Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til l. um breyt. á l. um verkamannabústaði er komið frá hv. Ed., þar sem það hefur verið samþ. shlj. með einni lítilli breytingu, sem ég skal koma nokkrum orðum að síðar. Meginákvæði þessa stutta frv. eru þau í fyrsta lagi að hækka lánin, sem veitt eru til verkamannabústaðabygginga, um 50% frá því, sem verið hefur, en þessi lán hafa verið 300 þús. kr. á íbúð, en eru skv. þessu frv. hækkuð upp í 450 þús. eða um svipaða upphæð og lán hins almenna veðlánakerfis eru hækkuð. Þá er enn fremur í 2. gr. gert ráð fyrir því, að nokkuð verði rýmkuð skilyrðin fyrir því að fá inngöngu í byggingarfélög. Eins og nú er í gildandi lögum um þetta, þá er viðmiðunin, þ.e.a.s. tekjumarkið, sem maður má hafa til þess að fá inngöngu í slíkt félag, 65 þús. kr. og viðbót fyrir hvert barn á framfæri 2500 kr. Þetta er hvort tveggja hækkað, tekjumark mannsins úr 65 þús. kr. í 100 þús. og að auki fyrir hvert barn í 7500 kr. í staðinn fyrir 2500. Í samræmi við þetta er eignaviðmiðun hækkuð úr 150 þús. kr. í 200 þús. kr. Þetta er hvort tveggja gert til þess að rýmka möguleikana fyrir því, að menn með lægstu tekjur geti orðið aðilar að byggingarfélagi. Auk þess var í frv. gert ráð fyrir, að því aðeins gæti eigandi íbúðar í byggingarfélagi selt hana á þann hátt, að hann nyti verðhækkunarinnar, að hann hefði átt hana í 20 ár. Þessu atriði breytti hv. Ed, þannig, að ef maður hefur átt íbúðina í 10 ár, þá er lagt til að hann njóti verðhækkunarinnar að helmingi, en til þess að hann njóti hennar að fullu, þá þarf hann að hafa átt hana í 20 ár. Þetta eru þau einu atriði, sem frv. fer fram á. Ég hefði óskað eftir því, að afgreiðslu þess yrði flýtt og það gæti orðið sem fyrst að lögum, vegna þess að svo margir bíða eftir því, að þessum ákvæðum verði breytt, að æskilegt væri, að afgreiðsla frv. í þessari hv. d. gæti gengið sem fyrst fyrir sig. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn., og vænti, að hv. þdm. aðstoði við það að greiða götu frv.



Herra forseti. Ef marka mætti orð hv. stjórnarandstæðinga við fyrri hluta þessarar umr., er ekki vel komið fyrir ríkisstj. Viðreisnin er úr sögunni, og sjálf er stjórnin líkust kind, sem komin er í sjálfheldu og hefur nokkur strá til að naga, eftir hinni áhrifaríku lýsingu hv. 3. þm. Vesturl. Þó var svo að heyra sem ófarir stjórnarinnar væru ekki nema smáræði miðað við það, hvernig atvinnurekendur í landinu hefðu verið leiknir. Þeir voru tveir nefndir með nafni, annar af hv. 1. þm. Austf. og hinn af hv. 3. þm. Vesturl., og það voru heiðursmennirnir Haraldur Böðvarsson og Einar Sigurðsson. Eftir lýsingum þeirra flokksbræðra var svo að sjá, að þessir tveir atvinnurekendur væru nú á algeru nástrái, nær dauða komnir, ef þeir þá enn halda lífi þá sólarhringa, sem liðnir eru frá því, að hin ömurlega lýsing var gefin hér í d. s.l. þriðjudag. Nú vitum við það allir, að það er rétt, sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði, að þessir tveir ágætu menn voru ekki alveg örsnauðir, áður en viðreisnin hófst, svo að það má að vissu leyti kenna viðreisninni þeirra ófarir, ef þeir eru nú jafnilla staddir og þessir tveir ágætu þm. vildu vera láta. En þá skýtur óneitanlega dálítið skökku við í málflutningnum, bæði því, sem hér hefur verið básúnað ár eftir ár að undanförnu og raunar einnig skaut upp í máli þessara hv. þm. s.l. þriðjudag, að höfuðárangur viðreisnárinnar væri sá, að hinir ríku væru orðnir ríkari, en hinir fátæku fátækari. Eftir lýsingu hv. 3. þm. Vesturl. er nú ekki lengur hægt að tala um Einar ríka, heldur Einar fátæka, eftir að viðreisnin fór að hafa sín áhrif. Nei, það er vissulega dálítið betra að gæta orða sinna og hafa eitthvert samræmi í því, sem sagt er. Nú hef ég að vísu ekki heyrt, að þessir tveir góðu atvinnurekendur séu búnir að segja sig til sveitar, enda er það nú úr sögunni, svo að eitthvað kynni að vera orðum aukið um þeirra bága hag eftir hinum ömurlegu lýsingum þessara félaga. En látum það vera. Það má vel vera, að þeirra hagur sé hlutfallslega lakari nú en áður. En þá er það einungis staðfesting þess, að hv. framsóknarmenn hafa haft algerlega rangt fyrir sér, þegar þeir hafa sagt, að hinir ríku hafi orðið ríkari vegna aðgerða núv. ríkisstj., því að ég hygg, að fáa tvo menn, ef nokkra, væri hægt að nefna, sem betur voru staddir hér á landi, áður en viðreisnin hófst. En hvort sem þessir menn hafa auðgazt á þessum árum eða tapað eða eru jafnilla staddir og þeir félagar vildu vera láta, er hitt alger misskilningur hjá hv. þm., þegar þeir halda því fram eða láta í það skína, að ráðstafanir núv. ríkisstj. hafi orðið til þess að draga úr framkvæmdum í sjávarútvegi eða öflun atvinnutækja, og þá á það jafnt við um fiskiskip, um hús til fiskvinnslu og fiskvinnsluvélar, einmitt þessi atriði gerðu hv. þm. sérstaklega að umræðuefni, og hv. 3. þm. Vesturl. a.m.k. vitnaði hér til þess, að Einar hefði þó verið búinn áður fyrr að eignast þrjú frystihús, héngi e.t.v. á þeim enn, en gæti a.m.k. ekki mikið um þau bætt. Nú skulum við líta á þessi síðustu ár og miða við það, sem oft er hér til vitnað og þessum hv. þm. er stöðugt mjög ríkt í huga, vinstristjórnartímabilið. Er það svo, að nú hafi dregið úr fiskiskipakaupum eða byggingu fiskiðjuvera og véla til þeirra? Hvað segja opinberar skýrslur um það? Það liggja hér fyrir um þetta gögn, annars vegar úr ritinu Úr þjóðarbúskapnum, 13. hefti, frá febrúar 1964, og hins vegar úr sama riti, 14. hefti, febrúar 1965. Þar eru skýrslur um fjármunamyndun á árunum frá 1957-1963. Og tölurnar eru allar færðar til sambærilegs verðlags, þ.e. til verðlags ársins 1960. Samkv. þessu var fjármunamyndun í fiskveiðum, þ.e.a.s. togurum og bátum, á árinu 1957 128.4 millj. og 1958 150.7 millj. En á árinu 1962 var sambærileg fjármunamyndun 150.6, þ.e.a.s. nærri því hin sama og á árinu 1958, þar sem þessi fjármunamyndun var mun meiri en 1957. En á árinu 1963 er sambærileg fjármunamyndun 287.2 millj., og samkv. bráðabirgðatölum, sem ég hef fengið frá Efnahagsstofnuninni, er á árinu 1964 sambærileg tala 362 millj. eða meira en tvisvar sinnum hærri en 1958. Þetta gefur síður en svo til kynna, að dregið hafi úr áhuga manna eða getu til að stunda fiskveiðar hér við land, enda veit hvert mannsbarn, að svo er ekki. En á hitt ber að leggja áherzlu, að þessi stórkostlegu skipakaup, - og þau eru einkanlega bátakaup á hinum síðari árum, - eru ekki sízt fyrir margvíslega fyrirgreiðslu ríkisvaldsins nú eins og áður. En sú fyrirgreiðsla hefur að sjálfsögðu þurft að aukast, eftir því sem eftirspurnin hefur vaxið. Vitanlega verður mér svarað með því, að þau séu ekki ríkisstj. að þakka, þessi mjög auknu skipakaup, það séu aflabrögðin. Vissulega er það rétt. Það eru aflabrögðin, sem skera úr. En þá þýðir ekki heldur að tala um samdrátt eða að þessi atvinnuvegur sé á nástrái um fyrirgreiðsluskort ríkisstj., þegar ríkisstj. hefur með sinum ráðstöfunum getað greitt fyrir því að fullnægja hinni stórkostlegu eftirspurn, sem vaxið hefur nú ár frá ári. Með svipuðum hætti kemur í ljós, hvílík öfugmæli það eru, að dregið hafi úr ráðstöfunum til vinnslu sjávarafurða í landi. Þær tölur eru í þessum skýrslum taldar undir iðnaði, en b-liður þar er vinnsla sjávarafurða. Til þeirra var fjármunamyndun á árinu 1957 110.6 millj., 1958 153.4 millj., en 1962 var sambærileg tala 179.4 millj. og árið 1963 173.7 millj. Allt eru þetta sambærilegar tölur og afsanna gersamlega þá fullyrðingu, að í þessu hafi orðið stöðnun, að nú sé verr búið að atvinnuvegunum en áður, að nú geti menn ekki aflað sér nauðsynlegra atvinnuhýsa eða véla vegna ráðstafana ríkisvaldsins. Í þessu hefur orðið fyllilega eðlileg aukning, svo að varlega sé talað, - aukning, sem auðvitað ytri ástæður eru grundvöllur fyrir, - aukning sem hefði ekki getað átt sér stað, ef ekki hefði verið fyrir hendi margs konar fyrirgreiðsla af hálfu ríkisvaldsins. Ef það er svo, eins og varð að leiða af ummælum hv. 1. þm. Austf. og hv. 3. þm. Vesturl., að þeir Einar Sigurðsson og Haraldur Böðvarsson hafi orðið þarna afskiptir og þeirra hlutur sé nú verri en áður, er það vegna þess, að aðrir, sem áður voru fátækir og gátu ekki bjargað sér, hafa nú átt kost á því, sem þeir áttu ekki kost á á hinum sælu vinstristjórnardögum. Ég hygg þó sanni nær, að þessir atvinnurekendur tveir, sem hér hafa verið gerðir að umræðuefni, ekki af mér að fyrra bragði, heldur af hv. framsóknarmönnum, hafi átt fyllilega sinn þátt í þeirri atvinnuuppbyggingu, sem hefur verið í landinu, þeir hafi ekki farið þar halloka, en þeir hafi ekki heldur auðgazt með óeðlilegum hætti fyrir atbeina núv. ríkisstj., sem ég yrði þó ekki hissa á, að hv. framsóknarmenn færu að halda fram hér nú á eftir og þar með ómerkja sitt tal s.l. þriðjudag. Einhvern hag hefðu þessir atvinnurekendur, svo illa sem þeir eru nú komnir að mati þessara hv. þm., átt að hafa af vaxtalækkun ríkisstjórnarinnar. En hv. 1. þm. Austf. vill ekki þakka ríkisstj. þá athöfn, heldur er hún af honum sögð fyrir atbeina og harða baráttu framsóknarmanna, enda segir hann, að það séu engin ytri skilyrði nú, sem réttlæti það frekar í ár en í fyrra að lækka vexti, og það sé rangt, sem haldið hafi verið fram, að meiri jöfnuður bæði á verðlagi og lánveitingum, lántökum, lánaeftirspurn, hafi réttlætt þessa vaxtalækkun. Í sjálfu sér er það ákaflega barnalegt að vera ætíð að deila um það, hverjum eitthvað sé að þakka. Það eru auðvitað þeir, sem ábyrgðina bera og ákvörðun verða að taka, sem valdið hafa og hljóta að hafa skömm eða heiður af sínum gerðum. Hitt er auðvitað ekki hægt að forðast, að stundum verður að gera það, sem hv. framsóknarmenn hafa mælt með, enda er erfitt hjá því að komast, nú eftir að þeir eru farnir að prédika það, að þeir séu gersamlega skoðanalausir og haldi fram öllum skoðunum, sem til séu í landinu, og það eina, sem máli skipti, séu ekki ólíkar skoðanir, heldur það, hvort þeir vilji ganga undir áraburð til þess að gera Eysteini kleift að semja við íhaldið að nýju og koma honum þannig í ríkisstj. Það er mjög erfitt, þegar flokkur er jafngersamlega skoðanalaus og heldur fram öllu, sem hugsanlegt er um lausn mála, að komast hjá því, að einhvern tíma hittist svo á, að eftir hans till. sé farið, að hann hafi nefnt, hvað gera skyldi. En hv. 1. þm. Austf. ætti þó auðveldlega að hafa getað aflað sér upplýsinga um, að einmitt í lánamálunum varð gerbreyting á árinu 1964 frá því á árinu 1963. Samkv. þeim skýrslum, sem nú liggja fyrir yfir árin tvö, voru heildarinnlán hjá bönkunum, þ.e. fjármálastofnunum, á árinu 1963 660 millj. kr., en útlán 762 millj. kr. Á árinu 1964 er þetta aftur á móti mjög breytt og mjög breytt til batnaðar. Þá voru heildarinnlán 1029 millj., en útlán einungis 707 millj. Þessar tölur sýna mjög glögglega gersamlega breytt viðhorf í þessum efnum, og þær réttlættu því frekar, að vaxtalækkun mætti eiga sér stað, þar sem meiri jöfnuður hafði verið á verðlagi síðari hluta ársins 1964, meiri kyrrstaða en um langt bil þar á undan. Það var þess vegna mjög eðlileg fjármálaráðstöfun, að vextir skyldu nú lækkaðir, og í fullu samræmi við það, sem fram hefur verið haldið af ríkisstj. og hennar stuðningsmönnum fyrr og síðar. Þá deila hv. stjórnarandstæðingar mjög á ríkisstj. fyrir það að hafa nú tekið ákvörðun um að draga úr fjárfestingarútgjöldum samkv. fjárl. fyrir 1965, svo að nemi 1/5 eða 20%. Og einkanlega hv. 3. þm. Vesturl. flutti hér mjög hjartnæma ræðu um það, hversu illa margir væru nú leiknir af þessu verki ríkisstj. og hversu miklu verr væri nú komið bæði hag ríkissjóðs og almennings af þessum sökum heldur en hefði verið á árinu 1958, sem hann sérstaklega vitnaði til í því sambandi. Nú er það svo, að einmitt þessi ummæli gefa sérstaka ástæðu til þess að bera saman, hvort nú sé ætlunin að hafa minni verklegar framkvæmdir heldur en voru á því dýrðarinnar ári 1958, þegar vinstri stjórnin var í fullu veldi. Og því hef ég fengið Efnahagsstofnunina til þess að bera þetta saman fyrir mig og breyta árunum til sambærilegs verðs og er þá miðað við árið 1960 í öllum tilfellum. Ef vegamálum er sleppt, lítur þetta þannig út, að eftir að búið er að draga frá fimmtungslækkunina og miðað við ríkisreikninginn 1958, en þar eru útgjöldin hærri en í fjárl. 1958, er það svo, að til verklegra framkvæmda, og það er sem sagt sama verðlag notað í báðum tilfellum, var á ríkisreikningi 1958 varið 166 millj. 105 þús., en eftir lækkunina nú verður sambærileg tala 251 millj. 134 þús. Ef vegamál eru tekin með í báðum tilfellum, sýnir ríkisreikningurinn 1955 töluna 216 millj. 10 þús., en með niðurskurði nú eða lækkun 365 millj. 81 þús. Hvernig sem á er litið, er því alveg ljóst, að þrátt fyrir lækkunina verður nú varið mun meira fé til verklegra framkvæmda en var á árinu 1958, - mun meira fé. Og heyri menn svo harmagrát og sjái krókódílstár hv. 3. þm. Vesturl. hér á dögunum, þegar hann var að tala um það, hversu illa menn væru nú leiknir miðað við það, sem verið hefði á vinstristjórnarárunum. En einmitt þeir, sem hann barmaði sér mest yfir, eins og sjúkir menn, ungmenni í skólum og þeir, sem njóta eiga veganna, eru nú hlutfallslega enn betur staddir en þessar tölur gefa til kynna, miðað við árið 1958, þegar samanburður er gerður á þessum tveimur árum, 1958 og 1965. Segja má að vísu, að fólki hafi fjölgað í landinu og þess vegna sé eðlilegt, að nú séu hærri fjárhæðir til verklegra framkvæmda en áður var. En ef litið er á það, hvað á mann er ætlað nú og samkv. niðurstöðu ríkisreikningsins 1958 og allt talið með, eru það þá 1295 kr.; miðað við 1923 kr. nú. Slíkt er hlutfallið og sýnir, hversu stórlega verklegar framkvæmdir hafa aukizt í tíð núv. ríkisstj. og hversu fjarri því fer, að nú sé verr búið að almenningi í þessum efnum en var áður fyrr og þó einkum á vinstristjórnartímanum. Þrátt fyrir það, að nú hafi þótt eðlilegt að lækka þessar fjárveitingar, eru þær hlutfallslega miklu hærri en áður var. Um þetta tjáir ekki að deila. En þá segja hv. þm., og þeir vitna oft til þess, að nú sé hlutfallslega minna varið af ríkisfé til verklegra framkvæmda en áður var, og vitna þá í heildarútgjöld fjárl. Slíkur samanburður er sannast sagt ákaflega lítils virði, og einkanlega hæpinn hér, þar sem á vinstristjórnartímanum var svo komið um skeið, að það voru tvenn fjárlög og í raun og veru mjög erfitt að átta sig á öllu reikningshaldi. En látum það út af fyrir sig vera. Höfuðástæðurnar til þess, að nú hefur farið svo, sem vafalaust er rétt, að í þessu skyni er varið hlutfallslega minna fé en oft áður af heildarútgjöldum, eru fyrst og fremst tvær: Annars vegar eru hinar stórkostlega auknu almannatryggingar, sem eins og Páll heitinn Hermannsson á Eiðum sagði, þegar hann skar sig úr flokki sinna félagsbræðra hér á þingi og greiddi atkv. með alþýðutryggingal. 1946, hafa skapað annað og betra þjóðfélag á Íslandi. Og voru þó tryggingal. 1946 ekki nema upphaf, það má segja, lítið upphaf þess, sem síðan hefur margfaldlega verið aukið við. Þessi löggjöf hefur átt meiri þátt í því að jafna lífskjör á Íslandi og skapa öllum landsmönnum mannsæmandi líf heldur en flest annað, löggjöf, sem að vísu hefur getað staðizt vegna stöðugra framfara í atvinnuháttum, vegna nýrrar tækni, aukins afla og ýmislegs annars, en löggjöf, sem vissulega hefði ekki orðið jafngóð eða almenningi til nytja, ef þar hefði notið við ráða framsóknarmanna, sem streittust þar á móti, sátu hjá, þegar mest á reyndi, og gerðu sitt til að gera tortryggilegt það, sem helzt horfði til umbóta. Þessi miklu útgjöld hljóta vitanlega að setja sinn svip á fjárl., og vitanlega verður að taka tillit til þeirra, þegar metið er og talað er um skattabyrði á öllum almenningi. Fjárl. eru nú að verulegu leyti orðin til þess, eins og ég segi, að jafna lífskjör í landinu, og einkanlega þeir, sem verr eru staddir, fá fyrir þá milligöngu bættan upp þann mun, sem þeim væri erfitt að þola og hlyti að verða þeim til mikils trafala í þeirra lífsbaráttu, ef þessi hjálp kæmi ekki. Önnur útgjöld, sem verulega þýðingu hafa og úrslitum ráða einnig um afkomu ríkissjóðs, eru niðurgreiðslur á ýmiss konar vörum og útflutningsuppbætur og þá ekki sízt til landbúnaðarins. Það hefur áður verið til þess vitnað, að það sýnir sannast að segja kalda vináttu og umhyggju framsóknarmanna til bændastéttarinnar að gera slíkt veður eins og þeir gerðu í vetur út af söluskattshækkuninni, vegna þess að það liggur fyrir, að hana varð að ákveða til að draga úr sárasta broddinum gagnvart almenningi af bændavöruverðsákvörðuninni í haust. Ég segi ekki, að bændur hafi verið illa að því verðlagi komnir, sem þá var ákveðið. Hitt þori ég að fullyrða, að það hefði ekki einungis skapað mikla truflun í atvinnulífi og atvinnurekstri, heldur megna óvild milli atvinnustétta, ef ekki hefði í haust verið tekið það ráð að greiða landbúnaðarvörurnar niður í stórauknum mæli, eins og ríkisstj. gerði. Við vitum, að það er ærin tortryggni, að langsamlega mestu leyti ástæðulaus, en tortryggni, sem er fyrir hendi, hvort sem okkur líkar betur eða verr, af þessum sökum jafnvel eins og er. En ef vöruverðshækkunin hefði komið beint inn í verðlagið, eins og við blasti, ef niðurgreiðslurnar hefðu ekki verið auknar, hefði allt verðlag hækkað hér um bil tvöfalt á við það, sem þó varð eftir áramótin, þegar söluskatturinn fór að segja til sín. Út af fyrir sig væri það skiljanlegt, að verkalýðshreyfingin hefði uppi hörð mótmæli vegna þessarar vöruverðsniðurgreiðslu og segði: „Það er verið að fara í kringum þá kauphækkun, sem við í raun og veru eigum vegna þeirrar vöruverðshækkunar, sem til bænda rennur, og við frábiðjum okkur þessa milligöngu ríkisvaldsins.“ Þessu hefur þó sáralítið verið haldið fram, enda erfitt fyrir þá sömu málsvara verkalýðsins, sem eru tregir, svo að vægt sé talað, til endurskoðunar á vísitöluútreikningnum. Þeir hafa látið sér skiljast, að það væri, þegar allt kæmi til alls, heppilegra að greiða vöruverðið niður eða við skulum segja a.m.k. ekki ámælisvert, þó að þeir vitanlega fagni því ekki sérstaklega og hafi haft uppi mótmæli gegn því, að skattheimta væri gerð í því skyni að standa undir þessum greiðslum. En hitt er sannast sagt óskiljanlegt og lýsir sömu starblindunni, sömu feigðarþránni, sem forustumenn Framsfl. virðast vera haldnir, a.m.k. frá árinu 1956 fram á þennan dag, fyrir sinn eigin flokk og fyrir sína skjólstæðinga, að þeir skuli sérstaklega vera að magna óvild gegn þessari skattheimtu, sem var óhjákvæmilegt skilyrði þess, að hægt væri að draga úr þeim augljósu, fyrirsjáanlegu vandræðum, sem hlutu að verða, ef þessi aðferð um auknar niðurgreiðslur var ekki viðhöfð. Hv. þm. segja: „Við erum ekki út af fyrir sig á móti niðurgreiðslunum, en það er bara hægt að taka þetta fé annars staðar.“ En hvar á að taka það? Þeir segja: „Ja, með auknum sparnaði.“ Hvar voru þeirra sparnaðartill. við afgreiðslu fjárl.? Ég held ekki, að þeir hafi einu sinni haft rænu á því að bera fram till. um að afnema blessaðan prestinn í Kaupmannahöfn, sem er þó þeirra aðalkeppikefli að reyna. Þeir höfðu ekki einu sinni svo mikið við. Hitt held ég, að sé sanni nær, að það liggi fyrir við skjótlega athugun þingskjala, að ef farið hefði verið eftir þeirra till. nú frá því við afgreiðslu fjárl. og síðan, mundi rekstrarafkoma á þessu ári í beinu fé vera kringum 770 millj. lakari en hún er. Þeir hafa ýmist viljað svipta ríkissjóð tekjum eða auka útgjöld án þess að afla annarra tekna í staðinn, sem nemur hvorki meira né minna en kringum 770 millj. Og sparnaðartill., það má margt segja um þau frv., sem þessir hv. þm. bera fram, og þeirra ágætu till. Einn þeirra sagði, að flokksbróðir hans hefði flutt till. um að ráða hvorki meira né minna en 60 menn til þess að fara um landið til þess að sýna kvikmyndir, það fælist í hans till. Eitthvað mundu nú þessir 60 menn kosta, þó að því sé sleppt, sem er dálítið gaman, að þessir herrar -  Við getum líka margt sagt um það, hvort það sé hyggilegt að taka upp ömtin gömlu á Íslandi, sem einvaldskonungarnir fyrirskipuðu hér, en var fyrsta verk frjálsrar þingstjórnar á Íslandi að afnema. En um það verður ekki deilt, enda ekki heldur á móti borið, að slík skipan, jafnvel þótt nafnið sé nú ekki haft á dönsku lengur, heldur tekið upp norska nafnið fylki, mundi hafa í för með sér töluvert aukinn kostnað. Það má líka tala og færa mörg rök fyrir eflingu háskólans, sem till. liggur fyrir um nú. En að sjálfsögðu hlýtur sú efling háskólans að hafa kostnað í för með sér. Ég er ekki að telja eftir peningana. En mennirnir, sem segja: Það á að spara, - þeir verða sjálfir að gera grein fyrir, hvað þeir ætla að spara til þess að fá fé fyrir öllum þeim nytjatill., sem þeir eru með. Ein till., sem hv. 1. þm. Norðurl. v. flutti í gær, var um auknar raforkuframkvæmdir í landinu. Vafalaust eru þær mjög nauðsynlegar og æskilegar. En þetta kostar peninga, það verður ekki gert án þess að hafa fé til þess. Það gæti líka vel hent sig, að einstaka maður, þótt þeir væru ekki margir, vildi brjóta móti kenningu Jóns Sigurðssonar og flytja Alþ. til Þingvalla, eins og tveir hv. framsóknarmenn gera nú till. um og vilja láta hefja deilur um í landinu. En dettur nokkrum í hug, að það yrði gert án þess, að það mundi kosta verulegt fé, að það mundi kosta töluvert fé, ég vil segja milljónatugi, milljónahundruð að koma upp þeim aðbúnaði á Þingvelli, sem þyrfti til þess, að þar væri hægt að halda þing, og síðan milljónatugi, milljónahundruð í auknum rekstrarkostnaði hvert einasta ár að halda þingið þar, en ekki þar sem stjórnsýsluvöldin eru saman komin, eins og í sjálfum höfuðstað landsins? Svo eru þessir menn, sem flytja þessar till., eina á dag a.m.k., að tala um sparnað. Sannleikurinn er sá, að það er engin svo fjarstæð till. flutt á Alþ. eða lausri hugmynd hreyft, sérstaklega ef það er í hópi hv. Alþb.- manna, að ekki sé kominn einhver framsóknarmaður á sömu stundu hér í ræðustólinn til þess að yfirbjóða og heimta dálítið meira, eyða meira fé úr ríkissjóði, sýna, að hann sé ívið ábyrgðarlausari en sá ábyrgðarlausasti af þeim, sem menn höfðu hingað til ímyndað sér að fyrirfyndust í landinu. Vitanlega er hér við vandamál að etja. En það tjáir ekki að tala svo, eins og hv. þm., að hér sé um einhvern nýjan vanda að ræða, sem núv. ríkisstj. hafi skapað og sé að kenna okkar ýmist illvilja eða úrræðaleysi. Það hefur öðru hverju hér í vetur verið viðurkennt af talsmönnum allra flokka, að verðbólgan væri vandamál, sem við hefðum verið að etja við í full 25 ár og ekki enn tekizt að leysa. Og það er miklu einlægara að gera sér grein fyrir þessu og tala út frá því hreinskilnislega um vandann, a.m.k. gera sér grein fyrir þeim spurningum, sem menn verða að reyna að leysa, heldur en tala algerlega út í hött, eins og hv. þm. gera, og láta sem þessi vandi sé okkar uppfinning og eins og ég segi: sökum okkar illvilja eða úrræðaleysis. Ég játa það, að okkur hefur ekki tekizt til hlítar að ráða við þennan vanda frekar en okkar fyrirrennurum hefur, frekar en flestum stjórnum a.m.k. í Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku hefur tekizt, þó að ég játi, að verðbólgan er hér meiri og hefur vaxið hraðar og er þar af leiðandi hættulegri á Íslandi en í flestum þessara landa. Sums staðar hefur hún orðið enn þá hættulegri og valdið meira tjóni en þó hjá okkur. Ég veit, að sumir þm. hafa rennt augunum yfir lítinn umræðuútdrátt í Nordisk kontakt um orðaskipti í sænska þinginu, þar sem stjórnarandstæðingar kölluðu stjórnina þar verðbólgustjórn og kenndu henni um, að allt væri að fara úr skorðum. Þetta eru sams konar ásakanir og stjórnarandstæðingar hafa yfirleitt beint að ríkisstj. hér á landi á þessu tímabili, sem ég vitnaði til. Okkur hefur hins vegar reynzt erfiðara að ráða við vandann heldur en mörgum, en þó engan veginn og langt frá því öllum öðrum. En það er vissulega líka rétt, sem kom fram í þessum sænsku umr., og því var haldið fram af hálfu ríkisstj., þegar sagt var: „Við viljum miklu heldur hafa þann óstöðugleika í verðlagi, sem við höfum nú og játum, að við ráðum ekki við til hlítar, heldur en það atvinnuástand, sem var á millistríðsárunum.“ Hver okkar er sá, sem játi ekki, að þó að verðbólgan sé hættuleg og við verðum að reyna að berjast gegn henni og ráða við vandamálin, sem af henni stafa, er ástandið nú í íslenzku þjóðlífi, íslenzkum þjóðmálum, ég vil nærri því segja eins og himnaríki miðað við helvíti, samanborið við það, sem var 1934–1939 hér í Reykjavík og víðs vegar á landinu. Ég er ekki að kenna neinum um það ástand, sem þá var. Það sé fjarri mér að halda, að það hafi verið illvilji eða sérstök skammsýni þáverandi valdhafa, að ekki tókst betur til. Svipað var ástandið víðast hvar þá, sums staðar enn þá lakara, eins og í Rússlandi, þar sem milljónir manna beinlínis dóu úr hungri. Það gerðist þó ekki á Vesturlöndum. En hér í Reykjavík var það sannarlega ekki öfundsvert, ekki fyrir stjórnendur og þá auðvitað miklu síður fyrir atvinnuleysingjana, þegar þeir stundum, meðan bærinn hafði 30-40 þús. íbúa, voru kannske 3--4 þús. yfir mikinn hluta vetrarins. Við skulum vissulega viðurkenna, að þó að okkur hafi ekki tekizt að ráða við allan vanda, hefur okkur þó tekizt að bægja þessum vanda frá, því mesta böli, sem yfir Ísland hefur gengið a.m.k. á þessari öld og kannske allt frá móðuharðindatímabilinu. Það eru margar orsakir, sem til þess liggja, að ekki hefur farið eins eftir stríðið nú og fór á milli stríðsáranna. Ein af höfuðástæðunum er sú, að nú kunna menn betur að nota sér sérfræði hagfræðinganna heldur en þeir kunnu þá, og þegar menn eru hér í þingsölum og annars staðar öðru hverju að senda hagfræðingum hnútur, skulum við vissulega viðurkenna, að þeir hafa mikið gagn gert öllum þjóðum og einnig okkar íslenzku þjóð. Án þeirra leiðbeininga, án þeirra áhrifa til góðs hefði vissulega getað farið, og margir hefðu spáð því, að það hlyti að fara á sömu leið og fór á árunum milli 1930 og 1940. Það er vegna þess að menn hafa kunnað að læra af reynslunni, þótt þeir kunni ekki að ráða við allt, að þessu böli hefur verið afstýrt. Og þrátt fyrir allt er ekki einungis svo, að nú búi menn við fulla atvinnu víðast hvar á Íslandi, þar sem ekki koma til alveg staðbundnir, sérstakir örðugleikar, sem vel má segja, að meira ætti að gera til að leysa, en þar fyrir utan búa menn við fulla atvinnu, eftirspurn eftir vinnuafli, og þrátt fyrir allt tal um mikla skatta, um dýrtíð og erfiðleika búa þeir við ólíkt betri kjör en nokkru sinni fyrr, kjör, sem hafa batnað ár frá ári. Það kom fram í umr. á þriðjudaginn, að ríkisstj. hefði með ráðstöfunum sínum, sérstaklega söluskattinum, átt þátt í því að veikja trú manna á, að hægt væri að gera að nýju svipað samkomulag og var gert í sumar og að verkalýðurinn mundi nú móta sínar kröfur, þá væntanlega um kauphækkanir, miðað við það. Um það skal ég ekkert segja. Ég ræð því ekki, og sá hv. þm., sem um þetta talaði, ræður því ekki heldur, hvað verkalýðsfélógin ákveða og hvers þau krefjast, og enn þá síður um hvað verður samið að lokum, því að þar ræðast engir einir við, heldur a.m.k. tveir og stundum fleiri aðilar. Hitt veit ég, eins og kom hér fram hjá hv. 5. þm. Austurl. á fundinum fyrr, að allir, sem áttu hlut að júnísamkomulaginu, gátu sér fyrir það gott orð og uxu af því að hafa komið þar nærri. Þetta samkomulag varð strax vinsælt, og það er vinsælt enn þrátt fyrir það, sem á milli kann að hafa borið. Ég veit með vissu, að verkalýðurinn mun íhuga það rólega og öfgalaust, hvort sú stefna, sem þar var upp tekin um að krefjast þess, sem menn hafa von um að sé framkvæmanlegt, og fari ekki þar fram úr, sé honum ekki heillaríkari og veiti honum meiri raunverulegar kjarabætur en þær óraunhæfu kröfur, sem hingað til hafa oft verið fram knúnar. Það er ekki mitt að dæma um það. Það er verkalýðurinn sjálfur, sem sker úr um það, hvaða kröfur hann gerir, með hverjum krafti hann fylgir þeim eftir og um hvað að lokum verður samið. En þá mun hann einnig vissulega skoða og kynna sér árangurinn, sem af júnísamkomulaginu varð, miðað við árangur af samningum, sem höfðu í sér fólgnar miklu meiri nafnkauphækkanir áður fyrr. Og mér blandast ekki hugur um, að dómurinn getur ekki orðið nema á einn veg, og hann er sá, að það hafi verið hyggilega að málum staðið í sumar og það þyki óhyggilegt að hverfa frá þeirri heillastefnu, sem þá var valin. Ég hef, herra forseti, talað um þetta mál almennt, eins og umr. gáfu tilefni til. Hv. stjórnarandstæðingar játuðu, að þeir væru út af fyrir sig ekki ósamþykkir frv., sem fyrir liggur, og hef ég því ekki þurft að fjölyrða um það. En það, sem á stjórnina var deilt fyrir, var hennar almenna efnahagsstefna og þessi gamli söngur, að hér væri allt í kaldakoli, snúið við staðreyndum, sögð auðn og uppblástur, þar sem er „gróandi þjóðlíf með þverrandi tár“.



Herra forseti. Það er mér kannske dálítill vandi á höndum að stíga hér í ræðustólinn eftir hina miklu ræðu hæstv. forsrh., en samt sem áður finnst mér það nú ekki svo alvarlegt, því að ég verð að segja, að það er ekki ríkisstj. Íslands, sem hefur bægt vandanum frá þjóðinni á undanförnum árum, heldur góðæri til lands og sjávar og dugnaður almennings. Hér er til 1. umr. frv. til 1. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, á þskj. 333. Ekki þarf að draga í efa, að aðstoð sú, sem þar er gert ráð fyrir að veita sjávarútveginum, sé nauðsynleg, en hún er þrenns konar, svo sem lýst hefur verið. Í fyrsta lagi greiðir ríkissjóður fiskseljendum 25 aura í verðuppbót á hvert kg línu- og handfærafisks. Í öðru lagi framlag frá ríkissjóði á árinu 1965 eða yfirstandandi ári um 33 millj. kr., er verja skal til framleiðniaukningar frystihúsa og annarra endurbóta í framleiðslu fiskafurða. Og í þriðja lagi er stjórn aflatryggingasjóðs heimilt að ákveða, að bætur til togara úr sjóðnum vegna aflabrests á árinu 1964 skuli miðast við úthaldstíma þeirra á því ári. Í raun og veru er dálítið erfitt að kingja því, að til alls þessa þurfi að grípa nú, þar sem verið hefur metafli og stórhækkandi verðlag undanfarið. En allt á sínar orsakir, og skal ég koma að því síðar. Í aths. við frv., sem m.a. eru röksemdir fyrir nauðsyn lagasetningar þessarar, er gert ráð fyrir, að verja þurfi úr ríkissjóði 55 millj. kr. til að fullnægja framkvæmd hennar. Þá er frá því skýrt í aths., að ekkert fé hafi verið áætlað til að mæta þessum greiðslum í fjárl. ársins 1965 og því verði að gera sérstakar fjárhagslegar ráðstafanir þeirra vegna. Þetta er mjög illa farið. Hér hlýtur nauðsyn að bera til, annað fær ekki staðizt. Síðan er því bætt við, að sama máli gegni um hækkun útgjalda vegna þeirrar 6.6% launahækkunar opinberra starfsmanna, sem samið var um í byrjun þessa árs. Sú útgjaldahækkun er áætluð 65 millj. kr. Alls sé því um 120 millj. kr. útgjaldaaukningu að ræða, sem ekki sé neitt fé til að mæta á fjárl. yfirstandandi árs. Það verður að segja, að þetta litur engan veginn vel út, að þurfa nú að bæta enn við nýjum álögum á þá stórkostlegu summu, sem búið var að ákveða að innheimta af þjóðinni samkv. fjárl. Ég hygg, að mörgum hafi þótt allforvitnilegt að vita, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlaði að mæta þessum útgjöldum, og svarið lét ekki lengi á sér standa. Hæstv. ríkisstj. ákveður að nota heimild í 22. gr. fjárl. yfirstandandi árs til að fresta verklegum framkvæmdum ríkisins og greiðslu framlaga til annarra aðila, er nema á fjárl. ársins 1965 samtals 600 millj. kr., og lækka þessi framlög um 20%, til þess að hægt sé að mæta þeirri 120 millj. kr. útgjaldahækkun, sem að framan getur. Ég hygg, að það hafi fleirum en mér brugðið í brún við þennan boðskap, og hvers vegna, má ég spyrja? Að mínu viti er hér um bráðnauðsynlegar framkvæmdir að ræða, sem nú á að skerða, framkvæmdir, sem þjóðin hefur ekki efni á því að láta dragast úr hömlu. Í annan stað er svo skammt liðið frá setningu fjárl., að ótrúlegt er, að ekki hafi mátt sjá fyrir þá útgjaldaliði, sem hér um ræðir. Verður ekki vægara að kveðið en að um furðulegt áhugaleysi sé að ræða, eða þá fyrir fram ákveðinn niðurskurð á verklegum framkvæmdum ríkisins. Hvort heldur sem er, verður að víta harðlega. Ég held, að fáum hafi komið það til hugar, eftir að búið var að leggja hátt á 3. hundrað millj. kr. viðbótarhækkun á þjóðina með hækkun söluskattsins í desember, að hæstv. ríkisstj. gripi nú til slíkra örþrifaráða að skera niður nauðsynlegustu og brýnustu framkvæmdir þjóðarinnar, þ.e. skólabyggingar, sjúkrahús, hafnir, vegi, flugvelli, raforkuframkvæmdir, atvinnubótafé o.s.frv. Þessar framkvæmdir eiga nú að víkja, en engar sparnaðarráðstafanir gerðar, ráðdeildarloforðin mörgu nú gleymd. Eða hvar eru nú hinir miklu viðreisnarsjóðir, sem sífellt er verið að guma af? Varla hefði þá munað mikið um að hlaupa hér undir bagga í bili. Getur það verið, að hér sé verið að umþótta vinnuaflið frá brýnustu framkvæmdum þjóðarinnar og því eigi að þoka í aðrar áttir? Því verður vart trúað, en margt kemur í hugann í sambandi við þau áform, sem hér eru á döfinni. Ég mótmæli harðlega þessum ráðstöfunum um niðurfellingu fjármagns til nauðsynlegustu uppbyggingar í þessu landi. Það er ekki grunlaust um, að manni detti í hug, að hæstv. ríkisstj. hafi alls ekki gert sér grein fyrir, hvernig þessi niðurskurður verkar. Ég veit vel, hvernig hann verkar í mínu kjördæmi, og ég mótmæli alveg sérstaklega fyrir þess hönd. Og ég er undrandi einnig yfir því, að hæstv. landbrh. og samgmrh. skuli hafa gefið samþykki sitt til þessa, sem á þó manna bezt að vita, hve skaðvænleg áhrif niðurskurðurinn hefur á framvindu mála í sveitum og þorpum landsins. Margar þær fjárveitingar, sem í fjárl. standa, eru miðaðar við það að ljúka ákveðnum verkefnum. Ýmsir munu nú þegar hafa gert áætlanir samkv. ákvæðum fjárl., hafizt handa um útvegun efnisbirgða, véla, mannaráðningar með fleira, sem nú fer allt úr skorðum og hefur margs konar óþægindi í för með sér. Nú verður að gera nýjar áætlanir. Hvað um vegáætlunina, sem búið er að leggja mikla vinnu í? Raskast hún ekki öll, og verður hún ekki að endurskoðast? Hvað um raforkuframkvæmdirnar? Eitthvað dragast þær saman? Ætli þeir þakki fyrir, sem beðið hafa eftir rafmagni árum saman, en eygðu nú, að úr mundi rætast í ár, en verða enn að bíða? Hvað um hafnarbætur og hafnarrannsóknir, flugvelli, jarðræktarstyrki, að maður tali nú ekki um sjúkrahúsbyggingar og skólabyggingar af öllu tagi, útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, og svona mætti lengi telja, allt framkvæmdir, sem þola enga bið, ef fram á að þoka með eðlilegum hætti. Fyrir nokkrum dögum var hér í hv. d. minnzt á það, að nota þyrfti svipu til að keyra áfram framkvæmdir, og í því sambandi talað um hjúkrunarskólann og hlutdeild hjúkrunarkvenna í því máli. Ég fæ nú ekki betur séð en landsbyggðin öll verði að grípa til svipunnar og slá í stjórnar-Grána, sem nú virðist reika ráðvilltur og stjórnlitill um klungur íslenzkra efnahagsmála þrátt fyrir gósenlönd hinna geysimiklu þjóðartekna. Ég verð að segja, að slík meðferð á fjárl. og fjárveitingum, sem búið er að ákveða með lögum, er ekkert annað en freklegar kreppuráðstafanir, er sanna óhugnanlega, að verðbólguófreskjan er nú þegar farin að gleypa óhugnanlega bita af arði íslenzkra, ofþjakaðra erfiðismanna og kvenna og af þjóðarframleiðslunni í heild. Menn sjá í hendi sér, hvernig ástandið er, þegar talin er þörf að grípa til jafnróttækra kreppuráðstafana nokkrum vikum eftir að fjárlög eru afgreidd. Og víst er um það, að vinnandi stéttir landsins geta áreiðanlega getið sér til, hvernig tekið mun á kröfum um kjarabætur þeim til handa nú í vor, þegar nú á öndverðu ári á að grípa til slíkra kreppuráðstafana, sem hér eru á ferðinni. Er það nú víst, að hæstv. ríkisstj. og fylgismenn hennar hafi efni á því að auglýsa á þennan hátt fyrir þjóðinni fall sitt fyrir verðbólgudraugnum, sem hún hefur stríðalið og látið leika svo lengi lausum hala, að við hann verður ekki lengur neitt ráðið? Það hefur mikið verið fjargviðrazt út af því, að vinstri stjórnin svonefnda skyldi þurfa að segja af sér, vegna þess að hún náði ekki samkomulagi um að ráða fram úr 17% vísitöluhækkuninni 1958, sem þá átti að hafa siglt öllu í strand. Núv. hæstv. ríkisstj. lætur sig ekki muna um það að láta vísitöluna hækka öll árin frá 1959 um 17 vísitölustig á hverju einasta ári, sem liðið er síðan, sé reiknað á sama hátt og 1958. Þess vegna er svo komið, að allt virðist nú keyrt í strand og væri það fyrir löngu, ef hið mikla góðæristímabil, sem hefur staðið um sinn, hefði ekki komið til sögunnar. Í dag er ástandið þannig, að meginframleiðslugreinarnar bera sig ekki, að þeirra eigin sögn. Útgerðin ber sig ekki, nema þegar um metafla er að ræða, iðnaðurinn berst í bökkum, og ekki þykir ástandið almennt gott í landbúnaðinum. Og þar við bætist, að almenningur verður að vinna óhóflegan vinnutíma til að geta lifað samkv. kröfum tímans. En af hverju er þetta þannig á því góðæristímabili, sem nú hefur verið? Þetta getur ekki stafað nema af einu, af óstjórn eða stjórnleysi. Viðreisnin svokallaða í þeirri mynd, sem við þekkjum hana, mótast af stjórnleysi. Þess vegna hefur fjárfestingin leikið lausum hala í algeru skipulagsleysi. Fer þá ekkert skipulag eða áætlunargerð fram? mætti spyrja. Jú, vissulega. Um 13 manns starfa í Efnahagsstofnuninni, 16–17 manns starfa í gjaldeyrisdeildinni á Laugavegi 77. Í þessum stofnunum vinnur margt góðra manna og safna skýrslum, semja áætlanir og vinna að alls konar „statistik“ í þjóðarbúskapnum, sem vitanlega er allt sent til hæstv. ríkisstj. til úrvinnslu. En nú er spurningin: Gerir hún það? Stjórnarfarið ber þess lítinn vott. Hún virðist una ákaflega vel stjórnleysinu og ástandinu, eins og það er, og að breyta um gæti eyðilagt hinn pólitíska sans í söfnuðinum, svo að maður noti skrýtið orðalag. En það er mergurinn málsins. Það, sem verður að gera, er að taka fjárfestingarmálin föstum tökum, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Á annan hátt verður ekki ráðið við verðbólguna. En sé nú svo komið, að nauðsyn reki til að skera niður allar fjárfestingarákvarðanir fjárl. um 20% á miðjum starfstíma, hljóta fjármál þjóðarinnar að vera komin í algeran vítahring. Það er augljóst mál og ekki annað hægt að álykta en allt tal hæstv. ríkisstj. um vaxandi og batnandi efnahagsafkomu sé hrein blekking, sem er þó hörmulegt að verða að segja um þá menn, sem í stjórnarstólunum sitja hér á Alþ. Uppistaðan í öllu því, sem nú er bollalagt um framtíð þjóðarinnar, er meiri menntun, sérfræðileg þekking, aukin hagræðing, háþróaðra skipulag á öllum sviðum. Hvernig fær það samrýmzt þeirri stefnu að draga úr byggingu þeirra stofnana, sem eru undirstaðan að því að iðnvæða þjóðina á öllum sviðum? Það fær ekki staðizt, og við fordæmum þann boðskap, að til þess þurfi nú að draga. Það væri líka næsta óvarleg ráðstöfun og er næsta óvarleg ráðstöfun, ef svo væri nú þrengt að fjármálum þjóðarinnar, sem um er talað, að nú skuli eiga að gefa frí þeim mönnum frá stólum sinum, sem farið hafa með fjármálastjórnina á viðreisnardögunum, bæði efnahagsmálaráðuneytisstjóranum og jafnvel sjálfum fjmrh. Eða hræðast þeir þá mynd, sem við blasir? Fram undan er mikið stríð innanlands milli flestra stétta og hæstv. ríkisstj., það er augljóst mál. Allir krefja um meira fé. Skattgreiðendur frábiðja sér þyngri skattbyrðar. Brátt mun að því reka, að svo til allir launamenn ríkis og bæja, verkamenn og bændur krefjist launahækkana frá ríkissjóði, bæjarfélögum, almannastofnunum og atvinnurekendum. Og gegn þeim kröfum verður ekki hægt að standa, þeim verður að mæta að meira eða minna leyti, það er gömul og ný reynsla. En við hlið þessa magnast verðbólgudraugurinn og heimtar æ stærri hluta þjóðarteknanna í sinn hlut og tekur æ stærri skammt af hvers manns diski. Það er þetta, sem við verðum að muna. Hvað verður þá til í verklegar framkvæmdir, þegar næst verða sett saman fjárlög, fjárlög, sem vafalaust verða á 5. milljarðinn að óbreyttu ástandi stjórnleysis og ringulreiðar í fjárfestingarmálum? Sennilega er það mannlegt fyrir fjármálastjórn á Íslandi að biðja um langt og gott sumarleyfi og skilja nú eftir auða stóla, eins og einn aldinn stjórnmálamaður sagði í blaðagrein í gær, en stórmannlegt er það ekki. Hv. alþm. og hæstv. ríkisstj. Ég lít svo alvarlegum augum á ákvörðunina um 20% niðurskurð á verklegum framkvæmdum á fjárl. ársins 1965, að ég held, að það megi ekki seinna vera, að þessi virðulega stofnun snúi sér nú að því að ráðast á verðbólgudrauginn og knésetja hann. Ólafur Thors sagði við þjóðina fyrir nokkrum árum úr forsætisráðherrastól, og þorri þjóðarinnar var honum sammála: „Ef ekki tekst að stöðva verðbólguna, er allt annað unnið fyrir gýg.“ Síðan eru liðin nokkur ár, og verðbólgan heldur áfram fullum skrefum og aldrei með stærri skrefum en hin síðustu ár. Skilja menn ekki hvert stefnir? Þetta verk, að ráðast gegn v erðbólgunni, verður Alþingi að hafa forustu um að vinna með hjálp þjóðarinnar. Ef hæstv. ríkisstj. vill ekki eða getur ekki sameinað alþm. til að vinna þetta verk, þá verður hún að segja af sér. Þetta verk er aðkallandi, því að þjóðin krefst tafarlausra, jákvæðra vinnubragða í þessu vandamáli, sem ekki má undir höfuð leggjast. Þetta er stærsta vandamál, sem Alþingi og þjóðin á nú við að glíma, og ég vildi mega bera þá ósk fram úr þessum stól, að gegn þessu vandamáli snúumst við allir af heilum hug.



Herra forseti. Hæstv. forsrh, hélt hér langa og mikla ræðu, ekki mjög hjartnæma nema síðustu orðin, sem hann tók úr þjóðsöngnum okkar. Hann endaði með því að lýsa því yfir, að nú væri „gróandi þjóðlif með þverrandi tár.“ Það átti sjálfsagt að skilja það svo, að sá gróandi og þau þverrandi tár, sem kannske eiga sér nú sem betur fer stað í þjóðlífinu, væru þessari hæstv. ríkisstj. að þakka. Slíkt er náttúrlega misskilningur, eins og hinum glöggskyggna ráðh. er vitanlegt. Og í viðbót við þau tár, sem þjóðin kann að fella og hefur fellt út af því að þurfa að búa við slíkan forsrh. og slíka ríkisstj. sem hún þarf nú að búa við, þá eykst hryggðin einmitt við þær síðustu fregnir, að hæstv. ríkisstj. hafi ákveðið að skera niður hvorki meira né minna en fimmtung af því allt of litla fé, sem Alþingi ákvað í vetur að veita til verklegra framkvæmda á þessu ári. Hæstv. forsrh. vildi afsanna m.a., að útgerðin væri illa stödd, afsanna það með því að minnast tveggja útgerðarmanna, sem hafa verið nefndir við sögu þessa máls við síðustu umr. þess, og lýsti því yfir, að það væri ekki útlit fyrir, að útgerðin væri illa leikin, þar sem þessir menn væru og hefðu verið með duglegustu útgerðarmönnum og með þeim ríkustu, en væru þó ekki enn búnir að segja sig til sveitar. Það á sem sagt að vera mælikvarðinn í þessu efni, hvort útgerðin og útgerðarmenn eru komnir á það stig að vera búnir að segja sig til sveitar. Eftir þessum mælikvarða vill líklega hæstv. ríkisstj. dæma afkomu eða afkomuleysi þessara og annarra atvinnugreina. Hæstv. ráðh. gat þess líka, að allar framkvæmdir kostuðu fé, stórfé meira að segja. En hann nefndi ekki það stórfé, sem færi í óhófseyðslu ríkisstj. Kostar hún ekki líka stórfé? Hann gat þess ekki, en hann hafði úrtölurnar á lofti og afsakanirnar fyrir niðurskurði í sambandi við fjárveitingar, vegna þess að framkvæmdir kostuðu stórfé. Í svipuðum dúr var ýmislegt fleira af því, sem hæstv. ráðh. talaði í afsökunarskyni vegna niðurskurðar á framkvæmdafénu. Frv. það, sem hér er til meðferðar, fjallar að forminu til um fjárhagsaðstoð til sjávarútvegsins, og er talið, að sú fjárhæð, sem leggja þarf þar fram, muni nema um 55 millj, kr. Vafalaust er þessi aðstoð óhjákvæmileg og þarf ekki að vera neinum undrunarefni, þegar á það er litið, hve þessi mikilvægi atvinnuvegur er orðinn margtröllriðinn af völdum efnahagsmálastjórnar ríkisstj. Hefur ríkissjóður eðlilega fyrir nokkrum árum orðið að veita sjávarútveginum aðstoð og Alþingi heimilað fé til þeirra hluta, en það fjármagn hefur fljótlega sogazt inn í eyðsluhít ríkisstj. og því nú óhjákvæmilegt að afla nýs fjármagns til nauðsynlegustu aðstoðar. Þessu frv. um aðstoð til sjávarútvegsins fylgir svo sú tilkynning, að ríkisstj. vanti enn fremur 65 millj. kr. til að standa straum af launahækkunum þeim, sem ákveðnar voru til opinberra starfsmanna skv. samkomulagi þar um skömmu eftir áramót. Það getur enginn efi leikið á því, að hæstv. ríkisstj. hefur vitað um þessa 120 millj. kr. útgjaldabyrði, áður en endanlega var gengið frá fjárl. ársins. En hana hefur skort einurð og þrek til þess að láta þá upphæð koma inn í útgjaldadæmið og láta Alþingi þar með fjalla um málið, eins og vera bar og skylt var í sambandi við afgreiðslu fjárl. En hæstv, ríkisstj. kaus heldur þá leiðina að fá stuðningslið sitt á Alþingi til að samþ. niðurskurðarheimild sér til handa á fjárveitingum til verklegra framkvæmda, heimild, sem fæstir stjórnarliðar munu hafa látið sér detta í hug, að ríkisstj., stjórn þeirra, mundi nota, og má segja, að slíkt hafi verið að vonum. En nú hefur þingheimur fengið tilkynningu um, að hæstv. ríkisstj. ætli að fresta fjárveitingum til verklegra framkvæmda um 20% eða um 120 millj. kr. Með þessu ætlar hæstv. ríkisstj. að fótumtroða gildi fjárl. og ómerkja mörg þýðingarmestu ákvæði þeirra. Það hefur ætíð þótt lítilmótleg framkoma að nota sér möguleika, sem aðili kann að hafa til að skjóta sér undan að greiða af höndum fé, sem honum ber að greiða og hann hefur sjálfviljugur undirgengizt að annast og inna af höndum, og mótaðili er jafnframt í þeirri góðu trú, að greiðslan fari refjalaust og skilvíslega fram. Og því litilfjörlegri er slík framkoma, þegar vitað er, að á undan hefur farið fjárplógsstarfsemi, sem meðfram hefur verið afsökuð með því, að nú þurfi að ná inn fé til að inna af höndum þær fjárgreiðslur, sem um er að ræða. Slík framkoma hefur aldrei verið talin stórmannleg og á engan hátt réttlætanleg og allra sízt þegar ríkisstj. á í hlut. Slíkur fjárdráttur eða m.ö.o. fjárflutningur af hendi hæstv. ríkisstj. frá þeim, sem fengið hafa loforð um ríkisfé skv. fjárl., yfir til annarra óskyldra útgjalda, hlýtur að valda réttlátri reiði og þá ekki sízt þeirra, sem bíða með tvær hendur tómar eftir lofuðu fé frá hinu opinbera til þess að hrinda af stað framkvæmdum í þágu almennings. Fólkið úti á landi vill ekki enn trúa þeirri fregn, að hæstv. ríkisstj. hafi tekið endanlega ákvörðun um að fella niður fimmtung af því tiltölulega litla og allt of litla fé, sem ákveðið var á síðustu fjárl. til verklegra framkvæmda á þessu ári. Fólkið kallar þetta svik, og það vill í lengstu lög ekki þurfa að trúa slíku á hæstv. ríkisstj. Það verður og vafalaust verkefni hæstv. ráðh. og stuðningsblaða þeirra að benda fólkinu á, að slík ákvörðun sé a.m.k. ekki venjuleg svik og náttúrlega sé það að þakka meiri hl. Alþingis og forsjá hæstv. ríkisstj., að gengið sé þannig frá fjárl., að hægt sé að gera svona svik lögleg. Hitt getur verið erfiðara fyrir suma dreifbýlisþingmenn stjórnarliðsins, að verjast ámæli af að hafa gefið ríkisstj. það voðavopn í hendur, sem 46. liður 22. gr. fjárl. sýnir sig nú að vera. Og svo verður þessum hv. þm. líka erfitt að fella þennan niðurskurðarþátt inn í lofsöng stjórnarflokkanna um byggðajafnvægi og stuðning við hinar dreifðu byggðir. Vafalaust munu þeir reyna að finna leið til þess, og það eru nú þegar svo margir falskir tónar í þeim lofsöng, að þeim verður vafalaust ekki mjög erfitt um að bæta þar einum fölskum tón við. Sú heimild í 22. gr. fjárl., sem niðurskurðurinn er byggður á, er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Að fresta til ársins 1966 verklegum framkvæmdum ríkisins, sem fé er veitt til á fjárl. fyrir árið 1965. Sama gildir um greiðslu framlaga til annarra aðila, sem ákveðin eru í fjárl. 1965.“ Hér virðist ekki vera um að ræða heimild til að fella fjárveitinguna úr gildi, heldur aðeins heimild til að fresta framkvæmd til 1966 og þar með að fresta útborgun á þeim hluta fjárins, sem ákveðið hefur nú verið að greiða ekki út á þessu ári. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj.: Hvernig hyggst hún geyma þau 20% af fjárveitingum til verklegra framkvæmda skv. fjárl. þessa árs? Verður það t.d. sett á biðreikning hvers verks og handbært til notkunar á næsta ári, strax og þörf er fyrir? Og ef svo bæri til, að aðilar einhverra framkvæmda gætu á þessu ári útvegað bráðabirgðalán til verksins, sem svaraði þeirri upphæð af fjárveitingu þessa árs, sem ríkisstj. ætlar ekki að greiða út fyrr en 1966, má þá treysta því, að yfirlýsing fáist um, að hlutaðeigandi fjárhæð liggi laus fyrir til útborgunar strax eftir lok þessa árs til greiðslu á bráðabirgðaláni, sem tekið kynni að verða til verksins í ár? Það má segja, að það væri í raun og veru ástæða til að spyrja enn fremur hæstv. ríkisstj., hvort hún telur ekki eðlilegt og sjálfsagt, að fjárveitingar skv. fjárl. til verklegra framkvæmda á næsta ári ákveðist án tillits til þess fjár, sem hlutaðeigandi framkvæmd kann að eiga inni hjá ríkinu af fjárveitingu 1965. Það er út af fyrir sig æskilegt að heyra eitthvað frá hæstv. ríkisstj. um þetta, þó að ég hins vegar voni, að það komi ekki til kasta þessarar hæstv. ríkisstj. að fjalla um þau mái, þegar þar að kemur. Það er út af fyrir sig sorgleg og raunaleg og reyndar óþolandi staðreynd, hve þessi hæstv. ríkisstj. er reikul í ráði yfirleitt og ráðdeildarlaus í meðferð fjármuna. Ég skal ekki fjölyrða um það, þótt það sé nú fyrir löngu deginum ljósara, að hún hefur þverbrotið flest sín hátíðlegu loforð, sem hún gaf út og byggði stjórnarstefnu sína á í upphafi. Ég læt það vera, því að margt af þeim trúarlærdómi, sem hún gaf út í sinni hvítu bók, sem hún lét heita eftir sér og kallaði „Viðreisn“, var að margra dómi gersamlega vonlausir hlutir og í raun og veru sumt hættulegt í framkvæmd. En í stað þess að sinna þeirri lýðræðíslegu skyldu að segja af sér eftir að hafa beðið skipbrot í flestum þeim málefnum, sem hún hafði lofað að framkvæma, hangir hæstv. ríkisstj. áfram og hrekst eins og stjórniaust fley frá einum boðanum á annan og veit þar af leiðandi ekki sitt rjúkandi ráð. Í einu er hún þó sjálfri sér samkvæm. Hún heimtar einlægt meira og meira fé til þess að halda stjórnarskútunni á floti, og hún horfir ekki í það, að þegar enn eru lagðir fjármunir til nauðsynlegra hluta, eins og til verklegra framkvæmda, og hún hefur samtímis fengið heimilaðar skattaálögur, sem munu nema á þessu ári allt að 300 millj., þá er það henni ekki nóg í viðbót við skattpíningar undanfarinna ára, heldur kemur á daginn, að hæstv. ríkisstj. ætlar að hafa sig undan greiðslu á fimmtungi af framlagi þessa árs til verklegra framkvæmda, og það má segja, að annað eins hafi skeð og það, að hún hugsi nú ráð sitt, hvernig hún á að komast út úr því að geta fellt þessi 20% algerlega niður til þess að þurfa ekki að greiða þá upphæð út. En það er ekki ástæðulaust að spyrja, hvers vegna ríkisstj. skuli þá ekki loksins nú detta í hug að grípa til einhverra af hinum margumtöluðu sparnaðarráðstöfunum sínum. Ég held, að það væri nær fyrir hæstv. forsrh. að grípa til skjóðunnar, þar sem þessi loforð eru fyrir hendi, og vita, hvort hæstv. ríkisstj. hefði ekki, - ja, við skulum segja manndóm eða vilja eða getu til þess að grípa til einhverra þeirra sparnaðarráðstafana, heldur en að hrópa hér út yfir þingheim og spyrja: Hver eru ráð Framsóknar? Þetta er náttúrlega mikil uppgjöf í þessu máli, að hæstv. ríkisstj. viðurkennir sparnaðarloforð sín og viðurkennir örþrot ríkisstj. og verður þess vegna að kalla eftir þeim sparnaðarráðstöfunum, sem stjórnarandstaðan gæti lagt fram. En það þarf sennilega ekki að undra hæstv. ráðh., þó að slíkt sé ekki talið hafa mikla þýðingu, að leggja þeim lið á þann hátt, vegna þess að það er búið að margsýna sig, að þessi hæstv, ríkisstj. er stjórna ófúsust á að taka nokkuð gott til greina, ef það kemur frá stjórnarandstöðunni. Það er þá ekki fyrr en allt er komið í þrot, að hún fer að hugleiða að grípa til einhvers þess, sem stjórnarandstaðan hefur lagt til. Á þessu ári ráðgerir hæstv. ríkisstj. að innheimta hjá þjóðinni meir en 31/2 milljarð kr. Það fór nú ekki mikið fyrir stjarnfræðikennslu í gagnfræðaskólum, þegar ég var þar, ég þekkti þessar tölur, en ég skynjaði ekki gildi þeirra, og það má þá kannske segja þessari hæstv. ríkisstj. til hróss, að þær eru komnar niður á jörð og maður fær að þreifa á þeim. Þessa 31/2 milljarð hefur svo ríkisstj. til ráðstöfunar skv. fjárl. þessa árs, og af þeim tölum, sem fylgja þessu frv., sem hér er til umr., lítur út fyrir, að ráðgert hafi verið, að af þessum 31/2 milljarði ættu að ganga 600 millj. til verklegra framkvæmda af opinberri hálfu. Skv. þessu virðast því hin raunverulegu rekstrarútgjöld ríkissjóðs nema nú um 2.9 milljörðum eða um 83% af þessum 31/2 milljarði, sem ráðstafað hefur verið til notkunar á þessu ári, og af því getur hæstv. ríkisstj. ekki séð af 600 millj. til verklegra framkvæmda. Þegar þessar 120 millj. eru dregnar frá þeim 600, sem talið er, en ég hef ekki sannprófað, að hafi átt að ganga til verklegra framkvæmda á þessu ári og til annarra slíkra framlaga hliðstæðra, eru eftir 480 millj. Þá kemur fram, að það eiga að ganga rösk 13% af þessum 31/2 milljarði til verklegra framkvæmda í landinu. Hitt fer í lögbundin gjöld og eyðslu. Þegar svona er komið, hefði mátt vænta þess, að ríkisstj. hefði reynt að fara að sýna alvarlega viðleitni í sparnaðaráttina, eins og ég vék áðan að. Það er ekki úr svo litlu að moða. Eftír því sem tölfróðum manni telst til, hafa verið gefin 59 - fimmtíu og níu - opinber sparnaðarloforð af hálfu ríkisstj., og ekki minnist ég þess, að neitt þeirra hafi verið framkvæmt, a.m.k. ekkert, sem máli skiptir. Í ræðu hæstv. sjútvmrh., sem hann flutti, þegar þetta mál var lagt fyrir þd., gat hann þess, að sú fjárfúlga, sem 20% mundu verða dregin frá, mundi vera milli 500 og 600 millj. kr. 1 grg, frv. er slegið föstu, að það séu 600 millj., og þar með engin önnur tala nefnd, en að 20% af því séu 120 millj. En í tilefni af orðum hæstv. sjútvmrh. vildi ég spyrja: Ef það kemur í ljós, að sú fjárfúlga, sem á að draga 20% frá, nær ekki 600 millj., heldur verður eitthvað lægri, á þá e.t.v. að hækka prósentufrádráttinn, t.d. úr 20 í 25, eða á að láta sitja við þá frádráttaruphæð, sem fæst með 20% af þeirri fjárhæð, sem sönnust reynist í þessum efnum? Í tilefni af þessu og í raun og veru þótt þessi orð hefðu ekki fallið, þá er margföld ástæða að krefjast þess af ríkisstj., að hún gefi m þegar tæmandi skýrslu um, hvaða fjárveitingar er um að ræða í sambandi við greiðslufrestinn. Mér þykir það ekki ótrúlegt, að hv. stjórnarstuðningslið taki undir þessa ósk, en hún er jafnsjálfsögð, þó að þeir telji það ekki máli skipta að fá slíkar upplýsingar í hendur. Þótt ekki liggi fyrir tæmandi upplýsingar um, hve vítt fyrirhugaður greiðslufrestur á að ná, þá er það augljóst mál, að hann mun ná til allra bráðnauðsynlegustu fjárveitinga um allt land og hafa hættuleg og óheillavænleg áhrif, - óheillavænleg áhrif á þá möguleika, að hægt sé að ná þeirri framkvæmdaáætlun, sem ætlað var og mikla nauðsyn ber til að náð verði á þessu ári. Ég skal ekki telja upp þá fjárveitingaliði, sem mestum vandræðum mun valda, að skertir séu. Það hafa aðrir hv. þm. vikið að því, og ég skal ekki endurtaka það. Það dylst hins vegar engum, að þessi boðskapur og ráðstöfun ríkisstj. er hallærisráðstöfun. Það mætti segja, að ekki þýddi að deila við dómarann, ef um væri að ræða hallæri vegna náttúrlegrar óáranar af völdum fyrirbæra, sem við fáum ekki ráðið við. En að slókt sem þetta skuli skella yfir í einu hinu mesta góðæri til sjávar og sveita, sem þjóðin hefur nokkurn tíma búið við, slíkt er auðvitað óþolandi. Ríkisstj. verður að sætta sig við þann dóm, að hún sé bendluð við þá fjárhagslegu óáran, sem yfir þjóðina hefur dunið á undanförnum árum. Þessi hæstv. ríkisstj. mun því ætíð verða kennd við fjármálaóreiðu og ráðleysi. Hún er vissulega hallærissmiður og plága þjóðarinnar, sem stritast við að sitja, hvað sem þjóðarhag liður. Hún ætti því nú að sýna þjóðinni þá hollustu að segja af sér. Syndamælir þessarar hæstv. ríkisstj. er fyrir löngu fullur, en nú flóir fyrst út af, svo að mark er að, þegar fyrir liggur, að 31/2 milljarður hrekkur ekki til að mæta útgjöldum ríkisins, og í ljós kemur, að hún vílar ekki fyrir sér að skerða stórlega það smátt skammtaða fé, sem Alþingi er búið að ákveða, að ganga skuli til verklegra framkvæmda á þessu ári, en á sama tíma situr fjármunaeyðslan í öndvegi og fer vaxandi. Þessa hæstv. ríkisstj. virðist of lítið varða um þjóðarhag, a.m.k. í sambandi við fólkið, sem býr úti á landsbyggðinni. Alþingi verður að stöðva þennan ósóma. Það verður að dæma þessa ríkisstj. úr leik, eins og hinir fornu Breiðfirðingar á sínum tíma dæmdu hina illræmdu svokölluðu Fróðárhirð til að hverfa af sjónarsviðinu.



Herra forseti. Ég mun ekki að ráði ræða efni þess frv., sem hér liggur fyrir. Eins og nú er komið, verður vafalaust ekki hjá því komizt að greiða þær verðuppbætur og aðra styrki til framleiðslunnar, sem frv. gerir ráð fyrir. Út af 3. gr. frv. vil ég þó láta í ljós þá skoðun, að ég tel höfuðnauðsyn, að rækileg athugun fari fram á hag togaraútgerðarinnar og aðstæðum til togaraútgerðar hér á landi. En ég tel rétt að víkja nokkuð að þeirri yfirlýsingu, sem fram kemur í grg, með þessu frv., að ríkisstj. hafi ákveðið að skera niður um 20% greiðslur til verklegra framkvæmda skv. fjárl. fyrir árið 1965 og nota þær 120 millj., sem þannig fást, í rekstrarkostnað ríkisins. Það var allmargt, sem núverandi hæstv. ríkisstj. lofaði að framkvæma, þegar hún tók við völdum fyrir 5 árum. Meðal þess, sem tilkynnt var með nokkru yfirlæti í upphafi valdatíma ríkisstj., var, að hverfa ætti frá því uppbótakerfi og styrkjakerfi, sem áður gilti, og taka upp annað efnahagskerfi, sem að því miði að draga efnahag og atvinnulíf landsmanna úr sandbleytunni upp á fastan grunn, eins og hæstv. fjmrh. komst að orði í fjárlagaræðu sinni, er hann mælti fyrir frv. til fjárl. fyrir árið 1960. Niðurskurður verklegra framkvæmda er eitt a! mörgum táknum þess, að ríkisstj. hefur gefizt upp við að framfylgja þeirri meginstefnu, sem hún mótaði í upphafi. Meðal annarra stefnumála ríkisstj. var aukinn sparnaður í rekstri ríkisins og lækkun skatta og annarra opinberra gjalda. Þessar fyrirætlanir ríkisstj. hafa þó mistekizt svo algerlega, að aldrei hefur óhófseyðsla ríkissjóðs verið meiri en nú og skattar og tollaálögur á almenning svo ofboðsleg, að menn fá engan veginn undir þeim risið. Það var ekki aðeins við myndun núv. ríkisstj., að lofað var skatta- og tollalækkunum, heldur hefur ríkisstj. þráfaldlega síðan verið að lofa lækkun á álógum, og á s.l. sumri var því hátíðlega lýst yfir af ríkísstjórnarinnar hálfu, að henni þættu skattaálögur allt of háar og þetta mundi vissulega verða lagað á yfirstandandi ári. Síðan þessar yfirlýsingar voru gefnar í fyrrasumar, hefur söluskatturinn verið stórhækkaður, og var sú hækkun áætluð 270 millj. af sjálfri ríkisstj. Í kjölfarið kemur sá stórfelldi niðurskurður á framlögum til verklegra framkvæmda, sem boðaður er í grg. þess frv., sem hér er til umræðu. Þær raunverulegu ástæður, sem liggja til þeirra stórkostlega auknu álaga, sem framkvæmdar voru með hækkun söluskattsins í vetur, og þeirrar nýstárlegu tekjuöflunar, sem gert er ráð fyrir með þeim niðurskurði, sem nú hefur verið ákveðinn, eru afleiðingar af misheppnaðri stjórnarstefnu. Efnahagsráðunautar ríkisstj. fóru ekki dult með það, að voði væri fyrir dyrum, ef ekki tækist að framfylgja hinni nýju efnahagsmálastefnu. Nú er þessi spá efnahagsráðunautanna að koma fram. Framkvæmd á hinni svokölluðu viðreisnarstefnu ríkisstj. hefur mistekizt, og nú verður að reyta menn inn að skyrtunni í nýtt uppbóta- og styrkjakerfi, sem kemur ofan á hinar þungbæru álögur, sem fyrir voru. Það er vissulega rétt, sem bent hefur verið á í þessum umr., að leita ber fyrst annarra ráða heldur en skera stórlega niður fjárframlög til hinna nauðsynlegustu framkvæmda, og það má sannarlega benda á liði, sem vel má spara á og óhæfilegt er að gera ekki alvarlegt átak til að skera niður. Það hefur verið margbent á ýmsa af þeim liðum, sem sjálfsagt er að skera niður, og suma ætti auðvitað hreinlega að fella niður alveg, fyrr en gripið er til þess úrræðis að stöðva hinar nauðsynlegustu framkvæmdir, svo sem byggingu sjúkrahúsa, skólahúsnæðis, vegaframkvæmdir o.s.frv. Sjálfur benti hæstv. fjmrh. í sinni fyrstu fjárlagaræðu fyrir 5 árum á 11 atriði, sem þyrftu athugunar við og mundi vera hægt að lækka. Hæstv. fjmrh. fór í fjárlagaræðu sinni 1960 all rækilega út í að lýsa hinni nýju leið til sparnaðar, sem hann ætlaði að fara, og sagði m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Og enda þótt einhverjir kunni að kalla þetta undarlegan sparnað, að byrja á því að setja á stofn skrifstofudeild,“ - hann var að tala um hagsýslustofnun, - „þá er reynslan sú alls staðar, að þessi kostnaður borgar sig upp í beinhörðum peningum á stuttum tíma og það margfaldlega. Kostnaður við strangara eftirlit og umbætur í vinnubrögðum er vanur að skila hagnaði fljótlega.“ Þetta voru orð hæstv. fjmrh., er hann mælti í febr. 1960. Það var von, að hann væri bjartsýnn og vongóður um, að sparnaðarfyrirætlanir hans tækjust. Því skyldi ekki takast að draga úr kostnaði hér undir hans stjórn eins og hagsýslufyrirkomulagið hafði margborgað sig í beinhörðum peningum annars staðar að hans sögn? En þetta fór því miður á annan veg, eins og svo margt annað, og skýringin á því er mjög einföld að mínum dómi. Það var valin röng aðferð við framkvæmd hinnar svonefndu hagsýslu. Það hefði að mínum dómi átt að byrja á því að mennta íslenzka sérfræðinga til þessara starfa. Það var ekki gert, heldur sóttir erlendir menn, sem sjálfsagt eru vel færir í sinni grein, en þeir þekkja ekki íslenzkar aðstæður, sem á margan hátt eru aðrar en í þeirra landi. Eitt af því, sem endurskipuleggja átti samkv. ummælum hæstv. fjmrh., var Skipaútgerð ríkisins. Hann sagði í fjárlagaræðu 1960, að hallinn á Skipaútgerðinni væri áætlaður 15 millj. í fjárlagafrv. fyrir 1960. Enn fremur sagði hæstv. ráðh., að tekið yrði til sérstakrar athugunar, hvort ekki væri hægt að draga verulega eða að öllu leyti úr þessum miklu útgjöldum ríkissjóðs án þess að draga úr nauðsynlegri þjónustu við landsbyggðina. Og þetta urðu ekki orðin tóm. Hingað var fenginn norskur sérfræðingur til að athuga rekstur strandferðaskipanna, og hann gerði till. um breytingar. En þær reyndust óframkvæmanlegar. Þessar till. höfðu verið miðaðar við siglingaaðstæður innan skerjagarðsins í Noregi, en sérfræðingurinn þekkti ekkert til siglinga við hina brimasömu strönd Íslands. Ríkisreikningurinn fyrir árið 1963 sýnir, að hallinn á Skipaútgerðinni það ár hefur orðið tæpar 24 millj. kr., og sami halli er í áætlun fjárl. fyrir árið 1965. Þannig fór um sjóferð þá, og þannig hefur því miður farið um alla þá tilraun til sparnaðar, sem hæstv. fjmrh. byrjaði á, og þess vegna þarf að beita þeim þungu skattaálögum, sem nú er gert. Ég mun nú fara nokkrum orðum um aðra þá liði sem ríkisstj. ætlaði að koma við sparnaði á samkv. yfirlýsingu hennar við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1960. Þegar fjárlög voru til afgreiðslu 1960, hafði utanrrn. að sögn ríkisstj. haft til sérstakrar athugunar, með hverjum hætti mætti koma við sparnaði varðandi utanríkisþjónustuna. Árangurinn af þeirri athugun er ekki sjáanlegur enn þá. Af þessu leiddi ekkert annað en vafasamar tilfærslur á sendiherrum. Innflutningsskrifstofan var lögð niður og kostnaðurinn af þeim störfum, sem hún hafði gegnt, færður yfir á ríkisbankana. Lækka átti kostnað við skyldusparnað, en sá kostnaður var 1959 2 millj. 150 þús. kr. Þessi kostnaður er áætlaður 3 millj. kr. í fjárl. fyrir árið 1965. Kostnaður við framkvæmd orlofslaga var áætlaður 625 þús. kr. í fjárlagafrv, fyrir árið 1960. Þetta þótti hæstv, ríkisstj. mikið, og var gefið fyrirheit af hennar hálfu, að unnt mundi að lækka verulega. Þessi fjárhæð er nú tvöfölduð í fjárl. fyrir árið 1965. Oft hefur verið halli á rekstri póstsjóðs. Ríkisstj. sagði 1960, að ætlunin væri að láta hann bera sig, póstsjóðinn. Þetta var gert með því að hækka burðargjöldin. Með þessu móti varð hagnaður árið 1960 6.7 millj. Á árinu 1964 varð hagnaðurinn 37 þús. Endurskoða átti bílakostnað ríkisins og starfsmanna þess og setja um það fastari reglur. Ég held, að fullyrða megi, að sparnaðar hafi litið orðið vart, en hér er erfitt um samanburð, þar sem bílakostnaður er ekki færður í einu lagi í ríkisreikningnum. Gefið var fyrirheit um að leggja niður ýmsar launaðar nefndir. Varla held ég, að mikið hafi farið fyrir því. Bráðnauðsynlegt var talið að ganga fastara og betur eftir innheimtu ríkistekna. Í þessu sambandi má geta þess, að sett hefur verið á fót sérstök stofnun í Reykjavík til að innheimta opinber gjöld fyrir ríkissjóð og Reykjavíkurborg. Það er ekki að efa, að hert hefur verið mjög á innheimtu gjalda hjá almenningi. En dæmið um stóreignaskattinn, sem hv. 1. þm. Austf. nefndi í fyrradag, sýnir, að ekki er eins fast sótt að um innheimtu hjá öllum almenningi. Loks er að minnast á gerbreytingu, sem gerð var á fyrirkomulagi skattálagningar og skattheimtu, þegar allar undirskattanefndir voru lagðar niður, svo og allar yfirskattanefndir. Í staðinn var fjölgað skattstjórum og sett á stofn embætti ríkisskattstjóra. Kostnaður við undirskattanefndir, yfirskattanefndir og ríkisskattanefndir fyrir breytinguna var samkv. upplýsingum hæstv. fjmrh. í fjárlagaræðunni 1960 3 millj. kr. á ári. Allur kostnaður við skattlagningu var á árinu 1959 8 millj. 763 þús. Þegar breytingin var komin til framkvæmda árið 1963, var kostnaðurinn af þessum málum 18.5 millj., og í fjárl. 1965 er kostnaðurinn við skattálagninguna áætlaður 21 millj. Þannig hefur farið með sparnaðinn hjá hæstv. ríkisstj. Þar sem bezt hefur tekizt, er ástandið óbreytt. Annars staðar hafa orðið stórfelldar hækkanir. Síðan núv. ríkisstj. tók við völdum hefur risnukostnaður, ráðstefnukostnaður og annar ferðakostnaður samtals numið um 23.6 millj. kr. .Ég vil ekki fullyrða, að losna hefði mátt alveg við þennan kostnað. En það fullyrði ég, að mátt hefði að skaðlausu fækka bæði veizlum og utanferðum hjá hæstv. ríkisstjórn. Í umr. um frv. til læknaskipunarlaga hér um daginn bar byggingu hjúkrunarskóla nokkuð á góma. Ég spurði þá ríkisstj., hvort treysta mætti því, að sú 7 millj. kr. fjárveiting, sem var í fjárl. 1965 til byggingar hjúkrunarskóla, yrði ekki skorin niður eins og önnur fjárfestingarframlög. Ekkert svar fékkst við þeirri fsp. Ég vil þess vegna endurtaka þessa fsp. og leyfi mér að vænta svars frá hæstv. ríkisstj. um þetta atriði. Það hefur mörgum orðið undrunarefni, hve ómakleg orð féllu í sambandi við hjúkrunarskólann af hálfu hæstv. forsrh. og menntmrh. hér um daginn. Þetta var út af því, að ég skýrði frá áskorunum, sem sendar höfðu verið ríkisstjórn frá 70 læknum og læknanemum og 300 hjúkrunarkonum, áskorunum um að hraða byggingu hjúkrunarskólans. Hæstv. ráðh. kölluðu þessar áskoranir óviðeigandi vinnubrögð og gamanþætti, og þetta átti að vera af því, að þessir hæstv. ráðh. hefðu þegar verið búnir að leysa málið, þegar áskoranirnar bárust. Mér skildist helzt á þeim, að þeir vildu biðjast undan því algerlega, að aðrir væru nokkuð að skipta sér af þessu húsbyggingarmáli. Samtök hjúkrunarkvenna hafa frá öndverðu barizt fyrir stofnun hjúkrunarskóla hér á landi og alltaf borið málefni hans mjög fyrir brjósti. Sama er að segja um húsbyggingarmál skólans. Þeim mun ómaklegri eru hrakyrði hæstv. ráðh. um þessa stétt. Eg gat ekki betur skilið hæstv. forsrh. en hann kenndi því um í sambandi við vöntun á húsnæði fyrir hjúkrunarskólann, að forráðamenn skólans hefðu lagt of mikið upp úr því að hafa heimavist í skólanum, þess vegna hefði verið vanrækt að byggja kennslustofur fram að þessu. Þegar hafizt var handa um byggingu hjúkrunarskólans 1952, var orðinn tilfinnanlegur skortur á húsnæði í landsspítalanum, en í húsakynnum hans var þá heimavist hjúkrunarskólans og samkv. lögum var þá skylda, að hjúkrunarnemar byggju í heimavist. Til þess að losa húsnæði í landsspítalanum fyrir barnadeild var ákveðið 1952 að byggja fyrst þann hluta húss fyrir hjúkrunarskólann, sem nota skyldi fyrir heimavist. Þetta er skýringin á því, að heimavist skólans var byggð fyrst. Þegar gengið var frá teikningum 1952, efaðist enginn um, að skólinn þyrfti heimavist, hvorki þáverandi skólastjóri, skólanefnd, sem jafnframt var byggingarnefnd skólans, né heilbrmrh., sem skólinn heyrði þá undir, og teikningar voru auðvitað gerðar bæði af kennslustofum og heimavist ásamt öðrum vistarverum, sem með þurfti. Það var af þessum ástæðum, sem fyrst var lögð áherzla á heimavistina. Síðan var gert ráð fyrir, að haldið yrði áfram með bygginguna og kennslustofur byggðar í öðrum áfanga. Ég hef fengið upplýsingar um það frá landlækni, sem er formaður skólanefndar hjúkrunarskólans, hvað skólanefndin hefur gert í byggingarmálum skólans. Samkv. yfirliti og fundargerðarbókum skólanefndar hefur húsameistara ríkisins verið falið að endurskoða teikningar af öðrum áfanga byggingarinnar á fundi skólanefndar 11. maí 1957. Þetta er síðan ítrekað á fundum skólanefndarinnar árin 1958 og 1960. Árið 1961 gerir landlæknir rn. og fjvn. grein fyrir húsnæðis- og fjárþörf skólans og biður húsameistara ríkisins um kostnaðaráætlun. Siðan er skólanefnd sífellt að endurnýja beiðnir um endurskoðun teikninga allt fram til ársins 1963, en þá var ráðinn sérstakur húsameistari til að breyta teikningunum. Mér finnst rétt, að það komi hér fram, að þegar hjúkrunarskólinn varð 30 ára, en það var á árinu 1961, vakti skólastjóri hans athygli á því opinberlega, hver nauðsyn væri á því að hefjast þegar handa um áframhaldandi byggingarframkvæmdir við skólann. Skólastjóri benti þá á, að þrjú sjúkrahús væru í smíðum hér í bænum, og spurði, hvar þá ætti að fá hjúkrunarlið, þegar þau væru tilbúin, þessi sjúkrahús, og tækju til starfa. Skólastjórinn benti þá á, að bygging viðbótarhúsnæðis mundi varla taka minna en 5 ár, og frá þeim tíma, að húsið væri fullbyggt, mundu liða 3 ár, þangað til fleiri hjúkrunarkonur færu að útskrifast en nú er. Það mundu því liða 8 ár, frá því að hafizt væri handa um framkvæmdir, þangað til stækkun skólans færi að gera gagn að því er tæki til fjölgunar hjúkrunarkvenna. Skólastjórinn sagði þá, það er í nóv. 1961, að bersýnilegt væri, að til stórra og skjótra aðgerða þyrfti að grípa um framhaldsframkvæmdir, ef forða ætti frá neyðarástandi í þessum málum. Hæstv. menntmrh. skýrði frá því um daginn, að fundur hefði verið haldinn 6. maí 1964 í hjúkrunarskólanum og allir hefðu á þeim fundi verið sammála um að hefja ekki byggingarframkvæmdir fyrr en vorið 1965. Sannleikurinn er sá, að skólastjórinn lét þá í ljós ósk um, að byrjað væri á byggingunni strax vorið 1964. En ríkisstj. hafði þá þegar ákveðið að nota ekki lánsheimild til byggingarframkvæmdanna. Það voru þessi málalok vorið 1964, sem sýndu læknum og hjúkrunarkonum fram á, að án baráttu þessara stétta væri mikil hætta á ferðum í byggingarmálinu. Sjúkrahúslæknar og aðrir læknar skrifuðu þá undir áskorun um að hefja bygginguna 1964, og Hjúkrunarfélag Íslands hélt félagsfund 11. ágúst 1964 og samþykkti þar áskorun, sem byrjað var að safna undirskriftum undir á fundinum. 300 hjúkrunarkonur undirrituðu áskorun þessa og afhentu ríkisstjórn í síðasta mánuði, en auðvitað hefur ríkisstj. vitað það og það fyrir löngu, að slík áskorun væri á leiðinni, og auðvitað hefur það hert á þessum málum. Það er þessi áhugi hjúkrunarstéttarinnar og læknastéttarinnar, sem hæstv. forsrh. kallaði mjög óviðeigandi aðferðir og hæstv. menntmrh, leyfði sér að nefna gamanþátt hér í umr. um daginn. Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að hjúkrunarkonum og læknum er bezt kunnugt um, að hér eru engin gamanmál á ferð og ekkert einkamál einstakra ráðh., hvernig að heilbrigðismálum er unnið, þótt ríkisstj. virðist standa í þeirri trú. Hæstv. ríkisstj. hefur með síðustu aðgerðum sínum bezt sannað það sjálf, að svo sannarlega er þörf á áskorunum og eftirrekstri, til þess að koma áleiðis framkvæmdum vegna heilbrigðismálanna í þessu landi og annarra nauðsynjamála. Niðurskurður ríkisstj. á fé til verklegra framkvæmda er afleiðing af lélegri stjórnarstefnu, sem er álíka nothæf í íslenzkum þjóðmálum og áætlun um bætt skipulag á rekstri Skipaútgerðarinnar, sem reyndist, þegar á átti að herða, vera miðuð við siglingar innan skerjagarðsins í Noregi.



Herra forseti. Ég gat því miður ekki heyrt alla ræðu þessa hv. þm., sem hefur á skömmum þingmannsferli getið sér mikið frægðarorð, því að hann hefur staðið hér upp og látið uppi undrun sína yfir því, að þm. skyldu tala samkv. því, sem sannfæringin segir þeim, en ekki dylja hug sinn. Þessi boðskapur er nokkuð nýr á Alþ., að hann sé sagður jafnberum orðum, jafnvel þó að við höfum haft flokksmenn hv. þm. grunaða um, að þeir fylgdu þessari kenningu nokkuð lengi. En ég vildi aðeins, af því að ég heyrði niðurlag ræðu hv. þm., sýna fram á, hvernig hann fer með ummæli. Hann sagði, að ég hefði haldið því fram hér á Alþ., að hjúkrunarkonurnar hefðu haft óviðeigandi aðferðir í þessu máli. Ég vil leyfa mér að lesa upp það, sem ég sagði, orðrétt, eins og stendur með leyfi hæstv. forseta: „En furðulegast af öllu var þó, þegar hv. þm. sagði, að hjúkrunarkonur hefðu nú hundruðum saman eftir áramótin skrifað undir áskorun um byggingu hjúkrunarkvennaskóla og þannig yrði að reka þessi mál áfram með svipum, eins og hann sagði. Það er að vísu rétt, að nú eftir áramótin barst ríkisstj. í hendur plagg frá hjúkrunarkonum, þar sem samþykkt er að skora á hæstv: ríkisstj. að greiða fyrir byggingu Hjúkrunarskóla Íslands, svo að henni verði lokið hið bráðasta. Eftir plagginu sjálfu er hins vegar svo að sjá, að þessi samþykkt hafi verið gerð hinn 11. ágúst 1964, og okkur undraði áhugi forustukvenna, þegar við fengum plaggið í hendur einhvern tíma í febrúar, að það skyldi hafa tekið allan tímann frá því í ágúst þangað til í febrúar að skjóta því upp í Stjórnarráð. Nú upplýsir hv. þm., að þetta plagg hafi fyrst verið undirritað eftir áramótin. En svipuhöggin, sem þurfti að greiða, og áhrifamátt þeirra má sjá af því, að í 20. gr. fjárl. eru ætlaðar undir XIII. lið, 20. gr., 11. undirlið, 7 millj. kr. til byggingar hjúkrunarskóla, þannig að ríkisstj, og Alþ, voru þegar áður en þetta plagg var undirritað búin að gera ráðstafanir til þess bæði að afla fjár og gera annað, sem þurfti, til þess að í þessa byggingu yrði ráðizt. Það mun vera rétt, að lánsheimild, sem var fyrir hendi í fyrri fjárl., var ekki beitt á síðasta ári, af því að þá var málið ekki nógu undirbúið af hálfu stjórnar skólans. Látum það eiga sig. En hitt er óhagganlegt, að áður en þessi undirskriftasöfnun var hafin, sem hv. þm. nú upplýsir að hann á einhvern hátt er sérstaklega kunnugur, var búið að gera ráðstafanir til þess, að þessi skólabygging yrði hafin og henni haldið áfram með öllum mögulegum hraða, þangað til henni lyki. Á hitt má svo einnig minna í þessu sambandi, að til fárra skóla hefur á seinni árum verið varið meira fé en einmitt hjúkrunarkvennaskólans á landsspítalalóðinni, enda sjá það allir, sem þar fara um, að þar er fyrir hendi mjög stór og vegleg bygging. Ástæðan til þess, að hún hefur hins vegar komið að minni notum en ella, er sú, að forstöðufólk stofnunarinnar taldi ráðlegra og varði til þess of fjár, að þarna væri um algeran heimavistarskóla að ræða, þannig að meginhluti húsrýmisins er undir heimavist, en ekki sjálfar skólastofurnar. Ég þori að fullyrða, að ef með þennan skóla hefði verið farið á svipaðan hátt og aðra skóla hér í Reykjavík, fyrst og fremst hugsað um skólastofur og aðrar slíkar aðstæður, hefði hjúkrunarkvennaskólinn fyllilega nægt þann dag í dag. Það er sú ákvörðun forustumanna stofnunarinnar að hafa þetta heimavistarskóla, sem hefur gert að verkum, að skólinn varð of litill fyrr en flesta grunaði og menn áttuðu sig á og nú þarf enn að verja of fjár í þessu skyni. Ég hef enga þekkingu til þess að dæma um réttmæti þess, að allir hjúkrunarnemar eigi að vera í heimavist í sínum skóla. Ég veit hins vegar, að það er einstætt skilyrði um skóla hér í Reykjavík, að sá háttur sé á, og ég hef einnig lesið ádeilu á þá aðferð frá aðila, sem mér skilst að telji sig hafa sérþekkingu í þeim efnum. Það eru atriði, sem ég skal ekki blanda mér í. Hitt stendur óhagganlegt: í þessu skyni hafa verið gerðar þær ráðstafanir, sem stjórnvöld á sínum tíma töldu fullnægjandi. Og nú enn var búið, áður en þetta svipuhögg var reitt, sem hv. þm. talaði hér áðan um, af hálfu ríkisstj. og Alþ. að gera allar nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að skólabyggingunni yrði haldið áfram, og þess vegna voru þau ummæli, sem hér voru viðhöfð, vægast sagt mjög óviðeigandi." Þetta er orðrétt það, sem ég sagði. Ég taldi ummæli hv. þm., þegar hann talaði um svipuhögg, sem enn þyrfti að beita gagnvart ríkisstj., mjög óviðeigandi. Svo kemur þessi hv. þm. og segir hér, vegna þess að hann hefur vissa áheyrendur, að ég hafi sagt, að framkoma hjúkrunarkvenna væri mjög óviðeigandi. Hér mega allir dæma um, hvert mark er takandi á orðum þessa hv. þm. Hitt er svo annað mál, að ég lét líka uppi, að okkur hefði undrað það, að það skyldi taka allt frá því í ágúst fram í febrúar að koma undirskriftaskjalinu upp í Stjórnarráð. En þessi hv. þm. hafði fullyrt hér í þinginu, að undirskriftirnar hefðu fyrst verið hafnar eftir áramót. 



Herra forseti. Það má segja, að frv. þetta sé að nokkru leyti tvíþætt. Það eru í fyrsta lagi ákvæði um aðstoð við sjávarútveginn, og í öðru lagi er það tilkynnt í aths., að eigi að lækka fjárframlög til verklegra framkvæmda um ca. 20%. Ég skal ekki blanda mér í þær deilur, sem hér hafa orðið út af ýmsu, sem er óviðkomandi frv. að meira eða minna leyti. En aðstaða okkar norðanlands er dálítið sérstæð hvað sjávarútveginn snertir. Það hefur verið litill afli, og auk þess höfum við frekar verið að reyna að gera út á línu en ýmsir aðrir landsmenn. Austfirðingar hafa haft sérstöðu nú í tvö ár hvað snertir síldveiðarnar, síldin hefur verið þar. Vestfirðingar hafa talsvert mikla erfiðleika, einkum norðan til. Þó er það svo, að beztu línumiðin virðast vera á Patreksfirði og jafnvel á sumum höfnum Snæfellsness. En norðanlands er ástandið þannig, að ég sé ekki, að það verði gert út á línu, nema veitt verði meiri aðstoð en hér er talað um, annaðhvort í gegnum aflatryggingasjóð eða þá með beinum framlögum úr ríkissjóði. Þessir 25 aurar hrökkva ákaflega skammt, og ég veit, að það nær jafnt til Norðurlandskjördæmis eystra og Norðurlandskjördæmis vestra. Afli línubáta hefur verið ca. 60-70 tonn á mánuði á þessu svæði, og sjá allir menn, þegar brúttótekjurnar eru 180190 þús. fyrir bát yfir mánuðinn, en kaup 11 manna, þó að miðað sé bara við tryggingu, er um 130 þús., hvort hægt er að bera uppi veiðarfærakostnað, beitukostnað, olíukostnað og allar viðgerðir á skipi, þó að ekki sé reiknað með afskriftum og með vöxtum nema að litlu leyti þennan árstíma. Þetta er ekki hægt. Ríkisstj. verður þess vegna eitthvað í þessum málum að gera. Ég hef oft talað um, að það þyrfti að breyta 1. um aflatryggingasjóð. Fiskimálastjóri sagði við mig, að ég færi ekki rétt með, það væri ekki miðað við 5 ára meðaltal síðustu árin, en hins vegar talaði ég við þann mann, sem með þann útreikning hafði að gera, og hann sagði, að miðað væri við meðaltalið, ekki endilega að þeir fylgdu svo fast, að það væru síðustu árin. En aflamagnið hefur verið svo lítið víðast hvar á þessu svæði, að það skiptir ekki máli, og nú fyrir áramótin varð útkoman sú, að við fengum um 20 þús. úr aflatryggingasjóði til línubáta, þar sem hallinn var áreiðanlega 100 þús. á mánuði. Þessir 25 aurar á kg hrökkva ákaflega skammt, því að á 60 tonn gerir það um 15 þús. kr. Nú hefur hlutur sjávarútvegsins verið þannig, að ég hygg, að af honum hafi verið tekið með kauphækkunum - það eru alltaf 100 millj., sem hann fékk úr ríkissjóði s.1. ár. Svo kemur launaskattur, hækkað orlofsfé, óhagstæðari hlutaskipti, þannig að þetta mun alls nema ca. 200 millj. í staðinn á hann að fá liðlega 50 millj. Vera má, að verðhækkanir vinni þetta eitthvað upp, en þá kemur líka til greina, að kaup í frystihúsum hefur stórhækkað, þannig að ég efast um, að það geri meira en vega upp á móti. Ég hygg, að ef eigi að stunda línuútgerð hér, og það hlýtur ríkisstj. að verða að gera upp við sig, veiti ekki af krónu á kílóið, til þess að hægt sé að gera út á linu, miðað við aðrar fiskveiðar. Og það, að bátarnir eru að basla við linuútgerð fyrir Norðurlandi og hluta a.m.k. af Vestfjörðum, það er fyrst og fremst af því, að ef það er ekki gert, er fólkið í þessum kauptúnum og bæjum atvinnulítið. Útgerðarmönnum er vel ljóst, að þeir skaðast á þessu, en það er ekki annað hægt vegna fólksins, sem býr í þessum kaupstöðum, þannig að annaðhvort er að breyta aflatryggingasjóðslögunum og reglugerðinni eða auka bein framlög úr ríkissjóði til línuveiða, ef línuveiðar eiga að geta þrifizt. Þetta verður ríkisstj. að gera sér ljóst og þá sérstaklega sjútvmrh. Viðvíkjandi þessum 33 millj., sem eiga að ganga til frystihúsanna, vildi ég benda á það, að í fyrra var því skipt eftir fiskmagni, en það er allt annað en þarfir frystihúsa. Ég hef mikil kynni haft af þeim mönnum, sem reka þau, og oft spjallað við þá um þessa hluti, og það skýzt ýmislegt upp úr mönnum í einkasamtali, sem þeir eru ekki að flagga með í opinberum skýrslum, og ég veit fyrir víst, að þau frystihús, sem bezta hafa aðstöðu, eru rekin með hagnaði, og það eru þau frystihús, sem mest hafa hráefnið, og það eru þau frystihús, sem fá mest af þessum 33 millj. Þau frystihús, sem hafa aðstöðu til þess að frysta síld og fá mikinn þorskafla, eru tvímælalaust rekin með hagnaði, ef þau eru vel rekin. Hin frystihúsin, sem hafa lítið hráefni og að ýmsu leyti dýrt í vinnslu, eru rekin með stórhalla. Nú skal ég játa það, að ríkisstj. hefur síðari árin sýnt talsverðan skilning á því að reyna að hjálpa þeim, sem örðugast eiga. .Ég vil ekki vanþakka það. En það er miklu betra, að það komi eftir eðlilegum leiðum heldur en þar sé hlaupið undir bagga einstaka sinnum og þá kannske vafasamt, hversu vel með það fé er farið í þau skipti. Ég held því, að þetta atriði þyrfti ríkisstj. að athuga, hvort væri ekki hægt að verja þessum 33 millj. kr. á sanngjarnari og þarfari hátt en greiða eitthvað visst á hverja framleiðslueiningu, því að ég sé ekki, að þá, sem reka sín frystihús með hagnaði, sé nokkur ástæða til þess að styðja. En hinir, sem eru að basla við að reka frystihús með takmörkuðu hráefni og við erfið skilyrði, þurfa aðstoðar við, ef þeir eiga ekki að gefast upp. Á þetta atriði vildi ég benda. Ég hef oft minnzt á aflatryggingasjóðinn. Mér finnst reglurnar vera of þröngar, of ákveðnar. Mín skoðun er sú, að það þurfi fyrst og fremst að hafa þann grundvöll við bátaútveginn, að báturinn hafi nokkurn veginn viðunandi rekstrarafkomu, hvar sem er á landinu. Það þýðir ekki að vera að flokka þetta niður í svæði og segja, að þetta svæði þurfi minna, til þess að hægt sé að reka útgerð, heldur en annað svæði. Og sannleikurinn er sá, að linuútgerð er líka lítið hagstæðari hér fyrir sunnan, ef hún er nokkuð hagstæðari en fyrir norðan fyrri hluta vetrar og allt fram í febrúar. Veiðarfæratjónið er meira, og það munar ekki öllu á aflamagninu. Það er svo nákvæmt t.d. nú hjá aflatryggingasjóði, að það munaði broti úr prósenti, 1/4 % eða eitthvað svoleiðis, að síldveiðibátarnir innan við 90 tonn, sem litla síld veiddu, fengju einhverja aðstoð úr honum. En þessi hluti úr prósentu réð úrslitum um það, að þeir fengu ekki neitt. Þetta þarf að vera meira á valdi sjóðsstjórnarinnar, að geta tekið meira tillit til aðstæðna en verið hefur. Það er ekki þægilegt fyrir minni skipin, sem fyrst og fremst halda uppi línuútgerðinni, að beztu skipstjórarnir eru algerlega keyptir frá þeim, það er hér um bil ómögulegt að fá þá á minni skipin. Og þá er ekki nema um tvennt að gera, og annað er að leggja skipunum meiri eða minni hluta úr árinu. Þá kemur það líka til greina, að þá þurfa þeir að borga hluta af tryggingagjaldinu, þannig að það verður erfiðara fyrir þá. Í öðru lagi vildi ég benda á það viðvíkjandi aðstöðu þessara skipa, og ég hef gert það hér áður, að skip innan við 100 tonn fá sáralitlar bætur frá tryggingafélögunum, og þetta eru engar smáupphæðir. Ég get sagt ykkur, að árlega undanfarið hef ég orðið að greiða af þeim bát, sem er innan við 100 tonn, þetta 300-400 þús. kr, í viðgerðarkostnað, og nú varð ég, auk þess sem ég fékk úr Samábyrgðinni, því að ég fékk dálitinn hluta frá tryggingunum, þá varð ég að greiða um hálfa milljón. Meginið af þessum upphæðum greiða tryggingafélögin viðvíkjandi vélaviðgerðum og öðru slíku af bátum, sem eru yfir 100 tonn. Þessi aðstöðumunur nær ekki nokkurri átt. Og hann einn gerir það að verkum, að það má heita, að það sé útilokað að reka bát milli 40 og 100 tonn, þó að það væri ekki annað. Þetta vildi ég benda ríkisstj, á, að þetta getur ekki gengið svona lengi, því að þá er ekki annað fyrir hendi en hætta að gera út á linu og jafnvel að það sé ekki hægt að gera þessi skip út. Ég vil ekki segja, að þessir 25 aurar séu einskis virði, en þeir skipta sáralitlu máli. Það er eins og allir haldi, að það megi allt leggja á hráefnaframleiðsluna. Sannleikurinn er sá, að allir ganga í skrokk á útgerðinni. Það eru netagerðarverkstæði, það eru vélaverkstæði og svo kemur þessi blessuð löggjöf, t.d. þessi launaskattur, sem lagður er á öll fyrirtæki. Og það, sem er dæmalausast við þetta allt saman, er, að ríkisstj. virðist sjást alveg yfir það, að þetta kostar allt saman mikla vinnu og flestöll fyrirtæki eru í hraki með vinnuafl. Það hreinlega gengur ekki hjá kaupfélögunum nú að koma reikningunum frá sér, þannig að menn geta ekki gert skattskrár sínar. Þetta eru orðnar ótal skýrslur, sem þarf að gera, og ég held, að það væri jafnvel eðlilegra fyrir ríkisstj. að sleppa þessum blessaða launaskatti og eiga sína 25 aura og nota þá í staðinn fyrir þennan blessaða launaskatt. Ég get ekki séð, að þetta sé neinn vinnusparnaður eða hagsýni. Í fyrsta lagi þurfum við að fara að semja skýrslur um, hvað mörg kg við höfum veitt af fiskinum. Svo þurfum við að betla þessa 25 aura út á það. í öðru lagi þurfum við að fara að gera skýrslur um þennan launaskatt. Og svo þurfum við að vappa með þá aura til yfirvaldsins og afhenda honum þá og getum það ekki fyrr en seint og síðar meir og megum búast við að verða fyrir sektum út af því, hvað við greiðum þetta seint. Mér finnst engin hagsýni í þessu. Ég held, að það væri réttara að gera þetta allt saman einfaldara og fyrirhafnarminna, létta einhverju af sköttunum og létta þá af ríkissjóðnum í staðinn einhverju af þessum aurum, sem hann er að mylgra í útgerðina. En þessir aurar mega sín svo lítils, að þeir ráða engum úrslitum. Það er fleira, sem kemur til greina í útgerðarmálunum. Það er t.d. hlægilegt að láta hæst launuðu starfsmenn þjóðarinnar, sem eru skipstjórarnir, nagga við útgerð, sem ekki getur staðið í skilum, um að borga fyrir sig sjúkrasamlagsgjöld. Enginn þorir að hreyfa því eða tala um það, að þessu eigi að breyta. Vitanlega ætti ríkisstj. að hafa frumkvæði um, að þessu verði breytt. Það er alveg ástæðulaust fyrir fyrirtæki, sem geta ekki staðið í skilum, að vera að borga sjúkrasamlagsgjöld fyrir hæst launuðu menn þjóðfélagsins. Það er í raun og veru allt í lagi með hásetana. Tímarnir eru bara breyttir, þetta eru orðnir hæst launuðu mennirnir nú og alveg ástæðulaust að borga fyrir þá sjúkrasamlagsgjöld. Það er orðið þannig með skipstjórana, að þeir hafa verið að reyna að leita að öllum mögulegum leiðum til að komast undan að þurfa að borga af þessum miklu tekjum sínum. Þeir reyna að eiga í skipunum og reyna ótal leiðir til þess að koma sér hjá því, þannig að það væri miklu viturlegra, að ríkisstj. hlutaðist til um að hafa skattana skaplega og launin hófleg, þannig að útgerðinni þyrfti ekki að blæða. Þið haldið, að þetta sé vitleysa í mér um það, að þeir, sem gera út, séu í erfiðleikum með að standa í skilum, en það er ekkí. Sem dæmi get ég sagt ykkur, að það eru 250 tonna skip, það voru keyptir þessir svokölluðu tappatogarar frá Austur-Þýzkalandi, og ástandið er þannig, að það er einn þeirra,, sem hefur staðið í skilum í Seðlabankanum, og það er ekki af því, að hann hafi borið sig, heldur af því, að það eru önnur atvinnufyrirtæki, sem hafa hjálpað til, að hann hefur staðið í skilum. Einn eru þeir búnir að taka, aðrir hafa verið seldir til efnaðri og sterkari manna, sem hafa aðstöðu við fiskvinnslu og annað, sem getur bjargað. En þessi skip bera sig ekki í beztu síldarárunum, sem hafa komið. Það er ekki hægt að standa í skilum með vexti og afborganir. Og hvað þá um minni skipin? Hitt veit ég, að þau skipin, sem mest afla, geta staðið í skilum og geta afskrifað. En það er aðeins sá hópurinn, sem mest aflar. Og svo er annað, að það er ríkisvaldið, sem gengur á undan að féfletta útgerðina, t.d. á síldinni í sumar. Það er bæði óeðlilegt og óréttlátt, að það sé gert, að þeir, sem óskuðu eftir því að leggja upp hjá síldarverksmiðjum ríkisins þannig að fá raunverulegt verð, mér er sagt, að þeir muni fá 40 kr. á málið í uppbót, hinir, sem voru efnaminni og höfðu ekki efni á því að bíða með að fá alla greiðsluna, fá ekki neitt. Það er ekki rétt af ríkisvaldinu að láta þetta viðgangast. Ekki gera kaupfélögin þetta, þó að ýmsir finni að þeim um ýmislegt, og má sjálfsagt eitthvað út á þau setja, eins og gerist og gengur, en þau gera þetta ekki. Fátæki maðurinn fær alveg jafnt og sá ríki fyrir það, sem hann leggur inn. Og ríkisstj. ætti sannarlega að ganga á undan með að hindra það, að þetta sé gert. Ég veit, að það er sérstök stjórn fyrir síldarverksmiðjunum, en ríkisstj. ræður vitanlega skipulagi á þeim hlutum, bæði hvað lög og reglugerð snertir. Þarna er ekki rétt að farið. Það eiga allir að sitja við sama borð, hvort sem þeir eru fátækir eða ríkir, og fá sama verð fyrir vöruna, þó að aðstaða þeirra sé eitthvað misjöfn, og sumir hafa ekki haft aðstöðu til þess að lána hluta af aflaverðmætinu. Á þessi atriði vildi ég benda einmitt við þetta tækifæri, því að þessi styrkur er það lítill, að hann ræður engum úrslitum, ekki sízt eins og á að verja honum, þessar 33 millj, a.m.k., hann ræður engum úrslitum um afkomu útvegsins. Vextir hafa verið lækkaðir. Út af fyrir sig gæti ég þakkað ríkisstj. fyrir það. Hitt vil ég taka fram, að ég hef aldrei álitið vaxtahækkunina annað en vitleysu og hún var aldrei annað en vitleysa. Glöggir menn, sem eru mjög kunnugir öllum þessum málum, úr flokki Sjálfstfl. hafa sagt við mig, að vaxtahækkunin hafi aldrei verið nema vitleysa. En hún var gerð, og það er út af fyrir sig leiðinlegt að gera fyrst vitleysur og maður þurfi svo að þakka fyrir, að þær séu lagaðar. En hvað um það, það er þakkarvert, að vextirnir voru lækkaðir. Hins vegar hafa vextirnir hjá fiskveiðasjóði ekkert lækkað og ekki heldur á landbúnaðarlánum, en það finnst mér ekki rétt. Það er búið að lækka vexti á hinum lánunum úr 12% og í 9%, en föstu lánin hjá fiskveiðasjóði hafa ekkert lækkað. Það má segja, að viðvíkjandi línubátunum ráði þetta ekki úrslitum, þessum minni, því að þeir standa fastir í mjög háu verði, en fyrir nýju skipin skiptir þetta miklu máli. Ég skal ekki að öðru leyti fara út í það, sem gerzt hefur. Það er ekki til neins að vera alltaf að þræta um það, og það geta verið skiptar skoðanir um hlutina og ekkí endilega víst, að annar aðilinn hafi að öllu leyti rétt fyrir sér. En hitt veit ég, og ég trúi ekki öðru en stjórnarliðinu finnist það leitt líka að þurfa að skera niður verklegar framkvæmdir um 20%, a.m.k. allar greinar framkvæmdanna. Og ég held satt að segja, að ef vilji væri fyrir hendi, og ég vona, að hann verði fyrir hendi hjá ríkisstj., að hún gangi ekki eins langt í þessu efni og kemur fram í grg. þessa frv. Ég hygg, að flestum, sem hafa rafmagn t.d., sé ljóst, og ég veit, að þeir skilja það, að fólk, sem ekki hefur rafmagn, er mjög óánægt yfir því, og ég hef fundið það einmitt hjá bæjafólkinu, að það hefur fullan skilning á því, að það sé eðlilegt, að fólk, sem býr úti í sveitunum, þrái að fá rafmagnið. Ég er sannfærður um, að það telur enginn þá aura eftir, sem það mundi láta í það. Og fyrir mitt leyti vildi ég segja það, að ég teldi betur varið því fé, sem fer í blessaða Bændahöllina, að láta það, þótt við skattlegðum okkur sjálfa, til þess að styðja það, að þessir sveitabæir fengju rafmagn, heldur en verja því í einhverjar gistihallir í Reykjavík, sem bændum koma í raun og veru ekkert við, og það eru alltaf sem fara í Bændahöllina árlega af afurðaverði bændanna. Það væri hægt að leggja rafmagn á fáein býli fyrir það. Ég er ekki að segja, að bændur eigi persónulega að leggja fram fé til þess að leggja þær línur, sem ríkið á og rekur og tekur eðlilega gjald fyrir, - ég er ekki að halda því fram. Ég held því fram, að ég hygg, að sveitafólkið vildi ekki leggja neitt frekar á sig en það að fórna einhverju, til þess að það mætti hraða þeim framkvæmdum. Ég vil því vona, að ríkisstj. a.m.k. taki það til athugunar, hvort það væri ekki hægt að komast hjá því að skera þann lið niður, Ég er sannfærður um, að ríkisstj. getur það. Það má vel vera, að við verðum að taka lán í bili, þótt ég skuli ekki um það fullyrða. En hvað er það að taka lán til nauðsynlegra framkvæmda? Ég sé ekki, að það sé nein goðgá. Satt að segja er ég engan veginn sannfærður um, að það þurfi að skera þessar framkvæmdir niður, eins og gert er ráð fyrir. Mér þykir ekki ólíklegt, að tekjur ríkissjóðs verði meiri en gert er ráð fyrir, það er skattalögregla á ferðinni, og það ætti ekki að vera ólíklegt, að hún þefaði eitthvað uppi af söluskatti, sem gleymzt hefði, og einhverju fleiru. Það er verið að auka innflutning á ýmsum hlutum, kexi, fötum og öðru slíku. Það er ekkert ómögulegt, að tolltekjurnar verði eitthvað meiri, eða innflutningsgjöldin, og ég skal ekki segja, hvaða breytingar verða gerðar á skattstiganum. En mér þætti ekki ólíklegt, því að krónutala manna hefur verið mikil í launatekjum ýmissa aðila, bæði fyrirtækja og einstaklinga, að það væri þó nokkur summa, sem kæmi þar inn, þannig að þótt ríkisstj. segi þetta í grg., þá er ég engan veginn sannfærður um, að hún þurfi að lækka þessar framkvæmdir jafnmikið og hún gerir ráð fyrir. Satt að segja er það ákaflega erfitt í framkvæmd að skera allt niður um 20%. Það væri að mörgu leyti hagkvæmara og hlýtur að verða raunar í framkvæmdinni, að einhverjum ákveðnum framkvæmdum væri þá frestað, en aðrar fullgerðar. En hvað sem því líður, ég hef ekki aðstöðu til þess, ég er því ekki svo kunnugur. Við, sem erum í stjórnarandstöðunni, höfum ekki aðstöðu til þess að fylgjast það nákvæmlega með tekjum ríkissjóðs og allra sízt hvað stjórnin ætlar sér að gera í skattamálum. Við getum ekki komið með fullyrðingar um það, hvað hægt er að gera og hvað ekki er hægt að gera, en ég vildi vona a.m.k., að ríkisstj. skildi, að það eru vissir hlutir, eins og t.d. rafmagnsmálin, sem okkur er ákaflega illa við úti í dreifbýlinu að sé frestað, ef nokkur leið er til annars, og ég held, að leiðirnar séu til, ef bara vilji er að fara þær. Það var mjög ánægjulegt að hlusta á ræður hæstv. forsrh. Satt að segja er það alltaf hressilegt og þarft í raun og veru að dusta rykið úr fötunum. Hins vegar er það nú svo, að hæstv. ráðh. deildi á stjórnarandstöðuna og sagði, að framsóknarmennirnir hefðu komið með tóm eyðslufrv. og ekki bent á neinar sparnaðarleiðir. Ég vil ekki taka þetta til mín satt að segja. Ég benti hér við 3. umr. á ýmsa liði til sparnaðar. Ég benti t.d. á, að það væri hægt að afnema fjölskyldubætur með tveimur fyrstu börnunum, það mundi nema um 120 millj, kr. á ári. Ég benti á það, að hægt væri að hætta að leggja 50 millj. á ári til atvinnuleysistryggingasjóðs, sem í raun og veru ekkert væri greitt úr. Ég benti á það, að hægt væri að spara á ýmsum liðum, t.d. að endurskoða prestakerfið, það væri hægt að fækka eitthvað sendiherrunum á Norðurlöndum, það væri hægt að minnka ríkisstjórnarkostnaðinn og það væri hægt að koma betra skipulagi á í ýmsum ríkisstofnunum og spara þannig peninga. Ég benti á, að það væri ekki fráleitt að hafa tvo hagsýna menn til þess að athuga þetta, hvað hægt væri að gera í því efni að reka hlutina með meiri hagsýni. Hins vegar er það með stjórnarandstöðu á hverjum tíma, að það er dálitið erfitt fyrir hana að koma með ákveðnar till., því að stjórnarliðið getur gjarnan notað það sem áróðursefni. Það er ómögulegt að spara neitt án þess að koma við pyngju einhvers aðila, og þess vegna hlífist stjórnarandstaðan jafnan við að koma með ákveðnar till. í þá átt. Segja má, að réttara hefði verið og viturlegra að mínu álíti af stjórnarandstöðunni að koma ekki með neinar hækkunartill., heldur aðeins að deila á ríkisstj. fyrir ofþenslu og of mikla eyðslu. Og mín skoðun var sú, að það hefði verið skynsamlegra að gera það. Hins vegar er það þannig með hækkunartill., sem stjórnarandstaðan ber fram, að vitað er fyrir fram, að þær ná ekki fram að ganga. Það verður því frekar að skoðast sem óskalisti. Í öðru lagi deildi hæstv. forsrh. á stjórnarandstöðuna fyrir heimskuleg frv. Það er nú svo, að persónulega er ég á móti þessum þáltill., sem hann nefndi hér. En það er þannig, að sumir menn eru hugsjónamenn, og það eru ekki allir á sama máli, og það eiga allir rétt á sínum skoðunum. Nú var það t.d. á sínum tíma, að Jónas Hallgrímsson vildi hafa þingið á Þingvöllum, aðrir voru raunsærri og vildu hafa það hér í Reykjavík. Sumir eru fátækir hugsjónamenn, en aðrir eru ríkir og raunsæir, og það er nú svo, að það eru ekki allir menn eins. Við verðum að skilja hugsjónir manna, og enginn hefur skammað eða lastað Jónas Hallgrímsson fyrir að vilja hafa þingið á Þingvöllum. Mér finnst þess vegna, að ómögulega geti ég farið að deila á mína flokksbræður, þó að þeim detti í hug að flytja þessa stofnun til Þingvalla, og það mætti skollinn vita, ef þetta færi til þjóðaratkvgr., nema það yrði hreinlega samþ., vegna þess að Reykvíkingar vildu e.t.v. losna við okkur og aðrir hefðu gaman af að skopast að því, að þeir drykkju þá minna brennivín á Þingvöllum. Það væri ómögulegt að segja um það, hvernig þetta færi. Raunar langar mig ekki til þess að vera á Þingvöllum að vetri til, því að mér finnst ekkert skemmtilegt að vera þar, og mundi þess vegna ekki greiða þessu atkv. En við megum ekki fyrirlíta hugsjónir annarra manna eða dæma menn of hart, þótt þeim detti eitthvað annað í hug en okkur sjálfum. Viðvíkjandi t.d. bíómyndunum, satt að segja sé ég ekki annað en það sé samræmi í því hjá hv. flm. viðvíkjandi bíómyndunum, því að þegar börnin okkar í sveitinni mega ekki vinna nema til kl. 5, hvað eiga blessuð börnin að gera? Ég sé ekki betur en að það veiti ekki af 100 manns til að vera á ferðinni með bíó til að hafa ofan af fyrir krökkunum, þegar foreldrarnir eru að basla við að mjólka kýrnar og taka saman, þannig að það er algert samræmi í skoðunum þessa hagfræðings, að það verður aldrei of mikið af bíóum, ef börnin eiga ekkert að gera eftir kl. 5 á daginn eða unglingarnir upp að 18 ára aldri, stórir slánar á léttasta skeiði í raun og veru. Og þá þarf eitthvað að hafa þeim til afþreyingar. Ekki má vera sjónvarp frá Keflavík, -- ja, það er kannske, þegar hæstv. menntmrh. er kominn með sitt nýja sjónvarp, að börnin hafi nóg að gera að horfa á það og þurfi ekki neitt að hafa áhyggjur af því, að þeim leiðist. Þetta voru aðalatriðin. En þó að ég sé ekki alltaf sammála mínum flokksmönnum um hlutina, er það ekki nema eðlilegt. Þeir hafa rétt á sinni skoðun og ég á minni, og ég sé ekki, að það sé neitt við það að athuga.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að misnota rétt minn til þess að fá að tala oftar en aðrir. En vegna þess að það var eitt atriði utan við sjálft meginefni þess máls, sem hér er um að ræða, sem ég vék að áðan af tilefni frá hv. 11. þm. Reykv. (KTh) og hann bar þá á móti, svo að allur þingheimur heyrði, að ég hefði rétt fyrir mér, þykir mér við eiga að lesa upp úr því, sem tekið hefur verið eftir honum hér í þinginu og stendur í ræðunni, eins og hún er skráð, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir síðustu áramót undirrituðu 300 hjúkrunarkonur áskorun til ríkisstj. um að hraða byggingu nýs hjúkrunarskóla. Árið áður höfðu 70 læknar gert hið sama. Þannig þarf að reka þetta allt saman áfram með svipu.“ Hv. þm. neitaði því hér, svo að allir heyrðu, að hann hefði sagt, að þessar undirskriftir hefðu orðið eftir áramót. Nú hafa menn einnig af þessu heyrt, hvaða mark er takandi á orðum þessa hv. þm.



Herra forseti. Ég treysti mér varla til þess að blanda mér inn í þær umr., sem hafa farið hér fram um hjúkrunarskólann, en við hinu hafði ég nú samt búizt, fyrst hæstv. forsrh. hefur tvívegis komið hingað upp til að svara hv. 11. þm. Reykv. (KTh), að hann mundi svara þeirri fsp., sem þm. beindi sérstaklega til hans um þetta mál. En sú fsp. var á þá leið, hvort sá niðurskurður, sem er ráðgerður í sambandi við þetta frv., ætti að ná til þeirra 7 millj., sem væru veittar til byggingar hjúkrunarskóla á þessu ári. Mér finnst, að hér sé um atriði að ræða, sem verulegu máli skiptir, og fyrst hæstv. forsrh. hefur ómakað sig tvívegis hingað upp til að gera þetta mál að umræðuefni, hefði hann átt að svara þessari fsp. Ég minnist þess, að fyrir ekki mörgum dögum stóð hæstv. forsrh. hér eins og útblásinn vindbelgur og hældi sér mjög af því, að ríkisstj. væri búin að ákveða að veita 7 millj. kr. til byggingar hjúkrunarskólans á þessu ári. Ef hins vegar svo fer, að sá niðurskurður, sem er ráðgerður í sambandi við þetta frv., á einnig að ná til þessa framlags, eru ekki veittar nema 5.6 millj. kr. til hjúkrunarskólans á þessu ári, sem þýðir það, að framkvæmdir við skólann munu mjög tefjast frá því, sem áður hefur verið áætlað. Ég vil þess vegna taka undir þá fsp. hv. 11. þm. Reykv. til forsrh. eða menntmrh., að þeir svari því, hvort það er nú raunverulega meiningin að lækka þetta framlag til hjúkrunarskólans um 20% og framkvæma þar af leiðandi miklu minna í sambandi við þessa framkvæmd heldur en hæstv. forsrh. lýsti yfir hér fyrir örfáum dögum. Og ég verð að segja það, að ef það reynist rétt, að það eigi að skera niður þetta framlag eins og önnur, er lítið að marka yfirlýsingar hæstv. forsrh., því að það, sem hann segir, að eigi að vera 7 millj. í dag, eru orðnar 5.6 millj. hjá honum nokkrum dögum síðar og kemur þar af leiðandi að miklu minni notum heldur en upphaflega var til ætlazt. Hæstv. ráðh. var að halda því fram í sambandi við þetta mál, að hæstv. ráðh. hefðu ekki farið neitt óviðurkvæmilegum orðum um það frumkvæði hjúkrunarkvenna að skora á ríkisstj. að hraða framkvæmd í þessu máli. Ég minnist ekki betur en einn af hæstv. ráðh., að vísu ekki hæstv. forsrh., heldur menntmrh., léti svo ummælt hér fyrir nokkrum dögum, að hjúkrunarkonurnar hefðu með þessari undirskriftasöfnun sinni leikið gamanþátt. Ég hygg, að ef hæstv. forsrh. fer að leita jafnvandlega í umr. þingsins og hann hefur gert í sambandi við ræðu hv. 11, þm. Reykv., geti hann fundið þessi ummæli hæstv. menntmrh. En eins og hér hefur verið rakið, er það ekki neinn gamanþáttur, sem hjúkrunarkonur hafa leikið í þessum málum, þótt þær hafi ýtt á eftir því, að framkvæmdum væri hraðað. Þær vita miklu betur en bæði við hér á þingi og hæstv. ríkisstj., hvílík nauðsyn það er, að hjúkrunarskólinn verði efldur og aukinn. Og þær hafa líka séð það betur en aðrir, hvílíkur dráttur hefði átt sér stað í þessum málum, og ég verð að segja það, að ef svo fer, að nú á að skera niður þetta framlag um 20%, eins og önnur framlög, veitti ekki af nýrri undirskriftaáskorun frá hjúkrunarkonum um það að hraða þessu máli betur en hæstv. ríkisstj. ætlar á því að halda. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umr., ef þau orð, sem hæstv. forsrh. lét falla, hefðu ekki gefið mér tilefni til þess að gera við það nokkrar aths. En áður en ég vík að þessum ummælum hæstv. forsrh., ætla ég að minnast nokkrum orðum á það aðalmál, sem liggur hér fyrir og raunverulega er það, að skera á niður allar verklegar opinberar framkvæmdir um 20%.Ég hef vikið að því áður hér á Alþ., að hæstv. ríkisstj. er um margt ólík ríkisstjórnum nágrannalandanna og fylgir annarri stefnu en þær. Þetta hefur m.a. komið fram á undanförnum árum á þann hátt, að undir forustu hæstv. ríkisstj. hefur kaupmáttur tímakaups verkafólks farið stöðugt minnkandi hér á landi, á sama tíma sem kaupmáttur tímakaupsins hefur farið vaxandi í nágrannalöndum okkar. Hér hefur verið fylgt þeirri stefnu að láta verðlagið hækka stöðugt meira en kaupgjaldið með þeim afleiðingum, að kaupmáttur tímakaupsins hefur stytzt og menn hafa orðið að stórlengja vinnudag sinn til þess að hafa sæmilega afkomu. Í nágrannalöndum okkar hefur þróunin hins vegar verið á þann veg, að kaupmáttur tímakaupsins hefur stöðugt verið að aukast, vegna þess að verðlagið hefur hækkað minna en kaupgjaldið. Hér hefur sem sagt þróunin orðið allt önnur, vegna þess að það hefur verið fylgt allt annarri stjórnarstefnu, því að ekki verður árferði um kennt, að þessi þróun hefur átt sér stað hér hjá okkur, vegna þess að árgæzka til lands og sjávar og verðlag á útflutningsvörum hefur aldrei verið hagstæðara en á undanförnum árum. En það er í mörgu fleiru en þessu, sem hæstv. ríkisstj. er ólík ríkisstj. nágrannalandanna og fylgir annarri stefnu en þær. Í öllum okkar nágrannalöndum er stefnt að því að auka hina opinberu fjárfestingu. Það er eitt megin mark ríkisstj. í nágrannalöndum okkar að auka hina opinberu fjárfestingu. Hér er stefnt að því að skera hana niður. Ég vil aðeins nefna lítið dæmi um þetta. Í því tímariti, sem Norðurlandaráð gefur út og útbýtt er meðal þm., birtist nýlega áætlun dönsku ríkisstj. um opinbera fjárfestingu, sem er ráðgerð í Danmörku næstu 3 árin. Þessi áætlun ber það með sér, að gert er ráð fyrir, að framlög ríkisins til fjárfestingar aukist þar um 50% 3 næstu árin. Samkv. þessari áætlun á t.d. framlag til vegamála að hækka úr 1000 millj. kr. á þessu fjárlagaári upp í rúml. 1500 millj. kr. á árunum 1967–1968. Framlög til skólabygginga og rannsóknarstofnana eiga á sama tíma að hækka úr 423 millj. kr. í 583 millj. kr. Framlög til spítalabygginga, þ.e.a.s. opinber framlög, eiga á þessum tíma að hækka úr 187 millj. kr. 1.297 millj. kr. En hér er að sjálfsögðu alls staðar reiknað með dönskum kr. Þannig má rekja þetta áfram, en í heild er niðurstaðan sú, að opinber fjárfesting í Danmörku er áætlað að aukist um 33% á þessum tíma, þ.e.a.s. þegar ráðgerð fjárfesting sveitarfélaga og ríkisins er lögð saman, en þegar tekin eru framlög ríkisins eins, er gert ráð fyrir 50% aukningu. Vegna hvers er það, sem ríkisstj. Danmerkur og ríkisstj. nágrannalandanna stefna að því að auka á þann hátt hina opinberu fjárfestingu, þ.e. framlög til vegamála, hafnarbóta, flugvallargerða, til skólabygginga, rannsóknarstofnana og spítala? Það er vegna þess, að þessar framkvæmdir eru í raun og veru undirstaða allra annarra framkvæmda í þjóðfélaginu. Skilyrði þess, að það sé hægt að bæta aðstöðu atvinnuveganna og sækja fram í samræmi við aukna tækniþróun í framtíðinni, eru þau, að samgöngurnar batni stórlega frá því, sem nú er, og menntunin batni stórlega frá því, sem nú er. Það er fullkomlega rétt, sem hæstv. menntmrh. hefur verið að hafa eftir ýmsum erlendum fræðimönnum, hagfræðingum og skólamönnum, hér í þinginu á undanförnum árum, að engin fjárfesting borgi sig betur en sú, sem er látin ganga til skólabygginga og menntamála. Og það er í samræmi við það, sem ríkisstjórnir nágrannalandanna stefna að því að auka þessi framlög stórkostlega, jafnvel um 50%, eins og ráðgert er að gera í Danmörku. En hér á landi er nú tekin upp allt önnur stefna í þessum efnum. Það er tekin upp sú stefna að skera þessar framkvæmdir niður, á sama tíma sem stefnt er að því að auka þær í öðrum löndum. Og hver verður niðurstaðan af því, að þessi stefna er tekin upp hér á landi? Niðurstaðan verður óhjákvæmilega sú, að íslenzkt atvinnulíf og íslenzkt menntalif kemur til með að dragast aftur úr því, sem gerist hjá öðrum þjóðum á komandi árum, við fylgjumst ekki nægilega vel með þróuninni í þessum efnum, því að það eru einmitt þessar framkvæmdir, skólabyggingarnar, bættar samgöngur, spítalar og annað þess háttar; sem tryggja okkur það, að við getum fylgzt með framþróuninni líkt og aðrar þjóðir, og þetta er jafnframt undirstaða þess, að það sé hægt að byggja atvinnuvegina þannig upp, að við getum haldið til jafns við aðrar þjóðir. Þess vegna er það stefna ríkisstjórna í nágrannalöndum okkar og viðar að auka hina opinberu fjárfestingu og beita aðgerðum til að draga úr framkvæmdum einstaklinga, sem frekar mega bíða. En ríkisstj. Íslands getur ekki hugsað sér það. Það er verðbólgufjárfesting spekúlantanna, sem verður að ganga fyrir öllu öðru. Það eru verzlunarstórhýsin og skrifstofuhallirnar, sem verða að ganga fyrir öllu, og fyrir þeim verða skólarnir, fyrir þeim verða vegirnir, fyrir þeim verða spítalarnir að víkja. Hér eins og á svo mörgum öðrum sviðum fylgir hæstv. ríkisstj. íslands allt annarri stefnu en þeirri, sem er fylgt í nágrannalöndum okkar, stefnu, sem hlýtur að leiða til þess, að við drögumst aftur úr öðrum þjóðum á sviði menntamála og á sviði samgöngumála, á sviði rannsóknarmála, á sviði atvinnumála, nema það verði fljótlega horfið frá þeirri stefnu, sem nú er fylgt. Hér er sem sagt verið að ráðast á undirstöðuframkvæmdirnar í þjóðfélaginu, framkvæmdirnar, sem allar aðrar framfarir byggjast á. Það er verið að vega hér að sjálfum grundvellinum, sjálfum grundvelli atvinnuveganna, sem eru bættar samgöngur og meiri menntun, og það verður til þess, að það kemst kyrkingur í allt atvinnulífið á eftir, í stað þess að aðrar þjóðir stefna að því að tryggja þessa undirstöðu og gera hana sem bezta og öruggasta, því að á því velta allar aðrar framfarir í þjóðfélaginu. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta atriði. En það, sem ég vildi nú koma að, er tilefni, sem hæstv. forsrh. gaf mér til þess að kveðja mér hér hljóðs. Hæstv. forsrh. sagði eitthvað á þá leið, - ég man ekki ummæli hans alveg rétt, en efnislega þó, - hann sagði eitthvað á þá leið, að það væri eiginlega orðin stefna Framsfl. að hafa enga stefnu og segja, að menn gætu fylgt honum án tillits til þess, hvaða skoðanir þeir hefðu, aðeins að þeir hefðu áhuga á því að komast í ríkisstj. Mig undrar það stórkostlega, að nokkur þm. skuli leyfa sér að viðhafa slík ummæli, sem ekki hafa við neitt að styðjast. Alveg sérstaklega undrast ég það, að hæstv. forsrh. skuli viðhafa slík ummæli, og mig undrar það, að hann skuli koma upp hér áðan með miklu stærilæti og vera að tala um það, að einhver þm. hefði ekki ummæli rétt eftir, þegar hann sjálfur hefur ummæli jafnranglega eftir og hann hefur hér gert og ég hef nú vitnað til. Ég veit, að hæstv. forsrh. þykist hér vera að vitna til ummæla, sem hafa komið í Tímanum og eru á þá leið, að andstæðingar íhaldsins eigi að þoka sér saman, ef þeir eru sammála um meginstefnu, þó að ágreiningur kunni að ríkja um einstök dægurmál. Þessi ummæli reynir hæstv. forsrh. að túlka á þá leið, að það sé verið að bjóða mönnum til fylgis við Framsfl., þó að þeir hafi enga stefnu og séu eiginlega ósammála um allt, þó að í öllum þessum ummælum hafi jafnan verið skýrlega fram tekið, að menn þurfi og verði að vera sammála um meginstefnuna, en hins vegar geti verið ágreiningur um ýmis dægurmál. En það er með þessum hætti, sem allir stórir flokkar nú á dögum eru upp byggðir, þó að því sé kannske þannig háttað í flokki hæstv. forsrh., að þar megi enginn aðra skoðun hafa en hann sjálfur. Og ég get vel trúað því, að hæstv. forsrh. vilji byggja flokk sinn upp á þann hátt og honum hafi á einhvern hátt tekizt það og sú fyrirmynd, sem hann hefur helzt í huga, bendi honum til þess að byggja flokkinn upp á þann hátt. En það er ekki lýðræði að byggja flokka upp með þeim hætti, og það verður ekki farsælt í neinu þjóðfélagi að byggja flokka upp með þeim hætti. Það verður að vera hægt að byggja flokka upp með þeim hætti, ef flokksmenn eru sammála um meginstefnuna, að þeim sé leyfilegt að hafa skoðanafrelsi og láta ágreining sinn koma fram um ýmis þau dægurmál, sem minna máli skipta. Mér finnst rétt í framhaldi af þessu að beina nú umr. inn á annan vettvang og beina því til hæstv. forsrh., vegna þess að hann er að tala um stefnuleysi andstæðinganna: hver er stefna hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálunum í dag? Hvaða stefna er það, sem ríkisstj. fylgir í efnahagsmálunum í dag? Ég held, að hæstv. ríkisstj, geti sízt af öllu svarað þessu sjálf og það geti eiginlega enginn svarað þessu fyrir hana, því að það er auðséð, að ríkisstj. fylgir þeirri stefnu í efnahagsmálunum í dag að lifa frá degi til dags með því að hækka söluskatt tvisvar eða þrisvar á ári, með því að skera niður verklegar framkvæmdir og með því að grípa til annarra og slíkra vandræðaráðstafana, sem fela ekki í sér neina markvissa stefnu. Það var yfirlýst stefna hæstv. ríkisstjórnar, þegar hún kom til valda, að hún ætlaði að stefna að því að afnema allar uppbætur og styrki. Er það það, sem blasir við í dag, að hæstv. ríkisstj. hafi afnumið allar uppbætur og styrki? Nei, uppbóta- og styrkjakerfið hefur aldrei blómgazt betur í þessu þjóðfélagi en einmitt nú í dag eftir 6 ára stjórn núv. ríkisstj. Og það sýnir kannske gleggra en nokkuð annað, að það er síður en svo, að ríkisstj. fylgi nú orðið þeirri stefnu, sem hún boðaði í upphafi, heldur einmitt hið gagnstæða. Og þannig má rekja þetta á fleiri sviðum. Það er ekki hægt í dag að sjá neina ákveðna stefnu hjá hæstv. ríkisstj, aðra en þá að hanga og hlynna að hagsmunum nokkurra þraskarahópa, sem standa að stjórnarflokkunum. Við hagsmuni þessara braskarahópa, sem mestu ráða í stjórnarflokkunum, eru verk stjórnarinnar miðuð, og til þess reynir hún að hanga að geta hlynnt að hagsmunum þessara manna. Og ég skora á hæstv. forsrh., ef hann treystir sér til þess, að svara því, mótmæla því, að þetta sé rétt, sem ég hef nú haldið fram, að svo er komið hjá hæstv. ríkisstj., að hún fylgir ekki lengur neinni ákveðinni fjármálastefnu, heldur lifir frá degi til dags með nýjum sköttum og niðurskurði, stritast við það eitt að sitja og hlynna að þeim fámennu braskarahópum, sem standa að þeim flokkum og ráða þeim flokkum, sem hún styðst við. En það mætti spyrja hæstv. forsrh. að fleiru, - því miður hefur hann gengið úr d., hann kemur hingað vafalaust aftur. Það mætti spyrja hæstv. forsrh. að því, hver sé raunveruleg stefna Sjálfstfl. Sjálfstfl. lýsir því að vísu ákaflega hátíðlega yfir, að hann vilji hlynna að einkaframtakinu, hann sé á móti öllum ríkisrekstri, hann sé á móti öllum höftum. En hvernig er þetta í framkvæmd? Ég veit ekki betur en það sé rétt, að t.d. ríkisrekstur er meiri hér á landi en í nokkru öðru landi VesturEvrópu, og ég skal síður en svo telja það vera rangt ráðið, eins og okkar aðstæður eru. En það er hins vegar í fullkominni andstöðu við stefnu Sjálfstfl., að svo skuli vera, flokksins, sem segist vera á móti öllum opinberum rekstri og ekki vilja neitt nema einkarekstur. Hver hefur þá verið afstaða Sjálfstfl. til þessa ríkisrekstrar? Jú, afstaða Sjálfstfl. hefur verið sú, að ég held, að hann hafi átt þátt í því að setja á allan þann ríkisrekstur, sem hefur verið settur á stofn hér fram að þessum degi, eða a.m.k. þann ríkisrekstur, sem nú er starfræktur í landinu. Sjálfstfl. segist vera ákaflega mikið á móti höftum. En hver er reynslan í þessum efnum, og hver eru verk flokksins í þessum efnum? Það nægir að svara þessu með því að rifja það upp, hvað gerðist, þegar hæstv. núv. forsrh. settist fyrst í ríkisstj. Það var í ríkisstj., sem kom hér til valda í ársbyrjun 1947. Sú ríkisstj. tók upp strangari höft - og meira að segja skömmtun - heldur en nokkur önnur ríkisstj. hefur gert fyrr og síðar, sem stjórnað hefur þessu landi. Og það var síður en svo, að Sjálfstfl. væri á móti þessu. Hann studdi öll þessi höft, og þessi höft voru meira að segja lögð á að ráðum hagfræðinga Sjálfstfl. Og hvernig er ástatt í þessum efnum í landinu í dag? Það er þannig ástatt í þessum efnum í landinu í dag, að það eru nú í gildi öflugri lánsfjárhöft en í nokkru öðru landi Vestur-Evrópu. Það er þrengt að einkaframtakinu og framtaki félaga og ríkisstofnana með stórkostlegri lánsfjárhöftum en þekkjast í nokkru öðru landi Vestur-Evrópu í dag. Og þetta er framkvæmt undir forustu Sjálfstfl. Svo. er þessi flokkur að tala um það, að hann sé á móti höftum. Hver getur botnað í því, hvaða stefnu sá flokkur hefur, sem framkvæmir og gerir allt annað en hann lýsir yfir og þykist fylgja? Ég skal til viðbótar þessu taka afstöðu Sjálfstfl. til kommúnismans. Sjálfstfl. þykist vera ákaflega mikið á móti kommúnistum, vilja ekki nein mök við þá hafa. Í tvö undanfarin ár hefur ekki linnt blaðaskrifum hjá sjálfstæðismönnum út af því, að framsóknarmenn sátu í stjórn verkalýðssamtakanna með kommúnistum. Þetta var talin dauðasök, og það var aðeins látið í það skína, að ekkert slíkt mundi henda Sjálfstfl. eða honum mundi aldrei detta í hug að láta slíkan ófarnað henda sig eins og þann, sem hefði hent Framsfl., að sitja í stjórn verkalýðssamtakanna og eiga fulltrúa í stjórn verkalýðssamtakanna með kommúnistum. En hvernig er skrifað í blöð Sjálfstfl. í dag? Í dag er skrifað þannig í blöð Sjálfstfl., að Framsfl. er harðlega ásakaður fyrir það, að hann skyldi leyfa sjálfstæðismönnum að taka sæti í stjórn verkalýðssamtakanna við hliðina á kommúnistum. Hvernig í ósköpunum er hægt að leggja neitt upp úr yfirlýsingum slíkra manna, sem þannig haga sér, sem segja eitt í dag og annað á morgun? Ég held þess vegna, að hæstv. forsrh. ætti ekkert síður að gera heldur en bregða öðrum um stefnuleysi, því að hjá Sjálfstfl. er ekki hægt að finna neina stefnu, þegar það er krufið til mergjar. Sjálfstfl. hefur ekki nema eitt markmið, og það er að hanga við völdin til þess að þjóna vissum braskarahagsmunum, hagsmunum þeirra fáu braskara, sem ráða Sjálfstfl., sem gefa út Morgunblaðið og Vísi. Hlutverk flokksins er fyrst og fremst að þjóna þessum mönnum, og honum er nákvæmlega sama, á hvern hátt það er gert. Hann getur gert það í samstarfi við Alþfl., samstarfi við Framsfl., samstarfi við kommúnista, og hann er reiðubúinn til að fylgja hvaða stefnu sem um er að ræða, aðeins ef honum tekst að verja þessa hagsmuni. Þetta er sannleikurinn um Sjálfstfl., og þess vegna ætti hæstv. forsrh. ekkert síður að gera en að bregða öðrum flokkum um stefnuleysi, því að Sjálfstfl. hefur enga þjóðmálastefnu, heldur er hann eins konar hlutafélag, sem vinnur fyrir ákveðinn braskarahóp í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Mér hefur komið það nokkuð á óvart, að málsvarar hv. Framsfl. og þó alveg sérstaklega nýliði flokksins á þingi, hv. 11. þm. Reykv., Kristján Thorlacius, hefur gert byggingu hjúkrunarkvennaskólans hvað eftir annað að sérstöku umræðuefni. Bæði hann og hv, síðasti ræðumaður hafa hvað eftir annað lýst alveg sérstökum áhuga sínum og flokks síns á því, að byggingu hjúkrunarkvennaskólans yrði hraðað sem allra mest. Víst er um það, að lengi hefur verið full þörf á því, að sá skóli yrði stækkaður og honum yrði lokið. En þess vegna hefur mér komið skyndilegur áhugi þeirra á þessum skóla dálítið spánskt fyrir sjónir, að það eru ekki mjög mörg ár síðan ég átti sæti í ríkisstj. með fulltrúum og undir forsæti manns úr þessum hv. flokki. Ég sat í ríkisstj. Hermanns Jónassonar frá 1956-1958 eða í 21/2 ár. Á þeim árum hafði ég að vísu ekki með málefni hjúkrunarkvennaskólans að gera, þau heyrðu þá undir hæstv. félmrh. og heilbrmrh., Hannibal Valdimarsson. Hinn ráðh., sem fyrst og fremst samkv. eðli málsins hlaut að fjalla um málefni skólans, var hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson. Á þeim árum var það því fyrst og fremst mál fulltrúa Alþb. í ríkisstj. og fulltrúa Framsfl. í ríkisstj. að sanna í verki áhuga sinn á málefnum hjúkrunarkvennaskólans og byggingarframkvæmdum í þágu hans. En það get ég fullyrt, að þau 21/2 ár, sem ég sat í þeirri ríkisstjórn með fulltrúum þessara flokka, var aldrei, ekki eitt skipti, á ráðherrafundi minnzt á nauðsyn byggingar fyrir hjúkrunarkvennaskólann í Reykjavík. Áhugi hv. Framsfl. á þessu efni er því nokkru nýrri af nálinni og á sér áreiðanlega einhverjar sérstakar skýringar. En það má segja hv. þm., fyrrv. félmrh., Hannibal Valdimarssyni, til hróss, að hann man þessa sögu áreiðanlega jafnvel og ég, og þess vegna hefur hann talið hyggilegast og raunar hans flokksmenn að gera þetta ekki að neinu sérstöku umræðuefni. Sannleikurinn er sá, að núv. ríkisstj. hefur tekið með allt öðrum hætti á málefnum hjúkrunarkvennaskólans og sýnt mun meiri skilning á þörfinni fyrir nýbyggingu honum til handa heldur en því miður átti sér stað á stjórnarárum Hermanns Jónassonar eða hans stjórnar. Annars kom mér mjög á óvart ræðuhald hv. 11. þm. Reykv. hér áðan, því að mér er kunnugt um, að fyrir nokkrum dögum fékk hann frá formanni skólanefndar hjúkrunarkvennaskólans nákvæmt yfirlit um það, sem gerzt hefur í byggingarmálum hjúkrunarkvennaskólans allar götur síðan 1957, nákvæma skrá um það, sem gerzt hefur í byggingarmálum skólans síðan 1957. Þessa skrá kaus hann að vísu ekki að lesa, af því að hefði hann gert það, hefði komið svolítið annað í ljós en hann kaus að gefa í skyn í ræðu sinni. Þessi skrá er ekki löng, og ég held, að einfaldast sé, að ég lesi hana. Hv. þm. Kristján Thorlacius bað um, að skráin yrði gerð, eflaust í því skyni að kunngera hv. þm. efni hennar, þegar hann bað um hana. En þegar hann hefur fengið hana, þegir hann um hana. Talar það eflaust sinu máli um það, hvort skýrslugerð formanns skólanefndarinnar, landlæknis, dr. Sigurðar Sigurðssonar, styður hans mál eða það mál, sem við hæstv. forsrh. höfum flutt hér í. þessu sambandi. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég nú að gera grein fyrir þeirri skýrslu, sem hv. þm. Kristján Thorlacius hefur í höndum, hefur í tösku sinni eða skúffu sinni, þó að hann hafi ekki kosið að gera þm. kunnugt um innihald hennar. Hún byrjar á því að gera grein fyrir fundi í byggingarnefndinni 11.6. 1957. Þá er húsameistara ríkisins falið að athuga og endurskoða teikningar að öðrum áfanga byggingarinnar, teikningu frá 1952. Síðan eru umr. um þessa gömlu teikningu frá 1952 á fundum 28.9. 1957; 19.8. 1958; 3.11. 1958; 3.3. 1960; 11.4. 1960; 22.4. 1960; þá var Bárður Ísleifsson viðstaddur, 13.1. 1961; 14.4. 1961; 10.8. 1961. Á þeim fundi, 10.8. 1961, greinir landlæknir frá því, að hann hafi gert rn. og fjvn. grein fyrir húsnæðis - og fjárþörf skólans og að hann hafi beðið húsameistara um kostnaðaráætlun vegna 2. áfanga byggingarinnar, en ég tek fram, að þá liggur enn engin teikning fyrir og engin kostnaðaráætlun. 15.2. 1962 eru enn framhaldsumræður um 2. áfanga skólabyggingarinnar. Þá er lagt til grundvallar í umr. bréf skólastjóra til húsameistara 19.8. 1961. 19.6. 1962 er enn fundur í skólanefndinni. Þar er rædd teikning Bárðar Ísleifssonar frá 1952, gamla teikningin um húsnæðisþörf 2. áfanga, ítrekuð beiðni til Bárðar Ísleifssonar um að hraða lokateikningu og kostnaðaráætlun, 19.6. 1962. Bárður Ísleifsson leggur fram nýjan tillöguuppdrátt að 2. áfanga, að mestu leyti svipaðan uppdrættinum frá 1952. Það er fyrst þarna, sem kemur fram hugmynd að nýjum tillöguuppdrætti fyrir 2. áfanga skólans. 27.11. 1962: framhaldsumr. um síðasta tillöguuppdrátt Bárðar Ísleifssonar og hann beðinn að gera lokateikningar að 2. áfanga. 15.3. 1963: uppdráttur Bárðar Ísleifssonar athugaður með Herði Bjarnasyni húsameistara ríkisins. Hörður Bjarnason skýrði frá því, að sökum annríkis á teiknistofu hans og þó einkum Bárðar Ísleifssonar vegna landsspítalans teldi hann óhjákvæmilegt að fá aðstoð utan teiknistofunnar til þess að gera teikningu að 2. áfanga. Samþykkt að fela húsameistara að ráða mann eða menn til þess, enda yrði verkið unnið á ábyrgð húsameistara ríkisins. 21.6. 1963: formaður greindi frá því, að sótt hafi verið um fjárveitingu til 2. áfanga skólans í fjárl. 1964, miðað við, að hann yrði byggður á þremur árum. Jafnframt var tilkynnt, að húsameistari ríkisins hafi falið arkitektunum Eiríki Einarssyni og Herði Björnssyni að ljúka teikningu af téðum byggingaráfanga og væru þeir að vinna að því. Það er m.ö.o. 21.6. 1963, sem fyrst er sótt um fjárveitingu til þess að byggja 2. áfanga skólans og þá miðað við fjárlög 1964. Þegar hér er komið eru málefni hjúkrunarkvennaskólans komin í mínar hendur. Ég athugaði þá, þegar þessi umsókn berst, hversu langt undirbúningi málsins er komið, en það er grundvallarregla í skólakostnaðarlögum varðandi skólabyggingar, hvort sem þær eru byggðar sameiginlega af ríki og sveitarfélögum eða af ríkinu einu, að yfirleitt er ekki veitt fé til bygginganna fyrr en undirbúningi er lokið eða a.m.k. svo langt komið, að endanleg bráðabirgðateikning og kostnaðaráætlun liggur fyrir. Á árinu 1963, þegar fjárlög fyrir 1964 voru afgreidd, lá hvorki fyrir teikning af 2. áfanga hjúkrunarskólans né heldur kostnaðaráætlun um bygginguna. Ég gekk fullkomlega úr skugga um þetta í des. 1963, þegar gengið var frá fjárl. fyrir árið 1964, og þess vegna treysti ég mér ekki til að leita fast eftir því við fjvn., að ákveðin fjárveiting yrði tekin til byggingar hjúkrunarskólans í fjárl. ársins 1964, beinlínis sökum þess, að mér virtist málið vera síður undirbúið en mörg önnur mál, sem líkt stóð á um. Til þess þó að sýna, að fullur skilningur væri á nauðsyn þess, að sem fyrst yrði hafizt handa um byggingu 2. áfanga hjúkrunarkvennaskólans, varð það að samkomulagi, að bætt skyldi við lánsheimild, sem gert var ráð fyrir að yrði í fjárl. 1964 fyrir byggingu menntaskólans og kennaraskólans, bætt skyldi við hana lánsheimild til handa hjúkrunarskólanum. Ef málinu skyldi á næstu mánuðum miða svo hratt áfram, að einhver von væri til þess, að unnt væri að hefja framkvæmdir á árinu 1964, þá skyldi lánsheimildin vera til. Nú held ég áfram að lesa skýrslu landlæknis, formanns skólanefndar skólans: 12.9. 1963: formaður las bréf, er hann ritaði menntmrn. 22, júlí 1963 um fjárveitingaþörf til skólans vegna 2. áfanga, áætlaður rúml. 5500 teningsmetrar og kostnaðaráætlun um 11 millj. kr. 15.11. 1963: arkitektarnir Eiríkur Einarsson og Hörður Björnsson lögðu fram teikningu, er þeir gerðu í samráði við Bárð Ísleifsson og skólastjóra. 12.11. 1963: rætt um teikningu Eiríks Einarssonar og Harðar Björnssonar og nokkrar aths. gerðar, arkitektunum falið að ganga frá teikningu og gera sem fyrst nákvæma kostnaðaráætlun. Þannig stendur málið, þegar fjárlög fyrir 1964 eru afgreidd. Það kemur greinilega fram í þessari fundargerð 12.11. 1963, að þá er hvorki teikningu né kostnaðaráætlun lokið. Svo kemur fundur 23.1. 1964, þ.e. í janúar í fyrra, teikningar samþykktar af skólanefnd og samþykkt að leita samþykkis menntmrn. á þeim. Það er m.ö.o. ekki fyrr en 23. jan. 1964, sem skólanefndin samþykkir teikningarnar. Húsameistara er falið að leggja teikningar fyrir byggingarnefnd reykjavíkur og semja útboðslýsingu. 30.4. 1964: formaður las bréf, er hann hafði ritað menntmrn. varðandi fjárveitingaþörf 2. áfanga byggingar skólans. Greindi hann jafnframt frá því, að teikningar hefðu verið sendar rn, í marzlok 1964 til staðfestingar. Enn fremur greindi formaður frá viðræðum sínum við rn. o.fl. um öflun fjár til byggingarinnar. M.ö.o.: menntmrn. fær í marzlok í fyrra teikningar 2. áfanga til staðfestingar frá byggingarnefnd skólans. Og hvernig bregzt rn. við því? Hinn 6. maí 1964 er haldinn sá fundur, sem ég greindi frá um daginn í hjúkrunarskólanum með skólanefndinni og skólastjóranum og rætt um, hvernig á byggingarmálum skólans skuli tekið, eftir að nú liggur teikning og kostnaðaráætlun fyrir. í maíbyrjun í fyrra má segja, að um tvær leiðir hafi verið að ræða. Það var engin fjárveiting komin inn á fjárlög vegna þess, hve undirbúningurinn hafði verið síðbúinn. En það var lánsheimild í fjárl. Um það var að gera að leita á hinn mjög þrönga lánamarkað og nota lánsheimildina til þess að afla nokkurra millj. kr. lánsfjár og hefja bygginguna sumarið 1964 með nokkurra millj. kr. lánsfé. Hin leiðin var sú að marka stefnuna í byggingarmálunum nú þegar og leitast við að fá í fjárlög fyrir 1965 þá upphæð, sem unnt yrði að byggja fyrir á árinu 1965 og síðan áfram þær fjárhæðir, sem nauðsynlegar væru, til þess að byggingu skólans gæti verið lokið sem allra fyrst. Það var mjög eindregin skoðun mín og skoðun embættismanna menntmrn., að mun skynsamlegra væri að hefja ekki byggingu fyrir fáeinar millj. sumarið 1964 og láta siðan grunn standa óhreyfðan í heilt ár, heldur miða þvert á móti við það að byrja framkvæmdir af fullum krafti á árinu 1965, byggja þá eins hratt og unnt væri á því ári og tryggja nauðsynlegt fé í því skyni. Ég skildi það sem niðurstöðu þess fundar, og það gerðu embættismenn menntmrn. líka, að allir aðilar, sem á fundinum voru, hefðu fallizt á rök mín og embættismanna menntmrn. fyrir því, að síðari leiðin væri vænlegri, og fulltryggt mætti telja, að skólinn yrði ekki fullbúinn síðar, þótt sú leið yrði farin. Þess vegna skoðaði ég það sem niðurstöðu fundarins, að þannig skyldi farið að, og gerði till. í sambandi við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1965 um þá fjárveitingu, sem byggingarmeistarinn taldi hægt að byggja fyrir árið 1965. Hann taldi hægt að byggja fyrir 7 millj. kr. á því ári. Um þá fjárveitingu var beðið, og hún fékkst. Þess vegna eru 7 millj. kr. til byggingar hjúkrunarskólans í fjárl. fyrir árið 1965. Og ég endurtek og fullyrði, að það hefði að engu leyti hraðað byggingu skólans, þótt byggingin hefði verið hafin sumarið 1964 með nokkurra millj. kr. lánsfé, þar sem ég fullyrði, að skólinn hefði ekki orðið fyrr tilbúinn með því móti, og það er auðvitað mergurinn málsins og það eina, sem skiptir máli. Ég tel því, að með þessu séu tekin af öll tvímæli um það, að ríkisvaldið hefur sýnt byggingarmálum hjúkrunarkvennaskólans þann skilning og þann áhuga, sem eðlilegur var og raunar er ekki sérstaklega þakkarverður. Hér er um mikið nauðsynjamál að ræða og sjálfsagt að sinna því af áhuga og velvild, en þessar upplýsingar taka hins vegar af öll tvímæli um það, að ásakanir um skilningsleysi af hálfu ríkisvaldsins á þessum málum eru algerlega úr lausu lofti gripnar. Og þá eru hér eftir tvær fundargerðir enn hjá skólanefndinni. Það er fundur 14.5. 1964: formaður greindi frá viðræðum sínum við menntmrh. og heilbrmrh: um húsnæðisþörf skólans og brýna þörf til úrbóta. Og svo 4.2. 1965, þ.e.a.s. 4. febr. s.1. Arkitektarnir Eiríkur Einarsson og Hörður Björnsson lögðu fram staðfestingu byggingarnefndar Reykjavíkur á uppdráttum 2. áfanga skólans svo og verklýsingu. Arkitektunum var falið að semja grg., sem svo yrði send menntmrn. Síðan virðist fundur ekki hafa verið haldinn. En eins og ég skýrði frá í ræðu hér um daginn, sendi skólanefndin hinar endanlegu teikningar af 2. áfanga hjúkrunarskólans til menntmrn. 5. febr. 1965. 10. febr. biður rn. um umsögn fræðslumálastjóra og kostnaðaráætlun húsameistara, sem vantaði. 16. febr. svaraði fræðslumálastjóri, 18. febr. svarar húsameistari og 5. marz s.1., þ.e.a.s. 5. þ. m., staðfesti menntmrn. teikningarnar og skýrði landlækni frá því með bréfi 8. marz s.1., og er þar með fengin fullgild heimild fyrir byggingarnefndina til þess að hefja framkvæmdir og ráðstafa því fé, sem til skólans hefur verið varið. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja þessa sögu nánar en hér hefur verið gert, þótt að vísu væri full ástæða til þess og mætti svo sem gjarnan gera það. En fyrst svo undarlega vildi til, að hv. 11. þm. Reykv. kaus að þegja um skýrslu, sem hann þó hafði beðið um og fengið um málið, þótti mér rétt, að hv. þm. fengju að kynnast henni. Varðandi þær áskoranir, sem okkur hafa borizt bæði frá læknum og hjúkrunarkonum um að flýta sem mest framkvæmdum í þessu máli, er það að segja, að það mun hafa verið í s.l. mánuði, sem tvær ágætar forustukonur hjúkrunarkvenna komu á minn fund og afhentu mér undirskriftaskjal undirskrifað af u.þ.b. 300 hjúkrunarkonum í landinu. Ég veitti því að vísu athygli, að undirskriftaskjalið var gamalt, og hafði orð á því í léttum tón við þær ágætu hjúkrunarkonur, sem við mig ræddu, að það virtist hafa tekið talsverðan tíma að safna öllum þessum undirskriftum saman. Þær svöruðu því til í jafnléttum tón, að þær væru eflaust til annarra starfa betur fallnar en þeirra að standa í slíkum undirskriftasöfnunum og þess vegna hefði þetta dregizt eitthvað lengur en eflaust hefði verið ástæða til og hefði þurft að vera. Ég man ekki betur en ein af skýringunum, sem ég hef fengið hjá þessum ágætu forustukonum samtakanna, hafi verið sú á því, að hraðinn hefði þó ekki verið meiri en þessi, að þeim hefði verið kunnugt um, hvað hefði verið að gerast í málinu, og ég varð ekki var við annað en þessar forustukonur hjúkrunarkvenna hefðu fullan skilning á því og mætu það að verðleikum, að ríkisstj, hefði sýnt hjúkrunarkvennaskólanum þann áhuga að tryggja hærri fjárveitingu til hans á fjárl. 1965 en til nokkurs annars skóla, sem í byggingu er. Þetta var þeim algerlega ljóst, a.m.k. þegar þær ræddu við mig, og ég efast ekki um, að sú skoðun þeirra er alveg óbreytt, að þetta hafi verið myndarleg ráðstöfun hjá ríkisstj.



Herra forseti. Ég skal ekki fara langt út í það að ræða um hjúkrunarkvennaskólann, því að hann hefur komið hér óvart inn í þessar umr., en vil þó út af ræðu hæstv. menntmrh, segja það, að það situr hvorki á honum né öðrum að telja, að Framsfl. hafi staðið illa á verði í þessu máli, því að hjúkrunarkvennaskólinn mun hafa verið byggður á árunum frá 1950-1956, þegar Framsfl. fór með stjórnina í landinu undir forsæti Steingríms Steinþórssonar á fyrra tímabilinu og sat í stjórn öll þau ár. Ég held, að það hafi ekki verið gert myndarlegra átak í heilbrigðismálunum heldur en landsspítalabyggingin 1930, og Framsfl. fór þá með ríkisstj. Út af ræðu hæstv. forsrh., sem hann flutti hér í dag, vil ég segja það, að ég tel mig ekki hafa sagt hér í þingræðu, að hæstv. ráðh. gerðu eitt eða neitt af illvilja, og ég held, að það megi leita í öllum mínum þingræðum, að þau orð er hvergi að finna. Ég ætla hvorki hæstv. ráðh, né hv. þm., að þeir leysi mál af illvilja. Hitt vil ég segja, að hæstv. forsrh. þarf ekkert að undra, þó að við framsóknarmenn gagnrýnum það, sem mistekizt hefur hjá hæstv. ríkisstj., því að svo oft hafa þeir hv. sjálfstæðismenn og stjórnarsinnar yfirleitt gagnrýnt það, sem þeir töldu hafa mistekizt hjá stjórnum okkar flokks. Þess vegna verða þeir eins og aðrir að þola slíka gagnrýni og ástæðulaust að þiðjast undan því. Það virðist hafa komið illa við hæstv. forsrh., að ég og hv. 1. þm. Austf. skyldum fara að vitna í samherja hans. Ég taldi það hins vegar afskaplega sanngjarnt að vitna til samherja hæstv. ríkisstj. og stuðningsmanna, þegar ég benti á það, sem þeir hefðu sagt um afkomu útgerðarinnar undir stjórn núv. hæstv. ríkisstj. En hæstv. ráðh. taldi slíkt ekki hafa verið neitt ágæti eða a.m.k. mjög hæpið og taldi, að við værum með því að hygla hinum ríku. En ég vil um þetta segja: fyrst þeir vitna svo í hin grænu tré, hvað þá um hin? En til viðbótar þessu um afkomu útgerðarinnar, sem upplýst var í ræðu Einars Sigurðssonar hins ríka og Morgunblaðsgrein Haralds Böðvarssonar, sem birt er í aðalblaði stjórnarinnar athugasemdalaust, vil ég geta þess, að hér fengum við hv. þm. skýrslu í gær um greiðslur ríkisábyrgðasjáðs árið 1964. Hvað segir þessi skýrsla? Hún segir það, að vegna sjávarútvegsins hafi verið greiddar ríkisábyrgðir milli 60 og 70 millj. kr. á árinu sem leið. En ég vil benda á það, að á árinu 1957 og 1958, sem hér er verið að vitna til oft, var ekki greitt vegna fiskiðjuveranna nema innan við 2 millj. kr. hvort árið. En á árinu 1965 eru þetta 16.4 millj. kr. vegna frystihúsanna. Er þetta vegna þess, að afkoma fiskiðjuveranna sé svo miklu betri nú en hún var 1957-1958? Ef svo er, því er hæstv. ríkisstj. að greiða milljónatugi fyrir útgerðina, sem hefur hina beztu afkomu? Og ef afkoman er svo góð hjá útveginum, hvers vegna er þá verið að koma nú með uppbótakerfið ár eftir ár, sem hæstv. ríkisstj. lýsti þó yfir í upphafi sinnar tilveru að væri það, sem bæri að forðast? Hér skýtur því skökku við, og mér er nær að halda, að vitnisburður útgerðarmannanna tveggja, sem hefur verið vitnað til, og skýrsla þessi segi nokkuð, hvernig er að gera út á viðreisnartímum. Hæstv. forsrh. talaði um það í dag, að það færi lítið fyrir sparnaðartill. okkar framsóknarmanna í sambandi við afgreiðslu fjárl, og hér á hv. Alþ. Í því sambandi vil ég segja það, að á fyrstu árum núverandi stjórnarsamstarfs lögðum við fram við afgreiðslu fjárl. sparnaðartill., m.a. um að leggja niður eða draga saman sendiráðin á Norðurlöndum. Við tókum þar upp till., sem hæstv. núv. utanrrh. hafði lýst yfir sem fjmrh. 1959 að ætti að framkvæma. Stjórnarliðið feldi þetta og aðrar þær sparnaðartill., sem við höfum flutt. Við höfum lýst því yfir í nál. okkar við fjárlagaafgreiðsluna, að við flyttum ekki sparnaðartill. vegna þess að við værum búnir að reyna á sparnaðarvilja núv. þingmeirihl., og svo hins, að á hverju ári hefur hæstv. ríkisstj. ætlað sér svo ríflegar tekjur, að hún hefur haft hundruð millj. í greiðsluafgang. Þess vegna voru till. til þess að draga úr útgjöldum aðeins til þess að gefa hæstv. ríkisstj. rýmra um hendur til þess að ráðstafa fénu, án þess að Alþ. segði sitt um. Þetta var það, sem við kærðum okkur ekki um. Þær tölur, sem hæstv. forsrh. fór hér með í sambandi við till. okkar til hækkunar, voru svo algerlega út í bláinn, að ég er alveg hissa, að hann skyldi finna mann, sem gat lagt þannig saman. Hins vegar sýndum við fram á, að við fjárlagaafgreiðsluna síðustu breyttu hv. núv. stjórnarliðar tekjuáætluninni sem nam 180 millj. kr. á tveimur dögum. Það var hærri fjárhæð, en útgjaldatill. okkar í stjórnarandstöðunni, sem fluttar voru af minni hl. fjvn. En svo vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Hvað hefur orðið úr heildarendurskoðun fjárl. með sparnað fyrir augum, er hér var yfirlýst á hv. Alþ. við valdatöku núv. valdhafa? Hvað hefur orðið úr 59 tölusettu sparnaðarfyrirheitunum, sem voru gefin í fjárlagaræðum tveggja fyrstu áranna af meiri hl. fjvn.? Hæstv. forsrh. og ríkisstj. ætti að leita að framkvæmdum á einhverjum af þeim atriðum, áður en hún fer að biðja stjórnarandstöðuna um sparnaðartill. Framkvæmdin á þessum fyrirheitum fyrir finnst ekki, eins og mun koma í ljós, ef að er gáð. Hæstv. forsrh, sagði réttílega, að það er tvennt, sem hefur haft veruleg áhrif á hækkun fjárl. Það eru annars vegar niðurgreiðslurnar og hins vegar tryggingarnar. En hvað segir hækkun þessara tveggja liða? Hún segir fyrst og fremst söguna um þá dýrtíðaraukningu, sem hefur orðið hjá núv. hæstv. valdhöfum. Hún segir söguna um það, að valdhafarnir, sem tóku höndum saman til þess að stöðva dýrtíðina í landinu, verði að bæta á hundruðum millj. eftir hundruð millj. til þess að reyna að veita dýrtíðinni eitthvert viðnám. Þessi ummæli í ræðu hæstv. forsrh. staðfesta það, sem við höfum haldið fram við fjárlagaafgreiðsluna, að það væri eyðsla, dýrtíð, sem væri undirstaðan í fjárlagaafgreiðslunni eða einkennið á henni. Og þetta er alveg rétt, þessir tveir liðir eru fyrst og fremst sönnunin fyrir því. Út af því, sem hæstv. forsrh. sagði um búvöruverðið og áhrif þess á niðurgreiðslurnar, vil ég spyrja: Var það kannske hugsun hæstv. forsrh., að bændurnir í landinu ættu að sitja eftir með sitt verðlag? Ef svo átti ekki að vera, leiddi það af sjálfu sér, að verðlag búvara varð að hækka vegna þeirrar dýrífðaraukningar, sem átt hefur sér stað á s.l. ári og árinu þar áður. Út af útflutningsuppbótunum vil ég einnig segja það, að það varð að samkomulagi milli hæstv. ríkisstj., þeirrar sem nú situr, og Stéttarsambands bænda 1960 að breyta framleiðsluráðslögunum þannig, að ríkissjóður greiddi útflutningsuppbætur á búvörur gegn því, að það væri ekki lagt á innanlandsverðið, eins og áður hafði verið, mismunurinn á útflutningi og innanlandssölunni. Það var áður í lögum, og um það gekk dómur, og þessu var breytt í lögunum, og þá voru útflutningsuppbæturnar teknar. Út af þeim samanburði, sem hæstv. forsrh. gerði hér á fjárl. 1958 og fjárl. nú, vil ég nú segja það, þar sem hann vitnaði til ræðu minnar, að þar sem ég vék að fjárl. 1958 í ræðu minni hér á þriðjudaginn, gerði ég samanburð á því, sem ég kallaði eyðslu þá og í fjárl. nú. Að öðru leyti vitnaði ég ekki til þeirra fjárl. En ég vil segja það, að það verður ekki hægt að komast frá þeim samanburði án þess að líta á heildarútgjöld fjárl., eins og hæstv. forsrh. vildi þó vera láta. Fjárl. hafa nú á þessum árum meira en fjórfaldazt eða nærri því fimmfaldazt, ef gerður er hliðstæður samanþurður, og það þarf því engan að undra, þótt þess vegna væri nokkru hærra til verklegra framkvæmda nú en var 1958. En ef á að gera samanþurð eins og hæstv. forsrh. gerði hér áðan og ég hef ekki haft aðstöðu til að kynna mér, þá á að horfa til baka, þá eigum við að bera okkur saman við liðna tímann, en ekki horfa fram á við. Eins og hv. 5. þm. Reykv. benti hér réttilega á áðan, verðum við að miða okkar uppbyggingu við framtíðina, en ekki við fortíðina. Hver gerir nú sömu kröfur til menntunar og gerðar voru hér, þegar fræðslulögin voru sett 1946? Ef við gerum ekki meiri kröfur nú en við gerðum þá, göngum við aftur á bak. Það eru alltaf vaxandi kröfur frá fólkinu í landinu um nýja skóla. Ég sýndi fram á það, að ríkið hefði þurft að leggja 40 millj. í nýja skóla, barna og unglingaskóla í landinu, til þess að fullnægt væri því, sem fólkið eða skólahéruðin fóru fram á um byggingu barna- og gagnfræðaskóla. En það verða 11 millj. til þessara framkvæmda á árinu 1965. Við göngum ekki götuna fram á veg, ef við tökum þá stefnu, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur gert, að skera niður fé til skólamálanna. Við göngum þá ekki götuna fram á veg til vísinda og tækni, ef við ætlum að skera niður fé til þessara framkvæmda. Og við göngum ekki götuna fram á veg í heilbrigðismálunum, ef við ætlum nú að skera niður fjárveitingar til þessara framkvæmda þar og segja: Það er þó til, að það hafi ekki verið betur gert en nú. -- Og þannig er það, að kröfur tímans hafa breytzt. T.d. veiðitæknin á sviði sjávarútvegsins, hin nýja tækni í síldveiðunum, hefur kallað á stærri skip en áður var. Stærri skip kalla á nýjar hafnir og stærri. Þess vegna verðum við að miða uppbygginguna í landinu við framtíðina, en ekki við fortíðina. Og við getum ekki heldur gert ráð fyrir því, að við getum haft sömu vegi í landinu nú og þegar bílarnir voru 10-15 þús., þegar við gerum ráð fyrir, að þeir verði milli 40 og 50 þús. á árinu 1970. Við getum ekki heldur reiknað með því, að fólkið í landinu sætti sig við, að það fái ekki meiri framkvæmdir í vegamálum nú en þegar ríkissjóður hafði 30-40 millj. kr. í tekjur af benzínskatti, þungaskatti og gúmmígjaldi, eins og hann hafði 1958, þegar nú eru komnar tekjur yfir 200 millj., vegna þess að við höfum lagt á nýja skatta, ekki til þess að úr framkvæmdunum yrði dregið, heldur framkvæmdunum yrði hraðað. Okkur er ljóst, að við eigum mikið af óleystum verkefnum og við verðum að horfa til framtíðarinnar, en þessi aðgerð hæstv. ríkisstj. að skera niður fé til þeirra framkvæmda, sem sízt mega bíða, er að horfa aftur á bak.



Herra forseti. Ég mun nú ekki tefja þessar umr. með löngu máli, því að sannast að segja hef ég ekki sérstaklega ríka ástæðu til þess að svara mjög því, sem fram er komið, þar sem það hefur litið snert kjarna þessa máls og engu verið haggað af því, sem ég benti á í minni fyrri ræðu. En þá vildi ég víkja hér aðeins örfáum orðum að ræðu hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. var í dag að senda Haraldi Böðvarssyni tóninn, en þóttist vera að tala við framsóknarmenn. Hann gerði okkur upp orðin á ýmsan hátt, hvað við hefðum sagt, og svaraði því svo þannig, að það var auðheyrt, hvert þeim sendingum var ætlað að fara. Í því sambandi varð honum nokkuð fjölyrt um, að hann hefði ekki heyrt það enn þá, að Haraldur Böðvarsson hefði sagt sig til sveitar. Ég hef ekki heldur heyrt það. En mér finnst hæstv. forsrh. setja markið nokkuð lágt, ef hann telur allt í sæmilegu lagi, meðan hann hefur ekki frétt, að Haraldur Böðvarsson hafi sagt sig til sveitar. Hygg ég, að þá muni hans stefna hafa þjarmað að æðimörgum illyrmislega, þegar Haraldur Böðvarsson verður að grípa til þess. En svo að maður sleppi nú slíkum málflutningi eða að ræða hann, þá vil ég minna á, hvað það var, sem var aðalatriðið í því, sem við vitnuðum til frá Haraldi Böðvarssyni, en það var þetta: Hann sagði, að helzta úrræðið í sjávarútveginum til að sleppa undan hinum slæmu búsifjum stjórnarstefnunnar eða þróun málanna undanfarið væri að auka vinnuhagræðingu og tækni með nýtízku vélum. Síðan sagði Haraldur Böðvarsson, að þessar vélar kostuðu mikið fé og af þeim yrði að greiða mjög háa tolla. Og loks sagði hann orðrétt: „Hvar fæst lán til kaupa á þessum nauðsynlegu vélum? Mér vitanlega hvergi, þótt sannanlegt sé, að slíkar vélar spara mikið vinnuafl og borga sig á tiltölulega stuttum tíma, þar sem næg verkefni eru fyrir hendi.“ Þetta stangast alveg á við það, sem hæstv. forsrh. hélt fram, því að hann hélt því fram, að í þessum efnum væri allt í lagi. En það er mergurinn málsins, að í þessum efnum er allt í ólagi, því að það er ekki hægt að fá lán til að kaupa vinnusparandi vélar, eins og Haraldur Böðvarsson segir, og þarna er um einn meginkjarnann í stefnu stjórnarinnar að ræða, því að hún hefur hugsað sér að draga úr því, sem hún kallar ofþenslu, með því að klípa lánveitingar við nögl. Þá verkar þetta eins og Haraldur Böðvarsson segir frá, og fram hjá þessu er ekki hægt að komast með léttúðugu tali um, að þessir miklu stólpar hafi ekki enn þá sagt sig til sveitar. Hér er um miklu alvarlegra mál að ræða en svo, að hægt sé að afgreiða það þannig. Hæstv. ráðh. ætti að taka þessi mál alvarlegar og reyna að setja sig inn í það, hvar skórinn kreppir, og bæta úr því í stað þess að ræða þessi alvarlegu efni í svo léttúðugum tón. Þá kom það mjög greinilega fram hjá hæstv. ráðh., í fasi hans og tali raunar, að það er mjög farið að snerta hinar fínu taugar hans, hve hæstv. ríkisstj. neyðist til þess að taka sífellt fleira og fleira til greina af því, sem framsóknarmenn hafa lagt til á undanförnum árum. Hann segir, að þeir, sem völdin hafa, taki ákvarðanirnar. Það er auðvitað sjálfsagt að bera sig mannalega og láta svo í lengstu lög sem menn þurfi ekki að taka tillit til neins. En sannleikurinn í þessu máli er sá, að hæstv. ríkisstj. hefur orðið að láta undan, eins og mannýgt naut, má segja í ýmsum dæmum, t.d. í vaxtamálinu, hefur orðið að hopa á hæli og taka tillit til þess, sem Framsfl. hefur haldið fram, vegna þess að Framsfl. hefur haft almenningsálítið með sér og haft rétt að mæla. Þannig hefur það verið í vaxtamálinu, þar sem vextir hafa verið lækkaðir þrívegis og það tvívegis, rétt eftir að búið var að lýsa því yfir, að tillögur framsóknarmanna væru ábyrgðarlausar. Þá komu ótætis staðreyndirnar til liðs við framsóknarmenn, og stjórnin neyddist til að láta undan síga. Hæstv. forsrh. var mjög að afsaka, að það skyldi ekki alltaf hafa verið hægt að komast hjá því að gera það, sem framsóknarmenn hefðu lagt til. Það bar víst að skilja þetta svo, að hæstv. forsrh. og hans menn hefðu í lengstu lög reynt að komast hjá því að taka það til greina. Ekki finnst mér þessi málflutningur hæstv. forsrh. bera vott um mikið víðsýni eða vinnubrögð, sem líkleg séu til þess að bera góðan árangur, því að ég held, að það sé mjög óviturlegt af stjórnarvöldunum að meta tillögur og uppástungur, frv. og ályktanir eftir því, hvaðan þetta kemur. Ég held, að það væri miklu betra, að hæstv. ríkisstj. temdi sér að meta till. eftir innihaldi þeirra og hversu þær muni geta dugað, en ekki eftir því, hvaðan þær koma. Ég held, að forsrh. þurfi þess vegna ekkert að vera að eyða tíma sínum í að afsaka það fyrir þjóðinni, þótt hann hafi tekið upp till., sem framsóknarmenn hafa áður flutt, það sé honum ekki til neinnar vansæmdar. Hitt held ég, að væri rétt fyrir hæstv. forsrh., að breyta til um vinnubrögð í þessu efni nokkuð, því að ofstæki af þessu tagi, sem kom fram hjá hæstv. ráðh., sómir sér ekki vel í forsætisráðherrasætinu. Ég vil líka í fullri vinsemd benda hæstv. forsrh. á, að hann gæti mikið lært af okkur í stjórnarandstöðunni í þessum efnum. Við höfum þann sið yfirleitt að taka tillit til málanna eftir innihaldi þeirra. Við samþykkjum t.d. mörg mál, er koma frá hæstv. ríkisstj. Við metum málin eftir innihaldinu, en ekki því, hvaðan þau koma. En þeir hafa aftur á móti tamið sér hin óábyrgu vinnubrögð að fella öll mál, sem koma frá stjórnarandstæðingum, gjörsamlega án tillits til þess, hvað í þeim er, taka að vísu upp síðar heilmikið úr þessum málum og láta sem það sé frá sér og færa svo fram afsakanir eftir á. Ég held því, að hæstv. ríkisstj. gæti mikið lært af okkur í stjórnarandstöðunni um ábyrg vinnubrögð í þessu tilliti og ætti að breyta til og sníða sín störf meira eftir því, sem við gerum. Við tökum sem sé algjörlega afstöðu til málanna, sem koma frá stjórninni, eftir innihaldinu og látum það ekki standa í vegi fyrir stuðningi okkar við mál, þó að þau komi frá ríkisstj. Mér finnst þessi vinnuaðferð okkar miklu ábyrgari en vinnuaðferð hæstv. ríkisstj. Þetta vil ég benda hæstv. forsrh. í allri vinsemd. Ég sagði, að það hefði verið tekið eins og hver annar góður brandari, að vextirnir hafi verið lækkaðir um áramótin vegna aukins jafnvægis í peningamálum. Ekki vildi hæstv. forsrh. telja þetta réttmætt. Hann sagði, að það hefði verið hægt að sjá, að jafnvægi hefði aukizt og ástæða hefði verið til vaxtalækkunar, á því, að útlán hefðu vaxið eitthvað minna en innlánin. Ég sé ekki, hvaða samband er þarna á milli, nema útlánin hafi minnkað vegna þess, að eftirspurnin eftir lánum væri minni en áður. Það er það, sem átt er við, þegar talað er um jafnvægi í lánamálum. En svo var alls ekki. Eftirspurnin eftir lánum hafði stóraukizt, en það var bara lánaskömmtunin, sem hafói verið hert. Það var af þeirri ástæðu einni saman, sem útlán höfðu vaxið minna en innlán, og þess vegna hlógu allir, þegar sú ástæða var borin fram fyrir vaxtalækkuninni, að jafnvægi í peningamálum hefði aukizt. Það vissu sem sé allir, að ástæðan var ekki sú, heldur einfaldlega hin, að hæstv. ríkisstj. hafði rétt einu sinni rekið sig á vegginn og ekki var hægt að koma saman framleiðsludæminu, t.d. hjá sjávarútveginum, nema með því að lækka vextina, á sinn hátt eins og ekki var hægt að koma saman íbúðadæminu í júní nema lækka vextina. Þannig halda menn áfram að reka sig á staðreyndirnar. Þá sagði hæstv. ráðh., að menn skyldu engar áhyggjur hafa af því, - hann sagði það ekki orðrétt svona, en efnislega var það þetta, sem hann sagði, - þó að verklegar framkvæmdir væru skornar niður frá því, sem fyrirhugað var á fjárl., eða vera neitt að fjargviðrast út af því, því að þær mundu verða meiri raunverulega eftir niðurskurðinn en þær voru 1958. Var hann með nokkrar tölur í þessu sambandi. Þessar tölur hef ég enga aðstöðu til að meta, en ég vil ekki álíta, að efnahagsstofnun hæstv. ráðh. gefi út rangar tölur í þessu tilliti. Hitt er svo annað mál, að ég efast um, að slíkar tölur, með þeim vísitölum, sem notaðar eru til þess að finna þær út, gefi nokkra raunverulega hugmynd um magn verklegra framkvæmda 1958 annars vegar og hins vegar það, sem fyrirhugað er að gera í sumar eftir niðurskurðinn. En þetta læt ég alveg lönd og leið. Ég vil þess í stað benda á, að í raun og veru skiptir það engu höfuðmáli í þessu sambandi, hvernig samanburðurinn við 1958 kemur út. Allur búskapur Íslendinga verður að vera á fleygiferð fram á við. Mundi hæstv. forsrh. t.d. telja það viðunandi, að Íslendingar hefðu jafnstór fiskiskip og þeir höfðu 1958 og búin að tækjum eins og þau voru 1958, og þannig mætti endalaust telja? Miðar hann allt við, að þjóðin standi í stað og engar framfarir verði á neinu sviði og engin aukning í neinum efnum? Eins og hv. 3. þm. Vesturl. (HS) benti hér á áðan, verður alltaf að miða við, að framfarir verða að vera í opinberum framkvæmdum eins og í tækninni, ef við eigum ekki að dragast aftur úr og verða ósambærilegir við alla aðra. Þess vegna er það ekki samanburðurinn við 1958, sem skiptir hér máli. Það er ekki heppilegt að snúa andlitinu aftur í þessu sambandi. Það er miklu heppilegra að snúa því fram og reyna að gera sér grein fyrir því, hvernig hinar verklegu framkvæmdir, sem á að skera niður, eru samanborið við þörfina nú, miðað við þær kringumstæður, sem við nú búum við, miðað t.d. við þarfir framleiðslunnar fyrir framkvæmdir hins opinbera og þjónustuna henni til stuðnings, miðað við þær eðlilegu kröfur, sem nú í dag verður að gera til fræðslukerfisins t.d. o.s.frv. Svona samanburður við 1958 hefur ekki hina minnstu þýðingu og ekkert gildi. Hann er það, sem kallað er, algerlega út í hött, en á hinn bóginn ber hann vott um, að þeir, sem þannig tala, eru ekki líklegir til þess að geta fylgt þróuninni eftir, hvað þá náð sér fram úr, eins og vera þyrfti um forustumenn. Hæstv. ráðh. kom hér víða við í dag og sumt voru algerlega óskyld efni, m.a. þegar hann var að útlista fjárl. og annað þess konar, skýra það, hvers vegna verklegar framkvæmdir hlytu að fá alltaf minna og minna af skatt og tolltekjunum. En það er raunar alveg furðuleg kenning, að það skuli þykja gott, að sífellt fari minna af álögunum í verklegar framkvæmdir. Slíkt er þó auðvitað fullkomið alvörumál, en það hefur verið rætt ýtarlega af öðrum, og fer ég ekki út í það. Í þessu sambandi kom einu sinni enn kapítuli um alþýðutryggingarnar, og var hæstv. ráðh. að senda framsóknarmönnum smásendingar. Ein var í því fólgin að minnast löggjafarinnar frá 1946, og sagði hann, að Framsóknarflokksmenn hefðu streitzt þar á móti með því að sitja hjá. Það er undarleg aðferð við að streitast á móti að sitja hjá, það verð ég að segja. Framsfl. streittist ekki neitt á móti. Hann sat hjá vegna þess, að einn veigamesti kaflinn í frv. 1946 var um skipulagsbreytingu, sem flokkurinn var mótfallinn, en ýmis önnur atriði voru í frv., sem flokkurinn var meðmæltur svo að það ráð var tekið að sitja hjá og gerð grein fyrir því. En þessi kafli, sem flokkurinn var mótfallinn, var þannig vaxinn, að hann var aldrei framkvæmdur. Hann reyndist ekki betur en það í löggjöfinni. Síðan er þessi alveg eðlilega og málefnalega afstaða sífellt notuð til þess að kasta slettum í Framsfl. Og síðasta formúlan, sem hæstv. ráðh. hefur fundið upp varðandi þetta, er sú, að framsóknarmenn hafi streitzt á móti með því að sitja hjá. Ég vil í þessu sambandi minna hæstv. ráðh. á, að það hefur komið fyrir, að menn hafi streitzt á móti alþýðutryggingum, þó að það hafi ekki komið fyrir Framsfl. Það hefur komið fyrir Sjálfstfl., því að hér var háð hin harðasta barátta við Sjálfstfl., þegar tryggingarnar voru innleiddar fyrst að nokkru ráði á árunum 1934–37. Þá var það, sem Alþfl. og Framsfl. háðu harða baráttu við Sjálfstfl. til þess að koma alþýðutryggingunum á. Mér vitanlega hafa engir hér á landi streitzt á móti tryggingum nema flokkur hæstv. ráðh. Fleira sérkennilegt sagði hæstv. ráðh., sem er kannske ekki ástæða til að vera að eltast við, en það tekur enga stund að minnast á það. Hann sagði, að það væri ljótt af framsóknarmönnum að deila á ríkisstj. fyrir að innleiða söluskattinn nú síðast, því að hann hefði verið innleiddur til þess að koma í veg fyrir, að bændur yrðu óvinsælir. Þetta var efnið í því, sem hæstv. forsrh. sagði um þennan þátt: Jæja! Það er þá trúlegt, að þeir hafi staðið í þessu til þess að koma í veg fyrir, að bændur yrðu óvinsælir í kaupstöðunum. Hefði ekki verið miklu hreinlegra fyrir hæstv. ráðh. að viðurkenna það, sem allir vita, að auðvitað voru þeir að þessu öllu saman til þess að reyna að halda niðri framleiðslukostnaðinum? Það er til þess, sem þetta er gert, ekki til þess að kaupa bændum vinsældir í kaupstöðum. Ég er alveg hissa, að hæstv. ráðh. skuli þykja svona málflutningur vænlegur, nema þetta eigi að skoðast sem spaug. Það getur vel verið, að þetta eigi að skoðast sem spaug og þá hefur þetta sitt gildi, en ekkert að öðru leyti. Þetta dettur engum í hug að taka alvarlega. En auðvitað hefur hæstv. forsrh. leyfi til að gera að gamni sínu eins og aðrir menn. Nei, við skulum vera alveg hreinskilnir í þessu og horfast í augu við, að bændur voru neyddir til þess að hækka verðið á landbúnaðarvörunum vegna þess dýrtíðarflóðs, sem stjórnarstefnan hafði haft í för með sér. Þá kom að því, því að þetta er ein hringavitleysa allt saman, sem stjórnin hefur komið af stað, að framleiðslukostnaðurinn mundi verða allt of hár, því að kaupið þurfti að hækka mikið. Þá var reynt að draga úr því með því að innleiða söluskatt og halda niðri framleiðslukostnaðinum með því að láta ekki alla hækkunina koma inn í kaupgjaldið. Þetta á ekkert skylt við málefni bænda, en það er dálítið skemmtilegt, að hæstv. ráðh. skuli vera farinn að gera að gamni sínu á þennan hátt. Hæstv. ráðh. sagði, að menn ættu ekki að tala svona út í hött eins og framsóknarmenn gera, heldur ættu menn að tala skynsamlega um verðbólguna og annað, sem stendur í sambandi við hana. Þetta var efnið í einum kaflanum í ræðu hæstv. ráðh. Við höfum nú verið að reyna að benda á ýmsa meginþætti í því, hvernig farið hefur. En út af þessu vil ég spyrja: Hvarflar það aldrei að hæstv. forsrh., að eitthvað sé bogið við aðgerðir þeirra í þessum efnum? Átti þetta að verða svona, eins og það er orðið? Ég held ekki. Ég held, að það hafi ekki verið ætlunin, að þetta yrði svona. En nú hefur allt .farið ferlega í hnút. Ég mundi því kalla, að það væru skynsamlegar umræður um verðbólguna, ef hæstv. forsrh. notaði tíma sinn til að ræða um, hvaða aðrar aðferðir væru hugsanlegar en þær, sem hann hefur viðhaft og hafa leitt út í þetta. Það mundi ég kalla skynsamlegar umræður um verðbólguna. En það er þetta, sem við framsóknarmenn erum sífellt að reyna að benda á. En forsrh. ber höfðinu við steininn og fer út í aðra sálma, þegar kemur að kjarna málanna, slær út í skens og gamanmál, sem út af fyrir sig getur átt rétt á sér, en hefur auðvitað ekkert gildi, þegar um þessi alvarlegu efni er að ræða og komast þarf að niðurstöðu um nauðsynlegar breytingar á stefnunni. Ég skal ekki fara lengra út í þetta, sem hér hefur komið fram. En ég vil að lokum vekja athygli á því, að það stendur allt óhaggað, sem hér var dregið fram í upphafi um meginefni málsins, þ.e.a.s. þá yfirlýsingu, sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið um það, að hún ætli að skera niður verklegar framkvæmdir um 20%. Meginefni málsins er, að nú eiga opinberar framkvæmdir að víkja, það á að lækka þær um 20%, en engum öðrum framkvæmdum í landinu á að fresta. Eins og ég sagði og stendur óhrakið, eru opinberar framkvæmdir settar með þessu í úrkastsflokkinn. Það hefði verið miklu eðlilegra, að þessar umr. hefðu snúizt um þennan kjarna málsins en um ýmislegt af því, sem hæstv. forsrh. fjallaði um í dag og til þess eins var sagt að leiða athygli frá þessum aðalkjarna málsins. Þessa stefnu, að setja opinberar framkvæmdir í úrkastsflokkinn, teljum við ranga og hættulega. Jafnvel þótt hæstv. forsrh. kynni að geta sýnt fram á, að þær yrðu eitthvað meiri nú í krónutölu en þær voru 1958, þá verða þær allt of litlar, miðað við brýnustu þarfir. Við sjáum þetta t.d. á hafnarmannvirkjunum, þar sem ekki verður veitt hærri fjárhæð en 560 þús. kr. í nokkra hafnargerð, hversu stórfelld sem hún er, og annað þar fram eftir götunum. Það verður hættulegur afturkippur miðað við verkefnin, sem þarf að leysa vegna þeirra hraðfara breytinga, sem verða að eiga sér stað í þjóðfélaginu. Ekkert vinnst með því að snúa andlitinu aftur. Menn verða að snúa því fram.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umr., en mér finnst, að ég þurfi að leiðrétta allmikla missögn, sem kom fram hjá hæstv. forsrh. hér í dag og snertir mál, sem ég er flm. að. Hann var að ræða um þær hækkanir, sem framsóknarmenn hefðu flutt till. um við fjárl. og með ýmsum tillöguflutningi hér á hæstv. Alþingi vildu þeir auka mjög útgjöld ríkissjóðs. M.a. sagði hæstv. forsrh., að framsóknarmenn legðu til að bæta við 60 nýjum ríkisstarfsmönnum við kvikmyndasýningar í sveitum, og gat þess, að hann hefði heimildina fyrir þessu úr ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. (BP). Nú neita ég því ekki eða skal ekkert tortryggja það, að þetta sé rétt eftir haft, að þessi hv. þm., Björn Pálsson, kunni að hafa sagt þetta, því að mér var bent á það, þó að ég heyrði það ekki sjálfur, að í dag hefði hann sagt, að þessir nýju opinberu starfsmenn við kvikmyndasýningar í sveitum ættu að verða 100. En þeim hefur þá fjölgað á tveimur dögum um 40, - þ.e.a.s. ef barnaverndarlögin verða sett. Já, mun rétt vera þannig. Nú þykir mér mjög leiðinlegt, að jafnmætur hv. þm. og 5. þm. Norðurl. v. er skuli hafa farið með svona fjarstæður, en eins og hv. þm. ættu að vita og ekki síður hæstv. forsrh. en aðrir, er ekki minnzt á það einu einasta orði í till. okkar um kvikmyndasýningar í sveitum, hvorki till. sjálfri, grg, með till. né í framsöguræðu minni, að það eigi að setja einn einasta ríkisstarfsmann í sveitum til kvikmyndasýninga. Það er fjarri því. Það er ekki nokkur stafur fyrir því öllu saman, sem hæstv. forsrh. er að hafa eftir hv. þm. Birni Pálssyni. En veit þá hæstv. forsrh., að þetta er vitleysa, eða veit hann það ekki? Heldur hann, að þetta sé kannske rétt? Ég hef enga hugmynd um það, hvernig á þessu getur staðið, að hv. 5. þm. Norðurl. v. kemur með þennan rakalausa uppspuna, en þó dettur mér í hug skýring á því. Hann getur ekki haft þessar upplýsingar úr till., sem við fluttum um kvikmyndasýningarnar, ekki úr grg., ekki úr framsöguræðunni, hann hlýtur að hafa fengið þetta frá einhverjum öðrum. Hann gat ekkert fengið frá flm. annað en það, sem hann sagði um málið. Það tala aðrir oftar saman og það eru hæstv. forsrh. og hv. þm. Björn Pálsson. Og mér dettur í hug, af því að þeim fellur mjög vel saman og það elskar hver sér líkt, að hv. þm. hafi fengið þessa vitneskju frá hæstv. ráðh., og þá sé ég alveg, hvernig botninn í öllu saman er. Það er alveg eins og sagt var um Dýrleif á Parti. Það var norðlenzkur maður, sem var gjarn á að segja lygasögur, og einu sinni þegar hann var að segja eina þeirra og fólk trúði honum ekki, þá var hann spurður um heimildirnar, og þá svaraði maðurinn: „Dýrleif á Parti sagði mér, en ég hafði áður sagt henni.“ Og er ekki þarna komin heimildin fyrir því, hvaðan hv. þm. Björn Pálsson hefur þessar fregnir um 60 eða 100 opinberu starfsmennina? Ég held, að það sé varla mörgum blöðum um það að fletta, að þannig muni þetta vera.



Herra forseti. Ég hef nú hlustað á þessar umr. í tvo daga með mikilli athygli, og þær eru og hafa orðið þeim mun furðulegri, eftir því sem lengra hefur liðið á, og allra furðulegastar nú hjá hv. 3. þm. Vestf.  Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) taldi, að í fyrra eða fyrir áramótin hefðu verið gefnar upplýsingar um það, að til nýrra niðurgreiðslna til sjávarútvegsins mundi ekki þurfa að koma. Þetta er að vissu leyti rétt. Það var ekki talið fyrir áramótin, að óbreyttu ástandi og að óbreyttu fiskverði, að þá mundi þurfa til neinna nýrra ráðstafana að koma. Árið 1964 var sjávarútveginum veittur tvenns konar styrkur. Annars vegar voru veittar 43 millj. kr. til vinnuhagræðingar í frystihúsum og til kaupa á ýmsum tækjum í því sambandi. Í öðru lagi var veitt 6% uppbót á fiskverðið til þess að mæta óskum sjómanna í þessu sambandi, Þessi vinnuhagræðing, sem komið hefur verið á hjá frystihúsunum, hefur svo orðið til þess m.a., ásamt með þeim verðhækkunum, sem hafa orðið á útfluttum sjávarafurðum, að við ákvörðun fiskverðsins nú um áramótin var talið, að fiskvinnslustöðvarnar mundu geta tekið á sig þann aukna kostnað, sem af því leiddi, að þessar uppbætur úr ríkissjóði yrðu felldar niður og það hefur verið gert. Þær nýju uppbætur, sem hér er borið fram frv. um, eru til komnar " vegna þess, að fiskverðið hækkaði um 71/2% í ákvörðun verðlagsdóms og sú uppbót, sem ríkissjóði er ætlað að taka á sig nú, er sú upphæð, sem svarar til þessarar hækkunar, þ.e.a.s. ef ekki hefði til hækkunarinnar komið, þá hefðu í ár ekki þurft nein framlög að dómi verðlagsdómsins að koma til sjávarútvegsins yfirleitt. Til þessara uppbóta, þessara 33 millj., sem nú eru ætlaðar til hraðfrystihúsanna til þess að auka möguleika þeirra til vinnuhagræðingar, hefði eftir úrskurði dómsins eða að áliti dómsins ekki þurft að koma, ef fiskverðshækkun hefði ekki orðið. Hin upphæðin, sem frv. fer fram á, er að bæta á línufisk og handfærafisk 25 aurum til þess að örva til þessarar veiði. Það er vitað, að æskilegustu gæði fisksins eru einmitt þau, sem fást af línufiski og handfærafiski. Það er bezti fiskurinn, sem vinnslustöðvarnar geta fengið, og það hefur þess vegna verið talin ástæða til að reyna að örva menn til þeirrar veiði með þessu viðbótarframlagi úr ríkissjóði. Þetta hefur líka verið til þess gert, að einmitt þessi veiði, sem að verulegu leyti er stunduð á ýmsum þeim stöðum, þar sem hráefni til frystihúsanna er af skornum skammti, gæti orðið til þess að auka hráefnismagn frystihúsanna og gera þeirra afkomu þar með betri. Hv. 5. þm. Norðurl. v. (BP), sem hv. síðasti ræðumaður vildi nú um of bendla við óflokkslegt samband við ríkisstj., að mér skildist á honum, hann vildi nú ekki samt, þessi hv. þm., telja, að þessi hækkun á fiskverðinu, á línufiskinum og handfærafiskinum, væri að verulegu gagni. Ég vil þó benda á, að þessi hækkun, einmitt þessi 25 aura hækkun, hún er svo að segja alveg sú sama og sú hækkun, sem almennt varð á fiskverðinu, þannig að þeir, sem þessa útgerð stunda, fá tvöfalda hækkun á þennan fisk á árinu 1965, miðað við árið 1964. Ég tel þess vegna, að þetta, þó að ekki sé mjög há upphæð, þá sé það a.m.k. mjög í áttina, að fá tvöfalda hækkun á þennan fisk í staðinn fyrir það, að aðrir fá aðeins einfalda hækkun eða 71/2 %, sem nálgast að vera sama upphæð eða 25 aurar á kíló. Þá vildi þessi hv. þm. líka telja, að þeim 33 millj., sem nú eru veittar til hraðfrystihúsanna, mætti verja betur á annan hátt. En ég held, að það sé ekki skoðað ofan í kjölinn hjá hv,. þm., því að þessar 33 millj. eru veittar frystihúsunum til þess að bæta sína framleiðni og auka sinn vélakost til vinnslunnar, og það hlýtur fyrr eða síðar og raunar mjög bráðlega, eins og komið hefur í ljós vegna uppbótanna s.1. ár, að leiða til þess, að frystihúsin verði fær um að kaupa fiskinn hærra verði en þau hafa getað gert áður; þannig að þessar 33 millj., sem þarna er um að ræða, verði óbeinlínis til þess að veita bátunum, sem hv. þm. bar nú mest fyrir brjósti, meiri aðstoð en vera mundi, ef þessu hefði ekki verið veitt í þennan farveg. Þetta eru nú, að ég ætla, þær aðalathugasemdir, sem komið hafa fram við frv. En eins og ég sagði í upphafi, skilst mér, að flestir hv. þm., sem talað hafa, hafi verið á þeirri skoðun, að frv. væri rétt og þarft, og tjáð sig því samþykka, þannig að ég held, að um það þurfi ekki lengri umr. En umr., sem fram hafa farið þessa tvo daga, hafa, eins og ég sagði, verið miklu meira um allt annað en um efni frv. Þær hafa fyrst og fremst beinzt að því, hver hætta væri í því fólgin að skera niður verklegar framkvæmdir um 20%, eins og sagt er frá í grg. fyrir frv., að ríkisstj. hafi ákveðið að gera. En úr því að það er talið nauðsynlegt og eðlilegt, að þessi aðstoð verði veitt úr ríkissjóði til sjávarútvegsins og ég hef ekki heldur heyrt véfengt, að það væri talið nauðsynlegt, að laun opinberra starfsmanna væru hækkuð um 6.6%, eins og gert var nú nýlega og með þeim afleiðingum, að útgjöld ríkissjóðs þess vegna hækki um 65 millj., eða útgjöld alls af þessum tveim ástæðum hækki um 120 millj. kr., þá sé nauðsynlegt, að þessum útgjaldaauka ríkissjóðsins verði mætt á einhvern hátt. Ef menn eru óánægðir með þessa ráðstöfun, sem nú hefur verið gerð, að takmarka hinar opinberu framkvæmdir um 20%, hvað vildu þeir þá? Vildu þeir láta vera að gera þessar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til aðstoðar sjávarútveginum og til hækkunar á launum opinberra starfsmanna, og ef þeir vildu það ekki, hvernig átti þá að mæta þeim? Átti frekar að mæta þeim með álagningu nýrra skatta heldur en að mæta þeim á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir að gera, með því að fresta opinberum framkvæmdum um sinn? Ríkisstj. taldi, að það væri réttara að fresta hinum opinberu framkvæmdum heldur en að fara í nýja skatta, og annað hvort þessa varð að gera, ef átti að stofna til þessara útgjalda, sem frv. gerir ráð fyrir, og þeirra útgjalda, sem leiðir af hækkun launa opinberra starfsmanna. Hv. þingmenn Framsfl. hafa sagt í umr.: Hví ekki að fara sparnaðarleiðina? Út af fyrir sig er það náttúrlega sparnaður með vissum hætti að fresta framkvæmdum til næsta árs. En fyrir þeim hefur sjálfsagt vakað einhver annar sparnaður, og hefur ýmislegt verið nefnt, sem mér þykir nú að mörgu leyti allkyndugt, en skal ekki fara langt út í, og alveg sérstaklega þykir mér það furðulegt, að þegar þm. þessa flokks, hv. Framsfl., báru fram við afgreiðslu fjárl. till. um hækkun á fjárlagagreiðslum um 300 millj. kr. - þrjú hundruð milljónir króna - á einu bretti, þá séu þeir að tala um sparnað, því að þessi sparnaður, sem þeir hafa minnzt á, er svo furðulega aumur og lítill, að hann telur ekki í þessu sambandi, hann er ekki af sömu stærðargráðu og þessir útgjaldaliðir eru og alls ekki sambærilegur við þau auknu útgjöld, sem þeir fluttu till. um við fjárlagaafgreiðsluna. Náttúrlega er það alveg rétt, að ýmsar opinberar framkvæmdir eru mjög nauðsynlegar. Það er nauðsynlegt að leggja vegi og byggja hafnir. Það er nauðsynlegt að byggja skóla og sjúkrahús og ýmislegt þess háttar. En þetta verður ekki allt gert á einum degi. Þetta verður ekki allt gert í einu vetfangi. Það verður að hafa eitthvert plan í þessu, þetta verður að gerast á þann hátt, sem viðráðanlegur verður að teljast, og ef fé er ekki til framkvæmdanna með öðrum hætti en að leggja á nýjar álögur, þá er ekki um annað að ræða en að fresta framkvæmdunum um sinn. Hv. 5, þm. Reykv. (ÞÞ) sagði hér í dag, að þetta væri önnur stefna en nágrannar okkar hefðu tekið. Hann taldi, að þeir, - og minntist sérstaklega á Dani í þessu sambandi, - þeir hefðu stefnt að aukinni opinberri fjárfestingu upp á síðkastið og það má vel vera, að það sé rétt. En ég bendi á, að það er með vissum hætti annað ástand þar en hér. Hér er ekkert atvinnuleysi og svo mikil eftirspurn eftir vinnuafli, að það er ekki nálægt því hægt að fullnægja þeirri eftirspurn, og það er annað, þegar ástandið í atvinnumálum er þannig, að það er ekki hægt að fullnægja eftirspurninni eftir vinnuafli, eða á þeim stöðum, þar sem atvinnuleysi er, þó að lítið sé. Það er alveg rétt, að atvinnuleysi í Danmörku hefur verið minnkandi á undanförnum árum, en það er þó til, og það hefur verið skoðun margra merkra erlendra hagfræðinga, að þegar eftirspurn væri eftir vinnuafli meiri en hægt væri að fullnægja, þá bæri ríkisstj. á hverjum tíma að takmarka sínar framkvæmdir eða fresta þeim, þangað til nauðsyn bæri til að hafa þær uppi, til þess að atvinnuleysi yrði ekki í landinu. Nú hefur að vísu ekki þessi grundvöllur legið fyrir þessari ákvörðun ríkisstj., en mér finnst þá, að hann að vissu leyti svari til þeirrar ákvörðunar, sem tekin hefur verið, því að það er ekki eins mikil ástæða til að flýta framkvæmdum ríkisins, þegar atvinnuástandið í landinu er eins og ég sagði, eins og það væri æskilegt að flýta þeim, ef atvinnuleysi væri fyrir hendi. Nú er sú fjárhæð, sem veitt er til opinberra framkvæmda, í kringum 600 millj. kr., þ.e.a.s. með þessari 20% lækkun, sem hefur verið ákveðin, lækkar hún niður í 500 millj. eða kannske lítið eitt niður fyrir það. En þó að allir vilji sem allra fyrst fá sínum framkvæmdum lokið, þá er allmikið hægt að vinna fyrir þessa upphæð, sem verður eftir í fjárl., þó að þessi framlög yrðu skorin niður um 20%, þannig að ég tel, að það sé út af fyrir sig enginn voði á ferð. Það er náttúrlega æskilegt, að þessar framkvæmdir ýmsar geti hafizt og orðið framkvæmdar sem allra fyrst. Ég skal t.d. nefna þær framkvæmdir, sem ég hef með að gera, eins og hafnargerðirnar, að mér er það vel kunnugt, að þar er þörfin mjög brýn. Ég veit, að hún er líka brýn á ýmsum öðrum sviðum, eins og t.d. að fá vegi lagða, skóla byggða, sjúkrahús reist og annað þess háttar. En allt verður að hafa sinn tíma, og ég tel, að með þeirri fjárhæð, sem eftir verður eftir þessa frestun, sem ákveðin hefur verið, sé vel hægt að framkvæma mjög verulegan áfanga í öllum þessum málum. Fjárfestingarhlutfall okkar Íslendinga, þ.e.a.s. sá hluti af þjóðartekjunum, sem varið er til fjárfestingar, er sennilega meiri hjá okkur en hjá nokkurri annarri þjóð og er það kannske eðlilegt, vegna þess að hér er svo margt ógert og margt, sem þarf að gera. En að áfram sé siglt svo hátt eins og gert hefur verið að undanförnu, það efast ég um, að sé skynsamlegt, þannig að það megi vel úr þessum framkvæmdum draga í bili eða fresta, þangað til aðstæður verða heppilegri og eðlilegri. En það, sem vakti fyrir hv. þm. stjórnarandstöðunnar, sem hér hafa rætt þetta mál á þessum grundvelli, var að reyna að sanna það, að efnahagsstefna ríkisstj. hefði fullkomlega brugðizt, hún hefði beðið skipbrot og þess vegna bæri ríkisstj. að segja af sér. Ég tók eftir því, að hv. 11, þm. Reykv. (KTh) ræddi um þetta nokkuð og tók sem dæmi, hvernig fyrirætlanir ríkisstj. um sparnað hefðu mistekizt, hvernig Skipaútgerð ríkisins hefði komið illa út á undanförnum árum. Þeir vildu nefnilega, hv. þm. stjórnarandstöðunnar, sem um þetta töluðu á þennan hátt, sýna það og sanna, að stjórnarstefna þessarar ríkisstj. væri svo fráleit, að framsóknarmenn þyrftu að koma til og fá stjórn þessara mála í sínar hendur. Ég veit ekki, hvort það hefur einmitt vakað fyrir hv. 11. þm. Reykv. að nefna Skipaútgerð ríkisins í þessu sambandi. Það er alveg rétt, að hagur Skipaútgerðar ríkisins hefur farið hraðversnandi upp á síðkastið, ekki vegna þess, að þeir ráðunautar, sem til hafa verið kvaddir, hafi ekkert þekkt nema innanskerssiglingu í Noregi, - það er fullkomlega rangt hjá þessum hv. þm., því að þeir menn, sem um þetta hafa fjallað, hafa ýmist verið Íslendingar eða þeir Norðmenn, sem um það hafa fjallað, þeir hafa farið þér í kringum land og kynnt sér allar aðstæður, - en það, sem strandað hefur á, er, að forstjóri Skipaútgerðar ríkisins hefur aldrei viljað á þessar till. fallast og ekkert viljað gera til þess að bæta úr þessu slæma rekstrarfyrirkomulagi. En ég vil benda á, að þessi framkvæmdastjóri Skipaútgerðar ríkisins er framsóknarmaður úr innsta hring, þannig að ef sú stjórn, sem framsóknarmenn vilja nú að taki við á þessu landi, á að miðast við afköst þessa forstjóra, þá býð ég ekki í það, því að afkoma Skipaútgerðarinnar hefur farið versnandi frá ári til árs ,úr tiltölulega smáum upphæðum fyrst og upp í yfir 30 millj. kr. halla á ári nú. Og þetta er undir stjórn framsóknarmanna og framsóknarmanns úr innsta hring. Það hafa verið gerðar ýtarlegar tilraunir til þess að fá hann til þess að breyta um og reyna að koma þessum rekstri í betra horf, en það hefur aldrei tekizt og niðurstaðan er þessi, eins og ég segi. Ef útkoman úr þeirri stjórn framsóknarmanna, sem þeir vilja stofna til til þess að taka við af þessari, verður eitthvað svipuð og útgerð Skipaútgerðar ríkisins, þá býð ég ekki í hana og bið æðri máttarvöld að forða þjóðinni frá því, að sú stjórn komi hér til valda. Ég sé að öðru leyti ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar. Ég hef engan áhuga á því að ræða hjúkrunarkvennaskólann í sambandi við aðstoð við sjávarútveginn eins og hv. 11. þm. Reykv. og fleiri hv. þm., sem talað hafa, hafa gert. Mér finnst, að það mál eigi sinn stað og sinn tíma, en eigi ekki að blandast í þetta, sem hér liggur fyrir, og get þess vegna látið máli mínu lokið. Ég er þakklátur þeim hv. þm. öllum, sem hafa tekið undir það að styðja þetta frv., því að ég tel, að það miði í rétta átt og þrátt fyrir þær utanveltuumr., sem hér hafa farið fram í sambandi við frv., þykist ég vita, að þessir hv. þm. muni að lokum fylgja frv., og það vænti ég að þeir geri, frv., eins og það liggur hér fyrir.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. minntist í lok ræðu sinnar á rekstur Skipaútgerðar ríkisins og lýsti sök á hendur forstjóra Skipaútgerðarinnar fyrir það, hve þetta fyrirtæki bæri sig illa, hann væri framsóknarmaður og það mundi vera orsökin. Ég vil bara minna á það, sem ég sagði hér í dag, að hæstv. fjmrh. var þeirrar skoðunar, þegar þessi hæstv. ríkisstj. kom til valda, að það mundi vera hægt að breyta rekstri Skipaútgerðarinnar á þann hátt að fá erlenda sérfræðinga til þess að gera þar um tillögur. Þessir sérfræðingar, segir hæstv. félmrh., hafi komið hingað og farið ferð eða ferðir í kringum land. En mér skilst nú, að jafnvel þótt farin sé ferð af útlendingi í kringum land einu sinni eða tvisvar eða hvað oft sem er farið, þá séu engar líkur til, að slíkir menn, sem ekki þekkja betur hér til aðstæðna á öllum árstímum, geti gert till., sem séu raunhæfar um lausn þeirra mála. Hitt finnst mér æði hart, að hæstv. ráðh., sem er æðsti yfirmaður þessarar stofnunar, skuli ekki taka það á sig, hve rekstur þessarar stofnunar hefur gengið illa, heldur skjóta sér á bak við embættismann, sem auðvitað ber ekki að taka lokaákvörðun um rekstur þessa ríkisfyrirtækis né annarra. Og trúi því hver sem vill, að hæstv, félmrh., sem er æðsti yfirmaður þessarar stofnunar, - fái því ekki ráðið fyrir forstjóra stofnunarinnar, hvernig þetta fyrirtæki er rekið. Ég hélt, að hann væri miklu meiri valdamaður í þessu þjóðfélagi en svo. Það kom glögglega fram í ræðu hæstv. forsrh. fyrr í dag, að honum hafði runnið í skap. Hæstv. forsrh. svaraði ræðu minni aðallega með útúrsnúningum, og fannst mér satt að segja vera fulllítið forsætisráðherralegt við ræðu hans. En eftir þessa ræðu veit maður, að það getur stundum verið erfitt fyrir jafnvel forsrh. að stilla skap sitt og ekkert við því að segja. Ég saknaði þess, að hann skyldi ekki koma neitt að efninu, sem var verið að ræða. En þau svipuhögg, sem nefnd voru hér fyrir nokkrum dögum, virðast hafa haft þau áhrif á skapsmuni hans, að hann hafi ekki haft ástæðu til að koma að efninu. Þegar þessi mál voru rædd hér um daginn, fannst hæstv. ráðh. það óþarfi af hjúkrunarkonum , og læknum að senda áskoranir um byggingu hjúkrunarskóla og hann sagði, að svipuhöggin hefði ekki þurft að greiða og áhrifamátt þeirra mátt sjá af því, sagði hæstv. ráðh., að í 20. gr. fjárl. eru ætlaðar undir XIII. lið, 11. undirlið, 7 millj, kr. til byggingar hjúkrunarskóla, þannig að ríkisstj. og Alþingi voru þegar áður en þetta plagg var undirritað búin að gera ráðstafanir til þess að bæði afla fjár og gera annað, sem þurfti til þess, að í byggingu yrði ráðizt. Nú er, eins og hefur komið fram í grg, með því frv., sem hér er til umr., ákveðið af hæstv. ríkisstj. að skera niður um 20% verklegar framkvæmdir í landinu skv. fjárl Hæstv. ráðherrar, bæði hæstv. forsrh. og hæstv. menntmrh., hafa verið marg spurðir að því bæði fyrr og nú í þessum umr., hvort ætlunin væri að skera niður einnig þennan lið og við þessu hafa enn ekki fengizt svör. Mér hefði fundizt satt að segja eðlilegra, að hæstv. forsrh. hefði svarað þessu málefnalega, heldur en að vera hér með þá útúrsnúninga, sem hann var, heldur en að notfæra sér mismæli, sem áttu sér stað í ræðu minni hér í umr. um daginn, er ég sagði, að undirskrifuð hefði verið áskorun eftir áramótin, í stað þess að það hefði verið afhent áskorun. Í ræðu hæstv, forsrh. sjálfs kom það fram, að hann vissi sjálfur, að undirskriftirnar höfðu hafizt í ágústmánuði 1964. Honum fannst það, að mig minnir, ekki lýsa miklum áhuga hjá hjúkrunarkonum, að þessar undirskriftir hefðu ekkí verið afhentar ríkisstj, fyrr en eftir áramót. Þetta er ekkert undarlegt, þó að það taki nokkurn tíma að safna undirskriftum hundraða manna um allt land. Og ég gat ekki skilið ummæli hæstv. forsrh, á annan veg en þann; að honum fyndust það einkennileg vinnubrögð hjá hjúkrunarkonum að efna til þessara undirskrifta og ef það hefur verið óviðeigandi af mér, eins og forsrh. þó greinilega sagði, að nefna þessar áskoranir, þá get ég ekki skilið annað en að eitthvað hafi verið einkennilegt við áskoranirnar sjálfar, ef ekki mátti nefna þær. Annars var það í þessum umræðum hér í dag til marks um málflutning hæstv. forsrh., að hann tók dæmi um setningu laga um almannatryggingar og hann tók dæmi af lagasetningu um almannatryggingar árið 1946 og sagði, að framsóknarmenn hefðu þá verið á móti þessari lagasetningu nema einn þm. Hæstv. forsrh. sá ekki ástæðu til þess að taka það fram, að upphaflega, þegar lög um almannatryggingar voru sett á árinu 1936, stóðu þeir að því að setja þessi lög, þessi gagnmerku lög, sem forsrh. undirstrikaði, að væru mjög merkileg lagasetning. Af einhverjum ástæðum gleymdist hjá hæstv. ráðh. að geta um það, að það var einmitt Framsfl., sem í félagi við Alþfl. kom þessum lögum upphaflega fram á Alþingi, og honum láðist einnig að geta þess, hverjir voru andvígir þessum lögum, almannatryggingalögunum, þegar þau voru upphaflega sett, en einmitt þá börðust flokksmenn hæstv. ráðh. harðri baráttu gegn setningu laganna um almannatryggingar og greiddu atkv. móti þeirri lagasetningu. Ég vil þá fara hér nokkrum orðum um ræðu hæstv. menntmrh. Ég verð að segja það hreint eins og er, að það er nokkuð annað að eiga orða stað við jafn prúðan mann og hæstv. menntmrh., þó að hann sé ekki sammála þeim, sem hann ræðir við. Hæstv. menntmrh. furðaði sig á því, að Framsfl. sýndi nú mikinn áhuga á byggingu hjúkrunarkvennaskóla. Hæstv. ráðherra þarf ekkert að vera undrandi á þessum áhuga, því að ég get upplýst hann um það, að þegar fyrri áfangi hjúkrunarskólans var byggður, þegar bygging hans hófst árið 1952, átti Framsfl. sæti í ríkisstjórn og félmrh. þá og heilbrmrh. var Steingrímur Steinþórsson, sem fór með málefni hjúkrunarkvennaskólans. Framsfl, hefur því frá upphafi sýnt byggingarmálum hjúkrunarskólans fyllsta áhuga og það er ekki fyrst hér í þessum umr., sem sá áhugi vaknar. Hæstv. menntmrh. las upp skýrslu landlæknis um fundargerðir skólanefndar hjúkrunarskólans og lét í ljós nokkra undrun yfir því, að ég hefði ekki getið þess, að ég hefði þessa skýrslu undir höndum. Ég gat þess að vísu ekki, að ég hefði þessa skýrslu undir höndum, en þau orð, sem ég sagði um hjúkrunarskólann, voru að verulegu leyti byggð á þessum fundargerðum. Og þessar fundargerðir sanna einmitt það, sem ég tók fram í minni ræðu, að allt fram til ársins 1963, síðast á því ári, stóð á undirbúningi þessa máls hjá embætti húsameistara ríkisins. En áhugi hæstv. ríkisstj. virðist ekki hafa verið meiri en svo á þessu máli, að þrátt fyrir þá töf, sem varð á teikningum og kostnaðaráætlunum hjá húsameistara ríkisins, sá ríkisstj. enga ástæðu til að grípa inn í um undirbúning málsins. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði í minni fyrri ræðu um fund menntmrh. í hjúkrunarskólanum 6. maí, að skólastjóri hjúkrunarskólans kannast ekki við það, að samkomulag hafi þá orðið með öllum þeim aðilum, sem voru á þeim fundi, um, að fresta skyldi að hefja framkvæmdir við hjúkrunarskólann þangað til á yfirstandandi ári. Og all furðuleg finnst mér þau ummæli hæstv. menntmrh., að það hefði ekkert flýtt fyrir byggingu hjúkrunarskólans, þó að það hefði verið byrjað á byggingunni ári fyrr, en raun varð á. Það finnst mér all nýstárleg kenning, að það flýti ekki fyrir framkvæmdum á einu verki, að það sé byrjað á verkinu ári fyrr en nú er fyrirhugað. Það var athyglisvert í ræðu hæstv. menntmrh., að nú kallaði hann ekki áskoranir lækna og hjúkrunarkvenna gamanþátt, eins og hann hafði gert í fyrri ræðu sinni. Skil ég það svo, að þar hafi nokkru valdið um, að nokkrar hjúkrunarkonur voru hér staddar á áheyrendapöllunum í dag, og hafi það ef til vill haft þessi áhrif. Ég skal ekki fara lengra út í að ræða þetta mál. Þetta hjúkrunarskólamál hefur blandazt inn í þessar umr. og hefur verið tekið sem dæmi um, hvernig nauðsynjamál ganga í höndum stjórnarinnar, ef ekki er á eftir þeim rekið af þeim aðilum, sem hafa áhuga á málunum, meiri áhuga en hæstv. ríkisstjórn. En ég vil að lokum, þar sem ekki hefur enn þá komið fram svar við þeirri fyrirspurn, sem ég og aðrir þm. hafa borið hér fram, frá hæstv. ríkisstj., endurtaka enn einu sinni þá fyrirspurn, hvort ætlunin sé að greiða að fullu þá 7 millj. kr. fjárveitingu til hjúkrunarskólans, sem er í fjárlögum yfirstandandi árs eða hvort skera eigi fjárveitinguna niður eins og aðrar fjárveitingar til verklegra framkvæmda.



Herra forseti. Ég veit, að þm. virða mér til vorkunnar, þó að ég leiði hest minn hjá því að svara hv. 11. þm. Reykv. Ég sannaði, svo að ekki verður um deilt, á fundinum milli 5 og 7, að hv. þm. hafði farið með rangt mál um tvö atriði, er hann hafði gert að árásarefni á, mig. Hv. þm. bar á móti öðru atriðinu með framíkalli. Ég lýsti því þá yfir, að ef ég hefði farið rangt með, þá bæði ég hann afsökunar. Siðar kom í ljós, að það var ég, sem hafði rétt fyrir mér, en ekki hann. Hann hafði ekki manndóm í sér til að biðjast afsökunar og hefur því ekki einungis farið rangt með, heldur vísvitandi rangt með og mega menn kalla það hverju nafni sem þeir vilja, það að fara vísvitandi rangt með og hafa ekki manndóm í sér til að viðurkenna sína yfirsjón. Við því líkan mann, sem staðinn er að álíka athæfi, er ekki viðmælandi. Hv. 5. þm. Reykv. gerði mikið úr því, svo sem raunar 1. þm. Austf. áður, að fjármagn væri frjálst til ýmiss konar verðbólguframkvæmda. Hv. 5. þm. Reykv. skýrði betur en 1. þm. Austf., við hvað hann átti með því, talaði um hin miklu verzlunar- og skrifstofuhús, sem hér væru reist. Ég vil af þessu tilefni, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp það, sem hlutlaus skýrslugjafi segir um þessi efni, í ritinu Úr þjóðarbúskapnum, fyrst í 13. hefti og síðan í 14. Í því fyrra segir: „Verzlun, veitinga- og skrifstofuhús. Auk húsrýmis fyrir eiginlega verzlun og veitinga- og gistihús fela þessar framkvæmdir í sér allt skrifstofuhúsnæði annað, en í opinberum byggingum. Fjármunamyndun þessi er því í þágu fjölmargra greina iðnaðar og þjónustu auk verzlunarinnar. Alls nam fjármunamyndunin 137.6 millj. kr. árið 1962, á verðlagi ársins, en þar af voru framkvæmdir við olíu- og benzínstöðvar 3 millj. kr. Framkvæmdum þessum var lengst allra haldið niðri með takmörkun fjárfestingarleyfa, en árið 1960–62 verða þær um tvöfalt meiri að magni en næstu árin á undan, 1957–59, eða 97–111 millj. kr., á verðlagi ársins 1960; á móti 47–57 millj. kr. Framkvæmdir ársins 1962 voru að heita má jafnar að magni og árið áður. Stærsta einstaka framkvæmdin, sem í þennan flokk fellur, er Bændahöllin. Teljast framkvæmdir við þá byggingu hafa numið nálægt fimmtungi heildarframkvæmda árið 1962.“ Í seinna heftinu segir: „Verzlun, veitinga– og skrifstofuhús. Töluverð aukning varð á framkvæmdum í þessari grein frá 1962–63. Magnaukning milli áranna var 38.2%. Aukning bygginga í þessari grein á undanförnum árum stendur að miklu leyti í sambandi við tvennt: annars vegar þann skort á húsnæði af þessu tagi, sem langvarandi fjárfestingarhöft höfðu skapað, en þeim var ekki aflétt fyrr en á árinu 1960, hins vegar þörf á nýju húsnæði vegna aukinnar þjónustu, einkum í nýjum hverfum stækkandi kauptúna og kaupstaða.“ Þetta er greinargerð hlutlauss aðila fyrir þessum byggingum, og það er rétt, að þær hafa aukizt verulega, eins og þessar skýrslur sanna. En til þess liggja þær ástæður, sem hér er í stuttu máli gerð grein fyrir. Það hefur einnig komið fram, að af hálfu erlendra skipulagssérfræðinga, sem fengnir voru til starfa til að undirbúa nýtt skipulag fyrir Reykjavík og nágrenni, bentu þeir á, að miðað við svipaða kaupstaði eða bæi erlendis væri starfsrými fyrir verzlanir, iðnað og skrifstofur orðið of lítið í Reykjavík. Þetta er óhagganleg staðreynd og kemur af þessu, að þessum byggingum var haldið niðri í mörg ár, meðan fjárfestingarhömlurnar voru. Þá var þeim haldið niðri hér í Reykjavík. En menn þurfa ekki annað en fara í kaupstaði og kauptún, þar sem framsóknarmenn hafa meginhluta verzlunar í sínum höndum, til þess að sjá, að þvílíkum höftum var þá ekki fylgt á þeim stöðum. Það nægir í því sambandi að minna á tvo staði ekki alls fjarri Reykjavik, annars vegar Selfoss og hins vegar Borgarnes. En hið sama má sjá víðast hvar sem um þetta land er farið. Hinu pólitíska fjárfestingarbannvaldi var beitt til þess að hindra sams konar framkvæmdir í Reykjavík og leyfðar voru hvarvetna annars staðar um landið, a.m.k. kaupfélögum, sem voru Framsfl. velviljuð. Það er eðlilegt, að úr þessu væri bætt með svipuðum hætti og raun ber vitni. En það er einnig ánægjulegt að sjá, að stærsta einstaka framkvæmdin, sem í þennan flokk fellur, er Bændahöllin. Það var fimmtungur heildarframkvæmda árið 1962, sem sú bygging var af þessum fjárfestingarlið. Það sýnir, að bændur landsins voru ekki í sínum stéttarsamtökum í sama einangrunar- og fjandskaparhuga eins og ráðamenn Framsfl. Þeir höfðu á þessu aðrar skoðanir. Þeir hafa talið, að of lítið væri einmitt um slíkar fjárfestingar í Reykjavík, og viljað þar um bæta með sinum framlögum. Það hefur að vísu komið fram, að hv. 5. þm. Norðurl. v. telur, að þarna hafi verið um nokkra ofrausn að ræða af hálfu bænda, það er annað mál. Þetta sýnir, að bændur hafa sízt talið, að framkvæmdir þessarar tegundar væru of miklar hér í Reykjavík. Hv. 5. þm. Reykv. vitnaði til þess, að í öðrum löndum væri farið öðruvísi að en hér, þar væri annarri stjórnarstefnu fylgt í flestum efnum. Vera kann, að svo sé að sumu leyti og þó ekki að öllu skv. því, sem einmitt hv. þm. hefur öðru hverju fárazt yfir í blaði sínu. Ekki er ýkja langt síðan, hann sagði það vera orsök kosningaósigurs brezku stjórnarinnar í aukakosningum, að hún hefði ekki tekið upp haftastefnu, heldur skattastefnu á innflutning í staðinn. Hann sagði, að þetta sýndi, að brezku stjórnendurnir hefðu ekki nógu mikinn stjórnmálaskilning, sem sagt að þeir féllust ekki á að beita höftunum, þessu höfuðbjargráði Framsóknar, heldur létu skattana, þ.e.a.s. peningavaldið, skera úr, eins og þessi hv. þm. öðru hverju ásakar ríkisstj. fyrir. Hv. þm. sagði, að danska stjórnin færi a.m.k. öðruvísi að en við Íslendingar, hún ætlaði að auka opinbera fjárfestingu á næstu þremur árum um 50%, að því er mér skildist. Nú skal ég játa, að það er lengri tími, en þrjú ár, frá því að vinstri stjórnin fór frá. En svo einkennilega vill til, að þó að tekið sé tillit til mannfjölda og verðlag látið vera það sama á báðum tímabilunum, þá er, eftir að niðurskurðarheimildinni hefur verið beitt, fjárfestingin svo að segja 50% meiri á árinu 1965, skv. því, sem hér um ræðir, heldur en var 1958, svo að hér er þrátt fyrir niðurskurðinn um mjög verulega hækkun að ræða. Það tjáir ekki fyrir hv. þm. að halda því nú fram, að ekki stoði að líta aftur, heldur verði að líta fram og til hins breytta þjóðfélags, sem við erum staddir í. Það voru þeir sjálfir, sem buðu upp á þennan samanburð í sínum fyrri ræðum og gera það raunar stöðugt með sínum málflutningi og skrifum. Þeir halda því fram, að hér sé kyrrstaða í þjóðfélaginu og jafnvel afturför og það sé verið að stórminnka framkvæmdir frá því, sem áður hafi verið, þegar aðeins er dregið úr ferðinni í bili af þeim sérstöku ástæðum, sem nógsamlega hefur verið gerð grein fyrir. Sannleikurinn er líka sá, að heildaraukning á opinberum framkvæmdum er örugglega miklu meiri en 50% á þessu tímabili, sem ég hér vitna til. Fjárfesting bæjarfélaganna hefur sem sagt aukizt hlutfallslega enn þá meira en ríkisins, t.d. Reykjavíkurborgar, sem langsamlega mest munar um í þessu sambandi. Um það hef ég að vísu ekki handbærar tölur nú í kvöld, en þetta er auðvelt að kanna, a.m.k. í stórum dráttum, þá að hlítarsamanburður sé ef til vill nokkuð erfiður. Látum það koma fram, sem réttast er. Aðalatriðið er, að því fer fjarri, að þrátt fyrir þennan niðurskurð, sem hér um ræðir, búum við í kyrrstöðuþjóðfélagi. Við erum að auka opinberar framkvæmdir frá ári til árs, svo mikið, að erfitt er undir að standa, bæði fjárhagslega og varðandi mannafla, sem til þessara framkvæmda þarf. Segja má, að dæmið liggi ofureinfalt fyrir nú: Hvort vilja menn heldur greiða fyrir útveginum á þann veg, sem þetta frv. segir til um og stuðla að því, að hann geti starfað með eðlilegum hætti, eða eiga hlut að því, að hann stöðvist og þar með verði raunverulega meiri þörf á opinberum framkvæmdum til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi? Eins og hæstv. sjútvmrh. sagði áðan, fer því svo fjarri, að það sé rétt, sem hv. framsóknarmenn segja, að það sé eðlilegt að hafa sem allra mestar opinberar framkvæmdir, þegar atvinnulíf allt er í blóma. Þvert á móti, þá er það kenning hinna hæfustu hagfræðinga, þeirra, sem það er mest að þakka, að þjóðirnar hafa ekki aftur lent í sams konar ófæru og þær gerðu á millistríðsárunum, að opinberum framkvæmdum eigi að haga þannig að draga heldur úr þeim eða a.m.k. minnka ferðina, þegar mikill vöxtur er í atvinnulífinu sjálfu, en auka heldur hinar opinberu framkvæmdir, þegar samdráttur vofir yfir eða er orðinn í atvinnulífinu og halda þannig nokkrum jöfnuði á. Þetta vita allir og þetta veit auðvitað enginn betur, en hv. 1. þm. Austf. eftir sína löngu reynslu, m.a. sem stjórnandi, enda benti hann oft á þessi sannindi áður fyrr, þegar sá gállinn var á honum að hafa heldur það, sem sannara reyndist. Hv. þm. talaði, og báðir þessir hv. þm. raunar, 1. þm. Austf. og 5. þm. Reykv., um þær miklu lánsfjárhömlur, sem hér væru. Og hv. 1. þm. Austf. talaði um, að það ætti ekki að frysta féð, eins og hann segir, heldur beina lánsfénu á þann veg, sem heppilegastur væri. En þá komum við einmitt að því, sem er mjög athyglisvert. Þessir hv. þm. tala stöðugt um þýðingu lánsfjárins í okkar landi, enda er sannleikurinn sá, að það eru mjög fáir og alveg teljandi einstaklingar, sem eru svo öflugir, að þeir geti ráðizt í verulegar framkvæmdir án atbeina opinberra lánastofnana. En hér eru lánastofnanir einmitt allar, eða svo að segja allar, nema hinir litlu einkabankar, sem í þessu hafa sáralitla þýðingu, undir opinberri stjórn, undir yfirstjórn Alþingis, sem kýs bankaráðin, bankaráðin velja fyrir atbeina ríkisstj, bankastjórana, þannig að, að þessu leyti eru hér á landi meiri afskipti af lánsfjármálum og þar með fjárfestingarmálum einstaklinga heldur en í flestum öðrum löndum, sem við höfum spurnir af. Það má vel vera, að því verði svarað, að það sé illa haldið á þessu valdi. Það er allt annað mál. En þetta vald er fyrir hendi og það væri einungis til þess að skapa glundroða og fullkomið öngþveiti, eins og raunin var orðin, að bæta ofan á öll þessi opinberu afskipti sérstakri stofnun til þess að veita fjárfestingarleyfi. Ríkisvaldið hefur í hendi sér nú þegar að ráða að mjög verulegu leyti yfir því, hvernig fjármunum er varið í þessu landi, í hvaða stórframkvæmdir er ráðizt. Þau beinu pólitísku afskipti, sem Framsfl. vill koma á aftur í þeirri von, að hann fái þá hlutfallslega meiri völd yfir þessum málum en hann hefur nú, leiddu aftur á móti til þess ástands, sem ég drap áðan á, varðandi verzlunar-, iðnaðar- og skrifstofuhúsnæði, þar sem blábert bann var búið að koma á hreinu öngþveiti, sem svo aftur á móti leiðir til þess, að ef til vill er í mesta lagi ráðizt í framkvæmdir skjótlega eftir að þessum hömlum er af létt. Svona horfa málin við í raun og veru, ef þau eru skoðuð öfgalaust. Nei, það er vissulega ekki þörf hér á meiri opinberri forsjá og afskiptum, en þegar er. Hv. 1. þm. Austf. var enn að vitna í Harald Böðvarsson, sem hann dró inn í þessar umr. Ég vakti athygli á því, að það væri misskilningur, sem hv. þm. vildi hafa eftir Haraldi Böðvarssyni, að það væri dregið hér úr möguleikum til öflunar á vélakosti, iðnaðarhúsnæði eða fiskiðnaðarhúsnæði, að þetta hefði einmitt aukizt nokkurn veginn í réttu hlutfalli við almenna þróun í þjóðfélaginu, eins og þær tölur sýndu, sem ég las upp og þetta hefði ekki gerzt og ekki getað gerzt nema með aðstoð og atbeina ríkisvaldsins á ýmsan veg. Það er nokkuð gaman að því að bera saman það, sem hv. þm. í þessum umr. hefur eftir Haraldi Böðvarssyni, við það, sem þm. hafði sagt daginn áður í öðru sambandi. Með leyfi hæstv, forseta, þá sagði hv. 1. þm. Austf. á þriðjudaginn, og þá vitnaði hann í Harald Böðvarsson: „Einn liður í rekstri skuldugra fyrirtækja er mjög erfiður viðfangs, en það eru vextir af lánum.“ Svo kemur í svigum, það er víst eftir þm. sjálfan: „Það kemur ekki vel heim við það, sem hæstv. viðskmrh. fræðir okkur um af og til, því að hann segir, að vaxtaútgjöld á útgerðinni séu svo lítil, að það hafi enga þýðingu.“ Sviginn lokast. Þá kemur víst Haraldur aftur: „En vextirnir eru enn þá allt of háir, heldur höfundur áfram og vil ég geta þess, að Haraldur Böðvarsson & co. greiðir árlega í þessa hít 3–4 millj. kr.“ Þetta hefur hv. þm. eftir Haraldi Böðvarssyni. Daginn áður hafði þessi hv. þm. haldið hér ræðu, þar sem hann var að tala um vaxtalækkun og með leyfi hæstv. forseta, ætla ég að lesa upp það, sem hann sagði þá: „Nú hlýtur hæstv. viðskmrh. og aðrir, sem hér eiga hlut að máli, að vita það, að vextirnir eru stórkostlegur liður í útgjöldum framleiðslunnar, bæði útflutningsframleiðslunnar og iðnaðarins. Ég hef haft með höndum dæmi, verðlagningardæmi eða vinnsludæmi fyrir frystan fisk frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, - að vísu eru það orðin nokkuð gömul dæmi, þau munu vera frá 1961 eða þar í kring og hlutfallið er náttúrlega breytt núna frá því, sem það var þá, - sem gerðu ráð fyrir því, að vaxtakostnaðurinn, auðvitað stofnlánavextir með, væri sem allra næst 40% af kaupgjaldskostnaðinum. Þetta hlutfall er auðvitað eitthvað breytt núna frá því, sem það var þá. En þetta voru þau vinnsludæmi, verðmyndunardæmi, sem gerð voru á vegum Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og þessi mál voru algerlega krufin til mergjar í sambandi við þá miklu deilu, sem var 1961 út af gengislækkuninni þá og kauphækkuninni. Þá var ýtarlega farið ofan í þetta og þetta allt saman ómótmælanlega sýnt. En nú hefur þetta hlutfall breytzt. Samt sem áður er það vitanlega þannig, að vextirnir eru stórkostlegur liður í framleiðslukostnaðinum.“ Þetta segir hv. þm. s.l. mánudag. Eftir þessum upplýsingum mundi vinnulaunakostnaður Haralds Böðvarssonar í mesta lagi vera kringum 10 millj. kr. Það getur skeð, að það hafi breytzt eitthvað lítillega, eftir því sem hv. þm. segir. En hvað segir nú Haraldur Böðvarsson sjálfur í þessari Morgunblaðsgrein: „Fyrirtæki okkar feðga, H.B. & Co. á Akranesi, greiddi í vinnulaun og aflahluti s.l. ár um 45 milljónir og að auki keypta vinnu hjá öðrum áætlað um 5 millj.“ Það eru sem sagt 50 millj., en ekki 10 eða innan við 10, eins og ætlað var eftir dæmi hv. þm., sem hann segist hafa alveg sérstaklega rannsakað.  „Eysteinn sagði,“ segir Tíminn: „En hér kemur líka til, að íhaldið væri illa komið, ef kommúnistar lognuðust út af hér eins og á Norðurlöndum og í Bretlandi og stjórnmálaflokkur umbótamanna yrði hér sterkari en íhaldið eins og í þessum löndum. Hér er komið að kjarna málsins og leiðinni til að leysa vandann. Hér þarf að efla öflugan umbótaflokk, sem verði sterkari en íhaldið, eins og umbótaflokkar eru á Norðurlöndum og í Bretlandi. Hér þarf ekki að byggja allt frá grunni né reisa á rústum í þessu efni. Næststærsti flokkur landsins, Framsfl., byggir starf sitt og stefnu á þessum grundvelli, þarf engra hagsmuna að gæta, sem koma í bága við það og á vaxandi gengi að fagna. Við síðustu kosningar varð Framsfl. næststærsti flokkurinn í bæjunum, en hafði áður lengi verið stærsti flokkurinn í sveitunum. Framsfl. er einu pólitísku fjöldasamtökin á Íslandi, sem hugsanlegt er að efla svo, að hliðstætt verði við hina stóru umbótaflokka í nágrannalöndunum, sem hafa náð þar forustunni frá íhaldinu í þessum löndum. Allar bollaleggingar um að ná þvílíku marki án þess að byggja á Framsfl. og því mikla afli, sem í honum býr, eru loftkastalar einir og hillingar, sem aldrei geta komið að liði. Deildu og drottnaðu, hefur lengi verið mikið einkunnarorð peningavaldsins. En eiga menn ekki að fara að vara sig á því? Þess sjást merki víða og einnig hér í kosningunum síðast, að menn vilja fækka flokkunum og stækka þá. Menn verða að geta verið saman í flokki, þótt þá greini á um margt, og má um þetta margt lærdómsríkt sjá um þessar mundir í bókum þeim, sem út koma nú um Wilson forsætisráðherra Breta, en þær eru sumar að verulegu leyti saga brezka Verkamannaflokksins síðustu áratugina. Verkamannaflokkurinn brezki hefði ekki náð völdum af íhaldinu í kosningunum í haust, ef hann hefði verið bútaður niður í smáflokka á undanförnum árum, jafnóðum og ágreiningur varð um ýmis málefni, t.d. um utanríkismálefni og varnarmálefni, en um þau efni hefur verið heitur ágreiningur í þeim flokki, einnig um þjóðnýtingu og fleira. Wilson hefur heldur ekki alltaf verið í meirihlutanum þar innan veggja, þótt hann sé formaður og samnefnari fyrir flokkinn. Umbótamenn verða að gera sér ljóst, að þeir verða að læra þá sambúðarlist vel til jafns við íhaldið og þó betur að búa til stóra flokka og beita þeim, og það engu síður, þótt þá greini á um margt. Ríður nú mest á því, að umbótamenn í landinu fylki sér fast saman með þessi meginsjónarmið í huga, meðan stjórnin stritast við að sitja.“ Þetta er tekið upp í leiðara Tímans hinn 12. janúar 1965 og staðfestir í einu og öllu allt það, sem ég sagði um þetta mál í dag. Til viðbótar má svo bæta því, að auðvitað er hverjum heimilt að nefna sinn flokk það sem honum sýnist, en flestum finnst það skop og háð, þegar framsóknarmenn kalla sjálfa sig umbótaflokk. Það sýnir, að þeir eru lítt bærir um að dæma sitt eigið eðli, en þegar þeir hafa samband við aðra flokka og leita samvinnu við þá og hafa m.a. sent menn héðan af landi til þess að taka þátt í alþjóðlegum ráðstefnum, þá hafa þeir leitað samvinnu við flokka, sem kalla sig frjálslynda flokka, t.d. bæði í Þýzkalandi og Ítalíu og raunar víðar, flokka sem eru yzt til hægri a.m.k. af öllum lýðræðisflokkum í þessum löndum. Það vita auðvitað allir, að Framsfl. er í ýmsum efnum eini afturhaldsflokkurinn á Íslandi, eini flokkurinn, sem blygðunarlaust berst fyrir því að halda uppi misrétti þegnanna og hverfa til löngu úreltra stjórnarhátta. En varðandi þau málefni, sem nú skipta mönnum í flokka víðs vegar, þá spyr ég: Hver eru þau, ekki aðeins hér á landi, heldur annars staðar, sem meira ráða heldur en utanríkismálefni og varnarmálefni og hvort þjóðnýting skuli eiga sér stað, auk allra annarra, sem hv. 1. þm. Austf, sleppir að telja upp? Hv. þm. er að reyna að rökstyðja það, sem ég vitnaði til, að það skipti engu máli, hvaða skoðun menn hafi á hinum mestu baráttumálum, einungis ef þeir vilji sjálfir ganga undir hans árar og hjálpa honum til þess að þurrka þau tár af hvarmi landsmanna, sem hv. 2. þm. Austf. (HÁ) talaði um í dag, þegar hann lýsti því, að það, sem helzt kæmi tárunum út á íslendingum nú, væri að hafa slíkan forsrh. sem mig. Hann heldur, að framsóknarmenn hætti að gráta, ef Eysteinn Jónsson verður forsætisráðherra.



Herra forseti. Ég er það sem við köllum „dauður“, og verður að bíða betri tíma að ræða nánar við forsrh. um ýmislegt af því, sem hann sagði hér áðan. Það er auðheyrt, af hverju hæstv. forsrh. hefur mestar áhyggjur nú um þessar mundir. Hann hefur mestar áhyggjur af því, að menn fylki sér í vaxandi mæli um Framsfl., og kannske hefur hann ástæðu til að hafa áhyggjur af því. Það er svo að sjá sem hann gangi með áramótagreinina mína í vasanum og þykir mér það gott og sýnir, að ég muni hafa hitt þar á rétta nótu. Hann telur það mikið hneyksli, að gert sé ráð fyrir því, að í Framsfl. geti menn haft mismunandi skoðanir á einstökum málum. En ég tel það mikinn sóma fyrir flokkinn, að þannig er ástatt og við förum ekki neitt í felur með þetta. Þetta er allt öðruvísi í Sjálfstfl., því að þar má víst enginn hafa aðra skoðun en „páfinn“, og allir vita, hver „páfinn“ er. Ef út af ber, þá kemur „páfinn“ með bannbullur sínar með viðeigandi hótunum og öðru slíku til þess að reyna að færa allt í rétt horf, eins og það er kallað í þeirri sveit. Hæstv. forsrh. hefði sannarlega átt að eyða nokkrum mínútum, fyrst hann fór að ræða þessi mál almennt, til að gera grein fyrir stefnu Sjálfstfl og stefnufestu sinni t.d. í viðhorfinu til kommúnista, svo að ekki sé nefnt nú nema það eitt. Hann hefur talið sig þar mikinn krossferðaforingja, en skriður nú fyrir kommúnistum til að reyna að framlengja, ef verða mætti, eitthvað valdastreitusetu sína í forsætisráðherrastólnum. Það er svo að heyra helzt á hæstv. forsrh., að opinberar framkvæmdir séu þannig vaxnar, að þær megi bíða, þær séu einhvers konar aukaþægindi, sem þjóðin eigi að veita sér, ef hún hafi efni á því. Hæstv. forsrh. virðist algerlega vanta grundvallarskilning á því, að mikill þorri allra verklegra framkvæmda ríkisins er meðal undirstöðusteinanna í sjálfum hagvextinum, þannig að það verður ekki eðlilegur hagvöxtur og ekki eðlileg framleiðsluaukning, nema það opinbera geri sína skyldu t.d. í samgöngumálum, hafnarmálum, skólamálum og heilbrigðismálum. Þetta er bókstaflega ein undirstaðan að hagvextinum. Það er ekkert einkennilegt, þó að manni, sem hefur þennan hugsunarhátt ráðherrans, finnist það ekki skipta miklu máli, þó að hann kasti opinberum framkvæmdum í úrkastsflokkinn. En þetta er algerlega á misskilningi byggt. Hér er verið að deila um, hvað skuli sitja fyrir, og við höldum því einfaldlega fram, að það verði að velja og hafna í því tilliti og líta á heildina. Það er aðalatriðið. Þá var hæstv. forsrh., eins og honum er tamt, að snúa hér út úr vaxtadæmi mínu og málflutningi mínum um vextina. Ég sagði það, sem satt var, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna reiknaði vextina í sjávarútveginum 40% af kaupinu í frystiiðnaðinum 1961. Þá reiknaði hún auðvitað vexti af öllu því fé, sem í frystiiðnaðinum var, bæði skuldum og eigin fé. En hæstv. forsrh. botnaði ekkert í þessu frekar en öðru, sem lýtur að efnahagsmálum, og grípur í ofboðinu grein Haralds Böðvarssonar, sem er einn af ríkustu mönnum landsins og þykist ætla að hnekkja þessu dæmi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna með því að vitna í vaxtagreiðslur hans. Dæmið var ekki frá mér, það var frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og því verður ekki hnekkt með því að lesa upp, hvað einn af ríkustu mönnum landsins borgar í vexti. Það er ekki það, sem hér er um að ræða, og það hefði hæstv. forsrh. átt að skilja. Hæstv, ráðh. Emil Jónsson spurði hér áðan: Hvað vilja þeir gera, sem ekki vilja skera niður opinberar framkvæmdir? Við teljum hreinlega ekkert liggja fyrir um, að ríkissjóð vanti fé til að standa undir þeim opinberu framkvæmdum, sem búið er að setja á fjárl. Ekkert liggur fyrir um þetta. Auk þess teljum við, að með því að innheimta skattana, með því t.d. að láta skila í ríkissjóðinn söluskattinum, sem innheimtur er af fólkinu, mundi vera hægt að ná því fé, sem þarf. Enn fremur er það ekkert einkennilegt, þótt við göngum eftir því, að ríkisstj. efni eitthvað af þeim sparnaðarloforðum, sem hún hefur gefið með digurbarkalegum yfirlýsingum á undanförnum árum. Það var ekki svo lítið um að vera, þegar hún tók við og sagði, að sukkið hefði verið þannig áður, að það væri auðvelt að lækka ríkisútgjöldin. Það hefur þá þokkalega verið gert eða hitt þó heldur. Er það nokkuð einkennilegt, að við göngum eftir efndum á einhverju af þessu, þegar á að fara að skera niður opinberar framkvæmdir? Situr það á hæstv. ráðh. að setja upp undrunarsvip út af slíku? Loks vil ég segja: Jafnvel lántaka til að halda uppi þessum framkvæmdum væri skárri en það, sem núv. ríkisstj. hugsar sér að gera. Mér þótti það leiðinlegt, sem hæstv. samgmrh. sagði hér áðan um undirmann sinn, framkvstj. Skipaútgerðarinnar. Hæstv, ráðh. verða að gæta velsæmis, þótt þeir sæti gagnrýni og þeim kunni að renna í skap undan gagnrýninni. En það er ekki að gæta velsæmis, þegar ráðh. ræðst að undirmanni sínum, sem enga möguleika hefur til þess að útskýra málstað sinn hér. Það ættu hæstv. ráðh. sannast að segja að gera annars staðar. Auk þess á ég eftir að sjá, að það hafi strandað á forstjóra Skipaútgerðarinnar einum að framkvæma þær till., sem hinir norsku sérfræðingar gerðu. Hitt mun sönnu nær, að þar mun hann hafa farið eftir ráðum þeirra manna íslenzkra í mörgum dæmum, sem betur þekkja til þessara mála en hæstv. ráðh. og útlendu sérfræðingarnir samanlagt. Auk þess veit ég ekki betur, en það liggi fyrir, að þessi forstöðumaður Skipaútgerðarinnar hafi þráfaldlega gert till. um að útvega hagfelldari skip til strandferðanna, en hæstv. ráðh. hafi ekki sýnt hina minnstu viðleitni í þá átt að útvega slík skip, þannig að hægt væri að reka strandferðirnar með hagfelldara móti. Það er ekki að mínu viti að gæta velsæmis að ráðast þannig á undirmann sinn hér á hv. Alþ. og ég man ekki eftir því að hafa heyrt slíkt gert áður á þessa lund. Og mér þykir mikið miður, að þetta skuli hafa hent jafnágætan mann og hæstv. ráðh. En menn verða að gæta þess, þótt þeim kunni að renna í skap, að fara ekki yfir eðlileg takmörk. Hæstv. ráðh. hneykslaðist mjög á því, að halli Skipaútgerðar ríkisins hefði vaxið frá því 1958. Þá var halli Skipaútgerðarinnar 11.6 millj., en hæstv. ráðh. segir, að hann verði nú 30 millj. Það er ekki furða, þó að þeirri stjórn blöskri þetta, sem hefur hækkað ríkisútgjöldin á sama tíma úr 850 millj. í nálega 4 milljarða eða 3 milljarða og 800 millj., 3800 millj., ef með er talin vegáætlunin.



Herra forseti. Það er nú kannske ástæðulaust að vera að elta ólar við hæstv. forsrh. og útúrsnúninga þá, sem hann hefur haft í frammi. En það hefur farið svo fyrir hæstv. forsrh. að falla fyrir þeirri freistni, sem hann hefur verið að ásaka aðra um. Hæstv. forsrh, hélt því fram hér í dag, að framsóknarmenn héldu því fram, að það skipti engu máli, hvaða skoðun menn hefðu, menn gætu samt verið í Framsfl. Ég mótmælti þessum ummælum hans og hann hefur reynt að svara þessu á þann veg að lesa hér upp kafla úr grein eftir 1. þm. Austf., en það kemur hvergi fram í þeirri grein, sem hann las hér upp, að það skipti engu máli, hvaða skoðun menn hafi og geti þrátt fyrir það verið í Framsfl., alveg sama, hver skoðunin sé. Það eina, sem er sagt þar er, að menn eigi að geta verið saman í flokki, þó að þá greini á um margt og það er vitanlega sitthvað, að menn gæti greint á um margt, heldur en hitt, að það skipti engu máli, hvaða skoðun menn hafi. Ég hygg, að það sé þannig í öllum lýðræðisflokkum undantekningarlaust, nema vera kunni í Sjálfstfl., að þó að flokksmenn séu sammála um meginstefnu, sé ágreiningur meðal þeirra um fjölmörg mál, einstök framkvæmdamál og dægurmál, sem fyrir liggja á hverjum tíma. Og það má nefna fjöldamörg dæmi þess, eins og t.d. er gert í grein Eysteins Jónssonar í sambandi við brezka Verkamannaflokkinn. En það er hreinn útúrsnúningur hjá hæstv. forsrh. að reyna að túlka þessi ummæli á þá leið, að það sé sagt, að það skipti engu máli, hvaða skoðun menn hafi, til þess að geta verið í Framsfl., eins og nú sé komið stefnu hans. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða nánar um þennan útúrsnúning hæstv. forsrh. En ég sakna þess, að hæstv. forsrh. skuli ekki svara þeim spurningum, sem ég bar fram í framhaldi af þessum ummælum hans. Hann var að reyna að sanna skoðanaleysi eða stefnuleysi á Framsfl. Ég spurði hæstv. forsrh. í framhaldi af þessu, hver væri stefna ríkisstj. í efnahagsmálum og nefndi nokkur atriði í því sambandi, sem ég óskaði eftir skýringu á. Ég spurði hæstv. forsrh. einnig eftir því, hver væri stefna Sjálfstfl. í þjóðmálum og hver væri t.d. afstaða hans til kommúnisma. Hæstv. forsrh. hefur alveg vikizt undan að svara þessum spurningum. Og ég get vel skilið það, vegna hvers forsrh. hefur vikizt undan að svara þessum spurningum. Það er vegna þess, að ef hann ætlaði að svara þeim rétt, getur hann ekki svarað þeim öðruvísi en á þann einn veg, að þannig sé nú raunverulega komið málum ríkisstj., að hún hefur enga fastmótaða stefnu í efnahagsmálum, heldur hrekst sitt á hvað og það er eitt í dag og annað á morgun hjá henni. Og það hefur verið hið nákvæmlega sama um Sjálfstfl. frá fyrstu tíð, hann hefur ekki fylgt fram, þótt hann hafi þótzt hafa ákveðna stefnu, neinni ákveðinni stefnu, heldur hrakizt sitt á hvað og unnið sitt á hvað, eftir því sem hann hefur talið sér bezt henta hverju sinni. Hann hefur verið tilbúinn til þess að vinna með hverjum sem var og eiginlega upp á hvað sem var, ef hann aðeins gæti komið því þannig fyrir, að hann gæti hlynnt að þeim gróðaöflum, sem hann er sérstaklega myndaður til þess að vinna fyrir. Sjálfstfl. hefur frá fyrstu tíð verið hinn mesti og raunverulega eini sannkallaði hentistefnuflokkur hér á landi. Hann hefur verið að reyna að klæða sig í það gervi, að hann væri frjálslyndur íhaldsflokkur, sem fyrst og fremst vildi vinna að því að efla og styrkja einkaframtakið, en hann hefur unnið fullkomlega gagnstætt þeirri stefnu hvað eftir annað, ef honum hefur boðið svo við að horfa, og hann hefur álítið, að það væri til hags fyrir þá fáu gæðinga, sem hann er sérstaklega myndaður til þess að vinna fyrir. Ég skal svo ekki hafa mörg orð um það málefni, sem hér liggur fyrir, en er raunverulega um það, að það eigi að skera niður verklegar framkvæmdir um 20%. Hæstv. sjútvmrh. var að reyna að stilla þessu dæmi þannig upp, að það þyrfti að borga þessar fiskuppbætur á fiskverðið og það, sem rætt er um í þessu frv. og það þyrfti að borga opinberum starfsmönnum hærra kaup og hvar ætti að taka peningana til þess að gera þetta. Því er fljótsvarað og hæstv. sjútvmrh. veit það vel. Fjárl. fyrir þetta ár eru raunverulega afgreidd með það miklum greiðsluafgangi, eins og sýnt var fram á í umr. um fjárl. fyrir jólin og það skattafrv., sem þá var flutt, að þau eru afgreidd með það ríflegum greiðsluafgangi, að ríkissjóður getur vel tekið á sig þau gjöld, sem felast í þessu frv. og eins kauphækkanir til opinberra starfsmanna, án þess að þurfi að leggja á nýja skatta eða skera niður verklegar framkvæmdir. Þess vegna eru þessar smávægilegu hækkanir, sem hér er að ræða um, hækkanirnar á fiskverðinu og bæturnar til opinberra starfsmanna, aðeins notaðar sem skálkaskjól til þess að skera niður verklegar framkvæmdir, en ekki vegna þess, að það sé nauðsynlegt. Og hvers vegna eru verklegar framkvæmdir ríkisins skornar niður? Jú, það kom fram síðar í ræðu hæstv. sjútvmrh., hver ástæðan var, þegar hann var að tala um, að það væri skortur hér á vinnuafli og þess vegna þyrfti að draga úr einhverjum framkvæmdum og þá er það, sem stefna ríkisstj. hvað þetta snertir a.m.k. kemur skýrt í ljós og það er það, að ef nauðsynlegt er talið að láta einhverjar framkvæmdir víkja, þá eru það hinar opinberu framkvæmdir, sem skulu víkja. Þær skulu mæta afgangi, allt annað skal hafa forgangsrétt. Ég fullyrði það, sem ég sagði áðan í fyrri ræðu minni, að þetta er gagnstætt þeirri stefnu, sem fylgt er í nágrannalöndum okkar og ég held yfirleitt í allri VesturEvrópu. Þar eru það hinar opinberu framkvæmdir, sem eru látnar hafa forgangsrétt, og í öllum þessum löndum hefur verið lögð megináherzla á það að auka opinberar framkvæmdir ár frá ári, auka samgöngubætur, auka skólabyggingar, auka spítalabyggingar o.s.frv. og byggingar í sambandi við rannsóknarstarfsemi og annað þess háttar, vegna þess að með þessum framkvæmdum er raunverulega lögð undirstaðan að öllum framkvæmdum öðrum. Þetta eru grundvallarframkvæmdirnar. Til þess að atvinnuvegirnir geti starfað sæmilega, þurfa þeir að búa við góðar og síbatnandi samgöngur og til þess að atvinnuvegirnir geti elfzt og aukizt, þurfa þeir að búa við sem bezta og batnandi menntun fólksins í viðkomandi landi og til þess að ná því marki er nauðsynlegt að auka skólastarfsemina og byggja skóla. Það er fullkomlega rétt, sem hæstv. menntmrh. hefur stundum verið að hafa hér eftir erlendum mönnum, að það er engin fjárfesting í dag mikilvægari, en sú að auka menntun fólksins og það verður ekki gert með öðru móti, en að auka skólana og byggja fleiri skóla og koma upp fleiri skólum en nú á sér stað. Þess vegna er það, sem hér er að gerast, öfugt við það, sem á sér stað í öllum löndum öðrum, að það er verið að ráðast á þær framkvæmdirnar, sem eru undirstaðan undir öllum framkvæmdum og framförum öðrum, eins og líka glöggt kom fram í þeirri áætlun Dana, sem ég vitnaði til, um opinberar framkvæmdir þar á 3 næstu árum, sem sýnir, að á 3 næstu árum ætla Danir að auka um 50% framlög til vegamála þar í landi og þar að auki ætla þeir að veita mikla fjárveitingu til járnbrauta og sporvagna og það er vegna þess, að Danir telja það svo mikilvægt fyrir sina atvinnuvegi, þó að þeir búi við góðar samgöngur og góða vegi í dag, að gera þetta enn þá betra, að þessar framkvæmdir verða að sitja í fyrirrúmi fyrir öllum öðrum. Á sama hátt ætlar danska ríkið að auka stórlega framlög til skólabygginga á þessu þriggja ára tímabili framlög til spítala, framlög til bygginga í þágu rannsóknarstarfsemi og þar fram eftir götunum eða m.ö.o.: það er gert ráð fyrir því, að árið 1967–1968 verji ríkið 50% meira fé til opinberrar fjárfestingar heldur en það gerir á þessu ári. Framlög bæjarfélaganna aukast hins vegar heldur minna. Þetta sýnir það, að á þessu sviði eins og mörgum öðrum, er framfylgt allt annarri stefnu hjá núv. ríkisstj. heldur en sú stefna er, sem fylgt er í nágrannalöndum okkar. Þar er stefnt að því að auka hina opinberu fjárfestingu. Í Danmörku á að auka hana um 50% hvað ríkið snertir á næstu 3 árum. Hér er hún skorin niður um 20%. Og það er engin þörf að gera þetta vegna þess, að það þurfi að leggja á neina nýja skatta, vegna þess að fjárl. voru afgreidd með það ríflegum tekjuafgangi að ríkið þolir vel þau útgjöld, sem felast í þessu frv., án þess að skattar séu hækkaðir eða framkvæmdir séu skornar niður. Hæstv, forsrh. var að minnast á það og vildi telja það, að því er mér skildist, nokkurn fjandskap við Reykjavík, að það hefði verið minna byggt þar af skrifstofuhúsnæði í tíð vinstri stjórnarinnar heldur en á síðustu árum. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjmrh., að það hefur verið byggt meira af skrifstofuhúsnæði í Reykjavík nú, en gert var í tíð vinstri stjórnarinnar. En það var annað húsnæði, sem var byggt í miklu stærri stíl í tíð vinstri stjórnarinnar í Reykjavík heldur en þetta, sem hæstv. forsrh. minntist á. Það var byggt miklu meira af íbúðum í Reykjavík á þeim tíma heldur en á sér stað nú á síðustu árum. Það hefur dregið svo stórkostlega úr íbúðabyggingum hér í Reykjavík seinustu árin, að það hefur skapazt stóraukinn vandi í húsnæðismálunum. Og það er alveg víst mál, að ef menn vilja raunverulega gera eitthvað til þess að ráða við þá miklu verðbólgu, sem hefur verið að vaxa í landinu á undanförnum árum og halda henni í einhverjum skefjum, er ekkert mikilvægara og ekkert nauðsynlegra heldur en að koma sæmilegu lagi á húsnæðismálin. Og það er eitt af þeim mörgu sviðum, sem ríkisstj. hefur starfað rangt, það er í byggingarmálunum með því að auka byggingar á hvers konar skrifstofuhúsnæði og verzlunarhúsnæði alveg stórkostlega, en draga úr byggingu íbúðarhúsnæðis í staðinn og láta þetta koma fram á þann hátt. Ég get sagt það hiklaust og er óhræddur við að segja það, að ég mundi hafa alveg hiklaust greitt atkv., ef ég hefði þurft að greiða atkv., með því, að ýmsar og mjög margar og jafnvel allar þær skrifstofubyggingar, sem hafa verið reistar í Reykjavík á undanförnum árum, hefðu frekar verið látnar biða heldur en það íbúðarhúsnæði, sem þörf er á nú og fólkið vantar nú til þess að vera í og okkur er nauðsynlegt til þess að leysa húsnæðisvandamál bæjarbúa og sum raunveruleg vandamál landsins alls, því að húsnæðiskostnaður í Reykjavík hefur áhrif á allt efnahagskerfið í landinu. Ég ætla svo að lokum að minnast á eitt atriði, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., og það var sá samanburður, sem hann var að gera á framlögum til verklegra framkvæmda í ár og 1958. Það virðist koma fram hjá hæstv. forsrh. sá misskilningur, að við framsóknarmenn teljum, að allt eigi að vera í sömu skorðum og var 1958. Þetta er mikill misskilningur. Við teljum einmitt, að ástandið á öllum sviðum, ef rétt hefði verið stjórnað ætti að vera stórum betra nú, en 1958 vegna þess mikla góðæris, sem hefur verið í landinu á þessu tímabili. Það væri ekki nema eðlilegt, að t.d. kaupmáttur tímakaupsins væri nú 20–30% meiri, en hann var 1958, ef rétt hefði verið stjórnað og ekki nema í samræmi við það, sem annars hefði átt sér stað. En þetta hefur því miður ekki orðið. Og það er ekki heldur nema í samræmi við það, sem hefur átt sér stað annars staðar, að opinber fjárfesting hafi stóraukizt á þessum tíma, vegna þess að þarfirnar fyrir hina opinberu fjárfestingu hafa farið stórvaxandi hér á landi á þessum tíma alveg eins og í öðrum löndum. En nýi tíminn og hin nýja tækni krefst þess, að samgöngurnar séu stöðugt bættar og það miklu meira bættar, en áður átti sér stað. Hinn nýi tími og tækni krefst þess einnig, að það eigi sér stað stórfelld framsókn í skólamálunum og miklu meiri, en átti sér stað á undanförnum árum, vegna þess að breytingin er að verða svo ör, sem er að gerast þar og þarf að gerast þar. Þess vegna er sennilega ekkert hættulegra, sem hægt er að gera nú gagnvart framtíðinni eða sem bitnar á framtíðinni, heldur en að draga úr þessum framkvæmdum, skólabyggingunum, samgöngubótunum, spítalabyggingunum og byggingu rannsóknarstofnana, því að það eru einmitt þessar framkvæmdir, sem eru grundvöllur þess, að við getum haldið til jafns við aðra í þeirri framfarasókn, sem er nú hvarvetna í heiminum.



Herra forseti. Landbn. þessarar hv. d. flytur þetta frv. að beiðni hæstv. landbrh., og eins og tíðast mun vera, þegar n. flytja frv. að beiðni ráðuneytanna, áskilja einstakir nm. sér rétt til að hafa óbundnar hendur í afstöðu sinni til frv. Frv. felur það í sér að heimila ríkisstj. að selja gamla dýralæknisbústaðinn við Gunnlaugsgötu 21 í Borgarnesi. Þetta mun vera gamalt hús og óhentugt, sem þarfnast mikilla endurbóta og þegar rn. buðust kaup á nýlegu og vönduðu húsi í Borgarnesi, þá varð það að ráði, að þetta hús var keypt til nota fyrir dýralæknisembættið. Það segja mér kunnugir menn, að það verð, sem nú þegar hefur verið boðið í þennan gamla dýralæknisbústað, sé mjög hagkvæmt, en það er, eins og stendur í grg., 615 þús. kr. Frv. er, eins og ég sagði, flutt af n. og legg ég til, að því verði vísað til 2. umr.

Flm. (Hálfdán Sveinsson) : Herra forseti. Frv. þetta er flutt að beiðni nokkurra forráðamanna verkalýðsfélaga. Sjúkra- og styrktarsjóðir þeir, sem hér um ræðir, eiga uppruna sinn í sáttagerð við lausn vinnudeilu hér í Reykjavík 1961. Verkamannafélagið Dagsbrún og nokkur fleiri félög sömdu um, að verkamenn skyldu greiða 1% af kaupi sínu í sjúkra- og styrktarsjóðina. Ýmis önnur félög, sem sömdu um svipað leyti, fögnuðu þessu ákvæði og sömdu þá um leið um 1% hærra útborgað kaup. Þannig voru félögin ekki á eitt sátt um stofnun þessara sjóða í byrjun, en reyndin varð sú, að innan tveggja ára höfðu velflest verkalýðsfélög tekið þetta ákvæði upp í samninga sína og nú er svo komið, að þessi þáttur í starfsemi verkalýðsfélaganna er bæði vinsæll og hagkvæmur. Enginn telur eftir að greiða 1% af launum sínum til sjóðsins. Fólkið fagnar því að geta veitt hvert öðru styrk og stuðning, þegar veikindi, slys og önnur óhöpp ber að höndum. Þetta ber að virða og viðurkenna. Aðeins eitt veldur erfiðleikum þessarar starfsemi, en það eru vanskil fárra atvinnurekenda. Þess vegna er þetta frv. nú lagt hér fram. Það biður ekki um hærra kaup eða aukin sérréttindi verkalýðsfélögunum til handa. Það biður hv. Alþ. aðeins um aðstoð til að tryggja, að fé það, sem atvinnurekendur halda eftir af vinnulaunum fólksins og styrktarsjóðnum ber, sé greitt skilvíslega. Það telja flm., að verði bezt gert með því að lögbinda lögtaks- og fjárnámsrétt félögunum til handa við innheimtu þessara gjalda. Á s.l. sumri var gert margnefnt júnísamkomulag. Allir, sem lögðu hönd að því, höfðu af því mikinn og aukinn sóma. Fram undan er nú nýtt júnísamkomulag. Það veltur á öllu, að það takist giftusamlega ekki síður en hið fyrra. Sú ósk verkalýðsfélaganna, sem þetta frv. felur í sér, er bæði réttlát og sanngjörn. Þannig þarf júnísamkomulagið einnig að verða. Til áherzlu því, að svo verði, vænti ég, að hv. þm. samþykki þetta litla frv. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Örfá orð. Það er rétt, sem hv. frsm. í þessu máli tók fram, að það gjald, sem rennur til þeirra sjúkrasjóða, sem hér um ræðir, er hluti af kaupgjaldi, sem á þennan hátt greiðist þeim, sem eru félagsmenn verkalýðsfélaganna. Þetta frv. hefur áður verið flutt hér á hv. Alþ., en ekki náð fram að ganga. Það má kannske segja, að það hafi fram til þessa ekki verið komin svo rík reynsla á innheimtu þessa gjalds til styrktarsjóðanna, að full ástæða hafi verið til að afgreiða þetta mál jákvætt. Það hefur verið sjónarmið æðimargra, að mér hefur fundizt, hér á hv. Alþ. En nú er svo komið, að það má telja, að nær öll verkalýðsfélög landsins séu komin með þennan hátt á styrktarsjóðum sínum, þ.e.a.s., að til þeirra skuli atvinnurekendur greiða vissan hluta af kaupinu, 1%, sem ekki greiðist sjálfu verkafólkinu, heldur á þennan hátt beint til félagssamtakanna, styrktarsjóða þeirra. Ég verð að segja það, að sú reynsla, sem verkamannafélagið Dagsbrún hefur haft af þessum hlutum, er á þann veg, að mikill meiri hl. atvinnurekenda greiðir þetta skilvíslega. Hins vegar er því ekki að neita, að það finnast alltaf nokkrir, sem draga við sig greiðslur á hverju sem er og reyna að komast hjá því í lengstu lög og því lengur sem viðurlög við drætti eru minni og þeir eiga hægara með að komast undan lögboðnum eða umsömdum greiðslum. Þannig hefur það því orðið, að þó að ekki sé um stórar upphæðir að ræða, er það þó þannig, að nú eru farnar að safnast fyrir hjá félögunum upphæðir, sem verða að fara í innheimtu á einhvern hátt og ég held, að það væri rétt af Alþ. að greiða fyrir þeirri innheimtu á þann veg, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, til þess að fara ekki að gera það allt of erfið og flókin mál. Við höfum reynt að byggja öll þessi kerfi upp þannig, að það yrði sem allra minnst skriffinnska í kringum sjálfa framkvæmd málsins, og ég held, að það væri einnig í fullu samræmi við þá skoðun, bæði okkar í verkalýðsfélögunum og eins atvinnurekenda, að þessi háttur yrði á hafður. Ég vil þess vegna taka undir með flm. þessa frv. og vænta þess, að það fái afgreiðslu hér á hv. Alþ.