Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það liggur við að rétt væri að neita að tala fyrir máli þar sem aðeins eru 4 aðrir þm. staddir á fundi. En ég ætla ekki að grípa til slíkra ráða þó að hér með sé komið inn í þingtíðindin hversu mikill áhugi er á þingstörfum þessa stundina.  Herra forseti. Bragi Sigurjónsson og tveir aðrir þm. Alþfl. hafa leyft sér að flytja á þskj. 134 till. til þál. um niðurfellingu gjalda af efni og búnaði til stofnframkvæmda heitaveitna. Till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir nauðsynlegum lagabreytingum, svo að niður falli aðflutningsgjöld, vörugjald og söluskattur af efni og búnaði til stofnframkvæmda hitaveitna (þ. e. framkvæmda að dreifikerfi).“ Það mun í flestum tilvikum vera ríkjandi venja að fella niður gjöld ríkisins af innfluttu efni til framkvæmda við raforkuver og hefur þótt fullkomlega réttlætanlegt. Hitt ætti ekki síður að þykja réttmætt, að fella þessi gjöld niður af hitaveituframkvæmdum sem nú eru ýmist í gangi eða í athugun, til þess að nota megi innlendan hitagjafa og láta hann leysa dýran innfluttan hitagjafa, aðallega olíu, sem víðast og mest af hólmi. Þetta er aðkallandi hagsmunamál þjóðarinnar, því að nú mun vera varið um 10 milljörðum kr. til kaupa á eldsneyti frá öðrum löndum og er það einn stærsti þáttur í hallanum á viðskiptum Íslands við önnur lönd. Venjulega mun sá háttur hafa verið hafður á um raforkuver, að Alþ. hefur heimilað ríkisstj. eftirgjöf tiltekinna gjalda á hverri virkjun fyrir sig, enda varla nema ein eða tvær umtalsverðar virkjanir í gangi hverju sinni. En öðru máli gegnir um hitaveituframkvæmdir nú. Þegar eru í gangi miklar framkvæmdir á Suðurnesjum, eins og kunnugt er, einnig á Suðureyri við Súgandafjörð, Siglufirði og í þéttbýli Reykjadals í Suður-Þingeyjarsýslu. Enn fremur er fram undan hitaveita til Akureyrar og væntanlega áður en langt líður til Akraness, Borgarness, Blönduóss og ýmissa fleiri staða. Það gefur því auga leið, að mikilsvert er að Alþingi marki ákveðna heildarstefnu í þessu máli, þegar það liggur í loftinu að hagkvæmni sumra þessara hitaveitna sé undir því komin hvort framannefnd gjöld eru felld niður eða ekki. Það er mjög mikilvægt fyrir forráðamenn þeirra sveitarfélaga, sem gangast fyrir þessum framkvæmdum, að þeir viti ákveðið hvort þeir geti reiknað með því að sleppa við þessi opinberu gjöld eða ekki. Mér er persónulega kunnugt um það varðandi undirbúning undir hitaveitu fyrir Borgarfjörð, Borgarnes og Akranes, að hin opinberu gjöld, sem um ræðir, eru talin ráða þar úrslitum um hagkvæmni þess fyrirtækis. Þegar á það er horft að verulegur hluti þessara framkvæmda hlýtur að gerast fyrir erlend lán, sem viðkomandi sveitarfélög verða að standa straum af, en þau hafa bundna tekjustofna, verður tæpast talið ósanngjarnt að ríkið rétti þeim hjálparhönd í því formi sem hér er greint. Má þá gjarnan minnast þess, að engar yrðu ríkistekjurnar af framkvæmdunum ef sveitarfélögin geta ekki ráðist í þær. Herra forseti. Ég legg svo til að till. verði vísað til atvmn.



Herra forseti. Ég vildi aðeins láta hér í ljós þá skoðun mína, að ég tel að hér sé hreyft hinu merkasta málefni og mjög þýðingarmiklu. Það er rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það hefur verið venja að gefa eftir aðflutningsgjöld og sum önnur gjöld af efni til rafvirkjana. Það er auðvitað vegna þess að það hefur ekki neinum blandast hugur um hve mikilvægar framkvæmdir raforkuvirkjanir eru. En svo mikilvægar sem raforkuvirkjanir eru, þá verður ekki annað sagt en hitaveitur séu eins þýðingarmiklar eða sambærilegar að mikilvægi. Ekki er það síst vegna þess, að nú um þessar mundir er verið að tala um og raunverulega verið að gera mikið átak til þess að hagnýta jarðvarma til upphitunar íbúðarhúsa. Á síðustu árum og allra síðustu mánuðum og missirum hefur verið gert alveg sérstakt átak í þessu efni. Í fyrsta lagi hefur verið kannað hvar jarðhiti er fyrir hendi sem hagnýtanlegur gæti verið til þess að hita upp íbúðarhús á þéttbýlissvæðum víðs vegar um landið. Í öðru lagi hefur, svo sem kunnugt er, verið lögð mikil áhersla á vinnsluboranir til þess að fá jarðvarma til að hagnýta til hitaveitna á hinum einstöku stöðum víðs vegar um landið, þar sem jarðvarmi er fyrir hendi. Það er ástæðulaust fyrir mig að vera að leggja sérstaklega við þessa umr. frekari áherslu á þýðingu þessa máls. En það má gjarnan hafa það í huga, að orkulindir Íslands eru ekki síst fólgnar í jarðvarmanum. Það er einmitt á þessu sviði sem bæði í bráð og lengd er einna þýðingarmest að gera mikil átök. Í framkvæmd verður það gert með því að skapa möguleika til þess að hagnýta jarðvarmann, möguleika til þess að koma upp hitaveitum. Af þessum ástæðum legg ég áherslu á það, hve þýðingarmikið mál það er sem hér er hreyft.