Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þó að mér finnist þessi till. til rökst. dagskrár vera rökleysa, þar sem í henni stendur, að það hafi verið rétt af ríkisstj. Íslands að taka þátt í Parísarráðstefnunni og þess vegna sé till. um, að ríkisstj. gefi þegar skýrslu, ástæðulaus, þá vil ég greiða atkv. um hana og segi nei.

Flm. (Hermann Guðmundsson) : Herra forseti. Það væri að sjálfsögðu freistandi að ræða hér það skömmtunarfyrirkomulag, sem tekið var upp frá og með 1. okt., en þar sem það mun verða gert síðar, mun ég ekki gera það. Samkv. þeim skömmtunarreglum, sem teknar voru upp 1. okt., hefur verið gerð sú ráðstöfun að taka ekkert tillit til þess, að þeir, sem vinna., þurfa að fá meiri föt og skó til sjós og sveita. Menn fá nú föt fyrir 100 kr. og aðeins eina skó í 9 mánuði. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég þurfi að útskýra, hve fráleit þessi ráðstöfun er. Fyrir 100 kr. getur maður ekki keypt sér nema ein vinnuföt, sjómaðurinn ekki nema eina peysu og kannske eina vettlinga, en þeir, sem t. d. vinna við ketilhreinsun, þurfa einn vinnufatnað á mánuði. Nú kemur í ljós, að það, sem sjómenn nota, peysur og ullarvettlingar, er svo lítið samkv. skammtinum, að þeir geta varla unnið störf sín. Um skófatnaðinn er það að segja, að verkamaður þarf a. m. k. 3–4 pör á þessu tímabili. Um kyndara er það að segja, að þeir hafa sérstaklega þörf fyrir mikinn skófatnað, lætur nærri, að kyndarar þurfi að fá eina skó á mánuði. Alls staðar, að ég held, þar sem skömmtun hefur verið tekin upp, hefur verið gert ráð fyrir að láta vinnandi menn hafa meiri fatnað og meiri skófatnað en aðra. Ég minnist þess frá stríðsárunum, að þá gilti skömmtun í Englandi, og sjómenn, sem sigldu þangað, fengu skömmtun, náttúrlega minni en þá, sem þeir innfæddu fengu. Þeir fengu í hverjum túr einn vinnufatnað og eina vinnuskó. Ég held, að þetta hafi verið tekið upp vegna. vanþekkingar, en ekki af illvilja gagnvart verkalýðnum. Ég veit ekki, hvernig þessu lýkur, hvort skömmtuninni verður haldið, áfram á þennan hátt, en ég get ekki séð nokkra meiningu í því, að hún haldi svona áfram. Ég sé ekki annað en að málið geti farið til n. og óska þess, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til allshn.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég get nú vel tekið undir það, sem hv. flm. sagði um það að vísa till. til allshn., en það verður að gera það áður en þessari umr. er lokið. Það verður þá að fresta umr. og fá það n. til athugunar. Mér er að sjálfsögðu ekkert kærara en að athugað sé, hvað í þessum málum er hægt að gera. Till. er fyrst og fremst um það, að vinnufatnaður og vinnuskór séu undanþegnir skömmtun. Ég vil í því sambandi segja það, að ég álít, að það versta, sem hægt sé að gera þeim, sem þessar vörur nota, sé að gefa þær frjálsar, því að það þýðir, að vörurnar yrðu keyptar upp á svörtum markaði og verkamönnum gert ómögulegt að fá þær. Ég vil einnig upplýsa, að það eru svo takmarkaðar birgðir af þessum vörum, að þær geta ekki orðið undanþegnar skömmtun, en ég hef gert ráð fyrir, að úthluta þurfi aukaskammti af þessum birgðum eftir því, sem til er hverju sinni. Ég hef hér bréf frá skömmtunarstjóra, og hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Gert var ráð fyrir því, þegar reglugerð þessi var sett, að veita þyrfti undanþágu með skammta til erfiðismanna, þannig að þeim gæfist kostur á að fá aukaskammta af slitfatnaði og slitskóm, þegar frá liði. Hitt var engan veginn auðsætt, og er raunar ekki enn, að þeir þyrftu þessara aukaskammta strax fyrstu viku skömmtunarinnar. Það hefur þó verið til athugunar hjá skömmtunaryfirvöldunum. frá því er skömmtunin var upp tekin, á hvern hátt þessum sérstöku þörfum erfiðismanna yrði bezt fullnægt í sambandi við skömmtunina.“ En það sem fyrir skömmtunarstjóra og þeim öðrum hefur vakað, var að fengið væri í byrjuninni form til þess að þær birgðir, sem til eru, kæmust í réttra manna hendur, en ekki í hendur bröskurum og hömstrurum. Ég ætlaði fyrir þessa umr. að vera búinn að afla mér upplýsinga um, hverjar birgðir væru til í landinu, - ég vissi fyrirfram, að birgðir væru takmarkaðar, - en mér hefur ekki tekizt að fá þessar upplýsingar enn. Ég vænti þess, að þær komi bráðum og geti legið hér fyrir hendi. Ég vil undirstrika það, að ekki verði farin sú aðalleið, sem hér er stungið upp á, heldur verði farið eftir því, sem skömmtunarstjóri leggur til. Skömmtunarstjóri hefur upplýst, að þetta væri auðvelt að gera þannig, að menn kæmu í skrifstofuna, gæfu upplýsingar um störf sín og fengju skammt eftir þeim. Síðan væri færð skrá yfir það, hvað hver fengi, þannig að enginn fengi meira en væri í hlutfalli við atvinnu hans. Hv. flm. minntist á peysur og vettlinga úr íslenzkri ull. Ég get upplýst það, að það hefur orðið að samkomulagi, að íslenzkt prjónles í hverri mynd sem er væri undanþegið skömmtun, þótt það hafi ekki verið auglýst enn, en hins vegar eru íslenzkir dúkar ekki undanþegnir skömmtuninni. Vænti ég, að það mál leysist. Þar sem um framleiðslu á vörum úr íslenzkri ull er að ræða, má búast við, að ekki verði eins hægt að kaupa þær upp og aðrar vörur, sem takmarkaðar birgðir eru af. Ég vil segja það, að það var frá upphafi ljóst þeim mönnum, sem með þessi mál hafa farið, að verkamenn þyrftu að fá aukaskammt, og hefur verið hafinn undirbúningur að því - og var hafinn löngu áður en skömmtunin kom. Við þetta var miðað, þegar reglugerð um skömmtun var gefin út 23. sept. s. 1. Þar er heimild til þess, að þetta verði svo. Ég get tekið undir það með hv. flm., að till. verði vísað til n. og þar verði leitað upplýsinga um það, hve miklar birgðir séu til af þessum vörum, og vænti ég, að þá upplýsist, hve miklar birgðir eru væntanlegar til áramóta, og getur þá skömmtunarskrifstofan ákveðið, hve mikinn aukaskammt hægt sé að veita af báðum þessum vörutegundum. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta. Í löndum, þar sem tekið hefur verið upp strangt skömmtunarfyrirkomulag, hefur aukaskammtur á vinnufatnaði og vinnuskóm farið eftir því, hvort þær vörur hafa verið úr innlendu efni eða ekki og hvort innflutningur þess væri háður innflutningi viðkomandi lands. En í flestum tilfellum hefur það verið svo, að þessir vöruflokkar hafa verið undir skömmtun - og það meira að segja strangri skömmtun. En það verður að vera okkur kappsmál. að þær litlu birgðir, sem við höfum, skiptist nokkurn veginn réttlátlega.

Flm. (Hermann Guðmundsson) : Eins og þessi till. ber með sér, er hér um tvær leiðir að ræða: 1. Að þessar vörur verði undanþegnar skömmtun og 2. að þær verði skammtaðar. Ástæðan til þess, að ég hef nefnt báðar þessar leiðir, er sú, að ég vildi, að athugað væri gaumgæfilega, hvor leiðin skyldi valin. En í sambandi við það, sem hæstv. viðskmrh. sagði, að litlar birgðir væru til af þessum vörum í landinu og að þeim, sem stóðu fyrir skömmtuninni, hefði verið það ljóst, vil ég aðeins segja, að það þykir mér harla einkennilegt. Hæstv. ráðh. taldi, að svartur markaður mundi koma fyrir þessar nauðsynjavörur, ef engin skömmtun væri á þeim. Það má vel vera vegna núverandi ástands. En mér dettur í hug að spyrja hæstv. ráðh., hvort ríkisvaldið hafi engar ráðstafanir gert til að tryggja, að þessar vörutegundir flyttust inn í landið. Hæstv. ráðh. segir, að samkomulag sé um, að vinnuskór séu undanþegnir skömmtun. Það sér hver maður, hversu fráleitt það er, að íslenzkar afurðir, sem eru framleiddar úr íslenzku efni, séu skammtaðar, en það er staðreynd, að þetta er gert. Þess eru mörg dæmi, að menn hafa orðið að eyða skömmtunarmiðum sínum til að kaupa peysur. En ef það er samkomulag um að undanþiggja þessar vörur, hvers vegna var það ekki framkvæmt strax? Annars vil ég lýsa ánægju minni yfir, að hæstv. ráðh. skuli hafa tekið vel í þetta mál, að vinnandi menn fái það mikinn fatnað, að þeir geti unnið störf sín. Ég veit ekki, hvaða leið skömmtunaryfirvöldin finna í sambandi við þetta mál. Ég vona, ef sú leið verður farin að skammta áfram, þá verði skammturinn svo ríflegur, að hann nægi, því að frá þjóðfélagslegu sjónarmiði nær það engri átt, að menn, sem vinna erfiðisvinnu, verði að draga úr störfum vegna vöntunar á klæðum. Það er skaðlegt, og ég geri ráð fyrir, að hæstv. stj. sjái það eins vel og aðrir, og þess vegna sé stuðningur hennar við málið tryggður.



Herra forseti. Mér heyrðist hæstv. viðskmrh. leggja mikla áherzlu á, hversu mikill vandi hafi verið lagður þeim mönnum á herðar, sem skömmtunina ákváðu, og að þeim hafi verið það ljóst. Það kann að vera, en það sést ekki. Það virðist, að þeir hafi enga hugmynd um, hvernig á að framkvæma skömmtun í menntuðu þjóðfélagi. Aldrei hefur skömmtun verið framkvæmd með öðrum eins endemum. Og þegar hæstv. ráðh. segir annað eins og þetta, þá er það aðeins til að afsaka vitleysuna, þegar vitleysan kemur í ljós. Það er venja, ef á að skammta misjafnt, ef það er nauðsynlegt, að sumir fái meira en aðrir, að skipt sé niður í katagoríur, svo að ef t. d. erfiðismenn eiga að fá meiri skerf, þá sé sérstök katagoría fyrir þá, sem slíka vinnu stunda. Menn eru flokkaðir eftir því, hvaða vinnu þeir hafa með höndum. Þess vegna er það gefið, ef á að skammta vörur eins og hér, þar sem vefnaðarvara er skömmtuð, þá á að hugsa þetta út fyrir fram, gera það frá upphafi. Og það er engin afsökun fyrir að gera það ekki. Um þetta eru til fyrirmyndir í hverju landi, og hver, sem um skömmtun hugsar, - ekki sízt embættismennirnir, - á að geta framkvæmt hana strax. Það verður þess vegna að ganga út frá, að það margir mánuðir hafi verið til undirbúnings til að útbúa skömmtunarseðla á þann hátt, sem þeir þurftu að vera. Ég undrast stórlega, að hæstv. ráðh. skuli detta í hug að vilja viðhafa þá aðferð að skammta vinnuskó og svo eigi menn að koma og sækja um undanþágu, koma á skömmtunarskrifstofuna eins og til fátækrafulltrúa og segja, að því miður verði þeir nú að vinna og hvort þeir geti nú ekki fengið leyfi fyrir skóm til að geta unnið áfram, og svo á þessi embættismaður að meta, hvort þeir séu búnir að vinna það mikið, að þeir megi fá eina skó. Getur nokkur hugsað sér að framkvæma skömmtun með þessu móti? Hvers konar skriffinnskubákni á að koma hér upp? Ætli verkamenn hafi ekki fengið nóg af því fyrir stríð að verða að biðja um lífsnauðsynjar sínar, þó að nú verði ekki farið að skammta þeim það, sem þeir eiga kröfu til, sem þeir eiga fyllsta rétt á að fá án allrar undanþágu? Ef litið er til af þessum nauðsynjavörum, þá á að skammta þær, en þá á það að vera réttur hvers manns, sem þessa vinnu stundar, og hann á að veitast honum með hans skömmtunarseðil. Hitt skil ég ekki, hvernig nokkrum manni getur dottið í hug, að haldin sé spjaldskrá yfir. hvað hver fær. Annars virðist mér í sambandi við þessa till., að hamsturshætta ætti að vera minni í sambandi við verkamannaskó en annan skófatnað. Hins vegar er ekki rétt að eiga slíkt á hættu og skynsamlegra sé því að taka upp skömmtun þegar í upphafi. Hins vegar er ólíklegt, að þeir menn, sem mest hafa gert að því að hamstra, fari að hamstra vinnufatnað og verkamannaskó. Hvað það snertir, sem hæstv. ráðh. minntist á. að menn hafi verið eggjaðir á að hamstra, þá ætti hann að athuga þær tilkynningar, sem gefnar voru út af stjórnarvöldunum, þar sem mönnum var svo að segja bent á að hamstra, þegar verið var að birta mörgum dögum fyrir fram, að viðbúið væri, að skömmtun yrði sett á. Þegar því hæstv. ráðh. er að mæla á móti þessari till., þá er það aðeins til að afsaka þau glöp, sem gerð voru í upphafi í sambandi við þessa skömmtun, því að þetta átti strax að gera, svo að sjómenn og verkamenn fengju fullan rétt til að fá þessar lífsnauðsynjar, en þurfi ekki að sækja um neina undanþágu. Þær hafa yfirleitt ekki farið svo vel úr hendi. og skriffinnskan er meiri en nóg. Þetta er réttur manna, en á ekki að veitast fyrir náð einhverra embættismanna.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Hv. 2. þm. Reykv. hafði ýmislegt við þetta að athuga, m. a. að hann vill ekki, að hér sé farið að taka upp neitt fátækrafulltrúafyrirkomulag, þar sem menn komi og biðji um eitthvert náðarbrauð og sæki um leyfi til að fá eitt og annað, sem sé fært inn á spjaldskrá. Hann átti ekki nógu stór orð til að fordæma það. Ég veit ekki, hvernig hann getur fengið það út, að hér sé eitthvert fátækrafulltrúafyrirkomulag, þó að maður, sem þyrfti á þessum hlutum að halda, fengi leyfi fyrir því og það væri síðan fært inn á blað. Að ekki megi skrá, hvað hver notar, það get ég ekki skilið. Og þar, sem skömmtun hefur verið í gildi í mörg ár, þar eru menn ekki enn komnir að fastri niðurstöðu um það, hvernig eigi að skammta verkamannafatnað fyrir hverja vinnugrein. Við vitum, að hér á landi er mikill munur á því, hve mikinn vinnufatnað menn þurfa, því að störfin eru misjafnlega fatafrek. Og það er ekki unnt, svo að í neinu lagi sé, að setja fastar reglur um það á þessu stigi. Ég veit ekki, hvernig ætti að gefa slíkar reglur svo, að ekki skeikaði. Hins vegar er sjálfsagt, að menn fái það, sem þeir þurfa, innan þeirra takmarka, sem verður að setja á hverjum tíma, þannig að notkunin verði ekki óeðlileg og ekki verði verzlað á svörtum markaði. Annars skildist mér á hv. þm., að hann vildi fyrst og fremst, að mönnum væri skipt niður í skömmtunarflokka, þ. e. a. s. að mönnum væri mismunað. Við höfum ekki farið út í að mismuna mönnum með skömmtun. Skammturinn er það rífur, að hann á að duga hverjum og einum. Hitt er neyðarbrauð, að fara út í það að gera matarskammtinn mismunandi mikinn. En ég veit, að hann vill þetta til að geta síðan beitt á slíkt fyrirkomulag sinni krítik og skynsamlegu gagnrýni, eins og hún hefur komið fram undanfarið, því að þá fyrst er hægt að fá verulegan grundvöll til þess. Um skömmtunina almennt skal ég ekki ræða hér. Hann taldi, að hún vært óeðlileg og með þeim endemum, að hún ætti sér engan líka. Ég skal geyma að ræða það, þangað til næsta mál kemur á dagskrá (þáltill. um ógildingu skömmtunarreglna, 8. mál), og gefst þá tækifæri til að ræða um það. Hv. þm. taldi enga hamsturshættu á ferðum, þó að hætt yrði að skammta þessar vörur. Það kveður þar við annan tón en undanfarið, þar sem sýknt og heilagt var verið að prédika um þá hömstrun, sem hefði átt sér stað. Ég get ekki séð, hvers vegna slík hætta ætti einmitt nú að vera úr sögunni. Mér virðist miklu fremur, að ef upp kynni að koma ótti um, að hörgull yrði á þessari vöru, þá yrði hún keypt í stórum stíl til að selja hana aftur á svörtum markaði. Þess vegna er aðaltill. raunverulega það vitlausasta, sem hægt er að gera í þessu máli. Hv. 11. landsk. hafði einnig nokkrar aths. að gera við það, sem ég sagði. Hann taldi undarlegt að ákveða skömmtunarfyrirkomulag, sem síðan þyrfti að breyta. Það er nú svo. Ég veit ekki til, að nokkurs staðar hafi fundizt það skömmtunarfyrirkomulag, sem ekki þyrfti að breyta. Ég tel því enga goðgá, þó að nokkrar vikur líði þannig, að einhver vörutegund sé ekki undanþegin skömmtun, svo sem prjónles. Ég tel það skipta tiltölulega litlu máli, þó að það sé ekki undanþegið skömmtun strax. Um það var nokkur ágreiningur, hvort ætti ekki að undanþiggja allar vörur úr íslenzkri ull. Um þetta urðu menn ekki fullkomlega sammála, en nú virðist mér færast nær því, að menn geti komið sér saman um það atriði. Niðurstaðan varð því sú að láta þessar vörur vera undir skömmtun til að byrja með heldur en að eiga undir því, að óeðlileg kaup væru gerð á þeim. Þá spurðist hann fyrir um, hvort gerðar hefðu verið ráðstafanir til að tryggja, að nægilegt væri flutt inn af þessum vörum. Það kemur fram bæði í þessari till. og umr. hér, að verið er að gera kröfur um, að nóg verði til af öllum vörum. Það er ágætt að gera þær kröfur, að alltaf sé nóg til af öllum vörum, sem við þurfum á að halda, en það getur verið það ástand fyrir hendi, að slíkt sé ekki hægt, og þá verður að setja reglur með hliðsjón af því. Ég vil benda á, að ein aðalástæðan fyrir því, að þurfti að hafa dúka undir skömmtun, var sú, að ekki var tryggt, að hægt væri að fá inn í landið nægilega mikið af erlendum dúkum til að fullnægja því, sem skömmtunin gerði ráð fyrir, og þá varð að taka íslenzku dúkana, til þess að þeir nægðu til að bæta upp þá vöntun, sem kynni að verða á útlendum dúkum til að fullnægja skömmtuninni. Ég held, að ég þurfi ekki frekar að ræða þetta mál. Ég sé ekki ástæðu til að svara þeirri almennu og venjulegu gagnrýni, sem fram kom hjá hv. 2. þm. Reykv. um skömmtunina almennt. Ég mun láta slíkar umr. bíða til næsta máls.



Herra forseti. Það er vafalaust rétt hjá hæstv. viðskmrh., að það er þörf að gera meira en að endurtaka þá smávægilegu gagnrýni, sem hér hefur komið fram, þegar næsta mál kemur á dagskrá. Hæstv. ráðh. spyr. hvernig eigi að fara að því að skammta verkamönnum vinnufatnað og skó. Það er von, að hæstv. ráðh. spyrji svona. Hann hefur víst aldrei heyrt getið um verkalýðshreyfingu. Það mætti benda honum á að leita þangað, spyrja þar um, hvað járnsmiðir þurfi, hvað sjómenn þurfi, hvað hafnarverkamenn þurfi o. s. frv. Það er ekki annað en að leita til mannanna sjálfra og samtaka þeirra, þeir vita, hvar skórinn kreppir. Ef menn vilja sýna nokkra samvizkusemi, þá verður að fara þá leið, og þá er fullkomlega hægt að setja reglur um, hvað menn þurfi í hverri starfsgrein. Það er undarlegt að ráðast í svona skömmtun án þess að hafa fyrir að kynna sér vilja og þarfir mannanna sjálfra. Hæstv. ráðh. segir, að stj. hafi ekki viljað fara út í að mismuna mönnum. Hvað er það, sem verið er að gera hér? Það er einmitt verið að mismuna mönnum. Spursmálið er: Hver er þörf manna? Það er það, sem á að fara eftir. Það er ekki rétt, að ég og hæstv. ráðh. hafi sama skammt og erfiðismenn. Við getum vel slitið fötum okkar meira en við gerum, en sjómaðurinn, verkamaðurinn, járnsmiðurinn og bóndinn og aðrir slíkir menn slíta fötum margfalt meira en við og þurfa því meira. Skömmtunin hlýtur að miðast við þörfina. Þess vegna er verið að mismuna mönnum með núverandi fyrirkomulagi. Hér er verið að gera stéttum manna misjafnlega hátt undir höfði, það er verið að ganga fram hjá þörfinni. Hæstv. ráðh. sá ekki annað ráð en að verkamenn og sjómenn fengju undanþágu fyrir þessum þörfum sínum og það væri fært inn á spjaldskrá. Ég er hissa, að menn skuli halda slíku fram. Ég sé ekki betur en hægt sé að nota aðra handhægari aðferð, en það er að ráðfæra sig við viðkomandi stéttir eða félagsskap þeirra og fá að vita, hver meðaleyðslan er, og þá er hægt að reikna út, í hvaða hlutfalli menn skuli fá vinnufatnað. Þá þarf enga undanþágu. Þá er aðeins verið að veita mönnum það, sem þeim ber með fullum rétti. Ég sé ekki, hvaða ástæða er til, að menn fari að sækja um undanþágu og færast inn á spjaldskrá. Þess vegna finnst mér frá mínum bæjardyrum málið liggja ákaflega ljóst fyrir. Með slíku móti er hömstrun útilokuð, og ætti ekki að geta komið til greina, að verkamaður keypti vinnuföt oftar en hann þarf. Hitt er vitað, að slit á þessum fötum er ótrúlega mikið t. d. bæði hjá járnsmiðum og sjómönnum. Ég álít því, að það sé langt í frá, að hæstv. ráðh. hafi með þessu skömmtunarfyrirkomulagi komið sér hjá því að mismuna mönnum, heldur þvert á móti er verið að mismuna mönnum. Hæstv. ráðh. sagðist ekki vilja fara að mismuna mönnum í mat. Ég geri nú ekki ráð fyrir, að vitleysan komist svo langt. Það mætti nú fyrr vera óstjórn á okkar landi en farið væri að skammta þann mat, sem við framleiðum á okkar landi. En ef skammta þyrfti mat og ætti að gera það eftir sömu reglum og hafðar eru við núverandi skömmtun, þá lízt mér ekki á það. Ég held því, að viðskiptaráð ætti vel að athuga þessi mál, áður en það gengur inn á undanþágukerfið, og íhuga, hvort ekki væri nær að ræða við verkalýðsfélögin, hversu mikil þörfin er, og afhenda skömmtunarseðla samkvæmt því, eftir því í hvaða starfsgrein menn vinna. En út frá því, sem hæstv. ráðh. talaði um, að hér væri verið að heimta svo mikinn innflutning á sumum sviðum, að ekki væri hægt að verða við þeim kröfum sökum innflutningserfiðleika, þá langar mig til, að hæstv. stj. léti frá sér heyra um innkaupaáætlunina til landsins, hvernig hún hyggst að ráðstafa þeim gjaldeyri, sem þjóðin hefur til umráða, hvað einstakar greinar snertir. Það er ekki hægt að ræða neitt raunhæft um þörf og möguleika á innflutningi, fyrr en slíkur raunveruleiki liggur fyrir. Það heyrir ekki undir þessa till., en ég vil segja, út frá ræðu hæstv. ráðh., að þingið þarf að fá slíkar upplýsingar, áður en allar röksemdir um innflutningserfiðleika verða teknar gildar.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég skal ekki fara langt út í þetta mál, það hefur fátt nýtt komið fram. - Hv. 2. þm. Reykv. virtist þetta allt svo auðvelt, það væri ekkert annað en að afla sér upplýsinga í verklýðsfélögunum og hjá viðkomandi aðilum um það, hversu marga fatnaði eða hversu marga skó viðkomandi atvinnugrein þyrfti, þá væri allt auðvelt og málið þar með leyst. Hann virtist kenna því um, að ég vissi ekki, hvað verklýðsfélög væru, þó hann mæli þar gegn betri vitund, en mér heyrðist hv. 11. landsk. upplýsa, að skömmtunarstjóri hefði leitað til Alþýðusambandsins til að hafa samvinnu um þetta. En þó að þessar upplýsingar væru fyrir hendi, þá er málið ekki leyst með því, og það er það undarlega með atvinnugreinir okkar Íslendinga, að sami maðurinn getur verið járnsmiður (gervismiður) í dag og sjómaður á morgun, og eftir örfáa daga getur hann svo farið að vinna í enn annarri atvinnugrein. Hvernig skömmtunarmiða á nú að úthluta svona manni? Hvaða fataskammt á sá maður að fá, sem er svo laus í sínu starfi, að hann getur verið í einu í dag og öðru á morgun? Þetta á við um marga menn úti um land, og þó að það sé mest af því í Reykjavík, að menn séu fastir í sinni stöðu, er þó ákaflega mikið af hinu, að menn fari úr einu í annað og því ekki gott að segja um, hversu mikið þeir muni þurfa af þessum fatnaði. Hvernig á þá að úthluta þessum mönnum skömmtunarseðlum? Er þá hægt annað en að úthluta aukaskammti? Ég sé ekki, að það sé til önnur lausn á þessu stigi málsins. En það er auðséð, að það er ekkert annað, sem fyrir hv. þm. vakir, en að gera þessar reglur eða þessa framkvæmd á allan hátt sem tortryggilegastar, það er það eina, sem fyrir þessum hv. þm. vakir, því að skynsamleg rök fyrir þessu skortir alveg.



Það er aðeins út af því, að hæstv. viðskmrh. var í vandræðum með það, hvernig ætti að fara að, ef maður t. d. hættir í einhverri atvinnugrein og gerist sjómaður. Þegar menn gefa út reglur og innleiða kerfi eins og skömmtun, fara menn venjulega eftir ákveðnum reglum um það, jafnvel þótt undantekningar séu gerðar. Það er óhugsandi að ætla að mynda eitthvert kerfi miðað við undantekningar, þess vegna er eðlilegt að breyta skömmtuninni þannig að miða við það, sem er regla. Þegar t. d. svo og svo mörg hundruð menn eru sjómenn og svo og svo mörg hundruð járnsmiðir, þá er það þess vegna regla, að menn, sem skráðir eru sem sjómenn, fái sinn skammt miðað við, að þeir séu sjómenn, og þeir, sem eru járnsmiðir, fái sinn skammt miðað við, að þeir séu skráðir járnsmiðir. Ef sú undantekning er, að einn maður fer að stunda aðra vinnu og fær þar af leiðandi aukinn skammt, er þá einhver ógurleg hætta á ferðum fyrir þjóðfélagið? Auk þess má benda á það, að þessir menn færu varla að leika sér að því að kaupa meira en þeir þyrftu af þessum hlutum, því að þeir kaupa þá ekki nema þeir þurfi þeirra með. Ég held því, að hæstv. viðskmrh. og skömmtunaryfirvöldin þyrftu síður en svo að óttast nokkuð, þó að verkamönnum væri úthlutað sérstökum skammti fyrir vinnufötum, þó að þeir skiptu um vinnu. Sú röksemd hæstv. ráðh., að það þyrfti að krefjast sérstakra gagna til þess að menn fái vinnuföt, fellur því um sjálfa sig, jafnvel þó að menn skipti eins oft um atvinnu og gerist á Íslandi. Það virðist kannske heldur undarlegt, að t. d. einn sjómaður taki upp á því að gerast skrifstofumaður, en það undarlega er þó, að þrátt fyrir það, þó að spjaldskrárfyrirkomulag hæstv. viðskmrh. væri notað, þá gæti það samt komið fyrir, að sjómaður fengi vefnaðarvöruskammt, áður en hann færi á togara, en gerðist svo allt í einu skrifstofumaður og héldi þeirri vefnaðarvöru, sem hann fengi. En hæstv. ráðh. er í vandræðum með, hvaða útúrdúrum hann eigi að finna upp á til þess að reyna að verja þetta óverjandi skömmtunarfyrirkomulag, en hann er lítið að hugsa um að taka tillit til manna í þessum efnum. Ég veit ekki, hvort það, sem hæstv. ráðh. sagði um, að leitað hefði verið til Alþýðusambandsins, er rétt. Ætli það hafi verið gert áður en skömmtunin fór fram eða eftir? Mér er nær að halda, að það hafi ekki verið gert fyrr en eftir að búið var að skammta, þegar menn voru búnir að sjá, hvers konar hneyksli það var, sem búið var að gera. En ég hélt, að það hefði verið betur gert fyrir en eftir skömmtun, sérstaklega eftir þeim mikla kunnugleika, sem hæstv. ráðh. segist hafa af verklýðshreyfingunni.

Flm. (Katrín Thoroddsen) : Herra forseti. Á þskj. 8 hef ég leyft mér að flytja till. til þál., sem hljóðar á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að nema nú þegar úr gildi skömmtunarreglur þær á lífsnauðsynjum og öðrum vörum, er komu til framkvæmda frá og með 1. okt. s. l., en jafnframt geri ríkisstjórnin nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að settar verði aðrar skömmtunarreglur, er viðunandi séu, þannig að fullt tillit sé tekið til þarfa allra þeirra, er skömmtuninni eiga að hlíta. Skal þess sérstaklega gætt, að skömmtunarkerfið sé sem hagkvæmast í framkvæmd og að hagur þeirra, er stofna vilja ný heimili, sé ekki fyrir borð borinn, að erfiðismenn, barnshafandi konur, sjúklingar, börn og gamalmenni eigi kost á aukaskammti eftir þörfum. Þá hlutist ríkisstjórnin og til um, að jafnan séu fáanlegar allar þær vörur, er skömmtunin nær til.“ Það ætti ekki að þurfa að fylgja þessari till. úr hlaði með langri ræðu, henni fylgir ýtarleg grg., þar sem gerð er grein fyrir helztu ágöllum skömmtunarfyrirkomulagsins, auk þess sem hv. þm. hafa heyrt töluvert um þá rætt þegar til umr. var hér áðan þáltill. frá hv. 11. landsk. og hv. 8. þm. Reykv., auk þess sem varla fer hjá því, að hv. þm. hafi þegar áttað sig á ágöllum skömmtunarfyrirkomulagsins, og þeir munu varla hafa farið varhluta af vitneskjunni um þá gremju, sem gripið hefur almenning, og andúðina, sem skömmtunarfyrirkomulagið og aðdragandi þess hefur vakið. Nú er það að vísu svo, að enginn gerir svo öllum líki, og það skal fúslega viðurkennt, að erfitt mun í auðvaldsskipulagi að skammta svo, að allir megi vel við una. Hitt er svo allt annað mál, hvað menn geta sætt sig við. Flestum mun svo farið, að þeir vilja sitthvað á sig leggja til að bæta kjör sín eða koma í veg fyrir, að þau rýrni til muna, og munu Íslendingar ekki að því leyti vera frábrugðnir öðrum þjóðum, þeir eru auk þess seinir til vandræða, og langlundargeð þeirra er mikið. En það má ofbjóða langlundargeði Íslendinga, og svo mikið er víst, að þetta skömmtunarfyrirkomulag sættir íslenzka þjóðin sig ekki við. Þó er það vitað mál, að skömmtun, sem sett hefði verið, ef rétt hefði verið að farið, hefði verið tekið með stillingu og jafnaðargeði af mörgum eða flestum og jafnvel fögnuði líka. Menn hefðu kannske skoðað það sem fyrirheit um, að nú ætti að fara að haga innflutningnum skynsamlega. Að vísu hefur íslenzka þjóðin vitað minnst um alla þá óhófseyðslu, sem átt hefur sér stað, en það gat ekki hjá því farið, að þeir, sem um þessi mál hugsa, áttuðu sig á því, að þessi óráðsía gat ekki gengið lengur, hér þurfti að verða gagnger breyt. á, það var nauðsynlegt að hætta að flytja inn skran, leikföng, skart og alls konar óþarfa. Það má vel vera, að margt hafi verið flutt inn til augnagamans og ánægju, en margt hefur verið flutt inn, sem raun er á að horfa. Til þess að skömmtunin kæmi að fullum notum var nauðsynlegt, að hún kæmi fyrirvaralaust. Að því var vikið hér áðan við umr. 2. máls á dagskrá, að alið hefði verið á orðrómi um skömmtun, og sé ég því ekki ástæðu til að orðlengja frekar um það, en hins vegar tel ég, að það sé rétt, að vítt sé hér í sölum Alþ. sú aðferð, sem viðhöfð hefur verið, að láta seytla. út orðróminn um, að skömmtun væri yfirvofandi og æsa upp áfergju einstaklingshyggjumanna um að sölsa til sín vörur, hvort sem þeir hafa not af þeim eða ekki. Um skömmtunarkerfið sjálft og dráttinn, sem varð á framkvæmd þess, ætla ég ekki heldur að tala. Ég geri hér í grg. grein fyrir því, hverjar ástæður ég tel helzt til þess, að þessi dráttur hefði getað verið réttlætanlegur, en það er, að tímatöf hefði orðið af nákvæmri rannsókn vörubirgða og útvegun þeirra nauðsynja, sem gengnar voru til þurrðar, athugun á mismunandi þörf hinna ýmsu þjóðfélagsþegna svo og samanburður við víðtæka reynslu annarra þjóða, sem fullkomna vöruskömmtun hafa haft um margra ára bil. Nú er það vitað, að flestar þessara þjóða hafa hér erindreka, og hefði því verið auðvelt að fá hjá þeim kerfi, sem svo hefði mátt samræma íslenzkum staðháttum. Raunar var svo að heyra á hæstv. viðskmrh. áðan við umr. um 2. dagskrármálið, að Íslendingar væru ekkert upp á það komnir að fara eftir því, sem aðrar þjóðir hefðu gert. Ég álít, að það sé skylda okkar að notfæra okkur reynslu annarra þjóða í þessum efnum, að svo miklu leyti sem hún getur samrýmzt þörfum okkar. Ekki þarf annað en líta á skömmtunarseðilinn til þess að sjá, hversu óviðunandi þetta skömmtunarkerfi er. Hvers vegna ekki að nefna hlutina réttum nöfnum, svo sem brauð, hreinlætisvörur o. s. frv.? Hinn fáránlega prentaði skömmtunarseðill leiðir til óþæginda og tafar í hinum daglegu viðskiptum, og vil ég nefna hér eitt dæmi af mörgum. Krakki var sendur í brauðbúð til þess að kaupa hálft franskbrauð og hálft rúgbrauð. Þegar hann kom í búðina, var búið að klippa burtu alla reitina, en fjölskyldan varð að vera brauðlaus í 3 daga, þangað til loksins, að það fékkst leiðrétting á þessu. Auk þess klaufaskapar og skorts á brjóstviti, sem seðillinn ber með sér, þá er hann líka langt frá því að vera sanngjarn. Hæstv. viðskmrh. sagði áðan, að þeir, sem um þessi mál hefðu fjallað, hefðu sýnt samgirni og skilning. Mér virðist, að vafi geti leikið á því, t. d. hvað snertir benzínskammtinn. Benzínskömmtunin rýrir óhjákvæmilega atvinnumöguleika bílstjóra á vöru- og leigubílum og fyrirmunar læknum í stórum bæjum og héruðum að stunda sjúklinga sína sem skyldi, á sama tíma og benzíni er eytt í alls konar snatt- og skemmtiferðir, óþarfar með öllu. Hægt hefði verið að afla upplýsinga varðandi lækna, t. d. hversu marga sjúklinga þeir hefðu og hversu stór læknissvæði, og veita þeim svo benzínskammt eftir því. Átakanlegast kemur klaufaskapurinn e. t. v. fram á stofnauka nr. 13, en hann er ódeilanlegur og heimilar innkaup karla á alfatnaði eða yfirhöfn, en kvenna á tveim kjólum eða kápu, er kaupast verður í senn á sama stað. Allir hljóta að sjá, hversu hagkvæmara það hefði verið öllum, sem hlut eiga að máli, að hafa stofnaukann í fleiri reitum, svo að skipta mætti gildi reitanna niður á þann veg, að allir til samans heimiluðu kaup áðurgreinds fatnaðar, en ella mætti fá fyrir hvern reit um sig færri eða fleiri flíkur eða fatahluta, svo sem pils, buxur, peysur, vesti o. s. frv. Þetta hefði verið ólíkt hentugra og vitlegra á alla lund, og fyrirkomulag líkt þessu hefur verið viðhaft víða hér á Norðurlöndum. Þá finnst mér, að taka ætti tillit til vörugæða, og útheimta þau efni eða föt, sem veigameiri eru, fleiri reiti, að undanteknum fatnaði unnum úr íslenzku efni. Hæstv. viðskmrh. gat þess áðan, að íslenzkar ullarvörur, aðrar en dúkar, mundu ekki verða skammtaðar. Hvers vegna ekki að segja þetta fyrr? Mestur hluti manna hefur ekki haft hugmynd um þessar hugleiðingar hæstv. viðskmrh. og hefur því eytt miðum sínum einmitt fyrir þessum vörum. Sú saga gengur nú í bænum - en ég sel hana ekki dýrari en ég keypti hana -, að þetta ákvæði um tilbúnu fötin hafi verið sett vegna þess, að í landinu er nú til mikið af þessum fötum, sem ekki ganga út, og þau hafa ekki einu sinni selzt til Danmerkur, þó annars hafi nokkuð af slíku verið selt þangað. Hvað B-reitunum viðvíkur, þá hefur mikið verið rætt um þá og ritað í blöðin, og mun ég ekki fara mörgum orðum um þá, en öllum hlýtur að vera ljóst, hversu fjarstætt og óhentugt það er að láta þá gilda bæði fyrir fatnaði og búsáhöldum. Þá eru það M-reitirnir, sem gilda fyrir hreinlætisvörum. Um þær vörur er það að segja, að þær eru nú ófáanlegar. Ég kom í búð í gær og ætlaði að kaupa handsápu, en fékk það svar, að ekki mætti selja þá sápu, er til væri, og sama máli gegnir víðar í búðum. Það gegnir furðu, að innflutningnum skuli þannig háttað, og mér virðist hann minna átakanlega á útúrdrukkinn mann, sem á lokadaginn ráfar á milli verzlana og kaupir alls konar skran og óþarfa, en gleymir að kaupa nauðsynjavörur til heimilisins. Nokkuð hefur fólk reynt að bæta sér sápu- og þvottaefnisleysið með því að búa til sápu í heimahúsum, en hvort tveggja er, að sápa þessi er óhæf til hörundsþvottar og að mjög mikil slysahætta stafar af tilbúningi hennar. Sumum hefur tekizt að búa hana til, en öðrum ekki. Um kornvöruskammtinn er það að segja, að hann er allt of knappur. Það er vitað mál, að misjafnt er, hversu margar hitaeiningar á dag menn þurfa með til þess að vel sé. Talið er, að menn, sem ekki vinna erfiðisvinnu, - svo sem alþingismenn, skrifstofumenn o. fl. - þurfi 2000 til 2200 hitaeiningar á dag, en erfiðismenn þurfi aftur á móti 3000 til 3300 hitaeiningar daglega. Á matvælaseðlinum er gert ráð fyrir 163 g af kornvöru fyrir manninn á dag, eða sem næst 830 hitaeiningar, sé skammturinn notaður til hlítar. Við þetta bætist svo sykurinn, sem er 50 g á dag og gerir því ca. 200 hitaeiningar. Gert er ráð fyrir 200 g af kartöflum yfir daginn, svo allt þetta samtals yrði um það bil 1200 hitaeiningar yfir daginn. Allir hljóta að sjá, hversu þetta er ófullnægjandi skammtur fyrir skrifstofumann, hvað þá heldur fyrir erfiðismann, og því auðsætt, að nauðsyn er á aukaskammti. sérstaklega handa verkamönnum. Hvað snertir sláturgerð í heimahúsum, þá getur hún auðvitað ekki komið til greina með svo naumum kornvöruskammti, og er það í mesta máta illa farið, jafnkjarngóð fæða og slátur er. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða þetta frekar, en vildi gera það að till. minni, að reynt væri að auka innflutning á þeim nauðsynjavörum, sem ekki er hægt að vera án, og að ekki sé verið að glepja fólk með ýmiss konar fyrirmælum um eitt og annað hér að lútandi. Ég legg til að umr., sem er aðeins ein, sé frestað og málinu vísað til hv. allshn.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég skal strax lýsa fylgi mínu við þá till. hv. flm. að vísa máli þessu til allshn., þar sem það verði gaumgæfilega athugað og íhugað og reynt að breyta þessu kerfi til batnaðar og lagfæra ýmsa þá agnúa, sem á því kunna að vera. Að vísu gengur þessi till. hv. flm. ekki í þá átt að breyta þessu skömmtunarkerfi og lagfæra gallana, heldur gengur hún út á það að kollvarpa því algerlega og setja annað nýtt. Þær athugasemdir, sem fram hafa komið viðvíkjandi hinu nýja skömmtunarkerfi, virðast aðallega af tvennum toga spunnar. Annars vegar standa þeir menn, sem reynt hafa eftir beztu getu að gera kerfið eins auðvelt og hagkvæmt og hægt var, og þeir vilja allt til þess gera, að skömmtunin fari sem bezt úr hendi, en hins vegar standa svo þeir, sem ekkert hafa gert til úrbóta, en verið iðnir við að ófrægja og krítisera allt, sem gert hefur verið í þessum efnum. Ég segi fyrir mig - og ég veit, að ég segi það fyrir munn allra, sem um þessi mál fjalla, - að ég er fús til að gera þær breyt., sem verða mega til þess að bæta úr göllunum á skömmtunarkerfinu og ég hefði heldur kosið þann háttinn á till. hv. flm., að hún hefði fremur miðað að því að gera nauðsynlegar og gagnlegar breytingar á kerfinu en að kollvarpa því með öllu og setja annað nýtt. Ég skal nú koma að örfáum atriðum í ræðu hv. flm. Hún byrjaði á því, að almenn gremja hefði gripið almenning út af skömmtunarfyrirmælum stjórnarinnar, og hv. flm. gat þess um leið, að þolinmæði og langlundargeð þjóðarinnar væri mikið, en öllu mætti ofbjóða. Ég hygg, að fáum séu meiri erfiðleikar af þessu en mér og mínu ráðuneyti, því það er vandasamt verk að koma á kerfi sem slíku. svo að öllum líki í fyrstu. Annars veit ég, að skömmtunin er yfirleitt vinsæl, að fáeinum atriðum undanteknum, og ég verð að segja, að þau atriði eru furðu fá. En það er auðvelt verk að æsa almenning upp til óánægju með alls konar illgirnislegum tilgátum og útúrsnúningum, og sýndi ræða hv. flm., að henni gekk engan veginn vel að finna rök fyrir réttlátri óánægju fólks. Það er skiljanlegt, að mönnum líki heldur miður, þegar grípa verður til ráðstafana, sem skerða almenn lífsþægindi þeirra að einhverju leyti, en þrátt fyrir það veit ég, að fólk verður ánægt með skömmtunina, ef hún aðeins gengur jafnt yfir alla, og það álit verður maður alls staðar, að heita má, var við. Mikið hefur verið rætt um benzínskammtinn og stofnauka nr. 13. Ég veit, að á báðum þessum atriðum er nokkur ágalli, en reynt verður að bæta úr því eftir beztu getu. Þetta tvennt er það, sem einna mestri óánægju hefur valdið, en það er ekki hægt að segja annað en að það sé furðanlega lítið, sem að kerfinu hefur verið fundið af almenningi. Hv. flm. gat þess, að erfitt væri að koma á skömmtunarkerfi undir auðvaldsskipulagi slíku, sem hér ríkir. Vera má, að eitthvað sé satt í því, en vildi hún ekki gera svo vel að segja mér, hvernig þessu er háttað í Rússlandi. og gefa okkur upplýsingar varðandi það?

Þær upplýsingar er hægt að fá í rússneska sendiráðinu

. Ég vænti þess, að hv. flm. láti mig vita um það fyrirkomulag, sem gildir í hinu sósíalistíska ríki, sem þeir flokksbræður hennar og hún sjálf vitna svo tíðum í. Það væri e. t. v. ekki sem verst að skipa nefnd, sem kynnti sér fyrirkomulagið á skömmtunarmálunum, bæði í hinu sósíalistiska ríki og í hinum kapitalistisku ríkjum Evrópu, og svo gæti sú n. skorið úr, hvaða leið skyldi farin. Hv. flm. kom nokkuð inn á innflutning skrans og ýmiss konar óþarfa varnings, og fórust henni orð mjög svo skáldlega viðvíkjandi því. Út af þeim ummælum hennar þarf ég aðeins að segja það, að alrangt og ósanngjarnt er að segja, að nauðsynjavörunni hafi verið gleymt, og nægir að benda á það, að enginn tilfinnanlegur skortur hefur verið á neinni nauðsynjavöru og að keypt hefur verið inn í landið mikið af ýmiss konar framleiðslutækjum o. fl. Nú erum við komnir í þá „situation“, að við verðum að takmarka innflutninginn sem allra mest og jafnvel klípa sem mest af nauðsynjavörunni líka, enda hefur almenningur skilið nauðsynina á skömmtun, eins og málum er nú komið. Þá sagði hv. flm., að skömmtun ætti að koma á fyrirvaralaust, svo að ekki væri ýtt undir hamsturshyggju manns. Þetta er út af fyrir sig rétt, en allir sanngjarnir menn hljóta að sjá, hversu miklum vandkvæðum þetta er bundið og að erfitt er að fara með mál sem þetta, án þess að það síist út til almennings. Ég veit, að flokksbræður hv. flm. voru ötulir við að breiða út þann orðróm, að skömmtun væri í aðsigi, og ýttu þeir undir menn með að kaupa sem mest, og gekk flokksblað hv. flm. vel fram í því að gera sem mest úr erfiðleikum þeim, sem af skömmtuninni kynni að leiða. Ég veit ekki, hvort hv. flm. eru kunnir hinir teknisku erfiðleikar á því að koma nýju skömmtunarkerfi á. Í fyrsta lagi þarf að prenta hátt á annað hundrað þúsund skömmtunarseðla og dreifa þeim út um bæi og sveitir, til bæjarfógeta og oddvita, og það tekur aldrei minna en mánuð, svo að seðlarnir, sem áttu að gilda frá 1. okt., þurftu að fara í prentsmiðjuna í endaðan ágúst. Nú segir hv. flm., að þeir séu á dulmáli. En hvers vegna ætli þeir hafi verið á dulmáli, ef ekki til þess að sem mest leynd gæti verið yfir skömmtuninni áður en henni væri komið á? Að þessu þurfti að fara með leynd til þess að vekja ekki óróa. Formið er svona fyrst og fremst til þess að forðast að vekja óróa fólksins með því að láta það vita, hvað ætti að skammta. Skömmtunarseðlaformið, sem hv. þm. kallar dulmál, var nauðsynlegt til að tryggja það, að leynd yrði um þá í sambandi við prentun seðlanna og útsendingu. Barnið, sem sent var eftir brauði, sannar ekki neitt um þetta. Afgreiðslumaðurinn hefði getað klippt af hvaða reit sem var, og hann hefur hlotið að vita, hvaða reitir giltu. Hv. flm. leyfði sér að fullyrða, að hér hefði handahóf verið látið ráða, en það var ekki handahóf, því það var ekki talið rétt að prenta á seðilinn, hve skömmtunin ætti að vera mikil af hverju. Það má líka benda á það, að þetta form, að ekki er tiltekið magn fyrir hvern skömmtunarreit, gefur skömmtunarskrifstofunni möguleika til þess að nota reitina fyrir öðru magni, minnka skammtinn, ef þess gerist þörf, og auka hann, ef eitthvað rýmkast um. Hv. þm. kom að þeim tveim atriðum, sem ég hef heyrt getið um. að fundið hafi verið að með rökum, en það er benzínskammturinn og stofnauki nr. 13. Það er rétt, að það var ekki tilætlun okkar, sem að skömmtuninni stóðum, að benzínskömmtunin yrði til þess að rýra úr hófi fram atvinnutekjur bifreiðarstjóra, en það, sem líka kemur til greina, eru birgðirnar og hvað hægt er að kaupa inn. Nú hagar svo til, að Olíuverzlun Íslands h/f og h/f Shell á Íslandi eiga birgðir nokkuð fram í næsta mánuð, og er alveg óvíst, hvað hægt er að útvega til áramóta. Það er að vísu til hjá þriðja félaginu nokkuð mikið, sem líka getur komið til greina, en tilætlunin var að reyna að skipta svo, að enginn yrði útundan. Einkabílstjórar hafa fengið sem nemur 10% af heildarnotkuninni á þessum tíma, svo að þótt þessi skammtur yrði skertur að einhverju leyti, yrði það ekki nema tiltölulega mjög lítil viðbót, sem hægt væri að veita með því. Segjum, að hægt væri að skera niður helminginn af benzíni einkabílanna, þá er ekki nema um 5% aukningu að ræða hjá atvinnubilstjórum. Ég held, að þessi leið, sem hv. þm. talaði um við benzínskömmtunina, mundi verða ærið flókin. Hún segir, að vandalaust sé að fá upp hjá sjúkrasamlaginu, hvað læknar hafi marga sjúklinga og hvað mörg börn séu á vegum hvers sjúklings. Ég held, að þetta væri erfitt, nema hægt væri að fá upplýsingar um, hvað börnin yrðu oft veik. Ég held, að það væri erfitt að mismuna eftir því hvað mörg börn sjúklingarnir ættu, og hvað margir af sjúklingunum væru utan við bæinn. Þá var minnzt á stofnauka nr. 13. Það hefur verið fundið að því, að mínu viti með nokkrum rétti, að þessi stofnauki er eins úr garði gerður og hann er. Það, sem ætlazt er til, er, að annaðhvort geti karlmaður fengið einn alfatnað eða kvenfólk tvo kjóla, en til þess að stofnaukinn er svona liggja þær ástæður, sem nú skal greina, eftir því sem skömmtunarstjóri hefur tjáð mér í bréfi. sem ég vil lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Hið rétta í þessu máli er það, að skömmtunaryfirvöldunum var kunnugt um, að ekki var til í landinu, þegar skömmtunin hófst, neitt sem teljandi var af efni í karlmannafatnað né heldur kjólaefni. Vitað var einnig, að ekki yrði um neinn teljandi innflutning á slíkum efnum að ræða nú á næstunni, vegna gjaldeyrisskorts. Hins vegar var vitað, að til var í verzlunum töluvert af tilbúnum fatnaði, sem komið hefði að fullum notum handa þeim, sem nú þegar eða í náinni framtíð hefðu þurft á ytri fatnaði að halda. Gilti þetta nokkurn veginn jafnt um tilbúinn karlmannafatnað, drengjafatnað og tilbúna kjóla og yfirhafnir (kápur) kvenna. Þegar ákveðið var um innkaupagildi stofnauka nr. 13 fyrir ytri fatnaði tilbúnum, var það haft í huga jafnframt, að breyta mætti þessum stofnauka síðar, t. d. við næstu úthlutun 1. janúar, þannig að setja hann á verðmætisgrundvöll, svo að kaupa mætti út á hann efni í ytri fatnað, ef slíkt efni þá yrði fáanlegt eða líkur fyrir, að slíkt efni kæmi til landsins.“ Að sjálfsögðu mætti breyta þessu fyrr eða hvenær sem heppilegt þætti á þessum þrem mánuðum. Þetta mætti gera hvenær sem skömmtunarseðillinn lægi fyrir, og er till. um það búin að liggja fyrir fjárhagsráði frá því áður en þessi þáltill. kom fram á Alþingi. Það, sem kom skömmtunaryfirvöldunum til þess að setja þetta út svona, var það, að nú var ekki til efni, en hins vegar var til tilbúinn fatnaður handa þeim, sem þurftu á fatnaði að halda á þessum mánuðum, og geta þeir fengið hann eins og stofnaukinn segir til um. En þeir, sem geta beðið, geta fengið honum skipt eins og þeir óska, og vil ég benda þessum hv. þm. á, að ekki er liðin nema vika, sem þessi stofnauki nr. 13 hefur gilt, áður en farið er að reisa sig hér á Alþingi til þess að fá honum breytt. Hins vegar hafa skömmtunaryfirvöldin gert ráð fyrir, að þessu yrði að breyta síðar, en ekki talið rétt að gera það meðan ekki væru vörur til í landinu, sem hægt væri að úthluta út á þessa seðla. Ef stofnauka nr. 13 yrði breytt í kr. 350,00 á mann í fataefni, þýðir það hvorki meira né minna en 40 milljónir kr. í innflutningi. Þetta hefur orðið til þess, að ekki þótti fært í upphafi að gera þessa breyt., heldur að bíða þangað til efni kæmu, en hins vegar er enginn hörgull á tilbúnum fatnaði, og gætu þeir, sem eru fatalausir, fengið tilbúinn fatnað. Það er hægt að segja eins og sagt er hér í grg., að stj. beri að sjá um, að hlutirnir séu alltaf til, en það mundi þýða það, að hér í verzlunum þyrfti alltaf að liggja 40 millj. kr. í efnum. Þetta þarf að vera, en það er ekki hægt á þessu stigi málsins. Hv. þm. segir, að klaufaskapurinn hafi verið augljósastur. Það má segja, að sínum augum lítur hver á silfrið, og má ég segja, að ef stofnauki nr. 13 væri gerður af hennar flokksmönnum, mundi hún ekki hafa rætt eins um klaufaskap og hún gerir. Þá ræddi hv. þm. um skömmtunarmagnið sjálft. Hún reiknaði út, að kornvöruskammturinn væri svo naumur, að vafi væri á því, að mér skildist, að þjóðin gæti hjarað á þessum kornvörum. Kornvöruskammturinn er 5 kg á mann. Þessi skammtur var áður 6–7 kg, en hefur hér í Rvík, þegar hann var þetta, aldrei verið fullnotaður. Fyrir utan þennan kornvöruskammt er fjöldinn allur af vörum, sem svipað næringargildi hefur, eins og t. d. kornvörur og slátur, og er þeim manni, sem fær 5 kg af kornvöru á mánuði með óskömmtuðum kartöflum. óskömmtuðu slátri og fiski og kjöti, engin vorkunn. Ég vil biðja hv. þm. að benda mér á eitthvert land, - þar sem skömmtun er á annað borð, - þar sem skömmtun er ríflegri en þetta. Auk þess sem við höfum fisk, kjöt, slátur og kartöflur, höfum við egg og mjólk. Já, hvað á þá matarforðinn að vera mikill til þess að fleiri en alþingismenn geti hjarað á honum? Nei, það er engin ástæða til þess fyrir hv. þm. að gera kornvöruskömmtunina tortryggilega, því að skammturinn er fullnógur. Þá sagði hv. þm., að B-reitirnir mundu ekki nægja nema þeim, sem hefðu hamstrað. Það er eins og hv. þm. haldi, að fólk eigi engin föt, en sem betur fer er þjóðin betur undir skömmtun búin en hún hefur verið nokkru sinni áður. Ég hef þekkt heimili bæði nú og fyrr, og ég fullyrði, að það er ekki sambærilegt, hvað fólkið hefði fyrrum þolað skömmtun verr en nú. Þá var fólkið illa fatað. Þá þurfti það að kaupa eftir hendinni, en nú er það svo vel fatað, að þessi skammtur ætti vel að duga því til áramóta. Ég er ekki að segja, að hundrað krónur sé mikill skammtur handa hverjum manni, en með tilliti til undanfarinna ára vil ég segja það, að það er enginn vandi fyrir fimm manna fjölskyldu að láta sér endast fimm hundruð krónur til áramóta. Við hreinlætisvörurnar hafði hv. þm. líka ýmislegt að athuga. Þessir reitir eru þannig gerðir, að hver maður getur fengið 1 kg af grænsápu, 2 pakka af þvottaefni, 1 pakka af sólskinssápu og eina handsápu. Ég hef borið þetta undir margar húsmæður. og þær telja, að þetta sé alveg nóg. 5 manna fjölskylda fær t. d. 5 handsápustykki, og þó að læknirinn þurfi að þvo sér meira en þessu svarar, held ég, að menn komist almennt fullkomlega af með þennan skammt. Flm. minntist ekki á kaffiskammtinn og ekki á sykurskammtinn, og geri ég ráð fyrir, að hún hafi ekki hugsað út í, hvort þetta sé mikið eða lítið. Af kaffi eru 4 pakkar. Einn pakki á mánuði og einn pakki til jólaúthlutunar. Yfirleitt hefur þetta ekki verið meira en hér er gert ráð fyrir, og eru birgðir ekki til í landinu. Sykurinn ætti að vera hægt að komast af með. Ég veit ekki, hvort það var fleira, sem hv. flm. hafði út á skömmtunina að setja og kynni að hafa farið fram hjá mér. Það er niðurstaðan, að ekkert er nýtt í þessum aðfinnslum annað en það, sem ég er búinn að rekja áður í þrem atriðum. Það er benzínskömmtunin, sem verið er að taka til athugunar. En þar verður við ramman reip að draga, þar sem er benzíninnflutningurinn, og er spurning, hvort hægt er til áramóta að flytja inn meira benzín en þegar hefur verið gert. - Þá er það stofnauki nr. 13. Ég hef lýst því, hvernig í þessu máli liggur og að úr muni verða bætt. - Og í þriðja lagi er það íslenzka prjónlesið, sem fellt er undan skömmtun. Þegar þessir þrír punktar hafa verið teknir til meðferðar og ef maður getur fengið lausn á þá, þá er fengið form á skömmtunarfyrirkomulagið, sem ég held, að flestir geti vel við unað. Ég vil segja það, að það er meira af vilja en mætti, sem hv. flm. og aðrir hennar flokksmenn hafa tekið að sér það hlutskipti að rísa öndverðir gegn aðgerðum í gjaldeyrismálum þjóðarinnar. En ef þeir telja sér það fært, mun ég ekki öfunda þá af hlutskipti sínu.