Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er fylgifiskur strandveiðifrumvarpsins Við framsóknarmenn munum sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Við viljum sýna það í verki að við viljum ekki standa í vegi fyrir þessum veiðum, en við hefðum kosið að bæði strandveiðifrumvarpið og eins þessi fylgifiskur hefði verið betur unninn.

Virðulegi forseti. Hér er um fylgifisk strandveiðifrumvarpsins að ræða og ég spái því að við eigum eftir að þurfa að taka þetta strandveiðifrumvarp til umræðu og afgreiðslu á Alþingi á næsta vetri. Ég hef ekki trú á því að þeir þingmenn sem telja sig vera umbjóðendur litlu sjávarútvegsstaðanna út um allt land eigi eftir að komast upp með ákvörðunina sem var tekin við afgreiðslu þess máls, þar sem þeir ætla að skerða kvóta og draga úr vinnu fiskverkafólks og sjómanna. Þetta er dæmi um óhagræðið sem felst í frumvarpinu og í frumvarpinu um strandveiðar. Um leið og búið er að samþykkja þau þarf að skattleggja veiðarnar sérstaklega til að standa undir þeim mikla kostnaði og kostnaðaraukningu sem þeim fylgja.

Forseti vill taka fram að ekki verða frekari atkvæðagreiðslur í dag.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 44/2002, um geislavarnir, með síðari breytingum, en frumvarpið er að finna á þskj. nr. 933. Með frumvarpinu er lagt til að einstaklingum yngri en 18 ára verði óheimilt að nota sólarlampa eða ljósabekki eins og rætt er um í daglegu tali. Bannið er sett á grundvelli heilbrigðissjónarmiða og í ljósi þess að útfjólublá geislun frá sólarlömpum er nú flokkuð sem krabbameinsvaldur. Banninu er ekki ætlað að koma í veg fyrir að sólarlampar séu notaðir að læknisráði. Útfjólublá geislun eykur marktækt líkur á húðkrabbameinum. Það eru börn og ungmenni sem eru viðkvæmust fyrir henni. Þeir sem sólbrenna ungir eiga frekar á hættu að fá illkynja sortuæxli síðar á ævinni, en slík æxli eru talin alvarlegasta gerð húðkrabbameina. Samkvæmt alþjóðlega viðurkenndri meginreglu í geislavörnum er notkun geislunar réttlætanleg að því gefnu að gagn vegi þyngra en skaði. Ráðleggingar fagaðila sýna að notkun barna og ungmenna á ljósabekkjum sé ekki réttlætanleg í þessu tilliti. Á árinu 2005 ráðlögðu norrænar geislavarnastofnanir ungmennum undir 18 ára aldri og fólki með ljósa húð að nota ekki ljósabekki. Í sameiginlegri yfirlýsingu fjögurra geislavarnastofnana, Finnlands, Svíþjóðar, Noregs og Íslands, frá 11. nóvember 2009, var lagt til að 18 ára aldurstakmark yrði sett varðandi notkun ljósabekkja. Þá tilkynnti Alþjóðlega rannsóknarstofnunin í krabbameinsfræðum í Lyon, sem starfar á vegum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, þann 29. júlí 2009, að útfjólublá geislun væri nú flokkuð sem krabbameinsvaldur. Áður hafði hún verið flokkuð sem líklegur krabbameinsvaldur þannig að um var að ræða endurmat og hættan var metin meiri en áður. Í tilkynningu stofnunarinnar er sérstaklega tekið fram að hætta á húðkrabbameini eykst verulega ef notkun ljósabekkja hefst fyrir 30 ára aldur. Í samræmi við þetta lögðu Geislavarnir ríkisins það til við heilbrigðisráðuneytið síðastliðið haust, eftir fundinn 11. nóvember 2009, að það beitti sér fyrir innleiðingu 18 ára aldurstakmarks vegna notkunar sólarlampa. Aldurstakmarkinu er ætlað að taka til notkunar sólarlampa á stöðum sem starfsleyfi hafa samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, en það eru til að mynda sólbaðsstofur, heilsuræktarstöðvar og íþróttamiðstöðvar. Samstarfshópur um útfjólubláa geislun, sem í eru fulltrúar Geislavarna ríkisins, Félags íslenskra húðlækna, Krabbameinsfélagsins, Landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar, hefur stutt þessa tillögu eindregið. Eftir því sem næst verður komist, frú forseti, hefur ekkert Norðurlandanna enn innleitt reglur um 18 ára aldurstakmark við notkun ljósabekkja. Í Finnlandi mun hins vegar unnið að frumvarpi um slíkt bann sem áformað er að verði lagt fyrir finnska þingið næsta haust og í Noregi er slík vinna einnig í undirbúningi. Undanfarin ár hefur samstarfshópur um útfjólubláa geislun, sem fyrr er getið, staðið fyrir átaki sem beinist að fermingarbörnum og forráðamönnum þeirra. Því átaki hefur verið beint að hættunni sem fylgir því að ungt fólk noti ljósabekki og vakin athygli á því að börn og ungmenni eru næmari en aðrir fyrir skaðlegum áhrifum geislunar frá ljósabekkjum, en einnig frá sólinni. Í ár var farið sjöunda árið í röð í fræðsluherferð undir slagorðinu „Hættan er ljós“. Þetta átak hefur að vissu leyti tekist með ágætum og má til að mynda marka af því að í vor voru engin fermingartilboð auglýst á sólbaðsstofum. En það má einnig sjá þess merki í almennt breyttu viðhorfi til ljósabekkjanotkunar því að í nóvember á síðasta ári lét Lýðheilsustofnun gera könnun á viðhorfi til lagasetningar um bann við notkun 18 ára og yngri á ljósabekkjum og í ljós kom að rúmlega 72% aðspurðra voru fylgjandi slíkri lagasetningu. Frú forseti. Tíðni húðkrabbameins hefur aukist mikið á síðustu áratugum. Mest hefur aukningin verið í tíðni svonefndra sortuæxla, sem eru eins og áður sagði alvarlegasta tegund húðkrabbameina og enn fremur algengasta tegund krabbameins hjá konum á aldrinum 15–34 ára. Notkun ljósabekkja á Íslandi hefur minnkað undanfarin ár en minnst hefur dregið úr henni hjá yngstu aldurshópunum, sem þykir benda til þess, sem er svo sem þekkt, að erfitt sé að hafa langvarandi áhrif á lífsvenjur unglinga með kynningarstarfi og fræðslu. Við þessu þarf að sporna því að fram til þessa hafa leiðbeiningar Geislavarna ríkisins, um að börn 18 ára og yngri noti ekki ljósabekki, því miður ekki náð þessum tilætlaða árangri. Frú forseti. Í ræðu minni hef ég gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins. Fram kemur í áliti fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis að það hefur ekki í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Hér er um að ræða breytingu sem lögð er til á grundvelli heilbrigðissjónarmiða einna og ég tel mikilvægt að þetta frumvarp nái fram að ganga. Ég vek athygli á 2. gr. frumvarpsins, sem er gildistökuákvæði en gert er ráð fyrir því að lög sem sett yrðu öðlist gildi 1 janúar 2011, í þeim tilgangi að þeir sem veita almenningi nú aðgang að sólarlömpum geti lagað sig að þeim breyttu reglum sem frumvarpið felur í sér, eins og segir í greinargerð. Frú forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér stóra ljósabekkjamálið og ég vildi koma í andsvar við hæstv. ráðherra. Það er svo margt sem er hættulegt og það væri einfalt að uppræta allar hættur í heiminum með því að banna þær. En ég held að þetta sé ekki svona einfalt og ég hef ákveðnar efasemdir um að hægt verði að framfylgja þessu banni. Við vitum um eitt og annað sem er bannað undir ákveðnum aldri en er ekki virt. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig þessu verður framfylgt. Ég sé í greinargerðinni að heilbrigðisfulltrúum er ætlað að hafa eftirlit með þessu og vildi gjarnan fá að vita hvernig þeir ætla að gera það. Í öðru lagi mundi ég gjarnan vilja spyrja - ráðherra gerði kostnaðarmatið að umtalsefni og þetta ætti ekki að hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð: Ætlar heilbrigðiseftirlitið að taka að sér þetta eftirlit ókeypis, þær merkingar og annað sem þarf að fara í, að það verði líka gert frítt? Ég hef líka efasemdir um það. Ég held að sú ræða sem hæstv. ráðherra flutti hér áðan sýni kannski fram á að þetta bann sé í rauninni óþarft. Hæstv. ráðherra rakti hér ágætlega þann árangur sem náðst hefur með fræðslu - ég held að það sé mun vænlegri leið til árangurs. Hún vísaði í að ekki væru nein fermingartilboð á ljósastofunum núna, sem ég tel mjög jákvætt. Það hefur þá sýnt sig að þessi fræðsla hefur skilað sér. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort þessari fræðslu hafi verið beint til foreldra. Ég held að við sem foreldrar berum ábyrgð á því að börnin okkar 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir þessar spurningar og athugasemdir. Hún spyr hvernig framfylgja skuli banni ef af verður? Því er til að svara að í lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir eru ákvæði um hvernig því skuli framfylgt og heilbrigðisnefndir og heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga og heilbrigðisfulltrúar sveitarfélaga hafa eftirlit með starfsemi sem heyrir þar undir, og þar á meðal er þessi rekstur. Eftirlit þessara aðila er kostað með eftirlitsgjaldi sem viðkomandi rekstraraðilar greiða. Mjög hart er gengið eftir því að það sé í beinu samræmi við kostnað við eftirlitið og á ekki að vera meira þannig að ef einhver kostnaður verður af auknu eftirliti á þessu sviði leggst hann á þá sem eftirlitið er haft með. Heilbrigðiseftirlitið og þeir aðilar sem ég nefndi áðan hafa samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir heimildir til þess að áminna, til þess að gefa frest til úrbóta, til þess að stöðva starfsemi og til þess að afturkalla starfsleyfi, en einnig til þess að setja á dagsektir ef ekki er orðið við reglum, reglugerðum, lögum eða tilmælum. Ég átta mig ekki á því hvaða merkingar hv. þingmaður var að spyrja um. Væntanlega er þetta spurning um að þeir sem reka ljósastofur kanni aldur þeirra sem kaupa sér þjónustuna eins og víða er gert í samfélaginu.

Frú forseti. Varðandi merkingarnar vísa ég í athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins. Í a-lið er talað um merkingar á viðkomandi stað á tækjunum sjálfum og þar getur hæstv. ráðherra séð hvað ég var að vísa í. Ljósabekkjalöggan verður sem sagt fjármögnuð með skattahækkunum, það er það sem hæstv. ráðherra sagði. Væntanlega fylgir þessu þó nokkurt eftirlit og þarf að hækka þetta gjald þannig að verið er að auka álögur á atvinnulífið í landinu sem er einmitt það sem við þurfum á að halda núna, eða hitt þá heldur. Ég skil ekki alveg hvernig þessu eftirliti verður fylgt eftir. Ég skil vel að það er hægt að biðja um nafnskírteini, það er hægt að setja einhver skilyrði um það, en við vitum að ekki er hægt að fara inn á hverja einustu ljósastofu og passa upp á að þessi lög verði ekki brotin. Það er kannski bara ef við sjáum allt í einu árganga af sólbrúnum unglingum að þá gætum við gert ráð fyrir að þau hafi öll lagst í ólöglegan ljósabekk. En mér finnst það kjánalegt að ætla að gera þetta svona. Þetta tekur ábyrgðina af uppeldinu frá okkur sem eigum að sinna því og gerir okkur stikkfrí en á sama tíma er ekkert hægt að ganga úr skugga um að þetta virki almennilega. Ég er í prinsippinu ekki hlynnt því að setja lög sem ekki er hægt að framfylgja almennilega. Ég minnist þess nú þegar ég var sjálf í barnaskóla og man ekki betur en okkur hafi öllum verið skellt inn í lítið herbergi, skellt á okkur gleraugum og kveikt á einhverjum ógnarstórum lampa til þess að gefa okkur yl í kroppinn og einhver þau vítamín sem talið var að okkur skorti. En 

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi ekki alveg áttað sig á því að við erum hér að tala um hættu sem steðjar að ungu fólki sérstaklega, miklu mun fremur en að þeim sem eldri eru. Við erum að tala hér um kláran krabbameinsvald skilgreindan sem slíkan af Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni og undirstofnun hennar. Þetta er ekkert grínmál um einhverja ljósabekkjalöggu og stóra ljósabekkjamálið eins og hv. þingmaður sagði. Mér finnst ekki eiga að ræða um þessa hluti í þeim dúr. Það er brýnt í þessu eins og öðru, líka hvað varðar allt uppeldi, að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í. Það vill svo til að víða í samfélaginu eru margs konar reglur þar sem dregin eru skýr aldursmörk. Það er til að mynda bannað að selja áfengi og bannað að selja tóbak undir tilteknum aldri og það þarf enga sérstaka löggu, mann á mann, á það, hv. þingmaður, vegna þess að þeir sem reka hvort heldur það eru verslanir, ljósabekki eða áfengisútsölur eru mestan part löghlýðið fólk og fer eftir þeim lögum og reglum sem gilda í samfélaginu. Við höfum að vísu horft upp á það hér á undanförnum missirum hvernig menn gengu fram hjá fyrirmælum og hunsuðu eftirlit og vildu ekki neitt slíkt og við þekkjum afleiðingar þess. Ég treysti því að þeir sem reka sólbaðsstofur muni fara að settum reglum en það er í valdi Alþingis að setja slík lög og frumvarpið er tillaga þar um.

Virðulegi forseti. Maður verður nú hálfmáttlaus að vera hér á Alþingi á föstudegi, ræða hér aldursbann í ljósabekki, þegar verið var að sprengja sprengjur í héraðsdómi í morgun og heimili landsins eru að brenna upp. Ég fór yfir það í ræðu áðan að hér þarf að forgangsraða. Þessi ríkisstjórn þarf að forgangsraða. Hvað er hér í forgrunni, hverjum þarf að bjarga og hverjum á að hjálpa? Það er með ólíkindum hvernig mál eru sett fram hér á Alþingi og nú kemur hæstv. heilbrigðisráðherra fram með ljósabekkjabann fyrir fólk undir 18 ára aldri. Það skal jú ná til þeirra sem starfsleyfi hafa. Gott og vel, þetta er atvinnurekstur, en ég bendi á að nokkur heimili í landinu eru með sólbekki heima hjá sér. Þetta frumvarp nær líklega ekki til þeirra nema að það séu einhverjir sem eiga að fara að athuga það mál. Það kemur fram á bls. 2 í greinargerðinni, með leyfi forseta, orðrétt: „Þess ber að geta að í könnun sem gerð var í desember 2009 á vegum Lýðheilsustöðvar um viðhorf til lagasetningar um bann við ljósabekkjanotkun ungmenna undir 18 ára aldri kom fram að yfir 72% þátttakenda væru hlynntir slíkri lagasetningu.“ Þetta er kannski ástæða þessa frumvarps. Það væri óskandi að ríkisstjórnin láti fara fram skoðanakönnun á því hvort ekki eigi að fella niður um 20–40% af skuldum heimilanna. Þeirri spurningu mundu 98% svara með jái og þá færi ríkisstjórnin kannski að aðhafast eitthvað. Að lokum langar mig að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra, þar sem hún nefndi Áfengisverslun ríkisins og þá útsölustaði sem selja tóbak: Hér er verið að setja 18 ára aldurstakmark á þá sem mega nota ljósabekki. Ætlast ráðherrann til að þessu verði fylgt eftir með því að þeir sem vinna á ljósastofum þurfi að vera orðnir fullra 18 ára eins og kveðið er á um í 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það frumvarp sem ég hef hér mælt fyrir nær ekki til þess að sólarbekkir eða ljósabekkir séu í heimahúsum heldur er þetta tengt atvinnurekstri eins og skýrt kemur fram í frumvarpinu. Ástæða fyrir því að frumvarpið er lagt fram er, eins og ég rakti og kemur greinilega fram í greinargerðinni, í fyrsta lagi það að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur nú skilgreint útfjólubláa geislun sem krabbameinsvald. Í öðru lagi að sameiginlegur fundur norrænu geislavarnastofnananna ályktaði um þetta efni síðastliðið haust og hvatti til þess að slíkt bann yrði sett á Norðurlöndunum. Í þriðja lagi að Geislavarnir ríkisins hafa lagt til við heilbrigðisráðuneytið að það hlutist til um að slíkt bann verði sett á hér á landi. Þetta eru ástæðurnar fyrir því frumvarpi sem hér er lagt fram. Ég vek athygli á því að ekki er verið að banna fólki alfarið að nota þessa ljósabekki. Það er verið að setja tiltekið aldursmark og það er verið að koma í veg fyrir að börn innan 18 ára aldurs lendi í hættulegri útfjólublárri geislun sem skilgreind er sem krabbameinsvaldur. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um starfsmenn á ljósastofum og aldurstakmark þar, hygg ég að starfið á ljósabekkjastofum eða sólbaðsstofum sé ekki fólgið í því að liggja í ljósabekk.

Virðulegi forseti. Óskaplega var þetta fróðlegt hjá hæstv. heilbrigðisráðherra, alla vega fyrri hlutinn af svarinu, en það missti nú marks þetta grín um að starfsmenn sólbaðsstofa skyldu liggja í ljósabekkjum. Ég ætla að benda hæstv. heilbrigðisráðherra á að fólk í Áfengisverslun ríkisins liggur ekki ofan í vodkapela þegar það er að afgreiða frekar en starfsfólk á sólbaðsstofum liggur í ljósabekkjum. Þess vegna var ég að spyrja um þetta 18 ára ákvæði. Það þýðir ekkert að setja hér lög ef ekki er búið að hugsa um það fyrir fram hvernig á að framfylgja því. Þess vegna kom ég fram með þessa einföldu spurningu: Verður gerð sú krafa að starfsfólk ljósastofa þurfi að vera 18 ára og eldra? Þegar maður fer út í kjörbúð, sjoppu eða í Áfengisverslun ríkisins, má þá ekki fólk yngra en 18 ára afgreiða vörurnar sem þar eru seldar? Það hefur hæstv. heilbrigðisráðherra vonandi séð á verslunarferðum sínum á þessa staði. Hæstv. heilbrigðisráðherra þurfti svo sem ekki að fara yfir þá hættu sem skapast af þessu. Allir vita að þessir geislar eru hættulegir en það er lagasetningin sem ég gagnrýni, þessi bannlagasetning sem Vinstri grænir standa fyrir í miklum mæli eftir að þeir komust í ríkisstjórn. Þetta er þeirra stefna, gott og vel, en það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að fólki í þessum áhættuhópi, notendum á aldrinum 12–18 ára, hefur stórfækkað. Þeim hefur fækkað svo mikið að með átaki verður þetta tæpast vandamál lengur. Þess vegna spyr ég ráðherra: Er ekki betra að vera með fræðslu í grunnskólum, fræðslu fyrir fermingarbörn og fræðslu fyrir ungt fólk víðast hvar í samfélaginu um hættuna sem í þessu felst, eða hjá foreldrum, eins og hv. þm. Ragnheiður Elín benti á hér áðan, í stað þess að setja lög um alla skapaða hluti, 

Frú forseti. Ég ætla að lesa setninguna sem hv. þingmaður vitnaði til í heilu lagi. Hér segir á bls. 2 um könnun sem gerð hefur verið á vegum samstarfshóps um útfjólubláa geislun allt frá árinu 2004 á notkun ljósabekkja: „Notendum á aldrinum 12–23 ára hefur fækkað marktækt frá árinu 2004, en engu að síður er fækkunin ekki jafn mikil og kannanir meðal 16–75 ára hafa sýnt.“

Hæstv. forseti. Hér hefur hæstv. heilbrigðisráðherra mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum nr. 44/2002, um geislavarnir, með síðari breytingum. Ég vil strax lýsa því yfir að ég fagna þessu frumvarpi og tel tímabært að það komi fram. Ég vil rifja það upp að á 130. löggjafarþingi veturinn 2003/2004 lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um notkun ljósabekkja. Fyrirspurnin hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Mun ráðherra beita sér fyrir strangari reglum um ljósabekkjanotkun ungs fólks með hliðsjón af því að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur mælst til þess að börn og unglingar yngri en 18 ára stundi ekki ljósaböð vegna hættu á krabbameini í húð?“ Þetta var árið 2003 og þá hafði það verið þekkt í tíu ár og sannað með klínískum rannsóknum að útfjólubláir geislar valda krabbameini. Það var líka orðið ljóst að tíðni húðkrabbameins hafði stóraukist í hinum vestræna heimi. Það var orðið heilsufarsvandamál hér á landi og kom aðallega fram hjá ungu fólki. Það sem er mjög alvarlegt við þetta krabbamein er m.a. ein tegund þess sem er mjög ágeng og ífarandi, hún leynir á sér, er illskeytt og oft búin að dreifa sér víða þegar meinið greinist. Þessi tegund krabbameins er illviðráðanleg þegar hún uppgötvast þó að hún sé í húð og sjáanleg. Þess vegna tel ég að það sé mikilvægt að fara að þeim leiðbeiningum sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin gefur út. Það er ekki gert að ástæðulausu. Þetta er hluti af lýðheilsuvörnum sem ég tel að við eigum að standa að, að lýðheilsusjónarmið eigi hér að ráða. Það er ekki að ástæðulausu að við eigum að grípa til þeirra aðgerða og þeirra lagasetninga sem þarf til þess að vernda börn andlega og líkamlega upp að 18 ára aldri. Á meðan þau teljast til barna, þ.e. upp að 18 ára aldri, er það á ábyrgð okkar fullorðinna og löggjafans að vernda heilsu þeirra, rétt eins og við setjum aldurstakmark hvað varðar sölu á tóbaki, sölu á áfengi, aldurstakmark varðandi bílpróf og aldurstakmark á vínveitingastöðum o.s.frv. Það er gert til þess að vernda börn og unglinga á unglingsárum þeirra. Lagasetningin styrkir auk þess stöðu foreldra gegn þrýstingi barna og unglinga, sem m.a. hefur lýst sér í því að unglingar hafa sótt í ljósabekki til að fá brúnan hörundslit. Ljósabekkjanotkun er orðin mjög óhófleg hjá yngri aldurshópum, sérstaklega hjá stúlkum rétt á táningsaldri. Voru á tímabili sérstök fermingartilboð í gangi svo þær gætu nú verið brúnar og fallegar þegar þær færu í hvítu kyrtlana. Sem betur fer er þessari auglýsingaherferð nú lokið. Fólk er nú orðið meðvitað um að óhófleg sólardýrkun eða útivera í sól er ekki holl börnum. Ljósabekkjanotkun er varasöm. Því fagna ég því að þetta frumvarp skuli vera komið fram og því vísað til heilbrigðisnefndar, sem ég tel að muni sinna því og gera það að lögum svo fljótt sem verða má.

Virðulegur forseti. Það hefur verið talað svolítið um Alþingi í samfélaginu eins og gengur og gerist og umræðan hefur svolítið snúist um hvað verið sé að banna og hvað ekki, að verið sé að banna allt of mikið. Menn hafa nefnt hér bann við kaup á vændi, það var umdeilt á sínum tíma. Bann við súludansi var líka svolítið umdeilt. Nú er verið að tala um að banna 18 ára og yngri að fara í ljósabekki, sumum þykir það nú voða ljótt líka. Ég vil halda því til haga að ýmislegt er nú verið að leyfa líka. Við erum t.d. vonandi að samþykkja hér bráðlega eina hjónabandslöggjöf þar sem allir, bæði gagnkynhneigðir og samkynhneigðir, munu geta gift sig á hefðbundinn hátt í kirkju, þótt það hafi í augnablikinu ekki mætt alveg nógu miklum skilningi á prestastefnunni, en það er nú annað mál. Vonandi kemur eitthvað gott út úr þessu að lokum þegar menn hafa áttað sig á því hve sterk viðhorfsbreyting hefur orðið í samfélaginu gagnvart réttindum samkynhneigðra. Hér er sem sagt enn eitt bannmálið á ferðinni. Ég fagna þessu bannmáli alveg sérstaklega. Þetta er rétt skref sem stigið er að mínu mati í ljósi þeirra upplýsinga sem við fáum jafnt og þétt um skaðsemi geisla á húðina. Það kemur fram að Geislavarnir ríkisins og erlendir aðilar sem þekkja til þessara mála flokka útfjólubláa geisla frá sólarlömpum sem krabbameinsvaldandi. Það stendur hér að á sínum tíma voru geislarnir flokkaðir sem „líklega“ krabbameinsvaldandi. Það hefur verið horfið frá því í ljósi þekkingar og rannsókna þannig að núna eru þeir flokkaðir sem krabbameinsvaldandi, ekki „líklega“ heldur hreinlega sem krabbameinsvaldandi. Þetta minnir nú svolítið á alla umræðuna sem við fórum í gegnum í sambandi við reykingar. Sú er hér stendur flutti á sínum tíma frumvarp um bann við reykingum á veitinga- og skemmtistöðum. Það þótti nú sumum vera gríðarleg frelsisskerðing fyrir þá sem reyktu á skemmtistöðum og töluðu um að það væri eiginlega ekkert sannað í þessum efnum, ekki nógu miklar sannanir á því að óbeinar reykingar hefðu skaðleg áhrif og væru krabbameinsvaldandi. En þær eru það, rannsóknir sýndu það og við fengum meiri og meiri vitneskju, þannig að það var algjörlega eðlilegt að stíga það skref. Það var auðvitað gert vegna vinnuverndar þeirra sem starfa á skemmtistöðum. Allir eiga rétt á hreinu lofti á sínum vinnustað ef hægt er að koma því fyrir. Það var auðvitað hægt í þessu tilviki. Sem betur fer samþykktum við á sínum tíma að banna reykingar á veitinga- og skemmtistöðum. Núna þykir það algjörlega sjálfsagt og enginn ætlar að stíga það skref til baka, alla vega finnur maður engan þrýsting í þá veru. Ég held að það sama verði með þetta mál, ég held að þegar búið verður að samþykkja þetta mál og menn líta til baka eftir einhver ár eða jafnvel áratugi muni þeir bara hlæja að því að hér hafi allir getað farið í ljósabekki og meira að segja hafi verið fermingartilboð um það í gangi. Hugsið ykkur, tilboð til fermingarbarna um að leggjast í ljósabekki. Ég held að tíminn muni staðfesta að þetta er gott mál. Ég held að hér vegist á sjónarmið lýðheilsu og almannaheilla við sjónarmið frelsi atvinnurekandans. Það eru fyrirtæki sem bjóða upp á þessa þjónustu og þeim þykir sjálfsagt súrt í broti að missa hér ákveðinn kúnnahóp, það er þeirra sjónarhorn væntanlega. Svo er það hitt sjónarhornið, lýðheilsusjónarmiðið og sjónarmið um almannaheill. Í mínum huga er þetta mál þess eðlis að það stuðlar að almannaheill. Það mun draga úr tíðni húðkrabbameins. Það er ekkert hvaða krabbamein sem er, af því þetta er mjög alvarlegt krabbamein, þetta er með alvarlegustu krabbameinum sem hægt er að fá. Þetta stuðlar að mínu mati alveg örugglega að almannaheill og mun líka minnka útgjöld í heilbrigðiskerfinu. Þetta er því líka gott fyrir skattborgarana í heild, ef maður vill leggja þetta mál á þær vogarskálar, sem ég held að sé rétt að gera. Hérna tel ég að frelsi atvinnurekandans víki fyrir almannaheill og lýðheilsusjónarmiðum og umhyggju okkar fyrir börnum okkar sem halda frekar heilsu af því þau fara ekki í ljósabekki, þau eru í minni hættu gagnvart því að fá húðkrabbamein. Það er alltaf spurning hvað maður á að ganga langt? Hvað er forræðishyggja og hvað ekki? Það eru mörg grá svæði í því, en í þessu máli tel ég að við séum komin yfir gráa svæðið og komin á hvíta svæðið þannig að mér finnst rétt að stíga þetta skref. Sú er hér stendur telur að fræðslan ein og sér dugi ekki. Þeir sem þykir þetta mál vera óþægilegt, að það sé jafnvel enn þá á gráa svæðinu eða svarta svæðinu í þeirra huga, munu væntanlega segja: Það er bara fínt að hafa fræðslu, við látum það bara duga og fólk getur valið og við megum ekki taka uppeldið af foreldrum o.s.frv. Ég tel að fræðslan ein dugi ekki í þessu sambandi, það eru það sterk rök fyrir því að þessir geislar séu krabbameinsvaldandi að ég tel að löggjafinn eigi að hugsa mjög skýrt í þessu, huga að almannaheill og stíga þetta skref. Þeir sem eru undir 18 ára aldri fara ekki í geislana nema samkvæmt læknisráði í einhverjum undantekningartilvikum, þeir sem eru eldri gera það bara á sína ábyrgð. Sú er hér stendur er með mál inni í þinginu sem gengur út á að bólusetja ungbörn gegn pneumókokkum. Það var tekið til umræðu um daginn og fyrir mér var það alveg rétt forgangsröðun að leggja það mál fram þótt hér hafi orðið efnahagshrun og auðvitað mjög mikilvægt að huga líka að því öllu. En það er ekki þar með sagt að við séum ekki að gera neitt í heilbrigðismálum og ekkert að tala um einhver framfaraskref í heilbrigðismálum, alla vega fannst mér það mál vera mikið framfaraskref og var vel tekið undir það. Ég vil þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að hafa talað jákvætt um það mál. Mér finnst þetta vera mál sem lýtur líka að afkomu barna okkar til framtíðar, heilbrigði þeirra. Þetta er mál sem er mjög einfalt í sniðum, þarf ekki að taka langan tíma en getur skilað góðum árangri. Mér finnst mjög vel við hæfi að ræða það hér á þessum tíma á föstudegi, þetta er góður tími fyrir þetta mál að mínu mati. Ég held að við gætum afgreitt það núna í vor, þetta er ekki það flókið mál. Ég er líka með annað mál sem mig langaði að nefna í þessu sambandi. Það er líka svolítið bannmál, það er að það verði ekki heimilt að selja matvæli sem eru með meira en 2% fitumark, sem er transfitusýra. Það verður sem sagt að vera minna en 2% fitumark transfitusýru í matvælum sem seld eru. Danir hafa stigið þetta skref. Það má ekki selja matvæli þar sem eru með talsvert magn transfitusýra, þ.e. meira en 2% fitumark, og þótti það bara sjálfsagt lýðheilsumál þar. Reyndar ætluðu ákveðnir atvinnurekendur að fara í mál á vettvangi ESB varðandi það. Þeir töldu að þarna væri einhver viðskiptahindrun o.s.frv. en urðu að pakka saman og bakka af því að það var læknisfræðilega hægt að sanna hvað það er skaðlegt að neyta matvæla með mikilli transfitusýru. Danirnir stigu þetta skref og ég vona að við gerum það líka. Það er reyndar ekki búið að samþykkja þetta mál en það liggur hér inni. Norðurlandaráð hefur einmitt fjallað um ákveðið mál og mér finnst það vera mjög líkt þessu máli. Þar er verið að hugsa um hópa sem borða mikið af skyndibitamat, óhollum mat, og er verið að reyna að verja þá, flestir viti að skyndibitamatur og matur sem er með mikið af transfitusýru er óhollur. Menn vita það og mikil fræðsla hefur verið í gangi þar. Fólk gúffar hann samt í sig í of miklu magni. Við Íslendingar erum því miður mjög hátt á lista þar, við erum þar á svipuðum slóðum og Bandaríkjamenn og Austur-Evrópuþjóðir, því miður. Fyrir mér er sjálfsagt að stíga þetta skref, að verja börnin okkar gegn þessum krabbameinsvaldandi geislum. Ég tel ekki að við séum að taka ábyrgð af uppalendum. Það er nú auðvelt að vísa hér til bílbeltanotkunar. Af hverju er það í lögum að fólk eigi að nota bílbelti? Hvaða svakalega forræðishyggja er það? Finnst ekki öllum það sjálfsagt í dag? Samkvæmt lögum á fólk að vera með bílbelti og það hefur bara gengið vel og er alveg sjálfsagt. Ég held að ekki verði mikið mál að fylgja þessu eftir. Ég held það verði auðvelt. Ég tek undir það sem kom fram hér í andsvari hæstv. heilbrigðisráðherra, ég held að þeir atvinnurekendur sem reka sólbaðsstofur muni ekki leggja sig fram um að komast undan þessum lögum, verði þau samþykkt, það held ég alls ekki. Ég held þeir muni bara virða lögin og einbeita sér að öðrum markaðshópi, ekki að börnunum heldur að fullorðnum. Ég held að það verði ekkert mál að fylgja þessu eftir. Síðan langar mig hér í lokin, virðulegur forseti, af því það er svolítið merkilegt hvernig tíðarandinn er, að nefna að einu sinni var svakalega flott að vera hvítur og vera fölur, það þótti smart að vera fölur. Konur gengu með barðastóra hatta til þess að fá ekki sólargeislana á sig, það var ímynd vel stæðs fólks að vera ekki sólbrúnt heldur hvítt af því að þannig tíðkaðist það í heldri manna stofum á meðan þeir sem tilheyrðu lægri stéttum samfélagsins voru sólbrúnir af því þeir þræluðu á akrinum o.s.frv. Þetta hefur allt snúist við og núna þykir fallegt að fólk sé útitekið og brúnt. Margir hafa nú gengið af göflunum í þeim efnum og eru svakalega brúnir og kunna sér ekki hóf. Þeir eru beinlínis brúnkufíklar - ég man ekki hvað það heitir, það er eitthvað voða fínt sem það kallast.

Tanorexía.

Já, tanorexía heitir það. Ég er að vonast til þess að þetta fari kannski að snúast við, að það fari að verða fínt aftur að vera hvítur af því sólarbekkir valda hækkaðri tíðni húðkrabbameina og það gera líka sólargeislar almennt. Nú gæti einhverjum frelsisofstækismanninum dottið í hug að segja: Eigum við ekki bara að banna fólki að vera úti í sólinni? Auðvitað gerir það enginn, þar verður fræðslan því miður að duga til, en vonandi kemst það aftur í tísku að fólk sé ekki svona mikið brúnt, það sé þá hæfilega brúnt eða bara jafnvel frekar fölt,  Mig langaði að segja í lokin sögu um ákveðið viðhorf sem ég heyrði um daginn. Ég læt hana bara flakka hérna þó að hún sé kannski ekkert við hæfi: Maður hitt konu sem var brún. Hún hafði verið úti á sólarströnd og hann sagði við hana: Svakalega ertu brún og flott, þú færir svo vel á hvítu laki. Þetta fannst mér sýna svolítið þetta viðhorf, að brúnt sé eitthvað svakalega flott og eftirsóknarvert. Ég held að menn hafi ýtt allt of mikið undir það í orðræðunni almennt að það sé mjög fallegt að vera brúnn. Ég vona að tískan breytist og það verði fallegt að vera hvítur eða bara hæfilega útitekinn. Ég held að þetta mál sé brýnt og að það sé lítið mál að fylgja því eftir. Við vitum nóg. Það er búið að rannsaka nóg. Skaðsemin er það mikil að það er réttlætanlegt að stíga þetta skref. Þetta er ekki forræðishyggja, það er sjálfsögð umhyggja fyrir börnum að verja þau fyrir sólarbekkjum þannig að ég er tilbúin til þess að samþykkja þetta mál, ég er líka tilbúin til þess að liðka fyrir því þannig að það verði klárað hér í vor.

Virðulegur forseti. Ég fæ sjálfsagt stimpilinn „frelsisofstækismanneskjan“, vegna þess að ég verð bara að viðurkenna það, frú forseti, að það setur einfaldlega að mér hroll við þetta frumvarp. Ekki vegna þess að mér hugnist svo sérstaklega ljósabekkir, en mér hugnast ágætlega sólarljósið. Það sem veldur mér verulegum áhyggjum er þessi ólíka nálgun gagnvart Íslendingnum eftir því hvort hann er yngri en 18 ára eða 18 ára eða eldri þegar kemur að lagasetningu. Hæstv. heilbrigðisráðherra og hv. 6. þm. Suðvest., Siv Friðleifsdóttir, tala hér út frá heilbrigðissjónarmiðum og vitna báðar í setningarnar sem hér standa, með leyfi frú forseta: „Bannið er sett á grundvelli heilbrigðissjónarmiða og í ljósi þess að útfjólublá geislun frá sólarlömpum er nú flokkuð sem krabbameinsvaldandi. Útfjólublá geislun eykur marktækt líkur á húðkrabbameinum.“ Það er væntanlega vísindalega sannað hvort það er útfjólubláa geislunin frá ljósalömpunum eða útfjólublá geislun almennt sem veldur þessu. Ef það er niðurstaðan og þetta frumvarp byggir á því, af hverju eru sólarbekkir ekki bannaðir? Ég spyr hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, ef hún styður þetta bann á þeirri forsendu að notkun ljósabekkja auki marktækt líkur á húðkrabbameini, af hverju velur hún að styðja frumvarp sem verndar eingöngu 18 ára og yngri Íslendinga en ekki hina? 
            

Virðulegur forseti. Ég ætla að svara þessu en ég ætla í leiðinni að spyrja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur hvort fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðisnefnd íhugi kannski að koma með breytingartillögu um þetta mál og leggja til að þetta verði líka bannað fyrir fullorðna. Ber að skilja það svo? Ég vildi gjarnan fá svar við þessu af því ég held að hv. þingmaður þurfi eiginlega að svara því hvort hún trúir því innst inni að það sé rétt að þetta sé krabbameinsvaldandi, að þetta valdi krabbameini í einhverjum prósentum tilvika, af því ef svo er er þetta mál algjörlega réttlætanlegt þó að það snúi bara að börnum. Það gæti skánað ef það sneri að öllum, ég ætla ekkert að útiloka að svo verði í framtíðinni. En ég tel eðlilegt að stíga þetta skref og byggi það m.a. á því að börn og ungmenni eru viðkvæmari fyrir þessum geislum. Þau eru viðkvæmari fyrir sólarlömpunum en fullorðnir. Þetta er verra fyrir börnin og ungmennin en fyrir fullorðna, þótt ég telji sjálf að þetta sé ekkert gott fyrir fullorðna yfirleitt af því þetta eykur líka líkur krabbameini hjá fullorðnum. Það hafa líka rannsóknir sýnt, en þetta er verra fyrir börn og ungmenni. Ég tel að samfélagið hafi mjög ríkar skyldur við börn og ungmenni. Þau geta minna varið sig sjálf, eru áhrifagjarnari og þess vegna ber okkur að vernda þau frekar. Auðvitað eru mýmörg dæmi um lagasetningu sem snýr að svipuðum atriðum eins og t.d. að börn og ungmenni geta ekki keypt áfengi og sígarettur o.s.frv. Ég tel 

Frú forseti. Það er dálítið skondið þegar maður fer í andsvar við ræðu að vera spurður á móti.

Það er ekki bannað.

Nei, það er nefnilega ekki bannað, frú forseti, það er þess vegna sem þetta getur stundum verið svolítið skemmtilegt af því hlutirnir eru ekki allir bannaðir. 
             Ég get svarað hv. þm. Siv Friðleifsdóttur hér og nú. Ég mun hvorki styðja þetta frumvarp né leggja til að sólar- eða ljósabekkir verði bannaðir fyrir alla aldurshópa, svo það sé sagt. Ég vitnaði í þetta vegna þess að ég hef áhyggjur af þessu orðalagi: „Útfjólublá geislun eykur marktækt líkur á húðkrabbameini“. Ég finn eiginlega til með öllu því fólki sem býr í suðrænum löndum og þá kemur þessi frelsisofstækistilhneiging mín fram. Ég veit ekki hvort þeir sem gáfu þetta út og rannsökuðu þetta hafi farið í gegnum hversu há krabbameinstíðnin er, fjöldi sortuæxla og annað þess háttar, hvort slíkt er algengt í suðurhluta Evrópu, í löndum Afríku og annars staðar. Hefur það verið rannsakað? Vitum við það eða eru það eingöngu ljósalamparnir og útfjólubláa geislunin sem skipta máli? Á hverju byggjum við þetta frumvarp í raun? Hvar liggja þessar rannsóknir fyrir? Hér er vitnað í norrænar geislavarnastofnanir, sameiginlega yfirlýsingu geislavarnastofnana. Veit hv. þingmaður hvort fyrir liggja rannsóknir á tíðni sortuæxlis hjá fjölmennum þjóðum í suðurhluta Evrópu þar sem sólin skín og þar sem útfjólubláa geislunin er töluverð? Ég ítreka það sem ég sagði áðan, frú forseti, að ég mun hvorki styðja þetta frumvarp né heldur leggja til að aldurstakmarkið verði hækkað né lækkað.

Virðulegur forseti. Þá liggur það fyrir að fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðisnefnd styður ekki þetta mál. Allt í lagi, það er alveg hægt að  Sú orðræða sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir fór hér með, um rannsóknirnar, minnti mig á orðræðuna um reykingar - þessar rannsóknir, hinar rannsóknir; draga allar rannsóknir í efa. Óbeinar reykingar eru örugglega ekkert voðalega óhollar. Hvaða rannsóknir sýna það? Þetta er nákvæmlega sama orðumræðan og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fór með þegar við vorum að ræða bann við reykingum á veitinga- og skemmtistöðum, nákvæmlega sama orðræðan.

Svaraðu.

Í greinargerðinni kemur fram að búið er að rannsaka þetta mál það mikið, það verður örugglega rannsakað meira, að Alþjóðlega rannsóknarstofnunin í krabbameinsfræðum í Lyon, IARC, sem starfar á vegum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, flokkar frá 29. júlí 2009 þessa útfjólubláu geisla frá ljósabekkjum sem „krabbameinsvaldandi“ en ekki sem „líklega krabbameinsvaldandi“. Rannsóknirnar eru því að mínu mati skýrar. Ég trúi þessu. Það eru líka svo margar aðrar rannsóknir sem styðja þetta. Hér var líka rætt um fólk sem býr í suðrænum löndum. Allir sem hafa fylgst með umræðunni um lofthjúpinn á norðurhveli vita að þó að sólin skíni ekkert gríðarlega mikið hér er frekar hátt hlutfall útfjólublárra geisla frá sólinni hér í norðri vegna ýmissa aðstæðna í loftinu. 

Virðulegur forseti. Eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson benti mér á undir andsvari hv. síðasta ræðumanns er ég úr suðrinu. Ég er úr Suðurkjördæmi og sólarljósið er mjög gott í suðrinu, ekki kannski undir Eyjafjöllum í augnablikinu, því miður. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið, ég tel að ég hafi komið sjónarmiðum mínum á framfæri í andsvari áðan. En vegna orða hæstv. heilbrigðisráðherra vildi ég þó taka sérstaklega fram að ég er ekki að tala um þetta mál í hálfkæringi. Ég er ekki að gera lítið úr hættunni á krabbameini. Ég er að hvetja til þess að foreldrar verði upplýstir betur um þetta ákveðna mál, um hættuna af útfjólubláum geislum og áhrif þeirra á húð barna. Ég er að hvetja til þess að með fræðslu, með kynningu og aukinni ábyrgð, bæði barna og foreldra, komum við í veg fyrir að börnin okkar verði fyrir skaðlegri geislun, nákvæmlega eins og við látum ekki börnin okkar fá hnífa sem leikföng. Við höfum vit fyrir börnunum okkar með þau atriði sem þau eru ekki dómbær um. Ég er sjálfsagt flokkuð í hóp frelsisofstækisfólks hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og verð bara að taka því en það sem ég vildi vekja máls á er að við getum ekki bannað allt sem er hættulegt. Eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir benti á er það ekki eingöngu í ljósabekkjum á sólbaðsstofum sem útfjólubláir geislar ná til ungmenna. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir benti á að það eru ýmsir sem eiga sólarbekki heima hjá sér, þetta frumvarp tekur ekki til þess. Erum við að bregðast þeim börnum? Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir benti á að sólböðum fylgja útfjólubláir geislar. Eigum við að banna sólböð undir 18 ára? Nei, að sjálfsögðu ekki. Að mínu mati er það jafnkjánalegt að halda að slíkt bann kæmi í veg fyrir að börn undir 18 ára aldri yrðu nokkurn tímann fyrir geislun. Það er það sem ég er að leggja áherslu á í þessari umræðu og vil gjarnan að það viðhorf mitt verði ekki tekið og snúið út úr því. Ég tel það fullgild rök í málinu að við getum ekki komið í veg fyrir geislun með banni. Það er sjónarmið mitt í þessu máli. Ég get, alveg eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, hlegið að því að fermingartilboð hafi verið í gangi í sólbaðsstofum. Mér finnst það fáránlegt. Mér finnst það algjörlega fáránlegt, sérstaklega í ljósi þess að okkur eru að verða æ betur ljósar hætturnar af þessu. Það breytir ekki því að það er skylda mín og skylda foreldra að sjá til þess að börn verði ekki fyrir þessum skaðlegu geislum. Það mun ekki koma til með að útrýma hættunni að setja boð og bönn. Þar er bara grundvallarmunur á lífsskoðun minni og lífsskoðun hæstv. ráðherra og hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir talaði um þau bannmál sem orðið hafa að lögum að undanförnu, hún nefndi vændi, súludansinn og vísaði í reykingar á skemmtistöðum. Vændi er mjög slæmt. Súludans er mér alls ekki hugnanlegur. Ég sakna þess ekki að ekki sé reykt á skemmtistöðum. En af hverju, með sömu rökum og hv. þm. talaði um hér áðan, voru reykingar þá ekki bannaðar alveg? Jú, það er kannski vegna þess að fólk áttar sig á því að löstur er ekki glæpur. Fólk verður á einhvern hátt að fá að taka ábyrgð á gjörðum sínum. Ég er algjörlega ósammála hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Í frumvarpinu er hrein forræðishyggja vegna þess að það er verið að banna hlut sem öllum ætti að vera ljóst, ef þeir fengju næga fræðslu um það, að er skaðlegur börnum og unglingum. Þá ættum við að koma í veg fyrir það með því að foreldrar taki ábyrgð á börnum sínum til 18 ára aldurs, eins og þeir eiga að gera samkvæmt lögum. Það er í mínum huga mjög einfalt. Ég vildi koma þessum sjónarmiðum hér á framfæri vegna þess að ég vil ekki að hæstv. ráðherra haldi að ég sé að tala um þetta mál í hálfkæringi þó að ég hafi talað um stóra ljósabekkjamálið og ljósabekkjalögguna. Ég er bara að benda á að þetta mun ekki útrýma hættunni sem börnum og unglingum stafar af útfjólubláum geislum. Mér láðist að benda á eitt atriði í andsvari mínu áðan. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að ekkert Norðurlandanna hefur stigið þetta skref. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra, vegna annars máls sem við höfum átt orðastað um, nefnilega staðgöngumæðrun, til að stíga það skref sem hæstv. ráðherra gerir hér og verða fyrst Norðurlandanna til að heimila hana.

Virðulegur forseti. Ég eltist nú við að fara í andsvar af að því mér finnst þetta vera grundvallarumræða. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir telur að þetta sé forræðishyggja. Þá vil ég spyrja: Telur hv. þingmaður líka að það sé forræðishyggja að börn megi ekki reykja og kaupa sígarettur eða drekka áfengi? Er það forræðishyggja? Ef það er ekki forræðishyggja, af hverju ekki? Af hverju er þetta þá forræðishyggja? Öll þessi atriði eru skaðleg heilsu barna, það er búið að sanna það. Hver er munurinn á þessu? Þetta er ein spurningin, svo er það hin: Hvað með bílbelti, sem á reyndar við fullorðna líka, af hverju höfum við það í lögum að fólk eigi að vera í bílbelti og börn eigi að vera í viðurkenndum öryggisbúnaði í bíl? Það er vegna þess að þetta eru forvarnir, okkur þykir vænt um íbúana, þetta er almannaheill. Er það forræðishyggja? Er það forræðishyggja að banna börnum að reykja og drekka? Er það forræðishyggja að hafa lög um bílbelti? Fyrst það er forræðishyggja í huga hv. þingmanns að vernda börn og unglinga gegn ljósabekkjum sem í ákveðnum tilvikum valda krabbameini, mjög hættulegu húðkrabbameini, spyr ég um þetta.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni, þetta er grundvallarumræða. Ég sagði það áðan, ég veit ekki hvort hv. þingmaður var í salnum, að þetta lýsti einmitt grundvallarafstöðu minni versus þingmannsins og ég nefndi hæstv. ráðherra líka. Er það forræðishyggja að banna börnum að reykja og drekka? Það er sjálfsagt forræðishyggja fólgin í því og í mörgum löndum er ekki aldurstakmark á neyslu áfengis. Ég þekki ekki til hvort alls staðar er bannað að reykja, en það hefur þó vakið athygli víða að þar sem ekki er aldurstakmark á neyslu áfengis, eins og verið hefur í mörgum suðrænum löndum, er áfengisvandamál minna en þar sem lögin eru ströngust. Ég er því ekki viss um að það að banna hlutina sýni sig endilega í betri árangri. Hvað það varðar að setja lög um að fólk verði að vera með bílbelti og þess háttar atriði ég er ekki á móti því að við komum í veg fyrir að fólk verði fyrir skaða vegna þess sem vitað er að veldur skaða. Það er ekki það sem þessi umræða snýst um. Ég mundi setja barnið mitt í bílbelti sjálf þó að það væri ekki bundið í lög og ég mundi sjálf fara í bílbelti. Og ég get alveg upplýst það hér að ég er ekki á móti lögum um bílbelti. Þetta snýst ekki um það. Ég er heldur ekki að mæla því bót að öll börn innan 18 ára fari í ljós eða eigi 

Virðulegur forseti. Ég held að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, sem hafa tekið þátt í þessari umræðu, séu komnir í öngstræti með rök sín, þessir hv. þingmenn og kannski Sjálfstæðisflokkurinn í heild. Ég hef ekki tekið eftir því að menn hafi beitt sér fyrir því að afnema lög um bílbeltanotkun, afnema lög um að bannað sé fyrir börn og unglinga að reykja og drekka áfengi, af því að það sé flokkað sem forræðishyggja. Það kom fram í máli hv. þingmanns að hún ætlar ekki að styðja frumvarpið sem hér liggur fyrir af því að það er forræðishyggja og hún færði rök fyrir því hér áðan að hitt er jafnmikil forræðishyggja, þ.e. bílbeltin, áfengið og tóbakið. Hún sagði: Ég mundi nú setja mitt barn í bílbelti þó að það stæði ekki í lögum. Hvað með það? Þetta er í lögum í dag og á sama hátt ætlum við að setja þetta í lög til að vernda börn okkar og unglinga fyrir skaðlegum geislum. Þá spyr ég aftur: Hver er munurinn á þessu? Hver er munurinn á því að hafa í lögum bann vegna ákveðinnar áhættu, lög um reykingar, áfengi, bílbelti o.s.frv. og svo að sætta sig við þau lög sem til staðar eru? Sjálfstæðisflokkurinn hlýtur að sætta sig við þau lög sem til staðar eru, hann beitir sér ekki gegn þeim. Af hverju er ekki líka hægt að setja þetta í lög? Þetta er sama eðlis. Það er hættulegt búið að sanna að þetta er upp að vissu marki 

Frú forseti. Ég get glatt hv. þingmann með því að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki í öngstræti í þessu máli, en ég tek það fram að mér finnst Framsóknarflokkurinn vera kominn í öngstræti. Hér hafa tveir fulltrúar Framsóknarflokksins talað algjörlega hvor í sína áttina í þessu máli, þannig að ef einhvers staðar er um öngstræti að ræða þá held ég að hv. þingmaður ætti að líta í eigin barm. Mér finnst þetta vera hártoganir af verstu sort hjá hv. þingmanni. Af hverju má ekki banna ljósabekki á sama hátt og banna má fólki að keyra óbundið í bíl? Ég spyr hv. þingmann á móti: Af hverju má leyfa sólböð undir 18 ára aldri? Af hverju ekki að ganga alla leið og hafa sólbaðsvakt í sundlaugunum og aldurstakmark?

Það er ekki hægt að framfylgja því.

Það er ekki hægt að framfylgja því, segir hv. þingmaður, 

Það er mjög auðvelt.

Hv. þingmaður talaði um að þetta væri atvinnumál og varðaði atvinnufrelsi. Ég ræddi þetta ekki út frá þeim - 

Virðulegi forseti. Umræðan um frumvarp um bann við ljósabekkjanotkun ungmenna yngri en 18 ára er afar athyglisverð. Ég kom áðan í andsvar við hæstv. heilbrigðisráðherra og var mér ekki fullsvarað og er því komin aftur. Ég ætla að koma hér með frekari hugleiðingar um þetta úr því ég átti erindi í ræðustól vegna þess að ég sækist eftir svari frá hæstv. ráðherra. Eins og ég fór yfir áðan er um að ræða bann við því að ungmenni yngri en 18 ára stundi ljósaböð í ljósabekkjum. Ég fór yfir það áðan að í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að notendum á þessum aldri hefur mjög fækkað hin síðari ár. Það gerðist í kjölfar kynningarátaks sem hét, með leyfi forseta, „Hættan er ljós“. Því var hleypt af stokkunum fyrir nokkrum árum og skilaði framúrskarandi árangri í að vekja fólk til vitundar um hvað þetta hefur mikið að segja. Mikil hræðsla er hér við að fermingarstúlkur noti ljósabekki. Ég vil benda á að í ljósabekkjanotkun, eins og öðrum atvinnugreinum, hefur átt sér stað þróun. Ég veit til þess að fermingarstúlkur fara núna gjarnan í svokallaða „sprautulampa“ eða „brúnkulampa“ sem eru algjörlega hættulausir. Við erum þar að auki svo heppin að snyrtivörufyrirtækin framleiða nú bæði brúnkukrem og brúnkuklúta úr 100% náttúrulegu efni. Það getur kannski verið ástæðan fyrir því að ljósabekkjanotkun hefur minnkað, eins og sjá má í könnun Lýðheilsustöðvar sem ég vísaði í áðan. Ég gerði athugasemd við það áðan af hverju við þurfum að standa hér og ræða frumvarp um ljósabekkjanotkun unglinga þegar heimilin og fjölskyldurnar hafa beðið eftir úrræði frá ríkisstjórninni í hátt í 19 mánuði. Ég vil vekja athygli forseta á því, með góðfúslegu leyfi vonandi, að í dag féll dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur þar sem fellt var úr gildi að miða eigi við upphaflegan höfuðstól auk vaxta og það megi ekki reikna með annars konar verðtryggingu í stað gengisviðmiðunar. Héraðsdómur er þar með í annað sinn að fella þann úrskurð að lánin sem voru tekin með gengistryggingu í erlendum myntum færast niður. Í dag vitnaði Héraðsdómur Reykjavíkur mjög til dómsins frá 12. febrúar sem féll um sama efni. Þarna eru komnar tvær niðurstöður frá héraðsdómi sem gefa vísbendingu um að Hæstiréttur muni komast að sömu niðurstöðu. Þetta vekur miklar vonir og langtum meiri en nokkur gat ímyndað sér. Þetta þýðir á mannamáli, frú forseti, að öll gengistryggð lán færast niður miðað við upphaflegan höfuðstól lánsins, auk vaxta. Hér sitja fulltrúar ríkisstjórnarinnar eftir þessa atburði eins og ekkert sé og ræða um ljósabekki. Frú forseti. Ég kalla eftir forgangsröðun hjá ríkisstjórninni. Ég kalla líka eftir ábyrgð fyrir fólkið í landinu. Miklar vonir eru bundnar við ríkisvaldið nú á tímum, en því miður sinnir ríkisstjórnin ekki starfi sínu. Ef það væri eitthvert gagn í þessari ríkisstjórn hefði þinginu nú verið slitið og tafarlaust kallaður saman ríkisstjórnarfundur því þessir tveir dómar sýna að málflutningur bankanna er allur í uppnámi. Það er ekki að sökum að spyrja, svona eru áherslurnar. Ég hef sagt að löngu er orðið tímabært að mynda samvinnustjórn um þau brýnu mál sem þarf að fjalla um, svo þingmenn þurfi ekki að eyða tíma sínum í vitleysu sem stundum er borin á borð fyrir okkur. Ég kem nú aftur að frumvarpinu, hæstv. heilbrigðisráðherra, og langar að spyrja úr því ég fékk ekki svar áður í andsvari við ráðherrann. Eins og komið hefur fram gildir 18 ára aldurstakmark unglinga til þess að kaupa tóbak, og áfengisbann til 20 ára. Þar sem 18 ára einstaklingar mega kaupa tóbak er gerð sú krafa í kjörbúðum, sjoppum og þar sem selt er tóbak, að starfsfólk sem afgreiðir tóbakið sé orðið fullra 18 ára. Sé unglingur sem vinnur á kassa í svona verslun ekki orðinn fullra 18 ára þarf hann að kalla til fullorðinn einstakling til að afhenda vöruna yfir búðarborðið. Þar sem hér eru sett aldurstakmörk um ljósabekkjanotkun verður hæstv. heilbrigðisráðherra að gera sér grein fyrir því hvar lögin enda. Þau enda í öngstræti því einhvers staðar er endapunktur á þjónustunni og endapunkturinn er sá einstaklingur sem selur ljósatímann. Sá einstaklingur hlýtur að þurfa að vera fullra 18 ára til þess að mega selja þessa þjónustu, á sama hátt og sá sem selur tóbak þarf að vera fullra 18 ára til að höndla með slíka vöru. Hefur ráðherrann athugað hvað þessu fylgir? Hefur ráðherrann athugað í ráðuneyti sínu, á þeim tíma sem liðinn er frá því ég bar fram þessa spurningu í fyrra sinn, hvernig á að fara með þetta? Ráðherrann er raunverulega að leggja til nokkurs konar skerðingu á atvinnufrelsi því nú hefur eigandi ljósabekkjastofunnar ekki lengur t.d. frelsi til að ráða til sín skólakrakka, sem er eins og allir vita mun ódýrari starfskraftur en fullorðið fólk, launataxtarnir segja til um það. Mig langar til að fá skýr svör frá ráðherranum varðandi þetta. Er verið að breyta starfsumhverfi þessara fyrirtækja það mikið að í framtíðinni þurfi þar að starfa einstaklingar sem eru 18 ára og eldri? Og ef ráðherra metur að svo sé ekki, getur hún bent mér á til hvaða reglna og laga ráðherrann mun sækja heimildina?

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir athyglisverðar umræður sem hér hafa farið fram. Margt hefur komið í ljós í orðræðum hv. þingmanna sem byggir á misskilningi. Trúlega er greinargerðin sem fylgir frumvarpinu ekki nægilega upplýsandi um ýmsa þætti sem eru grunnatriði málsins. Ég vænti þess að í hv. heilbrigðisnefnd verði unnt að fara betur yfir þau mál. Ég vil í upphafi svara tveimur spurningum sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir beindi til mín. Í fyrsta lagi spurði hún í andsvari fyrr í umræðunni, sem ég náði ekki að svara, hverja væri verið að verja. Ég svara því til að hér er verið að verja börn. Það er meginmarkmið frumvarpsins. Verja á börn fyrir hættulegum geislum í ljósabekkjum sem eru nota bene hættulegri en sólarljós, af ástæðum sem ég ætla að koma að hér á eftir. Það er fyrst og fremst verið að verja börn. Hv. þingmaður spurði líka hvað ætti að gera ef einhver yngri en 18 ára ynni á ljósabekkjastofu eða sólbaðsstofu, hvort það væri ekki mikil skerðing á atvinnufrelsi ef setja yrði slíkt aldurstakmark á starfsmenn? Þetta frumvarp fjallar ekki um það. Frumvarpið fjallar ekki um aldur þeirra sem vinna hér eða þar; það fjallar um að óheimilt verði að selja börnum 18 ára og yngri aðgang að ljósabekkjum í atvinnuskyni. Ég vil benda á að ástæðan fyrir því til að mynda að sett hefur verið aldurstakmark við afgreiðslu á tóbaki í verslunum er sú að það hefur sýnt sig að þeir sem eru yngri en 18 ára framfylgja ekki lögunum jafn vel og þeir sem eldri eru. Það hygg ég að sé eina ástæðan. Eins og ég sagði áðan, þá treysti ég því að þeir sem reka sólbaðsstofu muni hlíta lögum eftir sem áður, ef frumvarpið verður að lögum. Frú forseti. Geislun er náttúrulegt fyrirbæri og sólarljósið og sólargeislarnir eru mönnum lífsnauðsynlegir í litlum skömmtum, til þess m.a. að mynda í húðinni D-vítamín, sem er nauðsynlegt til þess að byggja upp bein og við blóðmyndun. En sólarljósið er sannarlega missterkt. Mestur styrkur sem hefur mælst hér í Reykjavík er 4,5 á kvarða sem fer upp í 14 eða 15. Sólarstyrkurinn 4,5 er mældur í útfjólubláu ljósi. Geislar sólar og útfjólublátt ljós eru tvíþátta; A-geislar og B-geislar. Við miðbaug er sólarstyrkurinn nær þrefaldur, þ.e. hann mælist 12 en hæsti styrkur sem mælst hefur hér er rúmlega fjórir. Þetta hefur veruleg áhrif, m.a. á tíðni og útbreiðslu húðkrabbameins, sem rætt er hér. Þegar menn eru í sól eins og við miðbaug, sem er nær þrefalt sterkari en sú sem hæst hefur mælst á Íslandi, forðast menn að vera úti í sólinni á milli kl. tólf til þrjú. Menn nota líka sólarvörn sem ver fyrir bæði A-geislum og B-geislum sólar. Menn nota líka fatnað til þess að hlífa húðinni. Menn gæta þess sérstaklega að verja börn. Þar sem endurkast sólar er mjög mikið, eins og til að mynda í snjó eða við vötn og á sjó, þurfa menn líka að gæta þess að nota gleraugu vegna þess að svona mikill sólarstyrkur, ég tala nú ekki um þegar hann margfaldast vegna endurkasts, getur brennt göt á hornhimnu augans. Þetta á við um venjulegt sólarljós. Við það bætist að Íslendingar hafa á undanförnum árum tekið þátt með öðrum þjóðum heims í að banna notkun ósoneyðandi efna, í kjölfar Montreal-bókunarinnar sem var gerð 1985. Það er gaman að segja frá því, frú forseti, að jómfrúrræða þeirrar sem hér stendur var flutt á Alþingi einhvern tímann fyrr á öldinni. Hún fjallaði einmitt um ósoneyðandi efni og gott ef hæstv. forseti sem nú stjórnar fundi flutti ekki líka mál um sama efni. Ósoneyðing upp úr 1970 stefndi í að verða alvarlegt vandamál fyrir jarðarbúa alla. Hvers vegna? Vegna þess að ósonlagið verndar og hlífir jörðinni fyrir útfjólublárri geislun. Sem betur fer hefur tekist með sameinuðu átaki þjóða heims að snúa blaðinu við. Ósonlagið er hætt að eyðast með sama hraða. Það voru ósongöt yfir pólunum og yfir miðbaug sem margfölduðu áhrif útfjólublárra geisla á húð og var mælanlegt í auknu húðkrabbameini. Þarna þurfti til að koma alþjóðlegt bann, sem við urðum aðilar að. Hér hef ég talað um náttúrulegt sólarljós. Í ljósabekkjum er samsetning ljóssins og útfjólubláu geislanna allt önnur en í sólarljósi. Hlutfall B-geislanna er miklum mun hærra en í venjulegu sólarljósi, fyrir utan að styrkleiki ljóssins er miklum mun meiri en í sólarljósi. Þeir sem hafa farið í nýjustu sólarbekkina eða skoðað þá þekkja kannski að í þeim eru tvenns konar ljós. Annars vegar andlitsljós og hins vegar öðruvísi lampar með mismunandi styrkleika. Þeir geta haft allt að fimm- til sexfaldan þann styrk sem er í mesta mælda ljósmagni í Reykjavík. En það er ekki bara styrkurinn sem skiptir máli, það er líka tímalengdin. Þetta eru allt saman hlutir sem kannski hefði mátt rekja betur í greinargerð með frumvarpinu og ættu kannski betur heima í umræðum í hv. þingnefnd en í þingsal. Vonandi verður líka farið vandlega yfir þessa hluti þar. Ég vildi bara, frú forseti, benda á að ljós og ljós, sól og sól, eru ekki það sama. Allt er þetta mælanlegt og áhrifin eru mismikil eftir styrkleika og tímalengd. Ég vil taka undir orð hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur sem sagði hér áðan: „Við vitum nóg“. Við vitum nóg um skaðsemi þessara geisla til þess að bregðast við viðvörunum og hvatningu til þess að hlífa börnum við þessum ljósum. Mig langar að minna á hvað fáfræðin kostaði á sínum tíma þegar röntgengeislarnir voru uppgötvaðir og menn gátu tekið myndir sem fóru í gegnum mjúka vefinn og sýndu bara beinagrindina. Menn tóku ljósmyndir af fólki á dansleikjum. Þetta þótti mikið skemmtilegt þangað til í ljós kom að þetta mikla ljósmagn olli verulegum þjáningum, sjúkdómum og dauða. Þetta var spurning um ljósmagnið. Nú höfum við beislað þekkingu okkar á röntgengeislum og notum þá til greiningar. Enn eitt sem ég vil bæta við. Ljósið er okkur ekki bara nauðsynlegt til uppbyggingar á D-vítamíni og beinmyndun, við notum geislana líka til lækninga, sérstaklega við húðexemi og psoriasis. Það er enginn áform uppi um að koma í veg fyrir slíkt. Frú forseti. Umræða hér á föstudagssíðdegi er athyglisverð. Mér finnst hún auðvitað skemmtileg, en ég heyri að ekki eru allir á sama máli. En ég þakka góðar undirtektir og áhugaverðar umræður og veit að það verður gaman í heilbrigðisnefnd að fjalla um þessi mál.

Virðulegi forseti. Það er gott að hæstv. heilbrigðisráðherra þyki gaman í vinnunni eins og okkur öllum. Ég er hálfslegin yfir orðum hennar úr ræðustól þingsins þar sem hún fullyrti að fólk innan við 18 ára mundi ekki framfylgja lögunum jafn vel og þeir sem eru eldri en 18 ára. Fullyrti að þeir sem seldu tóbak í verslunum mættu ekki gera það því að þeir væru þá hálfgerðir lögbrjótar. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að þeir sem ekki hafa aldur til að kaupa tóbak hafa ekki heldur aldur til að selja tóbak. Þess vegna kom þessi sjálfsagða spurning sem hæstv. heilbrigðisráðherra hristir nú hausinn yfir: Má sá sem ekki hefur aldur til að kaupa sér aðgang að ljósabekk selja aðgang að ljósabekk? Þetta er mjög einföld spurning. Þetta snýst ekki um að ungt fólk á Íslandi kunni ekki að fara eftir lögum. Mér finnst ámælisvert að ráðherra í ríkisstjórn skuli fara fram með þennan málflutning hér úr ræðustól. Gott og vel. Ráðherrann telur að þetta lagafrumvarp verji börn gegn hættulegum geislum. Eins og kom fram í máli hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur gildir þá ekki jafnræði yfir okkur öll fyrst þessir geislar eru svona hættulegir? Hvers vegna er verið að skipta þessu niður eftir aldri? Það sem kom fram í máli ráðherrans í ræðunni er mjög athyglisvert: Þessir geislar eru stórhættulegir. Þakka ég henni kærlega fyrir fróðleikinn þó að vísu standi nokkuð mikið um þetta í frumvarpinu. En nú játar ráðherrann að greinargerðin sé kannski ekki nægilega upplýsandi. Við erum á Alþingi til þess að setja lög og spyrja framkvæmdarvaldið út í þau frumvörp sem það leggur fram til þess að við setjum ekki 

Minni hv. þingmenn á að ávarpa ráðherra hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Það vill svo til að ég hafði nóterað niður það sem ég sagði hér um 18 ára aldursmark þeirra sem væru mögulega að vinna á þessum ljósabekkjastofum. Ég sagði að ég teldi að ástæðan væri sú að það hefði sýnt sig að þeir sem væru 18 ára og yngri framfylgdu ekki eins vel banninu við að selja tóbak og þeir sem eldri væru. Þetta er bara könnun. Nei, hv. þingmaður, ég sagði að það hefði sýnt sig í könnunum og það væri ástæðan fyrir því að þarna hefði verið dregin lína. Hv. þingmaður spyr af hverju ekki sé gerð tillaga um að banna ljósabekki almennt fyrst þessir geislar séu svona stórhættulegir. Ef hv. þingmaður les greinargerðina og hefur hlustað svolítið á þær umræður sem hér hafa farið fram er skýringin einfaldlega sú að þessir geislar eru hættulegri börnum en fullorðnum  Ég verð að segja að lokum að ég orðaði það svo hér áðan að kannski vantaði nú töluvert í þessa greinargerð af eðlisfræði, geislafræði og ljósmælingum. Ég vænti þess að hægt verði að upplýsa það allt með fulltrúum frá Geislavörnum ríkisins í hv. heilbrigðisnefnd.

Virðulegi forseti. Alltaf batnar ástandið því að nú eru börn sem eru yngri en 18 ára ekki eins viti borin og fólk sem er eldra en 18 ára. Raunverulega sagði ráðherra að það þyrfti að hafa vit fyrir þeim sem eru yngri en 18 ára. Það þyrfti að setja lög á þá til þess að hafa vit fyrir þeim. Það vill nú þannig til að ég punktaði líka hjá mér það sem hæstv. ráðherra sagði orðrétt um að þeir sem væru yngri en 18 ára við afgreiðslu mundu ekki fylgja lögunum um aldurstakmörk við sölu, þ.e. þeir sem selja tóbakið. Hæstv. ráðherra sagði vissulega og viðurkenndi fullum fetum að þetta ákvæði væri þarna út af því að þeir mundu ekki framfylgja lögunum. Með öðrum orðum er hún að fullyrða að fólk yngra en 18 ára séu lögbrjótar. Hvernig er hægt að fást við þetta? Spurningunni er enn þá ósvarað. Ég spyr líklega í þriðja eða fjórða sinn: Telur ráðherrann þar sem verið er að leggja aldursbann við ljósabekkjanotkun miðað við 18 ár að þetta frumvarp feli í sér að starfsfólk ljósastofa þurfi að uppfylla 18 ára aldursskilyrði til þess að selja í ljósabekki vegna þessa aldursákvæðis í lögunum, sambærilegt við það sem á við um tóbak? Spurningin er einföld. Þetta er síðasta andsvarið. Ég kemst ekki hér upp í fleiri ræður að sinni og ætla mér ekki að tala meira í þessu máli en þetta er svo einföld spurning að hæstv. ráðherra hlýtur að geta svarað þessu. Svo við drögum þetta saman að lokum: Það eru náttúrlega fyrst og fremst foreldrar sem bera ábyrgð á börnum sínum innan þess almenna ramma sem löggjafinn setur. Það á ekki að setja bannlög um alla skapaða hluti sem einhverjum ráðherrum dettur í hug eins og t.d. að banna ljósabekki þar sem hefur sýnt sig að dregið hefur stórkostlega úr 

Frú forseti. Í þriðja sinn skal ég svara því. Þetta frumvarp sem hér er rætt og ég hef mælt fyrir fjallar ekki um aldurstakmark þeirra sem starfa á ljósastofum. 
             Við höfum farið yfir það áður að þeim sem reka ljósastofur og hafa starfsleyfi er falið að framfylgja lögum almennt. Eins og ég segi, svo ég segi það nú í þriðja sinn, að ég á ekki von á öðru en þeir geri það hér eftir sem hingað til, enda þótt lögum kynni að verða breytt að þessu leyti. Það er hins vegar algerlega óþarft, hv. þingmaður, að leggja mér frekar orð í munn. Það vill svo til að ræður hér á Alþingi eru allar teknar upp og skrifaðar út. 
            

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á höfundalögum, nr. 73/1972, með síðari breytingum. Frumvarpið er byggt á tillögum höfundaréttarnefndar og varðar tilskipanir frá Evrópuþingi og Evrópuráði. Í fyrsta lagi tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um samræmingu tiltekinna þátta höfundaréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu 2001/29/EB, tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um fullnustu hugverkaréttinda 2004/48/EB og tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um þjónustu á innri markaði 2006/123/EB. Frá árinu 1991 hafa fyrirrennarar mínir í embætti menntamálaráðherra í þrígang gefið fyrirheit um löngu tímabæra heildarendurskoðun höfundaréttarlaga til að lögin megi samræmast betur þróun tækni og samfélags. Þá hefur menntamálanefnd Alþingis hvatt til endurskoðunar laganna af sömu ástæðu. Frumvarp þetta er afrakstur fyrsta áfanga í heildarendurskoðun höfundalaga en við gerum ráð fyrir að lögin verði endurskoðuð á næstu þremur árum í jafnmörgum áföngum með tilheyrandi breytingarfrumvörpum og miðað er svo við að heildarfrumvarp til nýrra höfundalaga líti dagsins ljós árið 2012. Við undirbúning þessa frumvarps var haft samráð við helstu hagsmunaaðila og voru drög að frumvarpinu send þeim til umsagnar og það haft um hríð til kynningar og athugasemda á heimasíðu mennta- og menningarmálaráðuneytis. Áður en gengið var frá endanlegum frumvarpstexta og athugasemdum með frumvarpinu var höfð hliðsjón af framkomnum athugasemdum og ábendingum. Frumvarpið hefur að geyma eftirtaldar breytingar á höfundalögum: Lagðar eru til breytingar á 12. gr. höfundalaga um takmarkanir á höfundarétti til hagsbóta fyrir bóka-, skjala- og listasöfn vegna eintakagerðar í öryggis- og varðveisluskyni, gerðar sérstakra afnotaeintaka þar sem frumeintök þykja of viðkvæm til útláns o.fl. Samkvæmt 12. gr. gildandi laga, eins og henni var breytt með 3. gr. laga nr. 9/2006, skal setja reglugerð um heimild skjalasafna, bókasafna, safna og menntastofnana til að gera eintök af verkum til notkunar í starfsemi sinni. Sú reglugerð hefur þó ekki verið sett. Í eldri útgáfu lagaákvæðisins samkvæmt 12. gr. laga nr. 73/1972 var einungis um heimild til útgáfu reglugerðar að ræða. Reglugerð um nánari skilyrði fyrir heimild bóka- og skjalasafna til eintakagerðar eftir verkum til notkunar í eigin starfsemi hefur þrátt fyrir þetta aldrei verið sett. Á þeim tíma sem liðið hefur frá gildistöku laga nr. 73/1972 hefur því ríkt ákveðin réttaróvissa um heimildir og skilyrði fyrir eintakagerð bóka- og skjalasafna til notkunar í eigin starfsemi. Fyrir söfnin hefur þetta verið bagalegt þar sem á þeim hafa hvílt skyldur samkvæmt öðrum lögum sem hafa m.a. falið það í sér að eintakagerð getur verið óhjákvæmilegur liður í því að veita lögbundna þjónustu. Að tillögu höfundaréttarnefndar er hér lagt til að kveðið verði á um að heimildir safna til eintakagerðar verði í sjálfu lagaákvæðinu. Í 12. gr. gildandi laga segir að eftirgerðarheimildir nái til menntastofnana en í frumvarpi þessu eru menntastofnanir undanskildar. Þess í stað er ráðgert að heimild til eintakagerðar taki til bókasafna tiltekinna menntastofnana en ekki til eintakagerðar í almennri starfsemi menntastofnana. Þá er mælt fyrir nýrri 12. gr. a sem fjallar um heimildir safna til að veita aðgang að verkum á athafnasvæði sínu með þar til gerðum búnaði. Hér er því um ákveðna réttarbót fyrir söfn að ræða. Í öðru lagi er lagt til að samningsumboð rétthafasamtakanna vegna ljósritunar, betur þekkt sem Fjölís, samkvæmt 15. gr. a í lögunum verði ekki bundið við íslenska höfunda eingöngu. Breytingin felur það í raun og veru í sér að Fjölís hafi framvegis samningsumboð vegna ljósritunar og hliðstæðrar eftirgerðar fyrir alla höfunda, erlenda jafnt sem innlenda. Í þriðja lagi er lagt til að rýmkaðar verði takmarkanir á höfundarétti samkvæmt 19. gr. laganna í þágu notenda sem ekki geta nýtt sér venjulegt prentað mál og þannig aflétt takmörkunum á eintakagerð og dreifingu verndaðs efnis til slíkra aðila. Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. gildandi laga er heimil eintakagerð og dreifing þeirra eintaka sem gerð hafa verið til sérstakra nota fyrir þá sem vegna fötlunar geta ekki lesið prentað mál svo framarlega sem það er ekki gert í fjárhagslegum tilgangi. Í 2. og 3. mgr. 19. gr. eru sett frekari skilyrði fyrir beitingu framangreindrar heimildar í 1. mgr. sömu greinar. Hins vegar er dreifingin takmörkunum háð þar sem hún er óheimil með útláni eða leigu. Hér er lagt til að þessum hömlum verði aflétt með brottfalli 3. mgr. og 2. mgr. 19. gr. laganna að hluta og sá sem eignast eintak sem gert er á grundvelli 1. mgr. 19. gr. höfundalaga mun þá öðlast heimild til að gera notkunar- og öryggiseintak af því. Einnig er lagt til að orðalaginu „aðra þá sem vegna fötlunar eru ófærir um að lesa prentað mál“ verði breytt í „aðra þá sem eru ófærir um að nýta sér venjulegt prentað mál til lestrar“. Orðalagsbreytingin er samkvæmt tillögu Blindrabókasafns Íslands og vísar til orðalags í 1. gr. laga um Blindrabókasafnið. Hér er því í raun og veru um að ræða ákveðna réttarbót fyrir þá sem þurfa sérstaka aðstoð við lestur eða sérstök eintök til lestrar. Í fjórða lagi er lagt til að tekið verði upp ákvæði í 54. gr. höfundalaga um refsingu fyrir hlutdeild í höfundaréttarbrotum. Hér má segja að sé verið að leggja til ákveðið nýmæli sem tengist tilkomu höfundaréttarbrota á netinu. Þá fór fyrst í einhverjum mæli að reyna á refsiábyrgð svonefndra hlutdeildarmanna í slíkum brotum. Ekki hefur verið gert ráð fyrir þessum möguleika í íslensku höfundalögunum. Hér á landi hefur verið litið svo á að beita megi ákvæði 22. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, um hlutdeild með lögjöfnun. Þannig segir í greinargerð með almennum hegningarlögum að ákvæðum um hlutdeild megi „að sjálfsögðu“ beita með lögjöfnun utan laganna þegar skilyrði eru fyrir hendi. Að mati höfundaréttarnefndar er hins vegar tryggara að mæla sérstaklega fyrir um það í höfundalögunum sjálfum að brot þeirra sem eiga hlutdeild í brotum annarra séu refsiverð á sama hátt og brot þeirra sem teljast aðalmenn í brotunum, enda geti oft verið erfitt að greina á milli þessa tvenns, til að mynda þegar um er að ræða refsiverð not höfundarverka á netinu. Í fimmta lagi er lagt til að viðurkenning mennta- og menningarmálaráðuneytis á samningsumboði og fyrirsvari höfundaréttarsamtaka fari fram eftir sérstökum málsmeðferðarreglum þannig að uppfyllt séu skilyrði í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um þjónustu á innri markaðinum 2006/123/EB. Sú tilskipun var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 45/2009. Af ákvæðum þeirrar tilskipunar leiðir að aðildarríkjum EES-svæðisins ber að yfirfara málsmeðferð við opinberar leyfisveitingar og ryðja úr vegi ýmsum skilyrðum og hindrunum fyrir þjónustufrelsi á innri markaði og þekkja hv. þingmenn væntanlega þessa tilskipun vel. Innleiðing hennar liggur í raun fyrir í sérstöku lagafrumvarpi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um þjónustuviðskipti, en jafnframt var lagt fram samhliða því frumvarpi frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum. Sökum innleiðingar tilskipunarinnar í íslensk lög er talin ástæða til að gera breytingar á fyrirkomulagi við viðurkenningu þeirra höfundaréttarsamtaka sem fara með samningsumboð fyrir hönd félagsmanna sinna og taka við greiðslum fyrir þeirra hönd í skjóli svonefnds heildarleyfis, með þeim réttaráhrifum að utanfélagsmenn verða bundnir við ráðstafanir samtakanna. Ákveðið var að mæla frekar fyrir um þessar breytingar í sérstöku frumvarpi en að fella þær inn í frumvarp hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Samkvæmt tilskipuninni þurfa allar kröfur í landslögum um viðurkenningu eða opinbert starfsleyfi sem skilyrði fyrir veitingu þjónustu hér á landi að uppfylla skilyrði í 9. gr. tilskipunarinnar en starfsleyfi eða viðurkenning er skilgreint sem hvert það ferli sem þjónustuveitandi þarf að undirgangast til að öðlast formlega ákvörðun eða ætlað samþykki hjá lögbæru yfirvaldi varðandi aðgang að þjónustustarfsemi eða framboði þjónustu, samanber 6. mgr. 4. gr. tilskipunarinnar. Af kröfum í 9. gr. tilskipunarinnar leiðir að leyfisfyrirkomulagið má ekki mismuna umsækjendum, það verður að teljast nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna og það verður að uppfylla meðalhófsreglu, þ.e. að samræmi sé á milli takmörkunar og tilgangsins sem stefnt er að. Í fyrsta lagi þarf að leggja mat á það hvort leyfisfyrirkomulagið stuðlar að þeim markmiðum sem það er grundvallað á. Í öðru lagi þarf það að vera nauðsynlegt en í kröfunni um nauðsyn felst þó að ekki megi ganga lengra í kröfum til þjónustuveitanda en þjónar markmiðum leyfisfyrirkomulagsins, samanber skýringu í 54. formálsgrein þjónustutilskipunarinnar þar sem segir að fyrirkomulag leyfa eigi einungis rétt á sér þegar fullnægjandi eftirliti með þjónustuveitanda verður ekki sinnt eftir á. Í samræmi við þessi framangreindu ákvæði teljast eftirtalin ákvæði höfundalaga, sem varða lögformlega viðurkenningu ýmissa höfundaréttarsamtaka fela í sér ákveðnar þjónustuhindranir, þ.e. 11. gr., 15. gr. a, 23. gr., 23. gr. a, 25. gr., 25. gr. b, 45. gr. a og 47. gr. Framangreind ákvæði fela ekki einungis í sér þjónustuhindrun í skilningi tilskipunarinnar heldur er beinlínis ráð fyrir því gert að aðeins einum höfundaréttarsamtökum á hverju sviði verði veitt viðurkenning til að koma fram í nafni viðkomandi rétthafa. Í frumvarpinu er lagt til að bætt verði við almennu ákvæði í nýrri grein, sem verður 53. gr. a, þar sem segir að ráðherra setji nánari reglur um viðurkenningu viðkomandi rétthafasamtaka eða samtaka þeirra í tilgreindum tilvikum, sem m.a. fela í sér ákvæði um tímafresti fyrir meðferð umsókna, ákvæði um frá hvaða tímamarki skuli reikna afgreiðslufrest, heimild til að framlengja afgreiðslufrest, afleiðingar þess að umsókn er ekki afgreidd innan frests og fleiri atriði. Lagt er til að tekin verði upp í höfundalög valin ákvæði úr tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um fullnustu hugverkaréttinda 2004/48/EB og varða afhendingu eða eyðileggingu eintaka, tækja og muna er tengjast broti, sérstaka bótareglu vegna höfundaréttarbrota, upplýsingarétt brotaþola vegna meðferðar máls og rétt brotaþola til opinberrar birtingar dómsniðurstöðu. Samkvæmt 2. tölulið 1. gr. bókunar 28 við EES-samninginn eru EFTA-ríkin skuldbundin til að aðlaga hugverkalöggjöf sína meginreglunni um frjáls viðskipti með vörur og þjónustu og því stigi í verndun hugverkaréttinda sem náðst hefur í lögum sambandsins, þar á meðal um fullnustu þessara réttinda. Þrátt fyrir þessa tilvísun er fullnusta hugverkaréttinda á forræði hvers EES-EFTA-ríkis. Tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um fullnustu hugverkaréttinda hefur mestmegnis að geyma réttarfarsreglur um málsaðild, sönnunargögn og ýmsar bráðabirgðaaðgerðir til að koma í veg fyrir brot gegn hugverkaréttindum. Af þeim sökum var tilskipunin ekki tekin upp í EES-samninginn. Ísland hefur þegar innleitt í landslög réttarúrræði í tengslum við fullgildingu svonefnds TRIPS-samnings sem er viðauki við samning um Alþjóðaviðskiptastofnunina og lýtur að vernd hugverkaréttinda í viðskiptum. Ákvæði III. kafla TRIPS-samningsins hafa verið lögfest hér á landi með lögum um öflun sönnunargagna vegna ætlaðra brota gegn hugverkaréttindum, nr. 53/2006. Tilskipunin gengur í ýmsum atriðum lengra en TRIPS-samningurinn og lög nr. 53/2006. Meðal þeirra ákvæða sem ganga lengra er heimild til haldlagningar skjala er varða réttarbrot og haldlagningar ólögmætra eintaka. Réttur til að fá upplýsingar um dreifileiðir hinna ólögmætu hluta, réttur til að haldleggja innstæður á bankareikningum við tilteknar aðstæður, ásamt reglum um að málskostnaður falli á varnaraðila ef hann tapar máli. Lagt er til hér að tekin verði upp í höfundalög ákvæði sem eru sambærileg við 8. gr., 10. gr. og 15. gr. tilskipunar 2004/48/EB þó að Íslandi sé ekki skylt að innleiða þau ákvæði tilskipunarinnar sem ganga lengra en ákvæði TRIPS-samningsins. Fyrir því færum við þau rök að við endurskoðun réttarfarsúrræða höfundalaga vegna höfundaréttarbrota hefur höfundaréttarnefnd lagt áherslu á að tryggt sé samræmi við önnur norræn höfundalög. Það er í raun og veru eitt af leiðarljósum okkar í þessari endurskoðun því að þetta er auðvitað orðið mun alþjóðlegra umhverfi en áður var. Í 11. gr. frumvarpsins er tekið mið af 10. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um fullnustu hugverkaréttinda í þessari sömu tilskipun frá 2004. Ákvæði 10. gr. fjallar um ráðstafanir vegna höfundaréttarbrota í þágu þess sem misgert er við, þ.e. að ólögmæt eintök séu fjarlægð úr dreifingu og þeim eytt. Í 10. gr. tilskipunarinnar er einnig mælt fyrir um úrræði til að koma aftur á lögmætu ástandi með innköllun hluta, stöðvun á sölu og ónýtingu ólögmætra hluta. Lagt er til að viðhaldið verði ákvæði gildandi laga um afhendingu slíkra eintaka til brotaþola eða að þau séu gerð óhæf til ólöglegra nota. Nýmæli er í 4. mgr. 11. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að fram fari mat á hagsmunum þeirra sem hlut eiga að máli þegar gripið er til ráðstafana. Við það hagsmunamat verður að líta til þess annars vegar hversu alvarlegt og umfangsmikið brotið er og hins vegar hvort ríkir hagsmunir eru í húfi fyrir þann sem er eigandi muna er til greina kemur að leggja hald á. Má sem dæmi nefna tölvu og tölvubúnað, en slíkur búnaður getur verið nauðsynlegur fyrir þann sem í hlut á til að geta haft aðgang að netinu og þar með að þeim upplýsingum og tjáskiptum er þar fara fram. Þetta hagsmunamat skiptir því í raun og veru miklu máli til að alls hófs sé gætt. Þá skiptir og máli hvort eigandi munar hafi verið viðriðinn brot. Sé hann grandlaus er almennt ekki gert ráð fyrir að munir í hans eigu verði gerðir upptækir, samanber niðurlag málsgreinarinnar. Í b-lið 13. gr. frumvarpsins, sem verður 59. gr. b í lögunum, er tekið mið af 8. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um fullnustu hugverkaréttinda sem miðar að því að gera rétthafa kleift að nálgast upplýsingar um uppruna vara eða þjónustu sem fela í sér brot á höfundarétti og að fá vitneskju um þá sem átt hafa hlut að brotinu. Ákvæði sem heimila dómara að leggja fyrir aðila að dómsmáli að leggja fram tiltekið sönnunargagn eru ekki fyrir hendi í hérlendri réttarfarslöggjöf en með ákvæðum greinarinnar má segja að stefnt sé að þessu marki. Úrræðinu verður eingöngu beitt gagnvart þeim sem hafa framið brot í atvinnuskyni, en ekki gagnvart neytendum sem hafa keypt vöru eða þjónustu. Sem dæmi um þýðingu úrræðisins má nefna það tilvik þegar sá sem fer með höfundarétt, t.d. framleiðandi muna sem njóta verndar sem nytjalist, verður var við sölu slíkra vara hér á landi. Hann gæti þá fengið smásalann skyldaðan til að láta uppi nafn og heimilisfang erlends framleiðanda, fjölda seldra eintaka og andvirði hins selda. Á grundvelli þeirra upplýsinga ætti rétthafinn möguleika á að setja fram kröfur á hendur erlendra dreifingaraðila og framleiðenda varanna. Í c-lið 13. gr. frumvarpsins, sem verður 59. gr. c í lögunum, er tekið mið af 15 gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um fullnustu hugverkaréttinda, sem er sem sagt í þessari sömu tilskipun frá 2004, þar sem er að finna heimild til að mæla fyrir um birtingu ákvarðana á því réttarsviði. Birting ákvarðana er talin hafa forvarnagildi gagnvart öðrum hugsanlegum brotamönnum og gegnir hlutverki í vitundarvakningu almennings um virðingu fyrir hugverkaréttindum. Í 1. mgr. 12. gr. frumvarpsins er lagt til að sú takmörkun á bótafjárhæð, sem nú er kveðið á um í niðurlagi 3. mgr. 56. gr. gildandi laga, falli brott. Í 2. mgr. 12. gr. frumvarpsins er lagt til að við ákvörðun bóta verði ekki eingöngu miðað við það beina fjárhagstjón sem höfundur eða annar rétthafi hefur orðið fyrir, heldur verði einnig litið til þess fjárhagslega hagnaðar sem hinn brotlegi hefur haft af brotinu. Sé sú fjárhæð hærri en hið beina fjárhagstjón bæri þar af leiðandi að leggja hana til grundvallar þegar bætur eru ákveðnar. Þegar ekki verða færðar sönnur á tjón eða hagnað, sem oft getur orðið raunin, er gert ráð fyrir því í 2. málslið 2. mgr. að bætur skuli dæmdar að álitum, eftir mati dómara hverju sinni og styðst sú regla að nokkru leyti við dómaframkvæmd. Í 3. mgr. 12. gr. frumvarpsins er að fyrirmynd 3. mgr. 83. gr. dönsku höfundalaganna lagt til að ekki verði framvegis skylt heldur einungis heimilt að dæma bætur fyrir miska vegna brots á lögunum og er sú regla í samræmi við 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993. Kem ég þá að næstsíðasta atriðinu sem kveðið er á um í þessu frumvarpi. Þar er lagt til að mælt verði fyrir um málsaðild samtaka samkvæmt 23. gr. og 23. gr. a höfundalaga vegna lögbannsaðgerða í þágu rétthafa. Í 1. mgr. 13. gr. a í frumvarpinu er lagt til að kveðið verði á um það með ótvíræðum hætti að þau höfundaréttarsamtök eða önnur samtök, sem hlotið hafa löggildingu mennta- og menningarmálaráðuneytisins til að gæta almennt hagsmuna höfunda og annarra rétthafa, hvort sem þeir eru félagar í samtökunum eða standa utan þeirra, gagnvart útvarpsstöðvum og öðrum þeim sem flytja verk sem njóta höfundaverndar opinberlega, geti fengið lagt almennt bann við flutningi eða öðrum notum verka sem löggilding samtakanna nær til og verndar njóta samkvæmt höfundalögum. Með þessu er gert ráð fyrir að vikið verði frá því skilyrði lögbanns að sá einn sem á beinna lögvarinna hagsmuna að gæta geti krafist slíks banns. Er sú tilhögun staðfesting á dómaframkvæmd og minni ég þar á nýlegan dóm Hæstaréttar frá 11. febrúar sl. í máli nr. 214/2009. Að lokum er lagt til að innleidd verði sérstaklega í höfundalög 3. mgr. 8. gr. í tilskipun 2001/29/EB um rétt rétthafa og samtaka þeirra til lögbanns gegn þjónustu milliliða sem þátt eiga í höfundaréttarbrotum á netinu. Í 3. mgr. 8. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 29/2001 er kveðið á um samræmingu tiltekinna þátta höfundaréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu og skyldu aðildarríkjanna til að sjá til þess að rétthafar séu í aðstöðu til að krefjast lögbanns gegn milliliðum ef þriðji aðili notar þjónustu þeirra til að brjóta gegn höfundarétti eða skyldum rétti. Við innleiðingu tilskipunarinnar, með lögum nr. 9/2006, var litið svo á að tilvitnað ákvæði teldist þegar uppfyllt með úrræðum sem fram koma í V. kafla laga nr. 30/2002. Í ljósi reynslunnar þykir hins vegar rétt að kveða skýrt á um rétt höfunda og annarra rétthafa til að beina kröfu um lögbann að þjónustuveitanda, til að mynda fjarskiptafyrirtæki, svo ekki fari á milli mála að slíkur réttur sé fyrir hendi samkvæmt íslenskum lögum. Mælt er fyrir slíkri heimild í 2. mgr. a-liðar 13. gr. frumvarpsins en reynsla rétthafa hefur sýnt að úrræði V. kafla laga um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu gagnist ekki nægilega, ein og sér, til að sporna við höfundaréttarbrotum á netinu. Ákvæðið felur í sér nýmæli þar sem gert er ráð fyrir sérstakri heimild til að leggja lögbann við atvinnu milliliða, þ.e. fyrst og fremst fjarskiptafyrirtækja. Tilgangurinn er fyrst og fremst sá að eyða mögulegum vafa um hvort lögbanni verði beint gegn fjarskiptafyrirtækjum vegna miðlunar, skyndivistunar eða hýsingar gagna í þeim tilvikum þegar um er að ræða meint brot þjónustuþega á ákvæðum höfundalaga. Í íslenskum rétti hefur verið miðað við að lögbann verði einungis lagt við tilteknum athöfnum sem eru taldar ólögmætar í sjálfu sér. Vegna orðalags ákvæða 12., 13. og 14. gr. laga nr. 30/2002 er mögulegt að óvissa yrði talin leika á því hvort þáttur fjarskiptafyrirtækis í ætluðu höfundaréttarbroti fæli í sér ólögmæta athöfn í sjálfu sér. Ekki verður séð að neinir lögverndaðir hagsmunir eigi að standa gegn því að sett verði ákvæði af því tagi sem hér er lýst, enda er heimild til lögbanns byggð á þeirri grundvallarforsendu að fyrir hendi sé réttarbrot af hálfu þjónustuþega sem sá sem fer fram á lögbann þyrfti eftir sem áður að sýna fram á. Þetta er, eins og hv. þingmenn heyra, alltæknileg umræða enda höfundaréttur allflókinn en í stuttu máli má segja að nokkur nýmæli séu sem ég ætla að renna mjög hratt yfir. Opinber söfn fá heimild til eintakagerðar í eigin starfsemi í öryggis- og varðveisluskyni, en ekki hafa verið nægar heimildir fyrir að mati þeirra sem í hlut eiga. Takmörkunum á rétti notenda sem vegna fötlunar geta ekki lesið prentað mál til að gera eintök og dreifa vernduðu efni verður aflétt. Samningsumboð Fjölíss vegna ljósritunar mun þá framvegis taka til allra höfunda óháð þjóðerni. Ef þetta verður samþykkt verður tekið upp ákvæði um refsingu fyrir hlutdeild í höfundaréttarbrotum sem er bein afleiðing af breyttu umhverfi með tilkomu netsins. Viðurkenning mennta- og menningarmálaráðuneytisins á samningsumboði og fyrirsvari höfundaréttarsamtaka fari fram eftir sérstökum málsmeðferðarreglum þannig að uppfyllt séu skilyrði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins. Lagt er til að tekin verði upp í höfundalög valin ákvæði úr tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um fullnustu hugverkaréttinda. Mælt er fyrir um málsaðild samtaka vegna lögbannsaðgerða í þágu rétthafa. Lagt er til að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um rétt rétthafa og samtaka þeirra til lögbanns gegn þjónustu milliliða verði sérstaklega innleidd. Í stuttu máli sagt eru þetta þau nýmæli sem hér eru lögð til og eins og fram kom fyrr í máli mínu hafa þessi mál verið kynnt ítarlega og reynt hefur verið að fylgja tillögum höfundaréttarnefndar. En ég þykist vita að hv. menntamálanefnd sem fær málið væntanlega til umfjöllunar að lokinni 1. umr., muni fara ítarlega yfir það því að þetta krefst auðvitað umræðu sem kallar á mikla þekkingu á þessum heimi. Eins og ég nefndi áðan er þetta afrakstur fyrsta áfanga í heildarendurskoðun höfundalaga sem er orðin mjög brýn vegna hraðrar lögþróunar á sviði höfundaréttar og skiptir líka máli að við fylgjum nágrannaríkjum okkar eftir í lögþróun hvað þetta varðar. Í greinargerð með frumvarpinu er farið sérlega ítarlega yfir hverja efnisgrein frumvarpsins fyrir sig og kafað dýpra í þau mál sem ég hef rétt skautað yfir hér. Ég vil sérstaklega vekja athygli hv. þingmanna á að þar er farið nánar og ítarlegar yfir helstu breytingar með samanburði við ákvæði gildandi laga, sem skiptir auðvitað máli að meta. Að því mæltu legg ég til að frumvarpinu verði að lokinni þessari 1. umr., virðulegi forseti, vísað til hv. menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um framhaldsskóla. Tilgangur frumvarpsins er fyrst og fremst sá að skapa svigrúm til þess að bregðast við fyrirsjáanlegum samdrætti í ríkisútgjöldum til framhaldsskóla. Ég mun fara yfir helstu greinar frumvarpsins og skýra þær eftir fremsta megni. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að heimilt verði að fela skólameistara forstöðu í fleiri en einum framhaldsskóla eftir því sem aðstæður leyfa og við verður komið. Með slíkri ráðstöfun gefst svigrúm til aukinnar hagkvæmni og til að bregðast tímabundið við aðstæðum. Ég legg mikla áherslu á að hér er eingöngu rætt um heimild til að fela skólameistara tímabundna stjórn í fleiri en einum framhaldsskóla. Þetta gæti átt við skóla sem eru nálægt í rúmi og smáar einingar en gætu notið góðs af auknu samstarfi sín á milli, til að mynda með aukinni samkennslu eða einhverju slíku þannig að við skulum huga að þessu. Þetta er gert út frá sjónarmiðum um að hægt sé að auka samlegð í framhaldsskólakerfinu. Í 2. gr. er lögð til breyting á 1. mgr. 15. gr. gildandi laga um námseiningar en þar er miðast grundvöllur námseininga við vinnu nemenda og skal hún metin í stöðluðum námseiningum. Eitt námsár sem mælir alla ársvinnu nemenda með fullnaðarárangri telst 60 einingar. Þá er miðað við að árlegur fjöldi vinnudaga nemenda sé 180, sem er fjölgun um fimm daga á skólaári frá því sem var í eldri lögum um framhaldsskóla, og er grundvöllur núverandi kjarasamninga framhaldsskólakennara. Fyrirhuguð lenging kallar á breyttan kjarasamning og hækkuð útgjöld enda lá það auðvitað fyrir þegar framhaldsskólalögin núgildandi voru samþykkt á þinginu að þau mundu hafa í för með sér kostnaðarauka. Í kostnaðarumsögn á þeim tíma var gert ráð fyrir að breytingar gætu haft í för með sér kostnaðarauka upp á allt að 1,7 milljarða. Svo að ekki komi til kostnaðarauka er lagt til að árlegur fjöldi vinnudaga - að þessari breytingu verði frestað - verði áfram að lágmarki 175 í stað 180. Hér er um að ræða tímabundna ráðstöfun og er henni ætlað að gilda til 1. ágúst 2015. Frestun sem hér er mælt fyrir um helst í hendur við þá frestun sem er lögð til í 5. gr. frumvarpsins, frestur framhaldsskóla til að setja sér námsbrautalýsingar er til 1. ágúst 2015. Auðvitað er heilmikil vinna í gangi í framhaldsskólum þessa lands og margir skólar langt komnir eða þegar búnir að móta sér nýjar námsbrautalýsingar. Tveir skólar hafa verið í sérstöku tilraunaverkefni í vetur, framhaldsskólinn í Mosfellsbæ og Kvennaskólinn í Reykjavík. Eftir veturinn verður metið hvernig til hefur tekist en fyrst og fremst er tilgangur þessa ákvæðis að auka svigrúm skóla. Mér finnst mikilvægt að undirstrika það að við viljum ekki stöðva þá þróun í starfi framhaldsskólanna sem er mjög áhugaverð og margar þær tillögur sem ég hef séð eru alveg feikilega góðar. Við erum eingöngu að gefa aukinn frest til þess að hægt sé að hægja á ferlinu og er það með sparnaðarsjónarmið í huga. Ég get nefnt til að mynda breytingar sem voru kynntar í Menntaskólanum á Akureyri núna í vor. Einnig breytingar sem voru kynntar í Menntaskólanum við Sund. Allt eru þetta mjög spennandi hlutir í skólaþróun, en eigi að síður höfum við ekki fjárhagslegt bolmagn til að veita þessum breytingum nægilegan fjárhagslegan stuðning til að þetta gangi upp. 3. gr. er af svipuðum meiði sprottin. Þar eru lagðar til breytingar á ákvæðum gildandi laga um vinnustaðanám. Ein meginforsenda þess að einstakir skólar gætu borið ábyrgð á gerð sérstaks starfsþjálfunarsamnings um vinnustaðanám nemenda var m.a. að komið yrði á fót sérstökum sjóði um vinnustaðanám. Í því sambandi var sérstakt bráðabirgðaákvæði gildandi laga við 28. gr. og skyldi það koma að fullu til framkvæmda 1. ágúst 2011. Það er hins vegar hæpið að skilyrði skólanna til þess að taka á sig fyrrnefnda ábyrgð batni í nánustu framtíð. Því er lagt til að ráðherra geti með samningi falið skóla eða öðrum aðila umsýslu með gerð og skráningu samninga og eftirlit með þeim. Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að tekin verði upp í gildandi lög ákvæði um skólasöfn. Við undirbúning og vinnu við námskrárgerð hefur, í samræmi við markmiðsgreinar laga um framhaldsskóla, verið lögð áhersla á fimm grunnþætti menntunar, læsi í víðum skilningi, lýðræði, jafnrétti, menntun til sjálfbærni og skapandi skólastarf. Læsi hefur verið eitt af okkar helstu áhyggjuefnum í skólastarfi. Því miður hefur lesskilningi farið hrakandi ef marka má PISA-kannanir undanfarna áratugi. Við fáum niðurstöður úr nýrri PISA-könnun í haust og vitum ekki hver hún verður en það er full ástæða til að bregðast við þeim vísbendingum sem kannanir hafa veitt okkur. Skólasöfn hafa mikilvægu hlutverki að gegna í þessu sambandi, einkum varðandi skilning á eðli upplýsinga og gagna sem nemendur þurfa að hafa greiðan aðgang að í námi sínu og tómstundum. Skólasöfn eru því mikilvægur liður í því að skapa öflugt námssamfélag í hverjum skóla og ekki vanþörf á, sérstaklega þar sem við viljum efla upplýsingalæsi og hvers kyns miðlalæsi. Þar koma skólasöfnin sterklega við sögu. Þetta ákvæði var ekki tekið upp í gildandi lög. Ég tel af umræðum að dæma að skólasöfn skuli ekki afleggja, enda er gert ráð fyrir skólasöfnum í framhaldsskólum og sérstöku starfsfólki með menntun á sviði bókasafns- og upplýsingatækni. Ákvæðið gerir ekki ráð fyrir auknum verkefnum í framhaldsskólum heldur frekar að söfnunum sé gefinn sá sess sem þeim ber að hafa í daglegu starfi framhaldsskóla. Með þessu minnum við líka á áherslu á læsi og lesskilning. Verði safni ekki við komið í skóla gerir ákvæðið ráð fyrir að aðgangur að slíku safni geti verið með öðrum hætti, svo sem í tengslum við bókasafn á vegum sveitarfélags, eins og við höfum dæmi um, þannig að þetta er ekki til kostnaðarauka. Þetta er fyrst og fremst til að lyfta sessi safnanna og undirstrika áherslu á lesskilning og læsi. Að lokum er það 5. gr. sem ég nefndi lauslega. Þar er rætt um námsbrautalýsingar og lengdur frestur til þeirra. Ástæða er hins vegar til að halda þeim möguleika opnum, eins og ég nefndi hér áðan, að skólar innleiði nýtt nám eins og þegar er hafið í nokkrum skólum. Gefinn er almennur frestur til 2015. Það má því reikna með að lögin verði þá að fullu komin til framkvæmda. Miðað við þær aðstæður sem uppi eru í efnahagsmálum teljum við rétt að hafa varann á gagnvart útgjöldum ríkisins í þessum efnum og teljum að skólunum sé gefið færi. Við finnum hins vegar mikinn kraft í þróunarstarfi í skólunum og reynum auðvitað, með okkar takmörkuðu fjármunum, að ýta undir hann eftir fremsta megni. Ég legg síðan til að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. menntamálanefndar til umfjöllunar og umræðu.

Frú forseti. Glíman við 100 milljarða fjárlagahalla stendur yfir og sú glíma verður ekki unnin nema allir þættir ríkisútgjalda séu skoðaðir og skólamálin geta ekki verið þar undanskilin. Markmiðið hlýtur að vera að tryggja sem flestum framhaldsskólanemendum skólavist og líta verður á skipulagsbreytingar og aðhaldsaðgerðir út frá því sjónarhorni. Meðal annars með það í huga er þetta frumvarp samið. Hugmyndin er sú að gera breytingu á lögum um framhaldsskóla sem samþykkt voru á árinu 2008 þannig að ákvæðum þeirra sem leiða til aukinna útgjalda ríkisins verði frestað. Þannig er lagt til að vinnudagar nemenda verði áfram 175 í stað 180 og nýjar námsbrautir sem krefjast verulegra breytinga koma seinna sem námsframboð með því að fresturinn er lengdur til ársins 2015. Einnig er skuldbindingum létt af skólum varðandi vinnustaðanám þar sem skólar geta ekki sinnt þeim við núverandi aðstæður. Hins vegar er mikilvægt þegar efnahagslægðin er gengin yfir að skólar fari með umsýslu með námssamningum, gerð og skráningu samninga um vinnustaðanám nemenda sinna. Heimild til að fela skólameistara forstöðu í fleiri en einum skóla getur skipt máli við skipulag skólastarfs á ákveðnum svæðum, bæði við ákvörðun námsframboðs á svæðinu en einnig vegna hagræðingar í rekstri. Við notkun slíkrar heimildar er þó mikilvægt að líta til aðstæðna hverju sinni og til reynslu, t.d. í Svíþjóð, af svipuðu fyrirkomulagi. Rannsóknir á innra starfi skóla, sem starfa nokkrir með einum skólastjóra, hafa verið gerðar og af þeim ætti að læra í þessu sambandi. Við hrun fjárlagakerfisins gjörbreyttust allar forsendur og fjármál ríkisins voru sett í uppnám eins og okkur öllum er kunnugt og fjárhag fjölskyldna, fyrirtækja og heimila stefnt í voða. Þetta er sú staðreynd sem við horfumst í augu við. Við fjárlagagerð fyrir árið 2011 þarf markmiðssetning að vera skýr þannig að forgangsröðun og áherslur ráði ákvörðunum. Í kreppunni hefur aðsókn að framhaldsskólum aukist. Það er mikilvægt fyrir samfélagið í heild að skólakerfið geti tekið við ungmennum svo ekki sé minnst á einstaklingshagsmuni sem eru gríðarlegir. Því er nauðsynlegt að gera slíkar ráðstafanir sem boðaðar eru með því frumvarpi sem hér um ræðir. Í öðrum þeim aðgerðum sem fara þarf í á næstu skólaárum vegna minna fjármagns til reksturs skóla má ekki missa sjónar á nauðsyn þess fyrir samfélagið og einstaka ungmenni að fjöldatakmarkanir nemenda verði ekki frekar en orðið er í framhaldsskólum landsins. Með það að leiðarljósi verða stjórnvöld og fagmenn innan skólanna að mæta lausnum við rekstur framhaldsskólans. Huga þarf að breytingum sem eru til bóta og aðgerðum sem valda sem minnstum skaða fyrir ungmenni á framhaldsskólaaldri sem gera má tímabundið og sem auðvelt er að taka til baka þegar við höfum unnið glímuna við fjárlagahallann.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 92/2008, um framhaldsskóla, skipulag skólahalds, skólastarfs o.fl. Það er ljóst að þegar við blasir glíma við fjárlagahalla upp á 100 milljarða þurfa menn að taka til á einhverjum vígstöðvum og get ég fúslega fallist á það. Mig langar engu að síður, í því sem hér er lagt til, að bera fram spurningar til hæstv. ráðherra samhliða því sem ég velti vöngum yfir því sem tekin er ákvörðun um að gera í frumvarpinu. Við höfum löngum talað um að á tímum sem þessum skipti meginmáli að standa vörð um menntun, að ekki megi hvika frá því. Ég er ekki að segja að með frumvarpinu sé slíkt ekki hugsunin, það er greinileg hugsun hér að standa vörð um menntun án aukins kostnaðar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, og ég velti því fyrir mér vegna þess að í mínum huga skiptir það meginmáli í breytingu framhaldsskólalaganna, sem við erum hér að leggja til, um grundvöll nýrra námseininga þar sem vinnu nemenda átti að meta í stöðluðum námseiningum og sagt var að um það bil 60 einingar væru ársnám nemenda. Við ætluðum nú að miða einingarnar við námsframvindu nemandans og vinnu en ekki lengur við kennslustundafjölda kennarans. Verður hvikað frá þessu næstu fjögur árin af því að ekki á að fjölga kennsludögum? Eða ætla menn að fara í þessar breytingar án 180 kennsludaga og þróa breytingar á þessum nýju námseiningum eða er líka verið að slá því á frest? Ef svo er, að líka sé verið að slá því á frest, tel ég það óheillaspor, svo að það sé sagt. Ég tel það óheillaspor að fresta því um fimm ár að fara í þessar breytingar á námseiningunum þó svo að ekki sé hægt að fara í aukningu á þessum fimm dögum. Það hlýtur að vera hægt að fara þar einhverja millileið og ekki að slá á frest báðum þessum þáttum. Í mínum huga er það óásættanlegt vegna þess að þetta er eitt af grundvallaratriðunum í breytingu á framhaldsskólalögunum, grundvallaratriðunum, og við megum ekki, þrátt fyrir að illa ári, varpa fyrir róða því sem við töldum þó að skipti meginmáli. Það er líka annað, frú forseti, sem mig langar að nefna. Það er af því að frestur er gefinn í lengingu skólaársins í 180 kennsludaga allt til 2015, fresturinn fyrir framhaldsskóla til þess að setja sér námsbrautalýsingar er líka settur til 2015. Þetta eru fjárhagsárin 2011, 2012, 2013, 2014 og 2015, þetta eru fimm ár. Þetta eru fimm næstu fjárhagsár sem við erum að veita frestinn. Frú forseti. Þrátt fyrir að illa ári í efnahagslífi þjóðarinnar þá er þessi tími of langur vegna þess - og það þekki ég sem skólamanneskja - að um leið og slíkir frestir eru veittir er töluverð hætta á því að því þróunarstarfi sem á sér stað í því sem framhaldsskólalögin þó sögðu til um og farið er af stað í ýmsum skólum verði hreinlega ekki haldið áfram og menn bíði þar til kemur að 2013 hugsanlega eða 2014 af því að þá viti menn að þetta skellur á 2015. Ég tel þennan tíma of langan. Ég gæti, frú forseti og hæstv. menntamálaráðherra, sæst á að árin yrðu þrjú vegna þess að það er ásættanlegra en hitt því að tilhneigingin er alltaf sú að ef frestur er veittur er beðið með allar breytingar, hvort heldur er innan frá eða utan frá, þar til eiginlega alveg í lokin. Ég legg því áherslu á að menn velti fyrir sér þeim langa fresti sem veittur er vegna þess að það þarf ekki endilega að kosta svo miklu til. Þó að kennarar og nemendur og skólasamfélagið sé tilbúið í þróunarstarf í þessa veru þarf ekki alltaf allt að kosta mikla fjármuni. Hugsanlega er hægt að fara aðrar leiðir innan skólans þannig að fólkinu, starfsfólkinu, kennurum, öðru starfsfólki, skólameisturum og nemendum sé gefið tækifæri til þess að vera í þessu þróunarstarfi. Ég tel hættu á að það falli niður ef fresturinn er svo langur. Sömu sögu er að segja um 3. gr. Af því að illa árar, atvinnulífið er ekki jafnblómlegt og áður var, gefur það kannski augaleið að erfiðara verður að finna starfsþjálfunarsamninga fyrir einstaka nemendur. Þetta er hins vegar atriði sem skiptir kannski þá sem minnst mega sín innan skólakerfisins, innan framhaldsskólakerfisins, mestu máli. Hvernig ætlum við að halda utan um þá og vernda þá í því umhverfi sem við búum í núna ef við ætlum að draga úr því úrræði sem hugsað er fyrir þá sem standa höllustum fæti innan framhaldsskólanna? Ég bið um að þetta sé skoðað og menn velti fyrir sér: Eru þetta réttu áherslurnar eða teljum við að við getum veitt og skólarnir séu þess umkomnir að leiða þetta starf sjálfir með einum eða öðrum hætti til hagsbóta fyrir þá nemendur sem hafðir voru í huga þegar þetta var sett inn? Frú forseti. Þetta er það sem ég óskaði eftir að koma hér á framfæri og verð reyndar að fagna 4. gr. um skólasöfn því að aldrei var það ætlunin, með setningu laganna nr. 92/2008, að henda skólasöfnum út úr framhaldsskólunum þannig að þau fá verðugan sess. Þar sem ekki eru skólasöfn verða þessi tengsl við héraðsbókasöfnin á þeim stöðum sem þau eru. Sá kafli kostar ekkert en eru orð á blaði sem styrkja stöðu skólasafnanna svo og þeirra sem þar hafa starfað.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um framhaldsskóla í ljósi þess að við höfum stórt fjárlagagat í að fylla og tökum að sjálfsögðu fulla ábyrgð á því að fylla í það á sem ábyrgastan og bestan hátt. Þær breytingar sem hér eru lagðar til eru mjög skiljanlegar í því ljósi. Það er þó eitt atriði sem ég velti svolítið fyrir mér, af því að ég er í þeirri stöðu að eiga ungling sem er á mörkum grunnskóla og framhaldsskóla, og það er að ég sé sem fyrrverandi kennari á báðum þessum skólastigum að námsefni framhaldsskólanna er að hluta til komið inn í námsefni grunnskólans, þannig að ég velti svolítið fyrir mér að þegar við erum að fresta ákveðnum atriðum í framhaldsskólanum og framkvæmd nýrra framhaldsskólalaga en erum komin á fullt í að framfylgja grunnskólalögunum, hvort við gætum lent í einhverjum vandræðum þarna þannig að þeir nemendur sem eru að útskrifast úr grunnskóla á næstu árum séu jafnvel komnir með, eins og hugsað er, ákveðið grunnnámsefni framhaldsskólans. Við verðum að hafa í huga hvernig við ætlum að bregðast við því, sérstaklega í ljósi þess að það er eitt af því sem við höfum þurft að skera niður, það er einmitt það að hafa þessi mörk sem sveigjanlegust. Mig langar líka til að áminna okkur öll um það að þó að við þurfum að skera niður megum við alls ekki missa kúrsinn. Menntun ungmenna er ein af grunnstoðum samfélagsins, bæði hversu margir fara í gegnum ákveðna menntun og gæðin. Þess vegna verðum við að forgangsraða. Við eigum frekar, finnst mér, að vernda menntun ungmenna en ýmislegt annað og við eigum að vernda menntun allra nemenda, líka þeirra sem eiga auðveldara með margt annað en bóknám.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum þessa umræðu og þakka líka þann skilning á málefnum framhaldsskólans sem hér kemur fram því að það liggur fyrir að framhaldsskólar eru í erfiðri stöðu. Ekki aðeins er við að eiga 100 milljarða halla á ríkissjóði heldur hefur framhaldsskólakerfið verið rekið mjög vel undanfarinn áratug. Það hefur verið tekið mjög fast á fjármálum og rekstri þess kerfis. Kennurum og starfsfólki hefur fjölgað mun hægar en nemendum þannig að álag á skólakerfið hefur aukist á sama tíma og skólar hafa velflestir komist upp úr hallarekstri. Við höfum því séð kerfi þar sem ekki hefur verið bruðlað með fjármuni þannig að það er enga fitu að skera af þegar kemur að því að draga saman í útgjöldum. Því er ég mætt með þennan boðskap, sem kannski ekki er skemmtilegur, sem kallar á þessa frestun. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir spurði um einingarnar. Við vinnum enn að þeim markmiðum að skipta yfir í einingar sem byggjast á vinnu nemenda. Sú vinna er nokkuð af stað komin, í raun og veru í samráði við kennara og skólameistara þannig að ég á von á því að það muni ganga eftir þrátt fyrir þessa frestun. Það má deila um það hvort það sé of langt að fresta til 2015. Við ákváðum að taka enga „sénsa“ eins og það heitir á vondu máli en það er eðlilegt að ræða það bara í hv. menntamálanefnd hvort eigi að stytta þann frest. Ég leyfi mér þó að segja, því að minn boðskapur hefur verið sá við framhaldsskólana, kennara, skólameistara, nemendur að nú séu þeir tímar að við munum þurfa að fresta einhverju af þessu og fólk hefur sýnt því skilning en það hefur alls ekki látið það neitt stöðva sig. Það er í sjálfu sér jákvætt því að það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefndi líka að það kosta ekki allar breytingar. Við sjáum að skólafólk hefur að mörgu leyti aðlagað sig breyttum tímum og haldið áfram með þróun á námsframboði þó að það geymi þá þennan hluta laganna. Ég vil bara nýta þetta tækifæri til að segja að mér finnst frábært hvað það er mikil gróska í starfi í framhaldsskólunum á sama tíma og þeir eru undir þessu mikla álagi og mikilli aðsókn. Við sjáum það að í fyrra voru ríflega 96% nemenda sem sækja um og fyrstu tölur úr forinnritun núna gefa það sama til kynna. Það er því auðvitað gríðarleg ásókn á sama tíma og fleiri eldri nemendur eru að snúa aftur í nám. Vinnustaðanámssjóðurinn, ég get verið sammála því að það var hugmynd sem var algjörlega þverpólitísk samstaða um en hins vegar er þetta eitt af þeim nýmælum sem er erfitt að lofa þegar verið er að draga saman þannig að við leggjum til óbreytt ástand í þessum efnum og frestun á þessu, en þetta snertir starfsnámið sem er þarna og við hefðum auðvitað viljað efla og styrkja. Þetta þarf að ræða, þetta snýst um það að hér er nýmæli sem hefur í för með sér útlát sem við sjáum hreinlega ekki hvernig við eigum að brúa. Hvað varðar skilin teljum við mjög mikilvægt að í tengslum við þá fjárlagavinnu sem nú stendur yfir að vinna með sveitarfélögunum að þessum skilum. Við vitum það alveg að við nutum ekki mikilla vinsælda eftir að við hættum að greiða fyrir kennslu 10. bekkinga í framhaldsskólum. Sú umræða hefur orðið til þess að við höfum farið í umræðu og mörg einstök sveitarfélög hafa lýst áhuga á því að skoða þetta sérstaklega. Það kom fram á menntaþingi 5. mars sl., að það er mikill áhugi á því að skoða líka skólakerfið í heild sinni. Er hugsanlegt að við náum fram markmiðum um sveigjanlegri skil þannig að nemendur geti jafnvel farið fyrr upp í framhaldsskóla, þ.e. verið skemur í grunnskóla en áður, jafnvel bara níu og hálft ár? Þetta var ein af þeim hugmyndum sem komu fram á menntaþingi og horfa á þetta þannig heildstætt en ekki eingöngu út frá framhaldsskólanum ef svo má segja. Þetta var rætt. Ég er ekki að segja að þetta sé neitt sem hafi verið ákveðið en þetta höfum við sagt, við þurfum að skoða þessa heildarsýn, auðvitað í nánu samráði við sveitarfélögin, hvernig við sjáum þessi skil verða og líka svo aftur úr framhaldsskólunum upp í háskólana. Það eru auðvitað líka spurningar sem hafa vaknað bæði um námsefnið, það hafa vaknað spurningar út af breyttu fyrirkomulagi samræmdra prófa. Um það breytta fyrirkomulag var líka mikil samstaða hér á þinginu. Við þurfum auðvitað að sjá hvernig þetta fyrirkomulag gefst og læra af þeim fyrirmyndum sem við tókum okkur þá, það voru Finnar, hvernig þeir hafa svo unnið með þau samræmdu könnunarpróf sem þar eru. Það eru því, eins og ávallt í þessum málaflokki, óteljandi verkefni. Að öðru leyti vona ég að ég hafi svarað því sem til mín var beint. Ég vona bara að hv. menntamálanefnd fari vel yfir málið í umræðu sinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla. Nú eru rétt um tvö ár liðin síðan gildandi lög um opinbera háskóla tóku gildi. Í ljósi þeirrar reynslu sem er komin á framkvæmd laganna er lagt til að breytingar verði gerðar á tilteknum ákvæðum þeirra sem ég mun nú gera grein fyrir. Í fyrsta lagi er í 3. gr. frumvarpsins lagt til að áréttað verði sérstaklega það hlutverk opinberra háskóla að miðla fræðslu til almennings og veita samfélaginu þjónustu í krafti þekkingar sinnar. Þessi sjónarmið komu fram í skýringu við 3. gr. þess frumvarps sem varð að gildandi lögum og í skýringum við 3. gr. þessa frumvarps og í þessum tilgangi er því rétt að draga sérstaklega fram það hlutverk opinberra háskóla að sinna þörfum samfélagsins. Að öðru leyti er hlutverk þeirra það sama og annarra háskóla sem hafa fengið viðurkenningu samkvæmt lögum nr. 63/2006, um háskóla, en ég vil nefna það sérstaklega að þessi umræða er talsvert ríkjandi á hinum alþjóðlega vettvangi og tengist kannski þeirri kreppu sem við eigum í alþjóðlega. Á fundi um Bologna-ferlið, sem ég sat nú í marsmánuði, var það til að mynda mjög ríkt í umræðunni að skerpa yrði á hinu samfélagslega hlutverki háskóla og því gagni sem þeir eiga að gera hverju samfélagi þar sem þeir eru. Þetta á þá sérstaklega við um þá skóla sem teljast opinberir. Í öðru lagi er í 4. gr. frumvarpsins lagt til að fulltrúum ráðherra í háskólaráði verði fækkað en á móti verði fulltrúum háskólasamfélagsins fjölgað. Þannig verði fulltrúi ráðherra í háskólaráði háskóla með færri en 5.000 nemendur einn og fulltrúar háskólasamfélagsins tveir, en í háskólaráðum háskóla með fleiri nemendur en 5.000 verði fulltrúar ráðherra tveir en fulltrúar háskólasamfélagsins þrír, og fulltrúar sem tilnefndir eru af fulltrúum sem fyrir eru í háskólaráði verði einnig þrír. Ég tel að með þessu sé komið til móts við þau sjónarmið sem fram komu við setningu laganna á Alþingi um mikilvægi þess að tryggja fræðaþekkingu og tengingu við stjórn opinberra háskóla. Enn fremur tel ég þetta mikilvægt skref í því að skjóta styrkari stoðum undir lýðræðisleg vinnubrögð háskólanna og draga um leið úr beinum áhrifum ráðherra á stjórn skólanna. Ég tel að það hafi verið fullvel í lagt í þeim lögum sem nú eru gildandi um fulltrúa ráðherra. Í þriðja lagi er í 8. gr. frumvarpsins lögð til sú breyting að kjörtími fulltrúa nemenda á háskólaþingi lengist um eitt ár. Þetta kemur í kjölfar ábendingar frá stúdentaráði Háskóla Íslands sem benti á að kosningar til stúdentaráðs fari fram árlega, kosningar til háskólaráðs annað hvert ár, og hefur stúdentaráð vakið athygli á því óhagræði sem hlýst af því að þurfa að halda þrennar kosningar samtímis eins og gera þyrfti þetta ár að óbreyttri löggjöf þar sem kjósa þarf fulltrúa til háskólafundar, stúdentatráðs og háskólaráðs. Þetta þykir einnig hafa flækt kosningarnar fyrir hinum almenna nemanda sem gæti átt erfitt með að átta sig á þessu og ekki séu rök til þess að kjósa svo oft um fulltrúa á háskólaþingi sem fundar einungis tvisvar á ári. Það veiki jafnframt stöðu nemenda á fundinum ef þeir eru nýir árlega. Ég vil nefna það sérstaklega að í greinargerð er talað um tvær fylkingar í stúdentaráði en þær eru auðvitað þrjár og ég vil biðjast velvirðingar á því. Þá er í fjórða lagi lagt til í 11. gr. frumvarpsins að bætt verði við gildandi lög nýrri grein um endurmenntun opinberra háskóla. Í því samhengi er gert ráð fyrir að skýrari greinarmunur verði gerður á menntun sem fólgin er í endurmenntun og fræðslu til almennings annars vegar og hinni eiginlegu starfsemi háskóla að veita æðri menntun er leiðir til prófgráða á háskólastigi hins vegar. Í þessum tilgangi þykir rétt að skilgreina með sérstökum hætti hugtakið „endurmenntun“ en samkvæmt frumvarpinu telst endurmenntun annars vegar námskeið fyrir háskólamenntað fólk og á fagsviði þess og hins vegar viðbótarnám fyrir háskólamenntað fólk á þverfaglegum grunni sem miðar að skilgreindum námslokum eða prófgráðu. Skilgreining hugtaksins með þessum hætti hefur jafnframt þýðingu við nánari afmörkun á heimildum opinberra háskóla til gjaldtöku, skv. 2. mgr. 24. gr. laganna og nánar er lýst í skýringum við 11. og 12. gr. frumvarpsins. Með þessum breytingum er settur mjög ákveðinn rammi fyrir það meistaranám sem Háskóli Íslands hefur boðið upp á á þverfaglegum grunni undir formerkjum endurmenntunar en dæmi um slíkt væri t.d. MPM eða MBA-nám við HÍ. Auk þess sem ég hef hér rakið eru í fimmta lagi lagðar til breytingar á 13., 17. og 21. gr. laganna sem lúta að stjórnsýslu við opinbera háskóla og eru m.a. settar fram með hliðsjón af ábendingum frá HÍ. Í því sambandi er lagt til að mögulegt verði að styrkja betur starfsemi skólaráðs eða sviða háskóla, m.a. með því að gera ráð fyrir að þar geti einnig setið fulltrúi opinberrar stofnunar sem er í mjög nánu samstarfi við háskóla um kennslu og þjálfun nemenda. Þetta á t.d. við um samvinnu Landspítala - háskólasjúkrahúss og heilbrigðisvísindasviðs Háskóla Íslands. Þá þykir rétt að tekin séu af tvímæli um það að veitingarvaldið vegna starfa háskólakennara og sérfræðinga liggi hjá háskólarektor en að forsetum fræðasviða og forstöðumönnum einstakra stofnana innan opinberra háskóla sé falið í umboði rektors að annast ráðningarmál þegar um tímabundna veitingu slíkra starfa er að ræða. Þessi breyting er að öðru leyti í samræmi við 2. mgr. 8. gr. laga um opinbera háskóla. Loks er í þessu samhengi lagt til að stjórnsýsla hvers háskóla annist skipulag og framkvæmd prófa en með því er stuðlað að þverfræðilegri samvinnu og möguleikum nemenda til að stunda nám í fleiri en einum skóla og deildum sama háskóla auk þess sem slíkt fyrirkomulag ætti að gefa háskólum færi á hagræðingu við skipulagningu og nýtingu húsnæðis og búnaðar. Loks er í ákvæði til bráðabirgða kveðið á um að þeir sem tilnefndir hafa verið í háskólaráð við gildistöku laganna sitji út tilnefningartíma sinn. Af því leiðir að í fyrsta sinn mun reyna á fyrirmæli 4. gr. um fækkun fulltrúa ráðherra í háskólaráði þegar tilnefningartími þeirra er liðinn. Skipunartími háskólaráðanna rennur út 30. september nk. Því er almennt gert ráð fyrir að breytingar á skipan komi þá til framkvæmda nema fulltrúar biðjist lausnar fyrr eða einhverjar breytingar verði sem kynnu að koma á óvart en í bráðabirgðaákvæðinu er gert ráð fyrir að hægt sé að láta breytinguna koma fyrr til framkvæmda. Í slíku tilviki yrði gert ráð fyrir að fyrst yrði fjölgað fulltrúum háskólasamfélagsins og síðar þeim fulltrúum sem eru tilnefndir af þeim fulltrúum sem fyrir eru í háskólaráði. Í 2. mgr. bráðabirgðaákvæðisins er enn fremur lögð til sú breyting að kjörtími fulltrúa nemenda á háskólafundi verði tvö ár eins og nánar er rakið í skýringu við 6. gr. Ég hef þá gert grein fyrir þessu frumvarpi og legg til að því verði vísað til hv. menntamálanefndar að lokinni 1. umr.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra vegna 4. gr. þar sem annars vegar fer frá fulltrúi ráðherra og inn kemur fulltrúi háskólasamfélagsins - erum við að tala um sama fulltrúafjölda í háskólaráði? Í öðru lagi langar mig að spyrja um 11. gr. sem fjallar um endurmenntunina af því að það hefur sætt gagnrýni, eins og þar stendur, að farið sé á svig við gjaldtökuheimildir 2. mgr. 24. gr. laga um opinbera háskóla með því að boðið sé upp á nám til fyrstu og síðari háskólagráðu og innheimt fyrir það, að það sé andstætt lögum um opinbera háskóla. Þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað þýðir þetta í raun? Þýðir þetta að háskólinn hættir að bjóða upp á þetta nám af því að hann hefur hingað til getað innheimt gjöld eða mun háskólinn halda áfram að veita þessa þjónustu og þá taka það af einhverju öðru? Þetta hlýtur með einhverjum hætti að koma við fjárhag skólans og spurningin er hvort hæstv. ráðherra hafi hugmynd um á hvern hátt og þá hugsanlega hvernig háskólinn bregðist við. Ég fagna þeim breytingum sem gerðar eru á 10. gr., og læt það koma hér fram, um að stjórnsýsla hvers háskóla annist skipulag og framkvæmd prófa og þar með sé nemendum gefið tækifæri til þess að sækja háskólanám í fleiri en einum háskóla. Það er af hinu góða, frú forseti.

Virðulegi forseti. Hvað varðar skipan háskólaráðs er gert ráð fyrir að það sé sami fjöldi en innbyrðis hlutföll þeirra breytast þannig að fulltrúum ráðherra fækkar, fulltrúum háskólasamfélags fjölgar um einn og fulltrúum þeirra sem eru valdir af háskólaráðinu sjálfu fjölgar um einn. Það er sú breyting sem hér er boðuð og þetta miðast þá við tíu manna ráð en í skólum með færri en fimm þúsund nemendur er áfram gert ráð fyrir sex manna ráði. Hvað varðar endurmenntunina höfum við talið mikilvægt að þessi rammi sé skýrari og hann hefur verið á floti hvað varðar þessar gjaldtökuheimildir. Þær hafa verið inni fyrir nám sem hefur verið skilgreint sem endurmenntun. Sú skilgreining hefur kannski verið toguð og teygð, ef svo mætti að orði komast, og ég tel mjög mikilvægt að þetta sé skýr rammi því að annars erum við að tala um skólagjöld við opinbera háskóla sem ekki hafa verið settar lagalegar heimildir fyrir. Mér finnst þetta mikilvægt, að ramminn sé skýr. Að sjálfsögðu kann þetta að hafa einhver áhrif en þó ekki til að mynda á nám sem hefur verið skilgreint sem endurmenntun og nám sem byggist á hinu þverfaglega MBA-námi og MPM-námi o.fl. Þetta kann að hafa áhrif á eitthvert námsframboð en ég tel að þó að svo sé skipti það fyrst og fremst máli að ramminn sé skýr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um mat á umhverfisáhrifum, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er lögð til breyting á 14. gr. laga um mat á umhverfisáhrifum hvað varðar frest umhverfisráðherra til að úrskurða í kærumálum vegna þeirra ákvarðana sem tilgreindar eru í 14. gr. laganna. Þar er m.a. um að ræða ákvarðanir sem Skipulagsstofnun tekur samkvæmt 6. gr. laganna um hvort framkvæmdir sem tilgreindar er í 2. viðauka laganna séu matsskyldar og ákvarðanir stofnunarinnar um hvort meta skuli matsskyldar framkvæmdir sameiginlega. Í frumvarpinu er lagt til að frestur ráðherra til að úrskurða vegna slíkra kærumála verði lengdur úr tveimur mánuðum í þrjá, þ.e. um einn mánuð frá því sem nú gildir. Þó er lagt til að heimilt sé að framlengja úrskurðarfrest ráðherra um allt að þrjá mánuði til viðbótar ef um er að ræða umfangsmikil mál. Þannig er lagt til að hámarksfrestur ráðherra til að kveða upp úrskurði á grundvelli 14. gr. laganna verði þrír til sex mánuðir frá því að kærufrestur rennur út eftir umfangi mála hverju sinni. Þessi breyting er að hluta til í samræmi við tillögur sem fram koma í frumvarpi til skipulagslaga sem lagt hefur verið fram hér á Alþingi, en í 52. gr. þess frumvarps er lagt til að úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála skuli kveða upp úrskurði í málum svo fljótt sem verða má og í síðasta lagi innan sex mánaða frá því að málsgögn berast frá stjórnvaldi. Er þannig lagt til að frestur úrskurðarnefndar sé lengdur um allt að þrjá mánuði. Ástæður þeirra breytinga sem hér eru lagðar til eru þær að reynslan hefur sýnt að miðað við umfang og eðli þeirra mála sem hér um ræðir eru gildandi úrskurðarfrestir ekki raunhæfir. Ákvarðanir um áhrif framkvæmda á umhverfið eru í eðli sínu matskenndar og við það mat þarf m.a. að leita umsagna hjá sérfræðistofnunum á viðkomandi fagsviði eða annarra sérfræðiálita. Jafnframt þarf í slíkum kærumálum oft að leita eftir umsögnum viðkomandi sveitarfélaga en þau taka ákvarðanir um hvort veita eigi leyfi fyrir matsskyldum framkvæmdum. Í úrskurðum vegna þessara kærumála er þannig lagt mat á áhrif framkvæmda á umhverfið á grundvelli slíkrar gagnaöflunar og er hún forsenda þess að hægt sé að kveða upp úrskurði. Eðli þessara mála er því þannig að ríkar kröfur eru gerðar til rannsóknar mála, samanber rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga. Með hliðsjón af framkvæmdinni getur tekið nokkurn tíma að fá fullnægjandi upplýsingar um mál auk þess sem kærendum eru sendar viðkomandi umsagnir og þeim gefið tækifæri á að gera athugasemdir við þær í samræmi við andmælareglu 13. gr. stjórnsýslulaga. Umboðsmaður Alþingis hefur bent ráðuneytinu á að úrskurðartími ráðuneytisins vegna ákvarðana sem hér um ræðir hafi ekki verið í samræmi við 4. mgr. 14. gr. laga um mat á umhverfisáhrifum sem er, eins og áður segir, tveir mánuðir frá því að kærufrestur rennur út. Ráðuneytið hefur í svörum sínum til umboðsmanns Alþingis bent á að framangreindir frestir séu ekki raunhæfir, samanber það sem áður greinir. Mér sem ráðherra ber skylda til að bregðast við og tryggja að ekki sé farið gegn skilyrðum laga um úrskurðartíma og er frumvarp þetta lagt fram af þeim sökum. Í bréfi ráðuneytisins til umboðsmanns Alþingis nú í apríl gerði ég honum grein fyrir að ég hygðist leggja fram frumvarp hér á Alþingi þess efnis að lengja úrskurðarfresti vegna þeirra kærumála sem hér um ræðir. Með hliðsjón af framangreindu og þeirri reynslu sem fengist hefur af framkvæmd laga um mat á umhverfisáhrifum hvað varðar úrskurðartíma er lögð til sú breyting sem frumvarp þetta kveður á um. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. umhverfisnefndar að lokinni 1. umr.

Frú forseti. Ég fagna þessu frumvarpi hálft í hvoru þar sem ég held að þetta sé viðleitni hæstv. umhverfisráðherra til að nálgast raunveruleikann með tímafresti. Ég verð þó að spyrja, í ljósi þess sem hæstv. ráðherra sagði hér um samskipti umboðsmanns Alþingis og ráðuneytisins, og í ljósi þess svars hæstv. ráðherra að ráðuneytið telji núgildandi lög ekki raunhæf, hvort þetta frumvarp sé nógu raunhæft. Við höfum dæmið um neðri hluta Þjórsár, sem við höfum rætt hér ítrekað, sem mundi ekki falla að þessum nýju lögum og er hvergi nærri nálægt því að vera innan þessara nýju lengdu fresta. Erum við að komast inn í raunveruleikann? Ekki það að ég sé að mæla því bót að þetta taki svona langan tíma vegna þess að ég tel ýmsar aðrar ástæður fyrir því að málið hafi tafist en hér er talað um að það þurfi að kanna þessa hluti. Ég held að þar liggi kannski pólitískar ástæður að baki og við getum tekið þá umræðu einhvern tíma seinna. Það sem mér finnst mikilvægast að fá fram hjá hæstv. ráðherra er það hvort við séum að tala um raunhæfan frest núna og þá er það kannski önnur spurning að lokum: Hvað gerist ef hæstv. ráðherra fer fram úr? Eru einhver viðurlög? Er ástæða til þess að setja einhverja slíka pressu á ráðherra til að tryggt sé að hann beiti sér, og starfsfólki sínu, fyrir því að mál séu unnin innan tímafrests?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir andsvarið. Jú, það er hárrétt sem þingmaðurinn talar hér um að við erum að tala um að koma til móts við vanda sem hefur verið fyrir hendi og umboðsmaður Alþingis hefur bent á í samskiptum við umhverfisráðuneytið og dregur fram þann veruleika sem fyrir hendi er, þ.e. þann að að núgildandi umsagnarfrestir duga ekki. Þarna er farin mjög hófleg leið í að lengja frest, við lengjum hann um einn mánuð í flestum málum en höldum inni möguleikanum á sex mánuðum fyrir umfangsmeiri mál. Ég vil leyfa mér að vona að það dugi og eins og var undirliggjandi í spurningu þingmannsins er mikilvægt að maður sé raunsær en um leið að þetta sé ekki víkkað von úr viti. Varðandi umræðuna um neðri hluta Þjórsár tek ég undir það með þingmanninum að ég held að við höfum átt nægilega rík orðaskipti um þau mál. Þar komu inn afskipti annarra ráðuneyta sem töfðu málið, eins og samgöngu- og sveitarstjórnaráðuneytið, sem gerði það að verkum að málið var ekki í hefðbundnum farvegi í umhverfisráðuneytinu. Raunhæfir frestir? Ég get ekki annað en vonað að svo sé og það er einlægur vilji okkar, bæði minn og starfsfólksins í umhverfisráðuneytinu, að þetta dugi. Hvað varðar framúrkeyrslu fram úr þeim fresti sem settur er erum við komin að eftirlitshlutverki þingsins og væntanlega umboðsmanns Alþingis að því er varðar það aðhald sem ber að sýna ráðherra og framkvæmdarvaldinu í þeirra störfum.

Virðulegur forseti. Kannski fyrst vegna þess sem hæstv. ráðherra nefndi hér síðast um eftirlitshlutverk þingsins þá hefur okkur, þrátt fyrir ítrekaðar umræður hér á þingi og það eftirlit sem alla vega við í stjórnarandstöðunni höfum verið að reyna að beita, orðið lítið ágengt með að flýta fyrir ákvörðunum þannig að það væri óskandi að settar væru um þetta einhverjar viðmiðanir. Ég held að þetta sé líka dálítið spurning um vinnubrögð. Það er kannski orðinn ákveðinn vani að svona hlutir verði að taka ákveðinn tíma, dálítið eins og kjarasamningar. Þegar ég var í samninganefnd ríkisins var það stundum þannig að maður gat náð samningum á fyrsta fundi en það þótti ekki trúverðugt. Það varð að sitja nokkrar nætur í Karphúsinu og klára þetta vegna þess að baklandið hélt þá að búið væri að vinna vinnuna meira til hlítar. Mér leiddust þessi vinnubrögð og hafði oft orð á því að hægt væri að klára þetta á miklu skemmri tíma ef allir legðust á eitt um að breyta vinnubrögðum. Ég set þetta hér inn í umræðuna. Það sem mér finnst vera mikilvægt kemur hér fram í almennu athugasemdunum, þ.e. að ef gert er ráð fyrir því, og hæstv. ráðherra sér það strax, að þetta muni taka langan tíma, þá ber ráðherra að meta það strax í upphafi og koma þeim sjónarmiðum á framfæri við þá sem um ræðir, að þarna geti verið um lengdan frest að ræða. Ég held að það sé mjög mikilvægt vegna þess að það er enginn að biðja um afslátt á einu eða neinu. Það er mikilvægt líka þegar við erum að huga að erlendum og innlendum fjárfestum. Þegar fólk er að leggja fjármagn í einhverjar framkvæmdir sem þurfa að fara í gegnum umhverfismat þá er enginn að biðja um afslátt af því heldur bara að vita að hverju menn ganga. Ég held að það sé mjög mikilvægt og ég er ánægð með að sjá þetta hér inni í greinargerðinni. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frumvarp en treysti því að tekið verði á þessum atriðum í starfi nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég held að við deilum þeim sjónarmiðum sem hér komu fram í andsvari þingmannsins. Það er afar mikilvægt, eins og kom fram í máli hennar, að ráðherra komi sjónarmiðum strax á framfæri, hvort um lengdan frest verði að ræða eða ekki. Það er mikilvægt fyrir réttaröryggi þeirra sem að málinu koma. Þetta snýst um einfaldan hlut í raun og veru, þetta snýst um einlægan vilja til þess að löggjöfin sé raunhæf.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um úrvinnslugjald. Lög þessi hafa tekið nokkrum breytingum frá því að þau voru sett árið 2002, en gert var ráð fyrir því í upphafi að upphæð gjalda samkvæmt lögunum mundi breytast reglulega. Þær breytingar sem frumvarpið mælir fyrir um eru af tvennum toga. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar til hækkunar á fjárhæð úrvinnslugjalds á olíumálningu, blýsýrurafgeymum, pappa- og pappírsumbúðum, plastumbúðum og heyrúlluplasti, ísócýanötum, leysiefnum og halógeneruðum efnasamböndum. Hækkun þessara gjalda er lögð til til að minnka sjóðshalla sem átt hefur sér stað í framangreindum flokkum. Þá eru einnig lagðar til breytingar á V. kafla laganna sem fjallar um lífræn leysiefni þannig að bætt verði við nýjum tollnúmerum leysiefna. Tekjur Úrvinnslusjóðs af úrvinnslugjaldi ráðast af innflutningi og innlendri framleiðslu af vörum sem falla undir lögin og upphæð úrvinnslugjalds í hverjum vöruflokki. Vegna mikils samdráttar í verslun og viðskiptum er erfitt að áætla tekjur Úrvinnslusjóðs til langs tíma. Unnið er út frá þeim forsendum að álagt magn árið 2010 verði það sama og árið 2009. Kostnaður af rekstri Úrvinnslusjóðs, annar en skrifstofukostnaður, ræðst af magni úrgangs sem safnað er og ráðstafað af þjónustuaðilum. Greitt er fyrir flutning og ráðstöfun. Í áætlun Úrvinnslusjóðs er magn úrgangs áætlað út frá meðaltali undanfarinna fjögurra til fimm ára. Meiri óvissa er í þessari spá en áður vegna mikilla sveiflna í innflutningi og framleiðslu vegna hinna sérstöku aðstæðna sem ríkja nú í íslensku þjóðfélagi. Við mat á ráðstöfuðu magni er auk þess stuðst við þróun skilahlutfalls síðustu ára. Stærsti kostnaðarliðurinn er greiðsla til þjónustuaðila, og greiðsla skilagjalds í tilfelli ökutækja, fyrir ráðstöfun, þ.e. endurnýtingu, endurvinnslu og förgun. Almennt er miðað við að þessi kostnaður, þ.e. magntengd greiðsla til þjónustuaðila, hækki um 5% milli áranna 2009 og 2010, að undanskilinni smurolíu. Í öllum vöruflokkum nema smurolíu og ökutækjum er hækkun á þessum greiðslum ákveðin hverju sinni af stjórn sjóðsins. Samningur er við olíufélögin um söfnun smurolíuúrgangs og þar eru greiðslur vísitölubundnar. Upphæð skilagjalds á ökutæki er bundin í lögunum. Tillögur um breytingar á úrvinnslugjaldi miða við langtímamarkmið um að eigið fé í hverjum vöruflokki taki mið af ársveltu í viðkomandi flokki. Eigið fé er ætlað á móti framtíðarskuldbindingum, sem koma til vegna þess að kostnaður af endurvinnslu fellur oft ekki á sjóðinn fyrr en nokkrum árum eftir álagningu úrvinnslugjalds. Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á úrvinnslugjaldi á pappa-, pappírs- og plastumbúðir. Innflutningur og innlend framleiðsla dróst saman á árinu 2009 og eru allar líkur á því að sama verði uppi á teningnum á þessu ári. Söfnun pappaumbúða til endurvinnslu virðist á sama tíma hlutfallslega vera að aukast og því ber að fagna. Skil eru um 61% en voru 45% árið 2007. Endurvinnsluhlutfall pappa- og pappírsumbúða árið 2008 var um 50%. Áætlun Úrvinnslusjóðs gerir ráð fyrir að þau endurvinnslumarkmið vegna þessara umbúða náist fyrir árslok 2011. Í lok árs 2008 féll verð á endurvinnslumörkuðum erlendis verulega. Til að halda söfnun gangandi hækkaði Úrvinnslusjóður greiðslur til þjónustuaðila tímabundið úr 12 kr./kg í 22 kr./kg. Fylgst er náið með þróun endurvinnslumarkaða sem hafa heldur verið að braggast. Vegna þessa og lækkunar gengis íslensku krónunnar er svigrúm til að lækka greiðslu til þjónustuaðila og er hún núna 17 kr./kg. Þó að ekki hefði komið til þessarar tímabundnu hækkunar á greiðslum til þjónustuaðila var fyrirséð að hækka þyrfti úrvinnslugjald m.a. vegna hækkandi skilahlutfalls. Lagt er til að úrvinnslugjald á pappa og pappírsumbúðir hækki úr 7 kr./kg í 12 kr./kg. Í ársbyrjun 2008 var heyrúlluplast og plastumbúðir sameinaðar í einn vöruflokk með sama gjaldi. Við þetta var gjald á heyrúlluplasti lækkað úr 25 kr./kg í 3 kr./kg. Á þeim tíma var ljóst að fljótlega þyrfti að hækka gjald á plast þar sem með þessu var gengið hratt á sameinaðan sjóð þessara flokka. Því er lögð til hækkun úrvinnslugjalds úr 3 kr./kg í 5 kr./kg á plastumbúðir, þar með talið heyrúlluplast. Í 2. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á viðauka I um hækkun á úrvinnslugjaldi á heyrúlluplast, samanber breytingar sem 1. gr. frumvarpsins mælir um. Í 3. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á viðauka V við lögin sem fjallar um lífræn leysiefni. Annars vegar er gerð tillaga um hækkun úrvinnslugjalds á leysiefni og hins vegar er gerð tillaga um að bæta við nýjum tollnúmerum leysiefna. Innflutningur hefur verið sveiflukenndur á liðnum árum og heldur farið minnkandi. Skilahlutfall hefur verið hátt síðan 2006 vegna breyttrar notkunar á hluta af efnunum. Komið hefur í ljós að stór skilaaðili er með leysiefni sem ekki falla undir kerfið. Tekið hefur verið á því máli í samvinnu við viðkomandi. Sjóðsstaða leysiefna er erfið en úrvinnslugjald á leysiefni hefur ekki hækkað síðan 2003. Í greininni er lögð til hækkun úrvinnslugjalds úr 3 kr./kg í 7 kr./kg. Jafnframt er lagt til að fleiri leysiefni beri úrvinnslugjald og að úrvinnslugjald að upphæð 120 kr./kg verði sett á ný tollnúmer leysiefna til að mæta þörfum Úrvinnslusjóðs til að greiða fyrir meðhöndlun á þeim. Þessi efni eru þess eðlis að þau skila sér að fullu til baka í meðhöndlun. Í 4. gr. er lögð til breyting á viðauka VI sem fjallar um halógeneruð efni. Vöruflokkurinn hefur verið rekinn með afgangi undanfarin ár utan ársins 2007 og hægt og bítandi er verið að rétta af neikvæða sjóðsstöðu sem þegar var orðin árið 2003. Stórum uppsöfnuðum skammti af efnum var ráðstafað á þessu ári. Reksturinn verður því neikvæður á þessu ári. Lögð er til hækkun úrvinnslugjalds á halógeneruð efni úr 130 kr./kg í 160 kr./kg. Í 5. gr. er lögð til breyting á úrvinnslugjald á ísócýanöt sem falla undir viðauka VII. Um er að ræða lítinn vöruflokk og því þarf lítið út af að bregða til að reksturinn verði neikvæður. Sjóðurinn varð neikvæður 2003 og hefur verið það síðan. Í frumvarpinu er gerð tillaga um hækkun úrvinnslugjalds á ísócýanöt úr 1,50 kr./kg í 2 kr./kg. Í 6. gr. er lögð til breyting á viðauka VIII sem fæli í sér hækkun á úrvinnslugjaldi á olíumálningu. Undanfarin ár hefur, í samstarfi við þjónustuaðila, verið leitað leiða til að ná niður kostnaði við meðhöndlun og förgun á málningarúrgangi. Meðalkostnaður hefur nánast lækkað stöðugt frá 2003 þegar hann var um 144 kr./kg en er nú um 136 kr./kg. Innheimta úrvinnslugjalds á olíumálningu var skoðuð í samstarfi við tollyfirvöld og leiddi skoðunin í ljós að nauðsynlegt væri að hækka gjaldið. Lögð er til hækkun úrvinnslugjalds á málningu úr 25 kr./kg í 30 kr./kg. Í 7. gr. er lögð til breyting á álagningu á blýsýrurafgeyma sem falla undir viðauka XI. Álagt magn rafgeyma er verulega minna í ár en á síðasta ári. Ekki hefur dregið úr söfnun rafgeymaúrgangs að sama skapi, þ.e. skilahlutfallið hefur hækkað verulega á milli ára. Óljóst er hver þróunin verður á næstu árum þar sem innflutningar bíla hefur dregist verulega saman og í stefnir að svo verði áfram sé miðað við meðaltal síðustu sjö ára. Því er lögð til hækkun á gjaldi úr 19 kr./kg í 25 kr./kg, til að mæta auknum mismun á milli útgjalda sjóðsins og minnkandi tekna. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. umhverfisnefndar að lokinni 1. umr.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um erfðabreyttar lífverur. Innan Evrópusambandsins var þann 12. mars 2001 samþykkt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/18/EB um sleppingu erfðabreyttra lífvera út í umhverfið og niðurfellingu á tilskipun ráðsins 90/220/EBE. Markmið tilskipunarinnar er að samræma lög og stjórnsýslufyrirmæli aðildarríkjanna sem og að vernda heilsu manna og umhverfið við sleppingu erfðabreyttra lífvera út í umhverfið. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um erfðabreyttar lífverur er til innleiðingar á tilskipuninni í lög hér á landi. Tilskipunin varð hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið á árinu 2008 og því er orðið brýnt að innleiða hana í löggjöf hér á landi. Tilskipun sú sem hér er fjallað um er endurskoðun á eldri tilskipun um sama efni. Nauðsynlegt var talið að skýra nánar gildissvið hinnar eldri tilskipunar og þær skilgreiningar sem þar er að finna. Litið var til þess að erfðabreyttar lífverur sem sleppt er út í umhverfið geta fjölgað sér í umhverfinu, borist yfir landamæri og afleiðingar þess orðið óbætanlegar. Talið var nauðsynlegt, til að vernda heilsu manna og dýra, að leggja tilhlýðilega áherslu á eftirlit með þeirri hættu sem fylgir sleppingu erfðabreyttra lífvera út í umhverfið. Í því sambandi var talið nauðsynlegt að koma á sameiginlegri aðferðafræði við framkvæmd mats á umhverfisáhættu sem og sameiginlegum markmiðum varðandi vöktun erfðabreyttra lífvera eftir að þeim hefur verið sleppt eða þær settar á markað. Tilskipunin kveður á um ítarlegri málsmeðferðarreglur en gert var í eldri tilskipun um sama efni. Tilskipunin kveður þannig skýrt á um hvaða gögnum og upplýsingum umsækjanda ber að skila þegar sótt er um leyfi, sem og um skyldur lögbærs stjórnvalds við afgreiðslu umsókna. Þannig er m.a. gert ráð fyrir að umsækjanda beri að framkvæma mat á umhverfisáhættu sleppingarinnar/markaðssetningarinnar og að Umhverfisstofnun beri að semja matsskýrslu þegar sótt er um leyfi til markaðssetningar. Þar er ekki síst mikilvægt að kveðið er á um aukinn rétt almennings til aðkomu að málum er varða erfðabreyttar lífverur. Í samræmi við það er í frumvarpi því sem hér er mælt fyrir lagt til að settur verði nýr kafli í lögin sem fjallar um upplýsingagjöf til almennings og rétt almennings til að gera athugasemdir vegna fram kominna umsókna um að setja erfðabreyttar lífverur eða vörur sem innihalda þær á markað. Enn fremur er Umhverfisstofnun veitt heimild til þess að leita samráðs við almenning og eftir því sem við á við tiltekna hópa um alla þætti fyrirhugaðrar sleppingar eða markaðssetningar erfðabreyttra lífvera, áður en endanleg ákvörðun um leyfisveitingu er tekin. Tilskipunin tekur sérstakt mið af varúðarreglunni og kveður á um að taka beri tillit til hennar við framkvæmd. Varúðarreglan er meginregla í umhverfisrétti sem er m.a. að finna í Ríó-yfirlýsingunni. Hún felur í sér að skorti á vísindalegri fullvissu, þar sem hætta er á alvarlegu eða óbætanlegu tjóni, skuli því ekki beitt sem rökum til að fresta kostnaðarhagkvæmum aðgerðum sem koma í veg fyrir umhverfisspjöll. Þetta má líka orða þannig að þegar fyrir hendi er vísindaleg óvissa um afleiðingar framkvæmda fyrir umhverfið, skuli náttúran njóta vafans. Þannig skal, eins og nafn reglunnar ber með sér, fara fram af varúð gagnvart umhverfinu. Virðulegur forseti. Ég hef rakið hér meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Virðulegi forseti. Ég ætla í upphafi að játa að ég er ekki sérfræðingur í erfðabreyttum lífverum og vil þá kannski biðjast afsökunar á spurningu minni ef hún hljómar ekki mjög greindarleg. Í fyrra ræddum við þetta sama mál, lög um erfðabreyttar lífverur. Hæstv. ráðherra sagði að brýnt væri að innleiða tilskipun Evrópusambandsins og þá er fyrsta spurningin: Höfum við ekki innleitt þetta áður? Hvaða lög hafa þá gilt hér? Ég vil líka spyrja hvort við séum að ganga lengra en Evróputilskipunin eða hvort þetta frumvarp sé í samræmi við það sem þar er. Ég vil síðan biðja hæstv. ráðherra að fara í þau atriði sem mesta umræðan og kannski ágreiningur varð um í fyrra frumvarpi, hvort tekið sé á þeim hér, hvort þau séu til umfjöllunar eða hvort hér sé verið að fjalla um önnur atriði.

Virðulegur forseti. Lögin sem gilda nú eru lög nr. 18/1996, um erfðabreyttar lífverur, en hér er verið að tala um að innleiða Evróputilskipun þar sem við erum ekki að ganga lengra en gerist og gengur. Raunar er það sums staðar svo að Evrópulönd eru að stíga mjög róttæk skref í áttina að því að hafa heil svæði eða jafnvel lönd án erfðabreyttra lífvera. Þessi umræða er sem sé mjög heit og er viðamikil í Evrópu. Við erum einfaldlega að tala um það að innleiða þessa tilskipun Evrópuþingsins og þetta er - og ég vona að ég skilji þingmanninn rétt - sama málið og við vorum að tala fyrir í fyrra. Þetta er nákvæmlega sama málið, það náði bara ekki að ganga fram á þinginu. Það fór í nefnd en náði ekki fullri afgreiðslu þannig að það fer þá væntanlega til úrvinnslu í nefndinni núna eins og það gerði síðast, og ég vænti þess að við náum því núna að gera það að lögum.

Frú forseti. Ég vil spyrja frekar til að þetta sé alveg skýrt: Er þetta nákvæmlega sama málið, er það algjörlega óbreytt eða eru einhver atriði öðruvísi? Er það þá kannski þessi kafli um upplýsingar til almennings sem hefur bæst við eða var það í hinu frumvarpinu? Ég vil hvetja til þess í meðförum nefndarinnar og við vinnslu málsins - hér varð mjög tilfinningarík umræða um þetta mál í fyrra - ég vil hvetja alla aðila, sem ég veit að verður gert í hv. umhverfisnefnd undir forustu formannsins, til að taka þetta mál frá öllum hliðum og leyfa öllum þeim sjónarmiðum sem uppi eru að koma fram í vinnu nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Bara örstutt. Samkvæmt mínum upplýsingum hafa mjög óverulegar breytingar verið gerðar á frumvarpinu frá því að það var lagt fram og varða nánast eingöngu orðalag og uppsetningu en ekki efnisþætti frumvarpsins á nokkurn hátt. Ég deili þeirri skoðun með þingmanninum að að sjálfsögðu verði þetta vel unnið í nefndinni.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um grunngerð landupplýsinga en frumvarpið tengist aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Evrópusambandið samþykkti í maí 2007 tilskipun 2007/2/EB um notkun og miðlun landupplýsinga sem hefur verið nefnd INSPIRE. Tilskipunin grundvallast á svonefndri grunngerð fyrir landupplýsingar sem gert er ráð fyrir að aðildarríki komi á fót hjá sér. Er slík grunngerð landupplýsinga mikilvægur þáttur til að virkja almenning sem og grundvöllur að skilvirkari stjórnsýslu, svo sem við ákvarðanatöku og stefnumörkun. Grunngerð landupplýsinga hefur ekki verið byggð upp formlega hér á landi þó svo að mikil vakning hafi orðið í málaflokknum á undanförnum árum og margt áunnist sem kemur til með að nýtast við að innleiða ákvæði INSPIRE-tilskipunarinnar hér á landi. Markmið tilskipunarinnar er fyrst og fremst að samræma og samnýta opinberar landupplýsingar og þá einna helst í þágu umhverfismála. Þannig verður hægt að skiptast á landupplýsingum, innan lands sem utan, en meginforsenda þess er að gögnin séu samræmd og samnýtanleg. Þá eru settar reglur með tilskipuninni um hvernig skipulag, upplýsingamiðlun og aðgengi að landupplýsingum skuli vera háttað. Þó svo að INSPIRE-tilskipunin snúi fyrst og fremst að umhverfismálum er það markmið laganna til framtíðar að sem flestar landupplýsingar verði hluti af hinni nýju grunngerð landupplýsinga. Markmið frumvarpsins er að tryggja að byggð verði upp grunngerð landupplýsinga á vegum stjórnvalda og henni viðhaldið í þeim tilgangi að tryggja aðgengi yfirvalda og almennings að landupplýsingum á Íslandi. Með þessum hætti á að tryggja annars vegar að þeirra grunngagna sé aflað sem samfélagið þarf á að halda og hins vegar að þessi grunngögn verði aðgengileg og öllum opin m.a. í þeim tilgangi að koma í veg fyrir tvíverknað og skörun í öflun opinberra gagna. Helsta nýmæli frumvarpsins er svonefnd landupplýsingagátt sem Landmælingum er falið að starfrækja. Í gegnum þessa landupplýsingagátt á að veita aðgengi að landupplýsingum og upplýsingum um þær og skal hún vera opin og aðgengileg öllum. Meðal þeirrar þjónustu sem verður aðgengileg í gegnum gáttina er lýsigagnaþjónusta sem gerir það kleift að leita að landupplýsingum og þjónustu vegna þeirra. Þá verður um að ræða skoðunarþjónustu sem gerir það kleift að skoða viðkomandi gögn sem mynd á skjá. Einnig verður hægt að hala niður gögnum í gegnum þjónustuna, að hluta eða öllu leyti. Samkvæmt frumvarpinu bera þau stjórnvöld, sem hafa landupplýsingar í umsjá sinni, þá frumskyldu að sjá til þess að gögn verði í samræmi við kröfur þær sem gerðar verða á grundvelli laganna og reglugerðar með stoð í þeim. Einnig ber stjórnvöldum að gera landupplýsingar sínar aðgengilegar í gegnum áðurnefnda landupplýsingagátt. Þá er gert ráð fyrir því að aðrir en stjórnvöld, þ.e. einkaaðilar, geti tengt landupplýsingar sínar við landupplýsingagáttina. Landmælingum Íslands er ætlað veigamikið hlutverk við framkvæmd laganna, m.a. með því að sjá alfarið um rekstur landupplýsingagáttarinnar. Þá skal stofnunin einnig vera stjórnvöldum til ráðgjafar til að skyldum samkvæmt lögunum sé fullnægt. Gerð er tillaga um að sett verði á fót samræmingarnefnd vegna landupplýsinga. Er þetta nýmæli og ekki gerð krafa um slíka nefnd samkvæmt INSPIRE-tilskipuninni. Verður hlutverk nefndarinnar að móta stefnu í landupplýsingamálum sem og að vinna aðgerðaráætlun fyrir stjórnvöld við að innleiða grunngerð landupplýsinga á Íslandi. Virðulegur forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um afnám laga um orlof húsmæðra, nr. 53/1972, með síðari breytingum. Fyrsti flutningsmaður þessa frumvarps er hv. varaþingkona Samfylkingarinnar, Guðrún Erlingsdóttir, sem lagði málið fram hér í þinginu á haustdögum. Meðflutningsmenn eru sú sem hér stendur auk hv. þingmanna Ólínu Þorvarðardóttur, Magnúsar Orra Schram, Jónínu Rósar Guðmundsdóttur og Sigmundar Ernis Rúnarssonar. Frumvarp þetta er mjög einfalt í sniðum. Það er tvær greinar, um að fella eða afnema lög um orlof húsmæðra og um að lögin skuli þegar öðlast gildi verði þau afgreidd og samþykkt frá Alþingi. Frumvarpið á sér nokkra forsögu og orlof húsmæðra á sér nokkuð langa sögu, a.m.k. hálfrar aldar sögu hér á Íslandi, en orlof húsmæðra var fyrst ríkisstyrkt árið 1958 þegar sérstök fjárveiting var samþykkt vegna orlofs og sumardvalar húsmæðra frá barnmörgum heimilum. Þá hafði verið talað svo lengi fyrir slíku orlofi, í einhverja áratugi, og segja má að tilgangur laganna hafi verið að lögfesta viðurkenningu á þjóðfélagslegu mikilvægi ólaunaðra starfa og veita húsmæðrum orlofsréttindi líkt og launþegum. Það má með sanni segja að á þeim tíma þegar lögin voru sett hafi húsmæðraorlof verið mikið þjóðþrifamál og í raun mikið réttindamál fyrir konur á Íslandi sem á þeim tíma, fyrir 50 árum, voru velflestar heimavinnandi húsmæður og margar hverjar ráku stór heimili og unnu sér ekki inn nein lífeyrisréttindi vegna ólaunaðrar vinnu sinnar eða vinnu sem aldrei var beinlínis metin til fjár af samfélaginu. Þó var reynt að koma til móts við þessar konur með orlofi húsmæðra þannig að þær gætu tekið eitthvert frí og fengið orlofsgreiðslu til þess að hvíla sig og endurnæra. Hins vegar hafa orðið gríðarlegar breytingar á íslensku samfélagi frá því að lögin voru sett 1958 og þarf varla að fara sérstaklega yfir allar þær breytingar hér í þessum sal, það þekkja allir hv. þingmenn. Þorri íslenskra kvenna er á vinnumarkaði, vinnur utan heimilis ásamt því að vinna á heimili sínu eins og vonandi flestir íslenskir karlmenn, sem eru líka að stærstum hluta á vinnumarkaði, og aðstæður eru allt aðrar en þær voru fyrir rúmum 50 árum. Það er líka vert að hafa í huga að nú, eins og framkvæmd þessara laga hefur verið að undanförnu, hefur orlofið staðið jafnt þeim konum til boða sem starfa heima við eða eru á almennum vinnumarkaði og því hefur verið um að ræða niðurgreiðslur orlofs fyrir ákveðinn hóp samfélagsins, þ.e. konur sem veita eða veitt hafa heimili forstöðu en ekki körlum í sömu stöðu. Það hafa orðið miklar breytingar, eins og hér hefur verið sagt, og m.a. má benda á að Jafnréttisstofa var spurð af Vestmannaeyjabæ, að frumkvæði Guðrúnar Erlingsdóttur, 1. flutningsmanns þessa frumvarps, að því árið 2007 hvort ekki væri rétt að leggja húsmæðraorlofið niður. Svar Jafnréttisstofu var á þá leið að hún teldi líklegt að lög um orlof húsmæðra teldust til brota á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Þó áréttaði stofan að það væri að sjálfsögðu hlutverk löggjafans að taka afstöðu til þess hvort afnema ætti umrædd lög. Flutningsmenn þessa frumvarps telja ljóst að lög um orlof húsmæðra fari í bága við lög um jafna stöðu karla og kvenna og í raun gegn grundvallarreglum íslenskrar stjórnskipunar. Einnig er á það bent í greinargerð frumvarpsins að sú breyting hafi verið gerð árið 1978, fyrir rúmum 30 árum, að sveitarfélög ein greiði til orlofs húsmæðra sem nemur 100 kr. á hvern íbúa sveitarfélags. Þetta gerir umtalsverðar upphæðir fyrir mörg sveitarfélög. Þessi upphæð hefur reyndar tekið breytingum í vísitölu, var árið 2009 82.21 kr. á íbúa. Þetta er drjúgur skildingur, ekki síst fyrir sveitarfélög í því árferði sem nú er. Þó að það séu kannski ekki aðalrökin fyrir afnámi laganna er það þó svo að ég hef orðið þess vör við undirbúning flutnings þessa máls fyrir hönd Guðrúnar Erlingsdóttur, að sveitarstjórnarmenn úr öllum flokkum og um allt land eru mjög áhugasamir um að þessi lög verði afnumin enda séu þau í raun tímaskekkja. Og hvað varðar aðstoð eða niðurgreiðslur eða félagslega aðstoð til íbúa í sveitarfélögunum telja sveitarstjórnarmenn að afnám þessara laga gefi sveitarstjórnum einfaldlega meira svigrúm til að veita fé í þau verkefni, félagsleg eða önnur, sem sveitarstjórnarmenn á hverjum stað telja brýnust. Að lokum vildi ég segja að það er alls ekki ætlun flutningsmanna þessa frumvarps að gera lítið úr þeim góðu og miklu félagslegu áhrifum sem orlofsferðir húsmæðra hafa haft fyrir þær konur sem þær hafa farið. Verði lögin afnumin geta orlofsnefndirnar haldið áfram að skipuleggja ferðir kjósi þær svo. Hins vegar yrði þátttaka sveitarfélaganna í greiðslu eða niðurgreiðslu kostnaðar valkvæð og það sem mestu máli skiptir, að íbúum yrði ekki mismunað á grundvelli kynferðis. Ég legg að lokum til, frú forseti, að frumvarpinu verði vísað til hv. félags- og tryggingamálanefndar Alþingis.