Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf frá formanni þingflokks Samfylkingarinnar um að Helga Vala Helgadóttir og Kristrún Frostadóttir verði fjarverandi á næstunni og frá formanni þingflokks Framsóknarflokksins um að Lilja Alfreðsdóttir og Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttur munu ekki geta sinnt þingstörfum á næstunni. Þá hafa borist bréf frá Birni Leví Gunnarssyni, Andrési Inga Jónssyni og Jódísi Skúladóttur um að þau verði fjarverandi á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi norður, Magnús Árni Skjöld Magnússon, en 1. varamaður hefur boðað forföll, 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi suður, Viðar Eggertsson, og víkur þá 1. varamaður, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, af þingi en hún hefur boðað forföll, 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi, Friðrik Már Sigurðsson, 1. varamaður á lista Pírata í Reykjavíkurkjördæmi suður, Halldór Auðar Svansson, 1. varamaður á lista Pírata í Reykjavíkurkjördæmi norður, Lenya Rún Taha Karim, og 2. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í Norðausturkjördæmi, Kári Gautason, en 1. varamaður hefur boðað forföll. Magnús Árni Skjöld Magnússon, Friðrik Már Sigurðsson, Halldór Auðar Svansson, Lenya Rún Taha Karim og Kári Gautason hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju. Landskjörstjórn hefur gefið út tilkynningu á grundvelli 1. mgr. 113. gr. kosningalaga til Viðars Eggertssonar. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kosningu og kjörgengi hans.

Hæstv. forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur fengið til meðferðar tilkynningu landskjörstjórnar um kosningu Viðars Eggertssonar sem er 2. þingmaður á lista Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi suður. Nefndin hefur fundað til að fjalla um kosninguna og kjörgengið og mælir einróma með staðfestingu kosningar Viðars Eggertssonar.



Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með staðfestingu kosningar Viðars Eggertssonar og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Viðar Eggertsson hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Viðar Eggertsson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Forseta hafa borist bréf frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 990, um kolefnisbókhald, frá Líneik Önnu Sævarsdóttur, og á þskj. 975, um viðbrögð við vanvirðandi framkomu af hálfu ráðherra eða ráðuneytisstjóra og sálfræðiþjónusta fyrir starfsmenn ráðuneyta, frá Helgu Völu Helgadóttur. Einnig hefur borist bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 996, um ljósmæður og fæðingarlækna, frá Gísla Rafni Ólafssyni. Þá hafa borist bréf frá mennta- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 636, um fjölgun starfsfólks og embættismanna, og þskj. 976, um viðbrögð við vanvirðandi framkomu af hálfu ráðherra eða ráðuneytisstjóra og sálfræðiþjónusta fyrir starfsmenn ráðuneyta, báðar frá Helgu Völu Helgadóttur, á þskj. 947, um innritun í verk- og iðnnám, frá Evu Sjöfn Helgadóttur, á þskj. 747, um skipulag og stofnanir ráðuneytis, frá Diljá Mist Einarsdóttur, á þskj. 1008, um kynsegin fólk í íþróttum, frá Indriða Inga Stefánssyni, og á þskj. 1036, um samninga við skólaþjónustu, frá Eyjólfi Ármannssyni. Að lokum hafa borist bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 286, um búsetuúrræði umsækjenda um alþjóðlega vernd, frá Ásmundi Friðrikssyni, á þskj. 299, um meðalbiðtíma eftir búsetuúrræðum, og þskj. 300, um meðalbiðtíma eftir félagslegri íbúð, báðar frá Evu Sjöfn Helgadóttur, á þskj. 360, um framfærsluviðmið, frá Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, á þskj. 376, um þjónustu við fatlað fólk á heimili sínu, og á þskj. 385, um aðgengi fatlaðs fólks að réttinum, báðar frá Ingu Björk Margrétar Bjarnadóttur, á þskj. 630, um fjölgun starfsfólks og embættismanna, frá Helgu Völu Helgadóttur, á þskj. 484, um skerðingu réttinda almannatrygginga, og félagslegrar aðstoðar, frá Guðmundi Inga Kristinssyni, á þskj. 573, um móttöku flóttafólks, frá Eydísi Ásbjörnsdóttur, og á þskj. 593, um breytingu á fjárhæðum örorkulífeyris, tekjutryggingar og heimilisuppbótar, frá Jóhanni Páli Jóhannssyni.

Virðulegi forseti. Frá árinu 2018 hefur legið fyrir greinargerð setts ríkisendurskoðanda um Lindarhvol. Frá árinu 2018 og allar götur síðan hefur hvílt leynd yfir þessari greinargerð. Nú berast mér þær fregnir að enn og aftur hafi forseti ákveðið að fresta því að aflétta leynd af þessari greinargerð um eina viku í viðbót. Við vitum svo sem ekki hversu margar vikur í viðbót það verða miðað við það sem á undan er gengið. Í síðustu viku bárust okkur fréttir af því að settur ríkisendurskoðandi, Sigurður Þórðarson, sé mjög ósáttur við að Alþingi skuli ekki enn hafa afgreitt greinargerð hans og dragist það enn frekar telji hann rétt að skoða hvernig hann geti brugðist við ávirðingum í sinn garð. Þetta bréf sendi settur ríkisendurskoðandi stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í nóvember sl. og er nú farið að dragast allverulega að bregðast við því bréfi. Ég vil spyrja: Hvað veldur þessum endalausu töfum hæstv. forseta? Er ekki kominn tími til að þessi greinargerð fái að líta dagsins ljós?

Frú forseti. Mér þykir sérkennilegt að lesa um það í fjölmiðlum að það sé eitthvað annað sem birtist í þessari skýrslu Ríkisendurskoðunar en það sem kom síðan fram í endanlegri skýrslu. Við erum einnig farin að lesa það í fjölmiðlum að farið sé að vitna í þessa tilteknu skýrslu í dómsölum og því er m.a. haldið fram að ríkið hafi orðið af jafnvel hundruðum milljóna vegna sölu út úr Lindarhvoli, að því er virðist til aðila sem tengdust og sátu beggja vegna borðs. Það er auðvitað rannsóknarefni að slíkt skuli eiga sér stað, að stjórnarmenn í Lindarhvoli hafi síðan setið í fyrirtækjum sem var verið að selja og hafi þar af leiðandi getað 

Forseti vill geta þess, eins og áður hefur verið getið, að spurningin um afhendingu greinargerðar setts ríkisendurskoðanda frá 2018 hefur verið til umfjöllunar í forsætisnefnd og er þar enn. Þar takast á, eins og fram hefur komið, tvenns konar sjónarmið, annaðhvort að við eigi almenn ákvæði upplýsingalaga eða hins vegar sérreglur í lögum um Ríkisendurskoðun, sem fela það í sér að Ríkisendurskoðun getur ákvarðað að gögn sem unnin eru meðan á meðferð máls hjá Ríkisendurskoðun stendur verði ekki gerð opinber. Það hefur verið afstaða ríkisendurskoðanda, bæði þess sem nú situr og þess sem á undan honum sat. Þess ber líka að geta, eins og hv. þingmenn vita, að skýrsla Ríkisendurskoðunar sem lögum samkvæmt var skilað til Alþingis vorið 2020 var tekin fyrir í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lögum samkvæmt á síðasta kjörtímabili. Þeirri athugun var ekki lokið en stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd getur tekið málið upp aftur, kjósi hún að gera það, og þar með farið yfir þau álitamál sem uppi kunna að vera um þessa tilteknu starfsemi.

Virðulegur forseti. Þegar settur ríkisendurskoðandi sem skilaði inn þessari greinargerð árið 2019, sem enn hefur ekki verið birt, kallar beinlínis eftir því í fjölmiðlum og í bréfaskrifum til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að skýrslan verði birt og sú tafsama meðferð sem sú greinargerð setts ríkisendurskoðanda hefur þurft að sæta í forsætisnefnd blasir auðvitað við þá held ég að margra hluta vegna, bara í ljósi þeirrar áru leyndarhyggju sem virðist umlykja Lindarhvol og málefni þess félags þessa dagana, eigi hæstv. forseti, og ég beini því til hans, að ganga nú til þess verks að klára verkefnið og birta þessa skýrslu til samræmis við það sem ákveðið var í forsætisnefnd í apríl í fyrra. Það er búið að ákveða að birta þessa greinargerð og það er ekki eftir neinu að bíða að klára það og gera hana opinbera sem er í takti við óskir setts ríkisendurskoðanda sem hafa ítrekað komið fram.

Herra forseti. Sá leyndarhjúpur sem hefur verið sveipaður um ráðstöfun stöðugleikaeigna og starfsemi Lindarhvols ehf. er eiginlega að verða að sjálfstæðu ímyndarvandamáli fyrir Alþingi. Það er hálffjarstæðukennt fyrir okkur þingmenn og fyrir almenning að lesa fréttir um efni þessarar skýrslu, lesa frétt af dómsmálum þar sem embættismaður Alþingis er kvaddur til til að bera vitni um það sem þar kemur fram, án þess að við höfum aðgang að skýrslunni. Þetta er greinargerð sem embættismaður Alþingis skilaði Alþingi og við eigum að fá að sjá það sem stendur þar. Hér minntist hæstv. forseti á lögfræðileg álitaefni sem væru til skoðunar. Má ég þá minna á að hæstv. forsætisnefnd lét einmitt vinna lögfræðiálit um hvort það teldist réttmætt eða hvort eitthvað væri því til fyrirstöðu að birta þessa greinargerð. Þar var niðurstaðan mjög afdráttarlaus: Nei, það er ekkert því til fyrirstöðu. 

Herra forseti. Ég minni yður á að það var settur ríkisendurskoðandi af sérstökum ástæðum til að fara yfir þetta mál. Það taldist þörf á því að fá utanaðkomandi aðila til að fara sérstaklega yfir þetta mál og sá aðili lauk sinni vinnu og skilaði afrakstrinum. Hvernig má það vera, í ljósi þess að það var talin þörf á sínum tíma á að fá utanaðkomandi mann til að fara yfir málið og hann skilaði vinnu sinni, að forsætisnefnd Alþingis sé enn að velta því fyrir sér fimm árum seinna hvort það sé rétt að birta skýrsluna? Er ekki hægt að fara að drífa aðeins í gangi mála í hinni ágætu hæstv. forsætisnefnd og skila þessari skýrslu, birta hana í samræmi við vilja nefndarinnar og, eins og komið hefur fram hér, lögfræðiálit sem unnið var fyrir nefndina?

Forseti vill minna á að greinargerð setts ríkisendurskoðanda frá sumrinu 2018 fól ekki í sér endanlegar lyktir máls af hálfu þeirrar stofnunar. Um var að ræða skjal sem var sent forseta Alþingis og fleirum til upplýsingar þegar settur ríkisendurskoðandi lét af störfum vegna þess að sú vanhæfisástæða sem fyrir hafði verið hjá þá kjörnum ríkisendurskoðanda var ekki lengur fyrir hendi af því að nýr maður var tekinn við stöðu ríkisendurskoðanda. Þarna var ekki um að ræða endanlega úttekt Ríkisendurskoðunar heldur var áfram unnið að verkefninu á vegum Ríkisendurskoðunar í tvö ár og skýrslu skilað til Alþingis sem hefur verið opinbert gagn frá því í maí 2020. Ég vildi árétta þetta vegna umræðunnar.

Virðulegi forseti. Rökin fyrir því hvort upplýsingalög eða sérlög eigi við halda einfaldlega ekki vatni. Þessi útvíkkun og teyging á gildissviði laganna er einhver fráleit aðferð til þess að komast hjá því að birta þessa skýrslu. Þessi skýrsla hefur legið fyrir núna í mjög langan tíma og ég held að við skuldum þjóðinni það, á grundvelli gagnsæissjónarmiða, að birta hana. Ég las eina fyrirsögn um daginn og þar stóð: Leyndarhvol. Mér fannst það svolítið skemmtileg fyrirsögn og það er alveg skemmtilegt að búa til eitthvert orðagrín úr þessu, en kjarni málsins er sá að þetta er grafalvarlegt mál og okkur ber sem þingmönnum, sem eru kjörnir af þjóðinni, skylda til að gæta gagnsæis þegar kemur að öllum störfum okkar. Ég segi nú bara: Birtum þessa skýrslu og öxlum blessuðu ábyrgðina sem fylgir því að opinbera hana. Hvað er það versta sem gæti gerst, spyr ég nú bara.

Forseti vill geta þess að það að sérregla ákvæðis 15. gr. laga um Ríkisendurskoðun eigi við er ekki fráleitari lögskýring en svo að úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur tvívegis komist að þeirri niðurstöðu að hún ætti við varðandi þessa tilteknu greinargerð, vegna beiðna sem bárust öðrum en Alþingi.

Virðulegi forseti. Það er alveg ótrúlegt að það skuli vera fimm ár liðin frá því að þessi greinargerð kom til hæstv. forseta og hún sé ekki enn orðin opinber. Er það virkilega þannig að ef greinargerðir eða skýrslur koma inn sem láta þann flokk sem er með þingforsetaembættið líta illa út þá sé bara hægt að stoppa hlutina, helst fram yfir næstu kosningar eins og gert var við skýrslu um félög í skattaskjólum? Ja, við erum að fara að ræða hér á eftir mjög svarta skýrslu um fiskeldi. Var það eitthvað sem hæstv. þingforseti spáði í að setja bara ofan í skúffu hjá sér til að ekki þyrfti að ræða hversu alvarleg staðan væri þar? Ég bara spyr.

Forseti vill geta þess að lögum samkvæmt fara skýrslur Ríkisendurskoðunar í ákveðinn málsmeðferðarfarveg hér í þinginu. Það á við um endanlegar skýrslur eins og þá sem hér liggur fyrir um fiskeldismál og það átti við um skýrslu Ríkisendurskoðunar um Lindarhvol sem gerð var opinber og kom til þingsins í apríl eða maí 2020. Þær fara allar í þá eðlilegu málsmeðferð sem þingsköp og sérlög gera ráð fyrir. Sú greinargerð sem hér er um að ræða er hins vegar ekki af því tagi heldur er það skjal sem lýsti stöðu vinnunnar þegar einn maður lét af verkinu og annar tók við sumarið 2018 og um það gilda önnur sjónarmið.

Forseti. Nú er það þannig að ólíkt fyrirkomulaginu í öðrum nefndum þingsins er forseti alráður í forsætisnefnd. Þannig getur hann hunsað meirihlutavilja í nefndinni og í raun og veru bara gert eins og honum sýnist. En það er náttúrlega á þeim forsendum að hann er kosinn af okkur þingmönnum og situr í skjóli þingsins sem forseti og á að vera forseti alls þingsins. Ég spyr mig hvort forseta sé raunverulega stætt á því að standa einn gegn birtingu þessarar greinargerðar þegar það eru augljóslega allir aðrir í nefndinni sem vilja birta hana. Þetta er umdeilt mál og það er verið að kalla eftir gagnsæi. Meira að segja settur ríkisendurskoðandi sjálfur, höfundur greinargerðarinnar, kallar eftir því að þetta verði birt. Það hlýtur að koma sá tímapunktur að forseti áttar sig á því að hann getur ekki leynt þessari skýrslu endalaust. Honum er bara ekki stætt á því.  
             Ég bið forseta vinsamlegast um að átta sig á stöðunni, átta sig á því að það er verið að kalla eftir gagnsæi. Endanleg úttekt 

Virðulegi forseti. Það eru nokkrir hlutir sem liggja fyrir í þessu máli, t.d. að forsætisnefnd samþykkti á fundi þann 4. apríl í fyrra að birta þessa skýrslu. Síðan koma mótmæli frá Lindarhvol og þau virðast trompa forsætisnefnd. Það þykir mér pínulítið alvarlegt og ekki pínulítið, mér þykir það mjög alvarlegt mál að kjörnir fulltrúar, forsætisnefnd, séu búnir að taka ákvörðun og svo komi álit frá Lindarhvoli sem í rauninni bætir engu við, enda voru þeir búnir að hafa fimm ár til þess að skrifa álit - bætir engu nýju við - og allt í einu skiptir ákvörðun forsætisnefndar engu máli. Það blasir líka við að settur ríkisendurskoðandi óskar eindregið eftir því að þetta verði birt. Hann virðist ekki líta svo á að þetta hafi verið vinnuplagg. Hann virðist líta svo á að hann hafi skilað vinnu sem hann vilji að sé gerð opinber vegna þess að hann liggi undir ámæli. 

Forseti vill geta þess að það sem vegið hefur þyngst í huga forseta er það að Ríkisendurskoðun og ríkisendurskoðandi hafa lagst gegn þessari birtingu á þeirri forsendu að þarna væri um að ræða skjal sem var í miðri vinnu og átti eftir að eiga sér stað tveggja ára vinna af hálfu Ríkisendurskoðunar áður en endanlegri skýrslu var skilað. Ríkisendurskoðun hefur lagt áherslu á það að þarna ætti þá við 3. mgr. 15. gr. laga um Ríkisendurskoðun sem felur í sér aðrar takmarkanir en almennt er kveðið á um í upplýsingalögum.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp af því að orðum var beint að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Nú eru málin þannig hér á hinu háa þingi að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd getur ekki aflétt trúnaði af greinargerðinni. Það er á borði forsætisnefndar og hefur verið alllengi og eins og þingmenn hafa hér rakið þá virðist vera meiri hluti fyrir því í forsætisnefnd að birta greinargerðina. Ég velti fyrir mér, svona vegna virðingar og ábyrgðar og sjálfstæðis Alþingis Íslendinga, hvort það væri ekki viðurhlutarminnst af hæstv. forseta að birta greinargerðina. Verði hún birt er aldrei að vita nema skýrslan sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lauk ekki umfjöllun um á síðasta kjörtímabili verði tekin upp aftur. Það hefur þó ekki verið rætt í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og ekki staðið til.

Forseti ítrekar það sem áður hefur verið sagt, að um málefni Lindarhvols er fjallað í skýrslu sem skilað var til Alþingis vorið 2020. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fjallaði um það á síðasta kjörtímabili en lauk ekki þeirri vinnu. Núverandi stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur vissulega fullt sjálfstæði um það hvort hún tekur það til meðferðar eða ekki. En það er sú skýrsla sem Alþingi hefur til afgreiðslu um þetta mál.

Virðulegi forseti. Þetta er einmitt hin áhugaverða staða. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd getur ákveðið að taka aftur upp skýrslu ríkisendurskoðanda um Lindarhvol en getur ekki tekið neitt tillit til greinargerðar setts ríkisendurskoðanda í þeirri vinnu nema hún sé tilbúin að undirgangast trúnað og gefa þar af leiðandi ekki neitt út í sinni skýrslu um það sem stendur í þessari greinargerð. Þetta er auðvitað mjög bagaleg staða, virðulegi forseti. Ég reyni að hafa það sem almenna reglu að taka ekki við gögnum í trúnaði vegna þess að við erum þjónar almennings sem eigum að geta talað um það sem við verðum vísari í okkar störfum en eigum ekki að sitja á því í einhverjum leyndarhjúpi eins og forseti ætlar sér hér að gera.  
             Til að geta unnið þessa skýrslu almennilega þá þurfum við að vita í hvað ríkisendurskoðandi er að vísa í sinni skýrslu þegar hann gagnrýnir það sem hann núna kallar vinnuskjal. Það sem settur ríkisendurskoðandi er líka að gagnrýna er að ríkisendurskoðandi sé að gagnrýna vinnu hans 

Virðulegur forseti. Þetta er eitt af þessum furðulegu málum sem koma alltaf upp aftur og aftur, þ.e. að við komum hingað upp í ræðustól og biðjum um að eitthvað sé upplýst. Einhverjir örfáir einstaklingar hafa séð þessa skýrslu. Ég held að enginn hafi orðið fyrir skaða af því þannig að ég get ekki séð annað en að við hin gætum fengið að sjá þetta líka og þar með væri málið bara búið. En einhvern veginn virðumst við alltaf sitja í sama farinu. Ég skil ekki að við séum í lýðræðisríki og að enn sé leynd yfir einhverju sem varðar bankahrunið. Við eigum að upplýsa þetta. En sennilega verður þetta eitt af þessum málum; þetta verður Leyndarhvolsskýrslan um Leyndarhvolsmálið og verður svoleiðis áfram þangað til einhver heggur á hnútinn. Ég vona bara að forseti höggvi á þann hnút og birti þetta.

Herra forseti. Forseti virðist líta á þessa greinargerð eða skýrslu setts ríkisendurskoðanda sem einhvers konar vinnuplagg í einhverju ferli sem átti að taka einhvern langan tíma, en umræddur aðili gerir það ekki. Hann lítur ekki á þetta sem vinnuplagg. Þetta er sjálfstæð skoðun þess sem framkvæmdi þetta. Hann vill að sjálfsögðu að sú skoðun líti dagsins ljós. Fjármálaráðherra hefur talað um að það sé bara hægt að gera eina skýrslu í hverjum mánuði - bara eina skýrslu. Þýðir það þá að við munum aldrei fá þessa rannsóknarnefnd sem við ætluðum að fá um ÍL-sjóðinn? Mér þykja þetta skrýtin vinnubrögð. Það er þá möguleiki á því, forseti, að drepa niður umræðu og ólíkar skoðanir með því að fá bara einhvern annan til að breyta þessum vondu skoðunum.

Forseti vill taka fram, eins og áður hefur komið fram, að þegar greinargerðinni var skilað sumarið 2018 var ljóst að athugun Ríkisendurskoðunar á málinu var ekki lokið, það átti eftir að afla frekari upplýsinga, það átti eftir að afla andmæla, það átti eftir að fá fleira fram í málinu áður en niðurstaða Ríkisendurskoðunar lægi fyrir. Um var að ræða skjal sem lýsti stöðu málsins þegar þá settur Ríkisendurskoðandi lét af störfum og aðrir tóku við verkefninu. Þetta gerir það að verkum að hér er auðvitað ekki um að ræða endanlega niðurstöðu Ríkisendurskoðunar hvað það mál varðar. Slík niðurstaða kom fram í skýrslunni sem kom til þingsins 2020 og hefur verið til umfjöllunar og getur verið áfram til umfjöllunar ef þingmenn kjósa svo.

Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið hér í umræðunni þá er nú rekið fyrir dómstólum mál er varðar Lindarhvol, mál Frigusar gegn Lindarhvoli í tengslum við sölu á Klakka. Það voru blaðamenn nokkrir sem sátu í gegnum aðalmeðferðina og fluttu af henni fréttir eins og gengur og gerist og það blasir við af þeim fréttum sem úr þeim málflutningi hafa borist að það er eitt og annað sem virðist hafa verið heldur óhönduglega farið með í vinnu Lindarhvols. Þegar við berum saman skýrslu Ríkisendurskoðunar sem barst 2020 og síðan þann tón sem virðist hafa verið sleginn í greinargerð setts ríkisendurskoðanda árið 2018, þá heyrist manni tónninn sem er sleginn í greinargerð setts ríkisendurskoðanda 2018 vera miklu nær þeirri umræðu sem átti sér stað um verklag og framkvæmd sölu 

Herra forseti. Ég verð að játa að þetta er eitt af þeim málum sem hefur kannski vafist helst fyrir mér eftir að ég settist inn á þing. Ég verð að játa að ég skil það ekki alveg. Ef ég skil þetta rétt þá er það þannig að hv. forsætisnefnd er búin að taka ákvörðun um að það eigi að birta skýrsluna. Því langar mig svolítið til þess að spyrja virðulegan forseta: Telur virðulegur forseti sig þess umkominn að snúa við ákvörðun forsætisnefndar eða hvað er það sem verið er að ræða í nefndinni? Nú hefur forseti ítrekað sagt að þetta sé til umfjöllunar í forsætisnefnd og mér skilst að það hafi verið það árum saman. Mig langar til að spyrja: Hvað er verið að ræða? Þarf að taka nýja ákvörðun um að birta þetta eða ætlar forseti að tefja þetta þangað til málið er búið að gleymast? Hver er afstaða forseta til þess sem þarf að ræða í forsætisnefnd? Hvað er það sem þarf að finna út hérna? Ég átta mig ekki alveg á þessu.

Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að forsætisnefnd ákvað síðasta vor að fara í birtingu eða afhendingu á viðkomandi skjali til blaðamanns sem eftir því hafði óskað. Þegar athugasemdir höfðu borist frá Ríkisendurskoðun, og reyndar stjórn Lindarhvols líka, þá var framkvæmdinni á því frestað. Það er síðan til umfjöllunar á vettvangi forsætisnefndar hvort ný ákvörðun verður tekin eða sú fyrri látin standa.

Virðulegi forseti. Það er kominn tími til að hætta að sýna forsætisnefnd þá lítilsvirðingu að gera algjörlega marklausa þá ákvörðun hennar fyrir tæpu ári síðan að birta þessa - hvað sem við skulum kalla það, hvort heldur sem forseti ákveður og hver sem er, sem ákveður að kalla það vinnuplagg eða hvað eina annað sem er. Það breytir engu. Staðreyndin er sú að við viljum láta birta þetta. Það er eiginlega það sem liggur á borðinu. Það má kalla það hvað sem er. Það sem verra er að það dragast upp á yfirborðið alls konar hugmyndir um alls konar leyndó og eitthvað sem væri jafnvel enn þá verra en það að birta ekki þessa skýrslu. Til dæmis hefur fyrrverandi fjármálaráðherra talað um það að það hafi ekki ein einasta króna sem hafi fengist fyrir Lindarhvol og eignirnar þar skilað sér inn í ríkissjóð. Mér finnst það t.d. grafalvarlegt mál og mér finnst það stórt mál að það sé löngu orðið tímabært að það komi hér bara rannsóknarnefnd sem fjalli um Lindarhvol og allt sem þar gekk á frá A til Ö.

Forseti bendir á enn og aftur að málefni Lindarhvols geta komið til þeirrar umfjöllunar á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem sú nefnd kýs þegar hún það kýs, og nefndin getur þá eftir þeim heimildum sem hún hefur aflað þeirra upplýsinga og tekið þau mál til umræðu, fengið þá gesti eða aflað gagna sem hún óskar eftir, eins og reyndar var líka heimilt á síðasta kjörtímabili. En núverandi nefnd, eftir kosningar, getur auðvitað tekið þetta mál upp aftur hvenær sem er og farið í saumana á málefnum Lindarhvols eins og hún óskar.

Virðulegi forseti. Mér þykja afsakanirnar vera ansi rýrar orðnar þegar verið er að reyna að benda á ástæður fyrir því að vera ekki að birta þessa skýrslu. Það er reynt að benda á að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd geti bara farið og fjallað um málið og aflað gagna en því miður getur hún ekki að aflað þeirra gagna sem um ræðir hér í dag sem eru gögnin sem forseti situr á. Mér er spurn hvort ekki þurfi hreinlega rannsóknarnefnd til að rannsaka embættisfærslur forseta í þessu máli. Af hverju er verið að sitja á þessari skýrslu svona lengi? Af hverju fá þessi gögn ekki að líta dagsins ljós? Hverja er verið að vernda? Eru það einhverjir sem fengu eignir á miklu meiri afslætti 

Til svara eru: Forsætisráðherra, matvælaráðherra, mennta- og barnamálaráðherra, félags- og vinnumarkaðsráðherra, háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og dómsmálaráðherra.

Virðulegi forseti. Þær ömurlegu fréttir bárust okkur nú þann 17. febrúar sl., á föstudaginn, að eldur hefði kviknað í áfangaheimili að Vatnagörðum 18. Enginn lét lífið í þessum voðaatburði en fimm voru fluttir á sjúkrahús. Þarna eru hýstir í iðnaðarhúsnæði fíklar sem eru í virkri neyslu og meira að segja er búið að setja þarna inn 7–8 hælisleitendur. Fólk sem er að koma hingað og leita eftir betra lífi hefur verið sett inn í eiginlega ólýsanlegar aðstæður. Ég velti fyrir mér, og þess vegna langar mig að ræða þetta við hæstv. ráðherra - ég hefði raunar getað nefnt þetta við svo marga fleiri ráðherra; það væri gaman ef þeir tækju saman höndum, félags- og vinnumarkaðsráðherra, dómsmálaráðherra og heilbrigðisráðherra, til þess að virkilega koma með heildstæða sýn á það hvernig við erum að fara með þetta fólk. Þetta fólk sem er fárveikt og mætir slíkum og þvílíkum fordómum í samfélaginu að það er eiginlega sárara en tárum taki. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra að því hvort hann hafi t.d. verið meðvitaður um þá stöðu sem er ríkjandi í Vatnagörðum 18 á þessu áfangaheimili. Það er ekkert regluverk og lélegar brunavarnir. Í rauninni þarf ekki einu sinni leyfi. Það getur hver sem er opnað áfangaheimili og bara skilið það síðan eftir eins og raun ber vitni, alveg án eftirlits. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé að bregðast við að einhverju leyti þessu ógnarástandi sem kom upp þann 17. febrúar sl.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu máli sem ég lít mjög alvarlegum augum. Það er vissulega mjög gott og mikil mildi að enginn slasaðist en það minnkar ekki þá skyldu sem ríki og sveitarfélög hafa gagnvart þessum hópum. Ég vil byrja á því að benda á að þingmenn Vinstri grænna hafa lagt fram á Alþingi þingsályktunartillögu þar sem kallað er eftir því að skapa umgjörð um þennan viðkvæma samfélagshóp og taka áfangaheimilin til frekari skilgreiningar, fjalla þar um eftirlit og fleiri atriði. Á sama tíma höfum við í ráðuneytinu hjá mér verið í samtali við Gæða- og eftirlitsstofnunina, sem heyrir jú undir ráðuneytið hjá okkur, til að kortleggja hvaða starfsemi á sviði velferðarþjónustu er veitt í dag án eftirlits og leggja fram tillögur til úrbóta. Svar mitt við fyrirspurn hv. þingmanns er: Já, við erum með augun á boltanum en við erum ekki komin með lausnirnar. Við erum að skoða þetta og höfum fundað með stofnuninni um þetta mál. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni að hér þarf að gera gangskör að því að bæta úr þessu þannig að það sé alveg ljóst að þegar um velferðarþjónustu eins og þessa er að ræða þá sé hún bæði eftirlitsskyld og að það sé skylda að aðilar séu þá með tilskilin leyfi til þess að reka þessa starfsemi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Mig langar líka að vekja athygli á því að þetta eru einstaklingar sem flestir eru á framfærslu hjá sveitarfélaginu. Það er rétt. Það er verið að taka af þessum einstaklingum um 140.000 kr. á mánuði fyrir pínulitla herbergiskytru. Þetta fólk á ekki neitt. Spurningin hlýtur að vera þessi: Hvað tekur það langan tíma, hæstv. ráðherra, að koma með einhverjar raunverulegar úrlausnir, raunverulega bragarbót fyrir þetta fólk? Er það ekki á okkar forræði hér, kjörinna fulltrúa og hæstv. ríkisstjórnar, að vernda alla þegna landsins? Getum við verið þekkt fyrir það að skilja þetta fólk svona gjörsamlega eftir hjálparlaust, heimilislaust, allslaust og fordæmt í ofanálag?

Hæstv. forseti. Í reynd hefur verið unnið að nokkrum málum, m.a. í tíð forvera míns í félagsmálaráðuneytinu, hæstv. ráðherra Ásmundar Einars Daðasonar, þar sem hann greip til þess ráðs m.a. að stofna hóp sem kom með margar góðar tillögur er varða fanga og félagslega þjónustu við fólk þegar það kemur úr fangelsum. Það er dæmi um eitt af því sem stjórnvöld hafa gert til að reyna að sinna þeim hópi. Hér erum við líka að tala um fólk sem á við mjög alvarlegan fíkniefnavanda að stríða. Ég segi það bara að við erum að skoða akkúrat þau mál sem snúa að áfangaheimilum og ég er fullur af vilja til þess að geta stigið einhver skref í þá átt sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Vextir hafa ekki verið hærri í 13 ár. Þeir eru búnir að hækka núna 11 skipti í röð. Greiðslubyrðin er að þyngjast og staða heimilanna er að versna mjög hratt. Til viðbótar hefur kaupmáttur verið að dragast saman síðustu mánuði. Við erum að sjá að þessi heimatilbúna verðbólga er ekki almenningi að kenna, eins og stjórnarliðum er tamt að benda á, heldur er þetta fyrst og síðast ábyrgðarleysi ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Það er á hennar ábyrgð að við erum að sjá verðbólguna fara þetta mikið upp. Um leið hækka vextirnir með þeim hætti sem raun ber vitni. Við erum að sjá í þessari viku að vextir á lánum með breytilegum vöxtum eru að fara hjá bönkunum vel yfir 8%, 8,30% að jafnaði í þeirri fákeppni sem bankamarkaðurinn er. Við vitum náttúrlega hver er leiðin til þess að losna frá fákeppninni. Þetta er dæmigerð íslensk raunasaga. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að tvennu. Annars vegar: Hver eru hennar skilaboð til þeirra sem núna hafa tekið óverðtryggð lán á breytilegum vöxtum, standa frammi fyrir þessum gríðarlega háu vöxtum í dag og þurfa annaðhvort að taka yfirdráttarlán eða fara yfir í verðtryggð lán á föstum vöxtum en sjá um leið eignamyndunina verða að engu, sjá um leið eigið fé fara niður? Hver eru skilaboð hæstv. forsætisráðherra til þessa hóps? Þetta er ekki hópur sem getur valið um þriðju leiðina eins og hinir ósnertanlegu vinir ríkisstjórnarinnar eru að gera, fyrirtækin sem eru utan krónuhagkerfisins. Hver eru skilaboðin til þessa hóps? Hitt er síðan að við erum að sjá og heyra að fjármálaráðherra segist vera búinn að teikna upp plan, loksins, korteri eftir að við afgreiddum fjárlögin. Núna eigi að fara í það að minnka halla með hagræðingaraðgerðum og stöðva skuldasöfnun. Þó fyrr hefði verið, segi ég nú bara. 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að setja þessi mál á dagskrá, sem eru auðvitað stórmál fyrir okkur öll. Ég vil byrja á því að segja það, og ítreka það sem ég hef áður sagt, að verðbólguþróun á Íslandi er á mjög breiðum grunni. Ábyrgðinni af henni verður ekki vísað á almenning, bara svo það sé algerlega skýrt að það er ekki mín sýn. Þegar við skoðum verðlagsþróun í janúar þá sjáum við að þetta er auðvitað mismunandi, enda er neysluvísitalan samsett úr mörgum liðum eins og hv. þingmenn þekkja mætavel. Við sjáum þar til að mynda hækkun á mat og drykkjarvörum milli mánaða en á móti þeim vega verðlækkanir. En hvernig sem við snúum þessum teningi þá breytir það því ekki að niðurstaðan er sem sagt sú að ársverðbólga í janúar mælist 9,9% sem er alltof hátt. Hv. þingmaður spyr: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera? Ég vil ítreka að þetta er auðvitað þríþætt. Það skiptir máli hvað gerist á vinnumarkaði sem er kannski það sem okkur mörgum er ofarlega í huga núna. Viðbrögð Seðlabankans skipta máli og ég vil ítreka það sem ég hef áður sagt að ég tel að viðbrögð Seðlabankans á húsnæðismarkaði hafi haft mikið að segja um þróun húsnæðisverðs. Nú er svo komið að vísitala neysluverðs án húsnæðis hækkar meira en vísitala með húsnæði sem eru ákveðin tíðindi. Þær aðgerðir hafa því borið árangur og eiga rætur að rekja til lagasetningar hér. Síðan eru það opinberu fjármálin sem hv. þingmaður beinir sjónum að. Ég tel nokkuð ljóst að þar þurfi að skoða þætti eins og við gerðum í síðustu fjárlögum. Ég vil minna á, vegna þess að hv. þingmaður talaði hér um skuldastöðu, að hún er góð í alþjóðlegu samhengi. Það kann hins vegar að vera að við þurfum að grípa til frekari aðhaldsráðstafana í rekstri og frekari tekjuöflunar til þess að vinna með ráðstöfunum Seðlabankans sem og vonandi farsælli lausn á vinnumarkaði þó að hún virðist vera langt undan núna.

Virðulegi forseti. Verðbólgan annars staðar er að lækka og við sjáum það líka, af því að hér er verið að nefna skuldasöfnun, að við erum enn með hæstu vaxtagjöldin í Evrópu. Gleymum því ekki. Hæstv. forsætisráðherra svarar ekki því hvaða hagræðingaraðgerðum við megum vænta núna á næstu dögum. En við skulum líka hafa það hugfast að matarkarfan er einn stærsti útgjaldaliður heimila í landinu, einn stærsti útgjaldaliðurinn, og fólk er á sama tíma að kljást við það hvernig það á að borga af óverðtryggðu lánunum sínum, hvort það eigi að fara yfir í verðtryggð lán af því að það getur ekki farið í aðra gjaldmiðla eins og fyrirtækin, mörg hver. Hjá þessum hópi er matarkarfan að hækka rosalega í verði og ríkisstjórnin á stóran þátt í því, annars vegar með agaleysi í ríkisfjármálum og kyndir þannig undir verðbólguna en líka hinu, að ríghalda í kerfi, ríghalda í ákvarðanir sem gætu m.a. hjálpað til með að lækka verðið á matarkörfunni. Hæstu liðirnir í matarkörfunni sem eru að hreyfast upp á við eru þeir sem lúta að einokun á markaði. 

Herra forseti. Eins og ég fór hér yfir í fyrra svari er þetta þríþætt verkefni. Vissulega hafa þar opinber fjármál töluvert að segja en við megum ekki gleyma hlutverki Seðlabankans í þessum efnum sem ég fór hér yfir áðan, sem og vinnumarkaðar. Við fylgjumst að sjálfsögðu grannt með stöðu almennings þegar kemur að húsnæðislánum og við erum ekki farin að sjá vísbendingar um vanda vegna yfirskuldsetningar því fasteignaverð hefur auðvitað líka hækkað mikið og þar með talið eignamyndunin. Þar er þetta greiðslubyrðin sem þyngir á og þá vil ég minna á þær aðgerðir sem stjórnvöld gripu til og kynntu í tengslum við kjarasamninga á almennum markaði, sem vörðuðu það að auka hér annars vegar húsnæðisstuðning fyrir þau sem eru á leigumarkaði, þar sem staðan er óneitanlega þyngst því það er tekjulægsti hópurinn, en gleymum því ekki að líka voru hækkuð skerðingarmörk vaxtabóta til að styðja við þau sem eru á eignamarkaði. Því höfum við jafnt og þétt verið að grípa inn í þessa stöðu til að standa vörð um hag almennings. Hvaða hagræðingaraðgerðir eru fram undan? 

Herra forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra þriggja spurninga sem varða það ófremdarástand sem nú er uppi á vinnumarkaði. Í fyrsta lagi: Hefur hæstv. ráðherrann rætt við settan ríkissáttasemjara um hvort hann telji sig á einhvern hátt bundinn af fyrirheiti um að vísa ágreiningi ekki til Hæstaréttar varðandi kjörskrá Eflingar? Það hefur komið fram að það er ekki hægt, það er bannað lagalega að gefa frá sér áfrýjunarréttinn fyrir fram. Svoleiðis að hafi verið samkomulag hefur það verið einhver sameiginlegur persónulegur skilningur milli ríkissáttasemjara og formanns Eflingar en síðan þá hefur formaður Eflingar gert kröfu um að ríkissáttasemjari víki frá málinu og annar maður er kominn í hans stað. Hefur hæstv. ráðherra rætt þetta við settan ríkissáttasemjara? Í öðru lagi: Hefur verið rætt innan ríkisstjórnarinnar að setja lög á þessa vinnudeilu og einhver undirbúningur verið unninn til að bregðast við, teljist þörf á því? Loks í þriðja lagi þá hefur því verið haldið fram í tengslum við þessa deilu að fólk á höfuðborgarsvæðinu þurfi að fá hærri laun en þeir sem vinna sambærileg störf á landsbyggðinni og verið vísað í hátt leiguverð hér. Nú hafa auðvitað laun almennt á landsbyggðinni verið lægri að jafnaði en á höfuðborgarsvæðinu en auk þess leggst ýmis kostnaður á íbúa landsbyggðarinnar sem leggst ekki eins þungt á íbúa höfuðborgarsvæðisins. Hefur hæstv. ráðherra skoðun á þessum málflutningi, því að það eigi að hækka sérstaklega laun á höfuðborgarsvæðinu umfram það sem gerist á landsbyggðinni?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnirnar. Þessi kjaradeila er, eins og við vitum og höfum séð í fjölmiðlum, í mjög miklum hnút. Það er alveg ljóst að ýmislegt hefur verið reynt. Í síðustu viku óskaði ríkissáttasemjari eftir því að vinna ekki lengur að þessari tilteknu deilu og ég fékk annan í hans stað til þess. Þær viðræður fóru fram núna fyrir helgina og um helgina og niðurstaðan var, eins og við öll vitum, að það náðust því miður ekki samningar. En vonandi verður hægt að taka þann þráð upp aftur því að ég geri þá kröfu til aðila vinnumarkaðarins að þeir semji. Það finnst mér vera þeirra hlutverk, að komast að samkomulagi. Ég hef ekki rætt sérstaklega við settan ríkissáttasemjara um það hvort hann sé bundinn af því sem forveri hans skrifaði undir við stéttarfélagið Eflingu. En það hefur hins vegar komið fram sem álit ýmissa lögfræðinga að það sé eitthvað sem sé ekki hægt að gera, líkt og hv. þingmaður kom inn á. Það hefur ekki verið rætt í ríkisstjórn að setja lög á þessa deilu. Og til að reyna að svara síðustu spurningunni varðandi hvort það sé eðlilegt eða æskilegt að fólk á höfuðborgarsvæðinu fái hærri laun heldur en fólk annars staðar á landinu, þá er auðvitað heilmikill munur á milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar þegar kemur að ýmsum málum, miklu fleiri málum heldur en launum, m.a. hvað snýr að ferðakostnaði, húsnæðiskostnaði, kostnaði við húshitun, kostnaði við að kaupa sér í matinn. Þannig að það er ekki alveg einfalt mál.

Herra forseti. Telur hæstv. ráðherra að það gæti verið æskilegt að vísa málinu er varðar kjörskrá Eflingar til Hæstaréttar til að fá úr því skorið fyrir Hæstarétti hvaða reglur gildi og hvort vinnumarkaðslöggjöfin eins og hún er núna virki í raun? Þarna virðist hafa komið upp mjög undarleg staða þar sem miðlunartillaga er dæmd lögmæt en mönnum er gert erfitt fyrir að framfylgja henni. Telur hæstv. ráðherra að það gæti verið ráð að fá úrskurð Hæstaréttar um þetta? Varðandi hugsanlega löggjöf, í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur ekki rætt þetta nú þegar, mun þá hæstv. félagsmálaráðherra taka þetta upp í ríkisstjórn, þó ekki væri nema til að vinna undirbúningsvinnu ef staðan hér yrði slík að grípa þyrfti inn í?

Hæstv. forseti. Já, ég tel að það væri mögulega æskilegt að fá úrskurð Hæstaréttar í þessu máli. Ég held að það sé eitthvað sem leiðir bara af þeirri niðurstöðu sem Landsréttur komst að, einfaldlega vegna þess að nú erum við með þá stöðu að hægt er að leggja fram miðlunartillögu en ekki að fá úr henni skorið miðað við það sem Landsréttur setur fram. Í mínum huga er því um óvissu að ræða núna hvað varðar vinnulöggjöfina og ég held að við getum öll verið sammála um að það er ekki mjög æskilegt. En ef ekki þá held ég að það sé óhjákvæmilegt að við skoðum vinnulöggjöfina hvað þetta atriði varðar. Ég held að það segi sig algjörlega sjálft. Varðandi það síðasta sem hv. þingmaður nefndi þá munum við ræða þessi mál á ríkisstjórnarfundi á morgun en fyrst og fremst fara yfir stöðuna á málinu, 

Herra forseti. Ríkisstjórnin er búin að missa tökin á stjórn efnahagsmála. Það sjáum við í 9,9% verðbólgu og hæstu seðlabankavöxtum í 13 ár. Fólkið í landinu líður fyrir þetta með rýrnandi kaupmætti og snarhækkandi greiðslubyrði af fasteignalánum. Um leið situr tekjulægsta fólkið á Íslandi eftir á stjórnlausum leigumarkaði þar sem okurfyrirtæki fá frítt spil og leigukostnaður sem hlutfall af ráðstöfunartekjum fólks er einn sá hæsti meðal OECD-ríkja. Þetta er staðan, virðulegi forseti, og á meðan sjáum við ofurhagnað og ofurlaun í bankakerfinu, methagnað hjá stórútgerð og sprengingu í fjármagnstekjum þar sem eina prósentið tekur til sín æ stærri hlutdeild af kökunni. „Bókfærð mánaðarlaun forstjóra næstum 19 milljónir ofan á kauprétt upp á milljarð“ - þetta er fyrirsögn frá því um helgina. Og hvað á þá tekjulægsta fólkið á Íslandi að gera annað en að krefjast leiðréttingar á þessu óréttlæti gegnum launaliðinn? Hvers vegna ætti lágtekjufólk að sýna sérstaka hófsemi og biðlund þegar ríkisstjórn Íslands hirðir ekki um að jafna byrðarnar, þegar ríkisstjórn Íslands hirðir ekki um að vinna gegn verðbólgu? Er ekki með neitt plan, eins og kom svo skýrt fram áðan í máli hæstv. forsætisráðherra sem hafði engin svör. Spurning mín til hæstv. vinnumarkaðsráðherra er þessi: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að lægja öldurnar á vinnumarkaði? Hvernig ætlar ríkisstjórnin að höggva á hnútinn? Hvert er eiginlega planið? Ætlar ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur að berja niður verkföll með lagasetningu eða er kannski kominn tími til að sýna hér alvöruforystu og ráðast í einhverjar þær aðgerðir sem við jafnaðarmenn höfum talað fyrir í allan vetur, aðgerðir til að koma böndum á verðbólgu, aðgerðir til að verja tekjulægsta fólkið gegn henni, styrkja velferðarkerfið en skattleggja ofurhagnað, skattleggja auðlindarentu og setja bremsu á hækkun leiguverðs? Kemur þetta til greina?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég ætla að byrja á því að segja að ég get ekki tekið undir þau orð hv. þingmanns að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hirði ekki um að jafna byrðarnar. Ég vil bara benda hv. þingmanni á þá staðreynd að á síðasta kjörtímabili var gripið til breytinga á skattalöggjöfinni þannig að þriðja skattþrepið 

Virðulegur forseti. Það er með nokkrum ólíkindum að hlusta á þennan málflutning. Ég velti svolítið fyrir mér í hvaða veruleika hæstv. ráðherra lifir. Segir það hæstv. ráðherra ekki neitt að nú fer ójöfnuður vaxandi samkvæmt Gini-mælingum á Íslandi, að æ fleiri heimili eiga erfitt með að ná endum saman samkvæmt könnunum, að æ fleiri heimili eru rekin á yfirdrætti? Segir það hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra ekki neitt að ráðstöfunartekjur jukust þrisvar sinnum meira hjá tekjuhæstu 10% landsmanna árið 2021 en hjá öðrum tekjuhópum? Er þetta í alvörunni til marks um að hér sé við völd ríkisstjórn sem er að jafna byrðarnar? Þetta er brandari. Hér er minnst á húsnæðisbætur en höfum það í huga að við höfum enga tryggingu fyrir því að þær skili sér raunverulega til leigjenda meðan ríkisstjórnin heykist á því að setja hér leigubremsu og frysta hækkun leiguverðs eins og hefur verið gert svo víða, m.a. í Skotlandi og Danmörku. Ríkisstjórnin hefur misst tökin á stjórn efnahagsmála. 

Hæstv. forseti. Líkt og ég rakti í fyrra svari mínu þá hefur verið gripið til fjölmargra aðgerða en hv. þingmaður, það er eins og það núllist alltaf út það sem þegar er búið að gera. Það er alveg með ólíkindum, verð ég að segja. En ég ætla að fá að taka undir eitt sem kom fram í máli hv. þingmanns, þ.e. að við þurfum að sjálfsögðu að huga betur að því hvernig staðan er á leigumarkaði. Þar þurfum við að huga betur að því með hvaða hætti er hægt að koma frekari böndum á þær hækkanir sem þar hafa orðið, svo ég taki eitt dæmi af því sem hv. þingmaður kom inn á. Það voru vissulega stigin einhver skref nú fyrir áramótin með samþykkt á breytingum á lögum um leigumarkaðinn til að safna gögnum, til að vita meira um leigumarkaðinn, en ég get tekið undir að það væri æskilegt að skoða einhvers konar aðgerðir, eins og t.d. leigubremsu.

Forseti. Stærstu samtök láglaunafólks á Íslandi eru í verkfalli og eru að berjast fyrir því að fá mannsæmandi kjör til að geta lifað af í mikilli verðbólgu, verðlagshækkunum og húsnæðisvanda. Aðspurð sagði hæstv. forsætisráðherra í viðtali við Ríkisútvarpið í síðustu viku að hún hefði engin áform uppi um að stíga inn í kjaradeilu Eflingar og Samtaka atvinnulífsins og það væri farsælast að deilur leystust við samningaborðið. Þar sagði hæstv. forsætisráðherra einnig, með leyfi forseta: „Ég hef alltaf stutt baráttu launafólks fyrir bættum kjörum, en þessi deila hefur verið þung og stór orð látin falla sem ég tek ekki endilega undir þótt ég styðji baráttu launafólks fyrir bættum kjörum eðlilega.“ Forseti. Nú hefur stjórn Samtaka atvinnulífsins samþykkt einróma að leggja það til við aðildarfyrirtæki sín að setja allsherjarverkbann á Eflingu. Atkvæðagreiðslan er þegar hafin. Staðan er sem sagt orðin sú að Samtök atvinnulífsins eru að beita algerum neyðarúrræðum, að þeirra eigin sögn stærstu og öflugustu verkfærunum í verkfærakistunni, á verkfall sem hefur staðið í rúma fimm daga, þar af tvo daga þar sem hlé var gert á verkfallinu. Gleymum því ekki. Þetta er barátta láglaunafólks, fólksins sem hefur lægstu launin á íslenskum vinnumarkaði og þetta eru aðferðirnar sem fulltrúar atvinnulífsins ætla að beita. Sáttasemjurum ríkisins hefur ekki gengið vel að leysa málið og nú virðist stefna í nánast fordæmalausar aðgerðir gegn lægst launaða fólkinu í landinu. Í ljósi þessarar stöðu spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvort hún telji ekki rétt að leita leiða til að leysa þessa deilu með aðkomu stjórnvalda, rétt eins og hún gerði hér fyrr í vetur vegna kjaraviðræðna Samtaka atvinnulífsins við önnur félög á almennum vinnumarkaði.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Þær aðgerðir sem stjórnvöld kynntu í tengslum við gerð kjarasamninga meiri hluta félagsmanna á almennum vinnumarkaði voru aðgerðir sem áttu rætur að rekja til mjög ítarlegs samráðs á vettvangi Þjóðhagsráðs þar sem sitja forystumenn heildarsamtaka launafólks sem og fulltrúar atvinnurekenda, fulltrúar sveitarfélaga og ríkis og Seðlabanka. Það kom mjög skýrt fram þegar þessar aðgerðir voru kynntar að þetta væru aðgerðir stjórnvalda í tengslum við skammtímasamninga sem nú væru undir á almennum vinnumarkaði, að það yrðu ekki sérstakrar aðgerðir fyrir þau sem væru ekki hluti af þeim samningum né heldur í raun og veru fyrir aðra þá kjarasamninga sem á eftir að gera, enda er hér um að ræða skammtímasamninga til eins árs. Þær aðgerðir sem þarna voru kynntar, sem gagnast öllum almenningi í landinu og ég nefndi hér áðan í samtali við hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, eru aðgerðir sem skipta auðvitað mestu fyrir tekjulægstu hópanna. Þá er ég að vitna í húsnæðisstuðning til leigjenda en líka til eiganda sem og auðvitað útvíkkun barnabótakerfisins, sem er önnur aðgerð sem á rætur að rekja til þess sem ákveðið hefur verið á vettvangi Þjóðhagsráðs. Mér finnst ekki rétt að stjórnvöld stígi inn í kjaradeilu við einstök félög á vinnumarkaði. Mér finnst rétt að stjórnvöld vinni þetta með fulltrúum heildarsamtaka, eins og gert hefur verið undir minni forystu eftir að nýtt Þjóðhagsráð var sett á laggirnar. Þannig náum við fram sem breiðastri sátt um þær aðgerðir. Þegar hv. þingmaður spyr: Á ekki að koma með séraðgerðir inn í þessa deilu? Nei, ég tel ekki svo vera. Við höfum kynnt þær aðgerðir. Það er verið að vinna að áframhaldi þeirra þannig að við séum komin lengra þegar skammtímasamningum lýkur, sem er í raun og veru mjög stutt í, t.d. hvað varðar húsnæðismarkaðinn, mögulegar aðgerðir til að setja á svokallaða leigubremsu. Þar hafa aðilar vinnumarkaðarins verið kölluð til til að taka þátt í þeirri vinnu. Ég held að affarasælast væri einmitt 

Forseti. Hæstv. forsætisráðherra vísar hér í aðgerðir stjórnvalda sem Efling gagnrýndi harkalega á sínum tíma og taldi mjög léttvægar, sérstaklega gagnvart sínum hópi, gagnvart sínu fólki, fólkinu í landinu sem hefur lægstu launin. Fólk í landinu sem hefur lægstu laun nær ekki endum saman eftir fullan vinnudag. Stöldrum aðeins við. Þetta hlýtur að vera merki um að það er eitthvað að á vinnumarkaðinum, í samfélaginu okkar þegar þetta er staðan. Samtök atvinnulífsins virðast vera komin í stríð gegn þessu fólki. Er það virkilega þannig að hæstv. ráðherra sem segist, með leyfi forseta, alltaf hafa stutt baráttu launafólks fyrir bættum kjörum telji sig ekki geta lagt meira til til að leysa þessa þungu deilu sem nú stendur yfir? Er það bara búið? Hver verður þá staðan? Hvernig leysum við þetta mál?

Við borðið í Þjóðhagsráði situr t.d. forseti ASÍ. Þar sitja líka forystumenn opinberu félaganna. Þeir aðilar ræða við stjórnvöld um það hvernig þeir vilja að stjórnvöld hagi sínum aðgerðum þegar kemur að því að greiða úr málum vegna kjarasamninga. En frumábyrgðin á því að ná saman er auðvitað við samningaborðið þar sem sitja einstök stéttarfélög og svo auðvitað fulltrúar atvinnurekenda. Ég hef auðvitað af því þungar áhyggjur að þessir aðilar sem bera ábyrgð á því að ná kjarasamningum hafi ekki náð saman og það stefni í jafn harðar aðgerðir og við sjáum nú, gríðarlega harðar og, ef litið er til sögunnar, harðari en við höfum séð árum og áratugum saman. Skylda þessara aðila er að ná samningum við samningaborðið. 

Virðulegi forseti. Það er að verða eitt og hálft ár síðan svokölluð farsældarlög voru samþykkt á Alþingi. Markmið þeirra laga er m.a. að börn og foreldrar sem á þurfa að halda hafi aðgang að samþættri þjónustu við hæfi án hindrana. Þessi lagasetning markaði talsverða kerfisbreytingu og tók gildi 1. janúar á síðasta ári, var samþykkt samhljóða í þinginu ef ég man rétt. Í samtölum mínum við fólk sem vinnur innan þessa geira hefur eitt atriði komið upp sem mig langar til að spyrja hæstv. mennta- og barnamálaráðherra um. Samkvæmt lögum um grunn- og leikskóla hafa skólarnir heimild til að veita börnum samþætta þjónustu, t.d. með nemendavarnarráði. Það er gert á hátt sem er í ákveðinni mótsögn við farsældarlögin. Svo að ég útfæri það aðeins betur er nemendaverndarráð vettvangur fyrir samþætta þjónustu þar sem situr þverfaglegur hópur sérfræðinga sem fer yfir málefni barna sem þurfa meiri aðstoð. Þau hafa heimildir gagnvart persónuverndarlögum til að ræða mörg mál en í farsældarlögunum er gert ráð fyrir að samþætt þjónusta sé í kringum hvert og eitt barn og að sú þjónusta sé að beiðni foreldra. Þessar heimildir skarast og það liggur í hlutarins eðli að það er að einhverju leyti skilvirkara að fara í gegnum fimm til sex mál á hverjum fundi þessara sérfræðinga frekar en að kalla til fundar um hvert einstakt mál. Mig langar því til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig tryggjum við að þjónustustigið verði í raun betra við þessa yfirfærslu yfir í einstaklingsmiðaða nálgun? Ég spyr líka hvort ráðherrann telji að þeir fjármunir sem settir voru aukalega í málaflokkinn dugi til að ná því markmiði.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þessi lög voru samþykkt fyrir einu og hálfu ári og tóku gildi fyrir rúmu ári síðan og í þeim felst talsverð kerfisbreyting sem m.a. felur það í sér að við erum að taka okkur þrjú til fimm ár í innleiðingartíma laganna. Í dag eru fjögur sveitarfélög sem eru að vinna að innleiðingu laganna sem forystusveitarfélög, það eru Vestmannaeyjabær, Árborg, Akranes og Akureyri. Við erum að fara að fá fleiri sveitarfélög núna af stað af krafti inn í þessa vinnu. Og til þess að svara fyrirspurn hv. þingmanns þá er annað sem þessi lög í rauninni kalla á en það eru breytingar á skólakerfinu, á grunnskólalögum og það er bandormur sem er á síðustu metrunum í smíðum í ráðuneytinu en ég reikna með því að hann verði mögulega kynntur fyrir þingmannanefnd í málefnum barna á morgun. Hann snýr að breytingum á ýmsum lögum er varða menntakerfið þar sem m.a. þarf að taka á þeim þætti sem hér er nefndur. En síðan er líka hluti sem verður tekinn inn í nýja vinnu við nýja skólaþjónustulöggjöf en við reiknum með því að næsta haust komi hér heildstæð skólaþjónustulöggjöf sem m.a. fjalli um þrepaskiptan stuðning og hvernig farsældarlögin verði innleidd í skólakerfinu, líka með nýrri þjónustustofnun. Heilt yfir vil ég segja að þetta fer ágætlega af stað en það er fullt af árekstrum. Hv. þingmaður nefnir einn þeirra. Ég hugsa, ef ég hefði lengri tíma, að ég gæti nefnt svona fimm til tíu í viðbót. Það er liður í innleiðingunni að svo sé. Síðan varðandi fjármögnun er verið að - ég kem inn á það í seinna andsvari.

Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Í þessari vinnu sem er í gangi vil ég hvetja til þess að þegar frekari umbætur verða gerðar á lögunum sem hún var að fjalla um áðan verði rýndir mjög vandlega þeir flöskuhálsar sem eru í kerfinu víðs vegar - við höfum heyrt talað um tvöfaldar greiningar hjá ríki og sveitarfélögum á hinu og þessu - þannig að við gerum allt þetta kerfi skilvirkara, að við tryggjum að við náum þessum háleitu og göfugu markmiðum með farsældarlögunum en sjáum jafnframt til þess að þessi þjónusta sé veitt á sem skilvirkastan hátt.

Virðulegur forseti. Rétt áður en ég kem að fjármagninu vil ég bara taka undir með hv. þingmanni, og þess vegna erum við enn þá með þingmannanefnd starfandi. Í hvert sinn sem eitthvað kemur upp þá er það rætt þar með fulltrúum allra stjórnmálaflokka. Eitt af því sem þarf að taka á eru þessir flöskuhálsar sem hv. þingmaður nefnir, eins og tvöfaldar greiningar milli ríkis og sveitarfélaga, milli grunnskóla og framhaldsskóla o.s.frv. Það er eitt af því sem við munum ávarpa í þessum bandormi sem er væntanlegur hingað inn í þingið. Varðandi fjármögnunina þá er það líka þannig að ráðist var í umfangsmikla greiningu á fjárþörf ríkis og sveitarfélaga og Alþingi samþykkti þá fjárhæð sem talin var inn í frumvarpið. Síðan var því úthlutað á milli sveitarfélaga eftir ákveðinni aðferðafræði sem er ekkert hafin yfir gagnrýni og er eitthvað sem við þurfum að endurskoða jafnt og þétt í innleiðingarferlinu. En innleiðingarferlið gerði líka kröfu á okkur og nú erum við að byrja að kalla eftir upplýsingum, frá sveitarfélögum sem hafa verið í innleiðingunni, til að meta ágóðann á móti. Þegar við sjáum að í einstaka sveitarfélögum, eða heyrum af því, eru menn byrjaðir að loka barnaverndarmálum vegna þess að þeir leysa þau á grundvelli skóla og félagsþjónustu þá er það ágóði sem við þurfum  Við erum komin í gegnum fyrsta árið. Nú erum við að kalla eftir upplýsingum um það í hvað fjármagnið fór, hvað mætti betur fara og svo gerum við breytingar og notum innleiðingartímann í það en vinnum þá vonandi áfram í þverpólitískri sátt hér á þingi.

Virðulegi forseti. Bara örstutt í mestu vinsemd af því að þetta tengist því sem ég kom inn á áðan varðandi verðbólgu, dýra matarkörfu o.s.frv. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á fyrirspurn sem ég lagði fram í lok september til matvælaráðherra um hvort ráðherra hafi beitt sér fyrir lækkun tolla og gjalda á innfluttar matvörur til að berjast gegn verðbólgu. Þetta gerði ég fyrir rúmum fjórum mánuðum síðan. Mun ráðherra kappkosta að breyta reglum um tolla og úthlutun tollkvóta sem geti leitt til lækkunar á matvöruverði? Ég ætla ekki endilega að kvarta yfir að það sé mjög langt síðan, ég óska bara eftir því og það væri gott, fyrst ráðherra er í salnum, að þessari munnlegu fyrirspurn yrði svarað við tækifæri. Eins og ég segi, ég er ekki að gera rellu yfir því að henni hafi ekki verið svarað fyrr. Ég held miklu frekar að það væri þýðingarmikið að fá svarið, skilaboðin, núna af því að þetta tengist beint því hvaða aðgerðir stjórnvöld geta gripið til til þess að hafa áhrif á verð á matarkörfunnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að árétta þessa beiðni um skriflega fyrirspurn til munnlegs svars. Sjálf hef ég sem ráðherra alltaf tekið því vel þegar þingið hefur óskað eftir því að ég sé hér til svara, og mun ég gera það hér eftir sem hingað til. Það hefur reyndar ekki gerst oft á þessu þingi að fyrirspurnafundir hafi yfir höfuð verið haldnir. Mér er ekki alveg kunnugt um ástæður þess, hvort það snýst um að fáar fyrirspurnir berist eða hvað það er. Þeim hefur allnokkrum verið beint til mín og þær hafa safnast upp á löngum tíma en því miður hefur ekki enn gefist tækifæri til að svara þeim. En ég lýsi því hér með yfir, virðulegur forseti, að ég er sérdeilis tilbúin til að svara þeim spurningum sem að mér er beint.

Virðulegur forseti. Ég held, með fullri virðingu fyrir okkur öllum hinum, að það sé enginn annar þingmaður sem hafi eins lítinn beyg gagnvart því að svara fyrirspurnum frá þingmönnum og hæstv. ráðherra. En ég legg áherslu á að ég vil um leið þakka hæstv. ráðherra fyrir það að vilja svara þessari fyrirspurn, eins og ég segi mun það hafa þýðingu í baráttu okkar við að finna út til hvaða aðgerða stjórnvöld geta gripið. Þetta er hluti af þeirri mynd. Þetta er ekki lausnin en þetta er hluti af þeirri mynd sem við gætum fengið inn í þetta púsl; hvernig lækkum við verðið á matarkörfunni? Það mun hjálpa íslenskum heimilum. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa tekið vel í að ræða þessi mál sem fyrst og ræða þá um leið þessa skriflegu fyrirspurn mína til munnlegs svars.

Forseti vill upplýsa um að munnlegar fyrirspurnir verða á dagskrá þingsins eins fljótt og mögulegt er og sennilega í næstu viku.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. matvælaráðherra fyrir að bregðast skjótt við og eiga við okkur orðastað um þá mikilvægu atvinnugrein sem sjókvíaeldið er. Það liggur skýrt fyrir, eins og við þekkjum, að margvíslegar og alvarlegar brotalamir eru í umgjörð greinarinnar. Þar má nefna slælegt eftirlit, veika stjórnsýslu og hagsmunaárekstra, svo að fátt eitt sé nefnt. Þetta er auðvitað ekki boðlegt þegar undir er atvinnugrein sem skilar milljarða tugum í þjóðarbúið og heldur uppi verðmætri atvinnu á svæðum sem hafa átt undir högg að sækja. Frá því að þessir þrír stjórnmálaflokkar sem mynda ríkisstjórn landsins hófu samstarf sitt hefur greinin vaxið ævintýralega mikið. Ársframleiðsla í greininni, og þá er undir bæði sjóeldi og landeldi, var tæp 15.000 tonn árið 2017 og árið 2021 var framleiðslan komin upp í 45.000 tonn. Ef við færum okkur enn aftur í tímann þá er staðan þannig að sjókvíaeldi rúmlega tífaldaðist frá árinu 2014. Undir venjulegum kringumstæðum gæfu þessar tölur fullt tilefni fyrir sitjandi ríkisstjórn til að berja sér á brjóst og guma sig svolítið af hressilegri atvinnuuppbyggingu og gjaldeyrisöflun fyrir þjóðarbúið en í þessu tilfelli eru engar slíkar aðstæður fyrir hendi, einfaldlega vegna þess að það er niðurstaða Ríkisendurskoðunar í svartri skýrslu að samþjöppun eignarhalds, stefnulaus uppbygging og rekstur sjókvía á svæðum sem vinna gegn því að auðlindin skili hámarksávinningi fyrir ríkissjóð hefur fest sig í sessi án mikillar umræðu eða atbeina stjórnvalda. Hér er fast að orði kveðið, stefnulaus uppbygging, samþjöppun eignarhalds og rekstur á svæðum sem vinnur gegn því að þjóðin njóti hámarksávinnings af einni mikilvægustu atvinnugreininni sem starfrækt er í landinu. Allt þetta gerist án mikillar umræðu eða atbeina stjórnvalda. Þetta þýðir auðvitað á mannamáli að stjórnvöld hafa á síðustu árum verið steinsofandi á verðinum á meðan greinin hefur vaxið stjórnsýslu og eftirlitsstofnunum yfir höfuð. Ég vil því spyrja hæstv. matvælaráðherra hver viðbrögðin séu við þessum mikla áfellisdómi Ríkisendurskoðunar yfir vinnubrögðum og aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar á síðustu árum. Er það hreinlega boðlegt að tryggja ekki betur vandaðri umgjörð um greinina en raun ber vitni? Þegar kemur að eftirliti með greininni er pottur víða brotinn. Lagabreytingar, sem gerðar voru bæði árin 2014 og 2019, leiddu ekki til skilvirkara eftirlits eða leyfisveitinga. Eftirlitið er of háð hagsmunaaðilunum sjálfum og ljóst að það þarf bæði að einfalda og samþætta betur á milli stofnana, einkum Matvælastofnunar og Umhverfisstofnunar, og að rukkað sé samkvæmt kostnaði. Eftirlitið hefur ekki átt roð í þessa miklu og stefnulausu uppbyggingu, svo að ég vitni aftur í fyrrgreind orð. Hvernig hyggst hæstv. matvælaráðherra bregðast við þessu, bæði til skemmri og lengri tíma, og hvernig er hægt að tryggja að eftirlitsaðilar geti verið sjálfstæðir í sínu eftirliti og óháðir fyrirtækjunum sjálfum? Ein af frumskyldum stjórnvalda á hverjum tíma er að eigum og gæðum þjóðarinnar, verðmætum sem landsmenn eiga saman, sé ekki úthlutað tilviljunarkennt eða án eðlilegrar gjaldtöku. Gildir þar einu hvort verið sé að selja banka, orku eða innheimta gjöld vegna veiða í sjó eða vegna aðgengis fiskeldisfyrirtækja að takmörkuðum gæðum í eigu þjóðarinnar. Við hljótum alltaf að gera þá kröfu að ríkisstjórn á hverjum tíma tryggi slíkt og að skýrt sé hvað sé raunverulegt auðlindagjald og því ekki ruglað saman við aðra gjaldtöku eða kostnað greinarinnar. Við sáum það í fjárlagaumræðunni fyrir jól að tregðulögmálið er sterkt þegar kemur að eðlilegri gjaldtöku í þessari grein sem öðrum. Ég vildi spyrja hæstv. matvælaráðherra: Hvernig getur framtíðarfyrirkomulag gjaldtöku tryggt réttlátt afgjald á sama tíma og það gerir fiskeldi sem atvinnugrein kleift að dafna? Hvernig er hægt að tryggja réttlæti í gjaldtökunni gagnvart almenningi og koma þannig í veg fyrir að þessi vaxandi grein verði andlag áratuga deilna, líkt og við þekkjum annars staðar frá? Þetta er algjört grundvallarmál og grundvallaratriði sem verður að liggja fyrir fyrr en síðar. Í sex ár höfum við upplifað tómlæti gagnvart þessu hjá núverandi ríkisstjórn, frá því að samstarf þessara þriggja flokka hófst, og það er orðið tímabært að það liggi fyrir hvernig gjaldtöku eigi að vera háttað og að gjaldtakan renni að stórum hluta til nærsamfélaganna. Það hefur vakið talsverða furðu, eftir útkomu skýrslu Ríkisendurskoðunar, að Hafrannsóknastofnun hefur þurft að sækja um fjármagn í umhverfissjóð sjókvíaeldis vegna burðarþolsmats og til að sinna vöktun. Þetta þýðir að stofnunin er í samkeppni við aðra um fjármuni til að sinna sínum lögbundnu verkefnum. Það er varla ofmælt að það er frekar einkennileg ráðstöfun að lögbundið hlutverk sé háð því að senda inn umsókn um fjármagn í samkeppnissjóð og krossa svo fingur í þeirri von að umsóknin verði samþykkt. Hvað finnst ráðherra um slíkt fyrirkomulag, og er það ekki dæmi um sofandahátt stjórnvalda að standa ekki betur að fjárveitingum til þeirra stofnana sem sinna mikilvægu hlutverki gagnvart fiskeldinu? Fiskeldi er auðvitað gríðarlega mikilvæg grein, eins og ég vona að allir geri sér grein fyrir og skilji, og ég vona svo sannarlega að hæstv. matvælaráðherra og reyndar ríkisstjórnin 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir frumkvæðið og raunar er það nú þannig að skýrsla sú sem er kveikjan að þeirri umræðu sem hv. þingmaður hefur frumkvæði að er til umfjöllunar í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þannig að okkur gefst vonandi aftur tækifæri til að ræða málið. Ég held að það sé afar mikilvægt, eins og fram hefur komið í mínu máli, að Alþingi sé miðjan í þeirri umræðu sem nauðsynlegt er að eiga um framtíð og uppbyggingu þessarar atvinnugreinar. Þess vegna fagna ég hverju því frumkvæði sem kemur frá hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í úrvinnslu málsins, en ekki síður frumkvæði einstakra þingmanna til að taka málið til umfjöllunar. Hv. þingmaður spyr nokkurra spurninga og ég reyni að snerta á svörum við þeim eins og kostur er, í fyrsta lagi varðandi þær breytingar sem hægt er að ráðast í nú þegar. Það eru í fyrsta lagi breytingar sem fela í sér aukið samstarf stofnana og ráðuneyta og þetta er aðgerð sem nú þegar er hafin. Útkoma þessarar vinnu getur falið í sér eða orðið tilefni til laga og reglugerðarbreytinga. Við munum, í samvinnu við umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið, taka leyfisveitingaferli sjókvíaeldis til endurskoðunar og við viljum líka kanna möguleika þess að samræma lögbundin ákvæði sem varða umsóknir, umsýslu, skilyrði og útgáfu starfs- og rekstrarleyfa. Í öðru lagi má bæta úr hluta athugasemda Ríkisendurskoðunar beint með reglugerðarbreytingum og sumar má ráðast í strax, svo sem auknar eftirlitsheimildir Matvælastofnunar þar sem mikilvægt er að fara í heildstæða skoðun. Í þriðja lagi er um að ræða heildstæða endurskoðun á lögum um fiskeldi sem liggur í raun og veru í lögunum sjálfum vegna þess að í þeim er kveðið á um að lagt sé fram nýtt frumvarp um endurskoðun á lögum um fiskeldi á árinu 2024. Það liggur í raun og veru í gildandi lögum. Hv. þingmaður spyr líka um að gera eftirlitið óháðara greininni. Það er auðvitað mjög mikilvægt að opinberir eftirlitsaðilar hafi mannafla og tækjabúnað til að stunda eftirlit með greininni, en það er ekki nóg ef eftirlits- og valdheimildir eru ekki nægilegar og þetta þurfum við að skoða í stefnumótunarvinnu. Hv. þingmaður spyr líka um samþjöppun eignarhalds og hvort það sé ekki áfellisdómur yfir störfum stjórnvalda á síðustu árum. Eins og kom fram í mínu máli þá taldi ég best fyrir málaflokkinn að það væri Ríkisendurskoðun sem kæmi að þessari úttekt vegna trúnaðar ríkisendurskoðanda við Alþingi. Það er auðvitað umhugsunarefni til framtíðar og í samhengi við aðrar atvinnugreinar, að þegar stjórnvöld segjast ætla í framtíðinni að taka gjald fyrir leyfi til tiltekinnar atvinnustarfsemi þá verði til aðstæður til kapphlaups. Það er eitt af því sem bent er á hér. Þær aðstæður mynduðust auðvitað á árinu 2017 þegar kynntar voru niðurstöður starfshóps sem fjölluðu m.a. um það. En veruleikinn er sá að það voru engar bremsur settar á það á árunum 2017–2019 að hægt væri að sækja um leyfi og þess vegna er nú staðan sú að ekkert leyfi hefur verið boðið út samkvæmt því ferli sem lýst er í lögum um fiskeldi og bætt var inn á árinu 2019. Það er staðreynd að þessum leyfum hafði þá flestum verið úthlutað eða umsóknarferli verið komið út samkvæmt ákvæði til bráðabirgða sem var samþykkt í lagasetningunni 2019. Verkefnið núna er að gera umbætur sem þarf til þess að greinin geti byggst upp á sjálfbæran hátt. Ég held að við höfum mikinn efnivið í þessari skýrslu sem hér er til umræðu og ég vonast til þess að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd muni liðsinna mér í því í umfjöllun sinni um skýrsluna. Ég tek eftir því að hv. þingmaður nefnir fyrst og fremst stjórnvöld og þá ríkisstjórn, og ég skal síst vera til þess að víkja mér undan ábyrgð á því að leggja í stefnumótun, enda stendur það til. En ég vænti þess að eiga gott og öflugt samstarf við hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og alla flokka hér á Alþingi. Af því að hv. þingmaður spyr sérstaklega um Hafró, sem hefur þurft að sækja fjármagn í samkeppnissjóð til að geta gert burðarþolsmat, þá er ég sammála hv. þingmanni að það verður að teljast óheppilegt. Það er þó ekki nýlunda að það komi fram nú í þessari skýrslu, en það er óheppilegt að stofnanir sem þurfa að sinna lögbundnum verkefnum sæki fjármagn í samkeppnissjóð og við hljótum að taka þetta til sérstakrar skoðunar. Virðulegi forseti. Ég vona að ég geti snert á fleiri spurningum hv. þingmanns hér þegar ég kem í síðara sinn.

Frú forseti. Ég hef leyft mér að orða það þannig að saga sjókvíaeldis á Íslandi sé atvinnuuppbygging með íslenska laginu, kapp án forsjár. Því miður, vegna þess að atvinnugreinin skiptir miklu máli og á rétt á sér eins og næstum allar aðrar atvinnugreinar í heimi. Hér virðumst við vera með skýrslu í höndunum sem segir okkur að það þurfi að byrja upp á nýtt. En það er bagalegt vegna þess að eins og hér hefur komið fram í umræðunni þá var á árunum 2017–2019, þegar starfshópur starfaði í þáverandi sjávarútvegsráðuneyti og þá var hæstv. fyrrverandi ráðherra Kristján Þór Júlíusson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sem kapphlaupinu var hleypt af stað og engar bremsur, eins og hæstv. matvælaráðherra var að segja. Það er mikill ábyrgðarhluti, bæði fyrir þáverandi ráðherra að hafa staðið þannig að málinu og ekki síður fyrir þá þrjá flokka sem mynda þessa ríkisstjórn af því að hún hefur setið á sjötta ár líklega og öll sátu þau saman í ríkisstjórn á þessum árum. En hér erum við stödd í dag. Nú er verkefnið að vinda ofan af þessu og sjá til þess að eftirlit með atvinnugreininni sé fullnægjandi, að allar nauðsynlegar rannsóknir séu fjármagnaðar og að almenningur, kjósendur, fólkið sem býr í þessu landi, hvort sem það er í nærsamfélögunum eða víðar um landið, njóti arðsins af þessari atvinnugrein eins og öllum öðrum sem hér starfa, hvort sem það er í formi skatta eða arðsins eða endurgjalds af auðlindinni, sem er að sjálfsögðu í takmörkuðu formi eldissvæða eins og þingmenn þekkja. Það er ósköp einfaldlega þannig, frú forseti, að Ísland skortir fyrst og fremst auðlindastefnu, altæka sem nær yfir allar auðlindaatvinnugreinar og ekki síst auðlindaákvæði í stjórnarskrána.

Virðulegi forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur nú til umfjöllunar nýútkomna stjórnsýsluúttekt ríkisendurskoðanda um sjókvíaeldi. Nú hefur nefndin fengið kynningu á skýrslunni og viðbrögð ráðuneytis við henni. Eðli málsins samkvæmt á eftir að kalla til fleiri gesti og kafa dýpra í efnistök hennar. Það vakti því furðu mína að þetta mál skyldi vera á dagskrá nú við upphaf umfjöllun nefndarinnar en gott og vel. Persónulega mun ég ekki úttala mig um efnistök skýrslunnar fyrr en eftir að vandaðri yfirferð nefndarinnar er lokið, ekki það að tvær mínútur séu nóg. Skýrslan er til marks um nýjan blómstrandi atvinnuveg sem stjórnvöldum hefur einfaldlega ekki tekist að ná utan um. Skýrslan er unnin að beiðni ráðherra og veitir okkur góða innsýn í umfang sjókvíaeldisins hér á landi og þá stjórnsýslu sem atvinnugreinina snertir. Atvinnugreinin hefur vaxið hratt en utanumhald stjórnvalda um greinina hefur ekki vaxið á sama hraða. Það er mikilvægt og jákvætt að hafa fengið þessa skýrslu í hendurnar og að hún sé til umfjöllunar á þinginu því að fram undan er mjög svo aðkallandi stefnumótun stjórnvalda um atvinnugreinina til framtíðar, enda er fiskeldi risastórt efnahagsmál, samfélagsmál og ekki síst byggðamál. Af því tilefni verð ég að fá að nefna málefni Fiskeldissjóðs en honum er ætlað að veita sveitarfélögum styrki til uppbyggingar innviða þar sem fiskeldi í sjókvíum er stundað. Lögfest var að hlutdeild af álagningu gjalds á fisk sem slátrað er í sjókvíaeldi skuli fara til sveitarfélaga þar sem sjókvíaeldið er, þó þannig að sveitarfélögin þurfa að sækja um styrkinn. Sveitarfélög sem um ræðir hafa harðlega gagnrýnt þetta fyrirkomulag og ég tek undir með þeim. Leysa þarf þetta ógagnsæja flækjustig sem miðstýrt er frá Reykjavík, svo ekki sé minnst á þá forræðishyggju sem felst í núverandi fyrirkomulagi. Eðlilegra væri að sveitarfélögin hefðu beinar tekjur fyrir aðgengi að náttúruauðlindum innan þeirra svæðis.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda og hæstv. ráðherra fyrir að vera með okkur í þessari mikilvægu umræðu í dag. Mig langar til að byrja þessar tvær mínútur mínar á því að vísa í 1. mgr. laga um fiskeldi frá því 2008, sem sagt 15 ára gamalt markmiðsákvæði. Þar stendur, með leyfi forseta, í 1. mgr.: „Markmið laga þessara er að skapa skilyrði til uppbyggingar fiskeldis og efla þannig atvinnulíf og byggð í landinu, stuðla að ábyrgu fiskeldi og tryggja verndun villtra nytjastofna. Skal í því skyni leitast við að tryggja gæði framleiðslunnar, koma í veg fyrir hugsanleg spjöll á villtum nytjastofnum og lífríki þeirra og tryggja hagsmuni þeirra sem nýta slíka stofna. Til að ná því markmiði skal tryggt að eldisbúnaður og framkvæmd í sjókvíaeldi standist ströngustu staðla sem gerðir eru fyrir fiskeldismannvirki í sjó.“ Í 2. mgr. segir svo: „Við framkvæmd laganna skal þess ávallt gætt að sem minnst röskun verði á vistkerfi villtra fiskstofna og að sjálfbærri nýtingu þeirra sé ekki stefnt í hættu.“ Fyrir 15 árum var þetta markmiðsákvæðið. Það kemur glögglega í ljós, í kolsvartri skýrslu Ríkisendurskoðunar um laxeldið, hvernig til hefur tekist. Meginmarkmið okkar á einmitt að vera að tryggja sátt við greinina, vaxandi grein sem við getum ekki horft fram hjá að á að geta gefið okkur alveg ótrúlega mikil tækifæri og uppbyggingu ef við gerum þetta í sátt. Tíminn er náttúrulega afskaplega stuttur. En við verðum líka að líta til þess, eins og fram hefur komið, að eftirlitið með fiskeldinu er í raun í skötulíki. Við höfum líka heyrt þær sögur, þegar kvíar hafa sprungið og eldisfiskur sloppið út, að það hafi tekið marga daga, og allt upp í tíu daga, fyrir eftirlitsaðila að koma sér vestur til að skoða hlutina. Við verðum að færa þetta nær. Virðulegi forseti. Ég syng lengri söng á eftir.

Frú forseti. Hér í dag ræðum við enn eitt gullæðið sem Ísland hefur gengið í gegnum. Eitt sinn ætluðu bændur á Íslandi að verða ríkir á minkarækt. Svo vildi hvert sveitarfélag fá til sín stóriðju. Nú síðast hefur verið keppt um að fá sjókvíaeldi í hvern einasta fjörð. Virðist þá engu skipta hvort slíkt sé gott fyrir umhverfið eða hvort það gæti truflað siglingaleiðir eða fjarskiptastrengi. Rétt eins og í hverju öðru gullæði eru lög og reglur látin sem vind um eyru þjóta og ríkisstjórnin tryggir að gullgrafararnir séu ekki truflaðir af einhverju regluverki sem gæti hægt á þeim. Í staðinn eru gullgrafararnir duglegir við að leggja inn á kosningasjóði stjórnmálaflokkanna. Nú liggur fyrir svört skýrsla Ríkisendurskoðunar sem dregur upp á yfirborðið vinnubrögð ríkisstjórnarinnar á þessu sviði. Þrátt fyrir að lögum hafi verið breytt á undanförnum áratug í því skyni að auka eftirlit og tryggja vernd umhverfisins, þá hefur Sjálfstæðisflokkurinn tryggt það með því að draga lappirnar í reglugerðarsetningu og með því að draga úr fjármagni til rannsókna og eftirlits að þessir gullgrafarar hafa fengið að ganga um firði landsins eins og þeir séu þeirra einkaeign. Þegar reglurnar eiga eitthvað að trufla gröftinn þá er lögum breytt í skjóli nætur til þess eins að tryggja hagsmuni gullgrafara. Já, slíkt er skeytingarleysið gagnvart náttúru og lífríkinu. Norskir sérfræðingar lýstu ástandinu á Íslandi fyrir sjö árum síðan sem svo að hér væri enn villta vestrið, þar sem nær engar hömlur væru á því að setja upp sjókvíaeldi. Hér væri enn langt í land að reglur um vernd umhverfisins og lífríkisins yrðu jafn strangar og í Noregi en aðalbaráttan væri fremur háð um það hvaða valdaklíka fengi hvaða fjörð. 

Virðulegi forseti. Á vorþingi 2019 var lagarammi um fiskeldi uppfærður og var þar lagt upp með að efla frekari umgjörð um sjálfbært fiskeldi til framtíðar. Í meðferð þingsins var einnig byggt enn betur undir kröfu um vernd villtra nytjastofna ásamt því að gætt yrði að umhverfisvernd með mótvægisaðgerðum og ströngu eftirliti. Það var sannarlega vilji til þess að móta góða umgjörð um greinina hér á þinginu en því miður koma niðurstöður skýrslunnar sem við ræðum hér ekki á óvart þar sem bæði sveitarfélög og laxeldisfyrirtæki hafa um tíma bent á hluti sem koma fram í skýrslunni sem betur megi fara. Það eru ákveðin vonbrigði að fá það staðfest hversu illa hefur gengið að byggja upp um umgjörð og stjórnsýslu utan um greinina samkvæmt lögum sem sett hafa verið. En þá sakna ég þess að ekki hafi verið komið inn á hlutverk sveitarfélaganna með einhverju móti í þessari skýrslu. Sveitarfélögin njóta svo sannarlega þess mikla drifkrafts sem fiskeldið hefur í för með sér. Íbúum hefur fjölgað á svæðum sem áður hafa átt undir högg að sækja. Fjölgun hefur orðið í atvinnutækifærum og aldurspíramídinn hefur tekið breytingum þar sem hlutfallsleg fjölgun yngra fólks hefur orðið í umræddum sveitarfélögum. Þá er í skýrslunni ábending til matvælaráðuneytisins um að endurskoða lög um töku gjalds vegna fiskeldis í sjó og Fiskeldissjóðs í heild sinni. Þessi lög voru samþykkt á vordögum 2019 þar sem einungis hluti tekna renna af gjaldtökunni og mynda samkeppnissjóð sem sveitarfélögin geta sótt í til innviðauppbyggingar. Framsókn hefur ítrekað lagt fram þingsályktunartillögu sem snýr að því að yfirfara laga- og reglugerðaumhverfi gjaldtökunnar í heild og sérstaklega það sem snýr að sveitarfélögum þar sem sjókvíaeldi er stundað. Markmiðið er að tryggja að tekjur af slíkri gjaldtöku standi undir nauðsynlegum verkefnum sveitarfélaga sem standa næst eldinu ásamt því að tryggð sé sjálfbærni þeirra hafna og samfélaga þar sem þessi atvinnustarfsemi er stunduð. Með þessu móti er tækifæri til að vinna að betri sátt um 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda og ráðherra fyrir að koma hér til þessarar umræðu. Skýrsla Ríkisendurskoðunar er margra hluta vegna góð og getur orðið að gagni. En til að svo megi verða er nauðsynlegt að við sem hér störfum reynum að halda umræðunni grundvallaðri á staðreyndum. Það er auðvitað áhugavert að hlusta á fulltrúa sumra þeirra flokka sem keyrðu lagasetninguna í gegn hér 2019, þrátt fyrir ýmsar alvarlegar athugasemdir, lýsa sig hvítþvegna af þessu en það er ánægjulegt að vilji sé til þess að endurskoða málið vegna þess að eldisfyrirtækin og sveitarfélögin hafa svo sannarlega kallað eftir því að regluverkið verði lagað. Eins og gengur eru ýmis atriði í skýrslunni sem virðast ekki hafa verið hugsuð alveg til enda og vil ég nota tækifærið hér til að hrósa héraðsfréttamiðlinum Bæjarins besta, bb.is, fyrir fréttaskrif af skýrslunni. Sjálfum þykir mér orð í skýrslunni á köflum fullgildishlaðin en hver hefur auðvitað sinn hátt á í þeim efnum. Mig langar til að beina spurningu til hæstv. matvælaráðherra, vinnist ráðherranum tími til að svara hér á eftir. Í ljósi þess að matvælaráðuneytið fékk skýrsluna til umsagnar þá verð ég að spyrja hæstv. ráðherra hvort ráðuneytið hafi gert einhverjar athugasemdir við skýrsluna. Svo dæmi sé tekið, sá ráðuneytið ástæðu til að gera athugasemdir við þann kafla skýrslunnar sem fjallaði um frestun birtingar laganna í ljósi þess sem fram kom í afstöðu héraðssaksóknara til þess þáttar? Virðulegur forseti. Það eru nokkur atriði umræðunnar þar sem skiptir máli hver afstaða þingmanna er. Eru þingmennirnir t.d. að ræða skýrsluna og atvinnugreinina út frá því að vilja bæta regluumhverfi greinarinnar, þannig að hún vaxi og dafni í eins mikilli sátt við umhverfið og nærsamfélög starfseminnar og mögulegt er, eða vilja viðkomandi afleggja atvinnustarfsemina? Þetta skiptir máli gagnvart því hvernig við nálgumst málið. Sem betur fer heyrist mér flestir sem hér hafa talað í dag vera að ræða málið út frá því að vilja laga regluverkið þannig að starfsemin geti vaxið og dafnað til hagsmuna fyrir land og þjóð. 

Frú forseti. Það dylst engum hversu mikilvægt það er að byggja upp atvinnu í dreifðari byggðum landsins. Fiskeldi hefur verið reynt hér á landi í áratugi en það var ekki fyrr en á síðasta áratug sem veruleg hreyfing komst á. Nú er svo komið að sjókvíaeldi er orðið grein sem tryggir hundruð starfa og tugmilljarða í útflutningstekjur. Þrátt fyrir það, eða öllu heldur líklega vegna þessa mikla vaxtar, eru komin upp varúðarmerki, eldrauð varúðarmerki, sem við ræðum hér og við þurfum að taka mark á. Það er í þágu atvinnugreinarinnar, í þágu samfélagsins alls og síðast en ekki síst umhverfisins að regluverkið og eftirlitið með greininni sé skilvirkt og skýrt. Ef fiskeldi á að geta orðið hér mikilvæg undirstaða varanlegrar verðmætasköpunar þá þarf það að vera starfrækt á grundvelli skýrrar og sanngjarnrar reglusetningar. Við þurfum að læra af reynslu nágranna okkar sem hafa verið í fararbroddi við þróun þessarar atvinnugreinar. Við þurfum einfaldlega að aga okkur til að fylgja í réttu fótsporin og aga okkur til að sleppa því að sökkva í þau röngu. Ég er sannfærð um að við hámörkum verðmæti afurðanna með því að tryggja að ströngustu umhverfiskröfum sé fylgt í hvívetna. Það er stigvaxandi markaður fyrir nákvæmlega slíka vöru og við erum í dauðafæri að vera þar í fararbroddi. Ég lít svo á að skilaboðin úr skýrslunni sem við ræðum hér séu þau að við eigum að grípa þann bolta. Þannig hámörkum við verðmæti afurðanna og þannig byggjum við þessa atvinnugrein upp í sátt við umhverfið. Og talandi um sátt, frú forseti, þá skiptir líka máli að framleiðsla sem þessi, sem byggir á nýtingu sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar, takmarkaðra auðlinda, greiði sanngjarnt og gegnsætt auðlindagjald sem renni að hluta til nærsamfélagsins 

Virðulegi forseti. Fyrstu ár uppbyggingar sjókvíaeldis á norskum laxi við landið einkenndust um margt af óreiðu og skipulagsleysi. Of hratt var farið áður en stjórnsýslulegir innviðir höfðu verið byggðir upp; reglur um útgáfu leyfa og gjaldtöku, fullnægjandi eftirlit, rannsóknir og trúverðugt mat á áhættu fyrir vistkerfi og þá sérstaklega fyrir íslenska laxastofninn, en ekki síður að hagsmunir þeirra byggðarlaga þar sem sjókvíaeldið hefur byggst upp væru tryggðir sem best, að við innviðauppbyggingu í sveitarfélögunum þar sem starfsemin fer fram njóti þau réttmætrar hlutdeildar í gjöldum af starfsemi tengdri sjókvíaeldinu. Þá þarf að gera betur í að tryggja að rannsóknir og vísindaþekking byggist upp í nærumhverfi fiskeldisstarfseminnar. Það er stjórnsýslulega ótækt að ein stofnun, Hafrannsóknastofnun, hafi þar öll hlutverk við borðið, fari með nánast allar rannsóknir, gerð vöktunaráætlana, framkvæmd vöktunarverkefna, greiningu niðurstaðna og fullnaðarvald til stjórnsýslulegra ákvarðana. Þá hefur stofnunin á sama tíma stórkostlegra fjárhagslegra hagsmuna að gæta af verkefnum sem leiða af fiskeldinu og sömuleiðis þjónusturannsóknum í laxveiðiám á Íslandi. Núverandi staða samræmist ekki góðum stjórnsýsluháttum og grefur undan trúverðugleika þess faglega ferlis sem þarf að vera til staðar við vandaða ákvarðanatöku. Hér þurfa stjórnvöld og löggjafinn að grípa til ráðstafana til að tryggja faglegt ferli ákvarðanatöku í samræmi við ríkjandi hefð um góða stjórnsýsluhætti. Ein leið er að fela öðrum sjálfstæðum og hæfum rannsóknastofnunum og vísindamönnum í landinu, ekki síst á svæðum sem málin varða sérstaklega, stærra hlutverk í rannsóknum og vöktunarverkefnum sem bindandi tillögur Hafrannsóknastofnunar byggja á. Virðulegi forseti. Í upphafi vantaði að gerð væri fagleg úttekt á samlegðaráhrifum stóraukins fiskeldis í sjó hér við land á lífríki áður en ráðist var í stórfellda útgáfu sjókvíaeldisleyfa. Ekki lá fyrir verk- eða viðbragðsáætlun til að vernda villta stofna laxfiska fyrir erfðamengun, sjúkdómum, sníkjudýrum og öðrum áföllum sem geta hlotist af því að eldisfiskur sleppi úr haldi. 

Spillingin getur verið svo heimilisleg, sagði hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, í Kastljósi á dögunum. Spilling hefur verið skilgreind sem misbeiting valds í þágu sérhagsmuna. Spilling er illvíg, hún er illvíg samfélagsleg meinsemd. Hún leiðir til mismununar, hamlar efnahagslegri þróun, skerðir lífskjör og eykur ójöfnuð. Spilling veldur umhverfisspjöllum og mengun, stuðlar að sóun auðlinda og grefur undan heilbrigðum viðskiptaháttum. Hún skekkir samkeppni og skaðar fyrirtæki, starfsfólk og neytendur og bitnar mest á þeim sem minnst vald hafa og áhrif. Spilling er alltaf ógn við hagsmuni almennings. - Og spilling er einmitt það fyrsta sem manni dettur í hug við lestur skýrslu Ríkisendurskoðunar um sjókvíaeldi hér á landi. Ég skil vel áhyggjur íbúa sveitarfélaga sem horfa fram á fólksfækkun og skerta þjónustu vegna þess að engin atvinnutækifæri verða til á atvinnusvæði þeirra. Ég skil vel að sveitarstjórnarmenn vilji gera allt sem mögulegt er til að laða að fyrirtæki sem geta boðið upp á verðmæt störf og uppbyggingu. Ég er líka sannfærð um að þau vilja ekki að það gerist á kostnað umhverfis og lífríkis því að þau vita að þá mun þeirra góðæri verða stutt og betra heima setið en af stað farið. Það er Alþingi, löggjafinn, sem á að setja leikreglurnar og sjá til þess að eftirlitið sé öflugt og skilvirkt með starfsemi sem nýtir auðlindir þjóðarinnar. Um reglur og umgjörð eiga stærstu fyrirtækin sem vilja nýta auðlindina ekki að ráða mestu. Það á alltaf að greiða sanngjarnt og eðlilegt gjald fyrir afnot af náttúruauðlindum í eigu þjóðarinnar. Verkefnið er að taka skýrsluna alvarlega og ráðast strax í aðgerðir.

Frú forseti. Ég fæ kannski að byrja á því að koma því á framfæri að mér þykir það um margt óeðlilegt að við séum hér í þingsal á þessum tímapunkti að ræða þessa skýrslu sem kom tiltölulega nýlega inn á borð hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og vinnsla skýrslunnar því rétt svo hafin, ef svo má segja. Öll vinnsla nefndarinnar hvað varðar einstök atriði og móttaka viðkomandi gesta og umsagnaraðila er algjörlega eftir. Mér finnst vert að nefna það þar sem undir er ofboðslega mikilvægt mál. Ég held því að það sé mikilvægt fyrir þingið að alla jafna sé farið með svo mikilvæg mál eftir hefðbundnu verklagi þar sem málin eru skoðuð ofan í kjölinn hjá viðkomandi nefnd áður en við fellum dóma hér í þingsal. Að því sögðu er ofboðslega mikilvæg atvinnugrein undir, sem er mikilvægt að fái að byggjast upp sjálfbært til hagsbóta fyrir samfélagið allt, ekki bara sem mikilvæg auðlind fyrir ríkissjóð, ekki bara sem mikilvægt byggðamál, framtíðarmál með nýrri matvælaframleiðslu o.s.frv.; þar undir er þessi skýrsla mjög mikilvægt plagg. Ég hef lesið í gegnum hana og get sagt fyrir mitt leyti að þar held ég að sé mýmargt sem muni koma að gagni til að við höldum áfram að stíga skref áfram. Þar eru líka önnur atriði sem ég tel að þurfi betri skoðunar við og glöggvunar áður en ég fyrir mitt leyti kveð upp dóm en ég heyri hér að það eru margir sem eru kannski tilbúnir í að fella dóma og jafnvel sleggjudóma þrátt fyrir að við séum ekki komin lengra í vinnunni. Það þykir mér miður. Ég held að við eigum þvert á móti að taka 

Frú forseti. Hvað er til ráða? Hvað getum við gert til þess að tryggja sátt í samfélaginu um þá mikilvægu uppbyggingu sem á sér stað núna hvað varðar laxeldi? Eigum við ekki að byrja á því að láta þá greiða það sama fyrir aðganginn að auðlindinni okkar eins og þeir væru að greiða í Noregi, þá norsku herramenn sem hér hafa fengið að söðla undir sig aðstæður hér víðs vegar um landið og sérstaklega fyrir vestan? Við getum verið þakklát og verðum að átta okkur á því að það er mjög mikilvægt að við séum í sátt við þetta eldi vegna þess að þetta er að gera alveg gríðarlega góða og uppbyggilega hluti fyrir brothættar og viðkvæmar byggðir fyrir vestan. Við vitum það. En spurningin er í rauninni: Hvað getum við gert í sátt? Ég vísaði hér í 15 ára gamalt markmiðsákvæði í fyrri ræðu minni sem lítur í raun afskaplega vel út. Við vitum að jafnvel þeirri litlu löggjöf sem er um eldi er ekki fylgt. Við vitum t.d. að þar sem á að setja inn nýja árganga þegar búið er að slátra úr kvíum þá eiga að líða x margir mánuðir, 6–8 mánuðir, þar til aftur er endurnýjað í kvíunum til að reyna einmitt að tryggja að búið sé að ræsta undir kvíunum og reyna að minnka allt sem heitir mengun og skaði náttúrunnar. Það hefur ekki verið gert. Við verðum líka að færa eftirlitið þangað sem starfsemin fer fram. Það er algjörlega galið að Matvælastofnun skuli alltaf vera með allt á sínu borði og sé í rauninni eins ömurlega léleg og raun ber vitni í sínu eftirliti. Ég veit ekki hvort það er vegna þess að hún hefur ekki umboð til að fylgja því betur eftir eða hvort hún er svona grútmáttlaus yfir höfuð. Staðreyndin er sú að við verðum að koma eftirliti þangað sem starfsemin fer fram. Það er óboðlegt, virðulegi forseti, að við séum að senda eftirlitsaðila sem tekur allt að tíu daga að komast á staðinn, eins og ég sagði áður, þegar slys hafa orðið varðandi kvíarnar og eldislax sloppið út í vistkerfið.

Frú forseti. Það er kominn tími til þess að við hættum að láta umhverfið og lífríkið líða fyrir gegndarlausa gróðastefnu Sjálfstæðismanna. Það er kominn tími til að stöðva allar leyfisveitingar fyrir nýtt sjókvíaeldi og taka alla löggjöf, reglugerðir og fjármögnun rannsóknareftirlits til gagngerrar skoðunar áður en nokkur ný leyfi verða gefin út. Ef gróðasjónarmiðin fá að ráða för mun sjókvíaeldið eyðileggja firðina okkar sem gegna mikilvægu hlutverki í lífríki sjávar, auk þess sem eldislax sem sleppur úr sjókvíum mun ganga af laxveiðiám okkar dauðum, allt í nafni þess að græða peninga með hraði. Eins og Ríkisendurskoðun hefur bent á er rannsóknum ábótavant sökum þess að Hafrannsóknastofnun skortir fé og allt eftirlit er í molum, enda eru eftirlitsaðilarnir einnig fjársveltir og þá skortir verkfæri til að refsa þeim sem brjóta reglur. Við skulum hafa það á hreinu að hér er um viljaverk að ræða. Ástandið er afleiðing pólitískrar stefnu. Það er nauðsynlegt að við stöldrum við og förum í gagngera naflaskoðun áður en eitt einasta aukatekið rekstrarleyfi fyrir sjókvíaeldi er veitt. Fórnarkostnaðurinn við að taka ekki næstu skref af varúð er einfaldlega of mikill til að við getum bara haldið áfram eins og ekkert hafi í skorist. Þessi málaflokkur, rétt eins og sjávarútvegurinn í heild sinni, hefur of lengi verið í höndum flokks sem styður við óhindraða gróðastarfsemi fárra einstaklinga og fyrirtækja sem í staðinn tryggja vænar upphæðir í kosningasjóði. Við verðum að stórefla rannsóknir á sviði fiskeldis og fiskveiða og tryggja alvörueftirlit með þessum auðlindum. Það krefst þess að endalaus niðurskurður Sjálfstæðisflokksins á fjármagni til eftirlitsaðila sé stöðvaður og við setjum umhverfið og lífríkið í fyrsta sæti í stað Mammons.

Virðulegi forseti. Skýrsla Ríkisendurskoðunar um lagaframkvæmd, stjórnsýslu og eftirlit með sjókvíaeldi er mikilvægt plagg sem við alþingismenn þurfum að nýta. Undanfarið hafa margir bent á að úrbóta væri þörf, jafnt einstaklingar, fyrirtæki og sveitarfélög sem koma að sjókvíaeldi og í þingflokki Framsóknar hefur hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir verið óþreytandi að vekja athygli á ýmsu því sem betur má fara varðandi umgjörð atvinnugreinarinnar. Skýrslan dregur einmitt þetta sama fram og bendir á tækifæri til úrbóta, bæði innan núverandi lagaramma og þörf fyrir lagabreytingar. Ómarkviss stjórnsýsla bitnar á atvinnuveginum og samfélögunum þar sem fiskeldi byggist nú upp. Margir opinberir aðilar koma að sjókvíaeldi, m.a. í gegnum strandsvæðaskipulag og hafnarsjóði sveitarfélaganna og að leyfisveitingum og eftirliti koma Matvælastofnun, Umhverfisstofnun, Skipulagsstofnun og Hafrannsóknastofnun. Greinin greiðir gjald í umhverfissjóð fiskeldis og gjald vegna fiskeldis í sjó sem ætlað er að standa undir ýmsum verkefnum tengdum greininni, auk leyfis- og eftirlitsgjalda. Það þarf að samhæfa vinnu milli þessara stofnana og stjórnsýslustiga. Það er mikilvægt að atvinnugreinin standi undir fjármögnun rannsókna sem nauðsynlegar eru vegna leyfisveitinga, vöktunar og eftirlits. Á sama hátt er nauðsynlegt að tryggt sé að þær stofnanir sem hafa hlutverki að sinna fái fjármagn til lögbundinna verkefna af þeim gjöldum sem greinin skilar til ríkissjóðs, svo sem vegna burðarþolsmats Hafró. Þjóð sem byggir tilveru sína á sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda verður bæði að tryggja fjármagn til rannsókna og vöktunar á áhrifum auðlindanýtingar hvers tíma 

Virðulegur forseti. Gjaldtaka af eldinu hefur verið nokkuð til umræðu og hv. þm. Inga Sæland kom inn á það áðan að ekki væri forsvaranlegt að nálgast mál með öðrum hætti en þeim sem t.d. væri gert í Noregi. Þingmenn verða þá að upplýsa hvort vilji þeirra stendur til þess að selja með varanlegum óafturkræfum hætti þau leyfi sem gefin eru út, eins og gert er þar, eða hvort menn vilja nálgast málin út frá því að gera tímabundna samninga; ég held að það sé 12–16 ára tímarammi sem verið er að vinna með. Þetta er algert grundvallaratriði. Umræðan um gjaldtöku hefur verið alveg furðuleg, ef ég reyni nú að orða það varlega, síðan skýrslan kom út. Það er þannig að á liðnu ári skiluðu eldisfyrirtækin rétt um 800 milljónum í fiskeldisgjaldið, sem er auðlindagjaldið sem þar er innheimt, einhverjum par hundruðum milljóna í umhverfissjóð fiskeldis og síðan aflagjöldum til sveitarfélaga. Þegar útgefin leyfi sem nú þegar er búið að veita verða orðin fullnýtt verður fiskeldisgjaldið rétt um 3 milljarðar á ári miðað við núverandi verð á vörunni. Það er ekki boðlegt að við þingmenn stöndum hér og höldum því fram að það sé engin gjaldtaka af greininni. En ef menn vilja fara hina leiðina og selja leyfin með varanlegum óafturkræfum hætti þá verða menn að segja það. Þetta er algjört grundvallaratriði í umræðunni. Það má eiginlega segja að ef við ætlum að reyna að hafa gagn af þessari skýrslu - sem er ágæt margra hluta vegna og dregur fram það sem bæði eldisfyrirtækin og sveitarfélögin hafa verið að segja árum saman, þ.e. að okkur tókst ekki nógu vel til hér við uppfærslu laganna árið 2019 - þá verðum við að tala um hana út frá staðreyndum.

Frú forseti. Ég vil þakka öllum sem tóku þátt í umræðunni kærlega fyrir, hún hefur verið efnismikil og innihaldsrík og það er gott. Mig langar aðeins að ramma inn umgjörðina utan um þetta allt saman. Þetta eru 23 athugasemdir sem eru gerðar til ráðuneyta og stofnana, margar mjög alvarlegar um brotalamir, aðgerðaleysi, slælegt eftirlit, lélega stjórnsýslu, veika stjórnsýslu og hagsmunaárekstra. Þetta vekur auðvitað óþægileg hugrenningatengsl við aðra skýrslu sem kom út fyrir áratug þar sem einnig var talað um alvarlegar brotalamir, slælegt eftirlit, veika stjórnsýslu og hagsmunaárekstra. Það var rannsóknarskýrsla Alþingis um bankahrunið. Ég er ekkert að líkja þessu saman, bankahruninu og fiskeldinu, en það er auðvitað mjög óþægilegt að áratug síðar skulum við vera með í fanginu nákvæmlega sömu úrlausnarefni og komu fram í þeirri skýrslu þrátt fyrir öll fyrirheitin sem upp úr henni komu í almennri umræðu. Ég vil fagna því að hæstv. matvælaráðherra taki þátt í umræðunni en jafnframt lýsa furðu minni á því hversu mikið hæstv. ráðherra skautar fram hjá ábyrgð eigin ríkisstjórnar. Inntakið í skýrslunni er algerlega það að á síðustu fimm til sex árum, þegar greinin hefur vaxið hvað mest, hefur mönnum algerlega mistekist að búa henni almennilega umgjörð. Undan þessu er ekkert hægt að komast. Við hljótum að gera þá kröfu til ríkisstjórnarinnar að hún kannist við ábyrgð sína og einhendi sér í þá vinnu að bæta úr. Undir eru auðvitað hagsmunir almennings. Það er búið að bera þá fyrir borð í þessu máli. Bæði fjárhagslegir hagsmunir, umhverfisvernd, hagsmunir sveitarfélaga og fyrirtækjanna sjálfra hafa verið fyrir borð bornir. Þetta er afleitt og ég vonast til þess að menn geri þar bragarbót. Að auki langar mig aðeins að nefna það að mér þykir sérkennilegt að sumir þingmenn veigri sér við að ræða efnisatriði skýrslunnar. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem skýrsla Ríkisendurskoðunar er rædd hér áður en stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur lokið umfjöllun um hana auk þess sem þingmenn og ráðherrar hafa auðvitað verið að tjá sig efnislega um hana í fjölmiðlum vítt og breitt. 

Virðulegi forseti. Ég vil hér í lokin þakka fyrir góða og yfirgripsmikla umræðu. Hún verður ekki tæmd hér enda munu gefast fleiri tilefni til þess að ræða hana og ræða þessi mál. Ég vil árétta það vegna orða hv. þingmanns hér í lokin að ég hef ekki vikið mér undan því að fara yfir þessi mál allt frá árinu 2017 þegar hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir var sjávarútvegsráðherra og fram til ársins 2021 þegar hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra, Kristján Þór Júlíusson, gegndi embættinu og tala um hvað gerðist á þessum tíma. Ég hef ekki vikið mér undan því að nefna það af því að þetta er langt tímabil og við eigum að ræða það eins og það leggur sig. En eitt hefur þó ekki verið rætt hér í þessari yfirferð og það er mikilvægi uppbyggingar atvinnugreinar með ábyrgum hætti sem leggur sitt af mörkum til matvælaframleiðslu í heiminum þar sem við höfum einstaka stöðu og einstök tækifæri vegna aðgangs okkar að orku og hreinu vatni til að leggja okkar af mörkum af myndarskap. En til þess að við getum staðið undir nafni sem samfélag sem vill vera í fremstu röð þá þurfum við að gera betur að því er varðar sjálfbærnisjónarmiðin, að því er varðar umhverfissjónarmiðin, að því er varðar verðmæti og efnahagsleg og samfélagsleg sjónarmið og það er meiningin með því að óska eftir þessari skýrslu. Þar munum við þurfa líka í framhaldinu að tala um alla mögulega þætti fiskeldis og lagareldis, hvort sem er þang og þari, þróun sjókvía þar sem áhætta er lágmörkuð, möguleg uppbygging landeldis og möguleg uppbygging úthafseldis. Ég hlakka til, virðulegur forseti, að eiga þetta samtal hér við hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um fjármögnunarviðskipti með verðbréf. Frumvarpið er á þskj. 863 og er mál nr. 588. Frumvarpið felur í sér innleiðingu á reglugerð Evrópusambandsins 2015/2365 um gagnsæi í fjármögnunarviðskiptum með verðbréf og um endurnotkun. Helstu efnisatriði frumvarpsins eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi skulu þeir sem stunda fjármögnunarviðskipti með verðbréf tilkynna um viðskiptin. Með fjármögnunarviðskiptum með verðbréf er átt við: 1. Endurhverf viðskipti sem fela í sér sölu á verðbréfum og samkomulag um að kaupa þau aftur síðar. 2. Lán á verðbréfi eða hrávöru. 3. Kaup- og endursöluviðskipti eða sölu- og endurkaupaviðskipti. 4. Lán sem er veitt í tengslum við kaup og sölu verðbréfa án þess að lánið sé tryggt með veði í verðbréfum. Með frumvarpinu er ekki verið að leggja til nýjar efnisreglur um fjármögnunarviðskipti með verðbréf eða kveða á um hömlur á slík viðskipti. Eingöngu er kveðið á um tilkynningarskyldu vegna þeirra til að auka gagnsæi á markaði. Í fjármálaáfallinu árið 2008 kom í ljós að bæði eftirlitsaðilar og fjárfestar höfðu ekki aðgang að fullnægjandi upplýsingum um þessi viðskipti. Þessi skortur á upplýsingum kom í veg fyrir að hægt væri að meta og hafa fullnægjandi eftirlit með áhættu og umfangi tengsla milli aðila. Með frumvarpinu er því verið að bregðast við þessum vanköntum með aukinni upplýsingagjöf og þar með gagnsæi á markaði. Í öðru lagi er í frumvarpinu kveðið á um nýjan skráningarskyldan aðila, svokallaða viðskiptaskrá, sem tekur á móti þessum tilkynningum um fjármögnunarviðskipti með verðbréf og birtir á aðgengilegan hátt upplýsingar um stöður sundurliðaðar eftir gerð fjármögnunarviðskipta. Vert er að benda á að þetta nýja fyrirkomulag sem hér er lagt til, þ.e. að fjármögnunarviðskipti með verðbréf skuli tilkynnt og að á móti tilkynningum taki viðskiptaskrá sem svo sér um að birta upplýsingarnar, er sambærilegt því fyrirkomulag sem gildir hér á landi um afleiðuviðskipti samkvæmt lögum um afleiðuviðskipti, miðlæga mótaðila og afleiðuviðskiptaskrár, nr. 15/2018. Í þeim lögum er kveðið á um tilkynningarskyldu vegna afleiðuviðskipta og þar tekur einnig viðskiptaskrá á móti upplýsingunum og birtir þær. Í þriðja lagi er kveðið á um að rekstraraðilar sjóða um sameiginlega fjárfestingu skuli veita upplýsingar um fjármögnunarviðskipti sín með verðbréf og heildarskiptasamninga við upphaf viðskipta og í reglulegri upplýsingagjöf til fjárfesta. Með þessu er gagnsæi einnig aukið og fjárfestavernd þeirra sem fjárfesta í slíkum sjóðum. Í fjórða lagi er kveðið á um lágmarksgagnsæiskröfur þegar fjármálagerningur sem lagður hefur verið fram sem trygging vegna viðskipta er endurnotaður. Gerð er krafa um fyrirframsamþykki þess sem lagði fram fjármálagerninginn fyrir endurnotkun hans. Með endurnotkun á fjármálagerningi er hér átt við notkun mótaðila á fjármálagerningi sem hann tekur við samkvæmt veðtryggingarfyrirkomulagi. Endurnotkun getur falið í sér framsal eignarréttar eða notkunarrétt samkvæmt 5. gr. laga um fjárhagslegar tryggingaráðstafanir, nr. 46/2005. Þetta eru þessi helstu fjögur atriði sem fjallað er um í frumvarpinu. Hvað mat á áhrifum þess varðar þá eru helstu áhrifin talin vera þau að stjórnvöld og eftirlitsaðilar sem og fjárfestar geti metið betur og haft eftirlit með áhættu sem fjármögnunarviðskipti með verðbréf, og endurnotkun á veði sömuleiðis, geta haft í för með sér. Það þarf að vera hægt að meta hvaða áhættu þetta getur haft í för með sér. Reglurnar munu hafa áhrif á þá sem stunda fjármögnunarviðskipti með verðbréf á þann hátt að þeir munu þurfa að tilkynna um slík viðskipti. Áhrifin verða minnst fyrir smærri aðila því ef viðskiptin eru á milli fjárhagslegs mótaðila, svo sem viðskiptabanka, og aðila sem nær ekki þeim stærðarmörkum að teljast meðalstórt félag skal fjárhagslegi mótaðilinn sjá um tilkynningu fyrir báða aðila. Eins og áður sagði er gerð krafa um að rekstrarfélög sjóða um sameiginlega fjárfestingu veiti upplýsingar um fjármögnunarviðskipti sín með verðbréf og heildarskiptasamninga. Rekstraraðilarnir þurfa því að bæta við upplýsingum um þessi viðskipti í staðlaða upplýsingagjöf sína. Fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands mun sinna eftirliti með því að aðilar hér á landi fari að kröfum frumvarpsins um tilkynningar um fjármögnunarviðskipti með verðbréf til viðskiptaskrár, um endurnotkun á fjármálagerningi og upplýsingagjöf rekstraraðila sjóða um sameiginlega fjárfestingu. Evrópska verðbréfamarkaðseftirlitsstofnunin mun sjá um að veita viðskiptaskrám skráningu og sinna eftirliti með þeim. Eftirlitsstofnun EFTA hefur þó aðkomu að eftirliti sem snýr að viðskiptaskrám í EES/EFTA-ríkjum og tekur bindandi ákvarðanir er að þeim beinast. Sambærilegt fyrirkomulag er við lýði vegna eftirlits með lánshæfismatsfyrirtækjum. Gert er ráð fyrir auknum umsvifum Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands vegna fyrirhugaðrar lagasetningar en engu að síður er talið að áhrif frumvarpsins rúmist innan núverandi rekstraráætlana eftirlitsins. Áhrif á ríkissjóð verði því engin. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv., fjármála- og efnahagsráðherra fyrir framsögu á þessu máli. Mig langaði í andsvarinu að spyrja hæstv. ráðherra um það sem kemur fram í 9. og 10. gr. þessa frumvarps. Þær fjalla um afturköllun starfsleyfis eða skráningar annars vegar og bann við stjórnunarstörfum hins vegar. Í báðum tilvikum er brotið sem um ræðir við eða 2. mgr. 8. gr., en 8. gr. fjallar um mun fleiri brot, a.m.k. 3. og 4. mgr. koma þarna inn. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra af hverju allar fjórar málsgreinar 8. gr. lægju ekki undir þessu banni og afturköllun starfsleyfis.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í mínu máli þá er hér um innleiðingarmál að ræða sem m.a. hefur það í för með sér að við erum að samræma löggjöfina á EES-svæðinu og þegar um jafn afdrifarík viðurlög við brotum er að ræða, eins og þau sem hérna er vísað til, eins og afturköllun starfsleyfis, þá fer það dálítið eftir alvarleika brots hvenær getur komið til greina að slík viðurlög liggi við. Ég held að það hljóti að vera meginsvarið við þessari spurningu. En við getum skoðað þetta nánar eftir að málið er komið inn í nefnd og veitt frekari svör til nefndarinnar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir gott svar. Ég held að það væri ágætt að fá einmitt upplýsingar um þetta, ef hægt væri að fá þær, til þingsins þannig að við áttum okkur á því hver stigsmunurinn er á brotunum þarna og hvernig það samlagast EES-reglugerðunum í því sambandi.

Virðulegur forseti. Það er meira en sjálfsagt að hjálpa til við að túlka og skýra efni frumvarpsins fyrir þingnefndinni. Ég ætla bara að láta það verða mín lokaorð í þessu síðara svari við andsvari að ég held að þetta sé kannski dálítið vanmetið mál í samhengi fjármálamarkaðanna, þ.e. þetta frumvarp fjallar um mjög stórt mál sem er að hvaða marki við erum með skuldsettar fjárfestingar inn á verðbréfamarkaði hverju sinni. Á sinn hátt má segja að það séu algerar grundvallarupplýsingar fyrir hvern fjármálamarkað á hverjum tímapunkti að hafa til að geta metið það hvað er að baki hækkunum eða eftir atvikum lækkunum á mörkuðum. Þó að við höfum ekki þurft að hafa miklar áhyggjur af því upp á síðkastið að fjárfestingar í skráðum íslenskum hlutabréfum væru bornar uppi af skuldsetningu, það eru þær upplýsingar sem við höfum frá Fjármálaeftirliti Seðlabankans, þá getur það breyst og það getur breyst tiltölulega hratt. Eftir því sem aðgengi að fjármagni verður greiðara þá geta áhættusæknir fjárfestar farið að auka hlutdeild sína í markaðnum sem getur hreyft við stórum stærðum og það verður að tryggja með lögum, eins og við erum að reyna að gera hér, að við höfum yfirsýn yfir þá stöðu.

Frú forseti. Ég ætla að þakka aftur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir góða framsögu og líka góð svör við andsvari mínu. Eins og hæstv. ráðherra benti á þá er mjög mikilvægt að við vitum og skiljum hvernig viðskipti með verðbréf eru fjármögnuð. Við sáum það í hruninu að þar voru bankar að selja hlut í sjálfum sér gegn láni frá sjálfum sér og allt gert til að hækka nokkurn veginn bara sýndarverðmæti, þetta var ekkert raunverulegt verðmæti heldur var bara verið að spila með markaðinn. Það er sérstaklega hættulegt á svona litlum mörkuðum eins og íslenski verðbréfamarkaðurinn er þar sem örlítil viðskipti geta hreyft stöðuna á markaði mjög hratt og auðveldlega. Það eina sem mér finnst svolítið athugunarefni sem við þurfum bara að reyna að læra af, er að hér er verið að innleiða reglugerð sem er í raun orðin átta ára gömul. Við erum bara með nýleg dæmi um að banki hafi verið að selja banka, selja sjálfan sig, fyrir hönd ríkissjóðs. Þess vegna er mikilvægt að vera með svona reglur þannig að það komi ekki í ljós einhvern tímann eftir á að þetta hafi allt saman verið fjármagnað af lánum, kannski bara frá bankanum sjálfum. Það er mjög áríðandi að við tökum vel á móti þessu frumvarpi í þinginu og með sem bestu móti því að gagnsæi á verðbréfamarkaði á Íslandi mun einungis aukast með samþykkt þessa frumvarps.

Virðulegi forseti. Á síðasta löggjafarþingi lagði ég fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um samskiptaráðgjafa íþrótta- og æskulýðsstarfs. Með frumvarpinu var lagt til að gerðar yrðu breytingar á gildandi lögum, einkum með hliðsjón af því hvernig starf samskiptaráðgjafans hefur þróast frá því að embættið tók til starfa. Ekki náðist að afgreiða frumvarpið fyrir þinglok og er það lagt fram að nýju með ákveðnum breytingum, nú sem frumvarp til laga um breytingu á lögum á sviði íþrótta- og æskulýðsstarfs. Virðulegur forseti. Meginefni þessa frumvarps er að skýra starf og hlutverk samskiptaráðgjafa íþrótta- og æskulýðsstarfs og aðlaga að því hvernig það hefur þróast frá því að samskiptaráðgjafi tók fyrst til starfa árið 2020. Eins og kunnugt er eiga lög um samskiptaráðgjafa rætur að rekja til frásagna íþróttakvenna undir #églíka, eða #metoo, og er meginhlutverk samskiptaráðgjafans að bæta umgjörð íþrótta- og félagsstarfs með því að stuðla að öryggi bæði barna og fullorðinna sem og annarra sem taka þátt í slíku starfi. Starf samskiptaráðgjafa hefur gefið góða raun og ljóst er að til staðar er þörf fyrir úrræðið. Eins og eðlilegt er hefur hlutverk samskiptaráðgjafa þó verið í ákveðinni mótun síðustu ár enda hefur sambærilegt úrræði ekki verið til staðar fyrir samþykkt laga um samskiptaráðgjafa árið 2019. Virðulegur forseti. Starf samskiptaráðgjafa er fjölbreytt líkt og endurspeglast í hlutverkinu eins og það er skilgreint í gildandi lögum. Þó er ljóst að í lögunum er ekki kveðið á um hlutverk samskiptaráðgjafa þegar kemur að útgáfu ráðgefandi álita eða umsagna í kjölfar formlegra kvartana. Reynslan hefur hins vegar sýnt að sá hluti starfsins er afar mikilvægur til að lögin nái markmiði sínu. Þess vegna er lagt til með frumvarpi þessu að fjallað verði um þennan þátt hlutverksins í löggjöfinni sjálfri. Samskiptaráðgjafi hefur í vissum málum þurft að fara í upplýsingaöflun og samskiptaráðgjafi hefur í framhaldinu gefið út álit eða umsagnir í kjölfar formlegra kvartana. Þá eru viðtöl tekin bæði við þann sem kvartar og þann eða þá sem kvartað er undan, auk þess sem annarra viðeigandi upplýsinga er aflað. Í framhaldi hefur samskiptaráðgjafi gefið út álit sitt og lagt fram tillögur til úrbóta. Reynslan af þessu úrræði hefur sýnt að um er að ræða mjög þarfa og brýna þjónustu við þetta mikilvæga starf í landinu. Virðulegi forseti. Til viðbótar við þessa breytingu á hlutverki samskiptaráðgjafa er jafnframt lagt til að gerðar verði ákveðnar breytingar á gildandi lögum sem miða einkum að því að taka af allan vafa um heimildir samskiptaráðgjafa til að vinna með persónuupplýsingar og viðkvæm gögn. Vegna eðlis starfsins er ljóst að samskiptaráðgjafa þarf að vera heimilt að taka við tilteknum upplýsingum og vinna með þær og er mikilvægt að öll sú vinna fari fram í samræmi við lög. Ljóst er að til þess að tryggja betur að svo megi verða þarf að gera ákveðnar breytingar á ákvæðum laganna. Til viðbótar við þær breytingar sem ég hef farið yfir er með frumvarpinu lagt til að gerðar verði breytingar á ákvæði 16. gr. gildandi íþróttalaga. Ákvæðið kom nýtt inn í íþróttalög árið 2019 en það fjallar um mikilvægi þess að litið sé til ákveðinna atriða sem tengjast mögulegum refsiverðum brotum einstaklinga sem hyggjast sinna íþróttastarfi með börnum og ungmennum áður en viðkomandi einstaklingar eru ráðnir til starfa. Vegna ákveðins óskýrleika í orðalagi hefur ákvæðið valdið vandkvæðum í framkvæmd og er þeim breytingum sem lagðar eru til á ákvæðinu einkum ætlað að taka af allan vafa um túlkun og gildissvið þess. Virðulegur forseti. Ég hef farið yfir þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu sem eru til þess fallnar að tryggja þeim sem orðið hafa fyrir atvikum eða misgerðum í íþrótta- og æskulýðsstarfi, þar með talið börnum og ungmennum, betri ráðgjöf og viðeigandi stuðning. Þá miða breytingarnar sem felast í frumvarpinu að því að tryggja fullnægjandi heimildir til vinnslu persónuupplýsinga og þar með styrkja réttindavernd allra hlutaðeigandi aðila á þann hátt að hvorki sé unnið með upplýsingar né þeim miðlað umfram það sem nauðsynlegt er. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og barnamálaráðherra fyrir framsöguna á þessu frumvarpi, sem er mikilvægt frumvarp, enda sýnir tölfræðin sem birtist í greinargerð með frumvarpinu að því miður er allt of mikið um atvik sem geta haft mjög alvarlegar afleiðingar á þau börn sem verða fyrir þeim. Það er sérstaklega sorglegt að sjá hina miklu aukningu í kynferðislegri áreitni og ofbeldi sem sést á milli áranna 2020 og 2021. En mig langaði í fyrra andsvarinu að spyrja hæstv. ráðherra út í breytingarnar á íþróttalögum sem ráðherra fjallaði um í lokin, þ.e. að eiga rétt á því að fá upplýsingar úr sakaskrá um þá sem sinna íþróttastarfi barna og ungmenna. Mig langaði bara að heyra hjá hæstv. ráðherra hvort sams konar heimild sé þegar í lögum varðandi þá sem sinna æskulýðsstarfi fyrir börn og unglinga, sem sagt ekki íþróttastarfi heldur æskulýðsstarfi. Því miður höfum við sögur bæði héðan og erlendis frá um mikið af kynbundinni áreitni þar.

Virðulegi forseti. Já, ég vil bara taka undir með hv. þingmanni að því miður er of mikið um atvik þar sem upp koma mál eins og þau sem þurfa að fara fyrir samskiptaráðgjafa. En sem betur fer er kominn farvegur fyrir þessi mál. Og ekki er ósennilegt, ég hef skynjað það á samtölum mínum við samskiptaráðgjafa, að mögulega séu þarna líka eldri mál sem hafa verið að koma upp og núna er samskiptaráðgjafinn að fara í aukna kynningu þannig að vonandi erum við að ná þessum málum sem næst samtímanum og þar með dragi líka úr því að slík mál komi upp. En hv. þingmaður spyr hvort sambærilegt ákvæði sé í æskulýðslögum. Já, mér er kunnugt um að það er sambærilegt ákvæði í æskulýðslögum. Ég ætla þó ekki að fullyrða að það sé nákvæmlega eins orðuð en það er sambærilegt ákvæði í æskulýðslögum. Ég ítreka það að samskiptaráðgjafinn er bæði fyrir íþrótta- og æskulýðsstarf þannig að allir geta beint þangað málum, hvort sem um er að ræða atvik sem koma upp í íþrótta- eða æskulýðsstarfi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Mig langaði í seinna andsvarinu að spyrja út í tvö atriði, hið fyrra tengist því að mér sýnist á frumvarpinu og greinargerðinni að það hafi verið tekið vel tillit til ýmissa atriða sem snúa að persónuvernd og er það mjög ánægjulegt að sjá. Spurningin tengt því er hvort það sé í einhverju tilfelli starf þessa fulltrúa að aðstoða við að koma þessum málum til löggæslunnar þar sem við á, þau mál sem snúa að t.d. kynferðisleg áreitni eða ofbeldi. Það var fyrri spurningin. Seinni spurningin er tengd þessari tölfræði. Hæstv. ráðherra nefndi það að sum af þessum málum gætu verið gömul mál sem væru að koma þarna inn og þá langaði mig að spyrja hvort ekki væri við hæfi að hafa eitthvað í reglunum um að árlega sé gefin út tölfræði og henni sé miðlað á aðeins dýpri máta en þetta þannig að við sjáum hvernig þetta er brotið niður. Það kemur fram í greinargerðinni t.d. að 70% gerenda séu drengir eða karlmenn. Það væri áhugavert að fá svona tölur á miklu dýpri máta vegna þess að þá getum við nýtt þær til að byggja upp meiri forvarnir og þess háttar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Fyrri spurningin laut að persónuverndarákvæðum og hugsunin á bak við þetta frumvarp voru m.a. að vinna persónuverndarþáttinn betur og það sem lýtur að því, eins og athugasemdir sem bárust fjölluðu um. Hins vegar spurði þingmaðurinn hvort samskiptaráðgjafi aðstoðaði við að koma málum í réttan farveg þegar mál væru þess eðlis vegna þess að auðvitað eru málin sem þarna berast fjölbreytt og ólík. Já, samskiptaráðgjafi vinnur bæði með lögreglu og með barnavernd að því að vísa málum í réttan farveg og sérstaklega mikið með barnavernd vegna þess að þegar þessi mál koma upp þá varða þau oft og tíðum börn vegna þess að langstærstur hluti þeirra sem þarna eru er undir 18 ára aldri. Varðandi tölfræðina sem hv. þingmaður kemur inn á þá gefur samskiptaráðgjafi árlega út skýrslu. Það er hluti af starfsemi embættisins og auðvitað er þetta ekki gamalt embætti, það er þriggja ára gamalt. Ráðgjafinn gefur árlega út skýrslu þar sem farið er yfir helstu tölfræði og hún er birt á heimasíðu og ég held að hún hafi verið birt á heimasíðu ráðuneytisins líka. En kannski má gera betur í þessu og ég hvet líka hv. þingmann og þá sem munu fjalla um málið í allsherjar- og menntamálanefnd, ég mun koma þeim skilaboðum áfram til samskiptaráðgjafa, að gera það einnig í starfi nefndarinnar. Þetta eru allt góðar ábendingar og sérstaklega þessi seinasta og við munum koma því áfram. Ég treysti líka hv. allsherjar- og menntamálanefnd til að ræða þetta þegar hún fær samskiptaráðgjafa til sín við vinnslu málsins fyrir 2. umr.

Forseti. Hér er mikilvægt frumvarp sem hæstv. mennta- og barnamálaráðherra er að leggja fram. Ég hef reynt að leggja það í vana minn að ræða aðeins um þau 1. umr. mál sem ég veit að fara ekki inn í nefndirnar sem ég sit í. Þó að ég sé í ansi mörgum nefndum þá er ég ekki í allsherjar- og menntamálanefnd. En það er því miður einfaldlega þannig að komið hafa upp mörg mál í tengslum við íþrótta- og æskulýðsstarf, hvort sem það er hér á landi eða erlendis, þar sem aðilar hafa verið að nýta sér aðstöðu sína til þess að brjóta á börnum. Er þá skemmst að segja frá skátahreyfingunni í Bandaríkjunum sem kom því miður skelfilega út í því sambandi, en hún er sem betur fer aðeins öðruvísi uppbyggð hérna heima þannig að vonandi erum við ekki að horfa upp á annað eins. En það er mikilvægt að við tökum á öllum þessum tilkynningum, hvort sem þær eru um kynferðislega áreitni, einelti eða aðra óæskilega hegðun, og að við finnum leiðir til þess að draga úr þessu, að við setjum fjármagn í forvarnir. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að vera óhræddur við að biðja um fjármagn og ef hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er ekki tilbúinn að bæta því inn í lögin, að koma þá til þingsins því að við viljum öll vernda börnin okkar fyrir hvers konar hlutum sem geta gerst. Það er mjög mikilvægt að við vinnum þar saman og ég hvet allsherjar- og menntamálanefnd til að taka þetta frumvarp til góðrar skoðunar. Ég veit að það er mikið að gera í þeirri hv. nefnd en þetta er mikilvægt mál þannig að við vonum að það verði tekið fyrir sem fyrst.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á hafnalögum, nr. 61/2003. Ákvæði frumvarpsins eru til innleiðingar á ákvæðum reglugerðar Evrópusambandsins 2017/352, um að setja ramma um veitingu hafnarþjónustu og um sameiginlegar reglur um gagnsæi í fjármálum fyrir hafnir, í íslenskan rétt. Reglugerð þessi, sem tekin var upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 128/2019, nær til hafna innan hins svokallaða samevrópska flutningsnets. Fimm íslenskar hafnir eru í dag hluti af þessu flutningsneti; Sundahöfn, Seyðisfjarðarhöfn, Fjarðabyggðarhafnir, Vestmannaeyjahöfn og Landeyjahöfn. Í 6. mgr. 1. gr. reglugerðar Evrópusambandsins segir að aðildarríkin geti einnig ákveðið að reglugerðin gildi um aðrar hafnir. Við innleiðingu ákvæða reglugerðarinnar er hins vegar ekki gengið lengra en þörf krefur og munu ákvæði hennar því einungis gilda um hafnir innan samevrópska netsins, að undanskildum ákvæðum um umhverfisgjaldtöku sem ég fjalla hér um á eftir. Til innleiðingar á ákvæðum þessarar reglugerðar er lagt til að við lögin bætist nýtt ákvæði í 9. gr. a, um hafnir innan samevrópska flutninganetsins. Í ákvæðinu segir að höfnum innan samevrópska flutninganetsins sé skylt að eiga samráð við notendur hafna um gjaldtöku sína og veita notendum upplýsingar um breytingar á eðli eða fjárhæð hafnargjalds a.m.k. tveimur mánuðum áður en breytingarnar taka gildi. Þá geti aðgangur að markaði til að veita hafnarþjónustu verið háður lágmarkskröfum um þá þjónustu, takmörkunum á fjölda veitenda, skyldum til að veita tiltekna opinbera þjónustu og takmörkunum sem tengjast innri rekstraraðilum. Þá verði ráðherra skylt með reglugerð að tilgreina þær íslensku hafnir sem eru innan samevrópska flutninganetsins og jafnframt skuli hann mæla nánar fyrir um veitingu hafnarþjónustu og gagnsæi í fjármálum og sjálfstæði þeirra hafna, þar með talið um samráð við notendur hafna um gjaldtöku. Á grundvelli þessarar heimildar verða önnur ákvæði Evrópureglugerðarinnar sem þarfnast ekki lagabreytinga innleidd með reglugerð. Með frumvarpinu eru einnig lagðar til breytingar á 17. gr. og 20. gr. hafnalaga sem veita höfnum heimild til að láta gjaldskrár taka mið af umhverfissjónarmiðum með vísan til orkunýtni eða kolefnisnýtni siglinga. Þessir afslættir eða álögur skulu vera gagnsæjar, hlutlægar og án mismununar og samræmast samkeppnislögum. Í 13. gr. áðurnefndrar reglugerðar Evrópusambandsins er kveðið á um hafnargrunnvirkjagjöld. Ákvæði hafnalaga eru að mestu í samræmi við ákvæði reglugerðarinnar. Þau hafa hins vegar ekki að geyma ákvæði sem er í reglugerð Evrópusambandsins þess efnis að hafnir geti látið gjaldtöku taka mið af umhverfissjónarmiðum. Samkvæmt gildandi lögum er höfnum ekki heimilt að gera það nema sýnt sé fram á að kostnaður lækki við þá þjónustu sem þær veita. Með frumvarpinu er lagt til að þessi heimild verði ekki bundin við þær íslensku hafnir sem eru á samevrópska flutninganetinu heldur nái hún til allra þeirra hafna sem falla undir gildissvið hafnalaga. Lagt er til að ráðherra fái heimild til að mæla nánar fyrir um þessa þætti í reglugerð. Er ætlunin að ráðherra geti þar kveðið á um viðmið sem horft skuli til við ákvörðun þessarar gjaldtöku. Með þessu verður opnað á umhverfismiðaða gjaldtöku sem hefur m.a. verið að ryðja sér til rúms í öðrum Evrópulöndum. Í dag eru einungis skemmtiferðaskip metin samkvæmt þessum alþjóðlegu vísitölum en þegar fram líða stundir gætu flutningaskip bæst við. Alþjóðlegar vísitölur á borð við evrópsku hafnavísitöluna eða European Port Index, með leyfi forseta, eru verkfæri sem gera höfnum kleift að skilgreina umhverfisspor þessara skipa á meðan viðkomu stendur. Með þessu er komið á fjárhagslegu hvatakerfi til umhverfisvænni og sjálfbærari skipareksturs. Það er að mínu mati mikilvægt að koma þessu kerfi á hér. Í nágrannaríkjum er byrjað að hefja gjaldtöku af þessu tagi og ef íslenskar hafnir geta ekki gert er hætt við að útgerðir þessara skipa sendi umhverfisvæn skip til landa þar sem afslættir eru í boði en sendi skipin sem eru minna umhverfisvæn eða jafnvel óumhverfisvæn hingað til lands. Ekki er gert ráð fyrir að samþykkt frumvarpsins hafi umtalsverð áhrif á ríkissjóð í för með sér. Frumvarpið kemur til með að hafa kostnað í för með sér fyrir hafnir sem eru innan samevrópska flutninganetsins á meðan þær aðlagast nýjum reglum um gjaldtöku. Frumvarpið er ekki talið hafa umtalsverð áhrif á atvinnulífið. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. innviðaráðherra fyrir góða framsögu á frumvarpinu. Eins og fram kom í framsögu hæstv. ráðherra er hér verið að heimila m.a. að gjaldskrár taki mið af umhverfissjónarmiðum og er það að sjálfsögðu ánægjulegt að sjá. Nú eru þingmál til umræðu í nefnd í dag sem tengjast einmitt því að fara í orkuskipti í fiskiskipaflotanum. Eitt af því sem er mikið rætt þar er skortur á innviðum til þess að geta t.d. hlaðið báta en einnig hefur verið bent á það til að mynda varðandi skemmtiferðaskipin sem hingað koma að mörg þeirra keyra dísilvélar í höfnunum með tilheyrandi mengun vegna þess að hafnirnar hér á landi eru ekki með búnað eða nægilegt rafmagn til þess að knýja skipin í höfninni. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sjái fyrir sér að gjaldskrár og annað sem verður leyft með þessu gæti opnað á það að styðja betur við uppbyggingu innviða í höfnum landsins.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurningarnar. Það er rétt að við erum búin að koma okkur af stað í þessa innviðauppbyggingu. Hún getur verið umtalsverð og kostnaðarsöm. Oft tengist þetta flutningsnetinu og uppbyggingu þar. Það er líka verið að gera þetta ágætlega í einstaka uppbyggingu á nýjum höfnum, samanber á Dalvík þar sem það hefur gengið vel og er reyndar fyrirhugað víðar. Þessi lög munu ekki ná til íslenskra fiskiskipa á næstu árum heldur er verið að horfa meira á alþjóðlegu skipin, þ.e. skemmtiferðaskipin og flutningaskipin. En þar sem við höfum getað beitt okkur hefur náðst ágætur árangur í að rafvæða hafnir þannig að fiskiskip eru tengd rafmagni á meðan þau liggja í höfn. En stóru áskoranirnar, eins og hv. þingmaður kom inn á, liggja í því að koma á háspennutengingum, sem eru margfalt dýrari en hefðbundnar tengingar sem fiskiskipin nota. Við höfum verið að styðja við þetta í gegnum orkuskipti og innviðasjóði. Við þurfum að gera meira af því og ég veit til þess að hafnasamlögin hafa litið svo á að þarna liggi þeirra stærstu fjárfestingar. En það að láta þau líka fara inn í þetta umhverfi, að mega beita fjárhagslegum hvötum, mun hjálpa þeim að ýta skipunum yfir í umhverfisvænni tengingar og að fá þá auknar tekjur af hinum sem gera það ekki.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er vonandi að við getum unnið saman í því að byggja upp þessa innviði vegna þess að það er hægt að draga mikið úr losun bara með því að gera t.d. skemmtiferðaskipunum kleift að vera tengd við rafmagn. Í seinna andsvari langaði mig að viðra hugmynd við hæstv. ráðherra og heyra aðeins álit hans á henni. Nú kemur einmitt fram í þessu frumvarpi og greinargerðinni að verið er að veita ýmsa þjónustu við skip sem koma til hafnar eða fara frá höfninni, eins og festaþjónustu, sölu á vatni, móttöku á sorpi, rafmagnstengingar og ýmislegt fleira, m.a. er talin upp hafnsöguþjónusta og dráttarbátaþjónusta. En það er ein tegund þjónustu sem er veitt, sem betur fer mjög sjaldan en hún er þó alltaf til staðar. Það er björgunarþjónusta. Við erum með björgunarbáta rekna af sjálfboðaliðasamtökum hringinn í kringum landið og ríkið hefur verið duglegur styrktaraðili þar. En það þarf mun meira fjármagn í þetta en við fáum í dag í gegnum styrki frá ráðuneytinu og í gegnum fjárlög. Mig langaði að spyrja hvernig hæstv. ráðherra litist á að það væri t.d. tekið einhvers konar björgunarbátasjóðsgjald af þeim skipum, sérstaklega þessum stóru skipum sem koma og fara, til að aðstoða við að fjármagna uppbyggingu þessara báta hringinn í kringum landið.

Frú forseti. Hér kemur hv. þingmaður inn á mjög mikilvægt mál sem er ekki bara mikilvægt þegar kemur að björgun á sjó og björgunarbátum, en það er þessi mikla uppbygging og mikla þátttaka og jákvæða innspýting í íslenskt samfélag sem björgunarsveitirnar eru. Það var samþykkt þingsályktun hér á þinginu um stuðning við uppbyggingu björgunarbáta hringinn í kringum landið. Við settum ákveðna fjármuni í það. Það var gerður samningur við þýska skipasmíðastöð, ef ég man rétt, í kjölfarið á útboði. Við erum alla vega búin að fjármagna fyrstu þrjá og það er búið að skipuleggja þetta inn í framtíðina. Ég held að umræðan eða hugmyndin sem hv. þingmaður kom hér með sé ágætt innlegg í það: Hvernig ætlum við í raun að tryggja að þessi sjálfboðaliðasamtök, sem eru svo virk og mikilvæg í okkar samfélagi, fái næga fjármuni til að standa undir búnaðarkaupum og starfseminni, af því að vinnan er öll í sjálfboðavinnu? Ég held að þetta sé bara ágætisinnlegg í það. Ég átta mig ekki alveg á því svona í svipinn hvort það sé færi á því í vinnu nefndarinnar að velta vöngum um það í sambandi við þetta frumvarp en það er sjálfsagt að skoða það. Mér finnst bara jákvætt að velta vöngum yfir því hvernig við getum tryggt björgunarsveitum landsins, hvort sem er á sjó eða landi, aukinn eða varanlegan stuðning og þurfum þá minna að treysta á sölu á flugeldum, rótarskotum, eða hvað það nú er sem menn þurfa að gera til að afla fjár.