Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Úr kirkjunni gengu þingmenn aftur til Alþingishússins, fundarsals neðri deildar. Þá er þingmenn höfðu skipað sjer til sætis, stóð ráðherra Hannes Hafstein upp og las upp tvö konungsbrjef, er svo hljóða : V j e r Cristian hinn Tíundi, af guðs náð Danmerkur konungur, Vinda og Gauta, hertogi í Sljesvík, Holtsetalandi, Stórmæri, Þjettmerski, Láenborg og Aldinborg, Gjörum kunnugt: Vjer höfum allramildilegast ákveðið, að Alþingi skuli koma saman til aukafundar miðvikudaginn 1. júlí þ. á., og viljum Vjer um þingtímann allramildilegast kveða svo á, að Alþingi þetta megi eigi, setu eiga lengur en 6 vikur. Um leið og Vjer birtum þetta Vorum kæru og trúu þegnum á Íslandi, skipum Vjer öllum þeim, sem setu eiga að hafa á tjeðu Alþingi, að koma nefndan dag til Reykjavíkurkaupstaðar, og verður þar þá sett Alþingi eftir að guðs þjónustugjörð hefir farið fram í dómkirkjunni. Eftir þessu eiga allir hlutaðeigendur sjer að hegða. Gefið á Amalíuborg, 20. apríl 1914. Undir Vorri konunglegu hendi og innsigli. Christian R. ( L. S.) H. Hafstein. Opið brjef, sem stefnir saman Alþingi til aukafundar 1. júlí 1914. Christian hinn Tíundi, af guðs náð Danmerkur konungur Vinda og Gauta, hertogi í Sljesvík, Holtsetalandi, Stórmæri, Þjettmerski, Láenborg og Aldinborg. Vjer viljum hjer með veita yður sem ráðherra Vorum fyrir Vort land Ísland umboð til þess í Voru nafni að setja Alþingi það, er koma á saman til aukafundar miðvikudaginn 1. júlí næst komandi. Ritað á Amalíuborg 22. apríl 1914. Undi Vrorri konunglegu hendi og innsigli. Christian R. ( L. S.). H. Hafstein. Til herra Hannesar Hafstein, K, af Dbr. og Dbrm., Vors ráðherra fyrir Ísland. Síðan fórust ráðherra svo orð: Samkvæmt þessu umboði lýsi jeg því yfir í nafni Hans hátignar konungsins, að þetta aukaþing, sem er tuttugasta og fimta löggjafarþingið síðan vjer fengum stjórnarskrána fyrir fjörutíu árum, er sett. Stóð þá upp Sigurður Stefánsson, þm. Ísafjarðarkaupstaðar, og mælti : Lengi lifi konungur vor, Kristján hinn Tíundi! Tóku þingmenn undir það með níföldu húrra. -

Ráðherra (Hannes Hafstein) : Þá er því var orðið framgengt, að fyrir Ísland skyldi löggildur vera sjerstakur fáni, sem nota má eigi að eins hvarvetna á landi, heldur einnig sem þjóðernismerki á íslenskum skipum í íslenskri landhelgi, kom það í ljós, að mjög miklir meinbugir þóttu vera á því, að hinn blái fáni með hvítum krossi, sem ýmsir hafa notað hjer urn hríð og farið var fram á í frumvörpunnm á þingi 1911 og 1913, gæti orðið löggiltur sem íslenskur fáni, en hins vegar sá jeg mjer ekki fært að gjöra tillögu um aðra gerð upp á mitt eindæmi. Það var því ákveðið í konungsúrskurðinum um sjerstakan fána fyrir Ísland, að gerð hans skyldi ákveðin með nýjum konungsúrskurði, þá er ráðherra Íslands hefði átt kost á að kynna sjer óskir manna á Íslandi um þetta efni. Jeg sá eigi önnur úrræði til þess að undirbúa þetta viðkvæma mál, ákvörðun um gerð flaggsins, en að skipa nefnd manna til að íhuga málið, leita upplýsinga og undirtekta og koma fram með tillögur, upp á væntanlegt samþykki Alþingis, að því er kostnaðinn snertir. Skipaði jeg því 5 mannanefnd í þessu skyni. Í nefndina voru skipaðir þessir menn : Guðm. Björnsson, landlæknir, sem formaður, Ólafur Björnsson, ritstjóri, Matthías Þórðarson, fornmenjavörður, Jón Jónsson, dósent og Þórarinn Þorláksson, málari. Þessi nefnd var skipuð um nýársleytið. Hún hefir unnið að málinu síðan, og nú 17. júní hefir hún lagt fram rækilegt nefndarálit, er jeg leyfi mjer hjer með að biðja skrifarana að útbýta meðal þingmanna, og legg jeg það hjer með fram fyrir hið háa þing í heild sinni, til þess að þinginu gefist kostur á að láta í ljósi álit sitt. Jeg vil leyfa mjer að skjóta því til háttv. forseta, hvort hann teldi ekki rjett, að mál þetta yrði, að minsta kosti til að byrja með, rætt fyrir luktum dyrum, og hvort hann vildi ekki innan skamms kveðja til aukafundar meðal þingmanna í því skyni. Þá vil jeg leyfa mjer að bæta við örfáum orðum um annað efni. Þó að afl og afstaða flokkanna væri ekki sem ljósast eftir síðustu kosningar, þótti það nægilega ljóst til þess, að sýnt var, að núverandi stjórn gat ekki talið sjer nægilegt meirihlutafylgi, til þess að geta haldið óskerðum hlut á þessu þingi. Með því að mjer þótti að ýmsu leyti máli skifta, að þingmenn vissu í tíma, að þeir þyrftu ekki að beita neinu harðfylgi til að koma mjer frá ráðherraembættinu, ljet jeg það vera fyrsta verk mitt, er jeg náði konungsfundi, að afhenda lausnarbeiðni mína. Það var þó ekki tilætlun mín, að ráðherraskifti færu fram milli þinga, enda beiddist konungur þess, er hann tók við launsarbeiðni minni, að jeg hjeldi áfram ráðherrastðrfum fyrst um sinn, og væntir Hans hátign konungurinn þess, að það sjáist nú brátt, eftir að þing er komið saman, hvernig flokkaafstaða verður, og hverjar eru óskir meiri hluta þings um skipan ráðherrastöðunnar. Bað hann mig að láta sig vita, hverju fram yndi um þetta efni. Jeg vil því biðja háttv. þingmenn að taka þetta til íhugunar og láta mig síðan vita niðurstöðuna, svo að jeg geti skýrt konunginum frá henni. Til þess að spara þinginu tíma hefi jeg áformað að leggja stjórnarfrumvörpin fram í deildunum þegar í dag, á fyrsta fundi deildanna, þegar þær eru sestar á laggirnar, og bið jeg væntanlega forseta að ætla mjer svigrúm til þess.

Forseti : Þar sem hæstv. ráðherra skaut því til mín, að jeg vildi kveðja alla þingmenn til aukafundar um fánamálið, þá vil jeg lýsa yfir því, að jeg er fús til þess við fyrstu hentugleika eftir samráði við alþingismenn.

Framsögumaðurl. kjörbrjefad. (Skúli Thoroddsen) : Fyrsta kjörbrjefadeild hefir haft til athugunar kjörbrjef þingmanna 3. kjörbrjefadeildar, og hefir ekkert það við þau að athuga, er skert geti gildi þeirra og leggur því til, að þau verði öll samþykt. Á hinn bóginn skal þess, sð því er formið snertir, getið, að nálega í engu þeirra er getið atkvæðatölunnar, er sá tjekk, er kjörinn var, hvað þá, að getið sje um frambjóðendur eða um atkvæðin, er greidd voru alls o. fl. o. fl. Óskandi væri því að stjórnin ljeti gjöra heppilegt form, er kjörstjórnunum væri síðan hvívetna ætlað að fara eftir. Tillaga deildarinnar er að taka öll kjörbrjefin gild. Voru kosningarnar því næst samþyktar með öllum atkvæðum.



Önnur deild hefir fengið til meðferðar kjörbrjef þingmanna 1. deildar og útskriftir úr gjörðabókum yfirkjörstjórnanna. Deildin hefir ekkert fundið athugavert við kjörbrjefin og leggur til, að þau verði öll samþykt. Að eins skal þess getið, að í Borgarfirði í Norður-Múlasýslu var kosið tvisvar, vegna þess að farið var í fyrra skiftið eftir rangri kjörskrá, nefnilega þeirri, sem nú fyrst er gengin í gildi. Yfirkjörstjórnin ljet því kjósa af nýju eftir rjettri kjörskrá. Þessa er hjer að eins getið, án þess að kjörbrjefadeildin hafi nokkuð við þetta að athuga. Tillaga hennar er að samþykkja öll kjörbrjefin. Tillaga kjörbrjefadeildarinnar samþykt í einu hljóði.



Þriðja kjörbrjefadeild hefir haft til athugunar kjörbrjef þingmanna annarar kjörbrjefadeildar og útdrætti úr gjörðabókum hlutaðeigandi yfirkjörstjórna og hefir ekkert fundið þar við að athuga, nema það, sem háttv. framsögnmaður 2. kjörbrjefadeildar tók fram, sem sje uppkosninguna í einum hreppi í Norður-Múlasýslu. Deildin leggur til að öll kjörbrjefin sjeu tekin gild. Tillaga kjörbrjefadeildarinnar samþykt í einu hljóði. Að þessu loknu unnu allir þeir þingmenn lögskildan eið að stjórnarskránni, er nýkosnir voru og ekki höfðu áður átt sæti á Alþingi, þeir sem til þings voru komnir.