Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.og viðskn. Ed. hefur tekið til athugunar frv. til l. um breyt. á lögum nr. 46 frá 1965, um eftirlaun alþingismanna, lögum nr. 47/1965, um eftirlaun ráðherra, svo og lögum nr. 29 frá 1963, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sbr. lög nr. 49/1973, lög nr. 21/1975 og lög nr. 98/1980, um breyting á þeim lögum. Nefndin hefur rætt frv. og leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Fjarverandi við afgreiðslu málsins í nefndinni voru hv. þm. Gunnar Thoroddsen og Ólafur Ragnar Grímsson, en undir nál. skrifa Guðmundur Bjarnason, Kjartan Jóhannsson, Lárus Jónsson, Sigurlaug Bjarnadóttir og Davíð Aðalsteinsson.



Herra forseti. Fjh.og viðskn. Ed. hefur tekið til athugunar frv. til l. um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, nr. 52 frá 1966. Frv. þetta kemur frá Nd. Þar voru gerðar á því tvær breytingar. Nefndin hefur rætt frv. og leggur til að það verði samþykkt eins og það var afgreitt frá Nd. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru hv. nm. Gunnar Thoroddsen og Ólafur Ragnar Grímsson, en undir nál. skrifa Guðmundur Bjarnason, Kjartan Jóhannsson, Lárus Jónsson, Sigurlaug Bjarnadóttir og Davíð Aðalsteinsson.



Herra forseti. Ég tala fyrir stjfrv. um breytingu á lögum nr. 56 frá 1978, um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, sbr. lög nr. 13 frá 1979, um breytingu á þeim lögum. Í skýrslu ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum, sem lögð var fyrir Alþingi í febrúarmánuði, segir m.a. svo um verðlagsmál: „Í verðlagsmálum verði við það miðað að draga úr opinberum afskiptum af verðmyndun og auka sveigjanleika í verðmyndunarkerfinu, samkv. frv. sem lagt verður fram á Alþingi á næstu dögum“ - en það er þetta frv. - „Tekið verður upp nýtt fyrirkomulag sem miðar að því að verðgæsla komi í vaxandi mæli í stað beinna verðlagsákvæða.“ Frv. það, sem hér er lagt fram, er liður í að hrinda í framkvæmd þeirri stefnumörkun ríkisstj. í verðlagsmálum sem fram kemur í skýrslunni. Í því skyni felur frv. í sér breytingu á 8. gr. laga nr. 56 frá 1978, sbr. 59. gr. laga nr. 13 frá 1979, en jafnframt eru gerðar nokkrar aðrar breytingar á lögunum frá 1978, þar sem framkvæmd þeirra hefur leitt í ljós nokkra agnúa sem æskilegt er að nema burt. Það er rétt að nefna nokkra af þessum agnúum. Vil ég fyrst aðeins ræða hið svokallaða prósentuálagningarkerfi í versluninni, sem hefur tíðkast hér á landi um áratugi, eins og kunnugt er. Það er alkunna að menn eru nú orðið yfirleitt sammála um það, enda liggur það í eðli málsins, að prósentuálagningarkerfið hvetur ekki til hagkvæmra innkaupa þar sem álagningin í krónum talið er þeim mun hærri sem innkaupsverðið er hærra. Ítarlegar kannanir Verðlagsskrifstofunnar hafa leitt í ljós að innkaup til Íslands eru óhagstæðari en innkaup til nágrannalandanna. Menn hafa í raun og veru enga aðra skýringu á þessu en þá, að þetta kerfi hefur það í för með sér að verslunin hefur samið um há umboðslaun erlendis til þess að skapa grundvöll fyrir, að því er hún telur, sómasamlegri afkomu. Ég man t.d. eftir því, þegar ég var um árabil endurskoðandi Sambands ísl. samvinnufélaga, að þá voru umboðslaun Sambandsins verulega há, og sama er að segja um aðra verslun í landinu. Nú leikur grunur á að þessi umboðslaun skili sér ekki nándar nærri til landsins. Ég skal ekki leggja dóm á það, ég hef engin einstök dæmi að nefna í því efni, en það leikur grunur á því. Og í öllu falli hefur þetta kerfi haft það í för með sér, að innkaup til Íslands eru óhagstæðari en til annarra nágrannalanda og af því leiðir að sjálfsögðu að við greiðum meira út úr landinu fyrir vörur en ástæða væri til. Eins og ég sagði áður hafa menn enga aðra skýringu á þessum mismun en þá, að við búum hér við allt annað kerfi en allar þjóðirnar í kringum okkur sem hafa afnumið þetta prósentuálagningarkerfi fyrir áratugum. Á stríðsárunum voru höft og skammtanir í þessum málum yfirleitt hjá flestum þjóðum, en eftir stríðið var þetta afnumið og hefur það verið svo um áratugi. Hið opinbera verðmyndunarkerfi hefur í ýmsum tilvikum þjappað saman einstaklingum úr einstökum starfsgreinum til að þrýsta sameiginlega á um hækkun verðtaxta og dregið þannig úr samkeppni. Og reynsla yfirvalda er sú, að kröfur þessara hópa um verðhækkanir miðist gjarnan við að rekstur, sem er lakari en í meðallagi, geti starfað áfram án tillits til þess, hvort það er þjóðhagslega æskilegt. Hér hefur vantað hvatningu til hagkvæms rekstrar og góðrar stjórnar fyrirtækja. Annmarkar þessa ósveigjanlega álagningarkerfis hafa einnig komið fram í þjónustuiðngreinum þar sem dæmi eru um að seldar hafa verið út fleiri vinnustundir en unnar hafa verið, í því skyni að ná endum saman í rekstri. Því er einnig haldið fram, að hin ósveigjanlegu ákvæði hafi dregið úr áhuga stjórnenda viðgerðarverkstæða til að fjárfesta í framleiðniaukandi tækjabúnaði þar eð álagningin miðist við fasta krónutölu fyrir hverja útselda vinnustund. Einnig mun það satt vera, að einhver brögð séu að því, að verslanir hafi minni áhuga á að selja innlenda iðnaðarframleiðslu vegna takmarkaðrar álagningar og haldi þá frekar fram hinum erlenda iðnaði. Það leiðir m.a. af sér að meira er af honum keypt. Hin ströngu verðlagsákvæði hafa slævt verðskyn neytenda. Neytendur telja að hið opinbera verðlagseftirlit og hinn opinberi stimpill á verðlagsprósentu sé nægileg trygging og vernd fyrir þá fyrir lágu verði og fyrir góðri þjónustu. Það þarf auk þess geysilegan herskara eftirlitsmanna til að tryggja að hinni opinberu álagningu sé fylgt. Það er fjarri því að Verðlagsskrifstofan og starfslið hennar hafi aðstöðu til að fylgja þessu eftir eins og raunar þyrfti fyrst verið er með þetta kerfi. Það þarf, eins og ég sagði, herskara eftirlitsmanna til þess að svo geti orðið. Það mætti tína til fleiri dæmi. Ég skal láta þessi nægja við þessa umr., en vísa að öðru leyti um þetta og nokkur atriði, sem ég ræði ekki í þessari framsöguræðu, til ítarlegri framsöguræðu sem ég flutti við 1. umr. málsins í Nd. Sú stefnubreyting, sem felst í yfirlýsingu ríkisstj. og þeim breytingum sem hér er lagt til að gera á verðlagslögunum, tekur mið af framkvæmd þessara mála eins og hún er hvað þróuðust á Norðurlöndum. Hefur þegar verið hafist handa um nokkurn undirbúning að þessum grundvelli í Verðlagsstofnuninni. Eins og fram kemur felur frv. í sér að verðlagsráð geti heimilað að fella verðlagningu undan verðlagsákvæðum þar sem samkeppni að mati ráðsins er nægileg til þess að tryggja æskilega verðmyndun og sanngjarnt verðlag. Er gert ráð fyrir að eftirlit með þróun verðlags og verðmyndun í þeim flokkum vöru og þjónustu, sem undanþegin kunna að verða verðlagsákvæðum, verði í formi svokallaðrar verðgæslu. Verðgæslan byggist einkum á eftirfarandi fjórum þáttum: 1. Upplýsingasöfnun um verðlag og verðbreytingar á vörum og þjónustu. 2. Athugunum á verðmyndun og verðlagsþróun. 3. Viðræðum og samningaumleitunum við fyrirtæki og samtök með það fyrir augum að reyna að draga úr verðhækkunum. 4. Upplýsingamiðlun til stjórnvalda og almennings um verðbreytingar og verðlagsþróun. Rétt er að skýra nánar hvað í þessu felst. Breytingin er fólgin í því, að þegar verðlagsráð telur, að samkeppni sé nægileg, og fellir niður prósentuálagningarregluna, þá verðleggja fyrirtækin sjálf vöruna. Hins vegar er skylt að tilkynna til Verðlagsstofnunar breytingar á vöruverði. Hún tekur síðan þessar tilkynningar til athugunar. Þar með gefst Verðlagsstofnun og yfirvöldum ráðrúm til að ganga úr skugga um hvort áformuð verðbreyting sé í samræmi við eðlilegar kostnaðarhækkanir. Tilkynningarskyldunni er ætlað að ná til svo margra tegunda vöru og þjónustu að góð yfirsýn fáist yfir þróun verðlags í einstökum greinum. Til að tryggja að verðlagsyfirvöld fái þær upplýsingar, sem þau telja nauðsynlegar til að fylgjast með verðmynduninni, eru í lögunum mjög ríkar heimildir fyrir þau til gagnasöfnunar. Ég hef ætíð verið þeirrar skoðunar, að frjáls samkeppni milli einkaverslunar og samvinnuverslunar og einnig innbyrðis ásamt virkri verðgæslu og sterkum neytendasamtökum sé líklegasta leiðin til að tryggja lægsta vöruverð, vörugæði og góða þjónustu. Ég vil svo taka það fram, að miðað við aðstæður okkar hagkerfis verður að fara fram með gætni í þessum málum og fá sem flesta til að standa að þessu. Ég vil þó vara við þeirri trú, að þessi stefnubreyting í verðlagsmálum valdi mjög miklu um að ráða niðurlögum hinnar miklu verðbólgu sem hér hefur ríkt um langan tíma. Þar koma að sjálfsögðu margir aðrir þættir efnahagskerfisins til sögunnar. Hins vegar er þessi stefnubreyting eitt af fyrstu skrefunum í þeirri kerfisbreytingu sem ríkisstj. vill gera í okkar efnahagskerfi, sem stuðlað gæti að hjöðnun verðbólgu án þess að ganga á kaupmátt launa. Þá verður að telja það framför í stjórnarháttum, að verðlag á einstökum vörum sé ekki lengur að velkjast á borði sjálfrar ríkisstjórnarinnar. Áður en ég geri grein fyrir frv. í einstökum atriðum vil ég leggja áherslu á nokkur meginatriði: 1. Alþingi og ríkisstj. marka hina pólitísku stefnu í verðlagsmálum og setja ramma um meðferð þeirra mála. 2. Við það að draga úr opinberum afskiptum af verðmyndun og auka sveigjanleika í verðmyndunarkerfinu með virkri verðgæslu í stað beinna verðlagsákvæða er verið að leggja mikla ábyrgð á hendur verslunarinnar í landinu og fyrirtækjanna, svo og neytenda, Verðlagsstofnunar og verðlagsráðs. Ábyrgð verslunarinnar verður mikil og vel eftir því tekið hvernig tekst til. 3. Fara verður fram með gætni við framkvæmd hinnar nýju stefnu og reyna að mynda víðtæka samstöðu innan skynsamlegra marka. Það má segja að í raun og veru sé um að ræða fimm meginbreytingar í þessu frv. 1. Samkeppnisnefnd verði lögð niður, en verðlagsráð taki við störfum hennar. Þykir breytingin æskileg þar sem hætta er á að verksvið þessara tveggja aðila á sviði stjórnsýslunnar skarist, ekki síst nú þegar lögin eru að öllu leyti komin til framkvæmda. Þá þykir það horfa til einföldunar og vinnusparnaðar að einn aðill annist framkvæmd laganna í stað tveggja. 2. Lagt er til að sett verði á laggirnar þriggja manna nefnd er undirbúi mál fyrir verðlagsráð í því skyni að hraða málsmeðferð. Er og gert ráð fyrir að nefndin geti tekið ákvarðanir um einstök mál er heyra undir verðlagsráð en ekki er hægt að láta bíða til næsta fundar í ráðinu. Ákvarðanir þessar eru þó einungis til bráðabirgða. Vegna verksviðs nefndarinnar þykir rétt að verðlagsstjóri sér þar í forsæti og að stærstu hagsmunasamtök vinnumarkaðarins eigi þar sinn fulltrúa hvor. Það urðu smávægilegar breytingar í Nd. á frv. varðandi þessa nefnd. Önnur var sú, að þeir, sem nefndina skipa af hálfu Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambandsins, skuli ekki eiga sæti í verðlagsráði, heldur séu það aðrir menn sem þar komi til. Í öðru lagi var sú viðbót, að samþykki allra nefndarmanna þarf til að taka ákvarðanir í þessari vinnunefnd. Ég álit, að þessar breytingar hafi báðar verið til bóta, og er þeim algerlega samþykkur. 3. Lagt er til að verðlagsráð geti fellt verðlagningu undan verðlagsákvæðum án þess að ríkisstj. þurfi að veita sérstakt samþykki sitt til þess. Þá er og lagt til að Verðlagsstofnun geti skyldað aðila til að tilkynna stofnuninni verðhækkanir ef verðlagsákvæði hafa verið afnumin. Í ákvæðinu er enn fremur sleginn sá varnagli, að verðlagsráð geti gripið til ákveðinna aðhaldsaðgerða, þ. á m. hámarksverðs og hámarksálagningar, ef í ljós kemur að samkeppni er takmörkuð eða önnur tilgreind skilyrði eru til staðar. 4. Lagt er til að í lögin verði sett ný ákvæði um verðútreikninga. 5. Lagt er til að hámarks- og lágmarksfjárhæðir dagsekta, sem verðlagsráð getur lagt á þá er vanrækja að láta í té nauðsynlegar skýrslur og gögn í sambandi við framkvæmd laganna, verði afnumdar. Frv. fékk ákaflega ítarlega meðferð í Nd. og ég leyfi mér að vísa til nokkuð ítarlegri framsöguræðu sem ég flutti fyrir málinu þar. Ég vil leyfa mér að beina því til þeirrar nefndar, sem fær málið til meðferðar, að hún hraði meðferð þess svo að málið verði samþykkt á þessu þingi. Að þessari umr. lokinni legg ég til að málinu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á þskj. 710 hefur hv. fjh.- og viðskn. leyft sér að flytja frv. til l. um breytingu á lögum um stimpilgjald. Frv. þetta er flutt í samráði við hæstv. fjmrh. Efni þess er fyrst og fremst að jöfnunarhlutabréf skuli ekki vera stimpilgjaldsskyld þegar þau eru gefin út. Samkv. núgildandi lögum eru jöfnunarhlutabréf stimpilgjaldsskyld og hefur það valdið því, að menn hafa síður og jafnvel ekki gefið út jöfnunarhlutabréf. Þessi leiðrétting eða hreingerning á því ekki að hafa í för með sér tekjutap fyrir ríkissjóð, en á hinn bóginn stuðla að því, að menn geti með eðlilegum hætti gefið út jöfnunarhlutabréf svo að hlutabréf séu í takt við verðgildi.



Herra forseti. Við meðferð frv. þessa, frv. til l. um skattskyldu innlánsstofnana, í fjh.- og viðskn. gerði meiri hl. n. till. um breytingu á 7. gr. um gildistöku laganna. Þar inni höfðu verið ákvæði um gildistöku veltuskatts samkv. ákvæði nr. IV til bráðabirgða, en við gerð brtt. höfðu þessi ákvæði fallið niður. Leyfi ég mér því að bera hér fram brtt. við 7. gr. frv., svohljóðandi: „Við 7. gr. frv. bætist eftirfarandi mgr.: Ákvæði til bráðabirgða IV kemur þó til framkvæmda í fyrsta skipti vegna heildarinnlána í lok janúar 1982 og skal skattur vegna mánaðanna janúar, febrúar og mars greiddur 15. maí ásamt greiðslu fyrir apríl.“ Þetta er brtt. sem ég leyfi mér að leggja hér fram við 3. umr. um frv. til l. um skattskyldu innlánsstofnana.



Herra forseti. Ég hafði óskað eftir upplýsingum í hv. fjh.- og viðskn. um það, hvernig tekjuskattur og eignarskattur kæmi út í álagningu í ár miðað við fjárlög. Þessar upplýsingar liggja nú fyrir. Eins og kunnugt er gildir skattvísitalan 150 í ár, en komið hefur í ljós að tekjur milli ára, þær tekjur sem skattar leggjast á, hækkuðu um 53%. Reiknistofnun og Þjóðhagsstofnun hafa reiknað tekjuskatt að nýju og fengið út úr því dæmi að tekjuskattur verður 56.5 millj. kr. hærri en fjárlög gera ráð fyrir og sjúkratryggingagjald 2.5 millj. kr. hærri, þ.e. ríkissjóður fær 59 millj. kr. meiri tekjur af tekjuskatti og sjúkratryggingagjaldi en fjárlög gera ráð fyrir. Það frv., sem hér er til umr., er hins vegar um það að afla ríkissjóði tekna sem nema um 40 millj. kr. eða einhvers staðar á milli 40 og 50 millj. kr. Hér er um að ræða að tekjuskatturinn og sjúkratryggingagjaldið hækka mun meira en hér er verið að fara fram á að Alþingi samþykki með skatti á innlánsstofnanir. Þessar upplýsingar varða einnig aðrar hugmyndir um tekjuöflun sem hér hafa verið til umr. Mér vitanlega hafa þessar upplýsingar aldrei komið fram, þegar rætt hefur verið um breytingar á tekjum ríkissjóðs, fyrr en nú. Finnst mér þær allrar athygli verðar. Það virðist sem sagt ekki vera lát á því, að hæstv. ríkisstj. komi fram með hugmyndir um nýja skatta og hækkaða skatta jafnframt því sem hún hugsar sér að innheimta miklu meiri skatta, tekjuskatt og sjúkratryggingagjald, en fjárlög gera ráð fyrir.



Herra forseti. Ég hef ekki séð þær tölur eða útreikninga sem hv. þm. Lárus Jónsson vitnaði til áðan, og ég ætla alls ekki að vefengja þá. Ég geri ráð fyrir að hann hljóti að hafa þá eftir bestu heimildum. Ég vildi hins vegar mega benda hv. þm. á að það er ekki í fyrsta skipti nú að útlit er fyrir að bæði tekjur og útgjöld ríkissjóðs verði heldur meiri en fjárlög gera ráð fyrir. Munurinn á fjárlagatölum annars vegar og raunveruleikanum hins vegar hefur verið frá 10 og upp í 20%, ég held aldrei minni en 10% og allt að og yfir 20%, og það er auðvitað sýnt nú þegar að verðbólguþróun á þessu ári verður meiri en nemur reiknitölu fjárlaga sem, eins og menn þekkja, miðast við 33% milli ára. Og það er mjög ánægjulegt vegna þess að fyrirsjáanlegt er að útgjöld ríkissjóðs vaxa verulega umfram það sem fjárlög hafa gert ráð fyrir. Vitað er þegar um nokkra þætti útgjalda sem hafa greinilega verið vanáætlaðir í fjárlögum. Vil ég þar sérstaklega nefna kostnað við heilsugæsluna í landinu. Halladaggjöld verða greinilega miklu meiri á þessu ári en gert vár ráð fyrir í fjárlögum. Ég get upplýst hér að miðað við þær ákvarðanir, sem þegar hafa verið teknar í þessum efnum, er greinilega um að ræða a.m.k. 40–50 millj. kr. aukaútgjöld vegna heilsugæslukerfisins umfram það sem reiknað var með. Með þetta í huga, að útgjöldin muni verða meiri og í sumum tilvikum miklu meiri, eru það mjög ánægjuleg tíðindi sem hv. þm. Lárus Jónsson hefur boðað deildinni, að nokkuð fáist þar upp í svo að ekki ætti þá að verða halli á ríkissjóði af þessari ástæðu.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. er gjarnt að tala um ánægjuleg tíðindi þegar lagðir eru á nýir skattar eða fyrirséð er að skattar hækka fram úr áætlun. En ég held að það séu ekki ánægjuleg tíðindi fyrir þegna þjóðfélagsins þó að það séu kannske ánægjuleg tíðindi fyrir ríkissjóð. Ég vildi aðeins benda á í tilefni af því, sem hæstv. ráðh. sagði, að fjárlög mundu fara fram úr útgjaldamegin og þá væri það ánægjulegt að tekjurnar hækkuðu í sama mæli, að það eru auðvitað engin ný sannindi að svo er. En það, sem virðist ætla að gerast núna, a.m.k. fyrstu mánuði ársins, vegna gífurlegs innflutnings, er að tekjur ríkissjóðs, aðrar en tekju- og eignarskattur, ætla að fara miklu meira fram úr áætlun en útgjöldin, sem betur fer sjálfsagt fyrir ríkissjóð, en þarna er náttúrlega um að ræða skattaálögur. Þær upplýsingar, sem nú liggja fyrir, eru einfaldlega þær sem við í stjórnarandstöðu bentum þegar á við afgreiðslu fjárlaga, að skattvísitala væri of lágt áætluð. Hún er 150 og skattstigar hækka aðeins um 50%, en það, sem lagt er á tekjurnar, hækkar um 53%. Þetta þýðir sem sagt þá auknu skattbyrði sem ég var að tíunda áðan, 59 millj. kr.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir stjfrv. um námslán og námsstyrki. Þetta frv. var lagt fram í hv. Nd. og hefur hlotið þar mjög ítarlega meðferð í almennum umr. og nefndarstarfi, og held ég að mér sé óhætt að segja að gott samkomulag hafi verið um afgreiðslu frv. Menntmn. Nd. skilaði samhljóða áliti og lagði aðeins til að gerðar yrðu fáar breytingar á frv. eins og það var lagt fram í fyrstu. Engar grundvallarbreytingar voru gerðar á frv. E.t.v. er veigamesta breytingin sú í meðförum hv. Nd., að lok endurgreiðslutímabils skv. 4. mgr. 8. gr. lengist úr 30 árum í 40 ár, sem þýðir það nánast að skuldir við sjóðinn fyrnast almennt ekki á skemmri tíma en 40 árum. Þetta er liður í því að tryggja sem best endurgreiðslu lána og styrkja þannig eiginfjárstöðu sjóðsins sem telja verður annan aðaltilgang þessa frv. Á þetta atriði er vert að benda sérstaklega. Þá vil ég geta þess í sambandi við 3. gr. frv., þar sem opnaður er viss möguleiki fyrir námsmenn að kaupa sér lífeyrisréttindi á námstímanum, að hv. Nd. setti skýrari reglur um það efni heldur en voru í frv. eins og það var lagt fram af minni hálfu. Segir nú í frv., eftir breytingarnar í Nd., að þeir, sem rétt eiga á láni úr Lánasjóði ísl. námsmanna, skuli eiga þess kost að fá aðild að Söfnunarsjóði Lífeyrisréttinda. Þetta ákvæði, um að opna möguleika fyrir námsmenn til að kaupa sér lífeyrisrétt á námsárum, hefur að vísu sætt athugasemdum ýmissa sem annars styðja þetta frv. Og rétt er það, að hér er um nýmæli að ræða í sambandi við réttindi námsmanna. Hins vegar fullyrði ég að efasemdir margra um réttmæti þessa ákvæðis hafa farið dvínandi. Í umr. í Nd. varð ekki vart andstöðu gegn þessari hugmynd þegar til kastanna kom, eins og sést af meðferð hv. menntmn. þeirrar deildar á málinu og þessu atriði sérstaklega. Nd. gerði dálitlar breytingar á 7. gr., sem varða ábyrgð á lánum námsmanna, þ.e. að ávallt sé dyggilega gengið frá ábyrgðum með ábyrgðarmönnum meðan á námi stendur og þar til fyrsta afborgun fellur í gjalddaga, en síðan komi til annað öruggt ábyrgðarform og gert ráð fyrir því að ábyrgðarmenn losni undan ábyrgð sinni þegar námstímanum er lokið og búið er að greiða fyrstu afborgun. Þetta eru þær breytingar sem gerðar hafa verið á frv. síðan það var lagt fram og engar þannig að þær breyti megnefni frv., heldur eru því til styrktar og fyllingar. Ég bendi því enn á það, að frv. fékk mjög góða umfjöllun og góðar viðtökur í hv. Nd. Þar var enginn ágreiningur um málið. Ég vænti þess, að hv. Ed. taki frv. vel og treysti sér til að afgreiða málið sem lög áður en þingi lýkur. Um frv. er það annars að segja, að það var samið af fjölskipaðri nefnd sem í áttu sæti fulltrúar allra þingflokka og hagsmunasamtaka námsmanna og fulltrúar frá stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna. Nefnd sú, sem hér um ræðir, varð sammála um frv.-gerðina og mæltist til þess, að frv. yrði lagt fyrir Alþingi og gert að lögum. Því er óhætt að segja að víðtæk samvinna hefur verið um undirbúning þessa máls og ólíklegt að betri samvinna geti náðst í sambandi við undirbúning þingmáls en reyndin hefur orðið í sambandi við þetta frv. Engum blandast lengur hugur um að Lánasjóður ísl. námsmanna er nauðsynjastofnun í íslensku þjóðfélagi og hann á sér hliðstæður í nágrannalöndum okkar. Námslánakerfi er síður en svo séríslenskt fyrirbrigði. Þetta sérstaka lánakerfi hefur verið að þróast úr litlu síðustu 30 ár í umfangsmikla starfsemi á síðustu árum, en fyrstu lög um Lánasjóð voru sett 1952. Allir, sem af alúð kynna sér þessi mál, gera sér grein fyrir að umfang þessarar starfsemi getur naumast minnkað frá því sem er. Hins vegar verður að tryggja að námslánakerfið sé vel skipulagt og sé ekki fjárhagsbyrði á ríkissjóði umfram það sem eðlilegt getur talist. Vel mætti orða það svo, að æskilegt væri að námslánakerfið stæði undir sér sjálft eins og hver annar sjálfstæður rekstur. Og ég tek það fram að þetta frv. er einmitt spor í þá átt að námslánakerfið þróist þannig með árunum að bein fjárhagsbyrði ríkissjóðs fari minnkandi þótt varla geti hún horfið með öllu. Annars er fróðlegt að reyna að átta sig á því, hver fjárhagsbyrði ríkissjóðs hefur verið síðustu 10 ár vegna Lánasjóðs ísl. námsmanna. Sá samanburður leiðir í ljós að fjárhagsbyrði ríkissjóðs hefur ekki vaxið sé miðað við ríkisframlög til sjóðsins sem hlutfall af heildarútgjöldum fjárlaga. Þetta hlutfall hefur lengst af legið á bilinu 1.2% –1.5%. Ef það endurgreiðslukerfi, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., fær að njóta sín í framkvæmd munu eigin tekjur sjóðsins fara vaxandi og hlutfall beinna ríkisframlaga minnka að sama skapi. Það, sem ég var að segja um vöxt sjóðsins síðustu 30 ár og stöðugleika hans sem útgjaldaliðar á fjárlögum í a.m.k. 10 ár, sýnir augljóslega að námslánakerfið hefur unnið sér fastan sess í opinberum rekstri og á þar heima sem félagslegt réttindamál. Og á það legg ég áherslu, að námslánakerfið er fyrst og fremst félagslegt réttindamál sem er óhjákvæmilegt í nútímaþjóðfélagi. Það er hluti af þeirri stefnu að jafna lífskjörin í landinu. Námslánakerfið eyðir forréttindaaðstöðu í langskólanámi sem fullyrða má að hefði orðið lífseigt ef þessi starfsemi hefði ekki verið tekin upp. Þegar ég mælti fyrir þessu frv. í hv. Nd. fyrr á þessu þingi flutti ég alllanga og ítarlega ræðu um málið í heild. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka allt sem ég sagði þá, enda fylgir frv. skýr greinargerð með ýmsum fylgiskjölum. Ég vil þó í örfáum setningum benda á hver eru kjarnaatriði þessa máls. Í umr. um Lánasjóð ísl. námsmanna á undanförnum árum hefur tvö atriði löngum borið hæst. Annars vegar það áhugamál námsmanna að eiga kost á svokölluðu 100% láni, sem lengi hefur verið í reynd 85–90%, eins og nú er, en hins vegar það vandamál, sem snýr að fjárveitingavaldinu, að efla eigin tekjur sjóðsins. Aðalbreytingar, sem felast í þessu frv., beinast að þessum atriðum. Þannig gerir frv. ráð fyrir að tekið verði upp svokallað 100% lán, en að reglum um endurgreiðslu námslána verði breytt til þess að örva heildarendurgreiðslur til Lánasjóðsins og styrkja þannig fjárhag hans. Þetta er í raun og veru kjarni málsins. Breytingarnar, sem felast í frv., hafa þann tilgang að tryggja þessi kjarnaatriði, þ.e. 100% lán og tryggingu fyrir sem mestri endurgreiðslu lána. Eins og kerfið er nú vantar mikið á að lán endurgreiðist í heild. Háir það eðlilegri þróun og starfsemi sjóðsins og gerir það að verkum, að fjárhagsbyrði ríkissjóðs gæti hvenær sem er vaxið meira en góðu hófi gegnir eða fram yfir það sem ríkissjóður getur risið undir. Úr þessu er frv. m.a. ætlað að bæta og er áætlað að úrbætur á starfsemi sjóðsins hvað þetta snertir komi smám saman fram á næstu árum. Herra forseti. Ég hef reynt að stytta mál mitt, en vona eigi að síður að hér hafi mikilvægustu atriði málsins komið fram. Ég vænti þess mjög fastlega, að frv. geti orðið að lögum á þessu þingi, enda bendir undirbúningur málsins og viðtökur þær, sem það fékk í hv. Nd., til þess að svo ætti að geta orðið. Í undirbúningi málsins hefur af minni hálfu verið leitast við að fá um það sem víðtækast samstarf ólíkra aðila. Þetta frv. er ekki eins manns verk, heldur árangur af viðtæku samstarfi hinna ólíkustu aðila, enda sýnir þingsagan í 30 ár að lánasjóðsmál námsmanna hafa átt stuðningi og skilningi að fagna í öllum þingflokkum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, herra forseti, en vænti þess, að málinu verði vísað til 2. umr., þegar þessari er lokið, og til hv. menntmn.