Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögumaður (Sig. St.) Það er nú orðið dauft eftir múkinn. Um þessa þingsályktunartillögu, sem hér liggur fyrir, er það að segja, að eins og hinni háttv. deild er kunnugt, þá samþykti háttv. neðri deild á síðasta þingi áskorun til stjórnarinnar um að leggja fyrir næsta þing frumvarp til stjórnarskrárbreytingar. Í þeirri þingsályktunartillögu voru teknar fram þær breytingar, er brýn nauðsyn þótti vera á að fá. Um þetta eru menn sammála af báðum flokkum. Háttv. stjórn hefði nú átt að taka þetta mál til alvarlegrar íhugunar, undirbúa það og leggja frumvarp fyrir þingið. En þessu hefir stjórnin ekki látið verða af, og er það illa farið, því að alþjóð manna á Íslandi er orðin óþolinmóð eftir breytingum þeim á stjórnarskránni, er hún telur bráðnauðsynlegar. Þess er heldur ekki að dyljast, að ef stjórnarskrárfrumvarp hefði legið fyrir þingi, sem vel var undirbúið, hefði verið fljótara að fá málið afgreitt og ekki eyða eins miklum tíma þingsins til þess sem annars mun þurfa. Á síðustu þingmálafundum hefir það komið í ljós, að svo að segja hvert kjördæmi hafi samþykt áskorun um að afgreiða þetta mál á þessu þingi, og á flestum þeirra samþyktar breytingar á stjórnarskránni, sem nauðsynlegar eru taldar. Í þessu sambandi vil eg benda á það, að fundirnir hafa gengið út frá því, að stjórnin legði stjórnarskrárfrumvarp fyrir þingið, en þegar kom til þings, brá mönnum í brún, er þeir sáu að það var ekki. Vér þingmenn, sem sitjum hér á þingbekkjum, getum illa, hinir þjóðkjörnu að minsta kosti, farið héðan burt, ef við höfum ekki lagt fram alla okkar krafta og unnið vel og skörulega að því að þetta mál verði afgreitt. Þegar nú ekkert frumvarp frá stjórninni lá fyrir, lögðu þingmenn í neðri deild fram tvö stjórnarskrárfrumvörp, annað til stjórnarskrár Íslands, hitt frumvarp til breytingar á stjórnarskránni. Háttv. neðri deild skipaði svo nefnd málinu til undirbúnings. Með þessu hefir háttv. neðri deild gert sitt til að bæta úr því óefni, sem málið var komið í, svo að þingið geti gert sitt til að þetta mál verði afgreitt nú á þessu þingi. Með þingsályktunartillögu þeirri sem hér liggur fyrir er farið fram á að háttv. efri deild samþykki að skipa nefnd til að íhuga stjórnarskipunarlög landsins. Háttv. efri deild hefir áður skipað nefndir til þess að þær gætu sezt á rökstóla með nefndum úr neðri deild, og til þess að þær gætu frekar unnið saman. Það hefir verið gert til þess, að málin þurfi síður að hrekjast milli deilda og til þess að síður yrðu gerðar breytingar á þeim. Það sem vakað hefir fyrir oss flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu er það, að greiða fyrir framgangi þessa máls hér á þinginu, en til þess töldum vér þennan veg heppilegastan. Eg skal svo ekki eyða fleirum orðum um þetta mál, en vona að háttv. deild samþykki tillöguna.

Lárus H. Bjarnason Eg er öldungis sammála háttv. þingm. Ísafj.kaupstaðar um að setja þessa nefnd. En eg er honum ósamdóma um það, að sjá eftir því, að þessi stjórn, sem nú er, hafi ekki undirbúið málið. Hana hefir algerlega brostið vilja og getu til að undirbúa bæði þetta mál og önnur mál, sem hafa verið lögð fyrir þingið af hennar hendi.

Flutningsmaður Sigurður Stefánsson Það er kunnugra en frá þurfi að segja, hve mjög mönnum, síðan nýi Thorefélagssamningurinn varð heyrum kunnur, hafa brugðist þær góðu vonir, er þeir höfðu gert sér um, að nú yrðu ráðnar bætur á gufuskipaferðum frá Kaupmannahöfn til Íslands og á gufuskipaferðum umhverfis strendur landsins. Það þarf ekki að reifa þetta mál lengi. Hér um bil alstaðar á landinu er óánægjan megn, alstaðar að heyrast umkvartanir um, hve óheppilega sé fyrirkomið gufuskipaferðum og samgöngum vorum á sjó. Menn bjuggust við, að nú yrði þeim eitthvað breytt til bóta frá því sem áður var, er Thorefélagið naut einskis styrks af landssjóði. En þá var, eins og kunnugt er, skipaferðum Túliníusar fundið það til foráttu, að skip hans eltu skip Sameinaða gufuskipafélagsins, svo að 2 skip komu í einu eða hvorn daginn á eftir öðrum, en svo liðu mánuðir, að jafnvel aðalstaðirnir fengu engar gufuskipaferðir, t. d. Akureyri og Ísafjörður. Menn vonuðust eftir, að þetta mundi fara batnandi, er samningar höfðu tekist með landsstjórninni og Thorefélaginu um, að það héldi uppi strandferðum við Ísland. En þetta hefir farið öðruvísi. Það hefir orðið sama raunin á og meðan Thorefélagið naut ekki neins styrks úr landssjóði. Í staðinn fyrir það að menn vonuðust eftir, að ferðir yrðu farnar 14. hvern dag frá Kaupmannahöfn til Reykjavíkur, er sömu kássuferðunum nú haldið óbreyttum sem áður. (Lárus H. Bjarnason: Heyr!) Mér er sérstaklega kunnugt um, að þessu er þannig háttað í mínu eigin kjördæmi, Ísafjarðarkaupstað, sem er með stærstu kaupstöðum landsins. Þar er mjög kvartað yfir því, að skipin elti hvert annað, og svo líður langur tími svo, að ekkert skip kemur. Mér er það að vísu ljóst, að sérstakleg vandkvæði eru á, að fá þessu breytt, þar sem hér er um fastbundna samninga að ræða. En þingið má ekki horfa í það, þótt erfitt sé að laga þetta. Ef það þegir við kvörtunum þeim, er fram hafa komið í þessu efni, þá er engin von leiðréttingar. Eg ætlast ekki til þess, að samdar verði nákvæmar áætlanir um, hvernig og hve oft skipin koma á hverja vík og vog, heldur hitt, að málið verði athugað „í stórum dráttum“ og séð verði ráð til þess afstýra, að það komi fyrir, að tveir helztu kaupstaðir landsins, Akureyri og Ísafjörður, verði t. d. ferðalausir frá því fyrst í desember til þess seinast í janúar. - Eg skal geta þess, að það er ekki kvartað yfir því, að ferðirnar séu í sjálfu sér ekki nógu margar, heldur hinu, hve hörmulega þeim er fyrirkomið. Það er nú tilgangur okkar með þessari tillögu, að sjá um, að íhugað verði, hvernig koma megi samgöngum fyrir á haganlegri hátt en hingað til, og stjórnin fái vitneskju um, að mikil óánægja sé með samninga hennar um gufuskipaferðir vorar og skorað verði á hana að laga þá. - Að síðustu vona eg. að deildin sé oss flutningsmönnum samdóma um þessa tillögu og kjósi 5 manna nefnd til að íhuga málið.

Lárus H. Bjarnason Eg er samdóma háttv. þingm. Ísfk. um að ferðirnar séu óviðunandi og skipin lítt boðleg. Eg er líka samdóma háttv. þingm. Ísfk. (S. St.) um að erfiðleikar verði á að bæta úr þeim skyssum, er fráfarandi stjórn hefir gerst sek um í samgöngumálinu. En nú er von á, að samvizkusamur og vel vitiborinn maður komist í ráðherrasætið og er því ekki vonlaust um að honum takist að bæta úr yfirsjón fyrirrennara síns. Ráðherra er umboðsmaður fjárveitingarvaldsins, en fjárlögin umboðsskjalið. Hafi hann ótvíræðlega brotið umboð sitt, og það fullyrði eg að ráðherra hafi gjört með Thoresamningnum, þá ætti að mega koma einhverri leiðréttingu að.

Forseti: Það er tillaga mín að höfð sé ein umræða um málið. Samþ. með 8 samhljóða atkv. Ein umræða í efri deild 11. marz (132)

Kristinn Daníelsson Eg stend aðallega upp til þess, að koma fram með þá uppástungu, að máli þessu verði vísað til nefndarinnar, sem hefir áður verið kosin til þess athuga gufuskipaferðir; og í því trausti að mér gefist síðar kostur á að taka til máls um þetta efni, skal eg ekki fjölyrða meira. Fleiri tóku ekki til máls. Málinu vísað til nefndar þeirrar er uppá var stungið, í einu hljóði.

Steingrímur Jónsson Eg er ekki svo kunnugur á Vestfjörðum, að eg geti sagt um, hvort styðja eigi tillögu þessa eða ekki. En þótt svo sé, að mig skorti kunnugleik, gæti eg ef til vill verið henni samþykkur, því eg treysti háttv. sessunaut mínum til þess að fara rétt með það, sem hann segir um þetta mál. En jafnvel þótt eg væri ekki í neinum vafa um efni tillögunnar, að rétt og sanngjarnt væri að aukapóstur færi í hverri póstferð frá Mýrum í Dýrafirði að Hrauni á Ingjaldssandi, gæti eg þó ekki greitt henni atkvæði mitt. Vér þykjumst allir hafa þingræðisstjórn hér á landi. Ef hér er um meira en orðin tóm að ræða, þá kemur það undarlega fyrir sjónir að nota vald og tíma þingsins til að stinga stjórnina slíkum títuprjónastungum. Hér er um hreint minniháttar framkvæmdaratriði að ræða. Ef stjórnin hefði sýnt hér þverúð eða trassaskap, þá gæti hafa verið ástæða til þess, að þingið skærist í málið. En þá ætti bezt við, að ræða um það, þegar póstmáladálkar fjárlaganna er á dagskrá. En það sést ekki að leitað hafa verið til stjórnarinnar í þessu máli eða að það hafa verið borið undir hana. En það er, að minsta kosti, fráleit leið, er hér er farin. Svona mál eiga sveitastjórnirnar að undirbúa. Þær eiga að senda skjöl sín og gögn til póststjórnarinnar. Síðan sendir póststjórnin málið áleiðis til landsstjórnarinnar. Þá fyrst, þegar landsstjórnin hefir neitað að sinna málinu, er ástæða til þess, að þingið athugi það. En það á þá að gera það í umræðum um fjárlögin, en ekki ráða því eða þess konar málum til lykta með sérstakri þingsályktunartillögu. Það er nærri því skoplegt, hve mjög þingsályktunartillögur eru notaðar hér á þingi. Þær eru notaðar til þess að útkljá stærstu mál og smæstu. Með þingsályktunurtillögu eru samþyktir gerðar í stjórnarskrármálinu. Með þingsályktunartillögu ráðum vér hver vera á ráðherra í landinu. En með þingsályktunartillögum viljum vér einnig ráða fram úr smávægilegum framkvæmdaratriðum. Þetta hefir aldrei tíðkast svo mjög sem á þinginu 1909. Þingtíðindi síðasta þings eru full af svona smámálum. Í gamla daga var öðru máli að gegna. Þá áttum vér alt undir hægfara og íhaldssama útlenda stjórn að sækja. En á seinasta þingi átti sannarlega ekki við að fara þessa leið, því að þá höfðum vér þingræðisstjórn. Af þessum ástæðum leyfi eg mér að koma hér fram með og afhenda háttv. forseta rökstudda dagskrá í málinu, er svo hljóðar: „Í því trausti, að landsstjórnin telji sér skylt að taka málaleitun þessa til greina, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“. Dagskráin samþykt með 8 samhljóða atkvæðum.

Kristinn Daníelsson Það er eins með þessa tillögu eins og hina, að eg ber hana fram eftir ósk kjósenda minna. Hún er líka sama eðlis, sem sú fyrri. Það er farið fram á í henni, að þetta hérað geti orðið betur aðnjótandi samgangnanna á sjó, eins og hún fór fram á umbætur á samgöngum á landi. Héraðsbúar hafa fundið mjög til þess, að héraðið, einkum þó Flateyri, hafi farið varhluta af gufuskipaferðum á síðustu árum. Þá er í 2. lið beiðni um að strandbátur komi við á Súgandafirði. Þetta bygðarlag er afar-blómlegt og er í afarmiklum uppgangi, og er því mjög tilfinnanlegt að engar samgöngur eru á sjó við fjörðinn, sérstaklega í apríl og maí, og svo á haustin í októbermánuði. Hv. þm. Ísafj. þekkir þetta bygðarlag, og mun geta borið það með mér, að það er í geysimiklum uppgangi, og mun hafa tekið meiri framförum á síðustu árum heldur en flest önnur sjópláss á landinu. Eg mælist því til að hv. deild taki góðlátlega á móti tillögunni og samþykki hana. - Að því er snertir ummæli hv. 4.kk. þm. að það væri að stinga stjórnina með títuprjónum að samþykkja slíkar þingsályktunartillögur, skal eg geta þess, að eg get ekki fallist á það, og mjög fjarri er að slíkt sé tilgangurinn með þeirri tillögu, er hér liggur fyrir. Það hefði ef til vill mátt segja svo áður fyrr, þegar slíkar tillögur voru sjaldgæfar, en eins og nú er farið að nota þær, felast ekki í þessari aðferð neinar títuprjónastungur eða erjur við stjórnina, heldur samvinna milli þings og stjórnar, að þing og stjórn leggist á eitt með að verða við kröfum þjóðarinnar.

Lárus H. Bjarnason Eg er hv. 4. kgk. þm. samdóma um það, að ekki sé rétt að ónáða þingið með svona smámálum. Þau eiga að fara umboðsleiðina til landsstjórnarinnar. Þá var ólíka mikilsverðari tillagan, sem hæstv. forseti neitaði að taka á dagskrá í dag, till. um innsetning gæzlustjórans. En eg er hv. 4. kgk. þm. algerlega ósamdóma um, að orðalagið á þeirri rökstuddu dagskrá, er hann óskaði borna upp út af síðustu tillögu á undan, hafi verið rétt. Hann sagði að sér væri alls ókunnugt, hvort tillagan væri á nokkrum rökum bygð, en í dagskránni treystir hann þó landstjórninni til að taka hana „til greina“. Það er dálítið ósamræmi í því. Nú vil eg leyfa mér að bera fram aðra betri dagskrá í þessu máli, þar sem aðeins er farið fram á að stjórnin taki tillögu þá, er hér liggur fyrir „til athugunar“. Eg hefði hugsað mér að koma með breyt. till. í þessa átt við dagskrá h. 4. kgk., en það fórst fyrir. Í rauninni munar engu á þessu tvennu, því að hver góð og samvizkusöm stjórn - og nú er til allrar hamingju von á góðri, eða að minsta kosti betri stjórn en verið hefir - tekur auðvitað slíkar tillögur til athugunar og þá til greina, ef henni sýnast þær sanngjarnar, hvernig sem orðalagið er. En orðalagið á minni tillögu er viðkunnanlegra. Eg skal með leyfi hæstv. forseta lesa hana upp: „Í því trausti að landstjórnin taki tillögu þessa til athugunar, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“. - Hin rökstudda dagskrá var samþ. með 8 samhlj atkv.

Framsögum. (Ólafur Briem) Nefndin hefir komið fram með 1 brtill. á þgskj. 167. Efni brtill. er í því fólgið að láta breytingu þá á innheimtulaunum lögreglustjóra, er samþykt var við 2. umr., ekki ná til núverandi lögreglustjóra. Þessi brtill. dregur því það úr þeirri breytingu, sem gerð var á frumv. við 2. umr., að 2. gr. frv. verður ekki beitt fyr en við embættismannaskifti. Nefndin leit svo á, að það kynni að þykja hart, að svifta menn kaupi fyrir störf sín, sem þeir eiga að halda áfram að gegna. Það mun vera algeng venja, að menn, sem hafa ákveðin laun fyrir ákveðið starf, verða ekki sviftir laununum, nema starfið sé tekið af þeim. Sumir í nefndinni voru nokkuð hikandi, hvort bera ætti fram brtill., en sú varð þó niðurstaðan, að það þótti sanngirniskrafa að bera hana fram og býst eg við að meiri hluti þingd. samþykki hana. Aðrar brtill. hefir nefndin ekki komið fram með.

Jón Þorkelsson Eg leyfi mér að stinga uppá, að frumv. þessu verði vísað til nefndar þeirrar, sem verið var að kjósa, (um forgangsrétt kandídata frá háskóla, Íslands).

Flutningsm. (Jón Magnússon) Það er allsendis óþarft að blanda málum þessum saman. Hér er hið sama sanngjarna tillit tekið, sem í frumv. um forgangsrétt kandídata frá hinum væntanlega háskóla. Frv. koma alls ekki í bág hvort við annað og virðist mér óþarft að vísa því til nefndar.  (Jón Þorkelsson: Eg get fallið frá uppástungu minni um nefnd)  .

Flutningsm. (Jón Þorkelsson) Svo sem kunnugt er, voru á síðasta þingi samþykt lög um að setja á stofn háskóla á Íslandi, en þar var ekki ákveðið, hver vera skyldi réttur þeirra manna, sem leysa hér próf af hendi, gagnvart mönnum frá öðrum háskólum. Bar eg því á síðasta þingi fram tillögu um háskólamálefni, og var fyrri liður hennar um þetta atriði, en hinn síðari liður að nokkuð af fjárstyrk þeim, sem Íslendingar hafa hingað til notið af »communitetinu«, yrði lagt hingað til háskólans. Fyrri liðurinn var feldur, hinn seinni samþyktur, en ekki veit eg þó til, að neinn árangur hafi orðið af því. - Þetta mál er svo áríðandi, að mér kemur ekki til hugar að greiða atkvæði með fjárveitingu til háskóla, fyr en það er skorðað með lögum, að menn frá öðrum háskólum séu ekki jafn réttháir hér á landi háskólagengnum mönnum héðan. Vér settum prestaskólann á stofn 1847, en höfum þó jafnan látið guðfræðinga frá háskólanum í Khöfn ganga fyrir prestaskólakandídötum, og þannig löghelgað háskóla í öðru landi samkepni við vora eigin stofnun. Frv. þetta á að girða fyrir, að menn annars staðar frá, sérstaklega frá háskólanum í Kaupmannahöfn, geti, mér liggur við að segja, vaðið yfir landið, enda væri fyllilega tilgangslaust að stofna hér háskóla, ef menn, sem leyst hafa próf af hendi annars staðar, ættu að hafa skorðulausan forgangsrétt fyrir vorum mönnum eða fult jafnrétti við þá. Þó hefir þótt hlýða að hafa nokkur önnur ákvæði um lækna en aðra, því að læknisfræðin er svo almenn vísindagrein, að sjálfsagt er að hafna ekki orðalaust þeim, er stunda hana þar, sem hún er bezt kend í það og það sinn, enda liggur svo mikið við, að læknar séu fullkomnir í list sinni, að nauðsyn er að sæta hinum beztu kröftum sem bjóðast. Í lögum lagaskólans er fastlega svo fyrirmælt, að engir skuli gildir til lögfræðislegra embætta hér á landi, nema þeir, sem hafi tekið próf við hann, og er það hið þarfasta ákvæði, því að þótt löggjöf vor í margri grein hafi »dependerað af þeim dönsku«, þá er þó margt sérkennilegt og ramíslenzkt í lögum vorum. En hingað til hafa flestir háskólakandídatar verið svo ófróðir í íslenzkri löggjöf, að margur hreppstjórinn hefir þar verið þeim snjallari og er slíkt ekki vansalaust. Um guðfræðina er óþarft að tala - »víðar er guð en í Görðum«, og mun eigi síður mega stunda það nám hér en annars staðar. Skal svo eigi orðlengt framar um þetta mál, en vera má, að rétt sé, að frumv. með þeim orðum og endimörkum, sem það nú hefir, verði athugað af 5 manna nefnd. Hygg eg að allir skynbærir menn muni veita frumv. fylgi sitt.

Stefán Stefánsson Eg skal geta þess, að eg hafði ætlað mér að flytja þingsál.till. um að skora á stjórnina að leggja fyrir næsta alþingi frumv., er ákvæði skyldur og réttindi erlendra ábyrgðarfélaga hér á landi, en úr því að þetta frumv. er fram komið og nefnd er væntanleg í það, skal eg leyfa mér að beina því til nefndarinnar, hvort ekki muni vera hægt að sameina við það ákvæði um lífsábyrgðarmál. Það kom fram á þingmálafundum í mínu kjördæmi, að mikil nauðsyn væri á að til væru almenn lög í þessa átt, hvort heldur væri að ræða um brunaábyrgðir eða lífsábyrgðir erlendra félaga hér á landi, og með því að fyrirbyggja það, að einstakir menn væru beittir misrétti. Í sambandi við það kom fram á fundunum sú tillaga, að félögin hefði hér varnarþing, umboðsmenn þeirra fengju sérstakt leyfi frá stjórninni til þess að takast umboðsstarfið á hendur og nægilegt tryggingarfé, undir umsjón landsstjórnarinnar. Þetta óska eg, að væntanleg nefnd taki til athugunar, svo að það gæti sameinast þessu frv., ef kostur er á. Annars hafði eg hugsað mér að koma fram með þingsályktunartillöguna, sökum þess að málið er afar vandasamt og þarf að minni hyggju meiri undirbúning en hér er kostur á.

Jón Jónsson 1. þm. S.-Múl.: Eg vil leyfa mér að spyrja hinn háttv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) hvort þeir, sem hér eiga hlut að máli, hafa leitað til landsstjórnarinnar um þetta mál eða hvort þeir hafa nokkuð ráðgast við landsverkfræðinginn. Mér þykir undarlegt, að þessi till. skuli koma fram hér, ef svo er ekki og verð þá að greiða atkvæði móti henni.

Flutnm. (Jón Ólafsson) Herra forseti! Út af orðum hins hv. 2. þm. Eyf. (St. St.) skal eg taka það fram, að við völdum ekki þá leið, að skora á stjórnina, sökum þess að við treystum henni ekki til að semja betra frumv. Frumv. er ekki samið af okkur; það er samið af lögfræðingi hér í bæ, sem hefir manna mesta reynslu í þessum efnum, og er það því svo vel undirbúið, sem kostur er á.

Bjarni Jónsson Eg get hvorki greitt atkvæði með né móti þessari till., því að Íslendingar hafa ekki veitt neitt fé til strandgæzlu og hafa engin skip úti í því skyni. Og ekki er nein ástæða til að skora á stjórnina að áminna sýslumenn eða gefa þeim nýjar reglur. Danir hafa herskip við land, eitthvað í hafi en mest á höfnum að sögn sjálfra þeirra til þess að sýna, að þeir hafi drottinvald yfir íslenzkum sjóleiðum. En því neita eg með öllu og tel fleytu þessa oss með öllu óviðkomandi og mun aldrei styðja það með orði né atkvæði, að stjórn Íslands skifti sér af henni.

Flutningsmaður (Jón Magnússon). Eg þarf ekki að mæla frekara með þessu frv., en eg gerði við 1. umr. og vonast til að hin háttv. þingdeild láti það sæta sömu meðferð sem þá.

Flutnm. (Jón Ólafsson) Mig furðar á því, að hinn hv. 1. þm. Eyf. (H. H.) skuli halda því fram, að við getum ekki sett skilyrði öðrum en íslenzkum félögum. Mörg lönd hafa þó slík ákvæði um vátryggingarfélög. Skal eg í því efni benda á t. d. Bandaríkin og Þýzkaland. Það væri undarlegt, ef vér mættum ekki setja ákvæði um þessa sem hverja aðra atvinnu. Að hér sé verið að banna félögunum atvinnuna, er einber hégómi. Að erfitt hafi verið að fá breytt kjörum, er satt, en það stafar af því, hve brunar eru hér tíðir. Þetta frv. miðar ekki að því að auka brunana, heldur að því að bæta úr rangsleitni.

Flutnm. (Jón Ólafsson) Herra forseti! - Við flutnm. höfum komið fram með þetta frv. af því, að við lítum svo á, að hér sé um nauðsynjamál að ræða. Það er orðin föst reynsla hér á landi, að vátryggingarfélögin leyfa sér að beita þeirri aðferð, einkum við þá, sem lítils mega sín, að neita að greiða nema nokkurn hluta vátryggingarupphæðarinnar, jafnvel ekki nema ¼ eða þaðan af minna, þótt bersýnilegt sé, að bruninn hafi ekki hlotist af mannavöldum. Fátækir menn hafa neyðst til að taka þessum boðum, sökum þess, að þeir hafa ekki haft bolmagn til að bíða mörg ár borgunar og kosta fé til að sækja mál sitt til hæstaréttar. Eg get nefnt til dæmis, að fyrir 5 árum var fátækum manni einum boðnar 250 kr. upp í vátryggingarupphæðina, en hann vildi ekki þiggja það. Gekk svo í stappi um þetta, þar er til aðilar urðu ásáttir um, eftir meir en 4 ára þref, að leggja málið undir gerðardóm í Kaupmannahöfn. Og hvernig fór? Í stað 250 kr. gerði gerðardómurinn félaginu að greiða 4500 kr. Þetta er til marks um það, hvað óprúttin félög leyfa sér. Þótt félögin beri það fyrir, að brunar séu hér tíðir, þá hafa þau sett undir þann leka með því að hafa iðgjöldin svo há, að eindæmi er. Þótt þessi félög drægju sig burt héðan sakir þessa skilyrðis, sem varla er hætt við, þá mundu önnur félög, og það öll vönduðustu og áreiðanlegustu félögin, gangast undir það. Vátryggingarfélögum má ekki líðast, að misbjóða almenningi og fyrir það er girt með þessu ákvæði. Ef ágreiningur rís upp, þá skulu málin lögð í gerðardóm; nefnir hvor aðila einn mann, en landsyfirdómur þrjá, og sé einn þeirra, er landsyfirdómurinn tilnefnir, oddviti og löglærður maður. Með þessu er trygging fengin til handa báðum aðilum og lítill vafi á, að félögin vilji hlíta ákvæðinu. Góð félög hafa oftast ákvæði um gerðardóm í lögum sínum og mundu lúta þessu ákvæði Það mundu að eins vera refjafélög, sem ekki vildu beygja sig undir það, og væri þá bættur skaðinn, þótt þau drægju að sér klærnar. Eg vona, að frv. fái framgang, en með því að hér er um mikilsvert mál að ræða, býst eg við, að hlýða þyki að skipa nefnd í það, og leyfi mér að stinga upp á 5 manna nefnd.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg stend ekki upp til þess að mæla með né móti þingsál.till., en vildi að eins grípa tækifærið til þess að benda á, hvað óviðurkvæmilegt það er, að dag eftir dag, viku eftir viku, sést háttv. ráðh. (B. J.) ekki í sæti sínu, svo að öll samvinna milli hans og deildarinnar verður ómöguleg. Það er hart að vera t. d. sviftur þeim upplýsingum, sem hann eflaust getur gefið í þessu máli, eftir að hann hefir rætt við dönsku stjórnina um strandgæzluna. Það er ilt fyrir Barðstrendinga, að fulltrúi þeirra sést ekki á þingi, en óþolandi fyrir alþingi að geta aldrei náð tali af ráðherra.

Flutningsmaður (Skúli Thoroddsen) Eg get ekki svarað fyrirspurn hins háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.). Mér er ókunnugt um, hvort leitað hefir verið til stjórnarinnar í þessu máli; hins vegar get eg ekki séð annað, en að rétt leið hafi verið valin í þessu máli. Tillagan gefur að eins kröfunni meiri þunga og vona eg, að hin háttv. deild veiti henni fylgi sitt.

Hannes Hafstein Það er misskilningur hjá háttv. flutningsmanni (J. Ól.), að eg hafi haldið því fram, að vér mættum alls ekki setja lög um þetta efni. Eg sagði, að lögin yrðu haft á Íslendingum, bann gegn því, að skifta við önnur félög en þau, sem vilja ganga inn á skilyrðin. Spurningin er, hvort gera eigi fólki enn erfiðara með vátryggingar heldur en nú er, og eg tel hætt við því, að svo yrði í reynd með þessum ákvæðum.

Forseti: Út af orðum hins háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ó.) vil eg taka það fram, að því miður ákveða þingsköpin ekkert um, hvað gera skuli, ef þingm. vanrækja fundi. Sem betur fer, hefir það sjaldan komið fyrir, að þingmenn hafi gert sig seka í slíku, en þingsköpin heimila forseta ekki neitt vald til þess að skapa mönnum víti fyrir slíka vanrækslu, sem er óafsakanleg án löglegra. forfalla, og ekki sízt hjá ráðherra.

Flutningsmaður (Skúli Thoroddsen) Tillaga þessi er borin fram samkvæmt óskum, sem komu fram á þingmálafundi í kjördæmi mínu. Áin, sem till. fer fram á, að brúuð verði, er Langadalsá. Hún er á aðalpóstleið og verður oft ófær í vatnavöxtum. Það væri því mjög mikilsvert fyrir héraðið, að brú fengist á hana, og þyrfti því sem fyrst að láta rannsaka brúarstæði og gera áætlun um þann kostnað, sem brúargerðin hefði í för með sér. Eg vona, að hin háttv. deild verði tillögunni hlynt. Verkfræðingur landsins gæti annast rannsóknina og allan undirbúning málsins, svo að það myndi eigi baka landsjóði neinn sérstakan kostnað, þótt till. yrði samþykt.

Sigurður Gunnarsson Eg lýsti yfir því um daginn, er till. hins háttv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) var til umræðu, að eg gæti fallist á hana, en þó hefi eg leyft mér að koma fram með 2 brtill. í því skyni einu, að svæði það, sem till. ræðir um, verði víkkað. Eins og menn muna, fór tillagan fram á betri strandgæzlu við Vestfirði, en eg vil að Breiðafjörður verði tekinn með. Bæði mér og öðrum er fullkunnugt, að strandgæzlan á Vestfjörðum og Breiðafirði er allsendis ónóg. Sannast að segja horfir til vandræða á Breiðafirði, sérstaklega í veiðistöðvunum Ólafsvík og Hellisandi. Sérstaklega verða mikil brögð að yfirgangi botnvörpunga, þegar kemur fram yfir mitt sumar. Koma þeir þá á kvöldin og fiska að nóttunni og helzt þetta fram eftir öllum vetri. Má nærri geta að þeir stórspilla bæði fiskiveiðum og veiðarfærum. Satt mun það, að víða er strandgæzlunni hér við land ábótavant, en eg hygg þó, að þetta svæði hafi sérstaklega orðið út undan. Eg vona, að hin háttv. deild sjái, að hér er um alvarlegt mál að ræða, er snertir aðalbjargræðisveg svo að segja allra íbúa tveggja hinna fjölmennustu hreppa og er því lífsnauðsyn að landsstjórnin leggi sig alla fram til þess, að fá ráðna bót á þessum hrapallega atvinnuspilli. Að endingu vil eg mæla fram með þeirri brtill., að í staðinn fyrir 1. sept. komi 1. ágúst.