Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr: og félmn. hefur rætt þetta frv. og er sammála um að leggja til, að það verði samþ. Frv. gerir ráð fyrir að rýmka heimildina um heimilishjálp svo, að hægt sé að veita öldruðu fólki hana, og láta hjálpina einnig ná til lengri tíma en lögin annars gera ráð fyrir. Með því er ætlunin að stuðla að því, að fólkið geti lengur búið á heimilum sínum, en neyðist ekki til þess að fara á hæli.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur rætt þetta frv. og mælir einróma með því, að það sé samþ. Eins og fram kemur í áliti milliþn., sem var kosin af Alþingi 11. maí 1959, aflaði hún sér bæði erlendra og innlendra upplýsinga. Þær leiddu í ljós, að á undanförnum áratugum hefur meðalmannsævi lengzt verulega, og er talið víst, að enn eigi hún eftir að lengjast verulega á næstu áratugum. Ellilífeyrisaldur hér á landi er nú miðaður við 67 ár. Sem betur fer bendir athugun, er fram hefur farið á fólki, sem er að nálgast þann aldur, til þess, að 8–9 af hverjum 10 geti haldið áfram að vinna sama eða svipað starf og þeir hafa unnið. Langflestir vildu þeir líka halda áfram að vinna, en nokkrir óskuðu eftir styttri vinnutíma eða léttari vinnu. Það hefur einnig komið í ljós, að það er ekki aðeins, að þetta aldraða fólk geti og vilji vinna, heldur er það heilsubetra og hamingjusamara, ef það fær starf áfram við sitt hæfi. Þetta er mjög mikilsvert fyrir fámenna þjóð eins og okkur Íslendinga, þar sem fjöldi verkefna kallar á hverja vinnufúsa hönd. Sjálfsagt er að greiða fyrir þessu fólki, svo að það megi sem lengst njóta þess að vinna með félögum sinum. Það, sem einkum er þörf á, er að hjálpa þeim, sem þurfa eða óska eftir að stytta vinnutíma sína eða fá léttari störf. Þetta verkefni ætti að vera auðvelt að leysa í samvinnu við þær vínnustofur, sem nú eru að rísa upp í Reykjavík fyrir öryrkja og til endurhæfingar sjúkra. Þessar vinnustofur og heimili eru að vísu reist að frumkvæði einstakra hópa eða félaga, eins og t.d. S.Í.B.S., en þróunin hlýtur og að verða sú, að þær taki við öllum, sem þurfa, án tillits til fyrri sjúkdóms eða aldurs. Þetta, hvað fólk endist betur en áður, vekur einnig til umhugsunar um það, eins og hæstv. ráðh. og hv. 3. þm. Norðurl. v. minntust á við 1. umr. þessa máls, hvort aldurshámark embættismanna er ekki of lágt eða a.m.k. of rígbundið. Það er full ástæða til að athuga það nánar, og ef ekki þykir ráðlegt að slaka á aldurshámarkinu, er nauðsynlegt að finna ráð til þess að nota sérþekkingu og reynslu þeirra, sem verða að láta af störfum fyrir aldurs sakir, bæði þeirra vegna og þjóðfélagsins. Ég minnist þess, að einn þekktasti heilaskurðlæknir heims þurfti að láta af störfum nýlega í heimalandi sínu. Hann fluttist til annars lands og veitir þar nú forstöðu sjúkrahúsi, þar sem hin frábæra þekking hans, reynsla og tækni fær enn þá notið sín um hríð. Það var sammála álit okkar, sem vorum í n., sem vann að þessu máli, að það, sem mest þörf væri á að gera fyrir þennan stóra hóp aldraðs fólks, væri að greiða fyrir því, að það gæti fengið þægilegar og hentugar íbúðir. Til þess að stuðla að því er þetta frv. um byggingasjóð aldraðs fólks samið og flutt. Frv. var breytt lítils háttar frá því, að n. skilaði því af sér, en fullt samkomulag náðist um breytingarnar milli okkar, sem vorum í n., og forustumanna D.A.S. Við erum sammála um, að þetta hljóti að stuðla að því, að aldrað fólk hafi sem lengst skilyrði til þess að lifa og starfa sem virkir þátttakendur í önnum daglega lifsins og að því að búa þjóðinni og börnum hennar betri og bjartari framtíð. Þær tekjur, sem vænta má að sjóðurinn fái til að byrja með, eru að vísu ekki miklar. Þó má búast við, að árlega verði unnt að styrkja a.m.k. 10 íbúðir, er hver væri ætluð hjónum eða 2 einstaklingum. A aðeins 5 árum væri þannig hægt að stuðla að því, að 100 manns fengju hentugar íbúðir. Í þessu sambandi má geta þess, að talið er, að 2 manna íbúð kosti álíka mikið og eitt rúm í elliheimili eða dvalarheimili fyrir aldrað fólk. Við, sem vorum í n., sem undirbjó þetta frv., og aðrir, sem um þetta mál hafa hugsað, bæði hér á landi og erlendis, eru sammála um, að aldrað fólk eigi í lengstu lög að búa á eigin heimilum. Til þess að stuðla að því má margt gera, t.d. sjá um, að það, sem þess þarf með, eigi kost á heimilisaðstoð og hjúkrun. Um dvalarheimili aldraðs fólks er talið, að þau eigi að vera í sem nánustum tengslum við það umhverfi, sem fólkið hefur lifað í og vanizt. Heimilin eiga helzt ekki að vera stór. Nokkur lítil heimili eru talin heppilegri en eitt stórt. Okkur, sem að þessu frv. höfum unnið, er ljóst, að þessar aðgerðir leysa ekki allan vanda þessa fólks, en víð erum viss um, að það er spor í rétta átt.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur rætt frv. og mælir einróma með samþykkt þess. Þetta frv. er um framlengingu happdrættis dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Um þær breyt. frá gildandi l., sem lagt er til að gerðar verði, er fullt samkomulag milli hinnar þingkjörnu n., sem undirbjó frv. um byggingarsjóð aldraðs fólks, og forustumanna D.A.S. En aðalbreytingin er, að hluti af tekjum happdrættisins renni til sjóðsins. Fyrst um sinn rennur hitt til að ljúka þeim áföngum hjá D.A.S. hér í Reykjavík, sem þegar hafa verið undirbúnir, en síðar er gert ráð fyrir að styrkja byggingu dvalarheimila aldraðs fólks annars staðar á landinu.



Herra forseti. Ég skal taka það strax fram, að ég er samþykkur þessu frv. Hér er um mikla fjáröflun að ræða, sem hefur leyst stórkostlegan vanda hjá þeim, sem kannske eru hvað bágast staddir í þjóðfélaginu. 1954, þegar þessi lög munu hafa verið samþ., var gert ráð fyrir, að fjáröflun sú, sem hér um ræðir, væri til 10 ára, en nú er gert ráð fyrir, að hún sé framlengd um önnur 10 ár. Við þessu er að sjálfsögðu ekkert nema gott eitt að segja. En það má vel vera, að það sé mín fáfræði, en mig langar til að fá það upplýst hér, annaðhvort nú við þessa umr., ef það væri mögulegt, eða þá fyrir 3. umr., í fyrsta lagi, hvað tekjur þessa happdrættis eru orðnar miklar frá upphafi, og í öðru lagi, hvað hefur kostað bygging dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Og þá ætla ég, að komi í ljós, hvað bygging þessi með þeim útbúnaði öllum, sem að sjálfsögðu er tilheyrandi, hvílir á fjárhagslega sterkum grunni. Og í þriðja lagi langar mig til að vita það, hvort nokkrum hluta af því fé, sem hefur safnazt á þennan hátt, hefur verið varið til rekstrar dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Ég veit ekki, hvort það er rétt skilið, en eftir því sem hv. 3. þm. Vestf. sagði hér áðan í sambandi við 1. dagskrármálið, þá reiknaðist honum svo til, að það v æri möguleiki að fá með þessum 40%, sem heimilt yrði að taka af fjáröfluninni árlega til að byggja sérstök heimili yfir gamalt fólk, upphæð, sem mundi kannske nægja fyrir 10 íbúðum. Ég veit ekki, á hvaða verði hver íbúð er reiknuð, en ef til vill nálægt 1/2 millj. kr. eða kannske meira. Þá skilst mér, að hér sé reiknað með, að tekjur dvalarheimilis aldraðra sjómanna, sem til umráða komi árlega, geti orðið eitthvað í kringum 12–13 millj. kr. En þetta er náttúrlega ekki hægt að segja neitt um. Ég vil enn fremur segja, að ég tel þetta rétta stefnu, að breyta hér nokkuð um með tilliti til þess, að það er fólk misjafnlega á vegi statt, misjafnlega sjálfbjarga, sem þarf á aðstoð að halda í þessum efnum. Það er alveg rétt, eins og hv. 3. þm. Vestf. gat um, að það er sjálfsagt, að hver og einn bjargi sér eins lengi og mögulegt er og þjóðfélagið stuðli að því, og ég tel, að með þessum frv., sem hér liggja fyrir og fjalla um þessi efni, sé að öllu leyti stefnt í rétta átt að því er þessi mál áhrærir.



Herra forseti. Ég get því miður ekki leyst úr öllum spurningum hv. 1. þm. Vesturl., en ég skal leitast við að leysa úr einhverjum af þeim, eftir því sem mér er kunnugt um. Um tekjur D.A.S. frá upphafi get ég því miður ekki sagt, því að ég veit ekki, hverjar þær eru, en nú á undanförnum einu eða tveimur árum hafa tekjurnar numið 61/2–7 millj. á ári, og það er búizt við, að þær hækki á næstu árum upp í 8 millj. kr. Það er gert ráð fyrir að fjölga nokkuð miðum í happdrættinu, og þá er búizt við, að tekjur hækki á 1–2 árum upp í 8 millj. kr. á ári. Ég get ekki heldur upplýst, hvað dvalarheimili aldraðra sjómanna hefur kostað til þessa. En rekstur dvalarheimilisins er, að því er mér er bezt kunnugt um, þannig, að rekstur sjálfs dvalarheimilis aldraða fólksins hefur nokkurn veginn staðíð undir sér, a.m.k. núna undanfarin ár, eftir að það komst í þá stærð, sem það er nú í ár og s.l. ár. Rekstur sjálfs dvalarheimilisins stendur undir sér með þeim gjöldum, sem vistmennirnir eru látnir greiða. En hins vegar hefur verið nokkur halli á sjúkradeild heimilisins, og ég hygg, að þessum halla hafi verið mætt af tekjum sjómannadagsráðs. En nú eru tekjur sjálfs sjómannadagsráðs nokkuð aðrar og meiri en bara tekjur af happdrættinu, og það voru a.m.k. um skeið og eru nú nokkrar tekjur af bíói, sem stofnsett var og rekið í dvalarheimilinu. Það er von um, að það geti orðið til þess að styrkja rekstur heimilisins enn betur í framtíðinni. Um þessar 10 íbúðir, er ég gizkaði á að mundi a.m.k. vera hægt að styrkja eða lána til á næstu árum, þá er miðað við litla íbúð í fjölbýlishúsi fyrir 2 manneskjur aðeins, og þar er miðað við það, að þessi íbúð sé að vísu lítil, en hins vegar nægileg og eins hentug og við verður komið með nútímatækni. Upplýsingar um verðið hafði ég frá manni, sem hefur verið a.m.k. í fyrra og í ár að byggja og haft með höndum reikningshald fyrir allstóra byggingu eða byggingar, sem í eru svona íbúðir.



Herra forseti. Ég þakka hv. frsm. fyrir þessi svör. En ég vil ítreka þær tvær fyrirspurnir mínar, sem ekki var tækifæri til að svara nú, að svar komi við þeim við 3. umr. þessa máls. Þær eru: Hvað hefur dvalarheimili aldraðra sjómanna kostað til þessa, og hverjar eru heildartekjur, sem komið hafa af happdrættinu til og með síðustu áramótum?