Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft þetta frv. til athugunar, en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt, Sigurður E. Guðmundsson skrifar undir með fyrirvara, en minni hl. skilar séráliti. Það var nú ekki komið á mitt borð, þegar ég fór í pontuna. Ég vil geta þess, að n. ræddi þetta á nokkrum fundum og kvaddi til viðtals bankastjóra frá Seðlabankanum og frá viðskiptabönkunum. Það hefur verið venja til margra ára að standa undir framkvæmdum, sem gerðar eru á vegum ríkisvaldsins, með innlendu lánsfé, fengnu með líkum kjörum og hér er gert ráð fyrir. Þm. hafa í megindráttum verið sammála um þessa fjáröflunarleið. Þó hefur nokkur ágreiningur verið á þingi undanfarið, um afgreiðslu þessara frv., en meginágreiningurinn hefur verið í sambandi við þau ákvæði fyrri frv., að þessi bréf skyldu vera undanþegin framtalsskyldu. Nú er nokkuð komið til móts við þá, sem gagnrýndu þetta, með þeim hætti, að bréfin hljóða nú á nafn, en voru áður gefin út á handhafa. Við 1. umr. þessa frv. hér í hv. d. og svo í fjhn. kom fram nokkur gagnrýni, einkum á tvö atriði: Annars vegar það, að ekki lægi nægilega ljóst fyrir, til hvers ríkisstj. hygðist verja þeim fjármunum, sem afla á með innlenda láninu, og hins vegar var það gagnrýnt, að fyrirhugað væri að selja þessi bréf nú þegar á þessu ári, og það var gagnrýnt á þeim forsendum fyrst og fremst, að slík sala þrengdi að viðskiptabönkunum og væri ekki heppileg af þeim sökum. Ég vil fara örfáum orðum um þessi atriði. Ég vil víkja fyrst að fyrra atriðinu. Það hefur verið ýmis gangur á afgreiðslu lántökuheimilda á undanförnum þingum, að því leyti, að framkvæmdaáætlun hefur verið misjafnlega langt á veg komin, stundum jafnvel alls ekki verið búið að leggja hana fram, þegar frv. um lántökuheimild voru til meðferðar. Það er kannske ekki svo óeðlilegt, þó að nú sé lagt fram frv. um lántökuheimild, áður en framkvæmdaáætlun liggur fyrir, þegar þess er gætt, að nú situr ný ríkisstj. sem tók við völdum á miðju síðasta sumri. Fjárlagaafgreiðslan út af fyrir sig er ærið verkefni. Nú er það vitað, að það er verið að undirbúa mjög þýðingarmiklar breytingar á tekjustofnakerfinu. Það er stefnt að því nú, eins og verið hefur lengi, að afgreiða fjárlög fyrir áramót, og ég held, að það séu ekki skiptar skoðanir um það, að að því beri að stefna. Nú er þannig komið undirbúningi fjárlaga, eins og venja er á þessum tíma, að þar er allt í miðjum kliðum. Fjvn. situr að störfum, og stórir málaflokkar, eins og t.d. skólabyggingamálin öll, hafnamálin og raunar fleiri, eru alls ekki komnir til n. frá viðkomandi rn. Á meðan fjárlagaafgreiðslan stendur þannig sem hæst og er ekki lengra á veg komin en raun her vitni, sem er nákvæmlega það sama og verið hefur á undanförnum þingum, þá er skiljanlegt, að það sé nokkuð erfitt að leggja fram sundurliðaða framkvæmdaáætlun. Þarna grípur hvað inn í annað, og einkum er það skiljanlegt, eins og ég sagði áðan, þegar um er að ræða nýja ríkisstj., sem hefur eðlilega mjög mörg járn í eldi, og þess vegna von meiri breytinga en þegar ríkisstj. hefur setið mörg ár, og starfar eftir óbreyttri stefnu. Í annan stað er þess að geta, sem kom hér fram við 1. umr., að frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins er til umr. í Ed. einmitt núna í dag. Hæstv. fjmrh. upplýsti við 1. umr. málsins, að ætlunin væri að lögfesta það frv. nú á fyrri hluta þings og þeirri stofnun væri síðan ætlað að taka þátt í að undirbúa endanlega framkvæmdaáætlun, sem svo yrði lögð fyrir á síðari hluta Alþ., eftir að fjárlög hafa verið afgreidd. Ég skal viðurkenna, að þetta er ekki æskilegt en það er varla stórkostlega ámælisvert, þegar það er haft í huga sérstaklega, að hér situr ný ríkisstj., og þess þá jafnframt minnzt, að framkvæmdaáætlun og fjárlög hafa ekki fylgzt að á undanförnum árum. En það væri æskilegra, að saman færi afgreiðsla fjárlaga og framkvæmdaáætlunar, og það verður vafalaust að því stefnt, að svo megi verða, þegar tímar líða fram. Nú er það hins vegar svo, að þótt ekki sé á þessu stígi hægt að leggja fram ákveðnar till. um framkvæmdaáætlunina í einstökum liðum og þ. á m. um ráðstöfun þeirra fjármuna, sem hér um ræðir, þá er auðvitað vandalaust að minna á ótal verkefni, sem sinna þarf og þetta fé verður notað til að meira eða minna leyti. Það má minna á verkefni eins og vegamál, flugmál og hafnamál, raforkumálin, byggingu sjúkrahúsa og skólamannvirkja og fleiri opinberar framkvæmdir. Og það má einnig minna á það, að venja hefur verið á undanförnum árum að nota hluta af fé framkvæmdaáætlunarinnar til að standa straum af tilteknum þáttum í kostnaðarsömum rannsóknum. Varðandi síðara atriðið, sem einkum hefur verið gagnrýnt, það að stefna að því að bjóða út innlent lán nú seint á þessu ári, þá var það atriði sérstaklega rætt í fjhn., og n. ræddi það við þá bankastjóra, sem þar mættu, frá Seðlabankanum og frá viðskiptabönkunum. Nú er það svo, að kaupgeta virðist gífurlega mikil, og nægir til rökstuðnings þeirri umsögn að minna á það eitt, að innflutningur til landsins á þeim mánuðum, sem skýrslur liggja nú fyrir um, hefur aukizt alveg gífurlega, eða um 45% að sagt er. Það virðist þess vegna vera um að ræða mikið fé í umferð og því mjög eðlilegt að stuðla að aukinni sparifjármyndun og á þann hátt, sem gert er ráð fyrir með þessu frv. Eins og ég sagði, var þetta atriði sérstaklega rætt í fjhn. Bankastjóri sá, sem mætti frá Seðlabanka Íslands, mælti eindregið með þessari leið. Og skoðun hans var sú, að það fjármagn, sem kæmi til með að nást inn til opinberra framkvæmda með þessum hætti, væri ekki nema að takmörkuðu leyti dregið út úr veltu viðskiptabankanna. Bankastjórar viðskiptabankanna voru aftur á móti uggandi um það, að mikill hluti fjárins yrði frá þeim tekinn og kynni að valda þeim erfiðleikum. Nú má vitanlega rökræða og deila um það, hve mikill hluti komi raunverulega frá viðskiptabönkunum og hvað komi annars staðar frá. En í því sambandi má minna á það, að með þeirri breytingu, sem nú er gerð á afurðalánunum, þá léttir nokkuð á viðskiptabönkunum, vegna þess að afurðalán þau, sem Seðlabankinn lætur í té, hækka verulega. Það kemur nokkuð til léttis hjá víðskiptabönkunum. Nú hafa slík útboð sem hér er gert ráð fyrir farið fram áður oftlega, og ég hef spurzt nokkuð fyrir um það, hvort fyrir liggi nokkrar tölulegar upplýsingar um bein áhrif þeirra útboða hverju sinni á innlán í viðskiptabönkunum, en ég hef ekki getað fengið neinar ákveðnar upplýsingar, sem sanni eða bendi til þess, að það fé, sem tekið er að láni á þennan hátt, beinlínis sogist út frá viðskiptabönkunum. Ég hef ekki getað fengið það. Það var mat meiri hl. fjhn., að skynsamlegt væri að leita fyrir sér nú um innlenda lántöku í því formi, sem þetta frv. markar. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en eins og ég gat um, ritar Sigurður E. Guðmundsson undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Eins og frsm. meiri hl. fjhn. gat um hér áðan, hefur ekki orðið samstaða um afgreiðslu þessa frv. í fjhn. þessarar hv. d. og við tveir nm., hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, auk mín, gefum út sérstakt nál. á þskj. 100, en ég ætla, að það sé rétt ókomið hér á borð til hv. þm. Ég ætla þó að leyfa mér að gera grein fyrir afstöðu minni hl. til að tefja ekki afgreiðslu þessa máls og vonast til þess, að mér takist að gera hv. þm. grein fyrir þeirri afstöðu, sem fram kemur á þessu umrædda þskj. Frv. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka innlent lán er ekki nýtt af nálinni, það er gamall kunningi úr sölum hv. Alþ. Allt frá 1964 hafa verið flutt frv. til heimildar til innlendrar lántöku, og hafa verið boðnar út á verðbréfamarkaðinum frá því 1964 til nú 1971 samtals 787 millj. kr. Hefur þetta verið liður í fjármögnun framkvæmdaáætlunar, sem fyrst var lögð fyrir Alþ. 1963, þegar lögð var fram þjóðhags- og framkvæmdaáætlun fyrir árin 1963–1966. Í þeirri þjóðhags- og framkvæmdaáætlun var gerð grein fyrir þeirri fjármögnun, sem þar þurfti til, en innlent lán þar ekki að öðru leyti en því, að viðskiptabankarnir höfðu með samkomulagi við ríkisstj. samþ. að leggja til ákveðinn hundraðshluta af sparifjáraukningu, og auk þess kom atvinnuleysistryggingasjóður til með lántöku, en hið svokallaða brezka lán varð að verulegu leyti uppistaðan í fjármögnun fyrir framkvæmdaáætlun fyrir 1963. Það er svo árið 1964, að lagt er fram frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að taka innlent lán að upphæð 75 millj. kr. til að fjármagna framkvæmdaáætlun ársins 1964. Með því frv. er ekki lögð fram framkvæmdaáætlunin, enda hafði hún þá fyrir nokkuð löngu verið gerð. Árið 1965 er aftur lagt fram sams konar frv. og þar farið fram á 75 millj. kr. heimild til lánsútboðs, en í það skiptið er framkvæmdaáætlun ekki fyrir hendi, sem síðar var svo gerð grein fyrir. En frá árinu 1966 hefur verið gerð grein fyrir notkun fjár, þegar farið hefur verið fram á heimild til að afla þess á innlendum markaði, með frv. sjálfu 1966 og síðar með framkvæmdaáætlun, sem lögð hefur verið fram eða drög að henni með frv. til fjárlaga. Ég rifja þetta upp hér vegna þess, að því er haldið fram, af hæstv. fjmrh. og síðan hv. frsm. meiri hl. fjhn., að það frv., sem hér um ræðir, sé með svipuðum hætti fram lagt og þau frv., sem lögð hafa verið fram um sama efni á undanförnum árum. Þegar fyrsta frv. var lagt fram, gerði þáv. hæstv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, grein fyrir þeim sjónarmiðum, sem að baki frv. lágu, og var m.a. bent á, að þar væri farið inn á nýjar leiðir í sambandi við sparnaðarfornt, sem gert var ráð fyrir og hefur verið með sérstökum kjörum, og ekki hefur verið talið óeðlilegt að afla þannig fjár til framkvæmdaáætlunar, þannig að hluti af heildarsparnaði almennings gengi beint til opinberra framkvæmda. Að sjálfsögðu er hér sama forsenda fyrir frv., en frv. lagt fram undir allt öðrum kringumstæðum og með allt öðrum hætti en verið hefur. Við l. umr. málsins skýrði hæstv. fjmrh. frá því, að hann gæti ekki gert grein fyrir notkun þessa fjár, og í fjhn. var sérstaklega spurzt fyrir um það, hvort hægt væri að fá upplýsingar um, með hvaða hætti fénu skyldi varið, en þær upplýsingar gátu ekki fengizt, og ég vildi nú mega varpa því fram til hæstv. fjmrh., hvort hann hafi nokkurn frekari möguleika nú en við 1. umr. málsins til þess að gera mönnum grein fyrir notkun þessara 200 milljóna, ef aflað yrði. Hér er mikill munur á, með hvaða hætti frv. hafa verið lögð fram. Annars vegar hafa verið lögð fram frv., þar sem gerð hefur verið grein fyrir notkun fjárins, og þau ævinlega eða undir flestum kringumstæðum borin fram, þegar fjárlög hafa verið samþykkt og framkvæmdaáætlun komin á lokastig, þannig að það hefur sézt, til hvaða framkvæmda skyldi nota það fé, sem heimildar var óskað til að aflað yrði. Í öðru lagi er þetta frv. stefnubreyting af hálfu núv. ríkisstj. hvað snertir þá upphæð, sem hér er gert ráð fyrir að ná. Þegar lögð er saman sú tala, sem þegar hafa verið seld sparifjárskírteini fyrir, og sú tala, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þá liggur fyrir, að það er ætlun hæstv. ríkisstj. að afla fjár með þessum hætti fyrir 303 millj. kr. á þessu ári. Ef skoðuð er sú upphæð, sem þegar hefur verið aflað fjár fyrir, og það, hvernig hún deilist niður á árin, þá sést, hversu gífurlegt stökk hér er um að ræða, því að mest hefur verið aflað fjár til lántöku á innlendum markaði árið 1970, þá fyrir 132 millj. kr. Sú tala, sem hér um ræðir á þessu ári, 303 millj., er um það bil 21/2 sinnum hærri en nokkurn tíma áður hefur verið aflað í þessu skyni. Þá er enn eitt atriði, sem rétt er að benda á um vinnubrögð og starfshætti í sambandi við þetta frv. Samkv. ummælum hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins þá lýsti hann yfir því, að hann hygðist setja á markaðinn nú í næsta mánuði bréf fyrir allri þeirri upphæð, sem hér er gert ráð fyrir. Það þýðir, að á árinu 1971 er verið að afla fjár til framkvæmda árið 1972. Það hefur aldrei gerzt fyrr í sambandi við fjármögnun framkvæmdaáætlunar, að aflað hafi verið fjár á fyrra ári til framkvæmda á næsta ári, og að þessu leyti eru vinnubrögð hæstv. núv. ríkisstj. með öðrum hætti en verið hefur. Þá er vert að geta þess, með hvaða hætti hæstv. ríkisstj. hefur unnið að þessu máli varðandi bankakerfið og bankastofnanirnar í landinu. Á undanförnum árum hefur verið í sambandi við fjárlög og framkvæmdaáætlun gerð grein fyrir því, með hvaða hætti hefur þurft að fjármagna opinberar framkvæmdir, og með samkomulagi við viðskiptabankana hafa þeir látið af sparifjáraukningunni á milli 10 og 15% til þess að fjármagna opinberar framkvæmdir. Þá hefur í leiðinni verið gerð grein fyrir því, með hvaða hætti yrði aflað fjár á innlendum markaði, þannig að bankakerfið mætti vita, hvaða fjármagn kæmi til með að hverfa út úr peningastofnunum vegna sölu á spariskírteinum til fjármögnunar opinberra framkvæmda. Þetta var að sjálfsögðu líka gert á þessu ári, og þá var talið, að ekki væri skynsamlegt að afla á þessu ári meira en um 100 millj. kr., og þegar hafa verið seld spariskírteini fyrir 103 millj. kr. Það að koma nú á seinasta mánuði ársins og bjóða út spariskírteini fyrir 200 millj. kr. er þess eðlis, að hver maður hlýtur að sjá, hvaða áhrif slíkt mundi hafa á bankakerfið og hverjar afleiðingarnar yrðu. Það er öllum kunnugt, sem eitthvað þekkja til, að desembermánuður er erfiðasti mánuðurinn hjá bankastofnunum, auk þess sem staða þeirra nú er mun lakari en hún hefur verið undanfarin ár. Því til staðfestingar geta menn litið í reikninga Seðlabanka Íslands, þar sem fram kemur staða viðskiptabankanna við Seðlabankann, og í ljós kemur, að í októbermánuði einum versnaði staða viðskiptabankanna við Seðlabankann um rúmar 200 millj. kr. Það er svo hægt að ímynda sér, hvernig staða þeirra verður, þegar þessi bréf hafa verið seld á markaðnum, því að kjör þeirra hafa verið með þeim hætti, að að undanförnu hafa þau ævinlega selzt á tiltölulega skömmum tíma. Á fundi í fjhn., þar sem voru mættir fulltrúar ríkisbankanna, þ.e.a.s. Landsbankans, Útvegsbankans og Búnaðarbankans, lýstu fulltrúar þeirra yfir miklum áhyggjum, ef sala verulegs hluta spariskírteinanna færi fram nú fyrir áramótin, en þá ákvörðun sína hafði fjmrh. tekið og skýrði frá henni hér við 1. umr. málsins. Í sambandi við þetta urðu umr. í fjhn. um það, hvaðan það fjármagn kæmi, sem aflað væri með sölu spariskírteina, og voru menn sammála um, að verulegur hluti þess væri það bezta sparifé, sem innlánsstofnanirnar gætu haft. Það þýðir, að í desembermánuði einum mega bankastofnanirnar gera ráð fyrir því, ef þetta frv. verður óbreytt að lögum, að um 200 millj. kr. hverfi út til spariskírteinakaupa. Í þessu sambandi ræddi fjhn. einnig við fulltrúa Seðlabanka Íslands, sem mætti á fundinum, en hann tjáði sig, eins og hér hefur komið fram af hálfu frsm. meiri hl. og getið er í nál. minni hl., sammála þeirri stefnu, sem fram kæmi í frv. Honum var þá sérstaklega bent á hina versnandi stöðu viðskiptabankanna við Seðlabankann, og mér er nær að halda, að þeir geri ekki meira en að halda viðskiptareikningi sínum sléttum við Seðlabankann í dag. Þá var hann spurður að því, hvort um nokkra sérstaka fyrirgreiðslu til handa peningastofnunum yrði að ræða vegna sölu á spariskírteinunum, en hann svaraði því neitandi. Ennfremur var hann spurður að því, hvort ríkisstj. hefði nokkuð rætt við Seðlabankann um að losa um hið bundna fé innlánsstofnananna í Seðlabankanum, og svaraði hann því ennfremur neitandi. Þessar spurningar voru að sjáifsögðu lagðar fram vegna þess, að vel gat svo verið, að ríkisstj. hefði með einhverjum till. til Seðlabankans reynt að koma í veg fyrir það, sem tvímælalaust á eftir að eiga sér stað, en seðlabankastjórinn svaraði því hvoru tveggja neitandi, þannig að um það verður ekki að ræða. Það kom ennfremur fram í fjhn. í viðræðum við fulltrúa viðskiptabankanna, að þeim hafði ekki verið kunnugt um flutning þessa frv., og það kom þeim þess vegna algjörlega á óvart. Eitt atriði enn vil ég benda á, sem sýnir, að um stefnubreytingu er að ræða varðandi þetta frv. af hálfu núv. ríkisstj., en það er, með hvaða hætti hér er farið að peningastofnunum landsins. Ég hef gert grein fyrir því, að fram undan er erfiðasti mánuður ársins hjá peningastofnununum, en eftir áramótin hefst vertíðin, og ég mundi halda, að slíkt væri ekki til þess að efla atvinnulíf landsmanna eða styrkja efnahagskerfið, að peningastofnanirnar verði vanmegnugar í upphafi næstu vertíðar. Ég held, að þetta frv., eins og það er lagt fram, komi til með að hafa mjög alvarleg áhrif á peningamál þjóðarinnar á næstu mánuðum og afleiðingar, sem við nú ekki sjáum fyrir. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. vék að því hér áðan, að ekki væri óeðlilegt, þó að framkvæmdaáætlun lægi nú ekki fyrir, vegna þess að hér sé um að ræða ríkisstj., sem sé nýlega setzt að völdum og hafi þar af leiðandi ekki haft tækifæri til þess að gera frumdrög að fjárhagsáætlun og leggja hana fram. Ég er alveg sammála hv. þm. um þetta. En ég spyr þá: Hvers vegna er þá eðlilegt að leggja fram frv. um heimild til lántöku, hvers vegna er ekki eðlilegt að leggja það fyrst fram, þegar séð verður, hvernig framkvæmdaáætlun ríkisstj. lítur út og hvaða fjármagn þarf til þess að ná endum saman? Ég gat mér þess til við 1. umr., að frv. væri nú flutt til að ná fjármagni fyrir áramótin, og hugsunin væri sú, að annað frv. yrði lagt fram eftir áramótin og kannske ekki með minni lántökuheimild en nú, þannig að með þessum hætti væri meiningin að afla fjár til framkvæmdaáætlunar fyrir miklu hærri upphæð en nokkru sinni hefur verið gert áður. Þeir hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. vildu ekki útiloka, að slíkt kæmi til greina, og neituðu því ekki, að hugmyndin hefði einhvers staðar komið fram. Ég sé þess vegna ekki sambandið milli þeirra raka hv. 5. þm. Austf., að það sé eðlilegt, að framkvæmdaáætlun liggi ekki fyrir, og þess, að hann leggur til, að frv. verði samþ. Hann ræddi um verkefni, sem hægt væri að benda á. Það er sjálfsagt alltaf hægt að gera það. Við gætum talið upp, að við þurfum meira fé til vegaframkvæmda, til hafna, til raforkuframkvæmda o.s.frv. En það, sem hér hefur verið átalið, er, að frv. til lántökuheimildar sé lagt fram án þess að gerð sé grein fyrir þeirri áætlun um opinberar framkvæmdir, sem gert er ráð fyrir að ráðast í á næsta ári. Hv. þm. minntist ennfremur á, að það væri talið, að mikið fé væri í umferð nú, kaupgeta væri mikil og þar af leiðandi upplagt að selja sparifjárskírteini nú í næsta mánuði. Ég rakti áðan, hvernig staða viðskiptabankanna er, og ég held, að ég hafi farið þar rétt með, - hann leiðréttir mig þá, ef svo er ekki, - að nm. og þeir fulltrúar viðskiptabankanna, sem sátu fund fjhn., voru sammála um það, að verulegur hluti þess fjár, sem notaður yrði til kaupa á sparifjárskírteinum, kæmi frá viðskiptabönkunum og sparisjóðunum, þannig að hér væri fyrst og fremst verið að höggva í innstæður hjá bankakerfinu. Ég held þess vegna, að það sé tilgangslaust og alger rökleysa, þegar sagt er, að mikið fé sé í umferð og því hljóti að vera góður markaður fyrir sparifjárskírteinasölu nú. Við útgáfu sparifjárskírteina verða viðskiptabankarnir að geta treyst því, að ríkisvaldið gangi ekki lengra inn á svið viðskiptabankanna en eðlilegt og skynsamlegt getur talizt. Þannig hefur verið haldið á málum hingað til, en hér er gjörbreytt um stefnu, komið, eins og ég hef margoft tekið fram, á seinasta mánuði og ætlað að taka 200 millj. út úr bankakerfinu, sem þegar er þannig stætt hjá Seðlabankanum, að það gerir ekki meira en að halda sléttum reikningum. Ég tel mig hafa gert grein fyrir þeim mismun, sem er á því frv., sem hér er lagt fram, þeim aðferðum, sem við eru hafðar, og þeim frv., sem áður hafa verið lögð fram í sambandi við heimild til að taka innlent lán, og þeim starfsaðferðum, sem þá hafa verið viðhafðar. Frv. lítur eins út á pappírnum, en þegar það er brotið til mergjar, þá liggja allt aðrar ástæður fyrir flutningi þess, - ástæður, sem minni hl. fjhn. getur ekki samþ., en leggur hins vegar til, að gerð verði á frv. breyt. og flytur því brtt. á þskj. 101. Þar er lagt til, að 1. gr. frv. orðist svo: „Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að gefa út til sölu innanlands á árinu 1972 ríkisskuldabréf eða spariskírteini að upphæð allt að 200 millj. kr.“ Ef hæstv. fjmrh. telur það betra fyrir sig, þar sem hann er nýtekinn við starfi sínu, að heimild liggi fyrir um 200 millj. kr. lántöku á árinu 1972, þá munum við ekki hafa neitt við það að athuga, við munum ekki frekar en orðið er freista þess að fá upplýsingar um, til hvers féð skal notað, og við munum fallast á það, að á árinu 1972 verði aflað fjár að upphæð 200 millj. kr. í stað þess að á árinu 1971 var aflað fjár að upphæð 103 millj. kr. Verði hins vegar brtt. ekki samþ., þá teljum við, eins og ég hef nú gert grein fyrir, að hér sé um varhugaverða stefnubreytingu að ræða og merki um skipulagslaus vinnubrögð núv. ríkisstj., sem geti haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar í peningamálum þjóðarinnar á næstu mánuðum, sem m.a. gæti birzt í því, að peningastofnanir landsmanna væru vanmegnugar í upphafi vertíðar næsta árs, og það yrði ekki til þess að efla atvinnulífið eða styrkja efnahagskerfið. Við munum því ekki styðja frv., ef brtt. sú, sem við flytjum á þskj. 101, verður felld.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara að þreyta hér langar umr. um frv. á þskj. 78, sem hér liggur fyrir til 2. umr., enda hef ég óskað eftir því, að því yrði hraðað í gegnum þingið, og ég hef að sjálfsögðu ekkert við það að athuga, þó hv. 1. þm. Reykn., frsm. minni hl. fjhn., telji, að núv. ríkisstj. hafi aðra stefnu og önnur vinnubrögð en kannske fyrirrennarar hennar, því að núv. stjórnarsinnar töldu þá stefnu ekki rétta, og ég hygg, að það sé eins frá hans hendi um okkar stefnu. Þetta leiðir að sjálfsögðu af því, að við erum ekki samherjar í stjórnmálum og hugsum þessi mál á annan veg. Svo hlýtur það að sjálfsögðu að vera nokkuð annað að hafa aðeins nokkra mánuði til þess að undirbúa stór fjárhagsmál eins og fjárlagafrv. og þær aðrar aðgerðir, sem eru tengdar því, eins og núv. ríkisstj. hefur haft, en fyrirrennarar okkar, sem sátu hér ár eftir ár, voru auðvitað búnir að aðlaga vinnubrögð að sínum siðum og höfðu góðan tíma til þess að geta látið þetta falla saman. Það er því ekkert undarlegt, þó að við þurfum á fyrsta stigi málsins, eins og þeir þurftu á fyrstu stjórnarárum sínum, að hafa hraðari vinnubrögð og önnur en þeir höfðu á síðari stjórnarárum, sem leiddi af því, að þá voru þeir búnir að laga kerfið að sínum starfsháttum og því, sem þeir stefndu að. Ég held, að það orki ekki tvímælis, að það er mikil þörf á því, að innlend lán séu fengin til framkvæmda á vegum ríkisins. Það er alveg óhugsandi, að það sé hægt að fjármagna þær framkvæmdir, sem hæstv. núv. ríkisstj. ætlar sér að vinna að, með fjárlagaafgreiðslunni einni saman, og það var ekki heldur hægt hjá fyrrv. ríkisstj., og það eru ekki heldur skynsamleg vinnubrögð að haga því þannig til. Það er líka stefna núv. ríkisstj. að reyna að vinna að því að ná til innlendra íána til framkvæmda á vegum ríkisins, eins og nokkur tök eru til, því að reynslan af erlendum lánum til framkvæmda, eins og t.d. vegagerðar, er slík, að inn á þá braut má að dómi núv. ríkisstj. ekki fara, nema aðrar leiðir séu gersamlega þrotnar. Þetta veit ég, að hv. 1. þm. Reykn. er mér sannarlega sammála um, enda er þar að finna bitra reynslu af því að taka erlend lán til framkvæmda í vegamálum. Þess vegna held ég, að við séum alveg sammála um það, að sú stefna sé rétt að afla innlends fjár til framkvæmda á vegum ríkisins, og einnig um það að afla lánsfjár til framkvæmda, því að annars yrðu þær allt of litlar, ef ætti að fjármagna þær eingöngu með fjárlagaframlagi. Hitt er svo annað, sem hv. 1. þm. Reykn., frsm. minni hl., hefur haldið fram, að um einsdæmi væri að ræða, að ráðstöfun á fénu skuli ekki hafa átt sér stað, áður en leitað hafi verið eftir því, að lánsheimild væri gefin. Í því sambandi nefndi ég enska framkvæmdalánið, sem á sínum tíma var í raun og veru upphaf að þessari aðferð til að fjármagna ríkisframkvæmdir, og að sjálfsögðu féllst Alþ. á að afgreiða það mál, þó að fénu yrði siðar ráðstafað. Frá 85. löggjafarþingi 1964 hef ég frv. frá ríkisstj., sem þá sat, um innlent lán. Þar segir svo í 4. gr. frv., með leyfi hæstv. forseta: „Lánsfé því, sem aflast með sölu bréfa og spariskírteina skv. 1. gr., er ríkisstj. heimilt í samráði við fjvn. að verja til framkvæmda á vegum ríkisins og til greiðslu á skuldum ríkissjóðs og ríkisábyrgðasjóðs.“ Ekki var nú gerð grein fyrir því þá, með hvaða hætti ætti að nota þetta fé, heldur var heimildin fengin til þess að ná til fjárins, og síðar átti með samþykki Alþ. og í samstarfi við fjvn. að ráðstafa því. Það er heldur ekkert óeðlilegt, þegar ekki liggja fyrir, eins og nú er, drög að framkvæmdaáætlun, sem ég hef áður gert grein fyrir að ríkisstj. taldi sig ekki vera tilbúna til að leggja fram með fjárlagafrv. í haust, og ég tel, að það sé vel afsakanlegt, þótt svo hafi verið, með tilliti til þess tíma, sem ríkisstj. hafði þá setið, og tilliti til þess, að hún var að undirbúa frv. að Framkvæmdastofnun, sem snertir að sjálfsögðu verulega þetta mál, sem hér er verið að ræða um. Í sambandi við það, sem hv. þm. sagði um viðskiptabankana, þá efast ég ekkert um það, að hankastjórar þeirra hafa talið, að þetta mundi þrengja þeirra kosti að einhverju leyti. Ég vil líka segja það, að það hafi verið umr. um það, ekki sízt núna seinni hluta sumarsins, að verulegt fjármagn væri í umferð hér á landi og meira en verið hefur og það svo, að það hafi haft áhrif á sölu fasteigna. Þess vegna hæri nauðsyn til að gera ráðstafanir til þess að draga úr þeim verðbólguáhrifum, sem þar gætu verið á ferðinni. Ég þekki það af heimsóknum í viðskiptabanka, að þar er eins og á öðrum bæjum aldrei of mikið um fjármagn. Það mun ekki verða nú heldur, ég efast ekkert um það. Ég vil hins vegar segja það, að núv. ríkisstj. hefur með ráðstöfunum sínum í sambandi við afurðalánin létt nokkuð á viðskiptabönkunum í lánastarfsemi þeirri, þannig að það er að sjálfsögðu og með eðlilegum hætti tekið tillit til þeirra, eins og vera ber. Ég skal, eins og ég sagði áðan, ekki fara að þreyta neinar kappræður um þetta mál hér, það þjónar engum tilgangi. Ég tel, að rökin fyrir því, að frv. er seint fram komið á árinu, séu stjórnarskiptin, sem fram fóru á miðju sumri, og hin nýja ríkisstj. þurfti að sjálfsögðu nokkurn tíma til þess að vinna að undirbúningi þeirra mála, sem hún er að vinna að. Hún hefur uppi áform um verulegar framkvæmdir á vegum ríkisins á næsta ári og stefnir að því að reyna að ná til þess eins miklu af innlendu fjármagni, að því leyti sem lánsfé á að nota, og möguleikar eru til. Hún vill einnig með þessu draga úr því, að verðbólguáhrif eigi sér stað, eins og rætt hefur verið um seinni partinn í sumar, vegna þess að fjármagn í umferð væri geysilega mikið. Það er á engan hátt nema eðli búmannsins að reyna að ná til fjárins, svo að eitthvað verði til, þegar til framkvæmdanna á að taka, og það ætti ekki að verða nein höfuðsynd hjá okkur, þótt við hefðum með þessum hætti safnað til framkvæmda á næsta ári, og ég er sannfærður um það, að hv. 1. þm. Reykn., - hann er svo mikill búmaður, - kann í hjarta sínu að meta það, hvað sem hann kann að segja í þessu efni.



Herra forseti. Ég hef ritað með fyrirvara undir nál. meiri hl. hv. fjhn. Nd. á því frv. til l. um heimild ríkisstj. til að taka innlent lán, sem hér liggur fyrir til umr. Af því tilefni hef ég kvatt mér hljóðs til að gera grein fyrir því, í hverju sá fyrirvari er fólginn og hver eru helztu rök mín fyrir honum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að nú um alllanga tíð hefur hv. Alþ. veitt ríkisstj. hvers tíma heimild til þess að taka innlent lán með þeim hætti, sem hér hefur verið gert ráð fyrir. Fyrst er heimild veitt árið 1964, og þá voru boðin fram til sölu spariskírteini fyrir 75 millj. kr. Síðan hefur slík spariskírteinasala verið árviss viðburður, og rök ríkisstj. hafa mér vitanlega ætíð verið í aðalatriðum hin sömu. Leitað hefur verið heimilda til spariskírteinasölu á þeim forsendum, að með þeim hætti væri verið að stuðla að almennum sparnaði og afla fjár til nauðsynlegra opinberra framkvæmda. Til þessa hefur Alþ. veitt heimildir til spariskírteinasölu fyrir 787 millj. kr., eftir því sem ég fæ bezt séð. Verði nú umbeðin heimild veitt, verður það til þess, að spariskírteinasala frá upphafi nemur um 1 milljarði kr. Rök hv. ríkisstj. nú fyrir umbeðinni heimild eru efnislega í aðalatriðum hin sömu og áður. Tilgangurinn er að efla sparnað innanlands og draga þannig úr neikvæðum áhrifum þeirrar miklu þenslu, sem nú er í efnahagslífinu. Í annan stað er tilgangurinn að afla fjár til nauðsynlegra opinberra framkvæmda. Alþfl. hefur allt frá 1964 talið þjóðhagslega rétt og hagkvæmt að efna til sölu á verðtryggðum spariskírteinum á þessum grundvelli, og frá þjóðhagslegu sjónarmiði er hann enn sama sinnis, þótt komin sé til valda í landinu ríkisstj., sem hann á ekki aðild að. Í þessu efni sem öðrum mun hann láta það ráða öllu um afstöðu sína, hvað hann telur þjóðarhag fyrir beztu. Við meðferð þessa máls hefur verið upplýst, að fyrstu 8–9 mánuði þessa árs hefur sparifjáraukningin í peningastofnunum landsmanna numið um 19~, og er það meiri aukning en varð á sama tíma á s.l. ári, en hins vegar hefur útlánaaukningin orðið nokkru minni. Þá liggja einnig fyrir upplýsingar um það, að þótt nú kæmi til sala spariskírteina, er næmi 200 millj. kr. til viðbótar þeim 103 millj. kr., er spariskírteini voru seld fyrir fyrr á þessu ári, þá næmi spariskírteinasala ársins að fjárhæð samtals 303 millj. kr. þó ekki hærri prósentu af nettóinnlánaukningu bankakerfisins á þessu ári en yfirleitt hefur verið undanfarin ár. Við meðferð málsins átti ég einnig von á því, að bankakerfið yrði mun andvígara þessari fyrirhuguðu skírteinasölu en í ljós kom, að mínu mati. Ég vil einnig fagna því, að sú breyting verður nú gerð, að skírteini verða skráð á nöfn kaupendanna. Herra forseti. Ég legg áherzlu á það, að ég tel tvennt varða miklu um framkvæmd þessa máls, verði frv. að lögum. Í fyrsta lagi tel ég óhjákvæmilegt, að fram komi yfirlýsing af hálfu hæstv. fjmrh. um, að lánsfé þessu verði eigi varið nema eftir ákvörðun Alþ. Það kemur að vísu fram í 5. gr. frv., en ég tel þetta þó nauðsynlegt sakir þess, að í grg. þess er rætt um, að ríkisstj. muni „væntanlega“ gera till. til Alþ. um notkun þess. í annan stað tel ég brýnt, að sala spariskírteinanna verði af hálfu ríkisstj. gerð í samráði við bankakerfið, þannig að tryggt sé, að það geti staðið við áður gerðar skuldbindingar sínar og hún verði eigi til að draga úr getu þess til að annast sem áður fjármögnun atvinnuveganna. Á þessum tveimur atriðum byggist minn fyrirvari, og í trausti þess, að hér takist vel til, hef ég ritað mitt nafn undir álit meiri hl. fjhn.



Herra forseti. Það er búið að ræða dálítið um þetta mál, en mér virðist ekki hafa verið lögð nægileg áherzla á aðalatriði málsins. Þau eru sérstaklega tvö. Í fyrsta lagi, að þetta eru óhagkvæm lán, vísitölubundin lán. Og mér er tjáð, að hverjar 100 kr., sem teknar voru að láni 1964, séu orðnar að 383 kr. nú, m.ö.o. hefur upphæðin nærri fjórfaldazt. Af þessu þarf að borga vexti og afborganir. Við vitum vel, hvernig fólk ber sig yfir því að taka þessi vísitölulán hjá húsnæðismálastjórn út á íbúðirnar sínar. Einstaklingar gera það ekki, nema þeir séu tilneyddir. Í öðru lagi hefur það atriði ekki verið skýrt, að þetta skapar ranglæti í þjóðfélaginu. Það eru aðeins örfáir menn, sem eiga kost á því að vísitölutryggja sitt sparifé á þennan hátt, en fjöldinn verður alveg utan við það. Og það eru menn, sem eiga mikla peninga, sem það gera, því að þeir bíða nú sumir með peninga svo skiptir milljónum, til að geta keypt þessi bréf. Og á þann hátt búa þjóðfélagsþegnarnir ekki við sömu kjör hvað verndun sparifjárins snertir. Og það er ríkið, sem ætlar að ganga á undan og hefur gengið á undan með því að gera þetta misjafnt. Ég get tekið undir það, sem hæstv. forsrh. sagði hér um daginn, að við eigum að gera okkar framkvæmdir sem mest með innlendu fé, einkum í góðæri, og ekki taka erlent fé að láni nema til framkvæmda, sem gefa verulegar beinar tekjur aftur. Hæstv. fjmrh. kom líka inn á þetta sama atriði. Þar er ég þeim alveg sammála. En hvernig í ósköpunum stendur á því, að ríkið er til neytt að taka þessi ókjaralán? Síðan 1964 hefur gengið lækkað, svo að krónan er rúmlega tvöfalt minna virði miðað við skráð gengi, þannig að vísítalan hefur hækkað meira en gengisbreytingunni nemur, og ég sé ekki útlit á því, að vísitölunni verði haldið óbreyttri, því að yfirleitt fer verðlag í heiminum hækkandi. Auk þess eru líkur til verulegra kauphækkana, og við vitum allir, að á s.l. ári hefur vísitölunni verið haldið niðri með geysilegum niðurgreiðslum. Hvað um það verður í framtiðinni, get hvorki ég né e.t.v. neinn annar fullyrt neitt. En það eru vægast sagt miklar líkur til, að vísitalan hækki verulega, jafnvel þó að gengisskráning haldist óbreytt. Ég get ómögulega séð, að það sé þörf fyrir ríkið að taka svona óhagkvæm lán, bjóða út þessi bréf. Því fer það ekki í sinn eigin banka og biður um lán? Ég veit ekki betur en ríkið eigi alla aðalbanka landsins, og er nokkuð verra að taka lán í sínum eigin bönkum heldur en vera að bjóða út bréf, þar sem einstakir menn sitja algerlega fyrir kaupunum, því að menn t.d. úti á landsbyggðinni hafa litla möguleika á að fá þessi bréf keypt? Þau eru öll seld á svipstundu til peningamanna hér í bænum. Ég veit ekki, hvort Akureyri hefur fengið eitthvað smávegis, en ég dreg það mjög í efa. Hinir almennu sparifjáreigendur, sem eiga tiltölulega litlar upphæðir, hafa algerlega orðið af kaupum á þessum bréfum. Við vitum ósköp vel, að það hefur verið þrengt að bönkunum á allan hátt. Í fyrsta lagi hefur með endurteknum gengislækkunum svo að segja verið upprættur allur sparifjáráhugi hjá fólki. Það hafa allir reynt að eyða sínum peningum, annað hvort í bila, byggingar eða festa þá í einhverju, sem það hefur trúað, að héldi verðmæti. Það, sem er mest virði viðvíkjandi okkar fjárhag, er að skapa traust verðgildi peninga, þannig að fólkið vilji eiga peninga. Þá hefðu bankarnir nóga peninga, og þá þyrftu hvorki einstaklingar eða ríki að sæta neinum ókjaralánum. En þetta tekur sinn tíma, því að það er búið að hvekkja fólkið hvað eftir annað. Ég vil taka það fram, að ég held, að núv. ríkisstj. ætti að athuga það að þræða ekki alveg sömu slóð og fyrrv. ríkisstj. Vitanlega tók fyrrv. ríkisstj. upp á því að bjóða þessi lán út með þessum kjörum. En ég sé ekki endilega, að núv. ríkisstj. þurfi að þræða sömu götuna. Við getum aldrei gert mikið af viti í fjármálum, ef við ætlum að apa allt eftir fyrrv. ríkisstj. Við vorum vanalega á móti þessu, og enginn hélt betri ræður um þetta en hæstv. utanrrh., Einar Ágústsson. Hann var bankamaður og skildi vel ganginn í bankakerfinu. Hann hélt góðar ræður um þetta atriði, sérstaklega hvað þetta þrengir að bönkunum. En það má öllum ljóst vera, að þetta eru ókjaralán og fjármálaleg glópska að taka þau. Vitanlega er þetta tekið frá bönkunum, og það er mesti misskilningur að halda, að sparifjáreigendur eigi eitthvað meiri innstæður í heild, ef þetta er tekið út úr bönkunum. Þeir hafa aðgang að sínum bókum og geta tekið út alveg eins og þeim sýnist. Það verður ekki dregið úr neinni eyðslu með þessu móti. Það aðeins þrengir að viðskiptabönkunum. ríkisstj. getur hæglega bætt úr því með því að lækka þá bindiprósentu, sem Seðlabankinn tekur af viðskiptabönkunum, lækka þá upphæð, sem víðskiptabankarnir verða að binda hjá Seðlabankanum. Ég get vel skilið, að Seðlabankinn mæli með þessu. Hann hefur alltaf mælt með öllum vitleysum í fjármálum. Þeir sitja uppi á efsta lofti í Landsbankanum og segja viðskiptabönkunum að koma með peningana, sem þeir eigi að láta í Seðlabankann. Svo eru þeir á grænni grein. Hví lána þessir herrar það ekki sjálfir? Það virðist hafa verið helzta áhugamál þeirra að pína þessa viðskiptabanka. Annars er þessi bankastarfsemi hér á landi þannig, að það er í raun og veru ekki hægt að biðja bankastjóra um lán. Þó að það séu ekki nema fáir tugir þúsunda, og krónan er ekki orðin mikils virði, þá er eins og þetta sé gert af einhverri náð, þó að margfaldar tryggingar séu boðnar. Peningarnir eru alls ekki til. Það er ekki af því, að þessir menn séu neitt verri en aðrir menn og vilji ekki gjarnan gera mönnum greiða. Þeir hafa bara peningana ekki til, sem er ósköp eðlilegt, þegar Seðlabankinn bindur verulegt fé fyrir þeim, og svo er búið að minnka krónuna fjórum sinnum í valdatið fyrrv. stjórnar, þannig að verðmæti sparifjárins hefur alltaf minnkað, þó að krónunum hafi fjölgað. Það er ekkert aðalatriði, sem sjálfstæðismenn halda hér fram, að það eigi að draga þetta þangað til næsta ár og bjóða þá út þessar 200 millj. Það er aðeins hagræði fyrir bankana nú fyrir áramótin, viðskiptabankana. En það er ekki nein sérstök fjármálavizka í því. Það á að endurtaka sömu vitleysuna, taka þessi vísitölulán. Stefnan er alveg jafnvitlaus, hvort sem hún er framkvæmd eftir áramót eða fyrir áramót.  Út af fyrir sig er þetta ekkert atriði, hvort þessar 200 millj. yrðu samþykktar. Það getur farið svo, að ríkið fengi að borga þær með 400 millj. aftur eða 500 millj., en það ætti ekki að setja okkur á hausinn. En aðalatriðið er, að þetta er röng stefna. Það er aðalatriðið. Hún er ranglát gagnvart sparifjáreigendum, og hún er heimskuleg fyrir ríkið sjálft. Þetta eru höfuðatriðin. Hitt er svo annað mál, að þegar góðæri er eins og nú, þá er óhyggilegt að taka mikil lán til framkvæmda. Þá eigum við að leggja féð til sjálfir. Til hins getur verið ástæða, þegar vantar atvinnu, að ríkið taki þá lán til að bæta úr atvinnuskorti og framkvæma þá meira. Ég álít, að það sé hægðarleikur, ef ríkisstj. vill, að breyta þessu frv. þannig, að þessar 200 millj. séu teknar til láns í Seðlabankanum. Það er alveg sama upp á gang framkvæmdanna, en er miklu hagkvæmara fyrir ríkið, og það er ólíklegt, að Seðlabankinn geti ekki lánað þessar krónur, þegar hann heldur, að viðskiptabankarnir eigi auðvelt með það, nú rétt fyrir áramótin, þegar bankinn gengur jafnríkt eftir að þeir fari ekki yfir strikið eins og hann gerir, þannig að ég er ekki í neinum vafa um það, að ef ríkisstj. fer þá leið að taka þetta lán í Seðlabankanum og hættir við þessi vísitölubréf sin, mundi ríkið græða á því, sennilega svo að skiptir hundruðum millj. Það er þess vegna, sem ég hef viljað benda á þetta atriði. Þetta eru aðalatriði málsins í raun og veru. Þau eru ekki nema tvö. Það er óviturleg aðferð fyrir ríkið að taka svona lán, og það er jafnvel betra að taka þetta í sköttum af fólkinu, en það dregur ef til víll ofurlítið úr eyðslunni. En það, að fáeinir peningamenn fái að kaupa bréf með miklu betri kjörum en almenningur á nokkurn kost á, er ranglæti, og það dregur ekkert úr eyðslunni, því að þessir menn, sem hafa verið svo forsjálir að eignast þessa miklu peninga, eyða ekki peningunum sínum í neina vitleysu. Þeir hafa einhvern veginn lag á að vernda þá, þannig að það ætti hverjum manni með nokkurn veginn skýra hugsun að vera ljóst, að þetta er óviturleg leið. Það er verra að verða að taka þessi lán en taka erlend lán, því að það hefði þá aldrei orðið lakara en það, að hverjar 100 kr. væru orðnar að rúmum 200 kr. frá 1964. En samkv. vísitölunni er mér tjáð, að þetta sé orðið 383 kr., hverjar 100 kr. Ég held, að það þurfi því enga fjármálagarpa til að sjá, að hér er um hreina vitleysu að ræða. Ég vil alls ekki fallast á, að þm. séu vitlausari fjármálamenn en gerist og gengur, en það þarf bara óbreyttan alþýðumann til að sjá það, að þetta eru óhyggileg lán fyrir ríkissjóð og ranglát gagnvart sparifjáreigendum. En hitt gæti verið annað mál, ef ríkið vildi nú ganga inn á það að verðtryggja allt sparifé í landinu. Þá væri ekkert að segja um þetta. Ég er ekki mikill fjármálamaður, en ég sé, að hér er um fjármálaglópsku að ræða, og það hefur alltaf verið fjármálaglópska. Núv. ríkisstj. þarf að gæta þess að þræða ekki sömu götu og fyrrv. ríkisstj. í fjármálavitleysu.



Herra forseti. Það voru nokkur orð út af ræðu hæstv. fjmrh., sem ég ætlaði að leiðrétta hér, en ég sé, að ráðh. er ekki hér inni. Einhvern tíma hefði verið beðið um, að í hann yrði náð og ræðuflutningur beðið á meðan. En ég veit, að ... Þarna kemur ráðh., svo að það er ástæðulaus biðin. Út af orðum hæstv. fjmrh. varðandi frv. frá 1964, fyrsta frv., sem lagt var fram um heimild fyrir ríkisstj. til að taka innlent lán, þá vil ég vekja athygli hans á því, að þetta frv. er flutt síðla árs til þess að afla fjár til framkvæmdaáætlunar 1964, afla fjár til framkvæmdaáætlunar, sem þegar var hafin, en ekki hafði verið tryggt nægjanlegt fjármagn. Í ræðu, sem þáv. hæstv. fjmrh. flytur með þessu frv., segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það fé, sem fengist inn fyrir þessa skuldabréfasölu, mundi ríkissjóður fyrst og fremst nota til opinberra framkvæmda, en varðandi framkvæmdaáætlun fyrir árið í ár, 1964, sem aflað hefur verið fjár til með margvíslegum hætti, vantar nokkurt fé enn til þess að ljúka þar öllu að fullu.“ Hér er alveg öfugt farið að. Það er komið með frv., áður en framkvæmdaáætlunin hefur verið samin. Í hinu tilfellinu er komið eftir á, þegar framkvæmdaáætlunin liggur fyrir, svo að þetta er ekki sambærilegt. Um hitt, sem ráðh. minntist á, þann stutta tíma, sem hæstv. ríkisstj. hefur setið og hún hafi ekki haft tækifæri til þess að undirbúa framkvæmdaáætlun, þá eru það rök út af fyrir sig, og ég tók undir það með hv. 5. þm. Austf., frsm. meiri hl. fjhn. En þá finnst mér, að það eigi að vera samræmi í hlutunum, og það sé þess vegna ekki ástæða til þess fyrir hæstv. ráðh. að afla sér heimildar fyrr en hann hefur lokið við að semja framkvæmdaáætlun og leggja hana fyrir þingið. Við í minni hl. fjhn. erum tilbúnir til þess að samþykkja þetta frv. breytt þannig, að hann geti átt fullvíst, að útboð á 200 millj. kr. geti farið fram árið 1972. Hv. 7. þm. Reykv., Sigurður E. Guðmundsson, gerði áðan grein fyrir afstöðu sinni. Hann ritaði undir nál. með fyrirvara, en ég held, að í því, sem hann sagði, hafi hann stutt öll þau sjónarmið, sem fram komu í ræðu minni varðandi það frv., sem hér er flutt, ef að lögum verður óbreytt. Það hefur verið minnzt á, að hér sé gengið feti lengra í fjáröflun á innlendum vettvangi en áður. Með því að taka af bönkunum á þessu ári 303 millj., binda það þannig, þá eru u.þ.b. 40% af sparifjáraukningu viðskiptabankanna bundin, þ.e.a.s. 20% í Seðlabankanum, 10% með frjálsum lánum til opinberra framkvæmda og upphæð sú, sem hér er gert ráð fyrir að hækka úr 103 millj. í 303 millj., er u.þ.b. 10% af sparifjáraukningunni í ár. Það hefur aðeins komið fyrir í eitt skipti, að farið hefur verið yfir 10% og undir flestum kringumstæðum hefur sparifjárskírteinasala verið um 5% af þeirri sparifjáraukningu, sem verið hefur. En árið 1967, þegar engir sáu fyrir það, sem þá gerðist, fór sala þessara spariskírteina fram úr 10% af sparifjáraukningunni. Ég vil undirstrika það við hæstv. fjmrh., að það stendur ekki á minni hl. fjhn. að veita honum heimild til lántöku á innlendum markaði á næsta ári fyrir 200 millj., til þess að hann sé þess fullviss að geta ráðstafað því fé. En eins og að þessu frv. er staðið og sala á þessum sparifjárskírteinum á að fara fram nú í des., þá getur minni hl. fjhn. ekki fallizt á það.



Herra forseti. Ég verð nú að segja það, að mér finnst nokkuð mikill hluti af gagnrýni minni hl. ákaflega léttvægur. Hv. frsm. hans talar nokkuð mikið um vinnubrögð í sambandi við þetta frv. og vitnar í vinnubrögð fyrrv. ríkisstj. T.d. telur hann, að þau hafi verið sérstaklega ágæt gagnvart viðskiptabönkunum. Ég er nú ekki persónulega kunnugur því í einstökum atriðum. En það eru ýmis önnur vinnubrögð hjá þeirri ríkisstj., sem maður þekkti betur, og þau voru áreiðanlega ekki öll til fyrirmyndar. Það má minna á það, þegar hér voru teknir til skoðunar málaflokkar eins og skólamál, þá þótti ekki henta að taka nokkurn mann utan úr strjálbýlinu til þess að vinna að þeirri endurskoðun. Það væri hægt að finna fleira af þessu tagi. Og í sambandi við afgreiðslu lántökuheimildanna stundum áður, eins og t.d. 1970, þá voru vinnubrögðin hér gagnvart þinginu með þeim hætti, að þetta frv. var ekki hér til meðferðar fyrr en á allra síðustu dögum, þegar fyrir lágu jafnvel tugir stórmála, sem þurfti að afgreiða á tæpri viku, þannig að þinginu gafst enginn tími til þess að skoða málin, eins og skyldi. Og hvað það snertir, að ekki liggja fyrir nákvæmar upplýsingar um fyrirhugaða notkun fjárins, þá kemur það fram líka hjá hv. frsm. minni hl., að þetta er heldur ekkert einsdæmi. Hann viðurkennir, að þetta sé jafnvel eðlilegra nú, þegar ný ríkisstj. situr, en stundum áður, svo að allt, sem snertir þessa þætti í málflutningi hv. frsm. minni hl., þá finnst mér það fremur þýðingarlitið og léttvægt. Meginatriðið, sem hér er um að ræða og ágreiningur er um, er það, hvort rétt sé að ganga í það nú að afla þessa fjármagns á innlendum lánamarkaði. Það liggja fyrir vissar staðreyndir, sem ég vék raunar að í minni fyrri ræðu og vil nú aðeins árétta. Það liggur fyrir, að innflutningur til landsins hefur aukizt gífurlega. Það virðist því vera mjög mikil kaupgeta í landinu, og það hefur líka komið fram í sambandi við sölu fasteigna, eins og einhver hv. ræðumaður minntist á hér áðan, að sala fasteigna hefur mjög örvazt nú í sumar. Þetta eru staðreyndir. Síðan verða menn að meta þetta, þetta er matsatriði, og það er hægt að deila um þetta. En í huga okkar, sem fylgjum þessu frv., er m.a. af þessum grundvallarástæðum ástæða til að heimila að bjóða þetta lán út nú. Á sama hátt er auðvitað matsatriði, hver sé staða viðskiptabankanna. Það verður þó að leggja töluverða áherzlu á það, að það er verulega greitt fyrir þeim með þeirri breytingu, sem nú verður á afurðalánunum frá hálfu Seðlabankans. Það er mjög verulega greitt fyrir þeim með því, þó að hér liggi ekki fyrir tölulegar upplýsingar um, hversu mikil sú fyrirgreiðsla verður í krónum. Það er skoðun Seðlabankans, að þessar aðgerðir séu eðlilegar. Hins vegar eru viðskiptabankarnir, og það mun áður hafa verið þeirra afstaða í þessum málum, neikvæðir gagnvart útboðinu nú. En ég vil árétta það, sem ég drap á í framsöguræðu, að það liggur ekki fyrir nein „statistik“, sem sýnir það ótvírætt, að lánsútboðin á innlenda lánamarkaðinum að undanförnu hafi haft afgerandi áhrif á stöðu viðskiptabankanna, á innlánin í viðskiptabönkunum. Og það finnst mér töluvert mikið atriði í þessu máli. Ég viðurkenni það, að einnig þetta, sem snýr að viðskiptabönkunum, hlýtur að vera matsatriði, en mat okkar, sem frv. fylgjum, er það, að lánsútboð nú sé réttmæt ráðstöfun.



Herra forseti. Mér þótti athyglisvert í máli hæstv. fjmrh. áðan, þegar hann var að tala um þetta mál, að hann var að tala um, að það væri of mikið fjármagn í umferð í efnahagskerfinu. Orðrétt held ég, að hann hafi sagt eitthvað á þá leið, að það væru umr. um það, að það væri of mikið fjármagn í umferð í efnahagskerfinu, jafnvel svo að áhrif hefði haft á verð fasteigna. Hann taldi líka, að þetta frv., ef að lögum yrði, mundi draga úr verðbólguáhrifum, sem ættu sér nú stað. Þetta finnst mér afar merkileg ummæli hjá hæstv. fjmrh. og einnig þau, sem komu æ ofan í æ fram í máli frsm. meiri hl. fjhn., 5. þm. Austf., að hér væri of mikil kaupgeta og því bæri brýna nauðsyn til að þetta frv. yrði keyrt hér í gegn á hv. Alþingi. Ég vil nú spyrja hæstv. fjmrh., ef þetta er svo, að nú verði 200 millj. kr., sem yrðu teknar með þessum hætti út úr efnahagskerfinu til þess að draga úr verðbólguáhrifum, hversu miklu meiri áhrif álítur fjmrh., að 1000 millj. kr. aukning á fjármagni í efnahagskerfinu hafi haft í för með sér í þá átt að kynda undir verðbólgu, sem hefur verið sannanlega veitt út í efnahagskerfið og engra tekna aflað í staðinn úr sameiginlegum sjóðum landsmanna. Mér er alveg fyllilega ljóst, að þessar 1000 millj. kr. voru veittar til þarfra hluta. Þær voru m.a. veittar til þess að hækka ellilaun. En áhrifin á efnahagskerfið eru nákvæmlega þau sömu. Gamla fólkið geymir ekki þetta fé undir koddanum sínum, það kaupir fyrir það, og þessar 1000 millj. kr. eru sennilega búnar að fara í gegnum efnahagskerfið a.m.k. tvisvar ef ekki þrisvar sinnum, síðan þær voru greiddar. Álítur fjmrh., að þetta hafi ekki verið ráðstöfun, sem kynt hafi undir verðbólgu, vegna þess að ekki var aflað fjár í staðinn? Ég fæ ekki séð, að það sé hægt að tala um það, að 200 millj. kr., sem ætlazt er til að taka út úr efnahagskerfinu með þessum hætti nú, dragi úr þessari verðbólgu, en láta það óátalið af hæstv. fjmrh., að þetta skyldi gert á sínum tíma. Ég vil líka benda hæstv. fjmrh. á það, að í raun og veru er til leið til þess að afla þessa fjármagns á þann hátt, sem var einkar vinsæll af fyrrv. stjórnarandstöðu, ef núv. ríkisstj. vildi fara þá leið, sem stjórnarandstaðan vildi fara á sínum tíma, en það er að aflétta bindingu á fé í Seðlabankanum eða frystingu. Ég vil taka skýrt fram, að ég er ekki að mæla með þessu, vegna þess að þetta hefði í för með sér slíkt verðbólguflóð, að það yrði óviðráðanlegt. Þessa var hins vegar æ ofan í æ krafizt af stjórnarandstöðunni á sínum tíma. Ég held, að það væri æskilegt að fá upplýst hér um þessi atriði. Ég held, að þau séu mikilvæg fyrir okkar efnahagskerfi. Þessar 200 millj. kr., sem aflað verður núna með útboði þessa láns, ef þetta frv. verður að lögum, koma fyrst og fremst frá fólki, sem á sparifé og hefði ætlað að eiga sparifé í langan tíma. Þeir kaupa spariskírteini, sem eru til langs tíma, sem eiga fé og ætla sér að eiga fé lengi. Þess vegna er þetta fólkið, sem á fé inni í bönkum, sem kaupir þessi spariskírteini, og með þessum hætti dregur sáralítið úr kaupgetu fólks vegna þessa útboðs. Þetta vita allir, sem eitthvað hafa skoðað efnahagsmál og eitthvað vita um það, hvernig þau lögmál eru. En mér þætti, herra forseti, vænt um það, ef hæstv. fjmrh. vildi upplýsa d. um það, hvort hann teldi, að það hefði verið rétt ráðstöfun fjármálalega að veita 1000 millj. kr. út í efnahagskerfið á sínum tíma án þess að gera ráðstafanir til þess að afla fjár í staðinn.



Herra forseti. Ég fékk því miður ekki svar við spurningu minni frekar en fyrri daginn. Ég spurði hara einfaldlega eftir því, hvort hæstv. fjmrh. teldi ekki, að þessi ráðstöfun hefði verið frá efnahagslegu sjónarmiði varhugaverð, að greiða 1000 millj. kr. út í efnahagskerfið án þess að afla nýrra tekna í staðinn. Ég sagði einmitt, að þessum 1000 millj. kr. hefði verið varið til ýmissa góðra hluta. Hvenær höfum við ekki á Íslandi mál, sem við getum fundið, sem hægt er að styðja með því að greiða til fjármagn? Er búið að hækka ellilaun nóg? Höfum við framkvæmt allt, sem við þurfum að framkvæma hér á Íslandi? Vandinn í þessu efni er ekki sá að finna verkefnin, heldur að finna fjármagn til þeirra. Og það er ekki fjármagn, sem í raun og veru er greitt án þess að afla tekna frá hálfu hins opinbera. Það er það sama og að gefa út fleiri ávísanir á sömu verðmæti, gefa út fleiri seðla. Ég held, að þessu fé hafi verið varið, sem betur fer, til margra góðra hluta. En ég held, og ég held að allir hljóti að vera sammála um það, sem eitthvert vit hafa á efnahagsmálum, að þetta hafi verið varhugaverð ráðstöfun, vegna þess að ekki var aflað fjár í staðinn. Út af því hvort þessar 200 millj. kr. mundu þá ekki draga úr verðbólgu og hvort það sé þá ekki ósamræmi í því að vera á móti því, get ég lýst yfir þeirri skoðun minni, að ég er ekki á móti því að afla þess fjár í ríkissjóð. En ég held, að það sé varhugavert að gera það nú á þessum tíma. Það hefði átt að gerast á sama ári og framkvæmdir áttu að fara fram fyrir þetta fé, álít ég, vegna þeirra áhrifa, sem það hefur á getu viðskiptabankanna til þess að sinna þeim verkefnum, sem þeim er falið í þjóðfélaginu og hefur verið hér rætt um áður. En ég harma það, að hér er reynt að snúa út úr þessu máli mínu á þann hátt, að ég sé hér að draga úr því, að það hafi þurft að gera þá hluti, sem hæstv. ríkisstj. gerði á sínum tíma. Það hef ég ekki gert. Ég hef hins vegar gagnrýnt það, að hún skyldi ekki afla til þess fjár, vegna þess að hitt er að gefa út falskar ávísanir.



Herra forseti. Út af þeim ummælum hv. 5. þm. Norðurl. e., að allt það fé, sem aflað verður með innlendu lánsútboði, sé tekið út úr bönkunum, þá vil ég bara benda á það, að þótt auðvitað sé eitthvað af sparifé tekið út og notað til þess að kaupa fyrir bréf, þá er það alveg jafnvíst, að á sama tíma hefði hluti af því fé verið tekið út úr bönkunum til annarra nota, til þess að kaupa fasteignir ellegar aðrar eignir, sem viðkomandi aðilar telja að rýrni minna en venjulegt sparifé í banka. Það er hægt að deila um þetta endalaust, eins og ég sagði áðan. Þetta er matsatriði. En ég árétta það enn, sem ég hef sagt áður, að það liggja engar tölulegar upplýsingar fyrir um, að það hafi flætt fé út úr viðskiptabönkunum á þeim tíma, þegar innlendu lánin hafa verið boðin út að undanförnu, og það segir vissulega sína sögu.



Herra forseti. Þetta frv. um innheimtu ýmissa gjalda með viðauka er samhljóða frv. um þetta efni, sem lögð hafa verið fram á mörgum undanförnum þingum. Fjhn. hefur fjallað um þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.

Flm. (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 81 frv. til l. um breyt. á l. um læknishéraðasjóði. Hér er um það að ræða að veita stjórnvöldum í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir víðtækari heimildir til þess að gera lífsnauðsynlegar öryggisráðstafanir í þeim byggðarlögum, sem læknislaus eru, og búa betur í haginn fyrir framtíðarlausn á þeim vanda, sem læknaskortur er úti í héruðunum. Þar sem nýlega hafa orðið miklar umr. um framtíðarlausn læknamála strjálbýlisins, og þeim till., sem hér er hreyft, er í raun fyrst og fremst ætlað að bæta úr sárustu neyðinni, á meðan leitað er frambúðarlausnar, mun ég leiða hjá mér að ræða framtíðarskipan þessara mála nú, enda hefur heilbrrh. boðað, að bráðlega muni lagt fyrir Alþ. frv. til l. um nýskipan í lækna- og heilbrigðismálum á öllu landinu. Meginbreytingin á lögum um læknishéraðasjóði frá 1970, sem felst í 2. gr. frv., er að efni til svo sem hér segir. Ég les hér upp úr frv. nokkuð stytt: „Nú er byggðarlag, þar sem vetrarsamgöngur eru erfiðar, læknislaust um stundarsakir og horfur á, að svo verði yfir vetrarmánuðina, og skal þá ríkisstj. heimilt að gera eftirfarandi öryggisráðstafanir eftir þörfum í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir: 1. Að láta lýsa og merkja rækilega sjúkraflugvöll í viðkomandi byggðarlagi, hafi það ekki áður verið gert, og gera hann að öðru leyti þannig úr garði, að hann sé jafnan tiltækur til notkunar á nóttu eða degi, ef slys eða bráða sjúkdóma ber að höndum. 2. Að láta greiða sérstaklega fyrir samgöngum á landi milli viðkomandi byggðarlags og þess staðar, sem stytzt er til í vel búið sjúkrahús, m. a. með því að setja sérreglur um að ryðja snjó af vegum svo oft sem með þarf öryggis vegna og afla í samráði við Vegagerð ríkisins og viðkomandi sveitarstjórn tækja í framangreindu skyni, ef þau eru ekki fyrir hendi. 3. Að kaupa, ef nauðsyn krefur, í samráði við viðkomandi sveitarstjórn sérstaklega útbúna bifreið til sjúkraflutninga innan viðkomandi læknishéraðs og til þess sjúkrahúss, sem næst er. 4. Að láta setja í samráði við Apótekarafélag Íslands sérstakar reglur um lyfjavörzlu í læknislausum byggðarlögum, þar sem apótek er ekki fyrir, og skipa trúnaðarmenn til þess að gæta fyrrgreindra lyfjabirgða, svo og afhenda lyf eftir símaviðtölum við lækna eða eftir símalyfseðlum. Að mínu mati ber nú einkum tvennt til, að brýna nauðsyn ber til að gera þegar í stað þær breytingar á lögum um læknishéraðasjóði, sem hér eru til umr. Í fyrsta lagi er frambúðarlausn læknamálanna flókið viðfangsefni og erfitt, þannig að horfast verður í augu við, að taka mun nokkurn tíma, hvernig sem að því er unnið, að koma þar nýskipan á. Í öðru lagi hefur skortur á læknum vaxið um allan helming í haust einmitt í þeim byggðarlögum, sem illa eru sett um vetrarsamgöngur. Það er illlýsanleg tilfinning fyrir þá, sem ekki hafa reynt það sjálfir, að vera ofurseldir því öryggisleysi að komast ekki úr byggðarlagi sínu dögum saman eða jafnvel vikum saman og geta ekki fengið læknisþjónustu á staðnum hvernig sem á stendur. Sú tilfinning er auðvitað mest þrúgandi fyrir foreldra með ung börn í heimili og lasburða fólk, en í rauninni lamar slíkur aðbúnaður viðkomandi byggðarlag, bæði þá, sem sjúkir eru og heilbrigðir. Það er óhætt að fullyrða, að öllu venjulegu fólki finnst ekki fýsilegt að byggja slíka staði til langframa eða flytjast þangað búferlum. Það er því alveg sérstakur þáttur læknavandamálsins, sem hér um ræðir og verður að leysa þegar í stað með öllum tiltækum ráðum. Í því sambandi taldi ég fyrst og fremst koma til greina þær öryggisráðstafanir, sem um getur í 2. gr. frv. og ég gerði stuttlega grein fyrir áðan. Þær miða að því að auðvelda flutninga sjúklings úr viðkomandi byggðarlagi, annaðhvort í lofti eða á landi. Við hefði e. t. v. mátt bæta grein um flutning á sjó, t. d. með aðstoð Landhelgisgæslunnar og gæti það þá komið til athugunar í n., ef mönnum þætti svo við þurfa. Einnig er í þessari grein frv. lagt til, að komið verði á lyfjavörzlu í viðkomandi byggðarlögum. Ég vil taka skýrt fram, að það væri e. t. v. ástæðu til að kveða nánar á enn frekari öryggisráðstafanir, þegar svo er ástatt, sem um ræðir í áðurnefndri grein. Mætti m. a. til nefna ákvæði um ráðningu héraðshjúkrunarkvenna o. s. frv., en slíkar ráðstafanir mætti þá taka til athugunar við meðferð málsins hér á hinu háa Alþingi. Að mínu viti mundu framangreindar ráðstafanir draga eins mikið úr sárustu neyð læknaskortsins og í mannlegu valdi stendur. Til meira er ekki hægt að ætlast. En það er að mínum dómi skýlaus krafa fólksins í þeim byggðarlögum, sem verst eru sett með vetrarsamgöngur og eru læknislaus, að viðlíka öryggisráðstafanir séu gerðar eins og gert er ráð fyrir í 2. gr. frv. Því miður er það svo, að sjúkraflugvellir í þessum byggðarlögum eru ekki allir í góðu lagi. Þeir eru víða ólýstir og þannig byggðir, að þeir verða ónothæfir í fyrstu snjóum. Næga fyrirgreiðslu til þess að halda uppi vetrarsamgöngum af hálfu Vegagerðar ríkisins hefur einnig skort mjög á, og svo mætti fleira upp telja, sem er óverjandi við þær aðstæður, sem skapast í læknisleysinu. Það skal tekið fram, að mér er kunnugt um, að sumar þær öryggisráðstafanir hafa verið gerðar með samvinnu milli viðkomandi sveitarstjórnar og ríkisvaldsins, sem lagt er til að gerðar verði samkv. ákvæðum þessa frv. Þær ráðstafanir hafa þó oft og tíðum reynzt harðsóttar og stundum hefur ekkert verið gert í þessum málum. Sem dæmi um torsóttar ráðstafanir er mér persónulega kunnugt, að hreppsnefnd og félagasamtök á Raufarhöfn hafa í allt haust reynt að fá snjóruðning af vegum til Húsavíkur aukinn, en þar má einungis ryðja snjó einu sinni í mánuði af vegum samkv. reglum Vegagerðar ríkisins, en læknir á að koma eftir þeim sama vegi til Raufarhafnar á hálfs mánaðar fresti a. m. k. Enn hefur ekki tekizt að fá endanlega ákvörðun í þessu máli, að því er mér skilst. Þetta dæmi og mýmörg fleiri sýna, að það er nú þegar alger nauðsyn að setja fastari reglur um öryggisráðstafanir, þegar svo háttar til, að byggðarlög, sem búa við erfiðar vetrarsamgöngur, verða læknislaus um lengri eða skemmri tíma. Ef þau lög hefðu verið í gildi, sem hér er lagt til að samþykkt verði, hefði sveitarstjórn Raufarhafnar og aðrar hliðstæðar sveitarstjórnir, sem svipað er ástatt um, haft beinan lagarétt til þess að krefjast úrbóta. Ég tel ástæðulaust að ræða frekar þá hlið á læknamáli strjálbýlisins, sem ég hef gert hér að umtalsefni og því frv., sem hér er til umr., er ætlað að leysa, eftir því sem hægt er. Ég treysti því, að hv. alþm. sé fullkomlega ljós þörfin í þessu efni og þetta frv. fái skjóta afgreiðslu. Ég vil þó að lokum leggja áherzlu á, að nú þegar þarf að fara fram skyndiathugun á öllum aðstæðum af hálfu heilbrn. í þeim byggðarlögum, sem nú eru læknislaus og vitað er að búa við sérlega erfiðar vetrarsamgöngur. Síðan þarf að grípa til þeirra öryggisráðstafana í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir, sem hægt er að koma við. Að svo mæltu vil ég, herra forseti, mælast til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. benti á, er hér um að ræða mál, sem mjög oft hefur verið á dagskrá á Alþ. og er eitt af stærri vandamálum þjóðfélagsins, sem ég held, að allir þm. séu sammála um, að verði á einhvern hátt að leysa. Ég minnist þess ekki, að það hafi komið fram við þær umr., sem hér hafa orðið um þetta mál, nein hugmynd um athugun á því, hvort ekki mætti koma þarna á kannske verulegum úrbótum með því að ríkisvaldið gengist fyrir því, að keyptar yrðu smærri þyrlur til flutninga á læknum og þá aftur á sjúklingum á sjúkrahús, þegar þess þyrfti með. Ég geri mér alveg ljóst, að þarna er um verulegt fjármagn að ræða, en ég hygg, að alþm. séu almennt sammála um, að það þýði ekki að horfa í fjármagn í þessu sambandi, ef einhverjar leiðir eru til, til úrbóta, þá verði í þær að ráðast. Það er alkunna, að þyrlur eru nú orðið mjög mikið notaðar víða erlendis, þar sem erfiðar aðstæður eru með flugvelli einmitt í sambandi við sjúkraþjónustu. Ég vildi koma þessari hugmynd að hér við 1. umr. um þetta mál, til þess að sú n., sem fær það til meðferðar, gæti þá jafnframt skoðað þessa hlið málsins og þá ábendingu, sem hér er um að ræða. Íslendingar hafa enn sem komið er litla reynslu af þyrlum og notagildi þeirra, en þó nokkra, og ég hygg, að ef t. d. væri staðsett ein þyrla á Austurlandi, önnur á Norðurlandi og ein á Vestfjörðum, þá mundi það skapa þó nokkurt öryggi fyrir þá lækna, sem þar starfa, og það fólk, sem þarf á læknishjálp að halda. Bæði vegakerfi og sjúkraflugvellir eru því háð, að þessar samgönguleiðir verða ekki notaðar, ef um snjó eða ófærð er að ræða. Þyrlum verður aftur á móti mjög oft komið við við aðstæður, sem öðrum farartækjum verður ekki, og það er skoðun mín, að það mætti nokkuð tryggja læknisþjónustuna og gera hana nokkru öruggari með því að hafa þyrlur staðsettar eina í hverjum fjórðungi, eins og ég hér hef bent á, þ. e. Austfirðingafjórðungi, Norðlendingafjórðungi og Vestfirðingafjórðungi.