Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég á brtt. á þskj. 1076. Það er nokkúrrar athygli vert, að þegar áhuginn vex um alla landsbyggðina á því að nota sér vatnsorku okkar til rafmagnsframleiðslu, þá skuli stærstu orkulindirnar, sem hagnýttar eru, ekki hafa komið að notum í þeim þorpum, sem næst liggja virkjununum. Þegar Sogsfossar voru virkjaðir, hygg ég það hafi verið mistök, að þorpin í Árnessýslu fengu ekki þegar rafmagn þaðan. Nú er komið sem komið er, og úr því að ráða, sem er. Raflínan til Keflavíkur er nauðsynjamál, sem allir styðja. Ekkert er nema gott um það að segja, að hún verði síðan framlengd um Suðurnes. En þá er einkennilegt, að því nær sem dregur orkustöðinni við Sog, því örðugra verði fyrir jafnstórar þorpabyggðir að fá rafmagn. Til að jafna þann halla, sem svo er óeðlilegur að öllu leyti, hef ég borið fram brtt. um, að í þál. verði bætt raflínu frá Sogsvirkjuninni til þorpanna þar innan héraðs og til Þykkvabæjar í Rangárvallasýslu. Ég skal ekki fara langt út í samanburð. Keflavík er að vísu allstórt kauptún, auk þess má þar með telja Njarðvíkur. En þorpin í Árnessýslu eru ekki mannfærri alls, 2 þús. manns eða fleiri mundu þar njóta raflínunnar. Viðvíkjandi þátttöku þorpanna í kostnaði og um lagningu heimtauga verður að taka fram, að sum þeirra eru ekki sjálfstæð hreppsfélög. En úr þeim vandkvæðum ætti að mega leysa. Hveragerði og Selfoss hafa hvort um sig nær 300 íbúa, svo að ekki er mannfæð því til fyrirstöðu, að þau geti orðið sérstök hreppsfélög. Ég tók Þykkvabæ með af því, að ekki er mjög löng leið þangað frá Stokkseyri og í Þykkvabæ eru yfir 40 búendur, en aðrir 20–30 á næstu grösum, alls 60–70 bændur, sem gætu notið þessa á tiltölulega litlu svæði, og er það óvenjulegt í sveitum. Ég tók Þykkvabæ með af því, að ekki er mjög sjálfsagt að leiða orku frá Soginu til Þykkvabæjar, þar sem öll skilyrði eru þó fyrir hendi, þá þykir mér verr horfa með þá stórhuga fyrirætlun að leiða rafmagn um landsbyggðina yfirleitt. Það á ekki heldur neitt að vera að óttast, þó að þessi brtt. verði samþ. og skeytt við Keflavíkurfrv. Það er nú sífellt verið að reyna að fá útflutningsleyfi fyrir efni til raflýsingar þorpanna í Árnessýslu, jöfnum höndum og til Suðurnesja. Málið stendur fyrst og fremst og fellur með því, hvort hægt verður að fá það, sem til þess þarf. Mjög ákveðinn vilji er fyrir hendi, og þörfin er einnig mjög brýn, og eðli málsins segir fyrir um, að þarna er frumburðarrétturinn til þess að njóta þessara gæða, og ég held, að það sé fyrir að þakka, þó að í samræmi við frv. og brtt. sé hætt á, að íbúarnir sjálfir kosti heimtaugarnar, að þá sé hinn góði vilji, sem ég hef þegar lýst, samfara efnalegum möguleikum, það afl, sem geri það kleift, þó að hluttaka og framkvæmd ríkisins nái ekki nema heim að túngarði, að þessu leyti. Svo að hér er ekkert að óttast um vegalengdina, eins og ég hef áður tekið fram, þ.e.a.s. frá höfuðvirkjuninni til kauptúnsins, sem lengst er, þá er fjarlægðin í mesta lagi 35 km. Aftur á móti mun vegalengdin, ef ég man rétt, frá Hafnarfirði til Keflavíkur vera nálægt 37 km eða dálítið lengri en þar, sem lengst er austan fjalls. Svo að mér þætti það koma dálítið „spánskt“ fyrir, ef sá reyndist vilji hv. þm., að það þætti sanngjarnt að heimila lögfestingu á rafmagnsveitu til Suðurnesja umfram það, sem fyrir liggur til Keflavíkur, svo sem komið er á leið, en sjá ekki ástæðu til sams konar heimildar til þorpanna austan fjalls. Ég vil ekki segja meira í þeim efnum heldur en ég veit eða get fullyrt, en ég veit, að Rafmagnseftirlit ríkisins annars vegar og svo hins vegar sá hæstv. ráðh., sem um þessi mál fjallar, vita af þessari till., og mér finnst, að þeim hvorugum komi hún neitt undarlega fyrir sjónir, að ég ekki segi meir. Í sambandi við þessi málefni, sem miða að því að auka raforkunotin frá Ljósafossi, má varpa fram þeirri spurningu, hvort Reykjavík, sem á fyrirtækið fyrst og fremst sér til hagnýtingar, sé aflögufær. Svarið kynni að verða á ýmsan veg, eftir því hversu langt er litið fram um þarfir höfuðborgarinnar: En það er a.m.k. hægt að segja sem svo, að þegar langt er litið fram í tímann og miðað er við framþróun í þessum efnum, að meira vatnsafl sé í Soginu, og hvað er líklegra og eðlilegra en að það verði hafin aukin virkjun umfram það, sem þegar hefur átt sér stað? Og þó að sú hagnýting, sem hér er um að ræða, sé bæði mikil og góð, þá er það ekki nema sandkorn á sjávarströnd, miðað við það, sem í vændum er, þegar að heildarvirkjuninni kemur, svo hlutfallslega lítil er sú orka, sem hér um ræðir. Ef hinir fjarlægari og kannske minni staðir koma til greina, þá því fremur þeir nálægari, sem hafa sambærilega eða betri aðstöðu. Ég veit, að í sambandi við þann leiða drátt, sem orðið hefur á því, að þorpin austanfjalls fengju raforku, þá er Reykjavíkurbæ ekki um að kenna. Það eru leiðinleg og slysaleg mistök frá upphafi vega, sem valda þar um. Saga, sem hér er hvorki tími né tækifæri til þess að rekja, þó að hún væri kannske að sumu leyti lærdómsrík. Ég vil að síðustu aðeins taka það fram, að þar sem hér er í brtt. lagt til, að þessir staðir austanfjalls fái sams konar lögfestingu og þeir staðir, sem nefndir eru í frv., þá verður breyting á fjárhæðinni, sem er stungið upp á eftir áætlun Rafmagnseftirlits ríkisins, að úr 3 millj. kr. miðað við Keflavík og Suðurnes verði hér settar 6 millj. kr. Það hef ég gert í samráði við rafmagnseftirlitsmann ríkisins, þar sem hann áætlar, að til háspennulínu til kauptúnanna þriggja í Árnessýslu muni fara nærri sanni að þurfi að áætla 2 millj. kr., og þá miðað við framlengingu til Þykkvabæjar þurfi að áætla lauslega 3 millj. kr. samtals. Ég vona nú, að þær skýringar, sem ég hef veitt á þessu máli, geti verið þeim til hugsvölunar, sem hafa verið hikandi um réttmæti þessarar samþykktar, og að enginn sé nú um það á báðum áttum, að samþykkt þessarar brtt. á fullan og sjálfsagðan rétt á sér. Það er þó að segja, að framkvæmdirnar eru fyrst og fremst komnar undir því, að efni fáist til landsins, og er það fastur ásetningur hæstv. ríkisstj. og Rafmagnseftirlits ríkisins að vinna að því að leita eftir útflutningsleyfum og kaupum á efni. Það er verið að vinna að því fast og ákveðið, og úr því að þannig stendur á, er ekki nema sjálfsagt að lögfesta þetta og nauðsynlegur liður til þess, að ljós geti úr því orðið. Það hefur komið fram nokkur ótti um það, að þegar þessi till. sé borin fram, muni fleiri koma á eftir. Ég tel, að það þurfi ekki að óttast slíkt svo mjög. Fyrst og fremst er þess að geta, að nokkur ágreiningur er kominn fram á Alþ. um meginaðferðir við rafveitu fyrir landið. Sú deila kemur þessu ekkert við að því leyti, að þessi rafveita, sem ég ber fyrir brjósti, til nokkurra þorpa austanfjalls hefur alveg sérstaka aðstöðu, og breytir engu, hvaða aðferð verður ofan á í þeirri deilu. Ég vil nú án frekari ummæla fela sanngirni og réttdæmi hv. þm. þessa brtt. mína, sem ég hef orðið til að standa hér einn að, vegna þess að sæti mitt er í þessari hv. d., en vitanlega er þetta sameiginlegt málefni okkar beggja fulltrúa Árn.



Herra forseti. - Ég er sammála hv. flm. þessarar brtt. á þskj. 1076 um það, að hin mesta nauðsyn sé að vinna bráðan bug að því að leggja þessa línu frá Sogsvirkjuninni, og eftir því sem ég bezt veit, hefur alltaf verið gert ráð fyrir því, að hagnýting Sogsvirkjunarinnar fyrir sveitirnar yrði framkvæmd í þeirri röð, að fyrst kæmi Reykjanesveitan og síðan veitan til Eyrarbakka, Stokkseyrar og þorpanna austan fjalls. Ég mun því greiða þessari till. atkv., en þó með þeim greinilegu fororðum, að sú röð haldist, sem gert er ráð fyrir, enda virðist mér líka, að það komi greinilega fram í frv. að samþ. brtt. eins og hún er. Þó vil ég ekki neita því, að mér finnst ekki ósennilegt, að þetta geti orðið til að tefja framgang málsins í hv. Nd. að samþ. þessa brtt., vegna þess að ef að vanda lætur, má búast við, að viðleitni verði til að hengja fleira aftan í, eins og hv. þm. kannast við. En það sýnir sig við meðferð hv. Nd. ,á málinu, hvort það verður. En í þessu sambandi þykir mér rétt að minna hv. þm. á, sem ég tók ekki eftir að kæmi fram hjá honum, að samkv, almennum l. um rafvirkjanir og afskipti ríkisins af þeim efnum er gert ráð fyrir því, að áður en ríkið leggi í að byggja rafmagnsveitur, liggi fyrir fullnægjandi undirbúningur þess. Áætlun ekki aðeins um kostnaðinn við að koma virkjuninni upp og leggja veituna, heldur einnig áætlun um rekstrarútlit rafveitunnar, miðað við þann kostnað, sem gert er ráð fyrir, að verði við að koma henni upp. Mér er ekki fullkunnugt um það, hvort sá undirbúningur, sem ég veit, að er nokkur, varðandi þessa línu, hvort hann telst fullnægjandi í þessu efni, en þá yrði það væntanlega hæstv. ríkisstj. að skera úr því, áður en hún réðist í framkvæmdir í málinu. Get ég svo látið þetta nægja.



Það er aðeins örstutt. Ég þakka hv. frsm. n. fyrir ummæli hans, að vilja ljá brtt. minni samþ. sitt, en jafnframt vil ég taka það fram, að frá mínu sjónarmiði kemur sá þáttur lagasetningarinnar, ef þetta verður sameiginlega lögfest, jöfnum höndum til greina. Ég tel það ekki á valdi einstakra þm., hvort sem það er hv. frsm. n. eða ég, að ákveða, í hvaða röð framkvæmdir skuli verða. Til þess er faglegt eftirlit þessa mikilsverða máls fyrir hendi og kostað af ríkissjóði, að það verður aðalleiðsögnin um framkvæmdaröðina. Og mér finnst, þegar á það er litið, þá geti ég lifað í nokkuð mikilli bjartsýni um, hvaða röð muni verða. Ég tók eftir því í ræðu hv. frsm., að hann sagði, að sér væri ekki fullljóst. hve fullkominn undirbúningur væri fyrir hendi að því er þessa væntanlegu rafveitu austan fjalls snerti. Ég staðhæfi það, að það hefur ekki síður verið, og var fyrr upp á teningnum, undirbúningur um allt, er að því laut, þar fyrir austan til kauptúnanna heldur en um áframhald veitunnar suður Reykjanes, af skiljanlegum ástæðum var farið að vinna að því á undan. Ég vissi„ að lengi hafði verið unnið að því, að Rafmagnseftirlit ríkisins athugaði allt, er að gagni mætti verða við fullkomna áætlun um rafveitu fyrir kauptúnin austan fjalls, og það var gert fyrr en áætlunin um Reykjanesveituna. Kom í ljós, að rafveitan austan fjalls hefur allar líkur til þess að bera sig. Þetta styðst nú nokkurn veginn við hlutarins eðli, þar sem um er að ræða öðrum þræði mjög fjölbyggð kauptún og svo stuttar vegalengdir hins vegar. Þó að ég vilji forðast að bera fræðimennina fyrir mig lengur en hóflegt er, þá vil ég þó segja þetta.



Ég hef nú ekki fylgzt með þessum umr., en sé, að fram hefur komið brtt. um að bæta við fleiri stöðum, sem ættu að fá rafmagn frá Sogsvirkjuninni. Ég hef nú viljað, að þetta mál næði fram að ganga með Reykjanesveituna, og ekki viljað tefja það á neinn hátt með því að koma fram með brtt. við frv., en þegar að því kemur að bæta við fleiri stöðum inn í frv., sem að vísu er ekki óeðlilegt, þá er einn staður enn, sem fylgt hefur þessum, og á ég þar við leiðsluna frá Laxárvirkjuninni til Húsavíkur. Eins og hv. þm. er kunnugt, er til fyrir því ríkisábyrgð, sem nýlega hefur verið samþ. hér á Alþ., þannig að ríkisstj. mun greiða fyrir innkaupum til þessarar virkjunar að ég hygg samtímis og til Eyrarbakka og Stokkseyrar. Þrátt fyrir þetta, að ég tel, að þessar rafveitur eigi að fylgjast að og efni að verða útvegað til þeirra og þær byggðar samtímis, þá vil ég nú ekki fara að tefja neitt fyrir þessu máli með því að hnýta fleiri stöðum aftan í, sem ef til vill yrði til þess, að frv. yrði fyrir hrakningi af þeim sökum. Ég get þó lýst því yfir, að ef frv. þetta verður samþ. hér með þessari breyt., þá verð ég að flytja á næsta hausti sérstakt frv. um byggingu rafveitu fyrir Húsavík, því að ég tel það í álla staði óeðlilegt, að Húsavík dragist þarna aftur úr. Ákveðið hefur verið, að Húsavík og Reykjahverfi fái rafmagn frá Laxárvirkjuninni, og samtímis því, sem leitað var til Bandaríkjanna um efniskaup fyrir Reykjanesveituna, var það einnig gert fyrir Húsavíkurveituna og alltaf gert ráð fyrir, að þessar veitur fylgdust að, og er á allan hátt jafnt á veg komið. En engu að síður vil ég láta mál þetta fara svo nú, en aðeins lýsi því yfir, að ég mun flytja frv. á næsta þ., sem ég vona, að nái fylgi Alþ. á sama hátt og þessi till., sem nú er verið að samþ.