Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir nokkrum vikum lagði ég fram í þinginu á þskj. 48 fsp. til fjmrh. um samræmd lífeyrisréttindi fyrir alla landsmenn. Fsp. er á þessa leið: "1. Hvenær skilar endurskoðunarnefnd lífeyriskerfis tillögum sínum um samræmt lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn og "aukinn jöfnuð og öryggi þeirra sem lífeyris njóta"? 2. Hyggst ríkisstjórnin leggja málið fyrir Alþingi í vetur? 3. Hvaða ágreiningsmál eru enn óleyst við undirbúning að frv. um samræmd lífeyrisréttindi fyrir alla landsmenn?" Eftir að fsp. þessi var samin og henni útbýtt hér á hv. Alþingi mun átta manna lífeyrisnefndin hafa skilað áliti og hin stærri lífeyrisnefnd, sem starfað hefur alllengi, fjallað um nál. Þess vegna er í rauninni fyrst og fremst um það að ræða að nauðsynlegt er að fá svar við því hvort ríkisstjórnin hyggst leggja þetta mál fyrir Alþingi í vetur og hvaða ágreiningsmál, ef einhver eru, eru enn óleyst við undirbúning að frv. um samræmd lífeyrisréttindi fyrir alla landsmenn.



Herra forseti. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda starfar sérstök átta manna nefnd innan endurskoðunarnefndar um lífeyriskerfið. Hún hefur unnið að tillögugerð í þessu efni að undanförnu og þess er að vænta að hún skili nú í þessari viku tillögum varðandi þetta mál og í frumvarpsformi. Í kjarasamningum Alþýðusambandsins, Vinnuveitendasambandsins og Vinnumálasambands samvinnufélaganna í febr. s.l. féllust samningsaðilar í meginatriðum á tillögur átta manna nefndarinnar um myndun lágmarksréttinda í lífeyrissjóðum og greiðslu iðgjalda af öllum lánum. Í tillögunum er gert ráð fyrir að kveðið verði á um þessi atriði í lögum um starfsemi lífeyrissjóða og þessi ákvæði, svo og lögin öll, taki með sama hætti til allra lífeyrissjóða. Jafnframt er reiknað með að á móti tilteknu lágmarksiðgjaldi standi tiltekin myndun lágmarksréttinda og verði sjóðum ekki heimilt að veita minni réttindi og ekki heldur meiri réttindi nema gegn hærra iðgjaldi. Meginhugmyndin að baki þessu er sú að iðgjaldagreiðslur og lífeyrisréttindi verði eins hjá öllum starfandi mönnum. Er þá haft í huga að kjör manna á almennum vinnumarkaði séu ekki sambærileg við kjör opinberra starfsmanna vegna þess hve hinir síðarnefndu hafa miklu betri lífeyri sem þeir greiða þó ekki fyrir með iðgjöldum. Á hinn bóginn hafa umbjóðendur átta manna nefndarinnar ítrekað látið koma fram að með þessum tillögum sé ekki stefnt að því að skerða heildarkjör opinberra starfsmanna, heldur að tryggja öllum sambærilegan lífeyri eftir sambærilegar greiðslur í lífeyrissjóð. Ég geri ráð fyrir að geta lagt fram frv. um þetta efni á þessu þingi. Ég hef ekki enn fengið í hendur tillögur nefndarinnar en auðvitað hlýtur framgangur málsins að ráðast af því hversu góð og víðtæk samstaða næst um efnisatriði þeirra tillagna sem nú eru fyrir hendi af hálfu nefndarinnar. Það verður auðvitað að ráða framgangi málsins hér á hinu háa Alþingi. Nefndin hefur ekki gert mér grein fyrir neinum höfuðágreiningsefnum að því er þetta varðar en auðvitað er það svo, eins og kunnugt er, að um ýmis atriði í lífeyrissjóðamálum eru skoðanir skiptar og þeim ágreiningi verður sjálfsagt seint útrýmt. En það er vert að hafa í huga í þessu sambandi að samkomulag um lífeyrissjóðamál, sem gert var á hinum almenna vinnumarkaði og ég hef áður vikið að, byggir á því að breytingar verði gerðar á lífeyrissjóðum opinberra starfsmanna eigi reglur þeirra sjóða að falla að almennum lögum um lífeyrissjóði. Og með samkomulagi fjmrh. og samtaka opinberra starfsmanna s.l. vetur um sérstaka nefnd til viðræðna um lífeyrismál er nú til vettvangur til umræðu um lífeyrissjóði á samningssviði opinberra starfsmanna. Fastlega verður að reikna með að lausn lífeyrismála opinberra starfsmanna krefjist sérstakra samninga þar að lútandi. Þessir samningar hljóta að verða vandasamir þar sem þeir þurfa að taka til heildarkjara opinberra starfsmanna og skiptingar þeirra á starfsævina eða lífeyrisævina ef þannig má að orði komast.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör sem hann hefur komið með við fsp. minni. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að niðurstöður lífeyrisnefndanna komi hér fyrir þingið í vetur, helst í frumvarpsformi. Það ætti ekki að vera neitt að vanbúnaði í þeim efnum ef sautján manna nefndin nær sæmilegu samkomulagi um þau frumvarpsdrög sem nú liggja fyrir frá atta manna nefndinni. En eins og þm. heyra er hér verið að tala um samræmt lífeyrisréttindakerfi fyrir alla landsmenn. Það er ekki verið að tala um einn lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn, að öllum sjóðum verði steypt saman í einn, heldur samræmt lífeyrisréttindakerfi. Það er alveg ljóst að ef því kerfi verður komið á mun það þrengja verulega að hinum minnstu lífeyrissjóðum um leið og þetta kerfi sem er verið að ræða um hlýtur að einfalda málin verulega frá því sem nú er. Og jafnframt á að vera unnt með samræmingu lífeyriskerfisins, sem er aðalatriðið, að tryggja betur lífeyri en nú er kostur á í þeim fjölmörgu lífeyrissjóðum sem eru starfandi og eru sumir mjög litlir, máttlitlir, og geta í rauninni ekki tryggt iðgjaldagreiðendum lífeyrisréttindi sem skyldi. Ég tel að umræðan um lífeyrismálin hafi oft verið býsna mikið í þoku á undanförnum misserum. Menn hafa talað um þessi mál að mér hefur fundist án þess að hafa kafað ofan í þau. Þetta eru flókin mál og þess vegna er brýnt að þetta mál verði lagt fyrir þingið í vetur, helst í frumvarpsformi en auðvitað mætti hugsa sér að til þrautavara væri betra að fá málið inn í skýrsluformi til umræðu en alls ekki því að ég held að óhjákvæmilegt sé að Alþingi taki á þessu máli. Hér er um að ræða gífurlega stórt réttindamál í fyrsta lagi og í öðru lagi gífurlega stórt efnahagsmál, því að hér er um að ræða milljarða króna sem eru undir höndum lífeyrissjóðanna. Ég vil sem sagt endurtaka þakkir til hæstv. fjmrh. fyrir þau svör sem hann gaf og heita á hann að leggja málið fyrir þingið til alvarlegrar umræðu og helst ákvörðunar á yfirstandandi löggjafarþingi.



Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. 3. þm. Reykv. talaði um að menn hefðu talað um þessi mál í þoku oft á Alþingi. Ég vil sérstaklega bera það af mér að ég hafi talað um þessi mál í þoku vegna þess að ég og fleiri þm. Alþfl. höfum flutt afdráttarlausa tillögu um það hvernig við viljum skipa þessum lífeyrissjóðsmálum í einum sameiginlegum lífeyrissjóði og um raunhæfa leið til þess að koma því í kring sem að okkar dómi er langtum raunhæfari, betri og öruggari en þær þreifingar sem hér er verið að lýsa og hafa verið kák að undanförnu og allt lítur út fyrir, samkvæmt því sem fjmrh. hefur sagt, að verði haltrandi líka í framtíðinni.



Herra forseti. Það er óþarfi fyrir hv. 3. þm. Reykn. að taka það endilega til Alþfl. þó að talað sé um þoku í þessum ræðustól.



Hæstvirtur forseti. Á s.l. vori kom það fram í fréttum að ákvörðun hefði verið tekin um að hætta rekstri hússtjórnarskólanna að Laugum í Þingeyjarsýslu, Varmalandi í Borgarfirði og Laugarvatni í Árnessýslu frá 1. sept. s.l. Nú er það ljóst að rekstur hússtjórnarskóla hefur átt erfitt uppdráttar. Aðsókn að þeim hefur minnkað á seinustu árum sem eflaust má rekja til þeirrar þróunar sem orðið hefur í þjóðlífinu. Heimilisstörf eru í raun orðin aukastörf og stúlkur, sem áður hefðu hugsanlega farið í hússtjórnarskóla, leita sér nú menntunar sem færir þeim starfsréttindi en það gerir hússtjórnarnámið ekki. Það er þó augljóst að það er ekki síður nauðsynlegt nú, einmitt vegna breyttrar stöðu fjölskyldunnar, að leggja áherslu á hússtjórnar- eða heimilisfræðslu og það á öllum stigum náms. Það þarf að auka hana og efla einnig á framhaldsskólastigi þar sem hún gæti tengst fjölbrautar- og menntaskólanámi og veitt viss réttindi á þeirri námsbraut eða punkta eins og nú er kallað. Því leikur mér hugur á að fá vitneskju um ástæðuna fyrir ákvörðun hæstv. menntmrh. um að hætta rekstri þeirra hússtjórnarskóla sem ég nefndi hér í upphafi, sbr. 1. lið fsp. minnar sem er að finna á þskj. 115, einnig hve margir hússtjórnarskólar eru nú starfandi í landinu og hvort fyrirhugaðar eru ráðstafanir til að efla hússtjórnarfræðslu í framhaldsskólum.



Herra forseti. Vegna hinna miklu breytinga sem orðið hafa á framhaldsskólakerfi landsins s.l. áratug með auknu námsframboði í öllum landshlutum hefur aðsókn að hússtjórnarskólum minnkað stöðugt og undanfarin ár hefur aðsókn að hefðbundnu hússtjórnarnámi verið svo takmörkuð að ekki þótti fært að halda áfram rekstri umræddra hússtjórnarskóla sem hv. fyrirspyrjandi nefnir í fsp. sinni. Tveir hússtjórnarskólar starfa nú með hefðbundnum hætti og bjóða upp á þriggja mánaða hússtjórnarnámskeið. Þetta eru hússtjórnarskólarnir á Hallormsstað og í Reykjavík. Auk þess er í þessum skólum boðið upp á styttri námskeið í matreiðslu, vefnaði o.fl. Við hússtjórnarskólann á Ísafirði fer ekki fram hefðbundið hússtjórnarnám en þar er haldið uppi styttri námskeiðum fyrir almenning. Geta má þess að Hússtjórnarskóli Akureyrar var einn af þeim skólum þar í bæ sem sameinuðust í Verkmenntaskóla Akureyrar og er húsnæði hans nýtt til kennslu á hússtjórnarsviði. Það hefur verið ljóst undanfarin ár að hefðbundin hússtjórnarfræðsla í hússtjórnarskólunum hefur ekki laðað til sín nemendur. Því var orðið brýnt að huga að flutningi þessa mikilvæga náms inn í almenna framhaldsskóla, að færa það til nemendanna. Ég skipaði í haust starfshóp til að gera áætlun um nám í hússtjórnar- og heimilisfræði í framhaldsskólunum, einkum þó í fjölbrautaskólunum. Formaður nefndarinnar er Þór Vigfússon, skólameistari Fjölbrautaskóla Suðurlands á Selfossi, en með honum Ingibjörg Þórarinsdóttir, skólastjóri Hússtjórnarskóla Reykjavíkur, tilnefnd af Bandalagi kvenna, og Gerður Hulda Jóhannsdóttir, tilnefnd að Hússtjórnarkennarafélagi Íslands. Er starfshópnum í erindisbréfi falið að hafa samráð og samvinnu við alla þá aðila sem starfa að þessum málum, bæði innan skólakerfisins og utan, og hraða starfi eftir föngum.



Hæstvirtur forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Það kom fram að nú væru aðeins tveir hússtjórnarskólar starfandi í landinu. Fyrir einu ári síðan þegar hv. 10. landsk. þm. bar fram fsp. hér á hv. Alþingi um svipað efni kom fram að sex hússtjórnarskólar voru starfandi í landinu svo það er augljóst að þróunin er hröð í þessum efnum. Ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði fyrr í máli mínu, þ.e. þýðingu þess að allt verði gert til þess að efla og auka heimilisfræðslu í framhaldsskólum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 131 að bera fram fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. um samningaviðræður tannlækna og Tryggingastofnunar ríkisins. Eins og hv. þdm. og þm. er kunnugt er tannheilsa Íslendinga með því lakara sem við þekkjum í nágrannaríkjum okkar ef ekki þar allra lökust og er því brýnt verkefni að reyna að bæta þar úr. En á meðan ekki er einu sinni hægt að setjast niður við samningaborðið og ræðast við um taxta þá sem Tryggingastofnun mun greiða fyrir tannlæknaþjónustu er lítil von til þess að úr tannheilsu bætist hér á landi. Eins og öllum er kunnugt slitnaði upp úr viðræðum milli Tannlæknafélags Íslands og Tryggingastofnunar ríkisins í júlí s.l. Tannlæknafélagið hefur sent bréf til formanns samninganefndar Tryggingastofnunar ríkisins þar sem lögð var áhersla á að þriðjudaginn 28. október yrði hafist handa að nýju þar sem fyrir lægju þá þær upplýsingar sem talið var að þyrfti til þess að viðræður gætu haldið áfram og m.a. voru það upplýsingar sem safnað var saman á Norðurlöndunum varðandi tannlæknakostnað þar. Svar við þessu bréfi hefur borist þar sem fram kom að formaður samninganefndar var í sumarfríi og var því ekki hægt að halda áfram samningaviðræðum. Önnur bréf hafa borist varðandi þetta mál þar sem hefur verið varað við því að uppbygging á tannlæknaþjónustu skólabarna sé í hættu vegna þessa máls. Því hef ég lagt fram þessa fsp. í tveimur liðum til hæstv. ráðherra: "1. Mun ráðherra beita sér fyrir að fram verði haldið samningaviðræðum Tryggingastofnunar ríkisins og Tannlæknafélags Íslands? 2. Ef svo er, hvenær er von til þess að samningaviðræður hefjist að nýju?"

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Ég mun svara fsp. hv. þm. eins og þær liggja fyrir. Fyrri fsp. hljóðar svo: "Mun ráðherra beita sér fyrir að fram verði haldið samningaviðræðum Tryggingastofnunar ríkisins og Tannlæknafélags Íslands?" Og síðari fsp. hljóðar svo: "Ef svo er, hvenær er von til þess að samningaviðræður hefjist að nýju?" Ég kýs að svara báðum spurningunum í einu, enda verða þær ekki með góðum móti aðskildar í svarinu. Eins og alþjóð er kunnugt settu tannlæknar sér einhliða nýja gjaldskrá frá og með 1. ágúst s.l. eftir að slitnað hafði upp úr samningaviðræðum þeirra við Tryggingastofnun ríkisins. Það var skylda ráðuneytisins skv. 44. gr. laga um almannatryggingar að setja sérstaka gjaldskrá þar sem samningur væri ekki fyrir hendi. Það er ekki ætlun mín að rekja þá sögu frekar hér. Þetta var gert og jafnframt var þess farið á leit við aðila að þeir settust niður við samningaborð að nýju. Þetta átti ekki að þýða það að samningaviðræður legðust af. Í framhaldi af því var ákveðið að fulltrúar beggja samningsaðila færu og skoðuðu með eigin augum og fengju frá fyrstu hendi upplýsingar um samsetningu tannlæknakostnaðar á Norðurlöndum. En það var eitt þeirra atriða sem mjög höfðu verið notuð sem forsenda í kröfugerð. Samninganefnd ríkisins komst að þeirri niðurstöðu að nokkuð væru á reiki upplýsingar um hvaða stærðir væru í þessum forsendum sem tannlæknar höfðu mjög notað og þess vegna var þessi för farin. Skýrslur liggja nú fyrir um árangur þeirrar farar. Um þetta leyti skipaði ég einnig nefnd fulltrúa ráðuneytisins, Tannlæknafélags Íslands og fjmrn. til þess að kanna hvaða þýðingu niðurfelling tolla og gjalda á rekstrarvörum til tannlækninga hefði til lækkunar á tannlæknakostnaði. Þessi nefnd hefur lokið störfum og skýrsla nefndarinnar hefur verið send hlutaðeigandi aðilum og samningaviðræður halda áfram á allra næstu dögum. Þær lágu niðri á meðan beðið var niðurstaðna frá þessum tveimur aðilum, annars vegar ferðamönnunum og hins vegar þeim sem áttu að athuga þýðingu opinberra gjalda í tannlæknakostnaðinum. Við þetta má bæta að tvær aðgerðir enn voru framkvæmdar af hálfu ráðuneytisins en þær hafa verið meðal þess sem tannlæknar hafa mjög óskað eftir að gert yrði. Annars vegar var það að lengi hefur staðið á því að Tryggingastofnunin gæfi út eyðublað til þess að sundurgreina kostnað við tannlækningar, samkomulag hafði ekki náðst um það. En á næstu dögum eftir að gjaldskrá ráðuneytisins var sett var eftir fyrirmælum ráðuneytisins gefið út slíkt eyðublað. Nokkur tregða var á því í fyrstu að tannlæknar notuðu það eyðublað almennt, en þeir bættust fleiri og fleiri í þann hóp sem fóru að settum reglum að þessu leyti. Enn fremur hafði verið mikið áhugamál allra þeirra sem að þessum málum koma að auka mjög fræðslu og ýmsar aðgerðir til þess að bæta tannheilsu og fyrirbyggja hinar dýru tannskemmdir. Framlög til þessara starfa hafa verið fjórfölduð úr Tannverndarsjóði og það hefur verið verulegt átak í gangi - ef ég má nota svo slæmt mál að kalla það svo. Það hefur farið mjög mikilvægt starf fram í þessu skyni nú undanfarið og verulega verið tekið á eins og landsmenn hafa væntanlega orðið varir við. Ég tek undir það sem kom fram í ræðu hv. fyrirspyrjanda að tannheilsa Íslendinga er því miður lakari en skyldi, ekki síst meðal ungs fólks, og það er einmitt eitt af því sem við verðum að hyggja mjög vandlega að í forvarnaraðgerðum okkar bæði til að spara fyrir einstaklinga og þjóðarheildina.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin og lýsi ánægju minni yfir því að aukin áhersla er lögð á fræðslu og til að bæta tannheilsu landsmanna með auknum framlögum úr Tannverndarsjóði og einnig að nú skuli verða teknar upp viðræður á allra næstu dögum, eins og ráðherra orðaði það, því að ég held að þær deilur, sem hafa átt sér stað að undanförnu, hafi því miður markað spor sín á það starf sem þó hefur farið fram hingað til varðandi skólatannlækningar. Það má bara nefna deilur um eyðublöð. Nú kom það fram í gærkvöld í útvarpi að tannlæknar færu fram á 500 kr. fyrir að fylla út eyðublöð. Deilur gera því oft mjög erfitt fyrir. Því vil ég endurtaka ánægju mína með þau svör hæstv. ráðh. að nú verði sest niður og ekki verði framvegis notaðar afsakanir eins og þær að menn séu jafnvel í sumarfríum. Það verður þá að koma maður í stað. Það má ekki verða orsök þess að samningaviðræður geti ekki átt sér stað um brýnt mál eins og þetta, án þess að ég taki nokkra afstöðu til þess hver hefur rangt eða rétt fyrir sér.



Herra forseti. Á þskj. 133 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. um hvort í undirbúningi sé að gera ráðstafanir til að lækka lyfjakostnað hér á landi. Nú þegar ber ríkið gífurlegan kostnað af lyfjum. Áætlað er að það muni verða um 1 milljarður á þessu ári. Það gefur auga leið að ef hægt væri að lækka þennan lið gæti það haft veruleg áhrif á framlög á fjárlögum. Fyrir utan þetta er kostnaður sem sjúklingar bera sjálfir. Í upplýsingum frá landlækni kemur fram að algengt er að fólk noti a.m.k. um 1000 kr. á mánuði til lyfjakaupa, þ.e. verulegur hluti af fólki á aldrinum 18-70 ára, um það bil 20%, greiðir um 1000 kr. á mánuði fyrir lyf. Í þessum hópi eru að sjálfsögðu margir öryrkjar og aðrir þeir sem ekki eiga auðvelt með miklar greiðslur. Í heild verður að segja að lyfjakostnaður hér á landi er óeðlilega hár. upplýsingum frá landlækni kemur fram að smásöluálagning, um 68% sem nú er, sé varla réttlætanleg hvernig sem á það mál er litið. Er þetta allmiklu hærra en gerist annars staðar í Vestur-Evrópu þar sem algeng álagning er 28-37% . Þá hefur einnig verið rætt um að svokallað afhendingargjald, sem mun vera 32 kr. á hvert lyf, geti numið verulegum upphæðum. Í dæmi sem landlæknir hefur tekið af einu algengu krabbameinslyfi kemur í ljós að ef það er notað í hálft ár daglega, viss skammtur, er afhendingarkostnaðurinn 60 þús. kr. til lyfsalans. Þá er ekki verð lyfsins þar innifalið. Það bætist ofan á. Það er því augljóst mál að frá hvaða sjónarmiði sem er er mjög nauðsynlegt að lækka þennan lið og einnig að taka til athugunar hve lítill munur er á þeim lyfjum sem framleidd eru hér úr þekktum prófuðum lyfjaefnum og þeim lyfjum sams konar sem koma erlendis frá. Framleiðsla hér er í því fólgin að útbúa lyfjaform, töflur, stungulyf o.s.frv., sem áður er vitað að eru nothæf, í fyrir fram þekktum skömmtum. En þó eru þessi lyf seld á mjög svipuðu verði, oft aðeins 5-10% lægra verði en lyf sem koma erlendis frá. Landlæknir hefur bent á að sanngjörn verðlagning á þessum lyfjum mundi hafa í för með sér gífurlegan sparnað. Ég tel að það sé nauðsynlegt, herra forseti, að þessi mál séu tekin til rækilegrar athugunar og fundnar leiðir bæði til þess að lækka hina gífurlega háu smásöluálagningu sem er á lyfjum og eins til að draga úr öðrum kostnaði í sambandi við lyf.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv. spyr: "Eru í undirbúningi ráðstafanir af hálfu heilbr.- og trmrn. til að lækka lyfjakostnað í landinu, m.a. með lækkun álagningar á lyf eða með öðrum aðgerðum?" Tilefni fsp. hv. þm. er væntanlega fréttir fjölmiðla um lyfjakostnað og aðra þætti er að lyfjanotkun lúta og er hv. þm. ekki einn um að hafa áhyggjur af miklum lyfjakostnaði. Áður en spurningunni er svarað beint er rétt að eftirfarandi komi fram í þessu sambandi og skal ég reyna að hafa hraðan á. 1. Árið 1984 námu útgjöld sjúkrasamlaga vegna lyfja 544 millj. kr., en 1985 um 798 millj. kr. Þetta þýðir 2260 kr. á hvern einstakling fyrra árið en 32.99 seinna árið. Framreiknað til verðlags 1985 er hér um 8,6% hækkun að ræða. 2. Árið 1984 námu útgjöld sjúkrasamlaga vegna lækna rúmum 193 millj. kr., en 1985 um 337 millj. kr. Þetta þýðir 804 kr. á hvern einstakling fyrra árið en 1396 kr. seinna árið. Framreiknað til verðlags árið 1985 er hér um 29,1% hækkun að ræða. 3. Verð sérlyfja á tímabilinu 1. jan. 1985 til 1. jan. 1986 hækkaði um 28,4%. Meðaltal framfærsluvísitölu á sama tíma hækkaði um 34,4%. Álagning sérlyfja í prósentustigum lækkaði á árinu 1985 um 2 stig, þ.e. úr 72% í 70%, og hefur á þessu ári verið lækkuð í 68%. Jafnframt lækkaði heildsöluálagning úr 18 í 17%, hvort tveggja miðað við 1. apríl s.l. 4. Hinn 1. jan. 1985 eru skráðir 862 aðilar með lækningaleyfi hér á landi, en samkvæmt upplýsingum Læknafélags Íslands eru það um 700 sem greiða árgjöld til félagsins. Á sama tíma eru skráðir 133 læknakandídatar sem eiga ófengið lækningaleyfi. Í byrjun árs 1985 eru læknar með heimilislækningar sem sérgrein skráðir 43 og fjölgar þeim um 10 á árinu og á þessu ari hafa 6 hlotið viðurkenningu sem heimilislæknar. Þá fengu 77 almennt lækningaleyfi á síðasta ári og það sem af er þessu ári hafa 44 aðilar fengið almennt lækningaleyfi. Samkvæmt þessu hefur sérfræðingum í heimilislækningum fjölgað um 16 eða um 37%. Hafa ber í huga að flestir ef ekki allir stunda almennar heimilislækningar. M.ö.o. má segja að aðgangur hins almenna sjúklings að læknum hefur orðið betri á undanförnum árum. 5. Þar sem hvorki Tryggingastofnun ríkisins né sjúkrasamlög telja lyfjaávísanir á lyfseðlum né lyfseðla, sem þeim eru sendir vegna greiðslna almannatrygginga á lyfjakostnaði, hefur tala lyfjaávísana verið reiknuð út frá rekstrarskýrslum apóteka sem lyfjaverðlagsnefnd fær sendar, en nánar verður vikið að Lyfjaverðlagsnefnd síðar. Út frá þessum rekstrarskýrslum var talið að á tímabilinu 1981-1983 væru lyfjaávísanir um 1,1 millj. á ári, en nú virðist sem gífurleg aukning sé að verða hér á, því að 1984 telst mönnum til að þær séu 1,2 millj. og um 1,3 millj. á síðasta ári. Hér er því um 18% aukningu að ræða á tveim árum. Varla hefur heilsufari okkar hrakað svo að það eitt réttlæti þessa aukningu. 6. Á undanförnum árum hafa komið fram mörg ný og dýr lyf. Hér skal tekið eitt dæmi: Notkun lyfja sem notuð eru við eða til varnar sársjúkdómi í skeifugörn og magasári hefur sjöfaldast á árunum 1978-1986, en sala þeirra á síðasta ári nam um 6,4% af sölu sérlyfja eða um 80 millj. kr. Líklegt má telja að þessi lyf hlífi mörgum sjúklingum við þeirri raun að gangast undir uppskurð vegna þessa sjúkdóms. Augljóst má öllum vera að erfitt er að meta slíkt til fjár, en þessi aukna notkun er hugsanlega mælanleg á tíðni tilfella viðkomandi sjúkrahúsadeilda. Hér má því tala um tilfærslu útgjalda í heilbrigðisgeiranum. Ég vildi; herra forseti, nefna þetta til þess að mönnum væri ljóst að breyting á innlögnum í sjúkrahús getur birst í auknum fjölda lyfjaávísana. Eftir því sem færri leggjast inn á sjúkrahús getur þetta aukist. Ég hef því miður ekki vegna ákvæða þingskapa tækifæri til að lesa það svar sem ég hafði látið vinna fyrir mig með upplýsingum. Ég vil einungis bæta því við að ýmsar ráðstafanir eru gerðar til að hvetja lækna til að draga úr fjölda ávísana á sýklalyf sem eru afar dýr, en talið er að Íslendingar noti af einhverjum ástæðum meira af sýklalyfjum en aðrar þjóðir. Enn fremur er unnið að því að fá samvinnu við lækna í því efni að ávísa fremur á ódýrari lyfin en hin dýrari ef um er að ræða lyf sem hafa sömu verkan og verðum við að skírskota til samviskusemi lækna í þessu sambandi og líka að gera þær ráðstafanir sem við getum gert til að fylgjast með þessu. Eitt af því er tölvuvæðing apóteka sem stendur fyrir dyrum. Ég hef ekki tækifæri til að svara fsp. frekar, en þakka forseta fyrir umburðarlyndið þessa seinustu mínútu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir svarið, en þó tel ég að í þeirri ágætu skýrslu og fróðlegu sem hæstv. ráðh. flutti sé meginspurningu minni ósvarað: Eru í vændum einhverjar sérstakar ráðstafanir til að draga úr lyfjakostnaði með lækkun álagningar eða öðrum ráðum, breytingum á rekstri lyfjaverslunar, sem vel gæti komið til greina, eða þá beinum lækkunum á þeim samlyfjum sem hér eru framleidd. Ég held að það hljóti að vera meginatriðið að fá þessa liði kannaða. Ég benti á í framsögu minni að smásöluálagning lyfja hér virðist vera allt frá 30 til 40% hærri hér en annars staðar í Evrópu og ég tel það óeðlilegt og eins, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér, er ýmislegt í rekstri lyfjaverslunar sem vissulega væri ástæða til að taka til ítarlegrar athugunar, en til þess er hvorki staður né stund að þessu sinni.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Ég vil nota þann möguleika sem ég kann að hafa til að tala frekar í málinu til að ljúka svarinu. Það hefur komið fram í sambandi við læknaávísanir að það munu vera um 8-10 læknar í Reykjavík sem ávísa sýklalyfjum sem svara til 40% af heildargreiðslum Sjúkrasamlags Reykjavíkur vegna lyfja. Þetta er að vísu hátt hlutfall, en erfitt er að fullyrða á þessu stigi nokkuð um réttmæti eða óréttmæti þessara lyfjaávísana. En þar sem nú stendur yfir tölvuvæðing samlagsins er það von manna að í framtíðinni verði unnt að fylgjast nánar með notkun einstakra lyfja og ávísanavenjum lækna og þar með hafa áhrif á lyfjaval lækna og verðskyn með raunhæfa notkun í huga. Hér skal aðeins minnst a lyfjaverðlagsnefnd, en til hennar var ábendingum landlæknis í sambandi við verð lyfja og álagningu á lyf vísað. Það hefur í stuttu máli samt komið fram í þeirri álitsgerð að sú nefnd er ekki sammála landlækni um sum atriði að því er þetta varðar og þess vegna stendur nánari athugun á þessu máli yfir. Lyfjaverðlagsnefnd notar rekstrarskýrslur lyfjabúða til að ákveða grundvöll heildsölu- og smásöluálagningar lyfja. Ef nefndarmenn í lyfjaverðlagsnefnd eru allir á einu máli segir í 35. gr. viðkomandi laga að þá skuli ákvörðun þeirra vera bindandi. Ég vil einungis bæta við þau atriði sem ég hef hér nefnt um aðgerðir til lækkunar lyfjakostnaðar að lyf hafa þrátt fyrir allt ekki hækkað til jafns við aðra þætti heilbrigðisþjónustunnar. Álagning á lyf, bæði í heildsölu og smásölu, hefur raunverulega lækkað samkvæmt því sem áður sagði. Heimilislæknum hefur fjölgað verulega og þar með aðgangur sjúklinga að læknum aukist, ef svo má segja, og lyfjaávísunum fer mjög fjölgandi. Ný lyf koma að öllum líkindum í sumum tilfellum í stað skurðaðgerða. Að lokum er þess að geta að hlutur sjúklinga í lyfjagreiðslum er aðeins hækkaður einu sinni á ári og þá um áramót þannig að kostnaðurinn leggst með mismunandi miklum þunga á tryggingakerfið eftir því a hvaða árstíma er. En það verður haldið fram að vinna að aðgerðum til þess að unnt verði í framtíðinni að veita betra aðhald vegna lyfjakostnaðarins og við munum kappkosta að beita nútímatækni í því skyni.



Herra forseti. Svar við fyrstu spurningu: Hafnamálastofnun ríkisins lagði áherslu á í tillögum sínum til fjárlaga fyrir árið 1987 að fé yrði veitt á fjárlögum til að byggja yfir líkanstöð stofnunarinnar. Samgrn. tók undir þessa tillögu stofnunarinnar og lagði til við Fjárlaga- og hagsýslustofnun að í fjárlagafrv. fyrir árið 1987 yrði gert ráð fyrir 10 millj. kr. fjárveitingu til byggingar skemmu yfir líkanstöðina. Þrátt fyrir þessa tillögu ráðuneytisins komst þessi liður ekki inn í fjárlagafrv. Ég hef skrifað fjvn. Alþingis bréf þar sem ég fer þess á leit við nefndina að hún við meðferð og umfjöllun um fjárlagafrv. taki upp í frv. að 10 millj. kr. verði veitt til byggingar húss fyrir líkanstöð Hafnamálastofnunar. Hvort pólitísk samstaða næst um veitingu þessa fjár ræður því hvort Hafnamálastofnun verður fært að starfrækja líkanstöð sína á næstunni. Svar við 2. spurningu: Samgrn. hafa borist óskir frá hafnarsjóðum um að framkvæmt verði fyrir 800 millj. kr. í almennum höfnum á næsta ári. Ríkishluti framkvæmdanna yrði samkvæmt því um 600 millj. kr. Telja verður að þessar óskir séu að einhverju leyti óraunhæfar þar sem ekki verður séð að hafnarsjóðir geti í öllum tilvikum staðið við sinn hluta í framkvæmdunum. Nákvæm sundurliðun annars vegar á endurnýjunarþörf eldri hafnamannvirkja og hins vegar á þörf á nýjum hafnarmannvirkjum liggur ekki fyrir. Hins vegar er það álit Hafnamálastofnunar að nauðsynlegt sé að framkvæma fyrir um það bil 400 millj. kr. á ári í almennum höfnum og e.t.v. eitthvað meira í 2-3 ár meðan verið er að komast út úr þeim vanda sem skapast hefur síðustu árin. Hér er um að ræða bæði endurnýjun á eldri mannvirkjum sem búin eru með sinn líftíma og endurbætur á mannvirkjum til aðlögunar breyttum kröfum vegna framþróunar í útgerð og flutningatækni. Hér að framan er einungis gerð grein fyrir nauðsynlegum framkvæmdum við hinar hefðbundnu fiski- og flutningahafnir. Verði ákveðið að byggja hafnir á nýjum stöðum, t.d. iðnaðarhafnir, verður að ætla til þeirra framkvæmda fé umfram þær 400 millj. kr. sem að framan er getið. Svar við 3. spurningu: Í apríl 1985 lagði Hafnamálastofnun fyrir samgrn. fjögurra ára áætlun um hafnarframkvæmdir árin 1986-1989. Þegar hins vegar kom í ljós hversu fjárveitingar til hafnaframkvæmda fyrir árið 1986 urðu litlar var öllum grundvelli kippt undan áætluninni og hún því ekki lögð fram á Alþingi. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1987 er gert ráð fyrir 160 millj. kr. til stofnkostnaðar hafnarmannvirkja, en samkvæmt bráðabirgðayfirliti yfir hafnaframkvæmdir ársins 1986 má áætla að vangreiddur hluti ríkissjóðs um n.k. áramót verði 115-120 millj. kr. Af þessu sést að ekki hefur verið mikið svig.rúm til nýframkvæmda í höfnum landsins. Það hefur því takmarkaðan tilgang að leggja fram fjögurra ára áætlun um hafnaframkvæmdir fyrr en ákveðið hefur verið að veita auknu fé til þessa málaflokks. Þær framkvæmdir sem unnið hefur verið að í hafnagerðum seinustu tvö árin hafa að mestu leyti verið nauðsynlegt og tilfallandi viðhald og endurbygging sem í mörgum tilvikum er erfitt að tímasetja nákvæmlega fyrir fram. Þrátt fyrir óvissu með fjárveitingar til hafnaframkvæmda er nú, í skjóli þess að framkvæmdafé hefur verið hækkað nokkuð, hafin í Hafnamálastofnun vinna við undirbúning og gerð langtímaáætlunar um hafnargerðir. Hins vegar gæti fjögurra ára áætlun legið fyrir með skömmum fyrirvara þar sem mörg verk eru til hönnuð og jafnframt mörgum verkum ólokið sem byrjað hefur verið á og hef ég í huga að leggja fram þessa áætlun eftir áramót eða fljótlega eftir að þing kemur þá saman.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör við spurningum mínum. Ég fagna því að hann skuli beita sér fyrir því að það verði veittar 10 millj. kr. til að byggja yfir líkanstöðina. Ég tel að með því móti yrði því forðað að sérhæft starfsfólk, sem stofnunin hefur yfir að ráða til þess að annast straumfræði- og líkanrannsóknir, mundi segja upp og þessi starfsemi mundi flytjast til útlanda, en þar voru slíkar tilraunir gerðar áður en þessi stofnun tók til starfa. Í sambandi við þörfina á nýframkvæmdum og endurnýjun eldri mannvirkja liggur ekki fyrir hve mikið þarf í hvorn lið fyrir sig, en það liggur hins vegar fyrir að til hafnarmannvirkjagerðar í heild sinni þarf mikla fjármuni. Ég er hins vegar ósammála því sjónarmiði, sem kom fram hjá ráðherranum, að hugmyndir sveitarstjórnanna um hafnarframkvæmdir væru óraunhæfar. Ég held að það eigi ekki við nema í einstaka undantekningartilvikum. Ég fagna því að ráðherrann hyggst leggja fram fjögurra ára áætlun um hafnargerðir. Ég held að það sé ekki hægt að bera því við að áætlanir hafi ekki verið gerðar þó að fé hafi verið lítið. Ég held að það sé einmitt enn meiri ástæða til að gera nákvæmar og ítarlegar áætlanir ef fjármagnið er af skornum skammti. Hins vegar vil ég vekja athygli á að frá árinu 1975 til 1983 er umfang hafnaframkvæmda um 300-400 millj. kr. öll árin, en það er einmitt sú upphæð sem Hafnamálastofnun áætlar að þurfi að vera til staðar árlega til þess að hafnarmannvirki drabbist ekki niður og að eðlileg endurnýjun í höfnum landsins geti átt sér stað. Síðustu 2-3 ár eru hafnaframkvæmdir þó mun minni. Fjárveiting til allra hafna, eins og hér hefur komið fram, var um 70 millj. kr. á árinu 1986 og áætluð um 160 millj. kr. á næsta ári. Stærsti hluti þessara fjárveitinga fer til greiðslu á vangreiddum ríkishluta eins og kom fram hjá hæstv. ráðh. Hér er auðvitað ekki um fjárskort að ræða heldur breyttar áherslur. Það eru til nægir peningar til að byggja t.d. brennivínsbúð hérna upp í Kringlu fyrir 40 millj. kr. og þannig mætti lengi telja. Það er líka hægt að veita peningum til þess utan fjárlaga að kaupa hús eins og hús Vörumarkaðarins og súrmjólkurstöðina sem var til umræðu á þingi fyrir stuttu. En það er eins og stjórnvöld hafi gleymt því um þessar mundir hver undirstaðan er undir velferð þessarar þjóðar. Það er furðulegt ef stjórnvöld í eyríki, sem byggir allt sitt á siglingum og sjósókn, sjá ekki nauðsyn þess að byggja góðar hafnir umhverfis landið.



Herra forseti. Ég get verið sammála hv. fyrirspyrjanda um og ég held að samráðherrar mínir í ríkisstjórn hafi orðið heldur betur varir við það að fjárveitingum til hafnamála hefur ekki verið sinnt sem skyldi. Ég hef verið mjög óánægður með það og það er í hróplegu ósamræmi við það sem ég hef lagt til sem samgrh. Hins vegar skulum við líta a að það hafa verið nokkrar aukafjárveitingar, einkum á s.l. ári og árinu þar á undan, þannig að þessar tölur eru ekki eins lágar sem hefur verið í brýnustu tilfellum um að ræða. Varðandi samanburð sem hv. þm. gerði hvað snertir byggingu brennivínsbúðar og kaup á súrmjólkurstöð, eins og hann kallaði það, og vörumarkaði, þá held ég að við hefðum lítið fengið til viðbótar til hafnarframkvæmda af þeim peningum sem hafa þegar verið lagðir fram í þessu skyni. Það er sitt hvað að kaupa og yfirfæra skuldir og annað eins og á þessum húsum, en það mál er óháð hafnarframkvæmdum og framlögum til hafnarmála. Ég er enginn sérstakur talsmaður þessara dæma sem hann nefndi, en þó þeir fjármunir sem ríkið hefur þegar lagt til þeirra hefðu farið til hafnarframkvæmda hefði það ekki orðið til að auka þær mikið.



Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli hér. Ég vil bara minna á það, sem kom fram hjá hæstv. samgrh., að framlag til hafna hefur síðustu ár verið það lítið að ekki er hægt að una því miðað við ástand hafnanna. Það voru 74 milljónir á yfirstandandi ári. Nú eru áætlaðar 160 milljónir. Ef ætti að borga upp þann hala sem er á þessum málaflokki mundu ekki vera nema 40-45 milljónir til framkvæmda á næsta ári. Það er neyðarástand víða um land í þessum málum og er ekki nokkur leið að sætta sig við þá fjárveitingu sem er í fjárlagafrv. Ég nota þetta tækifæri, fyrst þetta mál er á dagskrá, til að koma þessu á framfæri. Ég fyrir mitt leyti get með engu móti sætt mig við þessa fjárveitingu eins og ástandið er í mörgum hafna landsins.



Herra forseti. Ég vil bara benda á út af orðum hæstv. ráðh. áðan að það þarf ekki að fara út fyrir samgrn. til þess að komast að því að það eru til nægir peningar. Mér skilst að skv. fjárlagafrv. næsta árs sé áætlað að leggja 500 millj. kr. í montflugstöð á Keflavíkurflugvelli.



Herra forseti. Hinn 11. nóv. s.l. voru greidd atkvæði í afvopnunarnefnd allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna um till. þá sem kennd hefur verið við Svíþjóð og Mexíkó. Till. fjallar um tafarlausa stöðvun kjarnorkuvígbúnaðar, en með stöðvun er átt við allsherjarbann við tilraunum með, framleiðslu á og uppsetningu kjarnorkuvopna og- skotbúnaðar sem þeim fylgir. Að þessi sinni féllu atkvæði þannig að 118 ríki greiddu till. atkvæði sitt, tólf voru á móti en fjögur sátu hjá. Í síðast talda hópnum var Ísland ásamt Kína, Hollandi og Spáni. Meðal þeirra ríkja sem greiddu till. atkvæði voru Svíþjóð, Danmörk, Noregur og Finnland. En þau ríki sem greiddu atkvæði á móti voru fyrst og fremst tíu NATO-ríki, ásamt Japan og Ísrael. Það er því ljóst að meginþorri þjóða heims, og þeim þjóðum fer fjölgandi, vill að framleiðsla kjarnorkuvopna verði stöðvuð þegar í stað. Örfá ríki en valdamikil eru komin út í horn á veraldarheimilinu þar sem þau ríghalda í þá afstöðu að geta stigið næsta skrefið í vígbúnaðarkapphlaupinu upp úr hafinu, frá landi, út í himingeiminn þar sem hið alsjáandi auga á að taka við með geislum og speglum og "tryggja" jarðarbúum u.þ.b. 99% öryggi að sögn spámanna stjörnustríðsáætlana. Verst að þetta 1% sem eftir er dugar til að eyða öllu lífi á stórum hluta jarðar og kalla yfir okkur kjarnorkuvetur. Afstaðan til till. Svíþjóðar, Mexíkó og fleiri ríkja snýst því ekki aðeins um vilja þjóða heims til að stöðva framleiðslu þeirra kjarnorkuvopna sem við nú þekkjum heldur einnig um að stöðva tilraunir með ný vopnakerfi, þar á meðal stjörnustríðsáætlunina umdeildu, og reyna þar með að stöðva hrikalegt vígbúnaðarkapphlaup stórveldanna. I ljósi atburða þess árs sem nú á skammt eftir í aldanna skaut, kjarnorkuslyssins í Chernobyl, kjarnorkukafbátaslyss suður í höfum, vaxandi mengunar frá kjarnorkuverum og ekki síst fundar þjóðarleiðtoganna í Reykjavík í síðasta mánuði, sem því miður færði heiminum engan áþreifanlegan árangur, verður æ brýnna að taka ákveðna afstöðu og leggja sitt af mörkum til að knýja stórveldin, og þá fyrst og fremst Bandaríkin, til breyttrar afstöðu og raunhæfra aðgerða. Þar geta Íslendingar lagt eitt lóð á vogarskálina. En því miður: íslenska ríkisstjórnin kaus að sitja hjá hinn 11. nóv. og tók enn einu sinni sæti í býsna hæpnum félagsskap í stað þess að fylkja liði með þjóðum Norðurlanda og þorra þjóða heims. Því leyfi ég mér, herra forseti, á þskj. 162 að spyrja hæstv. utanrrh.: Hvaða rök liggja að baki þeirri ákvörðun íslensku ríkisstjórnarinnar að sitja hjá við afgreiðslu ályktunartillögu Svíþjóðar, Mexíkó og fleiri ríkja, á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 11. nóvember s.l. um stöðvun kjarnorkuvígbúnaðarstórveldanna?



Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. þm. vil ég segja þetta: Íslendingar hafa ekki breytt afstöðu sinni til þeirrar till., sem nefnd hefur verið sænskmexíkanska tillagan, um svokallaða frystingu kjarnavopna sem afgreidd var í 1. nefnd allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna fyrir viku. Eins og undanfarin ár sátu Íslendingar hjá við afgreiðslu tillögunnar. Ástæður þessa eru m.a. eftirfarandi: Till. er í öllum meginatriðum óbreytt frá fyrri tíð. Að vísu hefur verið felld niður setning sem áður var í henni og fól í sér gagnrýni á varnarstefnu Atlantshafsbandalagsins. Hins vegar eru enn í till. ýmsar vafasamar fullyrðingar, t.d. um að jöfnuður sé með risaveldunum í hernaðarmætti og þannig horft fram hjá gífurlegum yfirburðum Sovétmanna á sviði hefðbundins vígbúnaðar, auk þess sem að þeim atriðum sem um er fjallað í ályktun Alþingis frá 1985 er ekki þar farið. Það er ógjörningur að skrifa undir slíkar fullyrðingar. Frysting mundi t.d. ekki hafa áhrif á flugvéla og kafbátavarnir Sovétmanna sem eru gífurlega öflugar með hefðbundnum vopnum og mundu halda áfram að eflast. Þannig yrði dregið úr stöðugleika og aukið á óvissu þegar til lengri tíma er litið. Smám saman hafa menn færst frá hugmyndinni um frystingu sem síðan yrði að fylgja eftir með tímafrekum og erfiðum viðræðum um niðurskurð. Nú þykir eðlilegra að ræða fyrst um afvopnun og síðan aðgerðir til að tryggja jafnvægi og öryggi til langs tíma. Þá finna menn það till. til foráttu eins og áður að í henni er aðeins almennt orðað og alls ófullnægjandi orðalag um eftirlit. Það verður aldrei of oft lögð áhersla á mikilvægi þess að eftirlitið sé fullnægjandi og þannig að aðilarnir geti unað við það og treyst. Í öllu falli verða menn að gæta raunsæis í þessu efni þar sem ályktanir allsherjarþingsins skipta engu nema til komi samkomulag risaveldanna sjálfra. Forsendur þess eru að frysting og bann séu liður í víðtækari samningum um afvopnun sem sé fylgt eftir með alþjóðlegu eftirliti er sé framkvæmt þannig að aðilar uni því og treysti. Sænsk-mexíkanska tillagan uppfyllir ekki þetta skilyrði. Á undanförnum vikum og mánuðum hafa afvopnunarmálin tekið nokkuð nýja stefnu. Á fundi leiðtoga risaveldanna í Reykjavík var fjallað um stórfelldan niðurskurð í birgðum kjarnavopna og sýndu bæði ríkin vilja ekki aðeins til að frysta núverandi ástand heldur til þess að skera niður birgðir kjarnavopna. Þessar viðræður eru enn í gangi og það er undir þessum ríkjum komið hvort árangur næst eða ekki. Það er ankannalegt að á sama tíma og risaveldin eru að ræða sín á milli um niðurskurð skuli önnur ríki halda fast við hugmyndir um frystingu. Frysting kemur meira að segja varla til greina lengur sem fyrsta skref í viðræðum risaveldanna í átt til afvopnunar eins og vikið var að hér að framan. Sovétmenn töluðu t.d. aðeins um frystingu þegar þeir höfðu greinilega yfirburði á sviði meðaldrægra kjarnavopna í Evrópu fyrir 3-4 árum og á það skal bent að á yfirstandandi allsherjarþingi flytja þeir engar tillögur um frystingu eins og þeir hafa gert áður. Vegna þessara breyttu forsendna hafa ýmis vestræn ríki hert afstöðu sína gegn þessari till. T.d. sátu Lúxemborg og Vestur-Þýskaland hjá í fyrra, en greiddu nú afkvæði gegn. Af ríkjum Atlantshafsbandalagsins voru það aðeins Danir, Norðmenn og Grikkir sem greiddu till. atkvæði. Norðmenn breyttu um afstöðu í fyrra með grg. um atkvæðagreiðsluna þar sem þeir nánast lýstu sig andvíga tillögunni. Þrjú ríki, Íslendingar, Spánverjar og Hollendingar, sátu hjá, en hin NATO-ríkin greiddu atkvæði gegn tillögunni. Þess má að lokum geta að Kínverjar sátu hjá við afgreiðsluna, en Japanir greiddu atkvæði gegn henni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin, en ég verð að segja að ég fellst ekki á þau rök sem hann setur hér fram. Það er margt við þessi mál að athuga. Það hefur borið við í sölum Alþingis að rökum um eftirlit er hampað af hæstv. ráðh. En eftirlit er frekar spurning um tæknileg atriði en pólitísk. Það hefur verið sýnt fram á að eftirlitið er mjög auðvelt með þeirri tækni sem menn ráða yfir núna. Það er hægt að fylgjast með því sem gerist á jörðu með gervihnöttum, koma upp jarðskjálftamælum með gagnkvæmum samningum stórveldanna og vilja þeirra sem með þessi mál fara. Allt er þetta spurning um vilja. Hæstv. utanrrh. minntist á að það væri ekki jöfnuður í vígbúnaði stórveldanna. Það hefur löngum tíðkast sú kúnst að bera saman tölur og fjölda vopna af ýmsum stærðum og gerðum, en í raun og veru skiptir það sáralitlu máli því að sá vígbúnaður sem við höfum hér á jörðinni er miklu meiri en dugar til að eyða öllu lífi og það margfaldlega þannig að sú röksemd er að mínu mati einskis verð. Ég er ekki sammála hæstv. utanrrh. um að hugmyndir um frystingu séu orðnar úreltar og ég held að allar þjóðir heims eigi að leggjast á eitt til að þrýsta á stórveldin, bæði stórveldin og önnur kjarnorkuveldi, þar á meðal Kína, sem ekki tekur þátt í þeirri umræðu sem fram fer í heiminum um afvopnun. Ég held einmitt að það sé raunsæi að koma slíkum hugmyndum á framfæri og lýsa þannig vilja þjóðanna. Samþykkt Alþingis skiptir þar engu minna máli en samþykki annarra þjóða. Ég vona að Alþingi muni samþykkja tillögu sem hér liggur fyrir þinginu um breytta stefnu og fara sömu leið og þjóðþing Noregs og Danmerkur og breyta þar með stefnu íslensku ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Utanrrh. landsins upplýsti hér við umræðu að afstaða hans til till. um stöðvun kjarnorkuvígbúnaðar sé óbreytt, sé hin sama og á síðasta allsherjarþingi. Það hefur ekkert gerst nýtt á heimili utanrrh. í þessum efnum. Spurningin verður hins vegar um hver er vilji Alþingis til þessa máls. Hver er afstaða samherja hæstv. utanrrh. í ríkisstjórn til þessa máls, framsóknarmanna, sem hér töluðu sumir hverjir nokkuð digurbarkalega um þetta efni í fyrra og fluttu raunar tillögu sem beindist, ef ég skildi hana rétt, að breyttri afstöðu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Fyrir þinginu liggur 15. mál á öðrum fundi, þáltill. um afstöðu Íslands til stöðvunar kjarnorkuvígbúnaðar, og það er brýnt að sú tillaga komi hér fyrir þingið til afgreiðslu og ályktunar eftir skoðun í utanrmn.