Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mjög mikil réttarbót, grundvallarmál, fyrsta skref í þá átt að gera stöðu sjúklinga í íslenska heilbrigðiskerfinu enn betri en hún er í dag. Við erum að létta greiðslum af okkar veikasta fólki sem oft og tíðum hefur liðið stórkostlega fyrir hið ógagnsæja, ómannúðlega greiðslukerfi sem hefur viðgengist allt of lengi í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Sem betur fer er grundvallarbreytingin gerð í mjög mikilli sátt. Út á það gengur frumvarpið. Til hliðar við það eru síðan drög að reglugerð sem kallar á setningu stjórnvaldsins á gjaldtöku. Við höfum tekist á um það. Við náðum samkomulagi um það þvert á alla flokka og í mikilli samstöðu að verja auknum fjármunum í heilsugæsluna til að búa hana betur undir þetta verkefni. Sömuleiðis náðum við samkomulagi um að fjármagna betur greiðsluþátttökuhlutann með það í huga að lækka þökin og 

Virðulegi forseti. Ég vil hrósa hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að hafa haft frumkvæði að því og treyst sér til að koma hér inn með frumvarp um þjónustustýringu í heilbrigðiskerfinu, löngu tímabæra breytingu. Við höfum fagnað því alla tíð. Áhyggjur okkar af þessu máli hafa ávallt snúist um tvennt; að ekki væri nóg að gert hvað varðaði uppbyggingu heilsugæslunnar og að þökin í greiðsluþátttöku væru of há. Ég vil þess vegna fagna því sérstaklega að ríkisstjórnin skuli hafa komið að borðinu í gær og nálgast okkur að því leyti. Við getum því staðið að þessu máli og erum afskaplega stolt af því að hafa fengið því framgengt að nú verður auknu fé varið í heilsugæsluna til uppbyggingar hennar og ráðningar lækna, hjúkrunarfræðinga og sálfræðinga og að þakið í greiðsluþátttöku verður lækkað verulega. Það er mikill árangur. Ég vil óska okkur öllum til hamingju með hann.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að á Alþingi hefur náðst sátt um ákveðnar grundvallarbreytingar sem lúta að því að setja þak á greiðsluþátttöku sjúklinga, sem er gríðarlegt þjóðþrifamál, og að efla heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað og taka upp tilvísunarkerfi. Ég held að það skipti mjög miklu sem gerðist á lokametrunum þar sem ákveðið var að setja aukið fjármagn í verkefnið, annars vegar til að efla heilsugæsluna og hins vegar til að lækka þakið. Það á auðvitað að vera forgangsmál okkar að tekjulágt fólk þurfi ekki að fresta því að sækja sér nauðsynlega heilbrigðisþjónustu. Ég vonast svo sannarlega til þess að þessar breytingar verði mikilvægur áfangi á þeirri leið. Það er ánægjulegt að upplifa það vinnulag sem hér hefur verið viðhaft og þá sátt sem hefur náðst um málið.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta stór stund vegna þess að þetta er mikið réttlætismál sem gengur einfaldlega út á að það fólk sem er veikast þurfi ekki að bera óhóflegar fjárhagslegar byrðar út af heilbrigðisþjónustu. Það þýðir líka að við hin sem erum svo lánsöm að búa við betri heilsu þurfum að borga eitthvað meira. Ég setti þessa vinnu af stað á sínum tíma og ástæðan var einfaldlega sú að það kom til mín kona sem átti lítið eftir, hún var samt bjartsýn og jákvæð, allt of ung, sem útskýrði hvernig fyrirkomulagið væri fyrir sig og aðra krabbameinssjúklinga og hún bað mig að setja þessa vinnu af stað. Ég fól þá hv. þingmönnum Pétri H. Blöndal og Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur að sinna því verki sem þau gerðu af alúð. Þau náðu því miður ekki að klára verkið, en núna hefur það verið klárað. Ég vil nota tækifærið og óska hæstv. ráðherra, hv. velferðarnefnd og þingheimi öllum til hamingju með að 

Forseti. Það er mjög ánægjulegt að verið sé að setja þak á greiðslubyrði sjúklinga. Ég vona að því verði haldið til haga sem hefur komið fram að það er oft þannig þegar verið er að gera stórar og miklar kerfisbreytingar að stuttu eftir að lögin taka gildi kemur í ljós að möguleiki er á því að einhverjir falli á milli. Ég hef skynjað eindreginn vilja hjá ráðuneytinu og hæstv. ráðherra um að þá verði brugðist skjótt og vel við. Mér finnst gott að vita það af því að auðvitað verður fólk oft órólegt þegar gerðar eru miklar breytingar. Það er mjög margt gott í frumvarpinu. Ég má til með að hrósa hv. velferðarnefnd fyrir þau rosalega stóru mál sem hún hefur unnið að og gert í mikilli samvinnu. Það ætti að vera aðalfréttin á morgun, hvernig þingmönnum þvert á flokka tekst að vinna að þjóðhagslega mikilvægum málum þjóðinni til heilla. Til hamingju með þetta.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að við skulum vera komin í lokaafgreiðslu þessa máls. Mér segir svo hugur að þetta gæti átt eftir að teljast dálítið stór dagur í sögu heilbrigðismála í landinu þegar hér eru í þverpólitískri samstöðu innleidd skref til þjónustustýringar eða tilvísunarkerfis í gegnum heilsugæsluna og sett þök á hinn óhóflega kostnað sem einstakir aðilar hafa borið í heilbrigðiskerfinu. Þrennt er ánægjulegt. Það er sú stefnumótun sem felst í þjónustustýringunni, það eru þökin og það eru þeir fjármunir sem samstaða tókst um að tryggja inn í kerfið, bæði til að efla heilsugæsluna upp á 300–400 milljónir á þessu ári og í fjárlögum næsta árs, þannig að unnt verði að tryggja að hið almenna kostnaðarþak fari ekki yfir 50 þús. kr. Þetta er góð niðurstaða og ég óska öllum til hamingju með hana, bæði þeim sem hafa stuðlað að því að hún er að verða að veruleika, en sérstaklega þjóðinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka öllum þeim sem hafa komið að þessu máli í velferðarnefnd. Ég vil sérstaklega óska hæstv. heilbrigðisráðherra til hamingju með þennan áfanga og þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir mikinn skilning á því stóra verkefni sem fram undan er. Það er gott að við getum verið sammála um stóra hluti í þinginu. Það er gott að við erum sammála um að við viljum öflugt heilbrigðiskerfi. Það er gott að við erum sammála um að okkar veikasta fólk á ekki ofan á vandræði sín að þurfa að horfast í augu við að þurfa að greiða óyfirstíganlega háa reikninga. Við hér inni getum verið stolt af skrefinu sem við stígum í dag. Ég veit alla vega að Pétur minn heitinn, Pétur H. Blöndal, væri afskaplega ánægður gæti hann verið með okkur í dag. Til hamingju.

Hæstv. forseti. Ég kem hér til að lýsa ánægju minni með niðurstöðuna í þessu máli. Þetta er stórt mál og auðvitað hefði maður viljað sjá að börn yrðu algjörlega gjaldfrjáls í heilbrigðiskerfinu og að eldri borgarar og öryrkjar borguðu 1/3 af því sem aðrir borga, en það verða næstu skref sem við tökum. Ég treysti því að við tökum þau. Ég vil þakka hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra fyrir inngrip þeirra í málið, að koma inn með fjármuni á síðustu metrunum. Ég held að að öllum ólöstuðum megi líka þakka framsögumanni málsins, hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, fyrir ótrúlega vinnu. Hún hefur verið vakin og sofin yfir málinu á síðustu dögum og sýnt hvers hún er megnug. Ég vil líka segja að þetta mál segir okkur og sýnir hvers við erum megnug á Alþingi Íslendinga. Það að við skulum vera búin að samþykkja fimm stór mál út úr velferðarnefnd, ein af stærstu málum ríkisstjórnarinnar, á einu áliti í öllum málum er stórkostlegt afrek, finnst mér, á þessum síðustu og verstu tímum. Ég óska okkur öllum til hamingju með það. 
            

Hér hafa menn ausið lofi á hæstv. heilbrigðisráðherra og ekki skal ég draga úr mínum þætti í því. Hann á hrós skilið fyrir frumkvæðið sem felst í að leggja fram þetta frumvarp. Það er sögulegt að mörgu leyti og sker burt einhvern ljótasta skavankann á íslenska heilbrigðiskerfinu. En þetta mál, eins og það kemur núna til afgreiðslu, sýnir líka hvað það skiptir miklu máli að hafa öfluga stjórnarandstöðu. Það er ekki síst verk stjórnarandstöðunnar sem gerði það að verkum að hægt var að samþykkja þetta frumvarp. Það var vegna viðspyrnu hennar sem settar voru 400–500 millj. kr. í heilsugæsluna, 1.200 millj. kr. til að lækka greiðsluþökin. Það er stórkostlegt að það tókst fyrir vinnu nefndarinnar að lækka greiðsluþakið úr 95 þús. kr. í 50 þús. kr. Fyrir mig sem gamlan eðalkrata er stórkostlegt að standa hér og sjá hæstv. heilbrigðisráðherra og okkur öll sigla til hafnar gömlu baráttumáli Sighvats Björgvinssonar, tilvísunarkerfinu. Sérstaklega vil ég óska mínum elskuðu vinum í Sjálfstæðisflokknum til hamingju með að hafa hjálpað til við það.

Virðulegi forseti. Nú mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um gjaldeyrismál, lögum um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum og lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki. Frumvarpið hefur bein tengsl við áætlun stjórnvalda um losun fjármagnshafta en megintilgangur þess er að lögfesta heimild Seðlabanka Íslands til að beita stjórntæki til að tempra og hafa áhrif á samsetningu fjármagnsinnstreymis til landsins, svokallað fjárstreymistæki. Lögfesting ákvæða um varúðartæki af einhverju tagi í tengslum við vaxtamunarviðskipti hefur verið til skoðunar hjá stjórnvöldum um nokkurt skeið. Slík viðskipti geta, líkt og kunnugt er, valdið ójafnvægi í raunhagkerfinu og innan fjármálakerfisins og raskað framkvæmd eðlilegrar hagstjórnar á sviði peninga- og ríkisfjármála. Við höfum í umræðum á þinginu einatt rætt hvernig við mundum mögulega lögfesta reglur af þessum toga, hvers eðlis þær kynnu að verða. Við höfum gert okkur grein fyrir því um langt skeið að við gætum aftur staðið frammi fyrir vaxtamunarviðskiptum með svipuðum hætti og við sáum gerast hér fyrir fall fjármálakerfisins og eftir því sem efnahagskerfinu hefur að nýju vaxið fiskur um hrygg birtast okkur þær hættur að nýju í auknum mæli. Við höfum séð tölur undanfarin missiri um það að vaxtamunarviðskipti hafa þó í mun minna mæli en áður var látið á sér kræla. Þegar litið er til framtíðar er, að því er virðist, orðinn nokkuð góður samhljómur í þinginu um að orðið sé tímabært að setja reglur af þessu tagi. Ég leyfi mér í því samhengi að vísa til nefndarálits vegna laga sem við höfum nýsett í þinginu um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum. Það má segja að þvert á flokka hafi þar komið fram það sjónarmið að nú væri rétti tíminn til að setja reglur af þessu tagi. Ég vil þó segja að ég hefði fyrir svo margra hluta sakir kosið að þingið hefði haft aðstæður til að vega og meta og dýpka umræðuna um þessa þætti í betra tómi og haft til þess rýmri tíma en við bjóðum upp á með þeirri framsetningu sem hér birtist okkur, þ.e. við leggjum fram frumvarp um efnið í þröngum tímaramma, þegar við erum senn að ganga til sumarhlés frá þingstörfum. Hvað þann aðdraganda snertir skal ég fyrstur segja að ég hefði mjög gjarnan viljað að aðstæður væru eitthvað öðruvísi og meiri tími gæfist fyrir dýpri skoðun á þessum þáttum. Ég hef af þeirri ástæðu alveg hugleitt hvort málið hefði þurft að koma til frekari skoðunar, og þess vegna í einhverju samstarfi flokkanna, áður en það kom hingað í þingið. Á sama tíma verður ekki fram hjá því litið að okkur eru að birtast merki um að þessi þáttur alþjóðaviðskipta sé aftur að lifna við. Við fáum vísbendingar af ýmsu tagi um að ástæða sé til að gefa þessu aftur gaum, sem af eðlilegum ástæðum lá niðri um nokkurt skeið. Þá er það einkum vegna þess að við erum á miðju kraftmiklu hagvaxtarskeiði og það hillir undir lok haftatímabilsins. Af þeirri ástæðu ber ég þetta mál fram í þinginu og legg til að reglur af þeim toga sem málið fjallar um verði settar og lögleiddar sem allra fyrst. Sá valkostur var í boði að bíða haustsins en ég tel tryggara að þetta skref verði stigið nú. Í frumvarpinu er lagt til að Seðlabankanum verði veitt heimild til að setja reglur sem kveða á um bindingu reiðufjár vegna tiltekinna nýfjárfestinga, innstæðna og lánveitinga sem gerðar eru fyrir nýtt innstreymi erlends gjaldeyris. Hér er um að ræða innflæði, einkum í formi skuldabréfakaupa og nýrra bankainnstæðna, þar sem kaupendur horfa til skammtímaávinnings vegna vaxtamunar á milli Íslands og annarra landa. Bankinn geti þannig sett almenn stjórnvaldsfyrirmæli sem fela í sér skyldu til að binda reiðufé sem kann að nema allt að 75% af viðskiptunum á reikningi hjá innlánsstofnun hér á landi, að hámarki til fimm ára. Innlánsstofnun skal í framhaldinu leggja fjárhæð sem samsvarar allri bindingarfjárhæð á bundinn reikning hjá Seðlabanka Íslands. Í frumvarpinu er lagt til að reglusetningin sé háð samþykki fjármála- og efnahagsráðherra og að heimildin til að beita henni verði sett í ákvæði til bráðabirgða við lög um gjaldeyrismál, enda er um að ræða tímabundið úrræði sem tekur mið af gildandi regluverki um gjaldeyrismál. Ég ætla örstutt að tala um þessi tvö atriði. Það er álitamál hvort reglur af þessum toga eigi yfir höfuð að vera háðar samþykki ráðherra. Það má líka velta fyrir sér hvort það mætti útfæra slíkt mögulegt samþykki með öðrum hætti. Ég legg málið í þessum búningi fyrir þingið og hvet nefndarmenn í efnahags- og viðskiptanefnd til að hugleiða þennan þátt. Almennt mundi ég vilja segja um þetta atriði að ég held að ekki sé ráðlegt þegar um beitingu þessarar tegundar úrræða er að ræða að til aðkomu ráðherrans þurfi að koma. Á hinn bóginn komum við nokkuð bratt inn í þetta mál að þessu sinni með tiltölulega skömmum undirbúningi og takmörkuðu samráði. Við erum sömuleiðis að setja ákvæði til bráðabirgða inn í lagabálk sem við væntum þess að taki endurskoðun haftaumhverfisins áður en langt um líður. Þegar að því kæmi að endurskoða ákvæðið sé ég fyrir mér að það fari í einhverjum öðrum búningi eða með svipuðum efnisreglum, allt eftir mati þess tíma, inn í lög um Seðlabanka Íslands, að þá verði skoðað hvaða úrræði og í hvaða formi eigi að standa Seðlabankanum til boða til að ná þessum markmiðum. Þegar að því kemur finnst mér nokkuð ljóst að við mundum ekki hafa slíka reglu sem varanlega lagareglu háða samþykki ráðherrans. Þetta eru aðeins sjónarmið sem ég legg inn í umræðuna og hvet menn til að íhuga í nefndinni. Það er ekkert augljóst í þeim efnum hvað er rétt að gera. Mér finnst koma til greina að útfæra greinina þannig að samþykki ráðherra þyrfti til í upphafi en að breytingar eftir að reglurnar hafa verið settar gætu síðan farið fram án samráðs við ráðherrann. Það eru alveg gild sjónarmið fyrir því að Seðlabankinn taki þessar ákvarðanir einn og óstuddur. Meðal annars er auðvelt að vísa í sjálfstæði Seðlabankans því til rökstuðnings. Helstu rökin fyrir því að þetta er lagt svona upp eru þau að við stígum hér í raun inn á nýjar lendur. Við erum að bregðast við umræðu sem hefur meira eða minna varað í um áratug, frá því að við sáum jöklabréfaútgáfuna ná hámarki fyrir mörgum árum síðan. Við komum nokkuð bratt inn í þingið með þessa lausn og af þeirri ástæðu fyrst og fremst er þetta lagt upp svona og síðan aftur með vísan til þess að um bráðabirgðaákvæði sé að ræða. Fjárstreymistækið í þessu frumvarpi byggist á því að settar verði reglur sem kveða á um bindingu reiðufjár vegna nýs innstreymis, eins og ég hef áður rakið, erlends gjaldeyris af tilteknu tagi. Í reglunum skal m.a. tiltaka bindingartíma, bindingarhlutfall, uppgjörsmynt og vexti. Útfærsla fjárstreymistækisins tekur mið af því að stjórntækið dragi úr þeirri áhættu sem verulegt fjármagnsinnstreymi getur skapað og styðji við aðra þætti innlendrar hagstjórnar. Einnig að tækið sé sveigjanlegt, markvisst og skilvirkt í framkvæmd. Loks byggist það á tímabundinni, gegnsærri og viðurkenndri leið til að hafa áhrif á fjármagnsflæði. Í frumvarpinu er þannig gert ráð fyrir að Seðlabankinn hafi heimild til að setja nánari reglur um útfærslu fjárstreymistækisins og ef aðstæður breytast geti hann aðlagað það fljótt að fengnu samþykki ráðherra. Þess er að vænta að strax í kjölfar þess að þetta frumvarp verður samþykkt, ef til þess kemur, verði birtar reglur Seðlabankans um efnið. Ég vænti þess að nefndin geti fengið nánari útlistun á því í yfirferð um málið. Útfærsla þessa fjárstreymistækis er í takt við almenna ráðgjöf Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um hönnun tækja til að stemma stigu við óhóflegu innstreymi fjármagns. Þess er gætt að bindingin hafi bein áhrif á hvata til vaxtamunarviðskipta og hægt sé að bregðast við breyttum aðstæðum á skilvirkan hátt. Ég vil taka fram að meðal þess sem fékk sérstaka skoðun við undirbúning málsins var hversu víðtækt málið ætti að vera, hversu fjölbreytt flóra fjárfestinga gæti átt undir reglurnar. Hér er frumvarpið lagt fram þannig að sérstaklega er tiltekið það sem við þekkjum sem vaxtamunarviðskipti, einkum í skuldabréfunum. Langaugljósasta dæmið er ríkisskuldabréfin en um þetta er fjallað í 2. gr. frumvarpsins. Þar er farið beint yfir fjárfestingarnar sem slíkar í skuldabréfum, víxlum eða innstæðum og síðan í öðrum greinum í því sem endurspeglar slíkar fjárfestingar, svo sem hlutdeildarskírteini sjóða sem stunda slíkar fjárfestingar. Það er sami hluturinn í þessu samhengi og hið sama gildir ef menn stofna hlutafélag sem er að fara í slíka starfsemi, kaup á því eða eiginfjárframlag til þess er sami hluturinn sömuleiðis. Í frumvarpinu er einnig lögð til ein breyting á lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki í þá veru að bindingarfjárhæð sem komin er til vegna fyrrnefndra reglna Seðlabankans verði frádráttarbær frá stofni skattsins. Þessi skattur hefur í daglegu tali verið kallaður bankaskattur. Breytingin kemur til af því að markmið nýs bráðabirgðaákvæðis í lögum um gjaldeyrismál er einkum að tempra og hafa áhrif á samsetningu fjármagnsinnstreymis en ekki að skapa tekjustofn fyrir ríkið. Þá leiðir af sjálfu sér að bindingarfjárhæðin myndi ekki skattstofn. Ég vil einnig nefna að með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum. Þessi nýsettu lög taka breytingum með frumvarpinu en þær eru til komnar vegna upplýsinga frá hagsmunaaðilum eftir lögfestingu laganna og þær eru til ívilnunar fyrir þá. Þarna er um að ræða atriði sem ekki voru fyrirséð við undirbúning málsins og er lagt til að færð verði til betri vegar. Í fyrsta lagi er um að ræða breytingar sem er ætlað að koma til móts við þá aflandskrónueigendur sem eiga innstæður sem hafa verið fluttar inn á reikninga háða sérstökum takmörkunum fyrir gjaldeyrisútboð Seðlabanka Íslands. Til að tryggja jafnræði aflandskrónueigenda til ráðstöfunar eigna sinna er lagt til að úttektir af reikningum þessum, vegna þátttöku í gjaldeyrisútboðinu annars vegar og vegna fjárfestinga í tilteknum fjármálagerningum hins vegar, verði heimilar. Í öðru lagi er lagt til að þær aflandskrónueignir sem undanþegnar eru lögum um gjaldeyrismál vegna flutnings úr vörslum erlends lögaðila til innlánsstofnunar eða vörsluaðila hér á landi á grundvelli bréflegrar umsóknar sem Seðlabanki Íslands móttók fyrir gildistöku laga um meðferð krónueigna falli utan gildissviðs þeirra laga. Í síðastnefnda tilvikinu er að mestu leyti um að ræða lágar fjárhæðir sem hafa verið í samfelldri eigu einstaklinga frá því fyrir fjármagnshöft, þ.e. frá 28. nóvember 2008, og hefðu fallið undir þau fjárhæðarviðmið sem upphaflega voru lögð til í 12. gr. frumvarps til laga um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum, þ.e. 6.000.000 kr. markið sem þar var að finna. Í þriðja lagi er lagt til að eigendum aflandskrónueigna verði heimilt að fjárfesta í þeim fjármálagerningum sem fram koma á fjárfestingarlista Seðlabanka Íslands á hverjum tíma. Hér er því um að ræða rýmkun frá því sem nú er. Virðulegi forseti. Ég tel nauðsynlegt að Alþingi tryggi að stjórnvöldum verði gert kleift að draga úr áhættu á verulegu innflæði í kjölfar þess að gjaldeyrisútboði vegna aflandskrónueigna lýkur og undirbúningi að almennri losun hafta vindur fram. Að öðrum kosti er hætta á að þeim efnahagslega stöðugleika sem byggður hefur verið upp á síðastliðnum missirum og árum verði ógnað. Eins og ég hef áður nefnt horfum við fram á vaxandi áhuga á fjárfestingu á Íslandi, ekki aðeins vegna þess að hér árar vel um þessar mundir heldur líka vegna þess að svo víða annars staðar er það erfiðleikum bundið að ávaxta fé, það eru ómældar upphæðir í fjármálakerfum heimsins sem fá enga ávöxtun um þessar mundir. Það er augljóst við þær aðstæður að við verðum að bregðast við hættunni á að slíkar áhættufjárfestingar fari að nýju vaxandi. Ég rakti í upphafi máls míns að við höfum margoft tekið það á dagskrá á þinginu hvort og hvernig við hygðumst fyrirbyggja þann óróa sem slíkum fjármagnshreyfingum inn og út úr landinu á skömmum tíma getur fylgt. Í greinargerð með þessu frumvarpi er farið yfir það nokkuð ítarlega að skammtímahreyfingar inn og út úr landinu geri ekki mikið gagn fyrir hagkerfið yfir höfuð og geti fyrst og fremst valdið okkur vandræðum og ýtt undir óstöðugleika á meðan annað gildir um fjármagn sem er komið hingað til þess að fjárfesta til lengri tíma. Ég hvet alla áhugasama til að kynna sér vel greinargerðina með frumvarpinu sem fer yfir alla þessa þætti nokkuð ítarlega. Virðulegi forseti. Ég tel að við séum með í höndunum tillögur að stjórntæki sem geti skipt miklu fyrir möguleika okkar til þess að auka stöðugleikann í landinu, en eins og ég hef áður sagt í umræðu um þessi mál verða þau stjórntæki aldrei eins og einhver töfrasproti sem leysir öll okkar vandamál, allar okkar áhyggjur. Það eru auðvitað aðrir þættir sem munu á endanum ráða þar miklu meira um. Ég get nefnt í því sambandi hvernig haldið er á opinberum fjármálum, hvernig framkvæmd peningastefnunnar er og hvernig opinber fjármál og framkvæmd peningastefnu tala saman. Ég skal nefna líka í því samhengi hvers konar ástand ríkir í samskiptum stjórnvalda og vinnumarkaðar hvers tíma. Spenna á því sviðinu getur valdið miklu tjóni og endað í þensluskeiði sem kallar fram vaxtahækkanir og laðar fram áhugann á þessum viðskiptum, þannig að þetta er í sjálfu sér viðbragðstæki sem er svolítið aftarlega í þeim vörnum sem við getum byggt upp. Við höfum sinnt hinum vörnunum, ég nefni lög um opinber fjármál og samninga við sveitarfélögin, ég nefni samstarf vinnumarkaðarins um gerð SALEK-samkomulagsins og jöfnun lífeyrisréttinda í landinu. Ég nefni sömuleiðis myndun þjóðhagsráðs og fleira gæti ég tínt til. Við höfum sinnt þeim helstu þáttum sem við getum haft áhrif á til þess að ýta undir varanlegan og meiri stöðugleika í landinu en því verki verður svo sem aldrei lokið. Enn er talsvert verk óunnið í því að ná betur saman við vinnumarkaðinn, en hér er komið frumvarp sem skiptir máli í þessu heildarsamhengi að sé til staðar til að draga úr áhuga, við vissar aðstæður, á miklum skammtímahreyfingum inn og út úr landinu sem á endanum geta orðið til tjóns fyrir okkur. Að því leytinu til er um mikil tímamót að ræða sem mér heyrist á allri umræðu sem fram hefur farið fram til þessa að sé ágætissamstaða um í öllum grundvallaratriðum þó að ég hefði svo sem gjarnan viljað sjá aðdragandann, undirbúninginn, samtalið innan stjórnkerfisins og milli þings og framkvæmdarvalds, eftir atvikum Seðlabankans, hafa fengið að þroskast aðeins meira áður en málið kom fram. Þetta er staðan. Ég met það þannig að það sé ekki annað verjandi en að leggja málið fram þegar við höfum nú sett saman reglurnar og með vísan í mat á þeirri stöðu sem við okkur blasir. Að því sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði að aflokinni umræðu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ekki leyni ég því að ég gnísti tönnum undir þessari ræðu hæstv. fjármálaráðherra og furða mig ekki á því að hann var heldur lúpulegur a.m.k. fyrri partinn og undir blálokin. Hér kemur hæstv. ráðherra og talar fjálglega um nauðsyn þess að Seðlabankinn fái stýritæki til þess að hamla gegn vaxtamunarviðskiptum. Allt svo, það eru tvær vikur síðan að ég spurði hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki væri rétt að samþykkja heimild til slíkra stýritækja samhliða frumvarpinu sem við samþykktum um daginn þegar við vorum að skilgreina aflandseyjarnar. Þá talaði hæstv. fjármálaráðherra eins og það væru alls konar önnur tæki, sem hann drap á undir lok sinnar ræðu, sem væru miklu effektífari en þetta, talaði þetta heldur niður. Jú, það væri stýring á opinberum fjármálum og eins og hann sagði áðan hvernig peningastefnan talar saman við þau. Þá rak engar sérstakar nauðir til þess að fara með þetta mál. Núna korteri fyrir þinglok kemur hæstv. ráðherra, hendir frumvarpi hérna inn og kemur fram við þingið eins og það sé orðið að einhvers konar stimpilpúða fyrir hann. Mér ofbjóða þessi vinnubrögð. Ég hef sagt það áður að stjórnarandstaðan, a.m.k. ég, vill vinna með ríkisstjórninni til þess að undirbúa afnám gjaldeyrishafta. En svona vinnubrögð eru eiginlega varla þolandi, ég bara segi það. Mér finnst það miður að hæstv. ráðherra vinni svona af því að það er búið að þaulspyrja hann. Ég hef frá áramótum spurt hann þremur sinnum út í það hvort svona tæki þurfi ekki. Nú kemur hann með það. Sjálfsagt er að þingið skoði þetta. En er þá ætlunin að við tökum þetta á einhverjum örstuttum fundi hjá efnahags- og viðskiptanefnd og engir komi til þess að skoða málið nema þeir sem sömdu það? Ein efnisspurning til hæstv. ráðherra, reyndar tvær: 

Virðulegi forseti. Já, reglurnar gera ráð fyrir því að hægt sé að setja neikvæða vexti ef menn meta það svo. Ég hef séð drög að reglum frá Seðlabankanum sem ég vænti að verði kynntar efnislega og fyrir nefndinni þannig að menn geti fengið hugmynd bæði um áhrif þeirra og hvaða upplegg menn sjá fyrir sér að leggja til grundvallar verði lögin samþykkt í beinu framhaldi af því. En að öðru leyti er erfitt að átta sig á þeim málflutningi sem hv. þingmaður kemur hér með. Hann segist hafa beðið mjög eftir þessu, svo mjög að hann hafi tekið málið þrisvar á dagskrá frá áramótum og svo loksins þegar hann sér málið þá verður hann fyrir vonbrigðum með að það skuli vera komið fram, það bíði ekki enn lengur væntanlega. Þetta er mál þeirrar gerðar að það verður ekkert hrist fram úr erminni bara eftir stutta umræðu í þinginu. Ég skal fara nánar yfir sögu þessa máls og hvernig það hefur orðið til í samskiptum fjármálaráðuneytis og Seðlabanka ef menn óska sérstaklega eftir því. En við höfum í langan tíma ekki bara rætt þetta í þinginu heldur einnig milli ráðuneytisins og Seðlabankans. Þar hefur hagdeildin farið í sérstaka úttekt, skoðað fordæmi, kynnt sér áhrif þessara tækja annars staðar, hvað hefur verið gert, hverjar líkurnar eru á því að þetta skili árangri hér, gert rannsóknir. Og að þeim loknum og í ljósi þeirrar stöðu sem við metum að sé fram undan var það niðurstaðan að hraða þyrfti þessari vinnu. En svona er nú bara lífið. Stundum kemur maður seinna fram með hluti en maður hefði kannski viljað, en afkastageta stjórnkerfis okkar er ekki takmarkalaus.

Það kann vel að vera að afkastageta stjórnsýslunnar sé ekki meiri, þá eiga menn bara að segja það. En hæstv. ráðherra er vinsamlegast beðinn um að spara sér spíssfyndugheit sín og brúka þau gagnvart einhverjum öðrum en mér. Ég lýsti því yfir í ræðu minni áðan að ég styddi það, og það hefur margsinnis komið fram, að Seðlabankinn fái stjórntæki af þessu tagi og ég er sömuleiðis þeirrar skoðunar að það eigi að vera samráðsskylda við fjármála- og efnahagsráðuneytið. Það sem mér ofbýður er hins vegar þessi vinnubrögð, vegna þess að hér er um mikilvægt mál að ræða. Ég fæ ekki betur séð en alla vega glitti í vott af iðrun í augum hæstv. ráðherra. Það er engu líkara en hann skammist sín pínkulítið fyrir vinnubrögð af þessu tagi. Hæstv. ráðherra sagði það algjörlega skýrt að vitaskuld væri óskandi að löggjafinn hefði meiri tíma til þess að fara í þetta mál á dýptina. Ég segi það alveg hreinskilnislega: Mál af þessu tagi þarf auðvitað skoðunar við. Það þyrfti 

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að það er úr vöndu að ráða fyrir þingið eftir að svona mál lítur dagsins ljós vegna þess að þegar fram koma hugmyndir um að setja reglur sem ætlað er að tempra hreyfingar fjármagns inn og út úr landinu, skammtímahreyfingar, þá getur það strax haft áhrif á markaði og hegðun aðila þar. Þingið getur ekki svo hæglega haft mál eins og þetta lengi til skoðunar. Þannig að mín orð um aðdragandann og það sem ég hefði svo gjarnan viljað geta gert, að taka málið til skoðunar í sérstakri utanþingsnefnd helst eða í samstarfi þingflokkanna og vega þar og meta þá kosti sem við stöndum frammi fyrir, hefði þurft að gerast utan þings og í miklum trúnaði. Það var það sem ég vakti athygli á strax í framsöguræðu minni að hefði verið mjög gott að geta gert. En aðstæðurnar að mínu 

Frú forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, auðvitað hefði verið betra að hafa samráð. Við eigum hér samráðsnefnd þingmanna um losun hafta sem hefði verið hægt að kalla til. Hún hefur lítið verið nýtt á þessu kjörtímabili. Ég nýtti talsverðan tíma í að fara yfir skort á samráði hér síðast þegar við vorum að ræða þessi mál. Þá vorum við að ræða um meðferð krónueigna háða sérstökum takmörkunum. Þá kom það fram í nefndaráliti mínu, sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir tók líka undir, að því frumvarpi hefðu átt að fylgja tillögur til að taka á vaxtamunarviðskiptum. Það var algjörlega fyrirsjáanlegt, þegar við vorum að ræða það mál hér, fyrir tveimur vikum eða hvað það nú var, að þetta þyrfti að gera og ræða. En ég ætla ekkert að draga dul á það að mér finnst gott að þetta frumvarp sé komið fram. Þetta er það sem við höfum mörg hver kallað eftir þvert á flokka. Ég ætla ekkert að draga dul á það. Mig langar að nýta andsvar mitt hér til að spyrja hæstv. ráðherra um tvennt. Hann sagði áðan að við værum að tala um bráðabirgðaráðstöfun. Síðan yrðum við að horfa til framtíðar og þá sæi hann fyrir sér að eitthvert svona regluverk yrði fært inn í lög um Seðlabanka Íslands. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að skýra það nánar hvort skilningurinn sé þá ekki sá að svona tækja sé þörf til þess að geta rekið hér sjálfstæða peningastefnu, það sé órjúfanlegur hluti þess að aflétta höftum að slík tæki séu hluti þess sem hægt er að beita til að standa vörð um sjálfstæða peningastefnu. Hitt sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um lýtur að reglunum sem hann gerði hér sjálfur að umtalsefni. Þar er annars vegar reifað hvers konar innflæði eigi heima undir reglunum og hins vegar hvernig eigi að haga framkvæmd bindingar reiðufjár. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telur að jafnvel hluti þessara reglna ætti þá frekar að vera alfarið á hendi Seðlabankans. Stóri ramminn væri staðfestur af ráðherra 

Virðulegi forseti. Varðandi þessa síðustu spurningu þá rakti ég það, það eru alveg gild sjónarmið fyrir því. Það má alveg sjá fyrir sér að gera breytingar á þessari reglu. Ég rakti það í framsögu minni hvers vegna ég legg þetta svona til og ég hvatti nefndina sérstaklega til að huga að þessu atriði. Ég tek eftir því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er þeirrar skoðunar að ráðherrann eigi að koma að þessum málum, þannig að það er skiljanlegt að einhver sjónarmið séu uppi um þetta atriði sérstaklega. Varðandi hitt atriðið sem spurt var um sem sneri að framtíðinni, þá sé ég þetta þannig fyrir mér að þetta rati sem varanlegt ákvæði inn í lög um Seðlabankann, að það verði með einhverjum slíkum hætti bindiskylda, jafnvel eingöngu í þessu formi. Ætli við munum ekki meta upp að einhverju marki árangurinn af þessu? Er þetta nauðsynlegur og órjúfanlegur þáttur þess að halda úti sjálfstæðum gjaldmiðli og reka sjálfstæða peningastefnu? Ég held að þetta sé gott hjálpartæki. Við skulum til dæmis horfast í augu við það að við vissar aðstæður kann það að duga fjárfestum að eygja von um styrkingu gengis. Jafnvel þótt það væri ekki ávinningur í vaxtamuninum þá mundu menn undir vissum kringumstæðum, þrátt fyrir engan ávinning á vaxtahliðinni, vilja koma til þess að eygja von um að geta hreyft gengið. Dæmi þess eru auðvitað þekkt. Í því tilviki mundi reglan og þetta stjórntæki ekki duga til. Þá eru vextirnir einfaldlega ekki ráðandi þáttur. Það fer svo 

Frú forseti. Það kemur fram í greinargerðinni að veruleg breyting sé að verða á því hvernig fjallað er um innflæði fjármagns og þá sérstaklega það sem kallað er spákaupmennskuflæði, held ég að það sé kallað, þessum reglum er auðvitað fyrst og fremst ætlað að eiga við slíkt flæði, ekki það sem við köllum bara almennar fjárfestingar í augum fólks; að þetta umhverfi sé að breytast á alþjóðavettvangi. Telur hæstv. ráðherra að það verði einhver vandkvæði við að setja upp slík varúðartæki til lengri tíma á alþjóðavettvangi? Hér er rakið að þetta sé að verða algengara í praxís í löndunum í kringum okkur. Hins vegar langar mig að spyrja hæstv. ráðherra eins, í ljósi þess að þetta mál kemur hér fram og verið að reyna að ljúka því fyrir þinglok. Það virðist vera verulegur áhugi á slíku innflæði núna til Íslands og ég spyr: Er búið að meta umfang þeirrar áhættu sem sá áhugi getur skapað?

Virðulegi forseti. Varðandi þau vandkvæði sem kunna að vera því samfara að setja reglur af þessu tagi þá vil ég vísa til þess að samkvæmt fræðunum sýnist mér að eftir því sem gjaldmiðilssvæðin eru minni og markaðurinn grynnri geti hættan verið meiri og getan til þess að hafa áhrif eitthvað í samræmi við það, þ.e. að það geti verið meiri vandkvæðum bundið fyrir slík myntsvæði að setja slíkar reglur. En þær þykja þó vera skilvirkt tól sem við getum ekki litið fram hjá að mínu áliti. Það er þess vegna sem þetta kemur núna fram. Síðari spurningin 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær kvartanir sem hafa heyrst hérna um hvernig þetta mál kemur hingað inn á lokametrunum. Ég veit að það er enginn ánægður með að hér sé fólk í andsvörum vegna þess að nú er komið svolítið fram á kvöld, en það undirstrikar hvers vegna þreytandi er að taka við svona málum svo seint, vegna þess að auðvitað vill maður geta rætt þau. Ég segi eins og er, ég hef ekki haft neinn tíma að ráði til þess að kynna mér þetta mál til hlítar, hvað þá að bera saman þessar breytingar við lögin eins og þau eru núna. En ég hjó eftir því í ræðu hæstv. fjármálaráðherra að hugsanlega færi eitthvað af þessu inn í lög um Seðlabankann til lengri tíma. Ég sé ekki í fljótu bragði neitt um það sem fer inn í lög um Seðlabankann. Mig langar að spyrjast meira fyrir um það hvað af þessu hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir að gæti endað þar til lengri tíma. Ég spyr sérstaklega vegna þess að nú geri ég ráð fyrir að við lendum ekki aftur kannski alveg í nánustu bráð í því að þurfa að halda hér þingfund yfir einhverju sem liggur ægilega mikið á eða þarf að gerast með afskaplega skömmum fyrirvara, en ég geri þó ráð fyrir að að því komi að hæstv. ráðherra fari þá í frekari lagabreytingar í sambandi við þetta mál og lög um Seðlabankann. Mér þætti mjög vænt um að geta verið sem best undirbúinn fyrir þá umræðu þegar og ef af henni verður. Því þætti mér vænt um ef hæstv. ráðherra gæti svarað mér til um það. Ég vík að seinni spurningu minni í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Stutta svarið við þessu er einfaldlega það að við mundum færa yfir í slík lög heimildina fyrir Seðlabankann til að setja reglur um bindingu. Ég get vel séð fyrir mér að slíkar aðstæður skapist að vextir til dæmis hafi lækkað, dregið hafi úr vaxtamun, að ekki sé ástæða til að hafa áhyggjur af þessum skammtímahreyfingum og þar af leiðandi kæmu út nýjar reglur sem kvæðu ekki á um neina bindiskyldu, við tækjum bara bindiskylduna úr sambandi. En heimildin til að setja bindiskyldu væri alltaf virk og til staðar, þ.e. lifandi. Mig langar síðan í framhaldi af þessu að vekja athygli á einu sem mér finnst erfitt að sleppa í þessari umræðu þó að það tengist ekki alveg beint fyrirspurninni, sem er það að fyrir einungis örfáum árum vorum við í þessum sal að setja reglur um fjármagnshöft vegna þess að við þurftum að koma í veg fyrir útstreymi gjaldeyris. Við höfðum áhyggjur af því að við hefðum ekki nægan gjaldeyri í landinu til þess að mæta þörfinni fyrir útstreymi. Við höfum þessar reglur enn í gildi sem fjármagnshöft. Hér erum við að setja reglur vegna þess að við höfum nú orðið áhyggjur af því að innstreymið reynist okkur um megn, að okkur muni ganga illa að hafa góða stjórn á áhrifum innstreymisins. Mér finnst erfitt að fara í gegnum þessa umræðu án þess að vekja athygli á því á hversu stuttum tíma við höfum færst úr því að hafa þörf fyrir að setja höft á útstreymið yfir í að setja reglur um það hvernig við ætlum að hafa áhrif á og takmarka áhrif innstreymisins. Þetta sýnir hvernig Ísland getur sveiflast ótrúlega á skömmum tíma upp úr öldudal og aftur niður og í þessu tilliti 

Virðulegi forseti. Það er rétt, íslenskur efnahagur fer hratt upp og hratt niður, enda agnarsmátt hagkerfi með sjálfstæðan gjaldmiðil í útflutningshagkerfi. Núna er innstreymið áhyggjuefni eins og reyndar hlaut að gerast á einhverjum tímapunkti vegna þeirra aðstæðna sem við búum við, þá ekki síst íslensku krónuna að mínu mati, en við förum kannski ekki út í djúpa umræðu um það hér. Mig langar til, með þeim fyrirvara að ég hef ekki getað skoðað þetta mál í kjölinn, að spyrja hæstv. ráðherra spurningar á heldur hranalegan hátt í þeirri von að hann geti kannski svarað henni á fágaðri hátt en ég get spurt. Er hugmyndin í stuttu máli sú að búa þannig um að við ákveðið magn af innstreymi, þ.e. svo mikið að það verði hugsanlega vandamál, þá höfum við kostinn einfaldlega það slæman að viðkomandi sjái sér ekki hag í því að fara þá leið? Er það grunnhugmyndin?

Virðulegi forseti. Já, í reynd er það hugmyndin í sinni allra einföldustu mynd, þá eru það tilteknar tegundir fjárfestinga sem við þekkjum af því að fjárfestar leiti í þær sem eru að hugsa sér skammtímaávinning af vaxtamun. Þetta kvika fé getur valdið okkur vandræðum við að viðhalda hér stöðugleika og ná árangri í framkvæmd peningastefnu. Þess vegna er reglunum sem Seðlabankanum er heimilt að setja á grundvelli þessara laga ætlað að draga úr ávinningnum og þar með hvatanum til þess að stunda slík viðskipti. En eins og ég hef verið að rekja getur þetta aldrei verið fullkomið tæki. Það getur einungis hjálpað til við að draga úr áhuganum.

Hæstv. forseti. Ég flyt hér nefndarálit með breytingartillögu frá umhverfis- og samgöngunefnd um tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun gegn súrnun sjávar á norðurslóðum. Með tillögunni er lagt til að fela ríkisstjórninni að skipa starfshóp til að vinna aðgerðaáætlun um viðbrögð við súrnun sjávar á norðurslóðum. Starfshópurinn rannsaki hvaða áhrif loftslagsbreytingar hafa á lífríki hafsins í kringum Ísland og til hvaða aðgerða þurfi að grípa til að sporna við þeim og að umhverfis- og auðlindaráðherra geri Alþingi grein fyrir niðurstöðum starfshópsins árlega eða oftar ef þurfa þykir. Gestir og umsagnaraðilar nefndarinnar voru almennt jákvæðir gagnvart efni tillögunnar. Súrnun sjávar á norðurslóðum getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir Íslendinga sem reiða sig mikið á sjávarútveg. Súrnun hafsins breytir vistkerfi þess og getur haft skaðleg áhrif á fiskstofna og fæðukeðju hafsins. Á fundum nefndarinnar kom fram að súrnun hafsins væri afleiðing af útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Vart væri hægt að líta á súrnun sjávar sem einangrað fyrirbæri heldur þyrfti að horfa á það í víðara samhengi með tilliti til útblásturs og mengunar og þá sérstaklega útblásturs á koldíoxíði. Á fundum nefndarinnar kom fram að auka þyrfti fjármagn til málaflokksins svo hægt yrði að rannsaka áhrif súrnunar hafsins í teymisvinnu fleiri aðila, t.d. háskólasamfélagsins, Hafrannsóknastofnunar, Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, og að byggja þyrfti upp og efla rannsóknaraðstöðu líkt og Þekkingarsetur Suðurnesja í Sandgerði. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að efla þurfi rannsóknir á súrnun sjávar. Að öðru leyti vísa ég í nefndarálit sem fylgir með frumvarpinu. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela umhverfis- og auðlindaráðherra að skipa starfshóp sem vinni skýrslu um hvernig efla megi hafrannsóknir hér á landi með tilliti til súrnunar hafsins og þeirra breytinga sem verða á lífríki þess. Í starfshópnum verði m.a. fulltrúar Háskóla Íslands, Hafrannsóknastofnunar, Umhverfisstofnunar og Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi. Starfshópurinn skili ráðherra skýrslu fyrir árslok 2016 sem ráðherra kynnir fyrir Alþingi. Undir nefndarálit þetta rita hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson, formaður nefndarinnar, Katrín Júlíusdóttir, sá sem hér stendur, Birgir Ármannsson, Elín Hirst, Ásta Guðrún Helgadóttir, Svandís Svavarsdóttir, Róbert Marshall og Vilhjálmur Árnason.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu máli. Þetta er mjög mikilvægt. Í þessum málaflokki þegar kemur að náttúrunni og sérstaklega á svo stórum skala eins og þegar um útblástur hættulegra gastegunda er að ræða og því um líkt, þá heyrast af og til efasemdir um að þessar breytingar í náttúrunni séu af mannavöldum. Mig langaði einfaldlega að spyrja hv. þingmann hvort á fundum nefndarinnar hafi komið fram eitthvað sem mætti kalla efasemdir um það. Eða voru allir gestir og allir nefndarmenn algjörlega sannfærðir án þess einu sinni að viðra efasemdir um að þetta væri vissulega tilfellið? Mér finnst mikilvægt að það komi fram vegna þess að í þessum málaflokki fyllist fólk mjög oft efasemdum, sérstaklega þegar menn vilja fara að skattleggja eða setja gjöld, þá er allt í einu eins og vísindaleg gögn hætti einhvern veginn að vera það. Mér finnst mikilvægt að það komi fram í þessari umræðu hvort svo hafi verið.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu. Verkefni nefndarinnar var afmarkað. Það var einungis að fjalla um súrnun sjávar á norðurslóðum. Við fórum ekki yfir eða gerðum mat á því hvort losun koltvíoxíðs væri af mannavöldum eða af náttúrulegum völdum. Umsagnirnar voru ekki á þá vegu að skera úr um hvort það væri. Spurningar nefndarmanna um tillöguna voru heldur ekki í þá veru, en ég held að í þessu máli alla vega skipti það ekki öllu máli. Það sem kom fram er að hafið er að súrna. Ástæðan er aukið koltvíoxíðmagn í andrúmsloftinu og við því telur nefndin að þurfi að bregðast með einum eða öðrum hætti. Hér er lagt til að aukið verði í rannsóknir af því að við eigum gríðarlega mikið undir, miklar auðlindir, og það er mikið hagsmunamál fyrir Íslendinga að við vitum eitthvað um þessar auðlindir okkar og vitneskjan sé byggð á rannsóknagrunni.

Virðulegi forseti. Kannski ekki andsvar. Mig langar bara að árétta að í nefndaráliti hv. nefndar kemur fram að súrnunin hafi verið viðvarandi frá upphafi iðnbyltingarinnar fyrir ríflega 150 árum og líklega aukist jafnt og þétt síðan þá þó svo að menn hafi tiltölulega nýlega komist að raun um þau umhverfisáhrif sem hún veldur. Þetta kemur fram í nefndarálitinu. Mér þykir það duga. Ég vildi bara að þetta kæmi fram. Ég tel hv. þingmann hafa svarað spurningu minni og óska ekki svars nema hann sjálfur kæri sig um að veita það.

Hæstv. forseti. Ég fjalla um nefndarálit frá umhverfis- og samgöngunefnd um tillögu til þingsályktunar um uppbyggingu áningarstaða Vegagerðarinnar við þjóðvegi. Með tillögunni er innanríkisráðherra falið að skipa starfshóp um áningarstaði við þjóðvegi sem geri tillögu um uppbyggingu, hlutverk og þróun áningarstaða Vegagerðarinnar við þjóðvegi landsins, m.a. með tilliti til salernisaðstöðu. Starfshópnum er í tillögunni einnig falið að meta hvort fjölga beri áningarstöðum Vegagerðarinnar og gera tillögur um forgangsröðun í uppbyggingu áningarstaða og meta kostnað við uppbyggingu þeirra. Eins og kemur fram í greinargerð tillögunnar eru áningarstaðir Vegagerðarinnar 469 talsins vítt og breitt um landið en eru þeir misjafnir að umfangi. Áningarstaðir gegna mikilvægu öryggishlutverki með fjölgun ferðamanna á þjóðvegum landsins, en borið hefur á því að ferðamenn stöðvi bíla sína úti í vegkanti til að virða fyrir sér náttúru og landslag, en af slíku skapast hætta fyrir vegfarendur. Á fundi nefndarinnar kom fram að óheppilegt væri að skipa starfshóp um þetta tiltekna verkefni þar sem nú þegar væri unnið að því innan stjórnsýslunnar að vissu leyti. Nefndin tekur undir þetta. Í ljósi þess að nú er komið sumar og ferðamönnum farið að fjölga verulega er ljóst að grípa þarf til aðgerða strax. Á fundi nefndarinnar upplýsti vegamálastjóri um áætlun sem unnin var hjá Vegagerðinni um að koma upp bráðabirgðasalernisaðstöðu á u.þ.b. 30 stöðum. Ljóst er að slík aðstaða er ekki til framtíðar og mikilvægt að huga að framtíðaruppbyggingu viðunandi og viðvarandi salernisaðstöðu. Hins vegar verður að bregðast við ástandinu nú og leggur nefndin því til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og verði hluti af vinnu að öryggismálum á vegum Stjórnstöðvar ferðamála með það að markmiði að bráðabirgðaaðstöðu verði komið upp í sumar og að því búnu verði hugað að varanlegri uppbyggingu áningarstaða. Nefndin leggur til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson, Katrín Júlíusdóttir, sá sem hér stendur, Birgir Ármannsson, Elín Hirst, Ásta Guðrún Helgadóttir, Svandís Svavarsdóttir, Róbert Marshall og Vilhjálmur Árnason.

Frú forseti. Ég ætla rétt aðeins að koma inn í umræðu um þetta mál sem við vinstri græn lögðum fram. Það er ekki að ósekju að það var lagt fram. Þörfin er auðvitað gríðarlega mikil og því miður hefur ráðherra ferðamála ekki staðið sig sem skyldi að okkar mati. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að Vegagerðin hugi að þeim áningarstöðum sem hún hefur til þess að vita hvort hægt sé að leysa það ástand sem við blasir, sérstaklega á þessum löngu leiðum þar sem ekki er hægt að komast á salerni og hefur m.a. verið nefnd leiðin austur á Höfn og auðvitað fleiri leiðir. Hér kemur fram hjá nefndinni að engan tíma megi missa úr því sem komið er. Málinu er samt vísað til ríkisstjórnarinnar og þar er ákveðin vinna í gangi vegna þessara mála. Ég heyrði viðtal við ferðamálaráðherra í útvarpinu á dögunum. Það er kominn 2. júní og það er núna fyrst verið að eiga samtal við skóla eða veitingastaði á dreifðustu stöðunum á ferðamannaslóðum til þess að hafa lengur opið eða semja við þá á einhvern hátt. Auðvitað er þetta eitthvað sem á ekki að vera að leysa núna þegar komið er fram í júní. Það á að vera löngu búið að leysa þessi mál. Það er ekki nýtt vandamál að við séum að taka á móti þúsundum gesta. Því miður hefur það margvísleg önnur áhrif eins og við höfum séð, ekki bara varðandi salernismál heldur önnur mál. Hér er verið að takast á við hrakvinnu sem ferðageirinn hefur því miður orðið uppvís að ásamt öðrum. Það eru mörg mál sem ört vaxandi atvinnuvegur þarf að kljást við og við með okkar innviði. Það er því miður þannig að það eru ekki bara salernismálin sem hér eru undir, það eru innviðamálin að svo mörgu leyti, vegakerfið og annað slíkt sem ekki hefur verið staðið nægjanlega vel að. Við erum að fara inn í þriðja sumar þessarar ríkisstjórnar og við erum nánast, að okkur finnst a.m.k., á sama stað. Þeir sem sinna ferðamönnum og ferðaþjónustuaðilar segja að ástandið hafi lítt batnað og þá sérstaklega með tilliti til vegasamgangna og áningarstaða og annars slíks sem liggur undir skemmdum eins og við þekkjum. Það er í sjálfu sér í öllu falli skárra að málið fari inn í þessa aðgerðavinnu hjá Stjórnstöð ferðamála. Ég vona að maður fari að sjá eitthvað verða að veruleika þar, þ.e. einhverjar aðgerðir, ekki bara einhverjar áætlanir heldur að verkin verði látin tala. Virðulegi forseti. Ég er að hugsa um að láta þetta duga. Ég ætlaði ekki að lengja þessa umræðu neitt sérstaklega, en vildi nefna þetta í ljósi orða ráðherrans á dögunum þar sem mér þótti vera heldur seint í rassinn gripið að ræða málin núna þegar komið er sumar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um áhættumat vegna ferðamennsku, mál sem ég er fyrsti flutningsmaður að ásamt þingmönnum úr öllum flokkum. Það er sérstök ánægja að fá að mæla fyrir þessu nefndaráliti sem atvinnuveganefnd stendur öll að. Nefndin hefur fjallað um málið og borist umsagnir frá Ferðamálastofu, Höfuðborgarstofu, Isavia ohf., Íslandsstofu, Landgræðslu ríkisins, Samtökum ferðaþjónustunnar, Slysavarnafélaginu Landsbjörg, Umhverfisstofnun, Vegagerðinni og Veðurstofu Íslands. Í tillögunni er lagt til að innanríkisráðherra verði falið að undirbúa áhættumat fyrir Ísland með tilliti til ferðamennsku. Kveðið er á um að ríkislögreglustjóri geri áhættumatið eftir atvikum í samráði við t.d. Ferðamálastofu, Slysavarnafélagið Landsbjörg og Umhverfisstofnun. Þá verði metið hvort setja þurfi sérstakar reglur um ferðir á svæðum sem falla í efsta áhættuflokk. Tillaga sama efnis var lögð fram á 143. og 144. löggjafarþingi en varð ekki útrædd. Markmið tillögunnar er að fækka slysum og óhöppum ferðamanna í óbyggðum og utan alfaraleiða. Brýnt er að efla öryggi ferðamanna hér á landi, ekki síst þar sem þeim hefur fjölgað umtalsvert á undanförnum árum. Nefndin bendir á að í áhættumatinu verði m.a. skoðuð viðbrögð við hópslysum en vandasamt getur verið að bregðast við slíkum slysum hér á landi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Björt Ólafsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita sú sem hér stendur, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, og hv. þingmenn Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það hversu mjög ferðamönnum hefur fjölgað hér á landi undanfarin ár, en reiknað er með að um 1,5 milljónir ferðamanna sæki Ísland heim á þessu ári. Margir þeirra ferðamanna sem hingað koma hafa lagt leið sína til landsins í því skyni að njóta hins sérstæða náttúrufars landsins og ferðast um það í þeim tilgangi, bæði um alfaraleiðir og fáfarnar slóðir. Ferðaiðnaðurinn hefur vaxið og dafnað og er nú mikilvægur atvinnuvegur. Ekki er ástæða til annars en að fagna þessari viðbót við atvinnuvegi landsmanna, en jafnframt er mikilvægt að gefa gaum að því að bæði velferð ferðamannanna og hagsmunir atvinnugreinarinnar krefjast þess að gerðar verði ráðstafanir til að styrkja innviði samfélagsins þannig að hægt sé að takast á við þær áskoranir sem fylgja hinum mikla og ört vaxandi ferðaiðnaði síðustu ára. Öryggismál ferðafólks og ferðaþjónustunnar eru meðal þess sem mikilvægt er að sinna af árvekni og natni. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni er bent á ráðstafanir sem gerðar hafa verið á Grænlandi og Svalbarða þar sem eru mikil víðerni og óbyggðir, rétt eins og hér á landi, sem dæmi um viðbrögð vegna ferðamennsku á slíkum landsvæðum. Enda þótt aðstæður séu með allnokkuð öðrum hætti hér á landi og skipulag Grænlendinga og Norðmanna verði ekki innleitt hér á landi breytingalaust er hitt fullvíst að meta þarf með skipulögðum hætti þá áhættu sem getur fylgt ferðamennsku á Íslandi og gera ráðstafanir í samræmi við niðurstöðu þess. Unnt er að nefna ýmsa þætti sem slíkt áhættumat mundi gagnast. Það mundi tvímælalaust gagnast ferðamönnum við að skipuleggja ferðir sínar og upplýsa þá um hættur og vandkvæði sem gætu fylgt ferðum á ákveðnum slóðum. Áhættumat mundi einnig nýtast aðilum í ferðaþjónustu, björgunarsveitum og opinberum aðilum sem vinna að öryggismálum almennings og slysavörnum og ætti þannig að verða til þess að auka gæði ferðaiðnaðarins í heild sinni og efla orðspor hans. Auk þeirra afleiðinga sem sá einstaklingur verður fyrir sem lendir í slysi hafa slysfarir jafnan mikinn samfélagslegan kostnað í för með sér, sem m.a. getur falist í leitar- og björgunaraðgerðum auk kostnaðar í heilbrigðiskerfinu. Af framantöldum ástæðum er augljóslega öllum fyrir bestu að slys verði eins fá og unnt er og má bæta því við að mikil slysatíðni ferðamanna eða fjöldaslys hér á landi yrði án efa til að rýra orðspor landsins sem ferðamannalands. Það eru því margvíslegar ástæður til að grípa til fyrirbyggjandi ráðstafana sem reistar eru á þekkingu á íslenskum staðháttum, eins og hér er lagt til, og verður vonandi til þess að koma í veg fyrir slys á ferðamönnum og fækka heildarfjölda slíkra atvika. Gangi það eftir er tilgangi þessa máls náð fram. Það er vissulega verið að vinna að þessum málum í Stjórnstöð ferðamála. Ég tel það vera gott innlegg inn í þá vinnu að þeir aðilar komi að borðinu sem hafa verið nefndir og innanríkisráðherra sé falið að undirbúa áhættumat fyrir Ísland með tilliti til ferðamennsku. Við verðum að undirbúa okkur undir komu mikils fjölda ferðamanna til landsins. Hálendi okkar getur verið viðsjárvert á mörgum svæðum og þess vegna tel ég mjög gott ef það næst að afgreiða þetta mál á þingi. Allt er þegar þrennt er. Þetta er í þriðja skipti sem málið a.m.k. kemst það langt að ég reikna með að það fái góðar viðtökur í atkvæðagreiðslu síðar.

Hæstv. forseti. Ég flyt nefndarálit með breytingartillögu frá umhverfis- og samgöngunefnd um tillögu til þingsályktunar um bann við notkun gúmmíkurls úr dekkjum á leik- og íþróttavöllum. Með tillögunni er lagt til að umhverfis- og auðlindaráðherra verði falið að setja bann við notkun gúmmíkurls úr dekkjum á leik- og íþróttavöllum og að ráðherra móti í kjölfarið áætlun sem miði að því að gúmmíkurli úr dekkjum verði skipt út fyrir hættuminni efni á þeim leik- og íþróttavöllum þar sem það er að finna og að því verki verði lokið fyrir árslok 2016. Í greinargerð tillögunnar kemur fram að henni sé ætlað að girða eins hratt og unnt er fyrir notkun eitraðra og e.t.v. heilsuspillandi efna á svæðum sem ætluð eru m.a. til íþróttaiðkunar barna og unglinga og að brýnt sé að gripið sé til aðgerða í þeim efnum án tafar enda óréttlætanlegt að heilsu og öryggi barna sé teflt í hættu á meðan beðið sé óyggjandi sannana fyrir skaðsemi efnanna. Á fundum nefndarinnar kom fram það sjálfsagða sjónarmið að vernda eigi börn og ungmenni sem nota gervigrasvelli hérlendis til íþrótta- og tómstundaiðkunar. Þau eigi að njóta vafans hvað varðar þau efni sem notuð eru á vellina og ef líkur séu á að notað hafi verið heilsuspillandi gúmmí eigi að fjarlægja það og skipta því út fyrir hættuminni efni. Gestir nefndarinnar voru allir sammála þessum sjónarmiðum og að mati nefndarinnar hafa á síðustu vikum og mánuðum og við meðferð málsins í nefndinni komið fram upplýsingar sem benda eindregið til þess að það kurlaða dekkjagúmmí sem notað hefur verið á marga gervigrasvelli hér á landi, og reyndar undir leikvelli ýmiss konar, sé að öllum líkindum heilsuspillandi og jafnframt að til séu aðrar tegundir af gúmmíi sem notað er á gervigrasvelli sem séu ekki jafn heilsuspillandi þrátt fyrir að vera töluvert dýrari. Komið hefur fram að mörg sveitarfélög muni á næstunni skipta um gúmmí á sínum gervigrasvöllum og kann fjöldi valla að skipta nokkru máli um það hversu hratt það verk verður unnið. Þannig gerir Reykjavíkurborg t.d. ráð fyrir því að taka nokkur ár í að skipta út gúmmíinu á sínum völlum og gera það samhliða endurnýjun vallanna. Að mati nefndarinnar er nauðsynlegt að skipta heilsuspillandi dekkjakurli út fyrir annað hættuminna efni. Mikilvægt er að fyrir liggi að það efni sem sett verði á vellina verði í raun hættuminna. Hér er verið að vísa til þess að kurlinu úr dekkjagúmmíinu hefur verið dreift beint á vellina, í öðrum tilvikum hefur dekkjakurlið verið málað og með tímanum afmáist málningin af gúmmíkurlinu, þá erum við aftur komin með kurlið sem er eitrað eða gefur frá sót og önnur efni og hins vegar verður málningin sem fer af líka eftir á völlunum. Það er því mikilvægt að í raun verði kurlinu skipt út fyrir hættuminna efni og nefnt var í því samhengi iðnaðargúmmí. Því er áríðandi að fyrir liggi staðfestar rannsóknir á þeim efnum sem notuð verða og ódýrasta efnið verði ekki valið einfaldlega vegna kostnaðar. Þegar kemur að aðbúnaði barna í leik og tómstundum er mikilvægt að heilsa þeirra sé í fyrirrúmi. Að mati nefndarinnar ber að hraða þessu ferli eins og kostur er og gera sveitarfélögum kleift að vinna saman að verkefninu. Samkvæmt framansögðu er það mat nefndarinnar að skipta beri út kurluðu dekkjagúmmíi á gervigrasvöllum landsins fyrir annað hættuminna efni og að sveitarfélögum beri að taka höndum saman um verkefnið. Það er einnig mat nefndarinnar að betra sé að ályktun Alþingis feli í sér samvinnu ríkis og sveitarfélaga um verkefnið, enda standa ákveðin lagaleg sjónarmið í vegi fyrir því að Alþingi álykti um bann við notkun tiltekinna efna. Nefndin leggur því til þá breytingu á tillögunni að í stað þess að ráðherra verði falið að banna notkun tiltekins efnis verði ráðherra falið, í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga og Umhverfisstofnun, að móta áætlun um að kurluðu dekkjagúmmíi verði skipt út fyrir hættuminni efni og að því verki verði lokið fyrir árslok 2016. Nefndin leggur til þá breytingu að tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela umhverfis- og auðlindaráðherra, í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga og Umhverfisstofnun, að móta áætlun sem miði að því að kurluðu dekkjagúmmíi verði skipt út fyrir hættuminni efni á þeim leik- og íþróttavöllum þar sem það er nú að finna. Því verki verði lokið fyrir árslok 2016. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson, formaður umhverfis- og samgöngunefndar, Katrín Júlíusdóttir, sá sem hér stendur, Birgir Ármannsson, Svandís Svavarsdóttir og Róbert Marshall. Hv. þingmenn Elín Hirst, Ásta Guðrún Helgadóttir og Vilhjálmur Árnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. allsherjar- og menntamálanefndar um þingsályktunartillögu um tölvutækt snið þingmála. Þetta er eitt af þeim málum sem hefur kannski reynst erfitt að útskýra nákvæmlega vegna þess að það þykir fulltæknilegt. Ég mun þó gera mitt besta til að gera því góð skil hvaða tækifæri felast í þessu, en ég hygg að innan örfárra ára, ef þessi tillaga verður samþykkt á þessu þingi, verði ljóst hversu mikil tækifæri felast í því að nýta upplýsingatæknina til fulls þegar kemur að efni og innihaldi og sniði þingskjala. Alþingi gefur nú þegar út ákveðin gögn, sem við skulum kalla hliðargögn. Það eru gögn sem fjalla um eða innihalda upplýsingar um þingmálanúmer, heiti þingmála, flutningsmenn, í hvaða nefndum þau eru og þar fram eftir götunum. Þessi gögn eru notuð með góðum árangri í dag. Ég nefni sem dæmi vefsetrið sem sá sem hér stendur ber nokkra ábyrgð á sem heitir Öryggisventillinn, og er á ventill.is. Það er vefur þar sem hægt er að niðurhala þingmálum sem gerir almenningi kleift að greiða atkvæði með eða á móti málum í heild sinni og kvitta undir með svokölluðum íslykli sem er tegund af auðkenningu á netinu og þykir örugg, tiltölulega örugg, þótt öryggisstigin séu reyndar misjöfn eftir aðferðum sem ég ætla ekki að fara nánar út í hér. Það er dæmi um að hægt er að nota opin gögn með mjög góðum árangri í lýðræðislegum tilgangi. Ég hef sömuleiðis skrifað hugbúnað sjálfur sem ég nota og þingflokkurinn minn notar líka þessi gögn til þess að halda utan um þingmál og greina umsagnir eftir því hvort þær eru jákvæðar eða neikvæðar o.s.frv. Það hefur hjálpað okkur í okkar þingstörfum; það er nú kannski atriði sem almenningur hefur ekki sérstakan áhuga á, en aðalatriðið er að gögn eru mjög gagnleg og það er ekki endilega sjáanlegt neitt fyrir fram í hvað þau verða gagnleg. Það er gagnlegt að gefa þau út á tölvutæku og tölvulæsilegu sniði, þannig að hægt sé að nota þau í hugbúnaðargerð. Það er algjör óþarfi í sjálfu sér að vera að velta fyrir okkur endalaust í hvaða tilgangi hægt væri að nýta þau, við eigum einfaldlega að bjóða upp á þau. Þau dæmi sem ég hef rakið hér á undan eru dæmi um það sem hægt er að gera með þeim gögnum sem nú þegar eru gefin út. Við mína hugbúnaðargerð, gagnvart gögnunum sem Alþingi gefur út, lendi ég á ákveðnum þröskuldi og það er efni þingskjalanna sjálfra, þ.e. hugtök á borð við grein eða málsgrein, málslið eða lög, tilvísanir í dóma eða eitthvað því um líkt; munurinn á efni greinargerðar og efnisinnihaldi og því um líkt. Út frá forritunarlegu sjónarmiði er mjög erfitt að gera þetta í dag. Það er svo sem mögulegt, en það verður alltaf mjög erfitt og er háð því að framsetningin á vef Alþingis breytist ekki mikið með tímanum. Mig langar að gera umsögn eins fyrirtækis að umtalsefni; það er dæmi um fyrirtæki sem að mínu mati yrði sennilega hvað fyrst til að nýta slík gögn á góðan hátt, en það er fyrirtækið Fons Juris ehf. Það ágæta fyrirtæki hafði áhyggjur af því að ríkið færi að gera eitthvað sem tilheyrði einkaaðilum, það er sjónarmið sem ég skil ágætlega vegna þess að það er fyrirtæki sem hefur sett þó nokkra vinnu í að gera það kleift sem þessari þingsályktunartillögu er ætlað að gera kleift. Ég fjalla kannski meira um það seinna, en ég ætla að fara yfir nefndarálitið sjálft, koma því frá mér, og reyna síðan að útskýra betur tæknilegu möguleikana á bak við þessa tillögu. Þá vitna ég beint í nefndarálitið, með leyfi forseta: „Markmið tillögunnar er að stuðla að því að þingskjöl verði tæknilega þannig úr garði gerð að unnt verði að hanna tölvuforrit sem geti aðgreint og skilið tilvísanir til einstakra lagagreina, málsgreina, málsliða o.fl. þess háttar, svo og tilvísanir til reglugerða og lagabálka, dóma, opinberra úrskurða o.s.frv. Með tillögunni er lagt til að forseti Alþingis skipi vinnuhóp sem móti tillögur að innleiðingu og nánari útfærslu þessara breytinga. Í greinargerð tillögunnar kemur fram að með þessari breytingu á framsetningu þingskjala verði stigið mikilvægt framfaraskref samfara sífelldri og örri tækniþróun í þá átt að fullnýta þá möguleika sem þróunin býður upp á. Þar eru jafnframt nefnd dæmi um þá möguleika sem skapast mundu við þessa breytingu sem geta m.a. auðveldað almenningi og hagsmunaaðilum á tilteknum sviðum að fylgjast með lagabreytingum á afmörkuðum þáttum gildandi réttar og stuðlað að auknu réttaröryggi. Umsagnir sem bárust um málið eru almennt mjög jákvæðar og enginn umsagnaraðili lýsir andstöðu við framgang tillögunnar. Gagnrýni á tillöguna beinist helst að því að breytingarnar sem hún felur í sér kunni að leiða til þess að Alþingi stígi of langt inn á svið úrvinnslu gagna og þar af leiðandi inn á svið sem eigi frekar heima hjá einkaaðilum. Á móti var bent á að skýrleiki í birtingu laga sé almenningi mikilvægur og að Alþingi og aðrar opinberar stofnanir geti ekki látið hjá líða að haga útgáfu- og upplýsingamálum eins og best verði á kosið og í takt við tækniframfarir. Nefndin ræddi þessi sjónarmið og tekur undir hin síðarnefndu. Telur nefndin að með því að auðvelda almenningi að leita sér upplýsinga í lagasafninu og fylgjast með breytingum á lögum sé stuðlað að auknu gagnsæi í lagasetningu sem sé lykilþáttur í lýðræðislegu samfélagi. Í umsögn héraðsskjalasafns Kópavogs er bent á að hverfulleiki rafrænna gagna geti bitnað á sönnunargildi þeirra, en án þess sönnunargildis sé tilgangslaust að vinna með þau. Til að gæta nauðsynlegrar varúðar verði að líta á rafrænt form sem viðbót við þau form sem áður séu fyrir hendi, en það leysi þau ekki af hólmi. Af þessu tilefni tekur nefndin fram að þingsályktunartillöguna beri ekki að túlka svo að ætlunin sé að láta rafræn gögn leysa prentuð gögn af hólmi, heldur varði tillagan breytingu á framsetningu gagna sem nú þegar eru rafræn. Nefndin leggur til nauðsynlegar breytingar á þeim dagsetningum sem koma fram í tillögugreininni og auk þess að vinnuhópnum sem lagt er til að verði skipaður verði veittur rýmri frestur til að móta tillögur sínar. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 2. mgr. tillögugreinarinnar: a. Í stað orðanna „1. maí 2016“ komi: 1. september 2016. b. Í stað orðanna „árslok 2016“ komi: 1. september 2017.“ Undir þetta skrifa hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir, Haraldur Einarsson, Svandís Svavarsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Vilhjálmur Árnason og Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, síðastnefndi hv. þingmaður með fyrirvara. Við viljum við þetta tilefni nefna tiltekið dæmi, útlendingafrumvarpið sem við höfum átt við upp á síðkastið, risavaxið mál sem margir þingmenn hafa þurft að sökkva sér ansi mikið ofan í. Þar fann ég tilfinnanlega fyrir því sjálfur að umsýsla í kringum það mál og breytingartillögurnar, sem voru afskaplega margar, hefði getað verið miklu auðveldari ef til væri hugbúnaður sem væri sérstaklega sniðinn til að eltast við hluti eins og greinar og málsgreinar og því um líkt. Bara sem dæmi komu margar umsagnir frá No borders og Rauða krossinum og fleirum sem vörðuðu tilteknar greinar. Þetta hefði verið hægt að kortleggja sem dæmi. Við þá vinnu hefði maður viljað geta séð með einföldum hætti yfirlit yfir allar þær greinar frumvarpsins sem umsögn tiltekinna aðila hefði varðað. Það hefði flýtt fyrir, það hefði flýtt fyrir öllum þingheimi. Það hefði hjálpað öllum þingheimi að hafa aðgang að slíkum hugbúnaði og það hefði verið heldur auðvelt að skrifa þann hugbúnað ef þessi gögn væru sett fram á þann hátt sem tillagan gerir ráð fyrir að verði á endanum tilfellið. Með því að setja efnið fram á tölvutæku sniði er hægt að gera svo marga hluti sem ekki er hægt að sjá fyrir fram nákvæmlega hvernig yrðu gagnlegir. Undrið við vísindin og tæknina er það að maður sér ekki fyrir fram hvaða gagn verður af hlutunum, þess vegna er oft farið svolítið blint áfram í rannsóknum og vísindum, þ.e. þegar kemur að væntanlegu notagildi. En þó er það stundum þannig að við vitum að tilteknar breytingar munu skila sér í aukinni framþróun, auknum afköstum eða einhverju slíku. Það er klárlega tilfellið hér. Nú hef ég nefnt einhver dæmi þar sem tölvutækt snið þingmála mundi gera mikið gagn, beinlínis gera gagn fyrir þingmenn, ekki bara þingmenn sem kunna að forrita heldur þingmenn sem þurfa að garfa í stórum málum; ég fullyrði það alveg hiklaust. Verði þessi tillaga raungerð þá hlakka ég mikið til að vinna með þessi gögn vegna þess að tækifærin eru afskaplega mikil. Ég hygg að fyrirtæki á borð við Fons Juris ehf. komi allra helst til með að njóta þessara gagna. Ég skil samt áhyggjur þess ágæta fyrirtækis sem hefur eytt miklum tíma í að raungera hluta af þessari tillögu, en ég hygg, og nefndin tekur undir það, að það sé einfaldlega skylda Alþingis að setja gögnin fram með þeim hætti að þau séu sem best nýtanleg. Við þá sem hafa áhyggjur af því að þeirra vinna sé þá ekki lengur verðmæt segi ég: Hún er samt verðmæt. Hún býður upp á áframhaldandi möguleika og ég mundi halda að tölvutækt snið þingmála leysti einfaldlega úr læðingi enn fleiri tækifæri sem slík fyrirtæki og slíkir aðilar, hvort sem það eru einkafyrirtæki eða áhugasamir úti í bæ, geta nýtt sér til þess að fara að enn hraðar inn í framtíðina. En vel á minnst, ég vona að ég hljómi ekki eins og auglýsing fyrir þetta fyrirtæki, Fons Juris, en það er skýrt dæmi um það sem mér finnst að eigi að vera mögulegt að gera. Það er til dæmis sá möguleiki að geta sett músina yfir tölur í þingskjali og séð strax að þar er dómur, að sjá tilvísun í málsgrein í einhverri grein og sjá þá strax textann sem þar er að finna og því um líkt. Þetta sparar tíma. Ég veit að reyndir þingmenn, sem sitja hér í þessum sal, eru vanir því að fletta mjög hratt fram og til baka í slíkum gögnum, en ég held að jafnvel þeir hefðu gagn af því að gera það enn hraðar. Síðast en ekki síst held ég að þetta gæti komið almenningi vel. Þegar almenningur, eða stofnanir úti í samfélaginu, ætlar að kynna sér eitthvert þingmál þarf hann kannski ekki að tileinka sér lögfræði eða vinnulag Alþingis til að kynna sér tiltekið mál. Eitt besta dæmið sem ég veit um er útlendingalögin, risastórt mál. Þar hefði til dæmis verið mjög gott að geta tengt með einföldum hætti nýju greinarnar í frumvarpinu við gömlu greinarnar í gildandi lögum og borið þær saman; ef þetta væri allt sett fram á tölvutæku sniði þá væri það tiltölulega einfalt. Þegar kemur að breytingartillögunum hefði sömuleiðis verið hægt að búa til hugbúnað, frekar auðveldlega, sem útbyggi einfaldlega svokallað „track changes-skjal“ eins og við notum stundum, sem er skjal sem sýnir breytingar sem lagðar eru til í breytingartillögu. Ég fór sjálfur að vinna við þetta að einhverju leyti, ætlaði að vera agalega skipulagður; útbjó skjal til að merkja hvaða breyting ætti við hvaða grein og þetta tók óheyrilegan tíma. Ég var ekki kominn langt þegar ég áttaði mig á því að ég hefði hreinlega ekki tíma í þetta. Ég hefði viljað hafa tíma í þetta. Mér finnst ekki að ég hefði átt að þurfa að eyða tíma í þetta né tíma ritara míns, né manneskju yfir höfuð. Þetta er eitthvað sem tölvur eiga að gera. Tölvur eru til að leysa nákvæmlega svona vandamál. Það er mjög erfitt að láta tölvu leysa þetta vandamál fyrir okkur hér í dag einfaldlega vegna þess að gögnin eru ekki sett fram á því sniði að þau henti vel til þess. Nú ætla ég ekki að hafa þessa ræðu miklu lengri, þótt mér sýnist alveg nægur tími, til að hv. nefnd skili því máli sem við ætlum að ræða hér eftir smástund. En ég vil að lokum þakka Alþingi og tölvudeild Alþingis fyrir þau gögn sem þó eru þegar birt. Það er ekkert skrýtið að þetta hafi ekki þegar verið gert. Það er ekki skrýtið, þetta er frekar umfangsmikið verkefni, enda leggjum við til í nefndinni að þessum hópi verði gefinn aðeins meiri tími en áður var áætlað. Það er vegna þess að þetta getur orðið svolítið stórt verk, sérstaklega að breyta gögnum sem eru til staðar, öllu heldur að búa til tölvutækar útgáfur af því. Þetta er því verkefni sem er kannski ekki hlaupið að en því mikilvægara að hefja það með skipulögðum hætti. Þau gögn sem þó eru birt þegar, sem eru hliðargögn málanna, þ.e. nöfn mála, umsagnir og flutningsmenn, á hvaða nefndarfundum málin eru tekin fyrir, hvaða nefndir eru til, hverjir eru í þeim nefndum og á hvaða tímum - hliðargögn af þessu tagi eru sett fram með ágætum hætti. Það er að vísu vinna sem er enn í gangi, en ég vil hrósa tölvudeild Alþingis sérstaklega fyrir þá framsetningu, því að ég tel hana vera mjög í takti við hugsunina í þessari tillögu. Ég vona að ég hafi varpað meira ljósi á málið en minna. Ég hlakka til að sjá hvort okkur takist að afgreiða þetta mál. Þá hlakka ég sérstaklega til að sjá hvernig tækifærin verða nýtt í framtíðinni verði þessi tillaga raungerð.

Frú forseti. Í fjarveru framsögumanns sem efnahags- og viðskiptanefnd valdi, hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, formanns nefndarinnar, sem er önnum kafinn eins og hv. þingmönnum er kunnugt ásamt með öðrum nefndarmönnum í efnahags- og viðskiptanefnd við skoðun á máli sem tengist gjaldeyrishaftalöggjöfinni, þá hleyp ég hér í skarðið, enda var ég á fundi nefndarinnar sem afgreiddi viðkomandi þingsályktunartillögu frá sér með nefndaráliti sem ég ætla að gera grein fyrir, á þskj. 1434. Hér er um að ræða afgreiðslu á tillögu til þingsályktunar um undirbúning að gerð þjóðhagsáætlana til langs tíma. Flutningsmenn þeirrar tillögu eru sá sem hér stendur, hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson, Helgi Hrafn Gunnarsson og Oddný G. Harðardóttir með mér. Í þessu tilviki er um að ræða endurflutt mál frá fyrra þingi, þannig að efnahags- og viðskiptanefnd var því vel kunnug og hefur í viðbót fengið umsagnir á nýjan leik frá Persónuvernd, Seðlabanka Íslands og Viðskiptaráði Íslands, en á fyrra þingi var málið sent út til umsagnar. Þá bárust umsagnir frá Byggðastofnun, Háskólanum í Reykjavík, Reykjavíkurborg, Seðlabanka Íslands og Viðskiptaráði Íslands. Almennt voru umsagnir jákvæðar í garð tillögunnar, eins og segir í nefndarálitinu. Markmiðið er að stuðla að því að aflað verði með skipulegum og haldbærum hætti gögnum sem nauðsynleg eru til að leggja grunn og skapa forsendur fyrir þjóðhagsáætlanagerð til langs tíma fyrir íslenskt samfélag og að unnið verði að gerð slíkra áætlana og þeim beitt við stefnumótun í samfélagsmálum. Nefndin tekur undir það að vandaðar langtímaáætlanir geta haft mikilvæga þýðingu fyrir hagstjórn og aðra ákvarðanatöku. Gerð og beiting langtímaáætlana um þjóðarhag felur í sér viðleitni til að vinna gegn skammtímahugsun, hvatvísi og ábyrgðarleysi í stjórnmálum samtímans. Þá var einnig á það lögð áhersla af hálfu nefndarinnar að langtímaáætlanir á borð við þessa nýtist ekki aðeins stjórnmálamönnum og embættismönnum heldur og stjórnendum fyrirtækja í einkarekstri, fræðimönnum af ýmsu tagi, fjölmiðlafólki og öllum almenningi. Það er því mat nefndarinnar að slík áætlanagerð sé til þess fallin að styrkja og efla lýðræðislega ákvarðanatöku á mörgum mikilvægum sviðum. Hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita, þar sem mælt er með samþykkt tillögunnar, hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, formaður nefndarinnar, Willum Þór Þórsson, Steingrímur J. Sigfússon, Valgerður Bjarnadóttir og Guðmundur Steingrímsson. Hv. þingmenn Sigríður Á. Andersen, Vilhjálmur Bjarnason og Brynjar Níelsson rita undir nefndarálitið með fyrirvara. Virðulegi forseti. Ég vil svo segja frá eigin brjósti, af því að mér er málið skylt og til þess að spara tíma og ferðir í ræðustólinn, að ég þakka fyrst og fremst efnahags- og viðskiptanefnd fyrir afgreiðslu þessarar tillögu. Það er mér ánægjuefni að hún fái afgreiðslu í lok þessa þings og áður en kjörtímabilinu lýkur. Ég hef persónulega lengi verið áhugasamur um vinnu af þessu tagi og hef hreyft við því á þingi, ekki aðeins með flutningi þessarar tillögu í tvígang heldur fyrr á árum með tillöguflutningi og umræðum um hluti eins og kynslóðareikninga og fleira í þeim dúr sem fellur í sama farveg, að gera tilraunir til þess með skipulegum hætti að sjá langt fram í tímann og takast á við það. Aðrar þjóðir gera þetta kannski mun skipulegar en við, þótt vissulega sé ýmislegt gert á afmörkuðum sviðum hjá okkur og ný lög um opinber fjármál vísa nokkuð í þessa átt þar sem gert er ráð fyrir því að ekki bara fjármálaráðuneytið í sinni fjárhagsáætlanagerð heldur og fagráðuneyti horfi einhver ár fram í tímann þegar þau reyna að kortleggja þróun og þarfir á málaflokkum sínum. Það sem vantar upp á er að fella þetta saman þannig að við höfum hina stóru þjóðhagsþróunarmynd fyrir framan okkur og reynum í fyrsta lagi sjá fyrir okkur hvernig sé líklegt að hún verði, reynum í öðru lagi að velta fyrir okkur og meta hvort við viljum reyna að hafa áhrif á það og hvað þurfi þá til þess og vera sem best á þann hátt undir framtíðina búin. Þetta tengist líka á margan hátt grunnhugmyndafræði sjálfbærrar þróunar og þá sérstaklega í þeim skilningi að engin kynslóð gangi svo á tækifæri og möguleika annarrar að þeir séu skertir. Þetta þarf þar af leiðandi að hafa í huga þegar langtímaáætlanagerð fyrir þjóðfélögin er unnin. Hér er að sjálfsögðu ekki verið að finna upp hjólið. Það er getið um það í greinargerð að bæði nú nýlega og áður hafa menn að einhverju leyti unnið á þessum forsendum. Það má nefna McKinsey-skýrsluna sem kortlagði stöðuna í íslensku samfélagi og horfði fram í tímann. Í greinargerð er einnig rifjað upp hið merka frumkvæði sem þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Steingrímur Hermannsson, hafði af slíkri vinnu á níunda áratugnum. Hann setti á fót svokallaða framkvæmdanefnd um framtíðarkönnun og út úr því starfi komu ágætisrit undir nafninu Gróandi þjóðlíf þar sem t.d. var fjallað um mannfjöldaþróun, heilbrigði, umhverfi og framtíðarsýn æskufólks og horft fram yfir aldamótin, þannig að þar rýndu menn einn og hálfan áratug eða svo fram í tímann. Í því starfi kom líka út rit um heilbrigðismál, sem er býsna áhugavert að lesa af því að margt af því er fróðlegt að skoða í ljósi þróunarinnar núna einum þremur áratugum síðar. En hér er sem sagt lagt til að þessi mál verði sett í farveg, að forsætisráðherra hafi yfirumsjón með að skipa verkefnisstjórn til undirbúnings og forsætisráðherra og fjármálaráðherra vinni saman að mati á verkefninu, á kostnaði og leggi síðan þá hluti aftur fyrir þingið. Það er í sjálfu sér ekki verið að leggja til að taka endanlegar ákvarðanir heldur setja málið í þennan undirbúningsfarveg og vanda það allt saman vel. Þingið kæmi svo aftur að málinu þegar menn væru komnir með skýra mynd á það hvernig þessu yrði best fyrir komið og hvað í því væri falið og hvaða, eftir atvikum, fjármunir þyrftu að fylgja með, þannig að þeim aðila sem yrði falið að annast um þetta og bera á því ábyrgð væri svo búið það starfsumhverfi sem þyrfti til að þetta gæti tekist vel. Ég endurtek þakkir mínar til efnahags- og viðskiptanefndar fyrir afgreiðslu málsins og vona að hér sé lagður grunnur að starfi sem gagnist okkur um ókomin ár.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis, nánar tiltekið fundi þingnefnda. Frumvarpið er í tveimur greinum. Ég ætla að sleppa því að lesa upp þann texta, en hins vegar ætla ég að fara yfir greinargerðina til þess að varpa ljósi á markmiðið með frumvarpinu. Stór hluti löggjafarferlisins felst í nefndarstörfum fastanefnda Alþingis. Oftar en ekki koma gestir á slíka fundi til að svara spurningum nefndarmanna og upplýsa viðkomandi þingnefnd um afstöðu sína til þess þingmáls sem er til umfjöllunar. Fundir fastanefnda eru að jafnaði lokaðir þótt oft komi fram gagnlegar upplýsingar um einstaka þætti þingmáls, t.d. útskýringar á greinum eða hugtökum sem nefndarmenn telja ekki sérstaklega ástæðu til að geta um í nefndaráliti en geta verið gagnlegar í almennri umræðu og við umfjöllun fjölmiðla. Breyting þingskapa á þá leið að fundir fastanefnda Alþingis yrðu að jafnaði opnir mundi veita betri innsýn í þær forsendur sem liggja að baki lagasetningu og tillögum Alþingis og gera fjölmiðlum og almenningi betur kleift að fylgjast með þingstörfum. Í 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er lagt til að nefndarfundir skuli að jafnaði haldnir í heyranda hljóði og að forsætisnefnd setji reglur um aðgang þeirra. Áfram er kveðið á um að þingnefndir geti óskað eftir að ráðherra, forstöðumenn sjálfstæðra ríkisstofnana, formenn ráða og nefnda á vegum ríkisins o.fl. komi fyrir nefndina og veiti upplýsingar, samanber 3. mgr. 1. gr. Slíkir fundir eru sendir út á vef þingsins og er sjónvarpað. Þá er í 4. mgr. 1. gr. lagt til að þingnefnd geti ákveðið að fundur verði haldinn fyrir luktum dyrum í ákveðnum tilvikum, t.d. ef fjalla á um trúnaðargögn, ef starfsmenn Stjórnarráðsins koma fyrir þingnefnd, ef gestur óskar þess eða ef á dagskrá er mál sem varðar þjóðaröryggi eða mikilvæga hagsmuni Íslands. Sú venja hefur lengi tíðkast að starfsmenn ráðuneyta komi fyrir þingnefndir til að gera grein fyrir efni lagafrumvarpa eða tillagna frá viðkomandi ráðuneyti, svo og til að svara spurningum um einstök efnisatriði mála. Þeir starfsmenn starfa undir stjórn og á ábyrgð þess ráðherra sem fer með viðkomandi málaflokk og því er ekki eðlilegt að eftirlit þingsins beinist að þeim. Ef nefnd telur ástæðu til getur hún kallað ráðherra fyrir nefndina til að gefa skýringar eða veita upplýsingar sem gagnlegt þykir að gera opinberar. Einnig gæti gestur sem kæmi fyrir þingnefnd óskað eftir því að fundur yrði lokaður. Umsagnaraðilar um þingmál hafa jafnan sjálfir hagsmuni af því að sjónarmið þeirra séu reifuð sem víðast enda eru skriflegar umsagnir nú þegar birtar opinberlega. Jafnan er fundað með umsagnaraðilum til að varpa nánara ljósi á athugasemdir og sjónarmið sem koma fram í umsögnum þeirra. Því er ekki búist við því að heimild gesta til að óska eftir lokuðum fundi verði nýtt í teljandi mæli. Frumvarpinu er ætlað að stuðla að því að fjölmiðlaumfjöllun og umræða meðal almennings geti farið fram samhliða nefndarstörfum en ekki einungis eftir að nefnd hefur afgreitt mál og það tekið til umræðu í þingsal að nýju. Slíkt fyrirkomulag mundi enn fremur veita almenningi og öðrum hagsmunaaðilum færi á því að koma á framfæri athugasemdum og ábendingum áður en mál væri komið á lokastig þinglegrar meðferðar. Þrátt fyrir að óheimilt sé samkvæmt gildandi lögum um þingsköp Alþingis að vitna til þess sem nefndarmenn eða gestir hafa sagt á lokuðum fundum er í seinni tíð algengara að það sé gert. Flutningsmenn telja þá þróun skiljanlega í ljósi þess að á nefndarfundum koma oft fram mikilvæg atriði sem varða mál sem eru til umfjöllunar á Alþingi og eiga erindi við almenning. Ekki er í frumvarpinu lögð til breyting á þessu ákvæði þar sem búist er við að lokuðum fundum fækki til muna og tilvitnanir til þess sem fram hefur farið verði hvort eð er jafnan heimilar. Gert er ráð fyrir því að almenningur og aðrir hagsmunaaðilar nýti sér fyrst og fremst vefstreymi til þess að fylgjast með fundum og að forsætisnefnd setji nánari reglur um aðgang að nefndarfundum. Þá má einnig taka fram við þetta tilefni að einstakar nefndir hafa átt það til á þessu kjörtímabili að hafa opna nefndarfundi. Ég hygg að reynslan af þeim sé góð. Hún er a.m.k. alls ekki slæm. Þá langar mig að þakka sérstaklega hv. fjárlaganefnd fyrir að hafa staðið að opnum nefndarfundum upp á síðkastið, ég tel það til sóma. Ég tel að það undirstriki að oft á tíðum sé algjörlega tilgangslaust að hafa fundi lokaða. Þetta eru yfirleitt ekki viðkvæmir fundir, það eru engin samsæri sem fara fram á þeim, alla vega ekki neinum fundum sem ég hef setið. Því legg ég til að lokum að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um minningu tveggja alda afmælis Jóns Árnasonar. Að þessari þingsályktunartillögu standa hv. þingmenn Vilhjálmur Bjarnason, Katrín Jakobsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Valgerður Gunnarsdóttir. Hún hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að láta minnast Jóns Árnasonar, landsbókavarðar og þjóðsagnasafnara, með tilhlýðilegum hætti þegar tvær aldir eru liðnar frá fæðingu þessa merka fræðimanns á sviði íslensks menningararfs. Verði Jóns meðal annars minnst með því að Landsbókasafn Íslands og Háskóli Íslands standi fyrir veglegri ráðstefnu um lífsstarf hans. Þá verði sett upp lágmynd af Jóni í húsakynnum Landsbókasafnsins og einnig norður á Skaga, sem næst fæðingarstað hans. Slíkt látlaust minnismerki hæfði vel minningu Jóns. Kostnaður við ráðstefnuhald og gerð minnismerkis greiðist af ríkissjóði og tillit verði tekið til þess í fjárlögum. Í greinargerð segir svo: Jón Árnason, landsbókavörður og þjóðsagnasafnari með meiru, fæddist á Hofi á Skagaströnd 17. ágúst 1819. Hann lést 4. september 1888. Jón Árnason og Magnús Grímsson hófu söfnun íslenskra þjóðsagna um miðja 19. öld, en þjóðernisvakning 19. aldar hafði meðal annars í för með sér áhuga á þeim frásögnum sem höfðu gengið mann fram af manni og enginn vissi höfund að og var farið að kalla þjóðsögur. Margir leikmenn og fræðimenn um alla Evrópu hófu að safna saman sögum, hver í sínu heimalandi. Áhrifamesta safnið var án efa safn þýsku bræðranna Grimm sem gáfu út Grimmsævintýri á árunum 1812–1815 og flestir Íslendingar á mínum aldri munu hafa lesið sér til skemmtunar og spennu á fyrri árum. Árangur af söfnun Jóns og Magnúsar leit dagsins ljós 1852 í bókinni Íslenzk æfintýri. Fyrir forgöngu Jóns Sigurðssonar forseta og velvild Konrads Maurers kom út í Leipzig árin 1862 og 1864 tveggja binda útgáfa þjóðsagnasafns sem kennt er við Jón Árnason, Þjóðsögur Jóns Árnasonar. Þær munu til á mörgum íslenskum heimilum. Heildarútgáfa safnsins birtist síðan á prenti á árunum 1954–1961. Einn merkasti þjóðsagnafræðingur Evrópu á síðustu öld, írski fræðimaðurinn Séamus Ó Duilearga, hefur látið þau ummæli falla um safn Jóns Árnasonar að það væri þjóðsagnasafn sem ætti engan sinn líka í víðri veröld. Um Jón segir í árbók Landsbókasafns árið 1944: Það orkar ekki tvímælis, að hann er mestur verðleikamaður og gagnsmestur þeirra bókavarða, sem að safninu hafa komið hingað til, og mundi hans hafa notið enn betur, ef safnið hefði á fyrri árum hans haft betri fjárráð. Það er eðlilegt að slíks fræðimanns sem Jón Árnason var verði minnst með tilhlýðilegum hætti. Áætlaður kostnaður við gerð og uppsetningu lágmynda er 2 millj. kr. Áætlaður kostnaður við ráðstefnu og gestakomur henni tengdar er 2 millj. kr.

Virðulegi forseti. Frekar en að fara í ræðu og lengja umræður þá rennur mér blóðið til skyldunnar að koma hér upp og fagna þessari tillögu sem ég tel að sé mjög makleg. Jón Árnason var einn almerkasti þjóðfræðingur sem við Íslendingar eigum vegna söfnunarstarfs síns og þjóðsagnasafn hans í mörgum bindum, þjóðsögur Jóns Árnasonar sem við tölum um í daglegu tali, er algjörlega á pari við það merkasta sem gerist, ekki bara á Norðurlöndum heldur í Evrópu. Það er algjörlega á pari við þjóðsagna- og ævintýrasöfnun Grimmsbræðra t.d. og verk á borð við Kalevala og fleiri söfnuð verk í nágrannalöndum okkar. Þannig að ég fagna þessari tillögu og heiti henni fullum stuðningi og vona satt að segja að hún fái skjótan og góðan framgang.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur fyrir þann stuðning sem hún heitir hér og það kemur nú ekki á óvart, doktor í þjóðfræði, að henni renni blóðið til skyldunnar. Ekki finnst mér síðra að hún lærði sín fræði undir handleiðslu tengdaföður míns, dr. Jóns Hnefils Aðalsteinssonar. En þetta er mjög merkilegur arfur sem við eigum í þjóðsögum, hvort heldur það eru íslenskar þjóðsögur eða þjóðsögur af erlendu bergi. Þessar sögur gegndu náttúrlega uppeldishlutverki á sinni tíð. Frægt er t.d. minnið í þjóðsögunum þar sem söguhetjan þarf að reyna þrisvar áður en hún nær árangri. Það segir okkur að við eigum ekki að gefast upp þótt við náum ekki árangri í fyrstu lotu. Þeim sem best og lengst hafa náð hefur yfirleitt mistekist í fyrstu lotu og þeir gefast ekki upp, þeir halda áfram að reyna þangað til þeir hafa náð þeim árangri sem þeir vildu ná.

Virðulegi forseti. Það gæti verið skemmtilegt að spjalla fram eftir nóttu um inntakið í þjóðsögum Jóns Árnasonar. Þær hafa að geyma mikinn menningararf sem er, eins og þingmaðurinn augljóslega hefur skilning á, ekki bara sögulegur fróðleikur með skáldlegu ívafi heldur líka vitnisburður um hugarþel þjóðarinnar og viðfangsefni hennar í gegnum tíðina. Útilegumannasögurnar, tröllasögurnar, vættasögurnar allar, eru óskasögur þjóðarinnar, óskadraumur hennar um betri tíð, um bæinn í dalnum, hina grænu haga og hið feita fé í dalnum uppi á hálendinu sem enginn sér. Huldufólkssögurnar eru oft og tíðum ástardraumar ungs fólks. Síðan er það uppeldisgildi þessara sagna sem kenna okkur hvernig við eigum að koma fram við hvert annað. Það má segja að fyrsta umhverfisverndartilskipunin birtist í þemanu um að ekki megi slá álfhólinn t.d. og ekki raska umhverfinu í kringum bústaði vætta. Þannig eru þessar sögur á sinn hátt dulbúin kennslustund fyrir lítt lærða alþýðu á þeim tíma og þess vegna eru þær líka svo dýrmætur gimsteinn og dýrmætur vitnisburður um lífsbaráttu þjóðarinnar frá upphafi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þá innsýn sem hún gefur okkur í þessi fræði. Ég vil bæta við að þjóðsögur og ævintýri gegndu líka ákveðnu uppeldishlutverki öðru en því sem ég nefndi áðan vegna þess að óttinn og spennan sem oft og tíðum fólst í þessum sögum, myrkrið og tröllin og vættirnar allar saman, losaði líka um óttann hjá ungviðinu sem sat andaktugt og hlýddi á sér eldra fólk lesa þessar sögur og fann hvernig spennan í rauninni fór út um blóðið og líkaminn allur undirlagður af því. Síðan þegar þessu var lokið hafði átt sér stað spennulosun hjá áheyrandanum eða lesandanum. Þjóðsögurnar okkar höfðu margháttað uppeldisgildi og þær fólu líka í sér fegurð og yndisleika og þær fólu í sér hrylling og þær fólu í sér umhverfisvernd eins og hv. þingmaður kom inn á, hvatann til umhverfisverndar. Þjóðsögurnar okkar og erlendar þjóðsögur eru sannkallaðir gimsteinar. Við megum ekki láta þessar sagnir deyja út með okkar kynslóð, við þurfum að halda þeim lifandi. 
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, með síðari breytingum, um fæðispeninga sjómanna. Flutningsmenn eru sá sem hér stendur, hv. þm. Páll Jóhann Pálsson, og hv. þingmenn Elsa Lára Arnardóttir frá Akranesi og Ásmundur Friðriksson Eyjapeyi, sem býr á Suðurnesjum. 1. gr. hljóðar svo: Á eftir orðunum „dagpeninga“ í 1. tölulið A-liðar 1. mgr. 30. gr. laga, kemur: fæðispeninga sjómanna. 2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi. Með frumvarpi þessu er lagt til að heimilt verði að draga kjarasamningsbundna fæðispeninga sjómanna frá tekjum samkvæmt II. kafla laga um tekjuskatt. Í 1. tölulið A-liðar 1. mgr. 30. gr. laga um tekjuskatt er kveðið á um að útgjöld að hámarki móttekin fjárhæð dagpeninga megi draga frá tekjum manna og njóta til að mynda flugmenn og flugfreyjur slíks frádráttar. Flutningsmenn telja rök fyrir því að bæta við ákvæðið heimild um að fæðispeninga manna, sem stunda sjómennsku á íslensku skipi eða skipi sem er gert út af íslensku skipafélagi, megi draga frá tekjum enda starfa þeir fjarri heimili sínu líkt og áðurnefndar starfsstéttir. Svo mörg voru þau orð. Þetta frumvarpi lætur ekki mikið yfir sér og það eru ekki háar fjárhæðir á bak við, en við teljum að þetta sé ákveðin viðurkenning á störfum sjómanna sem starfa fjarri heimilum. Ég skal alveg viðurkenna að það hefði verið góður bragur á því að klára þetta frumvarp svo að það gæti orðið lögum í dag, rétt áður en við göngum inn í sjómannahelgina. Eins og landsmenn vita er sjómannadagurinn núna á sunnudaginn og víða eru skemmtanahöld byrjuð, í sjávarplássum um allt land,  Þess má geta líka að í dag var samþykkt frumvarp um samsköttun hjóna sem ég tel að komi sjómönnum til góða og sé líka viðurkenning á því að eðli málsins samkvæmt er það þannig hjá sjómannsfjölskyldum að í langflestum tilfellum eiga makar sjómanna eða konur sjómanna, eins og það er í flestum tilfellum, erfitt um vik að stunda fulla vinnu og því er það oftar en ekki þannig að sjómennirnir afla langstærsta hluta teknanna á heimilinu. Ég tel þess vegna að það muni koma sjómönnum til góða. Ég held að sjómenn geti glaðir gengið til þessarar helgar og verið sáttir við sinn hlut. Ég lofa því að gera mitt besta til þess að frumvarpið verði að lögum eftir sumarfrí. Að lokum segi ég bara: Gleðilega sjómannahelgi.

Frú forseti. Á þessu góða máli er bara einn ljóður. Hv. þingmaður hefði með tilliti til mögulegrar samþykktar átt að fá á bak við það frumvarp alla þá reynslubolta sem hér í þessum sölum sitja og hafa migið í saltan sjó. Til dæmis hefði hann geta fengið í lið með sér hæstv. heilbrigðisráðherra sem er þekktur sjómaður að fornu, fyrir nú utan 4. þm. Reykv. n. sem hefur verið á sjó frá öllum landshornum og jafnvel utan landsins. Með slíka menn á bak við sig, sem skilja og hafa deilt kjörum sjómanna, hefði hann hugsanlega átt möguleika á því að fá frumvarpið samþykkt. Ég verð hins vegar að segja að það var eins og hv. þingmaður hefði þegar gefist upp á því að koma málinu til endanlegrar samþykktar vegna þess að hann fór að tala um aðra hluti sem höfðu gerst í dag sem væru kannski þess eðlis að það mætti líta á þá sem ákveðið fagnaðarefni fyrir sjómannastéttina. Nú er rétt að greina honum frá því að ég studdi það mál, samsköttun hjóna, og braut mig frá stefnu míns flokks í þeim efnum, akkúrat vegna þess að …  Hv. þingmaður hefur rætt um að menn séu byrjaðir að fagna sjómannadeginum. Þá kannski í lokin, og það er tilefni ferðalags míns hingað, langar mig að spyrja hv. þingmann: Ætlar hann að byrja í kvöld eða á morgun að fagna sjómannadeginum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni innlegg hans í málið. Ég treysti því að hann virði það við mig að ég hef ekki mikla reynslu á þessum vinnustað, hann hefur aðeins lengri reynslu en ég af því að fá réttu mennina með sér á málið. Ég heiti því að ég skal huga að því næst. Í lítillæti mínu bauð ég aðeins þeim þingmönnum sem voru með mér í atvinnuveganefnd, og þar á meðal Kristjáni L. Möller, að vera með á þessu litla máli en það varð ekki úr. Sá hv. þingmaður hefur án efa týnt þeim litla pósti í allri hrúgunni, við vitum að við fáum marga pósta og þeir geta farið fram hjá manni. En ég veit að hann er málinu hliðhollur og ég treysti á það að fyrst hv. þingmenn brutu odd af oflæti sínu í dag og samþykktu samsköttun hjóna út á að það mundi koma sjómönnum til góða verði þeir réttum megin á takkanum þegar þetta mál verður afgreitt, svo framarlega sem það kemst til atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Það er mjög ánægjulegt að sjá hvað þetta mál hlýtur góðar undirtektir hér á þingi í kvöld. Það er líklegt að loftslagsbreytingar muni koma fram hér á landi í súrnun sjávar og sérstaklega í köldum sjó eins og umlykur Ísland. Það segir sig sjálft að það getur skipt okkur mjög miklu máli ef breytingar verða á lífríki hafsins sem er okkar helsta auðlind. Rannsóknir á þessu sviði eiga að vera okkar helsta framlag á sviði loftslagsmála í framtíðinni. Við eigum að takast ötullega á við rannsóknir á þessum málum hér í norðurhöfum og ég lýsi ánægju minni með að þetta mál skuli vera í höfn.

Virðulegi forseti. Ég sé mig knúna til að koma hér upp vegna þess að þetta mál er komið hingað í þriðja skipti og svo virðist sem í þriðju atrennu gangi að koma því í gegn. Þetta mál gengur út á það að gert verði áhættumat í ferðamennsku og að innanríkisráðherra verði falið að undirbúa áhættumat fyrir Ísland með tilliti til ferðamennsku. Ég tel að þetta muni nýtast vel í þeim aukna ferðamannastraumi sem kemur til landsins. Við þurfum að vera með öryggisáætlanir og ekki beina ferðamönnum inn á hættuleg svæði að óþörfu. Ég tel gott að þetta fari inn í þá vinnu sem fyrir er og muni nýtast vel þó að það hefði vissulega verið gott ef þetta góða mál hefði verið samþykkt í fyrsta skipti sem það kom til þingsins, en stundum þarf að sannfæra suma þingmenn vel til að fá þá með sér í góð mál. Atvinnuveganefnd stóð alveg einhuga að þessu máli. Ég er fyrsti flutningsmaður en á málinu eru þingmenn úr öllum flokkum. Ég segi já.