Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að kl. 13.30 í dag fer fram utandagskrárumræða og verður hæstv. fjmrh. til andsvara. Það er hv. 1. þm. Norðurl. v., Páll Pétursson, sem óskar að ræða um kennaraverkfallið. Þessi umræða fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapalaga og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Samgn. hefur á undanförnum vikum haft til athugunar till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1995--1998. Nefndin hefur ítrekað fengið á sinn fund starfsmenn Vegagerðarinnar þá Helga Hallgrímsson vegamálastjóra og Jón Rögnvaldsson aðstoðarvegamálastjóra og hafa þeir veitt nefndinni mikilvæga aðstoð við vinnslu málsins og athugun á því. Ég tel ástæðu til þess að flytja starfsmönnum Vegagerðarinnar og sérstaklega vegamálastjóra og hans starfsmönnum sérstakar þakkir fyrir þá lipurð í starfi og samstarfi sem þeir hafa sýnt samgn. að þessu sinni og er það ekkert nýtt. Svo hefur löngum verið um starfsmenn Vegagerðarinnar að þeir hafa veitt þingnefndum mikla aðstoð og við þá hefur verið hverju sinni hægt að hafa gott samstarf og ævinlega auðvelt til þeirra að leita. Ég vil að þessu sinni flytja þeim ágætu mönnum sem þar eru nú í forsvari þakkir fyrir þeirra starf í því að aðstoða nefndina við að athuga þetta mál og vinna það í hvívetna. Á síðasta Alþingi voru samþykkt ný vegalög og er sú vegáætlun sem hér er til meðferðar sú hin fyrsta sem tekur mið af hinum nýju lögum. Lögin hafa m.a. áhrif á það hvaða vegir teljast þjóðvegir og annað er lýtur að flokkun þjóðvega. Þetta veldur talsverðum breytingum á uppsetningu vegáætlunar, þ.e. á gjaldahlið hennar. Starfshættir við afgreiðslu tillögunnar af hálfu samgn. hafa verið með nokkuð hefðbundnu sniði. Starf nefndarinnar er í fyrsta lagi fólgið í því að kanna alla liði þeirrar tillögu sem til meðferðar er, bæði tekjuhlið og gjaldahlið. Síðan er það starf nefndarinnar að afgreiða og taka ákvörðun um tillögur nefndarinnar eða meiri hluta hennar um skiptingu á fjárveitingum til stórverkefna og brúa, svo og skiptingu á fé milli kjördæma. Undir þennan sama lið má nefna að samgn. þarf að taka ákvörðun um t.d. skiptingu á fé til höfuðborgarsvæðisins eða móta tillögur um það hversu mikið það fé á að vera til þess að hægt sé að vinna málið áfram með sambærilegum hætti og gert hefur verið jafnan, þ.e. að þingmenn hvers kjördæmis fyrir sig fá málið í sínar hendur og skipta eða gera tillögur um skiptingu á fé innan hvers kjördæmis. Að þessu sinni var slíkt starf með hefðbundnum hætti. Þingmenn kjördæma skiptu eða gerðu tillögur um skiptingu á fé innan hvers kjördæmis fyrir sig. Á þessu var þó ein undantekning, að þingmenn stjórnarandstöðunnar í Austurlandskjördæmi standa ekki að þeim tillögum um skiptingu fjár sem þar var til ráðstöfunar á einstök verkefni. Meiri hluti samgn. hefur tekið upp þær tillögur sem hv. þm. stjórnarflokkanna á Austurlandi, hv. 3. þm. Austurl. og hv. 5. þm. Austurl., hafa skilað til nefndarinnar og fellir þær tillögur inn í sínar brtt. Í meðferð þessa máls hafa ekki verið gerðar aðrar breytingar á tekjuhlið áætlunarinnar en þær er lúta að verðlagshækkunum milli áranna 1995 og 1996. Er þar gerð tillaga um að áætla verðlagshækkun milli þessara ára og gildir verðlagshækkunin út tímabilið til loka, en að þessu sinni var tekin ákvörðun um að styðjast við að verðlag gæti hækkað um 3% milli þessara ára og tekjuöflun áranna 1996--1998 hækkuð sem þessu nemur. Sömu verðlagsforsendur gilda að sjálfsögðu fyrir gjaldahlið tillögunnar. Í nóvembermánuði sl. ákvað ríkisstjórnin að gera tillögur til Alþingis um að verja 3.500 millj. kr. til svokallaðs framkvæmdaátaks í vegamálum. Þess fjármagns er áætlað að afla á fimm árum en ráðstafa því á fjórum árum, þ.e. á því áætlunartímabili sem vegáætlunin tekur til og er stærsta hlutanum af þessu fjármagni ráðstafað á fyrsta ári. Helmingi þessa fjármagns er aflað með hækkun markaðra tekjustofna en hinn helmingurinn er framlag úr ríkissjóði. Til að brúa bilið milli fjáröflunar ráðstöfunar fjárins verður aflað lánsfjár árin 1995, 1996 og 1997, en það lánsfé síðan endurgreitt á árunum 1998 og 1999. Samkvæmt tillögum hæstv. ríkisstjórnar fól þetta einnig í sér að þessu fjármagni skyldi skipt milli kjördæma að meginhluta til eftir íbúatölu og höfuðborgarsvæðið meðhöndlað sem eitt kjördæmi við þá skiptingu. Á þessa skiptingu fjármagnsins hefur komið fram nokkur gagnrýni af hálfu hv. minni hluta í samgn., þ.e. frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar, en sú gagnrýni styðst að mínum dómi ekki við sérstaklega sterkar röksemdir. Það er ekkert nýtt að fjármagni, sem aflað er til viðbótar við almenna vegaféð, sem rennur til vegaframkvæmda samkvæmt sérmerktum tekjustofnum Vegagerðarinnar, sé ráðstafað með öðrum hætti heldur en hinu venjubundna vegafé. Raunar má segja að það sé regla fremur en hitt að því sé ráðstafað með afbrigðilegum hætti Það fyrsta sem ég man eftir um ráðstöfun fjármagns af þessu tagi er raunar frá því áður en ég kom hingað á Alþingi eða fyrir um 30 árum. Það var þegar aflað var sérstaks fjármagns úr svokölluðum flóttamannasjóði Evrópu sem varið var til framkvæmda á Vestfjörðum samkvæmt svokallaðri Vestfjarðaáætlun sem hv. þm. og fyrrv. forseti sameinaðs Alþingis átti stóran hlut að að komst til framkvæmda. Síðan tóku við ýmsar landshlutaáætlanir í vegamálum. Má þar nefna bæði Norðurlandsáætlun og Austurlandsáætlun. Aflað var sérstaks fjármagns til þess að leggja í slitlagsframkvæmdir eða varanlega vegagerð á Reykjanesbraut og á Austurvegi. Það var tekið frá sérstakt fjármagn utan skiptingar til þess að leggja að hluta til í Borgarfjarðarbrú og aflað var sérstaks fjármagns utan við Vegasjóð en til vegagerðar á svokölluðum hafísvegi á norðausturhorni landsins, sem ég hygg að hafi náð allt frá Raufarhöfn til Vopnafjarðar. Öll þessi dæmi eru rakin til þess að sýna að það er ekkert sérstakt við það að því fé, sem ríkisstjórn á hverjum tíma aflar til þess að auka vegaframkvæmdir í landinu umfram það sem sérmerktir tekjustofnar Vegagerðarinnar hafa bolmagn til að standa undir, er gjarnan ráðstafað með öðrum hætti en þeim sem hefðbundnar skiptitölur á milli kjördæma gefa tilefni til. Fleiri dæmi mætti nefna um þessi efni á síðari árum sem ég hirði ekki upp að telja. Þetta sem ég hef rakið sýnir fram á það að þessi gagnrýni er í hæsta máta máttlaus af hálfu þeirra sem hafa kosið að skipa sér í minni hluta hv. samgn. og skila séráliti. Í þessari tillögu er gert ráð fyrir því að fé til stórverkefna byggist á endurskoðaðri skilgreiningu um þann vegaflokk sem nefndin hefur fjallað um. Skilgreiningin sem rakin er í nál. meiri hluta nefndarinnar á þskj. 755 er þannig að ég held að það sé tilefni til þess að rekja það hér. Það eru í fyrsta lagi jarðgöng og þar er greitt af óskiptu vegafé, framkvæmdafé Vegagerðarinnar, 80% kostnaðar, en af fé hlutaðeigandi kjördæmis eða kjördæma 20%. Í öðru lagi er um að ræða stórbrýr og vegi þvert á firði. Þar er greitt af óskiptu vegafé 62,5%, en af fé hlutaðeigandi kjördæmis 37,5%. Lágmarkskostnaður framkvæmda til þess að ná því að vera tekinn í þennan flokk stórverkefna er samkvæmt áætlun 130 millj. kr. Í þriðja lagi er um að ræða áfanga á hringvegi milli kjördæma. Þar er greitt af óskiptu vegafé 70% kostnaðar, en af fé hlutaðeigandi kjördæmis eða kjördæma 30%. Lágmarksframkvæmdakostnaður samkvæmt áætlun skal vera 800 millj. kr. til þess að tekið sé inn í þennan flokk stórverkefna. Í fjórða lagi er um að ræða tengingu þéttbýlisstaða í eitt atvinnu- og þjónustusvæði og greiðist þá af óskiptu 70%, en af fé kjördæma 30%. Lágmarksframkvæmdakostnaður samkvæmt áætlun við þennan vegaflokk er 400 millj. kr. Í fimmta lagi er áfangi til að tengja byggðasvæði, sem er með meira en 5.000 íbúa, við meginvegakerfi landsins. Þá er sama regla eins og tíðast er um skiptingu milli hins almenna vegafjár og kjördæmisfjár, þ.e. 70% af óskiptu en 30% af fé hlutaðeigandi kjördæmis. Lágmarksframkvæmdakostnaður samkvæmt þessari áætlun er 600 millj. Þessi fimmti liður sem hér hefur verið upp talinn er nýr og var tekin ákvörðun um það af meiri hluta samgn. að gera tillögu um að honum sé bætt í stórverkefnalið að þessu sinni. Undir þessa skilgreiningu fellur Djúpvegur úr mynni Lágadals út í Hestfjörð og er lagt til að veitt verði nokkru fjármagni, um 250 millj. kr., til framkvæmda á þessari leið á áætlunartímabilinu. Er þá jafnframt áætlað fyrir mótframlagi frá hlutaðeigandi kjördæmi, þ.e. Vestfjarðakjördæmi, til þess að unnt verði að endurbyggja allt að 50 km af þeim vegi. Af þeim mannvirkjum sem undir þessa stórverkefnaflokka falla eru Vestfjarðagöng langstærst. Áætlað er að því verki verði svo langt komið að unnt verði að taka göngin öll í notkun á komandi hausti og að gerð þeirra ljúki að fullu á árinu 1996. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að fjárveitingar til verksins dreifist á árin 1995--1997 auk lítillar fjárveitingar á árinu 1998 og verður því nauðsynlegt að afla tiltekins lánsfjár til verksins á milli áranna 1996 og 1997. Þá er lagt til að á áætlunartímabilinu verði varið 510 millj. kr. af stórverkefnaflokki til framkvæmda í Gilsfirði við Gilsfjarðarbrú. Áætlað er að þessi fjárhæð, að viðbættum mótframlögum frá Vesturlands- og Vestfjarðakjördæmi, nægi til þess að ljúka verkinu á áætlunartímabilinu. Gerð verður framkvæmdaáætlun í samræmi við þessar fjárveitingar sem hér er lagt til að teknar verði upp og verður þar að taka tillit til takmarkana vegna arnarvarps og ýmissa annarra umhverfissjónarmiða. Fjárveitingar til tengingar á milli Norður- og Austurlands miðast við að því verkefni geti lokið um aldamót og er þá reiknað með að fjárveitingar haldist svipaðar. Fjárveitingar til Jökulsár á Dal eru til að greiða kostnað við að ljúka því verki sem nú stendur yfir og þá er lagt til að á árunum 1996--1998 verði varið nokkrum fjármunum til að halda áfram rannsókn vegna hugsanlegra jarðganga á Austurlandi. Loks er lagt til að á árinu 1998 verði veitt byrjunarfjárveiting til að hefja framkvæmdir við endurbyggingu vegarins um Búlandshöfða á Snæfellsnesi. Rétt er að víkja að einni vegaframkvæmd sem ekki er í þessari vegáætlun, en það snertir mál sem við vorum að fjalla um á hv. Alþingi í gær og það er tenging um Hvalfjörð. Með samningi frá 1991 við þáv. hæstv. ríkisstjórn öðlaðist Spölur hf. rétt til að annast gerð jarðganga undir fjörðinn. Spölur hf. hefur síðan unnið að undirbúningi framkvæmda og fjármögnun þeirra. Tilboð í verkið liggur fyrir en samningurinn um fjármögnun er ekki enn tilbúinn. Ekki er að fullu vitað hvenær framkvæmd við jarðgangagerðina muni hefjast. Nauðsynleg vegagerð til tengingar göngunum sunnan og norðan fjarðar er á verksviði Vegagerðar ríkisins. þetta eru dýrar framkvæmdir, kostnaður metinn á 700--800 millj. kr. og eru stórverkefni samkvæmt hefðbundinni skilgreiningu um jarðgöng. Vegna áðurnefndrar óvissu um framkvæmdatíma ganganna er ekki tekin afstaða til fjármögnunar vegtenginga í þeim tillögum sem hér eru gerðar um skiptingu fjár samkvæmt þessari vegáætlun. Taka þarf til sérstakrar afgreiðslu þegar framkvæmdaáform Spalar hf. liggja ljós fyrir og ákvörðun er tekin um að hefja verkið, að afla þá sérstaks fjár til þessara framkvæmda. Við afgreiðslu vegáætlunar fyrir árin 1993--1996 var kostnaður vegna rekstrar flóabáta tekinn inn í vegáætlun í fyrsta sinn. Jafnframt voru þá skilgreindar þær ferjuleiðir sem starfrækja skyldi og hvert væri meginmarkmið með ferjurekstrinum. Þar var miðað við að ferjuleiðir yrðu hinar sömu og notið höfðu styrks undanfarin ár og reksturinn með sama sniði og verið hafði. Ferjurekstur á Ísafjarðardjúpi var þá einnig óbreyttur samkvæmt vegáætluninni, þ.e. þjónusta við þau byggðarlög sem ekki höfðu aðrar samgöngur. Í fjárlögum 1994 var veitt fé til smíði ferjubryggja við Ísafjarðardjúp, 19 millj. kr. Þegar sú fjárveiting lá fyrir samþykkti samgn. fyrir sitt leyti á sl. vetri að hafinn yrði undirbúningur að framkvæmdum og stefnt að rekstri bílferju á Djúpinu. Samþykkt nefndarinnar var ekki lögð fyrir Alþingi, enda ekki sérstök þörf þar eð augljóst var að rekstur bílferju mundi ekki hefjast fyrr en að lokinni þeirri endurskoðun vegáætlunar sem hér er komin á lokastig og því tækifæri til að breyta skilgreiningu á ferjurekstri á Ísafjarðardjúpi áður en afgreiðslu þessarar áætlunar lyki. Í fjárlögum 1995 var aftur veitt fé til ferjubryggja við Ísafjarðardjúp. Heildarkostnaður við gerð ferjubryggja og nauðsynlegrar aðstöðu við þær var áætlaður 75--80 millj. kr. Þegar samþykkt samgn. var gerð lágu ekki fyrir neinar fjárveitingar til vegaframkvæmda við Ísafjarðardjúp eða í Ísafjarðardjúpi. Með auknu fjármagni til vegaframkvæmda samkvæmt ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar á sl. hausti opnuðust á hinn bóginn möguleikar til þess að veita fé til Djúpvegar með endurskoðun þessarar áætlunar. Það er skoðun meiri hluta samgn. að gott vegasamband sé, þegar til lengri tíma er litið a.m.k., farsælli lausn á samgöngumálum Vestfirðinga við Djúp en rekstur á bílferju. Hvarvetna í nálægum löndum er verið að færa samgöngur af sjó yfir á vegi á landi ef slíks er kostur og stendur í rauninni til boða. Hefur sú þróun staðið lengi og ekki annað sjáanlegt en hún muni halda áfram. Í ljósi þessa leggur meiri hluti samgn. nú til að bætt verði nýrri skilgreiningu við stórverkefni sem áður er vikið að, þ.e. þeirri er vegurinn um Djúp fellur undir. Samkvæmt tillögum nefndarinnar er veitt 250 millj. kr. af liðnum stórverkefni á árunum 1995--1998 til vegarins og til viðbótar kemur og framlag Vestfjarðakjördæmis sem er um 80 millj. kr. Með ákvörðunum um að fella Djúpveg undir stórverkefni og þeim fjárveitingum sem hér er gert ráð fyrir til þess verkefnis telur meiri hluti samgn. að rök fyrir rekstri á bílferju á Ísafjarðardjúpi af hálfu hins opinbera séu á brott fallin. Í samræmi við þetta er skilgreining ferjurekstrar á Ísafjarðardjúpi ekki breytt frá því sem var í síðustu vegáætlun, þ.e. að einungis verði gert ráð fyrir að fluttir verði farþegar og fragt til þeirra byggðarlaga sem ekki hafa aðrar samgöngur. Þess má geta í þessu sambandi, þó ekki snerti þá áætlun sem hér er verið að fjalla um, að að mati Vegagerðarinnar er talið að Fagranesið sem nú annast ferjusiglingar á Djúpinu henti ekki jafn vel til smærri flutninga eins og minna skip. Minna skip mundi henta betur og yrði ódýrara í rekstri og er áætlað af hálfu Vegagerðarinnar að spara megi 10--12 millj. kr. á ári ef ódýrara skip eða minna skip væri notað til þeirra flutninga. Eins og kunnugt er standa yfir samningar af hálfu Slysavarnafélags Íslands fyrir hönd Slysavarnaskóla Íslands og Djúpbátsins hf., sem er eigandi Fagranessins, um hugsanlega leigu á Fagranesinu til Slysavarnaskólans. Hér verður ekkert um það mál sagt, enda ekki á verksviði samgn. né Alþingis að annast slíka samninga við einkaaðila, en verði af þeim samningum þá er gert ráð fyrir því að skipið verði staðsett að meginhluta á Ísafirði. Þar verði heimahöfn þess, þar verði það meginhluta vetrar og til taks hverju sinni sem þarf að mæta erfiðleikum í samgöngum eða neyðartilvikum eins og títt hefur verið að þurft hefur að gera nú á þessum harða vetri og jafnframt að skipið verði til taks í Djúpi til siglinga að sumarlagi um 5--8 vikur til þess að mæta þeim þörfum sem þar eru á mesta ferðamannatíma ársins. Frá þessu er einungis sagt hér, ekki þannig að það snerti afgreiðslu nefndarinnar eða að það sé á verksviði nefndarinnar, heldur hefur þetta verið í umræðu á síðustu vikum og meiri hluti nefndarinnar gerir sér vonir um það að þau mál öll leysist farsællega. Ég tel ástæðu til þess að vekja á því athygli að þær tillögur sem hér liggja fyrir og skýrðar eru í nál. meiri hluta samgn. og koma fram í brtt. meiri hlutans fela í sér mikið átak í samgöngumálum landsmanna. Í fskj. sem birt er með nál. meiri hlutans kemur fram að á þessu áætlunartímabili er verið að verja til samgöngumála, þ.e. til ráðstöfunar til vegaframkvæmda, brúargerða, til viðhalds og annarra rekstrarliða Vegagerðarinnar um 27,5 milljörðum kr. Þar kemur til viðbótar um 1.800 millj. kr. sem ætlað er til að styrkja ferjurekstur landsmanna. Þetta eru stórar fjárhæðir. Þetta er meira fé en varið hefur verið á nokkru áætlunartímabili á síðari árum. Ég verð að segja það sem mína skoðun að þetta er afar mikilvægt til þess að geta komið áfram þeim miklu stórframkvæmdum sem verið er að vinna og til þess að geta ráðist að verkefnum sem eru brýn og ekki hefur verið sinnt sem skyldi á undanförnum árum. Meðal þeirra sem þar má nefna eru stórframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu sem orðnar voru ákaflega brýnar en eins og öllum hv. alþingismönnum er kunnugt þá hefur umferðarþungi á höfuðborgarsvæðinu vaxið miklu örar en gert hafði verið ráð fyrir samkvæmt áætlunum. Umferðarhraði hefur vaxið. Slysahætta hefur einnig farið vaxandi og því miður eru slys allt of tíð. Ég lýsi því yfir sem skoðun meiri hlutans að það hafi verið óhjákvæmilegt að ráðast í verulegar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu til þess að mæta þessum vanda því ef sá vandi væri látinn halda áfram að hlaðast upp þá væru það miklir erfiðleikar að ráða bót á honum á næsta áætlunartímabili og þeir erfiðleikar í umferð á þessu svæði ófyrirsjáanlegir sem mundu verða á þessu tímabili ef ekki væri svo myndarlega hætti brugðist við þessu máli eins og hér er gert. Ég tek eftir því að þessu er í rauninni ekki mótmælt í nál. hv. minni hluta. Með nál. meiri hlutans eru birt fleiri fskj. Þar eru birt fskj. sem sýna skiptingu fjármagns milli kjördæma. Í fyrsta lagi samkvæmt hinni almennu skiptireglu Vegagerðarinnar, sem einnig er birt með fskj., á hvern hátt er byggð upp, og í annan stað þeirri skiptireglu sem stuðst er við samkvæmt átaksverkefninu og sækir að meginhluta grunn sinn í höfðatölureglu. Ég tel að þessi gögn eigi að auðvelda hv. alþingismönnum og almenningi skilning á því hvernig þessu fé er skipt og hvaða undirstöðugögn er stuðst við til þess að ná þeim niðurstöðum sem hér eru gerðar tillögur um. Ég tel ekki ástæðu til að rekja í þessum ræðustól hvaða helstu aðrar stóru framkvæmdir er gert ráð fyrir að vinna á þessu áætlunartímabili samkvæmt tillögum meiri hluta nefndarinnar en ég vek athygli á því að þar er víðast hvar um gríðarlega þýðingarmikil verkefni að ræða og sannast sagna verður seint í okkar stóra, strjálbyggða og að ýmsu leyti torfæra landi unnt að fullnægja þeim þörfum sem menn sjá hvarvetna blasa við augum til samgöngubóta því verkefnin eru þar svo gríðarlega mikil. Ég vil þó láta það koma fram að ég tel að við Íslendingar höfum unnið stórvirki á þessum sviðum á undanförnum árum og sú áætlun sem hér liggur fyrir og þær tillögur sem hún hefur inni að halda bæta um betur í þessum verkefnum vegna þess að hér er verið að verja meira fé en tíðkast hefur á síðari árum til þess að mæta þessum vanda, mæta þessum þörfum og ráðast að þessum þýðingarmiklu verkefnum. Ég tel það heldur miður, ég segi það hreint út, að ekki skyldi takast að hv. samgn. stæði sameiginlega að þeim brtt. sem hér liggja fyrir og stæði sameiginlega að einu nál. Það er óvenjulegt. Venjan hefur verið sú að samgn., áður fjárveitinganefnd eða fjárln., hefur staðið sameiginlega að því að gera tillögur til Alþingis um ráðstöfun á því fé sem hverju sinni er varið til vegaframkvæmda í landinu. Að þessu sinni tókst það ekki og ég leyfi mér að segja því miður. Það er e.t.v. því undarlegra sem hér er verið að fjalla um tillögur sem fela í sér meira fjármagn til vegaframkvæmda heldur en löngum hefur tíðkast. Ég hef nokkuð undrast það að hv. minni hluti samgn. hafi tekið sér ærinn tíma til þess að semja sitt nál. því ég hafði eigi barið það augum fyrr en um leið og ég gekk upp í ræðustólinn og er ekki búinn að lesa það vandlega en er það þó ekki nema ein síða og tveimur línum betur. Hv. minni hluti hefur tekið sér eina þrjá daga til þess að semja þetta viðamikla nál. og eftir því sem ég best fæ séð er niðurstaðan engin. Hv. minni hluti leggur ekki til að vegáætlun sé samþykkt, hv. minni hluti leggur ekki til að tillögunni um vegáætlun sé vísað frá, hv. minni hluti gerir engar tillögur um það að vegáætlun sé felld og hv. minni hluti tekur ekki fram að hann ætli sér að sitja hjá. Það kemur ekkert fram í nál. um það hver afstaða minni hlutans er utan það að þeir flytja eina brtt. Að öðru leyti kemur ekkert fram um það hver vilji hv. minni hluta er. Ég tel að eftir að hafa haft svo langan meðgöngutíma að þessu nál. þá hefði mátt ætla að hv. minni hluti hefði komist að einhverri niðurstöðu í áliti sínu. Það er óvenjulegt, eins og ég sagði áður, að nefnd geti eigi staðið saman að áliti og tillögum um framkvæmdir í vegamálum en það er því óvenjulegra að hv. minni hluti skuli skila séráliti þegar niðurstaða hans er engin. Þrátt fyrir það að hv. minni hluti hefði kosið að flytja þá brtt. sem hér er á þskj. 896 þá hefði verið í lófa lagið að skila sameiginlegu nál. Það hefði verið í lófa lagið fyrir hv. minni hluta að skrifa undir nál. með fyrirvara og hefði hann haft fulla heimild til þess að flytja þá brtt. sem er á þskj. 896. Ég tel því að þetta vinnulag sé í hæsta máta óvenjulegt og óeðlilegt og ekki til eftirbreytni. Ég tel, hæstv. forseti, ekki ástæðu til að fjalla um þetta mikilvæga mál í lengra máli. Ég vil í lok máls míns, þrátt fyrir að leiðir hafi skilið í hv. samgn. um afstöðu til þessa máls, eða um afgreiðslu þess, ekki um afstöðu, því eins og ég sagði áður kemur afstaða hv. minni hluta ekki fram í nál. þessu. En þrátt fyrir að leiðir hafi skilið að þessu leyti þá vil ég hér, þar sem þessu hv. Alþingi er að ljúka, flytja samstarfsmönnum mínum í samgn. þakkir fyrir ágætt samstarf, mikið umburðarlyndi við mig sem formann oft á tíðum í starfi nefndarinnar og mikið og árangursríkt starf á því þingi sem nú er senn að ljúka. Ég vil jafnframt láta þess getið að ég vil flytja starfsmanni nefndarinnar þakkir sem hefur ræktað starfið af mikilli samviskusemi og af mikilli skarpskyggni við þau mál sem honum hafa verið falin til þess að taka til athugunar fyrir nefndina. Að þessum orðum mæltum leyfi ég mér, hæstv. forseti, að leggja til að þessi tillaga verði samþykkt með þeim breytingum sem meiri hluti nefndarinnar leggur til.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns færa starfsmönnum Vegagerðarinnar þakkir fyrir ánægjulegt samstarf, það er ástæða til að gera það, það hefur verið gott í allan vetur. Þeir hafa brugðist vel við að veita allar upplýsingar sem beðið hefur verið um, ekki aðeins meiri hluta nefndarinnar heldur ekki síður minni hluta nefndarinnar. Ég færi þeim ágætar þakkir fyrir þeirra störf og samstarf og ekki síður þakka ég ágætt samstarf og liðlegheit starfsmanns nefndarinnar. Ég hlýt að harma það að hæstv. samgrh. skuli vera sjúkur í dag þegar jafnstórt mál er á dagskrá og hér er nú og ég velti því fyrir mér þegar ég sé að enginn af hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar, eins og þeir sóttust þó eftir því að komast í ráðherrastólana, skuli sitja hér inni við umræðu um þetta mál. Það hlýtur að vekja athygli okkar. Ég veit satt að segja ekki hver það er sem svarar fyrir hæstv. samgrh. en svo sannarlega mun hann hér í allan dag þurfa að veita þingheimi og þjóðinni skýringar á því máli sem hér er til umræðu. Ef einhver hefur haft vilja til þess og skilning á því að við þyrftum að hafa þessa umræðu á skikkanlegum nótum þá kom hv. formaður samgn. í veg fyrir það. Hans ræða áðan var ekki til þess fallin að liðka fyrir umræðum um þetta mál. Slíkar voru fullyrðingar hans að mér raunverulega blöskraði vegna þess að ég er búinn að starfa með þessum ágæta þingmanni býsna lengi og ég kannaðist ekki við þessa tóntegund sem þarna kom fram. Hv. þm. og talsmaður vék að því mjög sterklega í máli sínu að það væri mikið fjármagn sem færi til vegagerðar og þess vegna ætti hann erfitt með að skilja hvernig á því stæði að minni hluti nefndarinnar gæti ekki skrifað undir það álit sem hann samdi. Það er ósköp einfalt svar við því að það er hyldýpi, hv. þm. Pálmi Jónsson, á milli skoðana minni hlutans, stjórnarandstöðunnar á Alþingi, og skoðana meirihlutaflokkanna á Alþingi um meðferð þessa fjár. Það er hyldýpi í skoðunum okkar. Menn eru að kasta fyrir róða reglu sem viðhöfð hefur verið í mörg, mörg ár í fullri sátt. Ég man ekki satt best að segja hvernig það var þegar hæstv. frsm. meiri hlutans var ráðherra, hvaða reglur voru þá í gildi, hvort þær voru svo óréttlátar að það þurfi að kasta þeim nú fyrir róða. Mér er ekki grunlaust um það að þessi ágæti þingmaður hafi oftar en einu sinni komið hér upp og talað fyrir og lofsungið þá skiptireglu sem Vegagerðin hefur unnið eftir og full sátt verið um hjá þingmönnum. Hv. þm. Pálmi Jónsson gerir einnig lítið úr tillögum okkar minni hlutans og segir að þær séu ómerkilegar og reyndar hafi honum ekki gefist tími til þess að lesa þær og bætti svo við að þær væru reyndar engar. Ég sá það að hv. þm. og formaður nefndarinnar var þó með gleraugun þannig að hann hefði getað séð að það er flutt sérstök tillaga við þetta mál af nefndinni sem skýrir það af hverju við áttum ekki samleið. Það veit hv. þm. og formaður samgn. að það er illt að þurfa að liggja undir slíkum orðum eins og komu fram í upphafsorðum hans áðan vegna þess að enginn á að vita það betur en hann, formaður þessarar nefndar, hver hefur haldið starfi nefndarinnar uppi á liðnum vetri. Það eru ekki samþingmenn Pálma Jónssonar og það eitt er öruggt. Þeir sem hafa setið í allan vetur með hv. þm. á fundum eru fulltrúar stjórnarandstöðunnar. Ég hefði gaman af því ef hv. þm. Pálmi Jónsson vildi koma hér upp á eftir mér og mótmæla því sem ég segi. Það væri fróðlegt fyrir okkur sem erum búin að sitja nánast hvern einasta fund samgn. með hv. þm. Pálma Jónssyni. --- Ég sé að hann brosir og nikkar til mín og samþykkir þar með að það sé rétt sem ég er að segja. Hv. þm. segir líka að öllu samstarfi við meiri hluta nefndarinnar hafi verið hafnað af minni hlutanum. Að öllu samstarfi hafi verið hafnað og það hafi engin ástæða verið til þess. Auðvitað var ástæða til þess vegna þess að hv. þm. og meiri hluti nefndarinnar hafnaði því að hlusta á röksemdir okkar og tillögur, var ófáanlegur til að fallast á þær. Ég ræddi persónulega við hæstv. samgrh. og reyndi að ræða við hann um það hvort hægt væri að leiðrétta þá hluti sem við höfðum verið að tala um þannig að við gætum staðið saman í þessu máli. Það var vitavonlaust verk að reyna að ná sáttum um þetta mál við hæstv. samgrh. Ég hafna því þess vegna alfarið að minni hluti nefndarinnar hafi ekki gert allt sem hann gat til þess að reyna að ná sáttum í málinu en við beygjum okkur ekki, hv. þm. Pálmi Jónsson, í duftið fyrir tillögum samgrh. og ríkisstjórnarinnar í þessum efnum þar sem kjördæmum landsins hefur aldrei verið jafnmismunað og nú. Við féllumst ekki á það og vorum ófáanlegir til þess. En einstakir og nógu margir stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar hafa fallið í þá gryfju. Virðulegi forseti. Minni hluti samgn. flytjur nál. og brtt. eins og ég hef vikið að og ég tel rétt að lesa það nál., virðulegi forseti, en í því segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Minni hluti samgöngunefndar gerir miklar athugasemdir við afgreiðslu meiri hlutans á vegáætlun fyrir árin 1995--1998. Sérstakt framkvæmdaátak í vegagerð. Minni hlutinn telur að þörf sé á verulegu átaki í uppbyggingu samgöngumannvirkja á höfuðborgarsvæðinu. Að mati minni hlutans hefði verið eðlilegra við ríkjandi aðstæður að tiltaka ákveðna fjárhæð fyrir höfuðborgarsvæðið af því fé sem renna á til þessa sérstaka framkvæmdaátaks í vegamálum en skipta því er eftir stóð milli kjördæma landsins eftir þeirri almennu skiptireglu sem Vegagerðin hefur beitt undanfarin ár. Þess í stað ákvað ríkisstjórnin að tillögu samgönguráðherra að miða skiptingu fjármagns vegna þessa sérstaka átaks við íbúafjölda í kjördæmum landsins, þó þannig að höfuðborgarsvæðið væri álitið sérstakt kjördæmi í þessum skilningi. Minni hlutinn harmar það að ekki hafi tekist samkomulag í nefndinni og við samgönguráðherra um farsælli lausn í málinu.`` --- Minni hlutinn harmar það, hv. þm. Pálmi Jónsson, að ekki hafi náðst samkomulag við meiri hlutann og hæstv. samgrh. í þessu máli eins og við reyndum æ ofan í æ meðan þetta mál var á dagskrá. ,,Mikið hefur verið látið með þá fjárhæð, 3,5 milljarða kr., sem ríkisstjórnin segir að eigi að verja í þetta átak á næstu árum. Ef málið er skoðað kemur í ljós að þessi fjárhæð stenst engan veginn þar sem verið er að færa hluta af mörkuðum tekjustofnum til vegagerðar yfir í ríkissjóð sem lánar þá svo aftur út til sérstaks framkvæmdaátaks í vegamálum. Hinar raunverulegu auknu tekjur til vegagerðar eru því mun minni en framangreind fjárhæð segir til um. Stórverkefnasjóður. Við umfjöllun um vegalögin í nefndinni í fyrra kom fram að gert yrði ráð fyrir áframhaldandi ferjurekstri við Ísafjarðardjúp, sbr. ákvæði til bráðabirgða, og að lagt yrði fram fjármagn til uppbyggingar ferjubryggja í því sambandi. Það er dæmigert fyrir alla framgöngu ríkisstjórnarinnar á þessu kjörtímabili að nú, tæpu ári seinna, er lagt til að ferjurekstur þar verði nánast aflagður en í staðinn verði Djúpvegur gerður að stórverkefni. Minni hlutinn telur afar óeðlilegt að blanda saman þessum tveimur málum, þ.e. Djúpvegi annars vegar og ferjurekstri við Djúp hins vegar. Það eigi að vera ákvörðun heimamanna en ekki Vegagerðarinnar hvort þeir telja rök fyrir áframhaldandi rekstri á ferju eftir að átak hefur verið gert í vegamálum.`` Við víkjum aðeins að Hvalfjarðargöngunum en þar segir: ,,Verði af gerð jarðganga undir Hvalfjörð þarf 800 millj. kr. til lagningar tengivega að göngunum. Hvergi er gert ráð fyrir því fjármagni í vegáætlun þótt allar líkur séu á að hefjast verði handa við þær framkvæmdir þegar næsta haust. Samhliða áliti þessu leggur minni hluti nefndarinnar fram breytingartillögur við vegáætlun sem gerð er grein fyrir á sérstöku þingskjali.`` Undir nál. rita Stefán Guðmundsson, Jóhann Ársælsson, Guðni Ágústsson og Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, allur minni hluti samgn. Það er deginum ljósara að það sem mestu hefur valdið í þessum ágreiningi og átökum okkar um skiptingu vegafjár er sú uppfinning að breyta skiptireglunni og fara inn á höfðatöluregluna. Ég vil enn og aftur taka það skýrt fram vegna orða hv. þm. Pálma Jónssonar áðan að í upphafi í okkar nál. er skýrt tekið fram að minni hlutinn telur að þörf sé á verulegu átaki til uppbyggingar samgöngumannvirkja á höfuðborgarsvæðinu. Um þetta erum við öll sammála. Um þetta atriði er öll nefndin sammála. En okkur greinir á um framkvæmdina og meðhöndlun þess fjár sem út af stendur. Við flytjum því hér tillögur. Það er ljóst og óhætt að segja frá því hér og kom reyndar fram í máli hv. þm. Pálma Jónssonar um óánægju í Austurlandskjördæmi þar sem þingmenn Austurlands, stjórnarandstöðuþingmennirnir, gengu af fundi og tóku ekki þátt í afgreiðslu þessa máls. En það vil ég segja hv. þm. Pálma Jónssyni að það eru fleiri en hv. þm. Hjörleifur Guttormsson og Halldór Ásgrímsson af landsbyggðarfólkinu í dag sem eru óánægðir með þessa skiptitölu sem fundin hefur verið upp, svokallaða höfðatölureglu. Ég hef trú á því að hv. þm. Pálmi Jónsson verði ekki kominn marga kílómetra inn í kjördæmi sitt þegar hann finnur andúð fólks á þessum vinnubrögðum.

Hann varðar ekkert um kjósendurna.

Þó hv. þm. Pálmi Jónsson láti senn af þingmennsku þá veit ég það að honum verður áfram annt um íbúa síns gamla kjördæmis, það er mér ljóst, og þess vegna mun honum svíða sárar þegar hann finnur andúð fólks á þessari skiptitölureglu.  Í þeirri brtt. sem minni hlutinn flytur á þskj. 896 erum við að reyna af veikum mætti að leiðrétta það ósamræmi sem komið hefur upp á milli kjördæma miðað við þá reglu sem menn hafa ákveðið að leika eftir. Tillaga okkar byggist einfaldlega á því að ekkert kjördæmi fái minna fjármagn til framkvæmda en það hefði fengið samkvæmt eldri skiptitölureglunni. Það er meginhugsunin í þeirri tillögu sem við hér flytjum að ekkert kjördæmanna fari verr út úr þessum skiptum en það hefði fengið ef gamla skiptitölureglan hefði verið viðhöfð. Við erum hér að tala um að heimild verði veitt til lántöku upp á 297 millj. kr. sem verði nýtt á þessum fjórum árum. Það mundi þýða að á þessu ári mundi hlutur Vesturlands hækka um 15 millj. kr., hlutur Vestfjarða um 35 millj. kr. og hlutur Austurlands um 42 millj. kr. Árið 1996 fengi Vesturland í sinn hlut 9 millj., Vestfirðir 40, Austurland 42 millj. kr. Árið 1997 fengi Vesturland 14 millj., Vestfirðir 21 millj. og Austurland 34 millj. Og árið 1998 fengi Vesturland 9 millj., Vestfirðir 14 millj. og Austurland 23 millj. kr. Þetta eru þær tölur sem reiknaðar hafa verið út fyrir okkur og mundu leiðrétta það, eins og ég hef sagt áður og vil ítreka enn og aftur, að jafna hlut kjördæmanna við þær leikreglur sem meiri hlutinn og hæstv. samgrh. hafa fundið upp til að leika eftir. Ég vil trúa því að þingmenn hér inni verði nægjanlega margir til að samþykkja þessa tillögu og hafi skilning á því réttlæti sem hér er reynt að koma fram. Það er rétt að víkja aðeins nánar að þessu sérstaka átaksverkefni sem varð til þess að við fyrst og fremst náðum ekki saman í þessu máli. En áður en ég vík að því þá vil ég undirstrika að auðvitað er það fleira sem kemur til. Við finnum til með því að það vantar verulega mikið fé, bæði í tengivegi og safnvegi. Það er átakanlegt hvað þessa vegaflokka skortir mikið fjármagn. Það er nánast ógerningur að lagfæra þessa vegi með þeim tækjum sem Vegagerðin hefur í dag vegna þess að allt efni og ofaníburð vantar í þessa vegi. Það er ekki stætt á því lengur en að taka á þessu máli og auka verulega hlut þessara vegflokka með framkvæmdafé. Það er óásættanlegt annað en að verða við því. Ég hefði líka viljað fara yfir framkvæmdir til brúa, viðgerða og breytinga á brúm á þjóðvegi 1 vegna þess að það er öllum ljóst sem keyra þennan þjóðveg að einhverjar almestu slysagildrurnar á þjóðveginum í dag eru þessar hættulegu brýr, einbreiðu brýr. Á þessu máli verður að taka, en því miður er allt of lítið gert af því af hálfu samgrn. að þrýsta á og gera kröfur til þess að á þessum málum verði tekið. Hv. þm. Pálmi Jónsson fór ítarlega yfir vegáætlunina þannig að ég þarf ekki að gera það í löngu máli og mun ekki gera, nema ég fari í það síðar í dag ef ástæður verða til þess. Hann minntist á stórverkefnin og það er rétt að stórverkefni var tekið inn í við Djúp sem er Djúpvegur, sem, ef ég man rétt, mun kosta um 1,2 milljarða að byggja upp. Hv. þm. vék einnig að jarðgöngum undir Hvalfjörð. Eftir þeim fréttum sem við höfum fengið af því þá er trú manna að framkvæmdir hafi ekki verið nær því en nú að geta hafist og þá trúlega í haust. En ef svo yrði að framkvæmdir við jarðgöng mundu hefjast í haust þá þarf hvorki meira né minna af vegafé en 800 millj. kr. til þess að leggja strax í þær framkvæmdir sem þarna eiga að fara fram. Það er upphaf verksins, vegtenging að jarðgöngunum. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm. og frsm. meiri hlutans: Hvar í vegáætluninni er gert ráð fyrir þessum 800 millj. kr. sem meiri hluti nefndarinnar, Vegagerðin og ríkisstjórnin eru öll með miklar væntingar um að þessar framkvæmdir geti hafist í haust? Ég vænti þess að sá sem leysir hæstv. samgrh. af, hæstv. ráðherra Þorsteinn Pálsson, skýri okkur frá því hvernig með þessar 800 millj. kr. verður farið. Hv. þm. og frsm. meiri hlutans sagði einnig að þær hugmyndir og ákvarðanir núna um skiptitöluregluna á þessu sérstaka átaksverkefni upp á 3,5 milljarða væri ekkert nýtt mál og væri ástæðulaust fyrir okkur í minni hlutanum að gera verður út af og vitnaði í fjárveitingar sem fyrr hafa verið veittar sem sérstakt átaksfé. Ég verð að segja hv. þm. það að þær tilvitnanir sem hann kom með eru alls ósambærilegar og ef eitthvað er þá styðja þær einmitt þann ágreining sem við gerum út af þessu máli. En upphaf þessa máls, með þessa 3,5 milljarða og þetta sérstaka átaksfé, var það að hæstv. forsrh. lagði til að 3,5 milljörðum yrði veitt sem sérstakt átaksverkefni til vegagerðar á fjórum árum. Reglan sem hann var með og lagði fram var á þann veg að helmingur fjárins færi til Reykjavíkur, hinn hlutinn færi í önnur kjördæmi landsins. Ekki þó til Reykjavíkur heldur til Stór-Reykjavíkursvæðisins eða höfuðborgarsvæðisins, svo ég komi því nú rétt frá mér, held ég að hann hafi orðað það. Það var síðan ríkisstjórnin að tillögu hæstv. samgrh., Halldórs Blöndals, sem breytti þessari reglu frá því að hæstv. forsrh. hafði lagt hana fram og gerði tillögu um að höfðatölureglan yrði látin gilda sem auðvitað mismunar alveg herfilega milli kjördæma. Ég vil taka það hér fram vegna þess að menn hafa gert mikið úr þessu átaki sem ber auðvitað að þakka, að fá 3,5 milljarða til framkvæmda í vegamálum, þá megum við ekki gleyma því að hvorki meira né minna en 1,7 milljarðar kr. af þessu fjármagni eru teknir beint af orkugjaldi bifreiða, af bifreiðaeigendum --- 1,7 milljarðar. Ný skattlagning á bifreiðaeigendur. Þannig að það er ekki eins og þessir peningar hafi dottið af himnum ofan. Nei. Teknir beint úr vasa bifreiðaeigenda --- 1,7 milljarðar. Afgangurinn tekinn að láni sem mun auðvitað síðar verða til þess að skerða framkvæmdafé til vegamála. Ég verð að segja það, hv. frsm. Pálmi Jónsson, vegna þess að hann vék að því hvort hlutur Norðurl. v. mundi eitthvað lagast við þær hugmyndir sem minni hlutinn leggur fram. Það er nú svo að þegar maður er að vinna í þingnefndum og hér á Alþingi þá er ekki ætíð hægt að vera svo staurblindur að maður sjái ekkert út fyrir sitt eigið kjördæmi. Þannig er vitaskuld ekki hægt að vinna í nefnd. Hins vegar get ég sagt það að strax þegar þessar hugmyndir komu fram frá hæstv. forsrh. þá lét ég reikna það út fyrir mig hvernig þetta kæmi út miðað við landið allt, miðað við það að helmingur fjárins hefði farið á höfuðborgarsvæðið og hinn helmingurinn farið út á land. Ég fékk þetta reiknað út fyrir mig eftir þeirri reglu að höfuðborgarsvæðið, suður fyrir Straum, fengi 50% fjárins, en hinn hlutinn, 50%, skiptust á milli kjördæma samkvæmt núgildandi reiknireglu. Þar kemur nefnilega fram, ef þessi aðferð er skoðuð, að það hefur í mínum huga, a.m.k. þau ár sem ég er búinn að starfa og lengst af verið í samgn., hefur það aldrei sannað mér betur heldur en hversu skiptitölureglan sem Vegagerðin hefur unnið eftir er rétt og réttmæt vegna þess að ef það hefði verið gert og sú skiptitala verið notuð þá kemur það ljóslega fram að hlutur þeirra kjördæma landsins sem langverst eru sett samgöngulega séð, sem eru Austfirðir, Vestfirðir og Vesturland, hefðu fengið langmesta leiðréttingu eftir þessari reglu. Langmesta leiðréttingu.  Auðvitað var það þessi leið sem menn áttu að fara. Ef samgn. hefði fengið að vera í friði og fengið að vinna þetta mál þá fullyrði ég það --- eða ég fullyrði ekki en ég trúi ekki öðru en að menn hefðu farið þessa leið. En því miður greip hæstv. núv. samgrh. í taumana og breytti reglunni á þann veg að höfðatölureglan skyldi gilda sem mismunar kjördæmum alveg herfilega eins og ég hef áður sagt. Enda kom það í ljós strax og starfsmenn Vegagerðarinnar komu á fund nefndarinnar til þess að fara yfir þessi mál og þessar hugmyndir voru komnar fram, þá var strax --- ég man ekki hvort það var á öðrum fundi eftir að þessi hugmynd kom fram, þá komu starfsmenn Vegagerðarinnar með leiðréttingu á þessum reiknitölureglum og þar segir: ,,Skipting fjár á kjördæmi. Fjármagn til almennra verkefna og bundið slitlag í stofnbrautum skiptist á kjördæmi eftir eldri reglum. Fjármagn til framkvæmda vegna atvinnumála frá 1992, 450 millj., skiptist eins og í gildandi vegáætlun.`` --- Síðan segir: ,,Fjármagn til framkvæmdaátaks`` --- þessar 3.500 millj. kr. títtnefndu ,,skiptist samkvæmt íbúatölu. Við skiptingu þess er höfuðborgarsvæðið tekið sem ein heild þó í tveimur kjördæmum sé og því reiknaður skattur sem einu kjördæmi. Á árinu 1995 skal þó fyrst tekið frá fjármagn af þessum lið til Vestfjarða og Austurlands að því marki að heildarfjármagn þessara kjördæma verði hið sama og í gildandi vegáætlun.`` --- Og síðan segir: ,,Því sem þá er eftir skipt milli annarra samkvæmt íbúatölu þeirra.`` Sem sé, þá er enn og aftur höggvið að hinum kjördæmunum og það væri gott ef hv. frsm. nefndarinnar og þingmaður Norðurl. v. veitti þessu athygli, að þá er enn vegið að þessum kjördæmum. En hver skyldi ástæðan hafa verið fyrir þessum breytingum? Það sáum við þingmenn auðvitað sem vorum hér í húsinu. Við sáum hvað hér fór fram í hliðarsölum þinghússins. Það var verið að versla í þessu máli. Þetta var sú verslun sem fór fram og varð til þess að meiri hluti náðist í samgn. þingsins til þess að leggja þetta fram. Það eru ekki vinnubrögð að mínu skapi og ég harma hvernig að þessu öllu hefur verið staðið. Þessi tillaga okkar um leiðréttingu er upp á 297 millj. kr. á fjórum árum og ég bað og reyndi að ræða um það við hæstv. samgrh. hvort hann gæti orðið við ósk okkar um það að reyna að leiða þetta mál saman þannig að við gætum náð samstöðu. Því hafnaði hann. En hún þýðir ekki stóra upphæð, hún er rétt um 1% af fjármagninu sem við erum að skipta, til þess að náðst hefði sátt og samstaða um skiptingu þessa vegafjár. Það er allt og sumt. Það er auðvitað réttlætismál hvað svo sem einhverjum kjördæmum líður, þá er það sanngirnismál þegar út í þetta er farið að reyna að sjá svo til að ekkert af kjördæmunum fái minna fjármagn til framkvæmda en þau hefðu fengið samkvæmt eldri skiptitölureglunni. En þarna er þeim greinilega mismunað, þessum þremur kjördæmum, Vestfjörðum, og er þó ekki á bætandi samgöngumálin þar, Austfjörðum, ég tala nú ekki um samgöngumálin þar, ástand þeirra, og Vesturlandi. Þetta er sú tillaga sem minni hlutinn reyndi trekk í trekk að leiða hér fram til að það gæti orðið sátt um afgreiðslu vegamála. Svo kemur hv. þm. og frsm. nefndarinnar í frumræðu sinni og heldur hér yfir okkur ræðu með alls kyns ónotum og dylgjum og heldur að það verði til þess að liðka fyrir framgangi þessa máls í dag. Það vil ég segja honum, virðulegi forseti, áður en ég lýk máli mínu, að það er misskilningur hjá hv. þm., hann kom því aðeins svo fyrir að hér verður umræðan miklu lengri heldur en annars hefði þurft að verða.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að harma að það skuli vera staðið að þessu máli með þeim hætti sem raun ber vitni. Mér fannst ræða frsm., hv. þm. Pálma Jónssonar, afar ómálefnaleg og mér fannst hann rifja upp fortíðina með þeim hætti að það verður ekki hjá því komist að leiðrétta ýmislegt af því sem hann sagði. Það er staðreynd að hér hefur ríkt bærilegt samkomulag á Alþingi um skiptingu vegafjár í gegnum tíðina og menn hafa fundið þar upp ákveðna skiptireglu sem er búin að gilda mjög lengi og ekki hefur verið mikill ágreiningur um, þ.e. skiptiregla sem tekur tillit til kostnaðar við vegagerðina, ástands veganna og arðsemi veganna. Það má að sjálfsögðu deila um það hvað þessir þættir eigi að vera gildir, en það hefur verið gert ráð fyrir því að vægi hvers þeirra væri einn þriðji. Það fór fram mikið nefndarstarf fyrir nokkrum árum þar sem áttu sæti fulltrúar allra flokka og þessi nefnd skilaði af sér og það var lagt fyrir á þingi 1990--1991. Þar skiluðu áliti þingmenn frá öllum flokkum, m.a. frá Sjálfstfl. Þar var fulltrúi hæstv. núv. samgrh., Halldór Blöndal, og þáv. bæjarstjóri og nú hv. þm. Sturla Böðvarsson. Þó að þessi till. til þál. hafi ekki náð samþykki á því þingi þá skiluðu þessir aðilar af sér til þingsins í formi till. til þál. Ég veit ekki betur en um það hafi í lokin náðst prýðileg samstaða milli flokkanna, jafnvel þó að nokkrar fréttir hafi borist af því að núv. hæstv. samgrh. hafi verið heldur úrillur á nefndarfundum og eitthvað gert af því að skella hurðum.

Bara töluvert.

Bara töluvert segir hv. þm. Stefán Guðmunsson, sem einnig átti sæti í nefndinni. En hvað um það, þessi niðurstaða fékkst og það var lagt fyrir þingið og um það ríkti bærileg sátt á milli flokkanna. Ég satt best að segja hélt að um þetta væri nokkuð gott samkomulag. Nú er það svo ef maður lítur til þessarar þáltill. sem var lögð fram á þinginu 1990--1991 og lítur á þær framkvæmdir sem menn reiknuðu með á öðru tímabili, þ.e. árunum 1995--1998, þá eru það nokkurn veginn alveg sömu framkvæmdirnar að krónutölu og gert er ráð fyrir í þeirri vegáætlun sem nú er til umfjöllunar, þ.e. ef það er framreiknað. Ég tek það fram að þetta eru mínir útreikningar og það er ekki víst að þeir séu nákvæmir upp á milljón, að þá er samkvæmt þessari þáltill. reiknað með framkvæmdum upp á 13,3 milljarða en samkvæmt því sem nú er til umræðu upp á 13,5 milljarða. Munurinn er hins vegar sá að þá var gert ráð fyrir því að stofnbrautir, þ.e. almenn verkefni og bundin slitlög, væru 5,3 milljarðar, en samkvæmt því sem nú hefur verið lagt fram er gert ráð fyrir að almenn verkefni séu 3 milljarðar. Það vill nú svo til að stórverkefnin eru nokkurn veginn þau sömu, þar munar ekki nema 50 millj. Það er hins vegar minna á höfuðborgarsvæðið, sem nemur einum 800 millj., en síðan er það sem mestu máli skiptir að svokallað framkvæmdaátak er upp á tæplega 3,6 miljarða. Ég er ekki að halda því fram að það megi engu breyta í þessu, en ef við lítum á þessar tölur, annars vegar 5,3 milljarða og hins vegar 3 milljarða, þá er þar um ansi mikinn mun að ræða. Samkvæmt þeirri skiptiprósentu sem gildir þá á Austurland um 22% og ef við lítum á þennan mun upp á 2.400 millj. þá hefði það kjördæmi fengið samkvæmt gömlu reglunni út úr því fjármagni tæplega 530 millj. en fær samkvæmt þeirri tillögu sem hér liggur fyrir tæplega 180 millj. Þannig að munurinn er 350 millj. Mér skilst á hv. formanni nefndarinnar að við eigum að vera mjög sáttir við þetta. Þetta sé allt saman vel útfært og vel hugsað og alveg í samræmi við allar venjur og öll störf hér fyrr á Alþingi þó það sé í hróplegri andstöðu við nál. sem sömu flokkar skiluðu hér og hv. samgrh., sem því miður er veikur nú, stóð að. Svo eru menn undrandi á því að það skuli ekki allir vilja samþykkja þetta. Menn eru undrandi á því að það skuli vera einhver reiði yfir því að meiri hluti nefndarinnar og meiri hluti Alþingis skuli ekkert tillit vilja taka til athugasemda. Ekkert. Svo kemur hv. formaður nefndarinnar hér með alls konar ásakanir, væntanlega til að greiða fyrir þinglokum og til að greiða fyrir því að þetta mikilvæga mál nái fram að ganga. Mér skilst á honum að það eigi eingöngu að vera meiri hlutinn eða réttara sagt hæstv. samgrh. sem hér á að ráða. Þingið á að bukka sig eins og mér sýnist að þingmenn stjórnarmeirihlutans hafi gert í þessu máli. Það er kannski eðlilegt að hæstv. samgrh. sé orðinn veikur eftir allt saman. Nú er það svo að því er t.d. haldið fram að því er mitt kjördæmi varðar að það hafi ýmislegt annað komið til. Það hafi komið til stórverkefni milli Norðurlands og Austurlands. Það er rétt. Það var gert ráð fyrir því þegar síðasta áætlun var hér til umfjöllunar að það yrði tekið til athugunar hvort ekki væri rétt að ráðast í þann veg og jafnvel þá að fresta jarðgöngum sem ákveðið var og lagt var til í þessari sömu þáltill. af þessum sama hv. þm. og núv. samgrh., Halldóri Blöndal, að það yrði byrjað á jarðgangaframkvæmdum á Austurlandi á þessu tímabili, 1997--1998. Með leyfi forseta, þá stendur í nál. sem skilað var 1993 eftirfarandi: ,,Í tillögum nefndarinnar hefur verkefnum verið raðað í þrjá áfanga. Áfangi eitt, sem tekur til jarðganga sem tengja Norðfjörð, Seyðisfjörð og Hérað, hefur þegar komið inn í langtímaáætlun um vegagerð. Þar er reiknað með upphafi framkvæmda í lok annars tímabils, þ.e. árið 1998. Áætlað er að rannsóknir og undirbúningur kosti um 120 millj. kr. og taki 3--4 ár. Strax árið 1995 þarf því töluverða fjármuni til að standa undir kostnaði við boranir og fleira og þarf að gera ráð fyrir því í vegáætlun til næstu fjögurra ára. Áfangar tvö og þrjú rúmast ekki innan langtímaáætlunar sem nær fram til ársins 2002. Hins vegar þarf á þessum tíma að reikna með kostnaði við rannsóknir, einkum á jarðfræði, til að koma þeim verkefnum á svipað stig og gildir um áfanga eitt í dag.`` Það liggur sem sagt hér fyrir að ef í þessar framkvæmdir ætti að ráðast samkvæmt því sem ætlað var þá þyrfti að koma til fjármagn til rannsókna strax á árinu 1995. Nú er alveg skilningur fyrir því hjá mér að það sé eðlilegt að þessum framkvæmdum seinki eitthvað miðað við ástand þjóðarbúsins. Ég geri mér grein fyrir því að hér er um gífurlegt verkefni að ræða sem er eðlilegt að taki nokkurn tíma. En ég vil benda á að það eru ýmis önnur verkefni sem eru í kjördæminu og hv. þm. Egill Jónsson hefur flutt till. til þál. þar sem skorað er á hæstv. samgrh. að sjá til þess að þeim verkefnum verði lokið fyrir næstu aldamót. Það eru verkefni upp á u.þ.b. 3 milljarða til þess að ljúka við hringveginn á Austurlandi. Hvað ætli hæstv. samgrh. hafi sagt um þennan hringveg? Hann sagði í umræðum 1991 utan dagskrár þegar hann var að svara mér vegna yfirlýsinga að því er varðar norðausturveg. Þar segir hann eftirfarandi, með leyfi forseta, þegar hann er að tala um norðausturveg: ,,Fram á næstu öld skal það bíða að þeirra dómi að sómasamlegar samgöngur komist á milli Norðurlands og Austurlands. Nei, mér dettur svo sannarlega ekki í hug, hæstv. forseti, að taka þau ummæli mín til baka. Slíkt er með öllu óþolandi og dæmi um það að smásjónarmið ráði ef menn vilja ekki, á þeim áratug sem nú fer í hönd, ljúka við hringveginn. Ég hefði viljað setja mér háleitari markmið í þeim efnum, en alveg er fráleitt að geyma hluta hans til næstu aldar.`` Já, hæstv. forseti. Þetta voru stór orð og í reynd vel mælt af nýjum samgrh., að það væri ekki einungis ólíklegt að það gæti tekist að ljúka við hringveginn á þessari öld heldur væri það fráleitt. Síðan kemur þingmaður Sjálfstfl. í Austurlandskjördæmi og skorar á ráðherrann, þrátt fyrir þessa yfirlýsingu, að sjá til þess að ljúka hringveginum. Hvað gerist næst? Síðan er lögð hér fram vegáætlun. Er hún í þeim anda? Nei, hún er ekki í þeim anda. Ef andi hennar á að ríkja þá get ég reiknað með því að hringveginum verður lokið að því er varðar Austurland svona einhvern tímann um 2010, kannski 2015. Svo koma menn hér og segja að þetta sé allt saman eðlilegt. Hvers konar sjónhverfingar eru þetta? Reikna menn með því að það sé alveg sama hvað sagt er og alveg sama hvað gert er og alveg sama hvaða samningar hafa gilt á milli flokka í þessum málum, það sé bara hægt að valtra þessu áfram eins og ekkert hafi í skorist? Og koma svo hér upp á síðasta degi þingsins með alls konar dylgjur um það. Ég ætlaði mér ekki, hæstv. forseti, að hafa hér langt mál en ég vil þó segja það að sú tillaga sem minni hlutinn flytur gerir miklu minna en að leiðrétta það sem var ætlunin að gera samkvæmt því verki sem allir flokkar stóðu að og skiluðu af sér 1990--1991. Hún kemur ekki nema að litlu leyti til móts við það. Þar er t.d. gert ráð fyrir því að hlutur Austurlands sé leiðréttur um 140 millj. en hefði í reynd átt að leiðrétta hann um 350 millj. Þá er gjarnan sagt að á móti sé kominn vegurinn yfir Fjöllin sem í sannleika sagt, miðað við þær tölur sem hér eru til skipta, eru lítil efni á að leggja fyrir það kjördæmi. En það er vegur sem menn hafa mikinn áhuga á. Hæstv. samgrh. heldur að hann sé einn um það. En það vill bara svo illa til að hæstv. samgrh. er eingöngu áhugamaður um þann veg en er alveg nákvæmlega sama um aðra vegagerð í fjórðungnum. Ef maður fer að tala um þetta við hann þá er hann strax kominn upp á Öxarfjarðarheiði og fer að tala um hana. Ég hef a.m.k. ekki náð neinu sambandi við þann mann þannig að að því leytinu til skiptir það litlu máli hvort hann er í salnum eða ekki. Ég ætla ekki að gera kröfur um að hann sé sóttur veikur í rúmið því ég sé ekki að það breyti nokkrum hlut. En í þessum anda ætla menn að keyra þetta mál áfram og mér heyrist á formanni nefndarinnar að hann sé afar stoltur yfir því verki og hverfi stoltur frá þinginu að geta komið þessu máli áfram með þessum hætti. Ég skora á hv. þm. að skoða þetta mál einn ganginn enn og líta á það málefnalega, líta á tölurnar og líta á verkefnin. Hér er ekki verið að gera tillögu um það að skera niður í öðrum kjördæmum, það náttúrlega þýðir ekki að fara að vinna með þeim hætti þegar búið er að deila út þessu fé enda eru verkefnin alls staðar mikil og þau blasa alls staðar við, hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu, Norðurlandi, Austurlandi eða annars staðar. En það þarf að vera einhver sanngirni í skiptingunni og menn þurfa að taka tillit til fólksins alls staðar í landinu. Það var þess vegna sem þessi regla var sett upp. Það var vegna þess að hún var hlutlaus og tók tillit til landsins alls og með því voru menn að draga úr átökum á milli landshluta. Nú hefur verið fundin upp alveg ný regla sem gengur út á það að ef eitt ákveðið kjördæmi er fjölmennt þá skal dreifbýlið í því kjördæmi fá meira vegafé. En ef eitt ákveðið kjördæmi er fámennt þá á dreifbýlið í því kjördæmi sennilega ekkert að fá og af þessu eru menn stoltir. Hæstv. samgrh. leyfir sér að halda því fram að þeir sem eru á móti slíku hljóti að vera á móti því að setja vegafé í auknum mæli í hans kjördæmi. Hann kemst nú ekki lengra, hæstv. ráðherrann. Hann hefur ekki meiri yfirsýn yfir landið eða áhuga á því að skapa eitthvert jafnvægi og einhvern frið um þessi mál. En það er enn þá tími til þess. Ég geri ráð fyrir því að það gerist ekki í ræðustól á Alþingi og ég harma það hvað meiri hluti Alþingis hefur haft lítinn áhuga fyrir að líta á málið málefnalega. Það hefur t.d. verið sagt við mig að skiptihlutfallið á Austurlandi sé svona hátt vegna þess að það séu komin einhver feiknaleg jarðgöng inn í skiptihlutfallið og það sé nú nokkuð vafasamt. Það er ekkert vafasamt, það er m.a. í anda þeirrar þáltill. sem hér var flutt af öllum flokkum. Í þeirri tillögu er sagt að á öðru tímabili skuli varið til Austfjarðaganga 448 millj. og á þriðja tímabili 1.551 millj. Þar var líka sagt að til Vestfjarðaganga ætti að verja 1.496 millj. á fyrsta tímabili og 1.064 millj. á öðru tímabili. Ég veit ekki betur en við þingmenn Austurlands höfum stutt það af fullri einurð að í Vestfjarðagöngin yrði farið og það væri eðlilegt að það verk gengi á undan verkefnum á Austurlandi. En nú á að snúa þessu öllu við og án þess að svo mikið sem hafa fyrir því að ræða það einu sinni við þingmenn kjördæmisins hvort það séu eðlileg skipti að fara í stórverkefni á Fjöllunum í staðinn fyrir stórverkefni í göngum. Það má vel vera að við hefðum komist að þeirri niðurstöðu. En hæstv. samgrh. taldi enga ástæðu til þess að tala um það við okkur. Svo eigum við víst bara að vera nokkuð ánægðir með þetta allt saman og ánægðir með þessi samskipti. Það vill bara svo til að langlundargeðið hjá okkur, a.m.k. stjórnarandstöðunni, er ekki lengur fyrir hendi. Við teljum að búið sé að brjóta niður það sem búið var að byggja upp og búið var að koma sér saman um með slíkum hætti að ekki verði lengur við það unað. Ég sé það að þeir hv. þm., stjórnarliðar, sem skrifuðu undir nál. um till. til þál. sem síðan var flutt hafa ekki tekið verk sitt alvarlega. Þá munar ekkert um að breyta þessu öllu saman undir forustu ráðherrans og sennilega vill ráðherrann heldur ekkert standa við það enda skilst mér að hann hafi skrifað undir þetta nál. heldur ófús og lítur svo á að þar með sé hann ekkert bundinn af því lengur. En það er ekki sú regla sem á að gilda í samstarfi á Alþingi og samstarfi milli flokka og síst í vegamálum. Ég hélt að það væri einhver áhugi á því að standa þannig að vegamálunum að það gæti verið um það bærilegur friður. Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvernig þessu máli á að ljúka hér. Mér skilst að hæstv. ríkisstjórn hafi áhuga á öllum öðrum málum sem hafi meiri forgang en þetta og ég geri mér ekki grein fyrir því hvernig menn hugsa sér það. Ég segi fyrir mitt leyti að ég tel mikilvægt að ljúka vegáætlun en ég býst hins vegar við því að það muni svo sem ekkert gerast þó að hún bíði fram á það þing sem kemur saman eftir kosningar. Mér skilst að það sé þegar búið að bjóða út þau verkefni sem stendur til að ráðast í á þessu ári, t.d. á höfuðborgarsvæðinu, og það sé gert með hliðsjón af fjárlögum og væntanlega fyrst hægt var að bjóða út þau verk þá er sjálfsagt hægt að gera það með sama hætti að því er varðar önnur verkefni. Það er verst að hæstv. samgrh. skuli ekki vera hér til þess að skýra það út fyrir okkur hversu mikilvægt það er að ljúka þessu máli. En ég vil að það sé alveg ljóst að það getur enginn reiknað með því að þessu máli ljúki í einhverjum friði eins og til þess er stofnað og að því er staðið og síst eftir ræðu hv. þm. Pálma Jónssonar sem hafði framsögu fyrir meiri hlutanum.

Virðulegi forseti. Ég kem aðeins inn í andsvör af því að ég er að hverfa hér á braut. Erindi mitt inn í þessa umræðu er fyrst og fremst að vekja athygli á því að Suðurland fer illa út úr skiptum. Það hefði átt rétt á því, t.d. um Þingvallaveg sem er vegur þjóðarinnar fyrst og fremst, að þar væri komið til móts við Suðurlandskjördæmi að því leyti sem ekki er gert. Það er í öðru lagi vikurvegur sem er bráðaatriði á Suðurlandi að tryggja. Gífurleg útflutningsframleiðsla fer um þessa vegi, það eru 70--80 millj. sem koma inn í þungaskatti á ári hverju. Þessi mál hafa legið á ríkisstjórnarborði og það er ekkert komið til móts við okkur í þessum efnum og verður þess vegna að leggja eingöngu til þessara vega af vegafé. Ég vildi mega vekja athygli á þessum hlutum. Því ber hins vegar að fagna að vel hefur gengið á ýmsan hátt í vegamálum að undanförnu. Það ber að fagna fjármagnsútvegun forsrh. sem m.a. kom til góða fyrir Suðurland en hæstv. samgrh. skar vegáætlun niður með því að taka ferjur og flóabáta þarna inn og leggja það eingöngu á vegafé. Það áttu að koma tekjur þar á móti. Það var hinn eðlilegi vettvangur og þar er niðurskurður um 600 millj. Hvernig stæði hæstv. samgrh. ef hæstv. forsrh. hefði ekki dregið hann að landi í þessum efnum? Þetta vildi ég láta hér koma fram. Ég fagna að sjálfsögðu því sem vel er gert. Það horfir ýmislegt vel en það þurfti miklu meira fjármagn á þá vegáætlun sem hér er verið að ganga frá til fjögurra ára og misskiptingin milli kjördæma er langt í frá viðunandi.

Virðulegur forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka hv. þm. fyrir að taka undir með mér í gagnrýni á hæstv. ríkisstjórn og mér þykir verst að hann skuli sjá þetta svona seint. Að hann skuli vera að átta sig á því á síðasta degi þingsins hversu slæma ríkisstjórn hann er búinn að styðja allt kjörtímabilið. Það er kominn tími til að hv. þm. átti sig á þessu og átti sig á því hvernig samgrh. er búinn að vinna allt kjörtímabilið. Ég hef ekki orðið var við neina gagnrýni hjá hv. þm. á samgrh. fyrr en nú á síðasta degi þingsins. En batnandi mönnum er best að lifa og ég óska honum góðrar ferðar um vegi Suðurlands.

Virðulegi forseti. Ég hef með ýmsum hætti gagnrýnt ríkisstjórn en einn maður fær litlu ráðið og þokað þegar þingmeirihluti er mikill. Það út af fyrir sig þekkist ekki þegar hv. Framsfl. er í ríkisstjórn. Þá kemur það aldrei fyrir að einstakir þingmenn þess flokks hafi uppi nokkur mótmæli. Þeir þegja alltaf þunnu hljóði og hafa sjaldnast sjálfstæðar skoðanir og fylgja að sjálfsögðu ráðandi mönnum. Þetta er það sem er kostur við okkur sjálfstæðismenn að við höfum oft burði uppi með að hafa sjálfstæðar skoðanir og reyna að koma þeim fram og það hef ég gert. Ég er að sjálfsögðu ekki sáttur við hæstv. samgrh. og tók fram áðan hvernig staða hans væri í vegamálum ef forsrh. hefði ekki dregið hann að landi. En ég legg áherslu á þennan mikla mismun milli þessara tveggja ágætu stóru flokka, annars vegar er sjálfstæði okkar sem tilheyrum Sjálfstfl. oft og tíðum, en sjálfstæðið er minna hjá flokksbræðrum hv. 1. þm. Austurl.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort það hefur mikið upp á sig að vera sjálfstæður eins og hv. þm. og mótmæla í tíma og ótíma og fá engu ráðið eins og mér heyrist á honum. Það hefur náttúrlega lítið upp á sig nema hann vilji koma því til skila til kjósenda á Suðurlandi hvað þetta sé vont allt saman. En mér heyrist á hv. þm. að nú sé hann tilbúinn til að flytja vantraust á hæstv. samgrh. og það eru nýju fréttirnar í málinu. Hann hefur hingað til aðeins verið tilbúinn að styðja vantraust á hæstv. utanrrh. og hann lýsir yfir miklum stuðningi við hæstv. forsrh. en ég heyri á honum að hann er búinn að fá alveg nóg af hæstv. samgrh. og mér skilst á honum að nú sé hann tilbúinn að flytja vantraust á hann en það er bara orðið of seint, hv. þm.

Virðulegur forseti. Það mál sem við ræðum hér, till. til þál. um vegáætlun til fjögurra ára, skiptir landsmenn miklu. Það er eðlilega mikill áhugi á þessu. Ekki síst á það við landsbyggðina þar sem vegalengdir eru meiri og vegir almennt í lakara ástandi að því er slitlag varðar a.m.k. en hér á þéttbýlissvæði. Ég vil þó segja í upphafi míns máls að ég sé engum sérstökum ofsjónum yfir því að gert sé átak til úrbóta á höfuðborgarsvæðinu til þess að leysa erfiðustu vandamál umferðar hér en geta þess þó jafnframt til umhugsunar að kannski væri ástæða til þess fyrir þetta svæði hér, höfuðborg okkar og þéttbýlið sem tengist henni, að leita annarra lausna til lengri tíma litið í samgöngumálum en tefla fyrst og fremst á einkabíla eins og hér er gert og reyna að líta til þess sem skást hefur verið gert í nágrannalöndum þar sem reynt er að taka þessi mál öðrum tökum og koma upp og búa að almenningssamgöngum með þeim hætti að þær geti verið raunverulegur kostur til hliðar við einkabíl í öðrum mæli en raun hefur orðið á hér. Það er ekki framtíðarstefna á aðalþéttbýlissvæðum landa og á ekki heldur við hér að ekki sé unnt að nota almenningssamgöngur í meiri mæli en gert er. Ég held að við getum lært nokkuð t.d. af nágrönnum okkar, Dönum, í þessu efni, Kaupmannahafnarsvæðinu og hvernig þar er tekið á málum einnig að því er varðar fjárhagslega stýringu að því er snertir umferð einkabíla inn í hjarta miðbæjar þar. Þó ætla ég ekki að ræða það sérstaklega og ég ítreka það að tel að það sé mjög eðlileg krafa að til þessa svæðis verði varið meira fjármagni eins og er sannarlega gert í þessari áætlun og eins og minni hluti nefndar hefur ekki gert breytingartillögur um. Ég vil hins vegar, virðulegur forseti, koma að nokkrum atriðum almenns eðlis til áherðingar þess sem ég sagði við 1. umr. þessa máls en þá gagnrýndi ég margt af því sem varðar hinn almenna ramma þessa verks og fyrst af öllu það að ekki er allt sem sýnist í uppsetningu málsins að því er varðar fjármagn sem ríkisstjórnin er að státa sig af að sé dregið inn til vegamála. Það er reynt að láta líta svo út sem hér sé um 3.500 millj. kr. að ræða á tímabilinu sem sé aukning á vegafé en þegar betur er að gáð er hægt að draga meira en milljarð kr. frá þessari upphæð vegna þess sem dregið er í land að öðru leyti. Hér er að nokkru leyti verið að taka með annarri hendinni það sem gefið er með hinni. Við nefndum það hér og því var ekki neitað og ekki hrakið við 1. umr. málsins að í raun væru það 2.355 millj. kr. sem kæmu sérstaklega til viðbótar á þessu tímabili. Í öðru lagi vil ég nefna að það er ekki eðlilegt að ríkisstjórn sem er væntanlega að renna sitt síðasta skeið í aðdraganda kosninga, a.m.k. er fullkomin óvissa um framtíð hennar, sé að leggja áherslurnar og ráða megináherslunum í sambandi við vegamál til næstu fjögurra ára, fyrir komandi kjörtímabil. Ég er ekki að álasa þessari ríkisstjórn sérstaklega í því efni. Það er verið að fylgja hér hefð og leiðbeiningu í lögum að þessu leyti. En þetta eru ekki góð vinnubrögð. Það er að sjálfsögðu eðlilegra að móta stefnu í upphafi kjörtímabils, á fyrsta þingi kjörtímabils, af þeim sem við taka þannig að þeir geti komið sínum áherslum að í sambandi við þessi efni með öðrum hætti en felst í endurskoðun að tveimur árum liðnum. Ég vil jafnframt nefna það í þessu sambandi að í þeirri þál. sem hér liggur fyrir er réttilega á það bent að það verkefni bíði að móta langtímaáætlun sem leggja á til þriggja tímabila, samtals til 12 ára fram í tímann og það sé verkefni næsta þings. En við erum nú þegar á þessu þingi að móta stefnu um þriðjunginn af þessu tímabili. Og auðvitað á langtímaáætlun að koma á undan stefnumótun um hvernig eigi að skipta fé innan tímabilsins. Þetta minnir því nokkuð á valinkunna bræður sem við þekkjum úr þjóðsögunum, Bakkabræður. Þau vinnubrögð eru Bakkabræðraaðferð sem hér eru notuð í sambandi við stefnumótun og okkur til lítils sóma á Alþingi Íslendinga að standa þannig að málum. Ég tel að næsta ríkisstjórn sem við tekur þurfi, jafnhliða því sem langtímaáætlun er mótuð til lengri tíma, að endurskoða vinnubrögðin í þessum málum til framtíðar þannig að menn séu ekki að vinna meira og minna út frá skammtímasjónarmiðum eins og þetta mál liggur fyrir. Þetta varðar t.d. stórframkvæmdir í vegamálum eins og jarðgangagerð sem ég kem hér að síðar. Þá tel ég einnig að við mótun þessa máls og í þeim búnaði sem vegáætlun nú liggur fyrir sé stefnt til verulegra vandræða með því að vera í auknum mæli að búta niður fjárveitingar í einstaka sérflokka þannig að upphæðirnar til almennra framkvæmda sem eftir standa og varða vegakerfið almennt eru orðnir smáaurar, orðnar óverulegar upphæðir miðað við það sem er í sérmerkt verkefni sem heita ýmsum nöfnum, höfuðborgarsvæði, stórverkefni, framkvæmdaátak vegna atvinnu og sérstakt framkvæmdaátak sem er tengt höfuðborgarsvæðinu öðru fremur en síðan skipt eftir höfðatölureglu varðandi landið í heild. Og enn er verið að bæta við sérstökum flokki í þessum efnum eins og fram hefur komið, áfanga til að tengja byggðasvæði sem er að bætast við og kom fram í framsöguerindi meiri hluta nefndarinnar. Það er ekki skynsamlega að verki staðið að vera að kljúfa þetta niður með þessum hætti. Það kemur í veg fyrir það að menn geti litið sæmilega heildstætt á verkefnin sem við blasa og haft þann sveigjanleika í því sem eðlilegur væri. Það er að sjálfsögðu réttmætt að leggja áherslur og alveg óhjákvæmilegt að taka út úr almennri skiptingu stærstu átaksverkefni eins og t.d. jarðgangagerð. Um það þurfum við ekki að deila. En þegar svo er komið að hin almennu verkefni eru í raun orðinn minni hluti og verulegur minni hluti framkvæmdafjár til skipta þá er stefnt í verulegt óefni. Þá vil ég nefna það næst, virðulegur forseti, að vinnubrögðin í sambandi við deilingu þessa fjár sem hér er til skipta eru afar ranglát að þessu sinni og það sætir furðu að mínu mati að þingmenn af landsbyggðinni eins og hv. 2. þm. Norðurl. v., vel vinnandi þingmaður sem er að ljúka sínum ferli eftir langa og farsæla setu á Alþingi, þá tala ég almennt þó að ég hafi ekki verið hv. þm. sammála í öllum málum en oft átt með honum góða samleið og þar á meðal í ríkisstjórn, skuli standa að því hér sem frumkvæðisaðili og formaður samgn. að skipta fjármagni í einum af þessum framkvæmdaþáttum eins og raun ber vitni og ég mun koma frekar að. Ég er satt að segja mjög undrandi á því að hv. þm. skuli ekki hafa beitt sínu afli, sem er talsvert þegar hann vill svo við hafa, til þess að koma í veg fyrir að mínu mati óréttmæt vinnubrögð gagnvart einstökum kjördæmum í sambandi við skiptingu fjár. Í framsöguræðu fyrir meirihlutaáliti samgn. hafði hv. þm. nokkuð stór orð að mínu mati í garð minni hlutans sem er að reyna að koma fram með aðrar áherslur til þess að draga úr því sárasta í þessum efnum og ég vil í raun enn trúa því að það geti verið möguleiki á því að fá undirtektir og stuðning við það hér, m.a. frá hv. 2. þm. Norðurl. v., til þess að gera hér á leiðréttingu og teldi að það væri mjög verðugt hlutverk fyrir hann hér, e.t.v. á sínum síðasta þingdegi á Alþingi Íslendinga, eftir langa og dygga setu hér fyrir sitt kjördæmi og landið sem heild, að gerast sáttasemjari í þessu máli og reyna að hafa áhrif á hæstv. samgrh. sem nú er risinn úr rekkju og ég býð sérstaklega velkominn til fundar. En hann hafði fjarvist fyrr á fundinum og er gott að hann skuli einnig vera hingað kominn og ætti að greiða fyrir því að það verði hægt að líta á þetta mál áður en umræðu lýkur. Það sem hér er um að ræða hefur vissulega verið rætt hér bæði af frsm. minni hluta nefndarinnar sem og af hv. 1. þm. Austurl. En það sem við okkur blasir, þingmönnum þriggja kjördæma í landinu, er það að verið er að hafa fjármagn af þeim miðað við skiptingu samkvæmt höfðatölureglu sem nemur á fjórða hundrað millj. kr. Þar af er Austurland með 141 millj. í mínus á tímabilinu og það munar um minna í vegaframkvæmdir í kjördæmi þar sem vegakerfið er ekki í betra ástandi heldur en raun ber vitni. Hér er reiknað á grundvelli þeirrar skiptiprósentu sem verið hefur í gildi á undanförnum árum og þokkaleg sátt hefur verið um en verið er að ganga gegn með því að láta höfðatöluregluna ráða í sambandi við skiptingu fjármagns í þeim flokki. Og Austurland hefur ekki meira í það að leggja hlutfallslega að íbúatölu en 4,9% á sama tíma og okkar skiptiprósenta er sú hæsta í einstökum kjördæmum, ef ég man rétt, nálægt 22% eða milli 21 og 22%, svolítið mismunandi eftir árum. Og önnur kjördæmi sem þarna eiga í hlut eru Vestfirðir með 110 millj. samkvæmt þessum útreikningi og Vesturlandskjördæmi með 46 millj. Er það sæmilegt, virðulegur forseti, að ætla að afgreiða þetta mál með þessum hætti, að hér sé meiri hluti landsins, bæði í kjördæmum talið og að ekki sé nú talað um höfðatölu, sem telur sig fá þokkalega úrlausn mála á meðan farið er með þessi kjördæmi og þar af a.m.k. tvö og ég býst við öll þrjú, sem eru með stærsta verkefnið óleyst í vegamálum innan sinna marka. Hér er verk að vinna fyrir hv. 2. þm. Norðurl. v. að bæta úr þessu, þessum stóra ágalla á málinu áður en umræðunni lýkur og ég skora á hv. formann meiri hluta samgn. að líta á þetta mál með minni hlutanum fyrr en seinna til þess að greiða fyrir því að málið fái þokkalega afgreiðslu í þinginu og um það geti verið þolanleg sátt. Hv. frsm., 2. þm. Norðurl. v., nefndi það alveg réttilega að yfirleitt hafa þingmenn reynt að ná saman um vegáætlun, megináherslur og skiptingu vegafjár. Við þingmenn Austurl. sem erum í stjórnarandstöðu treystum okkur ekki til þess og lái oss hver sem vill, að fara að standa að skiptingu fjár miðað við þessa niðurstöðu. Það breytir engu þó bent sé á það að ekki sé verið að draga úr því sem áður var gert ráð fyrir með vegáætlun sem verið hefur í gildi til þessa. Það breytir engu. Það gildir einnig um önnur kjördæmi. Það er sú mismunun sem er látin bitna á þessum kjördæmum sem við erum hér að gagnrýna og gera kröfu um að verði leiðrétt. Varðandi Austurlandskjördæmi sérstaklega og tengsl þess við önnur kjördæmi vil ég segja nokkur orð. Ég ætla ekki að fara að ræða í neinum smáatriðum þá skiptingu sem stjórnarþingmenn, hv. 3. þm. Austurl. og hv. 5. þm. Austurl., hafa leitt til lykta á grundvelli tillagna Vegagerðar ríkisins. Við gengum frá því borði, þingmenn Framsfl. á Austurlandi og sá sem hér talar, af ástæðum sem ég hef þegar greint frá. Og það þarf nokkuð til að við stöndum ekki að málum. Við höfum margt mátt þola á undanförnum árum og tekið þátt í mörgu þegar aðrir hafa verið að hlaupa þar frá að axla ábyrgð og það jafnvel á tíma þegar þeir hafa haft ítök um landsstjórnina. Við höfum látið það yfir okkur ganga eins og þingmenn fleiri kjördæma, að ríkisstjórn hefur gripið inn í hefðbundin vinnubrögð í vegamálum eins og gerðist sumarið 1992 með því að ákveða verulegar framkvæmdir sem voru undir merkjum atvinnuaukningar, að bæta úr atvinnuástandi og varið var talsverðu fjármagni til. Þá var það ríkisstjórnin sem gerði um það tillögur og stjórnarliðar sem fengu að sjá þær en stjórnarandstöðuþingmenn komu þar ekkert nærri, höfðu engin tækifæri til að hafa þar áhrif á. Við létum okkur samt hafa það að líta á endurskoðun vegáætlunar og láta það ekki verða til þess að standa ekki að því sem hefur verið reynt af þingmönnum kjördæmanna, þangað til nú, að þetta er útilokað af okkar hálfu eins og málin liggja nú fyrir og þarf í rauninni ekki að hafa um það fleiri orð. Í sambandi við stöðu mála á Austurlandi þá blasir við hvert verkefni þar er að vinna í sambandi við uppbyggingu vega og þarf í rauninni ekki annað heldur en vísa til þeirrar tillögu sem hv. 3. þm. Austurl. lagði inn í þingið í vetur, sem má líta á sem einhvers konar bænaskrá til núverandi forustu í vegamálum, ákall um það að fá leiðréttingu mála varðandi vegakerfið á Austurlandi og getið var um fyrr í umræðum. Þar eru stór svæði þar sem ekki er búið að koma bundnu slitlagi á vegi á stofnbrautum. Og þó að ég hafi það ekki nákvæmlega hér þá held ég að það sé um það bil helmingur af vegakerfinu hjá okkur á Austurlandi sem enn er ekki klætt bundnu sitlagi, eitthvað nálægt því og það segir mönnum nokkuð um það hvert verkefni þar er að vinna og það munar um á annað hundrað millj. á þessu tímabili eða 140 millj. sem um er að ræða þegar litið er á þörfina. Ég vil einnig koma því hér að, virðulegur forseti, að það er álitaefni hvort það eru réttar áherslur sem lagðar eru til næstu ára eins og í pottinn er búið, að fara að ráðast í uppbyggingu vegar miðað við að gera hann að megintengingu milli Norður- og Austurlands eins og hæstv. samgrh. hefur markað stefnu um og knúið fram og er að festa í sessi hér enn frekar með þessari vegáætlun. Ég held að það hljóti að vera mörgum umhugsunarefni eins og ástandið er á vegum innan byggða á Austurlandi, hvort menn hafi ráð á því að fara í þá tengingu og leggja þar til það fjármagn, þó ekki sé nema 30% af framkvæmdafé af vegafé kjördæmis. Þar með er ég ekki að segja að það blasi ekki við þörfin á því að bæta þar úr. En því máli tengist einnig það álitaefni, sem rætt hefur verið í þinginu í sambandi við sérstaka till. til þál. sem ég hef flutt ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, um athugun á vegasambandi milli Norður- og Austurlands, þar sem við höfum viljað fá rækilega skoðun á því hvort ekki sé réttmætt að ársvegurinn, meginvetrarleiðin á milli landshlutanna, fylgi byggðunum á Norðausturlandi, þannig að menn slái tvær flugur í einu höggi að byggja upp byggðaveginn með ströndinni og yfir heiðar á Norðausturlandi, sem eru viðráðanlegar og bæta þannig samgöngur og þurfa ekki að reka tvo vegi yfir háveturinn eins og stefnt er að með núverandi stefnu. Það er ekki skynsamleg ráðstöfun á peningum miðað við þá miklu þörf sem uppi er og það er ekki skynsamleg stefna gagnvart byggðarlögunum á Norðausturlandi. Ég hef sagt það, virðulegur forseti, og endurtek það einnig hér að inn í þetta mál kemur spurningin um tengingu milli Héraðs og Vopnafjarðar með jarðgöngum því að sjálfsögðu þarf slík tenging að koma til þess að um sé að ræða öruggan vetrarveg. Og það eru að sjálfsögðu aðrar forsendur sem skapast í því máli ef menn líta á uppbyggingu vegasambands sem vetrarleiðar milli landshlutanna með ströndum fram um Vopnafjörð heldur en ef menn eru með þá áherslu sem nú er að fá framgang fyrir tilstilli núv. hæstv. samgrh., að byggja upp með forgangi leiðina yfir fjöllin sem er á löngum köflum í 600 metra hæð og jafnvel þar yfir. Ég vil þá einnig nefna það, virðulegur forseti, sem tengist vegaframkvæmdum á Austurlandi og það er spurningin um jarðgangagerð. Það má með rétti segja að það mál snerti ekki fyrst og fremst þá áætlun sem við ræðum hér um eða snerti hana ekki með beinum hætti, en þó. Síðasta ár þessa tímabils var gert ráð fyrir að yrði fyrsta framkvæmdaárið í jarðgöngum á Austurlandi. En hér eru í rauninni aðeins smáupphæðir sem eru settar á blað, smáupphæðir til rannsókna á jarðgöngum án þess þó að nokkrar áætlanir liggi þar að baki og fullkomlega ónógt fjármagn ef menn gera ráð fyrir því að unnt væri að ráðast í jarðgangagerð fyrir aldamót og bjóða verk út. Þetta blasir við í þessu plaggi og það er óhjákvæmilegt að nefna það hér í umræðu um þessa áætlun. Ég minni á það, virðulegur forseti, að um það er samstaða á Austurlandi og við það er stuðningur í mínum flokki eins og það var stuðningur þar 1988 þegar ákvarðanir voru undirbúnar og síðan teknar varðandi jarðgangagerð á Vestfjörðum. Við unum því illa að það sé verið að ýta þessum áherslum til hliðar að því er varðar Austurland. Við höfum notið stuðnings Vestfirðinga, milli þeirra landshluta sem búa að mörgu leyti við svipuð skilyrði. Það hefur verið gott samstarf og góður skilningur þar á milli manna. Auðvitað þurfum við á því að halda að fá stuðning annarra og skilning á þeim aðstæðum sem byggðarlögin búa við í þessum landshlutum og það á að vera eitt af verkefnunum í vegamálum að hafa í gangi samfellda jarðgangagerð í landinu sem ákveðinn þátt og leggja til slíkra framkvæmda vissan hlut af því fjármagni sem við höfum til ráðstöfunar. Það má vissulega nefna fleiri þætti, virðulegur forseti, sem tengjast þessu og ég vil aðeins koma að brúarframkvæmdum í þessu sambandi. Það er að skapast hjá okkur víða í vegakerfinu erfitt ástand vegna þess að brúarframkvæmdir hafa orðið út undan í sambandi við uppbyggingu vegakerfisins. Það er eðlilegt sjónarmið og eðlileg freisting að reyna að nota peningana til þess að gera vegina bærilega til umferðar með því að byggja þá upp og leggja þá bundnu slitlagi. Sú áhersla er mjög skiljanleg. En okkur alþingismönnum ber að mínu mati að líta á málið út frá heildarsýn og taka þá með í reikninginn að brýrnar eru hluti af vegunum og þurfa að hafa ákveðið burðarþol og þurfa að standast ákveðnar lágmarksöryggiskröfur umferðarlega séð, en það gera þær ekki margar hverjar. Þar er að finna miklar slysagildrur og þar tefla menn á tvísýnu í sambandi við burðarþol víða á landinu. Það eru þannig að skapast höft í tengingu milli landshluta eins og í tengingu Austurlands sunnan jökla til Suðurlands vegna þess að á þeirri leið eru nokkrar brýr sem ekki standast í raun þær kröfur sem eðlilegt væri að gera nú, hvað þá til framtíðar litið. Þetta er eitt af því sem þarf að skoða og breyta að mínu mati og það væri ekkert fráleitt að festa um ákveðið skeið, ef menn eru á annað borð að hólfa sundur vegaféð, að festa ákveðið hlutfall í framkvæmdum til brúargerðar til þess að menn sinni því verkefni eins og þörf er á. Ég er þá ekki, virðulegur forseti, að vísa til þeirra aðstæðna sem vakin hefur verið athygli á af minni hálfu og fleirum og geta skapast á veginum sunnan jökla við Jökulsárlón á Breiðamerkursandi. Að vísu þurfa menn kannski ekki að hafa stórar áhyggjur af því þessa dagana þegar Jökulsá stendur uppi eða lokast hefur milli strandar og lóns eins og við höfum séð og heyrt af. En þarna hefur verið og er í gangi þróun sem getur leitt til mikilla erfiðleika og getur kostað mikið fjármagn að bregðast við og leysa og það er góðra gjalda vert að Vegagerð ríkisins hefur í auknum mæli núna síðustu árin beint sjónum sínum að þessari þróun og vonandi taka menn á því verkefni í tæka tíð ef sú þróun heldur áfram sem þar hefur verið í gangi um langt skeið eftir að jöklar tóku að hopa að ráði. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að eyða öllu meiri tíma í að ræða þetta mál að sinni, en það má vera að ég sjái mig tilknúinn til þess að koma hér aftur ef ekki verða einhver viðbrögð við áskorunum okkar þingmanna Austurlands og talsmanns minni hluta samgn. sem mælti fyrir brtt. sem kynnt hefur verið til að leiðrétta það sem við teljum vera óhæfu í sambandi við þetta mál. Ég vil ítreka áskorun mína um það og vænti að við fáum liðsinni frá þeim sem þurfa að koma hér til, þar á meðal frá þeim sem styðja stjórnina og eru þingmenn á Austurlandi, sem þurfa auðvitað að koma til liðs til þess að fá leiðréttingu á þessu óréttlæti ef einhver von á að verða til þess að þar verði einhver bót á ráðin áður en þetta mál verður leitt til lykta hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Það er gott til þess að vita að hv. 4. þm. Austurl. er að vaxa þrek því eins og menn vita treysti hann sér ekki til þess að taka þátt í umfjöllun um vegáætlun í þingmannahópnum og það út af fyrir sig er mikilvægt að hann skuli vera að ná sér út úr þeirri tilvistarkreppu sem hann var þá í. Að því er varðar það sem kemur hér fram um hlut Austurlands í vegáætlun þá er um það að segja og ég mun koma betur að því síðar í dag, að hlutur Austurlands hefur ekki á nokkurn hátt verið fyrir borð borinn nema síður sé og í vegamálum á Austurlandi hafa nást fram á þessari áætlun meiri framkvæmdir heldur en áður hefur verið. Og það er mikill misskilningur ef menn halda að það sé eitthvað sérstaklega vegið að hlut Austurlands í þessum efnum. Austurland og Vestfirðir fá skerðingarnar sem koma fram í skiptiprósentunni til baka í gegnum stórverkefnasjóðinn, og meira en það. Þessu mun ég lýsa betur síðar í umræðunum í dag. En það er satt að segja afar sérkennilegt að hv. síðasti ræðumaður heldur sig enn þá við vegáætlunina eins og hún var lögð fram, en fjallar ekki um vegáætlunina eins og hún var hér afgreidd. Í umræðunni hafa verið gerðar mjög mikilvægar breytingar sem stórbæta hlut Austurlands og gera hann raunar afar góðan þegar litið er til landsins í heild sinni og þetta mun ég rökstyðja síðar í umræðunni í dag.

Virðulegur forseti. Ég fæ auðvitað engu breytt um það að hv. 3. þm. Austurl. er ánægður og stoltur yfir því verki sem hann ber ábyrgð á með öðrum stjórnarliðum og alveg sérstaklega með hv. 5. þm. Austurl., Gunnlaugi Stefánssyni, í sambandi við mótun þessa máls. Það er dálítið sérkennilegt að hv. þm. skuli vera eins harðánægður og hér kom fram þegar það blasir við að í samanburði á skiptingu fjár milli kjördæma samkvæmt þeirri reglu sem hv. þm. stendur að með ríkisstjórninni að leiða yfir okkur þá skortir um 140 millj. kr. á að Austurland haldi sínum hlut eftir að búið er að færa upp að ákveðnu lágmarki miðað við verkefnið samkvæmt vegáætlun. Þetta blasir við hverjum manni. En ég veit að hv. þm. verður ekki skotaskuld úr því síðar í umræðunni að reyna að sveipa þetta mál þoku, enda hefur hann mikla þörf á því ætli hann sér ekki að reyna að leggja okkur lið sem erum að reyna að fá leiðréttingu á þessu ójöfnuði. En það ætti að vera verkefni hv. þm. ásamt öðrum talsmönnum kjördæmisins og leita liðsinnis við þá sem þurfa að koma til, þar á meðal sá sem hefur forustu fyrir þessu máli, hv. 2. þm. Norðurl. v., sem ég hef verið að beina áskorunum til að liðsinna okkur til þess að láta það nú verða sitt síðasta verk á þingi að draga úr því misrétti sem hér er verið að leiða yfir þrjú kjördæmi sérstaklega.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem hv. síðasti ræðumaður gat hér um að stjórnarþingmennirnir af Austurlandi bera ábyrgð á þessari skiptingu. Þeir bera ábyrgð á þeim ákvörðunum sem hér eru teknar. Þeir báru ábyrgð á því við síðustu gerð vegáætlunar að það var breytt um áherslur í vegamálum á Austurlandi, flýtt ýmsum mjög mikilvægum framkvæmdum og það er alveg hárrétt að þetta er á ábyrgð stjórnarliðsins. Það er á byrgð stjórnarliðsins að t.d. tengiveginum til Norðurlands var flýtt þannig að nú gera áætlanir ráð fyrir því að það verði búið að byggja hann um sama leyti og átti að hefja þær framkvæmdir. Þetta er auðvitað á ábyrgð okkar stjórnarþingmannanna og eins og kom fram hjá síðasta ræðumanni að þessar ákvarðanir hafa m.a. verið teknar í andstöðu við hann. Þetta eru bara staðreyndir málsins.

Virðulegur forseti. Það sætir dálitlum tíðindum að hv. 3. þm. Austurl. er að koma hér til þess að hæla sér yfir verkum og vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar sem gekk fram hjá stjórnarandstöðunni 1992 þegar allir voru sammála um að það væri ágætt mál að auka fjármagn til vegaframkvæmda og braut þær hefðir og vinnubrögð sem hafa verið í góðu gildi um árabil. Á þeim tíma varð ég ekki var við að hv. þm. væri sérstaklega stoltur yfir þeim verkum, að ganga í þau verk með ríkisstjórninni. Ég held að ég eigi ýmislegt bókað um það úr hans máli á þeim tíma. Ég held að það sé ekki skynsamlegt sem hér er verið að innleiða, að ætla að skipta þinginu upp eins og hér er verið að gera af ríkisstjórninni með þeim vinnubrögðum sem hér eru innleidd og sem hv. þm. ber ábyrgð á. Það getur vel verið að hann haldi að hann fái gott orð í eyra fyrir þetta á Austurlandi. Ég á ekki von á því. Ég held að þegar menn sjá hvað hér blasir við, hvernig hér er haldið á máli, þá verði það ekki þær kveðjur sem hv. þm. geti vænst af því fólki sem hefur trúað honum fyrir umboði á Alþingi.

Eins og tilkynnt hafði verið hefst nú utandagskrárumræða sem fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapalaga. Málshefjandi er hv. 1. þm. Norðurl. v., Páll Pétursson. Efni umræðunnar er kennaraverkfallið. Hæstv. fjmrh. verður til andsvara.

Frú forseti. Verkfall kennara hefur nú staðið á aðra viku. Ég beini máli mínu til hæstv. fjmrh. og reyndar ríkisstjórnarinnar allrar: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að leysa þetta verkfall? Ríkisstjórnin gumar af því að það ríki vinnufriður í landinu. Þrátt fyrir það eru kennarar í verkfalli og fjöldi nemenda sem gengur atvinnulaus fyrir bragðið. Ég tel að ríkisstjórnin geti ekki setið með hendur í skauti. Nú er það svo að sjaldan veldur einn þá tveir deila og ég ætlast alls ekki til þess að ríkisstjórnin gangi umyrðalaust að ýtrustu kröfum kennara. En ég ætlast til þess að ríkisstjórnin sýni vilja til samkomulags og ég ætlast líka til þess að kennarar sýni sanngirni og samkomulagsvilja. Því miður virðist þetta mál vera í sjálfheldu og það verður að koma því á hreyfingu. Hagsmunir kennara eru mikilvægir, hagsmunir ríkissjóðs eru líka mikilvægir, en hagsmunir 60 þúsund nemenda yfirgnæfa allt annað í þessu máli. Ríkisstjórn og kennarar eru að leika sér með framtíð 60 þúsund nemenda því það eru nemendur sem eru fórnarlömbin í deilunni. Það er framtíð nemenda sem er í húfi. Nú bíða þeir í óvissu. Verður 10. bekkingum gert kleift að ljúka grunnskólaprófi í vor? Verður stúdentsefnum gert kleift að ljúka sínum áfanga í vor eða verða þeir fyrir töfum? Tafir í námi og tilheyrandi vonbrigði geta haft áhrif á alla framtíð nemenda á viðkvæmum aldri. Það má segja það með nokkrum rétti að nemendur séu í nokkurs konar gíslingu hjá ríkisstjórn og kennurum og ríkisstjórnin verður að hafa frumkvæði að lausn þessarar deilu. Deilur leysast ekki með stympingum. Deilur leysast með því að menn séu tilbúnir að velta upp nýjum og nýjum kostum og því miður hefur þessi deila borið of mikinn keim af stympingum og þráa. Ríkisstjórnin hefur líka verið með óþarfa ögranir, tilgangslausar örgranir í garð kennara. Hér hefur hæstv. menntmrh. verið að þráast við að fá lögfest grunnskólafrv. í blóra við kennara. Ríkisstjórnin felur frv. um réttindamál kennara og hleypir hvorki stjórnarandstöðu né kennurum í það. Ég tel að ríkisstjórnin eigi að stinga grunnskólafrv. niður í skúffu og það mundi liðka fyrir samningum. Ríkisstjórnin á að hefja endursamningu á leynifrv. um réttindamál kennara og vinna það í samráði við kennara og stjórnarandstöðu. Og ríkisstjórnin á að bjóða kennurum sæmileg boð um launahækkanir í stíl við það sem um hefur samist á vinnumarkaði og taka síðan upp viðræður um sérkjör kennara með það fyrir augum að leysa deiluna. Nemendur eiga heimtingu á að verkfallinu ljúki sem allra fyrst svo þeir fái lögboðna kennslu. Þetta verkfall hefur staðið of lengi og því verður að ljúka sem allra fyrst. Það hefur þegar valdið fjölda fólks miklum óþægindum og nemendum skaða.

Virðulegi forseti. Á fundi samningsaðila 8. feb. lagði samninganefnd ríkisins fram tillögu um kjarasamning og fleira. Tillagan fól í sér að auk þess að semja um launabreytingar hliðstæðar þeim sem almennt verða á vinnumarkaði geri aðilar samkomulag um sérmál kennara, vinnutíma o.fl. Á fundi samningsaðila 11. feb. gerði samninganefndin nánari grein fyrir tillögum sínum, bæði hvað varðar áhrif á starfsemi skólanna og kjör kennara. Samkvæmt tillögunni er gert ráð fyrir að unnt verði að fjölga dögum í virkt starf nemenda, kennslu, próf o.fl., um allt að 2--12 daga á ári, mismunandi eftir skólastigum og núverandi ástandi. Lenging þessi næðist með því að færa starfsdag í grunnskólanum að hluta til út fyrir kennslutímabilið og nýta að öðru leyti til þessara starfa frídaga nemenda svo sem 1. des., öskudag, þriðjudag eftir páska o.s.frv. Í framhaldsskólanum næðist fjölgun daga með því að afnema núverandi samningsákvæði sem takmarka skólastarf við 34 vikur á ári. Í samræmi við framangreindar breytingar lagði samninganefndin til að viðverudögum kennara fjölgaði um 8--10 daga þar af 5--8 daga utan árlega starfstímans. Meta mætti breytingar þessar til hækkunar á launafjárhæð grunn- og framhaldsskóla um 500 millj. kr. en launakostnaður þess er nú 7 milljarðar kr. SNR, samninganefnd ríkisins, gerði einnig tillögu að breyttu starfsskipulagi og fleira samkvæmt framangreindu sem ég hef minnst á og að það verði bætt með breytingu á grunnlaunum og það gæti verið u.þ.b. 7% að jafnaði. Tillögur þessar voru ræddar við samninganefnd kennara. Mat þeirra var að til þess að komið yrði á breytingum þeim sem SNR miðaði við þyrftu kjarabreytingar kennara að vera langtum meiri en rúmast gæti innan 500 milljónanna. Það var í framhaldi af þessu sem breytt var tilboði ríkisins í framhaldi af fundi ráðherra með forustumönnum kennara. Síðan var reynt, laugardag og sunnudag, 19. og 20. febr., að breyta tilboði ríkisins og koma til móts við hugmyndir kennara og á sunnudaginn síðasta var lögð fram útfærsla á tillögunni og þar með var upphæðin orðin 740 millj. kr. sem hefði verið 10,6% hækkun launaútgjalda umfram það sem gerist á almennum vinnumarkaði en eins og allir vita hefur þegar verið samið þar þannig að það kemur ekki í veg fyrir að hægt sé að semja við kennara. Samninganefnd kennara hafnaði þessum tillögum einnig og mér sýnist nú, virðulegur forseti, að staða málsins sé þessi: Á borði kennarafélaganna liggja nú tillögur að nýjum kjarasamningi sem ganga út frá því að unnt verði að breyta starfsskipulagi skóla í samræmi við eindregnar óskir skólayfirvalda og foreldra. Breytingar þessar mundu fela í sér bætta nýtingu á skólaárinu og tíma nemenda og kennara til hagsbóta fyrir skólastarfið, nemendur og aðstandendur þeirra. Tillögur þessar fela í sér verulegar kjarabætur til kennara umfram það sem samið hefur verið um á vinnumarkaði en eru réttlætanlegar vegna þessara breytinga sem fela í sér aukið vinnuframlag kennara og þær auknu kröfur sem gerðar hafa verið til starfs þeirra á undanförnum árum. Sýnt hefur verið fram á að kjarabreytingar þessar eru meiri en rakið verði beint til aukins vinnutíma kennara. Tillögur þessar mundu fyrst og fremst hækka grunnlaun kennara. Að gerðum þessum breytingum verða launakjör fyllilega sambærileg við launakjör annarra hópa ríkisstarfsmanna í störfum þar sem gerðar eru svipaðar kröfur um menntun. Meðaldagvinnulaun háskólamenntaðra kennara innan BHMR yrðu svipuð eða hærri en meðaldagvinnulaun annarra í bandalaginu og meðaldagvinnulaun félaga í KÍ í eðlilegu samræmi við þau með tilliti til mismunandi krafna um menntun. Tillögur þær sem SFR hefur lagt fram fyrir hönd fjmrh. í nánu samráði við menntmrh. fela í sér verulega aukningu á útgjöldum til skólamála á næstu árum. Þær eru til marks um vilja stjórnvalda til þess að á næstu árum verði varið auknu fé til að bæta skólastarf hér á landi. Við þetta má svo bæta að nýlega var lagt fram á Alþingi í tengslum við kjarasamninga á almennum vinnumarkaði frumvörp um skattamál, verðtryggingamál og fleiri mál, eins og húsnæðismál, sem auðvitað koma kennurum til góða eins og öðrum í þjóðfélaginu. Því miður get ég, virðulegur forseti, ekki sagt hér og nú hvenær samið verður. En ég tel að samninganefnd ríkisins, menntmrh. og sá sem hér stendur höfum gert það sem í okkar valdi stendur til þess að leysa þessa deilu og það er sannarlega von mín að hún leysist sem fyrst enda bitnar þetta ótímabæra verkfall fyrst og fremst á skólabörnum, unglingum og aðstandendum þeirra.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að taka upp þetta mál. Það er ekki seinna vænna að ræða áður en þing fer heim þá grafalvarlegu stöðu sem uppi er í þessari deilu. Það er óhjákvæmilegt að gagnrýna í fyrsta lagi harðlega vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar í sambandi við þetta mál. Hæstv. ríkisstjórn hegðar sér þannig og gengur fram með yfirlýsingum sem ekki er hægt að túlka öðruvísi en þannig að ríkisstjórnin líti í raun svo á að kennarar og út af fyrir sig einnig opinberir starfsmenn hafi ekki sjálfstæðan samningsrétt, það þurfi ekki að ræða við þá um þeirra sérmál, það sé samið annars staðar fyrir þeirra hönd. Auðvitað getur þetta ekki gengið svona. Ríkið, hvorki sem vinnuveitandi né stjórnvald, getur hegðað sér þannig gagnvart fjölmennum stéttum í landinu. Hvað ætlar hæstv. fjmrh. að gera? Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera? Það eru ekki mikil svör að lesa hér upp gömul tilboð sem löngu er búið að hafna. Hvað ætlar hæstv. forsrh. að gera? Hvað segir hæstv. forsrh. um stöðuna? Ætlar hæstv. forsrh. að sitja þegjandi undir þessari umræðu og senda þingið heim við þær aðstæður að 5.000 manna stétt er í verkfalli? Það verður að koma hreyfingu á þetta mál. Það er öllum ljóst að það er í pattstöðu eins og er. Skólarnir á Íslandi verða ekki reknir án kennara. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að ríkisstjórnin átti sig á því. Það þekkja það væntanlega engir betur en kennarar sjálfir hversu viðkvæmt það er að beita verkfallsvopninu við aðstæður eins og þeir búa við. Þannig að ummæli af því tagi sem hér hafa fallið að þeir séu í þessari deilu að misnota sér börn í baráttu sinni eru ekki sæmandi nokkrum manni. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að koma hreyfingu á þetta mál. Einhver verður að stíga skref og það er ríkisstjórnarinnar að gera það núna að stíga nógu stórt skref til að koma aftur hreyfingu á málið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. 1. þm. Norðurl. v. fyrir að hefja þessa umræðu hér. Nú þegar hefur verkfall kennara haft veruleg áhrif í þjóðfélaginu og mun auðvitað hafa miklu meiri áhrif ef það stendur mikið lengur. Það er aðeins búið að standa í eina viku en veruleg áhrif hefur það þó haft. Það hefur ekki aðeins áhrif á skólastarf og nemendur heldur hefur það mjög víðtæk áhrif út um allt þjóðfélagið og ríkisstjórninni virðist vera alveg sama. Það var ekki hægt að heyra annað í máli hæstv. fjmrh. áðan en að honum væri nákvæmlega sama líka. Hann las upp tilboð sem við erum löngu búin að heyra og það virðist bara eiga að koma með það enn þá einu sinni. Síðan hjakka þeir hérna áfram með grunnskólafrv. sem er ekkert annað en að hella olíu á eld. Það er því alveg með ólíkindum hvernig ríkisstjórnin hefur hagað sér í þessu máli og alveg furðulegt ef hún ætlar sér að halda áfram með þessum hætti. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni á því í hvers konar hnút þetta verkfall er komið. Það hlýtur að vera þeirra skylda gagnvart fólkinu í landinu, gagnvart nemendum og foreldrum að gera eitthvað raunhæft í málinu þannig að þetta mál leysist hið fyrsta.

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að ræða hér í stuttri utandagskrárumræðu þá alvarlegu launadeilu sem stendur yfir og það verkfall sem þjóðin stendur frammi fyrir þessa dagana. Það er svo að þetta verkfall snertir hvert einasta heimili í landinu með einum eða öðrum hætti. Það bætir okkur hins vegar ekki og lægir ekki þær deilur sem hér eru að snúa málinu upp í pólitískar deilur eins og hv. síðasti ræðumaður gerði. Hv. þm. Páll Pétursson hóf þessa umræðu og talaði af sanngirni að mínu mati. Hann bað deiluaðila að stíga skref í þá veru að samningar mættu nást. Á því er mikil þörf. Í morgun kom lítið barn og gekk að hæstv. félmrh. á götu fyrir utan þinghúsið og sagði: Ráðherra, þessa deilu verður að setja niður, það verður að leysa verkfallið. Ég vona að þessi litla stúlka gangi einnig til kennara og forustumanna þeirra og biðji um að þessi deila verði sett niður. Vegna þess að það þarf tvo til og við eigum öll, hvert fyrir sig, að leggjast á sveif til að þessi deila leysist. Við þurfum ekki endilega að blanda umræðum um grunnskólafrv. þar inn í. En það er hægt að ná sáttum í þessari deilu og það verða allir að leggjast á eitt með það.

Hæstv. forseti. Ég tel að hv. þm. Páll Pétursson hafi hafið þessa umræðu af mikilli gætni og sanngirni sem ekki er auðvelt í stöðu eins og þessari á síðasta degi þings þegar viðkvæm deila stendur yfir við fjölmenn samtök. Ég deili öllum þeim áhyggjum sem hv. þm. hafði vegna velferðar þeirra sem eiga að njóta þeirrar þjónustu sem kennarar veita í skólum landsins. Ég hef áður nefnt það að ég óttaðist að ef málið félli í verkfallsfarveg þá yrði það ekki til þess fallið að flýta fyrir lausn deilunnar. Reyndar mun það nú vera svo að ekki sé hægt að nefna nein eða a.m.k. fá dæmi um það að verkfall hafi flýtt fyrir lausn deilna og því miður er það einnig svo að á 20--30 ára bili er mjög erfitt að finna dæmi þess að verkfall hafi í raun bætt kjör ef tekinn er saman ávinningur kjarabaráttunnar og kostnaður við verkfallið. Allt er þetta afskaplega erfitt. Það er afar erfitt að finna dæmi þessa. Ég yrði mjög þakklátur ef þeir þingmenn sem fussa úti í sal með tilþrifum gætu bent á slík dæmi en þau eru ekki fyrir hendi. Ég fullyrði það að ríkisvaldið mun gera allt sem í þess valdi stendur til að leysa þessi dæmi. Ég veit að við eigum kannski ekki létt með að fá ráð frá þingmönnum Alþb. sem hér sitja í salnum og hafa áhuga á málinu. Þeir hafa að vísu drjúga reynslu frá 1989 um hvernig eigi að umgangast kennara en ég á ekki von á því að við munum fara eftir þeirra tillögum í þeim efnum. Þar var ekki um mjög farsæla lausn mála kennaranna að ræða. En ég vil þó undirstrika að þó að ríkisvaldið vilji teygja sig eins langt og það mögulega getur þá getur ríkisvaldið ekki leyft sér að teygja sig með þeim hætti að það raski almennri stöðu á launamarkaði. Það hygg ég að enginn þingmaður sem vill láta taka sig alvarlega geri kröfu um.

Herra forseti. Ég efa að það dugi að skamma kommúnistana eina í þessum efnum til lausnar á þessu máli. Morgunblaðið birti í leiðara í vetur þær upplýsingar að sennilega væri það mestu mistök sem nokkur stjórnmálamaður hefði gert á þessari öld þegar Winston Churchill sendi herflota inn Dardanellasundið. Næst á eftir var Matthías Á. Mathiesen tekinn fyrir. Það var nú ekki tekið fram hvort hann væri næstmesti stjórnmálamaður aldarinnar en þau mistök að láta opinbera starfsmenn hafa verkfallsrétt voru sett sem mikið áhyggjuefni og við hliðina á því tiltæki að senda herskipaflotann inn Dardanellasundið. Ég sé að hæstv. forsrh. kinkar kolli og kannast vel við þennan leiðara. Nú er það svo að þar kom hvergi fram hvernig ætti að leysa þetta mál en mér finnst að það þurfi að endurskoða eitt og annað í verkfallsrétti opinberra starfsmanna og verkfallsrétti almennt. Við þurfum að fara yfir okkar vinnulöggjöf og ég ætla að segja það að þetta minnir mig dálítið á það þegar ég las bókina Jón miðskipsmaður í gamla daga og Jón var skoraður á hólm. Hann átti tryggan þjón sem neitaði því alfarið að Jón mundi berjast og niðurstaðan varð sú að einvígið varð þríhyrnt. Svo var dregið um hver átti að skjóta á hvern og Jón átti að skjóta á þjóninn. Hér höfum við komið upp kerfi þar sem kennarar stöðva það vissulega að börnin fái kennslu, síðan er leiðangur sendur í fjmrn. til að herja á fjmrh. og svo eru mestu hugsuðir Sjálfstfl. sendir í sjónvarpsþátt til að skjóta á formann kennarasambandsins og bera það á hann að hann sé að níðast á litlu börnunum. Ég held að þetta verði ekki leyst með þessum hætti. Ég tek undir þau ummæli sem hv. þm. Páll Pétursson viðhafði í upphafi þessarar umræðu.

Virðulegur forseti. Skólarnir í landinu, grunnskólinn, er einhver stærsta stofnun og sennilega fjölmennasta þegar nemendur eru meðtaldir í öllu landinu og það skiptir miklu fyrir framtíð þjóðarinnar og framtíð okkar barna að starfsemi þar geti farið fram með reglubundnum og góðum hætti. Hluti af því er að búa því fólki sem vinnur á þessum stað þannig kjör og umhverfi að það geti rækt störf sín þokkalega og finni að það njóti sæmilegrar sanngirni frá vinnuveitanda sínum. Ég held að það hafi verið um langa hríð svo að kennarastéttin í landinu, jafnt í grunnskólum sem í framhaldsskólum, hafi ekki notið þeirra réttinda í samskiptum við vinnuveitandann sem skyldi. Ég held að börnin okkar eigi það inni hjá stjórnvöldum í landinu að þau ráði bót á þessu. Það verkfall sem nú stendur yfir er auðvitað hneisa, að það skuli hafa verið látið skella á, að það skyldi ekki vera leyst áður en til þess kom. Verkfallsrétturinn og umbúnaðurinn um hann að því er varðar kennarastéttina er meingallaður og það bitnar á samtökum kennara. Það frv. sem hér hefur verið til umræðu daga og nætur um hríð á Alþingi Íslendinga er ekki þannig í stakk búið að það sé líklegt til þess að leiða til lausnar á þessu máli. Það er því hluti af lausn þessa máls að hæstv. menntmrh. og ríkisstjórnin öll sjái að sér í þessum efnum. Það er ekki réttmætt að setja kennara undir lög þar sem óljóst er í mörgum grundvallaratriðum hvernig að þeim verði búið í framhaldinu. Ríkisstjórnin ber ábyrgðina, við þingmenn hljótum að knýja á um það að þingið verði ekki sent heim með þetta mál í þeirri kyrrstöðu og við þær aðstæður sem nú ríkja í skólum landsins.

Virðulegi forseti. Það er þannig að í hvert skipti sem stétt sem hefur umönnun eða eftirlit með öðrum þegnum samfélagsins, einkum og sér í lagi þeim sem eru yngri eða minna mega sín á einhvern hátt, neyðist til að fara í verkfall þá brennur það alltaf fyrst og fremst á þeim sem eiga að njóta þjónustunnar. Þetta er staðreynd sem við rekum okkur alltaf á og er sorgleg og þýðir þar af leiðandi að það brennur á öllum þeim sem að samningamálum koma að leysa málin alltaf sem fyrst og til heilla þeim sem eiga að fá úrlausn sinna mála, þ.e. þeirra sem eru í það og það sinnið að sækja rétt sinn. Þegar kennarar fara í verkfall er það láglaunastétt sem fer í verkfall. Þetta er láglaunastétt vegna þess að hún hefur alltaf haft viss gylliboð um framtíð sína. Hún á að eiga örugga vinnu og örugga elli. En núna stendur kennarastéttin frammi fyrir því að sennilega er hvorugt öruggt meðan grunnskólamálin eru á svo öryggislausum og óefndum grunni sem hann er í dag. Þess vegna standa málin afskaplega tæpt. Við erum að fara heim og við getum ekki farið heim, við verðum að vera hérna þangað til búið er að leysa þetta mál. Við getum ekki farið. Þegar ég hætti sem kennari á vegum ríkisins þá fluttist ég til Reykjavíkurborgar og ég þekki þetta mál þar af leiðandi vel. Ég fékk að vita að ég gæti ekki flutt lífeyrissjóðinn minn með mér, ég yrði að eiga hann inni. Nú stend ég t.d. og spyr: Hvað verður um minn lífeyrissjóðsrétt? Og allir standa og spyrja um það sama: Hvað verður um okkar framtíð? Hvaða rétt eigum við núna? Það verður að leysast, hæstv. ríkisstjórn, áður en þessi sólarhringur er runninn.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið hjá hv. öðrum þingmönnum sem hafa talað þá er þetta algjörlega óviðunandi ástand sem við búum nú við. Það er ekki heldur ásættanlegt að hæstv. ríkisstjórn hrósi sér af því að það sé vinnufriður í landinu meðan verkfall er með þeim afleiðingum sem verkfall kennara hefur fyrir bæði nemendur og fjölskyldur, fjölmargar barnafjölskyldur í landinu, meðan það ástand ríkir. Því miður er það svo og kannski oftast í vinnudeilum að þær bitna á þriðja aðila, nú á nemendum og heimilum, stundum á sjúklingum eða einhverjum enn öðrum. En ég tel að ríkisstjórnin verði að sýna meira frumkvæði í þessu máli og beita öðrum vinnubrögðum og ég harma yfirlýsingu hæstv. fjmrh. áðan, ef hún er altæk, um að hann ásamt hæstv. menntmrh. og samninganefnd ríkisins hefðu gert það sem í þeirra valdi stæði til þess að leysa þessa deilu. Þá er því miður ekki von á góðu ef svo er. Ég held að það verði að koma til meira frumkvæði. Ég tel með ólíkindum að eyða tíma Alþingis dögum saman í það að ræða þetta grunnskólafrv. sem hefur vissulega gert kjaradeiluna erfiðari. Hvað rök sem eru fyrir því í sjálfu sér þá er það staðreynd að grunnskólafrv. sætir andstöðu meðal samtaka kennara og þá herðir það auðvitað á deilunni. Réttindamálin eru í óvissu vegna þeirrar verkaskiptingar sem fram undan er milli ríkis og sveitarfélaga og þann pakka verður að opna. Það verður að ræða það mál tengt þessum kjarasamningum ef við eigum að ná lausn. Þjóðarsátt í kjaramálum hefur verið afar mikilvæg og hún hefur stuðlað að stöðugleika í þjóðfélaginu en þjóðarsátt á einum tíma getur ekki gilt til eilífðar og hún getur ekki heldur komið í veg fyrir það að tekið sé á leiðréttingum í kjaramálum og að réttindamál einstakra stétta séu tekin til endurskoðunar. Ríkisstjórnin verður því að sýna frumkvæði í þessu sambandi en kennarasamtökin verða auðvitað einnig að leggja sig fram um að ná lendingu í þessu erfiða og viðkvæma deilumáli sem svo brýnt er að leysa án tafar.

Hæstv. forseti. Um leið og ég þakka hv. 1. þm. Norðurl. v. fyrir að taka upp þessa umræðu vil ég mótmæla orðum hans um það að kennarar séu að leika sér með framtíð 60.000 nemenda. Það er fyrst og fremst óábyrg afstaða stærsta atvinnurekandans í landinu, ríkisvaldsins, sem hefur skapað þessa deilu. Fjmrh. hefur lýst því yfir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að það sé ekki til nein launastefna hjá hæstv. ríkisstjórn og það eigi að bíða eftir niðurstöðum á markaðinum áður en menn setjast niður við samningaborðið. Þetta leyfir stærsti atvinnurekandinn í landinu sér að hafa sem afstöðu til launamála og kjaramála hjá kennurum og öðrum opinberum starfsmönnum sjálfsagt líka. Í staðinn fyrir að beita sér fyrir þríhliða viðræðum vegna þeirra framtíðaráforma að færa grunnskólann yfir á sveitarfélögin þar sem yrði tekið á þessum vandamálum sem liggja á bak við það að ekki er hægt að leysa þessa kjaradeilu þá hjakka menn hér á ónýtu grunnskólafrv. sem allir vita að búið er að setja ákvæði inn í sem þýða að frv. kemur ekki til framkvæmda fyrr en á miðju næsta ári og menn geta ekki viðurkennt að það þurfi að breyta um stefnu, draga þetta frv. til baka, ná samningi við kennara um kaup og kjör sem vísar á framhaldsviðræður þar sem menn taka á þessum framtíðarvandamálum. Hér er haldið áfram og öllu hleypt í uppnám, enginn veit hvernig þetta endar, af einhverjum misskildum metnaði hæstv. menntmrh. sem virðist núna vera eina ástæðan fyrir því að menn geta ekki farið í annan farveg með þetta mál. Það getur ekki verið um neinn varanlegan samning við kennara að ræða við þessar aðstæður. Það eru alveg hreinar línur. Það hlýtur að þurfa að semja um þau mál sem snúa að þeim atvinnurekanda sem á að taka við ef sú stefna sem menn hafa lýst yfir að eigi að taka við með því að skólar færist yfir á sveitarfélögin verður ofan á.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég hafði að vísu vonast eftir því að meira kæmi fram sem til nýlundu mætti telja hjá hæstv. fjmrh. Hann rakti tilboð ríkisins, við þekkjum þau. Það þýðir ekkert að vera að stympast með tilboð sem búið er að neita. Þá þarf að sýna hugkvæmni og gera nýtt tilboð. Það liggur fyrir að þessar 740 millj. í því formi sem þær voru boðnar duga ekki til, þá verður að fitja einhvers staðar annars staðar upp. Það þýðir ekkert að vera að eyða tímanum í þá hluti sem menn átta sig á að ganga ekki upp. Ég tel að hæstv. forsrh. verði að höggva á þennan hnút. Honum ber að lýsa því yfir að grunnskólafrv. sé fryst í bili, bjóða kennurum til alvarlegra viðræðna um frv. um réttindamál kennara og reyna að koma samkomulagi á. Dagar ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar eru senn taldir. Að vísu ef marka má skoðanakannanir er hætta á því að núv. stjórnarflokkar missi ekki meiri hluta sinn í næstu kosningum og guð hjálpi okkur þá. En það er ekki sómasamlegt fyrir hæstv. forsrh. að fara úr Stjórnarráðinu og ganga til kosninga með allt í öngþveiti og þess vegna tel ég að það sé skylda hans sem höfuðs ríkisstjórnarinnar að beita sér fyrir lausn málsins. Ég er ekki að biðja hæstv. forsrh. um að fara að gefa út einhverja ábyrgðarlausa kosningavíxla, þá yrði hans skömm lengi uppi, heldur að sýna ráðsnilld og leysa málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu í dag. Ég vil fyrst láta það koma fram að það hefur aldrei verið sagt að samningar við opinbera starfsmenn ættu að bíða eftir samningum almenna vinnumarkaðarins. Það hefur hins vegar verið sagt að inn í slíkan samning yrði þá að taka þær hækkanir sem kæmu á almenna vinnumarkaðnum, það væri ekki hægt að semja um það fyrir fram. Það er dálítið annar handleggur. Ég ætla ekki að fjalla um verkfallsréttinn, en það er vissulega umhugsunarefni þegar hann varð til á sínum þá bitnaði hann á vinnuveitendunum fjárhagslega en í þessu tilviki bitnar hann fyrst og fremst á þriðja aðila. Ég vil einnig að það komi hér fram að ég ræddi ítarlega við forustumenn kennara um fyrirhugað verkfall 5. jan. Þá voru aðeins tveir, þrír dagar liðnir inn á laust samningstímabil og verkfall hafði verið undirbúið frá því á haustmánuðum. Ég benti þeim á hversu hættulegt þetta gæti verið enda hefur það komið í ljós og ég bendi á að það er eina stéttin sem hefur efnt til verkfalla af hálfu opinberra starfsmanna á nýju lausu tímabili. Það vekur athygli hér í dag hverjir tóku þátt í þessum umræðum. Það voru hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Guðmundur Bjarnason, ráðherrar í síðustu ríkisstjórn, en þeir þögðu hv. þm. Svavar Gestsson og Ólafur Ragnar Grímsson. Kannski vegna þess að þeir gerðu á sínum tíma tímamótasamning eftir verkfallið 1989 við HÍK og beittu bráðabirgðalögum síðar til þess að taka þennan samning til baka. Þess vegna þegja þeir hér í dag. Ég held, virðulegi forseti, að við leysum þetta mál ekki hér. Við leysum það væntanlega með almennum kauphækkunum eins og aðrir hafa fengið í þjóðfélaginu og til viðbótar þurfum við að breyta vinnutímanum og ná þannig fram þeirri leiðréttingu sem við öll keppumst að með því að bæta um leið skólastarfið í landinu. Ég vænti þess að á næstu dögum geti samningsaðilar unnið að því báðir að leysa þessa viðkvæmu deilu.

Hæstv. forseti. Ég óskaði eftir fresti á afgreiðslu þessa máls í gærkvöldi til þess að ég gæti skoðað það ögn betur því af nógu var að taka í gær. Ég hef nú gert það og rætt við nokkra forustumenn íslenskra sjómanna sem telja að óhætt sé að hleypa þessu máli í gegn. Ég er hins vegar jafnóánægð með það og ég var fyrir ýmsar sakir. Ég tel að hér sé allt miðað við að mönnunarnefnd eigi að tryggja lágmarksmönnun, lágmarksöryggi og annað slíkt. Með því sem verið hefur að gerast með íslenska kaupskipaflotann, þ.e. það eru örfáir aðilar sem ráða honum eingöngu, ég treysti því fólki ekki til þess að tryggja öryggi og velferð íslenskra sjómanna en úr því að forustumenn sjómannasamtakanna hafa ekki miklar áhyggjur af þróun þeirra mála, þá ætti ég kannski ekki að hafa það þannig að ég hef tekið þá ákvörðun um að sitja hjá við afgreiðslu þessa máls, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Í því máli sem hér er til umræðu þykir mér rétt að geta nokkurra atriða sem varða þetta frv. svo og fara aðeins inn á þær umræður sem urðu hér í gærkvöldi. Í fyrsta lagi er þess að geta að þegar þetta frv. var samið og samgrh. kallaði aðila til þess, þá tók því miður enginn fulltrúi undirmanna samtakanna þátt í undirbúningsvinnu við frv. Þar voru tvö ákvæði einkum sem menn höfðu athugasemdir við. Annað var 6. gr. frv. sem gekk út á það að hásetar ættu að vinna jafnt í vél sem á þilfari og þegar hefðu öðlast þá pappíra sem gert er ráð fyrir samkvæmt alþjóðastöðlum og alþjóðasamþykktum um öryggi og vinnutilhögun áhafna á kaupskipum, þá er gert ráð fyrir því að þeir fengju pappíra sem titluðu þá vélaverði. Þá skarast verulega kjarasamningsákvæði annars vegar vélstjóra og hins vegar Sjómannafélags Reykjavíkur. Þessir aðilar væru þá orðnir félagsmenn vélstjórafélagsins sem unnu bæði á dekki og í vél. Þarna var því ákvæði komið inn í með sérkennilegum hætti. Sem betur fer var það tekið út. Í annan stað var síðan bætt við 1. gr. afar mikilsverðu nauðsynjamáli, þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Lög þessi skulu á engan hátt skerða ákvæði kjarasamninga eða önnur samningsbundin réttindi þeirra er lög þessi taka til.`` Þegar íslensk skip og erlend koma hér í höfn og íslensk í erlenda höfn þá er búið að ganga frá ákvæðum Alþjóðasiglingamálastofnunar og samþykktum frá 1987 þess efnis að siglingamálastofnanir viðkomandi landa hafi rétt til að fara um borð í skipin vegna eftirlitsþáttar, fylgjast með öryggisbúnaði skipsins, svo og einnig til að athuga hvort þeir aðilar sem bera ábyrgð á siglingu skipsins hafi tilskilda pappíra. Og hvers vegna skyldi þetta vera orðið? Það er vegna þess að það hefur gerst víða í Austurlöndum að aðilar hafa getað keypt sér réttindapappíra. Þeir hafa getað keypt sér pappíra sem stýrimenn eða vélstjórar og þar af leiðandi hefur oft mátt rekja ýmis alvarleg slys á olíuskipum og skipum sem hafa verið að flytja ýmsan hættulegan varning til þess að menn hafa ekki kunnað að sigla skipi og því hefur farið sem fór. Þess vegna er þetta hafnareftirlit með réttindum manna og búnaði skipa tekið upp sem er mikið nauðsynjamál. Hins vegar er ástæðan fyrir því að mjög liggur á að taka þetta frv. til afgreiðslu sú að nú er sífellt farið að þrengja meira að og gera meiri kröfur um að þessir pappírar séu til staðar hjá íslenskum áhöfnum kaupskipa eins og öðrum og því er þetta mjög brýnt mál. Ég tel að með þeim tveim breytingum sem gerðar hafa verið á frv. sé það mjög ásættanlegt. Það sem ég vildi svo aðeins koma inn á, virðulegi forseti, eru hin almennu störf þingsins og umræður einstakra þingmanna. Í gærkvöldi fékk ég heimild til þess af sérstökum ástæðum að fara af fundi og ég vildi spyrja forseta hvort það sé mjög algengt, eðlilegt og venjulegt að einstakir þingmenn komi í ræðustól og geri athugasemdir við það þó að þingmaður sé ekki til staðar eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir gerði í gærkvöldi. Hún sagði, með leyfi forseta: ,,Ég held að þetta mál þurfi einfaldlega miklu betri skoðun.`` --- Þ.e. þetta mál um áhafnir íslenskra kaupskipa. --- ,,Og það er ekki af tilefnislausu að samtök sjómanna eru óróleg út af þessu frv. ef að lögum verður.`` Það er ekki rétt. Það var aðeins Sjómannafélag Reykjavíkur sem gerði athugasemdir við það. Hin samtök sjómanna voru ekkert óróleg vegna þess að það voru þau sem sömdu þetta frv. En síðan heldur hv. þm. áfram: ,,Ég hlýt enn einu sinni þegar málefni sjómanna ber á góma hér að auglýsa eftir þeim manni sem á þingi situr vegna þess að hann hefur verið í forustu fyrir sjómannasamtökum, hv. 16. þm. Reykv., Guðmundi Hallvarðssyni. Hvar er hann í hvert einasta skipti sem málefni sjómanna eru á dagskrá á hinu háa Alþingi?`` Forseti. Er algengt að þingmenn tali svo þó að þeir sem ekki eru í salnum, að þingmaður úr ræðustól skuli hafa slíkt hátterni og slíkan talanda sem þennan? Það er mér gersamlega óskiljanlegt og þó ekki því að þetta er ekki í fyrsta skiptið. Þetta er nákvæmlega eins og þegar stýrimaðurinn bókaði í dagbókina að skipstjórinn væri fullur í dag. Skipstjórin bókaði þá hæsta dag að það væri merkilegt að stýrimaðurinn væri edrú þennan daginn. En þetta eru slík vinnubrögð, það er svo óþolandi hvernig þessi hv. þm. talar úr ræðustól að ég er hissa á því að forseti skyldi ekki hafa sett ofan í við þennan þingmann hvernig hann talar. Síðan heldur þingmaðurinn áfram: ,,Sjómenn hafa ekki átt marga málsvara í þessari virðulegu stofnun og það er alveg lágmark að þeir sem hingað hafa verið kjörnir vegna stöðu sinnar í samtökum sjómanna hirði um að fylgjast með afgreiðslu þeirra mála.`` Ég vildi í allri vinsemd, ég vil taka það fram, hæstv. forseti, að ég hef í dag gert það sem ég hef getað til að greiða fyrir hverju þingmáli á fætur öðru. Það gerði hún líka vegna þess að hún greiddi atkvæði líka með frv. og þeim breytingum sem gerðar voru á því, en kemur síðan upp í 3. umr. og fer þá að efast. Það er svo sem ekkert um það að segja, en það sem hér var sagt í minn garð er skítlegt.

Hæstv. forseti. Hvað ætli það hafi oft komið fyrir að hv. þingmenn hafi verið minntir á það að þeir hafa þingskyldur. Þingmenn skulu sækja fundi þingsins og það kemur ekki mál við mig þó að hv. þm. hafi fengið leyfi ef það leyfi var ekki kynnt í þinginu. Þess var aldrei getið að hv. 16. þm. Reykv. væri ekki viðstaddur vegna þess að hann hefði leyfi. Það er hins vegar ósköp eðlilegt að hv. þm. móðgist þegar minnt er á þetta því að þetta er ekki í fyrsta skipti, hæstv. forseti, þegar málefni sjómanna hafa verið hér á dagskrá að hv. 16. þm. Reykv. hefur verið víðs fjarri og það er mjög bagalegt vegna þess að það eru ekki margir sem þekkja vel málefni sjómanna. Hins vegar vil ég aðeins segja þetta, þennan síðasta dag sitjandi þings: Tvisvar eða þrisvar í gær var minnt á það að þingmenn væru fjarverandi. En að þingmaður af kvenkyni skuli voga sér að minna á að karlmaður sem situr á þingi sé ekki á þingi, það er móðgun. Ég man ekki betur en það hafi verið kvartað yfir fjarveru ótal þingmanna í gær, en það voru þingmenn af karlkyni sem sögðu það. Ég tek þetta ekki nærri mér. Hins vegar er það alkunna, að hvað eftir annað höfum við átt í deilum, hv. 16. þm. Reykv. og ég, og ef tími gæfist til væri gaman að lesa úr þingtíðindum vitleysurnar sem hv. þm. fór með í sambandi við umræðurnar sem fram fóru um skip íslenska kaupskipaflotans sem sigla undir hentifána. Það voru ekki liðnir sex mánuðir frá þeirri umræðu þegar hv. þm. þurfti að éta það allt ofan í sig á þingi Farmanna- og fiskimannasambandsins.

Hvað þurfti ég að éta ofan í mig?

Þau ósannindi sem hv. þm. fór með. En hér gefst ekki tími til að fara ofan í það. En ég vil bara segja þetta: Annað eins hefur verið sagt í þingræðu og það að það væri bagalegt að ákveðinn hv. þm. sæti ekki þá þingfundi sem hann á að sitja.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem síðasti ræðumaður kom hér inn á. Það er þingleg skylda. En það vill bara svo til að í umræðunni um breytingu á 1. gr. frv. um áhafnir á kaupskipum, í atkvæðagreiðslunni, er þessi þingmaður ekki til staðar, hann greiðir ekki atkvæði, hann er fjarverandi 

Ekki ávarpa í persónu.

Virðulegi þingmaður. Þú segir hér, ég ætla að endurtaka það.

Það er búið að biðja þingmanninn vera ekki alltaf að ávarpa í 2. persónu.

,,Ég hlýt nú enn einu sinni þegar málefni sjómanna ber á góma að auglýsa eftir þeim manni sem á þingi situr . . . `` Ég kalla eftir því hvort það séu hin venjulegu vinnubrögð alþingismanna að haga sér svona eins og hér hefur sést á prenti og ég held, hv. þm. Guðrún Helgadóttir, að þú ættir að óska eftir því að þetta verði afmáð út úr þingtíðinum.

Ekki ávarpa í 2. persónu.

Forseti biður hv. þingmenn að reyna að halda ró sinni á þessum síðasta þingdegi. Af því að því var beint til forseta hvort þetta væri venjulegt, þá er það það eina sem forseti getur sagt að það er það ekki. Það er ekki venjulegt að vera með svona upplýsingar úr ræðustóli, en það er að sjálfsögðu á ábyrgð viðkomandi þingmanns og það verður hver og einn þingmaður að meta það við sig hvað honum þykir smekklegt í þeim efnum eða ekki. Hv. 14. þm. Reykv. óskar að bera af sér sakir og gerir hún það með því að byrja á því að segja hvaða sakir það eru sem hún vill bera af sér.

Hæstv. forseti. Ég ætla að bera af mér þær sakir sem forseti ber mig hér. Það vill svo til að ég var sjálf forseti þessa þings í þrjú ár og ég sá aldrei ástæðu til að gera við það athugasemd þó að hv. þm. kvörtuðu yfir því að formenn nefnda sætu ekki umræður um þá málaflokka sem þeir áttu að fjalla um. Þetta kom fyrir hvað eftir annað. Þetta kom fyrir margsinnis í gær og ég lýsi furðu minni yfir þeim orðum hæstv. forseta að það sé eitthvað óvenjulegt að yfir slíku sé kvartað. Það er bara þvert á móti alvanalegt.

Hæstv. forseti. Vegna þessarar snörpu umræðu sem hv. tveir þm. Reykv. hafa átt þá vil ég segja vegna þess sem kom fram í garð hv. 16. þm. Reykv. að ég sem á sæti í hv. samgn. fylgdist mjög vel með því hversu grannt hv. 16. þm. Reykv. Guðmundur Hallvarðsson fylgdist með því máli sem hér er til umfjöllunar og reyndi með ýmsum hætti að leggja sig fram um það að ásættanleg lausn fengist á þessu mikilvæga máli fyrir íslensku sjómannastéttina. Þess vegna finnst mér það í fyllsta máta óeðlilegt að hv. 16. þm. Reykv. Guðmundur Hallvarðsson sé gerður eitthvað tortryggilegur í þessari umræðu. Þetta vildi ég að kæmi hér fram. Að öðru leyti lýsi ég stuðningi við það frv. sem hér er til umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti umhvn. á þskj. 856 og breytingartillögum þskj. 857 við frv. til laga um vernd Breiðafjarðar. Nefndin fékk þetta frv. til umfjöllunar í lok nóvember og hef fjallað um það síðan, aðallega núna síðustu daga þingsins þar sem nefndin var upptekin við ýmis önnur störf og átti ekki mikinn tíma til að sinna þessu fyrr en núna síðustu tvær vikur. Nefndin leggur til nokkrar breytingar við frv. og er gerð grein fyrir þeim á þskj. 856. Í því þskj. er einnig gerð grein fyrir þeim sem komu til fundar við nefndina og þeir sem fengu frv. til umsagnar og leggur nefndin til að frv. verði samþykkt með breytingartillögum. Breytingartillögurnar eru nokkrar. Sumar eru eingöngu orðalagsbreytingar til þess að gera ákvæðin skýrari, en við 2. gr. er efnisleg breytingartillaga þar sem við leggjum til að svæðið sem verndað er við Breiðafjörð verði stækkað örlítið. Við leggjum til greinin orðist svo, með leyfi forseta: ,,Ákvæði laganna taki til allra eyja, hólma og skerja á Breiðafirði ásamt grunnsævi, fjörum og strandlónum í innfjörðum og innri hluta fjarðarins sem markast af línu dreginni frá Ytranesi á Barðaströnd við fjörðinn norðanverðan í Hagadrápssker um Oddbjarnarsker, Stagley og Höskuldsey í Vallabjarg að sunnanverðu.`` Þetta er örlítil stækkun til vesturs bæði að norðanverðu og sunnanverðu við fjörðinn. Með þessu móti koma inn að norðanverðu tvö sjávarlón, Hagavaðall og Haukabergsvaðall og að sunnanverðu Tunguós við Mávahlíð og Hálsvaðall sem einnig munu þá teljast til svæðisins. Einnig mun Kaldrani teljast til svæðisins, sem þegar er á náttúruminjaskrá. Nefndin kannaði tillögu sem barst frá Náttúruverndarráði og eftir nokkra athugun og umræður við staðkunnuga menn féllst nefndin á að leggja til að þetta svæði yrði stækkað með þessum hætti. Í 4. gr. er lögð til breyting að því er varðar fjölda manna í Breiðafjarðarnefnd. Gert er ráð fyrir í greininni að sex menn séu í nefndinni sem er ráðherra til ráðgjafar um málefni er lúta að framkvæmd laganna en við leggjum til að það verði fjölgað í nefndinni um einn og að fulltrúi Vestur-Barðastrandarsýslu bætist þar við en það hafði ekki verið gert ráð fyrir því samkvæmt frv. Okkur þykir eðlilegt að fulltrúi Vestur-Barðastrandarsýslu eigi einnig aðild að nefndinni, ekki síst eftir að búið er að stækka svæðið enn þá lengra inn í þá sýslu. Einnig leggjum við til að Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur á Vestfjörðum og Vesturlandi, sem munu væntanlega koma þó síðar verði, tilnefni sameiginlega einn aðila í stjórn í staðinn fyrir að reiknað var með að Náttúrufræðistofnun Íslands tilnefndi einn í stjórn. Sameiginlega munu þannig þessir þrír aðilar tilnefna saman einn aðila, en eins og þingmenn vita er eingöngu búið að stofna náttúrustofur á Vestfjörðum en ekki á Vesturlandi þannig að til að byrja með verða það Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofa á Vestfjörðum sem tilnefna sameiginlega einn mann í þessa stjórn. Síðan leggjum við til að brott falli úr 4. gr. reglugerðarheimild og það verði ein reglugerðarheimild í lögunum í 5. gr. Þetta er ekki efnislegt heldur eingöngu orðalag og til að gera ákvæðin gleggri. Við leggjum einnig til að í stað orðsins ,,vörsluáætlun`` í frv. komi: verndaráætlun, sem einnig er orðalagsbreyting en skýrara og betra orð að því er við teljum. Aðrar breytingar sem við gerum tillögu um að því er 5. og 6. gr. varða eru orðalagsbreytingar, en efnisbreyting er síðan í 7. gr. Eins og fram kemur í frv. er gert ráð fyrir að heimilt verði að starfrækja náttúrurannsóknastöð með ríkisaðild á Breiðafirði. Þarna var gert ráð fyrir sérstakri heimild sem ekki féll að því skipulagi sem nú þegar er til staðar í landinu að því er varðar náttúrurannsóknir samkvæmt lögum um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur, nr. 60/1992. Við teljum miklu eðlilegra að þetta falli inn í það kerfi sem fyrir er og leggjum þess vegna til að 7. gr. orðist eins og segir í 7. lið á þskj. 857, með leyfi forseta: ,,Með rannsóknum á vegum Náttúrufræðistofnunar Íslands, náttúrustofu Vestfjarða og náttúrustofu á Vesturlandi, sbr. lög nr. 60/1992, skal markvisst unnið að því að auka þekkingu á náttúru Breiðafjarðarsvæðisins til að tryggja sem best verndun þess. Breiðafjarðarnefnd skal í samráði við þessa aðila láta gera áætlun um æskilegar rannsóknir á svæðinu og endurskoða hana reglulega. Ráðherra getur með reglugerð heimilað framangreindum stofnunum að standa sameiginlega að starfrækslu náttúrurannsóknastöðvar á svæðinu á grundvelli laga nr. 60/1992. Rannsóknastöðin getur leitað eftir fjárstuðningi innlendra og erlendra aðila við starfsemi sína og einstök verkefni.`` Ég get skýrt frá því hér að hæstv. umhvrh. hefur upplýst nefndina um að það sé mikill áhugi fyrir rannsóknum á þessu svæði og hafa m.a. komið um það fyrirspurnir frá erlendum rannsóknastöðum að fá aðstöðu til þess að rannsaka þetta svæði þannig að það má jafnvel búast við því að þarna geti farið fram miklar rannsóknir í framtíðinni ef vel tekst til. Við umfjöllun nefndarinnar vöknuðu ýmsar spurningar um stjórnsýsluskil milli umhvrn. og annarra ráðuneyta, svo sem sjútvrn., landbrn. og samgrn. Nefndin tekur fram að með frv. er ekki verið að leggja til breytingar á lögboðinni umsýslu einstakra ráðuneyta. Nefndin telur að framkvæmd á grundvelli frv. velti á því að vel takist til um gerð verndaráætlunar sem gert er ráð fyrir og er grunnurinn að þessum lögum, eins og kveðið er á um í 4. gr. frv. Umhvn. leggur áherslu á að sem fyrst verði hafin vinna við gerð slíkrar áætlunar þannig að taka megi tillit til hennar við skipulagsvinnu í framtíðinni. Í því sambandi vill nefndin benda á að æskilegt er að hafist verði handa við gerð svæðaskipulags fyrir Breiðafjörð og aðliggjandi byggðir. Undir nefndarálit umhvn. skrifa allir níu nefndarmenn umhvn. Ég legg til að þetta frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem umhvn. leggur til á þskj. 857.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með það að þetta mál er komið til afgreiðslu á Alþingi. Hér er um að ræða frv. sem er má segja annað frv., eða önnur lögin eftir að samþykkt verður, sem taka til sérstakrar verndunar á stærra svæði á landi okkar. Löggjöfin um Mývatn og Laxársvæðið frá 1974 er viss hliðstæða við þetta mál. Þó að hér sé kannski ekki gengið eins ákveðið fram í einstökum atriðum og gert var í þeirri löggjöf, þá er hér með þessu frv. verið að lögvernda stórt svæði sem í hugum Íslendinga er afar mikils virði og ómetanlegt. Eyjarnar á Breiðafirði eru eitt af því þrennu sem við lærðum í æsku að væri óteljandi á Íslandi og þær eru innan vébanda þessa svæðis, en það er einnig strandlengjan um hinn mikla Breiðafjörð. Ég tel að það hafi tekist á þeim stutta tíma sem nefndin hafði til umráða til að fara yfir þetta mál, sem að vísu var til meðferðar á síðasta þingi einnig en var ekki á forgangslista stjórnvalda, að koma því í þokkalegan búning. Ég vona að þetta verði til framdráttar verndun náttúru þessa svæðis og menningarminja sem er einnig hluti þess í góðri samvinnu við íbúana og þá sem um svæðið fara og það eru margir. Ég vil nefna í tengslum við þetta mál að ánægjulegt hefur verið að starfa í umhvn., sem er ekki mjög gömul í sögu þingsins, undir forustu núverandi formanns sem er úr stjórnarandstöðu. Þetta er ein af þremur nefndum þingsins þar sem stjórnarandstæðingum er treyst fyrir formennsku. Ég þakka formanni nefndarinnar fyrir ágætt samstarf og ágæta forustu í nefndinni á þessu tímabili. Hún er eins og kunnugt er að ljúka þingferli sínum, a.m.k. í bili, sjálfviljug skulum við segja og býður sig ekki fram. Þannig háttar raunar einnig með annan nefndarmann, sem er búinn að sitja lengur á Alþingi Íslendinga, hv. þm. Jón Helgason sem hefur átt þarna sæti og rækt störf sín mjög vel í þessari nefnd eins og annars staðar í þingstörfum. Ég vil af tilefni þessa máls, og þó að hér eigi eftir að koma ýmis góð mál frá nefndinni, þakka þessum þingmönnum og öllum nefndarmönnum gott samstarf í umhvn. á tímabilinu.

Hæstv. forseti. Ég lýsi yfir sérstakri ánægju minni með að þetta frv. um vernd Breiðafjarðar skuli vera komið til lokaafgreiðslu. Þegar frv. kom fyrst fram gerði ég ýmsar athugasemdir við það og beitti mér fyrir því að heimamenn kæmu sjónarmiðum sínum rækilega á framfæri. Upphaf þessa máls var að lífríki Breiðafjarðar og náttúrufar og menningarminjar eru með þeim hætti að mjög mörgum þótti ástæða til þess að standa að verki eins og hér er gert, þ.e. að setja löggjöf um vernd þessa svæðis. Hins vegar höfðu menn uppi ýmsar áhyggjur vegna þess að þarna er verið að nýta auðlindir sjávar í Breiðafirðinum og þarna er verið að nýta margs konar hlunnindi, sem eru mikilvæg fyrir íbúana, og hefur reyndar verið gert frá fornu fari. Ýmsir höfðu áhyggjur af því að það gæti farið svo að gengið yrði of langt í því og jafnvel komið í veg fyrir að hægt væri að nýta náttúruauðlindirnar og hlunnindi. Hins vegar sýnist mér að hér hafi tekist þannig til með þær breytingar, sem hafa verið gerðar á frv., að það eigi ekki að hafa áhyggjur af því að of langt sé gengið heldur hið gagnstæða að það sé mjög skynsamlega að verki staðið. Ég þakka hv. umhvn. og alveg sérstaklega formanni umhvn., hv. 10. þm. Reykv., sem hefur leitt þetta mál farsællega í gegnum þingið. Það er rík ástæða að geta þess við þetta tækifæri. Þær breytingar sem nefndin hefur gert á frv. eru allar mjög mikið til bóta, svæðið er lítillega stækkað, fært er framar með firðinum og það er allt saman eðlilegt, í það minnsta þeim megin fjarðarins sem ég þekki best til. Ég þekki nánast hvern stein þar sem gert er ráð fyrir að stækka, að Vallabjargi, og ég tel að það sé allt til mikilla bóta. Hæstv. forseti. Ég lýsi yfir mikilli ánægju minni með frv. og að það skuli vera komið til endanlegrar afgreiðslu.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim tveimur hv. þm. sem hér hafa þakkað mér sérstaklega fyrir en þeir verða að gera sér grein fyrir því að það er auðvitað ekki formaðurinn sem ræður öllu um það hvernig nefndarstarf gengur heldur ekki síður aðrir nefndarmenn. Nefndarmenn í umhvn. hafa lagt fram mjög mikla vinnu og ég vil nota tækifærið við afgreiðslu á þessu frv. til að þakka þeim fyrir starfið á öllu kjörtímabilinu. Við vorum að vinna fram á kvöld í gærkvöldi þannig að menn hlupu fram og til baka og hafði ég ekki tækifæri til þess að þakka nefndarmönnum starfið á síðasta fundi nefndarinnar og vil ég þá nota tækifærið og gera það nú. Sérstaklega vil ég þakka nefndarmönnum í umhvn. fyrir starfið síðustu tvö ár sem ég hef verið formaður nefndarinnar. Við höfum verið að afgreiða stór og mikil mál og það hefur oft og tíðum kostað mjög mikla vinnu og ekki síst vegna þess að þau hafa verið mjög illa undirbúin af hálfu umhvrn. og við höfum fengið þau þannig úr garði að við höfum þurft að gera á þeim miklar breytingar og laga þau mikið. Nefndarmenn hafa því oft þurft að mæta á fjölda funda og leggja á sig mikla vinnu. Ég tek fram þó að sjálfsagt bitni mikið á formanni eru það allir nefndarmenn sem taka þátt í slíkri vinnu og vil ég þakka nefndarmönnum fyrir samstarfið. Ég vil þó sérstaklega nota tækifærið og þakka nefndarritara okkar, Ragnhildi Arnljótsdóttur, sem hefur verið mér mjög mikil hjálp og okkur öllum. Það hefur oft mætt mjög mikið á henni einmitt vegna þess að hún hefur orðið að fara í gegnum frv. og laga það sem miður hefur farið og reyna að koma þessu öllu saman í sæmilegt horf. Menn hafa séð á því hve margar brtt. umhvn. hefur oft þurft að gera við frumvörp hversu mikil vinna hefur legið að baki. Því miður er það svo að ráðuneytið virðist ekki kunna að meta það hversu mikið þessi nefnd hefur þurft að leggja á sig í vinnu og hefur oft og tíðum frekar kastað hnútum í nefndina og þykir mér það mjög ómaklegt miðað við hvað nefndin hefur lagt á sig mikla vinnu. Þetta vildi ég segja, virðulegur forseti, þó að ég eigi eftir að koma aftur í ræðustólinn og mæla fyrir fleiri málum frá umhvn. þá finnst mér rétt að nota tækifærið við afgreiðslu á þessu frv. að þakka nefndarmönnum fyrir samstarfið og fyrir kjörtímabilið. Að öðru leyti lýsi ég því enn og aftur yfir að ég vona að þingið samþykki frv. eins og það liggur nú fyrir og að það verði til góðs í framtíðinni. Ég hef trú á því að þetta muni leiða til þess að lífríki Breiðafjarðar verði sýnd mikil virðing. Ég get tekið undir það með hv. 1. þm. Vesturl. að ekki er verið að tala um að fólk eigi að flytja út af svæðinu og það eigi ekki lengur að nýta það á hefðbundinn hátt en það verður auðvitað að fara varlega í þeim efnum eins og öðrum.

Hæstv. forseti. Nefndin gerir grein fyrir áliti sínu á þskj. 867. Ég vek sérstaklega athygli á því sem þar stendur að í tilefni ábendinga Landssambands lögreglumanna tekur nefndin fram að ekki er litið svo á að með þeim lagabreytingum, sem hér er verið að gera, sé verið að skerða réttarvernd lögreglumanna og verði það raunin sé rétt að málið verði endurskoðað. En nefndin mælir öll með samþykkt frv. og stendur að því sameiginlega.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. allshn. á þskj. 868 um frv. til laga um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota og enn fremur meðfylgjandi brtt. á þskj. 869. ,,Nefndin hefur fjallað um málið og fékk hún á sinn fund Högna S. Kristjánsson, lögfræðing í dómsmálaráðuneyti, Helga V. Jónsson héraðsdómara, Dögg Pálsdóttur, skrifstofustjóra í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti og Jón H. Snorrason, deildarstjóra í Rannsóknarlögreglu ríkisins. Markmið frumvarps þessa er að styrkja stöðu brotaþola með þeim hætti að ríkissjóður greiði bætur fyrir líkamstjón og miska sem leiðir af broti á almennum hegningarlögum. Það sama gildi um tjón á munum sem tjónþoli bar á sér þegar líkamstjóni var valdið. Tjónþoli eigi þó ekki rétt á miskabótum þegar um er að ræða brot sem varðar einungis við ákvæði hegningarlaga um ærumeiðingar og brot gegn friðhelgi einkalífs. Í 6. gr. frumvarpsins kemur m.a. fram að það sé skilyrði greiðslu bóta að brot, sem tjón er rakið til, hafi án ástæðulauss dráttar verið kært til lögreglu. Nefndin álítur að almennt skuli við það miðað að brotið verði kært innan sex mánaða frá að það var framið. Lagðar eru til tvær breytingar á frumvarpinu, annars vegar að bótanefnd eigi ekki aðgang að sjúkraskrám nema með samþykki brotaþola. Hins vegar er lagt til að dómsmálaráðherra veiti Alþingi árlega upplýsingar um þau útgjöld sem lög þessi hefðu í för með sér, ef samþykkt verða, næstu fimm árin í ljósi þess að alls óvíst er hversu mikil þau verða. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með þessum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali.`` Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Ingi Björn Albertsson, Kristinn H. Gunnarsson og Ólafur Þ. Þórðarson en aðrir nefndarmenn undirrita nefndarálitið. Virðulegi forseti. Ég nota þetta tækifæri til þess að þakka hv. þm. í allshn. fyrir gott samstarf þar sem mikill fjöldi mála hefur verið til umfjöllunar. Enn fremur vil ég fyrir hönd nefndarinnar færa ritara allshn., Rögnu Árnadóttur, sérstakar þakkir fyrir samstarfið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 870 frá allshn. um frv. til laga um Lúganó-samninginn um dómsvald og fullnustu dóma í einkamálum. ,,Nefndin hefur fjallað um málið og fékk umsagnir frá Dómarafélagi Íslands, Seðlabanka Íslands, Neytendasamtökunum, Samtökum iðnaðarins, réttarfarsnefnd og Lögmannafélagi Íslands. Í ábendingum Lögmannafélagsins kemur m.a. fram að í 3. gr. Lúganó-samningsins sé vitnað til laga um meðferð einkamála í héraði sem leyst hafa verið af hólmi með lögum um meðferð einkamála, nr. 91/1991. Þess ber að geta að samningurinn var gerður 16. september 1988 og tekur því mið af þeim lagaákvæðum sem þá voru í gildi. Hins vegar ber samningsríkjum að tilkynna svissneska sambandsráðinu um allar breytingar sem verða á þeim lögum sem nefnd eru í samningnum, sbr. VI. gr. í bókun nr. 1 við samninginn og hefur nefndin verið fullvissuð um að við það verði staðið af Íslands hálfu. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins.`` Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Kristinn H. Gunnarsson, Ingi Björn Albertsson og Ólafur Þ. Þórðarson en aðrir nefndarmenn undirrita nál.

Hæstv. forseti. Álit nefndarinnar liggur fyrir á þskj. 871. Nefndin fjallaði um málið og er sammála um að verði frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum, 297. mál, samþykkt sem breyting á stjórnarskránni sé eðlilegt að ríkisstjórnin láti semja nýja löggjöf um tjáningarfrelsi á grundvelli ákvæða hinnar nýju stjórnarskrár. Með vísan til þessa er lagt til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar og er nefndin sammála þessari niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Álit nefndarinnar er á þskj. 872. Þar kemur fram að nefndin hefur gert breytingu við tillöguna og er breytingin svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela dómsmálaráðherra að skipa nefnd sem leggi grundvöll að samráðsvettvangi hlutaðeigandi aðila um fréttaflutning og upplýsingaskyldu stofnana um slysfarir og harmraunir fólks.`` Fjarverandi við afgreiðslu málsins var Jón Helgason en nefndin stendur samhljóða að þessari tillögu. Ég nota þetta tækifæri til að þakka samnefndarmönnum mínum í allshn. gott samstarf og sérstaklega formanni nefndarinnar. Á þessu kjörtímabili hefur hv. allshn. fjallað um mörg mikilvæg mál og marga merka lagabálka og ég tel að í störfum nefndarinnar hafi tekist vel að koma þessu málum fram á hinu háa Alþingi með þeim hætti að nefndinni sé til sóma. Ég ítreka þakkir mínar og sérstaklega til formanns hvernig hún hafi stjórnað nefndinni á þessu kjörtímabili.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. á iðnn. á þskj. 877, um frv. til laga um breyt. á lögum um Hitaveitu Suðurnesja, nr. 100 frá 1974, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um frv. sem felur í sér breytingar sem nauðsynlegt er að gera á lögum um Hitaveitu Suðurnesja í framhaldi af sameiningu Keflavíkur, Njarðvíkur og Hafnahrepps í eitt sveitarfélag. Samkomulag er milli eigenda Hitaveitu Suðurnesja um þær breytingar er felast í frv. Nefndin mælir með samþykkt frv.

Hæstv. forseti. Álit nefndarinnar liggur fyrir á þskj. 878 og leggur hún samhljóða til að þessi tillaga verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Álit nefndarinnar liggur fyrir á þskj. 879 og leggur nefndin samhljóða til að samningurinn verði samþykktur.

Hæstv. forseti. Álit nefndarinnar liggur fyrir á þskj. 800 og leggur hún samhljóða til að tillagan verði samþykkt. Þetta mun vera síðasta tillagan sem utanrmn. fjallar um og kemur fyrir þingið. Ég nota tækifærið og þakka samnefndarmönnum mínum í utanrmn. fyrir samstarfið á kjörtímabilinu sem er að líða. Um miðbik þess áttum við marga og tíða fundi um mikilvægt málefni, aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Eftir miklar deilur innan nefndarinnar tókst okkur að lokum að ná góðu samkomulagi sem endurspeglast m.a. í þessari tillögu sem við stöndum að, að vísu ekki sameinuð því það er meiri hluti nefndarinnar sem stendur að þessu, en engin deila er um það í nefndinni að þetta mál nái fram að ganga og samstarf innan nefndarinnar hefur verið mjög gott og ánægjulegt og gagnlegt. Ég vil láta þess getið, hæstv. forseti, að nefndin hefur látið vinna á sínum vegum hugmyndir um framtíðarskipulag á starfi utanrmn. Greinargerðir liggja fyrir frá ritara nefndarinnar um þau mál, bæði innri störf nefndarinnar, samskipti nefndarinnar við hv. utanrrn. og einnig almennt um alþjóðastarf á vegum Alþingis. Þessar greinargerðir hafa verið lagðar fram í nefndinni og ræddar þar lauslega og einnig greinargerð um meðferð trúnaðarmála í hv. utanrmn. og ég vona að sú vinna, sem unnin hefur verið á vegum nefndarinnar, verði til þess að á nýju kjörtímabili skapist nýjar reglur um starf nefndarinnar. Það er nauðsynlegt því að þetta er fyrsta kjörtímabilið þar sem hv. utanrmn. hefur starfað sem venjuleg þingnefnd, ef svo má að orði komast, og það er brýnt að koma á ákveðnum reglum, t.d. um samskipti hennar við utanrrn., viðveru utanrrh. á fundum nefndarinnar, meðferð skjala og gagnasöfnun og sjálfstæði nefndarinnar við starfsemi og stefnumótun á sviði utanríkismála. Ég ítreka þakkir mínar til samnefndarmanna fyrir samstarfið og einnig sérstaklega til ritara nefndarinnar, en sú breyting varð á þessu kjörtímabili að Alþingi sjálft tók að sér að annast ritarastörf fyrir utanrmn. eins og aðrar þingnefndir og ráðuneytisstjóri utanrrn. hætti að starfa sem ritari nefndarinnar. Þetta hefur í senn verið samstarf um mikilvæg málefni á vettvangi Alþingis en einnig verið að nokkru leyti brautryðjendastarf í störfum utanrmn. við nýjar aðstæður og ég tel að við nefndarmenn skilum af okkur gögnum um það hvernig við teljum að þessu starfi verði vel haldið áfram og þróist áfram í þá átt að Alþingi verði í aðstöðu til að verða sem virkastur þátttakandi, bæði í mótun utanríkisstefnunnar og einnig að því er varðar alþjóðasamstarf þingmanna sem er sívaxandi eins og við vitum.

Hæstv. forseti. Enda þótt það sé e.t.v. ekki augljóst af lestri dagskrárinnar að þessi tvö mál eigi saman þá er það svo að þau eru nátengd. Það er vegna þess að þessi tvö mál varða það að verið er að flytja hluta af mengunarvarnadeild Siglingamálastofnunar ríkisins yfir til Hollustuverndar ríkisins og þess vegna þarf að gera breytingar á nokkrum lögum og það er gert hér í tveim frumvörpum. Þess vegna taldi ég rétt að mæla fyrir nál. um þau bæði í einu þar sem þau eru nátengd og vildi ég leggja áherslu á það. Fyrst mæli ég fyrir nefndaráliti á þskj. 883 og brtt. á þskj. 884 frá umhvn. við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Það frv. felur í sér að breyta Hollustuvernd ríkisins til þess að auðveldara sé að taka við starfsemi mengunarvarnadeildar Siglingamálastofnunar, þ.e. hluta hennar, en ráðuneytið lagði til jafnframt því að gerðar yrðu ákveðnar breytingar aðrar á lögunum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Umhvn. ákvað að ekki væri rétt að fallast á að gera þær breytingar allar sem frv. gerði ráð fyrir þar sem talað hefur verið um og boðað af hálfu ráðuneytisins að endurskoða eigi þennan lagabálk og taldi nefndin því eðlilegt að eingöngu yrðu gerðar breytingar nú sem taldar væru nauðsynlegar í tengslum við þennan flutning. Þess vegna leggur nefndin til að 1. og 2. gr. frv. falli brott en þær kveða á um breytingar á lagafyrirmælum að því er varðar hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga. Þar sem nefndin hafði ekki tíma til að fara ofan í það mál sérstaklega töldum við eðlilegt að það yrði geymt til endurskoðunar laganna. Í brtt. nefndarinnar er boðað eða áskipað eins og þar segir að þau eigi að endurskoða í heild innan eins árs frá gildistöku laganna en það er gert ráð fyrir að lögin taki gildi 1. júní 1995. Ég vil gera stuttlega grein fyrir þessum breytingartillögum en þær eru þó skýrðar á nefndarálitinu og leggur nefndin áherslu á það að sem minnstar breytingar séu gerðar á innra skipulagi á þessu eina ári sem lögin eru til endurskoðunar en telur eðlilegt að það þurfi að gera ákveðnar breytingar. Þess vegna er farin sú leið að fellt er út úr lögunum lögbinding fastra sviða innan Hollustuverndar ríkisins, þ.e. reglugerðarheimild er fyrir því hvernig því skuli skipa. Nú eru þar fjögur svið sem þar starfa en e.t.v. þarf að fjölga sviðunum eða taka þá viðbót sem kemur frá Siglingamálastofnun Íslands og deila henni á önnur svið. Þess vegna taldi nefndin eðlilegt að fallast á að það yrði ekki áskipað í lögum heldur mundi ráðuneytið koma því fyrir eins og best verður á kosið þetta eina ár og það yrði þá skipað í reglugerð. En eins og fram kemur og ég hef sagt nú þegar þá á að endurskoða lögin innan árs frá gildistöku laganna. Við föllumst einnig á að fækka í stjórn stofnunarinnar. Nú eru sjö menn í stjórn stofnunarinnar en við teljum að það sé róttækt að fækka þeim niður í þrjá nú þegar og frv. gerði ráð fyrir að umhvrn. skipaði tvo og Samband ísl. sveitarfélaga skipaði einn í stjórn þannig að það yrði þriggja manna stjórn stofnunarinnar. Við teljum eðlilegt að leggja til að það verði óbreytt að Alþingi kjósi tvo menn í stjórn stofnunarinnar auk þeirra þriggja sem frv. gerði ráð fyrir þannig að það verði fimm manna stjórn og að þessi stjórn sé skipuð eftir hverjar reglulegar alþingiskosningar. Eins og fram kemur af nefndarálitinu skrifar einn hv. þm. undir nefndarálitið með fyrirvara, þ.e. Tómas Ingi Olrich, og það er einmitt vegna þessa ákvæðis sem hans fyrirvari er, þ.e. hann telur að Alþingi eigi ekki að kjósa í stjórn stofnunarinnar. Í því felst hans fyrirvari. Hann leggst hins vegar ekki gegn frv. heldur er það eingöngu varðandi þetta atriði. Öll nefndin er sammála því grundvallaratriði sem verið er að gera að flytja hluta mengunarvarnadeildar Siglingamálastofnunar yfir til Hollustuverndar ríkisins. Frv. gerði ráð fyrir breytingu að því er varðaði forstjóra og skipun hans. Við teljum rétt að allar endurskoðanir á því bíði og teljum að það verði að halda þeirri skipun áfram sem nú er og ég vil leggja sérstaka áherslu á það sem kemur fram á 2. bls. í nefndaráliti umhvn. og ég vil fá að lesa það, með leyfi forseta: ,,Nefndin vill leggja áherslu á að í breytingartillögum nefndarinnar um þetta efni [þ.e. varðandi framkvæmdastjórann] felst ekki efnisleg breyting á skipun framkvæmdastjóra frá því sem er í núgildandi lögum. Því ber ekki að túlka tillöguna á þann veg að skipa beri framkvæmdastjóra til fjögurra ára eftir að breytingar þessar hafa öðlast gildi.`` Það er þetta atriði sem við viljum leggja áherslu á þannig að núverandi skipun muni haldast að því er þetta varðar þangað til endurskoðun er lokið. Aðrar breytingar eru meira og minna orðalagsbreytingar að því er varðar þennan flutning og lagfæringar á lögunum til þess að hægt sé að gera þær breytingar sem ég hef nú gert grein fyrir. Ég tel ekki þörf á því að tíunda þær sérstaklega nema ef þingmenn óska eftir því þar sem ég tel að í nál. komi það skýrt fram hvað átt er við á hverjum stað. Þetta virkar e.t.v. nokkuð flókið þegar horft er á brtt. en þetta er fyrst og fremst til samræmingar við brtt. í 3. tölul., breytingarnar sem nefndin gerir á 4. gr. Ég vona að ekki þurfi að útskýra þetta nánar en ég er auðvitað tilbúin til þess ef þingmenn óska að fara nánar ofan í hverja brtt. Þá langar mig til að víkja að hinu frv., frv. til laga um breytingar á lögum að því er varðar þrjá alþjóðasamninga, á þskj. 386, 294. mál. Eins og þingmenn sjá þá er þarna aðeins verið að breyta orðinu Siglingamálastofnun ríkisins í Hollustuvernd ríkisins og það er verið að breyta siglingamálastjóri í Hollustuvernd ríkisins þannig að ég tel að það sé nokkuð augljóst hvað þar er átt við. En það er aðeins eitt atriði sem við gerum brtt. um og það er breyting á lögum nr. 20/1986 sem gert er ráð fyrir í II. kafla frv. Við gerum örlitla breytingu á því. Það kom athugasemd m.a. frá Siglingamálastofnun ríkisins sem við teljum rétt að fallast á. Brtt. er um að greinin orðist svo í stað þess sem segir í frumvarpstextanum, með leyfi forseta: ,,Að annast mál er varða lög um varnir gegn mengun sjávar og reglugerðir samkvæmt þeim að því leyti sem þau varða skip og búnað þeirra samkvæmt reglum sem umhvrh. setur.`` Þetta þýðir að það er tekið alveg ótvírætt fram að Siglingamálastofnun sér um þann þáttinn sem varðar mengunarvarnabúnað og búnað á skipum. Það er það sem verður áfram eftir hjá Siglingamálastofnun, það er sá hluti sem flyst ekki yfir. Ég vil fá að lesa, með leyfi forseta, úr bréfi Siglingamálastofnunar þar sem þetta er skýrt, til að þingmönnum sé ljóst hvað þarna er verið að gera: ,,Ástæðan fyrir framangreindri tillögu er sú að lög og reglur um mengunarvarnabúnað skipa, sem getið er í umræddu frv., byggja á alþjóðasamningi frá 2. nóv. 1973 um varnir gegn mengun sjávar frá skipum (MARPOL). Þessi alþjóðasamningur tekur til fjölmargra atriða sem varða smíði og búnað skipa. Ákvæði samningsins eru, að því er varðar sumar gerðir skipa, ekki takmörkuð við mengunarvarnabúnað skipanna heldur taka til fjölmargra annarra atriða svo sem niðurhólfunar og lekastöðugleika. Ákvæðin eru á þann hátt hliðstæð ákvæðum annarra alþjóðasamninga sem Siglingamálastofnun annast framkvæmd á, sbr. 3. og 4. tölul. 2. gr. framangreindra laga um Siglingamálastofnun ríkisins, nr. 20/1986. Af þessum sökum er óeðlilegt að takmarka starfssvið stofnunarinnar, að því er varðar lög og reglur um varnir gegn mengun sjávar, við eftirlit með mengunarvarnabúnaði skipa eingöngu.`` Þess vegna fellst nefndin á þessa brtt. svo það sé ótvírætt að það sé áfram hjá Siglingamálastofnun ríkisins þar sem það er talið eðlilegt að verði áfram. Það var raunar ætlunin með þessum brtt. að breyta því ekki en til þess að þetta sé skýrt þá fellst nefndin á þessa brtt. Að öðru leyti mælum við með að það frv. verði samþykkt með þessari einu brtt. og eins og ég sagði áðan að 293. mál verði samþykkt með þeim brtt. sem nefndin gerir tillögu um og leggur auðvitað áherslu á að endurskoðun laganna verði hraðað svo hægt verði að standa við það að nýtt frv. líti hér dagsins ljós fyrir lok næsta reglulega þings þannig að þingið geti samþykkt ný lög um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Ég vil taka það fram að við leggjum einnig til að það verði ekki áskipað í lögum að þessi lög, ef þau hljóta staðfestingu, verði felld inn í heildarlög vegna þess að okkur var sagt að þetta væri mikil vinna og kostaði mikla peninga að gera það og við teljum eðlilegt að það verði gert þegar heildarendurskoðun er lokið. En ég lít svo á að ég sé búin að mæla fyrir þessum brtt. en tek það fram, virðulegur forseti, að ég vil gjarnan svara fyrirspurnum ef eitthvað er óljóst að því er varðar þessa brtt. sem við leggjum til þar sem ég hef farið nokkuð hratt yfir sögu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og breytingu á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda með síðari breytingum. Þetta lagafrv. tengist nýgerðum kjarasamningum og felur í sér lækkun og ívilnun í sköttum á nokkrum sviðum. Nefndin mælir með samþykkt frv. en leggur til nokkrar breytingar á frv. Í fyrsta lagi leggur nefndin til að það verði gerð sú breyting að þeir sem búa í svokölluðum almennum búsetaíbúðum eigi rétt á vaxtabótum með sambærilegum hætti og almennt gildir þannig að vaxtabæturnar taki einnig til þeirra lána sem tengjast búsetahlutanum sjálfum. Í annan stað eru gerðar breytingar á gildistökugreininni þannig að 1. gr. frv. taki gildi frá og með tekjuárinu 1994 og við álagningu skatta á árinu 1995, en í 1. gr. frv. er fjallað um að hlunnindi starfsmanna af ferðum til vinnu sem farnar eru með hópferðabifreiðum séu ekki skattskyld. Enn fremur eru tæknilegar breytingar á ákvæði til bráðabirgða þar sem dagsetningar höfðu skolast til í frv. sjálfu. Nefndin kallaði á sinn fund fulltrúa samningsaðila og auk þess fulltrúa opinberra starfsmanna og niðurstaða nefndarinnar var að mæla með samþykkt frv. Undir nál. rita þó með fyrirvara hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson, Kristín Ástgeirsdóttir, Ingi Björn Albertsson, Steingrímur J. Sigfússon og Finnur Ingólfsson, en aðrir nefndarmenn standa að málinu án fyrirvara.

Virðulegur forseti. Ég ætla í örfáum orðum að skýra frá ástæðum fyrirvara okkar framsóknarmanna við afgreiðslu þessa frv. Það er skoðun okkar að það beri að liðka fyrir þessari lagasetningu hér þar sem hún tengist nýgerðum kjarasamningum. Við vorum hins vegar ekki nógu sáttir við útfærslu frv. gagnvart skattlagningu hlunninda launþega sem eiga um langan veg að fara og annaðhvort er ekið á bíl í eigu vinnuveitandans eða fara á milli á annan hátt, til að mynda ef menn kjósa frekar að kaupa fyrir þá ferðir með áætlunarbílum, en það er ljóst að þau hlunnindi verða skattlögð áfram eins og hér er lagt til. Ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir að hér er um að ræða nokkuð viðkvæmt mál og þarfnast nánari skoðunar þannig að við leggjumst ekki gegn því að þessum áfanga verði náð núna. Sömuleiðis lýtur fyrirvari okkar framsóknarmanna að því að við erum þeirrar skoðunar að það hefði mátt skoða hvernig þær 2.200 millj. sem það kostar þegar það er komið til framkvæmda að fullu að draga frá lífeyrisgreiðslur áður en til staðgreiðslu kemur, hvort ríkissjóður hefur þá stöðu núna að geta slakað þessu út og hvort hefði ekki verið betra að nýta þessa fjármuni í annað sem hefði verið til meiri tekjujöfnunar. Fulltrúi ASÍ skýrði þetta ágætlega fyrir okkur í nefndinni í gær, að hér er um að ræða prinsippatriði sem verkalýðshreyfingin hefur lagt mikla áherslu á. Út af fyrir sig virði ég þá afstöðu, en það er hins vegar alveg ljóst að þarna er um að ræða kjarabót sem hækkar prósentvís í hlutfalli við það sem laun hækka.

Hæstv. forseti. Ég er með fyrirvara við það frv. sem hér er til umræðu og sá fyrirvari snýr að 1. gr. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Reki vinnuveitandi hópferðabifreið til að flytja starfsmenn sína til og frá vinnu teljast hlunnindi starfsmanna af slíkum ferðum þó ekki til skattskyldra tekna.`` Það sem hér er á ferðinni að mínu viti er mikil mismunun fyrir launþega í landinu þar sem gert er ráð fyrir því að einungis þeir sem reka bifreið af tiltekinni stærð, þ.e. hópferðabifreið fyrir lágmark 10 manns, njóti slíkra hlunninda eins og hér er um getið. Það er hægt að benda á dæmi þess t.d. á stórum vinnustað eins og í álverinu, að þar geta verið tveir verktakar, undirverktakar, að störfum. Annar er nógu stór til þess að reka slíka hópferðabifreið fyrir 10 manns og þá njóta starfsmenn þess verktaka þessara hlunninda. Síðan getur verið annar verktaki sem er kannski með 5--6 manns í vinnu og getur því ekki rekið slíka bifreið og þeir starfsmenn mundu ekki hljóta þau hlunnindi sem hér um ræðir. Hér er um æpandi mismunun að ræða milli launþega sem ég tel ófært. Fulltrúar launþegahreyfingarinnar komu á fund efh.- og viðskn. í gærkvöldi og voru inntir eftir þessu, en því miður höfðu þeir ekki haft tök á því að kynna sér þetta mál þannig að þeir gátu ekki gefið afstöðu sína upp þó að þeir almennt teldu að mikil mismunun færi falin í hlunnindamálum almennt í launasamningum, utan fulltrúi ASÍ sem tók undir það að þetta væri ekki eðlilegt. Ég hef því leyft mér að undirbúa brtt. við þessa grein. Hún er að vísu ekki tilbúin en henni verður dreift síðar á fundinum, þar sem gert er ráð fyrir því að þeir sem reki bifreið til að koma starfsmönnum sínum til eða frá vinnu að þeir starfsmenn þess vinnuveitanda njóti slíkra hlunninda og einnig þeir sem fá greitt gjald til þess að komast til og frá vinnu. Þannig er t.d. með mjög stóran hóp launamanna hjá varnarliðinu. Þar starfa sennilega um 200 manns sem fá greitt svokallað rútugjald til þess að koma sér í vinnu og það er að fullu skattlagt á meðan þeir aðilar sem hafa tök á því að reka hópferðabifreið yfir tiltekinni stærð, þeirra starfsmenn njóta þessara hlunninda. Þetta er auðvitað í hróplegu ósamræmi við t.d. það frv. til stjórnarskipunarlaga sem hér hefur verið rætt um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins þar sem segir að konur og karlar skuli njóta jafns réttar í hvívetna. Þannig að mér þykir eðlilegt að þessi breyting sé gerð á þessari grein og Alþingi móti ekki þá stefnu að mismuna þegnum sínum þó að það hafi komið hér fram um stjórnarskipunarlögin að inni í þeim er gert ráð fyrir því furðulega nýmæli, ef ég má orða það svo, að viðurkenna jákvæða mismunun kynjanna. Ég hef reyndar aldrei vitað til þess fyrr að löggjafarþing með opin augu og opnum huga taki þá stefnu að mismuna kynjum.

Hæstv. forseti. Ég skrifa undir þetta nál. efh.- og viðskn. með fyrirvara eins og fleiri hv. þm. og vil gera lítillega grein fyrir honum. Hann snýr sérstaklega að 1. gr. og ég get tekið undir það sem hér hefur þegar komið fram í umræðunni, að það er okkar skoðun að frágangurinn á því máli sé alls ekki með þeim hætti sem æskilegt væri. Vissulega er þarna verið að koma til móts við gagnrýni sem sett hefur verið fram á það fyrirkomulag sem í gildi er að telja ferðir til og frá vinnu, jafnvel þó að þær séu á vegum vinnuveitanda og við sérstakar aðstæður sökum þess að menn eigi langt að sækja vinnu, til tekna eða hlunninda og hafa komið upp mörg dæmi í nefndinni um hversu ankannalega það geti komið út. Til að mynda að ef fyrirtæki eru sameinuð eða starfsemi breytist með einhverjum þeim hætti að það er bersýnilega hagstætt viðkomandi aðilum en kallar á flutning á starfsmönnum til og frá heimili og vinnustaðar að þá skuli það allt í einu eiga að fara að teljast sérstök hlunnindi og fríðindi fyrir viðkomandi starfsmenn sem áður gátu kannski sótt vinnu í sínu nánasta umhverfi. Ýmis slík dæmi hafa komið upp, til að mynda þar sem fiskvinnslufyrirtæki eða önnur slík hafa sameinast milli byggðarlaga og einhver hluti starfsmanna býr við þær aðstæður að þurfa að færa sig á milli. Þarna hefði að mínu mati þurft að útbúa annaðhvort nánari reglur í lagagreininni sjálfri eða ganga frá því með heimildarákvæðum að fjmrh. væri heimilt að undanþiggja slík ferðalög eftir nánari reglum sem settar væru. Okkur er að vísu ljóst að þarna þarf að vanda sig gagnvart öllum skilgreiningum og þetta er nokkuð flókið tæknilegt úrlausnarefni að leysa þannig að vel fari. En það er ekki hægt annað en hafa á þann fyrirvara að frágangur málsins eins og hann er hér er engan veginn nógu góður. Í honum getur falist veruleg mismunun og mjög óréttmæt í raun og veru, svo sem eins og á grundvelli þess eins hversu stór bifreiðin er sem flytur fólk til og frá vinnustað. Að öðru leyti er þetta frv. einn af mörgum fylgifiskum kjarasamninga og ég hef þegar gert grein fyrir okkar viðhorfum í þeim efnum við 1. umr. málsins og hef þar ekki mörgu við að bæta. Í því felast nokkrar lagfæringar. Í brtt. á þskj. 891 felast nokkrar lagfæringar sem allar eru sjálfsagðar og vil ég þá sérstaklega nefna 1. tölul. þar sem tekið er á réttarstöðu þeirra sem búa í almennum kaupleiguíbúðum í búsetaréttarkerfinu og er löngu tímabært að koma þeirra málum í lag og ég fagna því sérstaklega að sú breyting skuli vera höfð hér með.

Hæstv. forseti. Í ljósi þess að það þarf að leggja fram brtt. áður en umræðu lýkur og starfsmaður nefndarinnar er upptekinn á stuttum fundi, eins og hann orðaði það, og þess vegna er brtt. ekki tilbúin, þá óska ég eftir því við hæstv. forseta að umræðunni verði ekki lokið heldur frestað þannig að tóm gefist til þess að leggja fram þá brtt. sem ég minntist á í ræðu minni áðan.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. sem efh.- og viðskn. hefur sent frá sér vegna frv. til laga um breytingu á vaxtalögum, nr. 25/1987. Þetta frv. er stórmál sem felst í breytingu á grunni lánskjaravísitölunnar, sem hefur verið notuð til þess að verðtryggja fjárskuldbindingar hvort sem heldur er sparifé eða lánsfé. Það hefur verið mikið fjallað um verðtryggingarmálin í Alþingi á undanförnum árum og einn þingmaður, hv. 6. þm. Suðurl., hefur lagt fram frv. allnokkrum sinnum um afnám verðtryggingar. Það frv. hefur ekki náð fram að ganga, enda má segja sem svo að verðtrygging á sparifé leiði almennt séð til lægri fjármagnskostnaðar, sérstaklega þegar verðbólgan er jafnlág og nú er og því væri óhagstætt fyrir lántakendur að sleppa verðtryggingunni þegar svo er ástatt. Þannig geta menn litið á vaxtatölur, borið saman vexti á óverðtryggðum lánum og verðtryggðum kjörum og það er undantekningarlaust þannig núna, þegar verðbólgan er í þessum lægðum, að verðtryggð kjör eru hagstæðari heldur en óverðtryggð. Það sem verið er að gera með þessu frv. er að breyta grunni lánskjaravísitölunnar þannig að hann miðist eftirleiðis við vísitölu neysluverðs, en um vísitölu neysluverðs er fjallað í frv. sem liggur fyrir þinginu. Spurninign um það hvernig lánskjaravísitalan eigi að vera samsett getur að sjálfsögðu komið upp og valdið deilum og umræðum, en þegar til lengri tíma er litið má almennt segja að það kannski skipti ekki höfuðmáli hvernig þessi grunnur er samsettur þar sem vaxtaprósenturnar muni þegar til lengri tíma er litið aðlaga sig að þeim grunni sem í gildi er. Þó má segja að vísitala neysluverðs sé að mörgu leyti eðlilegri grundvöllur fyrir verðtryggingu heldur en sá grunnur sem núna er við lýði, þar sem í þeim grunni, í neysluverðsgrunninum, er launaþátturinn eðlilegri hluti, kannski eitthvað um 30% og síðan erlent verðlag kannski annað eins, og þess vegna má segja að þessi grunnur mæli almennar verðbreytingar betur heldur en sá grunnur sem núna er til staðar. Nefndin hefur fjallað um frv. hv. 6. þm. Suðurl. og það var ákvörðun nefndarinnar að afgreiða ekki það frv. þrátt fyrir að þingmaðurinn hefði sýnt því mikinn áhuga og þrátt fyrir að ýmsir hv. þm., flm. frv., hefðu skrifað efh.- og viðskn. sérstakt bréf þar að lútandi, sérstakt hvatningarbréf. Ástæðan er einfaldlega sú að afgreiðsla þess frv. og framganga þess máls yrði ekki til bóta, mundi leiða til hærri vaxta og þyngri byrði fyrir heimilin í landinu.

Hæstv. forseti. Ég stend að nál. efh.- og viðskn. á þskj. 892 um þetta mál eins og reyndar öll nefndin. Það er samstaða um það í efh.- og viðskn. að mæla með þessu frv. Ég vil að vísu láta það sjónarmið mitt koma fram að æskilegra hefði verið að menn væru að ná áföngum í því að afnema verðtryggingu fjárskuldbindinga í miklu ríkari mæli heldur en nú horfir til þar sem eingöngu fylgir þessu frv. eða í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, viljayfirlýsing um að þau mál verði skoðuð á næstunni. En það er engu að síður þannig að ég held að fyrir þeirri breytingu sem hér er lögð til séu mörg rök. Það kom fram á fundi efh.- og viðskn. í gær að það er sameiginleg afstaða allra stærstu launamannasamtaka í landinu að mæla með þessari breytingu, jafnt þeirra sem gerðir voru kjarasamningar við á dögunum og hinna sem ekki voru aðilar að þeim samningi, þ.e. stærstu samtaka opinberra starfsmanna. Ég hygg að ástæðan sé ósköp einfaldlega sú að samtök launafólks hafa upplifað það með mjög sterkum hætti á undanförnum árum að sú lánskjaravísitala sem í gildi hefur verið, þar sem launaþátturinn hefur vigtað sérstaklega inn í, hefur í raun verið eins og hengingaról um háls verkalýðshreyfingarinnar í allri hennar kjarabaráttu. Það liggur í augum uppi að ef sá böggull fylgir skammrifi að með launahækkunum, breytingum á launatöxtum, fylgi sjálfkrafa uppfærsla á öllum fjárskuldbindingum þá er það ekki þægileg aðstaða fyrir forsvarsmenn launamanna að berjast fyrir slíkum breytingum. Þannig að sú breyting sem hér er lögð til, að eftirleiðis verði eingöngu miðað við það sem menn ætla að kalla neysluverðsvísitölu, er að þessu leyti tvímælalaust til bóta. Öllum er auðvitað ljóst að þó að þróunin nú, eins og hún blasir við á næstunni vonandi, sé sú og verði sú að þessi breyting sé til hagsbóta launamönnum í þeim skilningi að laun hækki meira en verðlag í landinu á næstu árum, þá geta þau hlutföll að sjálfsögðu snúist við. Það getur að sjálfsögðu gerst í fyllingu tímans að kaffi, olía og aðrar slíkar vörur taki til við að hækka meira heldur en laun og aftur komi hér dimmir dagar tímabils þar sem hlutföllin snúi þannig að þessi vísitala mæli þá í raun og veru launafólkinu í óhag. En eftir stendur þá a.m.k. þessi þáttur, sem er jákvæður í sjálfu sér, að launabreytingarnar sem slíkar, umsamdar launahækkanir, vigta ekki með beinum hætti inn í verðtryggingargrundvöll fjárskuldbindinganna eins og verið hefur. Engu að síður er það mín skoðun og ég held að ég deili henni með mjög mörgum, þar á meðal þeim flestum sem komu og töluðu á fundum efh.- og viðskn., að æskilegast væri að taka skref í átt til afnáms þessarar verðtryggingar. Hæstv. forseti. Ég hygg í sjálfu sér að það sé ekki í sjálfu sér tilefni til að hafa um þetta mikið fleiri orð. Við ræddum þetta mál nokkuð við 1. umr. og þar á meðal áhrif þessara breytinga á hugsanlegt vaxtastig í landinu og stöðuna á fjármagnsmarkaði og ég vísa til þess sem ég þar sagði. Ég vil að lokum láta það koma hér fram að það var einróma álit þeirra sérfræðinga á fjármagnsmarkaði sem komu til nefndarinnar að í raun væri afar óæskilegt að gera breytingar af þessu tagi og ég tala nú ekki um endurtekið á viðkvæmum grundvelli verðtryggingar fjárskuldbindinga í landinu eins og hér á í hlut þannig að ég vona svo sannarlega að þetta sé í síðasta skipti sem við þessu verður hróflað og í næsta skipti sem þessi mál koma á dagskrá þá verði það til þess að lögfesta afnám verðtryggingingar á fjárskuldbindingum.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. á þskj. 894 um breyting á lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á fund sinn Snorra Olsen, Jón Guðmundsson og Braga Gunnarsson frá fjmrn. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem er á sama þskj. og lýtur að því að fjmrh. sé heimilt að endurgreiða hópferða- og sérleyfishöfum og fjármögnunarleigum allt að tveimur þriðju hlutum þess vörugjalds á hópferðabifreiðar fyrir 18 farþega og fleiri sem voru keyptar frá 1. júlí 1993 til 1. mars 1995. Endurgreiðslan skal þó takmörkuð við þann hluta vörugjalds sem ekki hefur verið afskrifaður. Þetta ákvæði á sér nokkra forsögu og er tilkomið af því að við lagabreytingu um áramótin 1992/1993 var það ákveðið að hópferðaakstur færi inn í virðisaukaskattskerfið. Það var síðan tekið af og átti að taka gildi árinu seinna. Það var aftur tekið af þá með lögum en nokkur hluti rekstraraðila hópferða- og sérleyfisbifreiða hafði í millitíðinni fjárfest og reiknað með því að þeir fengju virðisaukaskattinn endurgreiddan. Þetta mál hefur verið til umfjöllunar í fjmrn. og í efh.- og viðskn. í samráði við þessa hagsmunaaðila í allan vetur. Þar voru uppi ýmsar hugmyndir, m.a. að þeir fengju eins og skip og flugvélar virðisaukaskattinn endurgreiddan af fjárfestingum. Um það náðist ekki samstaða en þetta er sú lending sem menn náðu og hluti af því frv. sem hér er verið að leggja til að verði samþykkt er að lækka vörugjaldið úr 20 í 5 og sömuleiðis að það verði afturvirkt hvað þetta snertir. Nokkuð var fjallað um það í nefndinni í tengslum við þetta mál að fyrir tveimur árum síðan var að frumkvæði nefndarinnar sett heimild í lög um að fjmrh. væri heimilt að lækka vörugjald af leigubílum niður í 30%. Nefndarmenn hafa fylgst með framkvæmd þessa og hefur þeim þótt að þær reglur sem um þetta voru settar væru svo strangar að það væru mjög fáir leigubílstjórar sem gætu notið þeirra. Hefur nefndin ítrekað lagt það til við ráðuneytið og ráðherra að því væri breytt. Í umfjöllun um málið fengum við í hendurnar minnisblað undirritað af hæstv. fjmrh. Friðriki Sophussyni þar sem þessum reglum er breytt og viðmiðunartekjurnar sem leigubílstjórar þurfa að hafa lækkaðar úr 1.200 þús. niður í 1.080 þús. eða um 120 þús. Auk þess er heimilað að það verði tekin tvö af þrem síðustu árum þegar þetta er reiknað út þannig að menn geti þá fellt út eitt ár ef það kemur sérstaklega út tekjulega. Það er m.a. gert vegna þess að á það hefur verið bent að ekki þyrfti annað en að menn lentu í alvarlegri vélarbilun eða bilun á bíl þá lækkuðu tekjurnar svo mikið, því þarna er reiknað með nettótekjum, að menn féllu ekki undir þetta. Ég vil einnig benda á varðandi leigubílstjóra og því hvernig þeir geta endurnýjað sinn flota, sem ég hef margsinnis bent á í þinginu að þeir þyrftu að geta gert, að með þeirri breytingu sem gerð er á vörugjaldinu á bifreiðum með þeim níu flokkum sem eru fyrir dísilbifreiðar þá er flokkurinn 0--1.900 rúmsentimetrar kominn niður í 30% vörugjald þannig að bifreiðar í þeim flokki sem eru hliðstæðar og sömu gerðar og leigubílstjórar eru í dag að nokkru leyti að endurnýja með eru þar með komnar í þennan flokk algjörlega kvaðalaust. Ég bendi einnig á að þetta mál tengist að mínu mati afgreiðslu frv. um olíugjald. Eftir að það er komið til framkvæmda þá á að vera og er sannfæring mín að það verði mun auðveldara fyrir leigubifreiðastjóra að endurnýja sinn bílaflota þar sem miklar líkur eru á að notaðir dísilbílar geti orðið eftirsóttir á markaðnum. Að öðru leyti vil ég segja það, virðulegur forseti, að verði þetta frv. að lögum ásamt með olíugjaldsfrv. sem hér er verið að leggja til þá verða verulegar breytingar á skattlagningu, bæði á bifreiðaeign við kaup bifreiða og rekstur sem að mínu mati á að geta haft hér heillavænlega þróun og vera í sjálfu sér umhverfisvæn því dísilbílar eru merkilegt nokk mun betri fyrir umhverfið en bensínbílar. Þetta á bæði við á höfuðborgarsvæðinu en ég hef margsinnis sagt að væri mjög æskilegt að það gerðist að bílar sem eru í stöðugri notkun innan borgar, litlir sem stórir séu dísilbílar. Sömuleiðis skiptir það miklu máli fyrir íbúa landsbyggðarinnar, bæði einstaklinga, fyrirtæki og þjónustuaðila sem þurfa nokkuð öfluga bíla sem eru keyrðir mikið, að með þessu þá verður kosturinn dísilbílar mun hagstæðari.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um vísitölu neysluverðs. Eins og fram kom við 1. umr. um þetta mál er verið að skipta út gömlu framfærsluvísitölunni og taka upp vísitölu neysluverðs. Hér er fyrst og fremst um það að ræða að vísitalan breytir um nafn. Í stað þess að heita vísitala framfærslukostnaðar heitir hún eftirleiðis vísitala neysluverðs. Að öðru leyti er í frv. verið að auka hina formlegu ábyrgð Hagstofunnar á gerð vísitölunnar og kauplagsnefnd hefur einungis ráðgefandi hlutverk. Í rauninni er nafnið tekið af henni í frv. en eins og kunnugt er bar kauplagsnefnd áður ábyrgð á útreikningi vísitölunnar. Síðan er í frv. ákvæði um að Hagstofan skuli eigi sjaldnar en á fimm ára fresti að láta gera neyslukönnun sem verður þá til grundvallar vísitölunni en Hagstofan hefur á undanförnum árum gert slíka könnun á fimm ára fresti og þar með hefur verið settur nýr grunnur að framfærsluvísitölunni á fimm ára fresti. Efnislega eru því í sjálfu sér ekki miklar breytingar á ferðinni. Vísitalan mun mæla verðbreytingar með sambærilegum hætti og vísitala framfærslukostnaðar hefur gert hingað til. Nefndin leggur því til að frv. verði samþykkt óbreytt og allir nefndarmenn undirrita þetta án fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég skrifa undir nál. efh.- og viðskn. á þskj. 893 með fyrirvara um afstöðu mína til málsins og þeirra frv. sem hér hafa verið til umræðu og tengjast nýlega gerðum kjarasamningum og vísa ég til þess sem áður hefur verið sagt. Fyrirvari minn lýtur að síðari mgr. 1. gr. og um þá málsgrein flyt ég brtt. á þskj. 903. Þar er fjallað um nefnd þá sem skuli vera Hagstofunni til ráðgjafar um gerð vísitölunnar, sambærileg þeirri nefnd sem borið hefur ábyrgð á útreikningi framfærsluvísitölunnar fram að þessu en hér er á ferðinni nýtt nafn á sama mælikvarðanum. Það kom fram á fundum efh.- og viðskn. að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefur óskað eftir aðild að þessari nefnd og færir fyrir því þau rök að óeðlilegt sé að heildarsamtök opinberra starfsmanna skuli ekki eiga fullmynduga aðild að þessu starfi sem þarna fer fram. Frv. breytir að vísu nokkuð hlutverki þessarar nefndar og má segja að vissulega sé dregið úr vægi hennar því að hún var áður í reynd ábyrg fyrir útreikningi framfærsluvísitölunnar en skv. 1. gr. frv. sem hér er til umræðu þá er hlutverk nefndarinnar meira ráðgefandi og að fylgjast með þessum útreikningum. Engu að síður sýnast öll rök standa til þess að nefndin sé skipuð fulltrúum helstu samtaka launamanna og aðila vinnumarkaðarins og þess vegna legg ég til með brtt. á þskj. 903 að nefndin verði fimm manna í stað þriggja og skipuð eins og áður einum fulltrúa tilnefndum af Hæstarétti, einum af Alþýðusambandi Íslands, einum af Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, einum af Vinnuveitendasambandi Íslands og einum af Vinnumálasambandi samvinnufélaganna. Breytingin er sú að til viðbótar fulltrúum Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins koma fulltrúar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Nefndin verður fimm manna í stað þriggja. Ég tel þetta sjálfsagt mál og ég vonast til að um það geti orðið samstaða að taka þessa brtt. til greina.

Virðulegur forseti. Ég flyt þetta frv. fyrir hönd nefndarinnar. Hér er ekki um að ræða nefndarálit. Þetta gerum við að beiðni fjmrh. og ef ég les greinargerðina sem þessu litla frv. fylgir, með leyfi forseta: ,,Með þessari breytingu á núgildandi ákvæði er lagt til að undanþegin verði frá skattskyldu viss póstþjónusta sem að mestu er sinnt af Póst- og símamálastofnun en ekki fellur undir einkaleyfi stofnunarinnar samkvæmt póstlögum. Af því leiðir að sams konar þjónusta í höndum annarra aðila verður einnig undanþegin skattskyldu. Þannig verður undanþegin skattskyldu dreifing á árituðum blöðum og tímaritum sem samkvæmt nýlegum úrskurði ríkisskattstjóra er talin vera skattskyld á grundvelli samkeppnissjónarmiða. Undanþága þessi tekur þó ekki til óáritaðra bréfapóstsendinga, t.d. fjöldasendinga. Einnig er dreifing á bögglapósti og forgangssendingum skattskyld eins og verið hefur þar sem slík dreifing fellur ekki undir einkaleyfi Póst- og símamálastofnunar.`` Virðulegur forseti. Þar sem nefnd flytur málið, þá geri ég ekki tillögu um að málinu verði vísað til nefndar.

Hæstv. forseti. Ég var í raun búinn að mæla fyrir brtt. á þskj. 904 í fyrri ræðu minni og skal vera afar stuttorður. Við 1. gr. frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt geri ég tillögu um breytingu, þannig að greinin orðist svo, með leyfi forseta: ,,Reki vinnuveitandi hópferðabifreið til að flytja starfsmenn sína til og frá vinnu teljast hlunnindi starfsmanna af slíkum ferðum þó ekki til skattskyldra tekna.`` Í stað þessa orðalags orðist greinin skv. brtt. á þskj. 994: ,,Reki vinnuveitandi bifreið gagngert til þess að flytja starfsmenn sína til og frá vinnu eða greiði gjald vegna ferða í og úr vinnu teljast hlunnindi starfsmanna af slíkum ferðum þó ekki til skattskyldra tekna.`` Ástæðan fyrir því að ég legg þessa brtt. fram er sú mismunun sem nefndinni er boðið upp á með greininni eins og hún er í frv. Þar er þetta skilyrt við hópferðabifreið sem skal að lágmarki vera fyrir tíu farþega. Ég rakti í fyrri ræðu minni dæmi um tvo undirverktaka er störfuðu við álverið í Straumsvík. Annar næði tilteknum fjölda, tíu eða fleiri og gæti því rekið slíka bifreið og þá fengju hans starfsmenn þau hlunnindi sem hér um ræðir en annar hefði starfsmenn af tölunni fimm eða sex og gæti þá ekki rekið slíka hópferðabifreið og þá nytu starfsmenn ekki þeirra hlunninda. Þarna væru því starfsmenn sem störfuðu hlið við hlið, jafnvel við sömu vinnu en nytu misjafnra kjara. Þetta tel ég óviðunandi og þess vegna legg ég fram brtt. sem gerir ráð fyrir því að það sé nóg að vinnuveitandi reki bifreið en ekki hópferðabifreið gagngert til þess að koma mönnum til og frá vinnu. Einnig er gert ráð fyrir því að þessara hlunninda njóti þeir sem fá greitt gjald til þess að komast í og úr vinnu, en það eru fjölmörg dæmi um slíkt. Ég nefndi áðan sem dæmi starfsmenn hjá varnarliðinu sem eru hátt í 200. Þeir fá greitt svokallað rútugjald en það er skattlagt að fullu á meðan þeir sem hins vegar mundu falla undir ákvæði eins og það liggur núna fyrir nytu hlunninda. Hér er um augljósa mismunun launþega að ræða sem ég tel eðlilegt að hv. Alþingi leiðrétti með því að samþykkja þessa brtt.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir lítilli brtt. sem er í sjálfu sér ekki efnisleg. Brtt. er á þskj. 901 við frv. til laga um vörugjald á olíu og er breyting á ákvæði til bráðabirgða II að í stað 1. ágúst 1995 í lok 1. mgr. komi: 1. febr. 1996. Þetta lýtur eingöngu að því að það gleymdist að breyta þessari dagsetningu þegar gildistökunni var frestað frá miðju þessu ári til áramóta. Virðulegur forseti. Ég vil síðan nota þetta tækifæri eins og aðrir formenn nefnda hafa gert hér til þess að þakka samnefndarmönnum mínum fyrir góða samvinnu á þessum vetri. Það hafa legið nokkuð mörg og stór mál fyrir nefndinni sem hafa verið afgreidd og eru orðin eða eru að verða að lögum. Sömuleiðis vil ég þakka nefndarritara, Guðjóni Rúnarssyni, fyrir afar vel unnin störf.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 855. Það er brtt. við frv. til stjórnarskipunarlaga en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við stjórnarskrána bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Efna skal til stjórnlagaþings til að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Um skipan þingsins og störf fer samkvæmt sérstökum lögum. Þingið skal koma saman eigi síðar en 1. júní 1996. Þegar þingið hefur afgreitt frumvarp til nýrra stjórnarskipunarlaga skal bera það undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar. Meiri hluti atkvæða ræður úrslitum málsins. Nái tillagan samþykki skal hún staðfest af forseta lýðveldisins og er hún þá gild stjórnarskipunarlög.`` Tilefni þess að ég flyt þessa brtt. er að fyrr á þessum vetri flutti ég frv. til laga um sérstakt stjórnlagaþing en því fylgdi frv. til stjórnarskipunarlaga til breytinga á stjórnarskránni og síðan frv. til laga um sérstakt stjórnlagaþing þar sem efnisinnihaldið varðandi þetta þing er skilgreint og ákvæði um það í sérstöku frv. Það var sérstök nefnd sem fjallaði um þetta frv. Nefndin náði ekki samkomulagi um þetta mál. Ég taldi því rétt og eðlilegt að láta á það reyna að flytja brtt. við frv. sem hér á að afgreiða um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ég tel óþarfa, virðulegi forseti, að fara ofan í efnisrök fyrir því að ég legg til að slíkt stjórnlagaþing verði haldið. Ég flutti um það ítarlega framsöguræðu fyrr á þessum vetri, en hlutverk þessa stjórnlagaþings er að endurskoða stjórnarskrána í heild sinni og ekki síst er kveðið á um það í greinargerð með því frv. að stjórnlagaþing eigi sérstaklega að fjalla um kosningareglur og einnig að stjórnlagaþing eigi að skoða æskilegar breytingar á stjórnkerfinu, svo sem skýrari skil milli framkvæmdar- og löggjafarvalds. Þar er átt við atriði eins og að ráðherrar eigi jafnframt að vera þingmenn og hvort afnema skuli aukafjárveitingar, þar átti að fjalla um aukinn rétt til þjóðaratkvæðagreiðslu, um ráðherrábyrgð og ákvæði um þingrofsréttinn. Ég hef lýst þeirri skoðun minni að ég tel eðlilegra að það sé sérstakt stjórnlagaþing sem fjalli um þetta mál og þess vegna flutti ég þetta frv. Þetta er efnisinnihald þeirrar brtt. sem ég flyt við frv. til stjórnarskipunarlaga, sem er 451. mál á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Ég skil það mætavel að hv. ræðumaður skuli hafa talið sig þurfa að flytja þessa brtt. vegna þess að hún hefur flutt um þetta sérstakt frv. Hins vegar væri mjög ankannalegt að samþykkja tillögu sem þessa í sömu andrá og þingið er að samþykkja tvö frumvörp um breytingar á stjórnarskránni samkvæmt þeim reglum sem um það gilda. Þess vegna kom það ekki til greina af hálfu okkar hinna nefndarmanna í stjórnarskrárnefndinni að fallast á einhverja slíka breytingu, hvað sem líður efni þessarar tillögu. En það er allt annað mál og á að ræðast miklu betur hvort það eigi í framtíðinni að fara út í einhvers konar stjórnlagaþing. Ég hef sjálfur miklar efasemdir um það. Auðvitað gat það ekki komið til greina að gera hvort tveggja, bæði að samþykkja stjórnarskrárbreytingar eftir gömlu reglunni og síðan að fara út í stjórnlagaþing eins og þessi tillaga gengur út á og þess vegna samrýmist þetta ekki og þess vegna tel ég að það eigi að fella brtt. þingmannsins.

Virðulegi forseti. Ég get ekki fallist á þá skoðun síðasta ræðumanns að þetta samræmist ekki að samþykkja slíka tillögu um stjórnlagaþing þó að hér sé verið að fjalla um ákvæði í stjórnarskránni sem lúta að kosningalögum og mannréttindaákvæðum. Þetta stjórnlagaþing hefur miklu víðtækari verkefni eins og ég skilgreindi og ég held að það sé alveg ljóst að það hefur verið stigið mjög stutt skref að því er varðar breytingar á kosningareglunum nú. Ég held því að stjórnlagaþing sé miklu betur til þess fallið að fjalla um þessi mál, ekki síst breytingar á kosningareglunum og ég tel að það gangi alveg saman og sé alls ekki ankannalegt, eins og hv. þm. sagði hér áðan, að setja á laggirnar slíkt stjórnlagaþing jafnvel þó að við séum að fjalla um önnur ákvæði í stjórnskránni á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að hefði leið hv. þm. verið valin hefðum við ekki verið að afgreiða í dag breytinguna um VII. kafla stjórnarskrárinnar. Við hefðum heldur ekki verið að afgreiða það frv. sem hún er nú að gera brtt. við, þ.e. frv. um að leggja niður embætti yfirskoðunarmanna og um að lengja kjörtímabilið um einn mánuð fram til 1999. Við erum að gera þessar breytingar núna á grundvelli gildandi laga. Hefði hennar leið verið valin hefði þessi árangur ekkert náðst. Það er mjög mikilvægt og þá er að sjálfsögðu alger óvissa um það hvað þetta stjórnlagaþing hefði hugsanlega getað gert í því efni og náttúrlega alveg óvíst hvað slík stofnun mundi kosta þjóðina í öðru lagi eða hver árangur af starfi slíks þings yrði yfir höfuð.

Virðulegi forseti. Út af orðum síðasta ræðumanns vek ég athygli á því sem fram kemur í greinargerð um þetta frv. um stjórnlagaþingið. Kveðið var á um að stjórnlagaþingið ætti að starfa í sumar og ljúka störfum að hausti og þá yrði málið sett undir bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Alþingi skyldi rofið og efnt til kosninga. Þetta var sú leið sem ég lagði til þannig að þetta hefði ekkert átt að seinka neitt þessum málum og ég tel að með miklu skynsamari og eðlilegri hætti hefði verið tekið á málinu ef sú leið hefði verið farin.

Frú forseti. Í umræðum í nótt um breytingartillögur við frv. til laga um breytingu á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum komu fram fyrirspurnir til félmn. varðandi heimildir til reglugerðar og þar sem sá sem hér stendur hafði ekki svör á reiðum höndum þótti mér rétt nú þegar ég var búinn að kanna málið að gera grein fyrir því að í lögum um snjóflóð og skriðuföll, nr. 28/1985, kemur fram í 14. gr. að félmrh. setur með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Vegna þessa máls vil ég gera grein fyrir atkvæði mínu. Svo nauðsynleg er þessi atkvæðagreiðsla og afgreiðsla þessa máls frá hinu háa Alþingi, að nái þetta ekki fram þá er hætta á að kaupskipafloti Íslendinga muni stöðvast þar sem heimilt verður að kyrrsetja hann í erlendum höfnum ef mönnunarskírteini verða ekki gefin út. Og í annan stað að Íslendingar sem starfa á erlendum skipum nú eða hafa hug á því að sækja um störf á erlendum kaupskipaflota munu ekki fá störf vegna þess að ekki verður hægt að gefa þetta skírteini út sem hér er fjallað um. Með þetta í huga segi ég já.

Virðulegi forseti. Ég kýs að gera grein fyrir atkvæði mínu vegna þess að ég átti ekki kost á því að taka þátt í umræðu um þetta mál. Það er ljóst að sú kerfisbreyting sem hér er um að ræða getur verkað mjög íþyngjandi fyrir almenningsvagnafyrirtæki. Breytingin mundi m.a. án sérstakra ráðstafana vera íþyngjandi fyrir Strætisvagna Reykjavíkur um 100 millj. kr. Í frv. og greinargerð þess og í ræðum um málið hefur komið fram að gengið er út frá því að þessi kostnaðarauki verði allur endurgreiddur og á þeim grunni styð ég frv. eins og það liggur nú fyrir.

Hæstv. forseti. Þannig háttar til að hér er Alþingi Íslendinga að taka mikilvæga, sögulega ákvörðun og ég vildi ekki að þessi atkvæðagreiðsla gengi svo hratt fyrir sig að menn tækju ekki eftir því hvað hér er að gerast. Hér er verið að fella niður hina alræmdu 108. gr. hegningarlaganna. Ég kvaddi mér hljóðs til þess að lýsa yfir sérstakri ánægju með þessa niðurstöðu um leið og ég vildi gjarnan geta þess að mér þykir vænt um að fá tækifæri til þess og misnota aðstöðu mína til þess að senda Þorgeiri Þorgeirssyni rithöfundi heillaóskir úr þessum ræðustól.

Forseti hyggur að allir geti tekið undir það.

Virðulegi forseti. Ég tók þátt í afgreiðslu þessa máls í hv. allshn. og skrifaði undir nál. með fyrirvara. Það var út af þessari tillögu sem hljóðar svo: ,,Hafi ærumeiðandi móðgun eða aðdróttun verið beint að manni sem er eða verið hefur opinber starfsmaður og móðgunin eða aðdróttunin varðar að einhverju leyti það starf hans, þá skal slíkt brot sæta opinberri ákæru eftir kröfu hans.`` Mér fannst satt að segja að það væri fullrausnarlegt að hafa þarna inni orðin ,,eða verið hefur opinber starfsmaður`` og vernda þannig æru þessara manna um aldur og ævi. Þess vegna kýs ég að sitja hjá við þessa grein.

Virðulegi forseti. Með tilliti til aðskilnaðar framkvæmdarvalds og löggjafarvalds tel ég að það sé ekki æskilegt að Alþingi skipi í stjórnir stofnana sem heyra undir framkvæmdarvaldið nema í örfáum einstökum tilfellum. Þarna er hins vegar ekki um nýmæli að ræða. Þetta er staðfesting á gildandi fyrirkomulagi og ég mun sitja hjá við þessa afgreiðslu.

Hæstv. forseti. Því miður var ég veikur í morgun og hafði ekki af þeim sökum tök á að mæta hér á réttum tíma. Mér hefur á hinn bóginn verið sagt svona ofan af því sem þá var fram haldið og mun auðvitað gera athugasemdir við sitthvað af því við annað tækifæri. En þar sem ég var flm. málsins hér á Alþingi þá held ég að það sé óhjákvæmilegt að ég geri grein fyrir nokkrum atriðum. Það er í fyrsta lagi svo að þegar ákveðið var að efna til sérstaks átaks í vegamálum þá var reynt að fara hina sömu leið og Vegagerðin hefur sagt mér að hafi verið í umræðu hjá síðustu ríkisstjórn, að hækka verð á bensíni og láta síðan tekjurnar renna til þeirra kjördæma þar sem bensínið seldist. Þessi leið var ekki fær þar sem olíufélögin litu svo á að þar væri um trúnaðarmál að ræða, vildu ekki á það fallast og af þeim sökum var höfðatöluregla valin. Það er skýringin og vona ég að ég meiði engan hv. þm. þó að ég taki fram þær skýringar sem eru hér á tillögugerð á Alþingi. Ég vil í annan stað segja að þegar tillögur lágu fyrir kom í ljós vegna þess niðurskurðar sem hafði verið, að ákveðin kjördæmi hefðu misst fjármagn og það var ákveðið að jafna það út. Ég vil sérstaklega taka það fram vegna þeirrar brtt. sem hér liggur fyrir og vegna þess talnaflutnings sem hér liggur fyrir, að ég lagði mig fram um það að Vestfirðingar yrðu ekki út undan í þessari skiptingu og beitti mér fyrir því að samkomulag tækist um það að Djúpvegur yrði gerður að stórverkefni til þess að það yrði í sjónmáli að þeir Ísfirðingar gætu komist leiðar sinnar og að hægt væri að leggja niður ferjurekstur í Djúpi. Það liggur fyrir nú að umræður um fjármögnun jarðganga undir Hvalfjörð eru að komast á lokastig sem auðvitað hefur í för með sér gífurlegar vegaframkvæmdir sem falla samkvæmt skilgreiningu undir Reykjanes og Vesturland. Ég vil í þriðja lagi segja varðandi Austurland og ég hlýt að taka það fram, að ég og hv. þm. Egill Jónsson og hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, hv. 5. þm. Austurl., ræddum þessi mál sérstaklega og það varð að samkomulagi okkar á milli að ég lýsti því yfir hér á ræðustóli að á vegáætlunartímabilinu ættu að nást mikilvægir áfangar á hringveginum milli Norðurlands og Austurlands. Engu að síður verður þar margt ógert og einkum þá á þeim hluta vegarins sem liggur í Austurlandskjördæmi. Ég tel því eðlilegt að við næstu endurskoðun vegáætlunar verði mörk stórverkefnisins tenging Norður- og Austurlands endurskoðuð og verði þá við það miðað að það tengist stórverkefninu við Jökusá á Dal. Jafnframt var það ákveðið við undirbúning þessarar vegáætlunar að 50 millj. kr. væru færðar úr Norðurl. e. til þess að byggja upp veginn fyrir norðan Fellabæ, 50 millj. kr., og var gert ráð fyrir því og sagðist ég mundu beita mér fyrir því, að það fé yrði annað tveggja lagt til Austurlands eða yrði gert upp þegar vegi yfir Möðrudalsöræfi lyki. Ástæðan fyrir því að ég lagði upp úr þessu er sú að reynslan hefur sýnt að vegtenging milli Norðurlands og Austurlands er mjög brýn og fjölmargir menn í atvinnurekstri hafa snúið sér til mín og beðið mig um að gera ráðstafanir til þess að þetta mál mætti vel ganga fram og sá blettur sem ég tala um fyrir utan Fellabæ eða innan, ég kann það nú ekki, er óundirbyggður og nauðsynlegt að snúa sér að honum hið fyrsta. Þá vil ég í annan stað segja að útflutningsvörur okkar Íslendinga fara æ meira eftir vegakerfinu áður en þær fara í skip eða flugvél til annarra landa. Þetta á t.d. við um mikinn hluta fiskútflutningsins, en þó sérstaklega um útflutning virkurs og annarra jarðefna. Vikurútflutningur hefur farið mjög vaxandi hin allra síðustu ár og útlit fyrir að sú þróun haldi áfram næstu ár. Með hliðsjón af þeirri þróun sem hér er lýst hef ég falið Vegagerðinni að gera úttekt á þeim vegum sem þýðingarmestir eru fyrir útflutningsgreinar og meta þörf fyrir úrbætur á þeim. Og ég vil segja að ég tel þetta mjög þýðingarmikið og brýnt til þess að vegir skerist ekki í sundur og til þess að gjaldeyrisöflunin geti gengið hið besta fyrir sig og skal ekki fyrir fram segja um það hvaða lausn verður valin, en ég legg upp úr því að þessum málum verði sýnd áhersla í framtíðinni. Ég vil svo að síðustu, herra forseti, aðeins vona að þessi orð mín, sem eru með öllu áreitnilaus, og eru sögð vegna þess að ég gat ekki verið hér í morgun vegna sjúkleika. Ég vona að þingmenn skilji það svo að ég geti skýrt mínar eigin tillögur stuttlega þegar verulega hefur verið að þeim fundið og þegar ég sé að efni þeirra hefur misskilist.

Virðulegur forseti. Ég hafði lofað því að flytja ekki frekari ræður um þessa vegáætlun því að mér skilst að það standi til að ljúka þingi og það á við um þingmenn míns flokks. En hæstv. samgrh. vill greinilega halda áfram umræðu um þessi mál. Auðvitað verður hann að fá að skýra sín sjónarmið, en hann þarf líka einstaka sinnum að hlusta á rök annarra, sem honum er ekki mjög lagið. Ég vil segja það við hæstv. samgrh. að það sem í vegáætlun stendur skiptir máli. Yfirlýsingar núna um eitthvað sem á að gerast við endurskoðun næstu vegáætlunar er góðra gjalda vert. En hæstv. samgrh. verður að átta sig á því að það er það sem í vegáætlun stendur sem skiptir máli. Það er ekki heimilt að flytja til fjármagn nema það sé gert innan ramma laga og með samþykki þingmanna. Þess vegna finnst mér það vera dálítið skrýtið af hæstv. samgrh. að vera að lýsa yfir ákveðnum vilja að því er varðar endurskoðun næstu vegáætlunar. Það má vel vera að hann trúi því að hann verði samgrh. þá. Ég skal ekkert neita því að það geti ekki komið fyrir. En hann hefur verið með ýmsar aðrar yfirlýsingar hér á Alþingi, t.d. þá yfirlýsingu að það komi náttúrulega ekki annað til greina en að ljúka hringveginum fyrir aldamót. Ég vona að hæstv. samgrh. geti staðið við það, en núgildandi vegáætlun gerir ekki ráð fyrir því að svo verði. Ég er hins vegar sammála hæstv. ráðherra um það að mörk þessa stórverkefnis verði færð vegna þess að það er eðlilegt og alla tíð verið óeðlilegt að það nái eingöngu að heiðarbrúninni. Þannig að ég vil lýsa yfir ánægju minni með hans afstöðu, en það er ekki hún sem ræður heldur samþykkt Alþingis.

Herra forseti. Það er auðvitað laukrétt sem hv. þm. sagði, að það sem stendur í vegáætlun er það sem skiptir máli og það var það sem ég rifjaði upp. Ég vil annars segja að það er mjög algengt að ráðherrar gefi yfirlýsingar á meðan þeir eru ráðherrar um það hvert þeir vilji stefna í framtíðinni og er ekkert nýtt í því.

Hæstv. forseti. Þetta var satt best að segja nokkuð sérkennileg ræða hjá hæstv. samgrh., sérstaklega vegna þess að það hefur flogið fyrir á göngum að það væri verið að reyna að ná einhverri samkomulagslendingu í þessu máli. Hæstv. ráðherra gengur afar illa að átta sig á því hvaða hlutverki hann sem ráðherra samgöngumála á að gegna og hvaða hlutverki ekki og hver staða Alþingis er í þessu sambandi. Það var t.d. ekki mjög heppilegt að hæstv. ráðherra vitnaði í sérstakan fund sem hann hefði átt með stjórnarþingmönnum eins kjördæmis. Það er alveg lýsandi fyrir vinnubrögðin í þessum efnum. Venjan er sú að þingmannahópar kjördæmanna, allir þingmenn, jafnt stjórnar sem stjórnarandstöðu, komi að þessum málum og það vinnulag sem hér hefur verið viðhaft mælir fyrir um slíkt, þ.e. að Alþingi skipti framkvæmdafé niður á einstök verk og það geri þingmannahópar hvers kjördæmis fyrir sig sameiginlega. En það hefur því miður gerst á þessu kjörtímabili að öllum slíkum vinnubrögðum hefur verið kastað fyrir róða og hæstv. samgrh. hefur í raun og veru hegðað sér og talað í þessum málum eins og hann væri einvaldur á 19. öld. En það er eins og kunnugt er þannig að þá trúðu margir einvaldskonungar Evrópu því að þeir hefðu þegið vald sitt frá guði, þeir hefðu þegið vald sitt milliliðalaust og beint frá guði og skulduðu engum reikningsskil gerða sinna nema þeim hinum sama guði. Það er ekki svo með þennan hæstv. samgrh., hann fær kannski að kynnast því eftir nokkrar vikur.

Herra forseti. Það er sérkennilegt ef inni í samkomulagi felst það að þingmenn stjórnarandstöðu geti hellt sér persónulega yfir ráðherra sem ekki hafa haft tök á því að taka þátt í umræðum af eðlilegum ástæðum og talið það brot á samkomulagi þó að hann skýri sitt mál. Ég hef aldrei fyrr kynnst því þegar um fullkomlega eðlileg og lögleg forföll er að ræða, að það sé gert að einhverju árásarefni að maður vilji koma að leiðréttingu þegar maður kemur í þingsalinn, aldrei.

Hæstv. forseti. Það sem ég gerði hér að umtalsefni var yfirlýsing sú sem hæstv. samgrh. flutti áðan um mál sem hæstv. ráðherra veit vel að er mjög viðkvæmt og varðar tengingu Norðurlands og Austurlands. Og hvað gerir hæstv. ráðherra? Hann eignar sér og tveimur stjórnarþingmönnum úr öðru kjördæminu sérstaka yfirlýsingu um þetta mál í stað þess að ef eitthvert mark væri á slíku takandi og einhver eðlileg vinnubrögð ástunduð þá hefði hæstv. ráðherra átt að funda með öllum þingmönnum beggja kjördæma og ræða málið við þann hóp. Þetta er bara eftir öðru, þau vinnubrögð sem hæstv. ráðherra hefur stundað. Og ég er farinn að velta því fyrir mér hvort það hefði ekki bara verið betra að hæstv. ráðherra hefði haldið sig heima í dag.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að staðfesta það sem kom fram hjá hæstv. samgrh., það samkomulag sem var gert milli hans annars vegar og mín og hv. 5. þm. Austurl. hins vegar. Ég vil að því leyti árétta það alveg sérstaklega að aðrir þingmenn kjördæmisins höfðu gengið frá þessari skiptingu, lýst því yfir að þeir vildu ekki bera ábyrgð á henni, því miður. Ég vil líka taka það sérstaklega fram að þeim 50 millj., sem um er fjallað í nýrri tillögu, hefur þegar verið ráðstafað í Austurlandskjördæmi og það lá fyrir að það fjármagn væri til staðar þegar þessar ákvarðanir voru teknar. Og rétt til viðbótar við þetta vildi ég líka undirstrika að Austurland þarf ekki að greiða hlutdeild sína í stórverkefninu, sem er ærið djúgt í vöxtum, fyrr en einhvern tíma síðar á tímabilinu. En ef það hefði komið til útgjalda núna þá hefðu þangað farið líklega hartnær 200 millj. kr. neðan úr byggðinni. Þegar þetta allt saman lá fyrir þá var fengin sú niðurstaða sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Ég gekk til þingfundar með það veganesti að hér væri samkomulag í uppsiglingu um þetta mál og ég hafði hugsað mér að taka mig út af mælendaskrá sem ég er á. En það er mjög athyglisvert og alveg lýsandi fyrir þetta mál allt saman að heyra hæstv. samgrh. lýsa því yfir úr ræðustól, án þess að roðna, að hann hafi ráðstafað málum á fundum með tveimur stjórnarþingmönnum af Austurlandi. Þetta er náttúrlega algert brot á þeim vinnureglum sem hafa verið hér í vegamálum og alveg lýsandi dæmi fyrir þau vinnubrögð sem hafa verið undanfarið. Þetta vildi ég að kæmi fram og þetta var erindi mitt í andsvar við hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Frá því hlé var gert á umræðum um þetta mál fyrr í dag hefur verið unnið að því að móta tillögur sem gætu orðið grunnur að samkomulagi um afgreiðslu þessa máls á þessu þingi. Ég ásamt fleirum hef rætt við ýmsa hv. þm. og niðurstaðan varð sú að meiri hluti samgn. flytur tillögur um breytingu á vegáætlun sem birtast á þskj. 905. Þessar tillögur eru ætlaðar til þess að það geti orðið friður um að afgreiða málið hér í þinglokin og vonast ég til að svo megi verða. Tillögurnar fela það í sér að koma til móts við tillögur minni hluta samgn. að verulegu leyti. Þær fela það í sér að færðar eru 100 millj. kr. til Austurlands, 64 millj. kr. til Vestfjarða og 32 millj. kr. til Vesturlands. Þetta gerist með tvennum hætti: Í fyrsta lagi er um að ræða tilfærslu á fé til stórverkefna þannig að ekki er lengur um framlag að ræða sem þessari fjárhæð nemur af hinu almenna vegafé heldur er þetta hluti kjördæmisins og bætir þannig hlut þessara kjördæma um þær tölur sem hér eru nefndar. Varðandi það sem hér hefur verið sagt um þessar 50 millj. kr. til Austurlands, þá er það rétt að það hafi verið gert þannig að það fé hafi verið lánað til Austurlandskjördæmis og því lánsfé skipt til tiltekinna vega þar, en með þeim hætti er það afdráttarlaust í tillögum nefndarinnar, og vonandi afgreiðslu Alþingis, þannig að þetta sé orðið að fé sem ekki verður frá Austurlandi tekið. Í öðru lagi er helmingi þessarar fjárhæðar í hverju kjördæmi fyrir sig náð með því að taka það af óráðstöfuðum liðum stofnvega og skiptist eins og í fyrri liðnum, þ.e. 16 millj. til Vesturlands, 32 til Vestfjarða og 50 til Austurlands og eru þessar fjárhæðir færðar óskiptar á verkefni árin 1997 og 1998. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að óskiptu fé af tengivegum verði ráðstafað að verulegu leyti þannig að 36 millj. kr. samtals komi í hlut fjögurra kjördæma, þ.e. 13 millj. til Suðurlands, 6 millj. til Reykjaness, 9 millj. til Norðurlandskjördæmis vestra og 8 millj. til Norðurlandskjördæmis eystra. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég vænti þess vegna þess að hér eru þinglok fram undan og með tilliti til þess samkomulags sem ég tel að hafi náðst um þetta mál þá stytti menn almennar umræður og leitist við að ganga til afgreiðslu á þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir hönd minni hluta samgn. lýsa því yfir að við höfum ákveðið að draga til baka brtt. sem við höfum flutt á þskj. 896. Ég vil segja það að sú brtt. sem liggur fyrir á þskj. 905, flutt af meiri hluta samgn., gengur töluvert að óskum okkar minni hluta samgn. þannig að minni hluti nefndarinnar hefur svo sannarlega ekki erfiðað til einskis í þessu máli og náð því að rétta hlut ákveðinna kjördæma sem verulega hafði verið hallað á. Meginmál er að meiri hluti samgn. hefur séð að sér í þessum málum. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir það að ég sé ekki ánægður með ákveðna þætti vegáætlunar eins og hún liggur nú fyrir, þá mun ég samt greiða henni atkvæði mitt þegar hún kemur til atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Kannski er sá endi sem verður á viðskiptum hæstv. samgrh. við þingið við hæfi og í samræmi við það sem hefur verið að gerast á kjörtímabilinu. Það er satt að segja með algerum eindæmum hvernig menn hafa staðið að fjármögnun vegaframkvæmda allt kjörtímabilið. Það hefur verið kuklað í framkvæmdum, einstaka þingmenn stjórnarliða hafa fengið að ráða því hvaða framkvæmdir hafa verið dregnar fram fyrir aðrar og allt hefur þetta verið gert með þvílíkri hentistefnu að það nær út af fyrir sig ekki nokkurri átt. Hæstv. samgrh. á áreiðanlega met, og þó hefur áður verið bent á ýmislegt sem hafi misfarist í stjórnsýslunni, í því að hygla sínu kjördæmi og troða peningum í verkefni sem honum líkar. Þannig hefur þetta verið allt kjörtímabilið og endirinn sem við erum að sjá núna er í samræmi við þetta. Í haust var talað um framkvæmdaátak á höfuðborgarsvæðinu og menn urðu sammála um það í þinginu að það ætti að gera þetta átak. En hvað gerist þá? Þá finna menn upp aðferð við að skipta því fé sem á að nota í fyrirhugað framkvæmdaátak á höfuðborgarsvæðinu og var kölluð höfðatöluregla. Og hvað gerðist með þeirri höfðatölureglu? Það gerðist það að hæstv. ráðherra náði 140--150 millj. kr. meira í sitt kjördæmi. Það var nákvæmlega það sem gerðist. Það hafði aldrei farið fram umræða um að það þyrfti sérstakt framkvæmdaátak þarna, sú umræða hafði aldrei farið fram. Það kann vel að vera að þetta átak hafi þurft og það komi í ljós við umræðu um það að á slíku átaki þurfi að halda, en sú umræða hefur ekki farið fram. Svo koma hv. frsm. og formaður hv. samgn. hér í morgun og eru að nudda minni hlutanum upp úr því að hann geti ekki tekið afstöðu til mála. Ég held að enginn þurfi að vera hissa á því þó að menn séu óánægðir með hvernig að þessum hlutum hefur verið staðið. Framkvæmdaátakið sem hér er um að ræða átti að fjármagnast sérstaklega með tekjum af bensíngjaldi. Þegar maður fer að skoða síðan hvernig 3.500 millj. eru fengnar þá kemur í ljós að fyrst eru peningar teknir af almennu vegafé og færðir í ríkissjóð. Síðan eru peningar lánaðir úr ríkissjóði í Vegasjóð. Hér er um að ræða 695 millj. sem eru fyrst færðar í ríkissjóð og síðan eru 1.433 millj. lánaðar út úr ríkissjóði. Og á síðasta ári framkvæmdaáætlunarinnar er gert ráð fyrir endurgreiðslu upp á 217 millj. Ég er að nefna þetta vegna þess að þessar tölur eru settar svona í vegáætlunina til þess að ná upp heildartölunni 3.500 millj. Þetta fjármagn kemur ekki nýtt inn heldur eru búnar til tölur til þess að geta skipt stærri fjárhæð samkvæmt höfðatölureglunni og af því að höfðatölureglan gaf möguleika á því að fá aukið framkvæmdafé til vissra staða á landinu. Þetta snýst ekki um það að menn hafi verið á móti því að framkvæmdaátakið yrði á höfuðborgarsvæðinu, en ég tel ófært annað en menn sjái í gegnum það hvernig menn hafa staðið hér að málum. Síðan hefur hæstv. ráðherra staðið í því að fá sína menn í kjördæmum, eins og hv. þm. Egil Jónsson o.fl., til þess að fallast á þessar tillögur sínar. Og hvað hefur verið gert til þess? Það hefur verið ýtt að þessum mönnum 50 millj. hér og þar, 20 millj. eða einhverjum öðrum upphæðum og þannig hafa menn fengið niðurstöðu. Þannig standa menn að málum á hv. Alþingi á bak við tjöldin.

Hverjir?

Hv. stjórnarliðar. Þeir standa að þessu með þvílíkum endemum að ég get ekki sagt annað en það. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu vegna þess að ég tel betri brag á því að við ljúkum þingstörfum og vegna þess að ég tel mikilvægt að vegáætlun verði samþykkt þannig að menn hafi það plagg til að vinna eftir, þá ætla ég ekki að fara að standa hér í ræðustól og segja frá þeim hlutum sem ég hefði svo gjarnan viljað gera. En ég get ekki annað en bent á það að þetta eru svo gersamlega óþolandi vinnubrögð og ég mun ekki geta staðið að því að samþykkja vegáætlun. Ég mun sitja hjá við afgreiðslu hennar. Við bárum fram tillögu til þess að rétta þetta pínulítið af sem hv. þm. Stefán Guðmundsson gerði grein fyrir að við drægjum núna til baka vegna þess að stjórnarliðar komu til móts við hana að nokkrum hluta. Aðrar brtt. munum við ekki flytja en það er ekki vegna þess að við sættum okkur við þessi vinnubrögð heldur vegna þess hvernig málinu er komið, það er komið í algert óefni. Og ég ætla sannarlega að vona það að enginn hæstv. ráðherra leggi í slíka göngu sem hæstv. samgrh. hefur gert á þessu kjörtímabili og enginn stjórnarmeirihluti láti sig hafa það að vinna með slíkum hætti og hæstv. ráðherra hefur gert og stjórnarliðar hafa látið sig hafa að samþykkja og rétta upp hendurnar með þessum vinnubrögðum sem við höfum séð í gegnum þetta kjörtímabil. Ég segi það enn og aftur: Það er vel við hæfi að menn endi það með þeim eindæmum sem við höfum verið að sjá hérna síðustu dagana.

Virðulegi forseti. Það er rétt út frá þeim orðum sem féllu hjá hv. þm. Stefáni Guðmundssyni um að verulega hefði verið réttur hlutur Austurlands þá vildi ég að það kæmi hér alveg skýrt fram í hverju sá hlutur hefur verið bættur. Það hafa komið fram skýringar á öðrum 50 millj. og hinum verður deilt á tvö seinni árin 

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hv. 3. þm. Austurl. veitti mér andsvar en talaði um efni ræðu hv. þm. Stefáns Guðmundssonar og ég ætla þess vegna ekki að fjalla um það í þeim tíma sem ég hef til andsvars heldur gera það sem ég gleymdi áðan, að nefna eitt til viðbótar sem er full ástæða til að menn taki eftir. Það er að í þeim plöggum sem liggja fyrir um vegáætlun er talað um að enn þá sé í gangi fyrra átakið í samgöngumálum og þar eru nefndar 450 millj. sem í það fari á þessu ári. En það er óvart þannig gert að það er tekið af almennu vegafé en það var samið um þetta átak við verkalýðshreyfinguna á sínum tíma. Þessi tala er greinilega sett í vegáætlun til að slá ryki í augu þeirra manna sem skrifuðu undir þá samninga því að þessir peningar eru ekki til. Þeir eru teknir af almennu vegafé. Þannig hafa menn verið að leika sér í gerð þessarar áætlunar sem við höfum í höndunum og allt er með líkum formerkjum og þetta. Ég verð að segja það alveg eins og er og ég ætla að hafa það mín lokaorð hér að það verður eitt af aðalverkefnum næsta hæstv. samgrh. sem tekur við af þessum að fara yfir öll þessi mál og reyna að koma þeim í eitthvert vitrænt horf þar sem tekið verði eðlilega á málum og hentistefna verði ekki látin ráða í öllu eins og hefur verið gert á undanförnu kjörtímabili.

Andsvörum er lokið. Það verður gert hlé á umræðum um 7. dagskrármál.

Virðulegur forseti. Ég átta mig ekki á því hvers vegna er ekki lokið við þessa umræðu. Ég hélt að það væru tilmæli um það að menn frekar styttu mál sitt og það væri hægt að ljúka umræðu um vegamálin í samhengi. Ég vildi heyra rök fyrir því að verið sé að fresta umræðunni. Ég hafði ekki ætlað mér að tala en sá mig tilknúinn til þess að setja mig á mælendaskrá til að koma að örstuttri athugasemd.

Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að hæstv. forseti gefi skýringar á því hvers vegna allt í einu er hætt við að ræða 7. málið, vegáætlun, þar sem við þingflokksformenn vorum að koma af fundi með forseta þar sem rætt var um að menn reyndu að ljúka þessu máli. Ég vissi ekki annað en það ætti að klárast svo þar næst væri hægt að taka grunnskólann. Ég mótmæli því, virðulegi forseti, að verið sé að breyta þessu.

Þær athugasemdir sem hafa komið fram um að haldið verði áfram með 7. dagskrármálið verða teknar til greina og til máls tekur hv. 6. þm. Vestf. Svo það fari ekkert á milli mála, þá ítrekar forseti að til umræðu er 7. dagskrármál.

Virðulegi forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir þennan úrskurð. Ég tel miklu betra að reyna að ljúka þessu máli svo að störfin geti haldið eðlilega áfram. Ég hafði ekki hugsað mér að lengja þessa umræðu neitt mikið en ég hef ekki enn þá tekið til máls í umræðu um vegáætlun og það hefur mjög margt verið að gerast í þessum málum. Það sem mér finnst fyrst og fremst þurfa að koma hér fram er það að við í minni hluta samgn. og mjög margir hv. þm. hér inni höfum mótmælt þeirri reglu sem tekin var upp af tveimur hæstv. ráðherrum, þ.e. þeirri höfðatölureglu sem við köllum svo, þ.e. að skipta vegafé eftir höfðatölureglu. Við ræddum þetta við 1. umr. málsins og þá var því vísað frá að búið væri að ákveða neitt í þeim efnum. Það yrði auðvitað skoðað, það væri ekkert búið að ákveða, þessu yrði bara skipt þegar búið væri að ræða málið í þinginu og í samgn. Ég vil benda á að það hefur verið til regla sem menn hafa verið ásáttir um. Hún hefur verið í gildi undanfarin ár. Hún hefur ekki valdið ágreiningi. Í þeirri reglu er tekið mið af því hvernig kostnaður vegakerfisis mundi vera, hver kostnaður er við það sem eftir er að gera, hvernig ástandið er og hver umferðin er. Það segir sig auðvitað sjálft að þegar verið er að reikna með umferð, þá hlýtur sú tala að vera hærri eftir því sem fleiri búa á svæðinu. Þar af leiðandi hefði það alveg eins komið þeim kjördæmum til góða sem hér er verið að hygla með því að hafa höfðatölureglu og með meiri sanngirni hefði átt að nota hina fyrri reglu sem ég er að nefna. Ég tel því að engin rök hafi verið fyrir því að breyta þessari reglu á þessu stigi. Það hefði átt að hafa þetta eins og rætt var um í upphafi og allir þingmenn voru mér sammála um að það væri mjög eðlilegt að gera sérstakt átak í framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu og skipta síðan, þegar búið væri að taka til þess sérstaka verkefnis, öðru fjármagni sem eftir væri með venjulegri skiptireglu á milli annarra kjördæma. Og í samræmi við það höfum við í minni hluta samgn. lagt fram brtt. sem gerðu það að verkum að ekkert kjördæmi fengi minna af framkvæmdaátaksvegafé en hefði verið ef hin eldri skiptiregla hefði verið notuð. Ég vil einnig gagnrýna það hvernig farið er með tölur í þessari vegáætlun því að það er alveg forkastanlegt hvernig hún er sett upp. Það er verið að setja upphæðir til framkvæmdaátaks inn oftar en einu sinni eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson rakti áðan. Það er verið að lána fé úr ríkissjóði og það er verið að taka í ríkissjóð aftur líka úr vegáætlun. Það er því verið að hringla með upphæðir fram og aftur til að slá ryki í augu fólks. Í öðru lagi vil ég einnig nefna það að mér finnst vanta í þessa áætlun að taka meira tillit til ástands landsvega og safnvega og einnig að taka með í reikninginn meiri framkvæmdir á reiðvegum. Um það hefur einmitt mikið verið rætt við undirbúning þessarar vegáætlunar að taka þyrfti mið af því hversu mikil umferð hesta er orðin um landið og þar á ferðaþjónustan stóran hlut að einnig og hefði þurft að gera því hærra undir höfði og auðvitað jafnframt afla fjár til þess. Það er alveg hægt því að oft hefur verið um það rætt og tillögur lagðar fram um það hér að leggja ákveðinn skatt á t.d. hóffjaðrir eða einhverjar vörur sem reiðmenn nota. Slíkar tillögur hafa komið fram og mér er kunnugt um að mjög margir hestamenn eru því sammála að til þess að gera átak í reiðvegagerð verði farið út í einhverja sérstaka tekjuöflun til þess. Það hefur hins vegar ekki fengist rætt í sambandi við þessa áætlun. Að lokum get ég ekki látið hjá líða, virðulegi forseti, að nefna aðeins framkvæmdir sem eiga að vera í mínu kjördæmi. Það hefur verið ákveðið að fara út í að skilgreina Djúpveginn sem stórverkefni og það eru menn mjög sáttir við, bæði innan míns kjördæmis og annarra. Það sem ég er mjög ósátt við í þeim málum er, eins og segir í áliti minni hluta samgn., að vera að blanda þeim tveimur málum saman, að fara í stórframkvæmdir á Djúpveg og að hætta rekstri Djúpferju á þeirri sömu stund sem það er ákveðið. Við vitum það og ég hef rakið það áður og ætla ekkert að eyða löngu máli í það að það er nauðsynlegt að hafa þennan möguleika vegna öryggissjónarmiða. Ekki hvað síst nú í vetur hefur það sannast að að reka þurfi þarna ferju þegar veðurfar hefur verið eins og það er nú. Og mönnum til upplýsingar get ég sagt frá því hér að það er ekki einu sinni hægt í dag að moka Breiðadalsheiði á Vestfjörðum heldur verður að semja við Fagranesi um að það sinni þeim byggðum sem vegurinn um Breiðdalsheiði á að þjóna. Nú segja menn kannski: Þetta verður allt í lagi þegar jarðgöngin eru komin. Að sumu leyti verður það það en þó ekki að öllu leyti því að eftir sem áður þarf yfir snjóflóðahættusvæði að fara þó að jarðgöngin séu komin því að Hvilftarströnd, sem leiðin liggur um út til Flateyrar, er mjög hættulegt snjóflóðasvæði. Ég sé því ekki fram á að það sé kominn tími til þess í dag að segja: Það þarf ekki lengur að reka ferju við Ísafjarðardjúp. Virðulegi forseti. Það sem ég ætla að segja að lokum er að ég tel að það hefði átt að gera langtímaáætlun og raunar eru ákvæði um það í vegalögum að það skuli gert og ég vænti þess að farið verði í þá vinnu mjög fljótlega. Ég tel að það hefði þurft að gerast og einnig að unnið hefði verið að þessari áætlun, sem við erum að ræða, á annan hátt, ekki að framkvæmdir séu fyrst ákveðnar af einum manni eða tveimur og síðan séu alls konar hrossakaup við það að koma málunum svo saman að hægt sé að leggja fram vegáætlun. Og ég vænti þess að betur verði unnið að vegáætlunarmálum í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Það er óþarfi að bæta miklu við það sem fram hefur komið í umræðum af gagnrýni á hæstv. ríkisstjórn fyrir frammistöðu hennar í samgöngumálum. Það er satt best að segja þannig með þau mál farið að það er greinilega stefnt að því að sprengja í loft upp alla möguleika á því í framtíðinni að menn vinni að þeim sem ein heild eins og verið hefur fram til þessa. Þar vil ég fyrst og fremst vitna til þess vinnulags sem verið hefur á þessu kjörtímabili og ágerst eftir því sem á það hefur liðið, að taka ákvörðun um skiptingu vegafjár í kjördæmum í æ ríkari mæli úr höndum þingmanna kjördæmisins og færa yfir til þingmanna stjórnarliðsins og jafnvel inn á ráðherraborðið. Ef þessi þróun á að halda svipað áfram þá er stutt í að menn eyðileggi með öllu það vinnulag sem verið hefur á undanförnum árum og áratugum hvað þetta varðar og spilli algerlega þeirri samstöðu sem á endanum hefur ætíð náðst um þessi mál eftir því sem ég best veit. Ég hvet því ríkisstjórnarflokkana og reyndar aðra til þess að láta af þessum tilburðum og halda sig við þau vinnubrögð og þær reglur sem gilt hafa í þessu efni í meginatriðum. Annað sem hefur líka kveikt þá elda sem hér hafa logað dálítið glatt í dag í umræðum er sú ákvörðun ráðherra með stuðningi stjórnarliðsins að breyta skiptingu vegafjár, hverfa frá þeirri regu sem gilt hefur til annarrar heimasmíðaðrar aðferðar sem á að þjóna þrengri hagsmunum en æskilegt er í þessu tilviki. Ég vil taka undir gagnrýni á þessi atriði og mér finnst að hæstv. núv. samgrh. hafi með verkum sínum og framgöngu hvað þessi atriði varðar gert heldur slæm verk og hefði betur látið ógert að feta þessa slóð. En ég vil segja að ég hef skilning á stöðu hans við þau skilyrði sem hann hefur þurft að búa á undanförnum árum og sérstaklega æ minni skilnings af hálfu forustumanna síns flokks. Hann hefur verið að mörgu leyti í afar þröngri stöðu. Þriðja atriðið sem mér finnst hafa einkennt framgöngu núv. ríkisstjórnar og vonandi fráfarandi í þessum málaflokki er sú árátta að eyða fé áður en þess er aflað. Menn þekkja söguna bak við framkvæmdaátakið til þriggja ára sem fjármagnað var að verulegu leyti með lántöku. Enn er gripið til þess ráðs að ráðstafa peningum fyrir væntanlegt lánsfé. Þetta er heldur varhugaverð þróun því að með þessu eru menn ekki bara að eyða því fé sem þeir hafa til vegamála á þeim tíma sem menn eru að skipta upp heldur eru menn einnig að ráðstafa fé áranna þar á eftir, menn eru að eyða lengra fram í tímann en þeir ættu með réttu að gera. Það verður óleyst verkefni þeirra sem við þessum málum taka á næstu árum að greiða úr skuldunum sem búið er að safna upp og safnað verður upp ef þessi áform ná fram að ganga sem eru í núgildandi tillögum. Ég vil þá víkja örfáum orðum að einstökum ákvörðunum sem liggja fyrir í tillögu að endurskoðaðri vegáætlun. Ég fagna því auðvitað að á þessu tímabili mun ljúka framkvæmdum við jarðgöng á Vestfjörðum sem mun gerbreyta möguleikum Vestfirðinga til sóknar á næstu árum. Þó að það sé að sumu leyti hlálegt fyrir núv. ríkisstjórn þá er það engu að síður staðreynd að sú framkvæmd er sú allra stærsta sem í gangi hefur verið á yfirstandandi kjörtímabili og var tekin af ríkisstjórninni þar á undan. Þá hillir loks undir það að staðið verði við löngu gefið fyrirheit og jafnvel loforð um að ráðast í þverun Gilsfjarðar og hefur hæstv. samgrh. sagt að hann muni bjóða þá framkvæmd út á þessu ári og þá væntanlega fyrr en seinna ef það á að vera meðan hann helst í embætti. Ég skildi yfirlýsingu hans fyrir nokkrum dögum á þann veg að útboðs yrði að vænta innan fárra vikna. Þá vil ég víkja að þriðja málinu sem mér er hugleikið í þessari áætlun. Það eru tillögur um að hefjast loks handa við endurbyggingu vegarins um Ísafjarðardjúp. Ég vil láta það koma fram, sem ég hygg að mönnum eigi vera ljóst, að ég er eindreginn stuðningsmaður þess að ráðist verði í þá framvæmd og fagna því að samstaða hefur náðst um að í það verði ráðist þegar á þessu ári. Ég tel að það skipti gríðarlega miklu máli fyrir íbúa á norðanverðum Vestfjörðum að fyrir liggi ótvíræð yfirlýsing og vilji Alþingis um að í þetta verkefni verði ráðist myndarlega á næstu árum. Hitt eru auðvitað nokkur vonbrigði að ekki skuli vera séð fyrir endann á því verki og vanta verulega upp á að menn geri ráð fyrir fjármagni til að ljúka þeim miklu framkvæmdum. Þó vil ég minna á að framkvæmdin í heild er þó ekki meiri en svo að hún er nokkru minni en nemur kostnaði við Herjólf sem gegnir sams konar hlutverki fyrir íbúa í Vestmannaeyjum og þessi endurbyggði vegur mun gegna fyrir íbúa á norðanverðum Vestfjörðum. Hér hefur verið gert að umræðuefni ákvörðun ríkisstjórnarinnar, og ég endurtek að það var ákvörðun ríkisstjórnarinnar, að tengja framkvæmdir í Ísafjarðardjúpi við framtíð ferjunnar Fagraness. Það er svo sem ekki miklu meira um það að segja en fram hefur komið í fjölmiðlum. Það voru ákveðnir kostir sem menn höfðu úr að velja og menn urðu auðvitað að velja það skásta fyrir hagsmuni þeirra sem menn standa fyrir. Hinu er hins vegar ekki að leyna að tímarnir hafa mjög breyst á síðustu tveimur áratugum og menn verða auðvitað að endurmeta rekstur og þörf fyrir Djúpferju í ljósi breyttra tíma. Ég tel að eftir atvikum sé sá kostur sem ríkisstjórnin valdi hvað þetta varðar ásættanlegur þó að ekki sé hægt að segja að hann sé ekki neinn kjörvalkostur. En mér þykir það laklegt þegar einstakir ráðherrar kjósa að fara fram með yfirlýsingar í þá veru að ætla megi að þeir standi utan við ábyrgð ríkisstjórnarinnar í þessu máli og muni heldur ekki eftir því að það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar sem hér hefur hvað harðast verið deilt á að taka upp skiptingu á hluta vegafjár eftir höfðatölureglu sem kemur afar illa fyrir Vestfjarðakjördæmi og munar þar um 110 millj. kr. Auðvitað verður hver og einn að gera upp við sig hvaða ákvörun hann tekur en hitt er ekki líðandi að menn hlaupist frá þeim ákvörðunum sem þeir hafa tekið og þykist ekki kannast við þær né vita af þeim og reyni að koma ábyrgðinni af sér yfir á herðar annarra þingmanna. Ég vil taka undir þau áminningarorð sem hv. þm. Stefán Guðmundsson setti fram til þingmanna Vestfirðinga í utandagskrárumræðu um framtíð Fagraness að það væri hlutskipti þingmanna að leiða menn saman, fylkja Vestfirðingum bak við sameiginlega niðurstöðu fremur en að sundra fylkingum. Virðulegi forseti. Að öðru leyti er auðvitað margt í þessari vegáætlun sem er öðruvísi en maður hefði kosið. Það vantar fé til verkefna sem ég hefði viljað sjá að við gætum ráðist í á næstu fjórum árum með sæmilega myndarlega. Sérstaklega finnst mér sárt til þess að vita að hafa ekki meira fé til þess að rjúfa samgöngulega einangrun íbúa í Árneshreppi sem er að verða hvað síðustu íbúar þessa lands sem búa við samgöngulega einangrun meiri hluta ársins á landi og ég veit að allir þingmenn Vestfirðinga hefðu gjarnan viljað hafa meira úr að spila til þess að leysa betur og myndarlegar úr vanda þeirra en við þó reynum að gera. En vonandi tekst okkur eða þeim sem eru að taka við af okkur að þoka þessu máli áfram þannig að viðunandi lausn fáist í þeim efnum áður en það verður um seinan.

Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið. Ég vil að það komi fram af minni hálfu að ég hef verið ósáttur við vinnubrögð stjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar á þessu kjörtímabili, hvernig þeir hafa farið með vegaféð og nú síðast reynt að brjóta niður þær reglur sem eru almannareglur og sátt um hvernig fénu skyldi skipt á milli kjördæma og eftir ástandi veganna. Það er auðvitað sorglegt að sjá að stjórnmálamenn skuli ekki fremur vilja styðjast við almennar reglur og ef þeir eru ekki sáttir við þær, leggjast þá yfir þá vinnu að endurskoða þær heldur en vera að því pukri sem hér hefur viðgengist, sérhagsmunapoti sem Sjálfstfl. hefur rekið. Það er óásættanlegt. Ég gat vel stutt það og fannst það sjálfsagt að Reykjavíkursvæðið og höfuðborgin kæmu nú inn sem sérstakt stórverkefni vegna þess að hér eru slæmir umferðartappar sem hafa valdið erfiðleikum og slysum. Það var því mjög brýnt verkefni að verja auknu fjármagni til vegagerðar á Reykjavíkur- og höfuðborgarsvæðinu. Ég er ekki sáttur við þá stefnu hæstv. núv. samgrh. að vilja helst fara með sem mest af vegafénu eitthvert upp á fjöll. Enda þótt ég sé eldheitur landsbyggðarmaður verðum við að viðurkenna að það er svo mikið ógert víða sem skilar byggðunum miklu að það verður að vera forgangsverkefni. Ég er þakklátur fyrir það að stjórnarliðið varð að hluta að éta málið á ný ofan í sig, þeir ætluðu að svíkja sína minnstu bræður í nokkrum kjördæmum í þessari vegáætlun en hafa nú horfið frá því og rétta hlut þeirra á nýjan leik. Ég vil segja það sem mína skoðun að eitt stærsta vandamálið núna víðs vegar um landið eru tengivegirnir. Tengivegirnir hafa orðið hornreka í kerfinu. Þeir fá ekki nema 10% af vegafénu. Þetta eru hinir almennu sveitavegir sem eru jafnframt skólavegir, flutningavegir fyrir vörur og þjónustu við sveitafólkið og vegir sem fólk í vaxandi mæli keyrir kvölds og morgna til og frá vinnu. Því er afar brýnt fyrir Alþingi Íslendinga að móta stefnu þar sem menn næðu árangri í því að byggja þessa vegi upp með meiri hraða. Svo að ég víki að Suðurlandi fannst mér það aumingjaskapur af þessari hæstv. ríkisstjórn að gera sér ekki grein fyrir því að þar er hafin mikilvæg ný þróun í útflutningi á dýrmætu efni sem er vikurinn frá Heklu og vegirnir þola ekki þá flutninga. Þeir flutningar hafa nú mjög margfaldast og fara fram á stórum ,,treilerum`` sem vegirnir þola ekki. Við getum að vísu í gegnum þessa áætlun varið á næstu fjórum árum 170 millj. til þessara vega en það þyrftu að vera 300 millj. og hefði helst þurft að gera í gær til þess að þessi atvinnustarfsemi skilaði hagnaði og gæti magnast. Mér finnst sorglegt að það skyldi ekki nást fram að þetta yrði gert á vegum ríkisins að sérstöku stórverkefni vegna sérstöðu málsins og enn fremur í ljósi þess að engin slík stórverkefni eru á ferðinni á Suðurlandi. Sakir þess samkomulags sem hér er búið að ná um að ljúka þinginu ætla ég ekki að lengja umræðuna en miðað við það að stjórnarliðar hurfu í raun aftur til baka í þær reglur sem verið hafa að hluta þannig að þrjú kjördæmi voru ekki skert og enn fremur aukning í nokkur önnur, þar á meðal Suðurland upp á 13 millj., sætti ég mig við þessa niðurstöðu og mun styðja vegáætlun. Ég fagna því líka að það næst fram á Suðurlandi að Gjábakkavegur eða vegurinn frá Þingvöllum á Laugarvatn, Hvítártenging eða áætlun um tenging á Hvítarbrú við Bræðratungu og Suðurstrandarvegur verða allir gerðir að stofnvegum. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira. Kemur betri tíð og nýir menn til valda og ég vænti þess að vegáætlun megi endurskoða eftir tvö ár með það að markmiði að við náum enn þá meiri árangri í því að byggja upp góða vegi á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð við þessa umræðu en vil þó nefna aðeins örlítið. Ég verð að lýsa ánægju minni með það að menn sem hér hafa talað í dag virðast vera sammála um að það þurfi að gera sérstakt átak í vegamálum á höfuðborgarsvæðinu og um það snýst ekki deilan. Deilan snýst fyrst og fremst um það hvaða aðferð er notuð til að komast að því hvernig skipta á fénu og ég skil það mjög vel og tek undir það sem hér hefur verið sagt varðandi það hvernig staðið var að þessum málum. Ég hefði miklu frekar viljað að það væri reynt að standa að þessu með þeim hætti sem hæstv. forsrh. nefndi fyrst, þ.e. að það yrði ákveðinn hluti til höfuðborgarsvæðisins og síðan yrði því sem eftir yrði dreift eftir þeim reglum sem hafa verið í gildi og ég held að flestir séu sammála því sem hér hafa gagnrýnt þessa ákvörðun og vil ég taka undir það. Mér þykir gott að heyra að menn eru almennt ekki ósammála því að aukið fé fari til höfuðborgarsvæðisins. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það í heildina. Við nokkrir þingmenn Reykjavíkur tókum þátt í fyrir hönd okkar þingflokka að reyna að skipta þessu ásamt Vegagerðinni niður á ákveðin svæði og í þeim efnum var tekið tillit til samkomulags sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. þeirrar forgangsröðunar sem þau höfðu þá gert. Ég vil hins vegar gera litla athugasemd við nöfn á þeim vegum sem verið er að nota í vegáætluninni. Þegar ég fór að fletta tók ég eftir því að það er til Nesbraut í Reykjavík og ég fór að velta því fyrir mér hvar hún væri. Ég hélt mig þekkja sæmilega vel til Reykjavíkur en fór svo að lesa betur og þá tók ég eftir því að þarna er verið að tala um ákveðna leið í Reykjavík. Þetta sama gildir um Reykjanesbraut. Það er allt í einu orðið allt annað en ég lít á sem Reykjanesbraut í Reykjavík. Mér þykir mjög slæmt að nöfn eins og þessi, sem eru okkur alls ekki kunnug, skuli tekin upp. Ég tel miklu eðlilegra þegar verið er að finna út einhverjar leiðir eins og þetta séu það jafnvel kallaðar leiðir eða eitthvað annað en ekki braut vegna þess að við erum t.d. vön að kalla Miklubraut Miklubraut þannig að þegar talað er um Nesbraut þá heldur maður að um venjulega götu sé að ræða. Ég vil aðallega gera athugasemdir við þetta og tel að það eigi í samráði við yfirvöld í Reykjavík eða eftir atvikum þingmenn Reykjavíkur að finna önnur nöfn á þessar leiðir sem þarna er verið að reyna að skilgreina í vegáætlun. Annað ætlaði ég ekki að segja að svo komnu máli við þessa umræðu, hæstv. forseti. Ég vona að það verði tekið tillit til þessara athugasemda og að Vegagerðin sé ekki að nefna götur og leiðir innan Reykjavíkur án samráðs við Reykvíkinga.

Hæstv. forseti. Ég skal virða aðstæður og hafa það í heiðri að hafa ekki langt mál þó að margt mætti um þetta mál segja og það er afar óheppilegt að standa frammi fyrir því að málið sé til afgreiðslu á elleftu stundu og rúmlega það og geta í raun og veru ekki haft hér eðlileg skoðanaskipti um jafnmikilvægan málaflokk og þetta er. Ég vil í fyrsta lagi fagna því að það hefur náðst nokkur árangur í því að brjóta á bak aftur þau áform sem meiri hlutinn hafði uppi varðandi það að keyra málið í gegn í ágreiningi við stjórnarandstöðuna og þingmannahópa einstakra kjördæma. Sú brtt., sem er nú flutt af meiri hluta samgn., sem meiri hluti samgn. hefur í raun verið þvingaður til að flytja, er til bóta og það er réttlætismál að reyna að hafa í heiðri ákveðna skiptingu milli kjördæmanna. En það, hæstv. forseti, er eiginlega það eina sem ég get fagnað í þessu máli. Það er þó sá sigur sem hefur unnist hér í dag og endurspeglast í þessari tillögu. Að öðru leyti hlýt ég þvert á móti að harma það hvernig þessi málaflokkur er orðinn útleikinn eftir fjögurra ára valdatíma núv. hæstv. samgrh. Allt sem áður hét samstaða í þessum efnum er gersamlega fyrir bí og nú logar þessi málaflokkur orðið í ágreiningi og illdeilum meira en eiginlega nokkur annar sem til umfjöllunar er hér á þinginu. Það er mikil afturför og sorgleg því að lengi var það svo að um vegáætlanir ríkti hvað mest samstaða af flestum málum sem hér voru til umfjöllunar. Það er sorglegt að horfa upp á það hvernig þessi mikilvægi málaflokkur hefur á einu kjörtímabili orðið fórnarlamb þessara vinnubragða. Hér er til að mynda uppsetningin á málum þannig að ég efast um að margir eigi auðvelt með að átta sig á því hvað hér er á seyði. Hafa menn prófað að fletta þessu skjali, þessari vegáætlun og reyna að fá botn í það hvað þarna er að gerast, þar sem verkefnin eru sett upp á mörgum síðum og fer það eftir því hvað hæstv. ráðherra hefur kosið að skíra hin einstöku átök sín og verkefni? Ég verð að segja alveg eins og er líka, hæstv. forseti, að mér er til efs að annað eins endemis þingskjal hafi birst eins og forsíðan á þessari vegáætlun, þar sem annars vegar er fært í ríkissjóð á hverju ári nokkur hundruð millj. kr. en þrem línum neðar á sama blaði er framlag úr ríkissjóði, nokkur hundruð millj. kr. á hverju ári. Hvað á svona lagað að þýða? Hvers konar skollaleikur er hér á ferðinni?

Það er atvinnuleysi í landinu.

Staðreyndin er auðvitað sú að með þessum æfingum er hæstv. ráðherra að ná fé út úr almennu vegaframkvæmdunum, koma því inn í þennan gæluverkefnaflokk sinn og koma því þannig fram hjá hefðbundinni skiptireglu milli kjördæma. Til þess er leikurinn gerður. Og það væri gaman að vita hvað þeir hjá Ríkisendurskoðun, þeir heilögu menn, segja um svona bókhaldskúnstir. Ég vil segja, hæstv. forseti, örstutt um framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu, af því að þær tengjast þessu máli, að mér finnst dálítið merkilegt að menn fjalli um það eins og þetta sé í fyrsta sinn sem eigi að ráðast í einhverjar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Svo er ekki. Og þetta er ekki einu sinni í fyrsta sinn sem verkefnin hér eru skilgreind sérstaklega. Það er búið að vera í vegáætlun síðan 1989. Þá var tekinn upp í vegáætlun verkefnaflokkurinn höfuðborgarsvæðið, sem var einn af þremur verkefnaflokkum í stórverkefnum til viðbótar við jarðgöng og brýr. Á sama kjörtímabili var gerð upp skuld Vegasjóðs eða ríkisins við borgina upp á rúmlega einn milljarð kr. sem fyrri ríkisstjórnir höfðu skilið eftir. Þannig að á þeim tíma var tekið mjög á þessum málum. Það hefur auðvitað öllum verið ljóst, sem einhverja nasasjón hafa haft af vegamálum, að það hlaut að bíða mikið verkefni hér og miklar framkvæmdir á þessu svæði og um það hefði að mínu mati aldrei þurft að verða neinn ágreiningur ef eðlilega hefði verið að því unnið, því það eru auðvitað allir réttsýnir menn sammála um að það verður að ráðast í miklar framkvæmdir hér m.a. til þess að útrýma ýmsum slysagildrum o.s.frv. En það eru þessar æfingar þar sem hæstv. ráðherra hefur á kjörtímabilinu ráðskast með þessi mál, í raun og veru ómerkt vegáætlun aftur og aftur, sest með blöð á hnjákollunum og farið að skipta vegafé sem á að vera verkefni Alþingis og síðan er mönnum stillt upp við vegg hér og standa frammi fyrir gerðum hlut og meiri hlutinn lætur handjárna sig trekk í trekk hér á þinginu. Þetta eru auðvitað alveg ömurleg vinnubrögð, hæstv. forseti. Það var þess vegna mjög dæmigert þegar hæstv. ráðherra kom hér í stólinn áðan, beljandi um fund sem hann hefði átt með tveimur stjórnarþingmönnum í dag til að ganga frá tilteknum hlutum þessa máls. Það er mjög lýsandi og dæmigert fyrir vinnubrögðin eins og þau hafa verið þó að í lögum standi að slíkt sé verkefni Alþingis, að skipta vegafé niður á einstakar framkvæmdir og reyna að ná um það einhverri samstöðu. Þannig að þetta er, hæstv. forseti, auðvitað stórkostlega ámælisvert og ég harma það, ég endurtek það, ég harma það hvernig er búið að leika þennan málaflokk því að það var mikil gæfa á meðan svo var að um hann var hér mikil þverpólitísk samstaða og vegáætlanir voru aftur og aftur afgreiddar einróma eftir mikla og faglega vinnu í þingmannahópunum og í samstarfi við Vegagerðina. Að lokum vil ég taka það fram, hæstv. forseti, að ég hef tekið þátt í því ásamt öðrum þingmönnum Norðurl. e. að skipta því vegafé sem þar er til skiptanna til einstakra framkvæmda og til þess að það sé alveg á hreinu þá er ég aðili að þeirri skiptingu og ber á henni pólitíska ábyrgð þó að ég sé ákaflega ósáttur við margt annað sem í málinu liggur. En ég vil hafa þá hluti á hreinu og samkomulag er samkomulag og að því leyti til stend ég að þessu plaggi að ég hef tekið þátt í þessari skiptingu. Ég er að sjálfsögðu ekki ánægður með ýmislegt sem þar er á ferðinni frekar en eins og gengur, en þarna hefur náðst málamiðlun sem ég stend að og ætla ekki að hlaupa frá. En að öðru leyti, hæstv. forseti, eins og mér hefur vonandi tekist að gera hér grein fyrir, er óánægja mín slík með þetta plagg að ég treysti mér ekki til að bera á því ábyrgð og mun sitja hjá við vegáætlun í heild sinni.

Virðulegi forseti. Ég er einn af mörgum þingmönnum sem neyðast til þess hér undir lokin að lýsa megnri óánægju með þá vegáætlun sem við erum að samþykkja hér til næstu fjögurra ára. Ég er í fyrsta lagi mjög óánægður með það hversu lítið fé gengur til sveitaveganna á landinu og er að því leyti algerlega sammála hv. þm. Guðna Ágústssyni sem einnig nefndi þetta sama atriði. Það er ekki ætlað til þessara svonefndu tengivega nema 154 millj. kr. á árinu 1995 og eitthvað álíka síðan á næstu árum þar á eftir og þetta er svo smávaxin upphæð að ef svo heldur áfram þá tekst ekki að ljúka þeim verkefnum sem óhjákvæmilegt er að sinna á sviði sveitavega á skemmri tíma en 40 árum. En mér er sagt að þessir vegir endist ekki í 40 ár, þeir endast í miklu skemmri tíma og þar af leiðandi má segja að sveitavegakerfið sé að rýrna frá ári til árs vegna þess að það næst ekki einu sinni upphæð til þess að halda í við þá eyðingu sem á sér stað á hverju ári. Í öðru lagi er ég mjög ósáttur við það hvernig fé til stofnvega er skipt. Ég vil að vísu taka það fram að ég tel reikniregluna gamalkunnu mjög eðlilega þar sem tekið er tillit til í fyrsta lagi kostnaðar, í öðru lagi ástands vega og í þriðja lagi umferðar um vegi. Þetta þrennt er tekið saman og deilt með þremur og þannig fengin út ákveðin hlutfallstala sem er síðan látin gilda um einstök kjördæmi. Þetta eru sanngjörn, eðlileg og gamalgróin vinnubrögð sem ég virði og hef alltaf virt. En ég verð hins vegar að vekja á því athygli að það er ekki nema lítið brot af því fé sem gengur til stofnvega sem er úthlutað eftir þessari gömlu, góðu reglu. Við getum sagt að til stofnvega gangi núna um 3.200 millj. kr. á árinu 1995, en þar af er ekki nema rétt um 1.300 millj. sem úthlutað er eftir gömlu skiptireglunni. Hér áður fyrr var nær eingöngu úthlutað eftir henni, en það hefur orðið þessi breyting að það er farið að taka út fyrir sviga einstök stórverkefni, þar á meðal auðvitað höfuðborgarsvæðið. Það verður alltaf minna og minna sem verður til skipta í hin almennu verkefni og eins og menn sjá af þessum tölum þá er hlutfallið núna orðið þannig að tveir þriðju hlutar af fé til stofnvega eru teknir út fyrir sviga og úthlutað sérstaklega en aðeins einn þriðji gengur til stofnveganna eftir þessari gömlu, góðu og sanngjörnu skiptireglu. Kannski væri viss sanngirni í þessu ef það væri þá svo að það væru stórverkefni í öllum kjördæmum en það er ekki. Það er mjög misjafnt hvernig á stendur um það og þær skilgreiningar sem fyrir hendi eru á stórverkefnum eru mjög undarlegar og hæpnar að ekki sé meira sagt. Þegar núv. hæstv. ráðherra telur þörf á því að taka eitthvert nýtt stórverkefni út fyrir sviga þá er bara búin til ný regla um þessi stórverkefni og hún sniðin þannig að hún passi utan um viðkomandi verkefni og þannig verður vafalaust haldið áfram. Í dag eru þetta orðnar fimm undantekningareglur og við getum alveg átt von á því að þær verði orðnar 10 að fáum árum liðnum og að það fé sem á að ganga til stofnvega skiptist þá nokkurn veginn allt út frá svona sérverkefnaformúlum. Ég vil láta það koma hér fram að ég tel að þessi vinnubrögð séu algerlega óviðunandi, enda er það staðreynd að þessi sérverkefni og skilgreiningar á þeim eru oft og tíðum ákaflega illa rökstuddar. Ég minni á það hér að Siglufjarðarvegurinn er mikið haft á þjóðvegakerfinu á Norðurlandi vestra. Þar þarf ekki aðeins að hækka veginn verulega til þess að ná honum upp úr snjó heldur þarf líka á köflum að finna nýtt vegstæði. En það hefur ekkert fé verið fáanlegt til þess að ljúka þessari vegagerð á undanförnum árum og það er fyrirsjáanlegt að á næsta áætlunartímabili tekst ekki að ljúka þessu verkefni og það tekst ekki að byggja þar upp veg sem getur talist fullnægjandi. Þó er það nú svo að frambjóðendur Sjálfstfl. hafa heitið kjósendum sínum fyrir norðan að þeir ætli að ljúka þessu verkefni á svo sem einu eða tveimur árum, en á sama tíma eru þeir að ganga frá vegáætlun sem ekki gerir ráð fyrir því að þetta klárist einu sinni á fjórum árum. Ég tel að öll þessi vinnubrögð séu mjög forkastanleg og mín tillaga er sú að öll vegagerðarverkefni séu skoðuð upp á nýtt, það sé metinn kostnaður við þau, ástand veganna hringinn í kringum landið og umferðarþunginn, allt sé þetta tekið með inn í myndina og reynt að skipta þá á nýjan leik miðað við landið í heild. Ég hef spurt vegamálastjóra að því hvort þetta hafi verið gert, hvort dæmið hafi verið reiknað út á þennan veg, en það hefur ekki verið gert heldur einungis farin sú leið að byrja á almennu reglunni eins og var gert hérna fyrir 10--20 árum, þá var bara almenna reglan í gildi og síðan alltaf að taka ný og ný stórverkefni út fyrir sviga þar til þau eru orðin meiri hlutinn af öllu fénu sem verið er að eyða. Nei, virðulegi forseti. Þetta eru vinnubrögð sem eru algerlega óviðunandi og ég hvet eindregið til þess að hér verði gerbreyting á á næsta kjörtímabili. Ég vil taka það fram að ég hef langoftast greitt atkvæði með vegáætlun hvort sem ég hef verið í ríkisstjórn eða utan stjórnar, en ég treysti mér ekki til að gera það að þessu sinni og mun sitja hjá í mótmælaskyni við þau vinnubrögð sem hér hafa verið tíðkuð.

Virðulegur forseti. Um leið og ég þakka forseta sem stýrði fundi áðan, þegar ég gerði athugasemd við fundarsköp, fyrir að tryggja að umræðunni var haldið áfram um vegamálin þá ætla ég að mæla hér nokkur orð. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls, en vegna ræðu hæstv. samgrh. áðan og því sem bætt var við af hv. 3. þm. Austurl. þá sá ég mig knúinn til þess að koma hér örfáum athugasemdum á framfæri sem varða þeirra mál sérstaklega. Það liggur nú fyrir að fram er komin brtt. á þskj. 905 þar sem fæst allveruleg leiðrétting á því sem gagnrýnt var hér fyrr við umræðuna og ég hafði um nokkur orð í ræðu minni í morgun. Þetta ber að virða að það er viðleitni í þessa átt. Þó að þetta gangi ekki til fullnustu til móts við brtt. minni hlutans þá er hér veruleg bót fengin með þessari tillögu sem þarna liggur fyrir. Ég rek það fyrst og fremst til hv. 2. þm. Norðurl. v., formanns samgn., sem tók á málinu og kannaði hvort ekki væri hægt að verða við eindregnum óskum og áskorunum okkar stjórnarandstæðinga og ég hef ekki ástæðu til annars en gefa honum gott orð fyrir það. Hitt er svo miklu lakara þegar ráðherra samgöngumála kemur hér af tilefni þessarar brtt. og hefur uppi þann lestur sem menn heyrðu frá hæstv. ráðherra áðan. Það er allsérkennilegt og opinberar í rauninni enn betur en nokkur stjórnarandstæðingur hafði reynt að koma á framfæri í sínu máli hvers konar vinnubrögð hafa verið höfð í sambandi við þessi mál, skiptingu vegafjárins. Þó að þarna væri ekki um hina stóru drætti að ræða í máli hæstv. ráðherra þá sýndi sig í þessu sem hann lagði þarna inn varðandi skiptingu á þessu fé samkvæmt brtt. meiri hluta samgn. hvernig staðið er að málum þar á bæ og það sem hæstv. ráðherra var að segja að hann hefði setið á fundi með tilteknum þingmönnum Austurlandskjördæmis til þess að fjalla um það hvernig farið yrði með það fé sem meiri hluti samgn. er þarna að færa til samkvæmt brtt. Ég vil taka það fram að við þingmenn Austurl. sem nú erum í stjórnarandstöðu sóttum fundi með Vegagerð ríkisins til að byrja með og fórum yfir mál og það er ekki rétt sem gefið var til kynna af hv. 3. þm. Austurl. í umræðu fyrr í dag að við hefðum ekki viljað líta á málin. Það var nú síður en svo. En síðan urðu það eðlilega okkar viðbrögð þegar ljóst var hvernig fara átti með vegafé til okkar kjördæmis að við treystum okkur ekki til þess að standa frekar að skiptingu fjárins. Þegar hins vegar leiðrétting er fram borin af meiri hluta samgn. sem gengur allverulega til móts við okkar gagnrýni og okkar sjónarmið þá hefðu auðvitað hin eðlilegu viðbrögð verið og vinnubrögð átt að vera að kalla til þingmanna kjördæmisins og kanna það hvort þeir að fenginni þessari leiðréttingu vildu huga að þátttöku, vildu standa að þátttöku á skiptingu innan kjördæmisins. Ó, nei. Það er ekki gert. Það er kallað á tiltekna þingmenn, stuðningsmenn stjórnarliðsins, og síðan ætla þeir sér ásamt ráðherrum að túlka það í hvaða vegakafla og til hvaða framkvæmda þessu fjármagni, sem meiri hluti samgn. leggur til, á að ráðstafa. Það er dálítið talað um gruggug vinnubrögð víða um lönd, kennd við mafíu á stundum. Það er ekki alveg laust við, virðulegur forseti, án þess að ég ætli að fara að leggja það að jöfnu, að manni detti þetta í hug þegar maður horfir á starfshætti af þessum toga. Það er satt að segja mjög raunalegt þegar þannig málafylgja er komin inn á Alþingi Íslendinga eins og þetta sem ég er hér að rekja. Ég vil hins vegar í þessu samhengi benda á framsöguræðu eða það mál sem hv. 2. þm. Norðurl. v. flutti þegar hann mælti fyrir brtt. nefndarinnar. Þar kvað við allt annan tón heldur en hjá hæstv. ráðherra, að ekki sé talað um hv. 3. þm. Austurl. Þar var það alveg skýrt tekið fram að þetta fjármagn, 100 millj. kr. en ekki 50 millj., eins og hv. 3. þm. Austurl. talaði um, 100 millj. kr. væru færðar til Austurlandskjördæmis, afdráttarlaust að þetta sé orðið fé sem ekki verði af Austurlandi tekið. Eitthvað á þá leið tók hv. þm. til orða. Og það auðvitað gerist ekki að ráðherra, hvað þá einstakir stjórnarliðar, ætli sér að fara að ráðstafa vegafé með þeim hætti sem tilburðir voru uppi um í tengslum við umræðuna og kom fram í þeirra máli. Virðulegur forseti. Ég tel að við höfum fengið fram leiðréttingu sem skiptir máli. Það er uppskeran úr okkar málafylgju hér, stjórnarandstæðinga. Það er vel svo langt sem það nær. Það er hins vegar langt frá því að breyta þeirri afstöðu að ekki er að mínu mati hægt að leggja nafn sitt við þessa vegáætlun í heild jafnóeðlilega og að henni hefur verið staðið í hinum stærri greinum, fyrir utan það sem hér hefur verið rætt varðandi einstök kjördæmi.

Virðulegi forseti. Þar sem mig vanhagar ekki um þau skjöl sem ég geri ráð fyrir að hér sé verið að bíða eftir þá vil ég endilega nýta þann tíma og koma þeim örfáu atriðum sem ég hafði beðið um orðið út af á framfæri. Varðandi þetta frv. eða þá kerfisbreytingu sem hér er verið að gera þá er ýmislegt sem er út af fyrir sig alveg ljómandi gott í þessu frv. en flest af því er einnig í núgildandi lögum og gallinn hefur verið sá að þeim hefur ekki verið framfylgt. Nú er ætlast til þess að sveitarfélögin geri það og það er að sjálfsögðu mjög erfitt mál. Og þó að ég sé í sjálfu sé sammála þeirri grundvallarhugsun að sveitarfélögin taki við þessum málaflokki þá þýðir ekki að kasta honum til sveitarfélaganna fyrr en búið er að sjá við því að það sé búið að búa þeim það umhverfi að þau séu í stakk búin til að taka við þessum málaflokki og þar eru of margir lausir endar. Það sem ég hef við þetta frv. að athuga er ekki aðallega það sem stendur í því heldur aðallega það sem vantar í það, það sem skortir á til þess að þetta sé fullburða. Í fyrsta lagi er ekki tekið á því hvernig hlutverk fræðsluskrifstofu verður leyst af hólmi. Það er mjög mikilvægt hlutverk sem fræðsluskrifstofum er nú ætlað og því miður er þetta í lausu lofti enn þá. Það er ekki tryggt fjármagn til þessa mikilvæga hlutverks og það er rétt að benda á það að fræðsluskrifstofur hafa verið í alvarlegu fjársvelti að undanförnu. Þessum málaflokki er nú hent yfir á sveitarfélögin og miðað við að þetta sé það allt og sumt sem þarf á að halda. Ég held að það dugi að nefna sérkennslu, sálfræðiþjónustu og aðra þjónustu sem fræðsluskrifstofu er sérstaklega ætlað og einnig vil ég nefna alla þá aðila sem standa að þjónustu við fatlaða, því þar vantar því miður töluvert mikið upp á að útfærsla sé í lagi. Það er ekki tryggð þjónusta fyrir fatlaða sem búa úti á landi og á stundum er vísað til sérskóla sem aðeins er að finna á höfuðborgarsvæðinu. Hér er því ekki tekið á vandanum. Sú grein sem ég vil líta á sem besta við þetta frv. er 36. gr. frv. en þar er tekið á því sem sem betur fer hefur verið sýnt í framkvæmd nú þegar og það er kennsla nýbúa. Þetta er ljómandi gott. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að það eru fleiri en nýbúar sem þurfa að fá sérstaka þjónustu vegna þess að þeirra móðurmál er ekki viðurkennt í núverandi skólakerfi alveg eins og þarf að vera og í þeirra hópi eru heyrnleysingjar. En það er mjög mikilvægt og það er ekki bara í 36. gr. heldur víðar sem þarf að huga betur að því að fá þeirra sérstöku stöðu innan skólakerfisins viðurkennda. Ég sakna líka sérstaklega ákvæðis um hámarksfjölda nemenda í bekki. En þessar athugasemdir eru aðeins það sem mér finnst bráðnauðsynlegt að komi fram. Við kvennalistakonur höfum hins vegar ákveðið eins og áreiðanlega fleiri hér að greiða fyrir þessu máli með því að lengja ekki umræðuna vegna þess mikilvæga samkomulags sem orðið hefur við kennara nú í dag og verður vonandi til þess að greiða fyrir samningum við þá því það er alveg ljóst að hluti af þeim vanda sem hefur verið við að glíma í samningaviðræðum við kennara hefur verið vegna þeirra óvissustöðu. Þar af leiðandi fagna ég því út af fyrir sig að höggvið skuli hafa verið á þennan hnút og þeir ekki skildir eftir í þessari óvissu sem þetta frv. bauð upp á óbreytt og ég held að það hljóti að geta orðið til góðs núna. Hitt er annað mál líka að ef það er eitthvað sem getur orðið til þess að létta róðurinn í þessari erfiðu vinnudeilu sem núna er og kemur við flestar fjölskyldur þar sem börn og unglingar eru nú án kennslu og án þeirrar mikilvægu þjónustu sem þessi kennsla er þá er það að sjálfsögðu af hinu góða. Ég hef ekki fleira um þetta mál að segja í bili þótt full ástæða væri til þess að fara ítarlegar út í þetta og ég vonast til þess að það verði hægt með tíð og tíma að leysa úr þeim augsýnilegu ágöllum sem eru á þeirri tilhögun sem núna er verið að færa yfir okkur án þess að leyst hafi verið þau vandamál sem fylgja. En ég geri ráð fyrir því að stjórnarmeirihlutinn hafi tryggt þessu máli brautargengi og þar af leiðandi geri ég ráð fyrir að þessi kerfisbreyting verði. Það verður þá stjórnmálamanna framtíðarinnar að taka á þeim vanda sem upp kemur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frhnál. á þskj. 927 um frv. til laga um grunnskóla frá menntmn. og brtt. á þskj. 928 við frv. til laga um grunnskóla frá Sigríði Önnu Þórðardóttur, Árna Johnsen, Birni Bjarnasyni, Kristínu Ástgeirsdóttur, Ólafi Þ. Þórðarsyni, Petrínu Baldursdóttur, Svavari Gestssyni, Tómasi Inga Olrich og Valgerði Sverrisdóttur. Menntamálanefnd hefur komið saman til fundar um málið eftir að það var tekið til 2. umr. Á fundinum var lögð fram eftirfarandi yfirlýsing: ,,Ríkisstjórnin telur mikilvægt að víðtæk sátt takist um flutning grunnskólans milli hlutaðeigandi aðila, ríkis, sveitarfélaga og samtaka kennara. Ríkisstjórnin hefur gefið samtökum kennara fyrirheit um að þær breytingar verði gerðar á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sem tryggi kennurum og skólastjórnendum sem rétt hafa átt til aðildar að þeim sjóði að þessi réttindi þeirra verði eigi lakari eftir breytinguna. Þá hefur ríkisstjórnin einnig heitið samtökum kennara því að sett verði sérstaklega í lög ákvæði er tryggi framangreindum hópi kennara og skólastjórnenda, eftir því sem við getur átt, óbreytt réttindi eftir flutning grunnskólans. Stjórnmálaflokkarnir munu beita sér fyrir því meginmarkmiði að kennarar fái jafngild kjör og réttindi eftir að yfirfærslu er lokið.`` Nefndin leggur til breytingar á 57. gr. frv. sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Breytingarnar eru þríþættar. Í fyrsta lagi er lagt til að skýrt verði kveðið á um stöðu réttinda- og lífeyrismála kennara við tilflutning grunnskólans. Í öðru lagi er lagt til að kveðið verði á um að fyrir liggi breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga og skiptingu skatttekna milli ríkis og sveitarfélaga. Í þriðja lagi er lagt til að lögin komi ekki að fullu til framkvæmda fyrr en 1. ágúst 1996. Ég ætla að leyfa mér að lesa brtt. en hún er svohljóðandi: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi og koma að fullu til framkvæmda 1. ágúst 1996, enda hafi Alþingi þá samþykkt: a. Breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sem tryggi öllum þeim kennurum og skólastjórnendum við grunnskóla, sem rétt hafa átt til aðildar að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, aðild að sjóðnum. b. Lög um ráðningarréttindi kennara og skólastjórnenda við grunnskóla sem tryggi þeim efnislega óbreytt ráðningarréttindi hjá nýjum vinnuveitanda. Komi upp ágreiningur milli samtaka kennara og sveitarfélags um form eða efni ráðningarréttinda getur hvor aðili um sig óskað gerðardóms í málinu. c. Breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga og lögum um skiptingu skatttekna milli ríkis og sveitarfélaga með tilliti til þeirra auknu verkefna er sveitarfélög taka að sér samkvæmt lögum þessum. Jafnframt falla úr gildi ákvæði laga nr. 49/1991 eftir því sem ákvæði þessara laga koma til framkvæmda fram til 1. ágúst 1996 en þá falla lög nr. 49 frá 1991 að fullu úr gildi. a. Í stað ártalsins ,,1995`` í 2. mgr. komi: 1996. b. Í stað ártalsins ,,1995`` í 3. mgr. komi: 1996.`` Með þessari brtt. er komið til móts við fyrirvara bæði Sambands ísl. sveitarfélaga og kennarasamtakanna. Það hefur náðst samstaða um það í þinginu að greiða fyrir þessu mikilvæga máli þannig að það fái hér farsæl málalok. Og ég vil nota þetta tækifæri sérstaklega til þess að þakka nefndarmönnum í menntmn. fyrir þá vinnu sem þeir hafa lagt á sig og fyrir þann samkomulagsvilja líka að greiða fyrir málinu á síðustu klukkutímum þingsins.

Hæstv. forseti. Við 1. umr. um grunnskólafrv. lét ég koma fram að ég mundi ekki beita mér gegn því að þetta mál næði fram að ganga ef það mætti gerast í samkomulagi við sveitarfélögin og samtök kennara. Málið var afgreitt frá hv. menntmn. í fullkominni andstöðu við Samband ísl. sveitarfélaga og samtök kennara. Þess vegna og einnig vegna þess að málið fékk ekki nægilega umfjöllun í menntmn. fluttu stjórnarandstöðuþingmenn í menntmn. tillögu til rökstuddrar dagskrár, þeir hv. þm. eru ásamt þeirri sem hér stendur, hv. þm. Svavar Gestsson, Kristín Ástgeirsdóttir og Jón Kristjánsson. Með vísan til þess að nú hefur náðst samkomulag við áðurnefnda aðila með framlagningu á þeirri brtt. sem dreift hefur verið á þskj. 928 og flutt er af öllum fulltrúum í hv. menntmn. þá drögum við frávísunartillöguna til baka. Þrátt fyrir þetta er rétt að ítreka að við framsóknarmenn höfum eftir sem áður efnislegar athugasemdir við frv. og koma þær m.a. fram í nefndaráliti 2. minni hluta menntmn. Auk þess gerum við athugasemdir við meðferð málsins í hv. menntmn. Ég ítreka það sem kemur fram í nefndaráliti 2. minni hluta að breytingartillögur meiri hluta menntmn. eru til bóta en þar sem mjög mörg atriði eru óljós og önnur bókstaflega pólitískt röng að mati okkar framsóknarmanna þá munum við sitja hjá við afgreiðslu málsins. Ég vil að síðustu segja það að ég er þeirrar skoðunar að stjórnarandstaðan í hv. menntmn. hafi með málatilbúnaði sínum komið í veg fyrir það að hæstv. ríkisstjórn setti kennaraverkfallið í mjög alvarlegan hnút með öllum þeim afleiðingum sem það hefði haft fyrir okkar þjóðfélag og fyrir menntun í landinu.

Virðulegi forseti. Ég stend að þeirri tillögu sem flutt hefur verið á vegum hv. menntmn. varðandi réttindamál kennara og tekjustofna sveitarfélaga sem hér hefur verið kynnt og ég tel mikið ánægjuefni að tekist hefur að ná samstöðu um þá tillögu. Í umræðu um málið að undanförnu hefur það fyrst og fremst verið gagnrýnt að það vantaði tvær undirstöðuforsendur fyrir þessu máli, þ.e. stuðning sveitarfélaganna annars vegar og réttindamál kennaranna sérstaklega hins vegar. Nú hefur tekist mjög vel að mínu mati að ná samstöðu um það síðarnefnda og eftir að forustusveit kennarasamtakanna tók um það ákvörðun á fundi með menntmn. og hæstv. ráðherrum fyrr í dag að líta svo á að fyrirvarar í ákvæði til bráðabirgða væru fullnægjandi, þá er alveg ljóst að sú meginundirstaða sem vantaði fyrir afgreiðslu málsins er komin. Það breytir hins vegar ekki því að í frv. sem slíku eru veigamikilir gallar að mínu mati. Þeir eru í fyrsta lagi verðandi sérkennsluna og stuðningskennsluna. Þeir eru í öðru lagi varðandi fjölda í bekkjum sem ég tel að þurfi að takmarka. Þeir eru í þriðja lagi varðandi stöðu lítilla skóla í dreifbýli. Þessir þættir eru í rauninni allir mjög veigamiklir og ég vil áskilja okkur alþýðubandalagsmönnum fullan rétt til að taka þessi mál upp strax á næstu þingum, enda er ljóst að þau lög sem hugsanlega verða samþykkt síðar á þessum sólarhring munu ekki koma til framkvæmda að fullu, eins og það er orðað, fyrr en frá og með 1. ágúst 1996. Þangað til er tími, þangað til eru tvö þing og þangað til er hægt að taka á þessu máli. Það sem ég vil sérstaklega undirstrika af okkar hálfu er sá skilningur okkar á þessum málum að við teljum að þjóðin hafi og muni með setningu grunnskólalaga taka samfélagslega ábyrgð á menntun barna í landinu og ekki sé hægt að ýta þeirri ábyrgð yfir á herðar sveitarfélaganna. Í rauninni hljóti þessi ábyrgð að liggja hjá þjóðinni, þinginu eða ríkinu, eða hvernig sem menn vilja orða það. Þessi samfélagslega ábyrgð er að mínu mati ekki nægilega vel skilgeind í frv. eins og það lítur út núna og ég áskil okkur einnig rétt til að taka á því máli alveg sérstaklega. Ég vil láta það koma fram, hæstv. forseti, að ég tel að það að málið afgreiðist núna sé engu að síður mikilvægt. Það er mikilvægt vegna þess að núna stendur yfir kjaradeila kennara. Það skiptir miklu máli að búið sé þannig að málum að það verði unnt eins auðvelt og fljótt og kostur er að lenda þeirri deilu. Það er alveg ljóst, hæstv. forseti, að í afgreiðslu málsins hér felst engin ákvörðun um lausn kjaradeilunnar sem slíkrar en það er líka ljóst að afgreiðsla málsins hér auðveldar málið og allt andrúmsloft á milli þeirra aðila sem hafa deilt að undanförnu og ég tel mikilvægt að stjórnarandstaðan leggi fyrir sitt leyti lóð á þá vogarskál. Ég tel það fagnaðarefni fyrir okkur sem höfum starfað í stjórnarandstöðu, alla vega vil ég segja það fyrir mig, að geta átt þann litla hlut að þessu máli. Ég vil einnig segja það, hæstv. forseti, að ég tel að það sé mikill árangur sem felst í þessari lendingu og segi það líka að það hefði verið hægt að ná þessari lendingu fyrir löngu. Það er það skrýtna við þá lendingu að henni hefði verið hægt að ná fyrir löngu. Hún er hins vegar árangur af umræðum bæði hér á Alþingi og úti í þjóðfélaginu og umræðum í menntmn., umræðum í þessari stofnun. Ég tel að þessi lending sýni að það er ekki tilgangslaust, m.a. fyrir stjórnarandstöðu, að halda þétt á sínum málum þegar um er að ræða jafnmikilvægt grundvallaratriði og grunnskólafrv. er. Ég vil lýsa því yfir fyrir mitt leyti að ég tel að þó að við styðjum þetta ákvæði til bráðabirgða sem greint var frá varðandi gildistökuna, þá munum við einnig sitja hjá að því er varðar frv. að öðru leyti eins og það lítur út, en hins vegar tel ég að flestar þær brtt. sem fluttar eru séu til bóta og við munum styðja þær, hæstv. forseti. Að öðru leyti er ekki meira um þetta mál að segja, en ég vona satt að segja að það hafi jákvæð áhrif á þá deilu sem nú er uppi þó að enginn hafi í rauninni gefið nein bindandi fyrirheit um slíkt.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir sem hér hafa talað fagna því að náðst hefur samkomulag varðandi þá fyrirvara sem hér hafa verið til umræðu undanfarna daga við frv. um grunnskóla. Það hafa fallið þung og stór orð í umræðunni og við stjórnarandstæðingar vorum mjög ósátt við það hvernig að málum var staðið, en nú hefur náðst samkomulag. Það er einlæg von mín að það verði til þess að liðka fyrir kjarasamningum og ég held að sú óvissa sem kennarar sáu fram undan varðandi breytingu á grunnskólanum sé nú aðeins minni en hún var og þeir telji tryggt að þeir nái ásættanlegum samningum um sín réttindamál og þau lög sem sett verða á næstu árum verði þeim að skapi. Þó að þetta samkomulag hafi náðst og við munum að sjálfsögðu greiða atkvæði með því þá vil ég halda því til haga, sem hefur margsinnis komið fram í umræðunni, að það eru gallar á frv. og það er sá stóri galli að við höfum ekki heildarmynd af því hvað þetta frv. þýðir, hver kostnaðurinn verður fyrir sveitarfélögin og hver útkoman verður í réttindamálunum. Ég hefði talið rétt að þetta lægi allt saman fyrir þegar þessi mál væru afgreidd og ég hefði svo sannarlega kosið að öðruvísi væri staðið að málum. Þá vil ég einnig minna á að það eru ýmsir þættir í frv. sem hefði þurft að skoða mun betur og ég hef margnefnt í umræðunni. Það eru þættir eins og sérkennslan og sérkennslupólitíkin, hvað á að verða um fræðsluskrifstofurnar og þeirra verkefni, samsetning skólanefnda, áhrif kennara, eftirlitsskylda ráðuneytisins o.fl. sem er mjög óljóst í frv. Niðurstaðan af því er sú, hæstv. forseti, að við kvennalistakonur munum styðja einstakar greinar frv. og einstakar brtt., sem við teljum vera mjög til bóta í skólastarfi almennt, en að öðru leyti munum við sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki við þetta tækifæri að ræða frekar einstök efnisatriði þessa frv. Ég tel mig hafa gert það fyrr í umræðunni en ég þakka öllum þeim sem undanfarna sólarhringa hafa tekið þátt í að ná samkomulagi um afgreiðslu grunnskólafrv. Sérstaklega vil ég þakka fulltrúum þingflokkanna í hv. menntmn. og ég þakka líka sérstaklega hæstv. forsrh. og svo forustumönnum kennarasamtakanna og hæstv. fjmrh. fyrir þeirra hlut í þessu samkomulagi. Að sönnu hafa verið nokkuð harðar umræður um frv. að undanförnu og mér er vel ljóst að ekki er sátt um öll ákvæði þess þótt samkomulag hafi orðið um afgreiðslu þess nú vegna nýrra ákvæða í 57. gr. frv., gildistökugreininni, ákvæða sem varða einkum lífeyrisréttindi kennara. Þótt samþykkt þessa frv. snerti ekki beint þær kjaradeilur sem nú eru uppi milli kennara og ríkisins, þá læt ég í ljós þá von að þessi sáttagerð verði til þess að greiða því götuna að farsæl lausn finnist á þeim deilumálum. Ég ítreka þakkir til þeirra sem hér hafa komið að máli.

Hæstv. forseti. Þær brtt. sem hafa verið samþykktar við vegáætlun eru til bóta og leiða m.a. til þess að Vesturland, Vestfirðir og Austurland fá bættan hlut frá því sem var. Hins vegar stendur eftir að upp hefur verið tekin skiptiregla sem ég get ekki sætt mig við og því sit ég hjá við lokaafgreiðslu málsins.