frumkvæði og hætti við þessar fyrirætlanir og flytji umræðuna fram á morgundaginn þegar ráðherra getur tryggilega verið við hana.

Virðulegi forseti. Stundum kemur eitthvað upp á sem þarf að bregðast við hratt. Stundum er það alvarlegt og stundum er það mikilvægt. Þá skýtur það skökku við þegar fólk lætur eins og svo sé ekki. Sú staðreynd að hæstv. ráðherra er úti á landi núna þrátt fyrir að uppi sé skýr og málefnaleg krafa um að hann sé hér til að ljúka þingstörfum finnst mér vera dæmi um það. Þegar það er rosalega mikið stress og allir að leggja sig fram um að reyna að klára eitthvert verkefni þá er það óþolandi að einn eða tveir sitji bara og glápi á sjónvarpið á meðan. Mér finnst það skjóta skökku við að hæstv. ráðherra láti eins og þetta skipti ekki máli þegar það er mikilvægt fyrir þingmenn minni hlutans á Alþingi og alla aðra þingmenn að komast í kosningabaráttu á sama tíma og stjórnarmeirihlutinn. Á meðan þetta er svona þá getur maður ekki ályktað annað en að um sé að ræða 

Herra forseti. Hæstv. forseta er vorkunn. Forustumenn stjórnarflokkanna, a.m.k. Sjálfstæðisflokksins, smjúga sem leir úr greip hans. Þeir eru að flýja þann veruleika sem blasir við okkur. Þeir eru staddir í Neskaupstað, á Reyðarfirði og halda pólitíska fundi. Vitaskuld misbýður mér þetta sem þingmanni. Mér finnst það fráleitt að forusta stjórnarflokks skuli á þessum tíma ekki koma til þings. Sér í lagi er það fráleitt þegar haft er í huga að hæstv. forseti sagði hér í dag að ekki væri hægt að leggja fram áætlun um lyktir þings vegna þess að ekki hefði náðst samtal millum formanna. Það liggur fyrir að það hefur ekki náðst vegna þess að formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins eru á kosningaferðalagi á meðan þing stendur. Eins og hér hefur verið bent á þá er það brot á þingsköpum og það hefur líka verið undirstrikað með hvaða hætti forusta þingsins hefur tekið á því. Það var gert á síðasta kjörtímabili þegar einum formanni stjórnmálaflokks var beinlínis skipað heim og sagt að ekki yrði haldinn 

Virðulegi forseti. Nú vill svo til að ég er í þriggja manna þingflokki sem hefur þingmenn í Reykjavíkurkjördæmi norður, Reykjavíkurkjördæmi suður og Suðvesturkjördæmi. Við höfum enga þingmenn í Suðurkjördæmi, Norðausturkjördæmi og Norðvesturkjördæmi. Sumir halda að þetta þýði að við höfum einfaldlega minna að gera. Það er ekki þannig. Við þurfum líka að sinna okkar pólitísku skyldum úti á landi og fólk vill hitta þingmenn. Það vill spyrja þá hvers vegna þeir hafi gert eða sagt hitt eða þetta. Það vill koma með tillögur. Það vill spyrja. Það er ýmislegt sem kjósandinn, virðulegi forseti, vill segja okkur, spyrja okkur að o.s.frv. Það kemur sér raunverulega illa að heyra að hæstv. ráðherrar séu úti á landi í kosningabaráttu vegna þess að við viljum auðvitað líka vera í kosningabaráttu til þess að koma okkar flokki að. Það gengur ekki að ríkisstjórnin misnoti Alþingi þannig að skilja það eftir hér og fara sjálf í kosningabaráttu. Það er ekki á neinn hátt sanngjarnt, hvorki gagnvart þingflokkunum né gagnvart kjósandanum. Þetta gengur ekki. Þessu verður að linna. Við eigum ekki að halda 

Virðulegi forseti. Ég má til með að taka undir það sjónarmið sem hefur verið reifað hér af allmörgum, þ.e. jafnræði flokkanna til þess að komast í kosningabaráttuna og eiga samtalið við kjósendur, sem er líka skylda kjörinna fulltrúa í aðdraganda kosninga, mikilvæg skylda. Það gengur auðvitað ekki og er ekki nein sanngirni í því að stjórnarflokkarnir skuli taka sér leyfi og vald til að ræða við kjósendur, fara í kosningaferðalag og eiga fundi með kjósendum, á sama tíma og fulltrúum annarra flokka er ætlað að sitja hér að störfum í þágu Alþingis, störfum sem eru auk þess í fullkominni ráðleysu ef marka má það skipulagsleysi sem nú ríkir hér í þinginu, þar sem engin starfsáætlun liggur fyrir og engin samtöl eru í gangi milli forustumanna flokkanna og þingflokksformanna um hvert framhaldið eigi að vera. Þetta nær auðvitað engri átt, virðulegi forseti.

Herra forseti. Þetta fer nú svo sem að verða fullrætt eða ætti að vera það. Það segir sig sjálft að við getum ekki látið bjóða okkur upp á það að formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins séu á auglýstum fundum á mánudegi, á þingdegi, þar af leiðandi ekki hér við í óundirbúnum fyrirspurnum, eða innanríkisráðherra hér við til að fylgja sinni samgönguáætlun eftir, en það sé ætlast til þess að við hin afsölum okkur því að vera í okkar kjördæmum, boða fundi eða hitta okkar kjósendur, til þess að bera uppi þingstörf. Þetta getur ekki gengið svona. Eitt verður yfir alla að ganga í þessum efnum, nema þá innanríkisráðherra sé að kynna sér ástandið á vegakerfinu, ég hefði nú meiri samúð ef hún væri að keyra til Borgarfjarðar eystri eða fara yfir Brekknaheiði þar sem menn verða sennilega að fara að taka fram gulu málninguna til að mála grjótið sem gengur upp úr veginum eins og forðum. Það er víst ekki. Þau eru að funda til að reyna að safna atkvæðum á meðan við hin eigum að vera hér í þinginu. Ég held að það þurfi ekki að ræða þetta frekar, herra forseti. Enga fundi hér fyrr en forustumenn flokkanna eru búnir að hittast, ná eitthvað utan um þetta og bara ekki á dagskrá að við látum bjóða okkur þetta. Við hljótum að hafa meiri metnað 

Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til þess að taka undir með þeim félögum mínum, hv. þingmönnum, sem hafa komið hér til þess að kvarta yfir þessari fundarstjórn og hvernig staðan á þinginu er í dag. Það er í raun alveg ótrúlegt að við skulum standa í þessum sporum í dag því að eitt af því fyrsta sem við fengum sem nýir þingmenn vorið 2013 var skýrsla forseta Alþingis um vantraust á Alþingi, hvers vegna svona mikið vantraust væri í samfélaginu í garð Alþingis. Meðal annars kom fram í niðurstöðum að það væri hringlandaháttur og stefnuleysi á Alþingi og líka óstjórn og ráðaleysi, sundrung og lítil samvinna. Mikil áhersla var lögð á það, þegar við lögðum af stað í þetta kjörtímabil, að við ættum að reyna að laga þetta og vinna saman að því að efla virðingu Alþingis. Hér stöndum við í dag, þingmenn minnihlutaflokkanna á þingi, og tölum um fundarstjórn forseta vegna þess að stjórnarmeirihlutinn sýnir þinginu algjöra vanvirðingu; og er ekki bara að sýna þinginu vanvirðingu heldur líka almenningi í landinu. Þessu verður að ljúka. Ég skora á hæstv. forseta að nota nú hamarinn og berja vel í borðið 

Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga, dagsett 3. október 2016: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Náttúruvernd, frv., 87. mál, þskj. 87. – 2. umr. 2. Grunnskólar, frv., 104. mál, þskj. 104. – 2. umr. 3. Fæðingar- og foreldraorlof, frv., 261. mál, þskj. 288. – 2. umr. 4. Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað, frv., 237. mál, þskj. 257. – 2. umr. 5. Þjóðgarður á miðhálendinu, þáltill., 10. mál, þskj. 10. – Síðari umr. 6. Embætti umboðsmanns aldraðra, þáltill., 14. mál, þskj. 14. – Síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta rita hv. 9. þm. Reykv. s., Helgi Hjörvar, hv. 5. þm. Reykv. s., Svandís Svavarsdóttir, hv. 10. þm. Norðaust., Brynhildur Pétursdóttir, og hv. 10. þm. Reykv. s., Ásta Guðrún Helgadóttir.