Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hóf störf við undirbúning að afgreiðslu fjárlaga hinn 6. okt. s.l. eða fáum dögum áður en að Alþingi var kvatt saman til funda. Á dögunum fyrir þingbyrjun átti nefndin fundi með fulltrúum frá 55 sveitarfélögum landsins, en þar kynntu fulltrúar sveitarfélaganna óskir sínar í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Þetta var gert svo sem stundum áður til að drýgja starfstíma nefndarinnar og er þess síst vanþörf. Frá því Alþingi kom saman hefur nefndin haldið um 40 bókaða fundi, auk fjölmargra funda meiri hl. nefndarinnar. einstakra undirnefnda og nefndarhluta. Á formlega fundi nefndarinnar hafa komið fulltrúar frá um 240 aðilum, ráðuneytum, stofnunum, sveitarfélögum og félagasamtökum, auk allra þeirra sem á einn eða annan máta hafa haft samband við einstaka nefndarmenn eða nefndarhluta. Þá hafa nefndinni að þessu sinni borist á sjötta hundrað bókuð erindi sem flest hafa það sameiginlegt að farið er fram á aukin útgjöld á fjárlögum. Þær óskir sem nefndinni berast eru því fjölmargar og það er vandasamt verk og tímafrekt að vega þær og meta. Sá tími sem til þess gefst er í raun og veru of knappur, ekki síst vegna þess hve viðtöl á vegum nefndarinnar taka oft langan tíma. Þann þátt í starfi nefndarinnar er þó afar erfitt að stytta því eðlilegt er að þeir sem telja sig á einhvern hátt bera skarðan hlut frá borði við undirbúning fjárlagafrv. fái tóm til þess að bera upp sín mál og skýra þau fyrir nefndinni. Það er ekkert nýtt að starf fjvn. sé annasamt og það er nú sem fyrr hlutskipti fjárveitinganefndarmanna að verða að láta störf sín í nefndinni ganga fyrir öðrum störfum á Alþingi sem þeir að sjálfsögðu hefðu kosið að hafa meiri tíma til að sinna. M.a. þessa vegna og alls þess starfs sem unnið hefur verið í fjvn. vil ég við upphaf þessarar umræðu flytja meðnefndarmönnum mínum öllum þakkir fyrir mikil og tímafrek störf, ánægjulegt samstarf og mikla þolinmæði í minn garð. Ég flyt einnig nýjum starfsmanni nefndarinnar, Runólfi Birgi Leifssyni, þakkir fyrir vel unnin störf og hagsýslustjóra, Magnúsi Péturssyni, og starfsliði hans fyrir margvíslega aðstoð. Það fjárlagafrv. sem hér er til 2. umr. er að ýmsu leyti óvenjulega vel úr garði gert og í athugasemdum með frv. er að finna ítarlegar upplýsingar um stöðu og þróun margvíslegra málaflokka sem áhrif hafa á ríkisbúskapinn og á þjóðarbúskapinn í heild. Telja verður að umfang og rekstur á vegum ríkisins og ríkisstofnana sé metið með raunhæfari hætti í þessu frv. en oft hefur gerst áður. Enn fremur gerir frv. ráð fyrir nokkurri aukningu á fé til fjárfestingar í þeim fjárfestingarliðum sem mest hefur verið kreppt að í fjárlögum á síðustu árum. Á hinn bóginn blasir við sú staðreynd að frv. er lagt fram með halla, en það þrengir að sjálfsögðu möguleika Alþingis til að verja auknu fé til ýmissa þarfra verkefna. Þrátt fyrir þessa stöðu leggur fjvn. fram brtt. á þskj. 282 sem fela í sér hækkun á útgjöldum fjárlagafrv. um 448 millj. kr. eða sem svarar liðlega 1% af útgjöldum fjárlagafrv. Leitast hefur verið við að ná sem víðtækustu samkomulagi um þær brtt. sem hér eru lagðar fram, enda eru þær fluttar af fjvn. í heild. Fulltrúar minni hl. í fjvn. áskilja sér þó samkvæmt venju rétt til að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma og hafa fyrirvara um afstöðu til einstakra tillagna. Það kann að vekja athygli að þessar brtt. fela í sér að meiri hluta útgjöld vegna fjárfestingar, en að minni hluta útgjöld vegna rekstrar eða nýrrar starfsemi. Þetta er auðvitað vegna þess að á undanförnum árum, einkanlega tvö síðustu árin, höfum við dregið svo saman útgjöld ríkisins til flestra greina verklegra framkvæmda að ekki varð lengra gengið. Það hafa hlaðist upp vandamál sem óhjákvæmilegt var að greiða nokkuð úr. Þess vegna gerist það hvort tveggja í senn að í fjárlagafrv. er um nokkuð aukið fé að ræða til sumra greina verklegra framkvæmda og brtt. nefndarinnar sýna að nefndin telur óhjákvæmilegt að ganga nokkru lengra í að greiða úr þessum efnum. Auðvitað finnst mörgum að of skammt sé gengið og auðvitað er víða við vanda að etja. Sveitarfélögin sitja víða hvar uppi með skuldir þar sem þau hafa farið hraðar í framkvæmdir en fjárveitingar ríkisins á undanförnum árum hafa gefið tilefni til. Það er hins vegar skoðun mín að við getum ekki gengið lengra að sinni í þá átt að greiða úr þessum málaflokkum með tilliti til hinnar erfiðu stöðu ríkisfjármála sem við blasir. Við þessa umræðu verður ekkert sagt um hver verða muni endanleg niðurstaða fjárlaga. Til 3. umr. bíða ýmsar mikilvægar ákvarðanir. Rétt er að vekja athygli á því að samkvæmt venju bíða til 3. umr. ákvarðanir er snerta tekjuhlið fjárlaganna. Við 3. umr. verða einnig kynntar nýjar verðlags- og launaforsendur sem tekin verður ákvörðun um í kjölfar nýgerðra kjarasamninga. Þá bíður einnig 3. umr. afgreiðsla á málum B-hluta stofnana, einnig Tryggingastofnunar ríkisins, ríkisspítala, ákvarðanir er varða heimildir skv. 6. gr. fjárlaga og nokkur smærri atriða sem ekki hefur unnist tími til fyrir þessa umræðu að ljúka afgreiðslu á. Þau mikilvægu mál sem ég hef hér greint frá að bíði 3. umr. munu hafa afgerandi áhrif á hvernig niðurstöður verða við lokaafgreiðslu fjárlaga. Þegar fjárlög voru afgreidd á Alþingi fyrir ári voru þau með rekstrarjöfnuði. Ég fullyrði að sú afgreiðsla var síst óraunsærri en endranær miðað við þær ákvarðanir sem þá lágu fyrir. Við 1. umr. fjárlaga þann 30. okt. s.l. skýrði hæstv. fjmrh. frá því hvaða ástæður lægju að baki því að þessi staða væri breytt. Það verður ekki endurtekið hér að öðru leyti en því að þær aðgerðir sem hæstv. ríkisstjórn ákvað að grípa til í tengslum við kjarasamninga s.l. vetur höfðu neikvæð áhrif á stöðu ríkissjóðs um 1800 millj. kr. Flestir munu sammála um að þar hafi verið réttilega að verki staðið og flestir munu sammála um að sú þjóðarsátt sem á þennan hátt náðist um kjaramálin hafi orðið veigamikil undirstaða þeirrar jákvæðu þróunar sem staðið hefur í efnahagsmálum allt þetta ár. Vonandi er að nýgerðir kjarasamningar raski ekki þeirri þróun. Um þessar mundir má segja að við búum við efnahagslegt góðæri þó að þessa góðæris gæti ekki í öllum atvinnugreinum landsmanna. Samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar hefur framleiðsla farið vaxandi og viðskiptakjör þjóðarinnar batnandi þannig að talið er að á þessu ári muni þjóðartekjur aukast um 8%. Talið er að á árinu náist sem næst jafnvægi í viðskiptum við útlönd í fyrsta sinn síðan á árinu 1978, en það er eina árið í 15 ár sem jafnvægi hefur verið í viðskiptum við útlönd. Talið er einnig að á þessu ári hafi greiðslubyrði sem hlutfall af útflutningstekjum okkar farið lækkandi og að skuldastaða okkar gagnvart útlöndum verði í árslok lægri en í upphafi ársins. Áhrifanna af þessari hagstæðu þróun gætir auðvitað á margan hátt hér innanlands. M.a. koma þau skýrt fram í auknum ráðstöfunartekjum launafólks. Það sést ef til vill best af því að talið er að tekjur launafólks aukist um 30-35% á árinu sem nú er senn lokið en að verðbólga vaxi á sama tíma um 11-12%. Um þetta verður ekki annað sagt en að góðærið hafi skilað sér til fólksins. Hér verður ekki gerð tilraun til að meta áhrif nýgerðra kjarasamninga á ríkisbúskapinn á næsta ári. Að því efni mun að einhverju leyti verða vikið við 3. umr. þessa máls. Ljóst er hins vegar að þessir kjarasamningar fela í sér mjög merkilega nýbreytni, þ.e. alvarlega tilraun til þess að breyta launakerfi landsmanna í átt til aukins jafnaðar. á hinn bóginn er líka ljóst að þeir munu þrengja stöðu ýmissa ríkisfyrirtækja og ríkissjóðs á næsta ári, m.a. vegna takmarkandi ákvæða um gjaldskrárbreytingar og skattahækkanir. Núverandi ríkisstjórn hefur verulega dregið úr skattheimtu á sínum ferli. Ýmsir sérskattar hafa verið lækkaðir eða felldir niður og tekjuskattur hefur verið lækkaður. Nettólækkun skatta í tíð núverandi ríkisstjórnar er frá árinu 1982 til þessa árs um 2700 millj. kr. Í raun ætti því að vera minni ástæða til að setja núverandi hæstv. ríkisstjórn skorður í þessum efnum en oft hefur verið áður. Það heyrist oft um það rætt að skattar séu háir hér á landi. Ef betur er að gáð sýnist þetta vera mikill misskilningur. Í skýrslum frá OECD sést að fyrir rúmum 20 árum var tiltölulega lítill mismunur á skattheimtu í hinum einstöku aðildarlöndum samtakanna. Sömu sögu var að segja um opinber útgjöld þessara þjóða. Árið 1983 hafði þetta breyst á þann veg að mismunur á milli einstakra aðildarlanda OECD var orðinn mikill hvort heldur sem um var að ræða opinber útgjöld sem hlutfall af landsframleiðslu eða tekjur hins opinbera. Í örfáum þessara landa er skattbyrði lægri en á Íslandi árið 1983, en í flestum þeirra mun hærri. Á Íslandi voru opinber útgjöld ríkis og sveitarfélaga árið 1983 35,2% af landsframleiðslu, en á hinum Norðurlöndunum var þetta hlutfall að meðaltali 50,6%, hæst í Svíþjóð 61%. Allir sjá að hér er um gífurlega mikinn mismun að ræða. Af öðrum nágrannalöndum okkar má nefna að í Bretlandi var þetta hlutfall 1983 43,1% og í Vestur-Þýskalandi 47,6% . Þegar verið er að tala um mikla skattbyrði á Íslandi eða mikil opinber útgjöld, sem flestir vilja að séu sem lægst, hlýtur að vera miðað við eitthvað annað en það sem kemur fram í þessum samanburði. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á þessum staðreyndum, m.a. vegna þess hve stjórnmálamenn tala stundum fjálglega um mikil opinber útgjöld á Íslandi og mikla skattbyrði. Skal þá enn minnt á að skattbyrðin hefur farið lækkandi síðan 1983. Enginn skal taka orð mín svo að ég sé að mæla með auknum útgjöldum hins opinbera því ég hef í starfi mínu sem formaður fjvn. lagt ríka áherslu á að styðja þá stefnu hæstv. ríkisstjórnar að halda ríkisútgjöldum í skefjum. En það hlýtur að vera álitamál hversu oft við getum samið um kaup og kjör á hinum almenna vinnumarkaði á þann máta að velta verulegum hluta byrðanna yfir á ríkissjóð og opinber fyrirtæki án þess að skattar verði innheimtir á móti. Grunur minn er sá að sú neikvæða skattamálaumræða, sem iðulega heyrist og við tökum stundum þátt í, eigi rætur sínar að rekja til þess hve mörgum finnst skattbyrðin skiptast ranglátlega á milli einstakra skattgreiðenda. Ég er þeirrar skoðunar að skattkerfið sé orðið svo götótt, bæði að því er tekur til beinna skatta og óbeinna skatta, að breytingar séu óhjákvæmilegar. Endurskoðun skattkerfisins, sem nú fer fram á vegum hæstv. fjmrh., er því nauðsynjaverk. Á þessu ári hafa orðið miklar hækkanir á launaútgjöldum ríkissjóðs. Að sjálfsögðu er það mestmegnis vegna hækkunar á launum opinberra starfsmanna, en laun þeirra eru talin hafa hækkað nokkru meira en laun annarra starfshópa. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að launaútgjöld ríkissjóðs á næsta ári verði 13,5 milljarðar kr. miðað við desemberverðlag þessa árs. Mér þykir ástæða til að vekja athygli á þessari tölu, en hún þýðir að ef laun starfsmanna ríkisins hækka að meðaltali um 1%, aukast útgjöld ríkissjóðs um 135 millj. kr. á einu ári. Lífeyrisgreiðslur lífeyristrygginga hækka að jafnaði í samræmi við launahækkanir og 1% hækkun lífeyristrygginga þýðir um 60 millj. kr. hækkun á útgjöldum Tryggingastofnunar ríkisins miðað við eitt ár. . Það er að mínum dómi eftirtektarvert að 1% hækkun launa eykur þar með útgjöld ríkisins á einu ári um allt að 200 millj. kr. Að sjálfsögðu fylgir auknum tekjum fólksins yfirleitt meiri velta í þjóðfélaginu og þar með vaxandi tekjur ríkissjóðs. En ég nefni þessar tölur eigi að síður til að minna á það hversu mikið er í húfi fyrir ríkisbúskapinn að stöðugleiki sé í efnahagslífinu, að sæmileg kyrrð sé í launamálum og að fólkið hafi trú á þeirri efnahagsstefnu sem ríkisstjórn fylgir. Ég fæ ekki betur séð en núverandi hæstv. ríkisstjórn megi vel við það una hvernig hún hefur náð þessum markmiðum sínum. Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur látið þá skoðun koma fram að þrátt fyrir að við höfum með opnum augum tekið á ríkissjóð kvaðir og útgjöld í tengslum við þýðingarmikla lausn kjaradeilna, sem leiða til þess að ríkisbúskapurinn verður um sinn rekinn með halla, beri okkur að stefna að jafnvægi í rekstri ríkisins. Ég er honum sammála. En til þess að þetta megi takast er nauðsynlegt að halda sívakandi þeim markmiðum sem við höfum starfað eftir á síðustu árum. Þau eru m.a.: 1. Almennt aðhald í rekstri ríkisins og ríkisstofnana og snörp tök til breytinga á rekstrarþáttum eða stjórnun ef aðhald bilar. 2. Varúð í uppsetningu nýrra stofnana eða nýrrar starfsemi á vegum ríkisins og athugun á því hvað annað megi þá helst þoka á móti. 3. Gagnger athugun á viðamiklu þjónustukerfi ríkisins sem hafi það að markmiði að gera það virkara og koma í veg fyrir sífellda útþenslu án þess að úr nauðsynlegri þjónustu dragi. 4. Móta stefnu um skiptingu verkefna og tekjustofna milli ríkis og sveitarfélaga sem hafi það að markmiði að flytja nokkuð af þeirri starfsemi ríkisins til sveitarfélaga sem lagst getur á þau með sem jöfnustum fjárhagslegum þunga. Sveitarfélögin fái tekjustofna í samræmi við það. 5. Ákvarðanir og ábyrgð fari saman. 6. Sala þeirra fyrirtækja sem ætla má að aðrir aðilar geti rekið jafnvel eða betur en ríkið sjálft. Á þessi markmið er hér minnt vegna þess að eftir þeim hefur verið starfað á undanförnum árum. Hæstv. ríkisstjórn hefur náð verulegum árangri í sumum þessara markmiða, í öðrum hefur gengið miður. Allar breytingar taka tíma og margvísleg atriði þarf að athuga til þess að sanngirni sé gætt. En ég hygg að hvergi megi slaka á við að vinna þessum markmiðum brautargengi ef við ætlum að komast hjá því að auka skattheimtu að nýju. Herra forseti. Ég mun þá gera grein fyrir þeim brtt. sem birtar eru þskj. 282. Við þetta þskj. hefur verið flutt brtt. frá fjvn. sem eru leiðréttingar. Sú brtt. er á þskj. 309. Forsætisráðuneyti, aðalskrifstofa. 1. Lagt er til að önnur gjöld hækki um 1 millj. kr. á Yfirstjórn til þess að ljúka svokallaðri framtíðarkönnun. Verða útgjöld aðalaskrifstofu þá 10 millj. 457 þús. kr. 2. Tilfærslur á viðfangsefninu Gjöf Jóns Sigurðssonar hækki um 445 þús. kr. og verði 795 þús. Er það í samræmi við ályktun Alþingis frá 1974 um að framlagið skuli eigi nema lægri fjárhæð en sem svarar árslaunum prófessors við Háskóla Íslands. 3. Þjóðgarðurinn á Þingvöllum og Þingvallanefnd. Lagt er til að Önnur gjöld hækki um 400 þús. kr. og verði 1 millj. 400 þús. kr. Það er til lífríkisrannsókna í Þingvallavatni, en þær hafa verið í gangi og þeim hefur stjórnað Pétur M. Jónasson, prófessor við Kaupmannahafnarháskóla, og að mati fjvn. skilað góðu starfi. Þá er menntamálaráðuneytið. Raunvísindastofnun Háskólans. Lagt er til að laun hækki um 600 þús. kr. á viðfangsefninu Eðlisfræðistofa og er það til þess að þar verði tekin inn ný staða sérfræðings í þéttiefnisfræðum. Íslensk málstöð. Lagt er til að önnur laun hækki um 300 þús. kr. vegna sérgreinds verkefnis og verði launaliðurinn þá 2 millj. 848 þús. kr. Menntaskólinn í Reykjavík. Lagt er til að tekið verði upp nýtt viðhaldsviðfangsefni, 500 þús. kr., vegna endurbóta á hátíðasal skólans. Menntaskólinn á Akureyri. Lagt er til að önnur gjöld hækki um 2 millj. kr. sem er vegna endurbóta og er þar lagt til að verði farið í 1. áfanga af viðhaldsverkefni sem er búið að gera áætlun um á vegum skólans. Í öðru lagi er lagt til að tekið verði upp nýtt viðfangsefni, hönnun heimavistar 300 þús. kr., en sú heimavist ætti jafnframt að geta þjónað Verkmenntaskólanum á Akureyri. Menntaskólinn í Kópavogi, fjölbraut. Lagt er til að fjárfestingarliður verði tekinn upp, 1 millj. 800 þús. kr., sem er vegna grunnskóla í Kópavogi. Eins og hv. alþm. er kunnugt yfirtók Menntaskólinn í Kópavogi grunnskólahúsnæði og er þetta væntanlega lokagreiðsla til standa skil á hlut menntaskólans í þeim framkvæmdum. Þá er Kennaraháskóli Íslands. Lagt er til að laun hækki um 1 millj. 650 þús. kr. Hækkunin skýrist með því að lagt er til að tekin verði upp ný staða lektors í hagnýtri kennslufræði og ný staða fulltrúa við endurmenntunarnámskeið, en síðan verði tekinn upp sérstakur liður sem að hluta er launaliður vegna samstarfsverkefnis Kennaraháskólans og Fræðsluskrifstofunnar á Austurlandi um sérkennslunám. Æfinga- og tilraunaskóli Kennaraháskóla Íslands. Lagt er til að tekið verði upp stofnkostnaðarverkefni, til framkvæmda við lóð skólans 875 þús. kr. og vegna tækjakaupa 300 þús. kr. Íþróttakennaraskóli Íslands. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Viðhald og tækjabúnaður 800 þús. kr. sem er vegna tækjakaupa í nýtt íþróttahús skólans. Fjölbrautaskólar í Reykjavík. Lagt er til að tekið verði upp nýtt stofnkostnaðarviðfangsefni, 4 millj. kr., til að hefja byggingu íþróttahúss við Fjölbrautaskólann í Breiðholti, en við þá miklu skólastofnun hefur engin íþróttaaðstaða verið. Fjölbrautaskóli Suðurnesja. Lagt er til að tekinn verði upp nýr stofnkostnaðarliður, viðbygging 3 millj. kr., og verður þá varið, ef þetta verður samþykkt, samtals 4 millj. til stofnkostnaðar við Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Skólinn býr við afar þröngt kennsluhúsnæði, bóknám fer fram á sjö stöðum í bænum og húsnæði er ekki nema tæpur helmingur þess sem þyrfti að vera. Fyrir liggur mjög hagkvæm áætlun að mati okkar í fjvn. um byggingu á vegum skólans sem áætlað er að kosti í heild um 26 millj. kr., en hlutur ríkisins í því fyrirtæki yrði um 16 millj. kr. Hér er lagt til að hefja þetta verk og tekur það væntanlega um fjögur ár að greiðslur ríkisins komist til skila. Fjölbrautaskólinn á Akranesi. Lagt er til að varið verði 1 millj. 200 þús. kr. til viðbótar í stofnkostnað við byggingu heimavistar sem þar er í gangi. Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Verknámshús 3,5 millj. kr., og hækka gjöld sem því nemur, en það er nýbygging. Fjölbrautaskólinn á Sauðárkróki. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Loftræstibúnaður 800 þús. kr. Þetta er vegna loftræstibúnaðar í verknámshús skólans. Heilbrigðisyfirvöld og Vinnueftirlitið hafa hótað því að loka verknámshúsinu ef ekki fást úrbætur í þessu efni. Námsgagnastofnun. Lagt er til að Önnur gjöld hækki um 1 millj. 200 þús. kr. vegna framleiðsludeildar og um 700 þús. kr. vegna Fræðslumyndasafns. Tækniskóli Íslands. Lagt er til að eignakaup verði hækkuð um 3 millj. 900 þús. kr. vegna tækjabúnaðar. Er þetta vegna tveggja nýrra deilda sem teknar eru til starfa en tækjabúnað skortir nær algjörlega, þ.e. röntgentæknideild og iðnrekstrardeild. Stýrimannaskólinn í Reykjavík. Lagt er til að tekinn verði upp nýr fjárfestingarliður, Lóðaframkvæmdir 2,4 millj. kr. og er það til að ljúka áfanga við framkvæmdir við lóð skólans, en það er talið mjög nauðsynlegt og nauðsynlegra nú en ella vegna þess að skólinn hefur fengið mjög dýr og viðkvæm tæki og aur og ryk berst af lóðinni inn í skólann og setur þessi tæki í hættu. Þess má geta að Stýrimannaskólinn í Reykjavík hefur búið við það frá upphafi að þar hefur ekkert verið gert fyrir lóð skólans. Hér er fyrsti áfangi í því verki. Iðnskólinn í Reykjavík. Lagt er til að Önnur gjöld verði hækkuð um 1 millj. kr. til viðhalds á fasteignum skólans og eru þar 3 millj. þá til ráðstöfunar. Iðnskólar utan Reykjavíkur. Lagt er til að liðurinn hækki um 4,5 millj. kr. Er það um 2 millj. kr. vegna fræðsluátaks í verksmiðjuiðnaði í samræmi við ákvæði í kjarasamningum sem gerðir voru fyrr á þessu ári um endurmenntun iðnverkafólks. Auk þess verði tekinn upp nýr liður, 2,5 millj. kr. vegna tannsmíðanáms. Iðnskólar, almennt. Lagt er til að Önnur gjöld lækki um 1 millj. vegna viðhalds Vörðuskóla og um 900 þús. vegna gluggaviðgerða í Iðnskólanum í Reykjavík og eru þetta leiðréttingar. Lagt er til að eignakaup hækki á hinn bóginn um 3 millj. kr. vegna tækjakaupa í Iðnskólanum í Reykjavík og hefur skólinn þá um 4 millj. kr. til ráðstöfunar úr ríkissjóði til þeirra hluta. Gert er ráð fyrir framlagi Reykjavíkurborgar á móti. Hússtjórnarskólar. Lagt er til að Önnur gjöld hækki um 800 þús. kr. sem er viðhaldsfé. Bygging grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra. Lagt er til að fjárfestingarliður hækki um 23 millj. 695 þús. kr. og verði 209 millj. 195 þús. kr. Vísað er til skiptingar á þessum fjárlagalið í sérstöku yfirliti. Dagvistarheimili, stofnkostnaður. Lagt er til að tilfærslur hækki um 23 millj. 195 þús. kr. og verði 43 millj. 195 þús. kr. Vísað er til sérstaks yfirlits um sundurliðun þessara verkefna með brtt. Rétt er að vekja á því athygli að í fjárlagafrv. voru aðeins 20 millj. kr. ætlaðar til þessa verkefnis, en í fjárlögum yfirstandandi árs er gert ráð fyrir 40 millj. kr. Náms- og fræðimenn, framlög. Lagt er til að Önnur gjöld á lið 5.22, Stúdentagarðar, verði hækkuð um 3 millj. kr. Það er viðhald á stúdentagörðunum og verða þá til ráðstöfunar til þess verkefnis 7 millj. kr. Þær viðhaldsaðgerðir eru langt komnar, en mun þó þurfa nokkurt lánsfé á þessu ári ef takast á að ljúka þeim á næsta ári. Jöfnun á námskostnaði, tilfærslur. Lagt er til að liðurinn verði hækkaður um 5 millj. kr. og verði 25 millj. kr. Hér er um fjárlagalið að ræða sem hefur staðið óbreyttur í eitt eða tvö ár. Fullorðinsfræðsla. Lagt er til að tekinn verði nýr liður, 1.40 Félagsmálanámskeið 150 þús. kr. Þjóðminjasafn Íslands. Lagt er til að laun verði hækkuð um 600 þús. kr. til að stofna rannsóknastöðu er tengist nafni dr. Kristjáns Eldjárns, fyrrum forseta Íslands og þjóðminjavarðar. Þjóðskjalasafn Íslands. Lagt er til að Önnur gjöld verði hækkuð um 1 millj. 500 þús. kr. og verði 4 millj. 698 þús. kr. á rekstrarviðfangsefni 1.01, en 6 millj. 198 þús. kr. alls. Þetta er gert í tengslum við að verið er að undirbúa að safnið færist í nýtt húsnæði. Listasafn Íslands. Lagt er til að Önnur gjöld hækki um 600 þús. kr. sem er rekstur, ýmsir rekstrarliðir sem stafa af flutningi Listasafnsins í nýtt húsnæði. Blindrabókasafn Íslands. Lagt er til að önnur gjöld hækki um 600 þús. kr. og verði 3 millj. 233 þús. kr. Náttúruverndarráð. Lagt er til að liðurinn Önnur gjöld hækki um 500 þús. kr. á viðfangsefninu Rannsóknarstörf við Mývatn. Listir, framlög. Lagt er til að tilfærslur hækki alls um 12 millj. 241 þús. kr. og verði 86 millj. 707 þús. kr. Þar er að miklu leyti um að ræða verðuppfærslu á fjárlagafrv., en einnig að teknir verði upp sex nýir liðir sem sumpart eru inni í safnliðum frv. Þeir eru Leiklistarstarfsemi, Bandalag ísl. leikfélaga, Leiklistarráð, Alþýðuleikhúsið, Skuldagreiðslur og Ferðaleikhúsið. Að öðru leyti er vísað til brtt. um þetta efni. Vísindaleg starfsemi, styrkir. Lagt er til að tilfærslur á liðnum 1.10, Vísinda- og fræðistörf, hækki um 150 þús. kr. vegna byggingarstyrks til Surtseyjarfélagsins. Norræn samvinna. Lagt er til að tilfærslur hækki um 490 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig að gert er ráð fyrir að 90 þús. kr. komi fram sem hækkun á styrk til Norræna félagsins og 400 þús. kr. á nýjan lið sem kallast Norræni sumarháskólinn vegna sérstaks móts á Íslandi n.k. sumar. Íþróttasjóður. Lagt er til að tilfærslur hækki um 9 millj. 389 þús. kr. og verði 37 millj. 589 þús. kr. Vísað er til sérstakrar sundurliðunar á yfirliti sem fylgir brtt. á þskj. 282. Rétt er að vekja á því athygli að í fjárlagafrv. var þessi fjárlagaliður lækkaður frá síðasta ári. Æskulýðsmál. Lagt er til að liðurinn hækki um 2 millj. 814 þús. kr. og verði 14 millj. 298 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig að til Æskulýðsráðs ríkisins hækki framlag um 183 þús. kr., til Ungmennafélags Íslands um 1 millj. 515 þús. kr. og til Bandalags ísl. skáta um 1 millj. 116 þús. kr. Ýmis íþróttamál. Lagt er til að tilfærslur hækki um 4 millj. 745 þús. kr. og verði 37 millj. 798 þús. kr. Lagt er til að hækkunin skiptist þannig að Ólympíunefnd Íslands hækki um 3 millj. 925 þús. kr. Inni í þeirri hækkun felist 2,5 millj. kr. framlag til HSÍ vegna Ólympíuleikanna í Seoul 1988 sem í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að felist inni í liðnum Íþróttasamband Íslands. Enn fremur er gert ráð fyrir að á þessum fjárlagalið verði varið fé til undirbúnings annarra íþróttagreina til þátttöku í Ólympíuleikunum í Seoul og í Ólympíuleikunum í Calgary sem fara fram á árinu 1988. Að dómi nefndarinnar var óhjákvæmilegt að styrkja þetta undirbúningsstarf á næsta ári og hefði ekki að nægu gagni komið að styrkja þetta mál einungis á því ári sem leikarnir fara fram. Því er þessi till. flutt. Í öðru lagi: Íþróttamál fatlaðra 425 þús. kr., Íþróttastarfsemi, almennt 208 þús. kr. og Skáksamband Íslands vegna skákmóta 187 þús. kr. Húsfriðun. Lagt er til að liðurinn hækki um 2 millj. 400 þús. kr. og verði 12 millj. 454 þús. kr. og skiptist hækkunin þannig: Húsfriðunarsjóður hækki um 350 þús. kr., Nesstofa um 50 þús. kr., Byggða- og minjasöfn um 1500 þús. kr. og Sjóminjasafn Íslands um 500 þús. kr. Liðurinn 999, Ýmislegt. Lagt er til að tilfærslur hækki um 5 millj. 107 þús. kr. og verði 21 millj. 163 þús. kr. Undir þennan lið eru tekin ný viðfangsefni. j fyrsta lagi til Dimmuborga í Mývatnssveit, þar sem er áætlað að styrkja gangstígagerð og reyna að búa svo um hnúta að náttúra Dimmuborga spillist ekki af mjög miklum átroðningi, liðurinn Geysir í Haukadal, Náttúrugripasafnið í Vestmannaeyjum, Landssamband hjálparsveita skáta, björgunarnámskeið, en á vegum Hjálparsveitar skáta fara fram björgunarnámskeið fyrir aðrar hjálparsveitir samtímis og er verið að sameina þá starfsemi. Söfn, styrkir. Til Fóstrufélags Íslands styrkur sem er vegna samnorræns móts og námskeiðs sem haldið verður hér á Íslandi n.k. sumar, en slík mót eru haldin hér 10. hvert ár. Enn fremur er um að ræða liðinn Hlíðardalsskóli, viðhald, með svipuðum hætti og er í gildandi fjárlögum. Er þá lokið við að lýsa og skýra tillögur sem varða menntmrn., en áður en ég segi skilið við skýringar varðandi það ráðuneyti vil ég geta þess að ráðuneytið hefur beðið mig að koma á framfæri athugasemd varðandi texta í athugasemdum með fjárlagafrv. er varðar Héraðsskólann að Núpi í Dýrafirði, en í sundurliðun í brtt. nefndarinnar sést hvernig fé er skipt á milli héraðsskólanna í landinu án þess að þar sé þó um hækkun að ræða. Í athugasemdum menntmrn. segir að engin kennsla verði við Héraðsskólann að Núpi í Dýrafirði skólaárið 1986-1987, en fjárveiting til skólans verði notuð til endurbóta á húsnæði hans. Verði nemendafjöldi nægur haustið 1987 verður skólinn starfræktur skólaárið 1987-1988 með hefðbundnum hætti. Áætlun sú er hér er gerð er miðuð við ofangreint. Þessi athugasemd menntmrn. er tilkomin vegna þess að í athugasemdum með fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að skólinn verði lagður niður. Þá eru hér brtt. er varða landbúnaðarráðuneytið: Jarðeignir ríkisins. Lagt er til að framlög hækki um 3 millj. 83 þús. kr. og verði 10 millj. 786 þús. kr. Þetta er vegna þess að Jarðeignir ríkisins þurfa samkvæmt lögum að standa skil á greiðslum fráfaranda þegar ábúðarskipti verða. Jarðasjóður. Lagt er til að framlag hækki um 2 millj. og verði 4 millj. kr. Búnaðarfélag Íslands. Lagt er til að liðurinn Yfirstjórn hækki um 2 millj. kr. og verði 11 millj. 869 þús. kr. vegna verkefnaráðinna starfsmanna. Ráðunautar. Lagt er til að liðurinn hækki um 550 þús. kr. vegna þess að tekin verði upp staða ráðunauts í ferðaþjónustu bænda. Sérfræðileg aðstoð við landbúnaðinn. Lagt er til að við liðinn bætist 1100 þús. kr. sem er vegna yfirvinnu og ferðakostnaðar. Landþurrkun. Lagt er til að liðurinn hækki um 73 þús,. kr. og verði 540 þús. kr. Sundurliðun er prentuð á sérstöku yfirliti. Sértekjur. Lagt er til að liðurinn lækki um 1300 þús. kr. og verði 2 millj. 75 þús. kr. og er það leiðrétting vegna þess að sértekjur hafa verið ofreiknaðar. Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Lagt er til að Rannsóknarsvið hækki um 150 þús. kr. þar sem viðurkennt verði 3/4 úr stöðugildi sérfræðings í svínarækt í stað 1/2 stöðu sem nú er viðurkennd. Tilraunastöðin Skriðuklaustri. Lagt er til að liðurinn Viðhald á húsi Gunnars Gunnarssonar á Skriðuklaustri verði hækkaður um 600 þús. kr. Skógrækt ríkisins. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Tilraunir með rótarskóga 150 þús. kr. Sá liður hefur verið í fjárlögum á undanförnum árum, en féll niður við gerð fjárlagafrv. Lagt er til að varið verði 2,3 millj. kr. til að hefja 15 ára áætlun um ræktun nytjaskóga, en gert er ráð fyrir að á móti framlagi ríkisins komi jafnhátt framlag úr Framleiðnisjóði landbúnaðarins. Skógrækt einstaklinga. Lagt er til að sá liður hækki um 85 þús. kr. og verði 400 þús. kr. Sauðfjárveikivarnir. Lagt er til að liðurinn Viðhaldsverkefni á varnargirðingum hækki um 1 millj. 500 þús. kr. Landgræðslu- og landverndaráætlun. Lagt er til að stofnkostnaður hækki samtals um 9 millj. 203 þús. kr. og verði 60 millj. 121 þús. kr. Vísað er til brtt. og skiptingar á þskj. 282 til nánari skýringa. Jarðræktarlög, framlög. Lagt er til að liðurinn Ráðunautar hækki um 1 millj. 450 þús. kr. og verði 22 millj. 169 þús. kr. Er hér um launalið að ræða, leiðréttingu, en við frumvarpsgerð höfðu fallið niður 21/2 stöðugildi héraðsráðunauta þar sem ríkissjóður leggur fram 65% launa. Jöfnunargjald í landbúnaði. Lagt er til að liðurinn hækki um 13 millj. 650 þús. kr., en hér er um að ræða endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti vegna loðdýraræktar með líkum hætti og er við endurgreiðslu söluskatts varðandi samkeppnisiðnað. Landbúnaðarmál, ýmis starfsemi. Lagt er til að hækkun til Skógræktarfélags Íslands verði 655 þús. kr. Bændaskólinn á Hvanneyri, rannsóknarhús. Lagt er til að liðurinn hækki um 1 millj. 100 þús. kr. til að reisa gróðurskála við rannsóknarhúsið, en ætlast er til að byggingu rannsóknarhússins ljúki á næsta ári. Garðyrkjuskóli ríkisins. Lagt er til að Viðhald á gróðurhúsum hækki um 600 þús. kr. og verði 2 millj. 600 þús. kr. Þá hef ég lokið við að greina frá till. er varða landbrn. Sjávarútvegsráðuneytið: Hafrannsóknastofnun. Lagt er til að teknir verði upp tveir nýir liðir. Í fyrsta lagi nýr liður sem kallast Lúðueldi á Reykjanesi 1 millj. 500 þús. kr. Um er að ræða rannsóknir á því að ala upp lúðu í eldiskerum. Í öðru lagi nýr liður sem er Alþjóðlegt samstarfsverkefni í hafrannsóknum og lífríki hafsins í hafinu milli Íslands og Austur-Grænlands. Hér er um alþjóðlegt samstarfsverkefni að ræða og lagt til að til þess sé varið 2 millj. 700 þús. kr. þannig að ef í þetta verður farið á næsta ári liggi ekki eftir hlutur Íslands, að fjárskortur af hálfu Íslendinga komi ekki í veg fyrir að hægt verði að hefja þetta verk. Í þriðja lagi er lagt til að viðhaldsfé hafrannsóknaskipanna verði hækkað um 4 millj. og 800 þús. kr. Söluskattur í sjávarútvegi, endurgreiðsla. Lagt er til að af 700 millj. kr. endurgreiðslu söluskatts í sjávarútvegi verði varið 25 millj. kr. til Útflutningsráðs Íslands. Mér hafa borist nánari skýringar frá hæstv, sjútvrh. sem rétt er að rekja varðandi þennan lið. Þar segir: Miðað er við að endurgreiðsla söluskatts í sjávarútvegi skiptist milli veiða og vinnslu á næsta ári með svipuðum hætti og verið hefur í ár skv. ákvæðum laga nr. 24/1986. Þjóðhagsstofnun áætlar að u.þ.b. 31% af uppsöfnun söluskatts í sjávarútvegi eigi sér stað í veiðum. Samkvæmt því munu 220 millj. kr. af þessum fjárlagalið renna til Fiskveiðasjóðs Íslands. Í ár hafa vextir af lánum sem veitt voru af Fiskveiðasjóði til fiskiskipa fyrir árslok 1985 verið niðurgreiddir um 60%. Er hætt við því að algjört afnám þessarar vaxtaniðurgreiðslu á næsta ári muni hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir hluta fiskiskipaflotans. Er því æskilegt ef unnt væri að afnema vaxtaafsláttinn í áföngum. Þá er fjárhagsstaða Fiskveiðasjóðs veik og er full ástæða til að styrkja eiginfjárstöðu hans. Af þeim 480 millj. sem eftir eru renna 25 millj. til Útflutningsráðs, eins og fyrr er frá greint varðandi tillögur nefndarinnar, en 455 millj. kr. til beinna endurgreiðslna til framleiðenda sjávarafurða í hlutfalli við útflutningsverðmæti með svipuðum hætti og verið hefur í ár. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti: Ríkissaksóknari. Lagt er til að laun hækki um 400 þús. kr. Þar er um að ræða Önnur laun fyrir tímabundin verkefni við að tölvutaka sakaskrá og málaskrá og aðkeypta sérfræðiþjónustu vegna efnahagsbrota. Borgarfógetinn í Reykjavík. Lagt er til að launaliður hækki um 415 þús. kr., en það er eitt stöðugildi sem ákveðið hafði verið af ráðningarnefnd. Sýslumaðurinn á Patreksfirði. Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 3 millj. kr. vegna endurbóta á skrifstofuhúsnæði. Sýslumaður og bæjarfógeti Sauðárkróki. Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 3 millj . kr. Þar er um að ræða kostnað við byggingu skrifstofuhúsnæðis. Sýslumaðurinn í Vík í Mýrdal. Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 2 millj. kr. vegna innréttinga leiguhúsnæðis og skrifstofubúnaðar, en sýslumannsembættið hefur þar búið í leiguhúsnæði og verður að víkja þaðan og hverfa í nýtt leiguhúsnæði. Þarf þá fé til innréttinga á þeim stað. Sýslumaður og bæjarfógeti Hafnarfirði. Lagt er til að liðurinn Yfirstjórn hækki um 415 þús. kr. sem nemur einu stöðugildi sem ákveðið hefur verið af ráðningarnefnd. Fangamál, ýmis kostnaður. Lagt er til að stofnkostnaður vegna ríkisfangelsa hækki um 1 millj. kr. og er það vegna viðhalds á fangahúsinu á Litla-Hrauni. Landhelgisgæsla Íslands. Lagt er til að launakostnaður hækki um 180 þús. kr. vegna 1/3 hluta starfs við símavörslu. Enn fremur verði kostnaður við tækjabúnað aukinn um 1 millj. og 800 þús. kr., en það er vegna tækjabúnaðar til að gera sprengjur óvirkar. Ýmis kirkjuleg málefni. Lagt er til að sá kostnaður hækki um 600 þús. kr., en auk þess hækki kostnaður vegna Skálholtsstaðar um 200 þús. Þá er till. um að verja 5 millj. kr. til viðgerðar á Hóladómkirkju, en talið er að sú viðgerð þoli ekki bið. Hóladómkirkja er eitt af merkustu húsum þessa lands. Félagsmálaráðuneyti: Vatnsveitur. Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 8 millj. kr. og verði 18 millj. Hér er um mikla hækkun að ræða sem er tilkomin vegna þess að fjvn. hefur kynnt sér að miklar vatnsveituframkvæmdir eru í gangi á vegum sveitarfélaganna og mjög miklar óskir um að hefja nýjar vatnsveituframkvæmdir. Málefni fatlaðra. Lagt er til að kostnaður samkvæmt 10. gr. laga um málefni fatlaðra hækki um 4 millj. kr. og verði 41 millj. 811 þús. kr. Eins og frv. var lagt fram var gert ráð fyrir nokkurri lækkun á þessum fjárlagalið, en þessu fé er varið til að styrkja aðstandendur fatlaðra barna sem vistuð eru í heimahúsum og kostar mun minna í útgjöldum ríkisins en að vista slík börn á opinberum stofnunum. Því er það álit fjvn. að fé af þessu tagi sé vel varið. Málefni fatlaðra í Reykjavík. Tekinn er upp nýr liður, Sambýli í leiguhúsnæði 1 millj. 600 þús. kr. Málefni fatlaðra á Reykjanesi. Tekinn er upp nýr liður, Sambýli í Kópavogi fyrir börn 3 millj. 180 þús. kr. og er áætlað að heimila rekstur á heimilinu frá 1. júlí með 61/2 stöðugildi. Enn fremur að liðurinn Atvinnuleit fyrir fatlaða verði hækkaður um 500 þús. kr. Málefni fatlaðra, Vesturlandi. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Sumarbúðir 710 þús. kr. Málefni fatlaðra, Vestfjörðum. Liðurinn Svæðisstjórn hækki um 445 þús. kr. og verði 2 millj. 564 þús. kr. Málefni fatlaðra, Norðurlandi vestra. Tekinn verði upp nýr liður, Sambýli á Sauðárkróki fyrir börn með geðræn vandamál, og verði hann 820 þús. kr. Málefni fatlaðra, Norðurlandi eystra, svæðisstjórn. Lagt er til að liðurinn hækki um 320 þús. kr. Um er að ræða Önnur laun, fyrir lausráðinn starfsmann. Lagt er til að tekið verði upp nýtt viðfangsefni, Sambýli á Húsavík, og gert ráð fyrir að heimilað verði að ráða í fimm stöðugildi frá 1. sept. Vistheimilið Sólborg. Lagt er til að launaliður hækki um 415 þús. kr. sem er leiðrétting vegna sérkjarasamninga. Þá er liðurinn Sumarbúðir í Botni. Lagt er til að liðurinn hækki um 240 þús. kr. Vistheimilið Sólborg að nýju. Lagt er til að liðurinn Sértekjur lækki um 1 millj. 50 þús. kr. og er það leiðrétting. Þá er Málefni fatlaðra, Austurlandi. Lagt er til að liðurinn Svæðisstjórn hækki um 410 þús. kr. sem er vegna ráðningar bílstjóra. Málefni fatlaðra, Suðurlandi. Lagt er til að tekið verði upp nýtt vistheimili að Skaftholti í Gnúpverjahreppi og að fjárveiting verði 2 millj. 160 þús. kr. Þá er lagt til að tekin verði upp hálf ný staða við leikfangasafnið í Vestmannaeyjum er kosti á launalið 315 þús. kr. Þá er lagt til að auka Önnur gjöld vegna rekstrar á meðferðarheimilinu Lambhaga, Selfossi um 197 þús. kr. Ég vil láta þess getið að þessi liður, sem hér eru brtt. við í allmörgum töluliðum og stafliðum, hefur verið mjög endurskoðaður, bæði á vegum fjvn., hagsýslustofnunar og á vegum félmrn., og reynt að takmarka þær tillögur sem hér eru fluttar við þau viðfangsefni sem talin voru þýðingarmest þeirra sem sótt var um, en umsóknir voru æðimiklu meiri. Þá er liðurinn Vinnumál, ýmislegt. Lagt er til að liðurinn hækki um 3 millj. 450 þús. kr. og verði 17 millj. 866 þús. kr. og verður þessum lið skipt af fjvn. með bréfi til félmrn. Ýmis starfsemi. Lagt er til að Slysavarnafélag Íslands hækki um 594 þús. kr. og verði 5,4 millj. kr. Lagt er til í öðru lagi að liðurinn Sjómannastofur hækki um 40 þús. kr., verði 500 þús. kr. Í þriðja lagi: Liðurinn Félagasamtök hækki um 613 þús. kr. og verði 5 millj. 500 þús. kr. Kvennaathvarf í Reykjavík. Lagt er til að liðurinn hækki um 1 millj. kr. Ýmis framlög. Lagt er til að liðurinn hækki um 200 þús. kr. og verði 1 millj. 500 þús. kr. Stofnkostnaður. Lagt er til að varið verði 600 þús. kr. til varnargarða við Höfðabrekkujökul til að verja Víkurkauptún fyrir hugsanlegu Kötlugosi gegn jafnhárri fjárhæð annars staðar frá og að tekinn verði einnig upp nýr liður, 2,5 millj. vegna varnargarða við Markarfljót gegn jafnhárri fjárhæð annars staðar frá. Þá eru tillögur sem varða heilbrigðismálaráðuneytið: Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. Lagt er til að liðurinn Eignakaup hækki um 500 þús. kr. vegna FM-heyrnartækja í skólum fyrir börn og enn fremur að veittar verði 300 þús. kr. vegna innréttinga í heyrnarklefa við nýtt útibú stofnunarinnar á Akureyri. Sjónstöð Íslands. Lagt er til að sértekjur lækki um 1 millj. kr. vegna breytinga á gjaldtöku fyrir hjálpartæki. Málefni fatlaðra undir heilbrmrn. Lagt er til að breyting verði á texta, þ.e. að viðfangsefnið 1.60, sem áður hét Gigtarfélag Íslands, heiti nú Gigtlækningastöð Gigtarfélags Íslands. Fjárhæðin stendur óbreytt. Sjúkrahús og læknisbústaðir: Tilfærslur á viðfangsefninu Bygging sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða hækki um 57 millj. 280 þús. kr., verði 177 millj. 280 þús. kr. Þá er enn fremur lagt til að tekið verði upp nýtt viðfangsefni, Sjúkrahús St. Franciscusarreglunnar í Stykkishólmi, og verði framlag til þess sjúkrahúss 8,5 millj. kr. Fyrir afgreiðslu fjárlaga þessa árs var gert samkomulag um að greiða af hálfu ríkisins til þessa sjúkrahúss 7 millj. kr. á ári í tvö ár, en þá með þeim hætti að liðurinn væri verðtryggður. Með þessu er staðið við það samkomulag. Rétt er að geta þess að St. Franciscusarreglan leggur fram mikið fé til þessarar byggingar og byggingin er að verulegu leyti rekin á hennar vegum. Að öðru leyti skal vísað í sundurliðun á sérstöku yfirliti á þskj. 282. St. Jósefsspítali, Landakoti. Lagt er til að laun hækki um 3 millj. kr. og eru þá teknar inn fjórar nýjar stöður. Lagt er til að Önnur gjöld verði leiðrétt til hækkunar um 4 millj. kr. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Lagt er til að hækka laun um 1 millj. 200 þús. kr. vegna stöðu nýs aðstoðarlæknis, en talið er að í raun felist í því sparnaður fyrir rekstur sjúkrahússins. Heilsugæslustöðvar. Lagt er til að Önnur gjöld hækki um 8 millj. kr. og eru þar af 3 millj. ætlaðar til viðhaldsverkefna. Annað er m.a. vegna breytinga á kjarasamningum. Þannig hækka laun um til að mynda 3 millj. kr. aðeins vegna breytingar á túlkun kjarasamninga. Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Teknir verði upp fjórir nýir liðir. Það er í fyrsta lagi Krabbameinsfélag Íslands, þ.e. til rannsókna og forvarnarstarfs við brjóstakrabbamein 5 millj. kr. Liðurinn Hjartavernd vegna Monica-rannsókna 1 millj. kr., en Monica-rannsóknir eru fjölþjóðlegt rannsóknastarf undir yfirstjórn Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem Hjartavernd hefur verið falið af landlækni að annast en getur illa tekið það verkefni að sér þó hún hafi gert það á þessu ári án þess að fá til þess eitthvert fjárframlag. Þá er liðurinn Atvinnusjúkdómar, sem er lokagreiðsla, 150 þús. kr. Liðurinn Kynsjúkdómar, alnæmi. Lagt er til að hann hækki um 5 millj. kr. sem er vegna fræðslustarfs um þetta efni. Hækkun nemur þá alls 19 millj. 275 þús. kr. og verður heildarfjárveiting á þessum lið 65 millj. 934 þús. kr. Þá er liðurinn Gæsluvistarsjóður, framlag. Tekið er upp nýtt viðfangsefni, Vernd, félagasamtök, og lagt er til að framlag verði 1 millj. kr. sem er vegna kaupa félagasamtakanna á húseign við Laugateig. Þá er liðurinn Bindindisstarfsemi. Lagt er til að tilfærslur til Stórstúku Íslands hækki um 33 þús. kr. og verði 500 þús. kr. Enn fremur er tekið upp nýtt viðfangsefni, Norrænt bindindisþing, sem meiningin er að halda hér á landi á sumri komanda og verði það styrkt með 300 þús. kr. Þroskaþjálfaskóli Íslands. Lagt er til að laun hækki um 300 þús. kr. og verði þá 4 millj. 914 þús. kr. Fjármálaráðuneyti: Ríkisskattstjóri. Lagt er til að liðurinn hækki um 2 millj. 770 þús. kr. og verði 56 millj. 231 þús. kr. Er þetta vegna fjögurra nýrra staða við embættið sem ráðningarnefnd hefur samþykkt að taka upp. Samgönguráðuneyti: Vegagerð ríkisins. Lagt er til að tilfærslur til einstaklinga, heimila og félagasamtaka, sem kallað hefur verið Gisting og byggð á þessum fjárlagalið, falli niður og færist á fjárlaganúmer 1.26 Ýmislegt. Vitastofnun Íslands. Lagt er til að Önnur gjöld hækki um 1 millj. 400 þús. kr. vegna vitabygginga og verði 14 millj. kr. Er hækkunin m.a. vegna endurbóta á Miðfjarðarskersvita. Við 3. umr. verður af hálfu meiri hl. nefndarinnar flutt till. um hækkun vitagjaldsins við 3. gr. frv. Hafnamál. Lagt er til að tilfærslur hækki um 73 millj. 639 þús. kr. og verði 266 millj. 966 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á viðfangsefni: Ferjubryggjur 2 millj. 7 þús. kr., hafnarmannvirki og lendingarbætur 58,5 millj. kr., sjóvarnargarðar 9 millj. 132 þús. kr. og nýtt viðfangsefni, Landshöfnin Rifi 4 millj. kr. sem að mestu leyti er skuldagreiðsla, en auk þess er talið mikið hættuástand orðið í höfninni vegna þess að þar er ekki orðið nema þriggja metra dýpi. Að öðru leyti er vísað til sundurliðunar á þessum liðum í sérstöku yfirliti á þskj. 282. Siglingamálastofnun ríkisins. Lagt er til að laun hækki um 1170 þús. vegna þriggja nýrra starfa, skipaskoðunarmanns á Vestfjörðum, skrifstofumanns og rafmagnsskoðunarmanns. Önnur gjöld hækki um 1881 þús. kr. vegna húsaleigu, umdæmisskrifstofa og vegna skyndiskoðunar skipa. Lagt er til að Eignakaup hækki um 310 þús. kr. vegna tækjakaupa fyrir hávaðamælingar um borð í fiskiskipum. Enn fremur er lagt til að sértekjur lækki um 1 millj. 550 þús. kr. vegna skipaskoðunargjalds sem flyst á viðeigandi lið í 3. gr. frv. Við 3. umr. þessa máls mun meiri hl. fjvn. flytja till. við 3. gr. um hækkun skipaskoðunargjaldsins. Flugmálastjórn. Lagt er til að laun hækki um 1 millj. 170 þús. kr. Hækkunin skýrist af því að lagt er til að heimila að 67% staða flugvallareftirlitsmanns á Þórshöfn verði 100% staða. Það kostar 195 þús. kr. Enn fremur að heimila eina stöðu flugvallareftirlitsmanns á Akureyri, 650 þús. kr., og hálfa stöðu við Loftferðaeftirlit, 325 þús. kr. Liðurinn Flugvellir, önnur gjöld. Framkvæmdir hækka um 9,4 millj. kr. og verða 69,4 millj. kr. Vísað er í sundurliðun á einstök verkefni í sérstöku yfirliti sem fylgja á brtt. nefndarinnar. Ýmis framlög. Lagt er til að tilfærslur hækki um 6 millj. 330 þús. kr. og verði 12 millj. 75 þús. kr. Hækkunin skýrist m.a. af nýjum viðfangsefnum sem eru: Björgunarbúnaður Sigmunds 125 þús. kr., fræðsluefni um öryggismál sjómanna, myndbanki, 600 þús. kr., sjálfvirkt tilkynningakerfi fyrir fiskiskip 2,5 millj. kr., ferðamálasamtök landshluta 600 þús. kr. og nýr liður vegna samnorræns verkefnis um jarðskjálftarannsóknir á Suðurlandi 500 þús. kr. Liðurinn Ýmislegt er m.a. vegna útivistaraðstöðu við Geysi í Haukadal og inn á þennan lið færist liðurinn af Vegagerð ríkisins Til einstaklinga, heimila og samtaka, gisting og byggð og verður honum skipt síðar með bréfi til ráðuneytisins. Landmælingar Íslands. Lagt er til að Önnur laun verði hækkuð um 600 þús. kr. vegna fjarkönnunarstofu sem ætlað er það hlutverk að safna saman ýmsum fjarkönnunargögnum, gervitunglamyndum o.fl. og að sértekjur verði lækkaðar um 1 millj. 200 þús. kr. Iðnaðarráðuneyti: Iðntæknistofnun Íslands. Lagt er til að liðurinn Yfirstjórn hækki um 1 millj. 370 þús. kr. vegna sérgreindra verkefna og að liðurinn Tækjabúnaður hækki um 600 þús. kr. og verði 9 millj. kr. Viðskiptaráðuneyti: Lagt er til að á liðnum Yfirstjórn hækki styrkur til Neytendasamtaka um 116 þús. kr. og verður liðurinn þá í heild um 27 millj. 618 þús. kr. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir og skýra brtt. fjvn. við þessa umræðu. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef mælt fyrir.



Herra forseti. Í upphafi máls vil ég færa hv. formanni fjvn. þakkir fyrir forustu hans í ströngu starfi nefndarinnar. Einnig þakka ég meðnefndarmönnum mínum samstarfið, svo og ritara nefndarinnar og starfsfólki, bæði í Hagsýslustofnun og í Þórshamri, fyrir alla þeirra aðstoð. Það er ekki ofsögum sagt af annríki og ati því sem fylgir störfum fjvn. og hvarflar sannarlega oft að manni að betur mætti vinna úr málum ef meiri tími og betri aðstæður væru fyrir hendi. Við þau erfiðu starfsskilyrði sem þessari annríku nefnd eru búin reynir oft á þolinmæði og samstarfshæfileika manna, en e.t.v. einmitt þess vegna komast nefndarmenn og starfsmenn ekkert hjá því að leggja sig alla fram um að láta samstarfið ganga snurðulítið. En þrátt fyrir ágætt samstarf nefndarmanna eru vitanlega skiptar skoðanir um meginstefnu þessa frv. og afgreiðslu einstakra mála svo sem fram kemur í nál. og ræðum í dag. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 302 sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Við lokafrágang síðustu fjárlaga núverandi ríkisstjórnar stendur Alþingi enn einu sinni frammi fyrir því að afgreiða fjárlög sem fá ekki staðist. Þrátt fyrir langtum meira góðæri á þessu ári en nokkur þorði að spá og þrátt fyrir horfur á áframhaldandi bata í efnahagslífinu er enn stefnt að aukinni skuldasöfnun og vandanum vísað til eftirkomenda. Rekstrarhalli A-hluta ríkissjóðs síðustu tveggja ára, þ.e. 1985 og 1986, nemur samtals 4,5-4,6 milljörðum kr. og áætlaður halli á næsta ári er nú skv. frv. 1,5 milljarðar kr. Líklegt er að hann verði hærri í raun. Er enn ótryggilega gengið frá mörgum liðum og augljóst að margt getur farið úr böndunum, eins og reynsla undanfarinna ára hefur sýnt, þrátt fyrir margyfirlýsta stefnu fjmrh. um raunhæf fjárlög og afnám aukafjárveitinga. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1986 var allt kapp lagt á að sýna tekjuafgang og margir endar látnir óhnýttir til að ná því marki. Má nefna sem dæmi að framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna var augljóslega vanáætlað um a.m.k. 250 millj. kr., gert var ráð fyrir 150 millj. kr. óraunhæfum sparnaði í starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins og 250 millj. kr. sparnaði í rekstri ráðuneyta og ríkisstofnana, auk þess sem launaliður ríkisspítalanna var misreiknaður um 50 millj. kr. Þannig var útgjaldahliðin augljóslega vanáætluð um a.m.k. 700 millj. kr. að því er virtist beinlínis með þeim ásetningi að sýna snyrtilegri niðurstöðutölur fjárlagadæmisins því að engar alvarlegar tilraunir voru gerðar til þess að láta þær standast. Í frv. til fjárlaga næsta árs er enn gert ráð fyrir 150 millj. kr. sparnaði í starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins, sem varla getur þýtt annað en að ætlunin sé að seilast í vasa sjúkra, og mun Kvennalistinn að sjálfsögðu vinna gegn því af alefli. Hins vegar sýna umtalsverðar hækkanir á yfirstjórn ráðuneyta og ríkisstofnana að ríkisstjórnin hefur gefist upp við að halda rekstrarútgjöldum ríkisins í skefjum. Tilraunir til endurskoðunar á umfangi og tilverurétti ýmissa stofnana og verkefna á vegum ríkisins virðast máttlausar og árangurslitlar og þarf að taka miklu fastari tökum. Minni hl. fjvn. varaði eindregið við samþykkt fjárlaganna í desember 1985. Að mati okkar var slíkt fullkomið ábyrgðarleysi, og við lýstum okkur fús til samstarfs um algera endurskoðun þess dæmis. Meiri hlutinn skellti skollaeyrum við þeim málflutningi, en nú er öllum ljóst að hann átti við rök að styðjast. Þrátt fyrir hallarekstur undanfarinna ára og áætlun næsta árs sér ríkisstjórnin það ráð eitt til þess að auka tekjur ríkissjóðs að leggja gjald á innfluttar olíuvörur. Kvennalistinn varar alvarlega við slíkri skattlagningu þar sem með því er höggvið að einni af forsendum fyrir því góðæri sem þjóðin nú nýtur, að vísu í misjöfnum mæli. Ásamt góðum sjávarafla og lækkun vaxta er verðlækkun olíu meginástæðan fyrir verulega bættum hag margra fyrirtækja í sjávarútvegi. Nú vilja stjórnarliðar stefna þeim árangri í voða, en mega hins vegar ekki heyra minnst á skattlagningu stóreigna, arðs af hlutabréfum né að íþyngja megi bönkum og verslunarfyrirtækjum sem mest og best hafa notið góðærisins nú og stefnu stjórnarinnar frá upphafi. Kvennalistinn hefur margsinnis bent á nauðsyn þess að endurskoða tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs með það fyrir augum að ná fram réttlátari dreifingu byrðanna. Rangar áherslur ríkisstjórnarinnar við sparnað í ríkisbúskapnum hafa haft slæmar afleiðingar í samstarfi ríkis og sveitarfélaga. Samdráttur í fjárveitingum til framkvæmdaliða hefur bitnað harkalega á sveitarfélögunum, auk þess sem stjórnarliðar hafa bitið höfuðið af skömminni með árlegum niðurskurði til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Óhjákvæmileg þörf hefur knúið sveitarfélögin til áframhaldandi framkvæmda, og nú er svo komið að ríkið skuldar sveitarfélögunum lögboðin framlög til byggingar dagvistarheimila, skóla, heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa og til hafnarframkvæmda svo að skiptir mörg hundruð milljónum kr., og segir lítið þótt framkvæmdaliðirnir séu hækkaðir nokkuð núna í tilefni kosningaárs. Enginn framkvæmdaliður er þó svo skammarlega vanræktur sem dagvistarheimilin. Sá liður hefur sífellt minnkað að raungildi í tíð núverandi ríkisstjórnar og í fjárlagafrv. er framlag skorið niður um helming frá þessu ári. Núverandi ríkisstjórn lagði til 20 millj. kr. fjárveitingu til þessa framkvæmdaliðar þótt fyrir liggi að til þess að greiða lögboðnar gjaldfallnar skuldir ríkissjóðs vegna afstaðinna framkvæmda þyrfti rétt um 160 millj. kr., og er þá alveg eftir að mæta þörf fyrir nýjar framkvæmdir. Meiri hl. fjvn. hefur nú tosað þessa upphæð upp í rúmar 43 millj. kr. og getur því státað af meira en 100% hækkun á þessum lið frá frv.! Sýnir það glöggt hvílíkar smánartölur um er að ræða. Kvennalistinn tekur ekki þátt í þeim óvinafagnaði og flytur sérstaka brtt. við þennan lið. Áfram ætla menn að grafa undan fjárhagsgrundvelli Lánasjóðs ísl. námsmanna með því að ætla sjóðnum of lágt beint framlag og neyða hann til allt of mikillar lántöku. Afleiðingarnar eru síaukinn fjármagnskostnaður og þar með er sjóðnum gert æ erfiðara að ná því marki að standa undir sér að mestu leyti sjálfur. Framkvæmdasjóður fatlaðra er enn einu sinni skorinn niður þrátt fyrir gífurlega þörf í þeim málaflokki. Á sama tíma er ausið fé í byggingu útsölustaða fyrir Áfengisverslun ríkisins og verður vart lengra komist í rangri forgangsröð að mati Kvennalistans. Lögbundið framlag til Ferðamálaráðs er skorið niður um a.m.k. 30 millj. kr. á sama tíma og gróskan í ferðamálum skilar sívaxandi tekjum í ríkissjóð. Hins vegar stendur ekki á ríkissjóði að greiða reikninga svo skiptir tugum milljóna vegna ferðalaga og fundahalda stóriðjunefndar sem aldrei geta leitt til annars en vitlausrar fjárfestingar í úreltri atvinnugrein. Og dæmigert fyrirhyggjuleysi ríkisstjórnarinnar birtist ekki síst í því að framlag til Rannsóknasjóðs er sama krónutalan þriðja árið í röð, þrátt fyrir yfirlýsingu um nauðsyn þess að efla rannsóknir og vísindastarfsemi í landinu. Svona mætti áfram telja, en meginniðurstaðan er þessi: Rangar áherslur ríkisstjórnarinnar birtast í sparnaði og aðhaldi í félagslegum framkvæmdum og rekstri, en rekstrargjöld ráðuneyta og sumra ríkisstofnana fá að þenjast út án mikillar fyrirstöðu. Sóað er í óarðbærar framkvæmdir en látið undir höfuð leggjast að styðja arðvænlega uppbyggingu í atvinnulífinu. Vilja og samstöðu skortir til þess að endurskoða rekstur og tekjuöflun ríkisins með það að markmiði að stöðva hallarekstur ríkissjóðs. Þetta er sú mynd sem við blasir í einstöku góðæri og þetta eru meginástæður þess að Kvennalistinn getur ekki staðið að samþykkt þessa frv." Herra forseti. Því er svo fyrst við að bæta að nú hefur hæstv. fjmrh. kunngert að horfið hafi verið frá þeirri skattlagningu á olíuvörur sem fyrirhuguð var og gagnrýnd er í þessu nál. Kvennalistinn fagnar þeirri ákvörðun en það hlýtur að vera umhugsunarefni að enn einu sinni hafa aðilar vinnumarkaðarins orðið að hafa vit fyrir hæstv. ríkisstjórn. Þessi nýjasta ákvörðun hæstv. ráðh. breytir auðvitað fjárlagadæminu. Nýgerðir kjarasamningar gera það einnig svo og sú 450 millj. kr. hækkun sem þegar hefur orðið útgjaldamegin í meðförum fjvn. Væntanlega hækka þær tölur enn við 3. umr. Allt þetta eykur hallann á næsta ári um 2-2,5 milljarða jafnvel þótt þessar ráðstafanir þýði alls ekki hreint tekjutap fyrir ríkissjóð. Á móti koma einnig meiri skatttekjur en gert var ráð fyrir við undirbúning fjárlaga samkvæmt síðustu upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun. En hallinn blasir við, meiri en gert var ráð fyrir í frv. og slíkum halla er ekki hægt að fresta til framtíðarlausnar til viðbótar við hallarekstur síðustu ára eins og reyndar er vikið að í nál. því sem ég las áðan. Við munum fjalla nánar um tekjuhlið frv. við 3. umr. en það má vera alveg ljóst að Kvennalistinn getur ekki fallist á neinar lausnir sem fela í sér auknar byrðar lágtekjufólks, þær verða hin breiðari bök að bera. Varðandi þá brtt. sem nefnd er í álitinu um hækkun framlags til byggingar dagvistarheimila þá mun hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir mæla fyrir þeirri till. síðar á þessum fundi og einnig fyrir till. okkar um framlag til lista og menningarmála. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir mælir hins vegar fyrir till. Kvennalistans um framlag ríkissjóðs til stofnkostnaðar Háskóla Íslands en hann fékk þá afmæliskveðju í fjárlagafrumvarpinu að ríkisstjórnin ætli honum ekki annað fé til mannvirkjagerðar en eigið happdrættisfé. Einnig mælir Guðrún Agnarsdóttir fyrir till. okkar varðandi Rannsóknasjóðinn en eins og fram kemur í nál. því sem ég var að lesa finnst okkur lítið til um metnað ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Af þeim brtt. sem hafa þegar birst á borðum þm. má sjá að fleirum ógnar þetta. Fleiri brtt. flytjum við ekki við þessa umræðu þótt vissulega væri ástæða til þess og hugsanlega gerum við það við 3. umr. en eins og kom fram í máli hv. formanns fjvn. er eftir að fjalla um æðimörg mál og stór sem bíða þá 3. umr. Ég hefði t.d. viljað sjá aðra meðferð á Lánasjóði ísl. námsmanna og vil ítreka það sem segir í nál. mínu að með því að neyða Lánasjóðinn til þess að fjármagna útlán sín með lántökum í sífellt hærra hlutfalli er jafnt og þétt verið að grafa undan sjóðnum. Nú á þessu ári fara um 214 millj. af ráðstöfunarfé sjóðsins í vexti og afborganir af teknum lánum og á næsta ári verður sú tala komin upp í rúmlega 257 millj. kr. Samkvæmt útreikningum stjórnar Lánasjóðsins vantar 44,7 millj. kr. á beint framlag ríkissjóðs til þess að mæta áætlaðri útlánaþörf sjóðsins og er þá ekki reiknað með víxillánum til fyrsta árs nema sem hefur verið mikið deilumál síðan hæstv. menntmrh. vísaði - það var raunar hæstv. fyrrv. menntmrh. - fyrsta árs nemum á biðstofur bankanna fyrir tveimur árum. Málefni Lánasjóðsins verða væntanlega rædd nánar við 3. umr. eftir viku. Þá vil ég taka fram að ég styð fram komna tillögu um réttmætt framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Mönnum er tíðrætt um virðingu Alþingis og vitna þá gjarnan til lélegrar fundarsóknar alþm. eða gaspurs af einhverju tagi úr ræðustóli. Að mínu viti er þó virðingu Alþingis hættast og freklegast misboðið með þeim hætti að hér setja menn lög á lög ofan sem síðan eru brotin í fjárlögum eins og raunin hefur orðið með Framkvæmdasjóð fatlaðra. Vissulega hefur mikið áunnist í bættri aðstöðu fyrir fatlaða þótt alrangt sé að framlög til þessa málaflokks hafi tuttugufaldast á fáum árum eins og hæstv. forsrh. hefur látið hafa eftir sér. Nær mun að tala um tvöföldun og er þó mjög mikið ógert enn þá og getum við ekki leyft okkur neinn hægagang. Þörfin í þessum málaflokki beinlínis æpir á okkur sem höfum atkvæðisrétt hér á Alþingi og ég vil taka það fram að þessi orð eru ekki til komin vegna aðgerða fatlaðra á Austurvelli í gær þótt áhrifamiklar væru. Þessi sannleikur hefur verið að renna upp fyrir mér á undanförnum árum eins og mörgum öðrum í þjóðfélaginu og þrátt fyrir að mikið skorti á skilning almennings og ráðamanna tel ég að töluverð breyting hafi orðið á viðhorfi almennings til fatlaðra. Þeim fækkar sífellt sem líta á fatlaða sem aumkunarvert ölmusufólk. Svo er þeim sjálfum og aðstandendum þeirra fyrir að þakka. Þá er annar málaflokkur sem hefur sætt furðulegri meðferð ráðamanna og það eru ferðamálin sem einnig er minnst á í nál. Árið 1976 setti Alþingi lög um ferðamál og ákvað að fjármagna starfsemi Ferðamálaráðs með 10% af söluverðmæti Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli og til þess að draga nú enga burst úr nefi ríkissjóðs var útsöluverð á áfengi og tóbaki í Fríhöfninni hækkað um 10% í þessu skyni. Er skemmst frá því að segja að við þetta lagaákvæði hefur aldrei verið staðið. Í ár er þessi tekjustofn skertur um 70% og samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er Ferðamálaráði ætluð á næsta ári sama krónutala og í ár, 15 millj. kr. Stór hluti kostnaðar við starfsemi Ferðamálaráðs er í erlendum gjaldeyri og samkvæmt skuldbindingum og er fyrirsjáanlegt að stórlega skertar tekjur þess duga ekki til þess að standa við þær skuldbindingar, hvað þá að þær leyfi nokkurt svigrúm til uppbyggingar ferðaþjónustu hér innanlands. Varðandi þann þátt þá vil ég lýsa stuðningi við tillögu á þskj. 290 þar sem lagt er til að nýr liður komi við fjárlaganúmerið 10-651: Til umhverfisverndar á ferðamannastöðum 10 millj. kr. Þegar Alþingi breytti lögum um ferðamál árið 1985 var reynt að tryggja tekjustofn Ferðamálaráðs með ákvæði um það að hann rynni milliliðalaust frá Fríhöfninni til Ferðamálaráðs. Það dugði ekki til eins og dæmin sanna. Svona ósamræmi milli lagasetningar og framkvæmdar er til mikillar vansæmdar og grefur undan trausti almennings til Alþingis og ríkisstjórnar. Þessi tvö dæmi, um Framkvæmdasjóð fatlaðra og Ferðamálaráð, eru mjög alvarleg dæmi um þetta og hafa valdið ómældu tjóni því menn búast auðvitað við því að lagasetning haldi og gera sínar áætlanir í samræmi við það. Kvennalistinn hefur reynt að vekja til umhugsunar og aðgerða í ferðamálum og ef vel tekst til með framkvæmd tillögu okkar um úrbætur í ferðaþjónustu sem samþykkt var á s.l. vori gæti þessi viðleitni borið árangur á næstu árum. Fjvn. hefur óneitanlega reynt að koma til móts við brýnustu þarfir, t.d. með því að veita sérstaklega 750 þús. kr. til umbóta við Geysi í Haukadal og 900 þús. kr. til lagfæringar og til að leggja göngustíga í Dimmuborgum í Mývatnssveit, einni af náttúruperlum okkar sem er í hættu vegna átroðnings og umferðar. En við megum ekki gleyma því að sá hagnaður sem við höfum af ferðaþjónustu er dýru verði keyptur ef varanleg spjöll verða á náttúru landsins vegna ágangs ferðamanna. Þá hefur fjvn. komið að nokkru til móts við óskir Ferðamálasamtaka landshlutanna með 600 þús. kr. fjárveitingu og verður það þessum ungu samtökum vonandi hvatning þótt ekki komi háar upphæðir í hverra hlut. Málefni Borgarspítalans voru til umræðu í gær vegna viðræðna um eigendaskipti og má búast við því að ýmsir muni taka þá umræðu upp í dag. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það mál en ítreka andstöðu Kvennalistans við það og sérstaklega hvernig að því hefur verið staðið. Fréttir um þessar viðræður komu flatt upp á fjvn. eins og aðra enda minntist borgarstjóri ekki á það þegar hann kom á fund nefndarinnar og enginn þar minnist þess að hafa heyrt mótmæli forráðamanna borgarinnar gegn því að Borgarspítalinn fari á föst fjárlög. Allur þessi málatilbúnaður ber því vott um fljótræði og gerræði og verður vonandi stöðvaður. Ég læt þá þessi fáu dæmi nægja um einstaka liði þessa frv. enda mundi það æra óstöðugan að fjalla um alla liði svo sem vert væri. Herra forseti. Heildarniðurstöður fjárlagadæmisins eru enn í algjörri þoku og lítið sem við höfum að byggja á og ekki skýrðust málin í ræðu hv. formanns fjvn. áðan. Þar var aðeins minnt á markmið en ekkert fjallað um leiðir. Ekki er auðveldara að lesa út úr fréttaskeytum Þjóðhagsstofnunar, enda höfum við ágætt dæmi um forspárhæfileika hennar. Í þjóð hagsáætlun fyrir árið 1986 sagði nefnilega orðrétt, með leyfi forseta: "Ekki eru horfur á örum hagvexti á næsta ári." Síðan spáðu þeir vísu menn 2% hagvexti en hann verður í reynd um 6% samkvæmt nýjustu upplýsingum og munar nú um minna. Ef spádómum þeirra skakkar í sömu átt á næsta ári má þjóðin því enn búast við bættum hag. Þeim mun alvarlegra er að ríkisstjórnin og meiri hluti Alþingis skuli ekki sjá sér fært að koma betra lagi á ríkisbúskapinn og hafa ekki önnur ráð en að vísa vandanum til eftirkomenda. Í húsmæðraskólum landsins, sem hæstv. menntmrh. leggur nú niður einn af öðrum með pennastriksaðferðinni, lásu nemendur litla en gagnlega kennslubók sem heitir því skemmtilega nafni "Hvernig fæ ég búi mínu borgið?". Hæstv. ríkisstjórn þyrfti að eignast þá bók.



Herra forseti. Ég vil að sjálfsögðu byrja á því að taka undir þær þakkir sem hér hafa verið fluttar til formanns fjvn. og meðnefndarfólks míns þar, svo og til ritara nefndarinnar og þess fólks sem unnið hefur með nefndinni frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun. Einhvern tíma sagði ég hér, líklega fyrir tveimur árum síðan, að hlutverk hv. þm. Pálma Jónssonar væri ekki öfundsvert, að stýra í gegnum það að komast frá fjárlögunum á viðunandi hátt. Hafi það verið slæmt þá sýnist mér það enn þá verra nú, hans hlutskipti í þeim efnum. Og á svo góður drengur ekki slíkt hlutskipti skilið. Á þskj. 305 er nál. Í því nál. er að finna þær meginbreytingar í fjárlagagerð og í ríkisfjármálum og peningamálum sem Alþfl. hefur talað fyrir æðilengi. Hann hefur talað fyrir þeim, hann hefur flutt um það frumvörp og tillögur hér í þinginu og flutti á síðasta hausti æðimargar breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið fyrir árið 1986. Hvorki þessar tillögur né fjárlagatillögurnar á síðasta hausti náðu samþykki, andstaðan virtist mikil og virðist enn. Eigi að síður er nú, hugsa ég, fleirum orðið ljóst að breytinga er þörf í þessum efnum. Í þessu nál. er mörkuð sú stefna sem Alþfl. vildi fylgja ef hann hefði áhrif á þessi mál í komandi framtíð. Hér má segja að sé skilgreint með hvaða hætti Alþfl. vill breyta ríkisfjármálunum og peningamálunum í landinu. Það er auðvitað löngu orðið ljóst að eins og þessi mál hafa gengið fyrir sig gengur þetta dæmi ekki upp. Allir þekkja skattamálin, húsnæðismálin og svo mætti fleira telja. Án þess að ég ætli í einstökum atriðum að lesa upp nál. mun ég vitna í það undir vissum kringumstæðum þar sem áherslupunktar eru hvað mestir og sem mér þykir rétt að vekja sérstaka athygli á. Alþfl. er það auðvitað ljóst að á þessu stigi verður málum ekki breytt. Það er ljóst að meiri hl. er annarrar skoðunar, vill sigla hina gömlu leið sem löngu er komin á enda og löngu hefur beðið skipbrot. Eigi að síður er talið rétt að móta þessa stefnu þó ekki sé í beinu tillöguformi, ekki kannske síst vegna þess að nú mun ekki langt í það að hæstv. ríkisstjórn muni líklega láta af völdum og sú stefna sem hún hefur fylgt undangengin nær fjögur ár. Það hefur verið minnst á það fyrr í þessum umræðum hversu mikið góðæri íslenska þjóðin hefur búið við undangengin a.m.k. tvö eða þrjú ár. Slíkt góðæri hefur ekki gengið yfir þjóðina í áratugi eins og verið hefur nú en þrátt fyrir þetta mikla góðæri hefur það ekki skilað sér til fólksins sem það hefði átt að gera. Ætli sé ekki langt síðan nokkur dæmi hafa verið um það að svo mörg uppboð, nauðungaruppboð, hafi verið á dagskrá eins og þetta yfirstandandi ár? Gífurleg fjölgun í þeim efnum segir sína sögu um það hvernig haldið hefur verið á fjármálum gagnvart almenningi í þessu landi. Það er fleira en þetta sem má nefna. Ég tek mjög undir það sem hér var sagt áðan, bæði af hv. þm. Geir Gunnarssyni og hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur. Menn eru nú óðum að minna á sig, þeir sem hafa gleymst hjá hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta hér á Alþingi. Fatlaðir minntu á sig í gær og það rækilega og ég vænti þess að það verði kannske til þess að breyting verði á þeirri stefnu sem hér er uppi að því er varðar afgreiðslu þeirra mála. Hverjir verða næstir til að minna á sig með einhverjum öðrum hætti í þjóðfélaginu? Hér hefur svo sannarlega ríkt ójöfnuður, óréttlæti, sem ekki er að sjá að nein breyting verði á að óbreyttum aðstæðum. Við 1. umr. þessa frv. mælti hv. þm. Eiður Guðnason fyrir hönd Alþfl. Hann fór að mörgu leyti ofan í þær tillögur sem Alþfl. hefur flutt, ítrekaði þau sjónarmið sem þar hafa komið fram og minnti á. En það er ekki nóg með að að því er fjármálin varðar hafi þetta gengið svona. Við vitum líka, það er ekki betri kostur, hvað hefur gerst að því er varðar byggðamálin. Við horfum upp á það nánast daglega að fjöldi fólks yfirgefur dreifbýlið, flytur hér á Reykjavíkursvæðið eða suðvesturhornið og nú er svo komið fyrir stórum landsvæðum að íbúum fer ört fækkandi. Flest bendir til þess að veruleg fækkun eigi sér stað í þjónustugreinum, fiskveiðum og fiskverkun en fjölgun á öðrum sviðum. Frumgreinar atvinnulífsins hafa verið vanræktar. Ástæða er til þess að stjórnendur, hverjir sem þeir kunna að verða, snúi við blaði og hugi betur að grundvellinum fyrir lífi á þessu landi. Sá grundvöllur er að sjálfsögðu í höfuðatvinnuveginum sem er sjávarútvegur, svo og landbúnaði líka að hluta. Það er ekki að sjá að hæstv. ráðherrar hafi hugað að í þessum efnum. Þeir eru fáir hér innan dyra eins og venjulega, aðeins hæstv. fjmrh. sem hér er viðstaddur. Sá hinn sami hæstv. ráðh. sem gengur dreissugt hér um dyr á öllum tímum og er ástæða til þess að minna hæstv. fjmrh. á það að það kann að styttast í hans veru í þeim stól.

Vill þm. koma og máta stólinn?

Nei, ekki á hann nú kost á því held ég að gera slíkt, en hitt er rétt, að hann mundi standa hærra upp úr honum heldur en hæstv. fjmrh.  Herra forseti. Á s.l. hausti greip Sjálfstfl. til þess ráðs að skipta um fjmrh. Oddvita sjálfstæðismanna í Reykjavík, Albert Guðmundssyni, var vísað á dyr úr fjmrn. Í stól hans settist formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson. Albert Guðmundsson var ekki talinn valda verkefni sínu. Honum var gefið að sök að fyrirsjáanlegur væri mikill halli á ríkisbúskapnum í heild, að hvergi örlaði á viðleitni til að losa ríkisbúskapinn úr viðjum sjálfvirkrar útgjaldaþenslu, að ekki örlaði á ráðdeild og aðhaldi í ríkisbúskapnum, að hann hefði engar tillögur fram að færa um stöðvun skuldasöfnunar, stöðvun útgjaldaþenslu, afnám sjálfvirkni, hvað þá heldur að hann hefði fram að færa tillögur um róttækar kerfisbreytingar í ríkisrekstri sem löngu væru tímabærar. Formaður Sjálfstfl. hefur nú fengið tvö tækifæri til að standa við stóru orðin og sýna árangur sinn í verki. Árangurinn lætur á sér standa. Albert er farinn og Þorsteinn kominn og rétt ófarinn. Það hefur verið skipt um menn en hvorki um stefnu né vinnubrögð. Allt situr við það sama. Núverandi fjárlagafrumvarp er í hefðbundnum stíl. Það gæti alveg eins verið eftir Albert Guðmundsson eða þá hv. þm. Ragnar Arnalds eða Tómas Árnason. Það er sama hvort litið er í tekjuöflunar- eða gjaldahlið fjárlaga, viðleitni manna til að hafa stjórn á ríkisbúskapnum er komin í þrot. Það er vonlítið til árangurs að krukka í kerfið með smávægilegum brtt. Reyndar er óframkvæmanlegt að flytja brtt. af neinu tagi við 2. umr. þar sem ekki liggur fyrir endurmat á tekjuhlið í kjölfar kjarasamninga. Tímabærar brtt. sem máli skipta kalla hins vegar á sérstaka löggjöf og verða auk þess að framkvæmast á lengri tíma en einu fjárlagaári samkvæmt fyrir fram ákveðinni forgangsröð verkefna. Þetta er undirstrikað í þessu nál. af hálfu Alþfl. Hér þarf tíma til að breyta um stefnu. Ég sagði áðan að við hefðum búið við hið mesta góðæri undangengin tvö ár. Það var sagt áðan, ég held að það hafi verið hv. þm. Geir Gunnarsson sem nefndi það, að á þessum tveimur árum hefði halli á ríkisbúskapnum numið um 6 milljörðum kr., í mesta góðæri sem yfir landið hefur gengið. Er ekki eðlilegt að menn spyrji: Hvað er til ráða í þessum efnum? Hallinn á yfirstandandi ári er talinn hafa verið um 2,2 milljarðar. Fjárlagafrumvarpið, sem nú er verið að ræða, var lagt fram með um 1600 millj. kr. halla. Það er nú komið upp í um 2 milljarða. Það er augljóst að hallinn á næsta ári verður a.m.k. 3-3,5 milljarðar því eins og hér hefur komið fram þá er enn eftir að fara ofan í það hvað kjarasamningarnir, sem þegar hafa verið gerðir og þeir kjarasamningar sem kunna að fylgja á eftir, hafa í för með sér að því er ríkissjóð varðar. Þetta mun kannske skýrast fyrir 3. umr. þannig að menn sjái þá betur í spilin. En augljóslega má reikna með að halli verði a.m.k. 3 milljarðar á næsta ári. En er þá ekki rétt að víkja að því: Hvernig stöndum við að fjárlagaafgreiðslu og fjármála ríkisins í heild? Jú, hér á hv. Alþingi er afgreitt fjárlagafrv. til eins árs í senn. Frv. eða lög sem að verulegu leyti er lítið farið eftir oft og tíðum. Hér eru líka afgreidd lánsfjárlög sem eiga að setja ríkisstjórninni skorður við því hversu mikið lánsfjármagn hún tekur að láni. Þessi lög eru líka þverbrotin. Við vitum um aukafjárveitingarnar sem núna, seinni partinn í nóvember, voru upp á 1600 millj. Við erum með fjárlögin, við erum með aukafjárveitingar, við erum með lánsfjárlögin þverbrotin langt umfram það sem heimildir leyfa og við vitum fyrir fram. Ætli það sé ekki farið að nálgast milljarð sem ríkið skuldar sveitarfélögum vegna unninna framkvæmda sem ríkið er aðili að? Verklag með þessum hætti nær auðvitað ekki nokkurri átt. Ég hygg að öllum sé það ljóst að hér þarf að breyta til. Menn verða að finna annan vettvang til þess að koma fjármagninu til skila á miklu hagkvæmari og betri hátt en hér er um að ræða. Til hvers er þá verið með þennan endalausa leikaraskap? Af hverju geta menn ekki sest niður, hugsað út frá öðrum forsendum en menn hafa gert kannske 30, 40 eða 50 ár og reynt að leiða líkur að skikkanlegri og betri vinnubrögðum, reynt að koma sér niður á að framkvæma breytingar sem að sjálfsögðu ekki verða gerðar allar í einu? En það er hægt að miða við það að gera tilteknar breytingar, t.d. á einu kjörtímabili, til þess að koma þessum málum á skikkanlegri veg en nú hefur verið gert og sýnist verða gert ef áframhaldandi ráðamenn fá að ráða ferðinni. Það þarf auðvitað samræmda áætlunargerð í því að breyta þessum málum, bæði að því er varðar ríkið og viðskipti ríkisins við sveitarfélögin. Því þarf að breyta. Varðandi þetta fjárlagafrv., sem nú er til 2. umr., þá er það öllum ljóst að forsendur þess eru miðaðar við desemberverðlag. Augljóslega hljóta þær forsendur að gjörbreytast, og eru orðnar breyttar frá því að þetta frv. var unnið, og það eru engar líkur á því að þær forsendur verði fyrir hendi á næsta ári. Dettur nokkrum í hug að desemberverðlag nú gildi á næsta ári? Það er enginn vafi á því að hækkanir koma mjög verulega við 3. umr. þessa fjárlagafrv. Ég held að það hafi verið hv. þm. Geir Gunnarsson sem vék að því hér áðan hvernig misskiptingin á sér stað að því er varðar framlög til hinna ýmsu málaflokka og ýmsu þátta. Það er alveg á ljósu að hæstv. ráðherrar sjá um sig og sína í þessum efnum. Hækkanir til ráðuneyta, til yfirstjórna ráðuneyta sýna þá leið sem þessir hæstv. ráðherrar varða. Menntmrn.: Yfirstjórnin þar hækkar um 38,4% á sama tíma og menn eru að telja að eðlilegar launahækkanir verði í kringum 13-15%. Forsrn.: Yfirstjórnin þar hækkar um 28,3%. Sjútvrn.: Yfirstjórnin þar hækkar um 33,9%. Dómsmrn.: Yfirstjórnin þar hækkar um 28,3%. Ætli það sé nú mikið umfangs þar í þeim efnum? Félmrn.: Yfirstjórnin þar hækkar um 49%. Samgrn.: Yfirstjórnin þar hækkar um 49,9%. Iðnrn.: Yfirstjórnin þar hækkar um 26,5%. Á sama tíma eru framkvæmdamálaflokkar skornir niður frá því sem verið hefur. Þarna sýnir það sig sjálft að kerfið sér um sína. Kerfið vefur þannig utan á sig að það fær allt sitt á þurru þó að aðrir séu skornir nánast við trog. Þarna má sannarlega segja að Parkinsons-lögmálið sé í fullu gildi að því er þessa þætti fjárlaganna varðar. Og þarna eru í fararbroddi hæstv. ráðherrar allir upp til hópa. Eitt ljósasta dæmið í þessu er líklega embætti ríkislögmannsins. Um það er getið í fjárlagafrv. og, með leyfi forseta, nýlegt embætti ríkislögmanns, sem áætlað er að kosti tæpar S millj. kr. á árinu 1987, er dæmi um það hvernig embætti hafa tilhneigingu til að blómstra. Embættið var stofnað með lögum nr. 51/1985. Í fjárlagafrv. 1985 voru því áætlaðar 1 millj. 129 þús. kr., þar af 907 þús. kr. launakostnaður. Í fjárlagafrv. þessa árs, þ.e. ársins 1986, var kostnaðurinn áætlaður 2 millj. 584 þús. kr., þar af laun 1 millj. 746 þús. kr. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1987 nær tvöfaldast kostnaðurinn enn í 4 millj. 755 þús. kr. og þar af 4 millj. 208 þús. kr. í launakostnað. Þetta sýnir hvernig kerfið sjálft hleður upp á sig óendanlega án nokkurrar stjórnunar. Annað dæmi höfum við í þessu og það er hæstv. fjmrh., sem á að gæta kassans, sem þar talar. Í Tímanum, málgagni annars ríkisstjórnarflokksins, er fullyrt að hæstv. fjmrh. haldi því fram að aðhald hafi engan árangur borið í því að stemma stigu við yfirvinnu í ráðuneytum. Allt saman er þetta laust, allt gengur þetta nánast sjálfala og enginn hefur stjórn á einu eða neinu. Ég hef sagt það áður og get sagt það hér einu sinni enn: Ég er alveg sannfærður um það að öll þjónusta af hálfu ráðuneyta og ríkis gæti gengið með eðlilegum hætti og ekkert verr þó að 20-30% af því starfsliði, sem þar væri, væri látið hætta. Það eru nóg önnur verkefni í þjóðfélaginu fyrir þetta fólk. Eins og fram hefur komið hér áður, þá eru margir þættir óljósir í sambandi við þetta fjárlagafrv. Ég vil t.d. spyrja hæstv. ráðherra, að vísu er enginn þeirra viðstaddur eins og er, en mér þætti þó viðeigandi að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur þessa umræðu og vildi gjarnan óska eftir því við hæstv. forseta, að hæstv. fjmrh. væri nú í salnum.  
            

Býst ræðumaður við að fá einhver svör þó ráðherrann væri viðstaddur?

Við skulum ekki gera því skóna að hæstv. ráðh. hafi ekki málfrelsi og svari ekki hér. - Ég sé að hæstv. fjmrh. gengur nú í salinn. Ég var að víkja að því, hæstv. ráðh., að ýmsir óvissuþættir væru nú í þessu frv. og vildi gjarnan beina þeim fsp. til hæstv. ráðh. hvernig úr þeim málum ætti að rætast. Það hafa verið uppi óskir um nokkuð verulega hækkun hjá Pósti og síma. Hvað mun verða gert í þeim efnum? Nú er vitað að það fyrirtæki hefur staðið höllum fæti og stendur nú höllum fæti. Má búast við svo og svo miklum prósentuhækkunum hjá Pósti og síma á næsta ári? Ef svo er, hversu miklum? Við höfum heyrt raddir uppi um það að rafmagnsverð ætti að hækka allt frá 20 upp í 38%. Er slíkt á döfinni? Og ef hækkanir verða, hverjar eru þær líklegastar að verði staðreynd á næsta ári? Hvað með Ríkisútvarpið? Eru menn hættir við að selja deildir frá því? Uppi voru hugmyndir frá hæstv. fjmrh. um að selja hluta af Ríkisútvarpinu. Kannske hefur það breyst. Hádegisfréttir hermdu í dag að hæstv. ríkisstjórn væri hætt við 600 millj. kr. orkuskattinn. Allt til dagsins í morgun var því haldið fram að hér yrði flutt frv. til útlistunar á þeim skatti og sá skattur, 600 milljónirnar, er innifalinn í fjárlagafrv. eins og það er. Einhver breyting hlýtur þarna að verða á og hvaða tekjustofn er hæstv. fjmrh. að hugsa um í staðinn fyrir orkuskattinn, 600 milljónirnar sem nú kvað vera hætt við?

Það var löngu vitað að hann yrði felldur niður.

Það má vel vera að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, hinn gáfaði maður, hafi vitað þetta löngu fyrir og það færi betur að þær gáfur blómstruðu betur hér innan sala þingsins en þær hafa gert til þessa. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. iðnrh. einnar eða tveggja spurninga og vissulega væri gott ef hæstv. iðnrh. væri við, því að auðvitað snýr þetta mál ekki hvað síst að hæstv. ráðherrum. Þeir bera ábyrgð á þessu máli hér og það er þeirra auðvitað að svara séu þeir um það spurðir. Mér leikur t.d. forvitni á að vita hvað verður með orkujöfnunargjaldið sem lagt var á á sínum tíma, 1,5% söluskattsstig ef ég man rétt. Hvað verður um það gjald? Þetta mundi nema um 1 milljarði á næsta ári, sem á auðvitað að fara til þeirra sem bera hvað þyngstar byrðar af háu orkuverði. Það kynni nú ekki vera að þetta eins og fleira rynni í ríkishítina og því væri ráðstafað þar, ekki til þeirra sem það var ætlað heldur í allt aðrar áttir. Eða getur einhver hæstv. ráðh. upplýst það hér hvað hefur orðið um andvirði orkujöfnunargjaldsins undangengin ár? Hvert hefur það farið? Hver hefur fengið þá peninga? Ég hygg að þeir hafi ekki fengið þá sem áttu að fá þá.

Orkubú Vestfjarða.

Nei, hv. þm. Nú ruglast þú í ríminu. Orkubú Vestfjarða hefur ekkert fengið af því. Það er mesti misskilningur. Nú má hv. þm. lesa sér betur til. Nei, það hefur farið í ríkiskassann örugglega og verið ráðstafað þaðan sem ekki átti að gerast. Enn er hér spurning sem ég vildi gjarnan beina til hæstv. ráðh. Ég veit ekki hvaða hæstv. ráðh. ber ábyrgð á því. Í fjárlagafrv. nú er ekki til stafkrókur um sjúkraflug. Það er fellt niður. Ég spyr hæstv. ráðh. að því: Er það virkilega meining manna að fella þennan lið út? Er það virkilega meining hæstv. ríkisstjórnar að fella þennan lið út, að mínu viti þennan mjög mikilvæga lið til þess að koma við þar sem þarf og þyrfti auðvitað meira en gert hefur verið á undanförnum árum til þess að styrkja þá aðila sem sjá um þessa neyðarþjónustu? Ég vil gjarnan fá svör við því hvort þetta á að falla út. Ég á hér nokkrar spurningar enn eftir til hæstv. menntmrh. en ekki sést hann hér. Er þó knýjandi að fá hann í salinn til þess að beina að honum a.m.k. tveim spurningum. Þær eru það mikilvægar að mínu viti að svör við þeim verða að fást. Herra forseti. Meðan leit er haldið uppi að hæstv. menntmrh. er kannske rétt að víkja aftur að fjárlagafrv. Það er alveg með eindæmum að mínu viti. Ef menn fletta nú upp á bls. 207 í fjárlagafrv., þá sjá þeir rúma blaðsíðu þar sem taldir eru upp lagabálkar, lög sem eru í gildi, samþykkt af Alþingi, en í hverju einasta tilviki, 14 tilvikum, þrátt fyrir að þessi lög séu í gildi, þá skulu þau ekki vera í gildi. Þetta er inntakið í öllum þessum 14 liðum þar sem verið er að fella úr gildi hluta af þeim lögum sem eiga að vera í gildi og skerða þær fjárveitingar sem til þeirra eiga að fara. Eru þetta vinnubrögð sem er treystandi? Eru svona vinnubrögð traustsins verð? Er á því byggjandi að menn haldi svona vinnubrögðum áfram? Alþingi sjálft hefur sig að háði og spotti í þessum efnum, að mér finnst. Hér er verið að samþykkja lög á lög ofan sem engin meining er að nái fram að ganga eða við verði staðið. Hvers konar löggjafarsamkunda er það sem með þessum hætti hagar sér? Er eðlilegt að almenningur í landinu beri mikið traust til slíkra einstaklinga sem haga sér með þessum hætti? Ég held að þetta sé kannske eitt af mörgum dæmum sem eru á þann veg að hér á að breyta um stefnu. Hér á ekki að halda áfram þessum skollaleik sem hefur verið við lýði og er við lýði enn. Hér eiga menn að breyta um vinnubrögð. Um það eru þær tillögur og þau mál sem Alþfl. hefur flutt hér ár eftir ár, og mun halda áfram að flytja, og mun greinilega komast í þá aðstöðu að hafa áhrif á að þau nái fram að ganga. Til þess er leikurinn að sjálfsögðu gerður. Nei, svona vinnubrögð eru alveg forkastanleg og ég trúi ekki öðru en að hæstv. fjmrh. sé mér sammála um það að þetta er rangt. Þetta er gjörsamlega rangt og getur ekki gengið til lengdar. Ég sé að enn hefur leitin að hæstv. menntmrh. ekki borið árangur.  Það er þá rétt að víkja að þeim hæstv. ráðh. sem inni er eins og stendur. Það er hæstv. heilbrmrh. Það er engin ástæða til þess að ræða ekki það mál sem hvað mest er nú til umræðu að mér heyrist. Það er sala Borgarspítalans. Nú virðist það vera orðið fósturbarn Sjálfstfl., einkaframtaksflokksins, að ríkið kaupi einkafyrirtækin. Hvar skyldi nú stuttbuxnadeildin frá íhaldsflokknum vera, sem vildi "báknið burt" með hv. þm., varaformann Sjálfstfl. í broddi fylkingar? Mér sýnist nú að hér hafi menn þokkalega snúið málum við en um það þarf ég ekki að hafa mörg orð. Þar hafa flokksmenn sjálfir sagt sitt orð um. Eðlilega. En það sem ég ætlaði að spyrja hæstv. heilbrmrh. um er: Ef svo fer að Borgarspítalinn verður keyptur af ríkinu, ríkið kaupi hann, er þá ekki augljóst að öll önnur sjúkrahús verða yfirtekin á ríkið, og ekki bara sjúkrahúsin, heldur og heilsugæslan í heild í landinu? Eða ætla þeir sem kunna að gangast fyrir þeirri ákvörðun að ríkið kaupi Borgarspítalann, ætla þeir litlu þorpunum úti á landi, á landsbyggðinni, ætla þeir því fáa fólki að sjá fyrir heilsugæslunni og sjúkrahúsunum á þeim landsvæðum, en að ríkið yfirtaki allt hér á Reykjavíkursvæðinu? Við þessu þarf að fá svör. Þessi ákvörðun, ef ríkið kaupir Borgarspítalann, hlýtur að hafa í för með sér að ríkið yfirtekur öll sjúkrahús í landinu og þar með heilsugæslustöðvarnar líka. Hér á Reykjavíkursvæðinu er hugsanlega hægt að reka heilsugæslu á þokkalegan hátt án þess að tap verði á slíkum rekstri. En slíkt er ekki gert í fámennum sveitarfélögum. Þau halda ekki uppi slíkum rekstri á sinn kostnað. Það er einkennilegt með þetta borgarspítalamál. Það er ekki langt síðan borgarstjórinn í Reykjavík sat á fundi fjvn. til þess að gera grein fyrir þeim óskum og þörfum sem Reykjavíkurborg þyrfti á að halda að því er varðaði fjárframlög af hálfu ríkisins. Ekki minnst einu orði á þetta mál. Mér er spurn: Er það ríkisstjórnin sem stendur að þessu máli eða er það bara hæstv. heilbr.- og trmrh.? Það væri þarflegt að fá svör við slíku. Eða er það bara sú hæstvirt þrenning, hæstv. fjmrh., heilbrmrh. og borgarstjóri, sem ætla að gera út um þetta mál? Ég veit það að formaður fjvn., hv. þm. Pálmi Jónsson, hafði ekki hugmynd um þetta mál fyrir tveim dögum síðan. Til fjvn. hefur engin beiðni borist í einu eða neinu að því er þetta mál varðar. Enginn hefur haft uppi andmæli gagnvart fjvn. í þeim efnum að setja sjúkrahús á föst fjárlög. Hvaðan kemur þetta og hver er tilgangurinn? - Ég sé að hæstv. heilbrmrh. er flúinn úr salnum.  (Heilbr.- og trmrh.: Nei, aldeilis ekki.)  Ja, ekki sást hún. Ekki sást hæstv. ráðh., kemur í ljós nú.  (Heilbr.- og trmrh.: Ég var bara að dempa hljóðið með því að vera hérna aðeins fjær.)  Ef hæstv. ráðh. þolir ekki þetta þá ætti hún bara að vera utandyra. Ég hef enga trú á því að hæstv. ráðh. geti ekki unað hér inni þó að það heyrist í mönnum. Kannske vill hún að menn tuði hér þannig að hún heyri ekki neitt. Það færi kannske best í hennar eyrum. En ég vil eigi að síður fá svör og ég vænti þess að hæstv. ráðh. heyri til mín. Hver er meiningin ef Borgarspítalinn verður seldur, hvað verður þá gert við önnur sjúkrahús úti á landsbyggðinni, í fjórðungunum? Og hvað verður gert við heilsugæslustöðvarnar sem eru reknar í fámennissveitarfélögum, að verulegum hluta á þeirra kostnað? Um það vil ég vita. Þetta er ekki svo lítil ákvörðun sem hér er um að ræða. Hér eru menn að tala um 600-700 millj. Einhvern tímann hafa menn hrist hausinn yfir minni upphæð við afgreiðslu fjárlaga heldur en þeirri. Og ég spyr enn: Er það ríkisstjórnin sem stendur á bak við slíka ákvörðun eða er það bara hæstv. heilbr.- og trmrh. einn? Og kannske hæstv. fjmrh.? Þingið á heimtingu á að fá svör við því. Hér er um svo stórar fjárfúlgur að ræða, svo notað sé það orð sem ég held að hafi verið haft eftir Ríkisútvarpinu í dag, um svo stórar fjárfúlgur að ræða að þingið getur ekki látið slíkt fara fram hjá sér án þess að hafa sína skoðun á því. Ég sé ekki enn, hæstv. forseti, að leitin að menntmrh. hafi borið árangur.  En það er líklega rétt á meðan að undirstrika hér alveg sérstaklega Framkvæmdasjóð fatlaðra. Ég trúi því ekki fyrr en þá kann á það að reyna að meiri hlutinn hér á Alþingi ætli að afgreiða það mál eins og það mál stendur í dag. Það er enn opin leið í þessum efnum. Það er enn opin leið til þess að greiða fyrir því sem ríkið hefur lofað en svikist um að standa við í gegnum árin. Sú leið er að hækka framlagið til þessa þáttar. Auðvitað ætti slíkt framhald að vera eins og lög gera ráð fyrir. En þetta er einn af þeim mörgu lagabálkum sem eru á þann veg að hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti Alþingis ætlar ekki að hafa þau í gildi.  Ég vil aðeins minna hér á tvö mál. Það er í fyrsta lagi varðandi liðinn Lögskráning sjómanna. Ég vil að vísu ekki fullyrða það en ég minnist þess ekki að sá liður sé inni í frv. eins og það er núna. Ég mælist til að það verði athugað milli umræðnanna því ég tel, og það hafa sjómannasamtökin lagt ríka áherslu á, að þeim þætti megi ekki sleppa fyrr en búið er að ráða til lykta þeim þáttum sem þar er ætlað að vinna. Þessir peningar þurfa að vera inni þannig að hægt sé að standa við þau áform að koma lögskráningu á sjómönnum í lag. Hún hefur verið í megnasta ólagi mörg undangengin ár. Í öðru lagi vil ég minna á, hér eru auðvitað fleiri sem gætu gert það, en ég vil minna á að ég veit ekki til þess að inni í frv. séu núna neinar fjárveitingar til stöðugleikamælinga fiskiskipa. Það er eitt af verkefnum Öryggismálanefndar sjómanna sem hún tók upp, hefur gert, skilað af sér, með sérnefnd, til ráðuneytis og óskað eftir því, þetta er held ég á tveggja ára bili sem þarna þyrftu að koma fjárveitingar og það er nauðsynlegt. Þetta eru ekki háar fjárveitingar en það er nauðsynlegt að þessum þætti verði sinnt og ég beini því sérstaklega til meirihlutamanna hér á hv. Alþingi að huga að þessum þáttum tveim sem ég hef hér nefnt. Ég veit heldur ekki til þess að neitt fjármagn sé inni fyrir hinu svokallaða skólaskipi en það er mál sem ástæða væri til að ræða við hæstv. menntmrh. Það heyrir undir hans málaflokka. Ég vil að vísu ekki fullyrða neitt en ég minnist þess ekki að í þann þátt séu fjármunir inni í frv. eins og það er núna. Þá vil ég líka minna á að hér hafa orðið umræður um ferðamálin, einn þann málaflokk sem talinn er að ætti að geta blómstrað í náinni framtíð ef að honum er hugað, ætti að geta orðið atvinnuskapandi þáttur fyrir fleiri. Ég er hér með bréf í höndunum frá Ferðamálaráði Íslands sem ég held að sé nauðsynlegt að gera þingheimi grein fyrir og vil það, með leyfi hæstv. forseta.

Það hafa allir fengið þetta bréf.

Það skiptir ekki meginmáli, hv. þm. Egill Jónsson, ef menn ekki lesa það. Það er meginmálið. Það er ekki nóg að menn fái það í hendur. Þeir verða að líta á það og til þess að létta mönnum þann róður skal ég lesa það fyrir hv. þingmenn. Það hljóðar svo: "Reykjavík, 4. des. 1986. Til alþingismanna. Á fundi Ferðamálaráðs í dag var ítarlega fjallað um fjármál ráðsins og þann vanda sem skapast hefur vegna síendurtekins niðurskurðar á lögbundnum" og taki menn nú eftir: á lögbundnum, ég var að vísa til þess áðan að það eru 14 slík ákvæði í frv. sem skerða lög sem eru í gildi - "á lögbundum tekjum frá Fríhöfninni á Keflavíkurflugvelli. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að þegar þessi tekjustofn var markaður í lögum árið 1976 var söluverð Fríhafnarinnar jafnframt hækkað um 10% til þess að ríkissjóður héldi sínum tekjum óskertum. Á fyrrnefndum fundi Ferðamálaráðs var samþykkt áskorun til allra þingmanna sem ég leyfi mér hér með að senda yður hjálagt." Hefur hv. þm. Egill Jónsson lesið þetta bréf? Veit hann hvert framhaldið er? Það er meira.

Er verið að hlýða mönnum yfir?

Ja, það er nauðsynlegt, hv. þm. Björn Dagbjartsson, að hlýða mönnum yfir, sem tala í þessum dúr. Það mætti fara svo kannske að hv. þm. yrði kallaður upp ef hann er lítið lesinn. Það er áskorun til þingmanna frá fulltrúum í Ferðamálaráði: "Þar sem fyrirsjáanlegt er að starfsemi Ferðamálaráðs stöðvast í aprílmánuði á næsta ári vegna þeirrar miklu skerðingar á lögbundnu framlagi til ráðsins sem frv. til fjárlaga ársins 1987 gerir ráð fyrir skorum við á þingmenn að þeir beiti sér fyrir því að við afgreiðslu fjárlaga ársins 1987 verði staðið við lögbundið fjárframlag til Ferðamálaráðs." Undir þetta skrifa: Kjartan Lárusson, formaður Ferðamálaráðs Íslands, Konráð Guðmundsson, skipaður af samgrh., Erna Aradóttir, skipuð af samgrh., Ásberg Sigurðsson, skipaður af samgrh., Skarphéðinn D. Eyþórsson, Félag hópferðaleyfishafa, Íslaug Aðalsteinsdóttir, Félag ísl. ferðaskrifstofa, Friðrik Haraldsson, Félag leiðsögumanna, Gunnar Sveinsson, Félag sérleyfishafa, Lárus Ottesen, Ferðafélag Íslands, Vilhjálmur Guðmundsson, Flugleiðir hf., Gísli Gíslason, Náttúruverndarráð, Bjarni Í. Árnason og Áslaug Alfreðsdóttir, Samband veitinga- og gistihúsa, Magnús Oddsson, Arnarflug hf. og önnur flugfélög, Oddný Björgvinsdóttir, Ferðaþjónusta bænda, Júlíus Hafstein, Reykjavíkurborg, Sigurður Sk. Bárðarson, Ferðamálasamtök Vesturlands, Arnór Jónatansson, Ferðamálasamtök Vestfjarða, Auður Gunnarsdóttir, Ferðamálasamtök Norðurlands vestra og eystra, Rúnar Pálsson, Ferðamálasamtök Austurlands, Bragi Einarsson, Ferðamálasamtök Suðurlands, Pétur Jóhannsson, Ferðamálasamtök Suðurnesja. Ég held að hv. þingmenn ættu að leggja eyrun við slíku. Hér gæti verið um að ræða gróskumikinn þátt í atvinnulífinu ef honum er sinnt, en eins og nú stefnir eins og sagt er hér, þá mun starfsemi Ferðamálaráðs stöðvast í apríl n.k. Og hvað þá? Hvað skal þá gera? Nú ættu hv. stjórnarliðar, hv. þm. Björn Dagbjartsson o.fl. að koma hér upp og segja til hvað á að gera. Hafa menn svör við því?  Ég sé ekki, hæstv. forseti, að þessi mikla leit að hæstv. menntmrh. ætli að bera neinn árangur.  Ég ætla að rifja aðeins upp á meðan það sem ég spurði um hér áðan og vænti þess að fá svör við því. Ég spurði um hugsanlegar hækkanir hjá Pósti og síma, hverjar þær kunni að verða ef af þeim verður. Ég spurði um hugsanlegar hækkanir raforkuverðs, hverjar þær verða ef um það verður að ræða að raforkuverð hækki. Ég spurði um Ríkisútvarpið, hvort enn væru uppi hugmyndir um það að selja hluta af því. Og ég spurði um orkujöfnunargjaldið. Hæstv. iðnrh. hefur ekki sést í salnum síðan en trúlega geta aðrir hæstv. ráðh. svarað að því er þetta varðar. Ég spyr enn um sjúkraflugið, hvað þar eigi að gerast. Ætla menn alveg að fella niður þennan lið horfandi upp á það að þeir sem stunda þessa neyðarþjónustu eiga í mestu erfiðleikum með hana? Menn skulu hugsa til einangraðra staða yfir háveturinn ef eitthvað kemur upp á, hugsa til þess ef hætta verður við þennan þátt í öryggisnetinu sem við höfum búið við og fella hann niður vegna þess að Alþingi neitar að sinna þeirri skyldu sinni að styðja þessa aðila í stað þess að skera þá við trog. Ég held a.m.k. að það séu það margir hv. þingmenn hér sem þekkja til aðstæðna úti á landsbyggðinni í þessum efnum að ég trúi því varla að það sé meining meiri hluta hér á Alþingi að fella þetta burtu. Ég veit ekki hvort hv. þm. Guðmundur Bjarnason varaformaður fjvn., getur neinu svarað til um það, það er ekki gengið á hann með svör, þegar enginn hæstv. ráðh. fæst til að segja hér eitt orð í þessum efnum. Ég ætla aðeins að minna á að auðvitað er það rétt sem hv. þm. Pálmi Jónsson sagði hér í dag að stjórnarandstaðan innan fjvn. hefur tekið þátt í skiptingu fjárveitinga á hina ýmsu málaflokka en ber eigi að síður enga ábyrgð á því fjármagni sem þar er um að ræða. Það er meiri hlutinn sem þar hefur ákvarðað og stjórnarandstæðingar innan fjvn. eru með fyrirvara á þessari skiptingu og áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. - Nú sé ég að hæstv. menntmrh. er kominn í salinn eftir mikla leit.

Hvar var hann?

Það getur hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson átt við hann einan. Ég ætlaði að spyrja hæstv. menntmrh. í fyrsta lagi um Núpsskóla. Í athugasemdum með fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að honum verði lokað fyrir fullt og allt. Sú ákvörðun var tekin í vor af hæstv. ráðh., og að mér fannst þá einhliða, að loka skólanum yfirstandandi skólaár og nýta síðan þá fjármuni sem gæfust til þess að koma skólahúsnæðinu og öðru á staðnum í betra lag en verið hefur. Síðan kemur þetta alveg nýtt upp í athugasemdum með fjárlagafrv. að þessum skóla eigi að loka fyrir fullt og allt. Ég óska eindregið skýringa á því hvort þessi athugasemd er rétt, hvort hún á að standa.

Hún á ekki að standa. Það er búið að segja formanni fjvn. frá því fyrir löngu eða þm. frá því.

Hæstv. menntmrh., það dugar ekki að segja formanni þessum eða hinum frá því. Það þarf þá að koma fram a.m.k. í ræðu við afgreiðslu fjárlaga ef athugasemdir eiga ekki að standa. 

Ég heyrði það, já.

Þú heyrðir það, já. Nú blikka augu hæstv. ráðh.  Það var annað sem ég ætlaði einnig að spyrja hæstv. menntmrh. um. Ég ætla að taka það fram strax að ég hef allan fyrirvara á skiptingu í skólahúsnæði, skólaþættinum, og þá sérstaklega með í huga Ísafjörð. Við umræður hér við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið í ár mun hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hafa tekið þetta mál upp og hæstv. menntmrh. tekið þátt í umræðunum á þann veg að hæstv. ráðh. mundi beita sér fyrir lausn á vandamálunum, sem uppi voru á Ísafirði að því er varðaði grunnskólann og íþróttahúsið, með aukafjárveitingum upp á 3 millj. kr. Nú er mér ekki kunnugt um að þessi aukafjárveiting hafi átt sér stað og þeir heimamenn kannast ekki við það.

Hvaða heimamenn?

Hvaða heimamenn? Forsvarsmenn í þessum efnum á Ísafirði. Hins vegar mun það hafa gerst að þeim hafi verið útvegað lán til eins árs að upphæð 3 millj. kr., sem fellur í gjalddaga í janúar n.k. að mér er sagt, og það kalla ég ekki aukafjárveitingu. En nú spyr ég hæstv. menntmrh.: Beitti hann sér fyrir aukafjárveitingu í þessum efnum á Ísafjörð sem við var staðið á árinu í ár? Hvaða plagg er þetta, hæstv. ráðh.?

Brtt. minni hl.

Það er engin aukafjárveiting í þeim. Það þýðir ekki að yppta öxlum yfir þessu. Þetta er nefnilega stórmál. Og nú kemur enn meira vegna þess að í a.m.k. 3-4 ár hefur íþróttahúsið á Ísafirði verið með fjárveitingu, að vísu oft litla, en þó nokkra stundum. Nú leggur meiri hl. fjvn. til að þetta sé strikað út, íþróttahús á Ísafirði verði ekki á fjárlögum sem sérstakur liður eins og það hefur verið.

Og Bolungarvíkin.

Bolungarvík hefur verið inni. Er þetta kannske að tillögu hæstv. ráðh.? Og ég spyr: Er það virkilega meiningin að þetta mál fari svona hér í gegn? Ég sé það í Alþingistíðindum, umræðum frá því í fyrrahaust, það er í 10. hefti 1985, þar sem hæstv. menntmrh. hefur talað í þessu máli og ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa það, það er örstutt. Hæstv. menntmrh. segir: "Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. orðfærði í upphafi ræðu sinnar ástand skólamála á Ísafirði. Ég skal af hreinskilni játa, að fyllstu upplýsingar um stöðu þessa máls bárust mér ekki í hendur fyrr en í gærmorgun snemmendis" - taki menn nú eftir "fyrr en í gærmorgun snemmendis þannig að ég hafði ekki gert mér grein fyrir stöðu málsins eins og ég segi. Höfuðgalli málsins virðist mér sá í fljótu bragði að ráðuneytið hafi ekki upphaflega gert tillögur, samkvæmt yfirlýsingum sínum, samningum og loforðum til fjárlagagerðar. Ég hef hafið viðræður, lauslegar enn, við fjmrh. um málið og mun reyna að finna lausn á því." Þetta er tilvitnun í ræðu hæstv. menntmrh. fyrir ári síðan og þess vegna spyr ég: Var þetta innt af hendi? Var aukafjárveiting veitt? Sé svo, þá hvenær? Og ég spyr enn: Er það virkilega meining hæstv. ráðh., og þá meiri hlutans hér, að strika íþróttahúsið á Ísafirði út af fjárlagafrv.? Við þessu vil ég fá svör. Auðvitað ræður meiri hlutinn hér, við því er ekkert að gera, en það þarf að koma í ljós hvað menn hyggjast fyrir. Mig langar enn til að spyrja hæstv. menntmrh. nokkuð út í stöðu Félagsheimilasjóðs. Hún er ískyggileg og ég veit ekki til þess að frumvarpstölunum hafi verið breytt, ég veit ekki betur en að það sé enn inni sem lagt er til í frv. og það er freklegur niðurskurður. Ég spyr um þetta mál sérstaklega vegna þess að norður á Hólmavík er félagsheimili heimamanna gamall braggi frá stríðsárunum, hvorki vatnsheldur né vindheldur. Heimamenn hafa aurað saman í nokkrar upphæðir heima fyrir til þess að geta hafið byggingu félagsheimilis, en einhverra hluta vegna hafa þeir ekki fengið heimild til þess frá ráðuneyti, að ég best veit. Og af því að ég veit að heimamenn leggja ofurkapp á þetta, allir upp til hópa, vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Liggur ekki enn fyrir vilyrði ráðuneytis um að þeir geti nýtt sitt eigið fjármagn til þess að hefja framkvæmdir við byggingu félagsheimilis? Mér skilst að eitthvað álíka sé á Ólafsvík, ef ég veit rétt. Þar eru líka uppi geigvænleg vandamál að því er varðar félagsheimili þeirra Ólafsvíkinga, en auðvitað eru hér menn sem taka það mál upp aðrir en ég. En um þetta vil ég sérstaklega spyrja hæstv. menntmrh. Ég skal nú, herra forseti, fara að stytta mál mitt. Ég vék hér í upphafi að því, að í nál. á þskj. 305 eru settar fram í megindráttum þær tillögur sem Alþfl. hefur verið talsmaður fyrir í breytingu á fjárlagagerð og í ríkisfjármálum. Ég sagði þá að ég sæi ekki ástæðu til þess að fara að lesa það allt saman upp.

Hver samdi þær?

Er það megináhyggjuefni hæstv. fjmrh. hver samdi þær? Ekki eru nú áhyggjurnar miklar. Og ég spyr: Breytir það einhverju hver samdi þær? Ég vænti þess að hæstv. ráðh. verði jafnfljótur hér upp á eftir til að svara mínum spurningum og hann er hér til að grípa fram í. Ég bíð eftir því að fá hrein svör frá hæstv. ráðh. um það sem spurt var um og ég skal ekkert biðja hann um að upplýsa hver hafi sagt honum það. Ef hann er að meina það, ef það felst í hans orðum, þá skal ég láta það kyrrt liggja. Ég ítreka, hæstv. fjmrh., að það hefði líklega verið farið betur með ríkisféð og það hefði komið betur til skila í hendur almennings í landinu ef hugað hefði verið að þeim till. sem Alþfl. hefur verið með. Ég er ekki að segja að þær séu allar hundrað prósent réttar, það er nú sjaldnast svo, en megindrátturinn í þessum till. er í rétta átt og það hefði hæstv. fjmrh. átt að hugsa fyrr um. Það er trúlega rétt sem hv. þm. Geir Gunnarsson sagði í dag að þeir Bakkabræður vissu hvar botninn væri. En hæstv. fjmrh. hefur ekki hugmynd um hvar botninn er í þessum efnum sem um er verið að tala 

Hvar er botninn?

Hjá hæstv. ríkisstjórn? Ég held að hv. þm. Ólafur Þórðarson sem stjórnarliði, stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar, ætti nú að spyrja sjálfan sig, ekki mig.

Ræðumaður er að veita upplýsingar almennt, hvar er botninn?

Í hverju?

Ræðumaður hlýtur að vita hvernig hann reifaði mál sitt.

Það þýðir ekki að segja: hlýtur að vita þetta eða hitt. Botninn í hverju?

Í málflutningi hv. ræðumanns.

Já, það kom þó að því að hv. þm. Ólafur Þórðarson sér sig tilneyddan til þess að verja liðið. Öðruvísi mér áður brá á nú við um þennan góða pilt, 

Hver hljóp að vestan?

Hver hefur nýlegast gefið yfirlýsingu um að hafa farið þaðan?

Er það sá sem verið er að reka úr framboðinu?

Hann var ekki rekinn sá, var það? Flutti hann ekki sjálfkrafa í Reykjanesið? Nei, hv. þm. Ólafur Þórðarson, ég hugsa að þú vitir betur en þeir ráðherrarnir hvar botninn er í því kviksyndi sem hér er verið um að ræða, sem er fjárlagagerð fyrir árið 1987. Það er slíkt kviksyndi að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson hefur verið með heitingar um það að styðja ekki málið hér. Kannske kemur að því að slíkt gerist, að hann styðji ekki afgreiðslu þessa kviksyndis, sem hér er verið um að ræða, þó stjórnarliði sé sjálfur og hafi borið ábyrgð á ríkisstjórninni allt til þessa.

Er framboðsfundur á Vestfjörðum?

Kannske endar málið svo. Já, ég heyri að hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni finnst gott að hlusta á svona, unir sér vel. Það er sjaldnast sem maður sér hv. þm. svo rólegan hér í sæti sem verið hefur undangenginn klukkutíma. Herra forseti. Að lokum þetta: Alþfl. hefur lagt á borðið þær hugmyndir sem hann vill styðja að nái fram að ganga. Þær eru í því nál. sem hér er um að ræða. Þær hafa verið fluttar sem þingmál annaðhvort í frumvarpsformi eða sem þingsályktunartillögur, og við fjárlagagerð. Meiri hluti þingsins hér hefur drepið þessar till., en þar sem skammt er til kosninga og litlar líkur á því að þeir sem hér hafa ráðið ferðinni til þessa ráði ferðinni áfram er kannske meiri von til þess að komið verði skipulagi á fjárlagagerð ríkisins og ríkisfjármálin og peningamálin í landinu almennt talað, meira skikki á þau mál en verið hefur undangengin fjögur ár.



Herra forseti. Ég get verið stuttorður um Núpsskóla. Það voru gefnar skýrar yfirlýsingar um að engin ákvörðun hefði verið tekin um að loka honum endanlega. Það var brugðið á það ráð að loka honum í eitt ár og nota rekstursfjármunina til þess að gera hann þannig úr garði að hann væri íbúðarhæfur, en heilbrigðisnefnd sýslunnar tilkynnti mér í bréfi þá ákvörðun sína að skólanum yrði lokað vegna þess hvernig heimavistin var úr garði gerð. Þannig að hér var reyndar ekki um einhliða ákvarðanir mínar að tefla í þessu falli. Ég lýsti því yfir að að ári, þegar viðgerð hefði farið fram og úttekt gerð, ef skólinn væri þann veg búinn að íbúðarhæfur teldist, myndi verða athugað hvort hann hefði starfsgrundvöll. En við vitum að héraðsskólarnir, eins og til að mynda á Laugarvatni og víðar, virðast vera að syngja sitt síðasta. Það er þó enn góð aðsókn að Heiðarskóla t.d., svo ég nefni það, en í Laugarvatnsskólanum hefur fækkað úr 130-140 nemendum fyrir 10 árum í 38 nú, ef ég man þá tölu rétt. Auðvitað er það alltaf örðugleikum háð, sársaukafullt og kemur hart niður á sveitum þar sem þessir skólar hafa starfað þegar og ef til þess ráðs þarf að grípa að loka þeim. Þetta er sem sagt leiðrétt og formaður fjvn. tók það fram og enginn vafi á því að það hefur hann líka gert í fjvn. þannig að þessar upplýsingar lágu allar saman fyrir. Vegna Ísafjarðar er þess að geta að það liggur auðvitað einnig fyrir, og þetta vita allir fjárveitinganefndarmenn nákvæmlega að aukafjárveiting með þeim hætti að 3 millj. sem reiddar verða af hendi fyrir 15. jan. getur að líta á 4. síðu í brtt. meiri hl. og aths. á bls. 234 í fjárlagafrv. þessu að lútandi vegna Laugaskóla, Sælingsdalslaugar, í Dalasýslu 2,5 millj. og 3 millj. vegna Ísafjarðar til greiðslu á skuldum vegna byggingarframkvæmda skóla. Viðskiptabanki Ísafjarðarkaupstaðar hljóp undir bagga með kaupstaðnum um nokkurra mánaða skeið eða þar til þessir fjármunir, 3 millj. kr. verða af hendi reiddar. Það er frá þessu að segja. Ég dreg við mig að setja á lengri tölu um Ísafjarðarmálin núna. Ég held að það mundi ekkert greiða fyrir. Ég þarf að hitta formann fjvn. sérstaklega og kannske fleiri úr fjvn. til þess að ræða þau mál. Satt best að segja hefur ekki verið þann veg á þeim haldið að mönnum hafi líkað. Ég held ég kveði ekki of fast að orði þó ég haldi því fram. En við skulum vona að úr rætist. Ég hef þess vegna ekki og vil ekki hafa fleiri orð um íþróttahús eða tengibyggingar eða annað sem að þessu lýtur. En svo er það Hólmavík, félagsheimilið. Ég á von á því að þessa dagana verði undirritaður samningur um bygginguna. En þeir fá ekkert að fara af stað, og enginn, nema gerður sé bindandi samningur um framkvæmdir. Það stóð í nokkru stappi um gerð þessa húss. Menn voru ekki á eitt sáttir um þetta en ég sá enga ástæðu til þess að vera að hengja sig í einhver formsatriði, eins og þau að þarna mættu ekki vera búningsklefar í þessu félagsheimili vegna íþróttaaðstöðu sem hugsað er að tengja þessari byggingu þegar fram í sækir, þannig að ég hjó mjög fljótlega á þennan hnút og það truflaði aðeins í bili hugmyndir sveitarstjórans um byggingu gistihúss í tengslum við þetta félagsheimili einnegin, en þær eru nú líka úr sögunni og samningur verður undirritaður á næstunni og þá geta þeir auðvitað og sjálfsagt mál að þeir fái að vinna fyrir þá peninga sem þeim hafa áskotnast, m.a. með drengilegum framlögum sjómanna á staðnum og annarra sem láta sig þetta mál miklu varða sem von er til. Ég vona að ég hafi að mestu þá mætt óskum hv. þm. vegna fsp. hans.



Herra forseti. Hv. þm. Karvel Pálmason kvartaði um það hér í upphafi ræðu sinnar áðan að heldur hefðu umræður verið drungalegar og daufar hér í þinginu þangað til hann kom sjálfur í ræðustólinn. Vissulega er það rétt að ræða hans var á köflum nokkuð skemmtileg en heldur fannst mér hún langdregin miðað við efnisinnihald. Fjvn. Alþingis hefur haft frv. til fjárlaga fyrir árið 1987 til athugunar og meðferðar frá því Alþingi kom saman á haustdögum og er það nú komið til 2. umr. hér í hv. Alþingi. Nefndin hefur að venju rætt við ýmsa aðila sem hafa viljað koma sínum málum á framfæri við fjárveitingavaldið eða Alþingi og lesið mikinn fjölda erinda og bréfa sem borist hafa. Fjvn. leggur hér fram nokkurn fjölda brtt. sem samtals hækka útgjöld ríkissjóðs um tæpar 450 millj. kr. Að venju bíður hins vegar umfjöllun um tekjuhlið frv. til 3. umr. svo sem fram kom í ræðu hv. þm. Pálma Jónssonar, formanns fjvn. og frsm. fyrir nál. meiri hl. nefndarinnar. Þá er og ljóst að nýgerðir kjarasamningar hljóta að hafa veruleg áhrif á nokkra þætti fjárlaganna, m.a. á bótagreiðslur almannatrygginga, sem hlýtur að leiða til verulegrar útgjaldaaukningar Tryggingastofnunar ríkisins. Mun ég e.t.v. víkja örlítið nánar að áhrifum kjarasamninganna á ríkisfjármálin síðar í ræðu minni. Hv. þm. Pálmi Jónsson hefur í framsöguræðu sinni gert grein fyrir einstökum brtt. á þskj. 282 og er ekki ástæða til að endurtaka það. Ég vil hins vegar drepa á nokkur einstök atriði. Undanfarið hafa fjárveitingar til framkvæmda og fjárfestingar verulega dregist saman og var svo komið að í einstökum málaflokkum dugðu fjárveitingar lítið meira en til að greiða skuldir sem safnast höfðu upp vegna óhjákvæmilegra og nauðsynlegra framkvæmda sem ráðist hafði verið í, þótt ekki væru til þeirra fjárveitingar frá ríkinu. Átti þetta einkum við um hafnarframkvæmdir en svipaða sögu var að segja um skólamannvirki, þar sem sveitarfélög höfðu framkvæmt hraðar og fyrir meira fé en framlög ríkisins höfðu gert ráð fyrir. Þessa sögu þekkja allir og er óþarft að fara um hana mörgum orðum. Hins vegar þótti sýnt þegar við undirbúning fjárlagafrv. að hér yrði að verða breyting á og nauðsynlegt væri að hækka fjárveitingar til framkvæmdamálaflokkanna. Í meðförum fjvn. hefur niðurstaðan orðið sú að hækka flesta þessa fjárlagaliði enn frekar til að mæta brýnustu þörfum, enda var það svo að ef t.d. er tekið mið af liðnum Hafnarmannvirki og lendingarbætur, þá hafði hann hækkað frá fjárlögum 1986 til frv. 1987 úr u.þ.b. 70 millj. kr. í 160 millj. kr. Við athugun kom síðan í ljós að af þessum 160 millj. var búið að ráðstafa fyrir fram, þ.e. í framkvæmdir sem nauðsynlegt var að vinna í ár, um 115-120 millj. kr. og því ekki til ráðstöfunar til nýrra framkvæmda á næsta ári nema lítill hluti af fyrirhugaðri fjárveitingu. Því var talið óhjákvæmilegt að hækka fjárveitingar til þessa málaflokks enn frekar eða um nær 60 millj. kr. í viðbót. Svipaðar staðreyndir blöstu við hvað flesta aðra framkvæmdamálaflokka varðaði. Þrátt fyrir allar þessar hækkanir er ljóst að enn hallar verulega á ríkissjóð vegna ýmissa sameiginlegra framkvæmda ríkis og sveitarfélaga. Ég ítreka því þá skoðun mína, sem ég lét m.a. í ljós við 1. umr. um fjárlagafrv. 30. okt. s.l., að nauðsynlegt sé að fulltrúar ríkisvalds og sveitarfélaga taki þetta mál inn í umræður um verkaskiptingu milli þessara aðila og reyni að finna leið út úr þessum vanda sem báðir geti sætt sig við. Svo sem menn vita hafa í haust verið að störfum nefndir á vegum hæstv. ráðherra félags- og fjármála sem hafa haft þetta hlutverk með höndum, svo sem m.a. kemur fram í grg. með fjárlagafrv. Enn hefur ekki fengist nein niðurstaða í þessum málum og er því staða t.d. Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í frv. sú sama og var við framlagningu þess. Ég lít svo á að enn verði að reyna á það til hins ýtrasta hvort ekki næst eitthvert samkomulag fyrir 3. umr. um frv. í næstu viku milli þessara aðila, og gera síðan þær lagfæringar á frv. sem nauðsynlegar kunna að reynast í því sambandi fyrir lokaafgreiðslu þess. Þær hækkanir sem orðið hafa á fjárfestingarliðunum munu nema ríflega helmingi þeirra hækkana sem nú eru gerðar tillögur um. Annað eru hækkanir á ýmsum rekstrarliðum sem talið var nauðsynlegt að lagfæra eða taka upp, svo sem fram kom í ræðu formanns nefndarinnar. Má þar t.d. nefna liði sem varða menningar-, menntamál og listir, ýmsa smáliði til félagasamtaka, leikfélaga og annarra slíkra aðila upp á 15-20 millj. kr. og eins hafa málefni fatlaðra fengið nokkra umfjöllun í nefndinni og allverulega hækkun til rekstrarliða og mun sú hækkun einnig nema svipaðri upphæð, um 20 millj. kr. Mikil umræða hefur orðið um málefni fatlaðra nú síðustu dagana og vissulega má taka undir það með hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur að þessi umfjöllun hefur leitt hugann að því að viðhorf fólks til þessa málaflokks hefur breyst, ekki bara nú að undanförnu heldur miklu fremur á undanförnum árum. Ég hygg að þess megi líka sjá allnokkur merki. Ég held að eitt það merkilegasta í þessu sé sú viðhorfsbreyting að vandamál þessa fólks eru tekin þeim tökum að það er flutt út af stórum stofnunum í smærri einingar, í sambýli og aðrar þjónustustofnanir, þar sem þetta fatlaða fólk kemst nær samfélaginu og viðhorf annarra þjóðfélagsþegna hafa gjörbreyst. Það má líka benda á það að í ræðu, sem formaður Þroskahjálpar, Eggert Jóhannsson, flutti á svokallaðri skammdegisvöku Þroskahjálpar og Öryrkjabandalagsins í gær, sagði hann m.a. að þrátt fyrir allt og allt hefði mikið áunnist, það mikið að hægt væri að tala um byltingu í málefnum fatlaðra á ýmsum sviðum á liðnum árum. Þó að mönnum finnist e.t.v. að fjárfestingarsjóðurinn, Framkvæmdasjóður fatlaðra, hafi ekki notið þeirrar fyrirgreiðslu sem honum hefði borið og hann á með réttu skv. lögum, þá er það með hann eins og aðra fjárfestingarsjóði að þar höfum við gripið til skerðingar. Því er ekki að neita. En vonandi viðurkenna menn þó að hér hefur verulega áunnist og e.t.v. er ekki öll nótt úti að eitthvað megi þarna laga enn til. Nefndin á eftir að fjalla um nokkra þætti aðra. Verður það gert við 3. umr. Stærstu upphæðirnar í því sambandi eru í heilbrigðis- og tryggingakerfinu. Ég nefndi áðan Tryggingastofnun ríkisins en auk þess má nefna ríkisspítalana og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Þá er einnig eftir að athuga nánar málefni Háskóla Íslands, sérkennslumál í grunnskólum, sérverkefni á vegum Orkustofnunar í tengslum við fiskeldi, B-hluta stofnanir og heimildir skv. 6. gr. frv., svo að einhverjir þættir séu nefndir. Af þessu er ljóst að útgjöld fjárlaga næsta árs eiga eftir að aukast verulega og þar með rekstrarhalli ríkissjóðs. Auðvitað er þetta verulegt áhyggjuefni og að mínu áliti væri nauðsynlegt að leita ríkissjóði nýrra tekjuöflunarleiða. Hitt er einnig vitað að nýgerðir kjarasamningar og yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í tengslum við þá binda nokkuð hendur manna í þessu sambandi. Má t.d. benda á yfirlýsingu hæstv. fjmrh. um að fallið sé frá fyrirhugaðri álagningu svokallaðs orkugjalds að upphæð 600 millj. kr. sem beinlínis er þessu tengd. Það sem hins vegar er nauðsynlegt að gera, og allir eru vonandi sammála um, er að herða skattinnheimtuna og sjá til þess að allir þegnar greiði til samfélagsins það sem þeim ber. á þessum málum verður að taka af enn meiri festu en gert hefur verið hingað til. Það er hlutverk hæstv. fjmrh. að móta reglur í því skyni og fylgja þeim fast eftir. Þann halla sem augljóst er að óhjákvæmilega verður á fjárlögum næsta árs verður að brúa með innlendum lántökum. Það er ásetningur ríkisstjórnarinnar að auka ekki erlendar lántökur og er það áréttað í yfirlýsingu hennar vegna kjarasamninganna að takmarka erlendar lántökur og leita í þess stað allra leiða til að erlend lántaka verði ekki umfram afborganir á næsta ári. Svo er jákvæðum árangri í efnahagsmálum okkar fyrir að þakka að líklegt er að fá megi innlent lánsfé til að standa við þetta fyrirheit. M.a. er álitið að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna verði meira en áður var ráð fyrir gert og hægt sé að beina lántökum fjárfestingarlánasjóðanna til lífeyrissjóðanna í meira mæli en fyrirhugað var. Talandi um nýgerða kjarasamninga og yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar verð ég að láta þá skoðun mína í ljósi að ég tel ríkisvaldið þar hafa lofast til að taka á sig ýmsar skuldbindingar sem kostar sitt að standa við og hljóta að hafa ýmiss konar hliðarverkanir sem ég hef velt fyrir mér hvort samningsaðilar hafi gefið nægjanlegan gaum. Aukin sókn opinberra aðila á innlendan lánsfjármarkað hlýtur að hafa þá hættu í för með sér að vextir hækki. Vaxtahækkun kemur síðan verst við þá skuldugu húsbyggjendur sem aðilar vinnumarkaðarins báru svo mjög fyrir brjósti við gerð kjarasamninganna s.l. vetur. Vaxtahækkun er einnig þung í skauti fyrir atvinnulífið en þar er einmitt þörf fyrir þróttmikla uppbyggingu nýrra atvinnugreina, m.a. vegna óhjákvæmilegs samdráttar í hefðbundnum landbúnaði og þeirra áhrifa sem sá samdráttur hefur á atvinnulíf kauptúna og kaupstaða um allt land. Skorður við gjaldskrárhækkunum opinberra stofnana draga úr möguleikum þeirra til nauðsynlegrar fjárfestingar, viðhalds og endurnýjunar og að fenginni reynslu óttast ég að það kunni að koma hlutfallslega verr við landsbyggðina en þéttbýlið á suðvesturhorninu þó ekki sé nema af þeirri ástæðu að framkvæmdir og starfsemi af hálfu opinberra aðila vega þyngra og eru stærri hluti af atvinnulífi landsbyggðarinnar en hér á höfuðborgarsvæðinu. Sama á við um skorður á aukinni tekjuöflun ríkissjóðs. Vafalaust segja höfundar kjarasamninganna að þetta sé mál sem ríkisvaldið verði að takast á við með aðhaldsaðgerðum og sparnaði og sjálfsagt er að leita allra leiða í því sambandi hvað hina ýmsu rekstrarliði varðar. En samdráttur í fjárfestingu og e.t.v. í opinberum rekstri einnig mun óhjákvæmilega hafa þær afleiðingar sem ég hef áður lýst og hver eru þá viðhorf landsbyggðarfólksins sem undirritaði kjarasamningana með þessum skilyrðum og slíkri kröfugerð á hendur ríkisvaldinu? Ég er ekki viss um að þetta ágæta fólk hafi hugað að öllum þáttum málsins. Eitt atriði enn varðandi yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninganna langar mig að nefna, en það er ákvæðið um skipulagningu og verðstýringu á innlendri matvöruframleiðslu. Telja aðilar vinnumarkaðarins virkilega að bætt skipulag á framleiðslu ýmissa landbúnaðarafurða hljóti undir öllum kringumstæðum að vera óhagkvæmt fyrir launþega og/eða neytendur og lögmál markaðar eða jafnvel frumskógar séu best til þess fallin að gæta hagsmuna umbjóðenda þeirra? Ég leyfi mér að efast um það ef allar hliðar málsins eru skoðaðar. Og mig langar að nefna eitt lítið dæmi í þessu sambandi. Norður við Eyjafjörð er sveitarfélag sem orðið hefur fyrir verulegum áföllum í atvinnulífinu á þessu ári. Þetta er Svalbarðsstrandarhreppur í Suður-Þingeyjarsýslu. Þar er þó enn starfandi kartöfluverksmiðja og allstórt kjúklingabú sem veita töluverðum fjölda fólks atvinnu. Ef skipulagsleysi og frumskógarlögmál leiða hins vegar til þess að þessi atvinnustarfsemi leggst einnig niður, þá veit ég hverjum verður um kennt. Ég á ekki von á því að þeim aðilum verði kennt um sem kröfðust yfirlýsinga af stjórnvöldum í þessa veru. Þykir nú sjálfsagt einhverjum nóg fjallað um kjarasamningana og vil ég að lokum aðeins segja um þá að vissulega er sú stefna að hækka lægstu launin mikilvægt skref í rétta átt og gerir þessa samninga eftirminnilega og það skiptir að sjálfsögðu mestu máli og ræður úrslitum um að ríkisstjórnin taldi sér skylt að koma til móts við samningsaðila með títtnefndri yfirlýsingu þó að hún hljóti óhjákvæmilega að kosta sitt. Varðandi fyrirspurnir hv. þm. Karvels Pálmasonar er best að hæstv. ráðherrar svari þeim eins og þm. reyndar beindi til þeirra, en eins og hann hlýtur að hafa heyrt, þá hef ég sett fram ýmsar vangaveltur um þessa yfirlýsingu og þær afleiðingar sem hún kann að hafa. Það sem ég óttast mest í þessu sambandi er sá tilflutningur fjármagns og samdráttur í opinberum framkvæmdum sem ég tel geta leitt af þeim skilyrðum sem opinberum aðilum eru sett. Má í því sambandi einnig minna á tilfærslu fjármagns lífeyrissjóðanna til húsnæðiskerfisins sem gæti þýtt það að fjármagnið flyttist í miklum mæli frá einum landshluta til annars ef verulegt misvægi verður á byggingarframkvæmdum milli einstakra landshluta. Herra forseti. Ég hef e.t.v. farið nokkuð út fyrir umræðuefnið eða dagskrármálið en vil að lokum leggja áherslu á að ef við eigum að geta staðið við það velferðarþjóðfélag sem við höfum að undanförnu verið að byggja upp og haldið áfram að veita fé til sameiginlegra verkefna, hvort sem er á sviði menntamála, heilbrigðismála, félagsmála eða á öðrum mikilvægum sviðum, verður okkur að takast að halda uppi öflugu og þróttmiklu atvinnulífi sem getur greitt mannsæmandi laun. Hv. þm. Geir Gunnarsson sagði í ræðu sinni hér áðan að þessi ríkisstjórn hefði hlíft fyrirtækjum. Ég minnist þess að í upphafi þessa stjórnartímabils voru gerðar breytingar á skattalögum til þess að styrkja fyrirtækin og til þess að efla atvinnulífið og e.t.v. kann sterkari staða þeirra að hafa gert þá kjarasamninga mögulega, sem nú hafa nýlega verið undirritaðir, og þá stefnubreytingu sem í þeim felst. Þetta vildi ég nefna hér og árétta og við eigum ekki alltaf að líta svo á að það sé nauðsynlegt að fyrirtæki séu rekin á svokölluðum núllgrunni því að þá getum við ekki heldur vænst þess að þau standi undir þeim kröfum sem við gerum til þeirra og við ætlumst til þess að þau haldi uppi öflugu atvinnulífi og greiði þau laun sem fólk getur lifað af. Við verðum að tryggja tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs og leita leiða til þess að gera það réttlátara en það er í dag. Vonandi má treysta á samstarf aðila vinnumarkaðarins í þessu efni og vonandi skilja þeir mikilvægi hinna fjölmörgu þátta samneyslunnar. Aðeins með því móti getum við haldið áfram að veita fé til íþrótta og æskulýðsmála, til málefna fatlaðra og ýmissa annarra málaflokka sem við viljum halda áfram að styrkja og efla. Herra forseti. Ég vil að lokum þakka meðnefndarmönnum mínum og formanni nefndarinnar, starfsmanni nefndarinnar og starfsfólki Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, svo og ekki síst starfsfólki þingsins, sem vinnur úti í Þórshamri og hefur haft alls lags óþægindi og ónæði af störfum fjvn. nú sem ávallt áður, fyrir mjög gott samstarf við erfitt verkefni á undanförnum vikum.



Herra forseti. Ég vil taka undir þær þakkir sem fram hafa komið í ræðum hv. þm. til fjvn. og formanns hennar fyrir mikil og erfið störf. Víst er það svo að fjvn. á enn eftir að vinna mikið starf áður en að lokaafgreiðslu fjárlaga kemur. Hér hefur verið vikið nokkuð að stöðu ríkissjóðs og áhrifum ríkisfjármála á efnahagslífið í heild og þó að eðlilegra sé að taka þær almennu umræður upp við lokaafgreiðslu eða 3. umr. fjárlaga, þá hefur að þessum þáttum verið vikið. Nú er það auðvitað á þann veg að nokkur óvissa ríkir um það við 2. umr. hver endanleg niðurstaða getur orðið í þessum efnum, en hitt liggur ljóst fyrir að markvisst hefur verið stefnt að því með árangri að draga úr halla ríkissjóðs, en um það voru teknar pólitískar ákvarðanir að gera ekki tilraun til þess að ná þeim halla niður í einu vetfangi. Þessi halli jókst verulega eins og menn muna með þátttöku ríkisins í lausn kjarasamninga í byrjun þessa árs. Þá voru gerðar ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum sem bornar voru hér undir Alþingi og ég man ekki betur en að bæði Alþfl. og Alþb. hafi staðið að án þess að gera brtt. þar um við þá afgreiðslu. Þetta eru atriði sem nauðsynlegt er að hafa í huga þegar talsmenn þessara flokka býsnast nú yfir halla á fjárlögum. Við höfum áður rætt nauðsyn þess að ná niður verðbólgunni og sáttum á vinnumarkaði og við töldum það rétt og skynsamlegt að færa nokkrar fórnir varðandi markmiðið um hallalausan ríkisrekstur til þess að ná öðrum mikilvægum efnahagslegum áformum eins og lækkun verðbólgu og kaupmáttaraukningu. Til þess þurfti sátt á vinnumarkaði og ríkisfjármálunum var beitt með þessum hætti í þeim tilgangi. Hv. 3. þm. Vestf. flutti hér ræðu og mælti fyrir nál. og stefnu Alþfl. í ríkisfjármálum. Einhvern veginn fannst mér nú að ræðan væri þess eðlis að hana mætti flokka undir það sem meistari Þorbergur kallaði ruglandi og kannske ástæðulaust að fara mörgum orðum þar um. En það er athyglisvert að uppistaðan og ívafið í nál. fulltrúa Alþfl. í fjvn. við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1987 eru tillögur sem Alþfl. flutti við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1986 fyrir heilu ári síðan og hefur ekki treyst sér til að flytja aftur. Það er athyglisvert að þetta eru tillögur sem Sighvatur Björgvinsson, þáv. varaþm. Vestf., hafði forustu um í þingflokki Alþfl. og mælti fyrir hér á Alþingi. Og kannske er það ekki tilviljun, einmitt vegna þess að hann var aðalhöfundur þessara tillagna og aðaltalsmaður, að hann féll í málefnalegu prófkjöri sem Alþýðuflokksmenn héldu vestur á fjörðum fyrir skömmu. En það er kyndugt að það eina sem Alþfl. getur bent á í þessari umræðu skuli vera að hann hafi flutt tillögur við afgreiðslu fjárlaga í fyrra sem hann treysti sér ekki að endurflytja nú og það sé allt og sumt sem þeir hafi að segja um ríkisfjármálin. Hv. þm. hélt því fram, að vísu ekki með miklum sannfæringarkrafti, að það væri nú öðruvísi ástatt í ríkisfjármálum ef þessar tillögur hefðu verið samþykktar. Þó hefur margsinnis verið upplýst í umræðum hér á Alþingi að útreikningar staðfesta að hallinn á fjárlögum væri 500 millj. kr. meiri ef allar þessar tillögur hefðu farið í gegnum Alþingi og verið samþykktar á þinginu í fyrra. Það er nú allur árangurinn af þessum miklu kerfisbreytingum. Ef ég man rétt hljóðaði ein þeirra svo: Kennaraháskóli Íslands, liðurinn falli niður. Hv. þm. Karvel Pálmason gerði mikið úr bréfi sem Ferðamálaráð hefði skrifað þingmönnum og kvartaði undan því að ekki hefðu fengist við því viðbrögð og ekki væri ætlunin að veita nógu miklu fjármagni til Ferðamálaráðs. Þetta sagði hann í sömu ræðu og hann mælti fyrir þessu nál., en í þessu nál. kemur fram að a.m.k. í fyrra ætlaði Alþfl. að leggja Ferðamálaráð niður. Í sömu ræðunni er sem sagt flutt bólgin ræða um að það skorti nú verulega á aukið fjármagn og það hefði nú farið betur á því að samþykkja þessar miklu kerfisbreytingartillögur því að þá hefði Ferðamálaráð einfaldlega verið lagt niður og, eins og þar segir, sá kostnaður fluttur yfir til viðkomandi atvinnuvega eða samtaka þeirra í þeim tilgangi að útrýma velferðarkerfi atvinnuveganna. Þetta er nú samræmið í öllum þessum málflutningi. Ég ætlaði svo, herra forseti, vegna fsp. um framlög í Framkvæmdasjóð fatlaðra, að taka það fram að ég hef að höfðu samráði við hæstv. félmrh. ákveðið að veita vegna framkvæmda og skuldbindinga á þessu ári aukafjárveitingu á þessu ári upp á 12 millj. kr. til þessa málaflokks. Áður höfðu á árinu 1985 verið veittar 10 millj. kr. þannig að eftir stendur þá 19 millj. kr. skerðing eftir af framlagi Erfðafjársjóðs til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, en sú skerðing var 41 millj. kr. eins og upplýst var hér á Alþingi fyrir skömmu í fyrirspurnatíma. Í ljósi þess að Alþingi stefnir nú að því að gera breytingar á ýmsum framkvæmdaliðum og þó að nauðsynlegt sé að gæta aðhalds í þeim efnum og óhjákvæmilegt sé að skerða ýmis lagaákvæði, hef ég enn fremur ákveðið að beita mér fyrir því að við 3. umr. hækki framlagið, sem skv. fjárlagafrv. er 100 millj. kr., í 130 millj. kr., eða um 30 millj. kr., og þá hefur framlagið hækkað frá því á þessu ári úr 80 millj. kr. í 130 millj. kr. eða um 50 millj. kr. Það er flestum ljóst að hér er um mjög mikilvægt málefni að tefla. Verulegum fjármunum hefur verið varið til þessa málaflokks en við þurfum að sinna hér hraðri uppbyggingu. Ég geri mér grein fyrir því að ýmsir geta fært fyrir því, og er auðvelt að færa fyrir því sterk rök, að hér þyrfti meira fjármagn og mundi það vafalaust koma að góðum notum. Með þessum breytingum, sem ég hef ákveðið að beita mér fyrir, vænti ég þess að unnt verði að stíga stærri skref í málefnum fatlaðra á næsta ári og að um það geti tekist samstaða að ná þeim breytingum fram.



Herra forseti. Það er ekki oft sem maður getur glaðst yfir ræðum hæstv. fjmrh. en í þetta skipti gladdi ræða hans hjarta mitt þó nokkuð með þeim yfirlýsingum sem hann kom með og ég kem að hér síðar. Fjárlagafrv. hafa verið gerð ítarleg skil af talsmanni Alþb., hv. þm. Geir Gunnarssyni, og megineinkenni skýrð og annmarkar dregnir fram í dagsljósið. Það er rétt sem þar kemur fram að góðæriseinkennin eru óvíða sjáanleg þar sem þau helst þyrftu að sjást. Það er samt þó nokkuð klórað í bakkann varðandi sum framkvæmdaframlög, enda kosningar í vor og nestun frambjóðenda stjórnarliðsins er öllu skárri fyrir bragðið en hún hefur verið að undanförnu en nægir þó ekki einu sinni til að bæta fyrir niðurskurð síðasta árs, hvað þá hrikalegan heildarniðurskurð kjörtímabilsins, og ég er hræddur um að það verði nokkuð léttur malpoki sem þessir aðilar bera fyrir sína kjósendur í vor þegar þeir eiga að leggja kjörtímabilið allt til grundvallar. Ég mæli hér fyrir brtt. sem snertir einmitt það mál sem hæstv. fjmrh. kom inn á. Við vorum minnt rækilega á þetta mál í gær og það hefur greinilega haft sín áhrif þar sem samtök fatlaðra héldu veglega skammdegisvöku og báðu þingmenn um leið að halda vöku sinni nú við afgreiðslu fjárlaga, minntu á vanrækt verkefni og verulegan niðurskurð í miðju góðærinu. Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur fengið mjög slæma meðferð við afgreiðslu fjárlaga nú að undanförnu og fær það raunar enn þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. fjmrh. Lögbundin framlög hafa verið skert svo mjög af ríkisstjórninni að þau nema aðeins, samkv. frv. nú, þriðjungi þess sem vera ætti og rúmum helmingi þess sem vera ætti miðað við þá breytingu sem hæstv. fjmrh. var að lýsa yfir að hann mundi beita sér fyrir hér áðan. Við þekkjum vel þessa sögu því að Þroskahjálp, landssamtökin, hafa minnt á þetta í öllum þingflokkum að undanförnu og vökufólkið í gær ítrekaði rækilega og áréttaði staðreyndir. Ég hef rakið þetta mál áður í vetur í tengslum við frv. til lánsfjárlaga og svo varðandi fsp. um oftekna fjármuni af erfðafjárskatti beint í ríkissjóð fram hjá Framkvæmdasjóði fatlaðra. Nú lýsti hæstv. fjmrh. því yfir að hann hefði enn komið nokkuð til móts við Framkvæmdasjóð fatlaðra í þessum efnum. Áður hafði hann veitt 10 millj. í aukafjárveitingu eða 1/4 af því sem oftekið hafði verið - og kemur það svolítið kynduglega fyrir sjónir að þegar búið er að ræna einn sjóð sé hægt að tala um aukafjárveitingu til hans á móti - og nú 12 millj. til viðbótar. Engu að síður er helmingurinn eftir enn sem rennur fram hjá Framkvæmdasjóði fatlaðra fyrir þetta ár af tekjum Erfðafjársjóðs en eins og lög segja til um eiga tekjur af erfðafjárskatti að renna óskertar í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Við þekkjum meginröksemdina fyrir skerðingu fjár til Framkvæmdasjóðsins. Það hefur verið talað um það að margföldun raungildis hafi orðið til málefna fatlaðra. M.a. hefur það verið tíundað úr þessum ræðustól og í útvarpsumræðum svo listilega að Sölvi heitinn Helgason hefði verið fullsæmdur af þeim reikningskúnstum sem þar hafa verið viðhafðar. Af því að hæstv. forsrh. er hér í salnum: Hann lét svo blekkjast af þessum talnaleik að í setningarræðu sinni á flokksþingi Framsóknarflokksins sagði hann að framlög til þessa málaflokks hefðu tuttugufaldast og hefur nú sjaldan skeikað svo rækilega hjá þessum hæstv. ráðh. þó að oft hafi hann nú farið frjálslega með staðreyndir. Vissulega hefur málaflokkurinn fengið aukið fjármagn og lög kveða svo á um og þessi málaflokkur var vitanlega svo langsveltur að margföldun hefði verið nauðsyn. En hvað kemur svo í ljós, ekki samkvæmt fullyrðingum mínum hér eða annarra þingmanna heldur samkvæmt mjög vandaðri úttekt Þroskahjálpar sem þingmenn hafa nú fengið í hendur. Þar kemur það fram í úttekt þeirra félaga Bjarna Kristjánssonar á Akureyri og Friðriks Sigurðssonar, starfsmanns svæðisstjórnar á Reykjanesi, mjög vandaðri úttekt sem hefur m.a. verið gerð í samráði við fjmrn. og Fjárlaga- og hagsýslustofnun, að margföldunin mikla, sem hefur verið tíunduð úr þessum ræðustól til þessa málaflokks, er tvöföldun, vissulega gott, á raungildi til þessa málaflokks á þessum árum frá því að lögin um öryrkja og þroskahefta voru sett hér 1980 og fram til ársins 1986. Þar höfum við það svart á hvítu, hvað svo sem einstakir ráðherrar segja um jafnvel allt að tuttuguföldun raungildisaukningar til þessa málaflokks. Það er því ekki unnt að réttlæta skerðingu þessa sjóðs með þessu einu sinni, enda er það ljóst að á þróun hefur hægt mjög verulega af þessum sökum og á enn eftir að gera. Ég ætla ekki að rekja það hvernig kjörtímabil núv. ríkisstjórnar hefur verið með eindæmum varðandi Framkvæmdasjóðinn. Ég hef minnt á það áður að raungildi fjár til sambærilegra sjóða með þó miklu veigaminni verkefni og færri var 1980-1983 að meðaltali 155 millj. á ári, en árið 1984-1986 er raungildistalan um 95 millj. kr. aðeins með fjölþættari og fleiri lögbundnum viðfangsefnum. Og þegar þessum 12 millj. hefur verið bætt við, sem hæstv. fjmrh. var að geta um núna, mundi þessi tala vera rétt tæpar 100 millj., svo að allrar sanngirni sé gætt. Þessa dapurlegu sögu geymir þessi bók þeirra félaga Bjarna Kristjánssonar og Friðriks Sigurðssonar og hún verður í engu hrakin. Hins vegar vilja menn kannske spyrja, í ljósi þess sem ég hef oft áður sagt um skerðingu þessa sjóðs og þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. fjmrh. áðan um nokkra úrlausn, hvers vegna þessi hógværð er höfð um 180 millj. þegar nær væri að tala um 250 millj. Röksemdir þeirrar hækkunartillögu, sem ég hef flutt hér ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur og Svavari Gestssyni, eru teknar annars vegar beint frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun sem viðurkennir þó 50 millj. kr. vanefndir ríkisframlags og að viðbættum 30 millj., sem nú eru reyndar ekki orðnar nema 19, sem runnu í ríkissjóð fram hjá Framkvæmdasjóði á þessu ári samkvæmt upplýsingum fjmrh. og hann ítrekaði hér áðan. Þetta eru þeirra tölur beint og því rétt að láta á þær reyna. Til móts við þetta ætlar hæstv. fjmrh. að koma með 42 millj. eða um helming þess sem er lagt til á minni brtt. og vissulega er það meiri viðleitni en áður hefur verið, enda hafa Samtök fatlaðra talað um það að ef engin leiðrétting fengist væru þau jafnvel að hugsa um að bjóða fram. Og jafnvel þann stóra flokk, Sjálfstfl., munar kannske um það í öllu sínu veldi hér í Reykjavík ef fatlaðir, sem hafa stutt þann flokk, svo undarlegt sem það er nú, færu nú að yfirgefa hann og kjósa sérlista sem fatlaðir byðu fram. Það er eflaust aðalástæðan fyrir þeirri góðvild sem nú allt í einu blasir við á síðustu stundu og er mjög óvænt frá hæstv. fjmrh. en skal engu að síður þakkað fyrir því batnandi mönnum er best að lifa. Hins vegar vil ég benda á að hér er auðvitað ekki sögð nema hálf sagan. Það er sagt núna að tekjur af erfðafjárskatti á næsta ári verði 48 millj. Það hafa menn í grg. með fjárlagafrv. og eins varðandi frv. til lánsfjárlaga. Þykir mönnum trúlegt að það verði rauntalan í ljósi þess að talan fyrir þetta ár er 61 millj.? Það er alveg útilokað mál í raun og veru, þannig að þessar 48 millj. gætu allt eins orðið 68 millj. á næsta ári eða 78 millj. ef því væri að skipta. Ef farið væri svo eftir réttum verðtryggingarákvæðum samkvæmt því áliti sem fylgir með í þessari bók sem allir þingmenn, trúi ég, hafa fengið, mætti samkvæmt áliti prófessors Sigurðar Líndals bæta um 50 millj. enn við til þess að við lög væri staðið varðandi Framkvæmdasjóðinn. Ég kaus hins vegar að fara hóglega og hóflega í sakirnar og því er þessi tala sett fram og engu öðru trúað en að enn frekar jafnvel verði til móts við hana komið en hæstv. fjmrh. kom inn á áðan. Samtök fatlaðra bentu alveg sérstaklega á húsnæðisneyðina, vöntun á sambýlum t.d. Ég vil benda á að 80 millj. kr., sem kæmu til viðbótar við Framkvæmdasjóð fatlaðra, mundu þýða mjög mikið í þessum efnum, 10-12 sambýli a.m.k., og mundu létta einmitt á þessari hrikalegu neyð sem kreppir svo mjög að stórum hópum fattaðra í dag. Mig hefði langað til í framhaldi af þessu að ræða fjöldamörg málefni fattaðra en ég tel að ekki sé tími til þess og ekki ástæða til að lengja umræður varðandi það. Bifreiðakaup þeirra og hvernig frá þeim hefur verið gengið nú er eitt þeirra mála sem Alþingi verður að taka afstöðu til. Um það hefur verið flutt sérstök þáltill. og ég vonast til þess að hún fái jákvæða afgreiðslu þannig að hlutur öryrkja verði bættur í þeim efnum. Í ferlimálum fatlaðra þarf auðvitað að gera stórátak og þetta hús hér er náttúrlega einna gleggst vitni um það hversu mikið er óunnið í þeim efnum. En lífeyrir þessa fólks, það sem það hefur til þess að lifa af, eins og komið hefur verið inn á af fleiri hv. ræðumönnum, er þó fyrst og síðast það sem skiptir máli. Í svari við fsp. minni á dögunum hét heilbrrh. verulegum hækkunum, enda óhjákvæmilegt að verða við því í kjölfar þeirra kjarasamninga sem gerðir voru á dögunum og í kjölfar þess að verkalýðshreyfingin lagði þar beinlínis drög að því við ríkisstjórnina að séð væri til þess og það tryggt að bætur almannatrygginga hækkuðu verulega í kjölfar samninganna með þeim sérstöku láglaunabótum sem þar urðu ofan á blessunarlega. Ef ekki þarf láglaunabætur þarna veit ég ekki hvar þeirra er þörf því að grunntalan þarna í dag með tekjutryggingu og öllu er líklega 16 500 kr. eftir hækkunina 1. des. En um þetta skal allt fjallað síðar. Lítil till. er hér frá mér nr. 4 á þskj. 290 sem ég flyt ásamt hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni um framlag til Kirkjumiðstöðvar Austurlands. Ég held raunar að þessi beiðni um framlag til Kirkjumiðstöðvar Austurlands, sem fékkst fram í fyrra, hljóti að hafa lent milli þils og veggjar hjá fjvn. og muni fást leiðrétting á því við 3. umr. Eins og fram hefur komið áður á þingi gegnir Kirkjumiðstöð Austurlands veigamiklu hlutverki þar eystra. Hún á að þjóna æskulýðsstarfi annars vegar og starfi fyrir aldraða hins vegar fyrst og síðast. Verkefnið er komið vel á veg og starfið hefur verið rækt á Eiðum undanfarin sumur við góðan orðstír og almenna ánægju allra. Ég held að þarna sé um þýðingarmikið uppbyggingarstarf að ræða, aðhlynningarstarf um leið, og óhjákvæmilegt að komið verði vel til móts við þessa þörfu starfsemi sem nýtur mikils og verðskuldaðs stuðnings í fjórðungnum og hefur í raun og veru gert kleift að vinna svo að þessu máli þó að Alþingi hafi lítillega stutt þetta og þurfi að styðja áfram. Vissulega þyrfti upphæðin að vera hærri en hjálp yrði veruleg af þessu framlagi sem við leggjum hér til, því að hér er um dæmigert málefni að ræða sem á að styðja og styrkja og frjáls félagasamtök þurfa að fá vissa uppörvun og vissan stuðning við það sem svo vel er að unnið. Aðeins svo í lokin: Það mun hafa verið haldin í dag vegleg - og kannske stendur hún enn flugmálaráðstefna og það skal ekki lastað. Vonandi hefur eitthvað komið þar fram sem græða má á. En framar öðru: Vonandi fylgir eitthvað annað í kjölfarið, eitthvað annað en þær upphæðir til flugmála sem sést hafa að undanförnu og sú upphæð sem enn er þar á blaði. Við sem búum við ónýtan flugvöll fyrir nær heilan landshluta, torfæruakstursbraut, eins og flugstjórar nefna Egilsstaðaflugvöll, hljótum að vekja athygli á því enn einu sinni hvílíkt hörmungarástand ríkir þar eystra, hvílíkt hættuástand er þar á ferð. Vissulega er ráðstefna góð því orð eru til alls fyrst en þau orð megna ekki að gera unandi flugbraut á Egilsstöðum ef aldrei á að gera annað en að tala um það að þar skuli byggt og það skuli leita leiða til þess að byggja nýjan flugvöll. Ég vil gera það að mínum lokaorðum að við skulum sannarlega vona að engir válegir atburðir gerist vegna þessarar vanrækslu undangenginna ára en það er hart að horfa upp á, þegar margföldum upphæðum er varið í sérstakt uppáhaldsverkefni stjórnarflokkanna suður á Miðnesheiði, flugbrautina á Egilsstöðum eins og hún er, gjörófæra og stórhættulega. Fjármagnið er til og mættum við nú óska þess að við fengjum að njóta þess svo að forðað verði stóráföllum í þessum efnum.



Herra forseti. Formaður fjvn., hv. 1. þm. Norðurl. v., tók þannig til orða í sinni ræðu að þetta fjárlagafrv. hefði verið óvenjulega vel undirbúið. Það getur vel verið að það eigi við um þá starfsmenn sem unnið hafa að tæknilegri uppsetningu og framsetningu þess en ég held að það geti ekki átt við þann hlut þessa frv. sem kemur frá hæstv. ríkisstjórn eins og raunar var bent á við 1. umr. þessa máls hér í Sþ. En það er öldungis greinilegt að málflutningur Alþfl. við þessa umræðu, og tillöguflutningur Alþfl. við umræðuna um fjárlögin í fyrra, fer einstaklega illa fyrir brjóstið á hæstv. fjmrh. Hann lét sér sæma það hér áðan, sem reyndar er ekki einsdæmi hjá hæstv. ráðh., að tala um málflutning fulltrúa Alþfl. við þessa umræðu, fulltrúa Alþfl. í fjvn., hv. 3. þm. Vestf., sem rugl. Hæstv. fjmrh. hættir ákaflega mikið til þess að freista þess að afgreiða málflutning andstæðinga sinna með því að segja í fyrsta lagi að þeir fari með rugl, í öðru lagi bull og í þriðja lagi ósannindi. Það fer lítið fyrir málefnalegri umræðu eða tilraun til þess að nota rök heldur eru notaðir sleggjudómar og upphrópanir og þetta er svo sem ekki til fyrirmyndar. Það hefur komið fram og rétt er að leggja áherslu á það að þetta fjárlagafrv. er mjög með sama sniði og fyrirrennarar hæstv. fjmrh. hafa flutt. Þar er ekkert nýtt að finna, engar breytingar og ekki ráðist gegn rótum þeirra meina sem við er að eiga í þjóðarbúskapnum. Þetta eru kerfisfjárlög og hvergi gerð tilraun til þess að taka á til verulegra breytinga. Hæstv. fjmrh. gerði mjög mikið úr því og hafði um það stór orð að þingmenn Alþfl. endurflyttu ekki þær brtt. sem þeir höfðu flutt við fjárlögin í fyrra, en ég vil leyfa mér að vitna í nál. 3. minni hl. fjvn. þar sem segir, með leyfi forseta: "Reyndar er óframkvæmanlegt að flytja brtt. af neinu tagi við 2. umr. þar sem ekki liggur fyrir endurmat á tekjuhlið í kjölfar kjarasamninga. Tímabærar brtt., sem máli skipta, kalla hins vegar á sérstaka löggjöf og verða auk þess að framkvæmast á lengri tíma en einu fjárlagaári samkvæmt fyrir fram ákveðinni forgangsröð verkefna." Hér segir enn fremur í þessu nál. á bls. 2: "Við seinustu fjárlagaafgreiðslu lögðu þm. Alþfl. til að undanþágum frá söluskatti yrði fækkað og prósentuálagningin lækkuð. Verðhækkunaráhrifum yrði mætt með umtalsverðri lækkun tekjuskatts og beinni útgreiðslu ríflegra fjölskyldubóta og hækkun á bótagreiðslum almannatrygginga. Þar með væri stigið stórt skref í átt til upprætingar skattundandráttar. Þessar tillögur voru felldar af stjórnarliðum. Þess vegna sjá þm. Alþfl. ekki ástæðu til þess að flytja þessar till. á ný. Úr því sem komið er verður heildarendurskoðun skattakerfisins að bíða nýs þingmeirihluta og nýrrar ríkisstjórnar." Í þessu nál. fulltrúa Alþfl. í fjvn., sem liggur hér frammi við þessa umræðu, er að finna mjög mikilvæga stefnuyfirlýsingu um ýmsar róttækar grundvallarbreytingar, breytingar sem hæstv. fjmrh. þorir ekki að leggja út í. Hann er þess í stað önnum kafinn við að sinna því máli sem sett hefur svip sinn á Sjálfstfl. undanfarna daga, þ.e. að fjalla um þá tillögu Framsfl. í borgarstjórn Reykjavíkur að selja Borgarspítalann. Sjálfstfl. hefur ekki komist til að ræða mikið annað undanfarna daga og eins og fulltrúi lækna á Borgarspítalanum skrifaði í Morgunblaðið fyrir fáeinum dögum: "Þeir sem sungu hæst "báknið burt" kyrja nú "báknið til mín"." Þetta er nú svona heldur ömurlegt fyrir fulltrúa þessa flokks sem ævinlega telur sig standa gegn miðstýringu og ríkisafskiptum eða ríkisstjórnun. Í þessu nál. sem ég vék að áðan er að finna mikilvæga stefnuyfirlýsingu um ríkisbúskapinn og fjármál ríkisins og þegar hæstv. fjmrh. leyfir sér enn einu sinni að nota orðið rugl og ruglanda um málflutning andstæðinga sinna held ég að það sýni kannske fyrst og fremst að hann hefur ekki lesið eða kynnt sér þetta mál. Ég geri að vísu, persónulega, fyrirvara um það hvort rétt sé að ríkið selji öll þau fyrirtæki sem talin eru upp á bls. 7 í þessu nál. T.d. hef ég verulegar efasemdir um að ríkið eigi að selja Fríhöfnina í Keflavík. Ég hef efasemdir um og er raunar andvígur því að ríkið selji Sementsverksmiðju ríkisins vegna þess að ég fæ ekki alveg séð hver ætti að kaupa. En þetta eru minni háttar atriði. Meginatriðið er að verið er að leggja fram tillögur um breytta stefnu. Tillögur okkar frá því í fyrra um að leggja niður ýmsar ríkisstofnanir voru stefnumörkun af því tagi þó okkur væri eins og öðrum fyllilega ljóst að svo róttækar breytingar eins og við höfum gert tillögur um þurfa auðvitað nokkurn aðdraganda. Það voru fáein atriði, herra forseti, í tillögum fjvn. sem mig langar til að gera að umtalsefni og væri kannske ekki verra að formaður fjvn. heyrði sumt af því. Ég geri sérstaka athugasemd við skiptingu fjár til skólamannvirkja en að því er Vesturlandskjördæmi varðar var gerður sérstakur samningur s.l. vor um fjármagn til skólabygginga á Akranesi - þar sem ríkt hefur nánast sérstakt ástand undanfarin ár eftir að ríkið fékk skólahúsnæði undir fjölbrautaskóla - samningur sem þingmenn komu ekkert nálægt og var það skilningur okkar og bæjarstjórnar Akraness að þetta yrði ekki látið koma niður á fjárveitingum til kjördæmisins. Það sýnir sig hins vegar núna að það gerir það. Í öðru lagi geri ég athugasemd við það að skuldaskil vegna 15 ára gamalla mistaka varðandi Laugaskóla og rangra útreikninga eru líka látin koma kjördæminu til gjalda í þessari skiptingu. Þetta tel ég fullkomlega óeðlilegt en sé svo sem ekki þýðingu þess að vera að flytja brtt. við þetta eftir að við þingmenn Vestlendinga höfum fjallað um þetta eins og þingmenn annarra kjördæma. En ég lýsi megnri og eindreginni óánægju með þessi vinnubrögð. Annað nefni ég sem orkar tvímælis og ég satt að segja skil ekki en vel kann að vera að einhverjar skýringar séu á því. Á bls. 13 í tillögum fjvn. eru talin upp framlög til nýrra íþróttamannvirkja. Á bls. 15 í lið 62 er 2 þús. kr. fjárveiting til malarvallar í Eyrarsveit á Snæfellsnesi. Á næstu blaðsíðu er 3 þús. kr. fjárveiting til íþróttavallar á Reyðarfirði. Það getur vel verið að þetta eigi sér einhverjar skýringar en þær mega vera býsna sterkar vegna þess að ég sé ekki að það sé skynsamlegt eða æskilegt að láta þetta standa svona. E.t.v. er þetta eitthvert gamalt uppgjör eða því um líkt, ég hef ekki fengið á þessu neinar skýringar. Ég verð að segja eins og er að það er hreint fáránlegt að láta standa upphæðir í fjárlögunum upp á 2 þús. kr. og 3 þús. kr. Þetta er í rauninni ekki bara fáránlegt heldur er þetta bara hlægilegt og þessu þarf auðvitað að breyta. Það eru ýmsar aðrar tölur hér en þetta eru þær lægstu. Ég sé að framsóknarmenn úr báðum stjórnarflokkunum í fjvn, hafa hér sameinast um að hækka ýmsa liði, varðandi Búnaðarfélagið t.d. Ég hef miklar efasemdir um að þessar hækkanir eigi rétt á sér. Ég hygg að þetta hafi kannske ekki gengið alveg hávaðalaust fyrir sig í fjvn. en það eru sem sagt framsóknarmenn beggja stjórnarflokkanna sem þarna virðast hafa tekið höndum saman. Ég lýsi miklum efasemdum um réttmæti þessara hækkana og áskil mér rétt til að flytja brtt. hugsanlega við það við 3. umr. Tvo aðra liði, litla, langar mig til að minnast á hér. Það er annars vegar fjárveiting til Norræna félagsins. Ég vil beina því til formanns fjvn. hvort ekki sé hægt að koma betur til móts við þær óskir sem af hálfu þess félags voru settar fram, t.d. með því að hér kæmi nýr liður. Þetta félag hefur tekið að sér mjög veigamikla starfsemi frá og með síðasta ári sem eru atvinnuskipti ungmenna á Norðurlöndum, þ.e. að gera ungu fólki kleift annars vegar að koma hingað til að stunda sumarstörf, hins vegar að fara til Norðurlandanna og stunda þar sumarstörf. Þessari starfsemi fylgir verulegur kostnaður og ég vil mælast til þess við fjvn. að hún taki það til athugunar hvort ekki er hægt að hækka þetta lítillega og búa til nýjan lið sem héti Vegna atvinnuskipta norrænna ungmenna þannig að fjárveiting til Norræna félagsins næmi a.m.k. í kringum 500 þús. kr. Í öðru lagi er síðasti liðurinn í þessum tillögum, Neytendasamtökin, 116 þús. kr. Ég held að þar mætti líta örlítið betur til. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa um þetta mörg orð frekar. Á þskj. 310 hef ég flutt tvær brtt. við fjárlagafrv. sem báðar varða Póst- og símamálastofnun. Sú fyrri er sú að stofnunin fái tekjur vegna þeirrar þjónustu sem hún sannanlega innir af hendi við Alþjóðaflugmálastofnunina. Samkvæmt upplýsingum Pósts og síma nemur útgjaldaauki stofnunarinnar vegna þjónustu við Alþjóðaflugmálastofnunina á næsta ári 110 millj. kr. Það er ósanngjarnt að íslenskir símnotendur verði látnir borga þá þjónustu sem Póstur og sími veitir Alþjóðaflugmálastofnuninni. Það nær satt að segja engri átt að því sé bætt ofan á símgjöld almennings á Íslandi. Þess vegna legg ég til að þetta verði fært stofnuninni til tekna en ekki látið renna í ríkissjóð til almennrar eyðslu. Í öðru lagi legg ég til í þessari tillögu á þskj. 310 að felld verði niður sú 200 millj. kr. skattgreiðsla sem frv. hæstv. fjmrh. gerir ráð fyrir að Póstur og sími skuli inna af höndum til ríkissjóðs. Ég hygg að öllum hv. þingmönnum sé mætavel um það kunnugt að stofnunin hefur ekki getað staðið við allar fjárhagsskuldbindingar sínar á þessu ári og þessar 200 millj. kr. mundu örugglega hafa í för með sér umtalsverða hækkun á símgjöldum. Ég sé ekki betur en að það kæmi þvert ofan í nýgerða kjarasamninga ef þessi fyrirætlan hæstv. fjmrh. um skattlagningu þessarar stofnunar nær fram að ganga og þess vegna er hér flutt tillaga um það að þessi liður falli brott. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð að sinni. Þær róttæku brtt. sem Alþfl. gerði í fyrra ítrekar hann nú í nál. vegna þess að það er svo sem tilgangslítið að láta sömu stjórnarliðana fella sömu till. ár eftir ár, það er þegar búið á það að reyna, en á nál. fulltrúa okkar í fjvn. er að finna róttækari og djarfari stefnumótun en hæstv. fjmrh. og formaður Sjálfstfl. hefur látið sig dreyma um eða fram hefur komið í hans fjárlagagerð, sem eins gæti komið frá hvaða fyrirrennara hans sem væri, hvort sem var úr Alþb., Framsfl. eða Sjálfstfl. Þar er ekki nokkur minnsti munur á.



Herra forseti. Það er harla sjaldgæft að ég flytji brtt. við fjárlagafrv., en ég geri það þó núna, reyndar einungis eina. Hún fjallar um málefni Háskóla Íslands og framlög til framkvæmda og viðhalds á hans vegum. Ég veit ekki hvort hv. þm. hafa séð aðstöðu nemenda og kennara í Háskólanum, en það er í raun hörmungarsjón. Margir nemendur hafa ekki betri aðstöðu en svo undir fyrirlestrum að þeir verða að skrifa á hnjám sér. Þeir sitja jafnvel í gluggakistum vegna þess að stólarými er ekki fyrir hendi eða þeir sitja svo þétt að þeir verða að klofa hver yfir annan til þess að komast inn og út úr fyrirlestrastofunum. Ég veit ekki heldur hvort hv. þm. hafa séð þær kompur sem kennurum skólans er troðið inn í. Ég held að það sé hættulegt ef ekki er búið vel að æðstu menntastofnun þjóðarinnar, Háskólanum, þannig að hann rísi undir nafni. Í raun á Háskólinn að vera stolt okkar og ég tel að það sé brýn nauðsyn fyrir litla þjóð eins og Íslendinga, sem reyndar er stolt af menningararfi sínum, að hafa góðan háskóla, háskóla sem stenst samanburð við erlendar stofnanir af sama toga. Menn tala gjarnan í þingsölum um nýjar atvinnugreinar og vaxtarbrodda í atvinnulífinu. Menn tala um nýtækni, líftækni, hugbúnað, tölvuvæðingu og fleira af því tagi. Í mínum huga er þetta innantómt hjal og reyndar til vansa meðan menn vanrækja þá stofnun sem einmitt mundi sjá til þess að Íslendingar gætu eitthvað hreyft sig á þessu sviði. Ég tel að það sé nauðsynlegt að Háskólinn njóti virðingar. Þess verður oft vart að menn tali með lítilsvirðingu um nám þeirra sem eru í Háskólanum. Það hafa sumir hv. þm. gert, en síðan skipt um skoðun þegar börn þeirra eru komin í Háskólann og þeir sjá að nemendur þar vinna hörðum höndum því að kröfurnar eru miklar. Á síðustu 16 árum hefur nemendafjöldi Háskólans þrefaldast, úr 1250 nemendum í 4565. Háskólinn mun vera til húsa í u.þ.b. 30 byggingum. Háskólinn hefur, eins og þessi lýsing mín gefur til kynna, ekki aðstöðu til að taka við þessum nemendafjölda og sinna þeim kröfum sem til hans eru gerðar. Ég held að það sé hægt að taka undir með rektor Háskóla Íslands þegar hann segir: "Vilji Íslendingar í raun vera gjaldgengir meðal þekkingarþjóðfélaga er nauðsyn að hraða uppbyggingu Háskólans." Sjálfsaflafé Háskólans nægir ekki til að fjármagna nauðsynlegt viðhald húsa, tækjakaup og viðunandi framgang nýbygginga. Það er af þessum ástæðum, herra forseti, sem ég hef flutt brtt. við frv. til fjárlaga þess efnis að til byggingarframkvæmda verði ekki 75 millj. kr. heldur 130 millj. kr. og að til viðhalds vegna fasteigna verði ekki 15 millj. heldur 25 millj. kr. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þessa till., en vona að þetta mál fái bærilegar undirtektir. Ég vil síðan víkja almennt að því fjárlagafrv, sem hér liggur fyrir. Ég held að það sé ekki ofmælt að á þessu fjárlagafrv. sannist enn rækilegar en fyrr að fjárlagagerðin og ríkisbúskapurinn eru komin í algjörar ógöngur. Og ég held að skýringarnar séu tiltölulega einfaldar. Ég held að skýringin sé aðallega sú að allt er njörvað í sömu gömlu föstu skorðurnar. Tekjuöflunin er reist á úreltu og gatslitnu skattkerfi sem þolir ekki þá tekjuöflun sem nauðsynleg er. Þetta viðurkenna í rauninni allir og ég skal víkja að því síðar, en það þýðir líka að það er nauðsynlegt að endurskoða tekjuöflunarkerfið og það hefur dregist úr hömlu að gera það. Sé litið til útgjaldanna eru þau mörg hver föst í sjálfvirkum kerfum, reyndar á úr sér gengnum forsendum, forsendum sem eru af því tagi að útgjöldin geta gjarnan orðið frekar til ógagns fyrir fólkið í landinu og efnahagslífið en að vera til gagns. Tregðulögmálið ræður sem sagt ríkjum. Menn halda áfram fjárveitingum til þarfa sem eru ekki lengur fyrir hendi og mætti sinna betur með öðrum hætti. En á sama tíma sitja brýn verkefni líðandi stundar á hakanum, verkefni sem brýnt er að sinna vegna þess að þjóðfélagið hefur breyst, en fjárlagaramminn, fjárlagagerðin, undirstöður fjárlagagerðarinnar veita ekki svigrúm til þess. Það sem er að í fjárlagagerðinni er m.a. og ekki síst það að það er aldrei litið lengra fram á veginn en til næsta árs. Margar breytingar þarfnast langs tíma, lengri tíma en líður frá desember og fram í janúar á næsta ári. Það er þess vegna, vegna þess að menn eru svona skammsýnir, sem þing og ríkisstjórn standa í rauninni ráðþrota við hverja fjárlagaafgreiðsluna á fætur annarri ár eftir ár. Ríkisstjórn og þingmeirihluti fórna í rauninni höndum og geta ekkert annað gert en afgreiða fjárlögin með sívaxandi halla eða sístækkandi gati. Það heyrir svo reyndar til sögunnar að það er reynt að hylja þessi ósköp, þennan halla, eftir mætti með því að þykjast ekki sjá nema einn hlut fjárlaganna, svonefndan A-hluta fjárlaganna, möndla gjarnan með niðurstöðu þess hluta, og það er ekki nýtt að það sé gert, það hefur tíðkast í mörg ár, svo að sú niðurstaða líti sem skást út, en á sama tíma láta menn heildarumsvifin og heildarhallann á ríkisbúskapnum, eins og hann birtist samtals í fjárlögunum í heild og í lánsfjárlögunum, lönd og leið og reyna að gleyma honum. Það er einmitt vegna þess að menn hafa verið að fela vandann og menn hafa ekki horfst í augu við hann sem erlendu skuldirnar hafa hlaðist upp og menn hafa fram á þennan dag klórað sig fram úr fjárlagagerðinni með því að skrifa reikninga á framtíðina. Það sem þing og ríkisstjórn verða að gera, og það er tillaga okkar Alþýðuflokksmanna og birtist í nál. okkar, er að horfast í augu við þennan vanda eins og hann birtist í heild sinni, horfa á ríkisbúskapinn í heild sinni, bæði fjárlagagerðina og lánsfjáráætlunina og opinberar stofnanir, sem eru jafnvel utan þess ramma í heild sinni, og gera upp ríkisdæmið í heild, og í annan stað að menn horfi lengra fram í tímann en til eins árs. Uppstokkun ríkisfjármálanna tekur nefnilega tíma eins og ég gerði að umtalsefni. Við viljum að menn setji niður fyrir sér hvernig menn ætla að takast á við þau verkefni sem eru grundvallarverkefni í fjárlagagerðinni og menn setji sér ákveðna áfanga í þeim efnum og ætli sér hæfilegan skammt á hverju ári, menn ætti sér viðráðanlega áfanga og ríkisbúskapurinn verði endurskipulagður þrep fyrir þrep. Meginmarkmiðið væri að fjármálum ríkisins sé stýrt með tilliti til efnahagsástands og þá ekki síst með það að meginmarkmiði að hamla gegn verðbólgu og tryggja trausta atvinnu. En það sem við þurfum að gera er hrein endurskoðun á fjárlagagerðinni, á ríkisbúskapnum. Við verðum að reyta í burtu illgresi og sinu sem hefur sprottið í seinni tíð, brenna sinuna burt og eyða illgresinu og sá til betri uppskeru, bæði í fjárlagagerðinni og að því er varðar hagvöxt og sanngirni í tekjuskiptingu. Þau atriði sem menn þurfa að líta á og taka fyrir í slíkri áfangaskiptingu eru a.m.k. átta talsins: 1. Skattkerfið og skipulag þess. 2. Húsnæðiskerfið og fjármögnun þess. 3. Landbúnaðarstefnan af sjónarhóli ríkisfjármálanna. 4. Atvinnufyrirtæki með þátttöku ríkisins. 5. Þjónustufyrirtæki ríkisins fyrir atvinnuvegina. 6. Heilbrigðisþjónusta, skipulag hennar og fjármögnun. Er reyndar sú uppákoma sem gerðist og er að gerast varðandi Borgarspítalann afleiðing þess að menn hafa aldrei á undanförnum árum tekist á við hver stefnan ætti að vera að því er varðar bæði skipulag heilbrigðisþjónustunnar og fjármögnun og greiðslufyrirkomulag á þjónustu. 7. Almannatryggingakerfið og hvernig það skuli fjármagnað. 8. Lífeyriskerfið og fjármögnun þess. Þessu má skipta í þrjá hæfilega áfanga þar sem menn ynnu með þeim hætti að ekki einungis væri ákveðið t.d. á næsta ári hvernig fjárlögin ættu að líta út fyrir árið 1988 heldur væri jafnframt þá og þegar á næsta sumri mörkuð meginstefna um hvað það væri sem ætti að gerast ári síðar, þ.e. 1989, þannig að aðdragandinn til framkvæmdanna sjálfra væri eðlilegur og þannig mætti koma fram nauðsynlegum breytingum. Ég skal nú, herra forseti, víkja aðeins að einstökum þáttum í þessari upptalningu á þeim liðum sem nauðsynlegt sé að taka á í ríkisbúskapnum. Lítum fyrst á skattakerfið. Það er almenn viðurkenning fyrir því í þjóðfélaginu og líka innan þings að tekjuskattskerfi einstaklinga sé orðið úrelt. Það þjóni ekki því tekjujöfnunarhlutverki sem því sé ætlað. Byrðunum sé ekki réttlátlega dreift. Þetta sé orðinn hreinn launamannaskattur og atvinnurekendur af ýmsu tagi skammti sér sjálfir skatttekjurnar og skattana þá um leið. Það er haft á orði að þeir beri gjarnan "vinnukonuútsvar" eða "vinnukonuskatta". Þetta er gamalt orðatiltæki sem lengi hefur lifað í málinu. Að því er fyrirtækin varðar og tekjuskatta fyrirtækjanna er það svo að vegna fjölmargra ákvæða um skattfríðindi fyrirtækja bera jafnvel vel stæð fyrirtæki litla eða enga tekjuskatta og sífellt er verið að bæta á frádráttarliði sem fyrirtækin geta nýtt sér. Hv. þm. Geir Gunnarsson gerði að umtalsefni áðan hversu mikill munur væri á skattlagningu fyrirtækja hér og t.d. í Bandaríkjunum. Að því er fyrirtækin varðar held ég að leiki enginn vafi á því að við eigum að fara sömu leið og þeir hafa gert í Bandaríkjunum nýlega að grisja frádráttarfrumskóginn í skattlagningarreglu fyrirtækjanna og ætla þeim stærri hlut að greiða til samfélagsins en nú er gert. Ég held að það sé ástæða til að ætla að um þetta geti náðst nokkuð víðtæk samstaða á Alþingi. Sama hlýtur að gilda um tekjuskatt einstaklinganna miðað við þau ummæli, sem hér hafa fallið, að það eigi að geta náðst víðtæk samstaða um að einfalda skattkerfi tekjuskatts einstaklinganna og draga úr tekjuskatti á einstaklinga. Þessu hafa menn heitið ár eftir ár og fyrir liggja samþykktar þáltill. sem núv. ríkisstjórn hefur svikið jafnharðan. En viljinn er fyrir hendi. Til þess að menn geti gert þetta verða menn að endurskoða skattkerfið í heild sinni þannig að það sé ekki sú götótta flík sem það er nú og geti í stað þess að vera eins og það nú er risið undir þeirri tekjuöflun sem nauðsynleg er til þess að menn hafi svigrúm til ýmissa framfaramála sem nauðsynlegt er að veita fé til en sitja nú á hakanum. Sömu sögu er að segja af söluskattinum. Það er viðurkennt að hann sé orðinn úreltur og ónýtur. Í skattsvikaskýrslunni frægu er það viðurkennt í raun að þar sé undan stolið á annan milljarð króna. Betri vitnisburð geta menn varla fengið um hversu ónýtt þetta skattkerfi er en að fjmrn. sjálft skuli gefa út skýrslu sem gefur til kynna að undandráttur undan söluskatti sé á annan milljarð króna. En fjmrn. hefur reyndar bætt um betur því í grg. með virðisaukaskattsfrv. segir afdráttarlaust að skattyfirvöld eigi í sívaxandi erfiðleikum með innheimtu skattsins og að gjaldendur séu í sífelldri óvissu um skattskyldu. Þar segir líka að fjölgun undanþága o.fl., þar á meðal hækkun skatthlutfalls, hafi leitt til þess að söluskattur getur ekki lengur gegnt hlutverki sínu í tekjuöflun ríkisins. Þetta er dómur fjmrn. sjálfs um söluskattinn sem okkur er ætlað að samþykkja sem tekjuöflunarkerfi í óbreyttu formi eitt árið enn. Hæstv. fjmrh. kvartar undan því á hinn bóginn að Alþfl. fáist ekki til að styðja frv. hans um virðisaukaskattinn eins og það liggur nú fyrir. Alþfl. hefur talið að virðisaukaskattur sé betri skattur en söluskattur og að breyting yfir í virðisaukaskatt væri eðlilegt skref og hann telur það enn. En frv. fjmrh. er svo meingallað að við getum alls ekki fylgt því eins og það er úr garði gert. En það eru fleiri, þar á meðal bandamenn fjmrh. sjálfs í Verslunarráði Íslands, sem eru nákvæmlega sömu skoðunar og Alþfl. eins og birst hefur þm. í bréfi í dag. Þetta bréf hefst á þeim orðum að Verslunarráð hafi áður lýst sig fylgjandi að virðisaukaskattur verði upp tekinn í stað söluskatts, en niðurlag bréfsins er á þessa lund: "Verslunarráð telur galla frv. það veigamikla að það getur ekki stutt það í núverandi mynd." Þetta er dómur félaga fjmrh. í Verslunarráði Íslands. Það eru fleiri en Alþýðuflokksmenn sem sjá að frv. fjmrh. er ónýtt.

Þið hafið góðan félagsskap.

Skattkerfisbreytinguna verður að vinna. Hana verður að vinna í góðu tómi og hún verður að vera vönduð, en þá á saman að fara endurskoðun á tekjuskatti einstaklinga og félaga og breyting úr söluskatti yfir í virðisaukaskatt. Það yrði forgangsverkefni í ríkisstjórn sem Alþfl. tæki þátt í á n.k. ári. Annan þátt tekjuöflunarkerfisins er líka ástæða til að drepa nokkuð á. Menn sitja uppi með þann kæk hér á Alþingi og í ríkisstjórn að halda dauðahaldi í tugi af smásköttum sem sumir hv. þm., með leyfi forseta, hafa leyft sér að nefna "skítaskatta". Þessir skattir kosta ómælda fyrirhöfn við álagningu og innheimtu og svara varla innheimtukostnaði. Við höfum áður, þm. Alþfl., flutt till. um að mikill fjöldi slíkra skatta yrði felldur niður. Ég skal ekki telja þá upp, en þeir eru áreiðanlega á annan eða þriðja tuginn. Í þeirri skattahreingerningu sem Alþfl. mundi vilja standa að á komandi ári yrði þetta eitt af því sem gert yrði. Húsnæðiskerfið og fjármögnun þess. Ég trúi ekki öðru en öllum hv. þm. sé ljóst að það þarf að gera verulegar endurbætur á húsnæðislánakerfinu. Það var stigið stórt skref í því að hækka lánshlutfallið á þessu ári, en fjármögnun kerfisins til lengri tíma litið er öll á brauðfótum. Kerfið er þannig upp byggt að það mun sífellt halla meir og meir undan fæti. Á þessu hefur ekki verið tekið. Húsnæðislánakerfið mun sífellt eiga við meiri og meiri erfiðleika að etja eftir því sem fram í sækir ef ekki verður tekið á fjármögnun þess. Í annan stað er óleyst hvernig eigi að tryggja val fólks, hvort það vill búa í eigin íbúðum eða leigja íbúðir, og við höfum lifað við það mörg undanfarin ár að húsaleiga væri upp úr öllu valdi á Íslandi, hún væri óheyrilega há. Hvers vegna er húsaleiga óheyrilega há á Íslandi? Það er einfaldlega vegna þess að eftirspurninni eftir leiguhúsnæði hefur aldrei verið mætt. Þetta verður að leysa því að þeir eru margir í þessu þjóðfélagi sem geta ekki annað en leigt og það eru margir í þessu þjóðfélagi sem vilja frekar leigja en kaupa jafnvel þótt þeir gætu það. Í þriðja lagi: Landbúnaðarstefnan frá sjónarhóli ríkisfjármálanna. Það er alþekkt að miklum fjármunum er nú varið af opinberri hálfu til landbúnaðar með ýmsum hætti. Það eru útflutningsbætur, það eru jarðræktarframlög og þar fram eftir götunum. Sumt af þessum framlögum gerir í rauninni hreint ógagn. Það væri betra að borga bændum fyrir að grafa ekki skurði en að borga þeim fyrir að grafa skurði svo dæmi sé tekið. Þennan þátt ríkisfjármálanna verður þess vegna að endurskoða frá grunni. Við höfum áður flutt um það till., Alþýðuflokksmenn, að það væri varið sérstökum fjármunum til að auðvelda bændum að skipta um atvinnulag, atvinnuhætti, búskaparlag eða til að hætta. Eitt af því sem ég er sannfærður um að veldur miklum þrautum meðal bænda í dag er sú óvissa sem þeir búa við, horfandi jafnvel fram á það að eigur þeirra verði einskis virði og þeir hafi hvorki efni á því að halda áfram að búa eða hverfa af jörðum sínum. Fjórði liðurinn: Atvinnufyrirtæki með þátttöku ríkisins. Við Alþýðuflokksmenn teljum að ríkisvaldið eigi eftir mætti að forðast beina íhlutun í atvinnulífinu, forðast það nema í undantekningartilvikum. Þess vegna eigi að draga úr pólitískri stýringu fjármagns gegnum banka og sjóðakerfi og að við höfum dýrkeypta reynslu af fjárfestingarmistökum sem Alþingi hefur staðið að sem kenni okkur og sanni að Alþingi sé ekki góður vettvangur til að ákveða atvinnuþátttöku og ríkið sé ekki heppilegasti atvinnurekandinn á landinu. Það sem ríkisvaldið á hins vegar að snúa sér sérstaklega að er að tryggja gott skólakerfi og góða heilbrigðisþjónustu svo nokkur dæmi séu tekin. En það eru ýmis atvinnufyrirtæki í eigu ríkisins sem vissulega kemur til greina og ber að skoða að ríkið selji, annaðhvort með húð og hári í heilu lagi ellegar þá að breyta þeim í hlutafélög og selja hlutabréf. Fimmti liðurinn er þjónustufyrirtæki ríkisins fyrir atvinnuvegina. Það mætti sjálfsagt margt nefna í því sambandi, en ég vísa til þeirra till. sem við höfum flutt áður varðandi þetta efni, Alþýðuflokksmenn, og grg. Karvels Pálmasonar í nál. með þessu fjárlagafrv. En stefnan á að vera sú að flytja til atvinnuveganna ýmsar þær þjónustustofnanir sem þjóna tilteknum atvinnugreinum og að greiðsla fyrir þá þjónustu sem veitt er atvinnugreinunum, sem þola að inna af hendi slíka greiðslu, komi frá atvinnugreinunum sjálfum. Sjötti liðurinn: Heilbrigðisþjónustan, skipulag hennar og fjármögnun. Ég sagði áðan að uppákoman vegna Borgarspítalans væri fyrst og fremst vegna þess að stefnu hefði vantað í heilbrigðismálum, bæði stefnu varðandi skipulag, varðandi verkaskiptingu og í þriðja lagi varðandi greiðsluform fyrir þjónustu. Ég held að uppákoman varðandi Borgarspítalann sanni okkur betur en nokkru sinni fyrr nauðsyn þess að á þessum þætti verði sérstaklega tekið. Hér hefur ekki verið á tekið í hálfan annan áratug að ég tel. Það skipulag sem við búum við, þau lög sem við búum við varðandi þetta efni, er hálfs annars áratugs gamalt a.m.k. Það er líka ástæða til að lita á almannatryggingakerfið og hvernig það er fjármagnað. Það hefur ekki verið skoðað heldur í ein 20 ár, fjármögnun almannatryggingakerfisins og uppbygging þess. Útgjöldin vaxa og það er ekki nema von, en við skulum gæta að því hvernig við getum nýtt almannatryggingakerfið með sem bestum hætti og við skulum minnast þess að þjóðfélagið er sífelldlega að breytast og það kallar á endurskoðun. Áttundi þátturinn sem við höfum talið upp sem áfanga er lífeyriskerfið og fjármögnun þess. Ég skal ekki fjölyrða um það því um það efni hef ég fjallað allnákvæmlega áður á þessu þingi úr þessum stól. En það er ýmislegt fleira varðandi endurskipulagningu fjárlaganna sem er ástæða til að drepa á. Það verður að koma kostnaðarhugtakinu inn í rekstur ríkisstofnana þannig að þær skilji að þau verk sem þær eru að vinna bera ákveðinn kostnað og það þarf að tengja þetta kostnaðarhugtak þeirri þjónustu sem verið er að veita. Í öðru lagi er nauðsynlegt að endurskoða verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, endurskoða hana með þeim hætti að sum verkefni, sem ríkið sinnir nú að hluta til en sveitarfélög að hluta, færist algjörlega yfir á sveitarfélögin, eða fylkisstjórnir ef þeim yrði komið á, en þar á móti þurfa sveitarfélögin vitaskuld að fá aukið svigrúm til tekna og aukið sjálfræði um tekjustofna sína. Grundvallarreglan á að vera sú að saman fari framkvæmdafrumkvæði og rekstrarleg ábyrgð. Um vinnubrögðin í fjárlagagerðinni tel ég líka ástæðu til að minna á að menn eiga að viðhafa þau vinnubrögð að gera fyrst upp hug sinn um það hversu stóran hluta þjóðarkökunnar megi draga til ríkisins, að ákveða tekjuöflunina sem hlutfall af þjóðarframleiðslu en í næsta áfanga að gera upp hug sinn um hvernig þessari köku skuli skipt útgjaldamegin. Ef menn viðhafa ekki þennan hugsunarhátt lenda menn í sömu ógöngum og menn hafa verið í að undanförnu, nefnilega þeim að vera komnir með útgjaldapakkann fyrst og vera síðan að skrapa saman tekjur, vanburðugir til að mæta þeim útgjöldum sem þeir hafa þegar,ákveðið. Þetta eru, herra forseti, grundvallarhugmyndir Alþfl. varðandi fjárlagagerðina, grundvallarhugmyndir sem leggjast fram til viðbótar þeim einstöku tillögum sem Alþfl. hefur áður tíundað, t.d. við fjárlagaumræðu á síðasta ári og endurtekur í því nál. sem skilað hefur verið í sambandi við 2. umr. núna. Ef þessi nýju vinnubrögð væru tekin upp stæðum við á nýjum grunni með ríkisfjármálin. Þá stæðum við á þeim grunni að við hefðum skapað okkur svigrúm til að mæta ýmsum brýnum verkefnum sem nú sitja á hakanum. Ég skal nefna fáein. Ég ætla að nefna samgöngumálin, ekki bara vegina heldur hafnir og flugvelli og ekki bara hafnir og flugvelli heldur líka símasambandið í kringum land. Mér finnst með endemum að það skuli vera símasambandslaust frá Hafnarfirði suður á Vatnsleysuströnd, a.m.k. hálfan daginn, og veit ég þó að ýmsir geta kvartað enn meir undan símasambandsleysi en Hafnfirðingar sem langar til að hringja í næsta sveitarfélag og það getur verið klukkutíma verk eða meira að ná símasambandi. Nýir tímar, nýir þjóðfélagshættir gera líka nýjar kröfur sem ekki hefur verið sinnt sem skyldi. Nú gildir það að báðir foreldrar vinna utan heimilis. Það gerir sérstakar kröfur til hins opinbera. Dagvistarmál, barnaheimilismál, hafa oft verið nefnd í því sambandi og verða aldrei of oft ítrekuð. En það er meira. Skólarnir verða líka að geta aðlagað sig þeim kröfum sem felast í því að báðir foreldrar vinna utan heimilis. Það geta skólarnir ekki við núverandi aðstæður og er langt í frá, en það er ein af kröfum tímans að skólarnir geti þetta. Langlífi og breyttir fjölskylduhættir, þar sem afi og amma búa ekki með börnum sínum lengur, gera líka sérstakar kröfur til þjóðfélagsins sem ekki hefur verið sinnt sem skyldi varðandi málefni aldraðra, enda heyrast nú neyðarópin á degi hverjum, ekki síst hér í Reykjavík, ekki bara frá þessu gamla fólki sjálfu heldur líka frá börnum þeirra og barnabörnum sem hafa áhyggjur af aðbúnaði gamla fólksins. Þriðja atriðið sem ég vil telja í nýjum kröfum til þjóðfélagsins varðar líka breytingar sem orðið hafa í atvinnulífi. Menn hafa sem betur fer auknar frístundir, en menn stunda atvinnu sem gerir minni kröfu til líkamans en áður. Stærri og stærri hluti þjóðarinnar vinnur kyrrsetustörf. Það gerir kröfu til þess að þessir hópar og reyndar þjóðin í heild hafi betri möguleika en nú eru til að nota frístundir sínar til heilsuræktar, hvort heldur er í sundlaugum, íþróttastöðvum eða heilsuræktaraðstöðu. Þetta er eitt af því sem þarf að fara að sinna í vaxandi mæli. Við höfum líka orðið fyrir því að fíkniefnin hafi haldið innrás í Ísland. Ég styð eindregið þær tillögur sem komið hafa fram um varnir gegn fíkniefnum. En ég held að ein besta vörnin sé aukið æskulýðs- og íþróttastarf og þess vegna eigi hið opinbera, ríkið, að beina auknu fé í æskulýðs- og íþróttastörf, en það hefur verið hörmulega lítið eins og kunnugt er. Það sé ein af kröfum tímans til þjóðfélagsins, til ríkisvaldsins, til okkar þm., krafa sem við þurfum að fá svigrúm til að veita lið. Herra forseti. Fjmrn. í höndum Alþfl. mundi vinna að fjárlagagerðinni og uppstokkun ríkisbúskaparins með þeim hætti og eftir þeim markmiðum sem ég hef hér reifað. Vonandi verður það strax á næsta ári.



Herra forseti. Ég ætla ekki að taka upp umræður vítt og breitt um fjárlagagerðina og fjárlagafrv. Fulltrúi Alþb. í fjvn., hv. þm. Geir Gunnarsson, hefur gert glögga grein fyrir viðhorfum Alþb., þingflokks þess til fjárlagastefnu ríkisstjórnarinnar eins og hún endurspeglast í frv. sem liggur fyrir og eins og fjárlögin hafa litið út á þessu kjörtímabili. Þar hefur ekki orðið nein afgerandi breyting með þessu frv. þó að einstaka þættir líti heldur skár út en var í fyrra, en það er líka auðvelt að ná fram breytingum eitthvað upp á við þegar búið er að lækka allt í botn. Fyrir okkur stjórnarandstæðinga á Alþingi eru möguleikarnir ekki ýkja miklir til að ná fram róttækum breytingum á þeirri stefnu sem hér hefur verið fylgt m. a. í sambandi við opinberar framkvæmdir sem skornar hafa verið niður svo gífurlega sem raun ber vitni. Þó er það svo að með tillöguflutningi og málflutningi á Alþingi ná menn því öðru hverju að fá undirtektir og ná eyrum manna. Ég tel t.d. að viðbrögð hæstv. fjmrh. í sambandi við Framkvæmdasjóð fatlaðra, sem heyrðist um í umræðunni í dag, séu uppskera af einörðum málflutningi og stuðningi við þetta mál af hálfu talsmanna Alþb. og fleiri í stjórnarandstöðunni. Það er sannarlega ánægjuefni þegar hlustað er á slíkan málflutning og eitthvað þokast í áttina að því sem vera ætti í þeim efnum. Ég ætla, herra forseti, fyrst og fremst að mæla fyrir örfáum brtt. sem ég hef leyft mér að flytja við fjárlagafrv. sem 1. flm. og er að finna á þskj. 290, liður II, en að þeim tillögum standa ásamt mér hv. 2. þm. Austurl. og hv. 4. þm. Norðurl. e. sem eru meðflm., þ.e. Helgi Seljan og Steingrímur J. Sigfússon. 1. till. varðar fjárveitingar til héraðsskóla þar sem við leggjum til að fjárveiting til stofnframkvæmda við Alþýðuskólann á Eiðum verði hækkuð frá þeim 1100 þús. sem þar munu vera skv. skiptingu fjvn. í 2,5 millj. kr. Ég spurðist fyrir um það fyrir ekki löngu í Sþ. hver væri metin þörfin af hálfu menntmrn. Það kom í ljós varðandi þetta mál að ráðuneytið virtist hafa litla grein gert sér fyrir þeirri miklu þörf sem þarna er á ferðinni til framkvæmda, endurbyggingar og viðhalds. Hæstv. menntmrh. nefndi þörf upp á einar 10-20 millj . kr., en það er augljóst að tillögur fjvn. að þessu leyti og sá rammi sem henni var ætlaður eru afar langt frá því að vera fullnægjandi lágmark í þessum efnum og því er þessi hógværa till. um aukningu fram lögð. Í öðru lagi leggjum við til hækkun á fjárveitingu til Náttúruverndarráðs varðandi framkvæmdir í þjóðgörðum, að í stað 2 millj. 650 þús. kr. komi fjárveiting upp á 5 millj. kr. Hér er um að ræða málaflokk sem hefur verið vanræktur mjög á síðustu árum. Dregið hefur úr fjárveitingum til Náttúruverndarráðs og náttúruverndarmála í landinu, því miður, og framkvæmdir í þjóðgörðum, sem miðaði allvel á síðasta áratug þegar verið var að byggja upp myndarlega aðstöðu í Skaftafelli, hafa lent í hálfgerðu strandi og þokar mjög litið áfram. Þar skiptir mestu nú uppbygging í þjóðgarðinum í Jökulsárgljúfrum og það er sú framkvæmd sem við höfum ekki síst í huga með þessari tillögugerð þó að þörfin sé einnig í Skaftafelli að bæta þá aðstöðu sem þar er þegar risin. Í þriðja lagi leggjum við til að veitt verði fé til landbúnaðarmála undir landbrn. þar sem er búrekstrarkönnun. Það er nýr liður. Till. er um 5 millj. kr. fjárveitingu til þessa þáttar. Ég hef í Sþ. mælt fyrir till. til þál. um könnun á búrekstraraðstöðu þar sem fram koma hugmyndir sem lúta að þessari tillögugerð í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna. Það hefur verið mikið rætt á þessu þingi um þær þrengingar sem eru í sveitum landsins og um nauðsynina á að ná þar nýjum tökum á málum, en til þess vantar grundvallarupplýsingar. Svo ótrúlegt sem það kann að virðast skortir upplýsingar um stöðu einstakra jarða, framleiðslumöguleika og möguleika á nýbreytni í búrekstri. Það er þetta átak, sem hér þarf að gera, sem við leggjum til að verði varið til litlum 5 millj. kr. skv. fjárlagafrv. næsta árs. Ég geri mér ljóst að vænta má þess, ef till. sem ég nefndi og er á þskj. 138 verður samþykkt, að ríkissjóður muni veita fé til þessa þáttar, en ég tel þó eðlilegt að gefa Alþingi kost á að taka afstöðu til þessa í sambandi við fjárlagagerð þar sem till. er fram komin og liggur í nefnd. Í fjórða lagi, og það er síðasta till. sem ég er 1. flm. að, er fjárveiting til Ferðamálaráðs þar sem um væri að ræða nýjan lið Til umhverfisverndar á ferðamannastöðum. Það hefur verið í umræðunni sú mikla skerðing sem orðið hefur á mörkuðum tekjustofni til Ferðamálaráðs þar sem nú er aðeins veitt að ég hygg nálægt 1/3 af þeim tekjustofni sem Ferðamálaráð ætti að njóta lögum skv. Þetta er auðvitað dæmalaus meðferð á mörkuðum tekjustofni og það í atvinnugrein sem margir líta á sem vaxtarbrodd og þar sem aukning hefur verið mjög veruleg upp á síðkastið. Þeim mun brýnna er að bregðast þar við með skipulegum hætti og ætla Ferðamálaráði lágmarksframlög til starfsemi sinnar. Þetta á ekki síst við um aðgerðir til umhverfisverndar í sambandi við ferðamennskuna og álag á landið og einstaka staði. Því höfum við sérmerkt þessa till. þannig að gert er ráð fyrir að framlagið fari til umhverfisverndar á ferðamannastöðum og till. er um 10 millj. kr. fjárveitingu í þessu skyni. Ég trúi ekki öðru en hv. þm. sjái nauðsynina á átaki í þessum efnum. Það er að vísu í tillögum fjvn. tekinn upp liður til aðgerða í Dimmuborgum upp á 900 þús. kr. Það er gott svo langt sem það nær. En staðirnir eru fleiri sem eru undir gífurlegu álagi vegna átroðnings af ferðamönnum og það skiptir öllu máli að beina þeim straumi í markaðan farveg, skapa aðstöðu til þess að hægt sé að ganga vel um landið og þá staði sem fólkið langar til að skoða og er vísað á bæði af opinberri hálfu og þeim aðilum sem stunda atvinnurekstur í ferðamennsku. Herra forseti. Ég stend að öðrum brtt. en ég hef hér nefnt, en ég ætla ekki að ræða þær sérstaklega. Fyrir þeim verður mælt af öðrum talsmönnum Alþb. sem eru flm. með mér að þeim tillögum. Ég kemst þó ekki hjá því frekar en hv. 2. þm. Austurl., sem talaði hér áðan, að nefna að lokum ástandið í flugmálum í landinu og hvernig staðið er að fjárveitingum í því skyni. Þar er um að ræða lægri krónutölu skv. fjárlagafrv. en ætlað var í þennan lið í fyrra. Var þó búið að skera þar ár eftir ár. Og ástandið er með þeim ósköpum sem menn frétta af núna. Það má segja að gott sé að það sé minnt á það þessa dagana, en það gerist á öllum árstímum nema þá yfir hásumarið að aðalflugvöllur á Austurlandi, Egilsstaðaflugvöllur, er ófær jafnvel dögum saman vegna aurbleytu og vegna þess að hann þolir ekki veðurfarsaðstæður. Við Alþýðubandalagsmenn leggjum til 50 millj. kr. aukningu á framlögum til flugmála og þar höfum við alveg sérstaklega í huga þá brýnu nauðsyn sem er til að tryggja Austurlandi lágmarksþjónustu og öryggi í sambandi við lendingaraðstöðu og flugvöllinn á Egilsstöðum. Ég vil ekki trúa öðru en þessi tillöguflutningur og sú staða sem blasir þessa dagana við hverjum manni sem fylgist með hvernig aðstæður eru en það verði til þess að menn skoði þetta mál fyrir 3. umr. fjárlaga alveg sérstaklega. Það er ekki sanngjarnt og það er ekki viðunandi fyrir heilan landshluta, sem liggur einna fjærst frá höfuðstað landsins, að honum sé ætlað að búa við þau ósköp sem þarna er um að ræða. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar og vísa til þess sem þegar er fram komið og tillagna sem mælt verður fyrir síðar við umræðuna.



Herra forseti. Við umræðu um þetta fjórða og væntanlega síðasta fjárlagafrv. þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr gefst færi á að meta nokkuð þá fjármálastjórn sem hún hefur sýnt í verki á kjörtímabilinu. Ef við hugum fyrst að því verðmætamati sem legið hefur þessari fjármálastjórn til grundvallar kemur í ljós að þar hafa hin hörðu gildi ráðið. Á kjörtímabilinu hafa framlög til margvíslegra félagslegra og menningarlegra framkvæmda verið skorin við nögl og stundum niður við trog. Má þar nefna framlög til dagvistarmála barna sem farið hafa hríðlækkandi frá ári til árs, framlög til framkvæmdaliðar skóla, heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa, framlög til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, til þróunarsamvinnu, til listrænnar starfsemi í landinu o.s.frv. Hin hörðu gildi hafa tekið framkvæmdir á borð við flugstöðina á Keflavíkurflugvelli svo að dæmi sé nefnt og byggingu Blönduvirkjunar sem við höfum ekkert með að gera eins og nú stendur, svo að ég taki annað dæmi, fram yfir þá málaflokka sem ég nefndi hér áðan. Árangurinn finna landsmenn margir hverjir áþreifanlega á eigin skinni, t.d. foreldrar og börn, sjúkir og aldraðir svo að ekki sé minnst á fatlaða sem nú huga á sérframboð í næstu alþingiskosningum til að reyna að ná eyrum þeirra sem með fjármálastjórn ríkisins fara. Ekki veit ég hvort þær milljónir sem hæstv. fjmrh. tilkynnti að bæta ætti við þann málaflokk fyrr á þessum fundi breyta þessum fyrirætlunum fatlaðra. En því verðmætamati sem fjárlagafrv. annars byggir á, hinum hörðu gildum, höfum við Kvennalistakonur aldrei viljað una. Við teljum það hvorki horfa til farsældar fyrir landsmenn né vera líklegt til að skila árangri og því mótmælum við því enn á ný við afgreiðslu þessara fjárlaga. Hitt atriðið, sem vert er að huga að í lok kjörtímabilsins, er hvernig ríkisstjórninni hefur tekist upp með fjármálastjórnina sjálfa. Ekki virðast hin hörðu gildi affarasæl þar því að við blasir að uppsafnaður rekstrarhalli A-hluta ríkissjóðs síðustu tvö árin er hvorki meira né minna en hálfur fimmti milljarður króna. Þar við bætist að áætlaður rekstrarhalli ríkissjóðs er skv. fjárlagafrv. fyrir árið 1987 áætlaður 1,5 milljarðar kr. og þegar er ljóst að þar er um vanáætlun að ræða. Þessi ríkisstjórn mun því skila af sér a.m.k. 6 milljarða skuld til þeirra sem við taka af henni og hvorki getur það talist góð fjármálastjórn né verða nýir vendir öfundsverðir af því hlutverki sínu að eiga að sópa þessum milljörðum þangað sem þeir eiga heima, þ.e. að greiða þá. Ofan á þetta bætist að ekki hefur dregið úr erlendri lántöku á kjörtímabilinu. Samkvæmt síðasta hefti Hagtalna Seðlabankans hafa löng erlend lán hækka úr 53,9% í 57,8% af vergri þjóðarframleiðslu á síðustu þremur árum og nema heildarskuldir opinberra aðila og lánastofnana nú erlendis rúmum 87 milljörðum kr. Þetta eru ógnvekjandi tölur og sannarlega ekki heiglum hent að taka við fjármálastjórninni úr hendi þeirrar ríkisstjórnar sem nú hefur lagt fyrir okkur fjórða og vonandi síðasta fjárlagafrv. sitt. Vísast er þetta frv., sem hér er nú til 2. umr., ekki þeirrar gerðar að það muni standast tímans tönn frekar en önnur fjárlagafrv. þessarar ríkisstjórnar. Það má því vera að til lítils sé að flytja brtt. við það. Þó höfum við Kvennalistakonur ekki getað setið hjá aðgerðarlausar og horft á þjóðþurftarmálin skorin niður við nögl. Því flytjum við allnokkrar brtt. við þetta fjárlagafrv. og ég vil taka fram að tillögur eru aðeins gerðar um albrýnustu málin. Það er fjöldamargt fleira sem við hefðum viljað sjá ofar á listanum í þessu frv., en því verða ekki gerð tæmandi skil nú. Ég mæli við þessa umræðu fyrst fyrir brtt. á þskj. 292 sem bornar eru fram af þingkonum Kvennalistans. Þær eru tvær og sú fyrri varðar hækkun á framlagi ríkisins til byggingar dagvistarheimila fyrir börn úr þeim 20 millj. kr. sem er að finna í fjárlagafrv. og er smánarleg upphæð í 173 millj. 440 þús. kr. sem er sú lágmarksupphæð sem þarf til að mæta brýnustu þörfum sveitarfélaganna í þessum málaflokki. Af þessum 173 millj. 440 þús. eru 159 millj. 855 þús. sem þegar eru gjaldfallnar á ríkið vegna framkvæmda við dagvistarheimili fyrir börn á undanförnum árum. Og þær 13 millj. 585 þús. sem þá eru eftir eru nákvæmlega það sem þarf til að byrja framkvæmdir við þau dagvistarheimili sem ríkið hefur þegar sjálft lagt blessun sína yfir. Það er því ljóst að þessi upphæð, 173 millj. 440 þús., er algert lágmark eigi ríkið að standa við undirskrifaðar skuldbindingar sínar og að þær 43 millj. 195 þús. sem fjvn. leggur til að varið verði til þessa málaflokks duga þar engan veginn til, eru reyndar aðeins eins og upp í nös á ketti. Í þessum málaflokki er þörfin knýjandi og sívaxandi, ekki síst vegna þess að framlög til dagvistarheimila barna hafa lækkað umtalsvert að raungildi á síðustu þremur árum. Og þótt miðað sé við aðra brýna málaflokka hefur þessi verið skorinn hvað grimmdarlegast niður á undanförnum árum. Þær 173 millj. 440 þús. sem við leggjum til að veitt verði á næsta ári til byggingar dagvistarheimila fyrir börn eru því algert lágmark og svara því miður engan veginn óskum sveitarfélaganna í þessum efnum. Ég er hér með bréf frá borgarstjóranum í Reykjavík, dags. 12. nóv. s.l., þar sem þess er farið á leit að fjárveitingar ríkissjóðs til framkvæmda við barnaheimili á vegum Reykjavíkurborgar einnar verði samtals 58 millj. 893 þús. kr. á næsta ári að viðbættum verðbótum. Það er því deginum ljósara að rausn fjvn., 43 millj. 195 þús. til þessa málaflokks, nægir ekki einu sinni til að fullnægja þeim lágmarksþörfum sem Reykjavíkurborg hefur í þessum málum, hvað þá þörfum landsins alls eins og henni er ætlað að gera. Ég las það reyndar í blöðunum í dag að nú er nýlokið skoðanakönnun hjá Félagsvísindastofnun m.a. um hvaða málaflokka menn telji brýnasta í ríkisfjármálum og hvar þurfi helst að taka hendinni til. Samkvæmt þessari skoðanakönnun telja 60% aðspurðra að brýna nauðsyn beri til að efla dagvistarþjónustu fyrir börn í landinu. Er þessi málaflokkur í þriðja sæti í könnuninni. Það eru málefni aldraðra og samgöngumál sem eru ein talin brýnni en dagvistarmál barna. Á 107. löggjafarþingi, þ.e. fyrir tveimur árum, lögðum við Kvennalistakonur fram frv. til l. um átak í dagvistarmálum barna. Þar var gert ráð fyrir að á ári hverju yrði veitt úr ríkissjóði upphæð sem næmi a.m.k. 0,8% af A-hluta fjárlaga til byggingar dagvistarheimila fyrir börn. Miðað við niðurstöðutölu A-hluta fjárlaga árið 1986 hefði í ár verið um að ræða upphæð sem nemur 302 millj. kr. Forsendur þessa frv. voru m.a. þær að við gerð kjarasamninga aðila vinnumarkaðarins árið 1980 gekkst ríkisstjórn Íslands inn á það að þörf fyrir dagvistarþjónustu barna skyldi fullnægt á næstu tíu árum. Með bréfi dags. 26. mars 1981 skipaði menntmrh. nefnd til að gera tíu ára áætlun um uppbyggingu dagvistarheimila í landinu. Nefndin, sem lauk störfum í apríl árið 1982, lagði fram umbeðna áætlun byggða á tveimur mismunandi forsendum fyrir þörf á dagvistarrými og komst að þeirri niðurstöðu að árlega þyrfti að veita úr ríkissjóði 30 millj. kr. miðað við forsendur 1 í könnuninni, 50 millj. kr. miðað við forsendur 2 til að því markmiði í byggingu dagvistarheimila, sem um var samið árið 1980, yrði náð. Tillögur nefndarinnar um upphæð fjárveitinga voru miðaðar við byggingarvísitölu og samkvæmt framreikningi Þjóðhagsstofnunar ættu 30 millj. að vera orðnar nú í desember 1986 142,7 millj. og 50 millj. 237,8 millj. Það er sem sé á bilinu 140-240 millj. kr. sem hefði átt að veita á fjárlögum ársins 1986 til byggingar dagvistarheimila hefði verið staðið við kjarasamningana frá 1980. Þess í stað höfum við í fjárlagafrv. því sem fyrir okkur liggur upphæð til þessara mála upp á 20 millj. kr. og fjárveitinganefndartillögu upp á 43 millj. 195 þús. kr. Það er sem sagt ekki nóg að tvær ríkisstjórnir hafi þverbrotið það sem um var samið í kjarasamningum árið 1980 heldur hefur í engu verið tekið tillit til þess frv. um átak í dagvistarmálum barna sem á 107. löggjafarþingi var vísað til ríkisstjórnarinnar með því fororði að taka tillit til þessara mála við fjárlagagerð framvegis. Þau tilmæli meiri hluta manna í Ed. Alþingis eru að engu höfð í því fjárlagafrv. sem við ræðum hér og kemur mér ekki á óvart því að sú ríkisstjórn sem nú situr hefur ekki gert annað en að lækka að raungildi framlög til þessara mála jafnt og þétt allan sinn stjórnartíma. Jafnframt er ljóst að því fer fjarri að þörf fyrir dagvistun barna hafi minnkað á þeim árum sem hér um ræðir. Þvert á móti hefur þörf á dagvistarrými aukist svo umfram framboð sökum núverandi aðstæðna á vinnumarkaði að neyðarástand hefur skapast í þessum efnum. Við þær aðstæður sem nú ríkja í íslensku efnahagslífi og á vinnumarkaði og þann óheyrilega langa vinnutíma sem flestum vinnufærum Íslendingum er boðið upp á hafa feður og mæður lítinn tíma afgangs fyrir börn sín. Skyldu þeir hv. þm. sem nú ætla að skammta rúmar 40 millj. kr. í þennan málaflokk nokkurn tíma hugsa um það hvar börnin eru á meðan foreldrarnir eru að vinna? Ég held varla. Ástandið í þessum málum var þannig fyrir rúmu ári að þá var rúm fyrir um 50% barna á landinu á aldrinum 6 mánaða til 5 ára á dagvistarheimilum. Þar af voru rúm 40% barna á þessum aldri á leikskólum sem bjóða aðeins fjögurra stunda fóstrun á dag, en aðeins 9,7% barna, þ.e. innan við 10% þeirra barna sem eru á dagvistaraldri, á dagheimilum. Á skóladagheimilum landsins var rúm fyrir aðeins 2,6% barna á aldrinum 6-11 ára. Á meðan rúmlega 80% kvenna og yfir 90% karla eru úti á vinnumarkaðinum er þetta raunveruleikinn í dagvistarmálum og jafnvel þótt ekki sé tekið mið af núverandi ástandi í kjaramálum, sem kallar foreldra til vinnu utan heimilis án tillits til barna, er það grundvallaratriði í baráttu fyrir jafnri stöðu karla og kvenna á vinnumarkaðnum að öllum foreldrum standi dagvistarþjónusta fyrir börn til boða, að foreldrar geti sjálfir valið hvort börn þeirra sækja dagvistarheimili en að ríkið velji ekki fyrir þá eins og nú er. Því höfum við Kvennalistakonur lagt til á þskj. 292 að sinnt verði lágmarksþörfum sveitarfélaganna um framlög til byggingar dagvistarheimila og þau hækkuð úr þeim 20 millj. kr. sem er að finna í fjárlagafrv. í 173 millj. 440 þús. kr. Hv. alþm. ætti að vera ljóst að það ástand sem nú ríkir í dagvistarmálum barna getur ekki gengið lengur. Það er ábyrgðarhlutur okkar, sem sitjum á hv. Alþingi, að sjá til þess að hér verði ráðin bót á og aflétt því neyðarástandi sem nú ríkir í þessum málum. Ég skora því á hv. þm. að kanna grannt hug sinn til þessara mála og veita þessu máli liðsinni sitt. Á þskj. 292 er einnig till. frá þingkonum Kvennalistans um 100% hækkun á framlögum til listrænnar starfsemi í landinu, þ.e. listrænnar starfsemi sem er að finna í lið 02 982 í 4. gr. frv. Þannig er nú málum háttað að það er sárasjaldan sem handhafar framkvæmdavaldsins sjá ástæðu til að nefna listir í þingsölum. Það er þá ekki nema við hátíðleg tækifæri þegar mönnum verður orða vant að gripið er til þess neyðarúrræðis að segja fáein orð um listir. Hér innan þessara veggja fer ekki fram umræða um gildi listrænnar starfsemi fyrir íslenskt þjóðlíf hvað þá heldur umræða um nauðsyn þess að ríkisvaldið styrki slíka starfsemi. Fjárveitingar ríkisins til listrænnar starfsemi koma helst til umræðu þegar skera þarf niður á fjárlögum og er eins og menn haldi að niðurskurður á því sviði breyti einhverju sem máli skiptir um niðurstöður ríkisfjármálanna. Staðreyndin er sú að íslenska ríkið veitir ótrúlega lágum fjárhæðum til listrænnar starfsemi, svo lágum að hliðstæður er varla hægt að finna meðal vestrænna þjóða. Er þá auðvitað miðað við hlutfall af heildarútgjöldum ríkisins. Hins vegar mætti ætla að íslenska ríkið hefði aukið framlög sín til lista í samræmi við þá miklu grósku sem ríkt hefur hér á landi á þessu sviði um árabil. Því er hins vegar ekki að heilsa. Þvert á móti hafa framlög ríkisins, ef eitthvað er, rýrnað og þarf ekki að leita langt til að sjá að listirnar eiga nú mjög erfitt uppdráttar. Samkvæmt þeim fjárlögum sem nú eru til umræðu ætlar ríkisstjórnin að veita af rausn sinni innan við 1% af heildarútgjöldum ríkisins til listrænnar starfsemi. Þessi lágu framlög um árabil hafa þýtt að íslenskri listastarfsemi er í síauknum mæli haldið uppi af sjálfboðavinnu útpískaðra listamanna sem hafa ofan í sig og á með því að vinna í alls kyns óskyldum störfum, svo sem auglýsingagerð og prófarkalestri svo dæmi séu tekin. Það er varla hægt að búast við að íslenskir listamenn verði til stórræðanna hvað þá heldur samkeppnishæfir á erlendum vettvangi ef svo heldur áfram. Áhugaleysi stjórnvalda á þessu sviði hefur einnig þær afleiðingar í för með sér að menningarfjandskapur hvers konar og virðingarleysi fyrir gildi listanna og gildi menningar á auðveldara með að ná fótfestu meðal þjóðarinnar en ella væri. Það ætti að vera okkur sem hér sitjum verulegt áhyggjuefni. Ef einhver dirfska býr meðal þeirra hv. þm. sem hér sitja ættu þeir að reyna að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í hann og efla þá sjóði sem styrkja skapandi listir og efla þar með frjálsa hugsun og víðsýni meðal þjóðarinnar. Að því miðar sú till. okkar Kvennalistakvenna að auka framlög til ýmiss konar listastarfsemi í landinu, þ.e. liður 02 982, um 100% eða um 74 millj. 446 þús. kr. Teljum við að við minna verði ekki af komist í þessum efnum. Til að setja þessa tölu í talnasamhengi vil ég benda hv. þm. á að 74 millj. kr. eru innan við helmingur þeirrar upphæðar sem ríkið fékk í sinn sjóð á árinu 1985, ég hef því miður ekki nýrri tölur, í söluskatt af bókum. Áætlað er nú að sköpunarstarf rithöfunda einna muni skila ríkinu nálægt 200 millj. kr. í söluskattstekjum á næsta ári þannig að sú fjárhæð sem við leggjum til að renni til listrænnar starfsemi í landinu nær ekki einu sinni þeim tekjum sem ríkið hefur af sköpunarstarfi rithöfunda og þótt ekki sé víðar leitað. Mega menn skilja af þessum orðum mínum að mér finnst till. vera lágmarkstillaga. Þær fjárveitingar sem nú eru ætlaðar til lista minna frekar á syndakvittanir en mótaða stefnu. Þær endurspegla skilningsleysi stjórnvalda á samfélagslegu gildi listanna og þær opinbera áhugaleysi ráðamanna á því að efla frumlega hugsun meðal landsmanna. Flestum okkar sem hér sitjum er orðið ljóst gildi rannsókna og nýsköpunar í raunvísindum fyrir efnahag þessarar þjóðar, en mönnum virðist enn ekki vera orðið ljóst gildi nýsköpunar í hugvísindum og listum fyrir bæði andlega og efnahagslega velferð þjóðarinnar. Án nýsköpunar á huglæga sviðinu er ekki um að ræða neinar framfarir á því efnahagslega. Við þurfum ekki annað en að líta í sögu vísindanna til að sjá þessa staðreynd blasa við og við þurfum ekki annað en líta til nágrannaþjóðanna til að sjá að stjórnvöld þar hafa á þessari staðreynd þroskaðri skilning en stjórnvöld hér. Það er á ábyrgð stjórnvalda á hverjum tíma að móta mannúðlega stefnu sem hefur þann megintilgang að örva hvern og einn landsmann til skapandi hugsunar og auðvelda fólki þannig að opna hug sinn fyrir nýjum hugmyndum og nýjum sjónarhornum. Slík stefna mundi einnig vera mótvægi við það innihaldslausa fóður sem í síauknum mæli er dengt inn í vitund landsmanna, ungra sem aldinna, með hjálp dagblaðaskrums og gegndarlauss auglýsingafárs í sjónvarpi og hljóðvarpi. Það ætti því að vera hv. þm. metnaðarmál að móta slíka stefnu áður en það verður um seinan. En sem fyrsta skref í þá átt og til að sýna vilja sinn í verki ættum við að sjá til þess að sjóðir til nýsköpunar í listum og vísindum verði efldir svo að um muni. Þegar til lengdar lætur mun slíkt skref efla virðingu þjóðarinnar fyrir listum og vísindum og einnig fyrir þeim stjórnvöldum sem landinu ráða. Ég vil einnig láta það koma fram að mér er kunnugt um að hæstv. menntmrh., sem því miður er víðsfjarri þessa stundina, hefur stunið þungan á hverjum listamannafundinum á fætur öðrum og barmað sér sárlega yfir því að fá ekki það fé sem hann gjarnan vildi til listrænnar starfsemi í landinu. "Það er fjmrh. sem segir nei", segir hæstv. menntmrh. Nú hefur hæstv. menntmrh. fyrir framan sig, eða réttara sagt hann mun hafa það þegar að atkvæðagreiðslu kemur því hann er ekki viðstaddur nú, till. sem kveður á um 100% aukningu á framlagi til þessarar starfsemi og þegar hún kemur til atkvæðagreiðslu gefst hæstv. menntmrh. tækifæri til að staðreyna orð sín og sýna hug sinn í verki með því að greiða þessari till. atkvæði sitt.  Virðulegi forseti. Að lokum vil ég gera málefni Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og aðstoðar Íslands við þróunarlöndin að umræðuefni. Í svari við fsp. minni til hæstv. utanrrh. í sameinuðu þingi 25. nóv. s.l. kom fram að hæstv. utanrrh. hefði hug á að fá bætt úr þeim lágu fjárhæðum sem Þróunarsamvinnustofnun Íslands er ætlað í þessu fjárlagafrv. Í sama fyrirspurnatíma kom einnig fram hjá hv. þm. Gunnari G. Schram að Þróunarsamvinnustofnun Íslands þyrfti þrefalda þá upphæð sem henni er ætluð í frv. til þess eins að standa við og framkvæma verkefni sitt á Grænhöfðaeyjum. Enga till. er hins vegar að finna í brtt. fjvn. sem tekur til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands né mun stjórn stofnunarinnar hafa gengið á fund fjvn. svo sem vant er með greinargerð um hvað hún þurfi til sinna verka á næsta ári og væri gott ef hægt væri að fá upplýst við þessa umræðu ef hér situr einhver stjórnarmaður í Þróunarsamvinnustofnun Íslands og gæti upplýst hv. þm. um hvers vegna stjórnin brá út af venju sinni þetta árið. Heyrt hef ég að þessi mál muni bíða 3. umr. um fjárlagafrv. og mun ég því gera það einnig og ekki flytja brtt. við þennan lið frv. fyrr en séð verður í hvert far þessi mál skipast. Ég vil aðeins vekja athygli á því að skv. frv. lækka framlög til þróunarsamvinnu Íslendinga enn frá síðasta ári eða úr 0,063% af þjóðarframleiðslu niður í 0,05% og það þrátt fyrir margítrekaða ályktun Alþingis frá því í maí 1985 um stóraukin og reglubundin framlög til þessara mála. Við þetta verður vitaskuld ekki unað og er óþolandi að horfa upp á ályktun Alþingis um þróunarsamvinnu þverbrotna ár eftir ár. Jafnframt vildi ég fá upplýst hvernig á því stendur að liðurinn Matvæla- og neyðaraðstoð er fallinn út úr frv. Ekki hefur neyðin og matvælaþörfin í heiminum minnkað svo fróðlegt er að vita hverjar ástæðurnar eru. En ég sé að hér er ekki um auðuga bekki að gresja hvað varðar svarendur og mun því láta frekari umræðu um þessi mál bíða að sinni og taka þau upp við 3. umr. frv.



Herra forseti. Við 1. umr. um fjárlagafrv. flutti ég ítarlega ræðu um stefnu frv. og vankanta þess. Við 2. umr. hefur hv. þm. Geir Gunnarsson bætt um betur og fjallað mjög ítarlega um einstaka liði frv. Ég mun því láta mér nægja að þessu sinni að fara nokkrum orðum um brtt. sem við flytjum sex AIþýðubandalagsmenn á þskj. 291. Eitt af því sem er hvað dapurlegast í fjármálastefnu ríkisins eru viðskipti þess við sveitarfélögin. Það er ekki nóg með að sveitarfélögin hafi verið svipt að nokkru tekjustofni sínum, þar sem eru framlögin úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, með skerðingu á ríkisframlagi til sjóðsins, sem nú nemur um 300 millj. kr., heldur hafa einnig framlög til ýmissa framkvæmda á vegum sveitarfélaga verið skorin svo við nögl á seinustu árum að til hreinna vandræða horfir. Þetta þekkja allir hv. alþm. og er ekki þörf á að fjölyrða frekar um þessa staðreynd. En í fljótu bragði sagt var staðan sú á þessu ári að framlögin til sveitarfélaga og framkvæmda þeirra voru orðin að framkvæmdagildi rétt helmingur af því sem þau voru fyrir fjórum árum. Afleiðing þessa er að sjálfsögðu sú að ýmsar mjög nauðsynlegar framkvæmdir í þágu fólksins í landinu, skólabyggingar, dagvistunarheimili, hafnir, sjúkrahús og flugvellir og uppbygging á þessum sviðum, líða fyrir fjárskort og allt uppbyggingarstarf gengur hægar en eðlilegt getur talist. Við flytjum nokkrar till. til úrbóta þótt vissulega mætti hugsa sér að þær væru miklu fleiri og miklu víðtækari  En till. okkar ganga út á það í fyrsta lagi að til grunnskóla verði veittar 235 millj. sem er 50 millj. kr. hækkun frá því sem er í frv.

Það er búið að hækka þetta í millitíðinni.

Hitt er annað mál að hv. fjvn. hefur rausnast til að laga þennan lið svolítið, en þess vegna er till. flutt að þar er engan veginn nóg að gert. Margir þekkja að hjá sveitarfélögum víða um land er skuldahali af hálfu ríkissjóðs og vantar mikið upp á að ríkissjóður hafi gert upp skuldir sínar við sveitarfélögin. Þetta stendur þróun í skólamálum víða um land fyrir þrifum. Ástandið er síst betra þegar dagvistunarheimilin eru annars vegar. Það var ótrúlegt að ríkisstjórnin skyldi leyfa sér að sýna þá tölu varðandi dagvistarheimili, sem hún gerði í þessu frv., að lækka þau úr 40 millj. á seinasta ári niður í 20 millj. Nú þegar sjónvarpið skýrir frá því í kvöld að fjvn. hafi verið svo rausnarleg að hún hafi tvöfaldað framlögin til dagvistarheimilanna er þess að vísu ekki getið að það er bara verið að koma með nokkurn veginn sömu tölu og var í fyrra, bæta afglöpin í frv. Þarna er ekki um neina framför að ræða í raun. Þess vegna teljum við að ekki veiti af að hækka þetta framlag a.m.k. um 75 millj. eða upp í 95 millj. Ég þekki það t.d. í mínu kjördæmi sem fær ákaflega smáa fjárhæð til dagvistarheimila að þessu sinni.

Er það ekki Hvammstangi?

Hv. þm. er iðinn við kolann. Það er einmitt Hvammstangi sem ég hef þyngstar áhyggjur af, en ég gæti bætt við Siglufirði, Sauðárkróki og fleiri stöðum þar nyrðra. Þar hafa menn haft hug á því að byggja dagvistarheimili en vegna þess að ríkisvaldið hefur ekki samþykkt neinar verulegar fjárhæðir til þessara verkefna bíða menn. Þannig verður stefna ríkisvaldsins í þessu máli mikill hemill á framþróun í stað þess að vera hvati til uppbyggingar dagvistunarheimila víðs vegar um land eins og hugsunin var með löggjöfinni á sínum tíma. Nokkuð hliðstæð rök gilda um framkvæmdir á flugvöllum. Þar er um allt of lága upphæð að ræða. Við leggjum til að hún verði hækkuð um 50 millj. kr. Ekki þarf að rekja hér að mjög margir flugvellir á landinu, í raun flestallir, eru slitlagslausir og oft ekki færir vegna aurbleytu. Ég hef sjálfur lent í því einu sinni að þurfa að ýta flugvél af stað sem var að taka sig í loftið og átti ég þó að vera farþegi með vélinni.  Ég nefni í þriðja lagi till. okkar um jöfnun á námskostnaði. Það er til mikils vansa fyrir núv. ríkisstjórn hvernig haldið hefur verið á því máli í tíð hennar. Á sínum tíma voru sett lög um jöfnun á námskostnaði. Þau gerðu ráð fyrir að framhaldsskólanemar, sem væru við nám fjarri heimabyggð sinni, gætu fengið stuðning bæði vegna fæðiskostnaðar og upp í dvalarkostnað. Lengi vel var þessi styrkur nærri því að vera þriðjungur af kostnaði nemendanna, en í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur framlagið til jöfnunar á námskostnaði staðið nokkurn veginn í stað í krónutölu allan tímann, er 20 millj. í frv. nú en var fyrir þremur árum 18 millj. Í þeirri verðbólgu sem geisað hefur hefur þetta framlag rýrnað ár frá ári þannig að nú er stuðningur ríkisins í þessu skyni aðeins brot af því sem áður var og munar nánast ekkert um hann fyrir flesta nemendur. Hér þarf að verða stórbreyting á. Þess vegna gerum við ráð fyrir því að framlagið sé ferfaldað og hækki í 80 millj. kr. Ég get tekið undir margt af því sem kom fram hjá seinasta ræðumanni, hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, þegar hún ræddi um framlög til lista. Framlög til lista hafa rýrnað mjög verulega í tíð þessarar ríkisstjórnar og verður að verða veruleg breyting á. Við leggjum því til að í þessum áfanga verði framlögin hækkuð um 1/3, þ.e. úr 74 millj. upp í rúmar 100 millj. Ég vil sérstaklega láta þess getið að í frv. er dengt saman þremur fyrri fjárlagaliðum þar sem eru Launasjóður rithöfunda, Listamannalaun og Starfslaun listamanna. Öllu er þessu dengt saman í einn lið sem er nefndur Starfslaun listamanna og á að fá 23,3 millj. kr. Ég skil vel að þeir sem þessar tillögur gerðu, væntanlega í fjmrn., ég hygg að þeir í menntmrn. hefðu varla látið sig það henda að gera þessa tillögu, hafi haft í huga að þetta væri einföldun og að sjálfsagt væri að sameina þetta allt í eina "púlíu", en það er ósköp einfaldlega ekki jafnsjálfsagt og virðist vera við fyrstu sýn því að þarna er ein stærsta upphæðin Launasjóður rithöfunda sem er tilkominn þegar ákveðið var að rithöfundar fengju endurgreiddan að hluta til söluskatt af bókum. Það segir sig sjálft að það er ekki hægt að úthluta því fé almennt til listamanna, t.d. myndlistarmanna eða hljóðfæraleikara eða manna í algjörlega óskyldum greinum. Þetta er fé sem rithöfundarnir eiga og er alls ekki hægt að blanda því saman við annað fé. Ég hef orð menntmrh. fyrir því að hann muni beita sér fyrir því að þessu verði breytt í fyrri farveg. Fagna ég því því að svona getur þetta ekki staðið. En til viðbótar þarf bersýnilega að hækka þessi framlög og hafa þá í huga hvað þau hafa rýrnað verulega á undanförnum árum. Ég nefni í fimmta lagi till. okkar um Þjóðleikhúsið. Það er flestum kunnugt að Þjóðleikhúsið liggur undir skemmdum. Það er löngu orðin brýn þörf á því að gera við útveggi hússins og þakið alveg sérstaklega. Einnig þarf að endurnýja lagnakerfi í húsinu. Og hver sá sem gengur um það sér að bæði teppi og áklæði eru mjög slitin. Ríkinu er til vansa hvernig ásigkomulag hússins er orðið. Það er nokkurt framlag ætlað til þessara framkvæmda í frv. eða um 7 millj. kr., en þarna er um svo mikið verk að ræða, sem verður að hefja af fullum krafti á næsta ári, að sú upphæð getur engan veginn talist fullnægjandi. Þess vegna gerum við till. um að upphæðin verði hækkuð í 13 millj. Í sjötta lagi nefni ég niðurgreiðslu á rafhitun. Í frv. eru 145 millj. ætlaðar til að greiða niður hitunarkostnað með rafmagni. Það er ljóst að ef þessi upphæð verður látin standa munu raforkutaxtar til hitunar hækka mjög verulega og er ekki á bætandi fyrir það fólk sem hitar híbýli sín með raforku og ekki sanngjarnt heldur eftir að olía hefur lækkað svo mjög í verði. Hætt er við að fólk fari hreinlega að skipta aftur úr rafhitun í olíuhitun sem auðvitað er ekki hagkvæmt fyrir þjóðarheildina og nauðsyn á því að tryggja að menn nýti innlenda orkugjafa í þessu skyni. En fyrst og fremst er þetta að sjálfsögðu stórfellt kjaramál fyrir þá sem eru utan hitaveitusvæðanna. Því leggjum við til að niðurgreiðslur á rafhitun hækki úr 145 millj. í 220 millj., en það er óhjákvæmileg hækkun ef ekki á að verða um sérstaka hækkun hitunartaxta að ræða vegna þeirrar lækkunar á niðurgreiðslu sem frv. felur nú í sér. Það er veruleg lækkun á niðurgreiðslum í frv. frá því sem var á árinu sem er að líða. Ég hef nefnt sjö till. til hækkunar. Ég læt þess getið að þm. Alþb. flytja allnokkrar till. til viðbótar á þskj. 290 og munu aðrir mæla fyrir þeim till. og hafa sumir gert það nú þegar. Í heildina tekið eru útgjaldaliðir hækkaðir, ef farið verður að tillögum okkar, um 780 millj. kr. Hins vegar erum við með tekjuöflun þar á móti og sparnað, niðurskurð á nokkrum liðum í frv. Samanlagt nema tekjuviðbótin og sparnaðurinn um 1058 millj. kr. eða tæpum 300 millj. kr. hærri upphæð en útgjaldaliðirnir í till. okkar. Auðvitað er óhjákvæmilegt að benda á hvaða tekjur geti komið þarna á móti vegna þess að frv. er með gífurlegum halla, eins og allir þekkja. En því miður sýnist mér að nokkuð skorti á að þeir sem koma hér með útgjaldatillögur komi með tekjutillögur þar á móti og á það m.a. við tillögur sem fulltrúar Kvennalistans hafa gert grein fyrir. Við leggjum sem sagt til í þessari till. að skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði verði hækkaður um 45 millj. kr. Hann var lækkaður hér um árið. Það má vel hækka hann á nýjan leik sem þessu nemur. Við leggjum í öðru lagi til að lagður sé á sérstakur stóreignaskattur sem gefi um 300 millj. kr. Í þriðja lagi leggjum við til að afnumdar verði ýmsar ívilnanir sem fyrirtækjum í félagsformi eru veittar í gildandi tekjuskattslögum og þannig verði aflað 400 millj. til viðbótar þannig að samanlagt gefi tekjuskattur á félög 1440 millj. Satt best að segja væri hugsanlegt að hækka þennan skatt miklu meira en hér er gert, eins og hv. þm. Geir Gunnarsson rökstuddi í dag. Það er ekki fráleitt að ímynda sér að tekjuskattur á félög gæti gefið 1000 til 1500 millj. kr. hærri upphæð en hann gerir í dag, en ég tel að ekki sé raunhæft að allt það fé gangi til að fylla þau göt sem eru í fjárlagafrv. Ég teldi sanngjarnara og eðlilegra að persónuskattar, þ.e. tekjuskattur einstaklinga, yrðu lækkaðir þar á móti og að skattfrelsismörk yrðu verulega hækkuð og að það fé sem ná mætti með því að hækka skattinn á félögin yrði að verulegu leyti notað til að lækka tekjuskatta hjá öllum fjöldanum. Þar til viðbótar gerum við till. um að skattur á ferðamannagjaldeyri verði lagður á að nýju og gefi ríkinu um 200 millj. kr. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þessar till. Það er ljóst að fjárlagafrv. verður afgreitt með verulegum halla að þessu sinni, en hversu mikill sá halli verður er enn ekki ljóst. Í frv. er gert ráð fyrir um það bil 1600 millj. kr. halla. Þar til viðbótar koma svo hækkunartillögur frá fjvn. upp á um 450 millj. og einnig hefur verið afturkallaður skattur á innfluttar orkuvörur, bensín og olíuvörur, upp á 600 millj. þannig að hallinn af þeim sökum er kominn upp í 2650 millj. og gæti auðvitað orðið verulega miklu meiri þegar breytingar verða gerðar við 3. umr. Þar á móti koma að sjálfsögðu tekjur nokkrar. Við vitum ekki enn hve miklar þær verða. Raunar eru stórir útgjaldapóstar enn óafgreiddir, eins og t.d. Tryggingastofnun ríkisins. Þegar þetta allt er haft í huga er í sjálfu sér ekki sennilegt að hallinn á frv. verði neitt minni þegar frv. verður afgreitt en þegar það var lagt fram. Auðvitað er það meiri háttar hneyksli að þessi ríkisstjórn skuli ætla að skilja eftir sig skuldasúpu upp á meira en 6000 millj. kr. sem hún hefur safnað upp á þessu kjörtímabili og ætlar bersýnilega einhverri annarri ríkisstjórn að glíma við og leysa þann vanda sem af því hlýst



Herra forseti. Fyrst af öllu langar mig til að spyrja forseta hvort von sé á einhverjum ráðherrum við þessa umræðu hér í kvöld. Er t.d. von á hæstv. heilbrmrh.?  Herra forseti. Ég ætla að segja nokkur orð við 2. umr. fjárlaga um leið og ég mæli fyrir brtt. sem fluttar eru af þingflokki Kvennalistans við þetta fjárlagafrv. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, sem á sæti í fjvn., hefur rætt almennt um afstöðu okkar til þessa frv. og mun ég því ekki verja máli mínu til almennrar umfjöllunar um frv. þótt ærin ástæða væri til. Ég mun samt tæpa á nokkrum atriðum. Fjvn. eða öllu heldur meiri hl. hennar hefur sýnt óvenjumikinn skilning gagnvart sumum liðum fjárlagafrv. og hækkað framlög til þeirra eða sinnt þeim á annan hátt, t.d. með því að taka inn nýja liði. Það er vel. Tekinn hefur verið inn nýr liður undir 4. gr., sem heitir brjóstakrabbamein, og ætlaðar hafa verið um 5 millj. Þingflokkur Kvennalistans flutti einmitt brtt. við síðasta fjárlagafrv. til að tryggja framlag til hópleitar að brjóstakrabbameini sem verið er að hefja. Þetta er mikið velferðar- og réttlætismál fyrir heilsuvernd kvenna. Þessar 5 millj. eru að sjálfsögðu spor í rétta átt, en Krabbameinsfélagið bað um 7 millj. sem er raunhæf upphæð til þess að sinna því verkefni sem ætlað var á næsta ári. 5 millj. þýðir í raun að mun færri konur verður hægt að skoða en ætlað var. Við munum því athuga þetta mál á milli umræðna og væntanlega gera brtt., en ég vona að meiri hl. muni gera þær í millitíðinni. Sömuleiðis hefur orðið nokkur hækkun á framlagi til Kvennaathvarfsins, sem nemur 1 millj. kr., og er það einnig ágætt, en þingflokkur Kvennalistans flutti einnig brtt. til hækkunar á framlagi til þessa liðar í fyrra. Þessi hækkun kemur mjög nálægt því að mæta beiðni Kvennaathvarfsins þó að hún geri það ekki fyllilega. Hins vegar hefur þessi velvild meiri hlutans á kosningaári ekki náð til fjölmargra mikilvægra þátta og má sem dæmi nefna síendurtekin svik þessarar ríkisstjórnar við að láta lögbundið framlag renna til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Að vísu hefur hæstv. fjmrh. nú tilkynnt nokkra hækkun á framlagi til þessa málaflokks, en betur má ef duga skal. Þingmenn úr öllum flokkum hafa lagt fram fsp. til fjmrh. um framlög til framkvæmda í þágu fatlaðra og mun ég því ekki verja tíma mínum nú til að ræða þennan málaflokk frekar, en geyma það til umræðunnar um fsp. og enn fremur til síðari tíma, til 3. umr. Vegna þess að hæstv. heilbrmrh. er stödd hér langar mig til þess að bera fram fsp. til hennar og hún er sú: Á hvaða liðum, sem heyra undir heilbrigðismál, er ætlað að sinna verkefninu heilbrigði fyrir alla á árinu 2000? Hvar hafa sérstök fjárframlög verið hugsuð til þeirra framkvæmda sem hljóta að tengjast því átaki? Ég mundi mjög gjarnan vilja að hún svaraði þessu. Ég veit að þetta er víðtækt verkefni, ef svo mætti að orði komast, sem grípur inn á mjög marga málaflokka og er ekki auðvelt að skilgreina það, en einhvers staðar hlýtur sérstaklega að hafa verið hugsað fyrir þessu verkefni sem er svo stórt og viðamikið. Sömuleiðis var tilgreint í fréttum í kvöld að bráðabirgðasamningur lægi fyrir um sölu Borgarspítalans. Þetta mál hefur þegar verið til umræðu bæði á Borgarspítalanum, þangað sem þingmenn voru boðaðir, á almennum borgarafundi og nú síðast í þinginu í gær. Þetta stóra mál, ég ætla ekki að orðlengja mjög um það, hlýtur að þurfa umræðu þegar um er að ræða svo mikla stefnubreytingu í heilbrigðismálum og enn fremur svo mikið fé sem ríkið ætlar að verja til að kaupa þetta sjúkrahús. Ég spyr hæstv. heilbrmrh. jafnframt hvort þetta sé rétt, hvort það standi í raun og veru til að ríkið kaupi Borgarspítalann og þá hvaða fyrirkomulag í rekstri hefur verið hugsað ef af þessari framkvæmd verður. Þeir málaliðir sem ég ætla fyrst og fremst að verja tíma mínum til að ræða nú eru liðir sem hafa einnig verið vanræktir eins og þeir sem ég taldi upp áðan. Það eru annars vegar Háskóli Íslands, óskabarn þjóðarinnar, sem á 75 ára afmæli á þessu ári, og hins vegar Rannsóknasjóður Rannsóknaráðs ríkisins og mun ég mæla fyrir brtt. sem varða báða þessa liði. Fjármögnun Háskóla Íslands og rannsókna á Íslandi varðar hreint og beint framtíðarkosti þessarar þjóðar. Hún mun ráða því hvort börn okkar og barnabörn verða samkeppnisfær við aðrar þjóðir og hver lífsafkoma þeirra verður. Nýlega var gerð könnun af Efnahags- og þróunarstofnun Evrópu á því hvernig íslenskt skólakerfi er í stakk búið. Niðurstöður þeirrar könnunar eru á þann veg að þær hljóta að vekja miklar áhyggjur manna og hljóta jafnframt að hvetja til gagngerrar endurskoðunar og umbóta í skólamálum. Háskólinn og aðstaða til rannsókna fá þar síst bestan vitnisburð. Hér á þessu þingi höfum við þingkonur Kvennalistans margoft ítrekað og lagt áherslu á mikilvægi menntunar og rannsókna. Íslendingar eru eins og aðrar þjóðir staddir á miklu breytingaskeiði í atvinnuháttum. Örar tækniframfarir og aukin samkeppni í viðskiptum á alþjóðavettvangi knýja til breyttra atvinnuhátta. Auðlindir lands og sjávar þola takmarkaða nýtingu og sókn manna beinist nú fremur að því að rækta og virkja hugvit fólksins í stað þess að þrautpína hefðbundnar atvinnugreinar sem víða geta ekki staðið undir meiri hagvexti án breyttra atvinnuhátta. Til þess þarf auðvitað að kosta fé og það verður ekki gert nema með góðu skólakerfi alveg frá fyrsta grunni til háskólastigs og við þurfum gagngerar breytingar á menntunarmöguleikum sem bjóða upp á fjölþættara nám, fjarnám, símenntun, endurmenntun og fullorðinsfræðslu. Háskólinn þarf að geta sinnt rannsóknum í mun ríkara mæli en nú er, en flestir háskólakennarar verja mestum vinnutíma sínum til kennslu til að geta framfleytt sér og hafa hvorki tíma, fjármagn né aðstöðu til að sinna rannsóknum. Sem stendur rís Háskólinn ekki undir því að uppfylla 1. gr. laga sem um hann fjalla, en þar stendur, með leyfi forseta: "Háskóli Íslands skal vera vísindaleg rannsóknastofnun og vísindaleg fræðslustofnun er veiti nemendum sínum menntun til þess að sinna sjálfstætt vísindalegum verkefnum og til þess að gegna ýmsum embættum og störfum í þjóðfélaginu". Íslendingar hafa ekki efni á því að eiga háskóla sem rís ekki undir nafni en vitnað er til, stundum í hálfkæringi, sem "súpergaggó", þ.e. meiri háttar gagnfræðaskóla, háskóla sem um margra ára skeið hefur haft það verkefni helst í augum stjórnvalda að útskrifa fyrst og fremst embættismenn. Við höfum sömuleiðis ekki efni á því að stunda ekki öflugri og meiri rannsóknir en við gerum nú. Við höfum ekki efni á því að dragast aftur úr. Þingmenn eiga að hafa vit á og þurfa að bera gæfu til að leggja þá hornsteina sem máli skipta. Fjárfesting í háskóla og rannsóknum er fjárfesting í framtíðarkostum. Hún er mikilvægur hornsteinn þeirra framtíðarkosta sem þingmenn þurfa að leggja fyrir börn þessa lands. Því eru þær brtt. fluttar sem ég mæli fyrir nú og eru á þskj. 303. Fyrsti liðurinn er við 4. gr. frv. og varðar í fyrsta lagi aukið fé til byggingarframkvæmda og tækjakaupa Háskóla Íslands og einnig til viðhalds fasteigna hans. Á 75 ára afmælisártíð Háskólans ætlar ríkisstjórnin honum happdrættisfé eingöngu til mannvirkjagerðar, en ljóst er að það dugir hvergi til að ljúka þeim áföngum sem nauðsynlega þarf. Við höfum því lagt til að hækka framlag til fasteignaviðhalds um 25 millj. og framlag til byggingarframkvæmda um 75 millj. Sigmundur Guðbjarnason, rektor Háskólans, sendi erindisbréf til fjvn. þar sem hann skýrir þarfir Háskólans í þessum efnum og vil ég, með leyfi forseta, gefa þingmönnum og sérstaklega þá fjárveitinganefndarmönnum tækifæri til þess að hlýða á málflutning rektors Háskólans með því að vitna til þessa bréfs. Þetta bréf er frá 18. nóv. s.l. og erindi þess varðar fjárveitingu til byggingarframkvæmda fyrir Háskóla Íslands: "Húsnæðisþörf. Brýnustu þarfir Háskóla Íslands eru meira og betra húsnæði, bæði til kennslu og rannsókna. Starfsemi Háskólans hefur vaxið hratt síðustu 16 árin með þreföldun á nemendafjölda, úr 1250 árið 1969 í 4565 árið 1985. Aðstaða til starfa hefur ekki aukist að sama skapi, hvorki til kennslu né rannsókna. Aðstaða Háskólabókasafns hefur lengi verið slík að ekki var unnt að veita nema hluta þeirrar þjónustu sem þörf er fyrir. Var því hátíðasalur tekinn undir starfsemi Háskólabókasafns nú í september s.l. þar til safnið flytur í Þjóðarbókhlöðuna. Stærstu nemendahópar rúmast ekki lengur í fyrirlestrasölum Háskólans og er Háskólabíó nú notað til kennslu slíkra hópa. Hluti af húsnæði gamla Verslunarskólans hefur verið leigt til kennslu og tókst með þessum hætti að ráða fram úr brýnasta vanda bóklegrar kennslu til bráðabirgða. Húsnæðisvandi verkkennslu og rannsóknastarfseminnar verður ekki leystur nema með þeim byggingarframkvæmdum sem fyrirhugaðar eru. Skortur á nauðsynlegri starfsaðstöðu tefur mjög eðlilega og nauðsynlega þróun Háskólans og kemur í veg fyrir að hann geti mætt þeim auknu kröfum sem gera verður til hans sem æðstu mennta- og vísindastofnunar landsins. Framkvæmdaáform. Byggingarframkvæmdir taka mið af þeirri nauðsyn að ljúka: 1) húsi læknadeildar byggingu 7." - Af því tilefni vildi ég aðeins áður en ég held áfram beina orðum mínum til hv. þm. sem boðnir voru í kynnisför þegar Háskólinn hafði opið hús nú fyrir skömmu vegna 75 ára afmælis síns. Mér þætti vænt um ef hæstv. forsrh. gæti staldrað við og hlustað á mál mitt vegna þess að ég mun beina spurningu til hans á eftir varðandi síðari hluta tillögugerðar minnar. - Varðandi byggingu 7 vil ég vekja athygli þm. á því að hún hefur um árabil staðið óinnréttuð. Það er hreinasta smán hve margar aðrar byggingar eru reistar á sama tíma og þessi bygging stendur fullbyggð en óinnréttuð og samt kostar ekki nema nokkra tugi milljóna að innrétta hana. Það er alveg fráleitt á meðan þær starfsgreinar búa við mikinn húsnæðisskort og þrengsli sem í þetta hús eiga að fara. "2) Húsi verkfræðideildar, verk. og raun. 3, svo og 3) 1. áfanga lyfjafræðihúss sem verður jafnframt framleiðsludeild Reykjavíkurapóteks" - og vísað er í meðfylgjandi yfirlit og áfangaskipan. "Reykjavíkurapótek er eitt af fyrirtækjum Háskólans og verður að flytja framleiðsludeildina í nýtt húsnæði ella missir það framleiðsluleyfið. Hagnaður af rekstri Reykjavíkurapóteks rennur til uppbyggingar á þessari aðstöðu og ætti að greiða helming byggingarkostnaðar. Því næst koma 4) viðbygging við Háskólabíó, en þar verða þrír stórir fyrirlestrasalir, 5) hæð byggð ofan á Raunvísindastofnun, 6) seinni hluti Odda, 7) náttúruvísindahús sem hýsa mun líffræðigreinar og jarðvísindagreinar, 8) aðrir áfangar lyfjafræðihúss. Og 9) seinni hluti af húsi læknadeildar, norðurkjarni. Þetta er þó ekki forgangsröðun framkvæmda. Fjárþörf. Til þess að halda nauðsynlegum framkvæmdahraða er mikilvægt að Alþingi veiti á fjárlögum næstu fjögur ár 1987-1990 fé til byggingarframkvæmda til jafns við framlag Happdrættis Háskólans. Áætluð fjárþörf er 150 millj. kr. á ári, þ.e. 75 millj. kr. úr ríkissjóði á ári og sama upphæð frá Happdrætti Háskólans. Jafnframt er farið fram á 25 millj. kr. á ári í viðhaldskostnað, en starfsemin fer fram í 24 húsum í eigu Háskólans auk leiguhúsnæðis. Það verður að teljast óeðlilegt ef eigandi Háskólans veitir honum ekkert fé á fjárlögum til nauðsynlegs viðhalds húsa eða til kaupa á kennslu- og rannsóknartækjum. Það má hafa í huga að hagnaði af rekstri Happdrættis Háskólans hefur ekki aðeins verið varið til byggingarframkvæmda Háskóla Íslands heldur jafnframt til styrktar íslensku atvinnulífi. Einkaleyfisgjaldið, þ.e. af hagnaði Happdrættis Háskólans, hefur fjármagnað allar byggingar rannsóknastofnana atvinnuveganna á Keldnaholti. Hefur Háskólinn allt frá stofnun atvinnudeildar Háskólans verið virkur í atvinnuþróun landsmanna. Á tímum hraðfara breytinga í tækni og atvinnuháttum munu kröfur um aukna menntun, þekkingu og þjálfun fara ört vaxandi. Ef Íslendingar ætla ekki að verða eftir á hraðbraut þekkingarþjóðfélaganna, þá er nauðsyn að skapa betri starfsaðstöðu við Háskóla Íslands. Væntum við meiri skilnings á starfsemi, þörfum og þrengingum Háskóla Íslands en fram kemur í núverandi frv. til fjárlaga. Virðingarfyllst, Sigmundur Guðbjarnason, rektor." Annar liður á þskj. 303 varðar hækkun á framlögum til Rannsóknasjóðs úr 50 millj. í 150 millj. og til vara í 100 millj. Undanfarin tvö ár hefur verið veitt 50 millj. kr. í sérstakan rannsóknasjóð sem falinn hefur verið umsjón Rannsóknaráðs ríkisins og var það ágætt frumkvæði. Árið 1985 voru 122 umsóknir að upphæð 205 millj. kr. sem bárust sjóðnum, en samtals voru veittir 32 styrkir að upphæð 49 millj. 489 þús. kr. Á árinu 1986 var aftur úthlutað 50 millj. kr. á fjárlögum til þessa sjóðs, en þá voru 86 umsóknir sem bárust honum að upphæð 167 millj., en samtals voru veittir 33 styrkir að upphæð 60 millj. 694 þús. 1985-1986 varð engin hækkun á úthlutunarfé sjóðsins upp í raunvirði. Hljóp þá Framkvæmdasjóður undir bagga síðara árið og veitti 10 millj. kr. af hagnaði s.l. árs til Rannsóknasjóðs. Með vaxtatekjum var því ráðstöfunarfé sjóðsins rúmlega 60 millj. kr. á þessu ári. Í tengslum við þetta vil ég geta þess að í tillögu framkvæmdanefndar Rannsóknaráðs ríkisins til menntmrh. um úthlutun styrkjanna á þessu ári minnti framkvæmdanefndin á að stór hluti umræddra styrkja fer til kaupa á tækjum og búnaði til rannsókna og að styrkþegar þurfa flestir að borga toll, vörugjald og sölugjald af þeim tækjum sem keypt eru fyrir styrki úr Rannsóknasjóði. Þá þurfa fyrirtæki í samkeppnisiðnaði væntanlega ekki að greiða slík gjöld samkvæmt undanþáguákvæði í 3. gr. tollskrárlaga. Af þessu tilefni hvatti framkvæmdanefndin eindregið til þess að gjöld þessi verði felld niður af tækjum sem keypt eru fyrir styrki úr sjóðnum. Úthlutun úr þessum sjóði er beint að nokkru leyti að tilteknum forgangssviðum, eins og greint er í úthlutunarreglum hans, en veitta styrki má flokka í eftirtalin tæknisvið: Líf- og lífefnatækni, fiskeldi, upplýsinga- og tölvutækni, matvælatækni, orku- og efnistækni, gæða- og framleiðslutækni, bygginga- og mannvirkjagerð auk nokkurra annarra verkefna. Flest verkefnin eru þó á sviði fiskeldis, en á þeim sviðum sem hér eru talin vænta menn helstra breytinga og framfara á komandi árum. Athyglisvert er að fyrirtæki og eða einstaklingar eru þátttakendur í 19 verkefnum af þeim 32 sem fengu styrki á árinu 1985 og á árinu 1986 er þáttur einstaklinga og fyrirtækja enn ríkari. Samkvæmt samningum við styrkþega á árinu 1985 er gert ráð fyrir að á móti framlagi Rannsóknasjóðs, sem var 49 millj. 489 þús. kr., komi 40 millj. kr. frá umsækjendum sjálfum eða öðrum aðilum og 60 millj. kr. koma á móti þeim rúmlega 60 millj. sem sjóðurinn veitti á þessu ári. Þetta bið ég hv. þm. og þá sérstaklega hv. fjárveitinganefndarmenn að athuga. Rannsóknasjóðurinn dregur nefnilega þannig fé að rannsóknum sem að öðrum kosti færi til annarrar starfsemi. Sjóðurinn stuðlar því að meiri samþjöppun á fé um skilgreind rannsóknarverkefni en áður hefur náðst. Með tilliti til þessa er undarlegt að fjárveitingar til Rannsóknasjóðs skuli ekki hækka milli ára. Það lýsir alveg einstöku skilningsleysi og staðnaðri hugsun að nú skuli þessi sjóður þriðja árið í röð vera látinn standa með sömu krónutölu á fjárlagafrv. Kannske ríkir einmitt í raun sambandsleysi og skilningsleysi milli stjórnvalda og vísindamanna þannig að nægilega sterk skilaboð berast ekki frá vísindamönnum til stjórnvalda. Þeim fyrrnefndu liggur nefnilega gjarnan lægra rómur, tala síður í einföldum slagorðum og viðhafa meiri varkárni í fullyrðingum sínum. Þm. heyra kannske þess vegna ekki nógu vel til þeirra. Þm. eiga að vísu annríkt og þurfa að sinna mörgum erindum en þeir hafa að jafnaði ekki verið allt of duglegir að sækja í smiðju til vísindamanna. Hafa t.d. ekki verið of duglegir við að mæta á fundum Rannsóknaráðs ríkisins sem þeim ber þó alltént sumum að gera. Frá þessu eru auðvitað heiðarlegar undantekningar og ber að virða þær. Vita hv. þm. kannske ekki, og þá sérstaklega hv. fjárveitinganefndarmenn, að Íslendingar standa langt að baki öllum Vesturlöndum í framlagi sínu til rannsókna- og þróunarstarfsemi? Við leggjum rétt um 0,8% af þjóðartekjum okkar til þessara mála og hefur það aðeins hækkað á síðustu árum. Þessi hækkun byggist þó alls ekki á því að hið opinbera hafi aukið sín framlög. Þvert á móti. Hækkunin stafar fyrst og fremst frá auknum framlögum atvinnulífsins til rannsókna. Á sama tíma og íslensk stjórnvöld virðast stungin svefnþorni eða kæra sig kollótt hækka nágrannalönd framlög sín til rannsókna svo um munar. Danir, Norðmenn og Finnar hafa nú sett sér það markmið að hækka hlutfallið yfir 2% af þjóðartekjum árið 1990 og munu verja um 1,5-1,7% á þessu ári. Svíar verja nú þegar um 2,5% þjóðartekna til rannsókna- og þróunarstarfsemi og sama gildir um Japana, Þjóðverja og Frakka. Áform þessara þjóða um aukin útgjöld til rannsókna eru mjög tengd bjartsýni um þá möguleika sem felast í nýrri þekkingu og tækninýjungum á sviði tölvu- og upplýsingatækni, líffræði, líftækni og efnistækni. Ef við ætlum ekki að verða illilega út undan verða stjórnvöld að breyta um stefnu. Hvað er hæstv. forsrh. að hugsa? Hann hlýtur að hafa öðlast talsverða innsýn og yfirsýn um þessi mál þau ár sem hann var framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs ríkisins. Hann hlýtur að vita betur en að skammta svo naumt til þessa mikilsverða málaflokks. Mig langar að vitna til niðurlags greinar, sem Páll Theodórsson eðlisfræðingur skrifaði í Tímann þann 26. nóv. s.l., því hann vill eiga nokkur orð við þingmenn, með leyfi forseta: "Fyrir tveimur árum var sem nokkuð væri að birta upp." - En hann hafði lýst dökku ástandi í þessum efnum fyrr í greininni. - "Ríkisstjórnin ákvað að verja 50 millj. kr. til rannsókna- og þróunarstarfs í þágu nýsköpunar í íslensku atvinnulífi og á árinu 1985 var nýr Rannsóknasjóður stofnaður af erlendu lánsfé. Á fjárlögum yfirstandandi árs er framlagið til sjóðsins óbreytt í krónutölu þrátt fyrir að hópur forustumanna í iðnaði, launþegasamtökum og rannsóknum skoruðu mjög eindregið á Alþingi við afgreiðslu fjárlaga í desember í fyrra að hækka upphæðina í 150 millj. kr. Í því fjárlagafrv. sem er nú verið að fjalla um á Alþingi er þessi upphæð enn í 50 millj. kr. Þetta verður vart túlkað á annan hátt en verið sé að leggja þennan nýja Rannsóknasjóð niður svo lítið beri á. Hvað eru þið að hugsa, þingmenn góðir? Með þessu er verið að festa hér þjóðfélag láglauna og með því munum við dragast jafnt og þétt aftur úr nágrannaþjóðum okkar sem ganga skipulegar til verks. Ég læt hér nægja að minna á eitt dæmi um skipulegri vinnubrögð stjórnvalda. Í Danmörku var fyrir ári samþykkt að til viðbótar traustum stuðningi við nýsköpun í atvinnulífinu skuli verja á komandi árum 1500 millj. danskra króna til eflingar tölvu- og upplýsingaiðnaði. Þetta svarar til þess að við mundum verja um 70 millj. ísl. króna á ári í fjögur ár. Hér er miðað við mismun á fólksfjölda þjóðanna. Hvernig á íslenskur lífefnaiðnaður, fiskeldi, rafeinda- og upplýsingaiðnaður að keppa við nágrannaþjóðir okkar við svo ójöfn skilyrði? Ef við viljum eiga þar góða möguleika ætti að leggja árlega a.m.k. 200 millj. kr. í hinn nýja Rannsóknasjóð. Það væri í takt við það sem nágrannaþjóðir okkar gera. Hvenær áttar Alþingi og ríkisstjórn sig á kröfum nútímaþjóðfélags?" Ef hv. þingmenn og ríkisstjórn ætla að gera það, þ.e. að átta sig á kröfum nútímaþjóðfélags, þá ættu þeir m.a. að styðja brtt. á þskj. 303 og hækka myndarlega framlag í Rannsóknasjóð og jafnframt að sjá sóma sinn í því að uppfylla brýnustu þarfir Háskólans. Ég mun ekki hafa orð mín fleiri við 2. umr. fjárlaga en við munum íhuga þær breytingar sem gerðar hafa verið á frv. og bera fleiri till. fram við 3. umr. Ég vænti þess að fá svör við þeim spurningum sem ég hef borið fram til hæstv. heilbrmrh. og ég vona að hæstv. forsrh. hafi eitthvað um þau mál að segja sem ég hef rætt hér.



Herra forseti. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir ræddi hér í góðu og löngu máli um Háskóla Íslands og nauðsyn þess að efla hann og rannsóknastarfsemina í landinu. Ég get raunar tekið efnislega undir flest það sem hv. þm. sagði. Það er alveg hárrétt að í þjóðfélagi sem vill stuðla að nýsköpun í atvinnulífi er nauðsynlegt að efla þessar greinar. Hins vegar vantaði ýmislegt í þeim samanburði sem hv. þm. gerði við Norðurlöndin og Japana og fleiri. Hér á landi heimtum við í opinber gjöld samtals um 33-34 af hundraði landsframleiðslu, en í Danmörku um 50 af hundraði, í Noregi og Svíþjóð um 55-58 af hundraði og eðlilegt er að þessar þjóðir geti því lagt töluvert meira til margra þarfra mála, m.a. rannsóknastarfsemi en við. Sömuleiðis er þess að gæta að framlag atvinnuveganna til rannsóknastarfsemi í þessum löndum er margfalt meira en hér og stór hluti af þeim, u.þ.b. 1,5 af hundraði eða svo, sem nú er varið til rannsókna t.d. í Svíþjóð, er frá atvinnulífinu þar. Stórfyrirtækin í Svíþjóð, þessi 20 stórfyrirtæki sem eru þar á heimsmælikvarða, eiga stóran hluta af því fjármagni sem þar er varið til rannsókna. Engu að síður er það hárrétt að hið opinbera ver í þessum löndum meiru til rannsókna en við, enda eins og ég segi eru tekjur hins opinbera þar miklu meiri en hérna. Ég heyrði ekki nema eina spurningu, sem hv. þm. beindi til mín, það var hvað forsrh. væri að hugsa í þessu sambandi. Ég vil í fyrsta lagi upplýsa að ég flutti í ríkisstjórninni tillögu um rannsóknasjóð þann sem hv. þm. ræddi sérstaklega um. Ég gerði það í lok ársins 1984 og það var þá í tengslum við skiptingu 500 millj. kr. sem ríkisstjórnin tók að láni til nýsköpunar og hagræðingar í íslensku atvinnulífi. Þannig varð þessi sjóður til. Á fyrsta ári var stofnfé hans 50 millj. sem var þá erlent lánsfé. Á öðru ári, þ.e. árinu í ár, voru veittar á fjárlögum 50 millj. kr. til þessa sjóðs og kemst hann þar með inn á fjárlög. Ég beitti mér fyrir því að Framkvæmdasjóður ráðstafaði 10 millj. af rekstrarhagnaði sjóðsins til þessa sjóðs. Ég er ekki úrkula vonar um að unnt kunni að vera að fá slíkt fé til viðbótar þó ég geti engu lofað um það hér. Ég tek hins vegar undir það með hv. þm. að það er áreiðanlega mjög mikilvægt að auka fjármagn til Rannsóknasjóðs, en á meðan hér vantar ekki tugi heldur hundruð milljóna til fjölmargra mikilvægra verkefna, til fatlaðra, til Háskólans, til Íþróttasjóðs og til Félagsheimilasjóðs, og þannig gæti ég endalaust talið, þá hef ég ekki treyst mér að flytja till. um umtalsverða aukningu í Rannsóknasjóð. Ég vil sömuleiðis geta þess að staðið hefur til nú nokkurn tíma að flytja hér á Alþingi á vegum menntmrh. frv. um rannsóknastarfsemina og þá m.a. um Rannsóknasjóð og festa hann þannig í lögum. Þessi mál eru nú til meðferðar hjá mönnum frá Rannsóknaráði og Háskóla Íslands, en því miður, eftir því sem ég best veit hafa þær till. ekki komið fram, a.m.k. hef ég ekki séð þær. Ég held að mikilvægt sé að festa þennan sjóð í lögum og athuga hvort unnt er að tryggja sjóðnum jafnvel einhverja sjálfstæða tekjulind. En ég skal ekki lengja þessar umræður. Ég endurtek það sem ég sagði áðan. Það var hárrétt sem hv. þm. sagði um nauðsyn okkar að efla rannsóknastarfsemina og menntunina, en til þess og til fjölmargs fleira þurfum við að auka tekjur ríkissjóðs.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að ræða hér einkum um sjúkrahúsin og stöðu þeirra í framhaldi af þeim umræðum sem hér fóru fram í gær um Borgarspítalann. Ég ætlaði einnig hér að fjalla um till. sem ég hef flutt um hækkun á framlögum til Rannsóknasjóðs í um 100 millj. kr., en ætla fyrst að víkja hér aðeins að sjúkrahúsamálunum og þeim hugmyndum sem nú eru uppi um það að flytja Borgarspítalann til ríkisins, selja Borgarspítalann, og stöðu daggjaldasjúkrahúsanna. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér er hallinn á sjúkrahúsunum á þessu ári 19,4% af rekstrarkostnaði, þ.e. nærri fimmta hver króna sem fer út er halli. Hallinn nemur á fyrstu 9 mánuðum ársins 510 millj. kr. en heildargjöld sjúkrahúsanna eru um 2,6 milljarðar kr. Það vekur athygli þegar þessi mál eru skoðuð að hallinn er mjög misjafn. Sum sjúkrahús eru með mjög verulegan halla en önnur óverulegan. Sem dæmi um sjúkrahús eða sjúkrastofnanir sem eru með mjög lágar hallatölur má nefna t.d. ýmsar stofnanir SÁÁ og hjúkrunarheimilið á Droplaugarstíg í Reykjavík en síðan sér maður tölur upp í alveg 42,2% halla á þessu ári, þ.e. nærri önnur hver króna, sem greidd er, er í halla. Þetta nefni ég hér vegna þess að það er talað um það stundum að Borgarspítalinn í Reykjavík sé sérstaklega illa rekinn en niðurstaðan er sú að afkoma spítalans er í raun og veru svipuð og annarra sjúkrahúsa. - Ég vildi inna eftir því hvort hægt væri að gera ráðstafanir til þess að hæstv. heilbr.- og trmrh. væri ekki víðs fjarri þegar þessi umræða fer fram.  Spurningin í þessum efnum er sú: Hvað er til ráða og hvernig stendur á því að hallinn er svona mikill á daggjaldaspítölunum? Hæstv. heilbr.- og trmrh. nefndi það í svari sínu við fsp. minni í gær að hallinn á fjárlagasjúkrahúsunum á þessu ári væri miklu minni en á daggjaldaspítölunum. Ég man ekki alveg hvaða tölu hæstv. ráðh. nefndi en það var lág tala, í kringum 5-6% minnir mig, og þetta er stundum nefnt til að sýna fram á það að daggjaldareksturinn sé svo miklu verri en hin beinu fjárlög. Ég er ekki viss um að þetta sé alveg sanngjarn samanburður. Ég held að í þessum efnum þurfum við að átta okkur á því að daggjaldaákvarðanir eru teknar t.d. varðandi laun eftir hreyfingum á kauptöxtum eins og þeir eru á hverjum tíma. Þær eru sem sagt ekki teknar strax með tilliti til launaskriðs. Hins vegar er tekið tillit til launaskriðs þegar halladaggjöld og jöfnunardaggjöld eru gerð upp. Þess vegna held ég að það sé mjög óeðlilegt og óheppilegt að setja málið þannig upp að þessar tölur, annars vegar á daggjaldasjúkrahúsunum og hins vegar á sjúkrahúsunum á beinu fjárlögunum, sýni það að daggjaldaspítalarnir séu illa reknir. Hitt er alveg ljóst, og það hefur verið mín skoðun mjög lengi, að það að miða greiðslur til sjúkrahúsa eingöngu við legudagafjölda, það er viðmiðun sem ekki dugir vegna þess að þjónusta sjúkrahúsanna er orðin miklu fjölbreyttari en hún var áður og legudagaviðmiðun segir núna miklu minna en hún sagði þegar daggjaldakerfið var tekið upp fyrir aldarfjórðungi eða svo. Vandinn er að finna þarna viðmiðunartölu og ég held að í þeim efnum væri heppilegast að reynt væri að ná samkomulagi um eitthvað, sem menn hafa stundum kallað rekstrarvísitölu sjúkrahúsanna, sem sett er saman úr nokkrum meginþáttum í kostnaði við sjúkrahúsin í landinu, þ.e. launum og öðrum kostnaðarþáttum, og síðan séu þessar tölur hreyfðar til eftir því sem tilefni gefast til og hækkanir verða á hverjum tíma. En það er ekki eini vandinn í þessu. Sá vandi sem heilbrigðisyfirvöld og fjármálayfirvöld standa frammi fyrir í þessum efnum er sá að ákvarðanir um útgjöld hjá daggjaldasjúkrahúsunum eru mjög oft teknar án þess að ríkið eða daggjaldanefnd hafi um þær ákvarðanir fjallað. Þegar árið er síðan gert upp má segja að ríkisvaldinu sé iðulega svo að segja stillt upp við vegg og það eigi ekki, eða daggjaldanefnd, annarra kosta völ en að taka þeim niðurstöðum sem hafa orðið til í rekstri spítalans yfir árið. Af þessum ástæðum hafa menn velt því fyrir sér: Er einhver önnur leið til? Í nóv. 1983 skilaði ákveðin nefnd áliti til heilbr.og trmrh., en það var nál. um endurskoðun á fjármögnunar- og stjórnunarkerfi sjúkrahúsa, á fyrirkomulagi tryggingaumboða og á deildaskipan í Tryggingastofnun ríkisins. Þetta er sem sagt mjög ítarlegt álit, þar sem farið var ofan í rekstrarkostnað sjúkrahúsanna í heild, alveg í smáatriðum, og Tryggingastofnun ríkisins, þ.e. sjúkratryggingadeild hennar var skoðuð alveg sérstaklega. Ég verð að viðurkenna að mér blöskraði það oft og blöskrar enn hvernig á málum er haldið í Tryggingastofnun ríkisins að því er þessa þýðingarmiklu þætti varðar, en þarna er um að ræða milljarða útgjöld ríkisins sem fara í gegnum Tryggingastofnunina í raun og veru án þess að t.d. Alþingi eða fjvn. fjalli um þau útgjöld í einstökum atriðum og það er mjög slæmt. Það er mjög óhollt fyrir þingið að mínu mati að afgreiða t.d. fjárlög án þess að þingmenn viti hvað er á bak við tölurnar sem þeir eru að afgreiða, svona í grófum dráttum a.m.k. Af þessum ástæðum var það að til varð ákveðin nefnd í þessum efnum á árinu 1982 sem starfaði til 1983 og skilaði niðurstöðum sem birtast í þessari skýrslu á bls. 67-71. Ég ætla að fara aðeins yfir þær tillögur sem nefndin gerði vegna þess að mér finnst menn alltaf tala þannig í þessu efni að fari sjúkrahús af daggjöldum og inn á bein fjárlög, þá sé ekkert annað að gera en að ríkið þar með kaupi viðkomandi sjúkrahús. Og það er það sem borgarstjórinn í Reykjavík hefur sagt, að þar sem þetta er að fara á bein fjárlög þá er ekkert annað að gera í þessu efni en að ríkið yfirtaki sjúkrahúsið. Nú hafa borist fréttir um það að sú innanflokksdeild í Sjálfstfl. sem hefur með þessi Borgarspítalamál að gera hafi náð samkomulagi um að leggja 25 millj. á ári á ríkið næstu 20 árin eða svo á meðan verið er að borga Borgarspítalann. En hvaða leiðir er hægt að fara? Í þeim efnum benti þessi nefnd, sem var skipuð ágætu fólki sem þekkti mjög vel til í sjúkrahúsrekstri, forstjóra ríkisspítalanna og fleirum og fleirum, á eftirfarandi leið. Mér finnst rétt, herra forseti, í tilefni af þeim umræðum sem fram hafa farið undanfarna daga að kynna þinginu þessar tillögur því það hefur ekkert verið gert með þær í heilbrrn. eða í ríkisstjórninni að ég best veit. Tillögurnar eru þessar: Sjúkrastofnanir verði áfram í eigu núverandi aðila. Á hverri sjúkrastofnun verði þriggja manna stjórn sem ráði sér framkvæmdastjóra. Stjórnirnar ráði einnig annað starfslið innan ramma stöðuheimilda og kjarasamninga. Huga þarf sérstaklega að stjórnun og samhæfingu rekstrar sjúkrahúsa í Reykjavík vegna stærðar þeirra og sérhæfingar. Heilbr.- og trmrn. gefi út rekstrarleyfi til sjúkrastofnana þar sem skilgreint er ítarlega hvert þjónustuhlutverk hverrar stofnunar skuli vera. Ráðuneytið ákveði einnig fjölda stöðugilda að fengnu samþykki fjárveitingavaldsins. Komið verði á fót samstarfsráði sjúkrahúsanna á Íslandi sem stjórnarfarslega yrði stjórnareining undir yfirstjórn og valdsviði heilbr.- og trmrh. Þetta samstarfsráð hafi þríþætt hlutverk: Í fyrsta lagi verði það samstarfs- og samráðsvettvangur sjúkrastofnana og yfirvalda í landinu. Haldnir verði a.m.k. tveir fulltrúaráðsfundir á ári þar sem stjórnarformenn og framkvæmdastjórar allra þeirra sjúkrastofnana, sem aðild ættu að ráðinu, komi saman. Stjórnin gefi fulltrúaráðsfundum skýrslu um starfsemina. Í þessari yfirstjórn sætu einn fulltrúi stjórnarnefndar ríkisspítala, einn fulltrúi Sambands ísl. sveitarfélaga, einn fulltrúi heilbrrn. og einn fulltrúi fjmrn. en fimmti stjórnarmaðurinn verði skipaður af heilbr.- og trmrh. og væri hann formaður ráðsins. Ráðið hafi með höndum samhæfingu á rekstri og fjármálum allra þeirra sjúkrastofnana sem aðild ættu og hafi almennt eftirlit með fjármálalegum og faglegum rekstri. Ríkisendurskoðunin hafi bókhaldslega endurskoðun með höndum. Ráðið reikni út áætlaða rekstrarfjárþörf einstakra sjúkrastofnana með tilliti til skilgreinds þjónustuhlutverks, fjölda íbúa, aldurs og kynskiptingar þeirra, landfræðilegra aðstæðna, starfsmannafjölda o.s.frv. Ráðið geri, að fengnu samþykki og fyrir milligöngu heilbrrn., tillögur til fjárveitingavaldsins um áætlaða heildarfjárþörf sjúkrastofnana og um hlutfallslega skiptingu fjárveitinga til rekstrar og fjárfestinga. Ráðið verði í þriðja lagi eins konar hagstofa heilbrigðisþjónustunnar, bæði til að geta innt af hendi það hlutverk sem áður er nefnt og eins vegna ráðgjafar við ráðherra og ríkisstjórn við stefnumörkun í heilbrigðismálum. Tölfræðileg upplýsingaöflun væri því eitt megininntakið í starfi ráðsins. Síðan segir hér: Hver sjúkrastofnun fái árlega samkvæmt ákvörðun Alþingis og innan ramma raunhæfra fjárlaga fyrir fram ákveðna fjárveitingu til rekstrar og fjárfestingar. Stefnt verði að því að hún haldi raungildi sínu allt fjárveitingaárið. Stofnanirnar hafi ekki heimild til lántöku og viðskiptaskuldir megi aldrei verða eldri en tveggja mánaða. Umframeyðsla verði á ábyrgð stjórna og framkvæmdastjóra og verði því aðeins mætt átölulaust með framlagi úr ríkissjóði að áreiðanlegar, efnahagslegar og þjónustulegar röksemdir liggi til grundvallar. Síðan segir hér - og er gert ráð fyrir því að kostnaður við rekstur þessa samstarfsráðs sjúkrahúsanna yrði nokkur: Kostnaður yrði borinn uppi með einfaldara kerfi tryggingaumboðanna í landinu og með því að afnema sjúkrasamlögin. Það fylgir þessu einnig að daggjaldanefnd yrði lögð niður vegna þess að þetta samstarfsráð mundi yfirtaka hlutverk hennar og gert er ráð fyrir því að allar sjúkrastofnanir sem þess óska geti farið inn í þetta samstarfsráð. Af hverju er ég svo að rekja þetta, herra forseti? Það er vegna þess að hér er komin ábending um fyrirkomulag á fjármögnun og rekstraryfirstjórn sjúkrahúsanna í landinu án þess að ríkið eitt beri ábyrgð eða eignarhaldsábyrgð á þessum stofnunum. Ég held að það sé býsna mikilvægt atriði að staldra aðeins við þetta. Hvaða kostir eru við það að sveitarfélögin séu aðilar að rekstri sjúkrahúsa? Það eru sömu kostir og fylgja því að sveitarfélög séu aðilar að rekstri elliheimila eða skóla eða hvaða þjónustuþátta mannfélagsins sem menn vilja nefna. Ég hygg að ef það t.d. gerist núna að Borgarspítalinn verður seldur ríkinu, þá þýði það ósköp einfaldlega að á næstu árum muni fleiri byggðarlög leita eftir því að selja ríkinu sín sjúkrahús. Fleiri byggðarlög, Ísafjörður, Akranes, Patreksfjörður, Sauðárkrókur, Neskaupstaður, Vestmannaeyjar, Selfoss, Keflavík, öll þessi sveitarfélög, þegar þau sjá að Reykjavíkurborg fær kannske hálfan milljarð fyrir Borgarspítalann, þá munu þau koma og,segja: Því skyldum við ekki fá þessa peninga líka, og þar með er þetta allt saman komið undir ríkinu. Nú þarf það út af fyrir sig ekki að vera svo slæmt en ég held að menn þurfi að átta sig á því að um leið og ríkið eitt fer að bera ábyrgð á þessum málum fyrir hönd þjóðarinnar, og sveitarfélögin koma þar hvergi nærri, þá verður minni áhugi á því í byggðarlögunum sjálfum að halda utan um þessar stofnanir, sjúkrahúsin, af metnaði fyrir hönd byggðarlagsins í samanburði við önnur byggðarlög o.s.frv. Ég get nefnt dæmi hér um sjúkrahúsaráðsmenn, sem svo voru kallaðir, eða forstjóra, sem fóru með stjórn sjúkrahúsa í byggðarlögum um áratuga skeið, héldu ráðamönnum við efnið, hver sem var heilbrmrh., komu og spurðu: Hvað er verið að gera hér með minn spítala? Ég ætla að nefna hér einn mann sem er Stefán Þorleifsson sem lengi var forstöðumaður Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað. Þessir menn pössuðu þessar stofnanir, vöktu yfir þeim og gættu þess að það væri séð fyrir þeirra hlut. Hið sama á við t.d. um Landakotsspítala. Þar er um að ræða menn sem bera ábyrgð á rekstri þó að sjúkrahúsið sé á beinum fjárlögum, menn sem hafa fyrir hönd þeirrar stofnunar metnað, faglegan uppbyggingarmetnað. Ef þetta verður allt lagt undir ríkið eins og nú er verið að stíga skref í áttina að undir forustu valddreifingarflokksins mikla, Sjálfstfl., þá óttast ég að þessi sjálfstæða forusta í landshlutunum í sjúkrahúsamálunum líði undir lok og þar með sé byggðastefnan sem slík veikari og eigi ekki eins öfluga fulltrúa og áður. Því að góð heilbrigðisþjónusta, aðhald í þeim efnum, faglegur metnaður er líka byggðamál. Ef menn ætla sér að kaupa Borgarspítalann þá er nákvæmlega það sama að gerast í þessu efni. Menn segja þá sem svo: Það þarf að samræma rekstur sjúkrahúsanna í Reykjavík. Það er alveg rétt. En til þess hefur hæstv. heilbrmrh., og heilbrmrh. hver sem hann er, í raun og veru öll völd og alla möguleika samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu eins og þau voru samþykkt vorið 1983. Þar er gert ráð fyrir því að ráðherra gefi út reglugerð um verkaskiptingu sjúkrahúsanna og þar á meðal um það hvaða deildir skuli starfræktar á hverju sjúkrahúsi. Þannig að í rauninni hefur ráðherrann og ráðuneytið, ef það vill, alla möguleika til þess að stýra þessum hlutum með þeim hætti sem nauðsynlegur er frá sjónarmiði heilbrigðisþjónustunnar sjálfrar. Ýmsir mætir menn hafa fjallað um þetta mjög rækilega eins og t.d. Davíð Á. Gunnarsson, forstjóri ríkisspítalanna. Í nefndinni, sem fjallaði um endurskoðun á fjármögnunar- og stjórnunarkerfi sjúkrahúsa, skilaði Davíð Á. Gunnarsson séráliti og þar varpar hann fram ákveðinni hugmynd um stjórn þessara mála sem hann kallar blandað kerfi og þar segir, með leyfi forseta: Síðast en ekki síst ætla ég að varpa hér fram hugmynd um kerfi þar sem reynt er að nýta kosti miðstýringar hvað varðar sérhæfða heilbrigðisþjónustu og kosti samkeppni hvað varðar hina almennu þjónustu. Heilbrigðismálaráð læknishéraðanna verði lögð niður í núverandi mynd. Stjórnir sjúkrastofnana í viðkomandi héraði verði sameinaðar í stjórnarnefnd allra heilbrigðisstofnana í héraðinu. Þessar stjórnir starfi á ábyrgð sveitarstjórnanna. Stjórnirnar ráði sér forstjóra. Aðsetur stjórnareininga væri t.d. stærsta stofnun í viðkomandi héraði. Ljóst er að sums staðar, t.d. á Vestfjörðum og Austfjörðum, gæti verið skynsamlegt og óhjákvæmilegt vegna samgangna að skipta héruðunum. Davíð Á. Gunnarsson rekur þetta fyrirkomulag, sem er mjög líkt því sem ég rakti hér áðan, og segir svo að lokum: Með þessu fyrirkomulagi er tryggt: 1. Að almenna þjónustan væri í höndum heimamanna. Íbúarnir geta haft áhrif á hvaða þjónusta er veitt. Hagsmunir sveitarfélaga eru í húfi að starfsemi sé rekin eins hagkvæmt og unnt er. Samanburður milli héraða tryggir aðhald og samkeppni. Þetta er í raun og veru grundvallarniðurstaðan. Og hann segir svo: Á heilbrigðisþingi fjórða hvert ár mundu menn síðan bera saman bækur sínar og móta sameiginlega stefnu. Ég veit ekki hvernig það er, herra forseti, en ætli það geti verið að þessar vönduðu tillögur, sem fyrir liggja og hafa verið unnar samviskusamlega af góðum starfsmönnum heilbrigðisþjónustunnar víðs vegar á landinu, getur það verið að þær hafi ekki einu sinni verið lesnar? Getur það verið að menn hafi ekki velt því fyrir sér að til séu aðrir möguleikar í þessum málum en annaðhvort sá að það séu daggjöld og bein fjárlög eða þá að ríkið yfirtaki þetta allt saman? Mér finnst að menn séu í raun og veru að taka á þessum vanda, sem hér er kominn upp vegna borgarspítalamálsins sérstaklega, með þeim hætti að það bendi til þess að menn hafi ekki sett sig inn í það sem hefur verið gert. Þetta mál hefur verið þrautundirbúið. Það hefur verið skoðað frá hagkvæmnisjónarmiði. Það hefur verið skoðað frá faglegu sjónarmiði heilbrigðisþjónustunnar. En mér finnst efnistök málsins núna þessa síðustu daga ekki með þeim hætti að það bendi til þess að menn hafi vandað sig við þetta og farið yfir málin með tilliti til þess mikla starfs sem unnið hefur verið. Þvert á móti virðist sem sá þrýstingur sem hefur komið frá borgarstjóranum í Reykjavík hafi sett heilbrrn. upp við vegg og menn hafi í raun og veru ekki þorað annað en að hlýða því sem borgarstjóranum í Reykjavík þóknaðist.  Það hefur aðeins verið vikið að því í umræðum um þetta mál hér síðustu daga að deilur hafi verið um þessi mál um margra ára skeið. Það er alveg rétt. Það hafa verið deilur um þessi mál um margra ára skeið. Mér finnst alltaf og hefur fundist að þessar deilur snerust í raun og veru afskaplega mikið um aukaatriði, þ.e.: daggjöld eða föst fjárhagsáætlun. Í rauninni er það ekki aðalatriðið hvaða kerfi er valið á fjármögnuninni heldur hitt að það sé skilvirkt og skili góðri heilbrigðisþjónustu. Ég hef reyndar verið þeirrar skoðunar líka að það sé engin trygging fyrir hagkvæmni í heilbrigðisþjónustu að hafa spítala á daggjöldum og það sé engin trygging fyrir hagkvæmni í heilbrigðisþjónustu að hafa spítala á beinum fjárlögum. Það er engin trygging fyrir því. Því miður. Ég er þess vegna alveg sammála því sem fram kom á heilbrigðisþingi 1980 þar sem yfirlæknirinn á Landakoti flutti ræðu um þessi mál og sagði þá m.a., með leyfi forseta: "Það er skoðun mín að fjármögnun sjúkrahúsa hvort heldur er með daggjaldakerfi eða föstum fjárlögum hefur sáralítil eða engin áhrif á rekstrarkostnað sjúkrahúsa." Hér tala menn sem þekkja til hlutanna og vita um hvað þeir eru að tala. Því hefur verið haldið fram í þessum umræðum síðustu daga, m.a. af hæstv. heilbr.- og trmrh., að við Alþýðubandalagsmenn höfum verið með kröfur um það að koma öllu þessu kerfi undir ríkið. "Margur heldur mig sig", mætti segja um hæstv. heilbrmrh. í þessu efni. Ég hef fjallað um þetta mál opinberlega mjög oft, m.a. á heilbrigðisþingi fyrir sex árum og ég ætla að vitna í þá ræðu sem ég flutti þar, með leyfi forseta, til að taka af tvímæli um að afstaða mín til kaupa ríkisins á Borgarspítalanum er ekki einhver hentistefna sem verður til á þeirri stundu að borgarstjóranum í Reykjavík þóknast að láta sér detta það í hug að troða þessari stofnun upp á ríkið. Í þessari ræðu komst ég m.a. þannig að orði, með leyfi forseta: Ég vil kannske víkja aðeins að þessu nánar með daggjöld og bein fjárlög. Mér finnst ekki aðalatriði málsins hvað þetta kerfi heitir. Ég held að aðalatriðið sé að við sameinumst um að koma á kerfi sem annars vegar tryggir góða þjónustu og hins vegar góða nýtingu fjármuna. Mér er nákvæmlega sama hvort þetta kerfi heitir daggjaldakerfi eða kerfi fastra framlaga. - Hér ætla ég að ljúka tilvitnuninni en í þessari ræðu minni kemur mjög ákveðið fram að ég hef alltaf verið andvígur því að svona þjónustuþættir, sem snúa að einstaklingnum, eins og t.d. heilsugæslan og hluti sjúkrahúsþjónustunnar, séu settir alfarið undir ríkið. Það er ekki skynsamlegt. Það verður ekki góð þjónusta. Ákvarðanirnar eru teknar of langt frá fólkinu sjálfu. Ég vildi hnykkja sérstaklega á þessu atriði í tilefni af ræðuhöldum hæstv. heilbrmrh. hér síðustu daga. Það er dálítið skrýtið með hæstv. heilbrmrh. Hvernig í ósköpunum stendur á því að ráðherrann þarf endilega að fara að grafa sig í svona gamlan skæting um hlutina? Er það vegna þess að málstaðurinn er vondur? Er það vegna þess að ráðherranum liður illa að vera sett í þá stöðu að þurfa að samþykkja kröfur Davíðs Oddssonar með þeim hætti sem hún hefur gert? Ég held að við eigum að reyna að venja okkur á það að tala um þessa hluti eins og efni standa til en ekki að flytja skæting af því tagi sem hún hefur gert stundum í umræðum um þetta mál. Ég vil að lokum varðandi þetta mál, herra forseti, skora á hæstv. heilbrmrh. að gera hér og nú grein fyrir því að hvaða niðurstöðu hún, borgarstjórinn í Reykjavík og hæstv. fjmrh. hafa komist varðandi kaup á Borgarspítalanum. Hvaða verð er um að ræða? Hvernig verður það greitt og hvenær er ætlunin að þetta mál verði lagt fyrir þingið? Og ég vil einnig spyrja: Hafa stjórnarflokkarnir samþykkt þessi kaup? Hefur Framsfl. samþykkt þessi kaup? Ég held að það sé óhjákvæmilegt að fá þetta á hreint og líka það: Hefur hæstv. ráðh. hugsað sér að samþykkja að kaupa einnig aðra spítala? Mér er tjáð að hæstv. félmrh. sé þeirrar skoðunar að ríkið eigi að kaupa fleiri spítala. Hyggst ráðherrann kaupa þetta, kjördæmi fyrir kjördæmi, Reykjavík núna og síðan Vesturland og svo Vestfirði o.s.frv.? Þetta verður að fást á hreint núna við 2. umr. fjárlaga og áður en atkvæðagreiðslan fer fram. Það er alveg óhjákvæmilegt og það er ekki líðandi að hæstv. heilbrmrh. sé með í tösku sinni leynipappíra um kaup á Borgarspítalanum án þess að gera Alþingi grein fyrir því við þessa umræðu: Hvaða pappírar eru þetta og hvað innihalda þeir? Hér er um að ræða algjöra stefnubreytingu í heilbrigðismálum á Íslandi. Algjöra. Á heilbrigðisþingi haustið 1980 - sem á að halda reglulega skv. heilbrigðislögum en hefur ekki verið gert í tíð núv. ríkisstjórnar, það hefur náttúrlega verið hunsað kom engin rödd fram, ekki einn einasti maður sem lét sér detta það í hug að ríkið ætti að fara að kaupa alla spítala í landinu, en það er sú stefna sem verið er að fara hér inn á. Vegna þess að fyrsta skrefið með Borgarspítalann þýðir það að aðrir munu koma og segja: Við viljum losna við okkar spítala líka. Þannig verður það. Það er allsherjarríkiseinokun á sjúkrahúsarekstrinum í landinu sem hér er verið að gera tillögu um. Það er verið að bægja frá forustu og aðstöðu heimamanna og verið að bægja frá möguleikum faglegra aðila að stýra þessum málum eins og nauðsynlegt er. Ég vil aðeins í þessu sambandi, herra forseti, leyfa mér að nefna það að daggjaldanefnd hefur oft borið hér á góma. Menn hafa verið með alveg furðulegar ræður um daggjaldanefnd og sérstaklega starfsmann daggjaldanefndar. Ég efast um að það séu margir embættismenn í stjórnkerfinu sem hafa haft annað eins verkefni og þessi eini starfsmaður daggjaldanefndar sem hefur átt að hafa yfirlit yfir rekstur allra daggjaldasjúkrahúsanna í landinu, rekstur upp á 3000 millj. kr. Ég er sannfærður um það að þessi starfsmaður hefur unnið vel, hefur unnið vel eins og kostur er miðað við það hvernig að honum hefur verið búið. Þannig að ég vil fyrir mitt leyti mótmæla því sem fram hefur komið af ákúrum og árásum á þennan starfsmann daggjaldanefndar. Ég vil þá þessu næst, herra forseti, víkja aðeins að heilbrigðismálunum að öðru leyti og sjúkrahúsunum eins og þau líta út hér í þessu frv. Ég vil fyrst víkja að Borgarspítalanum áfram og vekja athygli á því að gert er ráð fyrir því að B-álma Borgarspítalans standi auð, einar fjórar hæðir, allt næsta ár. Það á ekki að taka í notkun eitt einasta nýtt rúm á næsta ári. Það eru fjórar eða fimm hæðir sem hafa staðið þar auðar núna síðustu árin. Í fjárlagatill. skv. grg. á bls. 277 er ekki gert ráð fyrir neinni nýrri starfsemi á Borgarspítalanum á næsta ári. Hið sama er í raun og veru að segja um allt ríkisspítalakerfið. Sú eina nýja starfsemi sem gert er ráð fyrir á ríkisspítölunum á næsta ári er sú að stöðuheimildum er fjölgað vegna geðdeildar, en þessar stöðuheimildir eru fengnar þannig að fækkað er stöðuheimildum. Hvar? Hvar ætli sé nú helst hægt að skera niður á ríkisspítölunum? Á Kópavogshælinu. Þar fundu menn smjörholuna í viðbitið. Á bls. 276 í grg. fjárlagafrv. segir að þessar nýju stöður á geðdeildinni eru fjármagnaðar þannig að stöðum fækkar um 12 á Kópavogshælinu á næsta ári. Það er sú stofnun sem helst mátti sauma að í þessu kerfi. Ég vil einnig í þessu sambandi benda á það, herra forseti, að Landakotsspítali á einnig að standa algjörlega óhreyfður á næsta ári og allir gömlu daggjaldaspítalarnir nema einn. Það er á Sauðárkróki. Það kann að vera að viðbætur komi inn í brtt. og þá er ég fús til að kynna mér það, en niðurstaðan er sú að allan tímann í tíð núv. ríkisstjórnar hefur í besta falli verið um að ræða stöðnun í framþróun heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi. Að vísu má segja, herra forseti, að það sé vel sloppið miðað við þau áform sem uppi voru af hálfu núv. ríkisstjórnar. Áformin voru þau að láta sjúklinga borga aðgöngugjald að sjúkrahúsunum í landinu. Haustið 1983 sagði formaður fjvn. í framsöguræðu sinni við 2. umr. fjárlaga, það var ekki hv. þm. Pálmi Jónsson þá, heldur sá maður sem síðan tók að sér að stýra Útvegsbankanum. Með leyfi forseta sagði hv. þm. Lárus Jónsson þetta: "M.a. mun heilbr.- og trmrh. leggja fram á næstunni till. sem hafa í för með sér lækkun á útgjöldum lífeyris- og sjúkratrygginga sem hafa í för með sér 300 millj. kr. lækkun á útgjöldunum. Á vegum heilbrrn. er nú verið að vinna frv. sem fela mun í sér að sjúklingar sem leggjast inn á sjúkrahús greiði 300-600 kr. gjald í 10 daga að hámarki á hverju ári." Það átti sem sagt að borga þarna aðgöngumiða. Þetta var stöðvað. M.a. hér á hv. Alþingi var þetta stöðvað og stjórnin þorði aldrei að sýna þetta frv. sem var þó til í heilbrrn. samkvæmt þessu hér. Væri fróðlegt fyrir sögu heilbrigðismála á Íslandi að fá það plagg birt opinberlega og það verða vonandi einhvern tíma ráð til þess að finna þetta í gögnum heilbrrn. Miðað við þessi áform má segja að sú stöðnun sem ríkt hefur í heilbrigðismálum núna síðustu árin hafi alla vega verið betri en sú hrikalega andfélagslega atlaga sem hér var gert ráð fyrir. En þegar litið er á heilbrigðismál á Íslandi síðustu árin þá er þar um að ræða hreina stöðnun. Ég vil að lokum áður en ég yfirgef þennan málaflokk víkja að einu atriði og það er Framkvæmdasjóður aldraðra. Samkvæmt frv. og grg. þess er gert ráð fyrir því að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra hækki á þessu ári og næsta um 10,5% og fari gjaldið upp í 1150 kr. á mann, en hér er um að ræða nefskatt eins og kunnugt er. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið úr fjmrn. hefði þessi tala átt að hækka um 35% miðað við hækkun tekna á milli áranna 1985 og 1986. Miðað hins vegar við það frv., sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur lagt hér fram um breytingu á lögum um Framkvæmdasjóð aldraðra er gert ráð fyrir því að þetta gjald verði 1500 kr. Ég tek það fram fyrir mitt leyti að ég vil að þetta gjald sé haft a.m.k. í samræmi við tekjubreytingar og er tilbúinn til að greiða atkvæði með þeim till. sem ráðherrann kann að flytja í þeim efnum. En ég fæ ekki séð hvernig á því stendur að tölurnar eru með þessum hætti. Þær ríma ekki miðað við aðrar talnalegar forsendur sem hér eru uppi í sambandi við skatta og fjárlagafrv. fyrir árið 1987. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðh. og hv. formann fjvn. hvort ekki sé ætlunin að gera tilraun til að skipta þessu fé sem kemur í Framkvæmdasjóð aldraðra fyrir árið 1987. Og ég vil bæta við einni spurningu í þessu sambandi um Borgarspítalann: Hvað um B-álmuna? Er ætlunin að þar verði hýst þjónusta við aldraða þó svo að ríkið yfirtaki spítalann ef af því verður? Ég ætla þessu næst, herra forseti, að víkja aðeins að lítilli brtt. sem ég flyt þar sem gert er ráð fyrir því að framlög í Rannsóknasjóð hækki í 100 millj. kr., úr u.þ.b. 50 millj. kr. eins og það var í fjárlagafrv. og ég hef ekki séð brtt. við þá till. Ég tel að sú ákvörðun sem tekin var á sínum tíma að taka upp þennan Rannsóknasjóð hafi verið skynsamleg. Það hefur komið í ljós að sú aðferð sem notuð hefur verið við úthlutun úr þessum sjóði hefur skilað ágætum árangri. Hins vegar er það augljóst mál samkvæmt upplýsingum sem fyrir liggja m.a. frá Rannsóknaráði ríkisins um rannsóknastarfsemi á Íslandi að við erum eftirbátar annarra þjóða í þessum efnum varðandi framlög til rannsókna og þróunarstarfsemi og ég óttast að ef svo fer áfram, þá dragist Íslendingar aftur úr í lífskjörum á komandi árum. Það er alveg ljóst að meginhluti nýrra starfa hjá þróuðum þjóðum á næstu árum verður í alls konar nýrri tækni eins og t.d. í upplýsingatækni. Það má geta þess að um síðustu aldamót störfuðu um 40% vinnandi manna í þróuðum löndum, svo sem Bandaríkjunum, við fæðuöflun, þar á meðal við landbúnað og fiskveiðar. Hliðstæð tala í dag í Bandaríkjunum er 3%. Nú starfa hins vegar um 25% í iðnaði í þessum löndum en því er spáð að sú tala verði að 50 árum liðnum komin niður í 4-5%. Það er greinilegt að meginhluti þess fólks sem kemur á vinnumarkað á komandi árum mun þess vegna starfa í alls konar nýtækni, m.a. svokallaðri upplýsingatækni og tölvutækni. Og það er alveg ljóst að við Íslendingar höfum möguleika á því að vinna okkur áfram í þessum efnum og ná þarna umtalsverðum árangri ef við veitum myndarlega fé í þessa starfsemi á komandi árum. Það er af þeim ástæðum, herra forseti, sem ég hef flutt þá till. sem ég hér lýsti áðan. Hvar er fjmrh.? Er hann ekki í húsinu enn þá? 
             Í dag barst okkur alþm. ný þjóðhagsspá fyrir árið 1987. Upphaflega var fjárlagafrv. miðað við að hækkun á milli áranna 1986 og 1987 á launum yrði um 15%. Í gærmorgun kom á fund okkar í fjh.- og viðskn. embættismaður úr fjmrn. sem sagði okkur að launahækkunin yrði 18,5%. Í dag barst okkur enn ný tala, að þessu sinni var það ekki 15% og ekki 18,5% heldur 20%. Við lifum nú, eins og aðstoðarforstjóri Þjóðhagsstofnunar sagði í útvarpinu í kvöld, eitthvert mesta góðæri sem þjóðin hefur nokkru sinni lifað í jafnlangan tíma. Ríkisstjórnin og ráðherrarnir, m.a. hæstv. fjmrh., hafa haft tilhneigingu til þess, að ekki sé meira sagt, að þakka sér góðærið, að þakka ríkisstjórninni það góðæri sem núna gengur yfir þetta land. Það er athyglisvert að lesa þetta litla minnisblað Þjóðhagsstofnunar til að átta sig á því hvað hér hefur verið að gerast. Og það er kannske sérstaklega athyglisvert að bera þetta saman við ræður, sem voru fluttar hér á Alþingi og víðar fyrir tveimur áratugum eða svo, þar sem því var haldið fram að sjávarútvegurinn væri gjörsamlega þrotinn. Því var haldið fram af formanni Alþfl. sem þá var, Gylfa Þ. Gíslasyni, að landhelgin hlyti að vera 12 mílur um aldur og ævi og gæti alls ekki orðið meiri vegna þess að 12 mílur væru alþjóðaréttur og þess vegna væri engin ástæða til þess að ætla að við gætum bætt við okkur verðmætum í fiski. Þess vegna yrðum við að selja fallvötnin og aðgang að þeim fyrir slikk vegna þess að við værum alveg komin að endimörkum. Það er búið að syngja þennan söng ár eftir ár eftir ár. Sjávarútvegurinn svoleiðis gjörsamlega í botni að það er ekki hægt að komast lengra með hann. Hver er niðurstaðan? Hvað hefur gerst á þessu ári? Samkvæmt niðurstöðu Þjóðhagsstofnunar kemur fram, orðrétt: "Útflutningur, einkum á fiski, hefur verið afar mikill á þessu ári." Síðan kemur setning sem vafalaust verður lengi í minnum höfð: "Hér leggst allt á sömu sveif, landburður af afla, hátt afurðaverð og hagkvæm ráðstöfun aflans. Auk þess hefur mjög gengið á birgðir, sérstaklega nú síðustu mánuði. Þótt almennur innflutningur hafi farið vaxandi virðist líklegt að halli á viðskiptunum við útlönd verði minni en spáð var og gæti jafnvel horfið með öllu." Og af hverju gerist þetta? Það er vegna þess að sjávarútvegurinn skilar milljörðum og aftur milljörðum króna í aukin verðmæti frá því sem verið hefur. Þannig að þessi atvinnugrein, sem Sjálfstfl. og Alþfl. hafa aftur og aftur reynt svo að segja að dæma til dauða vegna þess að ekkert meira væri upp úr sjávarútvegi í þessu landi að hafa, skilar á hverju ári stórkostlegum fúlgum til viðbótar við það sem menn höfðu trú á að gæti gerst. Síðan segir á minnisblaði Þjóðhagsstofnunar: "Hagvöxtur á mælikvarða landsframleiðslu verður því meiri en áður var búist við eða um 6% í stað 5%. Jafnframt virðast horfur á að viðskiptakjör batni meira en áætlað var, ekki síst vegna mikillar hækkunar fiskverðs að undanförnu. Þjóðartekjur gætu því aukist um meira en 8% á þessu ári. Þetta er meiri hagvöxtur en í nokkru öðru vestrænu iðnríki á þessu ári." Og skyldi það vera verkefni þeirra Steingríms Hermannssonar og Þorsteins Pálssonar hæstv. ráðherra að staðan er svona? Er ekki ástæða til þess, eða hvað, fyrir þjóðina að beygja sig og þakka fyrir það að þessir snillingar skuli hafa lækkað olíuverðið í heiminum þannig að það nemur 2-3 þús. millj. kr.? Er ekki nauðsynlegt fyrir þjóðina núna á þessum kosningavetri að þakka sérstaklega fyrir það að fiskur skuli hafa selst á hærra verði erlendis en nokkru sinni fyrr? Ber ekki að þakka þessum höfuðsnillingum fyrir að þannig hefur gengið á birgðir að viðskiptajöfnuður næst á þessu ári eða á kannske að þakka þeim fyrir það að erlendir vextir hafa lækkað? Auðvitað hafa ytri aðstæður gjörbreytt stöðu þjóðarbúsins frá því sem áður var. Staðreyndin er auðvitað sú að það tekst að nota þessa breytingu á ytri aðstæðum til þess að ná niður verðlaginu, ná niður verðbólgustiginu, vegna þess að verkalýðshreyfingin beitir sér fyrir samningum sem eru með þeim hætti að ávinningur þjóðarbúsins er notaður til að ná verðbólgunni að verulegu leyti niður og að nokkru leyti til að lyfta örlítið kaupmætti kauptaxta frá því sem var. Þess vegna er um það að ræða að þessi ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar býr við einstakt góðæri, mesta samfellt góðæri í þrjú ár sem nokkur stjórn hefur búið við. Spurningin er þá sú: Er allt í lagi? Eru hlutirnir hér yfirleitt í mjög góðu standi? Hvaða horfur eru um afkomu ríkissjóðs á næsta ári? Þar mun hallinn telja milljarða. Hvaða horfur eru um afkomu heimilanna þar sem kaupmáttur kauptaxta er enn mikið lægri en hann var á árinu 1982 í mörgum tilvikum, þó svo að þjóðarframleiðslan hafi aukist stórkostlega síðan? Það er alveg bersýnilegt að þetta góðæri hefur ekki nema að örlitlu leyti komið til fólksins og þetta góðæri er ekki notað til að rétta við stöðu ríkisins heldur velta menn vandanum á undan sér og leggja á þjóðina á komandi árum stórkostlegar vaxtabyrðar vegna skuldasöfnunar í tíð ríkisstjórnar íhaldsins og framsóknar upp á 6-7 þús. millj. kr. Það er niðurstaðan. Þannig skilar Sjálfstfl. af sér ríkissjóði eftir mesta góðæri sem sögur fara af á eftirstríðsárunum. Síðan vil ég, herra forseti, leyfa mér að draga það í efa að þær tillögur og þær tölur sem liggja fyrir nú segi í rauninni allan sannleikann. Ég hygg að afkoma þjóðarbúsins sem heildar geti orðið mun betri en spáð er í töflum Þjóðhagsstofnunar. Það er líka reynslan. Þjóðhagsstofnun er yfirleitt langt fyrir neðan þær tölur sem svo verða ofan á að lokum og þess vegna er alveg ljóst mál að mínu mati að verulegt svigrúm er í þjóðarbúinu til að bæta lífskjör á næsta ári ef menn kysu að hafa það svo, verulegt svigrúm. Þessar nýju upplýsingar, sem fram eru komnar í dag, birtast þjóðinni eftir að síðustu kjarasamningar voru gerðir og hljóta þess vegna að skapa skilyrði fyrir þá fastlaunasamninga sem eftir er að gera samkvæmt síðustu kjarasamningum og þá aðila sem enn eru með lausa samninga og eiga eftir að ganga frá sínum málum. Hættan er hins vegar sú að sú erlenda skuldasöfnun og þensluaukning sem í henni felst, sú erlenda skuldasöfnun sem hefur átt sér stað á þessu ári, muni valda þenslu á næsta ári sem skapi erfiðleika í þjóðarbúinu á árinu 1987. En þá er ekki við launafólk að sakast heldur þá ríkisstjórn sem hefur skipt góðærinu með þeim hætti sem við þekkjum, að hlutfall launa af þjóðartekjum er nú minna en það hefur verið um mjög langt skeið. Hinar auknu þjóðartekjur eru ekki til komnar vegna þess að ríkisstjórnin hafi aðhafst neitt í atvinnumálum. Nefnið mér eitt dæmi um aðgerðir ríkisstjórnarinnar til þess að efla hér atvinnulíf í landinu. Nefnið mér eitt dæmi um eitt einasta fyrirtæki sem núv. ríkisstjórn hefur átt hlut í að setja af stað á kjörtímabilinu. Ríkisstjórnin hefur ekki beitt sér þannig í atvinnumálum. Hún hefur ekki haft neina forustu um annað en að selja fyrirtæki og fyrirtæki. Framleiðsla í iðnaði minnkar og staðan er í rauninni sú að það hefur ekkert verið gert til að byggja upp grundvöll fyrir batnandi lífskjör á komandi árum á Íslandi. Allt sem gerst hefur í hina jákvæðu átt er vegna hagstæðra utanaðkomandi skilyrða þrátt fyrir núv. ríkisstjórn og stjórnarstefnu. Það er alvarlegur hlutur að hafa haft hér ríkisstjórn í þrjú eða fjögur ár sem hefur haldið þannig á málum að hún hefur vanrækt að treysta sjálfan grundvöllinn, framleiðslu og verðmætasköpun í landinu.



Herra forseti. Þegar maður verður vitni að asnaspörkum þessarar ríkisstjórnar kemur manni oft í hug maðurinn sem sagði að það væri þó vænlegt til þess að hugsa að heimurinn þróaðist þrátt fyrir tilverknað stjórnmálamanna. Ég tala hér, herra forseti, til þess að kynna brtt. sem ég hef í huga að flytja við fjárlög en ekki fyrr en við 3. umr. og ekki nema tilefni sé til. Þessi brtt. er við 4. gr. frv., við liðinn 08-271, þ.e. þann hluta þess útgjaldaliðar sem snýst um sjúkratryggingar. Gengur brtt. út á það að hækka þann lið úr 9 milljörðum 849 millj. 172 þús. kr. í 12 milljarða 270 millj. 921 þús. kr. Síðan mun ég leggja til að liðirnir 08-384 og 08-388 falli niður. Þetta eru liðirnir Borgarspítalinn í Reykjavík og ýmis sjúkrahús. Hér er um það að ræða að ég hef í huga að flytja brtt. við fjárlögin um það að hætt verði við þau áform sem enn eru uppi um að koma 13 sjúkrahúsum á bein fjárlög eins og kallað er. Ástæðan fyrir því er sú að ég tel að enn þá liggi ekki fyrir þær röksemdir í þessu máli sem réttlæta þessa breytingu og þó að þetta hafi verið fyrirhugað í fyrra og þó að menn hafi þá látið undan gagnrýni og ákveðið að fresta þessari breytingu um eitt ár hafa menn að mínu mati ekki notað þann tíma mjög vel því að það hafa ekki komið þau gögn fram í þessu máli sem sannfæra mann um að á ferðinni sé aðgerð sem endilega skilar árangri. Ég vitna, með leyfi hæstv. forseta, í grein sem birtist í Morgunblaðinu föstudaginn 12. des. og er skrifuð af fyrrv. framkvæmdastjóra Borgarspítalans. Hann lýsir þessu máli kannske miklu betur en ég get nokkurn tíma gert. Hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Landssamband sjúkrahúsa hélt fund með heilbrmrh. í des. á s.l. ári til að mótmæla þá fyrirhuguðum flutningi 15 sjúkrahúsa á fjárlög þessa árs sem nú er að líða án nokkurs undirbúnings. Leiddi það til þess að flutningi var frestað og nefnd sett í málið. Nefnd þessi mun hafa skilað áliti sem hefur lítið verið kynnt fyrir aðilum málsins. Þó er talið að í því plaggi sé ekkert um meginatriði málsins. Ástæður fyrir mótspyrnu við að fara á fjárlög voru í fyrra og eru enn hinar sömu. Þær eru kröfur um raunhæfa áætlanagerð sem byggist á skýrri ákvörðun um verksvið hvers spítala og mönnun einstakra deilda samkvæmt því. Það þarf að fylgja traustur framreikningur á verðlagsbreytingum. Þá verður að gera kröfur til þess að til staðar sé í heilbrrn. fagleg stjórnsýsla til trúverðugrar ákvarðanatöku og ráðgjafar. Að uppfylltum þessum skilyrðum eru sjúkrahúseigendur reiðubúnir til að bera ábyrgð á kostnaði sem stofnað er til utan þess ramma. Ekkert af framanrituðu er til staðar og meðan svo stendur er fjarstæða að taka þá fjárhagsábyrgð sem óhjákvæmilega fylgir flutningi á fjárlög. Kröfur þessar eru nú ekki aðrar en flestir gera til sjálfs sín." Enn fremur segir þessi fyrrv. framkvæmdastjóri og ætti hann nokkuð að þekkja þessi mál: "Í lok 6. áratugarins var svo komið að sjúkrahús landsins voru komin í þrot vegna óraunhæfra fjárveitinga. Þá lék ríkið þann ljóta leik að halda af ásettu ráði niðri greiðslum til sjúkrahúsa í "sparnaðarskyni", eins og raunar núna, en þá greiddu sveitarfélög 40% rekstrarkostnaðar. Var svo komið að sveitarfélög, sem ráku sjúkrahús, sátu uppi með 30-40% halla, jafnvel þótt hann væri tilkominn vegna sjúklinga frá öðrum sveitarfélögum. Vegna þessara aðstæðna var Landssamband sjúkrahúsa stofnað til að fá leiðréttingu á þessu ófremdarástandi. Fékkst þá fram endurskoðun á lögum um almannatryggingar þar sem sett var á stofn daggjaldanefnd sem hefur það hlutverk að ákveða daggjöld og gjaldskrár sjúkrahúsa á þann hátt að heildartekjur stofnana miðist við að standa straum af eðlilegum rekstrarkostnaði, enda séu gjöldin í samræmi við hagkvæman rekstur og þá þjónustu sem stofnunin veitir. Nefnd þessi hefur ákveðið daggjöld frá 1. jan. 1969. Fyrsta áratuginn voru afgreiðslur nefndarinnar mjög í samræmi við rekstrarkostnað. Sjaldgæft var að rekstrarhalli væri yfir 4-5%. Síðar, þegar ráðherra fór að krukka í ákvarðanir nefndarinnar með því að seinka gildistöku hækkana, svo og með vaxandi verðbólgu, fóru hlutirnir úr skorðum. Ég minni á að á þessum árum fram til 1983-84 var öllum opinberum þjónustustofnunum landsins úthlutað gjaldskrám af hálfu stjórnvalda án nokkurs tillits til rekstrarkostnaðar. Þannig voru flest þjónustufyrirtæki sveitarfélaga komin á vonarvöl þegar þessum gjörningum linnti. Má þar til nefna hitaveitur, rafmagnsveitur o.fl. Nú hafa þessi fyrirtæki reist við með eðlilegum viðskiptaháttum. Sala á Hitaveitu Reykjavíkur á þeim tíma þætti varla í dag teljast til heillaráða. Er þetta algjörlega sambærilegt við daggjöld sjúkrahúsa á þessum árum nema að þrengingum sjúkrahúsanna linnti ekki og enn búa þau við þessar aðstæður. Mest hef ég undrast þá stjórnvisku að svo til ekkert starfslið hefur unnið að þessum málum, hvorki fjárhagshlið þeirra né faglegri. Lengst af var einn maður í íhlaupavinnu við alla útreikningsvinnu og upplýsingasöfnun og ekki hefur þótt ástæða til að stofna til neinnar faglegrar stjórnsýslu um sjúkrahúsmál þrátt fyrir stöðugar tilraunir landssambandsins um úrbætur. Að sjálfsögðu hefur þetta sleifarlag leitt til handahófsákvarðana sem lýsa sér aðallega í því að vanáætla daggjöld og bæta síðan vanáætluninni á næsta ár á eftir. Með því að bæta rekstrarhalla á næsta ár er nefndin að sjálfsögðu að viðurkenna getuleysi sitt til réttrar ákvarðanatöku vegna skorts á upplýsingum. Varla er hún að greiða rekstrarkostnað sem stofnað er til utan við eðlilegan rekstur. Með þessum vinnubrögðum hefur starfsmannasparnaður snúist upp í 50-100 millj. kr. vaxtagreiðslur á ári. En þannig hafa sjúkrahúsin á endanum fengið allan sinn kostnað greiddan. Engin ástæða er til að ætla að vinnubrögð verði með öðrum hætti við gerð fjárlaga. Þannig er nú í fjárlögum gert ráð fyrir um 5% þenslu á næsta ári og ekki gert ráð fyrir að bæta meiru við verði það raunin. Á sama tíma gerir Reykjavíkurborg ráð fyrir 10-15% þenslu í sinni fjárhagsáætlun. Það verður ekki með neinu móti gert upp á milli þessara greiðsluaðferða ef sami aðili framkvæmir þær á sama hátt. Hins vegar eru tvö atriði sem skipta meginmáli. Það er að á fjárlögum má slá því föstu að fenginni reynslu að sjúkrahúsin verði látin sitja uppi með rekstrarhalla sem getur orðið til vegna duttlunga embættismanna eða þess að menn vilja ekki afla traustra upplýsinga. Annað er að við flutning á fjárlögum fellur niður öll kostnaðarþátttaka sveitarfélagsins og þá þarf ekkert að tala við sveitarstjórnir meira um áhrif á þróun mála." "Ríkisvaldið hefur alla tíð", segir þessi fyrrv. framkvæmdastjóri Borgarspítalans, "verið dragbítur á allan sjúkrahúsarekstur í landinu og hér væri skrýtið ástand ef frumkvæði sveitarstjórna og líknarfélaga hefði ekki komið til. Sagan er svo skýr að sveitarstjórnarmenn hafa enga afsökun ef þeir flýja frá þessu verkefni og láta sjúkrahúsin grotna niður í höndum þeirra sem virðast hvorki hafa vilja né getu til að sinna þeim á viðunandi hátt. Á það má minna að ef ríkið yfirtekur allan sjúkrahúsarekstur er Ísland eina landið vestan járntjalds sem telur sér henta það stjórnkerfi. Öll Norðurlöndin hafa undanfarna tvo áratugi unnið markvisst að því að flytja allan rekstur heilsugæslu og sjúkrahúsa út til sveitarfélaganna, þ.e. þeirra sem gerst eiga að vita hvar skórinn kreppir. Reykjavíkurborg byggði fæðingardeild í samvinnu við ríkið á fimmta áratugnum og skyldi þátttaka borgarinnar tryggja fæðandi konum fullkomna þjónustu. Eftir tíu ár var stór hluti kvenna farinn að fæða börn sín á göngum og baðherbergjum deildarinnar. Engum fortölum varð við komið. Borgin setti á stofn á eigin kostnað Fæðingarheimilið við Eiríksgötu til að bjarga málum. Var það bráðabirgðaaðgerð sem átti að leysa vandann þar til ríkið sæi að sér. Það starfar enn." Ástæðan fyrir því að dregið hefur úr eftirspurn eftir plássum á Fæðingarheimilinu við Eiríksgötu er eingöngu sú að dregið hefur úr fæðingum á Íslandi. "Borgin sinnti illa sjúkrahúsþörf borgarbúa fyrr á árum en þegar hún loks tók til hendinni og hóf byggingu Borgarspítala um 1950 voru veitingar svo knappar af hálfu ríkissjóðs að húsið var aðeins rúmlega fokhelt árið 1962. Þá brast þolinmæði borgaryfirvalda og var ákveðið að hraða framkvæmdum vegna lélegs ástands í sjúkrahúsmálum í borginni. Framkvæmdum var hraðað án alls tillits til fjárveitinga ríkisins og var spítalinn tekinn í notkun árin 1965-1970. Þar lagði borgin til óhemju fjármagn fyrir ríkið sem tók 10-12 ár að fá endurgreitt óverðtryggt, þ.e. skuldin var aldrei borguð. Þetta gerðu menn áreiðanlega ekki að gamni sínu heldur af því að nauðsyn brýtur oft lög. á sama hátt hafa borgaryfirvöld byggt og rekið Grensásdeild, Arnarholt, Hafnarbúðir, Hvítabandið o.fl. Ríkið tók engan þátt í þessum byggingum." Allt sem hér er upp talið, og ég sleppi, herra forseti, þó nokkru af því sem höfundur getur hér í grein sinni, var ekki á þeim tíma þegar það var framkvæmt stranglega löglegt samkvæmt bókstafnum en ástæðan fyrir þessum sjálfshjálparaðgerðum Reykvíkinga var sú að Reykvíkingar hafa aldrei sætt sig við sinnuleysi ríkisvaldsins í heilbrigðismálum. Höfundur þessarar greinar leggur til í niðurlagi greinarinnar það sem flestallir skynsamir menn eru farnir að leggja til í þessu máli. Hann segir: "Nærtækasta leiðin og sú sem sjálfsagt flestir gætu sætt sig við meðan þessi hringlandaháttur gengur yfir er að fresta öllum breytingum meðan menn eru að ná áttum og endurskoðun fer fram á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga á heilbrigðismálum í heild. Þetta mál snertir ekki bara Borgarspítalann heldur öll sjúkrahús landsins." Nú er það þannig að í þessari umræðu hefur borið hæst málefni Borgarspítalans vegna þess að hann er náttúrlega bæði stór og stærstur hluti þeirra spítala, hvað hlutdeild í fjárlögum snertir, sem færa á af daggjaldafyrirkomulaginu yfir á föst fjárlög. Einnig hefur þótt ástæða til að koma þessari breytingu þannig fyrir í fjárlögum að um Borgarspítalann er fjallað í sérstökum fjárlagalið. Ástæður þess er að finna á bls. 277 í grg. fjárlaganna. Þar segir: "Vegna stærðar og sérstöðu í samanburði við önnur sjúkrahús er áætlun Borgarspítalans sett fram á sérstökum fjárlagahlið en áætlun allra annarra sjúkrahúsa er á fjárlagalið 08-388 ásamt Sjúkrahúsinu í Vestmannaeyjum og Sólvangi í Hafnarfirði en þau tvö voru flutt af daggjaldakerfinu í ársbyrjun 1986." Ég held að fleira búi að baki en bara það að Borgarspítalinn sé stærri og flóknari en önnur sjúkrahús sem þarna um ræðir. Ég held að ástæðuna sé að finna í því að það er ekki aðalmarkmiðið með þessari aðgerð, og þá er ég sérstaklega að fjalla um Borgarspítalann, að breyta hagkvæmninnar vegna. Það hefur t.d. enginn maður komið hér í stól og sannað fyrir okkur að verið sé að framkvæma þessi áform vegna þess að þau sýni fram á miklu meiri hagkvæmni en rekstur spítalans gerir núna. Það hefur t.d. enginn maður þorað að fullyrða það hér í þessum ræðustól að miklu meiri hagkvæmni gæti við rekstur Landspítalans en við rekstur Borgarspítalans. Það eitt ætti náttúrlega að geta sannað mönnum að þetta væri að einhverju leyti gagnlegt. Nei, ég held að ástæðan fyrir því að þessi aðgerð á að fara svona fram, eins og ráðamenn hafa ætlað sér, er sú að hér er verið að taka undir í fyrsta lagi fýlu og ólund borgarstjórans í Reykjavík og í öðru lagi er verið að fullnægja hér ákveðnum sjónarmiðum, sem nokkuð eru ríkjandi í Sjálfstfl., þ.e. að í raun og veru sé það takmark í sjálfu sér að Sjálfstfl. hafi meirihlutaítök í þeim stofnunum og fyrirtækjum sem ríki og borg stjórna. Það er nefnilega þannig að rekstur borgarsjúkrahússins er í raun og veru ekki nema að nafninu til í höndum borgaryfirvalda. Honum er stjórnað af fimm manna stjórn. Þar sitja tveir fulltrúar starfsmanna, einn fulltrúi minni hlutans í borgarstjórn og tveir fulltrúar meiri hlutans. Það er ekki óalgengt og líklega frekar venja en hitt að starfsmenn og fulltrúi stjórnarandstöðunnar í Reykjavík bindast samtökum eða mynda meiri hluta í stjórn spítalans. Það eru því ekki í raun og veru fulltrúar meiri hluta kjósenda í borginni, eins og menn orða það, sem stjórna spítalanum heldur er það starfsfólk og minni hluti kjósenda. Einhverjir gætu nú sagt sem svo að þetta væri kannske ekkert óeðlilegt þar sem um svona sérstæða stofnun væri að ræða sem spítali er vegna þess að rekstur spítala er náttúrlega allt, allt annað en rekstur nokkurs annars fyrirtækis. Spítalar hafa þá sérstöðu umfram önnur fyrirtæki að þar eiga viðskiptavinirnir líf sitt undir krónum og aurum að því leyti að fjárframlög til spítalans eru að miklu leyti ráðandi um getu hans í þjónustu. Með því að færa Borgarspítalann á föst fjárlög og með því að samkvæmt því skapast réttur til að setja yfir hann þingbundna stjórn er hægt að ná því marki að starfsmenn hafi minni aðild að stjórnun spítalans og stjórnmálamenn þá meiri og þá sérstaklega sjálfstæðismenn mesta. Er mönnum þá mjög í fersku minni afrek sjálfstæðismanna í stjórnum annarra fyrirtækja eins og t.d. Útvegsbankans. Ég kallaði þetta í umræðunni hér í gær spillta aðgerð vegna þess að ég tel ekki að fram hafi komið nein þau rök í þessu máli sem réttlæta hana. Aftur á móti blasir það við augum eins skýrt og hver maður vill sjá að borgarstjórinn í Reykjavík, án þess að tala við kóng eða prest, án þess að ráðfæra sig við nokkurn mann, ætlaði einfaldlega fyrir rúmlega viku síðan að ganga til þess verks að selja ríkinu spítalann. Hann gerir kröfu um það að ríkið kaupi spítalann ef spítalinn fer á föst fjárlög. Þetta væru kannske að einhverju leyti skiljanleg viðbrögð hans sem fulltrúa Reykvíkinga í reiði sinni yfir því að það eigi að breyta um rekstrargrundvöll fyrir spítalann, ef þau viðbrögð væru eingöngu fram komin til þess að reyna að knýja fram einhvers konar öðruvísi stjórnarfyrirkomulag, þá væru þau skiljanleg. En þegar hann setur fram þessa kröfu, þá gerist það bara eins og að drekka vatn að fulltrúar ríkisvaldsins kinka kolli og segja: Já, alveg sjálfsagt. Og eftir því sem við fréttum í kvöld mun þegar vera búið að gera bráðabirgðasamning um sölu Reykjavíkurborgar á þessum spítala til ríkisins. Til þess að réttlæta þetta segja menn: Ríkið greiðir hvort eð er 90% af kostnaði við spítalann og er þá ekki bara eðlilegt að það yfirtaki hann? Menn horfa gjörsamlega fram hjá þeirri staðreynd að Borgarspítalinn í Reykjavík er að selja þjónustu, eins og hvert annað þjónustufyrirtæki. Hann er að selja mjög dýra þjónustu því, eins og ég sagði, þarna er um það að ræða að fólk á líf undir krónum og aurum. Það eru borgarbúar sem greiða þessa þjónustu í gegnum framlög sín til samneyslunnar og að svo miklu leyti sem þeir taka hana út aftur í formi þess að njóta þjónustunnar. Um 75% af þeim sem koma til spítalans eru Reykvíkingar. Það er ekki ríkið sem greiðir þessa þjónustu í þeim skilningi. Ef fara ætti að nota þetta nýja lögmál Sjálfstfl. í viðskiptum gætum við líka sagt sem svo: Grandi, já, það er fiskvinnslufyrirtæki hér í Reykjavík. Það selur allan sinn afla til Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna sem flytur þennan afla út. Sölumiðstöðin setur þeim líka ákveðin skilyrði um það hvernig ganga skuli frá þessum afla, í hvaða umbúðum hann eigi að vera og þar fram eftir götunum. Það er eðlilegast að selja Granda Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna því að þeir greiða hvort eð er allan kostnað þessa fyrirtækis. Það er líka hægt að segja: Hér úti í bæ er fyrirtæki sem heitir Securitas. Það er öryggisgæslufyrirtæki. Stærstur hluti viðskipta þess er við borgina. Borgin greiðir meiri hluta alls kostnaðar þessa fyrirtækis vegna þess að það selur borginni sína þjónustu. Samkvæmt þessu nýja lögmáli hlýtur að vera eðlilegt að borgin kaupi Securitas. Svona gætum við haldið áfram að skipta upp öllum viðskiptum í okkar atvinnulífi. Sá aðili sem hefur meiri hluta af viðskiptum við eitthvert ákveðið fyrirtæki, hann kaupir það. Menn geta náttúrlega alveg séð fyrir sér hvers lags endaleysa það yrði. Nei, hérna eru enn eina ferðina forustumenn Sjálfstfl., og það reyndar þeir forustumenn hans sem búið var að telja mönnum trú um að væru hugsanlega fulltrúar frjálshyggjunnar, þeir eru að sanna hér á sig - og þá á ég aðallega við hæstv. fjmrh. og borgarstjóra vorn - þeir eru að sanna á sig að vera það sem ritstjóri Morgunblaðsins, Matthías Johannessen, kallar "frammara". Ég vil leyfa mér, herra forseti, að lesa hér smátilvitnun úr bréfi Matthíasar Johannessens, ritstjóra Morgunblaðsins, til Herdísar. Ég veit ekki hvaða Herdís þetta er en þetta bréf birtist í tímariti nú nýlega. Þar segir þessi gamalreyndi ritstjóri: "Ég hef áður sagt hér" - og þá er hann að tala til þessarar Herdísar - "að ég hafi barist fyrir því að slíta tengsl milli Morgunblaðsins og Sjálfstfl. Morgunblaðið átti að vísu mikinn þátt í stofnun Sjálfstfl. en þetta eru tvær ólíkar umbúðir um sömu hugsjón. Ég hef aldrei séð neina ástæðu til að Morgunblaðið væri einhver jólapappír utan um stefnuskrá Sjálfstfl., svo margir frammarar sem þar ríða húsum og met ég þó marga framsóknarmenn mikils. Hef til að mynda stungið upp á því við Denna Hermanns að hann gangi í Sjálfstfl. í skiptum fyrir 7-8 framsóknarmenn í þingflokki Sjálfstfl. Ég held að hann sé að hugleiða þetta. Hann er a.m.k. kominn í Reykjaneskjördæmi sem Sjálfstfl. á nú hálfpartinn." Svo mörg voru þau orð. Ekki ætla ég að rengja ritstjóra Morgunblaðsins um það að þeir eru örugglega 7-8 framsóknarmennirnir í þingflokki Sjálfstfl. Ég yrði ekki hissa þó að þeir fyndust þar fleiri því að mér sýnist að þar hafi alla vega bæst í hópinn sá maður sem maður átti nú síst von á að gengi í þann flokk, þó maður hafi strax farið að líta hann kannske grunsemdaraugum þegar hann gerðist þm. á Suðurlandi. Í s.l. viku hefur verið gífurlega mikill hiti um þetta borgarspítalamál, eins og það er kallað. Þar hefur ekki nema einn aðili, að því er mér telst til, samsinnt fyrirhugaðri sölu Borgarspítalans og tekið undir kaup ríkisins á honum. Það er borgarfulltrúi Framsfl. Með leyfi forseta les ég hér bókun sem gerð var á borgarráðsfundi fyrr í þessari viku en ekki færð til bókar fyrr en nokkru síðar. Þar segir: "Í septembermánuði 1982 fluttu borgarfulltrúar Framsfl. tillögu í borgarstjórn þess efnis að borgaryfirvöld tækju upp viðræður við heilbr.- og trmrn. um yfirtöku ríkisins á rekstri Borgarspítalans. Að frumkvæði sjálfstæðismanna var þessi tillaga felld með rökstuddri frávísunartillögu þar sem því var haldið fram að Reykvíkingar hefðu af því beina og augljósa hagsmuni að spítalinn yrði áfram rekinn af Reykjavíkurborg. Núna, fjórum árum síðar, hefur borgarstjórinn sjálfur haft frumkvæði að sams konar tillögu og framsóknarmenn og ber að fagna sinnaskiptum hans. Skýrslan "Athugun á rekstri Borgarspítalans" sannar það, sem borgarfulltrúar Framsfl. hafa haldið fram um árabil, að endurskoða þyrfti allan rekstur Borgarspítalans." Hér kemur það fram sem fleiri hefur grunað að Sjálfstfl. hefur greinilega ekki haft of gott af því að sitja jafnlengi í stjórn með Framsfl. og hann hefur gert því að maður fær ekki betur séð en að menn innan þess flokks séu gjörsamlega hættir að átta sig á því hvað er framsókn og hvað er sjálfstæði. Ég sagði áðan, herra forseti, að ég hefði ekki fundið eina einustu tilvitnun í blöðum sem fjallar á jákvæðan hátt um þessa fyrirhuguðu yfirtöku ríkisins á Borgarspítalanum, en í Dagblaðinu þann 10. des. s.l. segir, með leyfi hæstv. forseta: "Fyrir nokkrum árum, þegar Davíð Oddsson sóttist eftir því að verða borgarstjóri í fyrsta skipti, var efnt til kosninga í Reykjavík. Auk Davíðs buðu fram nokkrir flokkar, þar á meðal flokkur sem nefndist Framsfl. Meðal stefnumála þessa flokks var sala Borgarspítalans. Þetta þótti svo fyndið að Reykvíkingar héldu lengi vel um magann vegna hláturkasta og Davíð, sem er spaugsamur maður, var ekki lengi að notfæra sér þennan brandara til að reyta fylgið af framsókn. Var það þó ekki mikið fyrir, enda fóru kosningarnar svo að framsókn rétt slefaði inn einum borgarfulltrúa og hefur svo verið síðan. Nú hafa þau undur og stórmerki gerst að salan á Borgarspítalanum er ekki lengur misheppnað alvörumál hjá framsókn né heldur brandari í augum Davíðs. Borgarspítalinn er til sölu og sjálfur borgarstjórinn er þar helsti sölumaðurinn. Hann vill selja spítalann, mýs og menn, og hefur þessi fyrirhugaða fasteignasala vakið upp mikinn kurr meðal starfsmanna spítalans. Borgarbúar hafa einnig komið af fjöllum, enda ekki spurðir ráða, hvað þá sjúklingarnir sem hafa þó mestra hagsmuna að gæta." Ef maður ætti að vera að því leyti bara einfeldningslegur í þessu máli og horfa til þess umboðs sem menn tóku á kjördegi, þá er það náttúrlega alveg greinilegt að Davíð Oddsson hefur ekki nokkurt umboð til að selja þennan spítala, ekki nokkurt, því að í þessum kosningum kusu menn hér í Reykjavík einmitt um þá hugmynd að selja Borgarspítalann. Og menn höfnuðu henni. Menn höfnuðu henni gjörsamlega. Þannig að ef nokkur sómi væri í borgarstjóranum í Reykjavík þá gæti hann að vísu selt Borgarspítalann, en hann yrði þá líka að segja af sér sjálfur. Því þar með er hann búinn að fyrirgera því umboði sem hann fékk í kosningunum síðast. Nú nýt ég þess náttúrlega að hæstv. borgarstjóri getur ekki svarað fyrir sig hér og það er þess vegna kannske ekki sanngjarnt að hamast á honum hér. En það er þó staðreynd í þessu máli sem ekki verður neitað að Reykvíkingar höfnuðu hugmyndinni um sölu Borgarspítalans í kosningunum 1982 og Davíð Oddsson varð borgarstjóri á því að draga þá menn sundur og saman í háði sem ætluðu sér að selja Borgarspítalann. Og í seinustu kosningum datt ekki nokkrum manni í hug að nefna þessa hugmynd. Í Morgunblaðinu, föstudaginn 5. des., birtist grein eftir yfirlækni Landakotsspítala og formann heilbr.- og trn. Sjálfstfl. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta, í þessari grein sinni: "Á þessum vettvangi ætla ég ekki að ræða kosti og galla þessara tveggja greiðslukerfa" - Og þá er hann að tala um daggjöld eða bein fjárlög. - "Þegar öllu er á botninn hvolft er munurinn í sjálfu sér sáralítill. Það sem skiptir öllu máli er hvernig staðið er að töku ákvarðana um fjármagn." Davíð Gunnarsson, forstjóri ríkisspítala, hitti naglann á höfuðið þegar hann sagði í Morgunblaðinu 18. mars 1980: "Stjórnunarleg nauðsyn er að staðreyndir fjárlaga og raunveruleikinn fari saman." - Það er kjarni málsins. - "Hvort kerfið heitir föst fjárlög eða daggjöld er ekki aðalatriðið, heldur hitt hvernig staðið er að ákvarðanatökunni sjálfri. Ákvarðanir hins opinbera um þessar fjárveitingar hafa undanfarið verið byggðar á allt of veikum grunni." Það hefur t.d. enginn, að því er ég man, minnst á það að eiginlega eina jákvæða röksemdin fyrir því að færa spítala af daggjaldakerfi yfir á bein fjárlög er sú að með því að greiða spítölunum þjónustu sína út úr fjmrn. í krafti beinna fjárveitinga, þá er hægt að fylgja nokkurn veginn eftir verðlagsbreytingum, þ.e. breytingum á kaupgjaldi og þeim kostnaðarliðum sem um ræðir. Það er að ýmsu leyti erfiðara að gera það í daggjaldakerfinu nema þá löngu eftir á. En allt stendur þetta og fellur samt sem áður með því, eins og Davíð Gunnarsson, forstjóri ríkisspítalanna, segir að staðreyndir fjárlaganna og raunveruleikinn fari saman, þ.e. að menn byggi áætlanir sínar á einhverjum veruleika. Síðan segir yfirlæknir Landakotsspítala, Ólafur Örn Arnarson: "Heilbrigðisnefnd Sjálfstfl. hefur oft rætt um þessi mál og gert um þau samþykktir sem hafa komið fram í landsfundarályktunum. Nú síðast fyrir nokkrum mánuðum sendi nefndin ráðherra eftirfarandi samþykkt: Sett verði á stofn í heilbrrn. hagdeild sem hafi það hlutverk að safna upplýsingum um heilbrigðisþjónustuna. Deild þessi starfi jafnframt sem ráðgefandi aðili í sambandi við skráningu upplýsinga, hvort sem er faglegs eða fjárhagslegs eðlis. Hún sjái síðan um að vinna úr þessum upplýsingum þau gögn sem nauðsynleg eru þeim sem taka þurfa ákvarðanir um rekstur einstakra stofnana, svo sem spítala, hjúkrunarheimila og heilsugæslustöðva. Í grg. segir m.a.: Það hefur einkennt mjög umræðu um heilbrigðisþjónustuna að deilt hefur verið um hverjar staðreyndir eru þegar þær ættu að geta legið ljósar fyrir. Það er því mjög nauðsynlegt að heilbrrn. taki hér forustu og láti fara fram könnun á því á hvern hátt þessum málum verði best fyrir komið. Hvers vegna á Reykjavíkurborg að halda uppi umfangsmiklum spítalarekstri? Sagan segir okkur að ríkið hefur lengst af, sérstaklega framan af, dregið lappirnar í heilbrigðismálum. Reykjavík hefur hingað til ekki getað treyst á algjöra forsjá ríkisins í þessum efnum, ekki síst með tilliti til kjördæmaskipunar landsins og áhrifaleysis höfuðborgarinnar á löggjafann. Því má segja að frá fjárhagslegu skammtímasjónarmiði gæti verið réttlætanlegt að draga saman seglin á þessu sviði en að öllu öðru leyti er mikil áhætta fólgin í þessari ákvörðun fyrir borgarbúa." Síðan segir höfundur í lok greinar sinnar: "Ég leyfi mér að leggja til eftirfarandi málamiðlun: Ákvörðun um föst fjárlög fyrir Borgarspítalann verði frestað um eitt ár en ákvörðun um aðra spítala verði látin standa. Hagdeild heilbrrn., sem nú mun vera búið að ákveða að taki til starfa, verði gefið tækifæri til að skoða rekstur Borgarspítalans vandlega og gera tillögur um fyrirkomulag hans fyrir næsta haust." - Nú skortir mig upplýsingar um það hvort rétt er sú fullyrðing að hagdeild heilbrrn. muni bráðlega taka til starfa. Ég minnist þess ekki að hafa séð hennar getið sem kostnaðar í fjárlögum. "Standi Reykjavíkurborg fast við ákvörðun sína um sölu verði kannað hvort aðrar leiðir í rekstri en sameining við ríkisspítala gætu verið heppilegar, t.d. sjálfseignarstofnun, en slíkt fyrirkomulag hefur reynst mjög vel á Landakotsspítala." Þetta er skrifað í Reykjavík 2. des. 1986. Hér tekur yfirlæknir Landakotsspítala undir hugmyndir og ráðleggingar fyrrverandi forstjóra Borgarspítalans og má það nú skrýtið vera ef ráðamenn vilja ekki hlusta á menn sem tala af jafnmikilli reynslu og þessir tveir menn hljóta að gera, og þess þá heldur að þessir menn ættu að hafa nokkurn aðgang að eyrum ráðamanna einfaldlega vegna þess að þeim mætti þó vera treystandi þar sem aðild þeirra að Sjálfstfl. er óvefengjanleg, að því er ég fæ næst komist. Ég vil einnig geta þess, herra forseti, að stjórn sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar hefur ítrekað mótmælt því að Borgarspítalinn verði settur á föst fjárlög og hef ég í því tilefni í höndum bókanir stjórnar sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar, frá 24. okt. 1986, frá 12. sept. 1986 og nú síðast 8. des. 1986, sem ganga allar út á eitt og hið sama, þ.e. að mótmæla þessu fyrirkomulagi og ég fæ ekki betur séð en að ráðamenn, bæði borgarstjóri og ráðherrar, hafi lítið tekið tillit til þessara andmæla, enda kom það aðilum þessarar nefndar jafnmikið á óvart og öðrum borgarbúum þegar borgarstjórinn allt í einu kvað upp úr með það að hann ætlaði að selja ríkinu spítalann og það kom mönnum jafnvel enn þá meira á óvart þegar ríkið allt í einu samþykkti það. Herra forseti. Um þetta mál hefur þegar verið þó nokkuð mikið skrifað, bæði í blöðum og í skýrslum. Ég ætla mér ekki að vitna í þessar skýrslur í máli mínu, a.m.k. núna, því eins og ég gat um í upphafi máls míns er ég fyrst og fremst að tala um brtt. við fjárlög sem ég ætla mér að flytja við 3. umr. ef með þarf. Ég læt hana náttúrlega liggja ef þarflaust verður. Ég ætla að vona að það þurfi ekki til að koma. Ég ætla að vona að menn geti hvílst það vel núna um helgina að þeir nái áttum og sjái að það er engin skynsemi í því að ætla að keyra þessar hugmyndir, hvort sem er um að ræða þessa breyttu fjárlagameðferð, að ég tali nú ekki um það stórhneyksli að ríkið yfirtaki Borgarspítalann. Það er engin ástæða til þess að reka þetta mál eins hart og gert hefur verið. Það er engin ástæða til þess að vaða með skítugum skónum upp í andlitið á fólki eins og gert hefur verið í þessu máli. Það er þvert á móti yfirleitt alltaf miklu vænlegra að hlusta á fólk, taka hollum ráðum og taka síðan ákvarðanir sem taka mið af þeim tillögum og þeim hugmyndum sem vænlegast er að sem mest samstaða verði um.



Herra forseti. Mér hafa borist þau boð frá hæstv. forseta að menntmrh. sé sofnaður og láti ekki vekja sig. Ég mun að sjálfsögðu taka það sem góðan og gildan hlut en spyrja hæstv. forseta að því hvort hugsanlegt sé að hann vilji fresta þessum umræðum þar til hann telji að menntmrh. verði aftur vaknaður og mættur hér til starfa því mjög bagalegt er að tala við manninn meðan hann er sofandi.  Ég hefði viljað gera á því athugun hvort hv. 1. þm. Norðurl. v. væri sofandi eða hvort hann væri í húsinu og e.t.v. hugsanlegt að hann mundi mæta í þingsal. Mér sýnist að vegna starfa fjvn., sem ég neyðist til að gagnrýna, sé æskilegt að hann sé við.  Ég hef ekki staðið mikið í því að elta fjárveitinganefndarmenn eða að flytja brtt. við fjárlög. Bæði er að mér er ljóst að tekjuhlið fjárlaga er ekki í neinu samræmi við útgjaldahlið og því varla miklu á það bætandi að flytja till. um aukin útgjöld. Hins vegar hlýtur það að vera krafa venjulegra þingmanna að fagleg vinnubrögð eigi sér stað hjá fjvn. Og til að styrkja hana í því að þar eigi sér stað fagleg vinnubrögð hafa verið samþykkt lög á hinu háa Alþingi og vil ég lesa hér 23. gr. sem fjallar um gerð skólamannvirkja og er í grunnskólalögum nr. 63 frá 1974. Þar segir svo, með leyfi forseta: "Gerð skólamannvirkja er undirbúin heima í héraði af sveitarstjórn í samráði við skólanefnd og fræðsluráð en verður að hljóta samþykki menntmrn. áður en framkvæmdir hefjast. Í hverju skólahverfi skal vera skólahúsnæði sem fullnægir þörfum grunnskóla við þær aðstæður sem þar eru. Við gerð eða breytingar skólamannvirkja skal m.a. tekið tillit til hvort nemendur ganga til skóla, er ekið þangað daglega, búa þar í heimavist eða um blandað fyrirkomulag sé að ræða. Menntmrn. ákveður, að fenginni umsögn hlutaðeigandi fræðsluráðs, skólanefndar og sveitarstjórna, hvaða gerð skólamannvirkja skuli reisa á hverjum stað. Menntmrn. lætur gera framkvæmdaáætlun um skólabyggingar fyrir allt landið: a. er taki til allt að 10 ára tímabils. Framkvæmdaáætlun þessa skal endurskoða svo oft sem ástæða þykir til; b. árlega framkvæmdaáætlun sem fylgi tillögum til fjárveitinga í fjárlögum. Röðun framkvæmda miðast við hvar skólabyggingaþörf er brýnust. Nafngift skóla er háð samþykki menntmrn., að fenginni umsögn örnefnanefndar." Að sjálfsögðu hlýtur það að vera verkefni fjvn., sem fulltrúa þingræðisins í landinu, að ganga eftir því að framkvæmdarvaldið virði lög. Það er ekki gert í þessu sambandi. Lögin eru þverbrotin. Það liggja engar áætlanir fyrir sem hægt er að byggja á um uppbyggingu skólamannvirkja. Mestu útgjaldaliðir, heilbrigðismál og menntamál, eru engu að síður í báðum tilfellum með lagaákvæði sem gera ráð fyrir áætlanagerð. Það er ekki gengið eftir þessu og afleiðingin er sú að lögin um opinberar framkvæmdir, þar sem gert er ráð fyrir því m.a. að ekki sé of mikið lagt undir til þess að eitthvað sé klárað á skaplegum tíma, þessi lög eru ekki heldur virt. Ég hygg að þetta stjórnleysi, þetta skipulagsleysi hljóti að fara í taugarnar á fleiri þm. en mér. Ég hef litið svo á að það væri hægt að taka mark á fjárveitingum á þann veg að væri farið af stað með fjárveitingu í eitthvert mannvirki mætti gera ráð fyrir því að haldið yrði áfram með fjárveitingu í viðkomandi mannvirki nema ákvörðun væri tekin um að hætta við allt saman. Nú ber svo til að í fjárlögum frá 1984, svo dæmi sé tekið, er ákveðið að veita 15 000 í íþróttahús á Ísafirði. Árið 1985 eru veitt 300 000 í íþróttahús á Ísafirði. Árið 1986 eru veitt 250 000 í íþróttahús á Ísafirði og eftir þeirri fjárlagagerð sem nú liggur fyrir virðist annað hvort hafa gerst að húsið sé fullbyggt, íþróttahús upp á 565 þús. kr., og má það undarlegt heita, eða þá að tekin hefur verið ákvörðun um að hætta við bygginguna. Jafnframt eru teknar inn á fjárlög nýjar framkvæmdir á sviði íþróttamála. Hvers vegna var ýtt á það á sínum tíma að íþróttahús skyldi byggt á Ísafirði? Sú stefnumörkun liggur fyrir með ákvörðun um menntaskóla á Ísafirði að þar skuli rekinn framhaldsskóli fyrir Vestfirði, bæði á sviði bókmenntunar og verkmenntunar, svo sem efni standa til. Það skyldi því engan undra, miðað við þá stöðu sem okkar þjóðfélag er í, í uppeldismálum, vandamálum varðandi fíkniefnaneyslu og margt annað, þó að sá vilji væri til hjá þm. Vestf. að á þeim stað þar sem ákveðið væri að safna saman flestöllum ungmennum Vestfjarða, sem í skólanám ætluðu að fara, þyrfti að koma upp einhverri íþróttaaðstöðu. Það þarf ekki annað en lesa brtt. til að átta sig á því hvar á Íslandi er verið að byggja íþróttahús í dag og hve hinn almenni áhugi fyrir slíkum byggingum er mikill. Engu að síður gerist það að sú ríkisstjórn sem nú starfar virðist hafa tekið ákvörðun um það að hætta við uppbyggingu íþróttahúss á Ísafirði, strika það gjörsamlega út af fjárlögum, hvorki meira né minna, nema þá að húsið sé fullbyggt upp á 565 þús. kr. Ég skil ekki svona vinnubrögð. Það má vel vera að menn séu vansvefta í fjvn. og ég veit að vinnuálag er gífurlegt á mönnum í nefndinni, ég veit það. En hvaða tilgangi þjónar það að standa svona að málum? Hvað á tilgangi þjónar það að veita fyrst 15 þús., svo 300 þús., svo 250 þús. og hætta svo? Ég hefði áhuga á að varpa fram spurningum til hv. 3. þm. Vestf., einfaldlega vegna þess að hann á sæti í fjvn. Væri hann í húsinu þætti mér vænt um ef forseti kannaði hvort hann væri fáanlegur til að koma í fundarsal.  Ég veit ekki hvort hv. 1. þm. Norðurl. v. er ljóst hvílíkan bjarnargreiða hann gerir sínum flokksmönnum í þessari ríkisstjórn með svona vinnubrögðum. Ég veit ekki heldur hvort hæstv. forsrh. er ljóst hvaða skilning Vestfirðingar leggja í hvert ríkisstjórn undir hans forsæti sem 2. þm. Vestf. og tekur slíka ákvörðun stefnir yfir höfuð í skólamálum og byggðamálum. Auðvitað getur slíkri ríkisstjórn ekki verið nokkur alvara með að það eigi að reka framhaldsskóla á Ísafirði. Hún hlýtur að gera sér ljósa grein fyrir því að þeir æskumenn sem eru vestra munu hugsa sig um tvisvar margir hverjir áður en þeir taka ákvörðun um að fara í framhaldsskóla sem ekki getur boðið upp á eðlilega aðstöðu til íþróttaiðkunar. Mig undrar að hæstv. menntmrh., Vestfirðingur að ætt og uppruna, skuli hafa sig út í svona vinnubrögð. Það verður að segjast eins og er að auðvitað getur það verið viss metnaður hjá fjvn. að vilja einskis manns ráð hafa úr þinginu varðandi fjárveitingar og trúa því að þeirra staðarþekking sé slík á málefnum að þar skeiki hvergi. Hins vegar verð ég að segja eins og er að þegar ég hraðlas þessar brtt. við fjárlögin og skoðaði fjárveitingar í öðrum málaflokkum hvarflaði að mér hvort hv. 1. þm. Norðurl. v, og hv. 6. þm. Norðurl. e. hefðu haft hnífakaup í myrkri og þetta væri útkoman. Ég ætla ekki að fara að rekja hér, herra forseti, orðaskipti mín við hv. formann fjvn. út af þessu máli. Þau orðaskipti hófust í fyrra og það varð framhald á þeirri umræðu fyrir skömmu og ég hef ekki staðið í því að þrefa við hv. 1. þm. Norðurl. v. um fjárveitingar fram og til baka á Vestfjörðum. En með leyfi forseta vil ég lesa upp brtt. við 1. mál, brtt. 320 við brtt. á þskj. 282 við fjárlög 1987. Brtt. er við 37. lið, Bygging íþróttamannvirkja. Á eftir 74. tölul. í b-lið komi nýr tölul., Ísafjörður, íþróttahús, og upphæðin er 5 millj. og 200 þús. kr. Ég get ekki annað lesið út úr till. fjvn. en að hún líti svo á að lokið sé byggingu íþróttahúss á Ísafirði upp á 565 þús. Þar með sé lokið byggingu íþróttahúss undir liðnum Skólamannvirki. Ég tel að það hús hljóti í alla staði að vera ófullnægjandi hvað stærð snertir hafi það verið byggt og hef því lagt til að hér verði veitt sem fyrsta framlag 5,2 millj. kr. undir liðnum Bygging íþróttamannvirkja. Ég fullyrði að það þarf enginn að óttast að of stórt hús rísi þó að sú fjárveiting verði samþykkt. Nú er það stundum svo að mál eru það illa undirbúin heiman að, ef ekki hefur tekist samkomulag á milli menntmrn. og heimamanna um hvernig staðið skuli að sameiginlegum framkvæmdum, að það stendur þeim fyrir þrifum. Svo er ekki hvað byggingu íþróttahúss á Ísafirði varðar. Það liggur fyrir undirskrifað samkomulag af Ingvari Gíslasyni og Birgi Thorlacius sem staðfestir að samkomulag hefur náðst á milli menntmrn. og heimaaðila um þetta mál. Herra forseti. Ég gæti hafið umræðu um marga liði fjárlaga sem ég teldi að mætti standa betur að, en ætla að lata það ógert. Mér er fullkomlega ljóst að fjvn. er ærinn vandi á höndum að skipta þeim fjármunum sem hún hefur, en það bætir ekki úr skák ef ekkert aðhald er haft að framkvæmdarvaldinu, ekkert gert til að þrýsta á að áætlanir séu unnar í þeim útgjaldaliðum fjárlaga sem stærstu upphæðirnar taka til sín. Við höfum áætlanagerð í vegamálum, við höfum hana í hafnamálum, svo nokkur dæmi séu nefnd. Auðvitað setja fjárframlögin á hverjum tíma í skorður hversu hratt miðar, en samt hygg ég að enginn vilji hverfa frá því að notast þar við einhverjar áætlanir eða líða stærstu útgjaldaráðuneytunum þau vinnubrögð að koma sér undan lagalegri skyldu með áætlanagerð. Það er alveg forkostulegt og leiðir til hringlandaháttar í fjárveitingum.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður talaði um að ekki gæti það gengið að framkvæmdarvaldið kæmi sér undan því að gera áætlanir. Það leiðir hugann að efni sem hér hefur verið rætt af nokkrum stjórnarandstöðuþingmönnum og það er einmitt munur á daggjaldakerfi við fjármögnun sjúkrahúsa annars vegar og beinum fjárlögum hins vegar. Beinu fjárlögin fela það í sér að menn verða að gera áætlanir og reyna að standa við þær. Daggjaldakerfið felur þetta ekki í sér. Það er þess vegna sem það hefur þróast eins og hv. 3. þm. Reykv. lýsti í kvöld þegar hann tíundaði ókosti þess kerfis, hvernig það hafi gerst árum saman að viðkomandi stofnun tekur ákvörðun um útgjöld sem ríkið eða sá sem borgar hefur engan hlut átt að, en síðan hefur ríkinu verið stillt upp að vegg og orðið að greiða þetta eftir á. Þegar hv. þm. hafði tíundað ókosti daggjaldakerfisins með þessum hætti komst hann að þeirri niðurstöðu að það ætti að halda því áfram. En hvað um það. Þetta er reyndar atriði sem fleiri og fleiri viðurkenna sem betur fer að sé kannske ekki ástæða til að ræða mikið því að menn hafa áttað sig á að þetta kerfi er úrelt og sjálfsagt að leggja það af, a.m.k. þegar um er að ræða dýr sjúkrahús sem krefjast mikils kostnaðarsams tækjabúnaðar. Auðvitað er þá afar óskynsamlegt að leggja til grundvallar legudagafjölda í slíkum stofnunum. Þetta hafa menn séð vítt um veröldina og eru yfirleitt steinhættir þessu, enda hægt að ná sama árangri með öðrum hætti að sjálfsögðu. Mig langar til að svara fáeinum spurningum sem lagðar voru fyrir mig. Ein var sú sem hv. 3. landsk. þm. Guðrún Agnarsdóttir bar fram og var um það hvar í fjárlagafrv. framlag vegna verkefnisins "Heilbrigði árið 2000" væri. Það er að finna undir fjárlagalið sem heitir "Ýmis heilbrigðismál". Þessi upphæð er undir fyrirsögninni "Íslensk heilbrigðisáætlun". Ég hygg að það hafi þótt of langt að bæta við undirfyrirsögninni Heilbrigði árið 2000. En þetta verkefni er undir "Íslensk heilbrigðisáætlun" og það heitir verkefni þeirrar nefndar sem hefur með þetta sérstaklega að gera. Hv. þm. spurði, eins og reyndar hv. 3. þm. Reykv., um hvort niðurstaða hefði fengist og þá væntanlega um leið hvort ákvörðun hefði verið tekin um sölu Borgarspítalans sem svo er nefnd. Svarið er að það hefur ekki verið gert. Það þýðir auðvitað að ég þarf ekki að eyða tíma í að svara öllum þeim þáttum í máli hv. 8. þm. Reykv. sem fjallaði um að hér hefðu ákvarðanir verið teknar. Það sýnir eiginlega hversu fráleitt er að láta umræður snúast um það, eins og gert hefur verið, að hér hafi ákvarðanir verið teknar um stórmál án þess að ráðgast við kóng eða prest. Ég veit varla um nokkurt mál í seinni tíð sem hefur verið eins rækilega rætt utan þings og innan á starfsmannafundum, borgarafundum, þingfundum, þingflokksfundum og guð má vita hvað. Það er svo rækilega rætt meðal almennings að það er útilokað að segja að ákvarðanir séu teknar án þess að málið hafi fengist rætt. Hins vegar voru hafðar uppi hæpnar fullyrðingar áður en forsendur lágu fyrir til þess, eins og oft vill verða þegar fréttir eru óljósar og fjölmargir tilbúnir til að fiska í gruggugu vatni og reyna að slá sig til riddara á grundvelli ónógra upplýsinga og viss kvíða um að e.t.v. væri á ferðinni eitthvað sem ætti að nota ég held helst til að klekkja á starfsfólki eða eitthvað slíkt, eins og menn létu sig hafa að ræða um á tímabili, en sem betur fer hafa menn áttað sig á að allt slíkt tal er algjörlega út í hött. Þetta mál er mjög rækilega rætt og athugað og ég hef skýrt frá því áður að allan tímann hefur verið ljóst af minni hálfu og ég hef sagt það á ýmsum fundum og þar sem ég hef fengið því við komið að mér þykir það vera skilyrði fyrir því að þessi eignayfirfærsla eigi sér stað að með því fylgi rekstrarfyrirkomulag sem leiði til aukinnar hagræðingar. Ég held að það sé algjörlega ljóst að þarna þarf að hagræða hlutum þannig að jafngóð eða betri þjónusta fáist með hinum hagkvæmasta hætti og að fjármagn fari ekki forgörðum í óþarflega kostnaðarsamar starfsaðferðir í sjálfum rekstrinum eða stjórnuninni. Þetta liggur alveg ljóst fyrir og það er ein af meginskyldum þeirra sem hafa á höndum framkvæmdarvald og það að framkvæma vilja Alþingis, fjárveitingavaldsins sjálfs, að sjá svo um að farið sé eins vel með almannafé og unnt er. Það gildir auðvitað hvort heldur eiga í hlut sjúkrahús, skólar eða aðrar stofnanir. Það er aldeilis ljóst. Það voru tvær spurningar sem hv. 3. þm. Reykv. spurði. Hann spurði um frv. um Framkvæmdasjóð aldraðra. Það er rétt að fyrir þessu er ekki ráð gert í fjárlagafrv., enda er ákvörðun um að leggja frv. fram með þessari hækkun nýlega tekin og auðvitað verður tekið mið af því og niðurstöðu Alþingis í þessu við 3. umr. fjárlaga. En menn vita auðvitað að það eru sömu röksemdir fyrir þessari hækkun umfram þær 1350 kr. sem gjaldið hefði verið annars. Frv. er um að hækka það úr þeirri upphæð sem eðlilegt hefði verið að hafa það ef ekki hefði komið til meira en verðlagsforsendan, en sú forsenda sem er fram yfir hana er einfaldlega sú að hér sé um verkefni að ræða sem fer vaxandi á næstu árum og landsmenn eru nokkuð sammála um að eðlilegt sé að fjármagnað sé með þessum hætti. Að sjálfsögðu tekur Alþingi afstöðu til þessa á næstu dögum. Spurt er um hvort ætlunin sé að hafa þjónustu við aldraða áfram í B-álmunni ef ríkið tæki yfir Borgarsjúkrahúsið. Svarið við því er að það er svo sannarlega ætlunin. Fyrir því hefur verið barist á Alþingi hvað eftir annað að fá fjármagn í B-álmuna vegna sárrar þarfar á hjúkrunarrýmum fyrir aldraða á þeim grundvelli er B-álman reist og einnig fyrir stórfé úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Eins og þeim er ljóst sem þá stofnun hafa heimsótt er hér um að ræða afar vandaða hjúkrunaraðstöðu einmitt fyrir erfiða hjúkrunarsjúklinga þannig að þarna er hin ákjósanlegasta aðstaða fyrir mjög sjúk gamalmenni. Þá var það eitt atriði enn, sem hv. 3. þm. Reykv. nefndi, sem ég vil gjarnan leiðrétta. Það er í sambandi við stöðuheimildirnar á Kópavogshæli. Það er rétt að í útreikningi hagsýslunnar í sambandi við þetta hefur orðið viss misskilningur sem ég veit að verður leiðréttur fyrir 3. umr. fjárlaga. Misskilningurinn er fólginn í því að þess var ekki gætt þegar það lá fyrir að það mundi breytast kostnaður vegna matargerðar í spítalanum. Þannig var að matarkostnaðurinn hafði verið greiddur á launalið spítalans eða Kópavogshælis og þegar ákveðið var bjóða matinn út og hann var keyptur að töldu menn, þeir sem unnu hér tæknilega að, að þá væri óhætt að fella út sem svaraði þeim stöðuheimildum er kostnaðurinn á launalið hefði getað greitt, en að sjálfsögðu var ekki unnt að gera það nema kostnaðurinn kæmi annars staðar inn í staðinn. Þetta verður leiðrétt þannig að kostnaðurinn kemur inn á rekstrarlið í staðinn. Þetta vildi ég láta koma fram og enn fremur að bætt hefur verið við gæslumönnum á hælinu einmitt vegna þess að sérstaklega gæslan í húsunum tveimur, næturvarsla, þarf að vera meiri en var á s.l. ári. Þar hefur verið bætt við fólki. Það er mikill misskilningur að það felist í þessu að þarna eigi með nokkrum einasta hætti að sverfa að þessari ágætu stofnun. Því fer fjarri. Herra forseti. Ég vildi rétt aðeins gefa þessar skýringar á spurningum sem bornar hafa verið fram. Ég held að ég hirði ekki um að elta ólar við ýmiss konar furðulegar staðhæfingar sem fram hafa komið í máli manna og upplestur úr ýmsum fornum gögnum. Upplestur úr þeim gögnum breytir engu. Þegar Landakotsspítali og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri voru flutt á föst fjárlög var enginn fyrirvari um það. Menn vissu það rétt af tilviljun sama daginn. Það uppgötvaðist allt í einu og var hringt í ofboði norður á Akureyri að skýra frá þessu. Landakotsspítali vissi um þetta tveimur klukkustundum áður en það skeði. Þetta er ekki neinn gamall skætingur. Þetta eru fornar og nýjar staðreyndir. Ég þakka, herra forseti, fyrir þá þolinmæði sem sýnd er með því að leyfa okkur að vera hérna svo lengi í kvöld og ég hlýt að þakka hv. þingdeildarmönnum að sýna þá þolinmæði að sitja hérna.



Herra forseti. Það var mál til komið að við ættum einu sinni fund hv. þm. fram yfir lágnættið. Það mun ekki fara það orð af þessu haustþinghaldi að það hafi verið eitt af þeim annasamari í sögu þingsins. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að þó ég sé ekki þingreyndur eða gamall í hettunni á þessum virðulega vinnustað þykist ég þó hafa upplifað og reynt ákveðna þróun sem mér þykir ekki vera af hinu góða. Mér finnst satt best að segja til að mynda þátttaka í 2. umr. um fjárlög til háborinnar skammar. Þá á ég við að hér tala menn yfir tómum stólum og auðum ráðherrabekkjum um einhver mikilsverðustu málefni Alþingis. Þetta mun vera fyrsti kvöldfundur á þessu þingi að slepptum einum útvarpsumræðum. Maður hlýtur að spyrja: Er því svo farið með hv. þm. og hæstv. ráðherra, svo ekki sé talað um ósköpin, að þeir séu orðnir svo kvöldsvæfir að þeir megi ekki vaka eina stund á þessu haustþingi til að taka þátt í þingstörfum?  Ég hafði hugsað mér að halda nokkuð ítarlega ræðu og eiga orðastað við nokkra fagráðherra um þeirra málefni og þeirra útreið í þessum fjárlögum, en það hefur kannske ekki mikið upp á sig að tala að þeim fjarstöddum og óvíst að þeir séu mikið iðnari við að lesa þingtíðindi en þeir eru yfirleitt við að mæta á þingfundum þannig að það hefur kannske mest lítið upp á sig. Ég ætlaði því að mæla fyrir þeim brtt. við þessi fjárlög sem ég flyt hér við 2. umr. ásamt með fleiri hv. þm., en fyrst víkja að nokkrum sérstökum viðfangsefnum. Þessi fjárlög bera með sér að það er kosningaár og það er að ýmsu leyti verið í þeim að reyna að bjarga andlitinu, ef svo má að orði komast, eftir þriggja ára niðurskurð og svelti til mikilvægra málaflokka. Skýrt dæmi um þetta eru framlög til hafnargerðar. Þau eru nú allt í einu hækkuð allverulega. Þó að þau nái reyndar ekki meðaltalsfjárveitingum til þess málaflokks á undanförnum áratug eru þau hækkuð verulega, nánast margfölduð, til þess að sýna lit á kosningaári. Væntanlega eru hv. þm. sumir hverjir, jafnvel ráðherra málaflokksins hæstv., eitthvað feimnir við að fara út í sín kjördæmi og mæta kjósendum sínum eftir frammistöðuna undanfarin ár og sjá því þann kost vænstan að hækka framlögin nú. Þetta er ekki trúverðugur málatilbúnaður og gefur auga leið að það væri öllum fyrir bestu að þetta væri jafnara og meira en einhverjar gusur á árinu síðasta fyrir kosningar. Hæstv. samgrh. hefði einnig mátt vera hér til að ræða lítillega um fjárveitingar til flugvalla. Hann kann að vera vant við látinn, en ég vil þó leyfa mér að halda því fram að þeir hæstv. ráðherrar sem á annað borð eru í landinu og sæmilega heilir heilsu ættu að sjá sóma sinn í því að vera viðstaddir þessa umræðu. Ég var á ráðstefnu að hluta til í dag ásamt með hæstv. samgrh. þar sem rædd voru flugmál. Þar var kynnt ný og falleg áætlun sem búið er að vinna upp með ærnu erfiði og þar hafa nefndarmenn setið ekki færri en 65 bókaða fundi til að koma saman mikilli áætlun um hvernig eigi að byggja upp flugsamgöngur á Íslandi. En til þess að það megi takast þarf fjárveitingar. Þeir hafa komist að því, þessir frómu menn, að það þurfi 203 millj. á ári í tíu ár til að koma þessum málum í þokkalegt horf. En hver er niðurstaðan í þessu fjárlagafrv.? Hún er 69 millj. kr. Þannig er hrint úr vör. Á sama deginum og þessi áætlun er kynnt fyrir þingmönnum og öðrum áhugaaðilum um þessi efni er sýnd tala í fjárlagafrv. sem er réttur þriðjungur af því sem þyrfti að vera á hverju ári til þess að áætlunin gæti haldist. Einnig mætti nefna við hæstv. samgrh., ef hann hefði verið hér, að sá málaflokkur sem líklega flestir tala um nú um stundir síðan loðdýraræktin vék niður í 2. sætið á vinsældalistanum þegar rætt er um ný atvinnutækifæri, ferðamálin, fær nú þá útreið í þessu fjárlagafrv. að einungis þriðja hluta af lögbundnum tekjum er skilað til þess málaflokks. Hitt er hirt í ríkissjóð með skerðingarákvæðum í lánsfjáráætlun. Samt halda menn þessar frómu ræður um hina miklu möguleika í ferðamálum, ekki síst eftir leiðtogafundinn og þá kynningu sem þjóðin fékk af því tilefni. Ég vil einnig lítillega nefna byggingarsjóðina, þ.e. Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Samkomulag var gert um húsnæðismál í kjarasamningum á s.l. vetri og í framhaldi af því var flutt frv. til nýrra laga um húsnæðismál. Þar komu lífeyrissjóðirnir inn í með mikið fjármagn og gert er ráð fyrir því að það verði næstu árin til þess að stórauka fjárveitingar til húsbygginga í landinu. Menn héldu nánast að himnaríki hefði tyllt sér niður á jörðina, a.m.k. hvað þetta varðaði, og nú mundi ungt fólk og aðrir þeir sem þurfa að standa í húsbyggingum eða húskaupum eiga auðvelt með að koma sér þaki yfir höfuðið. En hver er svo reyndin á þegar fjárlagafrv. lítur dagsins ljós? Jú, það er sú niðurstaða að ríkið ætlar ekki að standa við sinn hluta af pakkanum. Þó að lífeyrissjóðirnir kaupi nánast allir fyrir tilskilið hlutfall af sínu ráðstöfunarfé mun vanta hátt í 2 milljarða upp á ráðstöfunarfé sjóðanna til þess að viðunandi geti talist miðað við útlánaáætlanir Húsnæðisstofnunar ríkisins, 1-1,5 milljarða hjá Byggingarsjóði ríkisins og 500-600 millj. hjá Byggingarsjóði verkamanna. Ég vil taka fram að ég tel það sérstaklega alvarlegt hversu staðan verður erfið hjá Byggingarsjóði verkamanna vegna þeirrar miklu áherslu sem ýmsir leggja nú á byggingu leiguhúsnæðis, m.a. fjöldamörg félagasamtök í landinu sem hafa kynnt áform sín um verulegar byggingar á næstu árum. Ég á við aðila eins og Samtök aldraðra, Öryrkjabandalag, Félagsstofnun stúdenta og námsmannahreyfingarnar og fleiri slíka aðila sem telja vera mikla þörf fyrir byggingu á leiguhúsnæði fyrir sína skjólstæðinga. Það er alveg ljóst að Byggingarsjóð verkamanna vantar verulegt fjármagn eingöngu til að standa við skuldbindingar sínar sem þegar liggja fyrir, þ.e. umsamin útlán.og umsóknir sem liggja inni í sjóðnum, þó að ekki sé nú minnst á þau áform sem ýmsir aðilar í þjóðfélaginu hafa um byggingu leiguhúsnæðis og er örugglega full þörf á. Ég vil lítillega nefna fjárveitingar í þessu frv. til stuðnings- og sérkennslu. Þau mál hafa verið nokkuð til umræðu. Það vill svo til að ég lagði fsp. fyrir hæstv. menntmrh. um þetta efni hér á þinginu í haust. Sem ég var að undirbúa mig undir þessa ræðu, herra forseti, barst mér svarið í hendur. Þar kemur fram, eins og margir fræðslustjórar umdæmanna úti um landið hafa haldið fram, að þeirra hlutur sé nokkuð fyrir borð borinn í fjárveitingum til stuðnings- og sérkennslu borið saman við önnur kjördæmi, þau fræðsluumdæmi sem best fara út úr því efni. Það kemur greinilega fram í þessu svari, sem fróðlegt væri fyrir menn að kynna sér og það gera menn eflaust þegar það birtist prentað á borðum þingmanna, að t.d. Norðurlandsumdæmin, Norðurland eystra og vestra, fá einungis um 50-53% af greindri þörf fyrir stuðnings- og sérkennslu í grunnskólum á sama tíma og Reykjavíkurkjördæmi fær 80%. Hér er auðvitað ólíðandi mismunun á ferðinni sem sæmir allra síst hv. formanni fjvn., Pálma Jónssyni úr Norðurlandskjördæmi vestra. Það mætti einnig bæta því við að Reykjavíkur- og Reykjaneskjördæmi, sem hafa hæst hlutfall af óskum sínum uppfyllt, nota einnig mest sérstofnanir ríkisins á þessu sviði, eins og fram kemur aftar í svarinu. Skýringin á þessu er einföld. Hún er sú að uppbygging þessarar þjónustu var langt á undan hér á þéttbýlissvæðinu og þörfin hafði þegar verið greind og við óskunum orðið áður en sá niðurskurður í þessum efnum hófst sem núv. ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir þannig að þau kjördæmi sem á eftir urðu í að byggja upp þessa þjónustu og greina þörfina, þau hafa ósköp einfaldlega aldrei fengið fjárveitingar í samræmi við þarfir. Ég lít svo til að það sæmi ekki þingmönnum landsbyggðarinnar og engum hv. þm. að láta svona augljóst misrétti á undirstöðuþáttum eins og fræðslu á grunnskólastigi viðgangast í þjóðfélaginu. Ég tel að þetta svar um stuðnings- og sérkennslu, sem mun birtast á borðum hv. þm. á mánudag væntanlega prentað sem þskj., sanni svo ekki verður um villst að þarna er um misrétti að ræða. Það er um mismunun að ræða. Ég geri ráð fyrir að mönnum hafi ekki verið það ljóst áður, að þessar upplýsingar hafi ekki legið fyrir á aðgengilegu formi, a.m.k. tók það tæpa tvo mánuði að koma þessu svari á sinn stað. En nú hafa menn það og þá geta menn snúið sér að því að uppræta þessa mismunun. Enn er eftir 3. umr. um fjárlög og ég treysti því og ég heiti á hv. fjvn. að fara ofan í þessi mál í ljósi þeirra upplýsinga sem koma fram í svari hæstv. menntmrh. og bæta þá úr þeirri mismunun sem þar má lesa. Síðan vil ég, herra forseti, víkja í fáeinum orðum að þeim brtt. sem ég hef flutt á sérstöku þskj. við fjárlagafrv. Þar hef ég í fyrsta lagi flutt ásamt með hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur og Svavari Gestssyni brtt. um framlög til yfirstjórnar mannvirkjagerðar á Landspítalalóð, till. um að hækka þá fjárveitingu um 40 millj. kr. Hér er á ferðinni svonefnd K-bygging sem er það mannvirki á Landspítalalóð sem nú er mest áhersla lögð á samanlagt af öllum aðilum innan ríkisspítalanna og um það ríkir full samstaða að þessi framkvæmd hafi algjöran forgang. Ég vil gera mönnum grein fyrir því að allar áætlanir um úrlausn á húsnæðismálum ríkisspítalanna byggja á að framkvæmdaáætlun um K-byggingu haldist. Ég fullyrði að ef ekki verður bætt úr og tryggt að sá þriðjungur byggingarinnar sem nú er verið að vinna við komist í notkun á 1-11/2 ári verður hreint neyðarástand í húsnæðismálum ríkisspítalanna. Ég hef ekki fleiri orð um það tímans vegna, en ég gæti rökstutt það rækilega ef menn hefðu áhuga á. Það væri einnig fróðlegt að nefna lítillega þær fjárveitingar sem eiga að renna t.d. til viðhalds og til almennra eigna og lækningatækjakaupa á ríkisspítölunum. Ég efast stórlega um að hv. þm. geri sér grein fyrir því hversu neðarlega þessir liðir eru komnir. Ég nefni sem dæmi að til almennra eigna og lækningatækjakaupa er áætlað að verja 57 millj. kr. á næsta ári, en samkvæmt mati sérfræðinga er verðmæti þessara tækja á ríkisspítölunum 1-1,2 milljarðar kr. og eðlilegur endurnýjunartími þeirra 8-10 ár sem þýðir að 100-150 millj. þyrftu að vera til ráðstöfunar á hverju einasta ári bara til endurnýjunar svo ekki sé nú minnst á kaup á nýjum tækjum. Til alls viðhalds á öllum mannvirkjum ríkisspítalanna, allra fasteigna og húsnæðis, á að verja 35 millj. kr. Ég held að öllum hljóti að vera það ljóst, sem hafa séð þau miklu mannvirki sem þar eru, að það er aldeilis fráleitt að ætla ekki meiri peninga en svo í þetta verkefni. Það er vond pólitík að svelta svo eignir ríkisins hvað viðhald varðar að þær liggi undir stórskemmdum og grotni niður og verði ónýtar af þeim sökum þannig að innan tíðar bíði manna stórkostleg átök í að byggja þær upp á nýtt eða endurnýja algjörlega. Með skikkanlegum fjárveitingum til viðhalds mætti forða slíku og það eru mikil óhyggindi hjá þeim, sem eiga eignir, að fara svoleiðis með þær. Ég vil vegna orða hæstv. heilbr.- og trmrh. áðan um stöður á Kópavogshæli taka það fram að fyrir mitt leyti kemur það ekki til greina að starfsemi unglingageðdeildarinnar nýju verði tekin upp með stöðum sem fyrir eru innan stofnunarinnar og merktar Kópavogshælinu sérstaklega. Ég segi mig algjörlega frá öllu samkomulagi um það sem stjórnarnefndarmaður á ríkisspítölum að það verði gert, að hefja þessa starfsemi, ef það á að kosta að 12 stöður hverfa af Kópavogshælinu. Ég tel það ekki koma til greina og þó að menn gætu sæst á tímabundið útboð á matargerð á þeirri stofnun þýddi það ekki í ákvörðun stjórnarnefndar að þar með væri samþykkt að stöðuheimildirnar töpuðust stofnuninni, en það mundi auðvitað gerast með þessari ráðstöfun. Ég mun mótmæla því harðlega bæði innan stjórnarnefndarinnar sem ég geri og hér að þessi tilhögun verði viðhöfð og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að fjárlögum verði lokað með þeim hætti. Það væri aldeilis fráleitt að leika þá stofnun, Kópavogshælið, þannig að taka af henni á þessu herrans ári 12 stöðugildi. Ég held að það væri nær að gera annað tveggja, að hefja þar innréttingu á eldhúsi í húsnæði sem þegar er fyrir hendi eða þá taka ákvörðun um að sinna þeirri þjónustu annaðhvort frá eldhúsi Landspítalans eða Vífilsstaðahælis. Lánasjóður ísl. námsmanna er fjárlagaliður sem menn kannast lítillega við frá fyrri árum. Það er einnig meinlegt að hæstv. menntmrh. skuli ekki vera hér til að ræða lítillega við hann um þann fjárlagalið. Hann er frægur að endemum fyrir frammistöðu sína í málefnum Lánasjóðs ísl. námsmanna og bætti ekki úr fyrir þjóðinni þegar hún hlustaði á kvöldfréttir Ríkisútvarpsins og fékk að heyra hvernig honum hefði gengið við sparnaðaratrennur sínar, en hann stóð gleiður í ræðustól, á hv. Alþingi og útlistaði hversu geysilega hann ætlaði að spara með því að reka tiltekna starfsmenn o.s.frv. Niðurstaðan er auðvitað sú að þar hefur allt farið úr böndunum vegna þess að hæfasta starfsfólkið var hrakið þaðan burtu og rekstrarkostnaður stóraukist auk þess sem tafir hafa hlotist af. En hvað fjárhag lánasjóðsins varðar og útlánagetu hans á næsta ári standa mál þannig að hann fær litillega hækkaða töluna frá í fyrra og þar með væntanlega gert ráð fyrir að skerðingarákvæði af einhverju tagi verði áfram við lýði hvað varðar útlán lánasjóðsins. Mér sýnist að ekki veiti af hækkun sem nemi um 15-18% ofan á fjárveitingar til sjóðsins eins og þær liggja fyrir í fjárlagafrv. og mundu þær þá nokkurn veginn vega upp þær skerðingarreglugerðir sem hæstv. menntmrh. gaf út 3. jan. og 2. apríl á s.l. vetri. Ég vil einnig í þessu sambandi minna á að nú er nýlega búið að gera kjarasamninga aðildarfélaga Alþýðusambandsins og vinnuveitenda og þar voru lágmarkslaun hækkuð í 26 100 kr. á mánuði, en fyrir liggur að hæstu námslán eru miklum mun lægri. Þau rök sem menn hafa á undanförnum árum stundum fært fyrir því að skera niður Lánasjóð ísl. námsmanna, sem sagt þau að kjör almennings hefðu verið skert svo verulega að það væri ekki réttlætanlegt að námsmenn fengju námslán sem svaraði fullum framfærslukostnaði, snúa þannig nú að hæstu námslán, hámarksnámslán fyrir einstakling á Íslandi er 21 550 kr. eða 5 þús. kr. lægra en lágmarkslaunin sem nýlega er búið að semja um. Það er því aldeilis fráleitt, að mínu viti, að ætla að loka fjárlögum með þeim tölum til Lánasjóðs ísl. námsmanna sem hér gefur að líta. Það væri í raun og veru að frysta þá skerðingu sem hæstv. menntmrh. greip til á s.l. vetri og gera gott betur þegar litið er til þeirrar hækkunar sem orðið hefur á launum almennings. Ráðherrann hefur ekki sýnt hér á hv. Alþingi enn þá neitt sem snertir breytingar á lögum eða reglum lánasjóðsins og liggur ekki fyrir að neitt samkomulag sé um slíka hluti. Á meðan svo er ekki held ég að menn hljóti að gera ráð fyrir að lánasjóðurinn láni út miðað við gildandi lög í landinu, en þau eru að lána skuli 100% af umframþörf námsmanna miðað við framfærslukostnað þeirra. Ég hef einnig flutt nokkrar brtt. sem snerta utanrrn. Hæstv. utanrrh. hefur ekki frekar en aðrir látið sjá sig mikið við þessa umræðu í kvöld og gefur því ekki tækifæri til að eiga við hann orðastað, en það hefði þó verið æskilegt vegna þess að ég hef flutt ekki færri en sex brtt. sem snerta hans ráðuneyti, sem snerta fjárlagaliði utanrrn. eða liði og málaflokka sem þar undir færast. Ég hef í fyrsta lagi flutt brtt. við fjárframlög til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og væri ástæða til að ræða hvernig þeim málum er komið í höndunum á hæstv. utanrrh. sem tók við samþykkt Alþingis um að auka framlög til þess málaflokks í áföngum þangað til þau næðu þeim fjárhæðum sem við höfum skuldbundið okkur til á alþjóðavettvangi að leitast við að uppfylla. En þetta hefur allt farið heldur niður brekkuna hjá hæstv. utanrrh. Sjálfstfl. og stefnir nú enn niður á við með þessu fjárlagafrv. Það er aldeilis ótækt og í raun þyrfti hækkunin að vera mun meiri en ég hef hér flutt brtt. um. Mér skilst að hæstv. fjvn. sé að huga eitthvað að þessum málum og þá er sjálfsagt að kalla brtt. aftur. Það má segja reyndar um fleiri, sem hér eru fluttar, ef einhver von er um að úr þessum hörmungartölum verði bætt. Þó að Þróunarsamvinnustofnun Íslands hafi e.t.v. ekki í dag áætlanir á sínum snærum um hvernig verja mætti stórlega auknum fjárhæðum er vitað að næg er neyðin í heiminum og engin vandamál væru við að koma miklu meiri fjármunum á framfæri og láta þá nýtast vel. Ég bendi á í því sambandi stofnanir Sameinuðu þjóðanna sem við erum aðilar að, eins og Þróunaraðstoð Sameinuðu þjóðanna, UNDP, sem að sjálfsögðu mundi þiggja aukaframlög, og sama mætti segja um t.d. Alþjóðabarnahjálparsjóðinn. Báðar þessar stofnanir vinna mjög merkt starf á alþjóðavettvangi við þróunar- og hjálparstörf og værum við Íslendingar fullsæmdir af því að fela þeim að einhverju leyti að koma framlögum okkar á framfæri þar sem þau væru vel þegin. Ég hef einnig flutt nokkrar sparnaðartillögur við fjárveitingaliði utanrrn. því ég tel sjálfsagt að við hv. þm. séum ekki síður vakandi fyrir því hvar sé hægt að spara en hinu hvar þurfi meiri fjárveitingar. Ég tel t.d. alveg óhætt að liður 0021 1.30, Þingmannasamtök NATO, falli hreinlega brott. Ég sé enga sérstaka ástæðu til þess að í slíku efni, sem uppi eru miklar deilur um og engin samstaða ríkir um á Alþingi, sé verið að kosta milljónum til þess að senda menn í einhverjar lystireisur til Tyrklands eða hvert það nú er sem þeir kjósa að fara hverju sinni. Ef menn hafa mikinn áhuga á að heimsækja þessa lýðræðiselskandi og friðarþjóð, Tyrki, geta þeir gert það fyrir eigin reikning að mínu mati og sama gildir um það ef það er sáluhjálp þeirra nauðsynlegt að gista í flugmóðurskipi. Þá geta þeir einnig borgað fyrir það sjálfir að mínu mati. Það er óþarfi, herra forseti, að undir fjárlagaliðum Alþingis séu færðir slíkir liðir. Ég tel að það sé hægt að spara verulega í rekstri utanrrn. sjálfs. Þar hefur vaxið upp á örfáum árum mikið bákn sem heitir "Varnarmálaskrifstofa" og hefur undanfarin þrjú ár á fjárlögum fengið margfalda hækkun á við nokkurn annan fjárlagalið. Jafnvel á sama tíma og fjárlagaliðir eins og "Sérstök matvæla- og neyðaraðstoð" hefur verið skorin niður hefur verið hrúgað inn stöðugildum í þessari varnarmálaskrifstofu sem ég sé ekki að sé það sem þjóðin þurfi mest á að halda að eyða í um þessar mundir. Ég legg því til að þessi fjárlagaliður verði lækkaður úr 17 millj. 384 þús. kr. niður í 5 millj. og teldi það meira en nóg til þess að hafa einn eða tvo menn til að sinna þeim störfum sem þar eru unnin. Einnig legg ég til að fjárveitingar til sendiráðs Íslands í Brussel og fastanefndar Íslands hjá NATO verði lækkaðar og sendiráðið í Brussel sett niður á sama plan og önnur hliðstæð sendiráð, fari úr 15 millj. rúmum niður í 11 millj. Þá er fjárlagaliður í 4. gr. sem númerast 03 401 1.41 og heitir "Atlantshafsbandalagið NATO". Það er meiningin að eyða hátt í 13 millj. í þann ófögnuð. Ég tel, herra forseti, að þar væri hóflegt að lækka fjárveitinguna niður í 1000 kr. Menn kunna kannske að spyrja af hverju ég leggi ekki til að liðurinn sé felldur út í heild sinni, en ég tel skynsamlegt að hafa þarna eins og 1000 kr. fjárveitingu á næsta ári til að senda ábyrgðarpóst til höfuðstöðvanna þar sem við tilkynnum að við tökum ekki lengur þátt í þessu samstarfi. 1000 kr. ættu að nægja vel fyrir ítarlega rökstuddu bréfi sem mætti vera þó nokkuð þungt. Það ætti samt að komast á leiðarenda fyrir þennan pening. Að síðustu við liði utanrrn. legg ég til að algjörlega falli niður liður sem mjög hneykslar mig og ég tel satt best að segja hina mestu hneisu að skuli færður inn í íslensku fjárlögin. Það er rekstur ratsjárstöðva Bandaríkjahers á Íslandi. Nú hafa menn fundið upp það snjallræði að færa út og inn tekjur og gjöld þessa fyrirbæris og koma því þar með inn í íslensku fjárlögin. Að mínu viti er algjörlega fráleitt að taka með þessum hætti útgjöld til hermála inn í íslensku fjárlögin og hefur mér vitanlega aldrei verið gert fyrr. Ég mótmæli því alveg sérstaklega, herra forseti, að slíkt skuli vera gert. Ég tel það hneisu og ég krefst þess að þjóðinni verði ekki gert að horfa upp á að lesa um slíka hluti í sínum fjárlögum. Þessar ratsjárstöðvar koma okkur ekki við. Þetta eru hernaðarmannvirki Bandaríkjamanna, kostuð af þeim, byggð af þeim og rekin af þeim að sjálfsögðu. Hvort sem einhverjir Íslendingar koma til með að vinna þar eða ekki er það aldeilis út í hött að færa þennan lið inn í íslensku fjárlögin. Þetta núllast út, eins og menn sjá ef þeir skoða liðinn, þ.e. tekjur og gjöld standast á, þannig að það er auðséð að þetta kemur okkur ekki við hvorki á einn né annan hátt. Ég hef grun um að hv. varaformaður fjvn. hafi í sinni ræðu fyrr í haust gert einhverjar athugasemdir við þetta einnig og ég spyr hv. formann fjvn., hann má svara mér við 3. umr. og þá vonandi með því að tilkynna að hann hafi ákveðið að fella þennan lið niður, hvort það sé ekki meiningin. Og að síðustu, herra forseti, hef ég flutt eina litla brtt., það er 3. till. á þskj. 290, og hún varðar menntmrn. Þar er inni, að mér skilst, um 1225 þús. kr. fjárveiting til að undirbúa háskólakennslu á Akureyri. Það er ekki sérliður í fjárlögunum heldur er þetta inni í rekstri aðalskrifstofu menntmrn. ómerkt, en það kemur fram í skýringum að þessar 1225 þús. kr. séu svona merktar. Ég tel þetta óeðlilegt og ég flyt því brtt. um að undir aðalskrifstofu menntmrn. komi nýr liður, þar bætist við nýr liður sem heiti "Til að undirbúa og hefja háskólakennslu á Akureyri". Það er alveg ljóst að fyrir 1225 þús. kr. gera menn ekki hvort tveggja bæði að undirbúa og hefja þá kennslu. Hæstv. menntmrh. hefur þó látið í það skína af og til í skálaræðum að hann ætli að láta hefja þessa kennslu á Akureyri, reyndar átti það að gerast í haust og síðan þá næsta haust. En ég held að ef mönnum er alvara verði að vera til þess fjárveitingar að greiða laun haustmánaðanna þegar sú kennsla færi af stað og ég tel að lágmarkið væri að í þetta hvort tveggja, til að undirbúa kennsluna og hefja hana, væru eins og 5 millj. kr. Herra forseti. Ég hefði getað og gjarnan viljað reyndar eiga ítarlegri orðastað við ýmsa hér um margt í þessum fjárlögum og út af fyrir sig hef ég aldrei talið það eftir mér að ræða hlutina hér eitthvað fram á kvöldið ef því er að skipta, tel það ekki nema hollt og heilsusamlegt að við æfum það einstöku sinnum að vaka saman eins og eina stund, en það virðist ekki gefa vel byr í það hér í kvöld og þingsalurinn er nú því sem næst að tæmast af fólki. Þó einhverjir séu enn e.t.v. á vappi geispandi í kringum þingsalinn hefur það svo sem ekki mikið upp á sig að vera að reyna að eiga orðastað við þá. Þeir eru sjálfsagt með hugann við eitthvað annað. En ég ætla þá að ljúka máli mínu eins og ég byrjaði, ekki með því að gera eins og prestarnir að skamma þá fáu sem mættu í kirkjuna heldur með hinu að skamma þá sem ekki voru hér í kvöld til að taka þátt í þessari umræðu. Ég veit ekki hvernig fer með þingstörf yfirleitt þegar fram líða stundir ef þróunin í þessu á að verða svipuð og mér finnst ég hafa upplifað hana, herra forseti, hér þessi fjögur ár, sem ég hef tekið þátt í þingstörfum. Ég hef það á tilfinningunni, eins og ég hef þegar sagt, að verulega hafi aukist kæruleysi manna fyrir þeirri lögboðnu skyldu sinni að sitja þingfundi og taka þátt í þingstörfum, svo fremi sem heilsa þeirra leyfi, eða þá að hitt hefur gerst að heilsu manna hefur mjög hrakað í hópi alþm. þessi fjögur ár sem ég hef unnið í þeim hópi. Sérstaklega þykir mér það slæmt á hversu alvarlegu stigi þessi þróun er hjá hæstv. ríkisstjórn eins og við höfum fengið að upplifa í kvöld. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.