Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. S.l. föstudag, þegar þetta mál var til umr., gerði ég grein fyrir því, hvers vegna ég talaði ekki fyrir nál. og hvers vegna nál. væri ekki fram komið. Eins og kom fram hjá hæstv. forseta höfum við í 3. minni hl. fjh.- og viðskn. nýlega lokið gerð nál. Á því nál. eru auk mín hv. 3. þm. Reykv. Albert Guðmundsson og hv. 1. þm. Vestf. Sigurlaug Bjarnadóttir. Þegar þessar umr. fóru hér fram á föstudaginn vék ég að þeim mikla hraða sem væri viðhafður við afgreiðslu þessa máls. Ég lýsti því þar þá, að ekki væri enn búið að ljúka athugun á ýmsum atriðum varðandi láglaunabætur, sér í lagi lagastoð til greiðslu á láglaunabótum árið 1983. Það kom ennfremur þar fram, að enn væri ekki búið að fá gögn sem óskað hafði verið eftir og það stendur enn. Þess vegna var haldinn fundur í fjh.- og viðskn. þessarar deildar í morgun. Þar var m.a. gengið frá bréfi til prófessors Sigurðar Líndals, þar sem leitað var álits hans á vissum atriðum í þessum efnum. Auk þess kom þar til fundar sá fulltrúi sem komið hefur frá Framkvæmdastofnun og vikið að þeim gögnum sem nm. töldu að vantaði til þess að þeir hefðu þær upplýsingar sem þeir þyrftu vegna m.a. þeirrar brtt. sem flutt hefur verið hér í þessari hv. deild af hæstv. sjútvrh. Það var hins vegar ekki að okkar dómi ástæða til þess að draga umr. fram yfir það sem gert hafði verið og ég lauk því gerð nál., sem enn er í vélritun og ég mun leggja hér fram við lok ræðu minnar, en hæstv. forseti hefur nú leitað afbrigða fyrir að hér geti verið til umr. Ég held að það sem ég nú hef sagt sýni hversu mikill hraði hefur verið á afgreiðslu þessa máls. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, þegar talað er um að báðar nefndir þingsins, þ.e. nefndir beggja deilda þingsins, hafi starfað saman - eða störfuðu saman eftir að málið var flutt í Ed. - og mönnum þótti að það ætti að geta flýtt fyrir afgreiðslu þessa máls í þessari hv. deild. Það gerist að sjálfsögðu. Hins vegar vek ég athygli á því, að í þessari hv. deild sitja 40 þm. Ég vek jafnframt athygli á því, að það eru gerðar tillögur um breytingar á þessu frv. í síðari deild. Allt þetta gerir það að verkum, að mér,sýnist að sá tími sem nú hefur farið til þess að skoða þetta mál, farið í að gera athuganir á þeirri gagnrýni sem fram hefur komið, sé síður en svo um of. Miklu frekar sýnist mér að það hafi ekki veitt af, og ég vonast til þess á milli 2. og 3. umr., ef samþ verður, að menn fái tækifæri til að skoða þessa hluti. Ég vænti þess þá að fram komi nánari skýringar og svör við spurningum, sem ég trúi að komi fram hér, þegar 2. umr. fer fram. Þetta stafar allt af því, að þegar við 2. umr. málsins í Ed., eftir áramótin, hafði komið fram mjög mikil gagnrýni á afgreiðslu og framkvæmd láglaunabóta. Auk þess hafði hæstv. sjútvrh. gert grein fyrir því í fjölmiðlum að hann hygðist flytja brtt. við frv., þar sem gert væri ráð fyrir annarri ráðstöfun á hluta gengishagnaðar en frv. gerir ráð fyrir. Eins og ég gat um á föstudaginn var mjög óskað eftir því við hæstv. ráðh. að hann flytti þessa brtt. strax við 2. umr. í Ed., þegar hún fór þar fram, en ráðh. virtist þá ekki reiðubúinn til þess, enda kom í ljós, þegar till. var flutt í Nd. við 1. umr., að orðalag till. hafði breyst frá því að ráðh. hafði gert grein fyrir henni í fjölmiðlum. Hins vegar kom fram í þeirri ræðu, sem hann flutti fyrir till., að ríkisstj. hafði samþykkt að því fjármagni sem um væri að ræða skyldi ráðstafað með sama hætti og fram hafði komið hjá hæstv. ráðh. í sjónvarpinu. Þessi breyting er fólgin í því, að rn. er ættað í samráði við sjútvn. beggja deilda að ráðstafa þessum afgangi eða því sem eftir verður af gengismun frá því í sumar, en það fylgir sá böggull skammrifi að ríkisstj. sjálf hefur ákvarðað, eins og kom fram hjá ráðh., hvar og hvernig þessum gengismun skyldi ráðstafað. Þegar 2. umr. fór fram í Ed. kom fram, eins og ég gat um áðan, að mikil gagnrýni hafði átt sér stað og verið flutt af ýmsum aðilum, sem höfðu með einum eða öðrum hætti forsvar fyrir láglaunafólki. Það var þess vegna mjög eðlilegt að eftir því yrði leitað í Ed. hvaða breytingar það væru sem fyrirhugaðar væru af hálfu fjmrn. til að mæta þeirri gagnrýni varðandi ráðstöfun láglaunabótanna á s.l. ári og ennfremur hvaða breytingar rn. hyggist gera í sambandi við þær láglaunabætur sem gert er ráð fyrir að úthlutað verði á þessu ári. Þegar sú gagnrýni kom fram af hálfu þm. þeirra sem í Ed. sitja og óskað var eftir að þm. fengju tækifæri til að skoða þessi mál þar betur, þá var því svarað til, að miklu eðlilegra væri að báðar nefndir þingsins störfuðu saman þá þegar og eftir 1. umr. í Nd. um málið. Þar yrði svo hægt að gera grein fyrir því sem óskað var eftir þegar umr. fóru fram í Ed. Ennfremur er þess getið, að þá yrði till. sjútvrh. flutt og þá fengju nefndir tækifæri til að skoða málið betur. Öllum hlaut að vera ljóst að slík vinnubrögð tefja fyrir framgangi eins máls. Að sjálfsögðu hefði verið eðlilegast að í Ed. hefði fengist umr. um málið eins og það þá stóð í ljósi þeirrar miklu gagnrýni sem fram hafði komið og að fenginni þeirri vitneskju sem fram kom í sjónvarpi þegar sjútvrh. lýsti sinni hugmynd varðandi ráðstöfun á gengismun frá því í ágúst s.l. Niðurstaðan varð hins vegar sú, að málið skyldi ítarlegar skoðað þegar það væri til meðferðar hér hjá hv. deild og að sjálfsögðu yrði þá gerð grein fyrir þeim breytingum, sem væru í farvatninu hjá hæstv. fjmrh. varðandi láglaunabætur, og svo að sjálfsögðu hjá hæstv. sjútvrh., þegar hann flytti sína till. Við umfjöllun þessa máls í fjh.- og viðskn. komu fjölmargir aðilar, sem unnið höfðu að gerð þessa frv. og náið samráð hafði verið haft við og hagsmuna höfðu að gæta, til viðræðna við nm. Það verður út af fyrir sig ekki sagt að þær upplýsingar eða þær hugmyndir, sem þar komu fram, hafi verið þess hvetjandi að þeir sem áður höfðu lýst andstöðu sinni við frv. yrðu frekar til þess að samþykkja það, nema þá síður væri. Fulltrúar fjmrn., sem á fundi n. komu, gerðu grein fyrir hvernig að þessu máli hafði verið staðið, þ.e. láglaunabótunum, og létu nm. í té þær upplýsingar sem þeir þá þegar höfðu. M.a. var nm. afhentur tölvulisti þar sem fram kom hversu margir höfðu hlotið þessar bætur, hvernig þær skiptust í tekjuflokka, hvernig þær skiptust á milli einstaklinga og hjóna. Þegar óskað var eftir frekari skilgreiningu varð mjög erfitt um svör, en þegar síðar dró fengust m.a. upplýsingar um einn hóp manna, en það voru sérstaklega bændur sem upplýsingar gátu fengist um. Ég ætla þessum ágætu mönnum, sem til viðræðna komu, ekki að hafa svarað öðru en því sem þeir best vissu, og höfðu þeir að sjálfsögðu ekki möguleika á því að svara þeirri gagnrýni. Þeir leituðust hins vegar við að gera mönnum grein fyrir í hverju m.a. þessi gagnrýni væri fólgin. Ég efast ekki um að þeir draga af því ákveðinn lærdóm og hafa vilja til þess að ná fram lagfæringu þegar fram í sækir. En það var einhvern veginn þannig, að þegar málið var rætt í Ed. reiknuðu menn með því þegar 1. umr. væri lokið hér og málið væri til meðferðar í n. deildarinnar yrðu þessar upplýsingar fyrir hendi, þ.e. þá lægi fyrir hvaða breytingar fjmrh. eða ríkisstj. hygðust gera á þeirri reglugerð sem láglaunabæturnar voru greiddar eftir. Það er að vísu ekki mikið sem sagt er í brbl. um greiðslu láglaunabóta annað en það er tekið fram hver upphæðin skuli vera, en að engu leyti vikið að því með hvaða hætti eða hvernig þær skulu greiddar. Aðrir sem til viðræðna komu, þ.e. fulltrúr þeirra aðila sem þarna höfðu mestra hagsmuna að gæta, fulltrúar Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, höfðu sumir hverjir ekki ýkjamikið um málið að segja, en það kom glögglega fram að samstarf það sem lögin gera ráð fyrir, t.d. við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, var ekki ýkjamikið. Upp úr hafði þar slitnað. Að mér skildist hafði stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja ekki einu sinni fjallað í sjálfu sér um brbl. eða um láglaunabótareglugerðina, heldur aðeins, eins og fram kom á fundum n., formlega mótmælt setningu brbl. Að mínum dómi var hér ekki um ýkjamikla hagsmunagæslu að ræða. Formleg mótmæli eða skoðun á reglugerð, þaðan af síður samráð, höfðu ekki verið fyrir hendi. Fulltrúar Alþýðusambands Íslands virtust hins vegar hafa haft töluvert miklu meira með málið að gera þegar það var á undirbúningsstigi. Það kom fram hér í ræðu hv. 3. þm. Vestf., þegar hann talaði fyrir sínu nál., hvernig þessar umr. þar fóru fram, og það er vikið að þeim í hans nál. Það mátti glöggt heyra og skilja að fulltrúr Alþýðusambandsins höfðu haft viss áhrif.  Mér fannst hins vegar, á fundunum sem þessir aðilar mættu á, eins og þessir aðilar vildu sem allra minnst um sín samráð tala og vildu helst láta líta út sem upp úr hefði slitnað. Ég skal ekki dæma um hvað rétt er í þeim efnum, en þegar þeir voru hins vegar spurðir að því á þessum fundum hvort þeir hefðu sjálfir einhverjar tillögur til úrbóta eða hefðu tillögur sem þeir teldu að gætu lagfært það sem úrskeiðis hafði farið við greiðslu láglaunabótanna á s.l. ári, þá var nú fátt um svör í þeim efnum og þeir höfðu ekki heldur neinar tillögur um hvernig þeir teldu réttast að með skyldi fara þegar til láglaunagreiðslna kæmi á árinu 1983, þ.e. á þessu ári. Mér virtist að þessir aðilar hefðu ekki heldur áhyggjur af því, hvort ríkisstj. hefði aflað sér lagaheimildar til greiðslu láglaunabóta 1983, en það kom hins vegar fram í fjh.- og viðskn. að nm. efuðust um að svo væri. Ég gat þess hér áðan að við hefðum viljað skoða þetta mál nokkru betur þegar störfum í fjh.- og viðskn. lauk. M.a. gerðum við fsp. til fjmrn. um hverjar væru skoðanir þess. Hæstv. fjmrh. hefur svarað þessu sjálfur og lítur svo á, að í 4. gr. fjárl., að mig minnir lið 09 990, þar sem eru 130 millj. kr. til efnahagsaðgerða, sé um að ræða heimild til greiðslu láglaunabóta. Vissulega er þar um að ræða heimild til greiðslu láglaunabóta. Vissulega er þar um að ræða 130 millj. kr. til ráðstafana í efnahagsmálum, en einhvern veginn held ég að það hljóti að mega gera ráð fyrir að nánari till. þurfi að koma til að það fé verði notað til greiðslu þessara bóta og auðveldasti leikurinn, ef samþykkt verður hér frv. til brbl., fyrir ráðh. að afla sér slíkrar heimildar. Féð er fyrir hendi. Það hefur enginn efast um það. Á fyrri stigum þessa máls var leitað til prófessors Sigurðar Líndals um það, hvernig skilja bæri ákveðin ákvæði brbl. Niðurstaða hans varð til þess að gerð var breyting á brbl. í Ed. varðandi tímasetningu á skerðingu launavísitölunnar. Í grg., sem Sigurður Líndal prófessor lét frá sér fara, víkur hann sérstaklega að því hvernig með brbl. er verið að framselja vald Alþingis til framkvæmdavaldsins. Mér fannst eðlilegast að leita álits prófessors Sigurðar á þessu máli og honum var í morgun ritað bréf þar sem leitað var eftir skoðun hans, eins og segir í bréfinu, með leyfi forseta: „Sú ósk hefur verið borin fram í fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis, að þér, í framhaldi af greinargerð yðar frá 9. des. s.l., létuð nefndinni í té skoðun yðar á því, hvort fyrir hendi séu næg lagafyrirmæli til greiðslu bóta til láglaunafólks á árinu 1983 að upphæð 125 millj. kr., en lagafyrirmælin um greiðslu láglaunabóta 1982 er að finna í 2. gr. brbl. frá 21. ágúst 1982. Ákvæði um láglaunabætur 1983 er ekki að finna að dómi fyrirspyrjanda, en á hefur verið bent, að í fjárlögum 1983, 4. gr., lið 09 990, er greiðsluheimild til efnahagsaðgerða að upphæð 130 millj. kr. Nm. eru að sjálfsögðu reiðubúnir til viðræðna um þetta atriði og nánari útskýringa, ef þörf er á að yðar dómi. Þá er yður sent bréf fjmrn., dags. 28. júní s.l., varðandi efnisatriði þetta með ósk um skriflegt svar yðar við fyrsta hentugt tækifæri. Virðingarfyllst, f. h. fjárhags- og viðskiptanefndar“. Og undir það ritar Guðmundur J. Guðmundsson, varaformaður n., sem stýrði fundinum. Mér finnst eðlilegt að úr þessu fáist skorið. Að vísu kveður hér ekki upp dóm neinn háskólaprófessor, það er mér ljóst. Hitt er ljóst, að skoðun hans á málinu er að mínum dómi óvilhöll. Eins og oft áður er leitað til þeirra manna sem þessi vísindi kenna og það hafði verið leitað til Sigurðar áður og því fannst mér eðlilegast að á því yrði framhald. Þegar unnið var að þessu frv. var leitað til þeirra aðila annarra sem hagsmuna höfðu og hafa að gæta. Þá komu til fundar við fjh.- og viðskn. fulltrúar Landssambands ísl. útvegsmanna og Sambands skreiðarframleiðenda og var sérstaklega rætt við þá um þá brtt. sem sjútvrh. hafði gert varðandi ráðstöfun gengismunar. Það var enginn vafi á hver var afstaða þessara manna. Formaður Landssambands ísl. útvegsmanna lýsti andstöðu sinni við þessa brtt. Hann benti m.a. á, að búið hefði verið að ganga frá því hvernig ráðstafa skyldi þessum gengismun og hann leit svo á, að hér væri um að ræða brigð á því sem samkomulag hefði náðst um. Hann gat þess að hann hefði látið hæstv. sjútvrh. heyra sína skoðun á þessu máli. Framkvæmdastjóri Skreiðarsamlagsins benti réttilega á, að sú upphæð af gengismun, sem ríkisstj. hygðist ráðstafa samkv. till., væri svipuð upphæð og allur gengismunurinn af skreiðarbirgðunum, milli 50–60 millj. kr. Hann benti réttilega á þá gífurlegu erfiðleika sem skreiðarframleiðendur hefðu við að glíma vegna söluerfiðleika og taldi að meiri ástæða væri fyrir stjórnvöld að bregðast við með öðrum hætti en þessum. Hann benti þá á m.a. hvað nágrannaríkisstjórnir okkar hefðu gert til að létta undir með skreiðarframleiðendum, tryggja skreiðarframleiðslu og koma í vega fyrir erfiðleika á skreiðarmörkuðum. Á fundum nefndarinnar höfðu áður gert grein fyrir stöðu þessara mála fulltrúar frá Seðlabankanum. Þar hafði komið fram heildarupphæðin, sem gert var ráð fyrir að gengismunurinn frá í ágúst væri 20. jan. 1983 ásamt með vöxtum fyrir árið 1982, og þar var um að ræða 208 millj. kr. Síðan var gerð grein fyrir hvernig ráðstöfun hefði farið fram miðað við sama dag, og þar var gerð grein fyrir ráðstöfun upp á 110 millj. kr. Það var líka gerð grein fyrir því, hvað væri áættað óinnkomið, 85 millj. kr. Af þeim 85 millj. eru það 54 millj. kr. sem gert er ráð fyrir að þær skreiðarbirgðir sem í landinu eru í dag gefi. Hér er miðað við birgðirnar í magni. Hér er ekki hægt að miða við birgðir í verðmæti. Að sjálfsögðu er reynt að finna út verðmæti skreiðarbirgðanna, en það liggur alveg ljóst fyrir að það getur enginn um það dæmt í dag eða metið hvað fyrir skreiðina fæst. Hér er því um að ræða reikningsaðferð, en ekki raunveruleika sem hægt er að festa hendur á til þess að gera þær ráðstafanir sem hæstv. ríkisstj. hyggst nota í þær 50–60 millj. kr. sem hún hefur áætlað. Þess vegna vildi ég gjarnan spyrja hæstv. sjútvrh. í þessu sambandi: Það er vitað að mjög tregt er um útflutning á skreið og það er enn verið að flytja út skreið frá árinu 1982. Ef fer sem horfir í þessum efnum verða þessir fjármunir ekki til fyrr en í fyrsta lagi seint á þessu ári, ef þeir verða þá til fyrr en á næsta ári, og þá er spurningin, hversu mikið? Ég hef því velt fyrir mér og vildi gjarnan spyrja ráðh. að því, hvort hann væri búinn að tryggja lánsfjármagn á meðan til þess að hægt væri að framkvæma það sem hann hyggst láta gera með þeirri upphæð sem hér er rætt um, hvort hann hefur tryggt sér fjármagn upp á 50–60 millj. kr. til að láta Byggðasjóði í té svo að hann geti lánað það fyrirtækjum þeim sem í miklum erfiðleikum eiga um þessar mundir. Mér sýnist ekki hér vera annað hægt að gera en prenta seðla. Það má vel vera að það verði gert og það sé hugsun hæstv. sjútvrh. að haldið verði áfram á þeirri leið sem núv. ríkisstj. hefur gengið í seðlaprentun með einum eða öðrum hætti. Eins og ég sagði áðan höfðu mætt á fundum nefndarinnar fulltrúar Seðlabankans og Framkvæmdastofnunarinnar. Fulltrúar Seðlabankans mættu til að gera grein fyrir stöðu gengismunarsjóðs frá því í ágústmánuði. Fulltrúar Framkvæmdastofnunarinnar mættu hins vegar til að ræða við nm. um það, með hvaða hætti hugsað væri í sambandi við ráðstöfun á gengismun sem hér var vikið að áðan. Það kom fram hjá fulltrúa Seðlabankans, það vil ég mjög gjarnan undirstrika, að yrði framkvæmd á ráðstöfun gengismunar samkv. því sem sjútvrh. leggur til og ríkisstj. hefur samþykkt væri um einsdæmi að ræða. Ráðstöfun gengismunar út fyrir sjóði og stofnanir sjávarútvegsins og fiskframleiðslunnar hefur ekki áður gerst. Vissulega gáfu þessar umr., sem fram fóru á nefndarfundi fjh.- og viðskn., ástæðu til ítarlegrar umfjöllunar og athugunar og hefði verið ástæða til að fá þar fram af hálfu ríkisstj. eða fulltrúa hennar tillögur til breytinga, en eins og þar var sagt og áður er hér fram komið var ekki um neitt slíkt að ræða. Allar ráðstafanir núv. ríkisstj. í efnahags- og atvinnumálum hafa verið bráðabirgðaráðstafanir og meira að segja engar ráðstafanir verið gerðar öðruvísi en með brbl. Gjarnan hafa fylgt yfirlýsingar ríkisstj. og einstakra ráðh. um betri tíð og blóm í haga, þegar tími hefði gefist til að vinna að heildartillögum til lausnar aðsteðjandi vandamálum. Nú er svo komið, að þegar nálgast alþingiskosningar og þegar ríkisstj. heldur á næstu dögum upp á þriggja ára afmælið hefur útlitið aldrei verið jafndökkleitt og nú. Enda þótt ytri aðstæður hafi verið okkur óhagstæðar að undanförnu er öllum ljóst að stefnuleysi og fálmkenndar bráðabirgðaráðstafanir ríkisstj. eru höfuðorsök þess hvernig komið er. Frá því að ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar tók við völdum í sept. 1978 hafa efnahagsráðstafanir ríkisstjórna verið launaskerðing, skattahækkanir, erlendar lántökur, aukin ríkisumsvif. Núv. ríkisstj. hefur ekkert legið á liði sínu í þessum efnum og nú blasir við yfir 70% verðbólga og talið að erlendar skuldir muni nema í árslok um 55% af þjóðarframleiðslu yfirstandandi árs vegna óhóflegrar notkunar stjórnvalda á erlendu lánsfé. Eins og áður segir hefur ríkisstj. með bráðabirgðaráðstöfunum sínum reynt að bjarga einhverju, en það hefur, eins og ráðh. sjálfir hafa sagt ævinlega, verið of lítið, komið of seint og skakkt verið að farið. Mergurinn málsins er hins vegar sá, að engar raunhæfar tillögur hafa verið lagðar fram, einfaldlega vegna þess að um það hefur ekki náðst nein samstaða. Og beri menn saman þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið á undanförnum árum, þá geta menn auðveldlega séð að ekkert af þeim fyrirheitum sem þar voru birt hafa komið til framkvæmda. Það skorti ekki heldur á fyrirheitin, upptalningu þeirra, þegar þau brbl. sem hér eru til umr. voru sett. Það var hvorki meira né minna en 21 atriði sem skyldi nú tekið til sérstakrar meðferðar og átti að sjálfsögðu að verða til þess að koma á betri skikkan í atvinnumálum og efnahagsmálum. Reynslan sýnir okkur að við stöndum ekki aðeins í stað eftir sex mánuði, heldur hefur okkur miðað nokkuð aftur á bak. Hvað staðfestir betur stjórnleysi og stefnuleysi núv. hæstv. ríkisstj. en þær staðreyndir sem við blasa? Í brbl. var skerðing verðbótavísitölu. Það var skerðing verðbótavísitölu í þrettánda sinn frá því að ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar tók við 1978. Þeir aðilar sem hvað hæst höfðu 1978 um samningana í gildi hafa nú staðið fyrir um 50% verðbótaskerðingu frá árinu 1978, enda þótt grunnkaupshækkanir hafi numið um 30%. Því hefur verið haldið fram af stjórnarsinnum, að ráðstafanir brbl. væru svipaðs eðlis og þær ráðstafanir sem ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar beitti sér fyrir vorið 1978. Því fer víðs fjarri, því að þær ráðstafanir voru samræmdar efnahagsráðstafanir og það skiptir auðvitað öllu máli. Þegar liða tók á árið 1978 sýndi sig að þær báru árangur, en þegar stjórnarskipti urðu var dæminu snúið við, enda komin vinstri stjórn í landinu. Þær ráðstafanir, sem gripið var til 1978, voru afleiðingar af samningum um mjög miklar grunnkaupshækkanir á skömmum tíma. Því var ekki til að dreifa nú, þegar þessar ráðstafanir eru gerðar. Þegar í ljós kom þá að í óefni stefndi með slíkar grunnkaupshækkanir var gripið inn í af stjórnvöldum með takmarkaðri skerðingu vísitöluverðbóta. En það var ekki gert með brbl., heldur var málið lagt fyrir Alþingi og eðli málsins samkvæmt rætt þar, og komu þær ráðstafanir ekki til framkvæmda fyrr en Alþingi hafði haft þær til meðferðar og þm. fengið tækifæri til að afla allra gagna og tíma til umr. Nú eru gefin út brbl., þegar ekkert knúði til þeirrar útgáfu og vitað var þar að auki að ríkisstj. hafði ekki lengur meiri hluta í Nd. Alþingis. Útgáfa brbl. í ágústmánuði um aðgerðir 1. des. sýnir allt og segir allt um hvers vegna gripið er til þessara ráðstafana. Það eðlilega hefði að sjálfsögðu verið, að fyrir Alþingi hefði verið lagt frv. þegar það kom saman 10. okt., það frv. verið rætt hér og þingið fengið tækifæri á því að láta skoðun sína í ljós áður en frv. kæmi til framkvæmda. Ég vil ennfremur benda á að 1978 var í sambandi við vísitöluskerðingu verðbótaauki, sem var í gildi til viðbótar venjulegum verðbótum á laun. Nú hefur þróunin hins vegar leitt í ljós, að þrátt fyrir mótmæti launþegasamtakanna 1978 hafa launþegasamtökin nú sætt sig við niðurfellingu verðbótaauka, sætt sig við skerðingu á verðbótavísitölu samkv. efnahagslögunum frá 1979 með skerðingaráhrifum eða þrettán sinnum skerðingu á verðbótavísitölu frá 1978. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir þessa breyttu stefnu launþegasamtakanna sýnir sig að efnahagslífið, atvinnulífið var aldrei verr komið en nú. Til þess að bæta þeim lægst launuðu þá skerðingu sem þeir urðu fyrir var ákveðið að verja 175 millj. kr. til láglaunabóta, 50 millj. á s.l. ári og 125 millj. á árinu 1983. Eins og fram kom fyrr í minni ræðu hefur komið upp mikil gagnrýni á þær reglur og þá framkvæmd, sem við hefur verið höfð á greiðslu láglaunabóta, og því mjög vafasamt að þær hafi komið að tilætluðu gagni, að þeir hafi fengið þær bætur sem þær þurftu helst að fá. Og það sem mér sýnist vera miklu verra er það að ekki eru uppi neinir tilburðir til að koma fram lagfæringu í þessum efnum. Það eru ekki uppi neinir tilburðir til að breyta þeirri reglugerð sem gildir um úthlutun láglaunabóta þannig að það megi við úthlutunina síðar á þessu ári taka mið af því og afla heimilda til þess að óyggjandi sé sú heimild sem fyrir hendi er. Þetta er annar stærsti þáttur þessara efnahagsaðgerða, það er skerðing vísitölunnar 1. des., og það orðað í grg. með frv. að það sé þannig að farið til að draga úr víxlgangi kauplags og verðlags og þá til að ná árangri í efnahagsmálunum, til þess að draga úr verðbólgunni. Á sama tíma og þetta er gert, lögfest er helmingslækkun verðbóta 1. des. til þess að draga úr verðbólguhraðanum, hækkar ríkisstj. vörugjaldið, sem leiðir af sér vöruverðshækkun á ýmsum neysluvörum fólksins í landinu. Það er gert undir því yfirskini að afla tekna til greiðslu láglaunabóta. Hér er enn einu sinni á fölskum forsendum verið að afla ríkissjóði tekna til að auka enn á ríkisumsvifin. Sú fjárhæð, sem hækkun vörugjalds skilar ríkissjóði, mun á gildistímanum skila tvöfaldri þeirri upphæð sem brbl. og yfirlýsing ríkisstj. gera ráð fyrir að greidd verði í láglaunabætur á árunum 1982 og 1983. Þessi þáttur brbl. er að sjálfsögðu í algerri mótsögn við þann tilgang sem sagður er vera með lögunum, enda hefur árangurinn bersýnilega sýnt sig í því, eins og kom fram áðan, að horfurnar í dag eru metnar þannig að við stöndum verr en við stóðum í ágústmánuði, þegar þessi brbl. voru gefin út. Slíkar vinnuaðferðir, slíkar tillögur dæma sig því sjálfar. Í sambandi við gengisbreytinguna, sem gerð var, var nú gengismunur, eins og stundum áður, gerður upptækur og honum ráðstafað sérstaklega. Hvort það er rétt eða röng ráðstöfun, hvort rétt getur verið í eitt skipti en rangt í annað skipti, skal ósagt látið. Það sem mestu máli skiptir er að slík ráðstöfun hefur allajafnan verið með sæmilegu samkomulagi við þá sem telja sig eiga tilkall til gengismunar. Það er ljóst að ráðstöfun gengismunar hefur ætíð verið innan atvinnugreinarinnar, sjóða hennar eða stofnana, svo sem til Fiskveiðasjóðs, Stofnfjársjóðs, Verðjöfnunarsjóðs og Lífeyrissjóðs sjómanna. Í þessum brbl. er gert ráð fyrir að svo verði, þó með undantekningum sem aðilar sýnast hafa orðið sammála um. Þessir aðilar, sem hér um ræðir og brbl. gera ráð fyrir að njóta skuli gengismunar að þessu sinni, eru innan sjávarútvegsins og það er því með hefðbundnum hætti sem þessu fjármagni er ráðstafað eða tillögur gerðar þar að lútandi. Þegar málið er til umr. í Ed. gerir sjútvrh. grein fyrir hugmynd sinni og flytur brtt. við 1. umr. í síðari þd. Sjútvrh. lýsir þar samþykkt ríkisstj. á ráðstöfun hluta gengishagnaðar og flytur brtt. sem felur í sér að nokkrum hluta gengishagnaðar verði ráðstafað til Byggðasjóðs, um 50–60 millj. kr., er láni sjávarútvegsfyrirtækjum sem eiga í miklum erfiðleikum. Við endurgreiðslu lána renni helmingur lánanna til Fiskveiðasjóðs, en hinn helmingurinn til Byggðasjóðs til eignar. Það er á allra vitorði, að Framkvæmdastofnun hefur að undanförnu, á s.l. ári, unnið að því að aðstoða ýmis fyrirtæki, sem hafa átt í miklum erfiðleikum. Ef ég man rétt, munu um 73 millj. kr. hafa verið lánaðar til fyrirtækja á s.l. ári og það af lántöku Byggðasjóðs eða Framkvæmdasjóðs. Hér er lagt til að þau fyrirtæki, sem sum hver hafa fengið fyrirgreiðslu, fái enn fyrirgreiðslu, en fjölmörg önnur fyrirtæki hafa ekki haft tækifæri til að fá þá aðstoð sem nú er lagt til að gengismunur verði notaður til. Ég verð að segja að mér finnst nokkuð furðulegt að inn á þessa braut skuli farið. Í fyrsta lagi er deilt um hvort taka eigi gengismun, hvort ástæða er til að hreyfa þar við nokkru. Ég tala nú ekki um, eftir að mikill hluti lána sem sjávarútvegurinn hefur eru orðin verðtryggð. Það má vel vera að hér áður fyrr hafi mönnum fundist eðlilegt að hluti gengismunar rynni ekki til viðkomandi útflutningsgreinar, en eins og nú er komið er mjög vafasamt hvort slíkt er réttlætanlegt. Það hefur þó verið fallist á þetta undir þeim kringumstæðum að fjármagnið renni til aðstoðar innan sjávarútvegsins, stundum til Verðjöfnunarsjóðs, til Fiskveiðasjóðs, til Stofnfjársjóðs eða til Lífeyrissjóðs sjómanna. Það að ætla sér að ráðstafa gengismun út fyrir atvinnugreinina eru ráðstafanir sem ég held að menn ættu mjög að endurskoða áður en þeir grípa til þeirra. Ég beitti mér fyrir því að fá skoðun á því í Seðlabankanum hver staða þessara fyrirtækja væri í sambandi við skreiðarbirgðir og hvort ekki væri í raun og veru verið að taka gengismun af fyrirtækjum til að láta Byggðasjóð hafa til að lána sömu fyrirtækjum í verðtryggðu láni. Þetta er, sýnist mér, skollaleikur sem ekki á að viðhafa. Væri ekki skynsamlegra, ef menn eru reiðubúnir til þess, að nýta 54 millj., eða það sem ætla má að komi af gengismun vegna skreiðarinnar, til þess að aðstoða skreiðarfyrirtækin? Okkur er ekkert nauðsynlegra en halda áfram skreiðarframleiðslu, halda mörkuðum. Það gerum við ekki öðruvísi en aðstoða þessa aðila þegar árar eins og nú. Við fengum greinargerð frá Seðlabankanum, sem birtist með sem fskj. Við fengum ennfremur lista hjá Framkvæmdastofnuninni yfir fyrirtæki sem fengu lán þar á s.l. ári. Þar var nokkuð hægt að sjá hvað voru bein lán og hvað var breyting á lánum sem fyrirtækin höfðu fengið áður. Nú óskum við eftir að fá að sjá hver er staða þessara fyrirtækja, sem ætlað væri að lána gengismun vegna skreiðar. Eru fyrirtækin þannig stödd að búast megi við að þau geti endurgreitt verðtryggð lán, sem ætlað er að lána þeim, eða er í raun og veru verið að taka gengismun af skreið til þess að gefa einhverjum fyrirtækjum, sem vitað er að þau geta ekki greitt? Mér sýnist þetta vera í raun og veru. Þegar þetta er skoðað ofan í kjölinn hlýtur dæmið að vera þannig, að hæstv. sjútvrh. hefur ekki gert sér grein fyrir hvað fylgdi þessu öllu. Ég lýsi andstöðu við þessa brtt. Ég held að það skynsamlegasta væri að hún yrði dregin til baka og að hæstv. sjútvrh. reyndi að ná samstöðu við aðila innan sjávarútvegsins um það, með hvaða hætti ráðstafa skuli afgangi gengismunar, ef um afgang er að ræða, en samkv. brbl. er gert ráð fyrir að það sem eftir stendur, þegar upptalningu lýkur, renni til Stofnfjársjóðs. Hafði verið gert ráð fyrir því í ágústmánuði að um 30 millj. væri að ræða, en samkv. því sem nú hefur verið sagt er um að ræða 20 millj. kr. mismun á stofninum frá ágústmánuði, þannig að í staðinn fyrir 140 millj. hefði í raun og veru mátt ætla gengismun upp á 160 millj. kr. Með vöxtum eru það 20. jan., eins og ég sagði áðan, 208.5 millj. kr. Ég teldi mun skynsamlegra, ef menn vilja halda sér við það að Stofnfjársjóður fái 30 millj. eða það sem ætlað var á sínum tíma, að ráðh. beitti sér fyrir því að þessi upphæð verði notuð með einum eða öðrum hætti til að veita vissa tryggingu í sambandi við útflutning skreiðar, en enn þá er staðan þannig, að útflutningur skreiðar frá árinu 1982 er engan veginn hafinn. Ég sé að hæstv. fjmrh. er ekki hér í salnum. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hann hvort hann nú væri tilbúinn að gera grein fyrir einhverjum brtt. í sambandi við láglaunabætur og greiðslu láglaunabóta á þessu ári, hvort hann teldi að það væri ekki rétt að gera grein fyrir því hér, því vissulega hefur það starf, sem unnið hefur verið af hans rn. í þessu máli, fengið mikla gagnrýni. Meira að segja lét hann sjálfur hafa það eftir sér að honum kæmi ekkert á óvart þó eitthvað færi úrskeiðis þegar svo gífurlega stór hópur ætti í hlut. Þeir sem hafa látið í sér heyra eru fulltrúar launþegasamtakanna, ýmist frá Alþýðusambandinu, Verkamannasambandinu eða Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, og þetta eru forsvarsmenn þeirra aðila sem þessar bætur áttu helst að fá. Ekki er óeðlilegt þó að hann sé spurður að því hér hvort hann hafi nokkru við það að bæta sem fram kom hjá starfsmönnum hans á nefndarfundum, en þeir höfðu þar engar brtt. eða neinn boðskap frá ráðh. í sambandi við þá gagnrýni sem fram hafði komið. Ég ætla ekki, herra forseti, að fjölyrða meira um þetta frv. Ég tel að ég hafi hér gert grein fyrir þeim sjónarmiðum sem að vísu hafa áður komið fram af hálfu okkar sjálfstæðismanna. Ég vék að því áðan að ég væri andvígur þeirri brtt. sem hæstv. sjútvrh. hefur flutt. Ég mæltist til þess að hann skoðaði það mál betur. Ég benti á, að það sem þar er verið að gera er einsdæmi, að sögn þeirra manna sem gerst þekkja hvað varðar ráðstöfun gengismunar í marga áratugi. Ég held að skynsamlegra væri að koma lagfæringum fram í sambandi við gengismun skreiðarinnar og láta þá, sem þar eiga í erfiðleikum, njóta þess. Ég sagði áðan, hæstv. fjmrh., að ég teldi ekki óeðlilegt að við þessa umr. málsins fengju þm. að heyra hvort ráðh. hefur á prjónunum einhverjar breytingar í sambandi við láglaunabæturnar með tilliti til þeirrar miklu gagnrýni sem fram hefur komið. Eins og ég skýrði frá voru starfsmenn rn. inntir eftir því í n., þegar um málið var fjallað þar, en þeir tjáðu okkur að þeir hefðu ekki vitneskju um neinar slíkar breytingar. Mér finnst því eðlilegt að fá tækifæri til að heyra frá ráðh. hér, hvort á þessu hefur orðið nokkur breyting, um leið og ég ítreka þessa fsp. mína til hæstv. sjútvrh.: Ef hann hugsar sér að halda við þá ráðstöfun á gengismun, sem hann gerði till. um, og lagaheimildir fást til þess að það geti gerst, þá vantar fjármagn, því að ég á ekki von á því að gengismunur af skreið sé kominn inn á næstu vikum, en hefur ráðh. gert ráðstafanir til að útvega lánsfé eða er það annarra, sem bjarga á af hálfu Byggðasjóðs, að ganga með yfirlýsingu frá ríkisstj.,um að þegar skreiðin verður seld muni ríkisstj. senda tékka til Byggðasjóðs og af honum verði aðstoðin veitt, og út á þetta eigi fyrirtækin síðan að útvega sér fjármagn?



Herra forseti. Ég skal í stuttu máli svara því sem til mín var beint. Ég vil segja það í fyrsta lagi, að ég hef ekki gert ráðstafanir til að útvega lánsfé sem endurgreitt yrði með gengismun af skreið. Ég hef talið eðlilegt að fá áður fram vilja Alþingis í málinu. En ég er bjartsýnni en kom fram hjá hv. þm. Ég tel allar líkur til þess að skreiðin verði seld úr landi og ýmislegt benda til þess að jafnvel kunni fljótlega eitthvað að liðkast til í skreiðarsölu okkar. Þær upplýsingar hef ég m.a. fengið frá hæstv. viðskrh. Það er hins vegar alveg rétt, að eflaust tekur þetta einhvern tíma og yrði þá að brúa það bil með lánsfé. Ég vil leiðrétta það, sem skilja mátti á ræðu hv. þm., að ég hafi gert grein fyrir þessari till. í fjölmiðlum. Ég gerði grein fyrir till. í þeirri samráðsnefnd sem starfaði í þinghléi og sendi till. m.a. stjórnarandstæðingum. Eftir það fréttist af henni og hún var komin á borð fjölmiðla, að því er virtist. Ég Svaraði þá spurningum sem til mín var beint um þessa breyttu ráðstöfun á gengismun. Ég vil vekja athygli á því, að í þessari till. er alls ekki ákveðið að umræddur gengismunur skuli ekki renna í Stofnfjársjóð, heldur má segja að þarna sé slegið á frest slíkri ákvörðun. Í till. segir að því sem er umfram 40 millj., sem renna eiga í Stofnfjársjóð, skuli ráðstafað af sjútvrn. í samráði við sjútvn. Alþingis. Ég vil að sjútvn. Alþingis fái tækifæri til að skoða þann vanda, sem útgerðin er í í heild sinni. Ég rakti við 1. umr. ýmislegt sem í því sambandi er í athugun, bæði lækkun á skuldum útgerðarinnar við Fiskveiðasjóð og sömuleiðis þá athugun sem gerð hefur verði í samráði við Framkvæmdastofnun ríkisins. Ég er þeirrar skoðunar, að hvort tveggja þurfi að skoðast í einu lagi og því komi til greina að skipta umræddum gengismun, sem er áætlaður nú töluvert meiri en áður var, þannig að í hvort tveggja fáist nokkurt fjármagn til ráðstöfunar. Ég vil vekja athygli á því, að allmörg útgerðarfyrirtæki fá enga aðstoð í gegnum Stofnfjársjóð. Ég nefni t.d. Bæjarútgerð Hafnarfjarðar. Hún nýtur slíkrar aðstoðar á engan máta. Bæjarútgerð Hafnarfjarðar er hins vegar eitt af þeim fyrirtækjum, sem var í úttekt þessarar nefndar, sem ég hef greint hér frá, og þarf að mínu mati í sambandi við endurskipulagningu á rekstri, sem að er unnið, að fá nokkra fjárhagsaðstoð. Vel kann svo að fara, að eftir viðræður um þessi mál og athugun í sjútvn. komist menn að þeirri niðurstöðu að útvega þurfi meira fjármagn og rétt sé að gengismunur renni þá allur í Stofnfjársjóð eða mestallur, en lánsfé útvegað í aðra fyrirgreiðslu. Þetta finnst mér ekki liggja nægilega ljóst fyrir og þurfi að skoðast betur og þess vegna hef ég lagt til að ekki verði ákveðið nú að öllum gengismun verði ráðstafað í stofnfjársjóðinn. Hér hefur töluvert mikið verið um skreiðina talað og má skilja suma menn svo, að um óeðlilega skattlagningu á skreiðina sé að ræða. Skreiðarframleiðendur eiga í erfiðleikum, það er rétt. Ég gerði aths. við þetta við 1. umr. og hef síðan beðið Þjóðhagsstofnun að áætla fyrir mig hver ávöxtun fjármagns er í skreiðarbirgðum miðað við þróun á dollara- og afurðalánum og annan kostnað á síðasta ári. Þetta hefur Þjóðhagsstofnun gert. Þar kemur fram að birgðir að verðmæti 1 000 kr. í árslok 1981 voru í lok ársins orðnar 2 290 kr. Að sjálfsögðu er þessi hækkun til komin vegna breytingar á gengi dollarans. Gengisbreyting dollarans frá árslokum 1981 til 25. janúar 1983 - þar er tekin með gengisbreytingin sem varð í jan. - er um 129%, þannig að verðmætið hefur aukist úr 1 000 kr. í 2 290 kr. Frá þessu ber síðan að draga þann gengismun, sem hér um ræðir, sem er 6.5% eða 150 kr., og einnig geymslukostnað, sem er áætlaður 115 kr., þannig að það sem fæst eru 2 025 kr. Undir venjulegum kringumstæðum eru afurðalán í fyrsta lagi endurkaup Seðlabankans 52% og viðbótarlán 40% af endurkaupum. Samtals gerir þetta 730 kr., þannig að sá mismunur, þ.e. sá hluti birgða sem ekki er fjármagnaður með afurðalánum, yrði þá 270 kr. Nú vil ég taka það fram, að afurðalán út á skreið hafa ekki náð þessari hundraðstölu. Þarna er reiknað með venjulegum afurðalánum, en þau hafa verið nokkru lægri. Sé svo reiknað með 33% vöxtum afurðalána, sem reyndar voru nú ekki svo háir allt árið, heldur töluvert lægri, þá kemur út að vaxtakostnaður hefði orðið 320 kr. og sé það svo dregið frá kemur í ljós að mismunur, þ.e. hluti söluverðmætis sem framleiðandi fær í sinn hlut, er 975 kr. M.ö.o.: ávöxtun þessa fjármagns er á ársgrundvelli 240%, þ.e. eigið fé ávaxtast um 240%. En um leið og ég segi þetta vil ég leggja á það ríka áherslu að erfiðleikar skreiðarframleiðenda eru miklir vegna greiðslufjárerfiðleika. Það er út af fyrir sig annað mál. Margir þessara manna hafa ekki efni á að festa sitt fjármagn í skreið, jafnvel þótt ávöxtunin sé svona mikil. Ég vek hins vegar athygli á því, að þessi umræddi 6.5% gengismunur er ekki tekinn fyrr en skreiðin fer úr landi. Því er ekki verið að skattleggja einn eða neinn fyrr en hann hefur fengið þessa ágætu ávöxtun eigin fjármagns í hendur. Ég verð því að segja það eins og er, að mér sýnist ekki að verið sé að íþyngja skreiðarframleiðendum. Svo geta menn náttúrlega metið það, hvort þetta verð fæst fyrir skreiðina. Það lækkar kannske eitthvað frá því sem hér hefur verið reiknað með. En hins vegar er ansi mikið borð fyrir báru. Það er því á misskilningi byggt sem hér hefur verið sagt um þá erfiðleika sem þetta veldur skreiðarframleiðendum. Ég vil jafnframt upplýsa, að sú aðstoð sem Norðmenn hafa veitt skreiðarframleiðendum þar í landi er mjög hliðstæð þeim afurðatánum sem hér eru veitt af Seðlabankanum. Norðmenn veita ekki slík afurðalán frá sínum seðlabanka. Þeir veita útflutningslán með miklu óhagstæðari kjörum. En Norðmenn hafa tvisvar í sérstökum erfiðleikum skreiðarframleiðenda veitt afurðalán, sem við getum kallað svo. Þetta er því úf af fyrir sig ekkert nýtt fyrir okkur. Við gerum þetta alla tíð gegnum okkar seðlabanka. Ég vona að ég hafi svarað þeirri spurningu, sem til mín var beint, og þarf ekki að hafa fleiri orð um frv.



Ég vil taka það fram, að sá er nokkurn veginn fastur siður, að þegar undir umr. um ríkisstjórnar frv. er beint vegna atriða málsins ákveðnum fsp. til ráðh., þá er þeim gefið orðið. Þetta vil ég sérstaklega taka fram, af því að þessu hefur verið fundið. Ég hef nú gefið orðið hæstv. sjútvrh. og mun nú gefa hæstv. fjmrh. orðið, þar sem beinni spurningu var til hans beint varðandi efni málsins, en tek fram að þess er vænst að þeir haldi sig nokkurn veginn við svar, ella komist þeir síðar að í efnisumr. málsins.



Herra forseti. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen gerði að umtalsefni úthlutun bóta til láglaunafólks og bar fram fsp. í því sambandi. Eins og kunnugt er fór fram úthlutun bóta til lágtekjumanna í desembermánuði s.l. Þar var um að ræða eins konar neikvæðan tekjuskatt, sem greiddur var út eftir ákveðinni reiknireglu, sem sett hafði verið fyrir fram. Þrátt fyrir mjög mikla undirbúningsvinnu, sem viðhöfð var af nefndinni sem undirbjó málið, og þrátt fyrir mjög ítarleg samráð við fulltrúa launþegahreyfingarinnar var hins vegar ljóst, eftir að úthlutun hafði farið fram, að reglurnar voru á ýmsan hátt gallaðar. Einnig reyndist það miklu meiri ágalli en menn höfðu gert sér grein fyrir í upphafi, að bætur voru reiknaðar út frá skattframtölum liðins árs, en því miður eru ekki neinar aðrar tiltækar upplýsingar fyrir hendi við ákvörðun bóta af þessu tagi en einmitt þær upplýsingar sem eru á skattframtölum. En hvað um það, þessar upplýsingar skattframtalanna eru gallaðar og í raun og veru miklu hæpnari grundvöllur greiðslna úr ríkissjóði en menn gerðu sér grein fyrir þegar ákvörðun um það var tekin. Ég ætla ekki hér að fjölyrða um ágalla þessarar úthlutunaraðferðar. Ég held að óumdeilt sé að þeir reyndust býsna margir. Það er verið að endurskoða úthlutun þá sem átti sér stað í desembermánuði s.l. Þegar þeirri endurskoðun er lokið gefst betra tækifæri til að taka þessi mál hér til umr. En í kjölfar þeirrar endurskoðunar er gert ráð fyrir að úthlutun sú, sem fram fór í desember, verði endurbætt á þann hátt að allmargar greiðslur verði sendar út til viðbótar þeim sem sendar voru út í desembermánuði. Einnig er að sjálfsögðu í athugun hvernig skynsamlegast sé að haga greiðslum af þessu tagi síðar á árinu, en athugun á því er heldur ekki lokið og því ekki tímabært að taka málið til efnislegrar umr. að svo stöddu. Ég vænti þess hins vegar, að innan skamms verði það kleift. Hv. þm. spurðist fyrir um það, hvort lagagrundvöllur væri fyrir hendi til greiðslu láglaunabóta - eða til þessa neikvæða tekjuskatts eða hvað helst á að kalla greiðslur af þessu tagi - og vitnaði til þess að hann hefði spurst fyrir um þetta með bréfi til fjmrn. í seinustu viku og svo hefði hann aftur nú nýverið átt hlut að því í fjh.- og viðskn., þ.e. í gær eða í morgun, að prófessor Sigurði Líndal var send beiðni um lagatúlkun í þessu máli. Ég vil staðfesta það sem fram kom í máli hv. þm., að vegna fsp. frá honum og Sighvati Björgvinssyni s.l. föstudag: „Sem svar við fsp. yðar, sem fram kom á fundi fjh.og viðskn. Nd. Alþingis í gær, vill rn. taka eftirfarandi fram: Rn. telur enga lagalega fyrirstöðu á því að greiða bætur til láglaunafólks á grundvelli þeirra heimilda sem fjárlagafrv. fyrir árið 1983 veitir. Rn. minnir á að mörg dæmi eru þess, að Alþingi hafi veitt framkvæmdavaldinu svipaðar heimildir, og tilgreinir þar sérstaklega liðinn „Niðurgreiðslur á vöruverði“, sbr. lið 12 201 í 4. gr. fjárl. fyrir árið 1983.“ Eins og fram kom hjá hv. þm., þá var ákveðið í tengslum við setningu brbl. að greiða 175 millj. til fólks án þess að getið væri um það á því stigi með hvaða hætti það væri gert. Í brbl. var því heimild til greiðslu í desembermánuði. Sú greiðsla nam um 50 millj. kr. eins og flestum mun kunnugt. Viðbótarheimildin var síðan sett í fjárlagafrv. og síðan afgreidd í fjárlögunum sjálfum, að upphæð 130 millj., sem að vísu eru merktar efnahagsráðstöfunum, en á allra vitorði var að einmitt þessi sama upphæð var ætluð í þessu skyni, til útgreiðslu úr ríkissjóði til fólks sem talið væri að hefði sérstaka þörf fyrir stuðning frá ríkinu á þeim erfiðleikatímum sem nú ganga yfir. Ég viðurkenni að eðlilegra hefði verið að í fjárlagafrv. hefði þessi fjárlagaliður heitið Greiðslur til láglaunafólks eða Greiðslur á neikvæðum tekjuskatti eða einhverju slíku nafni. En það varð nú ekki. Hann var nefndur allt öðru nafni. Hann var nefndur Efnahagsráðstafanir og vissu þó allir að hverju var stefnt í þessu sambandi. Ég hygg nú að mörg dæmi séu um það að fjárlagaliðir séu ekki nánar eða betur tilgreindir heldur en á sér stað í þessu tilviki, eins og raunar er vitnað til í bréfi rn., þar sem á það er benf að einn fjárlagaliður er gjarnan nefndur Niðurgreiðslur, en það fer síðan eftir nánari ákvörðun ríkisstj. með .hvaða hætti þessar niðurgreiðslur eiga sér stað, hvaða vörutegundir eru þar valdar og með hvaða hætti þessu fé er komið til neytenda. Það geta verið margar leiðir sem koma til greina og það er ævinlega ákvörðun ríkisstj. hverju sinni hvaða leið hún velur. Auk þess eru býsna mörg fordæmi fyrir því að greiðslur til almennings í formi niðurgreiðslna hafi verið ákveðnar með aukafjárveitingu. Hygg ég að það hafi verið gert flest ár. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa hlið málsins. Það er skoðun okkar í fjmrn. að fjárlagaheimildin sé sú heimild sem þörf er á í þessu sambandi. Við teljum enga lagalega fyrirstöðu á því að greiða bætur á þeim grundvelli sem fyrir liggur. Aftur á móti er fsp. sem send hefur verið til prófessor Sigurðar Líndals allt annars eðlis, og er satt að segja svo einkennilega orðuð af jafn ágætum og gáfuðum nefndarmönnum sem þar áttu í hlut, að mig undrar stórum. Þar er ekki spurt að því hvort einhver lagaleg fyrirstaða sé á því að bætur verði greiddar á grundvelli fjárlagaheimilda, heldur er spurt að því hvort næg lagafyrirmæli séu fyrir hendi til greiðslu á bótum af þessu tagi. Sem sagt, fyrirspyrjendur vita alveg fyrir fram að þeir fá neikvætt svar. Þeir haga orðalagi bréfsins beinlínis með það fyrir augum að svarið verði neikvætt. Ég er út af fyrir sig ekkert að gagnrýna það að menn hagi orðalagi bréfa á þann veg sem þeim sýnist, en svarið kemur ekki til með að segja neitt sem skiptir máli í þessu sambandi. Það sem skiptir máli í þessu sambandi er það sem ég hef nú þegar rætt, að það virðist ekki vera nem lagaleg fyrirstaða á því að bætur séu greiddar með þessum hætti. En það er hins vegar alveg ljóst, og við þurfum ekki að spyrja Sigurð Líndal um það, að það eru engin lagaleg fyrirmæli um það að greiða skuli þessar bætur. Mér dettur ekki í hug að halda að nm. í fjh.- og viðskn. hafi látið sér til hugar koma að slík lagafyrirmæli væru fyrir hendi. Þeir þekkja alveg nægilega vel bæði fjárlagaheimildir og fyrirmæli fjárlaga og einnig þau lög, sem hér koma til greina, til þess að þurfa ekki að leita ráða hjá Sigurði Líndal um það, hvort slík lagafyrirmæli séu einhvers staðar fyrir hendi. Þetta vita þeir og þurfa ekki að spyrja að því. Það er í raun og veru alveg óskyld spurning, sem ekki kemur þessu máli neitt við, hvernig sem svarið verður. Og þar sem það getur að sjálfsögðu ekki verið nema á einn veg, þ.e. neitandi, þá virðist það nú ekki skipta neinu máli í þessu sambandi.



Herra forseti. Það var ljóst þegar 21. ágúst á s.l. ári, þegar þau brbl. sem nú eru hugsanlega að koma til endanlegrar atkvgr. í þessari hv. deild voru sett, að vafi lék á hvort þau nytu meiri hl. í annarri deild þingsins, þ.e. þessari, þar sem þau nú eru til 2. umr. Þetta vekur auðvitað spurningar um hvað heimildir til útgáfu brbl., sem kunna að hafa verið eðlilegar fyrir öld eða rúmlega það þegar þau ákvæði voru sett, eru hæpin ákvæði á árinu 1983. En allt um það. Ljóst er samkv. þjóðskipan landsins að þessi ákvæði eru til staðar og þessi ákvæði nýtti sér núv. hæstv. ríkisstj. Vitaskuld verður að ætla það siðferðisskyldu ríkisstj., þó svo slík ákvæði sé hvergi að finna í lögum eða stjórnarskrá, að þegar hún beitir ákvæði eins og þessu hafi hún einhverja lágmarkstryggingu fyrir því að lögin, sem út eru gefin, njóti meiri hl. þar sem krafist er raunar öflugri meiri hl., þ.e. 32 hv. þm. af 60 í þessu húsi. Það mun reyna á það, sennilega seinna í dag, hvort slíkur meiri hl. er til staðar. Það er auðvitað ljóst að allmargir hv. þm. eru brbl. andvígir og m.a. sá sem hér stendur. Hann hefur frá öndverðu verið andvígur þessum lögum og þá þeirri meginhugsun þeirra að gripið skuli inn í kjarasamninga með þeim hætti sem gert var í framhaldi af þessum lögum hinn 1. des. s.l., enda er það alveg margsannað í íslenskri hagsögu undanfarinna ára að þessi leið dugir skammt. Hún dugir ekki og hún undirstrikar það botnlausa ábyrgðarleysi í allri samningsgerð í þjóðfélaginu sem er orðið hér meiri háttar vandamál. Við vitum að á árinu 1983 eru heimildir til útgáfu brbl. gamaldags og úr sér gengnar. Við vitum þess utan, að eins og þessi mál eru í pottinn búin gerist það, og ríkisstj. getur með hegðan sinni orsakað það, að lögin taka í raun gildi 1. des. þó svo umfjöllun um þau hafi ekki farið fram á Alþingi. Menn eru þannig að greiða atkv. um lög, hver þegar hafa verið framkvæmd. Samt er það svo, að hæstv. ríkisstj. hefur haft ástæðu til að ætta að hún nýti stuðnings hluta af stjórnarandstöðunni við þessa lagasetningu. Hæstv. ríkisstj. hefur aldrei getað reiknað með þeim sem hér stendur í þeim efnum. Sú afstaða hans hefur verið ljós alveg frá upphafi og er auðvitað svo enn. En ég vísa í blaðaviðtal t.d., sem flutt var og birt í Morgunblaðinu miðvikudaginn 10. nóv. 1982, þar sem til að mynda hv. þm. Magnús H. Magnússon var spurður um afstöðu sína og síns flokks til þessara brbl. Ég vísa, með leyfi forseta, í þetta blaðaviðtal um afstöðu til laganna: „Það þori ég nú ekki að segja. Við þurfum náttúrlega ekki að fara í eina sæng með þeim til þess að hjakka þessum brýnustu málum í gegn. Það er nóg að veita hlutleysi á mjög takmörkuðu sviði til þess. Það má náttúrlega segja að það hjálpi þeim til þess að stjórna þessa mánuði - til þess að skrölta áfram.“ Ég verð að segja að mér er fullkunnugt um að þetta eru ummæli sem féllu ekki af neinni tilviljun. Umræður um þetta höfðu farið fram og þessar skoðanir höfðu heyrst. Hvert sambandið var við núv. hæstv. ríkisstj. hef ég ekki hugmynd um. En ég geri ráð fyrir að hæstv. forsrh. sé læs - ég geri ekki aðeins ráð fyrir því, mér er fullkunnugt um að svo er - og lesi væntanlega Morgunblaðið best allra blaða. Ég veit ekki hvort það var þetta eða eitthvað annað sem reiknað var með í þessum efnum. En því undirstrika ég þetta og rifja þetta upp, að auðvitað er átakanlegt að horfa á þetta stjórnkerfi, sem er úr sér gengið, horfa á það engjast vegna þessarar afgreiðslu þessa máls, segjandi eitt í dag og annað á morgun. Enn er það svo, eftir því sem mér hefur skilist, að allstór hópur, ef ekki meiri hluti hv. alþm., hefur ekki hugmynd um hvort þessi lög muni falla á jöfnum atkv. eða hvort einhver önnur leið verði farin. Þetta er ástandslýsing á hv. Alþingi á því herrans ári 1983. Mér er ekki kunnugt um hvort þessi yfirlýsing frá 10. nóv. 1982 stendur enn þann dag í dag. Mér er ekki heldur kunnugt um hvað kynni að hafa breyst, ef hún stendur ekki. Og ég veit ekki hvort hæstv. forsrh. er kunnugt um hvort eitthvað hefur breyst eða hefur ekki breyst í þessum efnum. Hæstv. forsrh., sem eðli málsins samkvæmt hefur áhuga á því að þessi lög komist í gegn, geri ég ráð fyrir, hefur ekki þurft að vaða í villu og svima t.d. um afstöðu þm., sem hér stendur, til þessa máls. En ég fæ ekki betur séð af þessari yfirlýsingu og mörgum öðrum yfirlýsingum, en svo hafi verið um þessa hnúta búið að eðlilegt sé að menn hafi vaðið í villu og svima um hver yrðu örlög þessara laga. Þetta er það sem þjóðinni hefur verið sagt. Þjóðinni er auðvitað fullkomlega ókunnugt um t.d. hvort sú yfirlýsing, sem hér hefur verið vitnað í, stendur eða stendur ekki. Þetta er mikið alvörumál og ekki síst vegna þess að auðvitað hangir fleira á þessari spýtu en það eitt, hvort þessi lög falla eða falla ekki. Nokkrir hv. þm. eru af prinsippstæðum andvígir því að gripið sé inn í frjálsa samninga, það er auðvitað alveg ljóst. Hér er líka allstór hópur hv. þm., og hann er því miður sennilega stærri, sem er nákvæmlega sama hvort og hvernig millifært er þarna og alls staðar annars staðar, og það er líka ljóst. Að vísu hef ég ekki haft aðstæður til að fylgjast með nákvæmlega síðustu vikur hvað hér er að gerast, en mér sýnist að raunverulega sé verið að leika ljótan leik. Auðvitað veit þjóðin öll að ef þessi lög falla gæti það gerst, að teknar væru allt annars konar ákvarðanir, sem fylgi þegar í kjölfarið. Og hverjar eru þær? Þær eru að þing verði rofið hið fyrsta. Og hvað þýðir það? Það þýðir að úrlausnum í stjórnarskrár - og þar með kjördæmamálum verður slegið á frest og guð einn veit hvað lengi, kannske í fjögur ár. Þetta er vitaskuld einnig kjarni þessa máls. En það sem hér er að gerast er að flokkakerfið, þetta gamla flokkakerfi, er ekki aðeins gersamlega úrlausnalaust í efnahagsmálum og kann engar aðrar leiðir en að fitla við vísitölu viðmiðun launa á þriggja mánaða fresti, heldur er það líka þverklofið í kjördæmamálunum, hver og einn einasti flokkur af þeim gömlu. Það er óravegur milli skoðana hæstv. forseta þessarar deildar, Sverris Hermannssonar, annars vegar og hv. þm. Péturs Sigurðssonar í kjördæmamálum. Það er óravegur á milli hv. þm. Sighvats Björgvinssonar annars vegar og hv. þm. Jóns Hannibalssonar hins vegar í kjördæmamálum. Svona má taka flokkakerfið upp og niður þvert og endilangt. Og vandinn er sá, að það sem gömlu flokkarnir vilja forðast er að sýna þjóðinni með hverjum hætti þetta hefur átt sér stað og á sér stað, að flokkakerfið er á flótta frá fólkinu. Leikurinn snýst fyrst og fremst um að menn ræða þessi lög og virðast ekki hafa hugmynd um hvort þau falla eða falla ekki. Menn leika sér að þingrofi og ákvörðun nýrra kosninga alveg gersamlega án tillits til hagsmuna þess fólks sem í landinu býr. Kjarni málsins er einfaldlega sá, að flokkakerfið í landinu er að þessu leytinu til öndvert við hagsmuni fólks sem landið byggir, því að ef svo væri ekki mundu menn tala um það bæði af ábyrgð og hreinskilni hvað það hefði í för með sér, ekki bara efnahagslega heldur stjórnkerfislega, ef þessi lög féllu. Ætla menn að rjúfa þing í kvöld? Ætla menn að rjúfa þing á morgun? Við lesum í fjölmiðlum boðskap frá skörungum Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu. Ég vísa í forsíðu Dagblaðsins í dag. Þar segir, með leyfi forseta: „Sjálfstæðismenn í stjórnarandstöðu á Alþingi hafa boðið stjórnarliðum að ganga til allsherjarsamkomulags“. - Og ég spyr, herra forseti: Um hvaða allsherjarsamkomulag er verið að tala? Ég á ekki þátt í því og telst ég þó vera 1/60 af þingliðinu. Þykjast þessir herramenn vera að gera eitthvert samkomulag fyrir hönd stjórnarandstöðunnar allrar? Ég veit t.d. ekki hvort hv. þm. Alþfl. eru hluti af því allsherjarsamkomulagi sem hér er verið að tala um. Ég veit ekki með hvaða rétti hv. þm. Ólafur G. Einarsson gengur fram fyrir skjöldu með þessum hætti. Og um hvað er verið að versla? Um hvað er verið að versla?  Nú skyldi maður halda að þetta væri uppspuni blaðamannsins, en svo er ekki. Hér segir: „„Það er rétt, við höfum boðið þetta,“ sagði Ólafur G. Einarsson, formaður þingflokks sjálfstæðismanna. „En þeir hafa ekki sinnt þessu enn sem komið er.““ Nei, hugsa sér hvað ríkisstj. í landinu er ókurteis, hefur ekki sinnt þessu enn sem komið er! Sannleikurinn er sá, að sé þessi útlagning rétt, að hér sé um að ræða eitthvert allsherjarsamkomulag, þá lýsi ég það sem helber ósannindi, þó ekki væri nema þegar af þeirri ástæðu að sá sem stendur hér á ekki þátt í samkomulagi af þessari tegund. Af forsíðufréttinni í Dagblaðinu í dag má ráða að þeir eru að reyna að semja á bak við tjöldin, og enginn á um það að vita, um brbl. Og um hvað semja þeir? Kosningadag. Eru þeir að tala um kjördæmamál? Eru þeir að tala um hagsmuni fólksins? Nei, nei, bara um kosningadag. Og fyrir hverja? Fyrir sig. Þeir eru að tala um þingrof. Þingrof fyrir hverja? Fyrir fólkið í landinu? Nei, fyrir sig.  Það er þetta, herra forseti, sem er kjarni þessa máls. Formaður þingflokks Sjálfstfl. segir það og staðfestir í fjölmiðlum í dag, að hann hafi farið - ég veit ekki til hverra - og boðið upp á samkomulag, ég veit ekki í nafni hverra, en lýsir því sem allsherjarsamkomulagi. Það er rangt. Það er ekkert allsherjarsamkomulag gert. Sé um að ræða lausnir á kjördæmamálum og öðrum þáttum stjórnarskrárinnar, sem sá sem hér stendur teldi t.d. eðlilegt að kæmi í kjölfar þessarar umr., með hverjum hætti sem atkv. fara að öðru leyti hér í dag, þá er það auðvitað skylda Alþingis að sjá svo til að slíkt eigi sér stað. En þessir herramenn eru ekki að semja um það og ætla sér ekki að semja um það. Þeir eru að hugsa um hvernig óbreytt völd fjórflokkanna í landinu, sem að vísu æ fleiri einstaklingar hrekjast frá, verði. tryggð óbreytt til skamms tíma. Hér er verið að gera samsæri gegn þjóðinni í þessu landi. Það er beinlínis óhugnanlegt að það skuli gerast með þessum hætti. Þegar Cicero, hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, hélt hér sína löngu og „elegant“ ræðu áðan og skýru að öllu leyti, þá minntist hann ekki á afleiðingarnar af því ef þessi lög falla. Okkur getur greint á efnislega. Mér er alveg ljóst að þeir sem styðja stjórnina ætla að greiða þeim atkv. Ég ætla að greiða atkv. á móti þeim og fleiri. En það sem menn þurfa auðvitað að átta sig á er eftirleikurinn - og ekki eftirleikurinn aðeins efnahagslega, heldur eftirleikurinn stjórnarfars- og stjórnkerfislega, en það neita menn að ræða hér fyrir opnum tjöldum. Og af hverju er það? Af hverju er það ekki rætt, því að vitaskuld skiptir máli hvað það þýðir? Það skiptir máli stjórnarskrárlega, það skiptir máli að því er varðar jöfnun atkvæðisréttar og það skiptir máli að öllu leyti. En það er ekki rætt, heldur eru menn að hóta hver öðrum bak við tjöldin með þingrofi, svo vafasamur sem sá réttur vissulega er, þingrofsrétturinn, og með hverjum hætti því verði beitt. Það vil ég segja, að að þessu leytinu til hef ég fyllstu samúð með hæstv. forsrh. Hann hefur marglýst því yfir að hans vilji stendur til þess að Alþingi hrökklist ekki frá með skít og skömm, eins og nú gæti staðið til að gerðist, fyrr en það hefur lokið við að afgreiða hin brýnustu mál, og þá verða stjórnarskrár- og kjördæmamálin fyrst og fremst. En upp gæti komið sú staða að í kjölfar þess að þessi lög falla yrði hæstv. forsrh. nauðbeygður til þess af flokkavaldinu, sem óttast umr. um kjördæmamálin, sem óttast aðrar umr. sem af því mundu leiða, að láta Alþingi hrökklast frá með þingrofi til að koma í veg fyrir breytingar og umr. Þetta er, hv. alþm., mjög alvarlegt mál ef það þróast með þessum hætti. Það er þetta sem er kjarni þessa máls. Nú veit auðvitað enginn hvað gerist. Gerist það hér að þessi lög falla, sem allt lítur út fyrir að gerist, virðast ekki nema örfáir menn hafa um það hugmynd - ég fullyrði að allur þorri alþm. hefur ekki þá hugmynd - hver eftirleikurinn verður í kvöld eða á morgun. Það eina get ég þó fullyrt, að innan flokkanna fjögurra, þessa flokkakerfis, sem er að ganga sér til húðar, sem samsvarar ekki lengur þeim lífsskoðunum sem fólk hefur í þessu landi, stendur sameiginlega vilji til eins, og þó raunar svo margs, að láta afleiðingarnar verða með þeim hætti að engar breytingar verði gerðar á stjórnarskrá lýðveldisins, að aðstaða þeirra, völd þeirra, verði tryggð enn um sinn. Þetta, herra forseti, verðum við, sem reynum þó að hugsa svolítið lengra en um stofnanir þessa fjórhöfða kerfis, að reyna að koma í veg fyrir, sé það mögulega hægt. En flokkarnir hugsa auðvitað ekki svona. Vörnin fyrir hagsmunina er auðvitað ofar öllu öðru í þessu samfélagi. Ég vil, herra forseti, enn rifja upp það sem ég vísaði til áðan. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ríkisstj. hafi reynt að fylgjast með hvernig mál þróuðust á hinum kanti þessa stjórnkerfis, þ.e. meðal þeirra sem í stjórnarandstöðu eru. Ég vísaði hér í ummæli sem féllu í viðtali við Morgunblaðið hinn 10. nóv. 1982. Ég er ekki að vísa í þessi ummæli vegna þess að ég finni að því að menn skipti um skoðun. Allir skynsamir menn hljóta að skipta um skoðun öðru hverju. Ég er að vísa í þessi ummæli vegna þess að afstaðan til þessara laga var þarna gerð að verslunarvöru. - Ég sé að hv. þm. er farinn úr salnum. Það mundi ég líka gera í hans sporum. - Í þessu viðtali var verið að lýsa því að afstaðan til þessara laga kynni að vera til sölu og kaups. Og því spyr ég núna, fjórum mánuðum seinna: Kynni að vera að eitthvað slíkt væri líka uppi á teningnum nú og ástæðan fyrir þessum sinnaskiptum, sem mér sýnist hér hafa átt sér stað, sé líka kaup og sala, en bara með öðrum hætti? Þetta, herra forseti, kynni að vera alvarlegt mál. Auðvitað skipta annars vegar höfuðmáli efnisatriði málsins. Efnisatriði málsins eru þau, að fram fór helmingslækkun verðbóta á laun. Sú helmingslækkun tók gildi 1. des. Þeim aðferðum hlýt ég að vera andvígur og af þeim ástæðum greiði ég atkv. gegn þessum lögum, þó svo mér sé ljóst að allur aðdragandi þeirra og allur aðdragandi þessa máls er auðvitað hjákátlegur, að vera að greiða atkv. um lög mörgum mánuðum eftir að þau hafa raunverulega tekið gildi. Engu að síður er það prinsipafstaða að samningar skuli vera frjálsir og án inngripa ríkisvalds, þ.e. sömu ástæður t.d. og ollu því að ég var andvígur inngripum ríkisstjórnar hv. þm. Geirs Hallgrímssonar á sínum tíma í samninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, svo að nokkuð sé nefnt. Þessi prinsipafstaða ræður því að þessi lög er ekki hægt að styðja. Annað atriði þessara laga var það, að láglaunabætur sem námu 50 millj. kr. voru greiddar út í des. Við vitum náttúrlega af dapurri reynslu að þær útborganir mistókust meira og minna, lentu allt annars staðar en þeim var ætlað o.s.frv. Þetta er auðvitað búið og gert, en engu að síður vittaus aðferð. 
            

Ekki samtal á fundinum.

Olíusjóður er allt annað mál, hv. þm. Olíusjóður er allt annað mál og kemur þessu máli ekkert við.

Ég þykist vita að hv. ræðumaður eigi langt eftir af máli sínu og vildi þess vegna fara fram á það við hann að hann frestaði ræðu sinni við fyrstu hentugleika.

Ég skal bara fresta henni núna. – Fundarhlé. Herra forseti. Í ræðu minni hér fyrr í dag var ég í raun og veru aðeins að endurtaka röksemdir, sem hér hafa margoft verið fluttar mánuðum og árum saman, andstöðu við það inngrip í frjálsa samninga sem 1. gr. þessa frv. gerði og gerir ráð fyrir. En um leið var ég að lýsa bæði áhyggjum mínum og ábyrgð á hendur fjórflokkakerfinu hér á hinu háa Alþingi og í landinu vegna þess ábyrgðarleysis, sem gætir í meðferð þessa frv., með því að engin umr. hefur farið um það hvað við taki í stjórnkerfislegu og stjórnarfarslegu tilliti. Mér sýnist að þingrofshótanir svífi hér um sali. Ég endurtek þær fullyrðingar mínar frá því fyrr í dag. að ástæðan fyrir þessu kemur auðvitað ekkert efni þessa máls við, heldur er það staðreynd, sem þjóðin verður að fá um að vita og mun fá um að vita, að fjórflokkarnir hafa ekki komið sér saman í kjördæmamálinu. Allar upplýsingar um það með hverjum hætti það mál gengur fyrir sig sýna flokkakerfi sem er klofið niður í rót. Ef þessir sömu fjórflokkar ætla sér að nota þetta mál til þess í raun og veru að sprengja stjórnarfarið hér í loft upp, í kjölfar þess að þessi lög kunni að falla, þá er það þyngri ábyrgð en stjórnmálaflokkarnir fjórir fá risið undir. Af þessum ástæðum vildi ég í þessari umr. fá svör við því frá hæstv. forsrh. eða öðrum talsmanni hæstv. ríkisstj., hvað menn, í kjölfar þess að þessi lög hafa fallið, hyggist fyrir í stjórnarfarslegum efnum. Ég tel skylt að þjóðin fái um það að vita, því að ef að jafn alvarlegum þætti stjórnkerfisins sem þingrof auðvitað er, að ekki sé talað um við aðstæður eins og þær sem nú eru ef til þess kann að koma innan ekki margra klukkustunda, sem vel getur verið, þá verða menn auðvitað að fá til þess tækifæri og hafa til þess aðstöðu að vega það og meta í heild sinni. Það breytir að ég hygg engu um afstöðu mína eða annarra til frv. efnislega. En kjarni málsins er þessi, að rök með slíkri gerð, ef hún stendur fyrir dyrum, verða að heyrast og þar með einnig rökin á móti, því að öðrum kosti er hér um að ræða samsæri flokkakerfisins í landinu, allra flokkanna fjögurra. Og af hvaða ástæðum? Vegna þess að kerfið kemur sér ekki saman. Það á ekki við eingöngu um efnahagsmálin, heldur miklu frekar um kjördæmamálið. Þetta er slíkur kjarni málsins, að á svig við hann má ekki ganga í þessari umr. Af þeirri ástæðu er hæstv. forsrh. eða annar talsmaður hæstv. ríkisstj. spurður hér og nú: Hvað mun fall þessara laga, sem hugsanlega er ljóst að muni falla, hafa í för með sér á næstu klukkustundum eða dögum í stjórnarfarslegum efnum? Þetta er auðvitað aðalatriði málsins og það ber að ræða samtímis því sem verið er að ræða örlög þessa máls. Ég ítreka þessa spurningu til hæstv. forsrh. Í annan stað vil ég leggja þá spurningu fyrir hv. formann þingflokks Sjálfstfl., Ólaf G. Einarsson, eða annan talsmann Sjálfstfl., ef hann er ekki viðlátinn þessa stundina, hvað þau ummæli á forsíðu Dagblaðsins í dag tákni að boðið hafi verið upp á allsherjarsamkomulag, eins og það er orðað, um afgreiðslu þingmála, þingrof og kosningadag, sem og samkomudag nýs þings. Þetta er staðfest í blaðinu í dag og haft beint eftir hv. þm. Ólafi G. Einarssyni. Í fyrsta lagi er þetta rangt. Hér er ekki um allsherjarsamkomulag að ræða, þó ekki væri nema af þeirri ástæðu, að sá sem hér stendur er ekki aðili að því. Mér er ekki kunnugt um að hv. þm. Alþfl. séu heldur aðilar að slíku tilboði. En ég vildi fá upplýsingar um hvort svo er. Því spyr ég: Hvað er hér á seyði? Hvers konar samninga er verið að gera á bak við fólkið í landinu? Vitaskuld hefur fólkið í landinu áhuga á örlögum þessa frv., sem flestir eru eflaust á móti. En það hefur líka áhuga á öðru. Það hefur áhuga á því hvort Alþingi gegnir skyldum sínum. Það hefur áhuga á því að fá að vita hvort og þá hvernig stjórnarskrá eða kjördæmaþáttur hennar einn verður afgreiddur. Þessi þjóð á ekki skilið það samsæri gegn henni sem hér er hugsanlega verið að framkvæma af flokkakerfi þverklofnu upp og niður. Ég vil ítrekað spyrja hv. talsmann Sjálfstfl., í tilefni af þessum ummælum í dag, um hvaða allsherjarsamkomulag sé hér verið að tala og í hvaða umboði þessir menn hafi farið til ríkisstj., sem skýrt var frá í dag, og boðið upp á eitthvert allsherjarsamkomulag. Í hvaða umboði hafa þeir gert það? Ég krefst þess, herra forseti, vegna þess að þessi ummæli eru höfð eftir hv. þm. stjórnarandstöðuarms Sjálfstfl., að þeir upplýsi í hverra umboði þeir buðu upp á slíkt allsherjarsamkomutag. Mér þætti einnig vænt um ef mín fyrri flokkssystkin vildu upplýsa hvort þau eru aðilar að þessu allsherjarsamkomulagi, sem ég satt að segja efast um. Og um hvað er þá verið að tala? Ég nefndi það í þriðja lagi í framsögu minni, þeirri ræðu sem ég hélt hér í dag, að einn af hv. þm. Alþfl., Magnús H. Magnússon, hefði lýst því í viðtali við Morgunblaðið hinn 10. nóv. s.l. að hann vildi semja við ríkisstj. að uppfylltum tilteknum skilyrðum um að þessi lög færu í gegn. Nú veit ég ekki hvort það var þetta viðtal eða önnur ummæli, sem að baki því kunna að hafa búið, sem orsökuðu það að aftur og aftur lýsti hæstv. forsrh. því yfir að hann gerði sér vonir um meiri hluta. Það er undarlegur umsnúningur andans að mælast til þess að lög séu samþykkt eða þeim veitt brautargengi með hlutleysi, áður en þau komast til framkvæmda, en ætla síðan að fella þau eftir að þau hafa verið framkvæmd. Það væri út af fyrir sig fróðlegt bæði fyrir þingið og þjóðina að fá að heyra það frá talsmönnum Alþfl., hv. þm., hverju þessi umsnúningur sætir, því að mér er kunnugt um það, að þetta blaðaviðtal varð ekki til á mínútuupphlaupi eða fyrir tilviljanir. Við skulum hafa það alveg klárt að viðtalið varð ekki til með þeim hætti. Upp á þetta var boðið 10. nóv. Það virðist ekki standa ennþá. Þjóðin á heimtingu á að fá að vita hvort staða málsins hafi um eitt skeið verið þannig, að hæstv. ríkisstj. hafi talið sig hafa meiri hl. fyrir brbl. Ég endurtek það sem sagt var hér í dag, að því aðeins nefni ég þetta, að vitaskuld er það fyrir neðan allar hellur að mál eins og þetta gangi kaupum og sölum. Það er það sem er kjarni málsins. Og ég endurtek það, að að því er sjálfan mig varðar og allmarga hv. þm. aðra, þar á meðal allnokkra af mínum fyrri flokkssystkinum, þá hefur ekki verið um neina slíka sölustefnu að ræða. Það var alveg ljóst frá upphafi að ekki stóð til að styðja þessi lög af prinsipástæðum. En ég fullyrði að það gildir ekki t.d. um alla mína fyrri flokksbræður. Ég vísa enn í þetta viðtal frá 10. nóv. og því spyr ég. Ég mundi ekki vera að rifja þessa leiðindasögu upp af öðrum ástæðum en þeim að ég fæ ekki betur séð en sömu hlutir séu að gerast núna, en með öfugum formerkjum. Nú eigi nefnilega að hegða sér svo gagnvart þessum lögum, ekki vegna efnis málsins, enda væru þá orðnar breyttar niðurstöður, heldur vegna þess að flokkakerfið vilji koma í veg fyrir það að þjóðin - og flokkakerfið notast þá auðvitað við sína fjölmiðla og það fjölmiðlavald sem það hefur - fái að vita hve það sjálft er úrræðalaust í kjördæma- og stjórnarskrármálum. Þá er verið að leika svo ljótan leik að engu tali tekur. Þá er þessi stofnun að fremja óhæfuverk gagnvart fólkinu í landinu. Ef leikurinn er til þess eins gerður að fara framhjá efnisatriðum málsins og keyra þjóðina út í kosningar til þess að hún fái ekki um það að vita, að flokkakerfið er ekki aðeins ónýtt í efnahagsmálum, heldur í kjördæma- og stjórnarskrármálum. Og þess vegna væri hægt að fara yfir flokkakerfið þvert og endilangt. Ég fullyrði að það er eins mikill munur á milli hv. þm. Karvels Pálmasonar og Jóns Hannibalssonar í kjördæmamálum eins og á milli dags og nætur. Þetta er ekki sagt um þá sem einstaklinga, það er verið að lýsa stjórnmálaflokkunum.  Herra forseti. Ég hef varpað fram fsp. í fyrsta lagi til hæstv. forsrh. eða annars talsmanns ríkisstj. um þær fyrirætlanir sem uppi hljóta að vera í stjórnarfarslegum efnum að þessum lögum föllnum. Í öðru lagi - og þá gef ég mér þá forsendu sem ég auðvitað get þó ekki sagt um með vissu en tel þó að sé nokkuð borðliggjandi - í öðru lagi hef ég varpað fram fsp. til hv. þm. Ólafs Einarssonar eða annars talsmanns Sjálfstfl. um þá furðulegu frétt, sem er að finna á forsíðu Dagblaðsins í dag. Ég spyr einfaldlega: Í hvaða umboði er maðurinn að tala? Ég skýt því hér inn, að það er a.m.k. ekki í mínu umboði. Síðan í þriðja lagi hef ég spurt hv. þm. Alþfl., sem lýstu yfir um miðjan nóv. allt annars konar afstöðu, þá voru þeir tilbúnir að semja, með hverjum hætti þessi sinnaskipti hafi átt sér stað. Ég segi svo í lok þessa máls míns, að ef það sem stendur til að gera er að rjúfa hér þing með snöggum hætti, í kjölfar þess að þessi lög eru fallin, og í fyrsta lagi auðvitað að hlaupast frá efnahagsmálum, í annan stað að hlaupast frá kjördæma- og stjórnarskrármálum, þar sem þetta flokkakerfi hefur a.m.k. undanfarin misseri reynst vera á hvorum vettvanginum um sig gersamlega óhæft, þá er engu að síður augljóst að það er gert af þeim ástæðum einum, að í þessari örvæntingarfullu stöðu halda þeir að með þeim hætti helst geti þeir teygt sig með bestum hætti. Það eru þá hagsmunir flokkanna, sem eru öndvert við hagsmuni fólksins í landinu. Ég vara alvarlega við því að slík óhæfuverk verði framin andspænis fólkinu í landinu, andspænis þeim málefnum sem um er að tefla bæði í efnahagsmálum og í stjórnarskrármálum. Auðvitað vill maður ekki trúa því, að það sé þetta ábyrgðarleysi, þessir samtvinnuðu og sameiginlegu hagsmunir flokkanna fjögurra, sem meginmáli skipti í þessum efnum. Ég óska, herra forseti, mjög eftir því, að þeim spurningum sem hér hafa verið bornar fram verði svarað áður en þessi lög koma til endanlegrar afgreiðslu.



Herra forseti. Ég skal ekki verða til að lengja þessa umr. um frv. til l. um efnahagsaðgerðir, enda lýsti formaður þingflokks Alþfl. því yfir hér á föstudag, þegar þetta mál var til umfjöllunar, að við mundum ekkert gera, Alþfl.-menn, til að tefja afgreiðslu þessa máls. Ég kem hér upp í ræðustól að gefnu tilefni til að beina einni ákveðinni spurningu til hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar. Ég ætla ekki að ræða efnislega um frv. sjálft, en ég tel að það sé rétt að fram komi afstaða Guðmundar J. Guðmundssonar miðað við hans fyrri yfirlýsingar varðandi þetta frv. Fyrri yfirlýsingar hans frá því fyrir áramótin, sem hægt er að vitna til í fjölmiðlum, voru á þá leið að það væri ýmislegt sem þyrfti að koma fram hér á Alþingi og fást samþykkt ef hann ætti að greiða þessu frv. atkv. sitt. Hér höfum við á borðum okkar nál., sem m.a. hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson skrifar undir. Ekki er að finna í því nál. að hann hafi neinn fyrirvara á sinni afgreiðslu varðandi það mál sem ég sérstaklega vil gera hér að umtalsefni. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson talaði um það fyrr í vetur í fjölmiðlum, að það væri ýmislegt sem þyrfti að koma fram í sambandi við þessi brbl. Þar átti hv. þm. við m.a. frv. um orlof, sem nú hefur orðið að lögum, og eins minntist hv. þm. á lánskjaravísitöluna, þ.e. samræmingu kaupgjaldsvísitölu og lánskjaravísitölu, þannig að greiðslubyrði lána hækkaði ekki meira en sem nemur hækkun launa. Ég vil með leyfi forseta vitna hér í ummæli Guðmundar J. Guðmundssonar, sem komu fram í Þjóðviljanum. Fyrirsögnin er á þessa leið: „Mun Guðmundur J. Guðmundsson styðja brbl.“ Síðan er haft eftir honum orðrétt, með leyfi forseta: „Ég set því það að skilyrði, að verði það meginatriði ekki virt, að meiri byrðar verði lagðar á aðra en láglaunafólk, mun ég standa fastur á því að greiða atkv. gegn brbl. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega nefna það og ég geri það að stóru máli, að lánskjaravísitala verði látin fylgja kaupinu, þannig að verkafólk geti staðið undir þeim dýru lánum sem það neyðist nú til þess að taka.“ Það þarf ekki að orðlengja það, að það skiptir mjög verulegu máli fyrir launafólk, og húsbyggjendur kannske sérstaklega, að þetta mál verði leiðrétt. Fyrir Alþingi liggur nú frv. um þetta mál, sem var lagt hér fram í októbermánuði og hefur legið lengi fyrir fjh.- og viðskn. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson á sæti í fjh.- og viðskn. Það hefðu því átt að vera hæg heimatökin fyrir Guðmund J. Guðmundsson að spyrjast fyrir um þetta frv. í fjh.- og viðskn. um leið og fjh.og viðskn. fjallaði um brbl. Þar sem ég hef leitað fyrir mér í því máli hef ég frétt það, að hann hafi ekki gert tilraun til þess að fá málið afgreitt út úr nefnd. Það má vera að það sé rangt. Þá leiðréttir hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson það hér á eftir. En ég vænti þess að hann svari minni spurningu. Því er mín spurning til Guðmundar J. Guðmundssonar: Ætlar Guðmundur J. Guðmundsson að greiða atkv. með brbl. núna þegar þau koma til atkv. án þess að frv. varðandi lánskjaravísitöluna hafi verið samþykkt? Það er spurning um það, hvort Guðmundur J. Guðmundsson ætlar að standa við það sem hann hefur sagt í þessu máli hér áður.