Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hafði búizt við, að fleiri aðstandendur þessarar till. mundu gera grein fyrir sínu máli. Það var samþ. á þ. till. í fyrra, sem var lítt athuguð og fór ekki til n., og þeir, sem hana fluttu, höfðu gert sér svo litla grein fyrir afleiðingunum, að þeir hafa sjálfir síðan verið að rífast út af því, hvað kostnaðurinn hefði orðið mikill, þegar það uppgötvaðist, að hann var 15 millj. Ég veit ekki, hvort þessir flm. hafa gert sér grein fyrir því, hvað af mundi hljótast, ef verðið væri ekki borgað niður. Mig langar til að spyrja ríkisstj., hvað vísitalan mundi hækka, ef sex manna álitið væri látið koma til framkvæmda, en verðið ekki keypt niður? Ég hef heyrt því fleygt, að það yrðu 7 stig, og samkv. upplýsingum, sem nú liggja fyrir um, hvað það mundi þýða, ef ríkisstj. vildi verja nokkrum millj. til að lækka tolla, mundi með því fást mun meiri lækkun á vísitölunni og þar með dýrtíðinni. Það mætti nú búast við, að þessir menn vissu það. Þeir þykjast vera á móti því að þurfa að beita þessum aðferðum, en af hverju fást þeir ekki til að athuga, hvað kosta mundi að hafa aðrar aðferðir? Hér voru nýlega lagðir fram útreikningar, sem hagstofan hafði gert samkv. ósk þingsins, og mér fannst þeir gefa tilefni til, að þ. athugaði sinn gang. Ég var að reikna út, hvernig útkoman mundi verða, ef útreikningur sex manna n. hefði verið lagður til grundvallar í fyrra við ákvörðun á kjötverðinu, og mér finnst muna 10 millj. á útsöluverði, sem kjötframleiðslan í fyrra var seld of hátt. Þegar á það er litið, að landsfólkið og ríkissjóður er skattlagt á þennan hátt, er ekki ástæða til annars en að þ. athugi sinn gang, þegar á að halda áfram verðpólitík, sem meiri hl. þ. fyrirverður sig fyrir eftir á. Mér finnst, að hæstv. ríkisstj. eða hv. .flm. þessarar till. ætti að gera nokkra grein fyrir því, hvað þeir álíta, að útgjöld í sambandi við þessa þáltill. mundi nema miklu og hvað við liggur, ef hún verður ekki samþ., og hvort þeir hafa athugað aðrar leiðir til þess að lækka dýrtíðina, því að það verður að gera ráð fyrir því, að það sé tilgangurinn að lækka dýrtíðina, en ekki bara að fá fé til þess að láta einstök fyrirtæki í landinu fá það til umráða. Sú ráðsmennska, sem hefur verið á þessum málum, hefur orðið þjóðinni það dýr, að ætla mætti, að menn hefðu eitthvað lært af þessari dýrkeyptu reynslu, og væri því eðlilegt, að tekið væri tillit til hennar, þegar verið er að ræða þáltill. eins og þessa, sem hér liggur fyrir. Ef það er hins vegar svo, að meiri hl. Alþ. hafi komið sér saman um, að það skuli veittur svo og svo margar millj. kr. úr ríkissjóði í uppbætur og niðurborganir, þá eru allar rökræður til lítils, enda hefur ekkert komið fram af rökum fyrir því, að þetta verði til þess að lækka dýrtíðina, og ekki einu sinni, að það lækki vísitöluna. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh., hvað það muni auka dýrtíðina mikið, ef kjötverðið verður látið hækka, svo að það verði í samræmi við útreikninga sex manna n., og þá gætum við farið að reikna út, hvort þetta er ekki sú óréttlátasta og sú „ópraktiskasta“ niðurborgun á dýrtíðinni, sem hægt er að hugsa sér.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 2. þm. Reykv. um það, hvað það mundi muna miklu á vísitölunni, sem hann ræddi um, þá skal ég upplýsa það, að það var strax athugað, hvað það mundi nema miklu, og það voru ekki 7 stig, heldur 17 stig - og það með því skilyrði, að ekki þyrfti að hækka verð á innfluttum markaðsvörum. En auk þess er það vitanlegt, að slík hækkun mundi hafa í för með sér margar óbeinar hækkanir, og það mundi hleypa vísitölunni upp úr öllu valdi. Ég ætla ekki að fara hér inn á að ræða tollaleiðina, sem hv. þm. minntist á. Hún hefur verið rædd áður hér, og ég hygg, að ég hafi þá sýnt fram á, að það, sem þessi hv. þm. og flokkur hans fer fram á, er alls engin lækkun á dýrtíðinni og sízt betri en sú leið, sem ríkisstj. hefur lagt til, að farin yrði, á meðan ekki finnast önnur betri ráð.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 2. þm. Reykv. um það, hvað það mundi muna miklu á vísitölunni, sem hann ræddi um, þá skal ég upplýsa það, að það var strax athugað, hvað það mundi nema miklu, og það voru ekki 7 stig, heldur 17 stig - og það með því skilyrði, að ekki þyrfti að hækka verð á innfluttum markaðsvörum. En auk þess er það vitanlegt, að slík hækkun mundi hafa í för með sér margar óbeinar hækkanir, og það mundi hleypa vísitölunni upp úr öllu valdi. Ég ætla ekki að fara hér inn á að ræða tollaleiðina, sem hv. þm. minntist á. Hún hefur verið rædd áður hér, og ég hygg, að ég hafi þá sýnt fram á, að það, sem þessi hv. þm. og flokkur hans fer fram á, er alls engin lækkun á dýrtíðinni og sízt betri en sú leið, sem ríkisstj. hefur lagt til, að farin yrði, á meðan ekki finnast önnur betri ráð.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. mikið. Ég geri ráð fyrir því, eftir flm. að dæma, að að þessari þáltill. standi tveir stærstu flokkar Alþ. og því sé tryggt, að hún muni ná fram að ganga. Ég vil aðeins lýsa yfir af hálfu Alþfl., að hann er andvígur þessari till., og það er af því, að hann telur, að það hafi verið haldið þannig á þessum dýrtíðarmálum og öllum þeim málum, sem þau varðar, að hann telur sér ekki fært að mæla með frekari útgjöldum til niðurborgana, og eftir þessa afgreiðslu á fjárl. þá sér Alþfl. sér því alls ekki fært að greiða atkv. með þessari þáltill.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. var að kalla á það, að fleiri flm. töluðu fyrir þessari till. en hv. 1. flm. Ég sé að vísu ekki ástæðu til þess að bæta miklu við það, sem hann tók fram, en ég man ekki betur en að hv. 2. þm. Reykv. og flokkur hans og sömuleiðis Alþfl. hafi samþ. þá heimild til þess að greiða niður verð á vörum innan lands, sem hér er farið fram á, að framlengd verði eða öllu heldur gerð ákveðnari en hún kann að vera nú. Þessi heimild var í dýrtíðarl., sem samþ. voru s. l. vor af öllum þingheimi. Þessi heimild er að vísu fyrir hendi enn, þar sem ekki er búið að samþ. frv. það, sem hefur legið fyrir Alþ., um að afnema hana eða binda hana því skilyrði, að Alþ. skuli samþ. greiðslurnar í hvert skipti. Hér er því ekki farið fram á annað en það, að þessi heimild, sem stendur í l., verði staðfest á ný, þar til þingið gerir á þessu aðra skipan. Verði áðurnefnt frv. ekki samþ., þá er ekki hægt að segja annað en að heimildin standi, og verður þá þessi þáltill. ekki annað en frekari árétting á því. En ef frv. verður samþ., þá má skoða þessa þáltill. sem nýja heimild í þessu efni, þar til Alþ. ákveður annað. Það er öllum kunnugt, að Framsfl. hefur frá upphafi óskað eftir því, að reyndar yrðu aðrar leiðir til þess að stöðva hækkun dýrtíðarinnar, eftir því sem í okkar valdi stæði, en till. okkar hafa ekki verið samþ. Við álítum þó, að þetta sé betra en ekki neitt, og því höfum við tveir flokksmenn gerzt meðflm. að þessari till. Við teljum, að það mundi hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðfélagið og sérstaklega lamandi áhrif á atvinnuvegina, ef nýtt dýrtíðarflóð gengi nú yfir landið, sem mundi óhjákvæmilega verða, ef núverandi heimildir ríkisstj. til þess að greiða niður vísitöluna yrðu afnumdar. Okkur er það einnig ljóst, að fyrr eða síðar verður Alþ. að taka rösklegar á þessum málum en það hefur gert hingað til, en það sjá allir, að á þessu þingi verður það ekki gert. Þá er það spurningin, hvort takmarka á þær heimildir, sem ríkisstj. hefur haft, og hlaupa svo frá öllu saman eða þá að ganga svo frá málinu, að hægt verði að halda áfram að gera þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til þess að halda niðri dýrtíðinni, þar til öðruvísi verður ákveðið. Við erum ekki í vafa um, að hið síðara verði happadrýgra. Hv. 2. þm. Reykv. spurði, hvað það mundi kosta að reyna aðrar leiðir. Hann beindi þeirri spurningu til ríkisstj., og ég mun ekki svara því. En hitt er víst, að ef aðrar leiðir verða reyndar, þá mun það hafa einhverja fórn í för með sér, annaðhvort fyrir alla þjóðina eða þá fyrir einstakar stéttir. En þótt allir vilji lækka dýrtíðina, þá er hugsunarhátturinn því miður sá, að allir vilja gera það á kostnað annarra, en ekki sinn. Sá skilningur, sem þarf að vera á þessu meðal þjóðarinnar, er bersýnilega ekki fyrir hendi, en hann verður að koma og kemur vafalaust. En á meðan hann vantar, þá verður að fara þá leið, sem nú er farin, og það eru peningar allrar þjóðarinnar, sem eru notaðir til þess.

Hvað mikið kostar sú leið?

Það get ég ekki sagt með vissu, en ég geri ráð fyrir, að það muni ekki miklu fyrir árið 1944 frá árinu 1943, og ég held, að það hafi ekki verið svo þungur baggi, að ekki hafi verið hægt að rísa undir honum. Ég skal svo ekki lengja mál mitt meira, en ég vildi aðeins gera grein fyrir því, hvers vegna við tveir framsóknarmenn höfum gerzt meðflm. að þessari þáltill.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð út af þessari þáltill. Það er í fyrsta lagi það, að ég hef ekki komið auga á það, að fram hafi verið færð gild rök fyrir því, að brýna nauðsyn bæri til þess að halda áfram að kaupa niður vísitöluna með framlögum úr ríkissjóði, og það hafa ekki verið færðar sönnur á það, að atvinnuvegirnir séu svo aðþrengdir, að þeir geti ekki haldið áfram að starfa, þótt niðurgreiðslunum verði hætt. Þvert á móti þá sýna útreikningar einmitt, að jafnvel þeir atvinnuvegir, sem taldir eru verst stæðir, mundu ekki fara um koll, þótt vísitalan hækkaði. Það eru því engin rök til fyrir því, að atvinnuvegirnir séu í bráðri hættu. Hitt, að menn vildu ef til vill leggja eitthvað á sig til þess að lækka dýrtíðina, er allt annað mál en það að veita stórar fjárhæðir úr ríkissjóði til þess að lækka vísitöluna. Það gæti hins vegar verið svo, að þeir, sem standa að þessum greiðslum, gætu bent á eitthvað annað. Ég tel, að með þessari till. sé bent á ákveðna leið, því að Alþ. veit, hvað ríkisstj. gerir, ef hún fær þessa heimild, þ. e. hún mun greiða niður verð á kjöti og mjólk. Ég held, að þessi leið sé mjög óheppileg fyrir alla launþega, því að hún lækkar vísitöluna og þar með kaupgjaldið, en hún lækkar dýrtíðina raunverulega ekkert. Bændur munu ekki heldur yfirleitt hrifnir af þessari leið, því að þeir fá sitt ákveðna verð fyrir vörur sínar, og í þingtíðindum búnaðarþings frá þessu ári segir svo á bls. 97, með leyfi hæstv. forseta: „Jafnframt vill Búnaðarþingið taka það fram, að það telur mjög varhugavert gagnvart landbúnaðinum að lækka útsöluverð á landbúnaðarvörum með greiðslu neytendastyrks úr ríkissjóði“. - Hér er beint tekið fram, að búnaðarþing líti á þetta sem óheppilega leið, og enginn bóndi getur haft áhuga á því, að hún sé farin. Menn mættu því spyrja, hvers vegna tveir háttsettir menn hjá Búnaðarfélaginu og háttsettir hjá Framsfl. skuli gerast meðflm. að þessari till. og að þeir skuli þannig benda á leið, sem er þvert ofan í samþykkt búnaðarþings. Nú er það vitað, að Framsfl. gerir mikið af því að flagga með samþykktir búnaðarþings, ef hægt er að nota þær pólitískt, og ég er viss um, að ef einhver hinna flokkanna hefði borið fram till., sem hefði verið á móti samþykktum búnaðarþings, þá hefðu hv. þm. Framsfl. ekki verið seinir á sér að koma með búnaðarþingstíðindin og lesa upp úr þeim til þess að sýna, að þetta væri á móti vilja bænda. En nú skeður það, að þessir fulltrúar bænda leggja til, að Alþ. gangi í berhögg við samþykktir búnaðarþings. Mig undrar þetta að vísu ekki, því að það er vitað, að Framsfl. notar sér samþykktir búnaðarþings pólitískt, þegar það hentar honum, en annars ekki, og það, að Framsfl. gengur nú svo í berhögg við þær sem raun ber vitni, sýnir það ljóst, hvernig þessir fulltrúar bænda haga sér gagnvart þeim. Bændur græða ekkert á þessu og launþegar ekki heldur, en stóratvinnurekendur græða. Ég lái því ekki fulltrúum atvinnurekenda, þótt þeir séu með milljónaframlagi úr ríkissjóði til þessa, og það mætti segja, að það væri ekkert við það að athuga, þótt fulltrúar atvinnurekenda gæti hagsmuna þeirra, en það er fráleitt, að fulltrúar verkamanna og bænda geri slíkt. Það kann að vísu að vera, að fulltrúar Framsfl. þykist eiga hönk upp í bakið á Sjálfstfl. fyrir það, sem hér hefur gerzt, að fulltrúar atvinnurekenda og fiskimanna skyldu greiða atkv. með því, að af þeim 10 millj. kr., sem veittar eru til uppbóta, skyldu ekki verða teknar 4 millj. til fátækustu sjómannanna, heldur skyldi það fé renna til stórbænda í landinu. Ég hlakka til að heyra fulltrúa Sjálfstfl. færa rök fyrir því við smáútgerðarmenn, að þeir hafi borið þeirra málstað fyrir brjósti, er þeir greiddu atkv. á móti þessu 4 millj. kr. framlagi til þeirra. En það má vera, að Sjálfstfl. hafi með þessu athæfi gert sér vonir um, að Framsfl. gæti þá í staðinn komið til móts við þá einhvers staðar annars staðar. Það hefur nú líka gerzt, þegar Framsfl. gengur í berhögg við samþykkt búnaðarþings og samþ., að vísitalan skuli greidd þannig niður, að hún verði lægri en dýrtíðin raunverulega. Það eru ekki einungis þessar millj. úr ríkissjóði, sem renna beint til atvinnurekenda, heldur spara þeir líka stórfé í lækkuðum launagreiðslum. Ég benti á það áðan, að þetta væri óheppilegasta leiðin, sem hægt væri að fara, en ég ætla ekki að fara nánar út í það. En ég vil segja, að það er ein leið, sem ég tel, að sé miklu heppilegra að fara. Fjmrh. upplýsti það áðan, að með því að greiða niður verð á vörum innan lands verði vísitalan lækkuð um 17 stig. Mín skoðun er sú, að þetta muni ekki lækka hana nema um 14–15 stig. En hvað kosta þessar niðurgreiðslur ríkissjóð? Ef þær kosta 14–15 millj., þá kostar hvert vísitölustig hvorki meira né minna en um 1 millj. króna. Nú hefur hagfræðingur í hinni nýju sex manna n. reiknað nýlega út, hvað það mundi valda mikilli lækkun á vísitölunni, ef felldir yrðu niður allir tollar á þeim nauðsynjavörum, sem ganga í vísitöluútreikninga kauplagsnefndar. Niðurstöður hans eru þær, að það mundi valda um 20 stiga lækkun á vísitölunni, ef tollar yrðu afnumdir á þeim vörum, sem ganga inn í vísitöluútreikninga kauplagsn. Hann hefur einnig reiknað út, hvað það yrði mikið tap fyrir ríkissjóð, ef af þessu yrði, og kemst hann að þeirri niðurstöðu, að það yrði 8,5 millj., m. ö. o. ½ millj. hvert vísitölustig. Má af þessu sjá, að verði þessi leið farin, verður hún helmingi ódýrari fyrir ríkissjóð. Og hún hefur einnig annan kost fram yfir hina, að hún lækkar dýrtíðina meira en vísitöluna, og hafa margir hagfræðingar athugað þetta mál, og kemur þeim öllum saman um þetta. Að þessu athuguðu finnst mér enginn vafi á því, að verði farið inn á þá braut að kaupa dýrtíðina niður með fjárframlögum úr ríkissjóði, þá sé miklu skynsamlegra fyrir ríkissjóð að fara þá leið að afnema tollana af nauðsynjavörum og einnig miklu réttlátari leið fyrir almenning. Ég ætla ekki að halda langa ræðu, því að ég geri ráð fyrir því, að þetta mál sé ákveðið, en vildi ekki láta hjá líða að benda á þessa leið, þó að ég búist ekki við því, að menn vilji fara hana, þrátt fyrir það að þeir geti ekki mælt á móti henni með rökum. Þó langar mig til að bera fram eina spurningu og beini ég henni til flm. till.: Hvaðan ætla þeir að taka fé til þess að greiða þetta niður, eða hvaðan ætla þeir að taka á næsta ári 10–20 millj. kr. til þess að greiða dýrtíðina niður? - Það segir sig sjálft, að það þýðir ekkert að áætla einhver útgjöld nema hafa eitthvað fé til þess að borga með. Mér virtist svo við umr. um fjárl., að þá hafi komið fram einmitt hjá þessum flm. og flokksbræðrum þeirra, að það þýddi ekkert að koma með útgjaldatill., nema bent væri samtímis á tekjuöflunarleið. Líta þessir flm. svo á, að þeir geti komið fram með 10–20 millj. kr. till., þrátt fyrir það að öllum beri saman um, að tap verði á sjálfum fjárl., og án þess að benda á nokkra leið til tekna, eða er það svo, - og mér þykir það harla ótrúlegt, –að þessir þm. séu búnir að hugsa sér fyrir tekjum, en að það sé á einhvern þann hátt, sem þeim finnst vanvirða að segja frá, eða sjá þeir einhverja aðra ástæðu fyrir því, að þeir vilja leyna þingið, hvaða leið þeir ætla að fara til þess að útvega fé til þessara útgjalda? Ég verð að segja það, að eins og nú horfir við, að verði málið ekki betur rannsakað en flm. hafa komið fram með það og geri ekki gleggri grein fyrir því, þá er þetta illa undirbúið mál og ástæða til þess, að þeir dragi þessa till. til baka, gefi sér tíma til þess að hugsa málið betur og koma svo aftur með hana í frambærilegra formi.

Ætlar þm. ekki norður á morgun?

Ég ætla að svara hv. þm, því, að það skaðar ekkert, að þessi till. bíði til næsta þings, því að ég álít till. mjög vanhugsaða, og eins og ég hef áður sagt, er hún alveg óundirbúin og engin grein fyrir henni gerð. Ég hygg því, að eins og hún nú liggur fyrir, sé ekki hægt að ætlast til þess með nokkrum rökum, að menn greiði atkvæði með henni.



Herra forseti. Í síðustu viku var vísað til fjhn. frv. til l. um tekjuöflun vegna dýrtíðarráðstafana eftir tilmælum stj. Haldinn var fundur af fjhn. beggja d., og kom þar í ljós, að n. þótti frv. fela í sér of litlar upplýsingar. Allir nm. að einum undanteknum féllust á að skrifa stj. bréf, þar sem óskað var eftir ýmsum upplýsingum í sambandi við frv. Í því var m. a. spurt um það, hvað áætlað væri, að uppbætur á innlendar afurðir á innlendum markaði yrðu miklar á næsta ári, og að því sama var spurt, hvað viðvíkur útfluttum landbúnaðarafurðum. Enn fremur var spurt um það, hvað vísitalan mundi lækka mikið, ef slíkar uppbætur yrðu greiddar á innlendum markaði, og hvaða áhrif þessi vísitölulækkun væri talin hafa á íslenzkan sjávarútveg, og spurt um það, hvaða áhrif þetta 2% gjald, sem minnzt er á í frv., mundi hafa á vísitöluna og íslenzkan sjávarútveg. N. ákvað að halda ekki fund aftur, fyrr en svar væri komið frá stj. við þessari fyrirspurn. Enn hefur ekkert svar komið til fjhn., en svo sér maður hér í dag till. frá fjórum fjhnm. í báðum d. Þessi till. hefur aldrei verið lögð fram í fjhn. og ekki óskað umsagnar hennar um till. eða óskað eftir, að hún yrði flutt af n. í sameiningu eða annarri hvorri n., og þar sem beðið var frekari skýringar á frv., þrátt fyrir það að grg. þess var þrjár línur, þá hefur nú grg. þornað upp, og er nú grg. í þessu frv. rúml. ½ lína, og hljóðar hún svo: „Tillaga þessi er flutt eftir tilmælum ríkisstjórnarinnar“. Ég verð að segja það, að mér kemur þetta nokkuð á óvart. - Í vor var í fjhn. Nd. gerð málamiðlun í þessum dýrtíðarmálum, og voru menn samþykkir því í höfuðatriðum, að sex manna n. skyldi reyna að komast að niðurstöðu um framleiðsluvísitölu landbúnaðarafurða og um hlutfallið milli kaupgjalds og verðlags, og ef n. yrði sammála, skyldi sá úrskurður gilda um afurðaverð á innlendum markaði. Þetta var það eina vald, sem þessari n. var fengið, og þegar svo n. hafði gefið upp úrskurð sinn um verðlag á afurðum á innlendum markaði, reyndist það verð á kjöt og mjólk vera hærra en áður hafði verið. Til þess að leysa úr þessum vandræðum vildi stj. borga afurðir niður á innlendum markaði. Svo þegar maður kemur á þing, fær maður þær fréttir, án þess að fyrir því væru fullar sönnur, þótt margt benti til, að rétt væri, að hér hefði verið safnað undirskriftum um það að greiða fullar uppbætur á allar landbúnaðarafurðir, sem fluttar væru út. Nú skal ég ekki neita því, að menn hafi vald til þess að gera slík samtök með sér, en það, sem gert var varðandi uppbætur á erlendum markaði, mun hafa verið áframhaldandi tilraun til samkomulags. En slíkt samkomulag var ekki farið fram á, heldur hafa þessir menn tekið sér vald í hendur, sem stj. hafði ein vald til, nema því sé þannig varið, að stj. sé fullkomlega sammála öllum þessum aðgerðum. Ég lít þannig á, að þar sem stj. telur það fjöregg sitt að halda niðri dýrtíðinni, að afleiðingarnar af þessum dýrtíðarráðstöfunum verði nokkuð dýrkeyptar og þegar að greiðslunum kemur, að 10–15 millj. muni ekki nægja, heldur verði stj. að greiða um 20–30 millj., þegar allt kemur til alls. Ég verð því að segja, að svona meiri hl. í stj. sé dýrkeyptur. Svo er sagt í sambandi við þessa till., að tilgangur hennar sé sá að veita ekki dýrtíðarflóðinu yfir þjóðina. En þeir, sem svona tala, virðast ekki vera hræddir við annað í þessu sambandi, en það er skattaflóðið. Því er nú þannig farið í þessum dýrtíðarmálum, að það er ekki nóg fyrir ríkissjóð að taka á sig greiðslur, svo að tugum milljóna skiptir, og segja: „Hesturinn ber ekki það, sem ég ber“, því að hvaðan er hægt að taka þetta nema frá atvinnurekstrinum eða atvinnuvegunum? Fyrir hverja er verið að vinna? Í sumar var það svo, að Búnaðarfélagið og bændur töldu það mjög varhugaverðar ráðstafanir að borga niður afurðaverð fyrir neytendur, og ég veit, að neytendur eru sammála bændum um þetta, því að þeir eru vissulega á móti hækkuðum sköttum og alls konar viðbótarsköttum og að haldið sé niðri kaupi þeirra. Hverjum er verið að hjálpa? Ég hef heyrt því haldið fram, að verið væri að hjálpa sjávarútveginum. Þetta ætti að segja sjómönnum og útgerðarmönnum. Ég hef heyrt þá segja, að það yrði úti um þá, ef fjárframlögum verði haldið áfram á þennan veg og þeir vildu heldur borga hærra kaup en sagt sé, að allt sé gert þeirra vegna. Mér er fullkunnugt um það, að hin raunverulega dýrtíð kemur ekki 100% niður á sjávarútgerðinni, þó að sérstaklega verði að taka tillit til smáútgerðarmanna, sem mjög lítið láta vinna í landi, og ég skal ekki segja, nema það mætti með hækkun vísitölunnar í samræmi við hina raunverulegu dýrtíð, eins og hún nú er, gera sjávarútgerðinni og kannske frystihúsunum full skil, og mundi það kosta mjög litla fjárhæð. Ég hef heyrt þess getið í þessum umr., að í samkomulaginu frá því í vor hefðu verið ákvæði um það, að stj. hefði heimild til þess að borga niður afurðir á innlendum markaði innan viss tímatakmarks. Öllum er kunnugt um, hvernig þetta var hugsað. Birtar voru tölur og yfirlýsing gefin um, að þetta væri gert í þeim tilgangi að borga niður dýrtíðina raunverulega, þannig að dýrtíðin yrði minni í haust en í vor, þegar þessi löggjöf var sett. Það heyrðist hér í d. af nokkrum ræðum Framsfl.-manna, að það væri hættuleg stefna að ætla sér að borga niður dýrtíðina á þennan hátt og yrði hún ekki fær nema um skamman tíma. Var ekki borið á móti þessu og sagt við umr., að ef þetta heppnaðist ekki, yrði þessu ekki haldið áfram. Um hvaða fjárhæðir er nú að ræða, hvað snertir afurðaverð, sem sex manna n. hefur sett? Við höfum ekki fengið neinar ýtarlegar skýrslur um þetta fé, en mér finnst þó, að í grg. fyrir þessari till. hefði átt að geta verið eitthvað um það, hvað hún mundi kosta eða hvort hún mundi kosta 10–12, 12–15 eða 15–18 millj. kr. Hér er um að ræða annað viðfangsefni en í vor, sem enginn þm. hefði þá látið sér detta í hug að taka undir. En tímarnir breytast og till. smábreytast með. Hér er um það að ræða, hvort skrá á dýrtíðina rétt eða rangt, og var því lýst yfir við umr. hér, að þessar niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum mundu ekki hafa nein áhrif á dýrtíðina, vegna þess að verðlagið mundi standa fast í þessum afurðum. Ég hefði haldið, að þegar svo er komið, að dýrtíðin stendur þannig föst, mundu menn hætta þessum sandburði, og nú er fyrirsjáanlegt, að taka verður til annarra ráða, sem betur duga. Fyrir nokkrum dögum flutti ég í fjhn. till. um það, að haldið yrði áfram samningum um þessi mál. Fyrsta uppbótartill. kom fram í sambandi við fjárl., en fyrsta tekjuöflunarfrv. gengur aftur til samninga um þessi mál, og er stj. þar veitt heimild til niðurgreiðslna til 15. febr. n. k. Þessi till. var ekki borin fram í fjhn., heldur eftir tilmælum stj., og er því ómögulegt fyrir þá, sem standa fyrir utan, að mæla slíkri till. bót.



Ég mun ekki lengja þetta mál mikið, og kemur mér ekki til hugar að svara ýtarlega þeim þm., sem hér voru að tala. Hv. 2. landsk. var hér að slá um sig með alls konar upplýsingum og tölum. Ég hef ekkert um þetta hér fyrir framan mig, en hins vegar þekki ég sannsögli þessa manns, og ég veit, að það er ekkert á því að byggja, sem hann segir. Það getur viljað svo til, að eitthvað af því hafi verið satt, en það getur alveg eins allt verið ósatt. En ég vil mótmæla því gersamlega, þegar hann sagði, að afskipti Framsfl. af Búnaðarfélagi Íslands væru pólitísk, og skírskota ég því til hv. þm. Dal. og hv. 2. þm. Skagf., hvort svo sé, þar sem þeir eiga báðir sæti á búnaðarþingi og eru ekki í Framsfl. En hvernig er það með Alþýðusambandið? Hann sagði, að það ætti að vera ópólitískt, en hvernig hefur það reynzt? En viðvíkjandi samþykktum búnaðarþingsins, sem það gerði á afurðaverði innan lands fyrir nokkru, þá hlýtur þm. að skilja það, að afstaðan er breytt vegna samþykktar, sem náðist í sex manna n. í vor. Samþykkt búnaðarþings byggðist þá á því, að þessum greiðslum úr ríkissjóði kynni skyndilega að verða hætt, en nú, þegar búið er að lögákveða verð í vissu hlutfalli við kaupgjald til stríðsloka, með samþykki Sósfl., þá er afstaðan vissulega breytt. Þá spurði þessi þm. að því, hvaðan taka ætti fé til þess að greiða niður verðlagið, eins og till. fer fram á. Ég er nokkuð undrandi yfir spurningu hans, hvaðan taka ætti fé, því að ég man ekki betur en hann hafi lagt til, að tekjuáætlun fjárl. yrði stórkostlega hækkuð frá því, sem nú er. Hann álítur sem sé, að tekjur ríkissjóðs yrðu miklu meiri en meiri hl. Alþ. vildi fallast á. Þess vegna ætti hann manna sízt að vera hræddur við það, að nóg fé yrði ekki til til þess að greiða þetta. Annars vildi ég minna á það, að það liggur ekkert fyrir um það samkv. till., að ákvarðanir hennar gildi nema um stuttan tíma. Alþ. mun eiga að koma saman 10. jan. n. k., og þá getur það sjálfsagt tekið aðrar ákvarðanir, og þetta kostar a. m. k. ekkert stórfé, þar til Alþ. getur gert aðra skipan á þessum málum. Hv. þm. V.-Ísf. minntist á málamiðlun þá, er gerð var í vor. En allt, sem gert hefur verið í þessum málum, er bein afleiðing af því, sem hann tók þátt í og samþ. Hann þarf ekki annað en líta á sitt eigið afkvæmi, en það eru dýrtíðarl. frá í vor, til þess að sjá, að það er ekki rétt, sem hann heldur nú fram, að verðákvarðanir sex manna n. ættu aðeins að gilda innlenda markaðinn. Það stendur skýrum stöfum í þessum l., að taka skuli tillit til verðlags á útlendum markaði, og þarf ekki annað en lesa álit sex mann n. til þess að sjá, að hún skildi þetta svo og áleit, að sama verð ætti að vera á öllum framleiðsluvörum bænda, hvort sem þær væru seldar á innlendum eða erlendum markaði. Annars álít ég, að þetta mál ætti að vera útrætt. Það kom fram hjá þessum hv. þm. og hefur komið fram hjá fleirum, að þótt verðlag væri greint niður innan lands, þá haggaði það ekki við dýrtíðinni. Ég verð nú að segja það, að ég hef aldrei getað skilið þetta, en það er líklega af því, að þetta er einhver hærri fjármálaspeki. T. d. get ég ekki skilið, að kjötkílóið sé ekki ódýrara á 5 kr. en 6 kr., svo ég nefni einhverjar tölur.

En ef ríkið borgar 1 kr. og neytandinn 5 kr.?

Kílóið kostar flesta kaupendur ekki nema 5 kr. þrátt fyrir það, það er alveg víst. Skattal. er og þannig fyrir komið hér á landi, þótt færast mætti enn meir í þá átt, að þeir bera mestu skattana, sem breiðust hafa bökin, og ég fullyrði, að þótt ríkið greiði eina krónu af þessum sex, þá kemur það ekki eins hart niður á öllum almenningi, hvorki beint né óbeint, eins og ef menn ættu að borga sex krónurnar úr eigin vasa. Væri þetta rétt, sem þeir halda fram, þá væri ekki til neins að lækka tollana, eins og þeir vilja, því að það yrði einnig á kostnað ríkisins. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar. Ég áliti mjög gott, ef hægt yrði nú að ganga frá þessu máli. En það, sem einkum fékk mig til að taka til máls, voru ummæli hv. 2. landsk. svo kallaða, sem ég mótmæli harðlega, en þau voru á þá leið, að Búnaðarfélagið og búnaðarþing væru einhvers konar handbendi Framsfl. o. s. frv. Þessum ósvífnu getsökum leyfi ég mér að mótmæla. Já, ég sagði „svo kallaða“, því að hann er aðeins varaþm. og hefur ekki verið kosinn á þing.



Það eru fáein orð. Ég vil endurtaka það hér, að Framsfl. telur það neyðarúrræði að borga verðlag innan lands niður með framlagi úr ríkissjóði og telur það ekki nú fremur en áður neina lausn á dýrtíðarmálinu. Hins vegar hefur flokkurinn, frá því að dýrtíðarl. voru sett, sem nú gilda, ekki viljað synja fyrir það, að þessi leið væri farin sem bráðabirgðaúrræði, meðan ekki væri hægt að fá samtök um neina leið, sem til frambúðar mætti verða. En meðan gengið er úr skugga um, að ekki verður með neinu móti hægt að fá samkomulag um varanlega aðferð til að hindra vöxt dýrtíðarinnar, vill flokkurinn styðja, að þessi leið verði farin til bráðabirgða og heimild gefin um það til hæstv. ríkisstj. Í samræmi við þá afstöðu hefur Framsfl. á þessu þingi, sem nú er að verða lokið, stutt tekjuöflun, til þess að hægt yrði að fara þessa bráðabirgðaleið. Hann var reiðubúinn til að styðja framlengingu verðlækkunarskattsins í þessu skyni, og þegar það fékkst ekki, vegna þess að aðrir flokkar þingsins beittu sér gegn þeim skatti, þá lýsti flokkurinn yfir, að hann mundi geta stutt aðra tekjuöflun, sem hæstv. stj. lagði fyrir þingið í sérstöku frv., en það frv. var einnig stöðvað í þinginu af þeim sömu flokkum, sem felldu verðlækkunarfrv., þannig að Framsfl. hefur í samræmi við þessa stefnu sína viljað styðja þessa tekjuöflun, en slíkt hefur ekki fengizt fram. Framsfl. telur, að sú heimild, sem nú er í gildandi dýrtíðarl., sé skýlaus og hæstv. stj. hafi því heimild til að borga niður dýrtíðina og þurfi því í raun og veru ekki þessa heimild. Samt sem áður vill Framsfl. styðja, að þessi ályktun, eins og hún liggur fyrir, verði samþ. í Sþ. til staðfestingar þeirri afstöðu sinni á málinu, sem ég hef nú lýst. En það er augljóst, að ef halda á áfram að borga niður dýrtíðina að verulegu ráði, verður ekki annað séð en nýja tekjuöflun þurfi þar á móti, eins og Framsfl. hefur álitið. En sýnilegt er, að um það fæst engin afgreiðsla á þessu þingi. En þótt þessu sé þannig varið og frá málinu sé afar illa gengið að dómi flokksins, þá vill hann samt ekki svipta stj. þeim heimildum, sem hún hefur, enn um stund, og mun hann í samræmi við það vera með þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, þar sem það þykir atriði, að hún verði samþ., til þess að þingviljinn komi í ljós. Ég ætlaði að svara ýmsu, sem fram kom í dag, en læt það niður falla og þessi fáu orð duga.



Það eru aðeins nokkur orð. Hv. 1. þm. Eyf. lét falla í dag í ræðu, sem átti að vera svarræða til hv. 2. landsk., einhver þau strákslegustu ummæli, sem ég hef heyrt hér á þingi, og er þá langt til jafnað, eða a. m. k. á þessu þingl. Hann sagði á þá leið, að hv. 2. landsk. hefði skýrt frá nokkrum atriðum, sem gerzt hefðu í hinni nýju sex manna n., og hann tryði þeim ekki, þau gætu að vísu verið sönn, en það væri tilviljun, ef sá maður segði satt. Ég skil ákaflega vel, að hv. þm. hafi hlaupið upp á nef sér, þó að hann sé annars prúður maður, vegna þess að flokkur hans hefur vissulega oft átt um sárt að binda fyrir hv. 2. landsk. þm. Hann hefur flutt svo rökstuddar ádeilur á Framsfl., að þá hefur sett hljóða og ekki átt annars kost en stökkva upp í bræði sinni, og svo var enn. Þessi hv. þm. kom eins og álfur úr hól. Hann hafði ekki hugmynd um þær rannsóknir, sem hafa verið látnar fram fara í hinni nýju n. og mun nú lokið á þann hátt, að ekkert samkomulag hefur orðið. Það er rétt, sem hv. 2. landsk. sagði, að sá hagfræðingur, sem starfandi er á vegum n., hefur reiknað út, hvað nema mundi miklu á vísitölunni, ef tollar væru afnumdir af þeim vörum, sem ganga inn í vísitöluna. Hann komst að þeirri niðurstöðu, að það væru 15 stig og síðan fljótlega 5 stig. Hagstofustjóri hefur gert sams konar útreikning, og komst hann nákvæmlega að sömu niðurstöðu. Þó tekur hagstofustjóri fram, að áætlunin sé eins varleg og hugsazt geti, og þegar maður ber það saman við önnur störf manns eins og hagstofustjóra, sem vill fara varlega og segja ekki meira en hann getur staðið við, þá tel ég fulla ástæðu til að ætla, að lækkun vísitölunnar yrði talsveri meiri. Sú tollalækkun, sem hagfræðingurinn reiknaði með, nemur 8½ millj. kr., fyrir ríkissjóð, og þar af sparast um það bil helmingur í launagreiðslum ríkissjóðs. Þessi tala mun vera miðuð við áætlun fjárl. Hún mun verða talsvert hærri, en sízt ætti þessi hv. þm. að hafa á móti því, að reiknað sé með áætlun fjárl., sem þeir standa á fastar en fótunum, að sé a. m. k. nægilega há. En þegar maður athugar málið nánar, þá er eðlilegt, að þessum hv. þm. hafi orðið svarafátt. Þessi hv. þm. vildi ekki minnast á þessar staðreyndir, vegna þess að hann getur ekki rökrætt þær. Hann hefur engin rök fram að færa máli sínu til stuðnings. Ástæðurnar fyrir því, að hann er á móti að fara þessa sjálfsögðu leið. eru þess eðlis, að hann getur ekki sagt þær. En höfuðástæðan er sú, að hann vill, að verð á landbúnaðarafurðum verði greitt niður. Það er fyrir honum aðalatriðið. Þetta tal um dýrtíð er ekki annað en yfirklór, sem kemur í ljós í hvert skipti, sem maður reynir að rökræða við þessa menn um vandamál dýrtíðarinnar. Hann vill umfram allt láta borga niður verð á landbúnaðarafurðum. Það er af því; að þeir framsóknarmenn vita, að verð á landbúnaðarafurðum er nú svo hátt, að það mundi draga stórlega úr neyzlu þeirra, ef þær væru ekki borgaðar niður. Þetta er ástæðan til þess ofurkapps, sem þeir leggja á þetta. Það er ekki langt síðan framsóknarmenn töluðu mikið um það bæði í ræðu og riti, að niðurgreiðsla á landbúnaðarafurðum væri neytendastyrkur, eins og þeir kölluðu það. Í samræmi við það var ályktun sú, sem hv. 2. landsk. las upp úr skýrslu Búnaðarfélagsins, þar sem lýst var andstöðu gegn þessari stefnu. Þetta var í samræmi við þessa „agitation“. Þeir ímynduðu sér, að fulltrúar fólksins í bæjunum vildu halda við þessari stefnu til þess að lækka verð á þessum vörum. Þeir héldu, að fulltrúar bæjanna mundu ekki treysta sér til að standa á móti því, að niðurgreiðslurnar héldu áfram, vegna þess að verkamenn mundu ekki skilja, að það er þeim til tjóns, en ekki til hagsbóta. Þess vegna var þessi samþykkt gerð, og þess vegna var þessi „agitation“ um neytendastyrk. En þegar þeir sjá, að verkamenn láta ekki blekkja sig, þá koma þeir og segja, að þetta sé nauðsyn, þetta verði að gera til að forðast hrun, og ég veit ekki hvað og hvað, - það sé voði fram undan, ef niðurgreiðslunum sé ekki haldið áfram. Nú talar enginn um neytendastyrk. Það er skrítið, þegar þeir koma til okkar og krefjast þess af okkur í nafni ábyrgðartilfinningar, sem þeir eru alltaf með á vörunum, að haldið verði áfram að borga þennan neytendastyrk úr ríkissjóði. Hv. 2. þm. S.-M. segir að vísu, að þetta sé aðeins bráðabirgðalausn, og undirstrikar það mjög og segir, að það sé í raun og veru neyðarúrræði o. s. frv., þetta eigi aðeins að vera til bráðabirgða, þar til önnur leið verði farin, þangað til fundin verði leið til frambúðar. Hver verður þá þessi frambúðarleið? Það er bezt að athuga það nánar. Hv. 1. þm. Eyf. segir, að ekki sé hægt að fara neina varanlega leið til að lækka dýrtíðina nú, það kosti einhverjar fórnir og á því hafi staðið, því að enginn hafi viljað færa þessar fórnir. Má ég spyrja: Færir enginn fórnir fyrir þessar niðurgreiðslur, sem eru engin lausn, heldur aðeins neyðarúrræði, svo að maður noti orð hv. 2. þm. S.-M.? Er enginn, sem færir fórnir? Er enginn, sem þarf að greiða þessa peninga? - Jú, vissulega. Hann var spurður, hvar taka ætti féð. Honum varð svarafátt. Hann fór að benda á, að sósíalistar hefðu talið, að tekjur ríkissjóðs væru of lágt áætlaðar í fjárl. Þetta var lítilfjörlegt svar. Hvað koma tillögumönnum skoðanir sósíalista við? Hvað kemur þeim við álit sósíalista í þessu máli? Þeir sjálfir hafa haldið fram, að tekjurnar séu jafnvel of hátt áætlaðar, og þeir hafa jafnvel haldið fram, að fjárl. væru svo ofhlaðin, að jafnvel nú væri talsverður tekjuhalli. Eru þeir kannske að komast á aðra skoðun, eða passar kannske þessi skoðun í dag og önnur þveröfug á morgun, eftir því hvernig vindurinn blæs og hvað þarf að „rökstyðja“ í það og það skiptið? Nei, hv. 2. þm. S.-M. veit, að þetta dugir ekki, þessi röksemdafærsla er svo veik, hún er á svo miklum brauðfótum. Þess vegna segir hann hreint út: Auðvitað þarf nýja tekjustofna til að standast kostnað við niðurgreiðslurnar samkv. þessari till. En það er ábyrgðarleysi, að þessi þáltill. skuli vera borin fram í trausti þess, að samkomulag fáist á eftir. Það var búið að gera samkomulag um tekjuöflunarleiðir, sem tími vinnst ekki til að afgreiða á þessu þingi. En þá koma Sjálfstfl. og Framsfl. sér saman um að slíta þingi, hlaupa frá þeim málum, sem fyrir liggja, eins og skattafrv., eignaaukaskattinum og breyt. á tekju- og eignarskatti, sem átti eftir aðeins eina umr. í Ed. Það var hægt að afgr. þessi mál strax, ef afbrigði hefðu fengizt, en Sjálfstfl. neitaði um afbrigði, og síðan koma þeir sér saman um að slíta þinginu, til þess að málin nái ekki fram að ganga. Nú má ekki fórna einni helgi, til þess að þessi frv. nái fram að ganga. Af hverju? Af því að samið er um það milli þessara flokka, að þessi mál skuli daga uppi, og í öðru lagi um það, að á næsta þingi samþ. þessir flokkar sameiginlega tekjuöflunarfrv., sem verði nokkurn veginn á sömu leið, - þetta getur maður sagt sér sjálfur, - eins og þau liggja fyrir nú, þó að þau verði ekki afgreidd nú, þ. e., að leggja skuli 15% ofan á tekjuskatt í landinu, og enn fremur að leggja 2% innflutningsgjald á allar innfluttar vörur. Skyldu þetta ekki vera fórnir? Hvað segja skattþegnarnir, sem þurfa að greiða tekjuskatt sinn með 15% álagi? Og hvað segja neytendurnir og almenningur í landinu, sem verður að borga a. m. k. 5 til 6 millj. kr. í hækkuðu vöruverði vegna innflutningsgjaldsins? Eru þetta ekki fórnir? Ætli það sé ekki hægt að finna einhverja, sem verða að færa fórnir? Nú, en það má líka hugsa málið á annan veg. Við skulum taka 10 milljónirnar, sem notaðar eru í þessar niðurgreiðslur. Það er nokkurn veginn það, sem gera verður ráð fyrir, að sé það minnsta, sem hægt er að komast af með í niðurgreiðslur á ári. Fyrir þetta mætti t. d. kaupa fiskiskip. Það er þó a. m. k. sú fórn, sem sjávarútvegurinn þarf að færa. Og ef þessum peningum hefði ekki verið kastað í tóma vitleysu og til einskis gagns, þá hefði verið hægt að láta smíða skip fyrir 10 millj. kr. Og það var vegna þess, að þessa peninga átti að nota til þessara nytsömu hluta, sem hv. alþm. felldu till. Sósfl. um að veita þetta fé, 10 millj., til smíði fiskiskipa og till. Alþfl. um að veita lán og styrki til þessara hluta. - Það er því svo, að það eru færðar fórnir. En hverjum verða þær í hag? Ekki fiskimönnum, eins og mjög rækilega var bent á af hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ), því að þessi gjöld greiða þeir fiskimenn, sem fyrst og fremst þurfa á hjálp að halda, bátaútvegsmennirnir. Þeir þurfa tiltölulega mjög lítið kaup að greiða eftir vísitölu, því að það er sáralítil vinna, sem þeir þurfa að láta vinna í landi og greidd er eftir vísitölu, þannig að það kemur ekki þeim í hag, þvert á móti. Útgerðarvörur, sem þeir kaupa, hækka í verði, þegar kominn er á þær nýr tollur. Auk þess hækka skattar á þessum mönnum. - Ekki verður þetta bændum til hagsbóta. Ég geri ráð fyrir, að framsóknarmenn fallist á, að þetta verði ekki til þess að lækka kaupið í sveitinni. Hverjum verður það þá til góðs? Öðrum atvinnurekendum. Ekki fiskimönnum, ekki bændum, heldur stóratvinnurekendum, sem þurfa að kaupa mikið vinnuafl. Þeim eru gefnar þessar milljónir á kostnað landsmanna. Það er mergur málsins, og frá því sjónarmiði getur maður vel skilið, að fulltrúar, sem telja sig vera fulltrúa þessara manna í þjóðfélaginu, séu með þessu. Það gæti nú verið, að hægt væri að rökstyðja þetta fyrir almenningi, ef hrun væri yfirvofandi á því tímabili, sem inna ætti þessar greiðslur af höndum. En það er síður en svo sé. Það sýnir m. a. sú rannsókn, sem látin var fram fara í sambandi við sex manna n., - að allir atvinnuvegir í landinu ganga vel, eins og sakir standa. Nú veit maður líka, að þessar niðurgreiðslur hafa ekki áhrif nema á því tímabili, sem þær fara fram. Og þegar þeim er svo hætt, fer allt í sama farið og áður. Þessum peningum er því sama sem fleygt í sjóinn. Þeir eru teknir úr vösum þeirra fátæku og gefnir þeim ríku. Og þar er Framsfl., sem berst fyrir þessu. Ég þarf nú ekki að hafa mörg orð um þetta. Ég vildi aðeins minnast á það, að hv. 1. þm. Eyf. var mjög hneykslaður á því, að hv. 2. landsk. þm. (ÞG) minntist á það, að Framsfl. notaði sér samþykktir Búnaðarfélags Íslands pólitískt, - ákaflega hneykslaður út af þessu. Það væri nú gaman að líta á erindin, sem hæstv. Alþ. hafa borizt frá Búnaðarfélagi Íslands, og athuga svo ræður hv. framsóknarmanna og telja, hvað oft hefur verið bent á erindi frá Búnaðarfélagi Íslands, sem Framsfl. hefur notað sér pólitískt. Vitanlega eru því þessi ummæli hv. 2. landsk. þm. sönn, svo að það er ekki ástæða til að hneykslast á þeim. Þetta er staðreynd, sem allir vita. En það er dálítið slæm samvizka hjá þessum mönnum. Ef einhver segði, að Framsfl. notaði Samband ísl. samvinnufélaga sér til pólitísks framdráttar, ætli þeir þyrftu ekki að mótmæla því? Ósköp væri gaman að heyra þá mótmæla því, að SÍS hefði verið notað til pólitísks framdráttar fyrir Framsfl. Væri gaman í sambandi við þær ræður að lesa upp greinar eftir hv. þm. S.-Þ. (JJ) og aðra, sem birzt hafa í málgagni SÍS. Það hefur verið mikið um pólitíska misnotkun á hinum og þessum félagsskap til framdráttar Framsóknarflokknum, en þetta held ég, að sé það ósæmilegasta í notkun félaga almennings til framdráttar flokknum. Þetta blöskrar mönnum svo, að menn eru hættir að tala um það. Ég vildi nú að þinglokum benda á það, að svo virðist sem ríkisstj. sé orðin þingræðisstjórn, þannig að landinu er þá bjargað frá þeim voða að vera stjórnlaust, eins og kallað er, að eiga enga þingræðisstjórn. Það er svo að sjá sem ríkisstj. hafi nú mikinn meiri hl. Alþ. að baki sér í því eina máli, sem hún telur stefnumál sitt, þ. e. a. s. dýrtíðarmálinu. En stefna ríkisstj. er, eins og kunnugt er, - svo lengi sem ekki er fært að fara þá leið, sem hv. 2. þm. S.-M. þráir mest, að lækka kaup verkalýðsins, - að varið sé miklu fé úr ríkissjóði til niðugreiðslna á verði á landbúnaðarafurðum og á þann hátt reynt að halda niðri launagreiðslum að svo miklu leyti sem auðið er - með því að falsa vísitöluna enn meira en orðið er, því að niðurgreiðsla á verði landbúnaðarafurða er til tjóns fyrir launþega, ekki aðeins á þann hátt, að þeir verði að borga með sköttum í ríkissjóð mikinn hluta af því fé, sem fer í þessar niðurgreiðslur, heldur líka verða þessar niðurgreiðslur til þess, að kaup lækkar mun meira en framfærslukostnaður, m. ö. o., til þess að falsa vísitöluna enn meira en orðið er, því að hún er fölsuð nú, það veit maður. Þetta er þannig eins konar staðgengill fyrir þá leið, sem þessir menn þrá mest, kauplækkunarleiðina. - Og þetta er stefna ríkisstj. Og það virðist nú svo, að ríkisstj. vanti ekki meiri hl. fyrir þessa stefnu á framhaldsþinginu í vetur. Nú í dag átti að koma á dagskrá til síðustu umr. frv., sem hefur haft allt til þessa dags, eftir því sem ég bezt veit, fylgi meiri hl. Alþ. að baki sér, frv., sem ég flutti snemma á þinginu, þar sem skýlaust er tekið fram, að ríkisstj. hafi ekki heimild til niðurgreiðslna úr ríkissjóði, nema sérstök samþykkt komi til. En Sjálfstfl. er kominn í svo náið bandalag við Framsfl. um stuðning við ríkisstj., að hann ætlar að hlaupa frá þessu frv. Þrátt fyrir gefin loforð tók hæstv. forseti Nd. málið ekki á dagskrá síðast á fundi Nd. fyrir tilmæli Sjálfstfl., svo að það er sýnilegt, að samkomulag er um það, að það frv. nái ekki fram að ganga. Og síðan kemur það í ljós, að þessir flokkar standa báðir saman um að veita ríkisstj. heimild til óákveðins tíma með þáltill. til niðurgreiðslna úr ríkissjóði á þann hátt, sem verið hefur. Og þessir flokkar eru samtaka ríkisstj. um flutning frv., sem ríkisstj. að vísu flytur, þar sem stefna ríkisstj. kemur nákvæmlega fram, - og það í sinni allra fáránlegustu mynd, þar sem lagt er til, að vöruverð verði hækkað sem ráðstöfun gegn dýrtíðinni! - hækkað til þess að afla tekna í ríkissjóð til þess að greiða niður aðrar vörur. Mér virðist þess vegna, að það líti út fyrir, að það hækki heldur hagur Strympu, - hæstv. ríkisstj., - hún sé um það bil að verða þingræðisstjórn og hafi þessa tvo flokka að baki sér. Og mér finnst þá ástæðulaust að vera með neinn feluleik um þetta. Það mundi sjálfsagt mörgum landsmönnum létta, sem áhyggjur hafa haft af því, að hér er ekki þingræðisstjórn í landi, ef þeim væri sagt, að nú væri þingræðisstjórn komin, sem hefði stuðning Alþ. Eftir hverju er að bíða? Hvers vegna lýsa þessir flokkar ekki yfir því, að ríkisstj. sé þeirra stjórn?



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að blanda mér í umr. um þessa þáltill. En vegna ýmissa ummæla, sem hér hafa fallið, vildi ég segja örfá orð. Það er þó ekki tilgangur minn að fara hér út í almennar umr. um dýrtíðarmálið, því að það tel ég þýðingarlaust á þessu stigi málsins, vegna þess að það mundi ekki leiða til neinnar nýrrar niðurstöðu. En ég vil víkja örfáum orðum að þessari þáltill., sem hér liggur fyrir á þskj. 672. Þessi þáltill. ber það með sér, að hún er flutt eftir ósk hæstv. ríkisstj. Og hún er flutt af 4 hv. þm. úr fjhn. beggja d. sem fulltrúum stærstu flokkanna hér á þingi. Ég skoða flutning þessarar þáltill. sem staðfestingu og viðurkenningu á þeirri skoðun, sem hefur verið haldið fram hér á Alþ. og áreiðanlega meiri hl. hv. þm. hefur fylgt, að ríkisstj. hafi ekki haft heimildir samkv. dýrtíðarl. til þess að halda lengur áfram greiðslum úr ríkissjóði til að borga niður dýrtíðina og þess vegna sé það svo, að um leið og hæstv. ríkisstj. lætur flytja þessa þáltill. og hún verður samþ., sem gera má ráð fyrir, að verði, þá komi það í sama stað niður sem það frv. hefði verið samþ., sem ég taldi sjálfsagt, að samþ. yrði, og meiri hl. var fyrir hér á þinginu, svo að ekki væri um það að villast. En samkv. þessari þáltill. er gefið, að hæstv. ríkisstj. lítur svo á - sem og allir, sem samþ. þessa þáltill., að slík heimild sé ekki fyrir hendi, heldur þurfi að leita hennar. Ég skal svo að fáu einu víkja að því, sem hér hefur sagt verið. Hv. samstarfsmaður minn í fjhn., þm. V.-Ísf., hélt hér langa ræðu í dag og sagði margt réttilega, en sumt, sem ég er ekki samþykkur, og skal ég ekki minnast á annað en eitt atriði. Hann tók fram, að það væri sinn vilji, að hæstv. ríkisstj. hefði verið gefin heimild til þess að greiða niður dýrtíðina, t. d. til 15. febr. n. k., og þá yrði búið að taka aðrar ákvarðanir. Um leið og þessi þáltill. er samþ., lít ég svo á, þó að það sé ekki einskorðað í þáltill., að hún þurfi ekki undir neinum kringumstæðum að gilda lengur en þessu svarar, vegna þess að þó að næsta Alþ. sé ætlað að standa í rúman mánuð og það sé tekið fram í þessari þáltill., að hún gildi, þangað til Alþ. gerir aðrar ráðstafanir, þá hefur þingið nægilegt tækifæri, ef það á annað borð getur komið sér saman í þessu efni, til þess að vera búið að gera þær ráðstafanir á þeim tíma. Og ég lít svo á, að þær sé einmitt nauðsyn að gera, því að það ástand, sem nú ríkir á þessu sviði, getur ekki haldizt lengi. Ég skal taka það fram, að ég álít, að þær útflutningsuppbætur, sem þegar er búið að samþykkja, séu óviðkomandi þessu máli, vegna þess að þær eru allt annað en niðurborgun á vöruverði á innlendum markaði. Og þessi niðurborgun, sem framkvæmd hefur verið og ætlazt er til, að haldið verði áfram, hún er óvinsæl meðal margra stétta þjóðfélagsins. Ég vil ekki orða það sterkara. Og sérstaklega er það ekki viðunandi til lengdar, að ekki séu settar einhverjar reglur, annaðhvort í lagaformi eða á annan hátt, um það, hvernig þetta eigi að framkvæma, ef svo verður, að hæstv. Alþ. ætlast til, að þessi aðferð verði framkvæmd til langframa. En ég vildi fyrir mitt leyti mega vænta þess, að á þessu tímabili, sem líður þangað til næsta þing kemur saman, verði hæstv. ríkisstj. búin að láta rannsaka þau atriði, sem fjhn. beggja d. þingsins spurðu um í sambandi við það skattafrv., sem hæstv. ríkisstj. lagði fram nú fyrir nokkrum dögum. Og ef upplýsingar liggja fyrir um þau atriði og að öðru leyti rannsókn á því, hvort ekki séu aðrar heppilegri leiðir færar á þessu sviði, þá virðist mér, að næsta Alþ. muni standa miklu betur að vígi um að gera haldbetri ráðstafanir en þær, sem framkvæmdar hafa verið til þessa. Varðandi það, sem hv. 5. þm. Reykv. var að tala um, að sér virtist, að hæstv. ríkisstj. væri nú að verða þingræðisstjórn með meiri hl. hæstv. Alþ. að baki sér, þá vildi ég nú mega spyrja þann hv. þm. og aðra, sem hugsa á svipaða leið, hvort honum finnist, að það beri beinlínis vitni um þingræðislegan styrk hæstv. stj., sem nú hefur skeð, að hún leggur fyrir Alþ. skattafrv., sem er það veigamesta frv., sem hún hefur lagt fram á síðari hluta þingsins, og að það frv. fær ekki afgreiðslu. Mér finnst þetta benda frekar til þess, að engin ríkisstj., sem hefði þingræðislegan meiri hl. að baki sér, mundi ljúka þinginu upp á þær spýtur. - Að öðru leyti skal ég svo ekki fjölyrða um það mál. En ég hef gert grein fyrir, á hvaða grundvelli ég greiði þessari þáltill. atkv. mitt.



Herra forseti. Mér virðist, að ekki geti hjá því farið, að þetta þing, sem nú er að ljúka störfum, hljóti að fá heldur léleg eftirmæli. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá er nú þegar búið að ráðstafa öllum tekjum ríkissjóðs og e. t. v. nokkrum milljónum betur, þar sem á fjárl. er áætluð um 10 millj. kr. upphæð til greiðslu á útfluttar landbúnaðarafurðir. En vel má gera ráð fyrir, að þessar uppbætur verði allt að 16 millj. kr., því að Alþ. er nú að kóróna þessa afgreiðslu fjárl. með því að gefa ríkisstj. heimild til að greiða fé úr ríkissjóði, sem ekki eru neinar líkur til, að verði til staðar, nema því aðeins, að hæstv. ríkisstj. fái nýja tekjuöflunarleið nú, um leið og Alþ. kemur saman, væntanlega 10. janúar n. k. Það virðist liggja eitthvað sérstakt við að afgreiða loforð um útborganir nú þegar, án þess að áður sé séð fyrir tekjum. Og ástæðan fyrir þessu mun vera hinn frægi 28 manna víxill, sem var undirskrifaður í upphafi þessa þings - illu heilli. Hingað til hefur Alþ. skoðað það skyldu sína að ákveða nokkuð jafnharðan, a.m.k. þegar um milljónauppbætur hefur verið að ræða, hvar taka ætti fé til uppbótanna. En þessi regla er algerlega brotin með þeirri afgreiðslu, sem Alþ. hyggst nú að hafa á þessum málum. Ef ekki er nú þegar búið að ganga frá því af þeim 28 þm., sem undirskrifuðu uppbótavíxilinn í byrjun þingsins, hvar taka á peninga til þess að inna bæði þessa greiðslu af hendi og fulla greiðslu uppbótanna, þá virðist vera lofað í ermina sína. Og ef hæstv. ríkisstj. veit ekki, hvar taka á það fé, sem nú á að fórna, þá er það undarleg ríkisstj., sem tekur við slíkum fyrirmælum. Ég hef áður lýst því, hversu ríkisstj. hefur brugðizt öllum vonum um að leggja fram till. fyrir flokkana um varanlega lausn dýrtíðarmálanna. Og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það. En sérstaklega viðvíkjandi hæstv. forsrh., sem er vanur sáttasemjari í vinnudeilum og slíku, þá hefðu margir þm. búizt við meira frá honum en enn hefur komið í ljós. En frá honum eða hæstv. ríkisstj. í heild kemur ekkert annað fram í dýrtíðarmálunum en bráðabirgðatill., sem liggja fyrir í dýrtíðarmálinu. Það voru bráðabirgðatill., sem samþ. voru á síðasta þingi um það að heimila ríkisstj. að borga niður dýrtíðina. Og enn eru sömu bráðabirgðatill. frammi. Þó er sá munur nú, að ekki sýnast nokkrir möguleikar fyrir ríkisstj. til þess að hafa fé til þessara ráðstafana nema með því að klípa af því fé, sem ætlað er til verklegra framkvæmda á næsta ári. - Það var einhvern tíma sögð sú saga, að maður hefði fallið í á og annar maður hefði staðið á bakkanum og horft á hinn, meðan hann var að sökkva, og sagt við hann: „Bíddu, meðan ég fer úr skónum“. Og mér finnst sem þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú lagt til, að gerðar verði í dýrtíðarmálunum, séu eins konar bíddu-meðan-ég-fer-úr-skónum-ráðstafanir, þær séu eins og ráðstafanir manns, sem stendur á bakkanum og fer úr skónum meðan náungi hans er að drukkna í ánni. Einn hv. þm., sem talað hefur fyrir þessari þáltill., sem hér liggur fyrir, hv. 2. þm. S.-M., komst þannig að orði, að tekjuöflun, sem hefði átt að nota í þessu skyni, hefði verið stöðvuð af öðrum flokki en Framsfl. Ég vil nú minna þennan hv. þm. á það, að hæstv. ríkisstj. ætlaðist til þess, að aukin álagning á áfengis- og tóbakstoll yrði notuð í því skyni að borga niður verðlag á afurðum á innlendum markaði. En þeir hv. þm., sem undirskrifuðu 28 manna víxilinn í byrjun þessa þings, tóku sig til og gerðu till. um, að þessum tekjum yrði ekki varið til þess að borga niður dýrtíðina, eins og hæstv. ríkisstj. ætlaðist til, heldur beinlínis til þess að borga uppbætur á útfluttar afurðir. Enn hefur ekkert komið fram frá hæstv. ríkisstj. um það, hvort hún samþ. þessa ráðstöfun eða leggur blessun sína á það, að teknar séu 9 millj. kr. til að borga niður dýrtíðina. Nú er það svo, að sú tekjuöflun, sem hv. 2. þm. S.-M. minntist á, mun hafa verið hinn svo nefndi verðlagsskattur, sem frv. kom fram um í Ed., en hann var bráðabirgðaákvæði frá síðasta þ. og þá ekki rætt um framlengingu. Það var fyrir fram vitað, þegar þetta skattafrv. var lagt fram í Ed., að það mundi ekki ná samþykki þar, eins og þingflokkum er nú skipað, en hins vegar gat komið til mála, að það næði samþ. í Nd. En hví var það þá lagt fram í Ed., þar sem vitað var, að það yrði stöðvað? Ég ætla, að það hafi verið gert að yfirlögðu ráði, þannig að Framsfl. hafi ætlað að hafa þetta til að koma sér undan ámæli fyrir að taka upp óbeina skatta seinna. Hv. þm. S.-M. komst svo að orði, að þessi till. gæfi ríkisstj. leyfi til að greiða úr ríkissjóði, eftir því sem fé hrykki til, og það eftir að fjárl. eru orðin svo ásetin, að ekkert svigrúm er þar til þessara útgjalda, sem verið er að heimila ríkisstj. Hann komst líka svo að orði, að ef þessi till. yrði samþykkt, virtist það gleggra, hvað gera mætti, ef það er rétt, sem mikill þorri þm. telur, að engir peningar séu til í greiðslu á þessum uppbótum. Enn fremur segir hann, að hann og flokkur hans fylgi þessari till., þó að illa sé frá henni gengið. Ég álít, að þetta séu rétt eftirmæli meiri hl. Alþ. og ríkisstj., nema bak við tjöldin séu ákveðnar till. um óbeina skatta, sem Framsfl. ætlar að hjálpa Sjálfstfl. til að fá samþ. í byrjun næsta þ., eins og margt bendir til. Ég hef áður við fjárlumr. minnzt á þetta hörmulega ástand. Það er haldið áfram að samþ. uppbætur á útfluttar afurðir og seldar á innlendum markaði, sem nema tugum millj. kr., en engar ráðstafanir gerðar til að tryggja framtíðina. Hv. 5. þm. Reykv. minntist nokkuð á till. Sósfl. og Alþfl. um fjárframlög til skipakaupa. Ég vil taka fram, að það var svo um till. Alþfl., að þar var svigrúm til að veita þetta á fjárl., en hjá sósíalistum ekki. Till. Alþfl. var raunhæf, en till. sósíalista ekki. Þessi sami þm. minntist á, að það liti svo út sem núverandi stj. væri að verða þingræðisstj. Ég vil í því sambandi minna þennan hv. þm. á, að núverandi stj. má kallast stj. Sósfl., vegna þess að hann lagði til í átta manna n. að skipa þessa stj. eins og hún er nú skipuð, og ef það er rétt, að þessi stj. sé að verða þingræðisstj., væri það þá helzt á þann hátt, að hún væri að verða stj. íhaldsins í landinu, og væri það þá endurtekning þess, sem gerðist í Þýzkalandi á sínum tíma, þegar sósíalistaflokkur Þýzkalands, Kommúnistaflokkurinn, veitti nazistum stuðning til að ná völdum. Þeir sögðu þá: Það er ágætt, að nazistar taki völdin nú, svo komum við á eftir. - En svo mistókst þessi ráðagerð þannig, að nazistar tóku völdin, en kommúnistar þurrkuðust út. Mér dettur ekki í hug að ætla, að núverandi ríkisstj. grípi til slíkra ofbeldisráða, en ég bendi á það, að hér endurtekst sú saga, að kommúnistar styðja að myndun slíkrar íhaldsstj., einmitt þegar þeir hafa tækifæri til að koma á vinstri stj. En sennilega tekst þeim hér eins og í Þýzkalandi að koma því til vegar, að myndun vinstri stj. mistekst, með því að þeir slá á hönd vinstri aflanna. Þeir fá stj., sem ekkert gerir til að ráða fram úr þeim vandamálum þjóðarinnar, sem nú eru efst á baugi. Niðurstaðan verður, að allt það fé, sem áskotnast, verður veitt í uppbætur, sem eru ekki neinar raunverulegar ráðstafanir til að leggja grundvöll að atvinnurekstri landsins. Þetta eru sorgleg eftirmæli þessa þ., og hv. 2. þm. S.-M. segir með fullum rétti, að illa sé frá málinu gengið eins og öllum þeim stefnumálum, er snerta dýrtíðina og atvinnumálin og fyrir þ. hafa legið og þjóðinni hefur riðið mest á, að fengju heppilega lausn.



Ég ætla ekki að lengja þessar umr., en ég kann þó ekki við annað en leiðrétta hv. þm. Ísaf. Hann virðist hafa misminnt í þeim staðhæfingum, sem hann fór með. Hv. þm. virðist svo svartsýnn að álíta, að hér komi nazistastjórn í landinu og eins muni fara og í Þýzkalandi. Hann hélt því líka fram, að það hafi verið kommúnistar, sem stutt hefðu nazista til valda, og þeir mundu eflaust leika sama leikinn hér. Það er rétt að minna þennan þm. á það, að sósíaldemókratar sögðu, þegar Hitler komst til valda, að það væri ágætt, að hann næði völdum, því að hann fengi nú að sjá, hve erfitt væri að stjórna. Þeir litu ekki á þessa valdatöku nazista sem hættulegan hlut, enda studdu þeir þá í utanríkispólitík þeirra. Það stoðar að vísu ekki að deila um þetta hér, en ég kunni þó betur við að leiðrétta þetta. Hitt er hv. þm. bezt kunnugt um sjálfum, hvernig var um þá samninga milli Framsfl., Alþfl. og Sósfl., sem reynt var að ná, um myndun þingræðisstj. í landinu. Á þingi Alþfl. hefur verið lýst yfir því, að kröfur Framsfl. hafi verið algerlega óaðgengilegar. Þó hefur verið reynt að halda því fram, að sósíalistar hafi leitazt við að rjúfa samningana, en það er alrangt. Það voru einmitt hinir, sem það vildu, og mér þykir viðkunnanlegra, að þessi sannleikur komi fram hér.



Ég mun ekki fara að ræða þetta við hv. 2. þm. Reykv., en ég vil aðeins benda á, að hann rangfærði orð mín, er hann sagði, að ég teldi, að hér í landinu væri að rísa upp nazistastj. Ég tók það skýrt fram og vitnaði til þm., að ég teldi ekki líkur til, að þessi hv. ríkisstj. gripi til þeirra aðgerða, sem réttlættu það, að hún kallaðist fasistastj. Hitt benti ég á, að sú stj., sem hv. þm. stakk upp á í átta manna n., hefur snúizt á þann veg, að engar aðgerðir hafa komið fram í dýrtíðarmálunum, og jafnframt benti ég á hliðstæðu við þetta frá öðru landi, en hv. 2. þm. Reykv. gerði enga tilraun til að hrekja hana. Ég vildi svo óska þess, að þessi ágæti flokkur hv. þm. reyndi að læra meira af því, sem er að gerast, og leitaðist við að haga sér eftir því. En um till. sjálfa óska ég þess, að henni verði vísað til fjvn.



Út af ræðu hv. þm. Ísaf. og endurtekningum hans á ósannindum, sem hann hefur endurtekið áður mörgum tugum sinna, bæði í ræðu og riti, að núverandi ríkisstj. hafi verið sett á laggirnar að tilhlutun Sósfl., vildi ég segja örfá orð. Hann veit, að þetta eru ósannindi, og samt notar hann ræðutíma sinn til að ítreka þau. Og nákvæmlega sömu ósannindin voru það, sem hann fór með um Þýzkaland. Þessi hv. þm. hefur ekkert vit á sögu Þýzkalands, og það kemur raunar ekki málinu við, því að hann vill ekki þekkja hana og þarf ekki á henni að halda. Það vita allir, sem þekkja sögu Þýzkalands, að enginn flokkur í Þýzkalandi á slíka sök á sigri nazismans þar og flokkur sósíaldemókrata. Þeir ruddu Hitler braut, ekki aðeins fyrir valdatökuna með öllu því afli, sem þeir áttu til, heldur studdu þeir nazismann einnig, eftir að hann komst til valda, í þeirri veiku von, að þeir fengju að starfa áfram. Þeir greiddu t. d. atkv. á „þingi“ með utanríkismálastefnu Hitlers. En þetta mistókst, eins og allir vita. Svo mikið er hatur þessa hv. þm. til Sósfl., að þegar hann heldur ræðu í máli, þar sem hann er sammála flokknum, notar hann ræðutíma sinn til að fjandskapast við hann. Hv. þm. Ísaf. er annars einn af þeim mönnum, sem betra er að hafa móti sér en með. Venjulega er talið, að betra sé að hafa menn með sér en móti, en það er öfugt um þennan hv. þm.



Ég vil biðjast undan þeim heiðri að vera talinn samherji hv. 5. þm. Reykv., og ég veit ekki, hvaðan honum kemur sú frekja að kalla mig samherja. En ég skal aðeins geta þess, að sá, sem leyfir sér að fara með ósannindi um það, sem gerðist í átta manna n., getur einnig sagt ósatt um það, sem gerðist úti í Þýzkalandi.



Ég hef með örfáum orðum gert grein fyrir því, að Alþfl. var andvígur þessari till. En þar sem málið er nú komið inn á stórpólitískar brautir, finnst mér ástæða til að leiðrétta tvennt, sem fram hefur komið, og veit ég, að hæstv. forseti vir ðir mér það til vorkunnar. Hæstv. ríkisstj. hefur nú enn orðið deiluatriði milli Sósfl. og annarra, og er deilt um það, hver hafi átt upptökin að því, að hún var skipuð. Ég átti sæti í átta manna n., og mér er kunnugt um það, að 3. des. flutti hv. 2. þm. Reykv. till. um, að flokkarnir beindu því til ríkisstjóra, að hann skipaði ópólitíska stj. utanþingsmanna, að vísu í samráði við flokkana, en það gat ekki staðizt. Till. sú, sem varð til þess, að núverandi ríkisstj. var skipuð, kom frá hv. 2. þm. Reykv., og það stendur óhaggað, hvað sem hann segir, en ég veit, að hann mun hafa það sér til afsökunar, að hún hafi samkv. till. hans átt að vera skipuð í samráði við flokkana. Hitt atriðið er í sambandi við stjórnmálasögu Þýzkalands. Þó að ég sé ekki fróður í samanburði víð hv. 5. þm. Reykv., er mér vel minnisstætt eitt atriði, sem gerðist rétt fyrir síðustu kosningar í Þýzkalandi, áður en Hitler komst til valda. Aðalblað jafnaðarmanna í Þýzkalandi hafði þá heilsíðufyrirsögn með kjörorðinu: Afmáum Hitler! En í Rote Fahne var heilsíðufyrirsögn svo hljóðandi: Afmáum sósíaldemókratana! Þannig er bezt lýst afstöðu þessara tveggja flokka. Sósíaldemókratar vildu afmá Hitler, en kommúnistar vildu afmá sósíaldemókrata, og kjörorð kommúnista sigraði - því miður.



Við skulum gera ráð fyrir, að hv. 4. þm. Reykv. hafi verið að reyna að skýra rétt frá, en það er þá að minnsta kosti mjög ónákvæmt, sem hann segir frá fundi átta manna n., þegar rætt var um ríkisstj. Hv. 2. þm. Reykv. minntist á þann möguleika, að ríkisstj. yrði skipuð í samráði við flokkana, því að sýnilegt væri, að ríkisstjóri mundi að öðrum kosti skipa hana án samþykkis þeirra. En Alþfl. og Sjálfstfl. höfnuðu þessu, og afleiðingin er sú ríkisstj., sem nú situr. Þessum hv. þm. er mjög um það hugað að sverta Sósfl. með því að bendla hann við þessa ríkisstj., en ég vil benda á það, að ef það telst glæpur að eiga það skilið að vera bendlaður við ríkisstj., þá á hans flokkur miklu meiri sök á þeim glæp, því Sósfl. reyndi þó að afstýra þeirri skipun á ríkisstj. sem ofan á varð. Þessar umr. eru raunar óþarfar, því að við vitum báðir hið sanna í þessu máli. Það, sem hann sagði um kosningarnar í Þýzkalandi, var mjög ónákvæmt, en í því var þó sannleikskorn. Málum var þannig háttað, að í kjöri voru forsetaefni, Hindenburg hershöfðingi og Hitler og svo Thálmann fyrir kommúnista. Sósíaldemókratar studdu Hindenburg, og á forsíðu aðalblaðs þeirra, Vorvárts, stóð: Afmáum Hitler! - en á forsíðu blaðsins Rote Fahne stóð: Afmáum þann, sem ryður Hitler brautina! En hver var það, sem fékk Hitler völdin í Þýzkalandi? Það var einmitt Hindenburg forseti, sá sem sósíaldemókratar studdu.



Enda þótt ég sé þeirri stefnu mótfallinn, að haldið verði áfram að borga niður dýrtíðina, en álíti, að sú dýrtíðarráðstöfun ein sé raunhæf, sem felst í hlutfallslegri lækkun verðlags og kaupgjalds, treysti ég mér ekki til þess að snúast gegn þessari till. Með því að ég tel þessa leið einungis verða farna til bráðabirgða, segi ég já við till.



Ég tel, að þessi till. fullnægi þeirri kröfu minni, að það sé alveg ákveðið, að Alþ. ráði yfir fjárveitingum úr ríkissjóði. Af þeirri ástæðu treysti ég mér ekki til að greiða atkv. á móti henni. En þar sem mér þykir það skorta á till., að fjárhæðin sé tiltekin, greiði ég ekki atkvæði.



Ég hefði kosið það tvennt, að heimildin samkvæmt þessari till. væri bundin við takmarkaðan tíma og takmarkaða fjárhæð. Um það hefur ekki náðst samkomulag. En þar sem ég álít háskalegt, að greiðslur falli niður, segi ég já. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Till. vísað til síðari umr. með 25:17 atkv. Till. um að vísa málinu til fjvn. felld með 23:18 atkv.