Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. utanrrh. hefur óskað eftir að mæla fyrir dagskrármálum 9--14 í einu en það eru breytingar við ýmsa viðauka við EES-samninginn. Auk þess munu 17. og 18. dagskrármál rædd sameiginlega á fundinum.

Herra forseti. Með þáltill. á þskj. 1079 í 663. máli er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 166/2002 frá 6. desember 2002, um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/17/EB, um endurskipulagningu og slit vátryggingafélaga. Hvað varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir má vísa til greinargerðar auk gerðarinnar sjálfrar. Tilskipunin mælir fyrir um að úrskurður dómstóla um greiðslustöðvun, nauðasamninga eða slit vátryggingafélaga skuli hafa áhrif á öllu Evrópska efnahagssvæðinu og gildi því bæði um vátryggingafélagið og hugsanleg útibú þess í öðrum ríkjum á EES-svæðinu. Tilskipuninni er ætlað að koma í veg fyrir að kröfuhöfum verði mismunað við slíkar aðgerðir og bæta vernd neytenda með því að tryggja forgang krafna vegna slysa við slíkar aðstæður. Hæstv. viðskrh. hefur þegar lagt fram frv. til laga um breyting á lögum um vátryggingastarfsemi sem bíður 3. umr. á hv. Alþingi og er ætlað að innleiða ákvæði þessarar tilskipunar. Herra forseti. Á þskj. 1080 í máli 664 er þáltill. þar sem leitað er heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 167/2002, um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/24/EB, um endurskipulagningu og slit lánastofnana. Hvað varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir má með sama hætti vísa til greinargerðarinnar og gerðarinnar sjálfrar. Þessi tilskipun mælir fyrir um að úrskurður dómstóls um greiðslustöðvun nauðasamninga eða slit lánastofnana skuli hafa áhrif á öllu Evrópska efnhagssvæðnu og gildir því bæði um lánastofnun og hugsanleg útibú hennar í öðrum ríkjum á EES-svæðinu. Þessari tilskipun er einnig ætlað að koma í veg fyrir að kröfuhöfum verði mismunað við slíkar aðgerðir og bæta vernd neytenda með því að tryggja forgang krafna þeirra. Samkvæmt efni tilskipunarinnar er henni ætlað að koma til framkvæmda eigi síðar en 5. maí 2004 og er undirbúningur innleiðingar hafinn en stefnt að framlagningu frv. til laga í því skyni á 130. löggjafarþingi. Á þskj. 1081 í máli 665, herra forseti, er þáltill. þar sem leitað er heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 171/2002 frá 6. desember 2002, um breytingu á XVII. viðauka við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í hann tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/84/EB, um rétt höfundar til þóknunar við endursölu frumgerðar listaverks. Hvað varðar efnisatriði þessa máls nægir að mestu að vísa til greinargerðar sem fylgir tillögunni og einnig í sjálfa gerðina. Þessi tilskipun mælir fyrir um að aðildarríkin skulu í þágu höfundar frumgerðar listaverks kveða á um fylgirétt sem skilgreina skal á þann veg að hann sé óafsalanlegur réttur til fylgiréttargjalda sem eru ákvörðuð út frá söluverðinu sem fæst við hverja endursölu verksins. Skal fylgiréttargjaldið ákveðið samkvæmt gjaldskrá sem tilgreind er í tilskipuninni. Samkvæmt efni hennar er henni ætlað að koma til framkvæmda eigi síðar en 1. janúar 2006 og verður hafist handa við undirbúning innleiðingar af hálfu menntmrn. í tæka tíð. Á þskj. 1082 í máli 666, herra forseti, er að finna þáltill. þar sem er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 13/2003, um breytingu á XIII. viðauka við EES-samninginn og til að fella inn í samning inn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2002/59/EB, um stofnun eftirlits- og upplýsingakerfis bandalagsins fyrir umferð á sjó. Þessi tilskipun mælir fyrir um eftirlits- og upplýsingakerfi sem ætlað er að fylgjast sérstaklega með flutningi á hættulegum og mengandi varningi. Kerfinu er ætlað að draga úr hættu á mengunarslysum og óhöppum en einnig að auðvelda skjót viðbrögð þegar skip með slíkan varning eru í nauðum stödd þannig að draga megi úr áhrifum slysa á umhverfi og heilsu manna. Eins og skýrt hefur komið fram á undanförnum árum og mánuðum hafa mörg alvarleg slys af þessu toga átt sér stað. Nægir þar að vitna í slys sem varð undan ströndum Spánar og olli því að mikil olía barst á land sem varð til að skaða allt lífríki, bæði fiskimið og fuglalíf svo að eitthvað sé nefnt. Hæstv. samgrh. hefur þegar lagt fram frv. til laga til innleiðingar á þessari tilskipun, um vaktstöð siglinga, sem bíður 3. umr. á Alþingi. Herra forseti. Á þskj. 1083, þ.e. 667. mál, er að finna þáltill. þar sem leitað er eftir heimild Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 10/2003, um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn, og til að fella inn í samninginn tilskipun ráðsins 2001/37/EB, um samræmingu ákvæða í lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi framleiðslu, kynningu og sölu á tóbaksvörum. Ákvæði þessarar tilskipunar sameinar svið tveggja tilskipana sem fyrir eru og lúta einkum að þremur atriðum. Í fyrsta lagi eru ný ákvæði um viðvaranir um skaðsemi tóbaks og aðrar upplýsingar á tóbaksvörupökkum. Í öðru lagi eru gerðar veigamiklar kröfur varðandi upplýsingar um efni í tóbaksvöru og lýsingar á vörunni. Í þriðja lagi er sett hámark, ekki aðeins á tjöru, 10 mg, heldur einnig nikótín, 1 mg, og kolsýring, 10 mg, sem sígarettur mega gefa frá sér. Tilskipunin í heild og lögleiðing hennar hér horfir til þess að efla tóbaksvarnir á Íslandi. Hæstv. heilbrrh. hefur þegar lagt fram frv. til laga um breyting á lögum um tóbak til innleiðingar ákvæða þessarar tilskipunar og bíður það nú 3. umr. á hv. Alþingi. Herra forseti. Á þskj. 1084 í 668. máli er þáltill. þar sem leitað er heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 20/2003, um breytingu á XVII. viðauka við EES-samninginn, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 98/44/EB, um lögvernd uppfinninga í líftækni. Þessi tilskipun samræmir ákvæði um einkaleyfishæfi uppfinninga á sviði líftækni. Með ákvörðun þessarar tilskipunar er skýrt nánar fyrir hverja er hægt að fá einkarétt á sviði líftækni og til að uppfylla ákvæði tilskipunarinnar þarf að gera breytingar á I. kafla einkaleyfalaganna. Þá eru í tilskipuninni skýr ákvæði um að ekki megi veita einkaleyfi á aðferðum við að klóna menn eða breyta erfðaeiginleikum kynfrumna manna og einnig er bannað að veita einkaleyfi á notkun fósturvísa í hagnaðarskyni eða á öðrum uppfinningum sem stríða gegn allsherjarreglu eða siðgæði. Frv. til breytinga á lögum vegna þessarar tilskipunar og innleiðingar hennar er í undirbúningi. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði þessum tillögum á þskj. 1084, 1083, 1082, 1081 og 1080 og loks þskj. 1079 vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta samgn. um till. til þál. um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014. Nefndin hefur fengið fjölmarga aðila á sinn fund og enn fremur hafa margar umsagnir borist samgn. Með lögum um samræmda samgönguáætlun, nr. 71/2002, sem samþykkt voru á seinasta þingi var samgönguráðherra falið að leggja fram á Alþingi á fjögurra ára fresti tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun sem tekur til fjáröflunar og útgjalda til flugmála, vegamála og siglingamála, þar með talið hafnamála og sjóvarna, og rekstrarstofnana. Jafnframt skal í áætluninni skilgreina það grunnkerfi sem ætlað er að bera meginþunga samgangna í landinu, gera grein fyrir ástandi og horfum í samgöngumálum og marka stefnu fyrir allar greinar samgangna næstu tólf ár. Samhliða tólf ára áætlun ber samgönguráðherra að leggja fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára áætlun sem nánari sundurliðun. Fjögurra ára áætlun kemur í stað flugmálaáætlunar, siglingamálaáætlunar og vegáætlunar. Samkvæmt framansögðu er hlutverk þessara tveggja áætlana nokkuð ólíkt. Tólf ára áætlunin felur fyrst og fremst í sér stefnumótun. Í fyrirliggjandi áætlun er markmiðið sett á greiðari samgöngur með auknum flytjanleika í samgöngukerfinu sem taki bæði til fólks og vöru með það að markmiði að skapa skilyrði fyrir flesta landsmenn til að komast til og frá höfuðborgarsvæðinu á innan við þremur og hálfri klukkustund. Þá er markið sett á meiri hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgangna, að samgöngur verði umhverfislega sjálfbærar og öryggi aukist. Loks er skilgreint grunnnet samgangna sem tekur allt í senn til flugvalla, hafna og vega. Grunnnetið nær til allra byggðakjarna með um það bil 100 íbúa eða fleiri. Fjögurra ára áætlunin er eins og áður segir nánari sundurliðun þar sem gerð er grein fyrir fjáröflun og útgjöldum, skipt eftir einstökum framkvæmdum, rekstri, þjónustu og viðhaldi fyrir hvert ár. Meiri hlutinn telur hina breyttu framsetningu veg-, flugmála- og siglingamálaáætlunar mjög til bóta sem og hina tólf ára stefnumótandi langtímaætlun, enda fæst nú í fyrsta sinn heildstæð yfirsýn samgöngumála í landinu. Þá telur meiri hlutinn að ávinningurinn felist ekki síst í því nána samstarfi sem skapast á milli Vegagerðarinnar, Siglingastofnunar Íslands og Flugmálastjórnar Íslands í gegnum samgönguráð. Jafnframt telur meiri hlutinn ákvæði 2. mgr. 3. gr. laga um samgönguáætlun afar þýðingarmikið, en samkvæmt því skal samgönguráð minnst einu sinni á hverjum fjórum árum standa fyrir samgönguþingi sem ætlað er að vera til ráðgjafar og leiðbeiningar við gerð samgönguáætlunar en til þess ber að bjóða öllum helstu hagsmunaaðilum samgöngumála. Með þessu er skapaður grundvöllur fyrir virk skoðanaskipti um samgöngumál. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á fyrsta tímabili tillögunnar. Breytingarnar leiðir af þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til við tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2003--2006 og er til nánari glöggvunar vísað til skýringa í nefndaráliti meiri hlutans í því máli. Þá mælist meiri hlutinn jafnframt til þess að flokkun vega í grunnneti verði athuguð sérstaklega við næstu endurskoðun samgönguáætlunar og þá einkum með tilliti til safnvega og tengivega. Að lokum telur meiri hlutinn eðlilegt að umferðaröryggisáætlun 2001--2012 sem Alþingi hefur samþykkt verði hluti samgönguáætlunar í framtíðinni. Meiri hlutinn telur sérstaklega að hraða þurfi úrbótum á stöðum þar sem liggja fyrir gögn um að umferðaröryggi sé ábótavant á þjóðvegi eitt. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir tillögu meiri hlutans rita auk frsm. hv. þm. Magnús Stefánsson, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir og Sigríður Ingvarsdóttir. Þá mæli ég, herra forseti, fyrir nál. meiri hluta samgn. um till. til þál. um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2003--2006. Nefndin hefur fengið á sinn fund fjölda aðila sem hafa gert grein fyrir skoðunum sínum og jafnframt hafa margar umsagnir borist nefndinni varðandi þessa þáltill. Um almenna umfjöllun um tillöguna er vísað til nefndarálits meiri hlutans með tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014. Meiri hlutinn leggur til ýmsar breytingar á tillögunni sem nánar eru tilgreindar hér á eftir. Veigamestu breytinguna leiðir af því viðbótarfjármagni sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að veita til vegaframkvæmda til eflingar atvinnutækifærum. Vegagerðin hefur á undanförnum vikum unnið ötullega að því, í nánu samstarfi við nefndina og þingmenn einstakra kjördæma, að móta tillögur um skiptingu fjárins á einstakar framkvæmdir. Niðurstaða þeirrar vinnu og tillögur meiri hlutans eru birtar á bls. 31 og 32 í breytingartillögunni. Sökum þess skamma fyrirvara sem verið hefur til skiptingar fjárins leggur meiri hlutinn til að farin verði sú leið að veita Vegagerðinni heimild til þess að breyta framkvæmdaröð og víxla verkum milli ára komi í ljós að það sé heppilegt vegna skipulagsmála eða undirbúningsvinnu fyrir viðkomandi verk. Þessar heimildir eru tilteknar í breytingartillögum meiri hlutans við tillögutextann undir hverri framkvæmd fyrir sig. Meiri hlutinn lítur svo á að túlka beri þær heimildir þannig að sem mest hagræðing náist. Þá vill nefndin koma að eftirfarandi atriðum: Meiri hlutinn vill geta þess að ekki er gert ráð fyrir framkvæmdum við höfnina í Helguvík vegna áformaðrar pípuverksmiðju. Meiri hlutinn gerir hins vegar ráð fyrir því að þegar endanlegar ákvarðanir um verksmiðjuna hafa verið teknar muni ríkisstjórnin taka málið upp og gera nauðsynlegar ráðstafanir. Meiri hlutinn vekur jafnframt athygli á að nauðsynlegt er að klára framkvæmdir við brimvarnargarð milli Miðhólma og Skiphólma á Vopnafirði á þessu ári. Í áætluninni er gert ráð fyrir að framlag ríkishluta á árinu 2003 sé 108 millj. kr. og 15,8 millj. kr. á árinu 2004. Erfitt er að færa þessar fjárveitingar milli ára. Því er það álit meiri hlutans að nauðsynlegt sé að flytja fjárveitingar sem samsvara fjárveitingum ársins 2004 til Vopnafjarðarhafnar úr verkefnum hjá þeim sveitarfélögum sem kjósa að fresta framkvæmdum á árinu 2003 og að gerð verði tillaga þess efnis á fjáraukalögum á haustþingi. Fjárveitingum yrði síðan skilað á fjárlögum 2004. Meiri hlutinn telur eðlilegt, og beinir því til Vegagerðarinnar, að við endurskoðun vegáætlunar eftir tvö ár verði framkvæmdaáætlun skipt upp í samræmi við nýja kjördæmaskipan. Jafnframt beinir meiri hlutinn því til Vegagerðarinnar að áfram verði unnið að hagkvæmisathugunum á styttingu vegalengda á milli landshluta og á helstu leiðum. Að lokum telur meiri hlutinn rétt að taka fram að óvissa ríkir um tekjuöflun og rekstur Flugmálastjórnar Íslands. Álagning flugvallargjaldsins sem er helsti tekjustofn stofnunarinnar og notað til að fjármagna framkvæmdir á flugvöllum auk margs annars hefur verið kærður af Eftirlitsstofnun EFTA til dómstóls EFTA í Lúxemborg. Ef þessi gjaldtaka reynist ólögleg þarf að endurskoða tekjustofna Flugmálastjórnar. Það skal tekið fram hér að ekki hefur innan núverandi ramma samgönguáætlunar tekist að finna leiðir til þess að taka á framtíðarrekstrarvanda stofnunarinnar á næstu árum þó svo að árið 2003 eigi að teljast viðunandi. Rekstrarvandinn er einkum til kominn vegna fækkunar flugfarþega og þar með minni tekna og hins vegar að aukin áhersla á flugöryggi og fyrirséð áform vegna flugverndar munu reynast mjög kostnaðarsöm. Fram hefur komið að Ríkisendurskoðun er að ljúka stjórnsýsluendurskoðun á Flugmálastjórn. Að þeirri niðurstöðu fenginni og með hliðsjón af framgangi mála í Lúxemborg telur nefndin rétt að samgönguráðherra vinni nýjar tillögur um tekjuöflun og rekstur stofnunarinnar sem kynnt yrði á Alþingi næsta haust í tengslum við gerð fjárlaga fyrir árið 2004. Meiri hlutinn vekur athygli á að tillögur um framlög til ríkisstyrktra framkvæmda í siglingamálakafla tillögunnar voru ekki, vegna tímaskorts, sendar til umsagnar til sveitarfélaga eins og venja hefur verið með hafnaáætlun. Meiri hlutinn telur mikilvægt að haldið verði í þá venju sem skapast hefur að Siglingastofnun Íslands leiti álits sveitarfélaga og mun það vera ætlun stofnunarinnar samkvæmt upplýsingum nefndarinnar. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Herra forseti. Ég hef lokið að mæla fyrir nefndarálitum meiri hluta samgn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta samgn. um till. til þál. um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014. Fyrir þinginu í þessari umræðu liggja fyrir tvær þáltill., annars vegar um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014 og hins vegar fyrir árin 2003--2006. Þær eru teknar saman í umræðunni. Verkefnin eru í sjálfu sér hin sömu og því er flutt eitt nál. fyrir báðar þessar þáltill. sem taka til þeirra beggja. Í upphafi er vísað til þáltill. og einnig framsögu hv. formanns samgn. um vinnulag, hverjir hafi komið fyrir samgn. og annað er lýtur að því hvernig samgn. hefur höndlað þetta mál. Eins og kunnugt er er samgönguáætlunin lögð fram með ákveðnum meginlínum en skipting fjár og röðun áherslna í stofn- og þjóðvegakerfinu í einstökum kjördæmum er unnin sameiginlega með þingmönnum viðkomandi kjördæmis og starfsmönnum Vegagerðarinnar. Virðulegi forseti. Minni hlutinn er fylgjandi þeirri stefnu að samgöngumál séu skipulögð sem samstæð heild í stað þeirrar tilhögunar sem áður var að líta á hvern hinna þriggja þátta samgangna sem afmarkaðar stærðir, skipulagslega og hagrænt. Þarna er átt við að samgöngur, bæði á sjó og í lofti og landi, eru nú skiplagðar sem ein heild í samræmdri samgönguáætlun þótt hver þessara vettvanga fái sinn eigin sess og sérsess í tillögunni. Þá er og fagnaðarefni að auknu fjármagni sé varið til þessa málaflokks á næstu 18 mánuðum eins og hér hefur áður verið gerð grein fyrir í þinginu. Sérstaklega er því fagnað að vegaframkvæmdir á Vestfjörðum og Norðausturlandi skuli fá að njóta þess að vera hraðað verulega umfram það sem áætlanir annars gerðu ráð fyrir. Það ætti að vera forgangsverkefni af hálfu Alþingis og hálfu þjóðarinnar að beita sér fyrir því að góður vegur með bundnu slitlagi komi um allar byggðir landsins. Ég vil hér undirstrika það sjónarmið mitt að vegir í byggð og vegir sem liggja um byggðirnar eigi að njóta forgangs í uppbyggingu og áherslum. Það er jú gott og blessað að berjast fyrir styttingu vega á milli landshluta sem slíkra en að slíku verður þó að fara mjög varlega þannig að hagsmunir byggðarinnar vítt og breitt um landið, kringum landið, bíði ekki tjón af slíkum ótímabærum áherslum. Þarna er ég að vísa til hugmynda sem hafa hér verið reifaðar á Alþingi að leggja mikla áherslu á styttingu vega milli Reykjavíkur og Akureyrar, bara sem einn og afmarkaðan áherslupunkt. Ég legg áherslu á það að vegir um byggðir landsins sem tengja saman byggðir og innan byggðar njóti forgangs í uppbyggingu vegakerfisins áður en lagt verður út í einhverjar aðrar stórframkvæmdir sem menn geta annars haft hug á. Minni hlutinn tekur undir flestar áherslur og breytingartillögur meiri hlutans sem hér eru fluttar og vísar til nefndarálits meiri hlutans hvað varðar tölur og sundurgreiningu fjármagns á einstök verk og verkþætti. Hins vegar skal það hér tekið fram að frumvinna beggja þáltill. er unnin af meiri hlutanum, af ríkisstjórninni og meiri hluta hennar þannig að meiri hlutinn ber í sjálfu sér ábyrgð á þeirri forgangsröðun í höfuðdráttum sem hér er lögð fram. Í þingsályktunartillögunum fyrir fjögurra ára og 12 ára samgönguáætlun er fjallað um ,,markmið um hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgangna``, og að ,,meðal aðgerða til að ná þessu markmiði verði: a. Leitað leiða til þess að nýta kosti markaðsaflanna við uppbyggingu og rekstur samgöngukerfisins. b. Rekstur samgangna í lofti, á sjó og á landi, sem ríkið kemur að, boðinn út til að tryggja eðlilegt samkeppnisumhverfi. c. Stefnt að sanngjarnri og skilvirkri gjaldtöku fyrir afnot af samgöngukerfinu.`` Virðulegi forseti. Ég tek undir það markmið í sjálfu sér að leitað sé fyllstu hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgöngumannvirkja. Allir geta tekið undir það af heilum hug. Hins vegar get ég ekki tekið undir það að leiðin til þess sé að nýta fyrst og fremst kosti markaðsaflanna eða útboða af hálfu ríkisins eða með gjaldtöku á notendur samgöngukerfisins, með vegtollum eða öðru. Í einstaka tilvikum þar sem við getur átt er sjálfsagt að skoða þessa liði og þessar leiðir, alveg sjálfsagt. En að setja þetta upp sem eitthvert meginmarkmið eða eitt af aðalmarkmiðum við að byggja upp og reka samgöngur í landinu --- samgöngur sem eru og eiga að mínu mati vera að eign þjóðarinnar og hluti af þeirri grunnþjónustu sem skapar eitt samfélag, eina þjóð. Þetta á að vera bæði í eign og á ábyrgð þjóðarinnar. Ég vil taka þetta hérna fram enda er hægt að vitna í umsögn Byggðastofnunar um þessi atriði. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Byggðastofnun leggur áherslu á að umrædd gjaldtaka vinni ekki gegn áðurnefndum byggðamarkmiðum,`` --- en Byggðastofnun hefur áður í áliti sínu lagt áherslu á byggðasjónarmiðin varðandi samgöngurnar --- ,,en stuðli að jafnræði óháðu búsetu. Þótt stefnt sé að markaðslausnum er ekki þar með sagt að beinar fjárhagslegar forsendur eigi þar að vera eini mælikvarðinn. Þar getur bæði þurft að taka til greina það sem á hagfræðimáli er nefnt almannahagsmunir (public interest)`` --- ég vek athygli á þessu orði, virðulegi forseti, almannahagsmunir, sem verða aldrei of oft nefndir innan sala hv. Alþingis --- ,,og ómælanlegir hagsmunir (intangibles), en báðir þessir þættir liggja til grundvallar áðurnefndum byggðamarkmiðum og byggjast á góðu og notendavænu samgöngukerfi. Þessa þætti er erfitt að verðleggja eða reikna ávinning af þeim í peningum, og það er einungis á færi hins opinbera að gæta þessara hagsmuna. Mikilvægt er því að huga að þeim við hagkvæmnimat og gjaldtöku samgöngukerfisins.`` Virðulegi forseti. Hér er tekið heils hugar undir þessi varnaðarorð Byggðastofnunar um að leggja verði til grundvallar almannahagsmuni og ýmsa þá þætti sem ekki er hægt að verðleggja en eru engu að síður grundvallaratriði í uppbyggingu í þjónustu samgöngukerfisins. Grunnnet samgöngukerfisins skal ná til allra byggðakjarna, stendur í tillögunni, með u.þ.b. 100 íbúa eða fleiri og til þeirra staða sem eru mikilvægastir fyrir fiskveiðar, ferðamennsku og flutninga til og frá landinu. Nokkur byggðahverfi eru þó ekki tengd grunnneti samgangna, svo sem flugvellirnir á Gjögri og Vopnafirði en þangað er reglubundið áætlunarflug. Enn fremur má nefna að vegurinn norður Strandir í Árneshrepp, inn í byggðarlagið þar, er ekki hluti af grunnneti þjóðvegakerfis landsins. Það þýðir þó ekki að samgöngur til þessara staða séu ekki samt áfram fastur hluti samgöngukerfisins. Engu að síður lítur maður á skilgreiningu grunnnets samgöngukerfisins. Ég las hér áðan þessa skilgreiningu, þ.e. að það sé net sem tengir saman og nær til byggðakjarna og íbúa, til staða sem eru mikilvægir fyrir fiskveiðar, ferðamennsku og flutninga til og frá landinu og til íbúa þessa lands. Það er mikilvægt að þessir staðir séu tengdir með skipulegum hætti í hinu skilgreinda grunnneti. Það er mitt mat að svo eigi að vera. Því verður lögð fram brtt. við samgönguáætlunina þar sem lagt er til að auk þeirra flugvalla sem taldir eru upp í grunnneti, sem eru flugvöllurinn í Reykjavík, Bíldudal, Þingeyri, Sauðárkróki, Akureyri, Þórshöfn, Egilsstöðum, Höfn í Hornafirði, Vestmannaeyjum, Bakki, Keflavík og Grímsey, verði einnig teknir inn flugvöllurinn á Gjögri og Vopnafirði. Mikilvægur þáttur, virðulegi forseti, í öllum samgöngum er umferðaröryggismál. Varðandi fjármagn til einstakra framkvæmdaþátta telur minni hlutinn að verja hefði átt hærri hlut til öryggismála, svo sem til breikkunar einbreiðra brúa og til að lagfæra sérstaka slysastaði eða svokallaða svarta bletti í vegakerfinu. Í því sambandi skal bent á að Alþingi hefur samþykkt sérstaka umferðaröryggisáætlun og gert þar ráð fyrir að sérstakur fjárlagaliður verði merktur henni. Þeirri umferðaröryggisáætlun er hvergi gerð skil í fjármögnun samgönguáætlunarinnar. Þetta tel ég vera miður, virðulegi forseti. Þá skal vakin athygli á því að Íslendingar hafa skuldbundið sig til að fylgja sjálfbærri þróun í samgöngum og hafa gengist undir alþjóðlegar skuldbindingar í þeim efnum og takmörkun á mengun t.d. frá samgöngum. Að mati minni hlutans skortir mikið á að þeim markmiðum sé fylgt við framkvæmdaáætlun þessarar þáltill. Má þar benda á áherslur sem settar eru í Staðardagskrá 21, þ.e. opinber markmið í umhverfsmálum sem við Íslendingar erum aðilar að, en þar er einmitt kveðið á um forgangsröðun og áherslur í samgöngumálum sem ég hefði viljað sjá fá hærri sess í samgönguáætluninni. Þó eru þar ákveðin atriði sem að sjálfsögðu eru dregin fram. Ég vil benda fyrst og fremst á þær áherslur að bæta almenningssamgöngur í landinu, bæði í þéttbýli og dreifbýli og einnig vil ég benda á að að mínu mati hefði átt að vera merkt inn bæði fjármagn og hvatning til að bæta umferð fyrir hjólreiðafólk og gangandi fólk en þessa sést hvergi stað í samgönguáætluninni. Það er kyndugt, herra forseti, að við göngum frá samgönguáætlun þar sem ekki er gerð skil eða nefnd umferð gangandi fólks, sem hefur þó verið postularnir tveir svo lengi og verið aðalsamgöngutæki Íslendinga að komast um landið og milli staða. Það er hvergi minnst á hvernig megi tryggja eða bæta samgönguleiðir gangandi fólks og þeirra sem nota reiðhjól.

Þeir eru ekkert umhverfisvænir.

Það má vel vera að þeir séu ekki umhverfisvænir en að mínu mati er þetta einmitt áhersla sem á að koma inn og þeir eru umhverfsvænir eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er reyndar að ýja að, þeir eru einmitt umhverfisvænir,  Þá vil ég nefna safn- og tengivegina, svokallaða sveitavegi, en framlög til safn- og tengiveganna svo og styrkvega og ferðamannaleiða njóta ekki þess átaks sem annars er gert í vegamálum. Er það miður því að þörfin fyrir vegabætur á slíkum vegum er afar brýn fyrir atvinnulíf og búsetu um hinar dreifðu byggðir. Í byggðaáætlun sem Alþingi hefur samþykkt er einmitt lögð þung áhersla á að samgöngur innan héraðs um hinar dreifðu byggðir séu einna mikilvægastar til þess að styrkja atvinnulíf og búsetu út um sveitir landsins. Þessi vegaflokkur fær ekki það átak sem annars er hér verið að leggja upp í í stórverkum í samgöngumálum en mér hefði fundist að þarna ætti að koma áhersla á. Hlutur almenningssamgangna í þessum þáltill. frá meiri hluta samgn. er að mínu mati afar rýr. Ekki er gerð grein fyrir hvernig á að ná því markmiði að reglubundnar almenningssamgöngur skuli ná til allra þéttbýlisstaða með 200 íbúa eða fleiri. Í markmiðunum er tekið fram að ferðatími skuli ekki vera meiri en þrjár og hálf klukkustund með bíl eða flugi til höfuðborgarsvæðisins. En það er ekkert kveðið á um tíðni ferða sem hlýtur þó að skipta öllu máli fyrir þjónustustigið. Það skiptir miklu máli hvort við erum þrjá og hálfan tíma með almenningssamgöngum og svo er kannski bara ein ferð í mánuði  
             Tekið er undir umsögn Reykjavíkurborgar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Mörkuð er stefna um að ríkið styðji frekar við almenningssamgöngur í þéttbýli en nú er og lagt til að teknar verði upp viðræður ríkis og sveitarfélaga í þessu sambandi. Þessari stefnumörkun er fagnað og er Reykjavíkurborg reiðubúin að hefja þegar viðræður um þessa hluti. Í umfjöllun um almenningssamgöngur er þó ekki fjallað um annað en ferjur og flóabáta, áætlunarflug og sérleyfi á landi. Er löngu tímabært að ríkisvaldið komi myndarlega að uppbyggingu almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu með það að markmiði að stórauka hlut þeirra og ráðstafi jafnframt fjármagni til þeirra í stað þess að beina því nær undantekningarlaust að hefðbundnum gatnagerðarframkvæmdum.`` Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að engin stefnumörkun eða framkvæmdaáætlun liggur fyrir í almenningssamgöngum innan einstakra bæjarfélaga og byggðahverfa í landinu. Að sjálfsögðu eru skiptar skoðanir um réttlæti í úthlutun fjár til einstakra bæjarfélaga og landshluta og verður þar seint við öllu brugðið. Ég vek athygli á athugasemd frá Akureyrarbæ um að ekki sé gert ráð fyrir neinum fjármunum í lagningu eða endurbætur umferðarmannvirkja, þ.e. þjóðvegi og tengd mannvirki, á Akureyri næstu 12 ár. Til samanburðar er gert ráð fyrir í fyrirliggjandi áætlun að 21 milljarður kr. fari til sambærilegra verkefna á höfuðborgarsvæðinu. Þannig má einnig nefna fleiri landshluta og svæði sem telja sig afskipt, bæði í því sérstaka átaki sem ákveðið var að gera í samgöngumálum á næstu 18 mánuðum og einnig í samgönguáætluninni í heild. Ég tek, virðulegi forseti, undir þau orð sem hv. formaður samgn. hafði hér áðan um að auka þyrfti hlut safn- og tengivega og endurskoða réttarstöðu þeirra í þjóðvegakerfinu því eins og nú er þá er það svo að fari bær úr byggð eða einhver slík búseta breytist geta langir vegarkaflar hrokkið úr tölu þjóðveganna án þess að það sé í raun ætlunin. Ég bendi líka á að vegur að flugvelli er hluti af þjóðvegakerfinu, hinu formlega samgöngukerfi meðan áætlunarflug er á flugvellinum en falli hann niður sem áætlunarflugvöllur þó að hann sé áfram mikilvægur fyrir samgöngur bæði til öryggis og annarra hluta þá fellur sá vegur niður sem hluti þjóðvegakerfis landsins. Þarna eru þættir sem verður að skoða fyrir gerð næstu samgöngu\-áætlunar, endurskoðun hennar, og tek ég undir orð hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar í þeim efnum. Hvað varðar samgöngur á sjó, virðulegi forseti, þá er þar fyrst um fjármagn til hafnanna að ræða en hvað varðar hlut þeirra í samgönguáætluninni er gert ráð fyrir lækkun á framlagi ríkisins til hafnamála á síðari hluta tímabilsins. Hafnasamband sveitarfélaga bendir á að sú mikla lækkun sem gert er ráð fyrir milli fyrsta fjögurra ára tímabilsins í áætluninni annars vegar og þriðja tímabilsins hins vegar sé órökstudd og muni hafa afar alvarlegar afleiðingar fyrir fjölmargar hafnir og byggðarlög vítt og breitt um landið. Ég tel þetta mjög alvarlegan hlut, herra forseti. Á þessu máli var ekki tekið í samgn. Ég tel þessa aðvörun frá hafnasambandinu, varðandi fjárveitingar og fjármögnun til hafnanna í umræddri samgönguáætlun, mjög alvarlega og að endurskoða þurfi samgönguáætlunina með tilliti til fjárhagsstöðu hafnanna eins og þarna er rækilega minnt á. Þá er og vert að geta þess að siglingar meðfram ströndum landsins verða alveg út undan í samgönguáætluninni samanber umsögn Félags skipstjórnarmanna sem fylgir hér með. Þar er bent á að samgöngur á sjó meðfram ströndum landsins eru að leggjast af skipulagslaust eða án þess að það sé í nokkru samræmi við opinbera stefnu í samgöngumálum. Ég hef lagt fram tillögu á Alþingi um að skipuð yrði sérstök nefnd til þess að gera úttekt á stöðu strandsiglinga og gera tillögur um hver skuli vera framtíð þeirra. Sú tillaga er til umfjöllunar í þinginu í hv. samgn., og hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að skipa nefnd, strandsiglinganefnd, er hafi það hlutverk að kanna þróun, stöðu og æskilega framtíðarhlutdeild strandsiglinga í vöruflutninga- og samgöngukerfi landsins. Nefndin láti gera úttekt á þjóðhagslegu gildi þess að hér við land séu öflugar strandsiglingar með sérstakri hliðsjón af umhverfis- og byggðaáhrifum, umferðaröryggi og öðru sem máli skiptir.`` Ég tel afar mikilvægt, herra forseti, að gengið verði skipulega í þessa vinnu en að lögmál hendingarinnar eða óskipuleg þróun verði ekki látin ráða því að strandsiglingar leggist af. Í þessari samgönguáætlun og þáltill. um samgöngumál er ekki að finna neitt sem tekur á siglingum meðfram ströndum landsins. Þá er og vert að geta þess líka, herra forseti, að í þeirri samgönguáætlun sem við fjöllum um, till. til þál. um samgönguáætlun, bæði næstu fjögur árin og 12 árin, er ekkert fjallað um samgöngur til og frá landinu, hvorki í lofti né á legi. Ég leyfi mér að vitna til umsagnar frá Vélstjórafélagi Íslands um samgönguáætlunina sem kemur einmitt inn á þetta, með leyfi forseta: ,,Það sem vekur nokkra furðu við lestur þessara áætlana er að samgöngur að og frá landinu virðast ekki falla innan þess sem hér er gefið nafnið samgönguáætlun allt til ársins 2014. Það er miður vegna þess að ef einhver þáttur samgangnanna er í ólestri og þarf á haldgóðri áætlun að halda, þ.e. ef við eigum að teljast með fullvalda ríkjum í næstu framtíð, þá eru það sjóflutningarnir að og frá landinu en enn sem komið er þá fer megnið af okkar inn- og útflutningi þá leiðina. Sé litið á nokkrar staðreyndir þessa máls þá voru í nóvember sl. rekin 19 skip á vegum íslenskra útgerða. Þar af voru aðeins 4 undir íslenskum fána. Öll skipin sem voru á þessum tíma í siglingum að og frá landinu sigldu undir erlendum fána mönnuð að stórum hluta útlendingum. Að mati Vélstjórafélags Íslands er hér um afar hættulega þróun að ræða sem felst í því að ef eyþjóð sem á allt sitt undir samgöngum til og frá landinu hefur ekki burði til þess að sinna þessum þýðingarmikla þætti í samgöngum þjóðarinnar með skipum sem lúta íslenskum lögum og eru mönnuð íslenskum sjómönnum er sjálfstæði þjóðarinnar í hættu.`` Þetta segir í umsögn Vélstjórafélags Íslands og ég tek heils hugar undir það. Samgönguáætlun sem minnist ekki á samgöngur til og frá landinu, til eyþjóðar sem við erum, stendur að litlu undir því merki að heita samgönguáætlun. Það er því, herra forseti, að mörgu að hyggja þegar kemur að endurskoðun þessarar samgönguáætlunar strax í haust. Þau atriði sem ég hef hér nefnt, afar mikilvæg atriði, standa út af í þeirri samgönguáætlun sem verið er að leggja fram. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum geta þess að að mínu mati gafst afar lítill tími til þess innan samgn. sjálfrar að fjalla um tillögurnar, stefnumörkun þeirra og áherslur, forgangsröðun og fjárveitingar til einstakra þátta samgangnanna. Góðar samgöngur eru forsenda samkeppnishæfs atvinnulífs og búsetu vítt og breitt um landið. Minni hlutinn getur stutt í sjálfu sér flest verkefni áætlunarinnar og þær fjárveitingar sem lagðar eru til þeirra en hefði viljað sjá aðrar áherslur í samræmi við það sem rakið hefur verið hér að framan í nál. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir áliti minni hluta samgn. Ég vil þó í lokin koma inn á atriði sem hv. formaður samgn. nefndi aðeins um breytt vinnulag við gerð þessarar áætlunar, t.d. varðandi gerð hafnaáætlana. Áður hafði verið unnið mjög náið með hafnasamlögum, hafnarstjórnum og sveitarfélögum vítt og breitt um landið við gerð þeirra áætlana en það samstarf virðist að einhverju leyti hafa rofnað eða fengið á sig annan brag með því að samgönguáætlun í heild var sett undir vel skipaða karlanefnd í Reykjavík. Ég tel að það þurfi að huga aftur að því vinnulagi sem hér er til þess að tryggja að samgönguáætlunin verði unnin í nánu samráði við íbúa landsins allt í kringum landið og einnig þau sjónarmið sem varða almenningssamgöngur, umferðaröryggi og umhverfismál svo nokkuð sé nefnt. Virðulegi forseti. Ég læt lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tvær þáltill., annars vegar till. til þál. um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2003--2006 og hins vegar till. til þál. um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014. Ég vil segja það hér, eins og ég hef sagt áður, að ég tel þau vinnubrögð sem nú hafa verið tekin upp sem miða að því að líta á samgöngur á landi, í lofti og á sjó í samhengi vera til mikillar fyrirmyndar. Ég tel það skipta máli að menn horfi á þessa hluti í samhengi því að fátt skiptir byggð í landinu meira máli en að samgöngur séu í góðu lagi. Ég vil því leyfa mér að hrósa meiri hlutanum og hæstv. samgrh. fyrir að taka upp þau vinnubrögð að nú skuli vera unnið að svokallaðri samræmdri samgönguáætlun og menn hugleiði það og vinni að þessum hlutum í samhengi. Það broslega við þetta er að núna, á lokadögum þingsins, þegar sú ríkisstjórn sem nú situr á kannski tvo mánuði eftir eða svo skuli hún koma fram með þáltill. sem gerir ráð fyrir annars vegar verkefnaáætlun fjögur ár fram í tímann og hins vegar 12 ár fram í tímann. Það er nokkuð ljóst að þær áherslur sem hér birtast munu ráða miklu um hvernig kosningarnar í vor fara, hvort þær áherslur verði ofan á eða hvort aðrar áherslur verði uppi. Ég get lýst þeirri skoðun minni að ég vonast til þess að það verði aðrir sem koma til með að framfylgja þessu þegar fram líða stundir. Eins og ég sagði vil ég þó hrósa þeim fyrir að taka upp þessi vinnubrögð en svona kannski benda á þann kómíska hlut, ef svo má að orði komast, að þessi áætlun skuli sett fram á lokadögum þingsins. Í þeirri umræðu sem fram hefur farið nú þegar, annars vegar af hálfu formanns nefndarinnar og hins vegar af hálfu hv. þm. Jóns Bjarnasonar, hafa verið dregin fram ýmis atriði sem ástæðulaust er að endurtaka hér. Hér birtist sú forgangsröðun, sú uppbygging og þær hugmyndir sem meiri hlutinn hefur að því er varðar uppbyggingu á samgöngum í landinu næstu árin. Um þetta vil ég þó segja í fyrsta lagi, virðulegi forseti, að ég held að það sé ekki of djúpt í árinni tekið þótt maður nefni að það er ekki hægt að segja að þær áætlanir sem hér liggja fyrir séu metnaðarfullar. Þær eru að minni hyggju alveg lausar við mikinn metnað. Sérstaklega í ljósi þess breytilega lands sem við búum í og hve mikilvægt það er að samgöngur séu í góðu lagi finnst mér metnaðurinn sem birtist í þessu ekki mikill. En á móti kemur að ég tek undir mikilvægi þeirra verkefna sem hér er lýst og hugmyndin er að ráðast í en harma það, a.m.k. á þessu stigi, hve litlum fjármunum ætlað er að verja til verkefnisins á næstu árum. Ég vil aðeins koma inn á eitt sem fram kemur í nál. meiri hlutans en það lýtur að svokölluðum flugvallarskatti en hann hefur verið einn helsti tekjustofn Flugmálastjórnar Íslands. Við höfum tekið nokkra umræðu hér á hinu háa Alþingi um flugvallarskattinn, forsendur hans og afleiðingar af honum og ég vil ítreka að ég held að það sé mikilvægt að við skoðum það vandlega að reyna að lækka álögur á flugið í landinu. Það er mikilvægt að við leggjum ekki stein í götu þeirra sem vinna við flugið og eru að reyna að tryggja flugsamgöngur, einkanlega innan lands og milli landa. Þetta er eitt af því sem ég tel mikilvægt að skoða og leita leiða til þess að lækka. Reyndar er þetta mál til skoðunar hjá Eftirlitsstofnun EFTA, þ.e. ESA, og það verður að segja það alveg eins og það er og eins og það mál lítur út nú að ég á bágt með að trúa öðru en því að íslensk yfirvöld þurfi að breyta því fyrirkomulagi sem nú er. Þess vegna þarf nú þegar að fara að skoða og leita leiða á annars konar fjármögnun á uppbyggingu á flugvöllum á Íslandi en nú er. Þetta vildi ég færa inn í þessa umræðu um leið og ég tek einnig undir það svona almennt að það er lítil áhersla lögð á svokallaðar almenningssamgöngur í þessari áætlun. Í áætlununum sem hér birtast er vitaskuld margt mjög gott og mjög verðug verkefni. Ég ætla ekki að gera þau að umræðuefni hér, enda munu menn ætíð deila um forgangsröðun á þessu sviði, menn skulu deila um það hvar rétt sé að byrja, hvernig rétt sé að hafa þessi mannvirki o.s.frv. Þær deilur munu aldrei verða leystar í umræðum hér. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að frá því að við ræddum þessa samgönguáætlun við 1. umr. hefur verið ákveðið að veita talsverða fjármuni í vegagerð í landinu á næstu 18 mánuðum og vitaskuld ber að fagna því að nú skuli vera til fjármunir til þess að veita aukalega í vegagerð í landinu. Því ber að fagna því að, eins og ég sagði, samgöngur eru eitthvert mikilvægasta málefnið sem við fjöllum um á hinu háa Alþingi. Það veldur mér hins vegar talsverðum vonbrigðum að í þessari samgönguáætlun er ekki gert ráð fyrir því að ráðist verði í að lýsa og breikka Hellisheiði. Ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með að ekkert skuli vera hugað að því. Á sama hátt vil ég lýsa yfir vonbrigðum með hversu litlum fjármunum er varið til safn- og tengivega. Þá lýsi ég enn fremur miklum vonbrigðum með niðurstöðu svokallaðs samgönguhóps samgrh. að því er varðar sérstakar samgöngubætur við Vestmannaeyjar. Vestmannaeyjar eru eins og menn vita eyjar og eiga því mikið undir samgöngum. Þær hugmyndir sem samgönguhópurinn kynnti í síðustu viku um að ekki yrði ráðist í neinar aðgerðir á þessu sviði næstu 5--10 árin ollu mér miklum vonbrigðum. Sú samgönguáætlun sem hér liggur fyrir gengur út frá því sama, þ.e. ekki er gert ráð fyrir neinum aðgerðum til þess að ráðast í einhvers konar hafnargerð sem gæti stytt vegalengdina milli Vestmannaeyja og lands. Þá er ekki gert ráð fyrir endurbótum á þeirri ferju sem nú gengur þar á milli og ekki gert ráð fyrir neinum sérstökum framlögum til að styrkja flugið. Þetta veldur mér miklum vonbrigðum því það má hverjum manni ljóst vera að það skiptir miklu fyrir sveitarfélög hvernig til tekst í samgöngubótum gagnvart þeim á næstu árum. Það mun skipta miklu máli í samkeppni þeirra um fólk og um fyrirtæki og það mun skipta miklu máli í baráttu þeirra við að viðhalda sjálfum sér og styrkja sig. Ég lýsi miklum vonbrigðum með þessa niðurstöðu. Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Jóni Bjarnasyni að ekki hafi gefist nægur tími til að fara yfir þessa áætlun og fara nánar í þau markmið sem að er stefnt. Það kemur fyrst og fremst til af því hversu seint hún kom fram og er í sjálfu sér ekki við samgn. að sakast í því efni. Mikil pressa hefur verið á henni að klára þetta mál fyrir þinglok þrátt fyrir að ljóst megi vera að það mun koma á annarra herðar en þeirra sem nú sitja í ríkisstjórn að ná markmiðum þess. En það er eitt markmið í áætluninni, virðulegi forseti, sem ég hefði viljað fá betri skýringu á, ef ég mætti beina fyrirspurn til hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar, formanns nefndarinnar, sem hér situr. Það er í samgönguáætlun fyrir 2003--2006, á fyrstu síðu. Það eru markmið 1.2, þ.e. markmið um hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgangna. Ég vísa hér til c-liðar í þessu plaggi en við tókum ekki mikla umræðu um það í nefndinni hvernig gjaldtöku af samgöngum skyldi háttað með tilliti til jafnræðis samgöngugreina og notenda samgangna. Í því samhengi hljótum við að velta því fyrir okkur hvernig menn líta á þjóðvegakerfið. Ef við tökum sem dæmi Grímsey og Vestmannaeyjar þá þurfa menn að svara því hvort þeir telji að samgöngur við þessa staði eigi að vera á sambærilegu stigi og samgöngur við aðra staði, hvort menn líti svo á að siglingar á þessa staði séu þjóðvegir þessara staða og því eigi gjaldtaka á þessum þjóðvegum að vera sambærileg við gjaldtöku annars staðar. Þetta finnst mér skipta miklu máli. Ég tel mikilvægt að við reynum að skilgreina þessa hluti og átta okkur á því hvernig við lítum á þessa tegund samgangna. Því miður fórum við ekki djúpt í þetta í samgn. og kannski kemur það til af því að við höfðum ekki mikinn tíma. Það er ekki svo að menn hafi ekki viljað fjalla um það heldur var margt sem lá undir núna á síðustu dögum og því ekki farið jafnítarlega í þetta. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr í ræðu minni. Ég hrósaði mönnum, bæði meiri hlutanum og hæstv. samgrh. fyrir að taka upp þessa aðferð en vegna tímaleysis tókst okkur einfaldlega ekki að fara í einstaka þætti eins og þurft hefði. Kannski hefði það átt að vera hlutverk þingsins að skilgreina þessa hluti. Svo var því miður ekki. Ég lít svo á, sérstaklega af því að hér er verið að reyna að tryggja jafnræði samgöngugreina og notenda samgangna, að ein þeirra spurninga sem við þurfum að takast á við sé: Eiga þau byggðarlög sem ekki hafa beinan aðgang að þjóðvegakerfinu vegna staðsetningar sinnar rétt á að tengjast því með sams konar gjaldtöku og önnur byggðarlög? Þetta finnst mér vera grundvallarspurning sem við þurfum að takast á við. Því miður gerum við það ekki hér en ég geri fastlega ráð fyrir að þegar kemur að endurskoðun þessarar samgönguáætlunar, sem ég vonast reyndar til að ný ríkisstjórn fylgi eftir, verði þessi tiltekni þáttur tekinn sérstaklega upp. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það hvaða skoðun ég hef á þessu máli. Ég tel mikilvægt að þessi byggðarlög hafi sams konar aðgang að þjóðvegakerfinu og aðrir, þ.e. gjaldtaka gagnvart þeim sé ekki meiri en gagnvart öðrum. Þá vil ég líka fjalla um það markmið sem samgönguáætlun 2003--2014 gerir ráð fyrir. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Stefnt skal að auknum flytjanleika í samgöngukerfinu`` --- hvað sem það nú þýðir --- ,,sem taki bæði til fólks og vöru. Þessu markmiði skal ná með bættu aðgengi að samgöngum og aukinni afkastagetu kerfisins þar sem hún er takmörkuð, einnig með því að skapa skilyrði fyrir flesta landsmenn að komast til og frá höfuðborgarsvæðinu á innan við 3 1 / 2 klst. ferðatíma.`` Í umræðunni sem fram hefur farið um þetta málefni hefur meiri hlutinn, hæstv. samgrh. og menn á hans vegum, ekki skilgreint nákvæmlega hvers vegna þessi tími er tilgreindur. En það er vitaskuld alveg augljóst að það þarf að leggja í mikil verkefni vítt og breitt um landið til að ná þessu markmiði. Það gafst ekki nægur tími til þess í samgn. að fjalla um þennan tiltekna þátt en ég met það svo að þetta sé lágmarksmarkmið sem við eigum að stefna að. Það sé lágmarksmarkmið í okkar landi að menn eigi möguleika á að komast til höfuðborgarinnar á þremur klukkustundum. Það sem líka hefur vakið athygli í almennri umræðu um samgöngumál er sú árátta þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr að reyna að skapa einhvers konar togstreitu milli Reykjavíkurborgar og ríkisstjórnarinnar. Oft og tíðum er leitað leiða til að kenna borgarstjórn Reykjavíkur um að ekki skuli ráðist í verkefni. Þetta er afskaplega hjákátlegt og barnalegt. Það er einfaldlega þannig að á höfuðborgarsvæðinu hefur verið hægt að ráðast í mörg verkefni. Mörg þeirra hafa farið í gegnum umhverfismat og því hefur mér þótt lítið til þeirrar orðræðu koma, einkanlega hjá nokkrum hæstv. ráðherrum og þá ekki síst forsrh. og samgrh., sem hafa notað tækifæri eins og þessi til að vega að meiri hlutanum í borgarstjórn Reykjavíkur. Þetta er mjög undarleg pólitík og öllum þeim til vansa sem að hafa komið. Þetta átti ekki hvað síst við fyrir nokkrum vikum þegar boðað var að veita ætti 4,6 milljarða í vegaframkvæmdir á landinu, þar af einn milljarð til höfuðborgarsvæðisins. Það var reynt að rökstyðja að ekki væri ráðist í meiri aðgerðir í höfuðborginni með því að ekki væri möguleiki á að ráðast í tiltekin verkefni, það væri allt borgarstjórn Reykjavíkur að kenna. Þetta er alrangt og það vita menn. Næg verkefni eru til staðar sem hægt er að ráðast í, ég tala nú ekki um hvað varðar þessa tilteknu fjárhæð sem menn ætla að leggja fram til höfuðborgarsvæðisins. Þetta hefur vegamálastjóri staðfest. Þetta hafa allir þeir sem við höfum rætt þessi mál við staðfest. Þetta er stórmál og það er öllum til vansa að fjalla um þessa hluti á þann hátt sem gert hefur verið. Við þessa umræðu er óhjákvæmilegt að fjalla um það að í samræmdri samgönguáætlun er hafnaáætlun og ræða þá hugmynd sem hér liggur fyrir, að tefla höfnunum saman hverri gegn annarri. Nú eru uppi hugmyndir um að draga verulega úr ríkisstuðningi við hafnarframkvæmdir. Frv. um hafnalög sem hér hefur verið til umræðu og verulegur ágreiningur verið um, vægt til orða tekið, var tekið út úr nefndinni í morgun. Það tengist vitaskuld þessari áætlun sem við ræðum hér. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því að dregið verði verulega úr framlögum til hafna og þeim á ákveðinn hátt teflt saman, þ.e. þeim er ætlað að keppa sín á milli. Ég vil vara mjög við þessari leið. Veruleikinn er einfaldlega sá að byggðirnar kringum þessar hafnir urðu fyrst og fremst til vegna nálægðar við sjávarauðlindina. Nálægðin við sjávarauðlindina gaf mönnum færi á að byggja upp samfélag, sveitarfélög sem nærðust á þessari nálægð.

Forseti vill spyrja hv. þm. hvort hann hyggist ljúka máli sínu innan þriggja mínútna. Ef ekki þá biður forseti hv. þm. að gera hlé á máli sínu þegar vel stendur á.

Virðulegi forseti. Ég held að ég geti orðið við því að ljúka ræðu minni innan skamms. Ég mun freista þess að ljúka ræðu minni á þessum tíma, en ef ekki mun ég tilkynna forseta um það. Ég vil segja, virðulegi forseti, að ég óttast mjög þá hugmyndafræði sem hér er lagt upp með. Það vita allir í þessum sal og allir sem á þinginu sitja að uppbygging hafnanna hefur í gegnum áratugina ekki verið hugsuð þannig, var ekki hugsuð þannig að hafnirnar ættu að keppa sín á milli. Við skulum bara viðurkenna þá staðreynd að margar þeirra hafna sem hafa verið byggðar hafa fyrst og fremst verið byggðar vegna pólitískra áhrifa og afskipta tiltekinna þingmanna. Þessar hafnir eru lífæðar þessara byggðarlaga og skipta miklu máli. Að minni hyggju er það óðs manns æði að ætla að setja þessar hafnir í einhvers konar samkeppnisumhverfi. Það eru engar forsendur fyrir því að efna til samkeppni milli þessara hafna, í ljósi sögunnar og þess hvernig þessar hafnir urðu til. Því vil ég segja að það er miklu ærlega og heiðarlegra að meiri hlutinn gangi fram og segi hvaða byggðarlög eiga að lifa og hvaða byggðarlög eiga að deyja. Það er miklu heiðarlegra en að ætla að láta þau keppa sín á milli. Hafnir í þeim byggðarlögum sem verða undir í þessari samkeppni munu eiga mjög erfitt um vik og er þá vægt til orða tekið. Við þessu vil ég vara mjög eindregið, virðulegi forseti. Mér mun gefast mun betra tækifæri til að fjalla um þennan tiltekna þátt þegar kemur að því að ræða hafnalögin sérstaklega. En að þessu sögðu og í ljósi þess að forseti er orðinn svangur ætla ég að ljúka ræðu minni að svo stöddu.

Herra forseti. Hér eru til umfjöllunar tvær tillögur, till. til þál. um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2003--2006 annars vegar og hins vegar till. til þál. um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014. Fyrri tillagan er eins konar framkvæmdaáætlun, síðari tillagan er stefnumótunarplagg. Ég verð að segja það að mér finnast þessi plögg, og vísa ég þá ekki síst til stefnumótunarplaggsins, vera mjög vel unnin. Og ég hugsaði það þegar ég fletti þessum bókum, þetta eru lítil rit, hve mörg mjög vönduð gögn eru unnin í stjórnsýslunni sem ættu erindi víða. Sú markmiðslýsing sem sett er fram í þáltill. um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014 greinir frá fjórum markmiðum. Í fyrsta lagi um greiðari samgöngur, í öðru lagi um umhverfislega sjálfbærar samgöngur, í þriðja lagi um öryggi í samgöngum og í fjórða lagi um hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgangna. Þarna er greint frá fjórum meginmarkmiðum. Þetta mun vera í fyrsta skipti sem í þál. með samgönguáætlun er að finna eins ítarlega umfjöllun og hér um ræðir sem lýtur að umhverfisþættinum og byggir á skýrslu stýrihóps um samgönguáætlun sem var birt í fyrra, að því er ég hygg. Þetta er nokkuð sem ég vildi leggja áherslu á, það er ástæða til að hrósa þessum vinnubrögðum. Reyndar er það eitt varðandi umhverfisþáttinn sem ég sakna og það snýr að ferðaþættinum. Ég hef einhvern tíma sagt frá því áður að ég gerði grín að nefnd sem var skipuð hér fyrir rúmlega tíu árum á vegum samgrn. til að finna það út til hvers menn legðu vegi. Mér fannst vera alveg augljóst að menn legðu vegi til að komast frá einum stað til annars. En ég er löngu hættur að hlæja að þessu vegna þess að vegagerð getur haft margvísleg markmið að leiðarljósi. Í fyrsta lagi að komast frá einum stað til annars, í öðru lagi að flytja vörur frá einum stað til annars, en vegir geta einnig gegnt mikilvægu hlutverki í ferðaiðnaði og í ljósi þeirra markmiða leggja menn vegi á annan hátt en þeir gera ef markmiðið er einvörðungu að komast frá einum stað til annars á hraðvirkan hátt. Menn þekkja það frá Evrópu þar sem annars vegar er hægt að ferðast eftir svokölluðum ,,átóbönum`` á mjög skjótan hátt og hins vegar eru ferðamannaleiðir sem fara með klettum, gegnum boga og göng o.s.frv. Önnur sjónarmið og önnur markmið eru þar lögð til grundvallar. Þetta finnst mér vanta í umfjöllun okkar um vegamál, þetta sem lýtur að ferðaþjónustunni. Þetta sjáum við í blaðagreinum og heyrum í umræðu í þjóðfélaginu. Það birtist í deilum um það hvort það eigi að byggja vegina á hálendinu upp eða láta þá fara með landinu. Þetta eru sjónarmið sem ég sakna í þessari annars mjög vönduðu umfjöllun sem fylgir þál. Annað sem ég vildi vekja athygli á er hin pólitíska ábyrgð á öryggisþætti í umferðarmála og hvar hún á að hvíla. Í þessum gögnum er vikið að öryggismálum í umferð en ábyrgðin þar er ekki hjá samgrn. Hún er hjá dómsmrn. Ábyrgð á öryggi á sjó og í lofti er hjá samgrn. en hvað vegakerfið áhrærir er það dómsmrh. og dómsmrn. sem bera þar ábyrgðina. Ég held að þetta sé nokkuð sem við eigum að taka til endurskoðunar. Er ekki rétt að hafa þessa þætti alla á einum stað, samgöngurnar og ábyrgðina varðandi öryggismálin? Við skulum ekki gleyma því að hér hjá samgrn. eru fjármunirnir sem m.a. þarf að ráðstafa í öryggisskyni. Þetta var annað atriði sem ég vildi gjarnan leggja áherslu á og síðan hitt, sem er heldur betur ástæða til minna þessa ríkisstjórn á, helst kvölds og morgna, þ.e. að vara sig á þeirri einkavæðingar- og markaðsvæðingarbakteríu sem herjar á stjórnarflokkana og hefur gert þeim marga skráveifuna á liðnum árum. Hér er að sjálfsögðu að finna þessi markmið, að einkavæða og markaðsvæða. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur gert ítarlega grein fyrir afstöðu okkar til þeirra þátta. Hann vísaði m.a. í stefnumótunarplaggið þar sem fjallað er um hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgangna. Þar segir að rekstur samgangna í lofti, á sjó og á landi sem ríkið kemur að skuli boðinn út til að tryggja eðlilegt samkeppnisumhverfi. Hér segir einnig að leitað skuli leiða til að nýta kosti markaðsaflanna við uppbyggingu og rekstur samgöngukerfisins. Að sjálfsögðu er ekkert við það að athuga að einstök verk séu boðin út. Verktakar koma að gerð vega og brúarsmíði o.s.frv. og ekkert við því að segja. Öðru máli gegnir þegar um er að ræða rekstur á samgöngukerfinu. Þar hef ég miklar efasemdir um að notast eigi við markaðsöflin. Við skulum ekki gleyma því að þegar Hvalfjarðargöngin voru lögð á sínum tíma þá var sá valkostur einnig fyrir hendi að ríkið annaðist framkvæmdina að öllu leyti, tæki lánin beint og án nokkurra milliliða. Milliliða, segi ég, vegna þess að í reynd var ríkið bakábyrgðaraðili að lánunum. Stjórnarmenn í Speli hafa sagt mér, þar á meðal stjórnarformaðurinn, að lánin hefðu orðið miklu hagkvæmari ef þau hefðu verið tekin af ríkinu beint. Þetta er staðreynd. Þess vegna furða ég mig á að því skuli haldið fram að þetta sé leið til að ná niður kostnaði. Þetta er leið sem alfátækustu ríkin fara til að fjármagna uppbyggingu stoðkerfis samfélagsins. Ef enga peninga er að hafa er ráðist í framkvæmdir af þessu tagi, einkaframkvæmd, með þá von í brjósti að síðar komi betri tíð og unnt verði að greiða skuldirnar upp þó að þær séu teknar á óhagkvæmari kjörum. Að við skulum fara inn á þessa braut er mér óskiljanlegt. Ég tók eftir einu í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem ég vil vekja sérstaka athygli á. Hann fjallaði um útboðin, að þar skyldu menn jafnan hafa almannahagsmuni í huga. Undir þetta vil ég taka. Ég minni t.d. á það er leigubílaakstur var boðinn út í Reykjavík og menn gerðu leigubílastöðvunum að taka afarkjörum þar. Ég man ekki hvað þær voru komnar langt niður, fóru í 30--40% af eiginlegum kostnaði við aksturinn. Þetta voru samdráttartímar og fyrirtækin áttu ekki annarra kosta völ en að taka það sem byðist til að tryggja fjármuni í sínar hirslur. Fyrirtækin voru keyrð undir raunkostnaði. Þetta getur gerst líka ef útboðsstefnunni er mjög grimmt haldið að markaðnum á samdráttartímum. Þá eiga fyrirtæki ekki annarra kosta völ en að keyra niður verð. Þetta þurfum við allt að hafa í huga þegar við beitum þessari aðferð, útboðsaðferðinni, sem að sjálfsögðu er þó rétt að fylgja sem meginaðferð. Ég vildi koma þessum meginatriðum að við þessa umræðu. Ég ítreka að mér finnast þessi gögn og skýrslugerðir mjög vel unnar. Ég finn þó að því að ýmsir þættir mættu vera þarna og við þurfum að taka það betur upp sem lýtur að ferðaiðnaði og ferðaþjónustunni. Ég vek athygli á því hvort ekki er orðið tímabært að taka öryggisþáttinn frá Vegagerðinni og færa til samgrn. Að lokum vara ég við þessari markaðsvæðingaráráttu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Langflestir Íslendingar hafa skoðun á því máli sem hér er til umræðu, ekki síst þingmenn, þ.e. samgöngumálum á næsta kjörtímabili og kjörtímabilum. Það er til umræðu hér, þ.e. vegáætlun frá 2003--2006 og síðan frá árinu 2003 til 2014, sem kalla mætti langtímaáætlun. Það er eðlilegt að þingmenn hafi skoðun á þessum málum, a.m.k. landsbyggðarþingmenn sem margir hverjir eru á milli 600--700 klukkustundir á ári undir stýri. Það er eðlilegt að menn velti fyrir sér hvort slíkt sé normalt. Það er auðvitað hægt að benda á kjördæmi eins og Norðausturkjördæmi og Norðvesturkjördæmi þar sem vegalengdir eru miklar. Í Norðvesturkjördæmi liggja t.d. um 2.200--2.300 km af vegum um kjördæmið, ætli menn að ná því að fara um sveitir og milli allra staða sem ber að hafa samskipti við. Á svo löngum leiðum komast menn óþyrmilega að því hvernig vegakerfið er. Því er eðlilegt að þessi mál séu mikið rædd og mikið um þau hugsað. Það sem mér finnst í megindráttum vandinn við þessa framlagningu er að hv. þingmenn í samgn. segja hver á eftir öðrum að ekki hafi gefist nægur tími til að fjalla um málið. Mér finnst það kannski ekki alveg nógu gott. Þó vil ég taka undir með hv. síðasta ræðumanni með að þau gögn sem lögð eru fram eru aðgengileg, góð og skilmerkileg. Þau ættu að gagnast hverjum þeim sem þarf og þyrftu í raun að liggja mjög víða frammi þannig að almenningur úti á landi og í Reykjavík geti nálgast þessi gögn og kynnt sér það sem á ferðinni er. Fjárveitingar til samgöngumála á Íslandi þurfa eðlilega að vera háar. Svo er bara spurning um forgangsröðun og hvernig menn vilja nálgast þessa hluti. Mín skoðun er almennt sú að við eigum að leggja sem mest í að gera vegi sem greiðfærasta og auðvelda byggðarlögum samgöngur til meginhringvegarins. Ég tel að það eigi fyrst og fremst að klára hringveginn til að unnt sé að nálgast það markmið sem sett hefur verið fram, að það sé hægt að komast til Reykjavíkur frá öllum stöðum á landinu á innan við 3,5 til 4 klst. Það er auðvitað meginmarkið og síðan að gera öryggið sem mest á vegunum hvar sem er. Menn deila einnig um hvar skórinn kreppir. Menn deila um hvort fara eigi fyrst í Reykjanesbraut eða láta það ganga fyrir að fara í Hellisheiði, hvort það eigi að fara í Vesturlandsveg á milli Reykjavíkur og Akraness og síðan ýmsa aðra staði. Einnig er deilt um á hvern hátt menn vilja stytta vegalengdir í kjördæmum, m.a. með því að grafa göng og stytta leiðir. Um það hefur verið rætt á Austfjörðum, Vestfjörðum og á Norðurlandi eystra. Svo að ég nefni dæmi þarf að losna við þann mikla farartálma sem Hrafnseyrarheiði er. Það þarf að komast fram hjá þeim mikla farartálma Dynjandisheiði, hvaða leið sem menn velja. Ég tel að það hafi ekki verið skoðað nógu vel hvernig best er að fara um þetta svæði, t.d. frá Dýrafirði og yfir að Mjólkárvirkjun. Þar eru menn að tala um göng allt að 10 km en rannsóknir eru ekki hafnar. Menn hafa bara áætlað leiðir. Sama má segja um vegi víða um Ísafjarðardjúp. Þar eru menn t.d. með áætlanir um að þvera Hestfjörð frá Hvítanesi og yfir að Hesti. Það eru bara áætlanir. Menn hafa ekki reiknað út hagkvæmnina leiðarinnar eins og nauðsynlegt væri. Menn hafa heldur ekki áttað sig á því hvort rétt sé að fara undir Eyrarfjall, Kleifina sem kölluð er, sem liggur á milli Ísafjarðar og Mjóafjarðar í Ísafjarðardjúpi --- eða hvort menn velja þá leiðina að fara út í Reykjanes og yfir Mjóafjörð um Hrútey. Þetta er allt á umræðustigi. Menn eru ekki komnir nógu langt í rannsóknum og því segi ég að rannsóknir eru því miður of skammt á veg komnar til þess að menn geti ákveðið framkvæmdir. Ég velti mikið fyrir mér tillögu sem kom fram fyrir skömmu og er komin á fjáraukalög. Ég velti því fyrir mér hvernig sú tillaga var sett fram og hugsuð. Menn tala um að setja 4,2 milljarða í flýtiframkvæmdir. Þessi flýtiframkvæmd þýðir raunverulega ekki annað en að það er verið að flýta framkvæmdum sem átti að vera lokið 2014. Það er verið að flýta þeim fram til ársins 2012. Ég hefði gjarnan viljað forgangsraða öðruvísi en menn gera. Ég hefði viljað leggja þessa fjármuni í það að klæða sem mest vegi þar sem malarvegirnir eru raunverulega tilbúnir undir klæðningu. Það er mjög víða á landinu sem hefði mátt gera vegi greiðfærari á þann hátt að leggja slitlag á malarvegi sem þegar eru tilbúnir. En samkvæmt framsetningunni eru stór svæði á landinu skilin út undan í þeim efnum. Ég mun aðallega, virðulegur forseti, gera samgöngur um Norðurland vestra, Vestfirði og Vesturland að umfjöllunarefni. Ég mun fjalla að einhverju leyti um Hvalfjarðargöng. Ef ég byrja á Norðurlandi vestra þá kemur fram í gögnum að menn hugsa sér að halda áfram með Þverárfjallsveg sem er gífurleg samgöngubót á leiðinni milli Sauðárkróks og Skagastrandar, og er gífurleg samgöngubót fyrir íbúa á Norðvesturlandi með styttingu leiðarinnar til Reykjavíkur í huga og munar þar ansi miklu í vegalengdum. Ég tel að þar hafi menn tekið rétta ákvörðun þegar grannt er skoðað, þó deilt hafi verið um þá vegaframkvæmd. Einnig má benda á að leiðin um Kolkuós hefur ekki verið nægjanlega skoðuð, þ.e. frá Hofsósi til Sauðárkróks, hvort skynsamlegt sé að fara þar strandveginn. Það er algjörlega óathugað mál og menn virðast vera með það á stefnuskrá að fara um núliggjandi veg og eru þar kannski með Hóla í huga, en ég tel að menn þurfi að skoða það mál miklu betur áður en menn hafna þeim möguleika sem ég er hér að nefna. Um þetta er ekkert fjallað í till. til þál. og hvorki í fjögurra ára samgönguáætlun né í samgönguáætlun til ársins 2014. Á Vestfjörðum liggja gífurleg verkefni fyrir. Það vita þeir best sem við þær samgöngur búa. Ýmist er talað um suðursvæði og þá um veginn um sunnanverða Vestfirði, eða þá norðursvæði, þ.e. veginn um Djúp og yfir Þorskafjarðarheiði, eða þá til Hólmavíkur og þannig suður, annaðhvort eftir Ströndum eða eftir Tröllatunguheiði, eða Arnkötludal sem á undanförnum árum hefur verið fjallað verulega um. Og úr því ég nefni Arnkötludal er ástæða til að geta þess að sveitarstjórnin í Bolungarvík, hreppsnefnd Súðavíkurhrepps, bæjarráð Ísafjarðar og hreppsnefnd Hólmavíkur hafa fundað um þá leið, þ.e. ályktað um það að fara Arnkötludalsleiðina og sendu þingmönnum og frambjóðendum í Norðvesturkjördæmi eftirfarandi ályktun sem ég leyfi mér að lesa, með leyfi forseta: ,,Fundurinn var sammála um að senda frá sér svohljóðandi ályktun: Sameiginlegur fundur bæjarráðs Bolungarvíkur, bæjarráðs Ísafjarðarbæjar, hreppsnefndar Súðavíkurhrepps og hreppsnefndar Hólmavíkurhrepps fagnar þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leggja einn milljarð til viðbótar í vegamál á Vestfjörðum. Fundurinn vísar til fyrri samþykkta fjórðungsþinga Vestfirðinga og sameiginlegra funda Ísafjarðarbæjar, Bolungarvíkur og Súðavíkurhrepps, en þar er kveðið á um að framtíðarleiðin úr Djúpi liggi um Arnkötludal á Ströndum. Er það rúmlega 40 km stytting á leiðinni til Reykjavíkur og er samstaða meðal sveitarfélaga á norðanverðum Vestfjörðum og sveitarstjórnar Hólmavíkurhrepps um þá leið. Vegur um Arnkötludal og Gautsdal mun stytta vegalengdina milli norðanverðra Vestfjarða og suðvesturhornsins auk þess sem hann mun tengja tvö atvinnu- og þjónustusvæði á Vestfjörðum sem næstum engin landfræðileg samskipti hafa í dag, þ.e. Stranda og Austur-Barðastrandarsýslu Framkvæmdin yrði nauðsynlegur og eftirsóknarverður hlekkur í Vestfjarðahringnum. Á það er lögð áhersla að komið verði bundið slitlag á Djúpveg inn á þjóðveg nr. 1 á 5 árum í stað 12 eins og kemur fram í tillögu til þingsályktunar að samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014, enda er um að ræða aðalveg íbúa á norðanverðum Vestfjörðum inn á þjóðveg nr. 1. Sveitarfélögin óska eftir góðu samstarfi við samgönguráðherra, þingmenn, og starfsmenn Vegagerðarinnar um samgöngumál og æskja þess að samráð verði haft við sveitarfélögin áður en endanleg ákvörðun verður tekin um ráðstöfun þeirra fjármuna sem nú bætast við til vegamála.`` Virðulegur forseti. Það er ástæða til að doka aðeins við þegar þessi ályktun er lesin, þar sem bent er sérstaklega á að bundið slitlag verði komið á Djúpveg á næstu fimm árum. Þá er rétt að minnast þess að fyrrv. samgrh., hv. þm. Halldór Blöndal, sagði árið 1991 á fjölmennum fundi á Ísafirði að lokið skyldi við að klæða Djúpveg með bundnu slitlagi fyrir árið 2000. Núna er áætlunin um að þessu skuli lokið árið 2014. Ástæða er til að rifja það upp þegar svona lagað er sagt, vegna þess að væntingar fólksins sem býr úti á landi eru mjög miklar eftir að þingmenn, ég tala nú ekki um þegar menn í embætti ráðherra segja slíkar setningar, og eftir slíkum orðum tekið og menn muna það eilíflega. Og þeir sem á eftir koma verða örugglega minntir á þessi orð. Vissulega eru deild sjónarmið um leiðina um Arnkötludal og þeir sem búa á Ströndum vilja gjarnan fá sinn veg á milli Hólmavíkur og Brúar í Hrútafirði. Og það er skiljanlegt. En þarna verða menn að velja á milli og velja hagkvæmustu leiðir. Það getur átt við í báðum tilvikum að þar séu kaflar sem mjög auðvelt er að klæða með slitlagi og þá tel ég að því eigi að veita forgang. Við erum ágætlega vön því að inni á milli komi gott slitlag og síðan komi holóttir malarvegir og ég held að það skapi ekki þá hættu að menn eigi ekki að velja klæðningu þar sem það er mögulegt. Það hefur reynst með ólíkindum vel þegar menn gripu til þess ráðs að setja einbreitt slitlag nokkuð víða, bæði í Djúpi og svo í Dölum, þar sem ég þekki mætavel til hvernig það hefur reynst. Þótt það sé ekki ákjósanlegasta leiðin, þá dugði hún verulega, það bætti mjög möguleikana til að aka um þessi svæði. Ég tel ástæðu til, virðulegur forseti, að vitna hér í aðra greinargerð eða bréf frá samgöngunefnd sveitarfélaga í Barðastrandarsýslu. Það er ástæða til að átta sig á því að mismunandi sjónarmið eru á mismunandi stöðum, þó allir séu frá Vestfjörðum sem um er að ræða, þá eru ekki sömu sjónarmið á sunnanverðum Vestfjörðum og á norðanverðum Vestfjörðum. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Varðar: Tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014. Í kaflanum um verkefni á landsbyggð á bls. 11 er fjallað um Vestfjarðaveg milli Bjarkarlundar og Flókalundar, og gert ráð fyrir samtals 2.600 millj. kr. í hann á næstu 12 árum. Í kafla 4.3 um helstu framkvæmdir á grunnneti vegakerfis, er á bls. 55 fjallað um Vestfjarðaveg milli Bjarkarlundar og Flókalundar. Þar segir að lagt sé til að unnið verði að framkvæmdum á þessum vegi allt áætlunartímabilið og honum lokið. Síðan segir: ,,Gerð verður nánari grein fyrir tillögu að leiðavali og áfangaskiptingu við meðferð málsins á Alþingi.`` Rík áhersla er lögð á að tillögur um leiðaval og áfangaskiptingu verði ákveðnar í meðferð málsins á Alþingi, eins og boðað er í þingsályktunartillögunni, sérstaklega hvað varðar kaflann frá Melanesi, vestan Gufufjarðar og að Bjarkarlundi. Sveitarfélögin í Barðastrandarsýslu hafa árum saman lagt áherslu á að lega vegarins verði í samræmi við svæðisskipulag fyrir Reykhólahrepp, sem vinna hófst við árið 1994 og staðfest var af umhverfisráðherra í janúar 1996. Það er jafnframt sú leið sem gert er ráð fyrir í samgönguáætlun fjórðungsþings Vestfirðinga frá árinu 1997, sem enn er í gildi. Í vinnugögnum Vegagerðarinnar um leiðir um Austur-Barðastrandarsýslu er leiðin nefnd leið B. Það vegstæði sem hér um ræðir er að öllu leyti á láglendi og styttir núverandi veg um 22,2 km og tekur af tvo fjallvegi, um Ódrjúgsháls og Hjallaháls, og eru miklir farartálmar, sérstaklega að vetrarlagi. Leiðin liggur þvert yfir Þorskafjörð um svokallaðan Ytri-Vaðal frá Kinnarstöðum til Þórisstaða og þaðan út Hallsteinsnes og yfir mynni Djúpafjarðar í Grónes og áfram yfir mynni Gufufjarðar í Melanes. Sveitarstjórnirnar leggja áherslu á að verkinu verði skipt í tvo áfanga. Fyrri áfanginn verði þverun Þorskafjarðar, sem einn og sér styttir núverandi veg um 9,5 km og nýtist strax. Seinni áfanginn verði lagning vegarins út Hallsteinsnes og vestur í Melanes. Þar sem síðari áfanginn er fyrirsjáanlega það kostnaðarsamur að gera verður ráð fyrir að allmörg ári líði þar til honum yrði að fullu lokið, er lögð áhersla á að vegurinn um Ódrjúgsháls austanverðan verði lagfærður fljótlega, þannig að unnt verði að halda honum opnum árið um kring. Það er eindregin ósk sveitarfélaganna í Barðastrandarsýslu, Vesturbyggðar, Tálknafjarðarhrepps og Reykhólahrepps að samgöngunefnd Alþingis og Alþingi sjálft geti þessa leiðarvals og áfangaskiptingar nú við afgreiðslu þingsályktunar um samgönguáætlun.`` Virðulegur forseti. Ég hef lokið að fara yfir bréf frá samgöngunefnd sveitarfélaganna í Barðastrandarsýslu sem er undirritað af Þórólfi Halldórssyni formanni. Ástæða er til að nefna þetta við umræðuna, vegna þess að ég sé þessa í engu getið þegar samgönguáætlunin er skoðuð, en það er sérstök ósk þessara sveitarfélaga að um þetta sé fjallað við afgreiðslu þess máls sem við nú ræðum. Þess vegna, virðulegur forseti, kom ég með þetta bréf og vitnaði til þess, það er þó a.m.k. hægt að vísa í það að þessu hafi verið komið á framfæri. En ugglaust eru menn með fjölmörg atriði í huga sem samgöngunefndir ákveðinna svæða hafa í forgang sem við þingmenn getum kannski ekki höndlað á öllu landinu, en gætum þó höndlað a.m.k. á því svæði þar sem við gefum kost á okkur og sækjumst eftir að vera í framboði. Ef ég fjalla örlítið um samgöngur á Vesturlandi þá er það nú ansi víða sem skórinn kreppir. Fyrst dettur mér í hug að fara í norðanvert Vesturland þar sem vegurinn kemur beint frá Vestfjörðum og um Dali. Þar liggur núna frá Saurbæjarhreppi og að Laugum vegur um Svínadal sem á löngum kafla er tilbúinn, gjörsamlega tilbúinn til þess að taka við klæðningu. Það er ástæða til að skoða það. Þar þarf ekkert að gera nema leggja bara slitlagið ofan á. Það er ekki gert ráð fyrir því í þeim tillögum sem nú komu í fjáraukalögum um flýtiframkvæmdir. Þar er ekkert nefnt í þessu sambandi. Engar tillögur eru gerðar í neinni áætlun fyrr en árið 2004, að þá verði hafnar framkvæmdir á þessari leið. Þetta yrði hagkvæm framkvæmd og þar mundu fjármunir nýtast vel. Virðulegur forseti. Þó ég fagni út af fyrir sig tillögum hæstv. ríkisstjórnar um flýtiframkvæmdir þá held ég að það fylgi þeim ekki nægjanlega mikið eða sem sagt þessar áætlanir um hvert fjármagnið er látið eru ekki nógu vel grundaðar. Lagt er til að fjárheimild samgrn. verði aukin um 3 þús. millj., eða þrjá milljarða, til nýframkvæmda og það er auðvitað í samræmi við átak ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum. Þetta er það sem liggur fyrir. Það á að hækka framlög í heildina til vegamála um samtals 4,6 milljarða til að efla atvinnu á næstu 18 mánuðum. Gert er ráð fyrir að um 3 milljarðar falli á yfirstandandi ár en 1,6 milljarðar á árið 2004. Hér er sagt að undirbúningur framkvæmda sé kominn mismunandi langt á veg. Það er einmitt málið. Það er alveg rétt. Mismunandi undirbúningur er í gangi og það er langt í land með að það fjármagn sem úthlutað er nýtist nægjanlega vel, eins og ég sé það fyrir mér, til þess sem það er ætlað. Það á ekki bara að auka möguleika á atvinnu heldur bæta samgöngurnar. Það er eitt af meginatriðunum því það bætir líka atvinnumöguleikana. Ég sé t.d. að hér er gert ráð fyrir 500 millj. kr. til Suðurstrandarvegar sem alls ekki var inni í áætlun og ekki ætla ég að fara að mæla því í mót. Ég er bara að útlista það, virðulegur forseti, að ég tel að það hafi legið fyrir og liggi fyrir að það eru mörg svæði sem hægt er að ganga beint að og fara í klæðningar á og sem mundu nýtast íbúum á mismunandi svæðum á landinu best. Ég fjallaði aðeins um vegarlagningu um Svínadal. Ég fagna því að nú eygir í að vegur um Bröttubrekku verði kláraður þannig að hann verði tilbúinn hugsanlega á þeim tíma sem áætlað var. Framkvæmdir nú eins og þær standa eru töluvert á eftir því sem menn gerðu ráð fyrir. En í heildina tekið gæti verið að hægt væri að klæða veginn yfir Bröttubrekku á þeim tíma sem menn ætluðu sér. Ég hef nú ekki nægjanlegt verksvit til þess að geta metið það. Mér sýnist þó miðað við undirstöðuna í veginum að sunnanverðu í Bröttubrekku, yfir Bjarnardalsá og ofan úr Gili, að mögulegt sé að klæða þann veg vegna burðarins í honum nokkuð fyrr en venjulega er gert við nývegalagningu. Það eru miklar væntingar á Vesturlandi m.a. um Uxahryggjaveg. Við þingmenn höfum viljað reyna að sinna þessu máli eins vel og kostur hefur verið. Við höfum skoðað þessi mál og núna eru fjármunir á vegáætlun til þess að hefja þar framkvæmdir. Síðan er auðvitað mismunandi hvar menn telja að hefjast eigi handa. Ég tel að það ætti að hefjast handa þar sem mestur árangur næst í að klæða vegi og geyma sér torveldu kaflana í upphafi vega og enda á þeim, þ.e. gera eins marga kílómetra og hægt er að greiðum leiðum. Einn er sá vegkafli sem ég hef gert oftar en einu sinni að umræðuefni í ræðum mínum. Það er vegurinn undir Hvalfjörð eða veggöngin undir Hvalfjörð. Ég má til með að segja það, virðulegur forseti, að það hefur margsinnis komið fram bæði á hv. Alþingi og í fjölmiðlum að einstaka hafa talið undirritaðan vera með ósanngjarnan málflutning í garð hæstv. samgrh. Um það eru ýmis dæmi nefnd, m.a. þessar fyrirspurnir mínar um möguleika á lækkun gjalds fyrir umferð um göngin. Ég hef lagt fram fyrirspurnir og ritað greinar um að kannaðir verði möguleikar á lækkun eða niðurfellingu veggjalds um Hvalfjarðargöng og vitnað þar í fyrirspurnir og ræður á hv. Alþingi. Ég hef borið fram fyrirspurnir til hæstv. fjmrh. um hvort unnt sé að fá þeirri ósk framgengt að virðisaukaskattur verði felldur niður af veggjaldi um Hvalfjarðargöng, ekki síst á sanngirnisgrundvelli. Fjmrh. brást þannig við að ekki væri unnt að fá þetta fram. Með leyfi forseta, vitna ég í svar hæstv. fjmrh. þar sem segir: ,,Svarið við þessum spurningum er nei. Að vísu er mér illa við að notast skuli við orðið sanngirni þarna í lokin. Ég vil ekki vera ósanngjarn en ég held að orðið eigi ekki við í því samhengi sem það var notað í spurningunni.`` Það var spurt hvort það væri sanngirni í því að þeir sem greiða t.d. þungaskatt greiði svo aftur aukalega þungaskatt fyrir að aka um göngin --- þá á ég við vöruflutningabifreiðar --- og greiði síðan virðisaukaskatt ekki bara vegna ferðarinnar heldur líka vegna orkunotkunar eða olíunnar eða bensínsins sem notað er á leiðinni. Samgrh. hæstv. hefur á stundum tekið undir það að eðlilegt sé að skoða hvort á einhvern hátt sé unnt að athuga með lækkun á gjaldi fyrir umferð um Hvalfjarðargöng. En hæstv. samgrh. hefur einnig borið undirritaðan þeim sökum að reyna að slá sig til riddara í þessu máli. Virðulegur forseti. Ég mótmæli þeirri framsetningu vegna þess að ég tel að málið sé miklu meira virði en svo að einhver þingmaður eða einstaklingur sé að reyna að slá einhverjar pólitískar keilur í þessu sambandi. Um er að ræða mikinn fjölda manna í öllum stjórnmálaflokkum og reyndar er stærstur hlutinn í Norðvesturkjördæmi, sem hefur gífurlegan hag af því að gjald um Hvalfjarðargöng verði lagt niður eða lækkað. Ég segi það fullum fetum að það er unnt að lækka veggjald um Hvalfjarðargöng um 34% með beinni aðgerð án þess að hafa nokkur áhrif á þau lán sem eru kölluð Hancock-lán, sem eru bundin ákveðnum samningum við Spöl hf. Ég fagna bréfi hæstv. samgrh. sem loksins fór af stað nú fyrir skömmu. Það er auðvitað spurning hvort það er í tilefni af því að kosningar eru í nánd. Það breytir út af fyrir sig engu í mínum huga. En ég fagna því að hæstv. samgrh. ritaði bréf til stjórnar Spalar þar sem einmitt var farið fram á nákvæmlega það sem sá þingmaður sem hér stendur er búinn að bera margsinnis upp, þ.e. hvort ekki sé rétt að leita leiða til að lækka veggjald um Hvalfjarðargöng. Ég minnist þess að á fundi með forsvarsmönnum Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi var þessu máli hreyft. Ég leyfði mér að fagna frumkvæði Borgnesinga í þessu máli og það voru ekkert allir ánægðir með það fagnaðaróp mitt. Ég vona samt að það sé fyrsta skrefið í því að af alvöru verði leitað leiða til að fella niður það gjald sem Vestlendingar að stærstum hluta og íbúar á Norðvesturlandi greiða að mestu leyti. Það eru íbúar þessara svæða sem að stærstum hluta, eða yfir 75%, standa undir rekstrarkostnaði og niðurgreiðslu kostnaðar vegna ganga undir Hvalfjörð. Margra spurninga var spurt, virðulegur forseti, þegar þessi mál voru rædd. Það var spurt m.a. um það hversu miklum tekjum virðisaukaskatturinn hefði skilað á ári að meðaltali. Það kemur í ljós að virðisaukaskatturinn af umferð um Hvalfjörð skilar 100 millj. kr. beint í ríkissjóð á hverju einasta ári sem Hvalfjarðargöng hafa verið rekin. Það eru beinar tekjur. Þar að auki sparar ríkissjóður vegna þess að það er nánast ekkert viðhald á gamla veginum um Hvalfjörð. Unnt er að fresta því að endurnýja brúna um Laxá sem þoldi engan veginn umferðina. Það nemur bara --- bara brúin nemur 800 millj. kr. fyrir utan fyrirhugaðar aðgerðir í vegamálum í Hvalfirði sem voru einhvers staðar á bilinu milli 400 og 500 millj. kr. Til þessa er ekkert tillit tekið þegar fjallað er um þetta mál. Ég minnist þess að hafa spurt hæstv. ráðherra hvort eðlilegt sé að Snæfellingar, Borgfirðingar og Akurnesingar standi undir meira en helmings fjármögnun þessa hlutar hringvegarins um Ísland. Þá kom svar hæstv. samgrh., með leyfi forseta: ,,Svar mitt er að það er mjög erfitt að gefa sér út af fyrir sig hverjir fari aðallega um göngin. Hins vegar er alveg ljóst að þeir sem næst göngunum búa nota þau langmest. Það liggur í augum uppi að íbúar þeirra svæða sem hv. þm. nefnir greiða stóran hluta af þessu án þess að hægt sé að fullyrða um það. Ekki hefur verið gerð nein greining á umferðinni um göngin eftir búsetu. En þetta liggur nokkuð ljóst fyrir.`` Það er gaman að velta því fyrir sér, virðulegur forseti, hvað verið er að segja. Það er verið að taka undir það sem undirritaður þingmaður setti fram, en nánast engin skilgreining. Spurningin er nákvæmlega endurtekin með framsetningu hæstv. ráðherra. Virðulegur forseti. Það eru að koma kosningar. Ég fagna því að hæstv. samgrh. hefur ritað bréf til Spalar hf. þar sem farið er fram á að skoðaðir verði möguleikar til lækkunar gjalds um Hvalfjarðargöng. Ég segi bara: Betra seint en aldrei. Ég endurtek að ég fagna þessu framtaki hæstv. samgrh. sem lýtur að því að fella niður eða lækka veggjald um Hvalfjarðargöng. Það er stórmál. Einstaklingarnir eru margir að greiða allt að 200 þús. kr. í beinan ferðakostnað á hverju ári vegna atvinnu eða skólasóknar, annaðhvort frá Reykjavík til Akraness eða á suðursvæði Vesturlands eða frá þessum svæðum, suðursvæðum Vesturlands til Reykjavíkur vegna vinnu eða skóla. Þess má geta að í Noregi er heimilt að draga frá skatti svona kostnað vegna ferða milli svæða vegna vinnu eða skóla. Ef menn hefðu nú viljað skoða þá leið þá hefðu þeir getað sett það fram eins og skot. Ekki var því að heilsa í þessu tilviki að menn vildu gefa því gaum því það var líka nefnt. Sá möguleiki var líka nefndur þegar talað var um kostnað einstaklinganna vegna ferða til og frá Reykjavík. Það er að mörgu að hyggja í þessum málum. Ég hef hér undir höndum hugmyndir um einkafjármögnun vegar milli Hólmavíkur og Gilsfjarðar sem styttir leiðina um 40 km. Ég vísa bara á vef þar að lútandi. Ég vísa einnig á arðsemismat vegar milli Hólmavíkur og Gilsfjarðar um Arnkötludal og Gautsdal. Þar er hægt að fara inn á vefslóðina http://www.vegur.is, þetta er kunnugleg slóð fyrir marga, og ég tel að það sé ástæða til að skoða þessar hugmyndir félags um þennan veg; hagkvæmni, arðsemi og möguleika til einkafjármögnunar á þeirri leið. Ég bendi líka á hugmyndir um göng undir Vaðlaheiði. Þar eru áhugaverðar hugmyndir á ferðinni og ég tel að það eigi að skoða þær. Ég tel að líka eigi að skoða þær með tilliti til þess hvaða kostnað menn eru tilbúnir að taka á sig við slíkar vegframkvæmdir. Virðulegi forseti. Ég ætla að enda mál mitt eins og ég byrjaði það. Það er ótrúlegt að hugsa til þess að þingmenn víða að af landsbyggðinni sitji 600--700 klst. á ári undir stýri. Til að menn átti sig á hve langur vinnutími það er er um að ræða hátt í fjóra mánuði miðað við 170 vinnustundir á mánuði. Þessi vinna er yfirleitt unnin í næturvinnu, þ.e. á nóttunni og um helgar, og segir dálitla sögu um hvað er á ferðinni. Ég held að þetta sé athugandi í sambandi við tillögur Samfylkingarinnar varðandi kjörorðin ,,Landið eitt kjördæmi`` þar sem svæðunum yrði skipt upp á milli einstaklinga innan flokkanna og það haft í huga að mönnum sé ekki ætlað, eins og nú er, að fara um svæði eins og Norðausturkjördæmi, Suðurkjördæmi og Norðvesturkjördæmi, og sinna þar málum eins og eðlilegt er að gerð sé krafa um, á þann hátt sem þetta liggur fyrir nú. Samanburðurinn við ferðalög hv. þingmanna í kraganum svokallaða, af því að ég sé hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson, mismunurinn á þeim ferðalögum sem þeir þurfa að leggja á sig á móti þeim sem eru í Norðausturkjördæmi er gífurlegur. Þar geta menn komist á nánast korteri á alla staði sem þeir þurfa og ætla að fara á, en það tekur upp í sjö klukkutíma að komast á milli staða í Norðvesturkjördæminu, svo þetta sé nefnt. Það er ástæða til að hafa orð á þessum mismun, virðulegur forseti, það er ástæða til að benda á að í kjördæmunum Reykjavík suður og Reykjavík norður er hægt að komast á innan við 20 mínútum til allra átta, hvar sem verið er í þessum kjördæmum. Þetta er samanburðurinn við landsbyggðarþingmanninn, og þó að við séum kannski öll þingmenn alls landsins er þetta mismunurinn fyrst og fremst. Ég ítreka að 600--700 klst. undir stýri á ári er allt of langur tími til þess að það mál verði ekki skoðað sérstaklega og hvernig ætti að breyta því. Virðulegur forseti. Ég vil segja það að lokum að gögnin sem fram eru lögð af hálfu hæstv. samgrh. eru góð, bæði till. til þál. um samgönguáætlun fyrir 2003--2014 og síðan fjögurra ára áætlun fyrir árin 2003--2006 og enn fremur framkvæmdaáætlun á árinu 2002. Það er ástæða til að geta þess að þar eru tíundaðar framkvæmdir og rannsóknir á umferðarhraða sem ber að gefa gaum að. Og það er ýmislegt sem liggur í þeim vinnuskjölum sem menn ættu að lesa og skoða, ekki síður þingmenn en aðrir.

Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína í ræðu hv. þm., hans góðu yfirferð yfir vegakerfið í hinu nýja Norðvesturkjördæmi, að hann vék að Hvalfjarðargöngum og skattlagningu þar. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, og minn flokkur, að ríkið ætti að byggja vegamannvirki eins og göng og þau ætti ekki að skattleggja. En það kemur mér á óvart miðað við málflutning þingmannsins, og ég vil fá nánari skýringu á því, að þingmaðurinn talar um einkafjármögnun víða og ekki bara á göngum, heldur á vegum. Er það hugsun hv. þingmanns að innheimtir verði vegtollar af slíkum mannvirkjum? Og er það stefna Samfylkingarinnar að fara út í einkafjármögnun á vegakerfi landsins? Ég hef verið andvígur því. Það liggur alveg í augum uppi að ríkið fær hagstæðari lán og í mínum huga og míns flokks hefur það ævinlega verið stefnan að við ættum að gera þetta á félagslegum grunni. Það kemur mér líka svolítið á óvart með vegtollana í göngin því ég veit ekki betur en ég hafi lesið það sem stefnu samfylkingarmanna á Norðurlandi eystra að þeir væru hlynntir veggöngum undir Vaðlaheiði sem einkafjármögnun og með tolli. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort stefna Samfylkingarinnar sé að einkafjármagna göng og taka vegtolla og hvort Hvalfjarðargöng séu þá sér á báti hjá þingmanninum, en ekki síður það sem kom fram í ræðunni um einkafjármögnun á vegum sem allir eru sammála um að er miklu dýrari kostur til lengri tíma litið?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, 6. þm. Norðurl. e., fyrir athugasemdina og fyrirspurnina og ég tek eftir því að hann hefur hlýtt á mál mitt. Ég hef haldið því fram að allir landsmenn eigi að sitja við sama borð varðandi samgöngur og samgöngumál eins og það getur hljóðað best. En í upphafi vega skulum við muna eftir því hvernig stendur á því að vegurinn undir Hvalfjörð er í eigu Spalar ehf. Það var vegna þess að ríkisstjórnin eða Vegagerðin lagði ekki í undirbúning, rannsóknir og ákvarðanatöku um að gera þessi göng. Þess vegna fékkst leyfi einkaaðila, og það var torsótt, til þess að gera þetta. Og þetta einkahlutafélag átti auðvitað ekki annars kost en að leggja veggjald á til þess að innheimta fyrir kostnaði. Þetta var að sjálfsögðu barn síns tíma. En þegar ég bendi á að unnt sé að lækka kostnaðinn um 34% er það vegna þess að Spölur skuldar ríkinu einn milljarð króna sem hægt væri að fella niður, það gera 20%, plús 14% sem er virðisaukaskatturinn. Þannig væri hægt að lækka þetta gjald. Ég tel að það komi til greina, hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, að leyfa einkaframkvæmd á vegi eins og um Arnkötludal en til þess að svo verði þarf að fara mjög náið í gegnum það mál. Þá þurfa menn auðvitað að eiga eins og um Hvalfjörðinn möguleika á annarri leið. Um þetta snýst málið að hluta til.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Gísli S. Einarsson telur að hægt sé að lækka gjöldin í Hvalfjarðargöng. Ég efast ekkert um það. Það er líka hægt að finna annað form á rekstri þar með aðkomu ríkisins ef menn vilja, og það er pólitísk afstaða sem menn taka. En hinu svaraði hv. þm. ekki, hvort það sé stefna Samfylkingarinnar að fara út í einkafjármögnun í vegagerð, það er prinsippmál, það er grundvallarafstaða sem menn þurfa þá að fá fram. Ég benti á það hér áðan að ég er andvígur slíkum ráðahag. Auðvitað er alltaf hægt að taka út fyrir sviga í þessu stóra landi eitt og eitt verkefni og segja að það væri ákjósanlegt í einkaframkvæmd og einkafjármögnun. En það hlýtur að vera grundvallarspurning hvort það sé stefna Samfylkingarinnar að vegakerfið verði fjármagnað og kannski að einhverjum hluta rekið, eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns, með einkafjármögnun. Þá er það spurningin hvernig Samfylkingin hyggist greiða þær vegaframkvæmdir, hvort það verði þá með vegtollum almennt í landinu eða hvort það eigi að greiða af rekstri ríkissjóðs frá ári til árs. Það hefur verið margbent á að slík framkvæmd til lengri tíma litið, einkafjármögnun framkvæmda, er þegar upp er staðið miklu dýrari. Kollegar hv. þingmanns í Hafnarfirði riftu t.d. einkafjármögnun og einkarekstri á einum skóla, góðum, þar í bæ, bara sem dæmi. En þetta eru grundvallarspurningar sem menn verða að svara því eitt og eitt verkefni verður ekki tekið út fyrir sviga án þess að um önnur verkefni geti gilt í grundvallaratriðum sömu mögulegu lausnirnar.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég held að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson hafi bara lagt þessa ræðu mína út á þann veg sem honum sýndist, og sem heyrist auðvitað á spurningum hans. Það sem ég var að benda á er að hægt er að finna á vefnum hugmyndir um einkavæðingu eða einkafjármögnun á vegi milli Hólmavíkur og Gilsfjarðar, það væri hægt að finna arðsemismat á vefnum um þessa hluti og það væri mjög athyglivert. Stefna Samfylkingarinnar er mjög hrein og mjög einföld. Hún er sú að jafnræði ríki milli landsmanna, sama á hvern hátt það er gert. Fyrst og fremst á jafnræði að ríkja á milli landsmanna. Og svo er ekki, hv. þingmaður, varðandi Hvalfjarðargöng. Við búum ekki við jafnræði á við ýmsa aðra landsmenn, þá sem sleppa við að fara undir Hvalfjörð, og þeir sem reka ferðaþjónustu á Vesturlandi búa ekki við jafnræði á við þá sem reka ferðaþjónustu á Suðurlandi. Og það er þetta sem ég er að gagnrýna. Þeir sem stunda vinnu af Vesturlandi og þurfa að fara um Hvalfjarðargöng búa ekki við jafnræði þeirra sem stunda vinnu frá Hveragerði og þurfa að fara til Reykjavíkur, það er verulegur mismunur þar á, eða frá Suðurnesjum. Það er þetta sem um er að ræða. Við í Samfylkingunni viljum jafnræði þegnanna til allra þeirra kosta sem þetta land býður upp á.

Hæstv. forseti. Fyrst aðeins um þau orðaskipti sem urðu hér áðan um stefnu Samfylkingarinnar og útboð á framkvæmdum, einkafjármögnun og annað slíkt sem og þau orð hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar að menn tækju ekki eitt og eitt verk út fyrir. Það er nákvæmlega umræðuefnið. Menn hafa tekið eitt verk út fyrir. Sá sem var samgrh. á þeim tíma er nú formaður flokksins sem hv. þm. tilheyrir. Og við duttum allir í þann pytt að vilja gera þetta, þetta var eina leiðin til þess að fá að gera þetta verkefni á þeim tíma og auðvitað studdum við það. Það verður að segjast eins og er, en við sitjum uppi með það að fólkið sem þarf að nýta sér þetta samgöngumannvirki þarf að borga miklu meira fyrir það að ferðast en aðrir. Og við hljótum að leita leiða til þess að jafnræði verði með fólki til að nýta samgöngumannvirkin í landinu. Og það eru bara tvær leiðir til þess, önnur leiðin er að aflétta gjöldunum sem eru í gegnum þetta mannvirki og hin leiðin er sú að taka upp gjöld gegnum sambærileg mannvirki annars staðar. Og að mínu viti er sú leið miklu verri. Menn hljóta samt sem áður að þurfa að skoða hana ef þeir finna ekki leið til þess að létta gjöldunum af því að fara í gegnum Hvalfjarðargöngin. Þessu vildi ég koma til skila til hv. þingmanns, hæstv. forseti, vegna þess að þetta mál er mjög mikilvægt fyrir nokkuð stóran hóp fólks á því atvinnusvæði sem nýtir sér þetta vegamannvirki. Það er auðvitað hægt að fara mörgum orðum um Spöl og það vegamannvirki sem þar er um að ræða. Ég held samt að ég ætli ekki að eyða meiri tíma í það núna. Samfylkingin hefur auðvitað fyrst og fremst þá stefnu í þessum málum að fara sem hagkvæmastar leiðir, leiðir sem öllum koma til góða og að gæta þess að ekki sé verið að gera upp á milli þegnanna í landinu. En okkur hefur sem sagt skotist í því hvað þetta mannvirki varðar sem hér var til umræðu. En mig langar fyrst að taka undir hinar löngu og miklu hólræður sem hafa verið haldnar hér um fyrirliggjandi samgönguáætlanir. Það er allt gott um áætlanirnar að segja. Það er til fyrirmyndar að reyna að gera sér grein fyrir þörfunum og stefnunni inn í framtíðina, og það er gert hérna. Ég held að það sé gert á faglegan og mjög eðlilegan hátt og hef ekki í sjálfu sér út á heildarstefnuna í þessum þál. sem hér eru lagðar til að setja. Ég hef hins vegar skoðanir á hinum ýmsu smærri atriðum þessara áætlana og þá alveg sérstaklega á því svæði sem ég þekki best til, á Vesturlandi. Ég ætla ekki að fara mjög nákvæmlega yfir það í þessari ræðu minni. Ég ætla hins vegar að segja það að ég er búinn að fylgjast með hér á Alþingi bærilega vel í nokkurn tíma og alveg frá því að hv. þm. Halldór Blöndal tók við, fyrir margt löngu, sem ráðherra samgöngumála og fram á þennan dag í dag, 12 árum seinna --- sjálfstæðismenn hafa allan þennan tíma haft með þetta ráðuneyti að gera og þeir hafa allan þennan tíma átt aðild að ríkisstjórn, á öllum þessum tíma hafa menn fleygt áætlunum af þessu tagi út í horn þegar þeim hefur dottið það í hug. Núna síðast um daginn var það gert með því að komið er inn með einhver átök í vegamálum og enginn getur auðvitað mótmælt því með neinu móti því allir vilja auðvitað að farið sé í framkvæmdir í vegamálum. Það eru jú framkvæmdir sem skipta gífurlega miklu máli fyrir landsbyggðina og þjóðina alla. En ég voga mér að nefna þetta vegna þess að ríkisstjórnin á ekki að sleppa í gegnum umræðu hér á hv. Alþingi öðruvísi en að farið sé yfir þetta mál. Við stöndum hér frammi fyrir því að vera að fara yfir báðar samgönguáætlanirnar hér, bæði þessa áætlun fyrir árin 2003--2006 og síðan samgönguáætlun 2003--2014. Á sama tíma og þær voru orðnar til og var dreift hér á Alþingi kom ríkisstjórnin enn einu sinni með átak í vegamálum, og það var ekki farið eftir áætlunum. Þá var allt í einu hægt að fara allt öðruvísi að en gert var ráð fyrir í áætlununum. Það var ekki bara verið að bæta peningum í áætlanirnar þannig að hægt væri að flýta þeim í sjálfu sér, eins og þær lágu fyrir. Nei, það komu ný verkefni inn. Og það er ekki í fyrsta skipti. Og það er ekki í annað skipti og það er ekki einu sinni í þriðja skipti. Það er búið að hafa slík átök í vegamálum uppi allan þennan 12 ára tíma, hvað eftir annað, og enginn mótmælir því í sjálfu sér. Hefði ekki verið eðlilegra að auka bara fjármagn til vegagerðar almennt þannig að hægt væri að standa betur að áætlununum og hafa þá heildarstefnu í huga sem þar er á ferðinni? Nei, það er ekki hægt vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir þurfa að skreyta sig með því að koma með nýja peninga, almannapeninga, inn í þetta. Það þarf að líta út eins og jólagjafir. Og viðbótarpeningarnir í vegamál á þessum vetri eru þannig til komnir þó að öllum sé ljóst að ef ákveðið hefði verið að setja þessa fjármuni í vegagerð og önnur verkefni sem gert er ráð fyrir núna að setja þá í, ef þessir peningar hefðu verið til reiðu hér og verið fjallað um þá með fjárlögunum í vetur, hefði verið hægt að gera miklu meira fyrir þessa peninga af því tagi sem hefði skapað meiri atvinnu, það hefði verið hægt að vanda sig miklu meira hvað varðar þau verkefni sem um var að ræða. Ég læt mér ekki detta í hug eitt augnablik að ríkisstjórnarflokkarnir hafi ekki fyrir löngu verið búnir að láta sér detta í hug að bæta þessum peningum inn. Þeir vildu bara koma með þá sem sérstakt átak til þess að geta skreytt sig með jólagjöfinni, að þeir kæmu með nýja peninga inn í þetta, bjarga atvinnulífinu og auka peninga til vegamála. Pólitísk markmið eru því tekin fram fyrir þá möguleika sem hægt er að skapa með þeim fjármunum sem búið var að ákveða að setja í þetta. Þetta vil ég gagnrýna og þetta hafa menn stundað öll þessi 12 ár, hvert átakið í vegamálum eftir annað. Í staðinn fyrir að taka með almennum hætti á því að auka fjármuni til vegagerðar hafa menn stundað þennan loddaraleik og í hvert einasta skipti hafa einhver hjartans mál ríkisstjórnarinnar, samgrh. eða annarra ráðherra úr ríkisstjórninni, allt í einu dúkkað upp sem voru ekki á áætlunum. Þau voru ekki á samgönguáætlunum en skjóta upp kollinum þegar menn gera enn eitt nýtt átakið í samgöngumálum. Ég vil gagnrýna þetta og þori alveg að gera það. Svona á ekki að standa að málum. Ég tel að það sé líka alveg augljóst að með þessum hætti nýta menn fjármunina ekki eins vel og skyldi fyrir utan að verið er að senda því fólki langt nef sem hefur lagt ýmislegt á sig, t.d. hefur á Vesturlandi í mörg ár verið til nokkuð sem heitir samgöngunefnd Vesturlands, og þótt menn þar hafi barið sig saman um eina stefnu og eina tillögu um í hvaða röð þeir vildu hafa framkvæmdir á Vesturlandi hefur nefndin mátt láta sig hafa það að brosa og þakka fyrir þegar hæstv. samgrh. hefur dottið í hug að kippa einhverri framkvæmd fram fyrir. Þannig er nú það og mér finnst það ekki til fyrirmyndar. En í hvert einasta skipti eru menn múlbundnir vegna þess að enginn getur verið á móti framkvæmdunum, allar eru þær góðs maklegar. Í því skjóli skákar ríkisstjórnin og kemur sífellt með ný og ný átök í vegamálum. Nú læt ég þessum lestri lokið en ætla að nefna sitthvað sem er í áætlununum. Ég tel að það vanti núna, og vil nefna það til umhugsunar, að það þurfi í raun og veru að fara yfir reglur um framlög til vega almennt í landinu. Ég held að það sé ýmislegt sem menn þurfi að endurskoða hvað þetta varðar. Þær reglur að vegir skuli hafa tiltekna áherslu vegna þess að búið er á tveimur bæjum í einhverjum dal ræður úrslitum um það hvort látnir séu peningar í veginn eða ekki. Það ræður ekki úrslitum hve margir þurfa að nýta veginn. Miklar sumarbústaðabyggðir hafa risið á nokkuð mörgum stöðum, mjög þéttar sumarbústaðabyggðir hafa risið á suðvestur- og Suðurlandi og reyndar víðar og á þessum stöðum vantar sárlega betri vegi. En menn hafa ekki enn þá tekið ákvörðun um að breyta áherslum á þessa vegi með það í huga að koma til móts við þessar þarfir, sem eru þó sannanlegar því að á þessum stöðum býr fólk langtímum saman og ferðast mjög oft og mikið til þeirra. Þetta er eitt sem þarf að fara yfir og skoða, og reyndar ýmislegt annað í áherslunum, en allt er þetta samt smálegt. Í heildina er ég ekki óánægður með hvernig málin birtast í þessum áætlunum. Mig langar að tala svolítið um markmiðin um umhverfislega sjálfbærar samgöngur og taka undir það sem þar er sagt. Þar eru háleit markmið höfð í huga og ég fagna því að í markmiðssetningunni sjái maður m.a. að hæstv. ríkisstjórn stefnir að því að stuðla að nýtingu umhverfisvænna orkugjafa og að staðið verði fast við það markmið að 20% af bifreiða- og fiskiskipaflota landsmanna noti vetni árið 2020 í stað jarðefnaeldsneytis. Þarna er fiskiskipaflotinn nefndur, og vissulega er magnað markmið að ætla að fara með hann yfir í vetni, en ég hef áður hér á Alþingi og oftar en einu sinni nefnt það að fyrr hefðu menn mátt taka á gagnvart fiskiskipaflotanum. Það hefur sárlega vantað markmið hvað varðar nýtingu auðlindarinnar í hafinu þar sem eitthvað væri horft til þess, bæði hvað varðar mengun, umgang um fiskimiðin og hafsbotninn og aðra slíka hætti sem á auðvitað að hafa í huga þegar verið er að nýta þá auðlind alla. Þegar það er líka haft í huga að fiskiskipaflotinn var uppspretta að u.þ.b. þriðjungi allrar mengunar sem við höfðum hér fyrir stuttu síðan kárnar enn gamanið. Að vísu mun stóriðjan bráðlega taka þar forustuna, og það allmyndarlega á næstunni miðað við uppbyggingaráformin sem fram undan eru. Hér er líka nefnd skattlagning eignarhalds og notkunar bíla með þeim hætti að léttari bílar og bílar sem nota olíu sem eldsneyti verði fýsilegri kostur en nú er. Því fagna ég sérstaklega. Þarna hafa stjórnvöld verið á rangri leið mjög lengi og ekki lyft hendi til þess að hvetja menn hér á landi til þess að nýta frekar dísilbíla og minnka þannig eldsneytisnotkun í landinu, ekki lyft hendi til þess. Til þess væri full ástæða því það er verulega mikill eldsneytissparnaður sem þannig næst en það hefur ekki verið fýsilegt fyrir almenna bifreiðakaupendur, notendur, í landinu að kaupa þessa bíla. Ég flutti þáltill. í fyrra og aftur í vetur þar sem einmitt var hvatt til þess að breyta sköttum með það í huga að gera fýsilegra að kaupa dísilbíla en líka bíla sem eru fjórhjóladrifnir. Þar hafði ég fyrst og fremst í huga vegslitið, mengun frá því og að minnka þann kostnað sem verður vegna vegslits, en líka öryggisatriðið. Það er ekkert vafamál að bifreiðar með fjórhjóladrifi eru miklu öruggari í akstri á Íslandi en bílar sem hafa ekki fjórhjóladrif. Ég tel að það hefði fyrir löngu átt að koma til móts við bifreiðaeigendur hvað það varðar í tollum að það væri a.m.k. lágmark að ekki væri verið að tolla hærra þá bíla sem þannig eru útbúnir vegna þess hærra verðs sem er á þeim. Reyndar finnst mér að ganga ætti jafnvel lengra en það að fella niður tolla af virðisauka bílsins vegna þessa búnaðar. Ég er sannfærður um að t.d. þeir sem búa á höfuðborgarsvæðinu og í þéttbýli almennt eru betur settir á fjórhjóladrifsbílum á góðum vetrardekkjum án nagla en á eindrifsbílum þótt þeir séu með neglt á öllum hjólum. Með því væri verið að spara verulega vegslit og þar af leiðandi framlög til vegagerðar og minnka mengun í leiðinni, en jafnframt væri öryggið ekki minna. Þvert á móti held ég því fram að það yrði meira. Ég vona sannarlega að þessi markmið skili sér. Það er engin ástæða til þess að draga í efa að hér fylgi hugur máli og að fylgt verði eftir því sem er í þessari áætlun hvað þessi atriði varðar. Ég vil taka það fram að ég ber þá von í brjósti að í framtíðinni hugsi menn til lengri tíma hvað varðar vegamálin og áætlanirnar og láti þær standa, menn hlaupi ekki til með ný og ný átök í vegamálum heldur séu með þannig áætlanir inn í framtíðina að þær séu í samræmi við viljann, en ekki sé sífellt komið inn með einhverjar breytingar sem valda því að ráðherrar á hverjum tíma fái tækifæri til að þjóna lund sinni hvað varðar verkefnin eins og við höfum séð. Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan var það ekki hugmynd mín að fara yfir einstök verkefni.

Forseti vill inna hv. þm. eftir því hvort hann eigi langt eftir af ræðu sinni því hugmyndin er að ganga nú til atkvæðagreiðslu um afbrigði.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé bara ágætishugmynd hjá hæstv. forseta að ég ljúki hér ræðu minni.

Hefur hv. þm. þá lokið ræðu sinni? Það var ekki hugmynd forseta að reka hann úr ræðustól.

Forseti vill geta þess að ráð er fyrir því gert að klukkan hálfsex fari fram atkvæðagreiðslur um þau mál sem þá hefur verið lokið umræðu um og eru á dagskrá fundarins.

Herra forseti. Ég tek aftur til máls um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014 og 2003--2006 og mæli fyrir brtt. sem ég flyt við samgönguáætlunina og við brtt. meiri hlutans varðandi flugvelli í grunnneti. Eins og ég gat um í ræðu minni í morgun er skilgreining samgöngukerfisins í grunnnetinu sú að það nái til allra byggðakjarna með u.þ.b. 100 íbúa eða fleiri og það nær einnig til þeirra staða sem eru mikilvægastir fyrir fiskveiðar, ferðamennsku og flutninga til og frá landinu. Í þáltill. um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014 er kveðið á um hvaða flugvellir skuli vera í svokölluðu grunnneti, þ.e. að hafa þá stöðu. Þar eru taldir upp flugvellirnir í Reykjavík, Bíldudal, Ísafirði, Þingeyri, Sauðárkróki, Akureyri, Þórshöfn, Egilsstöðum, Höfn í Hornafirði, Vestmannaeyjum, Bakka og Keflavík. Í þáltill. fyrir árin 2003--2014 er kveðið á um að áætlunarflugvellirnir á Gjögri, Grímsey og Vopnafirði séu utan grunnnets. Hins vegar er í till. til þál. fyrir árin 2003--2006 gerð breyting á. Í kaflanum um flugvelli í gunnneti er auk þeirra sem áður voru upp taldir í grunnnetinu flugvöllurinn í Grímsey gerður að flugvelli í grunnneti, sem ég í sjálfu sér fagna. Eftir standa þá tveir flugvellir sem eru í áætlunarflugi, þ.e. flugvellirnir á Vopnafirði og Gjögri. Þegar spurt var í samgn. hvers vegna þessir flugvellir mættu ekki vera hluti af grunnnetinu fengust í sjálfu sér engin ákveðin svör, heldur bara að þetta hefði verið svona. Að vísu er vakin athygli á því að það er ekki mjög mikil byggð í Árneshreppi þar sem Gjögurflugvöllur er og eins hinu að unnið er að annars konar samgöngubótum með fullkomnari vegagerð til Vopnafjarðar. Það eru í sjálfu sér ekki rök því að komi aðrar samgöngur betri sem menn vilja leggja meiri áherslu á og að flugvellirnir leggist af sem aðalsamgönguæð til þessara staða er minnsta mál að fella þá út úr tölu flugvalla í grunnneti. Ég tel, herra forseti, að samkvæmt þeirri skilgreiningu sem gildir um grunnet samgöngukerfisins, þar sem talað er um staði sem eru mikilvægir fyrir fiskveiðar, ferðamennsku, flutninga til og frá landinu, byggðir staðir, staðir sem eru í byggð og skipulagðar áætlunarferðir eru á og við viljum hafa svo, sé eðlilegt að þessir flugvellir, á Gjögri og á Vopnafirði, fari ásamt flugvellinum í Grímsey inn í tölu flugvalla í grunnneti. Þetta er þá sú brtt. sem ég legg hér fram, virðulegi forseti. Ég geri mér grein fyrir því að þó að flugvöllur sé ekki í grunnneti geti hann jafnt fyrir því notið alveg fullkominnar þjónustu. Engu að síður er þetta ákveðið stöðutákn, ákveðin trygging fyrir því að á meðan flugvöllur er í grunnneti sé líka staðið við skipulegar áætlunarferðir til hans. Mér finnst það eiga að vera bara góð og örugg skilaboð frá hinu háa Alþingi gagnvart þessum byggðum sem þarna eiga hlut að máli að þetta liggi alveg klárt fyrir. Við vitum með Árneshrepp að þar er ekki fast vegasamband og vegurinn norður í Árneshrepp er ekki einu sinni í tölu hinna eiginlegu þjóðvega, heldur er hann fjármagnaður sem hluti af ferðamannaleiðum og er ekki í heilsársnotkun. Ég hefði reyndar talið að setja ætti stóraukið fé til þess að styrkja veginn norður í Árneshrepp og gera það myndarlega, en það er annað mál. Virðulegi forseti. Ég kom hingað fyrst og fremst til þess að mæla fyrir þeirri brtt. að flugvöllurinn á Gjögri og flugvöllurinn á Vopnafirði verði hluti af flugvöllum í grunnneti.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014 og á sama tíma 18. dagskrármál, samgönguáætlun fyrir árin 2003--2006. Ég ætla að hafa bara örfá orð um þessi mál. Ég held að það sé til fyrirmyndar að taka heildstæða samgönguáætlun til umfjöllunar eins og hér er gert og vinna á sama tíma hafna-, veg- og flugvallaáætlun. Það er í mínum huga ekkert vafamál að ef við hefðum haft slíkt verklag fyrir 10 árum hefðum við sparað okkur milljarða. Við vitum vel að menn unnu ekki í takt eða samstætt að þessum málum og ég held að ég móðgi engan þótt ég segi að menn voru t.d. með flugvöll í Ólafsfirði alveg þangað til síðasta túpan var sprengd í göngunum en auðvitað vissu allir að eftir að göngin yrðu opnuð yrði ekki lengur flogið á Ólafsfjörð, bara sem dæmi. Samtenging þessara framkvæmda er algjörlega nauðsynleg. Bættar vegasamgöngur hafa áhrif á hafnirnar. Bættar vegasamgöngur, eins og við vitum, hafa áhrif á flugið. Fólk fer að keyra ef leiðirnar styttast og vegirnir batna. Þetta er til mikillar fyrirmyndar. Í þessum áætlunum eru þó áhersluatriði sem ég sakna að ekki sé gert hærra undir höfði. Ég hef verið sérstakur talsmaður bættra og aukinna almenningssamgangna og mér skilst að hæstv. samgrh. hafi og sé með í vinnslu skýrslu sem á að gera tillögur um almenningssamgöngur og framtíðarskipan almenningssamgangna í landinu. Ég held að það sé mjög mikilvægt og ég held að sá hluti samgöngumála hefði átt að fá hærri sess. Við keyrum nú að stofni til á gamla sérleyfiskerfinu þar sem menn eru að reyna að halda uppi almenningssamgöngum á strjálbýlum svæðum. Það gengur ekki. Og ég held að við getum tekið okkur til fyrirmyndar öll Norðurlöndin sem endurskipulögðu almenningssamgöngur sínar í dreifbýli fyrir 25--30 árum með mjög góðum árangri. Almenningssamgöngukerfi hefur verið mótað og sett fram í skýrslu á tveimur stöðum á landinu. Almenningssamgöngukerfið fyrir Eyjafjarðarsvæðið byggir á þeirri grunnhugsun að almenningssamgöngukerfi innan héraðsins verði í svipuðum dúr og strætisvagnakerfi í bæjum, með tíðar ferðir frá morgni til kvölds. Mér er kunnugt um að tilsvarandi skýrsla hefur verið unnin fyrir Þingeyjarsýslur. Þar liggur í augum uppi að líkt og með strætisvagnakerfi í bæjunum þarf opinbert framlag til almenningssamgangna ef þær eiga að verða góðar og koma að góðum notum. Spurningin er um viljann til að fara þá leið að efla þennan möguleika. Kerfi af þessu tagi gagnast náttúrlega öllum almenningi í landinu. Almenningssamgöngukerfi innan héraða gæti gengið inn í skólaaksturskerfið. Það mundi tvímælalaust vera vítamínsprauta fyrir allan ferðamannaiðnaðinn og yrði stór hagsbót fyrir nemendur í dreifbýli, þar sem auknir möguleikar væru á að nemendur í framhaldsskólum gætu búið heima hjá sér lengur en ella. Ég tel að almenn stefnumörkun um uppbyggingu almenningssamgöngukerfis og hvernig eigi að standa að henni fyrir landið allt hefði átt að fá veglegri sess. Í þessum heildarpakka er jafnframt brýnt gera sér grein fyrir því hvernig við viljum byggja upp reiðleiðakerfi í landinu. Reiðleiðir hafa verið byggðar meðfram þjóðvegum og tengibrautum en ég held að þar séum við e.t.v. í mörgum tilfellum á alrangri braut. Ég tel að Vegagerð ríkisins og sveitarfélög eigi að taka höndum saman um að endurskipuleggja lagningu reiðleiða og e.t.v. í langflestum tilvikum færa reiðleiðir frá þjóðvegakerfinu og tengivegakerfinu og koma þeim öðruvísi fyrir innan sveitarfélaganna þó að ríkið mundi leggja til framlög á móti. Í mörgum tilvikum er líka hægt að gera þetta ódýrar á þennan máta. Ef menn síðan leggja þetta niður fyrir sér í dreifbýlinu þá er hreinlega hægt að nýta gamla þjóðvegakerfið að hluta og tengivegakerfið sem hluta af reiðleiðakerfinu. Að mínu mati er líka nauðsynlegt að hafa sterkari sýn og framtíðarstefnu um þróun og uppbyggingu gönguleiða og hjólreiðastíga. Það háttar þannig til á mörgum stöðum á landinu að við erum með litla þéttbýlisstaði þar sem mikil umferð er. Þar höfum við ekki staðið vel að málum varðandi gönguleiðir og möguleika á að fara á reiðhjóli á milli staða. Ég vil ekki taka neina staði út úr en þar er víða pottur brotinn og hefði þurft að marka stefnu hvað þetta varðar. Ég vil líka nefna girðingarmál sem er mikið hagsmunamál okkar allra, ekki síst út frá öryggismálum. Þarna þyrfti að ganga öruggar og markvissar til verks og kannski ekki eingöngu varðandi girðingar heldur undirgöng fyrir búpening o.s.frv. Þó að sumir hafi gagnrýnt átak ríkisstjórnarinnar í vegamálum upp á 3 milljarða sem hér hefur verið kynnt held ég að við séum öll sammála um að íslenska samfélagið nálgist það að vera vanþróað hvað vegakerfið varðar ef hægt er að tala um að það sé vanþróað á einhverju sviði, þetta háþróaða samfélag með einna hæstu meðaltekjur í heimi. Ég held að við fögnum því öll ef ríkisstjórnir sjá sér mögulegt að setja aukapening inn í þennan málaflokk. Það er mjög virðingarvert að leggja eigi megináherslu á þá tvo kjálka sem standa okkur kannski fjærst og eru erfiðastir, þ.e. Vestfirðina og vestursvæðið og síðan norðaustursvæðið. Bæði þessi svæði hafa verið mjög afskipt og í vondu vegasambandi. Það er mikið gleðiefni fyrir fólk á þessum svæðum að þar eigi að framkvæma og styttist í að hægt sé að komast í almennilegt vegasamband við þessi svæði, sem ég tel mjög mikilvægt. Í þriðja lagi vil ég líka benda á, sem ég gerði reyndar í fyrri ræðu minni vegna umræðunnar um hversu lítið af þessum peningum, þessum 3 milljörðum, kæmi í hlut Reykjavíkur. Þar var eyrnamerktur einn milljarður en hér í nágrennið fara töluvert miklir peningar á vegáætlun eins og mönnum er kunnugt. Í mínum huga er tilefni til að endurskilgreina það sem við köllum þéttbýli þannig að allir njóti jafnræðis hvað varðar framlög og fjárveitingar til þéttbýlis. Ég lít svo á að þjóðvegakerfið, hvar svo sem menn eru staddir, t.d. á Vestfjörðum fyrir Ísfirðinga sem kaupstaðarbúa, sé í sjálfu sér ekki meira þeirra mál en okkar allra. Ég lít svo á að þjóðvegakerfið í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum sé ekkert meira mál Akureyringa en okkar allra. En staðan er sú að þéttbýlisstaðirnir úti á landi eru innan fjárveitinga viðkomandi kjördæma. Ef við tökum gömlu kjördæmin þá fara smápeningar í þjóðvegi í þéttbýli. Á Norðurl. v. minnir mig að 18 millj. hafi farið í þá á síðasta ári. Yfirleitt er hægt að fara beinu brautirnar í gegnum þéttbýlið sjálft og síðan er tenging niður á viðkomandi hafnir. Í Norðurl. e. voru þetta 28 millj. sem fóru að langmestu leyti í tengingu niður á Húsavíkurhöfn. Ég tala um þetta í grundvallaratriðum, nauðsyn á nýrri sýn á þessi mál. Á sama hátt og þéttbýlið hér er skilgreint sérstaklega í fjárveitingum er e.t.v. nauðsyn á að taka stærstu þéttbýlisstaðina um allt land út fyrir sviga þannig að þeir fái sérfjárveitingar til þeirra umferðarmannvirkja sem nauðsynleg eru innan þéttbýlis á þeim stöðum en séu ekki alltaf í samkeppni við bakland kaupstaðarins eða bæjarins á viðkomandi svæði. Í þessu sambandi hef ég talað um stöðu Akureyrarkaupstaðar, 16 þúsund manna þéttbýlis. Við getum sagt að tilsvarandi framlag til þjóðvega í þéttbýli á Akureyri miðað við þann aukamilljarð sem fer í þjóðvegi í þéttbýli í Reykjavík, ætti þá að losa 100 millj. kr., svona 130 millj. kr. Eins og ég benti á í fyrri ræðu minni fær Akureyri engin bein framlög til þjóðvega í þéttbýli á 12 ára áætluninni. Þar bíða framkvæmdir fyrir um það bil 450 millj. að mér skilst. Ég ætla ekki að draga einstaka kaupstaði út. Ég held að þetta sé kannski spurning um að setja þessi mál öðruvísi niður þannig að minni möguleikar séu á að upp komi átök, eins og hér voru við 2. umr., um skiptinguna milli dreifbýlis og þéttbýlis. Ég held að við hljótum velflest að vera sammála um það, hvort sem við búum í þéttbýli í Stykkishólmi eða í þéttbýli í Reykjavík, að við eigum öll, skattgreiðendur í Stykkishólmi og Reykjavík, jafnmikið undir því að þjóðvegur fari um dreifbýlið á milli staðanna. Þannig vil ég skilgreina hlutina og koma þessari hugsun inn í umræðuna. Til lengri tíma litið held ég að árekstrar og togstreita um fjármagn mundu minnka ef menn horfðu á hlutina í þessu ljósi.

Herra forseti. Við ræðum hér tvær þáltill. um samgönguáætlanir, annars vegar frá 2003--2006 og hins vegar frá 2003--2014. Í upphafi máls er sjálfsagt að geta þess að ég tel að þau vinnubrögð sem tekin hafa verið upp, að horfa lengra inn í framtíðina í heildstæðri samgönguáætlun, séu til bóta. Það hefur reyndar áður komið fram í máli mínu og fjölda annarra þingmanna að menn eru almennt sáttir við að þannig sé staðið að málum. Ég ætla ekki að fara út í einstök atriði varðandi verkefni í samgöngumálum. Almennt hafa hins vegar landshlutar eins og Vestfirðir og norðausturhornið setið svolítið eftir í vegaframkvæmdum á undanförnum árum. Í þeim fjórðungum er mikið óunnið, ekki aðeins að þar hafi ekki verið unnið að vegaframkvæmdum heldur er mikið óunnið á þessum svæðum við að koma vegagerðinni í það stand sem við teljum í samræmi við nútímakröfur, um samgönguöryggi og ástand vegakerfisins. Það er auðvitað hægt að fara um það mörgum orðum en ég vil eingöngu segja, varðandi mitt gamla kjördæmi, Vestfirðina, að þar er unnið að því að lagfæra ákveðna vegakafla, t.d. á Barðaströnd á Kletthálsi. Það er unnið að því að koma suðurhluta Vestfjarða í varanlegt akvegasamband við þjóðvegi landsins. Mönnum hefur auðvitað fundist það ganga hægt á undanförnum árum en vissulega er verið að gera þar átak. Ég vil hins vegar láta það koma skýrt fram, varðandi þá vegarlagningu og fyrirhuguð vegstæði sem gert er ráð fyrir á veginum frá Kollafirði og austur um að Bjarkarlundi, að ég er eindregið þeirrar skoðunar að fara eigi fyrir utan firðina, yfir Djúpafjörð og Gufufjörð og síðan yfir Þorskafjörð og þar sé framtíðarvegstæðið. Ég tek undir það sem komið hefur fram frá sveitarstjórnum á sunnanverðum Vestfjörðum um legu vegarins og hvaða áfanga þar eigi að gera. Ég tel rétt og eðlilegt að horfa til þess að stytta vegalengdir í markverðum áföngum. Ég hef stundum sagt að ég teldi betra að keyra á mölinni í eitt eða tvö ár, jafnvel þrjú ár, til þess að fá þá betri framtíðarlausnir en að gera sérstakar lagfæringar á vegarköflum sem við höfum keyrt eftir áratugum saman og sitja svo kannski eftir með þá kafla í framkvæmdunum sem gætu stytt leiðirnar. Ég er t.d. að víkja í þessu máli mínu að Þorskafirði. Ég hefði talið eðlilegt að menn horfðu til þess að þvera Þorskafjörðinn, tækju þann áfanga og löguðu þá aðkomuna upp á Ódrjúgsháls til að þar væri eðlilega akfært. Við það að fara yfir fjörðinn stytta menn bara strax vegalengdina um tæpa 10 km. Menn væru þá að horfa til þess að það væri einn hluti af framtíðarvegarlagningu á þessu svæði, sem ég tel að eigi að liggja með sjónum og fyrir firðina og yfir á Melanes. Ég vildi láta þessa sérstaklega getið vegna þess að ég hef ævinlega verið þeirrar skoðunar og hef lýst því í sérstakri þáltill. sem ég flutti fyrir þremur árum um hugsanlega vegarlagningu á þessu svæði og reyndar samtengingu úr Djúpi um Kollafjarðarheiði yfir á Barðaströndina sem ég tel að sé mjög athugandi möguleiki. Sú hugmynd byggðist auðvitað á því á sínum tíma að menn færu ekki yfir Kletthálsinn heldur sameinuðu þær áætlanir í einni jarðgangaáætlun. Menn færu þá undir Kletthálsinn. Nú liggur það hins vegar fyrir að verið er að vinna á Kletthálsi og leggja þar varanlegan veg. Auðvitað munum við búa að honum um einhverja áratugi og við gerum ekki tvennt í einu, að fara fyrst með nýja vegarlagningu yfir fjöllin og fara svo í gegnum þau nokkrum árum síðar. Það var einmitt þess vegna sem ég benti á þetta á sínum tíma, að það væri eðlilegt að skoða þetta með því hugarfari hvernig framtíðin ætti að líta út í þessum efnum. Ég er enn á þeirri skoðun, herra forseti, að það geti verið mjög arðsöm framkvæmd til framtíðar litið að búa til veg úr Djúpi, úr Múladal og yfir í Fjarðarhólsdal í Kollafirði, ég tala nú ekki um ef menn færu undir Kollafjarðarheiðina og notuðu dalverpin á móti eins og hægt væri. En það er auðvitað framtíðarmúsík sem er lengra inni í framtíðinni því að það næsta sem við gerum í jarðgöngum á Vestfjörðum er að komast úr Dýrafirði yfir í Arnarfjörð. Þá þarf auðvitað að huga sérstaklega að því að þegar sá áfangi verður tekinn komum við ekki í flöskuháls þar, heldur getum við komist áfram yfir Dynjandisheiðina. Það þarf þá jafnframt að huga að því hvaða breytingar menn ætla að gera á Dynjandisheiði svo hún verði vetrarathvarf þegar slík samgöngubót um jarðgöng úr Dýrafirði yfir í Arnarfjörð verður komin. Þetta vildi ég sagt hafa um suðurhluta Vestfjarðanna og samtenginguna á milli byggða á Vestfjörðum. Síðan hef ég lengi verið þeirrar skoðunar og dreg ekki neina dul á hana að ég teldi að menn ættu að skoða styttingu vegalengda þegar verið er að tala um vegi inni í Djúpi, frá Ísafirði inn Djúp og inn á þjóðveg eitt. Þar eru auðvitað ákveðnir möguleikar til staðar, eins og þverun Hestfjarðar. Það vill svo til að malarvegurinn í Hestfirði er sennilega einhver besti malarvegur sem á Vestfjörðum er, og þess vegna hefði ég gjarnan viljað að það hefði verið skoðað í alvöru, annars vegar að meta það að þvera Hestfjörðinn utarlega og stytta þar vegalengdir og hins vegar að skoða hvernig aðrir kostir byðust í styttingu vegarins. Ég tel að við eigum að raða þessu svolítið niður fyrir framan okkur hvað er hagkvæmast og í hvaða röð verkefnin geta orðið. Það hefur hins vegar orðið að ráði að taka núna fyrir það flýtifé sem ríkisstjórnin lagði fram til að gera sérstakt átak í vegamálum og reyndar í öðrum málum einnig, eins og í menningarhúsum og 0,7 milljarða til Byggðastofnunar og til byggðamála. Það verði þá sérstaklega farið í flýtiframkvæmdir á Barðaströnd, í Djúpi og einnig á Ströndum. Ég held að þingmenn hafi náð saman um þær áherslur eins og reyndar hefur ævinlega verið, þingmenn hafa auðvitað staðið saman í því hvernig standa eigi að þessum áföngum. Það breytir auðvitað ekki því að þingmenn geta haft mismunandi framtíðarsýn á það hvernig þetta landslag eigi að líta út þegar þessum stærri verkefnum á Vestfjörðum lýkur. Nú hef ég staldrað nokkuð við það sem mér finnst um þessa fyrirhuguðu vegarlagningu og vegstæði á Vestfjörðum og ætla ekki að fara lengra yfir það. Það væri hægt að halda um það langt mál og tala um margar fleiri framkvæmdir sem eru í Norðvesturkjördæminu og reyndar líka á Norðausturlandi en það eru þau svæði hér á landi sem mér finnst hafa setið lengst eftir í gerð varanlegra og nýrra vega. Það var aðeins rætt fyrr í dag um það hvort æskilegt væri að taka einstakar vegaframkvæmdir og greiða þær niður með veggjöldum eða vegtollum. Ég er á þeirri skoðun, herra forseti, að þar sem menn eiga tvo valkosti, tvo þokkalega góða valkosti, til umferðar megi vissulega huga að því að flýta framkvæmdum með því að menn greiði eitthvað fyrir að nýta þær. Þannig var auðvitað farið í göngin undir Hvalfjörð sem er einhver mesta vegarbót sem gerð hefur verið hér á landi á undanförnum árum og nýtist öllum landsmönnum þótt hún skipti e.t.v. þá sem búa norðan Hvalfjarðar mestu máli og þeir noti þau mest allra, þ.e. byggðirnar á Akranesi, upp í Borgarfjörð og Vestlendingarnir. Samt eru Hvalfjarðargöngin bara þjóðvegur landsins og allir landsmenn njóta þeirra og allir greiða auðvitað fyrir að fara þar um en af sjálfu leiðir að þeir sem næst búa fara þar oftast og greiða þar af leiðandi mest. Sama kæmi auðvitað upp ef farið væri í það að gera göng undir Vaðlaheiði og við losnuðum við veginn um Víkurskarð. Að vísu væru tvær akstursleiðir eftir. Víkurskarð er iðulega ófært að vetrarlagi þegar tíðarfar er erfitt, ekki endilega miðað við það tíðarfar sem verið hefur á landinu bláa þennan veturinn, en ég held að við getum ekki búist við því, Íslendingar, að við fáum ekki aftur erfiða vetur. Þeir munu sjálfsagt koma þótt vonandi búum við í einhver ár við hlýindakafla. Ég held að einmitt vegagerð undir Vaðlaheiði gæti verið verkefni sem framkvæmt yrði öðruvísi en með fjármunum sem ætlaðir eru til vegagerðar og þar greiddu menn þá fyrir að nýta sér þann veg, enda um tvær leiðir að ræða. Því yrði auðvitað ekki að heilsa í sumum tilvikum, samanber dæmið sem ég tók úr Dýrafirði yfir í Arnarfjörð. Það samgöngusvæði verður aldrei opnað svo að vel sé með því að hafa annað val yfir fjöllin. Hrafnseyrarheiði verður alltaf mikill farartálmi eins og vegurinn er þar og þótt hann yrði lagfærður í þeirri hæð sem hann er yrði hann áfram farartálmi og ekki valkostur. Menn þurfa að gera greinarmun þarna á milli þegar verið er að tala um einkaframkvæmd og veggjöld annars vegar og hins vegar framkvæmdir sem eru hluti af uppbyggingu nýs vegakerfis og í raun og veru lausnir sem beðið hefur verið eftir í mörg ár. Það sjáum við auðvitað, Vestfirðingar, og þökkum fyrir að hafa fengið að njóta Vestfjarðaganganna sem hafa tengt saman byggðirnar á norðanverðum Vestfjörðum og í raun og veru gjörbreytt mannlífi þar, samgöngum fólks og samgangi innan svæðisins. Ég get látið þess getið að ég er á þeirri skoðun að ef göngin á norðanverðum Vestfjörðum hefðu komið 10--15 árum fyrr væri sennilega talsvert öðruvísi umhorfs á norðanverðum Vestfjörðum, menn hefðu kannski haldið betur á spilunum þar og betur á vopnum sínum í atvinnulífinu þó að auðvitað sé alltaf erfitt að fullyrða um ef-in í þessu sambandi. Það er þó margt sem gæti bent til þess. Herra forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson ræddi um það að eðlilegt væri að fjármunir kæmu inn í áætlanir og menn ræddu þær og hefðu tíma til þess að velja sér þau verkefni sem best gætu nýst landsmönnum sameiginlega. Út af fyrir sig er það sjónarmið alveg rökrétt sem og það sem hv. þm. benti á, að ríkisstjórnin væri að bera á sig potta í ýmsum myndum, hálfgerða kosningapotta. Ég hygg að dálítið sé til í því og það megi færa fyrir því ákveðin rök eins og þingmaðurinn gerði. Við sjáum t.d. þennan pott sem kom í vegamálin, það kom einn milljarður í menningarhúsin og 0,7 milljarðar komu til byggðamála. Það eru þá menntmrh., byggðamálaráðherrann og samgrh. sem geta kynnt sig með því að þau hafi lagt þetta til og átt drjúgan þátt í því að þetta fé kom. Síðan sitjum við með tvö mál sem við eigum eftir að ræða og þau skiptast á milli sjútvrh. og landbrh. sem báðir eru að bera á sig áætlanir um það hvernig eigi að útdeila fé á næstu árum, áætlanir 2004--2008 í verkefnum sjútvrh. um það að stofna sérstakan sjóð sem údeili frá 200 og upp í 400 millj. á ári næstu fimm árin, samtals 1,5 milljörðum. Síðan er áætlun landbrh. um skógrækt, annars vegar um landshlutabundin skógræktarverkefni upp á 2,5 milljarða á árunum 2004--2008 og hins vegar Skógrækt ríkisins upp á 1,2 milljarða. Samanlagt er auðvitað verið að útdeila þó nokkru fé sem ráðherrarnir vissulega skreyta sig með fyrir kosningar og munu auðvitað tjalda í kosningabaráttunni. Það fer ekkert á milli mála að auðvitað eru menn að búa sig undir kosningabaráttuna með því að koma með þessi mál inn á þingið rétt fyrir kosningar og setja þau í þann búning að þetta hafi verið kraftaverk þeirra einna, þetta sé jafnvel sérstaklega ríkisstjórninni að þakka og alveg sérstaklega þeim sjálfum, ráðherrunum. Ég vil bara segja það um þessi verkefni almennt eins og ég hef ævinlega sagt úr þessum ræðustól: Mér er sama hvaðan gott kemur. Ef ráðherrarnir vilja njóta þess að baða sig í þeim geislum að þeir hafi haft sérstaka forgöngu um það að koma hér með aukið fé segi ég bara sem þegn í þessu landi: Takk fyrir. Prýðilegt ef menn koma með aukið fé og setja það í það sem við teljum eðlileg og sjálfsögð verkefni, verkefni sem við munum búa að um langa framtíð. Menn geta hins vegar deilt um það, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson vék hér að, hvernig þetta ber að og hvort af þessu sé kosningalykt. Ég segi eins og áður: Frjálslyndi flokkurinn hefur ævinlega tekið þá afstöðu að styðja góð mál, hvaðan sem þau koma, hvort sem þau koma frá stjórn eða stjórnarandstöðu, og við gerum það enn og munum halda þeirri afstöðu okkar. Þess vegna vil ég bara ljúka þessari ræðu minni á því að segja að ég vona að þess sem við erum að leggja hér til í sambandi við samgönguáætlun muni allir landsmenn njóta, hvar í flokki sem þeir standa og hvar sem þeir búa.

Herra forseti. Ég vil koma inn í þessa umræðu með nokkrum orðum því að hér er stór hluti af okkar vinnu í raun, þ.e. það sem snýr að okkur þingmönnum eru samgöngumálin. Sá málaflokkur skiptir íbúa landsins miklu máli og það er eðlilegt. Það er sama hvar menn búa, ef ekki eru þær áhyggjur að það vanti vegi og betra vegasamband eru áhyggjurnar af öðru, t.d. að umferðin sé orðin of mikil og of þung og þess vegna aukin slysahætta. Alls staðar hvíla þessi mál á fólki og það hefur viljað ræða samgöngumálin við okkur. Þess vegna langar mig til þess að koma inn í þessa umræðu núna. Hvað varðar samgönguáætlun út af fyrir sig aðhyllist ég þessi vinnubrögð. Það er okkur til sóma að hafa samræmda samgönguáætlun til lengri tíma þannig að hægt sé að stilla saman hafnarframkvæmdum, vegaframkvæmdum, flugáætlunum og uppbyggingu flugvalla þannig að þetta myndi eina heild og eitt net. Það er til bóta og síðan er bara að vinna úr því. Auðvitað eru ekki allir sáttir við hlutskipti sitt í þessari áætlun en við höfum þó sýn til framtíðar og það er það sem skiptir máli. Herra forseti. Þrátt fyrir að það hafi komið umtalsvert fjármagn inn í vegaframkvæmdir nú á vordögum eru enn stór svæði sem ekki eru í nægilega góðu vegasambandi, t.d. Vestfirðirnir, norðausturhornið og hluti af Austfjörðunum. Á þessum svæðum eigum við stór verkefni eftir. Við sjáum orðið fram á nokkuð góða tengingu eftir þetta viðbótarfjármagn inn á norðausturhornið og eins tengingu niður í Vopnafjörð þó að þangað sé aðeins lengra. Hitt er aftur annað mál að hvað varðar þessa heildarsýn er ekki nægilegt að velja núna framtíðarveg frá hringvegi og niður í Vopnafjörð heldur verður að horfa strax á næsta skref sem þarf að taka og það eru þá jarðgöng sem eru inni á jarðgangaáætlun með fjármagn til rannsókna á seinni hluta jarðgangaáætlunar. Við þurfum að horfa á þetta í einni heild og ekki láta staðar numið við að gera þennan veg. Það er mikilvægt að horfa á þennan hluta landsins sem eitt atvinnusvæði. Möguleikar svæðisins felast í því að styrkja það sem eitt atvinnusvæði, og með þeirri ákvörðun að koma niður álveri á Reyðarfjörð er enn mikilvægara að halda við þá áætlun að gera jarðgöng undir Hellisheiði og tengja þannig ekki bara Vopnafjörð heldur norðausturhlutann inn á þetta athafnasvæði. Það hillir núna undir að hægt verði að hefja framkvæmdir við jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar og það er vel því að það eru göng sem við hefðum samkvæmt öllum eðlilegum framkvæmdahraða átt að vera byrjuð á fyrir þó nokkru. En það eru þessar tengingar sem við lítum á sem heils árs tengingar og stofnbrautir og síðan tengingar milli svæða sem geta verið sumarvegir eða tengivegir. Ég vil bara nefna það, herra forseti, að leiðin frá Héraði og niður í Berufjörð, þ.e. yfir Öxi, er þessu svæði mjög mikilvæg. Þótt þarna sé verið að gera jarðgöng og þótt verið sé að byggja upp veginn frá Breiðdal, inn á Breiðdalsheiði, verður þessi leið mikilvæg og sérstaklega yfir sumartímann. Umferð á þessari leið hefur stóraukist og þó að við lítum ekki í dag á veginn yfir Öxi sem heilsársveg er mikilvægt að halda áfram að byggja hann upp og gera hann að betri sumarvegi en hann er í dag. Til þess þarf fjármagn og ég tel að við eigum að íhuga það verulega að halda áfram að laga þennan veg yfir Öxi. Það er önnur tenging líka inn á þetta svæði sem við höfum ekki náð að setja inn í þessa samgönguáætlun. Það er að klára veginn inn Skriðdalinn og fjarlægja þær einbreiðu brýr sem þar eru, stórhættulegar. Ég held að menn séu allir sáttir við það að vegurinn yfir sjálfa heiðina verði ekki gerður að upphækkuðum vegi umfram það sem núna er en það er mikilvægt að horfa á þessa heildartengingu, ekki aðeins um Breiðdalinn heldur verður að taka svo Skriðdalinn hið allra fyrsta. Þá er ég sérstaklega líka að horfa á það út frá slysahættu. Það væri til að æra óstöðugan að nefna alla þá staði sem hafa ekki komist að í þeirri áætlun sem núna hefur verið unnin en ég tel að þingmenn hvers kjördæmis hafi lagt sig fram við að ná sem mestu úr því fjármagni sem lagt hefur verið til samgönguáætlunarinnar. Vissulega er sárt að sjá og vita af því að það eru vegir eins og vegurinn út Jökulsárhlíðina og vegurinn niður í Borgarfjörð eystri, ef ég tek þá bara sem dæmi, sem verða út undan samkvæmt þessari áætlun en svona er það. Ég hvet næstkomandi stjórn til að halda áfram að leggja myndarlegt framlag til vegagerðar því að enn þá eru stórir kaflar eftir og það hættulegir, t.d. allar skriðurnar fyrir austan, ef ég held mig bara við mitt kjördæmi, sem kostar stórfé að fara í og klára og er ekki áætlað fjármagn á þessari samgöngu- og vegáætlun. Herra forseti. Þetta er ekki hægt að taka með áhlaupi. Við erum með þannig vegakerfi að það er dýrt og sérstaklega þessir staðir sem út undan hafa verið. Þeir hafa verið það vegna þess að þeir voru dýrir og annað hefur setið fyrir þar sem fjölmenni hefur verið meira en þar er áfram verk að vinna. Ég hvet þá ríkisstjórn sem hér mun sitja, sem við vitum ekki í dag hver verður en margir vona að verði önnur en sú sem er í dag, til að halda áfram að leggja kapp á að bæta samgöngur í landinu.

Herra forseti. Ég vil við lok þessarar umræðu þakka hv. samgn. fyrir góða vinnu við að fara yfir þær till. til þál. sem hér eru til umfjöllunar, annars vegar áætlun til fjögurra ára og hins vegar til 12 ára. Ég verð að viðurkenna að ég er mjög ánægður með þau viðbrögð sem tillögurnar hafa fengið og þær jákvæðu umsagnir sem samgönguáætlunin hefur fengið hjá þingmönnum, hvort sem um er að ræða stjórnarsinna eða stjórnarandstæðinga. Það segir mér að vel hafi verið að þessu verki staðið, bæði hvað varðar undirbúninginn, lagasetninguna á sínum tíma þar sem lög voru sett um samgönguáætlun, samræmda áætlun allra samgönguþátta, vinnuna við undirbúninginn, þ.e. í samgönguráði og stofnunum ráðuneytisins við að leggja upp tillögurnar, og síðan í þinginu. Ég tel að vinna samgn. sé til fyrirmyndar og fyrir það vil ég þakka alveg sérstaklega. Hér hafa verið lagðar fram brtt. samgn. sem byggja á mjög mikilli vinnu, bæði í Siglingastofnun, Flugmálastofnun og Vegagerðinni. Í þeirri vinnu er að sjálfsögðu mikið samráð haft við þingmenn kjördæmanna, og sérstaklega á það við um skiptingu vegafjár. Þingmenn kjördæmanna koma mjög mikið að því verki í samstarfi við Vegagerðina og virðist vera nokkuð víðtæk sátt um þær tillögur sem hér eru til afgreiðslu, og er það ánægjulegt. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram í dag vil ég koma inn á nokkur atriði. Vegna þess að nokkuð hefur verið rætt um öryggismál á vegum vil ég í fyrsta lagi nefna að þar er af mörgu að taka. Auðvitað eru bæði flugöryggismálin og öryggismál sjófarenda til meðferðar í samgönguáætluninni en öryggismál á þjóðvegum hafa verið nokkuð til umræðu. Af því tilefni vil ég minna á að í þessari samgönguáætlun er verið að leggja á ráðin um meiri framkvæmdir á vegakerfi landsins, bæði í þéttbýli og dreifbýli, en nokkru sinni áður hefur verið. Ég undirstrika að í hverri einustu framkvæmd á vegakerfinu er um að ræða endurbætur sem auka öryggi, eiga að draga úr slysum og munu leiða til þess að vegakerfið verður öruggara. Nánast allar framkvæmdir eru umferðaröryggisaðgerðir. Við getum farið á hraðferð í kringum landið og minnt á nokkur stórvirki á höfuðborgarsvæðinu. Í gær var verið að opna tilboð í mislæg gatnamót við Stekkjarbakka. Á síðasta ári var lokið við framkvæmdir við mislæg gatnamót, bæði á Vesturlandsvegi við Víkurveg og sömuleiðis í Mjóddinni á Reykjanesbrautinni, við Breiðholtsbraut. Þetta eru mjög mikilvægar umferðaröryggisaðgerðir og samkvæmt samgönguáætluninni er gert ráð fyrir að á þessu ári verði hafist handa við breikkun Vesturlandsvegarins og á fjögurra ára áætlun er gert ráð fyrir mislægum gatnamótum við Suðurlandsveg og Nesbraut eða Vesturlandsveginn og breikkun Reykjanesbrautar úr Reykjavík í gegnum Kópavog, Garðabæ og Hafnarfjörð, og áfram Reykjanesbrautina suður eftir til Keflavíkur. Þetta eru geysilega mikilvægar aðgerðir á sviði umferðaröryggismála og ég vil nefna það alveg sérstaklega. Ef farið er vestur um land eru stórframkvæmdir þar sem ástæða er til að minna á. Við höfum verið að vinna að fækkun einbreiðra brúa og náð mjög miklum og stórum áföngum í því, bæði á hringveginum og öðrum vegum. Opnuð voru tilboð í framkvæmdir við veginn um Kolgrafarfjörð á Snæfellsnesi í gær. Í Kolgrafarfirði er um að ræða vegkafla sem hefur sýnt sig vera mjög hættulega leið, bæði vegna erfiðra veðuraðstæðna og vegna þess að aðstæður eru almennt þannig. Þær framkvæmdir munu bæta mjög umferðaröryggið svo ekki sé talað um allar þær stórframkvæmdir sem verið er að undirbúa núna bæði á Vestfjarðavegi um Barðaströnd, í Djúpi og á Ströndum, norður um á Norðausturlandi, á norðausturhorninu. Allt eru þetta framkvæmdir sem munu segja til sín, jarðgöng á Austurlandi sem taka af vegi um stórhættuleg skriðusvæði og svo mætti lengi telja. Ég vil því bara minna á það að allar þessar framkvæmdir lúta að auknu umferðaröryggi og ég hvet menn til þess að hafa það ríkt í huga. Hv. 6. þm. Norðurl. e. kom talsvert inn á framkvæmdir á Akureyri, innan marka Akureyrarbæjar. Ég get alveg tekið undir það að við þurfum mjög rækilega að hafa það í huga að leggja á ráðin um framkvæmdir víðar en á höfuðborgarsvæðinu innan sveitarfélagamarka og Akureyri er dæmi um það. Sem betur fer hefur tekist að vinna að framkvæmdum innan Akureyrarbæjar á síðustu árum sem skiptir mjög miklu máli. Það var eitt af mínum fyrstu verkum að opna þar brúarmannvirki og endurbætur á vegakerfinu innan Akureyrar í upphafi þessa kjörtímabils, og vissulega þarf að huga að slíku. Ég tel að við endurskoðun á vegáætluninni eftir tvö ár hljóti það að koma sterklega inn í myndina við þá endurskoðun og þá yrði það í höndum þingmanna Norðausturkjördæmisins að taka afstöðu til þeirra óska sem forsvarsmenn Akureyrarbæjar hafa sett fram um framkvæmdir innan þeirra bæjarmarka. En ég tel hins vegar að það hafi verið rétt mat hjá Vegagerðinni, þingmönnum kjördæmisins og samgn. að forgangsraða með þeim hætti sem tillögur gera ráð fyrir hér. En engu að síður tek ég undir með hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni að huga þarf að framkvæmdum á Akureyri. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson gerði mjög glögga grein fyrir því í ræðu sinni áðan að á Vestfjörðum er af mörgu að taka. Sérstaklega nefndi hann Vestfjarðaveginn, úr Þorskafirði í Kollafjörð. Í tillögum samgn. er gert ráð fyrir að það fjármagn sem kom til viðbótar og er til þess að flýta framkvæmdum verði nýtt m.a. á þeirri leið og þeim áformum er stillt þannig upp að þeir verði nýttir á næsta fjögurra ára tímabili til þess að vinna að endurbótum á Vestfjarðaveginum úr Þorskafirði í Kollafjörð. Ekki er tekin afstaða til þess hvaða leiðir verði farnar. Það er alveg ljóst að bæta verður Ódrjúgshálsinn, veginn þar um. En engu að síður þarf að leggja upp tillögur og leggja í umhverfismat og skoða þar fleiri en einn kost. Einn kosturinn er sá sem ég tel alveg einsýnt að farinn verði, þ.e. að fara yfir Þorskafjörðinn, fyrr en seinna og síðan er spurningin hvort fara eigi yfir hálsana annars vegar og þvera síðan firðina innanvert eða þá að fara út Þorskafjörðinn og í mynni Djúpafjarðar og yfir á Ströndina í átt til Kollafjarðar. Þetta eru kostir sem þarf að skoða. Þingmenn hafa fjallað ítarlega um þetta og ég tel að það sé alveg einsýnt að í umhverfismati þurfi að bera saman þessar leiðir og það er nægur tími til þess áður en kemur að frekari ákvörðunum. Fjármunirnir eru til staðar og það er aðalatriði málsins. Næsta verkefnið er síðan að Vegagerðin leggi í undirbúning og undirbúi umhverfismatsskoðun og síðan verði teknar frekari ákvarðanir um þessar veglínur. Þetta vildi ég segja að gefnu tilefni vegna ágætrar ræðu og athugasemda hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar. Að lokum vil ég, herra forseti, vegna þess sem kom fram fyrr í ræðu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar fara nokkrum orðum um samgöngur við Vestmannaeyjar. Það er alveg hárrétt hjá þingmanninum að mjög mikilvægt er að við tryggjum sem best samgöngur til Eyja. Þess vegna var það að ég skipaði starfshóp til þess að fara ofan í og gera tillögur um úrbætur í samgöngumálum Vestmannaeyja. Þessi hópur skilaði mér áfangaskýrslu og í framhaldi af því var ferðum Herjólfs fjölgað. Við höfum fjölgað ferðum Herjólfs milli lands og Eyja um 30% á skömmum tíma, sem skiptir auðvitað mjög miklu máli og er til mikilla bóta. En þessi samgönguhópur hefur nú lokið störfum og ég mun á næstu dögum kynna þær tillögur sérstaklega sem þessi hópur hefur lagt fram sem eru að mínu mati bæði vel unnar og stórmerkilegar tillögur. Hópurinn hefur skoðað marga kosti bæði hvað varðar siglingar og flug og vekur athygli á þeim möguleika sem áður hefur verið til skoðunar sem eru jarðgöng. Ég tel að þessar tillögur séu mjög vandlega unnar og þess vegna er ég að láta fara yfir þær skýrslur sem nú þegar liggja fyrir og þegar ég hef fengið í hendurnar endanlega greinargerð frá nefndinni, þá mun ég kynna hana og þingmenn munu væntanlega fá hana í hendur. En það sem ég vil nefna fyrst og ég nefndi við 1. umr. þessara tillagna eru hugmyndir um ferjulægi á Bakkafjöru. Ég tel að miðað við þær rannsóknir sem nú þegar hafa farið fram þar og vinnu sérfræðinga Siglingastofnunar, þá sé það mjög líklegur kostur. Ég tel að það væri mjög mikilvægt fyrir Vestmannaeyjar ef sú niðurstaða gæti orðið að hægt væri að byggja upp nýja höfn á Bakkafjöru og stytta þar siglingaleiðina. Samkvæmt úttekt sérfræðinga Siglingastofnunar má búast við því að fljótlega á árinu 2005 liggi fyrir endanlegar rannsóknir en nú þegar eru rannsóknir það lagt komnar að talið er mjög líklegt að það sé raunhæfur kostur að byggja upp hafnaraðstöðu fyrir ferju á Bakkafjöru. Þessar hugmyndir gætu leitt til þess að siglingaleiðin eins og ég sagði fyrr mundi styttast mjög mikið og það skiptir afar miklu máli. Hugmyndir um ferjulægi á Bakkafjöru munu verða kynntar alveg á næstunni. Í sambandi við þær rannsóknir og rannsóknir vegna hugmynda um jarðgöng, þá er mikilvægt að jarðvísindamennirnir fái stuðning við það og fyrir liggur að bandarískir jarðvísindamenn í samstarfi við íslenska jarðvísindamenn eru að skoða þessi mál. Fyrirhugaðar eru rannsóknir á þessu ári og tryggja þarf fjármuni til þess að þær rannsóknir geti farið fram. Þegar áætlanir og tillögur liggja fyrir um það er nauðsynlegt að tekið verði á því máli og ég mun beita mér fyrir því á næstunni. Ég nefndi áðan hugmyndir um jarðgöng. Það er partur af tillögum og hugmyndum nefndarmanna sem fjallað er um í skýrslu þeirra og huga þarf að slíku. Í samgönguáætluninni eru gerðar tillögur um endurbætur á Bakkaflugvelli sem skiptir mjög miklu máli. Aðstaðan á Bakkaflugvelli er mikilvæg fyrir Eyjaflugið en það sem er jafnframt mjög mikilvægt er það að innanlandsflugið hefur verið að styrkjast, aðstaðan í Reykjavík að batna og þar af leiðandi ættu flugfélögin sem sinna Vestmannaeyjum að geta byggt upp enn öflugri og betri þjónustu fyrir bragðið í flugi til Vestmannaeyja. Herra forseti. Ég vildi nefna þetta alveg sérstaklega. Það er ljóst að óskir heimamanna í Vestmanneyjum standa til þess að fjölga ferðum Herjólfs enn frekar og þá að ferðum verði fjölgað í desembermánuði. Ég tel eðlilegt að taka það mál upp í haust við afgreiðslu fjárlaga og fjáraukalaga hvernig á því verði tekið. En þessi 30% fjölgun ferða Herjólfs og sú aukna þjónusta sem fylgir því er að mínu mati afar mikilvæg og starfshópurinn mun hafa fjallað mjög rækilega um þann þátt þannig að ég vísa til þess að það verði kynnt áður en langt um líður. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég endurtek þakkir til hv. þm. í samgn. fyrir vandaða vinnu og vænti þess að samgönguáætlunin megi verða til þess að auka hagsæld í landinu miðað við þær stórfelldu framkvæmdir á öllum sviðum samgönguþátta sem samgönguáætlunin gerði ráð fyrir.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna því ef svo horfir að hægt verði að útbúa höfn á Bakkafjöru eða á öðru svæði nálægt Vestmannaeyjum þannig að auðveldlega megi í framtíðinni hafa örar og góðar ferjusiglingar milli lands og Eyja. Ég hef reyndar lengi verið á þeirri skoðun og hef tjáð það áður úr þessum ræðustól á hv. Alþingi að það væri kostur sem menn ættu að skoða mjög gaumgæfilega, að búa þar til höfn og hef auðvitað byggt það á því sem maður hefur séð úti í heimi. Ég hef séð það úti í Japan hvernig Japanar hafi brotið niður úthafsöldu með tveimur, þremur görðum sem eingöngu eru ætlaðir til að brjóta niður ölduna á tiltölulega sendinni strönd og eru svo með hafnaraðstæður þar fyrir innan. Ég vildi láta þessa getið hér. Ég tel að það sé mikið spor í rétta átt ef þetta tekst. Annað sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um er að nú hagar svo til á landi hér að við búum við mjög blíðan vetur, lítinn snjómokstur. Og ég vildi spyrja að því hvort ráðherrann gæti ekki hugsað sér að beita sér fyrir því gagnvart Vegagerðinni að það fé sem hefur sparast á þessum blíða vetri okkar mætti nota í auknum mæli til þess að vinna á slysastöðum eins og einbreiðum brúm. Víða á þjóðvegum landsins, ég þekki reyndar best til á Vestfjörðum, eru enn þá einbreiðar brýr, kannski ekki mjög langar en einbreiðar samt og eru hættulegir staðir. Þetta á víða við á Vestfjörðum veit ég og hef séð. Ég vildi því sérstaklega spyrja hvort ekki væri hægt að gera enn meira átak í þeim málum með því að nýta það fé sem náttúran hefur sparað okkur.

Herra forseti. Eins og ég gat um áðan er stöðugt verið að vinna að þessum öryggisaðgerðum. Hvort sparnaður vegna minni snjómoksturs gæti leitt til þess að þær mætti auka get ég ekki svarað á þessari stundu. En á eitt er að líta í þessu sambandi, þjónustan á þjóðvegunum hefur verið að aukast mjög mikið, þar á meðal vetrarþjónustan. Ástæðan fyrir því að þessi þjónusta hefur aukist svo mjög er m.a. að verktakar og þeir sem á vegum Vegagerðarinnar vinna að þessari vetrarþjónustu eru að allan veturinn og þetta er meira og minna fastur kostnaður. Það er því tiltölulega lítil viðbót sem er um að ræða nema í alveg sérstaklega hörðum vetri sem sparast þá þegar minni snjór er. Ég vil bara vara menn við því og segi að þetta eru ekki stórar fjárhæðir vegna þess að þetta er langmest fastur kostnaður. Engu að síður, eitthvað sparast og það kemur þá til góða, annaðhvort til að greiða upp skuldir frá fyrri tíð, í einhverjum tilvikum er það svo, eða þá að það nýtist til endurbóta á vegakerfinu og að sjálfsögðu tek ég undir það með hv. þingmanni að m.a. þarf að huga að því að nýta þá fjármuni til þess að setja upp leiðara og bæta aðkomu að brúm og öðrum þvílíkum hlutum sem er afar mikilvægt að huga að.

Herra forseti. Aðeins nokkur orð. Það var ekki ætlan mín að brjóta þá óskráðu reglu við umræður af þessum toga að ráðherra og formaður nefndar ljúki umræðu, heldur var ég bundinn við önnur störf á fundinum og komst því ekki að fyrr en nú. En ég vildi ekki láta hjá líða að fara nokkrum orðum um nokkur lykilatriði, meginatriði, sem að minni hyggju er nauðsynlegt að halda til haga. Nokkur þeirra nefndi ég raunar við 1. umr. máls en sitthvað hefur breyst frá því að við ræddum áætlunina eins og hún var lögð fram af hálfu hæstv. ráðherra. Hér við 2. umr. hefur hún því tekið allnokkrum breytingum, óvanalega miklum breytingum, herra forseti, vissulega að breyttu breytanda því að inn duttu nýir peningar, ef svo mætti segja, öllum að óvörum, af himnum ofan, dregnir upp úr hatti, peningar sem engir borga raunverulega, peningar sem fundust á víðavangi, mætti ætla. En allt að einu, þeir eru hér til staðar og þeim er hér ráðstafað. Á næstu dögum munu þingmenn væntanlega finna þeim tekjum stað sem upp á vantar hér innan fjárlagaársins í fjáraukalögum. Það er vissulega ánægjulegt ,,vandamál`` fyrir vegagerðarmenn að þurfa að bregðast hratt og ákveðið við þegar nýjum peningum er hellt inn í þennan mikilvæga málaflokk sem samgöngumálin eru. Það voru hins vegar óneitanlega fyrstu viðbrögð yfirstjórnar Vegagerðarinnar að henni brá í brún þegar oddvitar ríkisstjórnarinnar mættu til leiks, raunar án fagráðherra sinna, hæstv. samgrh. og hæstv. menntmrn., sem áttu þarna aðild að málum --- þau atriði sem þar voru tilgreind heyrðu jú undir þá fagráðherra --- og tilkynntu þingi og þjóð að til þess að bregðast við atvinnuástandinu hefði verið tekin ákvörðun um að verja 6,5 milljörðum eða þar um bil til verkefna sem áttu að verða vítamín fyrir atvinnulífið og fjölga störfum. Menn hafa svo sem ekki getað fundið því almennilega stað enn þá þrátt fyrir allítarlega umræðu um hversu mörg störf verða til af þessum sökum á næstu mánuðum. Auðvitað er yfirlýstur tilgangur sá að brúa tiltekið bil, brúa ákveðna lægð sem hefur orðið í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar sem hefur gert það að verkum að við horfum fram á alvarlegt atvinnuleysi. Ég segi tímabundna lægð því að menn reikna með, og vonandi mun það ganga eftir, að þegar stóriðju- og orkuframkvæmdir hefjast muni atvinnulífið og efnahagsástandið taka við sér á nýjan leik. Þá þurfa menn að bregðast við annars konar vandamálum, þensluáhrifum fremur en hinu að spýta þurfi í. Mér finnst ástæða til að halda því til haga þannig að við missum ekki þennan þráð. Mig langaði til þess að hæstv. ráðherra reyndi nú, þegar allt er komið til skila í samgönguáætluninni, að gera sér grein fyrir því og okkur hér hversu mörg störf verða til á næstu tveimur missirum vegna þeirrar innspýtingar sem hér er að finna. Ég beini þráðbeint til hans þeirri fyrirspurn hversu mörg störf að hans mati verði til fyrir atvinnulausa Íslendinga með þeim flýtingum og því nýja fjármagni sem er að finna í áætluninni, og fyrst og síðast er að finna á yfirstandandi ári og því næsta. Um það var rætt að þessum fjármunum yrði varið, ég vil nota það orð langtum fremur heldur en þeim yrði eytt, á næstu 18 mánuðum og ættu að koma með beinum hætti til þess að örva hér atvinnulífið. Margir bentu raunar á að hvað sem öðru liði væru til ýmsar leiðir aðrar til þess að bregðast við atvinnuleysi í núinu. Ef skaffa ætti fólki ný störf til skemmri eða lengri tíma væru kannski aðrar leiðir ekki óskynsamlegri en vegagerð. Hinu eru menn algerlega sammála að vegagerð og samgöngubætur hér á landi eru mál sem skila bættum lífsgæðum og eru arðsamar, oftast til skemmri tíma litið, eiginlega alltaf til lengri tíma litið. Um það er ekki deilt í þessum sal eða meðal þjóðarinnar allrar að bættar samgöngur eru mál málanna og ég minnist þess ekki á mínum tíma á þingi að menn hafi svo sem haft ólík viðhorf til þessa grundvallaratriðis. Hitt liggur þó fyrir að menn hafa gjarnan tekist á um það hvernig bæri að forgangsraða og þannig auðvitað er það og þannig á það að vera í rökræðum á hinu háa Alþingi. Það þekki ég líka mætavel eftir að hafa verið ríkisstjórnarmegin, lengst af þó stjórnarandstöðumegin, að þessar línur eru fyrst og síðast lagðar af stjórnarmeirihlutanum hverju sinni. Við þekkjum auðvitað verklagið í þessum efnum. Samgöngu\-áætlunin kemur tiltölulega fullmótuð, að langstærstum hluta til, frá viðkomandi ráðuneyti, í þessu tilfelli samgrn. Síðan eiga þingnefndir, samgn. og einstakir þingmannahópar, kost á því að fara yfir málið og gera, stundum, nokkrar breytingar en í fæstum tilfellum neinar umtalsverðar breytingar á ríkjandi meginstefnumiðum sem finna má í áætluninni. Ég held að í þessari áætlun sé það með þeim sama hætti og verið hefur þó að óvenjumikið komi þingmenn að þessum málum vegna þeirra 9 milljarða sem ég nefndi í upphafi. Þess vegna er þessi áætlun auðvitað á ábyrgð ríkisstjórnarmeirihlutans og hann á að njóta þess og einnig gjalda þess þegar til kastanna kemur. Vissulega verður ekki horft fram hjá þeim sannindum í þessari umræðu að þessi áætlun, og þá ekki síst síðasti hluti hennar, hinir 9 milljarðar, ber þess merki og lyktar auðvitað af því langar leiðir að hér er um kosningaloforð að ræða. Eftir 60 daga detta inn kosningar. Það eru raunar 59 dagar í kosningar, herra forseti, hafi það farið fram hjá einhverjum. Og hér erum við að afgreiða áform og loforð sem er sýnilegt að ný ríkisstjórn muni þurfa að efna, hvernig svo sem sú ríkisstjórn verður saman sett. Það ákveða kjósendur í þessu landi og það er ekki síst framkvæmdin sem skiptir máli í þessu. Ég hef stundum rakið það við sambærilegar umræður hér við áætlunargerð, hvort sem það er um hafnamálin, flugmálin eða vegamálin sem eru hvað stærst í sniðum, að verst er þegar hér eru gefin fyrirheit í áætlunum og þær ganga ekki eftir þegar til kastanna kemur. Í allt of mörgum tilfellum hafa menn ekki getað staðið við hin stóru orð, menn hafa ekki getað farið eftir þeim áætlunum sem þeir sjálfir samþykkja og það er afleitt, það er algerlega afleitt. Það eru margar ástæður fyrir því af hverju það gerist. Stundum eru menn einfaldlega að lofa upp í ermina á sér og geta ekki fundið fé til framkvæmdanna. Stundum kemur það fyrir af einhverjum ástæðum að þrýstingur verður um tiltekin stórverkefni og viðkomandi ríkisstjórn og meiri hluti lætur undan og breytir áherslum. Það þekkjum við frá gamalli tíð sömuleiðis en engu að síður eru áætlanir verri en ekki ef ekki er eftir þeim farið í hvívetna. Auðvitað verða menn að taka mið af gjörbreyttum aðstæðum og vera sveigjanlegir og líta til hagkvæmni hlutanna o.s.frv. Það getur verið að tiltekin verkefni þurfi að færa milli ára ef það telst skynsamlegt að taka áhlaupið í einni lotu en ekki tveimur þannig að það er ýmislegt þannig sem hægt er að skýra. Í allt of mörgum tilfellum hafa menn samt einfaldlega ekki staðið við það sem sagt hefur verið. Þess vegna er það fagnaðarefni að menn skuli í seinni tíð hafa tekið það upp að skila skýrslu um framkvæmd vegáætlunar. Það er til fyrirmyndar og ég vænti þess að menn þrói það og bæti þegar tímar líða fram, skoði jafnvel mál í stærra tímasamhengi en nú er gert, kannski ekki eingöngu innan ársins heldur líka nokkur ár aftur í tímann þannig að menn sjá samhengi hlutanna og þróun þeirra í dálítið stærra mæli. Það þekkja auðvitað þingmenn allir að það er stundum dálítið erfitt að lesa í þessar áætlanir þegar það liggur fyrir að á einum staðnum safnast upp fé en menn keyra yfir á öðrum stað. Það kemur stundum fyrir að í svona samhangandi framkvæmdum, t.d. á höfuðborgarsvæðinu, er nokkur kúnst að lesa í það hvaða fjármunir eru til staðar í raun og sannleika. Þannig er það t.d. í minni heimabyggð þar sem menn hafa ekki ráðist í framkvæmdir sem voru fyrirhugaðar vegna þess að það tók tíma að fara í gegnum lögformlegt umhverfismat og allan þann undirbúning sem nauðsynlegur er. Að lyktum mátu menn það svo að það væri rétt að fara aðrar leiðir en fyrst í stað var reiknað með þannig að þar að baki voru eðlilegar aðstæður. Þetta nefni ég almennt, herra forseti, vegna þess að ég held að við verðum að hafa í huga alla þá þætti sem menn þurfa að halda til haga í umræðunni. Hún er ekki mjög einföld. Það er eitt sem ég tel líka mjög brýnt að menn horfist alvarlegar í augu við heldur en verið hefur --- þessi áætlun er enn þá því marki brennd að enn eru menn í bútasaumi, enn þá eru menn að reyna að gera alla ánægða alls staðar og ljúka ekki áföngum sem koma þannig að gagni. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, raunar nýkjörinn formaður Frjálslynda flokksins --- ég vil nota tækifærið og óska honum til hamingju með formannstitilinn og óska honum alls velfarnaðar í þeim störfum af því að hann situr hér og hlýðir á mál mitt, einn af fáum þingmönnum --- hann nefndi þetta varðandi ýmsar framkvæmdir á sínum heimaslóðum, á Vestfjarðakjálkanum. Ég hef ítrekað fjallað um, og einnig fyrir þessa umræðu, tvöföldun Reykjanesbrautar. Þegar tekin var ákvörðun um að hefja framkvæmdirnar átti um leið að taka ákvörðun um að ljúka þeim á skömmum tíma. Svo varð ekki. Í langtímaáætlun sem liggur fyrir er gert ráð fyrir því að þessari tvöföldun ljúki ekki fyrr en árið 2014. Raunar er ekki tryggt að það geti gengið eftir miðað við þá fjármuni sem frá eru teknir til þeirra 11--12 ára sem eftir lifa þar til langtímaáætlunin rennur út. Það er auðvitað engin hemja, herra forseti, að menn ætli sér 12 ár í slíka framkvæmd, ekki síst þegar liðsmenn stjórnarinnar í Reykjaneskjördæmi og víðar, ekki síst suður með sjó, hafa talið fólki trú um að þessu sé alveg að ljúka. Þeir segja að nú sé framkvæmdin hafin og bara spurning um að menn líti á klukkuna, eitt, tvö, þrjú ár í mesta lagi þar til þessu verði lokið. Tæknilega væri hægt að ljúka þessari framkvæmd á tveimur til þremur árum en það er ekki gert. Þess í stað fara menn þá leið að dreifa framkvæmdinni yfir langan tíma. Við þekkjum það auðvitað, af því að hér er um að ræða öryggismál í umferðinni, að það skapar mikla erfiðleika, óöryggi og jafnvel áhættu þegar menn gera lagfæringar, þegar skiptist á bundið slitlag og malarvegur. Nákvæmlega það mun gerast á Reykjanesbrautinni á næstu árum að menn verða þar að tvöfalda, síðan verður einföldun, þá tvöföldun og framkvæmdir munu standa þar árum saman. Þetta er ekki gott. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir þessu á eftir þar sem hann hefur vikið sér í hliðarsal. Ég mun inna hann eftir því á eftir en ætla í staðinn að fara yfir nokkuð sem oft kemur til umræðu í þessum sal, þ.e. þéttbýlisvegabætur annars vegar og dreifbýlisvegabætur hins vegar. Nú bregður svo við að hæstv. ráðherra er aftur kominn í salinn og vil ég spyrja hann þráðbeint hvort honum finnist mjög skynsamleg stefnumörkun að fara svona í verk eins og ég lýsti hér áðan varðandi Reykjanesbraut. Það liggur fyrir að það er vilji til að ráðast í þessa framkvæmd. Framkvæmdir eru hafnar við fyrsta áfanga. Er skynsamlegt að hans mati, út frá hagkvæmnissjónarmiði og öðrum að dreifa þeirri framkvæmd á næstu 12 ár? Ég spyr einnig hvað hafi ráðið ákvörðuninni um að gera þetta með þessum hætti. Ég vænti þess að hann geti svarað mér því. En af því að menn í þessum sal hafa gjarnan rætt um togstreitu þéttbýlis og dreifbýlis þá hef ég ævinlega nálgast þetta mál með þeim hætti að við ættum að forðast slíka togstreitu. Samgöngubætur eru vissulega jafngóðar í þéttbýli og dreifbýli þó að menn nálgist þessi viðfangsefni með eðlisólíkum aðferðum. Annars vegar erum við, eins og hér hefur margsinnis komið fram, að tala um að greiða fyrir umferð, bæta umferðaröryggi í þéttbýlinu fyrst og síðast. Í dreifbýli erum við að tala um það að menn komist öruggir leiðar sinnar. Ég vil því frábiðja mér að vera dreginn í þá dilka sem menn gjarnan gera þegar þeir staldra við heimabyggð sína, eðli máls samkvæmt. Þar þekkja þeir best til og af því að ég kem úr kjördæmi sem er allt kringum höfuðborgina og teygir sig suður með sjó þá ætla ég aðeins að staldra við þau mál. Mér fannst til að mynda ekki sérstaklega stórmannlegt, þegar ákveðnir hv. þm. Reykjavíkur leyfðu sér að benda á að þeirra hlutur í hinum 9 milljörðum væri afskaplega rýr, að hæstv. ráðherra skyldi bregðast við með því að fara enn og aftur í ódulbúnar og dulbúnar árásir á Reykjavíkurborg og R-listann. Það er auðvitað ekki rétta leiðin til að hefja hér málefnalegar umræður um forgangsröðun verkefna í vegagerð. En einatt þegar þau mál ber á góma og Reykjavík er nefnd til sögunnar er eins og rauðri dulu sé veifað framan í hæstv. ráðherra og raunar hv. þingmenn Reykjavíkurborgar úr röðum Sjálfstfl. Það er eins og þeir missi hreinlega áttir og leggist í víking gegn meiri hluta borgarstjórnar Reykjavíkur sem á ekki sæti hér eins og kunnugt er, herra forseti, og hefur öðrum hnöppum að hneppa. Auðvitað er ljóst að þörf er á að ráðast í fjölmörg verkefni í Reykjavík. Það hefði verið óeðlilegt ef þingmenn borgarinnar hefðu ekki farið fram með þeim hætti að óska eftir auknu fjármagni til borgarinnar þegar það liggur fyrir í fyrsta lagi að verkefni bíða. Í öðru lagi er atvinnuleysi hvað mest hér, a.m.k. þegar þessir 9 milljarðar koma til skiptanna til að bregðast við því ástandi. Nei, þess í stað eru þingmennirnir skammaðir, í fyrsta lagi fyrir að vera andstæðingar landsbyggðar og í öðru lagi, flokkssystkin mín í Reykjavík, að ganga erinda R-listans. Svona eigum við auðvitað ekki að nálgast þessi viðfangsefni. Mér fannst ástæða til þess undir lok þessarar umræðu að lýsa viðhorfum mínum til orðræðu umliðinna daga og vikna frá því að tíðindin um milljarðana 9 af himnum ofan urðu lýðum ljós. Í þéttbýlinu eru viðfangsefni og vandamál sem eru óleyst og þarf að ráða bót á. Þau eiga mörg hver ekki heima á borði hæstv. samgrh. fremur en á borði hæstv. umhvrh. Þá er ég að tala um hljóðvist, hljóðmanir, hljóðvarnir meðfram stofnbrautum hér á höfuðborgarsvæðinu. Nú er stefnan sú af hálfu ráðherra og Vegagerðarinnar að viðkomandi sveitarfélög greiði þær að fullu. Það er alveg ljóst að af hálfu íbúa verður í auknum mæli krafist að vel sé búið að þeim málum og íbúar séu á heimilum sínum í skjóli frá hávaðamengun af bifreiðaumferð. Vegirnir eru breikkaðir en húsin eru kyrr á sínum stað í flestum tilfellum. Ég hef svo sem ekki gert mér grein fyrir því um hversu háar upphæðir er hér að tefla og hvort hægt sé að slá einhverri tölu á það. til hvaða ráðstafana er þörf að grípa á vegum sem þegar eru til staðar sem verið er að stækka og endurbæta og kalla á nýjar fjárfestingar í hljóðmönum og hljóðvörnum af ýmsum toga. Mér er skapi næst að halda að þær séu allháar þegar saman er dregið. Í Garðabæ hafa bæjaryfirvöld gengið býsna hart fram og a.m.k. krafið okkur þingmenn svara um hvernig þeim málum verði háttað í kringum Reykjanesbrautina, þ.e. innan bæjarmarka Garðabæjar frá Arnarnesi og suður um. Þau mál eru enn óútkljáð og valda óneitanlega ákveðnum erfiðleikum. Svipuð vandamál eru uppi í mínum heimabæ, Hafnarfirði. Það er auðvitað mikilvægt að menn fái botn í þetta og átti sig á því hver á að borga brúsann. Það er ekki alltaf mjög þægilegt að finna hinn meinta sökudólg í þessum efnum. Það þarf ekki endilega að vera bæjarfélagið. Það hefur gengið frá skipulagi fyrir löngu og síðan eru það almannahagsmunir, Vegagerðin, og oftast auðvitað og eðlilega í samráði við bæjaryfirvöld hverju sinni, sem óska eftir því að gerðar séu betrumbætur á stofnvegum, þeir séu breikkaðir og bættir. Umferð þyngist, hávaði eykst og þörfin fyrir hljóðmön hefur skapast. Það er ekki endilega gefið að sá sem á að borga brúsann sé auðfinnanlegur. Mér finnst því ekkert gefið að heimamenn standi skil á þessum kostnaði 100%. Það hefur verið meginskoðun Vegagerðarinnar og hæstv. ráðherra fram að þessu. Þetta eru auðvitað mál sem við þurfum að leiða til lykta fyrr en síðar. Í þessum ræðustól hafa menn einnig talað um þjóðvegi í þéttbýli. Hv. þm. Norðlendinga, Árni Steinar Jóhannsson, hefur staldrað við þetta og hefur einkum og sér í lagi nefnt Akureyrarbæ til sögunnar. Ég þekki það auðvitað býsna vel frá árum áður að sveitarstjórnarmönnum í ýmsum sveitarfélögum hafa fundist þær ákvarðanir dálítið með höppum og glöppum hvaða vegir eru skilgreindir sem þjóðvegir í þéttbýli og hverjir ekki. Þegar slíkar ákvarðanir eru teknar er að vísu notast við almenn viðmið. Það skiptir hins vegar miklu máli um hina fjárhagslegu hlið hver borgar brúsann, hvort það er viðkomandi sveitarfélag að öllu leyti eða hvort ríkissjóður komi þar inn með einum eða öðrum hætti. Ég minnist þess frá árum mínum í Hafnarfirði að maður þurfti a.m.k. að vera á vaktinni til þess að tryggja að stofnbrautir, gegnumstreymisbrautir í gegnum bæinn, væru skilgreindar með þeim hætti. Herra forseti. Við erum hér að horfa til lengri framtíðar. Ég sakna þess mjög í þessari áætlun sem ég hef fært í tal oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, þ.e. hins svokallaða ofanbyggðarvegar sem lægi ofan byggðar í Hafnarfirði og norður um, ofanvert við Garðabæ og raunar alla leið að Elliðavatni en tengist síðan aftur niður í byggðirnar á viðeigandi stöðum. Ég met það svo að það sé ekki mjög langt í að brýn þörf verði fyrir þennan veg. Við þekkjum það frá stórborgum víða erlendis að gjarnan kvíslast þjóðvegir um þessar stórborgir, innan borgar og utan. Ég sé það fyrir mér að innan skamms þurfum við að gefa kost á slíkri umferð ofan byggðar, ekki ævinlega í gegnum byggð. Það eru ekki mjög mörg ár síðan, það var sennilega rétt í kringum árið 1990, að menn réðust fyrir alvöru í að gera Reykjanesbrautina frá Mjódd og suður úr í Kaplakrika að raunverulegum akfærum vegi. Mörgum fannst það bratt í ráðist, töldu að engin umferð færi á þann veg og Hafnarfjarðarvegur hinn gamli mundi halda áfram að taka þá umferð milli höfuðborgarinnar og bæjarfélaganna sunnan hennar. En það liðu ekki mörg ár þar til sá vegur var gjörsamlega sprunginn eins og raun ber vitni. Nákvæmlega það sama mun að minni hyggju gerast innan ekki allt of margra ára, að menn munu gera kröfu um að umferðin verði færð upp fyrir byggðina. Þegar eru uppi hugmyndir í Hafnarfirði, og hafa raunar verið um alllangan tíma, að þessari stórauknu umferð, sem gerir ekki annað en að aukast, verði mætt með því að gera ofanbyggðarveg. Ofan Hafnarfjarðar kæmi til greina að hann færi um göng þar sem hæst fer. Það er þó ekki frágangssök en mundi auðvitað gera veginn betur úr garði og tryggari yfirferðar. Á þetta er ekki minnst í þessari áætlun. Það er auðvitað slæmt. Ég veit hins vegar að Vegagerðin og bæjaryfirvöld í Hafnarfirði gerðu athugun á þessu árið 1990. Þá var ég bæjarstjóri þar og mér er kunnugt um að menn eru að skoða tæknilegar úrlausnir á þessu enn þann dag í dag og hafa tekið upp þráðinn þar sem frá var horfið á þeim tíma. Þetta vildi ég nefna til sögunnar. Eins og ég segi verður það væntanlega verkefni nýrrar ríkisstjórnar að fylgja þessari áætlun eftir. Eðli málsins samkvæmt tökum við þessa áætlun til endurskoðunar eins og lög gera ráð fyrir eftir nokkur ár. Auðvitað mun gefast ráðrúm til að gera þær lagfæringar og endurbætur á þessari áætlun sem mér sýnist full þörf á þó hér sé auðvitað margt gott að finna. Á hinn bóginn árétta ég að okkur er dálítið þröngur stakkur skorinn í þessu. Ég lít svo á að við séum, hver svo sem stjórnar hverju sinni, talsvert bundin þeim megináformum sem í þessu finnast. Við megum ekki skrökva að fólki, eins og allt of oft hefur gerst. Það er oft ýjað að framkvæmdum sem síðan ganga ekki eftir. Ný ríkisstjórn verður í meginatriðum bundin af því sem við erum hér að ákveða þó að núverandi minni hluti hafi því miður allt of lítið komið að þessum ákvörðunum. Við getum þó auðvitað lagt gott til þar möguleikar gefast. Herra forseti. Ég hef rætt almennt um viðhorf mín til ýmissa hliða þessarar umræðu. Ég hef svo sem hvorki minnst á hafnarmál né flugmál, sem vissulega væri ástæða til þó ekki væri nema til annars af því að hér situr formaður samgn., hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson. Við höfum átt orðastað um þau mál fyrr á árum. Oft höfum við verið sammála en stundum tekist á. En þau mál eru veigamikil í þessu samhengi þótt raunar sé óhjákvæmilegt annað en að lýsa yfir áhyggjum sínum með framtíð hafnanna, ekki vegna þessarar áætlunar heldur vegna annarra ákvarðana sem hér hafa þegar verið teknar og varðar gjaldskrá þeirra. Ég ætla að vona hið besta hvað það varðar en vera viðbúinn hinu versta. Ég sé fyrir mér að vinir mínir víða um land sem stýra og stjórna hafnamálum geti átt í miklum erfiðleikum vegna þessa. Ég ætla að skamma hér hæstv. ráðherra. Hann á alveg fyrir því enda stóð hann fyrir þessum breytingum á gjaldskrám hafna. Ég ætla ekki að skamma hann vegna þessarar áætlunar í því samhengi en það er engu að síður áhyggjuefni og gæti gert mörgum höfnum víða um land mjög erfitt fyrir, hugsanlega innan skamms tíma. En það kemur nú á daginn hvernig þau mál þróast. Þetta vildi ég sagt hafa, herra forseti, og hef fengið í hendur miða þess efnis að ég hafi verið heldur fljótur á mér þegar ég hélt því fram að 59 dagar væru til kosninga. Forseti, sem ég trúi auðvitað í einu og öllu, segir mér að 61 dagur sé til kosninga. Ég tek ofan hattinn fyrir forseta í því sambandi.

Herra forseti. Í fyrsta lagi vildi ég svara spurningunni sem hv. þm. bar upp um hversu mörg störf yrðu til vegna aukinna framlaga til samgöngumála. Því get ég ekki svarað upp á starfsmann. Það er mjög erfitt að átta sig á því en það sér hver maður að aukin framlög upp á marga milljarða skapa verkefni á mjög mörgum sviðum, bæði vegna undirbúnings þar sem að koma verkfræðistofur og hönnuðir hvers konar, rannóknaraðilar vegna umhverfismats og síðan verktakar sem hafa í þjónustu sinni stóran hóp manna úr ýmsum stéttum. Þannig er ekki hægt að segja neitt fyrir um það núna en það er alveg augljóst að þetta skapar fjölmörgum störf. Gamla tuggan um framlög til höfuðborgarinnar og togstreitu, eitthvað var samviskan slæm hjá hv. þingmanni úr því að hann fór að taka hana upp núna. Það er alveg sérstök ástæða til að minna á að þessi samgönguáætlun sem hér er til umfjöllunar gerir ráð fyrir meiri fjármunum til höfuðborgarsvæðisins en nokkru sinni áður. Ég vek athygli á því að í Morgunblaðinu í dag er fjallað um þetta og vakin athygli á því í ágætri grein. Hvers vegna er framkvæmdum við Reykjanesbrautina ekki hraðað? Það var tekin ákvörðun um að hraða einmitt framkvæmdum við Reykjanesbraut í samgönguáætlun eins og hún var lögð upp fyrst, m.a. færðir fjármunir úr Suðurstrandarvegi til að hægt væri að hraða þessu enn frekar. Ég tek bara undir með hv. þingmanni. Ég vildi að við gætum farið enn hraðar yfir en mér sýnist að þetta sé býsna stór framkvæmd sem við getum verið sátt við.

Herra forseti. Það var auðvitað sem mig grunaði að það væri erfitt að henda reiður á því hvort og hversu mörg ný störf yrðu til með þessum hætti. Það vakti hins vegar athygli mína að þau munu flest falla til vegna undirbúnings þessara framkvæmda og þar séu teiknistofur, arkitektar og aðrir. Ég ætla svo sem ekkert að gera lítið úr því. Það var sem menn bentu á að það væri náttúrlega ekki eingöngu í Reykjavík sem menn gætu ekki ráðist á morgun í framkvæmdir með ýtum og skurðgröfum. Það þyrfti líka annars staðar að hefja undirbúning. Af því að hæstv. ráðherra vildi segja sem svo að nú væri gamla tuggan komin upp, að ræða hér um málefni höfuðborgarsvæðisins, eru menn ekki að tyggja hér á gömlu í því sambandi. Hann segir einfaldlega það sem við okkur blasir, þ.e. að þegar hæstv. ráðherra opnar munninn hér um málefni borgarinnar virðist mér hann missa sjónar á meginatriðum. Fyrst var viðbáran sú að engin verkefni væru klár vegna þess að skipulagsmál borgarinnar væru í rúst. Að vísu er nú búið að snúa við þessari plötu, spila hina hliðina af henni og halda því fram að víst séu til nægir peningar, og meiri peningar til höfuðborgarsvæðisins en nokkru sinni fyrr. Ég velti fyrir mér hvor hlið plötunnar sé sú rétta og sanna en það skiptir svo sem engu máli. Varðandi Reykjanesbrautina er ekkert meira um hana að segja. Hæstv. ráðherra viðurkennir þau sjónarmið mín að það að vera í 12 ár að dunda við tvöföldun hennar sé röng aðferð og eigi ekki við. Ég virði hæstv. ráðherra fyrir að viðurkenna að þessi sjónarmið sem ég hef haldið hér á lofti lengi vel eigi við rök að styðjast.

Herra forseti. Það kom fram í samgn. þegar umræður fóru fram um Vesturlandsveg og Reykjanesbraut að vegna þess að það stæði á skipulagi Reykjavíkurborgar hefði ekki verið hægt að ráðast fyrr í tvöföldun Vesturlandsvegar. Hv. þm. kom í ræðu sinni áðan inn á að oft væri ekki farið skynsamlega að í framkvæmdum í vegamálum hér á Íslandi, ekki farið eftir röð eða forgangsverkefnum raðað eftir umferðarþunga eða þörfum. Ég tel t.d. að það hefði verið eðlilegra að byrja á Vesturlandsvegi þar sem fara um 20.000 bílar á dag og síðan að snúa sér að Reykjanesbrautinni. En vegna þess að skipulag Reykjavíkurborgar varðandi Hallsveg og aðkomu þar upp á Vesturlandsveg og líka vegna skipulagsmála við Halla og í Hamrahlíðarlöndum hefur ekki verið hægt að byrja á Vesturlandsveginum fyrr. Í annan stað vildi ég segja þetta: Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson og Lúðvík Bergvinsson koma inn á að það séu duldar árásir á stjórn Reykjavíkurborgar af hálfu sjálfstæðismanna hér í Reykjavík. Þeir vita það jafn vel og ég að gatnamót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar voru ekki tilbúin vegna þess að R-listinn tók þau út af skipulaginu, ef ég man rétt, fyrir nokkrum árum. Jafnframt Sundabrautin sem hefur verið í skipulagi mjög lengi og deilt er um hvort eigi að fara í hábrú eða svokallaða innri leið þar sem munar ekki nema 3 milljörðum. Það er athyglisvert að hlusta á borgaryfirvöld sem hafa verið að ströggla um þetta í nokkur ár segja nú að þau vilji fara í hábrú vegna þess að það sé fallegra. Á sama tíma er meiri hluti borgarstjórnar Reykjavíkur að lýsa því yfir að þau ætli að fara að loka leikskólum í einn mánuð til þess að spara 12 milljónir. En 3 milljarðar skipta ekki nokkru máli.

Herra forseti. Ég þarf svo sem ekki meira að segja. Þessi ræða hv. þm. segir allt sem segja þarf og um það sem ég nefndi, að menn gjörsamlega missa sig þegar rætt er um vegaframkvæmdir í Reykjavík og halda ræður sem ættu betur heima í Ráðhúsi Reykjavíkur. Ef ég man rétt var hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson borgarfulltrúi Sjálfstfl. í Reykjavík um átta ára skeið, eða hvað?

Nei, varaborgarfulltrúi.

Varaborgarfulltrúi ...

Formaður hafnarstjórnar.

og formaður hafnarstjórnar lengi vel en kom nálægt borgarmálum og ég ætla bara að minna hann á að hann er ekki núna í Ráðhúsi Reykjavíkur. Hér er hann ekki á borgarstjórnarfundi í Reykjavík. Hann má hafa sínar skoðanir á því eins og við allir hvaða leið er best yfir Sundahöfnina en það er út af fyrir sig ekki úrlausnarefni hér við þessa aðgerð. Það sem fyrir liggur hins vegar er að Reykjavíkurborg og höfuðborgarsvæðið, kraginn Reykjanes, suðvesturhornið, getur nýtt alla þá milljarða sem þeim eru réttir á jafnskömmum tíma og önnur svæði landsins. Það er bara þannig. Menn geta staldrað við einhver götuhorn hér eða þar og sagt að þetta sé svona eða hinsegin. Það sem mestu skiptir er að það er þörf fyrir fjármagn hér eins og raunar víðast annars staðar og það er hægt að nota það fjármagn á þeim tilskilda tíma sem ætlaður er, þ.e. á næstu 18 mánuðum, ef við erum þá að tala um þetta flýtifé sem hér um ræðir. Af því að hv. þm. fór síðan í samanburðarfræði á Vesturlandsvegi annars vegar, millum höfuðborgarinnar og Mosfellsbæjar, og Reykjanesbraut --- ég veit ekki hvort hann átti við Reykjanesbraut sunnan Hafnarfjarðar eða hvað --- ætla ég að vona að það taki ekki 12 ár að ljúka Vesturlandsvegi upp í Mosfellsbæ eins og ráðgert er varðandi Reykjanesbraut sunnan Hafnarfjarðar yfir á Suðurnesin, í Reykjanesbæinn. Það væri a.m.k. mikið glapræði og við yrðum þá að breyta því, ný ríkisstjórn, eftir 61 dag.

Herra forseti. Árið 1994 tók borgarstjórn skipulagsmál mislægra gagnamóta Miklubrautar/Kringumýrarbrautar út af skipulagi. Fyrir það líðum við og enn þá standa menn frammi fyrir því. Jú, það sér fyrir endann á því verki, væntanlega. Þar fara nú ekki nema 80.000 bílar á dag en það virðist ekki hafa skipt þessa ágætu meirihlutaborgarfulltrúa Reykjavíkur miklu máli. Við skulum ekki vera að karpa um það. 
             Hitt er annað mál að hér byrjuðu hv. þm., sem ég tiltók áðan, að tala um að það væru einhverjar dulbúnar árásir á meiri hluta stjórnar Reykjavíkurborgar, þ.e. á fulltrúa R-listans. Ef menn þola ekki sannleikann og segja að það sé einhver dulbúin árás, þá þeir um það. Við skulum ekkert ströggla um það. En annað varðandi Vesturlandsveginn, hann er kominn á áætlun þannig að hann klárast nú á skömmum tíma. Ég mun auðvitað standa með því. Það hafa þegar verið teknar ákvarðanir um Reykjanesbrautina og ég mun auðvitað standa með þingmönnum þéttbýlisins í að reyna að flýta því máli og þeirri framkvæmd eins og mögulegt er enda skiptir það miklu máli að verkinu sé flýtt eins og kostur er, vegna bara verkframkvæmdanna og umferðarinnar, þótt auðvitað megi deila um það eins og ég sagði hér áðan, 20.000 bílar á Vesturlandsvegi en 7.000 bílar á Reykjanesbraut. En verkið er hafið og þá er nauðsynlegt að reyna að klára það. Ég held að við séum allir sammála um það. Hvað sem öðru líður eins og ég kom hér inn á með Sundabraut og fleiri framkvæmdir, mislæg gatnamót Hallsvegar og Vesturlandsvegar sem auðvitað þurfa að koma til, bara blasir þessi staðreynd við, því miður. Eftir því sem fréttir herma úr herbúðum borgarverkfræðings er unnið þar mjög kröftuglega og ötullega að því að koma einhverju skikki á þessi mál þannig að við gætum væntanlega farið að sjá fram undan þessi gatnamót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar sem afar mikil þörf er fyrir.

Hápólitísk gatnamót.

Hápólitísk.

Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að rifja upp um hvað þessi álitamál snerust. Ég vil enn og aftur undirstrika að ég lagði ekki upp í þessa ferð með það í huga að fara í hefðbundna togstreitu þéttbýlis og dreifbýlis. Ég ætla að rifja það upp að þegar þingmenn Reykjavíkur úr Samfylkingunni héldu því til haga, eins og þeirra er skylda, að það vantaði meiri peninga í vegaframkvæmdir í Reykjavík og að af þessum 6 milljörðum kr. sem duttu af himnum ofan kæmi einungis 1 milljarður á suðvesturhornið, þ.e. ekki til Reykjavíkur heldur á höfuðborgarsvæðið allt, upphófst söngur, m.a. hv. þingmanna Reykjavíkur úr Sjálfstfl., um að R-listinn hefði ekki unnið heimavinnuna sína, það væri ekki hægt að láta þá hafa meiri peninga því þeir gætu ekki notað þá.

Þetta er rangt.

Rangt? Þetta er kjarni málsins. Ég var að halda þessu til haga. Og það er eftirtektarvert að þessir þingmenn borgarinnar skuli telja sitt helgasta hlutverk að standa í skömmum gagnvart borgarstjórnarmeirihlutanum og vera sparir á fjármuni til Reykjavíkurborgar vegna þess að þar er stjórnmálaafl sem heitir R-listinn og stýrir borginni nú um stundir. Ég hélt að menn horfðu stærra á þetta mál en svo. Ég vil a.m.k. reyna að gera það. Ég sagði meira að segja hér áðan, herra forseti, þó að ég sé hluti af stjórnarandstöðunni að sitthvað í þessum pappírum væri í lagi og margt býsna gott þó að auðvitað vildi ég hafa eitt og annað öðruvísi. Horfum á þetta mál í dálítið stærra samhengi. Ég vek einnig athygli á því, herra forseti, að hæstv. ráðherra sneri við þessari gömlu plötu um að hér vantaði skipulag og hér vantaði færni hjá R-listanum og sagði að aldrei hefðu meiri peningar farið til höfuðborgarinnar en nú. Þetta rakst auðvitað hvað á annars horn.

Bara loka fyrir.

Herra forseti. Í dag hafa farið fram góðar umræður um þennan stóra og mikilvæga málaflokk sem allir alþingismenn eru sammála um að skipti miklu fyrir byggð í landinu. Í upphafi er vert að skoða að á þessu áætlunartímabili frá 2003--2014, sem skipt er í þrjú tímabil, eru 80 milljarðar ætlaðir á hverju tímabili til vegaframkvæmda, samtals 240 milljarðar sem er engin smáupphæð. Það er einnig rétt og nauðsynlegt að vekja athygli á því að hvergi annars staðar í Evrópu eru ríkisstjórnir að veita jafnmikið fjármagn til samgöngumála og við Íslendingar nú. Það er líka athyglisvert, af því að hér hefur verið vitnað til erinda sem bárust samgn. og til nokkurra aðila sem senda inn umsagnir um þetta mikilvæga mál og tjá sig um ágæti þessa máls. Ég tók t.d. eftir því að allir þingmenn sem hér töluðu í dag voru á einu máli um að þetta væri hið besta mál, þ.e. samræmd samgönguáætlun vega, hafna og flugvalla. Í áliti Umferðarstofu segir, með leyfi forseta: ,,Góðir vegir eru meðal grundvallarþátta til að skapa umferðaröryggi. Þess vegna er fagnaðarefni hversu vel og markvisst hefur verið unnið á undanförnum árum að því að afla upplýsinga um veður og akstursskilyrði á vegakerfinu. Það er grundvallaratriði til að hægt sé að koma áreiðanlegum skilaboðum til vegfarenda, sem væntanlega leiðir af sér öruggari og betri umferð. Ástæða er til að fagna þeim viðhorfum sem felast í tillögunni, að markmið stefnumörkunarinnar sé að gera samgöngur eins hraðar og kostur er, en að öryggi sé alltaf haft að leiðarljósi. Einnig telur Umferðarstofa ástæðu til að fagna áherslum á rannsóknir sem leiða til enn frekara öryggis á næstu árum.`` Og Byggðastofnun segir: ,,Byggðastofnun telur mikilvægt að samgönguáætlun stuðli að því að efla búsetuskilyrði og styrkja samkeppnisstöðu atvinnulífsins á landsbyggðinni, svo sem kveðið er á um í þingsályktun um stefnu í byggðamálum 2002--2005 og athugasemdum við hana. Byggðastofnun telur tillögu að samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014 í meginatriðum uppfylla þessi markmið, og bendir sérstaklega á mikilvægi markmiða um greiðari samgöngur og markmið um öryggi í samgöngum.`` Herra forseti. Margir þingmenn hafa rætt um þessi mál, m.a. hv. þm. Jón Bjarnason. Hann kom m.a. inn á að eðlilegt væri að stytta leiðir en vildi þó geta þess sérstaklega að byggðir ættu ekki að bíða tjón af því, t.d. ef stytting leiða leiddi til að þjóðvegi yrði breytt og viðkomandi byggðarlag lægi ekki að þjóðveginum. Við vitum alveg hvaða byggðarlag þingmaðurinn á við. Vandinn er bara að það verður mjög erfitt að stytta leiðir, t.d. Akureyri -- Reykjavík, öðruvísi en að það komi niður á öðrum byggðarlögum. Það er okkur öllum ljóst. Þingmönnum hlýtur líka að vera ljóst að nútíminn gerir kröfu til þessa --- eins og gert er ráð fyrir í samgönguáætlun --- að það taki þrjár og hálfa klukkustund fyrir fólk í hinni dreifðu byggð að komast til höfuðborgarinnar sem og frá höfuðborginni til hinna dreifðu byggða. Verður ekki að stytta leiðir milli byggðarlaga, tökum t.d. til Norðurlands, líka ef horft er til Austurlands, til Egilsstaða og fleiri staða og að sjálfsögðu Vestfjarða? Við stöndum frammi fyrir því að gera þarf bragarbót á og það er alveg ljóst að einhverjar byggðir munu gjalda þess. Það er þá mál sem bregðast þarf við, ekki sem vanda heldur sem úrlausnarverkefni. Hér var komið inn á sjóflutningana. Ég get tekið undir að það er ákveðið vandamál sem við stöndum frammi fyrir. Það er kannski tengt því sem ég var að segja áðan. Fólkið í hinum dreifðu byggðum vill fá matvörur mörgum dögum fyrir síðasta söludag. Það vill ekki að vörurnar komi í heimabyggð sína á síðasta söludegi. Á því er miklu meiri hætta ef sjóflutningar eru viðhafðir en ekki haldið áfram að þróa flutninga með bifreiðum eins og verið hefur. Í samgönguáætlun eru sett fram áform um að skoða samkeppnisstöðu sjóflutninga gagnvart landflutningum og leitað leiða til þess að leiðrétta þann mun sé hann til staðar. Einnig hefur nokkur vinna farið fram á þessu sviði, einkum á vegum Hafnasambandsins. Fátt bendir þó til að þeirri þróun sem nú hefur staðið í um 10 ár verði snúið til baka í fyrirsjáanlegri framtíð. Spyrja mætti hvort einhver vilji í raun breytingar til eldra fyrirkomulags. Í dag er þjónustan við íbúa dreifbýlisins margfalt betri en áður var. Þetta er staðreynd sem blasir við. Þá komum við að forgangi í áætluninni sem mikið hefur verið rætt um. Skipting fjár milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðarinnar er ákveðin þannig að tekinn er heildarkostnaður á báðum stöðum eins og hann var metinn í markmiðum fyrir höfuðborgarsvæðið og landsbyggðina og bæði svæðin fengu hlutfallslega jafnmikið. Röðin er síðan ákveðin samkvæmt þeim áætlunum sem til eru, þ.e. langtímaáætlun í vegagerð, eldri vegáætlun og svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins. Hv. þm. Jón Bjarnason sagði að hann teldi ekki nægjanlega komið inn á öryggisþáttinn í þessari samræmdu samgönguáætlun. Um hann er hins vegar getið í umsögn okkar sem stöndum að nál. meiri hluta nefndarinnar. Það er umhugsunarefni sem komið hefur fram hjá hv. þm. sem töluðu í dag að eðlilegt væri að skoða öryggismálin og hvort ekki sé eðlilegt að flytja þau til samgrn. Komið var inn á reiðhjólafólk og umferð gangandi fólks. Það er rétt að það hefur ekki verðið hugað sem skyldi að þeirri umferð í samræmdri samgönguáætlun. Í þéttbýli hafa hins vegar í auknum mæli verið lagðir göngustígar. Þeir hafa jafnframt verið notaðir sem hjólreiðastígar. Nú er horft til lagningar Reykjanesbrautar og viðbótar sem þar verður. Þar verður hjólandi umferð haldið frá hraðbrautinni en umferð þeirra beint inn á eldri vegi sem fyrir eru og reynt að gera hlut hjólreiðamanna sæmilegan. Enda er líklega hvergi hjólað meira en á milli Reykjaness og Reykjavíkur, þ.e. yfir sumarmánuðina þegar flestir ferðamenn koma til landsins. Við erum sammála um að endurskoða safnvegi og tengivegi. Hv. þm. Jón Bjarnason lýsti síðan yfir áhyggjum sínum af lækkun á framlögum til hafna og ræddi siglingar skipa og að strandferðir væru að leggjast niður. Í því sambandi er athyglisvert að skoða niðurstöður nefndar sem skilaði nýlega áliti um stöðu sjóflutninga gagnvart landflutningum. Í þeirra greinargerð kemur m.a. fram að það er 70% dýrara að flytja 40 feta gám landleiðina frá Vestfjörðum til Reykjavíkur á móti því sem væri ef þessi gámur væri fluttur sjóleiðina. Það skipafélag sem eitt stundar enn strandferðir, þ.e. Eimskip, hefur lýst því yfir að sé ákveðinn gámafjöldi til staðar í höfnum þá muni þeir fara inn og sækja gámana. En getur verið að fiskvinnslan á mismunandi stöðum sé ekki samtaka um að keyra gáma til tiltekinnar hafnar og safna þeim þar til að skip komi inn og taki gámana og flytji þá á áfangastað, með það að leiðarljósi og þær upplýsingar að það sé 70% dýrara að flytja 40 feta gám landveg en sjóveg? Hvað kemur í veg fyrir að þessir gámar séu fluttir sjóleiðina? Getur verið að það sé andstaða á milli hafna eða byggðarlaga um að sameinast um einhverja eina ákveðna útflutningshöfn? Er það kannski vegna þess að þá fær viðkomandi höfn vörugjöld, skipagjöld o.s.frv.? Þetta er mjög áhugavert að skoða og þarf auðvitað að gera það. Hvernig stendur á því að menn fara þá leið að flytja gámana landleiðina í ljósi þessara staðreynda? Hv. þm. Jón Bjarnason vék jafnframt að því að það væri mjög alvarlegt mál að ekki kæmi fram í þessari samræmdu samgönguáætlun neitt um millilandasiglingar. Það er rétt að við stöndum frammi fyrir ákveðnum vanda hvað flutninga áhrærir. Ég held að við séum öll sammála um að eyþjóð í Norður-Atlantshafi verður auðvitað að eiga kaupskipaflota til að vera sjálfri sér nóg ef eitthvað gerðist í heiminum þannig að erfitt yrði að fá skip til að flytja vörur til og frá landinu. Hins vegar hefur þróunin verið sú varðandi kaupskipaflotann að mikið hefur verið um svokallaða þurrleigu þar sem skipafélögin hafa notast við tilfallandi flutninga hverju sinni, ýmist notast við skip sem flytja minna magn eða meira magn, allt eftir þörfum markaðarins. Hv. þm. kom inn á það sem við segjum í álitinu um samstarf við hafnarstjórnir úti á landi. Það var ekki gert að þessu sinni en mun verða tekið upp að nýju. Þar er ekki breyting á nema vegna þessa þreps sem hér er stigið í samgönguáætlun 2003--2014. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kom eins og aðrir þingmenn inn á að hann væri ánægður með þessa samræmdu samgönguáætlun. Hann telur þó menn ekki nógu metnaðarfulla í samgöngumálum þar sem of litlum fjármunum, sé varið til þeirra. Ég vék að því í upphafi máls míns að á þessu tímabili 2013--2014 er hvorki meira né minna en 240 milljörðum varið til þessara framkvæmda. Þar er ekki um neina smáupphæð að ræða. Þegar talað er um hvernig skipta skuli þessu fjármagni þannig að það nýtist sem best koma fram miklar kröfur. Meira er talið liggja á framkvæmdum í einu kjördæminu frekar en öðru. Þá er ekki alltaf litið á hagkvæmni framkvæmdanna, t.d. þegar spurt er: Hvers vegna er ekki sett lýsing á Hellisheiði? Nú er hins vegar búið að veita aukafjármagn til að bæta þar um, þ.e. með svokölluðum vegöxlum, þ.e. þungaflutningabílar munu þá ekki tefja umferð akandi upp í móti. Það er eitt af hinu góða sem fram undan er. Varðandi samgöngumál til Vestmannaeyja vil ég benda á það sem hæstv. samgrh. kom inn á í sambandi við Bakkafjöru sem er mjög áhugavert. Ég er ánægður með að hafa staðið að flutningi þeirrar þáltill. um rannsóknir þar. Ég vona að því verði mjög hraðað. Við tökum öll undir það að samgöngum við Vestmannaeyjar sé komið í gott horf, ekki eingöngu vegna þess að við viljum efla flutningakerfið heldur fólksins vegna. Í sambandi við það sem hér kemur varðandi þjóðvegi og flutninga t.d. til Grímseyjar og Vestmannaeyja þá er eðlilegt að stuðla að því að ekki sé stórkostlegur aukakostnaður af því fyrir íbúa eyjanna að búa þar, eða eins og segir í lögum nr. 71/2002, um samgönguáætlun, með leyfi forseta: ,,Í samgönguáætlun skal skilgreina það grunnkerfi sem ætlað er að bera meginþunga samgangna og gera skal grein fyrir ástandi og horfum í samgöngum í landinu. Jafnframt skal mörkuð stefna fyrir allar greinar samgangna næstu tólf ár. Þá skal í samgönguáætlun meta og taka tillit til þarfa ferðaþjónustunnar fyrir bættar samgöngur. Í samgönguáætlun skal gera ráð fyrir eftirfarandi skilyrðum: a. að ná fram samræmdri forgangsröð og stefnumótun, b. að ná fram hagkvæmri notkun fjármagns og mannafla, c. að ná fram víðtæku samspili samgöngumáta og samstarfi stofnana samgönguráðuneytisins.`` Menn ætla að leggja sig fram um að ná betri nýtingu, t.d. á fluginu. Það er hins vegar athyglisvert, af því að hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á það og taldi eðlilegt að Gjögur og Vopnafjörður kæmi inn í grunnnetið, að flugmálastjóri kom á fund hv. samgn. og gerði grein fyrir grunnnetinu og hvaða þýðingu það hefði fyrir einstaka flugvelli, m.a. Vopnafjörð og Gjögur. Í máli hans kom fram að fjárhagslega muni það ekki hafa nein neikvæð áhrif á þessa tvo flugvelli að því er varðar viðhald og fjármagn til þessara flugvalla. Ég vona að hv. þm. minnist þessa. Í samgönguáætlun segir, með leyfi forseta: ,,Um 85% allra farþega í innanlandsflugi fara um fimm flugvelli landsins, þ.e. Reykjavík, Akureyri, Egilsstaði, Ísafjörð og Vestmannaeyjar. Flestir þessara farþega eru á leið til eða frá Reykjavík, þótt einnig sé um að ræða farþega á flugleiðum innan svæða, þ.e. til og frá Akureyri og milli Vestmannaeyja og Bakka. Um 15% farþega fljúga á öðrum flugleiðum til og frá Reykjavík, einkum til Bíldudals, Sauðárkróks, Hornafjarðar og Gjögurs.`` Í þessari samgönguáætlun kemur síðan fram nokkuð sem hlýtur að vekja áhuga íbúa hinna dreifðu byggða, þ.e. sú ætlan að stytta leiðina til og frá höfuðborgarsvæðinu. Það var komið inn á það áðan að rétt væri fyrir íbúa landsins að skoða þessar samgönguáætlanir. Þessar áætlanir eru komnar inn á vefsíðu Alþingis þannig að það er mjög auðvelt fyrir almenning að nálgast samgönguáætlunina fyrir tímabilið 2003--2014. Ég hvet fólk til að kynna sér þessi mál. Ég hefði auðvitað viljað svara fleirum og koma inn á fleiri atriði. Ég ætla tímans vegna ekki að segja meira í bili. Nokkrir þingmenn tíunduðu hér einstakar vegaframkvæmdir í kjördæmum sínum. Ég ætla ekki að koma inn á þau mál en vil minnast aðeins á annað sem skiptir afar miklu máli varðandi þessa samgönguáætlun, af því að hér var talað um að við værum að tefla höfnunum saman vegna væntanlegs hafnalagafrv. sem kemur til umræðu síðar. Það er athyglisvert að bæði formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga og formaður Hafnasambands sveitarfélaga eru sammála um að vinna að framgangi þess máls sem og þessarar þáltill. um samræmda samgönguáætlun. Herra forseti. Ég gæti talað lengur vegna þess að hér voru fluttar margar ræður sem full ástæða væri til þess að víkja að. Tímans vegna mun ég ekki gera það en kannski gefst tilefni til þess síðar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. og formanni samgn., Guðmundi Hallvarðssyni, fyrir góðar undirtektir við ábendingum sem ég setti fram í nál. mínu. Ég vildi inna þingmanninn frekar eftir því. Í umræðunni um sjóflutninga og flutninga meðfram ströndum landsins er sú breyting að verða á að flutningarnir færast upp á land án þess að menn sjái endilega skýr hagkvæmnisrök fyrir því. Við þekkjum pakkaflutninginn, sem getur verið eðlilegur, en varðandi þungaflutninga er spurt hvort svo eigi að vera. Í fjölmörgum skýrslum, m.a. í þessum þingsályktunartillögum sem við höfum hér til meðferðar er kveðið á um að rannsaka þurfi og gera úttekt á samkeppnisstöðu sjóflutninga miðað við landflutninga, hagkvæmni þeirra og allt sem að þeim lýtur til að þróunin verði þá þáttur í þeirri þróun samgöngumála sem við viljum að verði. Ég vil því spyrja hv. þm. hvort hann sé ekki sammála mér um að þessi úttekt þurfi að fara fram, nákvæm skoðun á samkeppnisstöðu og möguleikum sjóflutninga og stöðu þeirra í samgöngukerfi þjóðarinnar. Ég tel mjög mikilvægt að við förum í þá vinnu og skoðum hana. Ég spyr hv. þm. hvort hann sé ekki sammála mér um að þetta sé mjög brýnt.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli mínu áðan þá finnst mér ákaflega sérkennilegt, í ljósi þeirra upplýsinga sem komu fram hjá þeirri nefnd sem var að skoða flutningsleiðir á landi og sjó, að framleiðendur sjávarafurða um hinar dreifðu byggðir skuli velja landleiðina þrátt fyrir að 70% dýrara sé að flytja 40 feta gám landleiðina en sjóleiðina. Ég hlýt að taka undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni með að þetta er mjög athyglisvert og nauðsynlegt að skoða og meta að nýju þær flutningsleiðir sem farnar hafa verið og ræða við skipafélögin um hvers vegna þau ástundi ekki strandferðir. Eimskip sinnir strandsiglingum en hvers vegna lagði Samskip þetta af og keypti vöruflutningabíla til að flytja landleiðina? Þetta er mjög áhugavert. Ég tek undir það að full ástæða er til að skoða þetta.

Herra forseti. Ég vil fyrst segja að eins og við er að búast þegar samin er samgönguáætlun til tólf ára sem á að ná til allra þátta samgöngumála, sér maður þar ýmislegt órökstutt og ýmislegt sem þarf frekari athugunar við. Ég skal ekki fara djúpt í þá sálma en vil á hinn bóginn vekja athygli á því að fallist hefur verið á að Grímsey fari inn í grunnnetið. Sömuleiðis tel ég nauðsynlegt að flugvöllurinn á Vopnafirði verði tekinn inn í grunnnetið og  Auðvitað hefur þetta enga hernaðarlega þýðingu að þessu sinni en mér þykir rétt að við undirbúning nýrrar slíkrar áætlunar verði þetta tekið til athugunar og úr þessu bætt. Sömuleiðis legg ég áherslu á það, eins og raunar er gert í nál. meiri hluta samgöngunefndar, að óhjákvæmilegt er að fara yfir það nákvæmlega hvaða vegir eru í grunnnetinu. Einnig þarf að huga að flokkun vega, stofn- og tengivega, eftir kjördæmum. Öðrum þræði eru slíkir vegir að sjálfsögðu grundvöllur þeirra fjárveitinga sem fara til samgöngumála. Að hinu leytinu eru gefin út vegakort af Vegagerðinni sem taka mið af þessari upptalningu. Þess vegna er óhjákvæmilegt að taka þetta til athugunar. Ég vil í framhaldi af því sérstaklega benda á veg um Mývatnsheiði hjá Stöng. Einnig er óhjákvæmilegt að gera sér grein fyrir því sambandi að vegurinn frá hringvegi niður í Kelduhverfi og niður í Öxarfjörð með Jökulsá á Fjöllum er millibyggðavegur. Samkvæmt þeirri skilgreiningu og þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru af Vegagerðinni á sú leið að vera hér inni. Ég get á hinn bóginn engum kennt um það nema sjálfum mér sem gömlum samgrh. að hafa ekki komið þessu í lag á þeim tíma. Ég vek hins vegar athygli á þessu nú. Það á raunar einnig við um veginn hjá Stöng, að ég hafði ekki áttað mig á því að hann væri ekki þar með eins og ýmsir vegir sem síður eiga þarna heima. Ég vil þess vegna láta í ljós sérstaka ánægju yfir því að samgn. skuli hafa vakið athygli á þessu í nál. sínu og að það megi búast við að Vegagerðin geri samgn. innan tveggja ára grein fyrir þeim forsendum sem lagðar eru fyrir skiptingunni og skilgreiningunni. Um leið lýsi ég ánægju minni yfir því að hér er sérstaklega tekið fram að Vegagerðin, og ég lít raunar svo á að það gildi um stofnanir samgrn., hætti að miða við gömlu kjördæmaskipanina sem ekki er lengur í gildi og vegáætlun verði framvegis miðuð við hin nýju kjördæmi, sem eru auðvitað eðlileg vinnubrögð. Ég vil í annan stað lýsa ánægju minni yfir þeirri yfirlýsingu nefndarinnar að beina því til Vegagerðarinnar að athuga hvernig megi stytta vegalengdir. Ég hefði að sjálfsögðu kosið að þarna væri tekið dýpra í árinni því að það sem mestu skiptir í því sambandi er að stytta leiðina milli Akureyrar og Reykjavíkur. Ég hef lagt fram tillögur um það, eins og ég veit að sumum a.m.k. í samgn. er kunnugt, að hægt sé að stytta leiðina um rúmlega 80 km eða um nær 1 / 4 með því að fara Mosfellsheiði, Kaldadal, Hallmundarhraun hjá Réttarvatni, Stóra-Sand sunnan Blöndulóns, sunnan Mælifells og upp Norðurárdal. Vegurinn er að vísu hár á nokkrum kafla en það er athyglisvert í þessu sambandi að uppi eru hugmyndir og tillögur um að leggja veg um Kaldadal sem sé opinn allt árið fyrir ferðamenn, fullkominn veg sem byggður yrði í samræmi við fyllstu kröfur og staðla Evrópusambandsins og mundi nýtast sem þungaflutningavegur. Það hefur líka verið talað um að byggja upp veginn yfir Kjöl en auðvitað er þá óhjákvæmilegt að fara sunnan Blöndulóns og sunnan Mælifells í Norðurárdal þannig að sá spölur sem eftir yrði er þá einungis leiðin frá Kjalvegi eins og hann er nú yfir Stóra-Sand að Kalmanstungu eða í Borgarfjörð. Þetta eru ekki nema 70--80 km og ef við horfum á þær tillögur sem fyrir liggja um kostnað við að stytta vegalengdir yrði þetta langsamlega ódýrasta vegagerðin sem við eigum völ á til þess að ná fram hagræðingu með styttri vegalengdum. Ég hef vakið athygli á því að undir þessum kafla vegarins er auðvelt að standa með veggjaldi eins og gert er með Hvalfjarðargöngum. Þau stytta leiðina um 42--45 km. Hér erum við að tala um 55 km styttingu ef farið yrði niður Borgarfjörð en yfir 80 km styttingu ef Kaldidalur yrði farinn. Það er öldungis ljóst að í öllum löndum veraldar mundu menn sérstaklega leita eftir því að stytta vegalengdir á milli tveggja helstu framleiðslu- og byggðasvæða landsins, í þessu tilviki Akureyrar og Reykjavíkur. Ég vil líka í þessu sambandi benda á að hægt hefur gengið að byggja upp og lagfæra gamla hringveginn um Borgarfjörð, Húnavatnssýslu og upp Skagafjörð. Það eru endurbætur sem auðvitað þarf ekki að leggja í á mörgum stöðum ef í þennan veg yrði ráðist.

Forseti vill spyrja hv. þm. hvort hann eigi eftir mikið af ræðu sinni. Gert var ráð fyrir atkvæðagreiðslu um kl. hálfsex.

Ég bjóst við því, herra forseti, að ég fengi að tala meira en 8 mínútur, a.m.k. lengur en eina mínútu, en ég óska eftir að fá að gera hlé á ræðu minni.

Herra forseti. Þessar lagabreytingar ganga út á að hafa skýrari skipti á milli hlutverks ríkisins og sveitarfélaga hvað varðar rekstur og byggingar heilbrigðisstofnana og við styðjum það. En að sama skapi er lagt til að leggja niður núverandi stjórnir þessara sömu heilbrigðisstofnana og við erum því mótfallin. Við leggjum aftur á móti til að hlutverki stjórnanna verði breytt og það verði hlutverk stjórna að hafa eftirlit með rekstri heilsugæslustöðva og vera ráðgefandi varðandi þjónustu stofnananna. Það er mikilvægt að hafa þessa tengingu inn í nærumhverfi og við viljum halda henni. Við teljum hins vegar til bóta að styrkja lagastoð fyrir framkvæmdastjórn og eins það hlutverk sem henni er ætlað með þeim brtt. sem hér koma fram, þ.e. til að auka lýðræðið, auka þátttöku og ábyrgð starfsmanna og þátttöku íbúa þeirra stofnana sem þessar heilbrigðisstofnanir eiga að þjóna. Því styðjum við það.

Herra forseti. Við erum að greiða atkvæði um málefni heilbrigðisþjónustunnar og við styðjum þetta mál að öllu leyti nema því að við teljum að íbúalýðræði eigi að hafa í meiri hávegum. Þess vegna hefur komið fram brtt. frá Kristjáni L. Möller um að áfram verði stjórnir við heilsugæslustöðvar og sjúkrahús og er nánar kveðið á um hvernig þær skuli skipaðar í brtt. á þskj. 1134. Við munum að sjálfsögðu styðja þær brtt. en engu að síður var komið allmjög til móts við okkur í nefndinni þar sem lagt er til að framkvæmdastjórnir muni að hluta til sinna hlutverki þessu þannig að ef svo ólíklega vill til að tillaga okkar verði felld munum við að sjálfsögðu styðja tillögu nefndarinnar.

Herra forseti. Í þessari brtt. er ráð fyrir því gert að fulltrúar sveitarfélaganna komi, eins og verið hefur, að stjórnum heilsugæslustöðva. Það er afskaplega mikilvægt að heimamenn hafi eitthvað um það að segja hvernig þessi grunnþjónusta er innt af hendi. Þannig hefur það verið árum saman og gefist aldeilis prýðilega og mér er fyrirmunað að skilja þær röksemdir sem er að finna í frv. hæstv. ráðherra þess efnis að þarna skuli skilja fullkomlega á milli. Þessi brtt. gerir með öðrum orðum ráð fyrir því að þessum mikilvægu tengslum verði haldið. Ég veit að sveitarstjórnarmenn fyrr og síðar í þessum sal þekkja mikilvægi þess að koma að þessari þjónustu og ég vænti þess að þeir styðji þessa brtt., ég trúi tæplega öðru þó að ýmislegt bendi til annars.

Herra forseti. Það frv. sem nú er verið að greiða atkvæði um er byggt á samkomulagi sem gert hefur verið milli ríkis og sveitarfélaga um breytingar á fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga og var undirritað 4. desember sl. Í því samkomulagi er gert ráð fyrir að stjórnir sjúkrahúsa, eins og þær hafa verið, skuli ekki skipaðar. Ég er þeirrar skoðunar að rétt sé að í deildaskiptum sjúkrahúsum eins og á Akureyri, sem er háskólasjúkrahús, sé skipuð sérstök stjórn með skilgreindu hlutverki í samræmi við þá stöðu sem sjúkrahúsið hefur rétt eins og stjórn verður áfram yfir Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi. Ég sé ekki ástæðu til að standa gegn því samkomulagi sem hér hefur verið gert en lýsi yfir þeim vilja mínum að ég tel rétt að sérstök stjórn sé yfir Sjúkrahúsinu á Akureyri eins og sérstök stjórn er yfir Landspítalanum.

Herra forseti. Ég skil ekkert í afgreiðslu þessa máls hér. Meira að segja virðulegur forseti þingsins kemur upp og fer með algerlega staðlausa stafi um að sú ákvörðun að fella niður stjórnir heilbrigðisstofnana annarra en Landspítala -- háskólasjúkrahúss sé hluti af samkomulagi við sveitarfélögin. Það er rangt. Samkomulagið við sveitarfélögin laut að kostnaðarskiptingu og því að sveitarfélögin féllust þar með á að þau ættu ekki lengur sem slík kröfu á fulltrúa inn í þessar stjórnir þannig að það liggur fyrir skjalfest. Að öðru leyti er það ekki vilji sveitarfélaganna að þessar stjórnir séu slegnar af. Og ég botna ekkert í þessu slysi sem hér er að verða og skil ekki af hverju hæstv. heilbrrh. og stjórnarmeirihlutinn fellst ekki á að fresta þessum óskynsamlegu breytingum og setja þær inn í það ferli sem er að hefjast í heildarendurskoðun laga um heilbrigðisþjónustu. Til marks um vinnubrögðin, herra forseti, á að fara að láta okkur greiða atkvæði um það að þessi lög öðlist þegar gildi og komi til framkvæmda 1. janúar 2003. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Almannavarnir ríkisins hafa sinnt hlutverki sínu af stakri prýði undanfarna áratugi. Með þessu frv. er ætlunin að leggja Almannavarnir ríkisins niður. Almannavarnir hafa gegnt því hlutverki að vera nokkurs konar hattur fyrir alla sem koma að björgun og öðru slíku í almannavarnaástandi. Hér er ætlunin að leggja þessa stofnun niður og gera hana að deild hjá ríkislögreglustjóra. Verði frv. að lögum er ætlunin að fækka sérhæfðum starfsmönnum sem koma að þessu verkefni. Markmiðið er einnig að minnka um helming framlög til almannavarna í landinu og, virðulegi forseti, ég tel þetta algerlega óásættanlegt og segi því nei.

Herra forseti. Með skýru hlutverki almannavarnaráðs og stjórnsýsluábyrgð ríkislögreglustjóra er verið að stytta boðleiðir og skerpa ábyrgð þeirra sem að almannavörnum koma. Þetta frv. eins og það liggur nú fyrir mun styrkja enn frekar almannavarnir í landinu og styðja m.a. uppbyggingu sameiginlegrar stjórnstöðvar leitar og björgunar. Þetta kom skýrlega fram, herra forseti, í máli m.a. forsvarsmanna Slysavarnafélagsins Landsbjargar og reynslumikilla starfsmanna Almannavarna ríkisins. Hér gefst okkur, herra forseti, tækifæri til að efla öryggi landsmanna og því segi ég já.

Herra forseti. Við teljum þessar lagabreytingar vera misráðnar. Almannavarnir ríkisins hafa með höndum samhæfingarstarf þar sem samhæft er starf lækna, hjúkrunarfólks, aðila frá Vegagerð, sveitarstjórna, sjúkraflutningamanna og fleiri sem koma þar við sögu. Margvíslegt forvarnastarf er á hendi Almannavarna ríkisins sem nú verður fært allt undir embætti ríkislögreglustjóra. Við hefðum talið ráðlegra að efla Almannavarnir ríkisins sem sjálfstæða stjórnsýslueiningu.

Herra forseti. Ég gerði að umtalsefni hvaða þýðingu það hefur að hægt sé að stytta leiðir, sérstaklega þar sem miklir þungaflutningar fara um, og vék í því sambandi sérstaklega talinu að því að mér þætti rétt og nauðsynlegt að athuga hvort ekki sé rétt að athuga hvort skynsamlegt sé að athuga nýja vegleið milli Reykjavíkur og Akureyrar með því að fara niður Norðurárdal í Skagafjörð fyrir sunnan Mælifell, sunnan við Blöndulón, Stóra-Sand, hjá Réttarvatni til Borgarfjarðar og eftir atvikum um Þingvöll. Með þessum hætti er hægt að stytta vegalengdina um 55 km eða svo, með því að fara niður Borgarfjörð, en um rúmlega 80 km með því að fara Kaldadal og Mosfellssveit. Auðvelt er að sýna fram á að þessi vegagerð er mjög arðsöm og hagkvæm og ef við gerum ráð fyrir því að hin raunverulega viðbót sem þessi vegagerð felur í sér sé leiðin frá Kjalvegi í Borgarfjörð er hér að sjálfsögðu um langsamlega hagkvæmustu framkvæmd að ræða sem völ er á og einnig þótt litið sé til leiðarinnar í heild. Ég hygg að það sé óhætt að fullyrða að með veggjaldinu sem ekki yrði hærra en það sem nú er greitt til að fara um Hvalfjarðargöng væri hægt að standa undir a.m.k. helmingi kostnaðar við alla leiðina. Auðvelt er að sýna fram á að með því að ráðast í þessa vegagerð væri hægt að draga stórkostlega úr endurbyggingu og viðhaldi á hringveginum sjálfum sem kominn er mjög til ára sinna og orðið mjög brýnt, allra hluta vegna, að ráðast í miklar lagfæringar á nema leitað verði annarra úrræða. Slíkur vegur eins og ég fitja hér upp á yrði að sjálfsögðu sérstaklega byggður fyrir þungaflutninga, hannaður með þá fyrir augum. Nú hefur það auðvitað verið rætt mjög mikið á þinginu, sérstaklega af Samfylkingunni, hvaða nauðsyn beri til þess að lækka flutningskostnað. Hefur Samfylkingin talað mikið um þungaskatt í því sambandi sem menn verða auðvitað að greiða ef þeir kaupa olíu alveg eins og menn verða að greiða fyrir bensín og greiða bensínskatt ef bíllinn gengur fyrir bensíni. Eina leiðin til þess að lækka flutningskostnað þegar í stað og til frambúðar er að sjálfsögðu að stytta leiðir. Ef leiðir eru styttar mjög mikið fer það strax að hafa afgerandi áhrif á kostnaðinn ef hægt er að aka fram og til baka á þeim tíma sem leyfður er samkvæmt hinum þröngu og afdráttarlausu reglum sem við erum bundin með samningi okkar við hið Evrópska efnahagssvæði. Má kannski segja að það sé ekkert sem hefur jafnmikil áhrif á hækkun flutningskostnaðar á síðustu árum og einmitt þau ákvæði sem lúta að vinnutíma og öryggismálum þeim tengdum hjá bílstjórunum sjálfum, og líka ef við hugsum um það að Samkeppnisstofnun, með stuðningi í Evrópureglum, lagði bann við því að þungaskattur yrði áfram eftir mismunandi reglum eins og gert hafði verið. Í þriðja lagi eru auðvitað strangar reglur hjá Evrópusambandinu um það hversu langur bíll með flutningavagni megi vera en augljóst er að slík lest mætti vera lengri ef vegurinn sem ekið er eftir er breiður og samkvæmt ýtrustu kröfum. Við sem oft ökum norður eða suður vitum að ef við erum óheppin mætum við lest af vöruflutningabílum sem er mjög varasamt, ég tala nú ekki um ef hvasst er eins og við þekkjum. Má þakka guði fyrir að ekki hafi fleiri slys hlotist af en orðið hafa. Við tökum líka eftir því að það hefur gengið mjög illa að byggja upp þá vegkafla sem hættulegastir eru. Þá bendi ég á Norðurárdalina báða, þó kannski enn frekar Norðurárdal í Skagafirði. Samkvæmt þeirri langtímaáætlun sem nú er í gildi var gert ráð fyrir því að lokið yrði við þann veg á næstu fjórum árum en með þeirri langtímaáætlun sem hér hefur verið lögð fram er gert ráð fyrir því að sú vegagerð dragist á langinn, um a.m.k. tvö ár. Á þessu sjáum við að það virðist vera viss tregða á því að halda sig við nauðsynlegar vegabætur á helstu þungaflutningaleiðum landsins. Við vitum að ástæðan fyrir þessari sérstöku seinkun er að sérstaklega þingmenn Norðurl. v. hafa lagt meira upp úr vegi um Þverárfjall en að byggja upp veginn til Akureyrar. Afleiðingin er sú að Norðurárdalurinn er nú hættulegasti parturinn af öllum hringveginum sem við þekkjum sem þar höfum farið, ég tala ekki um í hálku eða hríðarveðri. Ef við hugsum t.d. um þau fyrirtæki sem starfa á Akureyri eða við Eyjafjörð, við getum líka talað um fyrirtæki allt austur til Egilsstaða, sem aka norður um hefur þessi stytting að sjálfsögðu gífurlega mikið að segja. Þetta mál bar örlítið á góma í stuttu spjalli sem ég og hv. 3. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, áttum fyrir norðan og þar vakti hann athygli á að meðal annars hefði valdið mikilli hækkun á flutningskostnaði að skipafélögin hættu að flytja gáma áfram til næstu hafnar og má kannski segja að það hafi verið sjálfgert eftir að Samskip hætti strandsiglingum og líka vegna þess að á strandsiglingunum var mikill halli. Eftir sem áður er ljóst að mörg fyrirtæki úti á landi standa nú frammi fyrir meiri flutningskostnaði en áður og ef við meinum eitthvað með því að við teljum æskilegt og nauðsynlegt að hægt sé að efla iðnað á Akureyri og við Eyjafjörð eða fyrir norðan er jafnljóst að nauðsynlegt er að stytta leiðir og gera þær öruggari. Þetta á við hvort tveggja aðdrætti til iðnaðar og framleiðslunnar og sjálfsögðu líka um hina fullunnu framleiðslu. Nú þurfa menn ekki að óttast að ég sé að leggja til að ráðist verði í þessa vegagerð á næstu tveim eða þrem árum því að aðdragandi svo mikillar framkvæmdar er miklu lengri. Ég hygg að ef vel yrði á málum haldið, ef Vegagerðin ynni hratt að undirbúningi þessa máls, athugaði vegstæði, fylgdist með veðráttu, umhverfismat og annað því líkt þarf að gera, yrði í fyrsta lagi hægt að búast við að framkvæmdir gætu hafist kannski eftir 5, kannski eftir 7, ár svo að ég er ekki að tala um neitt sem er að skella á. Það sem ég er að tala um er að það er skylda okkar að vekja athygli á þeim möguleikum sem eru til þess að draga úr framleiðslukostnaði innan lands sem er til þess að draga úr loftmengun eins og það hefur auðvitað í för með sér ef vegalengdin styttist og þetta er líka brýnt til þess að draga úr slysahættu. Þessi framkvæmd er arðsöm. Ég vil í þessu sambandi aðeins minnast á aðra framkvæmd, á Austurlandi. Þegar ég varð samgrh. fyrir nær 12 árum og kom til Egilsstaða man ég eftir því á mínum fyrstu árum að ég fór að ræða um nauðsyn þess að byggja upp veginn um Öxi. Menn voru andvígir því þá og sögðu að fyrst ætti að hugsa um veginn um firðina eða veginn norður, þetta væri ekki mál sem ætti að hafa efst á blaði. Ég er á hinn bóginn þeirrar skoðunar nú að flestir séu sammála mér um að nauðsynlegt og rétt hefði verið að hefja þá þegar athugun á nýju vegarstæði og setja það í umhverfismat. Hið sama á raunar við um Hofsárdal í Vopnafirði. Menn gera sér ekki alveg ljóst nú hvort, og þá hvar, rétt sé að leggja veg frá hringveginum niður í Vopnafjörð um Hofsárdalinn vegna þess að vegarstæði hefur ekki verið ákveðið, hvað þá að farið sé í umhverfismat. Enn get ég bent á að vegurinn niður Norðurárdal í Skagafirði hefur ekki farið í umhverfismat og þess vegna er ekki hægt að ráðast í hann nú þó svo að menn vildu. Ég vek athygli á þessu öllu til þess að menn geri sér grein fyrir að þó að sú ákvörðun yrði tekin nú að athuga um það hvort skynsamlegt sé að stytta leiðina norður með þeim vegi sem ég hef gert grein fyrir erum við ekki að tala um neitt sem skellur á eða muni valda útgjöldum hjá ríkissjóði á næstu 4--6 árum, ekki neinum útgjöldum sem máli skipta. Þetta er mikilsvert og það er skylda alþingismanna og Vegagerðar að horfa fram í tímann og reyna að gera sér grein fyrir því hvaða leiðir sé skynsamlegast að fara. Ég vil í þessu sambandi undirstrika að ég hef, eins og nú standa sakir, að sjálfsögðu fyrst og fremst í huga hagsmuni þeirra fyrirtækja sem rekin eru fyrir norðan og hér í Reykjavík en auðvitað lýtur þetta einnig að almennu verðlagi úti á landi. Þó svo að við höfum Bónusverslanir, Samkaup og aðrar slíkar verslanir hringinn í kringum landið sem selja vörur sínar við sama verði hvort sem búðin er í Reykjavík, Egilsstöðum, Akureyri eða Ísafirði hefur þetta eftir sem áður áhrif á hverjum stað hvernig samgöngurnar eru, þó svo að þessir stóru hringir selji vörurnar við sama verði og 90% landsmanna eigi kost á því að fara í þær án mikillar fyrirhafnar. Það er rétt að taka fram að þegar verið er að tala um verðlag almennt úti á landi og segja að það sé helmingi hærra en í Reykjavík, eins og hér hefur verið gert, er það auðvitað villandi að þessu leyti að þessar miklu lágvöruverslanir eru miklu víðar en í Reykajvík. Ég vil líka nota þetta tækifæri til að fagna sérstaklega þeim flýtiframkvæmdum sem nú hafa verið ákveðnar. Ég tel að þar hafi verið staðið mjög skynsamlega að verki. Þegar Alþingi samþykkti langtímaáætlun sína fyrir 5 árum var gengið út frá því að hægt yrði að leggja veg bundnu slitlagi á næstu 12 árum til allra þéttbýlisstaða á landinu þar sem byggju 200 íbúar eða fleiri. Síðan hefur komið í ljós að þær fjárveitingar sem þar var gert ráð fyrir reyndust ekki nægar. Skýringin var annars vegar sú að meira hefur verið lagt í vegina en þá hafði verið gert ráð fyrir vegna þess að undirbúningur var ekki nógu langt kominn og oft um ágiskanir að ræða og í sumum tilvikum vissu menn ekki hvaða leið þeir vildu fara. En ástæðan er líka sú að nú hefur verið tekin ákvörðun um að hækka burðarvegi um einn staðal sem auðvitað gerir þá einum metra breiðari en áður. Nú verða þeir 7,5 metrar sem auðvitað veldur því að vegagerðin er dýrari en ella. Ég vil sérstaklega nefna í þessu sambandi fjögur byggðarlög. Það er í fyrsta lagi Patreksfjörður, í öðru lagi Ísafjörður, í þriðja lagi Norður-Þingeyjarsýsla, Raufarhöfn og Þórshöfn, og í fjórða lagi Vopnafjörður. Eins og langtímaáætlun lítur nú út má búast við því að bundið slitlag verði komið á alla þessa staði á næstu 8 árum. Það er auðvitað mikill áfangi og mikið gleðiefni fyrir okkur sem erum þingmenn á einhverjum þessara staða. Auðvitað er þetta mikill léttir fyrir fólkið og auðvitað hefur það í för með sér að nauðsynjar muni lækka í verði á þessum stöðum, þær sem ekki hafa þegar gert það í gegnum lágvöruverslanirnar. Þetta hefur líka í för með sér að aðdrættir fyrirtækja og fullunna varan sem þaðan fer eða fiskflutningar eða hvað við tölum um verða ódýrari en nú er. Þarna munar virkilega fjárhæðum á öllum þessum stöðum þegar við erum að tala um flutningskostnaðinn. Þess vegna eru þessar flýtiframkvæmdir nú líka til þess að jafna stöðu fyrirtækjanna innbyrðis þannig að þau standa jafnari á eftir en áður var. Svo megum við heldur ekki gleyma því að þessar framkvæmdir skapa nýjan grundvöll fyrir ferðaþjónustu með því að færa þessa fjarlægu staði nær hringveginum og aðalumferðinni. Ég hygg að á öllum þessum stöðum séu menn í ferðaþjónustu nú þegar farnir að velta fyrir sér hvernig þeir eigi að nýta sér þessi nýju sóknarfæri og hvernig þau koma. Ég legg áherslu á þetta, herra forseti. Ég álít að oft sé hægt að gera betur. Auðvitað vitum við sem höfum lengi barist í samgöngumálum að þar er oft við ramman reip að draga en ég vildi leggja áherslu á það sem ég hef hér sagt við þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég efast ekki um þekkingu hv. þm. Halldórs Blöndals á vegum og vegagerð. En okkur hefur áður greint á um þessar hálendisvegahugmyndir. Ég deili á þær á þeirri forsendu að ég tel ekki nálægt því komið að því að fjalla um slíkan veg. Þó gæti ég hugsanlega fallist á að gerð verði athugun á vegstæði, veðurfari, hagkvæmni, arðsemi og umhverfismati. Það er hámark þess sem ég get hugsað mér í bili. Ég bendi á að heimamenn í Húnavatnssýslum telja að veðurfar á þessum slóðum sé þannig að þar geti ekki verið ökufær vegur nema um hásumarið. Síðan hef ég miklar áhyggjur af tengslum byggða í Húnavatnssýslum við hringveginn, þ.e. atvinnustarfsemi o.s.frv. Þeir geta ekki unað við það á næstu árum, ekki ég heldur, að þetta komi til tals. Ég vil spyrja hv. þm. Halldór Blöndal hvort hann fallist ekki á að þessi hálendisleið komi vart til álita fyrr en lokið er varanlegri tengingu allra byggðakjarna á landinu við hringveginn. Bara til þess að skjóta því inn er ekki fyrr en árið 2012, ef hv. þm. hefur ekki tekið eftir því, að áætlað er að búið verði að leggja bundið slitlag, t.d. um Djúpveg.

Herra forseti. Það mátti heyra á síðustu orðum hv. þm. að hann veit ekki um þær flýtiframkvæmdir sem nú er verið að ráðast í og verður við það að sitja.

Jú ...

Ég var að segja að hv. þm. vissi ekki um þær sem er rétt. Ég vil í annan stað segja við hv. þm. að það sem ég er að fara fram á hér er að Vegagerðin athugi veðurfar, vegstæði og annað sem lýtur að því hvort rétt og skynsamlegt sé að leggja þann veg sem ég hef gert að umtalsefni. Það er það sem ég er að tala um. Ég er þeirrar skoðunar að Alþingi og samgönguyfirvöld hafi ekki leyfi til þess að útiloka þessa leið fyrir fram, sérstaklega með það í huga að nú er mikið talað um að byggja upp veginn um Kjöl og Sprengisand. Ég vil benda hv. þm. á að leiðin til Akureyrar frá Reykjavík er styttri um Sprengisand en um Kjöl. Nú veit ég ekki hvort hv. þm. hafði gert sér grein fyrir því.  Ég vil líka benda hv. þm. á að það má auðvitað segja að það sé að fara byggðaleiðina að fara Þverárfjall. En sumir, sem eiga heima í Varmahlíð, hefðu haldið að það væri að fara byggðaleiðina að fara um Varmahlíð.

Virðulegur forseti. Það er margt sem þessi hv. þm. veit sem hv. þm. Halldór Blöndal veit ekki um. En það er önnur saga. Þegar talað er um vegáætlunina þá er hún stíluð til 2014. Flýtiframkvæmdirnar sem eru að koma núna flýta þessu til 2012 og ef ég veit rétt eru það ekki fjögur, fimm eða sex ár. Menn verða að hafa það alveg á hreinu. Ég leggst eindregið gegn því að farið verði af stað með athuganir og rannsóknir í þessum málum fyrr en búið er að athuga þá möguleika sem við höfum til að stytta leiðirnar um núverandi hringveg. Þá finnst mér komið að því að huga að sumarvegi á þessum slóðum. Ég bið hv. þm. Halldór Blöndal að hugsa sérstaklega til byggðanna í Vestur- og Austur-Húnavatnssýslum sem eiga allt sitt undir ferðamennsku og reiða sig á þá sem þar fara um vegakerfið.

Herra forseti. Hv. þm. er að vísa til þess að hægt sé að stytta leiðina til Akureyrar með því að fara Svínvetningabraut og aka fram hjá Blönduósi.

Það voru ekki mín orð. Þetta er bara að ljúga.

Það er ekki um neitt annað að ræða. Álit Vegagerðarinnar á þeim möguleikum sem eru fyrir hendi liggur fyrir, þ.e. annars vegar að fara Svínvetningabraut fram hjá Blönduósi og það er hins vegar að fara beint yfir í Skagafjörð fram hjá Varmahlíð. Það er á þessa tvo vegu sem rætt er um að hægt sé að stytta leiðina. Nú veit ég ekki hvort hv. þm. hefur kynnt sér þessa skýrslu.

Ágætlega.

Hún liggur fyrir. Hv. þm. á þess vegna að vita hvað hann segir. Hitt skal ég segja við hann að ef hv. þm. heldur að ekki verði komið bundið slitlag á Djúpveginn fyrr en árið 2012 þá er rétt að hann lesi plögg sín betur.

Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. fer mikinn þegar hann fer fjallabaksleiðirnar sínar fjarri öllum byggðum með hugmyndir sínar. Hann fer nokkuð mikinn og býsna hratt fram úr sér. Það er nú svo að í samgöngumálum, og það ætti hv. þm. að vita manna best sjálfur, er margt ógert. Samgöngur eru fyrst og fremst til að tengja saman byggðir þannig að hægt sé að stunda þar bæði flutninga og ferðir. Það eru fleiri staðir á landinu en Akureyri þó að Akureyri sé allra góðra gjalda verð. Ég ber og mikla virðingu fyrir umhyggju hv. þm. um að lækka flutningskostnað. Hv. þm. sagði að ef farin væri þessi leið sem hann var að nefna, yfir hálendið og niður í Skagafjörð eða önnur leið styttri til Akureyrar, mundi þörfin fyrir endurbætur á veginum sem liggur upp Norðurárdal í Borgarfirði yfir Holtavörðuheiði og norður um Húnavatnssýslur, minnka. Ég held að við ættum frekar að snúa þessu við og segja: Látum þennan veg virkilega njóta forgangs. Norðurárdalur í Borgarfirði, hvernig er sá vegur? Hann er stórlega vanræktur. Veginn norður Húnavatnssýslur þarf einnig að styrkja upp á burðargetu að gera. Ég bið hv. þm. að huga að orðum sínum. Verði hann tekinn alvarlega, sem hann vonast til, hefur það áhrif á framtíðarsýn byggðanna í Húnavatnssýslu.

Herra forseti. Ég held að það sé ógjörningur að tala í alvöru um samgöngumál á þeim forsendum að ekki megi stytta leiðir. Við erum að tala um að stytta leiðina til Akureyrar um ríflega 80 km. Hvernig í ósköpunum dettur hv. þm. í hug að hægt sé að tala eins og það skipti bara engu máli? Hvernig í ósköpunum dettur honum það í hug? Auðvitað skiptir það máli fyrir þá sem þurfa að komast leiðar sinnar og nota veginn að hann sé styttri frekar en lengri. Í öðru lagi vil ég benda hv. þm. á að það myndast nýr hringur með þessum vegi. Þannig geta menn ekið þennan veg norður, t.d. í Skagafjörð og farið síðan hring um Húnavatnssýslur til baka. Þessi leið mundi líka opna möguleika til að komast að vötnunum á Arnarvatnsheiði og vel má vera að þar sé hægt að byggja upp ferðamannaþjónustu. Við sjáum ekki alltaf fyrir okkur hvaða afleiðingar betri samgöngur hafa. Það er a.m.k. alveg ljóst að hvarvetna hefur ný og meiri umferð komið eftir því sem samgöngurnar hafa batnað. Það er a.m.k. deginum ljósara. Eins mun verða í þessu tilviki. Ég held að hv. þm., sem er kunnugur í Skagafirði, eigi svolítið að gæta sín ef hann heldur að það að stytta leiðina þangað sé af hinu illa fyrir Skagfirðinga. Svo er ekki en menn sem eru afturhaldssamir verða að fá að njóta þess.

Herra forseti. Minn hugur er nú stærri en svo að ég sé bara þingmaður einstakra hreppa eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. gefur sig út fyrir. Ég lít svo á að við séum þingmenn alls landsins og horfum á hagsmuni landsins í heild sinni. Við verðum stöðugt að vera annars vegar með forgangsröð og hins vegar að gera okkur grein fyrir því hverju viðkomandi samgöngumannvirki eiga að þjóna. Mér finnst alveg furðulegt ef hv. þm. telur að samgöngumál norður um Borgarfjörð og norður um Húnavatnssýslu séu í það góðu lagi að ekki þurfi þar úr að bæta og hægt sé að láta hugann reika að heiðabaki í draumórum sem alls ekki er tímabært í veruleikanum. En varðandi það sem hv. þm. kom inn á með flugvellina og stöðu þeirra í grunnnetinu, hann minntist á Vopnafjörð eða að Vopnafjarðarflugvöllur ætti að vera í grunnnetinu, þá hef ég flutt tillögu um það að bæði Gjögur og Vopnafjörður flytjist inn í grunnnet flugvalla og óska eftir því að hv. þm. styðji það.

Herra forseti. Ég tók sérstaklega fram í ræðu minni að ég óskaði eftir því að Vopnafjörður yrði tekinn inn í grunnnetið í næstu samgönguáætlun en ég lýsti ekki yfir stuðningi við tillögu hv. þm. eins og hann heyrði sjálfur  Ég vil bara segja eins og ég sagði áður --- menn sem tala um samgöngumál hér á Alþingi eiga að horfa til alls landsins. Og menn eiga að skilja að það er nauðsynlegt að stytta leiðir. Menn eru með margvíslegar hugmyndir um það hvernig hægt sé að stytta leiðina frá Ísafirði til Reykjavíkur og ég álít að menn eigi að vera opnir fyrir öllum möguleikum í því.

Herra forseti. Þetta er athyglisverð umræða. Ég get ekki annað en komið að henni vegna þess að hér er verið að tala um að stytta leiðir til að spara flutningskostnað. Í nýrri skýrslu nefndar um flutningskostnað koma fram alvarlegar upplýsingar sem ég held að þingmenn dreifbýlis ættu að skoða mjög náið. Í skýrslunni segir svo, með leyfi forseta. ,,Samþjöppun aðila í landflutningum og þátttaka skipafélaga gerir það að verkum að tveir flutningsaðilar eru með nær alla landflutninga á Íslandi --- fákeppni er því ráðandi í þessum flutningum. Samfara þessu hafa gjaldskrár flutningsaðila hækkað verulega umfram þróun neysluvöruvísitölu.`` Mér þykir þetta vera mjög alvarlegt mál. Þegar við líka stöndum frammi fyrir því eins og kom fram fyrr í dag í umræðunni um flutningskostnað utan af landi. Í þessari sömu skýrslu sem gefin er út núna í janúar segir, með leyfi forseta: ,,Almennt er álitið að nota beri strandflutningana þegar því verður við komið en framleiðandinn nefnir um leið að strandflutningaskipin séu vondur kostur. Tíðni og ferðatími skipti þar miklu máli. Fyrir 40 feta gám er þó bíllinn 70% dýrari.`` Maður veltir þess vegna vöngum yfir því hvað það þýði að stytta leiðir með þessa fákeppni í vöruflutningum. Við þurfum auðvitað að horfa á það. Og ég tala nú ekki um líka þegar við stöndum frammi fyrir því að olíujöfnunarverð eða jöfnunarkostnaður olíuflutninga hefur verið með þeim hætti að þó olíu hafi verið landað á Akureyri og henni ekið þaðan í næstu birgðastöðvar, þá hefur samt sem áður verið greitt jöfnunargjald fyrir olíu eins og hún hefði verið flutt frá Reykjavík. Þannig að hér er alvarlegt mál á ferðinni sem ég og þingmenn hinnar dreifðu byggðar hljóta að þurfa að fara að skoða alvarlega.

Herra forseti. Ég skil nú ekki hvað formaður samgn., hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, meinar þegar hann segir að vegalengdin skipti ekki máli, en svo skildi ég hann. En það er auðvitað ekki ástæða til að elta ólar við slíkar fullyrðingar. En ég vil benda hv. þm. á að gjaldskrá flutningafyrirtækjanna segir ekki alla sögu. Það mundi hv. þm. komast skjótt að raun um ef hann ræddi við þá sem mest þurfa á þessum flutningum að halda. Það er veittur meiri og minni afsláttur af gjaldskrá. Ég skal ekki segja hversu mikill hann er hjá þeim fyrirtækjum sem mestan afsláttinn fá, en ég hygg að það sé ekki of mikið að tala um að það kunni að vera 50% eða jafnvel meir. Þannig að gjaldskráin er ekki raunverulegur flutningskostnaður fyrirtækja úti á landi. Það liggur líka fyrir að ef við hugsum um það sem var kallað nýlenduvörur í gamla daga, daglegar nauðþurftir, þá eru þær seldar í þessum miklu og stóru mörkuðum. Mér var sagt nýlegt dæmi í gær af, ég má segja að það hafi verið epli sem voru ódýrari hjá Baugi á Egilsstöðum heldur en kaupmaður úr einu þorpinu þarna gat fengið hjá heildsalanum og hafði hann þó náð góðum samningi hvað honum sjálfum þótti. Þannig að þegar við erum að tala um verðlag úti á landi þá er miklu, miklu fleira í því heldur en bara gjaldskrár flutningafyrirtækja.

Herra forseti. Já, ég vona að hv. þm. Halldór Blöndal hafi ekki misskilið mig. Ég er auðvitað fylgjandi því að stytta leiðir. Og við höfum heyrt það hér í umræðunni í dag eins og hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á að það megi þá ekki skerða aðrar byggðir eða hafa þær afleiðingar sem óhjákvæmilega verða ef við höfum það líka í huga að stefnan í samgöngumálum er að stytta leiðir. Við hljótum að halda því áfram. Hitt er svo annað að ég var nú aðeins að nefna þetta hér og gott að það kemur fram að taxti flutningafyrirtækjanna er annar í reynd en sýndur er. Það er af hinu góða. Hins vegar er alveg ljóst og það er þakkarvert að hinar stóru verslunarkeðjur eru að selja matvöru á sama verði um allt land. Það er af hinu góða. Aftur á móti þarf að gæta að þessum strandflutningum eins og margir hafa komið inn á. Það verður ekki bæði sleppt og haldið í því, miðað við þær upplýsingar sem hér koma fram, að það sé 70% dýrara að flytja 40 feta gám landleiðina en sjóleiðina.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. 8. þm. Reykv., Guðmundur Hallvarðsson, viti það rétt eins og ég að það er ýmislegt sem ræður því að menn kjósa fremur að láta aka vörunni heldur en flytja hana sjóveg og kemur þar fleira en kostnaður inn í það, hraði, þægindi og ýmislegt sem því er skylt. En varðandi hitt af því menn eru að ræða um nýtt vegstæði, að farið verði fram hjá einhverjum stöðum sem áður var ekið um, þá er auðvitað alveg óhugsandi að velta því fyrir sér að vegurinn til Ísafjarðar eigi um alla framtíð endilega að fara um Brú í Hrútafirði ef hagkvæmara er að fara Reykhólasveitina. Menn verða nú svolítið að hugsa um þetta út frá hagsmunum þeirra sem nota vegina og aka þá.

Sammála.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingar á lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97 frá 10. maí 2002. Nefndarálitið er frá félmn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Gylfa Kristinsson og Ástu S. Helgadóttur frá félagsmálaráðuneyti. Með frumvarpinu eru lagðar til tvær breytingar á lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002. Annars vegar er lögð til breyting á orðskýringu í 7. tölul. 3. gr. laganna um búsetuleyfi og hins vegar breyting á 14. gr. laganna til samræmis við ákvæði nýs stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA), svonefnds Vaduz-samnings. Lagt er til að undanþáguákvæði frá kröfu um atvinnuleyfi í lögunum verði gert skýrara. Þá er bætt við ákvæði um heimild til að kveða nánar í reglugerð á um stöðu þeirra útlendinga sem hvorki eru ríkisborgarar í aðildarríkjum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið né Sviss. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Guðrún Ögmundsdóttir og Jónína Bjartmarz voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. En undir nál. rita Arnbjörg Sveinsdóttir, Magnús Stefánsson, Ásta R. Jóhannesdóttir, Steingímur J. Sigfússon, Drífa Hjartardóttir, Kjartan Ólafsson og Kristinn H. Gunnarsson.

Herra forseti. Það eru fáein atriði sem mig langar til að koma hér aðeins inn á þegar líður að lokum þessarar umræðu, væntanlega. Sumt af því hefur kviknað undir umræðunni, annað er almenns eðlis og kannski við hæfi að láta nokkur orð falla um þau tímamót að hér er að koma til afgreiðslu fyrsta samræmda samgönguáætlunin, öllu heldur fyrstu samræmdu samgönguáætlanirnar, annars vegar til fjögurra ára og hins vegar rammaáætlun til lengri tíma, til 12 ára, og þá eru loksins að ganga í gegnum þingið vinnubrögð af því tagi sem lengi hefur verið talað fyrir, að unnin yrðu slík samræmd samgönguplön, samgöngufjárlög getum við kallað þau eða samgönguframkvæmdaáætlanir þar sem reynt væri, að einhverju leyti a.m.k., að samþætta meginflokka samgangna, vegasamgöngur, hafnarframkvæmdir eða sjósamgöngur og flugsamgöngur. Reyndar hef ég áður látið það koma fram, herra forseti, að að ósekju hefði að mínu mati mátt fella fjarskipti undir þetta einnig og líta til þeirra hvað varðar grunnskipulag og markmið sem menn settu sér þá um gæði þjónustunnar og annað í þeim dúr. Um þessa samgönguáætlun í heild sinni vil ég segja að margt er þar ágætlega unnið og horfir til betri vegar. Auðvitað er alltaf þörf fyrir meiri fjármuni, og það gildir hér. Sérstaklega var það eins og tillagan var fram lögð á sl. hausti að því er ekki að leyna, t.d. hvað vegamálin snertir, að sá sem hér talar varð fyrir ákaflega miklum vonbrigðum þegar tillagan kom fram. Það var ljóst að eldri markmið um áfanga í sambandi við uppbyggingu vegamála voru þá í raun og veru alveg úti í hafsauga, t.d. þau sem menn höfðu áður sett sér um að ljúka tengingu allra helstu þéttbýlisstaða með vegum með bundnu slitlagi fyrir árið 2010. Það markmið var ósköp einfaldlega horfið út af borðinu eins og vegáætlunin leit út þegar hún kom hér, reyndar seint og um síðir, skömmu fyrir jól ef ég man rétt. Þess ber þó að geta að með ákvörðunum um viðbótarfjárveitingar til vegamála hefur þarna aftur orðið veruleg breyting á og það má segja að þessi markmið séu að nálgast það að komast inn í rammann aftur þótt mér sýnist að vísu að sums staðar verði kannski bið fram undir árið 2012 á því að þessi markmið náist. Að sjálfsögðu munar verulega um þá viðbótarfjármuni sem hér á að verja til framkvæmda á norðausturhorninu, Vestfjörðum og hér á suðvesturhorninu svo að dæmi séu tekin, en drjúgur hluti þessara fjárveitinga á eins og kunnugt er að fara til framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu og á nálæg svæði, Suðurstrandarveg, Gjábakkaveg, Hellisheiði og annað í þeim dúr. Varðandi það sem hér varð tilefni orðaskipta áðan, og hv. 1. þm. Norðurl. e. vék talsvert að í máli sínu og varð síðan tilefni orðaskipta í andsvörum, sem lýtur að möguleikum til styttingar leiða, t.d. leiðarinnar milli Akureyrar og Reykjavíkur, vil ég fara þar um nokkrum orðum. Það er að sjálfsögðu svo að stytting leiða þar sem hún er framkvæmanleg og er þá ekki á kostnað einhverra annarra markmiða, eins og um tengingu byggðarlaga og annað því um líkt, er góðra gjalda verð. Enginn deilir um gildi þess að hafa Hvalfjarðargöng og stytta leiðir eins mikið og raun ber vitni með þeim milli umferðar héðan af suðvesturhorni landsins og vestur um og norður um. Þjóðhagslega og frá umhverfislegu sjónarmiði er auðvelt að sýna fram á að þetta er ákaflega góð framkvæmd sem sparar eldsneyti, dregur úr mengun, styttir leiðir og styttir tíma sem menn verja til ferðalaga, dregur úr sliti ökutækja og annað í þeim dúr. En auðvitað er alltaf að mörgu að hyggja í svona tilvikum, herra forseti, og kosturinn við Hvalfjarðargöng er sá að sáralítill hluti umferðarinnar sem keyrði fyrir Hvalfjörð átti erindi fyrir Hvalfjörð. Hann var á leiðinni vestur um eða norður um, kannski 1--2% af umferðinni áttu erindi inn í sjálfan Hvalfjarðarbotn eða á ströndina þar í kring. En það gildir ekki endilega sama um meginleiðir ef þær eru teknar út með styttingu vega, t.d. ef menn veldu þá leið að ákveða nú að reyna að stytta leiðina eins og kostur væri milli Akureyrar og Reykjavíkur og ýttu öðrum markmiðum um góða vegi og þjónustu á vegum og samgöngur við byggðirnar þar meðfram ströndinni til hliðar. Stysta leiðin milli tveggja punkta, herra forseti, er náttúrlega, samkvæmt þeirri eðlisfræði sem ég lærði, bein lína, og auðvitað væru það þá bara göng þar sem farið væri í láréttu plani beint frá sjávarmáli við Akureyri. Það væri kannski hægt að fara inn undir klappirnar neðst í Kjarnaskógi og koma svo út hérna rétt við Esjurætur sem væri náttúrlega stysta leiðin. Væntanlega dettur fáum það í hug en það væri til vinnandi. Þá koma hugmyndir eins og þær sem hv. þm. Halldór Blöndal hefur verið að reifa og er allt vel um að segja að menn varpi fram nýjum hugmyndum, að fara upp í hálendisbrúnina eða jafnvel inn á sjálft miðhálendið að hluta til og reyna að fara beinustu leiðina eða eins beina leið og hægt er að fara og með því er augljóslega hægt að ná talsverðri styttingu. En þá þarf að huga að öllu hinu, í fyrsta lagi þeim viðbótarkostnaði sem það þýðir fyrir samgöngukerfið. Hvaða áhrif hefur það á rekstur og stofnkostnað eða framkvæmdir á öðrum meginleiðum sem þar með greinast frá, umferðina upp á Vesturland og síðan um Norðurland vestra og allt til og með Skagafirði og Siglufirði úr vestri? Þar koma augljóslega bæði plúsar og mínusar upp í dæmunum. Það er auðvitað augljóst að stysta leið, t.d. fyrir flutninga og þá umferð sem ekkert annað erindi á en bara beint á milli þessara staða, er kostur. Og það er ekki markmið í sjálfu sér að lengja leið umferðar sem er bara á leiðinni á milli tveggja endapunkta. Ég tel að það sé of mikil íhaldssemi ríkjandi víða hvað það varðar t.d. að draga þungaumferð í gegnum þéttbýlisstaði. Maður verður var við það að menn telji að þeir missi spón úr aski sínum ef þjóðvegur 1 liggur ekki í gegnum, tökum bara dæmi, stað eins og Selfoss. En er það eitthvað eftirsóknarvert að fá alla þá umferð sem á ekkert erindi á staðinn heldur er bara á leiðinni í gegn, að draga hana eftir endilöngu bæjarfélagi? Ég get ekki séð það.  Ég hlýt, herra forseti, auðvitað að setja mjög skýran og sterkan fyrirvara við þessi áform hvað þennan þátt málsins snertir og er þá ónefnt líka að fyrst á auðvitað að vinna grundvallarvinnuna um skipulag og framtíðartilhögun mála hvað varðar meðferð mála uppi á miðhálendinu. Fyrsta spurningin sem menn verða auðvitað að svara er: Hver verður framtíðin varðandi stofnun þjóðgarða og friðlanda og verndarsvæða inn til landsins? Göngum frá því. Göngum frá aðalskipulagi og skoðum samgöngurnar í tengslum við slíka framtíðarstefnumótun. Að gera þetta í öfugri röð væri að fara rangt að hlutunum. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að maður hefur kannski ekki eytt mikilli orku í að velta þeim þætti málsins fyrir sér, einfaldlega vegna þess að maður hefur ekki talið að það kæmi að því á allra næstu árum að spurningum um stórfellda vegagerð inn á miðhálendið yrði svarað umfram það þá sem virkjunaraðilar hafa fengið leyfi til að gera upp í hálendisbrúnina. Ég hef mjög mikla fyrirvara á því að opna yfir höfuð t.d. fyrir þá hugsun að fara með uppbyggðan veg norður yfir Sprengisand, einfaldlega vegna þess að ég held að menn gjörbreyti eðli þess svæðis ef þeir fara með beina og breiða og uppbyggða vegi sem liggja eins og strik þvert í landinu. Þá verður þetta að einhverju allt öðru heldur en við höfum tilfinningu fyrir að það sé í dag þar sem öræfatilfinningin er til staðar. Ég á dálítið erfitt með að trúa því að ég verði nokkurn tíma sannfærður um að við eigum að fara þannig að, heldur verði frekar um að ræða vegagerð sem verður sniðin að þörfum ferðaþjónustu og kannski sumarumferðar, umferðartíma sem verður eitthvað lengdur, vegagerð sem lýtur meira þeim lögumálum þegar verið er að leggja vegi um viðkvæm svæði, þeir eru látnir fylgja landinu og láta lítið yfir sér. Þetta vildi ég segja hér til þess að hafa sagt það úr því að þessi umræða var komin upp. Að öðru leyti hef ég í sjálfu sér ekkert nema gott um það að segja að menn varpi fram hugmyndum sínum og vilji að þær séu ræddar eða skoðaðar en menn hljóta þá líka að hafa leyfi til að setja við þær þá fyrirvara sem þeir telja rétta. Hv. þm. Halldór Blöndal nefndi hér alveg réttilega slysahættuna sem leiðir af stóraukinni umferð flutningabíla á okkar, að sumu leyti, veikburða þjóðvegakerfi. Það er alveg hárétt. En ég segi alveg eins og er að menn hefðu kannski betur mátt huga að þessu áður en þeir galopnuðu fyrir þá þróun að strandsiglingar legðust þá meira og minna af við landið og allir þessir flutningar færu upp á vegina. Er það góð þróun? Er hún þjóðhagslega skynsamleg? Er hún heppileg í umhverfislegu tilliti? Er hún heppileg í umferðaröryggistilliti? Ég hef miklar efasemdir um það. Kannski væri einmitt það skynsamlegasta sem við gerðum að stuðla að því að til staðar yrði áfram skilvirkt strandsiglingakerfi hringinn í kringum landið með reglubundinni áætlun og viðkomum. Kannski væri það mesta kjarabótin fyrir framleiðslustarfsemi í hinum dreifðari byggðum? Og kannski væri það ein besta umferðaröryggisaðgerð sem við gætum farið út í.  Þessa hluti, herra forseti, má svo sem ræða betur við síðara tækifæri. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu af minni hálfu en vildi aðeins koma þessu á framfæri við þetta tækifæri úr því að umræða var hafin um það á annað borð.

Virðulegi forseti. Ég hef þegar talað einu sinni í þessari umræðu, gerði það fyrr í dag, en tilefni þess að ég bið um orðið aftur er fyrst og fremst sú ræða sem hæstv. samgrh. flutti fyrr í dag þar sem hann fjallaði aðeins um þær hugmyndir sem starfshópur um bættar samgöngur við Vestmannaeyjar setti fram þar sem hann reyndi að bera í bætifláka fyrir þær hugmyndir sem þar er að finna. Ég gagnrýndi það í ræðu minni fyrr í dag að þær hugmyndir sem þessi starfshópur var að skila og kynnti sl. fimmtudag gera ekki ráð fyrir því að ráðist verði í neinar aðgerðir gagnvart Vestmannaeyingum næstu 5--10 árin. Hins vegar eru uppi hugmyndir um að innan ekki langs tíma verði farið í rannsóknir á svokallaðri Bakkafjöru og það mun taka a.m.k. 2--3 ár frá því að þær rannsóknir hefjast. Það má því alveg ljóst vera að miðað við þá stöðu sem uppi er núna mun lítið sem ekkert gerast næstu --- til að vera ekki of stóryrtur í þessu held ég að fullyrða megi að næstu 5 árin muni ekkert gerast, og líklegra að þau verði 7--10 ef farið verður að  Það sem vakti líka sérstaka eftirtekt í hugmyndum samgrh. eða þeim hugmyndum sem hópur hans lagði fram er að þar eru algerlega slegnar af hugmyndir sem framsóknarmenn hafa talsvert verið með og eins hef ég lagt fram tillögu á hinu háa Alþingi í þá veruna að leitað verði leiða til að ná í nýja ferju til siglinga milli lands og Eyja. Öllum má ljóst vera að ef samfélag eins og er í Vestmannaeyjum ætlar að standa í samkeppni við önnur sveitarfélög, þá er alveg grundvallaratriði að samgöngur séu í þokkalegu ástandi. Veruleikinn er bara sá og tíminn líður hratt í þessum efnum að núverandi ástand stenst ekki þær kröfur sem nútíminn gerir. Það er einfaldlega sá veruleiki sem við stöndum frammi fyrir. Að sama skapi vildi ég aðeins svara því sem kom fram hjá hv. formanni samgn. þegar hann fyrr í dag svaraði því sem ég setti fram í ræðu minni sem var haldin mun fyrr í dag eða um hádegisbil en hv. formaður samgn. var hér um sexleytið ef ég man þetta rétt.

Ég sat hér í allan dag.

Já, ég veit það en hv. þm. flutti ræðu sína um sexleytið. Það var það sem ég vildi segja. Það sem ég sagði í ræðu minni var einfaldlega þetta að það voru ekki nein vandkvæði fyrir borgarstjórn Reykjavíkur að taka við þeim fjármunum sem þetta viðbótarfjárframlag gerði ráð fyrir. Það voru engin vandkvæði að taka við þeim og koma þeim í þau verk sem menn voru tilbúnir að ráðast í. Og það fjárframlag sem var hugsað á höfuðborgarsvæðinu, sem var u.þ.b. milljarður í heild, um 300--400 millj. í Reykjavík, því var vitaskuld auðvelt að koma í tiltekin verk eins og fram hefur komið, hvað þá til að eyða þeim á næstu 18 mánuðum eins og áætlanir gera ráð fyrir. Við vitum, bæði ég og hv. formaður samgn., Guðmundur Hallvarðsson, að við förum ekki langt með þá fjárhæð þegar kemur að því að búa til mislæg gatnamót á Miklubraut og Kringlumýrarbraut. Það held ég að ég og hv. þm. séum alveg sammála um og kannski kaus hann dálítið að taka það inn í þessa tilteknu umræðu. Ég skal líka viðurkenna að ég ætlaði að reyna að leita eftir svörum frá hæstv. samgrh. um það hvort til greina kæmi að skilgreina upp á nýtt ferjusiglingar til byggðarlaga sem ekki hefðu fast vegasamband sem part af þjóðvegakerfinu, og þá þannig að menn sem nýttu sér þann ,,þjóðveg`` þyrftu ekki að greiða hærri fjárhæðir en þeir sem nýttu aðra þjóðvegi landsins. Því miður er hæstv. samgrh. ekki viðstaddur þessa umræðu nú og því get ég ekki beint þeirri spurningu til hans. En það var hugmynd mín og vonandi gefst tækifæri til þess síðar. Ég hafði beint þessari spurningu til hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar sem mér fannst taka undir þau sjónarmið í ræðu sinni þó að hann svaraði því ekki beint, þ.e. að skilgreina ferjusiglingar sem part af þjóðvegakerfinu þannig að mér fannst hv. þm. taka undir þau sjónarmið þó hann í sjálfu sér tæki ekki skýra afstöðu til þess hvort það kæmi til álita. Eins vil ég nefna það að ég tel að ljúka hefði mátt við Reykjanesbrautina, þ.e. tengingu við Reykjanesbæ, tvöföldun hennar, á skemmri tíma en gert er ráð fyrir í áætluninni og kannski er ekki ástæða til þess að svekkja sig mikið á því og sem betur fer, eins og fram hefur komið í umræðunni, er farið að styttast í kosningar og því kannski ekki líklegt að það komi á herðar þeirra sem nú stjórna ferðinni í þessum efnum að framkvæma þessa áætlun og því munu án efa gefast einhver tækifæri til að breyta þeirri áætlun. Þannig er kannski ástæðulaust að draga um of fram það sem við hv. þm. stjórnarandstöðunnar höfðum talið að hefði mátt öðruvísi fara. Hins vegar er það svo, eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni, að ég held að allir hafi fagnað þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið tekin upp, þ.e. þessi svonefnda samræmda samgönguáætlun. Ég held að allir þeir þingmenn sem hafa tekið þátt í umræðunni í dag hafi talið það til fyrirmyndar að áætlanir um hafnargerð, flugmál og vegi væru teknar fyrir í einu lagi og menn horfðu á þetta á þann hátt og þar kemur fram. Virðulegi forseti. Þetta er það sem ég vildi leggja til umræðunnar og tilefni þess er þá fyrst og fremst ræða hæstv. samgrh. frá í dag. Í þeirri ræðu gerði hann reyndar grein fyrir því sem rétt er og er rétt að halda því til haga sem þó var gert, að ferðum Herjólfs hefur verið fjölgað talsvert en að öðru leyti held ég að ég geti sagt það með fullri ábyrgð að þær tillögur sem samgönguhópurinn sendi frá sér hafa valdið alveg gríðarlegum vonbrigðum. Og það er algerlega óásættanlegt fyrir samfélag eins og Vestmannaeyjar að þurfa að horfa upp á það að næstu fimm árin verði ekki ráðist í neinar samgöngubætur sem hægt er að tala um, þ.e. að þær verði orðnar að veruleika. Vissulega eru menn að tala um rannsóknir og annað slíkt en miðað við þær hugmyndir sem fram hafa komið er ólíklegt að nokkur verði orðin að veruleika fyrr en í fyrsta lagi eftir 7--10 ár ef maður er sæmilega bjartsýnn. Í þessari áætlun kemur líka fram að ekki er gert ráð fyrir kaupum á nýrri ferju eða endurbótum á þeirri sem fyrir er. Það er því ekki nema von að þær hugmyndir sem menn höfðu bundið þó nokkrar vonir við --- menn höfðu bundið þó nokkrar vonir við þennan starfshóp og í rauninni hefur það verið þannig að þeim hugmyndum sem fram hafa komið á meðan starfshópurinn hefur starfað hefur mestan part verið ýtt inn í þann starfshóp. Þess vegna olli það miklum vonbrigðum eins og ég hef áður sagt þegar þær hugmyndir litu dagsins ljós og í ljós kom að hugmyndin er sú að ráðast ekki í neinar aðgerðir sem komi samfélaginu að notum næstu 7--10 árin. Ég lýsi yfir miklum vonbrigðum, virðulegi forseti, með þessar niðurstöður.

Herra forseti. Vegna ferjusiglinga og hvort þær séu ekki hluti af samgöngukerfinu þá hef ég alltaf litið svo á að með tilflutningi yfirstjórnar á ferjum til Vegagerðarinnar séu menn beint að samþykkja að þær séu hluti af þjóðvegakerfinu. Ég hef alltaf litið svo á. Hvað varðar Bakkafjöru, þá tók ég eftir því að hæstv. samgrh. orðaði það svo að hann ætti von á frekari upplýsingum þeirra aðila sem nú eru og hafa rannsakað hafnalægi við Bakkafjöru, og þar væri að vænta einhverra frétta. Ég hjó eftir því, og ég held að fleiri hafi tekið eftir því. Hann orðaði það þannig að niðurstöður kæmu fyrr en menn bjuggust við og kemur þar margt til og efa ég ekki að þetta ágæta starfsfólk hjá Siglingamálastofnun hafi staðið vel að verki og þar þekkjum við ágæta menn sem hafa unnið vel að rannsóknum, bæði varðandi ölduhæð og brim við strendur landsins. Allt mun þetta koma í ljós innan tíðar, ég hef trú á að svo verði. Aðeins varðandi höfuðborgarsvæðið --- ég ætla ekki að deila við hv. þm. Lúðvík Bergvinsson um það. En það liggur þó ljóst fyrir að 1994, til óheilla, voru af þáverandi og núverandi borgaryfirvöldum mislæg gatnamót við Miklubraut/Kringlumýrarbaut tekin út af skipulagi. Síðan er það auðvitað deilan um Sundabrautina sem hefur náttúrlega því miður verið á hraða snigilsins eins og Vestmannaeyingum hefur fundist rannsóknin við Bakkafjöru vera á. En allt er þetta nú nokkuð gott. Meginmálið í þessu er að allir þingmenn sem hafa tekið hér til máls fagna því að lagt hafi verið upp með samræmda samgönguáætlun. Ég held að virðulegur forseti sem hér situr nú eigi einhvern hlut þar að máli líka og þetta veit á gott.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri afstöðu sem mér fannst koma fram í máli hv. formanns samgn., Guðmundar Hallvarðssonar, um að með því að færa ferjurnar yfir til Vegagerðarinnar þá líti menn svo á að þær séu partur af þjóðvegakerfinu. Þess vegna held ég að mikilvægt sé að við fylgjum þeirri hugmynd áfram og skoðum það hvort ekki sé þá hægt að jafna aðstöðuna á þann hátt að þeir sem ferðast með ferjum greiði þá ekki hærra gjald en þeir sem ferðast á vegum. Það sé þá eitthvað sem menn líti á að sé bara partur af vegakerfinu og þetta sé samfélagsþjónusta. Ég fagna þeirri afstöðu og ég tel mig hafa skilið hana rétt á þennan hátt. Aðeins um Bakkafjöruna. Þær hugmyndir sem hafa verið settar fram ganga út á það að einhvers konar bráðabirgðaskoðun sé í gangi, rannsókn á því hvort rétt sé að fara í þessar rannsóknir. Fram hefur komið að þær muni taka 2--3 ár, þ.e. þegar sú niðurstaða er komin sem menn eru að bíða eftir og ef í þetta verður farið. Það er þetta sem liggur fyrir. Að þeim tíma liðnum --- gefum okkur að þær niðurstöður yrðu jákvæðar, við skulum gefa okkur það og menn færu í framkvæmdir, þá er náttúrlega hönnun, verklegar framkvæmdir, fjármögnun og mjög margt eftir. Og það er kannski þetta sem gerir það að verkum að maður leyfir sér ekki, nema þá í einhverju bjartsýniskasti, að sjá neinar úrbætur í samgöngumálum raunverulega verða að veruleika fyrir samfélagið og bæjarbúa fyrr en í fyrsta lagi eftir 5--7 ár. Ég held ég taki ekki djúpt í árinni þegar ég segi þetta. Þetta átti ég við þegar ég sagði að tillögur hópsins hafi valdið miklum vonbrigðum vegna þess að það er einfaldlega krafa dagsins í dag að ráðist verði í samgöngubætur fyrir samfélag sem telur tæplega 5 þús. manns.

Herra forseti. Ég hef það á tilfinningunni, og er þá á öndverðum meiði við hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, að rannsóknir á Bakkafjöru muni gefa --- ekki kannski niðurstöður en alla vega vísbendingar sem munu gefa bjartari vonir. Þær munu liggja fyrir fyrr en varir, það mun ekki líða þetta langur tími og ég vona að ég sé að fara með rétt mál. Þetta er ekki eingöngu hugarburður. Að nokkru leyti hefur það verið í umræðunni að mönnum hafi komið á óvart hvernig sjór og sjólag er þarna við ströndina þar sem hugsað er til hafnarinnar. Í annan stað er náttúrlega horft til Bakkaflugvallar bæði með frekari viðbót við flugstöðina og líka þá þar sem nú er lent á hluta grasvallar, þar á að setja nokkra peninga í til að lagfæra. Ég trúi ekki öðru og hef ekki heyrt annað en að menn vilji mjög gjarnan efla samgöngur fyrir Vestmannaeyinga og er það vel. Auðvitað á það að vera svo að þeir verði ekki út undan í þeirri miklu samgönguáætlun sem við erum að leggja upp með hér á meginlandinu.

Virðulegi forseti. Aðeins til að koma inn á þetta, Vestmannaeyjar eru vart nefndar á nafn í þeirri samgönguáætlun sem við hér ræðum þannig að því sé skilmerkilega til haga haldið vegna þeirrar umræðu sem fram hefur farið um Reykjavík og þær 300--400 millj. sem hugmyndin er að settar verði í samgöngubætur þar. Það er dálítið langsótt og að minni hyggju útúrsnúningur og ekki til þess að dýpka umræðuna --- ég er ekki að saka hv. þm. Guðmund Hallvarðsson um að hefja þá umræðu --- því þeir fjármunir sem verja á í vegaframkvæmdir í Reykjavík hefðu aldrei dugað til þess að takast á herðar það mikla verkefni sem mislæg gatnamót eru við Miklubraut og Kringlumýrarbraut. Þess vegna hefur mér fundist dálítið langsótt að tengja það við fjárframlögin núna að R-listinn hafi tekið þetta út af skipulagi 1994. Jafnvel þó að svo hefði verið og jafnvel þó að mögulegt hefði verið að ráðast í þessa framkvæmd eru engir fjármunir til þess að gera það. Þetta verða menn að hafa bak við eyrað í þeirri umræðu sem hér fer fram. Auk þess getum við vitaskuld endalaust deilt um hluti á þessum nótum og komumst kannski ekki nær og það þjónar svo sem ekki miklum tilgangi. En ég held að rétt sé að þessu sé öllu skilmerkilega til haga haldið þannig að við getum farið að ræða það sem virkilega skiptir máli. Eins vil ég nefna það að einhvers staðar kom það fram í þessari umræðu, sennilega hjá hæstv. samgrh., að við værum að ráðast í meiri vegabætur á Íslandi en nokkurs staðar annars staðar þekkist. Ég vil bara segja það í þessari umræðu að líklega þekkist hvergi í Evrópu jafndapurt vegakerfi og á Íslandi, enda strjálbýlt og stórt land.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. 1. þm. Norðurl. e., Halldórs Blöndals, þar sem hann talaði um þýðingu þess að stytta leiðir og hafa leiðir á milli staða sem stystar þar sem því væri vel við komið. Ég tek undir þau orð. Menn geta reyndar deilt um það, eins og fram hefur komið í umræðunni, hvar eigi að fara í vegstyttingar. Það sem ég tel að menn verði að hafa í huga í sambandi við það þegar rætt er um styttingar á vegum er hversu víðtæku hlutverki styttingin gegnir. Þegar talað er um að búa til nýjan góðan veg á milli Akureyrar og Reykjavíkur með því að fara yfir hálendið kemur sú stytting Akureyringum og höfuðborgarbúum best sem fara þessa leið, og náttúrlega líka þeim sem eru kannski að fara lengra austur, austur á land eða til Húsavíkur eða á Melrakkasléttu í kannski væntanlega ferðamannaparadís sem gerð hefur verið þáltill. um, herra forseti. Auðvitað er það gott. Svo eru aðrar leiðir sem geta skipt mun meira máli í byggðalegu tilliti. Það er ein leið í umræðunni sem ég er mjög hrifinn af og margir fleiri en ég, og það er leiðin á milli Strandasýslu og yfir í Dalasýslu, þ.e. frá Húsavík í Steingrímsfirði og yfir Arnkötludal, að leggja nýjan veg sem kallaður er Arnkötludalur þar sem nú er Tröllatunguheiði. Það er í mínum huga, herra forseti, sambærilegt við það þegar Vatnaleiðin var gerð á móti Kerlingarskarði. Að vísu var ekki um verulega styttingu að ræða varðandi Vatnaleiðina, það voru bara gífurlega miklar vegabætur, og held ég að allir sem nota þann veg séu mjög þakklátir fyrir hann og glaðir og ánægðir, auk þess sem leiðin er alveg sérstaklega fögur þótt maður fari nú á mis við kerlinguna sem maður sá alltaf á leiðinni í skarðinu þegar sú leið var ekin. Á móti koma nú vötnin og þessi blíða og fagra náttúra. Ég hugsa að margir umhverfissinnar séu einmitt mjög ánægðir með þessa leið því þeir geta fengið að njóta náttúrunnar á þessu svæði.

Þeir voru það nú ekki þegar hann var lagður.

Það er svo. En nú er það, hv. þingmaður, að fólk lýsir almennt ánægju sinni með þessa framkvæmd. Sveitarstjórnir á norðanverðum Vestfjörðum hafa líka verið með ályktanir um þennan veg, Arnkötludalinn, ég minni á það, og eru samdóma um nauðsyn þeirrar vegagerðar þótt hún kosti, ja ég er nú ekki kominn með alveg endanlegar tölur um það en það er talað um allt frá 400 millj. og upp í 700 eftir því hver mælir. En það er ljóst að ef þessi vegur yrði gerður mundi hann þjóna mjög vel hagsmunum Dala og Stranda, íbúum Hólmavíkur og Drangsness. Þeir ættu skjóta og greiða og góða leið niður í Dali og til Reykhóla og mundi það auka samskipti og alls konar þjónustu. Menn gætu nýtt sér sameiginlega þjónustu þar, það hefur verið talað um læknisþjónustu og ýmislegt annað. Þetta styttir auk þess leiðina til Reykjavíkur, herra forseti, um 40 km og það finnst mér vera nokkuð mikið. Mig langar að segja frá þeirri reynslu, herra forseti, að ég var einhverju sinni á leið til Reykjavíkur seint um kvöld, það var eiginlega komið fram á nótt, ók niður Hvalfjarðargöng en hafði farið á mis við upplýsingar um að búið væri að loka þeim. Þó vil ég taka fram, herra forseti, að það var ekki vegna mikils hraða, heldur að ég einbeitti mér kannski fullmikið að því að horfa á veginn þannig að ég sá ekki tilkynninguna á skilti um að Hvalfjarðargöngin væru lokuð. Þá gat ég ekki hugsað mér að fara að keyra allan Hvalfjörðinn svo að ég fór niður á Akranes og fékk þar hótelherbergi á hóteli sem heitir Barbro og var ágætt að gista þar. En þetta segir heilmikið. Hér áður fyrr hefði maður ekki látið sig muna um að fara allan Hvalfjörðinn. Þetta er nákvæmlega sama vegalengdin og við erum að tala um. Þegar þessi vegur verður kominn, Arnkötludalurinn, styttir hann leiðina fyrir 6.000--7.000 manns um 40 km. Ég tek undir það, herra forseti, sem 1. þm. Norðurl. e. var að tala um, að stytting vega minnkaði hætturnar, slysahættu. Ef vegalengd er stytt um 40 km minnka náttúrlega líkurnar á slysum. Það liggur í hlutarins eðli. Ég hefði gjarnan viljað sjá meira um þessa vegaframkvæmd í vegáætluninni, herra forseti. Auðvitað er hægt að tala endalaust um Skötufjörð og Mjóafjörð og Hestfjörðinn  Mig langar til að koma með samlíkingu í þessu sambandi þar sem ég er að tala um veg á milli byggðasvæða og það er t.d. þegar búið var að gera veginn á milli Ólafsvíkur og Grundarfjarðar, þegar búið var að laga Búlandshöfða --- ég nýt þess að segja þetta hér, herra forseti, þegar hv. þm. Jóhann Ársælsson, þingmaður Vesturl. einn ágætur, gengur hér í salinn  Það eru sem sagt tvíþætt markmið með þessum vegi um Arnkötludal, það er tengingin á milli Stranda og Dala og einnig sú mikla stytting sem næst með þessu. Ég vil taka það fram, herra forseti, að það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við hefur haft þær afleiðingar að sum pláss hafa átt undir högg að sækja og það hefur leitt til þess að margir íbúar landsins hafa flutt úr byggðunum og sérstaklega vestan af Fjörðum. Vestfirðir væru náttúrlega komnir í eyði ef ekki hefðu verið glufur í þessu kerfi og smábátaútgerð vaxið og dafnað. Síðan skulum við vona að þær aðstæður og þau skilyrði komi í byggðunum að fólk vilji flytja aftur vestur. Eitt af því sem fólk hugsar um í sambandi við gæði staða er hversu langt er til Reykjavíkur. Menn spyrja: Hversu lengi erum við að aka til Reykjavíkur? Umræðan í vegamálunum öllum hefur helgast af þessu. Reykjavík er höfuðborgin okkar og þar er náttúrlega mikil þjónusta sem allir landsmenn verða að sækja. Þess vegna er einn af kostum hverrar byggðar að leiðin í höfuðborgina sé greiðfær og að ferð þangað taki stuttan tíma. Þess vegna nefni ég enn og aftur þennan veg, herra forseti. Ég veit að það er í bígerð hjá Vegagerðinni og ég vona að það sé áhugi á að skoða þessa leið mun betur, horfa betur á hana en gert hefur verið. Þetta langaði mig til að segja í þessari umræðu. Þegar brúin yfir Gilsfjörð var gerð, herra forseti, það var mjög góð framkvæmd og til blessunar, en einmitt sú framkvæmd hafði þær afleiðingar að þegar þessi mikla stytting á vegalengd var komin fór fólk að horfa á aðra samgöngumöguleika en gert hafði verið í áratugi. Það var búið að ákveða að vegurinn suður ætti að vera frá Ísafirði um Ísafjarðardjúp og svo niður Strandir, en síðan kemur þessi ágæta brú og þá fara menn bara að horfa öðruvísi. Og það er mjög eðlilegt að menn geri það og við eigum að hafa dirfsku og hugrekki til að vera djörf í vegagerð þegar upp koma nýjar aðstæður. Þá eigum við að hugsa um hvað er hagkvæmast núna en ekki hvað var hagkvæmast fyrir 20 eða 30 árum. Á það vil ég líka benda. Þetta er framkvæmd sem hægt er að gera skjótt og vel eins og ég þekki best til, herra forseti. Ég hef náttúrlega þann fyrirvara á að auðvitað þekki ég þetta ekki algjörlega til hlítar en eins og hún blasir við í umræðunni og heimamenn tala um hana á þetta að vera nokkuð auðveld framkvæmd og hún hefði þær afleiðingar að leiðin styttist um 40 km. Hver vill það ekki á vorum dögum þó að við horfum stundum allt of mikið á hraðann og að allt eigi að ganga svo hratt fyrir sig? Auðvitað má ýmislegt ganga hægar fyrir sig í samfélaginu og líka í sálum okkar mannanna. Þetta vildi ég nú sagt hafa, herra forseti, í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um till. til þál. um reynslulausn. Með tillögunni er lagt til að Alþingi álykti að fela dómsmálaráðherra að skipa nefnd til að kanna og gera úttekt á veitingu reynslulausnar skv. 40.--42. gr. almennra hegningarlaga. Kannað verði m.a. hversu algengt er að beita því úrræði, hvernig háttað er eftirliti með því að skilyrði reynslulausnar séu haldin og hversu mörg brot eru framin af einstaklingum á reynslulausn. Jafnframt verði sérstaklega kannað hvort ástæða sé til að breyta framkvæmd reynslulausnar á þann veg að það verði hlutverk dómara að ákveða hvort fangi skuli látinn laus til reynslu í stað Fangelsismálastofnunar ríkisins, sbr. 1. mgr. 40. gr. almennra hegningarlaga. Nefndin telur nauðsynlegt að þessi könnun fari fram jafnframt því sem kannaður verði munur á veitingu reynslulausnar þegar fangi hefur afplánað 2 / 3 hluta refsitímans skv. 1. mgr. 40. gr. almennra hegningarlaga og þegar liðinn er helmingur refsitímans skv. 2. mgr. 40. gr. laganna. Þá ræddi nefndin, herra forseti, í þessu sambandi þær reglur sem gilda um fullnustu refsingar með samfélagsþjónustu skv. IV. kafla laga um fangelsi og fangavist, nr. 48/1988, en skv. 24. gr. þeirra laga er það Fangelsismálastofnun sem ákveður hvort fangelsisdómur verði fullnustaður með samfélagsþjónustu og hvaða samfélagsþjónustu dómþoli sinni í hverju tilviki. Sama gildi um á hve löngum tíma samfélagsþjónusta skuli innt af hendi en tekið er fram að sá tími skuli þó aldrei vera skemmri en tveir mánuðir. Það er mat allsherjarnefndar að eðlilegt sé að sú nefnd sem skipuð verði samkvæmt tillögunni kanni einnig framkvæmd á veitingu samfélagsþjónustu þar sem það úrræði er í eðli sínu refsing. Jafnframt verði m.a. tekið til skoðunar hvort ákvörðun um fullnustu refsingar með samfélagsþjónustu eigi að vera hlutverk Fangelsismálastofnunar eða dómstóla með þeim röksemdum sem fram koma í greinargerð með tillögunni. Herra forseti. Við ræddum einnig hvort við ættum að afmarka þann tíma sem nefndin hefði til umráða til þess að skila nál. en nefndin ákvað að gera það ekki. Hún áleit engu að síður að það ætti ekki að líða meira en eitt ár frá samþykkt þessarar tillögu. Allshn. leggur samhljóða til að þessi tillaga verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá samgn. á þskj. 1153, um rannsókn sjóslysa, nr. 68/2000. Nefndin fjallaði um málið og fékk fjölmarga aðila á sinn fund. Enn fremur bárust margar umsagnir. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar og lagfæringar á lögunum. Veigamesta breytingin felst í því að ráðherra eru veittar heimildir til að fela rannsóknarnefndinni að taka upp mál þar sem rannsókn er þegar lokið ef aðstæður krefjast þess. Nefndin leggur til eina efnisbreytingu á frumvarpinu. Lagt er til að 6. gr. um skyldu rannsóknarnefndarinnar til að skila skýrslu innan þriggja mánaða falli brott. Með hliðsjón af því að umfang rannsókna og skýrslugerðar er mjög mismunandi þykir nefndinni rétt að miða áfram við þá meginreglu að skila beri skýrslu svo fljótt sem verða má í hverju tilviki fyrir sig. Jafnframt er lagt til að 2. efnismgr. 1. gr., um aðsetur nefndarinnar, falli brott. Breytingin er ekki efnisleg þar sem ákvörðunarvald um aðsetur nefndarinnar verður eftir sem áður hjá ráðherra. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hjálmar Árnason og Lúðvík Bergvinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nál. rita framsögumaður Guðmundur Hallvarðsson og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Sigríður Ingvarsdóttir, Jón Bjarnason og Kristján L. Möller.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá umhvn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, með síðari breytingum. Við umfjöllun málsins fékk nefndin á sinn fund nokkra gesti og leitaði umsagnar frá fjölmörgum aðilum. Í frumvarpinu er lagt til bann við því að selja rjúpur og að það skuli gilda fram til ársins 2008. Er þetta gert til að bregðast við því mati Náttúrufræðistofnunar Íslands að nauðsynlegt sé að vernda rjúpnastofninn þar sem rjúpum hafi fækkað verulega á liðnum áratugum og að stofninn virðist nú vera í sögulegu lágmarki. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að áfram verði heimilt að selja rjúpur og rjúpnaafurðir sem fluttar eru inn til landsins. Nefndin telur að það muni gera það að verkum að afar erfitt verði að fylgja eftir sölubanni á rjúpum. Hugsanlega verður hægt að fylgjast með því að ekki verði seldar aðrar rjúpur en innfluttar í stórmörkuðum en líklegt verður að telja að sala á rjúpum á svörtum markaði verði ekki stöðvuð. Jafnframt kom fram í máli fulltrúa Náttúrufræðistofnunar Íslands að sölubann á rjúpum væri lítils virði án innflutningsbanns. Einnig kom fram það mat Náttúrufræðistofnunar að stofninn þoli ekki atvinnuveiðar. Nefndin leggur til að fallið verði frá því að banna sölu á rjúpum og í stað þess verði leitað annarra leiða til að vernda rjúpnastofninn. Samkvæmt gildandi lögum er rjúpan friðuð en ráðherra er heimilt að aflétta friðun frá 15. október til 22. desember ár hvert. Jafnframt eru í lögum ákvæði sem banna notkun hunda og fjölskota skotvopna við veiðar. Að mati nefndarinnar eru því nauðsynleg ákvæði í lögum til að takmarka veiði. Telur nefndin helst koma til greina að stytta veiðitímabilið en það er umhverfisráðherra heimilt að gera með reglugerð. Af þessum sökum beinir nefndin því til ráðherra að stytta veiðitímabilið. Telur hún að það verði vænlegra til árangurs til að vernda rjúpnastofninn. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með þeirri breytingu að 2. gr. þess falli brott. Undir þetta nál. rita hv. þm. Magnús Stefánsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Gunnar Birgisson, Kolbrún Halldórsdóttir, Ásta Möller og Ísólfur Gylfi Pálmason. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Kristján Pálsson, Katrín Fjeldsted og Jóhann Ársælsson.

Hæstv. forseti. Á þskj. 1121 er 689. mál þingsins sem er þáltill. um skógrækt á Íslandi og fjárveitingar þar að lútandi til næstu fimm ára, með öðrum orðum árin 2004--2008. Þáltill. skiptist í tvo meginþætti, annars vegar er lýtur að landshlutabundnu skógræktarverkefnunum og hins vegar að Skógrækt ríkisins. Vil ég fyrst fjalla um landshlutabundnu skógræktarverkefnin. Með lögum nr. 32/1991 samþykkti Alþingi stofnun Héraðsskóga á Austurlandi. Mikill áhugi var þegar á verkefninu og árangur gróðursetningar framar öllum vonum. Í stuttu máli hafa síðan Héraðsskógar vaxið og dafnað og teljast nú veigamikill þáttur í atvinnu- og búsetumálum á Héraði. Í framhaldi af velgengni Héraðsskóga og ánægju þátttakenda var kallað eftir skógræktarverkefni með svipuðu sniði á Suðurlandi og með samþykkt laga frá Alþingi nr. 93/1997, um Suðurlandsskóga, voru Suðurlandsskógar stofnaðir. Þá þegar var kominn mikill þrýstingur frá öðrum landshlutum um sams konar skógræktarverkefni og í stað þess að setja ný lög fyrir hvern og einn landshluta samþykkti Alþingi lög um landshlutabundin skógræktarverkefni, nr. 56/1999, sem eru því sem næst samhljóða suðurlandsskógalögunum. Á grundvelli þeirra laga setti landbúnaðarráðherra árið 2000 af stað verkefnin Norðurlandsskóga, Skjólskóga á Vestfjörðum og Vesturlandsskóga. Árið 2001 var síðasta verkefnið, Austurlandsskógar, sett á laggirnar og þar með voru landshlutabundin skógræktarverkefni í öllum landshlutum orðin staðreynd. Fyrir þessi verkefni voru gerðar áætlanir og þeim sett markmið. Um það segir í 3. gr. laga um Héraðsskóga, með leyfi forseta: ,,Gera skal sérstaka áætlun, Héraðsskógaáætlun, um nýtingu þess lands á Fljótsdalshéraði sem er vel fallið til skógræktar. Áætlunin skal nú ná yfir 40 ár, skipt í 10 ára tímabil, og taka til allt að 15.000 ha lands.`` Í 3. gr. laga um Suðurlandsskóga segir: ,,Gera skal sérstaka áætlun, Suðurlandsskógaáætlun, um nýtingu þess lands sem er fallið til skógræktar. Áætlunin skal vera til 40 ára og skiptast í fjögur tíu ára tímabil og taka til a.m.k. 15.000 ha lands til timburskógræktar, 10.000 km af skjólbeltum, miðað við einfalda plönturöð, og 20.000 ha lands til landbótaskógræktar.`` Í 4. gr. laga um landshlutabundin skógræktarverkefni segir: ,,Fyrir hvert landshlutaverkefni skal gera sérstaka landshlutaáætlun. Áætlunin skal vera til a.m.k. 40 ára og skiptast í tíu ára tímabil. Í hverju landshlutaverkefni skal stefnt að ræktun skóga á að minnsta kosti 5% af flatarmáli láglendis.`` Í samræmi við þessar lagagreinar voru gerðar áætlanir fyrir hvert og eitt skógræktarverkefni. Þar sem Héraðsskógaverkefnið er um áratug eldra en önnur hefur það verkefni verið haft að leiðarljósi. Alþingi hefur staðið myndarlega að fjárveitingum til þess verkefnis og eru þær nú að nálgast þá hámarksupphæð, 110 millj. kr., sem þörf verður árlega á í framtíðinni. Þær áætlanir sem gerðar voru um hin verkefnin eru mjög samhljóða enda markmiðin nánast ein og hin sömu. Þeim fylgdi skýr áætlun um fjárþörf sem tók mið af því að ná þeim ræktunarmarkmiðum sem lögin kveða á um. Áætlanirnar voru lagðar fyrir ráðherra og síðan ríkisstjórn. Á grundvelli þessara áætlana hafa verkefnin starfað, gengið frá samningum við skógræktendur, útbúið skógræktaráætlanir fyrir hvert skógarbýli og staðið að jarðvinnslu og plöntukaupum. Þá hefur Alþingi staðið að fjárveitingum í samræmi við framangreindar áætlanir, að undanskildu árinu 2002, en þá var um litla sem enga hækkun að ræða frá árinu áður. Þá kom betur í ljós en áður hve nauðsynlegt það er fyrir verkefnin að fjárveitingar fram í tímann liggi fyrir. Því er þessi þingsályktunartillaga um fjárveitingar til næstu fimm ára lögð fram, en hún gerir ráð fyrir að fjárveitingar verði ákveðnar til ársins 2008. Þetta eru lægri fjárveitingar en fyrstu áætlanir verkefnanna gera ráð fyrir, sem e.t.v. voru ívið of háar. Þetta þýðir að framgangur verkefnanna verður ekki eins hraður í upphafi og gert var ráð fyrir í fyrstu en samt sem áður að verkefnin geti náð settum markmiðum laganna. Ég vil ítreka að eðli verkefnanna og framkvæmdir í skógrækt kalla á langtímaáætlanir um fjárveitingar. Þær tryggja trúverðugleika og markvissara og skilvirkara starf. Við gerð fjárhags- og framkvæmdaáætlana þarf að nota aðrar vinnuaðferðir en við áætlanagerð fyrir mörg önnur verkefni/stofnanir á vegum ríkisins. Ferlið frá því að landeigandi sækir um þátttöku í skógræktarverkefni þangað til að gróðursetning hefst getur verið allt að tvö ár. Sem dæmi má nefna að landeigandi sendir inn umsókn haustið 2003. Skógfræðingur heimsækir landeiganda og metur skógræktarskilyrði á fyrirhuguðu skógræktarsvæði vorið 2004. Umsögn skógfræðings er jákvæð og landið er flokkað og kortlagt sumarið 2004. Veturinn 2004--2005 er á grundvelli upplýsinga unnin nákvæm skógræktaráætlun fyrir svæðið. Vorið 2005 er skógræktaráætlunin tilbúin og landeigandi getur hafið framkvæmdir tveimur árum eftir að umsókn var send inn. Einn af undirstöðuþáttum í skógræktarstarfinu er fræöflun og framleiðsla skógarplantna. Þessi ferill getur tekið allt að fjögur ár eftir því hvaða tegund plantna er verið að rækta. Á vegum verkefnanna eru aðallega notaðar eins til tveggja ára gamlar skógarplöntur. Þetta þýðir að plantan hefur verið í ræktun í gróðrarstöð í eitt til tvö ár. Verkefnin bjóða út framleiðslu skógarplantna og það verður að gera með góðum fyrirvara þannig að gróðrarstöðin hafi öll aðföng til reiðu þegar að sáningu kemur. Annað dæmi skal tekið sem sýnir ferli frá útboði skógarplantna þar til plönturnar verða gróðursettar. Skógarbóndi ætlar að gróðursetja lerki (eins árs framleiðsla) árið 2006 og sitkagreni (tveggja ára framleiðsla) árið 2007. Haustið 2003 er ákveðið hvað þarf að bjóða út mikið af skógarplöntum. Í janúar 2004 eru skógarplöntur boðnar út. Í mars er ákveðið hvaða gróðrarstöð fær útboðið. Gróðrarstöðin aflar sér aðfanga, svo sem fræs, moldar og fjölpottabakka. Í mars 2005 fer sáning fræs til skógarplantna fram sem verða tilbúnar til afhendingar í maí 2006. Ári seinna eða 2007 er tveggja ára ræktunin tilbúin til afhendingar. Á þessu má sjá að haustið 2003 þarf að vera ljóst hvaða fjármagn er til ráðstöfunar í þessi verkefni árið 2007, sem er fjögur ár fram í tímann. Margsinnis hefur komið fram af hálfu forsvarsmanna verkefnanna, þátttakenda og annarra sem til þekkja, hve starf þeirra hefur haft mikil áhrif. Þótt aðalmarkmið verkefnanna sé að rækta skóg hafa þau einnig önnur markmið, svo sem eflingu byggða og atvinnulífs, auðlindasköpun og bindingu kolefnis. Þá hefur í kjölfar verkefnanna gefist færi á störfum á landsbyggðinni fyrir háskólamenntað fólk, vísindamenn og skógfræðinga. Benda má á verkefni á Austurlandi þar sem menn hafa sérhæft sig í smíði gagnagrunns sem heldur utan um framkvæmdir í skógrækt. Að því hafa unnið kerfisfræðingar og forritarar og fleiri tölvufræðingar. Skógræktin hefur styrkt ferðaþjónustuaðila, jafnt gistihús sem veitingarekstur. Í þessari upptalningu er tæpt á ýmsum störfum sem liggja utan hefðbundins landbúnaðar en að sjálfsögðu hafa bændur svo verulega afkomu af vinnu við framkvæmdina sjálfa og skólakrakkar af sumarvinnu. Vart eða ekki verður bent á önnur sambærileg verkefni sem treysta frekar búsetu á landsbyggðinni, sem stendur um þessar mundir of víða höllum fæti. Skógræktarverkefnin styrkja ekki aðeins bændur á bújörðum, heldur kalla þau á nýja ábúendur, ekki hvað síst úr þéttbýlinu sem finna sér þar samastað, flytja lögheimili sín og gerast skattgreiðendur í nýju umhverfi. Með þeim koma nýir straumar, ný viðhorf, aukin þjónusta og mannlífið allt verður fjölbreyttara. Það er nú svo að allt mannlíf á landsbyggðinni er auðvitað landbúnaður. Með eflingu skógræktar er verið að skapa nýja auðlind á Íslandi. Skógurinn er auðlind Finna og Svía, Norðmanna og annarra nágranna. Meðal annarra þjóða er ekki litið á þá auðlind sem eign einhvers einstaklings heldur auðlind viðkomandi lands. Þannig verður það einnig hér á landi þegar fram líða stundir. Hér skal ekki tíundað frekar gildi verkefnanna enda Alþingi vel kunnugt um mikilvægi þeirra. Hefur skilningur og áhugi alþingismanna margoft komið fram á fundum, í heimsóknum til verkefnanna og í umræðum og afgreiðslu Alþingis á fjármagni til þeirra. Þá vík ég að Skógrækt ríkisins. Uppbygging landshlutabundnu skógræktarverkefnanna kallar á aðlögun innan þess hluta skógræktargeirans sem fyrir var, einkum hjá Skógrækt ríkisins. Þar kemur fyrst og fremst til að rannsóknir og miðlun rannsóknaniðurstaðna og annarrar þekkingar er algjör forsenda fyrir því að árangur landshlutaverkefnanna verði sem skyldi og að fjármunir sem til þeirra renna nýtist sem best. Þá eru kröfur um eftirlit, upplýsingaöflun og upplýsingamiðlun sífellt að aukast bæði innan lands og á alþjóðavettvangi, ekki síst í tengslum við loftslagssáttmála Sameinuðu þjóðanna. Sumir kynnu að ætla að með uppbyggingu landshlutabundnu skógræktarverkefnanna mætti draga úr starfsemi Skógræktar ríkisins þar sem nýskógrækt félli nú niður sem eitt af hlutverkum hennar. Staðreyndin er hins vegar sú að fjárveiting til verkefnisins ,,Nytjaskógrækt á bújörðum``, sem var undanfari landshlutabundnu skógræktarverkefnanna og heyrði undir Skógrækt ríkisins, nam aldrei hærri upphæð en 15 millj. kr. á ári. Sú upphæð og meira til fer nú í að fjármagna þjónustu skógræktarráðunauta Skógræktar ríkisins í hverjum landsfjórðungi er gegna lykilhlutverki í þjónustu við skógarbændur. Nú eru 14 ár liðin síðan gróðursetning af hálfu Skógræktar ríkisins var síðast verulegur hluti af nýskógrækt í landinu. Síðastliðinn áratug hefur gróðursetning Skógræktar ríkisins að stórum hluta tengst rekstri gróðrarstöðva, þ.e. afgangsplöntur úr gróðrarstöðvum voru gróðursettar í lönd stofnunarinnar. Með lokun gróðrarstöðvanna er sú gróðursetning að mestu úr sögunni auk þess sem möguleikar til sértekjuöflunar minnka. Sú vinna sem áður tengdist nýskógrækt hjá Skógrækt ríkisins hefur æ meira flust yfir í að sinna grisjun og umhirðu í þjóðskógunum og móttöku ferðafólks, ,,að opna skógana`` sem svo hefur verið nefnt, sem var fyrirmyndarframkvæmd fyrir nokkrum árum og viðgengst á hverju ári þannig að Íslendingar eiga nú aðgang að skógum sínum og njóta þess. Sú verkaskipting að landshlutabundnu skógræktarverkefnin hafi umsjón með mestum hluta nýskógræktar og Skógrækt ríkisins sinni flestöllum öðrum verkefnum er tengjast skógrækt hefur verið að þróast undanfarin 13 ár og er nú orðin nokkuð fastmótuð. Fjárframlög verða því ekki flutt frá Skógrækt ríkisins til landshlutaverkefnanna án þess að það komi niður á annarri starfsemi, svo sem rannsóknum, ráðgjöf eða umsjón með þjóðskógunum. Þvert á móti kallar aukin nýskógrækt á auknar rannsóknir, aukna ráðgjöf og aukið eftirlit. Þjóðskógarnir eru auk þess nauðsynlegar fyrirmyndir, en þar er að finna sýnishorn af því sem stefna ber að, því sem vænta má og ,,víti til varnaðar``. Þá eru þjóðskógarnir mjög mikilvægur vettvangur rannsókna og þjálfunar skógareigenda, t.d. í grisjun, og mikilvægasta erfðalind fyrir íslenska skógrækt, en stór hluti þess trjáfræs sem notað er kemur nú úr þjóðskógunum. Í þáltill. er að finna töflu um fjárveitingar til Skógræktar ríkisins. Er starfseminni skipt upp í fjóra flokka, yfirstjórn, stjórnsýslu, rannsóknir og þjóðskóga. Þessi skipting endurspeglar verkefni stofnunarinnar að hluta til eins og þau eru nú en einkum eins og ætla má að þau verði eftir 5--10 ár. Gert er ráð fyrir áframhaldandi þróun á starfsemi stofnunarinnar þar sem áhersla er lögð á stjórnsýslu, þar með talda upplýsingaöflun, eftirlit, árangursmat og fræðslu, svo og rannsóknir sem aukast hlutfallslega samanborið við yfirstjórn og rekstur þjóðskóganna. Ég vil þá gera grein fyrir þeim liðum sem taldir eru fram í þáltill. og heyra undir Skógrækt ríkisins. Í málaflokknum Yfirstjórn er fastur kostnaður við rekstur Skógræktar ríkisins, svo sem laun skógræktarstjóra og kostnaður við fjármál, bókhald, tölvuþjónustu og þess háttar. Ekki er gert ráð fyrir raunaukningu á þessum rekstrarþætti og lækkar hann úr 16% niður í 14% af ríkisframlaginu til stofnunarinnar á tímabilinu. Stjórnsýsla mun taka mestum breytingum á næstu 5--10 árum og er heitið ,,stjórnsýsla`` til marks um væntanlegar breytingar. Eðlilegra nafn málaflokksins núna væri ,,fræðsla, ráðgjöf og áætlanagerð`` eða það sem nefnt hefur verið ,,skógarþjónusta``. Landshlutaverkefnin kalla nú þegar á aukið faglegt eftirlit með framkvæmdum sínum, einkum svo að þau geti metið árangur sinn í því skyni að bæta hann, en einnig til að þau geti staðið skil á upplýsingum til yfirvalda og almennings. Eðlilegt þykir að slíkt eftirlit eða árangursmat sé unnið af fjárhagslega óháðum aðila og er Skógrækt ríkisins eina stofnunin með faglega færni til að sinna því. Með þessu fyrirkomulagi fæst einnig aðskilnaður milli stjórnsýslu og stærsta hluta framkvæmda í skógrækt. Síðan vil ég, virðulegur forseti, í lokin þar sem ég kemst nú ekki yfir allt sem ég vildi segja við þessa mikilvægu umræðu, minna á Kyoto-bókun loftslagssamningsins, hversu mikilvæg skógrækt er og að halda utan um þá auðlind o.s.frv. Síðan er hér áætlun þar sem gert er ráð fyrir framlögum til stjórnsýslumálaflokksins á þessu árabili. Þetta er mikið mál og stórt, hæstv. forseti, sem ég mæli hér fyrir, mikilvægt fyrir landsbyggðina, mál sem mun skipta miklu og gera landið byggilegra, hækka gildi þess að búa í sveit á Íslandi og gera það eftirsóknarverðara en verið hefur. Eins og allir þekkja gefur skógræktin hamingju og lífsgleði sem henni hefur fylgt og hef ég notið þess í ríkum mæli sem landbúnaðarráðherra að vera með þessu lífsglaða fólki sem hefur hafið af miklum krafti þetta verk á Íslandi. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. landbn.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar till. til þál. um skógrækt fyrir árin 2004--2008. Það er ágætt að sjá þetta plagg hér vegna þess að þær áætlanir sem höfðu verið gerðar áður og þau fjárframlög sem ætluð höfðu verið til þessara verkefna, landshlutabundinna skógræktarverkefna, stóðust stundum ekki alveg og það var erfitt fyrir þau verkefni að gera samninga við bændur, ræktendur og fleiri, ef ekki var hægt að reiða sig á það fjármagn sem ætlað var til verkefnanna. Þess vegna er það kostur að þessi þáltill. skuli koma fram. Hún á að tryggja að verkefnin, þessi landshlutabundnu skógræktarverkefni eins og t.d. Skjólskógar á Vestfjörðum, geti gert samninga við bændur sem standast og halda. Því er þetta nú komið fram og er það vel að minni hyggju. Málinu verður vísað til landbn. og mun hún væntanlega fara yfir málið og skoða það og má reikna með því, herra forseti, að það fái góðan hljómgrunn þar að öllu leyti, a.m.k. flestu leyti. Það er ágætt að sveitir og byggðir landsins skuli fá aukin verkefni, að meiri möguleikar séu í byggðunum úti á landi, í sveitinni, að fólk geti fengið aukna atvinnu þar. Ekki veitir nú af, sérstaklega þegar við hugsum til nýlegra frétta um stöðu t.d. sauðfjárbænda sem er afar slæm. Því er gott ef þeir geta komið inn í þetta verkefni með meiri krafti og fengið vinnu í sambandi við þetta og þar með meiri tekjur, sem um leið tryggir búsetu á þeim jörðum þar sem þeir eru. Það er vel. Og ég veit að sumir bændur sem taka þátt í þessu hafa verið mjög ánægðir yfir því. En eins og ég segi, herra forseti, ég tel það vera gott að hægt sé að gera svona áætlanir fram í tímann eða til ársins 2008. Og svo ég haldi mig við það verkefni sem ég nefndi áðan, Skjólskóga, þá fá þeir 10% af fjárhæð hvers árs og er það í samræmi við þá umræðu og samkomulag sem hefur átt sér stað á milli þessara verkefna og vonast ég til að þeir fjármunir eigi eftir að koma að góðum notum, bæði til að efla atvinnu og styrkja byggðina og svo náttúrlega til að draga úr gróðurhúsaáhrifum. Einnig fegrar þetta landið og skapar fjölbreytni í útliti þess, auk þess sem margt ágætis fólk kemur að þessu og gætir þess vonandi og að öllum líkindum að minni hyggju að skógum verði ekki dritað niður bara hér og þar, heldur að það verði gert skipulega og á ákveðinn hátt. Herra forseti. Ég reikna með að landbn. muni að flestu leyti samþykkja þetta plagg, þessa þáltill. og á ekki von á öðru en að það verði kannski í mesta lagi einn eða tveir fyrirvarar sem ekki yrðu þá miklir. Þetta vildi ég segja hér.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir að leggja fram þessa metnaðarfullu þáltill. um skógrækt á Íslandi 2004--2008. Það er auðvitað mjög brýnt að hafa framtíðarsýn í þessum málum sem og öðrum, m.a. vegna þess að gerð eru útboð á plöntum,  Þetta tengir fólk saman. Skógarbændur eru með mjög merkilegan félagsskap sem hittist og fer yfir þessi mál. Garðyrkjuskóli ríkisins heldur námskeið fyrir það fólk sem hefur áhuga á slíkum hlutum og þarna er um að ræða námskeið bæði fyrir þá sem búa í þéttbýli og dreifbýli, og skógurinn brúar í raun og veru þá hópa. Fólk hefur áhuga á slíkri ræktun og þetta skiptir land og þjóð mjög miklu máli. Ég sat afar merkilega ráðstefnu á Kirkjubæjarklaustri í upphafi þessa mánaðar þar sem einmitt var farið vítt og breitt yfir þessi mál hér á Íslandi. Einnig var þar írskur skógræktarráðunautur sem fór yfir það á hvern hátt Írar hafa verið að þróa þessi mál á síðustu áratugum. Þeir hafa notið mikilla styrkja í gegnum ESB og eru að byggja upp atvinnuskógrækt, og við gætum mjög margt af þeim lært í þessum efnum. Talsvert löng hefð er fyrir skógrækt á Íslandi, talað er um það í Landnámu að landið hafi verið skógi vaxið milli fjalls og fjöru. En á síðustu missirum hefur áhugi á skógrækt aukist mjög mikið og það ber auðvitað að þakka. Margir hafa komið þar að og lagt hönd á plóginn, ekki hvað síst fyrrverandi forseti okkar, Vigdígs Finnbogadóttir, sem glæddi mjög skógræktaráhuga á Íslandi og auðvitað eru margir fleiri sem þar hafa komið að máli. Ég gleðst líka yfir því að í gær var einmitt samþykkt þáltill. sem ég flutti á þessu þingi varðandi nýtingu á trjáviði sem til fellur við grisjun. Það er auðvitað orðið talsvert mikið af trjáviði sem til fellur við grisjun og það skiptir mjög miklu máli á hvern hátt sá trjáviður er nýttur. Möguleikarnir eru mýmargir í þeim efnum og ber að nýta þann við til fullnustu --- ég sé að hv. 1. þm. Norðurl. e. horfir á mig stórum augum að þessu leytinu til --- en eins og hann þekkir vel úr Eyjafirðinum vex þar skógur og það ber að nýta þann trjávið sem til fellur við grisjun sem allra best, eins og mjög margir eru að átta sig á þessi missirin. Á þeirri ráðstefnu sem ég sat á Kirkjubæjarklaustri kom m.a. fram að á Hallormsstað er framleitt talsvert mikið af trjáviði sem er nýttur á margvíslegan hátt, m.a. seldur í trönur fyrir fiskþurrkun og þess háttar. Auk þess er viðurinn nýttur í alls konar listmunagerð, í parketframleiðslu, í gluggaefni, húsgagnagerð og þess háttar og við eigum að gefa þessum málum gaum. Þess vegna lýsi ég enn og aftur mikilli ánægju með þessa þáltill. sem hæstv. landbrh. leggur hér fram. Hann sýnir mikinn metnað og mikla framsýni sem á eftir að leiða til góðra hluta hér á landi.

Herra forseti. Við fjöllum um till. til þál. um skógrækt 2004--2008, og ég hlýt að gleðjast yfir því eins og fleiri að hér sé lögð fram verkefnaáætlun til þetta margra ára. Það er eins og með vegáætlun og samgönguáætlun og samræmda samgönguáætlun, eins og við höfum núna, að það er mjög mikilvægt að horfa fram í tímann. Staðan hefur verið sú að um hvert skógræktarverkefni hafa verið gerðir samningar og áætlanir en vantað hefur hina lögformlegu staðfestingu á þeim samningum þannig að þeir hafa ekki sjálfkrafa komið hér inn eða fengið fjármagn til verkefnanna af fjárlögum ríkisins heldur er sótt um í hvert skipti þannig að það hefur alltaf ríkt nokkur óvissa um framlög til verkefnanna. Það að hafa áætlunina svona bundna, eins og hún er hér og er þar af leiðandi staðfesting á þeim samningum sem fyrir eru, er mjög til bóta því trjárækt er ekki skammtímaverkefni heldur langtímaverkefni og er verkefni nokkurra mannsaldra ef maður horfir fram í tímann. Það á þó sérstaklega við um græðlingaframleiðslu og plöntur til útplöntunar. Því er mikilvægt að vita hver áætlunin er og hver salan muni verða. Herra forseti. Þar sem þáltill. kemur svo seint hér fram á þinginu hefur mér ekki unnist tími til að skoða þessar tölur og fara yfir það hvort þetta er samkvæmt þeim áætlunum sem eru inni í þessum landshlutabundnu skógræktarverkefnum, en ég ætla að svo sé, og ljóst er að þær tölur eiga svo að hækka í samræmi við þróun verðlags. Herra forseti. Ég vil benda á eitt varðandi Skógrækt ríkisins, það eru fjármunirnir sem eiga að fara til Skógræktarinnar, í yfirstjórn stjórnsýslu, rannsóknir og þjóðskóga. Þá vil ég sérstaklega taka út þjóðskógana og benda á mikilvægi þess að áætlunin verði endurskoðuð og litið verði til þess að við höfum vanrækt þjóðskógana. Við þurfum að leggja miklu meiri áherslu á að hirða þjóðskógana og gera þá aðgengilegri og sýna þeim þann sóma að þeir séu grisjaðir og um þá sé hugsað en mikið vantar upp á það. Ég dreg því í efa að rétt sé að miða við það framlag sem er til þjóðskóganna í dag, því að þeir eru vanræktir og þar þurfum við að bæta í frekar en hitt. En við 1. umr. og við að lesa þetta yfir hafandi ekki neina ástæðu til að ætla að framlögin sem hér eru nefnd séu ekki nokkurn veginn í takt við það sem er í samningunum, og ef það er ekki verður auðvitað að skoða það vel, þá lít ég jákvætt á þetta. Ég tel að landbn. verði að fara vel yfir þáltill. og hún mun örugglega gera það með mjög jákvæðu hugarfari, því að svona langtímaáætlun er okkur öllum nauðsynleg og ég trúi því að þetta sé komið til að vera.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um fjármögnun sjóðs til að auka verðmæti íslenskra sjávarafurða. Tillögugreinin er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að lýsa stuðningi við stofnun sjóðs sem sjávarútvegsráðherra hefur komið á fót og hefur það hlutverk að styrkja verkefni sem stuðla að auknu verðmæti íslenskra sjávarafurða. Jafnframt ályktar Alþingi að á næstu fimm árum, 2004--2008, verði sjóðurinn fjármagnaður með framlagi úr ríkissjóði þannig: Árið 2004 200 millj. kr. Árið 2005 250 millj. kr. Árið 2006 300 millj. kr. Árið 2007 350 millj. kr. Árið 2008 400 millj. kr.`` Í janúar 2002 skipaði ég nefnd sem var falið að vinna skýrslu um hvernig mætti á næstu árum auka verðmæti sjávarfangs í þeim greinum sem fyrir eru og efla jafnframt nýsköpun. Í október 2002 skilaði nefndin skýrslu (svonefndri AVS-skýrslu) til ráðherra þar sem bent er á að á tímabilinu 1990--2001 hafi engin aukning orðið á raunverðmæti útfluttra sjávarafurða en útflutningsverðmæti sjávarafurða var um 130 milljarðar kr. á árinu 2001. Jafnframt kemur fram að þótt miðað sé við óbreyttan afla eru gríðarlegir möguleikar á að auka útflutningsverðmætið. Við vinnslu skýrslunnar var víða leitað fanga, ekki síst hjá fólki sem starfar við sjávarútvegsfyrirtæki og tengdar greinar, svo sem við sérhæfða tækjaframleiðslu og þekkingarvinnslu. Komst hópurinn að þeirri niðurstöðu að með auknu rannsókna- og þróunarstarfi sé raunhæft markmið að útflutningsverðmætið geti orðið um 240 milljarðar kr. árið 2012. Í skýrslunni er talið að slík aukning verði fyrst og fremst borin uppi af fiskeldi, líftækni og vinnslu aukaafurða, auk bættrar tækni við fiskvinnslu. Þetta markmið næst því aðeins að aukin áhersla verði lögð á rannsókna- og þróunarstarf. Er sjóðnum ætlað að styrkja það starf. Í skýrslunni er lagt til að gert verði átak til fimm ára til að auka virði sjávarafurða, og að átakið verði hugsanlega framlengt. Megintillaga skýrslunnar er að stofnaður verði sérstakur rannsóknasjóður sem komi til viðbótar þeim fjármunum sem nú er unnt að nýta til rannsókna og hafi hann 300 millj. kr. til ráðstöfunar á ári fyrir lok tímabilsins. Undanfarin missiri hafa augu manna beinst að þorskeldi í ríkum mæli. Hér á landi hefur starfað sérstakur samstarfshópur á vegum sjávarútvegsráðuneytisins, auðlindadeildar Háskólans á Akureyri, Hafrannsóknastofnunarinnar og sjávarútvegsfyrirtækja um þorskeldi. Markmið verkefnisins eru að meta samkeppnishæfni þorskeldis á Íslandi, móta stefnu í rannsókna- og þróunarvinnu og afla og miðla upplýsingum um þorskeldi. Verkefnið hefur þegar eflt mjög þekkingu og um leið stuðlað að kynningu á þessu sviði. Hópurinn tók saman ítarlega skýrslu um stefnumótun í rannsókna- og þróunarvinnu fyrir þorskeldi á Íslandi. Í tillögum samstarfshópsins var tekið mið af hugmyndum í AVS-skýrslunni þar sem m.a. er gert ráð fyrir að sérstökum verkefnahópi verði falið að fjalla um fiskeldi. Jafnframt lagði samstarfshópurinn til að ríkissjóður veitti árlega í fimm ár sérstakt 140 millj. kr. framlag að meðaltali til upplýsingamiðlunar, rannsókna- og þróunarverkefna í þorskeldi. Sá sjóður sem hér um ræðir í tillögunni verður einvörðungu fjármagnaður af sjávarútvegsráðuneytinu árið 2003, en í þingsályktunartillögunni er gert ráð fyrir að framlög ríkissjóðs til sjóðsins taki mið af tillögum AVS-nefndarinnar og tillögum samstarfshópsins um þorskeldi og verði 200 millj. kr. árið 2004 og fari síðan stighækkandi og verði 400 millj. kr. árið 2008. Stofnun sjóðs þessa gerir greininni kleift að ná miklum árangri á skömmum tíma. Skortur á fé til rannsókna í sjávarútvegi hefur háð nýsköpun. Með aukinni þekkingu og menntun fjölgar þeim sem koma auga á ný tækifæri og nýta þau. Verkefni þetta miðar fyrst og fremst að því að auka útflutningstekjur landsmanna af sjávarfangi. Útgerð og vinnsla sjávarafurða eru verkefni sjávarútvegsfyrirtækja sem langflest starfa á landsbyggðinni. Auknar tekjur sjávarútvegs munu því skila hærri tekjum og betri afkomu til fyrirtækjanna og starfsfólks þeirra. Ákveðið hefur verið að sjóðurinn styrki og stuðli að rannsóknum á margs konar verkefnum sem tengjast sjávarútvegi, svo sem í fiskeldi, líftækni, markaðsmálum, vinnslu sjávarfangs, meðferð hráefnis, fræðslu og menntun. Í stjórn AVS-sjóðsins eiga sæti fulltrúar atvinnulífsins og stjórnvalda sem hafa þekkingu á hagsmunum sjávarútvegsins. Stjórnin skal móta stefnu fyrir sjóðinn og útfæra áherslusvið. Skal það gert í nánu samráði við hagsmunaaðila, vísindasamfélagið og stjórnvöld. Markmið og áherslur skulu vera í samræmi við þarfir atvinnugreinarinnar. Stjórn AVS-sjóðsins hefur yfirumsjón með meðferð umsókna um styrki sem sjóðnum berast. Stjórnin tekur ákvarðanir um styrkveitingar að teknu tilliti til niðurstöðu faglegs mats á umsóknum og með hliðsjón af þeim markmiðum sem sjóðurinn hefur sett sér. Þá fylgist stjórnin með framvindu verkefna sem sjóðurinn hefur styrkt. Stjórnin getur falið verkefnahópum að annast einstaka þætti í starfi sjóðsins, t.d. daglegan rekstur, mat á umsóknum og eftirfylgni, eða samið við utanaðkomandi aðila um framkvæmd þessara þátta. Stjórn AVS-sjóðsins skal beita sér fyrir aukinni samvinnu aðila um framkvæmd verkefna og fjármögnun þeirra. Skal hún í því sambandi leitast við að hafa yfirsýn yfir helstu verkefni sem unnið er að á sviði sjávarútvegs. Jafnframt getur stjórnin beitt sér fyrir stofnun verkefnahópa um einstök fagsvið eða tekið þátt í slíkum hópum ef það er talið henta. Herra forseti. Að lokinni fyrri umræðu legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Þáltill. sú sem hér er til umræðu er mikið fagnaðarefni. Það hefur lengi háð sjávarútvegi okkar að fé hefur skort til rannsóknastarfs og nýsköpunar. Með tillögu þessari er stigið mikilvægt skref til að efla þessa þætti. Metnaðarfull markmið komu fram í svokallaðri AVS-skýrslu til hæstv. sjútvrh. sl. haust. Í þeirri skýrslu kemur fram það markmið að auka megi verðmæti sjávarfangs um 5--6% á ári næstu tíu árin. Samkvæmt því mundi verðmæti sjávarfangs aukast úr 130 milljörðum árið 2001 í 240 milljarða tíu árum síðar. Auk hefðbundinna greina vinnslu og veiða hafa á síðustu árum aðrir þættir sjávarútvegs vaxið. Þannig nam útflutningsverðmæti aukaafurða, svo sem hausa, afskurðar, hrogna og lýsis, 6 milljörðum á árinu 2001. Gert er ráð fyrir samkvæmt skýrslu AVS-hópsins að verðmæti aukaafurða gæti numið allt að 24 milljörðum að tíu árum liðnum. Varðandi fiskeldi, sem var með útflutningsverðmæti um einn milljarð, eru menn með væntingar um verðmæti allt að 36 milljörðum árið 2012 ef áætlanir ganga eftir. Útflutningsverðmæti búnaðar og þekkingar var á árinu 2001 6 milljarðar en er áætlað 12 milljarðar að tíu árum liðnum samkvæmt skýrslunni. Þessi grein hefur dafnað í skjóli góðs gengis sjávarútvegsins vegna þarfa hans á nýjum tæknibúnaði og aukinni þekkingu. Þróun í líftækni hefur verið nokkur, m.a. í framleiðslu ensíma, bragðefna og próteina. Þar eru miklir þróunar- og vaxtarmöguleikar þannig að sjá má að vaxtartækifæri í sjávarútvegi og í tengslum við hann liggja víða. Þessu til viðbótar vil ég koma inn á nokkur atriði. Þarna felast að mínu mati góð tækifæri fyrir ýmis minni fyrirtæki og frumkvöðla í sjávarútvegi, m.a. úti á landsbyggðinni. Með þessum orðum er á engan hátt verið að draga úr því mikilvægi að stærri fyrirtæki verði í leiðandi hlutverki í frekari þróun í þá átt að auka verðmæti sjávarfangs. Það hafa þau verið og verða áfram. Þrátt fyrir að gengi íslensks sjávarútvegs sé almennt gott eru einstakar greinar hans í erfiðleikum. Vil ég þar sérstaklega nefna rækjuiðnaðinn sem glímir við mjög erfiðar markaðsaðstæður. Ég hef lengi talið að þar sé nauðsyn á frekari vöruþróun og rannsóknum, ég sé fyrir mér að með stofnun þessa sjóðs skapist aðstæður til að bæta stöðu þeirrar greinar. Það er að mínu áliti mjög aðkallandi að rækjuiðnaðurinn, sem er afar mikilvæg atvinnugrein, fái stuðning stjórnvalda til að styrkja stöðu sína í erfiðu umhverfi um þessar mundir. Mikið áhyggjuefni er enn fremur staða skelveiði í Breiðafirði og víðar við landið. Vonandi getur væntanlegur sjóður nýst til að koma að þeim vanda í góðu samstarfi við heimamenn á viðkomandi svæðum. Sjávarútvegur okkar er og verður undirstöðuatvinnugrein okkar. Því er mjög rétt að benda á mikilvægi þess að efla menntun starfsfólks á flestum sviðum sjávarútvegsins. Skólakerfið þarf að koma til skila mikilvægi sjávarútvegsins fyrir þjóðfélagið og hvetja þarf til þess að ungt fólk hasli sér völl í greininni. Það er ljóst að stofnun sjóðs sem þessa, sem hér er stefnt að, getur orðið til að efla stöðu landsbyggðarinnar þar sem flest fyrirtæki sem starfa í útveginum eru staðsett þar. Það er því ákaflega mikilvægt fyrir landsbyggðina að vel takist til með nýtingu þeirra fjármuna sem stefnt er að að verja til þessa sjóðs. Herra forseti. Það er sannfæring mín að gott samstarf náist milli stjórnvalda og þeirra sem starfa í sjávarútveginum um frekari þróun og sókn í þá átt að auka verðmæti sjávarafurða.

Herra forseti. Við ræðum hér till. til þál. um stofnun sjóðs til þess að auka verðmæti íslenskra sjávarafurða. Hæstv. ráðherra fór yfir þetta mál áðan. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning sem kynni annars að koma upp í ræðu minni vil ég byrja á að taka það fram að ég tel að hér sé verið að hreyfa ágætlega þörfu máli og mun að sjálfsögðu styðja það til þess að efla hér verðmætasköpun og nýbreytni. Ég hefði hugsað mér að ræða þetta mál á eftir út frá svolítið öðru sjónarmiði sem auðvitað byggir á því að við erum hér að stofna til sjóðs til þess að ná meira verðmæti út úr sjávarútveginum. Ég get ekki látið hjá líða að nefna það að ég tel að auðveldasta leiðin, samkvæmt skýrslu sjútvrh. sem unnin var fyrir hann af þessum starfshópi, hinni svokölluðu AVS-skýrslu, sem stendur fyrir ,,aukið verðmæti í sjávarútvegi``, a.m.k. eins og ég las hana sýndist mér auðveldasta niðurstaðan til þess að auka verðmæti íslensks sjávarfangs vera að stuðla að því að hér yrði enn meiri vinnsla á ferskum fiski en þó hefur verið, og hefur hún vissulega verið að aukast á undanförnum árum. Það kom greinilega fram í skýrslunni --- þó að ég sé ekki með hana hérna fyrir framan mig held ég að ég muni þessar tölur nokkurn veginn --- að það væri hægt að ná tugum króna verðmætisauka við það að breyta vinnslu þorskflaka í fersk flök í staðinn fyrir frosin, og þá var það sama hvort menn voru að tala um að fiskurinn væri frystur úti á sjó eða í landi. Og ef ég man þessar tölur rétt voru þetta 88 kr. á hvert reiknað kíló upp úr sjó, eins og það stendur í skýrslunni. Segi það nú samt með fyrirvara vegna þess, eins og ég sagði áðan, að ég er ekki með skýrsluna hérna fyrir framan mig eða tölurnar. Sama var auðvitað varðandi ýsuna, það var hægt að ná miklum verðmætisauka með því að flytja meira út af ferskum ýsuflökum en frosnum. Verðmætisaukinn var meiri í ýsunni á hvert kíló en í þorskinum. Reyndar var verðmætisaukinn mestur í ferskum karfaflökum þar sem munaði talsvert á annað hundrað krónum á kílói í verðmætisauka, allt reiknað á sambærilegu samanburðarferli, eftir því sem ég gat lesið þessa skýrslu, þ.e. á afla upp úr sjó. Það liggur auðvitað fyrir að þó að vissulega hafi verið bent á mörg önnur atriði í þessari skýrslu, eins og aukaafurðir og nýjar áherslur og betri nýtingu, liggur það fyrir, að mínu viti, að fljótvirkasta aðferðin til þess að ná miklum verðmætisauka út úr íslenskum sjávarútvegi væri að breyta áherslunni á fiskveiðistýringuna, fá inn meira af ferskum fiski og vinna hann meira til útflutnings. En til þess þarf fiskurinn auðvitað að vera vel ferskur og vel kældur þannig að hann standist þær kröfur sem kaupendur gera til fersks fisks. Herra forseti. Ég sé að tími minn líður ansi hratt og ég mun sennilega fá að taka aftur til máls því að ég kemst engan veginn yfir það sem ég ætlaði að ræða hér. Vil þó láta þessa örlítið getið í ræðu minni að hér erum við að stofna til sjóðs sem á að fá ákveðið hlutverk, og eins og ég tók fram í upphafi mun ég styðja þetta mál, ég held að það sé þarft og gott. Það sem mig langar hins vegar að benda á, herra forseti, er að hér er ríkisstjórnin í raun að fara af stað í hringferð. Hún er að hefja þá hringferð sem reyndar var bent á þegar menn lögðu niður sjóði sjávarútvegsins, 1998 hygg ég að það hafi verið, þegar Fjárfestingarbanki atvinnulífsins var stofnaður, Fiskveiðasjóður lagður niður, Iðnlánasjóður lagður niður og Iðnþróunarsjóður lagður niður ásamt, held ég, gamla Fiskimálasjóðnum. Þessir sjóðir höfðu auðvitað það hlutverk að styrkja nýsköpun að hluta til og segir í lögum um þá, eins og t.d. um Fiskveiðasjóð, hann átti að efla útgerð og nýsköpun og lána til arðbærra framkvæmda. Við þessu var öllu varað þegar ákveðið var að fara þá vegferð að breyta þessum sjóðum í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og reyndar voru teknir, að mig minnir, þrír milljarðar og síðan einn til viðbótar út úr þessum sjóðum og stofnaður Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins, sem átti m.a. að verða til þess að styrkja nýsköpun í atvinnulífinu og efla frumkvæði manna. Ég held að reynslan af Nýsköpunarsjóðnum hafi orðið sú að hann hefur aðallega verið í því að styrkja það sem við getum kallað stærri áhættuverkefni en kannski ekki í raun og veru það sem mesti vaxtarbroddurinn virðist hafa verið í í ýmsum löndum hér í kringum okkur, lítil og meðalstór fyrirtæki sem eru að vinna úr góðum hugmyndum. Þar er í flestum löndum mesti vaxtarbroddurinn. Hér förum við hins vegar einmitt þá leið að búa til sjóð sem ætlað er að styrkja slík verkefni, m.a. í fiskeldi, líftækni og vinnslu aukaafurða, eins og hér segir í þessu áliti með þáltill. En það sem ég er aðeins að vekja athygli á, herra forseti, er auðvitað að það eru ekki nema rétt rúm fimm ár liðin síðan við fórum þá vegferð að leggja niður sjóði hér á landi og stofna Fjárfestingarbanka atvinnulífsins sem síðan var seldur Íslandsbanka. Og nú erum við sem sagt að hefja nýja vegferð vegna þess að fimm árum síðar hafa menn komið auga á að hér vantar áhættufé, það vantar styrki til þess að nýta þau tækifæri sem bjóðast og til þess að standa með mönnum sem hafa góðar hugmyndir og gætu orðið frumkvöðlar í atvinnulífinu. Þess vegna vík ég að þessu hér og mun víkja að því betur í síðari ræðu minni, herra forseti.

Herra forseti. Þegar ég var lítill drengur las ég Grimms-ævintýri sem hét Gullasninn, töfraborðið og kylfan í skjóðunni. Mér dettur í hug þetta ævintýri þegar ég verð vitni að fjárútlátum hæstv. ríkisstjórnar þessa dagana. Gullasninn var þeirrar gerðar að gullið gekk bæði út um aftur- og framendann á honum. Ég ætla svo sem ekki að hafa frekari hugleiðingar um þetta en hann þótti kostagripur, þessi gullasni, og þar sem gullið kom út úr báðum endum ætla ég í samlíkingunni að velta svolitlu fyrir mér. Áðan vorum við að tala um þáltill. hæstv. ráðherra Framsfl. og nú erum við að tala um þáltill. hæstv. ráðherra Sjálfstfl. Þessir flokkar, herra forseti, keppast við það núna að ausa gulli á báðar hendur, og ég vona svo sannarlega að það eigi eftir að koma sér vel. Mér finnst líka ágætt að augu hæstv. ríkisstjórnar séu farin að opnast æ betur fyrir mikilvægi þess að leggja fram fé í rannsóknir hvers konar. Þetta er ágætismál þegar menn fara að taka sig til og láta fjármuni í rannsóknir til að auka verðmæti íslenskra sjávarafurða. Ég minnist þess einmitt núna, herra forseti, að lögð var fram till. til þál. um eflingu og rannsóknir á þorskeldi í landinu sem hefur nú verið í meðförum þingsins í þrjú ár. Hún er afgreidd núna frá sjútvn. þar sem mælt er með því að henni verði vísað til ríkisstjórnarinnar og er þetta svo sem í góðu samræmi við það sem hæstv. sjútvrh. lagði til málanna í sambandi við að af þessu færi mikið í þorskeldi. Ég tel að það sé mjög þarft og ágætt mál hjá hæstv. sjútvrh. að beina fjármagninu eða benda sjóðstjórninni, hver sem hún verður, á það að nota þessa fjármuni í rannsóknir á þorskeldi. Það var ánægjulegt að heyra þær fréttir í dag, herra forseti, í útvarpsþættinum Auðlindinni að synir Guðmundar Runólfssonar, útgerðarmanns ágæts sem var í Grundarfirði, eru nú búnir að leggja þorskagildrur í Grundarfjörð til þess að veiða inn fisk og nota hann svo til áframeldis. Þetta er mjög jákvætt og gott frumkvæði sem ég vona að beri góðan árangur. Það hefur samt ekki verið alveg nóg að veita kannski fyrirtækjum heimild til þess að veiða þorsk til áframeldis, það þarf náttúrlega mikinn stuðning og styrk til þess að fóðra fiskinn, til að finna út hvaða kvíar eru bestar eða aðstæður til að ala fiskinn í. Þetta krefst allt fjármagns og ég gleðst yfir því að sett skuli vera fjármagn í þetta. Hins vegar er svolítið skemmtilegt að lesa í fyrstu málsgrein tillögunnar, að Alþingi álykti að lýsa stuðningi við stofnun sjóðs --- það er búið að stofna sjóðinn --- í staðinn fyrir að Alþingi hlutist til um að sjóðurinn verði stofnaður. Síðan er gert ráð fyrir því í tillögunni að Alþingi lýsi stuðningi við stofnunina og svo leggi Alþingi til að 1,5 milljarðar kr. verði settir í þennan sjóð á næstu árum. Ég vona svo sannarlega að þetta fé muni nýtast vel og verða til þess að auka verðmæti í sjávarútvegi til muna. Það er alveg greinilegt eftir því sem nefndin komst að, nefndin sem fjallaði um það að auka verðmæti í sjávarútvegi, að það er mikið ógert. Er það í raun og veru mjög ánægjulegt þegar við tölum um að það sé um mikil tækifæri að ræða enn í sjávarútvegi þó að við séum búin að stunda hann svona lengi. Það er náttúrlega hægt að tala um allar setningar og allt svoleiðis, t.d. ,,fulltrúa atvinnulífs og stjórnvalda``. Sér hæstv. sjútvrh. það fyrir sér að einhverjir ákveðnir aðilar úr hópi fiskverkafólks eða fulltrúar þeirra komi að því að fara inn í stjórn þessa sjóðs, eða fulltrúar sjómannafélaga eða einhverra annarra aðila sem vinna við þetta án þess að vera beint með eignaraðild í sjávarútvegsfyrirtækjum? Og ég segi eignaraðild í sjávarútvegsfyrirtækjum en ekki í fiskstofnunum því að ég lít svo á, herra forseti, að þjóðin eigi fiskstofnana en ekki einstök fyrirtæki þótt þeim sé um stund trúað fyrir því að veiða fiskinn eftir þeim reglum sem gilda núna en verða vonandi felldar úr gildi sem fyrst. Ég ítreka að það er ánægjulegt að sjá að ríkisstjórnin er á síðustu dögum sínum að átta sig á mikilvægi þess að efla og styrkja sjóði til rannsókna og mennta og slíkra starfa. Það er gleðilegt að það skuli gerast enda eru tveir mánuðir þangað til hennar tíma lýkur, og það var ekki seinna vænna. Ég vona sem sagt að þetta eigi eftir að koma til góða og segi bara aftur í lokin að öll þessi mikla útgjaldagleði ríkisstjórnarinnar í dag minnir svolítið á þetta ævintýri sem ég talaði um í upphafi ræðu minnar, um gullasnann, töfraborðið og kylfuna í skjóðunni.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um till. til þál. um fjármögnun sjóðs til þess að auka verðmæti íslenskra sjávarafurða. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þessa tillögu, ég held að hún sé allra góðra gjalda verð. Þetta eru einmitt tillögur sem við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum viljað sjá verða að veruleika. Ég vil ekki vera með orðhengilshátt en ég held að e.t.v. þurfi nú að athuga innganginn að tillögunni þar sem Alþingi ályktar að lýsa stuðningi við stofnun sjóðs sem sjútvrh. hefur komið á fót og hefur það hlutverk að styðja verkefni, en við munum fjalla um þessa tillögu í nefnd. Það eru verulegar upphæðir sem eiga að fara í sjóðinn til styrktar verðmætaaukningu á sjávarfangi, 200 millj. árið 2004 og upp í 400 millj. árið 2008. Ég held að það sé algjörlega nauðsynlegt að fjármagna nýsköpun á þessu sviði, auka verðmæti þeirra afurða sem við fáum úr hafinu. AVS-skýrslan gefur okkur vonir um gríðarlega mikla möguleika þar sem verið er að tala um 130 milljarða kr. verðmætaaukningu ef allt er talið. Aðilar í sjávarútvegi komu á fund sjútvn. fyrir stuttu og töldu að bara í þorskeldinu, ef vel tækist til, gætum við verið að tala um 50--60 milljarða í eldi á þorski. Þarna eru gríðarlegir peningar í húfi. En síðan verður að hafa í huga að það eru auðvitað margar tegundir og kannski afurðir sem nú eru úrgangur og fara kannski í mjöl eða vinnslu sem aðrar þjóðir nýta sér og við gætum unnið verðmætar afurðir úr. Til þess þarf þó að byrja og viðhafa rannsóknir til þess að byrja með og það er nauðsynlegt að hafa sjóð af þessu tagi sem hjálpar mönnum fyrstu skrefin til þess að auka verðmæti sjávaraflans. Ég vil bara geta þess að á fundi sjútvn. á Dalvík í hittiðfyrra fengum við upplýsingar um að fyrirtæki á Dalvík sem selur herta þorskhausa til útlanda áætlaði á þeim tímapunkti að við værum að henda hausum í hafið fyrir rúmlega 3 milljarða króna. Víða eru því matarholurnar ef vel er að málum staðið. Við munum fjalla um þessa till. til þál. í nefnd. Ég lýsi stuðningi við innihald hennar og við munum fá upplýst frekar hvað hún felur í sér. Ég tel að málið sé allra góðra gjalda vert og lýsi yfir stuðningi við að svona sé farið í málin, að þeir sem eru frumkvöðlar, þeir sem eru að þreifa fyrir sér, þeir sem eru að brydda upp á nýjungum, geti fengið einhvern stuðning á fyrstu metrum starfsemi sinnar sem síðan gagnast þjóðfélaginu öllu í aukinni verðmætaaukningu á sviði úrvinnslu sjávarfangs.

Hæstv. forseti. Það er skammt stórra högga á milli nú á hv. Alþingi í ákvörðunum þeirra sem ráða ríkjum, í ríkisstjórn og á Alþingi. Nú sjáum við hér birtast tvö þingmál sem fylgjast að í þinginu, annað um fjármögnun sjóðs til að auka verðmæti íslenskra sjávarafurða og hitt er till. til þál. um skógrækt þar sem greinilega er verulega aukið fjármagn til skógræktarverkefna. Í fljótu bragði sýnist mér við vera að tala um sambærilegar upphæðir, líkast til eina 3 milljarða í þessum tveimur verkefnum. Það hefur svo sem kvisast hér um ganga Alþingis að það væri samhengi milli þessara mála. Annað málið hefði það í för með sér að hitt málið yrði líka afgreitt í þinginu, þ.e. ef hæstv. landbrh. fær ekki sitt mál í gegn fær hæstv. sjútvrh. ekki heldur sitt. En þetta er nú ekki aðalatriði málsins að mínu viti, hér er verið að ræða um hin bestu verkefni að mörgu leyti. Ég tel að hugmyndin á bak við þennan sjóð sem hér er verið að ræða um sé góð og það sé full ástæða til þess að taka á þeim verkefnum sem hér er verið að tala um. Ég er hins vegar afar ósáttur við aðferðir hæstv. sjútvrh. í þessu máli og það virðingarleysi sem er svo æpandi í því hvernig það kemur fyrir hv. Alþingi. Hér segir, eins og hv. þm. hafa vitnað til á undan mér: ,,Alþingi ályktar að lýsa stuðningi við stofnun sjóðs sem sjávarútvegsráðherra hefur komið á fót og hefur það hlutverk að styrkja verkefni`` o.s.frv. Hæstv. sjútvrh. er búinn að stofna þennan sjóð og hv. Alþingi fær náðarsamlegast að skaffa peningana í hann. Um annað á ekki að fjalla hér á hv. Alþingi hvað varðar þennan sjóð, nákvæmlega ekki neitt annað en bara hversu mikla peninga Alþingi eigi að skaffa til þessara verkefna. Mér finnst að það eigi ekki að fara svona að og ég tel að það sé full ástæða fyrir hæstv. sjútvrh. að velta því fyrir sér hvort menn eigi yfirleitt að fara svona að í stjórnsýslunni. Svo er hitt: Hvers vegna þarf að taka ákvörðun um þetta núna? Nú liggur það fyrir sem yfirlýsing frá hæstv. sjútvrh. að hann hafi nóga peninga fyrir þessu þetta árið, hann þurfi ekki á neinum peningum að halda í þennan sjóð á þessu ári, það sé ekki fyrr en á næsta ári á eftir. Fjárlög hafa verið afgreidd fyrir þetta ár og það er nógur tími til þess að taka afstöðu til málsins við næstu fjárlög án þess að trufla nokkuð það sem hæstv. sjútvrh. er að áforma með þessum sjóði sem hann vill hafa allan einkarétt á og hefur í raun og veru ekki einu sinni áhuga á að leggja fyrir hv. Alþingi til að skoða með neinum hætti. Það er líka umhugsunarefni af hverju hæstv. sjútvrh. hefur ekki farið yfir það hér, úr því að hann er búinn að stofna sjóðinn, af hverju ekki kemur fram í þessu bréfi til Alþingis hverjir eiga sæti í sjóðnum, hvaða aðilar það eru, hversu margir eru í sjóðnum og hvernig hæstv. sjútvrh. ætlar sér eða er búinn að skipa mönnum til starfa þar. Mér finnst ástæða til að það komi fram. Það er annað sem manni flýgur í hug og það er að það er svolítið samræmi milli þeirra fjármuna sem hæstv. sjútvrh. ætlar ríkissjóði að leggja til þessa sjóðs og þess hvenær koma eiga inn lítils háttar fjármunir vegna veiðigjaldsins sem hæstv. sjútvrh. lagði til að yrði sett á útgerðina í landinu. Mér býður í grun að hæstv. sjútvrh. sé að úthluta eða ætlist til þess að Alþingi úthluti þessu aflafé aftur til sjávarútvegsins með þessum hætti, að þannig sé nú málið vaxið. Ég verð að segja eins og er að mér finnst að það hefði átt að leggja þetta mál fyrir Alþingi, það hefði átt að leggja fyrir hvernig þessi sjóður á að vera. Það hefði átt að leyfa sjútvn. að fjalla um sjóðinn, tilgang hans og verkefni, hvernig honum skuli stjórnað o.s.frv., en ekki að leggja málið fyrir með þeim hætti að senda Alþingi bevís og ,,verið þið velkomin að skaffa peninga til þessa verkefnis sem ég er búinn að ákveða hvernig eigi að vera í öllum atriðum``. Það er svo sem ekki skemmtilegt hlutverk að vera að fjargviðrast yfir því að menn hafi ekki farið rétt að við að gera hluti sem við sannarlega erum tilbúin að standa að og styðja, þ.e. að vinna að því að auka verðmæti sjávarafurða og sjávarfangs inn í framtíðina. En það er nú einu sinni hlutverk okkar í stjórnarandstöðunni að benda á það sem við teljum að betur megi fara og setja út á það þegar virðingarleysi fyrir Alþingi keyrir úr hófi. Það finnst mér vera ástæða til að segja um þá aðferð sem hæstv. ráðherra hefur hér viðhaft. Tvíburi hans í kvöld, hæstv. landbrh., hefur þó kosið að leggja mál fyrir Alþingi með eðlilegum hætti og það verður að virða honum til hróss að hafa gert það en að hafa ekki sent Alþingi bara bréf og óskað eftir peningum til að framkvæma það sem honum hefur dottið í hug að gera.

Herra forseti. Ég vék að því í fyrri ræðu minni að það mætti leiða að því talsverðar líkur að hér væru menn aftur byrjaðir að stofna sjóði til þess að styrkja ný og góð verkefni í atvinnugreinum, í þessu tilviki innan sjávarútvegsins. Út af fyrir sig er ég ekki að lýsa mig andvígan því. Ég hef oft talið að það væri af hinu góða að eiga sjóð til þess að efla nýsköpun í sjávarútveginum. Ég vék hins vegar að því, herra forseti, að hér á árum áður hefðum við átt sjóði sem voru sérmerktir til ákveðinna verkefna. Mig langar bara í örstuttu máli að lesa, með leyfi forseta, tilvitnun í lög Fiskveiðasjóðs, meginhlutverk hans. Þetta er tilvitnun í 2. gr. laga um Fiskveiðasjóð frá 1976. Hann var lagður niður árið 1998 með stofnun FBA, en er núna orðin deild í Íslandsbanka. Hlutverk Fiskveiðasjóðs var að efla framleiðslu og framleiðni í fiskveiðum, fiskiðnaði og skyldri starfsemi. Það var hlutverk Fiskveiðasjóðsins og stjórn sjóðsins gat ákveðið að stofna nýja lánaflokka og var hægt að kveða nánar á um það í reglugerð sem þurfti samþykki ráðherra, þ.e. gera þurfti tillögur að reglugerð sem ráðherra þurfti að staðfesta sem reglugerð. Iðnþróunarsjóðurinn hafði svipað hlutverk. Í lögum um hann segir, með leyfi forseta: ,,Hlutverk Iðnþróunarsjóðs er að stuðla að uppbyggingu alhliða og samkeppnishæfs atvinnulífs á Íslandi.`` Þetta voru nú meginmarkmið. Síðan var það auðvitað sérstakt við þessa sjóði að atvinnugreinin smátt og smátt tók það upp á sína arma að fjármagna þá. Fiskveiðasjóður var fjármagnaður með Stofnfjársjóði fiskiskipa, eins og menn muna, og Iðnþróunarsjóður með sérstöku gjaldi, iðnaðarmálagjaldi sem atvinnurekendur greiddu líka inn í sjóðinn. Hér er sem sagt verið að leggja til að stofna sjóð sem hafi til umráða 200 milljónir á árinu 2004 og síðan 250 árið 2005, 300 árið 2006, 350 árið 2007 og 400 milljónir árið 2008, eða um 1,5 milljarða kr. á þessum fimm árum. Við erum að vísu að stofna hér sjóð sem ætlað er að styrkja verkefni. En mér kæmi nú ekkert á óvart, herra forseti, þó að þróun þessa sjóðs yrði með því sniði að í hann rynni fjármagn m.a. úr því sem við höfum kallað auðlindagjald, eða það sem hér var lögfest sem gjaldtaka af sjávarútvegi fyrir notkun á auðlindinni, og að síðar yrði svo fundin kannski einhver viðbótarfjármögnunarleið fyrir þennan sjóð. Ég verð að segja, herra forseti, að mér kæmi ekki á óvart þó að málin mundu þróast þannig. Það sem ég var að vekja athygli á, herra forseti, var að við erum í raun komin í hring. Við erum að byrja að stofna sjóði til þess að efla nýsköpun í atvinnulífinu og þar með er ríkisstjórnin í raun að viðurkenna að vegferð hennar núna í fimm, sex ár hefur ekki tekist, þ.e. sú stefna að stofna til stórfyrirtækja, stórfyrirtækjareksturs, lánastofnana og sjóða sem hafa fyrst og fremst haft það hlutverk að styrkja eða lána til tiltölulega stórra verkefna eins og Nýsköpunarsjóður, en hafa í litlu sinnt nýsköpun í smærri fyrirtækjum. Hér er auðvitað verið að ýta undir það. Í þessu sambandi er rétt, herra forseti, að vitna aðeins í athugasemdir með frv. sem var lagt hér fram um Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Í athugasemdum við það lagafrumvarp sagði, með leyfi forseta: ,,Endurskoðun á sjóðakerfi atvinnuveganna hefur hin síðari ár verið til umræðu af hálfu stjórnvalda og hagsmunasamtaka atvinnulífsins og hefur sú umfjöllun einkum varðað fjárfestingarlánasjóði í iðnaði og sjávarútvegi, þ.e. Iðnlánasjóð, Iðnþróunarsjóð og Fiskveiðasjóð Íslands. Í byrjun kjörtímabilsins ákváðu forsætisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og sjávarútvegsráðherra að fela ráðuneytisstjórum þessara ráðuneyta að vinna að endurskoðun á núverandi sjóðakerfi að því er varðar starfsemi þessara sjóða. Markmið endurskoðunarinnar var að tryggja atvinnulífinu aðgang að fjármagni til fjárfestingar á markaðskjörum á sem hagkvæmastan hátt og tryggja atvinnulífinu aðgang að fjármagni til nýsköpunar og þróunar. Skilyrði var að öll fyrirtæki, í hvaða atvinnugrein sem var, ættu jafnan aðgang að fjármagni úr sjóðakerfi atvinnuveganna. Með því væri afnumin sú atvinnugreinaskipting sem verið hefur í sjóðakerfinu.`` Þarna var sem sagt verið að lýsa þeim markmiðum að stofna Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og að þar ættu menn að hafa aðgang að ódýru og góðu fjármagni og góðri fjármögnun. Hið gamla hlutverk sjóðanna var sem sagt lagt niður og stofnaður einn sjóður. Nú erum við farin af stað aftur og byrjuð að stofna nýja styrktarsjóði sem ég held reyndar að sé hið þarfasta mál. Ég lýsti því yfir í upphafi máls míns til þess að fyrirbyggja allan misskilning að ég teldi að þörf væri á að gera þetta. Ég dró það hins vegar fram að í skýrslu hæstv. ráðherra, AVS-skýrslunni, er miklu einfaldari leið til þess að ná fljótari virðisauka en hér er lagt til, sýnist mér, í því veganesti sem er í textanum sem ráðherrann hæstv. flutti hér, það er m.a. með því að auka vinnslu á ferskum fiski og útflutning á honum. Þannig væri mjög auðvelt að ná í tugmilljóna króna verðmætisauka út úr íslenskum sjávarútvegi og er ég þá ekki að gera lítið úr því þó að hæstv. sjútvrh. leggi hér sérstaklega upp með að efla vinnslu á aukaafurðum og líftækni og fiskeldi. Þetta er allt góðra gjalda. Ég er hins vegar bara að benda á að það er innbyggt í skýrslu ráðherrans að það þarf að breyta fiskveiðistjórninni til að ná virðisaukanum. Það þarf að efla fiskveiðar og koma með ferskt hráefni að landi til þess að ná þeim virðisauka sem mestur slægur er í, miðað við skýrsluna sem hér er vitnað til. Það er fróðlegt að menn skuli fara þessa hringferð og séu í raun hér í verki, herra forseti, að viðurkenna að stefna ríkisstjórnarinnar í sex, átta ár hefur ekki tekist.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að bæta við örfáum orðum. Ég er sammála því sem fram kom hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni að hæstv. ríkisstjórn er að opna augun fyrir því að sú vegferð sem farið var í með stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, niðurfellingu sjóða og með því að setja sjóði atvinnulífsins í Fjárfestingarbankann og síðan í Íslandsbanka, var röng aðferð. Ríkisstjórnin hefur selt báða ríkisbankana þrátt fyrir aðvaranir um að ákjósanlegt væri að eiga alla vega annan bankann sem hefði markmið um að efla atvinnulíf og standa við bakið á fyrirtækjum, sérstaklega þá á landsbyggðinni með sérstakri sýn eins og gert er í öðrum bönkum sem við erum jafnvel aðilar að, eins og Norræna fjárfestingarbankanum. Þetta er allt umhugsunarefni. Ég fagna þessari sjóðmyndun. Ég held að hún sé algjörlega nauðsynleg til þess að við stöðnum ekki í því sem við erum að gera. Þarna er gríðarlegur virðisauki. Það er svo sem sama hvenær menn átta sig á því að gera þarf hluti upp á nýtt. Menn áttuðu sig kannski seinna á að þeir höfðu skilað töluverðum árangri, því að sjóðir atvinnulífsins gerðu það sannarlega. Ég er nú þeirrar skoðunar að ekki líði á löngu þar til við þurfum að gera það sama gagnvart iðnaðinum og iðnaðaruppbyggingu í landinu. Hæstv. ríkisstjórn hefur að vísu haft tilburði til þess að gera það í gegnum Byggðastofnun þannig að ég er sammála hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni að við erum að vissu leyti komin í hring hvað þetta varðar. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að eiga möguleika á því að nýta auðlindir landsins skynsamlega. Við verðum ávallt að hafa opin augu fyrir því hvernig er best að standa að slíku. Hv. sjútvn. er með mál inni sem kemur hér til kasta þingsins, er lýtur að aðskilnaði veiða og vinnslu. Ég tel að það sé liður í þessari vegferð til virðisauka í sjávarútvegi. Þáltill. var að vísu breytt, ef ég man rétt, þannig að hún er meira  Síðan vil ég taka undir það að auðvitað er full ástæða til að fjalla um það hvernig menn geta síðan sótt um í slíka sjóði. Gömlu sjóðirnir voru með alveg skýrar reglur um það hverjir áttu möguleika á því að fá fjármagn og á hvaða forsendum. Það er mikilvægt fyrir okkur öll að standa að slíkum reglum sem séu þá gegnsæjar og aðgengilegar fyrir alla miðað við sömu forsendur. Við mundum náttúrlega ekki vilja að slík sjóðmyndun yrði til þess að takmarka fjármagnsstreymi t.d. til bara þeirra stóru sem hygðu á einhvers konar verðmætaaukningu, og við getum nefnt í því sambandi þorskeldi. Það verða líka að vera möguleikar á því fyrir nýja aðila að koma inn og sækja í slíka sjóði á jafnréttisgrunni. Það er mjög mikilvægt. Þess vegna tek ég undir þá gagnrýni að e.t.v. hefðum við þurft að fjalla betur um það hvers konar regluverk eigi að gilda um lán eða framlög úr slíkum sjóðum. Gömlu atvinnuvegasjóðirnir voru með tiltölulega skýrar reglur hvað þetta varðaði og t.d. ef menn ætluðu sér að kaupa bát voru þeir næstum öruggir með framlag úr Fiskveiðasjóði ef þeir áttu möguleika á mótframlögum og fjármögnun að öðru leyti, og það var þá sama hver var. Við megum ekki með svona sjóðmyndun falla í þá gryfju að það yrði bara geðþóttaákvörðun ráðuneytisins og gæti þá leitt til þess að mínu mati að menn færu frekar í að hygla þeim eða veita fyrirgreiðslu sem eru stærstir í greininni. Ég held að það sé í mörgum tilfellum alls ekki heppilegast til þess að ná þeim árangri sem að er stefnt varðandi aukningu á verðmætum í sjávarfangi og vinnslu. Ég vil aftur fara inn á jákvæðu nóturnar, þetta er í þeim anda sem við viljum vinna. Við getum rætt um útfærsluna og regluverkið í nefnd og skoðað það betur en ég tel að það sé góðra gjalda vert að þetta sé gert gagnvart sjávarútveginum og ég mundi gjarnan vilja standa að því að sjá svona fyrirkomulag sett í gang gagnvart öðrum greinum atvinnulífsins í landinu. Ég held að það sé sérstaklega mikilvægt fyrir grunngreinarnar. Sjóðir landbúnaðarins gengu að vísu aldrei inn í FBA, Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Stofnlánadeild landbúnaðarins er enn við lýði og það er nú að margra mati ein meginástæða þess að bændur hafa getað farið í nýsköpun og nýja uppbyggingu, t.d. bændur í mjólkurframleiðslu með nýbyggingu á fjósum og tæknivæðingu í þeim. Það hefði að margra mati verið algerlega útilokað ef ekki hefði notið við sjálfstæðs sjóðs Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Þannig hefur hægt á öllum fjárfestingum í iðnaði, sérstaklega úti á landi, vegna þess að sjóður þeirra var lagður niður eins og kunnugt er. Aðeins þessi varnaðarorð inn í umræðuna: Ég held að við þurfum að skoða þetta í hv. nefnd og fá frekari skýringar á því hvernig menn ætla að standa að þessu, en lýsi mig að öðru leyti jákvæðan gagnvart þessum fyrirhugaða sjóði og tel að hann geti átt alla möguleika á því að verða greininni til mikilla hagsbóta þegar fram í sækir, og þjóðinni allri náttúrlega.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson talaði um að við gætum rætt um útfærsluna og regluverkið, eins og hann orðaði það, í hv. sjútvn. Það er ekki að sjá á þessu plaggi sem við erum að ræða hér því þar stendur skýrum stöfum að Alþingi sé að lýsa yfir stuðningi við stofnun sjóðs sem sjútvrh. hefur komið á fót. Ég held að nefndarmenn þurfi að fá að sjá stofnskrá eða reglugerð sjóðsins og fá að vita hvernig skipað verður í stjórn eða hefur verið skipað í stjórn og fá upplýsingar frá sjútvrn. um það hvernig þessi mál eru hugsuð öllsömul og gera tilraun til þess að fá tækifæri til að kynna sér hvernig þessi starfsemi á að verða. Það er nú lágmark að Alþingi geri það. En það er greinilegt að hæstv. sjútvrh. gerir ekki ráð fyrir því að hv. nefnd hafi neitt með það að gera hvernig þessi sjóður er hugsaður. Menn fá kannski náðarsamlegast að vita hvernig það er, það stendur ekki í þessum plögum. Það stendur reyndar í þessum plöggum hér að fulltrúarnir í stjórn sjóðsins eigi að marka honum stefnu þannig að það er ýmislegt sem mætti velta fyrir sér þarna. En ég kom kannski upp í aðra ræðu mína í svolítið svipuðum tilgangi og hv. þm. sem talaði hér áðan, hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson. Það er auðvitað skondið að menn skuli vera komnir í sömu slóðina aftur eftir að hafa lagt niður sjóði sem voru til þess ætlaðir að gera nákvæmlega þá hluti sem hér eru á ferðinni. Ég get ekki alveg gleymt því hvernig farið var með þá sjóði sem þar var um að ræða. Þá erum við að tala um Iðnþróunarsjóð, Nýsköpunarsjóð, Fiskveiðasjóð, Iðnlánasjóð. Þessum sjóðum var meira og minna steypt öllum inn í FBA á sínum tíma og ríkið hirti peningana, sem t.d. iðnaðarmenn höfðu borgað inn í Iðnlánasjóð áratugum saman. Hæstv. sjútvrh. lét sig ekki muna um að þjóðnýta þá peninga sem iðnaðarmenn og aðrir höfðu greitt inn í þessa sjóði, og reyndar líka sjávarútvegurinn. Ég er nú ekki svo mikill þjóðnýtingarmaður að ég hafi viljað standa að slíkum hlutum vegna þess að þessir sjóðir höfðu hlutverk.

Bændur létu ekki ... sig.

Nei, rétt er það, bændur voru ekki teknir með í þetta skiptið, en hver veit nema þjóðnýtingarskriðan fari af stað aftur hjá hæstv. ríkisstjórn ef hún lifir af þessar kosningar. Mér finnst alveg ástæða til þess að minna á þetta hér þegar mönnum dettur aftur í hug að stofna sjóði af þessu tagi. Það hefur hvarflað að mér að hæstv. ráðherra sé að sumu leyti að sendast fyrir LÍÚ og forustu útgerðarmanna í landinu til þess að sætta þá aðeins betur við þetta gjald sem hæstv. ráðherra gekkst fyrir að setja á útveginn í fyrravetur, og þannig verði þeir sáttari við að þurfa að fara að borga eitthvað ef þeir fá það til baka með þessum hætti. Stóru fyrirtækin í sjávarútveginum ætla sér mikla hluti í þorskeldi og það er ekki nema allt gott um það að segja sem þessi sjóður á að gera hvað varðar þorskeldi. Það læðist sem sagt að manni að fjármunirnir eigi að renna út og inn og þannig eigi menn að verða sáttari við hlutinn sinn. Eins og ég segi tel ég fulla ástæðu til þess að hv. sjútvn. fái öll gögn í hendurnar um þennan sjóð sem hæstv. ráðherra er búinn að stofna þannig að hún geti þá a.m.k. gefið umsögn um það hvort eðlilegt sé að Alþingi leggi alla þessa fjármuni til í þá starfsemi sem þarna er um að ræða. Mér finnst hún góðra gjalda verð og ímynda mér að það verði niðurstaðan að menn leggi það til þrátt fyrir allt. Ég sé samt ekki ástæðu til þess að þegja þunnu hljóði þegar menn nota aðferðir eins og þessar til þess að undirbúa mál sem eru þó svona mikilsverð. Það er ekkert vansalaust að efna til úlfúðar um það sem allir gætu verið sammála um að gera. Ég held líka að það sé ástæða til að halda að mál af þessu tagi séu ekki skemmd í meðförum nefnda á hv. Alþingi. Hér hafa menn metnað til þess að fara yfir þau og skoða og færa til betri vegar ef þeir sjá einhverja þá hluti sem betur mega fara. Ég hef ekki séð að það sé ástæða til að halda að menn séu alvitrir í ráðuneytum, þvert á móti hefur mér sýnst á þeim málum sem oft hafa komið inn á hv. Alþingi að þau hafi tekið breytingum til betri áttar við meðferð í þingnefndum. Hér á sem sagt að stytta sér leið fram hjá sjútvn. Alþingis og alþingismönnum og taka bara við peningunum til þess að borga brúsann. Það er ekki til eftirbreytni.

Herra forseti. Ég hafði raunar ekki ætlað mér að taka til máls en eins og orð hafa fallið hér held ég að óhjákvæmilegt sé að gera það. Ég hygg að það sé öllum ljóst að síðustu tvo áratugi hefur orðið mikil hagræðing í sjávarútveginum af ástæðum sem við öll þekkjum hér á Alþingi. Förum tólf ár aftur í tímann, til síðustu vinstri stjórnar, en hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson, var mikill stuðningsmaður þeirrar ríkisstjórnar og átti með þeim stuðningi m.a. þátt í því að gera kvótakerfið frjálst. Á þeim tíma var hér haldið uppi atvinnurekstri með því að stofna til opinberra sjóða eins og hlutabréfasjóðs og annarra slíkra sjóða, og ég veit að hv. þm. man eftir því að verulegt fé var lagt til sjóðsins, svo milljörðum skiptir ef ég man rétt, og tapaðist vegna þess að það er ekki hægt að halda uppi til lengdar hallarekstri á röngum forsendum. Ástæðan fyrir því að horfið var frá sjóðakerfinu, eins og það hafði áður verið byggt upp, var sú ömurlega reynsla sem við Íslendingar höfðum, ekki síst af þeirri ríkisstjórn sem sat á árunum 1988--1991, ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, hverrar hv. þm. Jóhann Ársælsson var einn harðasti stuðningsmaður. Á þeim tíma, ef ég man rétt, var því stundum hreyft hvort skynsamlegt gæti verið að koma fastari böndum á sjóði atvinnulífsins og það voru einmitt menn úr þeim greinum, sjávarútvegi og iðnaði, sem lögðu á það mikla áherslu, vegna þess að þeir sáu eigið fé fyrirtækjanna verða að engu þegar alltaf var verið að hlaupa undir bagga með þeim fyrirtækjum sem gátu ekki staðið undir sér vegna þess að rekstur þeirra var í molum og vegna þess að þau voru ekki arðbær. Ef við tökum einhver einstök dæmi um þessa bitru reynslu þá getum við tekið t.d. rekstur Sambandsverksmiðjanna á Akureyri, en ég veit ekki hvort hv. þm. þekkir þá miklu fátækt sem var á Akureyri eftir þá döpru reynslu þegar sá iðnaður allur hrundi. Samsvarandi reynsla var víða annars staðar. Auðvitað er það ljóst að við getum ekki haldið uppi batnandi lífskjörum hér á landi ef við ætlum að að reyna að treysta atvinnulífið sem byggt er á röngum forsendum. Þetta var m.a. ástæðan fyrir því að lífskjör fóru mjög versnandi allan þann tíma sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, síðasta vinstri stjórnin hér á landi, sat við völd. Þetta var ástæðan fyrir því að verkalýðshreyfing og atvinnurekendur risu upp út af því atvinnuleysi sem við blasti ef ekkert yrði að gert í lok tímabils þeirrar ríkisstjórnar. Það hefur áður verið rætt um það hversu miklir peningar fóru forgörðum og þær miklu fórnir sem við Íslendingar færðum á þeim tíma. Þess vegna kom mér það mjög mikið á óvart að hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, skyldi ræða um það sjóðasukk sem þá var í sömu andránni og við erum að tala hér um að verja verulegu fjármagni til þess að auka verðmæti sjávaraflans á heilbrigðum forsendum. Og það er ekki verið að keppa að neinu smáu, hér er verið að tala um það að með auknu rannsókna- og þróunarstarfi sé raunhæft markmið að útflutningsverðmæti geti orðið um 240 milljarðar kr. á árinu 2012, hvorki meira né minna. Í grg. með þáltill. segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í skýrslunni er talið að slík aukning verði fyrst og fremst borin uppi af fiskeldi, líftækni og vinnslu aukaafurða, auk bættrar tækni við fiskvinnslu.`` Á öðrum stað í grg. er vikið að því að sérstaklega sé gert ráð fyrir því að verja verulegum fjármunum til þróunarverkefna og rannsókna í þorskeldi, en eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson veit hefur verið unnið mjög mikið þróunar- og rannsóknastarf á síðustu árum af sjávarútvegsfyrirtækjunum til þess að breikka grunn sjávarútvegsins hér á landi og til að styrkja möguleika frystihúsanna til að veita sínu fólki vinnu. Skýrasta dæmið um þetta er að sjálfsögðu laxeldið í Mjóafirði, þær tilraunir sem þar eru uppi, og er hugmyndin að vinna þann fisk í frystihúsinu á Neskaupstað. Jafnframt er búið að ná verulega langt t.d. í hlýraeldi. Við vitum hversu vel okkur hefur tekist að byggja upp lúðueldi, og þó svo að ríkið hafi þar einnig komið að er enginn vafi á því að framlög og áhugi sjávarútvegsfyrirtækjanna hefur ráðið úrslitum um að í það verkefni var ráðist á sínum tíma og hversu vel það hefur gengið. Enn liggur það alveg ljóst fyrir að þorskeldið er borið uppi af sjávarútvegsfyrirtækjunum, þeim mikla áhuga sem menn þar hafa. Þessi tillaga er byggð á allt öðrum forsendum en það sjóðakerfi sem áður varð gjaldþrota og hafði gengið sér til húðar. Hér er verið að ýta undir nýjungar, þróun og rannsóknir í þorskeldi, í fiskeldi, sem er auðvitað mikið þjóðþrifamál og nokkuð sem við Íslendingar allir horfum til. Ég held satt að segja að Samfylkingin eigi ekki alltaf að vera svona fýlugjörn þegar farið er að ræða um sjávarútveg og eigi að viðurkenna að mikil hagræðing hefur orðið í þeirri grein og fyrirtæki í sjávarútvegi eru til fyrirmyndar bæði um vinnubrögð og aðra hluti.

Hæstv. forseti. Það er nú svo að hv. þm. Halldór Blöndal vitnar gjarnan til ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og að þá hafi allt verið í kaldakoli. Það er rétt að mörgu leyti. En á undan henni sátu tvær ríkisstjórnir undir forustu sjálfstæðismanna og það var allt í kaldakoli þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók við --- eftir þessar ríkisstjórnir sjálfstæðismanna. Það er þess vegna kannski svolítið skondið að hlusta á hv. þm. vera sífellt að sækja sér rök aftur í þann tíma. En ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar lagði þó grunninn að þeim stöðugleika sem náðist í þjóðfélaginu og það verður ekki frá þeirri ríkisstjórn tekið að hafa tekið á því máli. Á þeim grunni hafa þær ríkisstjórnir sem eftir komu getað byggt og atvinnulífið og þjóðfélagið náð því jafnvægi sem það hefur getað verið í. En hv. þm. lét sig nú hafa það að halda því fram að ég hafi einhvern tíma stutt frjálst framsal á aflaheimildum. Það er af og frá eins og hv. þm. veit vel sjálfur. Allt frá því að ég kom hér fyrst inn á Alþingi hef ég barist gegn því fyrirbrigði, þessu einkaeignarhaldi á veiðiréttindum á Íslandsmiðum, og mun gera það örugglega á meðan ég hef einhverja möguleika til þess. Vonandi tekst nú að ná áfanga í því máli á næstunni, það er a.m.k. meiri ástæða til að halda að það takist núna en oft áður. Ég vil síðan taka fram að það er af og frá að hægt sé að væna okkur samfylkingarmenn um að vera neikvæðir hvað varðar þorskeldi eða slíka starfsemi sem hér er verið að ræða um, vegna þess að hér liggja fyrir tillögur frá samfylkingarmönnum um það efni.

Herra forseti. Í fyrsta lagi er það að segja að svo var komið á árinu 1990 að hér blasti hvarvetna við mjög alvarlegt atvinnuleysi sem olli því að aðilar vinnumarkaðarins ásamt bændum, Vinnuveitendasambandið, Alþýðusamband Íslands og bændur tóku höndum saman og tóku ráðin af ríkisstjórninni.

Nei, nei.

Þetta er hv. þm. kunnugt. Annars ætti hann nú líka að muna eftir því hvernig sú ríkisstjórn varð til og allt það svikafár sem var í kringum það. Hef ég ekki tíma til að fara frekar út í það en hitt vitum við --- ég heyrði að hæstv. landbrh. sagði: Nei, nei. En menn ættu að skoða hvernig lífskjarasúlan fór niður á þeim tíma. Atvinnuleysi jókst og þar fram eftir götunum. Verðbólgan óð áfram og menn misstu húsin sín og eignir sínar. Það má rifja þetta upp. 
             Í öðru lagi ætla ég að svara hv. þm. því að hann hefur oft verið að tala um að hann leggi mikla áherslu á stefnu í sjávarútvegsmálum. Nú var hann áðan að segja að hann vilji þvo hendur sínar af þeim verkum sem sú ríkisstjórn sem hann studdi frá 1988--1991 kom að. --- Nema mig misminni að hann hafi ekki verið þingmaður á þeim tíma, Skúli Alexandersson e.t.v., og bið ég nú hv. þm. að afsaka það. Það mun vera rétt, það var Skúli Alexandersson sem var þingmaður á þeim tíma og mátti ég þó vel muna það.

Hæstv. forseti. Já, það var Skúli Alexandersson og hann barðist sko gegn því fyrirbrigði sem hv. þm. hefur stutt allan tímann, þessum einkarétti á því að nýta Íslandsmiðin. Ég held að hv. þm. ætti nú bara að rifja svolítið betur upp sögu þeirra sjálfstæðismanna sem stjórnuðu hér og réðu ríkisstjórnum á þeim áratug sem hann nefndi og var aðdragandi að þeirri eymd sem upp var komin þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók við. Það er hollt fyrir menn að muna það hvernig aðdragandinn var á þeim árum. Og þegar allt var komið í kaldakol eftir ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar þá varð þessi ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar til. Ef menn ætla að vera í fortíðinni þá held ég að menn ættu að grafa alla leið og fara yfir það hverjir hafa verið við völdin. Það eru nú ekki svo mörg ár sem Sjálfstfl. hefur verið utan valdstjórnarinnar á undanförnum árum að hann geti kennt öðrum meira um eymdina en sjálfum sér.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara djúpt í þessi mál hér en ég bið hv. þm. að muna það að ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar fór frá haustið 1988 vegna þess að Framsfl. og Alþfl. voru ekki reiðubúnir til að taka á þeim vandamálum sem þá voru uppi. Þá töluðu þessir flokkar mest um það að þeir vildu fara svokallaða niðurfærsluleið. Þó var það nú svo að Alþfl. kenndi því sérstaklega um að ekki væri hægt að vinna með okkur sjálfstæðismönnum, að við vildum hafa lægri virðisaukaskatt á matvörum en öðrum varningi. Þótti það mikill glæpur, satt að segja, hjá Alþfl. að við skyldum vilja lækka verð á matvælum.

Herra forseti. Ég held að hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldóri Blöndal, sé farið að skjöplast allverulega. Hann talaði um það að ég hefði vitnað til sjóða sem þvílíkt sjóðasukk hefði verið í og hefðu í raun og veru verið orðnir gjaldþrota og annað slíkt. Ég talaði um Fiskveiðasjóð og Iðnlánasjóð í ræðu minni og það vill svo vel til, herra forseti, að ég er hérna með frv. til laga um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Þar segir, með leyfi forseta, í 6. gr.: ,,Sameiginlegt eigið fé Fiskveiðasjóðs, Iðnlánasjóðs, Útflutningslánasjóðs og Iðnþróunarsjóðs nam í árslok 1995 10.615 millj. kr.`` Og þeir höfðu aukið við fé sitt um 800--1.000 millj. á árinu 1996. Þetta voru alls ekki neinir gjaldþrotasjóðir, hv. þm., þetta voru mjög eignagóðir sjóðir þegar þeir voru sameinaðir og urðu grunnurinn að Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Það voru meira að segja teknar frá þeim sjóðum 3.000 millj. sem voru lagðar til Nýsköpunarsjóðs. Ég kannast ekki við það, herra forseti, að ég hafi setið í stjórn Fiskveiðasjóðs og hann hafi verið gjaldþrota, ég kem bara alveg af fjöllum í þessari söguskýringu og átta mig bara alls ekki á því hvað hv. þm. er að fara.

Herra forseti. Ég skildi ummæli hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar svo að það hefði verið röng stefna hjá þessari ríkisstjórn að leggja niður þá sjóði sem höfðu veitt styrki til atvinnurekstrar og taldi að hann hefði talað á þeim grundvelli. Það hefur kannski verið misskilningur. En mér fannst hann tala um það að með þeirri aðgerð sem hér er verið að tala um væri verið að vekja upp gamlar hugmyndir og ganga gamlan stíg. Þetta var kannski misskilningur. Ef svo er þá er ég ánægður yfir því af því að þá erum við sammála um það að hér sé skynsamlega staðið að verki og þá erum við líka sammála um það að ekki beri að fara þá leið sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar fór á árunum 1988--1991 með Hlutafjársjóði og með öðrum hætti að halda hér uppi ,,fallít`` rekstri. Að vísu veit hv. þm. að þessi stefna olli því að ýmis ágæt sjávarútvegsfyrirtæki fóru halloka vegna þess að hér var með styrkveitingum haldið uppi gengi sem ekki gat staðist og reyndist mörgum sjávarútvegsfyrirtækjum þungt í skauti. En það er alveg rétt hjá hv. þm. að Fiskveiðasjóður var mjög öflugur og ríkur sjóður.

Herra forseti. Ég minntist nú ekkert á Hlutafjársjóð sem hv. þm. Halldór Blöndal nefndi hér áðan. Ég hins vegar man það úr uppgjöri Atvinnutryggingarsjóðs eða Hlutafjársjóðs --- Hvað hét hann nú? Hlutafjáraukningarsjóður atvinnugreina eða eitthvað slíkt. Ég man það hins vegar að úr því uppgjöri sem síðar var fært til Þróunarsjóðs og er þar enn bókhaldið þá hafa verið greiddar þar inn talsverðar fjárhæðir af fjárhæðum sem áður þóttu tapaðar. Ég veit að hv. þm. Halldór Blöndal veit að inn í Þróunarsjóðinn hafa komið nokkur hundruð milljónir af fé sem áður var talið afskrifað af því sem menn kölluðu þennan sjóð á sínum tíma. Ég dreg því í efa að hann hafi tapað eins miklum peningum þegar upp var staðið og menn hafa kannski haldið.

Herra forseti. Hér hefur átt sér stað afskaplega sérkennileg orðræða og eru ekki spöruð hin breiðu spjótin hjá einum helsta forustumanni Sjálfstfl. í garð samstarfsflokksins, Framsfl. Ekki er að undra að hæstv. landbrh. sé hér genginn á dyr því hvílíkar og aðrar eins árásir og hér hafa heyrst af munni hv. 1. þm. Norðurl. e. í garð Framsfl. --- ja, það þarf að fara talsvert langt aftur til þess að rifja upp annað eins. Mér er það ekki minnisstætt að samstarfsflokkar hafi talað svona saman. Ekki meira um það. Það rifjast hins vegar upp að 1991 kom Sjálfstfl. til valda á grundvelli þess að grípa til hinna almennu aðgerða og leggja á hilluna og til hliðar hinar svokölluðu sértæku aðgerðir sem hv. þm. hefur nú farið mikinn með og talað hér oft og einatt um sem mikil og góð bjargráð og get ég verið honum sammála um margt. Því vil ég spyrja hv. þm. hvort breyting hafi orðið á með þeim sjóði sem hér er lagður til og fleiri sjóðum sem upp hafa dúkkað upp á síðkastið og auðvitað lykta langar leiðir af kosningavíxlum sem aðrir eiga síðan að greiða. Ég vil nota ferðina, herra forseti, og spyrja hv. þingmann, af því hann er nú meðal forustumanna þingsins, hvort honum finnist góður bragur á því að Alþingi Íslendinga fái þetta mál til umfjöllunar og væntanlega afgreiðslu þremur dögum fyrir þingslit og þegar það jafnframt liggur fyrir að sá sjóður sem hér er um rætt hefur þegar verið stofnaður og verið komið á fót af framkvæmdarvaldinu. Eru þetta vinnubrögð sem við eigum að temja okkur?

Herra forseti. Það er ekki nema eðlilegt að ég ræði um ríkisstjórnina frá 1988--1991 vegna þess að hún er hluti af stjórnmálasögunni og efnahagssögu og atvinnusögu okkar Íslendinga. Það verður að horfa til þess og hálfundarlegt að amast við því, en kannski skiljanlegt. Ég vil segja að það er fullkomlega eðlilegt að ekki sé beðið með að leggja þetta mál fyrir Alþingi vegna þess að hér er mikið í húfi. Við höfum orðið vör við það að hvarvetna er verið að vinna að rannsóknar- og þróunarstarfi í sjávarútvegi, til allrar hamingju, vegna þess að í sjávarútveginum hefur orðið mikil hagræðing og vegna þess að innan sjávarútvegsins starfa sterk fyrirtæki sem hafa trú á framtíð sjávarútvegsins og hafa trú á því að með rannsóknar- og þróunarstarfi sé hægt að margfalda verðmæti sjávarútvegsins eða auka skulum við segja --- það er kannski eðlilegra að nota það orð --- og vegna þess að þeim sem ráða þessum fyrirtækjum er í mun að treysta atvinnulíf og atvinnuöryggi á þeim stöðum sem þessi fyrirtæki starfa, eins og við höfum séð og getum nefnt dæmin um, mjög góð fyrirtæki hvort sem við horfum til útgerðarinnar eða fiskvinnslunnar.

Herra forseti. Ég hef ekki heyrt einn einasta ræðumann amast við efnisinnihaldi þessa frv. og þeim markmiðum sem liggja því að baki. Ég bið hv. þm. að benda mér á þann kollega sinn sem það hefur gert. Það er ástæðulaust að leggja lykkju á leið sína af þeim sökum og ráðast hér að samstarfsflokknum. En ég má láta mig það einu gilda. Það er ekki mitt vandamál heldur þessarar ríkisstjórnar. En það undirstrikar auðvitað hvílík uppstytta er komin í þetta ríkisstjórnarsamstarf. Það virðist eiginlega eingöngu lifa á lyginni einni saman og einhverri gamalli slímusetu og hinu líka að nú bindast menn tryggðaböndum um að víkja frá hinum almennu aðgerðum og til hinna sértæku í formi þess að gefa út kosningavíxla. Það er afskaplega gamalt í stjórnmálasögunni. Af því að hv. þm. er eldri en tvævetur getur hann vafalaust rifjað upp fyrir okkur hinum marga slíka víxla sem gefnir hafa verið út. Hér er allt eftir bókinni í þeim efnum. Svo sannarlega, herra forseti.

Herra forseti. Ég man ekki betur en formaður Vinstri grænna, hv. 3. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, hafi sagt að það væri sama hvenær gott kemur og hvaðan gott kemur. Ég held að þingmenn Samfylkingarinnar ættu að temja sér það jafnaðargeð að amast ekki við því þegar góðverk eru 

Herra forseti. Við ræðum hér enn um þennan sjóð sem sjútvrh. eða sjútvrn. stofnaði. Það er verið að biðja um pening í sjóðinn til þess að geta farið að sinna þorskeldisverkefnum. Vegna orða hv. 1. þm. Norðurl. e. hér áðan þegar hann talaði um neikvæðni samfylkingarmanna í sambandi við þessi mál, sjávarútveginn og annað, þá minni ég á það sem hv. þm. Jóhann Ársælsson talaði um hér, að það voru samfylkingarþingmenn sem fyrstir lögðu fram mál um þorskeldi á hinu háa Alþingi, herra forseti. Þetta segi ég svona til upplýsingar. Mér finnst að þegar menn leggja fram slíka tillögu að þá sé það jákvætt og gott enda veit ég til þess að flutningsmenn tillögunnar hafa fengið mjög jákvæð viðbrögð fólks úr atvinnulífinu við henni. En því miður hefur jákvæðnin í sjútvn. ekki verið nógu mikil til að taka hana út fyrr en þremur árum síðar. Það er náttúrlega hv. 1. þm. Norðurl. e. ljóst að þeirri nefnd hafa samflokksmenn hans stýrt. Þá gæti verið að neikvæðnin liggi frekar þar en hjá Samfylkingunni. Vegna þeirra orða sem féllu um stöðu sjávarútvegsins og hvað hún hefði veði slæm 1988--1991 þá leyfi ég mér að benda á í þessari umræðu, herra forseti, að skuldir sjávarútvegsins voru 200 milljarðar á síðasta hausti og hafa aldrei verið meiri en þá, aldrei nokkurn tímann. Mörgum finnst nóg um þrátt fyrir allt sem gert hefur verið og það sem menn hafa haldið fram að sé gott fyrir sjávarútveginn. Ýmislegt ræður því hvað veldur hagsæld þjóða. Það getur t.d. verið árferðið. Verði t.d. mikið hallæri, mikil frost og aflabrestur og annað þá getur það orsakað fátækt. Stjórnvöld geta verið mjög góð. En svo getur komið hallæri og erfiðleikar skapast í landinu. Þá verður hagsældin náttúrlega ekki eins mikil. Ég minnist þess að á sínum tíma hafði náttúrufyrirbærið El Niño mjög slæm áhrif á veiðar á smáfiski í Argentínu. Það hafði hins vegar þær afleiðingar hér að loðnumjöl hækkaði alveg gífurlega í verði. Þetta jók hagsældina hér. Það var t.d. á þeim tímum þegar Viðeyjarstjórnin var við völd. Við það að þetta hallæri reið yfir suðurhluta heimsins og við héldum áfram að veiða loðnu og loðnumjöl og fiskmjöl hækkaði þá jókst hagsældin hér. Það hafði ekkert með það að gera hvað forsætisráðherrann hét á þeim tíma því þó forsætisráðherrar hafi völd þá ráða þeir ekki veðri og vindum. Þetta þurfa menn að hafa í huga þegar verið er að ræða um efnahagsmál almennt. Ég vil benda á þetta í þessu samhengi, herra forseti. Á tíma ríkisstjórnarinnar 1988--1991 fór verðbólgan niður fyrir tveggja stafa tölu, ef ég man rétt. Ég held að það sé alveg rétt, herra forseti. Ástæða þess voru hinir svokölluðu þjóðarsáttarsamningar sem skiptu miklu máli. Þá settust verkalýðshreyfing, atvinnurekendur og ríkisstjórn niður, tóku á sig rögg og lögðu hornstein að þeim stöðugleika sem hefur ríkt í efnahagslífinu síðustu árin. Þetta gerist ekki allt bara á einum degi, herra forseti. Á þetta vildi ég benda vegna þeirra orða sem hafa fallið í umræðunni um þennan sjóð sjávarútvegsins. Ég vona að þetta muni koma að góðum notum og ítreka það að ég gleðst yfir því að menn skuli vera farnir að átta sig betur, og æ betur, á gildi rannsókna og þess að leggja fram fjármagn í rannsóknir og grunnrannsóknir og þróun því það hefur gjörsamlega skort á, enda sá Samfylkingin sinn kost vænstan fyrir þremur árum að leggja fram þáltill. um stofnstyrki sem er náttúrlega jafnjákvæð tillaga og tillagan um þorskeldið. En sumir virðast bara ekki taka eftir því hvað verið er að leggja fram af tillögum hér í þinginu, góðum og fínum málum. Ég ítreka bara að lokum, herra forseti, að það hefði verið greið leið fyrir þingmenn Sjálfstfl. að leggjast á árar með samfylkingarmönnum þegar þeir lögðu fram þáltill. um þorskeldi, en núna kemst hún loksins út úr sjútvn. og það getur verið af ástæðum sem ég ætla nú ekki að fara út í hér sérstaklega. 

Herra forseti. Hér hefur hver stjórnarandstöðuþingmaðurinn á fætur öðrum komið í pontu til að lýsa yfir þeim vilja sínum að átak verði gert til að auka verðmæti íslenskra sjávarafurða. Tilefnið er einmitt þáltill. frá hæstv. sjútvrh. með þetta að markmiði. Það sem menn hafa hins vegar verið að gagnrýna er aðferðafræðin. Hér er gert ráð fyrir ráðstöfun fjármuna úr ríkissjóði fram til ársins 2008, 200 millj. árið 2004, 250 millj. árið 2005, 300 millj. árið 2006, 350 millj. árið 2007 og árið 2008 400 millj. Engin grein er gerð fyrir því hvaðan þessir peningar eiga að koma að öðru leyti en því að þetta kemur úr ríkissjóði. Þingsályktunartillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að lýsa stuðningi við stofnun sjóðs sem sjávarútvegsráðherra hefur komið á fót og hefur það hlutverk að styrkja verkefni sem stuðla að auknu verðmæti íslenskra sjávarafurða.`` Jafnframt ályktar Alþingi að á næstu fimm árum, 2004--2008, verði sjóðurinn fjármagnaður með framlagi úr ríkissjóði eins og áður var getið um. Upp á þetta er Alþingi boðið. Ég verð að segja, herra forseti, að þessi ríkisstjórn hefur gert mörg mistök og oft hafa vinnubrögðin verið óvönduð. En enn þá kemur hún fram og ætlar að skrika fótur á síðustu metrunum. Nú skáka þeir hvor öðrum, annars vegar hæstv. sjútvrh. og hins vegar hæstv. samgrh., með loforðum út í loftið af þessu tagi. Hæstv. samgrh. var spurður hvernig hann ætlaði að fjármagna samgönguáætlun til næstu ára. Svörin voru á þá lund að það yrði gert með því að einkavæða, selja ríkiseignir. Þegar gengið var á hæstv. ráðherra og hann spurður hvað hann ætlaði að selja var svarið nánast þetta: Eitthvað, bara eitthvað. Þetta eru forkastanleg vinnubrögð. Í raun er verið að biðja Alþingi um að lýsa stuðningi við hæstv. ráðherra, við ráðherra Sjálfstfl. sem er á leið í alþingiskosningar. Þetta kosningaplagg er ekki bjóðandi Alþingi. En fyrst hæstv. forseti, hv. þm. Halldór Blöndal, fór að rifja upp söguna og fór með okkur aftur til ársins 1988, 1989 og 1990, þegar svokallaðri þjóðarsátt var komið á, langar mig til að segja fáein orð. Árið 1988 sprakk ríkisstjórn undir forsæti hæstv. þáv. forsrh., Þorsteins Pálssonar. Aðild að þeirri stjórn áttu auk Sjálfstfl. Framsfl. og Alþfl. Við tók vinstri stjórn undir forsæti hæstv. þáv. forsrh., Steingríms Hermannssonar. Aðild að henni áttu Alþfl., Alþb. og Framsfl. Þegar hún fékk stjórnartaumana í sínar hendur geisaði verðbólga, óðaverðbólga í landinu. Verðbólgan var hátt í 30% á þessum tíma. Þótt reynt hefði verið að festa gengið fram til ársins 1988, sem þó var aðeins fast í annan endann, var svo komið á árinu 1989 að það féll um 30%. Mönnum reiknast til að kaupmáttur launa hafi fallið um 15% á þessum tíma. Þá myndast um það sátt í samfélaginu, sem aðilar vinnumarkaðar komu að, ASÍ, BSRB, Vinnuveitendasambandið og Bændasamtökin ásamt ríkisstjórninni, að taka höndum saman um að ná tökum á verðbólgunni og keyra hana niður. Það náðist gott samkomulag um þetta efni. Verðbólgan var keyrð niður í 1 eða 2%. Hvert var markmiðið? Menn ætluðu að skapa grundvöll til uppbyggingar og menn kölluðu þetta þjóðarsátt. Hvers vegna? Vegna þess að það átti að hafa réttlætið að leiðarljósi. Hvað gerist síðan? Í maímánuði, hinn 1. maí árið 1991, er mynduð ný ríkisstjórn, ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. Ég man hvernig blikaði á niðurskurðarhnífana þegar þeir komu úr Viðey. Verkin létu ekki á sér standa. Á næstu árum var það svo um þessa svokölluðu sátt að þjóðin stóð þar ekki lengur að baki. Sáttin var keyrð áfram á kostnað launafólks. Á árinu 1992, því ári einu, skerti ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. barnabætur um 500 millj. kr. Það var á þessum tíma sem farið var að hækka sjúklingagjöldin, efla kostnaðarvitund inni á sjúkragöngunum, eins og þáv. hæstv. heilbrrh. Alþfl. orðaði það, Sighvatur Björgvinsson. Eru menn búnir að gleyma þessu? Ég er ekki búinn að gleyma þessu. En þetta voru verk hægri stjórnar, ekki vinstri stjórnar. Það var vinstri stjórnin sem keyrði verðbólguna niður og skapaði hér grundvöll til uppbyggingar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tveimur stórum lagabálkum sem eru að vísu seint fram komnir og ekki við því að búast að þetta þing geti afgreitt svo stór mál. En það var mikilvægt að fá þau fram og koma til nefndar svo þau geti komið til umfjöllunar á haustþingi. Ég ætla, með leyfi forseta, að mæla sérstaklega fyrir frv. til jarðalaga og leggja þau fram samtímis en þreyta ekki forseta eða þing á langri ræðu um ábúðarlögin sem ég mæli fyrir samtímis. Frumvarp til jarðalaga er samið í landbúnaðarráðuneytinu samkvæmt ósk minni sem landbúnaðarráðherra og er því ætlað að leysa af hólmi núgildandi jarðalög, nr. 65/1976, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til nýrra ábúðarlaga sem ætlað er að leysa af hólmi núgildandi ábúðarlög, nr. 64/1976, með síðari breytingum, og hefur verið reynt að samræma ákvæði þessara lagafrumvarpa eins og kostur er. Ljóst er að núgildandi jarðalög eru í fjölmörgum atriðum orðin úrelt og eiga ekki lengur við aðstæður hér á landi í dag. Núgildandi jarðalög voru sett á árinu 1976 en frá þeim tíma hafa orðið miklar breytingar í landbúnaði eins og á öðrum sviðum í þjóðfélaginu. Má í raun segja að allar forsendur í landbúnaði séu verulega breyttar frá þeim tíma. Í núgildandi jarðalögum, nr. 65/1976, með síðari breytingum, eru ýmis ákvæði sem fela í sér umtalsverðar takmarkanir á rétti jarðeigenda til meðferðar og ráðstöfunar á jörðum sínum. Hér má t.d. nefna að land sem nýtt var til landbúnaðar við gildistöku laga nr. 65/1976 er óheimilt að taka til annarra nota nema með leyfi landbúnaðarráðherra. Sveitarstjórnir og jarðanefndir sem eiga að hafa eftirlit með meðferð og ráðstöfun jarða og starfa fyrir hverja sýslu þurfa að samþykkja hvers konar aðilaskipti að jörðum, hvort heldur er fyrir kaup, gjöf, skipti, sameiningu, nauðungarsölu, búskipti, félags- og sameignarslit, fyrirframgreiðslu arfs, lán, leigu, ábúð, stofnun nýbýla, félagsbúa o.fl. Enn fremur eiga sveitarfélög forkaupsrétt að næstum öllum jörðum sem seldar eru í sveitarfélaginu. Örfáar undantekningar eru frá þessu íhlutunarvaldi sveitarstjórna og jarðanefnda sem gilda einkum um ríkisjarðir og jarðir sem ráðstafað er til náinna ættingja jarðareiganda. Einnig má nefna að ef einn sameigandi jarðar sem er í óskiptri sameign fleiri aðila rekur bú á jörðinni getur hann með vissum skilyrðum fengið leyfi landbúnaðarráðherra til að leysa til sín eignarhluta sameigenda sinna í jörðinni án tillits til þess hvort sameigendur hans eru því samþykkir eða andvígir. Fyrir eignarhlutann greiðir hann matsverð sem ákveðið er af matsnefnd eignarnámsbóta samkvæmt lögum nr. 11/1973, um framkvæmd eignarnáms. Sömu heimildir hefur aðili sem rekur bú á jörð til að leysa til sín jarðarpart sem skipt hefur verið út úr jörðinni, sbr. 13. og 14. gr. jarðalaga, nr. 65/1976. Framangreindar takmarkanir á eignarráðum jarðareiganda hafa verið skýrðar með hliðsjón af 1. gr. jarðalaga, nr. 65/1976, en þar kemur fram að tilgangur laganna sé að tryggja að nýting lands utan skipulagðra þéttbýlissvæða sé eðlileg og hagkvæm frá þjóðhagslegu sjónarmiði og að eignarráð á landi og búseta á jörðum sé í samræmi við hagsmuni sveitarfélaga og þeirra sem landbúnað stunda. Með framangreindum ákvæðum hefur verið reynt að tryggja að byggð haldist í sveitarfélögum á landsbyggðinni og að jarðir sem eru hæfar til búskapar séu nýttar til landbúnaðarstarfsemi. Ljóst er að allt umhverfi í landbúnaði er mjög breytt frá þeim tíma þegar jarðalög, nr. 65/1976, voru sett. Hefðbundinn landbúnaður hefur dregist saman á undanförnum árum og ættliðaskipti hafa ekki orðið með sama hætti og áður. Jarðir sem nýttar voru til landbúnaðar hafa verið teknar til annarra nota, t.d. fyrir sumarhúsabyggð eða frístundastarfsemi o.fl. Ekki er sama þörf og áður fyrir að jarðir hér landi séu nýttar til landbúnaðarstarfsemi. Þegar litið er til þeirra breytinga sem orðið hafa í landbúnaði síðan jarðalög, nr. 65/1976, voru sett og þess að forsendur í landbúnaði, sem voru fyrir hendi á þeim tíma eru í raun mjög breyttar, tel ég að kominn sé tími til að gera breytingar á íslenskri löggjöf að þessu leyti og slaka að nokkru leyti á þeim takmörkunum á ráðstöfunarrétti jarðareiganda sem fram koma í jarðalögum frá 1976. Frumvarp þetta felur í sér nokkrar breytingar á þeim ákvæðum sem fram koma í jarðalögum, nr. 65/1976, með síðari breytingum. Með ákvæðum þessa frumvarps er stefnt að því að færa löggjöf um jarðir í átt til nútímans og að samræma eins og unnt er eignarrétt og umsýslu jarða þeim meginreglum sem gilda um aðrar fasteignir í íslenskri löggjöf. Eins og áður hefur verið gerð grein fyrir eru í núgildandi löggjöf verulegar takmarkanir á ráðstöfunarrétti jarðeigenda og ýmsar kvaðir lagðar á þá sem geta verið mjög íþyngjandi og hafa oft í framkvæmd reynst ósanngjarnar. Með frumvarpi þessu er ætlunin að bæta að nokkru leyti úr þessum annmörkum, án þess að gengið sé lengra en þörf krefur. Í frumvarpi þessu eru einnig nokkrar breytingar sem eiga rætur að rekja til þess að Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert athugasemdir við nokkur ákvæði jarðalaga, nr. 65/1976, og telur þau brjóta gegn samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA hafa einkum beinst að ákvæðum 6. gr. laganna um tvöfalt samþykki sveitarstjórnar og jarðanefndar, 11. gr. laganna sem áskilur að þeir sem vilji kaupa jarðir eða fá umráðarétt yfir jörðum og nýta þær til landbúnaðar, skuli hafa stundað landbúnað hér á landi í a.m.k. tvö ár nema landbúnaðarráðherra veiti undanþágu frá því, svo og ákvæði 30. gr. laganna um forkaupsrétt sveitarfélaga og Jarðasjóðs ríkisins. Með frumvarpi þessu er reynt að koma að verulegu leyti til móts við þessi sjónarmið Eftirlitsstofnunar EFTA án þess þó að gengið sé lengra en þörf krefur í því efni. Þá er á það að líta að með lögum nr. 28/1995, um breytingu á jarðalögum, nr. 65/1976, með síðari breytingum, voru lögfest ýmis ákvæði sem var ætlað að draga úr þeim áhrifum sem EES-samningurinn hafði á eignarhald og viðskipti með jarðir og annað land hér á landi en þau gengu undir nafninu ,,girðingalögin``. Í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að flestar þessar takmarkanir, þ.e. ,,girðingar``, verði áfram í lögunum. Í öðrum aðildarríkjum EES-samningsins eru enn víðtækar takmarkanir á meðferð og ráðstöfun lands í landbúnaðarnotum og hefur því að svo stöddu enn ekki verið farin sú leið að fella niður allar þessar takmarkanir hér á landi. Hæstv. forseti. Helstu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru þessar: Í fyrsta lagi: Markmiðum eða tilgangi laganna er hér breytt verulega í ljósi breytinga sem orðið hafa á aðstæðum, atvinnuháttum og nýtingu jarða í íslensku þjóðfélagi. Núgildandi jarðalög, nr. 65/1976, leggja of einhliða áherslu á landbúnaðarnot miðað við breytta atvinnuhætti og er reynt að breyta ákvæðinu í samræmi við það en jafnframt að tryggja þá veigamiklu hagsmuni sem fólgnir eru í þeim landkostum sem til eru hér á landi. Í öðru lagi: Gildissviði laganna er nokkuð breytt og nær það einungis til landsvæða sem ekki hafa verið skipulögð fyrir aðra starfsemi en landbúnað án þess að slík svæði séu bundin við þéttbýli eins og er samkvæmt núgildandi jarðalögum, nr. 65/1976. Jafnframt er áréttað að alltaf verður skylt að leita leyfis landbúnaðarráðherra til að leysa land úr landbúnaðarnotum og gildir það bæði um skipulagsyfirvöld sem vilja skipuleggja landið fyrir aðra starfsemi en landbúnað og einnig aðra aðila. Sá fyrirvari er í lögunum að ef gert hefur verið skipulag staðfest af skipulagsyfirvöldum í samræmi við ákvæði skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997, fyrir aðra starfsemi en landbúnað um tiltekið land er það land undanskilið ákvæðum laganna. Sama gildir um land sem leyst hefur verið úr landbúnaðarnotum. Í þriðja lagi: Jarðanefndir eru aflagðar með frumvarpinu. Í stað þess er gert ráð fyrir að sveitarstjórnum sé skylt að hafa starfandi sérstakar landbúnaðarnefndir sem hafi það hlutverk að vera ráðgefandi fyrir sveitarstjórnir. Jafnframt er gert ráð fyrir að skylt sé að leggja fyrir þær öll mál sem sveitarstjórn fær til meðferðar samkvæmt frv. Sveitarstjórn er þó heimilt að sameina verkefni landbúnaðarnefndar og annarrar nefndar á vegum sveitarfélagsins, en það er í samræmi við ákvæði sveitarstjórnarlaga, nr. 45/1998. Í fjórða lagi: Felld eru niður ákvæði um innlausnarrétt ábúenda og sameigenda að eignarhluta í jörðum sem eru í óskiptri sameign, og landspildum sem skipt hefur verið út úr jörðum. Í fimmta lagi: Breytt er verulega ákvæðum núgildandi jarðalaga, nr. 65/1976, um forkaupsrétt sveitarfélaga að jörðum. Farin er sú leið að takmarka heimildir sveitarfélaga til að neyta forkaupsréttar á þann veg að skilyrði fyrir því að sveitarfélög geti neytt forkaupsréttar séu að sveitarfélagi sé þörf á jörð, jarðahluta, öðru landi, fasteignum eða fasteignatengdum réttindum sem á að selja til nota fyrir starfsemi sveitarfélagsins eða til sameiginlegra nota fyrir íbúa sveitarfélagsins. Með sameiginlegum notum íbúa sveitarfélagsins er hér átt við hagsmuni stærri hópa íbúa sveitarfélagsins eða jafnvel meiri hluta, t.d. gæti fallið undir þá skilgreiningu ef sveitarfélag neytir forkaupsréttar að jörð í þeim tilgangi að nýta jörðina undir afrétt fyrir íbúa sveitarfélagsins. Ekki er hins vegar lengur heimilt að sveitarfélag neyti forkaupsréttar að jörð í þeim tilgangi að selja hana tilteknum íbúum sveitarfélags eða öðrum eða afhenda hana einstaklingum til nota með öðrum hætti. Ákvörðun sveitarstjórnar um að neyta forkaupsréttar að jörð er heimilt að kæra til landbúnaðarráðuneytisins. Þær breytingar sem hér eru lagðar til eru m.a. gerðar vegna athugasemda sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert við forkaupsréttarákvæði 30. gr. núgildandi jarðalaga, nr. 65/1976, með síðari breytingum, en í bréfi stofnunarinnar til íslenskra stjórnvalda, dagsettu 4. júlí 2001, kemur fram það álit að ákvæði 30. gr. jarðalaga, nr. 65/1976, brjóti gegn ákvæði 40. gr. EES-samningsins. Í sjötta lagi: Ákvæði um að samþykki sveitarstjórnar og jarðanefndar þurfi til stofnunar réttinda yfir og aðilaskiptum að réttindum yfir fasteignum sem lögin taka til hefur verið breytt og leiðir það af eðli máls þar sem jarðanefndir eru aflagðar með frumvarpinu. Í stað þess er einungis skylt að afla samþykkis sveitarstjórnar fyrir slíkum aðilaskiptum. Þessi breyting er m.a. tilkomin vegna athugasemda sem ráðuneytinu hafa borist frá Eftirlitsstofnun EFTA en í bréfi stofnunarinnar til íslenskra stjórnvalda, dags. 4. júlí 2001, kemur fram það álit að nú gildandi ákvæði 1. mgr. 6. gr. jarðalaga, nr. 65/1976, um tvöfalt samþykki sveitarstjórna og jarðanefnda, brjóti gegn 40. gr. EES-samningsins. Einnig er fellt niður ákvæði sem nú er í 6. mgr. 6. gr. jarðalaga, nr. 65/1976, um að sveitarstjórn sé heimilt að binda samþykki sitt samkvæmt ákvæðinu því skilyrði að sá sem öðlast réttindi yfir fasteign hafi í allt að tvö ár fasta búsetu á eigninni eða innan eðlilegrar fjarlægðar frá henni til að nýta hana. Þessi breyting er gerð vegna framangreindra athugasemda frá Eftirlitsstofnun EFTA sem taldi þetta ákvæði fela í sér mismunun gagnvart aðilum búsettum í öðrum aðildarríkjum EES-samningsins. Þá er ekki lengur gert ráð fyrir að afla þurfi samþykkis sveitarfélaga fyrir eigendaskiptum að eignarhlutum í félögum sem eiga jarðir eða annað land sem lög þessi taka til enda samrýmist það ekki breytingum og þróun sem orðið hefur á hlutabréfamarkaði hér á landi og viðskiptum með eignarhluti í félögum og fyrirtækjum. Í sjöunda lagi: Samkvæmt frumvarpinu er óheimilt að stofna ný ættaróðul eftir gildistöku laganna. Í ákvæði til bráðabirgða kemur hins vegar fram að ákvæði VII. kafla núgildandi jarðalaga, nr. 65/1976, með síðari breytingum, um ættaróðul, skuli þó halda gildi eftir því sem við getur átt fram að andláti óðalseiganda. Ættaróðalið skal þá falla úr óðalsböndum og jörðin erfast í samræmi við ákvæði erfðalaga, nr. 8/1962, með síðari breytingum. Þá kemur þar fram að ef óðalseigandi deyr tekur maki hans við réttindum og skyldum hans sem óðalseigandi ef hann óskar þess en eftir andlát makans erfist ættaróðalið samkvæmt ákvæðum erfðalaga, nr. 8/1962. Í áttunda lagi: Nýmæli er almennt ákvæði um að óheimilt sé að skilja hlunnindi frá jörðum nema sérstakar undantekningar séu gerðar frá þeirri reglu í lögum. Þetta er meginregla sem hefur verið talin gilda í framkvæmd og kemur fram í sérlögum um einstakar tegundir hlunninda, samanber t.d. í lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, og fleiri lögum. Í níunda lagi: Ef fleiri eigendur eru að jörðum eða jarðarhlutum er þeim skylt að hafa með sér félag um eignarhald og rekstur jarðarinnar eða jarðarhlutans. Jafnframt er þeim skylt að tilnefna sérstakan fyrirsvarsmann félagsins sem kemur fram fyrir hönd þess gagnvart sveitarstjórn og öðrum aðilum við úrlausn mála er lúta að réttindum og skyldum jarðeigenda. Félagið og fyrirsvarsmann þess skal skrá í fyrirtækjaskrá Hagstofu Íslands og er slík skráning skilyrði fyrir þinglýsingu eignarheimildar að jörð eða öðru landi. Ákvæðið gildir þó ekki ef eigendur félags eru einungis hjón eða foreldrar og ófjárráða börn þeirra. Þá gilda ákvæði greinarinnar um hjón einnig um sambúðarfólk með ákveðnum skilyrðum, sbr. 13. gr. frumvarpsins. Í tíunda lagi: Breytt er ákvæði 11. gr. gildandi laga á þann veg að ef aðilar sem óska eftir samþykki til að kaupa fasteign hér á landi og nýta hana til landbúnaðar njóta réttar samkvæmt ákvæðum EES-samningsins eða samsvarandi ákvæða í stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu teljast þeir uppfylla skilyrði ákvæðisins ef þeir hafa starfað við landbúnað í tvö ár í aðildarríkjum þess samnings sem þeir byggja rétt sinn á. Í ellefta lagi: Nýmæli er í 18. gr. en þar er sú skylda lögð á landbúnaðarráðuneytið að gefa út 31. desember ár hvert skrá á grundvelli upplýsinga úr jarðarhluta Landskrár fasteigna yfir allar jarðir, jarðarhluta, landspildur, lóðir og annað land en ráðuneytinu er þó heimilt að fela öðrum aðilum að annast gerð slíkrar jarðaskrár í umboði ráðuneytisins. Er við það miðað að skráin verði hluti af Landskrá fasteigna sem Fasteignamat ríkisins heldur samkvæmt lögum nr. 6/2001, um skráningu og mat fasteigna, en landbúnaðarráðherra hefur þó ákveðnar heimildir varðandi gerð hennar og notkun. Gert er ráð fyrir að þessi skrá verði eins konar ný jarðabók fyrir Ísland. Enn fremur er annars staðar í frumvarpinu gert ráð fyrir að landbúnaðarráðuneytinu sé skylt að gefa út 31. desember ár hvert sams konar skrá yfir lögbýli í landinu, m.a. með upplýsingum um félagsbú á grundvelli sömu upplýsinga úr jarðarhluta Landskrár fasteigna. Sömu reglur gilda um heimild landbúnaðarráðuneytisins til að fela öðrum aðilum að annast gerð lögbýlaskrár. Í tólfta lagi: Breytt er ákvæði um forkaupsrétt ábúanda og hann miðaður við sjö ára ábúðartíma. Samkvæmt gildandi lögum er miðað við tíu ára ábúðartíma. Sérstakt ákvæði er um að ef ábúandi fellur frá haldi maki hans forkaupsrétti en það er í samræmi við gildandi framkvæmd. Einnig er sérstakt ákvæði um að forkaupsréttur ábúanda falli niður ef hann hefur sagt upp samningi sínum um ábúð eða ef honum hefur verið sagt löglega upp ábúðarsamningi vegna vanefnda. Sömu skilyrði eru í frumvarpinu og í núgildandi lögum um að ábúandi sem neytir forkaupsréttar verði að taka jörðina til ábúðar og landbúnaðarstarfsemi. Í þrettánda lagi: Breytt er ákvæði núgildandi 38. gr. jarðalaga, nr. 65/1976, um kauprétt ábúenda á ríkisjörðum. Samkvæmt gildandi lögum eiga ábúendur ríkisjarða rétt á að kaupa ábúðarjarðir ef þeir hafa búið á þeim í tíu ár eða lengur og leggja fram yfirlýsingu sveitarstjórnar um að ábúandi hafi setið jörðina vel og að sveitarstjórn mæli með því að hann fái hana keypta, svo og meðmæli jarðanefndar viðkomandi sýslu með kaupunum. Í frumvarpinu er ákvæðinu breytt á þann veg að í stað kaupréttar ábúenda kemur að heimilt verður að selja ábúendum ríkisjarða ábúðarjarðir sínar ef þeir hafa búið í sjö ár eða lengur en sá tími kemur í stað tíu ára í gildandi lögum. Ábúendur þurfa eingöngu að leggja fram meðmæli sveitarstjórnar þar sem í frumvarpinu er lagt til að jarðanefndir verði aflagðar en að sérstakar landbúnaðarnefndir sveitarfélaga fjalli um slíkar umsóknir. Nokkrar undantekningar eru frá núgildandi kauprétti ábúandans sem eru tilgreindar í 2. mgr. 38. gr. jarðalaga, nr. 65/1976. Í frumvarpinu eru svipaðar reglur en ekki alveg sama efnis en gert er ráð fyrir að ákvæðið gildi ekki um jarðir sem ekki eru nýttar til landbúnaðarstarfsemi og heldur ekki um jarðir sem þörf er á til opinberra nota eða ef almannahagsmunir standa gegn því að jörð verði seld. Í fjórtánda lagi: Sérstakt ákvæði er um mat á söluverði ríkisjarða sem seldar eru ábúendum og sveitarfélögum. Kaupandi getur einnig óskað eftir að kaupverðið verði metið af dómkvöddum matsmönnum. Lögfest er þar að söluverðið skuli ákvarðað af aðilum utan ráðuneytisins og einnig hvaða matshlutar skuli metnir. Hér er gert ráð fyrir að meta skuli jörðina sjálfa, mannvirki, ræktun og hlunnindi, t.d. veiði, æðarvarp og önnur hlunnindi sem ekki eru undanskilin, svo og greiðslumark jarðarinnar. Þó er gert ráð fyrir að greiðslumark mjólkur og sauðfjár sem áunnið er á jörðina og fylgir lögbýli samkvæmt ákvæðum laga nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, og eldri lögum um sama efni fylgi með við sölu á ríkisjörðum sem seldar eru ábúendum en að það verði ekki verðlagt sérstaklega. Ef jörðinni verður hins vegar ráðstafað til annarrar starfsemi en landbúnaðar eða ef kaupandi selur greiðslumarkið frá henni innan tíu ára frá sölu ber honum að endurgreiða ríkissjóði andvirði greiðslumarksins á verði sem miða skal við markaðsverð á þeim tíma sem jörð er ráðstafað til annarrar starfsemi en landbúnaðar eða greiðslumark er selt frá jörð en að frádregnum jöfnum, árlegum 10% fyrningum. Þessari kvöð skal þinglýst á jörðina. Í fimmtánda lagi: Nýmæli er að við sölu ríkisjarða verður alltaf skylt að undanskilja jarðefni og rétt til efnistöku, og einnig vatns- og jarðhitaréttindi umfram heimilisþarfir ásamt nauðsynlegri aðstöðu til að hagnýta þau réttindi. Samkvæmt núgildandi jarðalögum, nr. 65/1976, með síðari breytingum, gildir þetta eingöngu þegar ríkisjarðir eru seldar ábúendum en að öðrum kosti þarf samkvæmt núgildandi lögum leyfi iðnaðarráðherra til að skilja slík réttindi frá jörð. Í sextánda lagi: Nýmæli er að ríkisjarðir sem fyrirhugað er að selja, aðrar en þær sem seldar eru sveitarstjórnum og ábúendum, skal auglýsa til sölu með opinberri auglýsingu og leita eftir kauptilboðum í þær í samræmi við gildandi löggjöf og stjórnvaldsreglur um sölu á eignum ríkisins á hverjum tíma. Undantekningar eru þó gerðar samkvæmt þessu ákvæði um einstakar jarðir ef þar er starfrækt atvinnustarfsemi á sviði landbúnaðar eða önnur starfsemi og hagsmunir sveitarfélags krefjast þess. Alltaf verður heimilt að hafna öllum innsendum tilboðum. Í sautjánda lagi: Í 43. gr. frumvarpsins er sérstakt ákvæði um ríkisjarðir sem er óheimilt að selja en það eru jarðir sem þörf er á að ráðstafa til opinberra nota eða nauðsynlegt þykir með tilliti til almannahagsmuna að séu eign íslenska ríkisins. Jafnframt er gert ráð fyrir að leita skuli umsagnar viðkomandi fagstofnana ríkisins eftir því sem við á þegar reynir á ákvæðið. Í átjánda lagi er það nýmæli í frumvarpinu að landbúnaðarráðherra eigi alltaf forkaupsrétt að jörðum, jarðarhlutum eða landi sem ríkið hefur selt ábúendum eða sveitarfélögum og að forkaupsrétturinn haldist í tíu ár frá sölu. Þá er þar sérstakt ákvæði um hvernig beri að meta eignir sem ábúandi átti við kaup á jörðinni þegar ríkið neytir aftur forkaupsréttar að henni. Fleiri dæmi um breytingar mætti nefna en ég læt þetta nægja í bili og vek athygli á að í greinargerð með frv. er gerð ítarleg grein fyrir þeim breytingum sem frv. hefur í för með sér miðað við núgildandi jarðalög, nr. 65/1976. Á fskj. með frv. þessu er að finna kostnaðarumsögn fjmrn. um frv. og læt ég nægja að vísa í hana. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar þeirrar sem fylgir frv. og athugasemda með því. Hæstv. forseti. Nú er liðinn rúmlega aldarfjórðungur síðan núgildandi jarðalög, nr. 65/1976, voru samþykkt. Ljóst er að miklar breytingar hafa orðið á þeim tíma sem beinlínis kalla á að breytingar verði gerðar á núgildandi löggjöf um þetta efni. Í frv. því sem hér liggur fyrir hefur verið reynt að svara því kalli og koma til móts við þær þarfir sem hafa skapast í íslenskum landbúnaði og annarri landnýtingu, meðferð og umsýslu jarða hér á landi. Ég tel því að hér sé um að ræða nauðsynlega tímamótalöggjöf sem mikilvægt er að þingið taki til alvarlegrar skoðunar miðað við núgildandi aðstæður í íslenskum landbúnaði og hvernig landnýtingu er að öðru leyti háttað, svo og annarri meðferð og umsýslu jarða hér á landi. Það er von mín að þetta frv. og þau ákvæði sem það hefur að geyma sé svar við kröfum tímans um sanngjarna löggjöf um eignarhald, meðferð og nýtingu lands hér á Íslandi í dag. Hæstv. forseti. Ég legg svo til að að þessari umræðu lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn. Ég gat þess að hæstv. forseti gaf mér leyfi til að mæla fyrir báðum þessum málum í sömu ræðu, þ.e. einnig frv. um ábúðarlög sem er líka langur lagabálkur. Í því eru margvíslegar breytingar sem þykja nauðsynlegar. Það má segja um það mál, herra forseti, að nú er liðinn rúmlega aldarfjórðungur síðan núgildandi ábúðarlög, nr. 64/1976, voru samþykkt. Ljóst er að miklar breytingar hafa orðið hér á landi á þeim langa tíma, sem beinlínis kalla á að breytingar verði gerðar á núgildandi löggjöf um þetta efni. Í frv. því sem hér liggur fyrir er reynt að svara þessu kalli og koma til móts við þær þarfir sem hafa skapast í íslenskum landbúnaði og annarri landnýtingu um meðferð og umsýslu jarða. Við samningu frv. hefur eins og kostur er verið reynt að hafa jafnt að leiðarljósi sjónarmið ábúenda og jarðeigenda. Ég tel því að hér sé um að ræða nauðsynlega tímamótalöggjöf sem þingið þarf að taka til alvarlegrar skoðunar miðað við núgildandi aðstæður í íslenskum landbúnaði og hvernig landnýtingu er að öðru leyti háttað hér á landi. Það er von mín að þetta frv. og þau ákvæði sem það hefur að geyma sé svar við kröfum nútímans um sanngjarna löggjöf um ábúð og eignarhald jarða við þær aðstæður og þá framkvæmd sem er ríkjandi á Íslandi í dag. Ég vísa svo, hæstv. forseti, til frv. um ábúðarlög sem liggur hér frammi á borðum þingmanna. Það er mjög ítarlegt og greinargott eins og frv. um jarðalögin þannig að ég læt þessa ræðu nægja, hæstv. forseti. Að lokinni umræðu um bæði þessi mál legg ég til að þeim verði vísað til landbn. Eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, get ég ekki ætlast til þess, þar sem málið er seint fram komið, að þingið afgreiði málið. En það er komið til þingsins eins og ég hafði heitið þingmönnum, að vísu of seint að mínu mati. En það tók langan tíma. Málið er flókið og í það fór mikil vinna. Ég tel að þetta verði eitt af hinum stóru málum sem næsta löggjafarþing mun afgreiða. Þá læt ég máli mínu lokið, hæstv. forseti.

Herra forseti. Hér er verið að mæla fyrir tveimur frv. eigi alllitlum, frv. til jarðalaga og frv. til ábúðarlaga. Það var mjög athyglisvert að heyra hæstv. landbrh. lýsa ástandinu sem ríkir og því lagaumhverfi sem landbúnaðurinn býr við hvað þessa lagabálka áhrærir. Það verður nú að segjast eins og er að mér komu í hug ummælin um hraða snigilsins. Þegar talað er um hversu gífurlega miklar breytingar hafi átt sér stað síðustu árin og þá þróun sem hefur verið að eiga sér stað í landbúnaðinum þá er eins og lögin eða löggjöfin hafi ekki fylgt eftir breytingum tímans. Það hefur orðið til þess, herra forseti, að lög sem áttu að verða til þess að styrkja og efla landbúnað og líf í sveitum og byggðum landsins hafa jafnvel tálmað jákvæðri þróun og djörfung til athafnasemi í sveitum landsins. Ég fagna því að þessi frv. skuli vera lögð hér fram og óska hæstv. landbrh. til hamingju með að hann skuli nú hafa gert það. En það er náttúrlega algjörlega ljóst að þessi frv. verða varla samþykkt á þessu þingi því að þau þurfa náttúrlega að fara til mikillar umfjöllunar út í samfélagið. Margir eiga eftir að segja sitt álit og koma fyrir hv. landbn. þegar þetta er skoðað. Auðvitað verður einhvern tíma að byrja á hlutunum og gera þá. Hér eru þessi frv. komin fram og margt er í þeim til góðs. Engu að síður velti ég því fyrir mér, herra forseti, þegar ég tek á þessum frv. því þetta er töluvert mikið magn af greinum, lagagreinum og útskýringum, og spurningar vakna hvort menn eigi ekki eftir að koma með ýmsar athugasemdir til að einfalda þetta jafnvel enn frekar, nema nauðsynlegt sé að vera með svona gífurlega mikla lagabálka um sveitirnar og byggðirnar og ábúðarlög og reglur í sambandi við ábúð, jarðasölu, jarðakaup, jarðaleigu og margt annað. En auðvitað hefur fólk einmitt kvartað undan því að ef menn vilji gera eitthvað í sveitunum þá þurfi þeir að fara fyrir margar nefndir og ráð og marga aðila. Þess vegna er nú ágætt að þessi frv. skuli koma fram og verða þau náttúrlega hvati til umræðu um það hvernig við viljum hafa lagaumhverfi landbúnaðarins í raun og veru. Svo breytast náttúrlega ýmis viðhorf með tímanum, t.d. í sambandi við erfðir, varðandi ættaróðul, eins og hæstv. landbrh. vék að, og breytingu á búskaparháttum á jörðum. Ferðaþjónustan er farin að koma mikið inn í landbúnaðinn. Sumum finnst umhverfið vera of strangt og of gamaldags til að hægt sé að byggja eitthvað upp á því sviði og vænti ég þess og veit, eins og fram kom, að þessi frv. eru einmitt lögð fram til þess að liðka til í þeim efnum. Þess vegna vil ég segja svona almennt, herra forseti, að ég fagna því að þessi frv. koma fram. Ég hef ekki haft tíma til þess að grandskoða þau enda, eins og ég sagði, er þetta mjög mikið mál. En þau atriði sem hæstv. landbrh. vék hér að voru mjög augljós og bentu á hnökra núgildandi laga. Það er vel að hann eigi frumkvæði að því að leggja þetta fram og vonandi mun næsti landbrh., hver sem hann verður, fylgja þessum málum eftir.

Hæstv. forseti. Örstutt. Um leið og ég þakka hv. þm. ágæta ræðu og undirtektir vil ég segja, af því að hann minntist á að margir ættu eftir að veita umsögn um frumvörpin o.s.frv., að sjálfsagt er það rétt. Ég vil bara geta þess að á þeim langa meðgöngutíma sem tekið hefur að semja þessi frv. þá hafa mjög margir aðilar komið að því og veitt umsagnir, svo sem Samband íslenskra sveitarfélaga og búnaðarþing og leitað hefur verið til fjölda aðila þannig að málið hefur fengið ríkulega umfjöllun. Síðasta búnaðarþing fékk þau í hendur og forusta Bændasamtakanna mun skila sínu áliti. Þegar málið kemur hér inn þá hygg ég að það sé nú samt sem áður allþroskað. En ég tek undir það að þetta eru flókin mál. Ég verð að segja fyrir mig að jarðamál og átök um jarðir og eigendaskipti og þær deilur sem hafa risið eru með erfiðustu málum sem menn komast í,  Eins og ég sagði ætlast ég ekki til og auðvitað verða þessi mál ekki afgreidd á þinginu núna. Samt er mikilvægt að hafa komið þeim fyrir þingið til þess að þau geti haldið áfram að þroskast.

Herra forseti. Já, það er rétt sem hæstv. landbrh. segir. Ég tek undir það að best er að lög séu almennt sem einföldust og skýrust. Við vitum að sjálfsagt hafa langflest málaferli sem eiga sér stað í landinu verið í kringum jarðir og ýmislegt sem lýtur að þeim, landamerkjum, eignarhlutum, erfðamálum og ýmsu öðru. Því er ágætt að þetta kemur inn í umræðuna. Ég þakka bara orð hæstv. landbrh. um að það sem sá sem hér stendur hafi lagt til umræðunnar hafi verið gott. Ég þakka það og ítreka enn frekar það sem ég sagði, að þó að ýmsir mætir aðilar hafi komið að þessum málum þá hlýtur landbn. að kalla fjölda manna og kvenna til skrafs og ráðagerða um það hvernig þessi lagabálkur á að vera. Það liggur í hlutarins eðli.