Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Góðir hlustendur. Síðan við Íslendingar hlutum fullveldi okkar fyrir 17 árum, höfum við staðið sem einn maður um þá skoðun, að útvíkkun fiskveiðilögsögu og verndun fiskstofna við strendur landsins sé mesta og alvarlegasta hagsmunamál þjóðarinnar. Fjórum árum eftir stofnun lýðveldisins var lagður grundvöllur að landhelgisbaráttunni með setningu landgrunnslaganna, en strax og við losnuðum úr fjötrum samningsins frá 1901 var hafizt handa. Einn áratugur er liðinn, og nú stöndum við á tímamótum í þessu mikla sjálfstæðismáli, sem snertir sjálfa tilveru þjóðarinnar um langa framtíð. Tvisvar sinnum höfum við fært út landhelgina, fyrst í 4 mílur með mikilsverðum grunnlínubreytingum, síðan í 12 mílur án grunnlínubreytinga. Þessar aðgerðir okkar hafa mætt harðvítugri mótspyrnu og í seinna skiptið íhlutun vopnavalds af hálfu Breta. Að þessu sinni hafa vopnin ekki borið sigur úr býtum. Bretar eru nú fúsir til að viðurkenna ekki aðeins 4 mílurnar og grunnlínurnar frá 1952 og 12 mílurnar frá 1958, sem þeir hafa með öllu mótmælt til þessa, heldur einnig mikilsverðar grunnlínubreytingar, sem íslendingar hafa ekki enn ráðizt í, gegn því að Bretar fái mjög takmarkaðan umþóttunartíma. Er það von mín, að Íslendingar beri gæfu til að taka sigrinum og sameinast um að fagna þeim árangri, sem náðst hefur. Sigra sína í landhelgismálinu eiga Íslendingar öðru fremur því að þakka, að þeir hafa leitazt við að byggja allar aðgerðir sínar á sem traustustum réttargrundvelli og jafnframt unnið kappsamlega að túlkun málstaðar Íslands á alþjóðavettvangi. Landhelgissamningur Dana við Breta frá 1901 var alvarlegt áfall fyrir þjóðina. Á meðan sá samningur var í gildi, voru fiskstofnar við landið hvað eftir annað nær gengnir til þurrðar vegna ofveiði togara. Íslendingar geta þakkað hörmungum tveggja heimsstyrjalda, að fiskimiðin við Ísland voru ekki gereydd, þar eð erlendir togarar stunduðu lítt veiðar við Ísland á styrjaldarárunum. Ítrekaðar tilraunir voru gerðar á samningstímabilinu til að fá aðrar þjóðir til að skilja og viðurkenna nauðsyn útfærslu fiskveiðilögsögunnar, en árangurslaust. Án samkomulags við aðrar þjóðir töldu Íslendingar ekki nægilega traustan grundvöll fyrir útfærslu. Því varð dráttur á uppsögn samningsins, þótt hann væri uppsegjanlegur með 2 ára fyrirvara. Sigur Norðmanna fyrir alþjóðadómstólnum í Haag í deilumáli þeirra við Breta lagði grundvöllinn að útfærslunni 1952 í 4 mílur og nýju grunnlínukerfi. Þrjár þjóðir mótmæltu þessari útfærslu, en Bretar einir beittu þvingunaraðgerðum með löndunarbanni. Ríkisstjórn Steingríms Steinþórssonar svaraði þessum aðgerðum með því að bjóða Bretum hinn 24. apríl 1953, að alþjóðadómstóllinn skyldi úrskurða um réttmæti útfærslunnar. Útfærslan 1952 var því byggð á niðurstöðu alþjóðadómstólsins, og Íslendingar buðust til að láta hann gera um deiluna. Bretar höfnuðu þessu, enda var þeim ekki skyli að leggja málið til dómsins. Samhliða útfærslunni 1952 tóku íslendingar að vinna að því á alþjóðavettvangi að fá viðurkenndar almennar reglur um víðari fiskveiðilögsögu. Menn gerðu sér vonir um, að á Genfarráðstefnunni 1958 mundu fást viðurkenndar alþjóðareglur, er heimiluðu 12 mílna fiskveiðilögsögu. Svo fór þó ekki. Í lok ráðstefnunnar var hins vegar ljóst, að 12 mílna reglan átti mestu fylgi að fagna, auk þess sem mörg ríki höfðu fært fiskveiðilögsögu í 12 mílur. Á þessum grundvelli ákvað ríkisstjórnin útfærslu í 12 mílur 1958. Grunnlínum þótti hins vegar ekki tiltækilegt að breyta. Ljóst var sumarið 1958, að útfærslan mundi sæta hörðum mótmælum og andstöðu frá ýmsum grannþjóðum. Alþfl. lagði þá á það ríka áherzlu, að nokkurt tóm gæfist til að eyða þessari andstöðu. Framsfl. studdi þessa stefnu Alþfl. að nokkru, en Alþb. vildi ekkert ráðrúm veita til að brjóta andstöðuna á bak aftur. Alþfl. fékk því þó ráðið, að tilraunir voru gerðar á vegum Atlantshafsbandalagsins til að afla viðurkenningar á útfærslunni. Ýmsar hugmyndir komu fram innan bandalagsins til lausnar á málinu, og að tilhlutan forsrh., Hermanns Jónassonar, bauð ríkisstj. það fram með símskeyti 23. maí 1958, að ef 12 mílurnar fengjust viðurkenndar, mættu erlendar þjóðir veiða allt árið næstu 3 ár á vissum svæðum á milli 6 og 12 mílna, enda fengjust grunnlínur leiðréttar. Þessu tilboði var hafnað. Hinn 22. ágúst 1958 var þetta tilboð endurtekið að tilhlutan forsrh., en nú í því formi, að erlend skip mættu veiða næstu 3 árin allt árið á öllu svæðinu milli 6 og 12 mílna, ef 12 mílurnar fengjust viðurkenndar, enda yrði grunnlínum breytt. Því var yfir lýst af forsrh., að grunnlínubreytingar þær, sem hann ætti við, væru frá Horni í Skaga, frá Langanesi að Glettinganesi og yfir Mýrabugt. Þessu tilboði var einnig hafnað. Viðræðurnar innan Atlantshafsbandalagsins sumarið 1958 báru ekki þann árangur, að viðurkenning fengist fyrir 12 mílna mörkunum, enda lá Alþb. ekki á liði sínu til að koma í veg fyrir, að tilætlaður árangur næðist. Árangurslausar urðu viðræðurnar samt ekki með öllu. Snemma sumarið 1958 bundust togaraútgerðarmenn og fiskimenn nokkurra þjóða, sem hér höfðu stundað veiðar, samtökum um að halda veiðunum áfram með ofbeldi inn að 4 mílunum, eftir að reglugerðin gengi í gildi. Fyrir ötult starf innan Atlantshafsbandalagsins og fyrir forgöngu framkvæmdastjóra þess, Paul Henri Spaaks, tókst að eyða þessum samtökum, og urðu Bretar einir um ofbeldisaðgerðirnar 1. sept. 1958. Þetta var fyrsti sigurinn fyrir 12 mílunum, eftir að ákvörðun var tekin um útgáfu reglugerðarinnar. Menn geta gert sér í hugarlund, hvernig aðstaða okkar hefði verið, ef Bretar hefðu notið samstarfs margra annarra þjóða við ofbeldisaðgerðir sínar, er reglugerðin gekk í gildi 1. sept. 1958. Átökin á hafinu, sem eftir fylgdu, skulu ekki rakin hér. Hættuástandið á miðunum var augljóst og mikið áhyggjuefni. Íslenzk varðskip háðu ójafna baráttu við ofurefli brezka flotans, og framferði brezkra togara og herskipa leiddi hvað eftir annað til háskalegra árekstra, svo að lífsháski stafaði af. Íslendingar gerðu sér von um, að á síðari Genfarráðstefnunni, sem haldin var á s.l. vori, mætti takast að fá almenna viðurkenningu fyrir 12 mílna fiskveiðimörkum án umþóttunartíma. Þegar þetta tókst ekki og ráðstefnan reyndist árangurslaus, ríkti alger óvissa um, hvað nú tæki við. Hlé hafði orðið á ofbeldisaðgerðunum á Íslandsmiðum, á meðan á ráðstefnunni stóð. Í lok hennar mátti öllum ljóst vera, að aftur mundi fljótlega sækja í sama horfið og áður var, ef ekkert væri að gert. Raunin varð og sú. Í júlímánuði var ástandið á Íslandsmiðum orðið svo alvarlegt, að annar fulltrúi Framsfl. í utranrmn., Hermann Jónasson, lýsti því yfir á nefndarfundi, að nú, þegar lokið væri alþjóðafundum um landhelgismálið án árangurs, væru Bretar að færa sig upp á skaftið við Ísland og gæti slíkt endað með stórslysum, enda væri ástandið þegar svo alvarlegt, að sennilega hefði það aldrei verið verra. Krafðist Hermann Jónasson mótaðgerða af hálfu ríkisstj. Ríkisstj. var sammála Hermanni Jónassyni um, að leita bæri allra ráða, sem tiltækileg þættu, til að afstýra slysum og reyna að leysa deiluna. Þegar því ríkisstj. Bretlands óskaði viðræðna við ríkisstj. Íslands í því skyni að kanna leiðir til að leysa deiluna, ákvað ríkisstj. að verða við þeim tilmælum, jafnframt því sem hún tilkynnti Bretum, að hún mundi ræða við þá á grundvelli ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959. Viðræður við Breta hófust í Reykjavík hinn 1. okt. 1960. Að þeim loknum er það mat ríkisstjórnarinnar, að unnt sé að leysa fiskveiðideiluna á grundvelil orðsendingar, sem fylgir þáltill. þeirri, sem hér er til umr. Er málið nú lagt fyrir Alþingi til ákvörðunar skv. yfirlýsingu hæstv, forsrh. Í þingbyrjun um, að samráð yrði haft við Alþingi, áður en fullnaðarákvörðun yrði tekin. Skal ég nú gera grein fyrir því, í hverju lausnin, sem ríkisstj. mælir með, er fólgin í einstökum atriðum. Í 1. tölulið orðsendingarinnar segir, að ríkisstj. Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland, og er sú lögsaga miðuð við breyttar grunnlínur. Er hér fengin skýr og óafturkallanleg viðurkenning á 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland. Í 2. lið orðsendingarinnar er fallizt á, að 12 mílna fiskveiðilögsagan miðist við nýtt grunnlínukerfi okkur mildu hagkvæmara en það, sem hingað til hefur gilt. Breytingar þær, sem gerðar eru á gildandi grunnlínukerfi, eru á fjórum þýðingarmiklum stöðum við landið. Fyrsta breytingin er á Húnaflóa. Verður línan dregin þar þvert yfir flóann, frá Horni að Ásbúðarrifi. Við þessa breytingu stækkar svæðið innan 12 mílna markanna um 972 km2. Önnur breytingin er sunnan Langaness. Verður grunnlínan dregin úr Langanesi í Glettinganes. Við það stækkar svæðið innan 12 mílna markanna um 1033 km2. Þriðja breytingin er við Faxaflóa. Hér verður grunnlínan dregin úr Geirfugladrang í Skálasnaga á Snæfellsnesi. Aukning svæðisins innan 12 mílna markanna nemur hér 860 km2. Loks er fjórða grunnlínubreytingin á Selvogsbanka. Þar verður grunnlínan dregin úr Geirfuglaskeri í Eldeyjardrang. Með þessu stækkar fiskveiðilögsagan um 2200 km2. Þær fjórar grunnlínubreytingar, sem ráðgerðar eru, leiða samanlagt til aukningar á fiskveiðilögsögunni um 5065 km2. Þessar breytingar á grunnlínum taka gildi, um leið og lausn deilunnar fæst, og þær verða ekki aftur teknar. Sú aukning fiskveiðilögsögunnar, sem fæst við grunnlínubreytingarnar, er mikil að flatarmáli, enda nemur hún 1/5 hluta af allri aukningunni, sem fékkst við útfærsluna 1958 úr 4 mílum í 12. Hitt er þó jafnvel miklu þýðingarmeira, að þau svæði, sem aukningin tekur til, eru aðalhrygningarsvæði nytjafiska við Ísland, mikilsverðar ungfiskstöðvar og að fleiri skip stunda veiðar á þessum svæðum en annars staðar við landið. Það hefur lengi verið þýðingarmikið hagsmunamál íslendinga að geta fært út grunnlínur. Við útfærsluna 1952 var gengið eins langt í grunnlínubreytingunum og fært þótti. Síðan hefur verið hikað við grunnlínubreytingar. Við útfærsluna 1958 var ekki lagt í að hreyfa við grunnlínum þrátt fyrir nokkurt tilefni eftir þann árangur, sem fékkst á Genfarráðstefnunni. Á þessu þingi fluttu þm. Framsfl. og Alþb. frv. í hv. Ed., þar sem lagt var til, að fiskveiðireglugerðin frá 1958 væri gerð að lögum með óbreyttum grunnlínum frá 1952. Ég varaði við samþykkt þessa frv., m.a. á grundvelli þess, að grunnlínubreyting væri ekki svo vonlaus, að ástæða væri til að lögfesta gildandi grunnlínur og þar með beinlínis banna ríkisstj. að breyta þeim. Flm. létu sér ekki segjast og hafa gefið út nál. fyrir fáum dögum, þar sem krafizt er samþykktar frv. óbreytts. Væntanlega endurskoða flm. frv. nú vonleysi sitt, þegar ríkisstj. hefur tryggt stækkun fiskveiðilögsögunnar um 5065 km2 með breyttum grunnlínum á hinum þýðingarmestu stöðum við landið. Í 3. og 4. tölul. orðsendingarinnar eru ákvæði um, að brezk skip megi stunda veiðar milli 6 og 12 mílna. Þessari veiðiheimild Breta eru þó sett takmörk á þrennan hátt: Í fyrsta lagi eru veiðarnar aðeins heimilar í þrjú ár, í öðru lagi eru þær ekki leyfðar nema hluta úr ári hverju, og í þriðja lagi eru þær bundnar við viss, afmörkuð svæði, en bannaðar með öllu á öðrum svæðum. Því hefur verið haldið fram af þeim, sem andvígir eru hvaða samkomulagi sem er við Breta, að ákvæði um, að veiðiheimild þeirra vari takmarkaðan árafjölda, væri ekki mikils virði. Bretar mundu að samkomulagstíma loknum krefjast framlengingar á veiðitímanum. Var þessi röksemd t.d. meginuppistaðan í andstöðu stjórnarandstöðunnar á s.l. hausti gegn samkomulagi við Breta. Hér er um algerlega óréttmætar getsakir að ræða. Vil ég biðja þjóðina að hafa þrennt í huga, þegar hún hlustar á þessi rök andmælenda samkomulagsins: Í fyrsta lagi er orðalag orðsendingarinnar ótvírætt. Fallið er endanlega og óafturkallanlega frá öllum andmælum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu. Í öðru lagi: Þeir, sem fylgzt hafa með frásögnum af umr. í brezkum blöðum undanfarna daga, hafa áreiðanlega veitt því eftirtekt öðru fremur, að Bretar gera sér glögga grein fyrir því, að veiðum þeirra á milli 6 og 12 mílna lýkur til fulls eftir 3 ár. Og í þriðja lagi: Ríkisstj. Íslands hefur í höndum yfirlýsingu ríkisstj. Bretlands um, að ekki verði farið fram á framlengingu heimildarinnar til að veiða innan 12 mílnanna í lok 3 ára tímabilsins. Séu þetta ekki fullnægjandi rök gegn fullyrðingum stjórnarandstöðunnar um þetta efni, þá jafngildir það því, að allir milliríkjasamningar séu marklaus plögg og því þýðingarlaust að gera þá. Vildi ég mega vænta þess, að stjórnarandstaðan misbjóði ekki dómgreind almennings svo freklega hér eftir að halda fram fyrri fjarstæðum sínum um þetta efni. Skal þá vikið að þeim svæðum á milli 6 og 12 mílna, sem Bretar mega veiða á í 3 ár. Ber að hafa í huga, að sjálf svæðin eru takmörkuð, að um takmarkaðan tíma úr ári er að ræða og að grunnlínubreytingar skipta hér miklu máli. Á svæðinu frá Horni að Langanesi er veiðiheimildin bundin við 4 mánuði úr ári, júní til september, eða samanlagt 12 mánuði. Við þetta athugast enn fremur, að svæðið milli Grímseyjar og lands, frá Siglunesi og Lágey og umhverfis Kolbeinsey er algerlega lokað fyrir Bretum. Auk þess hefur grunnlínubreytingin á Húnaflóa svo mikla þýðingu, að veiðar Breta þar verða að mestu utan núverandi 12 mílna marka. Veiðiheimild Breta á veiðisvæði Austfjarðabáta skiptist í þrennt: Nyrzt, frá Langanesi að Glettinganesi, 8 mánuðir, maí til desember, samtals 24 mánuðir. Vegna grunnlínubreytinga er langmestur hluti þessa svæðis utan núverandi 12 mílna. Miðsvæðis, frá Glettinganesi að Reyðarfirði, 6 mánuðir, janúar til apríl og júlí og ágúst, samtals 18 mánuðir. Syðst, frá Reyðarfirði að Mýrnatanga, 5 mánuðir, marz til júlí, samtals 15 mánuðir. Á veiðisvæðunum við Hornafjörð og Ingólfshöfða eru veiðar Breta þó með öllu bannaðar. Frá Mýrnatanga að 20° v.l., sem er nokkuð austan við Vestmannaeyjar, er brezkum skipum heimiluð veiði 5 mánuði á ári, apríl til ágúst, samtals 15 mánuði. Þá er svæðið frá 20° v.l. að Geirfugladrang. Bretum er hér heimiluð veiði í 3 mánuði, marz til maí, eða samtals 9 mánuði. Hér gætir að sjálfsögðu hinna stórkostlegu grunnlínubreytinga á Selvogsbanka. Á svæðinu frá Geirfugladrang að Bjargtöngum er veiðin heimiluð í 3 mánuði, marz til maí, það eru 9 mánuðir alls. Grunnlínubreytingin á Faxaflóa verkar hér mjög, og auk þess eru þrjú veiðisvæði með öllu lokuð fyrir Bretum: út af sunnanverðum Faxaflóa, út af Snæfellsnesi og út af Breiðafirði. Loks er svo svæðið frá Bjargtöngum að Horni með öllu lokað fyrir Bretum. Ef litið er í heild á svæði þau milli 6 og 12 mílna, sem gert er ráð fyrir að brezkum skipum verði leyft að stunda veiðar á, er flatarmál þeirra samanlagt 14487 km2. Hér verður hins vegar að taka tillit til þess, að veiðarnar eru leyfðar aðeina í þrjú ár og í öðru lagi er tíminn takmarkaður á hverju ári við 3–8 mánuði. Þegar þessa er gætt, samsvara fyrrgreind svæði því, að Bretum séu heimilaðar veiðar á um 5500 km2 svæði í 3 ár. Er það um 435 km stærra en það svæði samanlagt, sem aukningin innan 12 mílna markanna nemur vegna grunnlínubreytinga. Reiknað hefur verið út, hve langur veiðitími milli 6 og 12 mílna kringum allt landið jafngildi þeim svæðisbundna veiðitíma, sem orðsendingin heimilar. Niðurstaðan er sú, að ef þannig hefði verið að farið, hefðu Bretar fengið 9.6 mánuði alls. Er þetta fróðlegur samanburður við till. í Genf, sem aðeins vantaði eitt atkv. til þess að ná tilskildum meiri hluta, en samkv. henni hefði Bretum borið veiðiréttur á 6–12 mílum í jafnmörg ár og þeir fá nú mánuði. Þá eru og í orðsendingu ríkisstj. tvö þýðingarmikil atriði: Hið fyrra er þess efnis, að ríkisstj. lýsir yfir því, að hún muni halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5, maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögu við Ísland að endimörkum landgrunnsins. við þessari yfirlýsingu tekur ríkisstj. Bretlands. Hið síðara er, að framtíðarútfærsla verði tilkynnt brezku stjórninni sex mánuðum áður en hún kemur til framkvæmda og rísi ágreiningur varðandi ráðstafanirnar, skuli þær bornar undir alþjóðadómstólinn, ef annar hvor aðili óskar þess. Þessi ákvæði eru í fullu samræmi við aðgerðir Íslendinga í landhelgismálinu til þessa og aðstöðu þeirra á báðum Genfarráðstefnunum um réttarreglur á hafinu. Á Genfarráðstefnu 1958 bar íslenzka sendinefndin samkv. fyrirmælum ríkisstj. Hermanns Jónassonar fram till. þess efnis, að þar sem þjóð byggði afkomu sína á fiskveiðum meðfram ströndum og nauðsynlegt reyndist að takmarka afla á hafinu utan fiskveiðilögsögu hlutaðeigandi ríkis, beri þeirri þjóð forgangsréttur til hagnýtingar fiskstofnanna á því svæði. Í till. var lagt til, að ágreiningur í slíkum málum skyldi lagður fyrir alþjóðagerðardóm. Þessi till. var felld. Á Genfarráðstefnu 1960 flutti íslenzka sendinefndin þessa tillögu á ný. Till. var að vísu felld sem fyrr. En með endurteknum flutningi hennar hafa Íslendingar greinilega lýst yfir þeim vilja sínum, að alþjóðlegur dómur úrskurði um ágreining varðandi útfærslu þeirra svæða, sem strandríkinu einu eru heimilaðar veiðar á. Á fyrri Genfarráðstefnunni var samþykktur samningur um verndun fiskimiða úthafsins. Í samningi þessum er byggt á þeirri meginreglu, að þau ríki, sem hagsmuna hafa að gæta af fiskveiðum á úthafinu, reyni að ná samkomulagi um nauðsynlegar ráðstafanir til að vernda fiskstofna á hinum ýmsu veiðisvæðum. Beri slíkar viðræður ekki árangur innan tiltekins tíma, getur hlutaðeigandi ríki gert einhliða verndarráðstafanir. Gerðardómur sker úr, ef ágreiningur verður. Ísland samþykkti þennan samning 1958 og undirritaði hann. Á þessari ráðstefnu var einnig samþykkt ályktun, þar sem mælt var með, að hlutaðeigandi þjóðir hefðu samvinnu um að tryggja forgangsrétt strandríkis, þegar nauðsynlegt væri að gera ráðstafanir gegn ofveiði, og var þá einnig ákveðið, að gerðardómur skyldi skera úr. Ísland samþykkti þessa till. Á seinni Genfarráðstefnu 1960 var samþykkt ályktun, þar sem gert var ráð fyrir því, að strandríki, sem byggðu afkomu sína að verulegu leyti á fiskveiðum, gætu krafizt forgangsréttar til fiskveiða á svæðum utan hinnar eiginlegu fiskveiðitakmarka. Einnig hér skyldi ágreiningi skotið til gerðardóms. Ísland greiddi þessari till. atkvæði. Íslendingar hafa þannig sjálfir lagt til á báðum Genfarráðstefnunum, að alþjóðlegur gerðardómur úrskurðaði um réttmæti útfærslu fiskveiðilögsögu, og eftir að till. þeirra var felld, tóku þeir þátt í að samþykkja og undirrituðu þær ályktanir allar, sem gerðar voru og byggðust á því, að gerðardómur skæri úr ágreiningi. Sameinuðu þjóðirnar hafa stofnsett alþjóðadómstólinn í Haag. Öll þátttökuríki þeirra eru aðilar að þessum dómi. Það er smáríkjum, sem geta ekki fylgt rétti sínum eftir með valdi, mikil vernd og öryggi, að slíkur dómstóll skuli vera til, og á þetta ekki sízt við um vopnlausa smáþjóð eins og Íslendinga. Allar aðgerðir Íslendinga í fiskveiðilögsögumálinu hafa byggzt og hljóta að byggjast á réttargrundvelli. Þeir eiga því ekki að vera því fráhverfir, að alþjóðadómstóllinn fjalli um gerðir þeirra. Þvert á móti, það er eftirsóknarvert fyrir Íslendinga, að sú þjóð, sem verið hefur þeim örðugust í landhelgismálinu, skuldbindi sig til að gripa ekki til ofbeldis framvegís, en þess í stað hlýða úrskurði Alþjóðadómstóls, ef ágreiningur verður, þegar Íslendingar hefjast handa um útfærslu út fyrir 12 mílurnar, sem nú er verið að viðurkenna, frá hinum nýju grunnlínum. Prófessor Ólafur Jóhannesson hafði vissulega rétt að mæla, er hann sagði í hv. Ed., er rætt var um landhelgismálið 14. nóv. síðastliðinn, þannig orðrétt: „Ég verð að segja og vil láta það koma fram í sambandi við þetta, að ég tel raunar eina veikleikamerkið á okkar málstað hér vera það, ef rétt er hermt, að við höfum neitað að leggja þetta mál til úrlausnar hjá alþjóðardómstólunum.“ Síðar í sömu ræðu segir prófessorinn orðrétt: „Og vissulega er það svo, að smáþjóð verður að varast að ganga svo langt, að hún geti ekki alltaf verið við því búin að leggja mál sín til úrlausnar alþjóðadómstóls, því að sannleikurinn er sá, að smáþjóð á ekki annars staðar frekar skjóls að vænta en hjá alþjóðasamtökum og alþjóðastofnunum, af því að hún hefur ekki valdið til að fylgja eftir sínum ákvörðunum eins og stórveldin, og þess vegna hefði að mínu viti hvert einasta spor í þessu máli átt að vera þannig undirbúið, að við hefðum verið við því búnir að leggja það undir úrlausn alþjóðadómstóls.“ Hér lýkur tilvitnunum í ræðu prófessors Ólafs Jóhannessonar. Sá, sem heldur því fram, að réttindum og hagsmunum sé fórnað með því að fela alþjóðadómstólum úrskurð ágreinings vegna framtíðarútfærslu fiskveiðitakmarkanna, er að lýsa því yfir, að í framtíðinni skuli ekki unnið að útfærslu á grundvelli laga og réttar, heldur ofbeldis. Slíkur hugsunarháttur hæfir ekki Íslendingum. Okkur skortir bæði mátt og vilja til að beita ofbeldi. Rétturinn er styrkur okkar eins og annarra smáþjóða. Íslendingar eiga nú um tvennt að velja í landhelgismálinu: annars vegar að hafna þessu samkomulagi og taka afleiðingunum af því, hins vegar að fallast á það, hljóta óafturkallanlega viðurkenningu 12 mílna markanna, geta fært grunnlínurnar út, svo að fiskveiðilögsagan stækki um rúma 5000 km2, fá skuldbindingu Breta um, að ofbeldi verði ekki haft við framtíðarútfærslu, en alþjóðadómstóllinn skeri úr ágreiningi, gegn því að veita Bretum umþóttunartíma á takmörkuðum svæðum og um takmarkaðan tíma, sem jafngildi því, að þeir stunduðu veiðar í 9.6 mánuði á öllum ytri 6 mílunum. Þetta val er ekki erfitt þeim, sem vill þjóð sinni vel, vill farsælan framgang landhelgismálsins. Hinum, sem leggja höfuðáherzlu á fjandskap og illindi við grannþjóðir okkar, verður friðsamleg og akkur hagkvæm lausn tvímælalaust þyrnir í augum. Stjórnarandstaðan heldur því mjög á lofti, að óþarft sé að ganga til samkomulags við Breta, þeir séu búnir að tapa deilunni, farnir með herskipin og mundu hljóta slíka fordæmingu um allan heim, ef þeir kæmu með þau aftur, að slíkt mundu þeir aldrei gera. Hér gætir alvarlegs misskilnings. Á Genfarráðstefnunni s.l. vor vantaði aðeins eitt atkvæði til, að nægur aukinn meiri hl. fengist fyrir tillögu um 12 mílna fiskveiðilögsögu með 10 ára umþóttunartíma á seinna 6-12 mílna belti. Allir þeir, sem greiddu þessari till. atkvæði, töldu það sérstaka ósanngirni af Íslendingum að vilja ekki veita Bretum nokkurra ára umþóttunartíma. Það kom og fram hjá ýmsum þeim, sem greiddu atkvæði gegn till., að enda þótt þeir viðurkenndu þörf Íslands fyrir 12 mílna fiskveiðilögsögu og vildu veita okkur allan stuðning í því efni, þá töldu þeir okkur sýna ósanngirni, er við neituðum um nokkurn frest. Þessir vinir okkar og samherjar vöruðu við slíkum vinnubrögðum. Með þá viðvörun fórum við frá Genf. Samúðin, sem íslendingar höfðu hlotið, var í hættu vegna vinnuaðferða okkar. Ætti nú ofan á þetta að bætast, að Íslendingar neiti að taka við viðurkenningu á 12 mílunum frá Bretum, stórkostlegri útfærslu grunnlína og samkomulagi um alþjóðadómstól gegn því, að Bretar fái hér skamman umþóttunartíma, þá þurfa Íslendingar ekki að vera í neinum vafa um, að þeir verða taldir sýna frámunalegan þjösnaskap og ósanngirni. Íslendingar þurfa ekki að efast um, að ef þeir hafna slíkri lausn, eiga Bretar samúð heimsins, en Íslendingar ekki. Eftir það væri 12 mílna fiskveiðilögsagan við Ísland haldlítið plagg. Til slíks kemur þó ekki, Íslendingar vita, hvenær þeir hafa sigrað. Þeir leysa fiskveiðideiluna á grundvelli framlagðrar orðsendingar og treysta samstarf og samvinnu við grannþjóðir sínar og bandamenn. Ég leyfi mér að leggja til, að í lok þessarar umræðu verði málinu vísað til síðari umræðu og hv. utanrmn. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Fyrir 10 mánuðum flutti ráðh. sá, sem hér var nú að ljúka máli sínu, íslenzku þjóðinni boðskap í ríkisútvarpinu um landhelgismálið. Þá sagði ráðh. orðrétt á þessa leið: „Við munum berjast gegn öllum frádrætti, hverju nafni sem nefnist, tímatakmörkunum og öðrum, gegn öllu, sem veitir öðrum þjóðum fiskveiðiréttindi innan 12 mílna við Ísland.“ Þegar þetta var sagt, hafði borizt út sá orðrómur, að ráðh. væri byrjaður að makka við Breta um landhelgismálið, og brezk blöð fullyrtu beinlínis, að svo væri. En þjóðin var andvíg öllu makki við Breta um málið, og af því þótti nauðsynlegt að sverja á þennan hátt, sem ráðh. gerði í útvarpsboðskap sínum. Á miðju s.l. sumri lýstu tveir ráðh. yfir því, þeir Bjarni Benediktsson dómsmrh. og Guðmundur Í. Guðmundsson utanrrh., að allar getsakir um það, að til stæði að semja við Breta um landhelgismálið, væru uppspunnar og ósannar og ætlaðar til þess að sverta ríkisstj. Aðeins mánuði síðar urðu þessir ráðherrar að viðurkenna, að þeir höfðu samþ. að taka upp viðræður við Breta um landhelgismálið. Fyrst hét það svo, að hér væri aðeins um viðræður að ræða, ekki samningaviðræður. Þannig var þjóðin blekkt stig af stigi með ósönnum yfirlýsingum og röngum svardögum æðstu embættismanna þjóðarinnar. En brátt kom að því, að viðræðurnar við Breta urðu formlegar samningaviðræður. Þann 1. okt. s.l. kom samninganefnd Breta hingað til lands, og augljóst var á öllum vinnubrögðum, að ætlunin var að hafa lokið samningum, áður en Alþingi kæmi saman 10. okt. En þá reis slík mótmælaalda í landinu, að fá dæmi eru slíks. Ríkisstj. varð hrædd og lét undan síga í bili. Til þess að lægja óánægjuölduna lýsti forsrh. því hátíðlega yfir á Alþingi, að haft skyldi samráð við Alþ. um málið. Þetta hátíðlega loforð var svikið. Ekkert samráð hefur verið haft við Alþingi. Þvert á móti hefur öllum upplýsingum verið haldið fyrir Alþ. og þar sagt ósatt um gang málsins. Fyrir aðeins nokkrum dögum spurðist ég fyrir um það á Alþ., hvort það væri rétt, sem brezk blöð skýrðu frá, að íslenzka ríkisstj. hefði gert till. um lausn landhelgisdeilunnar við Breta, og jafnframt spurði ég, hvort ríkisstj. teldi ekki ástæðu til að skýra Alþ. frá því, sem gerzt hefði í málinu. Nú er það öllum ljóst, að þegar ég gerði fsp. mína á Alþingi, var samkomulag það, sem nú hefur verið lagt fram, þegar gert að fullu. Það samkomulag var gert rétt fyrir jól, þegar Guðmundur í Guðmundsson utanrrh, var kallaður á NATO-fund og ræddi um málið við utanrrh. Breta á lokastigi málsins. En utanrrh. Íslands, Guðmundur Í. Guðmundsson, var samt ekki hikandi, þegar hann svaraði fsp. minni á Alþ. fyrir nokkrum dögum. Blygðunarlaust sagði hann, að Íslendingar hefðu enga till. gert um lausn deilunnar, að fréttir um slíkt væru rangar, og hann bætti við, að ekkert það hefði gerzt í málinu, að ástæða væri til að skýra Alþ. frá því. Sá maðurinn, sem sjálfur geymdi í gögnum sínum samkomulagsplaggið og sjálfur hafði gert samkomulagið, sagði þannig Alþingi Íslendinga ósatt um málið. Samkomulagsplaggið var vandlega geymt og tilvist þess afneitað allan janúar og allan febrúar, vegna þess að það þótti ekki vogandi að tilkynna það, á meðan verkföllin stæðu yfir. Það var hræðsla við það, að slíkur svikasamningur í landhelgismálinu gæti magnað verkföllin og beinlínis orðið ríkisstj. að falli. En nú eru verkföllin liðin hjá, og þá á með skyndiáhlaupi að ryðja málinu í gegnum Alþ. Enn á að læðast að þjóðinni, og blekkingum er ausið yfir hana í stærri stíl og ósvífnari formi en nokkru sinni áður. Vinnubrögðin eru þessi: Kl. 5 síðd. er þskj. um málið útbýtt á Alþ. óvenjulegur tími er valinn, sýnilega af ásettu ráði. Þannig getur ríkisstj. fengið einn sólarhring til blekkingaráróðurs, áður en stjórnarandstaðan getur komið skýringum sínum að. Um kvöldið eru gefnar út aukaútgáfur stjórnarblaðanna með ótrúlegum blekkingum. Þannig er aðalfyrirsögn Alþýðublaðsins: „Aldrei framar inn fyrir 12 mílur.“ En aðalefni samningsins er þó að hleypa Bretum upp að 6 mílum. Og síðan er ríkisútvarpið notað í marga daga til þess að tyggja upp áróðursósannindi ríkisstj. um efni málsins. Með þessum vinnubrögðum hefur eflaust tekizt að villa einhverjum sýn í fyrstu lotu. En upp komast svik um síðir. Ósannindi ríkisstj. munu verða öllum Íslendingum ljós, áður en margir dagar líða. Stórsigur Íslands í landhelgismálinu, segir ríkisstj., þegar hún leggur fyrir Alþ. til staðfestingar nýjan samning við Breta um málið. Hvað er nú hið sanna um efni þessa samkomulags? Við skulum athuga það lið fyrir lið. Ríkisstj. segir sjálf, að samkomulagið feli í sér fjögur meginatriði: 1) Bretar viðurkenni 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands. 2) Bretar viðurkenni þýðingarmiklar grunnlínubreytingar. 3) Íslendingar heimili brezkum skipum að veiða upp að 6 mílum í þrjú ár á ýmsum svæðum við landið. 4) Íslendingar lofa því að færa ekki út fiskveiðimörkin að nýju án þess að tilkynna Bretum með sex mánaða fyrirvara og ágreiningi skuli verða vísað til alþjóðadómstólsins, ef óskað er. Rétt er að íhuga hvert þessara atriða um sig og ganga úr skugga um, hvað er hið sanna um efni þeirra. Bretar viðurkenna 12 mílur við Ísland, segir ríkisstj. og leggur á það höfuðáherzlu í málflutningi sínum. Hvernig er viðurkenningin orðuð í sjálfu samkomulaginu? Orðalagið er þannig: „ Ríkisstj. Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland.“ Ekki eitt orð er að finna í samkomulaginu um viðurkenningu eða samþykkt á 12 mílunum, en í stað þess er sagt: „falli frá mótmælum“. Að falla frá mótmælum jafngildir ekki viðurkenningu, og sannar ríkisstj. það bezt sjálf í grg. sinni með till. Í grg. till. segir ríkisstj. orðrétt á þessa leið: „Með þessu samkomulagi fær Ísland viðurkenningu Breta á 12 mílna mörkunum, og er auðsætt, hversu mikla þýðingu það hefur, ekki sízt þegar þess er gætt, að til þessa hafa Bretar hvorki viðurkennt formlega 4 mílna fiskveiðilögsöguna frá 1959 né 12 mílna lögsöguna frá 1958.“ Hér er berum orðum sagt, að Bretar hafi ekki viðurkennt 4 mílna mörkin frá 1952. Þetta er líka rétt. En hvað hafði gerzt í deilunni um 4 mílna mörkin frá 1952? Fyrst mótmæltu Bretar þá, eins og nú, 1958. Þeir beittu þá ofbeldi eins og nú, þótt með öðrum hætti væri. Síðan féllu Bretar frá mótmælum sínum gegn 4 mílum, en viðurkenndu þær ekki. Framkoma Breta hefur óumdeilanlega sannað, að þeir gera grundvallarmun á því að falla frá mótmælum og því að viðurkenna. Frá mótmælum er hægt að falla um stundarsakir, en taka þau upp aftur, - þegar hentugt þykir. Bretar höfðu fallið frá mótmælum sínum gegn 4 mílum og meira að segja gert nýjan löndunarsamning við okkur. En þegar deilan reis út af 12 mílunum, tóku Bretar bara aftur upp mótmæli sín gegn 4 mílum og hindruðu íslenzk varðskip í að taka brezka veiðiþjófa innan 4 mílna markanna. Bretar sögðu pá skýrt og skorinort, að þeir hefðu aldrei viðurkennt 4 mílur. Samkv. samkomulagi ríkisstj. nú við Breta er aðeins um að ræða, að Bretar falli frá mótmælum sínum, og engin tímatakmörk eru þar sett. Ekkert orð er að finna í samningnum sjálfum um það, hvað gerist að þremur árum líðnum. Allar yfirlýsingar ráðh. um, að þeir hafi loforð brezku stjórnarinnar um, að þeir skuli fara út fyrir mörkin eftir þrjú ár, eru vitanlega haldlausar, á meðan það stendur ekki í þeim milliríkjasamningi, sem nú á að gera. Slík loforð einstakra ráðh. geta ekki bundið þær ríkisstjórnir, sem taka við í Bretlandi á eftir. Það er aðeins samningurinn einn, sem stendur. En það er líka ljóst á þessum samningi, að annað orðalag hans ber það greinilega með sér, að Bretar geta túlkað það svo, að þeir séu aðeins bundnir af samkomulagi í þrjú ár eða á meðan þeir fá að skarka í landhelgi okkar. Þannig er eitt meginatriðið í röksemdum ríkisstj. fyrir samkomulagi þessu, viðurkenning Breta á 12 mílum, fallið um sjálft sig. Hið sanna er líka það, að Bretar neituðu um formlega viðurkenningu og neituðu öllum ákvæðum, sem skuldbundu þá í samningnum til þess að víkja út úr landhelginni eftir 3 ár. Af því vantar þessi atriði öll í samninginn. Bjarni Benediktsson dómsmrh, á eflaust eftir að tala hér á eftir mér. Ég vil skora á hann að tilfæra hér fyrir hlustendum þau ummæli samkomulagsins við Breta, sem skuldbinda þá til þess að fara út úr landhelginni eftir þrjú ár, og enn fremur skora ég á hann að lesa fyrir hlustendum þau ákvæði í samningnum, sem fjalla um viðurkenningu Breta á 12 mílna landhelginni við Ísland. Veitið því athygli, hvað ráðh. gerir í þessum efnum. Ekkert svar hans er staðfesting á því, að Bretar hafa enga formlega viðurkenningu gefið og þeir eru óbundnir eftir 3 ár. Víkjum þá að öðru meginatriði samkomulagsins, en það er breytingin á grunnlínum. Ríkisstj. hefur lagt á það ofurkapp að benda landsmönnum á 9 grunnlínubreytingar, sem hún ætlar að gera. Þessar grunnlínubreytingar eru taldar stórsigur og gildi þeirra talið ómetanlegt. Augljóst er, að ríkisstj. vill láta landsmenn horfa á þær skákir, sem vinnast við þessar breytingar, á meðan hún er að hleypa hundruðum erlendra skipa inn á miklu stærri svæði landhelginnar og miklu nær landi en þessar skákir eru. Svo ósvífinn er þessi málflutningur, að sagt er, að Bretar hafi látið okkur hafa þessar skákir og þær séu næstum eins stórar og svæðið, sem við látum þá hafa. Já, Bretar geta gefið okkur Íslendingum hluta af Selvogsbanka, Húnaflóa og Bakkaflóa. Þeir eru svo sem ekki vondir menn, Bretarnir, nei, ónei. En skyldu Bretar eiga eitthvað í fiskimiðunum í kringum Ísland? Skyldu þeir eiga eitthvað í þeim neðansjávarstöpli, sem Ísland stendur á? Ekki aldeilis. En er þá grunnlínubreytingin ekki góð út af fyrir sig? Jú, vissulega. En við getum bara ekki keypt það af neinum, sem við eigum sjálfir. Við þurfum ekki að hleypa Bretum upp á bátamið okkar til þess að gera þær breytingar á landgrunnslínum okkar, sem við eigum rétt til samkv. alþjóðalögum. Allt raus hæstv. utanrrh. hér áðan um það, að við Alþýðubandalagsmenn og framsóknarmenn hefðum sýnt fjandskap okkar gegn grunnlínubreytingum með því að leggja til, að núgildandi fiskveiðilandhelgi með þeim grunnlínum, sem nú gilda, skyldi lögbundin, er vitanlega út í hött, þar sem slík lögfesting tók ekkert vald af Íslendingum í málinu. Réttur meiri hl. Alþingis gat vitanlega ákveðið grunnlínubreytingar, hvenær sem hann vildi, aðeins með því að breyta lögunum aftur. Lögin höfðu það eitt gildi, eins og skýrt var tekið fram af flm. frv., að það átti að koma í veg fyrir, að veiklunduð ríkisstj. gæti án samþykkis Alþingis breytt fiskveiðilandhelgi Íslands Íslendingum í óhag. Margyfirlýst afstaða okkar Alþb.-manna og einnig framsóknarmanna til grunnlínubreytinganna sannar, að allt fjas ráðherrans er út í bláinn. Á fyrri Genfarráðstefnu, 1958, var gerður alþjóðasamningur um grunnlínur, og við Íslendingar vorum aðilar að þeim samningi eins og flestar aðrar þjóðir. Grunnlínuvandamálið var leyst. Hvorki Bretar né aðrir gátu veitt neina mótstöðu gegn því, að við notfærðum okkur í þeim efnum alþjóðalög, sem Bretar voru beinir aðilar að. Þetta lá skýrt fyrir, þegar landhelgisstækkunin var ákveðin 1958. Ég lagði þá fyrir hönd okkar Alþb.-manna fram skriflegar tillögur í landhelgismálanefnd flokkanna þann 28. apríl 1958 um útfærslu á grunnlínum við landið og lagði fram kort, sem sýndi breyt. Í þeim till. voru allar þær grunnlínubreytingar, sem nú er ætlað að gera. En í mínum tillögum voru aðrar grunnlínubreytingar, nákvæmlega jafnréttháar, teknar einnig með, en nú er þeim sleppt. Í mínum till. var lagt til að færa út við Grímsey fyrir Norðurlandi. Þannig að þá yrðu ekki þeir krikar inn í landhelgina, sem nú eru þar og áfram eiga að vera þar. Sams konar till. gerði ég varðandi Hvalbak fyrir Austurlandi. Og ég lagði enn fremur til að rétta grunnlínurnar í Mýrnabugt og Meðallandsbugt, eins og ótvíræður réttur okkar er til. Samkv. till. okkar Alþb.-manna hefði útfærslan á Selvogsbanka og við Reykjanes orðið meiri en nú er lagt til, þar sem við lögðum til, að grunnlínan yrði dregin beint á milli Geirfuglaskers sunnan Vestmannaeyja og í Geirfugladrang út af Reykjanesi, en ekki í Eldeyjardrang, eins og nú er lagt til. Allar þessar grunnlínubreytingar áttum við Íslendingar samkv. alþjóðalögum. En hvers vegna voru þessar grunnlínubreytingar ekki gerðar 1958, þegar 12 mílurnar voru ákveðnar? Það liggur ljóst fyrir. Sjálfstfl. og Alþfl. vildu ekki á þær fallast. Þeir voru þá, eins og allir vita, á móti aðgerðum í landhelgismálinu. Þeir vildu fresta málinu og ganga til samninga við erlenda aðila um málið. Þeir þvældu að vísu um grunnlínubreytingar, en neituðu öllum tillögum, sem fram komu, og fengust aldrei til að leggja fram eina einustu till. um grunnlínubreytingu. Þann 28. júní 1958, eða daginn áður en reglugerðin um 12 mílurnar var gefin út, lýstum við fulltrúar Alþb. og Framsfl. yfir því, að við værum reiðubúnir að samþykkja grunnlínubreytingar ásamt 12 mílunum, ef samkomulag gæti orðið um málið. Á þeim fundi lýsti Guðmundur Í. Guðmundsson yfir því, að Alþfl. væri ekki reiðubúinn til þess að taka afstöðu til grunnlínubreytinga, en vildi fresta útgáfu reglugerðarinnar í heild. Sigurður Bjarnason, fulltrúi Sjálfstfl., lýsti yfir sömu afstöðu, að hann vildi fresta málinu og tæki ekki afstöðu til grunnlínubreytinga. Þegar málin stóðu þannig, lýstu Framsfl. og Alþb. yfir því, að aðeins annað stækkunarskrefið yrði stigið nú, 12 mílna stækkunin, en rétturinn til breytinga á grunnlínum yrði geymdur. Ofan á þessa sögu kemur svo ríkisstj. nú með grunnlínubreytingar sínar, og nú á aðeins að taka hluta af þeim grunnlínubreytingum, sem réttur okkar stendur til. Aukningin við Grímsey og Hvalbak er skilin eftir, af því að Bretar stunda mikið veiðar einmitt á þessum slóðum. Og eitt bezta fiskisvæði við Ísland, Meðallandsbugtin, má standa áfram opin fyrir Bretum þrátt fyrir skýlausan rétt okkar til þess að rétta af grunnlínuna þar. Og út á það, að íhald og kratar drattast nú tveimur árum of seint í það að samþykkja nauðsynlegar grunnlínubreytingar og þó aðeins til hálfs nú, á að veita Bretum rétt til þess að skarka upp að 6 mílum svo að segja í kringum allt landið. Þannig eru þá þau tvö meginatriði í samkomulaginu, sem við áttum að njóta góðs af, Íslendingar, þau atriði, sem Bretar áttu að láta af hendi við okkur. Viðurkenningin á 12 mílunum er engin, og grunnlínubreytingarnar áttum við allar samkv. alþjóðalögum. Hvað fá svo Bretar samkv. þessu samkomulagi í staðinn? Brezkir togarar fá leyfi til þess að veiða upp að 6 mílna mörkum við Ísland allt árið. Enginn mánuður skal úr falla. Svæðin og tíminn, sem Bretar fá, eru í fullu samræmi við óskir þeirra og þarfir. Bretar fá öll þau svæði, þar sem þeir áður höfðu markað sér veiðibása, nema út af Vestfjörðum. Fyrir öllu Norðurlandi nema á smáskika landmegin við Grímsey mega Bretar vera þá fjóra mánuði, sem þeir óska helzt eftir. Fyrir Austurlandi mega þeir vera alla mánuði ársins, færa sig lítillega til eftir því, sem reynslan hefur sýnt þeim að er þeim sjálfum í hag. Fyrir Suðurlandi mega Bretar vera á aðalaflatímanum, á sjálfri vetrarvertíðinni. Í Faxaflóa og Breiðafirði mega þeir vera í marz, apríl og maí, á aðalvertíðarmánuðunum. Augljóst er, að afleiðing þessa verður mikill ágangur erlendra togara. Bretar eiga um 300 togara, sem veiðar geta stundað við Ísland. Á þeim eigum við von upp að 6 mílum næstu 3 árin a.m.k. En allir vita, að Bretar verða hér ekki einir. Aðrar fiskveiðaþjóðir munu fá hér sömu réttindi og þeir. Í kjölfar 300 brezkra togara geta komið 100 þýzkir, og enn geta bætzt 100 við, þar sem eru íslenzkir togarar, belgískir togarar og færeyskir togarar. 500 togarar upp að 6 mílum í þrjú ár. Mér er spurn: Vita menn, hvað þeir eru að gera? Hafa menn ekki fylgzt með því, hvers konar ofveiði hefur verið hér í Norður-Atlantshafi undanfarandi ár? Aflaleysi íslenzku togaranna hér á Íslandsmiðum s.l. 3 ár er dæmi um það. Friðun grunnmiðanna síðan 1948 var að byrja að segja til sín. Afli fyrir Norðurlandi og Austurlandi og alls staðar á grunnmiðum var að glæðast aftur. Nýjar vonir voru að glæðast með þjóðinni, að okkur mundi e.t.v. takast að bjarga fiskimiðum okkar aftur. En þá kemur þetta reiðarslag: 500 togarar upp að 6 mílum, upp á smábátamiðin, á uppeldisstöðvarnar, á smáfiskinn, þar sem hann er að alast upp. Hvílík skammsýni, hvílík þjóðsvik! Ég veit það vel, að aðalsamningamenn ríkisstj., þeir Guðmundur Í. Guðmundsson utanrrh. og Bjarni Benediktsson dómsmrh., hafa ekki meira vit á íslenzkum sjávarútvegi og aðstöðu íslenzkra sjómanna á fiskimiðunum en kötturinn á sjöstirninu. Slíka fávizku geta þeir haft sér til afsökunar. En hvað um Ólaf Thors forsrh. og Emil Jónsson sjútvmrh.? Einu sinni hafa þessir ráðherrar þó a.m.k. stungið nefinu í útgerðarmál. En eru þeir kannske komnir líka á sama stigið í þessum efnum og hinir tveir ráðherrarnir? Eða eru engin takmörk fyrir því, hve djúpt þessir ráðherrar geta sokkið í undirlægjuhætti sínum við erlent vald? Ég kem þá að fjórða meginatriðinu í samkomulaginu. Samkvæmt því afsalar Ísland sér einhliða rétti til frekari útfærslu fiskveiðilögsögunnar en nú er orðið. Hugsi íslendingar til frekari stækkunar, skal þeim vera skylt að tilkynna Bretum það með sex mánaða fyrirvara og sæta úrskurði alþjóðadómstóls, sé þess krafizt. Hér er um hættulegasta og alvarlegasta ákvæði þessa samkomulags að ræða. Með þessu ákvæði erum við raunverulega bundnir á höndum og fótum. Það er alger blekking að halda því fram, að raunverulega sé hægt að láta alþjóðadómstólinn skera úr um deilur varðandi stærð fiskveiðilandhelginnar. Á síðustu Genfarráðstefnu um landhelgismálið kom þetta atriði skýrt fram í ræðum margra heimskunnra lögfræðinga. Ástæðan til þess, að alþjóðadómstóllinn getur alls ekki fellt neinn eðillegan dóm um stærð landhelgi, er sú, að það er viðurkennd staðreynd, að nú eru engin alþjóðalög til um víðáttu landhelgi. Tvær alþjóðlegar ráðstefnur hafa einmitt verið haldnar til þess að reyna að setja lög um þetta efni, en það hefur ekki tekizt. Lögin, sem dæma ætti eftir um þetta atriði, stærð landhelgi, eru því ekki til. Úrskurður alþjóðadómstólsins í þessum efnum gæti aldrei verið annað en persónuleg atkvgr. þeirra, sem dóminn skipa, um vilja þeirra eða þeirra ríkja, sem þeir eru fulltrúar fyrir. Þær þjóðir, 31 að tölu, sem nú hafa 12 mílna landhelgi, hafa allar tekið sér þá landhelgi með einhliða yfirlýsingu. Þær þjóðir, sem lýst hafa lögsögu yfir stærra svæði, hafa líka allar gert það með einhliða yfirlýsingum. Ákvæðið um áfrýjun til alþjóðadómstólsins í þessum efnum er því sett inn í samkomulagið af ráðnum hug til þess að stöðva alla frekari útfærslu á landhelgi Íslands. Í grg. till. reynir ríkisstj. að skjóta sér á bak við það, að ákvæðin um málskot til alþjóðadómstólsins séu í samræmi við tillögur og afstöðu Íslands að báðum Genfarráðstefnunum, þar sem lagt hafði verið til að leggja ágreininginn undir gerðardóm. Hér er gersamlega óskyldum hlutum jafnað saman. Annað atriðið varðar ágreining um ofveiði á úthafinu, en hitt er um stærð fiskveiðilandhelgi. En það er fróðlegt að heyra, hvað helztu ráðunautar ríkisstj. í landhelgismálinu, þeir Hans G. Andersen og Davíð Ólafsson fiskimálastjóri, segja í skýrslu sinni um Genfarráðstefnuna 1958 um þetta atriði, sem ríkisstj. ætlar sér nú að skjóta sér á bak við. Segir orðrétt í skýrslu þessara tveggja fulltrúa: „Þær fréttir bárust til Genf á sínum tíma, að íslenzku n. hefði verið hallmælt í íslenzkum blöðum vegna þess, að einungis væri talað um forgangsrétt, og sérstaklega af því, að talað var um gerðardóm. Virtust þau gefa í skyn, að íslenzka nefndin hefði þarna framið talsvert axarskaft og falið útlendingum úrskurðarvald varðandi íslenzka lögsögu. Þetta er auðvitað hreinn misskilningur, því að í till. sjálfri segir, að þessar reglur skuli gilda utan fiskveiðilögsögu hlutaðeigandi ríkis, og hvergi er minnzt á, hversu langt hún skuli ná, og því síður, að gerðardómur skuli um hana fjalla. Það, sem um var að ræða, var, að Ísland hefði forgangsrétt utan íslenzku fiskveiðimarkanna, eins og þau eru á hverjum tíma, og er óskiljanlegt, hvernig nokkur Íslendingur getur gert við það athugasemdir.“ Þetta eru orð þeirra Hans G. Andersens og Davíðs Ólafssonar um þessar gerðardómstillögur. Það er rétt, að Íslendingar voru árið 1958 svo viðkvæmir í þessum málum, að þeir vildu ekki einu sinni gera ráð fyrir gerðardómi um það, hvort um ofveiði eða ekki væri að ræða utan fiskveiðimarkanna. En óhætt er að fullyrða, að þá heyrðist ekki í einum einasta Íslendingi sú rödd, að til mála kæmi að sæta úrskurði erlends dómstóls um sjálfa fiskveiðilögsöguna, eins og nú er lagt til. Slíkt er í fullkominni andstöðu við alla afstöðu Íslands í landhelgismálinu fyrr og síðar. Þegar blekkingarhjúpnum hefur verið svipt af þessu samkomulagi ríkisstj. við Breta, stendur þetta eftir: 1) Bretar veita enga formlega viðurkenningu á 12 mílum. 2) Bretar veita engin loforð um að hverfa úr landhelginni eftir þrjú ár, sem íslendingar geti handsamað þá á. 3) Mörg hundruð erlend skip fá leyfi til þess að skarka á bátamiðunum kringum landið upp að 6 mílum í a.m.k. 3. ár. 4) Íslendingar afsala sér rétti til frekari stækkunar fiskveiðilögsögunnar við landið án samþykkis Breta. 5) Landgrunnslögin frá 1948 eru raunverulega felld úr gildi. Þannig er þá sannleikurinn um stórsigur Íslands í landhelgismálinu. Hann er þá um stórsvik við hagsmuni lands og þjáðar. Öll undanbrögð ríkisstj. í þessu máli, allur laumuskapurinn, öll ósannindin, öll sviknu loforðin, allt verður þetta skiljanlegt, en ekki afsakanlegt, þegar sannleikur málsins liggur fyrir umbúðalaus. Það er ekkert nýtt fyrirbæri, að þeir, sem hafa illt í huga og ætla sér að vinna óþurftarverk, laumist með undirbúning sinn og þræti fyrir ráðagerðir sínar, á meðan þess er nokkur kostur. Núv. ríkisstj, hefur tamið sér slík vinnubrögð. Af fádæma fyrirlitningu á réttu og röngu snýr hún staðreyndum við og læzt alltaf vera að gera þveröfugt við það, sem hún er að gera. Þegar hún t.d. lækkar allt kaup í landinu, segir hún, rétt eins og hún meini það, að hún sé að berjast gegn dýrtíð. Og þegar hún setur lög, sem banna kauphækkun, segir hún í fullri alvöru, að hún skipti sér ekki af kaupgjaldsmálum. Og þegar hún byrjaði að makka við Breta um landhelgina, lýsti hún auðvitað yfir því, að samningar við Breta kæmu ekki til mála. Þegar hún semur um að hleypa Bretum inn í landhelgina, æpa blöð hennar: „Aldrei framar inn fyrir 12 mílur.“ Og þegar hún hefur svikið samþykkt Alþ. frá 5. maí 1959 um, að ekki skuli hvika frá 12 mílum allt í kringum landið, þá lýsir hún því yfir í sjálfu svikaplagginu, að hún muni áfram vinna að framkvæmd þessarar samþykktar. Og hvað gat svo sem annað orðið framhaldið af svona staðreyndafölsun en það að orga yfir þjóðina nú, að stjórnin hafi unnið stórsigur, þegar hún var að fremja stórsvik? Það er eins og alkunn regla úr þekktri bók eigi að vera þeirra regla: „Þegar hann sver, þá lýgur hann.“ Góðir Íslendingar. Landhelgismálið er að komast á lokastig. Sá óttalegi grunur, sem þjóðin hefur hræðzt að undanförnu, er nú að koma fram. Ríkisstj. hefur unnið að svikasamningi. Sá samningur er jafnvel verri en nokkrum manni hafði komið til hugar. Það á að binda hendur okkar um ókomin ár. Hvað er hægt að gera til þess að afstýra þessum þjóðarvoða? Það væri enn hægt að knýja ríkisstj. til undanhalds. En til þess þarf þjóðin öll að risa upp. Flokksmenn stjórnarflokkanna verða að leggjast hér á eina sveif með stjórnarandstæðingum. Landhelgismálið er mál þjóðarinnar allrar án tillits til flokka. Eyðing fiskimiðanna við landið bitnar á öllum landsmönnum jafnt. Einnig þeir, sem nú verða í fyrstu lotu ekki eins hart fyrir barðinu á hinum erlenda flota, munu tapa eins og hinir, sem fá á sig erlendan flota allt árið. Tap þeirra kemur aðeins síðar. Þjóðin getur ekki á komandi árum, þegar grunnmiðin við landið eru urin upp, lifað á öfugmælum ríkisstj. Nú verður hver og einn einasti íslenzkur fiskimaður, hver og einn einasti verkamaður og allir landsmenn að láta Alþingi heyra vilja sinn í þessu máli. Það er hægt að hræða stjórnarflokkana frá samþykkt þessa samkomulags. Það, sem þeir óttast, er fylgishrun. En þeir verða að skilja það nú strax, að fylgishrunið verður ekki umflúið, fremji þeir svikin. Það er krafa okkar, sem hér á Alþingi stöndum gegn þessum svikasamningi, að samningurinn verði borinn undir þjóðaratkvæði. Við krefjumst þjóðaratkvæðis. Sú krafa þarf að dynja á ríkisstj. Ríkisstj. gumar af stórsigri þjóðarinnar. Hún getur þá ekki óttazt þjóðaratkvæði um málið. Hvar er lýðræðisást stjórnarflokkanna, ef þeir færast nú undan þjóðaratkvgr.? Eða trúa þeir kannske ekki á málstað sinn, eins og þeir láta? Hér er slíkt stórmál á ferðinni, að þjóðaratkv. er sjálfsagt. Hér er teflt um framtíðarhag þjóðarinnar. Hér er um skuldbindingu um ókomin ár að ræða. Þjóðaratkvgr. er hægt að framkvæma um málið á stuttum tíma, og þá liggur vilji þjóðarinnar fyrir ótvírætt. Íslendingar! Gerum kröfuna um þjóðaratkvgr. að kröfu allra landsmanna. Látum þá kröfu bergmála um allt land. Knýjum fram þjóðaratkvæði og björgum þar með heiðri og málstað Íslands. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Íhaldsflokkar ýmissa landa hafa mikið lært af bardagaaðferðum nazistanna. Nazistarnir komu næstum aldrei fram í neinu máli eins og þeir voru klæddir. Þeir notuðu alls konar loddarabrögð til þess að dylja stefnu sína og tilgang og hvað þeir voru raunverulega að gera. Þeir kölluðu sig flokk fjöldans, en voru raunverulega flokkur fámennrar auðklíku, sem kostaði flokkinn. Þegar nazistarnir töluðu um frið, meintu þeir blóðuga styrjöld. Þegar þeir gerðu samning við ríki um hlutleysi, var árás oftast yfirvofandi. Ef nazistarnir hefðu verið búnir að ákveða stórfellda kjaraskerðingu eftir kosningar, mundu þeir áreiðanlega fyrir kosningarnar hafa notað slagorðin: „Leiðin til bættra lífskjara er að kjósa nazistaflokkinn.“ Eða ef þeir hefðu ætlað að innleiða óðaverðbólgu eftir kosningar, mundu þeir fyrir kosningarnar hafa lofað algerri stöðvun verðbólgunnar án nýrra álaga. Ef nazistar hefðu ætlað sér sérstaklega að lækka útsvör og skatta á þeim ríkustu, mundu þeir hafa lofað hátíðlega og margendurtekið, að þeir ætluðu að lækka útsvör og skatta á hinum fátæku. Þekkið þið ættarmótið? Það er þessi vinnuaðferð, þessi loddaraleikur, sem notaður er af stjórnarflokkunum í flestum málum. Þessa vinnuaðferð þarf þjóðin að skilja. Þegar gera á eitthvað óvinsælt, eitthvað, sem er þjóðinni hættulegt, er venjulega lofað alveg því gagnstæða, eins og ég rakti hér að framan með fáeinum dæmum, og er þó af mörgu að taka. Þegar svo loks er gert það, sem alltaf var ásetningurinn að gera, er því kastað fyrir þjóðina alveg að óvöru með margbreytilegum, háværum áróðri úr öllum áttum til þess að rugla og æra dómgreind almennings og yfirvegun. Þessi vinnuaðferð var notuð í landhelgismálinu og er nú í algleymingi. Stjórnarflokkarnir hafa alla tíð barið sér á brjóst og sagzt vera allra flokka einlægastir og kröfuharðastir í landhelgismálinu, nema einstöku sinnum, þegar þeir hafa fallið út úr þessari leikararullu af vangá, og það sýnir sig nú, sem margir vissu, að aðeins þá var nokkuð að marka það, sem þeir sögðu. Þegar vinstri stjórnin vann að útfærslu landhelginnar í 12 mílur 1958, léku núverandi stjórnarflokkar opinberlega áhugamenn í landhelgismálinu. En þegar átti að taka ákvörðun um framkvæmd, voru þeir undantekningarlaust á móti um einhver einstök atriði og gátu því ekki verið með. Þennan hráskinnaleik léku þessir flokkar viku eftir viku, eins og ég sannaði í útvarpsumr. frá Alþingi um landhelgismálið í vetur. Það var ekki fyrr en Framsfl. tók af skarið, heimtaði svar hjá Alþfl. og sagði við hann: Ætlarðu að vera með, eða ætlarðu að rjúfa stjórnarsamstarfið á því að neita að vera með útfærslunni og láta kjósa um málið? Játaðu eða neitaðu. - Þá guggnaði Alþfl., því að hann vissi, að hann yrði þurrkaður út í kosningunum, ef hann sviki í landhelgismálinu fyrir kosningar. Sjálfstfl. neitaði að fallast á útfærsluna vegna þess, að hann var henni andvígur, en sagðist vera á móti því, hvernig hún væri gerð. Hann vildi gera hana öðruvísi, án þess að segja nokkurn tíma, hvernig það ætti eð vera. Ef Framsfl. og Alþb. hefðu ekki tekið af skarið, beygt Alþfl. - svínbeygt hann, eins og Pétur Benediktsson orðaði það í Ölver, og framkvæmt útfærsluna þrátt fyrir mótmæli Sjálfstfl., væri engin útfærsla enn í dag og allar þjóðir sargandi hér upp að 4 mílum. Útfærsla ákveðin einhliða af okkur íslendingum var eina færa leiðin. Öðruvísi hefði hún aldrei verið gerð. Eftir að útfærslan var gerð, voru blöð Sjálfstfl. með margendurtekið níð og nagg um útfærsluna, hún væri heimskuleg, enda stæðu að henni kommúnistar einir. Á fundum vestur á landi sagði Bjarni Benediktsson, að fávíslegt væri að ætla íslendingum stærri landhelgi en Bretar vildu samþykkja. Svipuð ummæli hafði Pétur Benediktsson í Ölver. Bretar fylgdust vel með þessum röddum, töldu þær merki þess, að Íslendingar væru klofnir í landhelgismálinu. Þess vegna sendu þeir herskip hingað. Það voru sjálfstæðismenn, sérstaklega þáverandi ritstjóri Morgunblaðsins, Bjarni Benediktsson, sem með skrifum sínum og tali kölluðu brezku herskipin í íslenzka landhelgi. En undir haustið 1958 sáu sjálfstæðismenn, að þessi afstaða þeirra var hættuleg fyrir kjörfylgi þeirra, enda fengu þeir þá vitneskju um það frá Alþfl., að stjórnin mundi klofna og kosningar væru fram undan. Það var eins og við manninn mælt, sjálfstæðismenn urðu allt í einu allra manna skeleggastir í landhelgismálinu á yfirborðinu. Engir vissu þó betur en við framsóknarmenn af reynslunni, að Sjálfstæðismenn og Alþýðuflokksmenn voru óheilir í málinu og þeim illa treystandi. En um tvær leiðir var að velja. Önnur var sú að reyna að fletta ofan af þeim í tvennum kosningum, sem hefðu vakið hatrammar deilur í landhelgismálinu. Hin var að halda eins og hægt var frið um málið og reyna að binda þessa flokka í málið með sameiginlegri þál. frá Alþ. Þetta er aðalástæðan til þess, að þál. frá 5. maí 1959 var samþykkt. Þar var því hátíðlega lofað af hverjum einasta þm. úr öllum flokkum að hvika hvergi frá 12 mílum í landhelgismálinu og afla viðurkenningar fyrir öllu landgrunninu íslendingum til handa. Það tók Framsfl. margar vikur að fá Sjálfstfl. og Alþfl. til að samþykkja þessa till., sverjast í þetta mál, en með henni töldum við að gert væri allt það, sem í okkar valdi stóð, til að koma í veg fyrir, að núv. stjórnarflokkar svikju í landhelgismálinu. En þetta hefur nú komið að engu liði. Brigðmælgin hefur orðið heitinu á Alþ. yfirsterkari. En samþykkt þeirra á Alþ. 1959 fyrir kosningar sýnir, að þessir flokkar vita, hvað þjóðin vill. Þess vegna eru slík heit gefin fyrir, en brigðuð eftir kosningar. Við skulum líta á aðdraganda þál. þeirrar, sem hér liggur fyrir, síðustu mánuðina. Þegar kvisast tók, að samningamakk væri hafið við Breta, brugðust forustumenn stjórnarflokkanna reiðir við, sögðu, að það væri aðeins kurteisi að tala við mennina. En þeir sóru lengi vel við hvert tækifæri, að samningar um að sleppa Bretum inn í landhelgina kæmu aldrei til mála. „Ég veit ekki til, að ég hafi umboð til þess frá einum einasta kjósanda,“ sagði Ólafur Thors. Og Guðmundur Í. Guðmundsson var ekki síður háfleygur í sínum svardögum og hefur verið fram á síðustu stund. Þegar ég heyrði þessa og aðra svardaga forustumanna stjórnarflokkanna um, að Bretum skyldi aldrei leyft að fiska innan 12 mílna markanna, fór mér ekki að litast á blikuna. Samkv. hinni alþekktu vinnuaðferð var verið að sverja þeim málstað tryggð, sem gróflegast átti að svíkja. Það leynist engum, að stjórnarflokkarnir gera sér ljóst, að þeir eru með vondan málstað. Ríkisútvarpið er notað til að tvílesa hina hálffölsuðu greinargerð. Gefin eru út aukablöð full af blekkingum. Fyrirsögnin í Alþýðublaðinu hljóðar: „Aldrei inn fyrir tólf.“ Daginn eftir: „Hörfa, úr þremur í tólf.“ Sömu dagana er verið að hleypa Bretum inn í landhelgina, a.m.k. til þriggja ára, og það er lauslegt loforð, eftir því sem hæstv. utanrrh. segir núna, frá Bretum um það, að þeir skuli fara eftir þann tíma. Rök stjórnarflokkanna fyrir því, að samningurinn sé góður fyrir Íslendinga, eru ummæli brezka útvarpsins og ýmissa brezkra blaða um, að samningurinn sé Bretum óhagstæður. Halda menn, að Bretar kunni ekki að hræsna, þegar þeir hafa hag af því? Hvenær hafa brezkir nýlendukúgarar verið öðruvísi en óánægðir eða látizt vera óánægðir, ef þeir hafa ekki fengið allt? Sögðu þeir ekki 1952, að 4 mílur væru gereyðilegging á brezkum fiskveiðum, og settu löndunarbann á íslenzka togara? Var óánægja Breta 1952 gild sönnun fyrir því, að 4 mílna landhelgi væri meira en nóg handa Íslendingum? Auk þess er í blöðum stjórnarflokkanna að mestu þagað um það, að brezkir útgerðarmenn lýsa ánægju yfir því, að við höfum orðið að éta ofan í okkur 12 mílurnar og lofað því að færa aldrei út nema tilkynna Bretum það með hálfs árs fyrirvana, fá samþykki þeirra eða fara með málið fyrir alþjóðadómstól. Oft hefur ríkisstj. endurtekið það, að hún mundi aldrei aftur hleypa Bretum inn í íslenzka landhelgi. Oftar munu þó brezkir ráðamenn hafa endurtekið hitt, að aðalatriðið væri að stöðva íslendinga í frekari útfærslu, nema það færi fyrir alþjóðadóm. Þetta hafa þeir nú fengið ásamt stórri meðgjöf. Og nú skulum við athuga samninginn. Hann er aðeins orðsending íslenzka utanrrh., tilboð hans, sem Bretar virðast hafa svarað eða munu svara játandi. Hvort svar Breta verður algert samþykki eða hálfyrði að einhverju leyti, liggur ekki fyrir. En segjum, að jáið verði án frekari vífilengja. Hvað fáum við með þessum samningi? Því er fljótsvarað. Við fáum minna en ekki neitt. Það er alger fölsun hjá ríkisstj., að Bretar hafi gefið okkur það eftir að rétta grunnlínurnar á fjórum stöðum. Þessar og fleiri bognar grunnlínur voru dregnar 1952. Eftir Genfarráðstefnuna 1958 var talið heimilt að rétta þær. En þegar átti að gera það, um leið og fært var út í 12 mílur 1958, var ósamkomulag um það, hvaða grunnlínur skyldi rétta og hverjar yrðu látnar bíða. Sérstaklega voru Alþfl. og Sjálfstfl. með alls konar uppsteyt í málinu til þess að koma þannig í veg fyrir útfærsluna, sem þeir voru í hjarta sínu á móti, eins og kom hvað eftir annað fram. Hins vegar lýstu flokkarnir yfir, að rétt til að gera hinar bognu grunnlínur beinar hefðu Íslendingar, hvenær sem þeir óskuðu. Til þess að skera á hnútinn var því breyting grunnlínanna látin bíða 1958. En um leið og íslenzka ríkisstj, kaupir af Bretum á fjórum stöðum þann rétt, sem við áttum skýlausan, afsalar hún sér rétti okkar til frekari grunnlínubreytinga, nema samþykki Breta eða alþjóðadómstóls komi til. Þó er þörf á ýmsum grunnlínubreytingum. Þetta er ekki illa haldið á íslenzkum málstað! Sagt er í þál. sjálfri og grg., að Bretar viðurkenni nú þegar 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands. Þetta er rangt, því að í orðsendingunni fer Guðmundur Í. Guðmundsson ekki fram á meira en Bretar falli frá mótmælum gegn 12 mílna landhelgi Íslands. Stjórnin segir auðvitað: Þetta er sama og viðurkenning. - Enginn, sem nokkuð þekkir til, tekur mark á slíkum yfirlýsingum. Hvers vegna segja Bretar ekki: Við viðurkennum 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands? - Dettur nokkrum manni í hug, að hitt orðalagið sé valið án sérstaks tilgangs? Þetta orðalag er valið til þess að geta sagt við íslendinga síðar, eins og þeir hafa sagt áður, ef þeir standa höllum fæti: Við Bretar höfum aldrei viðurkennt 12 mílna landhelgi við Ísland. Ef þið leyfið okkur ekki að fiska á vissum stöðum innan 12 mílna, kaupum við ekki af ykkur fisk o.fl., o.fl. Við fáum með þessari yfirlýsingu ekki neitt. Fiskveiðar Breta undir herskipavernd höfðu misheppnazt. Sjómennirnir, jafnvel sjóliðarnir, óánægðir og taugaveiklaðir yfir að geta ekki leitað landvars. Fiskveiðarnar svo lélegar undir herskipavernd, að þær borga ekki herskipakostnaðinn. Framferði Breta svo mikil smán fyrir þá og álitshnekkir meðal þjóða, sem þeim ríður lífið á að vera í áliti hjá, að þetta eitt var margfalt meira tap en allar fiskveiðar í íslenzkri landhelgi. Þess vegna höfðum við sigrað í deilunni, eins og Bjarni Benediktsson hefur lýst yfir oftar en nokkur annar maður. Inn í íslenzka landhelgi hefðu brezku togararnir aldrei komið aftur undir herskipavernd eftir seinni Genfarráðstefnuna, ef Bjarni Benediktsson hefði ekki kallað þá þangað í annað sinn með því að náða veiðiþjófana, en á það litu Bretar sem veilu og undanhald. Eftir að landhelgismálið komst í hendur undanhaldsmanna, hlaut að fara eins og nú horfir. Það, sem Íslendingar afsala sér, er tilgreint með ákveðnum orðum og ekki skorið við nögl. Næstu þrjú ár hafa veiðiskip, sem skrásett eru í Bretlandi, - þeir geta boðið upp á skrásetningu, Bretarnir, - leyfi til að fiska hér upp að 6 mílum á svæðum að mestu leyti í kringum landið. Eru þessi svæði auðsjáanlega valin með tilliti til þess, hvar fiskigengd er mest á hverjum tíma og hægast að sitja fyrir fiskigöngum inn á svæði, þar sem veiði er ekki leyfð. Eftir því sem ríkisstj. upplýsir, mega íslendingar eiga von á fleiri skipum en þeim, sem skrásett eru í Bretlandi, inn í landhelgina. Með þessu leyfi erum við Íslendingar búnir að ómerkja það, sem við höfum sagt á alþjóðavettvangi og í mörgum hvítum bókum, sem dreift hefur verið út um heim. Þar höfum við haldið því fram m.a., að við hefðum rétt til útfærslu í 12 mílur og mundum aldrei víkja frá þeim rétti. Við höfum haldið því fram, að þetta sé okkar lífsnauðsyn, því að sannað hafi verið með vísindalegum aðferðum, að um ofveiði verði að ræða, ef útlendum veiðiskipum, sem fjölgar hratt við landið, verði hleypt inn í landhelgina. Nú gerum við allt þetta tal okkar að engu. Frammi fyrir öllum þjóðum segjum við: Það, sem við héldum fram, var skrök eitt. En það er ekki allt þar með búið, því að ákveðið er í orðsendingunni, að ef Íslendingar hér eftir þurfi að færa út landhelgina, þótt ekki sé nema rétta grunnlínu, sem víða þarf að gera, þá megi þeir það ekki nema tilkynna Bretum náðarsamlegast með sex mánaða fyrirvara einum þjóða. Og ef Bretar vilja ekki fallast á útfærsluna, geta þeir heimtað, að alþjóðadómstóll skeri úr. M.ö.o.: við étum ekki aðeins ofan í okkur, að við höfum haft heimild til að færa út án samþykkis Breta í 12 mílur, heldur lofum við því að gera þetta aldrei aftur. Þar með eru landgrunnslögin frá 1948, sem allir flokkar stóðu einhuga að og eru heimildarlög til að friða allt landgrunnið, raunverulega þurrkuð út. Þessi leyfisbeiðni til Breta um stækkun íslenzkrar landhelgi og úrskurður alþjóðadómstóls virðast alls ekki tímabundin. Ég skora á stjórnarflokkana að svara nú þegar hér í útvarpinu, hvort Íslendingar, aldir og óbornir, eigi að vera bundnir á þennan klafa, nema þeir brjóti hann af sér. Sjálfsagt er að koma fram með brtt. um að afnema þetta ákvæði úr samningnum, en til vara, að það verði tímabundið. Sést þá, hvort ríkisstj. er alvara að leggja þessa fjötra á óborna Íslendinga, þannig að íslenzka þjóðin megi ekki um alla framtíð gera neitt í landhelgismálinu nema með samþykki Breta eða alþjóðadómstóls, sem enginn veit, hvernig kann að verða skipaður í framtíðinni. Það getur verið gott að hafa, alþjóðadómstól til að skera úr vissum málum. Norðmenn gátu vel farið fyrir Haagdómstólinn með það, hvar þeir mættu hafa beinar grunnlínur, enda fiskveiðar Norðmanna ekki nema 7% af þjóðartekjum þeirra. Við hefðum og eftir útfærsluna 1952, sem var í samræmi við dóminn í máli Norðmanna, áhættulaust getað látið málið koma fyrir Haagdómstólinn, því að vitað var fyrir fram um málalokin, enda neituðu Englendingar. Ef friða á einhver svæði á úthafinu, eins og við Íslendingar gerðum till. um í Genf, utan landhelgi strandríkis fyrir ofveiði, til þess að strandríki, sem lifir aðallega á fiskveiðum, geti fiskað þar, er ekki óeðlilegt, að sérfræðingar og alþjóðadómstóll skeri úr um það, hvort þar er um ofveiði að ræða og hvað þetta svæði úthafsins á að vera stórt. En að reyna að rugla þessu saman við alþjóðadómstól um stærð landhelginnar alla tíð sýnir aðeins, að stjórnarflokkarnir verða að grípa til beinna falsana til að verja sinn vonda málstað. Við Íslendingar höfum alltaf sagt: Ef allar þjóðir, sem hafa 12 mílna landhelgi og meira, vilja játast undir dóm alþjóðadómstólsins um það, hvort þær eigi rétt á 12 mílna landhelgi eða stærri, þá munum við ekki skerast úr leik. En að við, sem þurfum stærri landhelgi en aðrar þjóðir, séum teknir út úr einir þjóða og kúgaðir til að játast undir það um aldur og ævi, að við megum aldrei breyta landhelgi okkar, hve rík sem þörfin er, nema með leyfi Breta eða alþjóðadómstóls, það er hróplegt ranglæti, því að vegna veiðitækninnar getur vel svo farið, að 12 mílna landhelgi verði okkur að minna gagni en 3 mílna landhelgi áður. Með þessu værum við að fá alþjóðadómstóli vald til þess að ákveða, hvort okkur á hér eftir að vera heimilt að vernda auðlindir, sem tilvera þjóðarinnar byggist á, þ.e. vald til þess að kveða upp dóm um það, hvort við eigum að fá að lifa í eigin landi. Slíkt vald mun engri þjóð nokkurn tíma hafa komið til hugar að fá alþjóðadómstóli í hendur, kannske ævarandi, ef á að skilja ákvæðið þannig. Eitt er þá ótalið, sem er ekki beinlínis fjárhagslegt, en engu minna fyrir það. Ríkisstjórnir hafa undanfarið gefið út og dreift um mörg lönd svonefndum hvítum bókum um skýlausan rétt okkar til að gera það, sem við höfum gert í landhelgismálinu, um lífsnauðsyn okkar til þess að gera það og margt fleira. Í þessum bókum er margt og mikið rætt um yfirgang Breta og veiðiþjófnað. Allt í einu berast þær fréttir af Íslandi, að við kyngjum öllum stóryrðunum, gefum upp mikið af landhelgi, sem við höfum helgað okkur á þriðja ár og allar þjóðir hafa virt nema ein. Þessari einu þjóð, þeirri sem hefur sýnt okkur ofbeldi og stundað hér veiðiþjófnað undir herskipavernd, bjóðum við fyrstri þjóða inn í landhelgina til þess að hirða árangur friðunarinnar. Og við skuldbindum okkur í ofanálag til að hreyfa ekki við því að færa út landhelgina nema með þessarar þjóðar samþykki, þessarar sömu þjóðar, sem hér hefur stundað ofbeldi og veiðiþjófnað fyrr og síðar. Hvílík niðurlæging frammi fyrir öllum þjóðum! Hvílík smán! „Lífgjafi þessa lands er vor saga,“ segir Einar Benediktsson. Þessi lífgjafi segir okkur afdráttarlaust, að alltaf, þegar við Íslendingar guggnuðum fyrir ofbeldi og hótunum erlendis frá, alltaf þegar við létum kúga okkur til að gera nauðungarsamninga um afsal réttinda, vorum við að færa bölvun yfir þjóðina. Hér er einn slíkur samningur á ferð, sem þróttlaus ríkisstj. ætlar að láta kúga sig til að gera. Slíkir samningar eru alltaf forgylltir með ofsalegu skrumi, meðan verið er að koma hlekkjunum á þjóðina. Einfaldar sálir blindast um skeið. En bak við skrumið, undir gyllingunni er nú eitt stórfelldasta afsal réttinda, sem saga þjóðarinnar greinir. Til þess að gefa slíkt réttindaafsal hefur enginn þm. umboð, enginn þm. hér í þessum sal, því að allir flokkar og allir þm. sóru þann eið fyrir síðustu kosningar að hvika hvergi í landhelgismálinu. Vegna þess er skylt að hafa þjóðar atkvæði um þetta mál. Kjósendur einir hafa rétt til að samþykkja samninginn eða hafna honum. Án samþykkis kjósenda verður hann því markleysa ein. - Verið þið sæl.



Herra forseti. Á langri þingævi minni hef ég aldrei heyrt illan málstað jafnilla varin og stjórnarandstæðingar nú hafa gert, - og þó. Kannske er þetta of harður dómur, þegar á það er litið, að málstaður þeirra er óverjandi. En auk þess finna þessir menn andúðarnepjuna næða um sig frá nær allri þjóðinni, sem búin er að gegnumlýsa þá og sér, að þegar Íslendingar vinna stóran sigur undir forustu ríkisstj. sinnar, þá reiðast þeir, en gleðjast ekki. Fyndnastur fannst mér hv. síðasti ræðumaður, Hermann Jónasson, þegar hann sagði: Nazistar lofa alltaf því gagnstæða við það, sem þeir gera. - Man þessi maður eftir manni, sem myndaði stjórn í júlímánuði 1956, lofaði ýmsu og gerði alltaf það gagnstæða? Þessi sami maður sagði, að rök ríkisstj. fyrir ágæti samningsins væru eingöngu þau, að Bretar séu sagðir óánægðir. Ég skal nú sýna sannleiksgildi þessarar fullyrðingar. Á öndverðu þingi báru Alþb. og Framsfl. fram lagafrv. í Ed., en síðan þáltill. í Sþ. varðandi fiskveiðilögsöguna úti fyrir ströndum Íslands. Í umr., sem þá fóru fram, gerðu hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, og hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, ýtarlega grein fyrir málinu. Þeir skýrðu m.a. frá því, að ríkisstj. teldi mjög æskilegt að eyða deilunni við Breta, ef ekki þyrfti að sæta neinum afarkostum, og drápu á sum helztu rökin, sem að því hníga. Eins og þá stóðu sakir, var ekki auðið að segja allt um málið án þess að eiga á hættu að skaða hagsmuni Íslendinga. Nú, þegar málið er á lokastigi og við höfum bindandi tilboð frá Bretum um lausn þess, þarf engu að leyna. Rétt tel ég að benda á, að meðferð landhelgismálsins eftir Genfarráðstefnuna 1958 var af Íslands hálfu með þeim hætti, að sú gagnrýni, sem að okkur hefur verið stefnt af þeim sökum, er vel skiljanleg, og hæpið, að smáþjóð geti oft leikið slíkan leik. Menn athugi, að Genfarráðstefnan var haldin til þess að ákveða víðáttu landhelginnar. Íslendingar tóku þátt í ráðstefnunni án alls fyrirvara og viðurkenndu í rauninni með því, a.m.k. að vissu leyti, að ákvarðanir ráðstefnunnar skyldu marka stefnuna. Okkar óskir lutu þar í lægra haldi. Við héldum heim og tilkynntum, að þrátt fyrir þetta hefðum við ákveðið að skammta sjálfum okkur 12 mílna fiskveiðilandhelgi. Bretar svöruðu: Þetta er ólöglegt athæfi. Úthafið er afrétt okkar beggja og raunar margra annarra. Við munum vernda hagsmuni fiskimanna okkar. Látum okkur a.m.k. ræða málið. Svar okkar var: Við ykkur höfum við helzt ekkert að tala. - það var þá, sem Bretar sendu herskip sín hingað. Ég hef alltaf talið, að hyggilegra hefði verið að halda öðruvísi á málinu. Um það má auðvitað alltaf deila og þýðingarlaust úr þessu. Og hvað sem öðru líður, er það staðreynd, að þegar menn berjast fyrir hagsmunum þjóðar sinnar, gilda nokkuð önnur lögmál en í einkaviðskiptum manna. Og vilji einhver á okkur deila út af málsmeðferðinni, hverfum við án efa í ljósi eða skugga þeirrar yfirsjónar Breta að senda flota sinn inn í landhelgi okkar. Í hinni ýtarlegu grg., sem fylgir þáltill. ríkisstj., er saga landhelgismálsins rakin og rökin lögð á borðið. Hæstv. utanrrh. hefur nú einnig skýrt málíð. Ég skal ekki endurtaka þessi rök nema að litlu leyti, heldur aðeins lýsa gleði minni yfir því. að með þessari lausn málsins hefur mikið og viðkvæmt vandamál verið leyst og fullar sættir tekizt milli gamalla vinaþjóða. Ég fer ekki dult með, að mér er mikið gleðiefni, að sáttagerðin ber órækt vitni um sáttfýsi Breta og sýnir, að þeir skilja hvort tveggja, að öll afkoma Íslendinga veltur á landhelginni, sem og hitt, að vestræn samvinna fær aldrei staðizt, ef stærsti bróðirinn brýtur upp búrhurð hins minnsta, leggur sér matarforða hans til munns og skilur hann eftir í svelti. Og þetta gildir alveg jafnt, hvort sem slíkt atferil á sér stoð í lögum eða ekki. Þetta er og verður kjarni málsins. En hitt ber að játa, að frá brezkum sjónarhól blasir margt fleira við, og erum við menn að meiri, ef við reynum einnig að sjá þeirra hlið á málinu. Í haust, þegar forsætisráðherra Breta, herra Macmillan, samkv. ósk íslenzku ríkisstj. kom við á Íslandi á leið sinni til New York, átti ég við hann nokkurra stunda viðtal. Við ræddumst við einir og af fullri hreinskilni. Ein af þeim myndum, sem forsrh. brá þá upp fyrir mér, var af brezku togaramönnunum. Hann sagði eitthvað á þá leið, að þeir væru kjarni enska sjóliðsins, sem ætti hvað veigamesta þáttinn í því, að Bretar og bandamenn þeirra unnu báðar heimsstyrjaldirnar. Þessir menn væru því hans og margra annarra uppáhald, sem brezka þjóðin og raunar allur hinn frjálsi heimur stæði í þakkarskuld við. Öll skerðing á afrakstrinum af starfi þeirra ylli því brezkum stjórnarvöldum miklum sársauka o.s.frv. Þá rökstuddi herra Macmillan mjög vel það sjónarmið, að meðan Bretar ekki viðurkenndu 12 mílna fiskveiðilandhelgina, bæri stjórninni skylda til að hindra töku og refsingu brezkra skipa. Frá brezku sjónarmiði hefðu þeir ekki brotið af sér, og Íslendingar gætu ekki með sanngirni krafizt þess, að Bretar beygðu sig fyrir einhliða ákvörðunum um, að íslendingar helguðu sér úthafið sem einkaeign og vildu ekki svo mikið sem ræða málið við Breta. Ég vona, að ég brjóti ekki þagnarheit, þótt ég nú að leikslokum greini frá þessum hluta af okkar löngu viðræðum. Mín gagnrök skipta Íslendinga minna. Þau eru öll kunn. En mesta áherzlu lagði ég á þetta: Ég tel aðgerðir Íslendinga reistar á lögum og rétti. A.m.k. kann ég engin lög og engar reglur, sem banna 12 mílna fiskveiðilandhelgi. En hvað sem því líður, hvort heldur mannanna lög eru með okkur eða móti, þá eru guðs lög með okkur, þ.e.a.s. helgur réttur lítillar, dugmikillar menningarþjóðar til þess að lifa frjáls og öðrum óháð í landi sínu. Og þennan rétt má enginn skerða, meðan við höfum dug og áræði til þess að berjast við vetrarmyrkur, storma og stórsjói og sækja greipar Ægis þá fjármuni, sem 180 þús. sálir þurfa til að lifa menningarlífi í stóru landi. Íslenzka ríkið væri tilraun minnstu þjóðar veraldarinnar til að lifa menningarlífi á borð við stærstu menningarþjóðirnar, - tilraun, sem væri einstök í veraldarsögunni, - tilraun, sem mundi heppnast, ef við kynnum fótum okkar forráð og ef ekki yrði framið innbrot í fjárhirzlu okkar, þ.e.a.s. fiskveiðilandhelgina. Allir Íslendingar vissu, að í okkar lögmáli stæði: landauðn eða landhelgi. Ég rek ekki frekar viðræður mínar við forsrh. Breta. Ég skal ekki heldur tíunda hér þau hin sterku rök, sem aðrir ráðherrar hafa fram borið okkur til styrktar, en þar eiga þeir hæstv. utanrrh. og hæstv. dómsmrh. fyrst og fremst hlut að máli. Minni ég í því sambandi m.a. á sakaruppgjöf dómsmrh. að aflokinni Genfarráðstefnunni og viðræður utanrrh. við utanrrh. Breta rétt fyrir áramótin, en hvort tveggja þetta á ómetanlegan þátt í þeirri prýðilegu lausn, sem nú hefur náðst. En, segja menn, yfir hverju er verið að býsnast? Er það nokkuð að miklast af að láta Breta svínbeygja sig? Nei, ekki ef svo er. En sé það Bretinn, sem hefur látið undan síga, þá er það að sönnu honum mest til sóma, en kannske líka nokkuð ríkisstj. Íslands og þá einkum þeim ráðh., sem málið fellur undir, og samninganefndarmönnum þeirra, en allir þessir menn hafa skýrt þarfir og rétt okkar, og með sterkum rökum, hóflegum, en einörðum málflutningi hefur þeim tekizt að skapa okkur þá samúð, sem ein gat leitt til þess ágæta samkomulags, sem við nú eigum kost á. Hófst sú viðureign í Genf á s.l. vori og hefur staðið nær linnulaust alla tíð síðan. En er þetta þá nokkurt afrek, sem unnið hefur verið? spyr einhver. Þeim, sem vilja gera sér rétta grein fyrir því, er hollt að hafa til samanburðar það tilboð, sem vinstri stjórnin gerði NATO og þá fyrst og fremst Bretum, þegar leitazt var við að fá þá til að viðurkenna rétt okkar til 12 mílna landhelginnar sumarið 1958, rétt áður en reglugerð okkar um 12 mílurnar var gefin út og einnig skömmu áður en hún tók gildi. Skeytin, sem Hermann Jónasson forsætisráðherra vinstri stjórnarinnar þá sendi Spaak framkvæmdastjóra NATO með samþykki Finnboga Rúts Valdimarssonar og án efa með vitund ráðh. Alþb. í ríkisstj., þeirra Lúðviks Jósefssonar og Hannibals Valdimarssonar, hafa verið birt og eru því þjóðinni kunn. Af þeim er ljóst, að Hermann Jónasson bauð þá Bretum full afnot af ytri 6 mílunum í þrjú ár og gegn því einu, að Bretar að loknu því tímabili viðurkenndu einkarétt Íslendinga á 12 mílunum auk lítils háttar breyt. á grunnlínum. Þessu tilboði höfnuðu Bretar þá. Nú hins vegar fá Bretar aðeins lítinn hluta þessara fríðinda. Nú fá þeir aðeins rétt til að vera frá 3–8 mánuði á ári á ytri 6 mílunum í þrjú ár, þ.e.a.s. frá 9–24 mánuði alls á öllu tímabilinu, í stað 36 mánaða samkv. tilboði vinstri stjórnarinnar. Sé eingöngu miðað við flatarmál veiðisvæðanna og lengd veiðitímanna á hverju veiðisvæði, kemur í ljós, að fríðindi Breta jafngilda aðeins rúmum 1/4 hluta þess, sem vinstri stjórnin bauð 1958. Hún bauð þá afnot allra ytri 6 mílnanna, sem eru um 20500 km2, í þrjú ár, allt árið, alls staðar og alltaf. Nú heimilast Bretum hins vegar aðeins veiðar á sem svarar 5500 km2 svæði í þrjú ár og gegn því, að Ísland fái sem einkaeign þegar í stað að heita má jafnstóran viðauka á úthafinu utan 12 mílnanna, eða 5065 km2, og ekki aðeins til þriggja ára, heldur um allra framtíð. Þetta er ótrúlegt, segja menn. Já, það er satt. En samkomulagið er okkur samt sem áður enn hagstæðara en þessar tölur gefa til kynna. Það stafar af því, að auðvitað höfum við af fremsta megni leitazt við að miða við þann tíma ársins, sem veiðar Breta eru okkur skaðminnstar. En auk þessa er svo á hitt að líta, sem afar miklu máli skiptir, að á aðalaflamiðum Íslendinga er veiðitíminn stytztur og grunnlínustækkanirnar mestar, eins og bezt sézt af því, þegar athugað er, að á veiðisvæðinu frá Vestmannaeyjum til Stykkishólma veiddist árið 1950 70.3% af heildaraflamagni bátaflotans. Á öllu þessu veiðisvæði er veiðitími Breta 3 árin samtals aðeins 9 mánuðir. Er þá loks þess ógetið, sem mestu skiptir, en það er, að á þessum helztu veiðistöðvum okkar fá Bretar aðeins þriggja ára afnot af sem svarar 755 km2, en viðurkenna fyrir sitt leyti að afhenda Íslendingum strax nýja og um alla framtíð óafturkallanlega stækkun friðunarsvæðisins utan 12 mílnanna, sem nemur hvorki meira né minna en 3060 km2. Menn taki eftir: Á langdýrmætustu fiskimiðunum lánum við Bretum afnot af 755 km2 svæði í enn þrjú ár, en fáum á þessum stöðum í staðinn, auk alls annars, nú þegar og um alla framtíð meir en fjórum sinnum stærra svæði utan 12 mílnanna, eða 3060 km2. Þetta leyfi ég mér að kalla tíðindi. Enn er þess ógetið, að fyrir öllum Vestfjörðum og á nokkrum öðrum stöðum viðurkenna Bretar 12 mílna landhelgina þegar í stað. M.ö.o.: það, sem við nú látum, er aðeins lítið brot af því, sem vinstri stjórnin bauð árið 1958, en það, sem við nú fáum, er hins vegar svo ósambærilega margfalt meira en vinstri stjórnin bað um, að tæplega er saman berandi. Ég skal ekki um það dæma, hvort eða að hve miklu leyti Íslendingar hefðu getað fengið sér tildæmdan einhvern rétt til útfærslu á grunnlínum fyrir alþjóðadómstóli. En það er ljóst mál, að mat núv. stjórnarandstæðinga, þeirra sem hér hafa verið að tala, á líkunum til þess hefur ekki einkennzt af bjartsýni. Um það vitnar sú staðreynd, að þegar landhelgin var færð út 1958, var ekki hirt um að færa út grunnlínurnar, og ber hitt þó enn þá meiri vott um skeytingarleysi eða svartsýni af hendi þessara manna um hugsanlegan rétt Íslendinga í þessum efnum, að fyrir þessu þingi liggur lagafrv., flutt af Alþb. og Framsfl., þar sem lagt er til, að lögfestar verði núgildandi grunnlínur, en ekki svo mikið sem minnzt á þá 5065 km2 útfærslu þeirra, sem við nú höfum fengið viðurkenningu Breta á okkur til handa. Þessi lítilþægni stjórnarandstæðinga er ekki til fyrirmyndar, heldur víti, sem núv. ríkisstj. hefur haft vit á að varast. Þá vil ég aðeins víkja að því örfáum orðum, að þrátt fyrir þetta samkomulag munu Íslendingar að sjálfsögðu halda áfram baráttunni á alþjóðavettvangi fyrir útfærslu fiskveiðilögsögunnar og hagnýta sérhvern aukinn rétt, jafnóðum og hann fellur til að okkar mati. Íslendingar munu án efa telja sér hagkvæmt að rasa ekki um ráð fram, þ.e.a.s. gera ekki aðrar ráðstafanir en þær, sem við teljum að fái sennilegast staðizt fyrir óhlutdrægum alþjóðadómi. En héðan af er líka tryggt, að það verður ekki ofbeldið, ekki hervaldið, sem sker úr, hvort aðgerðir okkar verða virkar eða að meira eða minna leyti aðeins pappírsgagn, eins og var 1958, heldur alþjóðalög og réttur, eins og hann á hverjum tíma er að mati óhlutdrægra dómara. Þetta tel ég einna mesta vinning Íslendinga af þessu ágæta samkomulagi. Hygg ég, að þegar rennur af framsóknarmönnum, verði þeir að sættast á þetta sjónarmið, enda hefur Framsfl. frá öndverðu fallizt á að láta Haagdóminn dæma í landhelgismálum okkar. Þannig var það stjórn Steingríms Steinþórssonar, en í henni sátu bæði Hermann Jónasson og Eysteinn Jónsson, sem bauðst til að vísa landhelgisdeilunni við Breta til Haagdómstólsins 1953. Og fáir Íslendingar hafa betur lýst nauðsyn Íslendinga og raunar allra smáþjóða á því, að deilur verði útkljáðar fyrir alþjóðadómi, en ekki með ofbeldi, en einmitt höfuðlögfræðingur stjórnarandstöðunnar, Ólafur Jóhannesson prófessor, gerði á Alþingi í haust. Að lokum vil ég segja þetta: Þessir samningar eru okkur svo hagstæðir, að sumum finnst, að ótrúlegt sé. Mitt mat er, að þeir séu okkur ósambærilega miklu hagstæðari en þótt okkur hefðu boðizt 12 mílurnar óskiptar og skilmálalaust þegar í stað. Þegar þess er gætt, að þetta samkomulag er endir á deilu milli fámennustu sjálfstæðu þjóðar veraldarinnar og eins mesta stórveldis heims, þá verður að viðurkenna, að það er rétt, að með því hafa Íslendingar unnið einn sinn allra stærsta sigur á sviði stjórnmálanna. Auk þess er samkomulagið Bretum til sóma. Þessu samkomulagi getur því enginn hafnað annar en sá, sem vill hætta lífi og fjármunum íslenzkra sjómanna og íslenzku þjóðarinnar í því einu skyni að glæða elda ófriðar við Breta, og svo hinir, sem vita ekki, hvað þeir gera. Ég veit, að þjóðin fagnar þessari farsælu lausn hinnar löngu og leiðu deilu við Breta af heilum hug. Og úr þessu fækkar þeim áreiðanlega, sem til skamms tíma letruðu á skjöld sinn: „Samningar eru svik“. Það er líka boðskapur, sem réttara er að flytja öðrum en viti borinni þjóð, sem liggur á mörkum austurs og vesturs og veit, að einasta lífsvon mannkynsins er, að ólíkir hagsmunir og lífsskoðanir semji um deilumál sín, og þar með, að hroðalegustu svikin, sem auðið er að fremja gegn öllum þjóðum veraldarinnar, eru einmitt þau að svíkjast um að semja.



Herra forseti. Ísland rís upp af grunnsævishjalla, sem er í lögun svipaður landinu sjálfu, og standast firðir og vikur, sem skerast inn í þennan hjalla, víðast á við firði og víkur, sem skerast inn í landið. Þetta grunnsævi umhverfis landið, landgrunnið, er jarðfræðilega og jarðsögulega óaðskiljanlegur hluti af Íslandi sjálfu, lægsti hluti landsins. Þar eru hin dýrmætustu fiskimið, þar eru hrygningar- og uppeldisstöðvar, þar er gull og silfur hafsins. Þetta fiskauðga landgrunn kringum landsins vogskornu strendur viljum við Íslendingar einir eiga. Við teljum okkur eiga til þess sögulegan rétt, þjóðlegan rétt og landfræðilegan, auk þess helga réttar, sem lífsnauðsyn heillar þjóðar skapar henni. Meginmark Íslendinga í landhelgismálum er yfirráð okkar yfir landgrunninu öllu. Það speglast í lögunum frá 1948 um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. Það kemur fram í þál. frá 1959, þar sem Alþingi lýsti yfir því, að afla bæri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls. Undanfarin ár hefur miklu moldviðri verið þyrlað upp um landhelgismálið, svo að truflað hefur dómgreind sumra manna um meginatriði þess, svo og um það, hvaða vinnubrögð væru hyggilegust til að þokast nær þessu marki. Þetta gerningaveður hefur villt svo um fyrir sumum, að þeir eru farnir að trúa því, að talan 12 sé heilög landhelgistala, lokamark og fullnæging óska okkar og þarfa, svo ginnheilög tala, að hvergi megi frá henni hvika, jafnvel um stundarsakir, þótt sannað væri, að slík frávik - tímabundin og svæðisbundin gætu fært þjóðinni margfalt meiri hagsbætur í staðinn. 12 mílur eru ekki takmarkið. Landgrunnið allt er lokatakmarkið. Að því ber að stefna með festu og einurð, með hyggindum og drengskap, sæmandi menningarþjóð, sem virðir lög og rétt annarra þegar af þeirri ástæðu, að hún á sjálf allt sitt líf og tilveru undir lögum og rétti. Nú eru stjórnarandstæðingar sumir, sem löngum hafa ekki grillt í neitt nema 12 mílur, farnir að elska landgrunnið allt enn þá meira en mílurnar 12. En í því sambandi minnist ég aðdragandan að ályktun Alþingis frá 1959. Leiðtogi framsóknarmanna í landhelgismálum, hv. 3. þm. Norðurl. e., Gísli Guðmundsson, afhenti þá formanni þingflokks sjálfstæðismanna svo hljóðandi till. Framsfl.: „Alþingi ályktar að lýsa yfir, að það mótmælir harðlega ofbeldisaðgerðum brezkra stjórnarvalda á fiskveiðilandhelgi Íslands og að af Íslands hálfu verði haldið fast við 12 mílna fiskveiðilandhelgi og samningar um minni fiskveiðilandhelgi komi því ekki til greina.“ Í till. Framsfl. var aðeins talað um að halda fast við 12 mílna landhelgi, en ekki minnzt á landgrunnið eða nauðsyn á frekari útfærslu landhelginnar. Þingmenn Sjálfstfl. settu það skilyrði fyrir samþykkt slíkrar till. um landhelgismál, að skýrt væri tekið fram í henni, að markmið Íslendinga væri landgrunnið allt. Eftir kröfu sjálfstæðismanna er því sú stefnuyfirlýsing komin í ályktun Alþingis. Nú er því haldið fram, að samkomulagið við Breta torveldi okkur að vinna að þessu framtíðarmarki, að færa landhelgina út framvegis. Í orðsendingu Íslands er sérstaklega tekið fram, að ríkisstj. muni halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland, en í þeirri ályktun lýsir Alþingi yfir, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls. Hér er því ekki verið að dylja framtíðarfyrirætlanir okkar, og Bretastjórn er það fyllilega ljóst. En nú er reynt að fræða okkur um það, að Íslendingar mundu hér eftir ekki geta fært út landhelgi sína nema með samþykki Breta. Þetta er rangt. Við þurfum að sjálfsögðu ekki samþykki Breta né neinnar annarrar þjóðar til að færa út landhelgina í framtíðinni eða breyta grunnlínum. Skuldbinding okkar er sú að tilkynna ríkisstj. Bretlands væntanlega útfærslu með 6 mánaða fyrirvara. Þá hef ég heyrt því haldið fram, að samkomulagið beri að skilja svo, að eftir 3 árin næstu eigi alþjóðadómstóllinn að fjalla um núverandi 12 mílna fiskveiðilögsögu. Þetta er misskilningur. 12 mílurnar eru endanlega viðurkenndar af Bretum og koma ekki til úrskurðar afþjóðadómstólsins. Nú spyrja menn: Felur samkomulagið í sér viðurkenningu Breta? Segir ekki aðeins, að þeir falli frá mótmælum sínum? Þetta orðalag vilja sumir túlka þannig, að það sé ekki viðurkenning og hafi ekki gildi að lögum sem slíkt. Ég vil skýra þetta nokkru nánar. Ef aðili í málsókn hefur mótmælt einhverju atriði og lýsir því síðan yfir, að hann falli frá mótmælum sínum, þá jafngildir það tvímælalaust að lögum viðurkenningu hans á því atriði, og sama gildir að þessu leyti í þjóðarétti. Rússar hafa 12 mílna landhelgi. Bretar hafa mótmælt henni og viðurkenna ekki stærri landhelgi þar en 3 mílur. Árið 1956 gerðu Rússar samning við Breta og veittu þeim heimild til þess að stunda fiskveiðar inn að 3 mílum á tilteknum svæðum. En jafnframt tóku Bretar það fram með sérstakri orðsendingu til Rússa, að þeir héldu fast við fyrri mótmæli sín gegn landhelgi þeirra. Hér er þessu á annan veg farið. Hér er skýrt tekið fram, að Bretar falli frá fyrri andstöðu sinni og mótmælum. Ég ætla að það verði ekki vefengt með réttu, að þessi yfirlýsing Breta mundi af Sameinuðu þjóðunum og alþjóðadómstóli metin jafngild viðurkenningu berum orðum. Rísi ágreiningur um útfærslu landhelginnar síðar, skal honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til alþjóðadómstólsins. Þessi aðferð er eðlileg í samskiptum siðaðra ríkja. En þetta ákvæði miðar ekki að því fyrst og fremst að binda hendur okkar. Þýðing þess er ekki síður sú að binda hendur Breta, því að með þessu heita þeir því að beita ekki aftur herskipavaldi í sambandi við útfærslu íslenzku landhelginnar síðar, heldur hlíta alþjóðadómi. Það á að vera afsal landsréttinda og þjóðarsmán að fallast á að skjóta ágreiningsefnum til alþjóðadóms. Þeir sömu aðilar, sem gagnrýna nú þetta ákvæði, hafa jafnan talið sjálfsagt, að Íslendingar leituðu ásjár Sameinuðu þjóðanna í landhelgismálinu og tækju m.a. tvívegis þátt í sjóréttarráðstefnum í Genf á þeirra vegum. En við megum ekki bera mál okkar undir alþjóðaðómstólinn, sem er einn hluti Sameinuðu þjóðanna og sá þátturinn, sem er og á að vera óháðastur og óhlutdrægastur og mest til hans vandað. Í sáttmála hinna Sameinuðu þjóða, sem Alþingi staðfesti fyrir sitt leyti 1946, eru taldar meðal aðalstofnana Sameinuðu þjóðanna allsherjarþingið, öryggisráðið og alþjóðadómstóllinn. Í 14. kafla sáttmálans segir, að alþjóðadómstóllinn skuli vera aðaldómstóll hinna Sameinuðu þjóða og að allir meðlimir hinna Sameinuðu þjóða séu af sjálfu sér aðilar að dómstólnum. Nú ætla ég, að það sé nokkuð samróma álit ábyrgra manna í lýðræðislöndum, að réttarríki geti ekki skorazt undan því að bera ágreining við annað ríki undir alþjóðadómstólinn, ef það vill njóta trausts og virðingar meðal þjóða. Og það er gengið feti of langt, þegar íslenzkir alþingismenn leyfa sér fyrir fram að vefengja réttdæmi alþjóðadómsins og gefa í skyn, að hann hljóti jafnan að standa með stórveldi gegn smáríki. Alþjóðadómurinn, sem starfar í Haag í Hollandi, er skipaður 15 dómendum, sem kosnir eru af allsherjarþingi og öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Til þessara starfa veljast eingöngu lærðir, viðurkenndir og valinkunnir þjóðréttarfræðingar. Og eftir hvaða reglum dæmir alþjóðadómurinn? Í samþykktum hans, sem Alþingi Íslendinga hefur einnig staðfest, segir: Þá er leysa skal úr ágreiningsmálum, skal dómstóllinn fara eftir: a) milliríkjasamningum, b) milliríkjavenjum, c) almennum grundvallarreglum laga, sem viðurkenndar eru af siðuðum þjóðum, d) dómsúrlausnum og kennisetningum beztu sérfræðinga. Og loks þegar þessar réttarheimlidir þrýtur, þá á dómstóllinn að dæma - ex aequo et bono - eins og það heitir á latnesku lagamáli, þ.e. eftir sanngirni og réttlæti. Þetta stendur skýrum stöfum í samþykktum dómsins. Íslendingar hafa ekki minnstu átyllu til þess að tortryggja alþjóðadómstólinn. Reynslan sýnir, að dómurinn hefur í starfi sínu ekki síður staðið á verði um hagsmuni smáþjóða en stórvelda. Nærtækasta dæmi og það, sem okkur skiptir mestu, er dómur alþjóðadómstólsins 1951 í landhelgisdeilu Norðmanna og Breta, þar sem dómurinn gekk Norðmönnum algerlega í vil, en Bretar töpuðu málinu. Við úrlausn dómsmála þurfa dómendur oft að meta þá hagsmuni, sem vegast og leikast á. Í landhelgisdeilu Norðmanna og Breta var sérstaklega á það bent, hversu ríkir væru hagsmunir norskra sjómanna og útvegsmanna og nauðsyn þeirra að njóta fiskimiðanna sér til lífsframfæris. Í dómi alþjóðadómstólsins þá er sérstaklega tekið fram, að taka skuli til greina réttindi reist á lífsnauðsyn landsmanna, eins og dómstóllinn kemst að orði. Og eins mun verða í framtíðinni. Ef útfærsla á íslenzkri landhelgi kemur fyrir alþjóðadóm, munu lífshagsmunir íslenzku þjóðarinnar af fiskveiðum og nauðsynlegri friðun fiskstofna verða áhrifamesta röksemdin fyrir málstað okkar. Og þeim mun sterkari gögnum og rökum sem við styðjum þá lífsnauðsyn þjóðarinnar, að hún eigi ein aðgang og nytjar fiskimiðanna umhverfis landið á landgrunninu öllu, þeim mun meiri líkur eru til þess, að aðrar þjóðir og alþjóðadómur meti slíka þörf og fallist á íslenzk sjónarmið. Herra forseti. Það eru tvær leiðir, sem Alþingi og íslenzka þjóðin þurfa nú að velja á milli. Önnur er leið stjórnarandstöðunnar um óbreytt ástand, og sú leið felur m.a. í sér eftirfarandi atriði: Deilan við Breta heldur áfram. Brezkir togarar hefja aftur veiðar innan 12 mílna - allt að 3 mílum - sem er sú eina landhelgi sem Bretar hafa hingað til viðurkennt. Brezku togararnir munu biðja um herskipavernd, ef til vill fá hana. Gífurleg hætta verður á árekstrum á íslandsmiðum. Lífi og limum íslenzkra sjómanna og varðskipsmanna verður stefnt í voða. Grunnlínur óbreyttar. Engar af þeim þýðingarmiklu útfærslum, sem nú er völ á, koma þá til greina, enda leggja stjórnarandstæðingar til að lögbinda nú hinar gömlu grunnlínur frá 1952. Löndunarbannið heldur áfram. Brezki markaðurinn fyrir íslenzkan fisk lokaður. Óhugsandi verður að ráðast í nýja friðun fiskimiða á landgrunninu, á meðan deilan heldur áfram. Þessi er leið stjórnarandstöðunnar. Hin leiðin er friðsamleg lausn deilunnar með stórfelldri stækkun landhelginnar nú þegar, lausn, sem hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. hafa gert hér glögga grein fyrir. Alþingi og íslenzk þjóð ættu ekki að vera í vafa, hvora leiðina við eigum að velja, leið skaða og skammsýni eða leið sátta og sigurs.

Forseti (FS): Ræðumaður Sjálfstfl., hæstv. fjmrh., lauk máli sínu. Er þar með lokið fyrri umferð þessarar útvarpsumræðu. Alþfl. hefur notað 31 mínútu og á eftir 14 mínútur til síðari umferðar. Alþb. hefur notað 36 mínútur, á eftir 9 mínútur í síðari umferð. Framsfl. hefur notað 26 mínútur, á eftir 19 mínútur í síðari umferð. Sjálfstfl. hefur notað 30 mínútur, á eftir 15 mínútur í síðari umferð. - Ég leiðrétti síðar tíma Sjálfstfl., ef tíminn er rangur. Næstur tekur til máls ræðumaður Alþfl., hæstv. félmrh., Emil Jónsson.



Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. Ég hef sjaldan heyrt af hálfu stjórnarandstöðunnar jafnmikið moldviðri eins og hér hefur verið þyrlað upp í kvöld. Svikabrigzl, blekkingavaðall og útúrsnúningar bar uppi málflutning hv. 4. þm. Austf., Lúðvíks Jósefssonar. Hann fullyrti að vísu margt, en á það vil ég benda, að honum er ýmislegt annað betur gefið en bera sannleikanum vitni. Hann sagði, að við hefðum enga tryggingu fyrir 12 mílna mörkunum, þrátt fyrir skýlaus ummæli orðsendingarinnar um þetta. Hann og Hermann Jónasson fullyrtu, að við hefðum getað fært út grunnlínur eins og hér er nú gert, og á hv. 2. þm. Vestf., Hermanni Jónassyni, skildist mér, að það væri raunar Alþfl. að kenna, að þessar grunnlínur hefðu ekki verið færðar utar. En þá vildi ég spyrja þessa hv. þm.: Hvers vegna hafa þeir borið fram frv. sitt um óbreyttar grunnlínur, ef þeir hafa haldið, að það væri svo auðvelt að færa þær út þangað, sem þær nú eiga að vera samkvæmt samkomulaginu, sem gert hefur verið við Breta? Hann sagði, hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, að Alþfl. hefði verið kúgaður til fylgis við málið 1958. En sannleikurinn er sá, að það var aldrei efnislegur ágreiningur við Alþfl. um málið, heldur var sá ágreiningur, sem var, eingöngu um tíma, því að Alþfl. vildi fá tíma til þess að kynna málið og vinna því fylgi erlendis, en hinir flokkarnir vildu báðir hespa það af, án þess að nokkuð væri tryggt eða vitað um, hvaða fylgi það mundi fá. Enn minntust þeir á alþjóðadómstólinn, en að honum mun ég koma lítillega síðar. Með samningnum, sem Danir gerðu 1901 um fiskveiðilögsögu Íslands og gerður var til 50 ára, var svo nærri gengið, að greinilega fór að bera 8 ofveiði með stöðugt minnkandi aflamagni veiðiskipa. Það þurfti að segja má tvær heimsstyrjaldir til þess að koma í veg fyrir, að þessi ofveiði hefði örlagaríkar afleiðingar fyrir íslendinga, því að þann tíma, sem styrjaldirnar stóðu, voru fiskimið okkar laus við hin erlendu veiðiskip, og aflamagnið jókst þá aftur mjög verulega. Þegar samningstímabilið um 3 sjómílna fiskveiðitakmörkin rann út, var því þessum samningi sagt upp, miðað við árið 1951. Síðan hafa íslenzk stjórnvöld haldið uppi látlausri baráttu fyrir því að fá viðurkennda útfærslu fiskveiðitakmarkanna, fyrst 1952 úr 3 í 4 mílur og breytingu á grunnlínum, síðar 1958 með útfærslu úr 4 í 12 mílur og nú með frekari útfærslu grunnlína, þannig að með öllu þessu stækkar fiskveiðilögsagan úr 24500 km2 1951 í nálega 75 þús. km. nú, eða um það bil þrefaldast. Liggur í augum uppi, hversu geysiþýðingarmikil þessi útfærsla er fyrir fiskveiðar okkar. En gallinn er bara sá, að þessi stækkun hefur ekki hlotið viðurkenningu þeirra þjóða, sem mest hafa stundað fiskveiðar hér við land, og tilraunir á alþjóðavettvangi til að setja allsherjarreglur um víðáttu fiskveiðilögsögunnar hafa hingað til farið út um þúfur. Í verki hafa þó allar þjóðir viðurkennt hin nýju fiskveiðimörk, sem nú eru í gildi, nema Bretar. En við þá höfum við líka átt í svo harkalegum útistöðum, að nálgazt hefur styrjaldarástand, auk þess sem eðlileg viðskipti hafa að verulegu leyti stöðvazt. Er þetta þeim mun hraklegra, þar sem þetta eru okkar næstu nábúar og viðskipti milli landanna hafa jafnan verið mikil og góð og báðum til hagsbóta. Nú er þó svo komið eftir um það bil hálfs ára viðræður, að lausn virðist vera fundin á þessari hættulegu deilu, - lausn, sem hér liggur fyrir að taka afstöðu til. Í sem allra stytztu máli er þessi lausn þannig, að við fáum þegar í stað viðurkennd 12 mílna mörkin, og við fáum einnig nú þegar útfærslu fiskveiðilögsögunnar frá því, sem hún er nú, um rúma 5 þús. km2. Og við lýsum yfir þeim ásetningi okkar, að við munum halda áfram frekari útfærslu síðar í samræmi við ákvörðun Alþingis frá 5. maí 1959, enda verði ágreiningsatriði, er rísa kunna út af þessari útfærslu, lögð fyrir alþjóðadómstólinn, ef annar hvor aðili óskar þess. Þetta er, eins og lýst hefur verið hér áður í kvöld, í fullu samræmi við afstöðu og tillögur Íslands á báðum Genfarráðstefnunum, 1958 og 1960. Á móti fá svo Bretar rétt til þess að veiða á ytri 6 mílunum á takmörkuðum svæðum og takmörkuðum tíma úr árinu í þrjú ár. Þessi veiðisvæði og veiðitími, sem Bretar fá innan 12 mílna markanna, svarar til þess, að þeim sé heimilað að veiða í tæpt eitt ár eða nánar tiltekið 9–10 mánuði á öllu svæðinu milli 6 og 12 mílna, eða ef öðruvísi er talið, í þrjú ár samfleytt á svæði, sem er álíka stórt og það svæði, sem fiskveiðilögsagan stækkar nú um samkvæmt samkomulaginu. Fyrir þá, sem í raun og veru vilja leysa deiluna við Breta, er þetta, vildi ég segja, miklu framar öllum vonum, og má raunar telja, að það sé stórmerkilegt, að samkomulag skuli hafa náðst við Breta upp á þessi býti, sérstaklega þegar litið er á þá samninga, sem bæði Danir og Norðmenn hafa gert til þess að fá sín fiskveiðitakmörk viðurkennd, og svo hitt, að útfærslu grunnlínanna héldum við um alla framtíð. En það hefur berlega komið í ljós í þessari deilu, að til er hópur manna hér á landi, sem vill ekki, að deilan við Breta verði leyst. Þegar samtölin hófust hér við fulltrúa Breta í byrjun októbermánaðar s.l., hélt þetta fólk uppi varðstöðu við staðinn, þar sem viðtölin fóru fram, og þingsetningardaginn, 10. okt. s.l., var þessi varðstaða flutt að alþingishússdyrunum og blasti við þm., þegar þeir gengu til þings. Þar voru borin kröfuspjöld, og minnist ég sérstaklega eins spjaldsins, því að á því stóð orðrétt með geysistórum stöfum: „Samningar eru svik“. Það virðist ekki fara á milli mála, að þeir, sem að þessari varðstöðu stóðu, töldu alla samninga, sem gerðir yrðu við Breta, svik við íslenzku þjóðina, hvernig svo sem þessir samningar yrðu. Fyrir þessu fólki virtist aðeins hafa vakað eitt: að koma í veg fyrir, að deilan við Breta yrði leyst, að koma í veg fyrir, að samkomulag tækist. Og það er nú raunar komið í ljós, hvaðan þessi krafa var ættuð, þó að hún í haust væri skrifuð á reikning svokallaðra hernámsandstæðinga. Á fundi Alþb. svokallaða hér í bænum í fyrrakvöld höfðu kommúnistar uppi sama spjaldið með sömu áletruninni, svo að ekki er lengur um að villast, hvaðan þessi krafa er ættuð. Og þegar betur er að gáð, þá er þetta í raun og veru auðskilið mál. Þeir, sem að þessum málflutningi standa, eru þeir menn, sem vilja koma í veg fyrir, að Ísland sé aðili að samstarfi hinna vestrænu þjóða. Deilan við Breta hefur gefið þeim kærkomið tilefni til þess að standa að tillöguflutningi á ýmsum samkomum um það, að Ísland slíti öllu stjórnmálasambandi við Breta og segi sig úr þeim samtökum, þar sem Bretar eru þátttakendur og við erum nú í, eins og t.d. Atlantshafsbandalaginu og fyrst og fremst því náttúrlega. Deilan við Breta er þessu fólki því nauðsynlegur grundvöllur fyrir árásir sínar á hina vestrænu samvinnu, og þess vegna krefst það þess, að á fiskveiðilögsögumálinu sé þannig haldið, að útilokað megi telja, að um það náist nokkurt samkomulag, hvorki við Breta né aðrar vestrænar þjóðir. Þetta hefur komið ákaflega greinilega fram í þeim tillögum, sem bornar hafa verið fram víðs vegar um land á fundum, hvarvetna þar sem þessir áhugamenn hafa búizt við nokkrum undirtektum. Það er ekki af áhuga fyrir lausn landhelgismálsins, að þessar tillögur hafa verið bornar fram, heldur þvert á móti. Þær eru bornar fram af áhuga fyrir því, að málið leysist ekki. Þessi afstaða og þessi stefna er vel skiljanleg, þegar kommúnistar eiga í hlut, og hún er í fullu samræmi við baráttuaðferð þeirra, bæði hér og annars staðar. En hitt er aftur erfiðara að skilja, hvaða ástæður geta legið til þess, að Framsfl. hefur tekið sér stöðu við hliðina á þessum mönnum og jafnvel gengið fram fyrir skjöldu. Hann hefur þó ekki verið talinn andvígur hinni vestrænu samvinnu, þó að stefna hans þar sé - eins og raunar á svo mörgum öðrum sviðum - harla óljós og tækifærissinnuð. Ég hef ekki getað fundið nema eina skýringu á afstöðu Framsfl. í þessu máli. Stjórnarandstöðuónáttúra flokksforustunnar gengur svo langt, að hún kýs heldur að stofna framtíð þjóðarinnar í hættu en að viðurkenna það, sem núv. ríkisstj. gerir vel, eins og ég tel að hún hafi gert með lausn þessarar deilu. Blað flokksins, Tíminn, gerir að vísu það að höfuðatriði þessa máls, að Íslendingar fallast á að leggja ágreining, sem rísa kann síðar um frekari útfærslu, undir úrskurð alþjóðadómstólsins, og það hefur komið mjög greinilega fram í kvöld, m.a. hjá formanni Framsfl., Hermanni Jónassyni, þar sem hann segir, að þetta ákvæði í samkomulaginu væri fjötur á óborna Íslendinga. En þessi tylliástæða stenzt alls ekki, því að engum er nauðsynlegra en kotríki eins og okkur, að alþjóðalög og reglur sé í heiðri haft, en hnefaréttur og valdbeiting sé útilokað. Og við þurfum ekki heldur að ætla okkur þá dul að komast upp með það til lengdar að taka okkur einhliða rétt, sem við eigum ekki að alþjóðalögum og við efumst um að alþjóðadómstóll dæmi okkur í vil. Á þessu máli var líka varaformaður Framsfl., eins og vitnað hefur verið til hér í kvöld, Ólafur Jóhannesson, þar sem hann sagði í umr. um málið í Ed. í vetur, að hann teldi, að að sínu viti yrði hvert eitt spor í þessu máli að vera þannig undirbúið, að við værum við því búnir að leggja það undir úrlausn alþjóðadómstóls. Þarna eru að því er virðist formaður og varaformaður flokksins ekki á sama máli, og væri vel, að þeir kæmu sér saman, áður en þeir færu að kenna öðrum reglur um þetta efni. Hér ber allt að sama brunni, og er sama, hvert litið er. Ástæður þær, sem bornar hafa verið fram gegn samkomulaginu, eru tylliástæður einar, og lausnin, sem fáanleg er á þessu vandamáli, er betri en nokkurn gat órað fyrir, farsæl lausn, sem ég tel sjálfsagt að samþykkja.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Heimsstyrjöldinni síðari var varla lokið, þegar mannkyni öllu var ljóst, hve því fór fjarri, að úrslit hennar hefðu bundið enda á deilur og átök þjóða í milli. Enn varpaði ótti við nýja alheimsstyrjöld dimmum skugga í hug manna, og sá ótti var nú jafnvel sárari en áður, því að eyðingarmáttur vopnanna var nú orðinn ægilegri en nokkru sinni fyrr. Af þessu hafa helztu þjóðaleiðtogar heims og allir góðir menn um víða veröld dregið þá ályktun, að ekki megi framar koma til stórstyrjaldar, með vopnavaldi verði engin vandamál leyst til frambúðar, þjóðir verði að semja um deilumál sín og jafna ágreining friðsamlega. Allir helztu forustumenn vestrænna, austrænna og hlutlausra þjóða hafa ekki þreytzt á því allan undanfarinn áratug að undirstrika nauðsyn þess að setja niður deilur með samningum, þótt skemmra hafi að vísu miðað en margur hefði kosið. Það hafa ekki sízt verið vinstrisinnaðir menn um heim allan, sem lagt hafa á það ríka áherzlu, að höfuðdeiluaðilarnir á sviði heimsstjórnmálanna. Bandaríkin og Sovétríkin, ræddust við sem mest og sem oftast til þess að semja um ágreiningsefni sín. Krústjof, forsætisráðherra Sovétríkjanna, notar hvert tækifæri til þess að undirstrika nauðsyn viðræðna og samninga, og Kennedy Bandaríkjaforseti lýsti skoðun sinni á snjallan hátt, er hann sagði, að Bandaríkjamenn ættu ekki að semja af ótta, en ekki heldur að óttast að semja. En meðan þetta gerist úti í heimi, meðan þannig er talað um víða veröld, gerist það hér úti á Íslandi. að hrópað er: Samningar eru svik. Viðræður við Breta eru svívirða. - Það er talinn glæpur, jafnvel landráð að semja um lausn deilu við aðra þjóð og meinsæri nefnt í því sambandi. Og það er talið jafnast á við afsal landsréttinda að lýsa því yfir, að Íslendingar muni ávallt hlýða alþjóðalögum, eins og þau eru túlkuð af alþjóðadómi. Ég held, að fyllsta ástæða sé til þess fyrir þjóðina, fyrir hvern einasta Íslending að hugleiða að alvöru, hvað hér er í raun og veru að gerast. Með hverjum hætti getum við tryggt sjálfstæði okkar og rétt? Getum við það með nokkrum öðrum hætti en þeim að stuðla eftir megni að því, að alþjóðalög taki til sem flestra sviða í samskiptum þjóða? Hefur það ekki verið og er það ekki æðsta hugsjón allra góðra manna, að lög og réttur móti skipti ríkja hvers við annað með sama hætti og þau móta skipti einstaklinga í réttarríkjum? Og hver skyldi eiga meira undir því, að þessi hugsjón rætist, hverjum skyldi standa nær að styðja hana og efla en einmitt þeirri þjóð, sem er minnst allra, því ríki, sem eitt allra á ekkert vopn? Er það ekki einmitt af þessum sökum, sem íslendingar hafa í nær þúsund ár talið það til mestu spakmæla, sem sögð hafa verið á íslenzka tungu, er Þorgeir Ljósvetningagoði mælti á lögbergi: „Það mun verða satt, er vér slítum í sundur lögin, að vér munum slíta og friðinn.“ Það er staðhæft, að með samkomulaginu við Breta afsali íslendingar sér rétti til einhliða ákvörðunar um frekari útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Réttur til einhliða aðgerða á alþjóðavettvangi er enginn til nema í samræmi við alþjóðalög. Í samkomulaginu taka Íslendingar fram, að þeir muni nota þann rétt, sem þeir eigi að alþjóðalögum. Þeir afsala sér því engum rétti. Á þeim sviðum alþjóðamála, þar sem alþjóðalög eða reglur eru ekki til, en það á enn við um víðáttu fiskveiðilögsögu, er hins vegar ekki hægt að eiga neinn rétt og þess vegna engum rétti hægt að afsala. Einhliða aðgerðir á slíku sviði geta ekki grundvallazt á öðru en valdi, - valdi til þess að knýja aðra til þess að viðurkenna þær. Þjóðir, sem hafa ekki slíkt vald, en óska að gera ráðstafanir í alþjóðamálum, sem alþjóðalög eða reglur eru ekki til um, eiga einskis annars úrkost en semja um þessar ráðstafanir. Það var auðvitað af þessum sökum, sem ráðh. Alþfl. og Framsfl. í ríkisstj. Hermanns Jónassonar buðu Bretum samninga um málið árið 1958. Það hefði sérhver ríkisstjórn ábyrgra manna gert. Þá voru það Bretar, sem höfnuðu því, sem boðið var. Núv. ríkisstj. taldi sig hafa sömu skyldur til samninga og ríkisstjórn Hermanns Jónassonar. Nú hafa Bretar fallizt á samninga, sem eru miklum mun hagstæðari en boð þau, sem ráðherrar Alþfl. og Framsfl. gerðu 1958. Þá gerist það, að ekki aðeins Alþb., heldur einnig Framsfl. snýst algerlega gegn þeim. Þetta er alvarleg staðreynd. Afstaða Alþb. þarf engum að koma á óvart og engum að valda vonbrigðum. Málstað kommúnista er augljóslega bezt þjónað með Því, að íslendingar eigi í sem mestum og langvinnustum deilum við ríki í Atlantshafsbandalaginu. En hvers vegna hefur þingflokkur Framsfl. skipt um skoðun síðan 1958? Hvers vegna telur hann það nú glæp, sem hann þá taldi sér skylt að gera og gerði? Hvers vegna hamast hann nú gegn samningum, sem eru tvímælalaust hagstæðari en samningar, sem hann bauð 1958 og var reiðubúinn til þess að samþykkja á Alþingi með Alþfl. og Sjálfstfl.? Það eru engin rök, að boðin 1958 hafi verið gerð, áður en reglugerðin hafi verið gefin út, en nú sé hún í gildi, því að Íslendingar fengu ekki 12 mílna landhelgi í reynd með útgáfu reglugerðarinnar 1958. Þeir fá hana fyrst fulla og óskoraða í kjölfar þess samnings, sem nú er lagt til að gera. Framsfl. átti nú gullið tækifæri til þess að sýna þjóðhollustu, drengskap og ábyrgðartilfinningu í afstöðu sinni. Allt og sumt, sem hann hefði þurft að gera, var að lýsa yfir því, að hann væri enn sömu skoðunar og 1958. Þá hefðu allir lýðræðisflokkar landsins nú staðið saman í þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar, eins og þeir hefðu gert 1958, en Bretar hefðu þá borið gæfu til þess að samþykkja tilboð Íslendinga. En Framsfl. hefur því miður valið þann kost að hasla sér völl við hlið íslenzkra kommúnista og gera málstað þeirra og málflutning að sínum í einu og öllu. Þetta verður varla skilið á annan veg en þann, að ráðamenn Framsfl. stefni nú að því og því einu að ná völdum með kommúnistum og stjórna landinu með þeim einum. Ég heyrði framsóknarmann segja um daginn, að landinu yrði ekki stjórnað án kommúnista. Sannleikurinn er þvert á móti sá, að því verður ekki stjórnað með kommúnistum. Þetta var aðalleiðtogum Framsfl., þeim Hermanni Jónassyni og Eysteini Jónssyni, ljóst haustið 1958. Þess vegna rofnaði samstarfið í vinstri stjórninni. Ríkisstj. Framsfl. og Alþb. gæti ekki komið sér saman um neina aðra stefnu í innanlandsmálum en þá, sem hefði algert öngþveiti í för með sér, og í utanríkismálum hlyti hún að einangra þjóðina frá öðrum vestrænum þjóðum, einmitt þeim þjóðum, sem eru okkur nálægastar og skyldastar að þjóðfélagsháttum og menningu allri. Ég trúi því ekki, að kjósendur Framsfl. yfirleitt æski slíkrar þróunar, og þá er íslenzkum samvinnumönnum brugðið, ef þeir una því til lengdar, að í nær engu máli megi lengur greina afstöðu flokks þeirra frá afstöðu íslenzkra kommúnista. Það er mikilvægt, enn mikilvægara en virðast kann í fljótu bragði, hvernig flokkar og einstaklingar bregðast við í þessu máli. Hér er ekki aðeins um að tefla lausn á mjög vandasömu deilumáli vopnlauss smáríkis og voldugs stórveldis, - lausn, sem þó er hinum smáa tvímælalaust hagkvæmari en hinum stóra. Hér er einnig um það að ræða, hvort Íslendingar eiga að skipa sér í fylkingu þeirra, sem vilja efla alþjóðalög og rétt, eða hinna, sem vilja láta vald og vopn ráða. Hér er um það að tefla, hvort Íslendingar eiga að vera meðal þeirra, sem vilja leysa deilumál með samningum, eða hinna, sem vilja auka þau með æsingum. Kjarni málsins er í raun og veru sá, hvort menn vilja stuðla að því, að sams konar reglur gildi í samskiptum þjóða og sjálfsagðar þykja í skiptum siðaðra einstaklinga í réttarríkjum. Ég efast ekki um það eitt andartak, að mikill meiri hluti íslenzku þjóðarinnar vill ekki aðeins, að íslenzkt þjóðfélag sé réttarríki inn á við, heldur einnig að það komi fram sem réttarríki út á við. Í þessu stórmáli sem öðrum munu allir góðir Íslendingar ætlast til þess af fulltrúum sínum, að þeir haldi þannig á málum, að hagur Íslands batni og sómi þess vaxi, að þeir hiki ekki við að virða lög og hafi kjark til þess að gera það, sem þeir álíta rétt. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í upphafi þessarar aldar vorum við Íslendingar ekki sjálfir málum okkar ráðandi. Við vorum nýlenda Dana, og þeir gerðu samning við Breta um 3 mílna landhelgi við Ísland. Sá samningur hélt gildi allt til ársins 1951. 3 mílna landhelgin náði aðeins yfir tæplega 25 þús. km2 svæði og var okkur og atvinnulífi okkar auðvitað algerlega ófullnægjandi. Hún var ekki heldur við okkar þarfir miðuð, heldur hafði hún orðið fórnarpeð Dana til þess að ná sér hagstæðari kjötmarkaðssamningi við Breta. En við þetta hlaut að sitja fram yfir miðja öldina, enda þótt öllum ráðandi mönnum hins sjálfstæða Íslands væri ljóst, að við svo búið mátti ekki lengur standa en óhjákvæmilegt var. Það er því engin tilviljun, að upp úr lýðveldisstofnuninni 1944 er tekið að undirbúa stækkun landhelginnar þegar að dansk-brezka samningnum útrunnum. Eitt skrefið, sem stigið var í þeim undirbúningi á bernskuárum íslenzka lýðveldisins, einmitt á meðan hugir landsmanna sneru beint að framtíðarheill lands og þjóðar óblandaðri af erlendum sjónarmiðum en síðar varð, var setning landgrunnslaganna árið 1948. Í þeim lögum helguðu Íslendingar sér landgrunnið allt og fólu sjútvmrh. að ákveða það á hverjum tíma í samráði við hlutaðeigandi vísindastofnanir landsins og innan ramma, sem milliríkjasamningar leyfðu, hvernig fiskveiðitakmörkin skyldu dregin innan endimarka landgrunnsins. Við máttum ekki heldur seinni vera með setningu landgrunnslaganna, því að ári síðar en þau voru sett gengum við í Atlantshafsbandalagið illu heilli, og þaðan hefur jafnan síðan í sívaxandi mæli verið lagzt gegn eðlilegri þróun okkar landhelgismáls. Um landgrunnslögin var enginn ágreiningur á þingi, og stóðu því allir flokkar að því að leggja þann lagagrundvöll, sem einhliða útfærsla fiskveiðilandhelginnar hefur hingað til byggzt á. Á grundvelli þessara laga var landhelgin svo stækkuð 1952 upp í 4 mílur með grunnlínubreytingum, þannig að hafflötur innan fiskveiðitakmarkanna varð 43 þús. km2 að stærð, og öll var þessi breyting gerð undir fiskverndunarákvæðum, sem bönnuðu ekki einasta veiðar útlendinga á hinu tiltekna svæði, heldur takmörkuðu einnig að verulegu leyti veiðar landsmanna sjálfra á því. En þótt svona varlega væri í sakirnar farið um hagnýtingu þess hluta íslenzku fiskimiðanna, sem friðunarlínan spennti um, risu þó upp deilur um það mál. Bretar mótmæltu, og þeir svífðust þess ekki að setja löndunarbann á fisklandanir íslenzkra skipa í Bretlandi þvert ofan í milliríkjasamning þeirra við okkur á þeim tíma. Tilgangur þeirra með því var auðvitað allur annar en vinsemd við okkur. Þó er vafamál, hvort nokkur önnur ráðstöfun hefur orðið fremur þessari til þess að hraða atvinnuuppbyggingu okkar og forða okkur frá því að selja óunnin hráefni á erlenda markaði í stað unninnar vöru fyrir aukin verðmæti. Á löndunarbannstímabilinu fleygði fiskiðnaði okkar fram með tilkomu nýrra frystihúsa, og við fundum markaði, sem gerðu miklu betur en bæta upp löndunarbannið. Hinu er ekki að neita, að óvild Breta í 4 mílna deilunni dró allan mátt úr þeim stjórnmálamönnum á Íslandi, sem þeim voru vinveittastir, til þess að halda afram eðlilegri landhelgisstækkun í samræmi við þarfir hins stækkandi fiskiflota og vaxandi fiskiðnaðar. Það var ekki lengur neinn sóknarhugur í stjórnarvöldum landsins í landhelgismálunum á tímabilinu fyrst eftir löndunarbannsaðgerðir Breta. Þau aðhöfðust ekkert annað en gefa út varnarrit fyrir aðgerðunum. Í einum ritlingi ráðuneytisins frá þeim tíma segir berum orðum, að samkv. alþjóðareglum hefðu íslendingar haft fullan rétt til þess að ákveða grunnlínur sínar utar en gert var á ýmsum tilteknum svæðum, í aðalatriðum á þeim stöðum, þar sem grunnlínubreyting er nú ráðgerð samkv. till. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. En þrátt fyrir þessar yfirlýsingar og þrátt fyrir augljósa þörf bátaflotans reyndist stjórn Ólafs Thors á árunum 1953–56 með öllu ófáanleg til þess að framkvæma neina þá stækkun, sem hún þó í ritum sínum taldi engum vandkvæðum bundna gagnvart alþjóðarétti. Öllum tillögum, sem fram komu á Alþingi á þessu tímabili og fólu í sér útfærslu á landhelginni, var stungið undir stól. Þær fengust ekki afgreiddar. Slík var samúð stjórnarinnar með Bretum, á meðan þeir voru að tapa löndunarbannsdeilunni. Þegar vinstri stjórnin var mynduð árið 1956, var það eitt af ákvæðum í hennar stjórnarsáttmála, að landhelgin skyldi stækkuð. Enginn skyldi þó halda, að um framkvæmd þess ákvæðis hafi ríkt einhugur í þeirri stjórn. Alþfl. tregðaðist þar við svo sem hann mest mátti og alþjóð nú er kunnugt. Hann vildi bíða eftir ráðstefnu á ráðstefnu ofan og var ófáanlegur til þess að hreyfa svo mikið sem grunnlínurnar, á meðan beðið var eftir ráðstefnunum. Til allrar sinnar tregðu naut hann auðvitað hins fyllsta trausts og bakstuðnings Sjálfstfl. En þegar ekki varð lengur á móti 12 mílna útfærslunni staðið, fengu núv. stjórnarflokkar því þó til leiðar komið, að ekki var stærra skref stigið en 12 mílna útfærsla frá óbreyttum grunnlínum. Með 12 mílna landhelginni, svo sem hún varð 1. sept. 1958, var fiskveiðilögsagan 70 þús. km2 að stærð, en eftir lágu 7000 km2, sem hægt var að taka, hvenær sem samstaða var til þess innan íslenzkrar ríkisstj. Viðbrögð annarra þjóða við 12 mílna landhelginni eru flestum enn í fersku minni. Allar bandalagsþjóðir okkar í Atlantshafsbandalaginu mótmæltu henni. En Bretar einir fóru að okkur með vopnuðu ofbeldi, og hafa þeir haldið því með mjög útdeyjandi þrótti í 21/2 ár, aluppgefnir í 3–4 vetrarmánuði 2 s.l. ár. Árangur þeirra af ránsveiðunum í básum sínum hefur verið næsta lítill, og aldrei munu þeir hafa náð að hersetja meira en 1–2 þús. km2 landhelginnar í einu. Þannig standa þá málin, þegar ríkisstj. Íslands leggur fram till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Till. þessa boða stjórnarvöldin sem stórsigur Íslands í málinu. En það er dálítið merkilegt, um leið og þessi stórsigur er boðaður, að hæstv. ráðherrar, sem hér hafa talað á undan mér, skuli allir hafa verið með ofarlega í kokinu eina áletrun á gömlu kröfuspjaldi, þar sem stóð: „Samningar eru svik.“ En rök þeirra fyrir því, að hér væri um stórsigur að ræða, telja þeir vera að finna í blaðaummælum í Bretlandi, sem sýni, hvað Bretar séu óánægðir með þessi málalok. Rétt er það, að sumir Bretar munu hafa óskað eftir því, að lengra væri gengið í því að beygja íslenzk stjórnarvöld til framsals á landhelgi Íslands, eftir að þeir fundu ístöðuleysi þeirra. Engu að síður er það vitað mál og ómótmælt af íslenzkum aðilum, að það eru Bretar, sem á eftir reka um staðfestingu á þessum samningi. Og trúi því svo hver, sem trúa vill, að stjórn hennar hátignar Bretadrottningar reki á eftir því að fá auðmýkjandi samning eða uppgjafarsamning sér til handa úr hendi Íslendinga sem sigurvegara. Hvað felst svo í efni þessa samnings, sem Alþingi er boðið upp á að samþykkja? Efnisatriðin eru aðallega fjögur. Ég verð að láta mér nægja að ræða hér aðeins tvö þeirra, en hlaupa yfir bæði fráhvarf Breta frá mótmælunum gegn 12 mílna landhelginni og fráhvarf okkar frá frekari útfærslu á grundvelli landgrunnslaganna. Réttindi þau, sem Bretum eru veitt samkv. till., og grunnlínubreytingarnar fyrirhuguðu eru þá eftir til að líta nokkru nánar á. Réttindin til handa Bretum næsta þriggja ára tímabil ná með dálítið mismunandi tímatakmörkunum yfir allt ytra 6 mílna belti landhelginnar óslitið frá Reykjanesi að Ingólfshöfða og raunar allt austur um land og norður að Horni með þremur óverulegum skörðum í við Ingólfshöfða, Hornafjörð og Grímsey. Öll tímatakmörk eru sjáanlega sett eftir forskrift Breta. Veiðisvæðin eru þeim opin á þeim tímum, sem Bretar eru vanir að sækja á þau og þar er fisks að vænta. Á suður- austur- og norðurlandssvæðinu lætur því nærri, að till. jafngildi samningi um 6 mílna landhelgi í þrjú ár. Fyrir vestanverðu landinu eru réttindi Breta takmarkaðri og ekki gengið á 12 mílna landhelgi okkar nema út af Látrabjargi, Snæfellsnesi og norðaustanverðum Faxaflóa. Alls fá Bretar þarna til sinna afnota hafsvæði í okkar landhelgi, sem er 14500 km2 að stærð, og verður því a.m.k. 7–10 sinnum rýmra um þá á okkar miðum en á básum þeim, sem þeir gátu markað sér með herskipunum. En þótt Bretar komi til með að þrengja hér að á miðunum, ef við þá verður gerður slíkur samningur, þá liggur auðvitað í hlutarins eðli, að sömu réttindi og þeir koma til með að hljóta innan landhelginnar verði veitt öllum öðrum þjóðum, sem þess óska, enda væri allt annað fráleitt. Það eru því ekki einasta brezkir togarar, sem við getum vænzt í heimsókn á miðin hjá okkur. Samningurinn nær til allra fiskiskipa. Þess vegna geta fiskiskip allra Evrópuþjóða komið hér með ekki einasta botnvörpur, heldur einnig með dragnætur, síldarnætur, síldarvörpur, reknet, handfæri, þorskanet, svo að eitthvað sé nefnt af þeim veiðarfærum, sem útlendingar notuðu hér við land fyrir eina tíð, þó að sleppt sé öllum þeim. sem við kunna að hafa bætzt, síðan þeir hurfu af okkar miðum. Og það sem máske er athyglisverðast af þessu öllu saman, er það, að öll okkar venjulegu síldveiðimið, þar sem sumarsíldveiðarnar eru stundaðar, standa opin upp að 6 mílunum fyrir öllum þeim þjóðum, sem þar vilja veiða, þegar þessi samningur er gerður, ef hann á fyrir sér að hljóta samþykki. Það liggur í augum uppi, að það, sem við látum af hendi, er ekkert lítilræði. Smækkun landhelginnar í 6 mílur fyrir þremur landsfjórðungum og skörðótt 12 mílna landhelgi fyrir einum í milliríkjasamningi skyldi maður ætla að væri ráðstöfun, sem eitthvað verulegt kæmi á móti. Af öllum málflutningi forsvarsmanna þessa samnings má sjá, að gjaldið fyrir þetta telja þeir vera grunnlínubreytingarnar fjórar: út af Ströndum, sunnan Langaness, vestan Vestmannaeyja og norðvestur af Eldey. Ég vil taka það fram, að Alþb. er samþykkt öllum þessum útfærslum, og það hefði viljað hafa þær fleiri. Auk þessara breytinga eigum við ótvíræðan rétt á hliðstæðri útfærslu grunnlínanna í Meðallandsbugt, í Mýrnabugt og einnig við Grímsey, við Hvalbak og við Geirfugladrang. Það er sem sagt ekki ráðgert að taka inn í landhelgina nema 5 af 7 þús. km2, sem enginn vafi getur leikið á, að við eigum rétt til. Er það næsta torskilið, af hvaða ástæðum er látið hjá líða nú, þegar grunnlínubreyting er ráðgerð, að helga okkur einnig þessi svæði. Á hinn bóginn hlýt ég að mótmæla því eindregið, að hægt sé að líta á grunnlínuútfærsluna sem eftirgjöf af Breta hálfu fyrir réttindi, sem þeir eiga að fá í okkar landi. Það er með eindæmum, hverjar blekkingar ríkisstj. og hennar málsvarar leyfa sér að hafa uppi í sambandi við þessa fyrirhuguðu samningsgerð. Stærsta blekkingin liggur þó í því að telja Breta hafa goldið sín réttindi með samþykkt á grunnlínubreytingunum. Réttindin til grunnlínubreytinganna áttum við að alþjóðalögum. Hvað sem standa kann í brezkum blöðum samningum þessum til hnjóðs af brezkri hálfu, er enginn vafi á því, að brezka stjórnin getur sæl og ánægð brosað í kampinn yfir sigri sínum í þessari samningsgerð. Hingað til hefur hún þurft að gjalda fyrir þau réttindi, sem hún ávann landi sínu, annaðhvort með gagnkvæmum réttindum til viðsemjenda eða með sterlingspundum. Hér virðist hún hafa sloppið við hvort tveggja. Hér borgar hún Íslendingum með sneið af Selvogsbanka, sneið af Faxaflóa, sneið úr Húnaflóa og sneið úr Bakkafjarðarflóa, m.ö.o., hún borgar með eignum Íslendinga sjálfra. Og þennan samning leyfir ríkisstj. sér að kalla stórsigur Íslands. Sér er nú hver sigurinn! Þessi samningstill. er gerð af þeim aðilum, sem lögðu af stað út í tvennar síðustu kosningar með sérstaka samþykkt, gerða á Alþingi hinn 5. maí 1959, sem sitt skjaldarmerki í landhelgismálinu. Í þeirri samþykkt lýsa þeir því yfir, eins og þar segir orðrétt, „að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið“. Ég var einn þeirra, sem í kosningabaráttunni á því ári drógu í efa, að það væri fullur vilji hjá öllum þeim, sem að þessari samþykkt stóðu, til þess að standa við hana. Því svöruðu þeir mér eins og öðrum, sem þá grunsemd ólu, að það væri eingöngu illur hugarburður vondra manna að gruna nokkurn Íslending um að láta sér detta í hug að hvika frá þessari samþykkt. Og það færi betur, að slíkur grunur hefði aldrei verið annað en hugarburður vondra manna. Þá hefði enginn þurft að telja sér trú um það í dag, að framsal á 14500 km2 af okkar landhelgi í hendur Breta væri stórsigur fyrir Íslendinga. En samningurinn er aðeins til þriggja ára, svo að þetta er svo sem ekki neitt, heyrir maður stjórnarsinna stundum segja. Rétt er það, samningurinn á að gilda þetta ár, næsta ár og árið 1963. Það ár fara fram kosningar til Alþingis, verði þær ekki áður um garð gengnar. Í þeim kosningum ætla þeir, sem tala um stórsigur Íslands, að fá endurnýjaðan meiri hluta sinn á þingi út á stórsigurinn. Takist þeim það, getur máske rifjazt upp, að einhver fordæmi séu fyrir því, að samningar séu stundum endurnýjaðir. Og eftir allt, sem á undan er gengið, mundi það vera litið, þó að fullyrt sé af sömu manna hálfu, að framlenging samningsins komi ekki til mála, enda eru þeir byrjaðir á því strax í kvöld og þykjast eiga einhver skjöl frá Bretum í skúffunni sinni um það, en þeir hafa látið ógert að prenta þau sem fskj. með sinni grg. Þessa síðustu daga, síðan till. var útbýtt hér á Alþ., hefur ríkisstj. og hennar lið rekið áróður fyrir málstað sínum af mikilli hörku, bæði í blöðum sínum og með sinni gamalkunnu misnotkun útvarpsins til margendurtekins lesturs á fyrirframgerðum áróðursplöggum í grg.-formi, þar sem engum aths. verður við komið. Og í kjölfar þessa hefur stjórninni tekizt að knýja fram fáeinar fundarsamþykktir um stuðning við málið, þótt auðvitað séu þær hverfandi á móti þeim samþykktum, sem móti máli hennar hafa verið gerðar bæði fyrr og síðar. Það er að vísu skiljanlegt, að stjórn, sem allt til þessa hefur engan stuðning fengið hjá þjóðinni, verði harla glöð, ef hún verður vör við hina minnstu samúð einhvers staðar við eitthvert sinna mála, jafnvel þótt hún viti, að fljótræði manna í áróðursmoldviðri muni vera helzta stoðin undir samþykkinu. Og nú er þeim stjórnarsinnum gjarnt að fullyrða, að till. ríkisstj. eigi stuðning meiri hl. þjóðarinnar. Þetta er vert að prófa. Sú stjórn, sem telur sig eiga slíkan stuðning vísan, ætti því með ljúfu geði að fallast á tilmæli okkar stjórnarandstæðinga um að leggja málið undir þjóðaratkv. Ekki liggur okkur Íslendingum svo á því að ljá Bretum 74 eða 15 þús. km2 af landhelginni okkar yfir hávertíðina, að við höfum ekki nægan tíma til þess að lofa þjóðinni að tala. Ef stjórnin hefur aðeins íslenzkt sjónarmið í málinu, hlýtur hún á þetta að fallast, og eftir slíka þjóðaratkvgr. verður óþarft um það að deila, hvort þjóðin vill gefa Bretum eftir landhelgisréttindi sín eða ekki. Ég óska ríkisstj. fyrir fram til hamingju með úrslit þeirra kosninga, en vænti þess líka jafnframt, að hún þrjózkist ekki við að láta atkvgr. fara fram.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. fór með ýmsar býsna lævísar blekkingar í ræðu sinni hér áðan. Ein var sú - og sú, sem hæstv. ráðh., fjmrh. og félmrh., létu sér sæma að taka undir, að samþykkt frv. stjórnarandstæðinga um lögfestingu landhelgisfrv. mundi hafa komið í veg fyrir eða verið ósamrýmanleg breytingu grunnlína. Þetta er auðvitað alrangt. Munurinn er aðeins sá, að eftir lögfestingu frv. er það Alþingi, en ekki ríkisstj., sem ákveður grunnlínur. Og eins og allir vita, var frv. um lögfestingu landhelgisreglugerðarinnar flutt í því skyni að taka málið úr höndum veikgeðja og ístöðulausrar ríkisstj. og flytja það í hendur Alþingis sjálfs. Það hefur verið látið að því liggja í þessum umr. og raunar líka í grg. þáltill., að samningurinn við Breta nú sé sambærilegur því, sem var boðið af hálfu vinstri stjórnarinnar sumarið 1953. Þetta er vægast sagt villandi röksemdafærsla og fær með engu móti staðizt, því að hér er um tvennt ólíkt að ræða. Með orðsendingu íslenzku ríkisstj. til NATO í maí og ágúst 1958 var leitað eftir því að fá fyrir fram og áður en reglugerðin var komin til framkvæmda viðurkenningu annarra ríkja á einhliða rétti Íslands til útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 12 sjómílur. Í þessum orðsendingum var framkvæmdastjórinn látinn vita, að ef slík viðurkenning fengist, yrði tekið til athugunar að láta útfærsluna á ytri 6 mílunum koma til framkvæmda í áföngum á Þremur árum. Það var vitað, þegar orðsendingar þessar voru sendar, að af hálfu ýmissa þjóða, þ. á m. sumra bandalagsþjóðanna, var litið á mál þetta öðrum augum en af Íslands hálfu og réttur Íslendinga til einhliða útfærslu vefengdur. Það liggur í augum uppi, að það er á engan hátt sambærilegt að leita þannig eftir viðurkenningu á reglugerðinni fyrir fram og áður en hún var komin til framkvæmda og hitt: að semja um tilslakanir frá gerðri ákvörðun gagnvart einni þjóð, að fara nú, eftir að reglugerðin hefur verið í gildi í nær hálft þriðja ár, að semja um undanþágur frá henni og það gagnvart þeirri einu þjóð, sem hefur ekki viljað viðurkenna gildi hennar, þeirri einu þjóð, sem hefur beitt Íslendinga hernaðarlegu ofbeldi í þessu máli. Og þessum augljósu sannindum verður ekki haggað af þeirri furðulegu fullyrðingu hæstv. menntmrh., sem hann lét sér um munn fara hér áðan, að þrátt fyrir allt væri þetta tvennt sambærilegt, vegna þess að 12 sjómílna landhelgin hefði ekki fengizt sumarið 1958. Þetta er nýstárleg kenning. Ég hef ekki heyrt þessa kenningu áður fram borna af Íslendingum. Þvert á móti hefur það hvað eftir annað verið tekið fram af ráðh., bæði hæstv. utanrrh. og hæstv. dómsmrh., að við höfum þegar unnið sigur í þessu máli og að ekki mundi verða hvikað frá 12 mílunum, sem teknar voru upp 1958. Allur samanburður hæstv. forsrh. á ferkm. í þessu sambandi er út í hött, vegna þess að málið komst aldrei á það stig sumarið 1958, að til athugunar væri tekið, hvernig áfangaútfærslu á ytri 6 mílunum skyldi háttað í einstökum atriðum. Þegar svo hér við bætist, að viðræðurnar við NATO sumarið 1958 fóru fram samkvæmt beinni og óumdeildri skyldu, þá hljóta allir að sjá, að þetta tvennt, undirbúningsaðgerðirnar 1958 og samningurinn við Breta nú, er ekki sambærilegt. Það hefur til þessa verið stefna íslenzkra stjórnarvalda, að landhelgina ætti að færa út með einhliða ákvörðun Íslendinga, en ekki með samningum við aðrar þjóðir nema þá alþjóðasamþykkt. Þess vegna var margendurteknum tilmælum frá NATO-þjóðunum um að taka upp samninga um landhelgismálið vísað á bug. Slíkum tilmælum var einmitt hafnað með orðsendingunni 20. ágúst 1958. Nú eru hins vegar teknir upp samningar við Breta um stærð landhelginnar og um réttindi Bretum til handa í fiskveiðilandhelginni. Það eru ný og hættuleg vinnubrögð í þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar. Hvenær hefðu Íslendingar getað fært fiskveiðilandhelgina út í 12 sjómílur, ef sú útfærsla hefði verið háð samningum við aðrar þjóðir? Þegar þess er gætt, sem ég hef hér stuttlega drepið á, er auðsætt, hversu allur samanburður á aðgerðum vinstri stjórnarinnar sumarið 1958 og samningum núv. ríkisstj. er fráleitur og fjarri lagi. En hvers vegna er þá ríkisstj. að reyna að réttlæta samninga sína við Breta með skírskotun til aðgerðanna 1958? Ástæðan er augljós. Ríkisstj. finnur, að málstaður hennar er veikur og vondur. Það er áreiðanlegt, að allur þorri fólks í þessu landi skilur ekki, hverja nauðsyn ber nú á þessu stigi til undansláttar gegn Bretum í landhelgismálinu. Það er viðurkennt af öllum, jafnvel af hæstv. ráðherrum, að 12 sjómílna reglan hafi sigrað, raunverulega hafi sigur verið unninn í landhelgismálinu. Það mun flestra kunnugra manna mál, að nú hafi aðeins vantað herzlumuninn til þess, að Bretar gæfust algerlega upp. Þess vegna reið einmitt á því nú, að öll þjóðin stæði fast á rétti sínum og hopaði hvergi. Þá hefði Bretum brátt skilizt, að þeir hefðu raunverulega tapað í þessari deilu, og líklega hafa þeir þegar gert sér það ljóst. Og það er trú margra, sem til þekkja, að þeir hefðu aldrei lagt út í herskipaverndina aftur. Þeim mun einkennilegra og óskiljanlegra er það, að ríkisstj. skuli, einmitt þegar málin standa svona, semja við Breta um að opna þeim landhelgina. Út yfir tekur þó, að ríkisstj, skuli semja svo um við Breta, að henni sé óheimilt að breyta fiskveiðimörkum á landgrunninu, nema hún hafi áður tilkynnt Bretum þá ákvörðun sína með sex mánaða fyrirvara og þar með auðvitað óbeint opnað samningaviðræður um málið og viðurkennt Breta, einu þjóðina, sem hefur beitt okkur hernaðarlegu ofbeldi í sambandi við útfærsluna, sem eins konar herraþjóð í landhelgismálum. Með samningagerðinni við Breta hefur og ríkisstj. brotið í bága við áður yfirlýstan vilja Alþingis og gengið á gefin heit í landhelgismálinu. Í ályktun Alþingis frá 5. maí 1959 segir m.a.: „Lýsir Alþingi yfir, að það telur Ísland eiga ótvíræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi, að afla beri viðurkenningar á rétti þess til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með lögunum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948, og að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið.“ Þarna er því berum orðum lýst yfir, að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 sjómílur. Við þessa yfirlýsingu Alþingis hefur ríkisstj. til þessa verið siðferðislega og þingræðislega bundin og það því fremur, sem ríkisstj. skírskotaði til þessarar ályktunar við valdatöku sína. Þá gaf forsrh. svo hljóðandi yfirlýsingu fyrir hennar hönd, orðrétt svo: „Þá þykir ríkisstj. rétt að taka það fram, að stefna hennar í landhelgismálinu er óbreytt, eins og hún kemur fram í samþykkt Alþingis 5. maí 1959.“ Þessa yfirlýsingu og þennan umboðsskort íslenzku ríkisstj. áréttaði svo forsrh. á Alþingi 25. apríl 1960. Þá sagði hann: „Ég hef ekkert umboð frá neinum í þessu þjóðfélagi, til þess að afsala Íslandi 12 mílna fiskveiðilandhelgi.“ Þarna hitti forsrh. vissulega naglann á höfuðið. Ríkisstj. hafði ekki umboð til þess frá neinum í þessu þjóðfélagi að fara að semja við Breta um þetta mál á þann hátt, sem raun ber vitni um, enda eru samningar þessir í algeru ósamræmi við kosningaloforð stjórnarflokkanna í síðustu kosningum. En með hví að opna landhelgina fyrir veiðiskipum annarra þjóða er landhelgin raunverulega minnkuð. Og hvernig sem menn annars líta á efni samningsins, þá verður aldrei komizt fram hjá þessum staðreyndum: heitrofum og umboðsskorti íslensku ríkisstj. Þegar alls þessa er gætt, er sannarlega ekki að undra, þótt ríkisstj. finnist hún þurfa að skjóta sér á bak við aðra, að hún telji sig þurfa að styðja sinn slæma málstað við fordæmi. En það getur hún bara ekki, því að framkoma hæstv. ríkisstj. í þessu máli er algert einsdæmi. En það er segin saga, að þegar maður hefur gert eitthvað illt af sér eða telur sig hafa framið eitthvert skammarstrik, þá reynir hann að skjóta sér á bak við aðra. Það er sú gamalkunna staðreynd, sem liggur til grundvallar þeirri tilraun stjórnarsinna og málgagna þeirra og síðast hér í þessum umræðum hæstv. utanrrh. að vitna til fyrri ummæla minna til framdráttar þessum undansláttarsamningum sínum við Breta. Þar er auðvitað um vísvitandi rangtúlkun að ræða. Við umr. um landhelgismálið í vetur sagði ég það eitt, sem allir vitibornir menn hljóta að taka undir, að hvert eitt spor í landhelgismálinu hefði átt að vera þannig undirbúið, að við hefðum verið við því búnir að leggja það undir úrlausn alþjóðadóms, og að smáþjóð yrði jafnan að gæta þess að hafa réttinn á sína hlið og ganga ekki í berhögg við alþjóðalög. Í ræðu minni er ekki eitt orð í þá átt, að við eigum að semja um það fyrir fram við eina þjóð að leggja allan ágreining varðandi stækkun landhelginnar undir alþjóðadóm, en það er auðvitað allt annað en að undirbúa mál svo vel og vandlega að vera við því búinn að leggja málið undir úrlausn alþjóðadómstóls, en þá að sjálfsögðu eftir samningi um það hverju sinni. Það skilur hver, sem skilja vill. Í umræddum ummælum mínum var ekkert ofsagt, og við þau stend ég hvar og hvenær sem er. Ánægjulegt væri það, ef hæstv. ráðh. Alþfl., utanrrh. og menntmrh., gætu gefið yfirlýsingu um það hér á Alþingi, að þeir vildu standa við öll sín fyrri ummæli hér á Alþingi, því að öllum er kunnugt, að þeir hafa horfið frá svo að segja öllum stefnuskrármálum Alþfl. Það ákvæði þessa samnings við Breta, sem að mínum dómi er langsamlega háskalegast og ógeðfelldast, er skuldbindingin um að tilkynna Bretum með sex mánaða fyrirvara, er færa á út landhelgislínuna í framtíðinni. Þessi skuldbinding felur það óbeinlínis í sér, að við viðurkennum Breta sem eins konar samningsaðila um útfærslu fiskveiðimarkanna eftirleiðis, að við hverfum frá landgrunnslögunum frá 1948, en þau eru byggð á þeirri forsendu, að allt landgrunnið umhverfís Ísland tilheyri því. Frá þeirri reglu er horfið með þessum samningi. En frá landgrunnsstefnunni á alls ekki að hopa, því að miðað við þá þróun, sem átt hefur sér stað í landhelgismálum til þessa, er hvort tveggja sennilegt, að innan tíðar verði þörf nýrrar, verulegrar útfærslu og að alþjóðalög viðurkenni rýmri rétt fiskveiðiþjóðar í því efni en nú. Með þessu tilkynningarákvæði er opnað fyrir samningaviðræður við Breta hverju sinni, og þá fer niðurstaðan eftir því, hverjir þá halda um stjórnvölinn í þessu landi. Hér er um að tefla hreinan nauðungarsamning, sem felur í sér það tvennt að opna landhelgina fyrir Bretum og torvelda frekari útfærslu fiskveiðilögsögunnar um ófyrirsjáanlegan tíma eða loka þar jafnvel leiðum. Þess vegna er stundarfriðurinn í landhelgisdeilunni við Breta of dýru verði keyptur að mínum dómi. - Góða nótt.



Herra forseti. Í ræðum ráðh. hér í kvöld hefur það komið fram, að þeir telja sig hafa fordæmi fyrir því, sem þeir hafa gert, í viðræðum þeim, er fram fóru 1958, áður en fiskveiðilandhelgin var færð þá út. Þessu hefur seinasti ræðumaður nú svarað, og þarf engu við það að bæta, en það aðeins áréttað, að í þeim viðræðum var aldrei léð máls á því að afsala réttinum til frekari einhliða útfærslu landhelginnar. En afsölun þessa réttar er meginatriði samkomulagsins við brezku stjórnina, sem ríkisstj. hefur nú gert. Hæstv. ráðh. segja enn fremur, að Íslendingar hafi flutt tillögur á hafréttarráðstefnunni 1958 þess efnis, að þeir gætu sætt sig við gerðardóm. Í þeirri till., sem hér er átt við, fólst engin takmörkun á útfærslu sjálfrar fiskveiðilandhelginnar, heldur fjallaði hún eingöngu um friðun vissra svæða á úthafinu, þ.e.a.s. utan sjálfrar fiskveiðilandhelginnar, sem nauðsyn bæri til að friða vegna eyðingar á fiskstofninum. Íslenzka gerðardómstillagan, sem flutt var á hafréttarráðstefnunni í fyrra, gekk nokkru lengra. En hún var líka flutt gegn eindregnum mótmælum fulltrúa Framsfl. í sendinefndinni. Það er því algerlega rangt, að Framsfl. hafi nokkru sinni léð máls á því, að réttur Íslands til frekari útfærslu fiskveiðilandhelginnar yrði háður gerðardómsákvæði. Hæstv. fjmrh., sem er langmestur loddari af ráðh., sýndi það greinilega, að þegar ráðh. tala fagurlega um einhvern hlut, þá meina þeir hið gagnstæða. Hæstv. fjmrh. talaði með miklum fjálgleik um það, að okkur bæri að halda fast á rétti okkar til landgrunnsins. Með samkomulaginu við Breta er raunverulega verið að ógilda landgrunnslögin og hinn einhliða rétt okkar til landgrunnsins og gera rétt okkar til þess háðan samþykki Breta eða alþjóðadómstóls. Samt er loddaraskapur hæstv. fjmrh. svo mikill, að hann þykist standa trúan vörð um landgrunnið. Sami hæstv. ráðh, talaði líka af miklum fjálgleik um Haagdóminn og hve mikið traust smáþjóðirnar bæru til hans. Þetta er því miður ekki rétt, því að margar smáþjóðir hafa einmitt að undanförnu látið uppi óánægju yfir skipun dómsins, vegna þess að stórveldin ráði áhæfilega miklu um hana, en enginn maður nær kosningu í dóminn, nema hann sé kjörinn af öryggisráðinu, en þar ráða stórveldin langsamlega mestu. Af þessum ástæðum m. a. hefur Haagdómurinn enn ekki unnið sér tiltrú smáþjóðanna, eins og sést á því, hve fáar þeirra hafa vísað málum til hans og margar þeirra hafa tekið upp baráttu fyrir breyttri skipan hans. Vegna þess að ég hef talið mig persónulegan kunningja hæstv. menntmrh., fannst mér sorglegt að hlusta á mál hans. Hann talaði nær ekkert um málið, sem hér liggur fyrir, en eyddi mestu af tíma sínum til þess að reyna að setja kommúnistastimpil á Framsfl. að hætti Mac Carthys hins ameríska. Á ráðh. varð ekki annað skilið en það væri kommúnismi að vilja ekki afsala rétti Íslands til einnliða útfærslu á landhelginni, og nægir það til að sýna, á hvert andlegt stig ráðh. er kominn. Ráðherrarnir hafa hreykt sér mjög af því, að Bretar telji samkomulagið óhagstætt fyrir sig. Þekkja þeir ekki þá grundvallarreglu enskra utanríkismála, að Bretar reyna jafnan að tefla þannig, að andstæðingurinn áliti sig vera að vinna, þegar hann er raunverulega að tapa? Ríkísstjórn Elísabetar leikur nú sömu listina við íslenzku ríkisstj. og ríkisstjórn Viktoríu lék við negrahöfðingjana í Afríku á öldinni, sem leið. Bretar töldu negrahöfðingjunum trú um, að Viktoría væri þeim undirgefin, á sama tíma og stjórn hennar hátignar var að hneppa þá í nauðungarfjötra. Ráðh. hafa sagt, að samkomulag þeirra við brezku stjórnina sé mikill sigur í sjálfstæðisbaráttunni. Hvernig er hann í reynd, þessi sigur, sem á að hafa unnizt? Bezta svarið við því er að bera saman ástandið í landhelgismálunum, eins og það er í dag og eins og það verður, ef samkomulag ríkisstj. við brezku stjórnina kemur til framkvæmda. Í dag er ástandið í landhelgismálunum þannig, að við höfum óskerta 12 mílna fiskveiðilandhelgi umhverfis allt landið, sem aldir erlendir togarar, þ. á m. brezkir togarar, hafa virt um margra mánaða skeið. Auk þess höfum við óskoraðan einhliða rétt samkvæmt landgrunnslögunum frá 1948 til friðunarráðstafana innan endimarka landgrunnsins og þurfum engan að spyrja um, hvenær eða hvernig við notfærum okkur þann rétt. Hvernig verður svo ástandið, eftir að samkomulagið gengur í gildi? Í fyrsta lagi verður það þannig, að nær alls staðar umhverfis landið, að Vestfjörðum undanskildum, verður ekki í reynd nema 6 mílna fiskveiðilandhelgi, þegar veiðitíminn er beztur á hverju svæði. Í öðru lagi höfum við ekki lengur hinn lífsnauðsynlega rétt að geta fært fiskveiðilandhelgina út einhliða, heldur verðum við háðir samþykki Breta eða alþjóðadómstóls. Það liggur því ljóst fyrir, að samkv. þessu samkomulagi minnkum við fiskveiðilandhelgina raunverulega úr 12 mílum í 6 mílur víðast hvar umhverfis landið á bezta veiðitímanum og glötum hinum mikilvæga rétti til einhliða útfærslu landhelginnar. Geta menn hugsað sér meiri blekkingar og argari öfugmæli en að kalla þetta sigur í sjálfstæðisbaráttunni? Hæstv. ráðh. hafa hampað því hér í kvöld, að fyrir þetta augljósa réttindaafsal fengjum við mikilsverð hlunnindi. Ráðh, hafa nefnt, að nú sé fengin fullgild viðurkenning Breta. Þetta eru hin óskammfeilnustu ósannindi, því að Bretar lofa aðeins að hætta mótmælum, en það er vissulega allt annað en fullgild viðurkenning. Í samkomulaginu eða orðsendingu utanrrh. er ekki minnsta trygging fyrir því, að Bretar telji sig ekki alveg óbundna að þremur árum liðnum. Ráðh. hafa einnig sagt í kvöld, að nú hætti Bretar að beita herskipum til ofbeldisverka innan fiskveiðilandhelginnar. Bretar hafa ekki treyst sér til að gera þetta mánuðum saman vegna fordæmingar almenningsálitsins í heiminum og þeirrar reynslu, að ekki er hægt með neinum árangri að stunda togveiðar undir herskipavernd. Það þurfti því ekki að kaupa þá til að hætta því, sem þeir voru hættir. Þá segir ráðh., að við höfum fengið leiðréttingu á grunnlínum. Til þess að fá þessa leiðréttingu þurfti enga samninga við Breta. Þó að samkv. einróma samþykktum hafréttarráðstefnunnar í Genf 1958 áttum við skýlausan rétt til þessara leiðréttinga og gátum notað þann rétt, hvenær sem við vildum. Við hefðum notað þennan rétt strax 1958, ei ekki hefði þá strandað á Sjálfstfl. og Alþfl. Samkvæmt þessum samþykktum Genfarráðstefnunnar 1958 eigum við ekki aðeins rétt til þeirra breytinga, sem nú eru gerðar, heldur til stórfelldra grunnlínubreytinga við Norðurland og Austurland, í sambandi við Grímsey og Hvalbak, og víðar við landið. Fram að þessu höfum við getað notað okkur þennan rétt, hvenær sem okkur hefur þóknazt. Ef samkomulagið gengur hins vegar í gildi, getum við ekki leiðrétt grunnlínurnar við áðurnefnda staði nema með samþykki Breta eða úrskurði alþjóðadóms, og það getur vel tekið 5–6 ár að fá slíkan úrskurð. Sannleikurinn um grunnlínubreytingarnar er því sá, að við höfum ekki áunnið okkur þar neinn nýjan rétt, heldur er raunverulega verið að takmarka stórkostlega þann rétt, sem við eigum nú til stórfelldra grunnlínubreytinga við Norður- og Austurland og víðar. Það falla því um sjálf sig öll rök hæstv. ráðherra fyrir því, að hægt sé að benda á einhvern ávinning í sambandi við þetta samkomulag. Við fáum ekki neitt með því, en við fórnum hættulega miklu. Hæstv. ráðh. segja, að ekki sé hundrað í hættunni, því að undanþágur fyrir erlenda togara eigi ekki að gilda nema í 3 ár. En hvað sögðu þessir hæstv. ráðh. fyrir síðustu kosningar? Þeir sögðu þá, að það ætti aldrei að veita neinar undanþágur. Þeir sóru það þá og sárt við lögðu. Nú eru þeir þó búnir að veita undanþágu til þriggja ára. Hvað mundu þeir gera að þeim þrem árum liðnum, ef þeir hefðu völdin? Nokkra vísbendingu um það er að finna í grg. till., sem hér liggur fyrir, en þar er bent á brezk-rússneska landhelgissamninginn sem sérstaka fyrirmynd og það tekið fram, að hann hafi verið framlengdur hvað eftir annað. Og jafnvel þótt undanþágur féllu niður eftir 3 ár, vegna þess að önnur ríkisstj. yrði komin til valda, stendur eftir sem áður, að við erum búnir að afsala okkur um ófyrirsjáanlegan tíma réttinum til frekari einhliða útfærslu fiskveiðilandhelginnar, einum mikilvægasta réttinum, sem við eigum í dag. Ráðh. hafa í umr. hér í kvöld reynt að gera lítið úr hinum einhliða rétti til útfærslu, hann sé lítils virði, þegar um sé að ræða andspyrnu annarra þjóða. Það var þó á þessum rétti, sem við byggðum útfærslurnar 1952 og 1958 gegn mótmælum annarra. Landhelgin væri í dag 3 mílur og mestallir stærri firðir og flóar utan hennar, ef við hefðum ekki notað hinn einhliða rétt gegn mótmælum annarra. Þeir einir geta talið hinn einhliða rétt einskis virði, sem álita útfærslu landhelginnar árin 1952 og 1958 hafa reynzt okkur einskis virði þau ár, sem síðan eru liðin. Eins og við stækkuðum landhelgina á grundvelli hins einhliða réttar í bæði þessi skipti, eins gætum við haldið því áfram í nýjum áföngum, ef þessi réttur væri ekki látinn af hendi, eins og nú er ætlunin að gera. Hvað er það, sem er raunverulega orsök þess, að ríkisstj. fórnar svona miklu án þess að fá nokkuð í staðinn? Orsökin er hin algera undirgefni, sem jafnan hefur einkennt alla framkomu foringja núv. stjórnarflokka í afstöðu þeirra til Bretlands og Bandaríkjanna. Þeir hafa jafnan skilið þátttöku Íslands í samstarfi vestrænna þjóða á þann veg, að Íslendingar ættu að sitja og standa eins og stjórnirnar í London og Washington vildu. Afstaða þeirra til London og Washington hefur verið á nákvæmlega sama veg og afstaða línukommúnista til Moskvu. Foringjum stjórnarflokkanna hefur ekki skilizt, að þótt við eigum um margt sameiginlega hagsmuni með Bretum og Bandaríkjamönnum, þá rekast hagsmunir okkar og þeirra oft á, og þá er ekki nema eðlilegt, að t.d. Bretar hugsi meira um hagsmuni sína en okkar. Í stað þess að skilja þetta hafa foringjar stjórnarflokkanna talið sér skylt og sjálfsagt að gera það eitt, sem stjórnirnar í London og Washington óskuðu, oft og tíðum án alls tillits til íslenzkra hagsmuna. Vegna samstarfs við aðra flokka á undanförnum árum hefur þessi þjónustuafstaða foringja Sjálfstfl. og Alþfl. gagnvart Bretum og Bandaríkjamönnum oft ekki komið eins glöggt í ljós og ella. Það er í þessu sambandi fróðlegt að rifja upp, að við áttum í landhelgisdeilu við Breta á árunum 1952–1956 og leiddum hana til lykta með fullum sigri. Hvers vegna var ekki látið undan þá eins og nú? Hvers vegna stóðum við þá af okkur löndunarbannið og aðrar tilraunir Breta til að neyða okkur til undanhalds? Það var vegna þess, að allan þann tíma sat Framsfl. í ríkisstj. og neitaði að láta undan í hvert sinn, þegar Sjálfstfl. vildi svíkja og semja. Þess vegna vannst fullur sigur í þeirri deilu, og sæmd þjóðarinnar óx meðal annarra þjóða. Ég er í hópi þeirra, sem telja þátttöku Íslands í samstarfi vestrænna þjóða eðillega. Hún getur orðið okkur til margvíslegs gagns, ef rétt er á haldið. En hún getur líka orðið okkur til tjóns, ef við leyfum stórveldum að troða þar á rétti okkar, þegar hagsmunir þeirra og okkar rekast á. Við eigum að taka þátt í vestrænu samstarfi til þess að tryggja og treysta rétt okkar, eins og gert var á árunum 1952 og 1956, en ekki til þess að láta rétt okkar af hendi, eins og nú er verið að gera. Það er staðreynd, sem verður ekki á móti mælt, að þjóðin var búin að vinna fullan sigur í þessari hinni síðari landhelgisdeilu við Breta. Einhugur þjóðarinnar, einurð og drengileg framkoma áhafna íslenzku varðskipanna, erfiðleikar Breta við fiskveiðar undir herskipavernd og samúð almenningsálitsins í heiminum, - allt stuðlaði þetta að því, að Bretar hrökkluðust með herskip sín úr íslenzkri landhelgi fyrir mörgum mánuðum og hafa ekki þorað að senda þau þangað aftur og mundu aldrei hafa þorað að senda þau þangað aftur. Fullnaðarsigur í þessu máli var því raunverulega unninn. Þessum mikla sigri þjóðarinnar hefur nú verið breytt í hinn mesta ósigur. Það hefur verið afsalað hinum dýrmætasta rétti þjóðarinnar, réttinum til einhliða útfærslu, og erlendum togurum hleypt inn í landhelgina á ný, án þess að nokkuð hafi fengizt í staðinn, er við áttum ekki fyrir eða vorum ekki búnir að vinna. Hér hefur sannarlega gerzt einn hörmulegasti atburður allrar Íslandssögunnar, - atburður, sem vel getur átt eftir að kippa grundvellinum undan einum helzta atvinnuvegi okkar, sjávarútveginum, þar sem afnuminn er rétturinn til frekari einhliða útfærslu á fiskveiðilandhelginni. Að því leyti er þessi nýi samningur við Breta miklu verri en landhelgissamningurinn 1901, að þeim samningi var hægt að segja upp, en þessi nýi samningur er óuppsegjanlegur að því er snertir bannið á útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Ég vil ljúka máli mínu með því að vitna til ummæla Eysteins Jónssonar, sem vegna forfalla getur ekki tekið þátt í þessum umræðum, en þau er að finna í Tímanum í dag. Eysteinn segir m. a. á þessa leið: „Ég læt í ljós það traust á þjóðinni, að hún bregðist við nú þegar og reisi slíka öldu gegn samningnum, að ekki verði talið fært að halda honum til streitu. Þetta er hægt, ef menn liggja ekki á liði sínu, en láta í þess stað skoðanir sínar óhikað í ljós. En menn verða að bregða skjótt og skörulega við með fundarhöldum og ýmsu öðru móti, því að tíminn er naumur. En sigurinn er líka vís, ef allir fara af stað, sem samstöðu eiga gegn þessum samningi.“



Herra forseti. Það er rétt, að íslenzka þjóðin þarf og á að láta til sín heyra í þessu mikla máli. Hún hefur brugðið skjótt við. Hvaðanæva streyma nú, eins og stjórnarandstæðingar hafa viðurkennt, yfirlýsingar frá þeim, sem bezt hafa vit á og mest eiga í húfi, til stuðnings þáltill., sem hér liggur fyrir. Hv. þm. Karl Guðjónsson hélt því raunar fram áðan, að þetta væri vegna þess, að ríkisstj. hefði haft svo mikinn áróður í frammi máli sínu til stuðnings og útvarpið hefði verið misnotað í því skyni. Það voru einmitt stjórnarandstæðingar, sem fengu frestað útvarpsumr., en ríkisstj. vildi, að rödd þeirra fengi að heyrast fyrr til þjóðarinnar en þeir sjálfir óskuðu eftir. Hv. þm. Karl Guðjónsson var á fundi í gærkvöld sem heiðursgestur flokkssamtaka Framsóknar á Suðurlandi, þar sem þeir félagar höfðu undirbúið tvær miklar tillögur til áfellis þessu samkomulagi og til vantrausts á hæstv. ríkisstj. En þegar þeir félagar sáu og heyrðu undirtektir fundarmanna, gáfust þeir upp við að bera upp sínar eigin tillögur og fóru þess á leit að mega slíta fundinum, áður en héraðsmenn fengju sjálfir að taka til máls. Þeir voru þá búnir að fá nóg. Allir eru sammála um, að ályktunin, sem Alþ. Íslendinga gerði shlj. 5. maí 1959, sé sú umboðsskrá, sem ríkisstj. hafi verið bundin við um meðferð þessa máls. Ályktunin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að mótmæla harðlega brotum þeim á íslenzkri fiskveiðilöggjöf, sem brezk stjórnarvöld hafa efnt til með stöðugum ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi, nú nýlega hvað eftir annað jafnvel innan 9 mílna landhelginnar frá 1952. Þar sem þvílíkar aðgerðir eru augljóslega ætlaðar til að knýja Íslendinga til undanhalds, lýsir Alþingi yfir, að það telur Ísland eiga ótvíræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi, að afla beri viðurkenningar á rétti þess til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með l. um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948, og að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið.“ Þannig hljóðaði þessi ályktun, umboðsskráin, sem ríkisstj. bar að fara eftir. Í ályktun þessari eru fjögur efnisatriði: Í fyrsta lagi mótmælir Alþingi brotum þeim á íslenzkri fiskveiðilöggjöf, sem brezk stjórnarvöld efndu til með ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi. Í öðru lagi lýsir Alþingi yfir, að það telur Ísland eiga ótvíræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi. Í þriðja lagi, að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið. Í fjórða lagi, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með l. um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948. Í fyrsta lið orðsendingar utanríkisráðherra Íslands til utanrrh. Bretlands, sem hér liggur fyrir, segir: Ríkisstj. Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland o.s.frv. Með staðfestingu brezku ríkisstj. á þessu frumskilyrði okkar er tryggt, að ofbeldisaðgerðir af hennar hálfu innan fiskveiðilandhelgi okkar hverfi úr sögunni. Mótmæli Alþingis gegn þeim hafa þess vegna borið tilætlaðan árangur. En áður hafði ríkisstj. Íslands með sakaruppgjöfinni s.l. vor og ákvörðuninni um viðræður við Breta á s.l. sumri tekizt að hindra þær að mestu um sinn. Ákvörðun brezku ríkisstjórnarinnar um að falla frá mótmælum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögunni tryggir ekki einungis, að hún taki ekki upp ofbeldisaðgerðir að nýju, heldur felur ákvörðunin einnig í sér, að héðan í frá muni brezka stjórnin ekki bera brigður á hinn ótvíræða rétt, sem Alþingi Íslendinga hinn 5. maí 1959 lýsti yfir að Ísland hefði til 12 mílna fiskveiðilögsögu, og þetta heitorð er helgað með skrásetningu, þinglýsingu, hjá sjálfum Sameinuðu þjóðunum til tryggingar því, að við það verði staðið. Héðan í frá verður ekki um það deilt, að Íslandi einu ber þessi réttur og það getur þar af leiðandi án samráðs við aðra ráðstafað honum eins og það telur sér henta. Hv. þm. Lúðvík Jósefsson og Hermann Jónasson héldu því að vísu fram, að með þessu væri ekki fengin viðurkenning Breta á 12 mílna lögsögunni. Þetta segja þeir í sömu andránni og Hermann Jónasson fjölyrðir um þá „Viðurkenningu í verki“, er við höfum hlotið frá ríkjum, sem létu ekki skip sín fiska hér undir herskipavernd, en mótmæltu þó stækkuninni 1958 berum orðum. Nú falla Bretar ekki einungis frá valdbeitingu, heldur berum orðum frá mótmælum sínum. Þetta er svo skýr viðurkenning sem á verður kosið. Hitt er annað mál, að Alþingi hefur aldrei falið ríkisstj. að afla viðurkenningar Breta á 12 mílna fiskveiðilögsögunni, þegar af því, að það taldi rétt okkar til hennar ótvíræðan og þess vegna óþarfa aðra viðurkenningu Breta en þá, að þeir hættu ofbeldisaðgerðum, eins og fram kemur í ályktuninni frá 5. maí 1959. Um þriðja meginefni þeirrar ályktunar leiðir af því, sem þegar hefur verið skýrt, að fiskveiðilögsagan verður hvergi minni en 12 mílur umhverfis landið. En vegna hinna nýju grunnlína, sem í öðrum lið orðsendingar utanrrh. Íslands er áskilið að Bretar viðurkenni, verður fiskveiðilandhelgin nú þegar 5065 km2 stærri en hún var, þegar samþykktin 5. maí 1959 var gerð. Með hinum nýju grunnlínum fást færð inn fyrir íslenzka fiskveiðilögsögu sum hin allra þýðingarmestu fiskimið við Íslandsstrendur. Um úrslitaþýðingu þeirrar ákvörðunar verður ekki deilt. Stjórnarandstæðingar halda því raunar fram, að þennan rétt hefðum við getað tekið okkur, hvenær sem okkur þóknaðist. Lúðvík Jósefsson sagði, að við ættum þennan rétt. En af hverju gaf hann þá Bretum þessa ómetanlegu gjöf með reglugerð sinni 1958? Tal Lúðvíks og Hermanns um sína eigin vanrækslu afsakar sízt atferli þeirra. Með skrafi sínu nú kveða stjórnarandstæðingar upp harðan og harðasta áfellisdóm yfir gerðum vinstri stjórnarinnar, sem nokkur hefur upp kveðið fyrr og síðar, að þeir hafi gefið Bretum ómetanlega eign Íslendinga. Hv. þm. Lúðvík Jósefsson og félagi hans, Hermann Jónasson, létu óbreyttar standa grunnlínurnar, sem settar voru með reglugerðinni 19. marz 1952. Ef þeir töldu Íslendinga eiga rétt til annars og meira, af hverju beittu þeir þeim rétti þá ekki 1958, þegar þeim bar réttur og skylda til að gæta hagsmuna Íslands? Trúi hver annar en sá, sem þessa menn þekkir, því, að þeir hafi gert þetta af undanlátssemi og tillitssemi við okkur sjálfstæðismenn. Um þetta hljóta þeir að verða krafðir svara nú og síðar og þá einnig um hitt, af hverju þeir í okt. 1960 lögðu fram á Alþ. frv. um að lögfesta þessar gömlu grunnlínur frá 1952. Óumbreytileiki þeirra var svo ríkur í þeirra huga allt til hinna síðustu daga, að jafnvel hinn 13. febr. s.l. lögðu þeir til í nál. um lögfestingarfrv. sitt að samþykkja frv. óbreytt og þar með hagga í engu hinum sömu grunnlínum og þeir treystust ekki til að breyta 1958, heldur vildu þeir enn lögfesta þær um óákveðna framtíð fyrirvaralaust. Á þessu athæfi er engin skýring önnur en sú, að þeir hafi talið breytingu grunnlínanna svo vafasama, að ekki væri á hana hættandi. Því augljósara er, hversu mikla þýðingu það hefur, að Bretland, sem ætíð hefur staðið fastast gegn stækkun fiskveiðilandhelgi okkar, skuli nú fallast á þessar þýðingarmiklu breytingar. Bretar gerðu það að vísu gegn því, að við að fullveldi Íslands yfir fiskveiðilögsögunni allri veitum þeim tímabundinn, takmarkaðan rétt til veiða á nokkrum hluta fiskveiðilandhelgi okkar milli 6 og 12 mílna. Þeirri tímabundnu, takmörkuðu veiðiheimild lýkur með öllu að þrem árum liðnum, þar sem grunnlínubreytingin og stækkunin, sem af henni leiðir, stendur um alla eilífð. Ekki þarf að eyða orðum að því, hvort hagkvæmara er fyrir Ísland. Vinningur okkar er auðsær, jafnvel þótt miðað væri einungis við næstu þrjú ár, hvað þá ef litið er til allrar framtíðar. Má t.d. um það vitna til ummæla hins gerkunnuga manns í landhelgismálunum, Eiríks skipherra Kristóferssonar, sem hann viðhefur í Morgunblaðinu í morgun. Fjórða meginatriði samþykktar Alþingis hinn 5. maí 1959 var, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með l. um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948. Á orðalagi þessarar yfirlýsingar og hinnar fyrri um hinn ótvíræða rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi er þýðingarmikill munur. Alþingi mælir fyrir um, að „afla beri viðurkenningar á rétti til landgrunnsins,“ þar sem það aftur á móti segir réttinn til 12 mílna fiskveiðilögsögu ótvíræðan. Hvernig er hægt að afla þessarar viðurkenningar nema með því að fá hann með málaleitun til einstakra ríkja eða með samningum þeirra í milli eða með alþjóðasamningum eða loks staðfestingu alþjóðadómstólsins á því, að þessi réttur sé fyrir hendi? Hér koma vissulega ekki fleiri möguleikar til greina. Í umr. um landhelgismálið fyrr í vetur lögðu stjórnarandstæðingar megináherzlu á, að ef við semdum nú við Breta, mundum við þar með svipta okkur rétti eða möguleikum til að gera frekari stækkanir síðar nema með samningum við Breta og þar með binda okkur við þá leið til öflunar viðurkenningar á landgrunninu, sem ólíklegast er að leiði til árangurs. Hv. þm. Hermann Jónasson sagði t.d. í lok útvarpsræðu sinnar hinn 25. nóv. s.l.: „Landhelgi, sem þjóðirnar viðurkenna, stækkar svo að segja með hverju árinu. Þjóðir, sem nú fá frelsi og koma í Sameinuðu þjóðirnar, heimta stækkaða landhelgi. Það getur svo farið, að eftir nokkurn tíma verði landgrunnið viðurkennt sem landhelgi. Ef Bretar geta tælt okkur nú til samninga, segja þeir næst, þegar við ætlum að færa út, þótt þá væri í samræmi við alþjóðalög: „Þegar þið fenguð 12 mílur, urðuð þið að viðurkenna það, að þið gætuð ekki tekið ykkur þær nema með samþykki okkar. Þar með játuðuð þið ykkur undir það, að þið gætuð ekki gert frekari útfærslu nema með samningum við okkur.“ Þetta voru ummæli Hermanns Jónassonar 25. nóv. í vetur. Í orðsendingu utanrrh. Íslands til utanrrh. Bretlands er tekið af skarið um þetta, þegar segir: „Ríkisstjórn Íslands mun halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland, en mun tilkynna ríkisstj. Bretlands slíka útfærslu með sex mánaða fyrirvara, og rísi ágreiningur um slíka útfærslu, skal honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til alþjóðadómstólsins.“ Þetta segir í orðsendingunni. Með þessu bindur Ísland sig hvorki við viðurkenningu, sem fást kynni með málaleitun eða samningum við einstök ríki, Bretland eða önnur, né við alþjóðasamninga, heldur við það eitt, að við áskiljum okkur rétt til að gera einhliða ákvarðanir um stækkun, jafnskjótt og við teljum, að einhver sú réttarheimild sé fyrir hendi, sem alþjóðadómstóllinn viðurkenni. Á þennan veg höfum við Íslendingar tryggt okkur að njóta góðs af allri þeirri þróun alþjóðaréttar, sem kann að verða okkur til hags í þessum efnum. Á hvern hátt er betur hægt að tryggja sér þá viðurkenningu, sem Alþingi hinn 5. maí 1959 lagði fyrir ríkisstj. að afla? Því er skemmst til að svara, að engin okkur hagkvæmari leið er hugsanleg. Þeir, sem nú telja réttindaafsal fólgið í till. ríkisstj., gefa þar með til kynna, að þeir hafi hvorki gert sér grein fyrir efni fyrirmæla Alþingis 5. maí 1959 til ríkisstj. né þeir skilji frumatriði þessa máls. En auðvitað eru hv. þm. ekki eins skyni skroppnir og þeir láta. Til góðs eða ills töldu íslenzk stjórnarvöld á sínum tíma réttinn til 12 mílna fiskveiðilögsögu svo ótvíræðan, að óþarft væri að bera hann undir alþjóðadómstólinn. Alþingi hefur hins vegar lýst því berum orðum, að um réttinn til landgrunnsins alls beri að leita viðurkenningar annarra. Sú ályktun Alþingis var síður en svo af fljótræði gerð. Hún var tekin að vel íhuguðu máli og í fullu samræmi við yfirlýsta stefnu allra stjórnmálaflokka, sem nú eru á Alþingi. Hv. þm. Hermann Jónasson segir nú, að sök sér hafi verið, þótt Norðmenn legðu ágreining sinn og Breta undir alþjóðadómstólinn, því að þeir hafi átt svo lítið í húfi, allt öðru máli sé að gegna um okkur, því að um lífið sjálft sé að tefla. En hvað hefur Hermann Jónasson sjálfur gert, þegar hann réð, hvað gert var, og hvað hefur hann sagt allt fram á síðustu daga? Þegar deilt var við Breta um reglugerðina frá 19. marz 1952, þar sem nýjar grunnlínur voru aðalatriðið, lagði þáv. ríkisstj., sem skipuð var Steingrími Steinþórssyni, Hermanni Jónassyni, Eysteini Jónssyni, Ólafi Thors, Birni Ólafssyni og mér, til, að þeim ágreiningi yrði skotið til alþjóðadómstólsins. Þá voru það Bretar, sem vildu ekki fallast á þá málsmeðferð, heldur tóku upp löndunarbann á íslenzkum ísvörðum fiski í þess stað. Á Genfarráðstefnunni fyrri 1958, þegar vinstri stjórnin undir forustu Hermanns Jónassonar sat við völd á Íslandi og Lúðvík Jósefsson réð meðferð landhelgismálanna, lét hún leggja fram tillögu um rétt strandríkis til ráðstafana utan við sjálfa fiskveiðilögsöguna. Í þeirri till. var eitt meginatriðið, að ef ágreiningur yrði, skyldi gerðardómur skera úr. Sú till. náði þá ekki samþykki, en var á ný flutt á ráðstefnunni 1960, þá að tilhlutan núv. stjórnar, en með samþykki allra íslenzku fulltrúanna á Genfarráðstefnunni, þ. á m. Hermanns Jónassonar og Lúðvíks Jósefssonar. Þannig var það tvívegis berum orðum gert að beinni tillögu af Íslands hálfu á alþjóðavettvangi, að ráðstafanir utan 12 mílna fiskveiðilögsögu yrðu ekki gerðar, nema ágreiningur út af þeim væri borinn undir dóm. Það er ekki um að villast, að Alþingi Íslendinga hefur talið þörf á viðurkenningu annarra á ráðstöfunum utan 12 mílna fiskveiðilögsögu, og íslenzkar ríkisstj. hafa fyrr og síðar boðið fram, að þann ágreining, sem af slíkum ráðstöfunum stafaði, skyldi útkljá með dómi, ýmist sjálfum alþjóðadómstólnum eða gerðardómi. Ef um gerðardóminn eða alþjóðadómstólinn er að velja, er augljóst, að okkur er meiri trygging í ákvörðunum hins síðarnefnda. Hann er hæfasta stofnunin, sem til er, til þess að skera úr því, hver séu gildandi alþjóðalög. Hingað til hefur enginn haldið því fram, að við gætum eða ættum að gera frekari ráðstafanir til stækkunar landhelgi nema í samræmi við alþjóðalög. Í umræðum um landhelgismálið á fyrri hluta þessa þings lýsti Hermann Jónasson t.d. hvað eftir annað yfir því, að þær ráðstafanir ættu að vera í samræmi við alþjóðalög, eins og hann sagði, og þar „yrðum við eingöngu að fara eftir alþjóðalögum“, eins og hann komst að orði í hv. Ed. hinn 7. nóv. s.l. Nú minnist Hermann Jónasson ekki á alþjóðalög, og félagi hans, Lúðvík Jósefsson, segir, að um þetta séu engin alþjóðalög til - sú heimild, sem Hermann Jónasson sagði hvað eftir annað í vetur að yrði að vera grundvöllur allra aðgerða okkar, en hann virðist nú telja landráð, ef við fylgjum. Hv. þm. Hermann Jónasson spurði í vetur, hvernig mönnum gæti dottið í hug, ef samið yrði við Breta, eins og hann segir, „þegar á að fara að færa út fyrir 12 mílur, út á landgrunnið, þar sem allt er vafasamara út frá alþjóðarétti, að við gætum gert það, nema þeir heimti, að við semjum um það við stærri ríkin, og beiti ofbeldi að öðrum kosti.“ Þetta sagði Hermann Jónasson þá. Með till. ríkisstj. er þessari hættu bægt frá. Bretar skuldbinda sig til að krefjast hvorki samninga né grípa til ofbeldis, heldur sætta sig við úrskurð alþjóðadómstólsins. En eru það þá ekki samningar? segja þeir, sem halda því fram að samningar séu svik. Hvað sagði Eysteinn Jónsson um það í útvarpsumræðunum 25. nóv. s.l.? Þá sagði hann: „Þá er það utanrrh., sýnishorn af hans málflutningi áðan. Hann segir, að það hafi verið samið um landhelgismálið áður. Dæmi: Það var samið um landhelgismálið 1952. Með hverju? Með því að gera boð um að skjóta því til Haagdómstólsins. Það voru samningar um landhelgismálið að dómi hæstv. utanrrh. Það hlýtur að vera meira en lítið bogið við þann málstað, sem þarf svona málflutning, ef nefna á þvílíkan útúrsnúning svo virðulegu nafni.“ Þetta sagði Eysteinn Jónsson þá. Og það er hverju orði sannara, sem hv. þm. Ólafur Jóhannesson sagði í umræðum á Alþingi hinn 14. nóv. s.l.: „Vissulega er það svo, að smáþjóð verður að varast að ganga svo langt, að hún geti ekki alltaf verið við því búin að leggja mál sín undir úrlausn alþjóðadómstóls, því að sannleikurinn er sá, að smáþjóð á ekki annars staðar frekar skjóls að vænta en hjá alþjóðasamtökum og alþjóðastofnunum, af því að hún hefur ekki valdið til þess að fylgja eftir sínum ákvörðunum eins og stórveldin. Þess vegna hefði að mínu viti hvert eitt spor í þessu máli átt að vera þannig undirbúið, að við hefðum verið við því búnir að leggja það undir úrlausn alþjóðadómstóls.“ Þetta sagði Ólafur Jóhannesson í vetur. Hv. þm. reyndi nú að hlaupast frá þessum ummælum, en viðurkenndi þó í öðru orðinu, að alþjóðadómstóllinn væri helzta skjól smáþjóða. Svo kom flokksbróðir hans, Þórarinn Þórarinsson, og sagði dómstólinn sérstaklega hættulegan þessum smáþjóðum, sem Ólafur segir að hann sé helzta skjólið fyrir. Ólafur Jóhannesson sagði, að ekki vantaði nema herzlumun, að Bretar hefðu verið búnir að tapa deilunni. Þórarinn Þórarinsson hélt því aftur á móti fram, að við værum þegar búnir að vinna sigur. Ósamræmið er í einu og öllu hjá þeim félögum. Hið eina, sem þeim kemur saman um, er, að þegar aðrir gera hið sama og svipað - og þótt það sé betra - og Framsókn gerði, meðan hún var við völd, þá sé það ekki sambærilegt. Það er kjörorð gömlu forréttindamannanna: Það er ekki sambærilegt, það sem við gerum og aðrir. Sannleikurinn er sá, að við erum búnir að vinna sigur í deilunni við Breta. Samkomulagið, sem nú hefur verið gert, er staðfesting á þeim sigri, eins og viðurkennt er jafnt innanlands og utan. Spurningin er: Hvort viljum við Íslendingar heldur, að ágreiningur um ákvarðanir okkar um enn meiri stækkun fiskveiðilandhelginnar, jafnskjótt og við teljum tímabært, verði leiddur til lykta með nýjum löndunarbönnum eða herskipasendingu á Íslandsmið eða með úrskurði alþjóðadómstólsins um það, hvort við styðjumst við lög og rétt? Þeir, sem síðari kostinum hafna, vilja þar með skipa Íslandi í flokk ofbeldisþjóða. Heimskulegra tiltæki væri trauðla hugsanlegt fyrir þjóð, sem sjálf býr yfir engu afli öðru en því, sem lög og réttur, hófsemi og sanngirni veita henni. Landhelgismálið sjálft er þýðingarmikið, og verður seint orðum aukið, hver nauðsyn okkur er á að tryggja rétt okkar í því sem allra bezt. Enn þýðingarmeira er þó, að Ísland haldi áfram að vera réttarríki. Undir því er gæfa þjóðarinnar komin, og á því getur sjálfstæði hennar oltið. Með samþykkt þeirrar till., sem nú liggur fyrir, er allt þetta tryggt. Slegin er skjaldborg um lífshagsmuni íslenzku þjóðarinnar og fáni laga og réttar, frelsis og fullveldis hennar dreginn að hún. Alþingi Íslendinga má allra sízt hverfa af verðinum, eins og sumir hv. þm. leggja nú til, þegar svo mikið er í húfi. Þess vegna kemur ekki til mála, að það samþykki að víkjast undan þeirri ábyrgð, sem stjórnarskrá Íslands leggur því á herðar. Það mun ekki skjóta þessu máli frá sér, heldur afgreiða það lögum samkvæmt og með samþykkt sinni afla sér virðingar og þakklætis þjóðarinnar í bráð og lengd. - Góða nótt.