Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Björn Kristjánsson) Eins og sjest á nál, leggur bjargráðanefnd til, að frv. þetta verði samþ. eins og það kom frá háttv.Ed., með svolítilli breytingu, að í staðinn fyrir það, að stjórninni skuli heimilt að ákveða, hve mikið skuli lagt á vöruna, komi: hve mikið megi leggja á í heildsölu. Fyrsta breytingin, sem frv. gerir, er sú, að í lögunum um heimild fyrir landsstjórnina til ýmsra ráðstafana út af Norðurálfuófriðnum er gert ráð fyrir, að þau standi meðan ófriðurinn stendur, en í frv. er ætlast til, að þau standi þangað til öðruvísi er ákveðið. Það getur ekkert verið á móti því, að þingið ákveði það sjálft, hve nær lögin skuli numin úr gildi, því að enginn veit, hve lengi ófriðurinn stendur eða hvort laganna muni þurfa við lengur eða skemur. Þá er önnur breytingin sú, að leyfa stjórninni að banna innflutning á vörum til landsins. Þetta ákvæði á að miða að því að hefta aðflutning á vörum til landsins, sem menn geta verið án, meðan svo þröngt er um skipakost, að tvísýnt er, hvort nægilegar nauðsynjavörur fást fluttar. Þetta hefir nú auðvitað verið gert áður. Stjórnin hefir krafist þess, að skipaeigendur legðu fram skrá yfir þr vörur, sem óskað hefir verið að fá fluttar með skipum þeirra, og hefir stjórnin ákveðið, hvað skyldi leyft að flytja af því, sem um var beðið. Þó að þessum „praxis“ hafi verið fylgt áður, þá er ekkert á móti því að ákveða hann með lögum, Þá kem jeg að síðasta málsliðnum í þessari grein, að stjórnin hafi heimild til að ákveða, hve mikið skuli lagt á vöruna. Því virðist ofaukið, að þetta gildi yfirleitt meðan lög um verðlagsnefndir eru í gildi. Vill nefndin því binda þetta verðlag einungis við heildsölu, og bendir hún á í nál., að rjettast muni, að innflutningsnefnd hafi eftirlit með þessu, þar sem hún á kost á að sjá alla reikninga heildsalanna. Væntir nefndin þess, að háttv. deild samþykki þessa brtt. hennar. Verið getur, að nefndin komi með frekari brtt. við frv. við 3. umr., eftir ósk hæstv. stjórnar. Stjórnin hefir óskað eftir heimild til þess að hafa frekara eftirlit með og jafnvel banna útflutning á innlendum vörum. En óráðið er enn þá, hvernig sú brtt. muni verða. Jeg hefi svo ekki ástæðu til þess að ræða frekar um málið; það er ofureinfalt, og ræður nefndin háttv. deild til að samþykkja frv. með þessari breytingu.

Pjetur Ottesen Jeg get ekki fallist á brtt.háttv. bjargráðanefndar við frv. þetta. Það kemur skýrt í ljós í nál., að nefndinni hefir ekki þótt frv. nógu ákveðið, en jeg hygg, að nefndinni hafi ekki tekist vel að bæta úr þeim ágalla, með því að draga úr gildi og þýðingu frv. Háttv. nefnd hefði þá átt að kveða nánar á um þessi atriði, án þess að draga jafnframt úr gildi frv. En jeg get ekki betur sjeð en að frv. sje allskýrt eins og það er. Nefndin vill einungis heimila stjórninni að ákveða verð á vörum í heildsölu. Stærsti heildsali hjer á landi er landsverslunin, og veit jeg ekki, hvort þetta á að skilja svo, að nefndinni þyki ástæða til þess að gera slíkar ráðstafanir gegn henni. Þá mintist háttv.frsm. (B. K.) á að komið væri fram frv. um að afnema verðlagsnefndina, og meðan ekki væri útsjeð um, hvernig því frv. reiddi af, þætti nefndinni ekki þörf á, að heimildin nái lengra en þetta. Jeg vona nú, að verðlagsnefndin verði afnumin, án þess að settur verði á stofn nokkur verðlagsnefndarbróðir eða því um líkt, eins og háttv. bjargráðanefnd leggur til. Það hefir þegar sýnt sig endur fyrir löngu, að verðlagsnefnd orkar engu í þessu efni; það er því engu bætt, þó að svo slysalega tækist til, að frv. um afnám verðlagsnefndar næði ekki fram að ganga. Þar sem því hefir verið haldið fram, að verðlagsnefnd gæti betur haft eftirlit með vöruverði heldur en innflutningsnefndin, þá er það mín skoðun, að innflutningsnefnd hafi einmitt miklu betri tök á því. En um hitt eru mjög skiftar skoðanir, hvort nauðsynlegt hafi í rauninni verið að skipa innflutningsnefnd. Það líta margir svo á, að starf hennar verði ekki svo erfitt eða umsvifamikið, að forstjórar landsverslunarinnar hefðu ekki getað bætt því við sig. En þar sem nefnd þessi er nú skipuð hvort sem er, ætti hún mjög auðveldlega að geta tekið að sjer og framfylgt - að svo miklu leyti sem hægt er að framfylgja - því ætlunarverki verðlagsnefndar, að hafa eftirlit með vöruverði, ekki einasta heildsalanna, heldur einnig smásalanna. Það er alkunna, hve langt eftirlit verðlagsnefndar hefir náð. Getur verið, að því hafi verið ábótavant af þeirri ástæðu, að henni hafi ekki verið fengið nóg vald til þess, að hún gæti látið til sín taka. En svo víðtækt vald ætti innflutningsnefnd að hafa, og það því fremur, sem allir vörureikningar ganga í gegnum hennar hendur. Jeg verð því að álíta brtt. nefndarinnar til skemda og vænti, að hún nái ekki fram að ganga.

Frsm. (Björn Kristjánsson) Háttv. þm. Borgf. (P. Ó.) kvaðst ekki geta felt sig við brtt. nefndarinnar, þar sem hún dragi úr gildi frv. En jeg vil benda háttv.þm. (P. Ó.) á, að ef ætlast væri til þess, að hjer ætti að vera um alment eftirlit með vöruverði að ræða, þá hefði frv. þurft að vera miklum mun nákvæmara og ítarlegra. Stjórnin ætti t. d. að hafa heimild til þess að skipa menn sjer til aðstoðar og ráðuneytis.  (P. Ó.: Þeir eru þegar skipaðir, sem sje innflutningsnefnd)  . Það er ekki sagt, að innflutningsnefnd eigi að vera stjórninni til aðstoðar í þessu efni, heldur er að eins bent á það í nál., að hún muni best til þess fallin. í frv. sjálfu er ekkert ákvæði um þetta. Að innflutningsnefnd hafi svo lítið að gera, að hún geti tekið að sjer alt eftirlit með vöruverði, verð jeg að draga í efa. Jeg hygg, að hún hafi mikið starf. Og þar sem háttv.þm. (P. Ó.) sagði, að henni ætti að veitast auðvelt að hafa eftirlit með vöruverði, þar sem hún tæki við öllum vörureikningum, þá er það að vísu svo, að hún tekur við reikningunum, en eftirlit með vöruverði á öllu landinu er svo umfangsmikið starf, að nefndin gæti ekki afkastað því, þó að hún gæfi sig alla við því og sinti engu öðru. Hygg jeg því, að ekki sje hgt að leggja þetta starf á hana, heldur verði að skipa aðrar nefndir til þess með sjerstökum lögum.

Pjetur Ottesen Háttv. frsm. (B. K.) áleit, að ef hjer væri um alment eftirlit með vöruverði að ræða, þyrfti frv. að vera miklu nákvæmara og ítarlegra. Jeg lít svo á, að þetta sje alls ekki rjett eftir frv.; ef það nær fram að ganga óbreytt, eins og það kom frá Ed., hefir stjórnin fulla og óskoraða heimild til þessa. Þá mintist háttv.frsm. (B. K.) á það, að stjórnin þyrfti t. d. að hafa heimild til þess að skipa menn sjer til aðstoðar og ráðuneytis. Þetta er ekki heldur rjett að mínu viti, því að landsstjórnin hefir fulla heimild til þess að haga þessu eftirliti á þann hátt, sem henni þykir best henta, og liggur þá beinast við að nota innflutningsnefndina til þessa eftirlits, þannig, að hún gefi stjórninni nauðsynlegar upplýsingar í þessu efni. Enda er aðstaða hennar til þess einkar hagstæð, þar sem allir reikningar yfir aðfluttar vörur ganga í gegnum hennar hendur. En jeg vil blátt áfram mótmæla því, að stjórnin fari að nota þessa heimild sína til þess að hleypa af stokkunum fleiri nefndum en þegar eru skipaðar. Það er komið nóg af því. Jeg held því, að þetta, að vilja einskorða heimild stjórnarinnar við heildsalana, sje bara til þess að hafa dálitla átyllu til þess að halda við verðlagsnefnd í einhverri mynd, en það eru nú bara bæirnir, sem eiga að búa að þeim verðlagsnefndum, eftir frv. háttv. bjargráðanefndar, því sem er hjer næst á dagskrá.

Forsætisráðherra (J. M.) Það skiftir ekki miklu, hvort brtt. bjargráðanefndar verður samþykt eða ekki. Hún getur haft talsvert til síns máls. Ef verðlagsnefndir verða settar, verður að játa, að eðlilegast er, að þær hafi heimild til þess að ákveða verðlag kaupmanna á þessum vörum sem öðrum. Það, sem vakti fyrir þeim, er samdi frv, var, að ef til vill mætti fela innflutningsnefnd að ákveða verðlag í heildsölu og setja tryggingu fyrir því, að aðrir milliliðir legðu ekki of mikið á vöruna. Hugmyndin var að framkvæma þetta eftir föstum reglum. Það, sem milliliðir, er keyptu af heildsölum, mættu leggja á vöruna, færi ekki fram úr ákveðinni hundraðstölu. Eftir verðlagsnefndarlögunum, sem nú gilda, getur verðlagsnefnd ákveðið þetta, en eðlilegast væri, að innflutningsnefnd ákvæði verðið hjá heildsölum. Að frekari lagaákvæði þurfi hygg jeg ekki, en athuga mætti það nánar. Ef verðlagsnefndarlögin haldast óbreytt, sje jeg ekki ástæðu til þess, að heimildin nái lengra en til heildsalanna. Brtt. fellur því og stendur með því, hvernig fer um verðlagsnefndina.

Atvinnumálaráðherra (S. J): Meðan svo er komið málum, sem nú er, að óvíst er, hvort núverandi verðlagsnefnd heldur áfram störfum sínum eða ekki, og óráðið er, hvort verðlagsnefndir verða skipaðar í bæjarfjelögum, hygg jeg heppilegast, að þetta atriði verði óbundið í frv., að stjórnin geti einnig ákveðið verð í smásölu. Jeg get því ekki fallist á brtt. nefndarinnar, svo að loku verði ekki skotið fyrir þetta, og er jeg að því leyti samdóma háttv.þm. Borgf. (P. Ó.). Það er ekki víst, að verðlagsnefndin sitji framvegis, og gæti stjórnin þá ekki skift sjer af verði smásalanna. Legg jeg því til, að brtt. nefndarinnar verði ekki samþ.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Við 2. umr. þessa máls komu fram ýmsar till. til breytinga, og lofaði fjárveitinganefnd að taka þær til athugunar. Það hefir hún gert að svo miklu leyti, sem till. komu svo snemma fram, að hún gæti rætt þær. Nefndin hefir því borið fram nokkrar brtt. á þgskj. 423. Þar leggur hún í fyrsta lagi til, að 1.500 kr. verði úthlutað sem uppbót til 1. og 2. bókavarðar við landsbókasafnið og aðstoðarskjalavarðar, samkvæmt till., er komu fram í hv. deild við 2. umr. En svo hefir hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) borið fram brtt. við þennan lið, á þgskj. 431. Fer hann fram á, að uppbótin til þessara manna verði hækkuð úr 1.500 kr. upp í 2.000 kr., og skrásetjaranum við landsbókasafnið verði bætt við. Nefndin hefir ekki fengið tóm til að athuga þessa brtt. og taka afstöðu til hennar, og hafa nefndarmenn óbundnar hendur um hana. Í öðru lagi leggur nefndin til, að sú breyting verði gerð á 4. gr., að aðstoðarlæknar og dýralæknarnir í Stykkishólmi og á Akureyri fái sömu uppbót sem aðrir læknar. Þá hefir komið fram brtt. við 6. gr., sem nefndinni var að vísu kunnugt um, en meiri hl. hennar gat ekki fallist á. Það er till. á þgskj. 422, sem einn nefndarmaður hefir flutt. Um hana hafa nefndarmenn því óbundnar hendur. Það hefir litla þýðingu að skýra ástæðumar fyrir því, að meiri hl. nefndarinnar getur ekki fallist á þessa till., enda var þess nokkuð getið í framsögunni við 2. umr., hvers vegna nefndin hefði ekki lagt til að veita kennaranum í gotnesku og engilsaxnesku sömu uppbót sem öðrum kennurum háskólans. Þá hafði nefndin ekki tekið póstmeistara með í 8 gr. Var henni bent á, að ranglátt væri, að hann fengi ekki uppbót, og hefir nefndin því orðið ásátt um að leggja það til, og sömuleiðis breytt orðalagi greinarinnar, svo að rjett mál yrði. Þá hefir nefndin flutt brtt. við 11. gr. Þá grein hefði mátt skilja svo, að forsetum væri einungis heimilt að greiða þingmönnum 40% af þingfararkaupi þeirra, og vildi nefndin orða þetta skýrara, þannig, að það kæmi skýrt fram, að átt væri við 40% uppbót af þingfararkaupinu, en ekki að þingmenn ættu einungis að fá 40% af þeirri upphæð, sem er lögákveðin. Þá er að minnast á brtt. á þgskj. 432. Því miður hefir tillögumaður ekki sýnt nefndinni brtt., svo að hún hefir ekki haft tækifæri til að athuga hana. Að eins hafa nokkrir nefndarmenn átt tal um till.; eru þeir að vísu meiri hl. nefndarinnar, en geta þó ekki talað fyrir hönd nefndarinnar. Meiri hl. nefndarinnar getur ekki fallist á till.; þykir honum upphæðin - 15.000 kr. - óhæfilega há, þegar þess er gætt, að kjör póstmanna voru bætt í fyrra. Laun póstmanna í Reykjavík voru þá hækkuð úr 9.100 kr. í 13.100 kr., og utan Reykjavíkur um 8.900 kr. Þykir nefndinni því farið fram á of háa upphæð hjer. Fyrir nefndinni liggur brjef frá póstmeistara, þar sem hann segir, að hann vilji ekki fara fram á launabætur nema á reglulegum þingum, og hafi hann því ekki ætlað að biðja núverandi þing um neina uppbót. En er hann sá, að þingið hafði tekið launamálið til meðferðar, áleit hann sjer ekki fært að láta hjá líða að biðja þingið um einhverja úrbót, þar sem póstmenn væru mjög æjelega launaðir. Nefndin mun senda hv. fjárveitinganefnd í Ed. þetta brjef, svo að hún geti athugað þetta atriði og gert till. um það, en mun greiða atkv. gegn brtt. á þgskj. 432 af þeirri ástæðu, að henni þykir sú upphæð, sem þar er farið fram á, mikils til of há. það er ekki af því, að hún sje mótfallin því að veita póstmönnum einhverja uppbót, en hún hefir sem sagt ekki getað rætt þetta atriði á fundi, og því ekki getað komið sjer saman um aðra upphæð. Nefndin væntir þess, að þar sem flestar till. hennar eru bornar fram eftir tilmælum og bendingum ýmsra hv. deildarmanna, þá muni þeir álíta, að þær sjeu heldur til bóta og í rjettlætisáttina, og leggur málið undir atkv.hv. deildar.

Jörundur Brynjólfsson Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. á þgskj. 432, sem fer fram á, að landsstjórninni sje heimilað að verja nokkru fje til uppbótar á launum póstmanna. Við 2. umr. þessa máls ljet jeg þá von í ljós, að hv. fjárveitinganefnd tæki málið til íhugunar og legði síðan til, að póstmönnum væri ætluð nokkur upphæð til uppbótar á launum sínum. Hv. frsm. (M. Ó.) svaraði mjer því, að þá lægi ekki fyrir nein ósk frá póstmönnum um launabætur. En jeg hjelt samt sem áður, að þar sem nefndin hefir nú tekið fyrir launakjör embættismanna, til þess að koma með till. til endurbóta, þá myndi hún líka vilja taka þennan flokk til íhugunar. Jeg veit, og það er öllum kunnugt, að margir þeirra embættismanna, er nefndin ætlar launabætur, hafa ekki farið til nefndarinnar með neinar óskir um slíkt, en hafa þó hins vegar mörgum sinnum meiri laun en þessir starfsmenn, póstmennirnir. Má vera, að stöður þeirra megi kalla ábyrgðarmeiri, en víst er um það, að þeir vinna margir ekki meira en þessir starfsmenn. Jeg hefði nú komið með brtt. mínar fyr, og borið þær undir nefndina, ef jeg hefði haft tækifæri til þess. En jeg veit ekki betur en að fjárveitinganefndin hafi átt fundi með sjer þegar eftir 2. umr. og þá ákveðið brtt. sínar. En jeg bjóst ekki við því svo skjótt, og var því ekki tilbúinn, enda stóð jeg í þeirri trú, að fjárveitinganefndin mundi ekki skilja svo við þetta mál, að hún tæki ekki upp einhverja till. um launabætur handa póstmönnum, þegar litið er á till. hennar um aðra embættismenn. En síðan málið var til 2. umr. hefir nefndinni borist erindi frá póstmeistara, þar sem hann leggur til, að nefndin heimili stjórninni 15.000 kr. til póstmanna, sem úthlutað sje eftir till. póstmeistara. Þessar till. verð jeg að telja mjög sanngjarnar, því að launabótin eftir þeim nemur ekki meiru en sem svarar 25% af laununum. Eins og allir vita, hefir póstmeistari jafnan farið manna hóflegast í sakirnar í málaleitunum sínum við Alþingi. Þarf í því tilliti ekki annað en benda á laun þau, er póstmenn hafa. Það hefir líka sjaldan verið, að þingið hafi ekki getað fallist á óskir hans, a. m. k. að nokkru leyti. Reyndar mun í fyrra ekki hafa verið veitt alveg eins mikið fje og hann óskaði, og mun þess þó hafa verið mikil þörf. Nú skyldu menn ætla, eftir því, sem fjárveitinganefnd lítur á, að póstmenn búi við sæmileg kjör og lifi þolanlegu lífi. En því verð jeg að mótmæla. Laun þessara manna, sem verða að vinna jafnt helga daga sem virka, eru þetta 1.000-1.200 kr. með þeirri viðbót, sem veitt var í fyrra, og með dýrtíðaruppbót verða það þá um 1.680 kr. hjá þeim, er hafa 1.200 kr. laun. Og sumir þessara manna hafa þó heimili og ómaga fram að færa. Auðvitað njóta þeir þeirrar uppbótar, sem ætluð er til framfærslu barna á ómagaaldri, en þær bætur ná skamt. Verð jeg því að segja, að mig undrar stórlega að heyra þau ummæli hv.frsm. (M. Ó.), að nokkrir nefndarmanna hefðu komið sjer saman um að greiða atkv. á móti brtt. minni. Og einkum undrar mann þetta, þegar litið er til þess, hvernig nefndin hefir annars sniðið till. sínar í launamálinu yfirleitt. Og jeg ætla ekki að öfunda nefndina af samkvæmninni og rjettlætinu í vinnubrögðum hennar, ef hún lætur fella þessa till. mína. Til frekari skýringar því, sem jeg hefi sagt, skal jeg benda á, hvernig póstafgreiðslumenn okkar eiga að lifa á launum sínum. Póstafgreiðslumaðurinn á Akureyri hefir t. d. 2.000 kr. í laun, og auk þess til skrifstofukostnaðar 1.900 kr. og húsaleigu 600 kr. Af þessu verður hann svo að greiða manni, er hann heldur sjer til aðstoðar, 1.200 kr. Svo hefir hann líka stúlku til aðstoðar, er hann greiðir um 400 kr. árlega. Þá hefir hann eftir 1.000 kr. til húsnæðis, ljóss og hita, ritfanga o. s. frv. Hann hefir því ekki líkt því óskertar þær 2.000 kr., sem honum eru ætlaðar til að lifa af. Sama upphæð er ætluð póstafgreiðslumanninum á Ísafirði, og mun mega segja svipað um hann, en þó getur verið, að hann hafi eitthvað betri afkomu, því að hann hefir bóksölu á hendi, jafnframt póstafgreiðslunni. Og eins og jeg drap á, eru þess dæmi hjer á pósthúsinu, að starfsmenn, sem eiga fyrir heimili og börnum að sjá, hafi einar 1.000 kr. í árslaun. Jeg vænti nú þess, að þegar hv. fjárveitinganefnd heyrir, hvernig hagar til hjá þessum mönnum, þá hugsi hún sig um tvisvar áður en hún greiðir atkv. móti till. minni. Jeg skal geta þess út af því, sem 2 ræðumenn hafa sagt, að þeim þætti þessi upphæð, 15.000 kr., of há, og því mundu þeir greiða atkv. á móti till., að þá er til einföld leið að bæta úr því. Það er að samþykkja till. mína, og er þá betra og rjettara að lækka upphæðina um nokkur þúsund í Ed., í stað þess að slátra till. þegar, fyrir það eitt, að hún er nokkrum þús. of há. Jeg hefi enga tryggingu fyrir því, að hv. fjárveitinganefnd Ed. hafi meiri vilja til að bæta inn í lögin þessum flokki, en hv.Nd. Ef nefndin hefir góðan vilja, getur hún athugað þessa till. og lækkað hana, ef svo sýnist, en vilji hún ekki líta við henni, sýnir það, að þeim liggur í ljettu rúmi, hvort þessir menn fá nokkuð eða ekkert. En þess skal jeg geta, til lofs sumum hv. fjárveitinganefndarmönnum, að þeir fylgja þessari till. minni, og telja hana jafnvel sjálfsagðari en till. nefndarinnar sjálfrar. Og það er rjettmætt, því að þessir menn eru bundnir allan daginn og hafa jafnvel ekkert „frí“ á helgidögum, og þegar annríki er mikið, vinna þeir langt fram á nætur, og geta því ekki tekið að sjer neina aukavinnu. Hygg jeg, að öðruvísi sje háttað um suma þá menn, er hv. fjárveitinganefnd vill bæta upp. Þeir hafa þetta 2-5 þús. kr. í föst laun og auk þess aukatekjur, sumir jafnvel alt að 7-8.000 kr. laun, þegar allar aukatekjur eru taldar. Það má líka líta á þetta.  (M. P.: Hverjir eru það?)  . Jeg ætla, að þessi hv. fjárveitinganefndarmaður viti um það, því jeg býst við, að nefndin hafi kynt sjer málið vel áður en hún neitar vissum mönnum um launabætur, svo að hún sje viss í sinni sök, að skapa ekki hróplegt misrjetti með till. sínum. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekar um þessa till. En þess vil jeg láta getið, að jeg hefði komið til nefndarinnar, ef jeg hefði verið búinn að ákveða upphæðina. En satt að segja átti jeg ekki kost á því, því að jeg hygg það rjett hermt, að nefndin hafi ekki haldið fund síðan á laugardag, enda býst jeg ekki við, að viðtal mitt við hana hefði borið meiri árangur en erindi póstmeistara hefir gert. Viðvíkjandi því, sem hv.frsm. (M. Ó.) drap á, að þessir menn hefðu fengið launabót í fyrra, þá skal jeg geta þess, að það kemur málinu ekki skapaðan hlut við. Þótt þeir hefðu fengið uppbót fyrir mánuði síðan, kæmi það ekki lifandi vitund við málið. Hjer á að líta á þörfina og hvað landinu er sæmilegt. Verð jeg því í lengstu lög að vænta þess, að allflestir, ef ekki allir, fjárveitinganefndarmenn fallist á þessa ósk póstmeistara og fylgi till. Þeir geta þá snúið sjer til Ed. og fengið upphæðina færða niður, ef þeim þykir hún of rífleg. Reyndar má ekki höggva stórt skarð í þessa upphæð, ef hún á að koma að nokkru gagni. Enda hygg jeg, að þessi upphæð fari mjög nærri rjettu hófi, og treysti jeg þeim vel til úthlutunarinnar, sem ætlað er að framkvæma hana. Tel jeg víst, að till. póstmeistara megi og eigi að ráða einhverju um það, hvernig fjenu er úthlutað. Jeg býst nú ekki við að taka oftar til máls, nema sjerstakt tilefni gefist til. En jeg verð að segja, að ef þessi till. verður „hundsuð“, þá skal þetta frv. ekki hafa mitt atkvæði út úr þessari hv. deild. Þetta er engin hótun, því að jeg býst við, að svo sjeu netin nú úr garði gerð, að þetta frv. nái samt fram að ganga. En því skal jeg þá lofa að reyna síðar, ef tækifæri gefst, að gera nánari grein fyrir því, á hvern hátt tillögur hv. fjárveitinganefndar eru nú gerðar í þessu launamáli.

Gísli Sveinsson Jeg hefi leyft mjer að bera fram örlitla brtt., á þgskj. 431, við þær till., sem hv. fjárveitinganefnd hefir lagt fram. Vil jeg skoða þessa brtt. mína sem leiðrjetting á vangá, sem jeg býst við að hv. fjárveitinganefnd hafi orðið á, er hún bar fram brtt. við 2. gr. frv. Það var tekið fram við síðustu umr. málsins af mjer og öðrum, að ef rjettlæti væri að nokkru fylgt, yrði að ganga svo frá þessu máli, að ekki einungis forstjórar stofnana, heldur og undirmenn þeirra, og yfirleitt starfsmenn við stofnanir landsins, fengju nokkra launabót. Nefndin hefir nú tekið þetta til athugunar, sem ekki er að kynja, því að eftir stefnu þessa þings í dýrtíðaruppbótarmálum, virðist fyrst þurfa að taka tillit til launahæðar og efnahags starfsmanna, án tillits til þess, sem rjett væri, sem sje að gjalda öllum ákveðna uppbót á því kaupi, er þeim er greitt fyrir starfa sinn. Býst jeg því við, þegar bygt er á þessum grundvelli, að öllum komi saman um, að lægri starfsmenn stofnana eigi ekki síður skilið að fá bætt kjör sín en forstjórar þeirra. Þeir eru vanalega ver staddir, eru yngri menn að vísu, en hafa oft fyrir fleirum að sjá en forstjórarnir og eldri starfsmennirnir, sem hafa lengi þjónað og fengið meiri laun í lengri tíma. Hvað nú snertir þessa aðstoðarmenn við söfnin, landsbókasafn og þjóðskjalasafn, þá er nú með till. fjárveitinganefndar úr þessu bætt um 1. og 2. bókavörð. Þeim er þar, ásamt aðstoðarskjalaverði, ákveðin 500 kr. viðbót. En hjer hefir gleymst að taka með einn mann, sem að vísu er ekki talinn til aðstoðarbókavarðanna, en þó einn af helstu starfsmönnum landsbókasafnsins. En það er sá maður, sem nú er skrásetjari við safnið og allir hjer inni munu kannast við. Þarf ekki að taka það fram, að þessi maður hefir með höndum eitthvert vandasamasta starfið við safnið, starf, sem engum er mögulegt að leysa af hendi nema þeim, sem lærður er og fróður um sögu þessa lands og annara, og auk þess sjerstaklega duglegur og ábyggilegur maður. Nú er það öllum kunnugt, að þessi maður hefir getið sjer það orð, að hann væri frábærlega vel til þessa starfs fallinn, eins og reyndar allra þeirra starfa, er hann tekur að sjer. Ætti það þá og því um síður að vera keppikefli Alþingis, að þessi maður hyrfi frá starfinu, til þess að leita sjer lífvænlegri atvinnu. Landsbókasafnið og hvaða slíkt safn sem er verður aldrei safn í lagi, ef þess er ekki gætt að halda við það góðum mönnum. Verðum vjer því að sjá um, að safnið missi ekki svona mann, úr því til er vel hæfur. Öllum, sem vit hafa á, ber saman um það, að hjer er sá maður, sem allra manna er líklegastur til að geta staðið fyrir bókasafnsstörfum í framtíðinni, þ. e. a. s. allra þeirra, er vjer höfum á að skipa innanlands. Jeg skal jafnframt geta þess, að þessi maður, sem þegar hefir getið sjer orð, bæði sem fræðimaður og ágætur starfsmaður, hefir nú nýlega leyst af hendi loflegt próf í lögfræði, þótt ekki sje það nauðsynlegt til hans starfa. Þetta ber vott um, hvernig hjer er ástatt um manninn og þau störf, er hann snýr sjer að. Og jeg get þessa líka til þess að láta hv.þm. vita, að þessi maður á margs úrkosta og mun ekki geta sætt sig við að vera settur hjá, þegar laun annara starfsmanna safnsins eru bætt. Honum hafa, býst jeg við, þegar staðið ýmsir vegir opnir, og mun eðlilega ekki verða minni eftirspurn eftir færum andlegum starfsmönnum eftirleiðis. Jeg vil ekki taka á mig þá ábyrgð, að þeir menn, sem að allra áliti eru hinir nýtustu, hverfi frá opinberum þjóðnytjastörfum, sakir ljelegrar meðferðar. Það kom fram hjá hv.frsm. (M. Ó.), að nefndin myndi ekki snúast móti þessari till., enda mun það stafa, eins og jeg tók fram í upphafi, fremur af vangá en ásetningi, að nefndin hefir ekki tekið þenna mann með. Vona jeg, að hv.þm. muni ekki bregðast illa við, heldur samþykkja þessa upphæð, sem ekkert munar um í allri þessari súpu, en hins vegar lítur þó allajafna betur út að setja þá menn ekki hjá, sem eiga að vera með. Annars mun jeg leiða hjá mjer umræður um frv. að þessu sinni, en sýna með atkvæði mínu, hvernig jeg tek í till. þær, sem fram eru komnar. En þó skal jeg geta þess, að mjer sýnast till. nefndarinnar allar miða að því að koma á meira rjettlæti og sanngirni, og virðist því sjálfsagt, að þær nái fram að ganga.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg býst við, eftir því sem talað var hjer um daginn, þegar þetta mál var til umr., að ýmsum þyki vanta, að gert sje ráð fyrir, að sýslumenn fái einhverja uppbót, en það er af tilviljun, að brtt. um það er ekki komin hjer. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hafði öðrum störfum að gegna og bjóst ekki við að geta verið hjer viðstaddur. Jeg geri ráð fyrir, að till. frá honum komi þá fram í hv.Ed., um að veita sýslumönnum launabætur, eitthvað svipað og prestum, og býst jeg við, að það muni laga enn betur samræmið í frv., ef menn fallast á eitthvað í þá átt. Jeg skal líka geta þess, út af því, sem hv.þm. Barð. (H. K.) sagði við síðustu umr. að það er rjett hjá honum, að það er ekki gert ráð fyrir því, að sýslumenn hafi nein veruleg afskifti af landsversluninni, en að öðru leyti eru ekki ráðin í stjórnarinnar höndum, heldur ráða forstjórar verslunarinnar öllu um hana. Um brtt. þær, sem fram eru komnar, vildi jeg geta þess, að jeg tel ýmsar þeirra, sjerstaklega brtt. fjárveitinganefndar, mikið til bóta og sanngjarnar mjög. Það var að eins þetta, af því að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) var ekki viðstaddur, sem jeg vildi geta um, svo að menn hjeldu ekki, að þetta atriði hefði alveg gleymst.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Það eru að eins nokkur orð út af ummælum hv. 1. þm. Reykv. (J. B.). Hann virtist álasa nefndinni, eða öllu heldur þessum fáu mönnum úr henni, sem hann hefði minst á þetta við, fyrir það, að þeir hefðu ekki getað gengið inn á brtt. hans og að þeir hafi lýst yfir því, að þeim þætti upphæð þessi heldur há. Þetta virðist hv.þm. (J. B.) áfellisvert, en hann gleymir því, að það hefir svo oft verið tekið fram, að nefndin hefir haft svo margs að gæta, að nú er einmitt svo ástatt, að það verður líka sjerlega að gæta að hag landssjóðs. Á síðasta þingi var ákveðin þóknun einmitt handa þessum starfsmönnum landsins, og verður maður þá að líta svo á, að það hafi áreiðanlega verið mjög ósanngjörn viðbót, sem þeim var veitt í fyrra, ef hún getur ekki dugað til næsta reglulegs þings. Nefndin hefir vænst þess, að þeir, sem hafa fengið bætt launakjör sín, gætu beðið til næsta reglulegs fjárlagaþings. Það er ekki verið með þessu, sem hjer er gert, að bæta launakjör eins einasta manns svo, að fullnægjandi sje, þrátt fyrir það, þó að svo sje að heyra á hv.þm., sem þeim hafi þótt hún helst til ríf á stykkjunum við suma menn. En ef þetta atriði verður tekið til athugunar í Ed., þá treysti jeg nefndinni þar fullkomlega til þess að taka málið þar til samviskusamlegrar athugunar, og jeg býst ekki við, að það hafi nein áhrif á nefndina í hv.Ed., þótt hún frjetti það, að einhver undirnefnd hjer í Nd. teldi þessa upphæð helst til háa. - Annars munu ýmsir úr nefndinni hjer greiða atkvæði með þessari brtt., því að þeir hafa alveg óbundnar hendur um það. Annars finst mjer það einkennilegt, að mennirnir skuli vera við starfann áfram, því að þeir eru ekki svo ófærir til annars, enda hygg jeg, að þeir myndu leita sjer annarar atvinnu, ef þetta væri með öllu óbærileg laun, og þess vegna held jeg líka, að þeir hljóti að fá eitthvað meira til að lifa af, því að þeir gætu ekki lifað af þessum launum einum. Jeg veit að vísu ekki, hvað þeir fá í laun, en það eitt veit jeg, að ef þeir fá ekki nema 1.000 kr. þá getur enginn lifað af því, ef hann hefir fjölskyldu. Hvað snertir brtt.hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), þá skal jeg geta þess, að hann tók það fram, að það mundi hafa verið af vangá, að þessi maður var ekki tekinn með, en jeg held, að það hafi verið svo, að hans var alls ekki minst. Jeg get ekkert um það sagt, hvernig nefndin myndi hafa litið á það, ef um hann hefði verið rætt, en jeg get hugsað mjer, að henni hefði ekki þótt það nema eðlilegt að bæta eitthvað kjör hans. Jeg get nú ekkert sagt um, hvað hann muni hafa alls og alls með uppbótinni, en geri þó ráð fyrir um 3.000 krónum. Hv. þm. (G. Sv.) hefir heldur ekkert sagt um það, hvort hann hefði annað starf, en þó gat hann þess, að hann hefði gert það þrekvirki að taka próf í lögfræði. Að vísu er maðurinn duglegur, og þó að námsgreinin sje ekkert sjerstaklega erfið, þá myndi þó hver meðalmaður hafa þurft að eyða miklum tíma í þetta. Þegar litið er á það að taka próf á mjög stuttum tíma, þá verður maður að álíta, að hann geti ekki síður, eftir að hann er búinn að afla sjer aukinnar þekkingar, náð inn talsverðum aukatekjum. En jeg býst nú við, að jeg muni greiða atkv. með þessari till., ekki síst vegna þess, hve maðurinn hefir sýnt mikinn dugnað af sjer. Jeg skal þá að endingu geta þess, að það eru með öllu óbundin atkv. um þessa till., og það er langt frá mjer að vilja leggja nokkuð á móti henni. Það munar ekki heldur svo mikið um það, að í það ætti að horfa, ef um það væri að ræða að missa slíkan mann að öðrum kosti.

Sigurður Stefánsson Jeg hefi ekki eytt tíma þingsins til þess að tala um þetta mál, en hitt kemur mjer ekki á óvart, þó að gangur málsins verði eins og raun er á orðin. Þegar í byrjun þingsins ljet jeg þá skoðun í ljós, að heppilegasta leiðin í þessu máli væri að hækka dýrtíðaruppbótina frá því, sem nú er í gildandi lögum; þessu hreyfði jeg líka á fyrstu fundum fjárveitinganefndarinnar. En henni leist nú að fara aðra leið, eins og frv. ber með sjer. En sú leið er í mínum augum lítt fær, þótt jeg hafi ekki beint viljað skiljast við nefndina á þessari launauppbótarbraut hennar, sem jeg tel vanta traustan grundvöll, eða öllu heldur allan grundvöll. Þess vegna er það komið á daginn, að fjárveitinganefndin hefir sloppið nokkuð oft í, á þessum vonda vegi. Það getur ekki talist ábyggilegur grundvöllur, þegar teknir eru af handahófi hinir og þessir embættismenn og starfsmenn landsins, án þess að tekið sje fult tillit til mismunandi launa þeirra. Nefndin hefir neyðst til að sletta 500 kr. í þá allflesta, hvort sem þeir eru í hærri eða lægri launaflokki. Í rauninni hefði þetta þing, sem er aukaþing, ekkert annað átt að gera en athuga launafrumvarp það, sem frá stjórninni kom, því að það er ekki skylda þingsins að eiga frumkvæði að máli sem þessu, úr því að stjórnin fann það ekki skyldu sína. Stjórnin fann ekki ástæðu til að eiga neitt við þetta launamál, annað en að koma með eitt einasta frv., sama frv. sem þingið feldi í fyrra. En af því að nefndin fór inn á þessa handahófsuppbótarbraut, varð aðstaða hennar afarerfið; í hana var kastað erindum, bæði frá stjórninni og einstökum mönnum, og átti hún að kara alla þessa kálfa, sem í hana var fleygt. Jeg skal þó ekki lasta nefndina fyrir það, þótt hún hafi lagt út á þá braut, sem enginn endir ætlar á að verða, því að sífelt drífa að brtt. hvaðanæfa, um uppbætur fyrir þessa eða hina embættismenn og starfsmenn, sem nefndin hefir slept. Jeg hefði því heldur viljað taka dýrtíðarlögin til endurskoðunar og reyna að bæta hlutfallslega laun, ekki sumra, heldur allra starfsmanna landsins, og án tillits til þess, hvort þeir eru hátt eða lágt í embættis- eða starfsmannastiganum. Hvort mennirnir hafa einhver aukastörf með höndum, sjer til lífsbjargar, á hjer ekki að koma til greina, standi þeir forsvaranlega í stöðu sinni fyrir landið. Jeg held, að jeg hafi oft tekið það fram í nefndinni, að úr því að við göngum út á þessa braut, gætum við búist við, að allir embættismenn landsins kæmu til sögunnar með rjettmætar kröfur til einhverrar uppbótar, og það er í raun og veru sjálfsagt, því að þeim, sem slept er, er sýnt hróplegt ranglæti, úr því að nokkrir eru teknir. Jeg verð að segja það, að jeg ber hag landssjóðs fyrir brjósti eins mikið og hver annar hjer á þingi, en þrátt fyrir það vil jeg vera sanngjarn við starfsmenn landsins. Við verðum að viðurkenna, að þeir eiga allir rjettmætar kröfur á miklu hærra kaupi á þessum tímum en þeir hafa haft að undanförnu. Mjer dettur ekki í hug, að þrátt fyrir allar þessar bætur fáum við ekki sömu söguna á næsta þingi, ef alt er undirbúningslaust eins og áður frá stjórnarinnar hálfu, og þingið á að fara að leita uppi hvern og einn starfsmann, eða bíða eftir því, að þessi og þessi maður komi með launauppbótarkröfu. Það var feld hjer um daginn rökstudd dagskrá frá mjer, um að skora á stjórnina að undirbúa alt launamálið fyrir næsta þing og leggja frv. til almennra launalaga fyrir það. Jeg veit nú ekki, hvað hv.þm. vilja; hvort þeir vilja lenda í sama foraðinu á næsta þingi í þessu máli eins og nú; en það tel jeg alls ekki forsvaranlegt. Það hefir verið talað um, að bætur þær, sem frv. fer fram á í launum læknanna, væru ekki „fullnægjandi“. En jeg vil segja, að það er enginn einasti embættismaður, sem fær fullnægjandi bætur með þessu frv. Við stöndum hjer á kviksyndi káksins og ójafnaðarins, og vildi jeg gjarnan reyna að komast út úr því, ef hægt væri. Um póstmennina er það að segja, að jeg bjóst einlægt við, að þeir kæmu eins og hinir, því að það vita allir, að þessir embættismenn höfðu við hrein og bein sultarkjör að búa áður en dýrtíðin byrjaði, og jafnvel þrátt fyrir þær bætur, sem þingið „voteraði“ þeim í fyrra; að þeir hafi eitthvað aukreitis, hvað varðar þingið um það, úr því að þeir hafa helgað sig þessu starfi og inna það forsvaranlega af hendi? Það getur vel verið, að þeir vinni einhver aukastörf, og þá líklega á nóttunni, því að á daginn hafa þeir ekki tíma til þeirra. Það er álíka merkileg viðbára og með prestana, sem eiga að fara á mis við launauppbætur meðan þeir fá einhvern mjólkurdropa úr kúnum sínum og ánum, hve dýru verði sem hann í raun og veru er keyptur. Jeg verð því að fylgja hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) í því áliti, að það væri hróplegt ranglæti, ef við færum að skilja póstmennina eftir. Jeg vil alls ekki, að við vísum þessum mönnum frá okkur og förum að leggja þá á vald hv.Ed., því að við hjer erum þó aðal fjárveitingavaldið og ættum ekki að sýna það einurðarleysi að vilja ekki nota það, er öll sanngirni mælir með því, eins og hjer á sjer stað, enda hugsa jeg, að hv.Ed. muni þykjast hafa nóg að gera með að lagfæra þetta frv., þó að hún þurfi ekki að vera að taka þessa menn á móðurarma sína. Jeg veit t. d., að hv.Ed. fær .sýslumennina, og það jafnvel þótt fjárveitinganefndin hafi nú um ekki svo skamman tíma verið að leita sjer upplýsinga um þá hjá stjórninni, til þess að geta tekið þá með í frumvarpinu. En stjórnin hefir hingað til daufheyrst við þeim málaleitunum. Það getur verið, að stjórnin hafi ekki haft tíma til að sinna málinu fyrir öðrum nauðsynlegri hlutum, en jeg verð þó að álíta, að það hefði hreint og beint verið skylda að gefa nefndinni upplýsingar um launakjör þessara embættismanna, sem hún svo gæti bygt á till. sínar. Jeg býst nú við, að þetta launamál sje nú komið svo langt, að það geti orðið helsta þrekvirki þessa þriggja mánaða þings. Jeg öfunda það ekkert af þessu þrekvirki, en úr því að þetta mál er nú einu sinni tekið fyrir, hefði átt að gera það rækilega og með meiri hjálp frá stjórnarinnar hendi en tök voru á að þessu sinni, og það verð jeg að taka upp aftur, að jeg álít, að langrjettast hefði verið að gera það með endurskoðun á dýrtíðarlögunum. Jeg mun nú samt í þetta sinn fylgja nefndinni í tillögum hennar, en vona, að hv.Ed. komi betri skipun á þetta mál með rækilegri endurskoðun á dýrtíðaruppbótarlögunum.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg vil að eins leyfa mjer að leiðrjetta dálítið hjá hv.þm.N.-Ísf. (S. St.). Jeg sagði, að það væri gert ráð fyrir því, að það kæmi till. frá hæstv. fjármálaráðherra í hv.Ed. um sýslumennina, og að hann hefði búist við að geta ekki verið við hjer í dag, en jeg sagði ekki, að hæstv. fjármálaráðherra hefði ekki haft tíma til að gera þetta, en það er reyndar fyrst fyrir skömmu, að þetta mál hefir komið til orða milli stjórnarinnar og eins hv.þm. úr fjárveitinganefndinni. En annars hafa þessar till. ekki komið frá stjórninni, og því eðlilegra, að þessi till. líka hefði komið frá fjárveitinganefnd. En svo vil jeg líka geta þess, að stjórnin hefir ekki ráðið þeirri uppbót til sýslumanna, sem komið hefir frá landsversluninni. Forstjórarnir hafa ráðið henni. Þess vegna voru þessi ummæli hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) algerlega ástæðulaus.

Sveinn Ólafsson Jeg vildi gera grein fyrir atkvæði mínu í þessu máli, því að jeg hefi líklega sjerstöðu í því. Að sumu leyti get jeg látið mjer lynda umsögn hv.þm.N.-Ísf. (S. St.). En áður en jeg kem að greinargerðinni vildi jeg minnast lítillega þriggja hv. þgdm., sem hjeldu yfir mjer líkræður við 2. umr. þessa máls. Jeg byrja þá á hv.frsm. fjárveitinganefndar (M. Ó.), en ætla þó ekki að vanda mjög til þeirra svara, því að flest af því, sem hann sagði, eða af því, sem jeg heyrði, var ekki annað en hártoganir á orðum mínum. En það var þó eitt atriði, sem jeg heyrði hjá honum og mig furðaði mjög á; það var að hann skyldi skorta einurð til þess að viðurkenna, að við hefðum talað saman um brtt. mína á þgskj. 414, um aukakennara landsskólanna. En það var nú samt svo, að formaður nefndarinnar bar ekki við að mótmæla því fyrir sitt leyti. Vissi jeg áður, að hann var drengurinn meiri og vildi eigi mótmæla því, er satt var. Mælikvarði þessi á drengslund þeirra, sem mælt er við undir 4 augu, er harla glöggur. Þá er hv. 2. þm. Árn. (E. A.). Hann tók það strax fram í upphafi ræðu sinnar, að hann ætlaði ekki að leggjast á náinn. Hv. þm. (E. A.) var ógnarlega hóglátur, eins og fyrverandi ráðherra sæmir, en það var dálítið grunsamleg meðferð hans á sumum tölunum, og getur verið, að það hafi haft nokkur áhrif á atkvgr. Hann tók t. d. mann, sem hefði 3.500 krónur í laun og eftir frv. átti að fá 500 króna viðbót, en dýrtíðaruppbótin þó að reiknast eftir 3.500 kr. Eftir till. minni átti hún að greiðast af nýju laununum, 4.000 kr., og hlaut því að lækka úr 525 kr. í 350 kr. Hann sagði, að sú raunverulega uppbót, sem þeir fengju, yrði 115 kr., ef till. mín yrði samþykt, og að það væri svo lítilfjörleg uppbót, að þingið stæði sig ekki við að bjóða hana, sóma síns vegna. Þetta hefði mátt segja, ef rjett hefði verið með tölurnar farið. En sannleikurinn í þessu er sá, að hin raunverulega uppbót, sem hefði fengist eftir minni till., er 325 kr., en ekki 115 kr. Af 3.500 kr. er dýrtíðaruppbótin 525 kr., og af 4.000 kr. er hún 350 kr. þessi maður hafði því áður 3500 + 525 = 4.025 kr., en hefði nú eftir till. minni með dýrtíðaruppbótinni fengið 4.000 + 350 = 4.350 kr. En þetta hefir ekki neina þýðingu hjeðan af, úr því að till. mínar eru feldar, og má mjer því á sama standa, en mjer fanst rjett að leiðrjetta þennan misskilning hv.þm. (E.A.). Þá kem jeg að hv.þm. Stranda. (M. P.). En jeg get þó slept að athuga sumt í líkræðu hans. Einu vil jeg þó ekki sleppa. Hann lagði áherslu á það atriði í ræðu minni, þar sem jeg hafði tekið það fram, að embættismannafjöldinn væri orðinn svo mikill hjer á landi, að ef embættum yrði eigi fækkað, yrði nauðsynlegt, að hinir lægra launuðu embættismenn gætu haft einhverja aðra atvinnu utan hjá opinbera starfanum. Jeg lagðist á móti þeirri skoðun, að allir embættismenn yrðu að vera svo launaðir, að þeir þyrftu ekki öðru að sinna en embættisverkum sínum. Þetta taldi bann mestu skaðræðiskenningu, og þá skaðræðismenn þjóðfjelaginu, er kæmu með slíkar till., og beinir hann því eðlilega þessu skeyti til mín. Hvorki finst mjer nú þetta góðgjarnlega mælt nje viturlega hjá honum, hvað sem öðrum kann að finnast. Þau 900 ár, sem kristni hefir verið í landi hjer, hafa embættisstörf verið rækt í sambandi við búnað. Allan þann tíma hafa flestir prestar haft búskap með höndum, og þó rækt störf sín vel og sumir leyst af hendi bókmentaleg þrekvirki. Og í öllum embættastjettum hafa verið til menn, sem hafa haft öðrum störfum að sinna en aðalstörfum sínum, jafnvel í læknastjettinni, og þó hafa þeir líklega síst allra embættismanna tækifæri til aukastarfa. Jeg tek þetta fram af því, að mjer fanst, að á mig væri gerð óvingjarnleg og óviðkunnanleg árás, svo að jeg viðhafi sömu orð og hæstv. forsætisráðherra hafði um till. mínar um daginn, að þær væru árásir á fjárveitinganefndina. Jeg skal nefna, þm. til athugunar, menn úr öllum eldri embættisstjettum, sem auk embættanna og búnaðarins hafa leyst af hendi bókmentaleg þrekvirki. Til þeirra tel jeg Hallgrím Pjetursson, Ara fróða, Jón Espólin og Odd Hjaltalín. Telja mætti aðra tugum saman, sem stundað hafa búskap og rækt þó vel embættisstörf. Og það er í raun og veru svo, að mikill hluti þessara starfsmanna hefir nú svo lítið að gera mikinn hluta ársins, eins og t. d. kennarar og prestar, að þeir gætu að ósekju lagt jafnframt á sig önnur störf. Þá skal jeg víkja snöggvast að frv. eins og það liggur fyrir nú. Jeg skal taka það þegar fram, að jeg mun greiða atkv. móti frv., af því að það er kák og nær ekki tilgangi sínum, eins og hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) tók fram, af því að hjer er ekki gengið að verki eins og við átti, og hækkuð dýrtíðaruppbótin eftir þörfum þeirra, sem hnekki bíða mestan af dýrtíðinni. En þessi tilraun hefir mishepnast svo hrapallega, að jeg get ekki ljeð henni fylgi mitt. T. d. skal jeg nefna það, að rektor mentaskólans, sem hefir 3.600 kr. árslaun og 395 kr. dýrtíðaruppbót og auk þess ókeypis húsnæði, ljós og hita, sem nemur að minsta kosti 2.500 kr., á að fá 500 kr. viðbót eða jafnháa og þeir, sem hafa 2.000 kr. árslaun. Laun rektors verða þá samtals um 6.995 kr. Jeg segi ekki, að þetta sjeu of há laun, en jeg segi, að hjer sje engin samkvæmni í eða jöfnuður. Hjer um bil sama máli er að gegna um rektor gagnfræðaskólans á Akureyri. Hann hefir 3.000 kr. árslaun, 672 kr. dýrtíðaruppbót, ókeypis húsnæði, ljós og hita, sem nemur 2.500 kr., og hann á líka að fá 500 kr. viðbót. Laun hans mundu þá nema samtals 6.672 kr. Jeg skal ekki nefna fleiri einstök dæmi; jeg vildi að eins láta þess getið, hvers vegna jeg gæti ekki stutt frv. Úr því er nú orðin sú ómynd, sem jeg vil engan þátt eiga í, og þótt með því sje fengin sú bót á kjörum lækna, sem jeg vildi styðja, þá tjáir ekki að kaupa þeim þau hlunnindi með þessu handahófsverki. Þeim má líka auðveldlega bjarga með einfaldri þingsályktunartill., ef frv. fellur, því fremur, sem allir betur stæðir læknar hafa nú fengið dýrtíðaruppbót að mun af aukatekjum, eftir þingsályktunartill., sem samþykt var hjer í dag. Inn í frv. hefir nú verið fljettað að óþörfu ákvæði um 40% dýrtíðaruppbót til þingmanna, og mun þessi gerhygli hafa átt að seiða að því atkvæði. En ekki skal þessi fleygur freista mín, og má frv. fara veg allrar veraldar mín vegna, þótt sú uppbót týnist. Hún er mjer ekki svo hjartfólgin.

Hákon Kristófersson Jeg kann betur við að lýsa yfir afstöðu minni til frv. þessa og gera grein fyrir atkv. mínu. Jeg greiddi atkv. móti því við 2. umr., af því að mjer líkaði það ekki, og það hefir síst skánað síðan, og líkur til, að það batni ekki að þessari umr. lokinni. Það mun mega fullyrða, að þegar þing þetta var kallað saman, munu flestir hafa haldið, að það væri gert í tilefni af tveim stórmálum, sem voru á döfinni, því margir munu hafa litið svo á, að brýn nauðsyn bæri til þingsamanköllunar, því annars mundi hún ekki hafa átt sjer stað, allra síst á þeim tíma, er raun varð á. Hygg jeg, að hið fyrra stórmálið hafi verið fánamálið og samband okkar við Dani, en hitt hafi verið bresku samningarnir, sem nú eru kallaðir breskt valdboð, og önnur mál, sem stæðu í sambandi við þá; og enn fremur hafi þingið átt að gera ráðstafanir til þess að sjá landinu fyrir vörum. Jeg hygg, að jeg megi fullyrða, að almenningur hafi litið svo á, að þetta væru aðalmálin, sem þetta þing ætti að hafa með höndum, og að þeim mundi það alleina snúa sjer. Hitt mun öllum hafa komið á óvart, að þingið hyrfi að því að taka til meðferðar mál, sem hefðu stórútgjöld í för með sjer, svo framarlega sem þau gætu þolað bið til næsta reglulegs þings, sem saman kemur væntanlega að sumri. Við vitum, að slík mál tilheyra fremur reglulegu fjárlagaþingi heldur en aukaþingi. Og mjer er óhætt að fullyrða, að mál það, sem nú er til umr., hefði mátt biða næsta þings. En að það hefir orðið ofan á, að farið var að hreyfa þessu máli nú, mun vera afleiðing þess, hve þingið hefir lengi setið, og má því með sanni segja, að það hafi ekki til einkis verið. Þingið 1917 samþykti lög um dýrtíðaruppbót embættismanna landssjóðs. Og býst jeg við, að hvorki einstakir þm. eða þær nefndir, sem um þessi mál fjölluðu þá, hafi gert ráð fyrir, að óveruleg breyting yrði gerð á lögunum á þessu þingi. Hinu mun allur þorri þm. og sennilega alþjóð hafa gengið út frá, að engin veruleg breyting yrði á þeim gerð, fyr en ef þurfa þætti á væntanlegu fjárlagaþingi 1919. Þegar maður lítur á frv. það, er hjer liggur fyrir, sjer maður, að alt annað hefir orðið ofan á. Nú á að gera stórvægilega breytingu á þessari lagasmíði. Það virðist með allmiklum rökum mega slá því föstu, að frv. þetta sje verk hv. fjárveitinganefndar, og að þar komi fram skýrt álit hennar um það, hverjir sjeu ófærastir til að bera afleiðingar dýrtíðarinnar. Þó jeg þykist þess vís, að þeir mætu menn, er sitja í þeirri hv. nefnd, hafi talið sig bæta þar úr, er mest var þörfin, þá get jeg ekki betur sjeð en að sú viðleitni hafi algerlega mishepnast, og má með sanni segja, að það veki almenna undrun, hve óheppilega leið hv. nefnd hefir farið í þessu máli. Þó er ekki svo að skilja, að jeg telji ekki víst, að meiri hl. nefndarinnar telji ekki þessa leið ákjósanlegasta. En þeir hafa farið þá leiðina, sem þeir álitu þá í svipinn færasta. En þar sem svona er af stað farið, vona jeg, að nefndin taki það ekki illa upp fyrir mjer, þó að jeg sje á gagnstæðri skoðun, því að í sumum atriðum er sýnilegt, að nefndin er ekki sjálfri sjer samkvæm. Það er ef til vill rjett, að laun sumra embættismanna eru of lág, t. d. margra presta, ýmsra kennara o. fl. Það hefði því átt að vera hlutverk nefndarinnar að bæta þar úr, er skórinn þrengdi mest að. En jeg get ekki fallist á, að nefndin hafi gert þetta. Sem dæmi vil jeg geta þess, að nefndin tekur það fram í greinargerðinni, að prestar beri einna best dýrtíðina. Þetta er rökstutt með því, að þessir embættismenn hafi framleiðslu, sem gefi allmikinn arð, arð, sem er auðvitað sýnilegri hv. fjárveitingan. en mjer og mörgum öðrum, sem rekum landbúnað. En gerum nú ráð fyrir, að þetta sje á rjettum rökum bygt. En þá bæri eins að líta á ástæður þeirra embættismanna, sem ekki hafa svo umsvifamiklum embættisverkum að gegna, að þeir geti ekki helgað krafta sína að nokkru leyti öðrum störfum; þó að þeir hafi ekki framleiðslu, þá er sama hvaðan peningamir koma. Eins má geta þess, að í 7. gr. er svo ákveðið, að forstöðumenn skóla fái ókeypis húsnæði, ljós og hita. Þessi fríðindi eru svo mikil, að laun þessara embættismanna verða nálega eins há, ef ekki hærri, og ráðherralaun. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) nefndi rektor mentaskólans í þessu sambandi. Eftir því, er mjer tókst eftir, slepti hann úr nokkru af tekjum hans. Þær hefi jeg áætlað, eftir þeim upplýsingum, er jeg hefi fengið, þannig: Laun . kr. 3.600 Dýrtíðaruppbót f. á. . - 495 Hiti og ljós .. - 2.000 Húsnæði .. - 1.200 Launauppbót samþ. á seinasta þingi - 400 Alls kr. 7.695 Þessum manni ætlar hv. nefnd 500 kr. launaviðbót samkvæmt frv. það er ekki meining mín, að jeg sjái eftir launum þessa mæta manns, heldur bendi jeg á þetta samræmisins vegna. Því gegnir það furðu, að nefndin skuli ekki hafa sjeð sjer fært að leggja það til, að laun þeirra manna, sem eru í virðingarmestu trúnaðarstöðunum, hækki að sama skapi, t. d. ráðherranna. Jeg hygg mikinn mun á því t. d., hversu dýralæknirinn í Reykjavík hefir miklu hærri laun en aðrir læknar. Út á það er í raun og veru ekkert að setja. En fyrst svo er, þá er ekkert samræmi í því, að hann fái jafnháa viðbót og aðrir læknar, ef litið er til 5. gr., þar sem hjeraðslæknar fá ekki jafna hækkun.  (B. J.: Viðbót dýralæknis er 100 kr., en annara lækna 500)  . Þetta getur verið rjett, en jeg fór eftir því, er kom fram í ræðu hv.frsm. (M. Ó.). Þingskjalið um þetta hefir ekki borist mjer í hendur Það er aldrei vinsælt að þurfa að nefna nöfn manna í sambandi við mál sem þetta er, en þó getur það oft verið nauðsynlegt. En jeg verð nú samt, auk þess er jeg hefi áður getið, að nefna nafn eins manns, sem er í hárri trúnaðarstöðu. Þessi maður er landlæknirinn. Hann mun hafa 4.500 kr. árslaun, og þar að auki bætti síðasta þing við hann 1.000 kr. í skrifstofufje. Enn fremur hefir hann verið skipaður í nefnd, sem gefur allmiklar tekjur af sjer. Jeg áætla þær tekjur ekki hærri en 4.000 kr.; en menn úr nefndinni hafa þó skýrt mjer frá, að þessar tekjur verði töluvert hærri, líklega um 5.000 kr. Eigi er svo að skilja, að jeg telji þessar tekjur eftir. En úr því að þessi embættismaður missir ekkert af launum sínum fyrir að sitja í nefndinni, má telja þetta allverulega dýrtíðaruppbót. Jeg býst og við, að hann hafi það að auki ýmsar aukatekjur, svo sem af setu í verðlagsnefnd o. fl. o. fl. Kunnugir telja tekjur hans um 15 þús. kr. Sömuleiðis er hann þingmaður, og þó að það sje ekki mikils virði, þá nemur þingkaupið þó nokkrum hundruðum króna, og ef menn eru búsettir hjer og sleppa engum störfum fyrir þingsetuna, eru það þó að minsta kosti vasapeningar. En hvað sem um það er að segja, þá virðist tæplega ástæða til 500 kr. viðbótar við þennan heiðursmann. Þar sem nefndin sleppir engum þessara manna, en setur hins vegar ýmsa lágt launaða embættismenn hjá, má segja, að þar sje hún ekki sjálfri sjer samkvæm. Vitanlega má segja, að gengið hafi verið fram hjá þessum mönnum á síðasta þingi. En jeg lít svo á fyrir mitt leyti, að hlutfallið sje enn óbreytt milli þeirra, sem best eru launaðir, og þeirra starfsmanna landsins, sem lægst eru launaðir. Því er síður en svo, að nokkur ástæða sje til dýrtíðaruppbótar handa mörgum þeim, er hv. nefnd ber nú mesta umhyggju fyrir. Án þess að jeg vilji gerast málsvari hv. 2. þm. Árn. (E. A.), sem er prófessor ;að nafnbót, nje ámæla nefndinni fyrir, að hún hækkaði ekki við hann, þá fyndist mjer þó, að meira samræmi hefði verið í því, að hækka laun hans, en sumra annara. Embættislaun hans eru ekki 6.000 kr., að því er jeg hygg, heldur eru þau fengin með sjerskildum samningi. En jeg minnist þó ekki á þetta af því, að jeg telji hann vanhaldinn af þeim launum, heldur af því, að svo framarlega, sem ekki eru teknar til greina aukatekjur, er nema mörgum þúsundum, t. d. hjá landlækni o. fl., þá er ekki rjett að gera það hjá öðrum. Jeg fæ ekki betur sjeð en fjárveitinganefnd hefði getað litið svo á, að dýrtíðaruppbótarlög síðasta þings væru látin standa óhögguð til næsta reglulegs Alþingis, og þetta mál látið liggja milli hluta, eins og hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) benti á, til þess tíma. Eftir því, sem fyrir liggur, er það sýnt, að hv. nefnd hefir gengið alveg fram hjá, ekki einungis mörgum einstaklingum af starfsmönnum hins opinbera, heldur heilum stjettum, t. d. sýslumönnum og prestum. Með þessu er jeg alls ekki að kvarta fyrir hönd þessara manna. Það, sem fyrir mjer vakir, er einkum samræmið. Og það verð jeg að segja, að því er aumkunarlega ábótavant eftir till. nefndarinnar. Að vísu er prestum eftir frv. áætlaðar 8.000 kr., og við þá upphæð kemur það fram, að launabót á að veita þeim einum, sem mest eru þurfandi. Frá sanngjörnu sjónarmiði sjeð er þetta alveg rjett, en jeg get ekki sjeð, hvers vegna þessi sanngirni hefir verið látin ráða gagnvart þessum mönnum einum. Þessir menn eru engu síður en aðrir embættismenn í þjónustu þjóðfjelagsins, og eiga því bæði lagalegan og sanngjarnan rjett til launauppbótar eins og aðrir starfsmenn hins opinbera, og það þrátt fyrir það þó þeir reki búskap. Og það ber ekki fremur að líta á þá tekjugrein presta frekar en aukaatriði, en að líta á það, að aðrir embættismenn hafa meiri tekjur en aðallaunin af embættinu, af ýmsu öðru. Jeg hefi ekki komið með brtt. við frv., sem fara ættu í þá átt, að færa niður launauppbótina til sumra embættismanna og yfirleitt að koma á meiri jöfnuði og samræmi, af því að utan um þetta frv. hefir verið slegin svo þjett skjaldborg, að ómögulegt virðist að rjúfa hana, enda er það sýnt, að till., sem færi í þá átt að færa niður uppbót sumra, sem nefndir eru í frv., mundi ekki hafa komist hjer að, hversu rjettlát og sönn sem hún hefði verið. Einhver hv.þm. hvíslaði því að hv.frsm. (M. Ó.), að hann skyldi ekki svara mjer. Jeg var alls ekki að óska eftir því, enda hafa mín orð við svo góð rök að styðjast, að ekki mun gott að hrekja þau. Mín orð eru, nú sem fyr, að jeg vona, bygð á ólíkt meiri sanngirni en orð þess hv.þm., sem með hvíslingarnar fór, hv. 1. þm.N.-M. (J. J.), og það vil jeg segja þeim hv.þm. (J. J.), að skoðun mín er ekki bygð af öðrum, hvorki í þessu eða öðrum málum! Þá er í 11. gr. gert ráð fyrir, að við rekum endahnútinn á alt þetta launamál, með því að samþykkja að veita okkur sjálfum 40% hækkun á dagkaupi okkar. Jeg vil ekki, þegar til margs er litið, neita því, að þetta sje sanngjörn krafa, en margir eru þó þeir meðal þessa þjóðfjelags, sem bágara eiga en við þm., en fá þó enga dýrtíðaruppbót á vinnu sinni. Jeg hefði álitið, ýmsra atvika vegna, best fara á því, að engin dýrtíðaruppbót væri að þessu sinni veitt þm., en ef hún væri nokkur, að hún hækkaði þó ekki frá því í fyrra, en nú hefir þetta ekki getað orðið, og sje jeg því ekki annað en verið sje að ýta undir aðra til þess að æskja launaviðbótar, auk þeirrar, sem þeir hafa þegar fengið. Jeg vil samt engan veginn segja, að þessi upphæð sje of há, en þó hefði jeg kunnað hinu betur, að hafa hana nokkuð lægri, einkanlega vegna þess, að það er mikill þorri manna, sem sjer eftir þessari upphæð til þm., og þar sem vandræði ganga yfir land alt, af mörgum ástæðum, hefði farið vel á því, að þingmenn gengju á undan í því að sýna sem mesta sparnaðarviðleitni. Eins og áður hefir verið tekið fram hjer í hv. deild, þá hefði það verið langbesta dýrtíðaruppbótin, sem þm. hefðu fengið, að þinginu hefði verið frestað í vor. Mig skal síst furða, eftir því sem nú er fram komið, þótt þær raddir heyrðust í sumar, er fresta átti þinginu, að það væru landráð, ef það hefir legið í loftinu, að hækka ætti kaupið. Þeir, sem voru mest á móti þingfrestuninni, voru, að mig minnir, flestir búsettir hjer, enda þeim bagaminst að sitja á þingi um þetta leyti eða yfir sumartímann. Þá vil jeg minnast á till.hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) um það að hækka kaup póstmanna. Eins og jeg hefi þegar lýst yfir, þá er jeg á móti frumvarpsómynd þeirri, er hjer liggur fyrir, en þó sje jeg mjer ekki fært að ganga móti þessari till., svo framarlega sem frv., sem varla þarf að efast um, verður samþykt. Hún sýnist fara í svo sanngjarna átt, sem verða má, borin saman við frv., og stendur meira að segja skör framar en margar till. í frv. Hjer eiga hlut að máli menn, sem eru mjög illa launaðir. Vitanlega má benda á það, að við þessa menn var bætt í fyrra, en sama má segja um marga af þeim, er nú eiga að fá uppbót samkvæmt frumvarpinu. En meðal annars, sem styður ummæli mín um það, að ekki hafi alment verið litið svo á, að launamálið yrði tekið fyrir nú, eru ummæli póstmeistara. Hann lýsir yfir því, að hann hafi gert ráð fyrir, að þetta mál yrði ekki tekið til umræðu eða athugunar á þessu aukaþingi, og því hefði hann ekki komið með tillögur um launabætur handa póstmönnum. Það má virkilega með sanni segja, að þetta mál er að þessu sinni komið inn í þingið fyrir tilstilli margra ágjarnra manna, er sífelt eru viðbúnir að nota öll tækifæri til að afla sjer og skjólstæðingum sínum fjár. Jeg get fallist á, að það hafi verið ilt og óþægilegt verk, sem hv. fjárveitinganefnd hefir haft með höndum, en jeg get ekki heldur neitað því, að hún hefir tekið margt til greina, sem ekki var ástæða til, og enn fremur á hún nokkra sök í ýmsu því ranglæti og ósanngirni, sem felst í þessu frv. Jeg vil, áður en jeg lýk máli mínu, taka fram þá skoðun mína, að samræmisins vegna get jeg ekki sjeð betur en að hv. fjárveitinganefnd langi til að lækka laun læknanna í 5. gr., þar sem hún gerir ráð fyrir, að þeir njóti ekki sömu uppbótar og aðrir menn. Það er sýnt, að þeir heiðursmenn hafa átt minni ítök í hv. fjárveitinganefnd, en sumir af hjer búsettum mönnum. Þar kemst hún þó að þeirri niðurstöðu, sem jeg vildi að hún hefði komist að aftur, að frekar bæri að hækka laun þeirra, sem lægst hafa, heldur en hinna. Fleiri orðum ætla jeg ekki að fara um frumvarp þetta að sinni. Það á eftir að koma fyrir augu þjóðarinnar og fær þar vonandi sanngjarnan dóm.

Bjarni Jónsson Menn hafa verið hjer svo þungorðir og reiðir, að jeg á bágt með að stilla orð mín svo í hóf, að vel fari. Þó mun jeg reyna, og mun jeg koma sem minst inn á almenna hlið málsins. En þó get jeg ekki slept henni með öllu, en reyna skal jeg að viðhafa svo vingjarnleg og hlýleg orð, að enginn þurfi að reiðast þeim. Það er þá þetta, sem jeg enn þá einu sinni vildi sagt hafa, að síðan peningar fjellu svo mjög í verði, að menn hafa orðið að bæta upp hinn svikna gjaldeyri, sem greitt hefir verið með, þá hefir það komið fram, að skort hefir mjög á rjettlætistilfinningu þm. og rjetta hugsun, en menn munu vilja nú ef til vill segja, að það væri ekki mikill skortur, en svona er það nú samt. Minst bar á þessu árið 1916, en þó kom þegar inn þetta rangláta, sem enginn rjetthugsandi maður getur felt sig við og gerir þessa sjálfsögðu uppbót að fátækrastyrk, að gjalda þeim ógiftu minna kaup fyrir jafnvel unnið verk heldur en giftum manni. Eða hvaða vinnuveitandi eða húsbóndi mundi leyfa sjer að hafa slíkt í frammi við sína heimamenn. En hjer á hv. Alþingi er þetta haft í frammi við þessa stjett vinnumanna, af því að þeir sitja svo fastir í skuldum og rótgrónir, að þeir geta eki losað sig úr ánauðinni. Lausast er um peningana við læknana, sem allir vita að geta tekið þann kostinn að hætta að þjóna landinu, þar sem bæði er mikil eftirspurn eftir þeim erlendis, og svo þar sem alþýða manna skilur það best, að hún geti ekki án þeirra lifað, og vill því vinna alt til að njóta kunnáttu þeirra. Laust er og um símamenn og verkfræðinga, sem nóg geta fengið að gera og alstaðar fá atvinnu, bæði hjer og erlendis. Þessum mönnum eru og veitt 6.000 kr. laun, þar sem öllum öðrum er að jafnaði veitt 3.000 kr. laun. Mönnum finst það sjálfsagt að bjóða slíkum mönnum 6.000 kr. laun, en enginn talar um að hækka laun háskólakennaranna, sem hafa nokkuð yfir og undir 3.000 kr. í laun, og er þó þessum mönnum trúað fyrir að ala upp mentamenn landsins. Þetta er hin almenna meðferð á málinu, og þeir menn, er svo haga sjer, vonast eftir að fá hrós kjósenda sinna. Menn kunna að segja, að þeim sje vorkunn, þessum hv.þm., þar sem þingið hafi ekki fundið nein þau ráð, sem dygðu. En þessu verð jeg að neita, því jeg hefi sjálfur gefið því fullgóð ráð þessu viðvíkjandi. Jeg hefi sem sje hvað eftir annað borið fram frv. þess efnis, að greiða laun embættismanna eftir verðlagsskrá. Auðvitað hefði þetta orðið til þess, að á 1. ári hefði landssjóður tapað allmikilli upphæð, það ár, sem launin voru fyrst greidd í landaurum, en tollar og aðrar tekjur teknar í peningum, en hitt er þá ráð, að taka tekjurnar líka í landaurum. Ef þessu væri þann veg farið, þá þyrftu menn ekki að sitja dögum saman á þingi og rífast um jafnauðvelt mál og það, hvort landssjóður skuli borga verkamönnum sínum uppbót á verðfalli peninganna. Jeg ætla að leyfa mjer, úr því að það barst upp í hendur mínar bók eftir mætan og merkan mann, sem allir viðurkenna, og munu því ef til vill trúa betur en mjer, að lesa upp, með leyfi forseta, nokkrar línur. Þetta er skrifað árið 1839, af ekki ómerkari manni en Tómasi Sæmundssyni. „Landaurar eru máttarstólpi undir öllu bjargræði voru; þeir standa ætíð stöðugir, þegar einn eyrir er lagður á móti öðrum. Án þeirra getur maður síst verið, því á þeim þarf að halda til helstu nauðsynja, fæðis og klæðnaðar, og eftir þeim verður hjer á landi jafnan hollast að setja afgjald og tekjur, laun embættismanna og annað því líkt“. Þessi orð voru sönn 1839, og þau eru jafnsönn í dag, eða öllu heldur sannari, vegna þess, að þá þektist ekki það verðfall peninganna, sem nú er. Jeg hefi áður nefnt, hvað það í eðli sínu er lítið smáræði að láta t. d. mann hafa 3.000 kr. laun, því það, sem fyrir stríðið fjekst fyrir 3.000 kr., fæst nú fyrir 8.000 kr., í fyrra fyrir 7.300 kr., nákvæmlega útreiknað. Þar sem því landssjóður veitir 3.000 kr. í laun, þá leggur hann á þá upphæð skatt, sem nemur 4.000 kr., því að tilætlunin er sú, að menn geti dregið fram lífið á laununum. Nú er því miður svo, að langt er frá því, að nokkuð sómasamlegt hafi komið fram á þinginu í þessu máli. Má t. d. nefna lögin um dýrtíðaruppbótina, sem samþykt voru í fyrra, því að þau eru dæmalausustu lögin, sem spurst hefir til um víða veröld. Þar er t. d. svo ákveðið, að sjeu verkamenn landssjóðs einhleypir, þá skuli þeir enga uppbót fá, en ef þeir aftur á móti eiga eitthvað af krökkum, þá skuli þeir fá svolitla slettu, þó ekki sem uppbót, heldur sem fátækrastyrk og meðgjöf með börnum sínum. Með öðrum orðum, þar er ekki nokkurt orð eða ákvæði, sem ekki er blóðmóðgandi fyrir þá, sem vinna fyrir þetta land. Mjer er það mikil ánægja, að jeg skuli vera sammála sessunaut mínum (S. St.), sem talinn er maður sparsamur á fje landssjóðs,og verð jeg að játa, að rjett sje það hjá honum, að ef vel ætti að vera, þyrfti að breyta þessu frv. mikið, til þess að koma því í samræmi. Rjetta orsökin til þess, að fjárveitinganefnd leyfði sjer ekki að koma með fullkomnara frv., mun vera sú, að hún hafi ekki búist við, að það mundi finna náð fyrir sanngjörnum(!) augum hv. deildarmanna, því það er margreynt, að ekki er það hugsanlegt, að neitt það geti gengið fram í þessu máli, sem sje rjett eða sanngjarnt. Þetta vildi jeg nú sagt hafa um almenna hlið málsins, og jeg vona, að jeg hafi sagt það svo mildilega, að enginn hafi þurft að reiðast, enda hefi jeg valið þau mýkstu orð, er tunga vor á til. Nú vildi jeg að eins gera nokkrar athugasemdir við einstaka brtt. það kom fram í ræðu hv.þm. Barð. (H. K.), að hann hugsaði, að dýralæknirinn í Reykjavík fengi sömu dýrtíðaruppbót og dýralæknirinn á Akureyri. Þessi misskilningur er því fólginn, að allir, sem tilnefndir eru í 4. gr., skulu fá 500 kr. upp bót, en nú er þess að gæta, að dýralæknirinn í Reykjavík heyrir undir þann flokk frv., sem nefndur er í 5. gr., en þar eru þeir taldir, er eiga að fá þá uppbót, að laun þeirra verði 2.000 kr. Ef mig minnir rjett, hefir dýralæknirinn hjer nú orðið 1.900 kr., svo að launaviðbót hans verður 100 kr. Jeg vil taka undir það með honum (H.K.), sem hann sagði um laun póstþjóna, og mun jeg því greiða þeirri till.atkv. mitt. Því hana tel jeg rjetta. Líka mun jeg greiða atkvæði með tillögunni á þingskj. 431, þar sem hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) leggur það til, að sú breyting verði á þgskj. 423, 1. tölulið, að í stað 1.500 kr. komi 2.000 kr. og að 500 kr. launaviðbót verði veitt skrásetjaranum við landsbókasafnið. Jeg skal ekki fara að endurtaka vel sögð og sönn orð, er höfð hafa verið um þennan mann hjer í deildinni, því jeg er þeim alveg samþykkur, enda hefi jeg áður haft tækifæri til þess að láta álit mitt í ljós um hann. Svo var líka tillaga á þingskj. 422, sem jeg hefi borið fram. Það stendur svo á, að sjerstakur kennari í gotnesku og engilsaxnesku hjer við háskólann hefir 1.000 kr. laun í fjárlögunum. Jeg sje enga ástæðu til þess að undanskilja þennan mann þessari uppbót, því þó hann hefði jafnvel 2.000 kr., þá væri þó engin ástæða til þess að sjá ofsjónum yfir þessum 500 kr., sem jeg ætla honum. Þessi maður er að vísu einhleypur, en hann á sjúka móður, sem hann verður að ala önn fyrir, og svo systur, sem að vísu mun að einhverju leyti vinna fyrir sjer sjálf. Annars er jeg ekki neitt nákvæmlega kunnugur heimilishögum, og skal því ekki vera orðmargur um það atriði. En jeg vil sjerstaklega mæla með því, að tillagan verði samþykt, sökum þess, að maðurinn er mjög efnilegur málfræðingur. Hann hefir sjerstaklega ráðist í að rekja íslenska málfræði saman við indogermönsk mál, og er það verk mjög vandasamt og seinlegt, og væri það mikill skaði, ef hann þyrfti að hætta við það starf, og þætti mjer vel unnið, ef þessi upphæð yrði til þess, að hann þyrfti ekki að taka aukatíma. Auk þess fæ jeg ekki skilið, að nokkur geti haft nokkuð að athuga við þessa tillögu, og skoða jeg það því af gleymsku orðið, að hann var ekki þegar tekinn með öðrum kennurum háskólans.

Sigurður Stefánsson Hæstv. forsætisráðherra taldi ummæli mín um afskifti stjórnarinnar af þessu máli ástæðulaus. Það getur verið, að svo sje, frá hans sjónarmiði. En betra hefði þó verið, ef hann hefði fært einhver rök fyrir því. Hann taldi, að fjárveitinganefnd hefði verið innan handar að snúa sjer til forstöðumanna landsverslunarinnar, til þess að fá að vita, hve miklum tekjum sýslumenn gætu búist við fyrir störf sín viðvíkjandi versluninni. En jeg verð að segja, að jeg þekki engan lið framkvæmdarvaldsins á landi hjer, sem þingnefndir eigi að sjálfsögðu að snúa sjer til, annan en hæstv. landsstjórn. Það getur engin nefnd verið skyldug til að hlaupa út um borg og bý, til hinna og þessara stofnana, til þess að safna skýrslum og upplýsingum um störf og tekjur embættismanna landsins. Hitt verð jeg að álíta, að þar sem hæstv. forsætisráðherra lýsir nú yfir því, að koma muni brtt. frá stjórninni, um launauppbót handa sýslumönnunum, að honum hafi snúist hugur síðan málið var hjer til 2. umr. Þá fór hann mjög lofsamlegum orðum um frv., eins og það kom frá nefndinni. Hann varaði menn þá við að snerta mikið við gerðum nefndarinnar og virtist vera á sama máli og hún í öllum atriðum. En jeg álít, að nefndir ættu ekki að þurfa að ganga eftir stjórninni um upplýsingar, sem þær þykjast þurfa að fá. Stjórnin ætti að telja það skyldu sína að gefa öllum nefndum þær upplýsingar, sem hún getur, svo að gerðir þeirra geti orðið sem rjettastar og nákvæmastar. Nú veit jeg ekki enn þá, hvernig er varið með þessa fyrirhuguðu uppbót sýslumannanna. Jeg hefi jafnvel heyrt, að ef til vill eigi að bæta þeim kjör sín á einhvern annan hátt en þingið leggur til að gert verði við aðra embættismenn, landsverslunin eigi þar að hlaupa undir bagga með landssjóðnum. Jeg skal játa, að mjer þykir óviðkunnanlegt að hafa landsverslunina til að bæta upp kjör sýslumannanna, auk þess sem þær tekjur hljóta altaf að verða ærið óvissar. - Jeg segi þetta ekki af því, að mjer sje nokkurt kappsmál með launauppbót handa sýslumönnunum. En fyrst farið var að káka við launauppbót handa embættismönnum yfirleitt, þá var auðvitað engin ástæða til að skilja sýslumennina eftir. Nú heyrir maður, að eigi að taka þá, - ekki til bænar, heldur til meðferðar í hv.Ed., og verður það að teljast vel farið. Jeg hefi aldrei setið á þingi, sem jafnlítil samvinna hefir verið á milli stjórnar og þings, eins og á þessu þingi. Það lítur helst út fyrir, að það sje markmið stjórnarinnar að skifta sjer sem minst af þeim málum, sem á dagskrá eru. Manni virðist helst, sem hún telji sig eiga að vera aðgerðalausan áhorfanda að öllu saman. Það getur verið holt fyrir þessa stjórn að fara þannig að ráði sínu, þar sem hver limur hennar hefir ekki meira en 5-10 atkvæði í þinginu að styðjast við. En parlamentariskt er það ekki. Það er að sjálfsögðu hagfelt fyrir stjórnina að geta sagt eftir á við þingið, ef eitthvað fer öðruvísi en til var ætlast: Þetta hafið þið samþykt. Jeg ber enga ábyrgð á því. - Jeg skal svo ekki fjölyrða um þetta. Mjer finst sjálfsagt, að launauppbót til sýslumannanna sje eðlileg afleiðing af launauppbót annara embættismanna. Eftir að jeg heyrði tillögu hv.þm. Dala. (B. J.), um að borga embættismönnum landsins eftir verðlagsskrá, þá hefi jeg haft töluverða tilhneigingu til að fylgja henni. En það verður aldrei úr, að slíkt greiðslufyrirkomulag komist á, ef þingið á að „organisera“ það upp á sitt eindæmi. Ef nokkuð á úr því að verða, þá er það stjórnin, sem verður að undirbúa það og leggja það fyrir þingið. Jeg sakna þess stórlega, ef landaurareikningi á alveg að verðá útrýmt úr íslenskri löggjöf. En nú er það að komast á, eins og kunnugt er. Þó jeg vilji síst bera brigður á það, að nú á tímum sitji vitrir menn á þingi, þá dettur mjer ekki í hug að halda, að við eða samtíðarmenn vorir reynumst í þessu efni djúpsærri eða framsýnni en forfeður vorir, sem lögðu landauragrundvöllinn undir íslenska skattalöggjöf, er staðið hefir óhaggaður að mestu leyti um allar þær aldir, sem þetta land hefir lögum lotið, - alt fram á síðustu áratugi. Jeg fyrir mitt leyti teldi það ærna rjettarbót, ef það kæmist á, að landaurar yrðu aftur upp teknir. En til þess að beitast fyrir því að koma því á er enginn rjettkjörnari en landsstjórnin. Nú getur vel verið, að sú stjórn, sem nú situr að völdum, sje á öðru máli um þetta efni, og er henni þá vorkunn, þó hún beiti sjer ekki fyrir því. En jeg álít, að það sje ekki skylda þingsins að hafa frumkvæði í slíkum málum, heldur stjórnarinnar, og það þing, sem ekki nýtur meiri samvinnu frá stjórnarinnar hálfu en þetta þing, í þeim vandamálum, sem fyrir liggja, það er að mínu áliti stjórnarlaust. Það vantar þá samvinnu, sem á að vera milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Það er t. d. ekki þingið, sem á að segja stjórninni, hvar hún eigi að taka tekjur fyrir landssjóð, heldur á þingið að heimila stjórninni að taka fje úr þeim tekjulindum, sem hún sjálf hefir fundið. Svona er um öll stórmál, sem koma á dagskrá þings og þjóðar. Það er ekki hægt að búast við því, að þingið geti, á þeim stutta tíma, sem því er ætlaður til setu, leyst af hendi eins fullkominn undirbúning stórra mála eins og stjórnin, ef hún er stjórn sem til nokkurs dugir. Jeg skal svo ekki lengja meira umræður um þetta mál.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg hefi ekki tekið til máls um þetta mál hjer í deildinni og ætla mjer ekki að blanda mjer inn í málið sjálft. Enda heyrir það undir hæstv. forsætisráðherra, og hann mun halda svörum uppi fyrir stjórnarinnar hönd í þessu máli. En það var aðallega vegna þess, sem sagt hefir verið um sýslumennina, sem jeg vildi leyfa mjer að gera svolitla athugasemd. Jeg vil geta þess nú þegar, að það er jeg, sem sjerstaklega er hvatamaður að því, að stjórnin kemur með brtt. um launauppbót handa sýslumönnunum. Jeg álít það með öllu ranglátt að setja þessa stjett hjá, þegar flestum öðrum embættismönnum er veitt launauppbót. Það er sjerstaklega ranglátt, þegar litið er á það, að ekki er útlit fyrir, að sýslumennirnir hafi neinar aukatekjur, sem nokkru nemi, af landsversluninni. Þeir mundu því verða verulega illa staddir. Og þeir, sem best voru settir fyrir stríðið, verða nú hvað verst úti, því útgjöldin við embætti þeirra hafa aukist, þó tekjurnar hafi minkað. Sumir sýslumenn hafa jafnvel tilkynt stjórninni, að þeir hafi engar tekjur af embættum sínum, heldur jafnvel halla, ef þeir fái ekki neina uppbót. Þess vegna hafði jeg ákveðið að koma fram með brtt. í hv.Ed. um þetta atriði. Jeg bjóst satt að segja ekki við að geta verið á þessum fundi; annars hefði jeg reynt að koma brtt. hjer að. Hv. þm.N.-Ísf. (S. St.) notar þetta tækifæri, eins og öll önnur tækifæri, sem honum bjóðast, til þess að hefja árás á stjórnina. Jeg ætla nú ekki að blanda mjer inn í það mál. Þar er hæstv. forsætisráðh. til svara, svo jeg get leitt það hjá mjer. En eitt af því, sem hv.þm. (S. St.) tók fram, var þó þannig vaxið, að jeg get ekki gengið fram hjá því. Jeg skildi hv.þm. (S. St.) svo, að hann teldi núverandi stjórn frábrugðna öðrum stjórnum í því, að hún kæmi ekki með teknafrv. En þetta getur alls ekki átt við. Frá þessu þingi hafa þegar verið afgreidd þrjú tekjuaukafrv., sem öll komu frá stjórninni. Og jeg man ekki betur en að hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) væri með þeim öllum og gerði enga brtt. við neitt þeirra, til að breyta þeim eða bæta. Jeg get því ekki annað en álitið, að hv.þm. (S. St.) hafi með afstöðu sinni til þessara frv. viðurkent það, án þess að hann hafi viljað, að hann hefir sýnt stjórninni ekki svo lítið traust. Jeg skal svo ekki fara frekari orðum um þetta mál. Hæstv. forsætisráðherra, sem málið heyrir undir, er fyllilega maður til að halda uppi svörum fyrir stjórnarinnar hönd. Þetta frv. er ekki heldur komið frá stjórninni, eins og það er nú, heldur frá hv. fjárveitinganefnd. Það frv., sem stjórnin kom með í fyrstu, var miklu takmarkaðra, náði að eins yfir nokkra menn. Þá var hv.þm. (S. St.) að fárast um, að stjórnin væri að leggja fyrir þingið ýms mál, sem eingöngu heyrðu framkvæmdarvaldinu til. Mjer er óhætt að fullyrða það, að hver einasta stjórn í heimi ber á þessum tímum undir þing sitt þau vandamál, sem fyrir koma. Og það, að hv.þm. (S. St.) fer að kvarta um þetta, er blátt áfram broslegt, það er blátt áfram hlægilegt. Ef stjórnin bæri ekki vandamál sín undir þingið, þá er jeg viss um, að þingmenn mundu taka það illa upp. Hjer er því sýnilega verið að búa til þennan hvalablástur beinlínis út í loftið, og það af þessum hv.þm. (S. St.), sem jeg veit ekki til að hafi komið fram með nokkra till. til bóta á þessu þingi. Stjórnin lagði þó fram dýrtíðarfrv., auk tekjuaukafrv., sem jeg hefi áður minst á. En það er skoðun mín, að það sje ekki fyrsta krafan, sem gera á til stjórnar, að hún ungi út svo og svo mörgum frv. það er heldur ekki fyrsta krafan, sem gera á til þingsins, að það búi til mikið af lagafrv. Jeg lít svo á, að ekki eigi að búa til fleiri lög en nauðsynin knýr fram. Jeg vildi að eins gera þessar almennu athugasemdir, út af ræðu hv.þm.N.-Ísf. (S. St.). Jeg fæ ekki annað sjeð en að árás hans á stjórnina hafi nú, eins og endrarnær, við engin rök að styðjast.

Einar Arnórsson Jeg á að vísu brtt. á þgskj. 426, við frv. það, sem fyrir liggur. En þar sem jeg tel vafasamt, hvort jeg þarf nokkuð að mæla með henni, þá hafði jeg ekki neina ástæðu til að taka til máls við þessa umr., hefði ekki hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) vikið að mjer í ræðu sinni áðan. En fyrst jeg er staðinn upp, þá ætla jeg að byrja á brtt. minni. Brtt. þessi er á þgskj. 426 og fer fram á, að föstum aðstoðarmönnum vega- og vitamálastjóra verði veittar 1.000 kr. í launauppbót, sem stjórnin skifti á milli þeirra eftir till. vega- og vitamálastjórans. Mig furðar, að nefndin skyldi ekki koma með till. um þessa breytingu, þegar henni var bent á það við 2. umr., að þessir menn hefðu fallið úr. Jeg hygg, að fyrir nefndinni hafi vakað sú ástæða til þess að sleppa þessum mönnum, að þeim er ekki bannað að hafa aukastörf með höndum. En þessi ástæða er lítils virði, vegna þess, að embættismönnum er yfirleitt ekki bannað að taka að sjer aukastörf, sem þeir geti haft tekjur af, ef þeir rækja embætti sitt vel og samviskusamlega fyrir því. Löggjafarvaldið hefir ekkert skift sjer af því, og getur ekkert skift sjer af því, ef störfin eru ekki því fjarskyldari því starfi eða því embætti, sem maðurinn á að gegna. - Hver getur t. d. bannað lækni, sem er prófessor í læknisfræði við háskólann, að hafa á hendi aukastörf við lækningar? Það er fyrst hægt að skifta sjer nokkuð af aukastörfum manna, þegar þau brjóta á einhvern hátt í bág við það starf, sem þeir eiga að hafa á hendi. Það er því engin ástæða til að útiloka þessa menn, sem brtt. fjallar um, fyrir þessa sök, ef þeir að eins vinna þau störf, sem yfirmenn þeirra ætla þeim. Svo ætla jeg að leyfa mjer að drepa á annað atriði, sem virðist hafa ráðið atkvæði manna um annað mál hjer í deildinni. Það kom fram í umr. um till. til þingsályktunar um launauppbót handa símamönnunum, að menn mundu segja upp stöðum sínum og hverfa frá starfinu, ef kjör þeirra væru ekki bætt. En vita þá hv.þm. ekki, að verkfræðingarnir hafa ekki sjeð sjer fært að vinna fyrir landið, heldur hafa þeir gengið úr stöðum sínum og farið að vinna í þarfir bæjarfjelaga, eða þá „praktiserað“ sem sjálfstæðir verkfræðingar. Öllum er kunnugt um, að forstöðumaður vegamálanna fór þessa leiðina fyrir skömmu. Sama er að segja um aðstoðarmenn vegamálastjórans. Mjer er kunnugt um, að einn þeirra gekk í þjónustu bæjarfjelags hjer á landi, og jeg held mjer sje óhætt að segja það sama um annan. Það getur ekki gert neitt til, þó jeg nefni nöfn þessara manna. Það eru þeir Jón Þorláksson, Jón Ísleifsson og Hjörtur Þorsteinsson. Það hlýtur að vofa yfir þessum stöðum, að menn yfirgefi þær, þegar þeir geta annaðhvort fengið betri stöður hjá öðrum, eða þá sjálfstæðan starfa. Þessi hætta er auðvitað því meiri, sem stöðurnar eru ver launaðar. - þó að jeg líti ekki svo á, að það sje bráðnauðsynlegt að hafa altaf sömu mennina við hvern starfa, eins og t. d. póstmenn og símamenn, þá álít jeg, að það geti verið óheppilegt að hafa ekki sömu verkfræðingana lengst við þau störf, sem landið þarf að láta vinna. Jeg ætlaði mjer að útbúa brtt. eftir formi þessarar greinar í frv. En jeg veit ekki, hvort nú er nokkur fastur aðstoðarmaður hjá vegamálastjóranum. Hjá vitamálastjóranum er einn fastur aðstoðarmaður, og eru honum ákveðin laun í fjárlögunum, 2.500 kr. Ef ekki er neinn fastur aðstoðarmaður hjá vegamálastjóranum, þá ætlast jeg auðvitað ekki til, að hinn fái nema sinn hluta af þessari uppbót, sem brtt. nefnir. Þá kem jeg að ræðu hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Hann sagði, að jeg hefði ekki reiknað rjett út dæmi það, er jeg tók við 2. umr. þessa máls. Það er að vísu rjett, að jeg hafði reiknað ofurlítið skakt, en sá misreikningur var mínu máli í óhag, en hans máli í hag. Mig langar nú til að sýna fram á, hvernig í þessu liggur, þó það komi ekki við þessari 3. umr. málsins. Jeg skal ekki tefja tímann mjög lengi. Jeg tók til dæmis mann, sem hefir 3.500 kr. í laun og 3 börn að framfæra. Til þess að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) geti fylgst með, þá skal jeg sundurliða þetta dæmi nánar.  (Sv. Ó.: það var ekkert minst á börnin í líkræðunni. Það var áður, sem verið var að tala um þau)  . Jú, það var minst á börnin einmitt í þessu sambandi. Jeg hafði ákveðinn mann fyrir augum, sem sje skrifstofustjórann á 3. skrifstofu í stjórnarráðinu. Hann hefir nú í árslaun kr. 3.500,00 í dýrtíðaruppbót af því, kr. 525,00 = kr. 4.025,00. Eftir till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), ef þær hefðu verið samþyktar, þá hefði þessi embættismaður fengið í laun kr. 4.000,00 í dýrtíðaruppbót af því, kr. 325,00 = 4.325,00. Svo er þess að gæta, að þegar dýrtíðaruppbót er reiknuð af upphæð, sem nemur 4.000 kr., þá er að eins veitt uppbótin af launaupphæðinni, en ekki neitt framfæringafje. Þessi maður, sem jeg tók til dæmis, missir því 3x70 kr., eða 210 kr. Þegar svo er reiknaður út mismunur kjaranna eftir lögum um æðstu stjórn landsins ásamt lögum um dýrtíðaruppbót embættismanna og sýslunarmanna landssjóðs, og aftur eftir frv. því, sem fyrir liggur, ef brtt.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) hefðu verið samþyktar, þá verður mismunurinn ekki 115 kr., eins og jeg sagði við 2. umr., heldur 90 kr. - Nú getur maður gengið lengra og hugsað sjer, að þessi embættismaður eigi 6 börn innan við 14 ára aldur. Þá hefði hann tapað 120 kr. frá því, sem hann nú hefir, ef hinar margnefndu till hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) hefðu verið samþyktar. Annars er ekki ástæða til að fara lengra út í þessa sálma. Það er búið að ræða um þetta hjer í deildinni, og hv. deild hefir sýnt, að hún kunni að meta till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) að verðleikum. Jeg sje því ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þær. Eitt atriði í ræðu hv.þm. Barð. (H. K.) tel jeg rjett að minnast á. Það var um þingfararkaupið. Hann ljet svo um mælt, að sumir þm., tók ef til vill fram berum orðum, að það væru Reykjavíkurþingmenn, mistu einkis í af störfum sínum við þingsetu. Segjum svo, að þetta sje rjett hjá hv.þm. (H. K.). En til hvers myndi það þá leiða? Ef hans hugsanagangur væri rakinn, myndi það leiða til þess, að þeir ættu ekki að fá neitt þingfararkaup.  (H. K.: Þetta er útúrsnúningur)  . Ef þeir fá þingfararkaupið sem kaup fyrir unnið verk, þá er ekki unt að gera upp á milli Reykjavíkurþingmanna og utanbæjarþingmanna. Menn gæti greint á um, hver hafi unnið mest verk á þinginu. En enginn mun þó vilja halda því fram, að maður geti ekki unnið sitt verk af þeirri ástæðu einni, að hann sje Reykvíkingur. En það er alls ekki rjett, að þeir þingmenn, sem búsettir eru í Reykjavík, sleppi engu af störfum sínum fyrir þingsetuna. Mjer þætti gaman að vita, hvað hv.þm. (H. K.) veit um þetta. Hvort veit hann um það, að jeg hefði ekki getað varið tíma mínum mjer til gagns og þarfa, hefði jeg ekki verið bundinn við þingsetuna? Jeg býst við, að hv.þm. (H. K.) yrði ógreitt um svör, er hann ætti að fara að sanna, að jeg hefði ekki getað gert neitt annað fyrir utan embættisstörf mín. Og sama mætti segja um flesta aðra Reykjavíkurþingmenn. En óþarfi er að fara út í slík atriði og segja, hvað menn hefðu gert við tíma sinn, ef þetta hefði verið eða ekki verið. Það væri sama sem jeg segði um hv.þm. Barð. (H. K.), hvort hægt væri að sanna, að þessi hv.þm. (H. K.) hefði unnið að búum sínum, en ekki legið heima í leti og ómensku, hefði hann ekki setið á þingi í vor. En auðvitað geng jeg að því vísu, að bæði hann og aðrir hv.þm. hefðu unnið að búum sínum, ef þeir hefðu setið heima.

Gísli Sveinsson Jeg vildi að eins segja eitt orð í tilefni af ummælum hv.frsm. (M. Ó.) um skrásetjarann við landsbókasafnið. Jeg skil þó orð hans á þá leið, sem hann hafi fremur mælt þau í gamni heldur en sem mótmæli gegn brtt. minni, sem hann var áður búinn að lýsa sig fremur hlyntan, að því er mjer skildist. Hv. frsm. (M. Ó.) gat þess, að ekki gæti skrásetningarstarfið talist aðalstarf mannsins, þar sem hann hefði tekið lögfræðipróf. En svo stóð á, að ekki var hægt að vinna jafnmikið á landsbókasafninu í vetur er leið og ella hefði verið gert, sökum kolaskorts. Þessi maður, er hafði áður stundað lögfræðinám um nokkur ár, en hætt við það og horfið að öðrum rannsóknum, er hugur hans hneigðist meir að, notaði nú þennan tíma til þess að ljúka lögfræðiprófinu. Jeg veit ekki,nema fleiri sjeu þeir en jeg, sem vilja meta þetta meira og álíta það meira „frægðarstrik“ en þótt hann hefði notað þennan tíma til þess að leita sjer annarar atvinnu, t. d. við skriftir. En auðvitað á starf hans við safnið að vera aðalstarf mannsins í öllum eðlilegum tilfellum, og er það líka fyllilega. Þegar talað er um að bæta kjör starfsmanna landsins, verður ekki komist hjá því að bæta upp þessum manni og öðrum, er stendur líkt á fyrir. Og mæli jeg þetta ekki af því, að jeg viti ekki, að aðrir hv.þm., og þar á meðal hv.frsm. (M. Ó.), eru mjer að sjálfsögðu sammála í þessu efni.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg ætla ekki að flytja neina framsöguræðu fyrir nefndarinnar hönd, því að nefndin hefir að eins látið þessa till. koma í deildina til þess, að hún geti ráðið ráðum sínum. En eftir því, sem þessu máli hefir reitt af hjer í deildinni, þá þótti nefndinni nauðsyn á að bæta kjör lækna. Sumir hafa lýst yfir því, að þeir sjeu ekki ánægðir með þá uppbót, sem gert er ráð fyrir í launauppbótarfrv. embættismanna. Og meiri hl. nefndarinnar taldi þá 500 kr. uppbót allsendis ófullnægjandi; jafnvel má telja líklegt, að hún nægi ekki til þess að halda þessum embættismönnum í embættinu. Þetta vil jeg biðja hv. deildarm. að athuga. Jeg er sannfærður um, að ef læknar fá ekki hærri bætur á þessu þingi, þá fara þeir að leita fyrir sjer um betri embætti, og eftir því, sem jeg veit best, mun engin skotaskuld fyrir lækna að afla sjer betri starfa, því eftirspurn er mikil eftir þeim í öðrum löndum. En jeg hygg, að deildin mundi þá álíta ver farið. Jeg skal ekki fjölyrða frekar um till. þessa. Jeg býst við, að aðalflutningsmaður hennar taki til máls og mæli með henni. Jeg skal að eins geta þess, að í till. felst sú stefna, sem hreyft hefir verið, að öll uppbótin sje goldin úr landssjóði.

Gísli Sveinsson Það er rjett, sem hv.frsm. (M. P.) tók fram, að jeg og fleiri af þeim, er fluttu till. þessa, höldum fast við hana, og sje jeg eigi ástæðu til annars en ráða hv. deild til að samþykkja hana. Nú hefir verið ákveðið í þessari hv. deild, að allir læknar skuli verða aðnjótandi 500 kr. launahækkunar, og þarf jeg eigi að taka það fram, að sú leið er að mínu skapi verri, að landssjóður greiði uppbót eða viðbót við föstu launin. En eins og kunnugt er, þá er það ekki fáanlegt, að þingið samþykki, að þeir, sem lækninn nota, greiði honum uppbót að sínum hluta. En nú er það svo frá mínu sjónarmiði og líka fullyrt af öðrum, að sú launauppbót, sem læknum er ákveðin í frv. um bráðabirgða launabætur embættismanna, nægi ekki til þess, að þeir sætti sig allir við að vera kyrrir í embætti sínu, þó að sumir mundu verða það eftir atvikum. Og það tel jeg ófært, að stofnað sje í þann voða, að læknar fari frá embætti sínu. Það gerir læknum leið þá, sem farið er fram á í till. þessari, aðgengilegri, að í henni er gert ráð fyrir, að þeir fái meiri hækkun en ákveðin er í frv., miðað við tekjur þeirra og fyrirhöfn við læknastörfin. Og get jeg ekki fallið frá því, að þetta sje rjettlátasta leiðin, eigi að eins að lögum, heldur og gagnvart læknunum sjálfum og sjúklingunum. Jeg fæ ekki sjeð, að það sje á móti þessari till., þó að þeir, sem mikil störf hafa á hendi, fái hærri uppbót. Hjer er borin fram brtt., sem jeg veit ekki hvort flm. halda fast við, um að þessi dýrtíðaruppbót verði 100%. En af því að þessi till. er miðuð við það ástand, sem var í ákvörðunum þingsins, en ekki er nú, hygg jeg, að hún verði tekin aftur. Þá liggur að eins fyrir till. mín, og vona jeg, að hv. deild taki henni vel, því að með henni er þó að nokkru bætt úr ástandinu, hvað þetta mál snertir.

Sveinn Ólafsson Af því að jeg er meðflutningsmaður þessarar till., get jeg eigi leitt hjá mjer að segja nokkur orð. Eins og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) tók fram, hafa orðið allmiklar breytingar á þessu máli síðan till. þessi kom fram, þar sem nú eru líkur til, að læknar fái til jafnaðaruppbótar 500 kr. hver. Þess vegna efast jeg um, að till. eigi nú við. Við 2. umr. launabótamáls embættismanna, sem nýlega er afstaðin, kom það í ljós, að menn vildu eigi aðhyllast dýrtíðaruppbót, sem væri miðuð við laun læknanna uppbætt og því aukin. Jafnvel hv.þm. Stranda. (M. P.) var svo hlálegur, að vilja eigi þiggja fyrir læknanna hönd 75 kr. hækkun á dýrtíðaruppbótinni, sem till. mín í því máli laut að. Jeg get vel skilið, að honum þyki þetta lítil uppbót. En 20 kr. uppbót eftir þessari till. er þó minni. Hann hefir sem sje gefið þá upplýsingu, að aukatekjur margra lækna sjeu 50-500 kr. Af 50 kr. aukatekjum mundi uppbótin eftir þessari till. verða 20 kr., af 100 kr. 40 kr., af 200 kr. 80 kr. Það er álíka upphæð og áður stóð til boða, og tekur varla máli að bjóða það, fremur fyrnefndum 75 kr. Jeg get þess vegna ekki felt mig við að fylgja þessari till., eins og hún nú er. Jeg vil ekki móðga hv.frsm. (M. P.) með því að bjóða stjettarbræðrum hans þessa uppbót, úr því að jeg var svo óheppinn að styggja hann með 75 kr. uppbótartilboðinu. Jeg veit vel, að lækna, sem hafa mikil störf - um 2.000 kr. aukatekjur - munar um uppbótina. En um slíka dýrtíðaruppbót er það að segja, að hún kemur niður þar, sem síst skyldi; því þeir, sem hafa rýrustu embættin, þurfa helst á uppbótinni að halda. Jeg sje þess vegna ekki til neins að bjóða 20 til 200 kr. uppbót þeim, sem mesta hafa þörfina; þeim getur engin styrkur í því verið, að vel stæðir stjettarbræður þeirra fái þrefalda til fjórfalda uppbót. Jeg mun því ekki fylgja till. úr því, sem nú er komið, og líkt mun vera um suma meðflutningsmenn mína. Jeg fæ ekki sjeð, að uppbót af 50 kr. geti komið í veg fyrir það, að læknar segi af sjer, eins og hv.frsm. (M. P.) og hv.þm.V.-Sk. (G.Sv.)óttuðust svo mjög, því að þeir læknar, sem ekki hafa meiri aukatekjur, hafa mesta þörf fyrir að segja af sjer, og ef sá er vilji þeirra, trúi jeg ekki, að þeir spekist við 20-40 kr. uppbót, jafnvel ekki þótt hún næði 200 kr.

Jón Jónsson Jeg hefi skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara, af því að jeg vildi sjá, hvernig færi með launafrv., áður en tillagan kæmi fram. Það er satt, sem sagt hefir verið, að nú er komið í óvænt efni með launamálið. Það hefir verið vikið frá þeirri stefnu, sem ómótmælanlega er rjett, að bæði landssjóður og sjúklingar greiði hlutfallslega launaviðbót handa læknum. Jeg og fleiri hafa viljað fara milliveg, sem sje þann, að uppbótin kæmi ekki að eins frá sjúklingunum, heldur og einnig úr landssjóði. En svo fór, að þessi till. var feld, og jeg verð að segja, að það var illa farið; því að jeg veit, að margir vilja ekki ganga þá braut, að læknar fái uppbótina einvörðungu úr landssjóði. En nú er í raun og veru ekki hægt að verða við kröfu lækna, úr því, sem komið er, nema með því móti, að gjalda þeim uppbótina úr landssjóði, annaðhvort með launaviðbót eða uppbót af aukatekjum, eða hvorttveggja. Nú heyri jeg á hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), að hann álítur eigi þörf á að samþykkja tillöguna, þar sem læknum eru ætlaðar 500 kr. hverjum í launahækkun. Jeg veit eigi, hvort aðrir hv.þm. eru sömu skoðunar. Vjer verðum að sýna þessari stjett fulla sanngirni, því að hún er mjög virðingarverð og hefir mikið og vandasamt verk að vinna. Er ekki ofsagt þó sagt sje, að hún sje með þörfustu stjettum þessá lands. Jeg skal játa það, að mjer var illa við að samþykkja þessa tillögu, eftir að jeg sá, að sú leið var farin, að bæta föst laun lækna og annara embættismanna með sjerstökum lögum, og mjer er enn illa við að greiða henni atkvæði mitt. Jeg álít það ekki skyldu okkar, sem voru með taxtahækkuninni, að svara fyrir æfilok þessa frv. Það er hinna sök að bæta fyrir gerðir sínar í því máli. En jeg geri ráð fyrir, að læknar verði óánægðir með málalokin, ef ekki verður bætt úr fyrir þeim frekar en gert er í frv. Og það er mjög leitt, ef læknar verða svo óánægðir og taka gerðir þingsins svo illa upp, að þeir ef til vill segja af sjer embætti. það er leiðinlegt að geta ekki gert þessari stjett manna til hæfis, því að jeg tel þá alls góðs maklega, eins og raunar hverja aðra stjett embættismanna, en það verð jeg þó að játa, að þessir menn eru einhverjir þörfustu embættismenn þjóðarinnar. Þá ber þess að gæta, að þeir hafa ekki hingað til farið fram á eða heimtað launabætur, heldur hafa þeir sýnt mikla hæversku og hógværð. Jeg verð því að greiða tillögunni atkvæði mitt, þó mjer sje það móti skapi, bæði af því að jeg tel þá leið ranga, sem greiða vill alt úr landssjóði, og svo er fjárhagur landsins svo erfiður, að ilt er að þurfa að ganga þessa leiðina. Ekki er hægt að segja með vissu, hversu miklu þessi dýrtíðaruppbót næmi, en jeg get hugsað mjer, að hún nemi alt að 20 þús. kr., eða einhversstaðar milli 10 og 20 þús. kr. í fjárveitinganefndinni óaði okkur við að hækka laun lækna um 1.000 kr., ekki af því að læknar ættu það ekki skilið, heldur af því að okkur fanst þetta vera svo mikil og há upphæð; þess vegna lögðum við það til, að föstu launin yrðu hækkuð um 500 kr., og svo yrði læknum leyft að hækka taxtann um 50%. Ef þessi tillaga verður samþykt, býst jeg við, að læknar muni líta svo á, að þingið hafi viljað taka fult tillit til óska þeirra, og það mun þá líka láta nærri, að þeir fái þær bætur, sem þeir fóru fram á að fá. Jeg verð að álíta það virðingarvert hjá læknum, að fara fram á, að gjaldskráin yrði hækkuð, því að svo lít jeg á það mál, að þeir hafi vitað, að þröngt var í búi hjá landssjóði og hafi því ekki viljað íþyngja honum með frekari kröfum. Hefði jeg verið viss um, að þeir menn, sem greiddu mótatkvæði taxtahækkunarfrumvarpinu, greiddu atkvæði með þessari tillögu, þá hefði jeg greitt atkv. móti henni, en jeg get ekki verið viss um, að þeir fari svo að ráði sínu, og síst af öllu eftir að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), sem bæði er meðflutningsmaður að þessari till., og þar að auki var einn þeirra manna, sem veittu taxtafrv. banasárið, hefir lýst yfir því, að hann muni snúast í móti þessari tillögu. En jeg vil ekki verða meðal þeirra, sem vilja útiloka lækna frá allri frekari hækkun, og verð jeg því að brjóta odd af oflæti mínu og greiða till. atkvæði; því það er eina leiðin til þess að greiða úr málinu, úr því sem komið er. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) drap á, að uppbótin kæmi niður þar, sem síst skyldi, en það get jeg ekki talið rjett hjá hv.þm., því jeg verð að telja það rjett, að þeir læknar fái mesta uppbótina, sem verða altaf að vera út um hvippinn og hvappinn og fara verða yfir fjöll og firnindi, til þess að berjast gegn sjúkdómunum. Enda er það ekki rjett, að þeir læknar fái mest launin, sem sitja í erfiðustu hjeruðum, svo erfiðum, að þeir slíta sjer út langt fyrir tímann, til þess að geta rækt sína erfiðu köllun. Einmitt þessir menn eiga uppbótina best skilið, því að verður er verkamaðurinn launanna.

Jörundur Brynjólfsson Jeg ætlaði mjer að láta þetta mál afskiftalaust og taka ekki til máls um það, en nú hefir hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) sagt svo margt, sem jeg get ekki látið ómótmælt. Ef nokkur vafi hefði leikið á um það, áður en hann tók til máls, að tillagan yrði ekki drepin, þá skil jeg ekki, að sá vafi geti verið enn þá til, því að mjer finst hv.þm. (J. J.) hafa með ræðu sinni kveðið upp dauðadóm yfir tillögunni. Hann lýsti að vísu yfir því, að hann mundi fylgja tillögunni, en röksemdir hans voru alt annað en vel fallnar til þess að auka henni fylgi. Hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) drap á það, að þeir hefðu ekki fallist á að hækka taxtann; hefðu vikið frá þeirri rjettu stefnu, að almenningur borgaði nokkuð af launauppbót lækna. Jeg skil ekki í því, hvernig hv.þm. (J. J.) getur slegið fram þessari staðhæfingu órökstuddri, þar sem það stendur óhaggað, að slík hækkun á taxta mundi helst koma niður á sjúklingunum, og afleiðing þess mundi verða sú, að fátæklingarnir mundu fremur hliðra sjer hjá því að sækja lækninn. Og þó ekki hefði verið nema þessi ástæða ein, þá hefði hún verið nægilega mikilsverð til þess að fella taxtahækkunarfrv. Þá gat hv. sami þm. (J. J.) þess, að við, sem felt hefðum taxtahækkunina, hefðum látið það í ljós, að við vildum bæta úr kjörum lækna. Það er rjett hermt hjá hv.þm. (J. J.), enda höfum við sýnt það með atkvæðagreiðslunni fum launahækkun lækna, og er því óþarft að draga það í efa. Það eru talsverðar bætur fólgnar í launafrv. fyrir lækna, þó þær sjeu ekki alveg eins háar og æskilegt er. En mjer er það óskiljanlegt, að þeir skuli helst ekki vilja telja þetta launabætur, sem voru með taxtafrv., þar sem það er sannað, að 14 hluti lækna hefir minna en 500 kr. í aukatekjur; þó að gjaldskráin hefði verið hækkuð, mundi hækkunin aldrei hafa orðið meiri en 500 kr. hjá þessum (4 hluta, svo að þeir verða ekki fyrir neinum skaða, þó að þeir fengju ekki meiri uppbót; það væru þá helst þeir, sem tekjuríkari væru. Svo er það og hálfu hjákátlegra að vera altaf að stagast á þessari gjaldskrárhækkun, þar sem því hefir verið lýst yfir, í Læknablaðinu, að læknar taki tvöfalt meiragjald fyrir störf sín en gjaldskráin heimilar. Þessar röksemdir eru ærið ljettar á metunum og standa á völtum fótum. Þá gat hv.þm. (J. J.) þess, að það væri ekki þeirra skylda, er með taxtahækkuninni hefðu verið, að bæta kjör lækna, heldur væri það þeirra, er felt hefðu gjaldskrárhækkunina. Það er nú ekkert vafamál, að hollara er að greiða þessa hækkun til lækna úr landssjóði heldur en að taka fjeð af sjúklingunum, og hálf leiðinlegt er, hve fast sumir hv.þm. halda í það. Það virðist því vera rjett, sem hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) sagði, að það væri að gera sjúklingana að gjaldstofni. Jeg get ekki sjeð nokkra ástæðu til þess að fara þá leið, jafnvel þó nokkrir læknar yrðu fyrir það að bera skarðan hlut frá borði. Hv. þm. (J. J.) drap á, að það væri ilt ef læknar tækju illa upp fyrir þingmönnum, að taxtahækkunin hefði verið feld. En jeg hygg, að þó að svo yrði, þá væri erfitt að benda á ástæðurnar til þess með rökum. Jeg get ekki sjeð, af hvaða ástæðu þeir eiga að reiðast, því að þeir segjast taka hærra gjald af sjúklingum heldur en gjaldskráin leyfir, og það hefir maður svart á hvítu, í blaði læknafjelagsins. Þeir um það, hvort það er rjett; það er ekki á mína ábyrgð. Hitt efast enginn um, að læknar eru alls góðs maklegir, og jeg þykist hafa sýnt, og býst við hv.þm. yfirleitt, að þeir sjeu alls góðs maklegir. Það er alls ekki rjett að draga það inn í umr., að þm. vilji ekki sinna kröfum lækna. Það má geta þess hjer,að margir hjeraðslæknar hafa látið þá skoðun í ljós, að þeir vildu einna síst kjósa það, að fá launauppbótina af sjúklingum. Þá drap hv.þm. (J. J.) á það, að læknar hefðu sýnt mikla hæversku og hógværð í þessu máli. Ó já, það fer nú eftir því, á hvaða mælikvarða það er mælt. Það sem þeir hafa látið til sín heyra, hefir ekki borið vott um neina sjerstaka hógværð. Þá mintist sami hv.þm. (J. J.) á það, að rjett hefði verið hjá læknum að hafa einmitt farið fram á taxtahækkun, þar sem þeir hafi vitað, að fjárhagur landssjóðs var þröngur. Þeir hafa vitað, að nóg fje var í kistuhandraða sjúklinganna! Þetta hefði ekki átt að koma fram, því það er ekki læknum til lofs, því það hefði ekki átt að vera aðalkapp lækna að taka sem mest fje úr vasa sjúklinganna. Enda ætti það að vera læknum ljóst, að þeir eru ekki eingöngu til vegna launanna, heldur jafnframt þó að minsta kosti til þess að gæta heilbrigði manna. Jeg ætla nú ekki að fjölyrða frekar um þetta mál. Jeg hefði ekki sagt eitt einasta orð um till., sem jeg er meðflm. að, ef hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) hefði ekki haldið þessari gjaldskrárhækkun enn fram. Jeg segi ekkert um það, hvort jeg greiði atkv. með eða móti till., þó jeg hafi nú þegar ráðið við mig, hvernig jeg muni láta atkv. mitt falla.

Gísli Sveinsson Mjer finst ekki vera hægt að krefjast minna af meðflm. þessarar till., ef þeir á annað borð standa upp til þess að halda ræðu, en að þeir lýsi yfir, hvort þeir vilji nú greiða atkv. með henni eða móti. Mjer finst eðlilegt, að þm. eins og hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) minni á það, hvernig farið hefir verið með þetta mál. Jeg skil heldur ekki, að þeir, sem drápu taxtafrv., skuli vera svo hörundsárir, að þeir þoli ekki að heyra taxta nefndan, en þó finst mjer líklegt, að þeir, sjeu nú farnir að sjá eftir því, hverja útreið taxtahækkunin fjekk; annars væri tal þeirra út í bláinn. Jeg skal svo ekki tala frekar um það atriði eða fara að verja læknana, því að jeg hefi ekki lesið orðin í Læknablaðinu sjálfu, sem mest hneyksla. En sannast að segja finst mjer það ekkert tiltökumál, þótt þeir lýsi skoðun sinni í blaði sínu, og jafnvel þó að þeir lýsi henni með talsvert hörðum orðum og skorinort. - Jeg veit ekki betur en að „kollegar“ hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) hafi nýlega skrifað í blað sitt allsnúðuga grein í garð hv.þm. út af kennaramálunum, og hefir enginn þm. hlaupið upp til handa og fóta og farið að barma sjer út af því. Síst af öllu ættu þó hv.þm. að láta slíkt hafa áhrif á atkvgr. sína, eins og jafnvel hefir komið fram. Annars voru það orðin, sem hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) viðhafði um þessa till., sem jeg vildi tala nánar um. Fyrst var hann meðflm. að till. þessari, en nú er hann sýnilega mótsnúinn henni, og virtist mjer það vera þrent aðallega, sem hann hafði á móti henni. Fyrst og fremst var það, að honum virtist dýrtíðaruppbótin of lítil hjá sumum læknum til þess, að hann í þessu árferði, sem nú er, vildi verða til þess að veita hana. Í fyrstu kom það til mála, að þessi uppbót ein yrði látin nægja, og þá virtist mjer ekki betur en að hann teldi hana nægilega.  (Sv. Ó.: Jeg sagði aldrei, að hún væri nægileg)  . Jeg get ekki gengið út frá öðru, þar sem hann hóf þá engin andmæli. Nú hafa þó læknar fengið afgreitt frá þessari deild 500 kr. hækkun á föstum launum sínum, og eiga að fá þetta að auki, svo að maður skyldi ætla, að hv.þm. (Sv. Ó.) þætti nú of langt farið, en ekki of skamt. Þau stinga líka dálítið í stúf, þessi ummæli hv.þm. (Sv. Ó.), við það, að ekki er lengra síðan en í fyrradag, að hann vildi veita kr. 2,50 sem uppbót til tiltekinna embættismanna. Annars má benda á það út af orðum sama hv.þm. (Sv. Ó.), að ekki er það vel trúlegt, að þeir sjeu margir læknar, sem hafi ekki meira en 50 kr. í aukatekjur, og þess vegna mun líka óhætt að telja uppbótina meiri en 20 kr. Í öðru lagi sagði hv.þm. (Sv. Ó.)það, og reyndi að sanna með rökfimi sinni, að þessi uppbót kæmi mest niður þar, sem síst skyldi, eða með öðrum orðum hjá þeim, sem mest hefðu að starfa. Eftir minni skoðun á málinu ætti þetta ekki að vera mótbára gegn till., heldur meðmæli, og þess vil jeg biðja hv.þm. (Sv. Ó.) að gæta, að þessi uppbót kemur ekki fremur misjafnt niður nú heldur en í upphafi göngu sinnar, er hann gerðist meðflm. hennar. En það má vera, að þessi umskifti hv.þm. (Sv. Ó.) standi eitthvað í sambandi við þá skoðun hans, að hann virðist vilja hlynna að því, að embættismenn reyni til þess að fá lífsuppeldi sitt með því að gefa sig við öðrum störfum en þeim, er þeir eiga sjerstaklega að fást við. Í þriðja lagi taldi hann það ástæðu fyrir því að vera mótsnúinn þessari till., að læknar mundu eins fyrir það hlaupa úr embættum, þótt þeir fengju þessa uppbót. En til þess er engin ástæða að hugsa svo, eða að minsta kosti ekki nú fremur en áður. Læknarnir fóru fram á dálitla taxtahækkun eingöngu, og verða þeir ekki ver settir með þeim till., sem upp á síðkastið hafa komið fram, sumpart til hækkunar fastra launa, sumpart um dýrtíðaruppbót á aukatekjum. Svo held jeg ekki, að jeg þurfi að mæla frekar með þessari till., því að það hefir einnig verið gert rækilega af öðrum. Frumtill. læknanna um bót á kjörum þeirra var það, að fá læknataxtana hækkaða um helming frá því, sem nú er. Leit þá svo út, eins og drepið hefir verið á, sem þeir teldu það viðunandi bót á kjörum sínum, eða að minsta kosti ætluðu þeir að gera sig ánægða með það, hefði það fengist. Þá lækna, sem lítil læknisstörf hafa í hjeraði sínu, hefði að vísu munað öllu minna um það en þá uppbót, sem þeim er nú fyrirhuguð, en samt verður ekki annað sjeð en að einnig þeir hafi ætlað að gera sig ánægða með þetta. Jeg held, að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) þurfi að finna betri rök en þetta, til þess að bera fram því til afsökunar, að hann geti nú verið á móti þessari till. Satt að segja bjóst jeg ekki við, að hann þyrfti á því að halda að leita að slíkum rökum. Að vísu kom mjer það á óvart, að hann færi að verða á móti sinni eigin till. á þessu stigi málsins. En til þess þurftu þó ekki að liggja nema ein rök, sem sje þau, að hann vilji ekki veita læknum meiri uppbót en þá, sem fram á er farið í frv. um launauppbót embættismanna. Þau rök geta að vísu verið fullgild fyrir hann til þess að vera á móti till., en þau eru ekki nægileg til að sannfæra neinn um, að rjett sje að hafa sama vilja í þessu efni og hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.).

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg hjelt, að búið væri að ræða þetta mál svo mikið fram og aftur, að ekki væri nein ástæða til að fara að ræða læknataxtana enn einu sinni. Mjer þykir því ekki eiga við að svara neinu í ræðu hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) og skal alveg leiða hana hjá mjer. En það voru nokkur orð í ræðu hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), sem gáfu mjer tilefni til þess að kveðja mjer hljóðs. Það var þessi dæmafáa kurteisi og nærgætni gagnvart mjer, sem komu fram í þeim ummælum hv.þm. (Sv. Ó.), að hann gæti ekki verið með till., af því hann væri svo hræddur um að móðga mig með þv. Mjer þykir auðvitað mjög vænt um þessa kurteisi, og jeg vona, að það verði ekki í eina skiftið, sem hv.þm. (Sv. Ó.) tekur slíkt tillit til mín og minna skoðana og hagar sannfæringu sinni eftir því, sem hann heldur að mjer líki best. Að hann heldur, að það mundi móðga mig, ef hann yrði með till., byggir hann á því, að jeg lýsti yfir því um daginn, að jeg mundi greiða atkv. á móti frv. um bráðabirgðalaunauppbót embættismanna, ef brtt. þessa hv.þm. (Sv. Ó.) yrðu samþyktar, en þær brtt. ætluðu læknum 75 kr. aukna hækkun. Jeg hjelt nú, að hv.þm. (Sv. Ó.) gæti gert sjer grein fyrir, hvers vegna jeg tók þessa afstöðu til þess, sem þá var á seiði. Það var ekki af því, að jeg vildi forsmá þessa hækkun okkar læknanna í sjálfu sjer, heldur var það hitt, að jeg vildi ekki þiggja þessar 75 kr. læknum til handa, þegar um leið átti að draga fleiri hundruð af flestum öðrum embættismönnum. Jeg þykist vita, að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) hafi ekki getað sett sig inn í þennan hugsanagang, og jeg gat ekki heldur búist við því af honum. Hann gat að sjálfsögðu ekki skilið, að mjer stæði ekki á sama um það, þó verið væri að gera annara kjör lakari um leið og mín væru bætt. En það kemur ekki að sök, því flestir hv. deildarmenn munu kunna að meta þessa aðstöðu mína, aðrir en þessi hv.þm. (Sv. Ó.). Hv. þm. (Sv. Ó.) sagði, að hjá sumum læknum næmi dýrtíðaruppbót af aukatekjunum ekki nema 20 kr. Það er alveg rjett, að einn læknir hefir gefið upp, að hann hafi ekki nema 50 kr. í aukatekjur. Af þeim aukatekjum ber honum ekki meiri dýrtíðaruppbót en 20 kr. Jeg skal líka viðurkenna það, viðvíkjandi orðum hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), að fjórði hluti læknanna er þegar búinn að fá eins mikla uppbót eða meiri en þó taxtarnir hefðu verið hækkaðir um helming. En hinn hluti læknanna er ekki búinn að fá nándarnærri eins mikla uppbót. - Eins og hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) hagaði orðum sínum, var ekki hægt að skilja hann öðruvísi en svo, að það væri 20 kr. á hvern lækni í landinu, sem þessi dýrtíðaruppbót næmi. Jeg veit, að hvorki honum nje öðrum dettur þetta í hug. Ef svo væri, er jeg ekki viss um, að hann væri tillögunni eins andvígur og hann er. En hann hefir þóst þurfa þess með, til að rökstyðja sitt mál, að haga orðum sínum á þessa leið. Það er alveg rjett athugað hjá hv.þm. (Sv. Ó.), að þessi dýrtíðaruppbót útilokar það ekki, að hjeraðslæknar segi upp embættum sínum. En því meiri ástæða er fyrir þá að gera það, sem minna er sint rjettmætum kröfum þeirra hjer á þingi. Út af ræðu hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) skal jeg að eins leyfa mjer að minnast á eitt atriði. Hann sagði, að læknar hlytu að vita það manna best, hve hættulegt það væri fyrir heilbrigði í landinu, ef sjúklingar þyrftu að borga mikið fyrir læknishjálp. Læknarnir verða að sjálfsögðu, eins og aðrir menn, að byggja ályktanir sínar um þetta efni á þeirri reynslu, sem þeir hafa fyrir sjer. Og jeg vil þá leyfa mjer að leggja eina spurningu fyrir hv.þm. (J. B.). Hver breyting hefir orðið á heilbrigði manna hjer í Reykjavík síðan læknarnir hækkuðu taxta sína? Hefir borið á því, að fólk hafi vitjað minna læknis eftir en áður? Jeg býst ekki við að reynsla læknanna sje sú, að heilbrigði sje neitt lakara en áður. En það er þegar búið að tala svo mikið um taxtahækkunina, að jeg ætla ekki að blanda henni meira inn í umr. nú. Jeg býst við því, að þeir, sem á annað borð vilja bæta kjör læknanna fremur en orðið er, tryggi sjer, að brtt., sem tekin var aftur við 2. umr. launabótafrv., nái fram að ganga áður en þeir fella þessa till. Ef jeg væri viss um það, að sú brtt. yrði samþykt, þá skyldi jeg vera á móti þessari till. En jeg hefi nokkuð miklar líkur fyrir því, að sú brtt. fái ekki að ganga gegnum þessa hv. deild.

Jón Jónsson Það eru að eins fáein orð, sem jeg ætla að segja. Hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) var að tala um, hve mikil fjarstæða það væri að koma nú með hækkunarfrv. á taxta læknanna, þar sem vitanlegt væri, að læknarnir hækkuðu taxtana án þess. Hv. þm. (J. B.) veit það að sjálfsögðu, að læknar hafa ekki heimild til að hækka gjöld fyrir læknisverk sín fram yfir þann taxta, sem lögákveðinn er. Þegar þingið er að veita læknum uppbót á launum þeirra, þá ætlast það auðvitað til, að þeir haldi sjer við þann taxta, sem þeim hefir verið settur. Að vísu segja ýmsir, að sumir læknar að minsta kosti muni koma á hjá sjer taxtahækkun, þó hún verði ekki heimiluð með lögum. En þó ýmsir haldi þessu fram, þá er það hin mesta fjarstæða, að þingið geti lagt nokkuð upp úr því. Það má ganga út frá því sem gefnu, að ef gjaldendur kvarta undan slíku framferði læknanna, þá helst þeim það ekki uppi. Það er því alveg óþarfi að ganga út frá, að slíkt eigi sjer stað. Um leið og þingið samþykkir launauppbót handa læknunum gefur það þeim með því beinlínis í skyn, að þeir eigi að halda sjer við þá taxta, sem settir hafa verið. Hv. þm. (J. B.) gaf í skyn, að hækkun taxtanna væri rjettmæt, með því að segja, að læknarnir hækkuðu án þess, að fá til þess löglega heimild. Mjer finst þetta nokkuð í mótsögn við skoðun hans að öðru leyti, nema hann ef til vill haldi því fram, að þetta sje ranglega gert af læknunum og að það sje vítavert. Þá væri hann samkvæmur sjálfum sjer. Hv. þm. (J. B.) sagði, að læknar hefðu tæplega komið hæversklega fram í kröfum sínum. Jeg get nú látið mjer í ljettu rúmi liggja það, sem forstöðumenn læknafjelagsins hafa skrifað í Læknablaðið. Jeg skifti mjer yfirleitt ekkert af þeim hnútum, sem skrifaðar eru í opinber blöð. Þær eru á þeirra ábyrgð, sem þær skrifa, en koma mjer ekki hið allra minsta við. En hitt verður ekki sagt með sanni, að kröfur læknanna í landinu hafi verið of háar eða miður hæverskar að því leyti. Um það geta að vísu verið skiftar skoðanir, hvort þetta sje rjettasta leiðin til að bæta úr þeim, en varla hafa menn ástæðu til að finnast of langt gengið. - Hv. þm. (J. B.) hjelt, að eftir því, sem læknar gefa upp aukatekjur sínar, mundi þessi uppbót ná þeim kröfum, sem læknar hafa gert. Jeg ímynda mjer nú, að þessi uppbót verði varla neðan við 500 kr. að meðaltali á hvern lækni. Það getur að vísu verið nokkuð misjafnt, hve mikið hver læknir fær, en jeg geri ráð fyrir, að landssjóður sleppi ekki betur en þetta. Þá eru læknarnir búnir að fá þá launahækkun, sem jeg tel líklegt að þeir muni vel við una. Jeg lít því svo á, að ef frv. um launauppbót embættismanna verður samþykt og ef þessi till. verður samþykt, þá verði allir ánægðir. En jeg verð að álíta, að læknarnir verði að halda sjer við þá taxta, sem þeim eru settir, ef svona er til þeirra gert á þingi. Ef jeg bæri ekki það traust til þeirra, að þeir haldi sjer við gildandi taxta, þá væri jeg ósamþykkur því að hækka nokkuð laun þeirra að þessu sinni frá því, sem verið hefir.

Jörundur Brynjólfsson Hv. þm. Stranda. (M. P.) beindi þeirri spurningu til mín, hvort heilbrigði hjer í bænum mundi hafa versnað síðan læknarnir hækkuðu taxta sína. Þessari spurningu get jeg ekki svarað og býst við, að læknarnir gætu ekki einu sinni svarað henni heldur, meðal annars af þeirri ástæðu, að svo stutt er síðan þetta var gert, að ekki er fengin nein ábyggileg reynsla um það enn. Það mun hafa verið á síðastliðnu ári, eða þá síðla á árinu 1916, sem þessi hækkun var gerð, og sjá allir, að ekki er hægt að fá mikla reynslu á svo skömmum tíma. En hitt veit jeg, að sjúkrasamlagið veit af því, að þessi hækkun var gerð. Það hefir ekki getað bjargað sjer síðan, nema bæjarstjórn hlypi undir bagga með því. Það bendir til þess, að erfitt muni hafa orðið fyrir þá, sem leita þurfa læknis, að rísa undir þessum hækkuðu gjöldum. Og það er líklega ekki að ástæðulausu, að víða erlendis eru menn farnir að tala um að afnema öll gjöld fyrir læknisverk. Jeg býst við, að það sje vegna þess, að menn álíti það ekki óheppilegra fyrir heilbrigðina í löndunum, og því sjeu nú raddirnar um það enn háværari en þær hafa nokkurn tíma áður verið. Viðvíkjandi ræðu hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) skal jeg taka það fram, að jeg hefi aldrei sagt, að læknar hefðu hærri taxta en þeim er heimilað. Það er stjórn læknafjelagsins, sem færir þetta fram sem rök fyrir sínu máli. Ef jeg hefði álitið, að þessi rök væru rjett, þá hefði jeg ekki fundið eins mikla ástæðu til að vinna gegn þessari gjaldskrárhækkun. En það liggur í augum uppi, hverjum augum jeg mundi líta á það, ef læknar hjeldu sjer ekki við gjaldskrána, þar sem jeg vildi alls enga hækkun á henni gera. Vitanlega vildi jeg, að læknar fylgdu þeirri gjaldskrá, sem þeim hefir verið sett, og jeg efast ekki um, að þeir geri það, allflestir að minsta kosti, enda álít jeg, að það, sem nú verður gert til að bæta úr kjörum lækna, sje einmitt gert til þess að forða almenningi frá þungum útgjöldum til læknishjálpar. Og það er gert í því trausti, að þeir taki ekki hærra gjald af sjúklingum en gjaldskráin heimilar.

Einar Árnason Af því að jeg var á sínum tíma meðflm. að þessari till., þá finst mjer ástæða til að gera grein fyrir atkv. mínu. Það er nú langur tími síðan till. kom fram. Þá var hjer á ferðinni frv. til laga um að hækka laun lækna um 1000 kr. Það var nú ekki ætlun mín nje heldur annara flm.till., að þetta hvorttveggja ætti fram að ganga, heldur ætluðumst við til, að dýrtíðaruppbótin af aukatekjunum kæmi í staðinn fyrir þessa 1.000 kr. launauppbót. Þetta var nú hvorttveggja sent til fjárveitinganefndar og kom aftur frá henni í þeirri mynd, að farið var fram á 500 kr. launahækkun handa læknunum. Nú leit jeg svo á, að nefndin ætlaði ekki að sinna till., heldur að eins hækka launin. Gat jeg fyrir mitt leyti vel unað þeim málalokum og greiddi því atkv. með frv. En þar með áleit jeg að ætti að vera lokið launabótum til læknanna. Þess vegna kemur mjer það á óvart, að till. skuli nú koma frá nefndinni, í viðbót við þá launahækkun, sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Jeg skal að vísu játa það, að kröfum læknanna er ekki fullnægt með þeirri uppbót, sem frv. ætlar þeim. En þar sem nú sakir standa svo, að engum þeim kröfum er fullnægt, sem komið hafa fram í þá átt að hækka laun embættismanna, þá get jeg ekki sjeð, að fært sje að fullnægja kröfum læknanna að öllu, einkum þar sem það veldur mikilli óánægju og misrjetti, ef kröfum einnar stjettar er fullnægt að öllu leyti, en annara ekki nema að nokkru. Jeg mun því greiða atkv. á móti till. Jeg sje mjer ekki fært að ganga lengra gagnvart kröfum læknanna en að veita þeim þessa 500 kr. launauppbót, sem þegar hefir verið samþykt hjer í deildinni. Ekki af því, að jeg telji þá ekki alls góðs maklega, heldur af því, að nú þrengir að á svo mörgum sviðum, sem ekki er hægt úr að bæta til fulls. Enda vona jeg, að læknarnir muni sætta sig við þessa úrlausn og uni sæmilega við.