Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. þessi til þál. fjallar um heimild til ríkisstjórnarinnar að staðfesta fyrir Íslands hönd samkomulag milli Íslands og Noregs um loðnuveiðar norskra veiðiskipa innan íslenskrar lögsögu á árinu 1987. Eins og að líkum lætur hefur hv. utanrmn. margsinnis rætt um einmitt þessi mál, veiðar á loðnunni í höfunum í kring, og eins og hv. þm. vita hafa enn ekki náðst samningar við Grænlendinga t.d. um þann hlut í veiðunum sem þeim ber, þeim ber auðvitað einhver hlutur þar, en hins vegar eru samningar milli Íslands og Noregs eins og alkunna er þar sem Íslendingar eiga 85% af heildarveiðinni og Norðmenn 15%. Till. svipaðs eðlis og þessi er var flutt á síðasta þingi þar sem Norðmönnum var heimilað að veiða hluta af sínum 15% innan íslenskrar fiskveiðilögsögu eða efnahagslögsögu öllu heldur og nú er flutt till. sama efnis. Um þetta sérstaka mál hafa verið haldnir tveir fundir í hv. utanrmn. þar sem hæstv. sjútvrh. og hans starfsmenn hafa mætt ásamt með hæstv. utanrrh. Nefndin er sammála um að mæla með samþykkt þessarar till. eins og að líkum lætur þar sem hún í heild flytur hana.



Herra forseti. Þm. Alþfl. flytja hér till. um nýjan kost í húsnæðismálum, um aukið valfrelsi í húsnæðismálum milli séreignar og leigu. Við erum þeirrar skoðunar að þessi kostur, sem reynst hefur vel víða í grannlöndum okkar, henti sérstaklega vel ungu fólki og öldruðu og þá sérstaklega að því er varðar hugmyndir okkar um þjónustuíbúðir aldraðra og nýjar leiðir við fjármögnun þeirra. Við erum einnig þeirrar skoðunar að þessi nýi kostur í húsnæðismálum geti þýtt bætta nýtingu þess fjármagns sem varið er til húsnæðismála og vísa ég þá til óhóflegrar stærðar íbúðarhúsnæðis á undanförnum árum. Ég vek líka athygli á því að þessar till. eru settar fram með hliðsjón af mati okkar á mismun á ævitekjum einstaklinga og fjölskyldna og hins vegar útgjaldaþörf, þ.e. að miðað við ástand mála í húsnæðismálum hjá okkur er útgjaldaþörfin mest, að binda mikið fé og reisa sér hurðarás um öxl við skuldbindingar til lána vegna húsnæðisöflunar, einmitt á þeim tíma þegar fjölskyldan er ung og tekjuöflun minni en verður síðar á ævinni. Ekki er ég hissa á því út af fyrir sig þó till. af þessu tagi veki upp mikla andstöðu og hv. 2. þm. Norðurl. e., ættarlaukur Engeyjarættar í pólitík, skemmti okkur með því að fara hamförum gegn þessum till. á þingi nú nýlega. Röksemdir hans eru víst aðallega tvenns konar. Fyrri röksemdin er með vísan til Hávamála um að það sé eðli eyjaskeggja að vilja vera sinn eigin herra, en hin röksemdafærslan er sú, eins og fram kemur af greinaflokki hv. þm., að leiguíbúðir hafi ekkert aðdráttarafl hjá ungu fólki, eins og hann orðar það af alkunnri málvísi sinni. Í raun og veru stendur og fellur allur hans rökstuðningur með þessum tveimur fullyrðingum, að séreignastefnan sé eðlisgróin Íslendingum og í annan stað að það sé engin þörf fyrir leiguíbúðir og að þær hafi ekkert aðdráttarafl fyrir ungt fólk. Nú vill svo til, herra forseti, að um þetta þarf ekkert að deila. Fram hafa farið þrjár kannanir að undanförnu um þetta mál. Í fyrsta lagi könnun Félagsvísindastofnunar þar sem spurt var: Hver eftirtalinna atriða telur þú brýnast að leggja áherslu á í húsnæðismálum landsmanna á næstunni? og eru taldir upp fimm kostir. Niðurstaðan er sú, eins og þar segir, að 26,3% aðspurðra setja búseturéttaríbúðir eða almennar leiguíbúðir á oddinn meðan 29,2% telja einkabyggingar mikilvægastar. Í annan stað hefur farið fram sérstök könnun á vegum framtíðarnefndar forsrn. á því hverjum augum ungt fólk um tvítugt lítur eigin framtíð og þar á meðal hvaða leiðir það vill fara í húsnæðismálum, aldurshóparnir 17-23 ára í framhaldsskólum sem og ungra félagsmanna í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur. Niðurstöðurnar eru þessar: Samanlagt 43% framhaldsskólanema, 46% ungs verslunarfólks telur byggingu leiguíbúða eða búseturéttaríbúða mikilvægasta framtíðarverkefni í húsnæðismálum. Þriðja könnunin hefur nýlega verið birt í fréttabréfi Húsnæðisstofnunar. Þar er um að ræða könnun Húsnæðisstofnunar á þörf fyrir leiguíbúðir þar sem niðurstaðan er sú að það vanti 2500-3000 leiguíbúðir fram til ársins 1990. Þetta eru lokaniðurstöður úr könnun Húsnæðisstofnunar ríkisins á leiguíbúðaþörf og könnunin er gerð í samræmi við samkomulag aðila vinnumarkaðarins í febrúar s.l. Þörfin er nokkuð mismunandi eftir sveitarfélögum, en ég vek athygli manna sérstaklega á því að t.d. í Norðurlandskjördæmum, Austurlandi og Suðurlandi var þörfin nálægt meðaltali 10-13 íbúðir á hverja 1000 íbúa. Ef litið er á höfuðborgarsvæðið virðist þörfin vera um 640 íbúðir, en um 900 íbúðir ef litið er á þarfir almannasamtaka sem láta uppi slíkar óskir. Sér í lagi er þetta rökstutt með því á landsbyggðinni að þar er vísað til þarfa atvinnulífsins og á nokkrum stöðum taka menn svo djúpt í árinni að leiguíbúðaskortur standi öllu atvinnulífi fyrir þrifum á viðkomandi stað. Þar er fullyrt að leiguíbúðaskortur komi í veg fyrir að ungt fólk setjist að í byggðarlaginu og veigri sér við að setjast þar að af ótta við versnandi atvinnuástand og vilji því ekki binda fé sitt til að byrja með í húsnæði. Þessar upplýsingar gera út af við meginmálflutning hv. þm. Halldórs Blöndals. Það er m.ö.o. hin mesta firra og öfugmæli að ekki sé þörf fyrir leiguíbúðir og hin mesta firra og öfugmæli að það sé með vitnun til Hávamála eðlisgróið Íslendingum að menn vilji ekki líta á þann kost sem leiguhúsnæði, skipulagt með skynsamlegum hætti fram í tímann út frá fjármögnunarhlið, býður fólki upp á. Önnur meginröksemd hv. þm. er sú að tillögur um fjármögnun leiguíbúða feli í sér mismunun milli skattgreiðenda. Þetta er á vissan máta öfugmæli líka. Ef við lítum á þróun húsnæðismála er það alveg ljóst að á undanförnum árum hafa það verið leigjendur, sem engan þátt eiga í eignamyndun vegna lánveitinga, sem hafa greitt niður verulegan hluta af íbúðaöflun annarra sem hafa jafnvel fengið niðurgreidd lán til að byggja sér gífurlega stórt íbúðarhúsnæði. Þannig er ljóst að tekjutap ríkissjóðs vegna vaxtafrádráttar af íbúðabyggingum sem hafa verið jafnvel af stærðinni 250 upp í 500 m2 er gífurlegt, hleypur á hundruðum milljóna. Eignamyndunin kemur auðvitað í hlut þessara aðila, en það er m.a. það fólk sem ekki nýtur skattaívilnana vegna vaxtafrádráttar, leigjendur m.ö.o., sem ber kostnaðinn. Þá er á það að líta að hingað til hafa sveitarfélög að sjálfsögðu ekki veigrað sér við því að leggja fram fé til að koma upp félagslegu íbúðarhúsnæði. Það á bæði við um verkamannabústaði og það á við um leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga. Gallinn er bara sá að verkamannabústaðakerfið er í molum. Það er allt of lítið byggt af því og það er ekki staðið við markmiðslýsingu laga um að allt að þriðjungur íbúðarhúsnæðis skuli vera í félagslegu formi. Sér í lagi er ástæða til þess að vekja athygli á því að lánstími vegna leiguhúsnæðis ætti raunverulega að vera lengri en lána vegna séreignar þegar af þeirri ástæðu að leigjendur njóta ekki skattívilnana vegna vaxtafrádráttar, enda mun það vera víðast hvar svo. Þess vegna þyrfti þegar í stað að breyta því og lengja lánstímann. Það er líka eðlilegt að fjármögnun leiguhúsnæðis beri lægri vexti en lán til öflunar á eigin húsnæði vegna þess að vaxtafrádráttar nýtur ekki. Herra forseti. Tími minn er víst því miður búinn að þessu sinni. Ég vil að lokum aðeins segja að þótt hv. þm. Halldór Blöndal hafi þessar sérskoðanir á húsnæðismálum á það ekki við um alla sjálfstæðismenn. Ég nota tækifærið til að rifja það upp að árið 1983 flutti hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, virðulegur forseti vor, tillögu ásamt með öðrum þm. Sjálfstfl. um sérstakt átak í byggingu leiguíbúða og gerði það eftir að hafa tekið mjög ljúfmannlega viðræðum fulltrúa Búseta t.d. þar sem sýnt var fram á þörf fyrir slíkt húsnæði. Ég leyfi mér þess vegna í allri vinsemd að láta í ljós þá von að sérskoðanir hv. þm. Halldórs Blöndals í þessum málum endurspegli ekki endilega meirihlutaskoðun þeirra sjálfstæðismanna og má kannske hnykkja á því með því að segja að reiði hv. þm. er auðvitað sprottin af öðru en beinlínis húsnæðismálafstöðu hans. Alkunna var að þeir sjálfstæðismenn voru miklir andstæðingar verkamannabústaða á sínum tíma. Það var ekki fyrr en Sjálfstfl. lét af fjandskap sínum við það byggingarform, félagslegar íbúðir, að honum tókst að afla sér fjöldafylgis. Nú vill svo til að ættarlaukur Engeyjarættar, með því að fara hamförum gegn slíkum sjónarmiðum, verður m.a. valdur að því að fylgi Sjálfstfl. fer þverrandi og það er þar sem hnífurinn stendur í kúnni. Það er hætt við því að hempa þeirra miklu leiðtoga, Ólafs Thors og Bjarna Benediktssonar, klæði illa slíkan mann.



Herra forseti. Í fyrri hluta þessarar umræðu um till. Alþfl. um kaupleiguíbúðir bar hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir fram fáeinar spurningar til flm. og við þeim fengust ekki og hafa ekki enn fengist fullnægjandi svör. Því vil ég gera hér örfáar athugasemdir við þessa till. Till. gerir ráð fyrir að menn geti fengið 100% lán til kaupa á íbúðarhúsnæði, þ.e. 85% úr Byggingarsjóði verkamanna og 15% frá sveitarfélögum. Till. er greinilega ætluð láglaunafólki og virðist, eftir því sem fram hefur komið hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, eiga að taka við af verkamannabústaðakerfinu. Það er út af fyrir sig gott og blessað því eins og fram hefur komið, m.a. hjá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, eru það allmargir sem ekki ráða við þau kjör sem verkamannabústaðakerfið býður upp á. Skv. þeim lögum sem samþykkt voru í vor um Húsnæðisstofnun ríkisins er gert ráð fyrir að í undantekningartilfellum verði lánað allt að 100% af kostnaðarverði til íbúða í verkamannabústaðakerfinu, þ.e. 90% til 43 ára og 10% til þriggja ára. Þessu eiga þeir einir rétt á sem sérstaklega stendur á fyrir. Auðvitað er betra fyrir fólk að fá lán til lengri tíma eins og þessi till. gerir ráð fyrir. En, og það er dálítið stórt en, nógu erfitt hefur verið að fjármagna verkamannabústaðakerfið undanfarið ár svo að sérstaklega þarf að taka til hendinni ef þetta á að ganga upp hvað varðar fjármögnunarþáttinn. Það er því erfitt að ímynda sér hvernig kaupleiguíbúðakerfið á að ganga við hliðina á verkamannabústaðakerfinu, en það hefur engin tillaga komið fram frá hv. flm. þessarar þáltill. um að leggja verkamannabústaðakerfið niður. Spurningin snýst þá um: Hverjir eiga að fá 100% lán og hverjir eiga að fá 85% lán? Þessari spurningu hefur ekki verið svarað. Í öðru lagi er erfitt að átta sig á hver er hinn raunverulegi tilgangur tillögunnar. Í henni er gert ráð fyrir 100% láni til fólks á meðan núverandi kerfi gerir ráð fyrir 70% að hámarki til nýbygginga. Till. gerir ráð fyrir að allir geti gengið að þeim kjörum sem hún býður þannig að ásókn í þau kjör sem hún býður yrði mikil. Till. gerir ráð fyrir að ráðstafa eigi tilteknum fjölda íbúða til þeirra sem byggðu eða keyptu húsnæði eftir 1980 og eiga í greiðsluerfiðleikum. Það veitir ekki af því að koma til móts við það fólk, en þetta er það eina sem till. gerir ráð fyrir að verði stýrandi við úthlutun þessara lána. Það er fjarri mér að mæla gegn því að fólk fái lánafyrirgreiðslu til kaupa á íbúðarhúsnæði, en ekki get ég gert ráð fyrir og ekki getur það talist eðlilegt að sumir fái 70% lán en aðrir 100% lán án þess að frekari markmið komi fram. Það kerfi, sem þessi till. gerir ráð fyrir, er því nánast einungis séreignaform og vart hægt að tala um að hér sé um aukningu á leiguhúsnæði að ræða. A.m.k. má alveg eins gera ráð fyrir að meiri hluti íbúðanna verði keyptur en aðeins minni hlutinn í raunverulegri leigu. Það er að öllu leyti réttlætanlegt að leiguhúsnæði sé með hagstæðari lánskjörum en annað húsnæði. Í fyrsta lagi er aðeins einu sinni lánað til hverrar íbúðar og fólk sem þar býr nýtur ekki eins mikils skattaafsláttar og þeir sem kaupa húsnæði. En að mismunandi kjör gildi fyrir fólk sem er að kaupa á almennum markaði er hins vegar erfitt að réttlæta nema um félagslega hjálp sé að ræða, en því gerir till. ekki ráð fyrir. Að óbreyttu er sennilega heppilegra að auka byggingu leiguhúsnæðis, enda höfum við Kvennalistakonur flutt till. um það hér og miðað þá við c-lið í þeirri grein laga um Húsnæðisstofnun sem tekur til byggingarhúsnæðis á vegum félagasamtaka. Jafnframt er sjálfsagt að endurskoða núgildandi kerfi með tilliti til þessarar till. svo og annarra hugmynda sem fram hafa komið. Í heildina er heldur margt óljóst í framkvæmd þessarar till. og margt sem enn þarf athugunar við og sá grunur læðist að mér að þessi till. hafi engan veginn verið hugsuð til enda. A.m.k. er þörf á víðtækum breytingum á núverandi kerfi ef hún á að geta gengið upp. Ég held að það sé eðlilegra, að áður en menn flytja slíka till. geri þeir sér grein fyrir því hvernig þeir hugsa sér að hún gangi upp miðað við það kerfi sem fyrir hendi er og geri þá jafnframt nauðsynlegar breytingar á því kerfi.



Herra forseti. Spurt var: Eiga allir rétt á kaupleiguíbúðum? Og svarið við því er ósköp einfaldlega að lánin eru veitt annars vegar úr Byggingarsjóði ríkisins og þar hafa allir sama rétt, en þau eru líka veitt úr Byggingarsjóði verkamanna og þau lán lúta nákvæmlega sömu skilmálum um tekjuhámark og gildir um verkamannabústaði. Og þegar spurt er sérstaklega: Hvernig stendur á því að við gerum ráð fyrir hærra lánshlutfalli en í núgildandi húsnæðislögum, 70%-80%? þá er svarið þetta: Það er okkar stefna að þurrka þennan mun út. Við viljum að þeir sem eru að afla sér íbúða á hinum almenna markaði í fyrsta sinn njóti 80% lána þannig að við gerum ekki ráð fyrir að sá mismunur verði viðvarandi. Í annan stað var spurt: Mun þetta kerfi taka við af verkamannabústöðum, getur það staðist við hliðina á verkamannabústaðakerfi? Miðað við undirtektir forustumanna í verkalýðshreyfingunni almennt við þessar hugmyndir má vel vera að það fari svo í reynd að þetta kerfi taki við af verkamannabústaðakerfinu. Kostir þess eru einfaldlega fyrst og fremst þeir að ekki er þörf á útborgun í upphafi og það vegur upp annan mun á kerfunum. Hins vegar getum við ekki fullyrt þetta að svo stöddu. Reynslan mun skera úr um það. Ég hef sjálfur trú á að þetta nýja kerfi muni um það er lýkur taka við af þeim öðrum formum sem við höfum á varðandi byggingu félagslegra íbúða. En frumkvæðið að því er varðar kaupleiguíbúðirnar kemur frá sveitarfélögum og sveitarfélögin eru, meðan einstakir lánþegar gera ekki sérsamning um kaup, eigendur og þau eru einnig frumkvæðisaðilar að því er varðar úthlutun lánanna. Það segir sig sjálft að úthlutunin er félagslegs eðlis að því er varðar lántökur úr Byggingarsjóði verkamanna. Að öðru leyti ætlumst við til þess að sá aðili sem leggur fram 20% framlagið, þ.e. annars vegar sveitarfélagið eða hins vegar félagasamtök, móti sjálfur þær reglur sem hann vill viðhafa um úthlutun húsnæðisins.