Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og þingheimi er kunnugt, ber hæst nú í íslenskum þjóðmálum hin svokölluðu varnarmál. og kemur stefna núv. ríkisstj. í þeim málum fram í málefnasamningnum, þar sem meginatriðið er það, að varnarsamningurinn skuli vera endurskoðaður - tekinn til endurskoðunar eða uppsagnar í því skyni, að varnarliðið hverfi af landi brott í áföngum. Nú eru liðnir þeir sex mánuðir, sem ætlaðir eru samkv. samningnum til viðræðna við Bandaríkjamenn, en enn virðist ekki bóla á niðurstöðum í þessu efni. Seinagangurinn í þessu máli er afar óheppilegur, og hann kemur fram í því, að því virðist frestað æ ofan í æ að taka lokaviðræður við Bandaríkjamenn, og síðast í gær heyrði ég á skotspónum, að þeim fundi, sem ætlaður var með Íslendingum og Bandaríkjamönnum nú í vikunni, hefði verið frestað fram til mánaðamóta eða e. t. v. lengur, og óvíst sé, hvort þetta verði lokafrestunin. Þessi seinagangur veldur því, að málið allt verður miklu erfiðara viðfangs og óljóst, hvert stefnir. Annað atriði kemur hér líka til. Það er sú hula, sem hvílir yfir öllu þessu máli, þannig að ég tala nú ekki um þm. eins og mig, og á það kannske við um alla þjóðina, henni er með öllu óljóst, hvert stefnir í þessu máli. Þetta tvennt, seinagangurinn og hulan, veldur því að ala á ýfingum með þjóðinni, flokkadráttum, og ef svo heldur áfram sem horfir, þá má vel vera, að stjórnarflokkarnir reynist ekki þess megnugir að leysa þetta mál. eins og málefnasamningurinn segir til um. Þess vegna hef ég kvatt mér hljóðs utan dagskrár, og ber fram 4 fsp. til hæstv. utanrrh. í þeirri von, að hann greiði nokkuð úr þeirri hulu, sem hvílir yfir þessu máli. Þessar 4 fsp. vil ég nú lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: 1. Hvaða tillögur hafa Bandaríkjamenn komið með í þeim viðræðum, sem átt hafa sér stað um endurskoðun eða uppsögn varnarsamningsins? 2. Hvaða tillögur hyggst ríkisstj. leggja fram í þeim viðræðum? 3. Hyggst ríkisstj. ekki standa við ákvæði málefnasamningsins um brottför hersins í áföng um? 4, Hvenær má vænta þess, að ríkisstj. leggi fyrir Alþ. til samþykktar niðurstöður sinar og till. um endurskoðun eða uppsögn varnarsamningsins?

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Hv. þm. Bjarni Guðnason hefur borið hér fram nokkrar fsp. utan dagskrár. Ég kemst ekki hjá því að segja það sem mína skoðun, að þessar fsp. hefði mátt bera fram með þinglegum hætti. En hv. 3. landsk, hefur kosið að fá þeim svarað nú, og ég skal þá leitast við að veita honum einhver svör. Fyrsta fsp. er um það, hvaða till. Bandaríkjamenn hafi komið með í samningaviðræðunum, sem átt hafa sér stað að undanförnu. Um það vil ég segja, að till. Bandaríkjamanna hafa verið afhentar utanrmn: mönnum sem trúnaðarmál, þar eð ekki hefur þótt rétt að birta þær, meðan á samningaviðræðunum stendur. Get ég því ekki gert þær opinberar nú. Önnur fsp. lýtur að því, hvaða till. íslenska ríkisstj. hyggist leggja fram í framhaldsviðræðunum. Um það vil ég segja, að ríkisstj. hefur nú til meðferðar gagntill. í málinu, en fram að þessu hefur krafa okkar verið sú ein, að herinn fari af landinu í samræmi við málefnasamning ríkisstj. Ég get hins vegar ekki á þessu stigi greint frá því, hvernig till. okkar verða. Þriðja spurningin er um það, hvort ríkisstj. hyggist standa við ákvæði málefnasamningsins. Um það vil ég segja, að ríkisstj. vill standa við það ákvæði málefnasamningsins um brottför varnarliðsins í áföngum, sem hv. þm. vitnar til. Í fjórða lagi er spurt um það, hvenær þess megi vænta, að ríkisstj. leggi fyrir Alþ. til samþykktar þær niðurstöður, sem komist verður að í þessu máli. Þær samningaviðræður, sem fram undan eru við Bandaríkjamenn, geta tekið nokkurn tíma, þannig að ég get ekki á þessu stigi sagt til um það, hvenær málið kemur til kasta Alþingis.



Herra forseti. Ég varð satt að segja ekki mjög miklu nær af þessum svörum. Það kom fram, að till. Bandaríkjamanna hefðu verið afhentar utanrmn. sem trúnaðarmál. En ég veit ekki betur en hv. 3. þm. Vestf., Hannibal Valdimarsson, hafi gert nokkra grein fyrir till. Bandaríkjamanna á þingmálafundi á Ísafirði, svo að það er til athugunar, hvort ekki væri rétt að láta ekki einungis Ísfirðinga vita um þetta, heldur þjóðina alla. Ég vil í sambandi við þá óvissu, sem ríkir um það, að ríkisstj. beri fram till. sínar í málinu, benda á, að nú fer að styttast kjörtímabilið og það þarf heilt ár til að gefa Bandaríkjamönnum tækifæri til að koma berliði sínu á brott, ef samningum verður sagt upp, þannig að ég fæ ekki annað séð en að eftir því sem tíminn liður verði minna og minna svigrúm til að gera nokkuð í málinu og e. t. v. skapast það ástand í þjóðfélaginu, að stjórnarflokkarnir ráða ekki við málið lengur. Þess vegna vil ég brýna fyrir stjórninni, að flýta þessu máli og gera nú loksins eina tilraun til þess að standa við eitt mikilvægt atriði í málefnasamningnum.



Herra forseti. Nú þegar meira en hálft ár er liðið, frá því að endurskoðun herstöðvasamningsins hófst, er þetta mál augljóslega komið á nýtt stig. Nú höfum við Íslendingar í fyrsta sinn, frá því að samningurinn var gerður, einhliða rétt til að segja samningnum upp. Við höfum átt í samningum við Bandaríkjamenn um það, hvort þeir vildu fallast á þá stefnu íslensku ríkisstj., að herinn hyrfi af landi brott. Þessir samningar hafa þó ekki borið árangur, og hlýtur því óðum að líða að því, að ríkisstj. afli sér stuðnings Alþ. við þá stefnu, að samningnum verði sagt upp. Herstöðvamálið er tvímælalaust eitt stærsta mál íslenskra stjórnmála. Það er ekkert launungarmál, að núv. ríkisstj. stendur og fellur með því, að henni takist að leysa þetta mál á farsælan hátt. Það er heldur ekkert launungarmál. að innan ríkisstjórnarflokkanna eru skiptar skoðanir um nokkur atriði þessa máls. Það er stefna Alþb., að herinn hverfi sem fyrst af landi brott, herstöðvarnar séu með öllu lagðar niður og Ísland hverfi úr Atlantshafsbandalaginu og það sé ekki á nokkurn hátt fjötrað í hernaðarkerfi stórveldanna í austri eða vestri. Aftur á móti er það stefna ríkisstj., samkomulagsstefna stjórnarflokkanna allra, að jafnframt því sem herinn hverfi úr landi, verði Íslendingar áfram í NATO. Á þessu tvennu er að sjálfsögðu nokkur munur. Af þessu leiðir, að um leið og herstöðvamálið er tekið til úrlausnar, verðum við að ákveða, hvaða rétt Atlantshafsbandalagið eigi að hafa á Keflavíkurflugvelli, ef um einhvern rétt á að vera að ræða, þegar bandaríski herinn er farinn, og þá einkum um það atriði, hvort þá og með hvaða hætti Atlantshafsbandalagið eigi að hafa lendingarrétt á Keflavíkurflugvelli fyrir flugvélar bandalagsins. Hér er ekki tími til að ræða þetta mál. Um þetta mál hljóta að verða almennar umr. í þinginu að skömmum tíma liðnum, er endanlegar ákvarðanir verða teknar. En ég vil aðeins segja að lokum, að sjaldan höfum við orðið vitni að öðrum eins hamagangi og móðursýki og nú geisar á síðum Morgunblaðsins, alveg sérstaklega, vil ég segja. Hálfrotnaðar áróðurslummur úr dánarbúi McCarthys hafa verið dregnar fram í dagsljósið nú síðustu dagana, og þetta hefur verið borið á borð fyrir íslenska lesendur til þess að reyna að hræða frá þeim vitið. Ég tel, að það sé sorglegt til þess að vita, að íslenskir menn skuli nú fara hamförum til þess að reyna að fá landa sína til að krefjast þess, að á Íslandi verði erlendur her um aldur og ævi, og ég tel, að það sé gott til þess að vita, að í landinu er nú ríkisstj., sem fékk umboð meiri hl. þjóðarinnar í síðustu kosningum til þess að losa þjóðina við leifar kalda stríðsins, hinn erlenda her, sem engin sjálfstæð þjóð má sætta sig við, að nái varanlegri fótfestu í landi sínu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég vil aðeins taka það fram, eins og allir hv. þm. raunar vita, að þegar núv. ríkisstj. var mynduð, var í málefnasamningi hennar ákvæði um varnar- og öryggismál landsins, sem ráðh. túlkuðu á mjög mismunandi vegu. Þær umr., sem hér hafa farið fram í dag, sýna okkur fram á það, að ráðh, hafa enn ekki komið sér saman um, hvernig túlka skuli þetta ákvæði í málefnasamningnum. Stjórnarsinnar eru líka á öndverðum meiði að þessu leyti. Ég skal ekkert segja um það, hvort núv. ríkisstj. eða stjórnarsinnar koma sér saman um eina og sömu túlkun eða stefnu og framkvæmd í þessum málum eða ekki. Enn sem komið er hefur það ekki komið í ljós, og ríkisstj. er í dag stefnulaus í öryggis- og varnarmálum landsins. Það er sú staðreynd, sem við blasir. Ég vil af gefnu tilefni orða síðasta ræðumanns taka það fram, að samtök borgara hafa efnt til undirskriftasöfnunar um það, að landið verði áfram varið. Þetta eru samtök, sem snúa sér til borgaranna almennt í landinu, og við skulum láta árangur þeirrar undirskriftasöfnunar tala sínu máli. Undirtektir enn sem komið er benda til þess, að almennur vilji sé meðal landsmanna, að öryggis landsins sé gætt. Ég vil mælast til þess, að hæstv. utanrrh. og ríkisstj. í heild ráði ekki þessum málum til lykta nema að höfðu samráði við utanrmn., en í utanrmn. hafa þær samningaviðræður við Bandaríkjamenn, sem hófust um miðjan nóv., ekki verið ræddar, en ég tel sjálfsagt, að þær séu ræddar þar og stefnumörkun fari fram þar ekki síður en innan ríkisstj.



Herra forseti. Þróun þessa máls og þau tímatakmörk, sem liðin eru. Svo og öll merki þess, að áhugi þjóðarinnar á málinu er mjög mikill og vaxandi, gera eðlilegt, að fram komi hér á Alþ. óþolinmæði. Sá áhugi, sem kemur fram annars vegar í nýjum og víðtækum samtökum um þetta mál, en hins vegar í vaxandi starfsemi og skrifum þeirra, sem hafa barist fyrir öndverðum málstað, sýnir að þjóðin hefur áhyggjur um framvindu málsins. Þær stuttu umr., sem hér hafa farið fram, hafa staðfest það, sem flestir vissu raunar, í fyrsta lagi, að enn er víðtækur og alvarlegur ágreiningur um þetta mál innan ríkisstj., og einnig það, að a. m. k. einn stjórnarflokkurinn, Alþb., virðist eftir orðum formanns hans telja, að stjórnin standi og falli með þessu máli. Það er ekki hægt að halda slíku máli gangandi, eins og gert hefur verið miklu lengur. Þjóðin verður að fá að vita, hvar hún stendur, hvort núv. stjórn tekst að steypa varnar- og öryggismálum hennar út í algert ábyrgðarleysi, öngþveiti og óvissu eða hvort tekst að finna einhverja skynsamlega og ábyrga lausn á þessu máli. Slíkir lausnir eru til og það fleiri en ein, - lausnir, sem ættu að fullnægja bæði kröfum um öryggi Íslendinga, skyldum okkar við land og þjóð og nágranna okkar og þjóðernistilfinningum okkar. Það er hægt að finna þá lausn, en ekkert bendir til þess, að núv. ríkisstj. sé líkleg til að finna hana. En hún getur ekki haldið þessu máli í óvissu öllu lengur, og það verður að koma einhver niðurstaða. Þá kemur í ljós, svo að ég taki upp orð formanns Alþbl., hvort stjórnin stendur eða fellur.



Herra forseti. Það voru tvö atriði í ræðu hv. þm. Norðurl. v., Ragnars Arnalds, sem ég tel rétt að leiðrétta, því að þau eru algerlega röng. Fyrra atriðið er, að stjórnarflokkarnir hefðu í síðustu kosningum fengið umboð til að segja upp varnarsamningnum. Það mál lá ekki fyrir í síðustu kosningum og var alls ekki um það kosið, enda margsinnis yfirlýst af stjórnarsinnum, að í þeim kosningum hafi fyrst og fremst verið kosið um landhelgismálið. Í öðru lagi segir þessi hv. þm., að þeir, sem hafi forgöngu um söfnun undirskrifta nú um andmæli gegn uppsögn varnarsamningsins og brottvísun varnarliðsins, krefjist þess, að hér sé erlent herlið um aldur og ævi. Þetta er rangt, staðlausir stafir. Þessi áskorun, sem allmargir menn hafa komið á framfæri og undirskriftirnar byggjast á, er andmæli gegn uppsögn samningsins nú og brottför varnarliðsins. Þetta tvennt er því rangt hjá hv. formanni Alþb. En það er annað atriði málsins, sem ég vil einnig hreyfa í þessu sambandi. Það er eins og hv. fyrirspyrjandi minntist á, furðuleg leynd yfir þessu máli. Í svo stóru máli eru það ekki rétt vinnubrögð, að mánuðum saman haldi ríkisstj. fyrir alþm. og alþjóð algerlega leyndu því, sem er að gerast. Tveir fundir hafa verið haldnir til samningaviðræðna við Bandaríkjamenn. Það hefur verið upplýst af einum hv. þm. og það formanni eins stjórnarflokksins, hvað felist í tilboði, sem frá Bandaríkjunum hafa komið, eða yfirlýsingu um það, sem þau mundu geta fallist á til málamiðlunar. Það er rétt, að hæstv. utanrrh. hefur afhent utanrmn. þetta sem algert trúnaðarmál. Ég tel, að þessi leynd gangi of langt og nauðsynlegt sé fyrir þjóðina að fá vitneskju um, hvað hér hefur verið og er að gerast. Ég vil því að lokum spyrja hæstv. utanrrh., hvort frásagnir hv. þm. Vestf., Hannibals Valdimarssonar á fundi á Ísafirði, sem blöðin hafa síðan birt, séu ekki í meginatriðum réttar.

Fyrirspyrjandi (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja fsp. til hæstv. viðskrh., sem prentuð er á þskj. 230, 161. mál. Það er liðinn alllangur tími, síðan þessari fsp. var útbýtt, og liggja til þess nokkuð eðlilegar ástæður, svo sem jólaannir á þinginu í des. og síðan jólaleyfi þm. Á þessum tíma hafa óneitanlega gerst óhugnanlegir atburðir varðandi framleiðslu og sölu á olíu, svo sem öllum er kunnugt, ýmist í formi frétta eða meiri og minni persónulegrar og þungbærrar reynslu. Öllum hv. alþm. er kunnugt um, að samkv. fréttatilkynningu viðskrn., dags. 29. okt. s. l. haust var skipuð n. 6 manna til þess, eins og í erindisbréfi n, segir, að taka skuli skipulag olíusölunnar til endurskoðunar með það fyrir augum sérstaklega, að sjávarútveginum verði tryggt hagstætt olíuverð.“ Þessi tilvitnun er tekin orðrétt upp úr tilkynningu rn. um fyrrgreinda nefndarskipun. Á síðasta Alþ, var till. til þál. um sama efni, fluttri af öllum þm. Alþfl., vísað til ríkisstj., og er óþarfi að rifja hana upp hér, en það mun vera meginástæðan til þess, að umrædd nefndarskipun átti sér stað. Þess vegna er nú spurt, hvað liði þessari endurskoðun, sem að vísu var ekki tekin upp fyrr en á s. l. hausti, eins og fyrr var sagt, endurskoðun á skipulagi olíusölu og dreifingar í landinu. Til viðbótar ágöllum á ríkjandi ástandi við sölu og dreifingu olíu í landinu bætir olíukreppan enn á áhyggjur manna, sér í lagi vegna fiskveiðiflotans og fiskvinnslunnar í landi. Hafa menn hugleitt, hvað gerist í landinu, ef nánast sá eini aðili, sem við verslum við með þessi brennsluefni, nauðsynlegu brennsluefni í dag, dregur að sér höndina, skrúfar fyrir eða dregur með einhverjum hætti úr olíusölunni til landsins? Það er á hendi aðeins eins lands. Þess vegna er spurt: Hvenær er þess að vænta, að hugsanleg endurskipulagning á olíudreifingunni geti komið til framkvæmda?



Herra forseti. Spurt er: „Hvað líður endurskoðun á skipulagi olíusölu í landinu.“ Og í öðru lagi: „Hvenær er þess að vænta, að hugsanleg endurskipulagning á olíudreifingunni geti komið til framkvæmda?“ Eins og fram kom í grg. hv. fyrirspyrjanda, er honum kunnugt um það, að viðskrn., skipaði 29. okt. 6 manna n. til þess að hafa með höndum endurskoðun á olíuskipulaginu í landinu. Þessi n. hefur enn ekki skilað störfum. Ég hef nýlega rætt við formann n., og segir hann mér, að enn sé n. að vinna úr þýðingarmiklum upplýsingum, sem hún hefur aflað sér, auk þess sem hún hefur rætt ýmsar leiðir til breytinga á núverandi olíuskipulagi, og getur n, ekki sagt um það á þessu stigi, hvenær hún verði tilbúin að skila áliti sínu til rn., svo að á þessu stigi málsins er ekki hægt að segja um það, hvenær lagðar verða fyrir Alþ, till, til breytinga á núverandi fyrirkomulagi. En í því erindisbréfi, sem n. fékk, var lögð á það rík áhersla, að n. kæmi till. sínum svo tímanlega á framfæri, að hægt væri að leggja till. hennar fyrir þetta þing eða fyrir vorþingið. Það er enginn vafi á því, að það er ástæða til að huga að breytingum í olíuskipulaginu í landinu. Álit um það hefur oft komið fram á Alþ., og það var auðvitað vegna þess, sem stjórnarflokkarnir tóku inn í málefnasamning sinn þetta ákvæði, að fara skyldi fram þessi athugun. Ég er á þeirri skoðun, að gera þurfi hér á grundvallarbreytingu. En till. um það hafa oft komið fram á Alþ., og því er nauðsynlegt að reyna nú til þrautar í þeirri n., sem vinnur að athugun á þessu máli, að kanna, hvort hægt sé að mynda nægilega sterkan meiri hl. hér á Alþ. til að koma fram breytingum á þessu skipulagi. Ég get sem sagt ekki svarað þessum spurningum, sem hér liggja fyrir, á annan hátt en þann, sem fyrirspyrjandi mátti vita. Endurskoðunin stendur yfir, n. hefur ekki lokið störfum, það hefur verið lögð á það áhersla, að hún skili sem fyrst. Þegar till. hennar liggja fyrir, er ætlunin að leggja málið fyrir Alþingi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svörin, þó að þau væru bæði óákveðin og þrátt fyrir þessar fsp. virðist lítil von um það, að a. m. k. á næstunni sé nokkurrar úrlausnar að vænta í þessum málum. Ég skil það vel, að þessi mál séu erfið úrlausnar. Ég sá ekki fyrir frekar enn hæstv. ráðh., þegar umræddar fsp. voru samdar, hve að mundi herða í þessum málum, annars staðar frá. En vegna þess ástands, sem hefur skapast, síðan umrædd n. var skipuð, sem málið hefur nú til athugunar, finnst mér sérstök og brýn nauðsyn á að herða á því, að n. ljúki störfum, og þá ekki síst með hliðsjón af því, ef hægt væri að koma upp hér einhvers konar birgðastöðvum, sem frekar mættu tryggja rekstur okkar fiskveiðiflota, sem er aðalgrundvöllur þess starfs, sem n. á að vinna, og fiskvinnslunnar í landi. Mig minnir, að bæði hann og aðrir Alþb.-menn hafi flutt tillögur um þetta efni, meðan þeir voru í stjórnarandstöðu, og svipuðu máli hefur gegnt um okkur Alþfl.-menn, þegar við höfum verið í stjórnarandstöðu. Það hefur hins vegar ekki tekist innan þeirra ríkisstj., sem við höfum átt aðild að til skiptis, að fá um þetta einingu. Nú er hins vegar þetta mál sérstaklega á dagskrá vegna þess anda, sem í umræddu stjórnarsamkomulagi núv. ríkisstj. er, að þess mátti vænta, að gamlir flytjendur till. um breytingu á þessum málum hefðu þar meiri áhrif en okkur hefur tekist til skiptis í undanförnum ríkisstj. Þess vegna var fsp. flutt. En því miður fengust ekki skýrari svör við þeim spurningum, sem ég lagði fram, en umr. bera vitni. Ég vænti þess, að við vöknum ekki upp við það, að sá nánast eini aðili, sem selur okkur þessi brennsluefni, hafi aðstöðu til þess að herða að þessum undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar með takmörkunum eða beinlínis lokun á sölu, eftir að þeim samningum lýkur, sem eru í gildi um þessi efni. Ég vil því vænta þess, að hæstv. ráðh. reki svo á eftir sem kostur er á, að umrædd n. ljúki störfum og taki einnig fyrir þann nýja vanda, sem borið hefur að höndum, eftir að n. sjálf var skipuð.



Herra forseti. Í tilefni orða hv. síðasta ræðumanns er það út af fyrir sig rétt, að Alþfl. hefur sýnt þessu máli áhuga, eins og fsp. ber vott um. En ég tel, að eftir sem áður sé býsna óljóst, hvað flokkurinn vill í þessum málum, og að flokkurinn þurfi að skýra afstöðu sína betur. Í till., sem flutt var í fyrra, kemur alls ekki ljóst fram, hvað flokkurinn raunverulega vill. Hvað Alþb. snertir, þá er það ekkert launungarmál, að við teljum eðlilegustu viðbrögð okkar, bæði við olíukreppunni og höfum reyndar lengi verið þeirrar skoðunar, að olíuverslunin skuli þjóðnýtt. Er mönnum ljóst, hvernig stendur á um olíubirgðir í landinu núna undir stjórn olíufélaganna þriggja? Skv. upplýsingum, sem atvmn. Sþ. fékk frá olíufélögunum sjálfum í fyrra, eru aðeins til á hverjum tíma rúmlega tveggja mánaða öryggisbirgðir af olíu í landinu. Þetta er sem sagt fyrirhyggja olíufélaganna, sem hafa ekki komið sér upp meira tankrými en svo, að aðeins tveggja mánaða stöðvun á olíuflutningum til landsins mundi koma okkur óðar á kaldan klaka í þess orðs fyllstu merkingu. Það væri einmitt mjög viðeigandi sem fyrsta skrefið í þá átt að þjóðnýta olíuverslunina, að olíuinnkaupunum og dreifingu olíu yrði komið þannig fyrir, að ríkið tæki að sér að byggja nýja og stóra olíuinnflutningsstöð þar sem komið yrði upp geymslurými fyrir a. m. k. fjögurra mánaða birgðir af olíu til viðbótar þeim öryggisbirgðum, sem fyrir eru, þannig að alltaf væru fyrir hendi a. m. k. hálfs árs birgðir af olíu í landinu. Ríkið semur nú um kaup á mestallri olíu til landsins og afhendir síðan samninginn þremur olíufélögum. En skv. þessu tæki ríkið alla heildsölu á olíu í sínar hendur í þessum fyrsta áfanga og skapaði þá um leið aðstöðu til að taka á móti olíuflutningaskipum, en á þann hátt er vafalaust unnt að lækka verulega olíuverðið. Ég bendi á þetta sem fyrsta skrefið að því marki, að olíuverslunin yrði öll þjóðnýtt, og myndi fagna því eindregið, ef Alþfl. væri reiðubúinn til að styðja þá stefnu afdráttarlaust.



Herra forseti. Það var í rauninni aðeins eitt atriði, sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda Eggert G. Þorsteinssyni, sem ég sé ástæðu til að víkja að. Hans orð féllu á þá lund, að hann teldi nú sérstaka ástæðu til þess að taka þessi mál til athugunar, svo að sá eini aðili, sem við keyptum olíu af nú, hefði ekki aðstöðu til að herða svo tökin að atvinnuvegum þjóðarinnar, að hættulegt væri. Þetta voru nokkuð furðuleg ummæli. Hv. þm. veit mætavel, að íslensk stjórnvöld kaupa þá olíu, sem keypt er til landsins, með sérstökum samningi við Sovétríkin, en auðvitað geta íslensk stjórnvöld keypt alla olíu til landsins, ef þau vilja, frá hverjum öðrum sem er. Hér er auðvitað ekki um neitt annað að ræða en það, að við höfum kosið og talið okkur það hentugast, við sætum þar við best kjör, að eiga þessi viðskipti við þann aðila, sem við höfum átt við. En auðvitað erum við gersamlega frjáls að því að eiga viðskipti við hvern annan sem er. Þessi aðili hefur því enga aðstöðu til að sýna okkur neina hörku í þessum efnum, enda er alls ómaklegt að segja það í sambandi við viðskipti við þennan aðila varðandi þessa vörutegund. Það er samdóma álit þeirra, sem um þessi mál hafa fjallað, að við höfum notið mjög góðs viðskiptalegs og öryggislega séð að undanförnu af þessum viðskiptum. Ef það væri álit manna hér, að rétt væri að hverfa frá þessum viðskiptum, er algerlega frjálst af okkar hálfu að gera það. Það er sem sagt í höndum íslenskra stjórnvalda. Það eru allt aðrar ástæður en viðskipti við Sovétríkin um olíumál, sem gera það að verkum, að við þurfum að taka fyrir skipulag olíusölumálanna í landinu. Við þurfum þar að koma á allt öðru skipulagi, sem þjóðinni er miklu hentugra en það, sem við búum við, miklu kostnaðarminna og veitir okkur í mörgum greinum allt annað öryggi en við búum við nú. Ég vildi aðeins segja þetta í tilefni af þessum orðum hv. fyrirspyrjanda, að það er síður en svo, að við séum í einhverjum fjötrum með olíuviðskipti okkar, þó að sá háttur hafi verið hafður á, sem hafður hefur verið um nokkurt skeið í sambandi við olíukaupin frá Rússlandi.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. v. sagði í ræðu sinni, að ekki væri ljóst hvað Alþfl. vildi í olíumálunum. Ég leyfi mér að halda því fram, að hv. þm. hljóti að tala gegn betri vitund, því að hver sá, sem nokkuð hefur fylgst með þessum málum undanfarin ár, hlýtur að vita, að stefna Alþfl. er þjóðnýting olíuverslunarinnar. Um það hefur flokkurinn margoft gert ályktanir, og um það hefur hann flutt bæði frv. og till. hér á Alþingi. Hins vegar er fengin nokkuð löng reynsla fyrir, að því virðist fjarri, að það sé meirihluti á Alþingi fyrir slíkri stefnu. Af þeim ástæðum höfum við líka reynt að flytja till., sem ganga ekki eins langt, í þeirri von að ná einhverju fram. Þetta ætti hv. þm. og hverjum sem vita vill að vera algerlega ljóst. Ég tel, að olíukreppan gefi tilefni til að íhuga þessi mál á nýjan leik. Ef hér er meiri hluti á móti því að athuga nokkrar þjóðnýtingaleiðir, mætti t. d. spyrja hæstv. ríkisstj., hvort nú sé ekki rétti tíminn til að reyna að hefja tilraunir til að sameina olíufélögin eins og flugfélögin. Ætli þjóðin mundi ekki telja, að það væri þó spor í rétta átt, ef í staðinn fyrir þrjú skrifstofubákn kæmi eitt eða í staðinn fyrir þrjú dreifingarkerfi um landið kæmi eitt? Það væri brjáluð þjóð, sem héldi uppi þreföldu kerfi á tímum eins og nú eru í olíu- og orkumálum. Er því um ýmsar leiðir að ræða, sem gætu orðið til endurbóta, þó að ekki sé fylgi við fullkomna þjóðnýtingu olíuverslunar. Varðandi síðustu orð hæstv. viðskmrh. vil ég taka það skýrt fram, að það var alls ekki ætlun frsm., bv. 1. landsk., að varpa neinni rýrð á olíuviðskipti okkar við Rússa, fjarri því. Við viðurkennum alveg eins og þeir og höfum gert það í verki í ríkisstj., að þessi viðskipti hafa verið hagkvæm. Hins vegar er eðlilegt, þegar menn sjá, hvað er að gerast í heiminum, að þeir bendi á alla hugsanlega atburði, sem gætu komið fyrir. Í þessum efnum verður lítil þjóð að hugsa fyrir hinu ótrúlegasta, jafnvel þótt ekki séu líkur á, að neitt slíkt gerist, og vera við öllu búin. Það var hugsun hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í deilur Alþfl: manna og Alþb.-manna um hugrenningar Sovétmanna, en dreg hins vegar ekki í efa, að hæstv. viðskrh. fari nokkru nær um þann hugsunarhátt, sem þeir hafa, valdamenn þar, heldur en margur annar í þessum þingsölum. Það, sem hins vegar veldur því, að ég kvaddi mér hljóðs, voru þau ummæli form. Alþbl. og eins af þm. Norðurlands, sem hann viðhafði hér áðan, að aðeins væri í landinu tankrými fyrir olíu til tveggja mánaða. Er að sjálfsögðu mjög kvíðvænlegt fyrir okkur Norðlendinga að hugsa til þessa og gefur tilefni til þess að velta því fyrir sér, á hversu miklum brauðfótum við stöndum á Norðurlandi í orkumálefnum, eins og hæstv. orkumrh. hefur haldið á orkumálum, en hann er nú í æ ríkara mæli að koma á allri framleiðslu rafmagns á Norðurlandi með olíu. Ég spyr þess vegna hæstv, orkumrh.: Hefur hann gert einhverjar ráðstafanir til þess að tryggja raforku Norðlendinga að þessu leyti að tryggja Norðlendingum næga olíu til a. m. k. lengri tíma en tveggja mánaða í sambandi við raforkuframleiðsluna? Orkumrh. er á móti því, að við notum vatnsaflið til að framleiða rafmagn. Hann er á móti því, að við notum gufuaflið til þess að framleiða rafmagn. Og ég hef ekki orðið var við það enn þá, að neitt rafmagn hafi komið á línuna milli Akureyrar og Sauðárkróks. Ég skil vel áhyggjur forustumanns Alþb., Ragnars Arnalds, að hann skuli hafa nokkrar áhyggjur af þeim piltum hans í ráðherrastól, að þeir standi sig ekki nógu vel. Ég spyr: Hefur orkumrh. gert nokkuð í þessu máli?

Fyrirspyrjandi (Bjarni Guðnason) : Herra forseti. Það er ekkert efamál, að það er mikið kappsmál fyrir alla Íslendinga að standa þannig að málum, að unnt sé að leggja varanlega vegi um landið á eins ódýran og. hagkvæman hátt og unnt er. Nú hefur Sverrir Runólfsson um alllangt skeið talið sig hafa þá aðferð, sem gæti stuðlað að því, sem að ofan greinir, þ. e. a. s. að gera vegagerð ódýrari og hagkvæmari. Þessi aðferð hefur verið reynd, að mér skilst, m. a. í Alaska og Kanada, þar sem veðurskilyrði ættu að vera svipuð og hér. Hann hefur, eins og þingheimi er kunnugt, látið oft í sér heyra og haft uppi ýmiss konar viðræður. En þessi viðleitni Sverris, sem hefur nú staðið, að mér skilst, á þriðja ef ekki fjórða ár, virðist ekki hafa borið mikinn árangur, því að það virðist allt standa við það sama. Ástæðan fyrir því, að ég kem hér upp og varpa fram til hæstv. samgrh. þeim spurningum, sem eru á þskj. 278, er ekki sú að ég telji mig geta dæmt um gildi vegagerðar téðs manns, heldur af því að ég hef hugboð um, að þarna blandist inn í eitthvert tregðulögmál embættisbáknsins. Ég hef því viljað spyrja hæstv. samgrh. þessara spurninga, sem óþarft er að lesa upp, til þess að reyna að fá nánari grein fyrir stöðunni 1 þessu máli, hvort hér sé ekki vert, að hæstv. ráðherra grípi í taumana. - Ég skal ekki hafa þennan formála lengri.

Félmrh. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Í fyrsta lagi er spurt: „Hvað líður framkvæmdum á þeim vegarkafla, sem Sverri Runólfssyni var skammtaður á Kjalarnesi?“ Því er til að svara varðandi þennan lið fsp., að með bréfi til Sverris Runólfssonar, sem var dags. 13. apríl 1972, bauð Vegagerðin honum að leggja 1 km langan tilraunakafla með þeirri aðferð, sem hann nefnir „blöndun á staðnum“. Tilboð þetta til Sverris var gert með samþykki samgrn. sökum þess, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að Sverrir hafði oftsinnis opinberlega lýst yfir, að hann gæti lagt margfalt ódýrari og betri vegi en Vegagerð ríkisins og þeir verktakar, sem hér hafa unnið að vegagerð á undanförnum árum, og þetta eigi að gerast með því að nota efnið í vegarstæðinu og m. a. mýrarjarðveg. 16. ágúst s. l., þegar Sverrir Runólfsson hafði fengið til landsins tæki, sem nefnt hefur verið blöndunarvél. var honum boðið að velja úr þremur vegarköflum af Vesturlandsvegi á Kjalarnesi. Hann valdi sjálfur nyrsta kaflann, sem liggur milli Ártúnsár og Tíðaskarðs, og er sá kafli rúmur km á lengd. Jafnframt var honum tilkynnt, að þegar hann legði fram verklýsingu og kostnaðaráætlun, svo sem venja er um alla verktaka, sem sýndi, að gæði og kostnaður væru eitthvað nálægt því, sem gerist um þá vegi, sem lagðir hafa verið á Suðvesturlandi að undanförnu, mætti hann hefja framkvæmdir. Ráðgjafarfyrirtækinu Mat s/f, sem hefur haft eftirlit af hálfu Vegagerðarinnar með framkvæmdum verktaka við lagningu hraðbrauta á undanförnum árum, var falið að meta verklýsingu og kostnaðaráætlun Sverris. Hefur þeim borist verklýsing frá Sverri, en engin kostnaðaráætlun. Hins vegar er verklýsingin svo ófullkomin, að ekki er unnt að gera kostnaðaráætlun eftir henni. - Þetta er svar mitt við 1. liðnum. Í öðru lagi er spurt: „Hefur Vegagerð ríkisins ekki tök á að útvega þau vegavinnutæki, sem vantar til að framkvæma þetta verk, ef undan er skilin sú hrærivél, sem Sverrir Runólfsson flutti til landsins frá Kanada?“ Við þessu er það að segja, að Vegagerð ríkisins tilkynnti Sverri þegar í sumar, að nokkrar vinnuvélar í eigu Vegagerðarinnar, sem hann hefur falast eftir, standi honum til boða, hins vegar verði hann að fá leigðar hjá vinnuvélaeigendum þær vélar, sem Vegagerðin tekur að jafnaði á leigu hjá þeim hinum sömu, en Vegagerðin mundi sjá um greiðslur vegna þeirra. Einn stærsti vinnuvélaeigandi landsins hafði í haust samband við Vegagerðina og gaf þá í skyn, að ekki væri neitt því til fyrirstöðu að leigja Sverri vélar, ef hann ætti þær lausar, þegar vinna hæfist við vegarlagninguna. Af þessum sökum þykir mér, og öðrum þeim, sem um þetta mál hafa fjallað, ólíklegt, að tilraun Sverris strandi á skorti á vinnuvélum. Í þriðja og síðasta lagi er spurt: „Væri ekki sú aðferð, sem Sverrir Runólfsson vill beita við vegagerð, heppileg á söndum Suðurlandsundirlendis, t. d. á Þorlákshafnarvegi? Ef svo er, væri ekki vert að fela honum þar vegagerð, a. m. k. í tilraunaskyni?“ Um þetta er það að segja, að burðarlag í vegum hér á landi hefur til þessa yfirleitt verið byggt á möl eða grjótmulningi. Á það jafnt við um malarvegi og vegi með bundnu slitlagi. Þar sem nothæf möl er fjarri vegarstæði, eins og á sér stað á sumum söndum sunnanlands, t. d. Rangárvöllum og Mýrdalssandi, áítur Vegagerð ríkisins, að kostnaður við gerð burðarlags með sandi með íblöndun sements eða annars bindiefnis geti e. t. v. orðið samkeppnisfær við aðflutt malarefni. En þá er óhjákvæmilegt að leggja á það strax bundið slitlag úr olíumöl eða malbiki, þar sem burðarlagið spænist upp ella. Þetta hefur ekki verið athugað til hlítar, m. a. vegna þess, að umferð er enn þá ekki það mikil á ofangreindum söndum sunnanlands, að þar sé ráðgerð vegarlagning með bundnu slitlagi, en aðferð Sverris byggist, eins og mönnum má ljóst vera, á því, eins og að ofan greinir. Varðandi notkun þessarar aðferðar við endurbyggingu Þorlákshafnarvegar er þess að geta, að fjórði hluti vegarins frá Hveragerði í Þorlákshöfn liggur um sandorpið hraun. Í vegáætlun 1974 og 1975 eru veittar samtals 13 millj. kr. til endurbyggingar á þessum hluta vegarins. Fjárveiting þessi er þó ekki miðuð við veg með bundnu slitlagi, þar sem umferð þar hefur ekki enn náð því marki, að vegurinn flokkist til hraðbrauta, þegar gildandi vegáætlun var samþ. á Alþingi. Kemur því aðferð Sverris ekki til greina þar að óbreyttri fjárveitingu. Hins vegar hefur umferð um þann hluta Þorlákshafnarvegar, sem endurbyggja skal samkv. vegáætlun í ár og næsta ár, aukist það mikið á s. l. ári, að hann á að fara í flokk hraðbrauta. Ef fjárveiting til vegarins verður aukin við endurskoðun vegáætlunar fyrir árin 1974 og 1975 í samræmi við breyttan vegaflokk, þ. e. a. s. hann yrði þá hraðbraut, kæmi til álita að bera báðar aðferðirnar við gerð burðarlags saman við útboð verksins, þannig að Sverrir byði „blöndun á staðnum“, en aðrir verktakar hina hefðbundnu aðferð. Eðlilegt virðist þó, að Sverrir ljúki framkvæmdum við þann tilraunakafla, sem honum hefur staðið til boða og hann þegið af fúsum og frjálsum vilja, áður en til annarra framkvæmda kemur með aðferð hans. Geta má þess einnig, að engir verktakar hafa á undanförnum árum í tilboðum sínum í hraðbrautarframkvæmdir boðið gerð burðarlags með aðferð Sverris, þó hún sé þeim vel kunn. Ástæðan er vafalaust sú, að hún hafi reynst dýrari en hefðbundin gerð burðarlags úr möl. Það útilokar þó ekki, að aðferð Sverris komi til greina, þar sem sérstakar aðstæður eru fyrir hendi, eins og ég hef vikið að.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Guðnason) : Herra forseti Ég þakka hæstv. samgmrh. fyrir svörin. Þau eru sjálfsagt samin af vegamálastjóra eða skrifstofunni þar, svo að þarna koma, eins og oft vill verða, fram ólík sjónarmið. Það hefur t. d. vakið athygli mína, að Sverri Runólfssyni hefur gengið illa að fá staðfestingu hjá Vegagerðinni á því, að hún ætlaði að láta honum í té ýmis vegavinnutæki, sem nauðsynleg væru í samvinnu við þessa hrærivél, sem hann hefur. Mér skilst, að þetta hafi staðið í þófi og verið óljóst nú um nokkuð langt skeið og hafi fyrir 10 dögum tæpum á fundi með þessum aðilum, Vegagerðinni og svo Sverri og nokkrum mönnum með honum, verið loksins staðfest af hálfu Vegagerðarinnar, að hún væri fús að láta honum í té slíkar hjálparvélar. Þetta þóf hefur staðið, held ég, í 1–2 ár. Í raun og veru, ef maður stendur utan við þetta, horfir á þetta, þá fyllist maður undrun á því, hversu þessi atriði virðist ganga seint. Síðan hef ég komist að raun um það, að Vegagerðin virðist ekki eiga neina ýtu. Hugsa sér það: Vegagerð ríkisins á enga ýtu! Það væri kannske vert að athuga þá hlið málsins, vélaeign Vegagerðarinnar, og hversu einstakir aðilar hagnast á Vegagerðinni. En það er önnur saga. Það, sem ég vil leggja sérstaka áherslu á, er, að þessi aðferð Sverris verði í raun og veru reynd. Það hefur nefnilega komið fram í blaðaskrifum hjá yfirverkfræðingi Vegagerðarinnar, að hann telur mjög líklegt, að aðferð Sverris sé nýtileg, a. m. k. hér á söndunum sunnanlands, og ef svo er, þá er sýnt, að það má vel spara, kannske ekki aðeins millj., heldur hundruð millj., ef þetta reynist eins og Sverrir Runólfsson telur. Ég hygg, að það væri sjálfsagt af Vegagerðinni að taka frumkvæði í þessu, gera sjálf verklýsingu fyrir Sverri Runólfsson. Ég veit ekki betur en þegar var gerð tilraun með olíumöl á Svínahrauni, þá þyrfti enga verklýsingu. Ég sé, að í sambandi við tæki, erfiðleika að fá þau, erfiðleika að fá verklýsingu og annað, sé meira og minna tregða í kerfinu í raun og veru að kanna þessa aðferð. Það vill oft verða svo, að þegar ráðherrar setjast í stólana, verði þeir málsvarar embættismannakerfisins. Svo eru til aðrir ráðherrar, sem taka málin í sínar hendur og leysa í skyndi. Ég vil nú mælast til þess við núv. samgrh., að hann rísi upp úr kerfinu, rísi upp úr stólnum og taki þessi mál í hendur sér og rannsaki þau skjótlega. Það vantar þarna örfá tæki, verklýsingu. Er ósköp einfalt og að koma þessu á laggirnar. Mér sýnist nefnilega, að þarna sé tregða embættismannakerfisins meiri en svo, að við það sé unandi, að ekki sé eitthvað gert. Þar með er ég ekki að segja, að þessi aðferð Sverris Runólfssonar muni reynast hentugri eða betri en aðrar, um það vil ég engan dóm fella. Hins vegar virðist mér furðulegt, hvernig að öllum þessum málum virðist staðið. Ég hygg, að hér eigi einhverja sök á sú tregða, sem ríkir í viðkomandi embættisskrifstofu.

Félmrh. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Hv. þm. Frjálslynda flokksins hefur nú lengi og djarflega barist við kerfið og gengur víst ekki vel. En um þetta vil ég segja það, að ég hef kynnt mér öll þau gögn, sem þetta mál varða, og tel mig hafa gert skyldu mína í þeim efnum. Á hinn bóginn er mér sjálfsagt líkt farið og hv. fyrirspyrjanda, að ég er leikmaður, en ekki tæknimaður, og hlýt þess vegna að taka eitthvert mið af því, sem þeir menn, sem fara með þau mál og ég treysti fullkomlega, segja um þau. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm., að það sé nokkur tregða hjá Vegagerð ríkisins, að Sverrir Runólfsson fái að reyna aðferð sína. En mér sýnist, að fyrsta skilyrðið til þess, að það verði gert, sé, að hann vilji það sjálfur. Að Sverrir hafi sætt einhverjum afarkostum af hendi Vegagerðarinnar, um það er það að segja, að til hans hafi verið gerðar minni kröfur en annarra. Það hefur verið sæst á það, vegna þess að honum hefur gengið illa að fá verkfræðinga til að vinna fyrir sig, honum hefur gengið illa að fá vinnuvélaeigendur til að leigja sér vélar, þá hefur verið boðið, að Vegagerðin legði fram allar þær vélar, sem hún hefur handbærar, og honum hafa ekki verið gerðir harðari kostir en það, að hann þyrfti enga kostnaðaráætlun að gera, ef hann gerði forsvaranlega, verkfræðilega verklýsingu. Allir aðrir, sem taka að sér störf hjá Vegagerðinni, verða að gera þetta hvort tveggja, og þeir verða líka annaðhvort að eiga eða leigja sér þær vélar, sem hér er um að ræða. Sverrir Runólfsson hefur stofnað fyrirtæki um sínar framkvæmdir, og þetta fyrirtæki hefur keypt eina gamla vél frá Nova Scotia, sem kostaði álíka og gamall traktor. Það er allt og sumt, sem hann og hans félagsskapur hefur fram að leggja til þessara verka, sem hann telur, að muni gerbylta öllum vegaframkvæmdum í landinu. Ég held þess vegna, að það sé síður en svo, þegar á allt er litið, að Sverri Runólfssyni hafi verið gert lágt undir höfði. Miklu frekar held ég, að honum hafi verið boðnir kostir, sem fáum eða engum öðrum hafa verið boðnir, m. a. það, að Vegagerðin borgaði brúsann, hver sem hann yrði. Hún vill þó ekki fara í framkvæmdina, fyrr en hún hefur a. m. k. þá verklýsingu í höndum, að hún geti gert sér einhverja hugmynd um, eins og ég sagði áðan, að kostnaður fari ekki langt fram úr því, sem eðlilegt er. Ætti að vera auðvelt fyrir mann, sem telur sig geta lagt mörgum sinnum, kannske þrisvar, fjórum sinnum ódýrari veg en aðrir, að verða við því að koma með svo fullkomna verklýsingu, að fagmenn geti eitthvað af því ráðið, hver kostnaðurinn raunverulega yrði. Allt tal um tregðu kerfisins í þessum efnum er því algerlega út í bláinn.



Herra forseti. Það hlaut að koma að því, að málefni Sverris Runólfssonar kæmu til meðferðar á Alþ., svo mjög sem hann hefur talað um ágæti þeirrar aðferðar, sem hann þykist ráða yfir við vegagerð. Mér þykja þessar fsp., sem hér eru fram bornar, bera vott um nokkuð sérstæða tilætlunarsemi, þ. e. að Sverrir Runólfsson skuli njóta einhverra sérstakra forréttinda til þess að fá vegavinnutæki hjá Vegagerð ríkisins að láni, og ekki eingöngu það, heldur eigi að fela honum sérstök verkefni, án þess að nokkur verklýsing, sem getur heitið því nafni, liggi fyrir. Ég þarf að koma hér að smávægilegri leiðréttingu við ræðu hv. fyrirspyrjanda. Hann tók sem dæmi, að þegar tilraun var gerð með olíumalarlögin í Svínahrauni, hefði ekki þurft að leggja fram neina verklýsingu. Þetta er ekki rétt. Það, sem þar gerðist, var einmitt það, sem Vegagerðin hefur gert nú um nokkurra ára skeið og ég tel alveg rétt og hún ætti að gera í miklu ríkara mæli, þ. e. a. s. þar var um að ræða hreint útboð. Vegagerðin gerði sjálf sína verklýsingu. Gat að sjálfsögðu hver boðið í það verk sem vildi. Í þessu tilfelli var það Olíumöl h/f, sem þá hafði nýlega tekið til starfa, sem bauð í það verk, án þess að ráða yfir öllum þeim tækjum, sem þurfti til að framkvæma verkið. En það fyrirtæki fór hins vegar ekki fram á það við Vegagerðina, að hún útvegaði þau tæki, sem þyrfti. Hún sneri sér einfaldlega til verktaka, sem fyrir voru í landinu. Svo einfalt er það. Þetta er sú aðferð, sem Vegagerð ríkisins á að viðhafa. Ég get ómögulega séð, að það hafi verið farið neitt sérstaklega illa með Sverri Runólfsson. Hann hefur að sjálfsögðu haft tækifæri eftir þetta sem aðrir til að bjóða í verk. Ég nefni sem dæmi frá s. l. ári bæði Grindavíkurveginn og Sandgerðisveginn. Sverrir hafði að sjálfsögðu tækifæri til að bjóða í þan verk og sýna þar með ágæti aðferðar sinnar.