Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á nál. því, sem útbýtt hefur verið, kemur fram að við tveir nm., ég og hv. 2. landsk. þm., Jósef H. Þorgeirsson, ritum undir nál. með fyrirvara. Ástæða þess er sú, að okkur hefur fundist að það væri allt of stuttur tími sem n. hefði til þess að afgreiða þetta mál, og það sem verra er, að ekki var unnt að fá til viðtals þá aðila sem sérstaklega hafði verið óskað eftir að kæmu á fund nefndarinnar. Það fékkst enginn til viðtals um þá þætti þessa máls sem snerta rekstrarafkomu fyrirtækisins og arðsemiútreikninga. Okkur þykir það mjög miður. Ég veit að tilraunir voru gerðar af hálfu formanns n., hv. þm. Skúla Alexanderssonar, til að bæta úr þessu, en forföll þeirra, sem til voru kvaddir, hömluðu að þeir gætu komið. Viðhorf okkar til þessa máls er hins vegar jákvætt og við viljum á engan hátt bregða fæti fyrir það. Þess vegna ritum við undir nál. með þeim fyrirvara sem ég hef hér greint frá. Við teljum þó nokkurt öryggi í því, að hér er um að ræða fyrirtæki, sem gert er ráð fyrir að einkaaðilar eigi meiri hluta í eða 60%, og þess vegna ljóst að áhættan af stofnun og rekstri fyrirtækisins hlýtur fyrst og fremst að vera þeirra þótt gert sé ráð fyrir að ríkissjóður leggi til 40% af hlutafé. Jafnframt er nokkurt öryggi einnig í því, að vitað er að tveir aðilar, sem hafa skoðað þetta mál og athugað um alllangan tíma, keppast um að fá slíka verksmiðju til sín og eru reiðubúnir að hætta fé í þetta fyrirtæki. Þetta gefur hins vegar tilefni til að ítreka það sem áður hefur verið sagt hér á hv. Alþingi nú síðustu daga, að það er að sjálfsögðu ófært að ætlast til þess af hv. Alþingi að það afgreiði nánast á færibandi hvert stórmálið á eftir öðru. Það eru ákaflega illa skipulögð vinnubrögð hér af hæstv. ríkisstj. - og þá ekki síst hæstv. iðnrh. - að hann skuli leggja fram hér nú undir lok þings fjögur stórmál sem öll hefðu að sjálfsögðu þurft að fá mun ítarlegri meðferð af hálfu Alþingis, enda er búið að setja í a. m. k. þrjú þessara mála fyrirvara í bak og fyrir, sem e. t. v. hefði verið óþarfi ef Alþingi hefði haft tækifæri til að skoða þessi mál betur. Þetta er því alvarlegra þar sem vitað er að iðnrn. hefur mánuðum saman haft með höndum þær skýrslur sem um þessi mál fjalla. Því verður það að flokkast undir hreinan slóðaskap að þessi frv., sem algerlega byggja á þessum skýrslum, skuli hafa verið lögð fram nú fyrst síðustu daga þingsins. Ég vildi skýra fyrirvara okkar hv. þm. Jósefs H. Þorgeirssonar á þennan hátt.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem fram kom í máli hv. 6. þm. Reykv., að það er vitaskuld ámælisvert, hversu seint þessi frv. koma hér fram, frv. sem varða jafnviðamikil mál og þessi frv. um hinar ýmsu verksmiðjur. Ég kvaddi mér hér hljóðs til þess að gefa lítils háttar skýringu á málinu ef það gæti orðið til þess að það lægi ljósara fyrir. Það er eðlilega kvartað um að vantað hafi upplýsingar, vissar forsendur til þess að meta arðsemiútreikninga verksmiðjunnar. Viðurkenna má að þær forsendur, sem þarna eru lagðar til grundvallar, ern nokkuð gamlar í hettunni. Þær eru rúmlega ársgamlar, ef maður gengur út frá útflutningsverði framleiðslunnar sem punktinum sem arðsemin er reiknuð út frá. Hins vegar kemur það fram í skýrslu þeirrar nefndar, sem hafði þetta mál með höndum, að í jan. 1980 fóru Garðar Ingvarsson frá Seðlabanka Íslands, Hörður Jónsson frá Iðntæknistofnun og Svavar Jónatansson verkfræðingur og heimsóttu nokkra líklega steinullarkaupendur á meginlandi Evrópu og í Bretlandi, og nefndin segir eftir að hafa rætt við þessa menn: „en sölumöguleikar virtust þá góðir“. Það kemur fram í samantekt sem ég hef undir höndum, að gert er ráð fyrir útflutningsverði sem er sambærilegt við gangverð sem þá var í Evrópu. Þó að markaður hafi dregist að nokkru saman vegna efnahagsástands á því svæði hefur verðið ekki breyst. Og allir þeir, sem um þessi mál fjalla þar, seljendur og framleiðendur, spá því, að þetta sé tímabundið ástand sem hljóti að breytast að nýju. Þó svo að verksmiðja eins og sú, sem hér er ráðgerð, flytji út kannske allt upp í 14 þús. tonn af gosull er það ekki nema 0.5% af þörfinni fyrir þessa vörutegund í Vestur-Evrópu. Við sjáum því að það orkar ekki stórlega á framboðið. Jarðefnaiðnaður hf. á Suðurlandi hefur verið með þetta mál í athugun nú um nokkurra ára skeið. Þegar fór að draga nær lokum þeirra athugana, sem gerðar voru, sneri félagið sér til iðnrn. vegna þess að hentugt þótti að hafa við það samvinnu um ýmis tæknileg atriði. Einnig var farið fram á að felld yrðu niður gjöld af vélum og tækjum ýmiss konar til verksmiðjunnar eins og dæmi eru til um annan samkeppnisiðnað á Íslandi. Hins vegar fór Jarðefnaiðnaður hf. aldrei fram á það, að ríkið yrði þátttakandi í þessari verksmiðju, því það hefur verið höfuðmark félagsins að gera allt sem það gæti til þess að ekki þyrfti að fjármagna verksmiðjuna af ríkinu. Enn er starfað þannig að málinu á Suðurlandi að það geti heppnast. Um það er erfitt að segja, það er mikil fjárfesting sem þarna er um að ræða. Það mun verða gert allt sem hægt er til þess, en ef það brestur að því marki verði náð sem stefnt er að í þessu efni, þá er að sjálfsögðu mikið í það varið að eiga þá fyrirvara sem í lögunum felast. En ég tel að mjög sæmilega sé girt fyrir að mögulegt sé að nota þá nema að vissu marki. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, sennilega að tillögu þeirrar nefndar sem hafði þetta til könnunar, að hlutafé félagsins verði minnst 30% af stofnkostnaði verksmiðjunnar. Ég hygg að það sé alveg óvenjulega hátt miðað við það sem gerist um önnur hlutafélög. Við því er ekkert að segja. En það er erfitt að ná þessu marki og þess vegna getur það orðið til þess að félagið verði fremur að leita til opinbers aðila eins og ríkisins um það að hlaupa þarna undir bagga. Ég hygg að algengara sé að þetta mark sé ekki hærra en 25% og þyki algerlega nóg. En því er ekki að neita, að náist það gerir það reksturinn léttari. Ég ætla ekki að tala lengra mál um þetta. Ég vil aðeins geta þess, að miðað við þær forsendur, sem reiknað er með og útreikningar um arðsemina gera ráð fyrir, er sýnt að verksmiðja, sem byggir á útflutningi, er komin með jákvæða sjóðsstöðu á fjórða rekstrarári sínu. Hygg ég að það þyki ekki slæm niðurstaða um jafnviðamikið fyrirtæki og þetta verður.



Herra forseti. Það væri vissulega ástæða til að ræða gaumgæfilega um þessa verksmiðju. Og það hefði kannske ekki síður verið ástæða til að þær tvær aðrar verksmiðjur, sem hv. Alþingi hefur fengið til meðferðar, að sjálfsögðu í sömu vikunni, fengju nokkru betri og nánari meðferð hér í hv. deild. Þessi frv. eru öll lögð fram í Ed. Síðan er þeim kastað hér inn rétt fyrir þinglausnir, þremur stórum verksmiðjum, og ætlast til þess að þm. hafi kynnt sér vendilega allar þær bókmenntir sem að baki þessum frv. standa. Ég vil leyfa mér að fullyrða að það séu nokkur kg - nú telur maður ekki blaðsíður, ekki á þessum síðustu og verstu tímum - sem hv. þm. hefðu þurft að pæla í gegnum til þess að geta gert sér þokkalega grein fyrir öllum þeim atriðum sem verulegu máli skipta. Í gær var verið að afgreiða hér út úr deildinni frv. um sjóefnavinnslu. Nál. vegna þeirrar verksmiðju var aðallega um það, að n. hefði þurft að fá lengri tíma, það hefði þurft að kanna betur hagkvæmni verksmiðjunnar og önnur smáatriði. Nál. var allt á þá lund, að það væri ekkert vit í að fara að smíða slíka verksmiðju, því miður.  Það verksmiðjumál, sem hér er á ferðinni, er kannske ekki eins alvarlegt og ella vegna þess að lítið er ákveðið í þessu frv. eins og fleirum, og má þó einkennilegt heita í því eina tilfelli þar sem komið hefur til greina að eygja mætti skugga af möguleika til þess að eitthvert fyrirtæki yrði sett á laggirnar í Suðurlandskjördæmi, því kjördæmi sem hefur lægstar meðaltekjur allra kjördæma í landinu, því kjördæmi þar sem framleitt er meira en 90% af allri raforku landsins, en engin raforka er til afnota á stórum svæðum kjördæmisins þrátt fyrir það og enginn iðnaður hefur verið byggður upp kringum þau stóru raforkuver sem þar eru. Raforkan er flutt milliliðalaust beint vestur yfir heiði til Reykjavíkur. Við fáum lítið að nota hana.  Við vorum víst að tala um steinullarverksmiðju, herra forseti. En það er kannske ekki alltaf út í hött að taka dálítið hliðarskref og ræða annað samtímis því okkur liggur ekkert á. Ég var að benda á að um leið og vottar fyrir minnsta möguleika - ég nefndi það skugga af möguleika, það þyrfti ekki meira - á því, að Sunnlendingar fengju einhvern iðnað í sitt kjördæmi, þá eru málin afgreidd með þeim alveg sérstaka hætti sem hæstv. iðnrh. hefur haft forgöngu um í þessu máli. Um leið og nefnt er Suðurland þarf að koma því þannig fyrir í þessu frv., að efnt er til samkeppni um hlutafjáröflun. Þetta er eins konar hlutafjárkapphlaup. Þetta hefur ekki komið fyrir hér áður, en það út af fyrir sig skiptir ekki svo miklu máli. Ég hefði kosið það í þessu máli, eins og mörgum öðrum, að einhver ákvörðun hefði verið tekin, tekin hefði verið ákvörðun um þessa verksmiðju, hvar hún ætti að vera og hversu stór hún ætti að vera og á hvaða forsendum það væri byggt, en ekki hafa þetta allt svífandi í lausu lofti. Þetta gildir einnig um fleiri mál hér í hv. Alþingi. Stjórnmálamenn verða að gera svo vel að þora að taka á sig þá áhættu að ákveða hlutina og taka ábyrgð á þeim ákvörðunum. Sannleikurinn er sá, að það hefur verið unnið ákaflega einkennilega að þessu. Fyrir rúmu ári var skipuð sérstök nefnd til þess að fjalla um hvar þessi verksmiðja skyldi rísa. Deilt er um það, hvort hún eigi að vera á Sauðárkróki eða á Suðurlandi, í Þorlákshöfn, og það var settur á fót starfshópur eða nefnd eða hvað það heitir núna. Stór hópur vísindamanna var fenginn til þess að rannsaka hvort hagkvæmara væri að hafa verksmiðjuna nyrðra eða syðra. Framkvæmdastofnunin var einnig með fingurna í þessu eða formaður byggðadeildar þar. Þessir herramenn áttu að sanna það m. a., að það væri styttra frá Sauðárkróki til Reykjavíkur heldur en frá Þorlákshöfn. Og þeir eru núna alveg að komast að þeirri niðurstöðu að svo sé. 



Þegar hv. 4. þm. Suðurl. gagnrýnir vinnubrögð á hinu háa Alþingi hlýt ég að minna hann á það, að hann skipar þann meiri hluta sem ræður öllu um málsmeðferð hér. Sjálfsgagnrýni er góð og ætti kannske að beita henni oftar. Um gagnrýni á Framkvæmdastofnunina, að hún hafi uppgötvað að það væri jafnlangt frá Reykjavík til Þorlákshafnar og Sauðárkróks, vil ég upplýsa, af því mér er málið skylt, að vísindamenn þar hafa komist oftar að álíka vísindalegum niðurstöðum. Þeir uppgötvuðu t. d. einu sinni að Héraðsvötn í Skagafirði rynnu eftir dalbotninum alveg neðst og enn síðar uppgötvuðu þeir að landslagi í Dalasýslu og Austur-Barðastrandarsýslu væri mjög ólíkt farið. Í Dalasýslu skagaði landið fram í sjóinn og myndaði nes, en í Austur-Barðastrandarsýslu skærust djúpir firðir inn í hásléttuna.



Herra forseti. Nefndin hefur yfirfarið frv. til l. um kerfisbundna skráningu á upplýsingum, er varða einkamálefni, og yfirfarið þær mjög verulegu breytingar sem á frv. voru gerðar í hv. Ed. Leggur n. til að frv. verði samþ. eins og það var þar afgreitt. Undir þetta skrifa allir þeir sem sæti eiga í allshn., en hv. þm. Garðar Sigurðsson gerir það með fyrirvara. Um þessi efni vil ég aðeins hafa örfá orð. Hér er um að ræða mjög verulegar umbætur sem hníga í þá átt að vernda borgarana gegn þeirri misnotkun sem augljóslega getur verið hætta á í sambandi við skráningu á högum þeirra í gegnum tölvukerfi. Víða erlendis hefur þetta orðið til hreinna vandræða. Það er vissulega mikill vandi á höndum hvernig með þessi mál skuli farið. Nm. hyggja að hér sé snúist við þessu vandamáli með skynsamlegum hætti. Frv. tók mjög verulegum breytingum í Ed. sem miðuðu að því að einfalda það og skýra. Leggur n. því til að frv. sé samþykkt eins og það var afgreitt frá Ed.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hv. frsm. n. gat þess, að ég hefði haft fyrirvara, og það er rétt. Fyrirvari minn við afgreiðslu þessa máls er kannske ekki fyrst og fremst efnislegur, heldur af þeirri ástæðu að allshn. hv. deildar fær þetta mál ákaflega seint til meðferðar. Þetta er nokkuð flókið mál og ég held ég megi segja að efnisleg meðferð þessa máls í n. var ekki meiri en svo, að það tók svona eins og einn fund. Og það er býsna mikil fljótaskrift. En það voru að vísu nokkrir í okkar n. sem höfðu kynnt sér málið ákaflega vel. Og rækilega var það skoðað og að mörgu breytt í meðferð Ed. Ég gat þó kynnt mér málið nægilega mikið til þess að sjá að með samþykkt þess er almenningur meira verndaður gagnvart misnotkun á tölvum heldur en ef frv. væri ekki samþykkt. Ég get því fallist á að samþykkja frv. og þá ekki síst með tilliti til þess að það hefur takmarkaðan gildistíma, aðeins fjögur ár. Ég geri ráð fyrir, að þessi mál verði í endurskoðun þar til gildistíminn rennur út, og sé þess vegna ekki annmarka á því að samþykkja frv. eins og það er orðið.



Herra forseti. Ég vildi gera hér örstutta aths. í sambandi við dagskrá eða þingsköp. Ég hef ekki lagt í vana minn að gera það og mér er fullkomlega ljóst að á herðum forseta þessarar hv. deildar hefur hvílt að undanförnu ærinn vandi í sambandi við dagskrá og afgreiðslu mála og allt það málaflóð sem hefur þurft að afgreiða hér. Enginn taki mál mitt svo að í því felist annað en viðurkenning á hæstv. forseta þessarar deildar fyrir hvort tveggja röggsama og réttláta fundarstjórn. Það stenst sannarlega. En ég er nokkuð undrandi á því, að hér er 226. mál, á þskj. 447, frv. til l. um atvinnuréttindi útlendinga. Það er lagt hér fram af hæstv. félmrh. Það kemur strax fram við 1. umr. að dómsmrh. hefur nokkrar aths. við þetta frv. Út af fyrir sig er ekkert við því að segja þó að rekist á mismunandi skoðanir ráðh. í ríkisstj. En aths. dómsmrh. eru á þann veg að tengja atvinnuleyfi dvalarleyfum sem Útlendingaeftirlitið veiti o. s. frv. Félmn. hefur lagt sig fram um að samræma þessi sjónarmið. Ég hef sem nm. vikið töluvert af braut minna skoðana hér til að koma til móts við aðra nm., og sérstaklega hefur form. n., hv. 1. þm. Vesturl., lagt í það töluvert mikla vinnu að samræma sjónarmið bæði þessara tveggja ráðh. og nm. Hafa verið haldnir nokkrir nefndarfundir til þess að vinna að framgangi þessa máls. Eftir að fullt samkomulag er komið hér í félmn. og málið liggur alveg fullkomlega tilbúið hér til afgreiðslu, samþykkis eða synjunar þessarar hv. deildar, skilst mér að hæstv. dómsmrh. hnippi hér í hæstv. forseta og óski eftir að mál þetta sé tekið út af dagskrá eða ekki tekið á dagskrá. Ég vil undirstrika það, að ég er ekki að gagnrýna hæstv. forseta, og endurtek það. Ég tel hann bæði röggsaman og réttlátan í sinni fundarstjórn. En þarna er um að ræða töluvert mikið áhugamál samtaka, samþykktir sem gerðar hafa verið í verkalýðsfélögum og hafa verið hér töluvert til umr. Og þegar menn leggja sig hér fram í nefndum til að ná samkomulagi og ná samkomulagi sem hæstv. dómsmrh. ætti fullkomlega að geta sætt sig við, þá furðar mig að ráðh. skuli hér kippa slíkum málaflokki út af dagskrá. Með fullri virðingu fyrir hæstv. dómsmrh. og án þess að vera að troða illsakir við hann persónulega verð ég satt að segja að lýsa undrun minni á þessum vinnubrögðum.



Herra forseti. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns vil ég aðeins taka þetta fram: Ég skýrði honum raunar frá þessu í gærkvöld eftir hans ósk. Þetta mál er þannig vaxið, það er rétt, að ég veit að n., sem fékk þetta mál til meðferðar, hefur lagt í það mikla vinnu. Hún hefur tekið til athugunar margar af þeim aths., sem ég vildi gera við frv., og náð samkomulagi. En ég skaut því að hæstv. félmrh. fyrir nokkrum dögum hvort ekki væri eðlilegra og skynsamlegra að þetta frv., þó að búið væri að vinna margt og mikið að því, biði haustþings. Það byggði ég á nokkrum atriðum, m. a. að til er samþykkt Norðurlandaráðs, nokkurra ára, þar sem farið er fram á að Norðurlöndin hafi samflot um lagasetningu af þessu tagi. Það er kunnugt að endurskoðun laga á þessu sviði fer fram núna a. m. k. bæði í Noregi og Svíþjóð. M. a. af þessum ástæðum taldi ég ekki hundrað í hættunni þó að þetta mál biði haustþings, en gat þess hins vegar að mér dytti auðvitað ekki í hug að bregða fæti fyrir málið öðruvísi en segja mína skoðun á því. Ég mundi ekki bregða fæti fyrir það með öðru móti en greiða atkvæði gegn því eða vissum greinum þess. Hitt er svo annað mál, að ég held að hv. alþm. ættu að hafa það í huga að vanda gerð frumvarpa og lagasetningar. Þeir ættu að hafa það hugfast að semja stutt lög og gagnorð, en ekki hræra sífellt upp reglugerðargraut í lagagerð. Það er enginn máti á lagasetningu. Það er áreiðanlega miklu hyggilegra og skynsamlegra að vanda löggjöfina en aka löngum frv. í hlössum í gegnum þingið á síðustu dögum þess. Þetta bið ég alla hv. alþm. að hafa í huga, því það er ekki það sama að semja lög og setja saman reglugerðir.



Herra forseti. Það frv., sem hv. 7. þm. Reykv. hreyfir hér í umr. um þingsköp, er samið af nefnd sem skipuð var fulltrúum aðila vinnumarkaðarins, sem voru t. d. Ásmundur Stefánsson, Þorsteinn Pálsson og aðrir aðilar sem gjörþekkja þau mál sem hér er um að ræða. Það er því ómaklegt að mínu mati að gera því skóna, að hér sé á ferðinni flýtisverk af neinu tagi. Í annan stað er það ljóst, að hv. félmn. tók tillit til þeirra ábendinga, sem fram komu í þessum efnum, með mjög rækilegum hætti. Ég skil mjög vel þau viðhorf hæstv. dómsmrh., að rétt sé að taka mið af því sem rætt er á vettvangi lagasamstarfs Norðurlandaráðs um mál af þessum toga. En hér gegnir þó nokkuð sérstöku máli í rauninni, vegna þess að Ísland er ekki aðili að hinum norræna vinnumarkaðssamningi þannig að óhjákvæmilegt er að lagareglur um atvinnuréttindi útlendinga á Íslandi verði með nokkuð öðrum hætti en er í grannlöndum okkar enda þótt við hljótum að taka þar fyllsta tillit. Ég legg á það áherslu sem mína skoðun, að þetta mál er í höndum þingsins. Það er þingsins að ákveða hvaða meðferð málið fær og afgreiðslu hér á þeim sólarhringum sem eftir lifa af því þinghaldi sem nú er að ljúka.



Herra forseti. Ég á sæti í hv. félmn. og get vottað að það er rétt, að félmn. skoðaði þetta mál allrækilega. Við fengum boð um það áður en málið kom til n., m. a. í ræðu hæstv. dómsmrh. hér á Alþingi, að þetta mál hefði ekki hlotið eðlilega skoðun innan hæstv. ríkisstj., m. a. vegna þess að við nefndarskipun félmrh. hafði það gerst, að ekki var tekið tillit til þeirra atriða sem snerta dómsmrn. og þá einkum og sér í lagi Útlendingaeftirlitið. Í nefndinni, sem samdi lagafrv., varð ágreiningur og Þorsteinn Pálsson skilaði sérstöku áliti. Í hv. félmn. varð jafnframt ágreiningur og þá sérstaklega um þau atriði sem hæstv. dómsmrh. gat um áðan, þ. e. að í frv. er fjöldi atriða sem auðvitað ættu miklu fremur heima í reglugerðum, auk þess sem verið er að koma upp tvöföldu kerfi og gera atvinnurekendum ákaflega erfitt um vik að ráða erlenda starfsmenn í vinnu. Það var þess vegna, að ég hélt, nokkuð ljóst þegar um málið var rætt í n. að ekki væri ætlunin að þetta mál færi út úr þinginu núna í vor. Það var, að ég hélt, allt okkar allra í nefndinni. Ég skal ekki um það segja, hvort Guðmundur J. Guðmundsson hafi verið einn þeirra, en það var alla vega mín tilfinning í starfi í n., að n. ætti fyrst og fremst að koma sér saman um þau efnisatriði sem hún vildi breyta með tilliti til óska dómsmrn. og sýna þau hér í þinginu, sem gæti þá orðið til þess, að hæstv. ríkisstj. kæmi sér saman um það stjfrv. sem hún leggur fram á hv. Alþingi. Ég get þess vegna tekið undir það með hæstv. dómsmrh., að í þessu máli er það fyllilega eðlilegt og sakar engan, ekki þá sem hagsmuna eiga að gæta í málinu, þótt málið fái bið yfir sumarmánuðina og verði lagt fram í haust og þá verði tekið tillit til þeirra atriða, sem fengu sérstaka skoðun í n., og þá verði ljóst að málið er frv. allar ríkisstj., en ekki aðeins óskafrv. hæstv. félmrh.



Herra forseti. Vegna þeirrar umr., sem hér fer fram í sambandi við stjfrv. sem hér hefur verið til meðferðar um atvinnuréttindi útlendinga víl ég leggja áherslu á það, sem hefur verið undirstrikað í þessum umr., að þetta frv., sem er stjfrv., er ekki betur útbúið, þegar það er lagt fram, en hér hefur komið fram í sambandi við ræður hæstv. ráðh. Ég vil einnig undirstrika það, að þetta frv. var á óskalista ríkisstj. yfir þau mál sem æskilegt væri að kæmust í gegnum þetta Alþingi. Félmn. tók frv. til meðferðar, og eins og fram kom hér við 2. umr. málsins lagði n. mikla vinnu í að reyna að samræma þau sjónarmið sem strax komu fram í ítarlegum umsögnum frá dómsmrn. og lögreglustjóraembættinu í Reykjavík eða Útlendingaeftirlitinu, til þess að reyna að lagfæra frv., bæði vegna þessara aths. og sömuleiðis, eins og kom hér fram við 2. umr., að lagfæra orðalag frv. sem var um sumt ábótavant. Þess vegna kemur mér nokkuð á óvart ef um það er að ræða, eins og mátti skilja á ummælum hæstv. dómsmrh., að það væru einhver atriði sem máli skiptu sem ekki hefði verið tekið tillit til í umsögn þessara aðila. Svo er ekki. Hins vegar get ég tekið undir það, að það er nýtt innlegg í málið ef verið er að samræma slíka löggjöf á Norðurlöndum. Þá er sjálfsagt að taka tillit til þess. En ég get tekið undir það sem hv. 10. þm. Reykv. sagði. Við gerðum okkur grein fyrir því, að það gætu verið ýmis tormerki á því að þetta mál kæmist í gegnum Alþingi. En allt um það væri það nauðsynlegur hreinsunareldur, ef svo má að orði komast, til þess að alþm. gætu þá kynnt sér það sem helst kæmi til greina að vera ágallar á þessu frv. sem lagfæra þyrfti í báðum deildum þingsins. Ég stend hér upp aðeins til þess að undirstrika það, að ég tek aðfinnslur hæstv. dómsmrh. hvorki til mín né félmn., eins og þær komu frá hans hendi í umr. nú fyrir skömmu. Ég vil leggja áherslu á þá skoðun mína, að það verður að ætlast til þess, að ríkisstj., sem leggur lagafrv. fyrir Alþingi, sjái til þess, að þau mál séu a. m. k. að frumgerð svo vandlega undirbúin að þau innihaldi það sem mestu máli skiptir. Það verður að vera aðalatriðið. Síðan er það skylda þm. að mínu mati og þingnefnda að taka tillit til þeirra umsagna og þeirra skoðanaskipta, sem um málið koma fram, og reyna eftir fremsta megni að ná samkomulagi um skynsamlegustu breytingar á slíkum lagafrv.



Herra forseti. Mér er fullljóst að vitanlega kemur þetta mál ekki héðan af fyrir þetta þing. Ég vildi hins vegar aðeins víkja að þessum vinnubrögðum hæstv. dómsmrh. sem ég virði á ýmsan hátt, en er algjörlega ósammála í vinnubrögðum þarna. Ég vísa algjörlega frá því tali hæstv. dómsmrh., hvernig lög eigi að vera, og frábið mér algjörlega alla kennslu í þeim efnum frá honum. Það, sem greinir á, er að annars vegar er kansellíið, embættismennirnir, og hins vegar almennt verkafólk. Vitanlega sigrar kansellíið. Það er regla. Og dómsmrh. skal ekki vera hér með einhverja lagakróka og reglugerðir. Það er efni frv. sem hefur ákveðið gildi. Dómsmrh. gat á öllum stigum þessa máls komið með leiðréttingar og efnislegar breytingar, og till., sem komu frá dómsmrn., voru efnislega felldar hér inn í. Það er ekki „júridískur“ ágreiningur, eins og kansellíið orðar það, eða búningur, sem ágreiningur er um. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. eða troða illsakir við hæstv. dómsmrh. Mér finnst þetta bara slæm vinnubrögð.



Herra forseti. Það er fjarri mér að troða illsakir við nokkurn mann út af þessu máli, allra síst síðasta hv. ræðumann. Ég ætla ekki heldur að fara að endurtaka neitt af því sem ég sagði í síðustu ræðu minni út af þessu máli. Ég vil þakka nm. og öðrum þeim sem unnið hafa að lagfæringu frv. hér á hv. Alþingi og tekið þar til greina margar af ábendingum ráðuneytisins. Það er hverju orði sannara. Og vissulega er það þannig, að þegar frumvörpum er ýtt á flot hér í þinginu er það vitaskuld hv. alþingismanna að móta þau og meitla þar til þau verða að lögum. En ég vil aðeins taka eitt fram í viðbót við það sem ég sagði áðan. Þegar stjfrv. var raðað í ríkisstj. fyrir skömmu og þau flokkuð eftir því, hvort þau skyldu ná fram að ganga, þá flokkuðum við þau í tvo flokka. Í fyrri flokkinn settum við þau mál sem við töldum nauðsynlegt að hlytu samþykki fyrir þinglok. Í síðari flokkinn settum við þau frv. sem við töldum að vísu æskilegt að næðu samþykki fyrir þinglok, en mættu bíða. Þannig flokkaði ríkisstj. málin fyrir nokkrum vikum með tilliti til þinglausna, og þetta umrædda mál lenti í öðrum flokki.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. iðnn. um frv. til l. um stálbræðslu. Nefndin fjallaði um frv. á fundi sínum í morgun og kvaddi til nokkurn hóp sérfræðinga og hagsmunaaðila. Svöruðu þeir spurningum nm. og gáfu ýmsar upplýsingar. Þetta mál hefur verið allítarlega og vel rætt í hv. iðnn. Ed. og gerðar veigamiklar breytingar á frv. Iðnn. Nd. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Ed. Einstakir nm. áskilja sér þó rétt til þess að fylgja brtt.



Herra forseti. Við höfum hér til meðferðar hið síðasta af svokölluðum þremur S-málum sem hafa verið lögð fyrir þingið á síðustu dögum. Ég tek heils hugar undir það sem þingheimur virðist einróma samþykkja, að málatilbúnaður allur nú í þinglok hefur verið með endemum og gert þm. erfitt fyrir. Hæstv. dómsmrh. talaði um hauga af málum eða hlöss af málum sem hér hefðu bunkast upp, og það er því miður rétt. Ég vil viðurkenna að að því er varðar tvö fyrri málin sem við höfum haft til meðferðar, steinullarverksmiðju og sjóefnaverksmiðju, hef ég hreinlega ekki treyst mér til að taka afstöðu með eða móti. Þó að ég þykist vita að þetta séu hvort tveggja ágæt mál, þá hafa heyrst margar raddir sem telja í þeim mikla áhættu sem ég, að of lítt athuguðu máli, treysti mér ekki til að taka sem alþm. Ég hef hins vegar fylgst með þessu stálbræðslumáli nokkuð lengi og ég fagna því, að það er komið á lokastig. Stálfélagið hefur starfað nú í rúm tíu ár. Að því standa nokkrir harðduglegir einstaklingar sem hafa unnið mjög ósleitilega að framgangi málsins. Ég veit að þeir hafa unnið af mikilli vandvirkni, verið í samráði og sambandi að því er varðar ráðgjöf og upplýsingar við ýmis erlend fyrirtæki, á Norðurlöndum sérstaklega. Ég veit að þeir munu standa vörð um þetta fyrirtæki og þeir munu ekki gera sér að góðu að verða bónbjargamenn ríkissjóðs, eins og því miður er orðið hlutskipti of margra atvinnufyrirtækja hér á landi nú. Ég vil aðeins benda á þá aðalkosti, sem þessu máli fylgja, og vitna þá í grg., með leyfi forseta. Það er talað í fyrsta lagi um umhverfisbætandi áhrif og er þá átt við að við munum losna við eitthvað af brotajárnshaugunum sem hafa verið til lítillar prýði vítt um byggðir landsins, ekki hvað síst í grennd við þéttbýli. Það eykur atvinnu í landinu, það eykur öryggi hvað varðar aðdrætti grundvallarbyggingarefnis, það hefur gjaldeyrissparandi áhrif, það eykur fjölbreytni atvinnulífs og inn flyst þekking um grundvallariðnaðarstarfsemi. Ég hygg að þetta sé allt hárrétt athugað. Mér hefur þótt það harla öfugsnúið, eins og verið hefur fram að þessu, að við höfum flutt út það brotajárn sem á annað borð hefur verið nýtt, það sem á annað borð liggur ekki áratugum saman í haugum hér og þar, - við höfum flutt það út til vinnslu og flutt svo inn aftur járn sem búið er að vinna erlendis. Ég tel það kost á þessu máli að ekki er gert ráð fyrir útflutningi, en það mun væntanlega verða okkur nokkurn veginn nægilegt til okkar steypustyrktarjárnsnotkunar. Það er eitt enn í þessu máli sem mig langar til að nefna og fá svör við. Það er varðandi raforkunotkun. Ég sé ekki að það komi fram hér í þskj., en sjálfsagt kemur það fram í öðrum gögnum sem málinu eru samfara. En það er af því að ég tel mig muna rétt að ég hafi séð einhvers staðar fyrir nokkru að sjóefnaverksmiðja á Reykjanesi og steinullarverksmiðja í Þorlákshöfn mundu þurfa um 15 mw. raforkunotkun á ári. Ef við leggjum nú stálbræðsluna við og gerum enn ráð fyrir öðrum 7.5 mw., þá erum við komin þar upp í 22 mw. eða eitthvað slíkt. Og nú langar mig til að spyrja, ef hæstv. iðnrh. væri hér viðstaddur eða einhver annar vís maður sem um þetta veit: Hver verður raforkuþörf þessara þriggja verksmiðja sem við erum nú að ganga frá til samþykktar á Alþingi? Ef þessar tölur sem ég nefni eru eitthvað í nánd við að vera réttar, þá segja þær a. m. k. harla lítið upp í þau 600 mw. eða um það bil sem verið er að tala um að virkja - ja, hvenær? Það veit maður því miður ekki. Vonandi í bláma framtíðarinnar einhvers staðar verður það að veruleika þetta frv. sem við vorum að samþykkja hér í gær. En þessi litlu 20–30 mw., sem eiga að fullnægja þremur íslenskum verksmiðjum, gefa mér til kynna a. m. k. að harla uggvænleg sé sú stefna sem nú ræður í okkar stóriðjumálum, ef þetta er rétt og við ætlum að byggja virkjanir upp á 600 mw., en byggjum verksmiðjur sem ekki þurfa meiri raforku. Þetta vildi ég nú spyrja um því mér finnst þetta lítið dæmi um það, hve skuggalega horfir í okkar raforkumálum og hve litlar líkur eru á að alveg í náinni framtíð verði hafist handa um þá uppbyggingu íslensks atvinnulífs sem vinnsla raforkunnar hlýtur að vera grundvöllur fyrir. En ég fagna því, að þetta mál er nú komið í höfn. Ég ber fullt traust til þeirra manna sem ætla að reka það á persónulega ábyrgð, hæfra og duglegra einstaklinga, og ég vona að þeim farnist vel, án þess að verða baggi á íslenska ríkinu og um leið íslenskum skattgreiðendum.



Ég hlýt að gera aths. við það, að hver hv. þm. á fætur öðrum setur á tölu þar sem hann gagnrýnir harðlega almennt vinnubrögð hins háa Alþingis. Menn ættu ekki að taka hluta fyrir heild í öllu. Það er að vísu rétt, ég játa það og get vel látið það koma fram, að ýmis mikilsverð mál hafa komið allt of seint fram, og má þar nefna mál þetta sem nú er til umr. En það er óþarft að sveigja svo hastarlega á bakborða með fjölmiðlum, eins og þeir haga sér í gagnrýni á störfum þessa hv. Alþingis, að taka undir í öllu það sem þar fer fram. Má ég minna á það, að við vorum rétt í þessu að afgreiða mál sem var 2. mál á hinu háa Alþingi og hefur legið fyrir því síðan 10. okt. Skyldu hv. þm. ekki hafa haft tækifæri til þess að rannsaka og athuga það mál? Ég nota þau orð yfir mál, að athuga þau og rannsaka, en ekki eins og hér er gert og hver hv. þm. á fætur öðrum segir: að skoða mál. Menn skoða landslag og hús, en þeir skoða ekki mál nema þá að líta á plöggin. En þetta vil ég að komi sérstaklega fram, vegna þess að langmestur fjöldi þeirra mála, sem hér hafa verið til afgreiðslu á síðustu dögum þingsins, hefur fengið mjög rækilega meðferð á hinu háa Alþingi í báðum deildum og við slímusetur á þingnefndarfundum.



Herra forseti. Ég ætla hvorki að gagnrýna forseta né þingið í þeirri ræðu sem ég flyt hér, en vekja örlitla athygli á því, að íslenska ríkið - eða stofnanir þess - er aðalvinnuveitandi á Reykjavíkursvæðinu og hefur svo verið lengi. Hjá fjórðungssambandi einu á Íslandi er í dag í gangi allsherjar úttekt á því, hvaðan skattfé landsins kemur og hvert það fari. Og það liggur fyrir, þó ekki sé búið að vinna það verk til fullnustu, að þeir eru stríðir, þeir straumar sem liggja hingað á aðalþéttbýlissvæðið. Sú spurning hlýtur að vakna, þar sem við erum að hugleiða að byggja stálbræðslu, hvort það sé yfirleitt nauðsynlegt að íslenska ríkið sé þátttakandi í stálbræðslu hér á Reykjavíkursvæðinu. Hv. ræðumaður, sem talaði á undan mér, talaði um dáðmikla og dugmikla einstaklinga sem eru reiðubúnir að axla þessa ábyrgð og koma þessu áfram. Ekki vil ég draga úr þeirra dugnaði. En hví skyldu þeir ekki vilja bera þetta 100%? Eða þá að Reykjavíkurborg, sem er langöflugasta sveitarfélag þessa lands, gerðist eignaraðill í staðinn fyrir ríkið? Væri það ekki eðlilegri þróun að hún verði fjármagni til iðnaðaruppbyggingar hér en að etja kappi við fámenn og veik svæði í aukinni togaraútgerð á Íslandi á sama tíma og hrópað er yfir þingsali að það sé ekki pláss á íslenskum fiskimiðum fyrir togara frá Þórshöfn? Ég held að það sé í alla staði ástæðulaust að blanda því tvennu saman, hvort menn vilja reisa stálverksmiðju eða hvort menn vilja að íslenska ríkið sé þátttakandi í því fyrirtæki. Og ég sé ekki alveg hvaða nauður rekur til þess, að íslenska ríkið auki enn svo mjög sína atvinnustarfsemi á þessu svæði. Þar hljóta menn að fara að gera það upp við sig hvert stefnir. Ég vil aðeins benda á það, að á árunum 1970–1978 fjölgaði í heilbrigðisstofnunum og velferðarstofnunum þessa lands yfir 3300 manns. Velflestir, sem þar bættust við, starfa á þessu svæði. Það er engin smáræðis atvinnuuppbygging sem þannig er staðið fyrir. Og mér finnst unnið allharkalega gegn byggðastefnunni ef við teljum einnig nauðsyn að ríkið yfirtaki atvinnuuppbygginguna hér, þá atvinnuuppbyggingu sem hefur verið í höndum frjálsra einstaklinga og þeirra félaga, - ef við teljum nauðsyn að ríkið fari að yfirtaka þá atvinnuuppbyggingu hér á þessu svæði eins og hér virðist stefnt að.



Herra forseti. Ég kem hér í ræðustól ef ég gæti aðeins upplýst eitthvað af því sem hv. 1. landsk. þm., Sigurlaug Bjarnadóttir, spurði um. Það er reiknað með að stálverksmiðja muni nota um 10 mw. Það er gert ráð fyrir að steinullarverksmiðja, sú stærri, mundi nýta um 5 mw. En það er gert ráð fyrir að saltverksmiðjan muni framleiða rafmagn sjálf, allt að 10 mw., með gufuhverflum. Hins vegar vil ég vara við því, að menn reikni þetta allt út í aflseiningum eða mw., vegna þess að orkunotkunin skiptir í þessu sambandi meira máli. Það er mismunandi nýtingartími sem þessar verksmiðjur nota þetta afl. Það er gert ráð fyrir að saltverksmiðjan eða sjóefnaiðjan muni á fyrsta stigi, þessi 40 þús. tonna verksmiðja, nota um 10 gwst. á ári, steinullarverksmiðjan muni nota um 40 gwst. á ári, en stálbræðslan um 15. Og til frekari upplýsinga um stálbræðsluna, því sérstaklega var á hana minnst, er í áætlunum gert ráð fyrir að hún greiði 20 mill á kwst. raforku og fái raforkuna þá við spennu sem er einhvers staðar á milli 132 og 220 kw.



Herra forseti. Ég vil nú taka undir það með kollega mínum, skrifara Ólafi Þ. Þórðarsyni, að það gæti komið til álita að Reykvíkingar hættu togararekstri, sérstaklega ef forstjórarnir fylgdu með.



Herra forseti. Þetta mál var nú raunar á dagskrá fyrir nokkrum dögum og þá var talað fyrir meirihluta- og minnihlutaáliti hér í hv. deild. Ætla ég að vísa alveg til þess. Niðurstaða meiri hl. landbn. var sú að vísa þessu til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég flyt hér örlitla brtt. Það hefur fallið niður í frvgr. Ljósavatnshreppur, og ég legg fram skriflega brtt. um að á undan Bárðdælahreppi komi Ljósavatnshreppur.