Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst og fremst nota tækifærið og lýsa ánægju minni með að þetta mál sé núna á lokasprettinum. Þetta frumvarp til bókasafnalaga hefur lengi verið í vinnslu, í það lögð mikil vinna og mikið samráð verið haft við fagmenn á þessu sviði þannig að ég lýsi sérstakri ánægju með að Alþingi sé núna að ljúka vinnslu þessa máls.

Herra forseti. Hér er enn einu sinni verið að fresta gildistöku greiðsluþátttökukerfisins.  Ég greiði atkvæði með þessu en bendi á þetta.

Virðulegi forseti. Frumvarpið varðar breytingar sem er verið að gera á starfsemi Hafrannsóknastofnunar, ekki þó nafnbreytinguna heldur starfsemina. Þetta samkrull á milli atvinnuvegaráðuneytisins annars vegar og umhverfisráðuneytisins hins vegar varðandi langtímaráðgjöf og annað slíkt er að mati okkar ekki nægilega vel útfært og ekki nægilega vel hugsað og er meginástæða þess að við segjum nei við þessu.

Herra forseti. Hér er verið að fara af stað með að greiða niður flutningskostnað til sumra dreifðustu byggða landsins. Það er mjög gott ef þær byggðir geta búið við samkeppnishæfan flutningskostnað og ég styð það heils hugar. Hins vegar er verið að nálgast þetta mál úr rangri átt. Það sem háir flutningskostnaði á landsbyggðinni er fákeppni í flutningageiranum. Þeir sem hafa viljað standa að strandflutningum í langan tíma hafa bent á að verðlagning stóru fyrirtækjanna, Eimskipa og Samskipa, sem verðleggja fraktina frá útlöndum og á áfangastað innan lands á sama leggnum geri það að verkum að ekki er hægt að koma á samkeppnishæfum strandflutningum á Íslandi. Niðurstaðan verður því að ríkið niðurgreiðir flutninga fyrir Eimskip og Samskip og að hæstv. innanríkisráðherra ætlar að stofna ríkisskip í staðinn. Við í Hreyfingunni höfum í þrígang lagt fram frumvarp um að þessu verði breytt þannig að mönnum verði gert kleift að hefja strandsiglingar á markaðsforsendum en einhverra hluta vegna í markaðsbúskapslandinu Íslandi nær það ekki fram að ganga. Ég bið menn að velta þessu fyrir sér. Þetta er einfalt mál.

Herra forseti. Bændur Íslands hafa sýnt undanfarna áratugi að þeir búa yfir frumkvæði, dugnaði og áræði og hafa endurtekið gert tilraunir til nýsköpunar í landbúnaði. Ég nefni Beint frá býli, ég nefni að opna býlið fyrir ferðamönnum, ísgerð, ferðaþjónustu o.s.frv. Þeir sýna mjög mikið frumkvæði en rekast alls staðar á veggi í kerfi sem er svo niðurnjörvað að það er með ólíkindum. Ég skora á hv. þingmenn að kynna sér kerfið í kringum landbúnaðinn á Íslandi. Þeir sem búa við kerfið og hafa gert lengi - það kom í ljós í Sovétríkjunum - vita að það tekur mörg ár og áratugi að venja fólkið við það að hömlurnar séu farnar. Kerfið sem við höfum byggt upp er slæmt fyrir bændur, það er slæmt fyrir neytendur og það er slæmt fyrir skattgreiðendur. Ég greiði atkvæði gegn þessu, það er verið að framlengja búvörusamninginn og sitthvað fleira í þessu frumvarpi. 
            

Virðulegur forseti. Ég styð þau fjárframlög sem eru til íslensks landbúnaðar í þeim fjárlögum sem hér liggja fyrir enda mikilvægt að leggja fé til að efla þessa mikilvægu atvinnugrein. Ég hef hins vegar lengi haft efasemdir um að styrkjunum sé háttað með sem bestum hætti til að þeir skili árangri bæði fyrir bændur og samfélagið. Þess vegna stend ég ekki að þessu máli. Ég er sömuleiðis þeirrar skoðunar að það fari ekki vel á því að fráfarandi Alþingi samþykki fjárútgjöld mörg ár fram í tímann 

Herra forseti. Ég tel mikilvægt að við styðjum vel við bændur en styrkjum líka stöðu neytenda á markaði hér heima. Ég tel mikilvægt að við gerum það með því að auka frelsi, bæði í innflutningi og í því kerfi sem nú er við lýði. Það kerfi sem nú er við lýði er of miðstýrt. Það er of niðurnjörvandi fyrir bændur en ekki síður neytendur. Ég mun því sitja hjá við þetta mál en tel mikilvægt að á því verði tekið til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um breytingar á fjárlagafrumvarpi milli 2. og 3. umr. og er þar af ýmsu að taka eins og vera ber, en mig langar áður en ég fer ofan í helstu atriði þeirra breytinga sem hér eru til umfjöllunar að horfa á stóru myndina í þessu máli öllu. Auðvitað er það aðalatriðið þegar fjallað er um þetta fjárlagafrumvarp hvernig okkur hefur gengið á síðustu árum að minnka fjárlagahallann. Það verk hefur gengið vel, um það eru allir meira og minna sammála þó að sumir rembist eins og rjúpan við staurinn við að halda öðru fram. Hallinn var í upphafi 216 milljarðar kr., nálega 10% af vergri þjóðarframleiðslu, en er nú kominn niður í á að giska 3 milljarða sem eru 0,2% af þjóðarframleiðslu. Þessar tölur sýna umfram allt að okkur hefur orðið ágengt. Það er og hlýtur að vera aðalatriði þessa máls hvernig okkur hefur gengið að eiga við fjárlagahallann sem er og hefur verið meginmeinsemdin í ríkisbúskapnum á síðustu árum. Þetta er gleðiefni og ber að fagna þessu í hvaða flokki sem er. Þetta hefur hins vegar kostað erfiða aðgerð eins og oft hefur verið komið inn á í þessu ræðupúlti. Við höfum þurft að afla meiri tekna, gæta að útgjöldum og skera þau niður, sums staðar með erfiðum, viðkvæmum og vissulega mjög óvinsælum aðgerðum, en þetta hefur þurft að gera til að takast á við vandann. Þetta gerðum við hratt og skipulega, ella stæðum við frammi fyrir enn meiri vanda í dag. Það var nefnilega mikilvægt að grípa strax inn í þá atburðarás sem hófst með efnahagshruninu og það gerði sú vinstri stjórn sem nú er við völd og við erum að uppskera árangurinn með viðspyrnu og því að niðurskurðinum skuli vera lokið. Herra forseti. Það er ástæða til að koma inn á nokkur atriði er varða breytingar milli umræðna og þar erum við að mati þess sem hér stendur að halda áfram í velferðarátt. Við erum að koma til móts við brýn úrlausnarefni, brýnar þarfir. Hér er ekki verið að eyða í óþarfa að mati þess sem hér stendur, heldur erum við á sömu braut og við fórum við lagfæringar á fjárlagafrumvarpinu við 2. umr. Þar var gætt að útgjaldaliðum í heilbrigðisþjónustunni og bætt um betur á helstu spítölum landsins, Landspítala – háskólasjúkrahúsi og Sjúkrahúsinu á Akureyri sem eru lykilstofnanir þegar kemur að heilbrigðismálum og þeirri þjónustu sem þar er rekin. Við komum líka með breiðara svið atvinnulífsins inn í fjárlögin, sóttum fram á sviði skapandi greina og sýndum þá pólitík að reyna að breikka atvinnusviðið vegna þess að við vitum að störfum mun ekki fjölga að ráði í hinum hefðbundnu greinum á komandi árum. Þar er ég að tala um sjávarútveg og landbúnað með fullri virðingu fyrir þeim atvinnurekendum sem eiga í mikilli hagræðingu nú um stundir. Fyrir vikið þurfum við að leita á önnur svið til að fjölga störfum, hvort heldur er í fjölbreyttum iðnaði eða hinum skapandi greinum. Þess vegna er mjög metnaðarfullt og eðlilegt að sækja inn á þessar brautir til að fjölga störfum. Fjölgun starfa er lykilatriði fyrir íslenska þjóð á komandi árum og það er gert í þessu fjárlagafrumvarpi. Í upphaflegu fjárlagafrumvarpi var gert ráð fyrir því að við kæmum til móts við barnafjölskyldur í auknum mæli, ykjum barnabætur og vaxtabætur og lengdum fæðingarorlof. Upphaflegt fjárlagafrumvarp kom með þessum formerkjum til móts við barnafjölskyldur og með breytingum á fjárlagafrumvarpinu höfum við komið enn frekar til móts við velferðarkerfið hvað varðar spítalana og framhaldsskólann. Síðan kem ég að helstu breytingum við 3. umr. fjárlaga sem varða nokkra þætti í samfélaginu sem lúta að velferðarmálum. Mig langar fyrst af öllu að nefna 232,5 millj. kr. til háskólanna í landinu. Þar er verið að koma til móts við fjölgun nemenda með til dæmis 70 millj. kr. framlagi til Háskóla Íslands sem er vel. Ég nefni einnig tugmilljóna króna viðbótarfjárveitingar til Háskólans á Bifröst, svo Hólaskóla upp á 39 milljónir og 43,5 millj. kr. viðbótarframlag til Háskólans í Reykjavík sem ég fagna sérstaklega vegna þess að sá skóli er að víkka að mínu viti menntunarstig samfélagsins. Hann sinnir verknámi meira en aðrir skólar sem huga að almennu námi. Það er mjög brýnt að breikka menntunarsvið samfélagsins alveg á sama hátt og við erum að freista þess að breikka atvinnusvið samfélagsins. Þetta þarf að haldast í hendur og það er trú mín og fullvissa að þetta viðbótarframlag til Háskólans í Reykjavík geti einmitt komið til móts við aukna þörf á að breikka menntunarsvið samfélagsins. Í rauninni þurfum við að fara enn frekar í þessa átt á komandi árum. Við verðum að heyra kall atvinnulífsins þegar kemur að menntamálum og auka framlög til breiðara náms, einkanlega verknáms, á komandi árum ef menntun landsmanna á að ríma við atvinnusviðið. Hér erum við að stíga skref í þessa átt og það er vel. Í tengslum við háskólanámið langar mig líka að geta þess að hér er verið að verja 30 millj. kr. til að tryggja bóklegan þátt flugnámsins sem er mjög mikilvægt vegna þess að sá hluti flugnámsins suður með sjó hefur verið svo að segja heimilislaus, þvælst á milli ráðuneyta, á milli innanríkisráðuneytisins og mennta- og menningarmálaráðuneytisins, en á vitaskuld best heima hjá menntamálaráðuneytinu. Það er trú okkar sem stöndum að þessum breytingum á fjárlagafrumvarpinu að flugnámið, hið bóklega, verði framvegis vistað hjá menntamálaráðuneytinu. Þar á það heima og hvergi annars staðar. Hér er komið til móts við þær þarfir, ella hefði bóknám að einhverju og jafnvel öllu leyti lagst af hér á landi. Það gengur ekki. Það er ástæða til að geta sérstaklega þeirra 200 millj. kr. sem varið er í óskiptan pott til lögreglumála. Eins og kemur fram í greinargerð með breytingartillögunum er ætlast til þess að innanríkisráðherra verji þeim fjármunum til þeirra brýnu löggæslumála hringinn í kringum landið sem hafa að mörgu leyti verið svelt. Við höfum þurft að skera rækilega niður í útgjöldum ríkisins til margra þátta, þar á meðal löggæslumála. Ef til vill má segja að þar hafi verið gengið of skarpt fram, en niðurskurðurinn var nauðsynlegur, hann er viðkvæmur og hann var klárlega mjög óvinsæll. Þessi ríkisstjórn hefur ekki tekið þátt í mjög vinsælum aðgerðum eðli málsins samkvæmt, hún þurfti að taka hratt og vel á eftirmálum hrunsins, m.a. hvað útgjöld ríkisins varðaði. Þetta hefur gert það að verkum að fækka hefur þurft í lögregluliði víða um land illu heilli og segja margir að lögreglan sé á köflum orðin ósýnileg víða um land. Þannig má það ekki vera. Þess vegna var mjög mikilvægt að leggja til þennan 200 millj. kr. óskipta pott sem innanríkisráðuneytið og þar til bærar stofnanir sem heyra undir það geta úthlutað til brýnna verkefna. Þar tala ég kannski sérstaklega um fámennustu lögreglusveitirnar sem er að finna úti á landi. Nú þegar höfum við komið til móts við þarfir löggæslunnar á Suðurnesjum vegna aukinna verkefna, þótt ekki nema væri af fjölgun ferðamanna þar um slóðir sem koma til landsins svo hundruðum þúsunda skiptir. Í þessum viðbótarfjárveitingum er núna verið að koma til móts við hina almennu lögreglu víða um land. Það er vel og það er nauðsynlegt og var orðið brýnt að grípa inn í þetta ferli þegar við blasti að fækka hefði þurft enn frekar í lögregluliði landsmanna af ekki hefði komið til þessi viðbótarfjármögnun. Það er trúa mín og vissa að allir stjórnmálaflokkar á Alþingi geti verið sammála um að þarna er komið til móts við brýna þörf  Ég vil líka geta þess að 100 milljónum er varið til Landhelgisgæslu Íslands. Það kemur til af því að sérverkefnum Landhelgisgæslunnar hefur fækkað á síðustu missirum. Það var mikið stökk á kafla í Miðjarðarhafi þegar forkólfar Landhelgisgæslunnar gátu sent þangað skip sín og önnur tæki til að gæta landamæra á hafi úti en þar er ásókn flóttamanna frá Norður-Afríku og víðar um þá álfu viðvarandi. Þau verkefni eru að baki og fyrir vikið getur Landhelgisgæslan ekki sótt sér áfram viðbótarfé með þessum hætti. Hér er verið að bregðast við þessum þætti í gæslu landsins. Það er ástæða til að nefna líka framlag til Slysavarnafélagsins Landsbjargar. Þar er um að ræða 25 millj. kr. sem er hugmynd hv. fjárlaganefndar sjálfrar og kemur auðvitað til af þeim miklu verkefnum sem sjálfboðaliðar í Slysavarnafélaginu Landsbjörgu hringinn í kringum landið tóku þátt í síðsumars og í byrjun hausts þegar svo að segja snjóflóð hrundu af himnum ofan á stórum parti norðurhluta landsins. Þeir hafa þar að auki þurft að taka þátt í mörgum öðrum mjög kostnaðarsömum verkefnum. Þetta framlag fjárlaganefndar sjálfrar til Slysavarnafélagsins Landsbjargar getur vonandi mætt þeirri brýnu þörf sem er innan þessarar einna mikilvægustu stofnunar samfélagsins ef svo má að orði komast. Ég held að allir landsmenn séu sammála um að Slysavarnafélagið Landsbjörg sinnir einhverju mikilvægasta starfinu hér á landi, því að gæta öryggis íbúanna. Liðsmenn þar gera það í sjálfboðavinnu og eru mættir til starfa hvenær sem er ársins, á hvaða tíma sólarhrings sem er. Fjárlaganefnd er hér ef til vill að launa þeim með einhverjum hætti þau miklu verkefni sem þeir hafa ráðist í á undanliðnum vikum og mánuðum svo eftir hefur verið tekið. Ég held að við þurfum ekki að fara í flokkspólitískan ham yfir þessum 25 millj. kr. sem varið er til að styrkja fjárhag Landsbjargar. Hann hefur verið þröngur á undanliðnum árum og ef þessi fjárveiting hefði ekki komið til hefði Landsbjörg væntanlega þurft að skera allhressilega niður í mjög mikilvægum rekstri sínum og þurft að skera niður í þjónustu björgunarbáta eftir því sem sá sem hér stendur hefur leitað sér upplýsinga um. Það væri ekki gott. Mig langar líka að nefna það framlag sem fæst til ríkisstyrkts innanlandsflugs við 3. umr. fjárlaga. Að mati þess sem hér stendur er afskaplega brýnt að leggja þessu flugi lið á fjárlögum hvers árs. Flugið innan lands er að verða illu heilli dýrara fyrir almenning vegna ýmissa kostnaðarþátta, nægir þar að nefna olíu og bensín, en einnig aukinnar skattheimtu sem við getum rætt hér við annað tækifæri. Sá sem hér stendur er ekkert endilega hrifinn af henni því að innanlandsflugið er partur af almenningssamgöngum þessa lands og íbúar hringinn í kringum landið eiga að geta sótt sér öruggar almenningssamgöngur hvar svo sem þeir búa. Hér er verið að ræða um flug til svæða sem eru að mörgu leyti landfræðilega einangruð, bæði af landfræðilegum og veðurfræðilegum aðstæðum. Nægir þar að nefna Gjögur, en þangað er varla heflaður vegur lengur, Grímsey, Þórshöfn og Vopnafjörð svo nokkur sveitarfélög séu nefnd. Hér er ekki um neina ölmusu að ræða, því fer fjarri. Hér er verið að ræða um mörg þau sveitarfélög sem afla gríðarlegra tekna. Ég nefni sem dæmi Vopnafjörð sem aflar þjóðarbúinu 10 milljarða kr. tekna. Þeim milljörðum fer fjölgandi, það sveitarfélag skilar gríðarlegum verðmætum inn í samfélagið og það er fullkomlega eðlilegt að samfélagið launi Vopnfirðingum, svo dæmi sé tekið af þessum stöðum, með því að þangað sé tryggt og öruggt flug allt árið um kring. Ef flug legðist af til staða eins og Vopnafjarðar, Þórshafnar, norðurhluta Strandasýslu og Grímseyjar værum við einfaldlega að framleiða minna í þessu landi og búa til minni gjaldeyri þannig að þessum peningum, 75 milljónum til viðbótar, er einfaldlega mjög vel varið og þær skila sér margfaldlega. Það er hins vegar ástæða til að dvelja aðeins við þennan lið því að það má ekki verða svo að þessum 75 milljónum verði varið til annars en einmitt þess flugs sem ber að ríkisstyrkja. Það á ekki að nota þennan pening til að mæta ákalli víðar um landið. Ég nefni sem dæmi flug til Sauðárkróks. Vegna mikilla vegabóta er flug þangað ekki lengur arðbært og þeir þar um slóðir njóta betri samgangna. Flugið var að uppistöðu notað af Siglfirðingum en vegna augljósra vegabóta þar um slóðir hefur orðið minna um flug til þessa svæðis. Hér er fyrst og fremst verið að ræða um svæði sem ég nefndi áðan, svæði sem þurfa á þessum fjármunum að halda til að vega upp á móti samgönguleysi af landfræðilegum og veðurfræðilegum aðstæðum. Það á ekki við um sum svæði en það á sannarlega við um önnur svæði og þennan pening á að nota akkúrat og einmitt og einvörðungu til þeirra svæða og er það ítrekað í þessum orðum. Mig langar að nefna viðbótarframlag sem fékkst á síðustu metrum umræðunnar um fjárlögin 2013, en það er til þjóðkirkjunnar, þ.e. sóknargjalda, upp á á fimmta tug milljóna króna. Sóknirnar báðu um meiri fjármuni en að einhverju leyti er komið til móts við sóknirnar með þessum tugum milljóna króna. Það gat ekki verið minna að mati þess sem hér stendur. Þjóðkirkjan og sóknir landsins eru partur af velferðarþjónustunni og þjónusta sóknanna er að mörgu leyti vanmetin í dægurþrasinu, hugsanlega stórlega vanmetin þegar kemur að sáluhjálp margs konar sem er nauðsynleg og innt af hendi án gjalda hringinn í kringum landið þegar horft er inn í allt það góða og mikla kirkjustarf sem hér er rekið. Kirkjan hafði sjálf nefnt 180 milljónir til að koma til móts við þarfir hennar í þessum efnum. Okkur taldist til að það væri nær 140 milljónum en hér er komið til móts við sóknir landsins og vonandi er þetta upphaf að því að hlutur sóknanna verði leiðréttur enn frekar inn í komandi ár, auk þess sem stjórnvöld og þjóðkirkjan, embætti biskups, munu á komandi vikum taka upp viðræður um breytta hætti á fjárveitingum til þjóðkirkjunnar sem að mörgu leyti eru festir í sjóði og girt fyrir að flæði á milli. Eðlilegt er að kirkjan hafi meira sjálfdæmi um það hvernig hún getur veitt sína fjármuni til þörfustu þátta sinna á hverjum tíma en fjárveitingar hennar séu ekki það niðurnjörvaðar að hún geti ekki mætt breyttum aðstæðum hverju sinni. Þess vegna er mjög eðlilegt að umræður fari fram á næstu vikum um hvernig þjóðkirkjan geti í auknum mæli stjórnað sínum fjármunum sjálf í takt við sínar þarfir og að sú fjárveiting sem fæst aukalega nú til sóknargjalda sé upphafið að því að hlutur sóknanna verði leiðréttur enn frekar. Við sem hv. fjárlaganefnd getum ekki komið til móts við allar óskir. Það er eðlilegt vegna þess að við ætlum okkur ekki aftur að eyða um efni fram. Við erum að reyna að nálgast heildarjöfnuð og hann næst vonandi á næsta ári þegar við getum farið að borga vel af skuldum okkar, en á meðan þurfum við að gæta hófs, á meðan þurfum við að neita mörgum óskum frá mörgum mikilvægum félögum og stofnunum um að hlutur þeirra verði betur leiðréttur á fjárlögum næsta árs. Það á við um þjóðkirkjuna, það á við um skóla samfélagsins, það á við um heilbrigðisstofnanir samfélagsins og ýmis mjög mikilvæg félagasamtök sem hafa verið á spena ríkisvaldsins. Þau fá ekki allar óskir sínar uppfylltar en það er komið til móts við brýnustu þættina að mati þess sem hér stendur þegar horft er til tillagna sem liggja á borðinu við 3. umr. fjárlaganna. Herra forseti. Ég hef komið inn á ýmsa þætti í breytingum á fjárlagafrumvarpinu. 3. umr., eins og ég gat um, sýnir að við erum að reyna að koma enn frekar til móts við margt í velferðarþjónustunni sem hefur mætt miklum niðurskurði, nauðsynlegum niðurskurði illu heilli. Auðvitað væri hægt að ganga lengra á mörgum sviðum en þá þyrfti að eyða meiri peningum og þá þyrfti að afla meiri tekna. Sá sem hér stendur telur að þar séum við komin að vatnaskilum. Við getum ekki lagt öllu meira á fólk og fyrirtæki. Þar erum við komin að ákveðnum endimörkum. Við getum ekki farið í meiri hagræðingu á mörgum viðkvæmustu stofnunum samfélagsins. Vonandi getum við farið að skila þessum auknu tekjum og hagræðingu aftur út til samfélagsins, aftur út til fólks og fyrirtækja. Við þurftum að taka okkur á tímabundið en árangurinn af fjárlagagerð síðustu ára sýnir að viðspyrnan er hafin, niðurskurðinum er lokið. Það er vel og það gerðist einfaldlega vegna þess að við fórum rétt að. Við gripum strax inn í atburðarásina, öfluðum frekari tekna og skárum niður. Því miður var ekki hægt að skera mikið niður annars staðar en í stærstu flokkunum. Velferðarkerfið sjálft tekur helftina af ríkisútgjöldum eins og menn þekkja. Þar var af mestu að taka og þar þurfti að grípa til róttækustu aðgerðanna - að sinni - en nú erum við byrjuð að skila þessu til baka og það er vel. Við erum að sækja fram hvað sjúkrahúsin snertir. Við erum hætt að skera niður innan heilbrigðisstofnana hringinn í kringum landið og auk þess erum við að bæta hér fjárhag framhaldsskólanna, háskólanna og lögreglunnar og komum þar til móts við neyðaróp vil ég segja. Það er hins vegar giska ámátlegt að heyra raddir stjórnarandstöðunnar við fjárlagaumræðuna. Þær raunaraddir hafa ekki verið mjög uppbyggilegar. Menn hafa á margan hátt talað sem gáttaðir væru, gáttaðir á ástandinu, gáttaðir á því að það hafi þurft að skera niður, gáttaðir á því að það hafi þurft að auka hér tekjur, gáttaðir á því að yfirleitt hafi þurft að gera eitthvað. Þeir virðast ekki vera í tengslum við þann veruleika sem við blasir í samfélaginu. Það var ekki hægt að taka á þessum vanda öðruvísi en að skera hratt niður illu heilli og ráðast í mjög óvinsælar aðgerðir. Það var ekki hægt að ráðast í þetta verkefni öðruvísi en að auka tekjur. Allt tal um annað er lýðskrum. Það er ónotalegt að heyra raddir um að ekki hafi þurft að ráðast í þessar aðgerðir sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefur staðið í á undanliðnum missirum og hafa meira og minna verið óvinsælar, erfiðar, viðkvæmar og sumar jafnvel svo óvinsælar að legið hefur við átökum. Menn segja að það hefði mátt hækka skatta og álögur miklum mun minna en gert hefur verið, það hefði þurft að skera miklum mun minna niður í ríkisútgjöldum en gert hefur verið. Það varð að ráðast hratt og vel í þessar aðgerðir í ríkisfjármálum til að snúa vörn í sókn og það hefur verið gert með fjárlagagerð síðustu ára. Auðvitað er hún ekki fullkomin, ekki frekar en önnur mannanna verk, og auðvitað er eðlilegt að fá uppbyggilega og málefnalega gagnrýni á það fjárlagafrumvarp sem hér blasir við eins og þau sem á undan hafa komið. Þar hefur vitaskuld ýmislegt mátt laga, en þegar við skoðum stóru myndina, heildarmyndina, er óneitanlega óttalega innantómt að heyra úr munni þeirra sem gerðu kannski stærstu stjórnmálamistök lýðveldistímans með því að færa eignir þjóðarinnar til karlmanna sem höfðu ekkert vit á því sem þeir voru að gera, eins og dæmin sanna úr bankavitleysunni sem upphófst hér við aldamótin, að þeir sem eru að reyna að reisa samfélagið við hafi farið rangt að. Ég tel okkur þvert á móti hafa farið rétt að. Við höfum valið leið jöfnuðar út úr hruninu. Við höfum reynt að gæta hófs í niðurskurði til viðkvæmustu málaflokkanna og árangurinn erum við að sjá með því að viðsnúningurinn er hafinn, niðurskurðinum er lokið en eyðslan er ekki endilega hafin að nýju. Umframeyðslan er ekki hafin að nýju. Ég held að ég geti ekki sagt að þetta fjárlagafrumvarp beri með sér einhverja eyðslu í óþarfa. Stjórnarandstaðan hefur nefnt það að hér fari peningar til gæluverkefna. Þar er hún söm við sig, hún telur það gæluverkefni að reyna að breikka svið atvinnulífsins. Ég tel það lífsnauðsynlegt til að mæta þeim fjölda sem kemur út á vinnumarkaðinn næstu árin. Við þurfum að búa hér til heillandi samfélag sem veðjar á sem flestar greinar samfélagsins og það á við um skapandi greinar, fjölbreyttan iðnað og líka sjávarútveg og landbúnað, en eftir því sem fjölbreytnin verður meiri í atvinnulífinu, þeim mun áhugaverðara verður að búa í þessu landi. Þetta fjárlagafrumvarp ber með sér að hér er veðjað á breiddina í samfélaginu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í upphafi hennar talaði hann töluvert um þann árangur sem hefur náðst í ríkisfjármálunum og um að frumvarpið sem nú lægi fyrir væri staðfesting á því. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ósammála okkur í 1. minni hluta um að í fjárlagafrumvarpinu sé innbyggður að lágmarki 25 millj. fjárlagahalli. Ég gæti nefnt tvennt sérstaklega, þótt það sé talið upp í nefndarálitinu, m.a. það sem snýr að innviðauppbyggingunni á Bakka og hv. þingmaður kom inn á í 2. umr. og hv. formaður fjárlaganefndar svaraði í gær. Það kæmi inn í fjáraukalögin og verður auðvitað að gera það til að standa undir þeim hagvexti sem fjárlagafrumvarpið og tekjugrein þess byggir á. Það er líka sagt í ljósi þess að þegar menn töluðu á sama hátt um árangurinn 2010 og 2011 var niðurstaða ríkisreiknings, fjárlaga og fjáraukalaga nefnilega allt öðruvísi. Árið 2011 munaði ekki nema tæpum 49 milljörðum og 42 milljörðum 2010 þannig að allt stefnir aftur í það. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann um þann aðgang að upplýsingum sem við í minni hlutanum í hv. fjárlaganefnd höfum kallað eftir. Mig langar að nefna tvö dæmi: Annars vegar eru það upplýsingar um sameiginlegt minnisblað sem var samþykkt í hæstv. ríkisstjórn 30. nóvember um breytingar sem koma að uppbyggingu nýs Landspítala. Okkur var tjáð á þeim fundi að formaður nefndarinnar ætlaði að koma upplýsingunum til okkar en þær hafa ekki enn borist. Ég vil fá álit hv. þingmanns á því. Hins vegar eru það upplýsingar um svokallaða náttúruminjasýningu í Perlunni en þar var vísað til samstarfssamnings sem við höfum heldur ekki fengið aðgang að. Ég vil spyrja hv. þingmann sérstaklega um þessa þrjá hluti því í hv. fjárlaganefnd hefur hann ekki reynt að halda upplýsingum frá heldur frekar verið talsmaður þess að þær kæmust til þeirrar nefndar sem kallar eftir þeim.

Herra forseti. Ég þakka þessar málefnalegu spurningar. Þær eru margar og ég reyni að koma að þeim. Auðvitað er það svo að við þurfum að gæta hófs í útgjöldum enn um stundir og það er mjög mikilvægt að við reynum að halda okkur við það að hallinn verði ekki meiri en 0,2% af vergri þjóðarframleiðslu. Það er trú mín að svo geti orðið. Þar ber að hafa í huga að hagvaxtarhorfur á næsta ári eru miklum mun betri á Íslandi miðað við samanburðarlönd okkar og jafnt ASÍ sem og Hagstofan og aðrir sem reka puttann upp í loft til að athuga hagvöxt eru sammála um það efni. Vitaskuld er það svo að erfitt er að meta fjárþörf ýmissa verkefna sem eru ekki föst í hendi og þar nefnir hv. þingmaður innviði á Húsavíkursvæðinu. Eftir því sem ég best veit er verið að vinna að þeim málum innan fjármálaráðuneytisins og skoða þær leiðir sem þarf að fara, hvort heldur sem eru göng undir Húsavíkurhöfða eða vegalagning meðfram sjávarsíðu. Ég teldi að það væri á vissan hátt óábyrgt að vera að setja einhverja tölu út í loftið inn í fjárlög sem varðar þann lið þegar málið er ekki endanlega frá gengið. Svo mætti nefna fleiri liði eins og Landspítala – háskólasjúkrahús sem jafnvel enn er verið að deila um hvernig eigi að fjármagna, hvort eigi að gera það með leiguliðun eða sem ríkisframkvæmd. Ég tel að fjárlagafrumvarpið eigi að sýna raunveruleg útgjöld en ekki ætluð útgjöld eins og þessi tvö dæmi. Ég get svo svarað öðrum spurningum í seinni innkomu.

Virðulegi forseti. Það liggur alveg klárt fyrir að hallarekstur í ríkissjóði í ríkisreikningi verður svona 10 sinnum meiri en gert er ráð fyrir. Það eru mjög efnisleg rök fyrir því og ég bið hv. þingmann þá um að hrekja þau. Það kom mjög skýrt fram frá forsvarsmönnum Norðurþings þegar þeir komu á fund fjárlaganefndar að þeir mundu ekki skrifa undir samningana í vor nema fjármunir í til uppbyggingar innviða væru tryggðir, þ.e. 2,6 milljarðar kr. Það er forsenda fyrir ákveðnum hluta af hagvextinum á næsta ári, reiknað er með þessum framkvæmdum seinni hluta árs 2013. Gangi það ekki eftir stenst tekjugrein frumvarpsins ekki, þ.e. sá hagvöxtur sem stendur undir henni. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um það? Eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði í gær verður þetta þá að koma inn í fjáraukalögin þannig að það er innbyggður halli að þessum hluta til inni í fjárlögunum. Aðeins að því sem snýr að Íbúðalánasjóði af því að ég nefndi hann líka. Það kom fram á fundum hv. fjárlaganefndar að afskriftaþörfin er að lágmarki 6 milljarðar. Hér er ekki tekið á því heldur einungis gefið út skuldabréf og tekinn vaxtakostnaður svo það liggur alveg klárt fyrir að okkar mati að niðurstaða ríkisreiknings, miðað við þær forsendur sem við höfum til að meta það, er um 10 sinnum meiri en gert er ráð fyrir. Síðan vil ég ítreka spurningar mínar til hv. þingmanns um upplýsingagjöfina sem við höfum kallað eftir inni í hv. fjárlaganefnd en hv. þingmaður hefur verið talsmaður þess að menn fái þau gögn sem kallað er eftir. Það eru sérstaklega upplýsingar um samstarfsyfirlýsingu sem byggir á breytingum á forsendum byggingar nýs Landspítala og um sýninguna sem er samstarfssamningur milli Reykjavíkurborgar og ríkisins. Hv. þingmenn í minni hluta fjárlaganefndar hafa ekki fengið þær upplýsingar þó svo að því væri lofað fyrir mörgum dögum að þær yrðu sendar þeim mjög fljótlega.

Herra forseti. Eðli málsins samkvæmt má búast við ófyrirséðum útgjöldum og jafnvel að einhverju leyti umfram fjárlagafrumvarpið á næsta ári. Það verður einfaldlega að bregðast við aðstæðum þegar þær koma upp. Ég vil í þeim efnum sérstaklega nefna að ég er mikill talsmaður þess að innviðir á Húsavíkursvæðinu verði tryggðir og ríkið verði þar ákveðinn hvati til að laða fram framkvæmdir og fjölbreytta iðnaðaruppbyggingu á svæðinu. Forsendan fyrir þeirri uppbyggingu er auðvitað að innviðirnir verði tryggðir og náist fram í tíma því margir minni iðjuhöldar geta kannski ekki verið sá brautryðjandi sem stórt álver hefði verið á svæðinu, sem hefði kannski sjálft getað ráðist í innviði líkt og gerðist fyrir austan þegar Fjarðaál varð þar til. Varðandi upplýsingarnar langar mig að nota seinni mínútuna mína í síðari innkomu til að ræða þær. Ég tek undir það með hv. þingmanni Ásbirni Óttarssyni að auðvitað eiga mikilvægar upplýsingar að liggja fyrir og fjárlaganefnd á sem eftirlitsaðili að hafa greiðan aðgang að þeim upplýsingum og ég vil fara í lið með hv. þingmanni í þeim efnum. Ég er ekki talsmaður þess að fela upplýsingar og þegar formlegar upplýsingar af þessu tagi liggja fyrir sem geta auðveldað fjárlaganefnd eftirlitshlutverk sitt, og það er eiginlega helgasta hlutverk hennar, eigum við allir að leggjast á eitt um að verða okkur úti um þær og þrýsta á að svo verði því ella getur fjárlaganefnd ekki rækt hlutverk sitt. Þess vegna er ég í liði með hv. þingmanni og vonandi allri fjárlaganefnd, við eigum að fá þessar upplýsingar fram. Það gildir kannski annað um óformlegar upplýsingar, nótur og glósur en formlegar upplýsingar.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann ræddi og kynnti þá skoðun sína að fjárlög ættu að endurspegla raunveruleg útgjöld en ekki ætluð. Þetta er rangur misskilningur eins og einhver hefði orðað það. Ríkisreikningur sýnir raunveruleg útgjöld en fjárlög sýna ætluð útgjöld og þarna á að vera samræmi á milli. Hann nefnir í ræðu sinni að gagnrýni stjórnarandstöðunnar sé ekki í tengslum við raunveruleikann og að ríkisstjórnin hafi valið leið jöfnuðar út í gegnum þessa kreppu. Af því tilefni vil ég spyrja hv. þingmann: Hvernig samræmist það þessari yfirlýsingu að ríkisstjórnin hafi valið leið jöfnuðar út úr kreppunni? Kynbundinn launamunur hefur vaxið mjög mikið á öllu þessu kjörtímabili og hefur aldrei náð hærri hæðum heldur en einmitt núna. Hvernig samrýmist það leið jöfnuðar að á sama tíma og arðgreiðslur orkufyrirtækja leiða til hækkunar húshitunarkostnaðar á köldum svæðum þá skuli hv. þingmaður standa að því með stjórnarmeirihlutanum að ríkissjóður kaupi eignir af borgarsjóði til að greiða niður skuldir á einu orkuveitusvæði? Bæði þessi dæmi sýna ákveðinn vilja sem gengur gegn jöfnuði í mínum huga, í það minnsta þeirri hugsun sem ég hef alist upp við norður í landi þar sem gott er að vera. Aðeins varðandi fjárfestingarverkefnin og stefnuna þá er talað um að auka fjölbreytni í atvinnulífinu, að hugverkadrifinn iðnaður blómstri. Það er bara fullt að gerast í þeim geira og hefur verið að gerast á undanförnum árum. Við megum ekki tala niður til þess sem er, ég nefni bara Marel, Össur, sjávarútveg, þekkingariðnað á ýmsum sviðum. Það er fullt að gerast hérna.

Herra forseti. Við eigum að styðja eins breitt atvinnulíf og við frekast getum. Við eigum ekki að veðja á einhæfnina, við eigum að veðja á fjölbreytnina í þessum efnum og það erum við að gera með t.d. fjárfestingaráætluninni sem er græni þráðurinn í fjárlagafrumvarpi næsta árs. Hv. þingmaður spyr margs og þar á meðal kemur hann inn á launaþróun í landinu. Illu heilli hefur kynbundinn launamunur þrifist hér á landi allt of lengi og sá sem hér stendur hefur varpað fram þeirri hugmynd að fyrirtæki og stofnanir í landinu eigi að koma sér upp svokölluðu launamerki. Að fyrirtæki séu vottuð þannig að þau borgi konum og körlum sambærileg laun að fullu fyrir sambærileg störf og fái svokallað launamerki fyrir vikið. Ég tel þetta vera góða leið til að koma til móts við þennan vanda. Það er hins vegar mjög algengt, samkvæmt félagsfræðilegum rannsóknum, að efnahagshrun og efnahagslegur samdráttur bitni frekar á konum, illu heilli, heldur en körlum. Þess sér stað t.d. í fæðingarorlofi þar sem karlar sækja sér síður fæðingarorlof eftir barneignir kvenna sinna og njóta þess vegna ákveðins forgangs á vinnumarkaði. Þetta bitnar frekar á konum og fyrir vikið þrífst launamunurinn kannski betur þegar verr árar heldur en þegar betur árar. Þetta er félagsfræðilegt verkefni 

Forseti. Ég skil ekki hvernig launamunur kynjanna getur aukist ef leið jöfnuðar er valin í einhverju verki. Ég skil ekki hvernig ríkisstjórnin getur mismunað íbúum þessa lands eftir því hvar þeir búa með tilliti til húshitunarkostnaðar. Ég fæ þetta ekki undir neinum kringumstæðum til að samræmast einhverjum hugmyndum um að áherslur ríkisstjórnarinnar séu á leið jöfnuðar. Það má örugglega finna dæmi annars staðar en í mínum huga er launamunur kynjanna afskaplega illur og það er bara ein leið til þess að sporna gegn honum. Það er að segja upp samningum á slíkum vinnustöðum og afnema sporslur, yfirborganir og jafna þar með launagrunninn sem allt byggir á. Ég held bara að núverandi ríkisstjórn hafi ekki treyst sér til þess verks. Þetta er ekkert flókið. Það er mikið verk og erfitt og menn hafa ekki treyst sér til þess. Varðandi sprotadæmið og allt það. Ég vara við því að tala eins og ekkert nýtt hafi gerst í íslensku atvinnulífi. Það er fullt á öllum sviðum, menningarmálum, iðnaði og ferðaþjónustu t.d. Þar er gríðarlegur vöxtur og flott frumkvæði sem einstaklingar og fyrirtæki hafa sýnt. Hvernig eru menn að ganga gegn því núna? Algerlega í andstöðu við þá vaxtarsprota sem hafa skotið rótum og ég skora á hv. þingmann að styðja þá viðleitni sem berst gegn því að brjóta niður það frumkvæði sem þar hefur skapast. En ég spyr hv. þingmann rétt í lokin einnar spurningar: Hvernig í ósköpunum getur hann forsvarað og varið það svar sem kom frá fjármálaráðuneytinu við erindi fjórðungshluta fjárlaganefndar um aðgengi að upplýsingum? Hvernig í ósköpunum treystir hv. þingmaður 

Herra forseti. Stjórnarandstöðu á ekki að vera meinaður aðgangur að upplýsingum frekar en stjórnarliðum, það má ekki vera svo. Auðvitað á það að vera verkefni hv. fjárlaganefndar að verða sér úti um þessar upplýsingar með góðu og eftir atvikum illu. Eins og ég gat um fyrr í dag þá er það lykilþáttur í eftirlitshlutverki hv. fjárlaganefndar að hafa þennan aðgang að upplýsingum. Ég segi það bara einfaldlega hér og nú að það er viðkomandi ráðuneyti til minnkunar hvernig staðið var að þessu máli. Ég vil hins vegar koma að jöfnunaraðgerðum. Það er fullvissa mín að þessi ríkisstjórn hafi valið leið jöfnuðar út úr hruninu. Þess sjást merki að álögur á efnaminnsta fólk í landinu hafa minnkað, álögur á efnamesta fólkið hafa aukist. Þessu hefur víða verið snúið við í nágrannalöndum okkar og nægir þar að nefna Íra sem lögðu hlutfallslega meiri álögur á efnaminnsta fólkið í landinu en efnamesta fólkið á leið sinni út úr hruninu. Þannig vinna menn sig ekki út úr hruni. Leið jafnaðar er alltaf affarasælust ef menn hafa á annað borð áhuga á því að byggja upp samfélag. Sam-félag. Hvað hefur þessi ríkisstjórn verið að gera í átt til jafnaðar sem aðrar ríkisstjórnir hafa ekki verið að gera? Við höfum verið að auka jöfnun húshitunarkostnaðar. Þess sést stað í fjárlagafrumvarpinu. Við höfum verið að auka jöfnuð íþróttafélaga sem þurfa að ferðast um langar leiðir til að keppa sín í milli. Við höfum verið að auka þann kostnað frá hruni og síðast en ekki síst vil ég beina orðum mínum sérstaklega til hv. þingmanns að það erum við í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur sem höfum loksins komið á flutningsjöfnuði. Það er eitthvað sem hægri flokkarnir í landinu höfðu engan áhuga á að koma á. 

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013 til 3. umr. Það verð ég að segja að stundum setur að manni hroll við lestur þess. Það var eiginlega dálítið skondið að hlusta á hv. 7. þm. Norðaust. tala um jöfnuð norrænu velferðarstjórnarinnar sem meðal annars setti á svokallaðan auðlegðarskatt á fólkið í landinu,  Það er ekki þar með sagt að allt sem ríkisstjórnin hefur gert á þessum fjórum árum í því erfiða árferði sem við höfum búið við vegna efnahagshruns hafi verið slæmt. Það er víðs fjarri. Margt hefur verið af hinu góða og skilað fólki árangri og það er vel. Mig langar í upphafi að ræða verklag og vinnubrögð í hv. fjárlaganefnd. Ég hef átt þess kost að sitja sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins og aðalmaður í fjárlaganefnd frá því í haust og tekið þátt í þeirri vinnu sem hefur þar verið unnin vegna fjáraukalaga og fjárlaga fyrir árið 2013. Ég hef setið í heilbrigðisnefnd, í velferðarnefnd, ég hef setið í menntamálanefnd og í allsherjar-og menntamálanefnd en ég verð að segja að vinnulag í fjárlaganefnd kom mér verulega á óvart. Ég sagði á mínum fyrstu dögum á þingi einhvern tíma á kjörtímabilinu 2007, og sat þá í stjórnarmeirihluta, að mér fyndist Alþingi Íslendinga vera eins og afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Okkur væri gert að segja annaðhvort já eða nei og oftar en ekki já. En það verð ég að segja að mér þykir meiri hluti fjárlaganefndar vinna frekar sem stimpilpúði fyrir framkvæmdarvaldið en afgreiðsluaðili vegna þess að lítið af því sem framkvæmdarvaldið leggur til fær almenna umræðu og litlu er breytt. Málatilbúnaðurinn er með þeim hætti að tillögur koma inn, frumvarpið kemur inn í heild sinni og kallaðir eru til aðilar til umsagnar um fjárlagafrumvarpið sem lagt var fram í september 2012. Ýmsar athugasemdir koma fram og ýmsar beiðnir. Síðan kemur breytingartillaga framkvæmdarvaldsins á milli 1. og 2. umr. sem tekin er hrá og við henni sagt já. Samhliða koma breytingartillögur frá hv. Alþingi, þær eru settar til hliðar og ákvarðanir þar að lútandi ekki teknar fyrr en á milli 2. og 3. umr. Nú erum við að fjalla um fjárlögin til 3. umr. og enn koma fram breytingartillögur frá framkvæmdarvaldi og meiri hluta nefndarinnar, en tillögur hv. Alþingis frá forseta Alþingis, sem forsætisnefnd stendur að sameiginlega að baki forseta Alþingis, ná ekki fram að ganga. Hér á Alþingisreitnum er stórt og mikið hús sem nefnist Skjaldbreið og stendur á milli Blöndahlshúss og Skúlahúss. Það er þinginu ekki til sóma hvernig það lítur út. Óskað hefur verið eftir 60 millj. kr. fjárveitingu til að fara í það verkefni að lagfæra framhliðina í það minnsta og gera húsið helt. Við því getur meiri hluti fjárlaganefndar ekki orðið og leggur ekki fram tillögu þar að lútandi. Mér þykir það ótrúlegt miðað við hvernig margir innan stjórnarliðsins hafa áratugum talað um gömul hús, það eigi að vernda gömul hús og leggja fé í húsafriðunarsjóð til að hægt sé að bjarga þeim og halda við gömlum húsum. Það eru settar tugir milljóna í húsafriðunarsjóð og það er vel. Það ætti kannski að vera leið forseta þingsins að sækja um fjármuni í húsafriðunarsjóð til að gera upp Skjaldbreið. En þetta sama fólk sem þannig vinnur hafnar beiðni forseta þingsins með forsætisnefnd að baki sér um 60 millj. kr. til að hægt sé að fara í að lagfæra og varðveita Skjaldbreið. Þetta er eitt af því sem mér þykir með ólíkindum og vert að nefna hér. Það er líka vart boðlegt að við sem sitjum í fjárlaganefnd, hvort sem er í meiri hluta eða minni hluta, fáum ekki allar upplýsingar. Ég þekki ekki hvort meiri hlutanum eru ljósir allir þeir samningar og allt sem liggur að baki einstaka þáttum í þessu frumvarpi, en við í minni hlutanum, fulltrúar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, höfum kallað eftir upplýsingum en ekki fengið. Ég get tekið mörg dæmi um að við höfum beðið um upplýsingar og bakgrunnsgögn til að geta uppfyllt þá skyldu okkar að fjalla um fjárlagafrumvarpið og geta tekið ákvarðanir sem byggja á því að maður hafi í höndunum einhverjar upplýsingar, ekki bara tölu og frásagnir um að hlutirnir eigi að vera svona eða hinsegin. Hv. formaður fjárlaganefndar hefur margoft sagt að hann skuli kalla eftir þessum upplýsingum og þær komi innan tíðar en það hefur ekkert gerst í þeim efnum. Og nú erum við að afgreiða fjárlögin við 3. umr. Þau verða væntanlega tekin til atkvæðagreiðslu á morgun eða næstu daga en enn þá hafa minni hlutanum ekki borist þau bakgrunnsgögn sem liggja að baki því sem ætlast er til að maður taki upplýsta afstöðu með eða móti. Þetta eru vinnubrögð sem eru gersamlega óásættanleg. Það keyrir um algerlega um þverbak þegar hæstv. fjármálaráðherra leyfir sér að virða þingsköp að vettugi og senda það bréf sem barst til fjárlaganefndarfulltrúa eftir að óskað hafði verið eftir upplýsingum vegna fjáraukalaga þann 6. nóvember. Það berst bréf þann 10. desember sem svar við beiðninni 6. nóvember og í því kemur fram að þar sem fjáraukalögin hafi verið afgreidd sé engin ástæða til að verða við þeim upplýsingum sem óskað hafði verið eftir. Það er ótrúlegur hroki af hálfu fjármálaráðherra í þessu bréfi, virðingarleysi gagnvart þeim fulltrúum sem sitja í fjárlaganefnd og virðingarleysi gagnvart þeirri vinnu sem þar á að fara fram. Hér hafa stjórnarþingmenn talað um að hátt í 100 dagar hafi farið í að ræða fjárlögin. Magn er annað en gæði, það er svo einfalt. Sú umræða sem farið hefur fram á þessum 100 dögum hefur kannski ekki alltaf verið jafnmikil að gæðum og fjöldi daganna segir til um. Ég verð að ítreka enn og aftur að það er sérkennilegt að sitja sem fulltrúi í fjárlaganefnd, eiga að fjalla um fjárlög ríkisins fyrir árið 2013 og taka afstöðu til þeirra, þegar framkvæmdarvaldið hafnar því, neitar einfaldlega að afhenda þær upplýsingar og þau bakgrunnsgögn sem nefndarmenn óska eftir. Á fjárlaganefndarfundi, um það leyti sem fjárlagafrumvarpið var tekið út til 3. umr., var greint frá breytingum varðandi byggingu Landspítalans – háskólasjúkrahúss. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar stendur, með leyfi forseta: „Í sameiginlegu minnisblaði fjármála- og efnahagsráðherra og velferðarráðherra sem ríkisstjórnin samþykkti þann 30. nóvember er lagt til að um hefðbundna opinbera framkvæmd verði að ræða.“ Fjárlaganefnd og síðan 63 alþingismönnum er ætlað að taka ákvörðun hvað þetta áhrærir, en þetta samkomulag sem undirritað er þann 30. nóvember, þetta minnisblað eða hvað menn vilja kalla það - þetta er í það minnsta ákvörðun ríkisstjórnarinnar - berst ekki til fjárlaganefndar til að hún geti vegið og metið hvað liggi að baki þeirri ákvörðun og hvort hún sé skynsamleg fyrir hönd ríkissjóðs. Við höfum ekkert í höndunum til að taka þessar ákvarðanir og það er verulega dapurlegt að verða vitni að slíkum vinnubrögðum. Svo er annað að hér tala menn um að fjárlögin muni sýna lítinn halla og þeir hafi náð tökum á fjármálum og hér hafi ríkt agi og festa. Það þarf ekki annað en að skoða frumvarpið til að sjá að svo er ekki. Ég hugsa að ef hinn almenni launamaður gæti hagað sér með sínar tekjur og útgjöld eins og menn haga sér með fjárlögin væri illt í efni á æðimörgum stöðum. Hér samþykkir þingið fjárlög og í þeim fjárlögum sem við stöndum nú frammi fyrir og verða væntanlega samþykkt, eða a.m.k. stór hluti þeirra, er gengið út frá því að inn í fjáraukalög komi ákveðin verkefni sem ekki er hægt að taka tillit til í þessum fjárlögum. Samt eru fjáraukalögin hugsuð til að bregðast við ófyrirséðum útgjöldum. Menn boða hér við 3. umr. fjárlaga að inn í fjáraukalögin sem verða rædd í nóvember 2013 muni koma fjármunir vegna verkefna sem áætlað er að fara í samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Það er ekkert ófyrirséð. Það er fyrirséð og boðað í verkefninu. Síðan taka menn til við fjáraukalögin. Þar eru samþykkt viðbótarfjárlög, fjáraukalög, við þau fjárlög sem áður hafa verið samþykkt. Hvað gerist eftir það? Þá kemur í ljós að menn hafa ekki staðið við fjárlögin, menn hafa ekki staðið við fjáraukalögin og þá kemur ríkisreikningur. Ef horft er til áranna sem nú þegar liggja fyrir eins og ársins 2010 og ársins 2011 var árið 2010 samkvæmt fjárlögum og fjáraukalögum áætlað að halli ríkissjóðs yrði 81.108 millj. kr. Þegar ríkisreikningur þess árs er gerður upp er hallinn 123.285 millj. kr. Það er farið sem nemur rúmum 42 milljörðum fram úr fjárlögum og fjáraukalögum. Nákvæmlega sömu sögu er að segja um árið 2011. Þá er hallinn áætlaður, samkvæmt fjárlögum og fjáraukalögum, 40 milljarðar. Samkvæmt ríkisreikningi ársins 2011 nam hallinn 89.424 millj. kr. Menn fóru um 49 milljörðum fram úr samþykktum fjárlögum og fjáraukalögum miðað við ríkisreikning. Það er algerlega ljóst að niðurstaða ríkisreiknings ársins 2012, þrátt fyrir að hér sé nýbúið að samþykkja fjáraukalög, verður önnur en fjáraukalög og fjárlög segja til um. Svo leyfa menn sér að tala um að í ríkisfjármálum ríki agi og festa og sá tími sé liðinn er við eyðum um efni fram, eins og hv. 7. þm. Norðaust. Sigmundur Ernir Rúnarsson komst svo sérkennilega að orði. Þetta eru óásættanleg vinnubrögð. Og ég segi enn og aftur: Mér er slétt sama hvaða flokkar sitja í ríkisstjórn. Þetta vinnulag, þessi vinnubrögð og þetta viðhorf til fjárlaga og fjáraukalaga er gersamlega óásættanlegt. Ef venjuleg heimili mundu haga sér á sama hátt og gert er með fjárlög og fjáraukalög og sést í útkomu ríkisreiknings væru þau löngu orðin gjaldþrota og fyrirtæki sömuleiðis. Þess vegna verður að breyta um viðhorf þeirra sem vinna með fjárlög og fjáraukalög. Það er algerlega kristaltært í mínum huga að svona getum við ekki unnið og ég ítreka, mér er slétt sama hvaða flokkar sitja í ríkisstjórn. Þetta er brot á lögum. En í ríkisreikningi þurrkum við út þessi brot á lögum, brot á fjárlögum og brot á fjáraukalögum. Með ríkisreikningi er allt þurrkað út. Þetta þættu slæmar uppeldisaðferðir í skóla og á heimilum. En það er annað í þessu frumvarpi sem veldur mér áhyggjum. Ég gerði það að umtalsefni í ræðu minni við 2. umr. að settar eru 500 millj. kr., en upphæðin var reyndar lækkuð í 400 millj. kr., í sýningu á gripum Náttúruminjasafns Íslands. Grunnforsendur voru þær að aðgangseyrir ætti að rísa undir rekstri, en meiri hlutinn ákveður við 3. umr. að breyta þeim forsendum sem lagt var upp með varðandi sýningu Náttúruminjasafnsins í Perlunni og taka út að aðgangseyrir eigi að standa undir sýningunni og rekstri hennar. Mér er verulega til efs að það sé löglegt að gera þetta í nefndaráliti án þess að umræða fari fram og greint sé frá því í fjárlaganefnd, mér er til efs að það sé yfirhöfuð löglegt að breyta þannig undirstöðu þess sem gengið var út frá við 2. umr. og hægt að gera það sisvona í nefndaráliti af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar. Þegar síðan kemur í ljós að Reykjavíkurborg sem á stærstan hlutann í Orkuveitunni hyggst kaupa Perluna af Orkuveitunni fyrir 950 millj. kr. verð ég að segja að manni finnst - og ég biðst afsökunar á þankaganginum - sérkennileg lykt af því að ríkisvaldið ætli með þessum hætti að styðja Reykjavíkurborg í því að kaupa Perluna af Orkuveitunni. Fjárlaganefndarmenn hafi fyrir það fyrsta hvergi séð neinn samning um það hvernig eigi að fara með þessa sýningu, hvernig eigi að fara með þessa fjármuni eða eitt eða neitt í þá veru. Þessi leikur með fjármuni ríkisins er í mínum huga dapurlegur og mér sýnist hann endurspeglast í verkefni í því sem tengist Hörpunni þar sem breyta á 400 millj. kr. skammtímaláni í eigin fé og síðan verði haldið áfram að setja þar inn fjármuni. Það þekkja allir fjárhagsstöðu Orkuveitunnar þó svo að núverandi stjórn og forstjóra hafi tekist að lagfæra þann rekstur. Það vita allir hvernig arður af því fyrirtæki var tekinn út úr fyrirtækinu og settur inn í rekstur eigenda. Það er kannski hluti af vandamálum Orkuveitunnar ásamt vanhugsuðum áætlunum um framkvæmdir langt utan þess sem Orkuveitan ætti að vinna með. Þess vegna þykir mér afar dapurlegt hvernig aðkoma meiri hluti fjárlaganefndar er að þessari sýningu Náttúruminjasafns og hvernig í nefndaráliti einu og sér er horfið frá þeim grunnforsendum sem ætlaðar voru í upphafi. Ég velti fyrir mér hvernig það samræmist stefnu hinnar norrænu velferðarstjórnar að styðja þannig við höfuðborgina til að kaupa hús af Orkuveitunni meðan við gumum síðan af því að setja til viðbótar við jöfnun húshitunarkostnaðar skitnar 175 millj. kr. Það er spurning hvernig fólkinu sem býr á landsbyggðinni og á hinum köldu svæðum þykir forgangsröðun þessarar norrænu velferðarstjórnar undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur. Virðulegi forseti. Ég sagði í 2. umr. og ég stend við það að þau gjöld sem eru boðuð í tekjugrein frumvarpsins munu fara beint inn í vísitölu verðtryggingar og hækka lán heimilanna. Mér hefði þótt meiri bragur að því fyrir okkur öll, ekki bara fyrir þann meiri hluta sem hér ræður för heldur okkur öll, að hafa samhliða kjark að horfa til þess hvernig megi breyta því sem er inni í vísitölu verðtryggingar og koma þannig í veg fyrir að hækkaðar álögur í fjárlögum gangi beint til þess að hækka skuldir heimilanna. Við höfum ekki haft að því er virðist kjark til þess. Við sjálfstæðismenn í minni hluta fjárlaganefndar, sem telst vera 1. minni hluti, höfum lagt til að horfið verði frá tillögum um auknar álögur samkvæmt tekjugrein frumvarpsins sem hafa bein áhrif á vísitölu verðtryggingar og munum leggja fram breytingartillögu þar að lútandi. Það verður fróðlegt að sjá hvernig stuðningsmenn vinstri flokkanna bregðast við slíkum tillögum. Mér segir svo hugur um að varnarræðan muni birtast í því að sjálfstæðismenn vilji ekki hækka álögur á áfengi. Það á ekkert skylt við það. Mér er líka slétt sama hvað áfengi kostar í sjálfu sér. Þeir sem þar fara inn hafa val um að fara inn eða ekki og það er þeirra að ákveða hvað þeir kaupa. En ég hef áhyggjur af því að þessar hækkanir fari beint inn í vísitölu verðtryggingar vegna þess að það hækkar lán heimilanna og það er erfiðara fyrir æðimarga. Það er alveg ljóst samkvæmt því frumvarpi sem við erum að fara að klára og afgreiða við 3. umr. og það er ljóst ef horft er á undanfarin ár að vaxtagreiðslur eru þriðji stærsti útgjaldaliður fjárlagafrumvarpsins. Þess vegna hefur það verið áhersla okkar sjálfstæðismanna að ætli menn að taka arð út úr einstaka ríkisfyrirtækjum og innheimta veiðileyfagjald verði þeim fjármunum varið til að greiða niður skuldir ríkissjóðs og draga þannig úr vaxtabyrði. Það er til hagsbóta fyrir alla í landinu, heimilin í landinu, fólkið, þjóðina alla eins og hún leggur sig, en sú leið er ekki valin. Ef við lítum á langtímaskuldir ríkissjóðs frá árinu 2009 eru þær 961.548 millj. kr. en á árinu 2011 eru skuldirnar orðnar rúmir 1.300 milljarðar. Skuldir og lífeyrisskuldbindingar samtals eru komnar í 1.900 milljarða. Þetta eru óhuggulegar tölur og af þessum upphæðum þarf að greiða vexti. Þess vegna ætti að vera forgangsmál að við greiðum niður vexti til að búa í haginn fyrir ríkissjóð, til að við getum betur einbeitt okkur að þeim frumskyldum sem ríkissjóði ber að sinna sem eru velferðarmálin, menntamálin og dómsmálin eða löggæslan í landinu. Það eru þau forgangsmál sem við ættum að einbeita okkur að. Mér sýnist það ekki vera gert og það hefur ekki breyst á milli 2. og 3. umr. hvað það varðar að þetta frumvarp kallar á hækkun skulda ríkissjóðs. Þetta frumvarp kallar á hækkun skulda heimilanna og það er dapurt.

Forseti. Hv. þingmaður eyddi talsverðu af ræðutíma sínum áðan í að brigsla samnefndarmönnum sínum í fjárlaganefnd og þingmönnum stjórnarmeirihlutans um lögbrot, að þeir væru að brjóta lög hægri, vinstri við vinnu sína við gerð fjárlaga og framsetningu þeirra hér á þingi. Hv. þingmanni varð tíðrætt um ríkisreikning, mun á fjárlögum og ríkisreikningi. Um hvað erum við að tala þá? Í hverju felst munurinn á ríkisreikningi og niðurstöðu rekstrar ársins samkvæmt fjárlögum? Við skulum skoða álit fjárlaganefndar sem var gefið út á skýrslu Ríkisendurskoðunar á endurskoðuðum ríkisreikningi 2010. Þar kemur þetta meðal annars fram. Eigum við að ræða um framlög til Íbúðalánasjóðs? Eigum við að ræða um sölu Sementsverksmiðju ríkisins sem bæði gleymdist að innheimta og borga? Eigum við að ræða um Lánasjóð landbúnaðarins? Eigum við að ræða um gjaldfærslu vegna ríkisábyrgðar upp á 27 milljarða kr.? Munurinn á rekstri ríkisins á fjárlögum og ríkisreikningi er fólginn í þeim gjaldfellingum og gjaldfærslum sem hefur þurft að grípa til á undanförnum árum vegna mistaka fyrri tíðar - einskiptisaðgerðir að stærstum hluta sem ég hef talið hér upp, þ.e. upp á tugi milljarða kr. Það hefur ekkert með rekstur ríkisins að gera frá degi til dags eða rekstrarniðurstöðuna samkvæmt fjárlögum. Ég hélt að allir ættu að vita að rekstur ríkisins samkvæmt fjárlögum hefði gengið eftir langt innan allra viðurkenndra skekkjumarka. Ríkisreikningur er allt annar hlutur. Þar koma fram einskiptisaðgerðir, margar stórar og margar þungar, en þarna held ég að menn ættu að reyna að skilja á milli ef menn vilja taka málefnalega umræðu um fjárlögin.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leiðrétta hv. formann fjárlaganefndar. Ég talaði um að ég teldi það jaðra við lögbrot að forsendum vegna sýningar Náttúruminjasafnsins hefði verið breytt í nefndaráliti án þess að þær hefðu verið kynntar eða ræddar í fjárlaganefnd. Það var ekki annað sem ég taldi vera lögbrot.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekkert að greina það sérstaklega hvað hv. þingmaður var að brigsla um varðandi lögbrot við samstarfsfélaga sína. Hún verður að gera grein fyrir því. Ég er henni ósammála og mér finnst það slæmt, og hefði átt von á öðru frá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, að hún brigsli mér og öðrum um lögbrot við vinnu fjárlaga. Ég átti ekki von á því. En það er þá bara þannig og það hefur verið staðfest og ítrekað í andsvari við mig. En aftur að ríkisreikningi og mun á ríkisreikningi og rekstri ríkisins samkvæmt fjárlögum. Er hv. þingmaður mér ósammála um þennan mun? Í hverju felst þessi munur? Getur hv. þingmaður virkilega haldið því fram aftur að rekstur ríkisins samkvæmt fjárlögum og innan fjárlagaársins sé sambærilegur við það sem ríkisreikningur hefði fram að færa vegna eðlis þessa munar sem ég taldi hér upp og kemur fram í áliti fjárlaganefndar sem hv. þingmaður skrifaði undir rétt eins og ég, svo að ég taki það sem dæmi. Það er hægt að fletta upp á fleiri slíkum dæmum á undanförnum árum. Mér finnst það óréttlátt og mér finnst það ósanngjarnt en það er þá bara umræða sem menn vilja halda hér uppi. Hún er ekki málefnaleg. Það er ekki hægt að rökræða um hana á þeim nótum að verið sé að ræða um fjárlögin því að eðli munarins á milli ríkisreiknings og niðurstöðu fjárlagaársins er vegna tiltekinna einskiptishluta.

Virðulegi forseti. Mig langar að minna hv. formann fjárlaganefndar á að við ræddum fyrr um 33 milljarða til Íbúðalánasjóðs. Átti það ekki að hluta til að fara inn í fjáraukalögin en var sett inn í ríkisreikning?

Það var gert.

- En af því að hv. þingmaður ræddi hér áðan, hv. formaður fjárlaganefndar, um að ég brigslaði þingmönnum hægri, vinstri, út og suður um lögbrot þá ítreka ég það sem ég sagði að ég teldi að sú ákvörðun meiri hluta fjárlaganefndar að hverfa frá þeim forsendum sem kynntar voru varðandi sýningu Náttúruminjasafnsins í Perlunni, hvað varðar aðgangseyri og rekstur, hafi aldrei verið rædd í fjárlaganefnd. Það kom ekki fram fyrr en í nefndaráliti sem breytt var á milli þess nefndarálits sem tekið var út úr fjárlaganefnd og birtist síðan hér. Ég sagði að ég teldi að sú aðferðafræði jaðraði við lögbrot. Það kann að vera sterkt til orða tekið en það er örugglega 

Virðulegur forseti. Vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið og ítrekuð hafa verið í þá veru að hér hafi verið staðið að lögbrotum þá vil ég að það komi fram, svo að ég endurtaki það sem fram kom í ræðu minni um nefndarálit varðandi þetta mál í gær, að með þetta mál var farið samkvæmt öllum settum reglum í samstarfi við yfirstjórn þingsins, nefndasviðsins, þær breytingar sem þarna fóru fram. Vandlega var gætt að því að ekki væri um nein brot á reglum að ræða, hvað þá lögbrot.

Virðulegi forseti. Við erum komin í 3. umr. fjárlaga. Mig langar í upphafi að minnast orða hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar þegar málið var á dagskrá í 2. umr. ekki alls fyrir löngu, þá taldi hann að stjórnarandstaðan hefði tekið málið í gíslingu og að ekki væri hægt að greiða út laun til opinberra starfsmanna vegna þess. Ég vil rifja þau orð upp af því að langt er liðið að jólum og málið komið til 3. umr. Það sýnir hvað ríkisstjórnin og ráðherrar eru tilbúnir til að ganga langt í að þyrla upp ryki í kringum sína slæmu málefnastöðu. Það var gert til að fjölmiðlar mundu fara að beina athyglinni að því hvað stjórnarandstaðan væri að gera í stað þess að stjórnarandstaðan væri að benda á meingallað frumvarp. Stjórnarandstaðan og þingmenn Framsóknarflokksins hafa bent á að vaxtagreiðslur ríkissjóðs eru óásættanlegar, um 86 milljarðar á ári, og svo mætti lengi telja. Hæstv. fjármálaráðherra hefur í málinu öllu, nú sem hingað til, verið að kasta sprengjum hingað og þangað til að dreifa athyglinni frá vonlausri efnahagsstjórn ríkisins sem virðist enn vera undir hans stjórn þrátt fyrir að í fjármálaráðuneytinu sitji nýr aðili. Það er merkilegt að horfa til þess, þau undanfarin ár sem ríkisstjórnin hefur verið við völd, að ef eitthvað snertir fjármál ríkisins þá er hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon sífellt til andsvara í stað þess að þær konur svari sem hafa farið með embætti fjármálaráðherra, hv. þm. Oddný G. Harðardóttir og nú hæstv. ráðherra Katrín Júlíusdóttir sem vermir fjármálaráðherrastólinn. Það er mjög einkennilegt. Stundum hefur verið sagt, eða gárungarnir hafa verið að tala um það að sá hæstv. ráðherra sé allsherjarráðherra, og hann virðist ekki ætla að bregðast trausti þeirra aðila sem halda því fram. Það sem gerðist í umræðunni í dag um búnaðargjöld og fleira í þeim dúr, þegar verið var að samþykkja framlengingu á búvörusamningum, þá kom hv. þm. Helgi Hjörvar hingað í pontu og taldi það algera ósvinnu að ríkisstjórnin væri að binda hendur komandi ríkisstjórna og taka fjárhagsáætlanir fram í tímann í gegnum búvörusamninga. Sú skoðun er náttúrlega mjög lituð því að hv. þingmaður er mikill Evrópusambandssinni og vill sjá Ísland í Evrópusambandinu, en á sama tíma er verið að leggja til bindingu ríkisstjórna til framtíðar, eins og ég fór yfir í 2. umr., til dæmis með þeim gervitillögum, gæluverkefnum, sem eru lagðar til í frumvarpinu. Það er gaman að fara ofan í fyrri hluta frumvarps til fjárlaga, það sem kallast Stefna og horfur þar sem farið er yfir fjárfestingaráætlunina og sjá út á hvað hún gengur. Ég hef bent á að tekjumöguleikar ríkissjóðs samkvæmt stefnu ríkisstjórnarinnar eru ekki miklir. Sem dæmi má nefna á fjárfestingaráætlunin að byggjast fyrst og fremst á veiðileyfagjaldi, og byggist það á tveggja ára gömlum upplýsingum, virðulegi forseti. Það er ekki nóg með að ríkisstjórnin sé með okkur sem landsmenn í staðgreiðslukerfi skatta heldur er búið að taka upp í tíð þessarar ríkisstjórnar eftirágreidda skatta vegna þeirra mörgu skattþrepa sem nú eru komin inn í virðisaukaskattskerfið. Þar að auki á svo að fara að skattleggja sjávarútveginn eftir tveggja ára gömlum upplýsingum þannig að raunverulega veit enginn miðað við áætlanir, því að þetta kemur fram sem reiknilíkan í fjárlagafrumvarpinu, hvernig á að ná þeim tekjum inn. En tekjurnar eru þá byggðar á tveggja ára gömlum upplýsingum þannig að þegar veiðileyfagjaldið fer að bíta og útgerðin þarf að fara að borga þá eru jafnvel enn minni upphæðir í pottinum. Þetta er svo óábyrgt og svo óvönduð vinnubrögð sem birtast í frumvarpinu og fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Eins og við vitum á að selja eignir ríkisins til að standa undir þeim froðufjárlögum sem hér liggja fyrir til að uppfylla gæluverkefni ríkisstjórnarinnar á kosningavetri, takið eftir. Ríkisstjórnin er að stórauka verkefni á menningarsviðinu og á öðrum stöðum sem ekki er alveg séð að þörf sé fyrir. Því hef ég kallað mjög eftir forgangsröðun hjá ríkisstjórninni, sem enginn kemur auga á, enda er mikið happa- og glappaverklag hér og nauðsynlegir póstar ríkisins eru fjársveltir. Ég hef ávallt staðið vörð um grunnstoðir samfélagsins svo sem lögregluna, dómstóla, Landhelgisgæsluna, málefni heimilanna, heilsugæsluna og skólakerfið, en þær grunnstoðir eru svo fjársveltar hjá ríkisstjórninni. Lögreglan getur vart sinnt lögbundnu hlutverki sínu. Fangelsismál eru mjög fjársvelt, atburðir síðustu daga varðandi það sem gerðist fyrir austan fjall sýna það. Lagt er til að fara í byggingu á nýju fangelsi á Hólmsheiði en fjármögnun verkefnisins veltur á því hvort hægt sé að selja hlut í fjármálafyrirtækjunum eða hvað kemur mikið inn af veiðileyfagjaldi. Þetta er því allt byggt á mikilli óvissu. Ég tel að það sé mjög óábyrgt að byggja fjárlög á hugsanlegum framtíðartekjum. En þetta er eitthvað sem ríkisstjórnin virðist hafa tamið og tileinkað sér að einhverju leyti í vinnubrögðum. Og svo er verið að slá úr og í eins og til dæmis varðandi tekjuöflun ríkisins, þetta hringl með virðisaukaskattinn og gistingu. Farið er af stað með hæsta virðisaukaskattsþrepið, síðan er farið í 14% og svo þegar upp er staðið á að fresta gildistökuákvæðinu þannig að það hrukku um 600 milljónir út úr frumvarpinu í gær þegar hæstv. fjármálaráðherra fékk afgreitt með afbrigðum breytingartillögu inn í fjárlögin, og gildistökuákvæðinu á að fresta. En vissulega, eins og hefur komið fram í fréttum í dag og á netinu, tryggði ríkisstjórnin sér þar með stuðning við fjárlögin að einhverju leyti. Þetta var sjónarspil þingmanna Bjartrar framtíðar því það virðist hafa farið svo að það leikrit hafi hreinlega verið í boði ríkisstjórnarinnar. Þingmenn settu sig upp á móti virðisaukaskatti á ferðaþjónustu og svo er dregið í land með þessum hætti og þar af leiðandi er tekjuöflunarleið ríkisins þá að nokkru leyti gerð afturreka vegna þess að verið er að bakka og ekki staðið við ákvarðanir. Talað er um að erlendir fjárfestar forðist Ísland sem fjárfestingarkost, þar sem verklagið liggur svo skýrt fyrir hjá ríkisstjórninni í þessu virðisaukaskattsmáli á ferðaþjónustuaðila. Sjaldan hef ég séð eins mikinn hringlandahátt og birtist akkúrat í því máli. Ég segi nú líka, hvernig í ósköpunum er hægt að skapa hér stöðugleika þegar stjórnvöld skipta svo oft um skoðun, koma fram með ofurskatta, stíga til baka, fara millileið, fresta gildistökuákvörðunum og svo mætti lengi telja? Það er mjög mikill óvissuþáttur að fjárfesta á Íslandi vegna óstöðugs stjórnarfars. Þegar talað var um það fyrir nokkrum árum að óstöðugt stjórnarfar væri fráhrindandi fyrir erlenda fjárfesta, og að það þekktist nú bara í Mósambík og Kúbu, þá hlógu Íslendingar. En því miður, virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur komið okkur á þann stað að sá óvissuþáttur er orðinn mjög virkur og almennur þáttur í mati erlendra fjárfesta á Íslandi og á fjárfestingarkostunum sem finnast hér. Hverjum hefði dottið það í hug, eins og ég segi, fyrir tíu árum? Þetta er alveg hreint með ólíkindum, en það var svo sem vitað að um leið og vinstri stjórn tæki við þá mundi skattpíningarleiðin verða fyrir valinu og niðurskurður í forgangsverkefnum og það fjármagn fært yfir í gæluverkefni og nýja þætti sem vinstri menn leggja áherslu á, eins og til dæmis listir. En nú er þetta komið hingað á nýjan leik inn í þingið. Fulltrúi okkar í fjárlaganefnd, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, hefur skilað nefndaráliti, en hann er í 2. minni hluta fjárlaganefndar. Hann leggur áherslu á að vinnubrögð hafi ekki verið góð og að þetta mál hafi verið afgreitt frá fjárlaganefnd til 3. umr. á miklum hraða. Ekki var umsagnaraðilum gefið færi á að senda inn gögn eða umsagnir, hvað þá að umsagnaraðilar hafi verið kvaddir fyrir nefndina. Það er mjög slæmt þegar svo er að þeir aðilar sem sóst er eftir að fá fyrir nefndir þingsins komist ekki vegna tímaskorts. Það er akkúrat dæmi um slæleg vinnubrögð fyrst og fremst hjá löggjafanum og hjá þeim sem stjórna nefndunum að leyfa málunum ekki að verða útrædd í nefndum. Það er kannski ástæðan fyrir því að umræður í þingsal dragast á langinn. Í fyrsta lagi komast ekki allir þingmenn að, eins og til dæmis í fjárlaganefnd, og í öðru lagi ræða fjárlaganefndarmenn málin mikið út hér og eru með spurningar fyrir meiri hlutann og formann fjárlaganefndar, þannig að það bitnar kannski á tíma þingsins að því leyti. Álit hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar má nálgast á vef þingsins, þingskjal 728 undir 1. máli. Þar er verið að velta vöngum yfir 6. gr. heimildinni og það er sú grein sem er notuð má segja til bráðabirgða. Þar er verið að færa til heimildir til handa fjármálaráðherra að taka ákvarðanir sem falla utan annarra greina fjárlaga. Verið er að fara inn með 13 milljarða í Íbúðalánasjóð eins og komið hefur fram í fréttum og í umræðum í þinginu. Svo er gerð tillaga um að til gjalda verði færðar 585 millj. kr. vegna vaxtagjalda af lántökum sem ríkissjóður þarf að gangast undir vegna þessa framlags til Íbúðalánasjóðs upp á 13 milljarða. Þetta eru háar upphæðir. Íbúðalánasjóður er búinn að soga til sín mikið fé eftir bankahrunið. Ég hef því oft spurt sjálfa mig: Hvar stæðum við ef farið hefði verið eftir tillögum okkar framsóknarmanna um 20% flata leiðréttingu á íbúðalánum landsmanna? Talið var að Íbúðalánasjóður hefði ekki bolmagn til að taka þátt í þeirri leið og sú tillaga okkar var slegin út af borðinu af núverandi ríkisstjórn og henni fundið allt til foráttu. Nú er Íbúðalánasjóður með þessu fjárframlagi búinn að fá beinar tekjur frá ríkissjóði á bilinu 40–50 milljarða. Það fer nú langleiðina af helmingi þess sem talið var að 20% leiðin mundi kosta Íbúðalánasjóð, þannig að þegar upp er staðið er alltaf að koma betur og betur í ljós að 20% leiðin hefði nýst vel fyrir landsmenn alla og þá hefði allt verið komið á ferð á ný í stað þess að hér er enn verið að skrúfa niður í frost, því miður. Það sér hver maður að hefði sú leið verið farin á sínum tíma, að fella niður eitthvað af lánum upp að 20% hjá Íbúðalánasjóði, hefði sjóðurinn orðið rekstrarhæfari fyrir vikið. Þá hefði ekki þurft þessar smáskammtalækningar sem birst hafa í fjárlögum frá hruni, að ríkissjóður þurfi hreinlega að koma sjóðnum til bjargar með eigið fé. Ég er ekki að segja að það sé gott að vera vitur eftir á. Við framsóknarmenn vissum það allan tímann að sú leið væri fær og bentum jafnframt á að það væri leiðin sem ætti að fara. En vegna þess, virðist vera, að það kom frá okkur framsóknarmönnum en ekki frá ríkisstjórninni var talið að sú leið væri ófær, enda var miklu púðri eytt í það í síðustu kosningabaráttu hjá vinstri flokkunum að tala þá leið niður. Talað var um að þeir sem höfðu spilað hæst fyrir hrun mundu græða mest á niðurfellingunni og skuldugar fjölskyldur sem væru kannski með skuldir upp á 100–200 millj. kr. fengju hæstu afskriftina og það væri ósanngjarnt gagnvart hinum sem skulduðu lítið. Þessu höfnuðum við strax, virðulegi forseti, út af því að þetta var hlutfallsleið. Hvað hefur síðan komið á daginn? Þeir sem skulduðu mest fengu allar þessar niðurfellingar. Einstaklingur sem skuldar á bilinu 100–200 millj. kr. er nú þegar búinn að fara í gegnum umboðsmann skuldara og búinn að fá niðurfelldar allar sínar skuldir, er skuldahreinsaður, á meðan venjulega fjölskyldan sem fjárfesti einungis til þess að eiga íbúðarhúsnæði fyrir sig og fjölskyldu sína, látlaust húsnæði, situr eftir með skuldirnar. Þetta er ósanngjarnt og það er akkúrat fólkið sem fékk niðurfelldar skuldir sem ríkisstjórnarflokkarnir bentu á að mundu græða mest á 20% leiðinni. Hvað stöndum við þá eftir með? Jú, þessi venjulegu heimili í landinu sem hafa farið varlega í fjárfestingum sitja eftir með skuldaklafa um hálsinn vegna þess að enginn kemur þeim til hjálpar og enginn sem hugsar um þær fjölskyldur, nema þá helst við í Framsóknarflokknum. Við höfum nú þegar lagt fram tillögur að úrbótum varðandi húsnæðisskuldir með þak á verðtryggingu og skattafslátt standi fólk í skilum o.s.frv., en það kynnum við betur eftir áramótin. Í nefndaráliti minni hlutans er umfjöllun um 6. gr. og sóknargjöldin nefnd. Ég hef bent á það í ræðum að ríkissjóður er ekki að skila þeim tekjum til þjóðkirkjunnar, og það kemur fram í nefndarálitinu á bls. 3, sem ríkissjóður á að gera. Til að einfalda þetta og útskýra má segja að ríkissjóður sé vörsluaðili sóknargjalda fyrir þjóðkirkjuna nákvæmlega eins og rekstraraðili er vörsluaðili fyrir virðisaukaskattinn og skilar honum svo til ríkisins. Samkvæmt útreikningum heldur ríkið eftir 2 milljörðum í ríkiskassanum hjá sér en skilar því ekki út til þjóðkirkjunnar eins og ríkissjóði ber samkvæmt lögum. Það er alvarlegt þegar farið er fram með þeim hætti. Í nefndarálitinu frá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni er farið yfir beiðni um gögn vegna fjáraukalaga. Þingmenn fjárlaganefndar hafa verið óþreytandi við að benda á að fjárlaganefnd var neitað um gögn sem lágu til grundvallar fjáraukalögum og talað jafnvel um að hér hafi verið gengið svo langt í að neita hv. fjárlaganefnd um gögn að það jaðri við lögbrot. Það er því víða pottur brotinn og alveg með ólíkindum hvernig framkvæmdarvaldið, ráðuneytin, geta hafnað þingmönnum um gögn sem liggja til grundvallar fjárlögum og fjáraukalögum í ljósi þess að Alþingi fer með fjárlagavaldið og tekur ákvarðanir um í hverju á að ráðstafa ríkisfé. Þetta er einsdæmi verð ég að segja. Ég hef aldrei heyrt um það getið fyrr í nokkru þjóðríki eða nokkru þjóðþingi að framkvæmdarvaldið haldi gögnum frá löggjafarvaldinu sem er þó ákvörðunaraðilinn og ber fyrir rest ábyrgð á fjárlögum og fjáraukalögum í atkvæðagreiðslu. En þetta er hin gegnsæja ríkisstjórn, allt-uppi-á-borðum-ríkisstjórn, kallaði hún sig fyrir kosningar. Það átti svo sannarlega að taka til og kústa út úr öllum leyniskotum og hafa borðplötuna í borðinu gegnsæja. En hvað höfum við þingmenn orðið vitni að trekk í trekk? Það er að frekar er verið að loka upplýsingar niðri. Fyrirspurnum í þinginu er ekki svarað, hvorki munnlegum né skriflegum, og raunverulega eru veittar eins litlar upplýsingar og frekast er unnt. Það er því mikil tiltekt sem þarf að fara fram í Stjórnarráðinu þegar núverandi ríkisstjórn fer frá völdum í næstu kosningum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara meira yfir nefndarálit frá fulltrúa Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd því að hann gerði það sjálfur í ræðu í gær, heldur ætla ég núna að fara aðeins yfir þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til. Það eru talsverðar breytingar á frumvarpinu á milli 2. og 3. umr. Þær breytingartillögur sem lagt er upp með beint inn í 3. umr. kosta ríkissjóð rúma 3 milljarða. Mér finnst það ansi vel í lagt þar sem fyrst eru fjárlögin lögð fram með áætlunum og kostnaðarskýringum, svo fer þetta í 2. umr. og þá koma inn fleiri kostnaðarliðir og svo núna í 3. umr. er lögð til rúmlega 3 milljarða aukning, þannig að allar upplýsingar sem liggja að baki þessum ákvarðanatökum eru mjög óljósar. Þó að fjárlagafrumvarpið komi hingað inn í þingið að hausti sem þingskjal 1 í þinginu, þ.e. þegar þing kemur saman eftir sumarleyfi, þá er raunverulega ekkert að marka það þegar upp er staðið því það tekur svo miklum breytingum þar til þetta allt liggur fyrir. Ég blæs á það hrós hæstv. ráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, að fjárlögin gangi betur af því að þau eru lögð fyrr fram og betri upplýsingar liggi að baki, vegna þess að í dag er 19. desember og nú þegar eru komnar fram gríðarlega miklar breytingar í gegnum þetta ferli. Ég ætla að fagna því að loksins var hægt að semja við fjárlaganefnd, hv. þm. Björn Val Gíslason, formann nefndarinnar, um það að til komi aukið fjármagn inn í þingið varðandi til dæmis það sem átti ekki að setja inn í fjárlögin, því að fjárlögin komu þannig út að skerða átti Alþingi svo mjög. Til að Alþingi geti verið sjálfstæð stofnun og staðið sjálfstætt og verið þessi klettur við hliðina á framkvæmdarvaldinu og dómsvaldinu þá þarf að tryggja fjárhagslegt sjálfstæði þingsins, en það er ekki svo, virðulegi forseti, á meðan tillögur koma úr fjármálaráðuneytinu um hvernig Alþingi eigi að ráðstafa sínu fé. Bent var á það um leið og frumvarpið kom fram að það vantaði bæði til umboðsmanns Alþingis, sem er náttúrlega undirstofnun Alþingis, hliðarstofnun, eða sá aðili sem endurskoðar lagasetningu, og svo er aukning til Ríkisendurskoðunar, sem á að fara yfir ríkisreikning. Ég fagna því mjög að þær stofnanir Alþingis skuli vera styrktar með þessum hætti. Ekki veitir af því að mörg rannsóknarmál hvíla á ríkisendurskoðanda. Eins er verið að bæta í rannsóknarnefndir Alþingis, um 103 millj. kr. Það framlag á að mæta kostnaðaruppgjöri vegna tveggja nefnda og upphafskostnaðar vegna þriðju nefndarinnar, þannig að það er komið í ferli. Svo eru það framkvæmdir á Alþingisreit, tæki og búnaður. Svo er verið að leggja aukafjármagn í háskólana alla saman. Það er svolítið skrýtið að það skuli ekki hafa legið fyrir fyrr að meiri fjárþörf væri í háskólunum. Hér er hver háskóli að fá 30–40 millj. kr. nema Háskóli Íslands sem fær um 800 millj. kr. sem eiga að fara í byggingarframkvæmdir og tækjakaup, það er einn hluturinn af fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar - 800 millj. kr. eiga að fara í hið svokallaða hús íslenskra fræða sem var tekið út úr atkvæðagreiðslunni í 2. umr., hún var dregin til baka þannig að hún er komin hingað inn aftur. Þá spyr maður sig: Hver er forgangsröðunin? Lögreglan telur sig þurfa 500 milljónir núna til að geta sinnt lögbundnu hlutverki sínu. Er ekki rétt að bíða með hús íslenskra fræða upp á 800 milljónir og sinna því brýna verkefni að hlúa að lögreglunni í landinu í stað þess að fara með 800 millj. kr. inn í einhvern steypuklump sem má svo hæglega bíða þar til fer að braggast í efnahagslífi okkar á ný? Eins og ég fór yfir í byrjun og hef farið yfir í ræðum mínum vantar mikið upp á forgangsröðunina og sýnin er ekki skýr hvar á að setja niður það fjármagn sem er verið að útdeila hér. Svo er verið að leggja aukalega mikið í ný verkefni á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytisins, það er því verið að keyra svolítið á þá stefnu. Við vitum að vinstri menn sækja fylgi sitt mjög til mennta- og listafólks þannig að verið er að klóra einhverjum þar á bak við eyrun með því að leggja svo mikla áherslu á þá málaflokka í fjárlagafrumvarpinu. Það er annað komið inn sem ég gleðst yfir. Samkvæmt breytingartillögum á að auka í til Samtaka áhugamanna um áfengisvandamál. Nota á það fjármagn til að byggja upp þjónustu SÁÁ við eldri borgara. Svo á að leggja 15 millj. kr. í tímabundið framlag til undirbúnings nýrrar byggingar- og endurhæfingardeildar Grensáss, sem er alveg bráðnauðsynlegt að mínu mati, því að það góða starf sem þar fer fram verður að halda áfram. Lagt er til að Hlaðgerðarkot, sem er meðferðarheimili í Mosfellsdal, fái 7 millj. kr. framlag. Ég fagna þessum lið sérstaklega sem aukningu inn á milli umræðna því að þetta er eitthvað sem við verðum að hlúa að. Í svo erfiðu ástandi sem við búum við verður að tryggja það að slíku starfi sé haldið gangandi. Og því góða starfi sem er á Grensásdeildinni. Ég er alltaf jafnhissa þegar ég sé hvað hin ágæta stofnun, Umhverfisstofnun, tekur til sín mikið af ríkisfé. Það er alveg hreint með ólíkindum að bætt skuli vera til Umhverfisstofnunar 28 millj. kr. á milli 2. og 3. umr. Hún er eiginlega orðin hálfgert apparat sem ég held að við verðum að endurskoða því að í gegnum umhverfisráðuneytið og Umhverfisstofnun fer alveg gríðarlegt fjármagn. Það er alveg með ólíkindum hvað sá málaflokkur hefur tútnað út á liðnum árum og hvað Umhverfisstofnun er orðin umfangsmikil. Við þurfum að endurskoða það eitthvað, að ég tel, eftir kosningar. En kannski er ástæðan sú að Evrópusambandið leggur mikla áherslu á náttúruvernd og umhverfislöggjöf sem við erum skikkuð til að taka upp, og eins og ég hef farið yfir áður, að þegar við þurfum að taka upp EES-gerðir þá fylgir því iðulega fjölgun starfa í opinbera geiranum, stofnun nefndar eða eitthvað annað, það eru gjarnan kallaðar stofur, eins og Fjölmiðlastofa eða Umhverfisstofa og hvað þetta heitir allt saman. Við þurfum á einhverjum tímapunkti að endurskoða það hvernig þetta hefur getað þanist út á þessum tíma. Í nefndarálitinu og þessum breytingartillögum er enn verið að leggja til að þessi geiri fái aukið fjármagn. Virðulegi forseti. Ég læt þessu lokið að sinni. Þessar breytingar koma hingað til atkvæðagreiðslu. Ég lýsi fullri ábyrgð á þessum fjárlögum á hendur ríkisstjórninni. Að mínu mati er verið að forgangsraða á rangan hátt. Við þurfum að sinna þeim grunni sem við byggjum á sem þjóð, og sem landsmenn þurfum við að sinna eldri borgurum, fötluðum og þeim atriðum sem ég fór yfir áðan, grunnþjónustu, lögreglu, heilsugæslu, skólum og öðru. Ekki er verið að gera það í þessu frumvarpi og í fjárlagavinnunni. Verið er að búa til kosningaloforð fram í tímann og mér hugnast það ekki, virðulegi forseti, að verið sé að setja fram einhverja vinstri framtíðarsýn á íslenskt samfélag, okkar góða samfélag, sem engum hugnast nema stækum vinstri mönnum. Það er ekki sú framtíðarsýn sem ég hef. Þess vegna tel ég að við sem þjóð séum allsendis óbundin af þeirri framtíðarsýn sem kemur fram í frumvarpinu.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013 við 3. umr. Eins og komið hefur fram í umræðunni eru í sjálfu sér viss þáttaskil í fjármálum ríkisins og sést á því frumvarpi sem hér er lagt fram að tími hins harða niðurskurðar ætti að vera og sé liðinn. Að sjálfsögðu þarf að beita áfram miklu aðhaldi, bæði halda utan um tekjustofnana og tekjur ríkisins og ekki síst að fá spá um útgjöldin. Svo sannarlega eru verkefnin um ríkisfjármálin áfram brýn og vandasöm. Ég vil byrja á að lýsa því yfir að það er fagnaðarefni hvernig staðan í fjármálum ríkisins hefur vænkast á síðustu árum og missirum. Það er bæði að þakka þeim aðgerðum sem stjórnvöld hafa gripið til og Alþingi en ekki síður sérstöku góðæri til lands og sjávar sem hefur skilað miklum og góðum tekjum, bæði fyrir samfélagið og ríkissjóð. Þetta á við um nánast allar greinar sjávarútvegs. Landbúnaðurinn hefur staðið styrkum fótum og við höfum framleitt mat fyrir Íslendinga og reyndar líka til útflutnings sem er gríðarlega mikilvægt. Þegar talað er um vægi landbúnaðarins er sérstök ástæða til að undirstrika það öryggi sem felst í því að vera hér með öflugan landbúnað, öfluga matvælaframleiðslu, til þess að tryggja nýtingu jarðargæða og búsetu landsins í hinum dreifðu byggðum og ekki hvað síst að standa vörð um fæðuöryggi þjóðarinnar. Út af því sem við framleiðum hér á landi þurfum við ekki að afla erlends gjaldeyris til að flytja það inn. Menn gleyma því oft í umræðunni um matvælaframleiðsluna og landbúnaðinn að við erum ekki bara að hugsa í tímabundna lægsta verðinu á einhverjum uppboðsmörkuðum erlendis, þetta er langtímaöryggi sem við erum að tala um og ekki hvað síst erum við að nýta vinnuafl, þekkingu og gæði landsins. Ég nefni þetta hér vegna þess að þetta skiptir svo gríðarlega miklu máli. Það er hollt að horfa til baka á síðustu mánuði ársins 2009 þegar landið var að mestu lokað fyrir viðskiptum erlendis frá vegna þeirrar miklu óvissu og þess hruns sem varð þá á efnahagskerfi landsins, bönkum og fjármálafyrirtækjum. Þá fólst öryggi í því að hafa hér sem öflugasta eigin matvælaframleiðslu jafnframt því að geta skaffað störf og sparað um leið gjaldeyri með því að framleiða hér. Sjaldan er góð vísa of oft kveðin í þessum efnum. Sjálfstæði þjóðar felst í fæðuöryggi hennar og hversu vel hún getur tryggt á eigin forsendum fæðuöryggi íbúanna. Þetta var inngangur að ræðu minni. Við þessi tímamót er lagt fram fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár sem er þá að hluta til fyrir þetta þing, á ábyrgð þessa þings sem nú situr, en einnig verður í apríllok kosið nýtt þing og þá kemur væntanlega ný ríkisstjórn. Hvort hún verður samsett af einhverjum sem sitja ekki núna skiptir ekki meginmáli en þessi fjárlög munu ná inn í næsta kjörtímabil. Þá hlýtur maður að horfa til þeirrar forgangsröðunar sem þetta fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár vísar til. Þar vil ég þess vegna nefna tiltekin atriði sem snerta ekki síst minn bakgrunn. Ég kem af landsbyggðinni, úr dreifbýlinu, ég þekki atvinnugreinar til lands og sjávar og þekki stöðu íbúanna þar, við hvaða kjör þeir búa og hver samkeppnisstaða þeirra er. Búsetuskilyrðin, þau jöfnunarskilyrði sem fyrir hendi eru, ráða því hvernig möguleikar til dreifðrar búsetu eru. Ég vil víkja sérstaklega að rafmagninu. Rafmagn á samkeppnishæfu verði alls staðar á landinu skiptir gríðarlega miklu máli fyrir búsetuna. Rafmagnsveitur ríkisins, sem hafa með höndum meginhluta af bæði vinnslu og sérstaklega dreifingu til íbúa landsins, og Orkubú Vestfjarða, sem er nánast alfarið með Vestfirði, eru meðal grunnþjónustustofnana okkar. Þess vegna horfir maður til þess út í hvaða vegferð er verið að leggja við þessa fjárlagagerð. Þar vil ég leyfa mér að gagnrýna mjög ákveðið og fast þá stefnu sem lagt er upp með hvað þetta varðar, einmitt hvað snertir íbúa hinna dreifðu byggða. Orkubúi Vestfjarða er gert að skila 60 millj. kr. í arð til ríkisins. Það þjónar nánast alfarið íbúunum á Vestfjörðum, þarna eru í kringum 6 þús. manns og það er algjört nýmæli að fara að krefja samfélagsfyrirtæki og samfélagsstofnanir um arð til ríkisins. 60 milljónir þýða um 10 þús. kr. á hvern íbúa á Vestfjörðum sem eiga að greiða arð af þjónustustofnun sinni til ríkisins. Mér finnst þetta alveg óverjandi og þetta samræmist engan veginn að mínu mati stefnu og áherslu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og alls ekki því sem ég hef staðið fyrir. Hið sama má segja um Rafmagnsveitur ríkisins, Rarik. Meginhlutverk þess fyrirtækis er að selja og dreifa rafmagni til almennra notenda og nota það fjármagn sem skapast í fyrirtæki til að styrkja dreifiveitur og línulagnir og til að jafna orkukostnað. Rarik er krafið um 310 millj. kr. í arð til ríkisins. Þetta finnst mér algjörlega óásættanlegt fyrir utan það svo að það er stefnumörkun að boðið verði upp á rafmagn á sem jöfnustu verði um allt land. Það er nú ekki svo. Í ágætri grein sem ég hef áður vitnað til sem Árni Steinar Jóhannsson, formaður stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins, skrifaði í Morgunblaðið fyrir nokkru dregur hann einmitt svo sterkt fram þessa jöfnunarkröfu. Þessu var reyndar lofað þegar orkutilskipun Evrópusambandsins var innleidd hér 2003, þá átti að koma á jöfnuði í áföngum í dreifikostnaði rafmagns um landið en það hefur því miður alls ekki gengið eftir, og í grein Árna Steinars Jóhannssonar segir að í orði sé löggjafinn sammála því að með nýrri raforkuskipan skuli kostnaðar við dreifingu á raforku jafnaður. Markmið þeirra laga var að jafna kostnað við dreifingu á raforku til almennra notenda en eins og við vitum er eitt í orði og annað á borði. Fjárveitingavald Alþingis hefur aldrei frá setningu laganna komið inn með þá fjármuni sem til þarf til að jafna þennan kostnað. Á fjárlögum fyrir 2013 þurfa þessar jöfnunarniðurgreiðslur í jafnan flutningskostnað að hækka um 800 millj. kr., segir stjórnarformaður Rariks, til að uppfylla þau loforð sem gefin voru og einnig til þess að koma á þessum jöfnuði. Þá hefur einnig verið lögð áhersla á jöfnuð í húshitun landsmanna óháð því við hvernig orkugjafa þeir byggju en við það hefur heldur ekki verið staðið þrátt fyrir að hér sé ítarleg og góð skýrsla sem unnin var og skilað nú í haust, að mig minnir, um jöfnun orkukostnaðar og hvað þyrfti að gera í þeim efnum, skýrsla starfshóps um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar. Starfshópurinn kemst einróma að þeirri niðurstöðu að það sé í rauninni krafa að jafna orkukostnað landsmanna og hitunarkostnað og það eigi að gera, eins og stendur feitletrað í skýrslunni, með leyfi forseta: „Tillaga starfshópsins er að niðurgreiðslur til húshitunar verði með þeim hætti að: Flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði niðurgreidd að fullu.“ Það er alveg klárt hver hin pólitísku skilaboð eru, en þarna vantar á. Þess vegna er ég mjög óhress með að í áherslum fyrir fjárlög næsta árs skuli ekki vera staðið við þessi fyrirheit um jöfnun húshitunar og um jöfnun dreifikostnaðar á rafmagni vítt og breitt um landið eins og ítrekað hafa verið gefin fyrirheit um. Við förum þá núna inn í næsta ár með fjárlög þar sem því hefur verið lýst yfir að við þurfum ekki að beita sama niðurskurði og undanfarin ár, alls ekki, og snúum því jafnvel við á ýmsum sviðum, en þetta atriði stendur þarna út af. Mér finnst þetta fela í sér slæm pólitísk skilaboð til landsbyggðarinnar og hef þess vegna flutt tillögu um að staðið verði við þessi fyrirheit. Ég vona að svo verði gert. Þá vil ég í framhaldi af þessu líka nefna það og leggja áherslu á þær áherslur sem ég hef staðið fyrir, áherslur sem hafa verið mínar og míns flokks, einmitt um fleiri jöfnunaraðgerðir. Við skulum aðeins fara yfir hvað það eru miklu meiri álögur á íbúa á landsbyggðinni á mörgum sviðum en annars staðar á hinum þéttbýlli svæðum. Tökum dæmi af mjög sterkum tekjustofni ríkisins, olíu- og bensíngjaldi. Þar hafa innheimst verulega margir milljarðar króna inn í ríkið í formi skatta á olíu og bensín. Svo sannarlega fer hluti af þessu í að standa undir vegagerð í landinu en þarna er líka gríðarleg mismunun. Menn skulu bara gera sér grein fyrir því og þetta á ekki að vera feimnismál. Ef það er feimnismál munum við aldrei ráða bót á því. Ísland er strjálbýlt land með byggðir langt út til stranda og inn til dala. Við leggjum áherslu á vegagerð en þessar fjarlægðir verða samt alltaf fyrir hendi. Þegar við færum þar að auki þjónustu íbúanna á æ færri staði á landsbyggðinni þýðir það aukinn fjarlægðarkostnað fyrir þá sem þar búa. Sá kostnaður sem lendir á fólki er ekki tekinn með í reikninginn þegar talað er um hagræðingaraðgerðir og sparnaðaraðgerðir við að leggja niður þjónustu og þjappa henni saman. Í könnun sem Hagstofan gerði fyrir nokkrum árum var kannað hvernig neysla fólks eftir búsetu væri breytileg, hverju fólk stæði þar frammi fyrir. Þá kom í ljós að íbúar á landsbyggðinni utan stórhöfuðborgarsvæðisins greiddu í skatta til ríkisins í gegnum vörugjald af bifreiðum, í gegnum bensín og olíu, 40% meira en íbúar á höfuðborgarsvæðinu. FÍB hefur reiknað út að árskostnaður sé um 506 þús. kr. á almennan fjölskyldubíl og þar af eru skattar um 250 þús. og þá þýðir þetta upp undir 100 þús. kr. sem viðkomandi borgar meira í skatta til ríkisins en íbúar hér á svæðinu. Þó að við viljum draga úr olíu- og bensínnotkun eins og nokkur kostur er verður ekki litið fram hjá því að til þess að geta byggt Ísland verður að minnsta kosti jöfnuður að ríkja hvað þetta varðar þannig að skattarnir vegna eldsneytis og eldsneytisnotkunar leggist ekki með svona gríðarlega misjöfnum þunga á íbúana eftir búsetu. Ég vil sterklega benda á þetta hér því að í þeim aðgerðum öllum sem við höfum staðið í á undanförnum mánuðum, missirum og árum hefur mér fundist vera hallað á landsbyggðina hvað svo marga þætti varðar. Niðurskurðurinn í heilbrigðisþjónustunni og lækkun þjónustustigs í heilbrigðisþjónustu eykur á þennan fjarlægðarkostnað. Breyting á löggæslu, breyting á sýslumannsþjónustu, allt þetta leiðir til þess að íbúarnir þurfa að fara lengra til að sækja þessa opinberu grunnþjónustu. Þá þarf að koma til móts við það líka hvað þetta varðar en ekki bara skattleggja fjarlægðirnar, skattleggja búsetu fólks, skattleggja mest þá sem búa lengst frá höfuðborgarsvæðinu eða frá miðstöð þjónustusvæðanna. Það getur ekki verið í anda þeirra sem vilja hafa hér jöfnuð og jafna samkeppnisaðstöðu um allt land fyrir utan hvað flutningar á neysluvöru og þess háttar verður þar miklu dýrari. Ofan á þetta bætist síðan virðisaukaskattur sem kemur aftur til viðbótar við það að auka þennan mismun. Mér finnst mjög mikilvægt að koma inn á þetta þegar við erum að horfa á stefnumörkun sem fjárlögin hafa fyrir þá ríkisstjórn og það Alþingi sem situr á hverjum tíma. Ég legg áherslu á samgöngurnar. Það hefur verið barist fyrir því að halda uppi áætlunarflugi, flugsamgöngum við þá staði sem eru fjær, og þessar samgöngur eru líka grunnurinn að því að geta haldið upp fjölbreyttu og öflugu atvinnulífi og þjónustustigi um allt land. Þess vegna á það ekki að þurfa að vera eilífðarbaráttumál í þingsölum að ná lágmarksfjárveitingu inn til að tryggja að þær flugleiðir sem eru grundvöllur fyrir búsetu um landið fái gengið. Það er samt ekki þannig að íbúarnir fái þjónustuna á lágu verði. Tökum íbúa í Árneshreppi á Ströndum þar sem stöðugt er látið hanga yfir þeim hvort flugið verði áfram eða ekki. Flugvöllurinn á Gjögri er í því ástandi að það gæti þurft að stöðva flug þess vegna, en það að fljúga frá Gjögri til Reykjavíkur og til baka kostar um 32 þús. kr. Fyrir fólk sem þarf að senda fólk í skóla, leita læknis og sækja sér aðra þjónustu er þetta engin smáupphæð. Þess vegna á þetta að vera alveg skilyrðislaust, það á ekki að þurfa að vera að þjarka um það hér að fjármagn til að halda uppi þessu reglubundna og nauðsynlega áætlunarflugi sé tryggt. Það er niðurlægjandi gagnvart íbúum landsbyggðarinnar þegar þarf að þjarka um þessar upphæðir, 10 þúsund, 100 þúsund eða nokkrar milljónir til eða frá til þess að standa undir þessari grunnþjónustu við íbúana. Sem betur fer kemur nokkur viðbót inn við 3. umr. fjárlaga hvað varðar flugið, en ég óttast að það sé ekki nóg til að tryggja þetta og við þurfum ekki að fara aftur og aftur í gegnum þessa umræðu. Ég minni á flugið á Sauðárkrók sem átti að fara í gang á síðasta ári og var samþykkt sérstök fjárveiting til þess en síðan var það ekki nýtt og flug lagðist þar af. Miklar væntingar heimamanna eru um að þetta flug geti hafist að nýju og mér finnst skylda Alþingis að tryggja að svo geti orðið. Það sem ég vildi halda mig svolítið við eru landsbyggðarmálin því að það er stefnumörkun þessa fjárlagafrumvarps. Þar vil ég nefna líka háskólana, Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri, Háskólann á Hólum og Bifröst. Þessir skólar eru flaggskip mennta og menningar fyrir landið og í viðkomandi héruðum. Landbúnaðarskólarnir eru líka miðstöð mennta, vísinda og rannsókna á sviði sem við höfum lagt áherslu á undanfarið. Sumir kalla það græna atvinnustarfsemi, það er það sem tengist landbúnaði, ferðaþjónustu, fjölþættum sviðum þessara mála en það er svo fjarri því að komið hafi verið til móts við eðlilegar og nauðsynlegar kröfur og þarfir þessara skóla til að geta sinnt þeim verkefnum sem ríkið hefur með lögum falið þeim að sinna. Það að þurfa að berjast með blóðugum hnúum til að ná í 10 milljónir, 20 milljónir, 30 milljónir o.s.frv. til að tryggja að þessar stofnanir fari ekki í þrot eru líka pólitísk skilaboð sem ég er ekki sammála. Þarna á einmitt að raða í forgang. Ég nefni aðrar stofnanir á landsbyggðinni, t.d. Skógrækt ríkisins á Hallormsstað sem var flutt frá Reykjavík og austur fyrir nokkrum árum en hefur á undanförnum árum búið við stöðugt og aukið fjársvelti. Landsbyggðin verður sérstaklega mjög viðkvæm fyrir því þegar stofnanir í umhverfi þeirra eru sveltar eða látnar standa frammi fyrir stöðugri óvissu og rekstrarvanda. Svo erum við að sjálfsögðu stolt yfir því góða verki sem unnið er á vegum þessara stofnana þannig að ég tel að Alþingi og ríkisstjórnin hefðu átt að koma beint og með mun meiri myndarskap að því að treysta fjárhagsstöðu þessara stofnana, háskólanna úti á landi og annarra stofnana þar, því að þar er hvert starf og hvert verkefni gríðarlega mikilvægt. Ég er ekki að segja að það sé ekki það sama á höfuðborgarsvæðinu, alls ekki, en það er meiri fjöldi til að dreifa á þeim breytileika sem getur verið í starfsemi á vegum stofnana sem þessara. Að lokum vil ég minnast á þjóðkirkjuna. Eins og rækilega hefur komið fram í umræðum hafa lögboðnir tekjustofnar þjóðkirkjunnar verið skertir, þ.e. þau gjöld sem eiga að ganga til starfsemi kirkju og safnaða og innheimt eru í gegnum ríkissjóð hafa ekki skilað sér til fulls til þjóðkirkjunnar. Eitt er að halda ekki þá samninga sem gerðir, og það er grafalvarlegt mál, en annað er sá gríðarlega mikli niðurskurður sem hefur verið beitt á þjóðkirkjuna og starfsemi safnaðanna vítt og breitt um landið. Hann er mjög alvarlegur, ekki síst þegar við horfum á hið fjölþætta hlutverk og verkefni þjóðkirkjunnar. Niðurskurður mun ekki hvað síst koma niður á sóknum og safnaðarstarfi úti um land þar sem hver króna skiptir gríðarlega miklu máli og niðurskurður mundi koma harðast þar niður á starfsemi þjóðkirkjunnar. Ég veit að kirkjuþing hefur ályktað sérstaklega um þungar áhyggjur af alvarlegri fjárhagsstöðu sókna í landinu og jafnframt krafið þingið um tafarlausa leiðréttingu á þessum sóknargjöldum. Ég styð kröfur kirkjunnar, ég styð að hún fái það sem henni er ætlað samkvæmt lögum. Kirkjan er ekki stofnun ríkisins í þeim skilningi. Hún hefur sína tekjustofna sem ríkið hefur tekið að sér að innheimta samkvæmt lögum þar um og það er ekki hægt að ganga á tekjustofn með þeim hætti sem þarna hefur verið gert án þess að menn viti hvaða afleiðingar það hefur í för með sér. Frú forseti. Ég nefni bara þessi atriði hér sem þau sem ég vildi sjá sem stefnumörkun fyrir næsta ár sem eins konar yfirlýsingu af hálfu míns flokks sem byggðist ekki hvað síst upp af áherslum og stefnumálum til að varðveita náttúruleg gæði landsins og byggð og búsetu um land allt. Þá á það líka að endurspeglast í áherslunum og forgangsröðuninni í fjárlögum. Það er gengið hart á landsbyggðina. Samkeppnisstaða hennar verður stöðugt veikari, því miður, á einstökum svæðum og þess vegna ber okkur skylda til að tryggja að minnsta kosti sem mestan jöfnuð í gegnum bæði útgjöld og tekjur ríkisins. Það ætti þá að vera skylda okkar og ég ítreka að einna mestar áhyggjur hef ég af því að við skulum viðhalda þeim mikla mismun sem er á verði raforku og gæðum hennar eftir búsetu. Fátt er mikilvægara til að tryggja jafnræði til búsetu og atvinnulífs en rafmagnið og innflutningskostnaður eins og ég minntist á. Þetta voru þær áherslur sem ég vildi koma með við 3. umr. Eitt er eftir, ég gerði mjög ítarlega grein fyrir því við 2. umr. um Evrópusambandið en eitt af forgangsatriðum þessa fjárlagafrumvarps er áframhaldandi fjárstuðningur og ráðstöfun fjár til aðildarviðræðna við Evrópusambandið og til innleiðingar á tilskipunum þess. Ég er bara svo fullkomlega ósammála þeirri forgangsröðun og því að ríkisstjórn sem á að vera á móti inngöngu í Evrópusambandið, a.m.k. Vinstri hreyfingin – grænt framboð, 

Virðulegi forseti. Við erum komin í 3. og síðustu umr. um fjárlagafrumvarpið. Nú fer þessu máli að ljúka. Fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, var brattur í Fréttablaðinu í síðustu viku þegar hann tíundaði stórkostlegan árangur ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Í bland við einhvers konar gamla sveitarómantík og ljóðlínur hrærði hann hagtölum sem standast ekki neina skoðun. Hæstv. ráðherra segir ríkisstjórnina og þá helst sjálfan sig, einan og óstuddan, ef marka má ummæli hans í Viðskiptablaðinu á dögunum, hafa snúið fjárlagahallanum úr 216 milljarða halla árið 2008 í áætlaðan 2–4 milljarða halla á næsta ári. Það væri vel að verki staðið ef rétt væri. Árið 2008 var hallinn á rekstri ríkissjóðs um 24 milljarðar. Við þá tölu bættust síðan óreglulegir liðir, eða það sem kallað er einskiptistap sem nam um 192 milljörðum. Þá gríðarlegu upphæð má að mestu rekja til þess að kröfur á viðskiptabankana, sem voru að handveði í endurkröfuviðskiptum í Seðlabankanum, töpuðust að stórum hluta í hruninu auk þess sem tryggingabréf sem tryggingamiðlarar héldu töpuðust. Svipuð staða er upp á teningnum hvað varðar fjárlögin á næsta ári þótt smærri sé. Ríkissjóður áætlar að það þurfi að greiða 13 milljarða til að styrkja eigið fé Íbúðalánasjóðs vegna taps sem annars vegar má rekja til þess að margir lántakendur geta ekki staðið í skilum með lán sín og hins vegar til þess að sjóðurinn getur ekki greitt upp skuldbindingar sínar þegar íbúðareigendur greiða upp lán við sjóðinn. Það myndar neikvæðan vaxtamun við Íbúðalánasjóð og sjóðurinn hefur því tapað miklum fjármunum vegna þess. Hæstv. ráðherra segir að þar sem þessir 13 milljarðar muni mynda eigið fé í Íbúðalánasjóði séu þetta ekki útgjöld fyrir ríkissjóð og því bæti framlagið ekki við halla ríkissjóðs. Þetta er óneitanlega frumleg nálgun. Nú er það svo að í bókhaldi þar sem er kreditfærsla er debetfærslan ekki langt undan. Tap Íbúðalánasjóðs þarf að færa til gjalda hjá ríkissjóði, það er svo einfalt. Augljóst er að færsla ríkissjóðs í bókhaldi vegna taps Íbúðalánasjóðs er algerlega sambærileg við færsluna sem gerð var vegna taps Seðlabankans 2008. Hallinn á ríkissjóði á næsta ári verður því 15–17 milljarðar, ekki 2–4, þegar sömu uppgjörsaðferð er beitt og notuð var árið 2008. En þetta er bara byrjunin. Áætlaður munur af eignum og skuldbindingum A-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins nemur um 54 milljörðum kr. Þetta gat myndaðist vegna taps lífeyrissjóðsins. Það þarf að fjármagna og eðlilegt væri að gera ráð fyrir tapinu í fjárlögum. Ef það er gert þá er hallinn á fjárlögum 69–71 milljarður á næsta ári en ekki 2–4 eins og hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, heldur fram. Í frumvarpinu er ekki tekið tillit til þess að útgjaldaþrýstingur á ríkissjóð er gríðarlegur um þessar mundir og fer vaxandi. Engar líkur eru á því að ríkisútgjöld á næsta ári verði þau sem stefnt er að. Það er ekki lengur hægt að svelta heilbrigðisstarfsmenn eins og við sjáum til að mynda á því að á þriðja hundrað hjúkrunarfræðinga hafa sagt upp á Landspítalanum, löggæslan er komin niður fyrir hættumörk, getum við sagt, og þar þarf að bæta í og önnur grunnþjónusta hefur verið skorin of mikið niður án þess að um endurskipulagningu hafi verið að ræða. Jafnframt er ekki tekið tillit til þess að 373 milljarða vantar í B-deild LSR. Ég er reyndar ósammála þeim sem telja að taka þurfi tillit til þeirrar upphæðar í fjárlögum þar sem B-deild LSR byggir á gegnumstreymisfyrirkomulagi, þ.e. að þeir sem eru á vinnumarkaði borga lífeyri fyrir hina eldri sem eru sestir í helgan stein. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að fjárlög næsta árs séu blekking og eigi miklum mun meira skylt við grískt bókhald en þau vönduðu fjárlög sem hæstv. ráðherra gumar stöðugt af. Það er mikilvægt að sópa ekki vandanum undir teppi eins og nú er gert. Tekjusvið fjárlagafrumvarpsins er einnig í molum. Þar er gert ráð fyrir því að hagvöxtur verði 2,5% á næsta ári og hann verði að hluta drifinn af fjárfestingum í nýju hátæknisjúkrahúsi, sem er ekki gert ráð fyrir í útgjöldum í fjárlagafrumvarpinu, og stóriðju í Helguvík sem óvíst er að nokkuð verði af, að minnsta kosti ekki á næsta ári. Lægri hagvöxtur gefur minni tekjur fyrir ríkissjóð og leiðir til hærri gjalda vegna atvinnuleysis. Þá er á tekjuhliðinni gert ráð fyrir nærri 8 milljarða arðgreiðslum ríkisfyrirtækja og tekna vegna sölu eigna. Það er alls óvíst að það nái fram að ganga, rétt eins og það náði ekki fram að ganga á þessu ári. Samantekið má því sjá að forsendur fjárlagafrumvarpsins eiga sér ekki nokkra stoð í raunveruleikanum. Þar er sópað undir teppi augljósum útgjöldum og allar tekjur ýktar. Þetta er alvarlegt vegna þess að mikilvægasta verkefni stjórnmálanna í dag er að ná tökum á ríkissjóði og greiða niður skuldir. Skuldir og skuldbindingar ríkissjóðs eru nú um 2 þús. milljarðar kr. og ríkissjóður þarf að borga nærri 90 milljarða í vexti á næsta ári af þeim. Vaxtaútgjöld ríkissjóðs er nú næststærsti útgjaldaliðurinn á eftir heilbrigðiskerfinu. Ragnar Árnason prófessor tekur sama atriði fyrir og ég geri í ræðu minni í grein í Morgunblaðinu á dögunum. Þar segir Ragnar, með leyfi forseta: „Hinn mikli hallarekstur ríkissjóðs undanfarin fjögur ár felur í sér verulega ógn við efnahagslega velferð íslensku þjóðarinnar á komandi árum. Framvinda frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2013 á Alþingi og reynslan af fjárlögum undanfarandi ár bendir því miður ekki til þess að nú séu að verða þau tímamót í glímunni við hallarekstur ríkissjóðs sem Steingrímur Sigfússon hefur kynnt. Þvert á móti bendir allt til þess að þessi síðustu fjárlög núverandi ríkisstjórnar muni skerða enn frekar það svigrúm sem þjóðin hefur til að losa sig úr skuldafjötrum og skapa hér velferð á varanlegum grunni.“ Svo mörg voru þau orð. Ef gripið er niður í grein Ragnars segir, með leyfi forseta: „Það sem af er stjórnartíma núverandi ríkisstjórnar, þ.e. frá árinu 2009 og út þriðja ársfjórðung 2012, nemur samanlagður halli á rekstri ríkissjóðs mældur á verðlagi hvers árs um 400 milljörðum kr.“ Ef við bætum við hallanum sem var 2008, 216 milljörðum, þá erum við komin í rúma 600 milljarða af þeim 2 þús. milljörðum sem ríkissjóður skuldar eða hefur tekist á hendur skuldbindingar og þá sérstaklega vegna Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Áfram heldur Ragnar, með leyfi forseta: „Þessi uppsafnaði halli hefur eðli málsins samkvæmt bæst við mjög alvarlega skuldastöðu ríkissjóðs.“ Hann segir að þróun hinnar hreinu skuldastöðu sem hlutfalls af vergri landsframleiðslu samkvæmt gögnum Hagstofunnar sé ógnvænleg. Skuldastaðan hafi vaxið hröðum skrefum og numið yfir 55% af vergri landsframleiðslu í árslok 2011. Vegna hallarekstrar ríkissjóðs á árinu 2012 hafi þessar skuldir enn aukist. Rétt sé að taka það skýrt fram að í þessum tölum vanti ýmsar þekktar skuldbindingar ríkissjóðs. Og áfram heldur prófessorinn, með leyfi forseta: „Þessi mikla hækkun í hreinni skuldastöðu ríkissjóðs er mikið áhyggjuefni af að minnsta kosti þremur ástæðum.“ Í fyrsta lagi fylgir henni mikill vaxtakostnaður en eins og ég rakti áðan er sá vaxtakostnaður metinn vel í kringum 85 milljarða á næsta ári sem, eins og Ragnar segir, „rýrir getu ríkissjóðs til að sinna mikilvægum málefnum samfélagsins, þar með töldum velferðarmálum í framtíðinni. Í öðru lagi bætast hinar auknu ríkisskuldir ofan á mjög erfiða skuldastöðu þjóðarinnar í heild. Þær veikja lánstraust þjóðarinnar út á við og hækka þar með vaxtakröfuna á Ísland erlendis. Skuldasöfnun íslenska ríkisins er að áliti sérfræðinga ein af helstu ástæðunum fyrir því að alþjóðleg matsfyrirtæki hafa ekki fengist til að hækka mat sitt á lánshæfi Íslands og skuldatryggingarálagið á ríkissjóð erlendis hefur sorglega lítið lækkað. Í þriðja lagi er þessi mikla skuldasöfnun ríkisins bein ógn við getu þjóðarinnar til að komast með sæmilega heilli há út úr þeirri fjárhagskreppu sem hún hefur verið í. Áætlun sú um endurreisn íslensks efnahags sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og ríkisstjórnin komu sér saman um í nóvember 2008 byggðist á tveimur meginstoðum: (i) myndarlegum hagvexti og (ii) aðhaldi í ríkisrekstri og hallalausum ríkisrekstri innan fárra ára. Þetta var í áætluninni talið forsenda fyrir því að Ísland kæmist út úr skuldakreppunni. Hagvöxtur hefur því miður reynst mun hægari en að var stefnt í þessari áætlun. Eins og rakið hefur verið hefur einnig verulega skort á að markmiðunum í ríkisfjármálum hafi verið náð.“ Það eru alvarleg tíðindi sem prófessorinn ber okkur í grein sinni. Fjárlagafrumvarpið er mikilvægasta frumvarp hverrar ríkisstjórnar. Þetta frumvarp er í skötulíki og ber þess vott að kosningar eru í nánd. Seðlabankinn hefur sérstaklega varað við slíku frumvarpi og ASÍ og Samtök atvinnulífsins bent á að þetta sé verðbólgufrumvarp sem leiða muni til hækkunar á lánum heimilanna og til hærri vaxta. Blekkingarnar í frumvarpinu eru svo grófar og málflutningur stjórnarliða um þá fögru mynd sem þar er upp dregin er svo bjagaður að ósjálfrátt koma upp í hugann bókhaldsæfingar bandaríska stórfyrirtækisins Enrons. Þetta er sannkallað Enron-frumvarp. Mikið og erfitt verk bíður þeirrar ríkisstjórnar sem tekur við í apríl á næsta ári að leiðrétta þessi ósköp.

Frú forseti. Það kann vel að vera að hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni finnist næstu ríkisstjórnar bíði vandaverk þegar hún kemur að ríkisfjármálum með 3 milljarða kr. halla. Hvað mundi hv. þingmaður segja um þá aðkomu sem beið þeirrar ríkisstjórnar sem nú er að skila af sér góðu búi með góðum fjárlögum og góðu fjárlagafrumvarpi, þegar hún tók við á árinu 2009 þegar hallinn á ríkissjóði var 260 milljarðar kr.? Það hefur ýmislegt gerst síðan, hv. þingmaður, sem betur fer. Við skulum ekki tala sjálf okkur niður vegna þess að sá árangur sem náðst hefur hefur ekki verið án fórna hjá fólkinu í landinu. Það hefur verið erfitt, það hefur tekið í. Fólk hefur misst vinnuna, fólk hefur misst húsnæðið og fólk hefur þurft að þrengja að á alla enda og kanta. En það hefur skilað miklum árangri. Ég ætla að ræða einkum einn þátt í ríkisrekstrinum, mjög stóran þátt upp á 30 milljarða kr. á ári hverju, sem er Landspítalinn. Þar hefur tekist að snúa vörn í sókn. Landspítalinn er dæmi sem ég held að við þurfum að horfa til núna þegar við getum fagnað því að tíma niðurskurðar í heilbrigðisþjónustunni er lokið. Búið sem við tókum við á árinu 2009, var í reynd gjaldþrota ríkissjóður. Það hefur tekið á og það hefur þurft að skera mikið niður. Að vísu var alltaf skorið niður helmingi minna í heilbrigðisþjónustunni en í öðrum ríkisrekstri, en nú er svo komið á árinu 2013 að við stöndum með fyrsta fjárlagafrumvarpið þar sem ekki er gert ráð fyrir neinum niðurskurði í heilbrigðisþjónustunni og því ber að fagna. Hv. þingmaður ætti því ekki að segja að næsta stjórn taki við erfiðu búi í vor. Þvert á móti. Þegar þessi ríkisstjórn tók við tók hún við Landspítalanum með 2,8 milljarða kr. halla. 2,8 milljarðar í mínus var viðskilnaður ríkisstjórnarinnar, hrunstjórnarinnar, sem fór frá í ársbyrjun 2009. Á góðæristímunum svokölluðu, 18 árunum þar á undan, hafði alls ekki verið veitt fé til spítalans. Áherslurnar voru á tvennt; á einkavæðingu, einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni annars vegar og gjaldtöku hins vegar. Hver voru viðbrögð hæstv. þáverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, og félaga hans í Sjálfstæðisflokknum við hruninu haustið 2008? Það var spítalaskattur. Mig minnir það hafi verið í kringum 600 millj. kr. sem átti að innheimta af sjúklingum sem lögðust inn á spítalann og áttu að borga fyrir hverja nótt. Það var að vísu samkvæmt ábendingum frá OECD, ef ég man rétt, að það væri náttúrlega engin hemja að hér væri ókeypis sjúkraþjónusta að fólk legðist inn á spítala og borgaði ekki neitt. Það voru ábendingarnar sem fram komu í skýrslunni frá OECD 2008 sem sagði þó að heilbrigðiskerfið á Íslandi væri öfundsvert og að aðrar þjóðir ættu að líta til þess með þeim augum. En það mætti bæta það, fannst þeim, og það mætti láta fólk fara að borga fyrir að leggjast inn á sjúkrahús. Tekist hefur að reka Landspítalann hallalaust á árunum 2010, 2011 og það lítur út fyrir að það muni takast á árinu 2012. Búið er að skera niður á Landspítalanum um 12,5% ef litið er til þess grunns sem fjárlagafrumvarpið byggir á fyrir næsta ár. Það tókst að koma í veg fyrir að heilbrigðisþjónustan hryndi þó að efnahagskerfið hér væri á barmi hruns og þó að bankakerfið hryndi. Því er auðvitað fyrst og fremst að þakka framlagi og vinnu starfsmanna í heilbrigðisþjónustunni og stjórnenda heilbrigðisstofnana. Það verður aldrei of oft sagt að stjórnendur og starfsmenn Landspítalans eiga heiður og þakkir skilið fyrir þá miklu vinnu sem þar hefur verið lagt í með því að þrengja að, skera niður og spara í rekstrinum, en ekki verður lengra gengið í þá átt nema í nýju húsnæði. Það er öllum ljóst. Núna er spítalinn rekinn á mörgum stöðum í Reykjavík. Tvær stærstu stofnanirnar eru annars vegar í Fossvogi og hins vegar við Hringbraut. Þar er allt keyrt á tvöföldu vaktakerfi með tvöföldum tilkostnaði fyrir utan að húsnæðið er í báðum tilfellum úr sér gengið og getur engan veginn tekið við þeim tækjakosti sem nauðsynlegur er ef spítalinn á að standa undir nafni sem miðstöð heilbrigðisþjónustu, ekki bara hér á höfuðborgarsvæðinu heldur sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu fyrir landsmenn alla og ekki bara það heldur sem vísindastofnun, kennslustofnun og rannsóknarstofnun. Við verðum að hlúa að spítalanum. Hann er einn stærsti vinnustaðurinn hér á suðvesturhorninu. Hann er ein fjölmennasta kennslustofnunin í landinu þar sem allar heilbrigðisstéttir ljúka námi sínu. Við verðum að hlúa að því. Við verðum að hlúa að spítalanum. Hvernig var aðkoman, eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi hér áðan? Hvernig var tækjakostur spítalans þegar þessi ríkisstjórn tók við á árinu 2009? Hann var ekki beysinn og var mjög erfitt að kaupa ný tæki vegna þess að á einni nóttu í hruninu tvöfaldaðist verð á öllum búnaði, því að hann er meira og minna innfluttur og var keyptur fyrir gjaldeyri. Það kom líka í ljós að allir þeir peningar sem ætlaðir voru til tækjakaupa voru fastir langt fram í tímann vegna þess að allt var keyrt á kaupleigu. Núna er viðsnúningur í þessum efnum. Af því að hv. þingmaður hafði af því áhyggjur að næsta ríkisstjórn tæki við slæmu búi vil ég nefna að í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir tæpum milljarði kr. í tækjakaup fyrir Landspítalann, tæpum milljarði kr. Í meðförum þingsins hefur verið bætt við 600 millj. kr. í þann pott, sem voru eitthvað ríflega 300 millj. kr. þegar frumvarpið kom hingað inn, þannig að á milli 900 millj. og 1.000 millj. kr.geta farið í tækjakaup á Landspítalanum. En eins og ég sagði áðan tel ég að það sé kannski ekki hægt að kaupa þau góðu, dýru tæki sem mest þörf er á vegna þess að það gamla húsnæði sem spítalinn er í þolir það ekki, býður ekki upp á það. Þau passa ekki inn. Það er ekki hægt að hafa það þannig. Tímabili niðurskurðar í heilbrigðisþjónustunni er lokið með þessu frumvarpi og því ber að fagna að mínu viti. Tímabil uppbyggingar er hafið og það staðfestist í þeim tölum sem ég hef nefnt um möguleika spítalans til að kaupa ný tæki, snúa vörn í sókn, eins og gerst hefur í ríkisfjármálunum almennt, úr 260 milljarða halla í 3 milljarða kr. hjalla. Undirbúningur að byggingu nýs spítala hefur nú staðið í áratug eða lengur. Eftir hrun voru áformin sem þá voru uppi og höfðu verið undirbúin af byggingarnefnd á árinu 2007 og 2008 skorin niður um um það bil fjórðung, um 25%. Þá voru menn að reyna að sníða sér stakk eftir vexti. Ég var svo heppin að fá að koma að því verkefni sem heilbrigðisráðherra á árunum 2009 og 2010 og ég undirritaði fyrir hönd ríkisins samning við lífeyrissjóðina á sínum tíma um fjármögnun á því mikla verki sem er nýbygging spítalans. Ég hratt af stað samkeppninni um hönnun spítalans sem fram fór á árinu 2010. Nú vill svo vel til að í dag voru verklok í þeim efnum, að SPITAL-hópurinn sem vann þá samkeppni skilaði af sér í dag frumhönnun að öllum byggingum sem áformaðar eru samkvæmt nýsamþykktu deiliskipulagi á Landspítalalóðinni. Nú er svo komið að hægt er að fagna þeim áfanga. Frumhönnuninni er lokið, deiliskipulaginu er lokið og við stöndum svo hér og getum sagt að við tökum næsta skref á árinu 2013. Hvað skyldi það vera? Ég neita því ekki að ég átti von á því þegar ég fékk greinargerð með fjárlagafrumvarpinu og las þar á bls. 58, að áætlun og áfangaskipting framkvæmdarinnar yrði lokið fyrir 3. umr. fjárlaga. Það gekk ekki eftir og voru það mér ákveðin vonbrigði. En eftir sem áður er í 6. gr. fjárlagafrumvarpsins áfram heimild sem er nr. 7.6, með leyfi forseta: „Að veita Nýjum Landspítala ohf. skammtímalán vegna undirbúnings hönnunar nýs Landspítala við Hringbraut.“ Áfram verður því haldið þar. Það er þvert á það sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sagði í umræðu í fyrradag, þ.e. að ekki væri áætlun fyrir áframhaldandi framkvæmdum á undirbúningi á vegum nýs Landspítala ohf. Það sem ég vísa í að sé breyting og framhald á málinu er að finna í yfirlýsingu ríkisstjórnar frá 30. nóvember síðastliðnum þar sem hæstv. velferðarráðherra og fjármálaráðherra lögðu fyrir ríkisstjórn minnisblað um hvernig staðið skyldi að gerð þessarar framkvæmdaáætlunar og fjárfestingaráætlunar á næstunni. Það endurspeglast í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar á þskj. 693 þar sem fram kemur að vegna breyttra aðstæðna sé ekki endilega víst og rétt að fara þá leið sem ákveðin var eftir hrunið á árinu 2010, að setja allt í alútboð og fara hina svokölluðu leiguleið. Margt hefur breyst á þeim tíma en það sem hefur þó sérstaklega breyst er aðstaðan í ríkisfjármálunum. Forsendur hafa breyst gersamlega frá því að ríkið gat ekki með nokkru móti tryggt það á árunum 2009 og 2010 að hægt væri að setja inn í fjárfestingaráætlun framkvæmd eins og þessa, sem samkvæmt greinargerð með fjárlagafrumvarpinu er upp á 45 milljarða kr. en ekki 72, eins og segir víst í Morgunblaðinu í dag, ég les það ekki sjálf en mér var sagt það. Og þarna er um að ræða um 2.100 ársverk. Það er ekki auðvelt að koma því fyrir í ríkisfjármálunum á árinu 2009 og 2010. En nú hefur öll sú aðstaða breyst og allar þær forsendur. Nú er svo komið að færi eru til að gera þessa framkvæmd að venjulegri opinberri framkvæmd, þ.e. kjarnabygginguna, stóru byggingarnar, rannsóknarhúsið og meðferðarkjarnann. Eftir sem áður er möguleiki á því að taka minni byggingarnar, sem áttu að vera upphaf framkvæmdanna, annars vegar sjúkrahótel og hins vegar skrifstofu- og bílastæðahús, og hafa það í einkaframkvæmd. Það er von mín, og ég segi það þegar ég stend hér, að við getum byrjað á því á næsta ári sem og því að undirbúa lóðina fyrir framkvæmdir við kjarnabyggingarnar. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar er vísað til þessa minnisblaðs og menn hafa kvartað undan því að hafa ekki séð það. Ég hef ekki séð það en ég kvarta ekkert sérstaklega undan því, því að ég tek mark á því sem segir hér í þingskjali 693, í áliti meiri hluta fjárlaganefndar. Þar eru fyrirheit um að í næsta mánuði, janúarmánuði, verði lagt inn í þingið frumvarp um nýtt fyrirkomulag á fjármögnun þessarar miklu framkvæmdar. Gefin eru fyrirheit um að hægt verði að fara þar blandaða leið, í opinbera framkvæmd annars vegar og í einkaframkvæmd hins vegar við litlu húsin tvö. Með slíku frumvarpi kemur væntanlega fjárfestingaráætlun til lengri tíma og framkvæmdaáætlun um það hvernig standa megi að því strax á næsta ári og svo áfram. Það er mjög mikilvægt ef við horfum áfram til hagræðingar og í heilbrigðisþjónustu okkar og ríkisrekstri að muna að það er gríðarlega dýrt að gera ekki neitt í þessum efnum. Áætlað hefur verið að um 2,5 og jafnvel 3 milljarðar á ári sparist við það að flytja í nýtt húsnæði í stað þess að vera með rekstur spítalans úti um allan bæ. Eins og ég segi hafa aðstæður gerbreyst og nú eru breyttar forsendur. Vonandi verður kallað eftir því strax í janúarmánuði að við þingmenn komum að því að finna nýja leið til fjármögnunar og framkvæmda við þetta stóra verkefni. Það skiptir máli að við séum öll um borð. Þess vegna var ég hálfvonsvikin þegar ég heyrði hv. þm. Kristján Þór Júlíusson tala um fyrir nokkrum dögum að hér væru einhvers konar brigð á samkomulagi vegna laga nr. 64/2010. Það eru ekki meiri brigð en svo að í þeim lögum er talað um að málið komi aftur fyrir Alþingi. Við skulum þá taka vel á móti málinu þegar það kemur hingað í janúar og vinna það í sameiningu þannig að þetta mikla verkefni sigli ekki í strand. Ég treysti því að menn fari ekki einhverjar pólitískar uppboðsleiðir í tilefni af því að það eru að koma kosningar. Við verðum að ná að standa saman um þetta verkefni óháð því, fulltrúar allra flokka á Alþingi og allra landsmanna, vegna þess að þetta er spítali allra landsmanna. Þetta er kennslustofnun allra landsmanna og rannsóknarstofnun allra landsmanna. Þetta er flaggskip okkar í heilbrigðisþjónustunni. Landspítalinn hefur á undanförnum vikum, mánuðum og missirum fengið bestu einkunn fyrir meðferð á erfiðustu sjúkdómum og slysum og hefur skorað mjög hátt í samanburði við önnur háskólasjúkrahús og rannsóknarstofnanir. Við eigum að þakka fyrir það og við eigum að hlúa að því. Við skulum ekki gleyma því þegar menn deila um hvar setja eigi niður Landspítalann að tekin var ákvörðun um að setja þar niður barnaspítala. Barnaspítali Hringsins er nýjasta spítalabyggingin okkar. Það er hátæknisjúkrahús fyrir börn og þar er í rauninni sú besta aðstaða sem völ er á og við eigum ekki að flytja hana í burtu. Við eigum að byggja upp í kringum það eins og nú hefur verið gerð tillaga um vegna þess að barnaspítalinn þarf bakland, hann þarf skurðstofur, rannsóknarstofur og tengingu við aðrar greinar í heilbrigðisþjónustunni sem er að finna í Landspítalanum í heild. Ég ætla ekki að tala mikið meira um Landspítalann. Ég fagna þeim áfanga sem náðist í dag. Ég fagna því að búið er að samþykkja deiliskipulagið og ég fagna því að hér liggur fyrir í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar hvert framhaldið verður og treysti því að við munum standa saman um það. Mig langar líka til að fagna lítilli fjárveitingu upp á 15 millj. kr. Hún lætur ekki mikið yfir sér. Hana er að finna í breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar og ég treysti því að allir fjárlaganefndarmenn standi að þeirri tillögu. Hér er gerð í lið 08-373 Landspítali, nýframkvæmdir, tillaga um 15 millj. kr. tímabundið framlag til undirbúnings nýrrar byggingar endurhæfingardeildar Grensáss. Það tel ég gríðarlega mikilvægan áfanga. Það eru ekki stórir peningar en það er viðurkenning á því að þarna þarf að fara í byggingarframkvæmdir. Á árinu 2009 var safnað sérstaklega fyrir nýrri endurhæfingardeild, viðbyggingu við Grensás. Húsnæðið þar er úr sér gengið, aðstaðan er mjög erfið. Þar er ekki bara legupláss heldur fer endurhæfingin fram á göngum. Hollvinir Grensáss söfnuðu yfir 100 millj. kr. á árinu 2008 frekar en 2009 með átakinu Á rás fyrir Grensás. Það skiptir máli að fjárveitingavaldið, að heilbrigðisyfirvöld sjái sóma sinn í því, verð ég að segja, að hrinda þessu verkefni af stað. Vegna þess að ég hef talað um nýjan Landspítala megum við ekki gleyma því að endurhæfing er ekki inni í kjarnabyggingunni, hún er ekki inni í nýjum Landspítala. Hún þarf að vera áfram á Grensás. Þess vegna er mikilvægt að hér sé komið fjárframlag til að hrinda af stað undirbúningi formlega við nýbyggingu við Grensás, nýrri endurhæfingardeild þannig að Grensás geti áfram þjónað fólki sem virkilega þarf á því að halda að komast aftur á fætur, út í atvinnulífið. Það held ég að eigi að vera sameiginlegt markmið okkar og við eigum að vinna að því með lífeyrissjóðunum sérstaklega og með hollvinum Grensáss að koma þeirri starfsemi upp, að koma nýju þaki yfir hana.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég ætla að dvelja við það mál sem hv. þingmaður talaði mest um sem snýr að byggingu nýs Landspítala og þá pólitísku samstöðu sem er mikilvæg til að það mál geti haldið áfram og gerði smávægilegar athugasemdir við þær kröfur sem minni hlutinn hefur gert í sambandi við upplýsingagjöf en ég ætla ekki að staldra neitt við það sérstaklega. Hv. þingmaður vitnaði í minnisblað sem var lagt fram á ríkisstjórnarfundinum 30. nóvember. Hv. þingmaður rakti líka það samkomulag sem var gert þverpólitískt í fjárlaganefnd á sínum tíma um það hvernig bæri að vinna áfram að málinu og þá verð ég að segja að það er ekki gott innlegg inn í áframhaldandi vinnu að meina minni hlutanum um þær upplýsingar sem var kallað eftir í hv. fjárlaganefnd til að sjá hvað er að gerast. Nú er búið að tvískipta framkvæmdinni. Annars vegar að fara svokallaða leiguleið með þær þrjár byggingar sem hv. þingmaður nefndi og hins vegar að fara í ríkisframkvæmd með hina leiðina, en þessar upplýsingar höfum við ekki fengið í hv. fjárlaganefnd, alla vega ekki minni hlutinn. Það er auðvitað eðlileg spurning til hv. þingmanns þar sem hv. þingmaður kallar einmitt eftir samstöðu hvort það væri ekki eðlilegur farvegur sem snýr að því. Hvað síðan snýr að framkvæmdinni sem slíkri - og hv. þingmaður gerði athugasemdir við það að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefði sagt hér í ræðu í gær að það væri ekki heimilt, hv. þingmaður vísaði til 6. greinar heimildar - þá er líka ágætt að rifja upp að fjárveitingin inni í 6. greinar heimildinni er 320 millj. til allra þeirra verka sem þar eru. Auðvitað gerum við ekki mikið fyrir þá upphæð. Ég er sammála hv. þingmanni um það að halda eigi áfram með þetta verkefni þannig að það lendi ekki í einhverju pólitísku argaþrasi en þá er mikilvægt að við höldum þeirri vegferð sem við lögðum af stað með og erum þá ekki að reyna að halda upplýsingum frá minni hlutanum um það hvernig á að standa að verkinu.

Herra forseti. Já, ég er alveg hjartanlega sammála því að menn þurfa að vera á sömu blaðsíðu hvað upplýsingagjöf varðar svo að framhaldið verði gott og menn séu samtaka. En ég álít ekki að það sé búið að taka neinar ákvarðanir um þetta fyrr en frumvarp hefur komið fram hér á Alþingi, við höfum fjallað um það og samþykkt það. Í þessu nefndaráliti segir að taka eigi til skoðunar hvort rétt sé að hafa verkefnið í opinberri framkvæmd í stað þess að fara leiguleiðina eða einkafjármögnunina. Í samræmi við niðurstöður þeirrar skoðunar á því hvort rétt sé að fara í opinbera framkvæmd þá verði gerð tillaga að því hvernig megi áfangaskipta og forgangsraða mikilvægustu verkþáttum með það að markmiði að það nýtist spítalanum sem fyrst. Ég lít alls ekki svo á að búið sé að taka neinar slíkar ákvarðanir. Ég lít þvert á móti á þetta sem fyrirheit um að við fáum inn í þingið tillögu til skoðunar þannig að við getum metið það hvernig best er að koma þessum verkum fyrir. Blönduð leið er hér nefnd í þessu nefndaráliti. Það kann vel að vera. Það voru allir sammála um það hér á árinu 2010 að það væri rétt að fara slíka leiguleið. Nú virðast menn hafa skipt um skoðun á því hversu hagkvæm hún sé fyrir samfélagið og ekki bara það heldur hafa aðstæður breyst, eins og ég nefndi áðan, þannig að ríkissjóður er núna í færum til að sjá sjálfur um fjármögnunina. Þetta kemur bara inn til skoðunar hjá okkur og já, ég tel mikilvægt að við séum öll á sömu blaðsíðu og ég vænti þess að við verðum það þegar frumvarpið kemur hér inn í janúar.

Virðulegi forseti. Svo ég fari bara aðeins yfir hvernig þetta snýr að mér sem minnihlutaþingmanni í hv. fjárlaganefnd, þá er það með þeim hætti að ákveðið var að fara ákveðna vegferð með þetta verkefni. Síðan er tekin ákvörðun um að fara svokallaða blandaða leið, annars vegar að fara í ríkisframkvæmd með stærsta hlutann og fara svokallaða leiguleið með hinn hlutann. Þá er auðvitað mjög ankannalegt og maður áttar sig ekkert á því hvers vegna þær upplýsingar geta ekki komið inn í nefndina, og bara til að árétta það hvernig þetta er unnið þá er þetta minnisblað sem er samþykkt í ríkisstjórninni 30. nóvember. 3. umr. fjárlaga og úttektin hjá meiri hlutanum fór fram 11. desember og það gerðist meira að segja þannig að það varð að taka málið aftur inn í nefndina deginum á eftir, miðvikudeginum, til að setja inn þessa breytingu sem sneri að Landspítalanum í meirihlutaálitið. Það er auðvitað mjög bagalegt að þetta sé með þessum hætti. Ég vil líka taka það fram þegar við ræðum þessa hluti að þegar við ræddum þá á sínum tíma var það þannig að ég setti alltaf stórt spurningarmerki við að fara svokallaða leiguleið. Ég gat aldrei séð hvernig við fórum að því að byggja nýjan Landspítala vegna þess að allur mannauðurinn og öll tækin voru í eigu ríkisins eða hvernig sem fór um það meðal þjóðarinnar en síðan fékk steinkumbaldinn að vera í raun og veru í þessari leiguframkvæmd. Einhvern veginn sló það mig þannig og ég tók það oft fram hvernig það gat verið að einhver þriðji aðili gæti fengið betri fjármögnun á þessu verkefni, þannig að ég setti alltaf mjög stórt spurningarmerki við að leiguleiðin yrði farin. Síðan vil ég líka segja við hv. þingmann, og það segi ég í fullri vinsemd, að nú kemur hv. þingmaður og segir að staða ríkissjóðs sé með þeim hætti að það sé hægt að fara í þetta verkefni. Þá minni ég á að við erum að greiða 84 milljarða í vexti á næsta ári, við erum að borga 400 milljarða á næstu fjórum árum og fyrir utan það erum við með skuldir og skuldbindingar upp undir 2.000 milljarða hjá ríkissjóði.

Herra forseti. Í beinu framhaldi af því sem hv. þingmaður sagði áðan um skuldastöðu og vaxtagreiðslur þá skulum við gæta okkur á því að vera ekki að borga 2–3 milljarða á ári hverju bara fyrir það að gera ekki neitt varðandi nýbyggingu fyrir Landspítalann. En ég deili alveg efasemdum um einkaframkvæmd og ég og minn flokkur höfum í gegnum tíðina varað við einkaframkvæmd almennt. Við höfum haft dæmi um það og bent á að það er dýrara, og var kannski sérstaklega dýrara á sínum tíma, að láta einkaaðila fjármagna hluti fyrir ríkið vegna þess að einkaaðilar höfðu ekki jafngott lánshæfismat og nutu ekki jafngóðra kjara á lánamörkuðum. Framkvæmdin varð einfaldlega dýrari þess vegna, en í hruninu snerist þetta algerlega við. Ríkissjóður Íslands, með 260 milljarða kr. mínusi á árinu 2009, var ekki burðugur og hafði ekki mjög hátt lánshæfismat og gat ekki endilega fengið lán til að fjármagna minni framkvæmdir en þá sem við erum að ræða. Það spilaði auðvitað inn í, plús það að lífeyrissjóðirnir höfðu áhuga á því að koma að verkefninu af mörgum ástæðum. Lífeyrissjóðirnir höfðu á þessum tíma, og hafa kannski enn, burði til að fjármagna verkefni sem þetta, sem ríkissjóður gat ekki á þeim tíma. Það voru auðvitað efasemdir uppi um þetta en nú virðast önnur atriði komin upp í umræðuna, m.a. efasemdir varðandi þetta alútboð sem átti að vera forsendan fyrir leiguleiðinni. Ég hlakka bara til að við skoðum þetta í sameiningu og öll með góðum hug þegar frumvarpið kemur í janúar.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún fjallaði um byggingu Landspítalans mestan part. Ég segi það fullum fetum að auðvitað eru forsendur fyrir þessari sameiginlegu ákvörðun brostnar þegar búið er að taka ákvörðun um að fara ekki þá leið sem samstaða náðist um. Það er búið að taka ákvörðun um að það verði ekki farið með allt verkið í einkaframkvæmd. Sú ákvörðun hefur verið tekin af meiri hluta Alþingis og ríkisstjórninni og birtist í þeim áformum sem hérna eru uppi. Stjórnarandstaðan hefur ekkert komið að þeirri umræðu og veit þar af leiðandi ekki almennilega á hvaða forsendum slík ákvörðun og slík stefnubreyting birtist. Það var undirstrikað að forsendan fyrir þessu verki var sú að fjárhagsstaða ríkissjóðs á árunum 2010, 2011, 2012, 2013 var þannig að menn ætluðu frekar að fara með þetta út í þennan farveg og láta hagræðingu í rekstrinum greiða niður kostnaðinn. Við erum að horfa upp á það hér að fjárlagafrumvarpið eins og það liggur fyrir er ekki réttum megin við núllið. Maður spyr sig því hvað verður í afgang á næstu árum til að greiða niður skuldir. Ef menn ætla að fara inn í opinbera hlutann með stærsta hluta þessa verks þá stofnum við til nýrra skuldbindinga. Það er fjöldinn allur af þáttum sem þarf athugunar við en það sem við höfum gert athugasemdir við er að stjórnarmeirihlutinn er búinn að taka stefnu í aðra átt heldur en ætlunin var og samstaða var um, í lögum nr. 64/2010 sem samþykkt voru 11. júní á Alþingi. Það er engum blöðum um það að fletta að aðrar línur liggja fyrir í þessum efnum þótt ekki sé búið að taka ákvörðun um tilboð eða annað. En það er búið að brjóta verkið upp í tvennt.

Herra forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um þetta. Það er ekki búið að taka neina ákvörðun fyrr en Alþingi hefur tekið hana. Ef staðan er þannig að menn telja að það muni ekki berast nein tilboð í þetta alútboð og það verði of dýr leið, er þá ekki rétt að við stöldrum við og skoðum það sem fram kemur? Það er greinilegt að ekki náðist að koma fram með tillögu fyrir 3. umr. fjárlaga eins og menn ætluðu sér þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram 11. september sl. og má lesa á bls. 58 í greinargerð með frumvarpinu sem ég hef nokkrum sinnum vitnað til. Það er boðuð stefnubreyting með minnisblaði sem var lagt fyrir ríkisstjórn 30. nóvember sl. Í meirihlutaáliti frá hv. fjárlaganefnd er sú stefnubreyting kynnt. En það er jafnframt boðað að lagt verði fram frumvarp þar um í janúar og fyrr en það frumvarp hefur verið lagt fram, meðhöndlað, afgreitt og ég vona samþykkt hefur engin ákvörðun verið tekin. Engin önnur en sú sem var tekin á sumrinu 2010 um að fara leiguleiðina. Þá var áskilið að málið skyldi koma aftur hingað inn til þingsins til frekari skoðunar áður en farið yrði í útboð á framkvæmdinni. Nú er allt tilbúið til þess. Nú er skipulagið komið, nú er frumhönnunin komin og nú væri þess vegna hægt að fara í þetta alútboð og í þessa leiguleið, en menn telja hana ekki réttu leiðina núna miðað við aðstæður. Forsendur hafa breyst og eigum við þá ekki að staldra við og skoða þetta í sameiningu í stað þess að dæma fyrir fram að málið sé dautt?

Forseti. Ég held að sé of snemmt að lýsa yfir einhverjum dauðadómi í þessu máli, en það fær mig enginn til þess að trúa því að hv. þingmaður meini það þegar hún segir að engin ákvörðun hafi verið tekin um breytingu. Ákvörðun var tekin í lögum nr. 64/2010 um að bjóða þetta út í alútboði, byggingu Landspítalans og annað. Nú eru þar til bærir aðilar búnir að taka ákvörðun um að brjóta þetta upp í tvennt. Það á bara að bjóða hluta af þessum pakka út. Mér er alveg sama þó að menn kalli þetta fyrri áfanga eða annað, hluta af þessum fyrri áfanga lýkur bara með heildarpakka sem eru byggingar sem verða teknar á leigu, hinn pakkinn er ekkert í leigu. Ætla menn að dirfast að halda því fram að ekki hafi verið tekin ákvörðun um einhverja breytingu á þessu? Ég spyr bara t.d. af því tilefni: Nú þegar liggur fyrir að um einn og hálfur milljarður í kostnaði við undirbúninginn liggur í þessu verki, hafa menn einhverja niðurstöðu í því hvernig á að brjóta upp þennan kostnað milli þeirra bygginga sem eiga að fara í leiguleiðina og hinna sem eiga að fara í opinberu framkvæmdina? Hvernig á að skipta þessum kostnaði á milli þessara tveggja verkefna? Liggur eitthvað fyrir um það? Hvernig ætla menn að bjóða þetta út núna í janúar til að fá tilboð öðruvísi en að fyrir liggi einhver kostnaðarskipting, til dæmis á þeim kostnaði sem þegar liggur fyrir? Hvað er verið að reyna að gera í þessu? Það sem við gerum athugasemdir við er að stjórnarandstaðan hefur í rauninni engar forsendur til að ræða þetta nema út frá þeim plöggum sem eru smátt og smátt að tínast inn til okkar. Síðast í gær eða dag held ég var lagt fram skriflegt svar frá velferðarráðherra vegna fyrirspurnar Birnu Lárusdóttur um fyrirhugaða byggingu þar sem fram koma ákveðnar upplýsingar sem er mjög fróðlegt að sjá og skoða. Þær eru hluti af þeirri umræðu sem við ættum að taka hérna, til viðbótar síðan öðrum gögnum sem við höfum ekki fengið upplýsingar um eða fengið.

Herra forseti. Það er rétt að þegar hefur verið varið um 1.500 millj. kr. til undirbúnings nýbyggingar Landspítalans við Hringbraut og að sjálfsögðu er það hluti af 45 milljarða byggingarkostnaði. Að sjálfsögðu falla þessir fjármunir á tiltekna þætti undirbúningsins og að sjálfsögðu verður hægt að greina hvar er búið að greiða hluta af kostnaðinum og hvar ekki. Mér kemur ekki til hugar annað en að þannig sé staðið að verki. Það hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um breytingu. Það liggur fyrir tillaga að breytingu með því að það er boðað frumvarp um aðra leið heldur en leiguleiðina. Það er sú tillaga sem má lesa um af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar og í minnisblaði og fréttatilkynningum frá ríkisstjórn frá 30. nóvember síðastliðnum. Sú breyting sem verður á áætlunum um þetta verður tekin hér í Alþingi. Alveg hreint eins og það tókst mjög góð samstaða um verkefni hér á sumrinu 2010 vona ég að við getum öll, stjórn og stjórnarandstaða, sest yfir þessar nýju forsendur strax í byrjun næsta árs og unnið okkur áfram að sameiginlegri niðurstöðu. Ég ætla ekkert að segja hver hún verður. Ég ætla ekkert endilega að segja að einn eða annar hluti eigi að vera í einkaframkvæmd og annar í leiguleið. Ég hef ekki þær forsendur hér. En ég treysti því að þegar málið kemur hér inn til Alþingis í byrjun árs í formi frumvarps getum við og viljum við og munum við öll setjast niður og vinna okkur saman til sameiginlegrar niðurstöðu eins og við náðum á sumrinu 2010.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir efnislega og ágæta umræðu sem verið hefur um fjárlögin í þessari 3. umr. Það er mjög mikilvægt að þingheimur fari yfir málin eins og hér hefur verið gert og kannski ekki í allan tíma verið sá bragur á umræðunni hér í þinginu í vetur eins og við þekkjum, en þessi umræða hér í 3. umr. hefur um margt verið ágæt. Það vekur hins vegar ákveðna undrun þegar maður kemur að umræðu og vinnu við fjárlagagerð sem meðlimur í fjárlaganefnd að upplifa hvernig verklag og vinnubrögð eru í kringum þessi mál, hafandi verið í sveitarstjórn í nærri tvo áratugi. Vikið var að þessari umræðu hér í ræðum, meðal annars hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar, og fleiri hafa komið inn á þetta í umræðunni. Ég get á margan hátt tekið undir þá gagnrýni hvernig þetta verk og vinnulag hefur verið hér í þinginu. Ég veit að það er ekkert í fyrsta skipti nú langt í frá, heldur er þetta ákveðið ferli sem verið hefur með þessum hætti, að meiri hluti og minni hluti mætast eins og tveir pólar og tvær andstæður í fjárlaganefnd, en efnislega umræðan og yfirferð á lykilþáttum sem snúa að ákvarðanatöku og stefnumörkun í fjárlagagerðinni á sér alls ekki þann stað og þann vettvang sem þyrfti að vera í fjárlaganefnd, heldur birtist frekar í hinni pólitísku umræðu hér í þingsal. Ekki það að það sé ekki ágætt út af fyrir sig, en ég hefði getað ímyndað mér og séð það fyrir mér að fjárlaganefnd væri mun virkari og opnari í umræðu sinni í undirbúningi og meðferð málsins á fyrri stigum áður en það kemur hér inn til afgreiðslu, meðal annars til að leita eftir því hvort hægt sé að ná breiðari sátt og samkomulagi um þær leiðir, um þau markmið og um þá stefnu sem menn hafa hverju sinni. Nú er það þannig að það þarf tvo til og stundum jafnvel fleiri til þess að geta náð upp slíkri samvinnu og samstarfi þannig að það skili einhverjum árangri. Það hefur því miður verið þannig að við höfum verið á átakaþingi í átakastjórnmálum í eftirmála hrunsins. Ég vil fullyrða að það hefur gert okkur um margt mun erfiðara fyrir að ná þeim árangri sem við annars vildum hafa séð vegna þess að okkur hefur ekki auðnast að ná jafnbreiðri sátt og samkomulagi um vinnubrögð og stefnu í jafnmikilvægum málum og í ríkisfjármálum. Það er miður. Hitt er annað að við verðum að horfa til þess að þrátt fyrir að okkur hafi mistekist í þeim efnum hefur ríkur árangur náðst í að snúa ofan af þeim stóra vanda sem við höfum verið að glíma við eftir hrunið. Þessi fjárlög fyrir árið 2013 endurspegla þann veruleika, ekki er hægt að horfa fram hjá því. Það hefur komið skýrt fram í umræðunni hér í dag og í gær við 3. umr. og ekki síður við 2. umr. þar sem liggur fyrir hver eru meginmarkmið og meginniðurstaða í fjárlagafrumvarpi. Það er líka um margt einstakt að eftir þá umræðu sem við höfum farið í gegnum og þær miklu hreyfingar til og frá, bæði í tekjuhlið og útgjaldahlið, erum við nánast á sama punkti með meginniðurstöðu fjárlaga eins og við munum væntanlega afgreiða þau frá Alþingi á morgun. Það skiptir gríðarlega miklu máli að geta staðið við þau markmið sem fram eru sett í þessum efnum. Það er alveg ljóst að niðurskurðinum og niðurskurðartímabilinu er lokið og viðspyrnan er hafin. Við erum að fara fram með að bæta hag barnafjölskyldna, skapa nýjar áherslur í atvinnumálum og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs. Það eru þeir þrír lykilþættir sem blasa við. Hér hafa menn tekist á um það í umræðunni hvort þetta sé sú leið sem eigi að fara. Fulltrúar Sjálfstæðisflokks hafa lagt áherslu á að nær væri að bregðast við þeim stóra skuldavanda sem blasir við, upp á 2.000 millj. kr., og byrja að greiða þær skuldir niður og setja þau mál í forgang. Vissulega eru full rök fyrir slíkri umræðu, en auðvitað verður að horfa til þess að eftir þann þunga og erfiða niðurskurð sem við höfum gengið í gegnum á umliðnum þremur til fjórum árum í heilbrigðiskerfi, í menntakerfi, í löggæslu, á nánast öllum þjónustusviðum samfélagsins, verður að forgangsraða í stöðunni þegar við höfum loksins svigrúm til að geta látið eitthvað af hendi rakna inn í samfélagsþjónustuna. Það er auðvitað um þetta sem hin pólitísku átök standa. Hvernig eigum við að stíga fram með fjárlög í þessum efnum? Eigum við að leggja inn í velferðina og byggja upp aftur það sem skorið var niður? Eigum við að taka það í einhverjum áföngum samhliða því að við styrkjum grunninn fyrir atvinnulífið og endurreisn samfélagsins til að geta skapað aftur auknar tekjur? Til að þurfa ekki eingöngu að una við hallalaus fjárlög heldur til að ná fram tekjuafgangi til að geta lagt af fullum krafti og með skipulegum hætti inn í niðurgreiðslur þeirra skulda sem við stöndum frammi fyrir í þjóðarbúinu? Það eru auðvitað þessi lykilatriði sem við erum að fást við, ólíkar leiðir að sama marki. Ég sakna þess, með vísan til þess sem ég sagði hér í upphafi míns máls, að þessi pólitíska umræða á sér ekki stað í fjárlagaundirbúningnum og fjárlagagerðinni. Þegar við erum að fara yfir þær áherslur sem fjárlaganefndin sjálf vill leggja á fjárlagafrumvarpið og mér finnst einnig, talandi af þeirri reynslu, sem auðvitað er skammvinn, sem ég hef haft af þessum málum hvað varðar ríkisfjármálin, að fjárlaganefndin sem slík komi allt of lítið og allt of seint að þeirri stefnumörkun sem lögð er með fjárlagafrumvarp hverju sinni. Hún kemur inn í málið á lokastigi í lokasprettinn þegar fjármálaráðuneyti og stjórnvöld hverju sinni eru í raun og veru búin að leggja hinar stóru línur. Í annan stað er það auðvitað einkennilegt varðandi ríkisfjármál að hér erum við sífellt að vinna í einhvers konar eins árs fjárhagsáætlunum á sama tíma og búið er að leggja mjög skýrar fjármálareglur fyrir sveitarfélögin í landinu sem hafa nú um langt árabil verið að leggja fram sínar þriggja ára áætlanir, eru farin að vinna fimm ára áætlanir og þurfa einnig nú með nýjasta móti að setja fram 10 ára markmiðssetningu í fjárlagagerð sinni til að geta staðið þau markmið sem hafa verið sett um skuldahlutfall og önnur lykilatriði í fjárlagagerð. Það virðist vera eins og ríkissjóður og ríkisfjármálin séu enn þá eitthvert eyland í þessari umræðu og þurfi ekki að koma inn í þennan fasa á sama hátt og stjórnvöld hafa lagt áherslu á það að setja sveitarfélögunum reglur í þessum efnum. Ég veit að verið er að leggja fram breyttar tillögur og endurskoðun á fjármálareglum ríkisins. Það er mjög mikilvægt að fá þau mál til umræðu og yfirferðar sem fyrst og horfa til þess, þegar við erum að sigla þjóðarskútunni út úr þeim mikla ólgusjó sem við höfum staðið í undanfarin ár, erum farin að komast inn á lygnari sæ, að menn geti farið að horfa aðeins til víðari átta, og leggja fram skýra stefnumörkun í því hvert erum við að fara, hvernig við ætlum að standa að því að styrkja og efla velferðarkerfið á ný og hvernig við ætlum að mæta þeim skuldbindingum sem við stöndum frammi fyrir varðandi skuldir ríkissjóðs og aðra þætti sem vissulega þarf að taka á. Ég hef heyrt í umræðunni haldið fram hér af þingmönnum Sjálfstæðisflokks og stjórnarandstöðu að þessi fjárlög séu marklaus vegna þess að inn í þau vanti stóra útgjaldaliði sem ekki sé gert ráð fyrir. Það má vel vera að menn geti tínt upp slíka hluti hvort sem menn horfa á Íbúðalánasjóð og það ástand sem þar ríkir og hvernig menn ætla að gera upp þann þátt mála og geti með einhverjum rökum fært sönnur fyrir því að gjaldfæra ætti einhverjar stórar fjárhæðir í væntanlegu tapi sjóðsins. Við getum horft á að lífeyrissjóðakerfi ríkisins og hvaða skuldbindingar liggja þar inni og hafa legið þar inni árum og áratugum saman og þannig mætti áfram telja. Við verðum auðvitað að horfa til allrar þessarar umræðu af sanngirni og skoða hlutina eins og þeir líta út hverju sinni. Það segir sig sjálft að við erum með ákveðna óvissuþætti sem hljóta alltaf að vera til staðar hvort sem það snýr þessa stundina að Íbúðalánasjóði eða öðrum þáttum. Það er eðlilegt að við höfum öll spil uppi á borðum í þeim efnum áður en við erum búnir að setja þar niður einhverjar skýrar línur hvernig menn ætla að fara að færa hér inn í rekstur eða efnahag ríkissjóðs færslur hvað þau mál snertir. Það er líka sérstakt í málflutningi að á sama tíma og það er gagnrýnt harðlega að viðbótarframlög vanti inn í velferðina, inn í menntakerfið, inn í heilbrigðiskerfið, til löggæslunnar og þannig mætti áfram telja, hafa fulltrúar Sjálfstæðisflokks til að mynda fellt hér við 2. umr. tekjutillögur ríkissjóðs upp á vel á annan milljarð kr. Maður hlýtur að spyrja sjálfan sig að því hvernig það eigi að ganga saman að vera með aðra höndina á rauða takkanum og fella tekjutillögurnar án þess að sýna nokkrar nýjar og í hina röndina að kalla eftir því með græna takkanum að framlögin séu aukin inn í þjónustu samfélagsins langt umfram það sem menn hafa burði til og getu miðað við þá rekstrarstöðu sem við stöndum frammi fyrir. Það þarf auðvitað að sýna sanngirni í þessari umræðu líka. Maður spyr sjálfan sig að því hvernig á því standi að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur ekki lagt fram neinar breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið. Því var svarað til af hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni við upphaf þessarar umræðu að búið væri að leggja fram hátt í 200 slíkar tillögur á undanförnum árum, sem ekki hefðu skilað neinum árangri, og þess vegna þjónaði það engum tilgangi að leggja slíkar tillögur hér fram til viðbótar. Jú, það má vissulega setja málið fram með þeim hætti, en það hlýtur samt að vera lykilatriði og innlegg í þessa pólitísku umræðu um það hvaða leiðir við erum að fara og hvernig við viljum stilla upp rekstri okkar og velferðarþjónustu og ríkisfjármálum, að þær leiðir sem ganga upp séu sýndar og hvernig menn vilja nálgast þær. Ríkisstjórnin hefur sett fram sín spil og lagt út hvernig hún ætlar að nálgast sín markmið. Menn geta haft sínar skoðanir á því hvort það séu þær bestu leiðir eða ekki. En ef menn hafa upp á eitthvað annað að bjóða verða menn að sýna á sín spil líka. Það má vel vera að það henti ekki í aðdraganda kosninga að sýna þau spil ef menn meta það með þeim hætti. Á sama hátt og menn tala um tillögur ríkisstjórnarinnar í uppbyggingu í framkvæmdaáætlun þeirri sem fylgir með þessu fjárlagafrumvarpi sem gæluverkefni. Ég er ekkert viðkvæmur fyrir slíkri umræðu. Þetta eru sannarlega gæluverkefni þessarar ríkisstjórnar. Hún setur þessi verk í forgang fyrir þá stefnu sem hún talar fyrir. Vel má vera að það verði seint að þau verkefni verði einhvern tímann gæluverkefni stjórnarandstöðunnar í þessu þingi eins og mál standa í dag. En þetta eru þær áherslur sem ríkisstjórnin talar fyrir í dag og leggur áherslu á að ná fram til að styrkja grundvöll fyrir efnahag og ríkisfjármálum til komandi framtíðar. Það skiptir máli að við höfum á slíkum grunni að byggja til þess að fara fram með okkar sóknarfæri, tryggja og styrkja okkar tekjuliði og okkar fjárhag. Þessi fjárfestingaráætlun er bundin mörkuðum tekjustofnum. Það er þess vegna ákveðin forsenda fyrir því að hægt sé að fara fram með þau mál að þær tekjur skili sér í ríkissjóð. Þannig er lögð ákveðin ábyrgð fyrir því að vera ekki að fara fram með einhverja slíka hluti nema hægt sé að tryggja að fjármagn skili sér inn í þau verkefni. Það var hér ítarleg umræða næst á undan varðandi málefni Landspítalans. Mig langar að víkja örfáum orðum að því máli vegna þess að mér finnst eins og verið sé að stilla því máli upp á þann veg að samkomulag sem var gert um þær leiðir sem menn vildu fara í uppbyggingu nýs Landspítala séu fyrir bí og að verið sé að svíkjast aftan að þeim samningum sem þar voru gerðir og breið samstaða ríkti um hér á þingi. Málið horfir þannig við mér að breyttar aðstæður eru uppi eftir að ljóst er að undirbúningur fyrir þær framkvæmdir sem hefur verið stefnt að að fara fram með nú þegar skipulagsþátturinn liggur nokkuð skýr fyrir er með þeim hætti að aðilar á markaði, sem menn töldu að væru vísir til þess að koma að framkvæmdum, fjármagna þær og leigja aftur til hins opinbera, virðast ekki vera til staðar til að fara fram með þessar framkvæmdir. Þá stöndum við auðvitað frammi fyrir þeirri spurningu: Ætlum við að gera breytingar þar á og taka þá þætti í þessu verkefni sem greinilega liggur fyrir, að minnsta kosti að mati verkefnisstjórnar eins og staðan er í dag að gangi ekki upp að óbreyttu og finna aðrar leiðir til þess að fara fram með verkefnið, eða ætla menn að leggja verkefnið til hliðar um einhvern óákveðinn tíma? Þetta eru stórar spurningar. Það er auðvitað eðlilegt að þingið og fjárlaganefnd fari yfir þau mál. Þetta eru mál sem eru að koma upp á borð okkar núna á allra síðustu vikum. Sá texti sem fylgir í greinargerð með nefndaráliti meiri hluta útskýrir að með vísan til þess minnisblaðs sem lagt var fram í ríkisstjórn í lok síðasta mánaðar liggi fyrir að frumvarp um einhverja breytingu á þeirri stefnumörkun sem áður var sett fram muni verða lagt fram af hálfu ríkisstjórnar til yfirferðar og umfjöllunar og væntanlega afgreiðslu nú í upphafi komandi árs. Í mínum huga liggur ljóst fyrir að engar ákvarðanir hafa verið teknar um að kúvenda eða breyta til í þessu máli, heldur að við stöndum frammi fyrir því að taka ákvörðun um það hvort þörf er á slíku horfandi til þeirrar stöðu sem uppi er í þessu máli. Ég ætla ekki að segja neitt fyrir um það á þessu stigi hvaða leið verður ofan á í þeim efnum. Það er ljóst að við munum þurfa að taka þá umræðu og þurfum að gefa okkur góðan tíma í það nú í upphafi nýs árs. Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að setja á hér langa umræðu. Þetta voru kannski nokkur lykilatriði sem ég vildi koma að í mínu máli. Ég vil endurtaka það að ég þakka fyrir þá umræðu sem hefur verið við 3. umr. Mér finnst hún hafa verið um margt góð. Hún hefur verið upplýsandi. Það hefur verið komið hér inn á ýmsa þætti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Ég hefði viljað sjá og vil sjá fyrir mér breytt fyrirkomulag, breyttar vinnuaðferðir, meira samráð, meiri samvinnu og að vilji sé til þess af beggja hálfu að fjárlaganefnd komi sem virkari og öflugri aðili að undirbúningi og þeirri stefnumörkun sem lögð er upp með gerð fjárlaga hverju sinni.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni málefnalega ræðu. Ég hefði alveg eins átt von á því að menn kæmu með skilti og lýstu yfir ánægju með málflutninginn um fjárlögin að þessu sinni í tilefni þess hvernig gekk á sínum tíma. Það skiptir ekki máli hvernig menn reyna að snúa sig út úr þessari stefnubreytingu, þ.e. þeirri ákvörðun sem ríkisstjórn Íslands hefur tekið varðandi áformin um Landspítalann. Það er ljóst að ríkisstjórnin er að vinna að framgangi þess máls á öðrum grunni en greinir í lögum, nr. 64/2010, um þetta verkefni. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að alltaf þegar við eigum við svo erfiða stöðu að glíma eins og ríkissjóðurinn er í er spurning um forgangsröðun. Að sjálfsögðu er spurning um forgangsröðunina. Við höfum gagnrýnt og reynt að sinna skyldu okkar í því að veita ríkisstjórnarflokkunum aðhald í þessu verki. Ég ætla að nefna hérna eitt dæmi um forgangsröðunina: Nú sjáum við að til þess að bæta úr fjárskorti löggæslunnar í landinu er komin tillaga um 200 millj. kr. aukningu fjárveitinga, þó að mat manna sé að þær þurfi að vera nær 300 millj. kr. Það kostaði 200 millj. kr. að sækja einn mann fyrir landsdómi. Það kostar verulegar fjárhæðir að vinna í breytingum á Stjórnarráðinu. Það kostar verulegar fjárhæðir að vinna í breytingum á stjórnarskránni o.s.frv. Það er hægt að tína til pólitískar áherslur og segja: Hefði ekki verið betra að verja velferðina, löggæsluna og fleiri þætti en að fara þá leið sem núverandi stjórnarmeirihluti fór? Það er ekkert skrýtið þó að harður pólitískur ágreiningur hafi verið um slík mál, ekki síst þegar menn voru dottnir í 

Virðulegi forseti. Fyrst að Landspítalanum. Ég ítreka að það er ekki að ástæðulausu sem við stöndum frammi fyrir því að þurfa að taka upp þá umræðu. Það hefur komið skýrt fram að sú leið sem menn vildu fara og hefur verið breið samstaða um, þ.e. svokölluð leiguleið, er ekki fær að mati verkefnisstjórnar. Maður spyr: Hvaða tilgangi þjónar það að fara fram með útboð í formi leiguleiðar ef við fáum engin viðbrögð og engin svör og engan áhuga? Ætlum við að eyða tímanum í að bíða eftir slíkum tilboðum eða ætlum við að fara aðrar leiðir? Nú er búið að kanna það og skoða á verktakamarkaðnum og framkvæmdamarkaðnum hér heima hvort slíkur vilji sé fyrir hendi. Það liggur fyrir, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið og aðrir sem hafa rætt þau mál, að sá áhugi er ekki fyrir hendi og sú geta ekki heldur í augnablikinu. Vonandi kemur aftur að því fyrr en síðar. Ef við ætlum að halda verkefninu til streitu innan þess tímaramma sem við höfum horft til þar sem við erum komin með deiliskipulag og alla undirbúningsvinnu klára þá verðum við að horfa til þess hvaða leið við ætlum að fara. Ég hef skilið það svo að vilji sé til þess að fara leiguleiðina með smærri einingarnar og byrja á því dæmi. Með forvali og útboði er þetta fjögurra til sex mánaða undirbúningstími áður en þarf að taka endanlega ákvörðun. Ljóst er að það verður ekki fyrr en á nýju kjörtímabili sem hinar endanlegu ákvarðanir verða teknar um hvort farið verði af stað eða ekki. Varðandi hinn þátt málsins fæ ég vonandi tíma til að svara því í síðara andsvari.

Forseti. Varðandi fyrri hluta af svarinu um Landspítalann erum við sammála. Það sem við lögðum áherslu á, ef gera ætti þessa grundvallarbreytingu á ferli málsins, er að eðlilegt hefði verið, eins og um var rætt og ég taldi samkomulag um, að koma með málið til fjárlaganefndar aftur, ræða það í því pólitíska umhverfi og þá breytingu sem menn sæju fyrir sér að yrði að verða á málinu. Það er það sem við höfum lagt áherslu á. Það tengist meðal annars því sem við höfum sett fram, 1. minni hluti fjárlaganefndar, varðandi þær stærðir sem standa utan fjárlaga og við höfum áætlað af vanefnum, eins og við höfum sagt, vegna þess að okkur skortir vissulega upplýsingar. Við höfum áætlað að að lágmarki þurfi um það bil 15–20 milljarða til gjalda í áætlunina sem muni auka hallarekstur ríkissjóðs. Ef við ætlum að feta þá leið með landspítalabygginguna að fara með hana sem opinbera framkvæmd þá tefur þessi kostnaður að það verk, ef menn kjósa að fara í það, verði að veruleika. Þess vegna leggjum við áherslu á að taka með þá útgjaldapósta sem við reiknum með að muni koma í uppgjörinu í ríkisreikningnum, en ekki af einhverri ósanngirni eða öðru því um líku. Við horfum til þessara mála með það í huga að gera okkur sem best grein fyrir stöðunni. Ég skal vera fyrstu manna til að viðurkenna að það hefur gengið fremur illa, fyrst og fremst vegna skorts á tíma til að vinna með þær tillögur sem hafa komið fram. Ég sakna þess með sama hætti og hv. þingmaður sem nefndi að það skorti pólitíska umræðu. Það er tvennt sem veldur því. Við fáum tillögur frá ríkisstjórninni allt of seint. Sömuleiðis bið ég hv. þingmann að svara mér því hvort honum þyki það svar 

Virðulegi forseti. Að mörgu leyti er gott að heyra að við erum sammála um þær lykiláherslur sem við viljum sjá í landspítalamálinu og að það þurfi að koma skýr lína í það sem allra fyrst. Í mínum huga er alveg ljóst að miðað við þær aðstæður sem eru uppi núna þurfum við að fara yfir málið og taka ákvörðun um næstu skref og framhaldið. Sú umræða má ekki verða til þess að tefja þann framgang sem við viljum í málinu. Varðandi pólitísku áherslurnar geri ég mér alveg grein fyrir því og upplifi auðvitað í pólitísku starfi mínu að það verður seint samstaða um öll atriði í einstökum þáttum sem lúta að því sem greinir okkur í sundur í pólitískum áherslum og stefnumálum. Það eru mörg stór lykilatriði sem skipta máli til að hægt sé að ná breiðri samstöðu, ekki síst í þeirri stöðu sem við höfum verið með íslenskt samfélag á undanförnum árum. Ég er alveg sannfærður um að árangurinn sem hefur náðst víða í sveitarfélögum hringinn í kringum landið, þar sem þau eru að rétta úr kútnum, hefur verið vegna þess að menn hafa náð að taka höndum saman um mörg lykilatriði þó að ágreiningur hafi verið um annað sem minna máli skipti. Það sem snýr auðvitað að okkur er hvernig menn ætla að sigla hér fram til að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Hvernig ætla menn að ná saman um hvernig eigi að standa að niðurgreiðslu skulda ríkissjóðs? Hvar eru þolmörk þjónustu og velferðar? Hvernig á að haga lykiláherslum í skattkerfi? Þetta eru auðvitað atriðin sem menn eiga að reyna að standa saman um og ná samstöðu um. Um upplýsingamál, sem hv. þingmaður vék að áðan, vil ég segja: Ég hef verið málsvari þess að það eigi að vera opinn aðgangur að upplýsingum. Ég barðist fyrir því sem formaður 

Forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga 2013. Fjárlög sem marka svo sannarlega tímamót frá hruninu því að okkur er að takast það mikla verkefni sem þjóðin fól okkur við síðustu kosningar, að koma þjóðfélaginu aftur á réttan kjöl eftir bankahrunið. Við sem vorum í framboði fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð fyrir síðustu kosningar töluðum alltaf á þeim nótum að fram undan væru erfiðir tímar sem mundu taka í hjá öllum landsmönnum ef takast ætti að endurreisa efnahag landsins. Nokkrir hafa gengið úr skaftinu eins og kannski mátti búast við þegar þurft hefur að fara í svo margar, erfiðar og sársaukafullar aðgerðir, en verkin sýna merkin og þegar við erum komin á þann stað að leggja fram fjárlagafrumvarp með um 3 milljarða króna halla í stað 216 milljarða króna halla eins og hann var þegar þessi vegferð hófst árið 2009 er ég bara nokkuð stolt yfir þeim mikla árangri sem náðst hefur með samstilltu átaki allrar þjóðarinnar. Þessi fjárlög bera þess merki að sérstaklega er horft til barna og fjölskyldufólks. Þar má nefna að 2,5 milljarðar fara í auknar barnabætur. Það er verið að framlengja sérstakar vaxtabætur og leggja þar til um 2 milljarða og auknar greiðslur fara til foreldra í fæðingarorlofi. Jafnframt er unnið að því að lengja fæðingarorlofið í 12 mánuði. Þetta tel ég vera mikinn áfanga í að bæta kjör ungs barnafólks sem er með mikla framfærslubyrði vegna húsnæðis og kostnaðar af framfærslu barna sinna. Nú er persónuafslátturinn verðtryggður sem hann var ekki í svokölluðu góðæri og bætur almannatrygginga taka þeim hækkunum sem samið var um í síðustu kjarasamningum. Ég tel mjög brýnt að bæta kjör þeirra sem búa eingöngu við bætur úr almannatryggingakerfinu. Ljúka þarf sem fyrst endurskoðun á almannatryggingakerfinu og einfalda bótaflokka og vinna eftir viðurkenndum framfærsluviðmiðum svo að öllum sem búa þurfa við laun úr almannatryggingum sé tryggð örugg framfærsla. Það er gleðiefni að aldrei hafa verið fleiri nemendur í framhaldsskólum landsins og bætt hefur verið inn í þann málaflokk við 2. umr. fjárlaga 325 millj. kr., sem er mjög gott og sýnir að samstarf aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda, Nám er vinnandi vegur, hefur skilað sér vel. Á milli 2. og 3. umr. fjárlaga voru lagðir til auknir fjármunir til háskóla í landinu. Þar vil ég sérstaklega nefna að um 40 millj. kr. fara til Háskólans á Hólum, 40 millj. kr. til Háskólans á Bifröst og 10 millj. kr. til Landbúnaðarháskóla Íslands. Þessi auknu framlög skipta skólana miklu máli og mikilvægt er að styrkja rekstrargrundvöll þeirra og vinna áfram að endurskipulagningu og hagræðingu svo að þeir hafi fulla burði til að sinna sínu mikilvæga hlutverki heima í héraði. Fjárfestingaráætlun sem gerð hefur verið fyrir næstu þrjú ár skiptir líka miklu máli fyrir áframhaldandi uppbyggingu. Í fjárlagafrumvarpi næsta árs er gert ráð fyrir að 4,2 milljörðum af tekjum af veiðigjaldi verði ráðstafað í ný verkefni, þ.e. til samgöngumála, byggðamála, tækniþróunar og rannsókna. Einnig er gert ráð fyrir að 500 millj. kr. fari í uppbyggingu ferðamannastaða og 250 millj. kr. í uppbyggingu þjóðgarða, sem er mjög mikilvægt þegar fjöldi ferðamanna eykst með jafnmiklum hraða og verið hefur undanfarin ár. Lagt var til af meiri hluta fjárlaganefndar fyrir 3. umr. að leggja löggæslunnar í landinu til viðbótar 200 millj. kr. og veitir ekki af í þann málaflokk. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir auknum fjárveitingum í niðurgreiðslu kostnaðar við húshitun á köldum svæðum. Ég lít svo á að þetta sé áfangi, ég endurtek áfangi, í að bæta búsetuskilyrði á þeim stöðum á landinu sem búa við háan framfærslukostnað. Ég tel að setja eigi í forgang á næstu fjárlögum að haldið verði áfram á þeirri vegferð að bæta búsetuskilyrði landsmanna. Þar vega að sjálfsögðu þungt niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði sem í fjárlögum nú er gert ráð fyrir að verði um 1,5 milljarðar kr. og jöfnun kostnaðar við dreifingu á raforku verði 240 millj. kr. Við þurfum að halda áfram að leggja fjármuni í þessa málaflokka þegar við höfum betri efni til og þeir verði á fjárlögum sem koma á eftir þessum, fyrir árið 2014. Áfram verður flutningsjöfnuður til útflutningsfyrirtækja sem hófst á síðasta ári og hefur gengið vel. Með útboði á strandsiglingum á næsta ári má gera ráð fyrir lægri flutningskostnaði sem nýtist þeim landsmönnum sem geta nýtt sér slíkan flutning sem og fyrirtækjum. Milli 2. og 3. umr. lagði meiri hluta fjárlaganefndar til að framlag til innanlandsflugs á næsta ári yrði aukið um 75 millj. kr. Mun það meðal annars nýtast í stuðningi við innanlandsflug á næsta ári, en þær leiðir sem eru í dag styrktar af ríkinu verða boðnar út. 
             Engin hagræðingarkrafa er gerð á rekstur sjúkrahúsa, heilsugæslu, heilbrigðisstofnana eða öldrunarstofnana og er þeim erfiða þætti lokið. Á milli 2. og 3. umr. var lögð til hækkun á útgjöldum til velferðarráðuneytisins upp á 1,5 milljarða kr. og einnig er lagt til að aukið verði framlag til tannlækninga barna um 100 millj. kr. Er það liður í að mæta tillögum starfshóps um að auka tannheilbrigði barna og stefna að því að gera tannlækningar barna gjaldfrjálsar í áföngum. Það er eitthvað sem margir hafa beðið eftir því að þessi málaflokkur hefur reynst mörgum fjölskyldum erfiður og dýr og hætt við að það hafi bitnað á tannheilsu margra ungmenna. Ég tel að þetta sýni hvernig þessi ríkisstjórn vill vinna á velferðarsviðinu þegar hún hefur til þess fjármuni sem ekki hafa legið á lausu fram til þessa. Nú þegar við erum farin að sjá fyrir endann á þessum miklu erfiðleikum getum við sýnt fram á hvernig við viljum vinna og mæta fjölskyldum og barnafólki í landinu og byggja upp öflugt velferðarkerfi. Að lokum vil ég nefna að 13 milljarðar kr. verða lagðir í framlag til Íbúðalánasjóðs, en staða hans er mikið áhyggjuefni, ekki síst fyrir okkur landsbyggðarfólk. Íbúðalánasjóður er vitaskuld landsbyggðinni mjög mikilvægur og hefur gegnt lykilhlutverki í útlánastarfsemi víða um land þar sem aðrar fjármálastofnanir hafa ekki treyst sér til að lána til húsnæðiskaupa. Það er okkur öllum umhugsunarefni þegar horft er til þess að fjármálastofnanir telja sig eiga að rísa undir því nafni að vera bankar allra landsmanna. Þar hefur því miður oftar en ekki verið misbrestur á þegar um er að ræða lán til íbúðakaupa á þeim stöðum sem viðkomandi stofnanir telja að veðin séu ekki nægjanlega trygg. Stjórnarandstöðunni hefur verið tíðrætt um gæluverkefni ríkisstjórnarinnar í þessu fjárlagafrumvarpi. Mér þætti fróðlegt að vita hverju menn vildu henda út af þeim liðum sem hér hafa verið taldir upp og eru til hagsbóta fyrir allt samfélagið. Það er hvatning til áframhaldandi góðra verka í ríkisfjármálum þegar allir hagvísar eru jákvæðir og vísa veginn fram á við og erlendir sérfræðingar gefa hagstjórninni heilbrigðisvottorð. Vil ég þar nefna til dæmis Lars Christensen, sérfræðing hjá Danske bank, sem varaði Íslendinga við hruninu á sínum tíma. Á hann var nú því miður ekki hlustað. Nýlega var fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins staddur á Íslandi og hann taldi að okkur gengi ótrúlega vel að komast út úr kreppunni. Helsta ógnunin við hagsmuni okkar og útflutningsgreinar væri erfitt efnahagsástand í Evrópu. Það er vissulega áhyggjuefni ef þjóðunum sem standa þar höllustum fæti gengur illa að vinna sig út úr þeirri kreppu, þjóðum sem við höfum selt mikið af okkar útflutningsvörum til, fiskafurðum og öðru því um líku. Það er gömul saga og ný að upphefðin kemur oftar en ekki að utan, en ég held að enginn geti neitað þeim mikla árangri sem náðst hefur nema gegn betri vitund. Öll merki sýna fram á að okkur er að takast það ætlunarverk að koma okkur út úr þessum miklu efnahagserfiðleikum. Í ár var Alþingi snemma á ferðinni með fjárlögin en samkvæmt nýjum þingsköpum er skylt að mæla fyrir þeim á fyrsta degi þingsins á hausti og stefna skal að því að ljúka þeim í fyrstu viku desember. Allt gekk þetta eftir til að byrja með en nú er kominn 19. desember. Á milli fyrstu viku desember og 19. desember fór fram málþóf, að ég tel, þó að aðrir vilji segja að þar hafi farið fram efnismikil umræða um fjárlagafrumvarpið. Margir töldu að það ætti samt eitthvað skylt við málþóf. Mikil og fagleg vinna hefur farið fram innan fjárlaganefndar og frumvarpið fengið góða umfjöllun. Ég hef litið þannig á að þeir sem standa að stjórnarmeirihluta hverju sinni hafi haft langan aðdraganda að því að fara yfir stærstu línurnar og leggja fram áherslur sínar í samræmi við stöðu ríkissjóðs hverju sinni, en á lokametrunum fari menn í handavinnuna við að fínpússa fjárlögin að teknu tilliti til þess sem stendur út af. Ég hef fullan skilning á að stjórnarandstaðan leggi fram áherslur sínar og breytingartillögur, annað væri óeðlilegt, en ég hef lítinn skilning á því þegar stjórnarsinnar koma fram eftir alla þá vinnu sem á undan er gengin og bjóða fram sína óskalista án tillits til þeirrar miklu vinnu sem liggur að baki við að mæta hagsmunum og óskum úr ólíkum áttum. Þekkt er sagan af frambjóðandanum sem fór um kjördæmi sitt fyrir kosningar fyrir kosningar og lofaði öllu fögru hægri, vinstri, og sagði við kosningastjóra sinn eftir fyrirspurn kjósanda á fundi um flugsamgöngur; Heyrðu góði, skrifaðu eitt stykki flugvöllur. Já, það er auðvelt að lofa öllu fögru en erfiðara reynist oft að efna öll loforðin þar sem fæstir eru í þeirri stöðu að ráða ferðinni einir og þurfa í samstarfi við aðra að taka tillit til fleiri skoðana og áherslna sem þarf að samræma og komast að sameiginlegri niðurstöðu um. Eða vill einhver búa við einræði? Þurfum við ekki öll að taka tillit hvert til annars? Takast á um stefnur og áherslur en ljúka svo málum með sameiginlegri niðurstöðu sem við stöndum sameinuð að í samstarfi?  Við berjumst fyrir því að koma sjónarmiðum okkar í gegn í þeirri vinnu sem fer fram í hinum ýmsu málaflokkum sem við fjöllum um og sem betur fer sjáum við oftar en ekki árangur af verkum okkar. Sjaldnast ná menn fram ýtrustu óskum sínum en þannig er nú lífið sjálft. Við þurfum að taka tillit hvert til annars og horfa á heildarmyndina. Ég hef oftar en ekki leikið jólasvein í fjölskylduboðum en ég er ekki tilbúin að leika jólasvein þegar fjárlög ríkisins eru annars vegar. Þar er meira undir en svo að hægt sé að segja: Viltu flugvöll, vinur? Ég skrifa hann þá niður hjá mér. Þessi fjárlög eru að ég tel tímamótafjárlög sem sýna þann mikla árangur sem náðst hefur í ríkisfjármálum á ótrúlega skömmum tíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kallaði eftir rökstuðningi við það sem sumir stjórnarandstöðuþingmenn hafa kallað gæluverkefni. Ég get strax nefnt eitt sem er uppsetning á náttúruminjasýningu í Perlunni, sem á að kosta 500 millj. kr. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji það forsvaranlegt að leggja í þennan kostnað og setja 500 millj. kr. í sýninguna meðan heilsugæslustöðinni í Snæfellsbæ er lokað aðra hverja helgi? Er það forsvaranlegt þegar hv. þingmaður talar um þá miklu vinnu sem fer fram í fjárlaganefnd plús það sem er búið að forgangsraða í verkefni? Til að upplýsa hv. þingmann enn frekar fékk ég símtal frá bæjarstjóranum í Grundarfirði í gær þar sem hann tjáði mér að hann hefði verulegar áhyggjur af því að til stæði, og væri nánast búið að ákveða, að loka heilsugæslustöðinni þar þrjá daga í viku eða það yrði læknislaust. Heldur hv. þingmaður því virkilega fram að það séu forsvaranleg vinnubrögð og kallar svo á einhvern sérstakan rökstuðning fyrir því sem menn kalla gæluverkefni? Hv. þingmaður fór líka yfir það ræðu sinni hvað væri hægt að gera mikið fyrir veiðileyfagjöldin og auðlindagjöldin af sjávarútveginum. Ég ætla ekki að deila um það við hv. þingmann eða taka umræðu um það núna en ég vil spyrja hann. Á sama tíma og verið er að taka öll þessi hundruð milljóna út úr þeim tveimur sjávarplássum sem ég nefni, annars vegar Grundarfirði og hins vegar Snæfellsbæ, er verið að loka heilsugæslustöðvunum með einum lækni yfir helgarnar. Svona er komið fyrir heilsugæslunni á þeim stöðum þegar niðurskurðartímanum er lokið og uppbyggingin hafin og ég spyr: Ef íbúarnir í þessum sveitarfélögum þurfa ekki þá grunnþjónustu sem heilbrigðisþjónusta er, hvaða þjónustu þurfa þeir þá?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Þetta var nú akkúrat það sem ég nefndi í ræðu minni, að við gætum ekki valið bita af einhverju veisluborði án þess að horfa á heildarmyndina. Við þurfum nefnilega alltaf að horfa á hana. Við vitum að í húsi föður míns eru mörg herbergi og það eru þannig að horfa þarf í öll horn. Menn geta ekki einangrað eitt og sagt án þess að horfa heildarmyndina: Þarna viljum við meiri fjármuni. Náttúruminjasafn er allra góðra gjalda vert og það var löngu kominn tími til að við sýndum því tilhlýðilega virðingu. Það er ekki hægt að bera saman og segja að af því að peningar fóru í það sé verið að taka úr öðrum málaflokki eins og heilbrigðisþjónustunni. Það er bara ekki sanngjarnt. Hv. þingmaður sem hefur verið í fjárlaganefnd allan þennan tíma veit að það er mikil vinna að reyna að púsla saman fjármunum, vega og meta hvar þörfin fyrir þá er brýnust án þess að skera algjörlega niður einhverja ákveðna málaflokka. Það verður að horfa í öll horn í þeim málum. Hv. þingmaður ætti að vita það eftir allan þennan tíma í fjárlaganefnd. Varðandi veiðigjaldið. Hv. þingmaður sagði að það væri tekið af þessum sjávarbyggðum. Hafa þær notið þeirra fjármuna hingað til? Ég bara spyr. Ætti staða Grundarfjarðar ekki að vera betri en hún er í dag ef byggðin hefði notið þessara fjármuna frá sjávarútveginum? Ég held að við ættum að sammælast um að taka eðlilegt veiðigjald af greininni og 

Virðulegi forseti. Þetta eru mjög sérkennileg svör hjá hv. þingmanni. Það sem ég var að benda á í andsvari mínu var þessi forgangsröðun. Ég fór margoft yfir það í 2. umr. fjárlaga sem hv. þingmaður tók sérstakan krók fram hjá og kallaði málþóf. Það var verið að kalla eftir því að fjármagn færi í grunnþjónustuna á þessum stöðum. Þess vegna sagði ég það þegar hv. þingmaður nefndi sérstaklega að verið væri að ráðstafa þessum auknu veiðigjöldum í þau verkefni sem þarna voru talin upp sem og mörg önnur. Þetta snýst nefnilega um forgangsröðun fjármuna og meðan ríkisstjórnin og stjórnvöld geta ráðstafað hundruðum milljóna kr. í alls konar gæluverkefni, að mínu viti, og á sama tíma ekki haft heilsugæslustöðvarnar opnar á þeim stöðum sem er verið að taka veiðileyfagjaldið af er manni auðvitað misboðið, öllum íbúunum er misboðið. Það er ekki hægt að bjóða fólki upp á að hér sé kallað eftir því að það sé rökstutt að kalla einhver verkefni gæluverkefni þegar maður gerir það efnislega. Svo er snúið út úr því og sagt: Það verður að horfa á heildarmyndina. Það er akkúrat það sem við köllum eftir að sé gert. Það gefur augaleið, og það veit hver þingmaður, að ef ekki er grunnþjónusta í þessum byggðum eins og öðrum þá þarf enga þjónustu í þeim. Það er auðvitað mjög dapurlegt og þá líta íbúar á þeim svæðum á sig sem einhvers konar vinnudýr fyrir ríkissjóð. Þetta er fólkið sem skapar verðmætin, vinnur við sjávarútveginn og gerir hluti til að skaffa tekjur í ríkissjóð. Samt sem áður er farið í svona uppbyggingar, rugl og vitleysu, á sama tíma og heilsugæslustöðvunum er lokað. Þetta snýst um forgangsröðun og fagleg vinnubrögð og því höfum við verið að kalla eftir en ekki að menn snúi svona út úr eins hv. þingmaður reyndi að gera í svari sínu áðan.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki segja að ég hafi verið að snúa út úr orðum hv. þingmanns og margur heldur mig sig.  Núna þegar ríkisstjórnin og við sem erum þar fótgönguliðar erum komin út úr þessum mikla og erfiðasta vanda sem við höfum unnið okkur í gegnum með blóði, svita og tárum segi ég: Það er efst á blaði hjá þessari velferðarstjórn að gera heilbrigðiskerfinu sem hæst undir höfði en við ætlum ekki að leggja niður allt annað í leiðinni, hvort sem hv. þingmaður kallar Náttúruminjasafn gæluverkefni eða annað sem fylgir menningu landsins. Ég er stolt af því að við Íslendingar leggjum fjármuni í það og öll þjóðin hlýtur að geta sammælst um slíkt. Þetta er menningararfur okkar allra.

Forseti. Hv. ræðumaður, þingmaður ræddi hér og gerði að umtalsefni hvernig einstakir stjórnarliðar umgengjust fjárlögin og líkti þeim við jólasveina í útdeilingu gjafa. Ef við höldum okkur við samlíkingar má minna á að í tengslum við andsvör hv. þingmanna hér áðan var notuð sú samlíking að notendur á orkuveitusvæði Orkuveitu Reykjavíkur hefðu fengið Perlu í skóinn í nótt meðan íbúar  Ef við höldum líkingunum áfram getum við alveg eins sagt sem svo að það hafi ýmsir jólasveinar gengið hér um héruð fyrir síðustu kosningar og lofað kjósendum því að sækja aldrei um aðild að Evrópusambandinu. Ég sé ekki hvar það stendur í dag. Eins eru það þeir þættir sem er verið að deila út og hv. þingmaður gerði ágætlega grein fyrir því í ræðu sinni hvað væru góðir bitar, ef svo mætti segja, í þessu fjárlagafrumvarpi og flestir eru svona í grunninn sammála um það séu góð mál. Það er engu að síður niðurstaðan í fjárlagatillögunni eins og hún liggur fyrir að við rekum ríkissjóð með halla. Í rauninni eru allir sem hafa tjáð sig um málið við þessa umræðu sammála um að þar liggur mesti vandinn okkar. Einmitt af því tilefni vil ég inna hv. þingmann eftir því hvort við getum ekki verið sammála um að hinn eini sanni mælikvarði á verkefnið sem við glímum við séu hreinar skuldir ríkissjóðs. Getum við ekki verið sammála um að það sé í rauninni sá mælikvarði sem við verðum að nýta til að meta árangurinn af því sem við leggjum í í tengslum við fjárlagagerðina með það að markmiði að ná niður hallanum og komast í það verkefni að byggja hérna upp 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Jú, ég held að það sé enginn ágreiningur um að minnka þurfi skuldir ríkissjóðs. Að því höfum við verið að vinna og sýnt fram á gífurlegan árangur. Eftir því sem okkur tekst betur að greiða niður skuldir ríkissjóðs því meira fjármagn er til góðra mála og hvort sem við viljum telja þau gæluverkefni eða nauðsynlega grunnþjónustu þá eiga þau öll einhvern rétt á sér. Við þurfum að reyna að smyrja það sem réttlátast yfir samfélagið. Við viljum ekki safna upp vaxtaberandi skuldum heldur frekar reyna, þótt það sé erfitt, að greiða niður og fá inn tekjur eins og við höfum verið að gera. Við höfum þurft að skera niður en sá tími, erfiðasti tíminn, er að baki og þá finnst mér eðlilegt að við leyfum okkur að gleðjast yfir þeim árangri því hann er að skila sér. Það er enginn sem neitar því að það hafi orðið árangur í hagstjórn landsins. Ég vildi gjarnan sjá þann mann sem kæmi hér upp og segði að það hefði ekki orðið neinn árangur í hagstjórn landsins. Svo geta menn alltaf deilt um akkúrat hvert þeir telja að sé komið. Við stefnum að frumjöfnuði árið 2014 og tölum um að skila ríkissjóði núna með þriggja milljarða halla, frá 216 milljarða halla, og ég held að það sé nú mjög gott og margir eru mér sammála í þeim efnum, bæði innlendir og erlendir sérfræðingar sem kunna að lesa úr hagtölum.

Forseti. Það er gott að heyra að við erum sammála, ég og hv. þingmaður, um að besti mælikvarðinn á þann árangur sem við þurfum að ná séu hinar hreinu skuldir ríkissjóðs. Það er sú staðreynd sem við stöndum frammi fyrir, það er sú stærð sem við þurfum að ná niður. Þess vegna hef ég haft ákveðinn fyrirvara við þá umræðu þar sem gefið er til kynna að við séum að komast á einhvern lygnan sjó því að sá mælikvarði sem hreinar skuldir ríkissjóðs eru, nettóskuldir, gengur í öfuga átt við allt það tal sem maður heyrir frá hv. stjórnarliðum.

Nei, nei.

Hreinar skuldir ríkissjóðs voru rétt rúm 20% árið 2008. 2009 voru þær 40%, 2010 voru þær 48% og 2011 voru hreinar skuldir sem hlutfall af vergri landsframleiðslu 55%. Því miður er staðan svona. Það er óumdeilt að hallinn á fjárlögum hefur verið að dragast saman og það er vissulega fagnaðarefni, en varúðarmerkin eru til staðar og það er algerlega óásættanlegt að menn tali á þeim tímum sem nú eru um að við séum komin fyrir vind. Það er ekki þannig, því miður. Við eigum ærin verkefni eftir og því miður er veruleikinn sá, hverju svo sem um er að kenna, að ósamræmið á milli fjárlaga og ríkisreiknings gefur það til kynna að við höfum ekki náð fullri stjórn á ríkisfjármálum. Við verðum að gera betur. Mér finnst það birtast ágætlega í þeirri nöturlegu staðreynd að hreinar skuldir hafa vaxið ár frá ári sem hlutfall af landsframleiðslu öll síðustu ár.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekkert að draga úr því að menn þurfi að sýna aðhald og ábyrgð í ríkisrekstri áfram, en menn mega nú gleðjast á ákveðnum áningarstöðum. Það er ákveðinn áningarstaður að vera búin að ná þessu marki núna, við fjórðu fjárlög þessarar ríkisstjórnar. Ég gleðst yfir því. Ég undrast það hvernig sjálfstæðismenn, sem talað hafa undanfarnar vikur og mánuði fyrir skattalækkunum, sjá það samræmast því að við ætlum að halda áfram að greiða niður skuldir ríkissjóðs.  Einhvers staðar verða menn að fá tekjurnar. Á þá að láta almenning borga sig inn á sjúkrahúsin eins og byrjað var að gera hér fyrir tíð þessarar ríkisstjórnar með gjaldtöku? Á að láta fólk borga kostnaðinn sem mest sjálft? Við höfum verið að reyna, þó að þetta hafi verið erfiðir tímar, að snúa af þeirri braut að menn greiði með sköttum sínum inn í velferðarkerfið svo almenningur geti notið þess í heilbrigðiskerfinu 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga í 3. umr. og verður að viðurkennast að það eru ákveðin vonbrigði, þó að það séu ljósir punktar inni á milli, að ekki hafi tekist að gera meiri breytingar en hér koma fram. Við sjáum það líka á ræðum stjórnarþingmanna að raunveruleikinn virðist ekki alveg ljós mörgum hv. þingmanninum í stjórnarliðinu þar sem þeir berja sér hér á brjóst og segja að þetta séu góð fjárlög og að það sé margt í þeim sem horfi til betri tíðar. Þá gleyma þeir því að grunnurinn sem er undir fjárlögunum, tekjuöflunin, er veikur og mun væntanlega ekki ganga upp. Þar af leiðandi munu draumarnir sem hér eru ekki ganga eftir. Það eru nokkur atriði sem gera það að verkum að þetta mun ekki ganga upp. Í fyrsta lagi, þegar ráðamenn ríkisstjórnarinnar lýstu því yfir að kreppan væri búin var alla vega einn fyrrverandi ráðherra, fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, sem áttaði sig á því að það væri ekki rétt og kom og leiðrétti það, hann sagði að kreppan væri ekkert búin. Við erum ekki farin að sjá fyrir endann á kreppunni og hún mun hafa áhrif á grunninn. Metnaðarleysi ríkisstjórnarflokkanna til að auka tekjur ríkissjóðs með öðru en skattahækkun og skattpíningu á verkafólk í landinu mun á endanum koma í bakið á okkur öllum. Metnaðarleysið felst í því að fjölga ekki störfum og skapa ekki atvinnulífinu tækifæri til að vaxa og eflast. Svo mætti áfram. En svo koma ræðumenn hér, þingmenn stjórnarflokkanna, og hæla sér af því að hafa varið heilbrigðiskerfið og segja jafnvel að fyrr á tíðum hafi staðið til að sjúklingar borguðu sig inn á sjúkrahúsin, en þá voru þó sjúkrahús, hér var þó heilbrigðisþjónusta sem hægt var að vera nokkuð stoltur af. Nú er búið að skera heilbrigðisþjónustuna víðast það mikið niður að hún er hvorki fugl né fiskur, því miður. Hér tala menn um árangur í hagstjórn. Það kann vel að vera að einhver batamerki sjáist einhvers staðar. Þó það nú væri eftir fjögur ár að einhver batamerki sjáist, en hver er það sem borgar brúsann fyrir þessa ríkisstjórn? Það er að sjálfsögðu fólkið í landinu, það eru heimilin. Það er ekki búið að ráðast á þann mikla vanda sem skuldir heimilanna eru, það er ekki búið að höggva í atvinnuleysið svo neinu nemi. Fólk hefur flutt til útlanda í stórum stíl. Skólarnir eru sem betur fer fullir af fólki sem fer nú bráðum að útskrifast. Stór hluti af því fór í nám í hruninu en hvað tekur við? Það vantar störf fyrir þetta fólk. Áfram verða væntanlega lagðar álögur á fólkið í landinu, á verkalýðinn, eins og þessi ríkisstjórn hefur haft að markmiði. Svo ræða menn hér um að ekki sé hægt að auka tekjur ríkissjóðs nema með sköttum, sem er fráleitt að halda fram. En það hefur hins vegar verið aðalsmerki þessarar ríkisstjórnar að hækka skatta og vera mjög hugmyndarík í að auka skattheimtu eða finna upp nýjar leiðir til þess í stað þess að reyna að finna jafnvægi milli þess sem talist getur eðlilegur skattur og þess að fyrirtækin fái svigrúm til að vaxa, auka tekjur sínar, fjölga störfum, ráða fólk til vinnu og svo framvegis. Sú skattpíningarstefna sem hér er rekin er í raun allt að drepa, það er ekkert jafnvægi á milli þessara leiða, á milli þeirra sem vilja skattpína allt og þeirra sem vilja enga skatta. Þarna þarf að vera jafnvægi á milli og það jafnvægi hefur ekki fundist og mun örugglega ekki finnast á þeim dögum sem þessi ríkisstjórn á eftir. Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að það er mikilvægt fyrir ríkissjóð að auka tekjur sínar og það verður ekki gert með frekari skattheimtu því að fólkið og fyrirtækin í landinu þola ekki meiri skatta, þola ekki frekari skattahækkanir. Ríkissjóður ber kringum 84 milljarða króna í vaxtakostnað. Til þess að vinna hann niður verður ekki leitað frekar í vasa launþega eða annarra þegna landsins, enda hefur komið í ljós að stærsta fjöldahreyfing landsins, Alþýðusamband Íslands, hefur gefist upp á ríkisstjórninni. Hún hefur lýst frati á ríkisstjórnina og verk hennar. Einhvern tíma hefði það þótt saga til næsta bæjar að ríkisstjórn mundi fá slíka umsögn og slíka útreið hjá verkalýðshreyfingu, fyrsta hreina vinstri stjórnin í sögu landsins, þegar hún komst loksins að. Þá gerist hvað? Þá missir hún trúnað verkalýðsins. Það er grafalvarlegt mál þegar ráðherrar ríkisstjórnarinnar fara fram með þeim hætti sem hæstv. efnahags- og nýsköpunarráðherra gerði gagnvart forustu Alþýðusambands Íslands. Það er og verður blettur á sögu þingsins því að að sjálfsögðu áttu menn að setjast niður og segja: Er það eitthvað sem við getum lagað? Er eitthvað sem við getum náð saman um? í stað þess að fara fram með hnefann á lofti, sem gert hefur það að verkum að Alþýðusambandið hefur sagt að ekki verði rætt frekar við þessa ríkisstjórn, og bíður eftir kosningum. Samtök atvinnulífsins hafa tekið í sama streng. Allt gengur þetta út á það sama, svikin loforð og svikin loforð. Virðulegi forseti. Það sem er brýnast á næstu misserum, á næstu árum er að einhenda sér í að efla atvinnulífið, fjölga störfum, efla hagvöxt þannig að hér verði til framleiðni, svo hér verði farið að framleiða vörur og þjónustu, selja úr landi, skapa gjaldeyri þannig að til verði tekjur til þess að byggja upp öflugt velferðarkerfi. Velferðarkerfið verður ekki byggt upp með þeirri aðferð sem þessi ríkisstjórn hefur stundað, það er alveg ljóst. Það eru verkefni næstu ára, þ.e. að ráðast á atvinnuleysið, fjölga störfum, það verða verkefnin sem bíða okkar. Ég spái því að þegar líður að kosningum verði kosið um það hvernig ríkisstjórnin hefur staðið sig í efnahagsmálum, hvernig hún hefur staðið sig gagnvart heimilunum, gagnvart fjölskyldunum og gagnvart því góða fólki sem byggir Ísland. Sú framtíð er ekki björt, hvað þá þegar ríkisstjórnin nýtur stuðnings Bjartrar framtíðar, þá er það alveg ljóst að það er frekar dökkt yfir en hitt. Fjárlagafrumvarpið sem ég gagnrýni hér ber þess merki að verið er að reyna að klóra í bakkann rétt fyrir kosningar. Nú á að fara fram með stóru loforðin, nú er farið fram með fjárfestingaráætlun sem samin var af ríkisstjórnarflokkunum og stuðningsflokki ríkisstjórnarinnar, Bjartri framtíð. Nú á að fara fram og reyna að tryggja áframhaldandi setu með einhverju sem kallað er fjárfestingaráætlun. Það kann að vera að hægt sé að skilgreina eitthvað af þeim hlutum sem fjárfestingar, en að mínu viti er verið að breyta um nöfn á ákveðnum hlutum. Fæst af því sem þar er mun skila verulegum tekjum til ríkissjóðs heldur fyrst og fremst auka kostnað. Það þýðir ekki að þetta séu endilega slæmir hlutir en það eru mikil mistök að mínu viti að ráðast í marga þeirra á þessari stundu. Það gildir að sjálfsögðu ekki um alla. Vonbrigðin yfir því að sjá hversu litlar breytingar eru gerðar hér á stórum hlutum í fjárlagafrumvarpinu á milli umræðna gera það að verkum að það er nánast útilokað að leggja fram grundvallarbreytingar á málinu. Frumvörpin eru náttúrlega ekki komin hér til umræðu, þau eru enn í nefnd, fyrir utan það að þau virðast vera byggð á mjög veikum grunni. Frú forseti. Ég ætla að láta þessu lokið hér. Ég vona svo sannarlega að við munum geta breytt þessu með einhverjum hætti í atkvæðagreiðslu á morgun því að þetta getur ekki gengið svona fyrir okkar góðu og kröftugu þjóð.

Virðulegur forseti. Í umræðum um fjárlög ársins 2013 hafa komið fram fjölmargar ábendingar um alvarlega galla á fjárlagafrumvarpinu, raunar svo margar að ég hef ekki tölu á þeim lengur. Það hefur m.a. verið bent á að mjög stórir fyrirsjáanlegir útgjaldaliðir sem munu óhjákvæmilega falla til á árinu 2013 sjáist hvergi í fjárlagafrumvarpinu, þeim hafi einfaldlega verið sleppt. Það er væntanlega gert viljandi, því þrátt fyrir þessar ábendingar hafa ekki verið gerðar breytingar til leiðréttingar í samræmi við þær. Hver skyldi ástæðan vera fyrir því? Hún hlýtur að vera sú að menn ætli að einsetja sér að halda því til streitu að hallinn á fjárlögum sé ekki nema 3 milljarðar og bera það svo saman við halla á fjárlögum árið sem Seðlabankinn varð fyrir hundraða milljarða tjóni á falli bankanna og segja sem svo: Sjáið hvað við höfum náð miklum árangri. Hallinn á þessu ári verður ekki nema 3 milljarðar en var 218. Það held ég að sé nýjasta talan sem menn nefna um fjárlög hrunársins, eins fráleitur og sá samanburður er. Í þessu felst auðvitað töluverð ósvífni. Annars vegar það að miða við árin þar sem íslenskt efnahagslíf komst nánast í þrot. Allir stærstu bankarnir urðu gjaldþrota með þeim afleiðingum sem birtust í uppgjöri þess árs og hins vegar að halda því fram og telja það til marks um árangur ríkisstjórnarinnar á þessu kjörtímabili að hallinn á árinu 2013 verði ekki nema 3 milljarðar þegar menn vita og sjá svart á hvítu að það er einfaldlega rangt. Þetta sýnir okkur, því miður, að tilgangurinn með þessum fjárlögum er ekki hvað síst sá að blekkja í lok kjörtímabilsins og aðdraganda kosninga. Það hlýtur að teljast alvarlegt mál. Til viðbótar við þessa stóru útgjaldaliði sem eru fyrirsjáanlegir liggur alveg ljóst fyrir að hallinn verður miklu meiri, svona í ljósi reynslunnar, því ýmislegt ófyrirséð mun bætast ofan á þetta. Við höfum séð á undanförnum árum, árið 2012, 2011, 2010 og 2009, að áætlanirnar stóðust aldrei. Það skeikaði 173% á fjárlögum ársins 2010 og raunveruleikanum. Það hlýtur að hafa verið a.m.k. Evrópumet ef ekki heimsmet. Því miður hefur ósköp lítið verið að marka fjárlög þessarar ríkisstjórnar. Það sem stendur upp úr og er sameiginlegt með uppgjöri allra áranna á þessu kjörtímabili er að jafnt og þétt hafa skuldir ríkisins verið að aukast. Skuldir ríkisins við upphaf næsta kjörtímabils verða miklu, miklu meiri en þær voru eftir efnahagshrunið. Viðsnúningurinn er ekki hafinn og vaxtagreiðslurnar eru slíkar að það væri nánast hægt að reka heilbrigðiskerfið ef menn þyrftu ekki að punga út fyrir þessum himinháu vaxtagreiðslum. Vaxtagreiðslurnar hafa haldið áfram að aukast í takt við auknar skuldir ríkisins. Það liggur ljóst fyrir og fjárlög ársins 2013 staðfesta, jafnvel með öllum þeim blekkingum sem þar er að finna, að næsta ríkisstjórn mun á margan hátt standa frammi fyrir erfiðari stöðu en þessi ríkisstjórn gerði þegar hún tók við völdum. Það hlýtur að vera okkur verulegt áhyggjuefni að þessi fjögur ár skuli ekki hafa verið nýtt betur en svo að ríkisstjórnin sem tekur við eftir fjögurra ára tímabil sem átti að vera tímabil viðsnúnings, allar áætlanir gerðu ráð fyrir því í upphafi kjörtímabilsins, skuli taka við verri stöðu ríkisins. Það voru nefnilega heilmikil tækifæri til að láta spárnar um hinn snögga viðsnúning rætast, hvort heldur sem litið er til spár Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, ríkisstjórnarinnar sjálfrar, ASÍ, Hagstofunnar eða annarra. Við sáum að jafnvel í Evrópu, þar sem menn hafa nú verið að ganga í gegnum evrukrísuna svokölluðu, varð strax heilmikil uppsveifla árið 2010 og að einhverju leyti árið 2011 í kjölfar efnahagskrísunnar og niðursveiflunnar. Enda hefur það nánast verið regla að eftir skarpa efnahagslega niðursveiflu í þróuðum ríkjum fylgir tiltölulega skörp uppsveifla. Sú uppsveifla varð aldrei hér vegna þess að menn nánast skipulega héldu niðri fjárfestingu og atvinnuuppbyggingu í landinu þannig að störfum hefur nánast ekkert fjölgað. Það hafa nánast engin ný störf orðið til. Jú, það hefur eitthvað fækkað á atvinnuleysisskrá, en það er bara með tilfæringum og endurskilgreiningum og sérstaklega flutningi fólks úr landi. Til viðbótar við stöðuna hvað varðar sköpun starfa horfum við fram á að fjárfesting hefur á undanförnum árum verið í sögulegu lágmarki og það er auðvitað nátengt. Það breytist ekki mikið með þessum fjárlögum. Það er reyndar búið að taka nokkra liði sérstaklega út og gefa þeim nafn, fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Fjárfestingar sem dygðu ekki til að opinber fjárfesting væri í meðallagi, jafnvel þó við tækjum þær einfaldlega með öðrum fjárfestingum eins og venjan hefur verið til þessa og litum á þetta sem eðlilega fjárfestingu ríkisins. Við erum enn í algjörri lægð hvað varðar fjárfestingu sem er undirstaða hagvaxtar til framtíðar og atvinnusköpunar. Menn bregðast við því með sýndarmennskunni með því að setja saman svokallaða fjárfestingaráætlun, sem á reyndar að fjármagna á næsta kjörtímabili að langmestu leyti. Þessi ríkisstjórn ætlar sem sagt að lofa hinu og þessu svona rétt fyrir kosningar, en láta þá sem taka við um að fjármagna það. Virðulegur forseti. Sú heildarmynd sem birtist okkur af þessu kjörtímabili nú þegar við skoðum síðustu fjárlög þessarar ríkisstjórnar, og ég hef verið að lýsa hér, er svo alvarleg að hún ein og sér ætti að vera fullt tilefni til að ríkisstjórnin léti lítið fyrir sér fara í umræðum um efnahagsmál og lyti höfði þegar kemur að umræðu um þann málaflokk. En nei, í staðinn fyrir að viðurkenna staðreyndir fara menn í það að hrósa sjálfum sér hver á fætur öðrum. Þeir stjórnarliðar sem þó hafa látið hafa sig í það að ræða fjárlögin halda því fram að hér hafi náðst stórkostlegur árangur, þótt skuldir ríkisins séu miklum mun meiri en þegar ríkisstjórnin tók við. En hvað tína menn til? Þessar atvinnuleysistölur sem ég nefndi áðan, ég þarf ekki að fara aftur yfir þær. Svo það að hagvöxtur hér sé svo miklu meiri en í öðrum Evrópulöndum. Hvernig varð þessi hagvöxtur til? Ekki með fjárfestingu, sem er í sögulegu lágmarki eins og ég nefndi, eða nýjum störfum, nýrri framleiðslu. Nei, hagvöxturinn varð til vegna þess að ríkisstjórnin í rauninni neyddi fólk til að nota séreignarsparnað sinn. Hún fékk óvæntan happdrættisvinning þegar makríllinn fór að leita inn í íslenska lögsögu. Og svo jók fall gjaldmiðilsins töluvert á útflutningstekjur, ekki hvað síst í ferðaþjónustu. Það er gjaldmiðilsins sem þessi ríkisstjórn eða a.m.k. ráðandi hluti hennar vill fyrir alla muni losna við sem allra fyrst. Ef ekki hefði verið fyrir þá sveiflu sem íslenska krónan tók á sig, með mjög alvarlegum afleiðingum fyrir íslensk heimili reyndar, er alveg ljóst að atvinnuleysi hefði þróast á svipaðan hátt og í Evrópu og ólíklegt að ástandið væri miklu betra hér en t.d. á Írlandi eða í Portúgal. Það gæti vel verið um 15% atvinnuleysi. Fyrir utan það, virðulegi forseti, að ef við hefðum nú verið komin með evruna þegar efnahagshrunið varð liggur alveg ljóst fyrir að Ísland hefði einfaldlega orðið gjaldþrota. Það hefði verið sett í þá stöðu að þurfa að bjarga bönkunum eins og Írar gerðu án þess að eiga nokkra möguleika á að standa undir því. Það sem hefur kannski einna helst fleytt ríkisstjórninni áfram á kjörtímabilinu er gjaldmiðillinn og fall hans, makríllinn og það að stjórnarandstaðan, forsetinn og auðvitað almenningur í landinu skyldu koma í veg fyrir að ríkisstjórnin skuldsetti landið langt umfram það sem það hefði staðið undir. Þetta þrennt sem hefur bjargað ríkisstjórninni eru allt hlutir sem ríkisstjórnin hefur barist gegn með öllum tiltækum ráðum á þessu kjörtímabili. Hvað á ég við með því? Ég ætla ekki að fara að rekja Icesave-söguna eina ferðina enn, en hitt tvennt, gjaldmiðillinn og makríllinn, eru hvort tveggja hlutir sem við höfum engin yfirráð yfir og ekkert að segja um að ráði ef ríkisstjórninni hefði orðið að því markmiði sínu að ganga í Evrópusambandið á kjörtímabilinu. Nú er reyndar ljóst að af því verður ekki. Því þurfum við að velta fyrir okkur hvað tekur við. Hvernig vinnum við best úr þeirri stöðu sem fjárlög ársins 2013 lýsa? Þar eru góðu fréttirnar þær að ef mönnum tækist að koma á eðlilegum sjálfbærum hagvexti, aukinni fjárfestingu og verðmætasköpun væri mjög hratt hægt að snúa þróuninni til betri vegar á Íslandi. Í þessum vandræðagangi ríkisstjórnarinnar sjáum við nefnilega glitta í risastór tækifæri. Við sjáum af öllum mistökunum hvað hlutirnir gætu verið miklu betri ef menn tækju skynsamlegar ákvarðanir. Stjórnarliðar tala mikið um þá áherslubreytingu sem verður með þessum fjárlögum með fjárfestingu í svokölluðum skapandi greinum. Þá komum við reyndar aftur að því sem ég nefndi í upphafi, það er eitthvað sem næsta ríkisstjórn á að fjármagna, en gott og vel. Þetta er áherslan hjá ríkisstjórninni, að til framtíðar muni stefnumörkun með áherslu á skapandi greinar skapa heilmikil verðmæti. Hvað er nýtt í því? Það hefur mjög lengi verið stefna íslenskra stjórnvalda að efla skapandi greinar. Hver er ástæðan fyrir því að þær hafa ekki eflst meira en raun ber vitni á þessu kjörtímabili? Hver er ástæðan fyrir því að stjórnarliðar koma hér fram og kynna síðustu fjárlög sín á þann hátt að með sérstakri innspýtingu í þessar greinar verði hægt að koma þeim af stað? Ástæðan fyrir því að þær hafa ekki farið af stað sjálfar, eins og tækifæri voru til, er sú að stefna ríkisstjórnarinnar að öllu öðru leyti allt þetta kjörtímabil hefur verið til þess fallin að halda aftur af fjárfestingu. Til dæmis og ekki hvað síst í nýsköpunargreinum, greinum sem reiða sig á stöðugleika, reiða sig á að menn geti gert lágmarksáætlanir um framtíðina. Næg er áhættan af því að ráðast í stofnun nýsköpunarfyrirtækis, en menn verða a.m.k. að geta séð fyrir hvernig skattkerfið muni þróast og hvaða möguleikar verði á vexti í hagkerfinu. Þegar menn sitja uppi með stjórnvöld sem auka óvissuna á hverjum einasta degi þá ráðast menn ekki í stofnun nýsköpunarfyrirtækja eða áhættusaman rekstur. Þá fara menn eins varlega og þeir mögulega geta í sínum rekstri. Þá skiptir engu máli þótt menn komi í lok kjörtímabils og ætli að setja einhverja tugi milljóna í styrki hingað og aðra tugi þangað, ef menn hafa allt kjörtímabilið rekið stefnu sem heldur aftur af fjárfestingu. Það á ekki bara við um þessar skapandi greinar sem hafa verið stjórnarliðum hugleiknar í umræðunni, það á auðvitað líka við um undirstöðuatvinnugreinar íslensks samfélags. Þar hefur verið gengið ótrúlega langt í að skapa og viðhalda óvissunni. Jafnvel í grunnatvinnuvegi Íslendinga, sjávarútvegi, sem hefði getað haft þau áhrif á kjörtímabilinu að draga okkur út úr kreppunni, hefur allt verið sett í uppnám frá nánast fyrsta degi og uppnáminu viðhaldið. En þegar aðeins fáeinir mánuðir eru eftir af kjörtímabilinu heyrum við fréttir af því að hugsanlega muni ríkisstjórnin koma með nýtt frumvarp um stjórn fiskveiða. Hugsanlega, ef menn koma sér saman um það innan stjórnarliðsins, gerist það á næsta ári. Enn eru menn með hugmyndir um að umbylta undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar nokkrum vikum fyrir kosningar. Er ekki nóg komið af óvissu sem birtist ekki hvað síst í þessum fjárlögum og þeim skorti á fjárfestingu sem þar er svo áberandi? Talandi um samspil annars vegar nýsköpunargreinanna og hins vegar undirstöðuatvinnuveganna þá virðist það vera eitthvað sem menn gera sér enga grein fyrir í stjórnarliðinu. Það er litið á þetta sem nánast andstæður, þannig að það þurfi að vega að undirstöðuatvinnugreinunum til þess að byggja upp nýsköpun. Þannig voru tillögur um veiðigjöld a.m.k. kynntar. Það þyrfti að ganga þetta langt gegn sjávarútveginum til þess að geta sett peninga í nýsköpun. Langflest fyrirtæki sem hafa náð árangri í nýsköpun, hvort heldur sem er á Íslandi eða í nágrannalöndunum, hafa byggt þann árangur á því að til staðar hafa verið sterkar undirstöðuatvinnugreinar. Ekki hvað síst á þetta auðvitað um sjávarútveginn sem hefur myndað undirstöðu fyrir vöruþróun og framþróun á hinum fjölbreytilegustu sviðum. Fyrir ekki svo löngu síðan gerði sjávarklasinn svokallaði, þ.e. samtök fyrirtækja sem starfa í greinum tengdum sjávarútvegi, spá um hvernig greinin hefði getað þróast og mundi þróast til framtíðar ef hún byggi við sömu aðstæður og í Noregi, ef stjórnvöld ynnu að því að skapa stöðugleika í staðinn fyrir óvissu. Niðurstaðan var sú að á undanförnum árum hefðu getað orðið til mörg þúsund störf, ekki hvað síst í nýsköpun tengdri sjávarútveginum. Á næstu árum, fyrir árið 2020, gætu orðið til sjö þúsund störf til viðbótar, ef greinin fengi að vera í friði og fengi sama starfsöryggi og í Noregi. Í staðinn er óvissunni viðhaldið og svo í lok kjörtímabils er hent inn einhverjum milljónum til þess að styrkja nýsköpunarfyrirtæki. Ástæðan fyrir því að ég er að rekja þetta hér í lok umræðu um fjárlögin er sú að þetta er svo grátlegt. Þetta verður að vera okkur til viðvörunar á næsta kjörtímabili. Á næsta kjörtímabili verðum við að marka stefnu sem er til þess fallin að skapa stöðugleika og leyfa atvinnugreinunum að þróast. Það getur þurft styrki í einhverjum tilvikum, en það hefur ekkert að segja miðað við að skapa þær aðstæður fyrir atvinnulífið að menn þori að ráðast í framkvæmdir, þori að ráða fólk til vinnu, þori að fjárfesta og lifi ekki í stöðugum ótta við hverju stjórnvöld taki upp á næst. Einungis þannig verða fjárlög ársins 2014 betri en þau sem við horfum upp á núna og undanfarin ár. Það sem við erum að ræða hér, fjárlög ársins 2013, er afleiðing þeirrar miklu óvissu sem ég hef rakið hér og hún birtist líka í fjárlögunum sjálfum. Annars vegar vegna þess að menn sleppa því einfaldlega að taka með í reikninginn fyrirsjáanlega útgjaldaliði, en líka vegna þess hversu illa fjárlögin eru unnin og undirbúin af hálfu stjórnarmeirihlutans. Nýjasta dæmið hefur verið til umræðu í dag og í kvöld, það að ríkisstjórnin ætlaði óvart, að eigin sögn a.m.k., að skattleggja bleiur, tannþráð, dömubindi og annað slíkt sem lækningatæki. Þetta virkar kannski fyndið, en því miður er þetta bara lýsandi dæmi um þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð við gerð fjárlaga á þessu kjörtímabili. Hvað eftir annað gera menn alveg ótrúleg mistök við vinnu fjárlaganna. Afleiðingin er sú sem ég lýsti hér áðan, fjárlög standast aldrei og það munar ekki bara nokkrum prósentum, það munar jafnvel 173% á hallanum sem áætlaður er í fjárlögum og því sem raunin er, eins og árið 2010. Þannig að þegar menn koma hér og halda því fram að hallinn á þessum fjárlögum verði ekki nema 3 milljarðar, fara þeir einfaldlega með rangt mál. Að lokum vil ég rifja upp atriði sem ég kom reyndar aðeins inn á við 2. umr. fjárlaga en tel mjög mikilvægt að verði haldið til haga. Það er að menn breyti vinnu við fjárlögin á þann hátt að farið verði að líta meira til langtímaáhrifa. Þannig megi taka skynsamlegri ákvarðanir. Við höfum nefnilega hvað eftir annað séð tillögur um niðurskurð sem veldur mun meira tjóni til lengri tíma litið, en á sama tíma séð tillögur um útgjöld sem skapa afskaplega litlar tekjur. Það dæmi sem mér finnst mest lýsandi fyrir þann skort á langtímahugsun, sem hefur reyndar sérstaklega einkennt þessa ríkisstjórn, en er kannski ekkert alveg nýtt, eru áformin um niðurskurð í heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Þar reiknuðu menn með hreinum sparnaði. Af hverri einustu uppsögn, af hverri einustu lokun, var reiknað með hreinum sparnaði sem því næmi. Segjum upp þremur hjúkrunarfræðingum á einum stað. Hvað er það mikill sparnaður? Hann er jafn mikill og nemur launum þessara þriggja hjúkrunarfræðinga. Flestir sjá í hendi sér hversu röng þessi nálgun er. Það er ekki gert ráð fyrir því að það þurfi að sinna sjúklingunum annars staðar, jafnvel að það felist aukinn kostnaður í því að flytja sjúklingana langan veg svo þeir fái notið aðhlynningar annars staðar. Það er ekki reiknað með kostnaði af atvinnuleysisbótum til fólksins sem er sagt upp. Menn líta ekki á heildaráhrifin og ekki á langtímaáhrifin. Þessu verður breytt á næsta kjörtímabili af ríkisstjórn sem einsetur sér vonandi að skapa festu og stöðugleika svo að menn þori að byggja upp og fjárfesta og ráða fólk. Ríkisstjórn sem tekur ákvarðanir út frá heildarmyndinni og með langtímaáhrif að leiðarljósi. Þó að þetta hafi nú ekki gengið upp undanfarin fjögur ár eins og staðfest er endanlega með þessu síðasta fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar þá er hægt að gera hlutina svo miklu betur. Ef menn vinna af skynsemi og nýta tækifærin má snúa þróuninni hratt við, læra af þessari skelfilegu reynslu undanfarinna ára og gera fjárlög ársins 2014 miklu, miklu betur heldur en þau sem við höfum horft upp á undanfarin ár.

Forseti. Á margan hátt hefur átt sér stað ágætisumræða hér við lokaafgreiðslu fjárlaga næsta árs og hv. ræðumenn hafa komið víða við. Það vekur óneitanlega margvíslegar hugrenningar að hlýða á það með hvaða hætti stjórnarliðar nálgast þá umræðu sem hér hefur farið fram og þau markmið sem sett voru þegar núverandi ríkisstjórn tók við völdum vorið 2009 og hvernig þau hafa gengið eftir. Þegar stjórnarandstaðan reynir eðlilega að sinna því hlutverki sínu að veita stjórnvöldum aðhald er heldur dapurlegt að upplifa það að stjórnarliðar bregðist við sárir og reiðir í stað þess að eiga skynsamlega og góða rökræðu við stjórnarandstöðuna um þær ábendingar sem hún setur fram um stjórnarhætti og framgöngu þeirra við ríkisreksturinn. Við höfum verið sökuð um að vera ekki í tengslum við raunveruleikann og að það séu á margan hátt ámælisverðar hugmyndir sem við erum að setja fram, að við gerum lítið úr þeim árangri sem hefur náðst o.s.frv. Að sjálfsögðu er það ekki svo, að sjálfsögðu gleðjumst við yfir hverjum þeim áfanga sem næst í þeirri glímu að koma böndum á þennan viðvarandi hallarekstur ríkissjóðs. Það er meginverkefnið og um það er að minni hyggju ágæt pólitísk sátt á Alþingi eða samkomulag eða sama sýn til þess að þetta sé meginverkefni íslenskra stjórnvalda. Leiðirnar að því verki eru þó varðaðar ýmsum hindrunum sem sumum virðist erfitt að yfirstíga. Það sem ég held að hafi truflað mest hæstv. ríkisstjórn við að halda þau markmið sem sett voru í samstarfsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og íslenskra stjórnvalda er pólitísk blinda og ofstæki að mörgu leyti. Það hefur verið undirliggjandi við framkvæmd ýmissa mála sem hægt er að fara í gegnum og hefur valdið lausatökum á ríkisrekstrinum af þeirri einföldu ástæðu að menn hafa einbeitt sér miklu fremur að því að koma höggi á pólitíska andstæðinga í ýmsum málum eða koma fram ýmsum verkefnum sem annar hvor stjórnarflokkurinn hefur talið sig bera pólitísku skylduna við. Þar er nærtækast að nefna fyrst aðildarumsóknina að Evrópusambandinu sem hefur verið megintilgangur Samfylkingarinnar frá því að hún var stofnuð og svo aftur á móti algjör andstaða við stóran hluta orkunýtingar, sérstaklega í vatnsafli, hjá Vinstri grænum. Þetta hvort tveggja hefur truflað núverandi hæstv. ríkisstjórn við það verkefni sem allir eru sammála um að sé meginverkefni íslenskra stjórnmála, að koma böndum á hallarekstur ríkissjóðs. Þetta hefur með öðru valdið því að menn hafa frestað ýmsum markverðum ákvörðunum í samstarfssamningnum og fært markmiðin aftar í tíma til að vinna upp glötuð tækifæri til að ná árangri að þessu leytinu til. Það er hægt að telja upp ýmis önnur verkefni, sem snúa að þessu meginmarki, sem hafa brugðist. Annars vegar eru þetta verkefni sem lúta að stjórnsýslunni og ég nefndi hérna tvö þau stærstu. Hins vegar getum við litið á önnur verkefni sem voru sett á bið sem snúa að sjávarútvegi, orkuiðnaði, og ferðaþjónustu núna á síðustu missirum. Þarna þykir atvinnugreininni, ekki bara atvinnurekendum heldur verkalýðshreyfingunni líka, sem stjórnvöld hafi svikið sig í tryggðum þvert gegn fyrri áformum. Við sjáum þess stað í því að þau markmið sem lúta að atvinnuuppbyggingu, hagvexti, hafa gengið til muna hægar fram en áætlunin gerði ráð fyrir. Vissulega guma stjórnarliðar af því að hér sé hagvöxtur kominn af stað sem er alveg hárrétt en hann er einfaldlega allt of lítill og til muna minni en gert var ráð fyrir í áætlunum. Af þessu leiðir að aginn og festan sem talað er um, regluverkið sem menn settu sér í áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum á einhverjum árum, hefur ekki gengið eftir. Þótt ekki væri nema það eitt má nefna að á kjörtímabilinu hefur núverandi hæstv. ríkisstjórn skipað þrjá einstaklinga í embætti fjármálaráðherra, síðast núna á tæpu einu ári hafa þrír einstaklingar gegnt því hlutverki. Í forustu fjárlaganefndar hefur á þessum tæpu fjórum árum verið skipt fjórum sinnum um forustu. Það sjá allir sem vilja að á þessu er losarabragur, það er erfitt fyrir viðkomandi einstaklinga sem taka þetta að sér að fylgja af festu eftir þeim verkefnum sem þeim hafa verið falin. Með þessu móti er ég ekki að draga í efa vilja viðkomandi einstaklinga til að gegna skyldum sínum eins vel og þeir geta en óhjákvæmilega leiða hin tíðu skipti einstaklinga í forustusveit þessara mála til þess að þeir þurfa alltaf að setja sig enn og aftur inn í ný verkefni. Skortur á reglufestu hefur leitt það af sér að frávik frá fjárlögum er ævintýralega mikið í ríkisreikningi, allt of mikið, og ber vott um ákveðinn losarabrag þrátt fyrir tilraunir manna til að fela það í fjárlagagerðinni. Hafðar eru að engu ábendingar stjórnarandstöðunnar sýknt og heilagt um að dulinn halli sé í fjárlagagerðinni, að það skorti á að menn leggi fram raunverulegar áætlanir sem við vitum að komi út í ríkisreikningi. Í þeirri stöðu sem upp kemur á kosningaári nýta eðlilega einstakir stjórnmálaflokkar, í stuðningsliði ríkisstjórnarinnar hér úti í salnum, sér þessi tækifæri. Við sjáum þess stað, því miður, í því frumvarpi sem við erum að vinna með núna. Ég held að allir ráðherrar fái sitt í þessum fjárlögum. Innanríkisráðherra er með ýmis verkefni sem hann hefur einhvern veginn náð að koma fram í fjárlagagerðinni. Hæstv. menntamálaráðherra er með ýmis verkefni sem hann er að reyna að koma fram, m.a. verkefni sem ekki er einu sinni getið á fjárlögum áranna 2012 eða 2013. Það er svo langt seilst. Hæstv. velferðarráðherra hefur nú brotið upp samstöðu sem var um gríðarlega stórt verkefni, byggingu Landspítala. Áfram mætti telja, það eru allir að fá sitt. Svo má minna á þá samninga sem gerðir hafa verið við Bjarta framtíð svokallaða, tvo þingmenn sem skipa þann flokk, sem meðal annars ollu því að bandormurinn, þ.e. frumvarp um ráðstafanir í ríkisfjármálum, kom seint fram. Það var einfaldlega vegna þess að samningar stóðu yfir milli stjórnarinnar og þessara þingmanna. Svo vinnur hvað á móti öðru í þeim tillögum sem gerðar eru og settar fram. Hef ég ekki lengri tíma en þetta?

Tíu mínútur.

Eru ekki framsögumenn nefndarálita með tvöfaldan ræðutíma?

Þetta mun vera þriðja ræða hv. þingmanns.

Önnur ræða.

Önnur ræða? Þá hafa orðið hér mistök. Bið ég hv. þingmann að halda áfram ræðu sinni og við lögum ræðutímann.

Ég þakka, forseti. Ég skal ekki vera langorður mikið í viðbót, en ég þarf örlítið meiri tíma því að ég þarf að koma aðeins að því hvernig þessir hlutir ganga hver á móti öðrum sem tekið er til í því frumvarpi sem liggur fyrir og ég vil kalla kosningafjárlagafrumvarp. Við heyrðum ágætlega áðan hjá hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, 6. þm. Norðvest., þegar hún lýsti því hvernig jólasveinar stjórnarliðsins gengju um fjárlögin. Það er ágætislýsing. Við sjáum ausið upp úr poka jólasveinsins sem er hæstv. fjármálaráðherraígildi, og það er af ýmsum toga. Hv. þingmaður nefndi til dæmis vaxtabætur, barnabætur og niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði. Förum aðeins yfir hvernig þetta vinnst. Vaxtabætur, þar sem bætt er í, og barnabætur nema 4–4,5 milljörðum kr. í fjárlögunum. Hvaða aðrar byrðar eru lagðar á þær fjölskyldur sem þessa munu njóta? Jú, aðrir skattar eru hækkaðir og verðtryggðar skuldir heimilanna hækka sennilega um 6–7 milljarða kr. Þar með er það étið upp með einni handsveiflu. Hvernig verður étin upp niðurgreiðsla húshitunarkostnaðar, sem hv. þingmaður nefndi áðan, upp á 175 millj. kr.? Þeir sem njóta þessara niðurgreiðslna búa á raforkusvæðum Rariks og Orkubús Vestfjarða. Arðkrafa ríkisstjórnarinnar á þessi tvö fyrirtæki, Rarik og Orkubúið, er samtals 360 millj. kr., þ.e. rúmlega tvöföld sú fjárhæð sem ætluð er í niðurgreiðslur. Rarik og Orkubúið hafa engin önnur tök en að velta þessari kröfu ríkisstjórnarinnar út í húshitunarkostnað á þessum sömu svæðum. Þetta þýðir til dæmis að fjölskylda á orkuveitusvæði Orkubús Vestfjarða fær þúsund króna hærri reikning eftir áramót en hún ella hefði fengið. Þar með er niðurgreiðslan sem einstakir stjórnarliðar státa sig af fokin út í veður og vind. Meginmarkmiðið í þessu er hins vegar að við náum að sameinast um það verkefni að koma böndum á sívaxandi skuldir ríkissjóðs. Hreinar skuldir eru einfaldlega orðnar allt of hátt hlutfall af landsframleiðslu og það verður ekki tekið á því öðruvísi en að menn breyti um vinnubrögð. Þá kem ég að því sem hér hefur meðal annars verið rætt af nokkrum stjórnarliðum, þ.e. hvernig unnið er að fjárlagagerðinni. Þeir hafa sjálfir kvartað og ég þakka fyrir þá hreinskilni. Meginástæðan er sú að þingið hefur ekki tækifæri til að veita ríkisstjórninni aðhald við sína vinnu, hvorki við gerð fjárlagafrumvarpsins né í eftirfylgninni við það. Við sjáum það best á því með hvaða hætti stjórnarmeirihlutanum, og stjórnarandstöðunni þó sérstaklega, er meinaður aðgangur að upplýsingum í vinnu sinni við gerð fjárlaga. Það er alveg ljóst í vinnu haustsins að stjórnarliðar sumir hverjir hafa oft og tíðum gjörsamlega komið af fjöllum eins og hinir jólasveinarnir þegar einstaka tillögur ríkisstjórnarinnar hafa birst þeim á fundi fjárlaganefndar og með fyrirmælum um að tillögurnar skuli afgreiddar á sama fundi og þær eru lagðar fram á. Meginatriðið í verkinu fram undan er þetta sem ég hef áður lýst og það verður ekki unnið öðruvísi en með þeim hætti að stjórnvöld á hverjum tíma standi með fólkinu og fyrirtækjunum í landinu og geri þeim kleift að búa til verðmæti úr þeim auðlindum sem er að finna á Íslandi. Það verður ekki gert ef stjórnvöld ætla að viðhafa sama háttinn og hefur verið viðhafður síðustu þrjú árin, að drepa allt í dróma hjá atvinnulífi landsins, vinna gegn þeim markmiðum sem Samtök atvinnulífsins, verkalýðsfélög og ASÍ hafa sett sér. Það hafa allir sett fram ríkan vilja til að vinna okkur í sameiningu út úr þessu vandamáli. Sá eini aðili sem svikið hefur alla í tryggðum, þrátt fyrir jafnvel skrifaða samninga, er ríkisstjórn Íslands. Það ber að refsa henni fyrir það.

Virðulegur forseti. Ég ætla að gera stuttlega grein fyrir breytingartillögu sem ég og þingmenn Framsóknarflokksins leggjum fram við fjárlagafrumvarpið og varðar stöðu þjóðkirkjunnar, þ.e. sóknargjöld. Við leggjum reyndar ekki fram tillögur um aukin útgjöld þó að víða skorti mjög á að gert sé ráð fyrir nægum framlögum til hinna ýmsu undirstöðustofnana samfélagsins, en reynslan sýnir því miður að tillögur stjórnarandstöðunnar á undanförnum árum um úrbætur, sama hversu augljós þörfin hefur verið, hafa ekki hlotið náð fyrir augum stjórnarliða og því höfum við einbeitt okkur að því við umræðu um þessi fjárlög að draga sem mest úr skaðanum í umræðum í þinginu og í fjárlaganefnd. Staða kirkjunnar og sóknargjöldin eru sér á báti vegna þess að um þau gilda sérstakir samningar milli ríkis og kirkju. Sóknargjöld eru raunar félagsgjöld sem ríkið tekur að sér að innheimta fyrir kirkjuna. Það er því ekki hægt að tala beinlínis um að þau séu framlög frá ríki til kirkju, heldur félagsgjöld sem ríkið hefur tekið að sér að innheimta fyrir kirkjuna. Áður sáu safnaðarnefndir yfirleitt um að innheimta þessi gjöld. Raunar sáu nokkrar sóknarnefndir um þetta sjálfar allt til ársins 1987, en með tilkomu staðgreiðslu skatta árið 1987 samdi ríkið við kirkjuna um að það tæki að sér þessa innheimtu. Fjármálum kirkjunnar tengjast líka hinir ýmsu samningar sem gerðir hafa verið í gegnum tíðina og skiptir þar kannski mestu máli að kirkjan hefur látið umtalsverðar eignir af hendi til ríkisins, ekki hvað síst kirkjujarðir, gegn því að ríkið greiði fyrir með því að fjármagna kirkjuna að einhverju leyti. Sóknargjöldin eru, eins og ég segi, algjörlega sér á parti. Þau eru félagsgjöld sem ríkið innheimtir fyrir kirkjuna og hefur til þessa skilað áfram til kirkjunnar eins og vera ber. En eftir efnahagshrunið léði kirkjan máls á því að dregið yrði úr þessum sóknargjöldum, eða réttara sagt að ríkið fengi að halda eftir töluverðum hluta sóknargjaldanna. Það má raunar segja að kirkjan hafi undanfarin ár verið að styrkja ríkið með því að leyfa því að halda eftir hluta þeirra félagsgjalda sem ríkið hefur safnað fyrir kirkjuna. Þessir styrkir kirkjunnar til ríkisins nema nú hátt í 2 milljarða kr. Það hefur ekki verið auðvelt fyrir þjóðkirkjuna að spara svo mikið til að geta veitt ríkinu tæplega 2 milljarða kr. framlag. Það var þegar orðið mjög erfitt í fyrra og stóð rekstri kirkjunnar það mikið fyrir þrifum að hún átti erfitt með að sinna ýmsum undirstöðuhlutverkum sínum. Á þessu ári höfum við séð áhrifin í ýmsum myndum. Kirkjan hefur ekki verið fær um að ráðast í nauðsynlegt viðhald af kirkjubyggingum og hefur þurft að reiða sig á gjafir safnaðarins og jafnvel neyðst til þess að segja upp starfsfólki og leggja niður kóra, meðal annars barnakóra kirkjunnar. Þegar staðan fór að verða mönnum ljós, hún var mönnum ekki alveg orðin ljós á síðasta ári en við vinnslu fjárlaga í fyrra fór hún að renna upp fyrir mönnum og jafnframt að hún væri afleiðing af því að kirkjan hefði skorið umtalsvert meira niður en aðrar stofnanir til að geta leyft ríkinu að halda eftir svo stórum hluta sóknargjaldanna, þá var gert samkomulag um að ef kirkjan féllist á að styrkja ríkið áfram á því ári sem nú er að ljúka, eins og hún hafði fallist á að gera, yrði farið í úttekt á fjárþörf kirkjunnar á yfirstandandi ári. Innanríkisráðuneytið mundi sjá um það. Fjárlaganefnd bókaði við vinnslu fjárlaga í fyrra eftirfarandi klausu, með leyfi forseta: „Þjóðkirkjan hefur vakið athygli fjárlaganefndar á misræmi við útfærslu á niðurskurði framlaga undanfarinna ára. Þannig hafa framlög til sóknargjalda lækkað mun meira en sem nemur hagræðingarkröfu á almennan rekstur ríkisins. Innanríkisráðherra hefur skipað nefnd sem ætlað er að leggja mat á afleiðingar niðurskurðarins. Í kjölfar þess að nefndarálit verður kynnt ráðherra og Alþingi mun ráðuneytið bregðast við ábendingum með tillögum til Alþingis um breytingar á fjárframlögum við undirbúning fjárlagafrumvarps fyrir árið 2013.“ - Þ.e. við undirbúning þess fjárlagafrumvarps sem hér er til umræðu. Nefnd innanríkisráðuneytisins komst að þeirri niðurstöðu að fjárskortur kirkjunnar væri orðinn mjög alvarlegur og mikið áhyggjuefni og vísaði meðal annars til úttektar Ríkisendurskoðunar. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Dregin var sú ályktun af gögnum Ríkisendurskoðunar og vitnisburði að með sama áframhaldi mundi þjóðkirkjunni á allra næstu árum verða nauðugur sá kostur að leggja niður mikilvægan hluta af kjarnastarfsemi sinni til að forða því að kerfið í heild kæmist í þrot.“ Farið var yfir hversu miklu meira af félagsgjöldum kirkjunnar hún þyrfti á að halda - athugið, hér er um að ræða félagsgjöld sem kirkjan á nú þegar - til að geta staðið undir eðlilegri starfsemi. Það mátti lesa út úr skýrslunni að mjög varfærið mat höfunda væri að sóknartekjur þjóðkirkjusafnaða yrðu á næsta ári hækkaðar í 852 kr. á mánuði úr 728 kr., þ.e. fyrir árið 2013. Svo sjáum við í fjárlögunum nú þegar umræðu um þau er að ljúka að ekki virðist standa til af hálfu ríkisstjórnarinnar að standa við fyrirheitin frá því í fyrra, fyrirheit sem voru bókuð sérstaklega í fjárlaganefnd og undirbúin með vinnu sérstakrar nefndar á vegum innanríkisráðuneytisins sem skilaði svo niðurstöðu sem átti samkvæmt ákvörðuninni í fyrra að liggja til grundvallar hækkun á framlögum til kirkjunnar núna. Enn minni ég á að hér er um að ræða félagsgjöld kirkjunnar, peninga sem tilheyra í rauninni kirkjunni og það hversu mikið kirkjan eigi að halda eftir af þeim peningum sem hún á. Þetta virðist einfaldlega hafa gleymst nema einhverjir hafi hreinlega einsett sér að standa ekki við þetta samkomulag. Við skulum segja að það hafi gleymst að virða samkomulagið frá því í fyrra og því leggjum við framsóknarmenn fram breytingartillögu þess efnis að bætt verði við sóknargjöld kirkjunnar sem nemur lágmarksþörf samkvæmt þeirri greiningu sem innanríkisráðuneytið vann og átti að liggja til grundvallar fjárlögunum. Við förum ekki fram á meira en að staðið verði við lágmarksþörfina sem búið var að lofa að mæta og leggjum því til að sóknargjöld fari úr 1.680 millj. kr. í 1.966 millj. kr. Menn hljóta að standa við það,