Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og iðnaðar- og viðskiptaráðherra.

Herra forseti. Nú hefur Ríkisendurskoðun sent Alþingi skýrslu sína um framkvæmd fjárlaga fyrir tímabilið janúar–júní 2013, eins og venja er. Þar segir meðal annars um rekstur A-hluta ríkissjóðs, með leyfi forseta: „Innheimtar tekjur A-hluta ríkissjóðs á fyrri hluta ársins voru 260,2 milljarðar kr. og greidd gjöld 276,9 milljarðar kr. Greiðsluhalli ríkissjóðs var því 16,7 milljarðar kr. […] Fjárlög ársins 2013 gera ráð fyrir að greiðsluhalli ríkissjóðs verði 21,0 milljarður kr.“ - Eðli málsins samkvæmt fellur hann gjarnan til með meiri þunga á fyrri hluta fjárlagaársins. „Til samanburðar er í fjárlögum áætlað að rekstrarhalli ríkissjóðs á árinu verði 3,7 milljarðar kr., …“ Um þetta segir svo Ríkisendurskoðun: „Greiðsluhalli ríkissjóðs um mitt ár var heldur minni en áætlanir tímabilsins gerðu ráð fyrir …“ Það er sem sagt heldur betri útkoma á greiðslujöfnuði en áætlanirnar höfðu gert ráð fyrir. Sé samræmi yfir í rekstrarafkomuna mundi þetta að breyttu breytanda ekki benda endilega til þess að endanleg útkoma ríkissjóðs á þessu ári á rekstrargrunni yrði mjög frábrugðin því sem fjárlög gerðu ráð fyrir. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: 1. Er ekki ánægjulegt að þessar vísbendingar frá Ríkisendurskoðun bendi til þess að fjárlögin standi á sæmilega traustum grunni? 2. Voru hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hugsanlega fullfljótir á sér þegar þeir héldu sérstakan blaðamannafund fljótlega eftir stjórnarskipti til að útmála miklu verri horfur í afkomu ríkisins, augljóslega til að reyna að skella skuldinni fyrir fram á fráfarandi ríkisstjórn? 3. Er ekki ástæða til að ætla að fjárlög gætu staðist nokkurn veginn ef ekki hefði komið til að núverandi ríkisstjórn 

Virðulegur forseti. Ég hygg að það muni koma í ljós að það hafi verið hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem var fullfljótur á sér því að þó að gjöld og tekjur falli innan ársins á þann hátt sem lýst er þá breytir það ekki heildarmatinu fyrir árið sem eftir sem áður er eins og kynnt hefur verið þess eðlis að hallinn er margfaldur sá sem gert var ráð fyrir í fjárlögunum. Þó að þetta lendi á þennan hátt innan ársins er eftir sem áður gert ráð fyrir a.m.k. 30 milljarða kr. halla. Þær tölur sem hv. þingmaður vísaði í, og sagði að ég og hæstv. fjármálaráðherra hefðum verið fljótir á okkur að kynna, voru bara tölur fjármálaráðuneytisins eins og þær lágu fyrir þegar ný ríkisstjórn tók við. Það má reyndar bæta því við að ef menn hefðu svo farið út í það að kynna næstu ár þar á eftir, allt kjörtímabilið, eins og síðasta ríkisstjórn hafði spáð fyrir um samhliða síðustu fjárlögum sínum, þá var staðan miklu, miklu verri vegna þess að ár frá ári, miðað við áform síðustu ríkisstjórnar, hefði hallinn aukist. En hér erum við fyrst og fremst að ræða um halla ársins 2013. Hann verður, eins og meðal annars hefur komið fram á þeim fundi sem hv. þingmaður nefndi, margfalt meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum, illu heilli. Það er ekki vegna breytinga sem núverandi ríkisstjórn gerði. Það er einfaldlega vegna þess hvernig síðasta ríkisstjórn skildi við málið. Núverandi ríkisstjórn hefur að vísu fallið frá áformum um hækkun skatts á ferðaþjónustuna, en það var til þess að auka tekjur ríkisins en ekki til að draga úr þeim vegna þess, eins og fyrrverandi fjármálaráðherra benti á, að óskynsamlegt var að fara í skattlagningu sem mundi fækka ferðamönnum, koma í veg fyrir að þeir kæmu yfir höfuð til landsins og gætu eytt peningum hér sem skila sér til ríkisins.

Herra forseti. Vill þá ekki hagfræðingurinn, hæstv. forsætisráðherra, lækka skattana enn þá meira til að auka tekjurnar enn þá meira? Við höfum heyrt þá þvælu áður í þingsölum að með því að lækka skattana aukist tekjurnar alveg upp úr öllu valdi. Annað hefur komið á daginn. Það liggur fyrir að afkoman verður væntanlega á rekstrargrunni um 7 milljörðum lakari vegna ákvarðana þessarar ríkisstjórnar. Ég er ekki alveg viss um að fjármálaráðherra og forsætisráðherra hafi á þessum tíma - og reynsluleysi er að sjálfsögðu skýringin - gert greinarmun á rekstrarafkomu og greiðsluafkomu. Við erum að tala um áætlun sem Ríkisendurskoðun hefur farið yfir um greiðsluafkomuna á þessu ári og hún er betri en gert var ráð fyrir í áætluninni sem fylgdi fjárlögunum. Það hlýtur að segja okkur góðar fréttir frekar en hitt. Að sjálfsögðu verðum við svo að sjá hvernig daufari hagvaxtarhorfur sem hafa farið versnandi, alveg sérstaklega eftir að þessi ríkisstjórn tók við,  Þetta mundi ekki benda til annars en að frávikið gæti orðið innan mjög 

Virðulegur forseti. Með sömu hundalógík og hv. þingmaður heldur fram hér væri væntanlega hægt að auka tekjur ríkisins út í hið óendanlega með því að hækka skatta endalaust. En það var reyndar líka sú stefna sem síðasta ríkisstjórn fylgdi með þeim árangri sem við sáum á síðasta kjörtímabili. Hvað varðar árið í ár liggur það fyrir, eftir sem áður, að þar verður halli en það er ekki vegna breytinga sem núverandi ríkisstjórn hefur gert. Og til að klára þessa umræðu um skattlagningu á ferðaþjónustuna veltir maður því fyrir sér hvort hv. þingmaður sé orðinn ósammála fjármálaráðherra síðustu ríkisstjórnar, hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, sem lýsti því yfir fyrir kosningar að það hefði ekki verið skynsamlegt að ráðast í slíkar skattahækkanir. Það hefði ekki skilað ríkinu meiri tekjum þegar öllu væri á botninn hvolft. Af því að hv. þingmaður leyfir sér að tala um reynsluleysi: Hvers lags staða væri á fjárlögum ársins 2013 eða einhverjum öðrum fjárlögum ef öll áform hv. þingmanns um að auka útgjöld ríkisins, m.a. um 42 milljarða á ári úr landi í erlendri mynt vegna samninga sem hann gerði, hefðu náð fram að ganga? 

Virðulegi forseti. Ég vil inna hæstv. forsætisráðherra eftir ummælum sem hann viðhafði í viðtali við Reuters-fréttaveituna í síðustu viku þar sem hann upplýsti okkur um að nokkur ár gætu liðið þangað til viðræðum við kröfuhafa föllnu bankanna lyki og hægt yrði að afnema gjaldeyrishöft. Hann bætti því við að það væri spurning hvenær kröfuhafar yrðu reiðubúnir að finna lausn en um leið og samningar næðust við þá ætti að vera hægt að aflétta gjaldeyrishöftum á tiltölulega skjótan hátt. Fyrir einungis mánuði sagði hæstv. forsætisráðherra að viðræður við kröfuhafa væru ekki hafnar og það væri ekki ríkisstjórnarinnar að eiga í beinum viðræðum við kröfuhafa og Seðlabankinn ætti ekki heldur í viðræðum við kröfuhafa. Mér leikur því nokkur forvitni á að vita hvaðan hæstv. forsætisráðherra hefur upplýsingar sínar um að torvelt muni verða að aflétta höftum og það muni geta tekið nokkur ár. Auðvitað hljótum við þá líka að spyrja hvort þau loforð sem hæstv. forsætisráðherra hefur gefið skuldugum heimilum um úrlausn fljótt hangi á því að lausn finnist í þessum samskiptum við kröfuhafa. Ég vil líka spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann viti af þeim samtölum sem hæstv. fjármálaráðherra greinilega virðist eiga við kröfuhafa því að hann hefur sagt að kröfuhafar eigi að tala við Seðlabankann og hann hefur sagt að hægt sé að afnema gjaldeyrishöft á sex til níu mánuðum. Ég tel mikilvægt að fá einhvern botn í þetta illskiljanlega mál. Hver er nákvæmlega að tala við kröfuhafa? Hvert er nákvæmlega mat ríkisstjórnar Íslands, hún hlýtur að hafa eitt og sama matið á því, á því hvenær von er á því að hægt sé að ná niðurstöðu í samningum við kröfuhafa?

Virðulegur forseti. Ég var reyndar að vonast til að fá þessa spurningu í síðasta fyrirspurnatíma en hv. þingmaður var ekki á staðnum þá og þess vegna varð þessi bið. En það er mjög gott að fá þessa spurningu til að geta áréttað að ríkisstjórnin á ekki í viðræðum við kröfuhafa eins og ég hef sagt bæði fréttamanni Reuters og öðrum fréttamönnum sem ég hef talað við, erlendum og innlendum, undanfarnar vikur og mánuði. Hv. þingmaður getur farið í gegnum fréttasafnið til að fullvissa sig um það. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að í fréttinni var því haldið fram, eða það virðist vera viðvarandi misskilningur víða erlendis eftir undangengin ár, að íslensk stjórnvöld eigi í viðræðum við kröfuhafa og um sé að ræða skuldir íslenska ríkisins. Það virðist með öðrum orðum hafa gleymst að koma því á framfæri undanfarin fjögur ár að hér er ekki um að ræða skuldir íslenska ríkisins, ekki frekar en í deilunni um Icesave. En þessi misskilningur virðist enn viðvarandi víða erlendis en ég, eins og ég gat um, nota hvert tækifæri til að reyna að eyða honum. Hvað varðar framgang þessara mála hef ég lýst því yfir að þau geti leyst tiltölulega hratt á fáeinum mánuðum ef menn komast að sameiginlegri niðurstöðu um hvað sé ásættanlegt, þ.e. hvað leyfi afnám hafta, og þannig raunar svarað spurningunni nákvæmlega á sama hátt og hæstv. fjármálaráðherra: Allt veltur þetta á því að kröfuhafar þrotabúanna búi til þær aðstæður að þær leyfi stjórnvöldum að aflétta höftunum. Það er hins vegar annað mál að líklega hefur verið búið allt of vel að kröfuhöfum föllnu bankanna á undanförnum árum á Íslandi. Íslensk stjórnvöld virðast hafa gert ráð fyrir því að þetta mál mundi leysast á tiltölulega skömmum tíma en við sjáum hins vegar að það hefur núna varað í nokkur ár og getur ekki talist eðlilegt að viðhalda því fyrirkomulagi sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að sakna mín hér í síðasta fyrirspurnatíma. Það er ýmislegt sem er hins vegar ekki mjög skýrt í svari hæstv. forsætisráðherra. Hann sagði fyrir síðustu kosningar að leiðrétting skulda ætti að koma fram án tafar þó að leiðréttingunni væri ætlað að koma inn í efnahagskerfið á löngum tíma, hvað svo sem það nákvæmlega þýðir. En hann talar hér um að nást þurfi samstaða eða sammæli um aðferðafræðina, að væntingar þurfi að verða sambærilegar milli kröfuhafa og ríkisstjórnarinnar. Þá ætla ég að spyrja hæstv. forsætisráðherra aftur: Hvernig á þetta ferli að eiga sér stað? Hvernig eiga menn að ná saman um viðhorfin? Hvernig hefur ríkisstjórnin séð þetta fyrir sér? Hver á að stíga fyrsta skrefið? Hver á að taka af skarið? Hver á að koma málunum áfram? Hæstv. forsætisráðherra getur ekki slegið úr og í og gefið misvísandi svör frá einum degi til annars.

Virðulegur forseti. Ég skildi reyndar ekki alveg hvernig hv. þingmaður blandaði umræðu um leiðréttingu skulda inn í þetta, en hvað varðar afnám hafta er alveg ljóst að til þess að hægt sé að afnema höftin þurfa menn að vera búnir að sjá að það skapist þetta margumrædda svigrúm sem leyfi afnám hafta. Ef menn horfa hins vegar ekki fram á að það sé að skapast, ef ekkert verður af hugmyndum sem kröfuhafar hafa rætt - og þeir eru vissulega með sína fulltrúa hér á landi sem koma slíkum hugmyndum á framfæri - ef ekkert verður af lausn þar, geta menn auðvitað ekki gert ráð fyrir því að það fyrirkomulag sem var viðhaldið hér heilt kjörtímabil, sem var viðvarandi bráðabirgðafyrirkomulag, haldi áfram. Það að vera í slitameðferð er ekki eðlilegt rekstrarform fyrir fyrirtæki, ekki er hægt að gera ráð fyrir því að fyrirtæki séu í slitameðferð árum saman. Ef menn horfa ekki fram á það að hér skapist einhver lausn hljótum 

Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra út í stöðu Landspítalans. Í sumar var hv. þm. Guðbjartur Hannesson með sérstaka umræðu þar sem hann spurði út í stöðu mála. Orðrétt spurði hann, með leyfi forseta: „Hvað hyggst hæstv. heilbrigðisráðherra gera varðandi framhald byggingar nýs Landspítala? Eru áform um að hætta við forvalið sem nú er í gangi? Liggja fyrir áætlanir um framhald byggingarinnar?“ Svarið var eitthvað á þá leið að ekki væri gert ráð fyrir þessum útgjöldum og að lítið svigrúm væri hjá ríkissjóði. Sagt var að við gætum ekki farið að hugsa alvarlega um steypu fyrr en við værum komin með þétt þak á því félagslega neti sem væri í heilbrigðiskerfinu. Það var mikið talað um steypu í þessum umræðum, man ég. Okkur í Bjartri framtíð fannst ekki alveg skýrt hvað stjórnvöld ætluðu sér að gera og höfðum áhyggjur af því að þessi óvissa mundi auka enn frekar á ólguna á Landspítalanum og það var nákvæmlega það sem gerðist. Við töldum mikilvægt að starfsfólk Landspítalans og landsmenn allir vissu nokkurn veginn hvað framtíðin bæri í skauti sér. Við sendum þess vegna inn skriflega fyrirspurn til hæstv. ráðherra og spurðum, með leyfi forseta: Er ráðgert að hefja framkvæmdir við nýbyggingar og endurbætur á húsakosti Landspítalans á þessu kjörtímabili? Við vorum að fá svar fyrir stuttu og því er svarað játandi. Ekki er farið nánar út í málið en þó sagt að verið sé að vinna að endurskoðaðri framkvæmdaráætlun í samstarfi við stjórn nýs Landspítala ohf. og stjórnendur Landspítala. Síðan er talað um að það þurfi ítarlega greiningarvinnu og hún sé nú í gangi. Okkur finnst svarið heldur loðið. Ítarleg greiningarvinna hefur verið í gangi í mörg ár. Við veltum eftirfarandi spurningum fyrir okkur: Mun hæstv. ráðherra byggja á þeirri vinnu sem þegar hefur farið fram? Er hún á einhvern hátt ófullnægjandi að mati hæstv. ráðherra? Það er enginn að tala um að taka fyrstu skóflustunguna á morgun en okkur finnst ekki gott að það liggi ekki fyrir plan, jafnvel þótt það yrði tíu ára plan, um það hvernig við viljum haga uppbyggingu Landspítalans. Ég held við séum öll sammála um að uppbygging þarf að eiga sér stað. Ég spyr nákvæmlega: Hver er stefna stjórnvalda í þessu máli?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er rétt, sem kemur fram hjá hv. þingmanni, að allnokkur vinna liggur fyrir í þessu máli. Ég held að búið sé að eyða um 3 milljörðum í undirbúning að framkvæmdum við þetta verkefni. Ég vil vekja athygli þingheims á því að grundvallarbreyting varð í verkefninu á þessu ári, þ.e. lögin frá árinu 2010 gerðu ráð fyrir að þessar byggingar og framkvæmdir allar yrðu fjármagnaðar og unnar eftir einkaframkvæmd sem kölluð var samstarfsframkvæmd. Á liðnu vori var síðan gerð sú breyting á þeim lögum að stærsti og mesti þunginn í verkefninu var færður úr því að eiga möguleika á því að fara í einkaframkvæmd í það að verða opinber fjármögnun, þ.e. að þetta fari inn á fjárlög. Þá verður grundvallarbreyting á öllum áætlunum varðandi fjármögnun þeirra verkefna sem um ræðir. Ég bendi enn fremur á að lögin sem samþykkt voru í vor tóku ekki gildi fyrr en 1. september síðastliðinn. Ekki hefur því gefist langur tími til að fara í gegnum allan þann pakka sem þetta mun hafa áhrif á hvað varðar fjármögnun verkefnisins. Ég nefni líka enn og aftur þau sjónarmið sem komu fram í kostnaðarumsögn fjármálaskrifstofu með frumvarpinu sem var samþykkt og tók gildi 1. september síðastliðinn. Stefnan er sú að gera þær bætur á húsakosti Landspítalans sem til þarf, endurbyggja hluta húsnæðis, byggja nýtt húsnæði. Vinna við greiningu á þessu stendur yfir, ég er í ágætissamstarfi, eins og áður hefur komið fram, við byggingarnefnd nýja Landspítalans ohf. Of snemmt er að segja til um hvenær þeirri vinnu lýkur en að sjálfsögðu mun ég gera þinginu grein fyrir því þegar niðurstaða er komin út úr því.

Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér engu við þetta að bæta en það virðist vera hefð fyrir því að ef maður á tíma í ræðupúlti þá fer maður og segir eitthvað. Ég fagna því að þetta mál sé í vinnslu. Ég ítreka að það er gríðarlega mikilvægt, fyrir fólkið sem vinnur á Landspítalanum, fyrir sjúklinga og okkur öll, að eitthvert plan liggi fyrir og því fyrr því betra; að menn drífi í þessu, ekki ein nefndin. Ég held að það væri þá betra að fá á hreint að ef við ætlum ekkert að gera næstu fjögur árin, þá er bara ágætt að fá að vita það. Mér finnst svona pínulítið eins og verið sé að draga okkur á asnaeyrunum og lengja einhvern veginn í þessu. Því fyrr, því betra.

Virðulegi forseti. Ég hef engan áhuga á því að draga fólk á asnaeyrum. Ég skal gefa því þau svör sem ég hef þegar þau liggja fyrir. Verkefnið er stórt. Þetta er stærsta fjárfesting ríkissjóðs sem nokkurn tíma ætti að vera ráðist í. Planið sem liggur fyrir er í gildandi lögum sem segir til um það að við ætlum að fara út í fjórar byggingar þarna. En ég bið þingheim að átta sig á því að öll þau áform sem negld voru inn í lögin, sem tóku gildi fyrir rúmum mánuði, eru algjörlega ófjármögnuð og passa hvergi inn í áætlanir ríkisins um ríkisfjármál. Maður getur bara ekkert smellt fingrum og sagt: Við byrjum á þessu á morgun eða hinn. Þetta er margra ára verkefni, ærið fjárfrekt, og kallar á mjög vandaðan og ítarlegan undirbúning.

Virðulegi forseti. Mig langar til að velta aðeins upp sjúkraflutningum sem hafa verið töluvert mikið í umræðunni og fyrst og fremst snúið að sjúkraflutningum á stórhöfuðborgarsvæðinu og á Akureyri hefur mér fundist. Nú er svo komið að það á að segja upp og leggja, að mig minnir, níu bílum úti á landsbyggðinni þar sem oft er um víðfeðm svæði að fara. Í fjárlaganefnd hafa komið áhyggjufullir fulltrúar sveitarstjórna sem telja öryggi íbúa sinna ógnað. Ég get tekið undir með þeim. Heima hjá mér á að leggja niður bíl sem er svokallaður mannaður sjúkraflutningabíll. Einhvers staðar held ég að ég hafi heyrt hæstv. heilbrigðisráðherra halda því fram að ekki ætti að leggja niður slíka bíla og spyr hann þá hvort það sé meiningin. Það er sem sagt búið að segja upp mjög víða sjúkraflutningamönnum og í Ólafsfirði hefur það verið gert, þeir eru fjórir þar og þeim hefur verið sagt upp. Það þýðir að útkallstími lengist líklega um 20–25 mínútur og það er mikið þegar oft er um erfiða vegi er að fara. Ég bendi ykkur á að í Fjallabyggð eru þrenn jarðgöng þar sem áhættan er töluvert mikil. Meðal annars þurfti slökkviliðið að útbúa sig enn betur vegna þessa. Þar hefur ferðamannastraumurinn aukist gríðarlega mikið og því eðlilegt að fólk óttist þetta. Þar erum við með menntaskóla, grunnskóla, þar er ferðast á milli alla daga. Mig langar að velta því upp með hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann telji að oft sé verið að kalla sjúkrabíla út að tilefnislausu, hvort hægt sé að fækka þeim. Er eðlilegt að sinna millistofnanaflutningum með sjúkraflutningabílunum eða getum við gert það á einhvern annan hátt?

Virðulegi forseti. Þetta er eitt af þeim verkefnum sem kom upp á borð til mín í síðustu viku. Ég skal viðurkenna það að ég var illa undir það búinn. Staðreyndin er sú að í velferðarráðuneytinu á árinu 2011 var tekin ákvörðun um að fækka sjúkrabílum á landinu um níu, úr 77 í 68. Þessi fækkun kemur fram í umdæmunum, átti að ganga yfir á árinu 2011 en málið er skilst mér þannig vaxið að það á að vera búið að fullnusta það 1. janúar 2014. Ég kann ekki almennilega skýringarnar á þessu öllu saman enn þá, er að setja mig inn í málið. Þau áform sem þarna birtast vekja mér allmikla furðu þegar við horfum upp á að leggja sjúkrabifreiðum sem hingað til hafa sinnt verkum sínum mjög vel á sama tíma og við erum að draga saman og höfum verið að skera niður í heilbrigðisþjónustu á undanförnum árum. Við eigum skýrslur og úttektir, m.a. frá Boston Consulting Group sem segir mjög skýrt og greinilega að í ljósi niðurskurðar í heilbrigðisþjónustu vítt um land beri okkur að styrkja sjúkraflutninga á móti. Í mínum huga ganga sumar tillögurnar þvert á þá áherslu og ég áskil mér allan rétt til að breyta hugsanlega þeirri ákvörðun sem þarna var tekin. Ég er að vinna í þessu máli til að skilja það til botns. Ég fæ þetta ekki almennilega til að ganga upp. Svo ég svari fyrirspurninni beint þar sem spurt var hvort ég teldi að mikið væri um útköll sjúkrabifreiða að tilefnislausu, ég hef ekki orðið var við það og ætla mönnum ekki að vinna eins og svo sé.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég tek undir að það var gerð atlaga að þessum tiltekna sjúkrabíl í Ólafsfirði fyrir akkúrat tveimur árum en þá tókst að verja hann. Ég held að því sé víðar þannig farið. Með samdrætti í heilbrigðisþjónustunni, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, er auðvitað mjög sérstakt að ætla að fækka þessum bílum þetta mikið. Það á við um mjög marga staði. Hv. þm. Jón Gunnarsson minnti mig á að það eru fern jarðgöng í Ólafsfirði, við lítum svo á Héðinsfjarðargöngin séu ein en þau eru auðvitað tvenn þannig að enn frekar er þessi hætta til staðar. Ég ítreka bara enn og aftur og spyr ráðherrann í leiðinni hvort hann hafi einhverjar tölur yfir sjúkraflutninga landleiðina síðustu fimm til átta ár, hvernig þeir hafi þróast. Það væri áhugavert að vita hvaða áhrif þessi sparnaður í heilbrigðiskerfinu hefur á síðustu 10–15 árum haft 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki þær tölur á takteinum að ég geti upplýst það hér og nú hversu miklir sjúkraflutningar eru eftir mismunandi svæðum. Ég veit það þó að á höfuðborgarsvæðinu eru þeir um 24 þúsund á ári, en ég man ekki einstakar tölur varðandi hin mismunandi svæði landsins. Ég held að það sé einboðið að fara í gegnum þennan pakka aftur. Það eru uppi aðrar aðstæður í heilbrigðismálum í dag en voru árið 2010 og 2011 þegar þessar tillögur voru í mótun. Ég tel í rauninni fullt tilefni til að yfirfara allar þessar áætlanir. Aðstæður eru breytilegar. Það er hárrétt sem hv. þingmaður nefnir að jarðgöng ramma inn byggðina í Ólafsfirði á báða vegu og þær athugasemdir sem Ólafsfirðingar hafa gert við þessi áform eru sjálfsagt fyllilega lögmætar. Ég ítreka að ég á eftir að fara í gegnum þetta allt saman, en ég þekki Ólafsfirðinga frá fyrri tíð af því að vera ákaflega 

Hæstv. forseti. Ég ætla að bæta aðeins í vegna þess að spurning mín til hæstv. heilbrigðisráðherra er í svipuðum dúr og var verið að ræða hér áðan. Ég ætla þó strax í upphafi máls míns að leiðrétta eitt; ákvörðun um að fækka sjúkrabílum um níu á landsbyggðinni eins og birtist okkur í fréttum á laugardag og sunnudag var ekki tekin 2011. Sú ákvörðun hefur sennilega verið tekin í heilbrigðisráðuneytinu síðustu daga. Í fréttinni kemur fram að ráðuneytið geri einnig tillögu um hvar bílum skuli fækkað og virðist hún tilbúin í megindráttum. Virðulegur forseti. Í öllum þessum gögnum er fyrst vitnað í vinnu sem hófst í heilbrigðisráðherratíð Guðlaugs Þórs Þórðarsonar þar sem nefnd skilaði skýrslu til þáverandi heilbrigðisráðherra. Síðan vann nýr hópur með þessi gögn sem kom svo í skýrslu frá Boston Consulting Group og þannig er verið að vinna með þessar tillögur. Það er ekki rétt að þeim hafi verið skilað 2011, hæstv. heilbrigðisráðherra getur ekki skýlt sér bak við það. Tillögurnar voru komnar fram en ráðuneytið hafði ekki gert þær að sínum. Virðulegi forseti. Að mínu mati er ráðuneytið hér að gera tillögur um hvar skorið skuli niður. Það kemur fram í fréttinni. Það á að fækka hjá Heilbrigðisstofnun Vesturlands, það á að fækka bílum eins og hér hefur komið fram, bæði taka bílinn af Skagaströnd og Ólafsfirði, það á að fara á Sauðárkrók, það á að fækka hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga en ekki hefur verið upplýst hvar eigi að gera það. Hið sama má segja um Austurland, núverandi ráðuneyti með núverandi ráðherra hefur tekið ákvörðun um að hrinda þessu í framkvæmd. Það er það alvarlega vegna þess að niðurskurðurinn sem hér á sér stað er á erfiðustu vetrarsvæðum sem til eru á landinu 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að þrasa mikið um þessa seint fram komnu fyrirspurn frá nafna mínum, hv. þm. Kristjáni Möller. Ég skal bara kynna honum þau gögn sem til eru um þetta mál. Kröfulýsingin er alveg skýr um hvar skuli fækkað. Hún er ekki tekin af þeim sem hér stendur. Það er algjörlega óþarft að bera það upp á þá sem ekki eiga. Ég er búinn að lýsa því yfir að ég ætla að fara yfir þessi mál, áskil mér allan rétt til þess að breyta fyrri ákvörðun ráðuneytisins. Það liggur alveg skýrt fyrir í öllum pappírum þar hvar þetta á að koma niður. Þegar hv. þingmaður nefnir hér að ekki liggi fyrir hvar þetta eigi að koma á Heilbrigðisstofnun Þingeyinga skal það bara upplýst hér að samkvæmt fyrri tillögu skal skorið niður á Raufarhöfn. Er einhver skynsemi í því?

Nei.

Ekki nokkur einasta, að mínu mati. Það þarf fyrst að fara 71 kílómetra frá Þórshöfn með sjúkrabíl til Raufarhafnar og svo 130 kílómetra til Húsavíkur. Er þetta til að mæta niðurskurði í heilbrigðisþjónustu á Íslandi? Er þetta til þess að greiða fyrir því að fólk á þessum stöðum hafi öryggistilfinningu? Nei, segi ég. En ég bið hv. þingmann að kynna sér áður en hann rýkur upp í ræðustól á hvaða forsendum og af hverjum sú ákvörðun var tekin sem hann er að agnúast hér út í.

Hæstv. forseti. Ég fór yfir söguna allt aftur til 2008 og nefndi líka tillögurnar sem komu 2011 frá fyrirtækinu sem fór í gegnum málið. Einn af níu starfshópum var sá sem fjallaði um sjúkrabílana. Hvort sem hæstv. ráðherra líkar það betur eða verr er núna verið að taka ákvörðun um að hrinda þessum tillögum í framkvæmd. Ég fagna því hins vegar mjög sem komið hefur fram hjá ráðherra bæði í svörum við mig og í öðrum svörum áðan að hann ætli að fara í gegnum þetta. Ég þykist vita að hæstv. ráðherra þekki það vel til á þeim svæðum sem er verið að leggja til að skera niður núna að það komi ekki til greina. Við tókum dæmi frá Raufarhöfn. Þetta er fullkomlega galið. Það má spyrja sig hverjir skipi þessa vinnuhópa og hvort fyrirtæki í Boston sé best til þess fallið að segja okkur hvernig við ætlum að hafa sjúkrabílaþjónustu á landsbyggðinni þegar við erum búin að skera eins mikið niður í heilbrigðismálum og við höfum gert 

Virðulegi forseti. Ástæða þess hvernig þetta mál er vaxið er samningur milli velferðarráðuneytisins og Rauða kross Íslands sem gerður var á árunum 2010 og 2011. Þar var nákvæmlega sagt fyrir um hvernig ætti að vinna þetta mál til enda. Ég kann engar skýringar á því hvers vegna drátturinn á þessu hefur verið sá sem raun ber vitni, en ég ítreka enn og aftur að ég áskil mér allan rétt til að fara yfir þetta mál. Það er alveg sama hvernig ég horfi til þess, ég kem ekki auga á þann mikla sparnað sem af þessu á að leiða. Það segir mér - 

Hver tilkynnir þetta núna? Hver setur þetta í gang?

Þetta er bara í gangi samkvæmt kröfulýsingu og samningi milli Rauða krossins og ráðuneytisins sem var gerður fyrir löngu eins og ég er búinn að upplýsa hv. þingmann hér um. Viðleitni þess sem hér stendur snýr að því núna að vinda ofan af ruglinu  
            

Virðulegur forseti. Í 15. gr. laga um þingsköp Alþingis stendur að formanni nefndar sé skylt að boða til fundar ef ósk berist um það frá að minnsta kosti fjórðungi nefndarmanna og taka á dagskrá þau mál sem tilgreind eru. Einnig kemur þar fram að formaður skuli þá gefa viðhlítandi skýringar ef það dregst umfram þrjá virka daga að halda fund í nefndinni. Í hv. fjárlaganefnd höfum við haldið nokkra fundi um málefni Íbúðalánasjóðs og samkvæmt dagskrá nefndarinnar átti að halda slíkan fund 11. nóvember, en eftir yfirlýsingar hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, formanns fjárlaganefndar, við fréttastofuna Bloomberg um ríkisábyrgð á Íbúðalánasjóði fannst okkur þremur fulltrúum í fjárlaganefnd mikilvægt að halda fund og koma því á hreint hvert viðhorf hæstvirtra ráðherra væri til málsins, ráðherra fjármála, félags- og húsnæðismála, vegna þess að við höfum áhyggjur af því að standi yfirlýsingin órædd geti hún dregið dilk á eftir sér. Nú vill svo til að formaður fjárlaganefndar hafnar þessari beiðni og ég bið forseta að fara yfir þingsköp með 

Forseti þekkir ekki til málsatvika í fjárlaganefnd en vekur eingöngu athygli á því sem segir í 15. gr. þingskapa Alþingis: „Formanni nefndar er skylt að boða til fundar ef ósk berst um það frá a.m.k. fjórðungi nefndarmanna og taka á dagskrá þau mál sem tilgreind eru. […] Fundur skal haldinn svo fljótt sem við verður komið eftir að ósk berst. Formaður skal gefa viðhlítandi skýringar ef dregst umfram þrjá virka daga að halda fund í nefndinni.“

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur þar sem hún sendi fyrir hönd okkar þriggja, sjálfrar sín, mín og Brynhildar Pétursdóttur, beiðni um að fundur yrði haldinn. Hún var send í tölvupósti á fimmtudaginn og óskað eftir því að fundurinn yrði haldinn á föstudegi, í síðasta lagi á mánudegi. Við því hefur ekki verið orðið og ég vek athygli hæstv. forseta á því að það er bókað í fundargerð fjárlaganefndar að þessu sé mótmælt. Við teljum að þetta sé brot á þingskapalögum og stemmir við það sem hér var lesið rétt áðan. Ég ætlast til þess að hæstv. forseti hlutist til um það að fundur verði haldinn á morgun með þeim aðilum sem hér um ræðir. Það eru mjög alvarlegar yfirlýsingar að ríkissjóður beri ekki neina ábyrgð á Íbúðalánasjóði, eins og haft var eftir hv. formanni fjárlaganefndar.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu umhverfi Rannsóknasjóðs sem er mikilvægasti vísindasjóður landsins og úthlutar fjármagni til vísindarannsókna samkvæmt alþjóðlegu mati á gæðum verkefna. Sjóðurinn hefur notið þess að búa við pólitíska sátt árum saman enda hefur ríkt almennur skilningur á mikilvægi hans í samfélaginu öllu og þvert á stjórnmálaflokka. Almennt er skilningur á mikilvægi þess að efla hlutfall samkeppnissjóða við fjármögnun rannsókna í landinu og loks tókst á þessu ári að styrkja fjármögnun til Rannsóknasjóðs þegar 550 milljónum var bætt við þær 800 milljónir sem áður voru í sjóðnum sem var hluti af fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar. Þannig var sjóðurinn kominn í sömu stöðu og hann var í fyrir hrun. Í fjárlagafrumvarpi núverandi ríkisstjórnar er gert ráð fyrir því að þessi viðbótarfjármögnun verði dregin til baka þannig að engin ný verkefni fái í raun stuðning á árunum 2014 og 2015. Ef ekkert nýtt fjármagn fæst eru fjöldamargir rannsóknarhópar í hættu. Þetta bitnar helst á ungum vísindamönnum sem eru að hasla sér völl og geta ekki beðið í eitt eða tvö ár eftir að sjóðurinn rétti úr kútnum. Í grein sem birtist í Fréttablaðinu á dögunum og er skrifuð af fjölda vísindamanna við Háskóla Íslands kemur fram að bandarísk samtök leiðtoga í viðskiptum og menntun hafi komist að þeirri niðurstöðu að 50% af hagvexti Bandaríkjanna eftir seinna stríð megi rekja beint til grunnrannsókna sem að stærstum hluta eru fjármagnaðar af opinberum rannsóknarsjóðum. Finnar ákváðu í sínum þrengingum fyrir tveimur áratugum að leggja áherslu á menntun og grunnrannsóknir til að auka gæði grunnvísinda og auka nýsköpunarstarfsemi. Hér hefur verið rætt um mikilvægi þess að auka nýsköpunarstarf með sama hætti. Rannsóknartengd nýsköpun er þar gríðarlega mikilvæg enda leiðir hún til verðmætasköpunar og atvinnu og þar með aukinna skatttekna. Á Íslandi hafa samkeppnissjóðir alltaf verið lítið hlutfall af framlagi hins opinbera til vísindastarfsemi, um 15%. Á Norðurlöndum er þessi tala 30–50% af framlagi hins opinbera til vísindastarfsemi. Virðulegur forseti. Engin atvinnugrein þrífst til lengdar án rannsókna, nýsköpunar og stöðugrar þróunar; ekki sjávarútvegur, ekki landbúnaður, ekki iðnaður, ekkert. Það er að grípa um sig örvænting innan raða vísindafólks sem sér fram á minnkandi framlag í rannsóknarsjóðina næstu þrjú árin. Ungt fólk mun flýja land, okkar öflugustu framhaldsnemar og okkar öflugustu nýdoktorar. Það vantar von. Það vantar bjartsýni. Neyðarástand má ekki vera viðvarandi. Þurfa rannsóknarnemar að hætta í miðju kafi? Rofnar samfellan í verkefnum sem hafa staðið með góðri framvindu í mörg ár? Hvernig má ná þeim á strik aftur? Hvernig á að tryggja að þar fari ekki gríðarlegir fjármunir í súginn? Viljum við ekki halda í okkar unga og vel menntaða fólk? Viljum við ekki njóta liðsinnis þeirra sem eru að ljúka námi erlendis við að þróa og þroska íslenskt samfélag inn í framtíðina? Virðulegur forseti. Um helgina barst öllum þingmönnum ályktun 147 vísindamanna vegna frumvarps til fjárlaga sem nú er í meðförum þingsins. Þar er athyglinni meðal annars beint að því að um er að ræða fyrirhugaðan 30% niðurskurð á nýjum styrkveitingum, 30–40 ársverk ungra vísindamanna munu tapast, niðurskurður til Ranníss þýðir niðurskurð á bestu rannsóknunum. Margföldunaráhrif verða af tapi á mannauði, raunlækkun styrkja verður enn meiri en 30% og niðurskurðurinn gengur þvert á stefnumótun Vísinda- og tækniráðs sem hefur gert ráð fyrir eflingu samkeppnissjóða á Íslandi með það að markmiði að fjármögnun rannsóknarháskóla úr samkeppnissjóðum nái sama hlutfalli og að meðaltali í OECD árið 2016. Loks segir í ályktuninni, með leyfi forseta: „Við viljum að lokum árétta að fjárfesting í grunnrannsóknum er forsenda hagvaxtar vestrænna þjóða, þar sem þekkingarsköpun styður við verðmætasköpun sem byggir á hugviti. Keðjuverkandi áhrif af niðurskurði í samkeppnissjóði geta því orðið mikil.“ Virðulegur forseti. Þær spurningar sem ég lagði fyrir ráðherrann í aðdraganda þessarar umræðu eru þessar: Hver er framtíðarsýn ráðherrans varðandi rannsóknartengda nýsköpun á Íslandi? Hvert telur ráðherra að sé eðlilegt hlutfall samkeppnissjóða af framlagi hins opinbera til vísindastarfs? Hvernig hyggst ráðherra standa að því að treysta grunnrannsóknir í samfélaginu? Hver er framtíðarsýn ráðherrans varðandi Rannsóknasjóð, hlutverk hans og þróun? Og loks: Hvað telur ráðherra að sé ásættanlegt úthlutunarhlutfall úr samkeppnissjóðum? Ég vona að þessi umræða varpi ljósi á stefnu ráðherrans og ríkisstjórnarinnar varðandi þessi mál. Útlitið er ekki bjart þar sem svo virðist sem til standi að troða á þeim sprotum sem verið er að sinna í þágu rannsóknar- og vísindastarfs um land allt. Ætlar ný ríkisstjórn virkilega að stela voninni frá öllu þessu fólki án þess að hafa nokkuð fram að færa í staðinn?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að efna til þessarar umræðu um framtíð rannsóknarsjóða og nýsköpunar. Ég er þeirrar skoðunar, og deili henni með mörgum, að grunnrannsóknir og nýsköpun skipti sköpum fyrir eflingu hagvaxtar og þekkingar í íslensku samfélagi og því má ljóst vera að framtíðarsýn mín og svo margra annarra er sú að standa vörð um og efla grunnrannsóknir og nýsköpun hér á landi í góðri samvinnu við önnur ráðuneyti og hagsmunaaðila á þessum vettvangi. Það er einmitt á vettvangi Vísinda- og tækniráðs sem við vinnum best saman. Undanfarna mánuði hefur verið unnið að nýrri stefnu ráðsins til næstu þriggja ára og mun hún brátt líta dagsins ljós. Þar er meðal annars fjallað um þau atriði sem hér eru til umræðu, svo sem eflingu samkeppnissjóða og samvinnu stofnana með áherslu á innviði rannsóknar- og nýsköpunarkerfisins á Íslandi. Enn fremur verður lögð áhersla á alþjóðleg gæðaviðmið og samkeppnishæfni. Vísinda- og tækniráð ítrekar mikilvægi þess, og það hefur komið fram, að íslenskir vísindamenn sæki um í alþjóðlega samkeppnissjóði og byggi þannig upp alþjóðlega rannsóknarhópa. Þar skiptir nýliðun verulega miklu máli. Þetta er nú ramminn um hina almennu stefnu. Í dag er hlutfall samkeppnissjóða af framlagi til hins opinbera vísindastarfs um 15% og má segja að það sé frekar lágt. Í nágrannalöndum okkar er hlutfallið oft á bilinu 30–40%. Mikilvægt er að þegar fram í sækir muni þetta hlutfall hækka án þess að hægt sé að svara því nákvæmlega hvert það á að vera. Ég held að það sé erfitt fyrir stjórnmálamenn að nefna nákvæmar prósentutölur hér. Ég tel auðvitað bestu leiðina vera þá að treysta sem best grunnrannsóknir í samfélaginu og að það sé gert með því að standa vörð um rannsóknastofnanir og háskóla og framfylgja stefnu Vísinda- og tækniráðsins eftir því sem við verður komið. Auðvitað helst slík uppbygging alltaf í hendur við þá fjármuni sem við höfum til skiptanna hverju sinni. Sú aukning sem var ákveðin á sínum tíma var á grundvelli svokallaðrar fjárfestingaráætlunar. Ég tel því rétt að rifja hér upp hvað sagt var í fjárlagafrumvarpinu 2013, með leyfi virðulegs forseta: „Eftir sem áður byggist fjárfestingaráætlunin á því að ríkisfjármálaáætlunin verði í forgangi og að markmiði um jöfnuð í ríkisfjármálum árið 2014 verði ekki raskað.“ Svo heldur áfram: „Þessir tilteknu fjárfestingarkostir eru því ekki innifaldir í fjárlagafrumvarpinu vegna þess að enn er óljóst hversu miklar tekjur munu renna til ríkisins vegna arðgreiðslna eða sölu eignarhluta á næstu árum.“ Með öðrum orðum lá fyrir í upphafi að ekki væri hægt að ráðast í alla þessa hluti nema tekjuforsendurnar stæðust. Það var áætlað að á næsta ári, 2014, yrði hallinn að óbreyttu um það bil 27 milljarðar, ef ég man rétt, og það er rétt að hafa það í huga þegar talað er um þetta mál og þá fjármuni sem við höfum til skiptanna. Aftur á móti er það rangt sem hér var sagt að það hefði verið dregið úr fjárframlögum. Hið rétta er að það er staðið við stóran hluta af þeirri aukningu sem áætluð var og hleypur sú tala auðvitað á hundruðum milljóna. Það er aukning á milli ára. Ef við horfum til dæmis til ársins 2012 og skoðum sjóðinn þar er um að ræða aukningu. Hvað varðar síðan árangurshlutfallið sem hv. þingmaður nefndi áðan hefur hlutfallið verið einhvers staðar á bilinu 14–30%. Ég ætla að leyfa mér að renna yfir þá talnarunu, virðulegi forseti. Ég miða upphæðir við árangurshlutfallið; árið 2007 24,7%, 2008 31,6%, 2009 23,5%, 2010 18,5%, 2011 13,6%, 2012 17,1%, 2013 24,9%. Það hefur verið nokkur sveifla í hlutfallinu. Það skiptir máli þegar talað er um að reyna að fá meiri festu í þessa þróun þannig að það séu ekki sveiflur upp eða niður. Ég held að það skipti máli hér en ég hefði auðvitað áhuga á að heyra frá hv. þingmanni og málshefjanda hvort hv. þingmaður hafi talið að það ætti að standa við það sem sagt var í frumvarpi til fjárlaga 2013, að það væri forsenda þess að hægt væri að ráðast í allar þær framkvæmdir og fjárfestingar sem um var talað sem voru gefnar, að hér yrði ekki raskað því markmiði að standa við hallalaus fjárlög 2014 og að fram gengju þær forsendur sem voru lagðar fram í upphafi, t.d. varðandi sölu ríkiseigna og arðgreiðslur. 
            

Hæstv. forseti. Hér er sérstök umræða um framtíð rannsóknarsjóða og nýsköpunar. Ég verð að segja að miðað við fjárlagafrumvarpið sýnist mér sem ný ríkisstjórn sé að boða það að fresta framtíðinni hvað varðar þessa málaflokka. Máli mínu til stuðnings er meðal annars hægt að benda á áminningarbréf frá vísindamönnum á síðustu dögum og grein sem háskólarektor, Kristín Ingólfsdóttir, skrifaði undir fyrirsögninni „Niðurskurður bitnar á verðmætasköpun vísinda“. Það verður alltaf sami fyrirslátturinn þegar ný ríkisstjórn kemur fram, þá er annað tveggja sagt að það hafi verið áform fyrrverandi ríkisstjórnar, þess vegna hafi sú nýja ákveðið að taka það af, eða: Við gátum ekkert annað gert af því að ríkisstjórnin var búin að ákveða það. Ég held að menn verði að fara að venja sig á að taka ábyrgð á þeim ákvörðunum sem þeir hafa sjálfir tekið. Fjárlögin eru fyrsti og haldbærasti mælikvarðinn á það hver stefna núverandi ríkisstjórnar er og engin ástæða fyrir þessa ríkisstjórn, frekar en aðrar hæstv. ríkisstjórnir, að vitna endalaust í það hvað hefði annars orðið. Það er fróðlegt að lesa það sem hæstv. ráðherra vitnaði í, áform um framtíðina í skýrslu Vísinda- og tækniráðs frá árinu 2012. Þar eru einmitt áform til framtíðar en þeim er hafnað á fjárlögum. Það er það sem er ámælisvert. Við getum sameinast um þau markmið sem þar koma fram þar sem verið er að ræða um að rannsóknir og þróun skipti gríðarlega miklu máli fyrir ný störf fyrir ungt fólk. Það eykur fjölbreytni í nýsköpun, það mun hafa áhrif á hagvöxt, það mun styrkja stöðu vísindafólks okkar á alþjóðlegum vettvangi og skapa okkur þar með tengsl og tækifæri inn í framtíðina. Það er sem sagt auður í menntun og framsókn varðandi fólk í þessum nýja þekkingariðnaði. Það er mikilvægt að við 

Virðulegur forseti. Enn á ný stöndum við hér og ræðum niðurskurð í ríkisfjármálunum og enn á ný ræðum við það sem er eitt það mikilvægasta í samfélagi okkar; menntamál. Eins höfum við mikið verið að ræða heilbrigðismál. Það er náttúrlega þyngra en tárum taki að tala um þann gríðarlega niðurskurð sem farið verður í og í umræðum á þingi finnst mér alltaf áberandi, og það slær mig sem nýjan þingmann, þessi umkenningarleikur stjórnmálamanna; við getum ekki gert þetta af því að fyrri ríkisstjórn var búin að ákveða að gera þetta. En nú er þessi ríkisstjórn við völd og er ljóst að halli á ríkisrekstri er gríðarlega mikill. Það þarf að jafna hann til þess að hægt sé að fara að byggja upp. Þá er það spurningin um forgangsröðun. Það sem mér hefur fundist vanta á er að við þingmenn og hæstv. ríkisstjórn verjum hér velferðarmál, sérstaklega mennta- og heilbrigðismál. Það hefur sýnt sig í löndum sem lent hafa í kreppu að með því að auka styrki til vísindastarfs og menntunar þá ná þjóðir sér fyrr upp úr kreppunni. Það er algjör forsenda fyrir lífi í landinu í raun og fyrir allri framþróun. Það segir sig sjálft. Ég hef áður vitnað í hæstv. menntamálaráðherra þar sem hann sagði við ættum að hætta að tala um hverju við eyðum í menntun heldur ættum við að tala um fjárfestingu okkar í menntun. Það finnst mér vera aðalmálið, að við erum að fjárfesta í framtíðinni og allar okkar auðlindir og verðmæti auðlinda skapast af þekkingu og vísindum, hvernig við getum aukið verðmæti okkar og byggt þannig upp. Ég get nefnt sjávarklasann sem er með höfuðstöðvar í Grindavík og hér í Reykjavík þar sem unnið hefur verið ótrúlegt starf af vísindamönnum sem þróað hafa auðlindina til þess að auka virðisaukann. En eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra hefur verið skorið niður í þessum málum alveg endalaust ár eftir ár. Ég batt vonir við það eftir að hafa hlustað á það í kosningabaráttunni að nú yrði spyrnt við fótum og þessi þróun stöðvuð, enda stendur það í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Það stendur hvergi að að skera eigi niður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir að vekja máls á þessu þarfa málefni. Grunnrannsóknir og samkeppnissjóðir eru mikilvægir hlekkir í samfélaginu og nýsköpun er afar mikilvæg og forsenda hagvaxtar, ekki bara í nútíð heldur ekki síður ef horft er til framtíðar. Því er rétt að hlúa vel að þeim sjóðum sem hér eru til umræðu. Það þyrfti til dæmis að endurskoða áætlun um niðurskurð til samkeppnissjóða Vísinda- og tækniráðs, Rannsóknasjóðs, Tækniþróunarsjóðs og Innviðasjóðs. Við vitum að fjárfesting í nýsköpun skapar störf, eykur gjaldeyristekjur og eflir erlenda fjárfestingu. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. Ef vel ætti að vera og ef við værum í hinum fullkomna heimi þyrftum við að setja milljarða til viðbótar í grunnrannsóknir. Ljóst er að við stöndum langt að baki því meðaltali sem er innan OECD og því sem stefnt er að þar. Hér þyrfti að verða fjór- til sjöföldun á framlögum á næstu tveimur til sjö árum í stað þess niðurskurðar sem við horfum til í dag. Það er staðreynd. Fjárhagsstaða ríkissjóðs er hins vegar grafalvarleg og niðurskurður er nauðsynlegur á fjölmörgum sviðum. Við getum ekki lengur haldið áfram að safna skuldum og sent reikninginn til barna okkar og barnabarna. Öll umræða stjórnarandstöðunnar í þá veru er óábyrg og einungis til þess fallin að kaupa sér atkvæði á kostnað framtíðarkynslóða landsins. Við þurfum að standa vörð um rannsóknir og nýsköpun. Bent hefur verið á að það geti tekið áratugi að byggja aftur upp það sem nú er verið að skera niður. Það er eflaust rétt að það mun taka tíma að vinna aftur upp það sem hugsanlega tapast. Vísindastarf er ekki eitthvað sem hægt er að stoppa með góðu móti og byrja svo aftur á frá sama punkti. Það er atriði sem við verðum að horfa til þegar litið er til niðurskurðar. Það þarf hins vegar mun meira eftirlit með ýmsum sjóðum og stofnunum sem útdeila skattpeningum okkar í rannsóknir. Það þarf að tryggja að þessir peningar fari á rétta staði og skili okkur árangri til framtíðar. Í mörgum tilvikum virðist eftirlit vera lítið sem ekkert. Peningum er úthlutað  Við þurfum að fara varlega í þessum niðurskurði, 

Virðulegi forseti. Það sem vekur athygli mína við þessa umræðu er að hæstv. ráðherra vísar í þau rök að aukningin sem sett var í samkeppnissjóði, Rannsóknasjóð og Tækniþróunarsjóð, hafi verið byggð á svokallaðri fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar, og vissulega er það rétt. Áhugavert er að lesa fjárlagafrumvarpið þar sem margoft er sagt að allar forsendur fyrir þeirri fjárfestingaráætlun séu brostnar og endurtekið eins og trúarleg mantra í rauninni í fjárlagafrumvarpinu þegar staðreyndin er sú að annars vegar er stór hluti þessara tekna að skila sér. Það nægir bara að nefna rúmlega 10 milljarða arð úr Landsbanka Íslands sem er að skila sér til ríkisins sem og arð úr öðrum ríkisfyrirtækjum sem skilar sér til ríkisins og þá staðreynd sem síðan er reynt að skauta yfir í fjárlagafrumvarpinu og reynt að nefna ekki í þessum umræðum að það var ákvörðun núverandi meiri hluta og hæstv. ríkisstjórnar að falla frá hækkun á sérstöku veiðigjaldi sem m.a. var ætlað að fjármagna þessa hækkun. Því er ekki hægt að koma hér alltaf upp og tala um það að forsendur hafi brostið þegar í raun og veru stór hluti af þessum tekjum annars vegar skilaði sér og hins vegar var það sjálfstæð ákvörðun að falla frá því að afla þessara tekna. Tekin var sjálfstæð ákvörðun um að afsala almenningi þeim tekjum. Þess vegna er lögð til 265 millj. kr. lækkun á Rannsóknasjóði, þess vegna er fallið frá 200 millj. kr. á markáætlun og það er þess vegna sem önnur eins lækkun er lögð til í Tækniþróunarsjóð. Það er ástæðan. Þetta er meðvituð ákvörðun og ekki er hægt að tala eins og eitthvað óvænt hafi komið upp á. Ég tel þetta ranga forgangsröðun hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn því að það er vel kunnugt alls staðar, hvert sem litið er, að fjárfesting í rannsóknum og fjárfesting í hugviti skilar samfélögum hagvexti, hún skilar samfélögum hagvexti sem er ekki bundinn við takmarkaðar auðlindir heldur byggist á hugviti. Mér finnst leitt að sjá núverandi ríkisstjórn rjúfa þá sátt sem hér hefur ríkt um að efla einmitt samkeppnissjóðina. Hér hafa allir verið sammála um að nauðsynlegt sé að efla þá og ef ég man rétt 

Herra forseti. Ég bendi á að World Economic Forum um samkeppnishæfi ríkja gaf nýlega út skýrslu um það að samkeppnishæfi Íslands sé á nýsköpunarsviðinu. Það er þar sem okkar samkeppnishæfi liggur, til að skapa verðmæti. Með það til hliðsjónar mundi ég vilja spyrja: Hver er þessi niðurskurður? Er hann tímabundinn og þá hve lengi? Hvað á að skera mikið og hvenær á þá að gefa í aftur? Hvað kostar það, er búið að reikna hvað það kostar? Er verið að pissa í skóinn sinn? Þýðir það að mikilvæg uppbygging glutrast niður? Það að skera niður í nýsköpun getur kostað gríðarlega mikið til lengri tíma litið. Ég spyr hvort hæstv. ráðherra hafi skoðað þetta og geti þá bent okkur á tölur hvað það varðar og líka hvort frummælandi að málinu, hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, hafi skoðað það sjálf. Ég vil líka benda á Nýja sýn, sem er skýrsla um breytingar á vísinda- og nýsköpunarumhverfinu, sem var gerð í desember 2012 af RANNÍS að frumkvæði forsætisráðuneytisins og Vísinda- og tækniráðs. Þar kemur fram að mikið fjármagn er veitt til rannsókna og þróunarstarfs hlutfallslega og fáar þjóðir hafa náð jafngóðum árangri í birtingu vísindagreina miðað við höfðatölu. En árangur á sviði verðmætasköpunar í atvinnulífinu, með þessar upplýsingar og með þessa nýsköpun, er sérstaklega lakur þannig að það er spurning hvort ekki þurfi að verða áherslubreyting. Ég mundi líka vilja heyra frá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hvað þetta þýðir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir að hefja þessa umræðu og að sama skapi þakka ég hæstv. ráðherra fyrir að deila hér með okkur framtíðarsýn sinni sem er sú, eins og ég skildi hæstv. ráðherra, að efla rannsóknarsjóði, að sjá þá stækka og eflast og verða það tæki sem standi vörð um grunnrannsóknir á Íslandi og auka með því samkeppnishæfi landsins. Um þetta hljótum við öll að vera sammála þó að umræðan hér sýni okkur kannski, ef einhver bætist í hana á síðari stigum, að menn séu ósammála um alla þessa hluti. Ég sé umræðuna ekki þannig. Ég tel að við séum öll sammála um að aukin menntun og öflugir rannsóknarsjóðir skili okkur auknum hagvexti. Við hljótum líka að geta lesið það bæði út úr núverandi fjárlagafrumvarpi og eins þeim ummælum hæstv. ráðherra hér að ef við skoðum áætlun Rannsóknasjóðs fyrir 2014 og berum hana saman við 2012 er sjóðurinn að stækka. Menn hafa talað hér mikið um að áætlun fyrri ríkisstjórnar hafi verið að auka enn frekar í þessa sjóði og það er rétt. Hins vegar er algjörlega ljóst að fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar var ekki fjármögnuð. Menn þurfa ekki annað en að fletta upp hagtölum og þeim tölum sem birtast okkur um fjárlögin til að sjá það. Ég man ekki betur en að þáverandi fjármálaráðherra, Oddný G. Harðardóttir, hafi jafnframt lýst því yfir að síðasta fjárlagafrumvarp sem fyrri ríkisstjórn lagði fram væri kosningafjárlög. Það er algjörlega það sem kom á daginn. Stefndi ekki í 30 milljarða halla fyrir þetta ár á grundvelli fjárlaga þeirrar ríkisstjórnar? Er þá ekki alveg ljóst að menn þurfa aðeins að skoða hvað það var sem menn í fyrri ríkisstjórn lofuðu og hvað 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur lagði ríka áherslu á að verja samkeppnissjóðina og framlög til nýsköpunar eins og mögulegt var og setti aukin framlög til sjóðanna um leið og færi gafst, m.a. með hluta sérstaks veiðigjalds. Það var gert vegna þess að nýsköpun er mjög mikilvæg fyrir efnahagslífið. Hún getur ýtt verulega undir hagvöxt vegna þess að í henni felst framleiðsluaukning eða hagræðing sem leiðir af sér meiri framleiðni. Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar virðist vera á öðru máli og sker harkalega niður samkeppnissjóðina og aðrar stuðningsaðgerðir við nýsköpun og þróun. Í fjárlagafrumvarpinu er gerð tillaga um að skera Rannsóknasjóð niður um 170 millj. kr., Tækniþróunarsjóð um 283 millj. kr. og Markáætlun á sviði vísinda og tækni um 200 millj. kr. Samanlagt gerir þessi niðurskurður 653 millj. kr. sem er að minnsta kosti um 200 störf. Þetta mun augljóslega hafa veruleg áhrif á unga vísindamenn í landinu og atvinnuöryggi þeirra. Ég átti þess kost að heimsækja Grindavík fyrir stuttu ásamt formanni Samfylkingarinnar. Við fórum þar í tvö fyrirtæki, Orf Líftækni og Bláa lónið. Bæði þessi fyrirtæki sögðu að þau væru ekki þar sem þau eru í dag ef þau hefðu ekki fengið framlög úr Tækniþróunarsjóði og þökkuðu því einnig að hafa fengið skattafslátt fyrir nýsköpunarfyrirtæki til nýsköpunar- og þróunarverkefna, en sá skattafsláttur er einnig tekinn af núverandi stjórnvöldum niður um fjórðung sem nemur þá 300 millj. kr. til viðbótar þegar til kemur - þrátt fyrir að fjárfesting í grunnrannsóknum sé forsenda hagvaxtar. Og menn eru 

Virðulegi forseti. Öllum er ljóst að ástandið á Íslandi er erfitt og að það þarf að sníða sér stakk eftir vexti. Þegar sníða þarf af stakknum er mikilvægt að gera það vandlega og sníða rétt af honum, sníða ekki þannig af stakknum að hann detti í sundur. Í sögulegu tilliti hefur íslenskt atvinnulíf einkennst af einhæfni og íslenskt þjóðlíf frekar af fátækt og hokri. Síðustu áratugi höfum við þó séð gífurlega velsæld á Íslandi. Hún byggir auðvitað á auðlindum okkar en hún byggir ekki síður á því að við höfum eignast fjölbreyttara samfélag og þá höfum við notið hugvits og vísinda. Það skiptir máli hvernig er forgangsraðað og fjárlög eru stærsta forgangsröðun stjórnvalda. Ég heyrði ekki betur á ræðu hæstv. menntamálaráðherra hér áðan en að hann væri sammála um að nýsköpun og rannsóknir væru forsenda framfara. Maður hefur stundum á tilfinningunni í allri umræðu um fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar að aðalatriðið sé ekki tillögurnar sem í þeirri áætlun fólust eða tillögurnar sem liggja undir heldur eignarhaldið, þ.e. hver kom með þessa hugmynd. Það er vissulega ákvörðun að ákveða að lemja hausnum við stein en þá skiptir miklu máli hvaða stein maður velur því að þeir eru misjafnir. Sumir eru harðir og örðóttir en aðrir eru mosavaxnir og ávalir. Það skiptir máli að við hugsum til framtíðar, að við tökum ekki ákvarðanir út frá því hvaðan hugmyndin kemur heldur hver hún er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir að hefja þessa umræðu um rannsóknir og nýsköpun. Í mínum huga skipta nýsköpun og rannsóknir öllu máli fyrir þróun samfélagsins. Ég hef lauslega kynnt mér skýrsluna Ný sýn – Breytingar á vísinda- og nýsköpunarkerfinu, frá því í desember 2012. Í þeirri skýrslu er gerð ítarleg grein fyrir rannsóknar- og nýsköpunarumhverfinu hér á landi en jafnframt eru þar skynsamlegar tillögur sem vert er að vinna áfram með. Það er hins vegar þannig að við höfum ekki úr ótakmörkuðu fjármagni að spila. Ef við förum aðeins yfir síðustu ár var niðurskurður á fjárveitingu til Rannsóknasjóðs á árunum 2008–2012 en síðan fékk sjóðurinn aukið fjármagn árið 2013 og er það vel. En í fjárlögum fyrir 2015 stígum við eitt skref til baka þótt fjármagn til sjóðsins verði enn þá meira en það var á árinu 2012. Það hefur samt sem áður komið skýrt fram hjá hæstv. ráðherra og í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að efla skuli rannsóknir og nýsköpun um leið og færi gefst til. Ég trúi því að þangað komumst við. Það kemur m.a. fram í skýrslunni að mikilvægt sé að samþætta betur menntun, atvinnulíf, nýsköpun og rannsóknir á Íslandi. Við höfum séð jákvæðar breytingar í þessa átt á síðustu árum, en mikilvægt er að finna leiðir til að styðja við þá þróun og koma á réttu hvötunum til þess að það samstarf megi eflast. Mig langar aðeins að koma með inn í umræðuna mikilvægi annarra skólastiga, grunnskólans og framhaldsskólans, við að undirbúa og vekja áhuga á rannsóknum og nýsköpun sem gerist best í reglulegu skólastarfi, en einnig í 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna. Það er alveg ljóst að við deilum framtíðarsýninni. Hæstv. ráðherra talaði hér fyrir mikilvægi rannsókna, nýsköpunar og vísindastarfsemi. Það gerðu líka hv. þm. Framsóknarflokksins sem tóku þátt í umræðunni og hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar. En yfirlýsingar af því tagi eru bara einskis virði ef ekki fylgir aukið fjármagn. Það er ekki hér í þingsalnum sem fólk á að vera með innihaldslausar þjóðhátíðarræður. Það er hér sem á að fylgja ákvörðuninni eftir með fjármagni, með raunverulegum vilja. Hæstv. menntamálaráðherra hefur nú skilað af sér meiri niðurskurði í sínu ráðuneyti en nokkur annar ráðherra og skorar örugglega vel í sínum þingflokki með því að gera það. Málið er að það sem blasir við hér er pólitísk forgangsröðun. Hvað gerðist? Hagur stórútgerðarinnar er í meiri forgangi en hagur samkeppnissjóðanna. Það er svo einfalt. Stjórnarmeirihlutinn kippti sjálfur tekjuforsendunum undan fjárfestingaráætluninni. Það gerði enginn annar. Það gerðu ríkisstjórnarflokkarnir sjálfir. Sá hluti sem er til umræðu var í fyrri hluta fjárfestingaráætlunarinnar sem var beintengd sérstöku veiðigjaldi, beintengd þeirri upphæð sem þar var. Þau verkefni sem eru til umræðu, tiltekin samgönguverkefni og sóknaráætlanir landshlutanna - ríkisstjórnin ákvað sjálf að afsala sér þeim tekjum sem áttu að fara til verkefnanna og hún skal sjálf bera ábyrgð á því og þeirri stöðu sem upp er komin. Þetta var forgangsröðunin. Ég hef áhyggjur af því, virðulegur forseti, að sú forgangsröðun og pólitíska sýn sem endurspeglast hér sé í raun  
            

Virðulegi forseti. Vonin felst í því að okkur takist að koma efnahagslífinu af stað, auka fjárfestingar þannig að hér verði hagvöxtur, tekjur ríkisins aukist þannig að umtalsvert megi teljast. Vandinn er sá að staðan í ríkisfjármálum var ekki bara einhver spurning um bókhald varðandi fjárfestingaráætlunina, það sem blasti við samkvæmt tölum fjármálaráðuneytisins í vor var að staðan á þessu ári yrði miklu verri en lagt var upp með og skeikaði þar jafnvel tugum milljarða. Á næsta ári, árinu 2014, stefnir líka í alveg gríðarlegan halla ef ekkert verður að gert. Fjárfestingaráætlunin er einungis einn hluti af því. Einnig lá fyrir, virðulegi forseti, og það er augljóst öllum þeim sem hér til þekkja, að það gjald sem átti að leggja á sjávarútveginn hefði aldrei innheimst eins og reyna átti að gera. Það hefði valdið stórkostlegum skaða í íslensku efnahagslífi og dregið þar með úr hagvaxtarmöguleikum þessarar þjóðar. Allir þeir sem skoðuðu þetta mál þekkja það og hafa borið um það vitni. Hér hefur verið talað um að það ætti að troða á sprotum en þá er rétt að horfa á tölurnar. Á undanförnum árum hefur framlagið til þessa sjóðs hlaupið frá 815 millj. kr. árið 2009, 2012 í 782, 2013 í 1.305 og verður nú 1.135 verði þetta frumvarp að lögum. Það er allur niðurskurðurinn. Menn verða að setja þetta í samhengi liðinna ára, virðulegi forseti. Þegar talað er um innihaldslausar þjóðhátíðarræður má spyrja sig hvers virði séu innihaldslaus loforð um aukningu þegar menn standa frammi fyrir stöðu ríkissjóðs eins og þessi ríkisstjórn gerði, bæði hvað varðar uppgjör þessa árs og ég tala nú ekki um næsta ár. Það hefði verið fullkomið ábyrgðarleysi að neita að horfast í augu við þá stöðu. Það var gert og það er rétt að hafa það í huga þegar horft er til þróunarinnar hvað þennan sjóð varðar. Ég endurtek: Árið 2012 var talan 782 milljónir,  
            

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um eflingu skákkennslu í skólum. Þannig er mál með vexti að skákiðkun, skákíþróttin eða skáklistin, eða hvað við köllum það, hefur staðið í miklum blóma undanfarin missiri og það má þakka Skákakademíunni sem hefur unnið mikið starf ekki síst í Reykjavík, Skáksambandi Íslands og Skákskóla Íslands sem hafa verið að vinna að því að kynna skáklistina fyrir ungmennum. Á sínum tíma, ekki síst fyrir mikla hvatningu þessara aðila, var farið af stað með það í menntamálaráðuneytinu að vinna skýrslu um hvernig mætti efla skákkennslu í skólum þannig að boðið yrði upp á hana fyrir sem flesta. Og nú þykist ég vita að hæstv. ráðherra sé mikill áhugamaður um eflingu skáklistarinnar og hafi sýnt henni áhuga á tíma sínum í embætti. Skilað var skýrslu um þessi mál þar sem meðal annars var rætt um hvernig mætti fara í það að velja hreinlega tilraunaskóla og bjóða upp á skákkennslu, fyrst í völdum skólum og meta síðan reynsluna af því og breiða svo þessa kennslu út til allra skóla. Hægt væri að vinna mjög einföld verkefni til að mynda með því að kenna kennurum að kenna skák og síðan gæti einn skákumsjónarmaður eða tiltekinn skákkennari, tilnefndur í hverjum skóla, annast kennslu og æfingar í hverjum skóla. Hægt væri að virkja tengslanet skákkennara á milli skóla og væri mikilvægt að sjálfsögðu að hafa aðgengi að töflum og skákklukkum og síðan væri efnt til skákmótaraðar á vettvangi grunnskólanna. Síðan yrði unnið að því að efla ímynd skáklistarinnar, vegur og virðing hennar aukin með því að fá talsmenn sem mundu höfða til aldurshópsins. Um þær tillögur sem skilað var af hópnum má eiginlega segja að ef litið er fljótt yfir þær þá eru þetta ekki rándýrar tillögur. Þetta má í raun og veru vinna með tiltölulega litlum tilkostnaði. En það sem kom fram líka og var svo merkilegt í skýrslunni er að það eru alveg gríðarlegir kostir sem fylgja því að efla skáklistina hjá ungmennum, vegna þess að það að tefla skák eykur einbeitingu, það þjálfar tilteknar tegundir rökhæfni sem skiptir máli sem er kannski ekki unnið með á öðrum hefðbundnari sviðum grunnskóla. Mér fannst þetta líka vera góð leið til þess að efla skákkennslu án þess að fara í umfangsmiklar breytingar á námskrám eða öðru slíku, þ.e. flétta þetta inn með því að nýta sér það mikla grasrótarstarf sem er fyrir. Mig langar því að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann sjái fyrir sér að áfram verði unnið með þessar tillögur og hvort einhverra fregna sé að vænta af þeim á næstunni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir spurninguna og taka undir með hv. þingmanni um mikilvægi skáklistarinnar. Það er reyndar þannig, í það minnsta að mínu mati, með okkur Íslendinga að skákin er hluti af sjálfsímynd okkar sem þjóðar, ef hægt er að nota slíkt orðalag. Skák hefur verið og er vinsæl á Íslandi og nýverið eignuðumst við enn einn stórmeistarann, Hjörvar Stein Grétarsson, og rétt að fagna því og þeim merka áfanga. Hvað varðar það sem um er að ræða sem er skákkennsla í grunnskólum er það rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að skýrslan Skák eflir skóla er afurð sem starfshópur á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytisins vann. Hún laut að því að kanna kosti skákkennslu í grunnskólum með því að skoða sérstaklega áhrif skákarinnar á námsárangur og félagsþroska. Það eru færð fyrir því rök í skýrslunni að skynsamlegt kunni að vera að taka upp formlega skákkennslu í skólum á skólatíma. Síðan er tillaga um að ráðuneytið komi á þriggja ára tilraunaverkefni í völdum skólum og geri það strax haustið 2013 og að áherslan verði á skákkennslu strax í upphafi skólagöngu barna. Það var sett af stað verkefnastjórn núna í sumar og henni var falið að skoða þær tillögur sem komu fram í skýrslunni og hvernig hægt væri að hrinda þeim í framkvæmd. Það verður reyndar að segjast að verkefnið hefur tafist nokkuð en ég á von á því að fá niðurstöður frá starfsnefndinni, vonandi á næstunni, um framgang verkefnisins. Þar komum við að sama þætti málsins sem snýr að fjármögnun, kostnaði. Það þarf auðvitað að vega það og meta miðað við annað. Ég hef áður sagt úr þessum ræðustól að við erum í þeirri stöðu að þurfa að verja grundvöll skólastarfsins. Ég tek sem dæmi framhaldsskólann þar sem við lögðum áherslu á í framlagningu þessa fjárlagafrumvarps að verja reksturinn en skera frekar niður önnur verkefni og hefja ekki ný - það gildir að nokkru hvað varðar þetta verkefni, sama regla á við. En það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að það þarf ekki að vera um að ræða óyfirstíganlega kostnaðarliði. Þó er rétt að hafa í huga að við verðum einnig að horfa til þeirra þátta varðandi þetta verkefni. Hitt er líka að það þarf náttúrlega að hafa um málið gott samráð við sveitarfélögin, því að það eru þau sem reka grunnskólann, hvað varðar aðkomu þeirra að verkefninu. En af því að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir var svo vinsamleg að lýsa því yfir að þetta væri mál sem ég hefði áhuga á og hefði sinnt nokkuð er það svo að ég er mjög hlynntur verkefninu og ég hef áhuga á því og vil gjarnan að það nái fram að ganga. Það þarf þá, eins og ég segi, að finna fjármuni til þess og tækifæri til að það megi ganga fram. Á sama tíma skiptir heilmiklu máli þegar kemur að skáklífinu í landinu að við reynum að styrkja eftir mætti skákmót, viðburði og aðra fræðslustarfsemi sem er mjög mikið um um þessar mundir. Það er mjög jákvætt og enn á ný vil ég fagna því að við Íslendingar eignuðumst nýjan stórmeistara. Það eru heilmikil tíðindi og ánægjuleg og ég tala nú ekki um þegar litið er til ungs aldurs þess sem hlaut þá merku tign fyrir nokkrum dögum.

Herra forseti. Ég vil þakka bæði hv. fyrirspyrjanda og hæstv. menntamálaráðherra fyrir þetta mál. Mér finnst mjög mikilvægt að hæstv. menntamálaráðherra lýsi því yfir að hann hafi áhuga á því að hrinda þessu verkefni í framkvæmd. Ég er sannfærður um að með sömu skapandi hugsun og menn þurfa að beita við manntafl þá mun hæstv. menntamálaráðherra finna ráð til þess. Manntafl er sannarlega íþrótt en það er líka list. Það byggir ekki bara á hefðbundinni rökhugsun heldur er vel teflt manntafl þannig að það byggir á hinu óvænta og lýsir upp tilveru allra þeirra sem njóta með einhverju sem enginn býst við. Það er sköpun og það er það sem hæstv. menntamálaráðherra þarf í þessu. Hann hefur góðan vilja en hann þarf skapandi sýn á málið. Ég er sannfærður um að ef hæstv. ráðherra leggur sig fram þá mun hann finna það smáræði sem þarf til þess að hrinda tilraunaverkefninu í framkvæmd. Ég lýsi því yfir fyrir mína hönd og minna pólitísku vandamanna að allt verður gert til þess að hjálpa hæstv. menntamálaráðherra til þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, og hæstv. menntamálaráðherra fyrir að taka þetta málefni hér til umræðu og fyrir þeirra góðu orð. Reynsla okkar Reykvíkinga af starfi Skákakademíunnar er góð. Í Reykjavík hefur markvisst verið unnið að skákkennslu í grunnskólum og leikskólum í nokkur ár með mjög góðum árangri. Nú er skák kennd í flestöllum grunnskólum Reykjavíkur og ég tek undir orð þingmanna hér á undan, skákin er ekki bara íþrótt, skákin er list, skákin er sköpun og það hefur sýnt sig og kemur ágætlega fram í skýrslunni, sem er mjög vönduð og skemmtileg lesning, að skákíþróttin býður upp á æfingu og þroskandi aðferðafræði sem hentar ekki síst þeim sem minna mega sín í skólastarfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim hv. þingmönnum sem hér hafa tekið til máls. Ég vil brýna hæstv. ráðherra til dáða í þessum efnum. Ég heyrði það sem hann sagði um að hann biði eftir niðurstöðum þeirrar verkefnastjórnar sem fengið hefði þetta verkefni í hendur. En eins og ég nefndi hér áðan en náði þó alls ekki að gera fullnægjandi skil, kom mjög margt fram í skýrslu starfshópsins, sem leiddur var af fyrrverandi hv. þingmanni Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, um gildi skáklistarinnar til þess að efla félagslega stöðu nemenda, bæta námsárangur og það sem mér fannst ekki síst merkilegt nú á tímum þar sem áreiti á börn og ungmenni er mjög mikið, að rækta hæfileikann til einbeitingar, sem ekki er vanþörf á í því umhverfi sem við lifum í. Þegar hæstv. ráðherra segir að mikilvægt sé að verja grundvöll skólastarfsins og taka ekki upp ný verkefni þá vil ég líka minna hæstv. ráðherra á orð hans um að skáklistin sé hluti af sjálfsmynd Íslendinga. Eins og hæstv. ráðherra er kunnugt er sjálfsmyndin mjög breytileg og breytist hratt, ekki síst á þeim tímum sem við lifum núna á og ég nefndi hér áðan. Það er ekki sjálfgefið að þessi iðkun verði áfram hluti sjálfsmyndar okkar sem þjóðar þó að við höfum átt því láni að fagna að eiga hér ótrúlega góðan hóp framúrskarandi skákmanna þrátt fyrir að vera lítil þjóð, það skiptir máli að þetta sé áfram hluti af sjálfsmynd okkar. Það gerum við ekki síst með því að skákiðkun sé eðlilegur hluti af skólaumhverfinu. Það þarf ekki endilega að vera hluti af hinni prentuðu námskrá en það getur verið hluti af menningu skólanna að eðlilegt sé að grípa í skák og það sé einhver sem sjái um að nemendur fái þá kennslu sem þarf. Ég held líka að hægt sé að ná miklum árangri í þessu verkefni með skapandi aðferðum. Eins og hér hefur verið nefnt þarf það ekki að kosta háar fjárhæðir, kannski einhverjar milljónir árlega, en það er ekki nokkur vafi á því að fleiri aðilar vilja gjarnan koma að því að styrkja slík verkefni. Ég nota því tækifærið hér og brýni hæstv. ráðherra til dáða í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka öllum hv. þingmönnum brýningarnar. Ég held að við séum ágætlega sammála um þetta mál. Það er rétt að vera bjartsýnn hvað varðar framtíð skákarinnar á Íslandi, það er mjög mikil gróska í íslensku skáklífi. Gömul félög og ný taka þátt í Íslandsmótum í skák. Það er heilmikil skákstarfsemi í skólunum, bæði grunnskólum og framhaldsskólum. Félög eins og Hrókurinn hafa lagt mikið upp úr því að breiða út skáklistina, ekki bara innan lands heldur til dæmis líka í nágrannalandi okkar, á Grænlandi, að efla þar skáklistina einmitt á sömu forsendum og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir nefndi í upphafsræðu sinni, að skákin hefur bætandi áhrif þegar kemur að námsárangri, eykur einbeitingu o.s.frv. Um þetta held ég að við getum öll verið sammála og þess vegna hef ég sagt hér áður, og sagði í fyrri ræðu minni, að ég er mjög hlynntur þessu verkefni. Við erum samt í þeirri stöðu sem við höfum rætt svo oft hér hvað varðar fjármagnið en það er líka rétt að hér er ekki um að ræða neinar risastórar fjárhæðir og ég mun auðvitað horfa á þetta verkefni með þeim augum. Það er sjálfsagt að gera allt sem við getum til að koma þessu verkefni sem fyrst fram. Hvort það gerist núna eða á næsta ári er kannski ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að ég skynja í þinginu heilmikinn vilja og samstöðu með slíku verkefni. Þá er hægt að láta reyna á það í umræðum um fjárlagafrumvarpið þegar við á og tækifæri gefst til.

Herra forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að við erum að koma út úr erfiðum tímum. Menntakerfið hefur á undanförnum árum að sjálfsögðu ekki farið varhluta af því þó að menn hafi reynt að hlífa því við niðurskurði umfram flesta aðra málaflokka nema ef vera skyldu heilbrigðismálin. Engu að síður er mikilvægt að kyrkja ekki og stöðva ekki framþróun á sviði sem þessu. Eitt af því ánægjulega sem gerðist á síðasta kjörtímabili þrátt fyrir alla erfiðleika var að það náðust áfangar í að bæta aðgengi fólks að framhaldsnámi í sinni heimabyggð. Þar ber auðvitað hæst að á sjálfum botni kreppunnar var staðið við áform um að hefja starfsemi framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð, á Tröllaskaga, fyrir byggðirnar á Siglufirði, í Ólafsfirði, á Dalvík og nágrenni. Er skemmst frá því að segja að uppbygging þess framhaldsskóla hefur gengið vonum framar nánast á allan hátt, aðsókn verið góð og starfsemin blómleg. Hann skiptir miklu máli fyrir þessi byggðarlög. Fleira var gert. Áfram var stutt við framhaldsdeild á Patreksfirði sem komið var á í samstarfi við skóla í Grundarfirði. Á Þórshöfn komst á legg og hefur núna verið starfrækt um nokkurra ára skeið framhaldsdeild í góðu samstarfi við Framhaldsskólann á Laugum og sem hluti af náminu þar. Á Hvammstanga er núna framhaldsdeild á öðru ári. Henni var komið af stað með fjárveitingum úr sóknaráætlun. Núna eru, ef ég fer rétt með, sams konar framhaldsdeildir komnar í gang á Hólmavík og Blönduósi, gott ef ekki á fleiri stöðum. Þetta breytir miklu fyrir aðstæður í þessum byggðum. Í góðu samstarfi við mennta- og menningarmálaráðuneytið hafa fleiri byggðarlög undirbúið hið sama. Ber þar fyrst að nefna Vopnafjörð sem vissi ekki betur en að fyrir lægi ákvörðun ráðuneytisins um að styðja við bakið á Vopnfirðingum um að hefja starfsemi framhaldsdeildar haustið 2014, þ.e. næsta haust. Allur undirbúningur heimamanna hefur miðað við það og þess vegna kom þeim í opna skjöldu að fá synjun frá ráðuneytinu um fjárstuðning við það verkefni. Fleiri hafa verið með þetta í undirbúningi, eins og Búðardalur. Fræðslusetur á Kirkjubæjarklaustri hefur hafið störf og átti að fá inni í Kirkjubæjarstofu. Þannig mætti áfram telja. Þess vegna vekur það undrun svo ekki sé meira sagt og mikil vonbrigði ef það á að verða að til dæmis Vopnfirðingum verði synjað um fjárstuðning til að hefja starfsemina næsta haust. Er þó ekki farið fram á meira en 5,2 eða 5,5 milljónir til þess. Ég spyr í fyrsta lagi: Hverju sætir þetta í ljósi þess að undirbúningurinn var í góðu samstarfi við ráðuneytið? Í öðru lagi: Hver er stefna þessarar nýju ríkisstjórnar varðandi það að bæta aðgengi fólks að framhaldsnámi í heimabyggð? Á starfræksla jafnvel þeirra framhaldsdeilda sem komnar eru af stað, eins og á Hvammstanga, Blönduósi og Hólmavík, virkilega að vera í óvissu vegna þess að ekki sé víst að veittar verði fjárveitingar til þeirra á næsta ári?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fyrirspyrjanda, Steingrími J. Sigfússyni, fyrir þessa fyrirspurn. Fyrri hluti hennar er þessi: Hv. þingmaður spyr hverju það sæti að ráðuneytið hafi ekki gert ráð fyrir fjárveitingum til framhaldsskóladeildar á Vopnafirði í fjárlagatillögum sínum árið 2014. Því er til að svara að í fjárlagatillögunum fyrir árið 2014 var þeirri meginreglu fylgt að ekki yrði veitt fé til nýframkvæmda eða nýrra verkefna. Þannig stendur það, virðulegi forseti. Það er auðvitað ekkert ljúf eða auðveld ákvörðun en ég held að hún hafi verið sú rétta. Áherslan sem lögð var þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram sneri að því að ekki yrði skorið meira niður í rekstri framhaldsskólans, ekki yrði farið inn í reksturinn og dregnir frá honum fjármunir. Það var það grunnstef sem lagt var upp með. Það þýddi síðan að taka þurfti þá fjármuni annars staðar til þess að mæta niðurskurðarkröfu og fresta ýmsum nýframkvæmdum, t.d. eins og varðandi verknámshúsið fyrir Fjölbrautaskólann á Suðurlandi, því var slegið á frest. Það þarf enginn að efast um að það er mikilvæg framkvæmd sem styrkja mun skólastarfið á Suðurlandi öllu, en henni var slegið á frest. Sama gildir um framhaldsdeildina á Vopnafirði. Því verkefni hefur verið frestað. Ekki hefur verið lagt til fjármagn vegna þess að það fellur undir það sem sagt var áðan, þ.e. nýframkvæmdir sem við ákváðum að leggja til að yrði frestað. Hvað varðar aðgengi að námi á framhaldsskólastigi í heimabyggð held ég við séum öll sammála um að við viljum hafa það sem best og reyna jafnt og þétt að byggja upp þá þjónustu þannig að sem mestir möguleikar verði til þess að ungmenni geti stundað nám í heimabyggð. Það skiptir máli, í það minnsta fram til 18 ára aldurs, sem ég mundi leggja áherslu á. Ég held að það sé enginn munur á stjórnmálaflokkum hvað þetta varðar, við erum sammála um þá niðurstöðu. Enn og aftur: Við stóðum frammi fyrir því að aðhaldskröfu var beint að okkur. Ég vildi ekki draga úr fjárframlögum til framhaldsskólastigsins í heild. Ég vildi ekki gera aðhaldskröfu á reksturinn vegna þess að það var einfaldlega búið að ganga það fast að rekstri framhaldsskólanna að ekki hefði verið verjandi að draga úr fjárframlögum til reksturs þeirra. Þá urðu ný verkefni að bíða og skera þurfti niður annars staðar. Þannig er heildarhugsunin í þessu. Vissulega þýðir þetta, eins og í því máli sem hér er til umræðu varðandi Vopnafjörð eða varðandi Fjölbrautaskólann á Suðurlandi og ýmsar aðrar framkvæmdir sem svo sannarlega eiga rétt á sér og eru mikilvægar, að það verður að bíða aðeins. Það er ekki þar með sagt að búið sé að slá þær af með nokkrum hætti en við þurfum að hafa betra svigrúm í ríkisfjármálunum. Það er meginefni svars míns, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að taka þetta mál fyrir og spyrja um framhaldsdeildina á Vopnafirði sem þeir hafa sóst mjög eftir. Sveitarstjórnarmenn á Vopnafirði ræddu þetta í kjördæmavikunni sem eitt af sínum aðalmálum. Hér var rætt um það stórátak sem síðasta hæstv. ríkisstjórn gerði í menntamálum, eins og menntaskólann á Tröllaskaga. Það má í raun og veru segja að það sem rætt var um á góðæristímum á vegum framsóknarmanna og sjálfstæðismanna og var í þá tíð ekki komið í verk komum við í framkvæmd á erfiðleikatímum eða krepputímum þjóðarinnar. Því vil ég nota tækifærið og hvetja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra eindregið til þess að beita sér fyrir því að fjárveiting til reksturs framhaldsskóladeildar á Vopnafirði verði tryggð í fjárlögum næsta árs. Miðað við hvað það kostar á heilu ári, heilsársrekstur, sýnist mér þurfa 2–3 milljónir á næstu fjárlög. Virðulegi forseti. Það er reynslan að framhaldsdeildin á Þórshöfn í samstarfi við 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og þakka hæstv. ráðherra fyrir að vera sammála þeirri skoðun að hér eigi að hafa framboð á námi sem næst heimabyggð og reyna þá að tryggja að fólk geti að minnsta kosti verið í námi til 18 ára aldurs í sinni heimabyggð. Það er líka mikilvægt að við náum að auka menntunarstig í landinu. Það hefur sýnt sig að þar sem dreifnámið hefur komið og raunar heilu skólarnir hefur samsetning á námi gjörbreyst. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í dreifnámið. Mér sýnist það í fljótu bragði hafa gerst að ráðherra hafi tekið út sóknaráætlunina, hann segir ný verkefni en hann tók út sóknaráætlunina sem var fjögurra ára verkefni sem hafði verið unnið með sveitarfélögunum í landinu. Þau hafa lagt gríðarlega áherslu á að forgangsraða og forgangsröðuðu víða dreifnáminu. Þannig getur maður auðvitað ekki unnið eða afsakað sig, það er ekki hægt að stroka út Blönduós, Hvammstanga og Hólmavík bara af því að það er einhver sóknaráætlun  Ég skora á hæstv. ráðherra að leiðrétta þetta og mér heyrist þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum 

Hæstv. forseti. Ég þekki það af eigin raun hvað það skiptir miklu máli að vera með aðgengi að framhaldsnámi í heimabyggð. Það er alveg rétt sem fram hefur komið að það verkefni sem Framhaldsskólinn á Laugum vann með sveitarfélaginu á Þórshöfn skipti miklu inn í það samfélag. Það að koma upp framhaldsdeildum í smærri byggðum landsins er ekki bara skólapólitískt mál, það er byggðapólitískt mál. Ef við ætlum að halda byggð úti um landið þurfum við að vinna að því að koma slíkum deildum upp á fleiri stöðum. Hins vegar stöndum við frammi fyrir ákveðnum veruleika núna og ég veit að hæstv. ráðherra mennta- og menningarmála mun gera allt sitt besta á komandi tímum til að vinna því brautargengi.

Virðulegi forseti. Ég vil bara koma hingað upp til að undirstrika það hve gífurlegt byggðamál það er að efla framhaldsdeildirnar og koma að dreifnámi í byggðum landsins. Það stóð upp úr hjá sveitarstjórnarmönnum sem við hittum í kjördæmaviku hvað átakið sem hefur verið á undanförnum árum, að koma á dreifinámi í byggðarlögum sem höfðu ekki látið sig dreyma um að það gæti gerst, skipti miklu máli fyrir búsetu fólks og líka þá nemendur sem höfðu flosnað upp úr námi og voru að byrja aftur. Sveitarstjórnarmenn sem við hittum lögðu á það mikla áherslu að við þingmenn þvert á flokka legðumst á sveif með þeim og héldum því gangandi að ekki yrði rof í þessari uppbyggingu því að dreifnám væri það stórt byggðamál og skipti þessi svæði gífurlega miklu máli. Þess vegna treysti ég því að hæstv. menntamálaráðherra standi með byggðunum og haldi áfram að efla dreifnám sem er grundvöllur þess að margar fjölskyldur vilja áfram búa úti á landi.

Virðulegi forseti. Ég vil endilega koma inn í þessa umræðu. Ég ræddi þetta mál hér í nóvember 2012, minnir mig. Þá hafði aðalfundur foreldrafélags Vopnafjarðarskóla ályktað um það og hvatt til þess að þetta kæmist á fjárlög haustið 2013 og þá var þetta sett inn þannig að það hæfist á næsta ári. Þetta hefur verið mikið rætt eins og hér hefur komið fram. Fyrir fjárlaganefnd hafa komið sveitarstjórnir sem hafa áhyggjur af þeim verkefnum sem nú þegar hafa verið hafin og mér heyrist hljóðið í mönnum ekki vera öðruvísi en að vilji sé til að reyna að finna fjármagn. Það kostar u.þ.b. 10 milljónir að reka svona deild, og það er auðvitað bara skiptimynt í stóra samhenginu þó að þær geti orðið margar. Mig langar, virðulegi forseti, að vitna í viðtal við Þórunni Egilsdóttur, þáverandi oddvita og verkefnisstjóra Austurbrúar í Kaupvangi og núverandi þingmann, þar sem fram kemur að samstarf hafi verið við Menntaskólann á Egilsstöðum um að opna 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Aftur er talað um menntun sem er svo gríðarlega mikilvæg fyrir þetta samfélag til uppbyggingar þess. Ég kynntist því sjálfur eftir að hafa verið kennari í framhaldsskóla hvað þetta er mikilvægt. Við erum að berjast við það í Grindavík að koma á framhaldsskóla þar í fisktækni og hefur það nú gengið brösuglega. En mér finnst að við þurfum að standa betur saman í allri umræðu sem hér fer fram, bæði um menntamál og heilbrigðismál. Ég skora á hæstv. menntamálaráðherra að kalla til aukins samráðs við alla, ríkisstjórn, Alþingi, sveitarfélög, atvinnulífið, launþega, fjármálageirann og alls konar samtök í þjóðfélaginu, um að mynda einhvers konar sátt í þessum málum. Mér er það alveg ljóst eftir að hafa ferðast um kjördæmið og hafa verið úti á meðal fólks að það er bara allt í kalda koli alveg sama hvar borið er niður og það er ægileg örvænting í samfélaginu. Ég skora á hæstv. menntamálaráðherra að beita sér fyrir auknu samráði.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin en þó ekki síður allmörgum þingmönnum góðar undirtektir og stuðning við málið, þ.e. betra aðgengi að námi á framhaldsskólastigi í heimabyggð. Það sem vakti athygli mína í svari ráðuneytisins til Vopnafjarðarhrepps var að þetta væri ekki inni í fjárlagatillögum mennta- og menningarmálaráðuneytisins. Það var sem sagt ekki sagt nei í fjármálaráðuneytinu, heldur setti ráðuneytið þetta ekki inn í fjárlagatillögur sínar. Þá er auðvitað ekki von á því að þetta sé í fjárlagafrumvarpinu. Ég kaupi ekki alveg það svar sem nógu gilt að það hafi verið vinnuákvörðun að hleypa engu nýju af stað. Ja, hvað hefðu menn þá ekki mátt segja 2009 þegar framhaldsskólinn í Ólafsfirði var að fara af stað eða þegar framhaldsdeildir voru að fara af stað í miklu erfiðari stöðu í ríkisfjármálum? Það var samt gert vegna þess að það er mikilvægt að einhver framþróun sé líka í gangi. Og þó að það væri ekki nema ein eða tvær framhaldsdeildir sem menn sæju sér færi á að setja í gang á hverju ári, að þetta kæmi yfir á nokkrum árum, væri það strax ljós í myrkrinu. Ég nefni Vopnafjörð sérstaklega vegna þess að þar eru aðstæður mjög sambærilegar við Þórshöfn, það er um mikla fjallvegi að fara til næstu framhaldsskóla, svipaðir þéttbýliskjarnar að stærð, og allar forsendur fyrir því að starfið gæti gengið vel í samstarfi við þá sem væntanlega yrðu framhaldsskólarnir á Austurlandi. Ég verð að skora á ráðherrann að endurskoða hug sinn í þessum efnum sem og fjárlaganefnd Alþingis miðað við þær undirtektir sem hér hafa komið. Það eru ekki svo stórir fjármunir sem þarf til að styðja við verkefnin og halda utan um þau vegna þess að nemendurnir væntanlega og vonandi verða hvort sem er í framhaldsskólakerfinu og nemendaígildi greidd fyrir þá. Munurinn er bara sá að þeir eiga kost á námi í heimabyggð með miklu minni kostnaði og meira félagslegu öryggi fyrsta árið eða fyrstu tvö árin. Það er það sem vinnst með litlum fjármunum með því að koma framhaldsdeildunum af stað. Það má ekki líta svo á að allur kostnaðurinn falli til í viðbót, 

Virðulegi forseti. Það má vel vera að það þyki metnaðarleysi að ráðast ekki í neitt nýtt. En metnaður minn fólst í því að skera ekki áfram niður til reksturs framhaldsskólans á Íslandi. Ég sat fundi með skólameisturum þar sem komu fram verulegar áhyggjur þeirra af því að á undanförnum árum hafi verið skorið mjög harkalega niður til reksturs framhaldsskólans á sama tíma og ýmis ný verkefni fóru af stað. Menn höfðu af því áhyggjur og sögðu: Hvernig í ósköpunum eigum við að reka framhaldsskólastigið ef það er alltaf verið að draga úr fjármununum til framhaldsskólans, reksturs hans, en á sama tíma virðast vera fjármunir til þess að fara af stað með ýmis ný verkefni? Það er sú forgangsröðun sem ég geri athugasemd við og breytti vinnulaginu hvað það varðar þannig að - og í því felst metnaðurinn, virðulegi forseti, - ekki yrði skorið meira niður til framhaldsskólastigsins. Nú kann að vera að einhverjum finnist það vera metnaðarleysi. Þá erum við ósammála um það en þarna setti ég mína áherslu. Það þýðir ekki að ekki sé hægt þegar horft er til framtíðar að halda áfram með þessa uppbyggingu. Ég held að ágæt og þverpólitísk sátt sé um það í þingsalnum hvernig eigi að standa að henni, að við eigum að reyna að koma hlutunum þannig fyrir að sem flestir geti stundað nám sem lengst í sinni heimabyggð. Það er mjög æskileg og rétt stefna. Hér var spurt um Hvammstanga og ég vil vekja athygli á því að undir liðnum 02-319 1.11 Sameiginleg þjónusta, í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir því að tímabundið framlag vegna framhaldsdeildarinnar á Hvammstanga hækki um 3,4 millj. kr. en á móti falli niður 2,8 millj. kr. tímabundið framlag sem veitt var af sama tilefni. Þetta var leiðréttingarfærsla sem sýnir auðvitað að þarna eru settir peningar til þessa verkefnis. Það er alveg rétt sem hefur verið sagt og bent á að ný 

Virðulegi forseti. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir afstöðu hans í því hvort eðlilegt sé að setja einhvers konar hámark á skipunartíma forstöðumanna menningarstofnana. Aðdragandi fyrirspurnarinnar er sá að það var í það minnsta mitt mat - eftir að hafa kynnt mér innviði menningarmála á landinu, þar sem víðast hvar er ein opinber stofnun á hverju sviði - að í raun væri ekki eðlilegt að hægt væri að hafa ótímabundinn skipunartíma. Þó að embættismenn ríkisins séu skipaðir til fimm ára í senn er oft svo að ef viðkomandi embættismenn sækjast eftir starfi sínu áfram, og engin sérstök óánægja er með störf þeirra, eru þeir endurskipaðir. Það kann líka að vera eðlilegt að þannig sé það til þess að viðhalda stöðugleika í hinni opinberu stjórnsýslu. En þá má spyrja sig að því, þegar um er að ræða stofnanir sem eru einar á sínu sviði, hvort ekki sé eðlilegt að hafa einhverja sérreglu um það þannig að það sé til að mynda ekki einhver einn aðili ráðandi um Þjóðleikhúsið eða Listasafn Íslands eða aðrar slíkar stofnanir sem eru í raun í samkeppni við fáar eða engar aðrar stofnanir. Það var niðurstaða mín á sínum tíma, þegar ég lagði það til í nýjum lögum um Ríkisútvarpið, að settur yrði hámarksskipunartími á útvarpsstjóra því að Ríkisútvarpið er tvímælalaust ein af þessum stóru menningarstofnunum sem við eigum. Síðan var það lagt til, í frumvarpi til laga um sviðslistir, sem ekki náðist að ljúka vinnslu við á síðasta þingi, að sama gilti um skipunartíma þjóðleikhússtjóra, þ.e. að hann væri skipaður til fimm ára og heimilt að endurráða hann einu sinni. Ég hef áhuga á að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra í þessum efnum - nú tók ég ekki eftir því en mig minnir að minnsta kosti að sviðslistalög séu ekki á þingmálaskrá hæstv. ráðherra; hann leiðréttir mig þá hér á eftir ef svo er - þ.e. hver almenn afstaða hans er, hvort hann telur eðlilegt að þetta sé skoðað sérstaklega í tengslum við menningarstofnanir. Þetta er ekki endilega mál sem hefur verið mikið rætt hér í sölum þingsins en kannski er samt sem áður ástæða til þess. Því langar mig fyrst og fremst að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann hafi mótað sér afstöðu og hvort hann telur eðlilegt að einhver slík hámarksregla gildi almennt um menningarstofnanir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Því er kannski ekki beint auðsvarað í sjálfu sér, þeirri fyrirspurn sem hér er sett fram, því þarna munu vegast á ýmis sjónarmið. Það kom reyndar fram í máli hv. fyrirspyrjanda að það geta verið rök fyrir því til að tryggja samfellu í starfi að möguleikar séu á því að forstöðumenn viðkomandi stofnana geti setið áfram lengur en fimm eða tíu ár. En á móti kemur, og það á kannski einkum og sér í lagi við á menningarsviðinu, að það kann að vera viðurhlutamikið að sami einstaklingurinn sitji of lengi í viðkomandi menningarstofnun og hafi þannig í gegnum starf sitt og embætti um of mótandi áhrif, eða í það minnsta í of langan tíma, á það sem fer fram á því menningar- eða listasviði. Ég skal játa það, virðulegi forseti, að ég hef ekki myndað mér endanlega afstöðu í þessu máli. Mér finnst að rök séu í báðar áttir, ef svo má segja, en þó er rétt að hafa það í huga hvað varðar til dæmis Þjóðleikhúsið, að þar er gert ráð fyrir því að að loknum fimm árum sé staðan auglýst aftur laus til umsóknar. Sá sem gegnir stöðunni getur sótt um á móti öðrum og þá fari fram einhvers konar mat. Í sjálfu sér má segja að með því að hafa fyrirkomulagið þannig að stofnunum skuli vera skylt að auglýsa laust starf forstöðumanns eftir fimm ár þá sé að nokkru komið til móts við það sjónarmið að ekki gangi að einstaklingar sitji um of yfir heilu menningarstofnunum eða menningargeirum, ef svo má að orði komast. Og um leið er náttúrlega augljóst að sá sem situr fyrir í embætti á betri möguleika en aðrir á að uppfylla þau skilyrði sem sett eru varðandi starfið og umsóknina, til dæmis varðandi starfsreynslu á viðkomandi sviði. En í það minnsta verði sú kvöð sett á stjórn viðkomandi listastofnunar að hún þurfi að fara í gegnum þennan prósess, hún þurfi að réttlæta það og rökstyðja að endurráða viðkomandi starfsmann. En ég ítreka það að ég hef ekki lagt á það endanlegt mat hvort heppilegt sé að setja einhvers konar hámörkun þarna á og því þakka ég sérstaklega fyrir þessa fyrirspurn af því að hún er til þess fallin að vekja athygli á þessu máli. Þetta er nefnilega nokkuð mikilvægt mál, þó að það sé alveg rétt sem hér hefur komið fram að það hefur ekki notið mikillar athygli hér í þingsölum eða verið rætt mikið. Það er því nauðsynlegt að fara yfir þetta, rökin með og á móti, af því að samfélag okkar er það smátt í sniðum, ef svo má segja, að áhrif og ítök einstaklinga geta orðið óeðlilega mikil ef þeir sitja of lengi í einstaka embættum. Ég mun þess vegna fara vel yfir þetta og kalla m.a. eftir þeim skoðunum sem hér hafa komið fram hjá hv. þingmanni og ráðgjöf þar um. Hvað varðar sviðslistarlögin, sem hér var sérstaklega spurt eftir, efa ég það, virðulegi forseti, að þau muni koma fram á þessu þingi, ég efa það, enda eru þau ekki í þeirri málaskrá sem liggur fyrir. Það er þó ekki útilokað en ég tel að líklegra sé að það bíði þá næsta árs og væntanlega þá haustþings ef vel gengur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég get svo sem tekið undir með hæstv. ráðherra, þessari spurningu er ekki auðsvarað því að það eru sterk rök með og á móti. Ég skil orð hæstv. ráðherra sem svo að hann hafi ekki gert upp hug sinn í þessu máli. Ég vil þó nefna það sem hann nefndi hér sjálfur, að þau ákvæði sem hafa verið í lögum um menningarstofnanir, að það sé skylt að auglýsa eftir fyrsta tímabil, kalla samt á það að ef sitjandi forstöðumaður sækir um má mikið gerast til að hann standi ekki betur að vígi en allir aðrir umsækjendur. Ef við viljum tryggja að einhver nýliðun fari fram hjá þeim sem veita menningarstofnunum forstöðu þarf að breyta einhverju því að forstöðumaður sem heldur vel á sínum málum getur verið þar út í hið óendanlega. Hann mun ávallt standa betur en umsækjendur sem koma nýir að. Á móti má spyrja: Hvers vegna á að vera að skipta ef viðkomandi sinnir starfi sínu vel? Þetta er nokkuð sem við þurfum að svara, en ég held að þarna þurfum við að horfa til þess að þessar stofnanir eru ekki margar, ein stofnun af hálfu ríkisins á hverju sviði. Það er mikilvægt í litlu samfélagi eins og okkar að tryggja ákveðna fjölbreytni við stjórn menningarstofnana þannig að ekki fari um þetta eins og sum önnur embætti þar sem menn eru þaulsætnir. Þá eru í raun mjög mikil völd lögð í hendur tiltekinna einstaklinga. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og vona að hann velti fyrir sér þeim sjónarmiðum sem hér hafa verið færð fram.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka þakkir mína til fyrirspyrjanda, hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, um þetta mál. Þau rök sem hér um ræðir eru ekki einföld viðureignar. Það má t.d. spyrja sig: Ef við hefðum afburðaeinstakling sem stýrði hér menningarstofnun, einstakling sem væri á alþjóðamælikvarða, mjög hæfan í sínu fagi og veruleg sátt væri um störf viðkomandi, hefði náð góðu samstarfi við grasrótarsamtök, stýrði menningarstofnun sinni af festu og sýndi um leið mikið frumkvæði í störfum sínum, mundum við vilja að viðkomandi einstaklingur yrði látinn fara óháð því hvernig starfið hefði verið innt af hendi eða hver staðan væri varðandi þá menningarstofnun? Það má líka ljóst vera í fámennu samfélagi eins og okkar að afburðaeinstaklingar á þessu sviði eru ekki á hverju strái. Það þarf því að horfa til þess. Hins vegar er fólgin í því hætta fyrir framþróun okkar í menningarlífinu, eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir rakti hér ágætlega, að einstaklingar sitji of lengi í valdamiklum embættum, ef nota má slíkt orðalag, í ákveðnum listastofnunum og verði því um leið einhvers konar dragbítar á framfarir og þróun. Það má ræða slík sjónarmið. Ég ítreka að ég hef ekki enn þá alveg gert upp hug minn í þessu efni og ætla mér svolítinn tíma til þess að fara í gegnum þetta. Ég er mjög opinn fyrir því að fá hugmyndir og athugasemdir frá hv. þingmönnum. Þess vegna er þessi umræða hér mjög þörf og væri óskandi að við gætum tekið oftar umræðu í þingsalnum um menningarpólitísk viðfangsefni eins og þetta því að það skiptir máli hver afstaða okkar hér í þinginu er til slíkra spurninga.