Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf um forföll þingmanns frá þingflokksformanni sjálfstæðismanna, Arnbjörgu Sveinsdóttur: „Þar eð Björn Bjarnason, 2. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, er á förum til útlanda í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi norður, Katrín Fjeldsted læknir, taki sæti á Alþingi á meðan.“ Katrín Fjeldsted hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum og svo sem hér á þingi líka kom það fram í ræðu nýlega hjá formanni Framsóknarflokksins að forsendur fyrir þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að styðja innrás Bandaríkjamanna og Breta í Írak hefðu verið rangar og að ákvarðanaferlinu í þessu máli hefði verið ábótavant. Forsendur voru rangar, það var vitað þá þegar er innrásin var gerð og er kannski rétt að rifja það upp í þessu sambandi að Wolfowitz, sem er núna bankastjóri Alþjóðabankans, sagði í maí 2003, með leyfi forseta: „Af stjórnkerfislegum ástæðum komum við okkur saman um eina ástæðu, gereyðingarvopnin, vegna þess að það var eina ástæðan sem allir gátu verið sammála um.“ - Það var þess vegna sem menn ákváðu að nota gereyðingarvopnin sem átyllu. Hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason hefur sagt á heimasíðu sinni að ríkisstjórnin hafi haldið velli þrátt fyrir það að hún hafi stutt innrásina í Írak - sem rétt er. Það er auðvitað ekki of seint að fella ríkisstjórnina, það er hægt að gera það í vor, en það er heldur ekki of seint að iðrast. Það er rétt að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé kominn tími til að hann, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, iðrist þessarar ákvörðunar og biðjist afsökunar á henni.

Virðulegi forseti. Það er rétt munað hjá hv. þingmanni að stjórnarandstaðan þáverandi reyndi að gera sér heilmikinn mat úr þessu máli fyrir síðustu kosningar en hafði ekki erindi sem erfiði. Það sem liggur fyrir í málinu, eins og ég rakti hér í síðustu viku, er það að íslensk stjórnvöld samþykktu að leyfa yfirflug og lendingar ef á þyrfti að halda í tengslum við þetta mál en á það reyndi ekki sérstaklega að því er ég best man. Síðan samþykkti Alþingi með sérstakri fjárveitingu að veita 300 millj. kr. til uppbyggingarstarfs í Írak og til mannúðar- og neyðaraðstoðar. Þar var atbeini Alþingis að þessu máli. Hvort Íslendingar hefðu síðan ekki átt að heimila að nafn Íslands færi á margumræddan lista, sem var einhliða gjörningur af hálfu Bandaríkjamanna, er síðan annað mál. Ég tel að sú afstaða sem tekin var af hálfu íslenskra ráðamanna á þeim tíma hafi verið réttlætanleg í ljósi þeirra upplýsinga og þess sem fyrir lá um þetta mál á þeim tíma.

Virðulegur forseti. Ég hjó eftir því að hæstv. forsætisráðherra sagði að hann teldi að þessi ákvörðun hefði verið réttlætanleg, hann sagði ekki að þetta hefði verið rétt ákvörðun en það mátti skilja það þannig að það hefði verið hægt að réttlæta hana. Ég hlýt því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé þá sammála formanni Framsóknarflokksins um að ákvörðunin hafði verið byggð á röngum upplýsingum, forsendurnar hafi verið rangar og ákvarðanaferlinu ábótavant, að þessar ákvarðanir hafi verið rangar eða mistök. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé þá sammála formanni Framsóknarflokksins hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Það er alltaf hægt að vera vitur eftir á. Ég tel að sú ákvörðun sem tekin var á þeim tíma, og við erum að tala um, hafi verið rétt miðað við þær forsendur sem þar lágu fyrir. Þetta hef ég margsagt í þessum ræðustól og það er rangt að halda því fram að Alþingi hafi ekki komið nærri þessu á nokkurn hátt vegna þess að, eins og ég benti á áðan, Alþingi samþykkti 300 millj. kr. fjárveitingu sem var hluti af þessu máli. Hvort síðan hefði mátt hafa meira og betra samráð við utanríkismálanefnd er sjálfsagt rétt að það hefði verið betra og heppilegra að það hefði verið gert en það var sem sagt ekki svo.

Virðulegur forseti. Ég held að ef við höldum áfram að tala um þetta mál nokkuð lengur í þingsalnum munum við á endanum geta fengið hæstv. forsætisráðherra til að viðurkenna að þessi ákvörðun hafi verið röng, hún hafi byggt á röngum forsendum og hún hafi verið mistök af hálfu ríkisstjórnarinnar. Að sjálfsögðu á því ríkisstjórnin að biðja þing og þjóð afsökunar á því að hafa afvegaleitt þjóðina í þessu máli. Ég held að ef við tölum svolítið lengur um þetta, fram að jólum, fáum við þessa yfirlýsingu fram. Hún væri auðvitað gríðarlega mikilvæg og það mundi breyta heilmiklu í stöðu þessa máls ef hún næðist fram. Ég held að það sé ástæða til að við höldum áfram aðeins að klappa þennan stein, hæstv. forsætisráðherra, þannig að við fáum fram yfirlýsinguna um það að ákvörðunin hafi verið röng, byggð á röngum forsendum allan tímann og ákvarðanaferlinu ábótavant.

Virðulegi forseti. Hér gætir enn þess misskilnings sem ég gat um í síðustu viku í umræðum um þetta mál, að það mundi einhverju breyta fyrir ástandið í Írak eða framgang þessa máls hvað við segjum um það á Alþingi. Algjörlega er það fráleit kenning eins og allir hljóta að sjá.  
            

Frú forseti. Ég ætlaði einnig að hreyfa sama máli og beina máli mínu til hæstv. forsætisráðherra, formanns Sjálfstæðisflokksins, yfirmanns ríkisstjórnarinnar. Ég vitna til viðtals á fréttavef BBC við Kofi Annan þar sem hann lýsir þeirri skoðun sinni að ástandið í Írak nú sé borgarastyrjöld, þráspurður að því af hálfu fréttamanns, ber það saman við borgarastyrjöldina í Líbanon á sínum tíma og segir að ástandið í Írak nú sé verra en ástandið var þar. Hann lýsir jafnframt hryggð sinni yfir því að gengið hafi verið fram hjá öryggisráði Sameinuðu þjóðanna á sínum tíma og lýsir þeirri skoðun að með meiri tíma fyrir vopnaeftirlitsmenn og alþjóðlegum aðgerðum hefði mátt komast hjá þessu hörmulega stríði og því ástandi sem nú hefur skapast í Írak þar sem allt hafi gengið eftir sem varað var við. Að lokum lýsir fráfarandi aðalritari Sameinuðu þjóðanna því að hagur almennra borgara í Írak sé verri nú en hann var á tímum harðstjórnar Saddams Husseins. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé sammála aðalritara Sameinuðu þjóðanna um að í Írak sé borgarastyrjöld og ástandið með þeim hætti sem hann lýsir. Seinni spurning mín til hæstv. forsætisráðherra er mjög praktísk og varðar hlut sem snýr beint að Íslandi. Það þýðir ekki fyrir hæstv. ríkisstjórn að láta eins og að yfirlýsing sú sem gefin var af hálfu ríkisstjórnarinnar í nafni Íslands á sínum tíma hafi verið án nokkurra skuldbindinga. Staðreyndin er sú að bandarískum stjórnvöldum voru gefin fyrirheit og það samþykkt að þau mættu nota íslenska lofthelgi, lenda á íslenskum flugvöllum, auk þess sem heitið var fjárframlögum til þess sem kallað var uppbygging í Írak að loknu stríði. Og nú spyr ég hæstv. forsætisráðherra og ég vona að svörin verði ekki í neinni þoku: Stendur samþykki Íslands við því að íslensk lofthelgi og íslenskir flugvellir séu notaðir vegna aðgerða í Írak eða hefur það verið formlega afturkallað? Það er a.m.k. eitthvað sem hægt er að gera og hefur hagnýta þýðingu. Eða er enn þá að þessu leyti óbreyttur stuðningur ríkisstjórnar Íslands við stríðið í Írak sem stendur yfir, borgarastyrjöldina sem þar er og Bandaríkjamenn eru aðilar að? Ég vil fá svör, já eða nei. Er yfirlýsingin enn að þessu leyti í fullu gildi eða hefur hún verið afturkölluð? Ef ekki, stendur þá til að afturkalla hana?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg sama hvað stjórnarandstaðan hér reynir mikið að kenna íslensku ríkisstjórninni um ástandið í Írak, það mun ekki takast. Allt venjulegt fólk, viti bornar manneskjur, sér að það er ekki hægt að láta eins og að það sem gerst hefur í Írak sé okkur hér í þessum sal eða ríkisstjórn Íslands að kenna. En þannig er nú talað. Borgarastyrjöld í Írak, er hún íslensku ríkisstjórninni að kenna? Til að svara hv. þingmanni vil ég segja að ég tel mig ekki geta fullyrt hvort það ástand sem þar er núna skuli skilgreina sem borgarastyrjöld eða ekki. Hins vegar hafa losnað þarna úr læðingi mikil átök milli trúarhópa og milli annarra aðila í þjóðfélaginu sem náttúrlega hafa blundað undir lengi, eins og allir vita, áratugum og jafnvel öldum saman. Hins vegar er nú búið að koma á lýðræðisskipulagi í Írak.  Varðandi seinni spurninguna, varðandi lendingarleyfi og yfirflug hér, engin sérstök ákvörðun hefur verið tekin um að afturkalla það, eftir því sem ég best veit. Bandaríkjamenn og aðrar þjóðir sem við erum í bandalagi við hafa yfirleitt greiðan aðgang ef þær þurfa að koma hér við þannig að sú ákvörðun hefur, eftir því sem ég best veit, ekki verið afturkölluð frekar en fjárveitingin upp á 300 millj. sem búið er að veita í endurreisnar- og uppbyggingarstarf í Írak og hefur komið þar að góðum notum eftir því sem ég hef heyrt.

Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Það eru nýjar fréttir í málinu, sem ríkisstjórnin kemst ekki undan, að atbeini Íslands við styrjaldarreksturinn í Írak stendur enn að þessu leyti, að í gildi er samþykki ríkisstjórnarinnar við því að íslensk lofthelgi og íslenskir flugvellir séu notaðir til þessara aðgerða. Hvað er þá orðið um endurskoðun Framsóknarflokksins sem fer með utanríkisráðuneytið? Það eru innstæðulaus orð ef ekkert hefur breyst. Engin afsökunarbeiðni. Engin viðleitni til að fá okkur tekin af listanum sem hæstv. utanríkisráðherra reynir alltaf að segja að sé ekki til. Það sem hefur raunverulegt gildi og felur í sér raunverulega aðild Íslands að þessum aðgerðum, þ.e. heimildin til að nota hér lofthelgi og flugvöll, er enn í gildi. Atbeini ríkisstjórnarinnar að styrjaldarrekstrinum í Írak er sem sagt enn við lýði og hæstv. forsætisráðherra gat engu 

Virðulegi forseti. Þessi atbeini er ekki meiri eða merkilegri en svo að mér er ekki kunnugt um að ein einasta flugvél hafi komið hér við í þessum tilgangi. Aðrar leiðir hafa verið farnar í því skyni þannig að þetta hefur sem sagt engu máli skipt. Það væri gaman að fá það fram hjá hv. þingmanni - ég man ekki hvernig hann greiddi atkvæði um þá fjárveitingu - var hann kannski líka á móti því að við verðum 300 millj. kr. til uppbyggingarstarfs í Írak í kjölfar átakanna þar? Var þingmaðurinn líka á móti því? Vill hann ekki að við leggjum okkar af mörkum með þeim hætti á þessum átakasvæðum?

Frú forseti. Það stendur ekki á okkur að leggja til að Ísland verji myndarlegum fjármunum til uppbyggingar og hjálpar á svæðum þar sem þörf er fyrir slíkt þegar aðstæður til þess hafa skapast. En það fer enn þá lítið fyrir uppbyggingunni í Írak og Afganistan. Þannig hafa málin þróast í þessum tveimur löndum sem Bandaríkjaher og stuðningsmenn hans hafa ráðist inn í að undanförnu. Varðandi hins vegar atbeina Íslands reyndi víst á hann. Það vita allir að umferð um Keflavíkurflugvöll jókst verulega. Það vita allir að þar lentu flutningavélar með miður geðslegan farm sem settur var sérstakur öryggisvörður um. Það hefur verið umferð sem tengist aðgerðunum í Írak allt til þessa, það ég best veit. Það er t.d. almannarómur að flutningaflugvélar með klasasprengjur og jafnvel önnur miður geðsleg vopn hafi lent á Keflavíkurflugvelli. Þó svo væri ekki, og jafnvel þó að ekki reyndi á þetta með beinum hætti, hefur stuðningurinn grundvallargildi. Þetta er spurning um prinsippafstöðu Íslands. Viljum við áfram ljá atbeina okkar við þetta ólögmæta árásarstríð sem var brot á alþjóðalögum og hefur haft allar 

Virðulegi forseti. Það sem hefur grundvallargildi í þessu er sú ákvörðun Alþingis, þessarar stofnunar hér, að verja 300 millj. kr. af almannafé, í fyrsta lagi 100 millj. til neyðar- og mannúðaraðstoðar í gegnum Rauða krossinn og fleiri stofnanir og síðan 200 millj. til beinnar uppbyggingar í kjölfar átakanna þarna. 92 millj. runnu í stoðtækjaverkefni í landinu í samstarfi við fyrirtækið Össur og þar höfum við sérþekkingu. Það er alveg út í hött að gera lítið úr þeirri fjárveitingu eða gera lítið úr því að Íslendingar hafi getað látið gott af sér leiða með þessum hætti í þessu stríðshrjáða landi. 
            

Hæstv. forseti. Í Morgunblaðinu fyrir síðustu helgi birtist athyglisverð grein. Það var frásögn af því að félag geðlækna á Íslandi hygðist efna til jólafagnaðar. Það er í sjálfu sér ekki í frásögur færandi nema það að til þessa fagnaðar var boðið í sameiningu af félagi geðlækna og lyfjafyrirtæki sem munu í sameiningu hafa auglýst þennan mikla gleðskap. Það kemur jafnframt fram í fréttinni, virðulegur forseti, að það muni vera samkomulag alþjóðasamtaka lækna og lyfjaframleiðenda að ekkert sé athugavert við það að slíkir aðilar haldi sameiginlega fundi ef um fræðslu er að ræða. Ég á reyndar bágt með að sjá að það sé mikil fræðsla í því að efna til jólafagnaðar þar sem fyrst og fremst matur og drykkir eru á boðstólum en minna mun hafa farið fyrir fræðsluerindum í umræddum jólaboðskap. Í umræddri frétt kemur jafnframt fram að formaður félags geðlækna hafi svarað þeirri spurningu blaðamanns hvort hann teldi þetta eðlilegt að engum kæmi við hvað gerðist innan félagsins. Er ég í sjálfu sér sammála því svo langt sem það nær. Það hlýtur hins vegar að koma okkur við sem skattborgurum hið nána samstarf lækna, lyfjaframleiðenda og lyfsala. Lyf á Íslandi eru mun dýrari, allt að því helmingi dýrari, en í nágrannalöndum okkar og það hlýtur líka að vekja okkur til umhugsunar að notkun geðlyfja á Íslandi mun vera miklu meiri en í nágrannalöndum okkar. Því er eðlilegt að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hæstv. ráðherrann telji að þetta nána samband geðlækna og lyfjafyrirtækja sé eðlilegt og hvort hæstv. ráðherra muni kanna þessa undarlegu frétt og bregðast við.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem kom hér fram að á Íslandi notum við talsvert miklu meira af geðlyfjum en nágrannaríkin. Við notum reyndar 60% meira en Danir og Norðmenn og 30% meira en Svíar. Lyf eru almennt frekar dýr á Íslandi. Frumlyf eru á sambærilegu verði en samheitalyf eru talsvert miklu dýrari. Mér finnst þetta mjög sérstakt, þetta sem kom upp með þennan jólafund. Þær upplýsingar sem ég hef eru á þá leið, og það hefur komið fram í fjölmiðlum, að þarna hefur lyfjafyrirtækið Eli Lilly boðið geðlæknafélaginu til fundar. Mér skilst að þetta boð frá sölustjóra lyfjafyrirtækisins hafi verið sent út á bréfhaus Geðlæknafélags Íslands og lyfjafyrirtækisins með tölvupósti á læknana og að ekki hafi komið fram að þarna ætti að fara fram fræðsla. Þetta eru þær upplýsingar sem ég hef úr fjölmiðlum. Læknafélag Íslands sem þessir læknar eru líklega allir meira eða minna félagar í hefur ásamt Frumtaki, sem eru frumlyfjaframleiðendur, gert samkomulag um að það sé í lagi að lyfjafyrirtæki greiði fyrir svona fundi eða styrki þá svo framarlega sem þetta séu fræðslufundir og það komi skýrt fram í boðinu. Mér skilst að það hafi ekki komið fram í þessu tilviki. Ég tel mjög mikilvægt að við skerum á öll hugsanleg hagsmunatengsl. Við teljum að lyfjafyrirtæki noti u.þ.b. 400 millj. kr. á Íslandi á ári til að markaðssetja lyf. Þetta eru auglýsingar og ýmislegt annað sem menn beita til að markaðssetja lyfin sín. Það eru geysilegir hagsmunir í húfi. Við kaupum geðlyf fyrir um 2 milljarða 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra svörin. Þetta mál lýtur auðvitað að siðferðilegum spurningum. Það lýtur líka að fjárhagslegum spurningum því að þegar upp er staðið snertir þetta ekki bara útlát ríkissjóðs, heldur snertir lyfjaverð vasa neytenda, ekki síst sjúklinga. Þess vegna er mjög mikilvægt að línur séu hreinar í þessu máli og við hljótum að spyrja: Er þetta meinta jólaboð hið fyrsta jólaboð sem haldið er sameiginlega af félagi geðlækna og lyfjaframleiðendum eða lyfsölum? Eru fleiri sambærileg dæmi þá hjá öðrum læknahópum og öðrum lyfjaframleiðendum eða lyfjadreifingaraðilum? Við hljótum líka að spyrja: Með hvaða hætti er eftirlit af hálfu hins opinbera með þessu sambandi lækna og lyfjaframleiðenda? Það eru læknar sem gefa út ávísanir á lyf og það eru lyfsalar sem afgreiða þau. Þess vegna er þarna um mjög mikla hagsmuni að ræða. Það er um milljarða króna hagsmuni að ræða og mikilvægt að eftirlitið og línur séu skýrar 

Virðulegur forseti. Já, það er miklir hagsmunir hér í húfi. Við kaupum geðlyf fyrir um 2 milljarða í gegnum Tryggingastofnun ríkisins þannig að þetta eru háar upphæðir. Við fáum líka, að sjálfsögðu, ágætisþjónustu fyrir peninginn. Ég tel mjög mikilvægt að hér verði andrúmsloft sem tryggi það að sjúklingar og aðrir geti treyst því að ekki sé um hagsmunatengsl að ræða. Við vitum að lyfjafyrirtækin hafa að sjálfsögðu hag af því að koma lyfjunum sínum á markað og hag af því að þau sé notuð. Ég tel mjög mikilvægt að við tryggjum eins og hægt er að læknar láti ekki glepjast af lyfjafyrirtækjunum. Það er eðlilegt að menn fái upplýsingar og fræðslu en menn verða að gæta hófs í þessu. Mikil umræða hefur farið fram á vegum lækna um þessi mál og ég fagna henni. Ég höfða til siðferðiskenndar þeirra. Það verður að vera tryggt að sjúklingar og við öll hin getum treyst því að þetta sé í lagi.

Frú forseti. Hörmulegir atburðir í umferðinni beina sjónum okkar að sjálfsögðu að umferðaröryggismálum og þeim stóru framkvæmdum sem rætt er um í vegamálum þjóðarinnar sem snúa sérstaklega að tvöföldun vega. Tvöföldun Suðurlandsvegar er eitt stærsta hagsmunamál samfélagsins í dag og ekki út af neinu öðru en því að vegfarendur óttast um líf sitt. Topparnir í umferðinni eru slíkir að oft er viðvarandi hættuástand á veginum. Umferð hefur aukist um 80–90% á örfáum árum, og framúrakstur og tvöfaldur hámarkshraði fólksbíla og vörubifreiða skapa gífurlega hættu á svo umferðarþungum og erfiðum vegi þar sem fjallvegurinn yfir Hellisheiði er innifalinn. Aðgreining akreina er meginmálið. Þar koma að sjálfsögðu allar leiðir til álita, einkaframkvæmdir og aðrar. Það er eina leiðin til að ná fram viðunandi umferðaröryggi á veginum. Frábær reynslan af Reykjanesbraut undirstrikar það þar sem reynslan er mjög góð út frá umferðaröryggislegu sjónarmiði. 2+1 til 2030 eru skilaboðin sem Vegagerðin kynnir núna, að einni akrein verði bætt við veginn og það látið duga til 2030. Það er algjörlega óviðunandi lausn að mínu mati. Þverpólitísk samstaða allra flokka, sveitarstjórnarmanna og einstaklinga í kjördæminu og langt út fyrir það er um að tvöfalda veginn, að tafarlaus tvöföldun Suðurlandsvegar sé eina lausnin sem búandi sé við. Borist hafa misvísandi skilaboð um málið, t.d. sagði varaformaður samgöngunefndar í sjónvarpsfréttum í gær að það ætti að tvöfalda veginn á næstu 3–4 árum. Um leið kynnir Vegagerðin 2+1 veg sem er algjörlega óboðleg bráðabirgðalausn og andstaða er við á svæðinu. Ég spyr hæstv. samgönguráðherra: Hvora leiðina á að fara? Kemur einkaframkvæmd til greina við tvöföldun? Hvað leggur hæstv. samgönguráðherra til? Hver er hin pólitíska ákvörðun ríkisstjórnarinnar í málinu?

Virðulegur forseti. Hin pólitíska stefnumörkun af minni hálfu sem samgönguráðherra hvað þetta varðar er að leiðirnar út frá höfuðborginni, bæði til Suðurnesja, austur fyrir fjall um Suðurlandsveg og Vesturlandsveg í norðurátt, verði tvöfaldar með aðgreindum akstursstefnum. Það er hin pólitíska stefnumörkun af minni hálfu sem samgönguráðherra. Að þessum undirbúningi er unnið og ég hef talið koma vel til greina að standa að einkaframkvæmd hvað þetta varðar vegna þeirra spurninga sem hv. þingmaður lagði hér fyrir. Ef það gæti bent til þess að framkvæmdum mætti hraða tel ég að það eigi að skoða það. Ég hef lýst því yfir að ég sé tilbúinn til þess og það mun verða kynnt í samgönguáætlun sem verður lögð fyrir þingið hvaða leiðir ég tel að eigi að fara til að tryggja sem hraðasta framvindu þessarar framkvæmdar.

Virðulegi forseti. Ef ég skil orð hæstv. samgönguráðherra rétt er hann að kynna hér stefnubreytingu í málinu. Í umræðum á þingi fyrir nokkrum vikum við hv. þm. Jón Gunnarsson og fleiri þingmenn hér í þingsal var ekki annað á hæstv. samgönguráðherra að skilja en að 2+1 vegur yrði látinn duga, það yrðu framkvæmdir eins og Vegagerðin kynnti, en nú tekur hann undir að það komi til greina að ráðast strax í gerð á tvöföldum vegi og að einkaframkvæmd komi þar til greina. Undir það tek ég. Það eru mín viðhorf og margra annarra. Ég bið hæstv. samgönguráðherra þá að staðfesta að hann sé að kynna hér stefnubreytingu í málinu, að það sé pólitískur vilji fyrir því í ríkisstjórninni að ráðast í tvöföldun á Suðurlandsvegi, fjórar aðskildar akreinar, en ekki látin duga sú ófullnægjandi bráðabirgðalausn sem felst í svokölluðum 2+1 vegi til ársins 2030 eins og Vegagerðin kynnir og hæstv. ráðherra hefur hingað til talað fyrir. Um leið hljóta þessi skilaboð að vekja vonir og hæstv. ráðherra skýrir þau þá hér.

Virðulegur forseti. Það er rangt hjá hv. þingmanni að samgönguráðherra sem hér stendur hafi talað fyrir þeirri lausn að það skuli vera 2+1 vegur til ársins 2030, það er bara rangt. Samgönguráðherra hefur aldrei nokkurn tíma kynnt slíka stefnu. Það sem hv. þingmaður vitnar til er að íslenskt verkfræðifyrirtæki hefur unnið áætlun fyrir Vegagerðina þar sem reynt er að meta afkastagetu 2+2 annars vegar og 2+1 hins vegar á þessari leið. Það sýnir sig að samkvæmt spám gæti þessi vegur annað afköstum. Það er allt annað en það að velja leið sem við getum orðið ásátt um sem framkvæmd sem tryggi um leið það öryggi sem við viljum hafa. Ég er ekki að kynna neina stefnubreytingu. 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að heyra þá afdráttarlausu skoðun hæstv. samgönguráðherra, sem er ný fyrir mér og er ný hér. Í frétt á heimasíðu Vegagerðarinnar segir þann 15. nóvember 2006, fyrir hálfum mánuði síðan: „Forhönnun og verkhönnun fyrsta áfanga vegarins lýkur nú um áramótin 2006 og er stefnt að því að bjóða út framkvæmdir við fyrsta áfanga í framhaldi af því.“ - Fyrr í fréttinni kom fram að um var að ræða 2+1 veg. Auðvitað er þetta stefnubreyting hjá hæstv. ráðherra og þá hlýtur þetta að verða blásið út af borðinu. 2+1 vegur sem er búið að hanna, stendur til að bjóða út og á að hefja framkvæmdir við núna um áramótin hlýtur þá að heyra sögunni til. Við heyrum það í viðtölum við sveitarstjórnarmenn og forustumenn á Suðurlandi og langt út fyrir það að það er þverpólitísk krafa að Suðurlandsvegur verði tvöfaldaður tafarlaust. 2+1 vegur er ónóg framkvæmd. Hæstv. samgönguráðherra tekur undir það hér og fullyrðir að hann hafi aldrei haldið því fram. Hann hlýtur þá að hafa samband við Vegagerðina og kalla til baka forhönnun og verkhönnun fyrsta áfanga af 2+1 sem á að hefjast um áramótin, eftir eins og 25 daga. Auðvitað er það stefnubreyting, hæstv. ráðherra, og hún er mjög ánægjuleg og henni hlýtur hann að fylgja eftir af fullum pólitískum þunga.

Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmenn þekkja gerum við ráð fyrir því og afgreiðum það væntanlega hér sem lög frá Alþingi í fjáraukalögum fyrir árið 2006 að setja sérstaka fjármuni til öryggisaðgerða á þessum vegi. Ég lít svo til að meðal þeirra öryggisaðgerða sem við getum farið í strax - eins og hv. þingmaður veit mætavel verður ekki sett af stað á morgun eða eftir mánuð tvöföldun þessarar brautar frá upphafi til enda - og stefnan er á þeim nótum að auka öryggið með girðingum eða vegriðum þar sem það er hægt og gera það strax. Í því ljósi höfum við látið skoða þetta og meta hvernig við getum gengið til þeirra verka að auka öryggið á þessari braut. Að lokum, virðulegi forseti, hljótum við þingmenn á hinu háa Alþingi að senda þeim fjölskyldum sem hafa orðið fyrir slysum og dauðsföllum og syrgja nú sína nánustu hlýjar samúðarkveðjur héðan.

Frú forseti. Mig langaði að beina einni spurningu til þín sem varðar það hvernig valdar eru þær fyrirspurnir sem koma hér til umræðu. Fyrirspurnirnar skipta verulega miklu máli, frú forseti, til að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og það virðist sem Frjálslyndi flokkurinn hafi verið útilokaður nú í þessari umræðu. Við ætluðum að beina spurningu til hæstv. sjávarútvegsráðherra en hún komst ekki á dagskrá og ég spyr hverju það sæti. Á dagskrá voru teknar tvær fyrirspurnir nánast sama eðlis varðandi Írak hvor frá sínum flokknum og síðan er fyrirspurn sem varðar innanflokksmál Framsóknarflokksins þar sem hv. þm. Hjálmar Árnason spyr ráðherra flokks síns út í sín mál. Ég spyr hverju þetta sæti. Hvernig velur hæstv. forseti þær fyrirspurnir sem koma hér á dagskrá? Er það orðið svo að ekki megi ræða málefni sjávarútvegs af hálfu Sjálfstæðisflokksins, að þetta séu svo viðkvæm mál að menn reyni að útiloka þá umræðu? Það væri fróðlegt að fá svör hjá hæstv. forseta hvað þetta varðar. Það vekur óneitanlega mjög mikla furðu að tvær fyrirspurnir séu teknar um Írak og síðan spyr samflokksmaður ráðherra út í málefni og loks kemur fyrirspurn sem er í raun sama eðlis og var í fyrirspurnatíma í síðustu viku varðandi Suðurlandsveg. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort ekki sitji allir við sama borð í þessum þingsal.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að ræða fundarstjórn forseta. Ég vil fá að lýsa því yfir sem þingflokksformaður Frjálslynda flokksins að ég klóraði mér í kollinum yfir því að eina óundirbúna fyrirspurnin sem við í þingflokknum, einn af þingmönnum okkar, vildum bera fram hér í dag fékkst ekki tekin fyrir. Ég sendi tölvupóst til skrifstofu Alþingis góðri stundu áður en þingfundur hófst og greindi frá því að hv. þm. Sigurjón Þórðarson vildi koma að einni fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra varðandi sláandi niðurstöðu úr stofnmælingu Hafrannsóknastofnunar, svokölluðu haustralli. Mér finnst það svolítið einkennilegt, virðulegi forseti, að jafnhófsöm beiðni og þessi eina litla fyrirspurn frá okkar flokki í þessum fyrirspurnatíma skuli ekki hafa komist að. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa orð mín fleiri um þetta, virðulegi forseti, en mælist til þess að meira tillit verði næst tekið til óska okkar.

Forseti vísar því algjörlega á bug að hér hafi ekki verið staðið eðlilega að verki. Það eru ýmsar forsendur að baki því hvernig valið er hvaða óundirbúnar fyrirspurnir eru teknar fyrir, frá hverjum og til hvaða hæstv. ráðherra þeim er beint. Það eru ákveðnar verklagsreglur sem hv. þingmenn geta kynnt sér hvenær sem þeir óska eftir. Varðandi þessar athugasemdir er það auðvitað þannig að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins verða að hlíta reglum þingskapa rétt eins og aðrir þingmenn. Það er alveg skýrt í 49. gr. þingskapa að í „allt að hálftíma á fyrir fram ákveðnum fundi getur forseti heimilað þingmönnum að bera fram munnlegar fyrirspurnir til ráðherra“. Þessi umræða hófst nákvæmlega fjórar og hálfa mínútu yfir þrjú þannig að þessum tíma var lokið, eins og forseti greindi frá. Þar að auki getur forseti greint frá því að fleiri fyrirspurnir komust ekki að undir þessum dagskrárlið og þó höfðu þær fyrirspurnir borist fyrr en þessi fyrirspurn frá hv. þingmanni.

Frú forseti. Ég tíndi hérna til nokkrar röksemdir fyrir þessari umkvörtun minni og þær eru reyndar fleiri, m.a. að tvær fyrirspurnir komu frá þingflokki Samfylkingarinnar meðan við vorum útilokaðir í Frjálslynda flokknum. Ég vil bara leyfa mér að spyrja hæstv. forseta hvort hún ætli að halda þessu áfram, hvort hún telji þetta eðlileg vinnubrögð og að við í Frjálslynda flokknum megum búast við því í framtíðinni að við verðum útilokaðir frá því að leggja hér fram fyrirspurnir og hvort þetta geti í raun talist eðlileg og lýðræðisleg vinnubrögð. Ég get alls ekki séð að Frjálslyndi flokkurinn eigi ekki rétt á því að bera fram fyrirspurnir eins og aðrir þingflokkar. Ég fordæmi vinnubrögð hæstv. forseta og ég vona svo sannarlega að hæstv. forseti sjái að sér, komi til okkar í þingflokki Frjálslynda flokksins og verði við bón okkar um það að við fáum eðlilega málsmeðferð og afgreiðslu hér í þinginu. Þetta sem hæstv. forseti hefur staðið að er bara alls ekki eðlilegt. Þetta er mjög ólýðræðislegt og mér finnst stórundarlegt að verða vitni að því á þjóðþingi Íslendinga að einn flokkur, minnsti flokkurinn, skuli vera lagður í einelti af forseta þingsins. Ég furða mig á þessu. Það getur ekki verið eðlilegt að hæstv. forseti telji það sanngjarna málsmeðferð að einn þingflokkur fái tvær fyrirspurnir meðan annar er útilokaður nema þá að hæstv. forseti sé hrædd við umræðu um sjávarútvegsmál og vilji einfaldlega koma í veg fyrir hana. Hæstv. forseti skuldar okkur í Frjálslynda flokknum svo sannarlega skýringar á vinnubrögðum sínum hér í dag.

Virðulegi forseti. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum lagt fram sameiginlegt framhaldsnefndarálit fyrir 3. umr. um fjáraukalagafrumvarp það sem greidd eru atkvæði um hér. Þar förum við ítarlega yfir gagnrýni okkar á þetta frumvarp. Virðulegi forseti. Það hefur margoft komið fram í áliti minni hluta fjárlaganefndar í gegnum árin að hvergi meðal hinna vestrænu ríkja þekkist að framkvæmdarvaldið komist upp með það að umgangast fjárlög með þeim hætti sem hér tíðkast. Lítil sem engin virðing er borin fyrir fjárlögum og sú ábyrgð og sú vandvirkni sem nauðsynleg er við framkvæmd þeirra er ekki til. Þess vegna hafa öll fjárlög þessarar ríkisstjórnar verið marklaus plögg, málamyndagerningar. Sitjandi ríkisstjórnarmeirihluti á Alþingi hefur ekki viljað, þrátt fyrir ítrekuð tilmæli þess efnis, gera bót á þeim slælegu vinnubrögðum sem meiri hlutinn hefur vanið sig á. Það verður því verkefni, frú forseti, nýrrar ríkisstjórnar að skapa þann aga og þá festu sem nauðsynleg er í ríkisfjármálum. Gjöldin nú eru áætluð um 6,2% meiri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Það má gera ráð fyrir því að útgjöld ríkissjóðs verði meiri en hér er áætlað vegna þess að fjölmargar stofnanir eiga í rekstrarvanda sem ekki hefur verið tekið á á hv. Alþingi og benda bráðabirgðatölur til þess að mun fleiri stofnanir hafi um mitt ár 2006 verið komnar 10% fram úr fjárheimild en voru í lok árs 2005. Það er líka mjög sérkennilegt að þurfa að horfa upp á það ár eftir ár hvernig fjáraukalögin eru notuð til að bæta tilteknum stofnunum uppsafnaðan rekstrarhalla en ekki er bætt úr rekstrarhalla annarra. Sumar stofnanir virðast eiga mun greiðari aðgang að fjáraukalögum en aðrar. Leiðréttingarnar eru því tilviljanakenndar og ekki að sjá að fylgt sé neinum reglum í þeim efnum. Í greinargerð með frumvarpi til fjárreiðulaga þegar það lá hér fyrir þinginu var sérstaklega fjallað um tilgang fjáraukalaga. Sagði þar m.a. að með frumvarpinu og fjárreiðulögunum eigi að marka skýra stefnu um efni fjárlaga, fjáraukalaga og lokafjárlaga. Þannig sé gert ráð fyrir því að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir komi fram í fjárlögum. Virðulegi forseti. Ef litið er til síðustu ára kemur í ljós að aldrei hefur verið gengið um lokafjárlög og fjárlög á þann hátt sem fjárreiðulögin gera ráð fyrir. Það er ómögulegt að meta ágæti fjárlaga út frá umfangi fjáraukalaganna einna og sér. Til þess þarf mun meiri upplýsingar. Án þeirra upplýsinga verða bæði fjárlög og fjáraukalög hálfgerð eylönd án innbyrðis tengingar, án upphafs og endis. Virðulegi forseti. Við munum sitja hjá við afgreiðslu þessara fjáraukalaga og vísa ábyrgð á þeim 

Frú forseti. Fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2006 kemur nú hér til lokaatkvæðagreiðslu. Ég hef áður lagt áherslu á það í umræðum um fjárlagavinnuna af hálfu Alþingis að brýna nauðsyn beri til að breyta um aðferð. Við þurfum að hefja fjárlagavinnuna mun fyrr og Alþingi þarf að koma að henni og ef þörf er á á að vinna fjáraukalög að vori og svo aftur að hausti. Sá háttur sem hér er hafður á, að Alþingi fái fjáraukalög fyrir árið undir lok ársins og að það sé í rauninni bara formsatriði að stimpla og afgreiða þær ákvarðanir sem framkvæmdarvaldið hefur tekið á árinu eru ólíðandi vinnubrögð. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og reyndar þingmenn Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins lögðum við afgreiðslu fjárlaga fyrir ári síðan til fjölmargar breytingartillögur, sérstaklega hvað viðvék velferðarkerfinu. Þær tillögur voru felldar þá, m.a. varðandi Háskólann á Akureyri. Þær voru felldar þá en nú koma leiðréttingar inn við fjáraukalög. Gott og vel, gott að fá þær en þetta var allt saman fyrirsjáanlegt við fjárlagagerð fyrir ári og þessi vinnubrögð eru þess vegna ekki Alþingi sæmandi. Frú forseti. Það eru ýmis atriði sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum gert miklar athugasemdir við. Við 2. umr. kom inn heimild til þess að ríkið keypti hlut sveitarfélaganna í Landsvirkjun. Alveg án skýringa og án umfjöllunar er það komið inn að varið skuli um 30 milljörðum kr. til að kaupa Landsvirkjun. Það mál allt er enn í uppnámi. Nýverið var meira að segja kærður til félagsmálaráðuneytisins sá bráðabirgðagjörningur sem gerður var milli ríkisvaldsins og Reykjavíkurborgar. Fleiri atriði þar eru í uppnámi þannig að það er algjörlega ótímabært að taka þá afgreiðslu hér inn, enda mótmæltum við því. Annað atriði sem hér er líka inni er 5 milljarða ríkisábyrgð vegna framkvæmda Landsvirkjunar við Kárahnjúkavirkjun á árinu 2006. Hvorki hefur komið skýring á því til hvers þessi upphæð þarf að koma inn né hefur verið gerð grein fyrir því hvort Reykjavíkurborg eða Akureyri komi með tilsvarandi ábyrgð á móti, engin svör hafa fengist. Svoleiðis er það með allt of mörg atriði hér að ekki fást svör við mörgum þeim spurningum sem lagðar hafa verið fram. Frú forseti. Þær breytingartillögur sem hér eru lagðar fram og mig langar að greiða atkvæði um sérstaklega eru margar til bóta en þegar litið er á frumvarpið í heild sinni 

Hæstv. forseti. Ég vil við upphaf atkvæðaskýringar minnar þakka allri fjárlaganefnd fyrir mjög vel unnin störf og samstillt átak í að klára m.a. fjáraukalög fyrir árið 2006. Hér er um að ræða mjög gott frumvarp sem skilar 45 milljarða kr. afgangi í ríkissjóð þannig að við höldum áfram á þeirri vegferð að greiða niður skuldir ríkisins en auk þess er það stefna meiri hlutans á hv. Alþingi að standa vörð um velferðarmálin og það endurspeglast í því frumvarpi sem við greiðum hér atkvæði um. Það er kveðið á um það að setja 860 millj. sérstaklega til öldrunarheimila í landinu, 1.000 millj. til Landspítala – háskólasjúkrahúss og 100 millj. til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Þessar stofnanir, hæstv. forseti, gegna gríðarlega mikilvægu hlutverki í samfélagi okkar. Því er það ábyrgðarhluti af stjórnarandastöðunni hér á þingi að hún vilji ekki leggjast á sveif með okkur stjórnarliðum í að bæta stöðu þessara stofnana í fjáraukalögum fyrir árið 2006. Þessar stofnanir, eins og ég sagði áðan, gegna mjög veigamiklu hlutverki og við þurfum að bæta stöðu þeirra til að gera rekstrarafkomu þessara stofnana á næsta ári betri en ella hefði orðið. Við munum halda áfram að standa vörð um velferðarkerfið verði þetta fjáraukalagafrumvarp samþykkt. Við munum jafnframt halda áfram að lækka álögur á heimilin í landinu með lækkun skatta á heimilin í landinu með hækkun á barnabótum þannig að við erum að gera allt í einu. Við erum að lækka skuldir ríkissjóðs, auka framlög til velferðarmála og bæta hag allra fjölskyldna í landinu. Við munum halda áfram á þeirri leið í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2007 sem við munum ræða á Alþingi á morgun.

Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekki að tefja þingfundinn með því að viðhafa hér langt mál. Ég kem bara upp til að lýsa því yfir að við í þingflokki Frjálslynda flokksins munum sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu fjáraukalaga 2006. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir og Jón Bjarnason hafa í sjálfu sér farið ágætlega yfir afstöðu stjórnarandstöðunnar til þessa máls þannig að ég hef ekki orð mín fleiri, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég held að ekki sé hægt að skilja við fjáraukalög ársins 2006 öðruvísi en að fara aðeins yfir örfá atriði í því hvernig gengið hefur til. Fyrir ári var spáð hér að viðskiptahallinn yrði 11–12% á þessu ári. Hann reynist líklega núna um 20% af vergri þjóðarframleiðslu. Þá var gert ráð fyrir því að hann næmi einungis 120–130 milljörðum kr. en hann fer sennilega yfir 200, jafnvel í 220 milljarða kr. Vextir eru með því hæsta sem gerist, a.m.k. í Evrópu, og verðbólgan er tvöfalt meiri en spáð var fyrir ári þannig að það er alveg ljóst að þessi mikli efnahagslegi óstöðugleiki sem þessi fjárlög spegla er þjóðinni hættulegur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 97/1987, um vörugjald, lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, og lögum nr. 96/1995, um gjald af áfengi og tóbaki, með síðari breytingum. Eins og rakið er í greinargerð með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á lögum í samræmi við tillögur ríkisstjórnarinnar frá 9. október 2006 um aðgerðir til að lækka matvælaverð og fleira. Með frumvarpi þessu eru tillögurnar útfærðar að því er varðar vörugjald og virðisaukaskatt auk þess sem lagðar eru til örfáar breytingar til viðbótar. Í fyrsta lagi er lagt til að vörugjöld verði felld niður af innlendum og innfluttum matvælum, öðrum en sykri og sætindum. Með sykri og sætindum er fyrst og fremst átt við vörur sem er að finna í 17. kafla tollskrárinnar, sem ber heitið „Sykur og sætindi“. Einnig er gert ráð fyrir að vörugjöld muni hvíla áfram á ýmiss konar súkkulaði sem er að finna í 18. kafla tollskrárinnar og sírópi í 21. kafla. Hins vegar er lagt til að vörugjöld verði felld niður af öllum öðrum matvælum. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á lögum um virðisaukaskatt. Meginbreytingin felst í því að gert er ráð fyrir að lægra skattþrepið í virðisaukaskatti fari úr 14% niður í 7% og að öll matvara og önnur vara til manneldis verði í lægra skattþrepi. Í dag ber eingöngu ákveðinn hluti matvörur 14% virðisaukaskatt en önnur matvara ber 24,5% virðisaukaskatt. Verði frumvarp þetta að lögum mun öll vara til manneldis bera 7% virðisaukaskatt. Breyting þessi hefur þannig í för með sér að virðisaukaskattur af annarri þjónustu og vörum í 14% þrepi, svo sem bókum, tímaritum, blöðum, húshitun, afnotagjöldum útvarpsstöðva og hótelgistingu, verður lækkaður í 7%. Lagt er og til að virðisaukaskattur af veitingaþjónustu verði lækkaður úr 24,5% niður í 7%. Fyrir utan augljósan ávinning fyrir almenning af því að virðisaukaskatturinn sé lækkaður mun þetta einnig verða til mikils hagræðis fyrir aðila í veitingarekstri. Endurgreiðslukerfi á virðisaukaskatti hefur verið við lýði fyrir þá sem selja tilreiddan mat sem hefur skapað talsverða vinnu og umsýslu fyrir þá. Með þessari breytingu verður þetta kerfi óþarft og hefur hún því mikla einföldun í för með sér. Þá er lagt til að virðisaukaskattur af geisladiskum, hljómplötum og segulböndum með tónlist verði 7%, en það er gert til að jafna samkeppnisstöðu tónlistarútgefenda við bókaútgefendur. Með frumvarpinu eru einnig lagðar til tvær aðrar breytingar á lögum um virðisaukaskatt. Lagt er til að heimild skv. 5. gr. A til samskráningar á virðisaukaskattsskrá nái einnig til sparisjóða og dótturfélaga þeirra. Hlutafélög og einkahlutafélög hafa heimild samkvæmt ákvæðinu til samskráningar. Bent hefur verið á að sparisjóðir geti haft hagsmuni af því að njóta samskráningar eins og hlutafélög og einkahlutafélög. Ekki verður séð að nein rök standi gegn því að sparisjóðir njóti sama réttar til samskráningar og er því lögð til þessi breyting. Að lokum er lagt til að heimild í lögum um virðisaukaskatt um endurgreiðslu tveggja þriðju hluta virðisaukaskatts af nýjum hópferðabifreiðum verði framlengd til 31. desember 2008. Það er gert í samræmi við tillögu starfshóps sem samgönguráðherra skipaði til að fjalla um rekstraraðstæður þeirra sem reka hópferðabifreiðar með hliðsjón af hlutverki þeirra í almenningssamgöngukerfinu. Samræmis vegna og til einföldunar í framkvæmd er í frumvarpinu gert ráð fyrir að lækkun á virðisaukaskatti af matvöru nái einnig til áfengis, en samkvæmt núgildandi lögum er áfengi í efra þrepi virðisaukaskatts. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar um lækkun matvælaverðs miðuðu hins vegar ekki að því að lækka verð á áfengi. Af þeim sökum er með frumvarpi þessu lagt til að áfengisgjald verði hækkað til mótvægis við þá verðlækkun sem verður vegna lækkunar virðisaukaskatts af áfengi, eða sem nemur 58%. Ekki er gert ráð fyrir að þessi breyting leiði til breytingar á tekjum ríkissjóðs af áfengi. Frá því að frumvarpið kom fram í þingsölum hefur orðið talsverð umræða um hvaða áhrif frumvarpið hafi á verð á áfengi. Komið hefur fram að þeir sem eiga viðskipti með áfengi telji að þetta leiði til umtalsverðrar hækkunar á tekjum ríkissjóðs. Jafnframt hefur komið fram, sem er rétt, að þetta hafi í för með sér mismunandi breytingar á verði áfengis eftir tegundum vegna þess að munur er á að leggja krónutölugjald á lítra af vínanda og virðisaukaskatt á endanlegt söluverð áfengis. Hugsanlegt er líka að þetta hafi í för með sér talsverðar breytingar á innheimtu tekna ríkissjóðs, annars vegar af áfengi sem selt er á veitingahúsum og hins vegar áfengi sem selt er í útsölum ÁTVR. Ljóst er að þessar breytingar geta verið umtalsverðar. Þær hafa greinilega valdið talsverðri ólgu og gætu orðið mjög umdeildar og tímafrekt að fara yfir þær og sannreyna hvað er rétt í þeim útreikningum sem lagðir hafa verið fram, útreikningum sem sumir hverjir byggja sjálfsagt á mismunandi og misvísandi forsendum. Ég tel þess vegna að þar sem alltaf hefur legið fyrir að þessi breyting ætti ekki að hafa áhrif á tekjur ríkissjóðs eða breyta forsendum fjárlaga og vegna þess að nokkuð skammur tími er til að ljúka þingstörfum þá væri skynsamlegt að fresta því að taka afstöðu til þessara greina. Ég vildi því með fullri virðingu fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd leggja til að nefndin frestaði því að taka afstöðu til greina um að lækka virðisaukaskattinn á áfengi og hins vegar að hækka áfengisgjald. Þannig gefst tími til að fara betur yfir þessi mál með hagsmunaaðilum og þeim sem komið hafa fram með athugasemdir og kanna hvort þær eigi við rök að styðjast. En sé svo þá leiti menn annarra leiða til þess að ná því markmiði að lækka virðisaukaskatt á áfengi án þess að ríkissjóður tapi tekjum ef mögulegt er. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að aðrar greinar sem ég hef farið yfir, sem lúta að því að lækka virðisaukaskatt á matvælum og öðru nái fram að ganga á þinginu fyrir jólahlé vegna þess að þær hafa áhrif á fjárlögin og tekjugrundvöll fjárlaga. Verði þetta frumvarp óbreytt að lögum er áætlað að á árinu 2007 lækki tekjur ríkissjóðs af vörugjöldum um 465 millj. kr. og tekjur af virðisaukaskatti um 12 milljarða kr. Heildarlækkun tekna ríkissjóðs á árinu 2007 er þannig áætluð 8.765 millj. kr. og á heilsársgrundvelli nemur tekjulækkunin rúmlega 10,5 milljörðum. Inn í þessar tölur verður að taka að samkvæmt frumvarpinu mundu tekjur af áfengisgjaldi hækka um 3,7 milljarða kr. en þar sem virðisaukaskatturinn af áfengi og áfengisgjaldið ættu að standast á hafa tölurnar um áfengisgjaldið ekki áhrif á niðurstöðutöluna sem ég fór með á undan. Hvaða áhrif, frú forseti, mun þetta frumvarp hafa á vöruverð? Útreikningar um það geta auðvitað aldrei orðið hárnákvæmir enda hægt að gefa sér mismunandi forsendur. En gera má ráð fyrir því að áhrif á matvörur, aðrar en kjöt og mjólkurvörur, verði á bilinu 10–12%. Auk þess munu mjólkurvörur ekki hækka og verður í raun um verðstöðvun að ræða hvað mjólkurvörur varðar á næsta ári. Verð á mjólkurvörum mun því standa í stað í tvö ár og tollar á kjötvörum munu lækka í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þannig má gera ráð fyrir að áhrifin verði á bilinu 12–13%. Þegar síðan áhrif á verð veitinga er tekið með má gera ráð fyrir að áhrifin verði á bilinu 14–16% eins og talað var um í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Hér er alls staðar miðað við matvælaverðsvísitöluna. Bein áhrif, t.d. á reikninginn í veitingahúsunum, gætu orðið á bilinu 12–13% án áfengis. Þegar síðan áhrif á verð vöru sem er í lægra þrepinu en ekki telst til matvöru eru tekin með má gera ráð fyrir því að áhrifin á neysluverðsvísitöluna verði á bilinu 2,6–2,7%. Að sjálfsögðu er um umtalsverðar breytingar að ræða sem hljótast munu beint af þessu frumvarpi. Inn í spilar annað sem er að gerast í efnahagsumhverfinu sem vonandi hefur jákvæð áhrif og bætir mjög hag heimilanna. Ég legg því til, frú forseti, að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Allir sjá að ríkisstjórnin hefst fyrst og fremst að í þessu máli vegna frumkvæðis Samfylkingarinnar frá í haust og reyndar frá fyrri þingum. Tvennt staðfestir það kannski fremur en annað. Það er m.a. tillaga hæstv. fjármálaráðherra um að hv. efnahags- og viðskiptanefnd skoði ekki áfengisgjöldin, frumvarpið er það illa unnið að við eigum að skilja það eftir. Annað stingur í stúf. Í þessu frumvarpi ríkisstjórnarinnar er hvergi minnst á fyrirhugaða og boðaða tollalækkun. Allir sem hafa kynnt sér þessi mál vita að það er stóri þátturinn í að lækka matvælaverðið, þ.e. breytingar á tollunum. Ég vil því kalla eftir skýrum svörum frá hæstv. fjármálaráðherra um það: Hvernig stendur á því að í þessu frumvarpi og ekki heldur í fjárlögunum er gert ráð fyrir að tollar eigi að lækka þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi boðað að tollar skuli lækka að einhverjum hluta 1. mars næstkomandi?

Frú forseti. Já, allir vildu Lilju kveðið hafa, eru eiginlega einu viðbrögðin sem hægt er að sýna við fyrri hluta andsvars hv. þingmanns. Ég minni hv. þingmann og hv. þingheim á að fyrir síðustu alþingiskosningar var það á stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins að lækka matvöruverð með því að lækka virðisaukaskatt. Aðspurðir sögðu fulltrúar Samfylkingarinnar að þeir hefðu það ekki á sinni stefnuskrá að lækka matvöruverð  Varðandi tollalækkanir á kjötvörum þá er um það að segja að það krefst meiri útfærslu og jafnframt þess að haft verði samráð við aðra aðila. Um þetta er hægt að semja þannig að okkar vörur fái þannig jafnvel ívilnanir á erlendum mörkuðum á móti.

Frú forseti. Samfylkingin lofaði í síðustu kosningum að lækka matarskatt um helming. Eftir þær kosningar hefur Samfylkingin lagt fram frumvarp um það á hverju einasta ári. Hins vegar hefur flokkur hæstv. fjármálaráðherra í hvert einasta skipti fellt það frumvarp, nákvæmlega sömu breytingar og hann leggur til núna á lokaspretti kjörtímabilsins. En með því að skilja eftir tollana, sem eru að mínu mati stóra málið, er ljóst að þetta mál er illa undirbúið. Auk þess virðist eitthvert ósætti innan ríkisstjórnarinnar. Við þekkjum afstöðu hæstv. landbúnaðarráðherra sem virðist vera ráðherra neytendamála í augum ríkisstjórnarinnar. Það er ljóst að ef gert er ráð fyrir tollalækkunum á næsta ári þá ættu þær að koma í fjárlögum. Hvernig stendur á því, hæstv. fjármálaráðherra, að stjórnin hefur ekki tryggt það að þær tollalækkanir komi fram í fjárlögunum eða í þessu frumvarpi? Er málið það illa undirbúið? Brá ykkur það mikið þegar Samfylkingin tók frumkvæðið í haust og lagði fram metnaðarfullan pakka 

Forseti vill biðja hv. ræðumenn um að virða þann tíma sem er ætlaður til andsvara.

Frú forseti. Þegar við erum að lækka skatta þá er ekki mjög gott að það sé gert of hratt, sérstaklega ekki á þenslutímum. Á þetta hefur hv. þingmaður margsinnis bent. Þess vegna hefur ríkisstjórnin reynt að dreifa skattalækkununum á kjörtímabilið. Ríkisstjórnin hefur lækkað skatta á hverju einasta ári kjörtímabilsins og núna er gerð tillaga um þessa skattalækkun, ekki vegna þess að það hafi ekki staðið til heldur vegna þess að það var talið rétt að lækka aðra skatta á undan. Ef hv. þingmenn muna eftir því þá sagði ég fyrir ári síðan að nægur tími væri eftir af kjörtímabilinu til að koma fram með þessar lækkanir. Tollalækkanirnar eru hins vegar flóknara mál en lækkun á virðisaukaskatti. Við erum að reyna að semja um þá hluti við aðra aðila líka til að bæta stöðu okkar annars staðar í því sambandi. Það er hins vegar ekki líklegt að við sjáum mikil áhrif af þeim tollalækkunum á tekjur eða gjöld ríkissjóðs 

Virðulegi forseti. Nú þegar ríkisstjórnin hefur loksins verið rekin til að koma með frumvarp, ég segi loksins, um lækkun matarskattsins, eftir frumkvæði Samfylkingarinnar í upphafi þessa þings og í upphafi allra þinga kjörtímabilsins, þá kemur samt hér meira með. Það er varðandi 9. gr. þar sem á að lækka virðisaukaskatt af áfengi og hækka áfengisgjald í staðinn. Við höfum hlustað á hæstv. fjármálaráðherra flytja sitt mál og biðja efnahags- og viðskiptanefnd um að geyma þessa grein og þennan hluta frumvarpsins vegna þess hvað þetta er illa unnið. Það hefur verið umtalsverð ólga í landinu, sagði hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er umdeilt og það þarf að sannreyna útreikningana. Hvers konar vinnubrögð eru þetta, virðulegi forseti, í hinu háa fjármálaráðuneyti? Eru þetta kannski tæknileg mistök sem hér eiga sér stað? Ég minnist þess ekki á stuttum þingferli mínum að flytjandi máls, eins og hæstv. fjármálaráðherra nú, hafi þurft að koma og biðja nefndina strax við 1. umr. að skilja eftir hluta 

Enn vilja fleiri Lilju kveðið hafa og er út af fyrir sig ekkert skrýtið þótt menn vilji hafa uppi orð um það eftir að hafa kannski sjálfir svarað í símann á skrifstofu Samfylkingarinnar um að hún hafi það ekki á stefnuskrá sinni að lækka virðisaukaskatt af matvælum.  En varðandi útreikningana þá held ég að það sé nú - jú, það getur vel verið, það er ekki oft sem menn biðja um það í framsöguræðu að beðið sé með afgreiða ákveðna hluti. En það getur vel verið að menn hafi almennt ekki haft þá hógværð til að bera, ef þeir finna að hlutirnir eru kannski að misskiljast eða vekja viðbrögð sem ekki var von á eða væru ekki réttlætanleg og vilji er fyrir hendi til að gera hlutina þannig að samstaða sé um, ef manni 

Virðulegi forseti. Það er ekkert óeðlilegt við að gerð sé athugasemd við þetta. Ég held nefnilega að hér hafi ekki verið um tæknileg mistök að ræða. Ég held að það hafi verið ásetningur fjármálaráðherra, að ætla ná í þremur milljörðum meira í áfengisgjaldið við að breyta virðisaukaskattinum eins og reiknað hefur verið út af hagsmunaaðilum úti í bæ. Ég held að þetta hafi verið ásetningur. Þá kemur upp í hugann, virðulegi forseti, að fyrrverandi fjármálaráðherra, núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, kom með útreikninga út af frægu gjaldi sem var dísilolíugjaldið. Hvernig hefur það þróast, virðulegi forseti? Í öllum gögnum sem ríkisstjórnin kemur fram með núna segir að tekjurnar af dísilolíugjaldinu séu allt að tveimur milljörðum hærri á þessu ári en reiknað var út í byrjun. Hvernig var það gert, virðulegi forseti? Það var vegna þess að fjármálaráðuneytið var með vitlausar tölur um lítrafjölda. Þá var þessi aðferð notuð til að ná í þá tvo milljarða sem skatt af dísilolíugjaldinu. 

Þetta er nú algerlega óskiljanleg röksemdafærsla hjá hv. þingmanni. Fyrst er ráðherrann skammaður fyrir að biðja um að beðið sé með málið og svo er komið og hann skammaður fyrir að það hafi verið ásetningur af því að einhvern tímann hafi eitthvað verið rangt reiknað að hans mati. 
             Ég verð eiginlega bara að spyrja hv. þingmann og þá sem á þetta hlusta yfirleitt: Til hvers hefði hæstv. fjármálaráðherra átt að reyna að læða inn einhverri þriggja milljarða kr. tekjuaukningu á áfengisgjaldinu?  
             Afgangurinn á þessu ári eins og við vorum að samþykkja í fjáraukalögum áðan er 45 milljarðar. Nei, ekki getur fjármálaráðherrann kvartað yfir því að það séu ekki til fjármunir í ríkissjóði. Hvers vegna hefði hann átt að reyna að svindla inn þremur milljörðum 

Frú forseti. Ég ætla nú ekki að blanda mér í 1. umr. um þennan meinta tilgangslausa ásetning hæstv. fjármálaráðherra. En ég legg áherslu á að það er mikilvægt að þetta frumvarp verði samþykkt til að fjárlögin standist. Ég gleðst enn fremur yfir þessari skattalækkun sem er upp á 10,5 milljarða á ári. En ég vil benda á að hér er verið að ræða frumvarp fram í tímann sem er óvenjulegt og þess vegna er ekkert skrýtið þegar menn vilja svo gera skattlagningu veitingahúsanna samræmda, 7%, að einhverjar skekkjur komi fram. Ég felst alveg á það að skoða málið í hv. efnahags- og viðskiptanefnd hvað þetta varðar. En mig langaði til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um áhrif þessa frumvarps á verðlag og hvort menn hafi nýlega endurreiknað það, því þetta mun jú lækka t.d. verð á veitingahúsum um 14% slétt, lækkun úr 24,5% niður í 7% virðisaukaskatt, mun lækka alla matvöru á veitingahúsum um 14%.

Það er auðvitað ákveðnum erfiðleikum háð að reikna nákvæmlega út hvernig þetta mun gerast. Það hafa verið gerðir um þetta útreikningar sem verða kynntir í nefndinni, óski hún þess. Ég fór með tölur hérna áðan, mig minnir að talið hafi verið að þetta mundi lækka um 12–13%. Það held ég að sé ansi góð niðurstaða. Það er þannig að talan sem álagningarprósentan lýsir kemur ekki alveg nákvæmlega út vegna þess að hlutfallið í heildarverðinu er lægra en prósentunni nemur. Það gæti út af fyrir sig skýrt þann mun sem þarna kom fram. En annars þakka ég hv. þingmanni fyrir góðar undirtektir við tillögu minni um að fresta umfjöllun um þátt áfengis og áfengisgjald.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunni um áhrif á verðlagið. En ég þakka svörin við öðru. Ég vil benda á að við lækkunina úr 24,5% niður í 7% mun verðlag á veitingastöðum lækka um 14% að því gefnu að til staðar sé samkeppni. Við ætlum að vona að það sé dálítil samkeppni, að minnsta kosti að því sem snýr að almenningi, pitsustöðum og slíku. 2.000 kr. pitsa mun lækka um 280 kr. og það munar töluvert um það ef samkeppnin lækkar um 300 kr., þá er það enn þá betra. Þetta mun allt verða til að lækka verðlag. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvað er talið að nýjustu upplýsingar gefi tilefni til mikillar lækkunar á verðlagi? Svo er ég náttúrlega á móti þeirri sykurforsjá sem kemur fram í frumvarpinu en það er önnur saga.

Frú forseti. Það er gert ráð fyrir því að aðgerðin sem slík hafi lækkunaráhrif á neysluverðsvísitölu sem nemur 2,6 til 2,7%. Til hvers það síðan leiðir þegar búið er að reikna efnahagslegu áhrifin í samhengi við annað sem er verið að gera í efnahagslífinu er síðan önnur stærð sem verður að skoða í þjóðhagslegu samhengi.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með að hafa tekið upp margar af tillögum Samfylkingarinnar sem hún lagði fram á haustdögum. Sömuleiðis vil ég óska honum til hamingju með að í svörum sínum í dag hefur hann í reynd staðfest það sem við sögðum, að þetta þingmál um lækkun matarskattsins væri beinlínis til komið vegna tillagna Samfylkingarinnar. Það kemur í ljós af máli hæstv. ráðherra að hann hefur verið að flýta sér svo mikið við að koma málinu fram, beinlínis sem svari við þingmáli Samfylkingarinnar, að í fyrsta lagi var ekki hægt að setja tollalagabreytingar eða kostnað sem af þeim hlýst inn í fjárlagafrumvarpið af því það var ekki tími til þess. Í öðru lagi hafði hann ekki heldur getað reiknað út áfengisgjaldið með þeim hætti að viðunandi sé. Þetta staðfestir hvílík fljótaskrift var á þessu. Er ekki hæstv. ráðherra sammála mér um þetta? Í öðru lagi hef ég eina, litla efnislega spurningu til hæstv. ráðherra. Felur frumvarpið í sér að virðisaukaskattur af gangagjaldinu í Hvalfirði muni lækka?

Frú forseti. Þetta fer nú að verða broslegt með hv. þingmenn Samfylkingarinnar, hversu gjarnan þeir vildu hafa staðið að því að lækka virðisaukaskattinn og lækka matvælaverðið. Það er í ljósi þess, sem ég fór yfir áðan, hvernig málin þróuðust í aðdraganda kosninganna fyrir bráðum fjórum árum, þar sem Samfylkingin lýsti því yfir aðspurð að hún vildi ekki lækka virðisaukaskattinn á matvæli til þess að lækka matarverðið. Ég held ég geti staðfest og farið alveg rétt með að verði þessar breytingar að lögum muni virðisaukaskattur af gangagjaldinu lækka. En varðandi það að einhver fljótaskrift sé á frumvarpinu, þá er það ekki svo. Það koma hins vegar oft upp álitamál og umræður í þjóðfélaginu sem rétt er að taka tillit til hér á hv. Alþingi og mig furðar mjög að hv. þingmenn skuli vera að agnúast út í að það skuli gert.

Frú forseti. Ég vil líka óska hæstv. ráðherra til hamingju með að hafa loksins gert reka að því að lækka virðisaukaskatt á gangagjöldum. Þetta er mál sem Samfylkingin, sérstaklega hv. þm. Jóhann Ársælsson, hefur barist fyrir árum saman. Þakkarvert að hann skulu nú loksins fá stuðning frá ríkisstjórninni. Síðan að því er varðar þá fljótaskrift sem er á þessu frumvarpi, þá liggur það náttúrlega alveg ljóst fyrir, að ef þetta frumvarp hefði verið undirbúið vel en ekki af skyndingu, þá hefðu menn kannski verið búnir að ljúka nauðsynlegum samningum varðandi tollamálin sem hæstv. ráðherra sagði að ekki væri búið að gera. Hvernig stendur á því að ekki er búið að hnýta þá enda sem lausir eru? Jú, vegna þess að þráðurinn var ekki tekinn upp nema rétt korteri fyrir þingbyrjun. Hæstv. fjármálaráðherra og forusta Framsóknarflokksins fór á taugum út af þingmálum Samfylkingarinnar. Þið tókuð upp helminginn af hugmyndum Samfylkingarinnar, létuð að vísu hinn helminginn vera. Þið gerðuð þetta í slíkum flýti að að því er þetta mál varðar, þá er fjárlagafrumvarpið óklárað. Hæstv. fjármálaráðherra hafði ekki einu sinni tíma 

Frú forseti. Ég held að ég verði að óska hv. þingmanni til hamingju með, fyrst hann er búinn að óska mér svo oft til hamingju, að uppgötva að Samfylkingin hefði einkarétt á því að hafa fundið það upp að lækka verð á matvörum með því lækka virðisaukaskattinn. 
             Það er skemmtilegt að heyra þetta núna. Þetta er eitt besta dæmið um pólitískan viðsnúning á stuttum tíma sem um getur í sögu íslenskra stjórnmála. Asinn í málinu hefur verið svo mikill að það hefur þurft að flytja frumvarp um þetta á hverju ári þrátt fyrir yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að það yrði flutt um þetta frumvarp fyrir lok kjörtímabilsins í samræmi 

Virðulegur forseti. Fjármálaráðherra sagði áðan að allir vildu Lilju kveðið hafa. Það er rétt en það er náttúrlega bara einn höfundur. Það er ein frumgerð. Annað eru eftirlíkingar. Höfundurinn í þessu máli og frumgerðin er tvímælalaust Samfylkingarinnar og eins og hér hefur komið fram í andsvörum og umræðum í tengslum við þau var asinn svo mikill á ríkisstjórninni eftir að Samfylkingin kom fram með sitt mál í upphafi þings í haust og það þurfti að vinna svo hratt í málinu að það var í rauninni ekki tilbúið og ekki tækt inn á þingið. Fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins kemur núna inn í þingið eftir 16 ár í ríkisstjórn - Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið með fjármálaráðuneytið í 16 ár - en hann kemur í þingið viku fyrir jólaleyfi þingsins, leitar eftir því að fá tekið upp viðamikið frumvarp um virðisauka, vörugjöld og gjald af áfengi og tóbaki, fá er það tekið hér upp með afbrigðum inn á dagskrá þingsins viku fyrir jólaleyfi þingsins og í þessu máli eru hvað, 12 milljarðar undir. Því er skellt hér inn með afbrigðum viku fyrir jólaleyfi. Eftir þau 16 ár sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið í fjármálaráðuneytinu þarf að skella svona máli inn með afbrigðum viku fyrir jólaleyfi, fimm mánuðum fyrir kosningar. Þetta segir náttúrlega allt sem segja þarf um það hvað mönnum brá í brún í stjórnarliðinu og ekki síst í Sjálfstæðisflokknum þegar Samfylkingin kom fram með þingsályktun sína í haust. Ég vil vekja athygli á því að þessi tillaga Samfylkingarinnar var 23. mál þingsins. Ég hef nú ekki fyrir framan mig frumvarp ríkisstjórnarinnar til þess að sjá númer hvað það mál er. En menn geta rétt ímyndað sér hvert númerið er á því því að það kom hérna með afbrigðum inn í síðustu viku. Okkar mál var 23. mál og það er ekki enn komið á dagskrá þingsins. Ég vek athygli á því að við höfum ekki enn mælt fyrir því. Nú ætla ég ekki að kenna forseta þingsins eða stjórn þingsins í sjálfu sér um það. Verið getur að það hafi verið reynt að koma því á dagskrá án þess að það hafi endilega tekist. En þetta segir okkur samt hvernig málum er háttað í þinginu, þ.e. að mál sem stjórnarandstaðan flytur á fyrstu dögum þingsins, kemur fram með, ná ekki inn á dagskrá. En svo kemur þingmál hér með afbrigðum frá fjármálaráðherra og við erum að ræða það hér, að vísu allt of seint fram komið. Á tillögu Samfylkingarinnar til þingsályktunar og lagafrumvarpi fjármálaráðherra er talsverður munur. Bæði þessi mál fjalla um aðgerðir til að lækka matvælaverð.  Eins og kom fram í andsvari þingmanns Samfylkingarinnar, Ágústs Ólafs Ágústssonar, þá er ekkert verið að taka á tollamálunum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Fjármálaráðherra upplýsti að það væru svo flóknir útreikningar og flóknir samningar sem þyrfti til þess að leiða það mál til lykta að menn væru einfaldlega ekki tilbúnir með það. Það segir okkur aftur það sem hér hefur verið bent á, hvað mönnum brá í brún þegar Samfylkingin kom fram með sitt mál að þeir voru einfaldlega ekki tilbúnir með sín mál. Þeir voru ekki búnir að fara yfir útreikningana. Þeir voru ekki búnir að átta sig á því hvað þeir þyrftu að gera til þess að koma fram með heildstætt mál sem tæki á matvælaverði í gegnum vörugjöldin, í gegnum virðisaukaskattinn og í gegnum tollana eins og Samfylkingin lagði til. Í máli Samfylkingarinnar, 23. máli á þinginu, var líka gert ráð fyrir því að teknar yrðu upp viðræður við bændur um það hvernig hægt væri að ganga frá sérstökum tímabundnum aðlögunarsamningi við þá til þess að mæta þeirri niðurfellingu tollverndar sem við lögðum til að kæmi í áföngum. Þetta er auðvitað alveg gríðarlega mikilvægt að gert sé vegna þess að ef til tollalækkana eða niðurfellingar á tollum kemur, sem er ekki gerð tillaga um í máli ríkisstjórnarinnar, þá hefur það auðvitað áhrif á íslenskan landbúnað og verður að mæta því með öðrum aðgerðum. Samfylkingin lagði líka til í þingsályktunartillögu sinni að samkeppnis- og verðlagseftirlit á matvælamarkaðnum yrði stóraukið. Það er gríðarlega mikilvægt á sama tíma og lækkaður er virðisaukaskattur á matvælum og vörugjöldum að því sé fylgt vel eftir með virku samkeppnis- og verðlagseftirliti þannig að tryggt sé að þessar lækkanir komi neytendum í hag og að hvorki heildsalar né smásalar taki til sín stærri hlut vegna þess svigrúms sem þarna myndast. Það þarf að fylgja þessum tillögum í frumvarpinu vel eftir með virku samkeppnis- og verðlagseftirliti á matvælamarkaðnum og það gerðum við tillögu um í Samfylkingunni. Eins og hér kom líka fram í andsvörunum er þetta ekki í fyrsta skipti núna í haust sem Samfylkingin lætur matvælaverðið til sín taka. Eiginlega má segja að Samfylkingin hafi átt upptökin að því að farið var að skoða þetta mál af einhverri alvöru þegar hún flutti tillögu sem samþykkt var á 128. löggjafarþingi um að athuga orsakir hás matvælaverðs á Íslandi. Samfylkingin flutti um þetta tillögu og fékk hana samþykkta. Forsætisráðherra fól þá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að vinna skýrslu um málið sem kom út á vordögum 2004. Samfylkingin hefur líka flutt í tvígang frumvarp eins og fram kom í máli hv. þm. Ágúst Ólafs Ágústssonar, bæði á 130. og 131. löggjafarþingi um að lækka lægra þrep virðisaukaskatts úr 14% í 7%, en í því eru flest mikilvægustu matvæli landsmanna. Samfylkingin hefur því átt allt frumkvæði í þessu máli bæði með tillögunni um að vinna skýrslu um orsakir hás matvælaverðs og síðan með þeim tillögum sem hún hefur flutt um lækkun á virðisaukaskatti á matvælum. Skýrslan sem ég vitnaði til áðan og unnin var af Hagfræðistofnun Háskólans sýndi svo ekki var um að villast að matarverð á Íslandi var með því hæsta í heiminum og 50% hærra en að meðaltali hjá nágrannaþjóðum innan ESB. Þetta hefur líka verið staðfest í öðrum skýrslum sem gerðar hafa verið. Ég vil vekja athygli á því að þrjár skýrslur hafa verið unnar um þetta mál og jafnmargar nefndir skipaðar til að skoða orsakir hás matvælaverðs á Íslandi og þær hafa í rauninni allar komist að sömu niðurstöðu í þeim efnum. Niðurstaða þessara úttekta allra hefur verið að aðalorsök hins geipiháa matvælaverðs á Íslandi séu innflutningstollar. Í þessum skýrslum kemur einnig fram að mismunandi ríkidæmi þjóða útskýri ekki þennan mikla verðmun enda eru margar af samkeppnisþjóðunum ríkari en Íslendingar og með meiri kaupmátt en mun lægra matvælaverð. Þetta hefur verið meginniðurstaðan og það er í rauninni ekki verið að takast á við þessa meginniðurstöðu í því frumvarpi fjármálaráðherra sem hér liggur fyrir heldur aðeins á litlum þætti málsins, sem er vörugjaldið og vissulega er mikils um vert að taka á því og virðisaukaskattinum. Eftir standa tollamálin óleyst og með öllu er óljóst hvernig ríkisstjórnin ætlar að takast á við það mál, bæði hvernig hún vill standa að því að lækka innflutningstollana og eins hvernig hún ætlar að standa að málum gagnvart landbúnaðinum sem auðvitað verður fyrir ákveðnum búsifjum ef ekkert er að gert þegar tollar eru lækkaðir á innfluttum landbúnaðarafurðum. Þegar það hefur verið nefnt í umræðu um matvælaverð að matarkarfan hér sé 50% dýrari en að meðaltali í Evrópu hafa menn talað um að það væri villandi samanburður og að ekki sé rétt að taka meðaltal allra Evrópuríkja og bera saman við Ísland. Það má auðvitað til sanns vegar færa. Það á almennt við í þeim samanburði sem hér er ástundaður gjarnan á Alþingi þegar Evrópa á í hlut. Hins vegar hefur það líka komið fram - svo við tökum bara einstök lönd - þá hefur það komið fram meðal annars hjá verðlagseftirliti ASÍ að verð á matarkörfu með algengum undirstöðumatvælum skeri sig algjörlega úr í Reykjavík og Ósló þegar Norðurlöndin eru tekin saman og borið saman matvöruverð á Norðurlöndum. Í Reykjavík og Ósló er matvælaverð um 48–54% hærra en í Kaupmannahöfn og Helsinki og 85–90% hærra en í Stokkhólmi, svo bara Norðurlöndin séu tekin og sá samanburður notaður. Í fjölmörgum könnunum Neytendasamtakanna hefur þetta sama komið upp og þær sýna allt að 69% verðmun á matarkörfu í Reykjavík eða á Íslandi og á Norðurlöndunum. Virðulegur forseti. Eins og ég sagði skipta tollar verulegu máli í því sambandi og ástæða er til að líta til þess í sambandi við tollana að í sjálfu sér hefur lækkun á tollum ekki mikla tekjurýrnun í för með sér fyrir ríkissjóð. Það kemur fram meðal annars í skýrslu formanns matvælaverðsnefndar að helmingslækkun á tollum mundi minnka tekjur ríkissjóðs um 145 millj. kr. en vegna veltuáhrifa kæmu um 900 millj. kr. aftur inn í ríkiskassann. Tollar eru því tvímælalaust leið sem verður að skoða af alvöru. Ríkisstjórnin verður að gera grein fyrir því fyrr en síðar hvernig hún ætlar að takast á við þau mál því að hún boðaði það þegar hún kom fram með þessar tillögur um lækkun á virðisaukaskatti og vörugjöldum að fylgja mundu með tillögur um tollalækkanir. En þær hafa enn ekki litið dagsins ljós. Virðulegur forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fara yfir einstök efnisatriði í þessu máli. Það er nú til 1. umr. og fer í efnahags- og viðskiptanefnd og verður skoðað þar. Ég vil engu að síður geta þess hér og mér finnst að það verði að koma inn í umræðuna að í þessu frumvarpi er verið að leggja til, að ég held ákvæði til bráðabirgða - nú finn ég þetta ekki hér fyrir framan mig, virðulegur forseti - að það verði áfram veitt heimild til þess að veita þeim sem reka hópferðabifreiðar tvo þriðju hluta virðisaukaskatts, þ.e. að þeir fái tvo þriðju hluta virðisaukaskatts vegna kaupa á nýjum vögnum til hópferðaaksturs endurgreiddan samkvæmt þessu frumvarpi, að það ákvæði haldi áfram sem verið hefur inni í lögum að tveir þriðju hlutar virðisaukaskatts af nýjum hópferðabifreiðum verði endurgreiddur. Þetta ákvæði nær ekki til almenningsvagna og ég hlýt, virðulegur forseti, að leggja á það áherslu að það verði skoðað í efnahags- og viðskiptanefnd að kaupendur almenningsvagna fái líka þessa endurgreiðslu á virðisaukaskatti á sama hátt og kaupendur hópferðabifreiða. Þessi leiðrétting á auðvitað að verða afturvirk til ársins 2001 þegar þetta ákvæði kom inn í lög um að kaupendur hópferðabifreiða skyldu fá virðisaukaskattinn endurgreiddan. Það er í raun mjög sérkennilegt að ríkisvaldið skuli þannig mismuna aðilum og annars vegar veita þeim sem kaupa hópferðabifreiðar afsláttinn eða endurgreiðsluna en ekki þeim sem reka almenningsvagna á höfuðborgarsvæðinu eða í öðrum sveitarfélögum landsins. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar, hélt ég, að styðja við bakið á almenningssamgöngum og draga úr útblástursmengun vegna bifreiða. Þá skiptir auðvitað verulegu máli að staðið sé vel við bakið á þeim sem reka almenningssamgöngur, og það gera sveitarfélögin með ærnum tilkostnaði fyrir þau. Liður í því að styðja við bakið á þeim er að fella niður þennan virðisaukaskatt af almenningsvögnum rétt eins og hópferðabifreiðum og ég legg áherslu á það, virðulegur forseti, að það verði skoðað sérstaklega í efnahags- og viðskiptanefnd hvort ekki sé hægt að koma til móts við þá sem reka almenningsvagna. Það liggur fyrir og þingmenn hafa fengið ályktun frá ársfundi Strætó bs. frá 29. nóvember síðastliðnum þar sem ársfundur skorar á ríkisvaldið að leggja sitt af mörkum til að bæta rekstrarskilyrði almenningssamgangna og minnka þær álögur sem lagðar eru á starfsemina. Þar er annars vegar lögð áhersla á endurgreiðsluna á virðisaukaskattinum og svo að leiðréttur verði sá kostnaðarauki sem almenningssamgöngur urðu fyrir vegna brottfalls þungaskatts og upptöku olíugjalds. Virðulegur forseti. Þetta vil ég að komi fram hér og verði skoðað í efnahags- og viðskiptanefnd.

Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa nokkurri undrun vegna ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og reyndar einnig vegna þess neikvæða tóns sem mér fannst birtast í málflutningi talsmanna Samfylkingarinnar í andsvörum við ræðu fjármálaráðherra áðan. Nú hefði mátt vænta þess að þegar mál af þessu tagi kemur inn í þingið yrði því fagnað. Að því yrði fagnað að ætlunin er með þessu að stíga það skref að lækka matvælaverð verulega í landinu með því að breyta skattlagningunni á þann gríðarlega mikilvæga hátt sem lagt er til. Verið er að tala um mestu breytingu á virðisaukaskatti í meira en áratug. Verið er að tala um breytingu sem felur í sér verulega kjarabót fyrir heimilin í landinu. Ég hefði vænst þess að það væri lykilatriðið í málflutningi Samfylkingarinnar þegar kemur að slíkri umræðu. Ég hefði raunar haldið að þetta mál væri þess eðlis að um það gæti orðið verulega góð samstaða í þinginu og því koma þessi viðbrögð mér nokkuð á óvart. Hins vegar hvað varðar það efnislega sem fram hefur komið hjá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur og öðrum sem hafa tjáð sig á vegum Samfylkingarinnar í umræðunni, þá er nú sagnfræðin kannski ekki upp á marga fiska þegar kemur að því að skoða bakgrunn þeirra tillagna sem verið er að fjalla um. Því það liggur alveg fyrir að í landsfundarsamþykkt Sjálfstæðisflokksins vorið 2003 var skýrt kveðið um þá breytingu sem hér er gerð tillaga um varðandi virðisaukaskatt á matvæli. Rétt er að geta þess að það var ekki fyrr en eftir að sú samþykkt lá fyrir að Samfylkingin sneri við blaðinu og fór að boða sömu stefnu.

Virðulegur forseti. Það getur vel verið að það hafi ekki komið nógu skýrt fram í máli mínu áðan að auðvitað hljótum við að líta svo á að þarna séu mikilvægir áfangar á ferðinni í því að lækka matvöruverð fyrir heimilin í landinu, ef frumvarpið nær fram að ganga. Vissulega skiptir verulegu máli, og það kom fram í ræðu minni, sú lækkun á virðisaukaskatti og vörugjöldum, sem hér er á ferðinni. En það sem við hljótum hins vegar að benda á í Samfylkingunni og leggja mikið upp úr er að tekið sé á tollamálunum samhliða þessum breytingum. Lykilatriði er að það sé gert samhliða. Ríkisstjórnin boðaði það. Hún sagði að tekið yrði á vörugjöldunum, virðisaukaskattinum og tollunum og menn hafa ekkert séð frá ríkisstjórninni um tollamálin enn þá. Auðvitað hljótum við að leggja á það áherslu vegna þess að eins og hefur komið fram í skýrslunum um matvælaverðið er það lykilatriðið í því að halda hér uppi háu matvöruverði. Það eru tollarnir. Virðulegur forseti. Vissulega fagna ég því að ríkisstjórnin hafi áttað sig í þessu máli, þó seint sé, og komi með mál inn á þingið viku fyrir jólaleyfi, tekið inn með afbrigðum, fimm mánuðum fyrir þinglok og efni þar með vonandi það loforð sem gefið var.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir var örlítið jákvæðari í þessu svari en í ræðu sinni áðan. Ég held að allir þingmenn, bæði samfylkingarmenn og aðrir, ég veit raunar ekki um afstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, en ég held að allir aðrir þingflokkar ættu að geta fagnað þessu frumvarpi og þeim breytingum sem þar eru boðaðar. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að hafa í huga, að hér er um mikilvægt skref að ræða til að bæta lífskjörin í landinu. Það er mikilvægt að ná fram þessari breytingu á skattlagningu til þess að efla hag heimilanna. Taka má undir það sem kom fram í svari hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur áðan, að mikilvægt er auðvitað að slíkar breytingar skili sér út í verðlagið og það verði eftirlit með því að þær komist alla leið. Hvað varðar þann þátt sem snýr að vörugjöldum og tollum er ljóst að verið er að gera tillögur um verulegar breytingar varðandi vörugjöldin þó ég og sennilega fleiri þingmenn gætum hugsað okkur að ganga lengra í þeim efnum. Ég segi líka, eins og hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, að ég vildi sjá meiri breytingar á tollunum í þessu sambandi. Það er hins vegar ekki inni í þessu frumvarpi en það liggur fyrir yfirlýsing um stefnu ríkisstjórnarinnar hvað það snertir þó útfærslan sé ekki komin fram. En ég sé ekki að varpa þurfi nokkrum skugga á þá tillögu sem hér er verið að fjalla um varðandi virðisaukaskattinn og þá miklu breytingu sem í frumvarpinu felst. Hér er um að ræða tillögur sem sennilega fela í sér allt að 10 milljarða lækkun á tekjum ríkissjóðs. Það er gríðarlega mikilvægt að þær upphæðir skili sér í vasa landsmanna, 

Frú forseti. Ég ætla fara nokkrum orðum um þetta frumvarp sem er til efnda á tillögum ríkisstjórnarinnar, sem kynntar voru 9. október síðastliðinn, um aðgerðir til að lækka matvælaverð. Ég vil þó fyrst segja vegna orðaskipta sem orðið hafa milli ræðumanna ýmissa frá Samfylkingu og Sjálfstæðisflokki, þar sem menn hafa rætt mikið höfundarrétt á þeirri hugmynd að lækka matvælaverð og hver hafi lofað og hver ekki lofað lækkun á virðisaukaskatti á matvælum, að ég held að minni manna sé óþarflega stutt ef þeir vilja fara í sögulega upprifjun á þessum málum á annað borð. Það er ekki svo, frú forseti, að þetta mál sé að koma til kasta Alþingis nú á allra síðustu missirum eða árum og aldrei hafi verið tekist á um skattlagningu matvæla á Íslandi fyrr en á þessu kjörtímabili í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Sá sem hér stendur skal þá rifja þessa hluti örlítið upp. Það var þannig að 2. desember 1988 urðu hljóðbærar, í tengslum við ákvörðun ríkisstjórnar sem þá sat að taka upp virðisaukaskatt í staðinn fyrir söluskatt, tillögur sem kallaðar voru almennt matarskattstillögurnar. Sem sagt, að taka ætti upp virðisaukaskatt í stað söluskatts í einu þrepi á allar vörur sem hefði þá, miðað við þær reglur sem áður höfðu gilt, þýtt umtalsverða hækkun á matvælum. Af þessu spunnust mjög hörð átök. Hver var flutningsmaður þessa frumvarps? Það var þáverandi hæstv. fjármálaráðherra og formaður Alþýðuflokksins, Jón Baldvin Hannibalsson. Verkalýðshreyfingin og þáverandi stjórnarandstaða sem samanstóð af þingflokkum Alþýðubandalags, Borgaraflokks og Samtaka um kvennalista, veitti þessari ríkisstjórn harða viðspyrnu með stuðningi frá verkalýðshreyfingunni. Einmitt þann dag sem ég nefndi, fyrir svo mörgum árum síðan, 2. desember, var haldinn í þinghúsinu merkur fundur þar sem ríkisstjórnin vildi kynna stjórnarandstöðunni þær hugmyndir sínar að milda örlítið áhrifin af upptöku matarskattsins með því að greiða niður fjóra vöruflokka matvæla, draga þannig úr áhrifunum. Þetta var kjöt, fiskur, mjólk og grænmeti. Þá kom í ljós að ríkisstjórnin var þegar búin að selja þetta samkomulag verkalýðshreyfingunni og ætlaði, ef svo má segja, að selja sama hlutinn tvisvar og kaupa stjórnarandstöðuna góða út á þetta mál. Það tókst ekki. Upp úr sauð á fundi hér í suðvesturhorni hússins sem þá var kallað myndaherbergið. Mér er það í fersku minni að við vorum þá í forustu fyrir stjórnarandstöðunni, ég og Albert Guðmundsson, formaður Borgaraflokksins, og það var fátt um kveðjur þegar þessum fundi lauk 2. desember 1988 og upp hófst einhver harðasta lota átaka milli stjórnar og stjórnarandstöðu sem ég hef gengið í gegnum á Alþingi á mínum tæpu 24 árum þar, þ.e. orrustan mikla um matarskattinn og fleiri tengdar breytingar. Þá þegar voru hörð átök um nákvæmlega sama hlut og hér er enn til umfjöllunar, hvernig haga eigi skattlagningu á þessar brýnustu lífsnauðsynjar fjölskyldnanna. Er réttlætanlegt að hafa þar aðra og vægari skattlagningu en á aðrar almennar vörur? Svo vill til, frú forseti, að það var þá og er enn afstaða þess sem hér stendur. Hvað sem aðrir segja get ég a.m.k. státað af því, að ég tel. Mér er bent á, sem rétt er, að ég hafi óvart farið rangt með ártal, þetta var að sjálfsögðu 2. desember 1987. Þetta var fyrir stjórnarskiptin. Þetta er þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og Alþýðuflokks er enn við völd og áður en hún sprakk 1987, sem var reyndar mjög tengt þessu máli. Því að hin hörðu átök um upptöku matarskattsins og eindregin krafa formanns Alþýðuflokksins, Jóns Baldvins Hannibalssonar, og fylgismanna hans, um að virðisaukaskatturinn skyldi vera í einu þrepi og ganga yfir allar vörur jafnt, kom svo mjög til umræðu síðsumars 1988 þegar sú ríkisstjórn var komin í miklar ógöngur með stöðu efnahagsmála og leitaði leiða til að komast út úr því og þáverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson, lagði til að horfið yrði frá skattlagningu á matvæli með þeim hætti sem ákveðið hafði verið skömmu áður. Það var kölluð rýtingsstunga í bak af samstarfsaðilum í ríkisstjórn. Síðan, til að fara hratt yfir sögu, komu þeir tímar að menn tóku upp annað þrep í virðisaukaskattinum og það var haft 14%. Þá var ég sömuleiðis fylgjandi því og hef jafnan verið. Mín rök hafa verið tvenn, og bæði mjög einföld: Annars vegar að matarútgjöldin vega þeim mun þyngra sem tekjur fjölskyldnanna eru lægri og þær eru stærri. Þetta er staðreynd. Þess vegna hafa útreikningar jafnan sýnt að það sé tekjujafnandi og góð aðgerð að hlífa þessum brýnustu lífsnauðsynjum fjölskyldnanna við skattlagningu. Hins vegar að ég hef metið það svo, og ég held að það sé rétt mat, að þegar slík aðgerð er einu sinni komin inn í lög og orðin pólitísk staðreynd þá er mjög erfitt að hrófla við henni. Það má óska hverjum þeim til hamingju sem ætlar að reyna að hrófla við þeirri vægari skattlagningu á slíkum brýnum lífsnauðsynjum þegar hún er einu sinni komin á. Ég hef þar af leiðandi alltaf metið það svo að þetta sé fastara í sessi og tryggari aðgerð til að bæta kjör þessara hópa en t.d. beinar niðurgreiðslur á fjárlögum. Menn hafa gjarnan sagt að það sé jafnvel betri kostur í þessum tilvikum t.d. að færa sömu fjármuni yfir í barnabætur. Reikningslega getur vel verið að færa megi rök fyrir slíku og þau rök notuðu framsóknarmenn gjarnan fyrir því að þeir vildu frekar fara slíkar leiðir heldur en að vera með lægri skatta á mat. Pólitískt eru slíkar ráðstafanir miklu valtari í sessi því að þeim er hægt, með einföldum breytingum við afgreiðslu fjárlaga eða skattalaga á hverju ári, að breyta, draga úr eða skerða. En það er erfiðara að fela það ef menn ætla að hrófla við grundvallaraðgerð af því tagi að hafa matvöruna eða t.d. barnaföt eða aðrar slíka nauðsynjavörur fjölskyldna öðruvísi skattlagðar. Ég er enn þeirrar skoðunar að þetta sé skynsamleg aðgerð og get þá komið að frumvarpinu og sagt að ég sé almennt hlynntur því sem hér er á ferðinni í þessu frumvarpi og það erum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Við teljum þetta í öllum aðalatriðum vera skynsamlegar aðgerðir eins og nú er málum háttað til þess að koma til móts við sterkar kröfur um lægra matvælaverð hér á landi. Hér eru einnig á ferðinni fleiri jákvæðir þættir. Ég nefni að þetta bætir stöðu veitingaþjónustunnar, þetta er jákvætt innlegg varðandi starfsskilyrði ferðaþjónustunnar í landinu en þar hafa menn lengi kvartað undan háu matvælaverði. Það er sömuleiðis ánægjulegt að menningarstarfsemi, bækur, blöð, tímarit og einnig geisladiskar og hljómplötur fá þarna sterkari stöðu með lækkun almenna þrepsins úr 14% niður í 7, og það að geisladiskar, hljómplötur og segulbönd með tónlist og annað því um líkt kemur þarna inn einnig. Í öllum aðalatriðum má því kalla þessar ráðstafanir í frumvarpinu fagnaðarefni. Varðandi hátt verð á matvælum þá hef gagnrýnt það, og geri enn, að viðleitni stjórnvalda og skoðun á þessum málum var að mínu mati í of þröngum farvegi. Mér fannst það undarleg ráðstöfun hjá þáverandi formanni Framsóknarflokksins, Halldóri Ásgrímssyni, fyrrverandi forsætisráðherra, að setja nefnd á laggirnar sem eingöngu átti að skoða hátt matvælaverð á Íslandi. Því er það svo að það sé fyrst og fremst matvælaverðið sem er hátt, borið saman við önnur lönd? Nei, veruleikinn er sá að það gildir um verðlag almennt. Að mínu mati var ekkert síður ástæða til að skoða það hvernig á því stendur að innflutt vara, sem á ekkert skylt við matvöru, ekkert skylt við landbúnaðarstefnu á Íslandi eða tollvernd, er hlutfallslega síst ódýrari hér borið saman við önnur lönd? T.d. fatnaður, skór, ýmis merkjavara af því tagi. Þetta er veruleikinn og er þá ekki alveg eins ástæða til að kanna það? Menn geta út af fyrir sig sagt að matvaran sé óumflýjanleg og brýn neysluvara í útgjöldum hverrar fjölskyldu. Það er rétt. En má ekki að verulegu leyti segja það sama um ýmislegt annað? Ekki ganga menn klæðlausir hér í landi eins og veðráttan er. Er ekki staðreyndin sú að nánast enginn fataiðnaður er eftir í landinu þannig að slíkur varningur er allur fluttur inn? Og hann reynist 40–60% dýrari en víða í samanburðarlöndunum og er síst ódýrari hlutfallslega en innflutta matvaran. Hvernig stendur á því að matvara erlendis frá, svo sem nýlenduvörur, sem nýtur engrar tollverndar er síst ódýrari borið saman við aðra flokka hlutfallslega en sú vara sem framleidd er innan lands eða nýtur verndar? Mér hefur alla tíð fundist ósanngjarnt og beinlínis efnislega rangt að einskorða þessa umræðu við matvælaþáttinn og alveg sérstaklega ómaklegt að beina eingöngu sjónum að þeim hluta matvörunnar sem framleiddur er á Íslandi eða nýtur tollverndar hér. Því það er ekki svo að vandamálið sé einskorðað við það, aldeilis ekki. Þá erum við komin að því að líta þarf á fleira. Það þarf að líta á verslunina, á samkeppnisaðstæðurnar. Það þarf að greina þá staðreynd að verðlag almennt er mjög hátt á Íslandi, að innflutt vara er almennt dýr. Við vitum vel að upp að vissu marki eru á því náttúrulegar og beinar efnislegar skýringar. Markaðurinn er lítill, flutningaleiðir eru langar, við erum ekki nema 300 þúsund, vöruvelta víða í verslun er hæg, rýrnun allmikil o.s.frv. Þetta kann vel að skýra einhvern 10, 20 prósenta mun þannig að það sé fyllilega ásættanlegt, það er þá einfaldlega veruleikinn, það fylgir því að búa í þessu landi eins og aðstæðurnar eru. En þarna er ískyggilega og grunsamlega mikill munur sem ekki verður rakinn til landbúnaðarins, fyrirkomulagsins hvað varðar framleiðslu, verðlagningu eða tollvernd þeirrar vöru, heldur er hluti af stærra máli, verðmyndun almennt og verðlagi í landinu. Hvers vegna er þessi hluti málsins alltaf gerður að sökudólgi eða blóraböggli? Hvers vegna í ósköpunum skipaði fyrrverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, nefnd sem átti bara að kanna hátt matvælaverð? Af hverju ekki vöruverð, af hverju ekki verðlag? Af hverju ekki verðmyndunina almennt og greina hana? Kemur þá ekki í ljós, eins og Nóbelsskáldið sagði forðum, að það er almennt dýrt að vera Íslendingur. Við lifum við þann veruleika að verðlag er hátt hér á landi. Sem betur fer er kaupgjald líka hátt og kaupmáttur á Íslandi er gagnvart þessum vörum í raun alls ekkert lakari en gengur og gerist í nálægum löndum. Það sjáum við best á því að skoða að fjölskyldurnar hér eyða hlutfallslega ekki meira af launum sínum og ráðstöfunartekjum til matvælakaupa en þær gera í öðrum löndum, um 15–16% og þar af vegur innlenda matvaran orðið minna en 6–7%, eða ekki meira en það. Að tala um að í verðlækkun þess þáttar útgjalda heimilanna felist möguleikar á einhverjum stórfelldum kjarabótum kemur manni spánskt fyrir sjónir. Hvernig er hægt að stórbæta kjör fjölskyldna í landinu með því að lækka eitthvert verð á 5–6% útgjalda fjölskyldunnar þegar aðrir þættir, eins og rekstur á bíl eða ferðalög eða aðkeypt þjónusta, vegur miklu þyngra? Að ég tali ekki um húsnæðisöflun eða annað því um líkt. Það eru lágtekjufjölskyldurnar, það eru barnmargar lágtekjufjölskyldur sem finna tilfinnanlega fyrir þessu háa vöruverði og matvælaverði þar með og það gerir það að verkum að sá sem hér talar hefur verið og er, og hefur alltaf verið á sinni tíð á þingi, sammála því að grípa til aðgerða þarna og hafa skattlagninguna á þessum brýnu lífsnauðsynjum vægari. Ég hef gjarnan lagt til að þar bættust við vörur eins og t.d. barnavörur, sérstaklega fyrir barnafjölskyldurnar, og þær gætu þá verið annaðhvort í þessu lægra skattþrepi eða hreinlega án virðisaukaskatts eins og er t.d. í Bretlandi og virðist ekki skapa nein stórkostleg vandamál í skattlagningunni þar. Veruleikinn er auðvitað sá að virðisaukaskatturinn er í þremur þrepum. Hann er 24,5, 14 eða 7% núna og svo núll. Þannig verður það væntanlega áfram og skapar ekki nein stórkostleg vandamál hjá öðrum þjóðum. Ég er alveg sammála þeirri aðgerð að færa 14% þrepið niður í 7% yfir línuna. Ég held að ekki hefði verið skynsamlegt að fara út í þrjú þrep eða kannski fjögur, ef við tökum núllið með, og skilja eftir einhverja vöruflokka í 14%. Mér finnst útfærslan á þessu tæknilega vera skynsamleg. Ég vil nefna hér til sögunnar, svo það gleymist ekki, þann hóp sem sannanlega býr við tilfinnanlega hátt matvælaverð eins og annað vöruverð og það eru íbúar landsbyggðarinnar. Það eru íbúar þeirra svæða á landsbyggðinni sem ekki hafa lágvöruverðsverslanir innan seilingar. Þar er matvælaverðið og vöruverðið í alvöru tilfinnanlega hátt. Hvað er ríkisstjórnin að gera til að takast á við það? Er hún með einhverjar aðgerðir til að bæta starfsskilyrði strjálbýlisverslunar? Nei. Hefur ríkisstjórnin mannað sig upp í að efna tillögur um að lækka flutningskostnað? Nei. Auðvitað stendur það algerlega upp á ríkisstjórnina að gera eitthvað í þeim efnum. Við höfum á undanförnum mánuðum heyrt fréttir um mikla rekstrarerfiðleika lítilla verslana á landsbyggðinni sem eru algjörlega lífsnauðsynlegar fyrir viðkomandi byggðarlög. Það verður að vera matvælaverslun í Grímsey. Það verður að vera matvælaverslun á Breiðdalsvík og víða annars staðar. Annars getur fólk ekki búið á þessum stöðum nema hafa bíl og það hafa ekki allir og jafnvel þó svo væri er eiginlega ekki boðlegt að reka byggð nema þar séu a.m.k. daglegar nauðsynjar fáanlegar. Þarna hefðu menn mátt standa betur að vígi. Afstaða flokks míns almennt er sú að við erum hlynnt aðalefni þessa frumvarps. Við höfum á hinn bóginn viljað fara varlega í sakirnar gagnvart aðgerðum sem geta kippt fótum undan íslenskum landbúnaði, íslenskum matvælaiðnaði og stofnað öllum þeim ríku hagsmunum sem þar eru á bak við í voða. Þar er á bak við byggð í strjálbýlinu í sveitum landsins. Þar eru á bak við miklir atvinnuhagsmunir þar sem 4.000–6.000 manns hafa beint og óbeint atvinnu af þjónustu við og úrvinnslu á framleiðslu landbúnaðarins. Þar er á bak við fæðuöryggi landsmanna, að við séum, a.m.k. hvað varðar fæðu, sjálfum okkur næg í einhverjum mæli. Það er þannig, veruleikinn er sá að við framleiðum sjálf um eða innan við helming fæðuþarfar þjóðarinnar. Það er lágt hlutfall miðað við flest lönd. Flestir mundu viðurkenna, held ég, að æskilegt er að þetta hlutfall sé hærra, ef eitthvað er. Ég nefni hollustu- og heilbrigðisþáttinn. Við vitum hvaða gæði við höfum í okkar innlendu framleiðslu og meðvitund manna um hið gagnstæða, þ.e. ónóga hollustu, mengun og skaðlegt efnainnihald varnings sem framleiddur er í verksmiðjubúskap með mikilli notkun eiturefna o.s.frv., fer nú mjög vaxandi. Menn leita víða aftur til upprunans í náttúrulegri framleiðsluaðferðir, lífrænar vörur o.s.frv. Þarna þurfum við Íslendingar að taka okkur á. Sú grunnhyggna, frumstæða umræða að það eina sem skipti máli sé verðið, að til sé eitthvert sameiginlegt meðaltalsmatvælaverð í Evrópu og það sé hægt að ræða án tillits til aðstæðna og gæða, er ekki rishá. Það er heldur ekkert sérstaklega hátt á því risið að rífast hér um höfundarrétt á því að grípa til skynsamlegra aðgerða sem koma fjölskyldunum í landinu til góða. Að síðustu er ekki hægt annað en nefna, frú forseti, tekjuáhrif frumvarpsins. Nú verður það sjálfsagt ekki vinsælt að einhver nefni það, en þá skal það gert til þess að einhver segi það, að hér er verið að afsala ríkissjóði umtalsverðum fjármunum, 8.700 millj. strax á næsta ári því að þetta á að ganga í gildi korteri fyrir kosningar eins og sagt er. Miskunn ríkisstjórnarinnar á að líta dagsins ljós 1. mars, er það ekki? Tveimur mánuðum fyrir þingkosningar, alveg í bláenda kjörtímabilsins. Það er nú með seinni skipunum, ekki satt, sem ríkisstjórnin efnir eitthvað af loforðum sínum eða var það Sjálfstæðisflokkurinn í þessum efnum? Tekjutap ríkissjóðs er 10,5 milljarðar kr. á ársgrundvelli. Það eru umtalsverðir fjármunir, sett í samhengi t.d. við útgjöld til menntamála eða framkvæmdir í vegamálum eða hvað sem er. Þegar þetta bætist við verulegt tekjutap ríkissjóðs vegna skattalækkana á öðrum sviðum, þar á meðal ígildi 2% lækkunar tekjuskatts um komandi áramót og fleiri breytingar sem gerðar hafa verið, þá er alveg ljóst að hinn stöðugi tekjugrunnur ríkissjóðs lækkar umtalsvert með þessum ráðstöfunum í heild. Það er auðvelt að gera það núna vegna þess að það háttar svo til að ríkið hefur haft miklar tekjur af þenslunni, af viðskiptahallanum og í raun og veru af afbrigðilegu ástandi í hagkerfinu, ástandi sem ekki fær staðist til lengdar vegna þess að það er ekki hægt að reka ríkið með grenjandi halla í viðskiptum við útlönd endalaust. Þessum tíma mun ljúka því vonandi tekst að skipta um ríkisstjórn í landinu í vor, ríkisstjórn sem hefur hugsun á því að reyna að innleiða aftur stöðugleika og ástand í hagkerfinu sem fær staðist, þ.e. við náum endum saman og rekum þjóðarbúskapinn í jafnvægi. Þá mun það taka í að búið er að afsala ríkissjóði jafnumtalsverðum tekjum og þessi ríkisstjórn er nú að gera á lokaspretti kjörtímabils síns. Þess vegna endurtek ég það, þó að ég hafi sagt það nokkrum sinnum áður, að ekki er víst að það verði eins auðvelt að vera fjármálaráðherra á næstu árum og koma saman hallalausum fjárlögum og verið hefur að 

Frú forseti. Í yfirgripsmikilli ræðu sinni kom hv. þingmaður inn á matarútgjöld og sagði matarútgjöld vega þyngra hjá lágtekjufólki en hátekjufólki. Þetta er eitthvað sem ég lengi vel trúði sjálfur og mjög margir. Síðan rakst ég á könnun, sem ég held að Háskólinn á Bifröst hafi gert þar sem hann kannaði þessa fullyrðingu, og það kom í ljós að matarútgjöld eru háð tekjum fólks og meira að segja línulega, þannig að maður sem er með tvöfalt hærri tekjur eyðir að jafnaði tvöfalt meira í mat. Forsenda hv. þingmanns er því ekki rétt samkvæmt þessari könnun. Og þá mundi ég allt í einu eftir því að í þau skipti á ævinni þegar ég hef orðið blankur, sparaði ég aðallega í matarinnkaupum því að þar er hægt að spara heilmikið. Ef maður kaupir ódýran mat, pasta og því um líkt í staðinn fyrir nautasteikur, eða fer minna út að borða, getur maður sparað umtalsvert í matarútgjöldum. Þess vegna held að menn þurfi að vita, eða a.m.k. að gera sér grein fyrir því eða átta sig á því, að þessi könnun liggur fyrir og að sú fullyrðing er ekki rétt að lágtekjufólk eyði jafnmiklu í krónutölu og hátekjufólk og þar af leiðandi hlutfallslega miklu meira miðað við tekjur.

Frú forseti. Ég get t.d. vitnað í útreikninga sem Þjóðhagsstofnun gerði á breytingartillögum sem ég flutti við mál af þessu tagi á 10. áratugnum, og Þjóðhagsstofnun reiknaði út í samstarfi við Hagstofuna tekjujöfnunaráhrif mismunandi tillagna sem fluttar voru við afgreiðslu þess þingmáls. Ég held að það hafi verið þrjár tillögur, ríkisstjórnarinnar, Framsóknarflokksins og tillögur sem Alþýðubandalagið flutti þá. Þá staðfesti Þjóðhagsstofnun að tekjujöfnunargildi þeirra tillagna sem við fluttum var mest. Inn í það komu tekjujafnandi áhrif aðgerða af því tagi að lækka sérstaklega matarverð. Útkoman varð ósköp einföld og rökrétt, það kom stórum, tekjulágum fjölskyldum mest til góða. Nú kann að vera nokkuð til í því sem hv. þingmaður var með, að tekjuhátt fólk getur að sjálfsögðu líka eytt miklu í mat og náð sama hlutfalli í útgjöldum að þessu leyti og aðrir ef það svo kýs og bruðlar, en það á val. Munurinn á því og lágtekjufólkinu er að þar eiga menn ekkert val, menn verða náttúrlega með einhverjum ráðum að eiga fyrir lífsnauðsynlegum matarútgjöldum. Því miður er það veruleikinn að þúsundir fjölskyldna í þessu landi hafa svo lítið handa á milli að þegar hinn fasti kostnaður er kominn, þ.e. útgjöld vegna húsnæðis og kannski skólagöngu barna og aðrir slíkir hlutir, ég tala nú ekki um ef menn eru að reyna að láta eftir sér að reka heimilisbíl, fer afgangurinn í mat. Við þekkjum örugglega öll svona fólk - ef svo er ekki legg ég til að menn nái sambandi við einhverja - sem veltir fyrir sér hverri krónu þegar líður á mánuðinn, og þær krónur eru eftir til matarkaupa fram að næstu mánaðamótum. Það er þetta fólk sem fær sérstaka kjarabót með aðgerðum af þessu tagi. Ég held því alveg blákalt fram að það sé mikið á sig leggjandi til að gera ráðstafanir sem bæta stöðu þess.

Frú forseti. Ég kom með þetta dæmi einmitt vegna þess að aðstæður hafa breyst. Eins og hv. þingmaður sagði í ræðu sinni eyðir fjölskyldan hlutfallslega minna af tekjum sínum í matarinnkaup og ég hugsa að það leiði til þess að þeir sem hafa meiri tekjurnar hafi þá meira til ráðstöfunar í matarkaup og eyði meira og ég hugsa að mismunur á matarkörfunni hafi breyst mjög mikið á milli fjölskyldna. Auðvitað þekkir maður dæmi um fólk sem hefur mjög lítið og þarf að snúa hverri krónu en það kemst líka af með miklu minna en aðrir sem ekki þurfa að snúa krónunni og jafnvel bruðla í matarinnkaupum.

Frú forseti. Það er alveg ljóst að matarútgjöldin hafa farið lækkandi sem hlutfall af ráðstöfunartekjum fólks. Ég bendi þingmönnum á, þeim sem ekki þegar hafa orðið sér úti um ágæta bók sem heitir „Við öll, íslenskt velferðarsamfélag á tímamótum“, að þar er í það vitnað að í lok seinna stríðs eyddu fjölskyldurnar á Íslandi að meðaltali næstum helmingi ráðstöfunartekna sinna í mat, matarútgjöldin ein tóku næstum hálfar tekjur fjölskyldnanna. Síðan hefur þarna orðið mikil breyting á af tveimur ástæðum. Það hefur orðið mikil framleiðniaukning í landbúnaði og matvælaverð hefur lækkað, það er veruleikinn, og tekjur hafa auðvitað hækkað. Þarna hefur orðið sú gleðilega þróun að nú eyða menn að meðaltali aðeins kannski 16% af ráðstöfunartekjum sínum í mat og þar af þessum 6% til innlendu matvörunnar sem ég áðan nefndi. Það er auðvitað hægt að hugsa sér fleiri ráðstafanir á fjármunum sem geta verið skilvirkar til að koma kjarabótum til tekjulágra, barnmargra fjölskyldna. En þetta er að mínu mati alveg örugglega 

Virðulegi forseti. Ég tek sérstaklega undir það sem fram kom í máli hv. þingmanns varðandi stöðu landbúnaðarins og þátt hans í útgjöldum heimilanna. Það er alveg rétt sem þingmaðurinn bendir á, hlutfall innlendra matvæla í útgjöldum heimila hefur lækkað verulega á síðustu árum og það er einmitt nauðsynlegt að beina athyglinni að því til þess að beina umræðunni um lækkun matarverðs frá landbúnaðarkerfinu sjálfu. Of margir hafa viljað tengja þetta tvennt saman og telja nauðsynlegt að gera kerfisbreytingar á íslensku landbúnaðarkerfi ef ná eigi lækkun á landbúnaðarverði. Það held ég að séu ekki réttar ályktanir og nauðsynlegt einmitt að halda á lofti upplýsingum sem sýna annað. Ég held að aðalatriðið sé það að við búum í markaðskerfi sem þýðir að þegar ríkisvaldið grípur til aðgerða eins og þessara, að lækka tekjur sínar með því að lækka tiltekinn skatt, virðisaukaskatt í þessu tilviki, er ekkert víst að sú skattalækkun skili sér til þeirra sem eiga að fá hana, þ.e. neytenda, vegna þess að sá sem selur vöruna hefur frelsi til verðlagningar. Fyrir því er reynsla, m.a. frá Svíþjóð, að það er hætta á því að aðgerð af þessu tagi mistakist ef ekki fylgir samhliða einhver aukin samkeppni á þeim markaði sem lækkunin nær til. Ég bendi einmitt til þeirrar reynslu árið 1995 í Svíþjóð. Því miður sé ég ekki neina nýja samkeppnisaðila inni á þessum markaði þannig að við verðum þá að skoða það í þinglegri meðferð þessa máls til hvaða aðgerða menn geta gripið til að tryggja að verðið lækki og skattalækkunin skili sér þangað sem hún á að fara en endi ekki í vasa þeirra sem selja vöruna.

Frú forseti. Mér heyrist nú að við ræðumaður séum í aðalatriðum sammála og hv. þingmaður nefndi hér hlut sem mér vannst ekki tími til að koma inn á í ræðu minni og er mjög gildur, þ.e. það að þessar aðgerðir týnist ekki á leiðinni og að þær skili sér raunverulega alla leið til neytenda. Varðandi landbúnaðinn er mjög mikilvægt að menn hafi það í huga og sýni því sanngirni að landbúnaðurinn hefur tekið mikið á sig á undanförnum árum. Honum er enn ætlað það. Er það ekki svo að mjólkurvörur eigi að haldast í óbreyttu verði í tvö ár í tengslum við þetta samkomulag? Það er þó nokkur fórn þegar til þess er litið að verðbólgan er ein 6–8% um þessar mundir. Það munar um minna en að lofa því fyrir fram í þetta mikilli verðbólgu að halda verði á framleiðsluvöru sinni alveg óbreyttu. Ég vil líka nefna það að í búvörusamningum, a.m.k. þeim sem ég þekki best til, var innbyggð hagræðingarkrafa á landbúnaðinn. Greinin tók á sig, ein atvinnugreina svo að mér sé kunnugt um, kvöð um hagræðingu sem var innbyggð í samning, í löggerning sem var bindandi að þessu leyti. Svo vil ég nefna einnig í sambandi við þessa aðgerð að það er ákaflega mikilvægt að halda uppi þessu eftirliti með að verðið beinlínis lækki í búðunum. Ég get síðan nefnt ein rök enn sem tengjast því sem áður hefur verið rætt um landsbyggðina af minni hálfu sem mæla með því að virðisaukaskatturinn á matvörunni verði lækkaður sérstaklega og það er sú staðreynd að þrátt fyrir að virðisaukaskattur sé mun skárri en söluskattur hvað varðar svokölluð uppsöfnunaráhrif eru þau samt í vissum mæli áfram til staðar. Virðisaukaskatturinn leggst ofan á endanlegt útsöluverð vörunnar á endastað. Hvar er það hæst? Jú, það er í afskekktustu héruðum landsins þar sem er mestur flutningskostnaðurinn, minnst vöruveltan og mest rýrnunin. Að því leyti er mjög gott að virðisaukaskatturinn á slíka vöru sé sem lægstur í lokin því að þá dregur úr þeim uppsöfnunaráhrifum sem eru annars í eðli sínu fólgin í að leggja virðisaukaskatt á endaverð vörunnar.

Virðulegi forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að undirstrika það sem ég held að sé aðalatriðið í þessu máli, að verðlagning á vörunni ræðst af kaupgetu almennings. Hún ræðst ekki af uppsöfnuðum framleiðslukostnaði, við erum löngu komin út úr því hagkerfi að verðlagning á vöru sé ákvörðuð með því að leggja saman einstaka kostnaðarliði og setja á einhverja hæfilega þóknun. Við búum í markaðshagkerfi þar sem verðlagning ákvarðast af kaupgetunni og engu öðru þannig að þegar við lækkum skattlagningu ríkissjóðs er ekkert víst að sú lækkun skili sér í lægra verði, sérstaklega ef kaupmáttur almennings lækkar ekki, heldur vex miklu fremur. Hættan á því að þetta týnist á leiðinni er veruleg og Alþingi verður að skoða málið í því ljósi að tryggja að skattalækkunin skili sér þangað sem hún á að fara.

Frú forseti. Það er að vísu svo að inni í þessu kerfi eru enn þá vissir þættir sem lúta að verðlagsákvörðunum, eins og heildsöluverðlagning á mjólkurvörum ef ég man rétt, þannig að það er kannski ekki alveg svo að verðlagið ráðist alfarið af framboði og eftirspurn á markaði í þessu tilviki. Það er hins vegar hárrétt sem hv. þingmaður segir að þegar upp er staðið ræðst það af kaupgetu almennings hvort varan selst á einhverju tilteknu verði. Það er alveg vitað að innflutningsverslunin lagði sig ekkert sérstaklega fram um að lækka verð vörunnar í takt við sterkara gengi krónunnar á meðan það var á uppleið á síðasta ári og fram í byrjun þessa árs. Þegar maður spurði búðareigendur og innflytjendur af hverju þeir skiluðu ekki lægra verði í takt við sterkari krónu svöruðu þeir bara: Hvers vegna á maður að lækka verðið meðan allt selst? Það er að sjálfsögðu þarna áfram til staðar. Sem sagt, öflugt eftirlit með því að þessar aðgerðir skili sér er mjög mikilvægt.

Forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum og vörugjöld, lögum um virðisaukaskatt og lögum um gjald af áfengi og tóbaki. Hér hafa farið fram gagnlegar umræður um málið. Hér er auðvitað um að ræða tillögur ríkisstjórnarinnar frá því í sumar um hvernig eigi að lækka matarreikning heimilanna í landinu. Það er mjög mikilvægt mál. Hér er um að ræða afrakstur vinnu sem sett var í gang með skipan nefndar þáverandi forsætisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar, um lækkun matarverðs. Eins og frægt er orðið náðist ekki samstaða í nefndinni um niðurstöður en hagstofustjóri, formaður nefndarinnar, skilaði áliti sínu í sumar. Þá tók ríkisstjórnin við málinu og kynnti tillögur sínar þann 9. október. Þær liggja fyrir í frumvarpi þessu. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni með að auðvitað hefur verið hálfeinkennilegt að fylgjast með því hvernig menn hafa reynt að eigna sér höfundarrétt þessara tillagna. Þessi umræða er ekki ný af nálinni og ósköp eðlilegt að menn eigi líka umræður um það eftir pólitískum línum hvernig menn vilja haga þessum málum. Framsóknarmenn hafa rætt þessi mál heilmikið, lækkun matvælaverðs og lækkun virðisaukaskatts á matvælum á flokksþingum og miðstjórnarfundum og hafa lagt fram ályktanir þess efnis að fara eigi í slíkar lækkanir vegna þess að það sé mikilvægt fyrir heimilin í landinu, ekki síst tekjulægstu hópana og barnmargar fjölskyldur. Samt held ég því til haga að fyrir síðustu kosningar lögðum við ekki sérstaklega upp með þessar lækkanir í forgrunni í stefnuskrá okkar. Við höfum alltaf verið þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt fyrir ríkið að geta staðið undir velferðarkerfinu sem við höfum haft metnað og gæfu til að byggja upp. Þess vegna lögðum við upp með aðrar hugmyndir í skattalækkunum fyrir síðustu kosningar. En vegna hinnar góðu stöðu ríkissjóðs og þess hve vel hefur verið haldið á ríkisfjármálum á undanförnum árum, þeirri staðreynd að okkur hefur tekist að greiða mikið niður af skuldum ríkisins og í staðinn látið vaxtagreiðslur ganga í velferðarkerfið og aðra samneyslu, þá höfum við svigrúm sem við nýtum hér í dag. Í stuttu máli ganga tillögurnar út á að vörugjöld af innlendum og innfluttum matvælum, öðrum en sykri og sætindum, verði felld niður að fullu 1. mars 2007. Tímasetningin er auðvitað valin í efnahagslegu tilliti þótt menn séu að ýja að öðru í umræðunni. Tímasetningin er valin með tilliti til efnahagsstjórnarinnar því að það er mikilvægt að þetta sé gert á þannig tíma að það komi ríkisrekstrinum vel og ekki síst að það skili sér örugglega til þeirra sem á þurfa að halda, til heimilanna í landinu. Ég fagna þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að undanskilja vöruflokka þar sem sykur og sætindi eru innifalin út af lýðheilsusjónarmiðum. Það hefur margoft komið fram í umræðunni, m.a. hjá Lýðheilsustöð, að það sé mikilvægt að við lækkum ekki verð á þeim vörum vegna þess að það geti hvatt til aukinnar neyslu á þeim. Ég held að þessi þjóð þurfi, rétt eins og aðrar þjóðir í vestrænum heimi, að berjast við aukinn vanda vegna offitu og ofþyngd. Ég tel því að það hafi verið gott að undanskilja það. Virðisaukaskattur á matvælum verður síðan lækkaður úr 14% í 7% frá 1. mars 2007 og verður öll vara til manneldis í lægra þrepinu. Ég held að þetta sé góð útfærsla á því. Jafnframt verður virðisaukaskattur af annarri þjónustu og vörum í 14% þrepi, þ.e. bækur, tímarit, blöð, húshitun og hótelgisting lækkuð í 7% og ríkisstjórnin hefur bætt því við, frá því að þetta var lagt fram 9. okt., að geisladiskar muni falla í sama flokk. Það er mikilvægt að tónlist geti keppt við bækur á jafnréttisgrundvelli og út frá samkeppnislegu sjónarmiði fagna ég því. Virðisaukaskattur á öðrum matvælum, sem hefur verið 24,5%, verður lækkaður í 7% frá sama tíma og virðisaukaskattur af veitingaþjónustu lækkaður úr 24,5% í 7% frá sama tíma. Fulltrúar ferðaþjónustunnar hafa fagnað síðastnefnda atriðinu og tek ég undir með þeim. Ég held að í þessu felist tækifæri til að efla frekar ferðaþjónustu á Íslandi. Ég held að það nýtist ekki síst byggðum okkar um allt land þar sem mikil aukning hefur verið í ferðaþjónustu. Þetta gefur okkur frekar tækifæri til að sækja fram. Ég fagna þessu frumvarpi mjög, eins og ég hef sagt hér. Ég held að ríkisstjórnin sé að stíga mikilvægt skref í átt að því að lækka matarreikninginn í landinu eins og ég held að við séum öll sammála um að það muni nýtast, ekki síst tekjulægri fjölskyldum, tekjulægstu einstaklingunum og barnafjölskyldum. Ég vil halda því til haga, eins og síðasti ræðumaður gerði í ræðu sinni, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að auðvitað er um að ræða heilmiklar breytingar fyrir landbúnaðinn. Ég held að það sé mikilvægt að við verðum sammála um að ekki verði vegið að landbúnaðinum þannig að hann geti ekki starfað í því umhverfi sem við búum honum. Menn mega ekki gleyma því að landbúnaður er víða undirstaða byggðar, kannski einmitt þar sem byggðirnar standa hvað veikastar. Framsóknarmenn hafa þess vegna viljað standa vörð um að landbúnaðurinn geti starfað áfram og í þessu samhengi er mikilvægt að slíta ekki í sundur umræðu um matvælaverð annars vegar og almenna umræðu um verðlag eins og fram kom, a.m.k. hjá síðasta ræðumanni. Íslendingar hafa alltaf haft metnað til þess að reyna að vera að mestu leyti sjálfum sér nógir, að hér sé matarkista sem standi undir þörfum okkar. Við þurfum ekki að rifja upp umræðuna lengra aftur en til síðasta vetrar þegar mikið var rætt um fuglaflensuna svokölluðu. Af því sjá menn hve mikilvægt er að við getum að einhverju leyti verið sjálfum okkur nóg og sjálfstæð. Bændasamtökin vöktu máls á þessum aðgerðum, með leyfi forseta, ef ég mætti rifja upp frétt á vef þeirra frá 9. október síðastliðnum. Þar segir, með leyfi forseta: „Verðstöðvun á mjólk og lækkun tolla á kjötvörum, um allt að 40%, er ávísun á kjaraskerðingu hjá bændum. Mikilvægt er að útfærsla á tillögum ríkisstjórnarinnar á lækkun tolla á kjötvörum verði með þeim hætti að bændum og afurðastöðvum verði gert kleift að takast á við þær. Hins vegar er ljóst að um sársaukafulla aðgerð er að ræða fyrir bændur. Mjólkuriðnaðinum er mikilvægt að fá svigrúm til að takast á við hagræðingarmarkmið sitt sem er metnaðarfullt. Mikilvægt er að þessar aðgerðir skili sér að fullu til neytenda. Bændur munu samkvæmt þessum tillögum þurfa að leggja verulega mikið af mörkum og það verður verslunin líka að gera.“ Ég tek heils hugar undir þetta. Þarna stigu forsvarsmenn bænda í rauninni fram þegar umræðurnar höfðu staðið um alllangan tíma í ríkisstjórninni og í samfélaginu öllu, um að nauðsynlegt væri að lækka matarreikning heimilanna. Þá höfðu afurðastöðvarnar og bændur frumkvæði að viðræðum við ríkisstjórnina þar sem lögð var til sú leið sem hér liggur fyrir, annars vegar að verðstöðvun muni ríkja á mjólk í tvö ár og hins vegar að menn muni leita leiða við útfærslu á tollalækkunum. Sú vinna er í fullum gangi. Frú forseti. Menn hafa rætt um þær breytingar sem verða á högum ríkisins hvað þetta varðar á næsta ári. Árið 2007 verður ríkið af tekjum sem nema 8,7 milljörðum. Á heilsársgrundvelli þýðir það 10,5 milljarða. Það verður að halda því til haga að þetta eru tekjur sem ríkið hefur haft og þær hafa staðið undir mörgum brýnum velferðarmálum sem við viljum standa undir og höfum í síauknum mæli fjárfest í, sem betur fer. Eigi ríkið að verða af þessum tekjum þarf einmitt að tryggja að þær rati örugglega í hendur skattborgaranna sjálfra en ekki til milliliða. Á vegum ríkisstjórnarinnar, þ.e. hæstv. viðskiptaráðherra, er í gangi vinna í samvinnu við verðlagseftirlit ASÍ, Neytendastofu og fleiri, til að tryggja að matarverðslækkunin sem hér um ræðir, og vonandi verður samþykkt að lögum fyrir jól, því að þetta tengist auðvitað fjárlagafrumvarpinu, tapist ekki á leiðinni frá haga ofan í maga. Síðustu ræðumenn fjölluðu einnig um þessi mál. Ég tek undir að það þarf að taka á því. Við getum ekki einungis horft til samkeppnissjónarmiða, sem eru mikilvæg, heldur líka til verðlagseftirlitsins. Ég treysti því að hæstv. viðskiptaráðherra og þingnefndin sem mun taka málið til umfjöllunar, hv. efnahags- og viðskiptanefnd, ræði þau mál. Við þurfum ekki að ræða um þær breytingar sem áttu að verða á áfengisgjaldinu enda munum við fresta þeirri umræðu. En að sjálfsögðu munum við fara yfir það í þingnefndinni. Ég held að það sé mikilvægt að koma til móts við þau sjónarmið sem fram hafa komið í umræðunni síðustu daga. En það er ljóst að með þessum tillögum var ekki ætlunin að lækka gjald á áfengi, ég held að um það sé full samstaða, a.m.k. er það ekki stefna Framsóknarflokksins að lækka gjald á áfengi enda hefur það að mínu mati neysluhvetjandi áhrif. Við hljótum að leita annarra leiða en lagt var upp með í þessu frumvarpi. Ég held að þetta frumvarp sé mikilvægt og skipti máli fyrir fjölskyldurnar í landinu, að við lækkum matarreikning heimilanna með þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Það er afar brýnt að við tryggjum að lækkanirnar muni sannarlega skila sér í vasa neytenda, þ.e. frá haga ofan í maga en týnist ekki hjá milliliðum á leiðinni. Við megum ekki gleyma þeim fórnum, ef svo má segja, sem landbúnaðurinn færir í þessu sambandi. Hann er tilbúinn að taka þátt í þessu mikilvæga máli með okkur. Þess vegna finnst mér umræða Samfylkingarinnar um þessi mál og landbúnaðarmálin vera óábyrg vegna þess að þar eru menn um leið að gleyma þeirri mikilvægu stétt sem heldur uppi byggð víða um landið. Við eigum að samþætta þessi sjónarmið, sem ég tel okkur gera í þessu frumvarpi. Með því komum við til móts við þær raddir sem hafa hvatt til að lækka matarreikning landsmanna og ég tek undir það. Á sama tíma stöndum við vörð um fjölmörg störf, ekki einungis eru á landsbyggðinni heldur líka á þéttbýlisstöðum, bæði á höfuðborgarsvæðinu og um landið allt. Ég vona að okkur takist, herra forseti, að ganga hratt og vel frá málinu í þinginu og að okkur takist að afgreiða þetta mikilvæga mál fyrir jól.

Virðulegi forseti. Menn hafa komið víða við í þessari umræðu. Ég ætla að hefja mitt mál á að koma inn á ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, sem var ágæt. Hann kaus að fara aftur í tímann og rifja upp skattbreytingu frá því fyrir 19 árum og hugmyndir sem þá komu upp um að vera með eitt þrep til að afstýra því að göt yrðu í nýja kerfinu. Ég man líka vel eftir þeim viðbrögðum sem urðu við þeirri hugmynd þótt ég hafi ekki verið á þingi þá. Það er alltaf gott að hafa með í farteskinu reynsluna frá fyrri tíma og átta sig á því af hverju umræðan hefur orðið með tilteknum hætti, þessum en ekki hinum. En ég minni á, af því að núna erum við m.a. að tala um virðisaukaskattslækkun, sem nýta á til að ná niður matarverði, að ég hef frá því að ég byrjaði á matarverðsumræðunni, frá ársbyrjun 2001, alltaf talað um almennar fjölþættar aðgerðir til að ná niður matarverði. Það er hollt fyrir okkur að vita af því, af því að matarverð er umtalsvert lægra í Danmörku en á Íslandi, að þar er 25% virðisaukaskattur á matvæli. Þetta snýst ekki bara um virðisaukaskattinn en það er sýnilegt og áþreifanlegt að lækka skatt, m.a. á matvæli, þegar maður vill ná niður verði. Það er líka full ástæða til að benda á að í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi er virðisaukaskattur 12–14% og hefur verið að breytast á síðustu fjórum, fimm árum. Umtalsverð lækkun á matarverði varð bæði í Svíþjóð og Finnlandi eftir aðild að Evrópusambandinu. En matarverð í Noregi er á mjög svipuðum slóðum og á Íslandi í dag enda eiga þessar þjóðir margt sameiginlegt, bæði í landbúnaðarkerfi og skattkerfi auk þess sem þær standa báðar utan við Evrópusambandið og hafa hingað til ekki beitt kröftum sínum til að grípa til heimatilbúinna aðgerða sem mundu skila sér á svipaðan hátt í matarverði og gerist þegar löndin hafa gengið til liðs við Evrópusambandið. Þetta vildi ég nefna í upphafi, virðulegi forseti. Svo vil ég, út af því að rætt var um neikvæðan tón Samfylkingarinnar, segja að það er ekki rétt, Samfylkingin lýsti nefnilega miklum stuðningi við áform ríkisstjórnarinnar strax 9. október þegar tillögur um matarverðslækkanir komu fram og hefur lýst sig fylgjandi því sem ríkisstjórnin gerir núna. En hún hefur öll þessi ár talað fyrir almennum aðgerðum til lækkunar og telur að gera eigi meira en hér er gert. Það er ekkert óeðlilegt, þegar um svo stórt mál er að ræða, að á það sé bent og gagnrýnt að tillögurnar um breytingar skuli koma fram 9. október og síðan þurfi að afgreiða málið með afbrigðum undir mánaðamót nóvember/desember. Menn eiga ekki að vera hörundsárir vegna þess. Það á að ýta við málum og gagnrýna það þegar ekki er haldið nógu vel á spilunum. Áðan var því haldið fram að það væri óþarfi að horfa til baka og eigna sér tillögur fram og til baka. Ég ætla ekki að eigna mér neina tillögu en ætla samt að leyfa mér að horfa til baka um um það bil sex ár og m.a. benda á veturinn 2002–2003 þegar bæði Samfylking og Sjálfstæðisflokkur settu fram hugmyndir um 7% virðisaukaskatt á matvæli sem fyrsta skref til að ná niður matvælaverði. Auðvitað gerðu allir sér grein fyrir því að það að lækka matarverð úr 14 í 7% var ekki nema brot af því sem þurfti að gera til að ná niður matarverðinu sem er mun miklu hærra á Íslandi en annars staðar. Um það hefur einnig verið talað fyrr í umræðunni, að auðvitað á að horfa á allt vöruverð en allir sem hafa eitthvað verslað á liðnum árum vita að aðrar vörur hafa lækkað umtalsvert. Það er ekki jafnmikill ávinningur af því í dag að kaupa vörur í útlöndum og það var áður fyrr. Það er allt annað að fara í rafmagnsvöruverslanir í dag en þegar ég var að byrja að búa, svo eitthvað sé nefnt varðandi þróun vöruverðs. Ljóst er að það er fátt sem stjórnvöld gera til breytinga og til lækkunar sem hefur jafnvíðtæk áhrif og áhrif til góðs fyrir alla eins og að lækka matarverðið og það höfum við bent á. Og af því að ég sagði áðan að ég mundi líta sex ár til baka var það árið 2001 sem skriflegt svar ráðherra Hagstofunnar sýndi að þróun matvælavísitölu á Norðurlöndunum samanborið við Evrópusambandið hafði verið afar óhagstæð í öllum mælikvarða varðandi Ísland frá 1990–2001, mjög óhagstæð. Auðvitað skiptir það máli líka að reyna að átta sig á hvernig matarverðið var 1990 og kom í ljós eftir að farið var að rannsaka það að matarverð hafði líka þá verið hærra á Íslandi en í fyrrgreindum löndum. Þegar þróunin var skoðuð hafði matarverð verið að aukast og samanburður var æ óhagstæðari fyrir Ísland öll þessi ár, allan þennan áratug. Það var þess vegna og vegna þeirra upplýsinga sem undirrituð lagði fram sem fyrsta mál á haustþingi árið 2002 tillögu um að gera úttekt á orsökum matvælaverðsins. Búið var að sýna þá í samanburði hver munurinn var og einnig að kanna hve ólík tenging landanna á Evrópusambandið hefði þarna áhrif og farið var í að láta vinna skýrsluna á grundvelli þess að fyrir lá að allt að því 70% hærra matarverð væri hér en í Evrópu. Ég verð að segja af því að ég er búin að vera bráðum 18 ár á þingi, að ég man ekki eftir að eitt þingmannamál hafi vakið viðlíka umræðu í samfélaginu og þessi tillaga gerði haustið 2002. Mjög fljótlega fór sú umræða að lifa sínu sjálfstæða lífi og hætti að vera á nokkurn hátt tengd við það að hún hefði hafist á Alþingi Íslendinga. Sú umræða stóð vikum saman í ræðu og riti í samfélaginu. Síðan þá hefur það verið þannig að með því að umræðunni hefur verið haldið vakandi á Alþingi hefur fólk verið mjög meðvitað um matarverðið og að hægt sé að breyta því. Af því að verið er að tala um virðisaukaskattinn þá var það strax haustið 2003 fyrsta þingmál Samfylkingarinnar og 1. flutningsmaður var formaður flokksins, Össur Skarphéðinsson. Við lögðum til lækkun virðisaukaskatts úr 14% í 7%. Við bentum ítrekað á það í umræðu um matarverð að lækkun matarverðs hefði víðtækari áhrif en bara það að lækka útgjöld fjölskyldunnar umtalsvert eftir því hversu víðtækar aðgerðirnar væru sem gripið væri til vegna þess að matarverðið hefði áhrif á mælingu verðbólgu og neysluvísitöluna. Með því að lækka matarverðið lækkaði maður í rauninni verðbólguna eða mælieininguna. Svo núna þegar við erum búin að hlusta á umræðuna um fjárlög, hefur það komið aftur og aftur fram sem stóra málið í málflutningi þingmanna stjórnarflokkanna hve það sé stórkostlegt að af því að grípa eigi til þeirra aðgerða sem nú er verið að mæla fyrir, muni verðbólgan ekki mælast 4,5%, eins og áður hefði verið búið að kynna, heldur mundi hún bara verða 3% vegna áhrifa af breytingunum á því máli sem verið er að flytja hér. Þetta var ekkert nýtt fyrir okkur. Þetta var það sem við sögðum þegar tillögur komu fram um að lækka tekjuskatt. Við lögðum það til að í stað þess að fara í lækkun tekjuskatts yrði einmitt farið í matarverðið af því að það hefði svo víðtæk áhrif, af því að það hefði áhrif á fjölskyldurnar, af því að það hefði áhrif fyrir þá sem hefðu allra lægstu tekjurnar sem tekjuskattslækkun hefði ekki og af því að það hefði áhrif á verðbólguna og þar með verðtryggingarmælingu allra lána fjölskyldnanna. Það munar um minna hjá fólki sem er kannski með 10 millj. kr. lán á herðunum, ungar fjölskyldur, að verðbólga mælist 3% en ekki 4,5%. Það munar um minna. En við töluðum fyrir daufum eyrum og á auðvitað að minna á það að við erum í þessi ár búin að tala fyrir daufum eyrum. Ríkisstjórnin hefur daufheyrst við þeim ábendingum okkar. Henni lá svo á að koma á stefnumörkun sinni um lækkun tekjuskatts, að það er ekki fyrr en hún er í raun hrakin til þess á þessu ári, að ákveðið er að fara í lækkun matvælaverðs. Af hverju segi ég að ríkisstjórnin hafi verið hrakin til þess? Jú, þegar ég nefndi að við hefðum flutt hérna sem fyrsta þingmál árið 2002 tillögu um að leita orsaka matarverðs, var Hagfræðistofnun Háskóla Íslands falið það verkefni og stofnunin vann það verk og skilaði ítarlegri skýrslu sem fjallaði algerlega um hvað væri hægt að gera og hvað orsakaði matarverðið alveg upp í það að strangara verðlagseftirlit og samkeppniseftirlit þyrfti. Veturinn eftir bar sú sem hér stendur fram fyrirspurn til allra ráðuneytanna sem tengdust ábendingum sem komu fram í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Og þá skyldi maður halda að stjórnarflokkar sem væru með einhverjar hugmyndir um að taka á matarverðinu væru farnir að skoða þær hugmyndir og ábendingar sem þar komu fram í ráðuneytum sínum, sem voru ábendingar allt frá málefnum fjármálaráðuneytisins upp í landbúnaðarráðuneyti, viðskiptaráðuneyti o.s.frv. Öll svörin sem bárust síðla vetrar sýndu að skýrslan hafði ekki verið opnuð. Hvergi var verið að skoða nokkurn skapaðan hlut, hvergi var verið að gera úttektir, hvergi verið að vinna með ábendingarnar. Það eina sem var svarað í landbúnaðarráðuneytinu var að í erlendum alþjóðlegum samningum væri verið að skoða tollamál og að öðru leyti væri ekki verið að skoða neitt slíkt hér heima og átti það við um ráðuneytin. Ég hef alltaf sé það svo að það hafi tengst örvæntingu Framsóknarflokksins yfir fylgishruni að þáverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, ákvað skyndilega að skoða þyrfti matarverðið. Hann kom með það í áramótaræðunni sjálfri um síðustu áramót, að ekki væri lengur hægt að láta það viðgangast að fjölskyldur á Íslandi þyrftu að borga miklu hærra verð fyrir matinn en fjölskyldur annars staðar og heldur væri ekki hægt að una við það að málefni fjölskyldunnar væru ekki sett í öndvegi, svo hann ákvað að setja nefndir í bæði málin, í málefni fjölskyldunnar og líðan hennar og nefnd í matarverðið, matarverðið þar sem allt lá fyrir í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Skemmst er frá því að segja að um leið og þeir sem valdir voru til að fara yfir málin fóru að skoða hvað þyrfti að gera og hvað væri hægt að gera og settu fram tillögu, sem hefði reyndar ekki komið fram ef formaður matvælanefndarinnar hefði ekki haft þann kjark til að bera, þegar hann náði ekki samstöðu í nefndinni að skila áliti, að vera einn og sjálfur á þeim tillögum sem voru settar fram, þá hefði sennilega ekkert gerst. Ef hann hefði ekki haft þann kjark til að bera að senda frá sér tillögur og afgreiðslu frá nefndinni þó hún væri ósamstiga, þá hefði sennilega ekkert gerst. Þess vegna lít ég eiginlega svo á að formaður matvælanefndarinnar hafi verið sá maður sem kannski spilar stærst hlutverk núna í því að á þessum kosningavetri drífa menn sig í að setja fram tillögur til breytinga sem eiga að koma til framkvæmda korteri fyrir kosningar. En það vill svo til að sá flokkur sem væntanlega mun verða í aðalhlutverki í næstu ríkisstjórn er sammála þeim aðgerðum og mun byggja áfram við þessar tillögur og mun halda áfram með það mál og fylgja því eftir sem ekki er að finna í frumvarpi fjármálaráðherra en er að finna í tillögum okkar. Við getum alveg skilið að mönnum hafi fundist það hljóma miklu betur að segja að menn felli niður vörugjöld en sleppi honum á sykri og sætindum. Við í Samfylkingunni erum algerlega sammála því að mjög mikilvægt er að reyna að vera með þann boðskap til þjóðarinnar að dregið sé úr neyslu á sykri og sætindum. En það kom líka fram og er alger staðreynd og mikil áhersla er lögð á það í skýrslu matvælanefndar, að breytingar á vörugjöldunum missa algerlega marks ef byrjað er að toga út úr þeim sætindin vegna þess að það er eiginlega sykur í öllu sem er að finna í eldhúsinu okkar. Þess vegna er það þannig að lækkun vörugjalda, sem var lögð mikil áhersla á í skýrslunni, verður talsvert marklaus ef taka á sykurinn út úr. Þess vegna var það að þrátt fyrir að við í Samfylkingunni deilum því sjónarmiði stjórnarflokkanna að mikilvægt sé að draga úr sykurneyslu mundi vera skynsamlegra með tilliti til vinnubragða að fella öll vörugjöld á matvæli niður. Það er líka athyglisvert og full ástæða til að benda á að fram hefur komið að t.d. gosdrykkir, sem eru sennilega það sem hefur verst áhrif á krakkana okkar og ekki síst unglingana þegar um er að ræða neyslu sykurs og óhollustu, munu líklega ekki falla undir þá tillögu fjármálaráðherra. Ef það er rétt er það mjög alvarlegt mál og full ástæða til að efnahags- og viðskiptanefnd skoði það, því ef það er einhver ein matvælategund sem hefur meiri áhrif en önnur á sykurneyslu unglinga þá er það gosdrykkjaneysla því hún er gífurleg. Við höfum lagt fram sömu tillögu og stjórnarflokkarnir um að virðisaukaskattur verði samræmdur og verði 7%, en við höfum líka lagt til að tollar á matvæli verði felldir niður í áföngum. Við höfum lagt til að gerður verði tímabundinn aðlögunarsamningur þegar tekið er fyrsta skref á tollalækkun og síðan verði fyrirkomulagi stuðnings við landbúnað breytt. Auðvitað tekur það sinn tíma en mjög mikilvægt er að sú breyting verði unnin í samvinnu við bændur. Ljóst er að bændur eru hræddir við umræðuna um lækkað matarverð og þeir eru hræddir við allar breytingar sem snúa að þeim. Þeir eru hræddir við að eitthvað verði tekið í burtu sem þeir þekkja og ekkert annað komi í staðinn. En við vitum það öll, við erum öll með bændur í fjölskyldum okkar og þekkjum vel til, en við vitum líka að í sumum tilfellum skilar sáralítill hluti af verðinu sér til bóndans. Því er mjög mikilvægt að þora að endurskoða slíka hluti og fara í tollabreytingar sem kosta ríkissjóð ekki mikið en vigta þungt og fara jafnframt í nýjar og öðruvísi aðgerðir til stuðnings þeim sem lifa í sveitum. Að lokum þetta, virðulegi forseti. Það sem er gott við þá tillögu sem hér er, er að við erum að gera það sjálf sem gerist meira eða minna við aðild t.d. þeirra landa sem gerast aðilar að Evrópusambandinu. Við erum sjálf að skoða hvernig við getum gert hlutina. Hverju getum við breytt til að það verði til hagsbóta fyrir fólkið í landinu okkar? Þetta er eitt skrefið í því. Þó að okkur í Samfylkingunni finnist skrefið ekki nógu stórt munum við styðja þetta og vinna að heilindum í málinu í efnahags- og viðskiptanefnd.

Herra forseti. Hér erum við að ræða frumvarp ríkisstjórnarinnar sem hefur það m.a. að markmiði að lækka matvælaverð. Að mati okkar í Samfylkingunni er það löngu tímabært skref sem hér er tekið og við fögnum því að sjálfsögðu þó að við hefðum viljað ganga lengra eins og hefur komið fram í máli þeirra þingmanna flokksins sem hafa talað hér í dag. Það er rétt að rifja aðeins upp söguna hvað varðar þessi áherslumál á þessu kjörtímabili. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa ítrekað lagt fram tillögur á þingi um að lækka virðisaukaskatt á matvælum um helming á þessu kjörtímabili, á hverju einasta ári ef út í það er farið. Í hvert einasta skipti hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins ýtt á nei-hnappinn og fellt þær tillögur. Loksins örfáum mánuðum fyrir kosningar vaknar Sjálfstæðisflokkurinn upp við þá stöðu að hann hefur ekki uppfyllt eitt af kosningaloforðum sínum sem var það nákvæmlega sama og okkar á sínum tíma sem laut að því að lækka matarskattinn um helming. Samfylkingin hefur ítrekað tekið frumkvæði í þessu máli og ekki síst vegna baráttu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur sem hefur ítrekað verið með fyrirspurnir og skýrslubeiðnir um þetta mál og hreyft þannig við því. Þingflokkur Samfylkingarinnar fór sömuleiðis af stað aftur í haust með metnaðarfullar tillögur sem mundu lækka matvælakostnað landans um fjórðung sem er meiri háttar lækkun og mikil kjarabót fyrir allar íslenskar fjölskyldur. Örfáum dögum eftir að Samfylkingin lagði fram sínar hugmyndir fóru ríkisstjórnarflokkarnir af stað og kynntu sínar tillögur sem nú er komið á daginn að eru illa unnar að einhverju leyti því að við höfum tvö dæmi sem benda til þess að annaðhvort hafi útspil eða viðbrögð ríkisstjórnarflokkanna við frumkvæði Samfylkingarinnar verið illa undirbúið eða einhvers konar ósætti er á milli ríkisstjórnarflokkanna. Hér hefur hæstv. fjármálaráðherra í andsvari fyrr í dag sjálfur beðið um frestun á ákveðnum hluta þessa frumvarps sem lýtur að lækkun virðisaukaskatts á áfengi og að sama skapi hækkun á áfengisgjaldi vegna þess að málið hafi einfaldlega verið vanreifað og nauðsynlegir útreikningar ekki kláraðir. Maður kann að minnsta kosti að meta þessa hreinskilni og virða hana við hann. Hins vegar hverfur sú virðing fljótt þegar á það er litið hversu illa var staðið að undirbúningi þessa máls. Hin vísbendingin sem segir að þetta mál gæti verið betra, eða að það sé einhvers konar ósætti milli Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins, er að í þetta frumvarp vantar að öllu leyti áætlanir um boðaðar tillögur ríkisstjórnarflokkanna um tollalækkanir. Við tókum eftir því strax í fjárlagavinnunni og fjárlagaumræðunni hér á þingi að ekki er gert ráð fyrir þessum tollalækkunum sem ríkisstjórnin þó boðaði núna í haust að ættu að taka gildi 1. mars nk., sem sagt að þær tollalækkanir ættu að hafa áhrif á fjárlögin. Það er ekki gert ráð fyrir því í fjárlögunum og það er ekki gert ráð fyrir tollalækkunum í þessu frumvarpi. Mig langar að skauta aðeins, herra forseti, yfir helstu álitamálin að mínu mati í frumvarpinu. Hið fyrsta sem er gagnrýnisvert er að þessar aðgerðir taka ekki gildi fyrr en 1. mars nk., tveimur mánuðum fyrir kosningar. Það er vert að rifja upp að þessi ríkisstjórn hefur haft 11 ár til að lækka matvælaverðið en ekki gert. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa meira að segja unnið gegn lækkuðu matvælaverði með því að greiða atkvæði gegn tillögum Samfylkingarinnar sem í sumum tilvikum eru nákvæmlega eins orðaðar og þær tillögur sem núna birtast rétt fyrir kosningarnar. Það er einnig vert að vekja athygli á því að kjarabótin fyrir almenning sem ríkisstjórnarflokkarnir þó boða í þessu frumvarpi er einungis helmingurinn af því sem felst í tillögum Samfylkingarinnar, þ.e. að Samfylkingin var reiðubúin að lækka matvælaverðið helmingi meira en ríkisstjórnarflokkarnir vilja. Við ætluðum að lækka matvælaverðið um 200 þús. kr. á hverja fjölskyldu á ársgrundvelli og það er alveg augljóst að hvert einasta heimili munar um slíka upphæð. Við göngum talsvert lengra hvað þetta varðar en ríkisstjórnin gerir. Víkjum fyrst að vörugjöldunum. Samfylkingin lagði fram afskaplega skýra stefnu í þeim í haust. Við viljum einfaldlega fella niður vörugjöld á matvælum og ganga alla leið en ríkisstjórnin ætlar hins vegar að fella minna en helming vörugjaldanna niður, ætlar að skilja meira en helming vörugjaldanna á matvælum eftir þar sem hún tekur út vissa flokka matvæla sem ríkisstjórnin telur vera óholla í einhverjum skilningi þess orðs. Hér eru ríkisstjórnarflokkarnir að praktísera talsverða neyslustýringu sem verður mjög fróðlegt að heyra ýmsa þingmenn Sjálfstæðisflokksins réttlæta, ef þeir leggja í þá umræðu, sem er þeirra að réttlæta. Með því að skilja eftir stóran hluta vörugjaldanna viðhöldum við sömuleiðis þeim flókna vörugjaldafrumskógi sem er til staðar. Vörugjöldin eru tímaskekkja að mínu mati. Þau hafa uppsöfnunaráhrif og þetta er flókið regluverk. Það er einfaldlega miklu hreinlegra að afnema vörugjöld með öllu en vera ekki með þetta hálfkák varðandi þau. Ef við förum núna yfir í virðisaukaskattinn er það fagnaðarefni að þeir ætla að helminga virðisaukaskattinn á matvælum og það er bara orðrétt eins og fyrri tillögur Samfylkingarinnar. Ríkisstjórnin ætlar sömuleiðis að lækka skatta á bókum og tímaritum og fleiri hlutum sem er einnig í anda fyrri tillagna Samfylkingarinnar og fyrri kosningaloforða flokksins. Það er sömuleiðis sérstaklega ánægjulegt að ríkisstjórnin hefur tekið undir orð þingmanna Samfylkingarinnar um að lækka virðisaukaskatt á tónlist sem oft situr eftir í þessari umræðu en má alls ekki gera því að við þurfum að hlúa betur að menningu okkar og gera það með víðtækum hætti. Við sjáum að menningin er vaxandi atvinnugrein í landinu og til að undirstrika mikilvægi hennar má benda á þá staðreynd að framlag menningar til landsframleiðslunnar er 4% en að sama skapi er framlag sjávarútvegsins 7–8%. Til samanburðar er menningin afskaplega stór hluti af hagkerfi okkar sem auðvitað ber að gefa gaum. Tollarnir, eins og ég segi, eru stóra málið þegar kemur að því að lækka matvælaverð. Hér skila ríkisstjórnarflokkarnir algjörlega auðu. Það er ekki minnst á tollana í þessu máli ríkisstjórnarinnar sem er mjög bagalegt. Það er auðvitað vert að velta fyrir sér hvort hinn nýi ráðherra neytendamála þessarar ríkisstjórnar, Guðni Ágústsson, hafi einfaldlega stoppað málið eða hvort ríkisstjórnin bíði eftir einhvers konar línu frá Bændasamtökunum. Ég veit ekki hvernig það er en það er gagnrýnisvert að tollalækkunin skuli ekki skila sér í þetta frumvarp vegna þess að ríkisstjórnin boðaði að tollalækkanirnar ættu að taka gildi 1. mars nk. Samfylkingin ætlaði að fella niður alla tolla í áföngum. Við tefldum fram þeirri hugmynd að fella niður helminginn 1. júlí og síðan mundum við fella niður afganginn í samráði við hagsmunasamtök bænda og neytenda. Að sama skapi töldum við rétt að gera sérstakan tímabundinn aðlögunarsamning við bændur fyrir 1. júlí sem tekur tillit til niðurfellingar helmings tollverndarinnar. Síðan mundum við að sjálfsögðu ræða við fulltrúa bænda um næstu skref í að fella niður tolla. Tollar eru líka tímaskekkja sem blasir alveg við. Ríkisstjórnin sem skilar auðu í tollamálum í dag talaði í haust um að hún vildi lækka almenna tolla af innfluttum kjötvörum allt að 40%, þ.e. ríkisstjórnin ætlar ekki að fella alla tolla niður, ætlar bara að fella niður tolla af afmörkuðum vörum, og síðan allt upp að 40%. Sú tillaga virkar hálfmáttlaus en hún er þó skárri en það sem við stöndum frammi fyrir í dag, þ.e. engri tollalækkun. En segjum að ríkisstjórnarflokkarnir vakni einhvern tímann til lífsins og lækki tollana í þeim anda sem þeir boðuðu núna í haust, þá er alveg ljóst að ríkisstjórnin skilur eftir tolla á mjög mikilvægum matvælum. Má þar nefna að áfram verða tollar á mjólkurafurðum og smjöri, pylsum, kaffi og kryddi, kæfum og drykkjarvörum, sósum, súpum, ís og sælgæti, túnfiski og sardínum, hrognum og feiti og olíu o.s.frv. Áfram eru mjög mikilvægir þættir í neyslu okkar skildir eftir og það ber sérstaklega að harma að mínu mati. Það er fróðlegt að rifja upp að þegar ríkisstjórnin gerði eitt af sínum fáu jákvæðu verkum, það var á sínum tíma þegar ríkisstjórnin felldi niður tollavernd á gúrkum, tómötum og paprikum, gerðist í rauninni þrennt sem kannski kom sumum úrtölumönnum á óvart. Í fyrsta lagi lækkaði auðvitað verðið á viðkomandi vörum, á þessum grænmetistegundum. Númer tvö, verð lækkaði á öðrum grænmetistegundum sem ekki urðu fyrir sömu breytingu á tollunum. Og númer þrjú, meira seldist af viðkomandi grænmeti. Hagur bænda hefði átt að aukast, og jókst. Það er miklu skynsamlegri leið. Við höfum þessa jákvæðu reynslu af breytingu á tollakerfinu og síðan með því að mæta hagsmunum bænda á sama tíma með sérstökum samningi eins og var gert þegar tollaverndin var afnumin af gúrkum, tómötum og paprikum. Þá var gerður tímabundinn aðlögunarsamningur sem við í Samfylkingunni erum einmitt að tala um. Tollakerfið er ekki í hag neytenda og í þessu tilviki ekki heldur í hag bænda. Í þessu sambandi er oft bent á að Íslendingar eru aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni WTO og það er sagt: Við skulum bara bíða eftir niðurstöðum þeirra viðræðna. Það gleymist kannski að láta það fylgja að Ísland skipar sér með afturhaldssömustu þjóðum veraldar þegar kemur að þeim samningaviðræðum. Síðan má einnig benda á og rifja upp að þær viðræður virðast ekki ganga sérstaklega vel og alls óvíst er hvenær þeim lýkur. Það nær ekki nokkurri átt að fulltrúar ríkisstjórnarinnar vísi alltaf í einhverja óræða framtíð hvað það varðar. Við höfum val um að lækka matvælaverðið myndarlega án þess að það gerist á kostnað bænda og við eigum að gera það. Samfylkingin fékk gagnrýni á sínum tíma fyrir að við ætluðum að koma aftan að bændum. Það er að sjálfsögðu ekki rétt. Í tillögum okkar er gert ráð fyrir samráði við bændur, sem er kannski umfram það sem kom fram í tilkynningu ríkisstjórnarinnar um leiðir hennar, og að sama skapi er gert ráð fyrir tímabundnum aðlögunarsamningi við bændur. Slíkt var hvorki í tillögum ríkisstjórnarinnar frá því í haust né í þessum tillögum. Við teflum sömuleiðis fram hugmyndum um breytt fyrirkomulag stuðnings við landbúnað. Ég held að landbúnaðarkerfið okkar sé gallað. Þetta er eitt dýrasta kerfi í heimi fyrir skattgreiðendur. Neytendur greiða eitt hæsta matvælaverð í heimi og bændur uppskera ekki eins og þeir ættu að gera. Stórvinir okkar í Bændasamtökunum komu á fund þingflokksins og ræddu þessi mál við þingflokk Samfylkingarinnar. Þar kom m.a. fram að bóndinn getur kannski átt von á því að fá u.þ.b. 40% af útsöluverði vöru sinnar í sinn hlut. Þetta finnst mér besti vitnisburðurinn um að kerfið er gallað. Við í Samfylkingunni viljum hækka hlutdeild bóndans í útsöluverði sinnar eigin vöru. Það er eitthvað að sjálfu kerfinu, það er dýrt, orsakar hátt matvælaverð og bændur hafa verri kjör en ella. Það verður bara að viðurkennast. Bændur gætu haft það betra ef þeir tækju undir tillögur Samfylkingarinnar um réttlátara kerfi, opnara kerfi, kerfi sem fær að starfa á eigin forsendum á hinum frjálsa markaði. Það hefur reynslan sýnt að virkar. Það er ekkert að óttast fyrir bændur að mínu viti. Við þurfum að stíga þessi skref. Við munum gera það í samráði við bændurna en ég átta mig ekki alveg á því af hverju Bændasamtökin eru ekki viljugri til viðræðna um að breyta kerfinu í frjálsræðisátt á meðan þau sjálf benda á að bóndinn fær allt of lágan hluta af útsöluverðinu. Ég ítreka að ég geri mér alveg fulla grein fyrir því að bændur eru ekki ofsælir af kjörum sínum þannig að það er enn einn vitnisburðurinn um að kerfið er að einhverju leyti gallað. Samfylkingin lagði sömuleiðis í tillögum sínum áherslu á að auka samkeppnis- og verðlagseftirlit á matvælamarkaðnum. Það er algjört lykilatriði í okkar huga að við þurfum að tryggja að fyrirhugaðar lækkanir á virðisaukaskatti og vörugjöldum - og vonandi tollum einhvern tímann, þegar það kemur - skili sér til neytenda. En þá þurfum við að hafa öflug samkeppnisyfirvöld og öflugan talsmann neytenda. Það er líka kannski vert að rifja upp að ríkisstjórnin hefur ítrekað fellt tillögur stjórnarandstöðunnar um aukið fé til samkeppnisyfirvalda en að sama skapi hafa sumir þingmenn ríkisstjórnarinnar kallað eftir afskiptum samkeppnisyfirvalda á matvælamarkaðnum. En að sjálfsögðu þurfum við að færa samkeppnisyfirvöldum bæði fjárráð og möguleika til að sinna þessu mikilvæga verkefni. Annað sem skilur að Samfylkinguna og ríkisstjórnarflokkana - og reyndar alla flokka þessa þings - er að Samfylkingin er eini flokkurinn sem vill að samkeppnislög gildi um landbúnaðinn. Samfylkingin var eini flokkurinn sem gerði athugasemd við það þegar samkeppnislögin voru undanþegin með sérstökum hætti þegar síðasti mjólkursamningur var gerður. Hér er enginn munur á afstöðu framsóknarmanna og sjálfstæðismanna í þessari ríkisstjórn. Af einhverjum furðulegum ástæðum telja þeir að samkeppnin sé neytendum óhagstæð á þessum markaði, ólíkt öllum öðrum mörkuðum. Þetta er umræða sem við tókum fyrr í haust og auðvitað endurspeglast í henni grundvallarmunur á Samfylkingunni annars vegar og ríkisstjórnarflokkunum hins vegar. Það er búið að ræða um áfengisgjaldið. Það er mjög skýr vitnisburður um að þetta mál hafi verið vanreifað og gert í miklum flýti. Ráðherra biður hv. efnahags- og viðskiptanefnd að skilja það sérstaklega eftir en tillögur í frumvarpinu lutu að því að hækka áfengisgjaldið um tæplega 60% og heildsalarnir töldu að það mundi hafa veruleg áhrif á smásöluverðið. Fyrir það ber auðvitað að þakka, að hæstv. ráðherrann viðurkenndi að hér hefði ekki verið sérstaklega vel að verki verið, og við munum skoða þetta í efnahags- og viðskiptanefnd. Það er líka allt í lagi að halda því til haga að þegar ríkisstjórnin boðaði í óðagoti lækkun á virðisaukaskatti á matvælum minntist hún ekki einu orði á að það ætti að hækka áfengisgjald á sama tíma. Áfengisgjaldið gefur, að mig minnir, rúmlega 7 milljarða og hugmyndir með þessu frumvarpi lutu að því að hækka áfengisgjaldið um 4 milljarða þannig að við værum þá komin með áfengisgjald upp á 11 milljarða kr. sem er svipuð upphæð og allir framhaldsskólar landsins kosta. Við þurfum líka aðeins að velta fyrir okkur á hvaða verði við viljum sjá áfengi í landinu. Þar spilar auðvitað margt inn í, bæði meðferð landans á áfenginu, forvarnir o.s.frv. Eins og allir vita er áfengi á Íslandi með því dýrasta í heiminum en þrátt fyrir það er vínmenning okkar kannski ekkert sérstaklega til fyrirmyndar. Að lokum, herra forseti, mikið hefur verið rætt hérna í dag um hver hafi átt hugmyndina að lækkun virðisaukaskattsins og hver ekki. Það er fagnaðarefni að margir fylki sér á bak við tillögu um að lækka matvælaverðið. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gekk enn lengra en aðrir í þessari umræðu og fór til ársins 1987 til að skýra sína afstöðu. Það er aðeins fyrir mína tíð og það er kannski vert að koma þeim skilaboðum til hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að 1987 var sá sem hér stendur einungis 10 ára gamall þannig að það er svolítið langt seilst að fara þangað til að rökstyðja mál sitt um það hver hafi verið fyrstur til að tala fyrir lækkuðu matvælaverði og hver ekki. Þetta er samt skemmtileg umræða. Samfylkingin hefur sýnt hug sinn í verki. Á hverju einasta ári frá kosningunum vorið 2003 höfum við lagt fram þingmál um að lækka matvælaverðið. Við höfum verið með fjölmargar fyrirspurnir og skýrslubeiðnir um einmitt þetta mál þannig að þetta snertir kjarna hugmyndafræði okkar og áherslna. Í hvert einasta skipti sem tillögur okkar hafa komið til atkvæðagreiðslu hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem þó höfðu nákvæmlega sama kosningaloforð á stefnuskrá sinni, kosið gegn tillögum okkar. Núna loksins er hún að hreyfa sig, þessi blessaða ríkisstjórn, enda að koma kosningar. Við sjáum þetta í öðrum málaflokkum eins og í samgöngumálunum. Þetta er vonandi söngur sem almenningur þekkir og sér í gegnum því að það er alveg ljóst að þegar Samfylkingin kemst til áhrifa og valda munum við ekki starfa með þessum hætti. Eins og ég segi, við fögnum því skrefi sem hér er tekið. Við bendum á galla í þessu máli, verulega galla, og sýnum hvað það er vanreifað og illa undirbúið. Við hefðum viljað ganga lengra að sjálfsögðu. Stærsti þátturinn til að lækka matvælaverð, eins og margoft hefur komið fram og m.a. í matvælaskýrslunni, er tollalækkanirnar. Það er einn þáttur sem er afskaplega jákvæður við tollalækkanir, þær borga sig fyrir ríkissjóð í ljósi þess að tollarnir sem slíkir færa ríkissjóði ekki sérstaklega háar fjárhæðir en með lækkuðu matvælaverði skila þær krónur sér margfalt til baka. Kjör ríkissjóðs og almennings mundu batna við afnám tollanna og við mundum mæta þeim breytingum með góðum og sanngjörnum samningi við bændur. Í því sambandi þarf ekkert að óttast. Það er fagnaðarefni að við tökum þetta skref en við þurfum að ganga miklu lengra. Stefna ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki er fyrir vikið bragðdaufari en hún þyrfti að vera því að tollana vantar. Matvælastefna Samfylkingarinnar er stefna sem verulegt bragð er að. Við munum tefla henni fram í komandi kosningum.

Herra forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breyting á lögum um vörugjald og virðisaukaskatt af ýmsum vörum. Í dag hefur farið fram allítarleg umræða um ýmsa þætti þessa máls. Tilgangur þess er eins og komið hefur fram er að lækka matvælaverð með því að lækka ýmis gjöld. Það er vert að lækka matarverð og ýmsar af aðgerðunum í þessu frumvarpi eru góðra gjalda verðar. En þetta er ekki einhlítt. Í umsögn fjármálaráðuneytisins um þetta frumvarp segir, með leyfi forseta: „Megintilgangur frumvarpsins er að lögfesta ákvæði sem nauðsynleg eru til að áform um aðgerðir til að lækka matvælaverð o.fl. nái fram að ganga í samræmi við tillögur ríkisstjórnarinnar frá 9. október 2006. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á lögum um vörugjald sem miðar að því að frá og með 1. mars 2007 falli niður að fullu vörugjöld af matvælum, öðrum en sykri og sætindum. Í öðru lagi er lögð til breyting á lögum um virðisaukaskatt sem miðar að því að lægra skattþrep í virðisaukaskatti fari úr 14% niður í 7% og að öll matvara og önnur vara til manneldis verði í lægra skattþrepinu. Breytingin hefur einnig í för með sér að virðisaukaskattur af annarri þjónustu og vörum sem nú eru í 14% þrepi lækkar í 7%, ásamt því að virðisaukaskattur af veitingaþjónustu, geisladiskum, hljómplötum og segulböndum og öðrum sambærilegum miðlum lækkar úr 24,5% í 7%. Í þriðja lagi er lögð til hækkun á áfengisgjaldi til að vega upp tekjumissi af lækkun virðisaukaskatts á áfengi úr 24,5% í 7%. Hækkun áfengisgjaldsins er 58% og miðar að því að tekjur ríkissjóðs af áfengi verði sem næst óbreyttar.“ Hér er lögð til viðamikil breyting varðandi skattlagningu á þessum vöruflokkum sem tvímælalaust mun hafa áhrif til lækkunar vöruverðs og einnig á tekjur ríkissjóðs. Í þriðja lagi felst í þessum breytingum á sköttum á matvöru ákveðin neyslustýring. Gegnum skattlagningu á matvörum má hafa áhrif á neyslu og neysluvenjur, sem ég kem aðeins að síðar. Í umsögn fjárlagaskrifstofu um frumvarpið segir enn fremur: „Til viðbótar því sem hér hefur verið rakið eru í frumvarpinu lagðar til tvær breytingar á lögum um virðisaukaskatt, … Annars vegar að heimild til samskráningar á virðisaukaskattsskrá nái einnig til sparisjóða og dótturfélaga þeirra, og hins vegar að heimild til endurgreiðslu á tveimur þriðju hlutum virðisaukaskatts vegna kaupa eða leigu á hópferðabifreiðum framlengist um tvö ár, …“ Sé litið á hvaða þættir hafa áhrif á kostnað við framfærslu á landinu þá er það náttúrlega fleira en matarverð, m.a. kostnaður almenningssamgöngur. Í gegnum niðurfellingu skatta og gjalda getum við stýrt því hvers konar neysla nýtur forgangs. Hér eru hópferðabifreiðar teknar fyrir. Það framlengist um tvö ár, þ.e. endurgreiðsla á tveimur þriðju hlutum virðisaukaskatts. En varðandi þetta viljum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ganga nokkru lengra. Við höfum, ásamt Álfheiði Ingadóttur sem var á þingi fyrir skömmu sem varaþingmaður, flutt tillögu til breytinga á lögum um virðisaukaskatt þar sem við allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru meðflutningsmenn að. Hún lýtur að almenningssamgöngum, sem ég tel að ættu að koma inn í þetta frumvarp. Í greinargerð með frumvarpi okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs segir, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta var flutt á 130. og 131. löggjafarþingi en varð í hvorugt skiptið útrætt. … Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að kaupendur almenningsvagna sitji við sama borð og kaupendur annarra hópferðabifreiða og njóti endurgreiðslu á tveimur þriðju hlutum virðisaukaskatts sem greiddur er vegna kaupa eða leigu hópferðabifreiða á tímabilinu 1. september 2000 til 31. desember 2006.“ - Með þessu viljum við ná því fram að almenningsvagnar, strætisvagnar, njóti sömu kjara hvað endurgreiðslu á virðisaukaskatti varðar og hópferðabifreiðar. „Með lögum nr. 57/2001 var bundin í lög heimild til að endurgreiða þeim sem hafa leyfi til fólksflutninga í atvinnuskyni tvo þriðju hluta þess virðisaukaskatts sem greiddur er vegna kaupa eða leigu hópferðabifreiða á tímabilinu 1. september 2000 til 31. desember 2003. Með lögum nr. 72/2005 var heimildin framlengd til 31. desember 2006.“ - Það er sú gamla heimild sem hér yrði framlengd í tvö ár í viðbót. En hún nær eingöngu til hópferðabifreiða sem reknar eru í atvinnuskyni. En í greinargerð með tillögunni sem Álfheiður Ingadóttir er fyrsti flutningsmaður að segir enn fremur, með leyfi forseta: „Niðurfelling virðisaukaskatts vegna kaupa á almenningsvögnum er hins vegar óheimil samkvæmt lögum nr. 50/1988 og hafa þeir sem reka almenningssamgöngur, en það eru einkum sveitarfélög og fyrirtæki þeirra, engrar endurgreiðslu notið. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að fyrirtæki sem reka almenningssamgöngur sitji við sama borð og þeir sem reka hópferðabifreiðar í samræmi við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Jafngild rök liggja að baki nauðsynlegrar endurnýjunar á flota almenningsvagna og flota hópferðabifreiða. Stærsta fyrirtækið á þessu sviði er Strætó bs., sem er byggðasamlag í eigu sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu. Þjónustusvæði þess er dreifbýli á Kjalarnesi og í Mosfellsdal, þéttbýli í Reykjavík, Kópavogi, Hafnarfirði, Garðabæ, Mosfellsbæ, á Seltjarnarnesi, Álftanesi og í Reykjanesbæ. Í ársbyrjun var þjónustusvæðið útvíkkað til Akraness í tilraunaskyni í tvö ár. Þá hafa Árborg, Hveragerði og Reykjanesbær lýst áhuga á samstarfi við Strætó bs. þannig að svipuð þjónusta verði veitt þessum sveitarfélögum og Akranesi.“ Mér er spurn, og vildi gjarnan heyra svar við því frá hæstv. fjármálaráðherra: Hvers vegna mega þessir aðilar, sem kaupa og reka almenningsvagna, ekki njóta slíkrar lækkunar á virðisaukaskatti? Fólkið sem nýtir sér slíkar samgöngur er oft ekki með háar tekjur fyrir utan það að með því yrði komið á stýringu þar sem hvatt yrði til að nota einkabílinn minna og nota fremur almenningssamgöngur, sem væri líka pólitísk stefnubreyting. Í hinni ágætu greinargerð með tillögu okkar um að endurgreiðsla virðisaukaskatts nái líka til almenningsvagna segir að þetta sé ekki svo há upphæð, að þarna sé kannski um 60–70 millj. kr. að ræða. Ég ítreka að ég vil fá að heyra hjá hæstv. fjármálaráðherra hvers vegna ekki var stuðlað að jafnræði að þessu leyti varðandi endurgreiðslu virðisaukaskatts til almenningssamgangna. Hvers eiga almenningssamgöngur að gjalda? Er hæstv. ráðherra á móti almenningssamgöngum? Það er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo að verið sé að refsa almenningssamgöngum, þeim sem reka almenningsvagna, samanborið við aðila, t.d. eigendur hópferðabifreiða. Ég er ekki að setja út á að þeim sé veittur afsláttur af virðisaukaskatti en þarna hefur ríkið tæki til að létta undir og lýsa pólitískum vilja sínum til almenningssamgangna. Inn í málið fléttast einnig umhverfissjónarmið. Að vísu er ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins ekki talin sú umhverfissinnaðasta og heldur á hinn veginn. Það er varla hægt að hugsa sér ríkisstjórn sem gengið hefur harðar og grimmar gagnvart öllum meginreglum umhverfismála heldur en ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Í greinargerð okkar með þessu máli segir einmitt, með leyfi forseta: „Loftmengun, svifryk og sót af völdum samgangna er helsta umhverfisvandamálið á höfuðborgarsvæðinu enda byggjast samgöngur nær allar á notkun innflutts jarðefnaeldsneytis. Jafnframt því að styðja við þróun vistvænna orkugjafa í samgöngum er nauðsynlegt að auka hlut almenningssamgangna stórlega til að draga úr loftmengun. Fyrsta skrefið er að tryggja að almenningssamgöngur sitji a.m.k. við sama borð og hópferðaakstur við innkaup á nýjum farartækjum til fólksflutninga.“ Fyrir mér er þetta ekki smámál, herra forseti. Fyrir mér er þetta stórmál, bæði peningalegt gagnvart þeim sem reka almenningssamgöngur í landinu og einnig stórpólitískt mál. Við vitum að almenningssamgöngur eru mun vistvænni, þetta er hluti af því að byggja upp grunnþjónustukerfi fyrir íbúana. Mér er spurn: Er þessari ríkisstjórn illa við almenningssamgöngur? Það er ekki hægt að lesa annað út úr þessu máli en að ríkisstjórninni sé illa við almenningssamgöngur með því að þeim er refsað, séu aðstæður þeirra bornar saman við aðstöðu eigenda hópferðabifreiða. Ég hvet til þess að nefndin sem fær þetta frumvarp til skoðunar skoði hlut almenningsvagna í því máli sem hér er til umræðu. Herra forseti. Ég ætla að minnast á ýmis önnur atriði varðandi þetta frumvarp. Það er gott, svo langt sem það nær, að lækka matarverð. En þetta er bara svo lítill hluti af verðmyndun matvæla. Ég hefði viljað sjá að svokölluð matarnefnd fyrrverandi forsætisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar, sem hann setti á stofn og þetta frumvarp er að hluta til afsprengi af, hefði fengið víðtækara verksvið og gera úttekt á því hvernig mætti í raun lækka matarverð í landinu. En þá voru nefndarmenn og jafnvel þáverandi forsætisráðherra sjálfur, Halldór Ásgrímsson, svo samansúrraðir um að þetta snerti bara landbúnað og sérstaklega landbúnaðarvörur sem væru framleiddar innan lands. Störf nefndarinnar snerust því að meginhluta, a.m.k. þegar tillögurnar birtust, um það hvernig mætti helst þrengja að, kreista og kremja innlendan landbúnað. Ég bendi á flutningskostnaðinn, ekki síst flutningskostnaðinn út á land. Þar eru líka neytendur. Það eru ekki bara neytendur á höfuðborgarsvæðinu. Það eru líka neytendur um allt land og matvöruverð skiptir þá ekki síður máli en neytendur á þessu svæði. Á sínum tíma var gerð heilmikil úttekt á flutningskostnaði í landinu. Við þekkjum, a.m.k. við sem búum úti á landi, hvað flutningskostnaðurinn er gríðarlegur og hefur mikil áhrif og skerðir samkeppnishæfni landsbyggðarinnar, atvinnurekstur og stórhækkar vöruverð. Ég er með skýrslu nefndar um flutningskostnað sem samgönguráðuneytið lét vinna og kom út í janúar 2003. Þar er rakið að flutningar, hvort sem eru á landi eða sjó, hafa færst á hendur að mestu leyti tveggja aðila. Því má heita að þar sé um einokun eða fákeppni að ræða. Þar er líka rakið mjög ítarlega hvernig flutningskostnaður hefur blásið út eins og blaðra. Talað er um að flutningskostnaður á nokkurra ára tímabili hafi hækkað um 100–200% á milli Reykjavíkur og Ísafjarðar þrátt fyrir að menn teldu að orðið hefði mikil hagræðing við að þetta var komið á hendur eins eða tveggja aðila. Niðurstöður þeirra sem tóku saman þessa skýrslu í janúar 2003 eru að það sé fullkomlega óeðlilegt hve mikið flutningskostnaður hefur hækkað og í öðru lagi að komin sé fákeppni eða einokun á þennan markað, sem geri það að verkum að menn geta nánast skammtað sér verð fyrir flutninginn. Eins þykja gjaldskrár ógagnsæjar og engin leið að sjá hvaða gjaldskrá er í gangi eða eftir hvaða reglum flutningskostnaðurinn er innheimtur. Þeir telja þetta mjög samkeppnishamlandi. Það er líka merkilegt að þessi skýrsla kom út á kosningaári, í janúar 2003 og var til umfjöllunar í þinginu. Henni var eftir umfjöllun vísað til þáverandi iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, og til Byggðastofnunar. Þetta varð eitt af kosningamálum Framsóknarflokksins, þ.e. lækkun flutningskostnaðar. Að kosningum loknum gerist ekki nokkur skapaður hlutur og í umræðum á Alþingi 19. október 2005 var flutningskostnaðurinn til umræðu. Þá var ráðherra spurð hvers vegna hafi ekki verið tekið á flutningskostnaði til milli landsbyggðarinnar og Reykjavíkur og þá segir í ræðu hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Málið var svo á ný til umfjöllunar í ríkisstjórn 9. júlí 2004 og það varð að samkomulagi milli iðnaðarráðherra, samgönguráðherra og fjármálaráðherra að það yrði tekið til nánari umfjöllunar embættismanna þessara ráðuneyta. Til þess að gera langa sögu stutta þá hefur ekki náðst samstaða um framgang málsins milli þessara þriggja ráðuneyta eins og ég upplýsti ríkisstjórn um á fundi í lok ágúst síðastliðinn og þannig stendur málið.“ Þrátt fyrir alla umræðuna á þingi, þrátt fyrir yfirlýsingar um að taka á flutningskostnaðinum sem hefði verið nær að leggja fyrir þessa nefnd líka því að flutningskostnaðurinn hefur gríðarleg áhrif á vöruverð úti á landi, þá hefur ekkert gerst. En þetta var eitt aðalkosningamálið. Ég man eftir því á fundum á Vestfjörðum að þá riðu frambjóðendur Framsóknarflokksins um héruð, á vordögum 2003, og töluðu um þá miklu baráttu sem þeir ætluðu að leggja í fyrir lækkun flutningskostnaðar. Hver var svo niðurstaðan? Hérna í Bæjarins besta 14. júní stendur, með leyfi forseta: „Það er 25% dýrara að flytja eitt tonn til Ísafjarðar en Hornafjarðar þrátt fyrir að vegalengdin sé sú sama. Flutningskostnaður er hæstur til og frá Ísafirði samkvæmt niðurstöðu skýrslu sem unnin var fyrir sjávarútvegsklasa Vestfjarða. Þuríður Gísladóttir viðskiptafræðingur gerði skýrsluna að beiðni sjávarútvegsklasa Vestfjarða og er skýrslan hluti af lokaritgerð hennar við Viðskiptaháskólann á Bifröst.“ Hér eru fleiri fréttir frá Vestfjörðum sem sýna að ekki hefur orðið nein breyting heldur er flutningskostnaðurinn eitt stærsta vandamálið þar, bæði hvað varðar vöruverð en líka út af samkeppnishæfni framleiðslu frá Vestfjörðum. En það verður fróðlegt að vita hvort Framsóknarflokkurinn leggur aftur af stað með þetta sem eitt af sínum stærstu kosningaloforðum, að lækka flutningskostnað. Ég tel að þetta sé eitt af hinum brýnu málum að taka á til að jafna vöruverð í landinu og jafna samkeppnisaðstöðu fólks, bæði hvað varðar vöruverð og framleiðslu, þ.e. samkeppnishæfni í atvinnurekstri. Þetta er eitt brýnasta málið og nefndin hefði líka átt að taka á þessu.

Herra forseti. Þetta var ágæt ræða hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Ekki dreg ég það í efa að hann ber hag landsmanna mjög fyrir brjósti. Hann hefur eins og ég barist fyrir því að ráðist yrði í aðgerðir til að lækka matarverð til heimilanna í landinu. Við höfum stundum ekki alveg horfst í augu varðandi lækkun á matarskattinum svokallaða. Mér heyrist á hv. þingmanni, þó hann sé eigi að síður kominn á sömu skoðun og Samfylkingin hefur verið og loksins ríkisstjórnin, að það sé guðsþakkarvert og tímabært að lækka matarskattinn. Þetta höfum við sett fram í formi þingmála árum saman. Hins vegar hefur hv. þingmaður verið mér öndverðrar skoðunar að því er varðar aðild að Evrópusambandinu. Eitt af því sem ég og fleiri höfum sagt að fælist sem ávinningur í aðild að Evrópusambandinu er lækkun matarverðs. Hv. þingmaður hefur, að ég hygg, haldið því fram, eins og margir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, að hægt væri að ná fram svipaðri lækkun á matarverði án þess að ganga í Evrópusambandið með sértækum aðgerðum. Eitt af því er að sjálfsögðu lækkun á matarskattinum. En það sem hefur langmest áhrif á hátt matarverð hér á landi er tollverndin. Þar hefur mér fundist hv. þingmaður og félagar hans í VG standa mjög fast í ístaðinu, svo ég sem er hófsemdarmaður í þessum efnum hef mjög fundið að því. Mér hefur þótt nóg um. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Er Vinstri hreyfingin – grænt framboð undir engum kringumstæðum reiðubúin til að fallast á að slaka á varðandi innflutningstolla á landbúnaðarafurðum?

Herra forseti. Þetta er í sjálfu sér mjög athyglisverð og ekki óvænt spurning frá hv. þingmanni. Í fyrsta lagi er mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir að þær stuðningsaðgerðir sem eru heimilaðar af hálfu Evrópusambandsins til landbúnaðar, sérstaklega á norðurslóðum, eru aðgerðir sem hver og ein ríkisstjórn getur gert á eigin spýtur. Ef það er pólitískur vilji til hliðstæðra aðgerða hér og þar, þá getur ríkisstjórnin gert það á eigin forsendum. Þess vegna fannst mér mjög skondið þegar vitnað var í Sigurgeir Þorgeirsson, framkvæmdastjóra Bændasamtakanna, í fréttum og hann sagði að það gæti komið að því að bændum væri betur borgið í skjóli Evrópusambandsins - en þá botnaði hann ekki setninguna - en í skjóli Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Því að hverjir aðrir hafa vélað um landbúnaðarmál á Íslandi á undanförnum mánuðum og missirum en þeir flokkar? Það er ekkert í aðgerðum af hálfu Evrópusambandsins sem menn geta verið að vitna til sem íslensk ríkisstjórn getur ekki gert miklu ódýrar en að fara í gegnum Evrópusambandið með það. Vegna þess að þegar við erum komnir í Evrópusambandið, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson er að gæla við, þá er íslenska þjóðin skattlögð og verður að senda peningana til Brussel sem síðan mundi hugsanlega senda þá aftur til að styðja íslenskan landbúnað. Við mundum vilja koma til móts við aðgerðirnar beint. Ég held að það sé alveg hárrétt, eins og ég mundi vilja lesa í orð Sigurgeirs Þorgeirssonar, að aðalmarkmiðið er, og nauðsynlegt fyrir landbúnaðinn, að losna við núverandi ríkisstjórn.

Herra forseti. Mér fannst hv. þingmaður standa sig vel í túlkunum á orðum fyrrverandi aðstoðarmanns landbúnaðarráðherra Sjálfstæðisflokksins. Hann heldur því fram að sá ágæti maður hafi með ummælum sínum viljað forða íslenskri bændastétt frá Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum. Ég veit ekki einu sinni hvort ESB mundi duga til þess, herra forseti. Spurning mín grundvallast á því að við blasir að áfram verður haldið hinum svokölluðu Doha-viðræðum innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Það hefur komið fram. Þær höfðu áður, að menn töldu, runnið út í sandinn. Ég hef sjálfur hlustað á ráðuneytisstjóra landbúnaðarráðuneytisins fyrir Evrópunefnd forsætisráðherra greina frá því að það sé almenn skoðun þeirra sem starfa innan vébanda þess samningaferlis, að líklegt sé að niðurstaða þeirrar samningalotu sem nú fer í hönd leiði til þess að aðildarríki stofnunarinnar neyðist til að létta innflutningstollum af sem nemur 40–50%. Það er um það bil hið sama og sá áfangi sem Samfylkingin lagði til vegna þess að við tókum auðvitað mið af þeim veruleika sem blasir við. Ég held þess vegna að íslenskur landbúnaður muni standa frammi fyrir þessu þegar fram líða stundir og fyrr en síðar, hugsanlega áður en kemur til forsetakosninga í Bandaríkjunum sem nú eru ekki langt undan. Ég held að þetta hafi verið það sem réði orðum og ummælum Sigurgeirs Þorgrímssonar sem hv. þingmaður vitnaði til. En er það þá ekki svo að betra sé fyrir okkur að hafa frumkvæði að þessu og ráða því meira sjálfir, Íslendingar, hvernig við förum í það að létta af innflutningsvernd sem þessu nemur, heldur en að láta aðrar útlendar stofnanir skipa okkur fyrir eins og Alþjóðaviðskiptastofnunin mun gera?

Herra forseti. Ég var á stórum bændafundi í síðustu viku þar sem Valdimar Einarsson var með erindi. Valdimar er íslenskur bóndasonur úr Dölunum en hefur búið á Nýja-Sjálandi. Var fyrst starfsmaður landbúnaðarins þar og er nú starfsmaður bankanna. Hann benti á að um 80–90% af heimsverslun með landbúnað væri í höndum Nýsjálendinga. Þannig að heimsverslun á landbúnaðarvörum er ekki svo mikil. Hann benti líka á að tollvernd á þeim vörum sem eru framleiddar hér á landi og við viljum framleiða hér, bæði hvað varðar atvinnulega og líka hollustulega þætti og einnig til að nýta hinar íslensku auðlindir, við munum ekki standast það nema í gegnum tollvernd. Ef við lítum á landbúnaðarvörumarkaðinn í heild sinni þá eru það í raun sárafáir vöruflokkar sem njóta tollverndar inn í landið eða framleiðsla sem nýtur tollverndar. Við erum með hæsta, að ég held, hlut af innfluttum landbúnaðarvörum án tollverndar í heiminum. Þetta er allt korn, stór hluti grænmetis, olía, soja og sykur. Allt saman er þetta tollfrjálst eða ekki með sérstaka tolla. Það er bara innlend landbúnaðarframleiðsla. Það er alveg hárrétt að þetta er pólitísk ákvörðun. Viljum við hafa þetta svo eða viljum við vera undirorpin öðrum? Eins og Valdimar Einarsson benti á, þið fáið ekkert val hvers konar rusl þið flytjið inn. Þið hafið ekkert val. Það verður bara flutt inn og svo verður ykkur bara sagt að éta. Það er því pólitísk ákvörðun hvort við viljum standa vörð um bæði íslenskan landbúnað og að nýta íslenska auðlind, 

Virðulegur forseti. Er það ekki rétt skilið hjá mér að það frumvarp sem hér er til umfjöllunar sé flutt af hæstv. fjármálaráðherra?

Það er rétt skilið.

En hann er ekki í salnum.

Ég geri ráðstafanir til þess að gera honum aðvart.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir það. Mér finnst eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra sé viðstaddur umræðu um eigið frumvarp hér í þingsölum og veiti því eftirtekt sem fram kemur við umræðuna þó að það sé kannski eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra kjósi heldur að vera í einhverjum öðrum sölum en þessum þegar hann hefur þurft að leggja fram frumvarp sem ríkisstjórnin hefur sannarlega hrakist til að leggja fram vegna þrýstings frá öllum öðrum en sjálfri sér, missiri eftir missiri og ár eftir ár. Við bjóðum hæstv. fjármálaráðherra velkominn í salinn og það er gott að sjá hæstv. fjármálaráðherra við umræðuna. Þetta eru auðvitað líka með sínum hætti merkileg kaflaskil í sögu ríkisstjórnar Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks í hartnær 12 ár og furðulegt að einkum ungir hægri menn í röðum stjórnarliða skuli ekki vera viðstaddir í hópum því það má þó með sanni segja að hér gefur að líta fyrsta frumvarpið sem með einhverjum rétti mætti kalla að leiddi til skattalækkana fyrir venjulegt fólk í landinu. En eins og við þekkjum, þá hafa síðastliðin 11 ár verið nánast ein samfelld skattahækkunarleið ríkisstjórnarflokkanna. Einkanlega á meðaltekjufólkið í landinu en á láglaunafólkið líka. Eitt samfellt skattahækkunarskeið þannig að nú, 11 árum eftir að núverandi ríkisstjórn kom til valda, stöndum við uppi með hærri skatta en við höfum áður þekkt í landinu, hvort sem litið er til krónutölu í tekjuöflun ríkissjóðs, til hlutfalls af landsframleiðslu eða til umfangs ríkisútgjaldanna sem orðin eru miklu meiri en við höfum nokkru sinni þekkt. Allan þennan stóra reikning hafa menn auðvitað lagt á meðaltekjufólkið í landinu með því að ganga á vaxtabæturnar, með því að ganga á barnabæturnar, með því að halda niðri persónuafslættinum. Og með alls kyns laumusköttum og gjaldtöku sem við þekkjum úr margvíslegri umræðu undangengin ár. Skatta sem aldrei áttu að verða skattar. Gjöld sem aldrei áttu að verða gjöld. Við umræðuna fyrr í dag gerði hv. þm. Kristján L. Möller t.d. ágætlega grein fyrir því með hvaða hætti ríkisstjórnin notfærði sér breytingarnar á olíugjaldinu á síðasta þingi til þess að auka nú enn á, og töldu ýmsir að aldrei yrði hægt að bæta í það sem þar var komið af álögum á bifreiðaeigendur og á flutningskostnaðinn í landinu. Þegar við lítum yfir þessa vegferð er það auðvitað ánægjuefni og sérstakt fagnaðarefni að loksins komi fram frumvarp sem sannarlega mun leiða til lækkunar á sköttum heimilanna í landinu og skattgreiðslum venjulegs fólks. Við í stjórnarandstöðunni munum auðvitað reyna að greiða slíku máli, þá loksins það kemur fram, leið í gegnum þingið. En það verður ekki aðeins það sem verður verkefni okkar í þessu. Vegna þess að þegar menn líta á það hvenær ríkisstjórnin sem nú hefur setið rúm 11 ár við samfelldar skattahækkanir sínar ætlar að uppfylla þær skattalækkanir sem hér eru fluttar þá er það 1. mars á næsta ári. Þeir sem þekkja til vita sem er, að sá virðisaukaskattur sem leggst á í mars og apríl á næsta ári á að koma til greiðslu í maí á næsta ári, þ.e. þegar sitjandi ríkisstjórn er farin frá. Það verður þess vegna ekki aðeins verkefni okkar hér í stjórnarandstöðunni að greiða þessari fyrstu skattalækkun leið í gegnum þingið. Það verður líka hlutskipti okkar að framkvæma hana að loknum kosningum og sjá til þess að hér verði svigrúm til þess að mæta því tekjutapi sem hún lýtur að. Því á 12 ára valdatímabili sínu hefur ríkisstjórnin ekki treyst sér til að standa fyrir einni einustu skattalækkun til venjulegs fólks í landinu, sem heitið getur. En eftir sem áður fögnum við auðvitað því þetta er þó viðleitni í þessa átt, korteri fyrir kosningar og vegna mikils þrýstings frá verkalýðshreyfingunni og auðvitað vegna látlauss tillöguflutnings stjórnarandstöðunnar hér á hinu háa Alþingi, virðulegi forseti. Við hljótum auðvitað líka að gleðjast vegna þess að það er ekki þannig að þessu máli sé verið að hreyfa fyrsta sinni á Alþingi. Það er nú aldeilis ekki svo. Þessu máli hefur hér verið hreyft aftur og aftur. Á yfirstandandi kjörtímabili hefur því verið hreyft ítrekað og við í Samfylkingunni höfum tekið þetta mál upp í fjárlagaumræðu eftir fjárlagaumræðu. Við höfum flutt tillögur um það að hinum röngu áherslum ríkisstjórnarinnar í skattamálum yrði breytt í þá veru að menn færu frekar í að lækka virðisaukaskatt á matvæli í landinu sem sannarlega kæmi hinu venjulega fólki í landinu til góða, meðaltekjufólki, láglaunafólki og ekki síst barnafjölskyldunum. Aftur og aftur hefur stjórnarmeirihlutinn fellt þessar tillögur, fellt sömu tillögur og þeir standa nú að flutningi að. Þess vegna hljótum við í Samfylkingunni líka að gleðjast, að sjá stjórnarliðið hafa hrakist undan í rúm þrjú ár í þessu máli, í umræðu eftir umræðu og neyðast nú loks til þess korteri fyrir kosningar að flytja þá tillögu sem við höfum aftur og aftur haldið fram. Staðreyndin er einfaldlega sú að þeir þora ekki í kosningar eftir samfelldar skattahækkanir sínar í 11 ár án þess að taka á matarskattinum. Við sem höfum tekið þátt í þessari umræðu hér um margra ára skeið, söknum þess auðvitað út af fyrir sig, að heyra ekki meira í fulltrúum Framsóknarflokksins við umræðuna en raun ber vitni. Því það verður að segja að það er hæstv. fjármálaráðherra og flokki hans til sóma að sannarlega var þetta eitt af þeim stefnumálum sem þeir höfðu nokkuð uppi í síðustu kosningum. Trúlega stóð ekki á þeim við að ráðast í að reyna að lækka matvælaverðið með lækkun virðisaukaskatts. En það var alveg augljóst í fjárlagaumræðu eftir fjárlagaumræðu, að hinn stjórnarflokkurinn, Framsóknarflokkurinn, stóð greinilega í vegi fyrir því og þvert gegn því að hægt væri að fara í þann leiðangur sem ég held að allur almenningur í landinu og stærstur hluti starfandi þingmanna á Alþingi hafi haft ríka sannfæringu fyrir að mikilvægt væri að ráðast í. Það virðist augljóst að Framsóknarflokkurinn hafi einfaldlega staðið þvert gegn því að farið væri í lækkun á hinum svokallaða matarskatti og þannig reynt að lækka nokkuð útgjöld heimilanna í landinu. Framsóknarflokkurinn hefur auðvitað líka staðið þvert gegn því, með sínum hætti, að sporna gegn verðbólgunni sem alla ráðherratíð hæstv. fjármálaráðherra Árna Mathiesens hefur verið langt yfir öllum viðmiðunarmörkum, blikkandi á rauðu ljósi í hverjum einasta mánuði yfir þeim viðmiðunarmörkum sem Seðlabankinn hefur sett. Það var því auðvitað mikilvægt innlegg í þá þróun og hefði mátt koma til miklu fyrr, að ráðast í að reyna að lækka matvælaverðið. En það var augljóst af öllu að Framsóknarflokkurinn stóð einarðlega gegn því í stjórnarsamstarfinu að hægt væri að lækka matarreikning heimilanna. En nú virðist loks hafa tekist að beygja Framsóknarflokkinn í þessu efni. Ég held að það væri út af fyrir sig forvitnilegt að heyra hér við umræðuna sjónarmið þingmanna Framsóknarflokksins um þetta stjórnarfrumvarp eftir þá miklu umræðu sem við höfum átt um þetta. Við munum að það voru, ekki bara frá framsóknarþingmönnum, heldur líka frá ýmsum framámönnum í Sjálfstæðisflokknum, t.d. margvíslegar og miklar efasemdir um að skattalækkun af því tagi sem hæstv. fjármálaráðherra leggur nú til mundi nokkurn tíma ná til heimilanna í landinu í raun og sann. Vegna þess að hún mundi gufa upp á leiðinni, trúlega hjá Baugi, sem eins og alþjóð þekkir hefur verið flokki hæstv. fjármálaráðherra ákaflega … Er tíminn búinn?

Klukkan er sjö en ég býð ræðumanni upp á að ljúka ræðu sinni. Það eru átta mínútur eftir af ræðutíma hans.

Ég held að það væri mikilvægt að heyra hvort þau sjónarmið í stjórnarliðinu sem lýsa áhyggjum af því að þessi skattalækkun nái ekki til heimilanna í landinu, séu algjörlega hjöðnuð. Eða hvort hæstv. fjármálaráðherra hafi gripið til sérstakra aðgerða til að tryggja að þessi skattalækkun skili sér örugglega til heimilanna í landinu, eða hvort menn hafi alfarið fallið frá þeim sjónarmiðum sem þeir hafa áður haldið fram í þessari umræðu. Það eru líka margs kyns skattaleg atriði sem er eðlilegt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um, því það sýnir sig í þeirri vinnu sem menn hafa unnið í nefnd eftir nefnd um það hvernig megi vinna að lækkun matarverðs í landinu að það eru ýmis önnur atriði sem gætu jafnvel haft enn þá meiri og betri áhrif til þess en lækkunin á vaskinum einum sér. Í umræðum um þá sögu og þann tillöguflutning allan held ég að full ástæða sé til að halda til haga sérstaklega nafni hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, sem hefur sannarlega sem oddviti Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi beitt sér sérstaklega og af einurð fyrir því að halda vakandi umræðunni um lífskjör heimilanna og um matvælaverðið í landinu. Þar er kannski fyrst til að taka vörugjöldin en það hafa verið færð fyrir því nokkuð sterk rök að afnám vörugjaldanna mundi skila meiri árangri miðað við tekjutap ríkissjóðs að krónutölu en sú aðgerð sem hér er lögð til og eðlilegt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé ekki þeirrar skoðunar að aðgerðir í vörugjöldum og tollum gætu jafnvel skilað okkur enn betri árangri en þær tillögur sem hér eru lagðar fram. Og síðan hljóta að vakna ákveðnar spurningar um flokkun þátta í hin tvö skattþrep þegar menn kjósa að hafa tvö skattþrep í virðisaukaskatti, eitt fyrir þær vörur sem eigi að vera ódýrari, eins og matvöru og aðra slíka vöru, og annað fyrir vöru sem eigi að vera dýrari, þá hvers vegna menn hugi t.d. ekki að því að flytja nauðsynjavöru, einkum fyrir aldraða og sjúka, eins og t.d. lyf, í lægri flokkinn. Hvers vegna er ákveðið að margs konar neysluvarningur sem sannarlega telst ekki til lífsnauðsynja sé í lægra þrepinu meðan lyf sem eru stórum hópum og oft tekjulágum, algjör lífsnauðsyn, hvers vegna er sá vöruflokkur ekki fluttur í neðra þrepið? Það er líka óhjákvæmilegt að hæstv. fjármálaráðherra geri grein fyrir því hvers vegna ekki sé gert ráð fyrir neinu tekjutapi í tollum í fjárlagafrumvarpi næsta árs, og svari þeim ávirðingum sem hér hafa verið uppi í umræðunni um að það sýni að frumvarpið sé óvandað og illa undirbúið, að ekki sé gert ráð fyrir kostnaði af þessum þætti málsins í fjárlagafrumvarpi næsta árs. Og að hann svari sömuleiðis þeirri miklu gagnrýni sem áfengisgjaldið hefur sætt. Við sáum það í deilunum sem stóðu um olíugjaldið hvernig fjármálaráðuneytið lagði til umtalsvert hærra olíugjald á dísilolíuna en nokkurt tilefni var til og hefur leitt til þess að verð á dísilolíu á bensínstöðvum er orðið hærra en bensínverð. Ég hygg að það hafi verið sannfæring mjög margra þingmanna og kom ítrekað fram við umræðuna að þetta væri óhæfileg gjaldtaka af hálfu fjármálaráðuneytisins en af hálfu ráðherra var því statt og stöðugt haldið fram að þetta mundi aðeins bæta ríkissjóði tekjutapið. Nú er komið í ljós að gjaldið gerir langtum meira en það og skilar ríkissjóði verulega auknum skatttekjum í hirslur sínar og nú eru komnar fram ábendingar um að eins sé farið með áfengisgjaldið. Í tengslum við breytingar á því hljóta líka einfaldlega að vakna spurningar um uppbyggingu áfengisgjaldsins og hvort það gjald og uppbygging þess sé ekki í sjálfu sé orðið úrelt, því þar er verið að leggja krónutölu á ákveðnar einingar en ekki hlutfallslega álagningu ofan á innkaupsverð eins og er þó almennt viðtekin venja í gjalda- og skatttöku í kerfi okkar á 21. öldinni. En virðulegi forseti. Af því það er komið langt fram á daginn þá held ég að ég láti hér staðar numið í fyrri ræðu minni um málið.