Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var á sínum tíma til athugunar hjá fjhn. þessarar d., og hefur meiri hl. n. skilað um það áliti á þskj. 334 þann 12. des. Ég, sem á sæti í þeirri n., hef hins vegar ekki skilað neinu áliti um málið, en vil fara um það nokkrum orðum. Mér hafði nú skilizt, að málið mundi verða tekið til athugunar aftur af fjhn., en af því hefur ekki orðið. Mun ég því leggja hér fram brtt. við frv., sem ég verð að afhenda hæstv. forseta skrifl., þar sem ekki hefur unnizt tími til að fá þær prentaðar, og vænti ég þess, að hann leiti afbrigða fyrir þessu brtt. Þetta frv. er um heimild handa ríkisstj. til að reisa og reka tvær tunnuverksmiðjur, aðra á Akureyri og hina á Siglufirði, ef rannsókn leiðir í ljós, að tunnusmíði hér á landi sé samkeppnisfær við erlenda tunnusmíði um verð og gæði. Þá er einnig í frv. gert ráð fyrir heimild fyrir ríkisstj. til þess að kaupa eða taka á leigu þær tunnuverksmiðjur, sem til eru í þessum kaupstöðum. - Ég tel, að það sé rétt að stefna að því, að tunnur verði smíðaðar hér á landi, ef sá iðnaður getur orðið samkeppnisfær við erlenda framleiðslu. Hitt getur meir verið álitamál, hvort ástæða sé til eða hagkvæmast, að ríkið hafi með þennan rekstur að gera. Þessi iðnaður getur, eins og margur annar rekstur, verið rekinn af einstaklingum. Einnig getur komið til álita, hvort heppilegt sé, að þessi iðnaður sé rekinn af bæjarfélögum, og getur það eins komið til mála, að minni hyggju, að hafa það þannig eins og að ríkið taki þennan rekstur að sér, ef á annað borð þykir heppilegra, að það opinbera hafi með þetta að gera en einstaklingsfyrirtæki. En ég mun ekki mæla á móti því, að ríkisstj. fái þessa heimild, ef hv. d. vill fallast á að gera nokkrar breyt. á þessu frv. Í brtt. mín er um að fella niður 4. gr. frv., en samkv. þeirri gr. er ríkisstj. heimilað að taka eignarnámi lóðir, hús og önnur mannvirki vegna tunnuverksmiðjanna. Ég tel ekki rétt að samþykkja svona víðtæka eignarnámsheimild handa ríkisstjórninni. Ekki liggur neitt fyrir um það, að það sé heldur þörf á því að taka eignarnámi lóðir, hús eða önnur mannvirki fyrir þessar tunnuverksmiðjur, þó að þær verði reistar. Og ég tel sjálfsagt, að það verði reynt að ná þessum eignum á annan hátt, með frjálsum samningum, áður en eignarnám komi til greina. Og ef það sýnir sig, að ekki sé hægt að ná þessum nauðsynlegu eignum með frjálsum samningum, þá getur hæstv. ríkisstj. vitanlega síðar farið fram á að fá heimild til eignarnáms, og ætti það þá að vera bundið við vissar ákveðnar eignir, en ekki svo víðtæk heimild sem hér er gert ráð fyrir, þar sem eftir henni er hægt að taka eignarnámi hvaða eignir sem um er að ræða af þessu tagi á viðkomandi stöðum. Ég legg því til, að þessi gr. frv. verði felld niður. Í 6. gr. frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nánari ákvæði um rekstur og stjórn tunnuverksmiðjanna svo og um annað, er þurfa þykir, skulu sett með reglugerð.“ - Ég tel eðlilegra, að í 1. séu ákvæði um stjórn verksmiðjanna, hvernig henni skuli fyrir komið. Getur þá vitanlega komið til greina að setja yfir þetta sérstaka stjórn, sem Alþ. kýs. En ég vil leggja til, að síldarútvegsnefnd verði falið að annast stjórn og rekstur tunnuverksmiðjanna. Mér virðist, að það geti vel farið saman við önnur verkefni, sem þessi n. hefur með höndum, og að það sé á þennan hátt hægt að komast hjá því að velja þarna sérstaka n. til þess að fara með rekstur tunnuverksmiðjanna. Ég vil því leyfa mér að leggja til, að 6. gr. frv. verði orðuð um og verði þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Síldarútvegsnefnd annast stjórn og rekstur tunnuverksmiðja ríkisins og ræður starfsmenn þeirra.“ En með því að það getur álitizt nauðsynlegt að setja einhver nánari fyrirmæli um framkvæmd laganna með reglugerð, þá legg ég til, að á eftir þeirri gr. komi ný gr. um það efni, svo hljóðandi: „Nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara skulu, ef þurfa þykir, sett með reglugerð.“ - Yrði þá, ef brtt. mínar yrðu samþ., greinatala frv. óbreytt, þar sem ný gr. kæmi í stað þeirrar, sem ég vil láta fella niður úr frv. Mér hefur borizt til eyrna nýlega, að nú í s. l. viku hafi verið haldið uppboð á Siglufirði og að þar hafi verið seldar eignir tunnuverksmiðju, sem þar var, og að hæstv. ríkisstj. hafi fyrir hönd ríkisins látið kaupa þessar eignir. Nú þætti mér fróðlegt að heyra frá hæstv. atvmrh. eða hæstv. fjmrh., hvort þessi fregn sé rétt, hvort ríkið hafi þegar keypt þessar eignir, og þá fyrir hvaða verð. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um málið, en vil afhenda hæstv. forseta brtt. mínar.

Forseti (BG) : Eins og hv. þdm. hafa heyrt, hefur hv. þm. V.-Húnv. lýst skrifl. brtt., sem nú er lögð fram hér. Afbrigða þarf við, til þess að brtt. sé tekin fyrir til umr. í hv. deild.



Herra forseti. Viðkomandi fyrirspurn frá hv. þm. V.-Húnv. vil ég taka fram um þetta uppboð á Siglufirði, að tunnuverksmiðjan á Siglufirði er samvinnufélag, stofnað árið 1937 eða 1938, að mig minnir, og var lengi fastur póstur á fjárl. að veita ríkisábyrgð til rekstrar þessarar verksmiðju. Þessar ábyrgðir hafa fallið á undanförnum stríðsárum, þar sem forstöðumaður þessarar verksmiðju var tepptur erlendis og starfsemi tunnuverksmiðjunnar lá niðri að mestu leyti, a. m. k. voru ekki framleiddar tunnur í henni, heldur aðeins botnar og gjarðir og þess háttar. En að mestu hefur starfsemi verksmiðjunnar legið niðri. Þessar ábyrgðir hafa því fallið, og ríkissjóður hefur leyst þær út með 267 þús. kr. Enn fremur er fallinn á þessa upphæð málflutningskostnaður. Það var höfðað mál á hendur tunnuverksmiðjunni, og fjmrh. annaðist þá innheimtu. Það er sennilega ekki óvarlegt að segja, að skuldir þessarar verksmiðju séu kringum 300 þús. kr. Það var gert fjárnám í eignum tunnuverksmiðjunnar, sem voru hús og vélar, og fjmrh. og atvmrh. töldu ekki rétt að láta uppboðið fara þannig, að þessar eignir yrðu seldar fyrir lágt verð, þar sem búast mætti við, að ekki væri um aðrar eignir að ræða til þess að taka upp í þessar skuldir en þær, sem búið væri að taka fjárnám í. Og þessar eignir voru seldar ríkissjóði fyrir 260 þús. kr. allar saman, þannig að það munu vera enn þá 30–40 þús. kr., sem ódekkaðar eru, sem ég veit ekki, hvort þetta félag á nokkrar eignir upp i. En forstöðumaður þess, sem nýlega kom til landsins, hefur skýrt frá því, að hann sé að ganga frá reikningsuppgjöri og muni leggja það fyrir ráðuneytið. Um annað, sem fram kom í ræðu hv. þm. V.-Húnv., vil ég taka fram nokkur atriði. Hann taldi spursmál, hvort rekstur tunnuverksmiðjanna ætti ekki að vera einstaklingsrekstur eða bæjarrekstur. En í frv. er gefin heimild til ríkisrekstrar á þeim. En að mínu áliti getur vel komið til mála bæjarrekstur á þessum verksmiðjum að einhverju eða öllu leyti, og um það yrði þá sérstaklega að ræða við þessi bæjarfélög. Þetta er ákaflega viðkvæmt mál fyrir Akureyringa og Siglfirðinga. Þetta er vetrarvinna, sem unnin er við þessar verksmiðjur. Og það er mikill áhugi fyrir því á Siglufirði og Akureyri að koma upp tunnuverksmiðju, til þess að bæta úr því atvinnuleysi, sem þar er að vetrinum, og t. d. bæjarstjórnin á Akureyri hefur látið þetta mál mjög mikið til sín taka. Það er enn óákveðið, hvernig starfræksla þessara tunnuverksmiðja yrði, ef til kæmi, og ríkisstj. hlyti að ræða það við viðkomandi bæjarstjórnir. En ég hef ekki orðið var við áhuga hjá einstaklingum fyrir þessum atvinnurekstri. Það var ein tunnuverksmiðja hér á landi, sem rekin var af einstaklingum nokkuð mörg ár fyrir stríð, en átti örðugt uppdráttar. Ég býst við, að það fýsi ekki marga að leggja út í þann atvinnurekstur sem einstaklingar. Honum er þannig varið, að áhættan við hann er geysimikil, ef hann er rekinn á þann hátt, að sá sem reksturinn annast, er ekki öruggur um afsetningu. Það var ákaflega miklum erfiðleikum bundið fyrir innlenda tunnuframleiðendur að koma út tunnum, því að hingað komu sænskir kaupmenn, sem lánuðu síldartunnur við vægum kjörum og tóku hallann af því aftur í öðrum viðskiptum. Þetta gerði tunnuverksmiðjunum ákaflega erfitt fyrir, og má búast við, að það verði ekki á færi einstaklinga að reka slík fyrirtæki, og jafnvel ekki á færi bæjarfélaganna, nema því aðeins, að þau njóti stuðnings ríkisins til þess að geta tryggt sér afsetningu á tunnunum. Hv. þm. V.-Húnv. vill í fyrsta lagi fella niður 4. gr., sem er um eignarnámsheimild, sem hann taldi ófært að hafa í frv. Í gr. þessari segir, að ríkisstj. sé heimilt að taka eignarnámi lóðir, hús og önnur mannvirki vegna tunnuverksmiðjanna. Auðvitað yrði þessi heimild notuð í þeim tilfellum aðeins, sem það getur talizt alveg nauðsynlegt. Þetta eru nú tiltölulega fáir staðir, t. d. á Siglufirði, þar sem telja má, að þetta geti komið til greina, en sumir eru í eigu prívatmanna, þar sem viðbúið er, að þurfi á eignarnámsheimild að talda til þess að geta fengið þær lóðir, því að það skiptir miklu máli, að valinn sé góður staður, með tilliti til uppskipunar á efni og ýmislegs fleira, sem kemur til greina. Ég held, að ekki sé ástæða til að óttast, að þessari heimild verði á nokkurn hátt misbeitt: Það er sett takmörkun í enda gr., sem verður að binda sig við, sem sé sú takmörkun, að þetta verði aðeins gert, ef það er nauðsynlegt. Það mun enginn leika sér að því að taka hús eignarnámi í þessu skyni. Og svo í öðru lagi, ef til þess kæmi, að beita þyrfti slíku eignarnámi, væri hyllzt til þess að taka húslausar mannvirkjalausar lóðir, og annað hefur í rauninni ekki komið til greina. Ég tel því ástæðulaust að fella niður þessa heimild, enda takmörkun í gr., sem fyrirbyggir, að þessu geti orðið misbeitt. Þá leggur hv. þm. til breyt. á 6. gr., um reksturinn, að ákvæði skuli um það sett, að síldarútvegsnefnd hafi stjórn tunnuverksmiðjanna með höndum. Í fyrsta lagi er það enn þá alls ekki ljóst, með hvaða hætti þessar tunnuverksmiðjur verða, hvort þær verða ríkisfyrirtæki, hvort þær verða reknar með samtökum ríkis og bæja eða eingöngu af bæjunum, með einhvers konar aðstoð ríkisins. Ég tel, að svona heimild eins og felst í 1. og 2. gr. geti gefið tilefni til samninga við bæjarstjórnirnar. Það er ekki meining ríkisstj., ef vilji er fyrir hendi hjá bæjarfélögunum á Akureyri og Siglufirði að reka þessar verksmiðjur áfram eftir sínu höfði, að hindra þessi bæjarfélög í því og taka þetta af þeim, heldur mundi þá ríkisstj. reyna að gera við þau samninga, sem tryggðu þessum bæjarfélögum öruggan rekstur á þessum fyrirtækjum. Annars tel ég of snemmt að ákveða þetta, hvort hér sé um ríkistunnuverksmiðjur að ræða eða ekki, og mér sýnist till. hv. þm. hanga saman við þessa breyt. á 6. gr. Ég segi svo ekki fleira um þetta.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) : Mér hefur borizt beiðni um, að fjhn. fái málið tekið af dagskrá í dag vegna brtt., sem komið hefur fram við 4. gr. frv.



Herra forseti. Þó að það virðist nú svo sem ráðin séu örlög þessa máls hér í d., þá kann ég ekki við að láta það fara orðalaust gegnum þessa umr., og því fremur sem ástæða er til að leiðrétta ýmislegt, sem um þetta mál var sagt við 2. umr. þess. Og mér þykir við eiga, að um leið sé ofurlítið rakin saga þessa máls, sem er nú búið að vera í l. rúmlega ár, þegar Alþingi sér sig nú um hönd um ekki beint að afnema löggjöfina, en gerbreyta henni þannig, að ekki er ætlazt til þess, að steinn standi yfir steini af því upphaflega takmarki, sem l. var ætlað. Skal ég þá í fyrsta lagi geta þess, að fyrst var mál þetta rækilega undirbúið í Búnaðarfélagi Íslands. Hefur það áður verið rakið, hver áttu að vera aðalverkefni þessa máls, en verkefnin voru þau að útvega Búnaðarfélagi Íslands eða bændasamtökunum eigið fé til umráða, sem það gæti notað bæði til sérstakrar félagsstarfsemi sinnar, sem ekki þótti við eiga, að kostuð væri af ríkinu, og til ýmissa þeirra framkvæmda, sem félaginu var nauðsynlegt að koma áfram bæði fyrir félagsheildina og hinar einstöku félagsstofnanir, og það, sem þá var mest aðkallandi, var að koma upp húsi yfir starfsmenn félagsins, en eins og vitanlegt er, er það hús, sem Búnaðarfélagið hefur nú búið við, orðið gamalt og úr sér gengið og svo léleg bygging, að engin félagsstofnun, sem nokkurs væri um komin, mundi til lengdar láta sér nægja slíkan húsakost. Það hefur ekki verið farið fram á það við ríkið að reisa þessa byggingu, en bændur í landinu ætla að koma upp mikilli byggingu fyrir sig og sína félagsstarfsemi og opinbert starfslið félagsins. Þetta var einn tilgangurinn með stofnun þessa sjóðs. En svo voru vitanlega verkefnin mörg önnur, því að eins og hv. þm. vita, þá er það hvergi þannig, og ekki fremur í búnaðarmálum en í öðrum málum, að menn reki sig ekki á ný og aðkallandi verkefni. Það var því miklu meira en nóg við þetta fé að gera við starfsemi bænda, Búnaðarfélagið og aðrar greinar þess, og þótti hér hent að fara í slóð fiskimanna og annarra sjávarútvegsmanna, sem höfðu lagt á sig nokkur aukagjöld, þar sem er fiskimálasjóður, til sinnar starfsemi, og Búnaðarfélagið taldi, að þarna mundi vera frekar stuðnings að vænta og aðstoðar frá ríkisvaldinu, til þess að koma á þessari löggjöf, heldur en að ríkið færi að setja fót fyrir þetta, þar sem það eru fyrst og fremst bændurnir sjálfir, sem ætla að leggja þennan skatt á sig, og fénu, sem með þessum skatti er aflað, átti að verja til framkvæmda, sem a. m. k. ríkið ætti ekki að leggja stein í götu fyrir, heldur styðja. Eftir að mþn. hafði lagt drög að þessari löggjöf, þótti henni það tilheyra að bera hana undir bændur landsins, sem þarna var ætlað að gangast undir fjárframlög, áður en hún væri send inn í Alþingi. Löggjöfin var send til allra búnaðarsambanda landsins til athugunar og umsagnar, og frv. var athugað hjá öllum búnaðarsamböndum landsins, og að því loknu kom samhljóða álit frá öllum búnaðarsamböndum, þar sem þau mæla með þessari löggjöf. Eftir að mál þetta svo hafði fengið þennan undirbúning, var farið með það inn á Alþingi, lagt fyrir þingið í því formi, sem Búnaðarfélagið hafði frá því gengið og málið hlotið þetta einróma samþykki, og ég þori að fullyrða, að engin löggjöf, sem hefur varðað eina stétt manna, hefur verið betur undirbúin en þessi löggjöf, og það var það bezta, að hún var einmitt í samræmi við óskir þeirra manna, sem þurftu að taka á sig álögur í þessu skyni. Nú, þegar málið kom fyrir Alþingi, þá get ég ekki annað sagt en viðtökurnar hafi verið mjög góðar. Frv. var lagt fyrir landbn. Nd., en í henni áttu sæti fulltrúar frá öllum flokkum, og féllust allir sem einn maður á að mæla með frv. mjög lítið breyttu og töldu, að það væri sjáifsögð löggjöf, eða ekki var annað að heyra þá, og meira að segja einn nm., sósíalistinn í n., fór um þetta þeim orðum, að hann undraðist, að bændur skyldu ekki fyrir löngu vera komnir fram með mál eins og þetta, til þess að afla sér fjár til starfsemi sinnar, og vitnaði í því sambandi til félagsskapar, sem hann stendur fyrir: „Ég veit ekki, hvar við stæðum, ef við hefðum ekki okkar eigið fé.“ Að því loknu gekk málið sinn gang gegnum Nd., og ég varð ekki var við neina andstöðu gegn því fyrr en við 3. umr., og þá munu 2 eða 3 alþm. úr flokki sósíalista annaðhvort hafa greitt atkv. móti því eða setið hjá, og er það fyrsta andstaðan, sem ég varð var við hjá þinginu gegn þessu frv. Síðan fer það til Ed., og þá fyrst verður vart beinnar andstöðu við málið, sem kom frá þm. sósíalista, en engin andstaða kom frá öðrum flokkum. Frv. var samþ. þar með yfirgnæfandi meiri hl., og guldu því jákvæði þm. allra flokka nema aðeins sósíalistar: Ofurlítil formsbreyt. var þó gerð á frv. varðandi gildistöku l., sem ekki þótti heppilega ákveðin, og má ég segja, að það var eina breyt., sem gerð var á frumvarpinu: Síðan kemur frv. aftur til Nd. og á þá aðeins eftir eina umr. vegna þeirrar litlu breyt., sem gerð hafði verið í Ed. Málið kemur fyrir þingfund, og var komið nærri, að það yrði samþ. óbreytt. Þá er það, að einn af alþm., sem þó er fylgjandi frv., vill gera á því frekari breyt. en fram kom í Ed. og fer fram á þá meginbreyt., að frv. sé tekið af dagskrá og honum þannig gefinn kostur á að bera fram brtt. Þetta verður ofan á, að forseti tók málið af dagskrá til næsta fundar, en þá gerist það í millitíðinni áður en málið kom næst á dagskrá, að þm. A.-Húnv. kemur með brtt., sem hann sýnir mér, við frv. og gengur út á það, að ráðstöfun búnaðarþings á fénu eða fjárhagsáætlun búnaðarþings verði því aðeins gildandi, að landbrh. samþ. hana. Ég mótmælti þessu við hann, en hann taldi, að ekki yrði frá því horfið að bera fram þessa brtt., og taldi, að það mundi verða erfitt að koma málinu gegnum þingið að öðrum kosti, þar sem það hafði þó þegar farið í gegnum tvær heilar umræður í báðum d. og það sýnt sig, að það var yfirgnæfandi meiri hl. þ. fyrir því, - ekki nema 2 þm. greiddu atkv. gegn því í Nd. og 2 eða 3 í Ed., það var fullkomlega meiri hl. fyrir frv. í því formi, sem það lá fyrir. En það var sýnilegt, að sósíalistar á þingi eða í ríkisstjórn, sem voru þeir einu, sem beittu sér gegn málinu, lítið sem ekkert í Nd., en mikið í Ed., voru þarna að verki og hafa fengið þm. A.-Húnv. til þess að bera fram þessa brtt. Þarf ekki að rekja þá sögu lengra, þessi brtt. var fram borin og samþ. í þessari d. af öllu stjórnarliðinu og í Ed. líka, og með því var komið inn í frv. það þvingunarákvæði, sem bændur hafa sætt sig mjög illa við, m. ö. o., þar með voru bændur og félagsskapur þeirra gerðir ómyndugir að því að ráðstafa sjálfir því fé, sem þeir einir leggja á sig til þessara starfa og þeir ætla sér einum að nota og hafa yfirráð yfir. Þetta hefur verið borið saman við það ákvæði, sem er í núgildandi l. um fjárhagsáætlun búnaðarþings, og sumir hafa haldið því fram, að þetta væri mjög hliðstætt. Þetta er firra vegna þess, að því fé, sem búnaðarþing fær frá ríkinu, er eðlilegt, að ríkisvaldið vilji hafa hönd í bagga með að ráðstafa, en það nær vitanlega engri átt, að ríkisvaldið fari að taka í sínar hendur yfirráð yfir ráðstöfun þess fjár, sem bændur sjálfir á sig leggja beint til þessarar starfsemi. Það hefur verið blandað í þetta mál enn öðrum fjarstæðum, það hefur verið reynt að koma því inn, að hér væri verið með róg eða árásir á einstaka menn í þessu sambandi. Þetta er vitanlega firra, og ég tók það fram, þegar ég flutti þetta frv., að þetta ákvæði yrði tekið úr l. á þessu þingi, að þessu væri ekki beint gegn ákveðnum manni, og sízt beint gegn núv. fjmrh., sem hefur sýnt fullkomna samvinnulipurð við búnaðarþing um ráðstöfun búnaðarmálasjóðs. En hitt er annað mál, að bændur og þeir, sem að búnaðarsamböndunum standa, vilja ekki þurfa að eiga undir hverjum þeim manni, sem skipar sæti fjmrh., hvort þeir fá að ráðstafa þessu fé eftir sínu höfði. Þetta er ekki mál dagsins í dag eða á morgun, heldur mál framtíðarinnar, vegna þess að það er ætlazt til, að þessi löggjöf gildi um langa framtíð. Mér finnst það hart af Alþ., þegar það hefur stuðlað að því að hjálpa til að koma þessari löggjöf á, þá skuli það nota aðstöðu sína til þess að taka valdið af fulltrúasamtökum bænda til þess að ráðstafa því. Ég hef sagt frá því áður, að þegar vitað var um þetta ákvæði í löggjöfinni, þá risu upp bændur víðs vegar um landið, á búnaðarþingi, búnaðarfélagsfundum og öðrum búnaðarfundum, sem mótmæltu þessum aðförum um meðferð þessa máls og heimtuðu, að þetta ákvæði væri numið úr l. Og fyrir það meðal annars, að við nokkrir þm. töldum það skyldu okkar, þegar Alþ. kom saman í vetur, að leggja fram frv., sem fól það í sér, að þetta alræmda þvingunarákvæði væri tekið út úr þessum l., fyrir það, að við leyfðum okkur að bera fram frv. í samræmi við óskir bænda um landið þvert og endilangt, hefur minni hl. landbn. Nd. með hv. þm. A.-Húnv., höfund þessa ákvæðis, í broddi fylkingar, þótt það við eiga að koma fram eins konar hefndarráðstöfunum á búnaðarfélagsskapinn í landinu, og kannske fyrir eitthvað meira, og ber nú fram þá breyt. á l., sem hefur það í för með sér, að það á að svipta Búnaðarfélag Íslands og búnaðarþing öllum yfirráðum yfir þessu fé og tvístra því út á milli samtakanna og kippa þannig fótunum undan þeim framkvæmdum, sem búnaðarþing hafði hugsað sér að nota þessa fjármuni til, þ. e. til sameiginlegrar húsbyggingar félagsins og annarra framkvæmda, vitanlega í því einu skyni að styðja stéttarsamtök bænda. En ákveðið hafði verið, að í framtíðinni gæti nokkur hluti af búnaðarmálasjóðnum runnið til þeirrar starfsemi, og það meðfram af þeim ástæðum, að búnaðarþing varð að taka stéttarmálefni bænda til meðferðar, meðfram vegna afskipta þings og stj., þar sem það vísaði málinu aftur til búnaðarþings. Þá komu upp þær skoðanir bæði utan búnaðarþings og innan, að mjög væri óviðfelldið, að stéttarstofnun bænda þyrfti að lifa á fé ríkissjóðs, en gyldi ekki til sinnar starfsemi sérstakar greiðslur, eins og aðrar stéttir þjóðfélagsins. Af þeim ástæðum þótti sjálfsagt, að að því leyti sem Búnaðarfélagið þyrfti að taka að sér að fara með stéttarmálefni bændastéttarinnar, þá væri sú starfsemi kostuð af framlagi bænda sjálfra, en þyrfti ekki að leita til ríkisins í þeim efnum. Af þeim ástæðum var ákveðið, að nokkur hluti af tekjum og eignum búnaðamálasjóðs yrði notaður til þessarar sérstöku stéttarstarfsemi bænda, svo að ekki þyrfti að núa bændum því um nasir, að þeir héldu uppi stéttarstarfsemi sinni með fé frá ríkissjóði. En nú á að kollvarpa þessu öllu og taka málið úr höndum Búnaðarfélags Íslands og búnaðarþings og kippa fótunum alveg undan þessari löggjöf eins og hún var hugsuð innan búnaðarfélagsskaparins. Og til þess að finna einhverjar tylliástæður undir þetta ofbeldi, þá hafa verið fluttar hér fram ástæður, sem vitanlega ná ekki nokkurri átt, og sú ástæða, sem mest hefur verið haldið uppi og blásin út, er sú, að búnaðarþingi hafi verið svo mislagðar hendur, þegar það ráðstafaði þessu fé á sínum tíma, að óafsakanlegt væri að láta ráðstöfun fjárins vera í höndum þessara manna. Þá er talað um mikið hótel, og er það frægt um allt land. Reynt hefur verið að koma því inn hjá mönnum, að það hafi verið tilgangurinn áð skattleggja bændur ár eftir ár og áratug eftir áratug til þess að byggja lúxushús hér í Reykjavík. En sannleikurinn, sem ég hef rakið innan þings og utan og ætla að taka fram einu sinni enn, er sá, að það af fénu, sem átti að fara til húsbyggingar, átti fyrst og fremst að nota til þess að gera nokkurn veginn að mannabústað það hús og skrifstofur, sem starfslið Búnaðarfélags Íslands og að nokkru leyti ríkisins starfar í og hefur starfað í mörg undanfarin ár, en er nú að verða óíveruhæft. Það var fyrst og fremst ákveðið, að á fyrsta árinu skyldi taka af fé búnaðarmálasjóðs meiri hlutann til þess að koma upp þessari byggingu. Hitt er svo annað mál, að í sambandi við það komu upp gömul og ný áhugamál bænda um það að koma upp einhverri stofnun hér í Reykjavík, einhvers konar félagsheimili bænda eða gistihúsi, þar sem bændur gætu komið saman og gist í sæmilegri aðbúð, en á ódýran hátt, þannig að þeir þyrftu ekki, eins og fjöldi þeirra hefur þurft, að vera bónbjargarmenn hjá vinum og kunningjum um nætur, þegar þeir eru á ferð, og vita allir, sem reynt hafa, hvað slíkt er þægilegt og skemmtilegt, að þurfa að fara slíkar göngur ár eftir ár, í stað þess að eiga eitthvert slíkt hæli að halla sér að, þegar þannig stendur á. Það, sem ákvarðað var hjá búnaðarþingi, var það, að fá nokkrar stofnanir bænda, sem starfa hér í Reykjavík, Mjólkursamsöluna, Sláturfélag Suðurlands og S. Í. S., ásamt Búnaðarfélagi Íslands til þess að hefjast handa um að koma upp slíku hóteli hér í Reykjavík. Það var aldrei tilgangurinn, að búnaðarmálasjóður legði fram nema brot af stofnkostnaðinum, því ef ekki næðist samkomulag um ríflegt framlag af hálfu þessara stofnana, þá náði það ekki lengra, þá varð ekkert úr þessu. Nú hefur verið reynt að blása þetta mál út og gera það eins óvinsælt og mögulegt er, og réttlætt með því það ofbeldi, sem þarna er framið á bændastéttinni um ráðstöfun síns eigin fjár. Fyrir utan það, hvað þessi ástæða er ósönn, þá eru þetta mjög óeðlilegar aðfarir, því að ef svo færi, að meiri hI. bænda í landinu kæmist að þeirri niðurstöðu, að búnaðarþingi, sem átti að síðustu að ráðstafa þessu fé, hefðu verið svo mislagðar hendur, að því væri ekki fáandi slíkt vald í hendur, þá var hægurinn hjá að skipta um fulltrúa, vegna þess að kosningar til búnaðarþings fara fram á þessu ári, þannig að ef þetta reyndist svo, að búnaðarþingi væru svona herfilega mislagðar hendur um ráðstöfun fjárins, þá væri það bændanna sjálfra að skipta um þessa menn. En ef það hefði reynzt svo, að meiri hl. bænda væri sammála fulltrúum þingsins, þá er þetta gerræði gagnvart bændastéttinni, að heimila ekki réttkjörnum fulltrúum hennar að verja þessu fé á þann hátt, sem drög höfðu verið lögð að í fyrstu fjárhagsáætlun búnaðarmálasjóðs. Hvernig sem á þetta mál er litið, er það ekkert annað en ofbeldi gagnvart bændastéttinni að taka af henni þannig ráðstöfunarréttinn á þessu fé. Ég vil segja, að það hefði verið miklu hreinlegra af þeim., sem fyrir slíkri herferð standa, að koma með frv. um að nema l. úr gildi. Ég er sannfærður um það, að allir þeir, sem unna þessari löggjöf, hefðu frekar kosið, að Alþ. tæki hana úr l. en að misþyrma henni á þennan hátt, sem hér er farið fram á. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta, mér þótti rétt að rekja nokkuð sögu þessa máls nú, og ég vil segja við ykkur, hv. alþm., gerið þið, herrar mínir, eins og ykkur þykir bezt henta, beitið þið hvaða ofbeldi, og hvaða fantatökum og yfirgangi, sem ykkur þóknast gagnvart Búnaðarfélagi Íslands og öðrum samtökum sveitanna, því að þess verður hefnt í héraði, sem hallast kann á Alþ.



Ég skal ekki blanda mér í umr. um búnaðarmálasjóð hér í hv. d., og þessi ræða hv. þm. Mýr. gefur mér ekki tilefni til þess. Mér virðist ýmislegt af því, sem hann hélt fram í þessari ræðu, þannig vaxið, að það sé óþarfi að standa hér upp til þess að mótmæla því, vegna þess að það er ljóst, að margt af því, sem hann sagði, eru slíkar firrur, að allir, sem hér á hlustuðu, sjá það og skilja án þess að staðið sé upp tiI þess að mótmæla því. T. d. eins og það, að með því að breyta l. um búnaðarmálasjóð eins og nú er verið að gera, sé verið að beita bændastéttina ofbeldi og taka ráðstöfunarréttinn af henni, því að þótt form. Búnaðarfélags Íslands fullyrði það hér á Alþ., munu bændur sjálfir ekki vera á þessari skoðun, heldur álíta þeir, að verið sé að gefa þeim miklu sterkara vald yfir fé búnaðarmálasjóðs með því að gefa búnaðarsamböndunum fullan umráðarétt yfir þessu fé. Það er aðalfundur búnaðarsambandanna, sem á að ákveða um það, hvernig þetta fé er notað, og þá er ekki hægt að segja, að það sé verið að taka umráðaréttinn af bændunum, því að það er verið með því að gefa bændastéttinni nærtækara vald yfir þessu fé. Lögin um búnaðarmálasjóð háfa verið mikið rædd síðan þau voru samþ. Ég minnist þess, að á 9 leiðarþingum, sem ég og samþm. minn héldum á s. l. sumri, var alltaf rætt um búnaðarmálasjóðinn og mest um það ákvæði, sem snerti landbrh. og gat verið háskalegt fyrir bændastéttina. Ég get sagt það, eins og hv. þm. Mýr., að ég var frá því fyrsta á móti því, að landbrh. hefði nokkra íhlutun um það, hvernig þessu fé væri varið, og ég tel það vel farið, að það atriði er burt numið með þeirri breyt., sem nú er verið að gera á l. Og það er vitanlega ekki vegna þess, að þeim ráðh., sem nú situr í þessu ráðherrasæti, sé vantreyst, heldur gæti það vel farið svo, að það kæmi ráðh. í það sæti, sem vildi nota þetta vald út í yztu æsar, og kæmi það þá í bága við vilja bændastéttarinnar. Nú þarf ekki að rífast um þetta, eftir að búið er að breyta l. eins og nú verður gert, rífast um þetta háskalega atriði, sem framsóknarmenn útmáluðu svo út um allar byggðir landsins, því að það er burtu numið, og satt að segja hefði ég ætlað, að framsóknarmenn væru ánægðir með það. Því kom mér það á óvart, þegar ég heyrði áðan form. Búnaðarfélags Íslands segja hér: Ég vil heldur nema l. úr gildi að öllu leyti en að þau verði samþ. eins og útlit er fyrir, að nú verði gert. - Hv. form. Búnaðarfélagsins mælir hér ekki fyrir munn bændastéttarinnar, heldur talar hann svo fyrir munn Framsfl. Bændastéttin vill sízt af öllu, að 1. um búnaðarmálasjóð verði felld niður, eftir að sú breyt. er á komin, sem nú á að gera, og ég veit, að hv. þm. Mýr. mælir þar ekki fyrir hönd framsóknarbændanna. Hann hefur kannske í huga framsóknar-þingmennina, að þeir vilji heldur afnema l. um búnaðarmálasjóð en samþ. þau eins og nú á að gera, en framsóknarbændur vilja l. eins og ákveðið er. Ég þekki marga framsóknarbændur, sem vilja þetta. Brtt. frá hv. þm. A.-Húnv. og hv. 1. landsk. var samþ. við 2. umr. hér í d., og er vonandi, að frv. fari áfram í gegn í þeirri mynd, sem það nú er í, og verði afgr. þannig sem lög. Ég tók það fram áðan, að ákvæðið um landbrh. væri burtu fallið, þetta sem var málað upp á vegginn sem skolli og hætta fyrir bændastéttina. Og eru framsóknarmenn ekki ánægðir með það, eða eru þeir óánægðir yfir því, að þeir skuli ekki hafa þetta atriði áfram til þess að geta talað um það og hrætt bændur með því, t. d. á fundum í vor fyrir kosningarnar? Ef það skyldi kannske vera aðalóánægjan yfir þeirri breyt., sem nú er orðin, þá verður það ekki tekið til greina. Búnaðarþing samþ. ráðstöfun á fé búnaðarmálasjóðs síðast og það ætlar sér að ráðstafa því, eins og form. Búnaðarfélagsins sagði áðan. Í fyrsta lagi til þess að byggja yfir starfslið Búnaðarfélagsins sjálfs, yfir ráðunautana og búnaðarmálastjóra og yfir bókasafn o, s. frv. Það er rétt, sem hann sagði, að það húsnæði, sem þeir starfa í, er orðið gamalt og lélegt og þarf áreiðanlega áður en langir tímar liða að bæta úr því. En það var fleira, sem átti að gera og kostar mikið fé, og meira en það, sem nauðsynlegt var að gera til þess að ráðunautum og starfsliði Búnaðarfélagsins gæti vegnað vel í þessu húsnæði. Það átti að byggja gistiheimili fyrir 100 gesti með tilheyrandi veitingasölum, og það var látið í veðri vaka í þeirri till., sem samþ. var á búnaðarþingi, að fé búnaðarmálasjóðs ætti nú á komandi ári að verða varið að mestu leyti til þessarar byggingar. Till. var, eftir því sem ég man, skrifuð af hv. 2. þm. Skagf. í fyrsta lagi var stjórn Búnaðarfélagsins falið að fá lóð á hentugum stað í bænum undir þetta hús, og það er náttúrlega fyrsta atriðið, en það hefur ekki verið reiknað út eða verið með áætlanir um, hvað sú lóð gæti kostað, ef hún t. d. væri nálægt miðbænum. Í öðru lagi átti að gera ráðstafanir til að fá teikningu fyrir þessa væntanlegu byggingu, það er sjálfsagt atriði. Í þriðja lagi að hefjast handa um framkvæmdir, eftir því sem fært þætti. En í till. var það líka orðað, að það skyldi útvega. fé annars staðar að, eftir því sem fært þætti. Hv. þm. Mýr. talaði um það hér áðan, að það hefði verið meiningin að fá fé til viðbótar frá Mjólkursamsölunni, Sláturfélagi Suðurlands og S. Í. S., og það átti að réttlæta það, að búnaðarþing samþ. að ráðast hér í stóra hótelbyggingu, með því, að féð ætti að koma frá þessum stofnunum, en ekki allt frá búnaðarmálasjóðnum. En hver er munurinn? Búnaðarmálasjóðurinn er stofnaður með veltuskatti á afurðum bænda. Og þessar 3 stofnanir, sem ég taldi upp, hvaðan hafa þær fé nema þá frá bændum? Sláturfélagið, - hvar átti það að taka féð, sem það vildi leggja í þessa byggingu, nema með því að draga nokkra aura af hverju kjötkg., sem bændur leggja inn? Hvaðan átti Mjólkursamsalan að fá fé nema með því að borga bændum minna fyrir mjólkina en hún annars hefði getað gert? Og S. Í. S.; bændur einir eiga ekki þá sjóði, sem þar eru til, af því að þar starfa líka neytendur í kaupstöðum, en bændur eiga drjúgan hluta af eignum Sambandsins. Það ber þess vegna allt að sama brunni, þó að þessar stofnanir hefðu lagt til nokkurn hluta af stofnkostnaði þessum, þetta fé var allt komið frá bændastéttinni; og ég verð að segja það, að stjórn Búnaðarfélags Íslands og form. þess, hv. þm. Mýr., sem ugglaust hefur ferðazt um sveitir þessa lands og þekkir vel, hvernig hagur þeirra er, hann veit, að bændastéttin hefur ekki efni á því að verja millj. kr. til hótelbygginga hér í Reykjavík. Það er augljóst af því, að í sveitum landsins víða er enn mjög ábótavant með húsnæði og nauðsynlegar byggingar. Ég veit, að bændur sjálfir álíta að þeir eigi fyrst að byggja sæmilega yfir sjálfa sig, áður en þeir leggja í lúxusbyggingu hér í Reykjavík. Það er talað um, að það sé nauðsynlegt að byggja hér í Reykjavík hótel fyrir bændur, vegna þess að þeir verði annars að vera á götunni eða híðast á kunningjum sínum og frændum, þegar þeir eru hér á ferð. Ég veit, að ástandið hefur ekki verið gott í þessum efnum undanfarið að fá gistingu hér í Reykjavík, en það er verið að bæta úr þessu. Það er í ráði að byggja hér stórt hótel, sem á að kosta 15 millj., og þetta hótel er ekki frekar fyrir aðra en bændur og fyrir hvern, sem er á ferð í bænum. Það er eins og sumir alþm. hugsi, að hús þurfi að vera eitthvað öðruvísi, ef bændur gista þar en aðrir. Ég segi, að bændur eigi að gista í sams konar húsum og aðrir menn í þessu þjóðfélagi. Ef byggt er hér hús, sem ætlað er fyrir bændur til að gista í, á það ekki að vera óvandaðra eða óvistlegra en þótt öðrum landsmönnum væri líka boðið þar inn. Þennan hugsunarhátt hjá hv. þm., sem fara með umboð bændastéttarinnar, á að reka út, og er ekki sæmandi nema því aðeins, að þessir þm. líti svo á, að bændur séu eitthvert annars flokks fólk. Ég leyfi mér að mótmæla þessu. Og í sambandi við þetta vil ég minnast á grein, sem hv. 2. þm. Skagf. skrifaði fyrir nokkru og átti að vera svar til mín og hv. þm. A.-Húnv. Það mátti lesa það milli línanna í þessari grein, að ef hús væri byggt hér, sem ætlað væri fyrir bændur, þá þyrfti það ekki að vera eins vandað og önnur hótel. Það er leiðinlegt að verða var við slíkan hugsunarhátt sem þennan og slíkar skoðanir sem þessar hjá bændum sjálfum, hjá alþm., sem fara með umboð þeirra á Alþingi. Ég kemst ekki hjá því að hrekja firrur hv. 2. þm. Skagf., sérstaklega að því er varðar byggingarkostnað á þessu nýja hóteli. Hann var á undanhaldi í þessari grein. Till. Búnaðarfélags Íslands var að byggja hótel fyrir 100 gesti, en hv. þm. segir, að aldrei hafi ætlunin verið að hafa herbergi fyrir fleiri en 50 menn. Þá er líklegt, að afgangurinn fari í gólfflötinn. En hví fer hann svona hart á undanhaldinu? Hann vildi leyna því, að það mundi kosta um 4 millj. kr. Þá verður hótelið ódýrara, ef helmingurinn á að vera á gólfinu. Þegar búnaðarþing samþykkti að byggja hótel fyrir 100 manns, þá átti það við herbergi fyrir 100. Það er ég alveg sannfærður um. Hv. þm. minnir á Nýja stúdentagarðinn og segir, að hann hafi kostað 1½ millj. kr. Hins vegar verði hin væntanlega bygging minni. En hvað er annars um Garð að segja? Byrjað var á honum árið 1941, og þá voru vinnulaun um helmingi lægri en nú. Svipað er urn sementið að segja. Það var mun lægra, en verð á timbri var aðeins hærra. Efniskostnaðurinn var ekki nema 15–20% af byggingarkostnaði. Ef Garður væri byggður nú á tímum, mundi hann a. m. k. kosta 3 millj. kr. Þessu næst ætla ég að athuga þá staðhæfingu hv. þm., að nýja húsið verði minna. Garður er með 60 herbergi. Rétt er nú það. Hann er byggður með svipuðu fyrirkomulagi og íbúðarhús yfirleitt. Má segja, að það sé boðlegt bændum, sem boðlegt er stúdentum. Stúdentagarðurinn er ekki byggður sem nýtízku hótel. Hann hefur að vísu nógu stórar stofur fyrir mötuneyti, en í byggingunni eru engir veitingasalir. Þetta verðum við að taka til athugunar. Garður hefur enga veitingasali, en þá þurfa hótel að hafa. Ýmis fleiri þægindi vantar og á Garð, sem nauðsynleg eru, til þess að telja megi einhverja byggingu hótel í samræmi við nútímakröfur. Þar eru ekki heldur nema 60 herbergi. Á hótelinu er yfirleitt gert ráð fyrir eins manns herbergjum. Þótt hótelið yrði byggt fyrir bændur og miðað við, að tveir yrðu í herbergi, þá er það nú svo, að byggingin má aldrei standa auð. Hótelið á að vera fyrir hvern sem er, a. m. k. ef bændur þurfa ekki á því að halda. Ég hafði tal af húsameistara í morgun, og sagði hann mér, að alls ekki væri of hátt reiknað, að eitt herbergi með veitingasal í nýju gistihúsi kostaði 100 þús. kr. Á Borginni eru 40 herbergi leigð út, og nam byggingarkostnaður þess hótels á árunum 1929–'30 900 þús. krónum. Koma þá 22.500 kr. á hvert herbergi. Á hinn bóginn hefur byggingarkostnaður 6–7-faldazt síðan. Nú kunna margir að láta svo um mælt, að hótel Borg sé „lúxus“hótel, mikill íburður o. s. frv. En ég býst ekki við, að það orð verði með réttu haft um Borgina. Hitt er svo aftur annað mál, að ekki er of mikið sagt, að Borg sé nýtízku hótel og það bezta, er við eigum. Og ég held varla, að búnaðarþing hafi ætlazt til annars en þetta yrði fullkomlega nýtízku hótel, enda er alls ekkert vit í öðru. Vitanlegt er, að aðeins er von um, að herbergin standi ekki auð, að um nýtízku byggingu sé að ræða. Svo að minnzt sé aftur á Nýja Garð, þá fullyrti húsameistarinn, að hann mundi kosta nú ekki minna en 3 millj. kr. Ég hef nú fengið nýtt sönnunargagn frá Sigurði Guðmundssyni arkitekt. Segir hann rúmmál Garðs vera 5300 m 3 . En talið er, að m3 í vönduðu húsi nú í Reykjavík kosti yfir 500 kr. Verður þá útkoman 2.750.000 kr. Ég álít, að því athuguðu, að herbergin á Nýja Garði eru 60, þar vantar veitingasali og ýmis nýtízku þægindi, að hótelið yrði að vera töluvert stærra en hann, ef það á að uppfylla kröfur nútímans til hótela. Og svo þarf þjónustufólk og starfsfólk að búa í því samkvæmt hótelrekstrinum. Skrifstofum Búnaðarfélagsins ber og að vera þarna, og ætla verður rúm fyrir bókhlöðu. Samkv. tillögu búnaðarþings yrði því hús þetta að vera allmiklu stærri bygging en Garður. Menn munu sannfærast um það, að hinar 3 millj. eru fremur of lágt verð en of hátt. Gætum að einu: Hin 40 herbergi á Hótel Borg kostuðu 900 þús. kr. Borg, sem telja verður nýtízku hótel, en ekki „lúxus“-hótel, mundi kosta núna um 6 millj. kr. En hér er eitt að athuga, og það er gyllti salurinn. Hann yrði nú ekki nauðsynlegur þarna  Hv. 2. þm. Skagf. sagði, að ekki væri ætlunin að verja meiru en ¼ hluta búnaðarmálasjóðs til byggingarinnar. Þetta kemur ekki heim við ummæli hv. þm. Mýr. hér áðan, er hann sagði það ætlun búnaðarþings að verja mest öllum búnaðarmálasjóði til hótelbyggingar. En það mun rétt vera hjá hv. þm. Kemur það því undarlega fyrir sjónir, þegar hv. 2. þm. Skagf. talar um, að aðeins eigi að verja ¼ hluta úr sjóðnum til byggingarinnar, en 3/4 hluta eigi að fá annars staðar að. Hv. 2. þm. Skagf. sagði, að ætlazt væri til að fá allríflegan ríkisstyrk, en þeirri fjárleitan hefur ekki verið komið formlega á framfæri. Ég undrast það mjög, að þessi hv. þm. skuli þá ekki hafa gert neinar ráðstafanir til þess hér á hv. Alþ. að útvega þetta fé - 3/4 - til móts við framlag sjóðsins.

Ég held, að hv. þm. hafi ekki lesið gr. þá, sem hann er að svara.

Því getur ekki að öllu leyti verið komið á herðar bænda að bera slíkt. Ég held ég hafi rökstutt það, að allt hefði borið að sama brunni, bændur hefðu orðið að bera hita og þunga verksins. Hefur mér skilizt, að réttlætanlegt væri að koma upp slíku húsi fyrir bændur. Hv. 2. þm. Skagf. færir rök fyrir máli sínu með því að vísa til norsku bændaheimilanna. Þar sé ódýrara að vera en annars staðar. Ég tel, að hv. þm. verði að nefna frekari heimildir, til þess að trúanlegt verði tekið, að þar sé ódýrara og hagur bænda betri en annars staðar. Svo er nefnilega málum háttað, að á norsku bændaheimilunum er ekki hóti ódýrara að dveljast en annars staðar. Aðrir en hv. þm. hafa líka ferðazt um Noreg og gist á þessum hótelum. En þeir hafa allt aðra sögu að segja, og ljúka allir upp einum munni um það, að þar sé ekkert ódýrara en á öðrum stöðum. Ég sé ekki fram á, að hér í Rvík verði farið að selja ódýran sveitamat. Hvernig á að hafa íslenzkan sveitamat ódýrari á sambærilegan hátt við annað matarverð? Ég tel okkur báða á eitt sátta um, að sveitamatur eigi ekki að lækka í verði á undan öðrum mat. Og þó vona ég, að ekki verði langt þangað til farið verði að selja sérstaklega ódýran sveitamat. Hvernig ætti og að fara að leigja ódýrari herbergi í þessu hóteli en öðrum, sem byggð verða á sama tíma? Við hljótum að verða sammála um það, þm. Mýr. og 2. þm. Skagf., að hótel, byggt með margfaldlega meiri - eða 5–6 földum byggingarkostnaði, geti ekki leigt ódýrari herbergi en eldri hótel. Það er ekki talað um að útvega hótelinu rekstrarstyrk. Ef hann væri vís, kæmi ódýr dvalarkostnaður til greina. Hv. þm. eru það skynsamir, að þeir skilja, að ekki er hægt að reka hótelið á ódýran hátt, nema rekstrarstyrkur komi til. Og tel ég búnaðarmálasjóði illa varið í þann rekstrarstyrk. Af eðlilegum ástæðum hef ég orðið fjölorður um byggingarkostnaðinn. En það er vegna þess, að haldið hefur verið fram, að sú upphæð stofnkostnaðarins, er ég nefndi - 4 millj. kr. -, væri of há. Þið, hv. þm., ættuð bara að tala við húsameistara og aðra menn, sem við byggingar fást hér í bæ og kunnugir eru þeim málum. Þið skuluð spyrja um kostnaðinn við svona hótelbyggingu. Þeir munu svara ykkur og nefna ekki 4 millj., heldur 5–6 millj. Því get ég látið útrætt um kostnað húss, sem verður ekki byggt, þótt fyrirhugað sé. Ég hef nokkuð talað um stofnkostnað þessa hótels, og ætti að vera óþarfi að fjölyrða um það mál frekar. Ljóst er, að um svipaðan rekstrarkostnað verður að ræða. Ég sagði áðan, að hótelið yrði ekki reist. Verður lögum um búnaðarmálasjóð breytt til þarfa fyrir bændastéttina sjálfa. Með breytingunni er gert ráð fyrir, að fé sjóðsins renni til búnaðarsambandanna. Samböndin halda árlega einn aðalfund, og ráðstafa þau þar fé þessu, eftir því sem heppilegt telst á hverjum tíma. Ætlazt er til, að aðalfundurinn verji fé úr sjóðnum, þegar búnaðarsamböndin vantar fé, en þau hafa ekki alltaf haft mikið milli handa. Þetta fé verður vafalaust notað til ræktunar, verkfærakaupa, leiðbeiningastarfsemi o. fl., enda eru verkefnin ótæmandi. Segir það sig sjálft, að með því að láta samböndin hafa féð, muni þau nota það til þess, er með þarf, þegar bændur fá svona vald til ráðstöfunar eigin fjár. Tel ég víst, að menn muni verða sammála um, að ummæli hv. þm. Mýr. séu óskiljanleg, þar sem hann talar um ofbeldi, er sýnt sé bændum með því að svipta þá valdi yfir sjóðnum. Kemur mönnum þessi staðhæfing hv. þm. mjög undarlega fyrir sjónir. Hann hefur fremur gott orð á sér fyrir hæversku og að vera gætinn í orðum, og er því þessi orðræða hans þeim mun undarlegri. Hvað veldur þessum ummælum hv. þm? Hvað veldur, að formaður Búnaðarfélags Íslands segist heldur vilja afnema lögin en samþykkja þau í þeim búningi, sem þau nú eru? Er það vegna þess, að honum finnist, að búnaðarsamböndin þurfi þessa fjár ekki með, eða hann álíti ekki vera næg verkefni fyrir hendi? Treystir formaðurinn fulltrúunum ekki til þess að ákveða á skynsamlegan hátt, hvernig fénu skuli varið? Ég held tæplega, að hv. þm. Mýr. líti svo smáum augum á stéttarbræður sína sem ætla má af þessari fullyrðingu hans. Ég held miklu frekar, að þessi hv. þm. hafi gripið til þessarar fullyrðingar sinnar út af því, að hann hafi vantað rök fyrir öllum þeim upphrópunum, sem voru í ræðu hans, sem hafa verið í tali hans og hans flokksmanna um þetta mál, síðan það kom hér á dagskrá. En þessi hv. þm. er þegar búinn að vera of lengi í sölum hæstv. Alþ. til þess að vita ekki það, að svona gífuryrði hafa ekki áhrif á hv. alþm. og breyta ekki skoðun þeirra á málinu. Ég held, að jafnvel þó að þessi hv. þm. væri á kosningafundi vestur í Mýrasýslu, þá yrði alveg gagnslaust fyrir hann að grípa til svona fullyrðinga máli sínu til framdráttar. Og því síður ætti það að gagna hér á hæstv. Alþ. Ég get nú að þessu sinni látið máli mínu lokið. Ég tel, að það, sem fram hefur komið af hálfu þeirra manna, sem ekki vilja samþ. l. um búnaðarmálasjóð í þeirri mynd, sem þau nú eru, hafi allt verið hrakið nú. Ég held þess vegna, að ekki sé ástæða til þess að lengja orðræður um þetta frekar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umr. um þetta mál. En út af orðum hv. þm. Mýr. í upphafi ræðu hans, þar sem hann var að lýsa því, hvernig þetta mál kom fram í landbn., þá vil ég segja það, að það er hægt að segja satt, en þó þannig, að útkoman verði sú, að önnur meining verði í orðunum en á að vera. Ég viðurkenni, að ég sagði við hv. þm., að ég væri hissa á því, hvað bændur hefðu seint tekið til að afla sér tekna til félagsskapar síns. En það er annað, sem ég hef verið og er á móti, að þeir á þessum tíma fari með þetta mál inn í Alþ., því að það er þeirra einkamál. Og ef félagsskapur þeirra er ekki svo sterkur, að þeir geti sjálfir ákveðið þær kvaðir, sem þeir þurfa að leggja á sig til þess að afla þessa fjár til að framkvæma félagssamtök sín, þá mega þeir ekki æðrast yfir því, þegar inn á Alþ. er komið, þó að það vilji einhverju ráða um þetta. Hv. þm. Mýr. sagði, að ég hefði aðra skoðun á þessu máli en ég hefði haft í upphafi. En ég hef nú gert grein fyrir skoðun minni.



Herra forseti. Ég skal ekki deila við hv. 1. landsk. þm. út af hans orðum, en ætla aðeins að endurtaka það, að það var enginn, sem tók þessu máli með meiri skilningi, þegar það var lagt fyrir þingið, heldur en þessi hv. þm. Og mér þykir mjög leitt, ef hann hefur skipt um skoðun um málið síðan. Þá vil ég með nokkrum orðum svara hv. 2. þm. Rang. Ég skal ekki fara út í húsbyggingarhugleiðingar hans, né eltast við allan þann garra, sem hann hélt hér uppi, - því að þetta kemur málinu ákaflega litið við, - og ekki að öðru leyti en því að taka fram, að það hefur þegar verið leiðrétt, sem hér hefur verið haldið fram um þetta mál, því að það er langt frá því, að lagt hafi verið til að verja öllum búnaðarmálasjóði í hótelbyggingu, heldur litlu broti í gistiheimili, svo framarlega að fé fengist frá öðrum bændafélögum. Hvort þetta mundi verða dýrt eða ekki, kemur mér ekki við. Hitt er aðalatriðið, að ef bændur vilja byggja þetta hús, eiga þeir að ráða því og við eigum ekki að fá neina fyrirsögn um það að öðru leyti, hvorki frá hv. 2. þm. Rang. né öðrum. Hv. 2. þm. Rang. vill ekki, að bændur hafi vald til þess að verja sínu eigin fé eftir sínu eigin höfði. En hann hefur ekki vald til þess að hindra það, þó að honum þyki eitthvað annað betur henta en till. þær, sem fyrir liggja um það. Bændur eiga þetta fé. Ef þeir vilja byggja fyrir það hótel, þá þeir um það. Ef ekki, þeir um það. Þeir eiga að útkljá um þetta á sínu þingi, því að hér hefur ekki verið talað um framlag til þessa af ríkisins hálfu: Það hafa komið fram mótmæli víðs vegar að af landinu gegn því ákvæði, sem með þessi frv. er lagt til, að fellt verði niður. Og ég held, að hv. 2. þm. Rang. sé ekki meir en svo viss um það sjálfur, að bændur séu sammála honum í þessu efni, þó að hann vilji svo vera láta, ef þeir fengju því ráðið. Dreg ég þetta af því, að hann greiddi atkv. á móti því við fyrri umr. málsins, að því væri skotið til umsagnar landsmanna. Honum hefur ekki þótt sinn málstaður nógu viss þar. En frá Búnaðarsambandi Súðurlands hafa komið fram meðmæli með þessu lagaákvæði, sem hann vill halda í, og þess vegna finnur hann ástæðu til þess að mæla með, að það standi óbreytt.

Það er einsdæmi

. Já, og einsdæmin eru verst. En hugsunarhætti þeirra manna, sem í Búnaðarsambandi Suðurlands gefa tóninn í þessu efni, er þannig háttað, að ef þeir í Búnaðarsambandi Suðurlands sjá hilla undir það, að þeir eigi að fá eitthvað meira í sinn hlut, þegar farið verður að skipta í þessu sambandi, þá er sjálfsagt fyrir þá að fylgja þeirri stefnu í málinu, sem veitir þeim þessi sérréttindi. Þeir sjá þarna ekkert nema aurana, þessir góðu menn. Og það er forsvarsmaður þessara manna, sem talaði sér áðan, hv. 2. þm. Rang. En þeir kæra sig ekki um að ræða þetta eins upphátt og hv. þm. Rang. gerir, því að Bogi Thorarensen sagði, að erfitt væri að ræða þetta í landsblöðum, sem er vegna þess, að Sunnlendingar fá mest við skiptin. En mér virðist hv. 2. þm. Rang. ekki tala um þetta í hálfum hljóðum, svo að hann er eitthvað kjarkmeiri en flokksbræður hans austur þar. Þá var hv. 2. þm. Rang. að tala um það, hversu mikil verkefni væru fyrir sjóðinn heima í héruðum. Hverjum dettur í hug að neita því? Eins og það hafi ekki allir vitað, þegar þessi löggjöf var undirbúin, að ótæmandi. verkefni væru fyrir peninga heima hjá bændunum sjálfum. Það vissu þeir, þegar þeir lögðu til, að þessi skattur væri á þá lagður og þessu fé safnað. En þeir litu svo á, að einhvers virði væri fyrir þá líka að eiga sameiginlega félagsstofnun, sem sé þannig, að hún geti starfað samkv. tilgangi sínum og komið þeim málum fram, sem þeir leggja ekki minna upp úr en framkvæmdum heima á búi sínu. Og ef það ætti að vera föst regla, að bændur legðu aldrei eyri í félagsstarfsemi fyrr en þeir væru búnir að fullnægja öllum þörfum heima hjá sér, þá hygg ég, að það gangi hægt með félagsstarfsemi þeirra, bæði í Rangárvallasýslu og annars staðar. Þessari reglu var ekki fylgt, þegar byggð voru húsin á Hellu yfir þennan hv. 2. þm. Rang. og starfsemi þá, sem þar er rekin. Það voru margir bændur, sem lögðu peninga í þær byggingar, og þeir gerðu það af því, að maðurinn lifir ekki einasta á því, sem gerist rétt í kringum hann, heldur þarf hann á félagsskap að halda og þarf að byggja yfir félagsstarfsemina, hvar sem hún er rekin. Hinir framsýnu menn, sem byggðu á Hellu, vissu, að þeir þyrftu að leggja á sig byrðar til þess að standa undir félagslegum framkvæmdum, til þess að félagsskapurinn gæti notið sín, bæði er snertir húsakost og annað. Og það er ekkert annað, sem vakir fyrir bændum, - sem samþ. hafa beint og óbeint þessa kvöð, en að þeir kunna að meta félagsstarfsemi og vilja leggja á sig eitthvað fyrir hana. Og þeir vilja ekki bíða með það eftir því, að ekkert sé ógert heima hjá þeim, því að þessi starfsemi þeirra er undirstaða undir því, að þeir geti haldið áfram að laga til í kringum sig heima fyrir. Ég ætla ekki að fara að eltast við firrur hv. 2. þm. Rang. og þann langa spuna, sem hann spann hér út af hótelbyggingunni, sem hann svo nefndi. Hann bætti nú einu ofan á, sem sé því, að ekki mundi kosta neitt smáræði lóð undir þessa byggingu, og sagði, að sá liður mundi velta á mörgum hundruðum þúsunda. En ég get sagt honum, að nú ekki fyrir mörgum árum lagði ríkið til ókeypis lóð undir byggingu Fiskifélags Íslands og skrifstofu þess. Og það hefur verið farið fram á það við ríkið, að ekki þætti óeðlilegt, að það sýndi Búnaðarfélagi Íslands sömu rausn og léti því félagi af hendi einhverja byggingarlóð, sem ríkið á, undir sína byggingu. Og það hefur verið gert meira en að tala um þetta. Það hefur verið snúið sér til ríkisstj. um þetta, og því máli hefur verið tekið mjög vel, að gera ekki Búnaðarfélag Íslands afskipt í þessum efnum, heldur veita því byggingarlóð fyrir starfsemi sína á sama hátt og Fiskifélagi Íslands var á sínum tíma veitt. Hv. þm. Rang. þarf því sennilega ekki að bera miklar áhyggjur fyrir því atriði málsins. Þá var hv. 2. þm. Rang. að tala um það, hversu miklu nærtækara vald baendur fengju yfir þessu fé, ef það væri sent til búnaðarsambandanna. En fengju þeir þá ekki enn þá nærtækara vald yfir því, ef það væri sent heim til þeirra aftur, hvers fyrir sig, svo að þeir gætu hver fyrir sig byggt og ræktað í kringum sig fyrir það, eins og hv. 2. þm. Rang. var að tala um? Er það ekki rökrétt áframhald af því, sem þessi hv. þm. hefur verið að halda fram hér, og er það ekki réttast, að bændur fengju allt vald yfir þessum peningum, svo að þeir fengju nægilega nærtækt vald til þess að verja þessum peningum til þeirra hluta, sem að áliti hv. 2. þm. Rang. er brýnust þörf fyrir þá að framkvæma? En bændur sjálfir höfðu skilning á því, að þeir hefðu sameiginlegar þarfir til sameiginlegra framkvæmda fyrir félagsstarfsemi sína. Og þeir voru svo víðsýnir, að þeir vildu leggja á sig þessi gjöld, til þess að félagsstarfsemi þeirra gæti notið sín. Svo koma þessir herrar, sem vilja vera forsjón bændanna í félagsmálum, og vilja skipa þeim fyrir um það, hvernig þeir skuli með þessi mál fara og hvað þeir skuli við þessa peninga gera. Og af þeirri ástæðu er þessi langlokuræða flutt, sem spunnin var hér nú af hv. 2. þm. Rang. um hótelbyggingu, sem enga stoð átti sér í veruleikanum. Annars get ég látið ræðu minni lokið að sinni. Ég mun ekki eltast við þennan hv. þm. um þessi mál, því að ef hann er búinn að bíta sig fastan í eitthvað í málinu, þá er eins og hann fái hellu fyrir bæði eyrun, ef hann á að taka rökum um hið gagnstæða.

Frsm. 2. minni hl. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að taka til máls. En þar sem hv. 2. þm. Rang. vék orðum sínum alveg beinlínis til mín út af grein, sem ég hafði skrifað fyrir nokkru um gistiheimili bænda, þá sé ég ekki annað en að ég verði að gera ræðu hans nokkur skil. Það er óneitanlegt, að það er heldur leiðinlegt að ræða við menn, sem maður finnur að belgja sig upp, en hafa í raun og veru ekki trú á nokkru því, sem þeir eru að segja. Og það er það, sem er tilfellið með hv. 2. þm. Rang. í þessu efni. Hann hefur ekki sjálfur trú á þessu, sem hann heldur fram í sambandi við þetta gistihúsmál, heldur hefur þetta gistihúsmál verið valið sem áróðursmál til þess að reyna að réttlæta það, að það er farið ósvífnislega að Búnaðarfélagi Íslands. Það er ekkert annað en þetta, sem gerzt hefur. Það þurfti að finna eitthvað til að fóta sig á til þess að vega að Búnaðarfélagi Íslands, og þá er þetta mál valið, af því að það er talið líklegast af þeim málum, sem fyrir lágu, til þess að geta vakið athygli bænda og gert þá tortryggna. Þetta er sú raunverulega ástæða til alls þess langlopa, sem hv. 2. þm. Rang. spann og leitt hefur til allra þessara umr., sem hér hafa farið fram um þessa gistihúsbyggingu. Því að þótt þetta mál hafi ekki komizt fyrr inn í þingið, er það ekkert nýmæli. Og það hefði verið full ástæða til að taka þetta oftar til umr., því að búnaðarþing er búið að gera ályktun um þetta og starfa að undirbúningi þessa máls um lengri tíma. Og meira að segja var mjög mikið rætt um þetta fyrir stríð. Þetta er því síður en svo nýtt mál. Og þessi hvalablástur nú um þetta mál bendir fyllilega til þess, að mál þetta hefur verið valið sem áróðursatriði, af því að annað var ekki fyrir hendi til þess að grípa til, sem líklegra þætti til þess að gera búnaðarþingið og ráðstafanir þess á fé búnaðarmálasjóðs tortryggilegt. Það var ekki annað fyrir hendi. Hv. þm. Mýr. hefur nú svarað nokkru af firrum hv. 2. þm. Rang., sem komst nú út í að tala um það, sem þegar hefur verið svarað, að lóðin undir þessa byggingu mundi kosta mörg hundruð þús. kr. Og fleira þess háttar kom hv. 2. þm. Rang. með. Annars vil ég - af því að hv. 2. þm. Rang. kvartar mjög um það, að upplýsingar liggi ekki fyrir og ályktun um þetta mál, - upplýsa, að ég hef gefið upplýsingar um málið, sem nefndarmaður í nefnd, sem að tilhlutun Búnaðarfélags Íslands er starfandi um þetta mál. Og ef hv. 2. þm. Rang. hefði viljað vita eitthvað frekar um þetta mál, þá var ég alltaf til viðræðna um það. Hann hefði ekki þurft annað en að koma til mín og þannig getað fengið allar upplýsingar, sem hann hefur vantað, sem aftur hefur valdið því, að hann hefur að sumu leyti hlaupið í þessu máli á hundavaði. Þetta lá fyrir, og það var umsögn nefndar, sem ég gerði þar grein fyrir. Það er ekkert undanhald í því efni af minni hálfu eða annarra, vegna þess að það er ekki annað en það, að skýrt var frá því, sem gerðist og ég veit, að allir nm. eru reiðubúnir til að staðfesta. Og má hv. 2. þm. Rang. gjarnan spyrja aðra nm. um, hvort ekki sé að öllu leyti rétt með farið í þeirri grein, sem hann minntist á, að því er snertir afstöðu n. og það, hvernig málið var lagt fyrir. Ég hygg, að þar hafi ekki verið hallað réttu máli á nokkurn hátt, hvað svo sem hv. 2. þm. Rang. reynir að snúa út úr og gera það tortryggilegt, sem þar kom fram. Annars er afstaða þessa hv. þm. vægast sagt dálítið einkennileg. Hann mótmælir því harðlega, að bændur leggi fram nokkurn eyri í byggingu gistiheimilis. Þó telur hann, að það séu hreinustu vandræði ástandið í þessu efni, sem nú er, hve erfitt er fyrir bændur að fá húspláss hér í Reykjavík á ferðum sínum, og hann telur, að bændur geti hvergi búið, nema á lúksushótelum, - það sé ekki annað þeim samboðið, skilst mér. En manni verður fyrir að spyrja: Hvernig er ástandið nú í þessum efnum? Hv. 2. þm. Rang. sagði, að menn, sem kæmu á ferðalagi hingað til bæjarins, yrðu að þrengja sér inn hjá kunningjum sínum og liggja á dívan eða jafnvel á flatsæng. Og ég get bætt því við, að ég veit þó nokkur dæmi þess, að menn, sem ókunnugir eru, hafa ekki komizt hér inn og jafnvel orðið að leita á náðir lögreglunnar, þegar komin hefur verið nótt, til þess að fá inni a. m. k. fyrstu nóttina. Þannig er ástandið hjá þeim, sem búa í fjarlægð frá Reykjavík. Það kann að vera betra fyrir þá, sem heima eiga á Suðurlandi, en fyrir þá, sem heima eiga í fjarlægum héruðum frá Reykjavík, er þetta reynslan. Enda hefur þessu gistiheimilisbyggingarmáli verið mjög vel tekið þar, sem ég þekki til. Og það hafa verið boðnar fram talsverðar upphæðir sem gjafir eða styrkur til þessa fyrirtækis, bæði frá prívatmönnum og stofnunum, og allt að 45 þús. kr. hafa þegar verið afhentar Búnaðarfélagi Íslands sem gjafir til slíks heimilis. Þetta sýnir m. a., að það eru ýmsir menn og stofnanir, sem líta á þetta mál nokkuð á annan veg en hv. 2. þm. Rang. og hafa miklu meiri metnað fyrir hönd bænda en hann virðist hafa. En í sambandi við það lúksushótel, sem hann talaði um, og að það væri ekki boðlegt að bjóða bændum upp á annað en það allra fullkomnasta í þeim sökum, þá kann það vel að vera um bændur í Rangárvallasýslu. Ég skal ekki segja um það. Það kann vel að vera, að þeir búi alltaf á Hótel Borg, þegar þeir eru hér í bænum, sem má telja eina lúksushótelið á landinu. En ég þekki ekki til þess, að bændur búi, nema út úr neyð, á Hótel Borg. Og hvað mig snertir, og ég tel mig með bændum, og ekki með þeim lökustu, þá er ég þannig gerður, að ég kynni bezt við að búa hér í Reykjavík í sem svipuðustu umhverfi og ég á við að búa heima. Ég geri ekki meiri kröfur. Ég hef enga ánægju af því að búa í lúksushótelum, hvort sem þar er um að ræða gyllta sali eða annað, þó að hv. 2. þm. Rang. þyki ekki annað hæfa fyrir sig og sína kjósendur.