Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að fylgja þessu frv. úr hlaði með mörgum orðum. Framlagning frv. um ríkisborgararétt og afgreiðsla þess er orðin fastur liður á hverju Alþ. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er um það að veita 18 mönnum íslenskan ríkisborgararétt. Ég geri ráð fyrir því að á meðan Alþ. fjallar um frv. geti bæst í hópinn einhverjir nýir umsækjendur sem fullnægja settum skilyrðum og að þeim verði þá samkv. venju bætt inn í frv. Ég geri sömuleiðis ráð fyrir því að sami háttur verði hafður á um meðferð á þessu frv. og tíðkast hefur, þannig að hv. allshn. beggja d. fjalli um það saman og athugi það. Þeir 18 menn, sem hafa verið teknir upp í frv., fullnægja allir þeim skilyrðum, sem Alþ. hefur sett eða samþ. að skyldu vera skilyrði fyrir því að maður fengi íslenskan ríkisborgararétt. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til að þessu frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Við hv. þm. Stefán Jónsson og hv. þm. Ragnar Arnalds leyfum okkur að endurflytja lítið frv. frá síðasta þingi um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, að við 1. gr. bætist ný mgr., svo hljóðandi: „Þó skal framangreindur frádráttur vegna vinnu eiginkonu bónda við búrekstur aldrei nema lægri fjárhæð en helmingi persónufrádráttar hjóna, enda gegni hún ekki öðrum launuðum störfum.“ Áður en ég vík að frv. sjálfu verður vart komist hjá því að víkja nokkuð að þeirri löggjöf sem frv. yrði angi af ef samþ. yrði. Ég skal þó ekki ræða það ítarlega, aðeins benda á fáeina punkta á við og dreif. Nýlega hafa orðið miklar umr. um einhver umdeildustu atriði núgildandi skattalaga. Út í það skal ekki farið hér, enda er þetta frv. okkar um tiltölulega mjög afmarkað verkefni sem þó er fullrar athygli vert. Það er ekki of fast að orði kveðið þegar sagt er að fá mál veki meiri umr. meðal almennings, a. m. k. í kringum útkomu skattseðlanna, og hvergi nýtur samanburðurinn við náungann sér betur og verður bitrari og beinskeyttari. Í haust hefur mjög á því borið að almenningur veki máls á eindregnari kröfum en oft áður um lagfæringar og einnig að bent hefur verið á staðreyndir, óvefengdar, um fáránleikann í útgjöldum einstaklinga og fyrirtækja sem hagnýtt geta sér veilur skattkerfisins til hins ýtrasta og vel það á stundum. Þessar aths. hafa átt við sterk rök að styðjast og flestar hafa þær verið léttvægar miðað við staðreyndirnar sem fylgdu með till. hv. þm. Ragnars Arnalds í Sþ., sem rædd var hér á dögunum, og sanna betur en annað hve mikilla úrbóta og breytinga er í raun þörf. Aðeins vil ég að því víkja vegna fjölmargra fullyrðinga, að því fór fjarri að á tímum vinstri stjórnarinnar væri gengið nógu langt í lagfæringum á þessu kerfi. En sé miðað við þá löggjöf sem hún tók við af viðreisnarstjórninni, þá er samanburðurinn vissulega vinstri stjórninni stórlega í hag. Verstu agnúana var þó hægt að knýja samstarfsflokkana til að sniða af, en þó fór víðs fjarri að þar væri nógu langt gengið og um margt voru vonbrigði mín mikil með þau löglegu skattsvik sem möguleg voru og eru í skjóli ranglátrar löggjafar sem ég hlýt að nokkru að bera ábyrgð á. Einhver gleggstu dæmin um þessi löglegu skattsvik er að finna í till. og grg. hv. þm. Ragnars Arnalds, og til viðbótar eru svo þær ómældu fjárhæðir sem hvergi koma fram hjá þeim sem að miklu eða öllu leyti ráða launum sínum sjálfir. Afleiðingin er óhjákvæmilega sú að launafólkið almennt ber byrðarnar af miklu meiri þunga en sanngjarnt er, á meðan þeir, sem mesta eignamyndun sýna í þjóðfélaginu, sleppa vel, stundum alveg. Um þverbak keyrði þó nú á þessu ári þegar ríkið fór að greiða með þessum aðilum sumum hverjum, eins og um væri að ræða aldraða eða öryrkja eða námsmenn eða aðra þá sem sannarlega töpuðu á skattkerfisbreytingunni á s. l. þingi. Dæmi þekki ég lítið af slíkri endurgreiðslu til ágæts kunningja míns sem byggði við verslun sína s. l. sumar, fékk sér nýjan bíl af dýrustu tegund og fór ekki nema tvisvar til sólarlanda auk ýmislegs smáræðis, eins og endurnýjunar flestra húsgagna í íbúð sinni. Þetta þykir e. t. v. kynlegur inngangur að þessu litla frv., en nokkur almenn orð hljóta að fljóta með hverju sinni sem á einhvern hátt er beinlínis inn á skattalöggjöfina komið. Ekki svo að skilja, enn á að fara að breyta og því fer mjög fjarri að ég vonist til þess að það verði á nokkurn sérstaklega betri veg við ríkjandi stjórnarfar, a. m. k. ekki fyrir það launafólk, sem borið hefur aðalbyrðarnar varðandi okkar samfélagslegu þarfir, hvort heldur er í formi beinna eða óbeinna skatta. Ef svo yrði, að þar yrði um breytingar að ræða til batnaðar, þá þyrfti Eyjólfur að hressast ansi mikið, svo að ekki sé meira sagt. Það er meira að segja sérstaklega talað nú um endurskoðun þess atriðis sem þetta frv. felur í sér breytingu á og nefnt er sérsköttun hjóna, en mér skilst reyndar að sé lítið annað en nafnið tómt eftir að hafa lesið greinar um þessi mál eftir t. d. Má Pétursson héraðsdómara og þó alveg sérstaklega að loknum lestri greinar eftir Svövu Jakobsdóttur á dögunum. Má þó vera að hrakspár séu hér heldur miklar og eitthvað þokist í réttlætisátt. En sú er skýring þeirra gæsalappa, sem í grg. frv. er að finna og umkringja orðið sérsköttun, að ég óttast að þær hæfi best þeim hugmyndum um þetta atriði sem þar eru efst á baugi. Ekki skal nánar farið út í það hér, til þess gefst væntanlega ærið tækifæri síðar. Svo að ég víki að frv. sjálfu, þá hygg ég að það sé rétt að minna fyrst á þá útbreiddu skoðun, einkum meðal bæjarbúa, að bændur eigi auðvelt með að komast hjá opinberum gjöldum, göt skattalaganna séu þeim hin hagstæðustu og auk þess geti þeir ýmsum öðrum fremur hagrætt útgjöldum sínum að vild. Þetta held ég að sé að meginhluta til alrangt. Vissulega er fjárfesting bænda mikil og afskriftir af þessari fjárfestingu oft háar. En arðsemin af þessari sömu fjárfestingu er oft lengi að skila sér til baka og enn er óöryggi atvinnurekstrarins slíkt að ekki þarf mikið út af að bera til að hagnaðurinn hverfi út í veður og vind í þeirra orða fyllstu merkingu. Á síðari árum hefur verið gengið ákaflega hart eftir fskj. með framtölum bænda og ekki staðið á að leiðrétta þar smáatriði, a. m. k. veit ég slíks mörg dæmi. Ég hef að vísu mitt kjördæmi eitt til viðmiðunar, en þar held ég að eftirlit sé betra með bændum og atvinnurekstri þeirra en flestum ef ekki öllum atvinnurekstri í fjórðungnum. Það ber auðvitað að meta þá samviskusemi, þó að gjarnan mætti sjá hennar stað viðar og gagnvart fleirum. Ég held einnig að bændur á Austurlandi hafi verið með allra tekjulægstu bændum á landinu. Uppbygging þar hófst síðar en víða annars staðar, erfiðleikar voru meiri, fjölbreytni minni og svo mætti lengi telja. Oft er um það deilt, hvort bændastéttin íslenska sé atvinnurekendur eða launþegar. Ekki vil ég eða við flm. kveða þar upp neinn algildan dóm. En víst er um hitt, að einyrkjarnir okkar, sem eru nú meginþorri stéttarinnar, eru víðs fjarri því að vera atvinnurekendur í þess orðs merkingu almennt í dag. Þeir vinna sem og aðrir bændur hörðum höndum allan ársins hring, ekki er spurt um vinnutíma eða lengd hans og allir, sem til þekkja, vita að á sumum tímum þarf að leggja nótt við dag í brauðstritinu. Og bóndakonan íslenska tekur að yfirgnæfandi hluta ríkan þátt í þessu striti. Umbun hennar í skattalöggjöfinni er því fáránleg, hvað sem öllum búreikningatölum líður, svo sem ég vík að hér á eftir. Eða hvað um enga stund í eftirvinnu, enga stund í næturvinnu? Miklar sparidúkkur hljóta þær að vera að meiri hluta, konur þeirra bænda sem búreikningana annast, eða er það bara þeirra skoðun, byggð á aldagamalli hefð, sbr. „bóndi er bústólpi, bú er landstólpi, því skal hann virður vel.“ Ekki dreg ég heldur úr því, þó að hitt mætti fljóta með um sveitakonuna á okkar tímum. Því er það, að við flm. teljum ótvírætt að aðrar reglur eigi að gilda um eiginkonur bænda gagnvart skattalögum en eiginkonur atvinnurekenda almennt, svo mikla launþega teljum við bændur og bændakonur og vinnu þeirra svo mikla og sérstaka, oft svo að nálgast þrælkun á vissum árstímum, þó að vélamenningin hafi miklu um breytt. Þetta vildi ég segja sem almennan inngang að þeim þætti sem frv. okkar snýst um og er endurflutt nú óbreytt til þess alveg sérstaklega að minna á þennan hóp kvenna sem tekur virkan þátt í atvinnulífinu, þ. e. a. s. einmitt í annarri - óhætt að segja, annarri mikilvægustu framleiðslugrein okkar, - þátt sem okkur flm. virðist vanmetinn mjög alvarlega miðað við þá reglu sem gildir almennt úti í atvinnulífinu, að þar skuli helmingur launatekna konu vera skattfrjáls. Eins og ég benti á í fyrra fer því víðs fjarri að jafnrétti gildi. Ég vitnaði þá í grein og bréf frá glöggri og greinargóðri bóndakonu austan frá Vopnafirði sem reifaði mál þetta af hvoru tveggja hógværð og þekkingu. Ég leyfi mér enn að vitna lítillega í orð hennar, með leyfi hæstv. forseta : „Í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins, sem eftir er miðuð afkoma bænda hverju sinni, er konan sett utangarðs. Fyrir utan fyrrnefnt launamisrétti,“ sem hún hefur áður minnst á, „eru konunni einnig reiknaðar mun færri vinnustundir en hún í reynd vinnur. Bóndanum eru reiknaðar 2080 klst. í dagvinnu, 412 klst. í eftirvinnu og 408 klst. í næturvinnu. Eiginkonu hans eru reiknaðar 600 klst. í dagvinnu, engin eftirvinna eða næturvinna. Ég viðurkenni fúslega að vinna kvenna við störf, sem eingöngu snerta atvinnurekstur hjónanna, er mjög mismikil frá einu búi til annars en 600 vinnustundir á ári eru fáránlega lág viðmiðunartala. Því til sönnunar vil ég taka tvö dæmi.“ Síðan rekur hún lágmarksdæmi, sem hún kallar svo, sem er algert lágmarksdæmi og hún telur varla raunhæft á nokkurn hátt og út úr því dæmi koma 632 stundir. En síðan heldur þessi bóndakona áfram og segir, með leyfi hæstv. forseta: „En tökum nú algengara dæmi og teljum líka alla vinnu þar í lágmarki“ - og þá fær hún út úr því dæmi 1547 klst. „Þykir sjálfsagt mörgum sveitakonum þetta mjög svo vantalið hjá mér, en þá sjáum við bara, hvað 600 klukkustundirnar er fáránleg tala.“ Svo kemur hún beint að því máli, sem hér er í raun á dagskrá, og segir svo enn, með leyfi hæstv. forseta: „Einn aðili enn hefur talið rétt að ganga á hlut sveitakvenna,en það eru skattayfirvöld landsins. Því miður hafa mér ekki borist reglugerðir um þau mál, þegar þetta er skrifað, og segi því aðeins frá fenginni reynslu. Nái bóndi ekki tiltekinni upphæð í nettóhagnaði af búskaparbaslinu reiknast vinna konu einskis virði. Á sameiginlegri skattskýrslu hjóna kemur ekki fram frádráttur vegna tekna hennar og vinni bóndi t. d. utan búsins fyrir fullum tekjum, en búið gefi ekki af sér tiltekinn hagnað, kemur vinna hennar hvergi fram á skattskýrslu. En mér er spurn: Hver sér um þennan smábúskap ef bóndinn vinnur alla sína vinnu utan bús? Skattayfirvöld virðast líta svo á að slíkur smábúskapur passi sig sjálfur.“ Við flm. verðum vart sakaðir um að ganga of langt í þessum efnum. Við leggjum einfaldlega til að í stað 1/4 persónufrádráttar hjóna komi helmingur sem frádráttur vegna vinnu eiginkonu bónda við búrekstur, að frádrátturinn megi nema helmingi. Við bentum og bendum enn á í grg. að við álitum hiklaust að um erfiða og annasama vinnu eiginkvenna bænda eigi að gilda rýmri og réttlátari reglur um skattafrádrátt en um eiginkonur atvinnurekenda yfirleitt. Ýmislegt veldur þessu ranglæti, þótt vitað sé að í mörgum tilfellum er vinnuframlag hjónanna við búreksturinn æðisvipað. M. a. veldur þessu furðulegur útreikningur á vinnustundafjölda eiginkvenna bænda í verðlagsgrundvelli landbúnaðarvara, sem aðeins er 600 vinnustundir á ári og þær vinnustundir eru auk þess reiknaðar á mjög lágum kauptaxta. Hins vegar segjum við einnig í grg. að það hefur þótt erfitt að fastákveða vinnuframlag bændakonunnar, enda misjafnt að vísu. Og eins hafa menn óttast að frelsi til framtals í þessum efnum gæti leitt til misnotkunar á þann veg að óeðlilegur hluti af tekjum búsins yrði talinn fram til tekna konunnar. Hér erum við sem sagt alls ekki að leggja þetta til, því að við förum aðeins fram á að hér verði þannig rýmkað að þessi tala verði þá í raun færð úr 600 í 1200, ef þannig má að orði komast, eða frádrátturinn úr 1/4 í helming. Það er auðvitað sérstakur kapítuli út af fyrir sig á hinu margumrædda kvennaári hver kauptaxti bóndakonunnar er og hver mismunur þar er á launakjörum hennar og bóndans miðað við sambærileg störf. Í dag eru þessar tölur 323 kr. í dagvinnu á móti 293 kr., að ég hygg. Var einhver að tala um jafnlaunaár? Vinnustundafjöldann, rúmlega 1.5 stundir á dag við búrekstur, hlýt ég einnig að telja fráleitan. Hins vegar hef ég það fyrir satt, eins og ég vitnaði hér í áðan, frá þeim mæta manni hv. þm. Inga Tryggvasyni, sem er hér um hinn fróðasti, að hér sé um að ræða sem næst meðaltalsútkomu úr búreikningum bænda, þeim sem ég gat um hér áðan, og ég veit að þar muni hann fara með algerlega rétt mál. En ég leyfi mér þá jafnframt og við flm. að draga í efa réttmæti þessara búreikninga og vinnustundafjölda bændakvennanna í þeim búreikningum. Hann stangast t. d. illilega ú við hógværa upptalningu Ágústu Þorkelsdóttur á Refsstað, sem ég vitnaði í í þingræðu í fyrra og gerði áðan einnig, en þar var hún með lágmarkstölu. Þessi vinnustundafjöldi stangast líka óþyrmilega á það vinnuframlag eiginkvenna bænda sem ég þekki til. Þar hef ég beðið þrjár glöggar konur um álit þeirra og þeirra tölur eru misjafnar. Þær eru allt frá rúmum 1200 stundum og upp í yfir 2000 stundir. En varðandi síðasta dæmið, þá ber að geta þess, að bóndinn var um 6 vikna skeið í vinnu utan heimilis. Ég held, að engin þessara kvenna hafi ofreiknað sitt vinnuframlag, miklu frekar hitt, að þær hafi vantalið það miðað við raunveruleikann, því að þegar ég ræddi við þær hverja um sig á eftir, þá voru þær með miklar afsakanir varðandi þetta mál og sögðust aðeins hafa talið það allra, allra brýnasta sem þær hefðu getað flokkað undir vinnu við búreksturinn. Aðalreglan í dag er 1/4 af persónufrádrætti hjóna þó að undantekningar séu leyfðar ef sannað er að eiginkonan annist búið að verulegu leyti vegna fjarveru bónda síns í t. d. vinnu annars staðar utan heimilis. Og þá langar mig til að benda á hvernig þessar undantekningar eru í raunveruleikanum. Varðandi dæmið um bóndakonuna sem taldi sér yfir 2000 stundirnar og ég benti á hér áðan, þá var það alveg rétt að frádráttur var hækkaður vegna þessarar 6 vikna vinnu bóndans. En hvað ætli þetta hafi verið mikil upphæð, ekki í skatti, heldur bara í frádrætti, sem skatturinn tók þarna til greina? Það voru 10 þús. kr., ekki í skattupphæð auðvitað, heldur dróst það frá tekjuupphæðinni. Við leggjum sem sagt áherslu á að hér er ekki gengið til fulls út á jafnréttisbrautina, enda segir í grg. að hér sé um lágmark að ræða. En gagnvart búrekstrinum álítum við að bæði hjónin skuli jafnrétthá, þannig að frádráttur konu bóndans vegna sannanlega framtalinna vinnustunda verði hærri ef tekjur hennar af búrekstrinum eru meiri en nemur hálfum persónufrádrætti hjónanna. Sú upphæð skal þá vitanlega gilda. Starf sveitakonunnar er mikið og erilsamt hvað snertir atvinnureksturinn sjálfan og í flestum tilfellum er um erfitt starf að ræða. Við flm. álítum að lágmarkið sé í raun að meta þetta þann veg að þær séu ekki settar mjög miklu neðar en aðrar útivinnandi konur. Þetta frv. er flutt í ljósi núgildandi skattalaga eingöngu. Annað er svo hvað við munum gera þegar þær breytingar sjá dagsins ljós sem nú eru boðaðar. Kannske hlutur sveitakonunnar verði þar það vel metinn að við sjáum ekki ástæðu til breytinga, heldur getum fagnað nýju skrefi í jafnréttisbaráttu kynjanna. Við erum að vísu ekkert sérstaklega trúaðir á slíkt í dag en það kann vel að vera að þar sé vantrú okkar fullmikil. En hvað sem því líður, þá töldum við sjálfsagt að Alþingi fengi einmitt í ljósi enn nýrra breytinga á skattalögum þetta mál aftur til meðferðar. Því var aldrei andmælt á þinginu í fyrra, við heyrðum jákvæðar raddir gagnvart hugmyndinni sem slíkri og okkur þótti því rétt að láta hér á reyna eða halda málinu vakandi einmitt í þeim hræringum sem á næstunni eiga sér stað í skattamálum. Sveitakonan hefur reyndar gleymst furðanlega í öllu tali kvennaársins, og þótt um megi deila á hvern hátt hún megi ná sem mestu jafnrétti sem og aðrar kynsystur hennar, þá verður vart talið að of langt sé gengið þótt reynt sé að setja það í lög að hún nálgist kynsystur sínar úti í atvinnulífinu hvað snertir þau ótvíræðu og mikilsverðu hlunnindi sem þær hafa þar haft. Eftir er svo vandamálið mikla varðandi heimavinnu húsmóðurinnar almennt, en hvað þetta mál snertir sem og sérsköttunina almennt, þá væntum við þess að hæstv. fjmrh. og hans sérfræðingar finni þar á einhverja réttarbót, og þá skal ekki standa á okkur flm. að styðja þær hugmyndir og till. sem þar kæmu fram. En við erum bara skelfing hræddir um að það muni torvelt að finna þær á kassabotninum, þær leynist þar ærið djúpt, þótt það ætti reyndar að grynnast á þeim eftir því sem lækkar í þessum sama kassa, að því er okkur skilst. En gamanlaust, frv. þetta er flutt til þess að rétta hlut sveitakonunnar í skattkerfinu, meta hann réttilega. Um aðferðir má deila. Við flm. erum tilbúnir til að taka nýjum rökum og ábendingum, fara nýjar leiðir til að ná því marki sem ég hygg að allir séu sammála um, að í þessu sem öðru ríki sem fyllst og mest jafnrétti, það jafnrétti sem nú í dag á ekki það heiti skilið, þar sem misréttið er of augljóst til að fram hjá því verði gengið, hvaða leið svo sem menn finna að því marki að jafna metin. Um það erum við flm. fúsir að ræða og sameinast öðrum í því sem gæti þokað þessu á leið, þótt í öðru formi væri en hér er lagt til. Ég vil svo, herra forseti, óska þess að að lokinni þessari umr. verði þessu máli vísað til 2. umr. og hv. fjh. - og viðskn.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan leggja aðeins orð í belg um frv. það sem hv. 7. landsk. þm. talaði hér fyrir. Ég vil hefja mál mitt með því að lýsa því yfir að hér er hreyft máli, sem er réttlætismál. Mér hefur lengi verið ljóst að reglur um skattfrádrátt bændakvenna hafa verið í ósamræmi við þær reglur, sem gilda um skattfrádrátt kvenna á almennum vinnumarkaði. Og sumt af því, sem þar kemur fram, er mjög fráleitt, eins og kom fram hjá hv. flm., eins og t. d. það, að ef svo hagar til að bóndinn vinnur meginhluta ársins utan heimilis og vinnan við búreksturinn kemur að mestu leyti á eiginkonuna, en tekjur af búrekstrinum verða tillitlar, þá minnkar lögleyfður frádráttur vegna eiginkonunnar. En það, sem mig langaði einkum að minnast hér á, eru 600 vinnustundirnar sem eru í verðlagsgrundvelli landbúnaðarvara. Það er alveg rétt að þessi tala er lág, og það er sömuleiðis rétt að kaupgjald það, sem þar er við miðað, er lægra en það kaup sem bóndanum er reiknað. Þetta er arfur frá gömlum tíma og eitt af því sem auðvelt er að sjá annmarkana á, en erfiðara að fá í reynd lagfæringar á á þeim vettvangi þar sem þessir hlutir eru ákveðnir. Kaup kvenna við búskaparstörf í verðlagsgrundvelli hefur verið miðað við tímakaup verkakvenna í Verkakvennafélaginu Framsókn hér í Reykjavik og upplýsingar um þessar kaupgreiðslur hafa verið að jafnaði fengnar frá Kjararannsóknarnefnd. Eins og ég sagði er þetta arfur frá gömlum tíma. Kaup bændanna er aftur á móti miðað við samanvegið kaup verkamanna og iðnaðarmanna og raunar sjómanna líka að hluta til eftir ákveðnum reglum. Þó er ekki þar miðað við tekjur þeirra sjómanna, sem taka laun samkv. hlutaskiptareglum, og ekki heldur þeirra iðnaðarmanna, sem vinna samkv. uppmælingu. Ég ætla ekki að fara að verja þetta á nokkurn hátt. Ég er sammála flm. um að mér fyndist eðlilegt að þarna væri reiknað sama kaup til handa körlum og konum við þessi verk og engin frambærileg ástæða til þess að gera þar greinarmun á. Annað, sem ég vildi nefna í þessu sambandi, er vinnustundafjöldinn sem reiknað er með í landbúnaði. Einu beinar upplýsingar, sem við höfum við að styðjast um raunverulegt vinnuafl í landbúnaði, eru svokallaðir búreikningar sem eru því miður aðeins haldnir af milli 150–200 bændum í landinu svo að auðvitað má draga í efa að þeir búreikningar séu rétt meðaltal af vinnumagni í landbúnaði. Þessir búreikningar hafa verið haldnir um margra ára skeið og þeir hafa raunar sýnt ákveðna þróun í þessum efnum. Vinnumagnið á bak við hverja framleiðslueiningu hefur farið nokkuð minnkandi og styst það bil sem hefur verið milli vinnumagns, sem reiknað er með í verðlagsgrundvelli annars vegar, og þess vinnumagns, sem fram kemur í búreikningum, þannig að nú loksins er þarna orðið nokkurt samræmi á milli. Verðlagsgrundvöllurinn, eins og hann er nú, gerir sem sagt ráð fyrir mjög svipuðu vinnuafli á bak við framleiðslueiningu og búreikningar sýna, og við verðum að gera ráð fyrir að þessi þróun haldi e. t. v. áfram, þannig að að því komi að minna vinnumagn megi vera á reikningi sem þeim, sem kallaður er verðlagsgrundvöllur landbúnaðarvara, án þess að gengið sé á hlut bænda. Annað, sem er dálítið merkilegt og mörgum finnst stangast mjög á við eigin athugun og þekkingu á þessu, er vinnumagn húsmæðranna. En það kemur í ljós og hefur raunar verið svo nú um nokkur ár, að það er mjög nálægt þessum 600 stundum sem vissulega voru settar fyrir mörgum árum án þess að miklar athuganir lægju þar á bak við. Þetta hefur m. a. orðið til þess að við höfum ekki talið okkur fært að gera háværar kröfur um að þetta vinnumagn væri aukið. Eins og hv. frsm. sagði, er þetta vinnumagn ákaflega misjafnt frá einu búi til annars og erfitt þess vegna að draga réttar ályktanir út frá því sem menn þekkja þar af eigin reynd. Í sambandi við vinnumagnið í landbúnaðinum langar mig að nefna það, að fyrir allmörgum árum, ég hygg það hafi verið á árunum 1967–1968, þá fóru fram allvíðtækar vinnumælingar á vegum 6 manna nefndar. Þessar vinnumælingar fóru fram með þeim hætti að tveir menn, annar starfsmaður Alþýðusambands Íslands, hinn starfsmaður Stéttarsambands bænda, fóru um landið og mældu vinnu hjá allmörgum bændum sem valdir voru með útdrætti sem kallað er. Þar kom auðvitað í ljós, eins og gera mátti ráð fyrir, að vinnumagnið var misjafnt, menn eru misjafnir við landbúnaðarstörf eins og önnur störf, en þegar þessar athuganir voru skoðaðar í heild, þá voru þær ákaflega svipaðar niðurstöðunum í búreikningunum - ákaflega svipaðar og þóttu styrkja búreikningana sem upplýsingaöflun um þennan þátt í kostnaði við framleiðslu á landbúnaðarvörum. Það atriði, sem þetta frv. snýst einkum um, er þó það að flm. þykir sem allt of lítið tillit sé tekið til vinnuframlags eiginkvenna í sambandi við skattamál, og ég er þeim sammála um þetta. Ég vil gjarnan nefna það, að ég hygg að aðalástæðan til þess, að bændur hafa ekki gert háværari kröfur um að þetta væri leiðrétt heldur en raun ber vitni, hefur einfaldlega verið sú, að því miður hefur það sýnt sig að þrátt fyrir löggjöf, sem segir að bændur skuli hafa sambærilegar tekjur á við ákveðnar viðmiðunarstéttir, og þrátt fyrir tiltölulega gott samstarf í þeirri n. sem ákveður verð á landbúnaðarvörum, þá vantar mikið á að bændur hafi haft þær tekjur sem gert er ráð fyrir í verðlagsgrundvelli. Þeir hafa verið tekjulægsta vinnustétt þjóðfélagsins og vegna lágra tekna hafa þeir líka verið lágir skattgreiðendur, og það óréttlæti, sem fylgt hefur verið í sambandi við skattaálögur og vinnuframlag eiginkvenna, hefur þess vegna ekki verið eins brýnt mál fyrir bændur eins og ella hefði verið hagsmunalega séð. Þess vegna hafa þeir verið hljóðari um þessa hluti en vænta mátti. Ég ætla ekki að fara að halda hér langa ræðu um kjör bænda. Þeir eru ein sú stétt í landinu, sem hefur unnið mjög hörðum höndum á undanförnum árum. Þeir hafa haft lágar tekjur, en samt sem áður hafa þeir eignast mjög verulegar eignir, og menn vita vel að það hefur ekki endilega þurft að hafa háar tekjur í þessu þjóðfélagi til þess að eignast eignir. Eignir bændanna eru jarðir þær, hús, vélar og búfénaður sem þeir búa við. Þetta e:u vissulega miklar eignir. En um þessar eignir er því miður það að segja, að þrátt fyrir það þótt bændur hafi eignast þær, þá hefur það ekki verkað á þá lund að tekjur bændanna hækkuðu verulega. Þær verða að vísu nokkuð misjafnar eftir því hvar þeir eru á vegi staddir með sínar framkvæmdir, en þegar á heildina er litið gefa eignir í landbúnaði ekki af sér miklar tekjur. Þetta frumvarp felur í sér að efni til fyrst og fremst framkvæmdaatriði í sambandi við skattamál. Ég vil ekki um það segja hér hvaða afgreiðslu þessi till. kann að fá, en ég endurtek það, að ég tel að hún sé byggð á réttri athugun á þeim aðstæðum sem fyrir hendi eru í þessum málum.



Herra forseti. Þótt ég eigi sæti í þeirri n., sem fær frv. þetta til athugunar, sé ég ástæðu til þess að fara um það nokkrum orðum. Ég ætla ekki að fara við þessa umr. út í almennar umr. um skattamál og till. hv. þm. Ragnars Arnalds og mun fremur gera það á öðrum vettvangi, en ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um þetta frv. Í fyrsta lagi vil ég benda á það, þótt það skipti ekki verulegu máll, að þessi breyt. á l. er miðuð við skattalögin eins og þau voru áður en breyt. átti sér stað á s. l. vetri. Hér er gert ráð fyrir því að framangreindur frádráttur vegna vinnu eiginkonu bónda við búrekstur nemi aldrei lægri fjárhæð en helmingi persónufrádráttar hjóna, en þess ber að geta að persónufrádráttur var með lagabreytingunni á s. l. vetri lagður niður og þess vegna getur persónufrádráttur ekki verið rétt viðmiðun. Þar verður að koma til önnur viðmiðun. Hér er gert ráð fyrir því að eiginkonur bænda fái meiri rétt en eiginkonur atvinnurekenda. Ég er því alveg sammála að hér ríkir ekki jafnrétti. Og jafnvel þótt þetta frv. nái fram að ganga mun ekki heldur ríkja jafnrétti, eins og hv. frsm. gat um. En spurningin er sú alla tíð: Hvernig skal jafnrétti komið á? Ég er þeirrar skoðunar og hef lengi verið að sú regla, sem hér er verið að prjóna við, skapi mikinn ójöfnuð. 50% af launatekjum eiginkonu, sem vinnur utan heimilis, eru frádráttarbær til skatts, og það er svo að þetta skapar oft mikinn ójöfnuð. Fólk ber sig saman: hvað greiði ég í skatt miðað við manninn við hliðina? Maðurinn við hliðina hefur oft á tíðum álíka miklar tekjur, en þær eru ef til vill öðruvísi samsettar. Það verður ekki skapað jafnrétti í þessum efnum nema gera leiðréttingar á þessu atriði, og ég vænti þess að hugmyndir eða till. þær, sem komu fram um sérsköttun, verði þess valdandi að það verði komið hér á jafnrétti. Ég vil aðeins að lokum benda á að það er mjög varasamt að ætla sér að koma á jafnrétti með því að auka frádrætti hjá tekjulágu fólki. Það var fyrir nokkrum árum að það var ákveðinn sérstakur frádráttur fyrir gamalmenni. Það var gott og blessað að gera það. En sá frádráttur kom þannig fram að hann notaðist aðeins hjá eldra fólki sem hafði allverulegar tekjur. En slíkur frádráttur notaðist alls ekki hjá eldra fólki sem hafði tillitlar tekjur. Og það er eins með frekari frádrætti hjá hinum ýmsu þjóðfélagsstéttum, að frádrátturinn nýtist aðeins séu tekjur allmiklar, þannig að um skatt sé að ræða. Það hlýtur því að vera mun brýnna, eins og hv. þm. Ingi Tryggvason gat um, að tryggja bændum þær tekjur sem þeim ber. Bændur hafa alla tíð verið tekjulág stétt og það er höfuðmálið. Hitt er svo annað mál, að það ríkir ekki jafnrétti á því sviði sem hér er getið um, þ. e. a. s. varðandi frádrátt útivinnandi eiginkonu. En ég er þeirrar skoðunar að þar verði að verða mun meiri og alger grundvallarbreyting, en það eigi ekki að prjóna við lögin úrelta reglu sem skapar ójöfnuð í þjóðfélaginu.

Flm. (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Þetta skulu vera fá orð. Ég þakka hv. þm., sem hér hafa talað, undirtektir varðandi meginefni þess frv. sem við höfum lagt hér fram. Ég athugaði það eða mér varð það ljóst næstum þegar er ég hafði lagt þetta frv. fram að þessi viðmiðun var röng, eins og hv. þm. Halldór Ásgrímsson benti á. Ég kunni hins vegar ekki við að benda á það sjálfur hér í ræðustól eftir að þetta var komið þannig, enda skiptir það, eins og hann sagði, ekki meginmáli, heldur spurningin um regluna og það hvernig þessu er beitt í sjálfu sér. Ég er alveg sammáta hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni í því, að það má sannarlega deila lengi um réttmæti þeirrar reglu að draga frá skatti 50% af launatekjum konu, og auðvitað er það líka rétt að þetta nýtist fyrst og fremst, þar sem um háar tekjur er að ræða, og eykur þess vegna ekki neitt jafnrétti í reynd. En meðan þessi regla gildir almennt úti í atvinnulífinu, þá auðvitað verðum við að taka mið af henni einni í sambandi við breyt. á skattalögunum hvað snertir eiginkonur bænda sem taka þátt í búrekstrinum. Við það verður þess vegna að miða. Ég tek líka undir það, það er vissulega rétt að það þarf að tryggja bændum betri tekjur, þannig að þeir nái fullkomlega þeim hlut sem þeir eiga rétt á lögum samkvæmt varðandi viðmiðunarstéttirnar. Ég er algerlega sammála því, og ég hygg að á síðustu árum hafi þó nokkuð miðað þar í rétta átt. Ég sá tölur yfir þetta a. m. k. fyrir árin 1972 og 1973 og ég held 1974, og þar kom í ljós að prósentutalan hækkaði allverulega, þannig að bændur nálguðust í tekjum viðmiðunarstéttirnar á þessum árum reglulega vel. Ég veit ekki hver þróunin hefur svo orðið núna. Það kann að vera að þar hafi aftur sigið á ógæfuhliðina, en þetta var sem sagt á nokkuð réttri leið. En það, sem er nú kannske aðalatriðið varðandi þetta, er þetta meðaltal sem verið er að setja varðandi vinnustundirnar og allt er nú byggt upp á. Ég er ekki að rengja þessa búreikninga út af fyrir sig, þó að ég telji að þarna sé um að ræða vanmat þeirra sem gerðu þessa reikninga, - vanmat að ræða á starfi bóndakonunnar. En það, sem mér finnst eiginlega aðalatriðið í þessu, er þetta meðaltal sem þarna er verið að taka, 600 vinnustunda meðaltal hjá bóndakonunni, og svo skattfrádrátturinn miðaður við það. Hv. þm. Geir Gunnarsson benti mér á hvernig mundi fara ef væri tekið meðaltalið af öllum konum hér í Reykjavík og allri tekjuöflun þeirra úti í atvinnulífinu og síðan yrði skattfrádrátturinn miðaður við það meðaltal á eftir. Sem sagt, það er þetta sem náttúrlega er númer eitt. Þetta er auðvitað það sem er það ranga, að gera þetta þannig, og það er það sem við vildum gera svolitla tilraun til þess að leiðrétta með þessum hætti. Ég lýsti því yfir áðan, að við værum reiðubúnir að fara hverja þá leið til leiðréttingar í þessum efnum sem okkur þætti í jafnréttisátt. Út af orðum hv. þm. Inga Tryggvasonar hér áðan, þá minntist hann á það hvaða viðmiðun gilti bæði í sambandi við launataxta bænda annars vegar og launataxtann hjá eiginkonum bænda hins vegar, og það kom auðvitað í ljós að í þessum verðlagsgrundvelli er kaup hjá eiginkonum bænda miðað við lægsta kaupið á vinnumarkaðinum, en kaup bændanna er miðað við miklu víðtækara svið og miklu hærri laun. Og ég segi það, af því að það lá nokkurn veginn í orðum hv. þm. og ég veit að það er töluvert til í því áreiðanlega: ég harma það ef fulltrúar launþega t. d. í þessari n. hafa átt sinn þátt í því í raun og veru að halda niðri kaupi bændakvenna í þessu efni. Ég hygg að það sé svolítið til í því, af því að þeir telja sig þar vera að verja sinn rétt aftur gagnvart almennu búvöruverði. Ég teldi mjög miður ef það væri rétt. Ég hef hér um vissan rökstuddan grun. Það er alveg rétt, sem kom hér fram, að vinnumagnið hjá bændum almennt hefur minnkað. Þó eru nokkur atriði sem hafa staðið nokkurn veginn óbreytt, t. d. í umhirðu gripa. Ég tek t. d. sauðburðinn sem alveg sérstakt dæmi þar um og einmitt ýmis þau atriði sem eiginkona bóndans tekur hvað virkastan þátt í, þeir þættir hafa lítið breyst, minna breyst en ýmsir aðrir. Ég endurtek svo aðeins það, að ég þakka þær undirtektir sem þetta frv. hefur fengið. Fyrir okkur er ekki aðalatriðið hvernig þetta verður framkvæmt, heldur aðeins að í sambandi við þær breyt., sem gerðar verða núna væntanlega á skattalögum og skattakerfinu í heild, þá verði bóndakonan sett við sama borð og aðrar útivinnandi konur. Það er okkar meginmarkmið með þessum frv.- flutningi.