Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Eins og nál. okkar sýnir, höfum við sjálfstæðismenn ekki getað orðið samferða hinum nm. í þessu máli og hofum því skilað sérstöku nál., þar sem við berum fram brtt. Ég vil minna á það, að á haustþinginu 1934 bárum við fram þáltill. um það, að sett yrði sérstök n., með einum manni úr hverjum hinna fjögra þingflokka og einum, sem ráðh. skipaði, til að undirbúa nýja fátækralöggjöf og tryggingalöggjöf. við vildum sýna með þessu, að við værum reiðubúnir til samvinnu í þessum málum. En sósíalistar, með hæstv.atvmrh. í fararbroddi, svæfðu þetta mál, enda má vera, að þeim hafi verið það þyrnir í augum, að n. átti að starfa ólaunuð. Síðan skipuðu stjórnarflokkarnir launaða n., og er þetta frv. árangurinn af starfi hennar. Auðvitað var stjórnarliðið í meiri hl. í n., og allt hið pólitíska í frv. er frá því runnið. Sjálfstæðismenn áttu einn mann í n., tryggingafræðing, og honum er það að þakka, að með frv. er lagður grundvöllur að heildarlöggjöf um þessi mál. Skal þá vikið nokkuð að hinum einstöku tegundum trygginga, er frv. fjallar um. v Fyrst koma slysatryggingarnar. Ákvæðin um þær mega heita endurtekningar upp úr núgildandi lögum, en þó eru hér nokkrar breyt., sem við teljum til bóta. Þá eru sjúkratryggingar. Um þær hefir engin löggjöf verið til áður, nema lög um sjúkrasamlög. Nú er svo ákveðið, að hver maður yfir 16 ára aldur skuli, þar sem sjúkrasamlög verða stofnuð, vera tryggingarskyldur og greiða allhátt árlegt iðgjald, auk þess, sem ríki og bæjar- eða sveitarfélag leggur fram. En stjórnarliðar hafa komið hér inn þeim fleyg, að eigi skuli allir gjaldskyldir menn njóta tryggingarréttinda. Við teljum þetta með öllu rangt og viljum, að þeir einir hafi hér skyldur, sem réttinda njóta. En við teljum hinsvegar rétt, að ríkið greiði ekki hluta af iðgjaldi þeirra, sem hafa yfir 3000 kr. skattskyldar tekjur á ári. Það gjald, sem sjúkratryggingar leggja einstaklingum á herðar, er allhátt og mun því reynast tilfinnanlegt, ekki sízt á þessum tímum. Í kaupstöðum er gert ráð fyrir, að einstaklingur greiði 36 kr., en bær og ríki 18 kr. Við teljum mjög varhugavert að lögbjóða slík útgjöld á þessum tímum, þegar víst er, að þorra almennings verður ákaflega erfitt að inna þau af hendi. Tökum 7 manna fjölskyldu, t. d. miðaldra hjón, sem sjá fyrir öldruðum foreldrum sínum og eiga 3 uppkomin börn. Gjöld þessarar fjölskyldu til sjúkratryggingarinnar verða 7X36 kr., eða 252 kr. En sé þessi fjölskylda í sveitum eða kauptúnum, verða gjöldin 7X20 kr., eða 140 kr. Þetta sýnir, að eins og nú er komið afkomu almennings, er þetta hár skattur. Auðvitað á þessi skattur að létta af byrðum, er til veikinda kemur. En sem betur fer steðja ekki veikindi að öllum, og mörgum er óljúft að gera á þennan hátt ráð fyrir sjúkdómum og greiða fyrirfram slíka fjárhæð til þeirra. Við teljum því heppilegra til vinsælda, að slík löggjöf sem þessi kæmi fram á betri tímum en nú eru. Auk þess má á það líta, að vafalaust verður erfitt fyrir ríki og bæjarfélög að leggja sinn hlut fram eins og nú árar. Við teljum því knýjandi ástæður til að fresta framkvæmd þessara ákvæða frv., en viljum hinsvegar láta Alþingi ráða því, hvenær þau komi til framkvæmda, og leggjum því til, að þessar tryggingar komi ekki til framkvæmda fyrr en fé er veitt til þeirra í fjárl. Þá eru elli- og örorkutryggingarnar. við föllumst á, að þær tryggingar komi þegar til framkvæmda, enda er hér um miklu minni iðgjöld að ræða og mjög áríðandi, að lífeyrissjóður geti tekið strax til starfa. Eftir áratugi getur sjóður þessi numið tugum milljóna, og getur slíkur sjóður verið ómetanlegur fyrir svo fátækt þjóðfélag sem vort. Úr honum ætti, er stundir líða, að vera hægt að fá lán til ýmiskonar nytsamra fyrirtækja, sem annars væri ekki hægt að setja af stað, nema með erlendu lánsfé, sem jafnan er varhugavert. Við nm. höfum orðið sammála um það, að gera ekki svo mikinn mun á lífeyrisgjaldi, eftir því hvar menn eru búsettir, og frv. vill láta gera. Þá kemur sá kaflinn, sem mestum deilum hefir valdið í málinu, kaflinn um atvinnuleysistryggingar. Samkv. honum eiga verkalýðsfélög, sem myndað hafa atvinnuleysissjóði, rétt á allt að 100% styrk úr ríkis- og bæjarsjóðum gegn framlagi meðlimanna. En jafnframt er svo um hnútana búið, að aðeins eitt verkalýðsfélag á hverjum stað skal njóta þeirra. Þetta er sama ákvæðið og komið hefir verið inn í lögin um byggingarsjóði verkamanna, og tilgangurinn með því er sá einn, að þau félög, þar sem sósíalistar eru ekki einráðir, skuli ekki geta notið þessara hlunninda frá því opinbera. Við sjálfstæðismenn leggjum á móti atvinnuleysistryggingunum. Í landi, þar sem svo mikil árstíðavinna er sem hér, hlýtur atvinnuleysi enn sem komið er jafnan að vera á vissum tímum árs. Ef til vill breytist þetta með vaxandi iðnaði, en meðan landbúnaður og sjávarútvegur eru aðalatvinnuvegirnir verður að reikna með slíku atvinnuleysi. Auk þess teljum við, að ríki og bæjarsjóðir megi ekki við því að leggja fram 150 þús. kr. til atvinnuleysis á þessum tímum. Ef þessar 150 þús. kr. eru til, hversu miklu skynsamlegra er þá ekki að verja þeim til aukinnar atvinnu í landinu. Ég hygg, að allir hljóti þó að fallast á það, burtséð frá öllum flokkshagsmunum, að atvinna sé betri heldur en atvinnuleysi. Í þriðja lagi teljum við, að það sé beinlínis ranglátt eins og frv. ætlast til skv. beinum orðum þess - þó nú eigi að breyta þeim -, að aðeins séu styrktir atvinnuleysingjar í kaupstöðum, en fólkið í kauptúnunum, sem á við mikið atvinnuleysi og hin bágustu kjör að búa, hljóti enga slíka hjálp. Andstæðingar okkar í n. leggja nú til, að þessar tryggingar skuli einnig ná til kauptúnanna, en það er ekki tilgangur frv., því það kemur hvergi fram í orðum þess, og meira að segja í grg. frv. aðeins talað um framlög ríkis- og bæjarsjóða, en bæjarsjóðir eru vitanlega ekki aðrir sjóðir en sjóðir kaupstaða. Það er vitanlegt, að hlutskipti nær allra bænda og alls búaliðs nú á tímum er aðeins hið harðasta strit, en lítill sem enginn afrakstur. Og það er vitað, að sú hjálp, sem bændum var veitt fyrir nokkrum árum, kreppuhjálpin, hefir ekki megnað að koma þeim að neinu verulegu leyti yfir erfiðleikana. Nú er komið að skuldadögunum, og allur þorri bænda sér ekki fram úr því, hvernig hann á að inna af hendi afborganir og vexti af þessum lánum. Í fjórða lagi teljum við, að þetta frv., sem felur það í sér að styrkja atvinnuleysingja í kaupstöðum, sé enn eitt nýtt og öflugt spor í áttina til þess að raska alveg atvinnulífi þjóðarinnar, með því móti að ginna til kaupstaðanna ennþá fleira fólk úr sveitum landsins, en það sem forsjárlaust og fyrirhyggjulaust hefir flutzt á undanförnum árum hingað á mölina. Og ég fæ ekki skilið, hvernig þeir menn, sem hafa það að vígorði, að þungamiðja þjóðlífsins eigi að vera í sveitum landsins, geta beitt slíkum ginningum til þess að draga fólkið úr sveitunum til kaupstaðanna, enda hygg ég, að þeir hljóti litlar þakkir hjá umbjóðendum sínum í bændastétt fyrir agnið. Hitt er vitanlegt, að sósíalistum er þetta mikið áhugamál, og það fyrst og fremst af flokkslegum ástæðum. Þeir hafa mikið á undanförnum árum talað um atvinnuleysistryggingar og önnur fríðindi, sem þeir ætluðu að veita verkalýðnum í kaupstöðunum, ef þeir kæmust til valda, og nú er komið að því, að þeir þurfa að standa við loforð sín. Og þetta skipulag er sósíalistum býsna hagkvæmt, því eins og ég gat um áðan, þá eiga stjórnir verklýðsfélaganna á hverjum stað að ráða því, á hvern hátt þessu atvinnuleysisfé er úthlutað, og þarf enginn að efast um það, að þessi hlunnindi verði fyrst og fremst hlutskipti hinna útvöldu. Ég hygg, að þetta, sem ég hefi nú bent á, nægi í bili til þess að sýna fram á, að þessar atvinnuleysistryggingar eru, eins og nú hagar til í þjóðfélaginu, býsna viðsjárverðar. Það er svo margt, sem er miklu meira aðkallandi og meiri nauðsyn að leggja fram fé til heldur en til atvinnuleysis í kaupstöðunum. En að öðru leyti erum við fylgjandi þessu frv., en berum fram nokkrar brtt. við það, og ætla ég þá að víkja nokkrum orðum að þeim. Fyrsta brtt. er við 1. gr., um það, að atvinnuleysistryggingarnar falli niður, og er það í samræmi við það, sem ég hefi áður sagt. 2. brtt. er við 3. gr. og er aðeins orðalagsbreyt., þannig að gr. er færð til betra máls, að því er okkur þykir. Þá er 3. brtt. við 6. gr., þess efnis, að laun tryggingarráðs skuli ákveðin í launalögum, eins og laun forstjóra tryggingarstofnunarinnar og annara fastra starfsmanna. Andstæðingar okkar í n. vildu, að ráðh. ákvæði þessi laun en við teljum, að það sé eðlilegast, að allir starfsmenn þessa fyrirtækis hljóti laun skv. ákvæðum launalaganna. 4. brtt. er við 7. gr., og er hún shlj.brtt., sem hv. andstæðingar okkar í n. bera nú fram og er á þá leið, að það sé ekki beint skilyrði, að einn maður í tryggingarráðinu skuli vera tryggingarfræðingur, þar sem það er vafasamt, að á öllum tímum sé völ á slíkum manni, heldur skuli hagfræðingur vera jafngjaldgengur. 5. brtt. er við 22. gr. og er þess efnis, að aðeins þeir, sem á síðastl. ári höfðu ekki hærri árstekjur heldur en 4500 kr., eftir að persónufrádráttur hefir átt sér stað, skuli skyldugir til þess að vera í samlaginu. Og síðan skv. 6. brtt. okkar við 22. gr. eiga allir meðlimir sjúkrasamlagsins rétt á þeim hlunnindum, sem samlagið veitir. 7. brtt., við 33. gr., er þess efnis, að hið opinbera greiði hluta af iðgjöldum aðeins hinna lægst launuðu, þ. e. a. s. allra þeirra, sem hafa ekki hærri en 3 þús. kr. skattsk. tekjur árlega. 8. brtt. er um það, að allur kaflinn um atvinnuleysistryggingarnar falli niður. 9. brtt. er við 87. gr. og er aðeins til samræmingar við 10. brtt., um gildistöku og framkvæmd l. En 10. gr. felur það í sér, að l. skuli öðlast gildi 1. apríl 1936, en ákvæði III. kaflans um sjúkratryggingar komi ekki til framkvæmda fyrr en fé er til þeirra í fjárl. Og b-liður 10. gr. felur það þá í sér, að núgildandi l. um sjúkrasamlög verði í gildi unz hið nýja sjúkrasamlag taki til starfa. Um þær brtt., sem hv. andstæðingar okkar bera fram, get ég verið fáorður. Þær eru allflestir ávöxtur af sameiginlegu starfi n., og við í minni hl. erum sammála þeim nær öllum. Mikið af þeim eru orðabreyt. eða til skýringa og valda ekki ágreiningi. Um þær brtt.hv. andstæðinga, sem eiga við atvinnuleysistryggingarnar, vil ég segja það, að ef það er ætlun stjórnarliðsins, að þær gangi fram, þá erum við í minni hl. sammála því, að þær nái ekki eingöngu til kaupstaðanna og getum því fallizt á þá brtt., að menn í kauptúnum geti einnig öðlazt þau hlunnindi, sem frv. gerir ráð fyrir. Hið sama get ég sagt um þær brtt., sem þm. Alþfl. bera fram á þskj. 676 og 695, að við erum þeim yfirleitt sammála. Ég þarf svo ekki að fjölyrða frekar um þetta að sinni, en geri ráð fyrir að eiga þess kost að tala aftur í þessu máli, eftir að hv. andstæðingur minn, frsm. meiri hl., hefir svarað minni ræðu.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Blöð íhaldsins hafa talað mikið um það að undanförnu, að hv.þm. Snæf., sem hér hefir talað af hálfu minni hl., sé einhver sérstakur sérfræðingur í tryggingarmálum og láti sér mjög annt um að koma almennum tryggingum á. Nú hafa hv. dm. átt þess kost að heyra, hvernig sá áhugi er, og mun ég fara nokkrum orðum um það á eftir. Hv. þm. Snæf. byrjaði ræðu sína með því að víta hæstv. ráðh. fyrir að skipa milliþingan. launaða í staðinn fyrir að hafa hana ólaunaða. Þetta er kannske skiljanlegt eftir hugsunarhætti hv.þm., því hann lítur víst svo á, að það eigi bara að skipa efnaða menn í n., og það getur líka hugsazt, að hann líti svo á, að peningunum fylgi bæði gáfur og þekking. En það er nú ekki alltaf svo, a. m. k. hefir hæstv. ráðh. álitið það heppilegra að velja í n. með tilliti til verksins, sem átti að vinna, en ekki með tilliti til þess, hvort þeir hefðu ráð á því að eyða mörgum mánuðum í þetta verk eða ekki. Það má nú segja við báða hv.þm. úr minni hl., þegar þeir eru að tala um það, að þeir séu principielt með tryggingum: Sýndu mér trú þína í verkunum. - Þegar kemur að sjúkratryggingum, segja þeir, að það sé náttúrlega fallegt að hjálpa sjúkum, en að við höfum bara ekki ráð á því og þess vegna megi þessi löggjöf ekki koma til framkvæmda fyrr en fé er veitt til hennar í fjárl., og vitanlega ætla þeir sér að vera á móti því, að það sé gert í bráð. En þetta er náttúrlega ekki annað en á fínan hátt, eins og hæfa þykir hv.þm. Snæf., að jarða þennan hluta trygginganna. Það er alveg rétt, að það er auðvitað pólitískt atriði, hvaða menn eiga að vera í slíkum tryggingum. En það er þó a. m. k. víst, að þar sem hv.þm. Snæf. var að tala um það, að sjúkratryggingin yrði nokkuð dýr, að hún verður ódýrari fyrir þá menn, sem í henni verða, ef allir gjalda til hennar, hvort sem þeir njóta hennar eða ekki, og einnig þeir, sem hafa yfir 4 þús. kr. tekjur. Það er ekki til þess að gera trygginguna ódýrari, heldur til þess að hlífa þeim, sem mestar tekjurnar hafa, sem hv.þm. vill sníða þá tekjuhæstu ofan af. Það er vitanlegt, að sá kostnaður, sem landsmenn hafa af sjúkdómum, er ákaflega mikill, og það verður ekki komið skipulagi á þá hluti eða fullkomnum lækningum meðal almennings öðruvísi en með því að koma á einhverjum tryggingum, svipuðum og þeim, sem hér er farið fram á, og þá auðvitað með því að lögbjóða þær. Við sjáum það af reynslunni, t. d. í Danmörku, þar sem um langan aldur er búið að reyna frjálsar sjúkratryggingar, og eins og Danir eru þó vel mennt þjóð, að þeir hafa orðið að lögbjóða hjá sér sjúkratryggingar til þess að þær næðu til þeirra, sem verst eru staddir. En það er auðvitað rétt, að meiningin með þessu frv. er sú, að hver einstakur á ekki að borga nákvæmlega það, sem fyrir hann kemur, heldur á þetta að dreifast út yfir allan fjöldann, án þess að vitað sé, á hvern sjúkdómarnir koma, og í öðru lagi það, að þeir, sem mestar hafa tekjurnar, hafa betri aðstöðu til þess að greiða fyrir hina, sem verr eru settir. Það má líka taka það með í reikninginn, að þó maður sé einu sinni vel efnaður, þá getur á skömmum tíma skipazt veður í lofti og hann orðið fátækur. Mér finnst, alveg í mótsetningu við hv.þm. Snæf., sem telur, að það sé varhugavert að lögbjóða þessar tryggingar á slíkum erfiðleikatímum sem nú eru, að það sé aldrei jafnnauðsynlegt og einmitt þá, þegar alþýða manna lifir í sem mestu öryggisleysi, að reyna á einhvern hátt að skapa betra fyrirkomulag og meira öryggi meðal almennings. Hv. þm. Snæf. sagðist vilja láta þingið ráða því, hvenær þessi sjúkratryggingarlöggjöf kæmi til framkvæmda. Það viljum við líka; við ætlum að láta þingið ráða því með því að láta löggjöfina ganga í gildi 1. apríl næsta ár. Það þarf ekki aðra fjárl. heimild til þess. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. Snæf. sagði um ellitryggingarnar, þarf ég ekkert að segja, því hann gerði enga aths. við þann kafla né brtt. okkar við hann. Þá kom hv.þm. Snæf. að atvinnuleysistryggingunum, sem hann tjáði sig vera mótfallinn, og þá fyrst og fremst af því, að það væru verkalýðsfélögin á hverjum stað, sem ættu að ráða því, á hvern hátt atvinnuleysisfénu skuli úthlutað, og gaf það í skyn, að það mundu nú víst fyrst og fremst verða þeir „útvöldu“, sem hlunnindanna yrðu aðnjótandi. Í verkalýðsfélögin er öllum heimill aðgangur, sem stunda þá atvinnu, sem sá félagsskapur nær yfir, og menn eru ekki spurðir um það, hvaða stjórnmálaflokki þeir tilheyri. Það eru því auðvitað verkamenn úr öllum stjórnmálaflokkum í þessum félögum. En það getur verið, að hv.þm. Snæf. trúi því, að gert sé upp á milli verkamanna í þessum félögum eftir því, hvað stjórnmálaflokki þeir tilheyra, en ég fullyrði, að slíkt á sér aldrei stað. Ég er a. m. k. viss um, að þau verkalýðsfélög, sem ég þekki, hafa ekki spurt um það, hvaða stjórnmálastefnu menn fylgdu, til að láta fara eftir því, hvort menn fengju atvinnuleysisstyrk eða ekki. Það er vitað, að þar sem verkfallssjóðir eru hjá félögunum, en ekki opinberir styrkir, þá er þeim úthlutað jafnt milli manna af öllum pólitískum flokkum. Þá gat hv.þm. um það, að atvinnuleysisstyrkir væru óeðlilegir vegna þess, að atvinna væri mismunandi eftir árstíðum. En það er í öllum löndum meira eða minna, en þar, sem iðnaður er meiri, þar er ekki eins mismunandi atvinnuleysi eftir árstíðum. En þetta segir bara, að það verður að haga samþykktum atvinnuleysissjóða í samræmi við þetta. Þeir eru ætlaðir til þess, að greitt sé úr þeim í reglulegu atvinnuleysi. Þá talaði hv.þm. um það, að rétta væri ekki kleift fyrir bæina eða ríkið og væri betra að láta vinna fyrir þessa peninga. Við Alþfl.menn álítum, að ekki sé of mikið unnið í atvinnubótavinnu í landinu og það ætti að gera meira. En allt næst ekki með henni. Og það er vert að athuga, að erlendis, þar sem tekið hefir verið upp hvorttveggja, atvinnuleysissjóðir og vinna. Þar er þeim haldið áfram, og þar sem byrjað er á öðru, eins og í Svíþjóð, og menn hafa ekki viljað fara inn á þá braut að mynda atvinnuleysissjóði, þá hafa menn þó seinna farið inn á þá leið. Það er ekkert af nágrannalöndum okkar, sem ekki hefir atvinnuleysissjóði. Með þeim eru verkamenn hvattir til að leggja til hliðar af kaupi sínu og njóta jafnframt styrks ríkissjóðs. Þannig eru þeir örvaðir til að hugsa sjálfir um öryggi sitt. Féð verður líka á sínum tíma meira á þennan hátt en þó að lagt hefði verið fram úr ríkissjóði eða bæjarsjóði og varið til atvinnubóta. Og auk þess, eins og atvinnubótavinnan er framkvæmd, verður allur fjöldi manna, sem ekki nýtur hennar, svo sem iðnstéttirnar, kvenfólk o. fl. Þá sagði hv.þm., að meiningin hefði verið að láta frv. ekki ná nema til kaupstaðanna. Ég hélt því hinsvegar fram, að það hefði verið prentvilla í frv. Og þegar við töluðum við n., þá tók hún undir þetta, enda er það sjáanlegt af grg., þar sem útreikningurinn er 10 þús. verkamenn skattskyldir, en það svarar til allra bæði í kaupstöðum og kauptúnum. Í kaupstöðunum einum eru ekki nema um 7000 verkamenn. En hvað sem þessu líður, þá erum við sammála um að láta þetta ná til kauptúnanna, svo að ekki þarf frekar um það að ræða. Þá kom hv.þm. Snæf. fram með það, að ekki væri hægt að veita meiri styrk til alþýðunnar í bæjunum, meðan afkoman væri jafnslæm í sveitunum. við, sem í stjórnarflokkunum erum, álítum, að þetta hvorttveggja verði að leysast samhliða. Ennfremur má benda á það, að meira hefir verið gert fyrir sveitabændurna, með afurðasölulögunum o. fl. Og ekki er hægt að búast við því, þó stofnaður yrði atvinnuleysissjóður með áætluðu 75 þús. kr. framlagi úr ríkissjóði og annað eins úr hlutaðeigandi bæjarsjóði, að þetta kæmi strax til framkvæmda. Og þó svo væri, get ég ekki séð, að hv.þm. Snæf., sem hefir sjávarþorp í sínu kjördæmi, ætti að sjá eftir þessari upphæð á 14 eða 15 millj. kr. fjárl. En hv.þm. sagði, að það væri margt meira aðkallandi en leggja fé til atvinnuleysingja í kauptúnum. Annars munu flestir stjórnmálamenn, sem nokkra ábyrgðartilfinningu hafa, skoða atvinnuleysið sem eitt af mestu vandræðamálum þjóðanna. Viðvíkjandi einstökum brtt., vil ég geta þess, að allar brtt. minni hl. eru komnar fram á móti brtt. og skoðunum meiri hl., að undantekinni 2. brtt., sem er meinlaus, en gerir ekkert gagn og breytir ekkert efni. Af 26. brtt., sem við höfum komið með, hefir minni hl. starfað með okkur að 10, - hinar eru frá meiri hl.

Bergur Jónsson Það er aðallega þess vegna, að ég tek til máls, þó frsm. meiri hl. hafi reyndar gert fulla grein fyrir frv., að ég vil svara nokkrum orðum hv.þm. Snæf. Hann sagði, að brtt. á þskj. 667 væru tilkomnar fyrir samstarf allshn. allrar. Hv. 2. þm. Reykv. hefir svarað og bent á, að aðeins 10 af þessum brtt. eiga rót sína að rekja til samstarfs í n., hinar eru tilkomnar fyrir samvinnu meiri hl. n. Og ég vil taka það fram, því að hér er um nýmæli að ræða í okkar löggjöf, sem hefir mikla þjóðfélagslega þýðingu, að flestar veigamestu brtt., sem meiri hl. flytur, eru raunverulega runnar frá okkur framsóknarmönnum. Það hefir orðið samkomulag um að bera þær fram og samkomulag um að flytja frv., svo framarlega sem þær gengju fram. Ég ætla því að benda á þær. - Það er fyrst brtt. við 3. kafla frv., 33. gr., þar sem farið er fram á að takmarka greiðsluna í sjóði sjúkrasamlaga við 9 kr. á mann. Þessi brtt. er borin fram af okkur framsóknarmönnum, en gengið inn á hana af samstarfsmönnum mínum í n. úr Alþfl. - Sama er um 14. brtt., við 43. gr., um að takmarka greiðslu til jöfnunarsjóðs við þau bæjarfélög eða hreppa, þar sem sjúkrasamlög eru stofnuð. Hún er komin fram eftir okkar óskum. Um 15. brtt., við IV. kafla, 56. gr., vil ég taka það fram, að minni hl. álítur, að ekki sé rétt að mismuna mönnum svo um ellitryggingar eins og gert er í frv., en þar er ætlazt til, að greiddar séu í Rvík 1125 kr., en aðeins 450 kr. annarsstaðar á landinu og millivegur í öðrum kaupstöðum. Það er af sömu rótum runnið að halda hér opinni leið, láta bíða til framtíðarinnar að ganga frá þessu. Þá vil ég benda á að komin er frá okkur till. í b-lið 18. brtt., við 69. gr. í V. kafla frv., um, að hundraðsgjald og hluti af afla eða annari framleiðslu teljist kaupgjald. - Þá er önnur brtt. við sömu gr., að þeir, sem hafa fyrir öðrum að sjá, en býst vinna í sveit gegn greiðslu, er nægir þeim til fulls lífsframfæris, skuli ekki hafa rétt til atvinnuleysisstyrkja. Þetta allt eru allverulegar breyt. á l., og er áreiðanlegt, eins og frsm. meiri hl. tók réttilega fram, að meiri hl. af brtt. stafar ekki frá samstarfi n. allrar, heldur eins og ég hefi nefnt frá samstarfi okkar meirihl.mannanna og sameiginlegum athugunum okkar. Ég vil taka það fram, af því ég er eini framsóknarmaðurinn í allshn., að við göngum að þessu frv. eingöngu með því skilyrði, að fallizt verði á þessar brtt. En svo eru tær ástæður aðrar, sem ég vil taka fram. Ég tel engan vafa á því, að það er rétta leiðin, sem hér hefir verið farin með þessu frv., og hefði átt að vera tekin upp fyrir löngu, að koma á stofn alþýðutryggingum. Og það hefði verið nauðsyn að sjá betur en hér er gert fyrir þeim mönnum, er sökum sjúkleika, elli eða atvinnuleysis þurfa hjálpar við. En um það þýðir ekki að fást, því að l. verða að ganga í gildi nú þegar. Í öðru lagi er það réttilega tekið fram í nál. minni hl., að mikið fé, sem á þennan hátt losnar í landinu, getur orðið til að skapa starfsmöguleika fyrir atvinnuvegina, sem ekki fengist annars. Fyrir mitt leyti vil ég taka það fram, að ég vil ekki síður leggja áherzlu á, að annað frv., sem sömu flm. standa að, frv. til framfærslulaga, nái fram að ganga. Það er enn meira atriði í mínum augum. Ég tel það svo mikið atriði, að ég býst ekki við að geta fylgt þessu frv. í höfn, nema gengið sé líka að því frv. í aðalatriðum.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Það leit út fyrir, að frsm. meiri hl. hafi orðið allreiður við mína ræðu, eða svo var að heyra af fyrstu orðum hans. Ég vil segja hv.þm., að óþarfi er fyrir hann að vera að auglýsa í deildinni, að gáfur fylgi ekki auðæfum, til þess eru hans auðæfi og hans skapheimska of kunn. Hv. þm. sagði, að ég víti, að ráðherrar skipi flokksmenn sína í launaðar nefndir. Ég viti ekki það. En ég sagði, að það hafi verið óeðlilegt, að stjórnarflokkarnir vildu ekki þiggja aðstoð Sjálfstfl. 1934. Ef hefði verið samvinna um málið, þegar það var lagt fyrir þingið, þá hefði því orðið fyrr lokið. Hv. þm. talaði um, að það hefði verið þungur kross fyrir fátæka menn að starfa að þessu kauplaust marga mánuði. Ég hélt nú, að þessir menn væru það kunnugir málunum, að þeir þyrftu ekki marga mánuði til að koma saman frv. En annað mál er það, að ef til vill var þægilegt að fá þarna bitling nokkra mánuði. Hv. þm. hélt því fram í sambandi við sjúkratryggingarnar, að við í minni hl. n. hefðum verið á móti brtt. um slysabætur. Ég hefi tekið það fram, að við samþykktum nærri allar brtt. meiri hl., og er því óþarfi fyrir hv.þm. að vera að koma með þetta, sem við vitum, að er leiðrétting á frv. Hv. þm. sagði, að við kæmum í líki hræsnarans, með falleg slagorð um að hjálpa sjúkum, en legðum ekki nein ráð á. Ég held hv.þm. hafi ekki skilið frv., því miður, því að samkv. því eru það fyrst og fremst þeir sjúku, sem eiga að hjálpa sér sjálfir, þar sem hver maður á að borga í tryggingarsjóðina 36 kr., en það opinbera leggur aðeins fram 18 kr. á móti. Það er út af fyrir sig virðingarvert, að sósíalistar skuli vera horfnir inn á þann grundvöll, að einstaklingurinn standi mest undir tryggingunum. En þetta var ekki svo í frv., sem þeir báru fram, meðan þeir voru í minni hl. og ábyrgðarlausir orða sinna og um afkomu ríkissjóðs. Atvmrh. bar þá fram, meðan hann var í minni hl. á þingi, tryggingafrv., sem var allt annars efnis en það, sem nú er flutt hér. Þar var það ekki einstaklingurinn, sem átti að standa straum af tryggingunum. Þá var glamrað um, að það opinbera ætti að leggja mest af mörkum. En nú hefir ábyrgðin leitt sósíalista að þeim skilningi, að það er ekki nóg að glamra um, að það sé fallegt að hjálpa sjúkum, heldur verði líka að vera geta til þess. Þetta frv., sem þeir tefldu fram af tómu lýðskrumi, meðan þeir voru í minni hl., hefir nú fengið dauðadóminn, er þeir fengu völdin í hendur. Þetta frv., sem þeir veifuðu þá framan í kjósendur, hefir að sögn verið sent til sérfróðra manna í Genf og fengið þar herfilegan vitnisburð, og hafa þeir ekki treystst til að bera það fram aftur. Hv. þm. sagði, að ef ekki ætti að tryggingarskylda þá, sem hefðu hærri tekjur en 4500 kr. skattskyldar, væri verið að hlífa þeim efnameiri í þjóðfélaginu. En þeir efnameiri leggja líka til, þó að þeir njóti ekki trygginganna, því að þeir bera mest að útgjöldum til bæjar- og sveitarfélaga. Svo að þetta er ekki rétt. Hv. þm. sagðist vera á móti því, að ríkið greiddi ekki líka hluta af iðgjöldum þeirra manna, sem hafa milli 3000 og 4000 kr. árstekjur, því að þetta væri til að rýra tekjur sjúkrasamlaganna. En hér fer hann villur vegar, því að ríkið leggur ekki fram þennan hluta, sem þeir borga sjálfir. Þeir einir rísa undir þessu, en ekki ríkið eða bæjarfélagið. Hv. þm. vildi snúa út úr ummælum mínum um ellitryggingarnar og hélt því fram, að ég sæi það eitt við ellitryggingarnar, að komið væri upp banka með lífeyrissjóði. En við erum auðvitað fúsir að létta undir með gamalmennum og skapa þeim góð kjör í ellinni, og ef við værum á móti tilgangi sjóðsins, þá hefðum við vitanlega verið á móti stofnun hans. En það má benda á, hvað þýðingarmikið er, að til sé stofnun í landinu, sem m. a. hefir það hlutverk að styrkja bæjar- og sveitarfélögin og koma upp nauðsynlegum fyrirtækjum, sem þau geta ekki risið undir. Þegar þessir sjóðir eflast, vona ég, að reglugerð verði sett um það, hvernig sjóðnum verður varið, og áherzla verði á það lögð, að honum verði fyrst og fremst varið í þjóðþrifatilgangi. Það kemur ekki til mála að hugsa sér, að hér eigi að vera banki, sem leggur í áhættusöm fyrirtæki. hér á að vera grunnmúruð stofnun, sem lánar ekki nema gegn fullum tryggingum. En það verður hv.þm. að vera ljóst, að það, sem fyrst og fremst vakir fyrir okkur með því að styðja að stofnun þessa sjóðs, er sú hugsjón að bæta fyrir aldraða fólkinu lífskjör þess og aðbúnað í ellinni. Þá talaði hv. 2. þm. Reykv. um það í sambandi við atvinnuleysistryggingarnar, hvað mikil víðsýni ríkti í félögum verkalýðsins og hversu fráleitt það væri, að nokkuð væri þar spurt um stjórnmálaskoðanir. Ég veit, að það er frjáls inngangur í félögin, ef menn inna af hendi hin háu gjöld, sem menn verða að greiða nauðugir viljugir til þess að mega taka þátt í atkvgr. eða öðrum störfum félaganna. En hitt fullyrði ég, að þar eru að dómi foringjanna bæði réttlátir og ranglátir, og meðferðin á mönnum mun fara allmikið eftir því. Hv. þm. vildi annars telja það til höfuðkosta atvinnuleysistrygginganna, að með þeim væri verkalýðurinn hvattur til sparnaðar með því að leggja dálítið fé til hliðar. Það er að vísu gott að koma með slíka hvatningu, en hv.þm. hlýtur að vera það ljóst, að það kemur verkalýðnum ekki að notum, vegna þess að hann hefir ekkert fé til þess að leggja til hliðar. Meiri hl. hefir einnig lagt til, að þessar tryggingar næðu einnig til kauptúnanna, en þeir áttu að gera sér ljóst, að það er býsna þýðingarlaust, vegna þess að því síður hefir verkafólkið þar fé til þess að leggja til hliðar. Þó það heiti svo á pappírnum, að atvinnuleysistryggingarnar nái til kauptúnanna út um land, er ég hræddur um, að svo fari, að fæstir njóti þeirra þar. Hitt er vitanlegt, að þau félög, sem fyrst njóta góðs af frv., eru þau félög, sem standa næst hv. 2. þm. Reykv., „Dagsbrún“ og „Sjómannafélag Reykjavíkur“. Þá talaði hv.þm. um, að ekki væri óeðlilegt, þó sósíalistarnir fengju eitthvað til sinnar starfsemi, svo mikið sem þeir væru búnir að gera fyrir bændurna í mjólkur- og kjötmálunum. Ég skal ekki fara að taka hér upp umr. um þau mál, því hv.þm. eru búnir að hlusta á umr. um þau fram og aftur í tveimur d. að undanförnu, en ég býst við, að fæstum bændum finnist þau l., a. m. k. mjólkurlögin, vera til jafnmikilla hagsbóta og hv.þm. vildi láta í veðri vaka. Þá kom hv.þm. fram með þá frumlegu staðhæfingu, að atvinnuleysið væri hið mesta böl. Hvílík speki! Eins og það sé ekki öllum ljóst. En það, sem okkur greinir á um, er hvor leiðin skuli farin, að styrkja með atvinnuleysistryggingum, eða taka fyrir rætur atvinnuleysisins, með því að auka framleiðsluna og þá um leið atvinnuna. M. ö. o., hvort stuðla eigi að atvinnuleysinu eða koma í veg fyrir það. En sósíalistarnir hafa gleymt verkafólkinu, því þeim er meir í mun að koma atvinnuveitendunum á kné. Sá er meginmunur á stefnu sósíalista og okkar sjálfstæðismanna, að við viljum fjölga atvinnufyrirtækjunum og útrýma atvinnuleysinu með því að taka fyrir rætur þess, en sósíalistar vilja viðhalda atvinnuleysinu, en veita svo styrki og ætla þannig flokksstarfsemina til þess að tryggja sér pólitísk yfirráð í landinu. Við sjálfstæðismenn munum halda áfram að vinna að eflingu atvinnulífsins í landinu, og ef bæir eða ríki hafa fé afgangs, stuðla að því, að því verði varið til þess að auka atvinnu, en ekki til þess að tryggja atvinnuleysi.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Ég þarf ekki að svara mjög löngu, en vænti þó, að hv.þm. Snæf. skilji, að ein ástæðan fyrir því, að sjúkratryggingarnar eru settar á, er sú, að þær eru hlutfallslega ódýrari en annað fyrirkomulag, og því þjóðhagslega heppilegra. þannig fá þeir tryggðu - og það í kaupstöðum, þar sem ekki er lögskipuð sjúkratrygging - miklu ódýrari læknishjálp en þeir, sem ekki eru tryggðir. Ekki aðeins á þann hátt, að þeir fá beinlínis hálfan styrk, heldur líka á þann hátt, að sama regla gildir þar og annarsstaðar, að þegar viðskiptin eru mikil, er hægt að komast að betri kjörum. En læknunum er þetta ekki heldur verra, því þetta er þeim tryggt fé. Auk þessa felst í þessu trygging fyrir, að þeir, sem eru sjúkratryggðir, fái læknishjálp. En nú er fjöldi manna, sem ekki er sjúkratryggður, sem alls ekki fær læknishjálp, vegna þess að þegar veikindin ber að höndum, eru engir peningar til, þó kleift hefði verið að leggja til hliðar 3 kr. á mánuði í trygginguna. Að leggjast á móti frv. um að lögbjóða sjúkrasamlög, er því ekkert annað en að hjálpa heilsuleysinu móti heilsuvernd. Auk þess, sem ríki og bæir leggja fram, kemur einnig tillag frá mönnum, sem engra hlunninda njóta. Er það réttlætt á þann hátt, að sá maður, sem nú er efnaður, getur síðar við breyttar ástæður þurft að njóta réttinda samlagsins. Auk þess er ekki nema eðlilegt, að lagður sé nokkur aukaskattur á þá efnaðri til hjálpar þeim, sem snauðari eru. Vænti ég, að hv.þm. Snæf. mæli ekki á móti því, að það sé víða nauðsynlegt. Með því að bera saman tölur sest, að gert er ráð fyrir, að nýju samlögin veiti meiri hjálp en þau, sem áður voru, en eru þó ódýrari. Vænti ég, að hv.þm. og flokksmönnum hans takist ekki að standa í vegi framgangi svo góðs máls. Það kann að vera, að um það megi deila, á hvaða stigi styrkurinn eigi að hætta, en við töldum eðlilegt að miða við þá tekjuupphæð, sem frv. gerir ráð fyrir. Það kann vel að vera rétt, sem hv.þm. sagði, að atvinnuleysissjóðirnir nái ekki mikilli útbreiðslu á fyrsta ári, en það kemur smám saman til allra verklýðsfélaga, jafnvel þó það sé rétt, að þau eigi erfitt með að leggja upp peninga. En þetta er þó það, sem fjöldi manna gerir, að leggja nokkuð fyrir til verri tíma. En þó ætti að vera meiri hvöt til þess að leggja í atvinnuleysissjóði, þegar það opinbera leggur ríflega á móti. Hv. þm. sagði, að hann vildi auka atvinnuna í landinu. Við sjáum til, þegar fjárl. verða afgr., hvað hann verður ríflegur á atvinnubótunum. Hann sagðist ekki vilja ganga inn á að styrkja atvinnuleysingjana, heldur láta féð ganga til atvinnuveganna. En hvað á að gera við fólkið meðan það kemst ekki í atvinnu? Á að láta það deyja drottni sínum?

Á það að lifa á atvinnuleysistryggingunum?

. Það á að búa út atvinnuleysistryggingar jafnhliða því, sem unnið er að atvinnubótum, en það verður ekki gert á nokkrum mánuðum, því margar orsakir að okkar erfiðleikum stafa frá útlöndum, og við getum ekkert ráðið við hvenær þær lagast.

Garðar Þorsteinsson Hv. þm. Snæf. hefir skýrt svo vel afstöðu minni hl., að óþarfi er að bæta þar við. Hins vegar er það eftirtektarvert að heyra hljóðið í hv.þm., ef talað er við þá, hvern í sínu horni. Hv. þm. Barð. og 2. þm. Reykv. þykjast báðir eiga hugsunina í frv. og hafa breytt því til batnaðar. Og þetta gengur svo langt, að blað Framsfl. segist hafa átt hugmyndina aldarfjórðungi áður en Alþfl. varð til. En hv.þm. Barð. segist ekki fylgja þessu frv. nema annað óskylt mál nái fram að ganga. Vitanlega segist meiri hl. allshn. hafa samið brtt., og á þann veg, að þær bæti frv. að nokkru. En hv.þm. vita vel, að allshn. öll gekk gegnum frv. og lagði í það mikla vinnu fund eftir fund, og voru jafnharðan skrifaðar niður þær brtt. við frv., sem taldar voru til bóta. Meiri hl. hefir að vísu orðað brtt., en flestar voru þær gerðar með fullu samstarfi allra nm. Þetta skiptir í raun og veru litlu máli, en sýnir að eins, hvað mennirnir eru lítilþægir, og um ráðvendnina efast enginn. Hv. 2. þm. Reykv. vildi lýsa afstöðu Sjálfstfl. með orðunum: sýndu mér trú þína af verkunum. Vildi hann slá því föstu, að brtt. okkar minni hl. sýndu, að Sjálfstfl. væri á móti málinu. Ef hv.þm. hafa lesið grg. fyrir nál. minni hl., hafa þeir séð það, sem vitanlegt er, að hvorki er Sjálfstfl. hér á Alþingi eða utan þings á móti að koma á almennum tryggingum. Hitt er annað mál, hvort flokkunum ber saman um, hvernig tryggingunum skuli fyrir komið og hve víðtækar þær eigi að vera. Eins og hv.þm. Snæf. benti á, var borið fram frv. um þetta efni fyrir nokkrum árum af þáv. þm. alþfl., hæstv. núv. atvmrh., sem gekk það langt, að ríkið átti að leggja fram iðgjaldið, en einstaklingarnir að njóta hlunnindanna. Nú hefir mér vitanlega ekkert gerzt, sem réttlæti að breyta þeim grundvelli, nema það, að hv.þm. var stj.andstæðingur og gat þá leyft sér að koma fram með till. í trausti þess, að andstæðingarnir ekki samþ. Nú er aðstaðan orðin það breytt, að stuðningsmenn stj. geta ekki með leyfi ráðh. komið fram með till., sem hann ekki vill bera ábyrgð á. Hv. þm. Barð. hefir hér talað fyrir munn Framsfl., að fylgi hans við frv. væri bundið því skilyrði, að frv. til framfærslulaga yrði einnig samþ., og einnig ákveðnar breyt. á frv. Af þessu má sjá, að þó allir séu sammála um að koma tryggingum á, eru mörg ágreiningsatriði og enginn vill samþ. frv. óbreytt. Ég fæ ekki séð, að það sé réttlætanlegt af hv.þm. Barð. að binda fylgi sitt við frv. við annað mál. Það snertir ekki þetta mál á þann hátt, að framlag þess opinbera verði minna fyrir það, þó framfærslulögin verði samþ. Þetta sýnir aðeins, að þessi hv.þm. þarf að fá eitthvað fyrir sig til þess að samþ. þetta mál, jafnvel þó hann telji málið gott. Það er því ljóst, að hv. 2. þm. Reykv. getur ekki fellt þann dóm, að Sjálfstfl. sé á móti málinu, þó hann greiði atkv. með brtt. á þskj. 688. Ég hugsa, að sá meginmunur, sem var á frv. því, sem Haraldur Guðmundsson bar fram á sínum tíma fyrir AlþfI. og frv. því, sem hér liggur fyrir, sé að nokkru leyti sá, að það opinbera greiði ekki iðgjöldin nema að nokkrum hluta, og í öðru lagi, að þar var farið út fyrir venjulegan tryggingargrundvöll. En hér er þetta byggt upp á þann áhættuminnsta hátt, að sem flestir séu interesseraðir, og tryggingin takmörkuð við það, að þeir njóti fullra hlunninda, sem iðgjöld greiða. Í frv., er snertir sjúkratrygginguna, er farið út fyrir þennan grundvöll. Þar er gert ráð fyrir, að allir greiði iðgjöld til trygginganna, en ekki nema sumir, sem eiga að njóta hlunninda af þeim. En minni hl. vill flokka þetta á þann veg, að þeir, sem hafa undir 3 þús. kr. tekjur auk persónufrádráttar samkv. skattalögum, njóti hlunninda trygginganna að fullu, en ríki og bæir greiði 1/4 iðgjaldanna. Næsti flokkur, sem hefir frá 3 þús. til 4,5 þús., séu einnig skyldir að tryggja sig og greiða full iðgjöld, en njóti jafnframt fullra hlunninda, sem sjúkrasamlagið veitir. Í 3. fl. séu svo þeir, sem hafa yfir 4,5 þús. kr. tekjur auk persónufrádráttar. það virðist ekki ástæða til, að ríki og bæir leggi fram fé til þess að greiða fyrir þá, sem hafa svo háar tekjur, að þeir geta vel greitt sína læknishjálp sjálfir. Ég fæ ekki séð, að það séu réttlætanlegar ástæður fyrir því, að Reykjavíkurbær ætti að fara að greiða 9 kr. fyrir hv. 2. þm. Reykv. eða mig, og ríkið annað eins. mér finnst miklu meiri ástæða, ef skylda á alla til að vera með, að þeir, sem geta, greiði að fullu, jafnvel þó þeir njóti engra réttinda. En ég sé enga ástæðu til þess, að ríkið fari að borga fyrir 2. þm. Reykv., fyrst og fremst 9 kr. fyrir hann sjálfan, 9 kr. fyrir konuna, 9 kr. fyrir vinnukonuna, 9 kr. fyrir foreldrana hvort um sig og 9 kr. fyrir hvert barn yfir 16 ára. Ef ég greiði á sínum tíma iðgjöld fyrir 5 manna fjölskyldu, verða það kr. 45.00. Ber þá ríkinu að greiða aðrar kr. 45.00 og Reykjavíkurbæ einnig kr. 45.00. Svo er eitt efnislega við frv. Hv. 2. þm. Reykv. var að tala um, að það gerði ráð fyrir mun meiri réttindum en sjúkrasamlag Reykjavíkur nú veitir. Þetta er að vissu leyti rétt, en iðgjöldin eru einnig hærri. Sjúkrasamlag Reykjavíkur hefir 51 kr. iðgjald, en samkv. þessu frv. yrði það kr. 54.00. Auk þess njóta allir, sem borga iðgjöld, fullra réttinda, hér nema því greiðslurnar verulega hærri upphæð en Sjúkrasamlag Reykjavíkur reiknar með. Þá er eitt enn, sem hv. 2. þm. Reykv. gat ekki um. Þó sjúkrasamlagið hér í Reykjavík ætlist til, að greitt sé bæði fyrir bóndann og konuna, mun í flestum tilfellum ekki vera greitt nema fyrir annað, og er þó þar í innifalin læknishjálp fyrir börn og alla fjölskylduna. Það mun vera regla hér að borga föstum heimilislækni 12 kr., í stað þess, að eftir frv. fær læknirinn ákveðið fyrir mann og konu, en auk þess fyrir aðra meðlimi fjölskyldunnar yfir l6 ára aldur. Þess vegna er ekki sambærileg sú greiðsla, sem sjúkrasamlög samkv. þessu frv. eiga að fá frá hverri fjölskyldu við það, sem sjúkrasamlög fá nú greitt. Þetta verður miklu meira. Svo er eitt ákvæði, sem veit að því, sem ég er ekki búinn að gera mér ljóst, en það er það, hvernig fer með þá, sem eru yngri en 16 ára, og t. d. fjölskyldufaðirinn, sem borgar fyrir sig, konu sína, vinnukonu, foreldra og börn eldri en 16 ára, - hefir hann þá einnig fría læknishjálp fyrir börn innan 16 ára? Það gæti vei svo farið, að læknirinn segði: „Ég hefi fengið borgun fyrir þessa ákveðnu aðilja, sem eru 16 ára og eldri, en ég hefi ekki fengið borgun fyrir þessi 3-8 börn, sem ég verð að ganga til líka“. Ég geri ráð fyrir, að læknishjálpin eigi líka að ná til þessara barna, eins og það er í Sjúkrasamlagi Reykjavíkur, en hér stendur ekkert um það. Það er alveg víst, að þeir, sem hér eiga hlut að máli, verða að gera sér það ljóst, að ef allir eiga að vera skyldutryggðir og nota þann rétt samkv. þessu frv., sem hafa innan við 4500 kr. skattskyldar tekjur, m. ö. o. allur meginþorri þeirra manna, sem eru í Rvík, og þá ekki síður í kaupstöðum og sveitum, - ef allir þessir menn eiga að vera samlagsmeðlimir, þá er það víst, að útreikningur frv. um útgjöld til læknanna, 12 kr. á meðlim, getur ekki staðizt. Það er óhugsandi; Það hafa sjúkrasamlagslæknar eins og Björn Gunnlaugsson og Valtýr Albertsson sagt mér, að það sé ekki viðlit fyrir nokkurn lækni að gegna fleiri en sem svarar 500 sjúkrasamlagsmeðlimum, ef börnin eiga að teljast þar með líka. Þá þýðir þetta 6000 kr. tekjur. Það er því ljóst, að læknir, sem hefir fulla tölu sjúkrasamlagsmeðlima með 12 kr. gjaldi á mann, hann getur ekki lifað á því. Það verður t. d. ekki komizt hjá að reikna með því, að hann verði að hafa bil. 6000 kr. tekjur er því of lítið fyrir hann. Af þessu er það ljóst, að þær tölur, sem reiknað er með í frv., hljóta að raskast. Hinsvegar er það jafnvíst, að ef á að hafa skyldutryggða aðeins þá menn, sem hafa lægstar tekjur, þá mundu læknarnir eins gagnvart þessum sjúkrasamlögum eins og Sjúkrasamlagi Reykjavíkur álíta það skyldu sína að inna þetta af hendi fyrir sem lægst gjald, ef þeir hafa frjálsar hendur til að taka fulla greiðslu af þeim, sem hafa t. d. 3000-4000 kr. tekjur. Það er önnur aðstaða fyrir lækni, ef hann gætir sem sjúkrasamlagslæknir ákveðins fjölda manna, í staðinn fyrir það, að samkv. frv. yrði hann að hafa alla sína skjólstæðinga sem sjúkrasamlagsmeðlimi. Ég veit ekki, hvað það hefir sérstaklega verið, sem vakti fyrir hv.þm. Barð., þegar hann benti á það hér áðan, að Framsfl. hefði sett það skilyrði fyrir samþ. þessa frv., að það ákvæði yrði sett í 33. gr. frv., að þetta gjald, sem ríkið átti að borga, næmi aldrei meiru en 9 kr. á hvern mann, því að í frv. er gert ráð fyrir þessu gjaldi sem hæsta gjaldi, og ef áætlunin mundi standast að hans áliti, þá var óþarfi fyrir Framsfl. að setja þetta skilyrði. En ef hann veit, að þetta gjald, sem reiknað er með hér í grg. frv., er of lágt, þá var sjálfsagt fyrir flokkinn að setja þetta ákvæði. Ég dreg þess vegna þá ályktun af þessari brtt., með þeirri skýringu, sem henni fylgir frá hv.þm. Barð., að hann sé hér sömu skoðunar og ég, sem sé þeirrar, að gjaldið, sem aðallega hvílir á sjúkrasamlögunum, sem sé til læknanna, hljóti að verða hærra en það, sem Sjúkrasamlag Reykjavíkur nú borgar, og þess vegna hrökkvi þessar 54 kr. ekki til. En ef þetta gjald stenzt ekki, þá er það engin goðgá, þótt minni hl. n. hafi í nál. sínu og brtt. viljað fresta því, að þessi kafli frv. kæmi til framkvæmda, þangað til fé væri veitt til þess í fjárl. Ef svo er, að ríkið sjálft verður að setja hámarksgjald með því að setja þetta í 33. gr. frv., þá tel ég engu síður, að þetta gjald muni vera það hátt, að allan almenning muni allverulega um að greiða það. Það er einu sinni þannig, að þótt segja megi, að almenningur eigi að greiða það, vegna þess að hann fái fyrir það ódýrari læknishjálp, þá vona einstakir borgarar í lengstu lög, að þeir og þeirra heimili haldi heilsu sinni, og því vilja þeir ekki borga á 2. hundrað kr. á ári í læknishjálp, ekki vitandi, að þeir þurfi á slíkri hjálp að halda. Ennfremur er það eitt í sambandi við þessar brtt., en það er brtt. við 58. gr. frv., sem sé það, að bæjarsjóðir eigi að ábyrgjast greiðslurnar til lífeyrissjóðs. ég tel ákaflega varhugavert að setja slíkt ákvæði. Samkvæmt 83. gr. eiga hjón að bera sameiginlega ábyrgð á iðgjöldum beggja, meðan hjónabandinu er eigi slitið að lögum, foreldrar og fósturforeldrar ábyrgjast fyrir börn og fósturbörn, húsbændur fyrir hjú, iðnaðarmenn fyrir starfsmenn sína og atvinnurekendur fyrir fasta starfsmenn sína. Mér skilst, að sú ábyrgð, sem þarna er færð yfir á vissa einstaklinga, þannig, að þeir verði að ábyrgjast fyrir allmikinn hóp manna, eigi gagnvart tryggingarstjórn að vera nægileg ábyrgð fyrir því, að iðgjöldin greiðist í flestum tilfellum, og því sé óþarft að skella þessu á bæjarsjóðina. Og auk þess er annað, sem mælir sérstaklega á móti því, að þessi ábyrgð sé sett á bæjarsjóðina, og það er það, að bæjarsjóðirnir hafa engan íhlutunarrétt um innheimtu þessa gjalds. Það er hart, ef trassafengnir menn, sem áttu að innheimta þetta gjald, láta líða hjá að gera allt, sem hægt er, til þess að fá það greitt, og svo ættu þeir að geta komið til bæjarsjóðs og sagt: „Þetta höfum við ekki fengið; viljið þið ekki gera svo vel og borga það?“ Það mætti ekki vera minna en að ef bæjarsjóðir ættu að ábyrgjast gjaldið, þá gætu þeir fengið að sjá um, að innheimtan væri góð. Manni virðist, þegar hv. 2. þm. Reykv. og þessi stj., sem nú fer með völd, leggur sérstaka áherzlu á atvinnuleysistryggingar, að þeir hafi ekki sem sterkasta trú á því, að þeir geti framkvæmt þau loforð, sem sósíalistar gáfu, að láta allt atvinnuleysi hverfa. Hvers vegna leggur sú stj., sem ætlar að afnema allt atvinnuleysi, svo mikla áherzlu á atvinnuleysistryggingar? mér finnst mótsögn í þessu, og a. m. k. er þetta full viðurkenning þess, að þeir geti ekki fengið því framgengt að afnema atvinnuleysið. Það er fullt vantraust, sem þessi hæstv. ráðh. með þessu lýsir á sjálfum sér. Ég vil einnig benda á það, að þegar hv.þm. Barð. var að telja upp þær brtt., sem gerðu það að verkum, að Framsfl. mundi verða með þessu frv., þá minntist hann ekki á atvinnuleysistryggingarnar. Þó hefir bæði þessi hv.þm. og margir aðrir hv.þm. í Frmsfl. margsinnis lýst því yfir, eftir að þetta frv. kom fram, að þeir yrðu aldrei með þessum tryggingum. En svo koma fram vissar brtt. við allt aðra kafla frv., og hv.þm. Barð. segir, að af því þessar brtt. verði samþ., verði Framsfl. með frv. Þess vegna er það ljóst, að það eru ekki brtt., sem gerðu það að verkum, að Framsfl. varð með frv., heldur er það af því, að sósíalistar fara hér eins og venjulega með sannfæringu framsóknarþm. eins og þeim sýnist, nota þá við atkvgr. við hvaða mál sem er, eins og hefir verið samþ. á flokksfundi sósíalista. Ég held, að hv.þm. Barð. hefði því ekki átt að geta yfirlýsingu um það, hvers vegna hann og hans flokksmenn séu með þessu frv., því að það hefir í aðalatriðunum lítið að segja, hvort þessar brtt. verða samþ. eða ekki, því að það vita allir, að þeir hafa margsinnis lýst yfir andstöðu sinni við þetta frv. Hv. 2. þm. Reykv. talaði alveg á sama hátt um þetta mál, atvinnuleysistryggingarnar, og að menn hefðu frjálsan aðgang að verklýðsfélögunum, hvaða flokki sem verkamenn tilheyrðu, alveg eins og hann gerði hér á þingi í fyrra, þegar verið var að ræða um verkamannabústaðina. Þá var það goðgá að benda þessum hv.þm. á, að hann í mörgum tilfellum misnotaði sína aðstöðu sem formaður þessa fyrirtækis, sem þar greindi. Hinsvegar var ekki komið nema yfir að næsta máli, frv. um vinnumiðlun, þegar hann réðst með óbótasvívirðingum á Gunnar Benediktsson, sem stóð fyrir ráðningarskrifstofu bæjarins, ekki fyrir það, að hann hefði ekki rækt það starf vel og sómasamlega, heldur fyrir það, að til þessa starfs væri fenginn maður úr flokki sjálfstæðismanna, sem væri form. Varðarfélagsins. Þessi hv.þm., sem hvert einasta tækifæri notar til þess að bera öðrum á brýn allar vammir og skammir og aldrei hefir setið sig úr færi að gera öðrum þær verstu getsakir, sem hann hefir megnað, hann má ekki heyra það, að hann muni á nokkurn hátt nota aðstöðu sína sér til pólitísks framdráttar. Þetta eru svo oft endurtekin hræsnisfull ummæli hjá þessum hv.þm., að ég er hissa á því, að hann skuli ekki sjálfur vera orðinn leiður á þeim. Það sama mundi endurtaka sig, ef þetta væri samþ., eins og það varð með einn háttsettan embættismann, sem starfar í nágrenni Reykjavíkur, þegar einn ungur maður fór fram á það, að hann tæki sig í sína þjónustu. Manninn vantaði starfsmann, en hann svaraði: „Það er legið mér á hálsi, ef ég tek sjálfstæðismann í mína þjónustu“. Ég hugsa, að það yrði svipað, þegar farið yrði að úthluta atvinnuleysisstyrknum. Þeirri stjórn, sem það hefði á hendi, mundi verða legið á hálsi af hv. 2. þm. Reykv. og hans líkum fyrir það, ef þeir sýndu þar ekki hlutdrægni sósíalistum til framdráttar. Það hefir fyrir skömmu verið bent á það í blöðum, og ég hefi ekki heyrt, að því hafi verið mótmælt, að maður, sem er framarlega í flokki sósíalista, Kristínus Arndal, hafi látið mann fá atvinnubótavinnu, þó að hann væri efnaður og hefði sæmilegar tekjur. Það var ráðizt að verðleikum á þennan mann, sem stoð fyrir hlutlausri úthlutun atvinnubótavinnu, og ég hefi ekki séð eitt einasta orð koma þessu athæfi til afsökunar. Og svo leyfir hv. 2. þm. Reykv. sér að segja, að það sé merkileg ósvífni að láta sér detta í hug, að þeir noti þetta fé, sem ríki og bær leggja fram til atvinnuleysisstyrks, til þess að efla sinn pólitíska flokk. Maður veit vitanlega ekkert fyrirfram, hvorki í þessu né öðru, en maður getur dregið ályktun af því, sem maður þekkir í öðrum svipuðum tilfellum. Það er enginn vafi, að þeir tugir þúsunda, sem yrði að greiða í þessa atvinnuleysissjóði, mundu í flestum tilfellum fara til þeirra manna, sem væru flokksmenn hv. 2. þm. Reykv., því að það mundi í því tilfelli sem öðru verða að lúta hans vilja. Ég er því ekki í vafa um, að þessi úthlutun færi að miklu leyti eftir því, í hvaða flokki menn væru. Þessi ummæli skal ég vera reiðubúinn að endurtaka hvar sem er, ef hv. 2. þm. Reykv. finnur sig móðgaðan af þeim. Þetta er mín persónulega sannfæring og allra þeirra, sem þekkja hans mikla ráðríki í þessu máli sem öðrum.

Jón Sigurðsson Ég skal ekki þreyta hv.þdm. með langri ræðu að þessu sinni. En ég vil þó ekki láta þessa umr. fara svo, að ég segi ekki örfá orð um þetta mál. Því er ekki að neita, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, er að mörgu leyti merkilegt, og að því er sjúkratryggingar snertir, þá er ekki annað hægt að segja, en að þar sé að ýmsu leyti mikil þörf umbóta frá því, sem verið hefir. Á síðari árum hefir orðið margvísleg röskun á okkar þjóðlífi. Sá gamli og góði siður, að fólkið dveldi lengi á sama stað hjá sama fólki, gerði það að verkum, að húsbændur þessa fólks töldu sér skylt að hjálpa þessu fólki, ef veikindi bar að höndum. Nú er sú breyt. orðin á, að fólkið er oft á sífelldu flögri og á sér hvergi sama stað. Afleiðingin af þessu er sú, að margt af þessu fólki leggur engan eyri fyrir. Ég tel þess vegna, að mál eins og sjúkratryggingar, það sé mál, sem ástæða sé til að styðja. En þá er næst að athuga, á hvern hátt þessi löggjöf verði sniðin svo, að það sé við okkar hæfi og eftir okkar fjárhagslegu getu. Ég er nú kunnugastur í sveitunum og mun þess vegna aðallega líta fyrst og fremst á málið frá því sjónarmiði, eins og það kemur mér fyrir sjónir. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir, að t. d. 5 manna fjölskylda í sveit eigi að borga í ellitryggingu um 30 kr. og sjúkratryggingu 100 kr. samtals. Eftir því, sem ég þekki til í sveitum, er þetta miklu hærri upphæð en það, sem meðalbændur þurfa almennt að greiða í sveitarsjóð, og þykir þó fullerfitt. Og ef á þar á ofan að bæta slíku gjaldi sem því, er hér um ræðir, þá verður eitthvað að skipazt í sveitum til þess að menn geti innt þessi gjöld af hendi. Hitt má vel vera, og ég býst við, að það sé rétt, sem hefir verið sagt, að almennt séð, þá sé, ef lítið er á heildina, gróði að semja við lækni í einu lagi en að margir séu að því. Ég hygg, að hversu þessi sjúkrasamlög eru dýr, liggi mikið í því, að þessi styrkur, eins og svo margir aðrir, er stórlega misnotaður í okkar landi. Hvernig er því t. d. varið með berklavarnastyrkinn? Það er ætlazt til samkv. þessu frv., að menn fái fulla greiðslu eða hjálp, þeir, sem liggja á sjúkrahúsum, bæði læknishjálp og sjúkrahúsvist. Þetta er nú gott og blessað og æskilegt. En ætli það geti ekki farið þarna á líka lund eins og með berklavarnastyrkinn, að það reynist stundum torvelt að koma sumum þessum sjúklingum burt af sjúkrahúsunum. Hvað berklavarnastyrkinn snertir, þá hefir það farið svo, að ríkið hefir séð sig tilneytt að stofna dýrt embætti til þess að hafa eftirlit með þessu, til þess að sjá um, að styrkurinn verði ekki misnotaður. Ég býst við, að það gæti farið á sama hátt um þessar greiðslur. Það mundu ýmsir liggja í sjúkrahúsum miklu lengur en ástæða væri til, lengur en þeir mundu gera, ef þeir ættu sjálfir að borga meira eða minna af þessu. Ég álít því hyggilegra að breyta til á þá lund, að allir ættu allmikið á hættu, þeir yrðu sjálfir að standa straum af nokkrum hluta af kostnaðinum, því að það er aðhald, sem ætti að koma í veg fyrir misnotkun á þessari hjálp, sem þarna er um að ræða. Ég sé ekki, að slík löggjöf sem þessi, hvað sjúkrastyrkinn snertir, geti orðið sveitunum að gagni. Mér sýnist vera stefnt að því að setja l. í þann ramma, að sveitirnar sjái sér ekki fært að nota sér þessi fríðindi af þessum ástæðum, sem ég hefi nú bent á, og hvað kaupstaðina snertir, þá verður alveg sama uppi á teningnum, nema hvað þar verður allt ennþá stórkostlegra, eins og hv.þm. Snæf. hefir bent svo greinilega á. Og a. m. k. þar, sem ég þekki til, yrðu það ekki nema örfá verkamannaheimili, sem gæfu hrist 200 kr. eða þar yfir fram úr erminni til slíkra trygginga. Til þess þarf afkoman að vera betri en hún hefir hingað til verið. Að því er snertir kaflann um elli- og örorkutryggingar, þá hefi ég þar rekizt á eitt atriði, sem hefir komið mér undarlega fyrir sjónir og ég held, að engin brtt. hafi verið gerð við. Þetta er 58. gr., þar sem svo er ákveðið, að sveitar- og bæjarstjórnir skuli annazt innheimtu til ellistyrktarsjóðanna. Mér er ekki ljóst, hvaða ástæða er til þess að fara að demba því á bæjar- og sveitarstjórnir að innheimta þetta. Það hefir lengi verið innheimt af sýslumönnum og bæjarfógetum, og áreiðanlegt er, að sveitarstjórnum er ekki svo létt að innheimta þetta, og þeirra starf er ekki svo létt, að ástæða sé til að hlaða þar á. Auk þess er það svo, að innansveitarmenn eiga að ýmsu leyti erfiðara með að ganga að sveitungum sínum og félögum en þeir, sem fjær búa. Það er að nokkru leyti af því, að þetta yrði innheimt um leið og þinggjöld, og að nokkru leyti af því, að þegar innheimtumaður segir, að sýslumaður kalli gjöldin inn, þá vita menn, að þau varða lögtaki. Ég mun þess vegna við 3. umr. flytja brtt. um, að innheimtunni verði hagað eins og áður hefir verið. Ég sé enga skynsamlega ástæðu til þess að breyta um það, og hefi ekki heyrt neina ástæðu færða fram fyrir því. Þá kem ég að síðasta eða 5. kaflanum, um atvinnuleysistryggingar. Það er sá kaflinn, sem ég fyrir mitt leyti get alls ekki fylgt, og ég verð að segja það, að mér kemur það mjög á óvart, að framsóknarmenn skuli hafa gengið með inn á það að samþ. þann kafla, því að ýmsir þeirra voru búnir að hafa mjög sterk orð við mig um, að það kæmi þó aldrei til mála, að þeir samþ. hann, hvað sem öðru líði. Þetta er sá liðurinn í samningi framsóknarmanna við sósíalista, sem ég hélt, að bændur gætu ekki samþ. En það er undarlegt, að annað eins skuli geta komið fyrir og það, að bændur veiti slíkum hlutum fylgi. Ég hélt sannast að segja, að þeir væru búnir að vera svo varir við áhrif og afleiðingar atvinnubótastyrkjanna, eins og það hefir komið í ljós í sveitunum, að þeir vildu ekki bæta þar á. Það atvinnuleysi, sem hér er um að ræða, stafar ekki að óverulegu leyti af því, hvað útstreymið er mikið úr sveitunum til kaupstaða og sjávarþorpa, og að atvinnuvegirnir, sem þar eru reknir, geta ekki fært út kvíarnar að sama skapi; sjávarútvegurinn er þess ekki megnugur að veita fólkinu viðtöku, og af því stafar atvinnuleysið á mölinni. En hvernig stendur á því, að fólkið streymir þangað þrátt fyrir atvinnuleysið í kaupstöðunum? Að þessu spyr margur bóndinn, sem er í vandræðum með að fá fólk til nauðsynlegustu heimilisstarfa. Hvers vegna streymir fólkið á mölina, heldur en að sæta sæmilegu kaupi, auk fæðis og klæða, á góðum heimilum í sveit? Það liggur blátt áfram í því, að fólkinu er þar boðið hærra kaup, þegar kostur er á vinnu, heldur en landbúnaðurinn getur greitt. Og því miður hefir núv. ríkisstj. átt sinn mikla þátt í því að gera bændur lausari í sessi, að því leyti sem hún hækkaði vegavinnukaupið í sveitunum. þegar bændur eru farnir að sækjast eftir daglaunavinnu, verða þeir um leið lausari við búskapinn, og reyndin verður sú, að þá liggur þeim leiðin opin til kaupstaðanna. - Þegar þangað er komið, geta þeir máske átt kost á atvinnubótavinnu, þegar að þrengir og atvinnuvegirnir hrökkva ekki til að veita þeim vinnu. Og svo á enn til viðbótar með þessu frv., sem hér liggur fyrir, að tryggja atvinnulausu fólki afkomuna í kaupstöðunum með ærnum fjárframlögum frá bæjarsjóðum og ríkissjóði. Hér er því dyggilega haldið áfram á þeirri braut, sem lagt var út á í byrjun af núv. stjórnarflokkum. - Ég hélt satt að segja, að það væri nú orðið svo erfitt í sveitunum, að það þyrfti ekki að gera sérstakar ráðstafanir til þess með fjárframlögum úr ríkissjóði að lokka fleira fólk úr sveitunum til kaupstaðanna. Það mun hafa verið hv.þm. Barð., sem var að auglýsa það hér í þd., að fylgi Framsfl. við þetta frv. væri bundið því skilyrði, að frv. það um fátækraframfærslu sem einnig liggur fyrir þinginu, yrði samþ. jafnframt. Ég vil nú segja þeim góða manni það, að ég hygg, að hvorki hann eða Framsfl. hafi þurft að gera neinn kaupsamning um það mál; ég ætla, að það hafi svo öruggt fylgi hér í þinginu, hvað sem Alþfl. líður í því efni, að það hafi vissan framgang. Framsfl. þurfti áreiðanlega ekki að kaupslaga neitt um það mál. Ég hefi nú þegar bent á nokkra af annmörkum þessa frv. - Og þá lít ég fyrst og fremst svo á, að það nái ekki nokkurri att að samþ. atvinnuleysistryggingarnar, það sé hreinasta fjarstæða eins og nú er ástatt. Í öðru lagi tel ég, að farið sé of geyst á stað með sjúkratryggingarnar. Það ætti að fara hægara í byrjun og sjá, hvernig þær reynast; sníða stakkinn eftir vexti, svo að almenningi verði kleift að standa straum af þeim. Það er ætlazt til þess, að einstaklingar geti notið svo mikils styrks úr sjúkrasjóðunum að ég er sannfærður um, að þeir verða misnotaðir. - Ég sé það hér, að samkv. 43. gr. frv. er bændum ætlað að greiða iðgjöld í jöfnunarsjóð sjúkrasamlaga, ofan á það háa kaupgjald, sem þeir verða nú að greiða, en það er orðið svo gífurlegt, að framleiðslan getur alls ekki borið sig, eins og kunnugt er. Þegar vinnukaupendum er ætlað, til viðbótar kaupgjaldinu, að greiða hátt iðgjald til þessara sjóða, þá er það sannarlega að bera í bakkafullan lækinn.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það er ein af brtt.hv. meiri hl. allshn., sem ég get ekki látið hjá líða að lýsa óánægju minni yfir, þó að það sjálfsagt stoði lítið. - Það mun hafa verið einhver ágreiningur um það í allshn., hversu mikill hluti þessara tillagna á þskj. 667 væri ávöxtur af sameiginlegu starfi allrar n. Og þó að þetta sé lítilfjörlegt atriði, sem hér er um að ræða, þá get ég ekki samþ. það, sem hv.frsm. meiri hl. n. segir, að það séu aðeins 10 fyrstu brtt. á þessu þskj., sem samkomulag hafi verið um á milli nefndarhlutanna á sameiginlegum fundum. Það mun hafa verið samvinna í n. um athugun á frv., allt fram að IV. kafla. Ég man sérstaklega eftir því, að 12. og 14. brtt. voru komnar á dagskrá hjá n. á meðan ég starfaði þar; því að framan af þinginu átti ég sæti í allshn. í fjarveru hv.þm. Snæf. En aftur á móti verð ég að játa, að 15. brtt. á þskj. 667 er ekki ávöxtur af samstarfi allrar n. þó að samflokksmenn mínir í allshn. hafi lýst velþóknun sinni á þessari brtt.hv. meiri hl. n., þá get ég ekki verið því samþykkur. Eins og hv.þdm. vita, þá eru sjúkratryggingarnar og lífeyrissjóðstryggingarnar yfirleitt byggðar á hreinum tryggingagrundvelli, og samkv. ákvæðum frv. eiga gjaldendur til lífeyrissjóðs að njóta lífeyris úr honum, eftir því hversu mikil framlög hafa verið frá þeim eða héruðum þeirra til sjóðsins. En samkv. 15. brtt. á þskj. 667 er farið fram á, að upphæðir árlegs lífeyris einstaklinga skuli ekki ákveðnar strax í þessum lögum, og gefið undir fótinn um, að þeim kunni að verða hagað öðruvísi en gert er ráð fyrir í frv., og að slakað verði til frá þeim grundvelli. En mér finnst sjálfsagt að haga því eins og gert er ráð fyrir í frv. Hins vegar má segja, að með 15. brtt. á þskj. 667 sé engu slegið föstu um þetta, heldur eigi aðeins að fresta endanlegri ákvörðun um upphæð árlegs elli- og örorkulífeyris einstaklinga fyrst um sinn. - Að vísu má segja, að það sé enginn skaði skeður, þó að þessi ákvörðun verði látin biða þangað til síðar, en ég greiði samt atkv. á móti þessari brtt. Annars vil ég segja það um þessa löggjöf í heild, að þó að ég sé tryggingunum fylgjandi í principinu, þá er samt mjög mikill vafi á bak við hjá mér um það, hvort við Íslendingar, sem erum svo fámenn og fátæk þjóð, getum risið undir þessu tryggingabákni. Ég er í vafa um það, hvort þjóðinni hentar eigi betur, eins og nú er ástatt, að sjá þeim, sem eru hjálparþurfi, farborða á annan hátt og haga hinni almennu framfærslu öðruvísi. Ég verð því að taka undir með þeim, sem telja það mjög tvísýnt að ráðast í þessa tryggingarlöggjöf eins og tímarnir eru nú. Þó að þessi löggjöf gangi út á það, að veita almenna hjálp þeim, sem eru sjúkir, fátækir eða aldurhnignir, og að þörfin hafi máske aldrei verið meiri til þess en nú, í þeim erfiðleikum, sem við er að stríða, þá er þess að gæta, að jafnframt er með þessum lögum krafizt allmikilla fórna og fjárframlaga af einstaklingunum, svo að það verður að teljast vafasamt, hvort þær geta risið undir því. Þegar meðalfjölskylda á að greiða í iðgjöld til tryggingasjóða samtals um 300 kr., með atvinnuleysi og allskonar vandræði framundan, þá getur vel farið svo, að fjöldinn allur hafi enga möguleika til að greiða iðgjöld sín á móti framlögum sveitarfélaga og ríkissjóðs. Og höfuðþáttur þessarar löggjafar gengur fyrst og fremst út á það, að undirbúa sjóðstofnun með framlögum einstaklinga og hins opinbera, sem á að veita fólki hjálp í elli. Fyrst þarf í mörg ár að safna fé í lífeyrissjóð, sem gefið er fyrirheit um, að inni síðar meir af hendi lífeyrisgreiðslur til gamalmenna. Það virðist mjög vafasamt, hvort nú sé hinn rétti tími til þess að byrja á sjóðssöfnuninni, þegar allir eiga fullt í fangi með það lífsframfæri, sem á þeim hvílir, og standa ekki undir nauðsynlegustu útgjöldum. Og þegar svo þar á ofan á að bæta iðgjöldum til trygginga, sem menn fá ekki að njóta að verulegu leyti fyrr en löngu síðar, þá er eðlilegt, að menn telji vafasamt, að þetta sé tímabært. Ellihjálp sú, sem gert er ráð fyrir í frv., er að nokkru leyti annars eðlis og mætti sjálfsagt koma henni fyrir á annan hátt. Því var eitt sinn slegið fram á opinberum vettvangi, að það ætti helzt ekki að borga af ríkisskuldum í góðæri. Eftir því virðist heldur eiga að gera það í harðæri, því að sennilega á þó einhverntíma að greiða skuldirnar. Framkvæmd þessara tryggingarmála virðist vera hugsuð á sama hátt. Maður skyldi þó halda, að það væri öllu betra í góðæri. Það er mikið skvaldrað um, hvað þetta sé stórfellt mannúðarmál, það sé svo mikill stuðningur að styrktarstarfseminni í landinu; nú eigi að hjálpa öllum. Og þó er langt síðan gerðar voru allvíðtækar ráðstafanir til þess með lögum hér á landi að veita fátæku og ellihrumu fólki opinbera hjálp. Ég hygg, að það hafi verið kvæði um það í hinni fyrstu íslenzku löggjöf, að það ætti að sjá öllum farborða, sem ekki gætu séð fyrir sér sjálfir, hvort sem það stafaði af fátækt, sjúkdómum eða elli, og hverjar sem ástæðurnar voru. Og nú er þetta gert í öllum tilfellum. Það er alls ekki svo að skilja, að fólk sé í örþrifavandræðum hér á landi, því það á alltaf heimtingu á brýnustu þörfum, og þá er þeim fullnægt. Þess vegna er ekki sérstaklega knýjandi nauðsyn á þessari löggjöf; heldur þvert á móti; það er fullkomin ástæða til að athuga, hvort ekki sé réttara að fresta henni um stundarsakir. Ég er ekki að skýra frá þessum hugleiðingum mínum af því, að ég sé beinlínis á móti slíkri löggjöf sem þessari, þó ég telji, að tilgangi hennar megi ná eftir öðrum leiðum, á meðan afleiðingar kreppunnar þjaka almenningi. Ég geri að vísu ráð fyrir, að það liði ekki mörg ár áður en þessi löggjöf verður sett hér á landi. En ég kvíði því, að eins og nú árar verði bæjar- og sveitarsjóðum og ríkissjóði reistur hurðarás um öxl með útgjöldum vegna þessarar löggjafar; ég kvíði því líka, að einstaklingum verði einnig reistur hurðarás um öxl með iðgjöldunum. Mér er kunnugt um, hversu mikið er kvartað yfir því, að einstaklingum gangi erfiðlega að greiða opinher gjöld. Enda hefir það komið berlega fram í þeim kröfum, sem fluttar hafa verið í frumvarpsformi á þessu þingi um nýja tekjustofna handa bæjar- og sveitarfélögum. Og er það vitanlega sprottið af því, að gjaldendur til bæjar- og sveitarfélaga hafa ekki gjaldgetu til þess að rísa undir útsvörum og sköttum, sem á þá eru lagðir. En hér á svo með þessari löggjöf að bæta allt að 300 króna útgjöldum árlega á hvert meðalheimili, sem ekki getur staðið undir þeim sveitargjöldum, er þau eiga nú að greiða. Það er því nokkurnveginn augljóst, að í því árferði, sem nú er, þarf að færa saman og takmarka útgjöld einstaklinganna fá því, sem nú er. Annars getur farið svo, að útgjöldin til trygginganna innheimtist alls ekki, og þar með verður grundvellinum svipt undan þeim stofnunum, sem eiga að annast greiðslu á styrkjum til einstaklinga. - Í mörgum tilfellum eiga menn að njóta hlunninda fyrir gjöldin, sem þeir greiða til tryggingarstofnananna, en á hinn bóginn eru þeir fjöldamargir, sem ekki njóta slíkra hlunninda í hlutfalli við það, sem þeir leggja fram. Má því búast við, að þeim þyki það þungar búsifjar að sæta þessum auknu álögum, og að af þeim ástæðum kunni líka að reynast erfitt að heimta gjöldin inn, þó gera megi ráð fyrir, að úr rætist þegar betur árar, og þegar almenningur hefir fengið meiri skilning á gagnsemi þessara laga. Þannig má búast við, að þeir erfiðleikatímar, sem nú eru, geri þessar löggjafarráðstafanir mjög óvinsælar og verði þeim að meira eða minna fótakefli. Það er hætt við, að almenningur espist til andstöðu gegn þessum togum og tregðist við að inna af hendi iðgjöld sín samkv. lögunum, sem annars mundi ekki bóla á þegar betur árar. Annars viðurkenni er fúslega, að tilgangur þessarar löggjafar er í alla staði hinn bezti, og er æskilegt, ef hægt væri að leysa úr erfiðleikum almennings með svipuðum hætti og gert er ráð fyrir í þessari löggjöf.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Það virðist ekki vera tilgangur stjórnarflokkanna að ræða rétta mál mikið; það mun víst ákveðið, að það skuli ná fram að ganga með þeim breyt., sem meiri hl. allshn. hefir borið fram. En ég verð að segja það, að ég sakna þess stórlega, þar sem um svo mikið stórmál er að ræða, að hv. framsóknarmenn skuli ekki gera frekari grein fyrir afstöðu sinni heldur en með þeim fáu orðum, er hv.þm. Barð. sagði hér áðan í þessu máli. það er þó vitanlegt, að það hljóta að vera mjög skiptar skoðanir í öllum sveitum landsins um það, hversu nauðsynlegt sé nú, eða hvort yfirleitt sé kleift eins og sakir standa, að verja stórum upphæðum til atvinnuleysistrygginga í kaupstoðunum. Og maður hefir haldið, eftir fyrri afstöðu Framsfl., að þm. hans væri eigi sérstaklega ljúft að knýja þetta í gegn, eins og nú virðist eiga að gera, og ég hygg, að umbjóðendum þeirra, mörgum a. m. k., komi það einkennilega fyrir, hversu fúsir framsóknarmenn nú virðast til slíkra ráðstafana, eftir það, sem á undan er gengið í stjórnmálabaráttunni. Þó Framsfl. hafi ekki nú á síðustu tímum talað eins mikið um það eins og áður fyrr, að þungamiðja þjóðlífsins eigi að vera í hinum dreifðu byggðum landsins, þá eru öllum þó þau vígorð í fersku minni. Og hvar sem maður á að mæta framsóknarmönnum á þingmálafundum eða almennum umræðufundum úti í hinum dreifðu byggðum, þá vilja þeir mjög halda þessum gömlu vígorðum á lofti. En ég hefi bent á, að þetta frv. er bein tilraun til þess að draga fólkið enn meira en ennþá hefir átt sér stað úr sveitunum í kaupstaðina. Þegar það heyrir um það, að í kaupstöðunum eigi það von um atvinnu, en ef sú von bregzt, þá taki við atvinnuleysistryggingarnar, þá er ekki óeðlilegt, að þeir, sem sjá fram á vonleysi lífsbaráttunnar í sveitunum, ginnist til að ganga eftir þeim góðu tilboðum, sem þeim eru boðin, ef þeir vilja flytja á mölina. mér þykir ennþá undarlegra, að Framsfl. skuli hneigjast að þessu, þegar það er aðgætt, að hann ber ábyrgð á þeim fjmrh., sem nú fer með völd, og þeim ætti því að vera ljóst, að ríkissjóður hefir vissulega ekki fé til umráða nema til hinna allra mestu nauðsynjamála. Og ef allir framsóknarmenn hneigjast að því að veita 75 þús. kr., árlega, eftir því sem formælendur frv. telja, til atvinnuleysistrygginga í kaupstöðum, þá hljóta menn að skilja, að þeir álíta þetta meira nauðsynjamál heldur en flest annað. Mér þætti mjög eðlilegt, að einhver úr flokki framsóknarmanna yrði til þess að skýra þessa nýju stefnu Framsfl. betur fyrir hv.þm. heldur en ennþá hefir verið gert, því ræða hv.þm. Barð. var næsta ómerkileg og kom lítið nærri kjarna þessa máls. Ég þarf litlu að svara síðustu ræðu frsm., hv. 2. þm. Reykv., meðnm. minn í allshn., hv. 8. landsk., hefir þegar svarað henni lið fyrir lið. En hv.þm. spurði m. a., hvað ætti að gera við fólkið, sem atvinnuvegir landsins gætu ekki veitt verkefni. Já, það er auðvitað mesta vandamál, hvernig með það á að fara. En það er öldungis víst, að þessi vísir til atvinnuleysistrygginga, sem að hálfu leyti á að byggjast á fram lögum verkamanna sjálfra, getur ekki séð fyrir þessu fólki. Þó sósíalistum sé þetta málefni mikið kappsmál, þá tel ég vafasamt, að þeir fái þær þakkir fyrir framgang þess, sem þeir ætlast til af hendi verkalýðsins. því reynslan mun sýna, að þó framlag ríkissjóðs sé allverulegt eftir núv. afkomu hans, þá verður sú hjálp, sem atvinnuleysistryggingarnar eiga að veita verkamönnum, næsta lítilfjörleg. Vandamálið um atvinnulíf landsins er því alveg jafn óleyst, þó þessar till. verði samþ. Þær hafa e. t. v. fyrst og fremst þá þýðingu, að telja mönnum trú um, að þeim verði veittur miklu meiri stuðningur heldur en raun verður á. Og einmitt vegna skrumauglýsinga sósíalista út af þessu máli verður það sérstaklega hættulegt til þess að ginna fólk burt frá hrörnandi atvinnulífi sveitanna til kaupstaðanna. Hv. þm. Barð., sem því miður er ekki hér við nú, sagði, að hann mundi ekki ljá þessu máli fylgi sitt nema framfærslulögin næðu einnig fram að ganga. Ég vona, að þetta sé ekki eingöngu hreystiyrði, því það er mesta nauðsynjamál allflestra sveitarfélaga, að framfærslulöggjöfin sé færð í nýtt og betra horf. Ég verð því að vænta þess, að Framsfl. sjái til þess, að það mál verði ekki svæft, heldur nái fram að ganga. Hv. 7. landsk. gerði glögga grein fyrir sinni skoðun á þessu máli, svo þar kom fram fjöldi röksemda fyrir því, hvernig þessi lagasetning verður í framkvæmdinni í sveitum landsins og hverjir erfiðleikar verða á innheimtu gjaldanna. Þess væri að vænta, að einhverjir af þeim, sem telja sig þm. hinna dreifðu byggða, svöruðu ræðu hans, og vona ég, að svo verði, því það er Framsfl. til hinnar mestu háðungar, að hann skuli koma svo fram í jafn stórkostlegu hagsmunamáli sveitanna sem raun er á ennþá a. m. k.

Gísli Guðmundsson Ég vil leyfa mér, af því tilefni hefir gefizt til þess í ræðum einstakra hv.þm., að fara nokkrum orðum almennt um þetta mál, þó nú sé 2. umr. Það hafa sumir hv.þm., sérstaklega hv. 8. landsk., sem ekki er hér staddur í d. nú, og sömuleiðis hv.þm. Snæf., gert nokkuð að umtalsefni afstöðu framsóknarmanna sérstaklega til þessa máls. Hv. þm. Snæf. kvað eitthvað á þá leið að orði í ræðu sinni áðan, að sig undraði stórlega, að Framsfl. skyldi vilja fylgja því frv., sem hér liggur fyrir. Ég verð nú að segja, að mig undrar stórlega, að hv.þm. Snæf. skuli nokkuð furða sig á þessu. Veit ekki hv.þm., að þetta mál, almennar tryggingar, er eitt af þeim málum, sem Framsfl. hefir frá upphafi haft á stefnuskrá sinni? Það er opinbert og engum dulið, að þegar í upphafi, er stefnuskrá var getin út fyrir Framsfl., þá var þetta eitt af stefnuatriðunum, og síðan hefir flokkurinn á flokksþingum sínum hvað eftir annað endurtekið samþykktir í þá átt, að hann vildi stuðla að því, að samþ. yrðu almennar tryggingar, sem kæmu að verulegu leyti í staðinn fyrir fátækraframfærið í landinu. Hv. þm. Snæf, eða aðra sjálfstæðismenn þarf því ekkert að furða á því, þó Framsfl. styðji frv. eins og þetta, ef það er borið fram í þeim búningi í einstökum atriðum, sem hann yfirleitt getur nokkurnveginn sætt sig við. Það má einnig furðu gegna, þegar þessi hv.þm. er að gefa í skyn, að þetta mál, almennar tryggingar, sé sérstaklega mál sósíalista hér á landi og annarsstaðar. Veit ekki hv.þm., að það eru liðnir margir áratugir síðan farið var að lögleiða tryggingar hliðstæðar þeim, sem hér er um að ræða, í ýmsum löndum? Veit ekki hv.þm. t. d., að Bismark, sem enginn vænir um, að verið hafi sósíalisti, beitti sér fyrir tryggingum í sínu landi? Veit ekki hv.þm., að Lloyd George, sem engum dettur heldur í hug, að sé sósíalisti, var því mjög hlynntur að koma á tryggingum í Englandi? Og veit hann ekki einnig, að í Danmörku komust tryggingarnar fram undir stjórn vinstrimanna, áður en sósíalistar fengu stjórnaraðstöðu? Veit ekki þessi hv.þm., að sósíalistar einir hefðu alls ekki getað komið tryggingunum á í nágrannalöndunum yfirleitt, ef þeir hefðu ekki haft til þess stuðning annara flokka, þar sem þeir hafa aldrei haft hreinan meiri hl. á þingi?

Alveg eins vel eins og þessi hv.þm.

Þess vegna hljóta ræður hv.þm. að vera í algerðu ósamræmi við það, sem hann veit.

Ég talaði um atvinnuleysistryggingarnar

. Þessi tryggingamál yfirleitt, einnig atvinnuleysistryggingar, eru eins og ég hefi sagt, almennt umbótamál, sem umbótaflokkar víðsvegar um lönd hafa beitt sér fyrir; þeir flokkar yfirleitt, sem ekki hafa þá sömu stefnu, sem fram kom hjá einum hv. sjálfstæðismanni við eldhúsdagsumr., að sem flest vandamál þjóðarinnar eigi að vera „látin í friði“, hafa beitt sér fyrir þessum málum, og því er mjög eðlileg sú afstaða, sem Framsfl. hefir tekið til þeirra hér á landi. Ég vil þá leyfa mér að fara nokkrum orðum um einstaka kafla frv., sem fyrir liggur. Eins og hv.þm. geta séð, fjallar frv. um fjórar tegundir trygginga: slysatryggingar, sjúkratryggingar, elli- og örorkutryggingar og atvinnuleysistryggingar. Ein tegund þessara trygginga er ekki ný hér, slysatryggingarnar; l. um þær komu til framkvæmda fyrir nokkrum árum, og mér er nær að halda, að með þeim tryggingalögum hafi greitt atkv. menn úr öllum flokkum. Kafli frv. um slysatryggingar er þannig ekki nýr, heldur eru þar tekin upp hin eldri l. með nokkrum breyt., sem reynslan hefir sýnt, að eðlilegt er að gera. Hins vegar eru hinir þrír kaflar frv. ný löggjöf. Sjúkratryggingarnar eru byggðar á þeim grundvelli, að sjúkrasamlög verði stofnuð í hverjum kaupstað landsins og hverju hreppsfélagi, þó þannig, að aðeins í kaupstöðunum er um skyldutryggingar að ræða, en í hreppsfélögunum koma tryggingarnar fyrst til þegar meiri hl. kjósenda í viðkomandi hreppi hafa samþ. það. Það er gert ráð fyrir, eins og í þessum tryggingum yfirleitt, að þeir, sem tryggðir eru, beri meiri hlutann af kostnaði sjúkratrygginganna, en ríkið og viðkomandi bæjar- eða sveitarfélag eigi að leggja fram tillag á móti iðgjöldum hinna tryggðu. Þessi opinberu tillög eiga samtals að nema 1/3 af tryggingarkostnaðinum, en þó ekki meira en 9 kr. fyrir hvern tryggingarskyldan mann frá hvorum aðila, þ. e. 9 kr. frá ríkinu og 9 kr. frá bæjar- eða sveitarfélaginu. Elli- og örorkutryggingarnar eru hins vegar byggðar þannig upp í aðalatriðum, að hinir tryggðu eiga að bera uppi allan kostnaðinn, en gert er ráð fyrir því, að á þeim tíma, sem líður, þangað til sjóðir ellitrygginganna eru orðnir nægilega stórir til að standa undir þeim skyldum, sem á þeim eiga að hvíla, verði lagt fram úr ríkissjóði nokkurt fé til þess að þeir, sem aldraðir eru orðnir eða örorka, geti fengið nokkurn styrk þegar eftir að l. ganga í gildi. Verður sá styrkur þó nokkru minni heldur en gert er ráð fyrir að verði þegar tryggingarnar eru að fullu komnar til framkvæmda. Atvinnuleysistryggingarnar eru þannig byggðar upp, að einstök félög verkamanna koma sér upp tryggingasjóðum, og það er þannig beint skilyrði til þess, að tryggingar gegn atvinnuleysi komist á, að félög verkamanna, eða hópar verkamanna innan félags þeirra, er sömu atvinnu stunda, séu fúsir til að leggja á sig þau gjöld, sem tryggingunum fylgja. Það verður því ekkert lagt fram úr ríkissjóði eða bæjarsjóðum til þessarar greinar trygginganna, nema verkamennirnir vilji það sjálfir og leggi á sig meiri hluta byrðanna, eða tvo þriðju af tryggingargjöldunum. Ef þetta frv. er borið saman við þá tryggingarlöggjöf, sem gildir í öðrum löndum, t. d. Danmörku, svo tekið sé það landið, sem við höfum mest saman við að sælda, þá verður ekki sagt, að í því sé sérlega langt gengið, þó hins vegar telja megi farið fyllilega eins langt og eðlilegt er á þessu stigi, bæði hvað snertir framlög hins opinbera og þau hlunnindi, sem hinir tryggðu eiga að fá. Ef þetta frv. verður að l., sem gera má ráð fyrir, þá verður ekki annað sagt en við eigum tryggingarlöggjöf, sem er hliðstæð tryggingarlöggjöf annara landa hér í álfu, þeirra, er vel eru á veg komin á þessu sviði. Fer því þó fjarri, að lengra sé gengið hér heldur en gert hefir verið í þeim löndum sumum, jafnvel fyrir alllöngu. Ég tel sem sagt þetta frv. vel við unandi fyrir þá, sem eiga að njóta þess, án þess þó að hægt sé að telja það sérlega róttækt, samanborið við aðgerðir annara þjóða. Þetta er vert að festa í minni, því margir athuga það ekki, þegar andstæðingar slíkra mála þyrla upp ryki og falsrökum, að hér er ekki verið að gera annað en það, sem aðrar menningarþjóðir í álfunni hafa þegar gert, sumar fyrir alllöngu síðan, án þess að sósíalistar eða aðrir álíka róttækir flokkar hafi verið við völd. Þetta er aðeins almennt menningarmál, sem þjóðirnar yfirleitt vilja koma á hjá sér. Hv. 8. landsk. lét þess getið, að sér hefði skilizt, að einhverjir af framsóknarmönnum myndu ekki fylgja þessu frv., a. m. k. ekki atvinnuleysistryggingunum. Ég veit ekki, hvað hv.þm. hefir fyrir sér í þessu. Ég fyrir mitt leyti hefi gert ráð fyrir, að því leyti sem ég hefi um málið rætt, að ég gæti ekki fylgt frv. óbreyttu eins og það var lagt fram. En það liggur ekki fyrir nú að samþ. frv. óbreytt; það eru hér fram komnar ýmsar brtt., og sumar allverulegar, sem við framsóknarmenn a. m. k. teljum til stórbóta. Ég geri ráð fyrir, að þessar brtt. verði samþ. og ræði málið á þeim grundvelli. Eins og hv.þm. Barð. tók fram, leggur Framsfl. áherzlu á ýmsar brtt. á þskj. 667. Þær eru í sem fæstum orðum fyrst og fremst fólgnar í því, að sett sé hámarksupphæð, sem það opinbera leggi fram í þessum efnum, svo ekki sé hætta á ófyrirsjáanlegum útborgunum. Þess vegna er upphæðin ákveðin í brtt. Önnur meginbreyt., sem Framsfl. leggur áherzlu á, er breyt. á ákvæðum frv. gr. um lífeyri til gamalmenna, með tilliti til þess, hvort þau eru búsett í kaupstöðum eða sveitum landsins. Sá kafli frv., sem fjallar um ellitryggingarnar, gerir ráð fyrir misjöfnum lífeyri, eftir því, hvar menn eru búsettir, en ekki ríður á að ákveða um þetta fyrr en rétt áður en sjóðurinn fer að greiða út. Það verður haldið áfram að safna í sjóðinn þeim greiðslum, sem til hans falla, og það er höfuðatriðið, eins og sakir standa nú. Þá hefir meiri hl. n. gert nokkrar almennar breyt. á kaflanum um atvinnuleysistryggingarnar, sem eru þess eðlis, að Framsfl. mun fylgja þeim. Einnig hefir hv.þm. Barð. komið fram með brtt. á þskj. 697, sem fjallar um hæsta styrk, sem greiða má úr atvinnuleysissjóði. Í stað þess, að frv. miðar hámarkið við 3/4 af fullu kaupi, kemur 2/3. Þetta er nákvæmlega sama hlutfall og í dönskum l. Annars skal ég taka fram, út af því, sem hv.þm. Snæf. sagði, að útgjöld ríkissjóðs til atvinnuleysistrygginganna næmu 75 þús. kr., að það er að vísu svo, að gert er ráð fyrir, að greiðslan geti numið þessari upphæð, ef öll verkamannastéttin stofnar sjóði og notar sér hámark frv. Hinsvegar sér hver maður, og einnig hv.þm. Snæf., að engar líkur eru til, að gjaldið fari svo hátt í náinni framtíð. IV. kafli frv., sem fjallar um elli- og örorkutryggingar, er byggður upp í 3 flokkum. Í einum fl. er Rvík, í öðrum kaupstaðirnir og í þeim þriðja kauptúnin og sveitirnar. Þetta liggur þannig fyrir samkv. frv., áður en brtt. koma til, að gengið er út frá, að til úthlutunar komi til gamalmennanna það, sem inn kemur á hverju svæði með iðgjöldum og tekjuskatti. En vegna þess, að tekjuskatturinn verður langmestur hér í Rvík, verður eftir frv. lífeyrir til gamalmenna þar einnig langhæstur. Þykir okkur framsóknarmönnum þetta óeðlilega mikill munur. Nú er ætlazt til, að iðgjöldin séu greidd á tvennan hátt, með persónugjaldi og tekjuskatti. Framsóknarmenn telja ekki rétt, svo framarlega sem „demokratiskt“ sjónarmið á að ríkja í löggjöfinni, að Rvík sé sett hærra, þó meiri gjöld komi þar inn en í sveitunum, sem eru fátækari, a. m. k. nú um skeið, og greiða þess vegna minni gjöld. Það væri ekki frjálslegt eða „demokratiskt“. Þess vegna hefir meiri hl. n. borið fram brtt. við frv. um, að þetta verði ekki ákveðið að svo stöddu, eða ekki fyrr en sjóðurinn tekur til starfa og greiðslur hefjast. En þangað til líður alllangur tími. Með V. kafla frv. er verið að gefa verkamönnum, sem vilja leggja á sig persónuleg föst útgjöld sér til tryggingar í atvinnuleysi, kost á, að það opinbera veiti hlutfallslega aðstoð með því að leggja fram fé á móti. Hv. þm. Snæf. sagði, þegar hann var að tala um 75 þús. kr. tillagið til atvinnuleysissjóðanna - sem ég hefi sýnt fram á, að er í raun og veru rangt -, að úr því að framsóknarmenn hefðu viljað ganga inn á þá fjárveitingu, hefðu þeir þar með lýst yfir, að þeir teldu það nauðsynlegra en flest annað. Þetta eru hans óbreytt orð. En hvers vegna dettur hv.þm. í hug að segja þetta? Það er rétt eins og þessar 75 þús. séu sú hæsta fjárupphæð til almenningsþarfa, sem framsóknarmenn hafa greitt atkv. með. Ég skal aðeins minna hv.þm. á, að í fjárlögum undanfarinna ára hafa fyrir atbeina Framsfl. verið veittar 500-600 þús. kr. á ári til jarðræktar í sveitum landsins. Svo segir hv. um. Snæf., að úr því að við viljum veita 75 þús. í þessu skyni, hljótum við að telja það nauðsynlegra en flest annað. Hvernig stendur á, að hv.þm. skuli koma fram með slíka speki hér í hv. d.? Ég verð að segja, að mér þykir nokkuð einkennileg afstaða Sjálfstfl. í þessu eða þeirra hv.þm. flokksins, sem hafa látið til sín heyra. Er auðséð, að þeir ætla að leika sama leikinn og í ýmsum öðrum málum. Sumir hv. sjálfstæðismenn tala um þau gífurlegu framlög, sem þessi lög leggi á kaupstaðina. En hann kvartaði ekkert fyrir hönd sveitanna. En í eldhúsumr. var því haldið fram af sjálfstæðismönnum, að þessi gjöld kæmu á bak bændanna, þeir ættu að standa undir útgjöldunum. Það var önnur rödd en sú, sem nú heyrist frá hv.þm. og blöðum flokksins hér í Rvík. Það er hrópað og skrifað um, að engir skattar komi frá sveitunum, það sé Rvík, sem standi undir öllu landinu. Þegar talað er til fólksins úti í byggðum landsins, þá eru það sveitirnar, sem standa undir kaupstöðunum. En þegar þessir sömu hv.þm. tala við Rvíkinga, segja þeir, að vegna þess að engir skattar komi frá sveitunum, sé bezt fyrir Rvík að segja skilið við ríkið og búa út af fyrir sig að tekjum sínum og gjöldum. Hv. þm. Snæf. segir, að við framsóknarmenn, umboðsmenn sveitanna, séum að samr. gjöld, sem eingöngu fari til kaupstaðanna. En hv. 3. þm. Reykv. ræðst á brtt. meiri hl. alshn. vegna þess, að meiri hl. vill ekki slá því föstu, að gamalmennin í Rvík skuli fá þrisvar sinnum meira en gamalmenni sveitanna. Honum finnst ekki gengið á hlut sveitanna, heldur ræðst hann á okkur vegna þess, að kaupstaðirnir fá ekki forréttindi fram yfir sveitirnar. Það er yfirleitt býsna margt, sem sagt hefir verið í sambandi við þetta mál, t. d. að með samþykkt þessa frv. sé verið að ýta undir fólksstrauminn úr sveitunum til kaupstaðanna. því hefir verið haldið fram, m. a. af hv.þm. Snæf., að atvinnuleysistryggingarnar muni verða svo ginnandi, að menn muni ekki hugsa sig um að flytja til kaupstaðanna til þess að verða þeirra aðnjótandi. Um þetta getur vitanlega hver og einn sagt það, sem hann vill. Um það verður ekkert sannað nú. En ég hefi ekki trú á því, að atvinnuleysistryggingarnar geti orðið svo ginnandi, að fólkið streymi þess vegna úr sveitunum. Ég held, að það sé viðurkennt, þó kaup sé hátt hér í Rvík, að yfirleitt eigi verkamenn ekki sérlega létt með að lifa af launum sínum. Þó þessi l. verði samþ., verður alllangur biðtími frá því að menn verða atvinnulausir þangað til útborgun kemur til greina. Ég hefi því ekki trú á, að þó menn fái 2/3 af verkamannalaunum eftir að vera búnir að vera atvinnulausir í lengri tíma, þá verði það til að draga fólk í stríðum straumum til bæjanna. Það má um það deila fram og aftur, hvort tíminn sé heppilegur til þess að samþ. slík l. sem þessi. Það má alltaf deila um, hvenær tíminn er hentugur til þess að samþ. nýmæli til almenningsþarfa. Vitanlega kemur ekki til mála að samþ. mál, sem hafa útgjöld í för með sér, nema séð sé fyrir tekjum til þess að standa straum af þeim. Enda er það kunnugt, að samkomulag hefir orðið um það milli þeirra flokka, sem standa að stj. landsins, að afla nokkurra nýrra tekna til þess að standa straum af þeim nýmælum, sem fram hafa komið á þingi. Þannig er fyrir því séð að standa undir þeim útgjöldum. En það er vitanlegt á tímum eins og nú, sem eru mjög erfiðir fyrir allan almenning, að þá er líka þörfin brýnust fyrir, að sem mest sé gert til þess að létta undir. Það er rétt, sem hv-. þm. Snæf. segir, að fólkið í sveitunum hefir falið framsóknarmönnum umboð á þingi, enda skilja þeir fyllilega þá þörf, sem það hefir fyrir því, að þjóðfélagið rétti því hjálparhönd. En auðvitað ætlumst við ekki til eða teljum sanngjarnt að hugsa eingöngu um hagsmuni ákveðinna stétta, heldur beri að hugsa jafnhliða um fólkið í sveitunum og kaupstöðunum. Við viljum líta á allar aðstæður fólksins. Á því byggist samstarf sveita og kaupstaða, að milli hinna vinnandi stétta sé gagnkvæmur skilningur á lífskjörum og lífsbaráttu. Og nú er verið að koma fram málum með pólitísku samstarfi, sem skapazt hefir milli flokka, sem sýna þennan gagnkvæma skilning hvor á annars málum, báðum aðilum til hagsbóta.

Stefán Jóh. Stefánsson Það eru aðeins nokkur orð áður en þessari umr. er lokið, út af því, sem komið hefir fram undir umr. - Það virðist ekki vera ágreiningur um þörf þeirra trygginga, sem frv. ræðir um. Er það vel skiljanlegt um slysatryggingarnar, því l. um þær eru búin að vera í gildi í 10 ár, í svipuðu formi og í frv. Er reynslan af þeim sú, að engum hv.þm. dettur í hug að breyta þeim. Um ellitryggingarnar eru menn ekki heldur verulega ósammála. Það er aðeins eitt atriði úr brtt. meiri hl. allshn., sem rétt er að drepa á. Er það brtt. um að fella niður ákvæðið um þá upphæð, sem menn eiga að fá úr ellitryggingunni, þegar hún kemur til fullra framkvæmda. Ástaðan til þess, að Alþfl. hefir gengið inn á að fella þetta ákvæði niður, er sú, að ekki náðist samkomulag við samstarfsflokkinn um þetta atriði, enda ekki nauðsynlegt að kveða á um þetta nú, þar sem a. m. k. líða 12 ár þangað til það kemur til framkvæmda. Hinsvegar telur Alþfl. þetta réttan grundvöll, þó ekki verði hann lögfestur að þessu sinni. Það kemur m. a. til af því, að búast má við, að á næsta ári geti verið komin á veruleg breyt. á efnahagsafkomu manna víða um land, og það gerir það að verkum, að sá grundvöllur raskast, sem byggt er á í frv., og þess vegna er ekki tímabært nú, löngu áður en þetta kemur til framkvæmda, að slá þessu föstu. Ég vil taka það fram, að gefnu tilefni í ræðu hv. 3. þm. Reykv., að við fulltrúar Alþfl. í allshn. erum honum að vissu leyti sammála um þetta, þótt við gætum fúslega fallizt á, að þetta sé ekki lögbundið nú á þessum tímum. Það eru tvær tegundir trygginga, sem hafa aðallega vakið umr. í þessari hv. d., og það eru atvinnuleysis- og sjúkratryggingar. Hv. minni hl. allshn. hefir lagzt gegn sjúkratryggingunum í þeirri mynd, sem þær eru í, eftir því sem frv. gerir ráð fyrir, og fært það fram sem rök fyrir sínum till., að á þessum erfiðu tímum sé verið að leggja þungan persónulegan skatt á þá tryggingarskyldu menn, sem þetta frv. ræðir um, með þessum tryggingum. Nú erum við, sem erum í meiri hl. þeirrar skoðunar, að á þessum örðugu tímum, þegar mest þjakar að alþýðunni í landinu, sé einmitt mest nauðsyn á því, að afkoma manna sé sem bezt tryggð með þeim hætti, að hvorki sjúkdómar, örorka né heldur elli fái þeim grandað á sama hátt og átt hefir sér stað hingað til. Þess vegna teljum við ekki ótímabært að lögfesta sjúkratryggingar. En þau rok hv. minni hl. n., að með þessu sé verið að leggja þungar byrðar á einstaklingana, sem eru tryggðir, þau stangast nokkuð við þá till. þessa hv. minni hl. um það að draga úr tillagagreiðslu þeirra manna, sem helzt geta innt þessar greiðslur af hendi, en það eru þeir, sem hafa 4500 kr. í tekjur, að frádregnum persónufrádrætti. Meiri hl. n. lítur þannig á, að þeir, sem eru betur efnum búnir, eigi að styrkja þá, sem verr eru settir, með því að greiða í þennan sjóð og að tillagagreiðsla þeirra manna, sem ekki njóta trygginganna, geti orðið til þess að létta undir með hinum. mér skildist á ræðu hv. 7. landsk., að bann teldi vafasamt fyrir sveitirnar að taka á sig þessi persónulegu gjöld, sem gert er ráð fyrir í sjúkratryggingunum, en því er til að svara, að þær eru ekki lögboðnar fyrir utan kaupstaðina, og hreppunum er í sjálfsvald sett, hvort þeir vilja koma þessum tryggingum á hjá sér eða ekki. En reynslan í sumum kauptúnum landsins hefir sýnt, að menn hafa lagt hart á sig til þess að fá slíkar sjúkratryggingar. Ég vil benda á dæmi, sem hv. 7. landsk. þekkir, þ. e. sjúkrasamlag Sauðárkróks. Þar greiða margir menn, og einnig af þeim fátækari, eftir því sem ég hefi fengið upplýsingar um, 2.50 kr. á mann til sjúkrasamlagsins, og býst ég við, að fæstir telji það eftir sér að greiða þetta litla tillag, þegar þeir með því sjá sér fyrir ókeypis læknishjálp, ef sjúkdóma ber að höndum. Þegar við athugum starfsemi sjúkrasamlags Rvíkur, sem starfað hefir nokkuð lengi, þá sjáum við, að þar sem fjöldi fátækra manna hefir greitt 3.75 kr. í tillag til samlagsins árið 1933, svo eitthvert ár sé til tekið, þá álíta menn yfirleitt, að það borgi sig að vera í sjúkrasamlögum og njóta þeirra hlunninda, sem það hefir í fór með sér fyrir þá, enda þótt fátækt fólk eigi vitanlega oft mjög erfitt með að inna greiðslu á sjúkrasamlagstillögum af hendi. Ég held því, að hvorki sé því til að dreifa, að greiðsla sú, sem einstaklingar eiga að inna af hendi til sjúkrasamlaga, né heldur því, að hið örðuga ástand meðal almennings í landinu geti gert það að verkum, að ekki beri að lögfesta sjúkratryggingar, eins og gert er ráð fyrir í frv. því, sem hér liggur fyrir. Þá vil ég minnast dálítið á atvinnuleysistryggingarnar, sem sætt hafa miklum andmælum af hálfu hv. sjálfstæðismanna hér í þessari hv. d., hafa þeir einkum fundið þeim það til foráttu, að með þessu væri verið að auka útgjöld ríkissjóðs og bæjarsjóða, og auk þess myndi þetta verða til þess að auka aðstreymi fólksins úr sveitunum til bæjanna. Eins og hv.þm.N.-Þ. minnti á, mun ekki vera hægt að reikna með því, að þessi upphæð, sem greiða á af opinberu fé, verði a. m. k. í náinni framtíð jafnmikil eins og gert er ráð fyrir í frv., og ég þori að fullyrða, að sú upphæð, sem lögð verður fram úr ríkissjóði á næsta ári fyrir atvinnuleysistryggingar, getur ekki numið meiru en 20-30 þús. kr. Þetta svarar til þess, að 2000 -4000 menn stofni með sér atvinnuleysissjóð, og ég ætla, að það sé mjög hæpið, að þeir verði fleiri í upphafi en sú tala, sem ég hefi nefnt. Hvað það atriði snertir, að þetta dragi menn úr sveitunum til Rvíkur, þá er því að svara, að það eru ekki atvinnuleysissjóðir, alþýðuhreyfingin eða verkalýðsfélögin, sem dregið hafa fólkið til bæjanna, heldur eru það fyrst og fremst atvinnufyrirtækin, sem starfa við sjóinn og í kaupstöðunum, og ekki sízt togaraútgerðin, er það kunnugra en frá þurfi að segja, að það er einmitt stórútgerðin, sem átt hefir mjög sterkan þátt í því, að fólkið hefir hópazt til Rvíkur úr sveitunum, sumpart til þess að setjast hér að fyrir fullt og allt og sumpart til að dvelja hér um lengri eða skemmri tíma í atvinnuleit. Ég ætla, að hv.þm. Snæf. og fleiri, sem líkt er ástatt um í þessu efni, hafi einmitt orðið til þess að draga allmarga menn til Rvíkur í atvinnuleit, því að úr kjördæmi hans munu allmargir menn hafa leitað atvinnu hjá því atvinnufyrirtæki, sem hann veitir forstöðu m. a., og hefir hann því átt þátt í því að auka fólksaðstreymi til Rvíkur.

Það var líka áður en ég varð þm.

. Satt er það að vísu, en ekki mun hafa dregið úr komu Snæfellinga hingað eftir að hv.þm. varð fulltrúi þeirra hér á þingi. Hv. þm. Snæf. sagðist heldur vilja verja fé til aukinna framkvæmda en til atvinnuleysistrygginga, en það mun nú reyna á hann og hans flokksbræður við afgreiðslu þessara fjárl., hversu ríflega þeir greiða atkv. með þeim fjárveitingum, sem ganga til ýmsra verklegra framkvæmda. Þá vil ég minnast á atriði, sem fram hefir komið í þessum umr., bæði hjá hv.þm. Snæf. og hv. 8. landsk., en þeir héldu því fram, að þetta frv. til alþýðutrygginga, sem hér liggur fyrir, nái miklu skemmra en frv. til alþýðutrygginga, sem borið var fram af Alþfl. á þingi árið 1930. Ég skal fúslega játa, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, nær miklu skemmra heldur en hitt frv. og er að mörgu leyti ekki nærri eins aðgengilegt. Ástæðan fyrir þessu er afareðlileg. Með fyrra frv. er gerð grein fyrir því, sem Alþfl. taldi heppilegasta fyrirkomulagið á atvinnuleysistryggingunum og hann ætlaði að reyna að lögfesta, ef hann næði meirihl. aðstöðu á þingi. Hinsvegar er þetta frv. árangur af samstarfi tveggja flokka, sem að sumu leyti hafa ólík sjónarmið að því er þessi mál og fleiri snertir, og þetta frv. er mótað af því samkomulagi, sem varð milli þessara tveggja flokka, en Alþfl. hefir ekki búizt við, að hann gæti í samstarfi við nokkurn annan flokk komið á jafngóðum alþýðutryggingum og hann vildi, en hann telur samt mikið unnið með þessu frv., sem Framsfl. fylgir og hefir sýnt fullan skilning á, að þurfi að ná fram að ganga á þessu þingi. Það er hægt að byggja ofan á þann grundvöll, sem rétta frv. er byggt á, eftir því sem reynslan gefur tilefni til og stundir líða fram. Út af því, að hv.þm. Snæf. sagði, að frv. frá 1930 hafi fengið slæma dóma, þegar það var sent til umsagnar til vinnumálaskrifstofunnar í Genf, skal ég geta þess, að sú umsögn var ekki þess eðlis, að frv. væri fordæmt eða hugsun þess; það var farið viðurkenningarorðum um mörg atriði frv., en það var bent á nokkuð aðra leið í þessu efni heldur en frv. gerði ráð fyrir, og er sú leið farin víða erlendis í tryggingarmálum. Það fer því fjarri því, að Alþfl. hafi að nokkru leyti fallið frá þeim skoðunum sínum á þessum málum, sem fram koma í frv. frá 1930, en hitt er sannleikurinn í þessu, að hann gat ekki gengið lengra í þessu efni núna í þetta skipti, sökum þess að hann er einn út af fyrir sig í minni hl. hér á þingi.

Jón Pálmason Mér þykir satt að segja nokkuð fámennt hér í hv. d. til þess að halda áfram umr. um þetta stórmál. Sérstaklega sakna ég þess, að hæstv. fjmrh. er hér ekki viðstaddur, því að þegar um jafnþýðingarmikið fjárhagsmál fyrir ríkissjóð og almenning er að ræða og þetta mál, þá er náttúrlega ekki sízt ástæða til að tala við hann. Í þessu sambandi verður ekki hjá því komizt að líta nokkuð yfir fjárhag landsins. Það hefir verið svo undanfarið, að það hefir alltaf þokazt meira og meira í þá átt, að auka smátt og smátt útgjöld ríkissjóðs. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að fjölmörgum stofnunum hefir verið komið á fót, sem allar hafa í för með sér stórútgjöld fyrir ríkissjóð. Það er líka kunnugt, að á því 8 ára tímabili, sem Framsfl. hefir farið með fjármálavaldið í þessu landi, hafa útgjöld ríkissjóðs numið hvorki meira né minna en 140 millj. króna. Það er vitað, að eftir því sem lengra hefir liðið á þetta tímabil, hafa föst útgjöld ríkissjóðs í fjárl. farið vaxandi. En þrátt fyrir það, að atvinnuvegir landsmanna eru að þrotum komnir undir þeim álögum, sem á þeim hafa hvílt, þá má þó segja, að mikið af þessum auknu útgjöldum ríkissjóðs á seinni árum hafi gengið til aukinna umbóta og menningar í einni eða annari mynd; en í þessu sambandi ber bara að athuga, hversu mikið atvinnuvegir landsins þola að bera af skattaálögum, jafnvel þótt mikið af því fé gangi til aukinna framfara á ýmsum sviðum. Það hefir komið í ljós samkv. upplýsingum, að það eru um 300 þús. króna, sem ætlazt er til, að ríkissjóður greiði árlega til þeirra mála, sem hér eru til umr. Eins og kunnugt er, var gerður samningur milli stjfl. um það, að leggja á bráðabirgðaskatt fyrir eitt ár í senn til þess að koma þessu í framkvæmd. Ég skal ekki um það segja, hvort þessi bráðabirgðaskattur muni svara til þeirra áætlana, sem gerðar hafa verið um þetta, á næsta ári, en hitt er ljóst, að þótt þær tekjur, sem ríkissjóði er ætlað að fá með þessum skatti, bregðist ekki á næsta ári, þá er ekki ómögulegt, að þar geti brugðizt á næsta ári þar á eftir. Í þessu sambandi má geta þess, að þegar lagður er svona hár tekjuskattur á, og gert er ráð fyrir að draga hann frá tekjum þess árs, sem á eftir kemur, þá verður það vitanlega til þess að rýra skattinn á því ári, sem á eftir kemur, að miklum hluta. Hitt er kunnugt, að það er stefna núv. hæstv. stj. að draga sem mest úr innflutningnum, og það gerir það eðlilega að verkum, að viðskiptagjaldið og þeir tollar, sem heimtaðir eru í ríkissjóðinn, minnka. Hvað þessar almennu tryggingar snertir, þá er því ekki að leyna, að þær eru stórt umbótamál, sem allir flokkar eru vitanlega sammála um, að sé í sjálfu sér mjög nauðsynlegt. Það fer þess vegna fjarri því, að ég vilji veita þessu máli mótstöðu, vegna þess að ég telji það ekki til umbóta; en það, sem markar mína afstöðu í þessu máli, er það, hvort hægt sé að bæta þeim auknu skattaálögum á landslýðinn, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þar sem fjárhagur þess opinbera og fjölda einstaklinga í landinu er jafnbágborinn og raun ber vitni um. Það væri t. d. mjög ákjósanlegt, að hver einasti Íslendingur væri líftryggður, en það er vitanlega ekki hægt að koma því í framkvæmd vegna bágborins efnahags alls þorra landsmanna, enda þótt allir sjái, hversu nauðsynlegt þetta væri. Þegar svo er komið, að útsvör til sveitarfélaga innheimtast illa eða alls ekki, þá er auðsætt, að það er óhjákvæmilegt að draga úr þeim útgjöldum, sem ekki eru alveg óhjákvæmileg. Að því er snertir þann þátt þessara trygginga, sem atvinnuleysistryggingar nefnast, þá hefir verið að því vikið bæði af hv. 7. landsk. og hv.þm. Snæf., að hér er áreiðanlega um mjög vafasama braut að ræða, og kemur þar fleira til greina en þau útgjöld, sem um er að ræða í þessu sambandi af hálfu þess opinbera og þeirra manna, sem til þessara mála eiga að greiða. Hv. 1. landsk. hélt því fram, að það væri ekki rétt, sem almennt er haldið fram, að straumur unga fólksins frá sveitunum til kaupstaðanna væri sprottinn af kaupgjaldskröfum verkalýðssamtakanna, heldur taldi hann þetta stafa frá stórútgerðinni í bæjunum. Ég held, að hv.þm. fari alveg villur vegar í þessu efni, því að þótt það sé rétt, að sjávarútvegurinn hafi átt nokkurn þátt í þessu, þá hefir það tvímælalaust verið öruggasta sporið til þess að hrinda þessum fólksflutningum úr sveitunum áfram, að síðustu ár hefir það komið í ljós, að það hefir verið arðvænlegast fyrir hvern einstakling að vera óbreyttur verkamaður í kaupstöðunum, aðallega Rvík náttúrlega, og bera ekki ábyrgð á framleiðslunni í sveitunum. Þetta er sterkasta aflið, sem dregið hefir fólkið til kaupstaðanna úr sveitunum. Og verði haldið áfram að auka atvinnubótavinnu í bæjunum og verði komið á atvinnuleysistryggingum, þá er það alveg auðséð, að af því leiðir aukinn fólksstraumur til bæjanna. Viðvíkjandi því, sem rætt hefir verið í þessu sambandi, hvaða upphæð mundi þurfa til allra þessara trygginga úr ríkissjóði, bæði ellitrygginga, sjúkratrygginga og atvinnuleysistrygginga, þá virðist svo, eftir því sem málið liggur fyrir, að það sé alveg óútreiknanlegt, því það fer eftir svo mörgum ástæðum, sem ekki er hægt að gera sér grein fyrir fyrirfram. Það má búast við, að það verði svipað með þann kostnað og berklavarnakostnaðinn. Þegar þau l. voru sett, var kostnaður af þeim áætlaður tiltölulega lítill fyrir hið opinbera, en í framkvæmdinni reyndist þetta allt annað. Í þessu sambandi kemur það mjög til greina, að þegar fólk hefir von um þá fyrirhafnarlitlu hjálp, sem leiðir af þessari umbót, þá hefir það minni hvöt til þess að hjálpa sér sjálft. Það hafa verið nefndar 75 og jafnvel 35 þús. kr. til þess að standa straum af atvinnuleysistryggingunum, en slíkar tölur svífa algerlega í lausu lofti, það verða meiri og stórslegnari upphæðir, sem til þarf, en þær, sem nefndar hafa verið. Viðvíkjandi því, að hv.þm.N.-Þ. var að bera saman jarðræktarstyrkinn til bænda og þennan styrk til kaupstaðanna, þá er þar ólíku saman að jafna og alls ekki sambærilegt. Jarðræktarstyrkurinn er greiddur fyrir unnin verk, sem koma til góða þeim mörgu mönnum, sem eiga við framkvæmdirnar að búa í ókominni framtíð, en hér er um að ræða fé, sem veitt er til þess að halda uppi fólki, sem vegna veikinda, elli, atvinnuleysis eða atvinnu, sem það vill ekki sætta sig við, getur ekki séð fyrir sér sjálft. Ég vil nú vænta, að hv.þdm. sjái það, að ég legg áherzlu á það fyrst og fremst, að ég tel eins og sakir standa hvorki til fé hjá ríkissjóði, sýslufélögum, sveitarfélögum eða einstaklingum fyrir hendi til þess að vit sé í að slengja þessu frv. gegnum þingið nú í einni svipan. Ekki af því, að þetta sé ekki nauðsynlegt mál, heldur eins og kunnugt er, að menn verða alltaf að sníða sér stakk eftir vexti og láta útgjöldin takmarkast af þeim tekjum, sem um er að ræða. Þessi ummæli mín ná þó ekki til þess þáttar í frv., sem kallast atvinnuleysistryggingar, því ég er í öllum tilfellum skilyrðislaust á móti þeim. En með tilvísun til þeirra ástæðna, sem ég hefi nú fært fram, mun ég þó að þessu sinni greiða atkv. gegn frv. í heild.

Jakob Möller [óyfirl.]: Hv. þm.N.-Þ. virtist undrandi yfir því eða vilja átelja það, að svo líti út, sem Sjálfstfl. ætlaði ekki að verða það sem hann kallaði hreinn í málinn, heldur ætluðu þm. flokksins að skiptast, sumir með, sumir móti og sumir með ýmsum aths. og fyrirvörum með því, aðrir minni fyrirvörum móti því o. s. frv. Ég skil það vel, að þessum hv.þm. þyki þetta undarlegt, en okkur sjálfstæðismönnum finnst það mjög eðlilegt. Það er sem sé alkunnugt, að í Sjálfstfl. er fullkomið skoðanafrelsi. Það þekkist ekki í þeim flokki, að bundnar séu hendur manna í einstökum málum, og gildir alveg sama þar um þetta mál og önnur. Ég skildi ekki hv.þm. svo, að hann væri að öfundast yfir þessu frelsi í Sjálfstfl., heldur taldi hann, að þetta væri ljóður á ráði flokksins, og er það af því einu, að hann kann ákaflega vel við hinn siðinn, að flokksmennirnir verði að hlíta því í einu og öllu, sem meiri hl. flokksins samþ. á flokksfundum. Ég óska honum til hamingju með þessa skoðun og þær siðferðiskröfur, sem hún byggist á, en ég kýs mér heldur að hlíta reglum minna flokksmanna en hans flokks og að því er mér skilst bandalagsflokksins líka í þessum efnum. Þessi sami hv.þm. var að reyna að finna ósamræmi í því, að sagt væri, að bændur gyldu ekki skatta til ríkisins, en þó væri því haldið fram, að gegnum framlög ríkisins til þessara trygginga væri þeim haldið uppi af bændum í landinu. Hv. þm. virðist alveg ganga framhjá öðru frv., sem hér er á ferðinni í þinginu, borið fram í þeim sérstaka tilgangi að afla tekna vegna þessara trygginga, en það er þetta samkomulagsfrv. stjórnarflokkanna um bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs, þar sem gert er ráð fyrir að afla tekna með tvennu móti: Annarsvegar með því að hækka tekjuskattinn, en hinsvegar með tollum. Hækkun tekjuskattsins er ekki gert ráð fyrir, að nemi meir en 180 þús. kr., og jafnvel þó það færi allt til þess að standa straum af tryggingafrv. þessu, þá mundi það ekki nema meir en helmingi af því, sem til þyrfti frá ríkissjóði, svo verulegum hluta af peningum til þessa fyrirtækis yrði að ná með tollum, og ef hv.þm. athugar það, hvaða vörur það eru, sem tollaðar eru í þessu frv., þá mun hann komast að raun um, að það eru engu síður nauðsynjavörur þeirra, er landbúnað stunda, heldur en annara. Hv. þm. reyndi að gera sér mikinn mat úr því, að ég lýsti mig andvígan brtt. við 56. gr. frv., sem flokksbræður mínir hafa lýst sig samþykka, og skildist mér hann ætla að reyna að nota þessa afstöðu mína til dómsáfellis fyrir Sjálfstfl, í sveitunum. Ef það er röng skoðun, sem ég hefi á þessu atriði, þá verð ég að bera ásakanir hans einn, meðan enginn flokksbróðir minn lýsir sig mér samþykkan, hvorki nefndarmennirnir eða aðrir. Annars er ég reiðubúinn til þess að ræða við hv.þm.N.-Þ., hvort réttmætara er, að 56. gr. standi óbreytt, eða að henni verði breytt samkv. skoðun hans, því tilgangur ellitrygginganna er alveg bersýnilega sá, að koma í stað sveitarframfærslu þeirra gamalmenna, sem ekki eru sjálfbjarga, þannig að þau fái sinn lífeyri úr lífeyrissjóði. hér er því í raun og veru ekki önnur breyting en sú, að lífeyrissjóður kemur í staðinn fyrir sveitar- og bæjarfélögin til að sjá fyrir gamalmennunum. Nú er því þannig háttað með framfærsluna, að talið er, að hvert sveitar- og bæjarfélag fyrir sig eigi að framfæra sína menn, en ekki að fá hjálp til þess frá öðrum sveitarfélögum, og það er sá skilningur í frv., að framfærslan á hverjum stað skuli koma til góða þeim gamalmennum, sem þar eiga framfærslurétt. Annars. ef frá þessu er vikið, þá er framfærsluskyldan flutt frá einu sveitar- eða bæjarfélagi á annað. Þetta er það, sem hv.þm.N.-Þ. vill, og ég tel ekkert réttlæti í því, enda er með slíku fyrirkomulagi trygginga-prinsipið gersamlega brotið, það sem frv. byggist á. Nú er fyrirkomulagið þannig, að einstaklingarnir greiða misjafnlega há iðgjöld til lífeyrissjóðs, og þá verða þeir einnig að hafa mismunandi rétt til stuðnings frá sjóðnum. Alveg eins er með þau framlög, sem greidd eru af skattborgurunum á hverjum stað, að þau eru greidd til að styrkja þau gamalmenni, sem þar eiga framfærslurétt, og má segja, að með því séu framfærsluhéruðin einnig að tryggja sig gagnvart framfærslu gamalmennanna. Þess vegna er ómögulegt að hnekkja því, að frv. óbreytt á meiri rétt á sér heldur en það fyrirkomulag, sem hv.þm.N.-Þ. vill vera láta. Ég skal svo ekki tefja umr. með meiri málalengingum, vildi aðeins gera ýtarlegri grein fyrir skoðun minni á þessu atriði en ég gerði í dag.

Jóhann Jósefsson Ég hefi fyrir mitt leyti ávallt verið því fylgjandi að innieiða tryggingar á vissum sviðum fyrir alþýðu, en mér hefir hinsvegar oft og tíðum verið nóg boðið að sjá, hve þeir, sem lengst hafa talið fært að fara, hafa viljað stíga stór spor í þá átt. Glöggasti votturinn um það var frv. sósíalistanna á þinginu 1933. Það frv. fékk að vísu enga afgreiðslu á því þingi. Var víst litið svo á það frv. af framsóknarmönnum eins og öðrum en sósíalistum, að það væri langt frá því takandi í mál að lögleiða það í því formi, sem það þá lá fyrir þinginu. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er nú búið að vera til athugunar í þessari hv. d. í eitthvað tvær vikur, og hefir það í sér innifólgnar allar tegundir alþýðutrygginga. Þetta mál er svo stórt, að það er stinningsbók með öllum fylgiskjölum. Nú hefir svo skipazt, að sá flokkur, sem minnst vildi sinna þessu máli 1933, hefir nú, að því er virðist, tekið höndum saman við sósíalistana um að hespa málið af lítið athugað. Sá allshn.maður, sem fyrir Framsfl. hefir haft framsögu í málinu, hefir að vísu sett það skilyrði fyrir sínu fylgi og líklega flokksins við frv., að vissar brtt. verði samþ., en þegar þær brtt. eru athugaðar, virðist svo sem þetta skilyrði sé aðeins gert að yfirvarpi. Það, sem gerzt hefir í málinu, er ekki að Framsfl. hafi skipt um skoðun, heldur hefir hann nú verið kúgaður til þess að fylgja í blindni þessum till., sem að vísu hafa verið allvel athugaðar milli þinga, en svo hefir það verið ákveðið og því slegið föstu, að frv. skyldi ganga fram án frekari athugunar. Margt bendir til þessa, og t. d. það, að framsóknarmenn hér í hv. d. láta sig umr. um það engu skipta. Þeir ganga af fundi og eru úti um hvippinn og hvappinn meðan þetta stórmál er rétt. Mér virðist, að þegar slík mál sem þetta liggja fyrir Alþingi, ætti það eftir ýtarlegar umr. að leggjast fyrir sýslu- og bæjarfélög til umsagnar og athugunar milli þinga, sérstaklega þegar svo skammt er milli þinga og nú er, og með tilliti til þeirra erfiðu tíma, sem við lifum á, og þeirra þungu byrða, sem frv. leggur á herðar einstaklinga, sveitar- og bæjarfélaga og ríkisins, þá ætti það að vera skylda að gera ekki svo stórvirkar breyt. og lagasetningar án þess að þessum aðilum sé gefinn kostur á að athuga till., án þess þeir séu heyrðir í málinu. Sósíalistar kippa sér ekki upp við neitt í þessu efni, og hjá þeim virðist ekki annað ráða en metnaður og kappgirni. Þeir vilja keyra málið í gegn, hvort sem öðrum líkar betur eða verr. Það er vitað, að framsóknarmenn eru frv. alls ekki fylgjandi í hjarta sínu, en þeir eru kúgaðir til fylgis við það vegna samningamakks á bak við tjöldin, aðeins af hræðslu við það, að sósíalistarnir muni annars hlaupa frá þeim og úr stjórninni. Af þessari nauðung orsakast sú kyrrð og lognmolla, sem er yfir framsóknarmönnum í þessu máli. Út af fyrir sig verður á þessu engin bót ráðin af okkur andstæðingum stjórnarflokkanna. Framsóknarmenn eiga það vitanlega við sig sjálfa, hverja aðstöðu þeir hafa skapað sér í málinu, en hjá hinu verður ekki komizt, að taka eftir því, með hve miklu hirðuleysi og skeytingarleysi þessi stærri stjórnarflokkur tekur sér fyrir hendur að stórauka gjaldabyrðir bæjar- og sveitarfélaga. Það hefir verið hér við umr. minnzt á allmörg atriði frv. og ýmsar brtt., sem fyrir liggja, en ég verð að segja, að fæst af því skiptir miklu máli. Ég vil segja það um till. um sjúkratryggingarnar fyrir sig, að mér finnst það ekki svo mikið þyngra, að menn njóti ekki þeirra trygginga, þó þeir hafi goldið til þeirra, ef þeir hafa visst hámark tekna. Ég tel þetta ekki höfuðgalla, en vissulega er það satt, að það er töluvert óviðkunnanlegt, að menn greiði til þeirra kannske langa æfi án þess að njóta trygginganna, en það, sem í mínum augum er höfuðgalli á þessum till., er, hversu mjög þær auka útgjöld einstaklinga í bæjar- og sveitarfélögum yfir höfuð. Ég hefði haldið, eftir allt það tal hér á þingi og vandræðastunur mínar og annara um hag bæjar- og sveitarfélaganna, um það, hvernig þau berjast í bökkum, að þá hefðu stjórnarflokkarnir hugsað sig dálítið um áður en þeir á sama þinginu fóru að íþyngja þeim með nýjum álögum; en því er nú ekki að heilsa. Þrátt fyrir hin fyrirsjáanlegu vandræði á nú að afgreiða l., sem stórum auka vandræðin á hinum mestu vandræðatímum. Ég veit, að í Vestmannaeyjum mun sjúkratryggingin einvörðungu kosta bæinn nær 30 þús. kr. Og þar að auki á það að greiða iðgjald í þennan sjóð fyrir alla þá, sem eru komnir yfir þennan aldur og njóta opinberrar framfærslu í bænum. hér er aðeins eitt örlítið atriði, sem sýnir það, að útkoman verður í bili mikil þyngsli fyrir bæjarfélagið. Að vísu er hægt að segja sem svo, að þessar ráðstafanir í heild sinni, sem hér liggja fyrir, eigi að létta í framtíðinni á tilkostnaði bæjanna til læknishjálpar, sjúkrastyrks og þvílíks. Getur vel verið, að sú verði raunin á einhverntíma. En ég er í efa um, að það beri tilætlaðan ávöxt. Ég er því miður hræddur um, að hann verði ekki eins glæsilegur og hér er gefið í skyn. Og í öðru lagi er það - og það ræður meiru hjá mér í þessu efni -, að bæjarfélögin verða hér að sæta mjög þungum búsifjum, sem þau uppskera engan ávöxt af fyrr en einhverntíma í nokkuð fjarlægri framtíð. Væri veltiár og góðæri nú, þá væri ekkert við því að segja, þó að valinn væri tími til þess að koma þessu áleiðis. En einmitt af því að hjá bæjarfélögunum er hallæri hvað fjárhag snertir, þá er tíminn ákaflega illa valinn. Það, sem hér er sagt um bæjarfélögin í sambandi við sjúkratryggingatillagið, á nákvæmlega eins við um einstaklinga, sem borga eiga þessi iðgjöld, sem geta orðið 36 kr. á hvert nef. [Frh.].

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég ætla ekki að hefja almennar umr. um þetta frv., vegna þess að bæði hefi ég gert það nokkuð hér við fyrri umr. og einnig í eldhúsumr. En ég hugsaði mér að bera fram hér eina brtt., sem flutt er fyrir tilmæli rafmagnsstjóra og bæjarstj. Rvíkur, og ég hefi talað við hæstv. fjmrh. og form. fjhn., og þeir eru því alveg samþykkir. En brtt. er um það, að í þann kafla 3. gr., þar sem tilgreindar eru vörur, sem undanþegnar eru þessu nýja gjaldi, að taka þar undir vörur, sem fluttar eru inn vegna Sogsvirkjunarinnar, því líklega er það af athugunarleysi, að þetta er ekki undanskilið í frv. Það stendur svo á um þessa virkjun, að mjög mikill hluti af því, sem til hennar þarf, mun verða fluttur inn á næsta ári og Sogsvirkjunin yrði væntanlega að greiða 100 þús. kr. í innflutningsgjöld. Sogsvirkjunin hefir verið undanþegin ýmsum gjöldum. Allir útreikningar um þetta fyrirtæki eru gerðir án tillits til þessa nýja gjalds, og þess vegna ekki nema eðlilegt, að þessar vörur séu undanþegnar því. Ég býst ekki við að þurfa að tala meira um þetta, vegna þess að hæstv. fjmrh. og form. fjhn. hafa tjáð sig hlynnta því. Hv. 2. þm. Rang. bað mig, svo brtt. hans færu ekki svo frá umr., að um þær yrði þagað, að skýra þær með fáeinum orðum, ef hann yrði ekki sjálfur viðstaddur. Fyrsta brtt. hans er um að breyta til um ákvæðin um það, hvaða partar af tekjuskattinum skuli ganga til bæjarsjóða og sveitarsjóða. Það er svo ákveðið í frv., að helmingurinn af skattaukanum skuli ganga til bæjar- og sveitarsjóða, en í brtt.hv. 2. þm. Rang. er svo ákveðið, að 1/10 af skattinum skuli ganga til bæjar- og sveitarsjóða. Þetta er fyrirkomulagsbreyting, sem ég hygg hentuga. Þetta kostar samkv. frv. tvöfalda reikninga. Annarsvegar að reikna tekjuskattinn fyrst og síðan tekjuskattaukann og hvað mikið af honum kemur til bæjar- og sveitarsjóða, en þetta verður einfaldara með brtt.hv. 2. þm. Rang., en hann miðar við það, að nákvæmlega sama upphæð komi út til bæjar- og sveitarfélaga. Skatturinn er áætlaður 400 þús., og helmingurinn er þá 200 þús., en allur skatturinn er áætlaður um 2 millj. og 1/10 af því er líka 200 þús., svo sama upphæð gengur til bæjar- og sveitarsjóða, en munurinn er sá, að þetta er einfaldara í útfærslu. Um a- liðinn í brtt. þarf ég ekki að tala hér; ég held að hann sé fólginn í öðrum brtt., sem talað var um hér næst á undan mér. Um b-lið till. býst ég við, að allir geti orðið sammála, en það er um að undanþiggja fiskipressur. Það er áhald, sem er nauðsynlegt að hafa, þegar f1ytja á út harðfisk, til þess að pressa fiskinn saman, svo hann rúmist betur í skipum. Þetta er í samræmi við mörg önnur áhöld, og eitt af mörgu, sem alltaf hlýtur að vanta í slíka upptalningu. Ég hefi afhent hæstv. forseta afrit af þessari brtt., sem ég mælti hér fyrir fyrst, og vil óska, að hann leiti um hann afbrigða, svo þetta gæti komizt til ákvörðunar nú.

Forseti (E.Árna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 1. þm. Reykv., svo látandi: [Sjá þskj. 704]. Þarf tvenn afbrigði til þess að brtt. þessi geti komizt að nú.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég ætla að fara örfáum orðum um þær brtt., sem hér liggja fyrir. Ég hefi þegar mælt fyrir brtt. á þskj. 674. Þá er brtt. á þskj. 687, frá hv. 2. þm. Rang. Um fyrri till. vil ég segja það, að ég sé ekki ástæðu til þess, að hún sé samþ., og legg á móti því, af þeirri ástæðu, að eins og gengið er frá frv. nú, er það ljóst tekið fram, að bæjar- og sveitarsjóðir fái aðeins helming af þeim viðauka, sem næst með frv. þessu. En með brtt. er gengið inn á þá braut, að bæjar- og sveitarsjóðir skuli fá vissan hluta af öllum tekjuskattinum, og af því ég vil ekki ganga inn á það, að bæjar- og sveitarsjóðir fái einn eða neinn hluta af þeim tekjuskatti, sem áður var, þá legg er á móti þessari brtt.hv. 2. þm. Rang. Brtt. á þskj. 674 á að verða til þess að gera miklu auðveldari framkvæmd skiptingarinnar heldur en hún var eins og frv. er í fyrstu. Við höfum athugað þetta hér í skattstofu Rvíkur, og ég held, að ekki verði mikil aukavinna við útreikning þessa nýja skatts og skiptingar hans. Að a-lið 2. brtt. kem ég síðar, en b-liður þeirrar till. legg ég til, að verði samþ. Þá kem ég að brtt. á þskj. 693. frá hv. 5. landsk., sem er um að ýmsar vörur verði felldar undan gjaldinu, og færði hv.þm. ýms rök fyrir þessum brtt. Ég veit ekki, hvort ég endist til að fara yfir alla liðina, en mun þó minnast nokkuð á flesta þeirra. Um fyrstu tvo liðina er það að segja, að þeir eru hafðir í þessum 5% flokki vegna þess, að þó ýmsar vörur, sem þar eru taldar, séu nauðsynlegar, þá er innkaupum þeirra þannig háttað, að tiltölulega lítið er keypt árlega og kemur létt niður, þótt lítið gjald komi á þær. Um hreinlætisvörurnar er það að segja, að ýmsar þeirra eru framleiddar í landinu sjálfu, og virðast góðar. Um kaffið og sykurinn vil ég vísa til þeirra röksemda, sem komu frá hv. 4. landsk., þegar málið var til 1. umr. Það verður að teljast, í þeim gjaldeyrisvandræðum, sem nú eru hér, að eðlilegt sé, að innlendar vörur komi að einhverju leyti í staðinn fyrir þessa vöru og þess vegna sé ekki eins slæmt, þó innflutningsgjald sé sett á hana. Núv. stjórnarflokkar lækkuðu kaffitollinn í fyrra, svo að hann verður nú með þessari viðbót lægri en hann var áður. Ég man ekki, hvort hv. 5. landsk. var með því í fyrra að fella þetta gjald niður, en yfirleitt voru stjórnarandstæðingar á móti því. Ég er meðmæltur því að olíulampar séu felldir niður, og mun stafa af vangá, að það hefir ekki verið gert. - Um þvottaefni og annað tilheyrandi þvottinum vil ég segja svipað og ég sagði um a- og b-liðina; sumpart kaupir almenningur lítið af þessari vöru og sumpart eru þær innlend framleiðsla. Um 2. tölul., þar sem talað er um fatnað, band, garn o. fl., get ég ekki verið sammála því, að þetta sé fellt niður, m. a. vegna þess, að ef á að leggja á aðflutningsgjald, þá er ekki ósanngjarnt, að það komi á þennan varning, vegna þess að nú er hægt hér í landi að framleiða mikið af þeim fatnaði, sem nauðsynlega þarf. Þó menn vilji kaupa sér tízkuföt úr útlendu efni, þá er hægt að mestu að komast hjá slíku, ef menn vilja. - Sama er að segja um band og garn. Um tvinnann er það að segja, að þar get ég mælt með því, að hann sé felldur undan. Það er rétt, að þó menn saumi úr innlendu efni, þá verður að næla því saman með tvinna. - Um d-liðinn er sama að segja; ég get fallizt á, að þær smávörur, sem þar um ræðir, falli niður, með tilliti til þess, að þær þarf að nota þótt saumað sé úr innlendu efni. Kakaó, krydd og sagó tel ég hliðstætt við kaffi og sykur. Um skófatnað er það að segja, að eins og frv. ber með sér, er færður yfir í 2% flokk allur skófatnaður úr gúmmí, sem vinnandi fólk notar mest, en um annan skófatnað vil ég segja það, að eftir því sem verzlunarálagningin er á skófatnaði, þá er ekki óeðlilegt, þó ríkisstj. sumpart vilji ná hluta af þeirri álagningu til ríkissjóðs og sá skófatnaðurinn, sem fátæka fólkið notar mest, er gúmmískófatnaður. Þá kem ég að 4. tölul., sem er um ávexti og grænmeti. Ég er mjög eindregið á móti þeim till. öllum, sem þar eru bornar fram, því ég sé ekki, að nauðsyn sé fyrir landsmenn að kaupa eins mikið inn af ávöxtum og gert er. Þeir, sem vilja kaupa þá, verða að greiða þetta gjald. Hv. 5. landsk. talaði um þá miklu hollustu í sambandi við notkun þeirrar vöru. Ég efast ekki um, að þeir eru hollir, en það má fá marga innlenda fæðu eins holla og þessa ávexti og nota hana í staðinn, ef menn vilja koma sér hjá að greiða þetta gjald. - Ég sé ekki ástæðu til að fella niður grænmeti, eins og nú er háttað hér, því grænmeti er hægt að rækta hér á landi, og þetta gjald mundi geta orðið til þess, að menn hættu að kaupa útlent grænmeti og ykju því framleiðsluna í landinu sjálfu. Þær vörur, sem nefndar eru á 5. tölul., get ég ekki fallizt á, að séu felldar niður. Ég get sagt það, að þó það sé að sumu leyti nauðsynlegt að flytja inn músikvörur og hljóðfæri, verður að telja, á þessum tíma, annað nauðsynlegra, og er rétt, að þeir, sem geta veitt sér slíkan innflutning, greiði um leið gjald til opinberra þarfa. Það eru þá tveir liðir, sem ég legg til, að verði samþ.: d-liður í 1. till. og d-liður í 2. till. En nú er það eins og hv. 5. landsk. sagði, að tvinninn er í tveimur stöðum í frv., en í till. þessum aðeins tekinn burt á öðrum staðnum. Það þarf því að flytja brtt. við 3. málsgr. um það, að orðin „tvinni allskonar“ falli burt, og leyfi ég mér að flytja skrifl. brtt. um þetta, til þess að tryggja, að allur sá smávarningur náist út úr frv. Ég mun afhenda hæstv. forseta þessa till., þegar ég hefi lokið máli mínu. Um hina skrifl. till.hv. 1. þm. Reykv. skal ég taka það fram, að ég vil leggja til, að hún verði samþ. Ég tel sjálfsagt að fella undan gjaldi þann varning, sem til Sogsvirkjunarinnar fer samkv. fyrir fram gerðum samningi. Þá vil ég minnast á ræðu hv.þm.N.-Ísf. Hún var mjög almennt um málið eins og það liggur fyrir, og ætla ég ekki að fara út í það að rekja hana, en hann sagði, að sér virtist af þeim gögnum, sem fyrir lægju, að verulegur hluti af þessum gjöldum væri lagður á að óþörfu, því eftir afgreiðslu á fjárlagafrv. væri gert ráð fyrir 145 þús. kr. tekjuafgangi, og þá mundi ekki þurfa að fá þetta gjald. Út af þessu vil ég taka það fram, eins og tekið er fram á áliti fjvn., að það er álit mitt, að það þurfi að lækka tekjuáætlunina a. m. k. um 300 þús. kr., og hefir mikið verið um það rætt í fjvn. Þá vil ég og benda á, að ekki var búið að taka inn ný framlög, sem samþ. verða á þessu þingi, og tel ég, að þau muni verða um 855 þús. kr., og er þá 710 þús. kr. halli á frv., sem ég held, að þurfi að vega upp. Auk þess koma þær hækkanir, sem verða á frv. við 2. og 3. umr., og mun ekki of í lagt, að það verði á milli 1-2 hundr. þús. kr., og útkoman er þá sú, að það vantar tekjur fyrir þeim gjöldum, sem sett verða í frv. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara út í ræðu hv.þm.N.- Ísf.; hún var almenn ádeila á þá fjármálastefnu, sem fram kemur í frv. Því hefi ég svarað á öðrum vettvangi, og það er komið í þingtíðindin, svo ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka nokkuð af því.

Þorsteinn Þorsteinsson Það er nú þegar búið að ræða mikið um frv. þetta. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara nú út í það almennt, en lýsi því yfir strax, að ég er mótfallinn 3. gr. frv. að öllu leyti, en þar sem ég geri ráfi fyrir, að búið sé að ákveða að samþ. frv. þetta af stjórnarflokkunum, þá vildi ég samt sem áður koma fram hér með brtt., sem ég hefi þegar afhent hæstv. forseta og beðið hann að bera undir hv. d. á sínum tíma. Sú brtt. er aðeins til leiðréttingar, að mér skilst, á fn-. þessu. Það hafa fallið undan einstaka tegundir, sem ég geri ráð fyrir, að sé af gleymsku. Ég hefi viljað bæta úr þessu, en ég hefi ekki tekið upp nema litinn hluta af yí, sem hefði átt að lagfæra. Það eru baunir, hveiti og svo trjáviður og þakjárn. Eftir því, sem frc. þetta er nú, skilst mér, að þessar fjórar tegundir falli undir 2% gjaldið. Ég hefi ekki rekið mig á, að þær séu neinstaðar teknar undan hér í frv. Ég tel þessar vörur svo nauðsynlegar, að ekki sé ástæða til þess að setja á þær verðtoll. Nú nýlega var borið fram frv. um styrk til byggingar á járnvörðum heyhlöðum, og í þær þarf bæði járn og timbur. Þetta frv. er nú búið að fella, og ég get tæplega trúað því, að því verði nú ennfremur svarað með því að setja toll á það efni, sem þarf til þessara bygginga. Annars vænti ég þess, að hv. stjórnarflokknr taki þessa till. mína til athugunar og samþ. hana.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég ætla ekki að tala um afstöðu mína til frv. í heild. Ég hefi átt þess kost á öðrum vettvangi, en ég vildi víkja nokkrum orðum að einstökum atriðum í 3. gr. Eins og menn munu hafa tekið eftir, er í frv. gert ráð fyrir, að jafnalgengt verkfæri eins og skóflur falli undir þá tollálagningu, sem hér um ræðir. Ég vildi leyfa mér að flytja skrifl. brtt. um þetta efni og jafnframt að í undanþáguákvæðunum í sömu gr. komi ákvæði um það, að landbúnaðarverkfæri allskonar séu undanþegin þessum tolli. Ég hefi ekki talið ástæðu til þess að telja upp öll þau mörgu verkfari, sem þar koma til greina og ekki eru talin í frv., en þau eru margbreytileg, sérstaklega þau, sem notuð eru til garðyrkju. Í 3. lagi gengur mín skrifl. brtt. út á það, að á eftir orðinu „rúgur“ komi: og fóðurvörur allskonar. Ég veit vel, að það er rétt stefna að takmarka hæfilega innflutning á fóðurvörum, svo þær séu ekki notaðar meira en þörf krefur. En við þekkjum öll svo mörg ný og gömul dæmi þess, að það hefir orðið óhjákvæmilegt að flytja inn fóðurvörur. Venjulega er verðlaginu þannig hagað á markaðinum, að maís er nokkru ódýrari en rúgur til fóðurbætis. Það, sem vakti fyrst og fremst fyrir mér, er, að menn yrðu ekki skattlagðir í harðærum. Jafnframt er þess að gæta, að þær fóðurvörur, sem við getum framleitt og er sjálfsagt að nota, koma ekki að fullum notum handa sumum tegundum búpenings, nema útlendur fóðurbætir sé gefinn með. Síldarmjöl og fiskimjöl hefir ekki inni að halda þau réttu hlutföll efna, sem þurfa til mjólkurframleiðslu. Ég vænti þess, að með innflutningsnefnd, sem nú er, sé vel hægt, þó þetta gangi fram, að tryggja það, að ekki sé flutt inn um of, og það má ekki minna vera en að kosti bænda sé ekki þröngvað, þegar búrekstur þeirra krefst þess, að þessar vörur verði að nota. Ég vil því bera fram skrifl. brtt. í þá átt, og ætla hér með að afhenda hæstv. forseta hana, ef hann vill leita um hana afbrigða, svo að hún megi koma til umr.

Magnús Guðmundsson Hæstv. fjmrh. fór að svara hér nokkrum orðum því, sem hv.þm.N.-Ísf. hafði vikið að þessu frv., og gefur það mér tilefni til, af því að það er að nokkru leyti það sama, sem ég sagði við 1. umr., að rifja það mál upp. Ég sagði þá, það sem nú er séð að var satt, að fjvn. hefði tekið inn í till. sínar marga af þeim gjaldliðum, sem hér er stungið upp á að afla tekna fyrir, og þó hafði fjvn. eftir till. sínum nokkurn tekjuafgang. Eftir þessu ætti að vera augljóst, að það þarf ekki eins miklar tekjur eins og ber er gert ráð fyrir, svo framarlega sem till.fjvn. verða samþ., en um það veit enginn enn. Það eru ekki nema 4 liðir, sem ekki eru tekjur fyrir, og þó ekki að öllu, eingöngu eru það ekki nema tveir liðir, 300 þús. og 200 þús. krónur, því þó samþ. verði frv., um fóðurtryggingar og kartöfluverðlaun, sem er vafasamt, þá er tekjuafgangur fyrir því. En hæstv. ráðh. segir, að hann telji, að tekjuáætlun sé of há, og kemur mér ráð á óvart, því hæstv. ráðh. var með í því, fyrst þegar nefndin byrjaði starf sitt, að áætla þessar tekjur, og ég veit ekki betur en að hann hafi fengið till. sínum framgengt þá. Hann kom svo á fund og sagði, að það yrði að lækka ýmsa áætlunarliði um hálfa millj. kr., en var aftur á móti fús til að hækka ágóða vínverzlunarinnar um 200 þús. kr., og mig undrar það ekki, því tekjur af vínverzluninni voru áætlaðar 200 þús. kr. lægri en þær sjáanlega verða þ. á. Því hefir verið lýst yfir, að ætlunin væri að hækka verð vinanna, og ætti þetta því að vera óhætt. Ég kæri mig ekki um það nú að fara nákvæmlega út í þetta; ég geri ráð fyrir, að tækifæri verði til þess við umr. um fjárlög, en ég er hræddur um, að hæstv. ráðh. hafi gleymt einum verulegum tekjulið, sem kemur nú á þessu ári, sem sé tollum af efni og vörum til Sogsvirkjunarinnar. Ég hefi útvegað mér upplýsingar um þetta, og það er ekki smáræði, því það, sem flutt hefir verið inn á þessu ári, er ekki nema brot af því, sem flutt verður inn næsta ár, ég hygg ekki meira en 1/5 af því. Ég hefi eftir góðum heimildum, að tollar af þessum vörum muni nema 1/4 millj. alls. Ég vildi, að þetta kæmi fram hér, en ég mun nánar koma að því undir umr. um fjárl. í Sþ. Ég sagði hér nokkur orð við 1. umr. málsins, en varð þá að fara á fjvn.fund og veit því ekki vel, hverju hæstv. ráðh. hefir svarað þá. Ég hefi þó fengið útdrátt úr svörum hans, en ég bið afsökunar, ef ekki er rétt með farið; ég svara eftir því, sem í útdrættinum stendur. Hann sagðist ekki hafa tekið á byrgð á því, að áætlunarliðir fjárl. stæðust. Ég hefi aldrei sagt, að hann hafi gert það. Hitt sagði ég, að hann lýsti yfir í fyrra, að ástæðan til þess, hve fjárl. voru áætluð há, væri sú, að hann hefði áætlað í fyrsta skipti rétt liði fjárlaganna. Ég sagði honum það þá, og segi það aftur nú, að þetta er viðleitni, sem alltaf hefir verið viðhöfð og alttaf hefir mistekizt, eins og líka hefir komið fram nú. Hans áætlanir í fyrra reyndust of lágar, svo nú hefir orðið að hækka stórlega hans eigin áætlun. Ég talaði nokkuð um það, að bak við fjvn. sé komið með nýja skatta og ný aukin gjöld, því það var aldrei orðað í fjvn., að ríkisstj. væri að koma með nein aukin tekjuöflunarfrv. nema aukinn benzínskatt. En ég sé ekki, að það frv. hafi komið fram, og mér er nær að halda, að það eigi ekki að koma fram. Er það kannske nýr samningur á milli stjórnarflokkanna, sem ég veit ekki um. Mér virðist það ákaflega ógætilegt að demba á gjöldum, sem eiga að standa til langfram, en koma með tekjuauka, sem allir viðurkenna, að ekki geti staðið nema eitt ár. Ég gerði fyrirspurn um það, hvað væri hugsuð um tekjuöflun í stað þessara bráðabirgðatekna, þegar næsta ár væri liðið. Ég veit ekki til, að það hafi komið nokkurt svar; ég sé, að hér í því, sem. hv. 1. þm. Reykv. hefir ritað niður eftir hv. 4. landsk., er það sagt, að ekki skuli standa á tekjuöflunartill. frá hans flokki, en engar upplýsingar um það, hvaða tekjur það séu, svo ég skoða þetta því ekki svar.

Bernharð Stefánsson Ég skal ekki lengja þessar umr., en það var út af skrifl. brtt. frá hv. 1. þm. Reykv., um það, að undanskilja þessu gjaldi vélar og annað efni til Sogsvirkjunarinnar, sem ég vildi upplýsa, að það stendur ákaflega svipað á um rafveitu, sem fyrirhuguð er á Siglufirði. Ég býst við, að þessi till.hv. 1. þm. Reykv. sé byggð á því, að samningar hafi farið fram um þetta verk nú þegar og áður en gjaldið er lögleitt, og að leggja það á þessar vörur mundi því koma í bága við þessa samninga. En að þessu leyti stendur alveg eins á með rafveituna, sem er fyrirhuguð á Siglufirði. Nú þessa dagana hefir verið gengið frá samningum milli bæjarstj. Siglufjarðar og útlends firma, sem hefir fengið sérleyfi til rafvirkjunar á Siglufirði með nánari ákvæðum um sölu rafmagns til bæjarins o. s. frv. Ég hefi því leyft mér að afhenda hæstv. forseta brtt. við brtt.hv. 1. þm. Reykv., um það, að sama skuli gilda um þær vörur, sem nauðsynlegar eru til rafvirkjunarinnar á Siglufirði. Er till. mín svo hljóðandi: „Við till. bætist: svo og tæki og efni til rafveitu á Siglufirði, samkv. þegar gerðum sérleyfissamningi.“ Þó einhver vildi halda því fram, að þetta væri fordæmi og þá teygjanlegt, og vildu fara að setja inn í frv. fleiri svipuð ákvæði, þá álít ég, að ekki sé annað sambærilegt en það, þar sem samningar hafa farið fram og allt er afráðið manna á milli um framkvæmdirnar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég vil leyfa mér að minnast á skrifl. brtt. frá tveimur hv.þm.Till. þessar hafa komið fram síðan ég talaði áðan; er önnur þeirra frá hv. 10. landsk., og er 1. liður hennar um það, að úr 5% flokki falli orðið „skóflur“, og get ég fallizt á þá till. Ennfremur get ég fallizt á 6. lið þeirrar till., því það var meiningin, að landbúnaðarverkfæri væru undanþegin, en af því ekki er ljóst, hvort tekizt hefir að telja þau öll upp, er gott á þennan hátt að taka af öll tvímæli. - Í c-lið till. er talað um fóðurvörur allskonar og sement. Það er gert ráð fyrir, að á allar byggingarvörur sé lagt 2% gjald, og það er með ráði gert. 2% gjaldið er lagt á ýmsar nauðsynjavörur og er haft svo víðtækt til þess að það geti orðið sem lægst og komið sem léttast niður á hvern vöruflokk. Af þessum ástæðum get ég ekki gengið inn á, að einstakar tegundir af byggingavörum verði undanþegnar þessu gjaldi, sem er svo sáralágt, að þegar það er lagt á innkaupsverð þessarar vöru, munar ákaflega lítið um það. T. d. hefir fróður maður sagt mér, að gjaldið á járnplötum, sem munu reiknast til þessa gjaldflokks, nemi ekki nema örfáum aurum, hve mörgum veit ég þó ekki, en ég get ekki verið með því og sé ekki ástæða til þess að kippa út úr nokkrum vöruflokkum, því ef sömu tekjur eiga að nást, þá leiðir það aðeins til þess að þyngra gjald leggst á annan varning. Ég sé ekki heldur ástæðu til að fella fóðurvörur undan, því það er ekki æskilegt, að fóðurbætir sé fluttur inn nema mjög í hófi, eins og hv. 10. landsk. tók fram, og það vegna þess, að mikinn fóðurbæti má fá innanlands, og má nota hann meira en gert er, svo ef fóðurbætir er notaður í hófi og innlendur fóðurbætir notaður svo sem mest verður við komið, þá verður þessi innflutningur svo sáralítill, og er æskilegt, að hann sé sem minnstur. Ég hygg það á misskilningi byggt, að þetta komi hart niður. Harðindi koma venjulega mest við sauðfé, og þá er bezt að grípa til innlenda fóðurbætisins. Um hveiti og baunir vil ég segja það, að það er ekki óviljandi látið falla undir þennan flokk. Það er nú almennt litið svo á, að hveiti sé ekki eins nauðsynleg vara eins og aðrar vörur, sem eru í 2% flokki, og það er svo sáralítið gjald, að ákaflega lítið munar um það, þegar gerð eru innkaup, einmitt af því að það er látið falla í þennan flokk. En ef fella á undan stóra vöruflokka, en ná samt sama gjaldi, þá yrði að taka því meira af þeim vörum, sem gjaldið væri lagt á, og kæmi það á engan hátt betur við. Það eru þannig tvær eðlilegar breyt., sem ég get fallizt á, í þessum till., og eru það a- og b-liður í till.hv. 10. landsk. Þá eru aðeins örfá orð um það, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði hér áðan, að honum hefði komið það á óvart, að ég væri óánægður með áætlun fjárl., af því ég hefði talað um hana og samþ. hana. En þetta er misskilningur, því það var allt með þeim fyrirvara gert, að ef athugun á innflutningi sýndi nauðsyn þess, að horfið yrði að þessu ráði, þá yrði það gert. Ég ætla ekki að fara að karpa um það nú, hvort ég hafi lofað því, að enginn liður fjárl. færi fram úr áætlun, að gerð hefði verið tilraun til þess að áætla réttar en áður hefði verið og það yrði sennilega minni munur á fjárl. og landsreikningum heldur en áður. Frekar var ekki farið út í það af minni hálfu.

Þorsteinn Þorsteinsson Hæstv. fjmrh. hefir nú lýst skoðun sinni á brtt. mínum. Má segja um hann eins og þar stendur: Hann talaði, og það varð, en hvort allt verður harla gott að lokum, er annað mál. Hann sagði, að þakjárn væri verðlagt í innkaupi og einstaklingana munaði ekki um að greiða þennan litla toll. En munar þá ríkissjóð nokkuð um hann? Ég þykist vita, að hæstv. ráðh. segi, að safnist, þegar saman kemur. En eftir því sem hann hefir lýst hinum glæsilegu hag ríkissjóðs undanfarið, er ástæða til að ætla, að hann muni minna um þennan toll en fátæka einstaklinga.

Hann er illa staddur líka

. Ekki peningalega, eftir yfirlýsingum hæstv. ráðh., og ég vil ekki fara að koma með aðdróttanir um það, að hann sé illa staddur vegna illrar stjórnar. Eins og bent var á hér í gær, sverfur kreppan nú svo mjög að mönnum, að þeir byggja ekki nema það allra nauðsynlegasta, hvort heldur um nýbyggingar eða endurbætur er að ræða. Þetta er því allt annað en að skattleggja efni í lúxusbyggingar, svo sem marmaraflísar o. þ. h. Það er því réttlátt og sjálfsagt, að þessar vörutegundir séu tollfríar.

Magnús Jónsson Ég vil aðeins taka það fram út af ummælum hæstv. ráðh. um það, hvernig reikna ætti út hluta sveitar- og bæjarfélaga af skattaukanum, að ekki er hægt að tala um „princip“ í lögum, sem aðeins eiga að gilda eitt ár. Hér er ekki verið að krefjast neinnar yfirlýsingar um þetta af hæstv. ráðh., þótt hann hafi að vísu komið með slíka yfirlýsingu. Ég skal ekki segja um, hve miklum erfiðleikum þetta er bundið að reikna þennan hluta af skattaukanum sérstaklega, í stað þess að reikna hann af öllum skattinum.

Þorsteinn Briem Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir það, að hann tók vel í þá brtt., að láta tollinn ekki ná til landbúnaðarverkfæra, enda hafði hann áður lýst yfir því, að það, sem sérstaklega snerti framleiðsluna, skyldi undanþegið þessum bráðabirgðatolli. En fóðurbætirinn snertir líka framleiðsluna, þótt hann sé útlendur. Hann sagði, að ekki væri verið að leggja neinn skatt á menn í harðindum með þessum tolli, en það er ekki á rökum byggt. Þegar sauðfé er í langri innistöðu. nægir ekki eintómt síldarmjöl, a. m. k. ekki, ef hey eru lítil. Þegar svo stendur á, spöruðu gömlu mennirnir töðuna við kýrnar og gáfu hana fénu, en kúnum aftur fóðurbæti. En það er margsannað með tilraunum, að síldarmjöl, sem gefið er kúm, þarf helzt að vera blandað með 2/3 af öðrum fóðurbæti, t. d. maís, og jafnvel þótt það væri ekki blandað nema til helminga, er augljóst, að talsvert þarf að kaupa inn í landið af erlendum fóðurbæti, og þegar út í neyð er komið, munar um hverja krónuna, sem gjalda þarf í viðbót fyrir þá vöru. Út af ummælum hæstv. ráðh. um brtt.hv.þm. Dal. verð ég að segja, að mér fannst þau satt að segja talsvert furðuleg. Ríkið hefir undanfarið styrkt byggingar í sveitum og hjálpað fátækum mönnum í kaupstöðum til að byggja yfir sig, og jafnvel efnuðum mönnum (sbr. samvinnubyggingar). En nú bregður svo við, að þessi styrkur til sveitanna og fátækra manna í kaupstöðum er lækkaður og jafnframt lagður skattur á hin frumstæðustu efni til bygginga. Enginn er að hafa á móti því, þótt lagður sé skattur á flísar og því um líkt, sem teljast má notað til lúxusbygginga eingöngu. En okkur finnst sanngjarnt, að hin fyrstu og nauðsynlegustu byggingarefni séu undanþegin. Byggingar vorar eru yfirleitt illa á vegi staddar, nema að nokkru leyti í Rvík, og í sveitunum a. m. k. er það miklum erfiðleikum bundið að bæta úr þeim vandræðahúsakosti, sem þar er víða. Þetta svar stj., að skattleggja í stað þess að styrkja, er því næsta illa viðeigandi. Og mér finnst, að till. sú, er hér var borin fram um styrk til bygginga í þágu framleiðslunnar, til súrheystófta og hlöðugerðar, hafi fengið nógu köld svör, þótt þetta bætist ekki ofan á. En þetta er svo sem eftir öðrum velvilja stj. í garð framleiðslunnar.

Jón Auðunn Jónsson Hv. 4. landsk. fór hér með þær blekkingar, að tollarnir yrðu ekki hærri eftir en áður, þótt frv. yrði samþ. Þetta rökstuddi hann með því, að tollarnir næmu ekki hærri hundraðshluta af ríkistekjunum heldur en áður. En auðvitað er það öllum heilvita mönnum ljóst, að auknir tollar hækka vöruverðið, og ekki aðeins sem svarar því, er tollinum nemur, heldur kemur einnig álagning á tollinn, vegna áhættu við að lána tollskyldar vörur, innheimtu o. s. frv. Ég hefi sýnt, að ef þetta nær fram að ganga, kemur 20% tollur á allar innfluttar vörur, og þegar þar við bætist 50% álagning, nemur þetta 30% á öllum innfluttum vörum. Og svo er bætt gráu ofan á svart með þeirri ósvífni í grg., að halda því fram, að þessu fé eigi að verja til atvinnuveganna, þótt fjvn. hafi þegar tekið upp í fjárlfrv. öll áætluð útgjöld til þeirra. Ég vek nokkuð að þessum ósvífnu blekkingartilraunum í gær, og mun það koma fyrir almenningssjónir. Hæstv. fjmrh. og hv. 4. landsk. fundu, að þeir gátu ekki svarað rökum mínum og flúðu því inn í Nd. Ég hefi því viljað endurtaka þetta í fám orðum nú, af því að ég sé, að þessir herrar eru nú hér í deildinni.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég ætla ekki að fara að elta ólar við stóryrði hv.þm.N.-Ísf., því að þau hafa þegar ill verið rekin ofan í hann. Hann segir, að það sé tóm blekking, að þessi toll- og skattauki fari til atvinnuveganna, af því að fjvn. hafi gert ráð fyrir öllum útgjöldum til þeirra. En ég hefi einmitt tekið fram áður og marglýst yfir því, að ég teldi, að hinn gamli tekjuskattur og verðtollur væru áætlaðir of hátt hjá fjvn., og því þyrfti þessa viðbót, ef áætlunin ætti að standast. Ég vísa því ósannindum hv.þm.N.-Ísf. algerlega á bug. Skattaukinn er byggður á því, að hann renni til þeirra framkvæmda, sem greindar eru í grg., en eldri skattar beri uppi önnur útgjöld.

Jón Auðunn Jónsson Hæstv. ráðh. getur ekki snúið sig út úr þessu með neinum ósannindum, því að í frv. er talið upp, til hvers féð eigi að fara, þótt það kunni að vera rétt, að skattar þeir, sem fyrir eru, reynist ekki nógu háir til að mæta áætluðum útgjöldum, var opin leið til niðurfærslu á útgjöldunum, sem stór hluti af fjvn. hefir gengið inn á. Afsakanir hæstv. ráðh. eru því aðeins ný undanbrögð og ný ósannindi, sem að engu haldi koma.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) óyfirl.: Þetta mál, sem flutt er af meiri hl. allshn., hefir legið fyrir n. til athugunar, og á því tímabili var talað við ýmsa menn, sem þessum málum eru kunnugir, sumpart menn, sem hafa fengizt við þessa starfsemi, sem hér um ræðir, og sumpart aðra menn, sem kynnzt hafa þessu máli að meira eða minna leyti. En n. var ekki sammála um afgreiðslu málsins, og fyrir það eru fram komin tvö nál., frá meiri og minni hl. Ágreiningur sá, sem er á milli nefndarhlutanna, er aðallega á, að frv. gerir ráð fyrir afskiptum ríkisins af þessu máli. Hinsvegar kemur það glögglega fram í áliti hv. minni hl. n., að hann telur ýmsa vankanta á því fyrirkomulagi, sem hann segist ekki geta fylgt af „princip“-ástæðum. En ég geri ráð fyrir, að álit hv. minni hl. í þessu efni komi frekar fram við þessa umr. En hitt blandast n. ekki hugur um, að hér sé mjög merkilegt mál á ferðinni, en eins og ég hefi drepið á, greinir minni og meiri hl. n. á um aðferðina í þessu máli. Ég býst við, að allir séu sammála um það, að hér sé um verulegar tekjur að ræða fyrir ríkið, ef hægt væri að laða hingað meira en verið hefir straum erlendra ferðamanna, og munu flest menningarlönd gera mikið til þess að hæna að sér erlenda ferðamenn með það fyrir augum, að þeir skilji eftir peninga í þeim löndum, sem þeir ferðast um. Þetta er mjög merkilegt mál fyrir okkur Íslendinga, þar sem það er vitanlegt, að landið okkar hefir mikla möguleika til þess að verða ferðamannaland sökum náttúrufegurðar sinnar. En þótt ferðamannastraumurinn hafi að vísu aukizt að talsverðu leyti á seinni árum, þá er samt augljóst, að eitthvað verður að gera til þess að glæða hann enn meir, og frv. bendir á, með hvaða móti þetta er kleift, án þess þó að það hafi í för með sér veruleg útgjöld fyrir ríkið. Ég mun nú ekki fara til í einstök atriði frv., því að bæði talar frv. máli sínu og eins sú ýtarlega grg., sem frv. fylgir. En reynslan hefir sýnt, að við hefðum alls ekki verið við því búnir að taka á móti ferðamannastraumnum frá útlöndum, því að sá litli vísir, sem fengizt hefir hér undanfarið í þessu efni, hefir verið gerður af einstökum mönnum, og hafa þær framkvæmdir verið af vanefnum gerðar sem eðlilegt er, þar sem þessir menn hafa ekki haft vald yfir einu og öðru, sem óumflýjanlega þarf að vera fyrir hendi til þess að móttaka ferðamanna geti orðið sem ákjósanlegust. Talið er, að nokkur brögð hafi verið að tilhneigingu til þess að hafa ferðamennina að féþúfu af þessu leyti, meira en ástæða er til. Skal ég ekkert um það fullyrða, hvort þessi orðrómur hefir við mikil rök að styðjast, en þó vil ég taka það fram, að kunnugir menn hafa sagt, að oft hafi verið teknir af miklir peningar af ferðamönnum, sem hingað hafa komið. Jafnframt því sem gera þarf gangskör að því að auka ferðamannastrauminn til landsins á allan hugsanlegan hátt, þarf að stemma stigu fyrir því, þó unnt sé að okra á ferðamönnum meira en góðu hófi gegnir. Eitt aðalatriðið í þeirri viðleitni, sem miðar að því marki að auka straum erlendra ferðamanna hingað til lands, er ráðstafanir til þess að bæta úr gistihúsakosti landsmanna, en honum hefir verið talsvert ábótavant undanfarið, svo sem kunnugt er. Það liggur í augum uppi, að stefna hér að því að gera erlendu ferðafólki vistina hér á landi sem bezta, með því að bjóða því upp á sæmileg gistihús á þeim stöðum, sem fegurstir þykja og mesti ferðamannastraumurinn liggur um. Í þessu sambandi má ennfremur geta þess, að víða er þörf á betri vegum en nú eru á fjölförnustu svæðunum, sem ferðamannastraumarnir liggja eftir. Má þar til nefna, að ákjósanlegt væri, að akvegurinn austur að Geysi, okkar ómetanlega gimsteini, væri bættur svo sem nauðsyn krefur, ef vel á að vera. Vitanlega þarf að leggja og bæta marga fleiri vegi á landinu, eins og t. d. vegasamband milli Þingvalla og Sogsins o. s. frv. Vitanlega þurfum við líka sómasamleg farartæki, og hygg ég, að það sé nokkurn veginn vissa fyrir því, að við getum flutt ferðamennina á þá staði, sem þeir helzt vilja sjá. Hin hlið þessa máls snýr að „agitation“ út á við, til þess að hæna ferðafólkið til landsins. Frv. bendir á ráðstafanir, sem miða í þessa átt, og má þar til nefna útvarpið, fyrirlestra, samband við erlendar ferðamannaskrifstofur o. s. frv. Meiri hl. n. álítur, að hér liggi svo víðtækt verkefni fyrir hendi, að það sé ókleift fyrir einstaklinga að koma því í framkvæmd á viðunandi hátt. Þetta er skoðun okkar meiri hl. í þessu máli. Til þess að standa undir a. m. k. nokkru af þeim kostnaði, sem þetta hefir í för með sér, gerir frv. ráð fyrir að skattleggja fastar áætlunarferðir með 5% gjaldi. N. hefir ekki átt kost á að kynna sér til hlítar, hversu miklu þetta nemur. En gera má ráð fyrir, að sú stj., sem hefir skrifstofu þessa fyrirtækis með höndum, þyrfti ekki miklu meira fé til rekstrar fyrirtækisins en hægt væri að afla á þennan hátt. Í grg. frv. má sjá, að þetta mál hefir verið tekið föstum tökum í nærliggjandi löndum og að ríkisvaldið í þeim löndum hefir gert þýðingarmiklar ráðstafanir í þessu efni, enda þótt þær séu á nokkuð annan veg en hér er ætlazt til. Það má. geta þess, að í þessum löndum hefir þótt nauðsynlegt að sameina alla þá starfskrafta, sem fengizt hafa við móttöku erlendra ferðamanna, í eitt, til þess að reyna að forðast árekstra á milli þeirra aðilja, sem hér eiga hlut að máli. Okkur Íslendingum er áreiðanlega óhætt að taka nágrannaþjóðir okkar, sem allar eru miklu auðugri en við, til fyrirmyndar í þessu efni, og þar sem það er vitanlegt, að einstakir menn hafa yfirleitt ekki yfir nægilegu fjármagni að ráða í þessu efni, þá er það auðsætt, að flest rök hníga undir það, að ríkið taki að sér starfsemi þá, sem hér um ræðir, og reyni að koma henni í höfn, heilu og höldnu. Eins og ég hefi þegar drepið á, er öll n. sammála um það, að þetta mál, sem hér um ræðir, sé mjög þýðingarmikið fyrir þjóðina. Ágreiningurinn er einvörðungu um aðferðirnar, sem nota þarf í þessu efni. Hv. minni hl. er sem sagt mótfallinn afskiptum ríkisvaldsins af þessum málum, en það telur meiri hl. hinsvegar nauðsynlegt, ef málinu eigi að vera vel borgið í framtíðinni. Okkur virðst 1. og 2. gr. svo skyldar að efni, að í raun og veru gætu þær orðið sem ein grein, og leggjum það til. Auðvitað breytist greinatalan eftir því. Í 6. gr. töldum við rétt, að væru skýrari ákvæði en eru um gisti- og veitingahús. Í brtt. okkar við þá gr. er gert ráð fyrir, að erlendir gestir eigi aðgang að þeim stöðum fram yfir innlenda gesti, að öðru jöfnu. Það skiljum við þó ekki svo, að innlendar maður, sem búinn er að panta greiða eða rúm, eigi að víkja fyrir útlendingi úr herbergi eða rúmi, heldur að útlendingar gangi fyrir að öðru jöfnu, ef ferðamannaskrifstofan æskir eftir plássi fyrir þá. Þetta skoðum við sem gestrisnisskyldu. Þess vegna er einnig ferðamannaskrifstofunni gert að skyldu að gera pantanir vegna útlendinga til gistihúsanna með nægilegum fyrirvara, svo ekki þurfi að eiga sér stað árekstur milli erlendra og innlendra ferðamanna. Þá eru brtt. ekki fleiri. N. taldi yfirleitt vel frá frv. gengið og sættir sig við það með þessum breytingum, að öðru leyti en því, að minni hl. n. vill ekki, að ríkið reki þessa stofnun, og skal ég ekki að svo stöddu fara frekar út í það mál.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Hv. minni hl. allshn. hefir nú gert nokkra grein fyrir sinni afstöðu til málsins. Mér skilst, sem minni hl. sé innbyrðis ekki fyllilega sammála og að það muni eiga að koma betur fram síðar. Mér skildist og á hv.frsm., að hann teldi í raun og veru ekki ávinning í því að auka ferðamannastraum til landsins, því öll ræða hans gekk út á það, að það væri varhugavert og hættulegt og till. hans hnigu allar í þá átt, að gera sem minnst. Allshn. hefir fengið það upplýst, að á þessu ári hafi borizt til landsins um 200000 kr. í erlendum gjaldeyri vegna ferðamanna. Um það eru engar heimildir fyrir hendi, hvort þetta er meira eða minna en áður hefir verið, en í því mikla gjaldeyrishungri, sem nú þjáir okkur, þá er það sýnilegt, að ef leið væri til þess að auka þessa upphæð verulega, þá væri það eitt út af fyrir sig stór ávinningur fyrir þjóðina. Ennfremur má benda á, að í gegnum kynningu við slíka menn getum við fengið ýms sambönd og hrein og bein verzlunarviðskipti. Engu af þessu virðist hv. 10. landsk. vilja reikna með, þegar talað er um aukinn ferðamannstraum til landsins. Hann drap á það, sem ég einnig gerði, að gistihúsin væru helzt til lítil. Ég skal játa, að gistihúsvandræði yrðu okkur e. t. v. örðug í bili, en úr þeim má bæta svo að viðunandi sé fyrir alla ferðamenn, sem dvelja hér bezta tíma ársins. Hv. þm. segir, að ferðamannastraumurinn eigi að koma smátt og smátt. Það er hætt við að um það fari eins og mér er nær að halda, að aukningin verði mjög smávægileg. Hv. frsm. minni hl. minntist á, að skattarnir væru orðnir nógir, þó að ekki væri bætt við þessum skatti, sem hér er gert ráð fyrir, að geti numið 50 þús. kr., og hann á aðeins að koma niður á einum aðila, sem sé þeim, sem hafa einkaleyfi til að flytja fólk á langleiðum. Hann heldur, að þau leyfi þyki ekki þess virði, að það megi íþyngja þeim, sem þau hafa, með þessu gjaldi, og taldi, að ekki yrði jafnmikill ávinningur að halda uppi ferðum eftir sem áður. Ég held nú, að sérleyfishöfunum verði ekki íþyngt til muna, þó að 5% skattur verði á þá lagður. Annars ætla ég ekki að fara að tala um skattafrv. almennt. Við getum rætt það við annað tækifæri. Það liggur að vísu ekki fyrir áætlun um, hvað kostar að reka slíka skrifstofu, en það eru a. m. k. líkur til, að þessi upphæð muni nægja. Ég held, að það sé ástæðulaust að halda, að um meiri fjárútlát verði að ræða en hér er gert ráð fyrir, eins og ég sagði í upphafi míns máls. Ræða hv. 10. landsk. benti til þess, að þetta ætti að vera stórhættulegt fyrirtæki. Hv. þm. hélt því fram, að við myndum safna að okkur fleiru fólki en við gætum tekið á móti. Nú skulum við gera ráð fyrir þeim möguleika, að hingað kæmi óeðilega mikill straumur, þá má ekki gleyma því, að ferðamannaskrifstofan hlýtur að hafa skipulag á því, í hvaða röð ferðamannaskipin koma, svo að sem minnstur árekstur verði. Ef þetta skipulag væri ekki og mörg skip kæmu e. t. v. í einu, þá gæti orðið óþægilegt að taka á móti þeim öllum í einu. En það er einmitt þetta, sem ferðamannaskrifstofan á að sjá um, að ekki komi fyrir. Það ætti hún að geta með þeim samböndum, sem henni er ætlað að hafa við erlend ferðafélög. Þá minntist hv.þm. á það, að ríkisrekstur á slíkum fyrirtækjum og ferðamannaskrifstofum væri aðeins í Rússlandi og Ítalíu. Ég skal játa, að við erum nú líklega jafnfróðir um það, hvaða l. gilda um þetta hjá öðrum þjóðum, en í grg. eru talin upp auk þessara landa Tjekkoslovakia, Þýzkaland og Austurríki. Að vísu er í Austurríki og Þýzkalandi hliðstætt fyrirkomulag og í Ítalíu. Með þessum l. er gert ráð fyrir, að komið verði á fullkomnu skipulagi, svo sem bent hefir verið á, að er í Noregi og Svíþjóð. Þar er fyrirkomulagið þannig, að það er falið einum félagsskap, sem hefir þessi mál með höndum. Það er alveg áreiðanlegt, að það er því að þakka, að í Noregi er ferðamannastraumurinn búinn að vera svona marga áratugi. Þar þótti nauðsynlegt að setja þetta undir eina sameiginlega stjórn, sem í norsku máli heitir „Landslaget“. Þetta mun ekki vera neitt eins dæmi, hvað sem um Sviss er að ræða. Það liggur ekkert fyrir um skipulag þar, enda mér ókunnugt um það og skal því ekki dæma um það, en ég býst við, að Sviss hafi áreiðanlega komið á einhverju skipulagi um þetta. Þá minntist hv.þm. á það, og var að draga í vafa, hvað þessi kostnaður við flutning erlendra ferðamanna yrði mikill, og hélt því fram, að ekki yrði nægilegt upp úr því að hafa, þegar þessi tvöfaldi skattur - benzínskatturinn - yrði kominn á, en hann hefir nú ekki verið samþ. á alþ. enn. En við skulum nú gera ráð fyrir, að hann geti komið, þá geri ég ekki ráð fyrir, að benzínið til af fyrir sig yrði svo þung byrði, að menn gætu ekki ferðazt eftir sem áður, því að þörfin fyrir fólkið að komast ferða sinna minnkar ekkert fyrir það, þó að fargjöldin hækki. Reynslan hefir verið sú, að fólk vill miklu heldur ferðast með bílum þann tíma, sem fært er, þó að það þurfi að borga meira fyrir það Ég býst við, að innlendi ferðamannastraumurinn myndi ekki minnka, þó að tilkostnaðurinn ykist. Þá kom hv.frsm. með það, að svo gæti farið að þessar 50 þús. kr. nægðu ekki til að halda uppi þessari ferðaskrifstofu. Hann vildi láta nægja, að fá ríkisútvarpið til þess að flytja fræðandi erindi um Ísland, þegar færi að vora. Ég er ekki viss um, að þetta yrði beinlínis til þess að hvetja menn til að koma hingað, af því að þessir fyrirlestrar yrðu aðallega fræðilegs efnis. En aftur á móti myndi ferðamannaskrifstofan benda mönnum á, hvað vert væri að sjá í landinu og gefa upplýsingar um, hvernig heppilegast væri að ferðast. Það er gert ráð fyrir, að hún hafi það verkefni með höndum að gefa út rit, einmitt með það fyrir augum að kynna landið erlendis. Í öðru lagi að halda uppi fyrirlestrastarfsemi og kannske fá erlenda menn til að halda fyrirlestra hvern í sínu landi. Loks eru það kvikmyndirnar. Þó hefir verið bent á, að hægt væri að gefa upplýsingar um landið okkar í lifandi myndum, þar sem sýnd væri náttúrufegurð þess, atvinnuhættir landsmanna og þar sem einnig mætti sýna ýmsar afurðir, en það gæti haft mikla þýðingu fyrir útflutning okkar. Hér er því sýnilega um stórt hlutverk fyrir skrifstofuna að ræða - verkefni, sem á kannske eftir að sýna sig sem ómetanlegt gagn fyrir land okkar og þjóð, fjárhagslega og menningarlega séð. En þessu hefir því miður hingað til enginn gaumur verið gefinn. Ég er ekki að áfellast neinn sérstaklega fyrir þetta. Ég veit, að þetta útheimtir sérstaklega skipulagsbundið starf og nokkur fjárútlát. Ég skal játa, að við höfum sennilega ekki jafnfullkomna leiðsögumenn ferðamanna eins og vera ætti, og ég býst við, að hægt væri að koma því í lag, þótt ekki væri stofnuð ferðaskrifstofa. En vitanlega verður ferðaskrifstofan að tryggja sér til þessa hæfa menn, sem geta gefið réttar og ábyggilegar upplýsingar um landið. En þessu hefir verið ábótavant í einstökum tilfellum. Viðvíkjandi erlendum ræðismönnum skal ég ekki hafa á móti því, að þeim verði gert að skyldu að veita meiri upplýsingar uni landið. Mér er kunnugt um, að flestir þessara manna eru útlendir menn, sem hafa þetta að aukastarfi og hafa e. t. v. mjög litlar „interessur“ fyrir okkar þjóðerni og vilja lítið leggja sig í framkróka í þessu efni, enda hygg ég, að störf þeirra séu lítið launuð. Menn ættu ekki að leggja mikið upp úr slíkum falsvonum, og ég geri ekki ráð fyrir, að við getum grætt ýkjamikið á því, að þeir kynni öðrum þjóðum landið. Hitt er annað mál, að þeir munu ekki amast við því, að þeim verði lögð í hendur þessi skilríki. Ég hefi talað við fjölda manna, sem hafa haft viðskipti við þessa menn, og þeir segja, að þetta séu upp og niður menn - flestir þeirra séu þurrir og drembnir, sem bera nafnið og ekkert annað. Ég held, að það sé nú ekki fleira, sem ég þarf að svara hv. 10. landsk. og skal því ekki hafa þetta mál mitt lengra.

Magnús Guðmundsson Eins og sést hér á nál. á þkj. 675, þá hefi ég ekki getað orðið sammála meiri hl. í þessu máli frekar en hv. 10. landsk. Ég er alveg mótfallinn því að taka einokun á ferðamannakomu hér og setja á stofn skrifstofu í því sambandi. Það er alveg rétt, sem hv. 10. landsk. tók fram, að fyrir n. hefðu legið upplýsingar um, að þetta er hvergi gert nema í Rússlandi og meira að segja er gengið þeim mun lengra í þessu frv., að hér er bannað að hafa skrifstofu við hlið ríkisskrifstofunnar, en það er heimilt í Rússlandi. Ég geri ráð fyrir, að þó að það yrði bannað að hafa skrifstofu hér við hliðina á þessari ríkisskrifstofu, þá sé mönnum þó heimilt að hafa mök við útlendinga, þannig að leiðbeina þeim án þess að til skrifstofunnar kasta þurfi að koma. Ef það er meiningin að útiloka tað alveg, að menn hafi nokkur viðskipti við þá eða leiðbeini þeim eða eitthvað þessháttar gegn gjaldi, þá nær þetta frv. ekki tilgangi sínum. Ég er viss um það, að ferðamannaskrifstofurnar geta vel haft svipaða starfsemi og þær hafa nú, þrátt fyrir það, þótt þetta frv. yrði að lögum. Hv. 4. þm. Reykv. talaði hér áðan langt mál. Hann sagði, að útlendingar myndu hafðir hér fyrir féþúfu. Ég veit ekki, til hvers þeir eru að koma, ef ekki á að hafa út af þeim dálítið af peningum. Hitt er rétt, að ef tekið væri óhæfilega mikið af útlendingunum, þá er það ófært. Það voru dálítið villandi ummæli hjá hv.þm., þegar hann sagði, að farþegarnir á hinum stóru ferðamannaskipum, sem hér koma, kvörtuðu yfir því, að það væri okrað á þeim, því að það er skemmtiferðarskipið, sem selur fólkinu bíferðir og annað slíkt, og fær umboðsmaður ferðaskrifstofunnar hluta af því gjaldi, og þessu næst eiga bílstöðvarnar hlut að máli líka. En frá þeim liggur ekkert fyrir um þetta nema yfirlýsing frá einum bílstjóra um það, að ökugjöldin séu af há. Ég veit ekki til, að skipin, sem hingað hafa komið, hafi neitt kvartað yfir of dýrum ferðalögum. Slíkt er hreinasta fjarstæða. Ef einhver er, sem fer fram á að borga landferðalögin sjálfur, t. d. af því að hann hefir komizt að því, að þau séu seld með uppskrúfuðu verði af skipunum, þá getur hann það, en það er fremur illa þokkað og því sjaldgæft. Ég skil það ekki, að þau skip, sem hafa komið hingað ár eftir ár, myndu ekki kvarta, ef það væru saman tekin ráð að skrúfa upp gjöldin, en ef engin samtök eru á milli þessara stöðva, þá geta félögin gengið á milli þeirra og látið þær keppa um aksturinn. Ég sé því ekki, að það geti verið, að ferðamenn á skipum þessum hafi verið hafðir að féþúfu meira en á að vera, því að vitaskuld er ekkert land, sem ekki reynir að teygja til sín ferðamenn í þeim einum tilgangi að hafa af þeim fé. Ég verð að segja, að mér finnst sá taxti, sem farið er eftir, þegar um innlenda menn er að ræða, t. d. til Þingvalla, sé of lágur fyrir útlendinga. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að við hv. 10. landsk. vildum gera sem minnst í þessu máli. Það má auðvitað leggja það þannig út, þó að ekki sé það vingjarnleg skýring. Við viljum ekki fara það langt í þessu, að það geti komið okkur í koll síðar og að ferðafólkið verði óánægt, þegar það kemur hingað. En til þess að það verði ekki, þá verður að byggja hótel hér, en á því eru engin tök nú. - Hv. frsm. meiri hl. sagði, að ekkert hefði verið gert í þessu máli.

Ég sagði lítið

. Hv. þm. getur vel kallað það lítið, en ég etast um, að það verði til að fjölga ferðamönnum hingað að koma þessari einokun á, og ég er hræddur um, að á þessu sviði sem öðrum, þar sem einokun er komin á, verði ekki send nægileg lipurð til þess að hæna ferðamenn að. Ég verð að segja það, að þótt ekkert hafi verið gert af hálfu hins opinbera eða lagt í kostnað til þess að ná hingað ferðamönnum, þá er það þar framtak einstaklingsins, sem verið hefir að verki eins og svo oft áður, enda hefir ferðamannastraumurinn aukizt mjög á síðari árum. Í þessum tilgangi hefir líka talsvert af auglýsingum verið sent út úr landinu. Eftir upplýsingum, sem ég hefi fengið um þetta, er það áreiðanlegt, að það er ekki minni upphæð en 20 þús. kr., sem hefir verið lögð í það að prenta og dreifa út bæklingum í útlöndum. Hv. þm. getur kallað þetta lítið eftir því, hvað hann er kröfufrekur. Ég er ekki farinn að sjá, að lagt verði í meiri kostnað í útlöndum heldur en nú er gert. Mér sýnist vera óeðlilegt að setja hér upp skrifstofu með forstjóra og skrifstofufólki, því að það er engin trygging fyrir því, að það beri nokkurn árangur. Hv. frsm. vildi gera mjög lítið úr þeim skatti, sem hér er lagður á umferð í landinu. Ég verð að segja, að ég veit ekki til, að það eigi sér stað nokkursstaðar í heiminum, að lagður sé skattur á farseðla með bílum. Hv. þm. segir, að þessi skattur skipti ekki miklu máli. Það sé ekki nema 5 aurar af hverri krónu. En við skulum segja, að maður fari t. d. til Húsavíkur og borgi fargjald fram og til baka 60 kr., þá farir skatturinn fargjaldið fram um 3 kr. Auðvitað má segja, að ekki muni mikið um þetta, en margt smátt gerir eitt stórt, og þegar líka á að hækka benzínskattinn, er augljóst, að fargjöldin hljóta að hækka til muna. Svo vildi ég gjarnan beina þeirri fyrirspurn til hv.frsm. meiri hl., hvernig beri að skilja 9. gr. frv., því að ég álít, að hún komi ekki heim við 8. gr. Þar stendur þar: „Skylt skal vera að afhenda jafnan farþega, er fluttur er í bifreið gegn greiðslu, farseðil með áletraðri upphæð þeirri, er greiða hér, enda sé farseðillinn stimplaður svo sem mælt er fyrir í 8. gr.“ Nú eru alls ekki allir farseðlar stimpilskyldir, og á það var bent í n. Þetta er mjög óljóst og full ástæða til að taka þetta til frekari athugunar. Það þarf ekki alltaf að afhenda farseðil, og þá er stimpilskylda ekki fyrir hendi. Ég kem hingað á skipi, fæ bifreið niður að höfn og lét aka mér heim. Þetta er engin áætlunarferð og á ekki að þurfa að borga stimpilgjald, en hér er þó sagt, að alltaf skuli vera skylt að afhenda stimplaða farseðla. Eitt af þeim atriðum, sem talað er um í grg. frv., er, að nauðsynlegt sé að ná í þá útlendu peninga, sem útlendingar koma með hingað til landsins. Til þessa er því að svara, að eftir gildandi reglum er skylda að afhenda alla slíka peninga, og er það hart, ef setja þarf á stofn sérstaka skrifstofu til þess að fá fylgt gildandi lögum. Það var líka upplýst í n., að aðalferðamannaskrifstofan, Hekla, hefir skilað öllum þeim útlendu peningum, sem hún hefir fengið. Þessi upplýsing er fengin hjá forstöðumanni skrifstofunnar, Birni Ólafssyni. Þá er og í þessu sambandi annað atriði, sem vert er að minna á. Það er mjög algengt, að útlendir ferðamenn komi hingað til landsins með íslenzka peninga. Íslenzkir ferðamenn selja sjálfir þessa peninga erlendis og svo fá útlendu ferðamannaskrifstofurnar þá, og útlendu ferðamennirnir fá þá svo þar og koma með þá hingað heim og borga hér með þeim það, sem þeir þurfa hér að fá. Þá þykir mér mjög losaralega búið um þann kostnað, sem leiða kann af frv. Um það er ekkert sagt annað en að laun forstjóra skrifstofunnar skuli ákveðin í launalögum, en þangað til þau lög séu sett eigi ráðherra að ákveða þóknun fyrir starfið. Mér þykir víst, eftir þeim launareglum, sem fylgt hefir verið hér um einokunarskrifstofurnar, að þessi laun verði eitthvað frá 10 til 12 þús. kr. á ári, og svo verður þessi forstjóri að hafa sér við hlið allskonar fólk, og það er alveg ótiltekið, hve margt það verði.

Það verður sett á mannahaldslistann hjá ykkur

. Okkur?

Já, hjá fjvn.

. Já, en fólkið fækkar ekki fyrir það. Svona frágangur er alveg fjarri öllu lagi og þvert á móti því, sem fjvn. er nú að reyna að gera að reglu; og í tilefni af því, sem hv.þm. S.-Þ. skaut hér inn í ræðu mína, skal ég geta þess, að hann var sjálfur með í því að ákveða starfsmannafjölda ríkisins og laun þeirra, þótt hann nú flytji hér sjálfur frv. um nýja ríkisstofnun, þar sem ekkert ákvæði er til um þessi atriði, en allt gefið á vald ríkisstj. Nú hefir n. fundið til þess, að til nokkuð mikils var mælzt, þar sem í frv-. stendur, að ferðaskrifstofunni sé heimilt að ákveða, að útlendir ferlamenn skuli sitja fyrir innlendum gistihúsum, ef húsrúm nægi ekki öllum. Nú till n. breyta þessu þannig, að það þurfi þó að vera gefinn nægilegur fyrirvari, ef reka eigi Íslending í burtu úr rúmi fyrir útlendan drjóla, sem hér að dyrum. Ég veit ekki, hvað n. ætlast til, að þessi fyrirvari sé langur, en hann á þó að fá heimild til að taka á sig einhverjar spjarir, en að hann verði rekinn upp úr rúminu, er ekki fyrirbyggt með brtt.n., þó hann eigi að fá tíma til að fara í fötin.

Ef hann vantar þá ekki tölurnar

. Já, ef svo skyldi fara, að búið yrði að tolla tölur svo hátt, að þær væri ekki hægt að kaupa, þá yrði Íslendingurinn sennilega að fara nakinn burt úr gistihúsinu, því þar má hann ekki vera, ef útlendan drjóla hér þar að. Ýms fleiri ákvæði ganga svo langt, að fjarri er öllum sanni. T. d. það, ef ferðaskrifstofunni líkar ekki við eitthvert hótel, að þá megi láta stjórnina loka því. Ég hirði ekki um að hafa þessi orð fleiri að sinni, en má vera, að ég svari eitthvað hv.frsm. meiri hl., þegar hann hefir svarað ræðu minni.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég er samþykkur þeim tilgangi, sem liggur á bak við þetta frv., sem sé þeirri hugsun, að það eigi að hvetja erlenda ferðamenn til þess að koma hingað til lands. Það er enginn vafi á því, að þegar mjög amar að skortur á erlendum gjaldeyri, þá er á þann hátt stóraukinn möguleiki á að bæta úr því. Við höfum ekki haft mikið af þeim tekjum að segja, en ef litið er út um lönd, þá er, meira að segja hjá stórþjóðunum, ferðamannastraumurinn ein megintekjulind. Það má til dæmis nefna, að eins stórar þjóðir og Frakkland og Ítalía komust í örðugleika vegna þess, hve heimsstyrjöldin dró úr ferðamannastraumnum, því hann var orðinn svo stór liður hjá þeim, hvað þá hjá minni þjóðum, eins og t. d. Sviss og Noregi, sem áttu við mjög verulega örðugleika að stríða út af því, hve ferðamenn voru fáir. Það er líka alkunnugt frá deilum Þjóðverja og Austurríkismanna, hversu Þjóðverjar beittu Austurríkismenn því vopni, að koma í veg fyrir ferðamannastraum til Tyról. Ég er ekki í nokkrum vafa um það þó Ísland hafi ýmsa ókosti sem ferðamannaland, svo sem hafið - það eru alltaf nokkuð margir ferðamenn, sem eru mótfallnir löngum sjóferðum - svo er veður hér oft illa fallið til þess að laða ferðamenn hingað, að landið hefir þrátt fyrir þetta ýmislegt til að bera, sem gerir það einstakt í veröldinni. Það hefir náttúrufegurð, ég vil ekki segja, að hún sé meiri en almennt gerist, en hún er svo sérkennileg, að það þarf langt að leita til að finna náttúrufegurð, sem er svipuð. Vegna þess hve landið er bert og skóglaust, eru hér dæmalaust hreinar línur og litir, svo menn sjá ekki annað eins annarsstaðar. Ég er sannfærður um, að ef hægt væri að beina ferðamannastraum hingað til Íslands, þá yrði það mjög mikilvægt afkomuatriði fyrir þjóðina. Þeir gallar, sem talið er hættulegt, að verði á skapgerð þjóðar, sem mikið þarf að taka á móti erlendum ferðamönnum, tel ég ekki líklegt, að kæmu mikið fram á íslenzku þjóðinni. Það er sagt, að Sviss hafi liðið undir þessum göllum. Það er satt, það elur upp sérstaka skapgerð að taka á móti ferðamönnum og bukka sig og beygja fyrir þeim, en ég held, að það sé ekki hættulegt fyrir íslenzka skapgerð, því það er margt í íslenzku eðli, sem stríðir sterklega á móti því. Það er lítil hætta á, að Íslendingar verði síbukkandi, og ég er ekkert hræddur við þennan galla; en ég verð þó að segja það, að ef nokkuð miðar í þá átt, þá er það þetta frv. Ég er á þennan hátt samþykkur þeirri hugmynd, sem felst á bak vil frv. En það er ákaflega táknandi fyrir stefnu hæstv.ríkisstj. og hv. stjórnarflokka hér á hinu háa alþ., að þegar þeim verður þessi hugmynd ljós, þá er farin þessi leið, sem hér kemur fram í þessu frv. Þeim dettur engin önnur leið í hug en sú, að leggja á nýja skatta og koma á stofn nýju ríkisfyrirtæki. Nú hefir þó fyrir áhuga einstakra manna nokkuð áunnizt um þetta á fyrirfarandi árum, og það er sagt frá því í grg. þeirri, sem frv. fylgir, að landsmenn muni fá um 200 þús. kr. árlega frv. útlendum ferðamönnum, og þetta sýnir, að dálítið hefir þó verið unnið að þessu af einstaklingum. Ég get verið samþykkur því, sem segir í áliti n., að kraftarnir séu enn fulldreifðir og of litlir og ekki nógu mikið gert til þess að hæna ferðamenn að landinn, en játning þess, að kraftarnir séu of litlir og of dreifðir, leiðir ekki nema í sérstaklega gerða heila þá hugsun, að ríkið eigi að taka þetta að sér og koma að einokunarlöggjöf og setja upp nýja ríkisstofnun, þegar á að vinna að því að hæna erlenda ferðamenn til landsins. Og það er ekki eingöngu, að setja eigi upp nýja ríkisstofnun, heldur á líka að banna einstaklingum að vinna áfram að þessum málum. En hvers vegna ekki, ef þeir hafa ekki trú á einstaklingunum til þess að vinna þessum málum gagn, að setja upp skrifstofu sína til þess að hæna útlenda ferðamenn að landinu og láta einstaklingana líka vinna að því? Menn geta kannske sagt um ferðamannaskrifstofurnar hér, eins og t. d. ferðamannaskrifstofuna Heklu, að það sé óhætt að róast á þær, en ég vil minnast á það, að ferðamannaskrifstofur úti um heim eru sérstaklega alþjóðleg fyrirtæki, og það eru til í þessari grein einhver þau alþjóðlegustu fyrirtæki, sem til eru í veröldinni, eins og t. d. ferðamannaskrifstofa í London, sem hefir skrifstofur í fjölda mörgum borgum vítt úti um heim. Ég hefi ekki farið um nema lítinn hluta af veröldinni, en æfinlega, hvar sem ég hefi farið, hefir í hverri borg verið skrifstofa frá þessu fyrirtæki og starfsdeildir þaðan á hverri járnbrautarstöð og við hvern lendingarstað. Menn munu nú vilja segja, að ekki sé svo komið hér á landi, en hv.allshn. veit þó, að þessi skrifstofa hefir starfað hér á landi. Ég vil nú spyrja hv. meiri hl. allsh., hvort hún hefir gert sér grein fyrir því, hvort þessi fyrirtæki muni vilja láta reka sig á burt, án þess að gera þann usla á móti, sem ferðaskrifstofa ríkisins vegur ekki á móti. Getur hv.allshn. ekki látið sér detta í hug, að þessi skrifstofa, sem á að annast um stóru farþegaskipin, geti unnið á móti ferlamannastraum til Íslands, ef ferðaskrifstofa ríkisins vinnur á þann hátt, sem hér er fyrirhugað? Ég held, að ef beina á ferðamannastraum til landsins, þá sé það skilyrðið að ná í lið með sér þeim stórfyrirtækjum, sem annast um þetta úti um víða veröld, og fá þau til að beina straumnum sem mest hingað. Það getur vel verið, að hvorki Cook's skrifstofuna né aðrar muni mikið um þó, þó þær fái ekki að reka þessa starfsemi hér, en þessi fyrirtæki hafa sínar grundvallarreglur, sem þær starfa eftir og láta ekki breyta á móti að ósekju. Og ég gæti trúað eins og nú er víða tilhneiging til að draga allt undir ríkið, að þeir sæju þar vísi að öðru meira og hugsuðu sér, að bezt væri að stemma á að ósi og láta sjá það strax í byrjun að það borgi sig ekki að byggja starfsemi þeirra út. Mér finnst, að þetta gæti verið hættulegt og framúrskarandi fjarstætt, að ætla sér að efla og auka ferðamannastraum til landsins með því að banna þeim, sem áhuga hafa á því og í það vilja leggja, að gera nokkuð til þess. Hv. 1. þm. Skagf. tók fram margt af því, sem ég vildi minnast á, t. d. það, að leggja skatt á þá útlenda menn og innlenda líka, sem ferðast með áætlunarbílum. Það þarf enginn ætla sér að telja nokkrum trú um, að það sé hægt að leggja 5% á hvaða fyrirtæki sem er án þess að starfsemi þess líði við það, og auðvitað kemur þetta fyrr eða síðar fram í hækkuðum fargjöldum. Þegar þessar ferðir eru settar undir opinbert eftirlit, sem á að sjá um, að ekki sé meira tekið í fargjöld heldur en nauðsynlegt er, þá er ekki nema um tvennt að velja: Eftirlitið er ekki í lagi og bifreiðaeigendur geta tekið of mikið, eða farseðlarnir hækka. Það er ekki hægt að greiða 5% án þess að það komi einhversstaðar við. Það er ekki hægt að leggja 50 þús. kr. á ári á bifreiðaferðir með áætlunarbifreiðum án þess að þess sjái stað. Mig minnir, að í grg. standi, að þetta eigi að koma í veg fyrir lækkun, en eigi ekki að leiða til hækkunar, en það er sama, hvort er, því sparaður eyrir er græddur eyrir, og það er ekki til að hlúa að ferðalögum í landinu að hækka fargjöldin með nýjum skattaálögum. Eftirlitið með gistihúsum sýnir vel myndina af því, hvernig fer þegar ríkið hefir reksturinn með höndum. Þá eru engin takmörk á því, hvernig beita má hnefunum. Þá er bara að setja menn fyrir skrifstofurnar og láta þá hafa vald til að vaða uppi eins og þeim sýnist. Ef forstjóra ferðaskrifstofunnar líkar ekki að fullu við starfshætti einhvers gistihúss, þá hefir hann heimild til að svipta eiganda þess réttinum til að reka það og loka því - það er hvorki meira né minna!

Það er svo sem ekkert!

. Nei, það er svo sem ekkert! Það má bara reka eigandann út, ef hann breytir ekki eftir því, sem skrifstofan vill vera láta. Hér er ekki gert ráð fyrir, á hvern hátt hann verði rekinn út, en ég held, að þessi atvinnurekstur og þessar eignir hljóti að vera eins og aðrar eignir verndaðar af stjórnarskránni, og ekki sé hægt að svipta menn þessum eignum án þess að skaðabætur komi fyrir, og þá gæti svo farið, að þessi ráðsmennska yrði nokkuð dýrkeypt. Hv. 1. þm. Skagf. minntist á þetta einstaka ákvæði, að ferðaskrifstofan gæti ákveðið, að erlendir ferðamenn yrðu látnir sitja fyrir innlendum mönnum í gistihúsum. Þetta er nú meira en lítil afskiptasemi, - og hvernig á að framkvæma þetta? Ætla þeir, ef ferðamannaskip kemur hingað, að fara t. d. á „Hótel Borg“ og reka þá út, sem fyrir eru? Eða ætla þeir, þegar þeir t. d. vita, að skip leggur af stað frá Englandi, að halda svo auðu af herbergjum, að víst sé, að það nægi, og leigja svo þessi herbergi allan tímann þangað til skipið kemur? Ég þykist vita, að þetta verði aldrei annað en dauður bókstafur, en þessu er svo undarlega háttað og er svo geipilega skriðdýrslegt, að ef þetta á að vera afleiðing þess, að Ísland verði ferðamannaland, þá borgar það sig ekki. Þarna kemur einmitt fram það, sem margir hafa óttazt, að Íslendingar yrðu að skriðdýrum, ef landið yrði ferðamannaland. Ef farið er svo langt að reka innlenda gesti úr gistihúsum vegna erlendra ferðamanna. þá er byrjað á þann freklegasta hátt sem hægt er í þessu efni. En ég veit, að þetta yrði aldrei hægt að framkvæma vegna almenningsálitsins. Það er talað um í grg., að hér muni hafa verið okrað á erlendum ferðamönnum. Ég vil taka undir það með hv. 1. þm. Skagf., að við höfum engan áhuga fyrir því að fá hingað erlenda ferðamenn til annars en að græða á þeim peninga. Einstaka þjóðarvinir eru auðvitað undantekning, en yfirleitt er ferðamannastraumur ekkert annað en böl, sem menn leggja á sig til þess að hafa upp úr því fé, og sem ekkert annað er við að gera, og þá er auðvitað sjálfsagt að stilla öllu í það hóf, að sem mest sé upp úr því að hafa. Ekki að okra á ferðamönnunum, því þá fælast þeir frá, og ekki heldur að setja verðið svo lágt á það, sem þeir þurfa, að ekkert sé upp úr því að hafa, og við þetta verða þeir menn að vera, sem vanir eru og vita, hve langt má fara. Ég vil benda á í sambandi við það, hvort okrað muni á útlendingum með bifreiðaferðir, að ég held að aldrei hafi komið fram kvartanir um það efni, og til að sýna fram á, að þetta stafar ekki af því, að ekki sé litið eftir verðlagi, má geta þess, að ár eftir ár komu fram kvartanir um, að vitagjöld hér væru of há, svo há, að ef skip ættu að koma hér við, þá væri nauðsynlegt að færa þessi gjöld niður. Ég flutti frv. um að lækka þessi gjöld um helming, og var það að sjálfsögðu samþ. Þessi félög, sem eru svona nákvæm að þau láta sig það máli skipta, hve vitagjöldin eru há, sem þau munar þó sannarlega ekki mikið um, þau hafa aldrei gert kvartanir um taxta á bifreiðum, og sýnir það, hve fjarri sanni það er, að okur á fargjöldum fyrir erlenda ferðamenn hafi hér spillt fyrir. Maður skyldi halda, að það kæmu þó einhverjar kvartanir fram, áður en þetta væri farið að spilla svo fyrir, að það væri farið að draga úr ferðamannastraumnum. Ég verð að hafa það fyrir satt, að hér sé bara reynt að firma ástæður fyrir máli, sem í raun og veru er erfitt að finna ástæður fyrir. Ég get fallizt á, að hér séu ekki fyrir hendi hjá einstaklingum þau samtök eða geta, sem þarf til þess að hrinda þessu stórkostlega máli í framkvæmd, því að þetta mál getur orðið stórmál fyrir þjóðarbúið. Þess vegna verður nauðsynlegt að hafa þarna einskonar samvinnu á milli þess opinbera og þeirra krafta útlendra og innlendra um þetta, þannig að hver aðili leysi sitt verkefni af hendi. Ég get hugsað mér strax sem verkefni þess opinbera upplýsingastarfsemi í útlöndum. Slíku má koma í kring, bæði gegnum ríkisútvarp og sendisveitir. Einstaklingar, sem hafa með þetta að gera, munu að sjálfsögðu annast þetta meðfram, t. d. gegnum þær stóru útlendu ferðaskrifstofur, sem yfirleitt hafa samvinnu margar saman á einhverjum mest áberandi stað í hverri borg um að setja auglýsingar sínar upp í hinum stóru auglýsingagluggum með myndum alstaðar að úr heiminum frá þeim stöðum, sem þær vilja beina sínum ferðamannastraum til. Það þarf að búa svo um, að Ísland verði auglýst þar einnig, með því að sýna þar fagrar myndir frá Íslandi á viðeigandi hátt. Þetta gætu umboðsmenn þessara ferðaskrifstofa annazt, sérstaklega ef ríkið stuðlaði að því að láta þá hafa efnið í þessar auglýsingar. Það er alveg bersýnilegt, að ef gerð væri íslenzk filma, þá mætti koma á hana ákaflega miklu af fögrum landslagsmyndum. Það sjást hér í búðargluggum í Rvík myndir, sem mundu hafa stórkostlegt auglýsingagildi með tilliti til ferðamanna hingað til lands sem auglýsingar í gluggum auglýsingaskrifstofanna. Annað, sem ég gæti hugsað mér sem hlutverk ríkisins, er að haga samgöngum og samgöngubótum a. n.l. eftir þörfum ferðamannastraumsins. Það er t. d. alveg sjálfsagður kafli, þar sem þyrfti vegna ferðamannastraumsins að vera mjög greiðar samgöngur, leiðin að Geysi og öðrum náttúrufyrirbrigðum, svo sem til Sogsins, og þá má ekki gleyma Gullfossi. Einnig ber að greiða fyrir því, að ferðamönnum verði kleift að Beta virt fyrir sér hina tröllauknu náttúru landsins. Að mínu áliti þyrfti ríkið að stuðla að því, að fremur yrði hraðað vegagerðum, sem kæmu að notum í því skyni, t. d. að taka upp að Hvítárvatni. Þetta gæti ríkið án þess að leggja á sig nokkurn skatt sérstaklega. Þessum framkvæmdum þyrfti bara að aka til hvað tíma snertir, því að þessar vegabætur verða hvort sem er framkvæmdar. Ég gæti hugsað mér sem hlutverk ríkisins, sem það gæti ofur vel, að það veitti styrk eða lán til þess að ýta undir, að komið verð upp verulega góðum gistihúsum á næstu stöðum í byggð við ýmsa mikilfenglega staði í óbyggðum, sem eru aðlaðandi fyrir ferðamenn. En það er þó kannske allra fyrsta skilyrðið fyrir því, að ferðamannastraumur komi til landsins, að Eimskipafélag Íslands hafi verulega hraðskreitt skip í förum á milli landa. Ég hefi orðið var við ýmsa enska ferðamenn, sem ekki eru auðmenn, heldur skrifstofumenn, kennarar, starfsmenn ýmissa fyrirtækja og aðrir slíkir, sem hafa þetta hálfs mánaðar og upp í þriggja vikna sumarfrí. Þetta sumarfrí notar þetta fólk til að fara eitthvað sér til gamans. Þarna eru milljónir af mönnum, körlum og konum, sem er um að gera fyrir okkur að ná í örlítinn hluta af til að ferðast hingað til lands. Það gæti orðið stórkostlegur auður fyrir Ísland að ná í tiltölulega mjög lítinn hluta af þessu fólki, þó ekki væri meira. Þetta fólk kæmi aðeins til stuttrar dvalar. Það kærir sig ekki um mikinn lúxus, og það má ekki selja því dýrt. Það gerir ekki mjög háar kröfur, og okkar hótel mundu verða við þess hæfi. Ef þetta fólk kemur hingað í sumarfríi sínu, þá verður það að sæta þeim hörmulegu kjörum að liggja megnið af tímanum, sumt alveg dauðsjóveikt, í mjög ófullkomnum döllum, sem fara nú á milli Íslands og útlanda. Þegar það kemur svo aftur heim til sín er spurt um ferðir þess, þá segir það: Jú, landið er indælt, en ég vil samt ekki ráðleggja ykkur að fara til Íslands í sumarfríinu, því að menn hafa meira gaman af öðru í sumarfríinu en að liggja veikur meira en helming tímans. Ég er alveg sannfærður um, að verulega hraðskreitt skip, sem væri eins og tvo til tvo og hálfan sólarhring á milli Englands og Íslands, og yrði að vera stærra skip en þau, sem nú eru hér, það væri eitt hið mest áríðandi í þessu efni, eitt hið fyrsta skilyrði fyrir því, að peningar þeir, sem þetta fólk, sem ég nefndi áðan, ver til þess að skemmta sér í sumarfríinu, kæmu hingað til okkar að einhverju leyti. Og það fé, sem ríkið setti í að koma upp og viðhalda slíku skipi, það mundi skila sér með góðum rentum og renturentum til þjóðarbúsins. Norðmenn hafa gert mikið að þessu. M. a. styrkti ríkissjóðurinn þar með hundruðum þús. útgerð skips, sem fór í þessu skyni á milli Englands og Noregs, sem var svo fullkomið ferðamannaskip, að það var eitthvert fínasta hótel Noregs. Og það fé skilaði sér margfalt aftur til þjóðarinnar. Í Noregi eru margir staðir, sem eru aðlaðandi fyrir ferðamenn, svo sem Sogn, Harangur, Voss og margir staðir í vesturhluta Noregs. Þau skip, sem haldið hafa uppi beinum ferðum á milli Íslands og Englands, eru mjög leiðinleg skip. Það eru einkum skip Sameinaða gufuskipafélagsins, sem halda uppi þessum ferðum. Það, að ekki eru hentug skip í þessum förum, svo t. d. enskir ferðamenn geti fengið með þeim góðar ferðir á milli landa, er svo mikil tálmun þess, að ferðamannastraumur komi hingað til landsins, að gagnvart þeirri tálmun standa allar ferðaskrifstofur og annað slíkt alveg máttlausar. Í sambandi við þetta góða skip, sem ég tel í þessu tilliti nauðsyn á, að við eignumst verðum við þá líka að hafa sæmilega gististaði fyrir ferðamenn. Ég er sannfærður um, að ef ríkið ekki lætur sig þetta mál skipta, þá dregst um af framkvæmd þess. En ef það lætur þetta mál til sín taka, þá munu áreiðanlega vera til menn, sem vildu setja upp slíka gististaði, sem ég hefi nefnt. Það er ekki sagt, að undir eins þurfi að byggja gistihús upp við Hvítárvatn fyrir mörg þús. manns. En það yrði að vera gott, það sem það væri, og mætti svo þreifa sig áfram um fyrirkomulag á þessum hlutum, hvernig haga skyldi byggingum þessara gistihúsa. Þetta yrðu hús, sem notuð væru aðeins að sumrinu, og mætti því byggja þau úr ódýrara efni en ella þyrfti að vera. En þó að þau yrðu ekki ætluð til að nota þau í vetrarhörkum, þá yrði samt að vera hægt að hita þau upp. Þó að ég hafi talað um umhverfið kringum Hvítárvatn, þá eru vitanlega margir aðrir staðir, sem hafa tröllaukna náttúrufegurð, svo sem Hveravellir o. fl. staðir. Af því, sem ég nú hefi sagt, er hv.þm. ljóst, að ég er ekki frv. þessu fylgjandi eins og frá því er gengið. Ég hygg, að þetta mál hafi ekki verið nógu vel íhugað. Ég held, að í sambandi við þetta mál hafi verið miklu meira hugsað um að koma upp einni skrifstofu enn, - kannske til þess að koma einhverjum vissum mönnum í stöður - heldur en að athuga málið frá rótum, og að þess vegna liggi á því að koma skrifstofunni upp. Svona skrifstofa, sem egna mundi á sig aðrar ferðaskrifstofur, hún stæði alveg máttlaus gegn þeim. Gæti hún helzt annazt upplýsingastarfsemi. Annars þarf, til þess að koma þessum málum í gott horf, stórt sameiginlegt átak allra aðilja, sem ég hygg, að mætti lánast jafnvel á erfiðum tímum, ef ríkið sýndi sig velviljað þessu stóra máli og gerði veigamiklar framkvæmdir í því.

Forseti (EÁrna): Ég vil vekja athygli hv.þdm. á því, að þingsköp mæla svo fyrir, að við 2. umr. um frv. sé rætt um einstakar gr. frv. og brtt., sem fyrir liggja, en ekki nema sem allra minnst um málið almennt. Það er kunnugt, að það eru mikil störf, sem fyrir þessu þingi liggja, þann tíma, sem það á eftir að standa að þessu sinni. þess vegna þarf að haga þingstörfum þannig, að þingið geti afkastað sem mestu verki á sem stytztum tíma. Ég vil beina þeirri ósk til hv.þdm., að þeir hér eftir á þessu þingi fylgi þeirri reglu að tala samkv. þeim reglum, sem þingsköp ætlast til, og haldi sig yfirleitt að því að tala um einstakar gr. frv. við 2. umr. en almennt um málin við aðrar umr. Ég býst svo við að fresta umr. um þetta mál um stund og taka fyrir fyrsta málið á dagskránni.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Herra forseti! Ég skal reyna að takmarka ræðu mína við málið eins og það liggur fyrir, en ég er þó tilneyddur að taka til athugunar það, sem andmælendur frv. hafa sagt um málið. Hv. 1. þm. Skagf. mælti hér nokkur orð og gagnrýndi frv. þetta eins og það nú liggur fyrir. Það kom mér nokkuð á óvart hvað nál. snertir, að því leyti sem það lýtur að frv. efnislega, því að mér skildist á þeim hv.þm., að hann hefði ekki mikið við samningu þess að athuga. Hv. þm. vildi gera lítið úr því í grg. frv., sem sagt er um það, að útlendir ferðamenn séu látnir sæta ósanngjörnum kjörum í fargjöldum hér á landi, og að ferðamenn séu nú látnir greiða óeðlilega hátt gjald fyrir þau þægindi, sem þeim eru hér veitt. Um þetta voru nokkurskonar réttarhöld innan n. Menn spurðu og spurðu í þaula. Ég veit þó ekki, hvort n. komst að nokkurri fastri niðurstöðu. En það, sem upplýstist í n., var, að svo virðist sem hér á landi sé tekið óeðlilega hátt gjald fyrir bíla á hinum stuttu leiðum, sem ferðamenn fara oftast um, eins og til Geysis, Gullfoss, Þingvalla o. s. frv. Ég hygg, að það sé nokkurn veginn víst, að fyrir 7 manna bíl sé tekið allt að 105 kr. til Þingvalla.

Nei, nei

. Getur verið, að ferð til Grýlu sé þar innifalin í. En það lágu fyrir n. upplýsingar um, að þetta gjald hefði verið 105 kr. fyrir 7 manna bíl til Þingvalla. En aftur, að fyrir 5 manna bíl hefðu verið teknar 70 kr. fyrir svipaða leið. En mér er kunnugt um, að það er alvanalegt, að bílar séu leigðir á helgum til að fara til Gullfoss og Geysis fyrir 70 kr. Þetta mun nú vera það almenna. Og bílastöðvar þykjast sæmilega að því komnar að taka þessa leigu fyrir bílana. En þessar skyndiferðir með ferðamenn munu ekki taka allan daginn. Og miðað við það, sem landsmenn sjálfir greiða hér fyrir bílferðir, þá virðist þetta vera nokkuð há leiga fyrir bílana. Nú hefir því verið haldið fram, að bíleigandi, sem leigir bíl sinn, fái ekki alla þessa upphæð, vegna þess að hann verði að gefa afslátt af þessu, sem nemi 30% af fargjaldinu. Það er ekki alveg upplýst, hvort það er ferðaskrifstofan, sem fær þennan afslátt. Þó virðist sem innlenda ferðaskrifstofan fái mikinn hluta af honum. Ég fullyrði ekki, að hún eigi að fá hann allan. Í öðru lagi hefir verið bent á það, að ætlazt sé til, að ekki sé öllum bifreiðastöðvum frjálst að annast þessa flutninga, heldur sé sérstakri bifreiðastöð veitt sérstök aðstaða til þess að hafa þetta á hendi. Um þetta er óánægja í bænum, vegna þess að það virðist svo sem það sé ekki nema ein bifreiðastöð, sem eigi að flytja þessa ferðamenn, þegar kannske fleiri skip eru komin með ferðamenn. Það mun vera rétt, að fyrir bíla sé tekið mikið af erlendum ferðamönnum, alveg óþarflega mikið. Það væri æskilegra að leigja þeim bíla fyrir lægra gjald heldur en þetta, sem ég hefi nefnt. Skal ég í þessu sambandi benda á, að 4 manna bíllinn á að kosta á leið eins og til Þingvalla 120 kr. ... Þetta er fyrirkomulag, sem hefir verið gagnrýnt meðal þeirra, sem áhuga hafa fyrir því, að ferðamannastraumurinn aukist, og sumir hafa jafnvel gengið svo langt að kalla þetta fljótandi hótel, sem menn gætu farið í ferðalög frá út um allt land, og haft með sér nesti frá o. s. frv., til þess að þurfa sem minnst að kaupa af landsmönnum. Ef það er rétt, sem heyrzt hefir, að óhæfilega hátt gjald sé tekið fyrir bíla, þá er ekki nema eðlilegt, að að því sé fundið, og jafnframt að fram komi raddir um, að sem flestir fái að njóta þess að flytja ferðamennina. Þá minntist hv. 1. þm. Skagf. á þar, að hér væri allt of lítið til af ferðamannahótelum. þetta get ég viðurkennt. En það er bara engum bannað að reisa gistihús og starfrækja þau. Það eru hvergi ákvæði í frv., sem banna slíkt. Þá vildi hv.þm. draga í efa, að jafnmikil lipurð væri send ferðamönnum yfirleitt eins og nú er gert, ef þetta kæmist undir ferðamannaskrifstofu ríkisins. Ég fyrir mitt leyti gæti þvert á móti búizt við, að hún yrði fullt eins mikil. Með því er ég þó alls ekki að segja, að þeir, sem tekið hafa á móti gestunum að undanförnu, hafi ekki sýnt þeim lipurð og kurteisi. Auk þessa má gera ráð fyrir, að í höndum skrifstofu, sem rekin er af ríkinu, verði allur aðbúnaður og móttaka ferðamannanna fullkomnari en í höndum einstaklinga. Þá gat hv.þm. þess, að það væri bágborið, að fara að hækka fargjöldin um 5%. Út af þessum ummælum hv.þm. vil ég taka bað fram, að þessi 5%, sem ræðir um í grg., eru bara gjöld, sem eiga að koma niður á sérleyfishafana, sem þóknun fyrir sérleyfin. Hvað það snertir, sem komið hefir fram undir þessum umr., að hinn erlendi gjaldeyrir, sem erlendir ferðamenn hafa greitt fyrir sig með hafi ekki komið allur inn til bankanna, vil ég segja það, að ég best við, að allur sá gjaldeyrir, sem komið hefir inn hjá ferðamannaskrifstofunni Heklu hafi komið fram, en hinsvegar man það rétt, að hér er alltaf töluvert af erlendum gjaldeyri, sem ekki er skilað, en á því er ég ekki að gefa ferðamannaskrifstofunni Heklu neina sök. Annars er það líka rétt, að það, sem erlendir ferðamenn greiða fyrir sig, er ekki allt í erlendum peningum. Margir þeirra útbúa sig með íslenzka peninga áður en þeir leggja á stað; fá þeir þá peninga hjá ferðamannaskrifstofum og öðrum stofnunum erlendis. En það eru peningar, sem íslenzkir ferðamenn og aðrir hafa fengið skipt ytra. Þá vildi hv.þm. halda því fram, að ferðamannaskrifstofa þessi yrði eitthvert feikna bákn með fjölda háttlaunaðra starfsmanna. Um það er vitanlega ekkert hægt að segja fyrirfram, hve margt fólk muni þurfa við þessa stofnun, það fer að sjálfsögðu eftir því, hve ferðamannastraumurinn verður mikill. Og ég býst við, að enda þótt það verði úr, að skipaður verði forstöðumaður fyrir þessa stofnun, þá þurfi tæplega að óttast það, eftir þeim anda, sem nú ríkir um launagreiðslur yfirleitt, að farið verði að troða upp á hann einhverjum óhemju launum. Að öðru leyti mun ég svo ekki deila við hv. 1. þm. Skagf., hann er beinlínis á móti frv. og vill ekki, að það nái fram að ganga. Þá kem ég að hv. 1. þm. Reykv. Hann virtist skilja, um hve mikla nauðsyn hér væri að ræða, enda er hann maður, sem ferðast mikið og hefir því aðstöðu til þess að geta dæmt um þessa hluti. Þó var það svo, að enda þótt hv.þm. viðurkenndi nauðsyn þessa máls, þá virtist hann alltaf draga úr því með öðru orðinu, sem hann sagði í hinu. Hann vildi helzt halda því fram, hv.þm., að erlendar ferðamannaskrifstofur myndu verða Þrándur í Götu, ef ríkið tæki þetta í sínar hendur. Um þetta skal ég ekkert segja, þó ég hinsvegar búist við, að hinar erlendu ferðamannaskrifstofur taki mest tillit til þess, sem ferðamönnunum er fyrir beztu. Þá breiddi hv.þm. sig allmjög út yfir 6. gr. frv., og málaði ákvæði hennar allsvörtum litum. Það hefir víst engum dottið í hug, nema ef til vil þessum hv.þm., að hér væri stefnt að því að reka menn t. d. út úr gildaskálanum á „Hótel Borg“ til þess að rýma fyrir erlendum ferðamönnum. Hér er aðeins séð fyrir gistingu, og að þeir skuli sitja fyrir innlendum, ef hrúsrúm nægir ekki öllum. Annars á að skipa nánar á um þetta með reglugerð. Þá sagði hv.þm. dálítið, sem mér þótti kynlegt, en það var, að í sumum tilfellum væri bara bölvun að ferðamannastraumnum. Hvað hv.þm. á við með þessum ummælum, fæ ég ekki skilið, því að ég veit ekki betur en flestir ferðamenn skilji eftir í landinu meira og minna af peningum. Væri því gaman að fá upplýst, hvaða tegund ferðamanna það er, sem hv.þm. telur, að bölvun geti stafað af fyrir þjóðina. Það er alveg rétt, að um vitagjöldin hefir verið kvartað, en það eru ekki ferðamennirnir eða ferðamannaskrifstofurnar, sem hafa gert það, heldur eru það skipafélögin, sem ferðamennina flytja, sem hafa gert það. Það, sem ferðamennirnir kvarta yfirleitt yfir, eru hin dýru ferðalög. Margir ferðamenn hafa t. d. orðið óánægðir, þegar þeir hafa komizt að því eftir ferðalögin, að ódýrari farkost hafi verið hægt að fá til ferðarinnar en þann, sem þeim var fenginn. Þeir spyrja, hvers vegna þeim hafi ekki verið bent á hann. Það er vitanlega alveg rétt, að það er ekki alltaf ríkt fólk, sem ferðast. Margir, sem litlu fé hafa yfir að ráða, ferðast t. d. í sumarleyfum sínum, til þess að hressa sig upp og víkka sjóndeildarhring sinn um leið. Slíkt fólk þolir eðlilega illa, að á því sé okrað. Aftur á móti er líka margt fólk, sem ferðast til þess að eyða tímanum, með gnægð fjár. Heimsókn þess getur oft haft töluverðan hag í för með sér fyrir okkur, því að umfram það, sem það greiðir fyrir og eyðir til ferðalaga, kaupir það ýmsan varning, sem okkur væri óseljanlegur, eins og t. d. ýmislegar innlendar iðnaðarvörur. Það hefir verið minnzt á „Eimskip“ í þessu sambandi. Það er vitanlega hárrétt, að það væri mjög nauðsynlegt fyrir okkur að eiga góðan farkost, sem héldi uppi beinum ferðum á milli Rvíkur og Englands. Endirinn á ræðu hv. 1. þm. Reykv. hné að því, að þetta væri stórt og nauðsynlegt mál, sem full þörf væri að vinna að, en hann vildi helzt ekki láta ríkið hafa neitt með það að gera. Þau einu afskipti, sem hann telur, að ríkið megi hafa af því, sé að annast auglýsingastarfsemina, en svo vill hann, að einstaklingar njóti ávaxtanna. Í þessu er fólginn aðalágreiningurinn, sem á milli okkar er í þessu máli, sem jafnframt er mikill stefnumunur, því að ég lét, að ríkið eigi ekki aðeins að annast auglýsingastarfsemina, heldur og að njóta ávaxtanna af henni.

Magnús Guðmundsson Ég ætla Að svara hv.frsm. meiri hl. nokkrum orðum. - Hann fór ekkert út í það, sem ég sagði hér áðan, að þetta fyrirkomulag væri hvergi viðhaft annarsstaðar. Og það er eftirtektarvert, að við skulum skera okkur úr og ætla að vera eina þjóðin í heiminum með svona rígbundið einokunarskipulag, jafnvel bundnara en í Rússlandi. Er það met í þessu efni, að við skulum fara lengra en kommúnistarnir þar austur frá. Það er og eftirtektarvert, að t. d. í Danmörku voru gerðar ráðstafanir viðvíkjandi þessum ferðamannamálum í sumar, og jafnaðarmannastjórninni þar datt ekki í hug að orða það, að ríkið ætti að taka þau mál í sínar hendur. Það er þannig með jafnaðarmenn í Danmörku, að þeir vilja ekki ríkisrekstur, en hér þykir ekkert gott og gilt nema það sé rekið af ríkinu. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að sem hefði komið á óvart, að ég gerði aths. við orðalag frv. Ég gerði aths. við eina grein og vakti athygli á því í n., svo að ég skil ekki, hvernig það getur komið hv.frsm. meiri hl. á óvart, þó ég segi það sama hér í hv. d. og í n. Þessi grein er ekki orðuð eins og ætti að vera, því að samkv. henni lítur út fyrir, að það eigi alltaf að afhenda farmiða, þegar farþegar eru fluttir í bílum gegn greiðslu. Þetta var ekki meiningin, enda tilgangslaust nema þegar á að stimpla farseðlana, og það á einungis að gera í áætlunarferðum. Þá fullyrti hv.frsm. meiri hl., að teknar hefðu verið 105 kr. fyrir bíl héðan og til Þingvalla. En ég hefi síðan fengið að sjá samning um þetta, og þar er sagt, að greiða skuli 105 kr. fyrir bifreið til Þingvalla og Grýlu. Það er því ekki nema hálfsögð sagan, að segja, að þessar 105 kr. hafi aðeins verið teknar fyrir ferð til Þingvalla, og það er það, sem villir. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að það væri algengt, að hægt væri að fá bíl allan daginn fyrir 70 kr. Ég efast um, að það sé hægt að fá t. d. 7 manna bíl fyrir það verð, en þó að það væri hægt, sannar það ekkert í þessu máli. Ég segi fyrir mig, að ég sé ekkert eftir þessum útlendu mönnum, sem eru kannske ekki hér á landi nema 12 tíma, þó að þeir borgi dálítið meira heldur en innlendir menn. Svo er það, að þessir ferðamenn, sem koma í stórum lystiskipum, eyða ekki í neitt annað hér en bifreiðar, og þeir heimta að hafa varabifreið með, ef eitthvað skyldi koma fyrir. Þess vegna er ekki hægt að bera þetta saman við þegar ég eða hv.frsm. erum að ferðast, því að við heimtum ekki neinn varabíl. Þá sagði hv.frsm. meiri hl., að ekki væri óeðlilegt, þó að innlendir menn væru reknir úr herbergjum fyrir útlendinga. Mér finnst það óviðkunnanlegt. Ef innlendur maður er búinn að leigja sér herbergi á hóteli, á hann eins mikinn rétt til þess herbergis eins og einhver og einhver útlendingur. Annað eins lagaákvæði og þetta hygg ég, að hvergi sé þekkt. Þá áleit hv.frsm. meiri hl., að það gæti e. t. v. átt sér stað, að eitthvað af þessari borgun fyrir bifreiðarnar rynni til umboðsmanna. En hv.frsm. meiri hl. getur ekkert fullyrt um það, þó að hann hafi heyrt einhvern orðróm í þá átt, og þessu hefir verið neitað af umboðsmanni ferðaskrifstofunnar Heklu. En þó að svo væri, að einhver prósenta færi til þessara aðila, hvað gerði það þá til? Er nokkuð glæpsamlegt við það? Ég sé ekki neitt við það að athuga. Hví mega umboðsmenn ekki fá borgun fyrir störf sín? En hvað því viðvíkur, að það sé ein bifreiðastöð, sem sitji fyrir viðskiptum, þá veit ég ekkert um það. En ef svo er, skil ég ekki, að það geti verið af neinu öðru en því, að bezt sé að skipta við hana. Það er enginn lögverndaður réttur fyrir neina bifreiðastöð. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að það væru nálega engin gistihús úti um land. Það er satt, og fyrst og fremst mun það vera af því, að það eru líklega ekki margir, sem vilja leggja peninga í það, og ekki er fýsilegt að leggja fé í það hér eftir, þar sem þeir, sem það gerðu, eiga í hættu að vera reknir frá því starfi, því að samkv. frv. er ferðaskrifstofunni gefin heimild til þess að loka þeim gistihúsum, sem henni líka ekki. Svo er það viðvíkjandi taxtahækkuninni, sem svarar stimpilgjaldinu. Hv. frsm. meiri hl. heldur því fram, að fyrir þá sök verði gjaldið ekki hækkað. Það sé af því, að svo mikil eftirspurn sé eftir því að fá að aka á þessum leiðum, sem leyfi þarf til. Ég vil benda á, ef svo er, að þá er ekkert hægara en að setja fargjöldin niður um það, sem stimpilgjaldinu svarar. Ég skal ekki tala langt mál um starfsmannahaldið. Það eru komin svo mörg dæmi um það. Ég skal benda á, að við eina heildverzlun ríkisins eru 38 starfsmenn á föstum launum. Þó hefir þessi verzlun ekki viðskipti við nema fáar verzlanir, og það heildverzlanir. Ég held, að þetta sé gott dæmi um hversu hlaðið er starfsmönnum í stofnanir hins opinbera, og það er sízt að undra, þó að menn stingi við fótum, þegar farið er fram á ótakmarkaða heimild handa ríkisstj. um að ráða starfsmannafjölda. Svo var hv.frsm. meiri hl. að tala um mikinn mun á minni ræðu og ræðu hv. 1. þm. Reykv. En ég segi eins og er, að ég fann ekki neinn mun í skoðunum okkar. Við viðurkenndum báðir, að mikið mætti upp úr ferðamönnunum hafa, en erum báðir á móti þeirri aðferð, sem hér á að viðhafa, og teljum, að hún muni leiða til minni aukningar á ferðamannastraumnum en ella mundi. Ferðamannastraumurinn hefir aukizt mikið og heldur áfram að aukast og kannske margfaldast, en ég efast um, að það verði í eins ríkum mæli, ef á að binda þetta í hendur ríkisins. Ég óska, ef hv.frsm. meiri hl. talar aftur, að hann a. m. k. útskýri, í hverju þessi mismunur á ræðu minni og ræðu hv. 1. þm. Reykv. liggur.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Ég man ekki eftir aths. hv. 1. þm. Skagf. í n. En það blandast engum hugur um, að 9. gr. á við 8. gr. og að aðeins farseðla þeirra farþega, sem ferðast samkv. 8. gr., á að stimpla. Þetta ætti því ekki að geta valdið misskilningi, að um þessa einu seðla er að ræða, því að það er beinlínis vitnað í 8. gr. En þyki þetta ekki lögfræðilega nógu skýrt, er tækifæri til að koma með brtt. Um hitt, sem við höfum verið að þrátta um, skal ég vera fáorður, en það var um þessa prósentu til umboðsmanna. Ég sagði ekkert um það í n., hvort umboðsmenn hér tækju 30%, en eins og kunnugt er, hefir því verið haldið fram, en ég gerði það ekki að mínum orðum, að það rynni til umboðsmanna, sem hefðu umboð á hendi fyrir erlendar ferðaskrifstofur. En hinsvegar fell ég ekki frá þeirri skoðun, að óeðlilegt sé að taka hærra fargjald fyrir erlenda ferðamenn. Viðvíkjandi heildverzlun ríkisins er ég ekki viðbúinn að svara. Hv. þm. (MG) hefir haft betri aðstöðu til að kynna sér það í fjvn. en ég. En því var svarað í útvarpsumr., að þar væri minna lið en áður var við samskonar stofnanir. Um mismuninn, sem er á skoðunum hv. 1. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Skagf., er það að segja, að samkv. dagskrártill. vill hv. fyrri þm. Skagf. aðeins láta ríkið semja við útvarpið um útbreiðslu og fréttaflutning, sem gæti komið þessum málum að liði. En hv. 1. þm. Reykv. vill láta alla útbreiðslustarfsemi vera í höndum ríkisins, meira að segja lét hann svo um mælt, að fyrir þetta mál ætti að gera allt, sem hægt væri. En ágreiningurinn á milli hans og okkar í meiri hl. n. er sá, að hann vill láta einstaklingana hafa framkvæmd málsins, en ríkið útbreiðslustarfsemina, en við viljum, að ríkið hafi framkvæmd málsins alveg í sínum höndum.

Þorsteinn Þorsteinsson Áður en þetta mál kemur til atkvæða, verð ég að standa upp til þess að lýsa vanþóknun minni á ýmsu, sem stendur í þessu frv. Sérstaklega er það eitt ákvæði, sem vekur ógeð mitt, og það er ákvæði 6. gr. um það, þegar rekast á Íslendingar og útlendingar, þá hafi ferðaskrifstofan fullt vald til þess að vísa innlendu mönnunum á bug og láta þá útlendu sitja í fyrirrúmi. Ég held, að hér hafi einna skýrast komið í ljós undirlægju háttur gagnvart útlendingum. Ég get ekki betur séð en í þessu tilliti séu innlendir menn réttlausir gagnvart útlendingum. Þetta verður til þess að innlendir menn þora ekki að treysta þeim samningum, sem þeir kynnu að vera búnir að gera við gistihúsin, því að þeim er skylt að víkja, ef erlendan mann ber að garði. Þetta er þar að auki óþægilegt fyrir gistihúsin sjálf, sem taka á móti ferðamönnum. Verður það sennilega til þess að draga úr aðsókn innlendra manna til gistihúsanna, þegar þeir eiga þar ekki öruggan stað þann tíma, sem ákveðinn er. Það getur komið fyrir, þótt innlendir ferðamenn séu búnir að útvega sér gistingu á gistihúsi og er þeir koma þar að kvöldi, að þeim verði sagt: Hér getið þið ekki fengið gistingu, ferðaskrifstofan skipar okkur að taka útlenda gesti, og ekkert húsrúm er til óskipað. Ég vil svo minnast nokkrum orðum á 8. gr. frv. Þar er ákveðið, að taka eigi 5% af hverjum farseðli með bifreiðum, sem eru í áætlunarferðum. Þegar var verið að koma skipulagi á bifreiðaferðirnar í fyrra, var það látið í veðri vaka, að með því ætti að gera ferðirnar ódýrari. En sú raunin hefir samt á orðið, svo ég taki það, sem mér er kunnugast, að á milli Dala og Reykjavíkur hafa fargjöldin hækkað um 30% við þessa skipulagningu. Ofan á þetta á svo að bæta 5%. Þó að þetta sé ekki mikil upphæð fyrir hverja ferð, dregur það sig saman, og fyrir menn, sem þurfa að fara langferðir til þess að leita sér atvinnu eða til útréttinga fyrir heimili sitt, verður þetta tilfinnanleg upphæð. Ég sé því ekki annað en að þetta ákvæði sé til stóróþæginda fyrir landslýðinn.

Magnús Jónsson. [óyfirl.]: Ég vildi aðeins út af orðum hæstv. forseta, sem hann beindi til hv. d. um það, hvernig umr. á að haga, segja það, að hann hefir á réttu að standa. Það á ekki við samkv. þingsköpum að ræða mál almennt við 2. umr. En sannleikurinn er sá, að þetta tíðkast samt sem áður, og ákvæði þingskapa hafa að þessu leyti í raun og veru verið dauður bókstafur. Vil ég í þessu sambandi segja, að ég er ekki viss um, að það tefji fyrir málum. Það er orðið algengt að hleypa málum gegn um l.umr. umræðulaust, og eftir að n. hefir haft málið til meðferðar eru svo teknar upp frekari umr. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta spari tímann heldur en teygi hann, því að það vill jafnan verða svo, þegar umr. eru komnar á stað, að þær vilja verða nokkuð langar. Ég skal ekki tefja umr. fram úr hófi. Það voru aðeins nokkur orð út af ummælum hv.frsm. meiri hl. í sambandi við það, hvernig ákveða beri fargjöld með bifreiðum. Hann telur fargjöldin oft hafa verið óeðlilega há. Það fer allt eftir því, við hvað er miðað. Hann virðist miða við nauðsynleg ferðalög innlendra manna, og er það þá sjálfsögð krafa, að taxti bifreiðanna sé sem lægstur. En þegar um erlenda ferðamenn er að ræða, er allt öðru máli að gegna. Þá á ekki að miða við annað en það, hvort fargjöldin séu svo há, að þau dragi úr ferðamannastraumnum, eða ekki. Við höfum ekkert með þessa menn að gera annað en að græða á þeim. Og það ber heldur ekki á því, að undan okkur hafi verið kvartað í þessu efni. Viðvíkjandi því, að ein bifreiðastöð hafi ráðið mestu af þessum bifreiðaferðum, verð ég að segja það, að ég skil ekki, hvað þetta kemur Alþingi við. Þetta frv. miðar að því að fá peninga inn í landið með erlendum ferðamönnum, en Alþingi kemur ekkert við, hvernig þessir peningar skiptast. Ef einhver bifreiðastöðin reynist svo vel rekin, að hún fær flestar af þessum ferðum sé ég ekki ástæðu til, að Alþingi sé að amast við því. Mér er sama, hvort þetta fé gengur til umboðsmanna eða bifreiðastöðva. Aðalatriðið er, að þjóðarbúið hafi ágóða af þeim. Ég efast ekki um, að oft væri hægt að fá bifreiðar með ódýrara verði en gerist og gengur, ef klókur maður gengi milli stöðvanna og reyndi fyrir sér. En svona er þetta alstaðar. Ef ég hefi þurft að nota bifreið, hefi ég oft frétt eftir á, að hana hefði mátt fá ódýrar annarsstaðar. Það er ekki aðeins hér á landi reynt að hafa sem mest upp úr erlendum ferðamönnum. Við eigum margt eftir að læra í því efni. Ég ætla ekki að fara hér út í það böl, sem leitt getur af miklum ferðamannastraum til landsins. Það er svo sem ekki að öllu leyti æskilegt að fá allan þennan lýð hingað og sumir drættir í skapgerð manna, sem af honum mótast, eru allt annað en eftirsóknarverðir. Ef ekki er hægt að hafa fé upp úr ferðamönnunum, er ekki óskandi eftir þeim. Oft bera þeir landinu ranga söguna. Sumir segja t. d., að hér sé fullt af ísbjörnum, að hér sé „plenty ice and snow“, eins og einn skrifaði á bréfspjald heim til sín. Það getur verið, ef frv. verður samþ., að ég beri fram brtt. til 3. umr. Þó að ég sé ekki á móti því, að þessi leið sé farin, álít ég samt, að hægt sé að gera nokkrar umbætur. En málið hefir ekki verið nægilega rannsakað enn sem komið er.