Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Því er ekki að leyna, að um skeið hefur sá orðrómur legið á, að ýmsir opinberir embættismenn hafi orðið aðnjótandi allverulegra fríðinda og launauppbóta í einu og öðru formi umfram það, sem launalög ákveða. Telja ýmsir, að þetta hafi færzt töluvert í vöxt hin síðari ár og þeir menn einkum orðið slíkra fríðinda aðnjótandi sem voru í hinum hærri eða hæstu launaflokkum, og er þó langt frá því, að slíkt hafi gengið jafnt yfir eða um það verið fylgt föstum reglum, að því er talið er. Hér er einkum talað um fríðindi í formi bílastyrkja, húsaleigustyrkja eða risnu. Nú er mér ekki um það kunnugt, að lög heimili sérstaklega slíkar kaupuppbætur, nema þá í sárafáum undantekningartilfellum. Það er að vísu rétt, að undanfarin ár hefur kaup opinberra starfsmanna verið tiltölulega lágt, miðað við verðlag í landinu og miðað við tekjur ýmissa annarra þjóðfélagsþegna, en það réttlætir þó ekki þá aðferð að hygla einstökum embættismönnum og þá helzt mönnum úr hinum efstu launaflokkum, án þess að séð væri, að annað ríkti þar en handahóf eða jafnvel aðrar enn hæpnari forsendur. Nú hafa ný launalög verið sett, og enda þótt þau séu gölluð á marga lund, þá er það tvímælalaust vilji löggjafarvaldsins, að þau ákvarði laun opinberra starfsmanna. Verði hins vegar haldið áfram að veita tilteknum embættismönnum sérstök fríðindi utan launalaga, sé ég ekki betur en grundvöllur þeirra raskist gersamlega, þar sem embættismenn í sama launaflokki gætu þá haft mjög mismunandi launakjör. Ég hef því leyft mér, til þess að þetta mál geti legið nokkru ljósar fyrir en ella, að bera fram nokkrar fsp. varðandi þau atriði, sem ég hef nú drepið á. Þær fsp. eru á þskj. 282, og vænti ég þess að fá við þeim greið svör.



Herra forseti. Fsp. sú, sem hér er til umr., er á þskj. 282, og hefur hv. 8. þm. Reykv. borið hana fram. Að mínum dómi brýtur þessi fsp. að ýmsu leyti í bága við þingsköpin, 31. gr. þeirra, og það sama má segja sjálfsagt um ýmsar aðrar fsp., sem hér hafa verið bornar fram, að þær brjóta í bága við þingsköpin, þótt þeim hafi verið svarað. En ég vil nota þetta tækifæri til þess að benda þingmönnum á, að ef þeir ætlast til þess, að fyrirspurnatími verði að gagni, þá verða þeir að halda sér við þingsköpin. Annars verður úr þessu hálfgerður skrípaleikur, sem leiðir til þess, að þessi góði réttur þingmanna til að gera fyrirspurnir verður að lokum að engu í framkvæmdinni. Það er ekki vafi á því, að þessi fsp. brýtur í bága við þingsköpin, því að þar segir, að fyrirspurnir skuli vera skýrar og um afmörkuð atriði og mál, og sé við það miðað, að hægt sé að svara þeim í stuttu máli. Það er fullvíst, að þessi fsp. uppfyllir alls ekki þessi skilyrði. Samt sem áður mun ég ekki skorast undan að svara henni, að því leyti sem hægt er að finna út, hvað fyrir hv. fyrirspyrjanda vakir. En ég vildi ekki láta hjá líða að benda á þetta atriði. Fyrsti liður fsp. er þannig: Er það rétt, að ýmsir embættismenn hafi undanfarin ár fengið greiddar úr ríkissjóði utan launalaga og án heimildar o. s. frv., eins og það er nánar tilgreint í fsp.? Það er þá fyrst um það að geta, að ég svara hér saman fyrsta og öðrum lið, en 2. liður er um það, hver embætti hafi notið slíkra fríðinda o. s. frv. Ég svara þessu því saman. Það er spurt um þrenns konar greiðslur, þ. e. a. s. risnu, húsaleigustyrk og bílastyrk. Ég svara hverju atriði fyrir sig, þó að ég með því brjóti þingsköpin, svo sem ekki er hægt að komast hjá að gera, því að hér er spurt um fimm ára greiðslur, sem vitanlega leiðir það af sér, að þessu verður ekki svarað í stuttu máli. Þessir opinberir starfsmenn hafa undanfarin fimm ár haft risnufé sem hér segir: Biskup Íslands 1951 6000 kr., 1952 6000 kr., 1953 6000 kr., 1954 10000 kr., 1955 10000 kr. Ráðuneytisstjórar átta hafa haft samtals 19200 kr. eða 2400 kr. hver, jafnt í þessi fimm ár, og aðalendurskoðandi hefur haft 2400 kr. risnufé á ári. Forsetaritari hefur haft 2400 kr. risnufé 1953, 1954 og 1955. Rektor háskólans hefur haft 7500 kr. risnufé árin 1951–53 og 10000 kr. risnufé 1954 og 1955, og rektor menntaskólans í Reykjavík 6000 kr. í risnufé 1951 og 6000 kr. 1952, 10000 kr. 1953, 1954 og 1955. Skólameistarinn á Akureyri hefur haft 6000 kr. 1951, 6000 kr. 1952 og 10000 kr. hvert áranna 1953–55, en skólameistari á Laugarvatni hefur haft 10000 kr. í risnufé 1954 og 10000 kr. 1955. Forseti hæstaréttar hefur haft 5500 kr. 1951–54, en 10000 kr. 1955, og forseti Íslands 70000 kr. fjárveitingu í fjárlögum 1951, 1952, 1953, 1954 og 1955, en risna hans hefur annars verið greidd, að því er ég bezt veit, eftir reikningi, þótt fjárveiting hafi verið tiltekin 70000 kr. Þetta er það risnufé, sem við höfum fram að telja. Að öðru leyti hefur risna að sjálfsögðu verið greidd samkv. reikningum, eins og venja hefur verið frá fyrstu tíð. Allar þessar greiðslur, sem ég hef nú lesið varðandi árið 1955, eru heimilaðar í fjárlögum fyrir viðkomandi ár og langflestar þeirra alveg sérstaklega tilgreindar sem fjárlagaliðir, þannig að hv. fyrirspyrjandi hefði ekki þurft annað en að nenna að lesa fjárlögin til þess að komast að raun um, hvaða risna var greidd í þeim tilfellum. En til viðbótar er rétt að taka það fram, að risna ráðuneytisstjóra og ríkisendurskoðanda er ekki sérstakur fjárlagaliður, heldur innifalin í lið, sem heitir: Annar kostnaður ráðuneyta. En hinir liðirnir allir eru tilgreindir, að því er ég bezt veit, sérstaklega hver fyrir sig í fjárlögunum. Um b-liðinn eða húsaleigustyrkinn er það að segja, að húsaleigustyrkur hefur undanfarið verið greiddur þessum mönnum: Fjórum deildarlæknum á landsspítalanum, einum deildarlækni á Kleppi og þremur læknum, sem starfa við rannsóknastofu háskólans, 5400 kr. hverjum á ári. Þessar greiðslur hafa að jafnaði verið reiknaðar með í fjárlagaáætlun stjórnarnefndar ríkisspítalanna og því fjárveiting til sjúkrahúsanna á hverju ári áætluð með tilliti til þessara greiðslna, svo sem fylgigögn frv. til fjárlaga bera með sér. Þá hefur í fjárlögum undanfarin ár verið liðurinn: Húsaleiga forsætisráðherra 3000 kr. í grunn á ári. Það er gömul hefð að greiða þennan húsaleigustyrk. Lengi var það svo, að forsrh. hafði frítt húsnæði. Í fjárl. 1955 var gert ráð fyrir húsaleigu handa biskupi 24000 kr. og húsaleigustyrkur greiddur samkv. því. Í fjárl. 1955 er enn fremur gert ráð fyrir 40 þús. krónum til greiðslu á húsaleigustyrk til nokkurra presta, sem ekki hafa embættisbústað, hefur verið sérstaklega veitt. Á árinu 1955 var greiddur húsaleigustyrkur til rektors háskólans 24000 kr. Þá má geta þess, að yfirlæknar á sjúkrahúsunum að Vífilsstöðum, Kristnesi og Kleppi svo og deildarlæknar á Vífilsstöðum og Kristnesi búa í húsnæði sjúkrahúsanna án endurgjalds. Um bifreiðastyrkina er það að segja, að á árinu 1953 kom fram á Alþ. fsp. um það, hverju hefðu numið bílastyrkir til starfsmanna og embættismanna á árinu 1952. Þessari fsp. var svarað á Alþ. hinn 10. febr. 1954 með ýtarlegri skýrslu, sem forsrh. birti þá og er prentuð í Alþingistíðindunum fyrir árið 1952. Má því vísa hv. fyrirspyrjanda þangað varðandi greiðslurnar árið 1952, en síðan hafa bifreiðasamningar verið gerðir sem hér segir á árunum 1953, 1954 og 1955, en við höfum ekki séð ástæðu til að fara að grafa í þessi mál fyrir árið 1951, og verður hver að lá okkur það, sem vill, að okkur þyki það sæmilegt svar við þessari spurningu að vísa til þeirrar skýrslu, sem gefin var 1952, og bæta við bílastyrkjum síðan, sem gerðir eru eftir samningum. Það er nú nokkuð langur listi og væri náttúrlega réttast, að ég afhenti bara fyrirspyrjanda hann, til þess að hann geti birt hann í Frjálsri þjóð, en af því að ég gat þess í upphafi, að ég ætlaði að svara fsp., þó að hún væri brot á þingsköpunum, þá mun ég nú lesa listann, en hann er á þessa lund: Forstjóri tóbakseinkasölunnar 1953 10700 kr., 1954 10700 kr., 1955 10700 kr. Lyfsölustjórinn 1954 12000 kr., 1955 12000 kr. Ríkisútvarpið: Magnaravörður 1953 11250 kr., 1954 11250 kr., 1955 11250 kr. Verkfræðingur við ríkisútvarpið 1953 6250 kr., 1954 6250 kr., 1955 6250 kr. Umsjónarmaður 1953 3750 kr., 1954 3750 kr., 1955 3750 kr. Útvarpsstjóri 1954 7500 kr., 1955 7500 kr. Landssmiðjan: Það eru tveir verkstjórar, sem hafa slíkan samning, samtals 15600 kr. 1953, 1954 og 1955. Forstjóri innkaupastofnunar ríkisins 1953 8000 kr., 1954 8000 kr., 1955 8000 kr. Bæjarfógetinn á Akureyri 1953 5750 kr., 1954 5750 kr., 1955 5750 kr. Bæjarfógetinn í Hafnarfirði 1953 7500 kr., 1954 7500 kr., 1955 7500 kr. Innheimtumaður bæjarfógetans í Hafnarfirði 1954 6000 kr., 1955 6000 kr. Skipaskoðunarstjóri 1953 10200 kr., 1954 10200 kr., 1955 18000 kr. Öryggiseftirlitsstjóri 1953 15000 kr., 1954 15000 kr., 1955 18000 kr. Tveir öryggiseftirlitsmenn 1953 20000 kr., 1954 20000 kr., 1955 23000 kr. Arkitektar hjá skipulaginu, þrír, 1953 13200 kr., 1954 9600 kr., 1955 9600 kr. Ullarmatsmaður 1953 4500 kr., 1954 4500 kr., 1955 4500 kr. Tollverðir utan Reykjavíkur 1953 9500 kr., 1954 12000 kr., 1955 18400 kr. Yfirfiskmatsmenn, 9 talsins, 1953 93480 kr., 1954 101043 kr., 1955 179856 kr. Eftirlitsmenn hjá raforkumálastjóra 1953 (1) 18000 kr., 1954 (2) 44300 kr., 1955 (3) 73545 kr. Skipaútgerð ríkisins: Forstjóri 1953 8000 kr., 1954 8000 kr., 1955 8000 kr. Eftirlitsmaður 1953 8000 kr., 1954 8000 kr., 1955 8000 kr. Vitamálastjóri 1953 10700 kr., 1954 22000 kr., 1955 22000 kr. Þá koma flugmál: Gjaldkeri 1953 8400 kr., 1954 8400 kr., 1955 8400 kr. Tveir varðstjórar 1953 9600 kr., 1954 9600 kr., 1955 9600 kr. Verkstjóri 1953 4800 kr., 1954 4800 kr., 1955 4800 kr. Rafvirki 1953 7200 kr., 1954 7200 kr., 1955 7200 kr. Stýrimannaskóli: Skólastjóri 1953 1250 kr., 1954 1250 kr., 1955 1250 kr. Fimm námsstjórar 1953 51750 kr., 1954 51750 kr., 1955 51750 kr. Þjóðminjavörður 1953 5000 kr., 1954 5000 kr., 1955 5000 kr. Níu sérfræðingar í atvinnudeild 1953 44819 kr., 1954 47873 kr., 1955 54421 kr. Skógrækt ríkisins: Skógarverðir 1953 ( 3 ) 25655 kr., 1954 ( 4 ) 26158 kr., 1955 ( 4 ) 35632 kr. Fiskiðjuver ríkisins: Forstjóri 1953 6000 kr., 1954 6000 kr., 1955 6000 kr. Framkvæmdastjóri sölu setuliðseigna 1953 12000 kr., 1954 12000 kr., 1955 12000 kr. Umsjónarmaður 1953 18000 kr., 1954 18000 kr., 1955 18000 kr. Verðgæzlustjóri í Reykjavík 1953 12000 kr., 1954 15000 kr., 1955 15000 kr. Verðgæzlumaður á Akureyri 1953 2700 kr., 1954 3600 kr., 1955 3600 kr. Skólabúið á Hvanneyri 1953 14700 kr., 1954 14700 kr., 1955 14700 kr. Þá eru átta ráðuneytisstjórar, sem hafa samninga upp á 1954 60000 kr., 1955 60000 kr. Ríkisendurskoðandi 1953 5600 kr., 1954 9600 kr., 1955 9600 kr. Þjóðleikhússtjóri 1953 7200 kr. 1954 7200 kr. 1955 7200 kr. Veðurstofa: Loftskeytamaður 1953 2300 kr., 1954 ekkert, 1955 7200 kr. Deildarstjóri í varnarmáladeild 1953 4750 kr., 1954 18000 kr., og tveir fulltrúar sömu fjárhæðir. Skattstjórinn í Reykjavík 1953 3000 kr., en ekkert 1954 eða 1955. Rektor menntaskólans í Reykjavík 1953 7200 kr., 1954 7200 kr., 1955 7200 kr. Skólameistari á Laugarvatni 1954 8000 kr., 1955 8000 kr. Rektor háskólans 1955 7500 kr. Skólastjóri kennaraskólans 1955 7500 kr. Skólastjóri málleysingjaskólans 1955 7500 kr. Berklayfirlæknir 1954 14400 kr., 1955 14400 kr. Hagstofustjóri 1954 7500 kr., 1955 7500 kr. Póstur og sími: Fimm verkstjórar 1953 66250 kr., 1954 66250 kr. Sjö verkstjórar 1955 86875 kr. Bæjarsímastjóri 1953 11250 kr., 1954 5625 kr., 1955 11250 kr. Stöðvarstjóri 1953 11250 kr., 1954 11250 kr., 1955 11250 kr. Bílaumsjónarmaður 1953 11250 kr., 1954 11250 kr., 1955 11250 kr. Varðstjórar tveir 1953 20625 kr., 1954 22500 kr., 1955 22500 kr. Birgðastjóri 1953 11250 kr., 1954 11250 kr., 1955 11250 kr. Símamenn 1953 (4) 38750 kr., 1954 (4) 38750 kr., 1955 (3) 27500 kr. Umdæmisstjóri 1953 4375 kr., 1954 4375 kr., 1955 5250 kr. Yfirverkfræðingur 1953 6250 kr., 1954 6250 kr., 1955 6250 kr. Eftirlitsmaður 1953 11250 kr., 1954 11250 kr., 1955 15000 kr. Póstmeistari 1953 5000 kr., 1954 5000 kr. Fulltrúar tveir 1953 18750 kr., 1954 18750 kr., 1955 18750 kr. Tengingamaður 1953 11250 kr., 1954 11250 kr., 1955 11250 kr. Verkfræðingur 1953 15000 kr., 1954 15000 kr. 1955 15000 kr. Símvirki 1953 11250 kr., 1954 11250 kr., 1955 11250 kr. Fulltrúi í umferðarmálaskrifstofu 1955 10000 kr. Fulltrúi á póststofu 1955 10000 kr. Hér eru taldir allir þeir samningar, sem gerðir hafa verið um bílastyrki samkvæmt því, sem fyrir liggur í fjmrn., og ég treysti því, að ekki hafi verið gerðir samningar, án þess að þeir séu þar lagðir fyrir, en það er skylt að leggja þá þar fyrir samkv. reglum, sem um þessi mál gilda. Þá skal ég geta þess líka, að nokkrum embættum fylgja full afnot af bifreið, og hef ég ekki talið það hér upp, vegna þess að það er spurt aðeins um bílastyrki, húsaleigustyrki og risnu. Þá stendur í 3. liðnum: Hver eru þau hliðstæð embætti samkv. launalögum, þ. e. í sömu launaflokkum, sem hafa ekki notið slíkra fríðinda? Ég verð að biðja menn að virða mér til vorkunnar, þó að ég svari þeirri spurningu á þá lund, að hv. fyrirspyrjandi eigi mjög auðvelt með það sjálfur að sjá með samanburði við launalög og launaskrár, þegar hann hefur nú fengið þessar upplýsingar, hverjir það eru, sem ekki koma þarna til greina. Ég get varla ímyndað mér, að hann hafi ætlazt til þess, að ég færi að lesa upp alla starfsmenn ríkisins, sem ég hef ekki nefnt í sambandi við greiðslu á bílastyrk. Þá er 4. liður: Hvaða embættismönnum eru ætluð slík fríðindi sem um getur í 1. lið fyrirspurnar þessarar eftir gildistöku hinna nýju laga? Þetta á sem sagt við húsaleigustyrkina, bílastyrkina og risnuna. Ég vildi svara á þá lund, að ég geri ráð fyrir, að svipuðum reglum verði að fylgja um greiðslur þær, sem hér hefur verið gerð grein fyrir, eftir setningu launalaganna og giltu fyrir gildistöku þeirra. Ég geri ekki ráð fyrir, að launalögin hafi út af fyrir sig nein áhrif á þessa risnuliði, sem ég hef nefnt, húsaleiguna eða samningana um bílastyrki. Þá er loks 5. spurningin: Hvaða reglum er fylgt við veitingu slíkra fríðinda eins og um er spurt? Vafalaust hefur risnufé verið látið fylgja þeim embættum, sem áður eru greind í svarinu, vegna þess að yfirvöldunum hefur þótt sem þessum störfum hlyti að fylgja sérstakur risnukostnaður. Húsaleigustyrkur til þeirra lækna, sem taldir eru hér að framan, hefur verið greiddur af þeirri ástæðu, að menn hafa sannfært sig um, að ella mundu læknar alls ekki fást til þess að starfa við ríkisstofnanirnar. Það hefur verið hreint mál. Það er á allra vitorði, að kjör þau, sem hið opinbera hefur getað boðið læknum, standast hvergi nærri samanburð við tekjur „praktiserandi“ lækna, og þess vegna hefur verið gripið til þess í samráði við Alþingi sjálft að veita þessi hlunnindi til læknanna. Um bifreiðastyrkina gildir nú reglugerð frá 10. febr. 1953, en þar er gert ráð fyrir því, að þegar hagkvæmt þykir að semja við opinberan starfsmann um að nota bifreið hans sjálfs í sambandi við starf hans, þá sé gerður um það skriflegur samningur við ráðuneyti það, sem viðkomandi stofnun heyrir undir, enda samþykki fjármálaráðuneytið samninginn. Í framkvæmd þessarar reglugerðar hefur vafalaust verið leitazt við að meta þörf fyrir ferðalög í þágu starfsins og samanburður gerður á því, hvort hagkvæmara þætti að gera samning við starfsmanninn um þóknun fyrir að nota hans bifreið eða stofnunin ætti bifreið eða sá háttur væri á hafður að kaupa bifreiðar hverju sinni, er á þyrfti að halda. Mun óhætt að telja, að fyrsta leiðin, að semja við starfsmanninn, sé í mörgum tilfellum hagkvæmust, og hefur í vaxandi mæli verið stefnt að því í seinni tíð að fækka þeim bifreiðum, sem opinberar stofnanir eiga sjálfar og reka sjálfar og menn hafa ótakmörkuð afnot af, og reynt í staðinn fyrir það að gera samninga við bifreiðaeigendur í hópi starfsmanna um afnot af bifreiðum þeirra í þágu starfsins. Bifreiðasamningum hefur því fjölgað á síðari árum, síðan nýjar reglur voru settar um þetta, en bifreiðum ríkisins sjálfs hefur fækkað.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þá skýrslu, sem hann hér las, og þau svör, sem hann hefur gefið við fsp. minni. Tel ég, að þau svör hafi verið allfróðleg á ýmsa lund. Mér þykir að sjálfsögðu fyrir því, að hæstv. ráðh. skyldi hafa orðið dálítið úrillur út af þessari fsp., en það var helzt á honum að heyra, að henni hefði eiginlega ekki átt að svara, þar sem hún bryti í bága við þingsköp, að því er hann taldi. Hafði hann um það allsterk orð, að ef slíkar fyrirspurnir kæmu fram, þá gæti úr fyrirspurnatímanum orðið skrípaleikur, eins og hann komst að orði. Hæstv. ráðh. skýrði sjálfur frá því, hvaða reglur gilda um þetta, að fyrirspurnir skuli vera skýrar og að hægt skuli vera að svara þeim í stuttu máli. Ég verð að segja það, að þó að ég byggist við því, að um nokkur fríðindi hefði verið að ræða á undanförnum árum hjá opinberum starfsmönnum, þá gerði ég tæplega ráð fyrir, að þau væru svo gífurlega mikil, að ekki mundi vera hægt að svara fyrirspurnum mínum nema í ákaflega löngu máli. Það er, eins og ég sagði áðan, leiðinlegt að valda hæstv. ráðh. erfiðleikum og fyrirhöfn, en ég verð samt að líta þannig á, að þær upplýsingar, sem þegar eru fram komnar í þessu máli, séu þess eðlis, að þjóðin megi gjarnan fá skýrslu um slíka hluti. Það er hennar fé, sem hér er verið að ráðstafa, og það er á engan hátt óeðlilegt, þótt hún fái um það að dæma, hversu réttlátt og nauðsynlegt það er í öllum tilfellum, sem þeir fjármunir eru látnir renna til. Ég fer að sjálfsögðu ekki á þeim skamma tíma, sem ég hef hér til umráða, að ræða um einstök atriði varðandi svör hæstv. ráðh., einstaka styrki eða fjárgreiðslur eða annað slíkt. Ég vil þó alveg sérstaklega vekja athygli á svari ráðherrans varðandi 4. lið fsp. minnar, hvort nokkur breyting sé fyrirhuguð um þessi fríðindi, eftir að hin nýju launalög hafa verið sett. Hann kvað svo ekki vera, bjóst við, að allt mundi standa óbreytt áfram. Þetta þykja mér allfróðlegar upplýsingar, og ég býst við, að svo muni fara um fleiri. Það á t. d., svo að aðeins eitt dæmi sé tekið, að haldast, að háttsettur embættismaður í háum launaflokki hafi 24 þús. kr. húsaleigustyrk til að búa í eigin íbúð, og eftir því sem mér heyrðist, mun sá hinn sami embættismaður einnig hafa risnu og bílastyrk. Þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum. Ég vil endurtaka þakklæti mitt til hæstv. ráðh.fyrir þessa fróðlegu skýrslu.



Það er aðeins út af tvennu, sem fram kom hjá hv. 8. þm. Reykv. Annað var, að sér hefði fundizt það fróðlegar upplýsingar, að ég gerði ráð fyrir því, að greiðslur á bílastyrkjum og risnugreiðslur og húsaleiguhlunnindi mundu ekki breytast við setningu nýju launalaganna. Hann sagði, að sér hefði komið þetta nokkuð ókunnuglega fyrir. Ég vil í þessu sambandi segja: Ætli nokkrum hafi dottið það í hug, þótt opinberir starfsmenn hafi fengið nokkra launauppbót nú við setningu nýju launalaganna, að þær launabætur væru þannig mældar, að þeir gætu tekið á sig ferðakostnað og risnu vegna starfanna, sem áður hefur verið talið að það opinbera ætti að bera? Ég held ekki. Ég held, að nýju launalögin hafi verið sett til þess að samræma embættislaunin yfirleitt við aðrar launagreiðslur í landinu, en ekki með það fyrir augum, að þær launabætur, sem þar fengjust, gætu orðið til þess, að opinberir starfsmenn gætu tekið á sig kostnað við embættin umfram það, sem áður hefur tíðkazt. Ég held þess vegna, að það sé eitthvað skakkt hugsað hjá hv. fyrirspyrjanda, ef hann hefur gert ráð fyrir slíku, því að þessar greiðslur, sem hér er verið að ræða, hafa ekki verið inntar af höndum í því skyni að breyta launalögunum eða fara fram hjá launalögunum, heldur hafa þær verið greiddar til þess að mæta kostnaði, sem metið hefur verið að á hafi fallið vegna starfanna. Viðvíkjandi því dæmi, sem hv. þm. nefndi, að einn starfsmaður fengi 24 þús. kr. vegna húsaleigu, þá er það auðheyrt, að hann á við rektor háskólans, sem ég upplýsti hér áðan að hefði fengið 24 þús. kr. húsaleigufé. Sannleikurinn er sá, að stjórnin ákvað að beita sér fyrir þessari greiðslu, vegna þess að það þótti sanngjarnt, að sá prófessor, sem á hverjum tíma er rektor í háskólanum, hafi nokkrar tekjur umfram það, sem aðrir prófessorar hafa. En fram að þessu hefur það verið þannig, að menn hafa orðið að taka á sig allt það feiknaumstang, sem rektorsstarfinu fylgir, án þess að hafa nokkra þóknun fyrir. Þótti því skynsamlegt að taka upp þá reglu, að prófessor sá, sem gegnir rektorsstarfinu, hafi sem svarar húsaleiguhlunnindum fyrir það, hliðstætt við það, sem Alþingi á sínum tíma ákvað fyrir biskupsembættið eftir till. stjórnarinnar.



Herra forseti. Ég verð að taka undir ummæli hv. 8. þm. Reykv. um það, að mér þótti þessi skýrsla, sem hæstv. fjmrh. flutti hér, allmerkileg, og sömuleiðis er ég sömu skoðunar og hv. 8. þm. Reykv. um það, að mér þótti næsta fróðlegt að heyra það, að þessum launamismun, sem þarna er um að ræða, skyldi nú eiga að halda áfram. Það er vitað, að það hefur verið svo á undanförnum árum, að ríkisvaldið, sem hefur húsbóndarétt í þessum málum, kaupgjaldsmálum til opinberra starfsmanna, handjárnar þinglið sitt hér á Alþingi til þess að ákveða launalög að sinni vild, hefur reynt að mismuna opinberum starfsmönnum með því að borga þeim launauppbætur í formi bílastyrkja eða húsaleigustyrkja, því að þeir hafa litið svo á, þessir herrar, að það færi betur á því þannig og það mundi valda minni óánægju hjá opinberum starfsmönnum, þó að hinir hæst launuðu þar fengju styrkina og launabæturnar í því formi. Það er náttúrlega augljóst mál, að það er ákaflega þægilegt fyrir þá, sem taka á móti þessum sporzlum, að fá þær í þessu formi, því að þegar þeir taka við bílastyrkjum sínum, þá er það skattfrjáls peningur, og ég hygg, að sumir bílastyrkirnir, sem um er að ræða, séu það ríflegir, að bílkostnaður viðkomandi manna sé ekki jafnmikill. Ég veit dæmi þess, að maður fékk bílstyrk úr ríkissjóði eingöngu til að keyra bílinn sinn á milli vinnustaðar og heimilis, allríflegan. Þessi styrkur var upplesinn hér áðan. Ef hann þurfti að nota bíl í þágu starfsins, þá tók hann bíl á stöð og lét ríkissjóð borga. Nú var það svo, að það var viðurkennt af öllum, bæði mér og öðrum, að áður en launalagabreytingin síðasta fór fram, voru laun opinberra starfsmanna ákaflega lág og algerlega óviðunandi í mjög mörgum tilfellum. Ríkisstj. viðurkenndi þetta á þann hátt að borga svona styrki til þeirra hæst launuðu. Þegar svo launalögunum var breytt hér á þingi, var það gert á þann veg að færa þá, sem tóku hæstu launin, upp um heilan launaflokk og hækka þannig laun þeirra alveg sérstaklega. Nú skyldi maður ætla, og ég stóð í þeirri meiningu, að þessi styrkjapólitík, sem rekin var, áður en launabreytingin fór fram, hefði verið gerð vegna þess, að það dróst að breyta launalögunum, en þegar sú breyting kom fram og þessir menn, sem höfðu notið þessara fríðinda sem launauppbótar, fengu laun sín verulega hækkuð, þá yrðu að sjálfsögðu þessi fríðindi tekin til baka. Þetta var alveg eðlileg og rökrétt hugsun, og það breytir engu um það, hvað hæstv. fjmrh. segir hér, þó að hann sé nú að reyna að verja þetta. Auðvitað verður hann að gera það. Enginn bjóst við því, að hann mundi gagnrýna þetta eða ráðast á þetta. Vitanlega hlaut hann að reyna að klóra í bakkann og reyna að verja þessa pólitík, en hún er jafnranglát og óverjandi þrátt fyrir það, sem hann segir hér um þessi mál. Þess vegna er það líka rangt hjá hæstv. fjmrh., þegar hann segir, að það sé eitthvað skakkt hugsað hjá hv. 8. þm. Reykv. að hafa búizt við því, að það mætti vænta breytinga í þessu efni, og að hann hefði búizt við því, að svar ráðherrans yrði eitthvað á aðra lund en þá, að öllum þessum fríðindum skyldi haldið áfram til þeirra manna, sem mesta hækkun fengu með breytingu launalaganna nú fyrir jólin. Ég sé, að ég er búinn með minn tíma hér, og ætla ekki að fara fram yfir hann.



Það er aðeins út af því, að hv. þm. sagðist þekkja starfsmann í þjónustu ríkisins, sem hefði fengið samning við ríkið um bílaútgerð í þágu embættisins. Embættisheiti þessa manns hefði verið á þeim lista, sem ég las hér áðan. Hann væri kunnugur því, að embættismaðurinn notaði bifreið sína, sem hann gerði út með ríkisstyrknum, í einkaþágu, en þegar hann þyrfti á bíl að halda í þágu starfsins, þá keypti hann bifreið á stöð, og það lá í þessu orðalagi, að þá borgaði ríkið. Annars gat ekki verið meining í því, sem hv. þm. sagði. Nú vil ég skora á hv. þm. að segja okkur hér, hver þessi embættismaður er. Hann hefur flutt hér aðdróttun um misnotkun, sem satt að segja er þungt undir að liggja fyrir alla þá starfsmenn, sem nefndir eru á þeim lista, sem hér var greindur, og vil ég því ætlast til þess, að hann greini frá því, hver hér á hlut að máli.



Herra forseti. Í tilefni af þessum ummælum hæstv. fjmrh. skal ég taka það fram, að ég mun greina honum frá þessu, þegar mér sjálfum sýnist. Ef hann æskir eftir að fá þessar upplýsingar persónulega sem ráðherra, þá skal hann fá þær, en ég er ekki skyldugur til þess að nafngreina menn hér í þinginu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram við hæstv. ríkisstj. svo hljóðandi fyrirspurn: „Hverjir embættismenn hafa undanfarin fimm ár hlotið sérstakar greiðslur fyrir undirbúning og samningu lagafrumvarpa, matsgerðir og álitsgerðir á sérsviði sínu, og hverju hafa numið árlegar greiðslur til hvers þeirra á því tímabili ?“ Og í öðru lagi: „Hverjir embættismenn hafa s. l. fimm ár unnið hliðstæð störf á sérsviði sínu án þess að taka fyrir sérstakar greiðslur?“ Ástæðan til þess, að slík fsp. er borin fram, er í stuttu máli sú, að um það hefur gengið þrálátur orðrómur, að ýmsir embættismenn ríkisins hafi undanfarin ár þegið ekki óverulegar fjárgreiðslur auk embættislauna fyrir að vinna ákveðin verk í þágu hins opinbera, sé þar stundum og jafnvel oft um að ræða verk á sérsviði þessara embættismanna, verk, sem aðrir sambærilegir embættismenn vinna án sérstakrar þóknunar. Mér er engin launung á því, að mjög hefur á því borið, að einhverjir hinir hæst launuðu embættismenn ríkisins, hæstaréttardómarar, hafa fyrir umtalsverðar aukagreiðslur unnið að matsgerðum, álitsgerðum ýmiss konar, undirbúningi löggjafar o. fl. Nú hygg ég, að allir geti verið sammála um það, að hinir virðulegu hæstaréttardómarar, sem falið er til varðveizlu eitt af fjöreggjum þjóðfélagsins, eigi að hafa góð laun, en það ætti þá jafnframt að vera skýlaus krafa, að þeir væru með öllu óháðir og tækju ekki við öðrum fjárgreiðslum í stórum stíl, hvorki frá ríkisvaldinu né öðrum. Mér virðist, að þetta sé svo almenn og sjálfsögð regla, að um hana ætti naumast að þurfa að deila. Hér er um annað og meira að tefla en fjárgreiðslurnar sjálfar. Ég hef viljað nefna þetta sérstaka dæmi, þó að fsp. sé víðtækari. Vænti ég svo svara við þessari fyrirspurn.



Ég get ekki varizt því, að mér finnst dálítið einkennilegt snið á tali hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) um þessar fyrirspurnir. Hann sagði áðan og sagði enn, að það gengi þrálátur orðrómur um, að opinberum starfsmönnum væri greitt fyrir ýmis störf, sem þeir inntu af höndum í þjónustu ríkisins, umfram þeirra laun.

Háar fjárhæðir.

Háar fjárhæðir, já. Þrálátur orðrómur um greiðslur. Það var eins og hv. þm. væri að tala um, að hann hefði orðið áskynja um einhvern glæp, sem hefði verið drýgður, eitthvert furðulegt athæfi, sem ætti sér stað. Nú veit þessi hv. þm. það, og það vita allir hv. þm., að algengt er og hefur verið frá fyrstu tíð, að ef embættismaður, eins og hver annar borgari, vinnur eitthvert starf fyrir það opinbera, sem honum er ekki skylt að vinna sem embættismanni, og vinnur það á öðrum tíma en þeim starfstíma, sem hann leggur ríkinu fram, þá fær hann fyrir það greiðslu eins og hver annar. Það er því algerlega ástæðulaust fyrir hv. þm. að vera með þetta Leitis-Gróu-tal, þetta sífellda stagl um þrálátan orðróm, sem menn hafa orðið varir við í þessu sambandi. Það er blátt áfram móðgandi í garð opinberra starfsmanna að viðhafa þannig ummæli og þannig snið á framkomu sinni eins og hv. þm. hefur haft í sambandi við þessa fsp. Fsp. er þannig: „Hverjir embættismenn hafa undanfarin fimm ár notið sérstakrar greiðslu fyrir undirbúning og samningu lagafrumvarpa, matsgerðir og álitsgerðir á sérsviði sínu, og hverju hafa numið árlegar greiðslur til hvers þeirra á því tímabili?“ Eins og menn heyra, tekur fsp. til þess, hverjir hafi fengið greiðslur fyrir þessi efni á sérsviði sínu. Ég held því fram og kem að því ofur lítið bráðum, að þessi fsp. sé brot á þingsköpunum ekkert síður en sú, sem áðan var rædd, en hún er að því leyti alvarlegra brot, að þessi fsp. er svo óglögg, að henni er ekki hægt að svara. Mat á því, hver störf skuli teljast til sérsviðs embættismanns, er óframkvæmanlegt. Það tekur enginn að sér að skera úr því, hvað sé sérsvið embættismanns í þessu sambandi, enda hvergi nærri ljóst, hvað átt er við með sérsviði. Upplýsingar um aukagreiðslur til embættismanna, sem reynt væri að byggja á slíkri skiptingu, mundu verða algerlega af handahófi og gefa alveg rangar upplýsingar um greiðslur yfirleitt til starfsmanna ríkisins fyrir störf, sem þeir hafa unnið í þjónustu ríkisins fyrir utan embættisstörfin. Og ef það verður dregið í efa af hv. fyrirspyrjanda, að rétt sé, að þetta sé ekki hægt, þá mun ég færa að því nánari ástæður. Fjmrn. hefur snúið sér til hinna ráðuneytanna út af þessari fyrirspurn og beðið þau um að gefa upplýsingar út af henni fyrir þeirra leyti, og þau hafa ekki talið sér fært að leggja út í að gera mat á því, hvaða greiðslur séu fyrir störf á sérsviði og hverjar ekki. Fyrirspurnin er líka að þessu leyti alveg óskiljanleg. Fjmrn. er hinum ráðuneytunum sammála um þetta, og er svar mitt við þessari fsp. því á þá leið, að hún sé svo óákveðin, að ekki sé hægt að gera sér grein fyrir því, við hvað sé átt með henni, og því ekki hægt að gefa við henni önnur svör en þau að benda á það.



Herra forseti. Ég hef nú lítið að þakka hæstv. ráðh. fyrir að þessu sinni. Hann ætlar að smeygja sér gersamlega fram hjá því að svara þessari fsp. og gerir það með hreinum og beinum útúrsnúningum, segir einungis, að þessi fsp. sé brot á reglum um fyrirspurnir, og vildi rökstyðja það á þann veg, að hún væri svo óljóst orðuð, að henni væri þess vegna ekki hægt að svara. Það er vitanlega lengi hægt að hártoga flesta hluti, en ég hélt þó, að hver meðalgreindur maður skildi, hvað er átt við með sérsviði, þegar talað er um sérsvið embættismanna. Hvað er t. d. sérsvið dómara og lögfræðinga? Hvað er sérsvið biskups? Hvað er sérsvið landlæknis o. s. frv.? Þetta virðist liggja nokkuð ljóst fyrir, enda þótt menn, þegar þeir vilja komast hjá að svara fsp., sem eitthvað koma illa við þá, geti hártogað hlutina, eins og hæstv. ráðh. hefur nú reynt að gera.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 8. þm. Reykv. sagði, að hann hefði lítið að þakka að þessu sinni, en ég er á allt öðru máli. Ég held, að hann hafi ástæðu til að þakka alveg sérstaklega fyrir þær bendingar, sem ég hef gefið honum um það, hvernig hann á að gera fyrirspurnir samkvæmt þingsköpunum, þannig að hann fái þeim svarað, og það sé alls ekki svo lítils virði fyrir hann, ef hann kynni að geta lært það í dag, hvernig á að gera fsp. til að fá að vita það, sem hann vill vita. Hér stendur í þingsköpunum, eins og ég gat um áðan raunar í sambandi við fyrri fsp., að fsp. skuli vera skýrar, um afmörkuð atriði og mál. Þessi fsp., sem hér liggur fyrir, er svo óskýr, að það er hægt að skilja hana á hundrað vegu, áreiðanlega og þess vegna uppfyllir hún alls ekki ákvæði þingskapanna. Það er óhugsandi, að þessi hv. þm. geti ætlazt til þess, að stjórnin fari að taka það að sér að skilgreina, hvað sé sérsvið embættismanns í sambandi við greiðslur til embættismanna fyrir störf í mþn., álitsgerðir og annað þvílíkt; það er barnaskapur að hugsa sér, að nokkur stjórnarvöld taki að sér að gera slíka skilgreiningu. Ef hv. þm. þarf að fá upplýsingar um þessi efni, þá er honum alveg vorkunnarlaust að spyrja þannig, að það sé ekkert um að villast, hvað hann vill fá, og þá fyrst, þegar hann hefur gert það, getur hann fundið að því, ef ekki er svarað alveg hreinlega. Ég vil út af þessu koma fram með nokkrar spurningar út af þessari fsp., sem hér liggur fyrir, alveg af handahófi, en til þess að sýna, hvernig að þessum málum er starfað. Við skulum taka embættismann, sem jafnframt er lögfræðingur og hafa verið falin setudómarastörf. Dómarastarfið er lögfræðilegt, og því mætti telja það sérsvið lögfræðingsins. Er ætlunin, að störf þessa embættismanns í dómsmálinu verði talin störf á hans sérsviði, aðeins af því að hann er lögfræðingur, þó að hann væri setudómari einhvers staðar víðs fjarri, þar sem hann starfar? Sé umræddur embættismaður dómarafulltrúi eða sýslumaður, sýnist nokkru eðlilegra að telja dómarastarfið í umræddu máli vera starf á hans sérsviði, en þó gæti það auðvitað orkað tvímælis. Hann væri kvaddur til dómsstarfa utan síns lögsagnarumdæmis, og setudómarastarfið væri vissulega utan hans starfssviðs. Hvað er á sérsviði manns í þessu falli og hvað ekki ? Tökum annað dæmi til þess að sýna, hvílík botnleysa og endaleysa þetta er. Við skulum taka þrjá embættismenn, sem eru skipaðir í sáttanefnd í vinnudeilu. Einn þeirra er starfsmaður í því ráðuneyti, sem fer með vinnumál, en hinir ekki. Ber nú að telja störf þessa starfsmanns unnin á hans sérsviði, þessa manns, sem starfar í því ráðuneyti, sem fer með vinnumál, en hinna ekki, eða hvað á að gera í slíku falli? Við skulum taka enn fleiri dæmi. Það rís mál út af tollafgreiðslu á vörum t. d. Fjmrn. felur einum fulltrúa sínum, sem jafnframt er lögfræðingur, málflutning í málinu af hálfu ríkissjóðs. Eru störf fulltrúans vegna málflutningsins unnin á hans sérsviði eða eru þau það ekki? Og hvað ætti að segja, ef lögfræðingurinn væri ekki í fjmrn., heldur t. d. í einhverju öðru ráðuneyti, eða ef lögfræðingurinn væri ekki í neinu ráðuneyti, heldur í einhverri starfsgrein hjá ríkinu? Hvað ætti þá að telja í þessu falli? Ef t. d. eitthvert ráðuneyti leitar álits prófessors í lögfræði um tiltekið málefni í þeirri grein lögfræðinnar, sem prófessorinn kennir, er það sérsvið hans? Sennilega. En ef sama prófessor væri falið að undirbúa eða gera álit um lögfræðilegt atriði, sem hann ekki kenndi um í háskólanum, er það þá sérsvið hans eða er það ekki? Sama er um undirbúning lagafrv. Hvernig ætti að meta það? Hvað um það, ef frv. fjallaði um efni, sem ekki væri innan þeirrar greinar lögfræðinnar, sem prófessorinn annaðist kennslu í? Í lögum eru ákvæði um það, að tilteknar matsgerðir skuli framkvæmdar af hæstaréttardómurum. Mundu slík störf teljast unnin á sérsviði þeirra? Og hvernig ætti að meta, ef slíkt væri ekki ákveðið í lögum, heldur gert að beiðni t. d. einhvers ráðuneytis eða annars aðila? Er það þá á sérsviði þeirra, matsgerðir eða álitsgerðir? Eða tökum t. d. hagfræðing, sem er opinber starfsmaður og gefur upplýsingar nefnd, sem ákveður verðlagsgrundvöll landbúnaðarafurða, lætur henni í té hagfræðilega aðstoð. Er það á hans sérsviði, þótt slíkt falli ekki undir starf hans á nokkurn hátt í þjónustu ríkisins? Hann vinnur í einhverri allt annarri stofnun, en honum er falið að taka þetta saman utan síns starfstíma og fær greiðslu fyrir það. Er það á hans sérsviði? Svona mætti lengi telja. En dæmið um sáttanefndina, sem ég nefndi, kastar skýru ljósi á, hvílíkt handahóf yrði viðhaft, ef farið væri að reyna að gera svona lagaða skiptingu. Auðvitað er ljóst, að grundvöllurinn að svona fyrirspurn er að reyna að fá aðstöðu til þess að drótta að vissum embættismönnum, sem taldir yrðu hafa unnið á sérsviði sínu, að þeir hafi í raun og veru haft í frammi sviksamlegt athæfi með því að vinna á sérsviði sinu fyrir aukagreiðslu að starfi, sem þeir hefðu átt að vinna sem embættismenn, og þá vitanlega að koma því á framfæri, svona með hæfilega loðnu orðalagi, að þeir mundu hafa stolið af vinnutíma sínum til þess að vinna þetta verk. Þetta er auðvitað meiningin með því að spyrjast fyrir um, hvað greitt sé fyrir verk á sérsviði manna. Það er meiningin að reyna að fá grundvöll fyrir rógi og aðdróttunum í garð embættismanna, sem hafa verið kvaddir til að vinna aukastörf, ef svo kynni að vera, að stjórnarvöldin teldu, að þau hefðu verið á sérsviði þeirra. Þannig er nú þessi fyrirspurn. Það er títt, að samning meiri háttar lagabálka er falin nefndum. Forusta n. er oft falin þeim embættismönnum, sem hafa nánust kynni og þekkingu af þeim málum, sem nefndirnar eiga að fjalla um. Mætti því ef til vill segja, að þessi nefndarstörf séu á þeirra sérsviði, en stundum og mjög oft eru með í þessu starfi embættismenn úr öðrum starfsgreinum, sem eru líka embættismenn ríkisins, en starfa að fjarskyldari málum daglega, og hér komum við aftur að sama vandanum og sama málinu. Væri þá verið að spyrja aðeins um greiðslur til sumra af þessum nm., eða væri verið að spyrja um greiðslur til allra embættismanna, sem starfað hefðu saman í nefnd, hvaðan úr starfrækslu ríkisins sem þeir væru komnir? Ég veit, að hv. þm. sjá, að þessi fsp. er ekki þannig, að hægt sé að ætlast til þess, að henni verði svarað með öðru en því að benda á, að hún fær ekki staðizt. Það verður að spyrja skýrara.



Herra forseti. Ég hef fulla ástæðu til að bera af mér sakir. Hæstv. ráðh. sagði hér, að þessi fsp. væri vitanlega til þess fram borin að drótta að vissum embættismönnum, að þeir hafi tekið fé eða reynt að ná sér í fé ófrjálsri hendi, og það ætti að nota slíka fsp. sem þessa sem grundvöll að rógi um ákveðna menn. Ég vil gersamlega mótmæla þessum tilgátum hæstv. ráðherra og vísa þeim heim til föðurhúsanna. Þetta eru algerlega staðlausir stafir. Það er spurt hér um ákveðin atriði, sem full ástæða er til að fá réttar upplýsingar um. Hins vegar hefur hæstv. ráðh. sýnt það hér, að hann kærir sig ekkert um, að þessar upplýsingar komi fram. Hann um það. Það kann vel að vera, að ég geri aðra tilraun til að fá svör viðvíkjandi því, sem ég vildi fá upplýsingar um, en ég get ekki verið að karpa lengur við hæstv. ráðh. um svo augljósan hlut sem það, hvort hagfræði er t. d. sérsvið hagfræðings, lögfræði sérsvið lögfræðings, guðfræði guðfræðings eða þar fram eftir götunum. Þetta hélt ég að hver maður skildi og þyrfti ekki að hártoga, nema hann teldi nauðsyn til bera til þess að sleppa við að svara óþægilegri spurningu.



Ég held, að það sé alveg óþarfi að vera að karpa um þetta. Ég held, að það sé hverjum sæmilega skyni bornum manni ljóst, í hvaða tilgangi svona fsp. er borin fram, þegar talað er um sérsviðið. Til hvers átti að nota þessa skiptingu, þ. e. upplýsingar um þær greiðslur, sem væru á sérsviði hvers og eins? Hver getur verið hugsunin á bak við þetta? Hugsunin á bak við þetta er auðvitað engin önnur en sú að koma því inn hjá mönnum, að af því að þetta sé á sérsviði þessa og þessa starfsmanns, þá hafi hann átt að vinna það án endurgjalds. Það er meiningin. Þá átti hann að vinna það fyrir embættislaun sín og ekki fá fyrir það sérstaklega.