Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) : Herra forseti. Félmn. fjallaði um þetta frv. og gerir ekki við það neinar aths. Þetta eru nánast leiðréttingar miðað við verðlag í dag. Leggur n. einróma til að frv. verði samþykkt.

Frsm. (Pálmi Jónsson) : Herra forseti. Landbn. þessarar hv. d. hefur fjallað um frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja eyðijarðirnar Kroppsstaði og Efstaból í Mosvallahreppi, á þskj. 395. Álit n. er prentað á þskj. 552, en þar leggur n. einróma til að frv. verði samþykkt óbreytt. 3 um. skrifa þó undir með fyrirvara og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Með frv. eru prentuð fskj. Í fyrsta lagi frá hreppsnefnd Mosvallahrepps, sem hefur samþykkt með meiri hl. atkv. að mæla með þessari ráðstöfun jarðanna, og er það undirritað af Guðmundi Inga Kristjánssyni oddvita Mosvallahrepps. Í öðru lagi fskj. II frá jarðanefnd Vestur-Ísafjarðarsýslu, en meiri hl. jarðanefndar mælir með því, að þessi lagaheimild fáist. Það fskj. er undirritað af Valdimar Gíslasyni fyrir hönd jarðanefndar. Með þetta frv. er farið eins og önnur slík af heilu landbn. þessarar hv. d., að frv. var vísað til umsagnar í fyrsta lagi jarðeignadeildar landbrn. og í öðru lagi Landnáms ríkisins. Umsagnir þessara aðila bera með sér að ekki er um bein meðmæli að ræða frá þeirra hálfu með sölu jarðanna, en í umsögn jarðadeildar segir þó m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem báðar þessar jarðir eru samliggjandi Kirkjubóli er ótvírætt hagur að því fyrir Kirkjubólsbónda að hafa nytjar af jörðunum. Kirkjuból var alllengi í eyði. Á þeim tíma voru Kroppsstaðir og Efstaból leigðar tímabundinni leigu. Þar sem Kirkjuból er komið aftur í byggð virðist ástæða til að leigja jarðir þessar Bjarna, ef hann óskar þess, þegar þær losna úr leigu. Um sölu jarðanna til Bjarna Kristinssonar er hins vegar það að segja, að þar sem hann er ekki eigandi Kirkjubóls er engin trygging fyrir sameiginlegri nýtingu þessara þriggja jarða nema meðan Bjarni býr á Kirkjubóli, og eru því vart rök fyrir að selja honum nefndar jarðir nema hann öðlist jafnframt eignarhald á Kirkjubóli.“ Undir þetta ritar fyrir hönd ráðh., Gísli Brynjólfsson. Í umsókn Landnáms ríkisins kemur fram að Landnám ríkisins viðurkennir hagræðingu í því að sameina Kroppsstaði og Efstaból Kirkjubóli, eins og vænta má að yrði ef umrætt frv. verður samþykkt. En Landnámið lítur eigi að síður svo á, að æskilegra væri að gera svokallaða landbúnaðarúttekt á jörðum í hreppnum og taka ákvarðanir um skipulagningu byggðarinnar út frá slíkri landbúnaðarúttekt. Niðurstaða Landnáms ríkisins er á þá lund, að það hvorki mælir með frv. né gegn samþykkt þess. Eins og fram hefur komið í þeim gögnum, sem ég hef hér vitnað til, eru þessar tvær eyðijarðir nú bundnar tímabundinni leigu til annarra aðila, en það virðist koma fram bæði frá þeim stofnunum, sem frv. hefur verið vísað til, svo og frá heimaaðilum, að ótvíræð hagræðing væri í því fólgin að þessar jarðir yrðu nytjaðar saman, og væntanlega, þegar sá tími væri kominn að leigutíma liðnum, er eðlilegt að þá kæmust þessar jarðir á eina hönd. Í ljósi þessara upplýsinga svo og þeirra fskj., sem ég vitnaði til og fylgja frv. sjálfu, mælir landbn. með því, að frv. verði samþ. óbreytt, og reiknar þá með því, að landbrn. mundi nota þá heimild, sem fælist í slíkum lögum til þess að selja þessar jarðir Bjarna Kristinssyni, þegar það færi gæfist, sem yrði þá til þess að koma betra skipulagi á byggð í þessum sveitarhluta. Ég tel mig ekki þurfa að lengja þetta mál. Eins og ég sagði leggur n. einróma til að frv. verði samþ. óbreytt. 3 nm. hafa skrifað undir með fyrirvara.



Herra forseti. Mig langar til að segja nokkur orð vegna þess frv. sem hér er til umr. Ég held að nauðsynlegt sé að víkja örfáum orðum að málinu eins og það blasir við mér a. m. k. og ég hygg að það blasi almennt við heimamönnum á þessu svæði. Hér er um það að ræða, að ríkisstj. verði heimilað - frv. gengur út á það - að selja Bjarna Kristinssyni eyðijarðirnar Kroppsstaði og Efstaból í Mosvallahreppi. Nú er það svo, eins og fram kom í framsögu hv. þm. Pálma Jónssonar fyrir nál. landbn., að ekki er um það að ræða að Bjarni Kristinsson eigi Kirkjuból. Í öðru lagi er það svo, að bóndinn á Veðrará í Önundarfirði, Jón Guðjónsson, hefur á leigu hluta af landi Kroppsstaða og er með leigusamning til ársins 1981. Ég held að nauðsynlegt sé að hugleiða aðeins frekar hvernig þessu er varið. Nú er það upplýst að bestu manna vitund, að býlið Veðrará, sem Jón Guðjónsson hefur búið á og býr á, mun ekki bera að búgildi nema um tæplega hálft vísitölubú eða í kringum hálft vísitölubú, - ég skal ekki fara nákvæmlega með það. En land Kirkjubóls, landið sem því búi fylgir nú án þess að það yrði nokkuð víkkað út, er nær því að geta borið tvöfalt vísitölubú. Ef þetta frv. verður samþ. og hæstv. ríkisstj. fer eftir þeirri samþykkt, þá tel ég alveg fullvíst að þetta yrði til þess, ef þessi jörð; t. d. Kroppsstaðajörð, yrði seld núverandi bónda á Kirkjubóli og lögð þar með undir Kirkjuból, þá yrði það til þess að hrekja frá búskap bóndann á Veðrará, Jón Guðjónsson, a. m. k. mundi hann hætta mjólkurbúskap sem hann nú hefur nokkurn. Og slíkt væri neikvætt ef gerð yrði þessi ráðstöfun. Það þarf miklu fremur að stuðla að auknum kúabúskap og mjólkurframleiðslu á þessu svæði en beinlínis gera ráðstafanir til að draga úr slíku, þ. e. a. s. að ríkisvaldið gerði beinlínis ráðstafanir til þess að draga úr kúabúskap og mjólkurframleiðslu á þessu svæði. Nú er það einnig ljóst, að fengnum upplýsingum hjá bóndanum Jóni Guðjónssyni á Veðrará, að hann hefur í hyggju að festa kaup á bæði Kroppsstaðalandi og Efstabóli. Ég held því, a. m. k. er það að mínu viti þess eðlis, að ekki sé ástæða til þess síður en svo - að þetta frv. fái afgreiðslu á þessu þingi. Ég held einnig, án þess að ég vilji um það fullyrða, að ýmislegt hafi komið upp heima fyrir, eftir að jarðanefnd og hreppsnefnd Mosvallahrepps veittu umsagnir sínar, sem gæfi tilefni til þess að endurskoða þetta mál. Það er greinilegt á fskj., sem prentuð eru með frv., þ. e. a. s. fskj. I og fskj. II, að um þetta er ágreiningur heima fyrir. Að vísu verð ég að viðurkenna að ég skil ekki fullkomlega það orðalag sem er í fskj. I, þar sem segir: „Hreppsnefnd Mosvallahrepps hefur samþykkt með samhljóða meiri hl.“ Ef ekkert mótatkvæði hefur verið gegn þessari ákvörðun, þá er einungis um að ræða að málið hafi verið samþykkt samhljóða, en ekki með samhljóða meiri hl. Þetta orðalag gefur því til kynna að ágreiningur hafi verið um málið í hreppsnefndinni, eða ég skil það a. m. k. svo. En auðvitað leiðrétta mér snjallari menn í fundarsköpum og orðavali þetta hér á eftir ef ég misskil þetta orðalag. Sama er að segja um fskj. II. Þar stendur að meiri hl. jarðanefndar Vestur-Ísafjarðarsýslu hafi samþykkt kaup Bjarna Kristinssonar á jörðunum Efstahóli og Kroppsstöðum í Mosvallahreppi. Þannig er engin samstaða um þetta mál heima fyrir. Þó að ég vilji á engan hátt leggja stein í götu þess, að umræddur bóndi á Kirkjubóli geti byggt upp aðstöðu sína og búskap sinn með þeim hætti sem hann telur skynsamlegastan, þá fullyrði ég að það er síður en svo, að nokkur samstaða sé um þetta mál í heimabyggðinni. Og meðan málin eru þannig vaxin, að bóndinn á Kirkjubóli hefur til umráða nú þegar það land sem fylgir Kirkjubóli og nægir til að framfleyta allt að tveimur vísitölubúum, þá sé ég ekki ástæðu til að gera til þess sérstakar ráðstafanir að landsvæði hans verði sérstaklega stækkað með það fyrir augum að taka hluta af því jarðnæði sem bóndinn á Veðrará hefur nýtt á undanförnum árum. Ég held að ef farið yrði eftir þessari ákvörðun, sem mér skildist á frsm. n. að hann teldi sjálfsagt, og hæstv. ríkisstj. framkvæmdi þessa samþykkt og söluheimild, ef að lögum yrði, þá yrði það til þess að hrekja annan bóndann frá búi. En það er ekkert sem bendir til annars en að miðað við óbreytt ástand geti báðir þessir einstaklingar haldið áfram búskap eins og mál horfa nú. Ég held að það sé full ástæða til þess að flana ekki að neinu í þessu máli. Full ástæða er til þess að athuga það betur, því að það er ekkert sem kallar sérstaklega á nú að af þessu verði, nema þá það verði til þess, sem allt bendir til, að bóndinn á Veðrará verði a. m. k. að verulegu leyti að bregða búi. Það kom fram í máli frsm. landbn., hv. þm. Pálma Jónssyni, að rn. er andvígt þessari sölu, a. m. k. eins og málum er nú háttað - það er neikvætt. Og mér skildist að Landnámið segði hvorki já né nei. Mér sýnist því allt benda til þess, að til þess sé full ástæða, þar sem ekkert knýr á um samþykkt þessa máls á þessu þingi, að lesa þetta ofan í kjölinn með tilliti til þess, að ýmislegt hefur komið fram og komið upp, eftir að umsagnir fengust um málið, sem gefur tilefni til þess að það væri athugað betur. Og það kæmi mér ekki á óvart þó að einhverjir nm. í landbn. væru frekar á því og frekast kannske, að þetta mál bæri að íhuga betur en gert hefur verið. En fari svo að þetta mál komi hér til afgreiðslu, þá vil ég lýsa þeirri skoðun minni, að ég mun greiða atkv. gegn þessu frv. og byggja á því sem ég hef hér sagt, sem sagt því, að það er ekkert sem knýr á um að gera út um þetta nú. Verði það gert, eins og málum er nú háttað, þá bendir allt til þess að framkvæmdin stuðli að því, að mjólkurframleiðsla á þessu svæði minnki, en að mínu viti þarf að stefna að því, að hún vaxi. Það stefnir líka að því, að bóndi, sem haft hefur með höndum búskap í Önundarfirði um a. m. k. nokkurt árabil, verði að bregða búi vegna þessarar ráðstöfunar, en báðir þessir bændur gætu haldið með eðlilegum hætti áfram búskap að óbreyttum aðstæðum. Ég endurtek það því, að ég tel fullkomlega eðlilegt, miðað við það sem fram hefur komið, eins og málinu er nú háttað, að það yrði ekki afgreitt á þessu þingi. En verði svo, að það verði knúið í gegnum þingið á síðustu dögum þingsins, þá mun ég greiða atkv. gegn þessu frv.

Gunnlaugur Finnsson Hæstv. forseti. Mér þótti hlýða að ég gerði grein fyrir viðhorfi mínu til þessa máls nú við 2. umr. Að vísu kom það fram hjá hv. frsm. n., hvernig þessum málum er háttað og hver niðurstaða landbn. og Landnáms ríkisins varð. Hv. síðasti ræðumaður í þessu máli, hv. 5. þm. Vestf., bætti þar nokkru við, en þó gætti þar eins mjög veigamikils misskilnings, þar sem það kom fram í ræðu hans, að Kirkjuból bæri u. þ. b. tvöfalt vísitölubú. Hér er mjög ranglega með farið. Hins vegar hef ég heyrt talað um að ef þessar jarðir þrjár yrðu sameinaðar, þá kynni svo að fara að þær allar sameinaðar með ræktunarmöguleikum á svokölluðum eyrum eða engjum kynnu að gefa möguleika til þess. Þetta vil ég leiðrétta, því það er rétt að það komi fram sem réttast er. Ég vil þá segja að það er ýmislegt sem kann að mæla með því, að þessar jarðir verði sameinaðar. Það er skoðun mín. En ég tel hins vegar að málið hafi enn ekki fengið þann undirbúning og þá vinnu skipulagslega séð sem það hefði þurft að fá áður en endanleg ákvörðun var tekin. Ég tek undir það, sem kemur fram í umsögn Landnáms ríkisins, sem raunar komst ekki að endanlegri niðurstöðu, að hér er verið að breyta því búskaparmynstri sem fyrir er í sveitinni. Hér er dýrmætt að halda í hvern ábúanda, þar sem um mörg ár hefur verið um fólksflótta að ræða. En þróun hefur snúið nú á hinn betri veg. Þess vegna er það einmitt ábyrgðarhluti fyrir sveitarstjórn og jarðanefnd, að hún athugi alla þætti þessa máls, svo að vel megi fara og einn þurfi ekki að hrekjast í burt fyrir það að annar kemur og e. t. v. hyrfu svo báðir af vettvangi. Af þessum ástæðum, sem ég hér nefni, - ég sé ýmislegt jákvætt og eðlilegt við það og nauðsynlegt raunar að aukið sé við jarðnæði Kirkjubóls, - þá tel ég mig að svo komnu ekki reiðubúinn til þess að standa að samþykkt þessa frv. En ég vil ekki heldur leggjast gegn því með því að greiða atkv. á móti því, ef það mætti skilja svo að andstaða væri við þessa hugmynd þegar til framtíðar horfir. Ég vil aðeins leyfa mér að láta það í ljós, að ég lít svo á, ef Alþ. samþ. þessa heimild til ríkisstj., að ég tel vera eðlilegt, áður en hún notar þessa heimild, að rn. beiti sér fyrir því, að lausn verði fengin á þessu máli í heild. Það hefur verið rakið hér af öðrum ræðumönnum, hvernig eignarhaldi er háttað. Það kann að koma upp önnur staða ef Bjarni Kristinsson, sem ábúandi er á Kirkjubóli nú, verður eigandi þeirrar jarðar, en ég verð að segja það eins og er, að mér þætti að ýmsu leyti eðlilegt að á meðan svo er ekki yrði um ábúð að ræða, að sjálfsögðu með ákveðnum tryggingum, þannig að búskaparáætlanir hans þurfi ekki að raskast vegna þess að hann verði sviptur jarðnæði, svo sem nú blasir við að hinu leytinu í títt umræddum búskap á Veðrará. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, láta koma fram, ástæðuna fyrir því af minni hálfu, að ég mun sitja hjá þegar frv. þetta verður borið undir atkv.

Sigurlaug Bjarnadóttir Hæstv. forseti. Ég er 1. flm. að þessu frv. ásamt hv. þm. Gils Guðmundssyni og Sighvati Björgvinssyni. Ég vil byrja á því að þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu á þessu máli sem var jákvæð, enda þótt nokkrir nm. gerðu fyrirvara. Ég vil líka í upphafi undirstrika þá leiðréttingu sem kom fram í máli hv. 4. þm. Vestf. á staðhæfingu hv. 5. þm. Vestf. Karvels Pálmasonar, sem fór í mjög veigamiklu atriði með alrangt mál. Ég vona að það stafi af vanþekkingu hans, en ekki ásetningi. En jörðin Kirkjuból í Korpudal hefur aldrei verið yfirlýst það landmikil að hún ein bæri allt að tvö vísitölubú, heldur jarðirnar þrjár, sem um er að ræða, samanlagðar. Það skiptir auðvitað meginmáli, hvor staðreyndin er þarna rétt. Það rétta er, að Kirkjuból ásamt eyðijörðunum tveimur kynni að geta borið tvö vísitölubú. Ég vil aðeins í meginatriðum gera grein fyrir eðli þessa máls. Kirkjuból í Korpudal hafði verið, þegar Bjarni Kristinsson núverandi ábúandi tók þar bólsetu árið 1976, þá hafði þessi jörð verið í eyði og í óvenjulegri niðurníðslu er óhætt að segja. Það var því ákaflega mikill fengur fyrir sveitarfélagið að fá þarna ungan og dugmikinn ábúanda, sem gefur vonir um framtíðarbúsetu á jörðinni verði honum ekki gert það ókleift. Ég vil benda á þá staðreynd, að áður en Bjarni Kristinsson settist að á Kirkjubóli, þá hafði hann, að því er mér er tjáð og ég hef ekki ástæðu til að rengja, fengið í landbrn. jákvæð svör um að eyðijarðirnar Kroppsstaðir og Efstaból mundu honum til ráðstöfunar þegar hann væri fluttur þarna vestur. Þessi ungi bóndi hafði frá upphafi ætlað sér að reka þarna ekki einungis fjárbú, heldur og kúabú, með tilliti til þess, að á þessu svæði er tilfinnanlegur mjólkurskortur. Það er því ekki aðeins bóndinn á Veðrará, Jón Guðjónsson, sem hefur mjólkurframleiðslu og hyggur jafnvel á meiri mjólkurframleiðslu, heldur ekki síður þessi ungi bóndi á Kirkjubóli. Ég hygg að þeir, sem þekkja til í strjálbýlum landbúnaðarhéruðum, viti nokkuð hve mikið vonleysi gripur fólk þegar byggðin þynnist og grisjast frá ári til árs. Ég býst líka við að þeir, sem til landbúnaðar þekkja, geti sett sig inn í það, hve mikils virði það er fyrir fámenna sveit þegar eyðibýli hyggist upp. Þess vegna er óhætt að segja að jafnmikill fengur og þessu fámenna sveitarfélagi var að því að fá þennan unga bónda á Kirkjuból, þá yrði það sveitarfélaginu jafnmikill hnekkir að missa hann aftur. Og ég hygg að ég fari með rétt mál þegar ég staðhæfi, að það er alveg tvísýnt um búsetu bóndans á Kirkjubóli fái hann ekki þessar jarðir til viðbótar við það jarðnæði sem fyrir er á Kirkjubóli. Varðandi bóndann á Veðrará, þá er að sjálfsögðu rétt og skylt að taka tillit til þarfa hans. Ég get lýst yfir því hér, að þegar ég var beðin að flytja þetta mál og ég kynnti mér það lauslega, þá fannst mér e. t. v. að þarna kynnu að rekast á hagsmunir bóndans á Kirkjubóli og bóndans á Veðrará og til beggja þyrfti að taka tillit. En í þessu máli hefur mér þótt eðlilegt og sjálfsagt, að byggja niðurstöðu mína á áliti heimamanna. Hv. 5. þm. Vestf. Karvel Pálmason sló því fram, að engin samstaða væri heima fyrir og ýmislegt hefði komið upp heima fyrir sem gæfi til kynna ágreining um þetta mál heima í héraði. Ég held að hv. þm. hafi ekki kannað nógu vel réttmæti þess sem hann var að slá þarna fram. Ég hef persónulega ráðfært mig við oddvita Mosvallahrepps, Guðmund Inga Kristjánsson, sem ég tel öllu dómbærari um ásamt fjórum öðrum hreppsnefndarmönnum, hvað þessu sveitarfélagi er fyrir bestu, en hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason. Ég hef líka og við öll staðfest á þskj. umsögn jarðanefndar, sem mælti með sölu þessara jarða enda þótt ýmis rök mæltu gegn því. En ég vil leyfa mér að lesa úr umsögn meiri hl. jarðanefndar niðurstöðuna eða niðurlag bréfsins, sem hljóðar á þessa lund, með leyfi hæstv. forseta: „Það varð niðurstaða meiri hl. jarðanefndar, að eðlilegt væri að sameina umræddar þrjár jarðir í eina og í samræmi við það að mæla með kaupum Bjarna Kristinssonar á jörðunum Efstabóli og Kroppsstöðum. Rökin fyrir þessu áliti komu fram í umr. um málið og voru þau m. a. að ræktanlegt land og beitiland þessara jarða bæri ekki tvö vísitölubú.“ Þá á hann við jarðirnar þrjár. Og ég vil ítreka í þessu sambandi, að þegar talað er um tvö vísitölubú, þá á það við Kirkjuból að viðbættum eyðifjörðunum, en ekki Kirkjuból eitt. Að ég vitni aftur, með leyfi forseta, í þetta bréf jarðanefndar, þá stendur þar í lokin: „Einn nm., Birkir Friðbertsson, taldi sig vanbúinn að ákveða umsögn um sölu nefndra jarða í skyndingu, sumpart vegna lítillar staðþekkingar og sumpart vegna umsagna ráðunautanna, sem áður er á minnst.“ En í stuttu máli er þetta mál vaxið þannig, að því meira sem menn vita um það, því sannfærðari eru þeir um að þarna sé um eðlilega ráðstöfun að ræða, sem sé viðkomandi byggð til góðs, og á því hef ég byggt afstöðu mína. Hreppsnefndin mælti með þessu samhljóða, og ég vil upplýsa hv. 5. þm. Vestf. um það, að fjórir nm. af fimm mæltu samhljóða með þessu, en einn þeirra sat hjá. Ég tel engan vafa á því, að þessum litla hreppi, Mosvallahreppi, væri það ómetanlegur fengur að fá að njóta áfram búsetu þessa góða bónda þarna. Það má geta þess, að þetta er aðkomumaður sem seldi allar eigur sínar hér syðra af því að hann var staðráðinn í að hann vildi búa og ekki aðra atvinnu stunda. Þetta er fjölskyldumaður með unga konu og fjögur, ef ekki fimm börn, sem er mikil lyftistöng þessari fámennu sveitabyggð í Mosvallahreppi. Rök landbrn., sem hér hafa verið tilfærð, að það sé engin trygging fyrir sameiginlegri nýtingu þessara þriggja jarða meðan Bjarni á ekki Kirkjuból, eru í sjálfu sér eðlileg. En ég vil benda á það, að Bjarni bóndi stefnir að því að eignast Kirkjuból, og samþykkt Alþ., sem lægi fyrir um að hann fengi þessar eyðijarðir keyptar nú, mundi stórlega treysta möguleika hans á að ná eignarhaldi á Kirkjubóli. Nú er það svo, eins og hér hefur komið fram, að þessar tvær jarðir eru í leigu, þannig að Bjarni bóndi á Kirkjubóli mundi ekki fá þær umsvifalaust. Það verður að ganga sinn gang samkv. gerðum samningum. En engu að síður væri það til framtíðar mikil trygging fyrir hann að hafa samþykki Alþingis fyrir kaupum hans á þessum jörðum. Ég legg áherslu á það, að Bjarni hyggst stunda mjólkurframleiðslu þegar hann fær jarðnæði til þess. Aukin mjólkurframleiðsla í Önundarfirði hefur verið þessum hluta Vestfjarða mikið kappsmál. Ég held að ég þurfi ekki að fara um þetta öllu fleiri orðum. Ég tel að þetta mál sé að fullu rannsakað frá hálfu heimamanna og það sé óþarfi og það væri til óþurftar ef málið yrði ekki afgreitt frá Alþ. nú. Ég vænti þess eindregið að það nái fram að ganga. Það segi ég í trausti þess, að það verði ekki til þess að hrekja annan bónda úr sveitinni, og þá á ég við Jón Guðjónsson á Veðrará. Að sjálfsögðu á hann fulla heimtingu á því, að tillit sé tekið til þarfa hans. Þá vil ég benda í því sambandi á að við hliðina á jörð Jóns á Veðrará eru tvær aðrar eyðijarðir sem ekki væri óeðlilegt að leitað væri til fanga á með nytjar fyrir Jón fremur en að flytja sig innar í fjörðinn, 5 km vegalengd, til þess að hindra að bóndinn á Kirkjuboli fengi notið þessara eyðibýla sem liggja að hans jörð. Mér er kunnugt um að hreppsnefnd Mosvallahrepps er öll af vilja gerð til þess að greiða fyrir Jóni og bauð honum raunar s. l. sumar að hafa milligöngu um að útvega honum slægjur, en af einhverjum ástæðum var því tilboði hafnað. Ég held sem sagt að þetta mál liggi nokkuð ljóst fyrir. Ég ítreka enn þá niðurstöðu mína sem er byggð á áliti heimamanna. Heimamenn vita gerst um hverjar þarfir viðkomandi hreppsfélags eru, og ég verð að lýsa yfir sérstöku trausti í því efni á oddvitann Guðmund Inga Kristjánsson, sem ég veit að rasar ekki um ráð fram þarna og hefur enga löngun til þess að gera ábúanda í hreppi sínum eitt eða neitt til miska. Því lít ég svo á, að enda þótt Bjarni á Kirkjubóli fengi þessar tvær eyðijarðir keyptar og heimild til handa ríkisstj. lægi fyrir frá Alþ., þá yrði það tvímælalaust til þess að treysta byggð í þessum hreppi, en ekki til að hrekja einn eða neinn frá búi sínu.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 552 ber með sér, þá skrifaði ég undir það með fyrirvara. Ég hef haft þann sið í sambandi við mál svipuð þessu, þar sem ég þekki ekki nógu vel til, að ég hef farið eftir umsögn jarðanefnda og hreppsnefnda í slíkum málum. En fyrirvari minn byggðist á því, að Bjarni Kristinsson á ekki ábýlisjörð sína, Kirkjuból, og sala á þessum jörðum til hans mundi ekki tryggja að mínu mati að sameinaðar yrðu þessar þrjár jarðir, nema hann geti fengið eignarhald á Kirkjubóli. Annað hefur líka komið fram í málinu sem ég vissi ekki, og það er að Kroppsstaðir hafa verið leigðir Jóni Guðjónssyni Veðrará síðan 1969. Ég verð að segja, að þó að ég eigi að vera kunnugur jarðalögunum, þá átta ég mig ekki fyllilega á því, hvort hann öðlast rétt til kaupa. Ef þetta væri ábýlisjörð, þá mundi hann öðlast hann á 10 árum, en hún er það ekki, heldur til nytja. Það er atriði sem rn. verður auðvitað að athuga, enda felst í frv. aðeins heimild fyrir rn. til að selja jörðina, og verður það að meta þá heimild þegar búið er að kanna þetta mál frekar. Ég tel því að athuga þurfi um búskap þarna á fleiri jörðum og meta, þrátt fyrir að þessi heimild er gefin, hver réttur Jóns Guðjónssonar kann að vera, þar sem hann hefur haft jörðina síðan 19651 og hefur hana í næstu 4 ár.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að skipta mér af þeim umr., sem hér fara fram, eða láta í ljós neina skoðun á þessu máli. En vegna þess að hv. 9. landsk. þm. sagði áðan að Bjarni bóndi, ef ég hef skilið rétt, hefði fengið loforð um það í landbrn., að af sameiningu yrði ef hann yrði ábúandi, þá vil ég taka það fram, að hann hefur ekki fengið það frá mér. Hvort einhver annar ráðuneytismaður hefur lofað því veit ég ekki, en mér hefur ekki verið skýrt frá því, að svo hafi verið. Það hlýtur þá að vera fyrir mína tíð í rn., ef slíkt hefur átt sér stað og þessi ummæli farið fram. Þetta vildi ég segja í sambandi við málið og annað ekki.



Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Eins og fram kemur í grg. með þessu frv., fylgja því meðmæli frá þeim aðilum heima í héraði, sem um slík mál eiga að fjalla. Í fyrsta lagi er samþykkt frá hreppsnefnd Mosvallahrepps, undirrituð af Guðmundi Inga Kristjánssyni oddvita, og ég vil taka það fram, sem ég vænti að fram hafi komið, að hreppsnefndin gerði þessa samþykkt ekki aðeins með samhljóða meiri hl. atkv., heldur einnig án mótatkv., þannig að meðmæli hreppsnefndarinnar eru án mótatkvæða. Í fskj. II kemur einnig fram að hinn umsagnaraðilinn heima fyrir sem um málið á að fjalla, jarðanefnd Vestur-Ísafjarðarsýslu, hefur mælt með samþykkt þessa frv. Ég vil láta það koma fram, að sá meiri hl. samþ. það mótatkvæðalaust, þannig að þeir tveir aðilar heima í héraði, sem um þessi mál eiga að fjalla lögum samkv., hafa báðir mælt með því, að frv. þetta næði fram að ganga, og þeir minni hl., sem í báðum n. hafa verið, jarðanefnd og hreppsnefnd, sátu hjá þegar um málið var fjallað; en greiddu ekki atkv. gegn því. Í annan stað vil ég einnig láta það koma fram, að mjög vafasamt er að leigusamningur sá á jörðunum Efstabóli og Kroppsstöðum, sem heimilað hefur nytjar á þeim, sé í gildi einfaldlega vegna þess að neðst í þeim leigusamningi segir, að hann öðlist ekki gildi fyrr en hreppsstjórn Mosvallahrepps hafi áritað samninginn. Af einhverjum ástæðum hefur hreppsstjórn Mosvallahrepps aldrei áritað þennan samning, þannig að því atriði til þess að hann hljóti gildi hefur ekki verið framfylgt. Ég vil ekkert um það fullyrða, hvort það stendur í vegi fyrir gildistöku þess leigumála sem gerður var um leigu á jörðunum Efstaból og Kroppsstöðum, en hins vegar liggur ljóst fyrir, að af einhverjum ástæðum hefur sá heimaaðili, sem átti að fullgilda samninginn, aldrei gert það, hvort sem það hefur verið vegna þess, að sá aðili vildi ekki fullgilda samninginn, eða vegna þess, að ekki var eftir því leitað. Í þriðja lagi vil ég taka fram, að hreppsnefnd Mosvallahrepps gerði fyrir ári tilraun til þess að útvega þeim bónda, sem ætlað er að svipta jarðnytjum, ef frv. þetta verður samþ., slægjuland nær jörð hans. Því tilboði, sem gert var af hreppsnefnd Mosvallahrepps í því skyni, var hafnað, að því er okkur þm. er tjáð. Í fjórða lagi vil ég taka fram, að hér er um að ræða heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja þessar eyðijarðir tvær. Það er að sjálfsögðu á valdi ráðh., hvenær þessi heimild verður notuð. Með því að samþ. þetta frv. er Alþ. aðeins að lýsa yfir vilja sínum um að þetta verði gert, þ. e. a. s. það er að lýsa því yfir, að stefna beri að því að selja bóndanum Bjarna Kristinssyni eyðijarðirnar sem um er að ræða, þannig að bóndi þessi geti gengið út frá því að fá þessar jarðir keyptar. Hins vegar eru mér fyllilega ljós og okkur, sem að þessu frv. stöndum, vandkvæði þess bónda sem þar mundi missa jarðnytjar. Við teljum að það eigi að leitast við heima fyrir og væntanlega ekki síður fyrir forgöngu hæstv. ráðh. að ná samkomulagi við bóndann sem hann gæti við unað. Við teljum að það sé vilji fyrir því hjá hreppsnefnd að beita sér fyrir slíku samkomulagi og ekki síður hjá hæstv. ráðh. og því sé rétt að samþ. þetta frv., samþ. þá stefnu, sem í því felst, að Bjarna Kristinssyni verði seldar þessar eyðijarðir tvær, jafnframt því sem við leggjum áherslu á það, að heimaaðilar, sem hafa ríkan áhuga á því, og hæstv. ráðh., sem hefur áhuga á því einnig, beiti sér fyrir því að leita samkomulags við þann bónda, sem þarna missir jarðnytjar, um að fá honum jarðnæði annars staðar, sem vissulega er unnt. Og ég þarf ekki að taka fram, að að sjálfsögðu erum við flm. þessa frv. reiðubúnir til þess að leggja fram okkar skerf til að auðvelda og greiða fyrir að slíkt samkomulag geti tekist.



Herra forseti. Út af því, sem hefur komið fram í framhaldi þessara umr., þá vil ég segja nokkur orð. Ég vil segja það strax, að mér er ekkert ljúfara en að hafa alltaf það sem sannara reynist og tel það síður en svo neinn blett á mér. Ég mun hafa sagt áðan, að Kirkjubólsland væri talið bera nánast tvö vísitölubú. Það hefur verið upplýst, að hér hafi verið átt við Kirkjubólsland og þær jarðir sem lagt er til að lagðar verði undir það. Ég hef þetta ekki skriflegt. Ég hafði af þessu fregnir frá öðrum aðila, en ég mun að sjálfsögðu trúa því sem hér hefur verið fullyrt, að hér sé átt við Kirkjubólsland og þessar tvær jarðir, þ. e. a. s. Kroppsstaði og Efstaból. Er mér ljúft að leiðrétta þessi ummæli mín og vil að það komi fram. Það breytir þó ekki þeirri staðreynd, að Veðrará, sem Jón Guðjónsson nú býr á og hefur búið á um nokkurra ára skeið, er einungis talin bera um hálft vísitölubú. Hv. 1. flm. þessa frv. sagði áðan, sem rétt er að sjálfsögðu, að Kirkjuból hefði verið í eyði og niðurníðslu í mörg ár þegar Bjarni Kristinsson kom þangað og tók að búa þar. Þetta er allt saman rétt. Ég dreg það ekki heldur í efa, að vissulega er fengur fyrir þetta sveitarfélag að fá ungan og efnilegan bónda til þess að taka upp búskap. En það hlýtur líka að vera mikils virði fyrir þetta sama sveitarfélag að reyna að halda á búum sínum þeim bændum sem enn búa, en gera ekki ráðstafanir til þess, að þeir verði með einhverjum hætti að hrökklast frá búi vegna aðgerða ríkisvalds eða stjórnvalda. Ég er ekki á nokkurn hátt að lasta þann mann sem þarna er um að ræða, bóndann á Kirkjubóli. Ég tek undir það, að það hlýtur að vera fengur fyrir sveitarfélagið að fá slíkan aðila til starfa. En jafnframt hlýtur að vera áhugamál sveitarstjórnarmanna heima fyrir og héraðsmanna í heild að halda þannig á málum, að á þeim jörðum sem nú eru í ábúð, verði haldið áfram að búa, en ekki gerðar ráðstafanir sem verða til þess að viðkomandi bændur verði að hætta búskap. Allt bendir til þess, að svo fari, verði þetta gert sem hér er lagt til að hæstv. ríkisstj. fái heimild til. Hv. 1. flm. frv. sagði áðan að mjög væri tvísýnt um búsetu bóndans á Kirkjubóli fengi hann ekki þessar jarðir tvær til afnota sem frv. gerir ráð fyrir. Ég held að þarna sé heldur stórt til orða tekið, djúpt í árinni tekið. Ég held að ekkert liggi fyrir um það af hans hálfu, að fái hann ekki þessa afgreiðslu mála nú, þá sé nokkuð ljóst að hann hætti búskap á Kirkjubóli. Ég held að það sé miklu meiri hætta á því, að bóndinn á Veðrará verði að hætta búskap verði þetta gert. Ég held að það sé augljóst mál. Og ég vil í því sambandi leyfa mér með leyfi hæstv. forseta, að lesa umsögn ráðunauta Búnaðarsambands Vestfjarða, sem ég hef í höndum. Hún er svo hljóðandi: „Okkur undirrituðum hefur borist beiðni frá Jóni Guðjónssyni bónda á Ytra-Veðrará, Mosvallahreppi, Vestur-Ísafjarðarsýslu, þess efnis að gefa umsögn um búskaparhæfni jarðar hans, bæði með tilliti til hugsanlegs missis nytja af jörðinni Kroppsstöðum í sömu sveit og mikilla framkvæmda opinberra aðila á eignarjörð hans. Einnig hefur Jón sent okkur ljósrit af bréfi sínu til landbrh. og þm. Vestfjarðakjördæmis, dags. 9. des. 1977. Viljum við staðfesta það, er kemur fram í bréfi Jóns, að jörðin Ytri-Veðrará ber ekki vísitölubú, og mun þó aðstaða Jóns enn versna vegna mikilla framkvæmda opinberra aðila í landi hans. Gróft áætlað ber jörðin um hálft vísitölubú. Kemur þar bæði til lítið beitiland og takmarkað ræktunarland. Samkvæmt skýrslum er ræktun á Ytri-Veðrará 12 hektarar, en af því eru 1–2 hektarar tæpast nýtanlegir vegna grjóts og bleytu. Ræktunarmöguleikar eru 4–6 hektarar, en það land er mjög grýtt og illa fallið til ræktunar. Jón hefur sótt heyskap á fjórar jarðir í Mosvallahreppi, alls um það bil 16 hektara, þar af eru í landi Kroppsstaða 6 hektarar, nokkuð samfellt og sæmilegt tún. Auk þess lét Jón grafa á Kroppsstöðum s. l. sumar 5435 rúmmetra til að bæta túnin til þurrkunar ræktunarlands og til bættrar nýtingar á engjum í Kroppsstaðalandi. Þó að Kroppsstaðir liggi 4–5 km frá Ytri-Veðrará er þetta stærsta og samfelldasta túnið, sem Jón hefur haft á leigu. Telja verður ólíklegt, ef Tón missir ítök sín í Kroppsstöðum, að hann geti fengið annað heppilegt land í þess stað, og mundu því afleiðingarnar verða mjög skertir afkomumöguleikar á Ytri-Veðrará.“ Undir þetta skrifa ráðunautar Búnaðarsambands Vestfjarða, Sigurður Karlsson og Þórarinn Sveinsson. Það er ótvírætt mat þessara ráðunauta, að verði þetta gert og þar með missi Jón Guðjónsson bóndi á Veðrará ítök sín eða afnot af Kroppsstaðalandi, þá sé um að ræða mjög skerta afkomumöguleika hans til að stunda búskap áfram. Ég held að þetta segi svo ljóst sem verða má, hvert álit þeirra manna, sem kannske gleggst til þekkja, er á þessu að því er varðar þessa hlið málsins. Þá sagði hv. 1. flm. þessa frv., að enginn ágreiningur væri heima fyrir um málið og að hv. þm. hefði ráðfært sig við Guðmund Inga Kristjánsson oddvita í Mosvallahreppi og að hann vissi manna best hvað væri sveitarfélaginu fyrir bestu í þessum efnum. Það dreg ég ekki í efa, að Guðmundur Ingi veit mætavel hvað hann telur sveitarfélaginu vera fyrir bestu í þessum efnum. En það breytir ekki þeirri staðreynd, að eftir þeim fskj. að dæma, sem prentuð eru með frv., hefur verið ágreiningur um málið. Ég hef aldrei heyrt og hef enga trú á því, að Guðmundur Ingi Kristjánsson léti frá sér fara orðalag eins og hér er um að ræða ef ákvörðun eða umsögn um þetta mál hefði verið algjörlega samhljóða í hreppsnefndinni. Ég hef aldrei heyrt tekið til orða á þann hátt, að ályktun hafi verið samþ. með samhljóða meiri hl. atkv. Hafi enginn ágreiningur verið um málið, ekkert mótatkv., hefur málið verið samþ. shlj., en ekki með samhljóða meiri hl. Ég kann þá illa fundarsköp ef hér er rétt með farið. En ég verð að trúa því sem prentað er með þskj. þangað til annað kemur þá fram. Sama má segja um fskj. II. Þar er talað um meiri hl. jarðanefndar: Meiri hl. hefur samþ. -  Varðandi afstöðu eins nm. í jarðanefnd, þ. e. a. s. Birkis Friðbertssonar í Botni, þá held ég, án þess að ég vilji fullyrða neitt um það, að fyrir liggi hrein afstaða hans í málinu nú og liggi fyrir grg. um afstöðu hans í málinu. Það er eitt af því sem ég tel vera ástæðu til að málið verði athugað betur, að sumir hverjir, a. m. k. þeir sem um þetta mál hafa fjallað, hafa væntanlega komið auga á hluti, sem geta orkað tvímælis um að þetta mál sé endilega knúið í gegn á þessu þingi. Ég held, eða a. m. k. er það mitt mat, að þau gögn, sem fyrir liggja með frv., beri með sér að ágreiningur er um málið heima fyrir. Og það eru einnig sterk rök í máli sem þessu, eins og rn. heldur raunar fram, að það er ekkert sjálfsagt mál að selja þessum einstaklingi, núverandi bónda á Kirkjubóli, sem er leiguliði þar, þessar tvær jarðir, væntanlega - skulum við segja - í því skyni að hann verði einhvern tíma eigandi að Kirkjubóli, þannig að þá sé hægt að sameina þessar jarðir. Ekkert slíkt liggur fyrir. Hæstv. landbrh. greindi frá því sjálfur áðan, þrátt fyrir það sem fram kom í máli hv. 1. flm. frv. um að vilyrði hefðu verið gefin rn. um að Bjarni fengi Kirkjuból, að engin slík vilyrði hefðu verið gefin í hans nafni né að hann hafi gefið þau. Ég skildi hæstv. ráðh. svo, að gefið hefði verið í skyn að það væri um eitthvað slíkt að ræða, ef ekki, þá hefur hæstv. ráðh. misskilið líka. Er þá kannske skiljanlegt að ég misskilji, ef hæstv. ráðh. er ekki betur inni í málinu en þetta. Ég held sem sagt að ekki sé hægt að afgreiða þetta mál á jafneinfaldan hátt og mér virðist hv. flm. halda: Hér er einungis um heimild að ræða, við samþykkjum bara málið, það verður ráðh. sem verður hengdur fyrir ef hann framkvæmir heimildina. - Hv. flm. hljóta að flytja málið í þeim tilgangi, að þeir vilji að það nái fram að ganga eins og það er lagt fram. Það hlýtur að vera vilji þeirra, að málið komist í gegn og verði framkvæmt eins og þeir leggja til. Ég hef sagt það hér áður, að ég er ekki með þessari afstöðu minni til þessa á nokkurn h átt að leggja stein í götu þess, að þessi ungi bóndi á Kirkjubóli geti athafnað sig þar eins og hann telur sig þurfa til þess að geta búið blómlegu búi. En ég held að frv„ eins og það er núna á þessari stundu, verði ekki til þess að leysa þau vandamál sem um er að ræða heima fyrir. Þá hefur það verið fullyrt, bæði af hv. 1. flm. frv. og hv. meðflm. Sighvati Björgvinssyni hér áðan, að hreppsnefnd hafi boðið Jóni Guðjónssyni bónda á Veðrará að útvega honum slægjur annars staðar, en hann hafi hafnað því. Þessi fullyrðing barst í tal á fundi Vestfjarðaþm. með Jóni Guðjónssyni. Ég vænti þess, að hv. 1. flm. frv. muni svör hans við þessari spurningu, hvort hér væri rétt eftir haft. Hann neitaði þessu alfarið. Og ég hef ekki ástæðu til þess eða a, m. k. vil ekki, án þess þá að fá frekari upplýsingar um málið, ætla að hann hafi vísvitandi farið með ósannindi, en mér heyrist hv. 1. flm. og raunar 3. flm. frv. líka láta að því liggja. vegna þess að báðir þessir þm. heyrðu svar Jóns Guðjónssonar þar sem hann neitaði þessu, að hann hafi ekki farið með rétt mál En hann hefur sem sagt borið þessi ummæli til baka. Það væri býsna athyglisvert, ef hægt væri að fá upplýsingar um það sem kom fram hjá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni áðan. hvort með því að Jón Guðjónsson bóndi á Veðrará hafi - að því er ég held - ótvíræðu leigusamning í gildi og hafi nýtt landið á undanförnum árum hafi hann áunnið sér einhvern rétt gagnvart landinu, þó að hann hafi notað það sem leiguliði. Ég veit ekkert um það og er ekki svo fróður að ég geti neitt um það fjallað. en mér þætti vænt um að heyra, ef einhver hv. þm. hér inni er svo fróður um þessa hluti, að hann gæti upplýst það. Það verður ekki um deilt, að Jón Guðjónsson á Veðrará hefur leigusamning á þessu landi til ársins 1981, og þó að hér sé sagt að heimaaðilar - að mér skilst hreppsnefndarfulltrúar heima fyrir - hefðu ekki undirritað samning, þá held ég að slíkt gæti ekki breytt gildi hans. Þar skiptir fyrst og fremst máli hvort sá aðili - þ. e. a. s. ríkið - sem á jörðina, hefur að fullu gengið frá samningi við leigutaka. Ég a. m. k. lít svo á að þessi leigusamningur sé í gildi. Ég heyri að hv. flm., a. m. k. sumum hverjum, að þeir draga það í efa. Ég skal ekki deila við þá um það. Ég vil sem sagt ítreka það sem ég hef áður sagt, að ég sé ekki neitt sem knýr á um að þetta frv. verði afgreitt hér og nú. Ég held að bóndanum á Kirkjubóli, þeim sem nú er, séu nánast allir vegir færir, a. m. k. í náinni framtíð, þó að skipan mála verði óbreytt. En ég undirstrika alveg sérstaklega, að bóndanum á Veðrará er mjög þrengt verði það gert sem hér er lagt til, og eins og umsögn ráðunauta Búnaðarsambands Vestfjarða ber vitni, þá telja þeir að með framkvæmd á þessu verði afkomumöguleikar hans mjög svo skertir frá því sem nú er. Ég held því að menn ættu að fara sér hægt í þessu. Ég held að það væri affarasælast. Ég hef meira að segja grun um það, án þess að ég vilji neitt fullyrða, að orðið sé annað viðhorf sumra manna í jarðanefnd þar vestra en var í upphafi, menn hafi kannske við nánari athugun á málinu sannfærst um að þetta var ekki jafnsjálfsagt og þeir kannske í fljótu bragði töldu að væri. Ég ítreka því, að ég vænti þess, að þd. geti fallist á það, og þá kannske fyrst og fremst hv. flm, frv., að athuga þetta mál ögn betur áður en látið verður á það reyna að hert sé á þennan hátt að þeim einstaklingi sem hér er fyrst og fremst að veist, ef nota má það orð kannske er of mikið sagt. Alla vega verður þessi ráðstöfun til þess að þrengja mjög svo möguleika hans til þess að búa áfram og þá fyrst og fremst með það í huga að hafa kúabúskap og auka mjólkurframleiðslu. Hún mundi fyrst og fremst skerðast. En menn segja að vísu, og ég heyrði báða hv. flm. segja það, að hér sé aðeins um heimild að ræða. Og hv. flm., einn þeirra þriggja, Sighvatur Björgvinsson, sagði áðan: Það verður á valdi ráðh., hvenær þetta verður notað, ef slík heimild verður samþ. - Ég vil skilja það svo, að verði frv. samþ., heimild um sölu þessara jarða, þá sé það á valdi viðkomandi ráðh., hvort og þá hvenær slík heimild verður notuð. En ég undirstrika að ekki er bara um það að ræða, eins og hv. flm. vilja vera láta, að þeir geri þetta fyrir sterkar beiðnir annars staðar frá, en það sé síðan ráðh. sem verði að koma til og skera úr. Þetta hlýtur að vera flutt með það fyrir augum af þeirra hálfu, að þeir vilji að málið nái fram að ganga eins og það er flutt. Og ég ítreka það, að ég er andvígur málinu og mun greiða atkv. gegn því komi það til atkv. hér.



Herra forseti. Það, að ég kveð mér hljóðs aftur við þessa umr., sem ég hafði ekki hugsað mér að gera, stafar af því, að mér þótti rétt að gera tvær aths. við ræður tveggja flm. frv. sem hér hafa talað. Annars vegar er aths. varðandi vefengingu á gildi þess samnings, sem Jón Guðjónsson á Veðrará hefur við rn., sem kom fram í ræðu hv. 8. landsk. þm. Mér er ekki fullkunnugt um það, hvort sömu ákvæði gilda, þegar jörð er byggð einhverjum ákveðnum manni, um uppáritun hreppsnefndar og e. t. v. jarðanefndar, hvort sömu ákvæða er krafist þegar jarðir eru leigðar til skemmri tíma. En allt um það hefur rn. viðurkennt samninginn í reynd með því að taka á móti árlegum greiðslum vegna afnota af jörðinni samkv. samningi. Þá kemur það líka fram sérstaklega í umsögn landbrn., þar sem segir - hún er undirrituð af Gísla Brynjólfssyni: „þar sem Kirkjuból er komið aftur í byggð virðist ástæða til að leigja jarðir þessar Bjarna ef hann óskar þess þegar þær losna úr leigu.“ Þannig staðfestir rn. í þessari umsögn sinni að þær eru í leigu. Þetta atriði er því skýrt. Annað var það sem mér fannst vera ástæða til að gera aths. við og hv. síðasti ræðumaður vék aðeins að. Það var nokkurn veginn nákvæmlega eins orðað hjá báðum ræðumönnum, að hreppsnefnd hefði boðið jarðnæði til leigu, en því hefði verið hafnað. Er varla hægt að skilja það öðruvísi en því hafi verið hafnað af bóndanum á Veðrará. Ég vil taka sérstaklega fram, að mér er kunnugt um að hann hefur ekki hafnað neinu slíku. En úr því að farið er að ræða þetta mál svo ítarlega, þá er rétt að geta þess, að hreppsnefnd gerði á s. l. ári tilraun til að sameina tvær nálægar jarðir Ytri-Veðrará. Þær eru báðar litlar. Þær voru ekki setnar allt árið, þær voru sem sagt ekki í ábúð. En eigendur þessara jarða voru þá báðir búsettir á Flateyri, sátu þar um það bil hálft árið, nytjuðu þar hlunnindi, en fluttu báðir lögheimili á jarðir sínar og teljast þess vegna nú ábúendur. Þess vegna er ekki grundvöllur fyrir því, að þarna sé um að ræða sameiningu. Það er hér verið að spyrja beinlínis um það, hvort hægt sé að fá jarðnæði frá ári til árs. Það, sem gerir vandamálið fyrst og fremst flókið, er það sem ég drap á áðan, að ég vildi ekki að Bjarni Kristinsson kæmist í þá aðstöðu t. d. að verða að breyta búskaparáformum sínum. Bóndinn á Veðrará stendur frammi fyrir nákvæmlega því sama, að verða að breyta búskaparáformum sínum vegna þess að hann hefur ekki jarðnæði til frambúðar. Í sambandi við þær deilur, sem hér hafa komið upp um það, hvort menn séu einhuga í þeirri afstöðu sem hreppsnefnd og jarðanefnd mótuðu hlýtur að sjálfsögðu að verða að viðurkenna að meiri hl. ræður. Sú umsögn segir til um það, hver vilji nefndarinnar er sem heildar. Hitt er líka rétt, að ekki eru menn alveg á sama máli u,n þessa hluti. Ég hygg að rétt sé að segja, að menn eru á sama máli um það, að þeir vildu margt til vinna að menn stæðu ekki upp af búum sínum vegna þess að þarna rekast á hagsmunir manna. Ég hygg að menn séu allir sammála um það. En hins vegar eru menn ekki sammála um það, hvort það hafi verið unnið að lausn þessa máls eftir réttum leiðum og teknar ákvarðanir á réttum tíma, hvort ekki hefði verið hægt að ná vænlegri árangri með því að taka málin skipulega fyrir í heild. Um það eru skiptar skoðanir, en ekki um hitt, að menn vilji allir á eitt leggjast um að viðhalda þessari búsetu. Þess vegna er afstaða mín eins og hún var áðan. Ég tel að þegar til lengri tíma er litið þurfi tvímælalaust að stækka það land sem bóndi á Kirkjubóli hefur til nytja. Ég tel líka að leysa þurfi hitt vandamálið í leiðinni. Ég vænti þess sem sagt, að rn. gangist fyrir því, að þetta mál verði leyst í heild áður en það notar heimild sem það e. t. v. kynni að fá hér á þinginu.

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) Hæstv. forseti. N. fjallaði um þetta frv. og bar það saman við kort og fskj., sem frv. fylgdu, og samninga á milli hlutaðeigandi sveitarfélaga. Á þeim fskj. byggði n. niðurstöðu sína. Hún er sú, að n. mælir með því, að frv. verði samþykkt óbreytt.

Flm. (Gunnlaugur Finnsson) Hæstv. forseti. Ég flyt hér frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að selja jörðina Stað í Suðureyrahreppi. Það fylgir með tillgr., að söluverði jarðarinnar verði varið til þess að kaupa embættisbústað fyrir prest á Suðureyri. Nú er það að vísu svo, að Staður í Súgandafirði hefur verið þekkt prestssetur um aldir. Þar hafa margir merkir prestar setið. Þó hafa þær breytingar orðið á búsetu, að eðlilegra þykir að prestur í þessu prestakalli sitji á Suðureyri. S. l. 5–6 ár hefur prestur ekki setið á Stað. Hann hefur setið á Suðureyri, þegar prestakallinu hefur ekki verið þjónað frá aðliggjandi sóknum. Jörðin hefur um langan aldur ekki verið nytjuð af presti allar götur síðan 1940, nema að mjög litlu leyti. Allan þennan tíma hefur Þórður Ágúst Ólafsson búið á jörðinni og nytjað hana og hefur þó aldrei notið þar neinna réttinda, hefur mátt búast við því eiginlega hvenær sem er að verða að standa upp af henni. Það þótti fyrir rúmum áratug, eða 1965, bera brýna nauðsyn til að byggja embættisbústað á þessari jörð vegna þess að bæði var sá bústaður, sem var fyrir, orðinn gamall og tiltölulega lélegur sem og að bóndi á jörðinni og prestur þurftu að deila því húsi á milli sín. Svo gerðist það 1975, að íbúðarhús bónda brann og átti hann þá í ekkert hús að venda. Þá vildi svo til að húseignin eða embættisbústaðurinn var ekki nýttur af presti, og leystist þetta mál þess vegna á þann veg, að ábúandi flutti í embættisbústaðinn. Það er langt síðan tilmæli komu frá Suðureyrarhreppi eða íbúum þar um að flytja prestssetrið að Suðureyri. Það mun og vera vilji þeirra, sem hug hafa haft á að gegna prestsþjónustu þar og hafa gegnt þar prestsþjónustu, að sitja í þorpinu sjálfu. Þar fer saman ósk heimamanna og skoðun kirkjuyfirvalda. Hins vegar hefur ekki tekist að fá fjárveitingar til þess að reisa embættisbústað á Suðureyri vegna þess að embættisbústaður er fyrir á Stað. Ég vil skjóta því inn hér, að mér hefði þótt koma til greina að leggja niður embættisbústaðinn og gera hann að hverju öðru íbúðarhúsi á ríkisjörð. Mér virðist að samkomulag hafi ekki náðst um það og verið sett það skilyrði, að embættisbústaðurinn yrði seldur eða honum komið í verð. En það hefur ekki verið fyrir hendi vilji ábúanda jarðarinnar Þórðar Ágústs, að kanna húsið eitt út af fyrir sig, nema þá fylgdi í kaupunum jörðin sjálf. Þess vegna er þetta frv. flutt, til þess fyrst og fremst að geta komið til móts við þær óskir, sem uppi hafa verið um að prestsetrið sjálft verði formlega flutt að Suðureyri. sem og hitt.: að tryggja áframhaldandi búsetu á jörðinni með því að ríkisstj. fái heimild til þess að selja þetta fornfræga setur. Ég vil taka það fram, og tel ástæðu til þess að minnast á það sérstaklega, að Þórður Ágúst á að sjálfsögðu orðið nokkuð mikil verðmæti í þessari jörð, vegna þess að hann hefur sjálfur á eigin kostnað betrumbætt hana á marga vegu. Ég legg því til, hæstv. forseti, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og til landbn. Mér þætti vænt um ef landbn. gæti hraðað störfum með tilliti til þess, hve skammur tími er eftir af þessu þingi.



Virðulegi forseti. Allt frá þeim tíma sem Stofnlánadeild landbúnaðarins varð fyrst að taka við verðtryggðu lánsfjármagni, en það mun hafa verið 1970, hefur stjórn deildarinnar barist fyrir því, að þessum aukna kostnaði yrði mætt að verulegu leyti með verðjöfnunargjaldi, þar sem svo mikill kostnaður á þá aðila, sem í framkvæmdir hafa farið síðan, hefði orðið þeim svo þungur baggi að fáir mundu hafa staðið undir honum, en hins vegar hefðu þeir, sem búnir voru að framkvæma áður, grætt á þessum aukna kostnaði framkvæmdaaðilanna. Ástæðan fyrir þessu er að vaxtaliður verðlagsgrundvallarins er meðaltalstala sem hækka mundi tiltölulega lítið og yrði aðeins brot af vaxtakostnaði þeirra bænda, sem í framkvæmdum standa, en aftur á móti nytu þeir bændur hækkunarinnar sem búa við eldri uppbyggingu. Hefði sú leið verið farin hefði hún skapað gífurlegt misræmi innan bændastéttarinnar sem ekki er bægt að búa við. Þetta frv., ef að lögum verður, mun leysa að nokkru leyti þetta vandamál. Þó geri ég ráð fyrir að brátt fyrir 1% verðjöfnunargjald, sem í frv. felst, verði samt mikill mismunur á lánskjörum og kostnaði hinna einstöku bænda sem leiðir til mikils tekjumunar sem ekki er hægt að þoka. Er því líklegt að hækka þurfi verðjöfnunargjaldið síðar. Ástæðan fyrir þessu er stóraukin verðtrygging og hærri vextir af öllu því fé sem Stofnlánadeildin á kost á að fá, og þegar við þetta bætist 35% hækkun á byggingarkostnaði á milli ára, þá þarf engum að koma á óvart það misræmi sem af öllu þessu leiðir. Harma ber að ekki náðist um það samkomulag að flytja frv. eins og n. gekk frá því. Vaxtaokrið í þjóðfélaginu er orðið slíkt að það stenst ekki til lengdar. Það lamar atvinnureksturinn í landinu að meira eða minna leyti, dregur stórlega úr framleiðslugetu á mörgum sviðum, en er verulegur verðbólguvaldur, verkar því gagnstætt þeim þörfum þjóðarinnar að auka framleiðslu og verðmætasköpun í landinu og draga úr verðbólgu. Þó efast ég um að þetta vaxtaokur komi eins illa við nokkurn atvinnuveg og landbúnað þegar á heildina er litið, en það er of langt mál til þess að ræða um það hér. Fyrir neytendur skiptir það ekki neinu máli, hvort hluti af kostnaðinum er tekinn sem verðjöfnunargjald, eins og lagt er til í þessu frv., eða lánskjörin væru þyngd einvörðungu með aukinni verðtryggingu og hækkuðum vöxtum. Það hefur sömu hækkunaráhrif og vöruverð, hvor leiðin sem farin er eða hvort þær eru farnar allar að hluta til, eins og stefnt er að með þessu frv. Stofnlánadeildin getur ekki tekið á sig neitt af kostnaði af lánum sem hér eftir eru tekin. Hún á nóg með að standa undir þeim mismun sem þegar er orðin. Þó lánskjör útlána Stofnlánadeildar hafi verið þyngd á undanförnum árum er það ekki þó í samræmi við þann kostnað sem deildin býr við. Er svo komið að vextir og verðbætur af teknum lánum nema hærri upphæð en deildin fær af útlánum. Fer munurinn vaxandi ár frá ári, svo engin leið er að bæta meiru á Stofnlánadeildina. Aðrar umtalsverðar breytingar en verðjöfnunargjaldið, sem þetta frv. hefur í för með sér, er að gert er ráð fyrir að Stofnlánadeildin hætti að veita lán til íbúðarhúsabygginga í sveitum og að slík lán verði veitt eftir næstu áramót úr Byggingarsjóði ríkisins, sem eftir þessa breytingu mun lána til allra íbúðarbygginga í landinu, enn fremur að jarðakaupalán verði framvegis veitt úr Stofnlánadeild landbúnaðarins. Fram að þessu hefur þetta verið veitt úr veðdeild Búnaðarbankans, en Stofnlánadeildina vantar allt fjármagn til þess að taka við þessum lánaflokki og verður að bæta úr því. Landbn. hv. d. ræddi frv. á fundum sínum. Hún boðaði framkvæmdastjóra og skrifstofustjóra Húsnæðismálastofnunar ríkisins á sinn fund, þá Sigurð E. Guðmundsson og Skúla Sigurðsson. Einnig voru boðaðir á fund n. framkvæmdastjóri Stofnlánadeildar landbúnaðarins, Stefán Pálsson, og ráðuneytisstjórinn í landbrn., Sveinbjörn Dagfinnsson. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþykkt með einni breytingu sem er á þskj. 660 og er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Á eftir 10. gr. komi ákvæði til bráðabirgða. Heimilt er stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins að veita lán til endurhóta á íbúðarhúsnæði lögbýlum eftir sambærilegum reglum og verið hefur, þar til Byggingasjóður ríkisins tekur upp lánveitingar til slíkra framkvæmda.“ Þessi till. er flutt vegna þess að húsnæðismálastjórn ríkisins lánar ekki til að lagfæra og endurbæta gamlar íbúðir, en það hefur Stofnlánadeildin gert og við teljum að það hafi gefist mjög vel í flestum tilfellum. N. telur það spor aftur á bak ef slíkum lánveitingum verði nú hætt. og því er þessi till. flutt. Benedikt Gröndal. hv. þm., skilar séráliti og Eðvarð Sigurðsson skrifaði undir með fyrirvara.



Virðulegi forseti. Ég er í minni hl. í landbn. og get ekki stutt þetta frv., eins og fram kemur í nál. á þskj. 668. Stofnlánadeild ]andbúnaðarins er nú rekin með halla, þar sem fjármagnskostnaður hennar er meiri en tekjur, eins og fram kom í máli frsm. n. Þetta verður að sjálfsögðu að leiðrétta og tryggja framtíð deildarinnar áður en í óefni er komið. Sams konar og svipuð vandamál eru til víðar í þjóðfélagi okkar, og í öðrum atvinnugreinum og almennum viðskiptum hafa þau nú undanfarið samkv. stefnu núv. ríkisstj. verið leyst með vaxtahækkunum. Hefur óðaverðbólga síðustu ára leitt til hinna háu vaxta sem nú tíðkast. Hlutverk þeirra er eða á að vera að draga úr óarðbærri fjárfestingu og verðbólgugróða, en óneitanlega leggst vaxtabyrðin mjög þungt á allan rekstur svo og á íbúðabyggjendur. Það er býsna fróðlegt þegar áhrifamenn í stjórnarliðinu, eins og hv. frsm. landbn., tala í ræðu á Alþ. um vaxtaskrið sem þeir telja réttilega vera algerlega óþolandi, og lýsa með ljótum orðum áhrifum þess. En það er ekki hægt að gera annað en vísa þeim til félaga sinna sem styðja núv. ríkisstj. og stefnu hennar, því að þeirra væri að bæta úr eða sjá svo um að þjóðin losnaði við þetta vaxtaokur. Frv. gerir ráð fyrir að vextir á útlánum Stofnlánadeildarinnar, sem nýlega hafa verið hækkaðir, verði ekki hækkaðir á ný eins og efni standa til, heldur verði lagt 1% gjald á heildsöluverð allrar búvöru og komi það í staðinn fyrir vaxtahækkanirnar. Sagt er að þetta komi í einn stað fyrir neytendur, þar sem hærri vextir mundu hafa hækkunaráhrif á verðgrundvöll búvöru, og hef ég ekki ástæðu til að vefengja þá fullyrðingu. En þessi aðgerð er að ýmsu leyti sérstæð og mun valda því, að atvinnuvegir sitji ekki við sama borð í vaxtamálum. Mætti ekki eins leggja gjald á allar íslenskar iðnaðarvörur til þess að greiða niður vexti Iðnlánasjóðs? Kæmi þá ekki til greina að leggja fast gjald ofan á fasteignaskatt til að lækka vexti Húsnæðismálastofnunar ríkisins? Þannig mætti lengi telja, ef aðrir ættu að fara inn á þá sömu braut sem hér er haldið. Raunar mismunar þetta 1% gjald bændum sjálfum, því að það styður þá, sem eru skuldugir, á kostnað hinna, sem lítið skulda. Hv. frsm. meiri hl. landbn. og formaður hennar sagði að vegna byrðarinnar, sem þeir verða að bera er standa í framkvæmdum væri óþolandi misræmi fyrir hendi í landbúnaðinum, og skal ég svo sannarlega ekki mótmæla því. Mér er fullkomlega ljóst, að sérstaklega ungir menn, sem hyggja á stofnun býla, eiga mjög erfitt. En misræmi af þessu tagi er fyrir hendi í öllum stéttum og öllum starfsgreinum þjóðfélagsins. Því má hv. meiri hl. ekki gleyma. Þetta misræmi er á milli þeirra, sem standa nú í framkvæmdum og verða að taka lán, hvort sem er í atvinnuvegum eða til einkanota, t. d. húsbygginga, gagnvart öðrum sem hafa lokið slíkum framkvæmdum fyrir nokkrum árum. Jöfnunargjaldið leggur þunga hárra vaxta á neytendur, en dregur að sama skapi úr þeim áhrifum sem hljóta að vera tilgangur hávaxtastefnunnar, ef hún hefur þá nokkurn tilgang, að draga úr framkvæmdum og þar með hugsanlega aukinni framleiðslu á sama tíma sem offramleiðsla í landbúnaði er viðurkennt vandamál. Með því að leggja þetta jöfnunargjald á heildsöluverð búvöru hækkar að krónutölu álagning smásöluaðila á þessar vörur. Við það hækkar verðið til neytenda meira en sem gjaldinu nemur. Annað meginatriði þessa frv. er að flytja allar lánveitingar til íbúðarhúsa í sveitum til Húsnæðismálastofnunar ríkisins. Það tel ég vera skipulagslega skynsamlegt, enda þótt um ýmislegt, t. d. stærð íbúða, þurfi að gilda aðrar reglur varðandi húsnæði í sveitum en í þéttbýli. Hins vegar er ekki eitt orð um það í frv. eða grg. Þess, hvar Húsnæðismálastofnunin á að fá fé til að standa undir þessum lánveitingum. Er gert ráð fyrir, miðað við meðaltal nokkurra síðustu ára, að reistar séu um 100 íbúðir á ári í sveitum, en lán til þeirra mundu við núverandi aðstæður nema um 360 millj. kr. Fram kom á nefndarfundum að Húsnæðismálastofnun ríkisins er hlynnt því, að allar lánveitingar til íbúðarbygginga séu á einum stað, og er því reiðubúin til að taka að sér umrætt verkefni, en með því skilyrði, að henni verði séð fyrir fé til að geta veitt bændum jafngóða þjónustu í þessum efnum og Stofnlánadeildin hefur gert til þessa. Ég tel það vera mikinn ábyrgðarhluta að afgreiða þetta mál þannig að í raun og veru sé ekkert gert til þess að tryggja fjármuni svo að Húsnæðismálastofnunin geti staðið undir þessu nýja verkefni. Einn af tekjustofnum Húsnæðismálastofnunar ríkisins er skyldusparnaður, nema hvað í sveitum rennur skyldusparnaðurinn til Stofnlánadeildarinnar. Ekki er gert ráð fyrir að breyta þessu þótt lánveitingar til íbúðarhúsa í sveitum verði fluttar. Um þetta eru ákvæði í lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Allt þetta stuðlar að því, að ég hef ekki treyst mér til þess að styðja frv. Ég vil að lokum minna hv. stjórnarsinna á, að þeir eru, að því er við í stjórnarandstöðunni best fáum séð, orðnir býsna léttúðugir er þeir leggja sífellt á ný gjöld. Það er hvert gjaldið á fætur öðru að birtast og öll þessi gjöld, sem e. t. v. eru ekki veigamikil í þjóðarbúskapnum hvert fyrir sig, hlaðast á herðar neytenda og þau lyfta vísitölunni og verðbólgunni upp. Í dag er jöfnunargjald í sambandi við Stofnlánadeild landbúnaðarins, og hv. frsm. meiri hl. var svo heiðarlegur að boða það, að honum virtist að fljótlega mundi verða þörf á því að hækka það. Samkv. öðru frv., sem var hér á dagskrá fyrr í dag, en kom ekki til umr., á að leggja nýtt gjald á iðnaðarvörur sem ekki liggja neinar upplýsingar fyrir um. Og ég vil benda á að þessi eilífa gjaldlagning er veigamikill þáttur í stöðugri verðbólgu og að menn ættu að hugsa um það, þegar verið er að leggja gjöld á, hvort sem er þetta gjald eða önnur, hve mikil tilhneiging er til þess að halda gjöldunum áfram og afnema þau aldrei þegar einu sinni er búið að leggja þau á. Það er hætta sem menn skyldu hafa í huga. Því hefði ég talið skynsamlegt að fara ekki inn á þá braut að leggja á ný gjöld í þeim tilgangi sem hér er um að ræða.