Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og ég skýrði hér frá við 2. umr. fjárlfrv., þá voru allmörg erindi, sem biðu hjá n. og ætlunin var að taka til meðferðar milli 2. og 3. umr. Var þá frá því skýrt, að þar væri m.a. um að ræða till. um hækkun á framlagi til skólabygginga og sjúkrahúsabygginga, hækkun á framlagi til iðnlánasjóðs og íþróttasjóðs, framlag til ferjuhafna, ýmis erindi varðandi tónlistarstarfsemi og enn fremur allar till. varðandi 18. gr., sem biðu eftir venju til 3. umr. Enn fremur var við 2. umr. ekki fram komið nál. samvinnunefndar samgöngumála um styrki til flóabáta, en það liggur nú fyrir, og mun verða sérstaklega gerð grein fyrir því af frsm. þeirrar nefndar. Til þess að hafa þetta mál ekki lengra en þörf krefur, vil ég leyfa mér að víkja beint að till. n., sem liggja fyrir á tveimur þskj., 269 og 281. N. stendur öll að sínum till. að öðru leyti en því, að þeir hv. nm., sem mynduðu minni hl. n. við 2. umr., skila nú einnig nokkrum brtt. á sérstöku þskj., og er þar einkum um að ræða liði, sem þeir telja ekki hafa verið nógu háar fjárveitingar samkv. þeim till., sem koma fram í aðalbrtt. n., og ber þetta vott um, að þar hafi verið um ágreining að ræða. En að öðru leyti stendur n. sameiginlega að þessum till. Ég mun svo, eftir að ég hef með fáum orðum vikið að hinum einstöku liðum, gera lítillega grein fyrir niðurstöðunum eins og þær mundu lita út eftir 3. umr., eftir þeim till., sem liggja fyrir. Lagt er til, að fjárveiting til viðauka símakerfa hækki um 200 þús. kr. Hér er fyrst og fremst um að ræða framkvæmdir í sambandi við símakerfi í kaupstöðum. Það hefur verið útskýrt rækilega fyrir n., að það væri brýn nauðsyn að hækka þennan lið, þar sem ella væri ekki nokkur möguleiki til að leggja síma og veita þá þjónustu á ýmsum stöðum, og varð því n. við því að taka upp 200 þús. kr., sem að vísu mun nú ekki vera talið fullnægjandi, en ekki talið fært að ganga lengra. Þá eru næst tveir liðir, sem ég vil taka saman, en það er annars vegar um ríkislögregluna í Reykjavík og hins vegar um tollgæzlu á Keflavíkurflugvelli. Fyrri liðurinn felur það í sér, að lagt er til, að heimilað verði að ráða 5 nýja lögregluþjóna við ríkislögregluna í Reykjavík. Ástæðan til þess, að n. hefur fallizt á þessa till., er ekki hvað sízt sú, að tekið var fram af lögreglustjóranum í Reykjavík, að sérstök nauðsyn væri til þess að auka eftirlit víðs vegar utanbæjar á vegum og við samkomur. Og þar sem öllum er ljóst, að hér er um mjög mikilvægt mál að ræða, þá taldi n. rétt að verða við þeim tilmælum og leggja til, að fjölgað yrði um 5 lögregluþjóna í ríkislögreglunni. Þá eru laun við tollgæzlu á Keflavíkurflugvelli hækkuð um 250 þús. kr. Þetta stafar af því, að varnarmáladeildin telur óumflýjanlegt að fjölga um 6 tollverði, sem jafnframt gegni löggæzlustörfum að nokkru leyti, vegna hinna ýmsu varnarstöðva, þar sem nauðsynlegt sé að hafa menn til eftirlits á þessum stöðvum. Hefur varnarmáladeildin eða utanríkisráðuneytið talið, að ekki yrði hjá því komizt að fjölga þarna um 6 menn. Og hefur nefndin því ettir atvikum fallizt á, að hér væri um nauðsyn að ræða, eftir því sem útskýringar hafa legið fyrir n. um það efni, því að ljóst er vitanlega, að það verður að vera auðið að halda uppi nauðsynlegri tollgæzlu í sambandi við þessar stöðvar. Nefndin leggur til, að fjárveiting til læknabústaða, sjúkraskýla og sjúkrahúsa verði hækkuð um 500 þús. kr. Meiri hl. n. hefur ekki talið sér fært að leggja til hærri fjárveitingu til þessara mála. Vitanlega væri það æskilegt, að auðið væri að hafa þessa fjárveitingu stærri, og hv. minni hl. n. leggur ti1, að þessi upphæð verði allmiklu hærri, eða verði hækkuð um 11/2 millj., en vitanlega er það hér sem á öðrum sviðum, að það verður að laga sig eftir því, hvað getan leyfir, og miðað við þær aðrar þarfir, sem nauðsyn var að fullnægja, og þann afgang, sem fjvn. hafði til þess að ávísa á, var ekki talið auðið að fara hærra í þetta sinn. Þá er lagt til, að hreppsnefnd Hveragerðishrepps verði veittur styrkur til stofnkostnaðar vegna leirbaða, 50 þús. kr. Hreppsnefndin hafði óskað eftir nokkru hærri styrk í þessu skyni, en n. þótti rétt að ganga til móts við óskir hennar um það að taka upp þessa upphæð. Þarna er fyrst og fremst um að ræða að gera sómasamlegan aðbúnað að því fólki, sem sækir þessi böð. Það mun vera orðin töluverð aðsókn þarna að þessum stað, og telja ýmsir læknar, að það hafi gefið góða raun, en hins vegar er vitanlegt, að þarna er mjög hörmulega að þessu búið og nauðsynlegt að bæta þar mjög úr, ef þessi starfsemi á að geta haldið áfram. því þykir sanngjarnt að leggja fram þessa upphæð í þessu skyni. Þá er lagt til, að hækkaður sé styrkur til ýmissa sjúklinga, sem úthlutað er af landlækni, úr 60 þús. í 100 þús. kr., eða um 40 þús. Fyrir n. hafa legið ýmsar óskir um styrk í þessu skyni. Nefndin telur ekki gerlegt að fara sjálf að úthluta fé í sambandi við utanfarir sjúklinga, heldur sé eðlilegast, að þeim óskum sé mætt með því að hækka þennan lið, sem landlæknir hefur haft til ráðstöfunar í þessu skyni, enda mun sannleikurinn sá, að sú fjárhæð sé orðin allt of lág, miðað við þær þarfir, sem þar eru. Þá munu hv. þm. sjá, að 8. og 9. till. n. eru varðandi vegi og brúargerðir. Ég vil taka það fram, að hér er ekki um neina efnisbreytingu að ræða, heldur er aðeins nánari skýring sett, þannig að ekki sé hægt að villast á því, við hvaða brýr eða vegi sé átt. Við 2. umr. var ekki tekin afstaða til þeirra óska, sem fyrir lágu um svokallaðar ferjuhafnir. Nefndin leggur nú til, að teknir séu upp nokkrir staðir, og hefur haft um það samráð við vitamálastjóra. Nemur sú fjárhæð samtals 95 þús. En af þessu eru 2 staðir, þar sem er aðeins um endurveitingu að ræða, þar sem fjárveitingin var ekki notuð á s.l. ári. - Tel ég ekki ástæðu til þess að fara frekari orðum um það efni. Í fjárlfrv. nú er tekinn sérstakur liður: álag vegna afhendingar kirkna. Var sá liður 150 þús. kr. Nú er lagt til í samráði við kirkjumálaráðherra, að þessi liður verði hækkaður um 50 þús. kr., þar sem komið hefur í ljós, að þessi fjárhæð muni ekki fullnægja brýnni þörf í þessu efni, og óskir hafa komið fram um það síðan og upplýsingar, að nauðsynlegt sé, að álag verði heimilað vegna afhendingar fleiri kirkna en gert var upphaflega ráð fyrir, og eru meðal þeirra kirkna t.d. Reykhólakirkja á Barðaströnd, en gert mun þá vera ráð fyrir, að önnur kirkja verði samtímis lögð niður. Og fleiri þarfir munu þarna vera fyrir hendi, þannig að n. hefur talið eftir öllum upplýsingum sanngjarnt að leggja til, að þessi liður hækkaði um 50 þús. Þá kemur að barnaskóla- og skólabyggingunum yfirleitt. N. leggur til, að framlag til byggingar barnaskóla hækki um 950 þús., framlag til byggingar gagnfræða- og héraðsskóla um 500 þús. og auk þess verði tekinn upp nýr líður, sem er greiðsla upp í vangoldin framlög vegna barna- og gagnfræðaskólabygginga, 1 millj. og 200 þús. kr. Er hér samtals um að ræða hækkun sem nemur 2 millj. 650 þús. Svo sem upplýst var við 2. umr. fjárlfrv., þá vantar mjög mikið á, að auðið hafi verið að greiða þann hluta af byggingarkostnaði skóla, sem gert er ráð fyrir að ríkið greiði, og munu skuldir til skólabygginga vera samtals komnar yfir 16 millj. kr. Það sýnist því mjög brýn nauðsyn til þess, bæði að koma í veg fyrir, að þessar upphæðir safnist fyrir, og enn fremur að reyna að höggva eitthvað í þær skuldir, sem þegar eru fyrir hendi. Er því lagt til, að þarna verði gert allmyndarlegt átak í þessu skyni, bæði á þann hátt, að reynt verði nú að hafa fjárveitingarnar það rúmar, að það samsvari nokkurn veginn þeim framkvæmdum, sem fyrirhugaðar eru á næsta ári, og einnig að tekin verði upp sérstök fjárveiting til greiðslu á þeim kostnaði, sem þegar er á fallinn, og munu vafalaust allir fagna því, ef hægt væri að koma þessu í það horf, að þessi vangoldnu framlög gætu farið lækkandi, því að hér stendur mjög erfiðlega fyrir mörgum sveitarfélögum, sem ráðizt hafa í að koma upp skólum, en eru þess alls ekki umkomin að standa undir öllum kostnaðinum, sem þau hingað til hafa orðið að verulegu leyti að gera um langt bil, þangað til framlög ríkisins hafa komið til. Við 2. umr. var skýrt frá því, að n. hefði til athugunar tillögur, sem fram hafa komið og lágu fyrir frá stjórn íþróttasjóðs, um hækkun á framlagi til sjóðsins. Óskaði stjórn sjóðsins eftir því, að framlögin yrðu hækkuð í 1 millj. 250 þús., og taldi n. sanngjarnt að koma til móts við þær óskir með hliðsjón af þeim miklu þörfum, sem þarna eru fyrir hendi, og hækka þetta framlag upp í 1 millj., eða um 250 þús. kr. Þá eru aðeins smáhækkanir á framlögum til málleysingjaskólans, 45 þús. kr. samtals. Þarna er um að ræða mjög mikilvæga kennslu, eins og allir hv. þm. munu viðurkenna, og því nauðsynlegt að búa sem bezt að þessum skóla, og talið var óumflýjanlegt að hækka þessar fjárveitingar til skólans nokkuð. Enn fremur lágu fyrir fjvn. nú upplýsingar um það frá skólanefnd matsveina- og veitingaþjónaskólans, að ógerlegt yrði að starfrækja þann skóla með þeirri fjárveitingu, sem lagt var til að veita skólanum, þ.e. 100 þús. kr., og yrði skólinn að fá nokkru rýmri fjárráð. Var farið fram á allt að 160 þús. kr. í þessu skyni. Fjvn. leggur til, eftir athugun á þessu máli, að framlag til skólans verði hækkað um 45 þús. kr., eða úr 100 þús. upp í 145 þús. Þá hefur þjóðminjavörður mjög óskað eftir því að fá nokkra hækkun í sambandi við vörzlu og viðhald gamalla bygginga, þar sem sú fjárveiting, sem lagt væri til að veita í því skyni, mundi naumast nægja, og leggur n. til, að sá liður verði hækkaður smávægilega, eða úr 80 í 85 þús. kr. Þá hefur verið upplýst fyrir fjvn. af forstöðumanni náttúrugripasafnsins, að þar sem það safn er nú í miklum vexti og verið að koma því fyrir í nýjum húsakynnum, þá sé mjög brýn nauðsyn að fá nokkru rýmri fjárveitingu en ætluð hefur verið til þess að koma upp hirzlum fyrir muni safnsins og sömuleiðis til rannsókna og ferðakostnaðar í þágu safnsins. Hefur n. lagt til, að þessir liðir hækkuðu samtals um 15 þús. kr. Þá er lagt til, að framlag til sjómannalesstofu K.F.U.M. í Vestmannaeyjum hækki um 2000 kr. Að öðru leyti vil ég geta þess í sambandi við margar tillögur og óskir, sem fram hafa komið um hækkanir á fjárframlögum til bókasafna, að fjvn. hefur á þessu stigi ekki talið rétt að taka upp breytingar á þeim liðum fjárl., heldur leggur til, að þeir standi óbreyttir, og er þessi afstaða n. byggð á því, að hún hefur vitneskju um, að undirbúið muni hafa verið frv. um þessi mál og skipan þeirra, og þykir rétt að gera ekki breytingar á þessum liðum í þetta sinn, heldur sjá, hversu því máli reiðir af og hvort þar verði ekki lagður grundvöllur að heppilegri skipan á þessum styrkjamálum, því að sannleikurinn er sá, að þessir styrkir, sem komnir eru inn í fjárl. til bókasafna, eru, eins og hv. þm. sjá, æði mjög af handahófi og mjög misjafnir og erfitt að mynda sér fastar reglur um það, hvernig ætti þá helzt að breyta þessu, þannig að sanngjarnt yrði talið, miðað við allar aðstæður. Væri því í sannleika sagt mikil þörf á því, að þessu gæti orðið komið í fastara form. Og í trausti þess, að það verði gert, hefur n. ekki að þessu sinni viljað taka upp neinar breytingar á þessum liðum. Hins vegar leggur n. til, að bókasafni Hafnarfjarðar verði veittur nokkur byggingarstyrkur, eða 20 þús. kr. Þar er bókhlaða í byggingu, og það hafa áður verið veittar smáupphæðir í slíku skyni, og þykir sanngjarnt að leggja til, að þessi fjárhæð verði nú veitt til bókasafns Hafnarfjarðar sem byggingarstyrkur. Þá kemur nýr liður, sem n. leggur til að tekinn verði upp í fjárl., en það er 100 þús. kr. framlag til útgáfunefndar handrita. Það hefur verið unnið töluvert að athugun á því, hvernig bezt yrði unnið að því, að Íslendingar hæfust handa um útgáfu á handritum, bæði þeim handritum, sem hafa ekki áður komið út, og einnig að endurútgáfu eldri handrita. Hafa sérfróðir menn að þessu unnið og gert ráð fyrir, að reynt verði á næsta ári að hefjast handa um þessa starfsemi, og þykir n. mjög sanngjarnt, - og býst ég við, að hv. þm. séu þar allir á sama máli, - að nokkurt fé verði veitt í þessu skyni. Þykir eðlilegt eftir atvikum, að sú fjárveiting verði nú 100 þús. kr. Þá er 25. till. n., sem einungis er orðalagsbreyting á fjárveitingu til Hins íslenzka fræðafélags. En upplýsingar liggja fyrir um það, að þetta virðulega félag muni ekki hafa haft með höndum neina útgáfustarfsemi um nokkurt skeið, og þess vegna telur n. rétt, að fjárveitingin verði nú bundin því skilyrði, að félagið haldi áfram þeirri útgáfustarfsemi, sem mikilvægust hefur verið í sambandi við þessa útgáfu, en það er útgáfa jarðabókarinnar, og verði því fjárveitingin við það miðuð, að sú útgáfa hefjist á ný eða útgáfa á þeim hluta bókarinnar, sem eftir er. Þá eru teknir upp styrkir til tveggja manna. Annar er Rit Björns Th. Björnssonar listfræðings til þess að semja myndlistarsögu Íslands fyrir siðaskipti, en að því hefur hann unnið um nokkurt skeið, og standa yfir samningar um það við bókaútgáfu menningarsjóðs. Hér er um ókannað verkefni að ræða að verulegu leyti og mjög merkilegt viðfangsefni, og þykir sanngjarnt að stuðla að því, að úr þessu geti orðið sem fyrst og hann geti lokið þeim athugunum, sem nauðsynlegar eru, til þess að hægt verði að gefa út þessar niðurstöður. Enn fremur er lagt til að veita Jónasi Þorbergssyni fyrrverandi útvarpsstjóra til ritstarfa 15 þús. kr. Þá er lagt til að fella niður styrk til Sigurðar Skagfields, sem honum hefur verið veittur til söngkennslu, sem hann mun ekki stunda nú, og enn fremur styrk til Ingibjargar Steinsdóttur til leiðbeiningar í leiklist, sem hún mun ekki heldur stunda nú, og þykir því ekki eðlilegt, að þessir styrkir standi áfram. Lagt er til að hækka styrk til Leikfélags Akureyrar um 10 þús. kr., og er sú styrkhækkun miðuð við mikla starfsemi, sem félagið nú heldur uppi og er sérstaklega kostnaðarsöm og mikið þrekvirki af leikfélagi úti á landi að ráðast í. Þykir sanngjarnt að veita fyrir það nokkra viðurkenningu og hækka styrkinn í þetta sinn sem þessu nemur. Þá er enn fremur lagt til að hækka styrk til Leikfélags Vestmannaeyja smávægilega, eða um 1000 kr., og er það gert til samræmingar við önnur leikfélög. Annars er það svo um þessa leikstarfsemi, að það er einnig nokkuð erfitt að setja fastar og sanngjarnar reglur um það, hvernig þeim styrkjum eigi að haga. Það eru mörg leikfélög, sem hafa styrki, og það hafa einnig komið hér fram tillögur um hækkun á styrkjum til sumra þessara félaga. En nefndin telur illgerlegt að gera þar breytingu á, nema hækka þá miklu fleiri félög til þess að raska ekki því samræmi, sem þó er innbyrðis á milli styrkveitinga til hinna einstöku félaga. Þá leggur n. til, að tónlistarskólanum í Reykjavík verði veittur sérstakur styrkur. Það skal skýrt tekið fram, að það er ekki um að ræða hækkun á hinum almenna rekstrarstyrk til skólans, sem nú er í fjárlögum, heldur er hér um að ræða sérstakan styrk, vegna þess að skólinn hefur til reynslu fengið hingað erlendan söngkennara til þess að gera tilraun með það, hvort hér sé ekki heima hægt að koma á fullkominni söngkennslu og þar með spara það, að jafnmargir söngvarar þurfi að fara til útlanda til söngnáms og verið hefur. Þessi starfsemi er á byrjunarstigi og ekki ljóst, hvað um framtíð hennar verður. En n. hefur talið sanngjarnt, vegna þess að hér er um mikinn aukakostnað að ræða, að koma nokkuð til móts við óskir félagsins í því efni og leggur til, að í þessu sérstaka skyni fái félagið 40 þús. kr. Að öðru leyti hefur n. ekki talið sér fært að gera till. um breytingar á þeim styrkjum til tónlistarskóla, sem nú eru í frv., þar eð hreyting á einum slíkum lið hlyti óhjákvæmilega að leiða til breytinga á fleiri liðum, hjá aðilum, sem eru jafnsettir. Á fjárlfrv. hefur staðið að undanförnu framlag til hljómsveitar Reykjavíkur, sem er að vísu mjög smávægileg upphæð, 2000 kr. En hljómsveit þessi mun alls ekki vera starfandi og því ástæðulaust að láta þann styrk standa þarna. Leggur því n. til, að hann sé felldur niður. Það gerist nú æ tíðara, að lúðrasveitir ýmiss konar leiti á náðir fjvn. um fjárstyrki, og er nokkur vandi á höndum um það, hvernig eigi að mæta slíkum óskum. Nd leggur n. til, að 5 lúðrasveitir fái styrki, þar af 3 nýjar, en 2 sem áður hafa fengið styrk, og að þessir styrkir verði hjá hverri um sig 8 þús. kr. Það þýðir 3 þús. kr. hækkun hjá tveimur lúðrasveitunum, en 8 þús. kr. fjárveitingu til hinna 3, sem við bætast. Þá hefur einnig verið talið sanngjarnt að hækka nokkuð styrk til Landssambands blandaðra kóra, og er lagt til, að sá styrkur verði hækkaður um 6 þús. kr. Þá kem ég að lið, sem er orðið hálfgert vandræðamál og fjvn. átti mjög erfitt við að fást, en það eru hinar mörgu beiðnir um styrki til söngnáms erlendis, sem nefndinni berast og aldrei hafa borizt fleiri en nú. Enda þótt þessi erlendi söngkennari sé hingað kominn, virðast samt óskirnar um að komast erlendis til náms vera litlu minni, og hafa þar fleiri aðilar raunar bætzt við. Þessi ásókn í þessa styrki er orðin það mikil, að n. telur með engu móti fært fyrir sig að fara að skera úr um það, hverja aðila sé ástæða til þess að styrkja eða ekki, og leggur hún því til að veita eina heildarfjárveitingu í því skyni að styrkja söngvara til náms erlendis, 70 þús. kr., og er sú fjárhæð nokkuð ákveðin með hliðsjón af þeim umsóknum, sem borizt hafa og ætla má að talið verði nauðsynlegt að sinna. En ætlazt er til, að menntamálaráð úthluti þessum styrk eins og öðrum styrkjum. Verður ekki talið óeðlilegt, að sú skipan verði upp tekin, því að það er, eins og ég áðan sagði, ákaflega erfitt fyrir fjvn. sem slíka að fara að meta aðstöðu þessara námsmanna fremur en annarra. Almennt eru aðrir námsmenn ekki teknir upp á fjárl. með einstaka styrki, heldur er þeim úthlutað af menntamálaráði. Með hliðsjón af því, að n. hefur tekið þarna upp eina fjárveitingu, hefur hún talið eðlilegast, að niður féllu þá þeir sérstakir styrkir til þessara námsmanna, sem á fjárlfrv. eru, og er því lagt til, að styrkur Guðmundar Jónssonar verði felldur niður. Hann mundi þá væntanlega eiga rétt á að fá styrk af þessari fjárveitingu, ef til þess kæmi að hann hugsaði til frekara náms. Hins vegar leggur n. ekki til, að niður falli styrkur til Elsu Sigfúss söngkonu, þar sem þar mun ekki vera um námsstyrk að ræða, heldur um sérstaka fjárveitingu til hennar, sem sanngjarnt þykir að halda við. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að vera að rekja þessar einstöku styrkveitingar, sem n. hefur gert að till. sinni, til nokkurra manna, sem ekki geta fallið undir þennan söngnámslið. Flestir þessara manna eru hv. þm. kunnir og hafa áður fengið styrki á fjárl., og geri ég ekki ráð fyrir, að athugasemdir verði við það gerðar, að þeim verði veittir þeir styrkir, sem hér er lagt til. En þá kem ég að lið, sem fjvn. tók aftur við 2. umr., en það er styrkur vegna þátttöku íslenzkra myndlistarmanna í samnorrænni listsýningu í Rómaborg. Ástæðan til þess, að n. tók þessa till. sína aftur við 2. umr., var sú, að þá var lagt til, að styrkurinn yrði veittur einu ákveðnu félagi, Félagi íslenzkra myndlistarmanna, en mótmæli gegn því höfðu borizt frá ýmsum öðrum myndlistarmönnum, og upplýst er, að 3 félög myndlistarmanna eru til, þannig að það virðast ekki allir vera á eitt sáttir. Þessi tvö félög hin, sem var ekki gert ráð fyrir að fjárveitingin næði til, hafa mjög eindregið mælt gegn þessari tilhögun, og hefur því n. talið eðlilegast að breyta till. á þann hátt, að í stað þess, að fjárveiting verði veitt einu þessara félaga, þá verði féð veitt til þátttöku íslenzkra myndlistarmanna almennt í þessari sýningu, en hins vegar til þess frekar að tryggja það, að samkomulag geti eftir atvikum um þetta orðið, er talið nauðsynlegt, að undirbúningur og tilhögun í sýningunni verði háð samþykki menntamálaráðuneytisins, sem hafi þá eftirlit með því, hvernig þessu verði fyrir komið. Vænti ég, að hv. þm. geti eftir atvikum fallizt á, að þetta sé eðlileg leið út af þeim ágreiningi, sem ég hef frá skýrt að risið hafi milli myndlistarmannanna um þetta efni. Þá er lagt til, að tveim listamönnum verði veittir byggingarstyrkir, sem er í sambandi við byggingu á málara- og myndhöggvaravinnustofum. Það er í samræmi við það, sem stundum hefur verið áður gert, og tel ég ekki þörf að fara um það fleiri orðum, Þá er lagt til að heimila iðnaðardeild háskólans nokkra hækkun, en sú hækkun er eingöngu í því fólgin, að það er um að ræða laun starfsstúlku, sem þar hefur verið um langt skeið, en ekki verið tekin í launaáætlun, og er því ekki um neina raunverulega hækkun að ræða. Við 2. umr. lagði fjvn. til, að framlög til Fiskifélags Íslands og Búnaðarfélags Íslands yrðu hækkuð allverulega með hliðsjón af eindregnum óskum þessara mikilvægu stofnana. Nefndin taldi sig þá hafa gengið svo langt sem hún teldi að hægt væri á því stigi. Hins vegar hafa n. nú borizt óskir um það frá ríkisstj., að nokkur hækkun væri enn gerð á fjárveitingu til þessara stofnána, og hefur n. eftir atvikum ekki séð ástæðu til þess að hafa á móti því að flytja till. um þær hækkanir. Þá er lagt til að hækka lítið eitt liðinn, sem lagt er til að veita vegna skemmda, sem urðu af skriðuföllum í Skagafirði. Þessari hækkun á liðnum er fyrst og fremst ætlað að renna til bílstjóra, sem varð fyrir því óhappi, að bifreið hans varð undir skriðufallinu og ónýttist. Þykir ekki ósanngjarnt að bæta einnig að nokkru hans tjón. Þá er nýr liður, töluvert hár, en það er till. um að verja til leitar nýrra fiskimiða 250 þús. kr. Hér er um mjög mikilvæga starfsemi að ræða og starfsemi, sem er á byrjunarstigi. Eins og hv. þm. mun kunnugt af fréttum, þá fann togari, sem var í slíkri miðaleit, mjög auðug fiskimið við Austur-Grænland á s.l. hausti, en það var árangur af upphafi þessara skipulögðu fiskileita, og ætlunin er nú að halda þessari starfsemi áfram og gera tilraunir til þess að finna fleiri fiskimið fyrir togaraflotann. Eru þá fyrst og fremst höfð í huga ný karfamið, en talið er mjög nauðsynlegt, að þau mið geti fundizt á fleiri stöðum, ekki hvað sízt vegna þess, að það er mjög slæmt, ef togararnir þurfa að sækja allir á sömu miðin. Þyrftu þeir að geta dreift sér, til þess að sem beztur árangur gæti orðið af veiðunum. Þykir því með hliðsjón af fenginni reynslu á þeirri nauðsyn, sem hér er um aukna starfsemi á þessu sviði, nauðsynlegt að veita þessa fjárupphæð til áframhaldandi starfsemi að leit nýrra fiskimiða, sem vitanlega verður þá undir yfirstjórn Fiskifélags Íslands. Fyrir fjvn. lá beiðni um það frá stjórn iðnlánasjóðs, að fjárveiting til sjóðsins yrði hækkuð úr 300 þús. kr. í 600 þús., og jafnframt hefur um sama efni verið lagt fram frv. hér á hinu háa Alþingi. Fjárveitingin til fiskveiðasjóðs hefur lengi staðið óbreytt, 300 þús. kr., og er bundin í lögum. Hér er vitanlega um mjög mikilvægt verkefni að ræða, því að þessi sjóður er raunverulega eina stofnlánadeild, sem til er fyrir iðnaðinn í landinu, og því augljóst, að hér er um allt of lítið fé að ræða til þessa mikla og vaxandi atvinnuvegar. Þótt Iðnaðarbankinn sé á fót kominn, hefur hann bæði ekki mikil fjárráð og auk þess er hann fyrst og fremst rekstrarlánabanki. N. hefur þó ekki talið sér fært að sinna að öllu þessum óskum, ekki sízt vegna þess, að hér er um fjárveitingu að ræða, sem bundin er í lögum og eðlilegast þá að gera lagabreytingu um, en leggur hins vegar til vegna hinnar miklu nauðsynjar, sem er á auknu fé fyrir sjóðinn, að veittar verði á fjárlögum 150 þús. kr. til viðbótar því framlagi, sem nú er. Þá er smávægileg fjárveiting til uppfinningamanns nokkurs, sem fundið hefur upp dúnhreinsunarvél, sem reynzt hefur mjög vei. Hér er um efnalítinn mann að ræða, sem hefur í byggju að reyna að fá einkaleyfi á þessari vél erlendis í von um það, að það geti tryggt þar sölu á vélinni. Þykir sjálfsagt að styðja hann, með hliðsjón af, að reynsla er fengin fyrir því, að hér er um gott tæki að ræða, og að styrkja hann nokkuð til þess að geta fengið þetta einkaleyfi. Er því lagt til að veita honum 10 þús. kr. í því skyni. Í fjárl. ársins í ár eru flugbjörgunarsveitinni veittar 50 þús. kr. til tækjakaupa. Þessi fjárveiting er ekki tekin upp af eðlilegum ástæðum í fjárlfrv. nú, en sýnt þykir með hlíðsjón af mikilli og vaxandi starfsemi þessarar sveitar, sem hefur þegar gert mjög mikið gagn og er til mjög aukins öryggis fyrir slysavarnir, að sveitinni verði að veita áfram sama styrk sem rekstrarstyrk, og er því lagt til, að sveitin fái nú 50 þús. kr. til starfsemi sinnar. Náttúrulækningafélag Íslands hefur haldíð uppi mikilli starfsemi og hefur m.a. hafið byggingu á heilsuhæli hér austanfjalls. Verður það mjög dýr bygging, og hefur félagið unnið af miklum dugnaði og fórnfýsi að því að koma upp þessari stofnun, sem vitanlega er til bóta fyrir heilsuverndarstarfsemi í landinu. Samkvæmt bréfi, sem fjvn. hefur borizt frá Náttúrulækningafélaginu, er gert ráð fyrir, að sú bygging, sem nú er unnið að, muni kosta um 1.4 millj. kr., og hefur félagið lagt þegar í þetta af eigin fé 1/2 millj. kr. Félagið fer fram á að fá styrk til þess að koma þessu hæli upp, og hefur fjvn. talið sanngjarnt að mæta að nokkru þessum óskum og leggur til, að félaginu verði veittar til byggingarinnar 100 þús. kr. Upplýst hefur verið fyrir n. af félmrn. og hæstv. félmrh., að til þess að jöfnunarsjóður bæjar- og sveitarfélaga geti sinnt sínu hlutverki, sé óumflýjanlegt, að hann fái meira fé til umráða, og til þess að hann geti sinnt sínum brýnustu verkefnum, sem honum lögum samkvæmt beri að sinna, sé óumflýjanlegt að hækka fjárveitingu til sjóðsins um 350 þús. kr. Hefur n. fallizt á þessar röksemdir og leggur til, að þessi fjárveiting sé upp tekin. Þá hefur utanrrn. óskað eftir því, að fjvn. hlutaðist til um að taka upp fjárveitingu til hjálpar flóttafólki í Evrópu. Samvinna er nú um það milli Evrópuþjóða að veita aðstoð þeim aragrúa fólks, sem hrakizt hefur frá heimilum sínum víðs vegar í Evrópu, og þykir eðlilegt, að Ísland verði þar að einhverju smávægilegu leyti þátttakandi, og hefur fjvn. fyrir sitt leyti fallizt á rökstuðning utanrrn. fyrir málinu og leggur til, að 50 þús. kr. séu teknar upp í þessu skyni. En áætlað er samtals, að þátttökuríkin verji um 5 millj. dollara til þessarar aðstoðar. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá hefur Ísland varið miklu fé, og það mjög miklu fé hlutfallslega, til barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna, og má óhikað fullyrða, að það hafi verið í samræmi við óskir allrar þjóðarinnar, að tekinn yrði sem myndarlegastur þáttur í þeirri merkilegu mannúðarstarfsemi. Hlutur Íslands hefur þó farið þarna hlutfallslega minnkandi með árunum. Framlögin fyrstu árin voru miklum mun meiri, í samskotum og á annan hátt, en á síðustu árum hefur aðeins verið um að ræða hið ákveðna framlag í fjárl. Telur fjvn. rétt að leggja til, að þessi fjárveiting verði nokkuð hækkuð, eða úr 50 þús. og upp í 100 þús. kr. Varðandi till. fjvn. um eftirlaun á 18. gr. fjárl. tel ég þarflaust að vera að rekja einstaka liði. Þar hafa verið felldir niður þeir aðilar, sem fallið hafa frá á árinu eða af öðrum ástæðum er eðlilegt að niður falli. En eins og hv. þm. sjá, er hér um mikinn og stöðugan vöxt að ræða í þessari styrktarstarfsemi, og er ástæða til að ítreka það enn, sem áður hefur verið gert af hálfu fjvn., að mikil nauðsyn er, að þessum málum verði komið í annað horf og hætt verði að taka upp þessa styrki á 18. gr., því að bæði er þetta af ýmsum ástæðum óeðlilegt, að hafa styrkveitingar í þessu formi, og hinu enn fremur ekki að neita, að allmikils ósamræmis hefur gætt í þessum styrkveitingum, sem vakið hafa leiðindi sem eðlilegt er. En ég vil aðeins til leiðbeiningar fyrir hv. þm. geta þess, þar sem sumum kann að sýnast, að ekki sé mikið samræmi í till. nú heldur, þar sem er um mjög mismunandi upphæðir að ræða, að samræmið er þó miklum mun meira en till. sýna, vegna þess að að sjálfsögðu er höfð hliðsjón af þeim eftírlaunum, sem viðkomandi aðilar fá úr lífeyrissjóðum, þannig að ég hygg, að hér hafi verið svo sem auðið var reynt að þræða þann sanngjarna meðalveg, ef segja má, og að mismuna mönnum ekki, heldur hafa hliðsjón af öðrum, sem álíka voru settir og áður hafa fengið eftirlaun. Þá er lagt til að veita 120 þús. kr. til byggingar radíomiðunarstöðvar á Garðskaga. Þar er nauðsynlegt að byggja nýja radíomiðunarstöð, og er vitanlega ekki um annað að ræða en veita fé í því skyni, þar sem vegna öryggis á sjó má þessi stöð ekki niður falla, og er gert ráð fyrir, að fjárveiting skiptist á þrjú ár. Áður en ég vík að heimildaliðunum, ætla ég rétt aðeins að minnast á till. n. á þskj. 281. Þar er í fyrsta lagi lagt til að veita William Craigie 20 þús. kr. fjárveitingu í viðurkenningarskyni fyrir störf hans í þágu íslenzkra bókmennta. Þessi maður er öllum hv. þm. kunnur fyrir hans mikla starf í þágu íslenzkra bókmennta og vináttu fyrr og síðar í garð Íslendinga. Hann vinnur nú að því sérstaka verkefni að endurskoða orðabók, að vísu ekki fyrir íslenzku stjórnina beint, en hún kemur íslendingum mjög að gagni, og hefur ekki fyrir það neina þóknun frá sinni ríkisstjórn, og þykir því sanngjarnt eftir atvikum að leggja til, að hann fái 20 þús. kr. í viðurkenningarskyni fyrir sitt starf. Þá er lagt til að veita Guðrúnu Á. Símonar söngkonu nokkurn styrk vegna söngfarar hennar um Norðurlönd. Það mundi ekki geta fallið undir heildarfjárveitinguna til söngnáms. Vegna fráfalls Einars Jónssonar myndhöggvara er vitanlega eðlileg sú breyting á þeim lið fjárl., sem hér er lögð til, að launin verði ekki lengur miðuð við hans nafn, heldur verði þetta laun gæzlumanns, en gert er ráð fyrir, að ekkja hans sinni gæzlustörfum við safnið samkvæmt erfðaskrá, sem um það gildir. Þá er lagt til að veita Sigurþóri Ólafssyni í Kollabæ 10 þús. kr. í eitt skipti til viðurkenningar fyrir mjög ötula forgöngu í félagsmálum bændastéttarinnar þar eystra. Hann er nú 85 ára gamall og mun mikinn hluta ævi sinnar hafa helgað sig sveitarmálum þar og lagt á sig mikið starf í því efni, þannig að sérstakt þykir, og hefur því n. eftir atvikum talið rétt að verða við ósk um það, að hann fengi 10 þús. kr. í viðurkenningarskyni. Þá er lagt til að veita tveimur aðilum nokkurn styrk til kaupa á sjúkrabifreiðum. Það er á sama hátt og veitt hefur verið undanfarin ár, og sé ég ekki ástæðu til að ræða það nánar. Þá ætla ég örlítið að víkja að nokkrum heimildaliðum til nánari skýringar. Það er í fyrsta lagi um að ræða heimild til að greiða vissar launauppbætur þjóðkunnum mönnum. Hirði ég ekki um að rekja það nánar, það skýrir sig sjálft. Þá er næsti liður um að heimila ríkisstj. að ábyrgjast allt að 400 þús. kr. lán vegna hitaveitu Hveragerðishrepps, þó ekki yfir 80% af heildarkostnaði. Þessi heimild hefur áður verið í fjárl., en ekki notuð að fullu. Þá er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að kaupa jörðina Gröf í Hrunamannahreppi. Þetta er tekið upp samkvæmt ósk ríkisstj., og mun óskin byggjast á því, að hér er um að ræða jörð, þar sem er mjög mikill jarðhiti, og þykir þess vegna rétt að tryggja ríkinu umráðarétt jarðarinnar. Þá kemur að því, sem hefur verið nokkuð fastur liður að undanförnu, en það er heimild handa ríkisstj. til að greiða áætlaðan rekstrarhalla Þjóðleikhússins, allt að 250 þús. kr. Samkvæmt fjárhagsáætlun Þjóðleikhússins fyrir árið 1955, sem mun hafa verið endurskoðuð rækilega af menntmrn., virðist augljóst, að halli af rekstri Þjóðieikhússins á árinu verði rúmar 250 þús. kr., og er þess þá getið, að rekstrarhalli hafi orðið árið 1952 590 þús. og 1953 210 þús. Það virðist liggja alveg ljóst fyrir, að ekki séu neinar líkur til, að Þjóðleikhúsið verði á næstunni a.m.k. starfrækt án þess, að um töluverðan rekstrarhalla verði að ræða, og mun það ekki vera neitt einstakt með þjóðieikhús.  Þá er lagt til að heimila að greiða skaðabætur vegna slyss, sem ungur piltur varð fyrir árið 1946 af völdum sprengingar. Svipaðar bætur munu áður hafa verið greiddar í einu tilfelli a.m.k., og eftir öllum atvikum málsins virðist mjög sanngjarnt, að það verði einnig gert nú. Hér mun vera um upphæð að ræða, sem nemur 70–80 þús. kr. væntanlega. Þá flytur n. einnig, eftir ósk ríkisstj., till. um að heimila ríkisstj. að gefa kaupanda Súðarinnar eftir helming þeirrar skuldar, sem hann stendur í við ríkið vegna þeirra viðskipta. Skuldin mun vera um 670 þús. kr. rúmar, og mundi þá eftirgjöfin verða svo sem hér segir, 336 þús. kr. Fjvn. hefur ekki kannað þetta mál nánar, en telur vist, að ekki verði hjá þessu komizt, eftir þeim upplýsingum, sem hæstv. ríkisstj. hefur aflað sér um það mál, þó að það sé náttúrlega ekki æskilegt að þurfa að fara þessa braut. En það er þá gert ráð fyrir því jafnframt, að ef af þessari eftirgjöf verði, þá verði tryggilega frá því gengið, að eftirstöðvarnar fáist greiddar. Þá er loks till. um að heimila ríkisstj, að taka 800 þús. kr. lán til stækkunar sjálfvirku símstöðvarinnar í Reykjavík. Við 2. umr. var hækkun á fjárveitingu til stöðvarinnar samþykkt 1 millj. kr., og með þessari lánsheimild mun vera fengin nægileg fjárupphæð til þess að standa undir þessum byggingarkostnaði. En eins og ég gat um við 2. umr., er hér um að ræða byggingu, sem skilar hagnaði eftir skamman tíma, þannig að hún borgar sig á mjög stuttu árabili. Þá er lagt til, að smávægileg breyting sé gerð á lið, þar sem ríkisstj. er heimilað að taka lán til að auka húsnæði ríkisspítalanna, og að niður falli, hvar eigi að taka lánið. Þykir það vera eðlilegt, að ekki sé verið að binda það í heimildinni. Þá er enn fremur till. um að leyfa stjórn landhelgisgæzlunnar að greiða úr landhelgissjóði hluta af byggingarkostnaði björgunar- og varðskips fyrir Norðurlandi. Þetta skip er nú í smíðum og mjög mikil nauðsyn vegna öryggis nyrðra fyrir bátaflota, að smíði skipsins geti orðið lokið sem fyrst, og þykir því sjálfsagt að veita heimild til þess að nota fé landhelgissjóðs til að greiða fyrir framkvæmdum í þessu efni. Þá er komið að lið, sem er nýr og til kominn af mjög alvarlegu vandamáli, en það er 8. till. n. á þskj. 281 um, að ríkisstj. sé heimilað að ábyrgjast allt að 2 millj. kr. lán til útvegsmanna, sem hafa átt skip, sem hafa orðið fyrir skemmdum vegna þurrafúa, sem hefur orðið vart nú að undanförnu. Það er enn ekki vitað, hversu mikið tjón þetta er, en þó liggja fyrir upplýsingar um það, að einstakir útvegsmenn hafa orðið fyrir tjóni, sem nemur jafnvel hátt á þriðja hundrað þús. kr. Er augljóst, að ekki er, miðað við afkomu útvegsins, þess að vænta, að menn geti staðið undir slíkum viðbótarútgjöldum án þess að fá einhverja aðstoð. Því er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast lán, sem þessir útvegsmenn yrðu neyddir til að taka vegna þessara skemmda. Þetta getur vitanlega orðið mjög alvarlegt vandamál, ef þessar skemmdir verða almennar í skipum; það hefur ekki verið athugað nema í tiltölulega litlum hluta bátaflotans, en þegar mun vera vitað um milli 10 og 20 skip, sem eru skemmd og það sum allmikið. Verður væntanlega að gera víðtækari ráðstafanir í þessu sambandi, en ekki tök á eða eðlilegt, að það sé gert við afgreiðslu fjárlaga nema að þessu leyti, sem hér er lagt til. Þá er smáliður um það að heimila að endurgreiða toll af maniókamjöli, sem er aðeins vegna þess, að innflutningur er nýlega hafinn á þessu mjöli frá viðskiptalöndum okkar í vöruskiptum, en ekki gert ráð fyrir því í tollskrá. Þess vegna þykir eðlilegt, að það lúti sömu lögmálum og maís. En vitanlega verður eðlilegasta leiðin í þessu, sem væntanlega verður farin, að tollskránni verði breytt í samræmi við þetta, því að vitanlega er ekki hægt að breyta tollskrárlögunum sjálfum með fjárlögum, heldur verður að hafa þetta í því formi, að féð verði endurgreitt. Þá vil ég geta þess til þess að koma í veg fyrir misskilning, að í fjárlfrv. er gert ráð fyrir 200 þús. kr. fjárveitingu til byggingar húsmæðrakennaraskóla. Um þetta mál hefur verið mikið rætt hér á þingi nú og raunar fyrr. Það liggur fyrir upplýst, og á því byggist þessi till. um fjárveitingu, að þessi skóli muni þurfa að skipta um verustað. Hins vegar sýnist mönnum sitt hvað um það, hvað við hann eigi að gera. N. gerir því engar till. um breytingu á þessum lið, þar sem hún vill sem slík enga afstöðu taka í þessu máli, en telur hins vegar rétt að taka það fram, að þessi afstaða hennar byggist þó ekki á því eða má ekki skiljast svo, að hún telji eðlilegt, að hafizt sé handa um byggingu þessa skóla eða þessa fjárveitingu eigi nauðsynlega að nota í því skyni, heldur þykist hún vita það, að jafnvel þótt önnur leið sé farin og annað hús notað fyrir skólann, þá muni þurfa eitthvert töluvert fé til breytinga á slíku húsnæði og af þeim sökum sé ástæðulaust, jafnvel þótt sú leið yrði farin, að gera ráð fyrir, að það sé hægt að spara þessa fjárveitingu. En að öðru leyti vill n. ekki sem slík taka neina afstöðu til málsins, hvort nýr skóli verði byggður eða annað hús notað fyrir skólann. Hér hefur verið lögð fram frá hæstv. ríkisstj. till. um 6 millj. kr. framlag vegna áætlaðra uppbóta á laun opinberra starfsmanna og lífeyri, samtals að fjárhæð 6 millj. kr. Ég mun ekkí ræða þá till.; minnist aðeins á þetta hér til þess að gera mönnum lítillega grein fyrir, hvernig viðhorfið er, miðað við þessa till. og þær till., sem nú voru lagðar fram af fjvn., og þá till. frá samvn. samgm. um hækkun á flóabátastyrkjum, sem er að finna á þskj. 271 og nemur samtals 284 þús. kr. Þegar tillit er tekið til till. fjvn. á þskj. 269 og 281, nema þær nettóhækkun að fjárhæð 6 millj. og 760 þús. kr., og hafa þá komið til frádráttar lækkanir á 18. gr., 71 þús. kr. rúmar, og aðrar lækkanir, sem eru smávægilegar, en í allt nema lækkanirnar 96 þús. kr. rúmum. Ef við þetta er bætt fjárhæð þeirri til launauppbóta, sem flutt er af hæstv. ríkisstj., þá verður útgjaldaaukinn samtals um 12 millj. 760 þús. kr. Ef á að vera hægt að afgreiða fjárl. greiðsluhallalaust, þá er augljóst, með hliðsjón af þessari miklu útgjaldaaukningu, að ekki er önnur leið fyrir hendi en að taka 3 millj. kr., sem fyrirhugað var að eftir stæðu sem framlag til framkvæmdasjóðs ríkisins, og eru þá aðeins eftir 2 millj. kr. á þeim lið, sem lagt er til að verði varið til byggingar nýs stjórnarráðshúss. Eru þá til ráðstöfunar upp í þessi auknu útgjöld 13.9 millj. kr. Niðurstaðan verður því sú, ef allar þessar till. verða samþ., að fjárl. verða með rúmrar 1.1 millj. kr. greiðsluafgangi. Er augljóst af þessu, eins og ég tók fram við 2. umr. fjárlfrv., að ekki væru tök á því að samþ. miklar aðrar útgjaldatill. en þá voru bornar fram af meiri hl. fjvn., og hefur sú spá mín rætzt, eins og menn sjá, því að ekki er það mikill greiðsluafgangur, þó að gert sé ráð fyrir, að hann verði rúm 1 millj. kr. Virðist naumast mega tæpar með slíka áætlun fara. Ég mun svo ekki ræða þetta mál nánar að þessu sinni og ekki víkja að till. hv. minni hl. frekar, fyrr en þá fyrir þeim hefur verið talað, né till. þeim, sem útbýtt hefur verið frá einstökum hv. þm., enda ekki gefizt tími til að athuga þær.



Herra forseti. Samgöngumálanefndir þingsins hafa, eins og tíðkazt hefur undanfarin ár, unnið sameiginlega að undirbúningi till. um úthlutun flóabáta- og flutningastyrkja og haft samráð um það starf, öflun gagna, upplýsinga, við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Um rekstrarafkomu flóabátanna á þessu ári er svipað að segja og oft áður, að hún hefur orðið töluvert misjöfn. Hjá einstökum bátum hefur reksturinn gengið sæmilega og þeir styrkir, sem veittir hafa verið, hrokkið til þess að halda rekstrinum í sæmilegu lagi. Samkvæmt till. samvinnunefndarinnar er gert ráð fyrir því, að rekstrarstyrkur til flestra flóabátanna verði svipaður á næsta ári og hann hefur verið undanfarin ár. Hins vegar hefur ekki orðið komizt hjá því að leggja til nokkra hækkun á framlögum til einstakra báta vegna vélakaupa og viðgerða. Eins og kunnugt er, þá eru fæstir eða svo að segja engir þessara báta, sem annast flóabátaferðirnar, notaðir til fiskveiða. Þeir eiga þess vegna ekki aðgang að lánsstofnunum sjávarútvegsins og því þrönga möguleika til þess að fá lán til endurnýjunar á þeim farkostum, sem notaðir eru til flóabátaferðanna, hvort heldur ræðir um til vélakaupa eða viðgerða á sjálfum skipunum. N. hefur því talið óhjákvæmilegt að hlaupa nokkuð undir bagga með einstökum flóabátum og leggur til, að þeim verði veittir styrkir til vélakaupa og viðgerða eins og einnig hefur tíðkazt undanfarin ár. Skipulag þessara samgangna mun verða mjög svipað á næsta ári samkv. till. n. og verið hefur undanfarið. Þó má geta þess, að lagt er til, að styrkur til eins smábáts á Austfjörðum, Berufjarðarbáts, falli niður, vegna þess að akvegasamband hefur skapazt milli þeirra byggðarlaga, sem hann hélt uppi þjónustu fyrir. Þá hefur og sú breyting orðið á samgöngum milli Vestmannaeyja og Árnessýslu, að ferðir eru nú farnar frá Þorlákshöfn í stað Stokkseyrar áður til Vestmannaeyja. Ég vil þá leyfa mér í örfáum orðum að gera grein fyrir till. n. gagnvart einstökum flóabátum. Er þá fyrst til að taka um Breiðafjarðarsamgöngur. Þar er lagt til, að rekstrarstyrkur til Flateyjarbáts hækki lítillega, um 10 þús. kr. Rekstur þessa báts, sem siglir um stórt svæði, mjög strjálbýlt, milli eyja og útnesjabyggða við norðanverðan Breiðafjörð, hefur átt við erfiðleika að etja, og var farið fram á töluverða styrkhækkun vegna ferða hans. Taldi n. rétt eftir atvikum að koma til móts við þær óskir með fyrrgreindri styrkhækkun. Hafa einnig verið uppi till. um það að láta Stykkishólmsbátinn, sem er töluvert stærri og fullkomnari bátur, annast einnig flóabátaferðirnar um norðanverðan Breiðafjörð. Hins vegar hafa komið fram mjög harðorð mótmæli gegn því frá hreppsnefnd Flateyjarhrepps. Hefur m.a. verið bent á það þar, að bæði læknir og prestur séu búsettir í Flatey, en þessir embættismenn leysi einnig af höndum þjónustu fyrir sveitahreppana við norðanverðan Breiðafjörð. Það væri því mjög óhentugt, ekki aðeins fyrir Flateyinga, heldur einnig fyrir fólkið, sem á að njóta þjónustu þessara embættismanna, ef aðsetursstaður flóabátsins yrði fluttur úr eynni. N. féllst á þessi rök Flateyinga og taldi rétt enn um skeið að minnsta kosti, að sérstakur bátur yrði styrktur til þess að halda uppi flóabátaferðum um norðanverðan Breiðafjörð. Um Stykkishólmsbát, sem annast samgöngur um sunnanverðan Breiðafjörð, er það að segja, að það fyrirtæki, sem rekur hann, hefur fengið nýjan bát til þeirra ferða og látið stækka hann töluvert og búa hann mjög vel, keypt í hann tvær nýjar vélar, þannig að hann er nú mjög ganggott skip. Þessar endurbætur hafa kostað mikið og var farið fram á hækkaðan rekstrarstyrk til bátsins. En n. taldi ekki rétt að hækka rekstrarstyrkinn, en lagði hins vegar til, að honum yrði veittur 40 þús. kr. styrkur til vélakaupa. Þegar n. hafði svo lokið sínum störfum, þá barst henni erindi frá samgmrn., þar sem þess var óskað, að n. beitti sér fyrir því, að tekin yrði upp í 22. gr. fjárlaga næsta árs heimild fyrir ríkisstj. til þess að ábyrgjast fyrir ofangreint hlutafélag, Fláabátinn Baldur h/f, Stykkishólmi, lán að upphæð 250 þús. kr. Nefndin ræddi þetta mál við hæstv. fjmrh. og fékk umsögn hans um það. Varð það að samkomulagi milli hæstv. ráðh. og n., að hún flytti þá heimildartill., sem samgmrn. óskaði eftir, um ábyrgð fyrir lánum, sem umrætt samgöngufyrirtæki tæki, en þó bundið við þó nokkru lægri upphæð. Flytur n. því till. um það, að ríkisstj. heimilist að ábyrgjast gegn þeim tryggingum, sem fjmrh. metur gildar, 200 þús. kr. lán, er Flóabáturinn Baldur h/f í Stykkishólmi tekur vegna endurbyggingar bátsins. Í þessu sambandi vil ég upplýsa það, að endurbæturnar á bátnum munu samtals hafa kostað rúmlega 600 þús. kr., og eru skuldir fyrirtækisins nú vegna hans rúmlega 1 millj. kr. N. taldi, eftir að hafa haft samráð við fjmrh. og þar sem fyrir lá ósk frá samgmrn. um þennan stuðning við bátinn, ekki fært annað en að koma til móts við þessar óskir. Þá er lagt til, að styrkur til Skógarstrandarog Langeyjarnesbáts verði óbreyttur. Um Ísafjarðarsamgöngur er það að segja, að þær eru óbreyttar frá því, sem þær hafa verið undanfarin ár. Þar er lagt til, að rekstrarstyrkur til Djúpbátsins, sem þessar ferðir annast, verði óbreyttur, 350 þús. kr. Hins vegar er talin óumflýjanleg sú endurbót á bátnum, að byggt verði á hann nýtt stýrishús. Til þess að styrkja þá framkvæmd voru á síðasta ári veittar 20 þús. kr. Sú fjárveiting er geymd, þar sem ekki hefur verið unnt að ráðast í viðgerðina fyrir svo lítið fé, og leggur n. nú til, að veittur verði 40 þús. kr. viðbótarstyrkur til að ljúka þessari endurbót. Norðurlandssamgöngur er það um að segja, að á síðastliðnu ári var veittur svipaður styrkur til Húnaflóa- og Strandabáts og gert hafði verið undanfarin ár. Báturinn, sem annaðist ferðirnar, hafði þá verið seldur, og í samráði við þm. Str. (HermJ) var gert ráð fyrir því, að flóabátastyrkurinn yrði á þessu ári notaður til vegabóta í héraðinu til að halda áfram Selstrandarvegi, sem koma mun kauptúninu á Drangsnesi í akvegasamband, og enn fremur til vegabóta milli Gjögurs og Ingólfsfjarðar. Þetta fór nú samt þannig á þessu ári, að fólk norður þar þóttist ekki geta án bátsins verið, og var 60 þús. kr. af þessum 100 þús. kr. varið til þess að styrkja ferðir nýs báts, sem hóf ferðirnar um norðanverða sýsluna. Ég hygg, að það sé skoðun n., að mjög erfitt verði að fella þennan bát niður. Hann rækir þjónustu við hinar strjálu byggðir á Ströndum, sem búa við mjög erfiðar samgöngur. N. leggur því til, að hann fái óbreytta styrkhæð á næsta ári, 100 þús. kr., og verði leitað tillagna sýslunefndar Strandasýslu um það, hvernig því fé skuli varið, þannig að það komi að sem mestum notum fyrir þær byggðir, sem flóabátaferðanna eiga að njóta. Lagt er til enn fremur, að Norðurlandsbáturinn, sem heldur uppi ferðum um Eyjafjörð og Skagafjörð, fái óbreyttan rekstrarstyrk, en útgerðarmaður þess báts hefur talið gersamlega óhjákvæmilegt að skipta um vél í bát þeim, sem notaður er til ferðanna. Lánsmöguleikar eru hins vegar ekki fyrir hendifrá lánsstofnun sjávarútvegsins af þeim ástæðum, sem ég greindi áðan. N. hefur talið óhjákvæmilegt, að þessi bátur fái nokkurn styrk til vélakaupa, og leggur til, að hann fái á þessu ári 50 þús. kr. vélastyrk og fyrirheit um það, að honum verði á næsta ári veittar aðrar 50 þús. kr., þannig að hann geti aflað sér lánsfjár út á það vilyrði, sem gefið er í álitsgerð nefndarinnar. Enn fremur er lagt til varðandi Norðurlandssamgöngurnar, að Haganesvíkurbátur og Flateyjarbátur á Skjálfanda fái óbreytta styrki. Hins vegar verði smávægileg styrkhækkun til Hríseyjarbáts, 4 þús. kr. Á Austfjörðum er lagt til, að styrkir til Loðmundarfjarðar- og Mjóafjarðarbáts verði óbreyttir, en hins vegar verði felldur niður styrkur til Berufjarðarbáts af þeim ástæðum, sem ég minntist á í upphafi. Í fyrra var felldur niður styrkur til Eskifjarðarbátsins af sömu ástæðum. Er af þessu auðsætt, að bættar samgöngur á landi í einstökum landshlutum leiða til þess, að hægt er að draga nokkuð úr styrkjum til flóabátaferða. Ég er þá kominn að Suðurlandsskipinu, sem siglir hraðbyri um Suðurland, þó að það sigli hvorki fyrir seglum né gufu. En svo er mál með vexti, eins og hv. þm. er kunnugt, að flutningar á hinni löngu leið frá Reykjavík til Vestur-Skaftafellssýslu hafa löngum verið styrktir vegna þess, hversu gífurlegur kostnaður er við þessa flutninga og miklu meiri en flestir aðrir landsmenn eiga við að búa. Þessi héruð hafa enn fremur þá sérstöðu, að þau njóta ekkí strandferða og yfirleitt ekki samgangna á sjó, þar sem báðar Skaftafellssýslur mega heita gersamlega hafnlausar að öðru leyti en því, að höfn er í Hornafirði, sem hluti Austur-Skaftafellssýslu hefur not af. Á s.l. ári voru veittar samtals 170 þús. kr. til þessara mála í þágu Vestur-Skaftfellinga, en af þeirri upphæð voru 25 þús. kr. veittar til kaupa á snjóbíll, sem var óafturkræft framlag í eitt skipti fyrir öll. Nú leggur n. til, að héraðið fái sama heildarstyrk og á s.l. ári, þ.e.a.s. 170 þús. kr. Gengur þá sú upphæð, sem í fyrra gekk til kaupa á snjóbílnum, nú einnig til þess að greiða niður flutningskostnaðinn á fyrrgreindri leið. Enn fremur leggur n. til, að styrkur til Öræfinga til vöruflutninga til Öræfa og bátaferða í Austur-Skaftafellssýslu verði hækkaður um smávægilega upphæð, þ.e.a.s. um 15 þús. kr. Er ég þá kominn að Stokkseyrar/Vestmannaeyjabátnum eins og hann hefur heitið undanfarin ár. Sú breyting hefur verið gerð á þeim ferðum, að í stað vikulegra ferða frá Stokkseyri til Vestmannaeyja og til baka sömu leið hafa nú verið teknar upp daglegar ferðir frá Þorlákshöfn til Vestmannaeyja. Er þetta fyrst og fremst gert vegna flutninga á mjólk og mjólkurafurðum, og hefur þetta breytta skipulag ferðanna haft í för með sér stórkostlegar umbætur fyrir Vestmanneyinga, sem fá nú mjólk og mjólkurafurðir nýjar og óskemmdar, en það þótti oft brenna við áður, meðan ferðirnar voru aðeins vikulegar, að mjólkurafurðir væru mjög lélegar orðnar, þegar þær komu á markaðinn í Eyjum. Hafa einnig bændur hér á Suðurlandi og Mjólkursamsalan, mjólkurbúin, mikilla hagsmuna að gæta í sambandi við þessar ferðir, þar sem neyzla mjólkur og mjólkurafurða hefur stórkostlega aukizt í Eyjum við þessa skipulagsbreytingu. Hins vegar hafði þessi bátur aðeins 80 þús. kr. styrk á s.l. ári, og var nú farið fram á, að honum yrðu veittar samtals 360 þús. kr. í styrk. Upplýsingar lágu fyrir n., þar sem gert var ráð fyrir, að rekstrarhallí af ferðunum yrði 300 þús. kr. Ég hygg, að öllum nm. hafi verið það ljóst, að hér var um mjög mikið nauðsynjamál að ræða fyrir íbúa Vestmannaeyjakaupstaðar og einnig fyrir framleiðsluhéruðin á Suðurlandi, að þessar samgöngur héldust sem greiðastar og öruggastar. N. taldi því eðlilegt að koma til móts við þær óskir, sem bornar voru fram af þm. Vestm. og þm. hér á Suðurlandsundirlendinu, og lagði til, að rekstrarstyrkurinn yrði hækkaður úr 80 þús. kr. upp í 200 þús. kr. Enn fremur leggur n. til, að ríkissjóði verði heimilað að greiða rekstrarhalla, ef óhjákvæmilegt reynist, vegna daglegs flutnings mjólkur og mjólkurafurða frá Þorlákshöfn til Vestmannaeyja, allt að 50 þús. kr. Um þetta var rætt við þm. Vestm., áður en hann hvarf af landi í nauðsynlegum erindum nú fyrir nokkrum dögum. Hann taldi að vísu brýna nauðsyn bera til þess, að upphæðin yrði veitt, sem farið var fram á. N. skildi fyllilega hans sjónarmið og sjónarmið þeirra héraða, sem hér eiga hlut að máli. En með tilliti til þess, að ekki er fengin full reynsla af því, hvað þessar ferðir með hinu breytta skipulagi muni kosta, taldi n. ekki rétt að fara lengra í styrkhækkun til þessa báts en þessar till. hennar bera með sér. Það hygg ég hins vegar að ég geti sagt f.h. nefndarinnar allrar, að hún telji sjálfsagt, að þessum ferðum verði haldið uppi, og það komi ekki til mála, að þessir afurðaflutningar verði felldir niður vegna þess, að rekstrarhalli þess báts, sem annast þær, muni reynast meiri en n. hefur gert ráð fyrir í till. sínum um fyrrgreindar styrkveitingar. Ég vænti því, að allir aðilar geti vel við unað þessa styrkveitingu. Hins vegar kom fram till. í n. um það frá einum hv. þm., hv. 2. landsk. (BrB), að styrkurinn skyldi verða 300 þús. kr., enda yrði þá sama útsöluverð á mjólk í Vestmannaeyjum og annars staðar á landinu. Er þetta tekið fram í álitsgerð n., og fyrirvari hv. þm. á við þessa till. hans. Að lokum vil ég svo aðeins minnast á Faxaflóasamgöngurnar. Þær hafa verið reknar með leiguskipum af h/f Skallagrími eins og undanfarið, síðan félagið missti sitt góða skip, Laxfoss. Nú er gert ráð fyrir því, að það skip, sem félagið hefur í smíðum, verði tilbúið um mitt næsta ár, og má gera ráð fyrir því, að hægt verði að reka ferðirnar miklu hagkvæmar, eftir að félagið hefur fengið þetta nýja, glæsilega og fullkomna skip. En engu að síður hefur verið talið óhjákvæmilegt að veita því allháan styrk á næsta ári. Þó að ráðgert sé, að þetta nýja skip komi um mitt ár, þá má vel svo fara, að það dragist töluvert, og menn hafa bitra reynslu af því oft og einatt, þegar um nýsmíði skipa er að ræða, að það dregst oft marga mánuði, að þau komi og að hægt sé að hefja rekstur þeirra. N. hefur þess vegna talið rétt, að styrkveitingar til h/f Skallagríms vegna Faxaflóaferða héldust í svipuðu horfi og á líðandi ári. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem lágu fyrir n., taldi hún þó ekki hjá því komizt að hækka styrkinn lítillega eða um 50 þús. kr., þannig að hinn beini styrkur, sem félagið fái, verði samtals 250 þús. kr. Hins vegar hefur s.l. 2 ár verið heimild fyrir ríkisstj. til að greiða allt að 100 þús. kr. halla, sem kunni að verða á þessum ferðum, og hefur hæstv. fjmrh. tekið það upp í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár, og er n. því að sjálfsögðu samþykk. Ég hygg þá, að ég hafi drepið á aðalatriðin í till. samvinnunefndarinnar. Samkvæmt þeim er lagt til, að heildarstyrkur til flóabáta og vöruflutninga verði á næsta ári 1891500 kr. Er það 284 þús. kr. hærra en á yfirstandandi ári. Þessi hækkun sprettur, eins og ég sagði í upphafi, fyrst og fremst af því, að ekki hefur verið komizt hjá því að styrkja allmarga bátana til vélakaupa og hjálpa þeim við óumflýjanlegar viðgerðir. Rekstrarstyrkirnir hafa hins vegar yfirleitt ekki hækkað, svo að neinu nemi, nema í einstökum tilfellum, og á ég þá fyrst og fremst við Vestmannaeyja- og Stokkseyrarbátinn. Ég hygg þá, að ég geti látið máli mínu lokið um till. n. Hún hefur flutt 3 till., á þskj. 271 um heildarupphæðina og í öðru lagi um heimild til þess að greiða rekstrarhalla af mjólkurflutningunum milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar og í þriðja lagi um heimild fyrir ríkissjóð til þess að ábyrgjast gegn þeim tryggingum, sem fjmrh. metur gildar, 200 þús. kr. lán, er flóabáturinn Baldur í Stykkishólmi tekur vegna endurbyggingar bátsins. Ég vil svo leyfa mér aðeins að minnast hér örfáum orðum á till., sem ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. þm. Dal. (ÁB), hv. þm. V-Ísf. (EirÞ) og hv. þm. Barð. (GíslJ). Hún er við 22. gr., um að heimila ríkisstj. að verja 25 þús. kr. í samráði við símamálastjóra til þess að tryggja, að notendur talstöðva á afskekktum stöðum þurfi ekki að greiða hærra afnotagjald en símanotendur í sveitum. Ég gerði grein fyrir svipaðri brtt. við 2. umr. fjárl., en tók hana aftur til 3. umr. Hv. fjvn. athugaði málið, en þar sem hún fékk bréf frá póst- og símamálastjóra, þar sem hann er tortrygginn gagnvart till., þá hefur hv. n. ekki treyst sér til þess að taka hana upp. Við höfum nú endurflutt brtt. með þeirri breyt., að heimildin er nú bundin við 25 þús. kr. og á að notast í samráði við simamálastjóra. Það er þess vegna engin hætta á því, sem simamálastjóri lætur liggja að í sínu bréfi, að með styrkjum til talstöðvanotenda yrði farið að verðlauna þá, sem verst reka sínar stöðvar. Ég held, að það sé algerlega sett undir þann leka. Ég skal svo ekki fjölyrða um þessa till. Ég vænti, að hv. þm. sjái það, að hér er um sanngirnismál að ræða. Það er engin sanngirni í því, að það fólk, sem afskekktast er í þessu landi, borgi stórum hærri upphæðir fyrir afnot af talsambandi heldur en annað fólk. Það er fjarri því, að hér sé verið að fara fram á eitthvað óeðlilegt. Það er verið að fara fram á það eitt, að það fólk, sem býr við erfiðastar aðstæður, bæði varðandi samgöngur og talsímasamband, verði jafnt sett og aðrir notendur talsíma í landinu.



Hér er ein brtt. á þskj. 303 frá ríkisstj. Vil ég gera grein fyrir henni með fáeinum orðum. Hún er um, að greiða skuli uppbætur á þessu ári og næsta ári á grunnlaun og lífeyri frá alþýðutryggingunum og að áætla skuli í þessu skyni 6 millj. kr. útgjaldalið á 19. gr. fjárlaga. Það hefur verið talsvert mikið rætt undanfarið um launakjör opinberra starfsmanna. Sett hefur verið á laggirnar n, til þess að endurskoða launalögin, en ekki unnizt tóm til þess að leggja nýtt launalagafrv. fyrir þetta þing. Því hefur verið lýst yfir af hendi ríkisstj., sérstaklega við 2. umr. fjárl., að það mundu verða lagðar fram till. um bráðabirgðaúrbætur í launamálum opinberra starfsmanna. Hér er nú sú till. komin, og hún fjallar um að hækka grunnlaunauppbæturnar, sem hafa verið nú um nokkur ár 10–17%, upp í 20% og að hækka bætur á eftirlaun úr 15%, sem þær hafa verið, og í 20%. Eftirlaunauppbæturnar hafa verið greiddar með 15% uppbót, þó ekki á hærri fjárhæð en 14400 kr., en till. er um að borga framvegis 20% uppbót, en þó ekki á hærri fjárhæð en 20 þús. kr. í grunn. Hámarkið er hækkað ásamt uppbótaprósentunni. Hér er breytt tilhögun grunnlaunauppbótarinnar frá því, sem áður hefur verið, þar sem nú er gert ráð fyrir að greiða jafnháar uppbætur tiltölulega á öll laun. Launanefndin, sem nú starfar, ríkisstj. og stjórn Bandalags opinberra starfsmanna eru sammála um, að hyggilegt sé að breyta til í þetta horf. Ég vil taka fram, að þessar uppbætur munu kosta ríkissjóð 6 millj. kr. á næsta ári. Þá kosta þær einnig 6 millj. kr. í ár, eftir því sem næst verður komizt. Samtals er því um 12 millj. kr. aukin útgjöld að ræða til uppbóta, sem skiptast á 2 ár. Það mun ekki fjarri lagi, að um 1 millj. af þessu hvort árið sé vegna uppbótanna á elli- og örorkulífeyri. Þetta er þó ekki nákvæmt. Ég vil taka fram, að það verður séð um, að hægt verði að borga launauppbæturnar út í næstu viku, ef fjárl. verða afgr. nú á morgun, svo sem horfur eru á að gert verði. Þegar fjárlfrv. var lagt fram, var gert ráð fyrir nokkrum greiðsluafgangi, sem að mestu leyti yrði lagður í framkvæmdasjóð. Nú hefur frv. tekið allmiklum stakkaskiptum við 2. umr., og enn liggja fyrir till. frá hv. fjvn., sem yfirleitt eru gerðar í samráði við ríkisstj., um nokkuð verulegar breytingar á frv. Mér telst svo til, að ef þessar brtt. frá fjvn. og ríkisstj. verða samþ. núna við 3. umr., muni frv. hækka um sem næst 27 millj. í meðförum þingsins. Þetta er ekki nákvæm tala, en mun láta nærri. Þessu hefur verið mætt þannig, að tekjuáætlunin hefur verið hækkuð um 19 millj. frá því, sem hún var í frv., og horfið hefur verið frá því að leggja í framkvæmdasjóð. Þannig hafa verið gerðar till. um að jafna í frv. þessa miklu gjaldahækkun, 27 millj. Þetta þýðir, að frv. verður að vísu afgreitt greiðsluhallalaust, en ekki með neinum greiðsluafgangi, sem máli skiptir. Tekjuáætlunin er þannig, að mun nema 514 millj. Horfur eru á, að tekjurnar á þessu ári muni ná 550 millj. Þetta þýðir, að til þess að nokkur von sé um, að ríkisreksturinn verði greiðsluhallalaus á næsta ári, verður að verða eins gott tekjuár 1955 og þetta ár hefur verið. Það er ómögulegt að hugsa sér, að komizt verði af með minna en 30–40 millj. fyrir óvæntum greiðslum. Það sýnir reynslan örugglega nú orðið, og. mættu þó engin sérstök atvik koma fyrir, sem kostuðu nokkur veruleg útgjöld utan fjárlaga. Ekkert óvænt má koma fyrir þá stefnu, ef unnt á að vera að skila greiðsluhallalausum búskap, þótt jafngott tekjuár verði næsta ár og í ár. Þetta ár hefur á hinn bóginn verið alveg óvenjulega gott tekjuár fyrir þjóðina í heild og ríkissjóð, eins og allir vita. Ég held því þess vegna hiklaust fram, að hér sé teflt mjög tæpt. Við skulum þó vona, að þetta verði ekki að slysi. Í raun og veru hefði þurft að afgreiða fjárlög þannig nú í þessu góðæri, að allverulegur greiðsluafgangur væri. Ef ráðgert er að eyða öllum tekjunum í beztu árunum, eru fyrirsjáanleg mikil vandkvæði, ef eitthvað ber út af frá því bezta um tekjur ríkisins. Stórfelldar kröfur hafa á hinn bóginn legið fyrir þessu þingi um fjárveitingar í framkvæmdir og í ýmsu öðru skyni, ef til vill stórfelldari en nokkru sinni fyrr, og það hefur verið lögð svo þung pressa á að fá eitthvað af þessum kröfum tekið til greina, að fjvn. og ríkisstj. hafa ekki treyst sér til þess að fylgja fram þeirri stefnu, sem mörkuð var í frv., - þeirri stefnu að hafa talsverðan greiðsluafgang, sem lagður væri í framkvæmdasjóð. Það hefur verið horfið frá því og hækkuð útgjöldin á frv., eins og ég þegar hef lýst. Þó er það von okkar, að frv. sé afgreitt þannig, að fjárl. verði greiðsluhallalaus í framkvæmd. Við það sjónarmið hefur stjórnin og fjvn. viljað halda fast. Ég vil svo að lokum segja, að hér á hv. Alþingi hafa komið fram ýmsar fráleitar hugmyndir um afkomu ríkissjóðs í ár, sem ég sé ástæðu til þess að leiðrétta, áður en fjárlagaumr. lýkur. Það hefur verið talað um 60–70 millj. kr. greiðsluafgang. Þetta er fjarri öllum sanni. Ef við lítum á uppgjörið, miðað við 1. des. nú, og berum saman við reikningsskilin, miðað við 1. des. í fyrra, þá kemur í ljós, að mismunurinn á tekjum og gjöldum nú er nákvæmlega jafn og hann var á tekjum og gjöldum í nóvemberlok s.l. ár. í fyrra varð að vísu þó nokkur greiðsluafgangur, sem þá var varið til þess að borga niður skuldir og í ýmsu öðru skyni, sem hv. Alþingi hafði ákveðið. Þess vegna sýna þessar tölur núna, að það verður einhver greiðsluafgangur á árinu, en hann verður ekkert í áttina við það að vera 60–70 millj., eins og sumir tala um. Hér kemur þá einnig til, að með þeirri till. t.d., sem hér er nú lögð fram af hendi ríkisstj. um launauppbætur og uppbætur á tryggingargreiðslur, ellilaun og örorkubætur, á yfirstandandi ári, verður ráðstafað 6 millj. af ríkistekjunum í ár, sem borgaðar verða út næstu daga, og fleira hefur komið til, sem eykur ríkisútgjöldin mjög verulega frá því, sem fjárl. gerðu ráð fyrir. En þetta allt verður auðvitað miklu gleggra, þegar við komum saman aftur, og verður þá gerð grein fyrir því, hvernig afkoma þessa árs verður í höfuðdráttum. Ég skal því ekki fjölyrða meira um þetta nú, en ég vildi leiðrétta misskilning, sem á hefur bólað, varðandi afkomu yfirstandandi árs.



Herra forseti. Ég hef ásamt hæstv. fjmrh. flutt smátill. varðandi hækkun á styrk til útgáfu orðabókar, að sá styrkur hækki um 50 þús. kr. frá því, sem hann var á síðasta ári, án þess að mótframlag gegn hækkuninni komi frá Sáttmálasjóði. Forráðamenn þessarar útgáfu, sem eru oddvitar háskólans, hafa talíð þetta eitt mesta vísindaverk, sem hér væri nú verið að vinna, og mjög miklu máli skipta, að því væri haldið áfram með þeim krafti, sem unnt væri, og hafa í því sambandi talið eftir atvikum nægilegt að fá þessar 50 þús. kr. til viðbótar, en tjáð Sáttmálasjóði ógerlegt að leggja mótframlag. Vonast ég til þess, að þessi till. verði samþ. Þá er smátill., sem enn er ekki búið að útbýta, en verður væntanlega útbýtt hér á eftir og varðar nú fljótt á litið einungis orðalag og er mjög óveruleg. Það er um þann styrk, sem veittur var í fyrra og lagt er til að veittur verði í ár til Hermanns Pálssonar lektors við Edinborgarháskóla. Í fjárlfrv. eins og það er nú stendur, að þessi fjárveiting, sem er aðeins 10 þús. kr., sé síðari greiðsla. Ég legg til, að þessi orð verði felld niður, af því að á s.l. vori var gerður samningur, sem ég átti nokkurn þátt í, við rektor Edinborgarháskóla um að stofna fast embætti fyrir Hermann Pálsson í íslenzkum fræðum við Edinborgarháskóla. En til þess að það yrði sæmilega launað og lífvænlegt, þó að það sé sízt rausnarlega borgað, taldi bæði Edinborgarháskóli og við, eftir að hafa skoðað málið, að nauðsynlegt væri, að viðbótarfé til frambúðar kæmi þarna til umfram það, sem háskólinn í Edinborg gat sjálfur veitt eða hafði laust til ráðstöfunar, og varð að samkomulagi, að embættið skyldi stofnað, ef við skuldbindum okkur til þess að borga 10 þús. kr. til starfans á ári framvegis, meðan þessi maður gegnir stöðunni. Gerði ég fastan samning um þetta við skólann eða rektorinn, en tjáði honum jafnframt, að ég gæti ekki skuldbundið mig endanlega, fyrr en Alþingi formlega samþ. það á þessu þingi, og ég tel, að sú formlega samþykkt fáist um framhald samningsins, ef menn samþ. nú þessa litlu till. um að fella niður orðin „síðari greiðsla“; þá verði á það litið sem Alþingi sé ásátt um að halda áfram þessum greiðslum, meðan þessi ágæti fræðimaður gegnir þessu starfi. Mér var það til mikillar ánægju, að rektor við þennan erlenda háskóla lauk mjög miklu lofsorði á kennslu Hermanns og taldi hann, miðað við atvik, hafa marga nemendur, þótt þeir í sjálfu sér séu auðvitað ekki margir, - en miðað við öll atvuk hefði hann marga nemendur og hefði með fyrirlestrum sínum og störfum áunnið sér mjög gott orð við skólann. Ég tel þess vegna ekki áhorfsmál, að þessa litlu till. beri að samþ. Vonast ég til þess, að hún mæti ekki ágreiningi, enda hafði ég samráð um málið við nokkra þm. óformlega á síðasta þingi, áður en ég samþ. þetta endanlega af minni hálfu. Hv. fjvn. hefur tekið upp margar af þeim till., sem ég hafði hér fram að færa, og kann ég henni þakkir fyrir og skal ekki rekja frekar eða rökstyðja umfram það, sem fram kom hjá hv. frsm. n. Slíkt væri aðeins til þess að eyða dýrmætum tíma þingsins í óþarfar málalengingar. Eins og gengur hefur n. þó á ýmsum stöðum ekki treyst sér að verða við öllum fjárbænum míns ráðuneytis frekar en ella, og verður auðvitað að sætta sig við það, vegna þess að hún er að jafna á milli og enginn einn getur ætlazt til þess að fá allt eða nærri allt, sem bann fer fram á. Ég vil þó taka fram, að þar sem n. og hæstv. fjmrh. hafa ekki treyst sér til að verða í öllum tilfellum við þeim fjárveitingum, sem ætlaðar eru til nauðsynlegs rekstrar, án þess að nokkrar till. séu gerðar um mannafækkun eða aðra skipan á málum en verið hefur, þá skoða ég þessa íhaldssemi fjmrn. og hv. n. einungis sem aðvörun um það, að varlega beri að fara með fé, en alls ekkí nú frekar en áður, að þarna sé verið að stöðva eðlilegan rekstur og starfrækslu. Varðandi t.d. nýja stofnun eins og dvalarheimilið í Breiðuvík, sem enn er á nokkru tilraunastigi, og þar eð hv. n. hefur ekki treyst sér til að taka upp að fullu þá fjárhæð, sem forstöðunefnd hælisins telur nauðsynlega til þess að reka stofnunina, þá vil ég lýsa því hér yfir, að ég tel upphæðina vera áætlunarupphæð, þannig að ef það sannast, að skynsamlegur rekstur fari fram úr þessari fjárhæð, þá mun ég í þessu tilfelli eins og öðrum ætlast til þess, að hallinn sé greiddur úr ríkissjóði. Þetta miðast auðvitað við það, að skynsamlega sé að faríð, eins og ég efast ekki um að í þessu tilfelli verði gert. En ég vildi að gefnu tilefni taka þetta fram. Ég sé, að enn þá er hér heimildagrein í fjárlögunum, 22. gr., þar sem heimilað er í 14. lið að tryggja með samningi, að bókasafn Þorsteins M. Jónssonar verði eign Kennaraskóla Íslands, enda fallist ríkisstj. á skilyrði eigandans um afhendingu safnsins. Ég vil taka það fram, að ég ákvað í sumar að nota þessa heimild, en enn mun ekki vera búið að ganga frá samningum, vegna þess að ég taldi, að nokkur skilyrðanna, sem eigandinn setti, væru nokkuð einstrengingsleg, og mun þess vegna dráttur hafa orðið á afgreiðslu málsins hjá menntmrn. En ákvörðun liggur nú þegar fyrir um að nota heimildina, og veit ég ekki, hvort n. þess vegna telur ástæðu til að veita þessa heimild áfram. En það er auðvitað ekkert athugavert, meðan ekki er lokið samningum. En ég vil taka það fram til þess að firra misskilningi, að um þetta hefur nú þegar verið tekin ákvörðun af minni hálfu. Og ég tel, að þegar einstakir ágætismenn hafa lagt verulegan hlut af sínu lífsstarfi til þess að koma saman ágætum bókasöfnum, þá sé nokkuð á sig leggjandi til þess að hindra, að þau fari út í veður og vind, verði seld hæstbjóðanda í hverja bók eða oft erlendum mönnum - rit, sem þeir hafa lítið við að gera og eru betur komin bjá okkur, þó að á það sé að vísu líka að líta, að það er vinningur fyrir íslenzk fræði, að góð bókasöfn íslenzk séu erlendis, og þess vegna ekki ætíð ástæða til þess að sækjast eftir öllum söfnum hér. - Ég vil taka þetta fram, bæði út af safni Þorsteins M. Jónssonar og eins vegna þeirrar till., sem hv. þm. Barð. (GíslJ) og hv. 4. þm. Reykv. (HG) hafa flutt varðandi kaup á bókasafni Þorsteins Þorsteinssonar sýslumanns, að ég mundi telja mjög illa farið, ef slíku safni yrði ekki haldið heillegu, þar sem jafnmikil aliíð og vinna hefur farið til þess að gera það fullkomið, einmitt í einstökum greinum. Nú sé ég það, að þessir tveir hv. þm. leggja til, að safn Þorsteins sýslumanns verði keypt til að gera það að eign þjóðgarðsins á Þingvöllum. Um það er ef til vill ekki nema allt gott að segja. En þar sem vitað er, að þarna er fullkomnasta guðsorðabókasafn, sem til er á Íslandi, þá mundi ég telja betur farið, að það yrði sett í Skálholt, sem menn eru nú að keppa að að endurreisa, og ég lýsi því yfir, að ég mundi vera því eindregið fylgjandi, ef einhver flytti till. um, að ríkið keypti þetta safn með það fyrir augum, að því yrði komið fyrir í væntanlegum nýbyggingum á Skálholti og yrði ein betri prýði þess staðar, ef menn vilja koma þar upp menntasetri í framtíðinni. Ég vildi minnast á það til þess að tefja menn ekki oftar.  Þá vil ég geta eins, eiginlega meira til fróðleiks eða leiðréttingar. Það er komin fram till. um að heimila að borga halla Þjóðleikhússins allt að 250 þús. kr., og er sú till. flutt í samráði við mig. Ég tel nauðsynlegt, að þetta verði gert. Jafnframt vil ég lýsa þeirri skoðun minni, að ég tel æði vafasamt það fyrirkomulag, sem nú er á reikningshaldi Þjóðleikhússins, - með því er ég alls ekki að bera fram ásökun gegn þjóðleikhússtjóra, ég vil setja undir þann leka, - að telja til halla einungis það, sem á vantar til þess, að reksturinn standi undir sér, þegar með tekjunum er talinn allur skemmtanaskatturinn, sem Þjóðleikhúsið fær. Vitanlega er hinn raunverulegi halli þessarar stofnunar sá hluti skemmtanaskattsins, sem til stofnunarinnar rennur, að viðbættu því, sem Alþingi hverju sinni þarf að leggja til. Og úr því að það er nú komið á daginn ár eftir ár og öll árin, sem Þjóðieikhúsið hefur verið rekið, að þessi hluti skemmtanaskattsins hrekkur engan veginn til, og hefur hann þó sum árin verið kringum 1600 þús. kr. á einu einasta ári, og til viðbótar hefur þurft að bæta - ja, í þessu tilfelli núna 250 þús., stundum töluvert hærri upphæð, þá kynni að vera eðlilegra, að allir reikningar Þjóðieikhússins væru teknir upp í rekstur ríkisins, skemmtanaskatturinn rynni einfaldlega í ríkissjóð og Alþingi samþ. svo alla fjárhagsáætlun Þjóðleikhússins. Ég mundi telja þetta miklu yfirlitsbetra og eðlilegra en að vera að fela fyrir sjálfum sér og öðrum, hvað þessi mikla menningarstofnun kostar, og það er engum til góðs, að menn standi í þeirri meiningu, að hallinn af þessari góðu stofnun sé ekki meiri en sú tiltölulega lága upphæð, sem hér er verið að taka upp henni til fyrirgreiðslu. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta. Eins og ég segi, þá hafa flestar af þeim till., sem ég hafði fram að bera, verið teknar upp af hv. fjvn. eða hún hefur sannfært sig um, að miðað við fjárveitingarnar að öðru leyti er ekki hægt að verða við þeim að þessu sinni, og kann ég henni þess vegna góðar þakkir fyrir þann skilning, sem hún hefur sýnt þeim málefnum, er ég hef haft að flytja.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann með langri ræðu, aðeins segja nokkur orð í sambandi við þær till., sem við í minni hl. hv. fjvn. höfum leyft okkur að flytja. Eins og hv. þm. hafa nú séð, þá hefur breytingartillagnahalinn við fjárlfrv. enn þá lengst allmikið frá því, að frv. var til 2. umr. Um þessar brtt. er ekki margt að segja. Hv. frsm. n. hefur gert grein fyrir hinum sameiginlegu till. n., og má um þær segja, að sumt er gott og sumt er þarft og um sumt við ekki tölum, þó að það hafi verið látið fljóta með. Brtt. þær, sem minni hl. hefur leyft sér að flytja á þskj. 237, eru fáar og ekki mjög stórfelldar, svo að um þær er ekki ástæða til að fjölyrða mjög mikið. Hv. frsm. n. gerði grein fyrir því, að samkv. niðurstöðum af brtt., sem n. hefur öll flutt, hefði nú fjárlfrv. að því er gjaldabálkinn snertir hækkað um milli 6 og 7 millj. kr., og get ég þá bætt því við, að samkv. þeim brtt., sem minni hl. flytur, mundi gjaldabálkur frv. í viðbót hækka um 3.3 millj. kr. Þetta byggist á því, að við leggjum til, að liðurinn „læknisbústaðir, sjúkraskýli og sjúkrahús“ fái ekki 2 millj., eins og meiri hl. n. hefur lagt til, heldur 3 millj. kr. Hækkunin er þar um 1 millj. Þá höfum við lagt til, að til byggingar barnaskóla verði ætlaðar 5 millj. kr., og er það A50 þús. kr. hærra en meiri hl. n. hefur viljað fallast á. Í þriðja lagi leggjum við til, að bygging gagnfræða- og héraðsskóla fái 3 millj. kr., í stað þess að hv. meiri hl. n. hefur lagt til, að það yrði 2 millj. kr. Það er 1 millj. kr. hækkun. Og þá leggjum við að síðustu til, að íþróttasjóður fái 1.5 millj. kr., en hv. meiri hl. hefur fallizt á hækkun úr 750 þús. upp í 1 millj., þ.e. 500 þús. kr. hækkun frá því, sem meiri hl. n. leggur til. Þannig nema samtals hækkanir á gjaldabálkinum sjálfum um 3.3 millj. kr. Við höfum ekki tekið upp neinar af till. þeim, sem við bárum fram við 2. umr. til hækkunar á áætlun teknanna. Teljum við öruggt, að okkar áætlanir um það hafi verið réttar, en sáum þó ekki ástæðu til að fara að flytja þær till. í annað sinn. Hv. meiri hl. Alþingis er búinn að fella þær till., sem við teljum að mundu hafa verið til þess að færa áætlunina til réttara horfs, og við það verður að sitja. En við erum vissir um, að þá smávægilegu hækkun gjalda, sem við leggjum til umfram hv. meiri hl. n., er fyllilega að finna í vanáætluðum tekjum í tekjubálkinum, og teljum því, að við séum ekki að flytja þessar till. út í loftið, þó að við tækjum ekki hinar till. okkar aftur upp til flutnings með einhverjum tölubreytingum til þess að gera þær heimilar til flutnings. Stærstu till., sem við svo flytjum nú að þessu sinni, eru við heimildagreinina, 22. gr. fjárl. Í fyrsta lagi er það, að ríkisstj. verði heimilað að verja 40 millj. kr. af tekjuafgangi ársins 1954 til eflingar atvinnulífinu á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi. Í þeirri till., sem við fluttum áður um þetta efni, var í fyrsta lagi lagt til, að upphæðin væri 50 millj. kr., og í öðru lagi, að hæstv. ríkisstj. væri heimilað að útvega þetta fé að láni. Við 2. umr. lögðum við líka til, að ríkisstj. væri heimilað að verja allt að 43 millj. kr. samtals vegna byggingar íbúðarhúsnæðis, og það átti einnig að vera með lánsútvegun. En nú leggjum við til, að ríkisstj. verði heimilað að verja allt að 20 millj. kr. af tekjuafgangi yfirstandandi árs til íbúðarhúsabygginga. Það hefur áður verið upplýst, að umframtekjurnar á þessu yfirstandandi ári muni vera nálægt 108 millj. kr., og það hefur, eins og hæstv. fjmrh. gat um hér áðan, verið talað um það af ýmsum, að tekjuafgangurinn mundi vera kannske milli 60 og 70 millj. kr. Nú förum við ekki hærra í að áætla þennan tekjuafgang í fórum hæstv. ríkisstj. en 60 millj. kr., og var hæstv. fjmrh. að vísu að segja okkur það rétt áðan, að það væri fjarstæða að áætla hann 60–70 millj. Við erum þá aðeins með till. um, að verja beri til atvinnulífsins og byggingar íbúðarhúsnæðis allt að 60 millj. kr. Mér þykir næsta ólíklegt, að hæstv. rh. hafi eytt meiru en 40–50 millj. kr. af umframtekjum yfirstandandi árs án heimildar Alþingis, og reikna því með, að upp undir 60 millj. kr. hljóti að finnast í fórum hæstv. ríkisstj., og ber auðvitað engum aðila öðrum en Alþingi að ákveða, hvernig þeim tekjuafgangi skuli varið. Og þá er auðvitað ekkert eðlilegra en það sé ákveðið á fjárlögum ársins 1954, hvernig verja skuli og til hvaða brýnna hluta verja skuli raunverulegum tekjuafgangi þess árs, sem nú er að liða. Enn þá hefur engin till. komið um það frá hæstv. ríkisstj., hvernig skuli ráðstafa endanlegum tekjuafgangi ársins 1954. Við höfum ekki gert fleiri brtt. við frv. að þessu sinni. Við höfum lagt aðaláherzluna á, að hæstv. ríkisstj. sinni þessum tveimur óleystu stærstu vandamálum þjóðfélagsins nú, atvinnumálum og húsnæðismálum, og teljum, að það sé betra að taka í eigin hendi það fé, sem á að vera afgangs frá þessu eindæma góða tekjuári ríkissjóðs, heldur en þurfa að taka það að láni, eins og við þó lögðum til upphaflega. Þegar því hefur verið hafnað, þá teljum við, að það liggi næst að verja öllum afgangi frá árinu 1954 til þessara tveggja stóru, aðkallandi og brýnu verkefna. Ég skal ekki fara miklu fleiri orðum um frv. að þessu sinni. Ég vek athygli á því, að sá framkvæmdasjóður, sem ráðgerður var í frv., þegar það var lagt fram, er nú horfinn og uppétinn, án þess að ætlaðar hafi verið neinar stórfelldar fjárveitingar til hinna brýnustu aðkallandi verkefna. Þetta hefur farið í að þægja Pétri og Páli og dreifa þessu í margs konar smástyrki og bitlinga, eins og nú er augljóst, því að þetta frv. til fjárl., með öllum þeim breytingum, sem á því hafa nú orðið í meðferð þingsins, ber víðtækari smástyrkjapólitík vitni heldur en nokkru sinni fyrr í sögu Alþ. En aftur á móti eru stóru viðfangsefnin látin liggja óleyst og illa leyst, eins og líka er nú orðið kunnugt hv. alþm. Hæstv. ríkisstj. hefur nú á síðustu stundu borið fram till. til nokkurrar leiðréttingar og lagfæringar á launakjörum opinberra starfsmanna, og skal ég viðurkenna, að það var orðin mikil þörf á því að laga launakjör opinberra starfsmanna og embættismanna, einkanlega þeirra lægst launuðu. En samt er sá háttur hafður á, að það er vikið út frá þeirri reglu, sem upp var tekin í sambandi við gengislækkunina, að hæstar uppbætur skyldu koma á laun þeirra lægst launuðu, en aftur lægri á laun hæstlaunuðu embættismannanna. Í þessari brtt. ríkisstj. er að mér skilst ætlazt til, að sama álag komi á há laun og lág, og finnst mér það nú ekki vera alveg í anda launalaganna, því að það raskar dálítið hlutfalli, sem þar var þó ákveðið með aðallöggjöfinni. Ég vil svo að síðustu aðeins láta í ljós von um það, að hv. Alþ. sjái sér fært að samþ. þær hóflegu brtt., sem minni hl. ber fram, því að það er víst, að tekjur á móti þeim útgjöldum, sem af þeim leiðir, eru fyrir hendi í fjárl., og yrði því ekki um tekjahallaafgreiðslu að ræða, þó að þær væru allar samþykktar.



Herra forseti. Hæstv. ríkisstj. hefur flutt á þskj. 303 brtt. við fjárlfrv. um uppbót á laun opinberra starfsmanna og lífeyri, og á uppbótin að nema 20% í stað 10–17% uppbótar, sem greidd hefur verið undanfarin ár. Því ber í sjálfu sér að fagna, að ríkisstj. skuli nú loksins hafa fengizt til þess að bæta að nokkru úr því mikla ranglæti, sem opinberir starfsmenn hafa verið beittir undanfarin ár hvað launagreiðslur snertir. Um það mál hafa undanfarið átt sér stað allmikil átök, og er þessi till. niðurstaða þeirra. Ríkisvaldið hefur verið knúið til þess að fallast á að greiða framvegis 20% grunnlaunauppbót í stað 10–17% áður og jafnframt sömu uppbót eftir á fyrir árið 1954. Við hv. 4. þm. Reykv. (HG) höfum leyft okkur að flytja brtt. um þetta efni, þannig að uppbótin skuli verða 25%, en ekki 20%, sama uppbót skuli greidd eftir á fyrir árið 1954 og eftirlaunauppbótin verði tilsvarandi. Fyrir þessari till. okkar viljum við færa eftirfarandi rök: Farið hefur fram rannsókn á því, hver kauphækkun hefur orðið hjá þeim stéttum, sem búa við frjálsan samningsrétt um kaup og kjör, síðan launalögin voru sett, þ.e.a.s. síðan í apríl 1945, þangað til nú á þessu hausti, eða í október 1954. Það kemur í ljós, að allar stéttir, sem búa við frjálsan samningsrétt um kaup og kjör, hafa fengið meiri hækkun á töxtum sínum heldur en nú er gert ráð fyrir samkv. till. ríkisstj. að opinberir starfsmenn fái. Ég skal minnast á helztu niðurstöðurnar, sem orðið hafa af þessum athugunum. Vegið meðaltal af kauphækkunum allra faglærðra iðnaðarmanna hefur reynzt á þessu tímabili 23.6%. Mesta hækkunin hefur orðið hjá matreiðslumönnum, 35.1%, en minnst hjá málurum, múrurum og pípulagningarmönnum, 19.4%. Í sambandi við þessa grunnkaupshækkun faglærðra iðnaðarmanna er og þess að geta, að fjölmargir þeirra vinna eftir taxta, vinna eins konar ákvæðisvinnu. Kaup þeirra er miðað við uppmælingu t.d., svo að raunveruleg grunnkaupshækkun þessara stétta hefur áreiðanlega verið talsvert miklu meiri en þau 23.6%, sem vegið meðaltal af sjálfum töxtunum sýnir. Kaup ófaglærðra verkamanna hefur hækkað, þegar einnig er byggt á vegnu meðaltali, á þessu tímabili um 23.7%. Taxti Dagsbrúnarmanna í almennri vinnu hefur þó hækkað nokkru meira, þ.e.a.s. um 25.7%. Taxtar ófaglærðra verkakvenna hafa hækkað á þessu tímabili um 36.8%. Ef þessi vegnu meðaltöl allra þessara flokka eru einnig vegin, þá reynist allsherjarmeðalkauphækkun þessara starfsstétta: faglærðra iðnaðarmanna, ófaglærðra verkamanna og ófaglærðra verkakvenna - 27.2%. Raunveruleg grunnkaupshækkun þeirra hefur þó áreiðanlega orðið meiri vegna þess, hversu algengt er nú orðið, að um taxtavinnu sé að ræða. Raunveruleg tekjuhækkun hefur þess vegna auðvitað orðið miklu meiri vegna góðrar atvinnu, sem er í sjálfu sér mjög eðlilegt.  Móti því verður með engu móti mælt, fyrir því liggja skjallegar sannanir, að vegin meðaltalshækkun allra þessara starfsstétta, sem búa við frjálsan samningsrétt um kaup og kjör, hefur numið a. m. k, 27.2%. Með tilliti til þess verður það ekki talið nein ofrausn af hæstv. ríkisstj. að ætla opinberum starfsmönnum nú að taka við 20% hækkun. Það verður enn fremur að hafa í huga, að þeir hafa öll undanfarin ár orðið að sætta sig við það kaup, sem greitt hefur verið, þó að hinar stéttirnar séu þegar fyrir mörgum árum búnar að fá þá hækkun, sem þær hafa orðið aðnjótandi. Þó að greidd sé kaupuppbót fyrir eitt ár eftir á, þá er það auðvitað ekki full bót á því, sem af þeim hefur verið haft, miðað við hinar stéttirnar. Þetta eru rökin - og þau tel ég vera sterk - fyrir því, að Alþ. gangi nú nokkru lengra en ríkisstjórnin hefur lagt til og samþykki 25% grunnlaunauppbót til handa opinberum starfsmönnum. Við höfum ekki viljað leggja til, að uppbótin yrði nákvæmlega hin sama og hjá hinum stéttunum, vegna þess að segja má með réttu, að opinberir starfsmenn búi við nokkru meira atvinnuöryggi en hinar stéttirnar og þess vegna megi réttlæta það, að kauphækkun þeirra sé ekki alveg eins mikil. En minna en 25% má hún ekki vera, ef viðurkenna á það, að kjör opinberra starfsmanna eigi að vera í einhverju skynsamlegu samræmi við þær breytingar, sem verða á kaupi hinna annarra starfsstétta þjóðfélagsins, sem hafa frjálsan samningsrétt um kaup og kjör. Í raun og veru ætti það að vera svo, eins og við Alþfl: menn höfum hvað eftir annað bent á í umr. um launamál opinberra starfsmanna, að í gildi ættu að vera lagaákvæði, helzt í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, sein tryggðu þeim það, að þeir fengju sjálfkrafa þær launabætur, sem öðrum starfsstéttum, sem gera frjálsa samninga við atvinnurekendur, tekst að tryggja sér í samningum sínum. En meðan svo er ekki, þá er það lágmarkskrafa, að Alþ. samþ. alltaf öðru hverju sem hliðstæðastar bætur til handa opinberum starfsmönnum og hinar stéttirnar fá með frjálsu samkomulagi. Þess vegna vildum við flm. leyfa okkur að vænta þess, að hið háa Alþ. taki þessari till. vel og vilji ekki búa verr að starfsmönnum hins opinbera en viðurkennt er að réttmætt sé og nauðsynlegt fyrir aðrar starfsstéttir þjóðfélagsins að búa við í kaupgjaldsmálum.



Herra forseti. Það hefði verið nægilegt tilefni til þess að ræða hér ýmislegt á á við og dreif um sumar af þeim till., sem liggja hér fyrir, og ekki hvað sízt fyrir gamlan form. fjvn. En ég mun nú ekki eyða hinum dýrmæta tíma þingsins til þess að fara mikið út í þau mál, mun þó ekki geta stillt mig um að minnast hér örlítið á einstök atriði, sem koma þó ekki við mínum eigin till. Ég vil þá fyrst og fremst leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir þær leiðréttingar, sem hún hefur gert hér í sambandi við þær till., sem mér við koma, m.a. í sambandi við Reykhólaveg á þskj. 269. En út af 13. till. n. á sama þskj. þótti mér nú tæplega hv. frsm. meiri hl. gera nægilega grein fyrir þessari hækkun, því að mér skildist svo, að þessi hækkun væri beinlínis bundin við, að hún ætti öll að ganga til Reykhólakirkju. Og ég skal að gefnu tilefni leyfa mér að upplýsa, að ég sendi hv. fjvn. erindi um að taka upp fullt framlag til kirkjunnar, til þess að hægt væri að endurbyggja hana samkvæmt skyldu ríkissjóðs, og vitað er, að á bak við þá skyldu liggur veð í hálfri jörðinni Reykhólum. Fékkst ekki samkomulag um það, en hins vegar var komið samkomulag um það að taka inn á 22. gr. heimild til ríkisstj. til þess að semja um þessi mál við söfnuðinn. Svo var mér tjáð síðar, að hæstv. fjmrh. hefði heldur kosið, að þessi liður yrði hækkaður, og mér skildist þá beinlínis til þess, að ekki kæmi til atkv. sú till. frá mér um heimildina, og þess vegna féllst ég á, að hún yrði ekki borin hér fram. Nú þykir mér ekki þessi yfirlýsing hv. frsm. meiri hl. nægilega ákveðin. Þætti mér því vænt um, ef hæstv. kirkjumrh. vildi segja um þetta einhver orð. Hins vegar treysti ég því fullkomlega, jafnvel þó að það yrði ekki nú gert, - ég þekki hann svo vel, - að hann standi við það, sem hann hefur lofað mér persónulega, að einmitt þessi upphæð yrði notuð til þess að koma á þessu samkomulagi. Skal svo ekki ræða nánar um það atriði. Ég vil þá leyfa mér að minnast nokkuð á yfirlýsingar hæstv. menntmrh. út af rekstrarfénu fyrir drengjaheimilið í Breiðuvík. Mér nægir að fullu að sjálfsögðu hans yfirlýsing, sem hann gaf hér, og er þakklátur fyrir, að hann hefur gefið þá yfirlýsingu, sem hann lýsti hér í sambandi við reksturinn. Framkvæmdanefndin mun að sjálfsögðu hafa fullt samráð bæði við hann sem menntmrh. og við fjmrh. um að gera allt, sem hægt er, til þess að draga úr þessum rekstrarkostnaði og gera ekki neitt í þeim málum nema með samþykki rn. En ég get ekki annað en minnt á, að allt útlit er fyrir það, að rekstur á líðandi ári fari upp í 300 þús. kr., eins og áætlað var í fyrra, þó að þá hafi ekki fengizt nema 150 þús. kr. til rekstrarins. Og eftir að yfirlýsing frá hv. frsm. meiri hl. kom um það, að ekki mætti flytja til á milli 20. gr. og 17. gr., þá á stofnunin ekki neins annars úrkosta en að sækja á rn. um þennan mismun. Við höfum orðið að taka að láni ákveðna upphæð, 125 þús. kr., til þess að þurfa ekki að standa í vanskilum við fólkið, og við höfum ekki enn getað fengið fullnaðarsvar frá hæstv. ríkisstj. um það, hvort þetta yrði greitt af þessa árs tekjum ríkissjóðs eða ekki, og liggi það svar ekki fyrir fyrir nýár, þá er ekkert annað en að taka af þessum 250 þús. kr., sem veittar eru á þessu ári, til þess að greiða þann rekstrarhalla, svo framarlega sem ekki er hægt að leysa málið á annan veg, og vænti ég þá, að það verði samþ. af hæstv. ríkisstj. - Þetta þótti mér rétt að láta koma fram í sambandi við þetta mál. Út af till., sem ég á hér ásamt hv. 4. þm. Reykv. á þskj. 297, það er XXIII. liður, og út af þeim ummælum, sem hæstv. dómsmrh. hafði um þá till. og málið í heild, vil ég lýsa því hér yfir, að ég mun fullkomlega sætta mig við þá brtt., sem væntanleg er hér í sambandi við þessa till., þ.e. að það sé ekki ákveðið endanlega, að bókasafn Þorsteins Þorsteinssonar verði eign þjóðgarðsins á Þingvöllum, heldur að það verði látið standa opið, hvað gert verður við safnið, og mun fylgja þeirri till., ef hún kemur fram. Fyrir mér og okkur flm. vakir að sjálfsögðu fyrst og fremst að tryggja þjóðgarðinum þessi menningarverðmæti. Hins vegar ef það er opið, þá er það samkomulag við hæstv. ríkisstj. og við eiganda safnsins, hvað af þessu færi t.d. í Skálholt og hvað á Þingvöll. Það gæti vel verið, að samkomulag yrði um það, að allar guðsorðabækurnar færu í Skálholt, vegna þess að Biskupstungurnar þyrftu nú á því að halda vegna sinnar sérstöku sáluhjálpar að eiga eitthvað af slíkum andlegum verðmætum, og að Þingvöllur eða þjóðgarðurinn léti sér þá nægja hin þjóðlegu verðmæti, sögurit og önnur vísindarit, sem til væru í safninu, svo að um þetta gæti orðið fullt samkomulag. Ég held, að ég hafi leyfi til þess að segja frá því hér, að eigandi safnsins mun vera mjög fús á að láta a.m.k. einhvern hluta safnsins, lítinn eða stóran, ganga til þess að viðhalda safninu árlega, svo að það þyrfti ekki að verða kostnaður af því fyrir ríkissjóðinn, ef samningar næðust á annað borð. Ég treysti nú því, að ef þessi till. verður samþykkt svo breytt sem hæstv. dómsmrh. hefur lýst henni, þá geti allir aðilar orðið ánægðir og eins að þá kosti það ekki ríkissjóðinn allt of mikið fé. Og raunverulega eins og till. er nú, þá á það ekki að þurfa að vera neinn útgjaldaliður fyrir hæstv. ríkisstj., fyrr en vitað er, að hvaða samningum er hægt að komast, og þá getur náttúrlega hæstv. ríkisstj. borið það undir Alþ., hvort hún vill fallast á að samþykkja þá samninga. En ég legg nú mikla áherzlu á það, að reynt verði að tryggja, að þetta safn fari ekki út um hvippinn og hvappinn. Meðan við viljum gera ýmislegt til þess að endurheimta gömul handrit, sem hafa fyrir óforsjálni verið látin út úr landinu, þá ættum við ekki heldur að loka augunum fyrir því að reyna að tryggja okkur þau verðmæti, sem þegar eru í landinu, að þau ekki annaðhvort færu út úr landinu eða til aðila, sem mundu þá ekki gæta þeirra eins vel og ríkissjóður. - Ég skal svo ekki segja meira um það atriði. Í sambandi við nál. og till. frá samvn. samgm. þykir mér rétt í fyrsta lagi að þakka hv. n. fyrir þær till., sem hún hefur tekið upp í sambandi við Flateyjarbátinn á Breiðafirði, og þann skilning, sem hún hefur haft á þeim málum. Mér er það fullkomlega ljóst, að þetta er að verða að mörgu leyti mjög athyglisvert fyrir okkur. að það skuli hækka jafnan á hverju ári allmikið styrkur til flóabáta og er nú kominn upp í nærri 2 millj. kr. En í því sambandi vil ég benda á, að fyrir ekki alllöngu var skipuð sérstök mþn. til þess að rannsaka þessi mál til hlítar, án þess að nokkuð jákvætt kæmi út af hennar störfum. En ef Alþ. vildi fallast á till. okkar hv. þm. Snæf. á þskj. 186, þá að sjálfsögðu kemur það einnig undir verksvið þeirra manna, sem kjörnir yrðu samkvæmt þeirri till., að athuga þessi mál með flóabátana, og það sýnist sannarlega ekki vanþörf á að gera það. Mér þótti rétt að láta það koma hér fram. Þá vildi ég einnig leyfa mér að benda á, að í fskj., sem birt er með nál., koma fram ýmsar athyglisverðar athugasemdir frá Skipaútgerð ríkisins. Ég vildi nú gjarnan spyrja um það, hvort meiri hl. n. eða n. öll vill gera þessi ummæli, sem standa hér í fskj., að sínum orðum alveg athugasemdalaust, því að hér er ýmislegt í þessu fskj., sem ég á bágt með að trúa að n. vilji gera að sínum orðum. Og þegar ég ber saman ummæli t.d. framkvæmdastjóra Skipaútgerðarinnar um Flateyjarbátinn á Breiðafirði og afstöðu n. til þess máls, þá sé ég, að það hefur ekki fallið saman, svo að ég vonast til þess, að það sé svo á fleiri sviðum. Hér er lagt til af hans hálfu, að Konráð sé lagður niður raunverulega, og mjög rætt um það að láta Stykkishólmsbátinn taka að sér þessar ferðir, á sama tíma sem það er þó sagt hér alveg ákveðið í umsögninni, að Konráð sé allt of stór bátur til þess að annast ferðirnar og þess vegna verði að ráða sérstakan trillubát til þess að taka hluta af ferðunum. En svo á að sameina þetta hvort tveggja undir bát, sem er tvöfalt stærri en Konráð. Þetta sýnir náttúrlega, að þessi ummæli eru byggð á hreinni vanþekkingu, eins og einnig kemur fram í öllum þeim athugasemdum, sem eru hér á bls. 9 og bls. 10. - Ég vildi aðeins benda á þetta. En alveg sérstaklega vil ég taka fram, að hér á bls. 14 er sagt í þessu fskj., með leyfi hæstv. forseta: „Vér getum ekki látið hjá líða að benda á, að afgreiðsla Borgarfjarðarskipsins (afgreiðsla Laxfoss) hefur tekið að sér afgreiðslu skipa, sem halda uppi óheilbrigðri samkeppni við Skipaútgerð ríkisins varðandi vöruflutninga til og frá höfnum, þar sem Skipaútgerðin verður að láta skip sín hafa reglubundnar viðkomur hvort sem er, yfirleitt með nægu lausu flutningsrými. Viljum vér í þessu sambandi sérstaklega geta um Vestfjarðabátinn Hugrúnu, sem afgreiðsla Laxfoss afgreiðir hér í Reykjavík, en bátur þessi dregur vafalaust flutningsgjöld frá Skipaútgerð ríkisins á óeðlilegan hátt, svo að nemur mörgum hundruðum þús. kr. á ári. Þyrfti að verða breyting á þessu sem fyrst.“ Ég verð nú að segja, að mér þykir ákaflega einkennilegt, að hv. n. skuli hafa látið birta þetta sem fskj. athugasemdalaust.  Viðvíkjandi till. frá hv. þm. N-Ísf. (SB), sem ég einnig flyt, í sambandi við afnotagjald af talstöðvum, þá þykir mér rétt að upplýsa, að kostnaðurinn við þessar talstöðvar hefur orðið svo mikill, sumpart vegna skipulags, sem hefur verið haft á þeim málum, og sumpart óviðráðanlega, að það er alveg rétt, sem hv. flm. hefur sagt, að þetta hefur numið stundum milli 1 og 2 þús. kr., og það er náttúrlega alveg ógerlegt að láta það vera þannig áfram, enda hefur það verið svo í framkvæmdinni. Ég veit hvað snertir þær stöðvar í Breiðafirði og Barðastrandarsýslu, að landssiminn hefur tekið þátt í þessum kostnaði. Hann hefur m.a. alveg núna nýlega endurgreitt einum notanda upphæð nær 500 kr., sem ég hef tekið á móti, í sambandi við viðhald á þessum stöðvum. Auk þess hef ég kvartað undan því, að það sé óþolandi, að landssíminn sé að vátryggja stöðvarnar fyrir miklu hærra gjald en aðilarnir geta sjálfir vátryggt. Ég veit, að þessir aðilar hafa getað vátryggt stöðvarnar fyrir sama og innbú. Hins vegar hefur landssiminn vátryggt stöðvarnar fyrir það sama og hann hefur orðið að greiða í iðgjöld fyrir að vátryggja þær á sjó, en það er allt annað atriði, og slíkt má ekki ske. Ég vænti af hæstv. ráðh., sem fer með þessi mál, að þetta verði lagað, að þeir verði ekki látnir greiða slík gjöld gersamlega að óþörfu. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram. Það er því full ástæða til þess, að sú till. verði samþ. Ég vildi svo almennt í sambandi við 18. gr. segja hér nokkur orð. Það hefur undanfarin ár, allan þann tíma, sem ég var í fjvn., staðið allmikill styr um 18. gr., og það hefur hvað eftir annað verið minnzt á það við hæstv. fjmrh., hvort honum þætti ekki ástæða til að láta fara fram sérstaka rannsókn á því, hvort ekki skyldi taka þar upp nýjar aðferðir. Mér sýnist, að það liði svo ár frá ári, að ekki sé einasta ekkert gert í þessu máli, heldur hallist hér allt á ógæfuhliðina, og skal nú koma með nokkur dæmi, sem sýna þetta. Á síðastliðnu ári voru samin lög um þingfararkaup alþm., og þá var stofnaður lífeyrissjóður sérstaklega fyrir alþm., og úr honum ber að greiða sem eftirlaun til alþm. ákveðna upphæð. Þegar þetta var samþ., þá var gengið út frá því, að hv. fjvn. tæki fullt tillit til þess, hvað þessir viðkomandi embættismenn þjóðarinnar taka í eftirlaun úr þeim lífeyrissjóði, þannig að það sparaði samsvarandi upphæð á 18. gr. Nú skilst mér, að það hafi einmitt ekki verið tekin upp þessi regla, eftir því sem lítur út hér á 18. gr. nú. Ég ætla ekki að fara hér í nein sérstök nöfn. En það leiðir óhjákvæmilega til þess, að það verður þegar á þessu þingi að breyta lögunum um lífeyrissjóð alþm., því að það nær vitanlega ekki nokkurri átt, að ákveðnir embættismenn, sem hafa verið þm. og hafa setið í starfi hjá ríkinu, fái síðan full laun, borgi ekki í lífeyrissjóð, en taki 12–15 þús. kr. úr lífeyrissjóði ofan á full laun. Menn sjá, að hér er um svo mikla ofrausn að ræða, að það er ekki stætt á þessu. Mér þótti rétt að benda á þetta vegna þessarar stefnu, sem tekin er upp hér í sambandi við 18. gr. Auk þess vil ég benda á, að það mun nú vera komið svo um þá menn, sem á einhverjum tíma hafa verið teknir upp með heimild til þess að setja á full laun, - og það er ætlazt til þess, að það sé gert nú einnig, undir 51. till., að greiða skuli Ólafi Lárussyni full prófessorslaun, - að þess vegna hafi verið litið svo á síðar og jafnvel verið þannig framkvæmt, að þessir menn halda fyrst þessum fullu launum og siðan taka þeir ofan á þetta full laun úr lífeyrissjóði, og þá sjáum við það, að þessir menn geta verið komnir upp í 160% af þeim launum, sem þeir höfðu áður. Ef þetta er stefna hæstv. fjmrh. með 18. gr. og með eftirlaunin og hv. fjvn. og þingsins, þá verður að sjálfsögðu nauðsynlegt að gera miklu sterkari kröfur fyrir vesalingana í þjóðfélaginu, sem sífellt stendur barátta um að sé hægt að fá hækkuð framlög til. Ef það er hið raunverulega, að menn taka full laun og auk þess full framlög úr lífeyrissjóði auk margs konar bitlinga, sem þeir hafa, svo að þeir komast kannske upp í tvöföld eða þreföld laun, þá erum við komnir út á slíka glapstigu, að við náum hvergi fótfestu, að ég nú ekki tali um þá stefnu, sem er verið að taka upp hér, að vera að setja ákveðin verðlaun til ákveðinna manna þar sem hægt er að finna þúsundir manna í landinu, sem eiga jafnmikla kröfu á að fá slík verðlaun. Ég skal ekki fara hér út í nein nöfn, en þessi stefna er náttúrlega alveg ótæk í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. - Mér þótti rétt að láta þetta koma fram, af því að ég veit um, að þessi dæmi eru svona, ef farið er að athuga þau. Ég skal svo aðeins að síðustu minnast hér á það, sem hæstv. menntmrh. talaði um í sambandi við Þjóðleikhúsið og þá till., sem liggur hér fyrir um það atriði. Ég minnist þess, að árið 1947 voru samþ. ný lög um þjóðieikhús, og í þessum lögum stendur alveg ótvírætt, að ríkissjóður beri ekki ábyrgð á skuldbindingum Þjóðleikhússins og þjóðleikhússbyggingin stendur ekki til tryggingar skuldbindingum þess. Ég verð að segja það, að þær till., sem hafa komið hér fram, og þau ummæli, sem hafa komið hér fram, að nú skuli þetta allt fara á ríkissjóðinn, stríða beint á móti þessu ákvæði 12. gr. laganna. Það var þá mjög rætt um það hér að taka allan rekstur Þjóðleikhússins inn í fjárlögin, og það var staðið mjög á móti því af hv. fjvn. á þeim tíma, sem eðlilegt var, vegna þess að hún vildi sannarlega ekki fá þá stofnun til þess að bera ábyrgð á þeim kostnaði, sem var í sambandi við Þjóðleikhúsið. Nú skilst mér, að 16 hundruð þús. kr. tekjur frá skemmtanaskattinum séu engan veginn nægilegar. En ef það er meiningin að taka þetta upp hér í framtíðinni, svo að ríkissjóður eigi að bera ábyrgð á þessari stofnun, þá skilst mér, að það sé fyrst og fremst nauðsynlegt að breyta lögunum annars vegar og gera hins vegar miklu sterkari og meiri ráðstafanir til þess, að þessi stofnun þurfi ekki á öllu þessu fé að halda. Við vitum, að samhliða þessari stofnun er rekið hér annað leikhús, og það þykir ákaflega mikil rausn að láta þá stofnun fá 40, 50, 60 þús. kr. á hverju ári, og er það þó ekki nema partur af þeim gjöldum, sem það félag verður að greiða í skemmtanaskatt til Þjóðleikhússins. En hversu ótækt er þá ekki þegjandi og hljóðalaust að taka við rekstrarhalla - ekki upp á 16 hundruð þús. kr., heldur upp á 18 eða 19 hundruð þús. kr. á Þjóðleikhúsinu, og skella því á ríkissjóðinn þvert ofan í skýr lagafyrirmæli? Og ég verð að segja það eftir framkomu hv. þm. V-Sk. (JK) í gær í Ed. í sambandi við annað mál, að þá held ég, að hann hefði átt að líta í þessi plögg til þess að fullvissa sig um, að hann var hér á alveg rangri braut og miklu rangari braut en hann þóttist vera í gær. - Þetta þótti mér rétt að láta koma fram hér, úr því að ég á annað borð tók hér til máls.



Það var aðeins örstutt. - Ég gleymdi áðan að taka það skýrt fram, að þessar grunnlaunauppbætur, sem stjórnin leggur til að samþ. verði, eru til samræmis við þær grunnlaunahækkanir, sem orðið hafa hjá öðrum en opinberum starfsmönnum síðan launalögin voru sett. Og enn fremur, að grunnlaunauppbótin, eins og hún yrði nú eftir þessa hækkun, 20%, mundi ekki nema eins miklu og grunnlaun almennt hafa hækkað síðan launalögin voru lögfest. En í því sambandi er þó sérstök ástæða til þess að benda á, að sett hafa verið lög um réttindi og skyldur embættismanna, síðan launalögin voru lögfest, og að þau lög hafa að geyma réttarbætur nokkrar til handa opinberum starfsmönnum. - Þetta vildi ég taka fram nú, þar sem ég gleymdi að geta þessa mikilvæga atriðis, þegar ég mælti fyrir till. hér áðan.



Herra forseti. Ég flyt litla brtt. á þskj. 297, undir XIX. lið þar. Þessi till. mín er smávægileg að því er fjárgreiðslur úr ríkissjóði snertir og mun engu raska um niðurstöðu fjárlaganna. Till. fjallar um það að hækka lítillega laun Björgvins Guðmundssonar tónskálds, eða úr 10350 kr., sem nú er ákveðið í frv., í 15 þús. kr. Þau laun, sem þessi maður hefur haft á fjárlögum undanfarið, eru nú orðið langsamlega mestur hluti af tekjum hans. Munu allir sjá, að rúmlega 10 þús. kr. eru ekki mikið til að lifa af nú á dögum, og enn fremur, að ekki muni veita af þeirri viðbót, sem ég sting upp á. En vitanlega má spyrja, þó að þetta sé játað: Er ástæða til fyrir ríkið að bæta hér úr? Ber ríkissjóði nokkur skylda til þess? Björgvini Guðmundssyni tónskáldi þarf ekki að lýsa hér eða kynna hann, því að um hann sjálfan og starf hans mun öllum hv. þm. kunnugt. Það munu allir vita, að hann er og hefur verið eitt mikilvirkasta tónskáld landsins, og eftir því sem ég bezt veit, þá munu liggja eftir hann um 504 tónverk, stærri og smærri, en mörg þeirra stórverk. Og að margra dómi er þessi maður einnig eitt hið bezta tónskáld, sem þjóðin á. Ég skal játa, að ég hef litla söngþekkingu og get ekki dæmt um þetta eins og sá, sem vald hefur, en þetta er álit margra. Ég hygg því, að það sé ekki ofmælt, þó að ég segi, að þjóðin standi í þakkarskuld við þennan mann og hann ætti það skilið, ekki síður en ýmsir aðrir, sem allvel er séð fyrir á fjárlögum, að honum væri séð fyrir nægilegu fé til að lifa á á efri árunum, en þau fara nú mjög að nálgast. Till. mín um, að þessi laun verði hækkuð upp í 15 þús. kr., nægir auðvitað ekki í þessu efni, en hún er þó ofur lítið í áttina og ofur lítil viðurkenning, ef hún yrði samþ., og mundi, þótt um litla upphæð sé að ræða, nokkuð bæta úr þörf þessa manns. Ég vona því fastlega, að þessi litla till. verði samþ. af hv. Alþ., því að eins og ég sagði í upphafi sé ég ekki, að hún mundi nokkuð raska sem teljandi væri um niðurstöðu fjárlfrv. Fleiri brtt. hef ég ekki flutt við frv. og enga við 2. umr. málsins. Ég skal þó taka það fram, að ég er vitanlega ekki að öllu leyti ánægður með úthlutun fjvn. á því fé, sem veitt er til ýmissa framkvæmda í landinu, þannig að mér finnst, að mítt kjördæmi hafi frekar verið sett hjá nú, eins og reyndar á undanförnum þingum, að því er snertir fé til vega, og það því fremur sem ekkert fé er veitt í það kjördæmi til brúarbygginga, sem mjög mörg kjördæmi önnur fá allálitlegar upphæðir til, og það er ekki sökum þess, að ekki sé enn þörf að byggja brýr í Eyjafirði. En það er þó ekki svo brýn nauðsyn, að við þm. Eyf. bærum fram neinar kröfur um það. En þrátt fyrir þetta, þó að ég líti svona á, þá hef ég fyrir mitt leyti sætt mig við till. fjvn. í þessu efni. Mér er það ákaflega vel ljóst, að hv. fjvn. hefur úr vöndu að ráða að því er úthlutun ríkisfjárins snertir til hinna einstöku staða og hinna einstöku framkvæmda, og það er vitanlega alveg ómögulegt fyrir hana að gera svo að öllum líki. Ég hygg, að segja megi um hv. fjvn., að hún hafi reynt að koma eins langt til móts við óskir og kröfur um fjárframlög til þarflegra framkvæmda og fjárhagur ríkissjóðs frekast leyfði, og mér finnst, að það sé í sjálfu sér stefnt á fremstu nöf og því hreint ábyrgðarleysi að bera fram fjárkröfur, sem skipta verulegu máli, nú eftir að fjvn. hefur gengið frá sínum till. Um afgreiðslu fjárl. almennt skal ég ekki fjölyrða, þó að slíkt ætti að vera leyfilegt við 3. umr. málsins, en ég verð að segja það, að mér virðist bæði fjárlfrv., eins og það liggur fyrir, og till. hv. fjvn. draga dám af þeirri kröfupólitík, sem nú er yfirleitt rekin í landinu af öllum stéttum, af öllum héruðum, af öllum stjórnmálaflokkum og yfirleitt öllum. En þó mun svo í hóf stillt, að verði frv. í aðalatriðum afgr. eins og hv. n. leggur til, þá er ekki enn stefnt í beinan voða. En þessi kröfupólitík, sem farið er almennt að reka í landinu, hlýtur fyrr eða síðar að leiða til þess, að allt fer í strand. Það hlýtur að koma að því, að lífið sjálft segi: Hingað og ekki lengra. Hvernig þá verður við snúizt, skal ég ekki um segja. En áreiðanlega verður ekki skemmtilegt, þegar sá tími er kominn, að standa að afgreiðslu fjárlaga eða stýra fjármálum þjóðarinnar, ef ekkert lát verður á þeim kröfum, sem nú eru gerðar, og hugsunarhátturinn getur ekki breytzt neitt; þegar svo er komið, að það má ekkert á bjáta á nokkurn hátt eða neins staðar, þá eru þegar í stað gerðar kröfur til ríkisins um úrbætur. Þegar ég kom fyrst á þing, þá þekktust yfirleitt ekki þær kröfur, sem nú eru gerðar á mörgum sviðum. Menn höfðu þá enn þann hugsunarhátt, að þeir ættu sem mest að bjarga sér sjálfir og t.d. þó að hallaðist fyrir atvinnuvegi, þá væri það þeirra, sem hann stunduðu, að leita úrræða til þess að fá atvinnuveginum komið á réttan kjöl upp aftur. Nú er þetta allt saman gerbreytt. Og það er kannske íhaldssemi, sem leiðir af aldrinum, en ég verð við það að kannast, að mér lízt ekki á blikuna, mér lízt ekki á þá stefnu, sem þjóðin yfirleitt hefur tekið í þessu efni. Þegar svo er komið, að svo til allir atvinnuvegir landsmanna eru reknir með einhvers konar styrkjum, þá er ég nú hættur að skilja, hvaða gagn er af slíkum styrkjum, því að mér skilst, að þegar svo er komið, að allir landsmenn fá styrk með einhverju móti, þá lendir það þar við, að þeir verða að borga þennan styrk sjálfir. Það kann að vera, að það sé hægt að láta ríkissjóð fá allar tekjur landsmanna í sköttum og sjá síðan fyrir öllum landsmönnum; hann fái þjóðartekjurnar og sjái fyrir þegnunum. En ef slíka aðferð ætti að hafa, þá mundi það þó ekki til lengdar geta verið á þann veg, að hver fengi eins og hann óskaði og teldi sig þurfa. Það mundi þá væntanlega verða að miða við þjóðartekjurnar. Mér er það ákaflega ljóst, að á þessu stigi þessara mála er það mjög þýðingarlitið að láta svona skoðanir í ljós. En úr því að þessi litla brtt., sem ég ber fram, gaf mér sérstakt tilefni til þess að taka hér til máls, þá gat ég þó ekki stillt mig um að láta í ljós þá skoðun, sem ég hef á því, hvert nú stefnir. Þrátt fyrir viðleitni fjármálastjórnarinnar og fjvn. til þess að spyrna við fótum eins og hægt er, þá er straumurinn það sterkur, að hann er auðsjáanlega ofviða þeim aðilum.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 297 ásamt nokkrum öðrum hv. þm. nokkrar brtt., sem ég skal örstutt gera grein fyrir. Það er fyrst brtt. II, sem ég flyt ásamt hv. 1. landsk. og hv. 8. þm. Reykv. Það er um, að liðurinn „íslenzkir námsmenn erlendis“ hækki úr 875 þús. upp í 1 millj. kr. Það komu frá okkur allmörgum úr stjórnarandstöðuflokkunum tillögur um nokkru meiri hækkun við 2. umr. málsins, en voru felldar. Við vildum nú freista þess, hvort ekki mundi vera hægt að fá þessa upphæð fram, þó að hærri upphæð hafi ekki fengizt. Hefur áður verið gerð svo rækileg grein fyrir því, að flestum þm. er það vel kunnugt, hver þörf íslenzkum námsmönnum er á að fá þetta fé, og ég vonast til þess, að þeir geti nú orðið við því að samþykkja þessa upphæð. - Sömuleiðis flytjum við till. um að hækka framlagið til námslánanna um 75 þús. kr. Þá flyt ég enn fremur ásamt sömu hv. þm., 8. þm. Reykv. og 1. landsk., brtt. á sama þskj., VI, viðvíkjandi þjóðminjasafninu, að hækka það, sem fer þar til hljómplötusafns, úr 5 þús. upp í 50 þús. Það var nokkuð rætt um þetta mál við 2. umr., og var þá lögð fram till. um nokkru hærri fjárhæð, en ég vil nú mega vona, að þessi upphæð a.m.k. finni náð fyrir augum hv. þingmanna. Þá er enn fremur till. á sama þskj., XVII, þar sem ég ásamt hv. þm. Sósfl. flyt brtt. viðvíkjandi liðnum „sumardvalarheimili“. Við fluttum þar saman till. um nokkru hærri upphæð við 2. umr. fjárlaganna, en það var ekki samþ. En ég vil vona, að þessi upphæð, 200 þús. kr., í staðinn fyrir 100 þús., geti hlotið samþykki þm., því að flestum mun vera ljóst, hver þörf er á því að geta gert börnunum mögulegt að dvelja að sumrinu í sveit og þeim þeirra á sumardvalarheimilum, sem geta ekki komið sér öðruvísi fyrir. Enn fremur endurtökum við till. um sumardvöl fyrir húsmæður, að gera mæðrafélögum, mæðrastyrksnefndum og öðrum slíkum samtökum mögulegt að fá þar nokkra upphæð. Það hefur verið felld líka varatill. um 100 þús. kr. við 2. umr. málsins, og nú leggjum við til, að veittar séu 75 þús. Ég vil vísa til rökstuðningsins, sem ég flutti fyrir því við 2. umr., en vona, að þar sem þessi upphæð er lægri, þá geti hún nú orðið samþykkt. Svo vildi ég segja nokkur orð viðvíkjandi till. hæstv. ríkisstj. út af launauppbótum til starfsmanna ríkisins og reyna að forma þar nokkrar brtt. Ég verð að segja það, að ég er eins og aðrir þm. sammála um, að það sé nauðsynlegt að hækka þessi laun hjá starfsmönnum ríkisins. Er það í samræmi við þá nauðsyn, sem nú er yfirleitt hjá öllum starfsmönnum og launþegum, ekki sízt þeim lágt launuðu, að fá laun sín hækkuð. Allar þessar till ríkisstjórnarinnar eru ekkert annað en viðurkenning á því, að launahækkun er óhjákvæmileg. Við höfum hvað eftir annað sagt það hér, og verkamenn og þeirra samtök hafa hvað eftir annað bent á það og búa sig undir launahækkun, og það er engum efa bundið, að það er ekkert afl til í þjóðfélaginu, sem stöðvar þá launahækkun. Það er mjög ánægjulegt, að hæstv. ríkisstj. skuli sjá, að hjá þessari launahækkun er ekki hægt að koma sér. Vonandi verður hún það viti borin, þegar kemur að einhverju leyti til hennar kasta að segja eitthvert orð um þær launahækkanir, sem verkamenn almennt koma til með að fara fram á, að hún þvælist þar ekki neitt fyrir. - En það er ekki til neins fyrir hæstv. fjmrh. að vera með neinar afsakanir, eins og hann var hérna áðan, að þetta væri ekki neitt til þess að ýta undir launahækkanir. Auðvitað er það til þess, hvort sem hann vill viðurkenna þann tilgang í því eða ekki. En hitt get ég um leið sagt, að verkalýðurinn mun auðvitað hækka sín laun, hvort sem Alþ. hækkar laun sinna starfsmanna eða ekki. Það er hins vegar alltaf ánægjulegt að sjá, að Alþ. drattast ekki aftur úr öllum öðrum. En svo er spursmál, hvernig á að framkvæma svona launahækkun, eftir hvaða „prinsipum“ á að fara við þetta. Það er það, sem ég held að við þurfum að rannsaka dálítið nánar. Og ég vil segja það alveg hreinskilnislega, að það er nú það stutt siðan þessar till. komu fram, að ég hef ekki getað formað endanlega till., sem ég væri fyllilega ánægður með í þessum efnum, þó að ég ætli að leggja hana fram hér. Síðast þegar við hækkuðum laun starfsmanna ríkisins, þá ákváðum við á fjárlögunum, eins og menn muna, 23. gr., að laun hæst launuðu mannanna skyldu hækka um 10%, laun lægst launuðu mannanna um 17% og þeirra, sem voru þarna á milli, um 12 og um 15%. Það var ákveðið réttlætissjónarmið í þessari skiptingu. Það var sem sé það sjónarmið, að það væri verið að bæta mönnum á vissan hátt upp dýrtið. Og eins og getur að skilja, þá leggst sú dýrtíð þyngst á þá, sem eru lægst launaðir. Alþingi viðurkenndi þetta „prinsip“, að eftir þessum reglum bæri að fara, með því, hvernig ákvæði 23. gr. voru þá. Nú breytir hæstv. ríkisstj. út af þessari reglu. Hæstv. ríkisstj. leggur til, að sú grunnlaunauppbót, sem hún nú vill framkvæma til að byrja með, - ég veit, að náttúrlega kemur meira á eftir, - verði 20% á öll laun í staðinn fyrir t.d. 10% á hæstu launin. Hvað þýðir þetta? Við skulum taka 1. launaflokkinn, með laununum 15 þús. sinnum 3, þ.e. 45 þús., sem áður bættust 10% á, sem þá gilti 4500. Nú bætast þarna 20% á, þ.e. 9 þús., eða 4500 bætast við, og síðan eykst auðvitað dálítið, þegar vísitalan bætist þarna við. Það þýðir með öðrum orðum, að það er eitthvað í kringum 5 þús. kr. launahækkun, sem þeir hæst launuðu fá. Menn, sem eru í tæpum 70 þús. kr., þurfa að fá, skulum við segja, að áliti ríkisstj. a.m.k. sín 5–6 þús. á ári í viðbót, svona upp undir 500 kr. á mánuði. Þetta er máske út af fyrir sig mjög holl og góð vísbending hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er náttúrlega alveg gefið mál, að þegar maður, sem hefur 70 þús. kr. í laun, þarf að fá sínar 500 kr. á mánuði, þá þarf maður, sem hefur 30 þús. kr. í laun, líka að fá sínar 500 kr. á mánuði. Og það mun auðvitað verkalýðurinn muna, þegar hann breytir sínum launum. Það viðurkennir náttúrlega hver einasti maður, að það er ekki orðið lifandi við 30 eða 35 þús. kr. á ári lengur, 3 þús. kr. á mánuði. En ef maðurinn, sem er í 1. launafl., hefur sínar ca. 70 þús. kr. á ári og þarf að fá sínar 5–6 þús. kr. í launauppbót, þá þurfa hinir, sem eru í lægri launaflokkum, áreiðanlega að fá miklu meiri hækkun en ríkisstj. hérna gerir grein fyrir. Ég vil benda á, að barnakennararnir, sem eru t.d. í 6 þús. kr. launum sinnum 3, þ.e. 18 þús. kr. launum, fá á það 17% núna eða 3060 kr., mundu fá eftir till. ríkisstj. 3600 kr., að viðbættu því, sem svo vísitalan eykur þetta, eða m. ö. o.: þeir fá sínar 500–600 kr. á ári til viðbótar. Maðurinn með um 33 þús. kr. árslaun á að fá 500 kr. í uppbætur á ári, þegar maðurinn með 70 þús. kr. laun fær sín 5 þús. á ári. Og ef við tökum 14. launaflokkinn, t.d. símastúlkurnar, sem þar eru í, og fleiri, mundu þær samkv. þessu fá - eftir fljótlegum útreikningi - rúmar 400 kr. á ári eða sínar 35 kr. á mánuði. Þetta er náttúrlega engin hækkun. - Ég skal ekki fullyrða, að þetta sé alveg nákvæmlega reiknað hjá mér, en það skakkar aldrei mjög miklu, og a.m.k. gefur það nokkurn veginn rétta heildarmynd. Ef hæst launuðu mennirnir fá sín 5 þús. á ári, ef t.d. barnakennararnir og slíkir fá sínar 500–600 kr. á ári, ef símastúlkurnar fá 400 kr. á ári, þá sjá allir menn, að þetta er ranglega skipt, og ég álít, að þetta verði að lagfæra. Svona er ekki hægt að fara að. Þá kemur spurningin: Hvernig eigum við að fara að lagfæra þetta? Nú sýnist mér, að það væri hægt að fara eftir tvenns konar reglum hvað þetta snertir. Ríkisstj. virðist segja við Alþingi: Ja, ég vil leggja til 6 millj. kr. á næsta ári í bráðabirgðauppbætur á starfslaun opinberra starfsmanna, og ég vil enn fremur bæta við af tekjuafganginum í ár 6 millj. til þeirra á launin, sem þeir hafa haft í ár. Ef maður ætlaði að halda sér við þessa upphæð og ríkisstj. færði þau rök, þegar þetta mál væri rætt hér, að hún treysti sér ekki til að hafa upphæðina meiri, þá álit ég, að spurningin, sem fyrir okkur liggi, sé: Hvernig er hægt að skipta þessari upphæð réttlátar? Og þá álit ég, að við eigum að skipta þessari upphæð þannig, þ.e. 6 millj. fyrir árið 11955 og 6 millj. fyrir árið 1954, að við ákvæðum, að 6 millj. kr. væru teknar og þeim væri skipt niður á starfsmenn ríkisins sem sérstakar uppbætur á þeirra laun eftir sömu reglum og 23. gr. mælir fyrir um, það sé haldið sömu hlutföllunum og þar eru, að hlutföllin frá 10% í 1.–3. flokki, sem hækka upp í 17% í 10.–16. flokki, séu látin ráða líka um úthlutun þessara 6 millj. Nú verð ég að segja, að ég var í dálitlum vandræðum með, hvernig bezt skyldi orða slíka brtt. í þeim anda, sem ég nú hef verið að lýsa, þannig að það væri hægt að koma að báðum þeim „prinsipum“, sem ég get hugsað mér að hér væri farið eftir. Þess vegna datt mér í hug, að það mætti ef til vill orða þetta þannig að gera brtt. við 1. lið brtt. ríkisstj., þ.e. brtt. hennar við 19. gr., þar sem stendur, við skulum segja: Nýr liður: Til uppbóta á grunnlaun og lífeyri, áætlað 6 millj. kr. Þá datt mér í hug að orða þennan lið þannig, með leyfi hæstv. forseta: Við 19. gr. Nýr liður: Til uppbóta á grunnlaun og lífeyri, 6 millj. kr. Ekki áætlað; því er sleppt. Skal þeirri uppbót úthlutað til starfsmanna ríkisins sem uppbót á laun þeirra til viðbótar uppbótum þeim, sem 23. gr. mælir fyrir um, og í sömu hlutföllum. Fyrir árið 1954 skal svo greiða starfsmönnum ríkisins sömu upphæð og eftir sömu reglum, og greiðist hún í einu lagi. M.ö.o.: Með þessari brtt. við 19. gr. á ég við, að sama regla um mismunandi uppbætur eftir launaflokkum og nú er í 23. gr. skuli gilda um úthlutunina á þessum 6 millj. kr. Og svo framarlega sem þessi brtt. mín væri samþ. við 19. gr., þá mundi ég lita þannig á, að brtt. ríkisstj., a.m.k. a og b við 23. gr., væru fallnar; það er forsendan hjá mér. Þetta væri mín hugmynd, svo framarlega sem við ættum að miða við það, að upphæðin, sem kæmi til greina að úthluta meðal starfsmanna ríkisins sem bráðabirgðauppbót á laun þeirra, væri 6 millj. kr. fyrir árið 1955 og 6 millj. kr. fyrir árið 1954. En nú er annar möguleiki til. Það er sá möguleiki, sem hæstv. ríkisstj. virðist vera að benda okkur á með sínum till., og til þess möguleika vildi ég þá líka taka tillit. Hæstv. ríkisstj. segir sem sé: Maðurinn, sem hefur 70 þús. kr. laun, verður að fá sínar 5 þús. eða 6 þús. eða hvað sem það nú er þar á milli. Þetta getur verið rétt. Þetta þekkir ríkisstj. Og ef við álítum, að það væri rétt og það væri óhjákvæmilegt, að þeir hæst launuðu fengju þetta, þá álít ég, að það væri a.m.k. óhjákvæmilegt að hækka þá nokkru ríflegar við hina en ríkisstj. leggur til. En þá mundi það náttúrlega lenda fram úr þeirri upphæð, sem ríkisstj. áætlar, sem sé 6 millj. kr., og ég hef nú ekki haft tækifæri til þess að reikna það út. Ef við féllumst á það „prinsip“ ríkisstj., að maðurinn, sem hefur nú 70 þús. kr. laun, verði að fá sín 5–6 þús. í viðbót, þá held ég, að það mætti ekki minna vera en ef við segðum, að þeir, sem væru í 1.–3. fl. launalaga, fengju 20%, eins og ríkisstj. álítur óhjákvæmilegt fyrir þá, þá fengju þeir, sem væru í 4: 9. fl. launalaga, 25% og þeir, sem væru í 10: 16. fl. launalaga, 30%. Ég býst við, að það mundi, t.d. á launum í 10. flokknum, raunverulega þýða, að maður með barnakennaragrunnlaununum mundi fá í staðinn fyrir þær svona 500–600 kr., sem ég býst við að hann fengi með till. ríkisstj., 2300 kr. eða eitthvað þar í kring, þ.e. með 30%. M.ö.o.: Meðan maðurinn, sem hefur 70 þús. kr. í laun, fengi 5000–6000 kr. á ári í uppbót, þá fengi maðurinn með 35–36 þús., skulum við segja, 2300 kr. í uppbót. Og ég held nú satt að segja, að það megi varla minna vera, þegar farið er að hreyfa þarna við á annað borð. Ég vil minna á í því sambandi, að hálaunamennirnir hafa fengið sömu fjölskylduuppbætur og verkamenn urðu að standa í 3 vikna verkfalli til að knýja fram handa verkamönnum. Mér finnst þess vegna, að þegar Alþ. fer nú á annað borð að leggja sitt til um launahækkanir almennt í landinu, þá megi það ekki vera með hliðsjón af því að hækka eingöngu hjá þeim, sem mest hafa, en neita svo að segja þeim, sem minnst hafa, um eiginlega nokkurn skapaðan hlut í viðbót. 400 kr. á ári er ekki stórt fyrir þá, sem hafa fyrir ekki nema milli 20 og 30 þús. kr. Hins vegar er dálítið erfitt að forma brtt. við þessa till. ríkisstj., ef maður um leið vill hafa hliðsjón af hinu, að ríkisstj. í þessum umr. færði kannske fram einhver rök fyrir því, að það væru ekki nema þessar 6 millj., sem raunverulega mætti nú taka þarna. Þess vegna datt mér í raun og veru í hug að hafa þessa till., sem ég hef hér reynt að forma um að breyta nokkuð „skalanum“, sem eins konar varatill., þannig að fyrst væri ríkisstj. gefinn sá möguleiki, ef meiri hl. Alþ. væri sömu skoðunar og ég í þessum efnum, að úthluta þessum 6 millj. kr. hvort árið um sig réttilega. En svo framarlega sem hæstv. ríkisstj. kynni að orka því, að fellt yrði að breyta 19. gr. eins og ég legg til, þá kæmi eins konar varatill. til greina, sem hins vegar mundi þýða raunverulega meiri útgjöld úr ríkissjóði. Og hún mundi þá, þessi varatill., sem ég hef hugsað sem svo, vera líka við till. ríkisstjórnarinnar, 2. lið hennar, að a-liðurinn orðist svo: Fyrir orðin „Á árinu 1955.... í flokki launalaga 17%“ í 1. málsgr. kemur:. Á árinu 1955 skal greiða á laun starfsmanna ríkisins grunnlaunauppbót sem hér segir: Á laun samkvæmt I.-III. flokki launalaga 20%. Á laun samkvæmt IV.–IX. flokki launalaga 25%. Á laun samkvæmt X.–XVl. flokki launalaga 30%. Ég vil vekja athygli á því, að það virðist í þessum tillögum alltaf talað um 15 launaflokka hjá ríkisstj., en í gömlu launalögunum a.m.k. voru þeir 16. En það getur nú verið misskilningur hjá mér, en það er þá hægt að leiðrétta það. M.ö.o.: Höfuðatriðið er þarna, hvort við eigum að halda þeirri reglu áfram að veita mönnum nokkuð mismunandi uppbót eftir því, hve mikil og há laun þeir hafa. Ég verð að segja, að ég álít þá reglu, sem ríkisstj. leggur til að nú sé viðhöfð, vera mjög rangláta og að Alþ. eigi ekki að samþykkja hana. Hitt skal ég gjarnan viðurkenna, að það mætti finna út betri tillögur en þessar, sem ég hef í skyndi sett saman um þetta, og væri ég reiðubúinn til þess að hafa samstarf við aðra þm., sem hefðu áhuga í þessum efnum, um að gera breytingar þarna á. Enn sem komið er, á meðan þessar umræður standa, vildi ég nú leyfa mér að leggja þó þessa till. fram sem skriflega brtt. á þessu stigi. Ég vil eindregið vonast eftir, að eins og það var ákveðið siðast, þegar hreyft var við launal., að sýna réttlæti þeim, sem verst hafa orðið úti og baggar dýrtíðarinnar, sem hæstv. ríkisstj. sjálf hefur að miklu leyti bundið, hvíla þyngst á, þá verði þeim nú einnig sýnt nokkurt réttlæti, en ekki einvörðungu hugsað um að bæta lífskjör þeirra, sem hæst hafa launin. Svo vil ég undirstrika hitt um leið, að það er viðkunnanlegt af Alþ. að sýna nokkurt réttlæti gagnvart láglaunamönnum ríkisins og ætlast ekki alltaf til þess, að fátækustu mennirnir í þjóðfélaginu, að ófaglærðu verkamennirnir verði að heyja alla þá baráttu, sem þarf til þess að knýja fram hækkuð laun fyrir láglaunamenn ríkisins. Mér þykir það leiðinleg verkaskipting, ef Alþ. ætlar að fara að líta svo á sem það sé eingöngu þess verk að hækka hálaunamennina, en eftir skilið Alþýðusambandinu og verkalýðssamtökunum einum að sjá um alla þá launahækkun, sem þarf að fara fram hjá öllum þeim, sem verst eru launaðir hjá því opinbera, auk þess að berjast fyrir því, eins og verkalýðssamtökin alltaf verða að gera, að hækka laun verkamannanna sjálfra. Ég vil þess vegna eindregið vonast til þess, að það geti orðið samkomulag um einhverjar þær till. hér, sem sýni meira réttlæti í garð þeirra, sem eiga um sárast að binda, heldur en hæstv. ríkisstj. hefur sýnt í sínum tillögum.



Herra forseti. Ég er hér fim. ásamt öðrum fjórum hv. þm. að brtt. á þskj. 309, og er það brtt. við brtt. hv. fjvn. á þskj. 269, 34. brtt., sem þar er flutt í sambandi við till. um styrkveitingu vegna listsýningar í Róm. Hv. þm. hafa sjálfsagt tekið eftir því, að fjvn. hefur sjálf gert nokkra breytingu á sinni upphaflegu till., sem er þess eðlis, að tillagan um styrk til þessarar sýningar, 100 þús. kr., sé ekki bundin við eitt myndlistarfélag, heldur íslenzka myndlistarmenn í sambandi við þátttöku þeirra í samnorrænni listsýningu í Róm. Þessi brtt. hv. n. fer að sjálfsögðu í rétta átt, því að í þessu sambandi skiptir það ekki máli, þó að myndlistarmenn hafi greinzt í nokkur félög og samkomulag þeirra ekki verið nægjanlega gott til þess að halda þeim öllum innan sömu félagsbanda. Síðan segir í till. hv. fjvn., að undirbúning og tilhögun á þátttökunni skuli ákveða með samþykki menntmrn. Nú gengur okkar till. út á það, að hér komi nokkur viðbót, þannig að Alþ. ákvarði sjálft, hvernig aðalatriði þessa máls, þ.e.a.s. skipun n. til myndavals, skuli hagað, en um það vill oft standa styr í slíkum samböndum. Er það að mörgu leyti æskilegra, að það liggi fyrir þegar við ákvörðun um styrkveitinguna, hvernig væntanleg nefnd í þessu sambandi skuli skipuð, og er sú till., sem við flytjum um það, flutt með vitund og samþykki hæstv. menntmrh., sem samkvæmt till. fjvn. á að hafa síðasta samþykki í þessum málum. Það vill svo til, að myndlistarfélögin eru 3, sem nú starfa hér, þ.e. Félag íslenzkra myndlistarmanna, Nýja myndlistarfélagið og Félag óháðra listamanna, og leggjum við til, að nefnd til myndavals og til að annast aðrar framkvæmdir sé skipuð tveimur fulltrúum frá fyrrnefndu félögunum og einum fulltrúa frá því síðastnefnda. Hygg ég, að með þessu sé nokkuð sæmilega tekið tillit til mismunandi sjónarmiða hinna einstöku félaga, og ættu þess vegna ekki að þurfa að verða miklar deilur um þessar till. um skipun nefndarinnar. Það er að vísu svo, að félögin eru nokkuð mismunandi að félagatölu, en hún skiptir ekki máli í þessu sambandi. Vil ég alveg sérstaklega vekja athygli á því, að þessari sýningu er ætlað að sýna þróun myndlistar frá aldamótum og í Nýja myndlistarfélaginu eru einmitt tveir af öndvegislistmálurum okkar, þeir Jón Stefánsson og Ásgrímur Jónsson, sem eru svo veigamiklir aðilar í þessu sambandi, að engin sýning mundi sýna þróun íslenzkrar myndlistar frá aldamótum, ef þeir væru ekki þátttakendur í slíkri sýningu. Ég hygg svo, að um þetta þurfi ekki, a.m.k. ef ekki verður um það neinn frekari ágreiningur, fleiri orð og læt þetta nægja sem grg. fyrir þessari till. okkar. Í leiðinni vildi ég mega mæla fyrir annarri brtt., á þskj. 310, sem er brtt. við till. XVIII á þskj. 297 í sambandi við bókasafn Þorsteins Þorsteinssonar. Tveir hv. þm. hafa flutt till. um það, að ríkisstj. sé heimilað að tryggja með samningi, að bókasafn Þorsteins Þorsteinssonar sýslumanns verði eign þjóðgarðsins á Þingvöllum, enda fallist ríkisstj. á skilyrði eigandans fyrir afhendingu safnsins. Ég tel mjög mikilsvert um þetta hið gagnmerka safn Þorsteins Þorsteinssonar sýslumanns, að höfð sé forsjálni í því, að það gæti á sínum tíma orðið opinber eign. Hér hafa hins vegar komið fram nokkuð skiptar skoðanir um það, hvort það ætti að verða eign þjóðgarðsins á Þingvöllum, ef til vill verða geymt í Skálholti eða einhvers staðar annars staðar. Tel ég ekki, að það skipti öllu máli að ákvarða það á þessu stigi málsins, og felst ekki í minni till. nein ákvörðun eða yfirlýsing um það, að ég sé út af fyrir sig mótfallinn því, að það yrði eign þjóðgarðsins á Þingvöllum. En ég tel það ekki tímabært og væri æskilegra að láta ákvörðun um það mál biða síns tíma og því eðlilegra á þessu stigi málsins að láta nægja að orða till. eins og ég hef gert till. um á þskj. 310, að ríkisstj. sé heimilt að tryggja með samningi, að bókasafn Þorsteins Þorsteinssonar sýslumanns verði eign ríkisins. Um það er svo á þessu stigi ekki frekar sagt, hvar því skyldi fyrir komið, og tel ég, að það sé eðlilegt, að það bíði sins tíma og þess tíma, að um þetta bókasafn hefði samizt á milli stjórnarvalda og eiganda þess.



Herra forseti. Þegar fjárlfrv. var til 2. umr., hafði ég ekki tækifæri til að ræða um og skýra þær till., sem ég hafði flutt og voru á þskj. 250. Þegar til atkvgr. kom tók ég til baka fjórar af þeim till. til 3. umr. Ég hef nú leyft mér að flytja 3 af þessum till. á ný ásamt varatill. við 1. till., og eru þær á þskj. 297,VI og XII.1–2. Allar eru þessar brtt. mínar við 15. gr. fjárlfrv. Ég mun nú í stuttu máli skýra þessar till. og í hvaða tilgangi þær eru fluttar. Fyrsta till. er við 15. gr., bókasafn Siglufjarðar. Aðaltill.: Í staðinn fyrir 6250 kr., eins og styrkurinn til bókasafnsins er nú, komi 13 þús. kr. Sem varatill. hef ég flutt 10 þús. kr. Það ætti að vera óþarfi að vera langorður um þetta mál. Bókasafn Siglufjarðar er allmikið að vöxtum, eða yfir 11 þús. bindi. Í því er mikið af góðum og nýtum bókum og sumar þeirra eru allfágætar. Auk þess á safnið mjög merkilegt blaðasafn, sem mun vera eitt af því betra, sem hin smærri söfn hafa. Siglufjarðarkaupstaður keypti á sínum tíma bókasafn Guðmundar Davíðssonar bónda að Hraunum í Fljótum. Þetta safn var hið merkilegasta, enda Guðmundur viðurkenndur fræðimaður og mikill bókasafnari, eins og hann átti kyn til. Bókasafni Siglufjarðar var það til hins mesta happs að geta eignazt þetta merkilega bókasafn. Má segja, að með því að fá það til Siglufjarðar hafi opnazt miklir möguleikar til fræðiiðkana þar á staðnum fram yfir það, sem áður var. Auk þessa hefur svo bókasafnið keypt ýmis minni söfn, sem áður voru í eigu einstakra manna. Þrátt fyrir mikla og sívaxandi fjárhagsörðugleika Siglufjarðarkaupstaðar hefur verið veitt til bókasafnsins á undanförnum árum um 50 þús. kr. ár hvert, sem varið hefur verið til bókakaupa, bókbands, til greiðslu húsaleigu og til að launa bókavörð, sem er á hálfum launum. Nú er svo komið fjárhag kaupstaðarins, að litlar líkur eru til þess, að hægt verði að reka safnið áfram á sama grundvelli og að undanförnu, nema til komi frekari aðstoð frá ríkinu eða öðrum aðilum. Það ætti að vera óþarfi fyrir mig að lýsa því fyrir hv. alþm., hvers virði gott bókasafn er fyrir stað eins og Siglufjörð, sem býr við meiri einangrun stóran hluta árs en flestir aðrir kaupstaðir landsins. Ég veit, að hv. þm. skilja þetta, þó alveg sérstaklega þeir, sem búa við lík skilyrði hvað einangrun snertir og Siglufjörður. Gott bókasafn og lestur góðra bóka er andlegur aflgjafi, sem lyftir bókhneigðu fólki yfir þrautir og þjáningar hins daglega lífs, eykur traust þess og kjark til að mæta nýjum örðugleikum. Saga okkar sýnir, að eitt af mörgu, sem bjargaði máli okkar frá tortímingu á erfiðasta tímabili þjóðar vorrar, var lestur bóka, sögusagnir, rímnakveðskapur o.fl. þess háttar. Á dimmum vetrarkvöldum var þjóðinni það ómetanlegur aflgjafi, sem seint mun verða metinn að verðleikum. Styrkur sá, sem hér er farið fram á, er sá sami sem veittur hefur verið til bókasafns Akureyrar, Ísafjarðar og Hafnarfjarðar mörg undanfarin ár. Okkur Siglfirðingum finnst, að við ættum að hafa sama rétt og sambærilegir staðir hvað þetta snertir. Sjálfsagt líta einhverjir hv. alþm. öðrum augum á þetta mál en við Siglfirðingar. Því miður hefur meiri hl. hv. fjvn. ekki séð sér fært að taka þessa till. til greina. Ég harma slíkan smásálarhátt og tel slíkt ekki vera meiri hl. n. til neins sóma. Það, sem ég hef hér sagt um aukinn styrk til bókasafns Siglufjarðar, má líta á sem skoðun mína um önnur þau bókasöfn víðs vegar um land, sem ekki hafa orðið þeirrar hylli aðnjótandi að njóta viðunandi aðstoðar af hendi Alþingis þrátt fyrir ítrekaðar óskir og kröfur viðkomandi staða. Það hlýtur að verða krafa hinna mörgu bæja og sveitarfélaga, sem ekki hafa fundið náð fyrir augum Alþingis í þessum málum, að breytt verði um stefnu og að aukin verði stórlega frá því, sem nú er, aðstoð hins opinbera til menningarmála þeirra kaupstaða og héraða, sem verst eru á vegi stödd í þessum málum. Læt ég svo útrætt um þennan lið. Þá hef ég enn fremur leyft mér að flytja hér við sömu grein, XXVI. tölul., leikstarfsemi á Siglufirði, að í staðinn fyrir 4 þús. kr. komi 6 þús. kr. - Enn fremur við sömu gr., 15 gr. A, XXVIII, tónlistarstarfsemi Siglufjarðar, að í staðinn fyrir 10 þús. kr. komi 20 þús. kr. Við þennan síðasta lið hefur hv. þm. Siglf. flutt brtt., að í staðinn fyrir 10 þús. kr. komi 15 þús. kr. Ég mun að sjálfsögðu greiða þeirri till. atkv., verði mín till. felld, sem ég vona að verði ekki. Ég vil svo lítils háttar ræða um fyrri liðinn, þ.e.a.s. um leikstarfsemina á Siglufirði. Á Siglufirði eru starfandi tvö leikfélög. Annað rekur stúkan Framsókn og hefur gert um mörg ár, öllum bæjarbúum til hinnar mestu ánægju og uppbyggingar. Stúkan Framsókn hefur innan sinna vébanda marga ágæta leikkrafta, sem unnið hafa öll slík störf án nokkurs endurgjalds. Hafi einhver ágóði orðið, hefur hann runnið til sjómannastofu, sem stúkan hefur rekið með styrk frá ríki og bæ. Hefur sú stofnun notið almennrar vinsældar hjá öllum þeim mörgu sjómönnum svo og öðrum þeim, sem til þekkja, enda valinkunnir sæmdarmenn, sem því fyrirtæki hafa stjórnað. Þá er og starfandi Leikfélag Siglufjarðar, sem þrátt fyrir margvislega örðugleika, aðallega fjárhagslega, hefur getið sér ágætan orðstír. Mér hefur verið tjáð af fróðum mönnum á þessu sviði, sem hafa kynnt sér leikstarfsemi í Siglufirði, að fáir staðir á landinu muni hafa meira úrval af fólki til slíkrar starfsemi en Siglfirðingar, miðað við mannfjölda. Ég skal taka það fram, að sjálfur er ég ekki dómbær á slíka hluti. Hitt veit ég, að það fólk, sem leggur á sig að æfa þrjá eða fleiri stærri eða smærri sjónleiki um veturinn án nokkurs endurgjalds, vinnur þarft verk og stuðlar að heilbrigðu skemmtanalífi, sem sízt er vanþörf á. Styrkur sá, sem Alþingi veitti til leikstarfsemi í Siglufirði s.l. ár, var 4 þús. kr. Bæjarstjórn var falið að skipta styrknum á milli þessara tveggja aðila, svo sem bæjarstjórnin gerði. Á núverandi fjárlögum er lagt til, að veitt verði sama upphæð. Till. mín fer fram á, að þessi styrkur verði hækkaður upp í 6 þús. kr. gegn sömu skilyrðum og áður voru sett. Ég get svo látið útrætt um þennan lið, en vænti þess, að hv. alþm. samþykki þessa till. þrátt fyrir andstöðu meiri hl. fjvn., sem hefur ekki séð sér fært að mæla með þessari lítilfjörlegu hækkun, þrátt fyrir það að n. hefur samþ. að hækka styrkinn til Leikfélags Akureyrar um 10 þús. kr., eða upp í 25 þús. kr., sem ég út af fyrir sig get vel samþykkt og tel að Leikfélag Akureyrar sé vel að komið. Þá vil ég að nokkru koma inn á liðinn um hækkun styrks til tónlistarskóla Siglufjarðar. Um nokkur undanfarin ár hefur karlakórinn Vísir, sem er allþekktur kór og hefur sungið víðs vegar um land við ágætis orðstír, rekið tónlistarskóla með styrk frá ríki og bæ. Þessi skóli hefur átt því láni að fagna að hafa hina ágætustu kennara. Núverandi skólastjóri tónlistarskólans er ungur maður, Haukur Guðlaugsson, sem að allra dómi, sem til þekkja og eru þar um dómbærir, er talinn mjög efnilegur tónlistarmaður. Í skólanum í vetur eru um 35 nemendur. Í skólanum eru kennd tónlistarfræði, píanóleikur, organleikur o.fl. Jafnhliða því sem hann er skólastjóri tónlistarskólans er hann stjórnandi karlakórsins Vísis. Nú liggur í hlutarins eðli, að það mun vera allmiklum örðugleikum bundið að reka slíkan skóla vegna fjárhagsörðugleika í bæ eins og Siglufirði, þar sem allt er á niðurleið, enda hefur skólastjórinn orðið að vinna vor, sumar og haust hvaða vinnu sem til hefur fallið. Þetta er aðeins eitt dæmi þess, hvernig við Íslendingar búum að okkar ágætu listamönnum. Ég vil meina, að því fé sé vel varið, sem fer til þess að auka söng- og músíkmennt þjóðarinnar. Það hefur verið og er enn stolt okkar Siglfirðinga að hafa átt og eiga menn á sviði tónlistar og söngs, sem staðið hafa framarlega á því sviði. Ég leyfi mér að benda aðeins á nöfn tveggja manna. Annar þessara manna var séra Bjarni Þorsteinsson, sem vann slíkt starf á sviði tónlistar og við söfnun íslenzkra þjóðlaga, að nafn hans mun verða uppi meðan íslenzk tunga er töluð og raulað verður íslenzkt lag. Það er hollt fyrir okkur Íslendinga að minnast slíkra manna nú á tímum, þegar margt af því, sem við teljum okkar helgustu og dýrmætustu þjóðlegu verðmæti, er að víkja fyrir óskiljanlegri skrallmúsík, ef svo mætti að orði komast, sem eitrar okkar þjóðlíf meira en margan grunar. Það er nauðsynlegt að safna veraldlegum auðæfum, en við skulum minnast þess, að auðæfi án þjóðlegra verðmæta á sem flestum sviðum eru hættuleg og stefna beint að skrílmenningu. Hinn maðurinn, sem ég vil aðeins nefna, er söngvarinn Þorsteinn Hannesson. Hann er fæddur Siglfirðingur. Þrátt fyrir hans mikla frama erlendis á sviði söngs er hann og verður Siglfirðingur. Þessi maður hefur aukið á frægð lands okkar víðs vegar um Evrópu og öllum Íslendingum til hinnar mestu ánægju. Ég hef leyft mér að benda hv. alþm. á þessa tvo ágætu menn sem dæmi þess, að Siglfirðingar hafa lagt þjóðinni til hina ágætustu menn á sviði söngs og laga, ef það mætti verða til þess að auka skilning þeirra á því, sem hefur gerzt og er að gerast meðal þess hluta þjóðarinnar, sem býr einangraður og á margan hátt við erfiðar aðstæður til náms. Vænti ég þess, að hvað sem hv. alþm. kunna að gera við þessar till. mínar nú, verði þessi orð mín til þess, að þeir síðar meir muni frekar eftir því fólki, kröfum þess og óskum, sem byggir útskaga þessa lands. Þessar þrjár aðalhækkunartillögur mínar nema um 20 þús. kr., og verður þar að teljast hóflega í farið og mundi ekki raska að neinu ráði fjárl., þó að þær yrðu samþykktar. Það hlýtur eitthvað annað að búa á bak við, ef hv. alþm. sjá sér ekki fært að verða við ósk minni og ég held allra Siglfirðinga um að fá þessar till. samþykktar. Ég vil svo ræða hér um tillögu þá, sem ég flyt ásamt hv. 3. landsk. á þskj. 305, XXIV við 22. gr. um heimild fyrir ríkisstj. að veita Siglufjarðarkaupstað 4 millj. kr. framlag til uppbyggingar atvinnulífsins í kaupstaðnum, enda hafi bæjarstjórn samráð við ríkisstj. um, hvernig og til hvers fénu skuli varið. Ég sé mig alveg sérstaklega knúinn til að fara örlitið aftur í tímann, og þó að tími þm. sé dýrmætur, verð ég að eyða dálitlum tíma í að skýra þetta mál. Þegar kom fram í ágúst í sumar, þótti það sýnt, að síldveiðarnar mundu enn einu sinni ætla að bregðast. Í byrjun veiðitímans voru sumir menn allbjartsýnir á það, að nú mundi breytt um til batnaðar, nú yrði mikil síldveiði og hagur þess fólks, sem allt átti undir síld og síldveiði, mundi stórbatna frá því, sem áður hafði verið undanfarin 9 ár. Það stóð ekki á útgerðarmönnum og síldarsaltendum að undirbúa allt sem bezt undir komandi síldarvertíð. Síldarverksmiðjurnar voru standsettar, eftir því sem með þurfti. Atvinnurekendur réðu til sín fjölda af verkafólkí, bæði á síldarstöðvarnar og í verksmiðjurnar. Verð á síldarafurðum var talið ágætt, miklir fyrirframsamningar voru gerðir um sölu saltsildar við ýmsar gamlar og nýjar viðskiptaþjóðir. Sama gilti um söluverð og sölusamninga á afurðum síldarverksmiðjanna. Strax og skipin fóru á veiðar, en það mun hafa verið snemma í júlí, varð vart við allmikla síld, og fengu sum skipin þá strax allgóða veiði. Margir síldarsaltendur fóru þá fram á við síldarútvegsnefnd, að hún leyfði þeim að salta þessa síld, þó að fitumagn hennar væri ekki það, sem tiltekið hafði verið samkvæmt gerðum sölusamningum. Fjölmargir síldarsaltendur óttuðust það, sem síðar kom á daginn, að hér væri aðeins um óverulegt síldarmagn að ræða, og byggðu þessa skoðun sína á margra ára reynslu og upplýsingum, sem þeim höfðu borizt frá reyndum og kunnum sjómönnum, sem stundað höfðu þorskveiðar um vorið fyrir Norður- og Vesturlandi. Síldarútvegsnefnd taldi sig ekki geta orðið við þessari ósk síldarsaltenda og neitaði þeim um leyfi til að salta síldina svo og um alla fyrirgreiðslu, svo sem um tunnur og salt, þar til síldin hefði náð tilskildu fitumagni. Bankarnir studdu sjónarmið síldarútvegsnefndar í málinu mjög ákveðið og munu, eftir því sem ég veit bezt, hafa neitað síldarsaltendum um nauðsynleg lán út á þá síld, sem söltuð yrði án leyfis síldarútvegsnefndar. Ég mun ekki gera mig að neinum dómara í þessari ákvörðun og deilu síldarútvegsnefndar annars vegar og síldarsaltendanna hins vegar eða framkomu bankanna í þessu máli. Að sjálfsögðu er hægt að koma með rök bæði með og móti. Hitt er staðreynd, að síldarsaltendur urðu fyrir óbætanlegu tjóni vegna neitunar síldarútvegsnefndar um að leyfa söltun strax og síldin fór að veiðast. Verkafólkið í landi, Siglufjarðarkaupstaður og aðrir þeir staðir á Norðurlandi, sem voru undir það búnir að taka á móti síldinni til söltunar, svo og sjómenn á veiðiflotanum, sem nú urðu að leggja síldina upp til bræðslu í verksmiðjunum fyrir miklu lægra verð, biðu stórkostlegt tjón vegna aðgerða nefndarinnar í þessu máli. Ég vil alveg sérstaklega að gefnu tilefni láta þetta koma hér fram. Tveir eða þrír síldarsaltendur á Siglufirði söltuðu nokkur hundruð tunnur þrátt fyrir mótmæli og hótanir síldarútvegsnefndar. Munu þeir hafa farið fram á að fá að selja þessa síld sjálfir utanlands án íhlutunar síldarútvegsnefndar, en þessu neitaði nefndin mjög eindregið. síðar, þegar séð var, að síldarútvegsnefnd gat ekki nema að litlu leyti staðið við gerða sölusamninga vegna veiðileysis, óskaði nefndin eftir því að fá keypta síldina, sem söltuð hafði verið án leyfis hennar. Hún mun hafa fengið meiri partinn af síldinni, enda reyndist síldin ágæt vara, eftir því sem mér hefur verið tjáð. Þegar komið var fram í ágúst, var flestum ljóst, sem kunnugir voru þessum málum, að síldveiðarnar mundu enn á ný ætla gersamlega að bregðast. Voru þá uppi háværar raddir meðal sjómanna á veiðiflotanum, að tilgangslítið mundi vera að halda síldveiðunum áfram. Útgerðarmenn, síldarsaltendur og verksmiðjueigendur töldu rétt að halda áfram þann mánuð út eða þar til útséð yrði um það, hvort síldin fiskaðist eða ekki. Útkoman á þessari vertið varð, eins og öllum er kunnugt, ein hin versta, sem orðið hefur í áratugi. Seint í ágúst og byrjun september var raunverulega öll vinna búin á Siglufirði. Líka sögu var að segja frá flestum síldarplássunum á Norðurlandi. Síldarsaltendur í Siglufirði höfðu tryggt hverri fastráðinni stúlku 1900 kr. yfir veiðitímabilið; höfðu reyndar gert það um mörg undanfarin ár. Enn fremur höfðu atvinnurekendur tryggt fastráðnum verkamönnum sínum tveggja mánaða vinnu eða sem svarar 6 þús. kr. yfir tvo mánuði. Þessa tryggingu munu síldarsaltendur og verksmiðjurnar hafa greitt þrátt fyrir mjög erfiðan fjárhag hjá mörgum saltanda. Verkafólkið í Siglufirði sá í hendi sér, að öll von um bærilega fjárhagslega afkomu var runnin út í sandinn. Siglufjarðarkaupstaður var á barmi gjaldþrots og gat án aðstoðar annars staðar frá litla sem enga atvinnu skaffað fyrir allan hinn stóra hóp, sem nú stóð uppi atvinnulaus og allslaus undan sumrinu. Að undanskildum togurunum voru ekki til í bænum nein fiskiskip, sem hægt væri að gera út á þorskveiðar, að undanskildum nokkrum opnum vélbátum og þrem dekkbátum frá 10–35 tonn, enda var fiskitregða þá hjá þeim, sem stunduðu þorskveiðarnar. Fyrir mikinn hluta verkafólksins í Siglufirði var því ekki um annað að gera en leita hingað suður í von um einhverja atvinnu. Tugir og jafnvel hundruð af verkafólki fóru því hingað suður í atvinnuleit. Flest af þessu fólki mun hafa komizt í sæmilega atvinnu, en að þurfa að sækja atvinnu sína til fjarlægra staða yfir mikinn hluta árs er hreint neyðarbrauð, sérstaklega fyrir fjölskyldufeður, enda er það staðreynd, að það fólk, sem býr við slíkt atvinnuástand til lengdar, getur ekki við það unað. Útkoman verður því sú, að mikill meiri hluti af því fólki, sem þannig er búið að, flytur sig búferlum, enda hafa fólksflutningar frá Siglufirði vaxið hröðum skrefum undanfarin ár. Ekki vil ég draga í efa, að meiri hluti sá, sem nú stjórnar málefnum Siglufjarðarkaupstaðar, en það eru Sjálfstfl.-menn og framsóknarmenn, hafi haft vilja til þess að reyna að bæta úr því neyðarástandi, sem nú hafði skapazt vegna algers veiðibrests. Hins vegar fannst mörgum atvinnuleysingjanum í Siglufirði, að meiri hlutinn væri helzt til svifaseinn í málinu. Má vera, að til þess hafi legið orsakir, sem hér verða ekki raktar. 30. sept. s. 4. var haldinn fundur í bæjarstjórn Siglufjarðar. Á þeim fundi var samþ. eftirfarandi till., sem ég, með leyfi hæstv. forseta, vil lesa hér upp: „Með tilvísun til fyrri samþykktar bæjarstjórnar Siglufjarðar og bréfs bæjarstjórnarinnar til ríkisstjórnarinnar 17. des. s.l. og loks þeirrar bitru staðreyndar, að síldveiðin fyrir Norðurlandi brást tíunda sumarið í röð, samþykkir bæjarstjórn Siglufjarðar að óska eftir því við alþm. Einar Ingimundarson og Gunnar Jóhannsson að fá samþykki Alþ. fyrir 4 millj. kr. fjárframlagi af atvinnubótafé ríkisins á næsta ári til áframhaldandi uppbyggingar atvinnulífsins í Siglufirði. Till. var samþ. með 9 atkv., atkvæðum allra bæjarfulltrúa. Jón Kjartansson, bæjarstjóri: Bréf þetta barst hv. þm. Siglf. (EI) og mér nokkru síðar. Af ýmsum ástæðum töldum við ekki rétt að bera fram á Alþ. sérstakt frv. um þetta mál, en töldum hins vegar rétt að bera fram við afgreiðslu fjárl. tillögu um umbeðna aðstoð til Siglufjarðarkaupstaðar. Nokkru síðar var Jóni Kjartanssyni bæjarstjóra ásamt fulltrúa frá Sjálfstfl. falið að ræða við hæstv. ríkisstj. um aðkallandi vandræði Siglufjarðarkaupstaðar. Þessir fulltrúar meiri hl. bæjarstjórnarinnar áttu nokkur viðtöl við ýmsa hæstv. ráðh. og þá að sjálfsögðu um þá till., sem ég las hér upp áðan. Ég vil ekkert fullyrða um árangur af þessum viðræðum. Það má vel vera, að árangurinn eigi eftir að koma í ljós, en enn þá er hann ekki sýnilegur. A.m.k. hefur atvinnuleysið meðal siglfirzkrar alþýðu aldrei verið með slíkum hörmungum sem nú, og hefur þó oft verið þar slæmt áður á því sviði. Þessi till. um 4 millj. kr. aðstoð til uppbyggingar atvinnulífsins í Siglufirði hefur nú, eftir því sem mér er tjáð, verið afgr. í hv. fjvn. Meiri hl. n., þ.e. fulltrúar Sjálfsfl. og Framsfl., hefur ekki séð sér fært að mæla með samþykkt hennar. Um afstöðu meiri hl. fjvn. er bezt að vera sem fáorðastur. Ég get þó ekki látið hjá líða að lýsa yfir fyllstu undrun og óánægju yfir afgreiðslu þessa máls hjá meiri hl. fjvn. ~g get ekki skilið, hvað vakir fyrir þessum hv. alþm. Ekki getur verið borið við ókunnugleika, ekki heldur, eftir því sem manni skilst, fjárhagsörðugleikum hjá ríkissjóði og ekki heldur, að ekki sé þörf fyrir fé til Siglufjarðar. Í meiri hl. fjvn. eru m.a. hv. þm. Ak. (JR) og hv. 2. þm. Eyf. (MJ). Þessum alþm. ætti þó að vera kunnugt um, hvernig ástandið er nú á Siglufirði og hvernig það hefur verið að undanförnu, en það getur vel verið, að í meiri hl. fjvn. séu menn, sem haldnir séu einhverjum fordómum gagnvart Siglufirði og Siglfirðingum, og að þessir ágætu þm. séu á þeirri skoðun, að bezt væri, að þessi bær legðist algerlega í rúst, enda bendir margt til þess, að slíkt verði. Ef einhverjir hv. alþm. hafa slíkar skoðanir, væri það mikill greiði fyrir okkur Siglfirðinga, að þær kæmu opinberlega fram. Hitt veit ég, að hér á hv. Alþ. á Siglufjörður marga ágæta stuðningsmenn í öllum flokkum, sem í fjölmörgum málum viðvíkjandi Siglufjarðarkaupstað hafa unnið að framgangi þeirra og hafa veitt Siglufjarðarbæ hinn bezta stuðning utan þings sem á þingi. Ég get nú látið máli mínu að mestu lokið. Ég vil þó benda enn á, að verði Siglufjarðarbæ ekki veitt stórkostleg fjárhagsleg aðstoð nú þegar, er ekkert fram undan annað en óstöðvandi flótti fólks úr bænum, og yfir bæjarfélaginu vofir fjárhagslegt hrun. Bæjarstjóri Siglufjarðar sagði við mig og fleiri Siglfirðinga í vetur, að ef ekki fengist skjót fjárhagsleg aðstoð, sæi hann ekki, að hægt yrði að leggja á útsvör næsta ár. Svo alvarlegum augum leit bæjarstjóri þá á ástandið, og ekki hefur það batnað síðan. Þá voru þó tveir togarar í gangi frá Siglufirði, mannaðir siglfirzkum sjómönnum. Síðan þetta samtal átti sér stað, hefur það gerzt, að annar togari Siglfirðinga, togarinn Hafliði, hefur strandað. Við það misstu um 20–30 siglfirzkir sjómenn atvinnu sína í bili, auk þess allt það verkafólk, sem í landi vann að nýtingu aflans. Það vitanlega tapaði sinni atvinnu. Vonandi kemst þessi togari aftur í gang í vetur. Þá vil ég enn fremur benda á, að undanfarna vetur hafa 50–60 manns haft atvinnu við smíði á síldartunnum frá því í janúar og fram á vor í tunnuverksmiðju ríkisins. Eftir því sem ég veit bezt, verða nú ekki í vetur smíðaðar nema í allra hæsta lagi 30 þús. tunnur í tunnuverksmiðju ríkisins, en það er meira en heimingi minni smíði en undanfarin ár. Ekki bætir það úr ástandinu. Ég bendi hér á þessi dæmi sem enn einn rökstuðning fyrir nauðsyn þess, að hv. Alþ. samþ. till. þá, sem fyrir liggur og ég hef hér rætt um, eða þá geri aðrar þær ráðstafanir, sem að gagni mega koma. Sjálft á ríkið stórkostlegra hagsmuna að gæta á Siglufirði, m.a. vegna hinna miklu mannvirkja, sem það á þar á staðnum og munu skipta tugum, ef ekki hundruðum milljóna króna að verðmæti, miðað við núverandi verðlag. Í þessu sambandi vil ég enn fremur benda á, að vegna beinna aðgerða ríkisvaldsins varð Siglufjarðarkaupstaður að allstórum bæ á skömmum tíma, miðað við aðra íslenzka bæi. Vegna byggingar hinna stóru síldarverksmiðja ríkisins á Siglufirði fjölgaði íbúum bæjarins örar en í flestum öðrum bæjum landsins, að Reykjavík einni undanskilinni. Alþ. og hæstv. ríkisstj. geta þess vegna á engan hátt skotið sér undan þeirri ábyrgð, sem á þeim hvílir í sambandi við málefni Siglufjarðarkaupstaðar. Till. mín og hv. 3. landsk. (HV), sem borin er hér fram eftir ósk bæjarstjórnarinnar, á fyllsta rétt á sér, og vilji hv. Alþ. líta á málið hlutlaust, kynna sér allar aðstæður og það án allra fordóma, ber því að samþykkja umrædda tillögu.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 297 brtt. við fjárlagafrv., tölulið XIII, sem hljóðar um, að fjárveitingin á 15. gr. frv. til tónlistarskólans á Siglufirði verði hækkuð úr 10 þús. kr., eins og hún hefur verið að undanförnu, í 15 þús. kr. Út af þessari till. vil ég taka fram, að ég skrifaði hv. fjvn. bréf á sínum tíma, þar sem ég þóttist leiða rök að því, að tónlistarskólinn á Siglufirði væri þess fyllilega maklegur, að fjárveiting til hans yrði hækkuð úr 10 þús. kr., eins og hún hefur verið að undanförnu, í 15 þús. kr., en það litur út fyrir, að hv. n. hafi ekki tekið rök mín gild að þessu leyti, því að hún hefur ekki breytt till. sínum til samræmis við það, sem ég óskaði eftir. Um tónlistarskólann á Siglufirði er það annars að segja, að hann er starfræktur af karlakórnum Vísi, sem um langt skeið hefur lagt drjúgan skerf til söng- og tónlistarmenningar í landinu, enda fyrir löngu orðinn þjóðkunnur fyrir ágæta frammistöðu utan lands og innan. Hefur kórinn ráðið ágætan ungan tónlístarfræðing, vel menntaðan og í alla staði hæfan, til þess að kenna í skólanum og veita honum forstöðu. Eru laun þessa kennara nú 35 þús. kr. á árí, og að sjálfsögðu er margvíslegar annar kostnaður af skólahaldinu. Sýnir rekstrarreikningur um skólahaldið, að á skólaárinu 1953–54 hefur orðið 10 þús. kr. halli á rekstrinum. Er það vitanlega kórnum gersamlega um megn að halda áfram starfsemi sinni, ef slíkur hallarekstur yrði áfram, og væri mjög illa farið, ef reksturinn legðist niður af þessum sökum, aðeins vegna þess, að Alþ. fengist ekki til að leggja fram til hans nokkur þúsund króna hærra framlag en verið hefur. Ég vil geta þess, að bæjarsjóður Siglufjarðar hefur af vanefnum sínum lofað að hækka sitt framlag til skólans um jafnháa upphæð og væntanlegt ríkisframlag yrði hækkað um, ef til kæmi. Aðeins til að sýna fram á, að það er engin málamyndastarfsemi, sem tónlistarskólinn á Siglufirði heldur uppi, vil ég geta þess, að í ár stunda 36 nemendur nám í skólanum, og er það allt ungt fólk, sem á þess engan kost að afla sér slíkrar menntunar utan kaupstaðarins. Þá vil ég loks geta þess, að á þessu ári keypti karlakórinn vandað hljóðfæri, sem kostaði 30 þús. kr., og er það til afnota fyrir nemendur skólans og karlakórinn Vísi. Að öllu athuguðu trúi ég því ekki að óreyndu, að hv. alþm. finnist það nein ofrausn, þótt Alþ. hækkaði styrk sinn til þeirrar menningarstarfsemi, sem þessi skóli heldur uppí, um 5 þús. kr., þegar sýnt er, að skólinn getur ekki haldið áfram þessari starfsemi sinni nema með hækkuðum styrk ríkis og bæjar. Viðkomandi brtt. hv. 4. landsk. (GJóh) á þskj. 305 við 22. gr. fjárlfrv., þar sem farið er fram á, að ríkisstj. heimilist að leggja fram allt að 4 millj. kr. til uppbyggingar atvinnulífsins í kaupstaðnum, vil ég taka fram, að það er rétt hermt, sem hv. 4. landsk. þm. tók fram í ræðu sinni áðan, að bæjarstjórn Siglufjarðar gerði á sínum tíma samþykkt lútandi að því, að ég og hv. 4. landsk. flyttum till. þessa efnis, sem till. hv. 4. landsk. hljóðar um. Út af þessu erindi bæjarstjórnarinnar skrifaði ég bæjarstjórninni og leiddi rök að því, sem ég taldi frá mínu sjónarmiði vera fullgild, að ég teldi ekki eðlilegt fyrir mitt leyti, að sú till. yrði borin fram, meðan til athugunar væru hjá ríkisstj. till. um að veita Siglufjarðarkaupstað mikla og margvíslega hjálp í hinum miklu vandræðum, sem nú steðja að þeim kaupstað. Hefur bæjarstjórn Siglufjarðar eða a.m.k. meiri hluti hennar fallizt á rök mín hvað þetta snertir og breytt fyrri samþykkt sinni til samræmis við það, sem ég gat um í bréfi mínu. Hv. 4. landsk. vék aðeins að stjórn núverandi meiri hl. bæjarstjórnar Siglufjarðar á málum kaupstaðarins. Ég tel ekki ástæðu til að hefja á þessum vettvangi deilur við hann um stjórn núverandi meiri hl. á bænum, en get þó ekki látið hjá líða að geta þess, að fyrir forgöngu þess meiri hluta er hafinn undirbúningur að alhliða viðreisn atvinnulífsins á staðnum. Þrátt fyrir það að flutningur till. hv. 4. landsk. er eftir breytingu á fyrri samþykkt bæjarstjórnar óþarfur að mínum dómi, þar sem hún tekur fram, að hún óski ekki endilega eftir. að þessi till. verði flutt, þá þarf ég naumast að geta þess, að ég mun greiða atkv. með þeirri till. svo og öðrum till., sem hv. 4. landsk. hefur borið fram við fjárlfrv. varðandi málefni Siglufjarðar.



Herra forseti. Mér þykir rétt, að ég geri nokkra grein fyrir þeirri brtt., sem við þjóðvarnarmenn gerum nú við 3. umr. fjárl. Hún er á þskj. 297, í XXVI. lið, þ.e. síðasti liðurinn á því skjali, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við 23. gr. Á eftir gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Fari ríkistekjurnar 1955 fram úr 560 millj. kr., skal 3/4 hlutum þeirrar upphæðar, sem umfram er, varið til byggingar sementsverksmiðjunnar, nema Alþ. ráðstafi fé þessu á annan hátt til uppbyggingar atvinnulífsins með sérstökum lögum.“ Í sambandi við þessa till. okkar núna tel ég rétt að minna á það, að við 2. umr. fjárl. fluttum við allmargar brtt., og var aðaltillagan þá um það, að veittar væru 30 millj. kr. til uppbyggingar atvinnulífsins í samræmi við löggjöf, sem Alþ. setti þar um. Það var ekkert rætt um þessar till. okkar hér af öðrum aðilum en okkur sjálfum að neinu öðru leyti en því, að hv. frsm. fjvn. minntist á þær sem heild, tók þeim vinsamlega og taldi þær ekki óraunhæfar, og kann ég honum þakkir fyrir þær móttökur. En hvorki hann né heldur hæstv. fjmrh., hvað þá heldur aðrir hv. alþm., sem styðja núverandi ríkisstj., minntust á þessa till. okkar, sem er þó veruleg nýjung, og gerði ég nokkra grein fyrir því við framsögu þá. Enginn minntist á hana einu einasta orði. Það hefði verið hægt áð álykta, að hún ætti lítillar andstöðu að vænta meðal hv. alþm. En það sýndi sig, að hér gilti ekki gamla reglan, að þögn sé sama og samþykki, því að þegar til atkvgr. kom var till. felld, og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að enginn hv. alþm. úr stjórnarflokkunum hafi greitt atkvæði öðruvísi en gegn henni. Ef það er rangt hjá mér, þá vona ég, að það verði leiðrétt á eftir. Hvers vegna hv. þm. greiddu atkv. gegn þessari till., kom þess vegna alls ekki fram í þeim umr. Ég hef hins vegar verið að reyna að geta hér í eyðurnar og reyna að gera mér grein fyrir, hverjar ástæðurnar fyrir andstöðunni við till. muni hafa verið í raun og veru. Í fyrsta lagi geri ég ráð fyrir því, að margir hafi greitt atkv. gegn henni af þeim ástæðum, að þeir hafi talið, að ekki væri nægjanlegt fé fyrir hendi til þess að leggja fram í þessu skyni. Í öðru lagi hefur mér dottið í hug, að einhverjir kynnu kannske að hafa greitt atkv. gegn henni af því, að þeim hafi ekki fundizt nógu ákveðið í till., til hverra hluta þetta fé ætti í raun og veru að ganga. Í þriðja lagi hefur mér dottið í hug, að e.t.v. hefðu einhverjir greitt atkv. gegn henni vegna þess, að þeir hefðu talið hana óþarfa eða að fénu væri betur varið til einhverra annarra hluta. Í fjórða lagi - afsakið, það er í rauninni ekkert hér í fjórða lagi, því að ég vil ekki gera ráð fyrir því, að nokkur hv. þm. hafi greitt atkv. gegn till. vegna þess, að hún var borin fram af Þjóðvfl. eða þingmönnum hans. Þessi till., sem við flytjum nú við 3. umr., fer mjög í sömu átt, þó að hún sé ólík að formi til, eins og till. okkar, sem við vorum með við 2. umr. Ef ríkistekjurnar fara upp í 600 millj. á næsta ári, sem ég tel ekki með neinum verulegum ólíkindum, - það væri vel hugsanlegt, að þær gerðu það, - þá mundu 3/4 hlutar af 40 millj., eða 30 millj. kr., vera til ráðstöfunar í þessu skyni. Ef svo Alþ. setti löggjöf um ráðstöfun fjárins, þá mundi niðurstaðan af samþykkt þessarar till. verða sú sama og ef hin hefði verið samþ. Munurinn á till. er engu að síður verulega mikill. T.d. ef menn hafa greitt atkv. gegn till. af fyrstu ástæðunni, sem ég gat um áðan, ef þeir hafa talið, að ekki mundi vera fé fyrir hendi, þá hafa þeir menn ekkí ástæðu til þess að greiða atkvæði gegn till. nú. Hér er ekki um að ræða nein útgjöld fyrir ríkissjóð, nema tekjur ríkisins verði yfir 560 millj., nema þær fari m.ö.o. 65 millj. fram úr þeirri áætlun, sem hæstv. fjmrh. lagði hér fyrir þingið fyrst, og 46 millj. fram úr áætluninni eins og hún liggur fyrir við þessa umr. Það ætti því að vera nokkuð mikið fé, sem væri til ráðstöfunar, áður en til þess kæmi, að nokkuð væri veitt í þessu skyni. Meira að segja gerum við ekki ráð fyrir, þó að tekjurnar fari nú fram úr þessu, að það séu þó nema 3/4 af afganginum, sem til þessa ganga. Þeir, sem trúa í raun og veru á réttmæti þeirra áætlana, sem hæstv. fjmrh. og fjvn. hafa gert um tekjur ríkissjóðs á næsta ári, hafa því enga ástæðu til þess að greiða atkvæði gegn þessari till., því að frá þeirra sjónarmiði kemur ekki til neinna útgjalda fyrir ríkissjóð, a.m.k. ekki nema um einstakt góðæri verði að ræða, eins og hæstv. fjmrh. mundi vafalaust orða það eftir á. Og er þá ekki full ástæða til þess að nota þetta einstaka góðæri til uppbyggingar atvinnulífsins? Annað atriðið, sem ég gerði ráð fyrir að hefði valdið því, að menn greiddu atkvæði gegn þessari till., var það, að það væri of óákveðið, til hvers féð skyldi ganga. Þeir, sem hafa greitt atkvæði gegn henni af þessum ástæðum, hafa ekki ástæðu til þess að greiða atkvæði gegn till. okkar nú. Hér er ákveðið, að þetta skuli renna til sementsverksmiðjunnar, og munu flestir sammála um, að það liggi á að koma því þjóðþrifafyrirtæki betur áleiðis en orðið er. Þó er þetta ekki bundið svo miklum fastmælum, að Alþ. geti ekki hvenær sem er á næsta ári, ef það óskar, sett löggjöf um uppbyggingu atvinnulífsins á þann hátt, að þetta fé renni til annarra hluta í því skyni, sem hv. Alþ. teldi þá að væri nauðsynlegt. Þriðja ástæðan, sem ég taldi hér áðan að kæmi til greina fyrir andstöðu við till., var sú, að menn teldu málið óþarft eða fénu betur varið til annarra hluta. Ég geri nú sannast að segja ekki ráð fyrir því, að það hafi verið margir, sem hafi haft það sjónarmið á málinu. Það hefur verið mikið rætt hér um slæmt atvinnuástand í þremur landsfjórðungum, þó að það sé talið nokkuð gott í þeim fjórða, og ætti það eitt að vera nóg til þess, að menn teldu fulla þörf á því að verja fé í því skyni að byggja atvinnulifið upp. - Ég skal skjóta því inn í, ef það gæti komið til greina, að það væri nokkur misskilningur í því efni, að við erum ekki hér að tala um atvinnubótafé; það er ekki eyðslueyrir, sem við erum að tala um. heldur til uppbyggingar. Ég býst við líka, þrátt fyrir miklar deilur í sambandi við herlið á Íslandi, að allir hv. alþm. muni telja síg sammála um, að það væri æskilegt, að herinn færi burt af landinu eins fljótt og auðið væri. Menn miða það kannske við friðarhorfur í heiminum eða því um líkt, en það er ekki útilokað, að þær yrðu svo góðar, að við losnuðum við herinn af þeim ástæðum, en ekki ætla ég að fara að ræða um það deilumál núna. En við þurfum að gera okkur ljóst, að á vegum þessa setuliðs, sem hér er í landinu, vinna - ég veit ekki nákvæmlega hve margir menn; það getur kannske einhver upplýst það nánar. Eru það ekki 2 þús. menn eða þar um bil, eða fleiri? En ef herinn fer, þá þarf þó ástandið í atvinnumálum okkar að vera þannig, að við getum tekið við þessum mönnum og veitt þeim eitthvert lífvænlegt viðfangsefni við að fást. Þó að þetta sé kannske dálítið fram í framtíðina frá sjónarmiði fylgismanna ríkisstj., þá er það alls ekki út í hött að byrja nú þegar á einhverjum raunhæfum ráðstöfunum í þessu og gera um það einhverja áætlun. hvernig því skuli háttað. Ég skal svo ekki orðlengja þetta meira, en vil að lokum aðeins segja, að et svo á að fara um þessa till. okkar núna, sem er sú eina, sem við gerum sameiginlega um breytingu á fjárl. við 3. umr., að hún verði felld á sama hátt og hefur yfirleitt verið um allar till. frá andstæðingum ríkisstj. hér á Alþ., þá vil ég óska þess, að einhver, - ég fer ekki fram á það við hæstv. fjmrh., - en að einhver af stuðningsmönnum ríkisstj. sýni okkur þá kurteisi að skýra okkur frá því hér við umr., á hverju andstaðan við þessa till. byggist, svo að við þurfum ekki eins og áður að spreyta okkur á því að geta okkur til um ástæður fyrir andstöðunni, á svipaðan hátt og við værum að glíma við krossgátu.



Herra forseti. Ég þakka fyrir gott boð og ætla að nota það og segja hér nokkur orð um þá till., sem ég ásamt hv. 4. landsk. (GJóh) hef leyft mér að flytja hér á þskj. 305. Till. er um það að veita Siglufjarðarkaupstað allt að 4 millj. kr. framlag til að byggja upp atvinnulífið í kaupstaðnum, enda hafi bæjarstjórnin samráð við ríkisstj. um það, á hvern hátt þessu fé verði varið. Hv. aðalflm. till. gerði rækilega grein fyrir henni hér í kvöld, og skal ég því vera stuttorður um hana. Ég hef ásamt hv. 11. landsk. (LJós) áður flutt heildartill. um fjárframlög af hendi ríkissjóðs til eflingar atvinnulífsins í 3 kaupstöðum landsins, sem nú búa við atvinnuleysi. Þessi till. hefur verið drepin. Þá taldi ég ekki úr vegi, að það væri prófað, prófað til þrautar, hvort hæstv. ríkisstj. og hennar fylgislið hér á Alþ. væri jafnskilningslaust á að taka fyrir smærri áfanga og sinna atvinnulífi þess staðar, sem tvímælalaust er nú verst haldinn sökum atvinnuleysis, af ástæðum, sem öllum eru ljósar, sem sé þeim, að síldveiðar hafa brugðizt um 10 ára skeið, en þessi kaupstaður hins vegar byggður svo að segja upp að öllu leyti á síldveiðum og síldariðnaði. Það er ríkið sjálft, sem hefur, eins og hv. 4. landsk. benti á, átt mestan þátt í því að byggja þar þau atvinnutæki, sem eru þess valdandi, að atvinnulíf bæjarins varð mjög einhæft og byggðist að öllu leyti á síld og síldariðnaði. Þegar síldin svo ekki veiðist, þá er fátt um önnur atvinnutæki í bænum, atvinnuleysi gín þar fyrir hvers manns dyrum, og fólkið verður að flýja bæinn. Það er svo komið, að útlit er fyrir, að Siglufjarðarkaupstaður sé á líkri leið og Sléttuhreppur fyrir svona 14 árum. Þegar hætt var að reka síldarverksmiðjuna á Hesteyri og íbúar hreppsins voru atvinnutækjalausir í einu vetfangi og voru búnir að mæta þannig þessum straumhvörfum í atvinnulífi þeirra, þá tóku ungu mennirnir sig upp og leituðu atvinnu suður á landi og þar sem atvinnu var að fá og komu fáir heim aftur. Og eldra fólkið, sem eftir sat, flutti sig svo að síðustu burt og hreppurinn lagðist gersamlega í eyði. Hér er að vísu um allstóran kaupstað að ræða, en það er ekki hægt að sjá annað en að þarna sé þróunin á sömu leið vegna þess að undirstaða atvinnulífsins hefur brostið, a.m.k. í bili. Þegar eitt og tvö hundruð manns flytja burt úr bænum á ári hverju, þá eru það engar ýkjur, þó að sagt sé, að þarna blasi það við, að bæjarfélagið sé jafnvel að tærast upp og leggjast í eyði. Það er farið fram á það, að varið sé 4 millj. kr. til þess að bæta þarna atvinnuástandið. Það er þörf á að útvega marga fiskibáta í bæinn, sökum þess að þar er ákaflega lítill vélbátafloti fyrir hendi, og nú hefur verið byggt þarna upp hraðfrystihús, sem þarf aukið hráefni, og verður ekki bætt úr því á annan hátt fremur en með því að byggja upp vélbátaflota í Siglufjarðarkaupstað. Efnahagur fólks er það þröngur, að þetta gerist ekki, nema því aðeins að ríkið rétti þarna hjálpandi hönd. Nú, 4 millj. kr. í eitt bæjarfélag, það segja menn auðvitað að sé há upphæð, og það er það kannske. En ég tel það nú ekki háa upphæð, þegar fjárhagur ríkisins leyfir að dreifa út á 7. millj. kr. bara samkv. viðbótartill. fjvn. núna, sem liggja hérna fyrir, í smáupphæðir til Péturs og Páls, sem hefðu áreiðanlega getað lifað án þess að fá þær upphæðir, sem þar er um að ræða. Og þjóðfélagið hefði áreiðanlega hjarað af, þó að ekki hefði verið lagt neitt til neinna þeirra útgjaldaliða, sem eru hluti af þeim 6–7 millj. kr., sem þar er um að ræða. Með þessu móti væri hægt að gera þær ráðstafanir í atvinnulífi Siglufjarðar, sem gerðu fólkinu þar mögulegt að lifa, þó að síldveiðin kunni að bregðast enn um nokkur ár, og vel getur farið svo. Mér heyrðist, að hv. þm. Siglf. (EI) væri raunar að mæla á móti þessari till., þegar ég kom hér inn í þingsalinn áðan, en þó gladdi það mig að heyra, að hann endaði ræðu sína á því að segja, að hann mundi að sjálfsögðu greiða atkv. með henni og öðrum þeim till., sem fluttar hefðu verið til þess að bæta úr ýmsum þörfum Siglfirðinga. Ég bendi á það, að sums staðar hefur verið lagt fram fé til styrktar atvinnulífinu, en það hefur verið gert á þann hátt, að það hefur hvorki verið heilt né hálft. Ég minnist t.d. þess, að Seyðisfjarðarkaupstaður fékk á sínum tíma aðstoð til þess að eignast togara, og togari er mjög þýðingarmikið atvinnutæki í eins litlum kaupstað og Seyðisfjarðarkaupstaður er, en svo var látið þar við sitja. Í kaupstaðnum var ekkert hraðfrystihús, engin aðstaða til þess, að togarinn gæti komið að landi með afla og skapað fólkinu í Seyðisfjarðarkaupstað atvinnu. Þar var ekki ísframleiðsla, þar voru ekki olíutankar, til þess að togarinn gæti birgt sig upp með olíu, þegar hann kæmi úr veiðiför og legði aflann þarna á land. Það var engin aðstaða til þess, að togarinn gæti að jafnaði komið þarna með afla að landi til þess að skapa atvinnu í bænum. Úr því að Seyðfirðingar áttu að fá sína aðalatvinnuhjálp með togara, þá þurfti að leggja fram fé til þess, að togarinn gæti haft þar aðalbækistöð sína og lagt þar hráefni á land, svo að fólkíð fengi af því vinnu. En togari, sem þarf svo, þegar hann hefur lagt afla sinn á land á Seyðisfirði, að fara til Reykjavíkur til að fá ís, olíu og aðrar þarfir sínar, fer auðvitað ekki til Seyðisfjarðar til þess að leggja þar afla á land. Svona nokkuð er hálfverk, og það er ekkert eins vitlaust frá sjónarmiði ríkisins, ef það ætlar að verja fé sínu vel, og að leggja fram stórar upphæðir til hjálpar við atvinnulífið á ýmsum stöðum, en gera það á þann hátt, að það komi ekki að gagni. Það er vitlausasta leiðin, eins og alltaf þegar um hálfverk er að ræða. Það er þá betra að gera hlutina myndarlega og vera viss um það, að aðstoðin komi að gagni. Ég er t.d. mjög hræddur um það, að sú aðstoð, sem samþ. var á Alþ. í gærkvöld að veita togaraútgerðinni, sé einmitt eftir þessu fyrrnefnda miður skynsamlega sjónarmiði og það eigi kannske eftir að sýna sig, að það fé, sem þar var lagt fram, sé lagt fram án þess að bera þann árangur, sem til var ætlazt, að hægt sé að halda togaraútgerðinni gangandi. Skynsamlegra hefði verið að gera nokkru róttækari aðgerðir, veita nokkru meiri hjálp, eins og lagt var til, þannig að nokkurn veginn væri víst, að togaraútgerðin stöðvaðist ekki upp úr áramótum og atvinnulífið fengi af því þann styrk, sem til var ætlazt. Ég hef farið þessum orðum um þessa till., af því að ég vil brýna það fyrir mönnum, að sá staður hér á landi er nú allra verst farinn sökum atvinnuleysis af ástæðum, sem fólkið á staðnum á engan þátt í og getur ekkert við ráðið, og ástandið orðið það slæmt, að stórfellt átak þarf til. Taldi ég því rétt að stuðla að því, að slík till. sem hér er um að ræða væri borin fram að því er snertir atvinnulífið á Siglufirði, sem sé 4 millj. kr. aðstoð af hendi ríkisins til þess að bæta þar aðstöðuna fyrir fólkið, sem eftir er í kaupstaðnum. Tel ég það vera skynsamlega aðferð til þess, að þarna þyrftu ekki að hljótast stórkostleg vandræði af. Ég tel, að ef þetta væri gert, þá væri farið inn á þá braut, að tekið væri fyrir og rannsakað atvinnulíf annarra staða, sem þá væru taldir verst settir, eftir að þarna hefði verið bætt úr. Og úr því að Alþ. telur sig ekki fært um að verja stórri heildarupphæð í mikið átak fyrir þá þrjá landsfjórðunga, sem nú búa við tilfinnanlegt atvinnuleysi, þá tel ég hina leiðina vera skynsamlega, að taka myndarlega á að því er snertir staði, sem verst eru farnir og verst eru settir um atvinnu fyrir sína íbúa. Það er annað höfuðvandamál í þessu landi, sem er torleyst og kannske óleysanlegt; það er húsnæðisvandamálið. Meðan ekki er tekið stórfé til þess að reisa við atvinnulífið á Norðurlandi og Austurlandi og Vesturlandi, streymir fólkið þaðan og hingað til Reykjavíkur og nágrennis hennar, en meðan er húsnæðisvandamálið á Suðvesturlandi algerlega óleysanlegt og það ástand skapast, að hér skortir sífellt húsnæði, en illa notað og ónotað húsnæði bíður svo í þrem landsfjórðungum. Með því að leggja stórar fjárupphæðir til eflingar atvinnulífinu úti á landi er skapaður möguleiki til þess að leysa húsnæðisástandið í landinu. Þá er það minna átak; þá nýtist það húsnæði, sem nú stendur illa notað og ónotað úti um land, og átakið, sem þyrfti að gera í húsnæðismálunum hér, eftir að búið væri að snúa straumnum við, stöðva hann og snúa honum við, væri miklu minna. Húsnæðisástandið á Suðvesturlandi verður ekki leyst, fyrr en búið er að gera stórátak í atvinnumálum landsmanna úti um land, þar sem atvinnuleysið nú herjar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. N-Ísf. (SB) og hv. 2. þm. Skagf. (JS) að flytja hér brtt., sem er að finna á þskj. 309, nr. IV. Þessi till. er um það að heimila ríkisstj. að leggja fram allt að 1 millj. kr. til þess að kosta þær ráðstafanir, sem gera verður til bjargar sveitunum vegna verkafólkseklunnar. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, þá flutti ég ásamt 2. þm. Skagf. till. hér snemma á þingi um að gera ráðstafanir í þessu efni, og liggur sú till. óafgreidd hjá hv. fjvn. Skal ég taka það fram, að ég tel það mikla vorkunn, þó að hv. n. sé ekki búin að afgreiða þessa till., því að hún hefur haft miklu að sinna að undanförnu, en ég vænti þess, að hún fái þá afgreiðslu, að að gagni megi koma. Nú er það vitaður hlutur, að eins og stefnan hefur verið og eins og hún er á undanförnum þingum og á þessu þingi og yfirleitt í landinu, þá er unnið að því óbeinlínis á margvíslegan hátt að laða fólkið burt úr sveitunum, vegna þess að það er boðið í það hærra en sveitamennirnir hafa ráð á með því afurðaverði, sem nú er greitt, og það er þess vegna engin tilviljun, að verkafólksskortur í vissum landshlutum fer alltaf sívaxandi. Nú má segja, að þetta sé örðugt að laga og það sé örðugt að nota ríkisvaldið á nokkurn hátt til að laga þennan straum, en ef það væri hægt, þá er ekki miklu til kostað, þó að farið sé fram á að heimila ríkisstj. að láta 1 millj. kr. til hjálpar í þessu efni. Mönnum hefur fram til þessa þótt það að vísu stór upphæð, 1 millj. kr., en það er nú af sá tími, því að þarna er ekkí eftir núgildandi verðlagi í kostnaði og kaupgjaldi og öðru um stóra upphæð að ræða. Við skulum segja, að það væri farið að reyna þá leið, sem vel getur komið til mála, að flytja inn fólk handa landbúnaðinum, eins og nú er verið að gera handa sjávarútveginum, og það væri flutt inn svona 1000 manns á næsta ári, konur og karlar. Það svarar til þess, að 15% af sveitaheimilum í landinu gætu fengið eina manneskju. Þá mundi milljónin hrökkva til þess að greiða 1000 kr. á hvern þennan einstakling, sem inn væri fluttur, og það væri ekki einu sinni fyrir fullu fargjaldi hingað heim. Nú geri ég ráð fyrir því, að það séu margir þeirrar skoðunar, að ríkisvaldið eigi ekkert að skipta sér af þessum hlutum og engu til þessa kosta. En þegar verið er að vinna að því beint og óbeint að auka það vandræðaástand með opinberum ráðstöfunum, sem hér er um að ræða, þá er það ekki undarlegt, þó að mönnum detti í hug að gera einhverjar ráðstafanir til varnar, vegna þess að ef þessi aðstaða heldur áfram, þá stefnir til auðnar í sumum sveitum þessa lands, áður en langir tímar líða. Varðandi þessa till. er það að segja að lokum, - ég skal ekki hafa um hana miklu fleiri orð, - að það er aðeins farið fram á að heimila ríkisstj. þetta, og þá hefur hún það að sjálfsögðu í hendi sinni, hvernig með málið væri farið. Við vitum það allir, að innan tveggja mánaða kemur saman búnaðarþing, og það má ætla, að það taki þetta mál að einhverju leyti til athugunar og afgreiðslu, því að það er eins og sakir standa örðugasta vandamálið, sem nú liggur fyrir í sveitahéruðum okkar lands. Ég vænti þess vegna, að þessari till. verði vel tekið hér á hv. Alþ., því að það er ekki mikið í hættu lagt, þó að ríkisstj. fái þessa heimild.



Herra forseti. Ég hafði ásamt hv. þm. V-Ísf. (EirÞ) hugsað mér að flytja brtt. við fjárlfrv., og er sú till. í prentun. En þar sem henni hefur ekki verið útbýtt enn þá og ég hafði beðið um orðið, þá vil ég leyfa mér að bera hana fram skriflega fyrir okkar hönd og lýsa henni hér með. Þessi brtt. er við 22. gr. frv. og er á þá leið, að heimilt sé að verja allt að 2 millj. kr. til að stuðla að aukningu útgerðar, þar sem afla skortir til vinnslu í fiskiðjuverum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að í þorpunum við sjávarsíðuna byggist afkoma almennings yfirleitt á útgerðinni svo og á hagnýtingu aflans til sölu. Á mörgum stöðum hefur á undanförnum árum verið komið upp mannvirkjum til þess að annast hagnýtingu aflans, fiskiðjuverum, og þá fyrst og fremst hraðfrystihúsum og fiskimjölsverksmiðjum. Skýrsla sú, sem atvinnumálanefnd ríkisins hefur látið frá sér fara, ber það m.a. með sér, að á mörgum stöðum hefur slíkum fiskiðjuverum verið komið upp víðs vegar um landið. Hins vegar er það svo, að allvíða er nú þannig ástatt með útgerðina á þessum stöðum, að skipakostur sá, sem fyrir hendi er, er ekki fullnægjandi til þess að sjá fyrir því hráefni, sem þessi fiskiðjuver geta unnið úr, og hefur það þá það hvort tveggja í för með sér, að fyrirtækin skortir verkefni og að rekstur þeirra verður þar af leiðandi erfiður, svo og það, að atvinnu skortir á staðnum. Sums staðar hefur þessum mannvirkjum verið komið upp ýmist í því traustí, að hægt yrði að auka útgerðina heima fyrir, eða þá, að skip frá öðrum stöðum mundu koma til með að leggja þar upp afla sinn. En það hefur nú farið á ýmsa vegu. Og eins og ég sagði, þá er það nú víða svo, að verkefnin skortir vegna þess, að skipastól skortir til fiskveiðanna. Við flm. þessarar till. teljum nauðsyn bera til þess, að ríkið rétti hönd fram til aðstoðar, þar sem þess er brýnust þörfin, og verji nokkru fé til þess, ef fjárhagur leyfir, og höfum við gert það að till. okkar, að heimilt verði að verja í þessu skyni allt að 2 millj,. kr. á næsta ári. Það er af mörgum ástæðum mjög mikilsvert, að atvinnulífinu í sjávarbyggðunum víðs vegar um land sé haldið í horfi, og þá m.a. vegna þess, að ef þröngt er um atvinnuna og illa gengur að halda uppi rekstri fyrirtækja, þá er hætt við því, að fólk leiti til annarra staða, þar sem það sér meiri möguleika, eins og reynslan hefur sýnt, en sú þróun er nú almennt ekki talin æskileg. Ég tel ekki ástæðu til þess að halda langa ræðu um þetta mál, en vil vænta þess, að till. okkar mæti skilningi hér á hv. Alþ. Vil ég svo leyfa mér að afhenda hana skriflega hæstv. forseta með tilmælum um, að hann leiti um hana afbrigða.

Forseti (JörB): Hv. þm. N-Þ. (GíslG) hefur lagt hér fram skriflega brtt., sem hann hefur gert grein fyrir. Það mun vera von á brtt. enn, og vil ég láta bíða að leita afbrigða fyrir þessari, unz þskj. er komið, sem er í prentun og von mun vera fljótlega á.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram nokkrar brtt. við frv. til fjárlaga fyrir næsta ár. 1. brtt. mín er á þskj. 297,XVI, við 16. gr., til sjóvarnargarðs í Ólafsvík, 200 þús. kr.; til vara 100 þús. kr. Á síðastliðnu þingi skrifaði ég hv. fjvn. bréf fyrir hönd hreppsnefndar Ólafsvíkurhrepps og mæltist eindregið til þess að fá nokkurt framlag til byggingar sjóvarnargarðs í Ólafsvík. Hv. fjvn, taldi sig ekki þá geta sinnt þessu máli, sökum þess að það lægi ekki áætlun fyrir frá vitamálaskrifstofunni, sem gert var ráð fyrir að mundi annast undirbúning, áður en framkvæmdir yrðu hafnar. Nú í sumar skrifaði hreppsnefnd Ólafsvíkurhrepps til vitamálaskrifstofunnar og óskaði eftir, að þessi áætlun yrði gerð, og lagði mjög fast að skrifstofunni, að þetta yrði gert, áður en þing kæmi saman. Því miður fékk hreppsnefndin það svar frá skrifstofunni, að hún sæi sér ekki fært að verða við þeirri ósk, sökum þess að allir eða flestir verkfræðingar hennar væru komnir úr þjónustu skrifstofunnar og hún hefði þess vegna ekki mann til þess að senda vestur til að annast þetta undirbúningsstarf. Það verður tæplega hægt að slá þessu verki lengur á frest, og þó að hv. fjvn. hafi ekki getað orðið við ósk minni, þá trúi ég því ekki, fyrr en á reynir, að hv. alþm. muni ekki vilja ljá liðsinni sitt til þess, að hreppsnefnd Ólafsvíkurhrepps verði veitt fjárhæð nú á fjárlögum til að geta hafið starfið á næsta ári. Þetta mikilvæga starf verður að sjálfsögðu ekki unnið, nema áður komi til áætlun frá vitamálaskrifstofunni um það, hvernig verkið skuli unnið, en það er mjög aðkallandi vegna þeirra stóru skemmda, sem eru þegar orðnar á landi Ólafsvíkurhrepps og aukast með hverju ári. Verður það þeim mun tilfinnanlegra fyrir þetta bæjarfélag, þar sem það er mjög landlitið, eins og allir vita, sem eitthvað þekkja til legu þorpsins. Ég treysti því þess vegna, að hv. alþm. ljái lið sitt til þess, að þessi till. verði samþ. Í öðru lagi hef ég flutt brtt. á þskj. 305 við 13. gr. Það er nýr liður, brúargerð á Mjósund í Helgafellssveit, 300 þús. kr. Ég skrifaði hv. fjvn. með ósk um það, að þessi fjárveiting yrði tekin upp í fjárl. og það sérstaklega sökum þess, að ekkert brúarfé er veitt í mitt kjördæmi að þessu sinni. En fjvn. tjáði sig ekki geta orðið við þessari ósk. Í sambandi við væntanlega brú á Mjósund er um að ræða töluvert kostnaðarsamt verk. Það má gera ráð fyrir, að þessi brú komi til að kosta 6–8 hundruð þús. kr., og þar sem gert er ráð fyrir, að vegurinn að Mjósundum verði fulllagður eftir tvö ár, er mjög nauðsynlegt, að nú þegar verði byrjað að leggja fé til brúarinnar, þannig að hægt sé að hefja brúarsmíðina um líkt leyti sem vegurinn verður kominn að Mjósundum. Ég vænti góðra undirtekta hv. alþm. um að ljá þessari till. minni jáyrði sitt. Í þriðja lagi er ég með till. við 15. gr., lið XXX,12. Það er til lúðrasveitar Stykkishólms til kaupa á hljóðfærum, að fyrir 5 þús. kr. komi 8 þús. kr. Hv. fjvn. hefur verið óvenjulega rífleg í sambandi við fjárframlög til lúðrasveita. Hún gerir tillögur um að bæta þremur lúðrasveitum inn á fjárlfrv. og að framlag til þeirra verði ákveðið 8 þús. kr. Sama gildi einnig um tvær lúðrasveitir, sem framlag fengu á fjárlögum yfirstandandi árs, 5 þús. kr. hvor, að þeim verði einnig veittar 8 þús. kr. á fjárl. næsta árs. Hv. fjvn. lætur því lúðrasveit Stykkishólms eina sitja eftir með 5 þús. kr. Mér finnst ekki hægt að una þessu, sérstaklega þegar fullyrða má, að lúðrasveit Stykkishólms er talin ein með betri lúðrasveitum hérlendis, og vil því eindregið mælast til þess, að hún fái sama framlag og hinar fimm lúðrasveitirnar, eða fjárveitingunni breytt úr 5 þús. kr. í 8 þús. kr. Þá höfum við hv. þm. Dal. (ÁB) og ég endurtekið brtt. okkar, sem við fluttum við 2. umr. fjárl., um breytingu við 13. gr., að veittar verði til Heydalsvegar 300 þús. kr., eða til vara 200 þús. kr. Ég held, að öllum hv. þm. sé kunn nauðsyn þess, að þessi vegur verði lagður hið fyrsta, og þarf ég litlu að bæta við það, sem ég sagði hér í framsögu við 2. umr. fjárlaganna. Ég treysti því að minnsta kosti, að minni upphæðin, sem ég nefndi, til vara, 200 þús. kr., fái samþykki hv. Alþingis.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir ummæli hv. þm. Snæf. (SÁ), sem áðan var að minna þingheim á þá litlu upphæð, sem við förum fram á til Heydalsvegar. Ég hef orðið var við það, frá því að 2. umr. fór fram um fjárl., að hv. þm. hafa skoðað þetta mál þannig, að okkur væri kannske ekki beinlínis alvara um, að það kæmist fram á þessu þingi, en það er síður en svo. Ástæðan fyrir því, að það hefur ekki verið eins mikil þörf á að taka þetta upp á fjárl. undanfarið, er sú í fyrsta lagi, að vegirnir á Skógarströnd og út Hörðudal í Dalasýslu að vestanverðu og sunnanverðu fram Hnappadalinn hafa ekki verið það góðir, að það hafi haft nokkra þýðingu að leggja í veg yfir fjallgarðinn milli þessara byggðarlaga. En á undanförnum árum hefur þetta horft mjög til bóta, og náist góður áfangi á þessum leiðum að ári, þá fer að verða mikil þörf á að fá veg þarna yfir fjallið. Það er margsannað mál, að þessi leið er snjóléttasta leiðin, sem er yfir þennan fjallgarð, sem skilur Dali og vestanvert Snæfellsnes frá Mýrum og Borgarfirði. Auk þess er enginn vafi, að ef framleiðslugeta getur farið vaxandi í héruðunum að vestanverðu við fjallið, þá hefur þetta stórþýðingu, einkum varðandi mjólkurframleiðslu. Þessi leið er ekki löng. Það er ekki nema um 11 km leið að ræða. Nú fyrir nokkrum dögum fóru bílar þarna yfir fjallið og voru ekki nema fjóra tíma milli bæja yfir algera vegleysu, þannig að þetta er ekki yfir nein stórklungur að fara, eins og sums staðar er verið að leggja vegi yfir nú í landi voru. Þá vil ég með nokkrum orðum gera grein fyrir till., sem ég flyt hér ásamt hv. þm. A-Sk. (PÞ). Þessi till. er á þskj. 317, III. liður. Það er breyting við 22. gr. fjárlaga, að verja 2 millj. kr. til stuðnings frumbýlingum eftir reglum, er ríkisstj. setur, að fengnum till. Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda. Ég hygg, að það muni vera flestum þm. kunnugt, hversu mikið vandamál það er nú, sem steðjar að sveitum landsins almennt, að fá fólk til þess að hefja þar búskap. Það hefur sýnt sig á s.l. árum, að fólki hefur ætíð farið fækkandi í sveitum landsins, og það jafnframt sýnt sig, að þm. vilja mjög mikið gera til þess að halda jafnvægi í byggð landsins. En eigi að síður hefur minna verið gert til þess að halda jafnvægi í byggð landsins. Eitt af höfuðskilyrðum þess, að jafnvægi haldist í byggð landsins, er það, að fleiri og færri býli fari ekki í auðn árlega. En eitt af því, sem gerir það að verkum, að svo erfitt er að halda við byggðinni, er það, hversu dýrt er orðið nú fyrir bændaefni að komast yfir jarðir sakir þess, hvað þær kosta mikið, ásamt því, hvað bústofninn kostar orðið mikið með öllu tilheyrandi. Það þýðir lítið nú orðið fyrir menn að fara með tvær hendur tómar og nokkrar ær og eina kú til þess að hefja búskap, eins og þeir gerðu fyrir hálfri öld og hafa síðan orðið mjög miklir mektarbændur í þessu þjóðfélagi. Slíkt þýðir ekki að segja við einn einasta ungan mann nú á tímum, og jafnvel ekki, þó að menn væru farnir að reskjast, því að tímarnir eru orðnir það breyttir, að það er allt annað sjónarmið og allt annað viðhorf, sem ræður í þessum efnum nú, heldur en réð fyrir nokkrum áratugum. Og þurfum við þó kannske ekki að fara nema einn áratug aftur í tímann til þess að finna mjög vel þessi breyttu viðhorf. Það má með sanni segja, að það er ekki byrjaður búskapur nú með neinum smáupphæðum, nokkrum þúsundum, heldur mun sannast að segja þurfa nokkur hundruð þús. til þess, að bændur geti komizt á það góðan fjárhagslegan grundvöll, að þeir þurfi ekki eftir nokkur ár að hrökklast frá búskapnum. En það hlýtur að vera höfuðskilyrði hvers þjóðfélags að búa þannig að frumbýlingunum og þeim, sem eru að hef ja atvinnu, að þeir geti stundað hana af það miklu afli, að þeir geti orðið nytjamenn í þjóðfélaginu. Og það tel ég nauðsynlegt, ef hægt er fyrir þjóðfélagið á nokkurn hátt að veita meira fjármagn til þeirra, sem vilja gerast bændur, því að nú fara ekki aðrir út í búskap en þeir, sem hafa mikinn áhuga á því og geta þar af leiðandi orðið dugandi bændur, að sýna þeim þann sóma að létta lítils háttar undir með þeim í upphafi, enda mun það vera miklu ódýrara, líka fyrir þjóðfélagið, að hjálpa bændum í fyrstu til að gerast öflugir heldur en að vera með smáhjálp síðar, sem e. t. v. hefur miklu minna gildi, ef þeir komast aldrei á þann rétta fjárhagslega grundvöll, sem þeir þurfa upphaflega að komast. Við hv. þm. A-Sk. og ég höfum lagt til, að þessu fé, sem við teljum vonir um að fáist á þennan hátt, verði úthlutað eftir reglum, sem ríkisstj. setur að fengnum till. frá Búnaðarfélagi Íslands og Stéttarsambandi bænda. Það þarf ekki sérstaklega að kynna þessar stofnanir hérna innan hv. Alþ., því að Búnaðarfélag Íslands er meira en aldargömul stofnun, sem myndaðist á þeim tíma, er bændur landsins voru í harðri baráttu við bæði erlend og innlend öfl, sem gerðu það að verkum, að þeir áttu mjög örðugt uppdráttar í landinu, enda munu margir bændur þá hafa farið frá búum sínum og til annarra landa og fjölmargir til Vesturheims á þeim árum, í kringum 1880. Með stofnun Búnaðarfélags Íslands má segja að rísi á vissan hátt ný alda meðal bændanna í landinu, því að þá myndast fyrstu félagssamtök bændanna, sem hafa jafnan haldið þannig á málum þeirra, að síðan hefur verið mikil og ör framþróun í búskapnum alla tíð, þótt hún hafi verið langörust nú síðustu árin. Og ég geri mér vonir um, að hún eigi eftir að verða enn þá örari á næstu árum. En Búnaðarfélag Íslands hefur jafnan staðið vel á verðinum í þessum efnum. Stéttarsamband bænda er aftur á móti ungt að árum, og þótt því væri ekki af öllum vel tekið í fyrstu, þá hefur það sýnt sig, að það er ómetanlegur stuðningur fyrir bændastéttina í landinu. Þess vegna treystum við þessum stofnunum til þess að koma með till. í þessum efnum, sem allir muni vel við una og hæstv. ríkisstj. geti látið sér lynda að skapa reglur eftir. - Ég vænti svo þess, að hv. alþm. taki vel þessari tili. og sýni þeim mönnum, sem hafa áhuga á því að stuðla að gróðri landsins og giftu þess í hvívetna, að þeir rétti þessari till hjálparhönd.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. samþingismanni mínum að flytja hér till. við fjárlfrv., við 13. gr. Það er um brúarsmíð. Fjárframlag til brúar á Andalæk, 150 þús. kr., aðaltill., og til vara 100 þús. Og í öðru lagi til brúarsmíðar á Dalsá, 100 þús. kr. Fyrir þessu máli var gerð grein við 2. umr. málsins, og við höfðum gert okkur vonir um, að hv. fjvn. sæi sér fært að taka þetta upp í sínar till. Það hefur ekki orðið. Ég vil ekki gera sérstaklega mikið í þetta sinn að umtalsefni þær ástæður, sem hv. n. hefur haft til þess að taka þetta ekkert til greina. En aðrar hljóta þær að hafa verið heldur en það, að ekki væri þörf á brúarsmíði á þessum stað. Þeir, sem búa vestan Andalækjar, hafa engan almennilegan veg haft og auðvitað alls ekki brú á þessum læk, sem verður stórt vatnsfall í vatnavöxtum og leysingum, ófært stundum. við 2. umr. var gerð grein fyrir því, á hverju þessir menn byggja sína afkomu. Og þeir, sem nokkuð þekkja til slíkra starfa, geta þá gert sér grein fyrir því vafalaust, hvernig það kemur við þeirra hag að koma ekki vöru sinni daglega á markað, eins og háttað er nú um mjólkurframleiðsluna. Á henni hafa þeir orðið að byggja afkomu sína um margra ára skeið, síðan fjárpestirnar herjuðu bústofninn. Nú nýlega hafa farið fram fjárskipti, og auðvitað er það, að sauðfjártala hjá þessum búendum eins og annars staðar hér á Suðurlandi er mjög lág, svo að afkoman um skeið verður að byggjast fyrst og fremst á mjólkurframleiðslunni. Það er nógu tilfinnanlegt hjá þessum mönnum, sem eiga við slíka erfiðleika að etja á meðan engin umbótin er komin. En ég ætla, að það margfaldi sárindi þeirra, þegar loks vegur er kominn, en þeir fá í engu tilliti nótið hans, sakir þess að það vantar brú á vatnsfallið, en þannig er ástatt um búendurna í Biskupstungum, fyrir vestan Andalæk. Þeir hafa ekki not af þessum vegi, sem nú er fullgerður þarna út með hlíðum, sem kallað er í Biskupstungum, fyrr en brúin kemur. Það er skemmra á veg komið með veginn að norðanverðu við Dalsá í Hrunamannahreppi. Hann er ekki fullgerður, en þó þannig, að þeir komast með hvers konar ökutæki eftir honum. En þá er það; eins og gerð var grein fyrir áður og ég ætla ekki mikið að fara að endurtaka, að áin er hér sá þröskuldur, sem oft og einatt verður ekki komizt yfir, og reyndar enn oftar en þó Andalækur, þó að það sé nógu illt. Frekari rökstuðnings fyrir þessu, til viðbótar við það, sem tekið var hér fram við 2. umr. málsins, tel ég ekki þörf. Í þetta sinn get ég ekki farið í að telja fram frekari réttmæti slíkra umbóta. Ef ekkert rætist úr, gefst vonandi tækifæri til þess síðar, og gæti þá komið fleira til greina, ef viðhorfið hér í Alþ. ætlar að reynast hið sama. Þá hef ég einnig leyft mér ásamt hv. samþingismanni mínum og hv. 2. þm. Rang. að flytja smábrtt. við 22. gr. frv., þ.e. heimildagreinina, XVII; orðin „landssambandi hestamannafélaga“ falli burt. Eins og hv. alþm. muna vafalaust, var á síðasta þingi samþ. heimild til handa ríkisstj. í 22. gr. fjárlaga, að henni heimilaðist að kaupa Eystri- og Vestri-Kirkjubæ á Rangárvöllum og leigja jarðirnar landssambandi hestamanna. Menn gerðu sér vonir um, að það keypti kynbótabú Eggerts heitins Jónssonar, sem hann hafði rekið þar um nokkurra ára skeið. Er talið, að þetta sé mjög valið kyn og mikla alúð hafi hann lagt við ræktun þessara hesta og aflað sér góðra hesta til kynbóta, svo að það voru talsverðar vonir bundnar við þetta bú. Við, sem að flutningi málsins stóðum, og vafalaust þeir, sem samþykktu það með okkur, gerðu það í góðri trú, að hestamannafélagsskapurinn í landinu væri þess umkominn að kaupa búið og stunda búskap þar með þessar kynbótaskepnur. En reyndin hefur orðið sú, að af hálfu hestamannafélaganna hefur ekkert verið gert. Hæstv. ríkisstj. hafði þess vegna litla hvöt til þess að fara að kaupa jarðirnar, á meðan svona stóð. Nú vitum við af einum manni sérstaklega, sem er mikill hestamaður, er vel menntaður, hefur góð skilyrði til þess að láta þetta fara vel úr hendi, ef hann byrjar þetta starf á þessum stað, og hann mun ætla sér, ef hann getur fengið aðstöðu til þess, að hafa bú þarna áfram. Okkur sýnist því, að það sé rétt, að hæstv. ríkisstj. hafi heimildina áfram. Þetta stendur nú á fjárlfrv. Hæstv. ríkisstj. hefur tekið það upp í frv. sitt upphaflega, og kann ég henni þakkir fyrir að hafa gert það. En till., eins og hún er, á ekki lengur við, því að ég veit ekki betur en það sé engin von til þess, að þessi hestamannafélagsskapur í landinu láti nokkuð að sér kveða með þetta mál. Það eina, sem ég um það veit, er, að hugur þessa manns, sem er - ég held það sé ekkert launungarmál - Stefán Jónsson búfræðikennari á Hvanneyri, stendur til þess að fá búið og stunda búskap með þetta kynbótabú þarna, og þá teldi ég vel til fallið, að hæstv. ríkisstj. hefði heimildina til þess að greiða fyrir honum með að koma þessu á stofn. Hún mundi þá leigja honum jarðirnar, eins og hugsað var til að gera, þegar gert var ráð fyrir, að hestamannafélagsskapurinn keypti það, og eru miklar líkur til, að það verði jafnvei enn meiri trygging fyrir starfsemi búsins og það nái jafnvel enn betur tilgangi sínum með því, að þessi maður fái aðstöðu til þess að reka búið þarna, heldur en félagsskapur, sem yrði þá að sjá með annarra augum svo og svo mikið af starfseminni. Sagt er, að sjálfs sé höndin hollust, og mun það ekki síður eiga við um þetta starf en annað. Ég vil því mega vænta þess, að hv. alþm. ljái atkv. sitt til þess að gera þessa breytingu, svo að hægt sé að greiða fyrir þessum manni, ef hann nær samningum um að setja á stofn bú í þessu skyni, eins og hann hefur hugsað sér. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta frekar. Þá hef ég ásamt hv. samþingismanni mínum flutt brtt. við 22. gr. Það er, að á eftir XVII komi nýr liður: Að kaupa af Einari Pálssyni bankaútibússtjóra á Selfossi land það, er hann á í Sölvholtstorfunni. - Á Flóaáveitusvæðinu hefur frá fyrstu tíð engin tilraun farið fram með áveituna. Var þó í upphafi vega gert ráð fyrir, að það skyldi gert. Milliþn., sem kjörin var fyrir 2 árum til þess að athuga ásigkomulag og ástand Flóaáveitunnar, víkur að því í till. sínum, að þörf væri á að koma þessu í kring. Tilraunaráð landbúnaðarins mundi hafa umsjón með slíku verki. Erindi mun nú hafa borizt frá stjórn Flóaáveitunnar um þetta efni til ríkisstj., að hún keypti þetta land og þessar áveitutilraunir færu fram á því. Þetta land er mjög vel fallið til áveitu og áveitutilrauna og liggur miðsvæðis að heita má á áveitusvæðinu. Þetta eru rúmir 100 ha og er hæfilega stórt til þessara hluta. Það er mjög svo óheppilegt, að þessi tilrannastarfsemi skuli ekki hafa farið fram. Þegar slík umbót er gerð eins og þessi, hvar sem er, þá er það mjög óviðeigandi, svo að ekki sé sterkara að orði komizt, að ekki skuli fara fram rannsókn á gæðum heysins, miðað við það, sem áður var, og hvað heyfengur kann að aukast. Þetta er eitt af þeim höfuðskilyrðum auðvitað, sem að ber að vinna við slíka umbót eins og þessa. Stjórn Flóaáveitunnar hefur ekki gert þetta, og stafar það fyrst og fremst kannske af því, að hana hefur skort fjármuni til þess að annast starfsemina, ekki fyrst og fremst til þess að kaupa blett eða fá hann, heldur til þess að annast starfsemina. Það er ekki á færi annarra manna heldur en þeirra, sem hafa sérstaka þekkingu á því viðfangsefni. Þess vegna á það bezt við, að það geri tilraunaráð landbúnaðarins; það einmitt á að vera eitt af viðfangsefnum þess og er ekki á annarra manna færi, a.m.k. ekki þeirra manna, sem eru á lausum kjala og gætu sinnt því. En þar sem slík starfsemi verður að vera af opinberri hálfu, eins og sjálfsagt er og er í öllum siðmenningarlöndum slík starfsemi sem þessi, þá fer einnig bezt á því, að ríkið eigi það land, sem starfsemin fer fram á. Hæstv. ríkisstj. trúi ég mjög vel til þess að gera kaup á þessu landi, og það verði við því verði og með þeim skilmálum, sem sanngjarnir eru. Ég vil því vona, að hv. Alþ. sjái þörfina á þessu máli og fallist á þessa till. Sá, er á landið nú, hefur verið beðinn um að farga því ekki, svo að hægt væri að fá það í þessu skyni. Hann hefur átt þess kost að vera búinn að farga því, en hefur geymt það fyrir óskir manna þarna eystra að gefa þeim kost á því, að þessi not yrðu af landinu. Á engan hátt annan mundu þau verða eins þýðingarmikil og einmitt í þessu skyni og enn síður meiri en til þessara hluta. Ég hef gerzt hér meðflutningsmaður að einni brtt. Hún er á þskj. 105,III. Ég veit ekki, hvort hv. 1. flm. þessarar till. á þess kost að koma hér og mæla fyrir henni. Hann er bundinn nú við skyldustörf og sagðist ekki búast við því, að hann gæti verið hér í kvöld neina stund. Bæjarstjórn Reykjavíkur mun nú, einmitt á þessari stundu, vera að ræða fjárhagsáætlun fyrir bæinn, og er á allan hátt eðlilegt, að borgarstjórinn geti þá ekki vikið sér frá. Ég vil nú vona, að hv. alþm. láti ekki þessa till. gjalda þess, þó að hv. 1. flm. gefist enginn kostur á að mæla með henni. Þetta mál er mjög þýðingarmikið.  Erlendis annast bæjarfélög eða borgir þetta starf, án þess að sá félagsskapur þurfi nokkuð verulega af mörkum að leggja til þess að halda því uppi. Hér er því þannig farið, að þessi félagsskapur hefur alveg á eigin kostnað orðið að halda starfinu uppi. Á síðasta þingi, við setningu fjárlaga fyrir árið 1954, bárum við nokkrir fram brtt. um þetta efni, og svo slysalega tókst til, að einn af stuðningsmönnum málsins var í síma, - ég held, að ég muni alveg niðurstöðuna rétt, - og þess vegna náði brtt., sem við vorum þá með, ekki fram að ganga.  Nú hef ég ekki þessi orð fleiri, en mér hefur fallið mjög vel og það hefur létt á huga mínum mikið, að ég verð þess var, að hv. alþm. hafa mjög mikinn áhuga á þessu máli. Er ég þeim þakklátur fyrir það, og ég kvíði ekki, þegar til atlögu verður lagt um atkvgr., að þessi till. verði ekki samþ., og er það vel farið.



Herra forseti. Ég á hér á þskj. 297 fáeinar brtt., sem ég mun fara um örfáum orðum. Þessar till. flyt ég ýmist einn eða með öðrum hv. þm. Fyrst er lítil till. undir IV. lið á þskj., sem tekin var aftur við 2. umr. til 3. Sú till. er um lítils háttar fjárveitingu til landsbókasafns; það er nýr liður: til viðhalds og ljósmyndunar illa farinna handrita. Ég gerði mér nokkrar vonir um það, að hv. fjvn. mundi líta með velvilja á þessa till. Þar var mjög hóflega í sakirnar farið um fjárútlát, aðeins lagt til, að 10 þús. kr. yrði á næsta árí varið í þessu skyni. Því miður hefur hv. fjvn. ekki séð ástæðu til að sinna þessu. Sé því þannig varið, að n. hafi aflað sér upplýsinga um það, að hægt sé að koma fram þeim hlutum, sem þarna er lagt til, án þess að sérstök ný fjárveiting sé til þess veitt, þá er það að sjálfsögðu gott og þarf ekkí frekar um þetta að ræða. En standi hv. fjvn. hins vegar í þeirri meiningu, að hér sé um þarfiausan hlut að ræða, þá er það misskilningur. Ég gat þess við 2. umr., að ég væri þessu nokkuð kunnugur og í landsbókasafni væru því miður mörg handrit, sem þannig væri ástatt um, að ef þau væru ekki sérstaklega tekin til bæna, ef svo mætti segja, og reynt að bjarga því, sem bjargað yrði, þá mundu þau grotna niður á tiltölulega skömmum tíma og verða jafnvel ónothæf. Ég vil því mjög vænta þess, að svo framarlega sem ekki koma fram sérstakar upplýsingar um það, að hægt verði að vinna þetta verk, án þess að um sérstaka fjárveitingu sé að ræða, þá líti hv. alþm. með skilningi á þetta mál og samþykki þessa mjög svo hóflegu till. Undir IX. lið á sama þskj. flyt ég ásamt tveim þm. öðrum, hv. 1. landsk. og hv. 2. þm. Reykv., till. um lítils háttar hækkaða fjárveitingu til samningar hinnar miklu vísindalegu íslenzku orðabókar, sem nú er unnið að. Ég flutti við 2. umr. till. um allmiklu hærri fjárveitingu til þessa nytjastarfs, en sú fjárveiting var felld. Nú höfum við lækkað upphæðina nokkuð, og ég sé mér til ánægju, að tveir hæstv. ráðh. flytja till. um samhljóða hækkun, og er þess þá að vænta, að þær till. nái fram að ganga. Er það vel, þó að þess sé hins vegar ekki að dyljast, að þetta er allt of litil hækkun. Ef þessar till. verða samþykktar, svo sem ég tel mjög líklegt að verði, þá er það þó undirstrikun og viðurkenning á því, að þarna sé verið að vinna hið merkasta nytjastarf, sem þurfi að geta gengið greiðlegar en það hefur getað gengið fram að þessu vegna fjárskorts. Á sama þskj., undir XVIII. lið, flyt ég ásamt sömu hv. þm. og ég nefndi nú síðast, hv. 2. þm. Reykv. og hv. 1. landsk., till. um lítils háttar hækkun á framlagi til slysavarna, bæði til almennra slysavarna og til umferðarslysavarna. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þá till. mörgum orðum. Ég veit, að allir hv. alþm. hafa fullan skilning á því, að þarna er um mikið nauðsynjamál að ræða og þó að mjög verulegt sé gert nú þegar af hálfu Slysavarnafélags Íslands til þess að stemma stigu við slysum bæði á sjó og landi, þá er full þörf á að auka það starf enn að miklum mun. Nokkrar aðrar till., einar þrjár, flyt ég með öðrum hv. alþm., en þar sem þeir hafa, að ég hygg, þegar mælt með þeim till., sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða þar um.



Herra forseti. Ég var ekki viðlátinn, þegar hv. þm. Siglf. talaði hér á fundinum í kvöld. Hann mun hafa flutt rök sín fyrir því, þessi hv. þm., að hann taldi sér ekki fært að flytja till. þá, sem ég ásamt 3. landsk. þm. hef nú flutt á þskj. 305,VII, við 22. gr. fjárl., og okkur hafði verið falið af bæjarstjórn Siglufjarðarkaupstaðar að flytja hér á Alþingi. Hv. 3. landsk. þm., sem er meðflm. minn að þessari till., talaði hér áðan og tók á mjög rösklegan hátt svari Siglfirðinga, og færi ég honum minar þakkir þar fyrir. Ég mun ekki fara í neinar deilur við hv. þm. Siglf. um þetta mál, enda mun ræða hans ekki hafa gefið sérstakt tilefni til þess. Ég vil þó að gefnu tilefni upplýsa eitt eða tvö atriði nánar í sambandi við málið. Hv. þm. Siglf. lét þess getið, að bæjarstjórn Siglufjarðar hafi skipt um skoðun í málinu. Hafi eitthvað gerzt í þá átt innan bæjarstjórnar Siglufjarðar, þá fullyrði ég, að það hafi ekki verið í þá átt að breyta um skoðun í málinu, heldur hitt, að bæjarstjórnin eða meiri hluti bæjarstjórnarinnar hafi breytt um orðalag þeirrar till., sem áður var búið að samþykkja í málinu, enda hefur ekkert það gerzt á Siglufirði, sem gæti forsvarað slíkan hringlandahátt hjá meiri hluta bæjarstjórnar Siglufjarðarkaupstaðar. Í ræðu minni hér áðan lás ég upp samþykktir bæjarstjórnarinnar frá 30. sept. s.l. Hinn 7. des. s.l. barst hv. þm. Siglf. og mér svo hljóðandi símskeyti, sem ég mun nú lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Bæjarstjórn Siglufjarðar hefur í gær samþykkt öllum atkvæðum eftirfarandi: Í framhaldi af fyrri samþykkt bæjarstjórnar varðandi 4 millj. kr. framlag til atvinnuaukningar frá ríkissjóði samþykkir bæjarstjórn að óska eftir við þingmennina Einar Ingimundarson og Gunnar Jóhannsson, að þeir flytji hið fyrsta viðaukatill. við fjárlögin um 4 millj. kr. framlag úr ríkissjóði til uppbyggingar atvinnulífsins í Siglufirði.“ Ég veit, að hv. þm. Siglf. hefur aðra skoðun á þessu máli en ég. Hann telur, að önnur leið heppilegri sé til, sem tryggi framgang málsins, og hún sé sú að ræða við hæstv. ríkisstj. um málið og fá það þannig í gegn án stuðnings frá Alþingi. Það má vel vera, að hv. þm. Siglf. takist þessi leið. En þegar þannig stendur á eins og á þessum stað, sem er Siglufjarðarkaupstaður, þar sem ekkert er fram undan annað en algert hrun og stórkostlegur flótti úr bænum hingað suður á aðra byggilegri staði nú í bili, þá vil ég og tel rétt, að slíkt mál sé rætt fyrir opnum tjöldum, þannig að hv. Alþ. fái að vita, hvernig ástandið er. Það er ekkert bundið við Siglufjarðarkaupstað frekar en aðra staði, en á öðrum stöðum væri líkt ástand eins og þarna er. Þetta er mín skoðun á málinu. Ég get svo gjarnan látið útrætt um þetta mál, nema sérstakt tækifæri gefist til frekari umræðna síðar meir.



Herra forseti. Það gæti nú verið ástæða til að ræða nokkuð ýmsar þær till., sem fram hafa verið lagðar af einstökum hv. þm. í sambandi við fjárlfrv. nú við 3. umr., en ég skal ekki lengja þessar umræður mikið, þótt ég hins vegar komist ekki hjá því að minnast á nokkur einstök atriði, sem hér hafa komið fram. Það hafa ekki komið fram neinar aðfinnslur eða gagnrýni á till. fjvn. sjálfrar, eins og þær liggja hér fyrir, og þarf ég því ekki að svara neinu slíku. Hins vegar hefur af sumum hv. þm. verið að því vikið, að það hafi ekki verið gengið nógu langt um fjárveitingar til ýmissa þarfa, og eru, eins og gefur að skilja og verður auðvitað alltaf, skiptar skoðanir um það etni eftir því, hvað hver og einn telur vera mikilvægast. Hins vegar hlýtur það að vera verketni fjvn. að reyna að jafna metin, ettir því sem unnt er, og fara þar milliveg og taka sem mest tillit til allra sjónarmiða og hagsmuna. Og vitanlega, þar sem um er að ræða fjárframlög til margvíslegra þjóðnytjamála, sem hér hefur verið drepið á af ýmsum hv. þm., þá er það ekkert sérstakt ánægjuefni fyrir fjvn. að þurfa að mæla gegn samþykkt slíkra till. Hins vegar hlýtur hún út frá sinni skyldu sem ábyrgur aðili að afgreiðslu fjárlaga að neyðast til þess að leggja gegn því, að samþykktar séu stórfelldar útgjaldatill. umfram það, sem hún hefur talið mögulegt að taka inn í fjárlfrv. Ég mun svo ekki ræða þetta mál almennt, en víkja aðeins að nokkrum atriðum, sem fram hafa komið hér. Hæstv. menntmrh. tók það fram í ræðu sinni hér áðan, að hann liti svo á varðandi fjárveitingu til dvalarheimilis í Breiðuvík, að þar væri um áætlunarupphæð að ræða, og gerði því ráð fyrir, að það mætti búast við, að ef ekki reyndist auðið að reka heimilið fyrir þessa fjárveitingu, þá yrði að grípa til umframgreiðslu. Vitanlega getur það alltaf komið fyrir, að fjárveitingar til einstakra stofnana séu ekki nægilega rúmar og þær hafi verið skornar um of við nögl. Og ef það er ákveðið af ríkisvaldinn að halda slíkum stofnunum uppi, er auðvitað ekki um annað að ræða en greiða þá að einhverju leyti umfram til þeirra stofnana, eftir því sem viðkomandi ráðuneyti með samþykki fjmrn. teiur óumflýjanlegt. Fjvn. hafði eftir athugun málsins talið, að þetta mundi væntanlega geta nægt. Ef hins vegar svo reyndist ekki, þá verður auðvitað hæstv. ríkisstj. að meta þær aðstæður, og meðan ákveðið er af ríkisstj. og Alþingi, að stofnunin skuli starfa, þá verður náttúrlega að gera einhverjar ráðstafanir til þess, að svo geti orðið. Þá vék hæstv. ráðh. einnig að því og beindi því til fjvn., hvort hún teldi eðlilegt að hafa áfram heimild í fjárlögunum varðandi kaup á bókasafni Þorsteins M. Jónssonar, þar sem þegar hefur verið ákveðið að kaupa safnið. Þetta var upplýsing, sem ekki hafði legið fyrir fjvn. Hins vegar sé ég ekki, að það skipti neinu meginmáli, þó að þessi heimild standi þarna áfram. Efnislega hefur hún enga þýðingu til frekari skuldbindinga í þessa átt. Í till. frá hv. minni hl. fjvn. er lagt til að ráðstafa tekjuafgangi ríkissjóðs eða greiðsluafgangi, - það er nú orðað þar „tekjuafgangi“, en væntanlega mun vera átt við greiðsluafgang, - á tiltekinn hátt. Hvort tveggja er þetta vitanlega góðra gjalda vert. En það var minnzt á það við 2. umr. málsins, að það mundi koma til kasta Alþ. að ráðstafa þeim greiðsluafgangi, þegar sýnt yrði, hver hann væri, og á þessu stigi, eftir upplýsingar þær, sem hæstv. fjmrh. hefur gefið um það, að ekki sé þegar hægt að sjá það fyrir, þá verður að teljast mjög óeðlilegt að ráðstafa greiðsluafganginum á þennan hátt, og því ætti að geyma þá ráðstöfun, þangað til málið verður lagt hér fyrir Alþ., eins og lofað hefur verið að gera. Af þeirri ástæðu verður að telja óeðlilegt að samþykkja þessa tillögu. Hv. þm. Barð. gagnrýndi meðferð fjvn. á 18. gr. Ég gat um það í minni ræðu hér áðan, og það var vikið að því af fjvn. hálfu á síðasta þingi einnig, að það væri vandræðafyrirkomulag á þessum málum. Hins vegar er mjög erfitt fyrir fjvn. sem slíka að gera grundvallarbreytingu á þessu. Til þess þarf miklu viðtækari athugun en henni er mögulegt að láta framkvæma, og verður vitanlega að gera ráð fyrir, að þetta verði að einhverju leyti tekið upp í sambandi við endurskoðun tryggingalöggjafarinnar. Hins vegar vil ég taka það fram, að varðandi útreikning launa hjá þeim mönnum, sem ákveðið er að skuli halda fullum launum, þá hefur ekki orðið nein ný skipan á þeim málum hjá fjvn. nú. Það hefur verið fylgt um það sömu reglum og áður hafa gilt og einnig á þeim tíma, þegar hv. þm. Barð. var formaður n. Ég vil einnig upplýsa, að það mun ekki vera alls kostar rétt, að þar sem talað er um, að menn skuli halda fullum launum, þá fái þeir að auki greiðslu úr lífeyrissjóði embættismanna, heldur er það dregið frá, þannig að samtals verði launin ekki hærri en þeir hefðu hlotið sem full embættislaun, þó að tekið sé tillit til lífeyrissjóðsgreiðslunnar. Hv. 1. þm. Eyf. ræddi nokkuð almennt um afgreiðslu fjárlaga og gat þess m.a., að hann væri ekki alls kostar ánægður með fjárveitingar til ýmissa framkvæmda í sínu kjördæmi. Ég geri ráð fyrir, að það muni nú hjá flestum hv. þm. vera eitthvað svipað, að þeir hefðu gjarnan þegið að fá meira fé, bæði ég og aðrir. En það er nú eins og gengur, að það er mjög erfitt, þegar þarfirnar eru jafnmargar, að uppfylla óskirnar, og hefur því orðið að fara þá leiðina að skerða hjá öllum, og má enda segja, að það væri mesta réttlætið, ef allir væru annaðhvort mátulega óánægðir eða þá allir ánægðir. Verra væri, ef einhver væri sérstaklega ánægður. Mætti gera ráð fyrir, að þá hefði hallazt á í réttlætinu. Fjvn. hefur ekkert við að athuga þá brtt., sem fram var lögð af hv. 5. þm. Reykv. og nokkrum öðrum hv. þm. varðandi fyrirkomulagsatriði á vali mynda á fyrirhugaða listsýningu í Róm. Það er engin efnisbreyting á liðnum, heldur aðelns í samráði við hæstv. menntmrh. lagt til, að Alþ. sjálft ákveði nánari skipan þessara mála. Hv. 4. landsk. þm. vék nokkuð að fjvn. og vildi jafnvel gefa í skyn, að hún hefði takmarkaðan menningaráhuga vegna afstöðu hennar til brtt. hans um aukna styrki til ýmiss konar menningarstarfsemi á Siglufirði. Ég skal ekki fara langt út í þá sálma. Ég gerði grein fyrir því í framsöguræðu minni hér áðan, að það hefði verið miklum vanda bundið að gera á þessu breytingar, nema þá að breyta mörgum liðum. Ég skal t.d. geta þess varðandi bókasöfnin, að það er 41 bókasafn, sem nýtur styrks, og ef það ætti að fara að raska því mjög og hækka einhvern aðila, þá væri erfitt að gera það án þess að hækka marga aðra. Þetta er vandræðafyrirkomulag, eins og ég einnig gat um áðan, og ástæðan til þess, að við ekki höggum við þessum fjárveitingum, er sú, að við höfum upplýsingar um það, að von sé á frv. um skipan þessara mála, bókasöfn og lestrarfélög, og er þess þá að vænta, að þessum fjármálum í sambandi við styrki til bókasafna og lestrarfélaga verði komið í fastara form, því að það er vitanlega töluvert mikið út í bláinn, hvernig þessum styrkjum er hagað nú. En það er síður en svo, að það hafi verið af andstöðu við bókasafn Siglfirðinga eða aðra aðila, að það var ekki talið fært að breyta þessu nú, heldur aðeins með hliðsjón af því, að við væntum þess, að betri skipan yrði fengin með sérstakri löggjöf, og töldum mjög erfitt, þar sem um svo marga aðila er að ræða, að fara að raska þessu varðandi örfáa af þessum aðilum. Það er auðvitað einnig alltaf matsatriði, hvort það á að hækka styrki til einstakra leikfélaga og tónlistarskóla. Það eru þrír tónlistarskólar, sem hafa nú í frv. 10 þús. kr., og það var nokkuð erfitt um vik að fara að hækka einn þessara skóla án þess að hækka þá hina, og það eru 14 leikfélög, sem er veitt fé til, og þar af eru 10 þeirra með 3 þús. kr. Leikstarfsemi á Siglufirði hefur 4 þús. kr., og það þótti erfitt að fara að hækka þennan lið til eins kaupstaðar, meðan ekki var breyting á þessu varðandi aðra kaupstaði. Það er að vísu rétt, að það var hækkað til Leikfélags Akureyrar, og það byggðist, eins og ég áðan sagði, á sérstaklega mikilli starfsemi, sem það félag heldur nú uppi og hefur ráðizt í mjög dýra leiksýningu. En auðvitað er það alltaf álitamál, hvort á að gera slíkt eða ekki, að hækka styrki þannig hjá einstökum aðilum. Hv. 8. landsk. þm. flutti hér áðan mjög hófsamlega ræðu fyrir till. þeirra þjóðvarnarmanna. Það er ein till. aðeins, sem þeir hafa nú lagt fram, þ.e.a.s. um fjárframlag til sementsverksmiðju, ef tekjur ríkissjóðs fara fram úr vissu marki á næsta ári, og jafnframt spurðist hann fyrir um það, af hverju andstaða hefði verið gegn till. þeim varðandi uppbyggingu atvinnulífsins, sem þeir þjóðvarnarmenn fluttu við 2. umr., og einnig óskaði hann upplýsinga um það, á hverju gæti byggzt andstaða gegn þessari till. nú. Ég gat þess við 2. umr., að það væri óeðlilegt við fjárlfrv. að fara að samþykkja sérstakar fjárveitingar til eflingar atvinnulífinu, þar sem hér lægju fyrir Alþingi nú mörg frv. um þetta efni og það mætti gera ráð fyrir því, að eitthvað af þessum frv. næði fram að ganga í einhverju formi. Og þar sem enn fremur sú till., sem þeir fluttu þá, var bundin við það, að löggjöf yrði sett á þinginu einmitt um þetta efni, þá sýnist mér það liggja nokkuð ljóst fyrir, að eðlilegast sé þá einnig, að fjárveitingin sjálf sé ákveðin í þeirri löggjöf, en ekki alveg út í bláinn í því trausti, að síðar verði sett lög til þess að ákveða um þetta efni. Ég verð einnig að segja það varðandi till. þjóðvarnarmanna nú, að vitanlega er það allra góðra gjalda vert og nauðsynlegt að koma upp sementsverksmiðjunni og það sem skjótast, enda er það eitt af stefnumálum stjórnarinnar að afla fjár til þess að koma verksmiðjunni upp og að því hefur verið unnið. Er óeðlilegt að fara að gera sérstakar ráðstafanir til fjárveitinga í því skyni umfram það, sem sá aðili, sem er að vinna að málinu, telur nauðsynlegt að gera, og því verð ég að álíta, að af þessum sökum sé óeðlilegt að fara að gera þessa ráðstöfun nú, þar sem hæstv. ríkisstj. er að vinna að málinu, framkvæmdir eru þegar hafnar og gera má ráð fyrir, að það verði reynt að hraða þeim svo sem frekast er kostur á. Enn fremur er það að athuga við þessa till., að þar er talað um það, að ef tekjur ríkissjóðs fari fram úr vissu marki, þá skuli viss hluti af tekjuafgangi eða greiðsluafgangi ganga til þessara þarfa. Í fyrsta lagi er nú nokkuð óeðlilegt að ráðstafa fyrir fram væntanlegum greiðsluafgangi ríkissjóðs svo langt fram í tímann, eða ári fyrir fram, því að ekki sést það fyrr en í árslok á næsta ári, hver greiðsluafgangurinn verður, þannig að það mundi aldrei koma til, að það væri hægt að nota þetta fé á næsta ári. Ekki er heldur sett undir það, ef svo kynni að fara, að útgjöld ríkissjóðs færu sem þessu næmi einnig fram úr áætlun. Nú má kannske segja, að það sé ekki hætt við, að svo verði, en það er nú erfitt að spá um það löngu fyrir fram. Ég held því eftir öllum atvikum málsins, að það sýni engan sérstakan illvilja til þessara mála, þó að þingið treysti sér ekki til þess að samþykkja þessar till. eins og þær liggja fyrir. Hv. 1. þm. Árn. (JörB) talaði hér áðan fyrir till., sem hann ásamt samþingismanni sínum flytur. Ég vil aðeins minnast á eina þessa till., það er varðandi brúargerð á Andalæk svokallaðan. Hann lét þau orð falla, að það hlytu að vera aðrar ástæður, sem fjvn. hefði fyrir því að taka ekki upp þessa brú, en þær, að ekki væri brúar þörf á þessum stað, og það er vitanlega alveg rétt. Hinu er ekki að leyna, og það veit ég að hv. 1. þm. Árn. veit eins vel og ég og miklu betur af langri þingreynslu, að það er vitanlega á sviði brúargerða eins og ýmissa annarra samgöngumála í okkar landi, að það er ekki hægt að verða við nándar nærri öllum óskum um nauðsynlegar framkvæmdir og það mjög brýnar, eins og hann lýsti, á þessu sviði, og vitanlega hefði fjvn. mjög óskað eftir að geta tekið margar fleiri brýr upp á sínar till. en hún hefur gert. En það er eins í þessu efni og öðru, að það varð að binda sig við ákveðna fjárhæð. Hins vegar má auðvitað alltaf við því búast, að einstakir hv. þm. úr hinum ýmsu kjördæmum telji, að það hefði frekar átt að gera brú hjá sér heldur en annars staðar, og það er auðvitað erfitt að finna nokkurt það lögmál, sem komi í veg fyrir, að slíkar aðfinnslurverði fram bornar. Þetta veldur nú því, að fjvn. sá ekki möguleika til þess að taka þessa brú upp, en það stafar alls ekki af því, að n. væri ekki fullkomlega ljóst, að það væri mikil nauðsyn, að þarna kæmi brú. Hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) skaut því sérstaklega fram varðandi till. sína um 10 þús. kr. fjárveitingu til viðhalds og ljósmyndunar illa farinna handrita, hvort fjvn. hefði kynnt sér það, að ekki væri þörf þessarar fjárveitingar. Það skal játað, að fjvn. hefur ekki sérstaklega kynnt sér það á milli umræðna. Hins vegar hefur ekki legið fyrir n. nein ósk frá landsbókasafninu um fjárveitingu í þessu skyni, en það verður að ætla, að þeir menn, sem þar eru, og þar eru margir starfsmenn, hljóti að fylgjast með þessum málum. Það hefur nú raunar aldrei á því staðið frá einstökum stofnunum, að það væri farið fram á það í nokkurn veginn tæka tíð, ef talin hefur verið þörf á fjárveitingum til einhverra þarfa, og ég vil ekki heldur ætla, að það muni hafa verið af landsbókasafninu talin sérstaklega brýn nauðsyn þessarar aukafjárveitingar, úr því að ekki var fram á hana farið. Hitt er alveg rétt hjá hv. flm., að það er auðvitað mikil nauðsyn að koma í veg fyrir, að handrit eða skjöl misfarist eða slitni upp og trosni, eins og hann lýsti hér, og ber brýna nauðsyn til þess að gera ráðstafanir í því efni. En þar sem hér er ekki um stærri fjárveitingu að ræða en þetta, þá vil ég aðeins á það benda, að landsbókasafnið hefur allháa fjárveitingu til bókbands og annarra þarfa sinna, þannig að ég geri ekki ráð fyrir, að það út af fyrir sig ráði úrslitum í málinu, hvort það fær þessar 10 þús. kr. eða ekki. En hitt vill fjvn. gjarnan gera, að vekja athygli menntmrn. á þessu máli og óska eftir því, að það verði athugað, hvort þarna sé á ferðinni einhver hætta á, að dýrmæt handrit fari forgörðum, því að að sjálfsögðu verður að koma í veg fyrir það. Hv. þm. Snæf. minntist hér á, að fjvn. hefði ekki séð sér fært að taka upp fjárveitingu til sjóvarnargarðs í Ólafsvík. Hann upplýsti raunar sjálfur, hvaða ástæður lægju þessu til grundvallar. Það er, eins og hv. þm. skilja, ákaflega erfitt fyrir fjvn. að taka upp till. um fjárveitingar til framkvæmda, þar sem ekki eru fyrir hendi fullkomnar áætlanir sérfróðra manna um það, hvaða nauðsyn þarna er umbóta eða hvað þær muni kosta. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að mér skilst, að það geti komið til mála að sé vafaatriði a.m.k., hvort þetta tilheyri ekki að einhverju leyti hafnargerðinni. Allt þetta verður að sjálfsögðu að athuga. Hins vegar er það ljóst, og ég tek undir það með hv. þm. Snæf., að vitanlega ber brýna nauðsyn til að koma í veg fyrir, að þarna verði landbrot til tjóns. Auðvitað ber ríkissjóði að styrkja framkvæmdir í því efni, eins og gert er annars staðar. En þetta er sem sagt ástæðan fyrir því, að fjvn. hefur ekki til þessa treyst sér til að leggja til ákveðin fjárframlög í þessu skyni, en ekki af því, að hún sé andvíg því, að þetta verk sé unnið. Hv. þm. Snæf. hefur einnig lagt hér fram smávægilega brtt. um hækkun á styrk til lúðrasveitar Stykkishólms. Það er nú eina lúðrasveitin, eins og hann gat um, sem ekki fékk hækkaða fjárveitingu, og án þess að ég geti þar um talað í umboði n., þykir mér ekki ósennilegt, að slík ósk hefði mætt þar fullkomnum skilningi og samþykki, ef hún hefði legið fyrir, en það lá ekki fyrir n. ósk um að hækka þetta framlag. Þá hefur einnig af hv. þm. Snæf. verið lögð hér fram till. um fjárveitingu til brúar á Mjósund í Helgafeilssveit. Beiðni um þetta lá fyrir fjvn. En það var samkv. upplýsingum frá vegamálaskrifstofunni talið, að það ætti að greiða kostnað við hana úr brúasjóði, og af þeim ástæðum var hún ekki tekin upp í frv. frekar en aðrar brýr, sem þannig er ástatt með. Þá er einnig lagt til af þeim hv. þm. Snæf. og hv. þm. Dal., að 300 þús. kr. fjárveiting verði tekin upp til Heydalsvegar. Þetta mál lá einnig fyrir fjvn., og taldi n. sér ekki fært að verða við ósk um að leggja fram fé í þetta sinn til þeirra framkvæmda. Það hafa hér orðið nokkrar umr. um till., sem flutt er af hv. 4. landsk. þm. um að veita Siglufjarðarkaupstað allt að 4 millj. kr. framlag til þess að byggja upp atvinnulíf í kaupstaðnum. Það er engum efa bundið, að þarna er við mjög mikla erfiðleika að stríða, svo sem öllum er kunnugt. Hins vegar held ég eftir atvikum málsins, að það muni reynast erfitt að fá um það samkomulag að afgreiða út af fyrir sig fjárveitingu til þessa kaupstaðar, þar sem upplýst er og hv. þm. hafa á það hlýtt úr mörgum áttum, að það væru mikil vandræði í ýmsum kaupstöðum úti á landi. Og það er vilanlega alltaf dálítið erfitt um það að segja, hvar ástandið er erfiðast, jafnvel erfitt að fullyrða um það, að það sé verra á Siglufirði en alls staðar annars staðar, þó að það vitanlega sé þar mjög slæmt af eðlilegum ástæðum. En ég hygg nú samt, að það muni reynast vænlegra til framdráttar málinn, eins og hv. þm. Siglf. vék að, að reyna að vinna að því eftir öðrum leiðum en þeim að hugsa sér, að samkomulag geti náðst um að einangra hátt fjárframlag til þessa kaupstaðar, án þess að það verði þá ákveðið um leið framlag til ýmissa annarra kaupstaða á landinu, sem við hliðstæða örðugleika eiga að stríða. Af þeim sökum hygg ég að verði erfitt að ná samkomulagi um samþykkt þessarar till., enda þótt ég sé ekki með því á minnsta hátt að gera lítið úr þeim erfiðleikum, sem Siglfirðingar eiga við að stríða. Þá vil ég aðeins benda á till., sem borin er fram af hv. 10. landsk. þm., að heimila ríkisstj. að verja til hafnarbóta í Sandgerði 2 millj. kr. án mótframlags úr hafnarsjóði. Það er alveg rétt, að þarna er mjög mikil þörf á miklum og skjótum hafnarframkvæmdum, ekki sízt vegna útgerðar aðkomubáta þar. En það verður nú samt að teljast mjög hæpið og raunar ógerlegt að ákveða í heimildagrein fjárlaga fjárveitingu sem þá, sem þarna er gert ráð fyrir. Það mál verður að íhugast miklum mun betur og líklegt, að erfitt verði að fá samkomulag um að afgreiða þetta mál algerlega út af fyrir sig á þennan hátt, þótt þarna sé, eins og ég sagði, tvímælalaust um mjög mikla nauðsyn að ræða. Hér á síðustu klukkustundum hafa birzt till. frá nokkrum hv. þm., þar sem um er að ræða allmyndarleg fjárframlög til ýmissa framkvæmda, allra án efa mjög nauðsynlegra, og hv. fhn. hafa hér talað rækilega fyrir þessum till. og útskýrt, hvílík nauðsyn væri á því að fá þessar fjárveitingar, sem þar um ræðir. Ég vil nú samt láta í ljós nokkra undrun yfir því, að þessum till. skuli vera varpað hér inn á síðasta stigi málsins, þær nema samtals 5 millj. kr. Þetta eru að vísu allt heimildarliðir, en það hefur skýrt verið tekið fram af hæstv. fjmrh., að hann telji ekki möguleika á því að leggja á ríkissjóð hærri útgjöld á næsta ári en gert er ráð fyrir í frv. sjálfu og þeim till., sem meiri hl. fjvn. eða fjvn. í heild hafa flutt. Því hygg ég, að það sé nokkuð langt gengið að hugsa sér að samþ. nú, án þess að hafi gefizt kostur á að athuga það mál í fjvn. á hinn minnsta hátt, framlög, sem nema samtals 5 millj. kr. Skal ég ekki gagnrýna neitt þær röksemdir, sem fram hafa verið fluttar fyrir nauðsyn allra þessara framlaga, en ég hygg, án þess, eins og ég segi, að fjvn. hafi gefizt kostur á að rannsaka málið, að mér sé óhætt að taka fram, að n. mundi ekki telja sér fært að mæla með samþykkt þessara till. eins og öll atvik málsins eru. Það eru auðvitað ótalmargar óskir, sem bæði fjvn. og margir hv. þm. munu hafa um ýmiss konar framlög, einnig í þessu skyni, sem hér hefur verið lagt til, en ekki talið mögulegt með hliðsjón af afkomuhorfum ríkissjóðs að taka upp, enda virðist nú sem svo, að sumar af þessum till. ættu frekar heima í sérstökum lögum og nauðsyn muni vera að setja um það skýrari ákvæði, hvaða hugmyndir og hugsun menn hafi um það, hvernig eigi að verja þessu fé. Af þeim sökum tel ég á þessu stigi málsins að ekki sé möguleiki til að mæla með, að þessar till. verði samþ. Ég endurtek það, sem ég sagði í ræðu minni áðan, að fjárlfrv. er nú þannig úr garði gert, ef gert er ráð fyrir, að brtt. fjvn., sem n. öll stendur að, verði samþ., að þá er aðeins um að ræða greiðsluafgang á sjóðsyfirliti frv., sem nemur 1 millj. kr. Hygg ég, að allir hv. þm. muni vera mér sammála um, að það sé naumast möguleiki til að afgreiða fjárlög, ef þau eiga að teljast greiðsluhallalaus, með öllu minni greiðsluafgangi en hér er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Það voru fyrst og fremst örfá orð vegna fyrirspurna frá hv. þm. Barð. (GíslJ) til samvn. samgm., sem ég vildi segja. Hv. þm. spurði um það, hver afstaða n. væri til tveggja atriða, er fram komu í álitsgerð forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, sem fylgir áliti n. sem fylgiskjal. Var fyrra atriðið varðandi till. forstjórans um skipulag flóabátaferða um norðanverðan Breiðafjörð, en hið síðara í sambandi við rekstur Faxaflóasamgangna. Ég vil fyrst segja það, að forstjóri Skipaútgerðar ríkisins er n. fyrst og fremst til aðstoðar við öflun upplýsinga um rekstur og hag flóabátanna. Hann getur að sjálfsögðu haft sínar persónulegu skoðanir á ýmsum atriðum í sambandi við rekstur þeirra samgöngutækja, sem hér um ræðir, og samvn. þarf engan veginn að vera sammála öllu því, sem fram kemur í hans álitsgerð. Hins vegar vil ég segja það, að milli n. og forstjórans hefur, svo lengi sem ég man til, yfirleitt verið ágæt samvinna. En varðandi þessi tvö atriði, sem hv. þm. Barð. minntist á, vil ég segja þetta: Forstjóri Skipaútgerðarinnar hefur í sínu áliti rætt um nýjar leiðir til að haga eftir ferðum um norðanverðan Breiðafjörð. Álit n. ber það með sér, að hún hefur ekki fallizt á þær till. Hún hefur tekið til greina mótmæli Flateyinga gegn því, að Stykkishólmsbátnum yrðu faldar ferðir um norðanverðan Breiðafjörð, og tekið þar með til greina þau rök, sem Flateyingar hafa flutt fyrir þessu. Á þessu stigi málsins hefur n. gert þetta. Ég skal ekkert segja um það, hvað verða kann í framtíðinni. Það má vel vera, að ástæður breytist þannig, að skynsamlegt þyki og rétt að láta eitt skip annast flóabátaferðir um allan Breiðafjörð. Um síðara atriðið, hvernig hagað hafi verið afgreiðslu skipa hér, m.a. af hálfu h/f Skallagríms, þá hefur n. ekki tekið neina afstöðu til þess, enda snertir það nánast ekki hennar verkahring. Ég held svo, að með þessu sé svarað fsp. hv. þm. Barð. En ég vildi aðeins leyfa mér, þegar ég hef sagt þetta fyrir hönd n., að minnast lítillega hér á eina nýframkomna brtt. Það er brtt. sú, sem hv. þm. N-Þ. og hv. þm. V-Ísf. hafa flutt á þskj. 317 um að heimila ríkisstj. að verja allt að 2 millj. kr. til að stuðla að aukningu útgerðar, þar sem afla skortir til vinnslu í fiskiðjuverum. Um þessa till. hef ég að sjálfsögðu ekkert að segja nema gott eitt. Það er alveg rétt, að það er mikil nauðsyn á því að auka útgerð víða og það skortir viða afla til vinnslu í þeim fiskiðjuverum, sem fyrir eru. En ég vil benda á í þessu sambandi, að það skortir ekki einungis skip til þess að afla aukins hráefnis víða í sjávarþorpum, heldur ekki síður fiskiðjuver til þess að vinna úr afla þeirra skipa og báta, sem þegar eru fyrir hendi á einstökum stöðum. Ég held þess vegna, að þótt þessi till. sé góðra gjalda verð, þá nái hún helzt til skammt, þar sem víða mun ekki minni nauðsyn á því að leggja rækt við þessa grein atvinnubóta, er ég nú nefndi. En annars vildi ég segja það, að ég heiði gert ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. flytti heildartill. um það, hvernig snúizt yrði við atvinnuvandamálum og erfiðleikum einstakra byggðarlaga víðs vegar um land. Fyrir hv. Alþingi liggja nú frv. og till. um þessi efni, þar sem gert er ráð fyrir róttækum aðgerðum til þess að koma í veg fyrir stórkostlega áframhaldandi jafnvægisröskun í landinu. Ég verð að segja það, að þótt þessi till. sé góðra gjalda verð, þá nær hún þó örskammt í þá átt, sem nauðsyn er að farið verði á þessu þingi, að veita mikið fjármagn til varanlegra atvinnubóta í sjávarþorpum og kaupstöðum landsins, kaupa á togurum og fiskibátum og byggingar fiskiðjuvera. Þetta er svo stórbrotið verkefni og svo nauðsynlegt, að það verði leyst, að ég held, að við, sem styðjum núverandi hæstv. ríkisstj., verðum að treysta því, að þessu þingi ljúki ekki svo, að ekki verði stigin stór spor í þessum málum. Ég held, að ég geti sagt það, að í mínum flokki höfum við almennt gert ráð fyrir því, að þessi mál mundu verða tekin til ýtarlegrar yfirvegunar af ríkisstj., áður en þingi lýkur, og bornar fram raunhæfar till. um aðgerðir til úrbóta. Enda þótt ég taki vel öllum till., sem ganga í þá átt að snúast við þeim vanda, sem mörg byggðarlög nú eiga við að stríða, þá yrðu mér það mjög mikil vonbrigði, ef þetta yrði ef til vill það eina, sem ætti að gera til þess að snúast við þeim mikla vanda, sem heilir landshlutar standa gagnvart og varðar vissulega þjóðina í heild. Þetta vildi ég láta fram koma nú við síðustu umr. fjárlaga; og það, að ég og ýmsir fleiri höfum ekki hafizt handa um flutning till. um þessi mál, sprettur eingöngu af því, að við höfum treyst því og treystum því enn, að hæstv. ríkisstj. hafi þessi mál öll í deiglunni og muni leggja fram um þau sínar sjálfstæðu till., áður en þingi lýkur.



Herra forseti. Það var hér í kvöld rætt um till., sem borin er fram af nokkrum hv. þm. um styrk til neytendasamtakanna. Ég held, að ég segi ekki frá neinu leyndarmáli, þó að ég skýri frá því, að ég stend í þeirri meiningu, að fjvn. hafi ætlað að afgreiða þá till. jákvætt, en hún hafi verið lögð til hliðar í bili og síðan hafi n. aldrei tekið þessa till. fyrir aftur. Ég hygg því, að það sé rétt, sem ég nú segi, að hv. fjvn. hugðist afgreiða þetta mál jákvætt. En ég kvaddi mér þó hljóðs aðallega til þess að ræða um annað mál, í sambandi við 18. gr., sem hér bar mjög á góma rétt áðan í umr. Og það, sem ég vildi í sambandi við 18. gr. segja, var ekki um að bera fram till. um neina fjárveitingu til neins einstaklings í viðbót við það, sem þegar er gert, heldur vildi ég freista þess að tryggja, að þær upphæðir, sem mönnum hafa verið veittar á 18. gr., yrðu ekki skertar, heldur staðið við þau verk, sem fjvn. hefur látið frá sér fara um fjárveitingar til manna samkv. þessari gr. En nú mun það vera þannig um þá, sem fá ýmsar smáupphæðir samkv. 18. gr. og eiga jafnframt að fá einhverjar greiðslur samkv. lögum um almannatryggingar, t.d. ellilífeyri eða örorkulífeyri, að smáupphæðin, sem viðkomandi á að fá á 18. gr., er dregin frá þeim greiðslum, sem hann á að fá samkv. tryggingalöggjöfinni, og hann fær þannig í raun og veru ekkert út úr smáupphæðinni, sem hann hefur fengið á 18. gr. Þetta finnst mér vera alveg óviðunandi ranglæti og ástand, sem verði að leiðrétta, og hugðist gera það með svo hljóðandi tillögu: Við greinina komi svo hljóðandi athugasemd: Nú á einhver aðili, sem styrks nýtur samkv. 18. gr., að fá bætur samkvæmt lögum um almannatryggingar, og má þá ekki skerða þær greiðslur, ef styrkupphæðin á 18. gr. er ekki hærri en 8 þús. kr. Mér finnst alveg óviðunandi, að niður falli lögmæt greiðsla úr tryggingunum við það, að ætlunin sé hjá Alþingi að heiðra einhvern mann fyrir langa þjónustu með einhverri smáupphæð á 18. gr. fjárlaga, og sé ekki neina skynsemd í því. Ætlaði ég þess vegna að fyrirbyggja þetta með þeirri till., sem ég nú las, en nú hefur mér verið bent á, að þetta misrétti byggist á atriði í tryggingalöggjöfinni sjálfri, í 13. gr., en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir, sem við gildistöku laga þessara njóta lífeyris eða eftirlauna af opinberu fé eða úr opinberum sjóðum, er sé a.m.k. jafnmikill og lífeyrir samkv. 15. gr., eiga ekki rétt á ellilífeyri. Ef ellilífeyrir eða eftirlaun ná ekki þeirri fjárhæð, á hlutaðeigandi rétt á því, að Tryggingastofnunin greiði það, sem á vantar, enda hafi hann náð tilskildum aldri.“ Eftir að mér hefur verið bent á þetta, þá er mér ljóst, að það fæst ekki leiðrétting á þessu misrétti nema með því að bera fram till. í sambandi við tryggingalöggjöfina, - en hún mun væntanlega koma hér til umr. á morgun í hv. Nd., - og þá á þann veg, að niður falli þetta ákvæði. Að vísu segir þarna, að aðeins þeir, sem við gildistöku tryggingalaganna njóti lífeyris eða eftirlauna, skuli missa réttar, ef þeir fá greiðslur úr öðrum opinberum sjóðum, en þetta mun hafa verið túlkað þannig af stjórnarráðinu, að það ætti að ná til allra. Ég hverf því frá að bera fram þessa brtt., sem ég hafði ætlað mér að leita hér afbrigða fyrir og freista að fá samþykkta til þess að fyrirbyggja þetta misrétti á framkvæmd 18. gr., og læt þar með lokið máli mínu, en mun hins vegar reyna að bera fram brtt. við tryggingalöggjöfina, þegar hún kemur hér á dagskrá á morgun. Ég held, að þó að ákvæði séu sett til þess að vernda þessar smáupphæðir á 18. gr., þá geti það ekki skakkað stórri upphæð hjá Tryggingastofnuninni, enda má hún ekki spara sér fé á hlutum eins og þessum, þó að hún auðvitað verði að gera það meðan ákvæði eru um það í lögum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég sé mig knúinn til að segja hér út af því, sem hv. 3. landsk. og hv. 4. landsk. hafa sagt viðkomandi því, sem ég sagði áðan í máli mínu í sambandi við brtt., sem þeir hafa flutt á þskj. 305. Hv. 3. landsk. sagðist ekki hafa getað skilið orð mín öðruvísi áðan, þegar ég talaði hér, heldur en ég hafi talað á móti þessari till. Þetta er reginmisskilningur hjá hv. þm., og annaðhvort hlýtur hann að hafa tekið rangt eftir þessu eða um rangtúlkun er að ræða hjá honum í þessu tilfelli. Í máli mínu hér í kvöld gerði ég aðeins grein fyrir því, hvers vegna ég hefði ekkí flutt till. þá, sem hv. 4. landsk. og hv. 3. landsk. flytja á þskj. 305 um stórfellda og þarfa aðstoð við uppbyggingu atvinnulífsins á Siglufirði. Hv. 4. landsk. gat þess í framsögu sinni hér fyrir þessari till., að bæjarstjórn Siglufjarðar hefði á sínum tíma gert samþykkt um að fela okkur að flytja till. þess efnis, sem hv. 4. landsk. nú hefur gert. En hv. þm. gat þess ekki í sinni ræðu, að bæjarstjórn Siglufjarðar hefur síðan breytt þessari samþykkt sinni, þannig að hún leggur það algerlega á okkar vald, hvernig við vinnum að framgangi þessa máls. Ég taldi alveg nauðsynlegt að geta um það í máli mínu hér í kvöld, hvers vegna það væri, að ég flytti ekki einnig þessa till., þar sem annars hefði litið þannig út, að ég hefði skorazt undan að flytja þessa till., sem bæjarstjórnin hafði falíð okkur að gera. En eins og hv. 4. landsk. mun vera kunnugt um, - það er slæmt, að hann skuli ekki vera hér viðstaddur, - er fjarri því, að ég hafi nokkru sinni skorazt undan að flytja þessa till., þó að ég teldi aðra leið vænlegri til árangurs en að koma með slíka till. inn í þingið. Það, sem skilur því á milli hjá okkur hv. 4. landsk., er aðeins það, að ég tel heppilegra og vænlegra til árangurs, að að þessu máli verði unnið beint við ríkisstjórnina, en hann telur vænlegra að flytja till. um þetta nú við afgreiðslu fjárlaganna. Og ég vil alveg sérstaklega geta þess, að ég undirstrika allt, sem hv. 4. landsk. tók fram í sinni framsögu fyrir till., og eins og ég gat um í máli mínu áðan, þá mun ég greiða þessari till. hans og hv. 3. landsk. atkvæði og öllum öðrum till. hv. 4. landsk., sem varða Siglufjörð.

Forseti (JörB): Þá hefur enginn kvatt sér hljóðs, og er umr. lokið. - Í sambandi við lok umræðunnar vil ég geta þess, að samkomulag hefur orðið milli stjórnarinnar og hennar flokka og andstöðuflokka stjórnarinnar um, að svokallaðar eldhúsumræður falli niður við meðferð fjárlaga, en fyrirhugað er, og um það mun einnig samkomulag, að almennar stjórnmálaumræður fari fram, þegar þingið kemur saman eftir áramótin, einhvern tíma þegar hentugt þykir, að slíkar umræður fari fram, og verður vitaskuld samkomulag um það atriði.



Herra forseti. Ég er samþykkur meginefni till., sem hér kemur til atkv., en get þó ekki látið hjá líða að gera fyrirvara um það, að ég fellst ekki á þau rök, sem færð eru fram fyrir till. í 3. lið hennar, þar sem fram er tekið, að Íslendingar séu nokkurs konar aukameðlimir í Atlantshafsbandalaginu og þess vegna óeðlilegt, að þeir hafi áhrif á, hvað gerist í vígbúnaðarmálum bandalagsins. Ég lít hins vegar svo á, að á meðan Íslendingar eru meðlimir í Norður-Atlantshafsbandalaginu, eigi þeir rétt á að skipa málum að vild sinni til jafns við þau önnur ríki, sem þar eru, og hafi skyldu til þess að gera það. En þótt ég sé andvígur þeim röksemdum, sem fram koma í 3. lið rökstuðnings þessarar till., þá er ég aðalefni till. samþykkur og segi þess vegna já.



Herra forseti. Ég tel till. um, að Íslendingar æski þess að vera leystir úr Atlantshafsbandalaginu, algerlega óraunsæja og auk þess óskynsamlega, þar eð Íslendingar eiga að sjálfsögðu að standa við gerða samninga. Næsta sporið, sem nú er nauðsynlegt að stíga í utanríkismálum Íslendinga, er að segja upp herverndarsamningnum frá 1951, svo sem Alþfl. hefur lagt til í þáltill. á þskj. 17. Beiðni um lausn úr Atlantshafsbandalaginu nú auðveldar ekki framgang þessarar kröfu, heldur torveldar hana. Þess vegna segi ég nei. Tillgr. samþ. með 35:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JK, JPálm, JS, JR, KK, KJJ, LJóh, MJ, ÓTh, PZ, PÞ, PO, SÁ, SB, SÓÓ, SkG, StgrSt, VH, AE, ÁB, BSt, BBen, EI, EirÞ, EystJ, GíslG, GíslJ, GTh, HÁ, HelgJ, HermJ, IngF, IngJ, JóhH, JörB. nei: KGuðj, LJós, SG, HJóns, BrB, EOl, GilsG, GJóh. EggÞ, GÍG, GÞG, HV, HG greiddu ekki atkv. 4 þm. (JJós, BÓ, EmJ, FRV) fjarstaddir. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv.:



Herra forseti. Þar sem meiri hl. Alþ. hefur fellt brtt. okkar þjóðvarnarmanna um frestun þessa máls, meðan gerð væri tilraun til að losa okkur Íslendinga úr Atlantshafsbandalaginu, og enn fremur fellt aðrar frestunartill., sem fram hafa komið í málinu, en ríkisstj. er staðráðin í því að knýja fram úrslit þess nú þegar, mótmæli ég þeirri málsmeðferð og segi nei.