Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. til laga um framhaldsskóla. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins og minni hl. skilar séráliti. Meiri hl. nefndarinnar leggur hins vegar til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Nd. Nefndin kynnti sér umsagnir sem borist höfðu. Þetta er ekki nýtt mál. Það eru 12 ár síðan frv. til laga um framhaldsskóla var fyrst lagt fram hér á hinu háa Alþingi, að ég hygg. Stefán Ólafur Jónsson, deildarstjóri í menntmrn., og Hörður Lárusson komu á fund nefndarinnar. Stefán Ólafur starfaði reyndar með nefndinni að athugun málsins. Einnig fékk nefndin til fundar við sig fulltrúa vinnuhóps Sérkennarafélagsins. Fulltrúar Sambands málm- og skipasmiðja og Málm- og skipasmiðasambands Íslands komu á fund nefndarinnar, svo og fulltrúar Landssamtakanna Þroskahjálpar og fulltrúar frá Félagi framhaldsskóla, en það eru samtök nemenda í framhaldsskólum. Það er deginum ljósara að um ýmis efnisatriði þessa máls eru menn ekki á einu máli og ég nefni þar sérstaklega ákvæðin um skólanefndir. Um þau varð einnig ágreiningur í Nd. Alþingis. Ég nefni einnig til sögunnar ákvæði um heimild til stofnunar sérskóla eða sérstofnana fyrir fatlaða eða þroskahefta e.t.v. öllu frekar og þá sem búa við blindu eða heyrnarleysi. Mér er alveg ljóst að eðlilegt er að um þessi skólanefndarákvæði séu skiptar skoðanir en niðurstaða meiri hl. varð engu að síður sú að mæla með því að þetta yrði samþykkt í óbreyttri mynd frá Nd. Það er búið að þrengja nokkuð starfssvið skólanefndanna, en skólaráð er aftur samstarfsvettvangur nemenda og kennara. Og án þess að orðlengja um þetta frekar, herra forseti, leggur meiri hl. nefndarinnar til að málið verði samþykkt eins og það kom frá Nd.



Herra forseti. Sem betur fer höfum við hvað eftir annað fengið tækifæri í þessari hv. deild til þess að tala um skóla- og menntamál. Og oftar en ekki hefur menntmn. sameinast um þau mál sem fjallað er um. Er það sérstakt ánægjuefni og vil ég reyndar þakka samnefndarmönnum mínum fyrir skemmtilegt samstarf á þessu þingi hafi fundur okkar í menntmn. verið sá síðasti á þessu þingi, en hann var í morgun. Það er sameiginleg lífsreynsla okkar allra að hafa einhvern tímann gengið í skóla, alla vega okkar sem nú lifum, og það var svo sannarlega kominn tími til að fram kæmi einhvers konar rammalöggjöf um þetta skólastig sem við erum að fjalla um hérna. Hefðum við kvennalistakonur gjarnan viljað geta fagnað frv. af heilum hug. En það kom fljótlega í ljós að ágreiningur var um ýmis atriði og kannski er það einmitt vegna þessarar sameiginlegu reynslu okkar af skólamálum að náttúrlega telja allir sig hafa nokkurt vit þar á eftir þá reynslu sem þeir hafa hlotið. Síðan koma auðvitað fagleg sjónarmið þeirra sem hafa starfað síðar við stofnanir sem skóla. Ég gat þess í 1. umr. um málið að ef ekki yrðu gerðar breytingar á frv. eins og það kom frá Nd. teldi ég ástæðu til þess að gera við það nokkrar brtt. sem ég mun þá taka til núna. Það er hins vegar e.t.v. ástæða til að gera að sérstöku umræðuefni að að okkar áliti hafa fagleg sjónarmið verið sniðgengin að allt of miklu leyti bæði varðandi samningu frv. og svo einnig, eins og það er sett upp hér, varðandi stjórnun skólanna og þar er reyndar okkar grundvallarágreiningur. En það er umhugsunarefni, ekki síst núna á þessum vordögum þegar skólum er að ljúka og kennarar eiga enn og aftur, eitt árið enn, í launabaráttu sem hefur staðið yfir mér liggur við að segja óslitið undanfarin átta ár eða svo eftir að ljóst varð hversu mjög kennarar höfðu dregist aftur úr í kjörum sínum, að á þessu stigi er e.t.v. óvíst hversu vel okkur tekst að manna þessa skóla sem við erum að fara að setja lög um. Mér þykir ástæða til að geta þess sérstaklega að mér finnst hlutur kennara og fagfólks vera fyrir borð borinn við samningu frv. þar sem þar eru aðeins tveir skólamenn og báðir eru þeir fyrrverandi, þ.e. þeir starfa ekki lengur innan skólakerfisins sem slíkir. Ég tel sérstaka ástæðu til að geta þess að ekki hefur þótt ástæða til þarna, frekar en svo oft áður, að kalla konur til, en þær eru nú æ stærri hluti kennara við framhaldsskólana. Konur sem við skólana starfa eru auðvitað á sama hátt og þeir karlmenn sem frv. sömdu eru feður barna á þessu skólastigi mæður barnanna sem skólana sækja. En ég ætla að gera grein fyrir nál. sem ég hef lagt fram. Það hljóðar svo, með leyfi forseta, og er á þskj . 1060: "Þó að halda megi fram með nokkrum rökum að skortur á löggjöf hafi auðveldað jákvæða og öra þróun mála í framhaldsskólum er tímabært að setja um þá rammalöggjöf. Í fyrirliggjandi frv, er margt jákvætt, en einnig mörg tvísýn og gölluð ákvæði. Síbreytilegar aðstæður í þjóðfélaginu kalla á öfluga og góða framhaldsskóla þar sem stöðug endurskoðun fer fram. Hlutverk framhaldsskóla mótast annars vegar af þörfum þeirra einstaklinga sem hann sækja, hins vegar af þörfum þjóðfélagsins í nútíð og framtíð. Að áliti minni hl. eru engir betur færir um að standa vel að verki í mótun og þróun skólastarfsins en þeir sem næst því standa og því nauðsynlegt að tryggja sjálfsforræði skólanna. En það er einmitt í stjórnunarþætti frv. sem helstu agnúa þess er að finna að mati minni hl. Tvær meginástæður liggja til grundvallar skoðun minni hl. Í fyrsta lagi er það andstætt hugmyndum okkar um valddreifingu að lítilli fimm manna nefnd, samsettri af fjórum pólitískt kjörnum fulltrúum og einum skipuðum af menntmrh., séu veitt svo mikil völd og áhrif bæði um þróun skóla, innra starf, námsbrautir og rekstur. Í öðru lagi þykja okkur fagleg sjónarmið fyrir borð borin með þessu fyrirkomulagi. Eru þau þó virt í frv. þegar fjallað er um sérstaka fagmenntun, svo sem iðnnám eða nám í sjávarútvegsfræðum. Einnig er að finna í frv. ákvæði um sem víðtækust samráð við atvinnulífið. En þegar að hinni almennu menntun kemur eiga pólitískt kjörnir fulltrúar að hafa vit fyrir fagfólki, nemendum og öðrum þeim sem starfa innan veggja skólans. Menntmn. bárust umsagnir frá flestum framhaldsskólum í landinu, samtökum kennara, skólameistara o.fl. og kallaði auk þess til viðtals ýmsa aðila. Það gekk eins og rauður þráður í gegnum umsagnir og viðtöl með örfáum undantekningum að gjalda varhug við of miklu valdi skólanefnda. Þar fara því skoðanir minni hl. og skólafólks saman. Þessu til stuðnings skal vitnað til eftirfarandi umsagna: 1. Í umsögn kennslumálanefndar HÍ segir m.a.: "Þó að við viljum að mestu leiða hjá okkur ákvæði frv. um stjórn framhaldsskóla gerum við okkur ljóst að þau geta haft varanleg áhrif á það hversu vandað og markvisst starf verður unnið í skólunum. Eitt mikilsverðasta atriðið í þessu samhengi er ákvæði 6. gr. um skipun skólanefnda. Okkur er ljóst að heilbrigður metnaður hins almenna borgara á skólasvæðinu getur vissulega orðið skólanum lyftistöng ef rétt er á haldið. Dæmi um slíkt eru vel þekkt bæði hér á landi og erlendis. Hins vegar er ekki víst að þetta sé tryggt með þeirri tilhögun að skólanefnd sé eingöngu skipuð mönnum sem þiggja umboð sitt frá ráðherra og sveitarfélögum. Meðal annars felur slíkt fyrirkomulag í sér hættu á því að skólanefndir sinni einkum fjármálum skólanna og skoði allt skólastarfið í ljósi þeirra og hefði þá lítið áunnist. Þessu mætti hins vegar breyta með ýmsu móti, t.d. með því að í skólanefnd væru tveir fulltrúar kosnir beinni einstaklingsbundinni kosningu á skólasvæðinu um leið og sveitarstjórnarkosningar fara fram." 2. Í umsögn Bandalags kennarafélaga segir m.a.: "BK telur að skólanefndin samkvæmt frv. sé bæði of fámenn og valdamikil um innri mál skólans. Þar vantar einnig fulltrúa kennara sem er algert skilyrði af hálfu BK enda í anda atvinnulýðræðis nútímans. Eðlilegt verður að teljast að skólanefnd fjalli um fjármál og rekstur skólans en hins vegar alls óeðlilegt að fela henni innri stjórn."" Þriðja umsögnin sem ég vitna til kemur frá kennurum við Menntaskólann við Sund, en þar segir m.a.: "Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að pólitískt kjörnar nefndir, ein fyrir hvern skóla, fari hér eftir með skólastjórn, þar með einnig stjórn þeirra mála sem hingað til hafa verið í höndum kennara og skólastjóra. Þarna er að okkar dómi vegið stórlega að sjálfstæði skólanna þegar kennarar og skólastjórar eru nánast sviptir öllum ráðum." Í nál. segir svo áfram, með leyfi forseta: "Þær brtt., sem liggja frammi á þskj. 1061, hníga flestar í þá átt að draga úr valdi skólanefnda, en fela það í staðinn skólaráði sem skipað er fulltrúum nemenda og kennara. Auk þess ætlum við faggreinafélögum, deildastjórn o.fl. stærri hlut en gert er ráð fyrir í frv. eins og það liggur fyrir. Í stuttu máli vill minni hl. draga úr áhrifum pólitískt kjörinna fulltrúa en auka að sama skapi áhrif skólafólks. Með tilliti til þess sem segir í upphafi nál. um jákvæða þróun framhaldsskólakerfisins þegar skólafólk ræður ferðinni telur minni hl. með öllu óverjandi að svipta það nú því forustuhlutverki. Ein brtt. er um stofnun mötuneyta við framhaldsskóla og um að nemendur greiði einungis hráefniskostnað. Að áliti minni hl. er þetta mikið nauðsynjamál sem stuðlar að heilsuvernd og hollustuháttum, auk þess sem breyttir þjóðfélagshættir kalla á þessa starfsemi í öllum skólum. Að þessum till. samþykktum leggur minni hl. til að frv. verði samþykkt. Svavar Gestsson sat fundi nefndarinnar og er samþykkur áliti þessu." Þær brtt. sem ég mun nú fara aðeins um nokkrum orðum eru á þskj. 1061. Það er þá í fyrsta lagi varðandi hlutverk framhaldsskólans. Ég tel reyndar að sú breyting sem gerð var í Nd. með því að breyta aðeins áhersluröð atriðanna sem upp eru talin hafi verið til bóta og ég get þess reyndar líka að ég tel að þær breytingar sem urðu á frv. í Nd. hafi flestar verið til bóta. Mér þykir hins vegar greinin helst til stuttaralega orðuð og hefði viljað sjá þar a.m.k. eina setningu til viðbótar þar sem kveðið er á um jafnrétti sem er mikilvægt hugtak í lífi okkar og þjóðfélagi og orð sem við verðum að hafa í huga hvort sem við erum að tala um jafnrétti milli fólks eftir búsetu eða efnahag eða eftir kyni. Ég hefði viljað hafa greinina orðaða eins og hér segir, með leyfi forseta: "Hlutverk framhaldsskóla er eftirfarandi: Að búa nemendur undir líf og starf í samfélagi lýðræðis og jafnréttis með því að veita þeim almenna menntun miðað við hæfni, þroska og námsgetu. Að efla félagsþroska nemenda, menningu og mannúð. Að búa nemendur undir nám í sérskólum og á háskólastigi með því að veita þeim þekkingu og þjálfun í vinnubrögðum. Að búa nemendur undir störf í atvinnulífinu með sérnámi er veitir starfsréttindi." Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um 2. gr. frv. en þetta er sú till. sem við gerum um hana. Ég gleymdi að geta þess hér í upphafi máls míns að brtt. þær sem ég geri nú grein fyrir eru fluttar af mér ásamt Guðrúnu Agnarsdóttur, hv. 6. þm. Reykv. Í 5. gr. hefðum við viljað orða 1. mgr. á eftirfarandi hátt: "Menntamálaráðuneytið fer með yfirstjórn þeirra mála, er lög þessi taka til, og annast í samráði við faggreinafélög námsskrárgerð o.s.frv. Þetta er sem sagt breyting við 1. mgr. Eins og ég gat um í máli mínu hér áðan þá þykja okkur fagleg sjónarmið fyrir borð borin og okkur þykir nauðsynlegt að hafa faggreinafélög hér með. Ég vek athygli á því að þau eru hvergi nefnd í þessu frv. En það starfa hér mjög öflug faggreinafélög kennara og mér er kunnugt um að þau hafa staðið að námsskrárgerð í samvinnu við menntmrn. Það er að mér skilst einnig von á því að það samstarf verði aukið og eflt með einhvers konar samningum á milli þeirra og ráðuneytisins og því þykir mér sjálfsagt og eðlilegt að þeirra sé getið hér. Næsta brtt. var við 8. gr. og þar er okkar fyrsta breyting sem á að heita grundvallaratriði varðandi skólanefndina. Hér segir í frv. eins og það liggur fyrir: "Skólanefnd og skólameistari ákveða námsframboð með samþykki menntamálaráðuneytis." Þessa setningu viljum við taka alveg út þar sem við teljum að þetta sé ekki innan verkahrings skólanefndar. Við setjum ákaflega mörg spurningarmerki við það, eins og ég hef áður getið um, að pólitískt kjörnir fulltrúar ákveði þannig um innra starf skólanna og það er auðvitað innra starf skólanna að ákveða námsframboð því að námsframboð er í mínum huga auðvitað allar þær námsgreinar sem boðið er upp á í skólanum. Það vita þeir sem við skóla hafa starfað að einstaka námskeið verða oft til einmitt inni á kennarastofum í samræðum kennara. Ég tel eðlilegt að þeir hafi þar frumkvæði í sambandi við framboð á námsefni og námskeiðum. 8. gr. orðist þá svo, með leyfi forseta: "Skólanefnd undirbýr árlega ásamt skólameistara tillögur til fjárlaga og sendir þær menntamálaráðuneyti. Í upphafi hvers árs gerir skólanefnd fjárhagsáætlun í samræmi við niðurstöður fjárlaga og fylgist með að henni sé framfylgt." Greinin byrjar sem sé á þessari mgr. en aðrar breytingar höfum við ekki gert við hana. Með þessu viljum við undirstrika að við teljum hugsanlega eðlilegt að fulltrúar sveitarstjórna hafi með þm nokkra umsjón hvernig fjármálum skólans er háttað og séu einmitt fulltrúar skólans gagnvart fjárveitingavaldinu. Næsta brtt. er við 9. gr. Hana viljum við orða á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: "Skólameistari stjórnar daglegum rekstri og starfi framhaldsskóla og gætir þess að starfsemi hans sé í samræmi við lög, reglugerðir, námsskrá og önnur gildandi fyrirmæli á hverjum tíma. Skólaráð skal starfa við hvern framhaldsskóla. Skólameistari er oddviti skólaráðs sem auk hans skal skipa fulltrúum kennara og nemenda svo og aðstoðarskólameistara starfi hann við skólann. Skólaráð, deildarstjórar skólans og skólameistari marka stefnu í skólahaldi og ákveða námsframboð með samþykki skólanefndar og menntamálaráðuneytis. Um skipan skólaráðs, verksvið þess, starfstíma og starfshætti skal nánar kveðið á í reglum sem menntamálaráðuneytið setur. Skólameistari annast framkvæmd þeirra ákvarðana sem skólaráð og skólanefnd taka." Það er í þessari grein sem þessi grundvallarágreiningur okkar nefndarmanna kemur fram því að eins og ég hef áður getið um þá teljum við öll óverjandi að pólitískt kjörnir fulltrúar hafi svo mikið að segja um innra starf skólans sem þeim er ætlað samkvæmt frv. Það er talað um að þetta sé gert í valddreifingarskyni en við teljum að kennarar og þeir sem við skólana starfa hafi fyrst og fremst þá faglegu þekkingu sem til þarf. Nú er það svo að einn liður í kjarabaráttu kennara hefur verið að fá sitt starfsheiti lögverndað. Það er því harla undarleg ráðstöfun að taka til þess svo skömmu síðar að ætla öðrum en þeim að sjá um þau störf sem þeir hafa hingað til sinnt, þ.e. að skipuleggja skólastarfið og sjá um allt innra starf skólanna í samráði við skólameistarann. Talað er um það í þessari grein að kveða skuli nánar á í reglugerð um skipan skólaráðs, verksvið þess, starfstíma og starfshætti. Sennilega er fátt um það að segja en ég vildi segja það hér og nú, þar sem orðið reglugerð kemur fyrir, að það mundi auðvitað auðvelda okkur mjög alla vinnu við slík frv. ef við hefðum a.m.k. drög að þeim reglugerðum sem áformað er að setja þegar við erum að fjalla um þessi mál. Okkur þykir sem sé að það sé ekki rétt leið að láta pólitískt kjörna fulltrúa tróna yfir öllu og öllum án þess að skólafólkið sé til kallað. Ég fór rækilega í gegnum það við 1. umr. málsins og sé ekki ástæðu til þess að tala um það í of mörgum orðum hér en það er auðvitað alltaf spurning hverjir rata í þessar pólitísku stöður, þ.e. komast í skólanefndir. Nýlegar kannanir sýna að það er ekki víst að þetta verði valddreifing að því leyti að konur eigi þar fulltrúa frekar en í öðrum nefndum og ráðum á vegum opinberra aðila. En ég vil ítreka það að skólanefnd sem slík hefur í okkar huga ekkert að gera með að skipta sér svo mjög af innri málum skólanna. Þá er komið að næstu brtt. sem er við 12. gr. og varðar námsráðgjafa. Við teljum nauðsynlegt að kveða þar fastar að orði heldur en hér er gert í 12. gr. frv. er fyrir liggur. Þar segir í 2. mgr., með leyfi forseta: "Heimilt er að fela ráðgjafar- og sálfræðiþjónustu grunnskóla að annast hliðstæða starfsemi fyrir framhaldsskóla." Við viljum gera á þessu þá breytingu að hér standi, með leyfi forseta: "Um fjölda starfsmanna og skiptingu starfa fer eftir stærð og gerð skóla hverju sinni. Við hvern framhaldsskóla skal starfa námsráðgjafi, einn eða fleiri, og skal miða fullt starf við 300 nemendur. Jafnframt skulu nemendur eiga kost á sálfræðiþjónustu. Menntamálaráðherra setur eða skipar skólameistara framhaldsskóla að fengnum tillögum hlutaðeigandi skólaráðs. Skólameistari ræður stundakennara í samráði við deildarstjóra og aðra starfsmenn í samráði við skólaráð. Leita skal staðfestingar menntamálaráðuneytis hafi kennari ekki kennsluréttindi. Þessi breyting er gerð í framhaldi af breytingu okkar um skólanefndir, að það sé þá skólaráðið sem hér hefur umsagnarrétt. Við 13. gr. höfum við leyft okkur að gera eftirfarandi breytingu við 2. mgr.: "Menntamálaráðuneytið setur skólameisturum erindisbréf. Reglur um störf annars starfsfólks setur menntamálaráðuneytið." Við töldum ekki eðlilegt að þar frekar en á öðrum stöðum væri það skólanefndin sem hefði fingurna svo mjög í daglegum störfum skólans. Við 14. gr. er enn einu sinni orðalagsbreyting varðandi skólanefndina, að þar komi: skólaráði, í staðinn fyrir skólanefnd. Við viljum bæta nýjum málslið við 1. mgr. en greinin hljóðar svo, virðulegi forseti, eins og hún er hér í frv.: "Hafi kennari starfað, settur eða skipaður, a.m.k. í fimm ár og óski að fá sérstakt orlof til að efla þekkingu sína og kennarahæfni, skal hann senda skólanefnd og menntamálaráðuneyti beiðni um orlof ásamt greinargerð um hvernig hann hyggst verja orlofstímanum. Ráðuneytið getur veitt honum orlof allt að einu ári á föstum embættislaunum." Hér viljum við bæta við eftirtalinni heimild: "Heimilt er að veita undanþágu frá ákvæði um a.m.k. 5 ár við sérstakar aðstæður (svo sem skipulagningu nýrra námsbrauta, endurskipulagningu náms, endurnýjun námsefnis o.þ.h.)." Ég vil taka það sérstaklega fram að ég tel 14. gr. vera alveg sérstakt fagnaðarefni fyrir kennara þar sem þeir hafa hingað til þurft að bíða a.m.k. 10 ár eftir að fá launað orlof og reyndar hafa þeir yfirleitt þurft að bíða mun lengur því auðvitað ganga þeir fyrir sem hafa kennt lengst. Ég tel samt nauðsynlegt að gefa þarna möguleika á að kennarar komist oftar í leyfi vegna þess að síbreytilegar aðstæður geta krafist þess að það þurfi að koma á nýjum Hins vegar leggjum við mikla áherslu á að við alla skóla séu mötuneyti og í ljósi breyttra aðstæðna í þjóðfélaginu er þetta auðvitað alveg nauðsynlegt. Þetta er hreinlega liður í því að ala fólk upp í hollum lífsháttum. Það er allt of mikið um það að nemendur á þessum aldri lifi á fæði sem er alls ekki verjandi að þeir séu að borða á degi hverjum. Það er svo við flesta framhaldsskóla að þar eru sjoppur með svokölluðu ruslfæði og það er náttúrlega fljótlegra og auðveldara fyrir nemendur að fara í þær en leggja af stað með nesti á morgnana, slíkur er hraðinn orðinn á öllu. Eins og flestir vita eru foreldrar ekki heima á daginn til þess að taka á móti nemendum, enda er skóladagur framhaldsskólanema mjög langur. Hann getur verið allt frá kl. átta á morgnana til a.m.k. hálfsex, reglulegur skólatími, því að í áfangakerfinu eru margir sem hafa hlé á milli tíma og þau gefa verið mismörg eða mislöng hjá hinum ýmsu nemendum. Þess vegna höfum við gert þessa brtt. við 32. gr., með leyfi forseta: "Mötuneyti skulu rekin við alla framhaldsskóla. Nemendur bera sjálfir kostnað vegna hráefnis. Launakostaður starfsfólks mötuneyta greiðist úr ríkissjóði." Þessi tillaga okkar er reyndar samhljóða tillögu sem ég, ásamt fleiri hv. þm., flutti fyrir jólin í vetur um að ríkið greiði þennan launakostnað. Þetta er mikill baggi á sveitaheimilum sérstaklega þar sem nemendur þurfa að fara að heiman, vera í heimavist eða jafnvel ekki í heimavist, þeir sem þurfa að fara til Reykjavíkur, því að þar er engin heimavist og húsaleiga er auðvitað mjög há hér og ef til viðbótar kemur himinhár fæðiskostnaður er alveg einsýnt að ekki hafa allir ráð á því. Það er kannski annað sem má draga inn í þá umræðu líka og það er dreifbýlisstyrkurinn sem er skammarlega lágur, og nemendur þeir sem heimsóttu okkur á fund menntmn. gerðu það einmitt að sérstöku umræðuefni. Þá eru hér breytingar við 34. gr. og þær eru varðandi stundafjöldann. Við teljum þær nauðsynlegar þó að í lok 2. mgr. standi: "Þurfi að taka tillit til sérstakra aðstæðna skal veitt sérgreint framlag til að mæta þeirri þörf." Við urðum vör við það í þessari umfjöllun okkar um frv. að umræðan og hugmyndir manna um að blanda fötluðum nemendum með svokölluðum almennum nemendum eru mjög skammt á veg komnar. Þess vegna tel ég alveg nauðsynlegt, til þess að tryggja að þeir verði ekki út undan þó að hér sé gert ráð fyrir að þeir eigi aðgang að framhaldsskólanum, að tiltekið verði sérstaklega eins og hér segir, með leyfi forseta: "Þessu til viðbótar skal koma sá stundafjöldi sem nauðsynlegur er til að halda megi uppi kennslu í viðurkenndu verknámi og sérnámi er krefst skiptingar nemenda í smáa námshópa, svo og þar sem smæð skóla eða fámenni krefst þess." Í fyrri breytingunni viljum við líka hafa það öruggt inni að smærri skólar hafi sömu möguleika og aðrir að bjóða upp á sem fjölbreytilegast nám. Ég tel mjög nauðsynlegt að inni sé ákvæði um að smærri skólarnir fái aukinn stundafjölda til þess að sinna þeirri kennslu sem nauðsynleg er til þess að nemendur fari einmitt ekki úr heimabyggðinni eins og oft vill verða vegna þess að næsti skóli getur boðið upp á miklu meiri fjölbreytni. Á eftir 2. mgr. komi hins vegar einmitt það sem ég minntist á hér rétt áðan. Ég vil bæta þar inn þessari setningu : "Auk þess bætist við sá stundafjöldi sem nauðsynlegur er til að halda uppi sérkennslu fatlaðra nemenda." Ég gerði fatlaða nemendur mjög að umræðuefni við 1. umr. málsins og mig langar til að taka það aðeins upp aftur. Fulltrúar sérkennara komu til okkar á nefndarfundi og höfðu þeir einmitt áhyggjur af hag sinna nemenda í þessum lögum. Mig langar aðeins til þess að vitna til greinar sem Dóra S. Bjarnason skrifaði í síðasta hefti Nýrra menntamála, en hún hefur mikla reynslu af kennslu fatlaðra nemenda, og fjallar um þau mál sérstaklega við Kennaraháskóla Íslands. Hún er nýkomin frá Ameríku þar sem hún kynnti sér einmitt blöndun nemenda í skólunum. Ég held að það þýði ekkert að vera að setja lög þar sem ekki er alveg ljóst að þessir nemendur eigi í alvöru aðgang inn í skólana. En ég ætla aðeins að lesa úr því sem hún skrifar í síðasta hefti Nýrra menntamála þar sem hún er að greina frá blöndun í bekki í Bandaríkjunum. Fyrirsögn þessarar klausu sem ég ætla að lesa er: "Blöndun er bæði hugsjón og aðferð." Ég les hluta úr greininni, með leyfi forseta: "R. Bogdan prófessor við Syracuse-háskólann í New York fylki, sem hefur rannsakað blöndun fatlaðra og ófatlaðra í skóla og samfélagi um árabil, hefur komist svo að orði: Það er engin spurning hvort blanda eigi fötluðum nemendum og ófötluðum, heldur hvernig. Það er ekki ósvipað því að spyrja hvort blöndun eigi rétt á sér og að spyrja hvort hjónabönd eða mánudagar eigi rétt á sér. Við þekkjum öll dæmi um góð og vond hjónabönd og höfum reynt bæði góða og vonda mánudaga. Fólk sem er fatlað er hluti lífsins hvort sem okkur líkar betur eða verr. Þess vegna ættum við að spyrja: Hvernig mætti fjölga góðum hjónaböndum, lifa fleiri góða mánudaga en vonda og blanda betur fötluðum og ófötluðum nemendum í skóla og samfélagi og fleirum til gagns en nú er?" "Blöndun" er hugtak sem felur það í sér að menn viðurkenni og virði hver annan þótt þeir séu ólíkir. Hinn ófatlaði lítur samkvæmt þessu á hinn fatlaða sem manneskju með tiltekin persónueinkenni og því fullverðuga hvar sem er. Það er deginum ljósara að við erum hvert öðru háð, þurfum mismikla hjálp, en getum ræktað vinsamleg samskipti, átt ánægjulega samveru og bundist vináttu þótt við séum ólík. Samneyti við fólk sem er ólíkt okkur sjálfum er nauðsynlegt því það víkkar sjóndeildarhringinn og glæðir skilning bæði á sjálfum okkur og öðrum. Blöndun er því ekki einkamál þeirra sem eru að einhverju leyti frábrugðnir okkur hinum. Blöndun vísar einnig til þess að öll þjónusta við fatlað fólk er veitt á þeim stöðum sem þjóna almennum borgurum. Þetta á ekki síst við um skóla, en þá þarf að aðlaga að sérþörfum fatlaðra nemenda, bæði hvað snertir ytri aðstöðu og þjónustu. Slíkar breytingar gerast ekki í einu vetfangi, allra síst í skólum. Hins vegar ber að stefna að því í fullri alvöru að foreldrar, nemendur og kennarar eigi kost á að velja milli skóla sem leggja ríka áherslu á blöndun og hefðbundnari skóla. Blöndun vísar í þriðja lagi til samskipta. Samskipti fólks sem er mikið fatlað og annarra mótast ekki eðlilega af sjálfu sér. Fordómar, ótti, meðaumkun og eðlilegur klaufaskapur gagnvart því sem við eigum ekki að venjast er flestum ígróinn. Reyndar á þetta við um ýmis önnur samskipti, svo sem fólks af mismunandi litarhætti, trúflokki eða þjóðerni - og jafnvel milli kynja. Skóli sem vill vinna að blöndun þarf að undirbúa, skipuleggja og móta samskipti nemenda, sérkennara almennra kennara og annars starfsfólks. Einungis þannig má greiða fyrir gagnkvæmri viðurkenningu og samvinnu ólíkra nemenda. Rannsóknir á blöndun í skóla benda til þess að þegar vel tekst að móta samskipti nemenda auðgi slíkt reynslu allra barnanna og glæði jákvæða sjálfsmynd þeirra. Þá veitir slíkt fötluðum nemendum góðar fyrirmyndir og stuðlar að auðugra lífi og breiðari vinahópi nemenda. Blöndun í skóla og samfélagi er þannig bæði hugsjón og aðferð en hvorugt getur án hins verið." Ég vil aðeins hnykkja á því hér og ítreka að ég tel mjög mikilvægt, eins og ég sagði reyndar hér við 1. umr., að það sé í alvöru opnaður sá möguleiki að fatlaðir nemendur eigi fullan aðgang að framhaldsskólanum. Reyndar kom líka fram í máli þessara nemenda sem heimsóttu okkur að þeir töldu það alveg sjálfsagt. Við 39. gr. höfum við gert þá athugasemd að við viljum bæta við nýjum málslið. Þar er kveðið á um lán á skólahúsnæði og leigu á því og við viljum hafa það líka alveg ljóst að þar sé ekki um lán á húsnæði til félagsstarfsemi nemenda að ræða og þess vegna gerum við það að tillögu okkar að við bætist: "Greinin tekur ekki til félagsstarfsemi nemenda skólans." Það er gert í því skyni að tryggja að nemendum og félögum þeirra, þ.e. nemendafélögum, verði ekki gert að greiða húsaleigu fyrir félagsstarfsemi sína og ég hlýt að reikna með því að þeir gangi örugglega fyrir með húsnæði skólans. Varðandi þau lög, sem úr gildi falla, teljum við ekki rétt að lög um hússtjórnarfræðslu falli út þó að slík kennsla sé í sumum framhaldsskólum og hún er reyndar að mjög takmörkuðu leyti. Þessi kennsla hefur verið vanrækt að miklu leyti. Aðstæður eru mjög mismunandi í skólum til að sinna þessari kennslu í heimilisfræðslu og jafnvel eru dæmi um að hún sé svo slæleg, þ.e. alls engin, að kennarar taki nemendur með sér heim í sitt eigið eldhús til þess að kenna þeim það sem allir auðvitað þurfa að kunna upp á framtíðina. Þess vegna vildum við, meðan ekki hefur neitt sérstakt komið í staðinn, þó að hér séu brautir í örfáum skólum, frekar sjá þessi lög endurskoðuð og aðlöguð að nútímanum. Þau voru vissulega orðin úrelt og hússtjórnarskólarnir, eins og þeir voru, voru úreltir, enda tæmdust þeir. Hins vegar er mjög nauðsynlegt að halda mjög öflugri kennslu uppi í þessum greinum fyrir bæði stúlkur og drengi, í grunnskóla og framhaldsskóla. Þess vegna viljum við halda þessu inni og leggjum því frekar áherslu á að þessi lög sem nú eru í gildi verði endurskoðuð. Þá hef ég farið nokkrum orðum um þessar brtt. okkar kvennalistakvenna. Ég vil enn og aftur koma að skólanefndinni sem er það atriði sem við sættum okkur allra síst við í frv. Þar finnst okkur, eins og ég hef margoft nefnt, að hlutur kennara og fagfólks sé fyrir borð borinn. Ég gat þess reyndar í 1. umr. um málið að sumir hafa hrósað skólanefndum og ég efast ekki um að í skólanefndir getur valist fólk sem hefur ágæta möguleika á því að kynna sér skólastarfið, en það er hæpið að slík pólitískt kjörin nefnd sem ekki hefur þetta að neinu aðalstarfi geti sett sig inn í skólamálin eins og nauðsynlegt er til þess að fylgjast með þróun skólamála og námsframboði í skólanum. Það er því algjört höfuðatriði í mínum augum að fagþekking þeirra sem við skólana starfa sé virt og henni sé ætlað eitthvert hlutverk í skólunum. Það hefur verið talað um að hér væri um valddreifingu að ræða, en þá ber þess að geta að formaður skólanefndar er skipaður af menntmrn. sem þýðir þá væntanlega að skólanefnd getur skipt um formann með örstuttu millibili. Þetta gefur auðvitað líka menntamálaráðherrum ákveðið vald og ég ítreka það að það er ekki endilega svo að pólitískt kjörnir fulltrúar séu endilega fulltrúar þeirra einstaklinga sem sveitarfélagið byggja og ég vil ekki líta svo á að kennarar, skólameistarar og nemendur í viðkomandi skóla séu ekki fulltrúar borgaranna á hverjum stað, þeir séu ekki hluti af samfélaginu. Ég vitnaði í nál. í þrjár umsagnir um skólanefndir. Það er auðvitað umdeilanlegt hvernig á að skipa yfirstjórn svona stofnunar. Þetta er tillaga okkar sem ég hef borið fram að það verði þeir sem við skólann starfa, en mig langaði til að lokum að vitna aðeins til greinargerðar frá Sambandi sérskóla, en þar segir um 7. gr., með leyfi forseta: "Í reglugerð sem nefnd er í þessari grein komi ákvæði um að fulltrúi úr kennarahópi skólans sitji í skólanefnd." Þetta er gegnumgangandi að allir telja nauðsynlegt að það séu fagleg sjónarmið þarna inni. Hér er bara hógværlega beðið um fulltrúa kennara í skólanefndina því að það er auðvitað svo að telja má óöruggt að kennarar eru einn af burðarásum skólahaldsins og því mjög eðlilegt að þeir séu með þar sem ákvarðanir eru teknar. Annað er í andstöðu við anda atvinnulýðræðisins. Mig langar aðeins að lokum að lesa eina umsögn til viðbótar sem kom 18. apríl frá Bandalagi háskólamanna, en þar segir, með leyfi forseta: "Menntamálanefnd BHM fagnar því að nú sést hilla undir lagasetningu um framhaldsskóla, enda hefur oft verið á því klifað undanfarin ár að naumast sé vansalaust að reka hér viðamikið framhaldsskólakerfi án þess að nokkur löggjöf nái utan um það allt. Margir eru sammála um það, og vísa til margvíslegra skýrslna, að skólastarf á Íslandi sé alls ekki eins og best verður á kosið. Í skýrslu menntamálanefndar Efnahags- og framfarastofnunar er oftar en einu sinni að því vikið að mjög skorti á fagmennsku í skólastarfinu. Í sama streng hafa margir skólamenn tekið. Allir hafa þeir bent á að með bættri kennaramenntun, aukinni sérfræðiþekkingu kennara hlyti að koma upp sú stétt fagmanna sem öðrum fremur væri fær um að leiða skólana í faglegum vinnubrögðum. Árið 1986 voru sett lög um lögverndun starfsheitanna grunnskólakennari og framhaldsskólakennari sem og viðkomandi starfsheita skólastjórnenda. Það var yfirlýstur vilji stjórnvalda að stuðla með þeim hætti að ábyrgri fagmennsku í skólastarfi. Það væri því eðlilegt að löggjöf um framhaldsskóla tæki af öll tvímæli um að hinir eiginlegu fagmenn í skólastarfi séu kennarar og stjórnendur skólanna. Í umræðum um frv. hefur þess oft verið getið að gera eigi skólana sjálfstæðari. Þá hefur mátt ætla að skólameisturum og kennurum yrðu falin aukin völd. Í frv. er þvert á móti gengið mjög langt í gagnstæða átt, en samkvæmt því virðist skólanefndum, sem skipa á við hvern skóla, ætlað að hafa flest ráð skólanna í hendi sér. Eftirfarandi ákvæði í frv. vekja bæði furðu og vonbrigði: "Skólameistari situr fundi skólanefndar með málfrelsi og tillögurétti. Hann er framkvæmdastjóri nefndarinnar". (7. gr.) "Skólanefnd og skólameistari marka stefnu í skólahaldi og ákveða námsframboð með samþykki menntmrn." Síðan þetta bréf barst hefur reyndar orðið þarna á breyting, en hér segir áfram: "Um skipan skólaráðs, verksvið þess, starfstíma og starfshætti skal nánar kveðið á um í reglum sem skólanefnd setur." (9. gr.) "Um almenna kennarafundi og verksvið þeirra skal ákvarða í reglum sem skólanefnd setur." Þarna hefur reyndar, vegna þess að bréfið er úrelt, orðið breyting á. Bréfið er úrelt að örlitlu leyti. " Menntmrn. setur skólameisturum erindisbréf. Reglur um störf annars starfsfólks setur skólanefnd." (13. gr.) Ofangreind ákvæði í frv. vekja enn meiri furðu þegar haft er í huga að engin trygging er fyrir því að í skólanefnd sitji nokkur maður með faglega þekkingu á skólastarfi." Hér læt ég lokið lestri mínum úr þessari umsögn Bandalags háskólamanna. Ég vil enn og aftur ítreka það að ég hefði viljað sjá frv. verða frv. sem við gátum staðið saman um, en vegna þessarar þráhyggju að pólitískt kjörnar nefndir skuli vera yfir stofnun eins og skólum gat því miður ekki orðið svo og þess vegna eru þessar brtt. gerðar.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Vesturl. hefur gert góða grein fyrir þeirri afstöðu sem minni hl. hefur í þessu máli og hef ég sem áheyrnaraðili að menntmn. skrifað upp á nál. minni hl. Auk þess flyt ég á þskj. 1077 einar sjö brtt. við frv. til laga um framhaldsskóla sem hér liggur fyrir. Varðandi almenna afstöðu okkar alþýðubandalagsmanna til frv. um framhaldsskóla vísa ég til þess að við fluttum á þessu þingi, strax í upphafi þings, sjálfstætt frv. til laga um framhaldsskólana. Þetta frv. hafði verið undirbúið af nefnd sem starfandi hafði verið innan flokksins um nokkurt skeið og ég hygg að þess séu ekki mörg dæmi að flokkar í stjórnarandstöðu hafi flutt heildarfrv. að lögum um jafnviðamikinn málaflokk og þann sem hér er um að ræða. Ég held að það sé mat mjög margra skólamanna að hér sé um að ræða gott frv. og að það hafi æðimikið frekar yfir sér faglegt yfirbragð, þetta frv. Alþb., en hlutar af frv. sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram og nú er verið að afgreiða hér.  Hv. þm. Ragnar Arnalds skilaði nál. minni hl. menntmn. Nd. á þskj. 863 og þar segir m.a., með leyfi forseta: "Löngu er orðið aðkallandi að sett verði samræmd heildarlög um framhaldsskólana. Löggjöf um fjölbrautaskóla er harla frumstæð og gildandi kerfi felur í sér mikla fjárhagslega mismunun gagnvart kjördæmum og sveitarfélögum eftir því hvaða tegundir framhaldsskóla hafa risið þar. Verknám situr ekki við sama borð og bóknám. Kerfið er ósamstætt, býður upp á blindgötur og mótast af allt of mikilli miðstýringu. Stjórnarfrv. um framhaldsskóla, sem hér er til afgreiðslu, er vissulega til bóta miðað við það kerfi sem enn er við lýði. En þó er frv. það gallað að ekki verður við unað nema gerðar séu á því veigamiklar breytingar. Undirritaður skilar því séráliti ásamt fjölmörgum brtt. á sérstöku þskj." Sumar þeirra endurflyt ég hér í þessari deild, en ekki nærri allar. "Þingmenn Alþb. í Nd. lögðu fram frv. um framhaldsskóla þegar í byrjun þings. Þar er í veigamiklum atriðum aðra stefnu að finna en í stjórnarfrv. og skal sá munur rakinn hér í fáum orðum: 1. Frv. Alþb. gerir ráð fyrir verulegri valddreifingu frá ráðuneytum menntamála og fjármála til lýðkjörinna fræðsluráða í hverju kjördæmi, til skólastjórna, kennara og nemenda. En frv. ríkisstjórnarinnar mótast af svipaðri miðstýringu og hér hefur verið um langt skeið. Fræðsluumdæmi verða engin og sjálfstæði skólanna mjög takmarkað. Allir þræðir liggja um hendur menntmrh. Dæmi: 1. Ráðherra skipar skólanefndarmenn eftir tilnefningum sem hann setur sjálfur reglur um og formann nefndarinnar án tilnefningar. 2. Ráðherra skipar skólameistara, óbundinn af vilja skólanefndar. 3. Ráðherra skipar fasta kennara, óbundinn af tillögum skólanefndar og skólameistara. 4. Hvorki nemendur né kennarar eiga nokkurn rétt til áhrifa á skipan skólanefnda, en þeir eiga hins vegar aðild að skólaráði sem virðist þó algjörlega valdalaus stofnun. Í frv. okkar alþýðubandalagsmanna er ákvæði um að kennarar og nemendur eigi sæti í skólastjórn hvers skóla. Skólastjórnin kýs skólastjóra til fjögurra ára í senn og ræður kennara. Þannig er valdið flutt úr ráðuneytinu til skólasamfélagsins. Jafnframt fær fræðsluráð umdæmisins vald til fjármálalegrar yfirstjórnar og stefnumörkunar sem hingað til hefur verið í ráðuneytinu. Verulega er dregið úr úreltri miðstýringu til að efla sjálfstæði skólanna og laða fram áhuga og frumkvæði heimamanna. 2. Því miður er það svo að stór hluti nemenda heldur ekki áfram námi í framhaldsskóla að loknum grunnskóla. Sumir ná aldrei grunnskólaprófi og aðrir heltast fljótt úr lestinni. Í frv. okkar alþýðubandalagsmanna er lögð á það þung áhersla að reynt sé að fullnægja þroskaþörf allra að skyldunámi loknu en ekki aðeins þeirra 70% nemenda sem halda viðstöðulaust áfram námi í framhaldsskóla eftir því sem skýrslur sýna. Í stað þess að segja að þeir sem heltast úr lestinni séu ekki hæfir til framhaldsnáms er eðlilegra að líta svo á að framhaldsskólakerfið hæfi ekki öllum nemendum og eigi að gera sig hæft til að bjóða öllum upp á þroskamöguleika sem henta, nám sem þeir ráða við. Þetta viðhorf er ekki fyrir hendi í stjórnarfrv. Undirritaður vakti máls á þessu við meðferð málsins í nefnd og varð niðurstaðan í nefndinni að breyta 2. gr. frv. Verður orðalag hennar nú miklu nær því sem er í 2. gr. okkar frv., sbr. orðin í brtt. meiri hl. nefndarinnar: "Hlutverk framhaldsskólanna er . . . að búa nemendur undir líf og starf í lýðræðissamfélagi með því að skapa skilyrði til náms og þroska við allra hæfi . . ." Eftir sem áður þarf þetta að koma miklu skýrar fram í lögunum og í því skyni flytur undirritaður viðbótartillögu við 1. mgr. 16. gr. svohljóðandi: "Tryggja skal að allir nemendur eigi kost á námi við hæfi." Þetta er ein af þeim brtt. sem ég endurflyt í þessari deild og er 5. brtt. á þskj. 1077. "3. Í stjórnarfrv. eru ýmis ákvæði sem lýsa litlum skilningi á aðstöðu minni skóla í dreifðum byggðum landsins utan þéttbýlissvæðisins við Faxaflóa. Í 32. gr. eru ákvæði þess efnis að framlög ríkisins til skólanna verði miðuð við tiltekna upphæð á hvern nemanda árlega og þessi upphæð verði sem næst jafnhá hvar sem er á landinu. Í 34. gr. er ákveðið það svigrúm að 1,7–2 kennslustundir á viku komi á hvern nemanda í bóknámi eftir stærð og gerð skóla. Þó er veitt viðbótarsvigrúm í verknámi og sérnámi og heimilt að taka tillit til aðstæðna. Augljóst er að kostnaður á nemanda er ekki sá sami í litlum skólum og stórum; oft eru tvöfalt og jafnvel þrefalt fleiri nemendur í kennslustundum á skólasvæðum þar sem nemendur skipta tugum þúsunda en í skóla sem á að fullnægja námsþörf nemenda á tilteknu svæði þar sem aðeins eru 200–300 nemendur í aldursárgangi, jafnvel [mun] færri. Vandamál af þessu tagi verða ekki leyst með þríliðureikningi. Það er ofureinföldun á veruleikanum og slík dæmi ganga aldrei upp. Skólameistarar í minni framhaldsskólum hafa á það bent að þessi þröngu ákvæði geti haft í för með sér stórminnkað námsframboð í minni skólum. Undirritaður leggur því til að þessi ákvæði verði felld brott úr stjórnarfrv." Þetta er tillaga sem hv. þm. Ragnar Arnalds flutti í Nd. en því miður var hún felld þar og ég endurflutti hana ekki hér í þessari hv. deild. Ég varð ekki var við það í þeirri nefnd sem um málið fjallaði að áhugi væri þar á því að koma til móts við þessi mikilvægu grundvallarsjónarmið. Síðan segir hér áfram í nál. Ragnars Arnalds: "Við 1. umr. gagnrýndi undirritaður harðlega að sveitarfélögum væri ætlað að taka fullan þátt í byggingu heimavista. Svo er ekki nú hvorki við menntaskóla né fjölbrautaskóla ef mörg sveitarfélög standa að rekstrinum. Því væri þetta stórt spor aftur á bak. Sem betur fer náðist um það samkomulag í nefndinni að ríkissjóður greiði allan kostnað við byggingu heimavista og ber að þakka fyrir þá breytingu. Hins vegar er það hæpið réttlæti að ætla sveitarfélögunum að standa undir 40% af byggingarkostnaði framhaldsskólanna eins og stjórnarfrv. gerir ráð fyrir. Víða hefur ríkið byggt menntaskóla og borgað þann kostnað að fullu. Byggðarlög, sem nú eru að hefja byggingu á framhaldsskólahúsum, eru illa sett að þessu leyti að þurfa að borga 40% kostnaðarins. Sanngjarnt virðist að ríkið komi meira til móts við sveitarfélögin og greiði 80% stofnkostnaðar, eins og við alþýðubandalagsmenn höfum lagt til í okkar frv., sbr. og brtt. undirritaðs við stjórnarfrv." Það er brtt. 1 sem ég endurflyt hér í þessari virðulegu deild á þskj. 1077. "Við alþýðubandalagsmenn leggjum mikla áherslu á að lögin um framhaldsskóla verði fyrst og fremst rammi utan um skólastarfið. Innan þessa ramma þurfa skólarnir að hafa sjálfstæði til að þróast. Í frv. okkar er rætt um "rammanámsskrá" ráðuneytisins og með því lögð áhersla á að afskipti ráðuneytisins verði ekki of smáatriðakennd eða smásmuguleg. Innan þessa lagaramma þarf að vera svigrúm til valddreifingar og til lýðræðislegrar þátttöku kennara og nemenda skólanna. Skólastarfinu þarf að skapa þess háttar umhverfi með aðild fræðsluráða í héraði að íbúar skólasvæðanna, foreldrar og sveitarstjórnarmenn skynji ábyrgð sína og fylgist með þróun skólanna í stað þess að líta á þá sem útibú ráðuneytisins sem þeir hafi lítið með að gera." Hér hef ég gert grein fyrir almennu áliti okkar alþýðubandalagsmanna á frv. sem hér liggur fyrir eins og það birtist í nál. hv. þm. Ragnars Arnalds í Nd. Vík ég þessu næst aðeins frekar að brtt. á þskj. 1077. Ég hef áður gert grein fyrir 1. brtt. og kem þá að 2. brtt. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Við 6. gr. bætist ný málsgrein sem orðist svo: Nú eru tveir eða fleiri framhaldsskólar í sama sveitarfélagi og skulu þá skólameistarar stofna til samstarfsnefndar sem fjallar um sameiginleg málefni framhaldsskólanna í sveitarfélaginu. Samstarfsnefnd heldur reglulega fundi. Hún ákveður að öðru leyti sjálf starfsreglur sínar." Hvaða sveitarfélag ætli það sé þar sem eru margir framhaldsskólar starfandi? Jú, það er sveitarfélagið Reykjavík. Hér er m.ö.o. gert ráð fyrir því að skólameistarar framhaldsskólanna í Reykjavík komi saman til reglulegra funda og fjalli um þau mál sem þeir eiga sameiginleg, m.a. um skiptingu Reykjavíkur í skólasvæði að svo miklu leyti sem það getur átt við miðað við það að hér er um að ræða fjölbrautaskóla og nokkuð mismunandi námsframboð í skólunum hér. Þess vegna flyt ég þessa tillögu og mér finnst hún satt að segja svo sjálfsögð að ég held að menn hljóti að geta fallist á hana. Hér er um að ræða mál sem snertir að vísu eitt sveitarfélag, Reykjavík, alveg sérstaklega, en hér eru starfandi milli fimm og tíu framhaldsskólar sem mundu starfa eftir frv. ef að lögum verður og mér finnst satt að segja engin goðgá að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem uppi kunna að vera í Reykjavík í þessu efni. Ég fullyrði að það eru hagsmunir íbúa Reykjavíkur, nemenda og foreldra, að skipulega sé með þessi mál farið hér í byggðarlaginu þannig að ekki sé um að ræða misvísanir að því er varðar námsframboð o.fl. og ekki sé verið að leggja á fólk, nemendur innan byggðarlagsins, óþarfa ferðir langa vegu til þess að sækja tiltekna þætti náms í einum skóla sem væri auðvelt að bjóða upp á í öðrum. Þess vegna er þessi tillaga flutt og satt að segja finnst mér hún næstum að segja sjálfsagt mál. Öðru máli kann að gegna um 7. gr. frv. en þar er ég með brtt. 3. Þar er ég kominn að þessum makalausu skólanefndum. Ég finn það hér í deildinni og nefndinni, menntmn., að ef við hefðum haft pínulítið lengri tíma hefðum við sennilega getað lagað þetta, sameinað skólanefndirnar og skólaráðin í eina faglega skólastjórn. Mér fannst að í menntmn. Ed. væri verulegur skilningur á þessu sjónarmiði, að þessi nefnd væri, eins og gert er ráð fyrir henni í frv., algjör bastarður. Hvernig á nefndin að vera? Jú. Yfir hverjum einasta framhaldsskóla á að vera fimm manna skólanefnd, líka yfir Guðna hérna hinum megin við Lækjargötuna. Það eru fjórir tilnefndir af hlutaðeigandi sveitarstjórn, þ.e. fjórir tilnefndir af borgarstjórn Reykjavíkur, í þessu byggðarlagi sem við erum stödd í, þ.e. borgarstjórn á að búa til yfirstjórn yfir hvern einasta menntaskóla í Reykjavík og fjölbrautaskóla. Svo á að koma fimmti maður, formaður, skipaður af ráðherra. Ef þetta er ekki miðstýring veit ég ekki hvað er miðstýring og ég sé engin rök fyrir því að hafa þessar skólanefndir með þessum hætti. Ég hef heyrt þau rök að gott sé að hafa sveitarstjórnirnar með í uppbyggingu svona skóla. Það er rétt. Þegar staðið er í stórræðum eins og t.d. í Fjölbrautaskóla Suðurnesja þegar hann var í uppbyggingu eða eins og núna er að því er varðar skólann á Húsavík þá er alveg öruggt mál að það er gott að vera með vökulan stuðning sveitarstjórnarmanna í kringum uppbyggingu skólans. En þegar skólinn er orðinn upp byggður eins og hér í Reykjavík, hvort sem það er Menntaskólinn í Reykjavík, Menntaskólinn við Sund eða Menntaskólinn við Hamrahlíð, eru þessi rök ekki á sama hátt fyrir hendi. Það ber að gjalda varhug við því að utanaðkomandi aðilar séu að kássast upp á innri mál skólans eða hafi til þess nokkrar forsendur. Það eiga þeir ekki að gera. Þess vegna fluttum við brtt. í Nd. um allt annað stjórnkerfi framhaldsskólans, lýðræðislegt stjórnkerfi framhaldsskólans. Þær tillögur voru felldar í Nd. Kvennalistinn flytur nokkrar brtt. varðandi skólanefndirnar og skólaráðin og ég mun styðja þær í atkvæðagreiðslum á eftir, en ég flyt hér sjálfstæða brtt., nr. 3 á þskj. 1077, um að breyta þessum skólanefndum þannig að það verði tveir kosnir af hlutaðeigandi sveitarfélagi, tveir en ekki fjórir, síðan komi einn maður frá ráðherra og svo verði kosinn einn maður úr hópi nemenda, samkvæmt reglum sem settar yrðu í hverjum skóla, og má líka setja um það einhverja reglugerð ef menn vilja, og síðan komi einn maður úr hópi fastra starfsmanna skólans. Ég orða þetta þannig að ég tala um einn af starfsliði viðkomandi skóla vegna þess að starfslið er auðvitað ekki bara kennarar, heldur er t.d. í vaxandi mæli á seinni árum um að ræða alls konar faglegt starfslið við skóla sem tilheyrir einfaldlega nútíma skólahaldi. Ég flyt þessa till. fyrst og fremst til þess að undirstrika það að mér finnst að kennarar og nemendur viðkomandi skóla eigi skilyrðislaust að eiga aðild að því stjórnarapparati sem um er að ræða í hverjum skóla. Ég segi ekki að mér finnist fyrirkomulagið gott jafnvel þó að mín tillaga yrði samþykkt. Mér þætti það skárra, af tvennu eða þrennu illu skárra, og þess vegna er ég hér með tillögu að ákvæði til bráðabirgða um að þrátt fyrir það að skólanefndunum yrði breytt eigi ríkisstjórnin fyrir næsta þing að leggja fram frv. um endurskipan skólanefnda og skólaráða á þeim forsendum að um verði að ræða faglegar skólastjórnir. Mér satt að segja blöskrar alveg gjörsamlega þetta skólanefnda- og miðstýringarfargan og vona að deildin sé tilbúin til þess að líta á einhverjar minni háttar breytingar þó það væri ekki nema til þess að menn væru sáttari við þetta því að ég er alveg viss um það fyrir mitt leyti að í skólunum hér í Reykjavík verður mikil óánægja með þessar skólanefndir. Ég hygg að hún verði alls staðar, en ég hygg að hún verði alveg sérstaklega mikil hér í Reykjavík vegna þess að hér hafa menn fengið að reka framhaldsskólana á forsendum innri lögmála í friði frá utanaðkomandi afskiptum, hvort sem það eru sveitarstjórnarmenn eða einhverjir aðrir. Menntmrh. Sjálfstfl. hafa þó reyndar gengið rosalega langt í því að skipta sér af alls konar smámálum í rekstri skólanna eins og þegar þeir fóru að kássast upp á það hvort ætti að gefa í bókstöfum eða tölustöfum. Er það nú bara eftir öðru að þegar íhaldið kemst í einhverjar stjórnir þarf það að reyna að stjórna öllu svo samansúrrað að það er engu líkt og þarf að fara óskaplega langt austur í álfuna til að finna samjöfnuð við það sem gerist í Sjálfstfl., því þar eru menn valdagírugri en alls staðar annars staðar. Síðan flyt ég hér till. nr. 4 á þskj. 1077, sem er í samræmi við stefnu okkar alþýðubandalagsmanna varðandi yfirmenn ríkisstofnana, að þeir séu yfirleitt skipaðir til takmarkaðs tíma í senn. Þetta er sama og í frv. til laga um Listasafn Íslands sem við vorum að fjalla um í menntmn. í morgun og afgreiddum þar samhljóða. Þar er gert ráð fyrir því að menn séu skipaðir forstöðumenn Listasafnsins til takmarkaðs tíma. Og hér flyt ég till. um að skólameistari verði skipaður til 6 ára í senn, þ.e. til takmarkaðs tíma. Ég hafði áður gert grein fyrir 5. brtt. og þeirri sjöundu og kem nú að 6. brtt. sem er við 30. gr. frv. Þar kem ég að þeim málefnum fatlaðra, sem hafa mjög mikið verið rædd við meðferð málsins í hv. menntmn. og hv. 6. þm. Vesturl. gerði skýra grein fyrir hér áðan, þannig að ég hef þar engu við að bæta öðru en því að ég vil rökstyðja aðeins till. mína um breytingar á 2. málsgr. 30. gr. Í 2. málsgr. 30. gr. segir: "Heimilt er að stofna sérskóla fyrir þroskahefta nemendur." Hvað er á móti þessari málsgr. eins og hún er? Það að framhaldsskólarnir og stjórnir þeirra munu ýta frá sér þroskaheftum og fötluðum nemendum og segja: Þetta er verkefni sérskóla, þetta er ekki okkar verkefni. Það væri auðvitað fullkomlega í blóra við lögin um málefni fatlaðra ef framhaldsskólarnir kæmust upp með þetta. En það munu þeir gera út á lagaákvæðið ef þetta fer í gegn óbreytt. Þess vegna hef ég í samráði við forráðamenn Þroskahjálpar flutt brtt. þar sem segir: "Í stað orðsins "sérskólar" í 2. mgr. komi: sérdeildir." Þetta þýðir að það sé hugsanlegt að vera með sérdeildir við framhaldsskólana fyrir þroskahefta og/eða fatlaða nemendur en það sé ekki gert ráð fyrir því að forráðamenn framhaldsskólanna skv. þessum lögum, ef frv. verður að lögum, geti ýtt þessu fólki frá sér og sagt: Við höfum ekkert með það að gera, það eru aðrir sem eiga að veita fötluðum þjónustu. Þetta eru þær brtt., herra forseti, sem ég hef gert við þetta frv. og álit Alþb. á frv. og vil ekki fara um það fleiri orðum. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt og skynsamlegt að setja lög um framhaldsskóla og ég fagna því að Sjálfstfl. skuli hafa skipt um skoðun í þeim efnum frá því að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir gegndi starfi menntmrh. Þá vildi Sjálfstfl. ekki setja lög um framhaldsskóla. Nú hefur íhaldið breytt um skoðun og er það ánægjuefni. Fari svo að brtt. mínar verði felldar, sem auðvitað gæti verið því það er aldrei hlustað á neitt sem frá stjórnarandstöðunni kemur jafnvel þó það sé vel rökstutt, þá mun ég auðvitað ekki leggjast gegn málinu. Hreint ekki, því ég tel að hér sé um að ræða mjög brýnt mál. Ég er nokkurn veginn viss um að jafnvel þó frv. verði samþykkt eins og það kemur fyrir núna þá munu menn koma hér í haust eða næsta vetur og vera með tillögur um að breyta þessum skólanefndum. Ég held að menn sjái það mjög fljótlega að þetta gengur ekki. Það gæti verið fróðlegt fyrir hv. þm. ef þeir gætu sent eins og einn fulltrúa sinn til þess að vera fluga á vegg á fyrsta fundi skólanefndar Menntaskólans í Reykjavík þar sem Guðni Guðmundsson tekur á móti hinum kjörnu fulltrúum borgarstjórnar Reykjavíkur sem eiga að fara að stjórna "Latínuskólanum" hér við Lækjargötu. Það gæti verið fróðlegt rannsóknarefni. En ég býst við því að fljótlega upp úr slíkum fundarhöldum þá kæmust menn að þeim niðurstöðum að það væri rétt að losa sig við þetta nefndabákn sem á að fara að búa hér til og heitir "skólanefndir".



Hæstv. forseti. Eins og fram kemur á nál. meiri hl. þá á ég sæti í menntmn. og stend að þessu nál. meiri hl. par sem lagt er til að frv. verði samþykkt óbreytt. Ég veit að öllum nefndarmönnum og einnig áheyrnarnefndarmönnum í menntmn. er vel kunnugt um að ástæðan fyrir því að þessi niðurstaða varð er sú að ég held að allir geri sér grein fyrir því að það sé betra að afgreiða frv. heldur en að eiga það á hættu að þurfa að senda það til baka til Nd. og að það komist ekki í gegnum þingið einfaldlega vegna þess að Nd. hefur fjallað miklu ítarlegar um frv. heldur en við í hv. Ed. og gerði á því ýmsar breytingar eftir að hafa fengið umsagnir og til viðtals sömu aðila og við fengum í menntmn. hv. Ed. Hv. 7. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Vesturl. hafa báðir gert grein fyrir áliti minni hl. og brtt. sem þau flytja sitt á hvoru þskj. þannig að ég ætla nú ekki að fara að fjalla um þau atriði. En af því að hv. 7. þm. Reykv. dvaldi nokkuð við skólanefndirnar og einnig hv. 6. þm. Vesturl. þá er það rétt sem þar kom fram að þetta var nokkuð rætt í nefndinni og e.t.v. eru skiptar skoðanir á því máli. En niðurstaðan varð sú sem kemur fram í nál. meiri hl. að þetta fari óbreytt. Ég get ekki látið hjá líða að nefna að sjálf hef ég starfað í skólanefnd sem er kosin með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sem gerist nú yfirleitt alls staðar úti á landsbyggðinni og við þekkjum sem komum úr sveitahreppunum. Því að þó að minn gamli góði sveitahreppur, sem ég nefni svo með söknuði, sé nú orðinn bær þá vorum við einmitt í þessari aðstöðu að vera með skólanefndir sem hreppsnefndirnar kjósa. Auðvitað eru slíkar nefndir samansettar í hlutfalli við það hvernig er kosið til hreppsnefndar. Þetta þekkja sveitarstjórnarmenn. Ég get einnig nefnt það að í minni sveit var starfandi gagnfræðaskóli á sínum tíma sem var rekinn sameiginlega af þremur hreppum og þá áttu hrepparnir sína fulltrúa í skólanefndinni. Ég veit ekki til þess að þessar skólanefndir hafi nokkurn tímann lent í vandræðum þrátt fyrir að þær væru svona kosnar vegna þess að ég held að það gerist nákvæmlega á sama hátt og hreppsnefndir starfa. Nú getum við sem höfum verið í hreppsnefndum kannski ekki talað út frá sjónarhorni höfuðborgarinnar, en við þekkjum það að slíkar nefndir, hvort sem það eru hreppsnefndir eða skólanefndir, starfa málefnalega eftir kosningar. Það er svo einfalt mál. Þær hafa þessi sameiginlegu hagsmunamál, gæta hagsmuna sinna skóla og ég hef aldrei orðið vör við flokkspólitíska togstreitu í starfi slíkra skólanefnda. Ég segi þetta af því að ég er aðeins að reyna að hugga þá hv. þm. hafa svona miklar áhyggjur af væntanlegum skólanefndum vegna þess hvernig er gert ráð fyrir að staðið verði að kjöri í þær. Þá langar mig einnig að nefna það að mér kom svolítið á óvart að heyra hv. 7. þm. Reykv. tala um skólastarfið og skólanefndirnar á þá leið að af því að þær yrðu svona kosnar "þá væru menn að kássast upp á innri mál skólans sem kæmi þau ekkert við", eins og hann orðaði það. Þetta get ég alls ekki fallist á vegna þess að í nútímanum finnst mér það vera meginmálið að opna skólastarfið en ekki að loka því. Og að tala um að t.d. foreldrar eða þeir sem láta sig varða starfið í viðkomandi skóla séu að kássast upp á og skipta sér af skólastarfinu ef þeir hafa einhvern áhuga á því sem er að gerast þar í daglegum rekstri, ég satt að segja næ ekki þessari hugsun og ég held að þetta hafi hreinlega meira verið sagt í gamni en alvöru. Ég vil ekki ætla hv. 7. þm. Reykv. þessa skoðun öðruvísi en að hann hafi meira verið að stríða með þessu, að kalla þetta makalausar skólanefndir. Ég bara næ því ekki og ég er alveg viss um að hv. 4. þm. Suðurl., flokkssystir hv. 7. þm. Reykv., er mér sammála. Ég er alveg viss um það. Eins og fram kom þá fengum við ýmsa aðila á fund nefndarinnar og sérstaklega hagsmunaaðila fatlaðra sem hér hefur líka aðallega verið fjallað um í þessari umræðu. Það er kannski fyrst og fremst af þeirri ástæðu sem ég fann hvöt hjá mér til að taka hér til máls því það voru sérstaklega þeir tveir fulltrúar sem komu á fund nefndarinnar í gærmorgun frá félaginu Þroskahjálp, formaður félagsins og Dóra Bjarnason sem er líklega formaður menntamálanefndar innan þeirra samtaka og einnig við Kennaraháskólann. Hv. 6. þm. Vesturl. las reyndar hér nokkuð úr mjög fróðlegri og ágætri grein sem Dóra Bjarnason skrifaði um þessi mál í Ný menntamál. Ég get ekki að því gert að ég hef tilhneigingu til þess að hlusta á það sem þær voru að segja og skil vel áhyggjur þeirra vegna skjólstæðinga sinna. Ég held að það sé vissulega ástæða fyrir því og ekki óeðlilegt að þær hafi áhyggjur af því hvað verði um þessa nemendur og að það verði kannski erfitt að sinna þeim þannig að hver og einn geti fengið þá menntun og þann þroska sem til er ætlast innan framhaldsskólakerfisins, eins og það er uppbyggt, ef ekki eru gerðar einhverjar sérstakar ráðstafanir til þess að sinna þeirra sérþörfum. Það er einmitt það sem þær lögðu áherslu á og báru kvíðboga fyrir. Og vil ég sérstaklega benda á það að það var gerð breyting á 30. gr. frv. í Nd. Einmitt vegna þessara hagsmunaaðila var sett inn í 30. gr. þetta ákvæði um sérskólana, sem hv. 7. þm. Reykv. er einmitt með brtt. um, eftir þeirra ósk og það er um að það komi "sérdeildir" í staðinn fyrir "sérskóla". Að mínu mati hefði þetta hvort tveggja kannski átt að vera inni til að kveða skýrar á um að þarna væri átt við hvort tveggja; að það væru til nemendur sem verða að vera í sérskóla en einnig margir aðrir sem geta verið inni í venjulegum framhaldsskóla, þó þannig að þeir séu í sérdeildum, auk hinna sem geta verið í almennum bekkjum með vissri aðstoð. Þess vegna vildi ég ítreka og leggja ríka áherslu á það að hagsmuna þessara nemenda verði gætt enda þótt ekki sé hægt að verða við því að breyta þessu ákvæði í lögunum. Ég vil leyfa mér að skilja þetta svo að það sé ekki ætlunin með því að setja þetta ákvæði "sérskólana" inn í 30. gr., eins og hún kom frá Nd., að beina öllum fötluðum nemendum eða þroskaheftum í þann farveg, heldur verði lögð áhersla á að koma þeim í blönduðu bekkina eins og kostur er. Og það sé aðeins neyðarúrræði að þeir fari í sérskóla. Ég hef fengið þá skýringu að þetta hafi verið sett inn í frv. vegna þeirra sérskóla sem fyrir eru í landinu og hafa enga stoð í lögum ef þetta ákvæði er ekki þarna inni. Sjálf hefði ég gjarnan viljað að þessu væri breytt. En ég skil það og fellst á það að við verðum að koma þessu óbreyttu í gegnum deildina til þess að það þurfi ekki að tefja málið með því að láta það fara til baka í Nd. Ég vil aðeins að lokum segja það varðandi málefni fatlaðra að það hafa orðið svo miklar breytingar til góðs á undanförnum árum eða áratugum að ég held að því mætti næstum líkja við byltingu. Það eru ekki margir áratugir síðan að lausnin var helst sú að loka t.d. vangefna hreinlega inni á stofnunum og geyma þá þar. Þetta er sem betur fer liðin tíð og viðhorf til öryrkja almennt, hvort sem þeir eru andlega eða líkamlega fatlaðir, hafa gjörbreyst. Ég held að það sé alveg ljóst að þjóðfélagið viðurkennir rétt þessara hópa. Það hefur sýnt sig bæði í lagasetningu og hvernig staða þessara hópa er í dag miðað við það sem áður var. Ég gæti nefnt eitt lítið dæmi: Þegar ég var á leiðinni heim til mín í gær og var að aka hérna Sóleyjargötuna þá sá ég ungan hressan mann, ég tók eftir honum af því að hann var í rauðri peysu, og hann hoppaði eftir götunni brosandi og lífsglaður. Það eru ekki mörg ár síðan þessi ungi maður var á heimili fyrir vangefna sem ég hafði nokkur afskipti af hér á árum áður. En hann er einn af þeim sem hafa verið útskrifaðir. Og það er eitt af þessum markmiðum og er kannski staðfesting á því sem ég var að segja að viðhorfin eru breytt því nú útskrifast menn jafnvel af heimilum fyrir vangefna, en það hefði ekki gerst hér áður. Þetta vildi ég aðeins láta koma hér fram. Láta mín viðhorf koma fram og ítreka það að ég treysti því og vil undirstrika þá stefnu í skólamálum fatlaðra, bæði á grunnskóla- og framhaldsskólastigi, að þeir stundi nám í almennum skólum eftir því sem mögulegt er. Og það sé aðeins neyðarúrræði þegar þeir þurfa að fara í sérskóla.



Herra forseti. Ég átti sæti í menntmn. Ed. en þar sem ég átti þess ekki kost að mæta á síðasta fund nefndarinnar þá liggur ekki fyrir mín afstaða til þessa frv. á gögnum, hvorki hjá minni hl. né meiri hl. Mín skoðun er sú að hér sé gott frv. á ferð en ég vil samt gera nokkrar athugasemdir, ekki er varðar frv. sem slíkt heldur almennt um þessi mál, framhaldsskólamál, og þá tengjast því að sjálfsögðu einstök atriði sem hér er komið inn á. Ég vil sem sagt í upphafi lýsa stuðningi mínum við þetta frv. en hins vegar tel ég að nokkur atriði séu umdeilanleg og þá sérstaklega þau sem hafa verið gerð hér að umtalsefni, þ.e. skipun skólanefnda. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að sú tilhögun sem mælt er fyrir í þessu frv. sé af hinu góða, að með því að skipa utanaðkomandi aðila í skólanefndirnar opnist skólastarfið og kannski koma nýjar hugmyndir inn. Ég held einmitt að það sé mjög nauðsynlegt að skólarnir séu í tengslum bæði við atvinnulífið og umhverfið að öðru leyti. Mér hefði ekki fundist það af hinu góða ef í þessu frv. hefðu skólanefndir eingöngu verið skipaðar kennurum því að með því móti lokast skólastofnunin af og skólarnir eru meira orðnir að hagsmunabaráttu heldur en að horft sé til hlutverks skólans og hvernig hann geti komist betur inn í það samfélag sem hann á að þjóna. Þetta er það atriði sem mest hefur verið rætt hér um, það er skipun þessara nefnda. Síðan er það annað atriði í tengslum við þetta, að ég tel það hagstæðara að skólanefndirnar séu skipaðar utanaðkomandi aðilum þegar á það er litið að þær hafa við fjárhagsleg málefni að fást og hvernig tengslin eru á milli ríkisvaldsins og síðan þessara skólanefnda. Ég hef ekki ýkja miklar áhyggjur af að pólitísk sjónarmið ráði þó svo kunni að vera í vissum tilvikum og að á pappírunum megi líka líta til þess. Ég hef meiri trú á því að þeir menn sem væru ráðnir í þessar skólanefndir hugsi fyrst og fremst um hagsmuni stofnunarinnar heldur en þeir stjórnist af einhverjum pólitískum litum. Ég vil því ekki taka undir þau sjónarmið sem hafa komið fram hér hjá þeim sem skilað hafa minnihluta áliti um þetta frv. Ég er þó ekki með þessu að taka upp hanskann fyrir Sjálfstfl. en þetta er mín skoðun sem ég lýsi hér og mér finnst einmitt að það sem vanti sé nýtt blóð í skólastarfið.

Það kemur úr borgarstjórn Reykjavíkur, nýtt blóð.

Hins vegar er ég einnig að tala um það að þessar skólanefndir geta undir vissum kringumstæðum virkað sem dragbítur á skólastarfið og ég get vel fallist á það með hv. 7. þm. Reykv. að ég á nú ekki von á því að í Menntaskólanum í Reykjavík verði samkomulag um öll atriði. En þá er líka spurningin hvor virkar sem dragbítur á hvorn. Við 1. umr. þessa frv. ræddi samflokksmaður minn, Júlíus Sólnes, almennt um framhaldsskóla og hvernig ætti að haga frv. og því starfi sem þar á að fara fram. Minntist hann á að það þyrfti að huga að mörgu og þá sérstaklega því hvernig framhaldsskólanám ætti að vera undirbúningur undir háskólanám. En eins og við höfum oft rætt um hér í vetur þá vantar mjög tilfinnanlega heildarstefnu um málefni Háskólans og allra þeirra háskóla sem nú hafa risið. Ég held að með þessu frv., sem ég vona svo sannarlega að fari í gegn, verði tekið mjög alvarlega á þeim málum er varða Háskólann. En ég vil ekki fara héðan úr ræðustól fyrr en ég er búinn að minnast aðeins á málefni fatlaðra og geta þeirrar miklu umræðu sem var í nefndinni um þau og áhyggjur fatlaðra út af þessu frv. Þeir telja að í frv. sé ekki komið til móts við þá nema að takmörkuðu leyti. Ég get nú undir vissum kringumstæðum fallist á það en tel samt að þær breytingar sem gerðar voru í meðförum frv. í Nd. séu til mikilla bóta. Ég á erfitt með að sjá það í framkvæmd, eins og fulltrúar frá Heyrnleysingjaskólanum mæla með, að hverjum nemanda sem vill stunda nám á framhaldsskólastigi eigi að fylgja talkennari og ég vísa til þess sem upplýst hefur verið að það eru mjög fáir með slíka menntun hér á landi og þegar af þeirri ástæðu er þetta fallið um sjálft sig. Hins vegar vil ég endilega að þessi hópur þjóðfélagsþegnanna, þeir sem eiga við einhverja fötlun að stríða, fái þá bestu þjónustu er þjóðfélagið getur boðið upp á, bæði á sviði menntamála og annarra og mun skora á menntmrh. að reyna að finna leiðir til þess að svo geti orðið. Ég vil ítreka það sem ég sagði hér í upphafi að ég mun styðja þetta frv. þó að það sé ekki alveg eins og ég mundi vilja hafa það í einstökum atriðum sem langt mál yrði að tala um. En hér er um rammalöggjöf að ræða sem gefur svigrúm á mörgum sviðum og tel ég það vera mjög heppilegt. Ég vil ekki hafa þessi orð lengri en skora á þm. að sameinast um þetta frv.



Herra forseti. Ég hef nú ekki miklu að bæta við það sem þegar er komið fram í ræðum þeirra hv. þm. sem hafa fjallað um frv. hér á undan í umræðunum. En mig langar að fara örfáum orðum um einn þátt mála, þ.e. námsskipan og hvert skuli vera innihald náms í framhaldsskólanum. Í frv. er fyrst og fremst lögð áhersla á að skilgreina rammann utan um skólastarfið, stjórnun skólanna og fjallað ítarlega um rekstrargrundvöll framhaldsskólanna en sáralítið fjallað um það sem í mínum huga er kannski aðalatriði framhaldsskólans en það er hvers konar nám fer þar fram, hvað læra nemendur í framhaldsskólanum. Nú er ég að sjálfsögðu alveg sammála því að eins og framhaldsskólinn hefur þróast hér á Íslandi undanfarin ár þá hefur námsefni orðið æ fjölbreyttara og möguleikar nemenda til að velja sérnám við sitt hæfi hafa aukist að sama skapi. Þetta er mjög jákvæð þróun og það er vissulega séð fyrir því að þetta haldi áfram með því frv. sem hér liggur fyrir. Hins vegar má ekki alveg gleyma því að framhaldsskólanum er ætlað ákveðið hlutverk. Það má segja að það sé tvíþætt, annars vegar að búa nemendur undir næsta skólastig þar fyrir ofan, sem er háskólastigið, svo og að sjálfsögðu að búa nemendur undir þau framtíðarstörf í þjóðfélaginu sem þeir ætla að takast á við að loknu námi í framhaldsskólanum. Hins vegar finnst mér vanta frekari upplýsingar um námsefni og námsmat, hvaða einkunnakerfi skal notað, á t.d. að vera um samræmt einkunnakerfi fyrir alla framhaldsskóla að ræða. Á yfirleitt að samræma námsefni framhaldsskólanna eða á það að vera í höndum skólanefnda hvers og eins skóla hvað verði boðið upp á? Má t.d. búast við því að sumir framhaldsskólar hætti alveg að kenna erlend tungumál? Er hugsanlegt að í sumum framhaldsskólum verði engin kennsla í stærðfræði og náttúruvísindum? Verður stúdentsprófið lagt niður? Svona spurningar vakna óneitanlega. Það er að vísu minnst á það í 21. gr. frv. að í námsskrá skuli mælt fyrir um námsmat, próf og vitnisburð en annað er ekki þar að sjá eða frekari lýsingu á því námi sem á að fara fram í framhaldsskólanum. Ég hafði nú ekki hugsað mér að lengja þessa umræðu mjög. Mér þætti þó vænt um ef hæstv. menntmrh. vildi kannski í örstuttu máli svara þessum spurningum mínum. Ég hef sem sagt nokkrar áhyggjur af því að það kunni að verða sú þróun í framhaldsskólanum að ýmislegt námsefni sem áður þótti nauðsynlegt hverjum nemanda sem fór í framhaldsskóla verði hjá ýmsum skólanefndum ekki lengur talið nauðsynlegt og verði fellt niður. Þá að lokum vaknar líka sú spurning varðandi háskólastigið hvernig háskólarnir eigi að bregðast við þegar nemendur knýja þar á dyr sem hafa öðlast tilskilin réttindi vegna þess að framhaldsskólinn hefur veitt þeim rétt til náms í háskóla. Þá vantar e.t.v. alla þá undirstöðu og þekkingu í ýmsum faggreinum sem krafist er að þeir hafi þekkingu í í háskólanum, en í framhaldsskólanum hefur ekki verið boðið upp á þær námsgreinar. Ég hefði óskað þess að það hefði verið fjallað ítarlegar um námsefnið, um einkunnakerfið, um námsskrá með meiru og prófhald og réttindi nemenda að loknum burtfararprófum úr framhaldsskólanum. Mér finnst það ansi magurt sem stendur í frv. Að sjálfsögðu er hægt að setja nánari reglur um þetta allt í menntmrn. en ég hefði nú engu að síður kosið að það hefði verið fjallað aðeins nánar um þetta í lögunum sjálfum.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að lokum að hnykkja á þeim atriðum sem tengjast efasemdum mínum um ágæti skólanefndanna og kannski líka vegna þess að fram kom í máli hv. 6. þm. Reykn. áðan að hún talaði um að skólanefndin mundi ekki ástunda pólitíska togstreitu í störfum sínum. Ég er hjartanlega sammála henni í því. Ég efast ekki um að alveg eins og við reynum að vinna málefnalega hér í nefndum muni skólanefndir, ef þær eru til þess kjörnar, að sjálfsögðu vinna málefnalega. Það var ekki mín hugsun, ég vildi ef það hefði verið misskilið leiðrétta það, að skólanefndir mundu vinna í togstreitu sín á milli vegna einhverra flokkshagsmuna. Ég vildi aðeins hnykkja á þessu þar sem mikið hefur verið talað um stjórnskipan skólanna og það hefur verið rætt um það, hæstv. menntmrh. minntist á það, að þeir skólameistarar sem til þekktu hrósuðu slíkum nefndum. Ég vildi aðeins benda á að vegna þess að lög hafa ekki verið til um framhaldsskólann hafa þær raunverulega ekki haft það verksvið sem við erum að ræða um hér. Þær hafa stutt skólameistara í uppbyggingu skólanna því að skólanefndir við framhaldsskólana eru aðallega við nýjustu skólana, þ.e. við fjölbrautaskólana úti á landsbyggðinni, og þær hafa stutt skólameistara gagnvart fjárveitingavaldinu. Skólameistarar hafa sagt það sjálfir, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, að þær hafi vissulega verið þeim bakhjarl gagnvart fjárveitingavaldinu, en þær hafa svo sem ekki verið að stjórna starfi skólanna né heldur því námi sem þar er boðið upp á, enda ekki haft til þess neinn lagalegan rétt. Skólameistarar hafa verið nokkuð einráðir um skólastarfið í samráði við kennarana. Einn þeirra komst svo að orði í umræðum um þessi mál að ef skólanefndin vildi fara að stjórna væri rétt að leyfa henni það því að hún mundi fljótlega gefast upp. Og það er annað sem ég vildi benda á líka. Nú háttar svo til í mörgum sveitarfélögum að þau eiga aðild að skóla sem er í þéttbýli á svæðinu. Ég sé fyrir mér að ef skólanefndir eiga að hafa þetta víðtæka starfssvið muni þær þurfa að hittast mjög oft og reglulega. Nú eru mörg sveitarfélög, sem eiga aðild að skólunum og eru með sérstaka samninga og leggja fram fé til þeirra, langt í burtu og eiga þess jafnan ekki kost að setja sig svo mjög inn í starfið sem þetta hlýtur að krefjast. Þá er það líka annað sem hefur vakið hjá mér spurningar og það er í sambandi við þegar talað er um iðnnám eða nám í sjávarútvegsfræðum. Þá er talið sjálfsagt að þar sitji faglegar nefndir á bak við. Það er þá spurning: Hví ekki líka á bak við nám sem snýr að almennri menntun? Ég vildi aðeins láta þetta koma fram, herra forseti, að lokum, en vil þá ljúka máli mínu hér og nú.