Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. sem ég flyt ásamt formönnum allra þingflokka. Það hefur orðið samkomulag milli forseta Alþingis og formanna þingflokkanna að leggja til að níu manna nefnd alþm. verði falið að endurskoða gildandi lög um þingsköp. Þá er gert ráð fyrir að forsetar þingsins skipi þessa nefnd ásamt einum manni frá hverjum þingflokki. Sú till. sem hér er til umr. er flutt í samræmi við þetta samkomulag. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál. Með tilliti til þess hvernig málið er til komið og hvers eðlis það er legg ég ekki til að því verði vísað til nefndar.



Herra forseti. Ég vil hér mæla fyrir till. til þál. um frystingu kjarnorkuvopna. Meðflm. mínir eru hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir og Kristín Halldórsdóttir. Þáltill. er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því á alþjóðavettvangi að Sovétríkin og Bandaríkin lýsi yfir tafarlausri frystingu kjarnorkuvopna, annaðhvort með samtíma, einhliða yfirlýsingum eða með sameiginlegri yfirlýsingu. Slík yfirlýsing yrði fyrsta skref í átt að yfirgripsmikilli afvopnunaráætlun sem felur í sér: 1) Allsherjarbann við tilraunum með, framleiðslu á og uppsetningu kjarnorkuvopna. Enn fremur algjöra stöðvun á framleiðslu kjarnakleyfra efna til vopnanotkunar. 2) Frystingu sem er háð öllum þeim aðferðum til sönnunar og eftirlits sem þegar hafa verið samþykktar af málsaðilum í SALT I- og SALT II samningunum auk þeirra aðferða sem þeir hafa samþykkt í grundvallaratriðum í þríliða undirbúningsviðræðum í Genf um algjört bann við kjarnorkuvopnatilraunum. 3) Frystingu sem gildir í fimm ár til að byrja með en gæti orðið lengri ef önnur kjarnorkuveldi slást í hópinn eins og vonir standa til.“ Með þessari till. er eftirfarandi grg. sem ég vil lesa með leyfi forseta: „Augu æ fleiri stjórnmálamanna eru að opnast fyrir þeirri staðreynd að kjarnorkuvopn eru ekki nothæf til að ná skynsamlegum pólitískum markmiðum né heldur er hægt að nota slík vopn til að öðlast hernaðarlega yfirburði vegna þess að ekki er hægt að nýta þau til hernaðarsigurs. Eðli vopnanna og gjöreyðingarmáttur er slíkur að ekki er hægt að beita þeirri hernaðarlist og hugsunarhætti sem þróast hefur um hefðbundin vopn. Veröld okkar stendur því á barmi hyldýpis þar sem mannkynið býr nú yfir tækniþekkingu til að tortíma sjálfu sér. Kjarnorkustyrjöld mundi deyða hundruð milljóna manna á augabragði. Heimsmenningin yrði lögð í rúst og framtíð þeirra, sem kynnu að lifa af, væri ótrygg ef nokkur. Eyðileggingarmáttur þeirra vopnabirgða, sem Bandaríkin og Sovétríkin eiga nú, er langtum meiri en mögulegur fjöldi skotmarka beggja aðila. Því er það blekking að fleiri kjarnorkuvopn af hvaða gerð sem er, gefi nokkra hernaðarlega eða pólitíska yfirburði. Í þessu efni eru hagsmunir og velferð Íslands og alls heimsins sameiginleg, þ.e. að kjarnorkuvopnum verði aldrei beitt. Jafnframt er það skylda Íslands eins og allra annarra þjóða að leggja sitt af mörkum til að tryggja lausn þessa ógnarlega vanda. Stórveldin tvö, Bandaríkin og Sovétríkin, eru komin í sjálfheldu og halda jafnframt stórum hlutum heimsbyggðarinnar í gíslingu með viðkvæmu og ótryggu ógnarjafnvægi. Óstöðugleiki þessa jafnvægis vex eftir því sem tækni hinna nýju vopna verður þróaðri og má sem dæmi nefna að nú er svo komið að einungis sex mínútur gefast til umhugsunar og ráðrúms til að bregðast við kjarnorkueldflaugum af Pershing II-gerð en þeim er ætlaður staður í Evrópu. Þetta minnkandi svigrúm og stirðar samningaviðræður um afvopnunarmál valda því að spenna í samskiptum stórveldanna fer vaxandi og eykur sífellt hættuna á kjarnorkuátökum. Þessi tillaga miðar að því að hindra frekari vopnasöfnun. Hún er jafnframt tilraun til að draga úr þessu hættuástandi og rjúfa þennan vítahring.“ Flm. þessarar till. vænta þess að henni verði vel tekið af Alþingi og af þeim sem í henni er skorað á. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar en vil þó minna alla þm. á þær áskoranir sem þeim hafa borist frá ýmsum hópum í þjóðfélaginu sem bera þessi mál mjög fyrir brjósti. Að svo mættu vil ég vísa till. til hæstv. utanrmn.



Ég vil vekja athygli á því að það mál sem hér er til umr. er 24. mál á dagskrá, síðasta mál. En samkomulag hafði orðið um það milli þingflokka að taka málið á dagskrá og freista þess að koma því í n. umræðulaust eða umræðulítið. Þetta vil ég taka fram því að ef verulegar umræður verða verður málinu frestað. Hér er ekki verið að takmarka umr. Það fer að sjálfsögðu að vilja þm. hvað þeir tala lengi í þessu máli.



Herra forseti. Eins og þingheimi er kunnugt þá hafa verið lagðar fram á þessu þingi þrjár aðrar till. er fjalla um afvopnun og þeim hefur verið vísað til utanrmn. Með tilvísun til þess sem hæstv. forseti sagði um það að freistað yrði að koma þessari till. umræðulaust eða umræðulítið til n., og það get ég vel fallist á, tel ég ekki ástæðu til að fjalla um efni till. að þessu sinni. Á fundi utanrmn. í morgun voru hafnar umræður um þær þrjár till. sem komnar eru til n. og raunar að nokkru leyti um efni þessarar till. Það var mál nm., að því er mér skildist, að þess skyldi freistað að samræma sjónarmið þm. eins og unnt væri í þessum málum. Ég vænti þess að það muni takast.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir fylgi við þessa fram komnu till. um frystingu kjarnorkuvopna. Ég ætla ekki að fara að ræða málið efnislega, enda ekki ástæða til af minni hálfu þar sem ég hef nýlega mælt fyrir till. sem efnislega felur í sér svipað og fram kemur í þessari till. Það var þáltill. um nauðsyn afvopnunar og tafarlausa stöðvun á framleiðslu kjarnorkuvopna, en þeirri till. hefur þegar verið vísað til utanrmn. Það sem nýtt er, að segja má, í þessari till., er að íslensk stjórnvöld taki frumkvæði í þessum efnum til viðbótar við stuðning við áskoranir þm. frá fjölda landa, sem vikið var að í þeirri till. sem ég er 1. flm. að. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar en vænti þess að þessar till. allar fái sem fyrst meðferð í hv. utanrmn.



Herra forseti. Ég vil lýsa stuðningi mínum og míns þingflokks við þessa till. Ég harma það reyndar að við höfum rétt einu sinni misst af vagninum að því leyti að vera ekki búin að taka nægilega greinilega afstöðu til þessara mála þegar þau eru til umfjöllunar á öðrum stöðum á alþjóðavettvangi. Ég vil taka þá sök á mig alveg eins mikið og aðrir þm. Við höfum ekki verið vakandi á verðinum. Þetta leiðir hugann að því að mjög tímafrek og löng brbl.-umræða á þessu þingi getur orðið að ákveðnum ávana sem smitar út í umfjöllun um aðra málaflokka, leiðir til þess að maður fjalli yfirleitt ekki um þá fyrr en þeir eru gengnir og afgreiddir á öðrum stöðum.



Herra forseti. Það er rétt, sem getið hefur verið um, að um það var rætt að standa þannig að málum að sú till. sem hér er á dagskrá verði send til n. til þess að hún geti fengið þar sem besta umfjöllun í tengslum við aðrar till. um afvopnunar- og friðarmál sem eru til meðferðar í hv. utanrmn. Vegna þess að hér var af hæstv. utanrrh. hafin umr. um utanrmn.-fund í morgun og hv. 8. þm. Reykv. nefndi þann fund og í sínu máli verður að láta það koma fram að það ber að harma og ég læt það koma fram sem mína skoðun að ég tel það afleitt, að ekki sé meira sagt, að hv. Alþingi Íslendinga skuli vera eina þjóðþingið í Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku sem ekki hefur á síðustu vikum vígbúnaðarbrjálæðisins fengið að fjalla sem skyldi um þau mál sem mestu ráða um örlög alls mannkyns og framtíð um þessar mundir. Hér hefur ekki verið tekin afstaða til till. um uppsetningu meðaldrægra eldflauga. Hér hefur ekki verið tekin afstaða til till. um frystingu kjarnorkuvopna. Hér hefur ekki verið tekin afstaða til till. frá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni og Birgi Ísl. Gunnarssyni um afvopnunar- og friðarmál. Þessar till. hafa verið ræddar hér og þeim hefur verið vísað til n. en ekki hefur fengist afgreiðsla á þeim hér. Ég tel ákaflega slæmt að þannig skuli hátta til með tilliti til þess hvað hér eru gífurlega stór mál á ferðinni sem ráða úrslitum um framtíð alls mannkyns, eins og ég komst að orði hér áðan. Í umr. um þinghaldið núna að undanförnu hefur verið lögð á það áhersla af fulltrúum nokkurra stjórnarandstöðuflokka að utanríkismálin fengju afgreiðslu fyrir hátíðarnar. Það er ekki ljóst hvort af því verður. Enn eru nokkrir dagar þar til þingi lýkur, þannig að hugsanlegt er að einhver afgreiðsla fáist á þessum málum áður en þingi lýkur fyrir jól. Í utanrmn. í morgun var rætt um að halda störfum þar áfram á fleiri fundum fram að hátíðunum ef nokkur leið væri að koma slíku við í þeim önnum sem þingið er í núna. Engu að síður er greinilegt að Alþingi Íslendinga mun ekki taka afstöðu til till. Mexíkó og Svíþjóðar um stöðvun á framleiðslu og uppsetningu kjarnorkuvopna sem liggur fyrir Allsherjarþinginu vegna þess að atkvgr. um þessa till. fer fram í dag. Þannig hefur það gerst að ekki hefur náðst að fá formlega niðurstöðu á Alþingi Íslendinga í þessu máli. Samt sem áður hefur hæstv. ríkisstj. kosið að fara fram með sína afstöðu án þess að spyrja þingið þó að ríkisstj. hafi auðvitað haft nógan tíma til að ráðgast við þingið um þetta mál. Þessi vinnubrögð ríkisstj. gagnvart hv. Alþingi ber auðvitað að harma og gagnrýna. Og það geri ég hér. Þess vegna taldi ég óhjákvæmilegt að kveðja mér hljóðs.



Herra forseti. Ég vísa orðum síðasta ræðumanns, hv. 3. þm. Reykv., heim til föðurhúsanna. Ríkisstj. hefur að engu leyti varðandi afstöðu til afvopnunarmála á þingi Sameinuðu þjóðanna breytt afstöðu Íslands frá því sem var á þeim tíma þegar þessi hv. þm. var ráðh. í ríkisstj. landsins. Og það var á valdi hans og annarra þm. að vekja máls á afvopnunar- og friðarmálum eða afstöðu Íslands til þeirra á erlendum vettvangi í tíma ef hugur fylgdi máli. Ég vek athygli á því að till. sem þm. Sjálfstfl. fluttu um afvopnun og takmörkun vígbúnaðar þegar í upphafi þings er nú nýverið búið að vísa til utanrmn. Þingstörf hafa ekki gengið fljótar fyrir sig. Ég vek athygli á að þessi till. er á þskj. nr. 6 og er 6. mál þingsins. Það er síðan ekki fyrr en á þskj. 74 sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson o.fl. flytja till. til þál. um nauðsyn afvopnunar og tafarlausa stöðvun á framleiðslu kjarnorkuvopna og það er 69. mál þingsins. Og það er ekki fyrr en á þskj. 141 sem flutt er till. til þál. um stöðvun uppsetningar kjarnaflugvopna og framhald samningaviðræðna í Genf sem er 114. mál þingsins. Það er síðan ekki fyrr en á þskj. 179 sem till. er flutt til þál. um frystingu kjarnorkuvopna sem er 139. mál þingsins. Ég vek athygli á þessu, ekki vegna þess að ég vilji gagnrýna hv. þm. að þessu leyti heldur til að leiða í ljós að ekki er af hálfu ríkisstj. verið að tefja afgreiðslu mála að þessu leyti á þessu þingi. Ég hef lýst þeirri skoðun minni þegar í 1. umr. um till. til þál. um afvopnun og takmörkun vígbúnaðar, sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson o.fl. fluttu, að ég gerði mér vonir um að utanrmn. gæti hagað svo störfum sínum að fjallað væri um allar þessar till. í þeim anda að hv. þm. reyndu að sameina og samræma sjónarmið sín í þessum mikilvægu málum. Ég hygg að það sé meira verk en svo að unnt sé að ljúka því fyrir þinghlé ásamt öðrum önnum á þingi. Hér er um svo viðamikil mál að ræða og margbrotin að ekki er sæmandi þm. eða þingheimi annað en að gefa sér góðan tíma til að fjalla um þau. Það skiptir miklu að við náum saman, en ef svo fer mót von minni að það tekst ekki, þá er nauðsynlegt að gerð verði grein fyrir hvar skoðanamunurinn liggur og hvernig á honum stendur. Það er meira virði að það takist að sinna þessum málum með þeim hætti sem virðingu Alþingis er samboðin heldur en að flýta afgreiðslu þeirra þannig að um flausturverk verði að ræða.



Herra forseti. Aðeins örfá orð: Það er auðvitað rétt sem komið hefur fram hér, að mjög æskilegt hefði verið að þessi mál hefðu verið lengra komin í umr. og Alþingi hefði mótað afstöðu í þeim fyrr. En ég tel það engu síður aðalatriði þessa máls að gengið verði nú til verka. Eins og kom fram í máli hæstv. utanrrh. hefur það verið ætlun utanrmn., m.a. fyrir tilmæli hæstv. forsrh., að samræma sjónarmið, að leita eftir samstöðu eins langt og hún getur gengið. Og ég verð að segja það, þó ekki sé til siðs að fjalla um efnisleg atriði á fundum utanrmn., að á þeim fundi sem haldinn var í morgun - og með því tel ég mig ekki brjóta neinn trúnað - fannst mér koma fram mjög góður vilji af allra nm. hálfu til að leita eftir slíkri samstöðu og ég tel að slík vinna sé þegar komin áleiðis. Ég mætti kannske bæta því við að mér virðist reyndar vera ekki bara vilji heldur líka áhugi meðal nm. og ég vil þá sérstaklega geta um ágæta stjórn varaformannsins á nefndarfundinum. Mér finnst að við verðum líka að líta á þessa jákvæðu hlið málanna eins og þau standa núna og ég vænti þess að þingflokkarnir leggi sitt af mörkum til að reyna að ná hér samstöðu eftir því sem unnt er og góður vilji í þeim efnum greiðir fyrir. Ég skal svo ekki, herra forseti, fjölyrða frekar um þetta. Aðalatriði málsins er að menn gangi til verka og ég tel að menn hafi þegar leitast við að gera það.



Herra forseti. Það eru aðeins örfáir dagar síðan þessi mál voru rædd á hv. Alþingi, að mig minnir í umr. utan dagskrár sem ég hóf hér. Í þeim umr. var hæstv. utanrrh. spurður að því ítrekað hvort hann vildi taka tillit til sjónarmiða Alþingis í þessu máli varðandi afstöðu Íslands á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna til margnefndrar till. Mexíkó og Svíþjóðar. Hæstv. utanrrh. hagaði orðum sínum þannig að þingheimur skildi hann svo að hann vildi taka tillit til afstöðu Alþingis. Það fóru fram nokkur orðaskipti á milli okkar um þetta mál, mín og hæstv. utanrrh., og ég er sannfærður um að þm. allir skildu þetta svo að hann vildi hlíta þeim rómi sem Alþingi talaði í málinu. Niðurstaða hans varð síðan sú, eins og kunnugt er, að bíða ekki eftir afstöðu Alþingis, fara ekki fram á fulltingi Alþingis eins og hann gat gert í þessu efni, heldur að ákveða engu að síður að Ísland sæti hjá varðandi þá till. sem hér um ræðir. Ég tel af þessu bersýnilegt að hæstv. utanrrh. hefur óttast að sú rödd sem kæmi frá Alþingi Íslendinga yrði á þann veg að hún fyrirskipaði honum að styðja þá till. um frystingu kjarnorkuvopna sem hér um ræðir. Og það er í rauninni mjög alvarlegur hlutur, þegar utanrrh. er boðið upp á umr. á Alþingi um þessi mál eins og gert var hér á dögunum, að hann skuli ekki taka því með þökkum og hafa frumkvæði að því að koma þeirri umr. af stað í þinginu. Hæstv. utanrrh. hefur sem sagt kosið að fara einförum með þetta mál fram hjá þessari samkomu, æðstu samkomu þjóðarinnar, sem hér er saman komin. Það ber að harma. Hitt ber og að gagnrýna að ráðh. skuli kjósa að snúa út úr varðandi afstöðu manna í síðustu ríkisstj. í þessu efni. Eins og hæstv. ráðh. veit tekur utanrrh. ákvörðun um afstöðu Íslendinga á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og hann hefur til þess stjórnskipulegt vald . Fráfarandi utanrrh. Ólafur Jóhannesson gerði svo, tók ákvörðun í því efni enda þótt einn stjórnarflokkurinn a.m.k. teldi að sú afstaða sem hann hafði þar uppi gengi of skammt. Á sama hátt hefur núv. hæstv. utanrrh. notið þess að ríkisstj. er ekki fjölskipað stjórnvald og hann hefur einn ákveðið afstöðu Íslands á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna til þeirrar till. sem er þar til afgreiðslu í dag. Hann hefur ekki borið sína afstöðu upp hér á Alþingi og mér er ekki kunnugt um að hann hafi borið hana sérstaklega upp í þingflokkum stjórnarliðsins. T.d. væri fróðlegt að fá um það upplýsingar hvort hv. þm. Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl., getur upplýst okkur um það hvort þingflokkur Framsfl. hafi tekið afstöðu til þessarar till. Hæstv. utanrrh. kemst auðvitað ekki upp með það að skjóta sér á bak við fyrrv. utanrrh. í þessu efni. Það er ljóst að hann hefur því miður kosið að fara með málið fram hjá þinginu og það ber að gagnrýna eins og hér hefur verið gert. Ég vil hins vegar taka undir það, sem hv. 3. þm. Reykn. gat um, að á fundi í utanrmn. í morgun urðu gagnlegar umr. um þessi mál sem voru því að þakka að formaður n. sem starfaði sem slíkur í morgun, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, stýrði fundinum vel og sömuleiðis því að hv. þm. Stefán Benediktsson lagði fyrir nefndina ákveðnar hugmyndir sem allar voru til þess fallnar að greiða fyrir skilningi á því stóra máli sem hér er á dagskrá. Því ber að fagna og það þakka ég héðan úr þessum stól vegna þess að það er nefnt. En engu að síður hlýt ég að gagnrýna vinnubrögð hæstv. utanrrh. í þessu máli.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. óskaði eftir því úr þessum stól fyrir rúmri viku síðan að samstaða væri innan Alþingis um stefnumótun í þessum málum. Síðan þessi ósk var sett fram hefur hæstv. utanrrh. fyrst fyrir nokkrum dögum síðan og nú þessa klukkustund sem er að líða mótað stefnu Íslands þar sem meira er tekið eftir þeirri afstöðu en nokkurs staðar annars staðar. Hann hefur þess vegna í verki sýnt það síðustu daga að ósk hans um samvinnu við þingið, um samstöðu manna innan þings, er ekkert annað en yfirvarp til þess að fá frelsi til að fara einn með stefnu Íslands á alþjóðavettvangi. Hæstv. utanrrh. er nýkominn heim frá utanrrh.fundi NATO þar sem hann tók eindregna afstöðu, ekki með afvopnun, hann tók eindregna afstöðu með auknum kjarnorkuvígbúnaði í Evrópu. Það var hin formlega afstaða sem hann tók fyrir hönd Ístands á þessum fundi. Ég spyr hæstv. forsrh.: Var hæstv. utanrrh. þar að framkvæma stefnu ríkisstj.? Er það stefna ríkisstjórnar Íslands að styðja kröfu Atlantshafsbandalagsins um tafarlausa aukningu vígbúnaðar í Evrópu hér og nú? Þrjú ríki á þessum utanrrh.-fundi voru ekki reiðubúin til að styðja þá stefnu, Danmörk, Grikkland og Spánn. Þau höfðu öll sérstöðu á þessum fundi, m.a.s. með svo óvanalegum hætti að í tilkynningum fundarins var þess sérstaklega getið. En þar var Ísland í hópi vígbúnaðarríkjanna. Þar var Ísland ekki í hópi Danmerkur, Grikklands og Spánar. Nei, utanrrh. Íslands, Geir Hallgrímsson, greiddi þar atkv. með því að pershing- og stýrieldflaugarnar væru þegar í stað settar upp í Evrópu. Það er hin formlega afstaða Íslands sem liggur núna fyrir á alþjóðlegum vettvangi, opinber og skýr hvað sem líður öllu sáttahjali hér innan þings. Það er eins gott að hv. alþm. geri sér grein fyrir því að hæstv. utanrrh. er nýkominn heim eftir að hafa mótað þessa stefnu skýrt og greinilega og tekið alveg formlega afstöðu. Við stóðum hins vegar í þeirri meiningu, sem hlustuðum á ræður hans fyrir röskri viku síðan, að hér ætti að hafa önnur vinnubrögð, hér ætti að reyna að leita samstöðu. En það er ekki gert. Það er eingöngu haft að yfirvarpi til að skapa nægilegan tíma til að ráðh. geti haldið áfram að móta einn þessa stefnu á alþjóðavettvangi, kannske í umboði ríkisstj. - hæstv. forsrh. svarar því hér hvort Framsfl. er líka aðill að þessari stefnumótun á alþjóðlegum vettvangi. Það er sú staðreynd sem Alþingi Íslendinga stendur frammi fyrir hér og nú að stefna Íslands hefur þar með verið.mótuð og hún er önnur en stefna Danmerkur, hún er önnur en stefna Grikklands, hún er önnur en stefna Spánar. Síðan tekur hæstv. utanrrh. ákvörðun um að þessa klukkustundina sé Ísland á vettvangi Sameinuðu þjóðanna í flokki ríkja sem ekki vilja styðja till. Mexíkó og Svíþjóðar um frystingu. Þó eru a.m.k. tvö ríki Atlantshafsbandalagsins sem munu styðja þessa till. í dag. Danmörk og Grikkland munu í dag styðja þessa till. Þar með liggur ljóst fyrir að Ísland hefur líka á þessum vettvangi markað sér stefnu, alveg skýra og afdráttarlausa stefnu, þar sem Ísland er vígbúnaðarmegin við Danmörku og Grikkland í þessari umr. og þar sem Ísland er einnig vígbúnaðarmegin við Grikkland, Danmörku og Spán í atkvgr. sem fór fram fyrir nokkrum dögum innan Atlantshafsbandalagsins. Ég verð að segja í fullri hreinskilni við þá hv. þm. sem sitja í utanrmn. að það er nokkur vandi fyrir þá að eiga nú að koma saman á næstu dögum og vikum og fara að móta einhverja samkomulagsstefnu væntanlega við hæstv. utanrrh. þegar hann hefur hér og nú þegar tekið af skarið á þeim tveimur vettvöngum þar sem fyrst og fremst er horft á afstöðu Íslands og hún hefur þegar verið mörkuð. Hæstv. utanrrh. hefur þess vegna eðli mátsins samkvæmt stillt þinginu upp við vegg þar sem hann segir: Það eru þrír möguleikar til í þessu máli. Einn möguleikinn er sá að þingið samþykki þá vígbúnaðarstefnu sem utanrrh. hefur greitt atkv. innan Atlantshafsbandalagsins og á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Annar möguleikinn er sá að meiri hl. Alþingis greiði atkv. gegn þeirri stefnu sem utanrrh. hefur mótað. Þriðji möguleikinn, sem væntanlega er sá sem hæstv. ráðh. er núna að reyna að vinna að og undirbúa jarðveginn fyrir, er að samþykkja svona útþynnta almenna afvopnunaryfirlýsingu sem má túlka bæði á þann veg að hún sé í lagi út frá vígbúnaðarstefnu NATO og líka að hún sé í lagi út frá einhverjum almennum afvopnunarsjónarmiðum, en taki ekki á því að móta neina raunverulega afstöðu til þeirra hörðu deilumála sem uppi eru í þessum málaflokki. Það er væntanlega það sem hæstv. utanrrh. er nú að vinna að. Og þá standi málið þannig, þegar upp verður staðið frá þessari lotu hér eftir nokkrar vikur eða mánuði að Alþingi hefur samþykkt einhverja almenna yfirlýsingu í afvopnunarmálum, en Ísland hefur hins vegar á alþjóðavettvangi tekið skýra afstöðu með vígbúnaðarsinnunum innan Atlantshafsbandalagsins og á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og hæstv. utanrrh. fái að vera í friði með þá stefnumótun. Ég verð líka að segja eins og er, herra forseti, að það undrar mig hvað langan tíma hefur tekið að kalla saman þennan fund í utanrmn. Því var þó lýst yfir af formanni þingflokks Sjálfstfl. í viðtali við sjónvarpið í fyrradag að það væri liður í samkomufagsvinnu stjórnar og stjórnarandstöðu á Alþingi að þennan fund ætti að halda í gærmorgun. Það var ekki gert. Hann var afboðaður þá. Séð var til þess að fundurinn var ekki kallaður saman fyrr en sama daginn og atkvgr. átti að fara fram á vettvangi sameinuðu þjóðanna. Og þótt ég beri mikla virðingu fyrir hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni sem hefur gegnt formennsku í nefndinni lítur málið þannig út að svo lítil áhersla hefur verið lögð á að reyna að ná samkomutagi í þessu máli að enginn tími finnist, ekki hálftími, ekki klukkutími daga þessarar viku til að kalla saman fund í nefndinni þó að það liggi ljóst fyrir að vilji þriggja eða fjögurra flokka á Alþingi er fyrir því að sá fundur sé haldinn. Af hverju er það ekki gert? Er það kannske vegna þess að draga á málið fram á síðasta dag, nánast síðustu klukkustundirnar, svo að lítið svigrúm gefist til að ræða það og þannig koma í veg fyrir að utanrrh. þurfi að horfa framan í skýran vilja Alþingis í þessu máli? Eins og ég sé þetta mál er stjórnarliðið að leika sér að þinginu. Þó er ljóst að þetta mál var mikilvægur þáttur í því almenna samkomulagi sem stjórn og stjórnarandstaða ætluðu að gera um þinghaldið. Ef fulltrúar þing flokka ríkisstjórnarliðsins og ráðherrar og formenn í nefndum af hálfu ríkisstjórnarliðsins ætla að halda þannig á þeim málum sem eru nauðsynleg til að greiða fyrir sameiginlegum vilja í þinginu til að afgreiða mál geta þeir væntanlega ekki vænst þess að koma aftur næstu daga og biðja um gott veður varðandi þau mál sem ríkisstj. vill fá hér afgreidd. Því að það vita þingvanir menn í þessum efnum að ef stjórnarandstaðan hefur vilja til hefur hún þinghaldið algerlega í hendi sér þessa dagana. Ef menn slá á þá hönd með þeim hætti sem hér hefur greinilega verið gert lýsir það ekki góðum vilja til samkomulags við stjórnarandstöðuna um afgreiðslu á öðrum málum. Hins vegar er aukaatriði í sjálfu sér varðandi stærð afvopnunarmálsins þótt afleiðing þessarar málsmeðferðar verði sú að erfiðlegar muni ganga að ná hér samkomulagi um afgreiðslu annarra mála þegar í fyrsta skipti sem á reynir að ríkisstj. sýni einhvern vilja til að halda fund í nefndum þingsins og afgreiða málin þá birtist hann með þeim hætti sem hér hefur verið gerð grein fyrir. En hitt er svo miklu stærra að hæstv. utanrrh., sem kom hér fyrir röskri viku og bað um gott samstarf við þingið til að móta sameiginlega stefnu Íslands í afvopnunarmálum, hefur nú þegar upp á sitt eindæmi mótað þessa stefnu þar sem eftir henni er tekið þannig að allt sem þingið getur gert á eftir verður miktu erfiðara, flóknara, nánast vonlaust verk nema þingið vilji skrifa upp á vígbúnaðarstefnu hæstv. utanrrh. Þá verður þetta náttúrlega mjög létt verk. Vegna þess er ráðh. þegar með vinnubrögðum sínum og frestunarhjali búinn að stilla málinu upp þannig að stefna Íslands hefur verið mörkuð, hún hefur birst í þeim tveimur bandalögum sem Ísland á aðild að, Atlantshafsbandalaginu og Sameinuðu þjóðunum. Þingheimi er þannig stillt upp frammi fyrir því vali að annaðhvort - eins og ég gat um áðan - samþykkja aðra stefnu en utanrrh. hefur markað eða samþykkja þá vígbúnaðarstefnu sem hann hefur markað eða - sem mér þykir þó líklegra að muni vera ætlun ráðh. - enda hér í einhverri almennri snakktillögu um afvopnunarmál sem segir hvorki eitt eða neitt annað en að auðvitað viljum við öll afvopnun. Það er náttúrlega bara grín. Það er bara afsökun fyrir þá sem vilja endilega að þingið fjalli eitthvað um afvopnun til að geta sagt utan þingsins: Ja, við gerðum þó þetta í afvopnunarmálum - en taka ekki á því sem máli skiptir til að skera úr um hvorum megin í sveit menn skipa sér, í vígbúnaðarsveitina annars vegar eða friðarsveitina hins vegar. Núna liggur ljóst fyrir að Ísland er innan Atlantshafsbandalagsins meira vígbúnaðarland en Danmörk. Núna liggur líka ljóst fyrir, eftir heimkomu utanrrh., að Ísland er innan Atlantshafsbandatagsins meira kjarnorkuvígbúnaðarland en Grikkland. Og það liggur líka ljóst fyrir að Ísland er meira kjarnorkuvígbúnaðarland innan Atlantshafsbandalagsins en Spánn. Þeim vilja sínum hefur hæstv. utanrrh. komið fram. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna þessar mínúturnar mun koma í Ijós að Ísland er líka meira vígbúnaðarland þar en Danmörk og Grikkland. Það er það sem máli skiptir í þessu, að þar sem við erum kallaðir í samfélagi þjóðanna til að segja hver er okkar vilji hefur hæstv. utanrrh. nú í samvinnu við öfl innan þings komið því þannig fyrir að hann hefur náð fram að merkja Ísland vígbúnaðarmegin í þessari umr. Ég tel að það hafi alltaf verið hans vilji. Óskin um sameiginlega stefnumótun hér innan þingsins hafi í raun verið skálkaskjól til að gefa honum tíma til að fá sjálfur að móta þessa stefnu. Það sem þarf hins vegar að koma hér fram skýrt og skorinort frá hæstv. forsrh. er hvort sú stefna sem utanrrh. markaði innan Atlantshafsbandalagsins fyrir nokkrum dögum og er að marka í dag á vettvangi Sameinuðu þjóðanna sé stefna ríkisstjórnar Íslands. Það munu allar þjóðir álykta sem svo og nauðsynlegt er að hæstv. forsrh. láti það einnig koma skýrt hér fram gagnvart þinginu.



Herra forseti. Mér þykir raunar leitt að þurfa að vekja athygli á því hvað hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var í rauninni að segja. Hann sagði að Íslendingar væru kjarnorkuvígbúnaðarland, meira kjarnorkuvígbúnaðarland en önnur lönd. Hann sagði að menn væru annars vegar friðarmegin og hins vegar vopnanna megin eða eitthvað á þá leiðina og þegar við sem viljum reyna að ná sameiningu um ályktun um stefnu Íslands í þessum málum ræddum um það á þann veg væri það bara grín, við meintum nákvæmlega ekkert með því vegna þess að við værum vígbúnaðarland, kjarnorkuvígbúnaðarland, við værum vopnanna megin en ekki friðarins megin. Öll þessi orð sagði þessi hv. þm. og ég endurtek að mér þykir leitt að þurfa að vekja á þessu athygli. Árásirnar á utanrrh. eru líka svo ódrengilegar að ég átti ekki von á þeim, hvorki frá hv. þm. Ólafi Ragnari né hv. þm. Svavari Gestssyni. Og aðdragandi þessa máls, sem hæstv. utanrrh. er nú sérstaklega svívirtur fyrir, er sá að málið hafi ekki fengið eðlilega afgreiðslu í Alþingi. Hæstv. utanrrh. stjórnar ekki Alþingi. Það er þá verið að beina þessum skeytum að hæstv. forseta okkar. Ég hef ekki heyrt áður að hann stundaði ódrengilega fundarstjórn heldur þvert á móti. Tillögurnar sem nú liggja fyrir utanrmn. eru að vísu gamlar sumar. Ein, till. sjálfstæðismanna, er mjög gömul, 6. mál þingsins. Hinar eru miklu yngri eins og fram kom áðan. Till. frá sjálfstæðismönnum kom til utanrmn. 6. des. Hinar tvær tillögurnar komu, ég veit ekki nákvæmlega hvaða dag en í síðustu viku. s.l. mánudag var fundur í hv. utanrmn. um morguninn. Á þeim fundi var hæstv. utanrrh. þótt hann kæmi heim um miðja nótt og hefði lítinn svefntíma. Að vísu var sá fundur haldinn til að ræða utanríkismál almennt og þ. á m. kannske ekki síður stórt mál fyrir okkur Íslendinga og náttúrlega fyrir okkur sérstaklega, eitt af okkar allra stærstu málum sem er heimilt að upplýsa um, en það er ný skýrsla frá okkar aðalsérfræðingi í hafréttarmálum, Hans G. Andersen, og þó einkum þeim erlenda sérfræðingi sem fyrir okkur hefur unnið þar sem tekið er undir meira og minna öll meginsjónarmið okkar í hafréttarmálunum varðandi Reykjaneshrygg, Rockall-svæðið o.s.frv. Þetta var stórmál sem við ræddum á báðum þessum fundum því að annar fundur var í nefndinni í morgun eins og fram hefur komið. Þetta mál var að vísu talsvert mikið rætt á mánudagsfundinum og mikill tími fór í það og menn voru þar tímabundnir. Hin málin voru þó rædd, að vísu lítillega. Þar kom fram ósk frá hv. þm. Svavari Gestssyni um að fundur yrði haldinn næsta dag, á þriðjudegi. Við komumst að þeirri niðurstöðu að erfitt væri að koma því fyrir vegna þess að menn væru búnir að ráðstafa sér meira og minna allan þann dag. Ég sagði þar að ég sæi nú varla hvernig ég gæti komið því fyrir og ég held að það hafi verið fullkomið samkomulag um að fundur yrði ekki haldinn á þriðjudegi. Á þriðjudagseftirmiðdag - og nú er ég að svara hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni og árásum hans á mig - gekk ég á milli nefndarmanna og forustumanna allra flokka. Við vorum að reyna að koma saman fundi á miðvikudegi. Það var allsherjarsamkomulag um að fundurinn skyldi haldinn kl. 9 á fimmtudegi. Þ. á m. talaði ég við hv. þm. Svavar Gestsson sem samþykkti það og við ákváðum öll í sameiningu að halda þann fund núna á þessum morgni. Sá fundur fór svo til allur í að ræða þessi mál, að vísu kom ég aðeins inn á það í byrjun eins og ég hafði komið inn á og hæstv. utanrrh. raunar líka á mánudagsfundinum að nú á þessum dögum þyrftu þm. að koma sér saman um einhverja skipan á væntanlegum viðræðum við Breta, Íra og Færeyinga, viðræður sem eru alveg á næstu grösum, á svipaðan hátt og var í Jan Mayen-málinu þannig að allir flokkar ættu með einhverjum hætti aðild að þeim viðræðum. Og þar er ekki verið að uppljóstra neinum leyndarmálum þótt sagt sé að allir voru líka sammála um að áður en við skildum mundum við koma einhverju formi á það hvernig við stæðum að þessari næstu og væntanlega síðustu sókn okkar í landhelgismálunum og gera það áður en við skildum nú fyrir jólin að koma okkur saman um hvernig við ættum að haga þeim málum, og hittast svo annaðhvort milli jóla og nýárs eða í byrjun jan. til að undirbúa þau mál. Þetta er nú allur sannleikurinn um gang þessara mála. Ég tel það ekki þjóna tilgangi að ég fari að taka hér þátt í hnútukasti um þessi mál, hvorugt þessara mála, því að um þau bæði eigum við að leita samstöðu og hafa um samstöðu. Því held ég að við ættum að gera okkur grein fyrir. Ég þarf ekki að verja hæstv. utanrrh., hann getur gert það sjálfur. En það er alveg ljóst að hann á enga sök á einhverjum drætti í þessu máli eins og fram hefur komið í því sem ég þegar hef sagt. En ég endurtek að mergurinn málsins er sá að við reynum að standa saman um þessi mál og við ætlum okkur einmitt nú síðdegis eða á morgun að athuga betur hvort hugsanlega sé allsherjarsamstaða. Og að sjálfsögðu stendur ekki á mér að boða fund í utanrmn. hvenær sem er ef menn hafa til þess tíma, hvort sem það er á helgum degi eða rúmhelgum eða næturlagi. Jafnvel þótt ekki væri samstaða. Ef einhver krefst slíks fundar verður hann haldinn.



Herra forseti. Í þeim orðum sem ég hef talað hér við þessa umr. hef ég takmarkað mig við að ræða formhlið málsins vegna þeirra orða hæstv. forseta að leitast væri við að koma till. þeirri sem hér er til fyrri umr. til nefndar umræðulaust eða umræðulítið. Nú hafa formælendur Alþb., hv. þm. Svavar Gestsson og einkum Ólafur Ragnar Grímsson, brotið í móti þeirri ósk eða þeirri ábendingu sem kom fram úr forsetastóli að þessu leyti og þar með gert sitt til að spilla fyrir að unnt væri að koma þessari till. til nefndar svo að unnt væri í n. að fjalla sameiginlega um þær fjórar afvopnunartillögur sem á þingi hafa verið fluttar að þessu sinni. Það eitt út af fyrir sig sýnir áhuga þessara hv. þm. á því að leitast við að ná samstöðu þm. um afvopnunarmál og samræma afstöðu þeirra. Ég held að það verði ekki dregin önnur ályktun af þessum málflutningi Alþb.-manna en að þeir vilji ekki missa glæpinn sinn. Þeim er meira umhugað um að efna til úlfúðar og deilna um þessi viðkvæmu og mikilvægu mál fyrir Íslendinga og allar þjóðir heimsins en að leggja sig jákvætt fram til þess að samstaða náist. Slíkur málflutningur dæmir sig sjálfur. En það er alveg óhjákvæmilegt með tilvísun til þessa málflutnings og þeirra árása sem þessir málsvarar Alþb. hafa talið sér sæma að hafa í frammi að svara nokkrum þáttum þess málflutnings efnislega eins og þeir höguðu sínum málflutningi. Ég vil þá fyrst víkja að afstöðu þeirri er Íslendingar hafa haft á vettvangi Atlantshafsbandalagsins að því er snertir hina tvíþættu ákvörðun Atlantshafsbandalagsins í des. 1979 og meðferð Atlantshafsbandalagsins á framkvæmd þeirrar till. síðan. Ég vek athygli á að hin tvíþætta samþykkt Atlantshafsbandalagsins um að svara þeim aðgerðum Sovétmanna að setja niður SS-20 meðaldrægar eldflaugar í Evrópu með skotmörk í Vestur-Evrópu með því annars vegar að óhjákvæmilegt væri til mótsvörunar að setja niður bandarískar meðaldrægar eldflaugar og hins vegar að fá Sovétmenn að samningaborðinu til þess að leitast við að draga úr kjarnorkuvígbúnaði í Evrópu var gerð með vitund íslensku ríkisstjórnarinnar þáv., sem var minnihlutastjórn Alþfl. Vegna nýafstaðinna kosninga hér á landi gat þáv. utanrrh. Benedikt Gröndal ekki sótt þennan fund Atlantshafsbandalagsins, en fastafulltrúi Íslands hjá Atlantshafsbandalaginu Henrik Sv. Björnsson gerði grein fyrir afstöðu Íslendinga þá. Síðan hafa verið haldnir margir ráðherrafundir Atlantshafsbandalagsins og þá hafa sótt fyrrv. utanrrh. Ólafur Jóhannesson og ég. Ég hygg að við höfum allir þrír borið ábyrgð á því að Íslendingar eru sem þátttökuríki í Atlantshafsbandalaginu aðili að þessari tvíþættu ákvörðun bandalagsins í des. 1979, en við höfum tekið það skýrt fram eða á vegum okkar þriggja hefur verið tekið skýrt fram, að Íslendingar hefðu sérstöðu sem hafandi ekki sjálfir her og takandi fram þann skýra fyrirvara að við mundum ekki leyfa eldflaugar á okkar landi eða kjarnorkuvopn. Með þessum fyrirvara höfum við verið aðilar að þessari tvíþættu ákvörðun Atlantshafsbandalagsins. Og það er algerlega rangt að henni samfara fylgi aukning kjarnorkuvígbúnaðar í Evrópu. Það er algerlega rangt, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði, að þessari tvíþættu ákvörðun Atlantshafsbandalagsins fylgdi aukinn kjarnorkuvígbúnaður í Evrópu vegna þess að samhliða þeirri ákvörðun ákváðu Atlantshafsbandalagsríkin einhliða að leggja niður þúsund kjarnavopn 1980 og nú nýverið því til viðbótar 1400 kjarnavopn. Þessu samfara er það og ákveðið að fyrir hverja eldflaug sem sett er upp af hálfu Atlantshafsbandalagsins muni verða lagt niður kjarnorkuvopn í staðinn. Heildaráhrif þessa eru að kjarnorkuvígbúnaður Atlantshafsbandalagsins dregst saman um 1/3. En tilgangur bandalagsins með því að setja niður meðaldrægar kjarnaeldflaugar er sá að hafa einhverja svörun við niðursetningu meðaldrægra eldflauga Sovétríkjanna, sem hafa nú verið settar niður 369 talsins með þrem kjarnaoddum hver. Þetta er sannleikur málsins og meðan sovétríkin settu niður vikulega eina eldflaug eða yfir 50 eldflaugar á ári hreyfðu málsvarar Alþb. ekki legg né lið. Þeir tóku það í raun og veru sem sjálfsagðan hlut. Ég verð að segja það, að við Íslendingar, sem viljum ekki kjarnorkuvopn á okkar landi, hljótum þó að taka tillit til þess ef önnur ríki í Vestur-Evrópu telja öryggi sínu nauðsynlegt að hafa á sínu landi vopn til svörunar eða mótvægis þeim sem Sovétríkin hafa verið svo iðin við að setja niður og það sé að þessu leyti ekki síst á valdi þeirra ríkja hvaða ráðstafanir þau gera til verndar öryggi sínu. Ég vek athygli á því, að Atlantshafsbandalagsríkin hafa boðið það fram hvað eftir annað að allar meðaldrægar eldflaugar í Evrópu væru fjarlægðar, en því tilboði hefur verið hafnað. Þetta er nauðsynlegt að fram komi þegar því er haldið fram að Íslendingar standi að auknum vígbúnaði og séu vígbúnaðarmegin í stað þess að vera í hópi friðelskandi þjóða. Við vitum það vel, Íslendingar, að við höfum aldrei haft áhuga á því og ég hef ekki heyrt neinn nefna það á nafn að við hvettum til aukins vígbúnaðar. Og þeir sem halda því fram - hvað þá heldur aukins kjarnorkuvígbúnaðar - vinna ekki málstað Íslands gagn. Þeir sem vilja koma þeim stimpli á afstöðu Íslendinga að þeir séu vígbúnaðarmegin en ekki friðarmegin eru ekki friðelskandi sjálfir. Þetta er ekki heiðarlegur málflutningur. Það er frá því að segja að auðvitað er innan Vestur-Evrópuþjóða mismunandi afstaða til ýmissa mála. Okkur er kunnugt um að Grikkir telja sig bundna miðað við kosningaloforð Papandreos að hafa nokkurn fyrirvara varðandi hernaðarsamvinnu innan Atlantshafsbandalagsins og á þeim grundvelli byggist fyrirvari Grikkja. En það er engin þjóð í Evrópu, sem telst til Atlantshafsbandalagsins, sem ver hlutfallslega jafnhárri upphæð til vígbúnaðar miðað við þjóðarframleiðslu en Grikkir, þannig að ég held að við Íslendingar stöndumst fyllilega samanburð við þá ef mælikvarðinn á friðarást er í öfugu hlutfalli við framlag til vígbúnaðar. Þá vita menn og að það eru fyrst og fremst innanlandsaðstæður í Danmörku sem valda því að Danir hafa breytt um stefnu frá því sem áður var að því er snertir hina tvíþættu ákvörðun Atlantshafsbandalagsins frá des. 1979. Og ég vek athygli á í því sambandi, að þar er ekki um það að ræða að Danir séu að hverfa frá þeirri ákvörðun, heldur að þeir vilja fresta frekari niðursetningu bandarískra eldflauga um takmarkaðan tíma. Það er allt og sumt enn sem komið er. Þá er rétt að geta þess að fyrirvari Spánar byggist á því að spænska ríkisstjórnin sem nú situr hafði lofað því fyrir kosningar að fram færi þjóðaratkvgr. um áframhaldandi þátttöku Spánverja í Atlantshafsbandalaginu. Meðan sú þjóðaratkvgr. hefur ekki farið fram og aðild Spánverja er þannig til endurskoðunar þar í landi, þá telja Spánverjar sig ekki þess umkomna að taka afstöðu í slíkum málum. Þeir segja hvorki til né frá að öðru leyti. Þeir sitja með þessum hætti hjá varðandi þessar ákvarðanir. Þess vegna hygg ég að það sé ekki heldur samanburðargrundvöllur á afstöðu þeirra og okkar í Atlantshafsbandalaginu. Ég get skotið því hér inn í að sósíalistaflokkar, bæði í Portúgal, Spáni, Frakklandi, Ítalíu, sem annaðhvort Alþb. eða aðrir sem hafa sósíalisma á stefnuskrá sinni hér á landi hafa talið til sinna skoðanabræðra, hafa tekið mjög ákveðna afstöðu að nauðsynlegt væri að bandarískar eldflaugar væru settar niður í Vestur-Evrópu þótt breskir verkalýðsflokksmenn og þýskir sósíaldemókratar hafi breytt afstöðu sinni, eða einkum hinir síðar nefndu, því að meðal breska verkamannaflokksins voru ávallt hópar sem voru mótfallnir því, en aftur á móti varla til í Vestur-Þýskalandi. Ég skal engum getum að því leiða og það á tæpast erindi hér í umr. á þingi hvað valdi þessari breyttu afstöðu verkamannaflokksins í Bretlandi og sósíaldemókrata í Vestur-Þýskalandi, en það gæti þó verið umhugsunarefni. Ég rek þetta hér til að sýna fram á að við Íslendingar getum vel borið höfuðið hátt varðandi afstöðu okkar innan Atlantshafsbandalagsins og ég undirstrika að framkoma mín og afstaða á þeim tveim ráðherrafundum sem ég hef sótt sem utanrrh. Íslands er í beinu framhaldi af afstöðu forvera minna; Benedikts Gröndals og Ólafs Jóhannessonar, og um það hefur verið samstaða meðal þeirra flokka sem hafa borið ábyrgð á ráðherrastörfum okkar þremenninganna. Vegna þess að það hefur einnig komið hér til umr. í tengslum við afstöðu Íslands á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna að ég hafi tafið málsmeðferð hér á Alþingi Íslendinga hlýt ég að ítreka mótmæli mín við slíkri ásökun. Ég hef ekki hreyft litla fingur til að tefja meðferð mála hér á Alþingi að þessu leyti. Ég hlýt og að taka það fram að miðað við þær upplýsingar sem ég hef um afstöðu landa til till. Mexíkó og Svíþjóðar á þingi Sameinuðu þjóðanna, þá er það svo að í afgreiðslu nefndar greiða Íslendingar og Danir alveg nákvæmlega eins atkv. um þessa till. Mexíkó og Svíþjóðar, þ.e. bæði löndin, Danmörk og Ísland, sátu hjá í afgreiðslu nefndarinnar. Ég hef ekki farið leynt með það, hvorki aðspurður hér á fundi Sþ. né heldur í utanrmn., að ég bæri ábyrgð á því að Ísland greiddi atkv. með sama hætti og var fyrir ári og forveri minn þá bar ábyrgð á. Ég hef ekki heldur farið leynt með að ég mundi halda fast við þá afstöðu þegar till. kæmi til atkvgr. á allsherjarþinginu sjálfu og ég teldi ekki tilefni til að breyta afstöðunni innan þriggja vikna eða svo sem líða á milli afgreiðslu í nefnd og afgreiðslu allsherjarþings. Þetta vissu þm. og utanrmn.-menn. Þannig er það alrangt, hvort tveggja, að ég hafi tafið málsmeðferð hér á þingi eða farið á bak við þm. hvernig atkv. Íslands mundi falla. Efnislega tel ég till. Mexíkó og Svíþjóðar þannig úr garði gerða að við þyrftum að fá á henni breytingar til að greiða atkv. með henni. Og ég tek fram að mér finnst sjálfsagt að utanrmn. fari yfir þær tillögur sem liggja fyrir á þingi Sameinuðu þjóðanna og fluttar hafa verið lið fyrir lið. Þær eru þrjár talsins, frá Mexíkó og Svíþjóð, frá Sovétríkjunum og frá Indlandi. Í það minnsta eru það þessar þrjár sem ég hef undir höndum. Og á grundvelli þeirra og umr. sem af þeim munu spinnast í utanrmn., sem og á grundvelli þeirra tillagna sem fluttar hafa verið hér á Alþingi Íslendinga og með tilvísun til forsögu málsins og núverandi aðstæðna í heiminum, þá hljótum við að freista þess í lengstu lög í utanrmn. og hér á þingi að ná saman og marka stefnu Íslands með þeim hætti að Íslandi sé sómi að, með þeim hætti að nokkurt gagn geti orðið að framlagi Íslands á alþjóðavettvangi. Það er að vísu takmarkað hvað Íslendingar gefa áorkað á alþjóðavettvangi, en við eigum ekki að vera afskiptalaus í þeim efnum. Öryggishagsmunir okkar og verndun sjálfstæðis krefst þess að við séum vakandi í alþjóðamálum og einmitt þess vegna höfum við gerst aðilar að Atlantshafsbandalaginu og tekið afstöðu gegn kúgunaröflum hvar sem þau birtast og í hvaða mynd sem þau koma fram. Ég hef talið nauðsynlegt, herra forseti, að gera grein fyrir þessum málum eins og þau standa nú. Ég vil aðeins að lokum segja það sem ég sagði þegar fyrir mörgum dögum, strax og þessar umr. hófust, að ég teldi þetta mál svo margbrotið að við gætum sjálfsagt ekki komist að niðurstöðu, ef fyrir okkur vekti að ná saman og samræma sjónarmið okkar, á þeim skamma tíma sem er til þinghlés nú um jólin. Ég tel það ekki raunsætt mat að ætlast til þess. En hins vegar er málið þannig vaxið, að við eigum að gefa okkur góðan tíma til þess að leitast við að ná þeirri samstöðu. Ef hún - mót von vinni - næst ekki er það líka réttmæt krafa til Alþingis af hálfu þjóðarinnar að skoðanamunur sé svo skýr að þjóðin geti gert sér grein fyrir í hverju skoðanamunurinn sé fólginn og á grundvelli þess gert upp við sig hvaða sjónarmiðum hún vill leggja lið.



Herra forseti. Til mín var varpað þeirri spurningu, hvort afstaða hæstv. utanrrh. á nýlegum fundum utanrrh. Atlantshafsbandalagsins og afstaða Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum væri afstaða og stefna ríkisstj. Í því sambandi vil ég upplýsa, að þegar þessi ríkisstj. var mynduð var um það samið að utanríkisstefnan yrði sú sama og var í síðustu ríkisstj. og reyndar undanförnum ríkisstjórnum. Ég vil einnig minna á það, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að hæstv. utanrrh. fer með forræði þessara mála og er það óbreytt frá því sem var í síðustu ríkisstj. Hæstv. utanrrh. hefur mótað stefnu Íslands á alþjóðavettvangi eins og gert var í síðustu ríkisstjórnum og því hafa þessi mál ekki komið inn á borð ríkisstj. Ég skal ekki lengja þessar umr. því ég tel að þessi till. þurfi að komast sem fyrst til nefndar, en vil þó bæta við örfáum orðum. Ég lagði til úr þessum ræðustól fyrir nokkrum dögum að þingheimur reyndi að sameinast um þær þrjár tillögur eða sameina þær þrjár tillögur sem þá lágu fyrir í einni afstöðu Alþingis til þessara mjög svo atvarlegu og uggvekjandi mála. Þegar ég lagði það til var mér að sjálfsögðu ljóst að sú afstaða gat ekki haft áhrif á störf hæstv. utanrrh. á fundi utanrrh. Atlantshafsbandalagsins. Hann hafði þegar farið úr landi til þess fundar. Ég ræddi jafnframt um það við hæstv. forseta fyrir tveimur dögum, hygg ég að það hafi verið, að æskilegt væri að þessi till. kæmi einnig til utanrmn. og það sem fyrst. Mér var að sjálfsögðu ljóst að atkvgr. á allsherjarþinginu gæti orðið í gær eða dag og vafasamt að þetta hefði áhrif þar á, enda vek ég athygli á að í þessari till. er ekki lagt til að við greiðum till. Mexíkó og Svíþjóðar atkv., heldur er verið að marka hér almenna stefnu. Í örfáum orðum vil ég segja um þessi mál að ég fagna þeirri umr. sem verður hér á landi um þessi mál því að við þurfum að móta skýra afstöðu í þessum alvarlegu málum. Ég hef ekki treyst mér til að taka afstöðu til þess hvort setja á upp kjarnorkuvopn í Vestur-Evrópu, eftir að Sovétríkin hafa á undanförnum mánuðum sett upp 360 eða rúmlega það eldflaugar sín megin á sama tíma og farið hafa fram ítarlegar umræður um afvopnun. Ég lít svo á að þetta verði hvert einstakt ríki að ákveða fyrir sig. Hér á landi er samstaða um að hér verða ekki staðsett kjarnorkuvopn og ekki eldflaugar, eins og kom fram hjá hæstv. utanrrh., og því fögnum við að sjálfsögðu öll. Ég lít svo á að Bretar, Vestur-Þjóðverjar og Hollendingar verði að ákveða slíkt fyrir sig. Ég hef því hallast meira að afgreiðslu í þeim anda sem lagt er til í till. sem hér er til umr., ef við gætum þannig stuðlað að því að framleiðslu kjarnorkuvopna verði hætt. Ég held að það væri eitt það mikilvægasta sem gera mætti og þess vegna fagna ég þeirri till. sem hér er komin fram. Ég lít svo á að verið sé að marka stefnu okkar Íslendinga í því máli til lengri tíma og sé ekki bundið við þá till. sem nú er til meðferðar hjá Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Ég vil svo enn lýsa þeirri von minni að utanrmn. takist að sameinast um eina till. í þessu máli.



Herra forseti. Í tilefni af því að forsrh. tók til máls fannst mér ástæða til að taka smávegis fyrir þingsköp. Þingflokkar eru núna önnum kafnir að greiða götu þeirra mála sem æskilegt er talið að afgreiða fyrir jól, þar með talinn sá málaflokkur sem hér hefur verið nú til efnislegrar umr., sem reyndar var ekki beint miðað að. Þetta á við með einni undantekningu þó, herra forseti. Einn þingflokkur hefur séð sér það sæmandi að eyða miklum tíma í umr. um mál sem jaðrar að mínu viti við ólöglegt athæfi. Þeir hafa meira að segja talið sér það sæmandi að kjósa hæstv. forsrh. til þess hlutverks að hafa áhrif á ráðningu í embætti bankastjóra.

Ég vil biðja hv. þm. að halda sér við þingsköp. Það er ekki leyfilegt að ræða hér annað en þingsköp.

Ég vil beina því til yðar, herra forseti, að þér beinið starfi þessara þm. aftur á réttar brautir.



Herra forseti. Ég harma það engu síður en aðrir, sem á undan mér hafa talað, að Ísland skuli ekki styðja þá tillögu um kjarnorkuvopnafrystingu sem nú er verið að greiða atkv. um í dag á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Þrátt fyrir það tel ég ekki að stefna Íslands hafi verið mótuð í þeim málum í eitt skipti fyrir öll. Ég tel ekki heldur að síðustu skrefin til sátta hafi enn verið stigin, hvorki á Allsherjarþingi sameinuðu þjóðanna né í afvopnunarviðræðunum í Genf. Ég áskil mér því frest og mun bíða með að fella endanlegan dóm um raunverulegan friðar- og sáttavilja allra aðila í þessu máli þar til fullreynt er. Ég vil enn fremur lýsa þeirri skoðun minni, að ég held að það sé ekki vænleg leið til sátta að hamra stöðugt á svörtum og hvítum nótum. Í daglegu lífi eru það vanalega gráu tónarnir sem duga og ég held að það sé líka í þessu máli. Ég ítreka þá ósk mína að þessi þáltill. komist sem fyrst til nefndar og vil því ljúka máli mínu með því að leggja áherslu á að ég hef ríka ástæðu og sterka von vegna þeirra ummæla sem höfð voru á fundi utanrmn. í morgun um að þm. geti náð saman um afstöðu til afvopnunarmála áður en þinghlé hefst fyrir jól. Ég vil undirstrika þá sterku von sem ég hef. Ég hvet þm. til að færa þjóðinni slíka samstöðu í jólagjöf.



Ég vil ítreka það, sem ég sagði í upphafi umr., að málið var tekið á dagskrá í trausti þess að það mætti koma því til nefndar með því að það yrðu stuttar umr. Nú hefur það ekki orðið. Það eru tveir á mælendaskrá. Það fer eftir því hvað þeir mæla lengi hvort málið kemst til nefndar. Ég vil láta þetta koma hér fram og tek fram, eins og ég tók fram í upphafi, að ekki er verið að takmarka umr. Það er í valdi þm. sjálfra hvað þeir tala lengi.



Herra forseti. Ræða mín skal verða stutt. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson gerði orð sem ég sagði í sjónvarpsviðtali í fyrrakvöld hér að umtalsefni, þar sem ég lýsti því yfir að fundur yrði í utanrmn. morguninn eftir, þ.e. í gærmorgun, og hv. þm. notaði þessi orð mín sem árásarefni á hæstv. utanrrh. og utanrmn., sagði að enn væri verið að tefja afgreiðslu þessa máls. Ég skal viðurkenna að ég sagði meira en ég mátti í þessu viðtali. Viðtalið var tekið þegar eftir að ég kom af fundi með forsetum og formönnum þingflokka, þar sem ákveðið var að menn beittu sér fyrir fundi í utanrmn. Það reyndist hins vegar ekki hægt, eins og hv. formaður n. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur lýst, og það var fullkomið samkomulag um að fundurinn skyldi verða kl. 9 að morgni fimmtudags. Þetta hefur verið útskýrt. En það er tvennt sem vekur mér furðu við þessa umr. hér í dag. Annað er það, að menn skuti ekki geta haldið sig við það samkomulag sem gert var á fundi forseta og formanna þingflokka í fyrradag um að þessi till., sem hér er til umr., gæti gengið til nefndar umræðulaust. Og hitt er það, hversu mikill munur er á umræðunni hér í dag á hv. Alþingi og á umr. sem varð í morgun á fundi hv. utanrmn. Þáttur Alþb. í umr. í dag er með alveg sérstökum hætti. Mér sýnist hv. þm. Alþb. leggja sig fram um að eyðileggja þann möguleika á samstöðu um eina ályktun á Alþingi í þessum mikilvæga málaflokki sem mátti ætla eftir umr. í utanrmn. í morgun að gæti náðst. Mér þykir þessi málflutningur Alþb.-manna vera sönnun þess, að í raun og veru kæri þeir sig ekkert um samkomulag og mér sýnist líka að þeir hv. þm. hafi lítinn áhuga á að leggja því lið að þessi till. komist til hv. utanrmn. Ég lýsi furðu minni á þessum vinnubrögðum og vonbrigðum með þann farveg sem umr. hefur farið í og ég lýsi jafnframt ábyrgð á hendur Alþb.-mönnum í þessu máli öllu.

Þú ert að greiða fyrir þingstörfum greinilega.

sjálfstæðismenn munu þrátt fyrir þetta leggja sitt af mörkum til að ná sem víðtækastri samstöðu um ályktun hér á hv. Alþingi um þetta mikilvæga mál. En það hefur sjálfsagt verið óraunhæf bjartsýni að halda að Alþb. mundi nokkru sinni vilja taka þátt í slíkri tilraun.



Nú hefur fjölgað nokkuð á mælendaskrá og ég sé ekki að þessum umr. verði lokið á þeim tíma sem við höfum og því er umr. frestað. Hv. 7. þm. Reykv. tekur til máls um þingsköp.



Herra forseti. Hæstv. forseti setti fram þá ósk að reynt yrði að hafa þessar umr. stuttar. Þm. hafa yfirleitt orðið við því. Þó hefur hæstv. utanrrh. talað hér tæplega fjórum sinnum lengra mál en nokkur þm.

Ekki nema að gefnu tilefni frá hv. ræðumanni.

Það er út af fyrir sig rétt að ég fór nokkrum orðum um þær staðreyndir hvernig Ísland hefði greitt atkv. og beindi síðan fsp. til hæstv. forsrh. Ég beindi engri fsp. til hæstv. utanrrh. Það var hans eigið frumkvæði að koma hér í ræðustól og fara að þylja þá vígbúnaðarþulu sem hann þuldi hér, sem var náttúrlega samfelldur rökstuðningur fyrir því hvers vegna hæstv. utanrrh. telur bráðnauðsynlegt að setja upp stýriflaugar og pershing-II eldflaugar í Evrópu. Síðan kemur hér hv. þm. Ólafur G. Einarsson, formaður þingflokks Sjálfstfl.

Það er aðeins leyfilegt að ræða um þingsköp

Nú, ég er að koma að því, herra forseti.

Ég vil biðja hv. þm. að koma umsvifalaust að því.

Herra forseti. Hv. þm. gefa sér þann tíma sem þeir telja sig þurfa til að rökstyðja kröfur sínar um þingsköp, einkum og sér í lagi þegar hæstv. forseti kaus, eftir hörðustu ásakanir sem hafa verið fluttar af formanni þingflokks í garð annars þingflokks hér í þinginu, að fresta umr. án þess að sá þingflokkur hefði möguleika til að bera hönd fyrir höfuð sér eða verja sig gagnvart þeim ásökunum sem formaður þingflokks Sjálfstfl. flutti. Hæstv. forseti ætlaði að ljúka umr. og ég hafði ekki kvatt mér hljóðs þrátt fyrir mjög ítarleg tilefni af hálfu utanrrh. og forsrh. og hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar.

Sjáðu sóma þinn í að leyfa málinu að komast til nefndar.

Það fer allt eftir því hvernig þessir svokölluðu sjálfskipuðu fulltrúar lýðræðis og almennra mannasiða hérna í þinginu haga sér í ræðustól. Þegar formaður þingflokks Sjálfstfl. gerir sér sérstakt erindi upp í ræðustólinn...

Nú er ætlast til þess að það ljúki senn umr. um þingsköp.

Herra forseti. Ef hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefði ekki verið með þetta frammíkall hefði ég þegar verið kominn að því sem ég ætlaði að segja. Það er æskilegt að forseti beini þeim tilmælum til þm. að ég fái að hafa orðið hérna í friði. Hv. þm. Ólafur G. Einarsson kemur upp í ræðustólinn og hefur uppi alvarlegustu ásakanir gagnvart þingflokki sem ég hef heyrt formann þingflokks flytja í langan tíma. Það er alveg ljóst, herra forseti, að eftir þá ræðu geta hvorki forsetar þingsins né forsvarsmenn ríkisstj. vænst eðlilegs samstarfs hér í þinginu. Hér hafa menn ekki kvatt sér hljóðs, t.d. ýmsir þm. Alþb., til að hjálpa forseta við að koma þessu máli til nefndar. Síðan misnotaði hv. þm. Ólafur G. Einarsson málfrelsið hér úr ræðustól til að ausa svívirðingum yfir þingflokk Alþb. Þess vegna, herra forseti, mælist ég til þess með þessum rökstuðningi að herra forseti reyni að stuðla að því að þetta mál komist til nefndar. Við fáum annaðhvort síðar í dag og helst síðar í dag eða þá mjög fljótlega innan þessarar klukkustundar, tækifæri til að ræða þá hluti sem hér hafa komið fram hjá hæstv. utanrrh. og hv. þm. Ólafi G. Einarssyni, formanni þingflokks Sjálfstfl. Það er óhjákvæmilegt, ef það á að vera hægt að verða við óskum forseta um að koma þessu máli til nefndar, að þannig verði haldið á málum að síðar í dag gefist á fundi tækifæri til að ræða þessi mál.



Herra forseti. Ég vil fyrir mitt leyti hvetja þá þm. sem nú eru á mælendaskrá um þá till. sem rædd var síðast til að draga sig út af mælendaskránni, þannig að till. fari örugglega til nefndar. Þetta vil ég segja í fyrsta lagi. Í öðru lagi vil ég lýsa því hér yfir að þau svikabrigsl á hendur þingflokks Alþb., sem hv. þm. Ólafur G. Einarsson var svo smekklegur að hafa uppi áðan, verða því miður ekki til að greiða fyrir samkomulagi um þingsköp það sem eftir er. Ég harma að hann skuli hafa fallið ofan í þessa gryfju, jafnvænn maður og mér hefur virst hann vera að öðru leyti í okkar samstarfi. Ég vona að það takist að draga hann upp úr þessari for aftur, þannig að takist eðlilegt samstarf um þingstörf. Auðvitað er útilokað að flokkur sitji þegjandi undir svikabrigslum eins og hann hafði hér uppi áðan. Þar er verið að bregða mönnum um vinnubrögð sem eru ósæmileg með öllu. En ég endurtek áskoranir mínar til hv. þm. ef verða mætti, herra forseti, til þess að till. komist í nefnd strax.



Það hefur komið fram ósk frá hv. 3. þm. Reykv. um að þeir sem eru á mælendaskrá falli frá orðinu. Ég vil spyrja hvort menn eru samþykkir því. Hv. 4. landsk. þm. er samþykkur því. Hv. 5. þm. Austurl. Má ég spyrja ....?

Já, það má ræða um þessi mál seinna.

Og 7. þm. Reykv.?

Ég beindi fsp. til forseta og bíð eftir svari.

Varðaði það þingsköp?

Já, fsp. sem var beint til forseta. Ég skal endurtaka hana.

Já.

Það var um það hvort forseti vildi greiða fyrir því að síðar í dag gæfist tími til þess að ræða ásakanir hv. þingflokks formanns Sjálfstfl.

Það verður ekki annar fundur í Sþ. í dag en þessi. Og ég geri ráð fyrir að menn hafi tækifæri til að ræða saman síðar.

Forseti. Er það rétt skilið hjá mér að það hafi verið boðaður fundur forseta og formanna þingflokkanna kl. 5?

Já.

Þá gefst væntanlega kostur á að ræða þessar ásakanir.

Já. Samkv. því sem hér hefur komið fram eru ekki fleiri á mælendaskrá.



Herra forseti. Á þskj. 167 hef ég ásamt þrem öðrum þm. Alþb. borið fram till. til þál. um niðurfellingu söluskatts af seldri raforku. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að felldur verði niður söluskattur af seldri raforku.“ Rafmagnsmálin hafa tekið töluverðan tíma af þessu þinghaldi og af eðlilegum ástæðum hefur mest umfjöllun orðið um orkuverðið og orkusöluna. Goðsögnin um lágt raforkuverð á Íslandi, sem lengi hefur verið haldið að landsmönnum er nú hætt að vera trúverðug, enda staðreyndirnar allt aðrar. Svo er a.m.k. um þá orku sem ekki er seld til stóriðju en landsmenn sjálfir þurfa að kaupa til atvinnurekstrar og heimilisnota. Allir virðast sammála um að raforkuverðið sé óeðlilega hátt, en um orsakirnar greinir menn frekar á, enda verða þær ekki raktar hér. Þó verður ekki hjá því komist að minna á það, sem leitt hefur verið í ljós með glöggum dæmum undanfarið, að mismunur á raforkuverði til stóriðju og til annarra nota er miklum mun meiri hér á landi en í nálægum löndum. Ein leiðin til lækkunar á raforkuverði til almennings er því sú, að minnka þennan mun með endurskoðun samninga eða einhliða ákvörðun um stórhækkun á raforkuverði til ÍSALs, eins og bent hefur verið á. Því miður hafa stjórnvöld ekki borið gæfu til að standa saman um slíka aðgerð og því miður benda umr. hér á Alþingi núna á allra síðustu dögum engan veginn til þess að stjórnvöld hyggist nú sækja fram af þeirri einurð og þeirri festu sem nauðsynleg er til að ná fram viðunandi orkuverði til álversins. Því er alls ekki útlit fyrir að í fljótheitum dragi svo saman með orkuverði til stóriðju annars vegar og almennra nota hins vegar sem nauðsyn er á. Við samanburð á raforkuverði hérlendis og í nálægum löndum kemur í ljós að víðast hvar erlendis er raforka ódýrari en hér á landi, þrátt fyrir að talið sé að skilyrði til raforkuframleiðslu hér séu hagstæð. Þetta kom m.a. fram í sjónvarpsþætti nú í haust en þar var sýnt með skýrum dæmum að víðast í nálægum löndum greiðir allur almenningur lægra verð fyrir raforku en hér á landi, enda þótt því sé haldið fram að þar séu skilyrði til raforkuframleiðslu lakari en hérlendis. Meðalverð á raforku er að vísu lægra hér en t.d. í Bandaríkjunum og Englandi, en ástæður þess eru fyrst og fremst þær, sem kunnugt er, að hér á landi dregur hið smánarlega lága verð á raforkunni til álversins meðalverðið stórlega niður. Í þessum samanburði vekur einnig mikla athygli að opinberar álögur á raforkuverðið eru mun hærri hér á landi en erlendis. Miklar hækkanir raforkuverðs að undanförnu hafa m.a. leitt til þess, að einstakir notendur, einkum þeir sem nota mikið af orku, telja áhöld um hvort ekki borgi sig betur að framleiða raforku með dísilstöðvum á álagstoppum frekar en kaupa raforku frá samveitum. Gasolíulítrinn kostar nú 9.20 kr. Mér segja glöggir menn að með sæmilegum vélabúnaði sé hægt að framleiða 3 kwst. af rafmagni með 1 lítra af gasolíu eða fyrir 9.20 kr. Hins vegar kosta 3 kwst. á RARIK-taxta nú 12.96 kr. Að vísu vantar þá inn í dæmið afskrift véla, viðhald og þess háttar, en verðsamanburðurinn er innlendu raforkunni allt of óhagstæður til að viðunandi geti talist. Í þessu sambandi má nefna að veitingahúsaeigendur í Reykjavík eru nú farnir að nota gas til eldunar og nýleg athugun á kostnaði við upphitun skipa í höfnum hefur leitt í ljós að ódýrara er talið að keyra dísilstöðvar um borð í skipunum en tengja þau við raforkukerfi í landi. Ljóst er því að hið háa raforkuverð hérlendis er ekki lengur samkeppnisfært við erlenda orkugjafa, gas og olíu, og farið að leiða til gjaldeyrissóunar sem auðveldlega mætti komast hjá með endurskoðun og lækkun á raforkuverðinu. Fiskiðnaðurinn, almennur iðnaður og aðrir innlendir atvinnuvegir búa nú við mun hærra raforkuverð en erlend samkeppnisfyrirtæki. Raforkan er veigamikill hluti aðfanga í atvinnurekstri og því skiptir miklu máli og getur raunar ráðið úrslitum um samkeppnisaðstöðuna að innlendi iðnaðurinn búi við sem líkast raforkuverð og erlendu samkeppnisfyrirtækin. Raforkukostnaðurinn verður sífellt hærra hlutfall af rekstrarkostnaði sveitarfélaga, hitaveitna og annarra stofnana og fyrirtækja í landinu. Skemmst er að minnast þess, er lokað var fyrir raforkusölu til heimavistarskóla á Norðurlandi nú í haust vegna þess að sveitarfélagið gat ekki greitt raforkureikningana. Litlu lengri tími er hins vegar liðinn síðan lokað var fyrir alla raforkusölu til heils bæjarfélags vegna þess að fyrirtæki í bænum gátu ekki borgað raforkureikningana á tilsettum tíma. Alvarlegasti hluturinn í sambandi við hið háa raforkuverð er samt sá, hve það er að verða stór hluti af rekstrarútgjöldum heimilanna í landinu. Þar sem raforkan er notuð til upphitunar húsa auk annars er raforkukostnaðurinn að verða gersamlega óbærilegur. Algeng dæmi eru t.d. um að bændur greiði 7–9 þús. kr. á mánuði fyrir raforku, sem þá er einnig notuð til upphitunar. Orkukostnaður meðalheimila í þéttbýli, sem þá nota aðra orkugjafa til upphitunar, hefur hækkað sem svarar a.m.k. 10 þús. kr. á ári sé miðað við hækkanir síðustu 6 mánaða. Hár raforkukostnaður er því augljóslega stór þáttur í þeirri búseturöskun sem nú á sér stað á landsbyggðinni. Það á auðvitað alveg sérstaklega við um þá staði þar sem ekki er um aðra kosti að velja til upphitunar húsa en gasolíu eða raforku, eins og víðast á Vestfjörðum og Austfjörðum og í sveitum landsins. Á þessum svæðum er mikill raforkukostnaður þegar farinn að leiða til fólksflótta. Orkustofnun hefur birt yfirlit yfir raforkuverð á árinu 1983. Þar kemur fram að taxti RARIK hækkaði frá janúar til ágúst á þessu ári um 92.8%. Þessi gífurlega hækkun á raforkuverði að undanförnu, langt umfram almennar verðlagshækkanir, að ekki sé talað um hækkun kaupgjalds á sama tíma, leiðir til þess að nú þegar verður að grípa til samræmdra aðgerða til að draga úr þeim óhóflega kostnaði sem er að sliga raforkunotendur. Þegar raforkuverðið á Íslandi er orðið hærra en í flestum nálægum löndum; þegar áhöld eru um hvort erlendir orkugjafar eins og olía eru ekki hagkvæmari í vissum tilvikum; þegar raforkuverðið er víða orðið ofviða heimilisrekstri og atvinnuvegum og farið að leiða til búseturöskunar, þá er að dómi flm. þessarar þáltill. óhæfa að spenna það enn hærra með því að leggja á það söluskatt til ríkissjóðs. Hafa ber jafnframt í huga að söluskatturinn, sem reiknaður er í prósentum, eykur enn á þá mismunun sem er á gjaldskrám orkuveitna. Því er hér með þessari þáltill. lagt til að söluskattur verði felldur niður af seldri raforku. Það er einföld leið, sem kemur þeim helst til góða sem búa við hæst orkuverð og kaupa mesta orku, en auðvitað njóta allir raforkunotendur þeirrar lækkunar er af niðurfellingu söluskattsins leiðir. Mesta áherslu leggja flm. á að felldur verði niður söluskattur af raforku til heimilisnota svo og raforkusölu til búrekstrar. Í nútímaþjóðfélagi er raforka til heimilisnota jafnsjálfsögð og nauðsynleg og matvara til framfærslu. Niðurfelling söluskatts af raforku er þess vegna hliðstæð aðgerð og staðið var að fyrir nokkrum árum þegar söluskattur var felldur niður af landbúnaðarvörum og kemur verst settu fjölskyldunum og þeim lægst launuðu í þjóðfélaginu fyrst og fremst til góða. Auk þess er lækkun raforkuverðs til framleiðslufyrirtækja raunhæf aðgerð til að efla innlendan iðnað og innlenda framleiðstu í samkeppni við erlenda. Lækkun raforkuverðs ætti einnig að geta leitt til lækkunar á verði annarrar orku, t.d. er raforkukostnaður vegna dælingar á vatni stór hluti af rekstrarkostnaði hitaveitna sem margar hverjar berjast í bökkum fjárhagslega. Álagning söluskatts á raforku hefur vafalítið verið nauðsynleg og viðunandi ráðstöfun á sínum tíma þegar raforkuverðið var lægra og söluskatturinn einnig. Þá má benda á að söluskatturinn veldur mismunun milli fyrirtækja og atvinnugreina eftir því hve raforka er mikill hluti framleiðslukostnaðar. Og hann veldur mikilli mismunun milli innlendra og erlendra samkeppnisfyrirtækja sem ekki þurfa að búa við þvíumlíka skattheimtu á raforku. Eins og nú er háttað verðlagningu á raforku í landinu og eins og þróun raforkuverðsins hefur orðið, tæplega 93% hækkun á 6 mánuðum á þessu ári, er þessi skattheimta, álagning söluskatts á raforku, bæði óeðlileg og skaðleg. Í því sambandi er full ástæða til að minna á yfirlýsingar núv. stjórnvalda frá því fyrir kosningar um lækkun skatta. Á þetta er minnst hér vegna þess að ef í alvöru er verið að íhuga lækkun skatta má benda á að sú skattalækkun sem hér er lögð til, niðurfelling söluskatts af raforku, er mjög auðveld í framkvæmd. Slík skattalækkun kemur efnaminna fólki sérstaklega til góða því að raforkunotkun til heimilisnota, eldunar, þvotta o.þ.h., fer ekki eftir efnahag heldur t.d. miklu frekar eftir fjölskyldustærð. Og allar fjölskyldur í landinu þurfa að nota raforku til heimilishalds. Niðurfelling söluskatts af öðrum töxtum mundi létta verulega skattbyrði framleiðslufyrirtækja og gera þau hæfari í harðari samkeppni við erlenda framleiðendur. Auk þess yrði rekstrarkostnaður ýmissa þjónustufyrirtækja, m.a. opinberra stofnana, skóla, sjúkrahúsa o.þ.h., verulega léttari. Komist ríkissjóður hins vegar ekki af án þessarar skattheimtu verður að afla honum tekna með öðrum hætti. Því eru flm. þessarar till. reiðubúnir að standa að breytingu á skattheimtu, þannig að ríkissjóður verði ekki fyrir verulegu tekjutapi við niðurfellingu söluskatts af raforku, enda er tilgangurinn með niðurfellingunni fyrst og fremst sá að létta álögum af raforkunotendum. Í því sambandi mætti m.a. athuga hækkun á almennum söluskatti eða öðrum sköttum sem ekki leggjast á brýnustu nauðsynjar. Flm. er ljóst að þessi aðgerð til lækkunar raforkuverðs er aðeins fyrsta spor í rétta átt og áfram verður að leita allra leiða til að lækka raforkuverðið, ekki síst til heimilisnota. Ég vil svo að lokum þakka hæstv. forseta þá velvild að gefa mér tíma til að mæla hér fyrir þessu máli í önnum þingsins nú fyrir jólahald. Ég legg til að að umr. lokinni verði þessari till. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt þm. úr öllum flokkum að flytja till. til þál. sem fram kemur á þskj. 160 um skipulagðar aðgerðir gegn ólöglegum innflutningi og dreifingu ávana- og fíkniefna. Ég skal ekki, herra forseti, hafa mörg orð um þessa till. Í fyrsta lagi vegna þess að þetta mál hefur nú á undanförnum dögum fengið nokkuð ítarlega umfjöllun hér á hv. Alþingi og í þeim umr. hefur greinilega komið fram mikill vilji til að gera átak í þessum málum. Vísa ég þá til tveggja fsp. í s.l. viku um þessi mál, er lutu báðar að fræðslu um skaðsemi ávana- og fíkniefna, svo og fsp. um hugmyndir dómsmrh. um aðgerðir til að efla toll- og löggæslu og allar rannsóknaraðferðir og eftirlit til að fyrirbyggja dreifingu og ólöglegan innflutning fíkniefna til landsins. Því ættu ekki að þurfa að verða nú langar umr. um þetta mál. Í öðru lagi vil ég ekki tefja tíma Sþ. með langri ræðu um þetta mál þar sem ég legg mikla áherslu á að mál þetta komist sem allra fyrst til nefndar og afgreiðslu hér á hv. Alþingi. Vil ég því þakka hæstv. forseta það tækifæri, sem ég hef fengið til að mæla fyrir þessari þáltill. þó um sé að ræða 22. mál á dagskrá þessa þings í dag. Formaður þingflokks Alþfl., hv. þm. Eiður Guðnason, hefur á fundi með forsetum og formönnum þingflokka fyrir hönd þingflokks Alþfl. lagt áherslu á að mál þetta fái fullnaðarafgreiðslu á þingi fyrir jólahlé þm. Ég tel raunhæft að ætla að svo geti orðið, einkum með tilliti til þess að flm. þessarar þáltill. eru 12 þm. úr öllum flokkum þannig að ætla má að víðtæk samstaða sé hér á hv. Alþingi um efni þáltill. Ég tel, herra forseti, að okkur hv. þm. sé ekki stætt á því að leggja ekki okkar af mörkum til að tafarlaust verði tekið á þessu máli með fyrirbyggjandi aðgerðum til að hefta útbreiðslu og ólöglegan innflutning fíkniefna til landsins og að hver vika skipti máli í því sambandi að tekið sé á þessu máli til að forða einstaklingum og þjóðinni í heild frá því að þessi þjóðfélagsmeinsemd fái búið um sig hér á landi meira en orðið er. Ég tel að af máli hæstv. dómsmrh. í s.l. viku megi ráða að hans hugmyndir í þessu máli falli nokkuð vel að þeim hugmyndum sem lagðar eru til í þessari till. og að það hljóti því að vera mikill stuðningur fyrir öll áform dómsmrh. í þessu máli að fá samþykkta viljayfirlýsingu Alþingis um leiðir til úrbóta. Á Alþingi og í fjölmiðlum hafa komið fram ógnvekjandi tölur sem gefa sterka vísbendingu um gífurlega neyslu ávana- og fíkniefna, svo og hvað mikið magn sé í umferð af þessum efnum og aðeins brot af því náist og sé gert upptækt af toll- og löggæslu. Ég tel ekki ástæðu til að rifja þær tölur upp nú enda koma þær glögglega fram í grg. þessarar þáltill., svo og fskj. með henni. Afleiðingar fíkniefnaneyslu ættu líka öllum að vera ljósar, en neysla þessara efna getur eyðilagt líf fjölda ungmenna ef ekki verður brugðist við með skjótum hætti. Fylgifiskur þess eru líka aukin afbrot í margs konar mynd. Reynsla nágrannaþjóða okkar í Vestur-Evrópu talar þar skýrustu máli eins og komið hefur fram í margföldun afbrota og í formi rána og manndrápa og ekki síður þeirra þúsunda sem vistaðir eru á sjúkrahúsum vegna fíkniefnaneyslu. Auðvitað fylgir því nokkur kostnaður að efla toll- og löggæslu og efla allar rannsóknaraðferðir, þjálfun og að auka við tækjabúnað. En ég spyr: Hvað getur það ekki kostað þjóðfélagið ef ekkert verður gert og afleiðing þess verður stóraukinn kostnaður við alla heilbrigðisþjónustu, að ekki sé talað um það sem ekki er hægt að mæla í peningum og ekkert getur bætt, þ.e. eyðilegging á lífi kannske tuga ef ekki hundraða ungmenna í þessu landi? Herra forseti. Ég sagði í upphafi míns máls að ég ætlaði að vera stuttorð og við það skal ég standa. Í hnotskurn er innihald þessarar till. að samhæfa alla þá starfskrafta sem málum þessum eiga að sinna og að endurskipuleggja allar aðgerðir og allar rannsóknaraðferðir í fíkniefnamálum. Ég skal ekki tefja tímann með því að lesa upp tillgr., innihaldi hennar lýsti ég hér í hnotskurn. Herra forseti. Það er von mín að þessi þáltill. fái skjóta meðferð á hv. Alþingi og verði afgreidd fyrir jólahlé þm. Þessi till. felur ekki í sér mikinn kostnað og er einföld í framkvæmd en gæti haft veruleg áhrif til að fyrirbyggja þann skaðvald sem er dreifing og innflutningur fíkniefna til landsins. Ég leyfi mér, herra forseti, að óska þess að till. þessari verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn. og ítreka þakklæti mitt til forseta fyrir að taka þetta mál á dagskrá nú.



Herra forseti. Till. um lífeyrismál sjómanna gerir ráð fyrir því að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að skipa nefnd til að athuga lífeyriskjör sjómanna í því skyni að samræma lífeyriskjörin. Í grg. er ítarlega gerð grein fyrir þeim vanda sem hér er um að ræða, þ.e. mismunandi réttur sjómanna til lífeyris eftir því hvar þeir eru í lífeyrissjóði og hvar þeir eru búsettir á landinu. Ég tel enga ástæðu til þess, herra forseti, að fjölyrða frekar um málið á þessu stigi vegna þess að mér er annt um að það komist hið fyrsta til nefndar og nefndin leiti umsagnar viðeigandi aðila. Þess vegna leyfi ég mér með þessari stuttu ræðu að leggja til að málinu verði vísað til hv. allshn. og síðan til framhaldsumræðu.



Herra forseti. Till. um lífeyrismál sjómanna gerir ráð fyrir því að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að skipa nefnd til að athuga lífeyriskjör sjómanna í því skyni að samræma lífeyriskjörin. Í grg. er ítarlega gerð grein fyrir þeim vanda sem hér er um að ræða, þ.e. mismunandi réttur sjómanna til lífeyris eftir því hvar þeir eru í lífeyrissjóði og hvar þeir eru búsettir á landinu. Ég tel enga ástæðu til þess, herra forseti, að fjölyrða frekar um málið á þessu stigi vegna þess að mér er annt um að það komist hið fyrsta til nefndar og nefndin leiti umsagnar viðeigandi aðila. Þess vegna leyfi ég mér með þessari stuttu ræðu að leggja til að málinu verði vísað til hv. allshn. og síðan til framhaldsumræðu.