Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessu máli mun hafa verið vísað til sjútvn., en henni ekki unnizt tími til að fjalla um það. Hins vegar er n. kunnugt um það frá Ed., og ég hygg því, að mér sé óhætt að fullyrða, að n. sé því samþykk, að málið nái fram að ganga.



Ég vil, áður en ég hef umr. um þetta mál, fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki málið af dagskrá, þar sem flm. brtt. á þskj. 511 er lasinn og getur ekki mætt á fundi. Ég geri ráð fyrir, að hv. flm. brtt. geti mætt á morgun eða a. m. k. á mánudaginn og geti þá reifað till. sína og tekið þátt í afgreiðslu málsins. Mér er kunnugt um, að hann hefur áhuga á máli þessu og hefur lagt rækt við það, og þar sem það hefur verið venja forseta að sýna tilhliðrunarsemi slíka sem hér er farið fram á, þá vænti ég, að hann verði við ósk minni og taki málið af dagskrá.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Ég vildi aðeins taka það fram, að mér finnst það engan veginn frambærileg rök fyrir frestun þessa máls, að hv. þm. Ísaf., sem flutt hefur hér brtt. við þetta, sé lasinn og geti ekki mætt á fundi. Það hefði ekkert verið við því að segja, þótt málinu hefði af þessum sökum verið frestað, ef þetta hefði verið fyrr á þingi og nægur tími fyrir hendi til þess að fjalla um málið, en þar sem nú er mjög áliðið þings, þá vinnst í raun réttri ekki tími til að verða við þessari ósk um að taka málið af dagskrá. Ég óska því, að umr. fari fram um málið, og þeir sem ræða vilja brtt. á þskj. 511. geta þá gert það við þessa umr.

Forseti (BG) : Þar sem mér virðast gildari rök hníga að því, að málið sé nú tekið til umr., heldur en að því sé frestað sökum lasleika hv. flm. brtt. á þskj. 511, hv. þm. Ísaf., þá sé ég mér ekki fært að verða við þeirri ósk að taka málið af dagskrá.



Ég vænti þess þá, að hæstv. forseti reikni mér ekki til ræðu það, sem ég sagði áðan. - Ég verð að víkja nokkrum orðum að því, sem hæstv. menntmrh. sagði um það, að sjálfsagt hefði verið að fresta umr. um þetta mál, ef ekki hefði verið svo áliðið þings. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að mál þetta kom ekki fram hér fyrr en nú fyrir nokkrum dögum, og þegar á það er litið, er ekki nema eðlilegt, að þm. vilji fá nokkurt tóm til að athuga málið. Það er ekki mér eða öðrum þm., sem kunna að vilja leggja orð í belg um þetta mál, að kenna að það hefur komið svo seint fram, heldur er sökin þeirra, sem fluttu það. Og í skjóli þess, að nú sé svo áliðið þings, ætla þeir að keyra það í gegn og þar með næstum banna mönnum að ræða það til hlítar, og með því hyggja þeir, að stýrt sé fram hjá þeim boðum og hindrunum, sem fyrir afgreiðslu málsins kunna að verða. Ég skal nú víkja nokkrum orðum að brtt. á þskj. 511. Mér virðist, að það beri mikið á því nú í afgreiðslu fjölmargra mála, að allt snúist um Reykjavík. Það er að vísu svo, að hér er miklum mun betri aðstaða til fjölbreytts skemmtanalífs heldur en alls staðar annars staðar á landinu, en það er skoðun mín, að þeir, sem njóta þessara skemmtana, eigi einnig að standa straum af þeim fjárhagslega. Ég fæ heldur ekki betur séð en að hér sé sá fjárhagsgrundvöllur fyrir hendi, að engin ástæða sé fyrir Reykvíkinga að seilast ofan í buddu landsmanna til að greiða fyrir skemmtun, sem svo engir aðrir njóta en Reykjavíkurbúar sjálfir. Það má því með sanni segja, að með frv. þessu sé einkennilega að farið. Nú er mönnum kunnugt um það, að hinn svokallaði skemmtanaskattur af öllu landinu hefur runnið til þess að koma upp þjóðleikhúsi hér í Reykjavík. Þetta var reyndar mörgum þyrnir í augum, en málið gekk þó sinn gang. En svo þegar að því kom að halda uppi starfsemi leikhússins, þótti ekki tiltækilegt að láta allan skattinn renna áfram til þess. Á síðasta Alþ. var því ákveðið, að 40% af skemmtanaskattinum skyldi varið til starfsemi þjóðleikhússins, en 40% til þess að hlúa að skemmtanalífi úti um land. 10% skyldu svo renna til bókasafna, óstaðsettra. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, á svo enn á ný að fara að skattleggja landsmenn til þess að halda uppi hljómsveit hér í Reykjavík, en telja má, að hún geti starfað sem deild eða þáttur úr þjóðleikhúsinu, og virðist því, að nægilega sé búið að skattleggja landsmenn þetta varðandi. Ég er því algerlega fylgjandi till. hv. þm. Ísaf., en hún fer í þá átt að mæla gegn því, að verið sé að seilast í vasa allra landsmanna til að halda uppi þessari hljómsveit. Ef menn álíta, að hún sé svona bráðnauðsynleg eins og þeir hafa viljað vera láta, þá finnst mér það harla einkennilegt, að Reykvíkingar skuli ekki reynast þess umkomnir að halda í henni líftórunni. Mönnum utan af landi hlýtur að koma það harla einkennilega fyrir sjónir. Ég vil því eindregið mæla með brtt. hv. þm. Ísaf. um, að þessi nýi skattur taki eingöngu til kvikmyndahúsanna í Reykjavík og frv. verði samþ. þannig breytt. Víða úti um land er mikill áhugi vakandi fyrir að halda uppi skemmtanalífi, og er það nærri undravert, hvað víða hefur tekizt að halda uppi góðu skemmtanalífi, þótt aðstæður og ástæður séu ekki alls staðar sem beztar í þeim efnum. T. d. fréttist nú frá Sauðárkróki, að þar sé verið að sýna stórt og merkilegt leikrit, Gullna hliðið, og hef ég heyrt, að það væri sýnt þarna við mjög góðar undirtektir og þætti prýðilega leikið. Menn úr nærsveitum - og einnig úr Húnavatnssýslum og meira að segja frá Akureyrit, þar sem leikstarfsemi er með miklum blóma. - hafa streymt til Sauðárkróks til þess að horfa á leikinn. Þetta sýnir það, að þegar nægur áhugi er fyrir hendi, þá má komast býsna langt í þessu sem öðru, og er þessi viðleitni og árangur manna úti um land vissulega góðra gjalda verð og verðskuldar fyllilega að því sé gaumur gefinn og að einhverju leyti styrkt. Þegar á það er litið, að hér í Reykjavík eru skilyrði fjölbreyttari til skemmtana og skemmtanalíf í miklum blóma, þá er það næsta furðulegt, að Reykvíkingar skuli geta lagzt svo lágt að ætla sér að seilast í vasa landsmanna eftir fé til þess að halda uppi þeim þætti skemmtanalífs síns, sem hér um ræðir, og ég er hissa á, að hæstv. menntmrh., sem löngum hefur viljað telja sig forsvarsmann sveitanna. skuli nú láta svo „fallerast“ af sjónarmiði Reykvíkinga, að hann standi að flutningi slíks frv. sem hér liggur fyrir. Ég vildi því mega vænta þess, að sveitunum takist að halda hér fast á móti og hæstv. menntmrh. verði að láta hér undan síga. Ég veit ekki, hvort mér hefur með ræðu minni tekizt að hræra svo hjarta hæstv. ráðh., að hann hafi skipt um skoðun á þessu máli, en frv. er vel þess vert, að því sé gaumur gefinn og vakað yfir því, að það séu ekki aðeins hagsmunir og sjónarmið Reykvíkinga, sem þar ráða. Ég get látið að sinni útrætt um þessa brtt. og þetta mál, en vænti þess, að hæstv. Alþ. sýni þá sanngirni í þessu máli að samþykkja brtt. hv. þm. Ísaf. og láti hann ekki gjalda þess, að hann getur ekki verið hér viðstaddur vegna sjúkleika og ég er ekki fær um að mæla eins vel með brtt. og hann hefði gert.

Þú mælir betur.

Nei, það verður sterkara, eftir því sem fleiri koma saman. Og svo er það atkvæðið. Ég er ekki viss um að hæstv. forseti leyfi, að ég greiði atkv. fyrir hann.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Út af því, sem hv. þm. Borgf. sagði, vil ég benda á það, að skemmtanaskattur er ekki innheimtur nema í kaupstöðum og samkv. þessu frv. er heimilað að fara eins að með þetta gjald af kvikmyndum. Enn fremur er ekki gert ráð fyrir, að symfóníuhljómsveitin starfi aðeins fyrir Reykvíkinga, þar eð henni er ætlað að starfa bæði við þjóðleikhúsið og ríkisútvarpið, sem nær til allra landsmanna. Þá er gert ráð fyrir því í reglugerð hennar, að flokkar úr henni ferðist um landið og haldi hljómleika, og njóta þannig einnig menn úti á landi góðs af starfi hennar. Ég vil því leyfa mér að mæla á móti till., sem hv. þm. Borgf. mælti með.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál mikið. En ræða hv. þm. Borgf. olli mér undrun. Ég hafði búizt við þeim rökum, að ástæðulaust væri að verja fé í þessu skyni. En hinu hafði ég síður búizt við, að andmælin yrðu í því fólgin, að málið væri talið einkamál Reykvíkinga og reykvískum kvikmyndahúsagestum einum þess vegna ætlað að standa undir þessum kostnaði. Það má deila um, hvort rétt sé að verja svona miklu fé í þessu skyni, og fer það eftir því, hve hver og einn telur slíka hljómsveit mikils virði. Ég er í þeim hópi, sem tel að slík hljómsveit hafi mikið menningargildi. Ég tel hana jafnnauðsynlega og kvikmyndir og jafnvel útvarp, og ég tel, að útvarp geti ekki fullkomlega gegnt hlutverki sínu án góðrar hljómsveitar. Enn fremur tel ég, að hún sé skilyrði þess, að um innlenda tónmenningu verði að ræða. Ég get skilið, að þeir, sem meta tónmenningu einskis, séu á móti þessu, en hinir sem meta hljómlist mikils, vona ég, að vilji láta reka slíka hljómsveit, jafnvel þótt hún kosti nokkuð mikið. Slíkum almennum rökum er þó ekki beitt, heldur sagt, að óeðlilegt sé að leggja 25 aura gjaldið á um allt land. Hv. þm. Ísaf. mælti með, að þetta gjald yrði aðeins lagi á í Reykjavík, og sama gerði hv. þm. Borgf. En hv. menntmrh. benti réttilega á, að þetta væri ekki einkamál Reykvíkinga, heldur væri höfuðstarf slíkrar hljómsveitar við ríkisútvarpið. Mér kemur það mjög á óvart, ef hv. þm. Borgf. heldur því fram, að útvarpið hafi einungis þýðingu fyrir Reykvíkinga. Þessi röksemd er því algerlega úr lausu lofti gripin. Þá kemur mér á óvart sá málaflutningur, að kvartað sé yfir því fyrir hönd landsbyggðarinnar, að Reykjavík sé að seilast í vasa hennar eftir fé. Hv. þm. Borgf. veit, hvernig skemmtanaskattinum er skipt. En það er vitanlegt, að mestur hluti skemmtanaskattsins kemur úr Reykjavík. Ég veit ekki fyrir víst, hversu mikið, en sennilega um 80 %. Nú fara 40–50% af skattinum til byggingar samkomuhúsa utan Reykjavíkur. Svo er staðið upp hér á Alþ. og talað um, að verið sé að seilast í vasa manna utan Reykjavíkur. Fjarri fer því, að þjóðleikhúsið sé einkaeign Reykvíkinga, það er það ekkert fremur heldur en menntaskólinn og útvarpið eru einkaeign Reykvíkinga. Ég gæti nefnt ótal dæmi þess, hve ósanngjörn þau brigzl eru, að Reykjavík sé ómagi á þjóðinni og að hún sé að stinga, hendinni í vasa landsbúa. Alþ. er nú að afgreiða fjárl. Það þarf ekki að fletta þeim lengi til að sjá, hvert mestur hluti fjárins fer. Ekki til Reykjavíkur, heldur út á land. Ef tóm gæfist til. mætti athuga, hvaðan mestur hluti skattteknanna kæmi, og síðan, hvernig þeim væri varið, og bera saman hlut Reykjavíkur og annarra landshluta. Sá samanburður yrði flókinn, en ég hygg, að þeim áburði, að Reykjavík væri að seilast í vasa annarra landsbúa, mundi verða hrundið. Ég gæti tekið næg dæmi til að sýna, að rökin fyrir brtt. á þskj. 511 hafa ekkert við að styðjast. Mergurinn málsins er tvíþættur. Í fyrsta lagi er rík menningarástæða til að koma hér upp symfóníuhljómsveit. þótt hún kosti 5–6 hundruð þúsund. Og ég tel því fé skynsamlega varið og skynsamlegt að leggja þennan kostnað á bíómiða, Enginn fælist frá að fara í bíó, þótt miðinn sé 25 aurum dýrari, en þjóðin auðgast menningarlega fyrir gjaldið. Í öðru lagi skiptir hljómsveit þessi máli fyrir menningarlíf allrar þjóðarinnar, þar eð hún á að starfa við útvarpið. Þar af leiðandi er óeðlilegt að binda fjáröflun við Reykjavík eina. En þar sem nær engin kvikmyndahús eru utan kaupstaðanna, er ekkert tekið utan þeirra.

Kaupstaðirnir eiga allir að mjalta til Reykjavíkur.

Þetta er mergurinn málsins. Ég mun því styðja frv. eindregið eins og menntmn. hefur afgreitt það.



Herra forseti. Mér virðist málið komið í það óefni, að til vandræða horfi. Ég er því hér með brtt., sem ég vona, að verði sætzt á. Ég hef gaman af hljómlist, en samt sem áður treysti ég mér ekki til að vera með hærra framlagi en ½ millj. 25 aura sætagjaldið mun nema 700 þús. til 1 millj. kr. eða jafnvel meira, þar eð kvikmyndahúsum er alltaf að fjölga, og gæti farið yfir það, en ekki er hægt að segja um það fyrir víst, þar sem við höfum aðeins tölur úr Reykjavík. Ég geri ráð fyrir, að flestum finnist þetta ofrausn, jafnvel þótt við unnum hljómlist. Eðlilegast væri að styrkja hljómsveitina úr ríkissjóði, eins og efni standa til í hvert sinn. Nú er þetta frv. fram komið, og leyfi ég mér að flytja svo hljóðandi brtt. við 1. gr.: Innheimta skal jafnhliða skemmtanaskatti sérstakt sætagjald af kvikmyndahúsum. er nemi allt að 100 aurum á hvert sæti. - Sumum finnst ef til vill mikið að hækka hvern miða um 1 krónu. En ég er sannfærður um, að menn kaupa miðanna jafnt, hvort þeir kosta 3 eða 4 kr., ef þeir á annað borð ætla á bíó. Þessi skattur verður ekki tilfinnanlegur. En með því að innheimta 1 kr. aukagjald á hvern miða fást tekjur, sem nema munu 3-4 millj. króna. Þá vil ég flytja brtt. við 2. gr., svo hljóðandi: Fé það, sem innheimt er samkvæmt 1. gr., skal renna óskipt í ríkissjóð. - Ríkissjóður er alltaf í fjárþröng, en með þessu móti mætti styrkja ýmis nytsöm menningarmál, t. d. symfóníuhljómsveit. Ég tel því sjálfsagt að nota þennan tekjustofn, sem mundi gefa af sér 3–4 millj. kr. á ári, þegar neita verður um fé til framkvæmda, sem eru nauðsynlegar, og varla hægt að skila fjárlögum hallalaust. Ég fjölyrði nú ekki frekar um þetta. Fyrirsögn frv. verði: Frv. til 1. um sérstakt sætagjald af kvikmyndahúsum. - Ég vona, að menntmn. taki þetta til nákvæmrar athugunar, og verður því varla hægt að afgreiða það í kvöld. Ég vona, að n. taki þetta fyrir á, fundi og geti sætzt á þessa breytingu.



Ég álít, að forseti eigi að úrskurða þessa till. frá, vegna þess að hér er um allt annað efni að ræða, og ef slíkt frv. lægi fyrir, bæri að senda það til fjhn. Hér er um að ræða fjáröflunartill., en ekki till. um symfóníuhljómsveit Íslands, og ber því að vísa henni til fjhn., en ekki til menntmn. Ég vænti forsetaúrskurðar.

Forseti (SB): Ég vil benda hv. 6. þm. Reykv. á, að fyrir síðasta þingi lágu frv. um, hvernig skemmtanaskattinum skyldi varið, og þau frv. fóru til menntmn., eins og hv. þm. veit manna bezt.

Frsm. (Sigfús Sigurhjartarson) : Herra forseti. Menntmn. hafði til umr. frv. um þjóðleikhúsið, það átti þar heima, einnig frv. um félagsheimili, sem einnig átti þar heima, og loks frv. um styrk til lestrarfélaga og frv. um skólamál, sem öll áttu þar heima. Þessi frv. voru einnig öll um útgjöld, en þetta er um tekjuöflun ríkissjóðs. Rök forseta eru því með öllu haldlaus.

Forseti (SB): Varðandi ósk hv. 6. þm. Reykv. um. forsetaúrskurð skal tekið fram, að breytingin á frv. er svo mikil, að nálgast gerbreytingu. Ég vil benda á. að til þess að till. megi koma til umr., þarf afbrigða við, Hæstv. ríkisstj. og þm. ráða því, hvort synjað verður um afbrigði. Forseti treystir sér ekki til að dæma um þetta mál og leggur það á vald hæstv. ríkisstj. og deildar, hvort afbrigði verða leyfð. Þessi till. (sjá þskj. 584) er skrifl. og of seint fram komin. Vill hæstv. ríkisstj. leyfa afbrigði fyrir henni?

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Nei, ég neita um afbrigði.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég veiti afbrigði fyrir till.



Herra forseti. Það er aðeins um þingsköp. Það er ljóst að þessi till., ef samþ. verður, gerbreytir alveg frv., og yrði þá að byrja umr. um málið á ný. Nú er hér 3. umr. málsins og ef till. þessi yrði samþ., yrði þetta 1. umr. málsins og þyrfti, það 3. umr. í hvorri d. Þó að óvenjulegt sé að synja um afbrigði, þá tel ég það eðlilegt að slíkt sé gert, þegar slíkar till. sem þessi koma fram við 3. umr. máls. Ég mun greiða atkv. móti afbrigðum og vænti þess, að hv., þm. geri það. Nú mun það kannske ekki ljóst, hvort einn eða fleiri ráðh. þurfa að veita afbrigði. Það er ákvæði í þingsköpum sem segir, að ráðh. veiti afbrigði. En þar sem ekki er alveg ljóst, hvernig eigi að skilja það ákvæði, mætti greiða úr þessum vanda, þar sem synjað er um afbrigði af þeirra hálfu, með því að spyrja hv. þm hvort þeir leyfi afbrigði. Ef þeir neita um slíkt, þá virðist vandinn vera leystur.



Ég vil heldur vara við að sá háttur verði tekinn upp hér á, hv. Alþ. að neita um afbrigði. Ég veit ekki, til hvers það gæti leitt. En ég, vil benda á, ef hæstv. forseti vildi hlusta á mál mitt, af því að hann er nýgræðingur í stólnum, að þegar afbrigða er leitað, þá er held ég undantekningarlaust sú aðferð viðhöfð að spyrja ríkisstj. fyrst, hvort hún vilji veita afbrigði, og svo á eftir er leitað atkv. þm. Og ég held, að það væri líka hyggilegt, að við reyndum að vera dálítið fastir í formi - það hefur sína kosti og færum ekki að, bregða út af okkar venju að ganga fyrst úr skugga um það, hvort ríkisstj. vildi leyfa afbrigði.

Það er ekki skylda að bera fyrst undir ríkisstj.

En það er venja og lýðræðisþjóð eins og Englendingar, sem hafa enga stjórnarskrá, breyta eftir föstum venjum og telja ekkert betra. Ég álít, að við Íslendingar ættum að reyna að verða fastari í formi yfirleitt, en ekki breyta til hins gagnstæða. - [Ys varð um hríð í deildinni og samræður.] Ég vil enn þá skjóta því til hæstv. forseta og hæstv. ríkisstj. og allra aðila, hvort það mundi ekki vera heppilegust lausn á þessu máli, að það yrði tekinn frestur til morguns. Þá er hægt að sigla fram hjá skerjum, sem brýtur hættulega á núna, svoleiðis að ég held, að það verði öruggara að málið komist í góða höfn á morgun en í kvöld.

Forseti (SB): Vegna þess ágreinings, sem upp hefur komið um afgreiðslu þessa máls, þá er forseti neyddur til þess, þá að hann á engan hátt vilji tefja afgreiðslu málsins, að taka það af dagskrá.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég álít, að hæstv. forseti hefði átt að úrskurða þessa brtt. frá af þeim ástæðum, sem hér hafa komið fram. Mér sýnist hún ekki geta staðizt eftir þingsköpum. En ef málinu verður frestað nú, þá er alveg útséð um, að það verði afgr. á þessu þingi. Og þá vil ég fyrir mitt leyti vinna það til að samþ. afbrigði fyrir till. og því verði svo skotið undir úrskurð hv. d. og þá í trausti þess, að hún neiti um afbrigði.

Forseti (SB) : Hv. þm. hafa nú heyrt yfirlýsingu hæstv. menntmrh., og lít ég svo á, að afbrigði séu leyfð af hálfu ríkisstj., og verður þá leitað atkv. hjá hv. þm.



Ég vil yfirleitt ekki neita um afbrigði, þótt brtt. sé of seint fram komin eða skrifleg. En hér vil ég synja um afbrigði, þar sem till. er þess eðlis, að hún getur ekki samkvæmt þingsköpum komið til atkv. Ég segi nei.

Menntmrh. Eysteinn Jónsson) : Ég segi nei einungis vegna þess, að ég tel, að brtt. fái ekki staðizt ákvæði þingskapa.



Ég segi nei með tilvísun til fyrirvara hæstv. menntmrh.



Ég tel, að hæstv. forseti hefði átt að vísa þessari brtt. frá. En ég tel málinu stefnt í meiri tvísýnu með því að neita um afbrigði og segi því já.

Forseti (SB): Þar sem afbrigðin hafa ekki fengið nægilegt fylgi samkvæmt þingsköpum, er þeirra synjað.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Ég vil, til þess að koma ekki aftan að þessari hv. d., skýra frá því að ef á að halda uppi þessum hætti, þá mun ég greiða atkv. móti afbrigðum í Ed. Ef á að neita mönnum að koma með brtt., þá verða gerðar ráðstafanir á móti.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. 4. þm. Reykv. vildi ég segja nokkur orð um þetta mál. Ég vil taka það fram strax, að ég er hlynntur þessu máli, sem hér liggur fyrir og er um það, að komið verði á fót symfóníuhljómsveit. Og ég get einnig fallizt á það, að þessari hljómsveit verði tryggt rekstrarfé með því að leggja nokkurn skatt á kvikmyndahúsin. Hins vegar verð ég að segja, að ég lít nokkuð svipað á þetta mál og hv. þm. Ísaf. og hv. þm. Borgf. Og ég, álít að allmikil rök hnígi að því, að það gjald, sem hér er gert ráð fyrir, að lagt verði á kvikmyndahúsin í landinu til þess að koma á fót þessari symfóníuhljómsveit, verði fyrst og fremst lagt á kvikmyndahúsin hér í Reykjavík. En það skiptir allt öðru máli um álögur á kvikmyndahúsin utan Reykjavíkur. Í tilefni af þessari skoðun lét hv. 4. þm. Reykv. undrun sína í ljós og sagði, að hann teldi betra, að þm. væru þá alveg á móti málinu. En eins og ég sagði áðan, er ekki þannig farið með mig, og ég tel miklu skipta að koma upp þessari hljómsveit. En hins vegar sýnist mér allmikill munur á því að leggja þetta gjald á kvikmyndahúsin hér í Reykjavík eða annars staðar á landinu. Það er áreiðanlegt að þessi hljómsveit verður miklum mun meira fyrir Reykjavík en aðra kaupstaði landsins. Um þetta verður ekki deilt, þótt menn vilji smeygja sér fram hjá því með því að segja, að þessi hljómsveit geti komið í útvarpið og þannig náð til allra landsmanna. Það er rétt að því leyti getur hún náð til allra landsmanna. En það er líka gert ráð fyrir, að hún leiki í þjóðleikhúsinu, og það verður fyrir Reykvíkinga eina saman. Og það er líka gert ráð fyrir, að hún leiki fyrir Reykvíkinga í þeirra aðalsamkomusölum. Ég býst líka við því, ef þessi hljómsveit leikur í ríkisútvarpið, þá munt það greiða henni fyrir það nokkurt gjald. Þá er eitt þýðingarmikið atriði í þessu máli, að hagnaður af kvikmyndahúsarekstri í Reykjavík og Hafnarfirði er allt annar og meiri en af öðrum kvikmyndahúsum landsins. Það er öllum ljóst, að þessir tveir staðir hafa allt önnur og betri skilyrði til síns rekstrar en önnur kvikmyndahús. Ágóðinn af kvikmyndahúsum er venjulega ekki mikill í öðrum, kaupstöðum landsins. Þá er og þess að geta, að nokkuð víða úti um land er þannig komið fyrir starfsemi kvikmyndahúsa, að hagnaði af þeim hefur beinlínis verið ráðstafað til mjög nytsamra stofnana, og yrði þar með þessu gjaldi gengið á þær ráðstafanir. Tekjum af kvikmyndahúsum hér í Reykjavík hefur verið allt öðruvísi háttað. Þau hafa, bætt stórfé og eru í höndum þeirra aðila yfirleitt og mér sýnist í það góðri aðstöðu, að ekki sé of mikið á þau lagt að greiða þetta gjald. Þetta er afstaða mín, og ég álít mjög hyggilegt og gott að koma þessari hljómsveit upp og ég vil vinna að því. En verði meiri hluti fyrir því, að þetta sætagjald komi niður á öll kvikmyndahús á landinu, þa mun ég þó fylgja málinu. En mér sýnist slíkt ekki réttlátt, og mun ég greiða atkv. með þeirri brtt., sem hér er komin fram um að undanþiggja í þessu tilfelli kvikmyndahús utan Reykjavíkur. Hv. 4. þm..Reykv. vildi fá bæði mig og aðra þm. utan af landi til kappræðna um það, hvernig skipt væri yfirleitt milli kaupstaða og landshluta annars vegar og Reykjavíkur hins vegar ýmiss konar fjárframlögum. Ef þm. yrðu við ósk þessa hv. þm., sem ég geri ekki ráð fyrir, þá yrði útkoman allmiklu öðruvísi en hann vildi láta í skína. Þá vil ég í þessu sambandi minna á það, að skemmtanaskatturinn, sem nýlega hefur verið gerð breyting á, var ekki innheimtur alls staðar á landinu, heldur var hann bundinn við staði, sem höfðu yfir 1500 íbúa. En í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er gengið mun lengra í því efni með þennan skatt en með skemmtanaskattinum. Hér er farið inn á þá leið að leggja á alla minnstu staði á landinu, sem eru að reyna að halda uppi hjá sér kvikmyndahúsrekstri með sáralitlum eða engum hagnaði, og það látið renna til Reykjavíkur. Ég er þess fullviss, að symfóníuhljómsveitina mun skipta mjög litlu máli, hvort þessi skattur er teygður svo út á landsbyggðina eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. En hins vegar getur það skipt kvikmyndahúsin á hinum smærri stöðum nokkru máli að fá þennan skatt á sig. Ég vona, að ég hafi gert grein með þessum orðum fyrir minni afstöðu til málsins. Ég mun fylgja þeirri brtt., sem hv. þm. Ísaf. hefur borið hér fram.



Ég held, að það kapp, sem hér hefur verið lagt á að knýja þetta mál fram, ætli að snúast í höndunum á þeim, sem standa fyrir því verki. Meðferðin á því hér í kvöld hefur orðið þess valdandi að tekinn hefur verið upp alveg sérstakur háttur, á Alþ.

Að fylgja þingsköpum.

, sem ekki hefur verið beitt áður, svo að ég muni til, sem sé að neita um afbrigði fyrir till., sem fram er borin, að það er vitanlega þess vert, að því sé gaumur gefinn, sem hæstv. dómsmrh. sagði hér áðan vegna afbrigða. Og ég tel þess vegna, þrátt fyrir það að nú eigi að fara vel með tímann, þá sé með þessu búið að búa svo um hnútana í þessu máli, að það séu litlar líkur til þess, að málið nái fram að ganga á þessu þingi. Það var ekki ákaflega mikið í húfi þótt þessi afbrigði hefðu verið veitt, því að ef þannig væri háttað hér í hv. d., að hv. þm. litu svo á, að hér væri verið að brjóta þingsköp, eins og hv. 6. þm. Reykv. sagði, þá hafði d. það á valdi sínu að fella þessa brtt. Það gat hún gert með alveg eðlilegum hætti og án þess að brjóta þá reglu, sem gilt hefur á Alþ. um langt árabil. Og þegar búið er að brjóta þá reglu, þá er náttúrlega óvandari eftirleikurinn að feta í þau óheillaspor. Við vitum það ekki nú hér í kvöld, til hvers er stofnað með því að fara svona að, en hyggilegt var það ekki. Og fyrsta afleiðing þess verður sú, að það bitnar á þessu máli, sem hér liggur fyrir, og hefur það þó sennilega engan veginn verið tilgangur þeirra ofurkappsmanna í þessu máli, að svo skyldi fara. En það er sannarlega ofurkapp út af fyrir sig, að þegar fram er komin brtt. og þm., sem að henni stendur, getur ekki sökum lasleika seint á kvöldi eða næturþeli mætt til þess að standa fyrir sínu máli, þá skuli málið vera knúð svo fast fram, að það er verið að nota sjúkleika þessa manns til þess að koma málinu áfram, því að hvað sem um það má segja, hvaða áhrif ræður hans hefðu haft, þá gat atkv. hans haft áhrif við atkvgr. málsins. En þessum hv. þm. er fyrirmunað með þessu háttalagi að neyta atkvæðisréttar síns nú í málinu, sökum þess að hann er sjúkur og getur ekki mætt við afgreiðslu málsins hér. - Ég vænti þess vegna, að þetta sem komið hefur fyrir hér í kvöld, að synjað hefur verið um afbrigði, geti orðið nokkur lærdómur fyrir hv. þm. Og það er þess að vænta, að hann verði þá á þá lund. að hv. þm. gæti betur ofurkapps síns í sambandi við sókn mála hér heldur en átt hefur sér stað hér í kvöld. Ég skal ekki fara langt út í ræðu hæstv. menntmrh. eða ræðu hv. 4. þm. Reykv., af því að hv. 2. þm. S-M. hefur tekið að mestu leyti af mér það ómak, bæði að því er það snertir, hve ósanngjarnt er að leggja á þennan skatt úti um byggðir landsins, og líka með tilliti til þeirra fullyrðinga, sem hv. 4. þm. Reykv. var hér með í sambandi við samskipti Reykjavíkur annars vegar og annarra landshluta hins vegar. Hæstv. menntmrh. sagði, að þessi skemmtanaskattur næði alls ekki til allrar landsbyggðarinnar. Hann á vissulega að greiðast á öllum þeim stöðum, þar sem eru 1500 íbúar eða fleiri. Og það er vitanlegt, að kvikmyndahúsin á þessum stöðum eru sótt af mönnum víðs vegar úr hinum dreifðu byggðum, sem eiga þess lítinn kost heima fyrir að afla sér skemmtana með svipuðum hætti. Og ég tel engan veginn útilokað. að innheimtu þessu skatts yrði hagað þannig, ef þetta yrði samþ., að reynt yrði í þessu efni að teygja klærnar til umferðakvikmyndasýninga til þess að ná tekjum fyrir þessa symfóníuhljómsveit. Þessir hv. þm., sem eru að reyna að seilast eftir þessum skatti utan úr dreifbýlinu, líta svo á, að það sé ekki stoð í neinu skemmtanalífi öðru heldur en því, sem fram fer í Reykjavík. því að ef þeir litu svo á, að það bæri að hlynna að slíkri starfsemi annars staðar á landinu og efla hana og gera hana sem allra sjálfstæðasta út af fyrir sig, þá mundu þeir ekki viðhafa þessa aðferð, sem þeir nú viðhafa í þessu sambandi. En eins og hér hefur verið lýst, þá er fjárhagsaðstaða til skemmtanahalds svo gerólík hér í Reykjavík annars vegar og annars staðar á landinu hins vegar, að því er ekkert saman að jafna. Og þess vegna býr fólkið úti um landið við allt aðra aðstöðu í þessu efni heldur en í Reykjavík og við miklu meiri erfiðleika í sambandi við að fullnægja skemmtanalöngun sinni og verður að leggja miklu meira á sig úti á landsbyggðinni til þess heldur en hér í Reykjavík, þar sem hin mikla mannmergð er og hin mikla peningaveita til þess að standa undir þessu skemmtanalífi. Það, sem fram hefur komið hér, er þess vegna yfirlýsing þeirra manna, sem skattleggja vilja dreifbýlið til þess að Reykvíkingar geti skemmt sér, um það, að skemmtanalífið og þátttaka manna í því úti um landsbyggðina sé svo lítilfjörlegt við hliðina á slíkri starfsemi hér í höfuðstaðnum, að það eigi að veikja og skerða þá aðstöðumöguleika, sem til þessa eru fyrir hendi úti um landið, til þess að halda uppi skemmtanalífi í Reykjavík - til þess að hlaða undir slíka starfsemi hér í Reykjavík. Þannig líta þeir á. Og það var við þetta, sem ég miðaði, þegar ég beindi því áðan til hæstv. menntmrh., að honum hefði förlazt nokkuð sýn að því er snertir umhyggju fyrir þeim, sem búa úti um hinar dreifðu byggðir landsins og hafa miklu erfiðari aðstöðu til að halda uppi skemmtanalífi hjá sér og fullnægja þörfum og kröfum fólksins í því efni heldur en Reykvíkingar. Og það leiðir af sjálfu sér, að því erfiðara sem fólki er gert fyrir með að hafa þessa starfsemi úti um landið, en jafnframt meir hlúð að þessari starfsemi í Reykjavík, því sterkari og víðtækari er gerð sú keðja, sem dregur fólkið utan af landi til Reykjavíkur. Og er sú keðja orðin ærið sterk og umfangsmikil áður, þótt ekki sé verið að sjóða það stál frekar en orðið er né fjölga hlekkjum í þeirri keðju. En þannig hlyti þetta að verka, ef samþ. væru ákvæði þessa frv. Ég hafði ekki fellt neinn dóm um starfsemi þessarar symfóníuhljómsveitar, sem hér er um að ræða. Ég er ekki fær um að fella þann dóm. Þess vegna gerði ég það ekki. En þrátt fyrir það að ég sé fákunnandi á þessu sviði, þá var mér það ljóst, hvílíkar öfgar voru fólgnar í þeim lýsingum, sem hv. 4. þm. Reykv. var að gefa á slíkum hlutum, þar sem allt annað virtist hverfa í skuggann fyrir þessu hjá honum og að hann sæi engin önnur verðmæti eða verðgildi í okkar þjóðfélagi heldur en hljómsveit og öll önnur menningarviðleitni væri í raun og veru ekki annað en blaktandi sinustrá, ef við ekki höndluðum þetta hnoss (!) Ég veit ekki, hvernig við höfum getað lifað menningarlífi öll þessi ár án þess að hafa symfóníuhljómsveit.

Það hefur vantað þetta.

En við höfum þó skrimt. En þegar á svo að fara að stíga upp á hásætis-hátopp listarinnar hér í Reykjavík, þá finnst mér allt of langt gengið, ef það á ekki að vera hægt án þess að seilast út um allar byggðir landsins og sækja þaðan 25 aura af hverjum einasta bíómiða, sem fólk þar kaupir. Og það mundi þó ekki byggjast á efnaskorti manna hér í Reykjavík, ef svo væri að farið, heldur hinu, að fólkið hér í Reykjavík liti allt öðrum augum á þessa starfsemi heldur en hv. 4. þm. Reykv. gerir. Ef til þessa óyndisúrræðis þyrfti í raun og veru að grípa, hlyti það að stafa af því, að fólkið hér í Reykjavík mæti ekki hljómlist þessarar hljómsveitar til jafnmikils gildis eins og hv. 4. þm. Reykv. gerir, þ. e. ef það treystir sér ekki til að standa undir þessari skemmtanastarfsemi á annan hátt. - Hæstv. menntmrh. talaði um það, að hann ætlaði að láta fólkið úti um dreifbýlið fá nokkuð í staðinn. Jú, það átti að fá að heyra í hljómsveitinni í útvarpinu endrum og eins, - og máske mundi hún eyða sumarfríinu með því að fara út um landið sér til hressingar og upplyftingar, eins og Reykvíkingar gera. Hvað útvarpið snertir, þá get ég gengið inn á, að hún mundi koma þar kannske nokkrum sinnum fram. En ég verð að segja, að landsfólkið borgar fullt fyrir það, sem útvarpið ber á borð fyrir það, með því að borga 100 kr. skatt á hverju ári. Það má náttúrlega segja, að þar hallist ekki á, því að Reykvíkingar borgi þann skatt eins og aðrir sem útvarpið nota. En ég vil ekki bera það saman - og er ég þá kominn inn á hugsunargang hv. 4. þm. Reykv. um gildi þessarar symfóníuhljómsveitar, þó að ég sé ekki eins háspenntur eins og hann, þá er ég kominn inn á það, að þessi hljómsveit hafi náttúrlega þýðingu og gildi - en er það þá réttlátt að bera það saman, þegar maður leggur ríkisútvarpið eitt til grundvallar, að láta þá menn, sem búa utan Reykjavíkur úti á landsbyggðinni, borga jafnt til þess að halda uppi symfóníuhljómsveit eins og Reykvíkinga, sem njóta hennar allan árstímann? Ég álít það ekki réttlátt, heldur mjög fjarri því. Og hvað útvarpið snertir gagnvart þeim, sem úti á landi búa, þá ekki aðeins borga, heldur margborga menn það, sem þeir fá frá útvarpinu. - Nei. það er allt of langt seilzt og lágt lagzt og ósanngjarnlega að farið, ef á að fara að skattleggja þannig fyrir Reykjavík fólkið úti á landsbyggðinni. Það er ósanngjarnt út frá því sjónarmiði, hversu aðstaða fólksins utan Reykjavíkur, víðast hvar, er erfið til þess að halda uppi skemmtanalífi þar. Og það er alveg undravert, hvað því tekst í því efni. Ég skal svo aðeins segja fáein orð út frá því, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði í sambandi við þau orð, sem ég hafði sagt og einnig voru byggð á því, að það væri allt of langt seilzt með þessu. Þessi hv. þm. hélt hér langa ræðu, og þar var það grunntónninn - uppistaðan og fyrirvafið að eiginlega lifði allt landið á Reykjavík.

Ekki sagði ég það.

Hann talaði um, að hún bæri allt uppi í landinu. Ja. hvar værum við staddir, ef Reykjavík væri ekki?  (Rödd af þingbekkjum: Dauðir úr hungri.)  Já, það segir einn hv. þm. bak við mig, að þá værum við dauðir úr hungri. Þá væru víst mennirnir, sem leggja til allt kjötið í landinu og mjólkina, dauðir úr hungri, ef ekki væru svo margir munnar í Reykjavík til að taka á móti framleiðslu þeirra.

Við höfum talsvert af fiski.

Togararnir leggja ekki upp afla sinn í Reykjavík, heldur selja hann fyrir erlendan gjaldeyri, sem er náttúrlega þýðingarmikil starfsemi. En fólkið, sem býr utan Reykjavíkur, framleiðir mikið af því, sem menn leggja sér til munns í landinu. - En hvernig hefur Reykjavík byggzt upp? Hefur ekki fólkið utan af landsbyggðinni flutzt til Reykjavíkur? Hefur ekki fólkið utan af landsbyggðinni flutt þau efni, sem það var búið að afla sér, hingað til Reykjavíkur? Og hvert er komið andvirði jarðanna. sem fólkið hefur yfirgefið í sveitunum? Er það ekki komið í byggingar hér í Reykjavík og aðrar framfarir hér? Og hvernig býr svo Alþ. og ríkisvaldið að Reykjavík í þessum efnum? Hvaða þýðingu hefur það fyrir Reykjavík, að þar eru allar stjórnarskrifstofurnar? Og hvaða þýðingu hefur það að hafa skólana hér í Reykjavík? Hvaða þýðingu hefur það, að meginhlutinn af öllum vörum, sem fluttar eru til landsins, er fyrst lagður á land í Reykjavík? Hvaða þýðingu hefur það fyrir Reykjavík, að allar einkasölur ríkisins, svo sem áfengisverzlunin, tóbakseinkasalan, viðtækjaverzlunin o. fl., eru hafðar hér í Reykjavík? Og af hverju er þetta? Er þetta ekki af því, að löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið hefur hagað þessum málum þannig? Þó að hv. 4. þm. Reykv. vilji hér taka upp fjárl. og benda á það, að allmikið af fé því, sem varið er t. d. til verklegra framkvæmda, rennur til byggðanna utan Reykjavíkur, þá er það ekki nema örlítið brot af útgjöldum fjárl., sem fer út um hinar dreifðu byggðir landsins, og það er ekki nema örlítil brotgreiðsla af þeim skattálögum, sem Reykjavík tekur af landsmönnum sem afleiðing af þeim stjórnarráðstöfunum, sem við búum hér við. - En ef við förum svo og athugum tölur á fjárl. í sambandi við launagreiðslur og annað slíkt, hvaða staður á landinu fær þar stærstan hlut? Það væri gott, að hagfræðingurinn, hv. 4. þm. Reykv., stingi niður penna og færi að reikna það út. Ég vil þess vegna taka undir það með hv. 2. þm. S-M., að okkur er alveg óhætt, að hv. 4. þm. Reykv. settist niður og reiknaði út eftir sinni hagfræðiþekkingu og kunnáttu skiptinguna þar.

Ég skal gera það við tækifæri. - HB: Er þetta ádeila á Reykjavík eingöngu orðin?

. Ég var að svara hv. 4. þm. Reykv. Og ef maður snýr sér að stórkaupmönnunum og öllu því liði hér, þá taka þeir sinn skerf af verðmætum fólksins. Ég skal svo ekki fara lengra út í þetta mál. En ég hef verið neyddur til að svara hv. 4. þm. Reykv., því að mér virðist, að þeir ættu ekki að kasta grjóti, sem sjálfir búa í glerhúsi. En það er ekkert óeðlilegt út af fyrir sig, þó að í sambandi við þetta mál, sem fyrir liggur, sé nokkuð minnzt á aðstöðu Reykjavíkur til að gera upp þessar sakir. En þar kemur náttúrlega margt til greina. Og ef á að fara langt út í það, þá verður að gera það á miklu umfangsmeiri hátt heldur en á þá leið, sem umr. hafa farið nú á milli okkar hv. 4. þm. Reykv. og mín. Ég vænti þess svo, að þessi brtt. verði samþ. Ég held, að það sé öllum bezt, sem að þessu standa, og líka langsamlega eðlilegust afgreiðsla í sambandi við þetta mál. Og það má segja, að með því að afgreiða þetta mál þannig, að tekjur handa þessari hljómsveit komi héðan úr Reykjavík, þá feli það í sér miklu meiri viðurkenningu á þýðingu og gildi þessarar hljómsveitar, því að það sýnir þá, að skilningur þeirra manna á gildi þessarar starfsemi, sem fyrst og fremst njóta hennar, er sá, að því fólki þykir svara kostnaði, að slíkri hljómsveit verði haldið uppi, og að það vilji eitthvað á sig leggja til þess.



Herra forseti. Þessi brtt., sem ég flutti hér áðan, er nú ekki til umr. hér í hv. d., þar sem henni var vísað frá. Hæstv. menntmrh. ætlaði að nota sitt vald sem ráðh. til þess að neita um afbrigði. En hv. d. var nú svo greiðasöm að gera þetta fyrir hann og taka af honum þá skömm, sem hann hefði orðið fyrir, ef hann hefði haldið fast við sína fyrri ákvörðun. Það má vel vera, að þessi skömm verði léttari, þar sem hún hvílir á fleiri bökum, og skal ég ekki frekar um það ræða. En, eins og hæstv. dómsmrh. tók fram hér áðan, þá mun hv. þm. ljóst vera, að þessi ofsi, sem greip ýmsa hv. þm. hér áðan, getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir það mál, sem þeir vildu berjast hraustlega fyrir. Það má vel vera, að þótt meiri hluti hv. þm. verði með því og telji ekki ofrausn að verja einni millj. kr. árlega til þess að hafa hér symfóníuhljómsveit, þá nái málið samt sem áður ekki fram að ganga, því að hér í þessari hv. d. hefur verið gefið fordæmi um að neita um afbrigði fyrir brtt., sem fram er komin á löglegan hátt. Ég tók fram hér áðan, að ég tel, að það sé vel þess vert að efla hljómlist í landinu og að hún geti haft menningarlegt gildi fyrir þjóðina. En ég endurtek það, að ég tel of mikið að skattleggja borgarana þannig, að þeir greiði eina millj. kr. á ári til symfóníuhljómsveitar. Slíkt geta milljónaþjóðir gert, en ekki Íslendingar, sem eru ekki nema um eitt hundrað þús. að tölu.

Þetta eru ekki nema 600 þús. kr.

. Þetta eru ekki nema 600 þús. kr., segir þessi hv. þm. En þetta er nærri ein millj. kr., þegar allt landið er með reiknað, og byggi ég það á nákvæmum tölum, sem ég hef fengið á borgarstjóraskrifstofunni um bíóhúsin hér í Reykjavík. En eftir að þær tölur voru upp gefnar, hefur bætzt við Austurbæjarbíó, sem alltaf er fullt á hverju kvöldi, og líka Trípólíbíó, sem ekki voru tekin með í reikninginn, þegar þessi útreikningur var gerður. Nú er tekinn 21 eyrir af hverjum bíómiða sem sætagjald, sem rennur í bæjarsjóð. Og af þessum þremur bíóum, Tjarnarbíói. Gamla bíói og Nýja bíói, hefur árin 1944, 1945 og 1946 komið þannig í tekjur til bæjarins um 400 þús. kr. á ári. Svo bætast við tvö bíó, og er þá öruggt, að þegar þau eru tekin með, þá hafa tekjur bæjarins af þessu 21 aura sætagjaldi orðið um 600 þús. kr. En þetta er aðeins Reykjavík, og það er það, sem hv. 6. þm. Reykv. reiknar með. Hann reiknar aðeins með Reykjavík, þegar hann talar um tekjurnar af þessu, en ætlast þó til, að ákvæði frv. gildi öll kvikmyndahús á landinu. En ég geri ráð fyrir, að þegar öll kvikmyndahús á landinu eru tekin með í reikninginn í þessu efni, þá sé öruggt, að tekjurnar af þessu 25 aura gjaldi verði nær einni millj. kr. Í öllum stærri bæjum eru kvikmyndahús og sums staðar tvö, og kvikmyndahús eru komin víðs vegar um landið í kaupstöðum og þorpum. Og ef þessi lög eiga að gilda fyrir allt landið, þá tel ég öruggt, að þetta 25 aura gjald nægi til þess að ná inn einnar millj. kr. tekjum. - Það er ekki svartsýnin hjá hæstv. menntmrh. og ekki hjá hv. alþm., sem telja, að við séum svo efnum búnir, Íslendingar, að við getum haldið uppi symfóníuhljómsveit, sem kostar hvorki meira né minna en þetta. Hvaða þjóð í heimi mundi leyfa sér að verja jafnmiklu fé hlutfallslega eins og þessir ágætu menn ætlast til, að 130 þúsunda þjóð geri, með því að fá þetta frv. samþ.? Ég tel miklu eðlilegra, að það sé árlega, eftir því sem efnahagur leyfir og ástæður þykja til, varið ákveðinni og hóflegri fjárhæð á fjárl. til eflingar hljómlist í landinu. Ég leyfi mér að bera fram rökstudda dagskrá við þetta mál á þessa leið: Enda þótt vert sé að efla hljómlist í landinu og symfóníuhljómsveit hafi menningarlegt gildi, telur deildin ofrausn að skattleggja landsmenn allt að einni milljón króna árlega til symfóníuhljómsveitar í Reykjavík, eins og verða mundi, ef frumvarpið á þingskjali 463 verður að lögum, og telur réttara að verja hæfilegri fjárhæð í fjárlögum, ef fært þykir, í því skyni og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég ætlaði aðeins að segja, að það er ástæðulaust að menn geri sig svo hátíðlega út af afbrigðum, því að það eru fjöldamörg fordæmi fyrir því, að neitað hafi verið um afbrigði, og kvað svo rammt að þessu um skeið, að gerð var þingskapabreyt. um frv. flutt eftir ósk stj., vegna þess að þetta var talsvert tíðkað. Ég vil aðeins taka það fram út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að hér er um heimild að ræða, en ekki skyldu. Auk þess vil ég taka það fram út af því, sem hann áðan sagði, að ég lít þannig á, að þetta „jafnhliða skemmtanaskatti“ í frv. geri það að verkum, að þetta gjald verði ekki innheimt nema þar, sem skemmtanaskatturinn til ríkisins er innheimtur, og við það verða menn að miða sínar áætlanir. Þess vegna er ástæðulaust að tala um 1 millj., og finnst mér það undarleg álög á hv. 2. þm. Rang. í sambandi við þetta mál að flytja fyrst brtt., sem er tvímælalaust þannig vaxin, að frv. hefði ekki getað staðizt, ef hún hefði verið samþ., og flytja svo dagskrá, þar sem rangt er sagt frá staðreyndum.



Ég vil aðeins taka það fram, að þar sem talað er um 600.000 kr. í grg. þessa frv., þá er það miðað við upplýsingar frá skattyfirvöldunum um selda miða að þeim kvikmyndahúsum, sem þar eru tilgreind. Í öðru lagi vil ég benda á. að samkvæmt 2. gr. þessa.frv., er til þess ætlazt, að menntmn. veiti symfóníuhljómsveitinni styrk úr þessum sjóði, og það er á þess valdi, hvað mikið það veitir á hverju ári. [ Umr. frestað um stund, en var fram haldið síðar á fundinum.]

Frsm. (Sigfús Sigurhjartarson) : Herra forseti. Það hafa risið upp deilur um það, hvort rétt sé að afla fjár í fyrirhugaðan sjóð á þennan hátt, frá kvikmyndahúsum í öllum kaupstöðum þessa lands. Ég benti á það, þegar ég ræddi till. hv. þm. Ísaf., að að svo miklu leyti sem hljómsveitin ynni fyrir ríkisútvarpið, þá fengi hún það borgað af almannafé. Vissulega ber fyrst og fremst að líta á hljómsveitina sem menningartæki, sem vinnur í þágu allra landsmanna. Ég held, hvað sem þessu liður, þá hafi Reykvíkingar og næstu bæir verulega sérstöðu í þessu máli. Í Hafnarfirði starfa tvö kvikmyndahús, en svo er málum háttað, að þangað sækja Reykvíkingar iðulega kvikmyndahús og Hafnfirðingar til Reykjavíkur. Út frá þessum forsendum hefur menntmn. orðið sammála um að leggja til, að frv. yrði breytt í það horf, að hið umrædda 25 aura gjald yrði aðeins innheimt í Reykjavík og Hafnarfirði. Menntmn. leggur því til að 1. gr. frv. orðist svo: „Heimilt skal að innheimta sérstakt gjald af kvikmyndahúsum í Reykjavík og Hafnarfirði, er nemi 25 aurum á hvern seldan aðgöngumiða, samkv. nánari fyrirmælum í reglugerð, er menntamálaráðuneytið setur.“ Ég leyfi mér að leggja þessa brtt. fyrir hæstv. forseta og sé ekki ástæðu til að rökræða hana frekar á þessu stigi.



Herra forseti. Af því að hv. menntmn. hefur komið sér saman um að breyta frv. samkv. till., sem hér hefur verið lýst, og mér er kunnugt um, að víðtækara samkomulag er í d. um þessa till., og ég tel mig ekki sérstaklega vera fyrirsvarsmann fyrir Reykjavík og Hafnarfjörð, þá sé ég ekki ástæðu, til að rökstudda dagskráin, sem ég hef áður lýst, komi undir atkv.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég vil nú ekki lengja mikið þessar umr., en ég get ekki látið málið fara fram hjá mér án þess að fara um það nokkrum orðum. Mér finnst, að málið sé sótt af æði miklu kappi og eiginlega að sumu leyti af meira kappi en forsjá. Hér er ekki tekið tillit til óskar, sem fram kom um að bíða, þar til flm. brtt., sem er veikur, gæti komið og gert grein fyrir sínu máli. Hér hefur einn hæstv. ráðh. neitað um afbrigði á óvenjulegan hátt fyrir till. Og yfirleitt er málið sótt og flutt á mjög óvenjulegan hátt. Það er komið inn seinustu daga þingsins, og eins og ég sagði áðan, skákað í því skjóli, að það fái ekki þá málsmeðferð og þá gagnrýni sem venja er um flest þingmál. Ég get gengið inn á það út af fyrir sig, að það sé æskilegt, að þessi hljómsveit yrði stofnuð að sumu leyti, en ég get ekki varizt þeirri skoðun, að þetta sé fjárhagslega stærra mál heldur en svo, að ekki sé rétt að eyða í það dálítið meiri tíma til umhugsunar heldur en hér er gert. Hér er lagt til að stofnuð verði ný embætti í tugatali, að vísu ekki á kostnað ríkissjóðs beinlínis, en þó tekið af þeim tekjustofni, sem sameiginlegur er einum at þeim tekjustofnum, sem ríkissjóður notar og fær tekjur úr, svo að segja má, að það sé a. m. k. á óbeinan hátt tekið af ríkissjóði eða skertir þeir tekjumöguleikar, sem hann hefur, með því að gjaldið er tekið á þennan hátt og embættin, sem þarna er stofnað til, eru beinlínis launuð á svipaðan hátt sem um gjald ríkissjóðs væri að ræða. Það hefði einhvern tíma verið saga til næsta bæjar, að seint um kvöld á Alþ. hafi verið stofnuð 30 ný embætti án þess að fjalla rækilega um það. Ég efa það ekki, að málið er vel þess vert, að það fengi venjulega málsmeðferð, en sé ekki hespað af eins og lagt er til, að gert verði. Um tekjustofn til að standa undir þessu veltur á ýmsu, því að fyrir skömmu var það nú till. flm., að þessara tekna yrði aflað með því að leggja skatt á öll kvikmyndahús landsins, en nú er búið að takmarka það við Reykjavík og Hafnarfjörð. Ég skil ekki, hvers vegna Hafnarfjörður hefur orðið fyrir þeirri náð að lenda í flokki með Reykjavík, því að vísu má svo vera, að skemmtanir séu sóttar á víxl í þessum bæjum, en meiri hl., sem sækir skemmtanir í Hafnarfirði, sækir þær líka í Reykjavík. Ég sé því ekki neina ástæðu til þess, ef endilega á að afgreiða málið á þennan hátt, að Hafnarfjörður sé þar með, og leyfi mér að flytja skrifl. brtt. um. að Hafnarfjörður verði tekinn þar úr. En ég vil aðeins taka það fram að lokum, að mér finnst málið vera fljótfærnislega afgr. og vera stærra en svo, að því hæfi þessi afgreiðsla sem hér er lagt til, að það fái. Ég held það væri skaðlaust, þótt málið yrði látið bíða til næsta þings og fengi þá einhverja betri afgreiðslu eða úrlausn. En á þessu stigi málsins óska ég eftir, að hæstv. forseti taki við hinni skrifl. brtt. minni við brtt. menntmn.

Forseti (BG) : Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hæstv. viðskmrh. við brtt. á þskj. 593: Orðin „og Hafnarfjörður“ falla niður. - Hér þarf tvöföld afbrigði, til þess að till. megi koma fyrir.



Ég er mótfallinn málinu og þá allri þrengingu skattsins. Ef það ætti hins vegar að leggja þennan skatt á, þá tel ég rétt, að hann nái yfir allt það svæði, sem gert er ráð fyrir í upphafi, og ég er á móti þessari þrengingu og segi því nei. Brtt. 593 samþ. með 17:3 atkv. Brtt. 511 kom ekki til atkv. Frv. svo breytt, samþ. með 16:5 atkv. og stgr. til Ed.