Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég sé, að frsm. n. er eigi mættur hér, en mér þykir hlýða að segja um þetta örfá orð. N. var sammála um að veita ríkisstj. þá heimild,. sem frv. fer fram á. Stjórn síldarverksmiðja ríkisins er þessu samþykk, og mun vera í ráði, að þeir atvinnurekendur, sem hugsa sér að kaupa verksmiðjuna, ætli að reka hana í sambandi við annan rekstur sinn,. en verksmiðjan hefur ekki verið starfrækt nú um lengri tíma. Að þessu athuguðu mælir n. með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. - Ég sé nú, að allir þingsveinar eru veikir eða dánir, því að enginn sést hér í hv. d., en mig vantar frv., en það er nú svo einfalt, að það kemur kannske ekki að sök. Hv. Nd. er kunnugt um það, hvernig þessu máli er háttað. Það var hér til umr. fyrir alllöngu og var afgr. úr hv. d., þó með nokkrum ágreiningi. Þá var flutt hér við málið brtt., sem gekk út á það að veita aukin réttindi til skipstjórnar mönnum, sem búnir voru að sigla vissan tíma á smærri skipum, þannig að þeir, sem höfðu haft réttindi til þess að fara með allt að 75 rúml. skip, fengju heimild til þess að fara með allt að 120 rúml. skip. Þessi brtt. var felld með allmiklum mun atkvæða. Síðan fór málið til Ed., og hefur hún nú sett þetta ákvæði inn í frv. Málinu var síðan frestað, og er það gert til þess, að sjútvn. þessarar hv. d. tæki það til nýrrar yfirvegunar. Hún hefur gert það. Þó að nokkur atriði séu nú í frv., eftir að það er komið frá hv. Ed., fleiri en þetta, sem nm. mundu gjarnan vilja hrófla við, sá n. sér þó ekki fært að vekja ágreining um slík atriði, ef von ætti að vera til þess, að frv. yrði að l. nú á þessu þingi. Hins vegar hafa nm. takmarkað sig við það að leggja til, að frv. verði breytt í sama horf sem það var, þegar það fór héðan úr hv. d., en það er, að niður falli ákvæðið um, að óskólalærðir minnaprófsmenn eða þeir, sem hafa réttindi til þess að fara með fiskiskip, - sem hafa verið skipstjórar á 75 rúml. skipum, - fái réttindi til þess að fara með 150 rúml. skip, eins og það er nú í frv., eftir að það kom frá hv. Ed. Ég geri ekki ráð fyrir, að það séu orðnar neinar breyt. á skoðun manna um þetta efni frá því, sem var, þegar málið var afgr. héðan í fyrra skiptið, og að hér sé þess vegna engin ástæða til annars en atkvgr. um málið, - auk þess, að þá voru færðar ástæður bæði með og móti þessu ákvæði, og get ég því orðið um það stuttorður. Ég vil þó leiðrétta þann misskilning, sem ég hef orðið var við, að hér sé verið að taka af mönnum réttindi, sem þeir hafi haft. Svo er ekki. Allir þeir menn, sem hafa haft réttindi til þess að fara með þessi skip, 75 rúml., halda þeim réttindum, en aðeins verður hagur þeirra betri að því leyti, ef frv. verður samþ. eins og það fór frá þessari hv. d., og ætlazt er til, að þessir menn fái tækifæri á eftir til þess að auka réttindi sín upp í fullkomið fiskimannapróf með námsskeiði, sem er að sjálfsögðu ekki nálægt því eins tímafrekt og að setjast á skólabekk samkv. reglugerð Stýrimannaskólans. Og það er gert ráð fyrir því af nákunnugum mönnum um þekkingarstig þessara minnaprófsmanna, að þeir muni yfirleitt geta náð prófi með fjögurra mánaða kennslu; og jafnvel sumir þeirra manna, sem hafa aflað sér sjálfir aukinnar menntunar á sínum skipstjórnartíma, muni geta tekið prófið án nokkurrar viðbótar. Er sjálfsagt fyrir þá að nota sér það, því að ef menn afla sér menntunar jafnhliða starfi sínu, þá er sjálfsagt, að þeir fái að njóta þess. En það þykir ekki fært á þeim tímum, sem nú eru, og við þau hryggilegu sjóslys, sem hafa átt sér stað og valdið hafa bæði mann- og eignatjóni, að fara að minnka þær kröfur, sem gerðar hafa verið um kunnáttu manna, og sannleikurinn er sá, að engir menn í þjóðfélaginu hafa skilyrði til þess að fá hærra launaðar stöður í þjóðfélaginu en skipstjórar hinna stærri skipa. Og engum er trúað fyrir eins miklu verðmæti og þeim. Þeim er trúað fyrir mörgum mannslífum og eignum upp á margar millj. kr. Þess vegna virðist ekki vera óeðlilegt, þó að menn þyrftu að eyða fjórum árum til þess að undirbúa sig undir þetta mikla starf. Ef ekki gefst tækifæri til, sé ég ekki ástæðu til þess að ræða þetta meira, en bið eftir úrskurði hv. d. um það með atkvgr.



Það eru aðeins nokkur orð út af brtt. þeirri, sem fram er komin frá fjórum meðnm. mínum í sjútvn. Eins og menn rekur kannske minni til, flutti ég, þegar mál þetta var til umr. hér í hv. d., brtt., sem gekk í þá átt, að heimilað væri að veita þeim mönnum, sem hefðu í nokkur ár haft skipstjórn á smærri fleytum og hefðu fiskimannapróf, réttindi til þess að fara með skip í innanlandssiglingum allt að 120 smálestum að stærð. Ég var þá og er enn samþykkur meginstefnu þessa frv., þ.e., að sjómannsnáminu verði komið í það horf; sem þar er gert ráð fyrir. Hins vegar benti ég á það þá, að á fiskiflotanum væri talsvert af hæfum skipstjórnarmönnum - og sumir, sem farnir eru að reskjast, en hafa fengið mikla reynslu og æfingu, - sem mér fyndist eðlilegt, að fengju leyfi til þess að fara með stærri báta en þeir hafa haft með höndum undanfarið, og það án þess að ganga í skóla eða námsskeið. Var það með það fyrir augum, að þessir menn hefðu þá fengið svo þýðingarmikla reynslu, að það væri alveg óhætt að veita þeim þann rétt. Till. mín um það efni var felld hér í hv. d. En í hv. Ed. var samþ. brtt., sem gekk a.m.k. að sumu leyti skemmra og að sumu leyti lengra. Þar er gert ráð fyrir, að menn, sem eru 40 ára eða eldri, fái þennan rétt til þess að fara með skip, sem séu allt að 150 rúml. að stærð. Ég sé ekki, að ástæða sé til þess fyrir hv. Nd. að taka þetta út úr frv. Ég tel, að eins og frv. liggur fyrir nú, sé það í raun og veru hæfilegur meðalvegur í þessu máli, sem hefur verið nokkurt þrætumál. En um leið er leyst hið erfiða spursmál um þá menn, sem hafa fengið æfingu og vilja halda áfram við skipstjórn og geta komið því við að geta stjórnað stærri bátum. Bátarnir geta farið stækkandi, án þess að vandinn vaxi við að stjórna þeim á fiskimiðunum. En hins vegar eru ýmsir örðugleikar á því fyrir menn, sem farnir eru að reskjast, að setjast á skólabekk á nýjan leik. Ég skil vel, að mönnum, sem hafa menntazt vel í sjómannafræðum, sé illa við, að aukin réttindi séu veitt, án þess að meira skólanám komi til. En mér finnst, að í þessu efni sé farið hóflega í sakirnar í þessu frv., sem hér liggur fyrir, og mér finnst, að sá meðalvegur, sem farinn er í þessu frv.. sé hin rétta lausn málsins. Það er rétt, sem menn hafa haldið fram fyrr og síðar, að það er ekki tekinn réttur af neinum með þessu frv., þó að till. verði samþ. En ég tel ástæðu til þess að veita aukin réttindi þessum mönnum, sem ég hef nefnt. Og ef þessir eldri formenn vilja svo fá full réttindi, bæði til innanlandssiglinga og til þess að sigla til annarra landa, verða þeir að fara á þessi námsskeið. En það ekki nema sjálfsagt, því að þá er hægt að færa glögg rök fyrir því, að þá þurfi þeir á meiri þekkingu að halda til þess að ráðast í slíkar siglingar. Og ég vona, að sem allra flestir þessara eldri formanna færu á slík námsskeið og fengju sér þessi fullu réttindi. En mér finnst ástæðulaust að amast við því, að þeir, sem hafa fengið þessa miklu reynslu, geti fengið réttindi til þess að stjórna bátum við strendur landsins við fiskveiðar án þess að setjast á skólabekk á ný. Mér finnst, að fulltrúar Farmanna- og fiskimannasambandsins, sem hafa beitt sér fyrir þessu máli af miklum dugnaði, ættu að sætta sig við þetta frv., eins og það er. Stefna þeirra er sú, sem verður til frambúðar, en hér er aðeins verið að fara fram á undanþágu fyrir þá eldri menn, sem unnið hafa að þessu starfi í mörg ár, en hverfa smám saman úr hópnum. En svo koma þeir, sem hafa fengið þessa fullkomnu bóklegu menntun, og taka við. Ég skal svo ekki lengja umr. um þetta. Ég vil ekki tefja þetta mál að neinu leyti, því að ég veit, að mikil nauðsyn mun vera á því, að það nái framgangi, svo að sú nýja skipun á menntun sjómanna geti komizt í kring, um leið og þetta veglega hús er að verða tilbúið, sem til þeirra hluta er ætlað.



Herra forseti. - Ég kveð mér hljóðs nú af því, að af eðlilegum ástæðum hefur mér ekki gefizt kostur á að taka til máls í þessu máli fyrr en nú, og í öðru lagi af því, að mér virðist svo, að það sé sumum hv. þm. kannske ekki alveg ljóst, - hvort sem mér tekst að gera það ljóst, - hver er kjarni málsins. Mér er tjáð, að þessi hv. d. hafi þó að miklum meiri hluta haft nokkuð ljósan skilning á málinu. En ágreiningur er nú kominn fram á þingi, og veltur þá á miklu, hvort sá ágreiningur, sem um málið er, verður leiðréttur hér við þessa umr. Það væri freistandi að rifja upp að nokkru sögu sjómannafræðslunnar í landinu. En e.t.v. gerist þess ekki þörf. En ég vil þó benda á, að sjómannafræðslan er 54 ára gömul. Það tók þá allmiklar umr. hér á Alþ. að koma þeirri löggjöf á. En nútímamenn lofa allir framsýni þeirra manna, sem börðust fyrir málinu og urðu til þess að koma því í gegn í þinginu. - Með þessum l. var gert ráð fyrir því, að sú þekking, sem menn fengju, væri nokkru minni en nú er heimilað með fiskimannaprófi. En það var ekki gert ráð fyrir því, að menn gætu öðlazt skipstjórnarréttindi með minni þekkingu. Upp úr aldamótum var það svo, að við höfðum smáskip, 12 rúml., og úti um land frá 12 og upp í 40 rúml. En það þótti ekki hlýða, að aðrir færu með skip en þeir, sem höfðu próf frá Stýrimannaskólanum. En það hefur margt breytzt síðan. Árið 1915 mun hafa verið sett löggjöf um réttindi manna til skipstjórnar. Og þá var skipastóll okkar mjög að breytast. Togarar voru að koma til landsins, og við vorum að eignast skip til millilandasiglinga. Þeim l. var svo breytt 1922, og kröfunum, sem þá voru gerðar til skipstjórnarmanna, var þá enn breytt, því að þá komu minni fiskimannapróf til, sem veittu mönnum réttindi til þess að stjórna skipum upp í allt að 60 rúml. Þessi l. voru svo endurskoðuð 1936, sem sú breyt., sem nú er hér á ferðinni, er gerð á. En þá var þetta rýmkað fyrir mikinn áróður meðal minnaprófsmanna, þannig að réttur minnaprófsmanna var aukinn upp í 75 rúml. skip. En um leið var þyngt verulega nám hjá þeim mönnum, sem áttu að öðlast þennan rétt, frá því sem hafði verið áður. Það hefur því yfirleitt þyngzt nám þeirra manna, sem öðlast rétt til skipstjórnar, og jafnvel hærri próf. Höfuðástæðan fyrir því, að talið var gerlegt að hækka þessi réttindi upp í 75 rúml. skipa, var m.a., að ekki var talið líklegt, að skip af þessari stærð mundu yfirleitt notuð til úthafssiglinga, heldur til fiskveiða við ströndina. En eins og kunnugt er, eru háværar raddir um það að rýmka þetta upp í 150 rúml., en sumir vilja 120 rúml., án þess að nokkur fræðsla eða próf komi til hjá þeim mönnum, sem hafa réttindi til þess að stjórna 75 rúml. skipum. Eins og frv. er nú, er gert ráð fyrir, að þeir menn, sem hafa tekið minna fiskimannapróf, verði að bæta við sig þekkingu, og það ætti að vera hverjum manni kleift að fara á námsskeið til þess að bæta við örlítilli þekkingu. Í sumum tilfellum væri þetta ekki nema próf, ef um greinda menn væri að ræða, sem mundu vilja stytta námið, og ætti það ekki að verða neitt kostnaðarsamt. En höfuðrök þeirra, sem bezt þekkja til þessara mála og vilja, að þetta sé gert, eru þau, að í landinu er til af ungum og eldri mönnum með hið almenna fiskimannapróf, svo að tugum skiptir, sem eru færir til þess að taka við stjórn skipa yfir 75 rúml. Allur þorri þeirra manna, sem ganga á Stýrimannaskólann hér í Reykjavík og gera það sjálfsagt á ungum aldri, tekur hið meira fiskimannapróf, - þeir, sem ekki taka farmannapróf, - og telur það nauðsynlega undirstöðu undir lífsstarf sitt að mennta sig sem bezt og svo sem efni standa til. En námsskeiðin, sem samkvæmt l. eru haldin úti um landið, hafa stuðlað að því, að minna fiskimannapróf er svo mikið notað af þeim mönnum, sem hugsa sér að stjórna minni skipum, og þar ,af leiðandi hefur þessum mönnum fjölgað verulega. Það má segja, að menn, sem hafa öðlazt þessa þekkingu og þau réttindi. sem þessi próf veita, hafa í flestum tilfellum reynzt svo vel, að þeir séu fullfærir til þess að stjórna stærri skipum. En þessi próf veita ekki réttindi til þess. Sama er að segja um meiri fiskimannaprófin. Þeir menn, sem þau taka. fá alls ekki réttindi til þess að stjórna kaupskipum, þó að segja mætti, að meiraprófsfiskimaður hafi þá þekkingu til brunns að bera, að hann geti stjórnað kaupskipum. En honum eru alls ekki veitt þau réttindi. Þannig er það líka um minnaprófsmanninn. Hann hefur ekki öðlazt meiri rétt en minna prófið veitir honum. Um frv. sjálft skal ég fara nokkrum orðum, eins og það er nú komið frá hv. Ed. Þar er atvmrh. veitt heimild til þess að veita mönnum með minna fiskimannapróf. sem hafa að vísu siglt sem skipstjórar eða stýrimenn á 30 rúml. skipi eða stærra í 5 ár og eru ekki yngri en 40 ára, réttindi til þess að fara með skip allt að 150 rúml. En upprunalega var gert ráð fyrir því í þessu frv., að þessir menn öðluðust ekki þennan rétt. nema þeir hefðu gengið undir próf áður og á námsskeið, ef þeir þyrftu þess með fyrst. Það upplýstist hjá hv. sjútvn, í gær, að þó að þessi breyt. yrði að l., þá getur hún ekki komið til framkvæmda, nema l. um Stýrimannaskólann í Reykjavík sé breytt í samræmi við þessi l. En það hefur ekkert komið fram á þingi enn, sem bendi í þá átt, að svo eigi að gera. Þetta upplýsti skólastjóri Stýrimannaskólans í gær og sagði, að þetta væri nauðsynlegt. En ég veit ekki, hvort tími mundi vinnast til þess að koma slíku frv. gegnum þingið nú. Það er mín skoðun, að menn eigi að ganga undir próf, áður en þeir öðlast rétt til þess að fara með skip. Það er margt, sem veldur því. Það er t.d. talið nauðsynlegt, að skipstjórnarmaður þurfi að hafa allvíðtæka þekkingu á öllu því. sem lýtur að björgun og slíku, en það er ekki hægt að veita fræðslu um slíkt nema á námsskeiðum. Eitt af því, sem nútíminn krefst, að mikil áherzla sé lögð á, og allir skipstjórnarmenn verða að hafa nákvæma þekkingu á, eru nýtízku björgunartæki, og nú er alltaf verið að gera stöðugt meiri og meiri kröfur á því sviði, eftir því sem tímar líða. Þá vil ég benda á eitt, sem er nauðsyn að vekja máls á hér. en það er, að skipstjórnarmaður hafi þekkingu á meðferð talstöðva. Það er ein af, kröfunum, sem nú eru uppi, að hver einasta fleyta sé útbúin með talstöð. Þessa þekkingu er ekki hægt að fá nema á námsskeiði. Það er því að mínu viti tvímælalaust nauðsyn, að þessi fræðsla fari fram á námsskeiðum. En hvernig sem þingið ræður því til lykta, þá vil ég láta skoðun mína koma fram um þetta atriði. Þetta er eitt af mestu öryggismálum þjóðarinnar, og afstaða mín í þessu máli er fyrst og fremst öryggismál. Við vitum það frá gömlum tímum, þegar menn urðu að bjargast á seglum. Nú er komin vélaöld, og við skulum segja, að það sé léttara að stjórna skipi með vél en áður með segli. En það er annað, sem fylgir með vélunum. Nú er ekki verið að bíða eftir, að lygni eða birti. til að taka land eða sigla fram hjá andnesjum, heldur er nú treyst á sérfræðiþekkinguna, að menn komist rétt fram hjá blindskerjum og boðum. Þess vegna er það, að einmitt nú er okkur nauðsyn á þekkingu sjófarenda og það lífsnauðsyn. - Þetta var það, sem ég vildi segja um frv. almennt. Ég skal svo, til að þetta mál verði ekki allt of langt, víkja örfáum orðum að þeim rökum, sem mér virtist hv. 2. þm. S.-M. mæla fyrir því. að gerð væri sú undanþága, sem sett var inn í frv. í Ed. Sú undanþága er, eins og menn vita, um það, að menn, sem nú hafa rétt til að stjórna skipum 75 rúmlestum að stærð, geti fengið þann rétt án frekara náms upp í 150 smálestir. Ágreiningurinn er fólginn í því, eins og siglingafróðir menn, og ég vitna í því efni til þeirra, af því að þeir eru dómbærastir um það, - telja, að slíkar undanþágur eigi ekki að vera til. En ef menn vilja fá rétt til að stjórna stærri skipum en 75 smálesta, þá er það svo kostnaðarlítið fyrir viðkomandi mann að bæta við sig örlitlu námi, ef hann þarf þess með, og taka síðan próf samkvæmt reglugerð, sem gildir þar um. Hv. frsm. sagði, og það er alveg rétt, að það sé engin ástæða til að kveinka sér við að leggja þessa kvöð á þessa menn, af því að þeir séu fátækir. Þeir eru í skipstjórastöðu og búa yfirleitt við góð laun. Það er fullkomin ástæða til að krefjast þess, að menn í svo ábyrgðarmikilli og vel launaðri stöðu hafi þá fyllstu þekkingu til að bera, sem krefjast má. Einn ókostur við undanþágurnar, eins og hér er gert ráð fyrir, er sá. að undanþágurnar, sem yrðu í höndum ráðh. á hverjum tíma, kæmu alltaf meira og mínna óréttlátlega niður. Ég held, að það hafi verið um 1925, að svo mikil brögð voru orðin að þessum undanþágum, að orðið var gersamlega óviðunandi, og sjómönnum þótti mælirinn vera orðinn svo fullur, að þeir hótuðu að leggja niður störf, ef þessu héldi áfram, af því að undanþágurnar voru ekki alltaf bundnar við hæfileika manna, heldur geðþótta ráðh. Það þurfti ekki annað en góður flokksbróðir hans ætti í hlut eða umsækjanda hefði tekizt að afla fisks úr sjó o.s.frv. Mönnum þótti undanþágurnar svo mikið vandræðafálm, að þeir töldu, að ekki mætti til þeirra grípa. Það er til svo mikið í landinu af ungum og efnilegum mönnum, sem hafa fullkomna menntun, að það á ekki að þurfa að gripa til undanþágnanna. Með slíkum undanþágum. sem hér hafa verið, er settur fjötur um fót ungra manna, sem búnir eru að mennta sig til þessara starfa. Þá er það annað, sem fylgir undanþágunum og hv. 2. þm. S.-M. drap lauslega á. Hann taldi, að ef nota ætti skip, sem væri 150 tonn, til að sigla milli landa, þá gæti viðkomandi maður farið og tekið próf. Ég er hræddur um, að það yrði ærið örðugt fyrir viðkomandi mann að rjúka til að taka próf. ef skip hans lægi austur á Norðfirði með ísvarinn fisk og ætti að sigla til útlanda. Það er hætt við, að þá yrði ef til vill gripið til þess ráðs að fá mann með réttindi til að láta lögskrá sig að nafninu til sem skipstjórnarmann. Það er til í sjómannamáli heiti yfir slíka menn. Þeir eru kallaðir leppar. Og hvernig hefur leppmennskan gengið? Þetta eru venjulega menn, sem hefur gengið illa að komast í skipstjórastöður. Þeir eru áhrifalausir, eru venjulega niðri í hásetaklefa, eru skipstjórar aðeins á pappírnum, en gera ekkert af því, sem skipstjóra ber að gera. Það eru hreinustu vandræði, ef gripa þarf til þessarar leppsaðferðar. En ef maðurinn hefur tekið viðbótarnámsskeið sitt, þá er hann frjáls að sigla skipi sínu til útlanda og þarf ekki að nota þann mann, sem hefur hlotið þetta leppsnafn á sjómannamáli. Ég skal ekki fara langt út í að sýna fram á nauðsyn þess, að þau atvik geti komið fyrir í siglingum hér við land, að nauðsyn sé á fullkominni þekkingu og að menn geti ákveðið, á hvaða stað skipið er statt. Ég vil aðeins benda á, að einmitt getur komið fyrir, að skip verði fyrir vélarbilun, helzt í ofviðri, og skipið reki til hafs. Þá eiga menn með meira próf að geta, - ef sést til sólar eða stjarna, - ákveðið þann stað, sem skipið er á, og stýrt til lands. Þetta getur maður með minna próf ekki. Ég tel því mjög mikið öryggi í því fólgið, að menn hafi sjófræðiþekkingu, jafnvel þó að þeir eigi að sigla hér við strendur landsins, og skip upp í 150 tonn eru höfð til sjósóknar á öllum tímum árs. Hv. þm. hélt fram, að nauðsyn væri á, að undanþágurnar væru til staðar, en ég sé það alis ekki og get þar aftur vitnað til þess álits, sem færustu og lærðustu menn á þessu sviði álíta um málið. Það er ekki af sjálfselsku, sem þessir menn leggja svo mikla áherzlu á þekkinguna, heldur er það einmitt sú stefna, sem nú er uppi bæði hér á landi og annars staðar, að auka sem mest þekkingu sjófarenda, og þess vegna megum við á engan hátt draga úr þeim kröfum. Ég þykist þá hafa fært nokkur rök fyrir því, að þær undanþágur, sem hér er um að ræða, eru varhugaverðar og í ýmsum tilfellum skaðlegar. Ég vænti, að hv. d. sé sjálfri sér samkvæm og breyti frv. á þann veg, að það verði nokkurn veginn eins og hún gekk frá því. Ég skal svo að lokum benda hv. þdm. á, að á öðru sviði þjóðmálanna eru nú gerðar auknar kröfur. Nú er engum leyfilegt að stýra bifreið nema bifreiðarstjóra, sem verið hefur á námsskeiði og gengið undir verkleg og bókleg próf, svo að farþegarnir geti talizt öruggir. Og alltaf er verið að gera meiri og meiri kröfur til þessara manna, svo að þeir séu sem allra færastir um að leysa starf sitt af hendi. Þannig er þetta alls staðar. Það á þá að vera eina undantekningin, ef nú á að fara að slaka á kröfum til menntunar þeirra manna, sem sigla um höfin, og veita þeim undanþágur frá þeirri tilskildu þekkingu. Ég þarf svo ekki að fara um þetta fleiri orðum, en ég gat ekki setið hjá og látið þetta mál með öllu afskiptalaust, úr því að mér hefur af tilviljun skotið hér upp. Mér fannst, að ég yrði að ræða um þetta mál við ykkur, hv. þm. Ég hef fjallað um þessa löggjöf, ekki einu sinni, heldur tvisvar. Ég er vel kunnugur þeim, sem látið hafa til sín heyra í þessu máli, og ég tel, að þeir hafi rétt fyrir sér, og ég tel enn fremur, að fyrir alla þá, sem á skipunum eru, sé brýn nauðsyn að hika hvergi frá þeim kröfum, sem gerðar eru til þeirra, er um höfin sigla.



Herra forseti. - Hér hefur komið fram brtt. frá fjórum mönnum í sjútvn. um, að 3. málsgr. bráðabirgðaákvæðanna falli niður. Ég er andvígur þessari brtt. og tel hana til skemmda. Það getur verið, að þessar undanþágur gætu eins vel verið í einhverju öðru formi, en þær eru hyggileg lausn á málinu, og má því ekki fella þær burt. Það er að vísu rétt, að formlega er enginn sviptur þeim rétti, sem hann hefur nú, þó að þetta bráðabirgðaákvæði falli niður. Menn hafa áfram rétt til að vera á 75 tonna skipum, en það er þó rétt að gera sér ljóst, að það er aðeins formlega hliðin, vegna þess að nú eru fiskiskip okkar miklu stærri en þegar þetta ákvæði var sett. Nú er svo komið, að mikill hluti af fiskiskipum okkar er stærri en 75 tonn. Það er því fullkomlega ranglátt að taka ekki tillit til þess breytta viðhorfs og gefa ekki þessum mönnum, sem búnir eru að afla sér eins mikillar reynslu og gert er ráð fyrir í 3. málsgr., tækifæri til að geta að þessu leyti fylgzt með tímanum. Nú er Stýrimannaskólinn um það bil að taka til starfa, og við skulum vona, að sú stofnun verði fær um að veita nægilega mörgum mönnum góða menntun. svo að við getum fengið skipstjóra og stýrimenn með betri menntun en hingað til. En þegar við erum að setja svona ákvæði, þá megum við ekki taka aðeins tillit til hins bóklega lærdóms, en líta ekki á starfið sjálft. Það væri ósanngirni að vilja ekki taka tillit til þess, ef menn væru búnir að stunda sjómennsku áratugum saman og vera skipstjórnarmenn í fimm ár. Það væri órétt að neita þessum mönnum um að stunda áfram þessa atvinnu án þess að þurfa fyrst að setjast á skólabekk. Ég veit, að ýmsir þessara manna mundu alls ekki beygja sig undir það, svo að það væri sama og að reka þá úr starfinu, ágæta formenn, sem kjósa að vera við það starf áfram. Það er vert að hafa það í huga, þegar rætt er um lærdóm og réttindi skipstjóra og stýrimanna, að þótt það sé vissulega gott að hafa góða þekkingu, þá er þó annað atriði, sem ekki er minna um vert, þegar um skipstjóra og stýrimenn á fiskiskipum er að ræða, en það er, að þeir kunni til fiskveiða, þekki miðin og veiðiaðferðirnar og þess háttar, og svo það, að þeir séu fisknir, og það er kannske eitt af því, sem er ekki hægt að skýra. Það er t.d. staðreynd, að oft eru sömu mennirnir langhæstir á síldveiðunum ár eftir ár. Það er í raun og veru ekki hægt að segja, að þeir hafi meiri reynslu eða þekkingu en ýmsir aðrir, en samt eru þeir hæstir ár eftir ár. Ég þekki mörg dæmi þess, að síldarútgerðarmenn hafa ekki hikað við að ráða sér mann, sem hefur ekki haft full réttindi, sem raunverulegan skipstjóra á skip sitt til að stjórna veiðunum til viðbótar við fulla skipshöfn. Mér er kunnugt um skip, sem ár eftir ár hafa haft réttindalausa menn til að vera raunverulega skipstjóra, vegna þess að þeir eru góðir fiskimenn. Þetta er atriði, sem vert er að taka tillit til. Við megum ekki „risikera“ því, að þaulæfðir og ágætir fiskimenn verði að fara í land og vilja ekki sætta sig við að verða að setjast á skólabekk eftir að þeir hafa starfað alla ævi sem ágætir fiskimenn. Ég held, að það sé misskilningur hjá Farmanna- og fiskimannasambandinu, að svo mikið sé unnið við, að mennirnir fari í þennan skóla eða hafi að öðrum kosti ekki réttindi til að vera með stærri skip en 75 tonn. Þetta mundi raunverulega þýða það, að þeir fengju ekki nema léleg skip, og í flestum tilfellum, að þeir drægju sig í hlé. Þegar umr. urðu um þetta í Ed., þá var því haldið fram, að óþarft væri að vera á móti því, að þessir menn færu á námsskeið, af því að ríkisstj. hefði í hendi sér að setja svo væg skilyrði fyrir prófinu, að það væri enginn vandi að komast í gegnum það. Þessi röksemd hefur ekki komið fram hér, en það segir sig sjálft, að það er gersamlega þýðingarlaust að fara að skylda þessa menn til að fara á slík námsskeið, þegar svo er um búið, að þessa undanþágu fá aðeins þeir, sem hafa starfað að sjómennsku að heita má öll manndómsár sín og eru orðnir þaulreyndir sjómenn og hafa því öðlazt reynslu, sem engin leið er að afla sér í skóla. Þá er annað, sem menn verða að gera sér ljóst, en það er, að ef allir þeir menn, sem samkv. bráðabirgðaákvæðunum hafa rétt til að fara á þessi námsskeið, ætla að sækja þau, þá yrði það slíkur fjöldi, að þeir gætu ekki komizt þar að. Og þegar menn hafa orðið að hætta við að fara í skóla hér í Reykjavík, af því að þeir hafa ekki fengið hér inni, þá yrði einhvers staðar þröngt, ef allir þessir menn kæmu. Það er því í alla staði óskynsamlegt að vera með svona smásálarskap, þegar á stendur eins og hér. Farmanna- og fiskimannasambandið virðist hafa sótt það af miklu kappi að fá þetta ákvæði fellt niður, en mér er kunnugt um, að meginþorri sambands félaga minnaprófsmanna er mjög eindregið með þessu, svo að það er órétt, þegar Farmanna- og fiskimannasambandið er að gefa svona álít út, að láta þess ekki getið, að það gengur að þessu leyti ekki heilt til skógar. Það er gert ráð fyrir, að Farmanna- og fiskimannasambandið fái öll mál eins og þetta. einkum þau, er snerta öryggi á sjónum, og það er ekki nema gott og blessað og þá eðlilegt, að það sé á móti því, ef ekki eru uppfylltar nægilega þær kröfur, sem gerðar eru til öryggis. En það fær mig enginn til að trúa því, að menn. sem komnir eru yfir fertugt, eru búnir að stunda sjómennsku í 10–20 ár og hafa verið stýrimenn eða formenn í fimm ár og vilja halda sjómennsku áfram, séu ekki eins vel færir um að stjórna skipum upp í 150 tonn eins og 75 tonna skipum eða að þeir séu ekki eins vel færir til þess og menn, sem hafa örlitla reynslu, þó að þeir hafi verið í skóla. Það er ekkert annað en ósanngirni að bera vönum fiskimönnum slíkt á brýn. Það er mesta fjarstæða, að með þessu sé verið að stofna mannslífum eða verðmætum í hættu. En ef hv. d. er svo hörð á þessu atriði, að hún er ófáanleg til að gefa heimild til að veita slíkar undanþágur, þá getur farið svo, að það verði að veita þær án heimildar, því að hver einasta ríkisstj. hefur séð sig til neydda að veita slíkar undanþágur, þó að engin heimild væri fyrir því. Það hefur staðið þannig á, að verðmæti hafa legið undir skemmdum og ekki verið annað hægt en veita undanþágurnar, en slíkt er illt og jafnvel áhætta fyrir ríkissjóð, sem gæti orðið skaðabótaskyldur gagnvart vátryggingarfélögum, þegar illa fer, eins og alltaf getur að höndum borið. Það eru eindregin tilmæli ríkisstj., að þetta ákvæði verði látið haldast eins og að er í frv. eða svipað ákvæði sett í þess stað. Ég tel öruggt, að hvorki þessi ríkisstj, né nokkur önnur muni taka á sig þá ábyrgð að veita aðrar undanþágur en þær, sem gerðar verða í samráði við fulltrúa fiskimanna, þannig að tryggt sé, að þeir einir fái réttindi, er svo séu kostum búnir, að áhættulaust sé talið að trúa þeim fyrir stærra skipi en þeir hafa.