Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á samkeppnislögum, máli nr. 572 á þskj. 963. Frá þeim tíma sem liðinn er frá haustmánuðum 2008 hefur skapast um það alþjóðleg samstaða að verndun eða efling virkrar samkeppni sé afar mikilvæg í efnahagskreppum. Um þetta er m.a. fjallað í skýrslu norrænna samkeppnisyfirvalda um samkeppni og efnahagskreppur sem birt var síðla árs 2009. Þar kemur fram það mat að virk samkeppni og samkeppnisstefna sé ein af forsendum norræna velferðarkerfisins. Af fjármálakreppum fyrri tíðar megi læra að aðgerðir sem miða að því að viðhalda og efla virka samkeppni stuðla að því að þjóðir vinni sig hraðar en ella upp úr efnahagslægðum og raunar einnig á hinn veginn að aðgerðir sem miða að því að draga úr samkeppni dýpka og lengja efnahagslægðir eða kreppur. Samkeppni milli fyrirtækja sé þannig mikilvæg til þess að hraða efnahagsbata og mynda grundvöll fyrir atvinnusköpun og hagsæld. Telja verður að þessi sjónarmið eigi augljóslega við hér á landi og því er mikilvægt að huga að styrkingu samkeppnislaga. Er þetta frumvarp lagt fram í því skyni. Í fyrsta lagi er í 1. gr. frumvarpsins lagt til að með kæru til áfrýjunarnefndar samkeppnismála skuli fylgja kærugjald að upphæð 200.000 kr. Ákvarðanir Samkeppniseftirlitsins sæta kæru til áfrýjunarnefndar samkeppnismála en í henni sitja þrír nefndarmenn. Tilgangur þeirra breytinga sem hér eru lagðar til, er að stuðla að skilvirkni og tryggja að fyrirtæki taki þátt í þeim kostnaði sem fellur á ríkið vegna starfa nefndarinnar. Mál sem fara fyrir nefndina varða ávallt atvinnustarfsemi og af því leiðir að sjaldnast eru einstaklingar aðilar málsins. Hér eiga því ekki við sömu neytendaverndarsjónarmið varðandi málskot til æðra stjórnvalds og verður því að telja réttlætanlegt að málsaðilar taki þátt í að greiða kostnað af umfjölluninni. Jafnframt er eðlilegt að málum sé ekki skotið til áfrýjunarnefndar nema viðkomandi hafi raunverulega hagsmuni af málskotinu, en málskotsgjald stuðlar að því. Þess má geta að svipað fyrirkomulag er í Danmörku en þar tekur áfrýjunarnefndin ekki mál til meðferðar nema málskotsgjald að upphæð 5.000 danskar krónur hafi verið greitt. Í öðru lagi eru lagðar til nokkrar breytingar á 16. gr. laganna þar sem fjallað er um heimildir Samkeppniseftirlitsins til að grípa til aðgerða. Með a-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að í stað orðanna „10., 11. og 12. gr.“ komi: „bannákvæði laga þessara, sáttir eða ákvarðanir sem teknar hafa verið samkvæmt þessum lögum“. Samkvæmt gildandi samkeppnislögum getur Samkeppniseftirlitið tekið stjórnvaldsákvörðun og beint fyrirmælum til fyrirtækja eða samtaka þeirra sem brotið hafa gegn bannreglum samkeppnislaga. Slík fyrirmæli getur einnig verið að finna í ákvörðunum sem teknar eru vegna samkeppnishamlandi samruna eða í sáttum sem Samkeppniseftirlitið gerir við hlutaðeigandi fyrirtæki skv. 17. gr. f laganna. Ljóst er að fyrirtæki geta brotið gegn fyrirmælum í ákvörðunum eða sáttum og varða slík brot stjórnvaldssektum. Hins vegar geta brotin verið þess eðlis að nauðsynlegt sé að breyta viðkomandi fyrirmælum til að vinna enn frekar gegn brotum og samkeppnishömlum. Áfrýjunarnefnd samkeppnismála telur að Samkeppniseftirlitið geti breytt skilyrðum fyrir því að heimila samruna ef forsendur hafa breyst og skilyrðin tryggja ekki lengur virka samkeppni, samanber t.d. úrskurð nr. 6/2007. Æskilegt er hins vegar að Samkeppniseftirlitið hafi skýra almenna lagaheimild til að setja ný fyrirmæli þegar ákvörðun eða sátt er brotin. Með b-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að nýr málsliður bætist við 1. mgr. 16. gr. samkeppnislaga er heimilar Samkeppniseftirlitinu að grípa til aðgerða gegn aðstæðum eða háttsemi sem kemur í veg fyrir, takmarkar eða raskar samkeppni. Í 17. gr. eldri samkeppnislaga var kveðið á um að samkeppnisráð gæti gripið til aðgerða gegn aðstæðum, samningum, skilmálum eða athöfnum sem hefðu skaðleg áhrif á samkeppni. Orðinu „aðstæður“ var bætt inn í að tilstuðlan efnahags- og viðskiptanefndar sem taldi nauðsynlegt að tryggja að ef upp kæmu aðstæður sem kölluðu á að gripið væri til aðgerða þá hefði samkeppnisráð heimild til þess. Með núgildandi samkeppnislögum var Samkeppniseftirlitinu veitt skýr heimild til þess að krefjast skipulagsbreytinga á fyrirtækjum í þeim tilvikum sem slík aðgerð er nauðsynleg til að stöðva brot á samkeppnislögum. Hins vegar var felld úr gildi framangreind heimild til að grípa inn í aðstæður sem raska samkeppni. Í þessu frumvarpi er hins vegar lagt til að Samkeppniseftirlitinu verði veitt heimild sem gerir því kleift að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að efla samkeppni, þar með talið að skipta upp markaðsráðandi fyrirtækjum án þess að það þurfi að sýna fram á að viðkomandi fyrirtæki hafi gerst brotlegt við bannreglur samkeppnislaga. Samkeppnishömlur geta í vissum tilvikum átt rót sína að rekja til annarra atriða en samruna eða brota fyrirtækja á bannreglum samkeppnislaga. Hugsanlegt er t.d. að fyrirtæki sé í slíkri yfirburðastöðu á markaði að tilvist þess, í óbreyttu formi, geti útilokað eða takmarkað að verulegu leyti samkeppni. Í slíkum tilvikum felst hið samkeppnislega vandamál ekki í brotlegri hegðun viðkomandi fyrirtækis heldur í því að yfirburðastaða þess sem slík raskar samkeppni. Þá geta einkenni á markaði eða háttsemi tiltekinna fyrirtækja dregið úr virkri samkeppni þrátt fyrir að þessi atriði falli ekki nauðsynlega undir bannreglur samkeppnisréttarins. Dæmi um það er háttsemi fyrirtækja á fákeppnismarkaði sem gerir þeim auðveldara að stunda þegjandi samhæfingu, án þess þó að í háttseminni felist samskipti milli viðkomandi fyrirtækja sem leiða til þess að hún falli undir bann við ólögmætu samráði. Sú röskun á samkeppni sem leitt getur af framangreindu getur verið jafnalvarleg fyrir neytendur og sú takmörkun á samkeppni sem leiðir af broti á bannreglum samkeppnislaga. Sökum þessa hafa ýmis ríki í samkeppnislögum sínum úrræði sem ætlað er að vinna gegn samkeppnishömlum af þessum toga. Slík úrræði ganga mislangt en segja má að kjarni slíkra reglna felist í því að veitt er heimild til þess að breyta tilteknu ástandi eða háttsemi á markaðnum til frambúðar í því skyni að bæta virkni viðkomandi markaðar og efla samkeppni almenningi og atvinnulífinu til hagsbóta. Úrræði þessi eru þannig til viðbótar við bann- og samrunareglur samkeppnisréttarins og eru sett til þess að unnt sé að bregðast við hvers konar háttsemi eða aðstæðum sem takmarka samkeppni og skaðar þar með kjör almennings. Dæmi um slíkar reglur má m.a. finna í norskum, bandarískum og breskum rétti. Fyrrgreindar breytingar leiða til þess að Samkeppniseftirlitinu verður m.a. heimilt að skipta upp markaðsráðandi fyrirtækjum ef það getur sýnt fram á það með fullnægjandi rökum að staða þeirra á markaðnum feli í sér alvarlega röskun á samkeppni. Verður Samkeppniseftirlitið í því samhengi að skilgreina viðkomandi markað og leiða í ljós með skýrum hætti þær samkeppnishömlur sem um er að tefla. Í slíkum breytingum á skipulagi fyrirtækja felast ekki óeðlileg afskipti af eignarréttindum heldur er um að ræða nauðsynlega aðgerð til þess að vernda mikilvæga almannahagsmuni. Ekkert fyrirtæki getur átt réttmæta kröfu til þess að vera til frambúðar í yfirburðastöðu sem hindrar með alvarlegum hætti virka samkeppni. Ljóst er hins vegar að aðeins verður gripið til slíkra aðgerða í undantekningartilvikum og uppfylla verður ákvæði 3. málsliðar 2. mgr. um að ekki sé fyrir hendi jafnárangursríkt úrræði sem er minna íþyngjandi. Þá ber að hafa í huga að viðkomandi fyrirtæki geta skotið ákvörðun um breytingu á skipulagi til áfrýjunarnefndar samkeppnismála og eftir atvikum til dómstóla. Í slíkum málum gildir sú undantekningarregla til hagsbóta fyrir viðkomandi fyrirtæki að málskot til dómstóla frestar réttaráhrifum úrskurðar áfrýjunarnefndar samkeppnismála um breytingar á skipulagi þess, samanber 41. gr. samkeppnislaga. Tryggir þetta réttaröryggi viðkomandi fyrirtækja og möguleika til að láta reyna á lögmæti kröfu samkeppnisyfirvalda um breytingar á skipulagi þeirra. Með þeirri breytingu sem lögð er til á 16. gr. munu möguleikar Samkeppniseftirlitsins til að vinna gegn hamlandi stjórnunar- og eignatengslum milli fyrirtækja hér á landi einnig aukast. Eins verður að telja það sérstaklega mikilvægt að eftirlitið hafi slíkar heimildir í því ástandi sem ríkir á mörkuðum í dag þar sem mörg fyrirtæki hafa verið yfirtekin af fjármálafyrirtækjum í kjölfar efnahagshrunsins en það getur haft veruleg áhrif á helstu samkeppnismarkaði hér á landi. Með breytingum í c- og d-lið 2. gr. frumvarpsins er verið að aðlaga texta 2. mgr. að þeim breytingum sem lagðar eru til á 1. mgr. Í þriðja lagi er lagt til að innheimt verði sérstakt gjald, samrunagjald, sem greiða skal við hvern samruna sem tilkynntur er Samkeppniseftirlitinu, óháð stærð þeirra fyrirtækja sem að samrunanum koma eða þeirri vinnu sem Samkeppniseftirlitið lætur í té vegna hans. Hér á landi verða fjölmargir samrunar ár hvert en aðeins ber að tilkynna samruna til Samkeppniseftirlitsins fari heildarvelta fyrirtækjanna yfir ákveðin mörk. Berist Samkeppniseftirlitinu samrunatilkynning ber því að taka afstöðu til samrunans innan skilgreindra og lögbundinna tímafresta. Að öðrum kosti getur ekki orðið af íhlutun vegna hans. Í þessu felst að ákvörðun um að sameina fyrirtæki yfir ákveðnum stærðarmörkum er um leið ákvörðun um ráðstöfun á rekstrarsvigrúmi Samkeppniseftirlitsins, sem ákveðið er í fjárlögum hvers árs. Vegna hinna lögbundnu fresta ganga þær athuganir fyrir öðrum. Í ljósi þessa er eðlilegt að fyrirtæki sem tilkynnir samruna þurfi að greiða gjald sem gengur þá upp í þann kostnað sem rannsóknin hefur í för með sér. Sú vinna sem verður af úrvinnslu samrunatilkynninga hjá Samkeppniseftirlitinu er mismikil eftir því um hvers konar samruna er að ræða. Það er því miklum erfiðleikum háð að áætla kostnað við meðferð hvers samruna fyrir sig. Í ljósi þess er lagt til að innheimt verði flatt samrunagjald, að upphæð 250.000 kr., sem greiða skal við afhendingu samrunatilkynningar óháð stærð þeirra fyrirtækja sem að samrunanum koma eða þeirri vinnu sem Samkeppniseftirlitið lætur í té vegna hans. Ljóst er þó að gjaldið mun ekki standa undir kostnaði við eftirlit Samkeppniseftirlitsins, a.m.k. ekki í þeim tilvikum þegar ítarlegrar rannsóknar er þörf. Samrunagjald er nýmæli hér á landi en ekkert annað Norðurlandanna hefur lögfest ákvæði þar um. Hins vegar er samrunagjald þekkt í ýmsum Evrópulöndum, t.d. í Austurríki, Þýskalandi, Bretlandi og Spáni. Í fjórða lagi er í 4. gr. frumvarpsins lagt til að Samkeppniseftirlitinu verði veitt heimild til að skjóta úrskurðum áfrýjunarnefndar samkeppnismála til dómstóla en eftirlitið hefur ekki slíka heimild samkvæmt gildandi lögum. Samkvæmt meginreglu stjórnsýsluréttar er úrlausn æðra setts stjórnvalds um skýringu á lögum bindandi fyrir lægra sett stjórnvald. Getur hið lægra setta stjórnvald því aðeins hlutast til um að fá úrskurði æðra setts stjórnvalds hnekkt, að til staðar sé ótvíræð lagaheimild fyrir því að skjóta deiluefninu til dómstóla, enda er almennt ekki talið að lægra sett stjórnvald hafi lögvarða hagsmuni af því að geta borið mál undir dómstóla. Undantekningu frá meginreglunni er þó að finna í lögum nr. 100/2007, um almannatryggingar, lögum nr. 30/1992, um yfirskattanefnd, lögum nr. 21/1992, um Lánasjóð íslenskra námsmanna, upplýsingalögum, nr. 50/1996, og lögum nr. 69/2003, um Póst- og fjarskiptastofnun. Sú staðreynd að Samkeppniseftirlitið hefur ekki málskotsrétt til dómstóla takmarkar möguleika eftirlitsins til að gæta hagsmuna almennings í samkeppnismálum. Hlutverk eftirlitsins er meðal annars að vernda þá lögvörðu almannahagsmuni sem felast í virkri samkeppni og því óeðlilegt að það geti ekki gætt almannahagsmuna til sóknar fyrir dómstólum. Mikilvægt er að eftirlitið geti, eftir atvikum, varið fyrir dómstólum niðurstöðu ákvarðana sinna sem áfrýjunarnefndin hefur ógilt eða breytt. Slíkt leiðir til jafnræðis aðila máls og einnig er hægt að leiða líkur að því að það leiði til enn þá vandaðri málsmeðferðar hjá áfrýjunarnefndinni. Oft er um að ræða stór og mikilvæg mál sem eru stefnumarkandi á markaði og er fyrst og fremst ætlað að stuðla að aukinni samkeppni neytendum til hagsbóta. Því er ljóst að mikilvægt er að eftirlitið geti borið úrskurði áfrýjunarnefndarinnar undir dómstóla. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég fagna framlagningu þessa frumvarps þar sem óbeint er verið að auka fjármagn til Samkeppniseftirlitsins þannig að það geti aukið eftirlit með fyrirtækjum sem hafa m.a. verið yfirtekin af bönkum eða eru háð bönkum um fjárhagslega endurskipulagningu. Það er ekki bara verið að auka eftirlitið með fyrirtækjunum sjálfum heldur líka bönkunum. Eitt mikilvægasta atriðið í frumvarpinu er heimild til handa Samkeppniseftirlitinu um að það geti krafist uppskiptingar á fyrirtækjum sem eru með markaðsráðandi stöðu og án þess að þau hafi brotið samkeppnislög. Á útrásartímanum jókst fákeppni mjög mikið hér á mörkuðum, m.a. vegna þess að eigendur fjölmargra rekstrarfyrirtækja áttu jafnframt banka sem þeir gátu rænt til að efla stöðu þessara rekstrarfélaga. Markmiðið var náttúrlega að auka arðsemi fyrirtækjanna og ekki síst að greiða út háar arðgreiðslur. Nú hafa mörg þessara rekstrarfyrirtækja lent í fangi bankanna þrátt fyrir góða markaðsstöðu og bankarnir eru að selja þau í óbreyttri mynd. Dæmi um það eru Hagar og 365. Það er sem sagt ekki verið að tryggja dreift eignarhald eða að starfsmenn geti eignast þessi fyrirtæki. Það sem ég hef áhyggjur af er að Samkeppniseftirlitið fái heimild til að fyrirskipa uppskiptingu á fákeppnisfyrirtækjum á fákeppnismörkuðum. Slíkir markaðir eru oftast nær á landsbyggðinni og uppskiptingin mundi þýða að fleiri en eitt fyrirtæki þjónustuðu framleiðendur og neytendur á mjög stóru markaðssvæði. 

Hæstv. forseti. Ég á ekki von á því að það gangi eftir sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir nefndi, þ.e. að þessu úrræði samkeppnisyfirvalda verði í verulegum mæli beitt á afmörkuðum mörkuðum í dreifbýli eða smærri sveitarfélögum utan höfuðborgarsvæðisins. Í flestum tilvikum eru markaðir hér á landi að mati samkeppnisyfirvalda taldir landið allt, og umræða um uppskiptingu fyrirtækja og markaðshlutdeild og annað slíkt tekur þá mið af því þótt vissulega séu einnig staðbundnir markaðir, t.d. í smásölu og þjónustu, sem menn sækja yfirleitt ekki mjög langt frá heimili sínu. Það er þó ekki útilokað að upp gætu komið einhver slík dæmi sem þingmaðurinn hefur áhyggjur af en þá verð ég að benda á að vitaskuld verður að fara eftir efnum og ástæðum hverju sinni. Ef það virðist blasa við að kostnaður við að reka fleiri en eitt fyrirtæki í einni atvinnugrein á einum markaði yrði það mikill að hann mundi vega upp hugsanlegan ávinning af samkeppni sem fengist þá af því að fyrirtækin yrðu tvö en ekki eitt, tel ég mjög ólíklegt, nánast óhugsandi, að þessu úrræði yrði beitt. Í þeim tilvikum væri þá um það að ræða sem á máli hagfræðinnar er kölluð náttúruleg einkasala vegna stærðarhagkvæmni og það væru fyllilega málefnaleg sjónarmið til að mæla gegn uppskiptingu fyrirtækja.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta ræðu og lýsingu á málavöxtum. Hér er verið að auka tekjur Samkeppniseftirlitsins en auðvitað er einhver sem greiðir og það er atvinnulífið. Þetta getur verið mjög hamlandi fyrir sérstaklega minni fyrirtæki. Ég vil benda á og spyrja hæstv. ráðherra hvort þau mörk um samruna sem miðast við að heildarvelta sé meiri en 2 milljarðar kr. á ári, ársveltan, séu ekki miklu lægri en eru í Skandinavíu. Mig minnir að þegar þetta var fyrst sett á hafi þetta verið 1/20 af því sem er í Danmörku og það kannski valdi því hvað vinnan er mikil. Menn vasast í alls konar smáfyrirtækjum í staðinn fyrir að sinna þeim fyrirtækjum sem virkilega skipta máli. Ég er alveg sammála því að sennilega þarf að gera stórátak í því að skerpa á samkeppninni hér á landi eftir hrunið því að nú eru flest fyrirtæki orðin meira og minna í eigu þriggja banka og það er alveg stórhættulegt samkeppninni hvernig málum er komið. Ég held að menn ættu kannski að einbeita sér meira að því þar sem bankarnir eru í samkeppni við önnur fyrirtæki á markaði sem eru kannski vel rekin en lenda í vonlausri samkeppni við aðila sem hefur banka sem bakhjarl. Ég held að menn séu dálítið á villigötum að vera að ræða um samrunann, það ætti frekar að hækka mörkin og sinna þá virkilega þeim samrunum sem skipta máli.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að leiðrétta smámisskilning. Það er að vísu rétt að í frumvarpinu eru lögð til tvenns konar gjöld vegna starfsemi Samkeppniseftirlitsins en gert er ráð fyrir að tekjurnar renni í ríkissjóð en ekki til Samkeppniseftirlitsins. Það skiptir væntanlega ekki viðskiptavinina, ef við viljum kalla þá það, miklu máli en það skiptir stofnunina augljóslega máli. Það er vissulega málefnalegt að ræða stærðarmörk vegna samruna og samrunatilkynninga og ég skil mjög vel að sitt sýnist hverjum um það. Vissulega er líka málefnalegt sjónarmið að ef til vill væri skynsamlegt að einblína sérstaklega á stærstu fyrirtækin frekar en smærri eða meðalstór fyrirtæki. Í reynd verður framkvæmdin að nokkru leyti sú, þ.e. óhjákvæmilega forgangsraðar stofnun eins og þessi sem hefur takmörkuð fjárráð og takmarkaðan mannafla til að vinna verkefni og leggur meiri þunga á vinnu með markaði sem skipta miklu máli þar sem fyrirtæki eru stór og velta mikil og miklir hagsmunir undir. Það er allt hægt innan núverandi laga þótt vitaskuld geti sú staða komið upp að það sé mikil vinna að sinna samrunatilkynningum frá fyrirtækjum sem velta ekki mjög miklu í hlutfalli við stærð hagkerfisins. Allur samanburður við önnur lönd, þótt það séu ekki stærri lönd en Danmörk, verður vitaskuld dálítið snúinn. Það er spurning hvort þá eigi að hafa samrunamörkin eða þessi krónumörk í hlutfalli við stærð hagkerfisins eða krónutölu. Það er ágæt umræða en við höfum því miður ekki tíma til að ljúka henni hér.

Frú forseti. Samruni fyrirtækja er mjög stórt mál og það sem skaðar kannski mest er tímaramminn sem Samkeppniseftirlitið hefur til að vinna málið, sem eru einhverjar vikur ef ég man rétt. Allan þann tíma eru starfsmenn í báðum fyrirtækjunum í pattstöðu. Bestu mennirnir óttast fækkun á starfsfólki við samrunann, leita sér að annarri vinnu og fá hana - því að þeir eru góðir - en aðrir sitja eftir og óttast. Svona staða býr til mjög slæma stöðu og ég hugsa að mörg fyrirtæki skirrist við að fara í samruna út af því að þau þurfi að fara í þetta langa ferli í stað þess að tilkynna að þau séu búin að sameinast. Það var rætt dálítið mikið á sínum tíma þegar þessi ákvæði voru sett að þetta skaðaði fyrirtæki mjög mikið og hamlaði nauðsynlegum samruna. Ég held að hv. nefnd sem fær þetta frumvarp til skoðunar og getur að sjálfsögðu breytt ákvæðum um hámarkið ætti að skoða hvort það væri ekki eðlilegt að hafa þetta hámark hærra þannig að við þvingum ekki óþarflega mörg fyrirtæki í þetta ferli sem kostar Samkeppniseftirlitið heilmikið. Jafnvel þótt það geri lítið með það annað en að samþykkja held ég að menn ættu að skoða þessi hámörk. Þau eru nefnilega allt of lág.

Virðulegi forseti. Það er vitaskuld alveg rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að það fylgir því ákveðin óvissa og órói í rekstri fyrirtækja þegar tilkynnt er um samruna eða yfirtökur. Vitaskuld fást ekki svör við öllum spurningum starfsmanna og annarra sem hagsmuna hafa að gæta fyrr en í fyrsta lagi eftir að fyrir liggur hvort samkeppnisyfirvöld muni beita sér gegn samrunanum eða ekki. Þetta liggur allt fyrir og m.a. þess vegna eru höfð mjög knöpp tímamörk á afgreiðslu samruna og reyndar í tveimur þrepum. Í mörgum tilfellum er ekki talin þörf á frekari rannsókn og þá gilda styttri tímamörkin en Samkeppniseftirlitið getur einnig nýtt sér lengri frest í flóknari málum sem taka þarf til ítarlegri skoðunar. Ég hef talsverða reynslu af að vinna að þessum málum og ég fæ ekki betur séð en að þessi tímamörk séu nokkurn veginn eðlileg. Það er alveg ljóst að það þarf að vinna hratt og því fylgja ákveðnir ókostir en ég held að tímalengdin sé nokkurn veginn þannig að hægt sé að vinna mál sómasamlega þannig að það verði ekki réttarspjöll af því að menn flýti sér um of. Um leið verður töfin ekki þannig að hún sé óréttlætanleg. Ég skal þó vissulega viðurkenna að hægt er að færa málefnaleg rök fyrir bæði lengri og styttri frestum og hærri og lægri viðmiðunarmörkum hvað varðar fjárhæðir. Það er ekkert eitt rétt svar, hvorki varðandi fjárhæðir né tímamörk, en ég fæ ekki betur séð en að Alþingi hafi nokkurn veginn hitt á rétt viðmið, bæði hvað varðar tíma og fjárhæðir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á raforkulögum sem byggja á tillögum nefndar sem skipuð var í júní 2008 til endurskoðunar á raforkulögum. Kveðið var á um það í bráðabirgðaákvæði við raforkulögin að nefnd yrði sett á laggirnar til að endurskoða raforkulögin og að hún skyldi skila af sér 31. desember á þessu ári. Nefnd þessi sem er skipuð samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu er 16 manna. Þar á meðal eiga fulltrúar allra þingflokka sæti og síðan aðrir þeir aðilar sem þessum málum tengjast. Nefndin hefur ekki lokið störfum og hér er því um áfangatillögur að ræða sem talið er brýnt að leggja fram á þessu stigi. Nefndin mun halda áfram vinnu sinni, starfa fram á haust og skila frekari tillögum og þá lokatillögum samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem snúa að afmörkuðum þáttum raforkulaga og taka mið af þeirri sjö ára reynslu sem nú þegar er komin á lögin. Í fyrsta lagi er lögð til ný skilgreining á hugtakinu stórnotandi þess efnis að það sé notandi sem notar innan þriggja ára á einum stað a.m.k. 80 gígavattstundir á ári sem samsvarar u.þ.b. tíu megavöttum. Þetta er nokkur lækkun frá því sem verið hefur, í dag er viðmiðið 14 megavött auk þess sem nýtingartíminn er um 8.000 stundir. Auk þessa nýmælis er líka kveðið á um möguleikana á þriggja ára aðlögun til að ná þessu viðmiði en slíkt aðlögunartímabil nýtist sérstaklega minni stórnotendum. Við tökum sem dæmi að áætlanir um uppbyggingu á koltrefjaverksmiðjum eða minni netþjónabúum, gagnaverum og fleiru slíku, geta átt heima þar undir þar sem menn eru að byggja starfsemina upp í smærri skrefum. Í öðru lagi er í frumvarpinu lagt til að flutningsfyrirtækið, sem er Landsnet, verði að fullu í beinni eigu ríkis og/eða sveitarfélaga og að því fyrirkomulagi verði komið á fyrir 1. janúar 2015. Samkvæmt lögunum í dag skal flutningsfyrirtækið ávallt vera í meirihlutaeigu ríkis, sveitarfélaga og/eða fyrirtækja sem eru alfarið í eigu þessara aðila. Það þykir ekki heppilegt að fyrirtæki sem eru í eigu ríkis eða sveitarfélaga og hafa ríka hagsmuni af starfsemi flutningsfyrirtækisins, t.d. raforkuframleiðendur og dreifiveitur, eigi hlut í sjálfu flutningsfyrirtækinu og er því lagt til að kveðið verði á um beint eignarhald ríkis og/eða sveitarfélaga á flutningsfyrirtækinu sjálfu, þ.e. Landsneti. Í tengslum við þetta er með frumvarpinu lagt til ákvæði til bráðabirgða sem kveður á um að iðnaðarráðherra skipi nefnd sem gera skuli tillögur fyrir lok árs 2012 um kaup ríkis eða sveitarfélaga á hlut orkufyrirtækja í flutningsfyrirtækinu. Í dag er Landsnet alfarið í eigu orkufyrirtækjanna. Í þriðja lagi er lagt til að flutningsfyrirtækinu verði heimilað að eiga og reka fjarskiptakerfi sem því er nauðsynlegt vegna rekstursins og bjóða út umframflutningsgetu þess ef það hefur yfir slíkri flutningsgetu að ráða. Einnig er verið að heimila því að selja út sérfræðiþekkingu fyrirtækisins ef eftir því er leitað svo fremi - og það er skýrt kveðið á um það í frumvarpinu - sem samkeppni sé ekki raskað, þ.e. ef gat er á markaðnum er þetta heimilt. Um er að ræða sambærilegar heimildir og hjá flutningsfyrirtækjum í nágrannalöndum okkar. Skal slíkri starfsemi haldið aðskilinni í bókhaldi félagsins. Í fjórða lagi er í frumvarpinu að finna ítarlegri ákvæði um tekjumörk og gjaldskrá flutningsfyrirtækisins og dreifiveitna en er í núgildandi lögum. Reynsla undanfarinna sjö ára hefur sýnt að þörf er á endurskoðun ýmissa þátta raforkulaga er varða umfjöllun um tekjumörk og gjaldskrár og er með frumvarpinu reynt að setja skýrari ramma utan um þau ákvæði laganna en hópur sérfróðra aðila hefur komið að því verkefni með áðurnefndri endurskoðunarnefnd. Helstu breytingar frumvarpsins er snúa að tekjumörkunum felast í því að lagt er til að tekjumörk flutningsfyrirtækisins og dreifiveitnanna verði ákvörðuð til fimm ára í senn í stað þriggja ára. Við útreikning tekjumarka verður arðsemi reiknuð miðað við veginn fjármagnskostnað fyrirtækja í sambærilegum rekstri. Þar sem gjaldskrá flutningsfyrirtækisins fyrir stórnotendur er nú í bandaríkjadölum er í frumvarpinu lagt til að tekjumörkin vegna stórnotenda verði jafnframt í bandaríkjadölum til að gæta þar samræmis. Í fimmta lagi eru í frumvarpinu lagðar til rýmri heimildir til beinna tenginga milli virkjunar og notanda. Þannig er lagt til að í sérstökum tilvikum megi sækja um leyfi ráðherra til að flytja raforku beint frá virkjun til notanda enda tengist hvorki virkjun né notandi flutningskerfinu eða dreifikerfinu. Þannig er hægt að tengjast beint. Ef virkjun nýtur tengingar við flutningskerfið er lagt til að hægt verði að semja um afslátt á úttektargjaldi ef orka er afhent beint frá virkjun til stórnotanda að því gefnu að orkan fari ekki um flutningskerfið. Afslátturinn getur numið um 60% af úttektargjaldi stórnotanda og enn meira ef notandinn er alfarið háður því að orkan komi frá virkjuninni sem um ræðir. Er þarna komið til móts við þann möguleika að byggður sé upp orkufrekur iðnaður við eða í nágrenni við virkjun. Við erum farin að sjá nú þegar vísi að slíkri uppbyggingu og það er vel. Þá er jafnframt lagt til að í þeim tilvikum sem notandi er algjörlega háður því að fá aðrar afurðir jarðhitavirkjunarinnar, þ.e. annað sem upp úr holunum kemur en eingöngu raforkuna sjálfa sem þar er framleidd, geti slíkur notandi óskað heimildar til beinnar tengingar við virkjunina enda þótt hann nái ekki stórnotandaviðmiðinu. Þarna erum við í raun og veru komin með opnun á uppbyggingu svokallaðra iðngarða sem við höfum áður fjallað um þar sem hugað er að frekari nýtingu jarðvarmans en gert er í dag. Við erum farin að sjá slíka vinnslu, t.d. er komin prufuverksmiðja í Svartsengi sem vinnur metan úr CO 2 sem kemur þar upp úr jarðvarmakolunum. Með þessu er komið sérstaklega til móts við notanda sem er að byggja upp, eins og ég segi, framleiðslufyrirtæki við hlið eða skammt frá jarðvarmavirkjun og nýtir fleiri afurðir en einungis raforku. Eins og fram kemur í kostnaðarumsögn með frumvarpinu verður ekki séð að það muni hafa áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu mælist ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar til frekari umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hennar og fagna því að farið sé að glitta í tillögur um breytingar á raforkulögum, lögum nr. 65/2003. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að þetta væru áfangatillögur og að nefndin væri enn að störfum og, ef ég tók rétt eftir, mundi skila af sér í haust. Margt er til bóta í frumvarpinu, ég held að það sé alveg ljóst. Það er til bóta að mínu viti að verið er að breyta stórnotendaviðmiðinu, þ.e. verið er að lækka það, og það rýmkar tækifæri fyrir þá sem vilja koma hingað og byggja upp starfsemi til að fá hagstæðara orkuverð en áður. Við eigum að sjálfsögðu eftir að fara yfir hvort það eru nákvæmlega þau tíu megavött sem útreikningurinn sýnir eða eitthvað annað sem er betra. Flutt var frumvarp árið 2007, frekar en 2008, af hæstv. núverandi utanríkisráðherra, sem ég veit að hæstv. iðnaðarráðherra studdi, þar sem miðað var við átta megavött. Ég lít því svo á að þetta sé ekki endilega heilög tala sem kemur hér fram frá ráðuneytinu og geti tekið breytingum. Hér er rætt um þriggja ára aðlögun fyrir fyrirtæki sem vilja nýta sér þetta og er það til mikilla bóta þannig að fyrirtæki hafi tækifæri til að byggja sig smám saman upp í þá orkunotkun sem það kemur til með að nota. Við fáum vonandi skýringar á því, ef ekki hér þá í nefndinni, af hverju þetta eru þrjú ár og hvernig þau eru fundin út. Ég hefði talið að tíminn gæti hugsanlega þurft að vera lengri eða kannski einhver sveigjanleiki í þessu, því að það fer að sjálfsögðu eftir því hvað fyrirtækin treysta sér í hraða uppbyggingu hversu fljót þau eru að ná upp í þessa orkunotkun. Ég ætla að geyma það að tjá mig um eignarhald á Landsneti. Ég reikna með að við í iðnaðarnefnd fáum aðra til að ræða við okkur um þann hluta og leita eftir sjónarmiðum þar um. Ég set spurningarmerki við fjarskiptakerfið og nýtingu á því. Þetta lítur þannig út að þessi fyrirtæki geti farið inn á fjarskiptamarkaðinn og væntanlega keppt við þá sem þar eru ef þeir raska ekki með undirboði eða neinu slíku. Sem sagt, ef orkufyrirtæki ætlar að fara inn á fjarskiptamarkaðinn, verður þá farið inn í eitthvað nýtt sem ekki er fyrir nú þegar? Þetta þarf að skýra. Ég velti því hins vegar fyrir mér hver metur það hvenær fyrirtæki er komið í samkeppni við einhvern og hvenær ekki. Slíkt þyrfti kannski að skýra með einhverjum hætti. Óhætt er að fagna því líka að það er rýmri heimild til beinnar tengingar, þ.e. uppbygging á einhvers konar iðngörðum, iðnaði eða hvers konar framleiðslu eða tækni sem vill nýta orkuna nálægt orkuframleiðslustaðnum verður auðveldari með þessu frumvarpi og það er að sjálfsögðu til mikilla bóta. Hins vegar er tvennt sem ég sakna í frumvarpinu, og nú hef ég þann fyrirvara á að mér hafi ekki yfirsést það hreinlega. Við höfum rætt margoft um stöðu garðyrkjunnar og garðyrkjubænda í þingsal, í fjölmiðlum og annars staðar en ég fæ ekki séð að verið sé að koma til móts við þarfir þeirra eða óskir eða verið sé að gera hlutina þannig að garðyrkjan fái betra starfsumhverfi en er í dag. Sé þetta rétt mat hjá mér að ekki sé verið að bregðast við vanda garðyrkjunnar finnst mér að menn ættu að hægja á sér og ákveða hreinlega að það yrði tekið fyrir í nefndinni og skoðað sérstaklega í iðnaðarnefnd, því að ég held að við getum ekki látið þetta tækifæri fram hjá okkur fara sem við höfum hér. Það er verið að breyta lögunum og við getum ekki látið það tækifæri fram hjá okkur fara að styrkja stöðu garðyrkjunnar og þeirra sem nota rafmagn til framleiðslu, eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson orðaði svo snilldarlega, í gjaldeyrissparandi hollustugrein, og það er hverju orði sannara. Við erum að framleiða hágæðaafurðir í grænmeti, blómum og öðru og þessir aðilar hafa þurft að glíma við hækkandi orkuverð og þar af leiðandi versnandi samkeppnisstöðu. Ég held að við þekkjum það, við erum búin að fara það oft í gegnum þessa umræðu hér. En á þessu hangir vitanlega margt annað. Þetta getur líka átt við þá sem eru í fiskeldi og aðra sem nota mikla orku en falla ekki akkúrat inn í þau hólf sem eru í þessum lögum. Ég verð að segja að það eru vonbrigði ef það er rétt að ekki sé tekið á garðyrkjunni þarna. Við verðum alla vega að reyna að sjá til þess að áður en frumvarpið fer endanlega í gegn verði búið að bæta því inn í. Annað sem mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir er hvort það sé réttur skilningur hjá mér varðandi þessi lög að ekki sé verið að taka á þeim vanda sem við þekkjum hvað varðar Hvalárvirkjun fyrir vestan. Þar hefur ekki verið talið forsvaranlegt að fara í þá virkjun vegna tengigjalda sem þarf að greiða af virkjuninni til Landsnets. Ef ég misskil ekki frumvarpið er ekki heldur tekið á þessum þætti í frumvarpinu núna. Það kann að vera að ætlunin sé að taka á þessu síðar, þ.e. áður en nefndin skilar endanlega af sér. Það kann að vera, bæði þetta og eins með raforkuna. Ég held að það sé engin ástæða til að bíða með að taka á þessum málum. Ég held að við eigum, líkt og ég talaði um áðan varðandi garðyrkjuna, að fara ofan í saumana á því í starfi iðnaðarnefndar og mögulega þeirri nefnd sem lagði grunn að þessu frumvarpi, að leysa þetta mál þannig að hægt sé að fara - ég veit að þetta á örugglega við fleiri virkjanir - í t.d. Hvalárvirkjun og auka þannig afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum sem er vitanlega hrikalegt. Það er fyrir neðan allar hellur hvernig það er. Við höfum fengið fjölda áskorana í þá veru að bæta raforkuöryggið, enda eru hundruð milljóna að tapast út úr samfélaginu fyrir vestan vegna þessa. Það er margt gott verið að gera hér, ég get tekið undir það og vil þakka ráðherra og þeim sem þetta sömdu fyrir það. Ég sakna þess, ef þetta er rétt hjá mér, að ekki sé núna verið að taka á málefnum garðyrkjunnar og eins að gera hlutina þannig að hægt sé að fara í þessar virkjanir líkt og Hvalárvirkjun, þetta ríkisfyrirtæki, ef ég orða það þannig, sem ríkið á meiri hluta í og stendur ekki í vegi fyrir því, en þau lög sem það fyrirtæki vinnur eftir gera ekki ráð fyrir að það sé hægt. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan, og er best að standa við það loforð, að ég ætla að geyma að ræða söluna á Landsneti, þ.e. að það verði skipt í rauninni um eigendur þar. Ég held að ég sé búinn að fara yfir þær athugasemdir sem ég ætlaði að gera núna, þannig að ég læt þetta gott heita í bili, frú forseti. En ég ítreka enn og aftur að það er margt gott í frumvarpinu, það er til bóta. Það er nauðsynlegt að endurskoða raforkulögin og vinna betur, en á þessum tímapunkti hef ég áhyggjur af þeim tveimur þáttum sem ég nefndi.

Virðulegi forseti. Það er fernt í ræðu hv. þingmanns sem ég vil bregðast við og vonandi svara ég að einhverju leyti því sem hann hefur áhyggjur af. Í fyrsta lagi velti þingmaðurinn því upp varðandi stórnotendaskilgreininguna að áður hefðu verið lögð til átta megavött í frumvarpi. Þá var sú er hér stendur formaður iðnaðarnefndar og við reyndum að koma því frumvarpi í gegnum þingið. Það tókst ekki vegna þess að ekki náðist samstaða um það og það mætti mikilli mótstöðu. Þessi leið er í raun og veru sveigjanlegri vegna þess að hún gerir ráð fyrir þriggja ára aðlögunartíma sem miðast ekki eingöngu við 36 mánuði. Í athugasemdum við greinina þar sem fjallað er um þennan þátt kemur fram að talið er frá fyrstu afhendingu raforku að undanskildum uppkeyrslutíma. Eingöngu er talið frá þeim tíma þegar framleiðsla hefst. En auðvitað verður þetta skoðað í iðnaðarnefnd og án efa verða skiptar skoðanir um þetta eins og verið hefur en ég vona svo sannarlega að við náum að rýmka þessa stórnotendaskilgreiningu þannig að minni iðnaður fái sömu kjör og stóriðjan. Í öðru lagi er einhver misskilningur í gangi hjá hv. þingmanni varðandi fjarskiptanetið vegna þess að það kom alveg skýrt fram í mínu máli og í frumvarpinu sjálfu að eingöngu er um það að ræða að fyrirtækið Landsnet geti nýtt umframgetu fjarskiptakerfis síns og selt það ef gat er á markaðnum. En ef laust er hjá einkaaðilum á fjarskiptamarkaðnum er fyrirtækinu ekki heimilt að bjóða það til sölu. Tvennt annað ætla ég að nefna en ég verð að gera það, virðulegi forseti, í seinna andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa skýrt þessa hluti og sérstaklega þetta með fjarskiptin. Þá liggur það alveg fyrir að ef gat er á markaðnum þ.e. ef fjarskiptafyrirtæki uppfyllir ekki ákveðna þjónustu á ákveðnum stað eða eitthvað slíkt þá getur þetta fyrirtæki nýtt tækni sína þar og þess háttar. Við verðum að sjálfsögðu að gera ráð fyrir að með þessu sé fylgst með einhverjum hætti og það er væntanlega Samkeppniseftirlitið eða einhver annar sem gerir það þannig að þetta fyrirtæki fari ekki út í neinar æfingar, svo við þurfum sem betur fer ekki að hafa áhyggjur af þessu. Varðandi stórnotendaskilgreininguna þá er ég sammála hæstv. ráðherra um það að verið sé að auka sveigjanleika. Það er vitanlega til bóta að aðlögunartíminn hefst þegar framleiðslan er komin af stað. Hins vegar veit ég að við erum sammála um það að sársaukalaust sé að því sé velt upp í nefndinni hvort talan eigi að vera átta eða tíu. Hver munurinn sé og hverjum það gagnist og þá um leið hvort þessi aðlögunartími dekki þær áhyggjur sem menn hafa. Ég tek undir það.

Virðulegi forseti. Það er dálítið undarlegt að byrja ræðu á í þriðja lagi. En svo ég haldi áfram að svara hv. þingmanni, af því að hann nefndi garðyrkjubændur, þá er í þriðja lagi svo að ekki er tekið á þeim málum í þessu frumvarpi vegna þess að þau eru enn til skoðunar. Fundur er fyrirhugaður með 16 manna nefndinni og garðyrkjubændum þar sem menn ætla að fara yfir þessi mál og þar eiga sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokka. Þessari 16 manna nefnd er síðan ætlað að skila af sér í haust og ég á von á því að hún taki með einum eða öðrum hætti á málefnum garðyrkjubænda. Ég vona að hv. þingmaður treysti þessari nefnd en í henni eiga sæti fulltrúar sveitarstjórna og líka fulltrúi þingflokks hv. þingmanns og þar geta allir komið sjónarmiðum sínum á framfæri og ég vona svo sannarlega að farsæl lausn náist um þau mál. Ég ítreka samt það sem ég hef áður sagt að það skiptir líka máli að hér ríki jafnræði og að menn gæti að því vegna þess að fleiri atvinnugreinar eru undir, t.d. fiskeldi. Þetta er eitthvað sem menn verða að skoða í þessari umfjöllun. Í fjórða lagi minntist hv. þingmaður á Vestfirði og þá get ég sagt honum frá því og vona að það gleðji hann að ég setti sérstakan vinnuhóp í það að fara yfir möguleika á frekari raforkuöflun á Vestfjörðum vegna þess að ekki þarf bara að gæta að afhendingaröryggi þar heldur er framtíðarsýn mín sú að Vestfirðingar verði þátttakendur í þeirri atvinnuuppbyggingu sem núverandi ríkisstjórn vinnur að. Það þýðir að Vestfirðir þurfa líka aukna raforku í framtíðinni og þess vegna á ég von á því að brátt komi niðurstaða frá raforkunefndinni 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi garðyrkjuna. Þetta snýst ekki um það hvort við treystum ágætri nefnd til að klára hlutina. Við þurfum að klára þá inni á Alþingi. Ljóst er að ekki er tekið á málefnum garðyrkjunnar í frumvarpinu eins og það lítur út í dag. Ég geri þó ráð fyrir að við höfum svigrúm til að fara yfir þann hluta þegar við fjöllum um frumvarpið í nefndinni. Ég held að nokkuð ljóst liggi fyrir hver vandi garðyrkjunnar og fleiri atvinnugreina er, þar á meðal fiskeldis eins og ég nefndi í ræðu minni, það þarf að finna þeim hillu í lögum og það verðum við að setjast yfir. Ég yrði ekki alveg sáttur við það að geyma þetta mál fram á haustið eða að nýtt þing eigi að klára það en allt hefur þetta sinn gang. Ég fagna þessum vinnuhóp og er að sjálfsögðu ánægður með að hann sé í gangi varðandi Vestfirði og þátttöku þeirra í atvinnuuppbyggingu og öðru slíku. Hins vegar er alveg ljóst að það vandamál sem ég nefndi áðan t.d. varðandi Hvalárvirkjun og möguleika á að fara í hana og tengja hana við netið er ekki leyst og ekki er verið að reyna að leysa það með frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Þar af leiðandi er það annar þáttur sem við þurfum að taka til skoðunar í nefndinni, hvort við viljum leggja áherslu á og vinnu í það að reyna að leysa það með einhverjum hætti. Það er að sjálfsögðu mikilvægt og ég tek undir það sem hæstv. ráðherra sagði varðandi þátttöku Vestfjarða í raforkunýtingu og framleiðslu en það er ljóst að eitthvert albesta tækifærið til að bæta þarna úr er að fara í þessa virkjun. Þetta er tappinn í dag, það að geta tengst þessu, 

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni frumvarp sem lýtur að ákveðnum mikilvægum og löngu tímabærum breytingum á raforkukerfi okkar með það m.a. fyrir augum að auka jafnræði og svigrúm fyrir nýsköpun í atvinnulífinu og tryggja enn frekar í sessi þjóðareign á flutningskerfi raforkunnar og auka sveigjanleika í þágu orkukaupenda. Með frumvarpinu er kveðið enn skýrar á um þjóðareign á flutningsfyrirtækinu Landsneti frá því sem nú er. Samkvæmt gildandi lögum skal flutningsfyrirtækið vera í meirihlutaeigu ríkis, sveitarfélaga og/eða fyrirtækja í eigu þessara aðila en í þessu frumvarpi er kveðið skýrt á um það að fyrirtækið skuli framvegis vera í beinni eigu ríkis og/eða sveitarfélaga. Rökin eru ekki síst þau að girða fyrir óeðlileg hagsmunatengsl orkufyrirtækja í opinberri eigu sem eiga í dag flutningsfyrirtækið. Landsvirkjun er þar með tæplega 65% hlut, Rarik 22,5% og önnur orkufyrirtæki, Orkuveita Reykjavíkur og Orkubú Vestfjarða 6–7% hvort fyrirtæki. Þessi breyting kallar hins vegar eðlilega á nokkra aðlögun viðkomandi fyrirtækja sem þurfa að losa um eignarhluti sína og er því lagt til að hún komi til framkvæmda árið 2015. Í frumvarpinu eru ákvæði sem eiga að auka sveigjanleika í kerfinu, svo sem um að ráðherra geti í sérstökum tilvikum veitt heimild til að reisa sjálfstætt flutningsvirki, enda tengist þá hvorki virkjun né notandi flutningskerfinu eða dreifikerfinu. Þarna eru víkkaðar út heimildir notenda til að tengjast beint við virkjun sem ég tel mjög til bóta og mikilvægt fyrir uppbyggingu á nýjum atvinnugreinum í landinu svo sem ef um er að ræða notendur sem eru alfarið háðir því að fá aðrar afurðir jarðhitavirkjunar en einungis raforku. Það er afar mikilvægt skref að víkka út, eins og gert er í frumvarpinu, skilgreininguna á stórnotanda og opna þannig leið fyrir fleiri atvinnugreinar til að njóta þeirrar gjaldskrár sem fellur undir viðkomandi skilgreiningu. Hingað til hefur eingöngu stóriðjan fyllt þennan flokk en með þeirri rýmkun sem hér er lögð til ættu t.d. gagnaver, koltrefjaverksmiðjur og önnur atvinnustarfsemi að falla undir þessa skilgreiningu. Ég tel hins vegar, þó að þessi breyting sé vissulega til bóta og skref í átt til meiri jafnræðis í kerfinu, að ekki sé endilega nóg að gert í þeim efnum. Ég er þeirrar skoðunar að við í iðnaðarnefnd sem fær þetta mál til meðferðar og í þeirri nefnd á vegum iðnaðarráðherra sem vann þetta frumvarp að miklu leyti eigum að skoða hvort í framtíðinni sé rétt að hverfa frá þessu tvískipta fyrirkomulagi, þessari aðgreiningu í almenna notendur annars vegar og stórnotendur hins vegar en taka þess í stað upp hlutfallslegt gjaldskrárkerfi sem er í anda þess sem víða þekkist í álfu okkar og þá verði þeirri meginreglu fylgt að afsláttur stighækki í hlutfalli við aukna orkunotkun. Það er mál sem við þurfum að fara vel yfir og skoða kosti þess og galla en þetta er fyrirkomulag sem við þekkjum víða í Evrópu og kosturinn er sá að þetta dregur úr þeim skörpu skilum sem geta orðið á þeim kjörum sem orkukaupendum eru boðin, orkukaupendum sem hugsanlega eru með mjög hliðstæða orkunotkun, munurinn á orkunotkuninni kann að vera tiltölulega smávægilegur og hlaupa á einu megavatti til eða frá en hins vegar geta kjörin sem þessum kaupendum eru boðin verið afar mismunandi sem við sjáum á því að ætla má að almennir notendur greiði allt að 30% hærra gjald fyrir flutning raforkunnar heldur en stórnotendur í kerfi okkar. Þetta er eitt af þeim mikilvægu atriðum sem ég tel að við eigum að skoða í framhaldsmeðferð málsins en að öðru leyti fagna ég þessu frumvarpi og hlakka til að taka þátt í vinnu við það í iðnaðarnefnd þingsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi en með frumvarpinu erum við að leggja til rammalöggjöf um það hvaða ívilnanir stjórnvöldum og eftir atvikum sveitarfélögum er heimilt að veita vegna nýfjárfestinga hér á landi. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna frá því í maí 2009 kemur fram að lögð verður áhersla á að kortleggja sóknarfæri Íslands í umhverfisvænum iðnaði og ýta undir fjárfestingar með tímabundnum ívilnunum. Til að ná góðum og jöfnum hagvexti sem er forsenda fyrir nýjum efnahagslegum og félagslegum stöðugleika á Íslandi þarf að stuðla að beinum erlendum fjárfestingum. Að þessu hefur verið unnið í þessu frumvarpi í töluverðan tíma og tel ég að við séum að kynna nokkuð góða niðurstöðu í þeim efnum en markmiðið með frumvarpinu er að örva og efla fjárfestingu í atvinnurekstri á Íslandi með því að tilgreina með gegnsæjum hætti í lögum hvaða heimildir stjórnvöld og sveitarfélög hafa til að veita skilgreindar ívilnanir til nýfjárfestinga. Með frumvarpinu er verið að leggja til að horfið verði frá því fyrirkomulagi sem hefur tíðkast hér á landi að gera sértæka fjárfestingarsamninga vegna einstakra verkefna á grundvelli sérstakra heimildarlaga frá Alþingi, eins og við þekkjum orðið nokkuð vel, og síðan samþykkis Eftirlitsstofnunar EFTA eftir því sem þörf hefur verið metin á í hvert skipti. Hefur það fyrirkomulag reynst þungt í vöfum og ómarkvisst og með því formi er ekki boðið upp á nægilegan sveigjanleika til að mæta ólíkum fjárfestingarverkefnum. Virðulegi forseti. Í þessum efnum þurfum við auðvitað að horfa til jafnræðis. Við þurfum líka að horfa til þess að tiltölulega fáir fjárfestingarsamningar hafa verið gerðir hér á landi. Frá árinu 1966 hafa sex verið undirritaðir og sá sjöundi er hugsanlega í meðförum þingsins núna. Þessir sex fjárfestingarsamningar sem undirritaðir hafa verið eru vegna álvera og járnblendiverksmiðju, þ.e. stóriðju, þannig að þessar sérstöku ívilnanir og örvanir til uppbyggingar hafa verið notaðar til tiltölulegra einhæfra verkefna. Það sem skiptir máli er að þetta frumvarp á að tryggja hvata og örvun til fjölbreyttari nýfjárfestinga hér á landi og að fyrir fram liggi fyrir hvaða samspil ívilnana bjóðist vegna nýfjárfestinga hér á landi og þannig verði með markvissum hætti reynt að auka möguleika á því að fá til landsins fjölbreyttar og jákvæðar nýfjárfestingar. Bara svo ég nefni það aftur að þegar við skoðum stöðu fjárfestinga hér á landi í gegnum tíðina, fyrir utan bankana sem standa ekki lengur, þá hafa erlendar fjárfestingar verið meira og minna í einni grein, stóriðjunni. Þessu viljum við breyta og reyna að fá hingað til lands fjölbreyttari nýfjárfestingar. Þannig yrði unnt innan þess ramma sem fram kemur í frumvarpinu að veita ólíka samsetningu ívilnana til ólíkra verkefna eftir því sem þörf krefur. Að því gefnu að veiting slíkra ívilnana samkvæmt ströngum kröfum í frumvarpinu hefði í för með sér efnahags- og samfélagslegan ávinning fyrir landið. Víða í nágrannaríkjum okkar eru ívilnanir vegna nýfjárfestinga í boði og væri því með þessari lagasetningu verið að efla samkeppnishæfi Íslands hvað erlenda fjárfestingu varðar og gera Íslandi betur kleift að nýta þá sérstöðu sem landið hefur í alþjóðlegu tilliti. Þær ívilnanir sem lagðar eru til í frumvarpinu felast annars vegar í byggðaaðstoð fyrir fjárfestingarverkefni í landsbyggðakjördæmunum þremur sem samanstendur af stofnfjárstyrkjum, frávikum frá tilteknum sköttum og opinberum gjöldum og sölu eða leigu á landi eða lóð á hagstæðu verði. Hins vegar er um að ræða almenna aðstoð óháð staðsetningu verkefnisins sem felst í þjálfunaraðstoð, aðstoð vegna nýfjárfestinga lítilla og meðalstórra fyrirtækja, rannsóknar- og þróunaraðstoð og aðstoð vegna umhverfistengdra fjárfestingarverkefna. Þær ívilnanir sem tilgreindar eru í frumvarpinu eru samblanda af því sem þekkist í nágrannalöndum okkar og þeim ívilnunum sem hafa verið í fyrri fjárfestingarsamningum. Það ber líka að taka fram að í þeim fjárfestingarsamningum sem gerðir hafa verið vegna stóriðjunnar hefur ívilnanatímabilið oftast staðið yfir í 40 ár. Samningurinn vegna álversins í Helguvík er eingöngu til 20 ára. Hér er gert ráð fyrir 10 árum eða skemmri tíma, þ.e. stuðningurinn yrði eingöngu á upphafsárum fjárfestingarinnar hér á landi þannig að þótt einstök ákvæði séu sambærileg eru þetta gríðarlegar breytingar, tímalengdin verður allt önnur en áður. Í frumvarpinu er lagt til að skilyrði fyrir veitingu ívilnunar verði eftirfarandi, þ.e. að stofnað verði sérstakt félag um fjárfestingarverkefni hér á landi. Fyrir liggi greinargóðar upplýsingar um fjárfestingarverkefnið, þá aðila sem að því standa, fjármögnun og aðrar slíkar upplýsingar, að fyrirhugað fjárfestingarverkefni sé ekki þegar hafið og sýnt sé fram á að veiting ívilnunar sé forsenda þess að verkefnið verði að veruleika. Einnig eru skilyrði um það að a.m.k. 65% af fjárfestingarkostnaði séu fjármögnuð án ríkisaðstoðar og þar af séu að lágmarki 20% fjármögnuð af eigin fé þess aðila sem sækir um ívilnun, árleg velta fyrirhugaðs verkefnis sé a.m.k. 300 millj. kr. eða að nýfjárfestingin skapi a.m.k. 20 ársverk á fyrstu tveimur árunum. Fyrir liggi arðsemisútreikningar sem sýni fram á að nýfjárfestingin sé þjóðhagslega hagkvæm út frá hagsmunum íslensks atvinnulífs og samfélagslegu sjónarmiði, t.d. atvinnusköpun, byggðaþróun, útflutningi, skatttekjum, nýsköpun og aukinni þekkingu. Þá er jafnframt eitt af skilyrðunum að um nýfjárfestingu sé að ræða og að allur búnaður og tæki séu ný. Einnig þarf viðkomandi nýfjárfesting að vera notuð í a.m.k. fimm ár hér á landi. Gæta verður þess að sú starfsemi félagsins sem ívilnun nýtur sé að öllu leyti í samræmi við íslensk lög og stjórnvaldsfyrirmæli og það skilyrði er jafnframt í frumvarpinu að ekki séu fyrir hendi vangreiddir skattar eða gjöld til ríkis eða sveitarfélaga. Þá er í frumvarpinu lagt til að þriggja manna nefnd fari yfir umsóknir um ívilnun og meti hvort skilyrði laganna séu uppfyllt. Iðnaðarráðherra skipar nefndina og skulu fjármálaráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra tilnefna fimm menn hvor en sá þriðji skal skipaður án tilnefningar og vera formaður nefndarinnar. Umsækjandi leggur fram nauðsynleg gögn og fjárfestingarstofa framkvæmir arðsemisútreikninga sem sýna efnahagslegan og samfélagslegan ávinning. Nefndin gerir tillögur til ráðherra sem síðan leggur fram boð um ívilnun sem byggir á þeim heimildum sem eru í lögunum. Þannig gefst kostur á að hafa mismunandi samsetningu ívilnana eftir ólíkum fjárfestingarverkefnum innan þess ramma og þetta byggir allt á þeim ramma sem settur er í regluverki Evrópusambandsins. Í störfum sínum geti nefndin því að teknu tilliti til ákvæða stjórnarskrár og stjórnsýslulaga t.d. veitt frekari ívilnanir eða ríkari ívilnanir til fjárfestingarverkefna á ystu jaðarsvæðunum, þ.e. hinum efnahagslega köldu svæðum á landsbyggðinni heldur en til verkefna í námunda við höfuðborgarsvæðið séu fyrir því málefnaleg rök og að því gefnu að veitingin sé innan ramma þeirra hámarka sem sett eru með lögunum. Í framhaldi af ákvörðunum um veitingu ívilnunar er undirritaður samningur milli ráðherra og umsækjanda um veitingu ívilnunar þar sem kveðið er á um réttindi og skyldur aðila. Þá er eins og áður segir lagt til að þær ívilnanir sem kveðið er á um í slíkum samningi geti að hámarki staðið yfir í tíu ár. Með frumvarpinu er því verið að leggja til ákveðið ríkisaðstoðarkerfi sem sé háð samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA í samræmi við 61. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Mikilvægt er að lagt er til að lögin verði tímabundin eða gildi til 31. desember árið 2013 og að þeim tíma liðnum fari fram endurskoðun og mat á árangri vegna þess að markmiðið með þessari löggjöf er að sjálfsögðu að örva nýfjárfestingu við þær aðstæður sem við búum við og því mikilvægt að það sé metið þegar sæmileg reynsla er komin á það. Þessi dagsetning er ekki algerlega úr lausu lofti gripin heldur er hún notuð vegna þess að á sama tíma fellur úr gildi núgildandi byggðakort fyrir Ísland sem afmarkar heimildir íslenskra stjórnvalda til byggðaaðstoðar og þá gefst færi á að endurskoða þessi lög og sérstök nefnd verður sett í það að yfirfara og meta hvernig til hefur tekist. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu mælist ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar og ég á von á fjörlegum umræðum um það og vona svo sannarlega að þetta mál eigi eftir að fá brautargengi og að þingheimur sé tilbúinn til að koma með okkur í þann leiðangur að horfa með almennum hætti á ívilnanir vegna fjárfestinga og fara í þetta þriggja ára verkefni til að freista þess að örva nýfjárfestingar hér á landi sem svo sannarlega er þörf á í samfélaginu eins og staðan er í dag. Ég vona svo sannarlega að þetta mál eigi eftir að hljóta jákvæða meðferð og niðurstöðu hjá iðnaðarnefnd þannig að við getum einhent okkur í verkið til að örva fjárfestingar hér á landi.

Hæstv. forseti. Áður en lengra er haldið langar mig til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort ekki sé réttur skilningur hjá mér að hér sé átt við allar nýfjárfestingar í atvinnulífi. Hér er ekki verið að tala sérstaklega um erlendar fjárfestingar vegna þess að í opinberri umræðu um þetta mál hefur borið við að fyrst og fremst er horft til erlendra fjárfestinga. Ég vildi bara biðja hæstv. iðnaðarráðherra að staðfesta að sá skilningur minn sé réttur að átt sé við allar fjárfestingar, jafnvel þó að um alíslenska aðila og fjárfesta væri að ræða gætu þeir nýtt sér þær ívilnanir sem frumvarpið býður upp á. Í annan stað er ljóst að markmið þessa frumvarps er að setja almennar reglur í stað sérlaga vegna einstakra fjárfestingarverkefna. Ég vil spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvaða áhrif hún sjái fyrir sér að frumvarpið og hugsanleg afgreiðsla þess í þinginu hafi á frumvarp um slíkan sérstakan fjárfestingarsamning sem er til meðferðar í þinginu. Ég er auðvitað að vísa til samningsins við Verne Holdings um gagnaver á Suðurnesjum. Óneitanlega mundi það skjóta dálítið skökku við að afgreiða sérstakan fjárfestingarsamning vegna eins tiltekins verkefnis á sama tíma og almenn lög eiga að taka við öllum slíkum sértækum lausnum.

Virðulegi forseti. Það er réttur skilningur hjá hv. þingmanni að þarna er átt við allar nýfjárfestingar, líka alíslenskar að uppfylltum þessum ákveðnu skilyrðum. Það hefur kannski borið við í umræðunni að þarna sé eingöngu um að ræða frumvarp um erlendar fjárfestingar vegna áherslu á samkeppnishæfi í hluta þessa frumvarps. Í nágrannalöndum okkar er slíkri löggjöf fyrir að fara en hér hefur hún ekki verið þannig að sá hluti hefur snúið að samkeppnishæfi okkar hvað varðar erlendar fjárfestingar. Ég ítreka að þetta á við um allar nýfjárfestingar ef þær uppfylla skilyrði um lágmark 300 millj. kr. eða skapa 20 ársverk fyrstu tvö ár verkefnisins. Varðandi seinni spurningu hv. þingmanns er það svo að frumvarpið á eftir að fara í gegnum þingið. Frumvarpið um gagnaverið er lengra komið. Ég lít svo á að það snúist aðallega um tíma gagnvart verkefninu sjálfu vegna þess að það hefur lengi verið í gangi en umfjöllun er rétt að hefjast. Ef þinginu tekst að ljúka þeim fjárfestingarsamningi á næstu vikum er tímaspursmál hvað það verkefni varðar. Æskilegt er og ég vona að það verði síðasti sértæki fjárfestingarsamningur sem hv. Alþingi afgreiðir og að hið almenna umhverfi taki við. Um það snýst málið einfaldlega varðandi Verne að fjárfestingarverkefnið hefur lengi verið í gangi, öllum samningum um það er í raun og veru lokið og niðurstaða er að ákveðnu leyti komin hjá báðum aðilum. Öll sú vinna hvað það varðar væri eftir 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég velti fyrir mér í þessu sambandi af því að ég hef ekki borið það saman hvort sú löggjöf sem við erum að samþykkja vegna samningsins við Verne Holdings sé í samræmi við þær meginreglur sem lögð er áhersla á í þessu frumvarpi, hvort einhverjir árekstrar séu í því. Hins vegar er ég að velta fyrir mér hvort málið varðandi Verne Holdings sé komið eitthvað áleiðis. Við almennir þingmenn höfum ekki upplýsingar um hvar málið er statt en nú liggur fyrir að ráðuneytið hefur verið í viðræðum við aðila og gæti kannski upplýst það í þessari umræðu. Hæstv. ráðherra sagði að samningum væri lokið og ég velti fyrir mér hvort það séu nýir samningar sem eru breyttir frá því sem áður var og hvort hæstv. ráðherra geti aðeins upplýst okkur um það.

Það sem ég átti við með að samningum væri lokið var að samningum millum ráðuneytisins og þessara aðila var lokið með því frumvarpi sem skilað var inn til þingsins. Nú er málið í meðförum þingsins. Við höfum gert það sem við höfum getað til þess að liðka til, svarað spurningum, tekið þátt í að koma á beinu sambandi milli aðila þannig að málið geti gengið greiðlega fyrir sig, en iðnaðarráðuneytið er ekki gerandi í málinu vegna þess að nú er það alfarið í höndum þingsins og hefur verið stýrt vel af formanni iðnaðarnefndar. Svo verður væntanlega þar til málinu lýkur. Við fylgjumst með og bjóðum líka fram þann stuðning og þá aðstoð sem við getum veitt í því þannig að málið geti gengið greiðlega fyrir sig ef eftir því er óskað, annars ekki. Ívilnanirnar í frumvarpinu vegna fjárfestingarsamnings Verne Holdings eru sambærilegar við það sem er að finna í ívilnanafrumvarpinu. Þar ber ekkert í milli og kæmi þar af leiðandi líklega svipað út úr slíkri vinnu, þ.e. þessu almenna frumvarpi, fyrir utan að í frumvarpinu sem kom fyrir þingið er kveðið á um að samningurinn eigi að gilda í 20 ár. Sú athugasemd hefur verið gerð við það af hálfu ESA að hann eigi eingöngu að gilda í tíu ár. Ég geri ráð fyrir að nefndin taki það til umfjöllunar þannig að ef því verður breytt er þetta orðið fyllilega sambærilegt.

Virðulegi forseti. Við ræðum nokkuð áhugavert mál og ég held að í stóra samhenginu séum við að fjalla hér um eðlilegt og rétt skref sem vonandi getur fært okkur fram á veginn. Í athugasemdum við þetta frumvarp segir m.a.: „Markmið frumvarpsins er að örva og efla fjárfestingu í atvinnurekstri á Íslandi með því að tilgreina með gegnsæjum hætti í lögum hvaða heimildir stjórnvöld og sveitarfélög hafa til að veita skilgreindar ívilnanir til fjárfestingarverkefna.“ Hér er einnig talað um kosti Íslands frá sjónarhóli fjárfesta og kannski er sérstaklega horft til erlendra fjárfesta, en í samstarfsyfirlýsingu Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er m.a. sagt að áhersla verði lögð á „að kortleggja sóknarfæri Íslands í umhverfisvænum iðnaði og ýta undir fjárfestingar með tímabundnum ívilnunum“ til að ná góðum og jöfnum hagvexti sem sé forsenda fyrir nýjum efnahagslegum og félagslegum stöðugleika á Íslandi og til að ná því markmiði þurfi að stuðla að beinum erlendum fjárfestingum. Þetta hljómar allt saman mjög fallega þó að maður hafi ekki alveg séð í aðgerðum ríkisstjórnarinnar hvernig hún ætlar að nálgast þetta mál sannfærandi. Hér segir m.a. í athugasemdunum, með leyfi forseta: „Kostir Íslands frá sjónarhóli fjárfesta eru margvíslegir. Dæmi um það eru umhverfisvænar orkuauðlindir landsins, hagstætt raforkuverð, hátt menntunarstig, sveigjanlegt vinnuafl, sértæk tækniþekking, landrými og hafnarskilyrði, fríverslunarsamningar, lágir fyrirtækjaskattar og stöðugleiki í stjórnkerfinu.“ Þessir kostir hafa greinilega verið skrifaðir snemma í ferlinu vegna þess að ég held að við getum ekki sagt að lágir fyrirtækjaskattar séu hér í gildi lengur ef við berum okkur saman við þau lönd sem við horfum helst til í samkeppni á þessum vettvangi. Þegar maður les yfir bæði þessar athugasemdir og línurnar úr samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna fær maður efasemdir um að hugur fylgi máli. Að minnsta kosti hafa aðgerðir ríkisstjórnarinnar síst verið valdar til þess að auka á samkeppnishæfi landsins. Miklu frekar hefur verið dregið úr því samkeppnisforskoti sem við höfðum á mörg önnur lönd með þeim aðgerðum og því aðgerðaleysi sem hefur ráðið hér ferð af hálfu þessarar ríkisstjórnar frá því að hún tók við. Ég efast ekki um góðan vilja hæstv. iðnaðarráðherra í þessu máli og ég mun leggja mitt af mörkum innan iðnaðarnefndar til að vinna málinu góðan farveg eins og öllum góðum málum sem stuðla að atvinnuuppbyggingu hér á landi, sérstaklega við þær erfiðu aðstæður sem við búum við núna. Ég hef aðeins áhyggjur af því sem kemur fram í ákveðnum kafla, eins og segir hér, að í „61. gr. EES-samningsins kemur fram sú meginregla að óheimilt er að veita ríkisaðstoð sem er til þess fallin að raska samkeppni með því að ívilna ákveðnum fyrirtækjum eða framleiðslu ákveðinna vara að því leyti sem hún hefur áhrif á viðskipti milli samningsaðila“. Ég hef aðeins áhyggjur af framkvæmd þessara mála og ég vil að það verði litið alveg sérstaklega til þessa þáttar af því að hér er farið í miklu víðtækari nálgun á ívilnunum fyrir fyrirtæki. Það er horft til miklu stærri hóps fyrirtækja en við höfum almennt starfað með og gert sérstaka samninga við þessu skylda. Þess vegna er mjög mikilvægt að litið sé til þessa þáttar. Í c-lið 5. gr. segir m.a. um skilyrðin „að fyrirhugað fjárfestingarverkefni sé ekki þegar hafið og að sýnt sé fram á að veiting ívilnunar sé forsenda þess að fjárfestingarverkefnið verði að veruleika hér á landi“ við mat á því hvort veita eigi ívilnun vegna nýfjárfestingar samkvæmt lögum. Varðandi samkeppnisdæmið sem ég er að fjalla um erum við hér að gera sérstakan fjárfestingarsamning vegna gagnavers á Suðurnesjum. Á sama tíma eru íslenskir aðilar að byggja upp grunn að gagnaveri í Hafnarfirði. Þeir hafa þegar stigið fyrstu fjárfestingarskrefin. Þeir fjármagna þetta fyrir eigið fé í dag af því að þeir hafa ekki aðgang að bankakerfinu varðandi fjármagn. Þetta eru öflugir aðilar og þeir hafa getað fjármagnað þetta með eigin fé. En þessir aðilar munu væntanlega samkvæmt þessu ekki njóta sömu ívilnana og þetta fyrirtæki sem starfar á sama vettvangi, það sem við erum að fjalla um sérstakan fjárfestingarsamning við á Suðurnesjum, Verne Holdings. Það er þetta nákvæmlega sem ég hef áhyggjur af, að við getum skekkt samkeppnishæfi fyrirtækja. Þetta verðum við að passa vel, við verðum að horfa alveg sérstaklega til þessa þáttar. Ívilnanirnar eru gríðarlega fjölbreyttar sem er í sjálfu sér ágætt vegna þess að auðvitað er mismunandi hvað getur hentað hverju fyrirtæki, en þetta nær til skattstofna, fyrningarreglna, stimpilgjalda, fasteignaskatta, tolla og vörugjalda, svo eitthvað sé nefnt. Hérna koma inn í með meira vægi en áður smá og meðalstór fyrirtæki. Þá veltir maður því aðeins fyrir sér hvar skilgreiningin liggur í þessu. Frumvarpið er mikill doðrantur og fylgja því margar tilvitnanir í regluverk frá Evrópusambandinu. Þar segir m.a., með leyfi forseta, í reglum um byggðaaðstoð: „Samkvæmt því byggðakorti sem gildir á Íslandi frá 2007–2013, sbr. ákvörðun ESA frá 6. desember 2006, mega íslensk stjórnvöld veita byggðastyrki til verkefna í landsbyggðarkjördæmunum þremur, þ.e. Norðvesturkjördæmi, Norðausturkjördæmi og Suðurkjördæmi. Hámark styrks má“ vera svo og svo mikið, þó er mögulegt að hann hækki fyrir þessi fyrirtæki þegar um lítil fyrirtæki er að ræða. Með meðalstóru fyrirtæki hér er átt við fyrirtæki sem hefur 50–250 starfsmenn. Hérna er væntanlega verið að vitna beint í reglur ESB. Það gefur augaleið að 50 manna fyrirtæki á landsbyggðinni hjá okkur er almennt flokkað sem mjög stórt fyrirtæki. Við þurfum auðvitað að skoða þessar skilgreiningar vel og munum fara yfir þær í nefndinni. Ég held að þessi sérákvæði um viðbótaraðstoð gagnvart atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni séu af hinu góða. Það er ljóst að til þess að stemma stigu við þeirri byggðaþróun sem hefur orðið þurfum við að grípa til aðgerða. Það má segja að stjórnvöld hafi á vissan hátt brugðist þegar fiskveiðistjórnarkerfinu var komið á á sínum tíma, en markmið þess var auðvitað að leita aukinnar hagkvæmni og hagræðingar í sjávarútvegi til að sú grein gæti skilað meiri arði. Þar hefur tekist það vel til að það hefur stórkostlega fækkað þeim mannskap sem þarf til að starfa, bæði til sjós og lands, og stjórnvöld hafa á vissan hátt brugðist í því á sama tíma að líta til eflingar annarra atvinnutækifæra á landsbyggðinni. Það á að vera forgangsatriði hjá okkur, áhugafólki um að halda dreifðri byggð í landinu sem ég tel að við séum öll, og þá eigum við að leggja mikla áherslu á að reyna að leggja því lið eins og hægt er og snúa við þeirri þróun sem hefur átt sér stað undanfarin ár. Í frumvarpinu er m.a. farið yfir þau skilyrði sem eru fyrir veitingu ívilnana. Ég vitnaði áðan í c-liðinn þar sem fram kemur að fyrirhugað fjárfestingarverkefni sé þegar hafið. Hér eru mörg önnur skilyrði í mörgum liðum. Þá kemur upp í hugann það dæmi sem hv. þm. Birgir Ármannsson spurði hæstv. ráðherra um áðan, þ.e. verkefni gagnavers á Suðurnesjum, Verne Holdings. Það mál er búið að vera núna í nokkra mánuði til umfjöllunar í hv. iðnaðarnefnd og hefur ekki fengið þar afgreiðslu. Þrátt fyrir að ráðuneytið hafi verið búið að ganga frá þessum samningi og þrátt fyrir að málið hafi fengið sína kynningu í ríkisstjórnarflokkunum og verið samþykkt hefur það strandað í nefndinni og það er ekki af völdum minni hlutans. Ef það frumvarp sem við fjöllum hér um í dag væri komið í gegnum þingið væru væntanlega málefni Verne Holdings ekki á borði hv. iðnaðarnefndar. Þá hefði ráðuneytið getað á grundvelli þessa frumvarps lokið því samkomulagi og við hefðum ekki þurft að vera með puttana í því. Það sem hefur staðið í mönnum og stendur í fólki í nefndinni er siðferðilegi þátturinn sem snýr að því að veita fyrirtæki ívilnanir sem að hluta til er í eigu eins aðila, fyrirtækisins Novators, sem er í eigu Björgólfs Thors, þess aðila sem margir telja að hafi leikið stóran þátt í efnahagshruni landsins. Margir þingmenn setja það fyrir sig, kannski skiljanlega, að veita þeim aðilum fyrirgreiðslu. Að mínu viti erum við komin út á ansi hálan ís á Alþingi þegar við erum farin að dæma í málum áður en dómstólar hafa fjallað um þau. Ekkert í skilyrðum frumvarpsins tekur til þess sem þetta frumvarp strandar á, þ.e. fjárfestingarsamnings vegna Verne Holdings. Það er ekkert í þessum skilyrðum sem mundi stöðva framgang þess máls. Eftir langa umræðu er staðan í málinu þannig að búið er að gera samkomulag við Novator um að allur arður af því verkefni sem hlýst af skattalegum ívilnunum verði endurgreiddur til ríkisins. Það eru margir sem lýsa ánægju sinni með að sá árangur skuli hafa náðst, en mér finnst þetta ansi tvíbent. Ég hef spurt að því sérstaklega hvort það sé möguleiki að jafnræðisreglan sé brotin í þessu tilliti og einhverjir telja að svo sé. Þekkja það margir betur en ég, ég er ekki lögfræðimenntaður. Við erum sem sagt farin að þvinga fram ákveðin skilyrði frá viðsemjendum í þessu máli vegna þess að það hefur nánast legið fyrir að ef menn ganga ekki að einhverjum slíkum kostum verði málið ekki afgreitt af hálfu nefndarinnar. Fjárfestingin er þannig í uppnámi. Mér finnst ansi langt gengið þegar Alþingi er farið að beita sér með þessum hætti, að það megi leiða að því rök að við séum að þvinga í gegn ákveðin skilyrði í samningum sem byggjast í raun á siðferðilegum forsendum, alls ekki lagalegum. Það liggur ekki neitt lögbrot að baki til að rökstyðja þessa niðurstöðu. Við sjáum hvernig þetta fer. Ég met þann samning og hagsmuni af honum það mikla að ég legg til að hann verði keyrður í gegn. Það liggur fyrir að eignarhlutur Novators mun rýrna verulega við aðkomu þessara erlendu fjárfesta og ég tel að verið sé að fórna meiri hagsmunum fyrir minni með því að standa í vegi fyrir því að þetta mál geti farið í gegn sem allra fyrst. Undanfarið hafa hæstv. ráðherra og fleiri talað mikið um að mörg tækifæri séu í pípunum. Ég hef af því tilefni óskað eftir fundi í iðnaðarnefnd með þeim opinberu aðilum sem koma að viðræðum við erlenda fjárfesta til að nefndin geti fengið yfirlit yfir það. Hv. formaður iðnaðarnefndar, Skúli Helgason, hefur orðið við þeirri beiðni minni og segist boða fund núna öðrum hvorum megin við helgi. Ég sagði áðan að ég mundi leggja allri þeirri vinnu lið sem snýr að því að reyna að efla íslenskt atvinnulíf. Ég tel að þetta frumvarp geti verið að mörgu leyti gott skref í þá áttina. Ég ítreka þó að hugur verður að fylgja máli hjá ríkisstjórninni. Það er ekki nóg að hæstv. iðnaðarráðherra hafi góðan hug, góðar hugmyndir og vilja til að gera vel. Hann verður, eða hún í þessu tilfelli, að hafa fulltingi innan hæstv. ríkisstjórnar til að geta komið málum áfram en á það hefur verulega skort.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp svarar til þeirrar stefnumótunar sem fram kemur í stjórnarsáttmála Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að ýtt verði undir fjárfestingar með tímabundnum ívilnunum og stuðlað að beinum erlendum fjárfestingum. Með frumvarpinu er vikið frá þeirri stefnu sem hefur verið í gildi í samfélagi okkar að gerðir eru stopulir sértækir fjárfestingarsamningar við einstök fyrirtæki á grundvelli heimildarlaga frá Alþingi, sem síðan krefjast samþykkis Eftirlitsstofnunar EFTA. Við tekur rammalöggjöf, almennar leikreglur sem ég tel að séu mjög til bóta og munu taka við af því þunglamalega sértæka kerfi sem m.a. hefur leitt til þess að einstök verkefni taka mánuði og jafnvel missiri í meðförum stjórnvalda. Þess í stað munum við í framtíðinni búa við almennar gegnsæjar leikreglur sem eru öllum ljósar og standa öllum til boða sem uppfylla tiltekin almenn skilyrði fyrir veitingu ívilnunar. Enginn vafi er á því að slík almenn löggjöf um ívilnanir er til þess fallin að laða til landsins erlenda fjárfestingu og bæta samkeppnishæfni landsins með tilliti til nýfjárfestinga. Erlendir fjárfestar horfa ekki síst til stöðugleika í rekstrarumhverfinu og ívilnanir af því tagi sem hér um ræðir eru sannarlega lóð á vogarskálar stöðugleika til næstu framtíðar. Hæstv. iðnaðarráðherra rakti í framsöguræðu sinni þau níu skilyrði fyrir ívilnunum sem tiltekin eru í frumvarpinu og þau fara yfir vítt svið. Ég nefni þar sérstaklega eitt skilyrði sem ég tel að þurfi að skoða nánar í meðförum iðnaðarnefndar, þ.e. þar sem segir í níunda lagi að starfsemi viðkomandi félags sé að öllu leyti í samræmi við íslensk lög og stjórnvaldsfyrirmæli og teljist ekki óæskileg í umhverfislegu tilliti. Kveða þarf skýrar að orði, kveða upp úr með það hvort þar er vísað til almennra náttúruverndarsjónarmiða eða stefnumörkunar stjórnvalda í loftslagsmálum, svo dæmi séu tekin. En vissulega er það mikilvægt sjónarmið í atvinnustefnu okkar til framtíðar að við setjum í ákveðinn forgang verkefni sem styðja sjálfbæra umgengni við náttúruna og falla undir það sem kallað hefur verið græn atvinnustarfsemi eða græn atvinnusköpun. Virðulegi forseti. Þær ívilnanir sem felast í frumvarpinu eru tvíþættar, annars vegar byggðaaðstoð og hins vegar almenn aðstoð óháð staðsetningu verkefnis. Byggðaaðstoðin á við um fjárfestingarverkefni í landsbyggðarkjördæmunum þremur, Suðurlands-, Norðaustur- og Norðvesturkjördæmi, og felur í sér stofnfjárstyrki, frávik frá ákveðnum sköttum, opinberum gjöldum og sölu eða leigu á landi eða lóð undir nýfjárfestingu. Almenna aðstoðin felur í sér þjálfun, aðstoð vegna nýfjárfestinga lítilla og meðalstórra fyrirtækja, aðstoð við rannsóknir og þróunarstarf og aðstoð vegna umhverfistengdra fjárfestingarverkefna. Þriggja manna nefnd undir forustu fulltrúa iðnaðarráðherra fer síðan yfir umsóknir og metur hvort þær séu í anda þessara laga. Nefndin leggur síðan, ef allt er með felldu, tillögu til ráðherra sem síðan leggur fram boð um ívilnun til viðkomandi rekstraraðila. Í kjölfarið á því, ef það ferli skilar jákvæðri niðurstöðu, er gerður samningur milli stjórnvalda og viðkomandi umsóknaraðila. Ég vil í því sambandi velta fyrir mér, og tel að við eigum að ræða það í iðnaðarnefnd, hvort ekki sé eðlilegt að setja afgreiðslu þessarar nefndar tímamörk, þannig að umsækjendur geti fyrir fram treyst því og gengið að því sem gefnu hversu langan tíma umsóknarferlið tekur. Ég tel að það sé hluti af vandaðri og góðri stjórnsýslu og veiti stjórnvöldum aðhald í því að vinna hlutina fljótt og vel en þó án þess að slaka á faglegum kröfum. Ein meginbreyting rammalöggjafar frá fyrri fjárfestingarsamningum er einmitt tímalengd samninganna. Hér er miðað við tíu ára samning en þeir fjárfestingarsamningar sem við höfum þekkt hér á landi hafa, eins og hæstv. iðnaðarráðherra nefndi, verið á bilinu 20–40 ár. Þróunin er þó klárlega í átt til styttri samninga og það hefur m.a. markast af breyttum áherslum innan Evrópusambandsins sem kemur fram í viðhorfi og viðhorfsbreytingu Eftirlitsstofnunar EFTA. Ég vil að lokum fagna þeirri áherslu sem kemur fram í frumvarpinu á það að eitt af skilyrðum ívilnunar sé að viðkomandi verkefni hafi í för með sér skýran efnahagslegan og samfélagslegan ávinning fyrir Ísland. Gerð er krafa um að umsækjendur skili inn rekstrar- og viðskiptaáætlunum og Fjárfestingarstofa framkvæmi á grundvelli þeirra upplýsinga útreikninga á arðsemi verkefnisins svo meta megi þann virðisauka sem verður eftir í landinu vegna þess. Lengi hefur verið gagnrýnt að stærstur hluti virðisaukans sem orðið hefur til, t.d. í stóriðjuverkefnunum hér á landi, hafi verið fluttur beint úr landi og við þurfum sannarlega að hafa vakandi auga með því að þær fjárfestingar sem við erum að styðja sérstaklega með ívilnunum af þessu tagi, skili sér að stærstum hluta inn í íslenskt þjóðarbú atvinnulífi okkar til uppbyggingar. Ég bind miklar vonir við frumvarpið. Ég tel að það gefi íslensku atvinnulífi góða viðspyrnu og geti skapað grundvöll fyrir ný tækifæri í atvinnumálum sem m.a. byggi á því að laða hingað til lands fleiri atvinnugreinar og atvinnulíf okkar verði þannig reist á fleiri og fjölbreyttari stoðum í framtíðinni en verið hefur á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að frumvarp þetta er komið fram. Ég mun að sjálfsögðu fara gaumgæfilega yfir það í iðnaðarnefnd með öðrum nefndarmönnum og vega og meta hvort einhverju þurfi að breyta og þess háttar. Að mörgu leyti er gott að við skulum vera að setja hér almennar leikreglur, almennar reglur í stað sérlaga. Ég velti því aðeins fyrir mér, og ég hef vitanlega þann fyrirvara á að ég hef ekki lesið þetta alveg staf fyrir staf, að það væri ágætt fyrir okkur þegar við förum í gegnum þetta í nefndinni að velta fyrir okkur hvort einhver hætta sé á að verið sé að takmarka að einhverju leyti fjárfestingar með því að gera þetta með þessum hætti og hvort vera þurfi einhverjir ventlar eða eitthvað slíkt í lögunum. Ég er svona meira að hugsa upphátt en að ég hafi lagt þetta niður fyrir mér, en það er vitanlega þannig þegar sett eru almenn viðmið, sem er yfirleitt af því góða, ættum við að sjálfsögðu að reisa ákveðnar skorður. Það getur vel verið að í frumvarpinu felist ekkert slíkt, ég segi þetta hér til að við höfum það aðeins með okkur inn í þessa vinnu. Hér er m.a. vísað í reglugerðir Evrópusambandsins og væntanlega eru þetta reglugerðir sem við erum þegar að vinna eftir og hafa verið teknar upp á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Við þurfum alla vega að fá botn í það hvort við séum að taka upp eða gefa undir fótinn með það að við tökum upp einhverjar nýjar reglur sem við höfum ekki þegar tekið upp. Ég kann það ekki, það verður bara að koma í ljós. Frú forseti. Það er ánægjulegt að þetta frumvarp skuli komið fram, því að það er þá ekki þess vegna sem okkur skortir hugsanlega nýfjárfestingar eða annað að ekki sé til löggjöf sem er aðgengileg fyrir þá sem hafa áhuga á því. Þetta segi ég vitanlega með þeim fyrirvara að það á eftir að fara í gegnum þetta í nefndinni. Ég hef aðeins áhyggjur af því hvort við getum verið að loka okkur inni að einhverju leyti, inni í einhverjum ramma með þessu frumvarpi þar sem við hrekjum hugsanlega einhverja frá, en það er eitthvað sem við þurfum að fara yfir. Frú forseti. Ég vil bara fagna því að frumvarpið er komið fram.

Hæstv. forseti. Ég held að í sjálfu sér sé ástæða til að fagna að fram komi frumvarp sem hefur það markmið að efla fjárfestingu í atvinnustarfsemi og uppbyggingu atvinnulífsins hér á landi. Vandinn á undanförnum mánuðum og frá því að núverandi ríkisstjórn tók við völdum hefur verið sá að allar þær lagabreytingar sem gerðar hafa verið eða a.m.k. lang, langflestar sem á annað borð varða atvinnulífið hafa verið til þess fallnar að draga úr hvatanum til fjárfestinga í atvinnustarfsemi á Íslandi. Þar ber hæst hækkun skatta á lögaðila, á fjármagnstekjur og á fjölmarga aðra þætti sem er almennt séð ekki til þess fallið að auka áhuga manna eða fyrirtækja á frekari fjárfestingu. Við framlagningu þessa frumvarps er ákveðinn breyttur tónn að þessu leyti. Þetta vekur spurningu sem ég held að sé nauðsynlegt að komi inn í umræðuna á þessu stigi málsins, það er hvernig við viljum sjá löggjöf um atvinnulífið úr garði gerða. Viljum við hafa hana almenna, þ.e. að öll fyrirtæki lúti einfaldlega sömu lögum? Eða viljum við hafa hlutina þannig að mismunandi reglur gildi um mismunandi fyrirtæki og að stjórnvöld hafi heimild til þess að ívilna eða veita afslátt frá ákvæðum sumra laga vegna þess að á þeim tíma finnst mönnum viðkomandi verkefni spennandi og skemmtilegt? Þetta segi ég vegna þess að í þessari umræðu hefur svolítið verið talað um að fyrirkomulag þessara mála hafi hingað til verið þungt í vöfum, allir fjárfestingarsamningar sem fela í sér ívilnanir frá lögum hafi þurft að fara í gegnum þingið, sem er rétt, en það er ekki tilviljun vegna þess að þegar vikið er frá almennum gildandi lögum á einhverju tilteknu sviði verður það að gerast með lögum. Það er ekki skrýtið að stjórnvöld hafi til þessa ekki getað veitt afslátt á skattamálum eða gert aðrar slíkar tilhliðranir vegna einstakra fjárfestingarverkefna, það hefur einfaldlega þurft að gerast með sérstakri lagasetningu á Alþingi. Þrátt fyrir að sumir hafi talað um að það sé þungt í vöfum hefur það þó einn kost. Það er sá kostur að um slíkar ívilnanir hefur farið fram umræða eða að minnsta kosti gefist tækifæri til umræðu í þinginu um viðkomandi verkefni. Það hefur verið mat meiri hluta þingmanna, lýðræðislega kjörinna þingmanna, að veita bæri slíkar ívilnanir með lögum. Það er ákveðin hætta í sambandi við þetta frumvarp sem snýr nákvæmlega að þessu. Þó að ætlunin sé að leggja fram almenna rammalöggjöf um ívilnanir vegna nýfjárfestinga í atvinnulífinu eru mörg ákvæði frumvarpsins afar opin og matskennd. Stjórnvöldum verður falið mikið vald til að meta aðsæður, meta hvort skilyrði eru fyrir hendi og meta um leið hvaða ívilnanir eigi að veita í hverju tilviki fyrir sig. Með þessu er í rauninni verið að veita einstökum stjórnvöldum gríðarlega mikið vald. Ég hef nokkrar áhyggjur af þessu og tel að hv. iðnaðarnefnd eigi að skoða þennan þátt nokkuð vel. Hversu mikið vald? Þrátt fyrir að ágætt sé að hafa þessar viðmiðanir sem hér er að finna þá svara þær því ekki. Viðmiðanirnar sem settar eru fram eru eins og kemur fram í frumvarpinu ákveðinn rammi en það verður síðan stjórnvalda á hverjum tíma að velja úrræði innan þess ramma og meta hvað á við í hvaða tilviki fyrir sig. Mjög mikið vald er því fært á hendur stjórnvöldum í þessum efnum. Það er spurning hvort þingið er sátt við að færa jafnmikið vald til stjórnvalda og gert er ráð fyrir - vald í mjög mikilvægum matskenndum atriðum. Ef við horfum t.d. á 5. gr. þar sem kveðið er á um skilyrði fyrir veitingu ívilnana eru mörg skilyrðin nokkuð einföld. Sá liður sem helst hlýtur að kalla á matskennda niðurstöðu stjórnvalda er f-liður þar sem segir að þegar meta eigi hvort veita eigi ívilnun vegna nýfjárfestinga samkvæmt lögum þessum skuli liggja fyrir arðsemisútreikningar samanber 18. gr. sem sýni fram á þjóðhagslega hagkvæmni út frá hagsmunum íslensks efnahagslífs og samfélags, t.d. út frá atvinnusköpun, byggðaþróun, útflutningi, skatttekjum, nýsköpun og aukinni þekkingu. Þetta eru óskaplega matskennd skilyrði. Stjórnvöldum er falið mikið vald þegar þau eiga að taka afstöðu til þess hvort verkefni uppfylli þessi skilyrði eða ekki. Eins má nefna það sem kemur fram í i-lið, að starfsemi félags teljist ekki óæskilegt í umhverfislegu tilliti. Þetta er gríðarlega matskennt og getur leitt til mikilla - ég leyfi mér að segja - deilumála þegar kemur að því að framkvæma það. Þetta vildi ég benda hv. iðnaðarnefnd á. Eins vildi ég benda á að það þarf að skoða aðeins 9. gr., ekki síst þar sem talað er um skattalegar ívilnanir og fleira sem þeim fylgir. Heimild er til þess að veita a.m.k. tíu mismunandi ívilnanir og valdið til að meta til hvaða úrræða er gripið í hverju tilviki er falið stjórnvöldum. Stjórnvöld munu þannig fá mjög rúmar heimildir til þess að velja úr verkefni sem fá náð fyrir augum þeirra og meta með hvaða hætti sé komið til móts við þau. Sem þingmanni finnst mér að ákvarðanir af þessu tagi eigi frekar að fara í gegnum þingið en að vera mat stjórnvalda. Mér finnst að þegar talað er um heimild til þess að veita skattafslætti, heimildir til frestunar á skattgreiðslum og ýmsa aðra mikilvæga skattalega þætti í rekstri fyrirtækja sé þó betra að það sé gert með lagasetningu en með ákvörðun stjórnvalda og opinberrar nefndar, hversu vel sem hún kann að vera mönnuð. Það er einfaldlega lýðræðislegra. Síðan má auðvitað spyrja hvort þessi aðferð við lagasetningu sé almennt séð tæk, hvort tækt sé miðað við stjórnarskrá að fela stjórnvöldum ákvörðunarvald í svona mikilvægum málum. Í athugasemdum við 9. gr. frumvarpsins er aðeins vikið að þessu. Í 3. mgr. athugasemdanna segir um frávik frá skattalegum þáttum, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er að tilgreina öll slík frávik með tæmandi hætti með vísan til þess að skv. 77. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands skal skattamálum „skipað með lögum“. Þannig má ekki fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann og enginn skattur verður lagður á nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar þau atvik urðu sem ráða skattskyldu. Samkvæmt þessu ákvæði stjórnarskrárinnar hafa því stjórnvöld takmarkaða heimild til að semja um skattamál hvers og eins fjárfestis sem óskar eftir ívilnun. Sá rammi sem ákvarðar skattskyldu hvers lögaðila verður að liggja fyrir í lögum. Hin tæmandi upptalning í 2. mgr. greinarinnar er því sett fram með hliðsjón af 77. gr. stjórnarskrárinnar en jafnframt að teknu tilliti til þess að stjórnvöld hafi ákveðið svigrúm við samsetningu ívilnana vegna ólíkra fjárfestingarverkefna.“ Það er ágætt að vikið er að þessu en ég verð að játa að ég hef efasemdir um að niðurstaða frumvarpshöfunda sé að öllu leyti rétt í þessu efni. Hún er a.m.k. ekki hafin yfir vafa vegna þess að þó að almennur listi sé yfir tíu mismunandi skattalegar undanþágur eða ívilnanir sem hægt er að veita þá er engu að síður niðurstaðan sú samkvæmt frumvarpinu að stjórnvöldum er heimilt að ákveða hvort og að hve miklu leyti þessum ívilnunum er beitt við skattlagningu hvers og eins aðila. Ég hygg að þetta sé hæpið út frá 27. gr. stjórnarskrárinnar og einnig út frá jafnræðisreglu. Ég legg til að hv. iðnaðarnefnd skoði þetta vandlega í meðförum nefndarinnar vegna þess að ég held að fyrir hendi sé ótvíræður lagalegur vafi á hvort þessi lagalega aðferð sem hér er valin gangi upp. Að lokum vildi ég nefna eitt atriði, af því að ég rakst á það, að mér finnst þurfa að skoða tímafresti í þessu sambandi. Ef talað er um að beita mismunandi aðferðum eða mismunandi ívilnunum gagnvart mismunandi fyrirtækjum kann að horfa til þess að í sumum atvinnugreinum er fjárfest til mjög langs tíma með mikilli fjárfestingu í mannvirkjum og tækjabúnaði sem ekki er auðvelt að flytja úr stað þegar í öðrum tilvikum er um að ræða tiltölulega hreyfanlega starfsemi. Það kann að vera að sá þáttur þurfi einnig að koma til skoðunar í starfi hv. iðnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég sé mig knúna til að koma hérna upp vegna mikilla vangaveltna hv. þingmanns um að hér sé hugsanlega um of matskennt ferli að ræða þar sem einstaklingar innan stjórnsýslunnar hafi of mikið vald, ef ég skil hv. þingmann, og hann teldi eðlilegt að þetta færi áfram í gegnum þingið. Við höfðum þetta allt í huga þegar verið var að semja frumvarpið. Það er einfaldlega þannig að okkur eru, eins og hv. þingmaður kom hérna inn á, settar skorður í ýmsu og við þurfum auðvitað að fylgja stjórnarskrá og þess vegna kemur skýrt fram í frumvarpinu að hver og ein ívilnun er algjörlega niðurnegld þannig að það er alveg skýrt hvað hún felur í sér. Leitað var álits prófessors í stjórnskipunarrétti á þessu. Þetta var talið standast þar sem ívilnanirnar í frumvarpinu eru hver og ein algjörlega niðurnegldar. Síðan er það svo, virðulegi forseti, varðandi áhyggjur hv. þingmanns af því að hér geti verið um of matskennt ferli að ræða, að frumvarpið setur mjög stífar reglur um starfsemi nefndarinnar og um þessa ákvörðun. Bæði er hún bundin af stjórnsýslulögum og kemur skýrt fram í frumvarpinu að kalla þarf eftir ákveðnum arðsemisútreikningum. Í frumvarpinu kemur fram að unnið hafi verið að módeli fyrir slíka arðsemisútreikninga á vegum Fjárfestingarstofu í samstarfi við PricewaterhouseCoopers í Belgíu þannig að skýrt liggur fyrir hvað heimilt verður að gera ef skilyrði sem talin eru upp í frumvarpinu eru uppfyllt, þ.e. stærð fjárfestingarinnar og aðrir 

Hæstv. forseti. Hvað varðar það atriði að þetta standist stjórnarskrá ítreka ég að þar sé um vafa að ræða sem hv. iðnaðarnefnd verður að fara yfir í starfi sínu til þess að komast að niðurstöðu. Við getum alla vega sagt að þetta sé á gráu svæði vegna þess að hér er stjórnvöldum réttur ákveðinn matseðill sem þau geta valið af í hverju tilviki. Ef það er á annað borð þannig að stjórnvöld telji viðkomandi verkefni uppfylla skilyrðin fyrir því að fá ívilnun þá geta þau valið af matseðli, t.d. í sambandi við skattamálin, tíu mismunandi leiðir til að koma til móts við fyrirtæki varðandi skattalegar ívilnanir. Þau hafa að því er mér virðist, miðað við lagatextann, töluvert svigrúm til matskenndra ákvarðana í því sambandi. Það gengur gegn þeirri grundvallarhugsun, t.d. í sambandi við skattamál, að skattlagning í landinu eigi að vera lögbundin, að allir í sömu stöðu lúti sömu skattareglum og öðru þess háttar. Ég held að þessi matseðilsaðferð sem hér er valin, sérstaklega í 9. gr., sé nokkuð hæpin út frá túlkun stjórnarskrárinnar. Ég er ekki í aðstöðu til að kveða upp úr um þetta en ég tel að slíkur vafi sé að hv. iðnaðarnefnd verði að leggja í nokkra vinnu við að komast að niðurstöðu í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði og ítreka aftur þá leituðum við álits hjá prófessor í stjórnskipunarrétti á þessu efni. Niðurstaðan var að þetta bryti ekki gegn stjórnarskrá vegna þess að það er ekkert val fyrir hendi. Tökum sem dæmi lækkun tryggingargjalds í 8. lið 9. gr., að það er t.d. ekki alltaf 20% þannig að annaðhvort greiðir maður gjaldið eður ei, það er ekkert val um það og það er ekki háð neinu mati hvort eða hvernig gjaldið er greitt eða hversu hátt hlutfall af því er greitt. Það er því alveg skýrt. Við settum þetta upp og unnum málið þannig að þetta væri eins skýrt og mögulegt er. Þess vegna er þessi upptalning í 9. gr. þar sem eru skýrir kostir, annaðhvort skattlagningin eða ekki, það er ekki mat á upphæðum hennar. Síðan liggur fyrir þessi skýra formúla varðandi arðsemisútreikninga sem ég nefndi áðan að unnin hefði verið af PricewaterhouseCoopers í Belgíu sem er notuð til grundvallar. Við erum með skýra ívilnunarkosti upptalda í 9. gr. sem fara inn í formúlu eða módel sem liggur líka skýrt fyrir. Ég held, ef eitthvað er, að þessari þriggja manna nefnd sé frekar þröngur stakkur sniðinn heldur en hitt. Skilyrðin sem eru nefnd fyrir því að menn geti farið í slíkar viðræður við stjórnvöld eru líka býsna ítarleg og þröng. Nálgunin var frekar að ganga skemur en hitt. Þetta er þriggja ára leiðangur sem við erum að leggja upp í og það þarf auðvitað að meta 

Frú forseti. Ég held að í rauninni sé hér um ágætismál að ræða, þ.e. verið er að koma fram með einhvers konar almennar reglur um stuðning nýfjárfestingar á Íslandi, reglur sem væntanlega muni þá tryggja það að í kjölfar þessarar lagasetningar muni fjárfestar og þeir sem að slíkum málum koma sitja allir við sama borð, það tel ég vera afar mikilvægt. Það hafa verið, eins og kom fram í máli hæstv. iðnaðarráðherra áðan, gerðir samningar um ívilnanir vegna nýfjárfestinga áður á Íslandi, nær undantekningarlaust vegna einhvers konar stóriðju, málmbræðslna eða annars þess háttar. Hér lít ég svo á að í rauninni sé með þessari löggjöf verið að opna fyrir það, með að mínu viti tiltölulega áþreifanlegum hætti, að innlendir fjárfestar geti líka komist að þessu borði, að uppfylltum að sjálfsögðu þeim skilyrðum sem fram koma í frumvarpinu. Það má þá líta á það þannig að hér sé um tækifæri að ræða fyrir þá Íslendinga sem nú eiga fjármagn innan lands eða erlendis og vildu kannski koma með það heim eða setja það í innlent verkefni. Ég vil beina því til hæstv. iðnaðarráðherra og hv. iðnaðarnefndar hvort ástæða væri til að skoða það í þessu samhengi, þ.e. í samhengi þessa lagafrumvarps, hvort það væru færi til að setja inn skilmerki um einhvers konar siðferðisviðmið í þennan lagatexta. Við getum í sjálfu sér litið á bæði 5. og 25. gr. í þessu sambandi. Í 25. gr. er talað um að hafi sá er notið hefur ívilnunar vísvitandi veitt rangar upplýsingar eða leynt upplýsingum sem höfðu áhrif á veitingu ívilnunarinnar, er hægt að draga hana til baka. Þarna undir væri þá til að mynda hægt að fella einhvers konar siðferðileg viðmið og það er eins og þingheimi er væntanlega ljóst ekki að ástæðulausu að menn ræða þetta og nefna nú í ljósi þess að fyrir þinginu liggur annar fjárfestingarsamningur, í raun lagagerð þar um, sem snýr að félaginu Verne Holdings, en það hefur klárlega valdið þingmönnum töluverðum heilabrotum með hvaða hætti eigi að taka á þessum tiltekna vanda, þ.e. siðferðisvandanum sem þarna er uppi. Það væri ágætt að heyra það frá hæstv. iðnaðarráðherra hvort menn sjái á því einhvern flöt að bæta þessum atriðum inn í annaðhvort 5. gr. sem fjallar um skilyrði eða hins vegar 25. gr. sem fjallar um afturköllun ívilnana, hvort þar væri hægt að taka inn ákvæði er lúta að þessu. Í öllu falli að beina því til hv. iðnaðarnefndar að taka þessi mál til umfjöllunar í meðförum nefndarinnar.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að þetta mál er komið hér fram þótt vissulega megi bæta það og ég hvet til þess að iðnaðarnefnd fari vel yfir málið í störfum sínum. Ég vil vekja athygli á að ég hef lagt fram tillögu til þingsályktunar um aðgerðir sem hvetja til fjárfestinga erlendra aðila á Íslandi. Sú tillaga tekur að einhverju leyti til efnis í þessu frumvarpi til laga sem hér liggur frammi af hálfu iðnaðarráðherra. Mig langar að velta upp og fara yfir, og vísa þar m.a. til þeirra sjónarmiða sem komu fram í ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar hér að framan, að við þurfum að sjálfsögðu að vanda til verks þegar festa á í lög ákvæði sem fela framkvæmdarvaldinu mikið vald. Þá erum við m.a. að framselja löggjafarvald hvað varðar skattlagningu og það er að sjálfsögðu atriði sem verður að vanda til, það er gríðarlega mikilvægt að vel sé farið yfir þetta í iðnaðarnefnd. Það er eitt atriði sem mig langar að gera að sérstöku umtalsefni, það er 24. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um eftirlit með notkun ívilnunarinnar. Við höfum til meðferðar á þinginu rannsóknarskýrsluna margumræddu, af henni eigum við öll að draga lærdóm. Við þurfum að sjálfsögðu að taka mið af þeim starfsháttum sem tíðkuðust hér fyrir hrun bankakerfisins og læra af því. Við þurfum að gera það m.a. með bættum stjórnsýsluhætti. Hér er litlu púðri eytt í að fjalla um það hvernig eftirlit með framkvæmd þessa frumvarps verður, verði það að lögum. Hér segir einfaldlega, með leyfi forseta: „Til tryggingar á réttri notkun ívilnunar, sbr. 23. gr., ber aðila sem ívilnunar nýtur að senda iðnaðarráðuneyti árlega skýrslu um framvindu fjárfestingarverkefnis, hlut ívilnunar í framgangi þess, samtals fjárhæð veittrar ríkisaðstoðar á undanförnu ári og tilgreiningu á annarri starfsemi aðila ef einhver er.“ Þetta eftirlit nær ekki mjög langt, ég tel það gríðarlega mikilvægt að iðnaðarnefnd fari vel yfir og hugsi vel með hvaða hætti eftirlit skuli haft með þessari framkvæmd. Hér er verið að framselja mikið vald til ráðherra og að sjálfsögðu verður að halda vel utan um málaflokkinn. Því dugir ekki, að mínu áliti, að aðili sem nýtur ívilnunar skili skýrslu til ráðuneytisins og þar með ljúki eftirlitinu. Það getur verið að fjallað sé um þetta á fleiri stöðum í þessu skjali en þetta sker mann aðeins í augu við fyrsta lestur. Ég vona að iðnaðarráðherra komi og útskýri þetta aðeins betur fyrir mér. Frú forseti. Við höfum öll orðið vör við mikinn áhuga erlendra fjárfesta á að koma hingað til lands og byggja upp öflugt atvinnulíf. Þess vegna er mikilvægt að vel sé tekið á móti þeim aðilum, hvort sem um er að ræða erlenda eða innlenda aðila. Aðrar þjóðir sem við berum okkur saman við hafa margar hverjar sett sér rammalöggjöf eins og þessa sem við fjöllum um í dag. Því er mjög eðlilegt að við tökum þetta mál upp og fjöllum um það. Það eru ýmsir tálmar í íslenskri stjórnsýslu sem hindra að ýmis verkefni komist af hugmyndastigi á framkvæmdastig. Ekki aðeins að engin rammalöggjöf hefur verið til um erlendar fjárfestingar eða um fjárfestingar, heldur höfum við líka staðið í óvissu varðandi orkuafhendingu. Það liggur einfaldlega ekki fyrir hvernig þeim málum verður háttað og hver framtíðarsýnin er varðandi orkuna sem við ætlum að nýta til að afla gjaldeyristekna o.s.frv. Það hefur margoft verið rætt hér í þinginu frá því að ég kom og áður en ég tók sæti á þingi, að beðið sé eftir að rammaáætlun klárist, unnið sé að rammaáætlun um hvaða svæði má nýta og hvaða svæði á að vernda með tilliti til orkunýtingar. Ég sé ekki að lagt hafi verið fram á þinginu frumvarp hvernig tekið verður á móti þeirri vinnu sem verkefnisstjórn um rammaáætlun hefur unnið eða er með á lokastigum. Það er ágætt ef hæstv. iðnaðarráðherra gæti svarað því hér á eftir hvernig staðan er, hvort eitthvað sé í pípunum eða hvort eitthvað sé væntanlegt. Vissulega er orkan í iðrum jarðar ein af okkar helstu auðlindum og við hljótum að ætla að nýta hana til þess að komast sem hraðast upp úr þeirri efnahagslægð sem við erum í. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að flestallar erlendar fjárfestingar sem hafa komið hingað til lands tengjast stóriðju. Þær hafa tengst nýtingu og sölu orku sem við virkjum og það er ekki nein tilviljun. Vegna þess að þetta er okkar sterka hlið og við hljótum að halda þar vel á spilunum. Þess vegna er rétt að gera einhverja áætlun, einhverja orkuafhendingaráætlun um hvað er í pípunum og hvenær það gerist. Eins og ég sagði áðan, hefur oft verið vísað til þess að beðið er eftir rammaáætlun og því rétt að það komi fram: Bíðum við bara eftir rammaáætlun eða er hún að koma? Förum við að sjá einhverja niðurstöðu úr þeirri vinnu eða er verið að tefja þá vinnu? Ég vonast til þess, þrátt fyrir að þetta sé ekki beint efni þessa frumvarps, að hæstv. iðnaðarráðherra sjái sér fært að svara þeim spurningum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði réttilega um eftirlitið sem er gríðarlega mikilvægur þáttur. Það er ívilnunin sem er afmörkuð við verkefnið og umsækjandinn getur ekki - ívilnunin mun ekki ná til annarrar starfsemi, það eru mjög afmörkuð verkefni sem um er að ræða og skýrt skilgreind, sem fá að fara í gegnum þetta ferli. Í öðru lagi er það rétt sem kemur fram í 24. gr. að viðkomandi aðila sem fær þessa ívilnun ber að senda reglulega skýrslu um verkefnið og stöðu þess. Að auki verður að koma fram að okkur ber að tilkynna um alla ríkisaðstoð til eftirlitsstofnunar EFTA sem fer yfir þetta, og þar með er komið tvöfalt eftirlit, innan lands og eftirlitið frá ESA. Þannig er ferillinn sem þetta frumvarp felur í sér. Þá verður líka að taka fram að sett eru gríðarlega ströng skilyrði til að fá þessar ívilnanir eins og áður hefur komið fram hér í umræðunni. Varðandi rammaáætlunina, sem er gríðarlega stórt og mikið mál, þá ákváðum við vegna niðurstöðu rammaáætlunarnefndar að framlengja umsagnarfrestinn um tvær vikur og kemur niðurstaðan núna 3. maí. Við gerum jafnframt ráð fyrir að á næstunni verði lagt fram hér í þinginu frumvarp um meðferð rammaáætlunar. Það eru engar tafir á því, þetta er bara mikil vinna og stórar ákvarðanir sem þarf að taka. Það þarf að fara í gegnum ferli, t.d. friðlýsingarferlið og samspilið þar og þá náttúruverndarlöggjöf sem við höfum og gæta að ekkert skarist. Þetta er mikil vinna en við sjáum fyrir endann á henni og ég held að við séum komin með gott frumvarp sem á eftir að veita rammalöggjöf skýran stuðning.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Nú er ég komin í andsvör við hæstv. ráðherra, hún verður bara að þola það. Mig langar að kanna hvort við undirbúning þessa frumvarps hafi verið borið saman þetta eftirlitsákvæði í frumvarpinu við það eftirlit sem fram fer hjá öðrum þjóðum sem hafa lögfest svona sambærilega löggjöf, þessa rammalöggjöf. Ég tel að þrátt fyrir að Eftirlitsstofnun EFTA komi til með að hafa eftirlit með þessu verðum við að hugsa svolítið sjálf um það hvernig við ætlum að hafa umgjörð okkar í stjórnsýslunni og reyna að læra svolítið af því sem atburðir liðinna mánaða hafa kennt okkur.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp byggir að miklu leyti til á Evrópulöggjöf og þar af leiðandi eru þessi eftirlitsákvæði hluti af því umhverfi. Ég held að hv. þingmaður þekki það örugglega jafnvel og ég og fleiri að ESA er strangt varðandi ríkisaðstoð og þetta fellur auðvitað þar beint undir og hafa verið gerðar ítrekaðar athugasemdir ef menn ganga of langt í þeim eða þá ef menn uppfylla ekki ströngustu skilyrði laga og reglugerða um ríkisaðstoð. Það er því býsna strangt eftirlit að ég tel. Engu að síður er það rétt sem hv. þingmaður segir að þetta er auðvitað atriði sem nefndin verður að fara vel í gegnum og taka ákvörðun um hvort nefndin telji þetta fullnægjandi leið. Á sama hátt er ýmislegt í frumvarpinu sem nefndin mun án efa skoða og þetta er eitt af því sem verður að gera. Ég hlakka til að fylgjast með þeirri umræðu sem fram mun fara í nefndinni en ekki síður vil ég ítreka það sem ég sagði áðan, að ég vona að þetta frumvarp verði að lögum á þessu þingi þannig að við getum örvað nýfjárfestingar í samfélaginu en treyst því að þingnefndin rannsaki svona atriði ef menn sjá ástæðu til. Enn og aftur til að svara spurningunni: Já, þetta er sambærilegt við önnur Evrópuríki sem byggja á sömu löggjöf.

Frú forseti. Það er kannski við hæfi að ég taki hér til máls í fyrsta skipti á þingi þar sem eru tveir eða þrír í sal, kannski fer vel á að æfa sig með þeim hætti. Ég fagna því yfirleitt alltaf þegar gripið er til ráðstafana sem miða að því að lækka skatta, hvort heldur er á fyrirtæki eða einstaklinga. Ég skal að vísu viðurkenna það að ég hef ekki náð að kynna mér frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra, sem við ræðum hér, að fullu en hef þó lesið allar lagagreinar frumvarpsins. Ég fagna því frumvarpinu að þessu leyti enda er markmið þess að örva fjárfestingar í íslensku atvinnulífi og veitir ekki af. Það þarf hins vegar að gera sér nokkra grein fyrir því hvaða áhrif lagasetning af þessu tagi getur haft á aðrar fjárfestingar hér á landi. Gert er ráð fyrir því að einungis verði veittar ívilnanir fyrir nýfjárfestingar, sem þýðir í raun að þeir sem eru tilbúnir til þess að leggja fjármuni, hætta fjármunum sínum í fjárfestingar, munu taka það sérstaklega með í reikninginn hvaða ívilnanir þeir fá af nýfjárfestingu og það getur haft áhrif á aðrar fjárfestingar. Þannig er sú hætta fyrir hendi að aðilar sem standa frammi fyrir því að leggja t.d. fé í fyrirtæki sem er starfandi og sú fjárfesting er arðbær fyrir viðkomandi fjárfesti, fyrirtæki og starfsmenn og fyrir þjóðfélagið í heild, mun arðbærari en nýfjárfesting, þá kann að vera að viðkomandi fjárfestir eða fjárfestar velji nýfjárfestinguna, sem er þjóðhagslega ekki eins hagkvæm, út af þessum skattaívilnunum. Þess vegna tel ég að frumvarp af þessu tagi kunni í rauninni að ganga gegn göfugum markmiðum frumvarpsins. Þess vegna held ég að hæstv. ráðherra og iðnaðarnefnd ættu að huga að því hvort ekki sé miklu skynsamlegra að hafa almennar vel skilgreindar leikreglur er viðkoma skattamálum allra fjárfestinga og ekki verði mismunað á milli þess hvort um nýfjárfestingu er að ræða eða um fjárfestingu í starfandi fyrirtæki o.s.frv. Ég hygg að það sé skynsamleg ráðstöfun vegna þess að markmiðið er jú að auka fjárfestingar og atvinnusköpun á Íslandi. Ég held því að besta leiðin til þess sé að hafa almenna löggjöf og besta leiðin til að örva fjárfestingar sé að lækka skatta og lækka vexti þannig að aftur verði arðbært að fjárfesta í atvinnurekstri.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hugleiðingu hans sem ég tel réttmæta. Vert er að minna á það að þetta frumvarp byggir á byggðakorti Evrópusambandsins og þegar við horfum til þess hvar fjárfestingar í starfandi fyrirtækjum hafa helst verið sjáum við örugglega að það er fremur utan byggðakortsins. Þetta frumvarp miðar annars vegar að því að örva fjárfestingar í landsbyggðarkjördæmunum þremur og hins vegar almennar ívilnanir sem fara ekki eftir þessu byggðakorti. Þarna horfum við líka til nýfjárfestinga, þ.e. í nýjum verkefnum, og það er í raun og veru pólitíkin í þessu. Þetta er upphafsaðstoð til að hvetja fjárfesta til að staðsetja fjárfestinguna sína hér á landi eða t.d. í landsbyggðarkjördæmunum þremur. Þetta er örvun til þess. Ég er sammála hv. þingmanni að við eigum að hafa sterkar almennar leikreglur, en þetta er viðbót við það. Þetta á að hvetja til þessarar fjárfestingar hér á landi og flokkast þetta undir byggðaaðstoð. Ég held að við hv. þingmaður séum algjörlega sammála um það að við þurfum að koma íslensku efnahagslífi í eitthvert skikkanlegt horf. Að því er unnið hörðum höndum og það náttúrlega verður alltaf undirstaða þess, vegna þess að það er sama hvaða ívilnanir við bjóðum t.d. erlendum fjárfestum; ef stöðugleiki gengisins og stöðugleiki í efnahagslífinu og vextir fara ekki niður hér verðum við aldrei samkeppnishæf við þau ríki sem við keppum um þessar fjárfestingar við. Það er því algjör grundvallarforsenda til lengri tíma litið fyrir atvinnulífið allt og líka nýfjárfestingar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir þetta. Það eina sem ég er að segja er að til þess að koma hjólum atvinnulífsins af stað og örva fjárfestingu á ekki að mismuna aðilum með neinum hætti. Það skiptir ekki öllu hvort um er að ræða nýfjárfestingu eða fjárfestingu í starfandi fyrirtæki ef við náum markmiðum okkar. Það sem ég segi er: Örvum fjárfestingar með því að keyra vexti niður, með því að útbúa og hafa hér eðlilegt, sanngjarnt skattumhverfi sem hvetur menn til fjárfestinga. Bankar og innlánsstofnanir eru fullar af fjármunum sem liggja og gera ekki neitt og það þarf að koma þessum peningum í vinnu og það er gert fyrst og fremst með því að lækka vexti og hafa hér skattkerfi sem er örvandi fyrir fjárfestingar og afnemum gjaldeyrishöftin um leið.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 73/2005, með síðari breytingum. Þingskjalið hefur nú verið prentað og hefur legið fyrir þingi í nokkrar vikur. Markmið frumvarpsins er einkum tvenns konar. Annars vegar að koma til móts við ferðaskrifstofur með tímabundinni undanþágu til lækkunar tryggingarfjárhæðar ferðaskrifstofa vegna samdráttar í sölu ferða sem orðið hefur vegna mikilla breytinga á neytendamarkaði án þess þó að skerða þá neytendavernd sem lögunum er ætlað að tryggja. Hins vegar er frumvarpinu ætlað að skerpa á skilyrðum leyfisveitinga og veita iðnaðarráðherra heimild til að setja í reglugerð frekari ákvæði um leyfisveitingar en nú er. Sem dæmi get ég nefnt að við erum að fara mjög vel yfir allar öryggiskröfur og gæðakröfur í ferðaþjónustunni og því er mikilvægt að iðnaðarráðherra hafi heimild t.d. að fara fram á að gerðar séu ákveðnar öryggiskröfur þegar veitt eru starfsleyfi. Í fyrsta lagi lúta breytingarnar að því að skylda sé að leggja fram ábyrgðartryggingu frá vátryggingafélagi og hins vegar að umsækjendur um ferðaskrifstofu- og ferðaskipuleggjendaleyfi þurfi að búa yfir nægjanlegri þekkingu eða starfsreynslu til að geta gegnt starfi sínu á tilhlýðilegan hátt að mati Ferðamálastofu. Í öðru lagi er lagt til að Ferðamálastofu verði heimilt að óska frekari gagna í tengslum við leyfisveitingu. Í þriðja lagi að ráðherra verði veitt rýmri heimild til að setja ákvæði í reglugerð, m.a. um eftirlit með leyfisveitingum, flokkun leyfa og öryggismál. Það er svo, virðulegi forseti, að vegna margbreytileika afþreyingarfyrirtækja í ferðaþjónustu er hér lagt til að iðnaðarráðherra verði veitt heimild til að setja ákvæði í reglugerð m.a. um flokkun leyfa, öryggismál og eftirlit. Það er mjög mikilvægt að við þessa vinnu verði haft samráð við fagaðila í ferðaþjónustunni við setningu slíkrar reglugerðar til að tryggt verði að framkvæmdin verði sem líkust milli ferðaþjónustuaðila. Þannig má ferðamönnum verða ljóst að sömu kröfur eru gerðar til öryggis hjá öllum ferðaþjónustuaðilum á Íslandi. Nú er þetta auðvitað hluti af gæðamálum. Í fjórða og síðasta lagi er lagt til að Ferðamálastofu verði veitt heimild til að veita tímabundna undanþágu varðandi mat á tryggingarfjárhæð ferðaskrifstofa fyrir árið 2010 að uppfylltum skilyrðum um verulegan samdrátt á sölu alferða og tilgreind eru sérstaklega þau gögn sem ferðaskrifstofa verður að leggja fram vegna undanþágunnar. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu barst iðnaðarráðuneytinu á árinu 2009 töluverður fjöldi kæra vegna ákvarðana Ferðamálastofu um fjárhæðir trygginga vegna alferða. Í kjölfar þess var ákveðið að skipa nefnd af hálfu iðnaðarráðherra sem m.a. var ætlað að leggja fram breytingar á ákvæðum laganna. Nefndin er skipuð fulltrúum iðnaðarráðuneytisins, Ferðamálastofu, Samtaka ferðaþjónustunnar og Neytendasamtakanna auk eins endurskoðanda. Iðnaðarráðherra fór einnig fram á það við nefndina að skoðuð yrðu ákvæðin um leyfisveitingar með tilliti til öryggis- og gæðakrafna. Gagnrýni ferðaskrifstofa vegna útreiknings á fjárhæð trygginga vegna alferða hefur m.a. beinst að því að sú regla að miða við veltu ársins á undan, þegar það á við, við útreikning fjárhæðarinnar, komi sér afar illa núna í kjölfar efnahagskreppunnar þar sem sala alferða til útlanda hefur dregist mjög mikið saman milli ára. Enn fremur hefur verið erfiðara fyrir ferðaskrifstofur að fá bankaábyrgðir fyrir umræddum tryggingum. Við síðustu ákvarðanir Ferðamálastofu, sem voru byggðar á lögunum eins og þau eru í dag um tryggingarfjárhæðir vegna alferða, hafa ferðaskrifstofur í einhverjum tilfellum sætt verulegri hækkun á tryggingum, um tugi eða jafnvel hundruð milljóna, milli áranna 2009 og 2010, þrátt fyrir samdrátt í rekstri milli ára, fækkun ferða og fækkun farþega. Ástæðan er sú að tryggingar fyrir árið 2010 eru metnar út frá veltutölum ársins 2008 sem var mjög gott starfsár ferðaskrifstofa en eins og við vitum hefur orðið mikill samdráttur. Þess vegna er lagt til, virðulegi forseti, að sett verði inn þetta undanþáguákvæði en endurskoðunarnefndin sem skipuð var taldi mikilvægt að koma strax inn með þessa breytingu. Endurskoðunarnefndin mun halda áfram að skoða þessi tryggingamál og það skiptir auðvitað máli að við séum undir svona búin, þ.e. að við vitum að breytingar verða á eftirspurn eftir slíkum alferðum og því er mikilvægt að við reynum að finna varanlega lausn á þessu máli þannig að ekki komi til slíkra undanþágna aftur eða a.m.k. er nefndinni ætlað að vinna tillögur í þá veruna. Ég legg til að málið fari núna til hv. iðnaðarnefndar til frekari umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 30/2008, um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum nr. 30/2008 í því skyni að innleiða í íslenskan rétt ákvæði um skyldu til útgáfu upprunaábyrgða á raforku frá samvinnslu með góða orkunýtni sem er að finna í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2004/8/EB frá 11. febrúar 2004 um að auka samvinnslu raf- og varmaorku sem byggist á eftirspurn eftir notvarma á innri orkumarkaðinum. Tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 151/2006. Markmið tilskipunarinnar er að auka orkunýtni og bæta orkuöryggi með því að skapa ramma um aukna samvinnslu raf- og varmaorku, sem byggist á góðri orkunýtni og eftirspurn eftir notvarma, að teknu tilliti til sérstakra innlendra aðstæðna, einkum veðurfars- og efnahagsskilyrða, og draga þar með úr notkun á innfluttu jarðefnaeldsneyti. Í tilskipuninni er m.a. að finna ákvæði um setningu á samræmdum nýtniviðmiðunum við samvinnslu raf- og varmaorku, skyldu aðildarríkja til að sjá til þess að hægt sé að ábyrgjast uppruna raforku frá samvinnslu, greiningu á innlendum möguleikum á notkun samvinnslu, kröfur varðandi stuðningskerfi við samvinnslu, stjórnsýslumeðferð og skýrslugjöf. Einungis ákvæði tilskipunarinnar um upprunaábyrgðir kalla á lagabreytingar. Í þeim ríkjum þar sem stór hluti raforkuvinnslu á sér stað með jarðefnaeldsneyti skiptir miklu máli að nýta sem best það eldsneyti sem notað er til orkuframleiðslunnar. Samvinnsla á raforku og hita getur haft töluverða þýðingu við að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og auka orkuöryggi þar sem bætt nýting dregur úr þörf á innflutningi jarðefnaeldsneytis. Raforkuvinnsla á Íslandi byggist hins vegar nánast einvörðungu á nýtingu vatnsafls og jarðvarma, en jarðefnaeldsneyti er fyrst og fremst notað í varaaflsstöðvum og aflstöðvum á svæðum sem eru utan samtengds raforkukerfis landsins. Þörf fyrir varmaorku er hins vegar nú þegar að stærstum hluta mætt með orku frá jarðhitasvæðum. Að þessu sögðu verður þó að taka fram að samvinnsla raf- og varmaorku er því vart raunhæfur kostur hér á landi nema í jarðvarmavirkjun þar sem slík samvinnsla fer nú þegar fram í þeim virkjunum þar sem það er hagkvæmt. Tilskipunin tekur hins vegar ekki til samvinnslu raforku og varma með jarðhita og hefur því takmarkaða þýðingu hér á landi, nema mögulega á afmörkuðum svæðum utan samtengds raforkukerfis. Breytingartillögur frumvarpsins fela í sér að lagt er til að lögum nr. 30/2008 verði breytt þannig að ákvæði um upprunaábyrgðir sem Landsneti hefur verið falið að gefa út nái bæði til ábyrgða vegna raforkuvinnslu með endurnýjanlegum orkugjöfum, svo sem nú er, sem og ábyrgða vegna raforku frá samvinnslu. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um afnám vatnalaga, nr. 20/2006, með síðari breytingum, og laga nr. 31/2007, um breytingu á lögum um varnir gegn landbroti, nr. 91/2002. Með frumvarpi þessu er lagt til að vatnalög frá árinu 2006, sem hér voru mikið rædd og til langrar umræðu í þinginu, verði felld brott. Vatnalög, nr. 20/ 2006, voru samþykkt á Alþingi 16. mars árið 2006 en við samþykkt þeirra var gildistöku laganna frestað og var sú frestun framlengd til 1. júlí á þessu ári með breytingu á lögunum árið 2008. Þá er jafnframt með frumvarpi þessu lagt til að lög nr. 31/2007, um breytingu á lögum um varnir gegn landbroti, nr. 91/2007, verði felld brott, en í kjölfar samþykktar vatnalaga frá árinu 2006 var umrædd breyting gerð á lögum um varnir gegn landbroti. Markmið þeirra breytingalaga var að leiðrétta yfirsjónir sem höfðu orðið við gerð vatnalaganna, nr. 20/2006, sem leiddu til verkefnatilflutnings frá landbúnaðarráðuneyti til iðnaðarráðuneytis. Það er skýringin á því hvers vegna þetta kemur svona inn hér saman. Frá setningu vatnalaga árið 2006 hefur verið unnið mikið starf við endurskoðun þeirra og fyrir liggur tillaga nefndar um frumvarp til nýrra vatnalaga. Tillagan byggist m.a. á starfi nefndar um endurskoðun vatnalaga sem skipuð var af iðnaðarráðherra og í áttu sæti fulltrúar allra þingflokka, auk fulltrúa iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra. Tillaga nefndarinnar felur í sér ýmsar grundvallarbreytingar frá ákvæðum gildandi vatnalaga. Unnið er nú að kynningu og frágangi frumvarpa sem byggja á frumvarpi nefndarinnar og nefndar um innleiðingu vatnatilskipunarinnar í iðnaðar- og umhverfisráðuneytum svo leggja megi þau fram á yfirstandandi þingi. Frá setningu laganna árið 2006 hefur mikil vinna átt sér stað við gerð nýrra vatnalaga og því tel ég ekki ástæðu til að fresta lögunum frá árinu 2006 enn á ný heldur eðlilegast að fella þau einfaldlega úr gildi. Af þessu tilefni er rétt að rifja upp að þegar frumvarp til nýrra vatnalaga var lagt fram á Alþingi vorið 2006 kom upp mikill ágreiningur um efni þess, ekki síst um breytt ákvæði um eignarráð yfir vatni. Það frumvarp gerði ráð fyrir að réttindi landeiganda yfir vatni á landi hans yrði orðuð sem eignarréttur og skilgreint með neikvæðum hætti í stað jákvæðrar skilgreiningar vatnalaga sem höfðu verið í gildi frá árinu 1923, en þau kveða á um rétt landeiganda til hagnýtingar og umráða vatns á þann hátt sem lögin heimila. Þannig er talið upp með jákvæðum hætti það sem heimilt er að gera, þ.e. réttindi til hagnýtingar og umráða, en neikvæða skilgreiningin sem hér var mikið til umræðu er að finna í lögunum sem við erum að leggja til að felld verði úr gildi sem eru altæk og taka yfir öll möguleg form af nýtingu til allrar framtíðar nema kveðið sé á um annað í lögum. Gagnrýni ýmissa þingmanna á frumvarpið laut einnig að því að það hefði of takmarkað sjónarhorn og fjallaði fyrst og fremst um eignarhald og orkunýtingu. Kallað var eftir heildstæðri endurskoðun vatnalöggjafar og var í því sambandi einkum vísað til löggjafarstarfs sem fram yrði að fara í kjölfar upptöku vatnatilskipunar Evrópusambandsins í EES-samninginn. Við 2. umr. um frumvarp til vatnalaga náðu þingflokkar samkomulagi um meðferð þess. Fól það í sér að gildistöku nýrra vatnalaga yrði frestað til 1. nóvember 2007 og að iðnaðarráðherra skipaði nefnd sem kanna skyldi samræmi laganna við önnur þau lagaákvæði íslensks réttar sem vatn og vatnsréttindi varða, þar á meðal fyrirhugað frumvarp umhverfisráðherra til vatnsverndarlaga sem byggjast mundi á vatnatilskipun Evrópusambandsins. Töf varð á því að nefndin yrði skipuð og var gildistöku vatnalaga, nr. 20/2006, frestað enn á ný með lögum á árinu 2007 og þá til 1. nóvember 2008. Vatnalaganefnd var svo skipuð í janúar 2008 og sátu í henni fulltrúar allra þingflokka, auk fulltrúa umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra. Nefndin skilaði viðamikilli skýrslu ásamt sameiginlegum tillögum til iðnaðarráðherra í september 2008. Virðulegi forseti. Í áðurnefndri skýrslu vatnalaganefndar, sem var unnin af þverpólitískum hópi, er bent á að breyttar aðstæður í samfélaginu og ný viðhorf í umhverfis- og auðlindamálum kalli á endurskoðaða og skýrari vatnalöggjöf en þá lá fyrir. Jafnframt er í niðurstöðuskýrslunni lögð áhersla á mikilvægi þess að víðtæk sátt ríki um þær grundvallarforsendur sem löggjöfin er reist á. Það var niðurstaða vatnalaganefndar að rétt væri að gera nokkrar endurbætur á vatnalögum, nr. 20/2006. Lutu tillögur vatnalaganefndar einkum að fimm þáttum. Í fyrsta lagi taldi nefndin nauðsynlegt að endurskoða orðalag réttindaákvæðis 4. gr. vatnalaga og tryggja að fullnægjandi tillit yrði tekið til hagsmuna almennings. Skilgreining réttindanna yrði að endurspegla samspil réttinda landeigenda og almennings þannig að ljóst væri að réttindi hvors aðila um sig séu takmörkuð vegna hagsmuna hins, eins og skýrt mætti ráða af jákvæðri skilgreiningu gildandi vatnalaga frá árinu 1923 á umráða- og hagnýtingarrétti landeigenda. Í öðru lagi var það mat nefndarinnar að kveða þyrfti með skýrum hætti á um þær heimildir sem rétt þætti að almenningur hefði gagnvart vatni, svo sem um rétt til umferðar um vötn, rétt til baða og til neyslu vatns í eignarlöndum, sem og þær takmarkanir sem þeim rétti yrðu settar með tilliti til hagsmuna landeigenda. Í þriðja lagi lagði nefndin til að markmiðsákvæði laganna yrði endurskoðað með það í huga að það endurspeglaði betur fjölþætt hlutverk vatnalöggjafar, þ.e. að lögin taki mið bæði af hagsmunum landeigenda og almennings og leggi áherslu á samfélagslega hagsmuni tengda nýtingu og vernd vatnsauðlindarinnar. Í fjórða lagi áleit nefndin nauðsynlegt að mörk þeirra heimilda sem VII. kafli vatnalaganna frá 2006 mælir fyrir um, þ.e. heimilda landeigenda til vatnaframkvæmda, yrðu skýrð með hliðsjón af grundvallarreglu 13. gr. laganna. Taldi nefndin brýnt að kveðið yrði skýrar á um það að hvaða leyti heimildir landeigenda lúti takmörkunum vegna hagsmuna almennings og annarra einstaklinga. Í fimmta lagi lagði nefndin til að fram færi endurskoðun á stjórnsýsluákvæðum vatnalaganna frá árinu 2006 sem miðaði að því í fyrsta lagi að tryggja að við meðferð mála samkvæmt lögunum yrði litið til ólíkra hagsmuna sem við vatnsauðlindina eru tengdir, í öðru lagi að ákvæðin yrðu gerð skýrari og að betur yrði hugað að samræmi við stjórnsýsluákvæði annarra laga á þessu sviði og í þriðja lagi að skipulag stjórnsýslu vatnamála yrði gert heildstæðara og í því sambandi yrði tekið mið af ákvæðum vatnatilskipunar Evrópusambandsins. Til þess að skapa svigrúm fyrir þá endurskoðun sem nefndin taldi nauðsynlegt að ráðist yrði í lagði hún til að gildistöku vatnalaganna frá árinu 2006 yrði frestað og að skipuð yrði nefnd til að vinna að endurskoðuninni í samræmi við framangreindar tillögur. Hinn 28. október 2008 voru samþykkt á Alþingi lög um breytingu á vatnalögum frá árinu 2006. Fólu þau í sér að gildistöku vatnalaga yrði frestað til 1. júlí á þessu ári. Samkvæmt 2. gr. laganna skyldi iðnaðarráðherra, í samráði við umhverfisráðherra og forsætisráðherra, skipa nefnd sem falið yrði að endurskoða ákvæði laganna og skyldi hún hafa til hliðsjónar skýrslu vatnalaganefndar. Af hálfu iðnaðarráðuneytis var starf nefndarinnar undirbúið með fræðilegri vinnu, gagnaöflun og framsetningu hugmynda að útfærslu tillagna vatnalaganefndar. Í ágúst 2009 skipaði iðnaðarráðherra fimm manna nefnd sem falið var að fullvinna frumvarp til nýrra vatnalaga. Nefndin skilaði frumvarpi til vatnalaga þann 1. desember sl. Eins og áður segir hafa iðnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti unnið að kynningu og frágangi frumvarpa sem byggjast á frumvarpi nefndarinnar sem skilað var þann 1. desember sl. og tillögum nefndar um innleiðingu vatnatilskipunar. Unnið er að því að ljúka við gerð þeirra svo leggja megi þau fram á yfirstandandi þingi. Gríðarlega mikil vinna hefur átt sér stað við undirbúning nýrra vatnalaga, bæði af hálfu hinnar þverpólitísku nefndar sem skilaði mjög merkilegri skýrslu og sömuleiðis við frumvarpssmíð eins og ég hef hér áður nefnt. Því er ekki talin ástæða til að fresta gildistöku laganna enn á ný, þ.e. þá í þriðja sinn frá árinu 2006, heldur talið eðlilegra að fella þau úr gildi. Hér kemur svo afrakstur fjögurra ára vinnu í frumvarpsformi til umfjöllunar í þinginu þar sem farið verður efnislega yfir þá niðurstöðu og umræða getur farið fram um það án þess að yfir vofi að lögin frá 2006 taki gildi. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Frú forseti. Í tilefni af því sem fram kom í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra og kemur fram í greinargerð með því frumvarpi sem hér er til umræðu, frumvarpi til laga um afnám vatnalaga, langar mig til að varpa fram tveimur spurningum til hæstv. ráðherra. Sú fyrri snýr að því að ég held að mikilvægt sé að upplýst verði hvenær hæstv. iðnaðarráðherra hyggst leggja fram nýtt frumvarp til vatnalaga. Það merkilega við það frumvarp sem hér er til umræðu er að það kveður einungis á um afnám núgildandi laga en hæstv. ráðherra hefur ekki lagt fram neitt frumvarp um það sem á að taka við af þeim lögum sem hún leggur nú til að verði afnumin. Í annan stað vil ég fá upplýst, ef hæstv. ráðherra getur það, hvaða sérfræðingar það eru sem iðnaðarráðuneytið og hæstv. iðnaðarráðherra hefur leitað til við samningu nýs frumvarps til vatnalaga. Þess er getið í greinargerðinni að fengnir hafi verið sérfræðingar til verksins en ekki er getið um hverjir það eru. Ég held að ágætt væri að upplýsa okkur um það vegna þess að umfjöllun um vatnalög og löggjöf um vatnsréttindi á Alþingi hefur á síðustu árum verið ákaflega mikil og djúpstæður ágreiningur á milli flokka enda varðar þetta gríðarlega hagsmuni, þannig að ágætt væri að upplýst væri af hálfu hæstv. ráðherra hverjir það eru sem vinna að samningu frumvarpsins sem ekki hefur verið lagt fram.

Virðulegi forseti. Lögin frá árinu 2006 hafa ekki tekið gildi, ég fór yfir það í löngu máli og rakti af hverju þau hafa ekki tekið gildi. Hér er ekki verið að fella lög úr gildi heldur afnema löggjöf sem tæki ella gildi 1. júlí nk. Allan þennan tíma hafa lögin frá 1923 verið í gildi og þau hafa að mörgu leyti staðist tímans tönn vel. Nú er samstaða um að þá löggjöf þurfi að endurbæta og uppfæra í takt við nýja tíma. Það er ekki rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að hér sé verið að fella lög úr gildi og að skipan vatnamála verði í einhverri upplausn, eins og mátti skilja á máli hans. Þessi löggjöf hefur verið í gildi frá 1923. Árið 2006 var nýtt frumvarp samþykkt en það hefur aldrei tekið gildi og það er verið að fella brott, svo það sé algerlega á hreinu. Varðandi seinni spurningu hv. þingmanns þá er þessi frumvarpssmíð nú í ferli. Við fáum umsagnir og leitum fanga víða þannig að þetta verði sem best úr garði gert og þess vegna hefur málið ekki komið hingað inn. Þetta er að miklu leyti byggt á skýrslu vatnalaganefndar sem ég og hv. þingmaður sátum í. Upp úr henni var smíðað frumvarp sem hv. fyrrverandi þingmaður Samfylkingarinnar og lögfræðingur, Lúðvík Bergvinsson, kom að og sömuleiðis Aagot Óskarsdóttir sem var starfsmaður og starfandi sérfræðingur nefndarinnar, svo tveir séu nefndir. Eins og ég segi eru ekki öll nöfnin komin fram vegna þess að við leitum fanga mjög víða 

Frú forseti. Það er óþarfi að fara í hártoganir eins og hæstv. ráðherra gerði. Hér er verið að leggja til að vatnalögin sem samþykkt voru á Alþingi 2006 verði afnumin. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að gildistöku þeirra var frestað tvisvar en lögin voru engu að síður samþykkt á þinginu og nú er verið að afnema þau. Það er alveg rétt að í gildi eru ákvæði vatnalaga frá 1923 þannig að sjálfu sér er ekki tómarúm í löggjöfinni en engu að síður er mjög sérstakt að ekkert annað taki við þegar lög eru afnumin á þingi vegna þess að hæstv. ráðherra hefur uppi áform um það. Ég furða mig á því að þetta sé gert með þessum hætti og því lýst yfir að verið sé að semja frumvarpið í iðnaðarráðuneytinu á þessum tímapunkti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki hvenær frumvarpið kæmi fram á þinginu. Þá varpa ég fram þeirri spurningu: Hvenær sér hæstv. ráðherra fram á að það frumvarp verði samþykkt loksins þegar það kemur fram á þinginu? Er ætlun hæstv. ráðherra að reyna að fá það samþykkt fyrir lok þessa þings, þ.e. í sumar, eða einhvern tíma síðar? Mér finnst órökstutt það sem fram kemur í greinargerðinni að þessi vinnubrögð geti talist eðlileg, að það sé eðlilegt að núverandi vatnalög frá 2006 séu numin úr gildi áður en annað frumvarp er lagt fram á þinginu sem á að leysa þau af hólmi og við það látið sitja að vísa til þess að mikil vinna sé í gangi í iðnaðarráðuneytinu og haft sé samband við alls kyns menn úti í bæ. 

Virðulegi forseti. Ég lýsti því áðan að við erum að vinna að því að frumvarpið geti komið fram á þessu þingi. Það má kannski virða hv. þingmanni það til vorkunnar að hann hefur ekki átt hér sæti síðastliðið ár en þessu þingi verður ekki formlega slitið fyrr en í haust, á haustþingi, á septemberþingi. Gildistaka þessara laga mun eiga sér stað á miðju því tímabili, þ.e. 1. júlí nk. Ég sagði áðan í ræðu minni að ég teldi eðlilegt miðað við alla þá vinnu við frumvarpssmíð sem hefur átt sér stað á undanförnum fjórum árum með aðkomu allra flokka og fjölda sérfræðinga og er nú á lokastigi að 1. júlí vofði ekki yfir þeirri vönduðu vinnu sem þarf að fara fram í nefnd, af því að gildistakan hittir á mitt tímabil. Virðulegi forseti. Ég held að á þessum fjórum árum hafi öllum verið ljóst að þessi lög mundu ekki taka gildi. Virðulegi forseti. Við erum að gera það eina sem er eðlilegt og rétt. Þegar fyrir liggur að þessi lög eiga ekki að taka gildi, ekki er pólitískur vilji til þess, þá er engin ástæða til að fresta þeim eina ferðina enn. Einfaldast er að fella þau brott og taka til vandaðrar umfjöllunar afrakstur áralangrar þverpólitískrar vinnu, m.a. um smíði nýrra vatnalaga sem vonandi verða þá byggð á grunni sáttar til lengri tíma vegna þess að það voru lögin frá 2006 ekki. Að fresta gildistökunni eina ferðina enn væri einfaldlega hlægilegt í ljósi þess sem gerst hefur að undanförnu og fullkomlega eðlilegt að fella lögin brott þegar menn sjá ekki fyrir sér að þau taki gildi. 

Frú forseti. Eins og kannski kom fram í andsvörum mínum við ræðu hæstv. iðnaðarráðherra furða ég mig töluvert á þeim vinnubrögðum sem hæstv. ráðherra viðhefur í tengslum við þetta mál og vatnalöggjöfina að öðru leyti. Það kom mér á óvart að hæstv. ráðherra skyldi stökkva svona upp á nef sér við þær athugasemdir sem ég gerði við það verklag sem viðhaft hefur verið af hennar hálfu og ráðuneytisins í þessu máli. Þær hártoganir sem hér var farið í komu mér á óvart og mér var bent á að mér væri kannski vorkunn vegna þess að ég hefði ekki setið á þingi síðasta árið. Ég hef verið þingmaður í ein sex ár og þekki ágætlega til þingskapalaganna og þeirra leikreglna sem hér gilda og hef einnig töluvert lengi komið að vinnu að löggjöf um vatnamál þannig að ég tel mig þekkja málaflokkinn ágætlega. Ég minnist þess ekki að hæstv. ráðherra eða ráðherrar í ríkisstjórn hafi lagt til að frumvörp sem hafa verið samþykkt á Alþingi séu afnumin með sérstöku frumvarpi án þess að lagt sé fram heildstætt frumvarp sem ætlað er að gilda til frambúðar í þeim málaflokki sem fjallað er um hverju sinni. Ég hefði talið að miklu eðlilegra væri, eins og venja er í löggjafarstarfinu, að þegar menn vilja gera breytingar eða lögfesta nýjan lagabálk á hverju sviði sé það gert á sama tíma og eldri lögin eru felld úr gildi. Því er ekki að heilsa hér heldur lagt fram frumvarp um afnám vatnalaga frá árinu 2006 og vísað til þess að í iðnaðarráðuneytinu sé á fullu vinna sérfræðinga sem ekki er gefið upp hverjir eru og óljóst er hvenær afrakstur þeirrar vinnu mun líta dagsins ljós hér á þingi. Það eru einungis óljósar yfirlýsingar frá hæstv. ráðherra um það að frumvarpið verði lagt fram á þinginu innan tíðar og að vonum samþykkt í kjölfarið. Í greinargerð með þessu frumvarpi segir frá því starfi sem unnið hefur verið á síðustu árum á vettvangi þingsins og stjórnvalda varðandi endurskoðun vatnalaga og við munum það öll sem hér vorum að mikill styrr stóð á milli þáverandi ríkisstjórnarflokka og stjórnarandstöðuflokka um hvernig haga ætti löggjöf um vatnamál. Sett var á mikið málþóf á sínum tíma til að koma í veg fyrir að tilteknar breytingar yrðu gerðar á vatnalögunum, að vatnalöggjöfin yrði færð í átt til nútímans og að sú löggjöf sem gilt hefur og reynst ágætlega, vatnalögin gömlu frá 1923, yrði færð til dagsins í dag, enda mörg ákvæði þar úrelt og ekki í samræmi við þann veruleika sem við búum við í íslenskri stjórnsýslu. Ég tók sjálfur virkan þátt í þeirri vinnu. Þar segir frá því að þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, hafi skipað svokallaða vatnalaganefnd til að yfirfara vatnalöggjöfina. Sú nefnd starfaði ágætlega undir forustu þáverandi hv. þm., Lúðvíks Bergvinssonar, og átti ég sæti í henni ásamt hæstv. iðnaðarráðherra. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Frá setningu vatnalaga árið 2006 hefur verið unnið mikið starf við endurskoðun þeirra og fyrir liggur tillaga nefndar um frumvarp til nýrra vatnalaga. Tillagan byggist m.a. á starfi nefndar um endurskoðun vatnalaga sem skipuð var af iðnaðarráðherra og í áttu sæti fulltrúar allra þingflokka, auk fulltrúa iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra“ Af þessum tillögutexta virðist sem hæstv. ráðherra hyggist fyrir eða muni a.m.k. að hluta fara eftir þeim tilmælum sem fram koma í skýrslu vatnalaganefndarinnar en það er hins vegar óljóst af efni frumvarpsins hvort það verður gert að öllu leyti eða ekki. Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Unnið er að kynningu og frágangi frumvarpa sem byggjast á frumvarpi nefndarinnar og nefndar um innleiðingu vatnatilskipunar í iðnaðar- og umhverfisráðuneytum svo leggja megi þau fram á yfirstandandi þingi. Mikil vinna hefur átt sér stað við undirbúning nýrra vatnalaga og því er ekki talin ástæða til að fresta lögunum frá 2006 heldur eðlilegast að fella þau úr gildi.“ Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að þó svo að ég hafi setið í þessari vatnalaganefnd sem skilaði ágætri niðurstöðu og ágætri skýrslu og þó svo að vinna sé í gangi í iðnaðarráðuneytinu við það að smíða ný vatnalög sé hreinlega ekki eðlilegt að fella lögin frá 2006 úr gildi. Við verðum að fá að sjá afrakstur þeirrar vinnu sem vikið er að í greinargerð með frumvarpinu áður en við tökum afstöðu til þess hvort við viljum lögfesta það frumvarp sem væntanlegt er í íslensk lög eða hvort við viljum fella frestunarákvæði laganna frá 2006 úr gildi og láta þau gilda. Það er a.m.k. sá réttur sem ég tel að þingmenn á löggjafarþinginu eigi að hafa, þ.e. að vega og meta hver fyrir sig hvort þeir aðhyllist efnisákvæði laganna frá 2006 eða felli sig við það frumvarp sem væntanlegt er frá hæstv. iðnaðarráðherra. Ég vildi koma þessum sjónarmiðum að í þessari umræðu. Þetta er risastórt mál og hagsmunirnir geysilegir fyrir allan almenning, ekki síst landeigendur sem eiga réttindi sem byggja á þeim fasteignum sem þeir eiga. Þessir þættir þarfnast mjög nákvæmrar skoðunar. Þess vegna tel ég að miklu skynsamlegra væri að ræða framtíðarfyrirkomulag vatnalöggjafarinnar með öll gögn í hendi áður en farið er í einhvern bútasaum eins og þann sem hæstv. iðnaðarráðherra leggur til. Ég tel að skynsamlegast væri fyrir hæstv. iðnaðarráðherra að draga þetta frumvarp til baka, setja það í salt og einhenda sér í það að leggja fram á þinginu nýtt frumvarp til vatnalaga eins og boðað er í greinargerð með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Þar verði undir sú skýrsla sem ég og hæstv. iðnaðarráðherra unnum ásamt öðrum nefndarmönnum í vatnalaganefnd þannig að hægt sé að taka þessa umræðu í eitt skipti fyrir öll, heildstætt og á grundvelli þeirra miklu gagna og miklu vinnu sem lögð hefur verið til grundvallar í þessu máli í ágætu samstarfi allra stjórnmálaflokka. Auðvitað er það von mín að einhver samstaða náist um það með hvaða hætti við viljum haga löggjöf á þessu sviði og ýmis merki voru um að það mundi takast í störfum vatnalaganefndar en með því að fara fram með þeim hætti sem hæstv. ráðherra gerir nú óttast ég að verið sé að tefla þeirri ágætu sátt sem þar náðist í töluverða tvísýnu.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um það að við eigum að taka slíka umræðu í eitt skipti fyrir öll heildstætt í þinginu byggða á þeim gögnum sem unnin hafa verið á undanförnum árum í gegnum það starf sem rakið er í greinargerð með frumvarpinu og hv. þingmaður kom inn á. Það var að mörgu leyti gríðarlega gott og öflugt starf, um það er ég hjartanlega sammála hv. þingmanni. En ég er líka jafnhjartanlega ósammála honum um að hugsanleg niðurstaða slíkrar vinnu geti nokkurn tíma verið valkostur við það frumvarp sem lagt var fram og samþykkt á árinu 2006. Ég lít svo á að það ferli sem við erum búin að fara í gegnum á undanförnum árum hafi leitt það í ljós að frumvarpið, sem var samþykkt hér og hefur ekki enn tekið gildi og hefur verið frestað tvisvar, verði aldrei valkostur ef menn ætla að fara í gegnum málin með heildstæðum hætti og ná einhverri samstöðu um það. Það blasir við þegar tekin er sú ákvörðun að fella þau brott, hreinsa þau út þannig að þau séu ekki lengur inni í myndinni vegna þess að það er niðurstaða mín að þau verði aldrei nokkurn tíma valkostur, það verði aldrei valkostur að þau taki gildi. En ég heyri að hv. þingmaður er mér ósammála og það er allt í lagi, en ég lít svo á að ákvörðunin sem hafi blasað við mér hafi verið sú að fresta gildistökunni enn eina ferðina eða einfaldlega að fella þau brott. Hreinlegast er að fella þau brott þegar ekki er ætlunin að þau taki gildi. Virðulegi forseti. Ég vona að fram fari góð efnisleg umræða um þetta mál þegar það kemur fyrir þingið sem verður von bráðar eins og ég hef kynnt.

Frú forseti. Ég held að það sé ekkert nýtt í því að ég og hæstv. ráðherra séum ósammála þegar kemur að afstöðu okkar til vatnalaganna frá árinu 2006. Það hefur legið fyrir og við höfum rifist um efnisatriði þess frumvarps í þingsal oftar en einu sinni, oftar en tvisvar og oftar en þrisvar. Ég er hins vegar algerlega ósammála hæstv. ráðherra um að lögin frá 2006 geti ekki orðið valkostur í þeirri umræðu. Við eigum auðvitað að vega og meta alla þá valkosti sem til umræðu eru. Við höfum vatnalögin frá 1923, við höfum vatnalögin frá 2006, sem ekki hafa tekið gildi en voru samþykkt á þinginu, og síðan kemur þriðji valkosturinn sem þingið hefur ekki enn fengið að sjá sem er væntanlegt frumvarp frá hæstv. iðnaðarráðherra. Hvernig getur hæstv. ráðherra talað um að lögin frá 2006 geti aldrei orðið valkostur fyrir þingmenn í þessari umræðu en lætur svo að því liggja að frumvarp sem enginn þingmaður hefur séð eða frumvarpsdrög sem verið er að vinna að í iðnaðarráðuneytinu séu hugsanlegur valkostur fyrir okkur sem eigum að taka ákvörðun um það hvernig haga á framtíðarlöggjöf í vatnamálum? Ég átta mig ekki á því, þetta er allt saman einhver rökleysa. En úr því að hæstv. ráðherra tekur undir það að allt eigi að vera uppi á borðum, öll gögn eigi að liggja fyrir, skora ég á hæstv. ráðherra að einhenda sér í að klára það frumvarp sem er til vinnslu í iðnaðarráðuneytinu og leggja það fram þannig að við getum rætt málin á víðum grundvelli byggðum á því frumvarpi, lögunum frá 2006, skýrslu vatnalaganefndar sem við bæði stóðum að, og á grundvelli þess mikla litteratúrs sem til er á þessu réttarsviði.

Virðulegi forseti. Þarna kristallast sá munur sem er á pólitískri lífssýn minni og hv. þingmanns vegna þess að hann er til í að fara upp í ræðustól og leggjast í víking til að verja það að það geti verið valkostur að lögin frá árinu 2006 taki gildi. Það er ég hins vegar ekki tilbúin að gera og þess vegna er þetta frumvarp lagt fram til að tryggja að þau taki aldrei gildi. Það er þannig, virðulegi forseti, eins og áður hefur verið nefnt, að ég og hv. þingmaður höfum ekki deilt skoðunum í þeim efnum og um það tökumst við á hér. Hv. þingmaður lítur á það sem valkost að lögin frá 2006 þar sem kveðið er á um hreinan einkaeignarrétt á vatni sem fylgir landi, eins og þar er kveðið á um í neikvæðri skilgreiningu, og hv. þingmaður er tilbúinn að leggjast í víking til að verja þá afstöðu sína og ég virði það. En þá bið ég hv. þingmann líka um að taka þá umræðu í þinginu og fara í þá umræðu með okkur hinum sem viljum ekki að þessi lög taki gildi og þess vegna er það lagt fram að þau lög verði einfaldlega felld brott og menn byrji umræðuna með hreinu borði. Ég tel að lögin frá árinu 2006 verði aldrei valkostur. Virðulegi forseti. Það er von mín að þegar löggjöfin sem við erum að vanda mjög til kemur fyrir þingið verði hún grundvöllur skoðanaskipta um þennan mikilvæga málaflokk. Ég minni á að það tók sjö ár að smíða þá vönduðu löggjöf sem staðið hefur frá 1923 til þessa dags og um þetta urðu miklar umræður þá og verða það án efa í þetta sinn. En ég held að ef lögin frá 2006 hanga enn yfir okkur munum við aldrei ná árangri eða nálgast nokkurn tíma einhverja niðurstöðu sem felur í sér sátt.

Frú forseti. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um að við eigum að byrja með hreint borð en þá er það auðvitað verkefni ríkisstjórnarinnar og hæstv. iðnaðarráðherra að hreinsa sitt borð. Það er ekki hægt að byrja hér og tala um að menn eigi að hefja umræðu um vatnalög með hreint borð þegar einhvers konar leyndarhyggja eða framtaksleysi hjá hæstv. iðnaðarráðherra ræður för. Vandi okkar í stjórnarandstöðunni er sá að hæstv. ráðherra hefur ekki lagt fram frumvarp til vatnalaga sem getur orðið grundvöllur umræðu um framtíðarskipan þeirra mála. Það frumvarp er boðað í greinargerð með frumvarpinu en það hefur ekki verið lagt fram og við vitum því ekki hverjir valkostirnir eru. Ég er ekki að leggjast í víking fyrir lögunum frá 2006. Það er ekki svo þrátt fyrir að hæstv. ráðherra stilli málunum þannig upp. Við vorum ósammála í afstöðu okkar til þeirra laga en það er ekki þar með sagt að ég sé að mælast til þess að þau verði samþykkt á þinginu óbreytt. Engu að síður er margt ágætt í þeim lögum og ég minni á það, úr því að hæstv. ráðherra sagði að lögin frá 2006 hefðu aldrei haft neina þýðingu, að vinna vatnalaganefndarinnar byggði á því sem fram kom í því frumvarpi. Ég geri þess vegna ráð fyrir að hæstv. ráðherra muni í verðandi frumvarpi byggja á einhverju af því sem fram kom í lögunum frá 2006 þrátt fyrir að þar séu auðvitað ákveðin prinsippatriði sem hún fellir sig ekki við eins og fram kom í andsvari hennar. Mikilvægt er að menn geri sér grein fyrir því að löggjöf um vatnamál varðar grundvallarsjónarmið og grundvallarlöggjöf varðandi eignarrétt á Íslandi, grundvallarhagsmuni landeigenda og almennings, og því er mikilvægt að vandað sé vel til verka. Þess vegna þarf það frumvarp sem hæstv. ráðherra boðar í greinargerðinni að liggja fyrir áður en þau lög sem nú eru í gildi og voru samþykkt á Alþingi árið 2006 verða afnumin.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun sem gilda á til ársloka 2013 en hún er lögð fram í samræmi við 7. gr. laga nr. 106/1999, um Byggðastofnun. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Iðnaðarráðherra leggur fyrir Alþingi, skv. 7. gr. laga um Byggðastofnun, nr. 106/1999, tillögu að stefnumótandi byggðaáætlun fyrir fjögurra ára tímabil. Áætlunin skal lýsa markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum, áætlunum um aðgerðir og tengsl byggðastefnu við almenna stefnu í efnahags- og atvinnumálum og áætlunum á sviði opinberrar þjónustu í landinu.“ Þá segir að í byggðaáætlun skuli gerð grein fyrir ástandi og horfum í þróun byggðar í landinu en síðari hluti þingskjalsins fjallar um þau mál. Tillagan er að stofni til unnin af Byggðastofnun en náið samráð var haft við sveitarfélög og samtök þeirra, atvinnuþróunarfélög og fleiri, m.a. með kynningarfundum um allt land og opnu samráði. Byggðaáætlun tekur að þessu sinni sérstakt mið af því að nú er unnið að gerð sóknaráætlunar 20/20 fyrir alla landshluta. Byggðaáætlun verður innlegg í þá umræðu og hluti af heildarsamræmingu opinberra áætlana og aðgerða sem stuðlað geta að eflingu samkeppnishæfni einstakra svæða á Íslandi og landsins í heild. Byggðaáætlun nú grundvallast því fyrst og fremst á aðgerðum sem tengjast nýsköpun og atvinnuþróun og er framlag til þeirrar vinnu sem nú fer fram um sóknaráætlunina 20/20 þar sem unnið er í opnu ferli, m.a. með þjóðfundum í landshlutum, í nánu samstarfi við atvinnuþróunarfélög og sveitarstjórnarmenn þar sem hundruð manna koma að þeirri vinnu að ráðast í gerð sóknaráætlunar fyrir alla landshluta og samræmingu áætlana. Virðulegi forseti. Byggðaáætlun hefur nú tekið þó nokkrum breytingum og er að verða hluti af þessari miklu, stóru og mikilvægu stefnumótun. Meginmarkmið byggðaáætlunar eru að bæta skilyrði til búsetu, nýsköpunar og sjálfbærrar þróunar í öllum landshlutum, efla menntun, menningu, samfélög og samkeppnishæfni byggða og bæja með margvíslegum aðgerðum. Í þeim tilgangi að ná markmiðum byggðaáætlunar eru skilgreind að þessu sinni sjö lykilsvið og aðgerðir undir hverju og einu þeirra. Gerð er grein fyrir 31 aðgerð sem verður felld saman við aðra stefnumótun, t.d. á sviði menntamála, vísinda og tækni, nýtingar orkulinda, umhverfismála, samgöngu- og fjarskiptamála, ferðamála, landsskipulagsmála og fleiri sviða. Lykilsvið áætlunarinnar eru í fyrsta lagi almenn atvinnustefna þar sem megináherslan er á bætta samkeppnishæfni, nýsköpun og sjálfbæra þróun atvinnulífsins þar sem byggt er á sérstöðu og styrkleika hvers svæðis eða hverrar atvinnugreinar fyrir sig, menntun, rannsóknum og margvíslegum menningar- og samfélagslegum þáttum. Í öðru lagi er um að ræða samsetningu opinberra áætlana sem kallar á víðtækt samráð til að ná bættum árangri í þágu atvinnulífs og búsetuskilyrða auk betri nýtingar fjármagns. Í þriðja lagi er lögð áhersla á eflingu stórteymis atvinnulífsins en einfalda þarf margbrotið stoðkerfi atvinnulífsins og auka skilvirkni þess. Í fjórða lagi er sérstök áhersla á nýsköpun og sprotafyrirtæki en stuðningur við helstu vaxtarbrodda atvinnulífsins er nauðsynlegur, t.d. í gegnum menntakerfi og stoðkerfi atvinnulífsins, en einnig með skattalegum ívilnunum vegna fjárfestinga í nýsköpunarfyrirtækjum og endurgreiðslu kostnaðar vegna rannsókna og þróunar. Í fimmta lagi er áhersla á erlendar nýfjárfestingar sem eru mikilvægar fyrir uppbyggingarstarf á landsbyggðinni. Fyrr í dag var rætt frumvarp til rammalöggjafar um ívilnanir sem nú liggur fyrir og er komið til meðferðar í iðnaðarnefnd. Í því er stefnan að ívilnanir séu metnar kerfisbundið út frá heildarhagsmunum þjóðarbúsins og að sértækum ívilnunum verði hætt. Í sjötta lagi er efling ferðaþjónustunnar þar sem byggt verður á þeim styrkleikum sem til staðar eru og þeir markaðssettir sérstaklega fyrir erlenda ferðamenn um leið og frekari vöruþróun er sinnt og gæði þjónustunnar höfð að leiðarljósi. Sem dæmi um öfluga vöruþróun sem á sér nú stað má nefna á sviði heilsu- og lífsstílstengdrar ferðaþjónustu og þar hefur iðnaðarráðuneytið gert samkomulag við samtök nýstofnuð á því sviði, þ.e. fyrirtækja á sviði heilsutengdrar ferðaþjónustu, og er nú unnið að öflugri vöruþróun á því sviði. Ástæðan er auðvitað sú að ferðaþjónustan er sístækkandi atvinnuvegur á landsbyggðinni. Þá vil ég nefna að á meira og minna öllum þjóðfundum sem haldnir voru í landshlutunum var ferðaþjónustan efst á blaði yfir sóknarfæri landshlutanna. Þess vegna skiptir þessi vöruþróun máli. Hún skiptir líka máli í því sambandi að tengja menn saman undir einu öflugu merki og þá er einfaldara að sækja fram á nýja markaði. Þetta er gert líka í því skyni að efla ferðaþjónustuna sem heilsársatvinnugrein. Einnig er kveðið á um að ráðast þurfi í rannsóknir á sviði ferðaþjónustu og hvernig það skuli gert. Sömuleiðis er kveðið á um að ráðast þurfi í gerð og undirbúning landnýtingaráætlunar og að fjölga veigamiklum ferðamannastöðum. Í sjöunda lagi er nefnt að félagsauður hvers samfélags, eins og menntun, menning, lýðræðisleg þátttaka og jöfn staða og þátttaka kynjanna, sé innri styrkur þess til hvers konar verkefna og hafi því afgerandi áhrif á vöxt og viðgang samfélagsins. Þessum sjö lykilsviðum er síðan fylgt eftir með tillögum um beinar aðgerðir sem ástæðulaust er að telja upp hér. Virðulegi forseti. Ég verð að draga það fram að kjarninn hvað fjármagn varðar í byggðaáætlun að þessu sinni er í vaxtarsamningunum. Þeir hafa reynst alveg ótrúlega vel og hafa skilað okkur innri vexti í samfélögunum úti um landið. En vaxtarsamningarnir hafa frá og með síðustu áramótum verið gerðir við öll atvinnuþróunarsvæðin átta sem skilgreind hafa verið í landsbyggðarkjördæmunum þremur. Hið allra nýjasta er á Suðurnesjum og þá erum við búin að loka hringnum. Markmið þeirra er að efla nýsköpun og atvinnuþróun og þar af leiðandi samkeppnishæfni einstakra landsvæða. Í vaxtarsamningum er ábyrgð og framkvæmd færð til íbúanna og á vegum þeirra verður unnið að ýmsum nýjum og árangursríkum verkefnum. Lögð er áhersla á samstarfsverkefni sem komið er á fót í misstórum klösum fyrirtækja þar sem framlegðar er að vænta. Árangur af þessari starfsemi hefur verið gríðarlega mikill og góður og því er aðstaða að okkar mati til að efla vaxtarsamningana og byggja enn frekar á þeim og færa þannig stjórnina á fjármunum sem fara til byggðamála heim í hérað. Það er gaman að segja frá því að vaxtarsamningamódelið hefur gefist það vel að menn hafa notað það til fyrirmyndar til að styðja við klasamyndun í ákveðnum atvinnugreinum svo dæmi sé tekið. Virðulegi forseti. Við verðum að horfa til þess, eins og ég nefndi í upphafi, að byggðaáætlun er að þessu sinni hugsuð sem nýsköpunar- og atvinnuþróunarhluti inn í sóknaráætlun 20/20 og þá öflugu vinnu sem þar á sér stað. Þar er verið að móta heildstæða stefnu á sviði atvinnumála og ég ber miklar væntingar til þess, enda koma hundruð manna að því starfi. Ég tel, svo að skoðun mín komi fram, að það sem hamlaði því að byggðaáætlun varð ekki að því sem menn ætluðu henni upphaflega hafi verið rammar ráðuneytanna. Þeir hafi komið í veg fyrir að þetta hafi gengið eins og til var ætlast vegna þess hversu stífir þeir eru. Ég geri ráð fyrir því að í sóknaráætlun 20/20 og þeirri vinnu sem þar fer fram muni menn finna stjórnkerfi sem vinnur betur. Ég veit að unnið er að því og það er markmið sóknaráætlunar 20/20 að vinna betur þvert á ráðuneyti og stofnanir þannig að þessi heildstæða áætlanagerð gangi upp. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að tillögunni verði vísað til iðnaðarnefndar þingsins til frekari umfjöllunar sem og skýrslunni sem ég hef ekki tíma til að fara yfir en fylgir með í greinargerð.

Hæstv. forseti. Ég vil beina tveimur örstuttum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra og þakka ráðherranum fyrir þessa yfirferð. Í fyrsta lagi velti ég fyrir mér hvað þingsályktunartillagan kostar, hvað kostar að gera það sem hér er talað um, svo við áttum okkur á því hvað við erum með í höndunum. Í öðru lagi, kannski aðeins flóknari spurning: Hverju breytir þetta? Ef þingsályktunartillagan fer í gegn og unnin verður stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2010–2013, hverju breytir það? Dæmi: Hverju breytir það fyrir Skaftárhrepp sem er svæði sem á undir högg að sækja vegna fólksfækkunar og færri atvinnutækifæra? Ég spyr vegna þess að þetta er mikill texti, talað mikið um samþættingu o.s.frv. en ég er að velta fyrir mér hvort við einbeitum okkur að réttum hlutum. Er hér á ferðinni það sem í daglegu tali kallast stundum froðusnakk en innihaldið er þegar til og kemur kannski ekki til með að breyta neinu fyrir íbúa landsins? Spurningin er eiginlega: Er keisarinn í einhverjum fötum í þingsályktunartillögunni?

Virðulegi forseti. Keisarinn er svo sannarlega í einhverjum fötum í þessum efnum. Ástæðan er sú, eins og ég fór yfir áðan, að fjármagninu sem varið er til þingsályktunartillögunnar er mestmegnis varið til vaxtarsamninganna. Önnur verkefni eru stefnumörkun ráðuneytisins varðandi fjármuni þess. Þetta er forgangsröðun. Vaxtarsamningarnir eru það sem breytist og breytingin felst í því, eins og ég kom inn á áðan, að ákvarðanataka um dreifingu fjármunanna er færð sem næst fólkinu og fyrirtækjunum sem þá nýta. Þess vegna eru vaxtarsamningarnir tækið sem við raunverulega festum í sessi með byggðaáætluninni og fjármununum sem til hennar verður varið. Hv. þingmaður spyr um fjármunina. Gert er ráð fyrir 320 millj. kr. á ári til byggðaáætlunar á þessu tímabili þannig að samtals verða þetta 2,4 milljarðar að tímabilinu loknu. Þar af fara 219 millj. kr. á þessu ári, 223 millj. kr. á því næsta og 225 millj. kr. á árunum 2012 og 2013 eða samtals - Virðulegi forseti. Ég er með vitlausa samtölu hér, þetta var ekki alveg rétt hjá mér en megnið af fjármununum eins og hér sést fer í vaxtarsamningana þannig að 892 millj. kr. fara í vaxtarsamningana eða árlega 225 millj. kr. af 320 millj. kr. sem veittar eru til byggðaáætlunar. Annað er forgangsröðun ráðuneytisins og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins sem birtist í þessari greinargerð.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar en spurningin er samt eiginlega enn þá í loftinu: Hvað er nýtt? Nú er verið að veita fjármuni inn í vaxtarsamningana, við þekkjum það, það hefur gefið góða raun og er fínt mál. Það er verið að útdeila fjármunum af hálfu iðnaðarráðuneytisins og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins en hvað kemur nýtt inn með þessu? Er bara verið að taka nokkra þætti sem er þegar búið að vinna í sitt hvoru ráðuneytinu og leggja þetta saman í eitt skjal með svona einhverju „fifferíi“ eða er eitthvað nýtt í þessu? Ég átta mig alveg á því að þegar þetta er komið í eitt skjal er meiri yfirsýn og allt í lagi með það. En hvað er nákvæmlega nýtt í þessu hvað varðar fjármagnið, hvað af þessu eru nýir peningar? Hverju er verið að bæta inn í það sem þegar er verið að veita inn í vaxtarsamningana og þá styrki sem verið er að úthluta af hálfu ráðuneytanna og eru þá væntanlega að falla niður? Þetta er ekki allt nýtt. Ef við tökum bara aftur dæmið með Skaftárhrepp, sem er svæði sem á undir högg að sækja vegna fólksfækkunar og færri atvinnutækifæra, hvað gætu íbúar í Skaftárhreppi sagt að breyttist hjá þeim við það að við mundum t.d. samþykkja þessa þingsályktunartillögu í þinginu?

Virðulegi forseti. Ég vil horfa á þetta fyrir landið í heild. Það sem ég nefndi áðan er að þetta er framlag, þarna erum við að tryggja vaxtarsamningana í sessi. Það er nýbúið að endurnýja vaxtarsamningana við þessi svæði, eins og t.d. Suðurland, þeim samningi var töluvert breytt þannig að hann hefur stækkað. Breytingar hafa orðið á hlutföllum á milli samninganna þar sem tekið er tillit til íbúaþróunar m.a. og líka efnahagslegrar stöðu einstakra svæða. Sömuleiðis var Höfn að koma inn í Suðurlandssamninginn þannig að þar eru meiri fjármunir inni, svo við tökum það svæði sem hv. þingmaður nefndi hér. Þessi byggðaáætlun er framlag okkar núna og áherslur inn í Sóknaráætlun 2020 og kjarninn í þeirri vinnu, kjarninn í þeirri áætlun og kjarninn í því framlagi eru vaxtarsamningarnir sem við teljum að hafi fengist svo góð reynsla af að við erum nýbúin að endurnýja þá. Við ætlum að halda þeim áfram og það er mjög mikilvæg yfirlýsing vegna þess að það hefur oft verið í óvissu hvort menn ætli að halda þeim áfram. Ég sé hér hv. þm. Gunnar Braga, hann hefur t.d. spurt mig hver ætlun okkar væri með vaxtarsamningana. Í þessari byggðaáætlun eru þeir negldir inn sem stefnumörkun okkar og framlag inn í þetta. Og ef eitthvað er, viljum við sjá þá stækka, við viljum sjá meiri fjármunum varið til þeirra í framtíðinni, við viljum sjá stjórnsýslu þar sem ákvarðanir eru teknar sem næst heimabyggð og af heimamönnum sjálfum. Það er stóra stefnumörkunin. Síðan get ég talið hér til landnýtingaráætlun, ég get talið til áætlun, sem er ný í þessu, þar sem gríðarleg áhersla er lögð á ferðaþjónustuna og hægt er að lesa um í þeim verkefnum sem talin eru til í ályktuninni sjálfri.

Forseti minnir hv. þingmenn og hæstv. ráðherra á að nefna þingmenn fullu nafni.

Virðulegur forseti. Við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir erum greinilega þingmenn úr sama flokki í sama kjördæmi vegna þess að við hugsum þetta á svipuðum nótum. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að ég er svona á sömu slóðum að mér finnst þetta vera, eins og núverandi ríkisstjórn er dálítið þekkt fyrir, að gera áætlanir um áætlanir. Í 2. lykilsviði, sem skilgreind eru, stendur einmitt „samþætting áætlana“. Þetta er dálítið mikið þannig tal. Mig langaði að spyrja um atvinnuuppbygginguna sem stendur til samkvæmt þessu, væntanlega, vegna þess að ef ég ætti að gefa ríkisstjórninni eitthvert ráð í byggðamálum er það mjög einfalt: Leyfið fólkinu að byggja upp á sínum svæðum. Hættið við fyrningarleið í sjávarútvegi þannig að atvinnulíf, úti á landsbyggðinni sérstaklega, fái þrifist og fái að dafna. Leyfið sjálfsprottnum hugmyndum heimamanna að komast í framkvæmd án þess að bregða fyrir þá fæti, hvort sem það varðar virkjanir í Neðri-Þjórsá eða samninga um gagnaver á Ásbrú í Reykjanesbæ. Og kannski, þó að það sé svolítið á ská, mundi ég vilja spyrja hæstv. ráðherra einmitt um það mál vegna þess að ef við erum að tala um byggðaþróun, ef við erum að tala um að fólk hafi tækifæri til að búa á þeim stöðum vítt og breitt úti um landið sem það kýs, er það fyrst og síðast atvinna sem það fólk vantar. Ef fólk hefur atvinnu getur það bjargað sér sjálft. Þá bjarga samfélögin sér sjálf, þá fá þau skatttekjur sem þau geta notað til að tryggja þjónustu sem aftur verður til þess að fólk vilji búa á svæðunum. 
             Ég vildi því spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega um gagnaversmálið og fjárfestingarsamninginn, hvar það stendur, og svo um 

Virðulegi forseti. Ég hélt að hv. þingmaður ætlaði að koma hér upp og fagna því að gerður hefði verið vaxtarsamningur við Suðurnesin nýverið, fyrir aðeins örfáum mánuðum, vegna þess að það felur í sér að þá erum við búin að loka hringnum við gerð vaxtarsamninga um land allt, samningarnir eru orðnir átta. Hvað fela þeir í sér? Þeir fela í sér akkúrat það sem hv. þingmaður kallaði eftir hér og var að gefa ríkisstjórninni ráð um að gera, sem er að færa ákvarðanatöku um ráðstöfun fjár í hendur heimamanna. Það er akkúrat það sem vaxtarsamningarnir fela í sér, að færa stjórnsýsluna og ákvarðanatöku sem næst heimamönnum. Virðulegi forseti. Ég hélt í alvöru talað að hv. þingmaður ætlaði að koma upp og fagna a.m.k. þeirri aðgerð vegna þess að Suðurnesjamenn hafa svo sannarlega fagnað þeirri aðgerð að vaxtarsamningur hafi verið gerður við þá. Fjölmargt er í þessu líka varðandi atvinnuuppbyggingu. Við ræddum hér t.d. ívilnanafrumvarp fyrr í dag þar sem horft er sérstaklega til landsbyggðarkjördæmanna þriggja. Hvað felur ívilnanafrumvarpið í sér? Það felur það í sér að nú eru atvinnuþróunarfélögin á svæðinu komin með tæki í hendurnar og geta farið af stað í samstarfi við sveitarstjórnir og heimamenn og kynnt fyrir fjárfestum kosti síns svæðis á grundvelli þessa frumvarps. Það er tækið sem þessir aðilar eru komnir með í hendur vegna þess að það liggur fyrir hvað er í boði hér á landi í ívilnunum þegar um nýfjárfestingar er að ræða í staðinn fyrir að sveitarfélögin og atvinnuþróunarfélögin séu í algjörri óvissu um hvað ríkinu dettur síðan í hug á endanum að semja um við þessa aðila í gegnum fjárfestingarsamning. Þarna nefni ég bara tvö dæmi. En varðandi Verne er sá samningur, eins og hv. þingmaður veit, í iðnaðarnefnd og ég nefndi í dag að ég vonaðist til að þeirri meðferð færi að ljúka. Ég hef boðið fram, nú sem endranær, stuðning iðnaðarráðuneytisins ef óskað er eftir því af hálfu þingsins til að svo megi verða sem allra fyrst.

Virðulegur forseti. Bara til að hafa hæstv. ráðherra mjög ánægða skal ég fagna því að verið sé að ljúka vaxtarsamningahringnum og get alveg tekið undir gleði hæstv. ráðherra varðandi það. Ég vil þó benda ráðherranum á að vaxtarsamningar eru ekki eitthvað sem er að spretta upp úr þessari þingsályktunartillögu heldur eru vaxtarsamningar og það starf sem unnið hefur verið eftir í þeim farvegi nokkuð sem er eldra og sett var af stað í tíð fyrri ríkisstjórnar sem Sjálfstæðisflokkurinn m.a. átti aðild að, svo því sé haldið til haga, og við höldum ekki að vaxtarsamningarnir séu að verða til hér. Ráðstöfun fjár til heimamanna, sagði hæstv. ráðherra, og það er nákvæmlega það sem ég hef efasemdir um. Það er ekki verið að kalla eftir því sérstaklega að heimamenn fái, þó að menn afþakki það ekki, að ráðstafa fé sjálfir. Það sem fólk vill fá að gera, og það var það sem hæstv. ráðherra talaði um, er að það geti kynnt sín svæði og haft forgöngu um það. Hæstv. ráðherra til upplýsingar er það bara stöðugt í gangi. Ef við höldum okkur við Suðurnesin þekki ég ekkert svæði betur þar sem menn eru að því á hverjum einasta degi og það er í sambandi við alls konar verkefni, hvort sem þau heita gagnaver, kísilver, álver í Helguvík, heilsutengd ferðaþjónusta, alls konar hlutir sem heimamenn eru einmitt að berjast fyrir. Það sem ég var að segja er að heimamenn þurfa ekki einhvern vaxtarsamning og áætlun um samþættingu áætlana til að gera það. Þeir þurfa bara að fá að vera í friði og að ekki sé verið að bregða fæti fyrir ákvarðanir sem þeir væru löngu búnir að taka sjálfir. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tali hér um að heimamenn eigi að fá meiri yfirráð yfir sínum svæðum vegna þess að það er nákvæmlega það sem þeir kalla eftir. Ég vona svo sannarlega að ekki þurfi að gera áætlun um það, 

Virðulegi forseti. Ég er dálítið hugsi eftir þessa tölu hv. þingmanns vegna þess að ég geri mér ekki alveg grein fyrir hvar hún er að staðsetja þá ósk að heimamenn séu látnir í friði, af því að ég veit ekki betur en að við eigum afar gott samstarf við sveitarfélög um land allt um atvinnuuppbyggingu. Við erum með viljayfirlýsingu í gangi, t.d. við sveitarfélögin í Þingeyjarsýslum, og leitað hefur verið eftir því við ríkið af sveitarfélögum sem hv. þingmaður segir að vilji vera látin í friði. Leitað var til ríkisins um gerð fjárfestingarsamnings vegna uppbyggingar álvers í Helguvík. Það var nú aldeilis að beðið væri um að ríkið léti heimamenn og fyrirtækin í friði þegar óskað var eftir gerð þess samnings. Ég bið hv. þingmann að vera ekki svo popúlísk að fara að slíta í sundur og úr samhengi og kalla eftir algjöru afskiptaleysi ríkisins af ákveðnum svæðum. Við erum í samstarfi um atvinnuuppbyggingu.  Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður ætti frekar að leggjast á þá sveif með Suðurnesjamönnum að vinna með okkur í staðinn fyrir að vera með þessar undarlegu upphrópanir hér um að það eigi að láta allt og alla í friði, vegna þess að þetta er ekki í fyrsta skipti sem hv. þingmaður heldur þá ræðu sem hún hélt hér. Ég held að farsælast sé að við vinnum saman að uppbyggingunni hér á landi en köllum ekki eftir því að vera látin í friði, vegna þess að það er hrópandi mótsögn í málflutningi hv. þingmanns eins og ég hef hér bent á.

Virðulegi forseti. Í greinargerð með tillögunni sem hér liggur fyrir, tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2010–2013 segir, með leyfi forseta: „Áætlunin skal lýsa markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum.“ Þetta segir í 7. grein laga nr. 106/1999, um Byggðastofnun. Þegar maður les þetta þá spyr maður sig: Hver er þá stefna ríkisstjórnarinnar í byggðamálum og hver eru markmið hennar í þeim efnum? Ég skal viðurkenna, virðulegi forseti, að það fannst mér ekki skýrt eftir að hafa litið yfir þetta. Því er hins vegar svarað í athugasemdum með tillögunni og þar segir að svo sé litið á að þessi tillaga sem hér liggur fyrir sé fyrst og fremst innlegg í Sóknaráætlun 20/20 sem nú er unnið að. Þetta er því vinnugagn í vinnu sem stendur yfir. Þá spyr maður þegar maður leitar eftir því hvaða áherslur séu á döfinni: Eftir hverju getum við unnið? Hver er staðan á meðferð þingsins á Sóknaráætlun 20/20? Lögð var fram þingsályktunartillaga varðandi það mál. Þeirri tillögu var vísað til allsherjarnefndar, þar liggur málið órætt. Enn í dag eru þeir aðilar sem reyna að skyggnast inn í framtíðina eftir fastákveðinni mótaðri stefnu ríkisstjórnarinnar á þessu sviði að bíða eftir nákvæmari skilgreiningu á þeirri vinnu sem ríkisstjórnin vill fara í. Ekki ætla ég að gera lítið úr þeim verkefnum sem hafa verið mótuð eða þeim verkefnum sem haldið er áfram og hafa reynst vel eins og var rætt hér um varðandi vaxtarsamninga. Réttilega var bent á að þeir eru ekki að verða til núna, það er verið að þróa þetta form víðar með þeim hætti að færa það út yfir fleiri landshluta. Það er gott ef það hefur gefist vel sem ég held að sé veruleikinn. En það er ekkert nýtt og á þeim grunni gera menn ekki áætlanir um vinnubrögð sín til lengri tíma og það er það sem maður kallar sérstaklega eftir. Ef maður ber þessa byggðaáætlun - ef við getum kallað hana það - saman við byggðaáætlanir sem áður hafa komið fram er á þeim töluverður munur þó að ekki sé nema í því formi að sú byggðaáætlun sem hér liggur fyrir er afskaplega stutt. Texti þingsályktunartillögunnar er ekki nema rétt ein og hálf blaðsíða og restin af þessu gagni eru athugasemdir með tillögunni og í þeim athugasemdum eru þau verkefni og þær aðgerðir sem rætt er um að öðlist eitthvert gildi með samþykkt tillögunnar. Þær munu ekki verða hluti af þeirri samþykkt sem gerð verður. Þetta er gagn með þeirri þingsályktunartillögu sem verður væntanlega borin upp á endanum og samþykkt þannig að gildi þeirra aðgerða - 31 aðgerð er hér tilgreind - má draga í efa. Þetta eru góð og skemmtileg verkefni - ég ætla ekki að gera lítið úr því - misskemmtileg að vísu og misgóð eins og gengur, sum ný, önnur úr sér gengin og verið að ýta áfram, oft ekki með öðrum hætti en þeim að halda einhverjum við efnið sem hann hefur dundað við mörg undanfarin ár. En það er bara gangurinn í þessu. Það sem ég vildi vekja athygli á er uppsetningin sem hér liggur fyrir, þ.e. þetta er ekki aðgerðabundin byggðaáætlun eins og við erum vön heldur er öllu vísað inn í ferli sem enn er í mótun. Við skulum virða þá tilraun sem er gerð og sjá hvað út úr henni kemur. Í mínum huga vil ég hins vegar tengja þetta þeim fjármunum sem varið er til þess að framkvæma byggðaáætlun. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan að gert er ráð fyrir um 320 milljónum á fjárlögum í þetta og þar af fara um 200–220 milljónir í vaxtarsamningana og þá standa út af um 100 milljónir á hverju ári. Þær dekka ekki þau verkefni sem hér er lagt til að farið verði í, frá því er langur vegur. Ég er enn mjög efins um að tillagan sem liggur fyrir kalli ráðuneyti sem þessu tengjast með þeim hætti að borðinu að það beri einhvern ávöxt. Skilin á milli ráðuneyta varðandi þessi verkefni eru mjög skýr og reynslan segir okkur að illa hafi gengið að fá þau til samstarfs og ég sé það ekki breytast. Meginverkefnið, eins og þetta liggur fyrir, eru þessar aðgerðabundnu tillögur sem koma fram í athugasemdunum við tillöguna. Þær hafa ekki neina fjárhagslega merkingu, þ.e. við sjáum enga krónutölu liggja til grundvallar fullnustu þessa verkefna. Ég vil nefna í tengslum við þetta að oft er rætt um byggðaáætlunina sem verkfæri fyrir landsbyggðartútturnar svokölluðu til að vinna að sínum hugðarefnum. Ég vil leggja áherslu á að þetta er tæki sem á að nýta til þess að horfa til landsins alls. Mikil umræða hefur verið um þetta, sérstaklega undanfarinn áratug. Hvers vegna skyldi það vera? Í mínum huga kemur ágætlega fram í athugasemdum við þessa örstuttu þingsályktunartillögu hver ástæðan fyrir þessari hörðu umræðu landsbyggðartúttnanna hefur verið. Þar kemur fram að á árunum 2000–2007 fjölgaði störfum í landinu öllu um 20.700, á þessum örfáu árum. 21.100 störf urðu til á höfuðborgarsvæðinu svokallaða en þeim fækkaði um 400 úti á landi. Þetta er grunnurinn að óvissu og kröfu landsbyggðarjálkanna - við viljum fá annað heiti á þetta - fyrir því að tekið sé tillit til þeirra sjónarmiða sem þeir hafa sett fram í ljósi þess að þeir hafa verulegar áhyggjur af búsetuþróuninni í landinu öllu. Nú liggur líka fyrir í þessum ágætu athugasemdum við þingsályktunartillöguna að frá haustmánuðum ársins 2008 til aprílloka á síðasta ári hafi 15.000 störf tapast og ætla má að þar af séu um 11.000 störf á höfuðborgarsvæðinu og 4.000 úti á landi. Umræðan síðustu missirin hefur oft á tíðum verið í þá veru að beina eigi kröftunum að því að byggja upp í staðinn fyrir þessi 11.000 störf sem fóru og geyma landsbyggðarjálkana. Þá erum við í nákvæmlega sömu stöðu og við höfum verið í umræðum á milli landsbyggðar og höfuðborgar frá árinu 2000. Ég spyr ríkisstjórnina og hæstv. ráðherra eftir því: Hverjar eru áherslur ríkisstjórnarinnar í því efni að taka á þessum þætti máls? Ég hef engan áhuga á því að ræða sérstaklega einstök svæði núna eða einstök verkefni, mér finnst þetta stóra málið: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum? Ég get alveg svarað því hér: Jú, hún liggur í óræddri þingsályktunartillögu í allsherjarnefnd Alþingis. Stefna ríkisstjórnarinnar í þessu stóra máli er sem sagt engin, hún liggur ekki fyrir. Ég er alveg viss um að einstaka stjórnarþingmenn eða ráðherrar hafa sínar skoðanir á þessu. Við getum alveg átt skoðanaskipti við þá ágætu einstaklinga um einstök atriði í hugrenningum þeirra en allir sem að byggðamálum vinna í landinu kalla eftir skýrri sýn ríkisstjórnarinnar út frá þessari stóru grundvallarspurningu. Við munum ekki komast út úr umræðunni um slaginn á milli landsbyggðar og höfuðborgar fyrr en henni er svarað.

Hæstv. forseti. Ég skal vera mjög stuttorð. Ég er bara þannig gerð að ég vil fá að vita hvað hlutirnir kosta og þar sem hv. þingmaður er í fjárlaganefnd getur hann þá upplýst mig um hvort hann hafi myndað sér einhverja skoðun á því hvort bæta eigi einhverjum fjármunum í þessi verkefni miðað við það sem nú þegar er í fjárlögum. Vaxtarsamningarnir eru á fjárlögum og ýmis verkefni í iðnaðarráðuneytinu og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu sem hefur verið upplýst í þessari umræðu að leggist inn í þetta. Er í fyrsta lagi verið að bæta einhverju við? Í öðru lagi: Getur hv. þingmaður skotið á hvað kostar að framkvæma þessa þingsályktunartillögu?

Virðulegi forseti. Ég verð að játa þó að ég sé allur af vilja gerður að svara hv. þingmanni að ég get ekki skotið á hvað þetta kostar. Það fylgir þessu að sjálfsögðu engin kostnaðarumsögn. Varðandi þá fjármuni sem eru til framkvæmdar byggðaáætlunar er rétt að ítreka þær tölur sem hér hafa verið nefndar. Það eru rétt rúmar 300 millj. kr. á ári. Bróðurparturinn af því fer í vaxtarsamningana og það eitt liggur fyrir að fjármunir í þessi verkefni voru skornir niður við fjárlagagerð fyrir árið 2010, með öðrum orðum lækkaðir, en ég man það eitt að við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2010 var samþykkt á síðustu stigum fjárlagagerðar 25 millj. kr. fjárveiting til þess að hrinda af stað og fjármagna þetta svokallaða verkefni 20/20, Sóknaráætlunina. Ég veit til þess að ráðinn hefur verið starfsmaður í forsætisráðuneytið til að sinna því. Þetta er gert á meðan við drögum úr þeim góðu þáttum sem vaxtarsamningarnir hafa náð fram að flestra mati þannig að áherslan af hálfu stjórnarmeirihlutans hefur fremur verið að leggja aukna fjármuni í að reyna að búa til heildstæða stefnu, sem ég tel út af fyrir sig gott en deili hins vegar ekki skoðun þeirra á að það sé rétta leiðin. Ég hefði fremur talið að við ættum að einbeita okkur að því að vinna úr gögnum sem fyrir lægju.

Virðulegi forseti. Örstutt um þetta. Það er nú svo að hærra hlutfall fjármunanna sem fara í byggðaáætlun fara núna í vaxtarsamningana en áður þannig að framlögin til vaxtarsamninganna hækkuðu þó að því miður hafi þurft að skera niður heildarfjármunina til byggðaáætlunarinnar eins og svo margt annað. Það er auðvitað stefnumörkun að gera það, þ.e. að færa aukið fé sem næst heimabyggð þar sem ákvarðanir eru teknar. Ég vildi koma hér inn á að hv. þingmaður kallaði eftir og vildi meina að hér væri engin stefnumörkun á ferð af hálfu stjórnarflokkanna, það væri engin sýn á byggðamálin. Ég verð, virðulegi forseti, að fá að mótmæla þessu vegna þess að sýn okkar á byggðamálin felst m.a. í því að draga upp heildarmynd. Það sem hefur staðið byggðamálunum fyrir þrifum er akkúrat það að þessi mynd hefur ekki verið dregin upp. Hvernig ætlum við að gera það? Við ætlum að gera það með því að fá heimamenn og fólk um land allt með okkur í lið. Hvaða aðferðafræði var beitt? Jú, kallað var til þjóðfunda í hverjum einasta landshluta þar sem heimamenn komu í hundraðavís og lögðu sitt af mörkum við þessa stefnumörkun. Í stað þess að stjórnvöld sætu á háum hesti og tækju ákvarðanir um hvernig fjármunum er varið var farið út í landshlutana og fólkið spurt. Úr því erum við núna að vinna, úr þeim niðurstöðum. Þetta er byggðapólitík, virðulegur forseti, sem ég styð. Þetta er sú byggðapólitík sem stjórnvöld standa fyrir og birtist í vaxtarsamningunum og í vinnubrögðunum við Sóknaráætlun 20/20. Út úr þessu ætlum við að fá kraftmikla landshluta sem við höfum heildarsýn yfir. Við ætlum að fara í heildræna stefnumörkun þar sem fókuserað er á styrkleika hvers landshluta fyrir sig.

Virðulegi forseti. Ég get því miður ekki deilt skoðunum hæstv. ráðherra þegar hún fullyrðir að ríkisstjórnin hafi stefnu í byggðamálum. Stefnan getur verið sú að vinna með fólki um allt land að því að móta stefnu, það kann vel að vera. Ég hef tekið þátt í þjóðfundi fyrir Norðausturland og síðan sat ég fund í Háskólanum á Akureyri þar sem gerð var grein fyrir helstu niðurstöðum þjóðfunda um allt land. Hverjar eru meginlínurnar í þeim hugmyndum sem hafa komið fram? Ég fullyrði að í þeim tillögum sem liggja fyrir er bróðurparturinn þannig úr garði gerður að þær kalla allar á fé úr ríkissjóði. Þetta er uppbygging í menntun, þetta er uppbygging í túrisma númer eitt, tvö og þrjú. Ég varð líka var við á þeim þjóðfundi sem ég sat að umræðunni og flokkuninni á verkefnum var stýrt í ákveðinn farveg til þess að móta og reyna að draga fram ákveðna sérstöðu í viðkomandi landsfjórðungi. Ég játa heils hugar að ég varð nokkuð undrandi þegar ég sá forgangsröðunina í verkefninu fyrir Norðausturlandið, þ.e. gamla kjördæmið. Verkefni númer eitt sem kom út úr þessu, sem átti að vera best til þess fallið að sá landshluti gæti styrkt sig og náð sér upp, var íþróttabærinn Akureyri og er ég þó þokkalega stoltur af honum. Ég sá bara ekki beina tengingu við vöxtinn og kröfurnar sem gerðar eru og ákallið frá fólki um allt land og í þessu dreifða, stóra kjördæmi. Hvernig í ósköpunum á það að sjá tengingu við íþróttabæinn Akureyri, búandi austur á Raufarhöfn eða Þórshöfn? 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður, byggðastefna sem þarna birtist finnst mér algjörlega glimrandi hugmynd eins og mér finnst íþróttabærinn Akureyri. Það felur ekki í sér eitthvað útópískt, ekki mikla fjármuni frá ríkissjóði, heldur felur það í sér að fólk, hugsanlega ferðaþjónustuaðilar, sá þarna tækifæri til að koma saman í klasa og búa til sterka mynd af Akureyri sem skíðabæ, heilsubæ eða útivistarbæ. Í því eru fjölmörg tækifæri. Ég bið menn sem standa í pontu að gera ekki lítið úr þessum hugmyndum því að í byggðamálum hefur lengi verið lögð áhersla á klasamyndun. Það var margt gott gert í tíð fyrrum ríkisstjórna og eitt af því voru vaxtarsamningarnir. Þar eru klasar algjört lykilorð. Verkefnin sem koma frá þessum þjóðfundum eru akkúrat svona klasaverkefni. Það er alveg gríðarlega merkileg vinna sem þarna á sér stað því að þaðan kemur frumkvæði frá heimamönnum um samstarf til að ná ákveðnum árangri. Þó að hv. þingmanni líki ekki hvernig sveitungar hans raða niður verður bara svo að vera, það eru ekki allir alltaf sammála. Virðulegi forseti. Það skiptir máli að stjórnvöld fari ofan af sínum háa hesti og færi valdið til að móta stefnu og samfélagið í hendurnar á heimamönnum, það er sú vinna sem við erum í núna. Ef hv. þingmaður kallar það ekki byggðastefnu eða stefnumörkun erum við ósammála vegna þess að hann virðist aðhyllast það að deila og drottna 

Virðulegi forseti. Það er alltaf stutt í hortittina í umræðunni hér í sölum þingsins. Það að kalla umræðu af þessum toga og þær athugasemdir sem ég hef fært fram þess eðlis að ég fallist á og aðhyllist það að vilja deila og drottna er alrangt. Ég legg áherslu á að núverandi ríkisstjórn hefur aftur á móti unnið í þeim anda. Það ganga t.d. þvert gegn vilja heimamanna í uppsveitum Suðurlands þær ákvarðanir sem ríkisstjórn Íslands hefur eða hefur ekki tekið þvert á vilja þeirra sem þar ráða ríkjum, kjörinna fulltrúa í sveitarstjórnum. Ber þetta vott um vilja til þess að virða og verða við óskum hinna einstöku landshluta eða einstöku svæða? Stjórnvöld koma síðan hingað í sali Alþingis, virðulegi forseti, og gera athugasemdir við það ef þingmaður leyfir sér að hafa skoðanir á því verklagi sem ríkisstjórn Íslands viðhefur í svona stóru máli sem byggðamálin eru og það er persónugert í skoðunum hans í einhverri tómri vitleysu. Ég er stoltur af íþróttabænum Akureyri, það var ekki það sem ég var að ræða. 

Frú forseti. Ég fagna því að fá tækifæri til að taka þátt í umræðunni um stefnumótandi byggðaáætlun sem iðnaðarráðherra talaði fyrir fyrr í kvöld. Ég held reyndar að það sé mjög mikill styrkur í því að þau mál sem hún hefur talað fyrir í dag, þ.e. frumvarp til laga um ívilnanir á landsbyggðinni og svo frumvarp til raforkulaga, skuli koma fram á sama tíma vegna þess að þau standa saman. Ég held að þetta geti verið í síðasta sinn sem byggðaáætlun er sett fram í þessu formi eins og hún er sett fram núna og ef allt fer að óskum og sóknaráætlun fyrir Ísland verður lögð fram á haustþingi, eins og til stendur, munum við nálgast viðfangsefnið svæðaþróun með öðrum hætti en við höfum gert hingað til. Byggðaáætlunin eða tillaga til þingsályktunar um byggðaáætlun og skýrslan sem henni fylgir gefur mjög gott yfirlit yfir stöðu byggðaþróunar og þar kemur mjög margt fróðlegt í ljós. Ítarlegri fróðleik um einstök landsvæði má líka finna í stöðuskýrslum sóknarsvæða sem teknar voru saman fyrir þjóðfundi í landshlutum og iðnaðarráðherra minntist nokkrum sinnum á. Þessa stöðuskýrslu má finna á vefnum island.is og þar geta þingmenn sótt sér mikinn fróðleik um það sem er að gerast í verkefnum sóknaráætlunar fyrir Ísland. Það sem mér finnst líka mjög fróðlegt er að fá yfirlit yfir byggðamál í nágrannalöndunum og tímabært að við setjum áherslur og hugmyndir um byggðamál á Íslandi í samhengi við það sem gerist þar. Eins og hæstv. iðnaðarráðherra kom inn á skiptist byggðaáætlun í sjö lykilsvið. Ég ætla ekki að rekja það allt saman en ég vek athygli á fyrsta sviði, svokallaðri atvinnustefnu, þar sem settar eru fram hugmyndir um samkeppnishæfni, nýsköpun o.fl. Ég geri ráð fyrir að þessar hugmyndir komi til umfjöllunar í iðnaðarnefnd og vil við þetta bæta að stýrihópur á vegum sóknaráætlunar er líka að vinna að hugmyndum um atvinnuþróun eða atvinnustefnu og saman held ég að þessar tvær áætlanir muni fléttast mjög vel saman í því sem heitir atvinnustefna. Hæstv. iðnaðarráðherra talar mikið um samþættingu áætlana hins opinbera sem ég tel mjög mikilvægan lið í að stilla saman grunngerð og sóknarfæri um allt land. Þannig munum við t.d. í framtíðinni, ef allt fer að óskum, flétta saman þær tvær áætlanir sem lagðar eru fram á Alþingi í þessari viku, þ.e. byggðaáætlun og samgönguáætlun, svo nokkrar séu nefndar. Aðrar áætlanir munu að sjálfsögðu koma inn í sóknaráætlun. Fyrirmyndin að þessum vinnubrögðum er sótt til Írlands en Írum hefur tekist einkar vel upp við þetta verkefni, þ.e. að setja fram heildstæðar áætlanir fyrir einstök svæði og landið allt. Það er rétt að undirstrika að á Írlandi er bein tenging á milli fjárlagagerðar og sóknaráætlunar írskra stjórnvalda. Á þriðja lykilsviðinu er fjallað um eflingu stoðkerfis atvinnulífsins. Það er margoft búið að tala hér um ágæti vaxtarsamninga og þeir hafa fyrir löngu sannað ágæti sitt. Það eru auðvitað ýmsir aðrir samningar í gildi, svo sem menningarsamningar. Það er hins vegar mjög mikilvægt að stilla þetta kerfi saman og við getum lært mjög mikið af fyrirkomulagi annarra Evrópuþjóða í þeim efnum. Það er mjög athyglisvert að sjá í fylgiskjali bls. 44–46 hve mikill munur er á úthlutun styrkja til einstakra landshluta. Þetta eru reyndar styrkir sem var úthlutað í tengslum við mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar árið 2008 og það er augljóst að sum svæði fengu langtum meira en önnur. Það kann að vera sú skýring á því að þau hafi þurft meira á því að halda en það sem vekur ekki síður athygli mína er það hversu miklu lægri og færri styrki konur fá en karlar. Það hversu lága styrki Suðurnesin fengu við þessar mótvægisaðgerðir kann að skýra hvers vegna þau náðu ekki að setja eggin í fleiri körfur og þannig er nú komið núna að atvinnuleysi er langmest þar á landinu. Á bls. 55 er líka mjög athyglisverð mynd sem er gott að hafa til hliðsjónar þegar við hugsum um byggðaþróun í landinu. Þar kemur fram að fræðastofnanir og þekkingarsetur eru langfæst í Suðurkjördæmi. Í Suðurkjördæmi eru aðeins 98 stöðugildi á meðan stöðugildi fræðasetra í öðrum kjördæmum eru t.d. 129 í Norðvesturkjördæmi og 113 í Norðausturkjördæmi. Það þarf að huga að þessum málum þegar kemur að því að hrinda byggðaáætlun í framkvæmd. Nýsköpun og sprotafyrirtæki er lykilsvið nr. 4 í byggðaáætlun og það er verkefni sem þarf að efla sérstaklega og er mikilvægt að leita út fyrir landsteinana í leit að hugmyndum og samstarfsaðilum. Ég vil í því sambandi nefna að Evrópusambandið, alveg sama hvað fólki finnst um Evrópusambandið, rekur mjög öfluga áætlun um samstarf þekkingarsetra og klasa í dreifðum byggðum. Þetta verkefni er til mikillar fyrirmyndar og mjög áhugavert fyrir íslensk fræðasetur svo ekki sé meira sagt. Ég veit reyndar að margar góðar hugmyndir og verkefni eru sprottin úr samstarfi íslenskra aðila og evrópskra svo sem sveitarfélaga og atvinnuþróunarfélaga. Frumvarp iðnaðarráðherra um ívilnanir vegna nýfjárfestinga er að sjálfsögðu mjög mikilvægt lóð á þessar vogarskálar. Eins og hæstv. iðnaðarráðherra kom inn á bindur fólk um allt land mjög miklar vonir við ferðaþjónustuna sem lið í sóknaráætlunum einstakra landshluta. Ég vil að það komi fram og fólk átti sig á því að þjóðfundir í landshlutum voru fyrst og fremst ætlaðir til þess að leita að kjarnahæfni hvers svæðis, þ.e. það sem heitir á ensku „core competence“, og verður að horfa á verkefnið í því ljósi. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sagði að hann hefði orðið fyrir vonbrigðum með niðurstöðuna en því til áréttingar er rétt að taka það fram að þarna þykir Akureyrarbær skara fram úr öðrum bæjum á landinu á þessu sviði því þetta er það sem kallað er kjarnahæfni svæðisins. Ég held að enginn bær á landinu taki það frá Akureyri og þess vegna er þetta dregið fram. Það útilokar ekki aðrar sterkar atvinnugreinar. Ég veit líka að menn voru hugsi yfir niðurstöðunni á Vestfjörðum og það er óþarfi að fara í þá umræðu akkúrat núna en við getum alveg skoðað það. Við megum ekki missa sjónar á því að við vorum að leita að kjarnahæfni hvers svæðis. Frú forseti. Eins og ég sagði í upphafi er mjög ánægjulegt að sjá þessi mál komin fram og það verður ánægjulegt að fylgjast með framvindu þeirra allra í þinginu. Það getur verið að byggðaáætlun í þessu formi verði barn síns tíma áður en langt um líður. Vonandi munum við tileinka okkur heildstæða hugsun um svæðaþróun þar sem landið allt liggur undir vegna þess að byggðamál í öllum Evrópuríkjum eða það sem heitir svæðaþróun, „regional development“, eru þróunarmál fyrir allt landið með mismunandi áherslur á milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar. Við verðum að horfa á landið í heild þegar við horfum fram á veginn og út úr þessari kreppu vegna þess að landið lifir ekki án höfuðborgarsvæðis og höfuðborgin lifir ekki án landsbyggðar. Við verðum að hugsa okkar litla land í einu samhengi, við verðum að setja fram svæðaþróun fyrir allt landið og við verðum að samþætta áætlanir hins opinbera því að að öðrum kosti munum við spóla í sömu hjólförum um ókomna framtíð.

Virðulegi forseti. Áðan var sagt að e.t.v. væri þessi þingsályktunartillaga um byggðaáætlun sú síðasta í röðinni. Ég skal ekki spá neinu um það en þá finnst mér hún enda dálítið snautlega, saga byggðaáætlananna, ef þetta er það síðasta sem við sjáum til þeirra í þingsölum. Þessi tillaga er mjög miklum annmörkum háð enda er gert ráð fyrir því, eins og hér segir, að þetta sé eins konar bráðabirgðaáætlun, þetta sé yfirlýsing um að bíða átekta eftir að einhverjar aðrar áætlanir líti dagsins ljós, og fyrir vikið er þessi áætlun ekki jafnheildstæð og annars hefði mátt vænta. Í þessari tillögu eru líka tínd til alls konar atriði sem eru góðra gjalda verð út af fyrir sig en hafa ekki þessa skýru byggðalegu tengingu sem maður gerir kröfu um að birtist í áætlunum af þessu tagi. Mjög margt athyglisvert er nefnt hérna sem væri vissulega ástæða til að taka undir en hins vegar er látið hjá líða að sýna okkur fram á að það sem þar er lagt til hafi einhverja sérstaka byggðalega skírskotun. Það eru t.d. mjög áhugaverðir hlutir um heildstæða áætlun um aukna hlutdeild visthæfra orkugjafa í samgöngum. Hér er talað um ýmsa slíka áhugaverða hluti um rannsóknir en hins vegar er ekki nefnt hvort það eigi að gerast með einhverri sérstakri áherslu á að þessi verkefni séu unnin á landsbyggðinni eða að framfylgd þeirra leiði sérstaklega til þess að mannlíf og atvinnulíf á landsbyggðinni eflist. Það er auðvitað gallinn við þessa tillögu, hún er öðrum þræði upptalning á áhugaverðum hlutum sem lúta að nýsköpun, enda segir í tillögugreininni sjálfri að nýsköpun sé lausnarorðið. Hins vegar getur hvergi að líta, eða a.m.k. allt of óvíða, nákvæma útlistun á því hvernig þetta verði með beinum hætti til gagns fyrir landsbyggðina eins og þó er ætlunin með áætlunum af þessu tagi. Þegar við stöndum núna frammi fyrir þessari áætlun þurfum við að lýsa eftir raunverulegri byggðaáætlun en hún á að bíða síns tíma og hefur núna þegar reyndar verið spáð dauðdaga. Hér var talað um þjóðfundina. Það var mjög áhugavert að sitja þá. Hæstv. iðnaðarráðherra sagði hins vegar að markmiðið með þeim hefði verið að færa valdið til heimamanna. Ef það var markmiðið náðist það ekki vegna þess einfaldlega að þjóðfundirnir voru lagðir þannig upp mjög skýrt og markvisst af þeim sem að þeim stóðu að niðurstaðan var eiginlega gefin fyrir fram. Það var ekki spurt: Hvar liggja tækifæri? Hvar teljið þið, góðir fundarmenn, að möguleikarnir liggi í ykkar landshlutum? Þannig var ekki spurt. Spurningin var þessi: Hver er sérstaðan? Niðurstaðan varð sú að á Vestfjörðum gátu menn ekki nefnt sjávarútveginn því að sjávarútvegur er stundaður víða um landið og víða um heiminn. Á Ströndunum gátu menn ekki nefnt sauðfjárræktina því að sauðfé er líka ræktað víða um heim. Ég var á fundi í Skagafirði og smám saman áttuðu menn sig á því að möguleikarnir sem menn töldu sjálfir að væru stærstir og mikilvægastir fyrir þessi héruð, bæði Skagafjörð og Húnavatnssýslu, voru ekki á borðunum vegna þess að spurningin gat ekki einfaldlega gefið mönnum tækifæri til að leggja á borð með sér þær hugmyndir sem fólk hafði verið að vinna með. Ég hafði áhyggjur af því strax að þessir þjóðfundir yrðu notaðir til að leggja upp með að þetta væri tækifærið, þarna væru möguleikarnir, þarna væri það sem ætti að vinna að. Því miður virðist sá grunur minn hafa verið á rökum reistur og það finnst mér vont. Þetta var ágæt og skemmtileg æfing hjá okkur en hún sneri ekki að því að finna hinar raunverulegu, stóru og mikilvægu lausnir sem við þurfum að finna í byggðamálunum. Ég sakna þess í þessari byggðaáætlun að sjá hvergi skýra stefnumótun eða afstöðu frá hæstv. iðnaðarráðherra um hvert hlutverk Byggðastofnunar eigi að vera. Byggðastofnun gegnir gríðarlega miklu hlutverki. Í pólitískri umræðu hefur hún hins vegar oft verið hálfgert olnbogabarn. Ég ætla hins vegar að segja það að hlutverk hennar er ómetanlegt á margan hátt og að mínu mati kemur ekki annað til greina en að styðja við bakið á Byggðastofnun í þeim verkefnum sem henni eru ætluð. Sömuleiðis kalla ég eftir því að hæstv. iðnaðarráðherra svari því hvert eigi að vera hlutverk atvinnuþróunarfélaganna. Við tókum fyrir nokkrum árum, kannski tíu árum eða svo, meðvitaða ákvörðun um að efla atvinnuþróunarfélögin til að færa valdið heim í hérað. Sú ákvörðun reyndist vera rétt. Atvinnuþróunarfélögin hafa náð góðum árangri þó að við hefðum viljað sjá stærri hluti gerast á vettvangi þeirra. Ég sé hins vegar ekki með hvaða hætti atvinnuþróunarfélögin eiga að koma hér að málum. Til að hæstv. ráðherra ýfist ekki í skapi vil ég segja að það er auðvitað ánægjulegt að ákvörðun skuli vera tekin um að halda áfram vaxtarsamningunum. Ég vek athygli á því að vaxtarsamningarnir komust á árið 2006 í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og þeir hafa sannarlega reynst vel. Mér finnst það ekki sérstaklega þakkarvert að hæstv. ráðherra skuli taka ákvörðun um að halda því áfram sem allir sjá að reynist vel. Það er hins vegar gott að það sé gert og sama gildir í rauninni um menningarsamningana. Þó að þeir heyri ekki undir hæstv. ráðherra skipta þeir miklu máli. Af því að ég er að tala hér um menningarsamninga sakna ég þess líka í þessari áætlun að sjá ekki skýrari stefnumótun hvað varðar menntamálin. Á sínum tíma, þegar ég sat í stjórn Byggðastofnunar undir forsæti Egils Jónssonar, var mörkuð ný byggðaáætlun á grundvelli athugunar sem gerð var um ástæður búseturöskunar, árið 1999 hygg ég að það hafi verið, og þá var lögð mjög mikil áhersla á uppbyggingu menntamála. Þar hefur margt tekist mjög vel til. Við viljum hins vegar sjá enn þá meiri árangur. Hér er fyrst og fremst vísað til þekkingarsetranna. Það er ekki vísað til neinnar stefnumótunar um frekari uppbyggingu háskólamenntunar á landsbyggðinni. Um það hafa að sönnu verið nokkuð skiptar skoðanir. Ég veit að hæstv. menntamálaráðherra er að fara yfir þessi mál núna, m.a. með hliðsjón af hugmyndum um sameiningu menntastofnana, og þess vegna hefði ég talið að það skipti miklu máli að við sæjum í þessari áætlun glitta í hugmyndir og fyrirætlan hæstv. ráðherra um að það væri stefna ríkisstjórnarinnar, m.a. í byggðalegu tilliti, að auka vægi menntunar með eflingu háskólamenntunar og framhaldsmenntunar á landsbyggðinni. Mér finnst líka ótrúlega snautlegt að sjá höfuðatvinnuveg landsbyggðarinnar, sjávarútveginn, afgreiddan með þeim hætti að þar er eingöngu eitt atriði talið þess verðugt að koma inn í þessa áætlun, og það er að þar á að fara fram athugun á vistvænum veiðum á grunnslóð og nýtingu nýrra veiðistofna. Þetta er allt góðra gjalda vert, allt saman áhugavert, en þetta er ekki kjarni málsins. Þetta er ekki það sem menn horfa til þegar þeir velta fyrir sér hlutverki og möguleikum sjávarútvegsins á landsbyggðinni. Sjávarútvegurinn mun verða burðarstoðin í atvinnulífi okkar. Það hefur m.a. ríkisstjórnin sagt og þess vegna finnst mér afar snautlega að verki staðið þegar þessi mál eru afgreidd svona. Annað sem ég vil líka nefna í þessu sambandi, af því að tíminn líður svona hratt, er að mér finnst nokkuð sérstakt á bls. 15, í 19. kafla, þegar talað er um vistvæna orkuöflun til húshitunar og niðurgreiðslur kostnaðar að þar er nánast afgreitt út af borðinu að hægt sé að halda áfram frekari hitaveituvæðingu á Íslandi, það hafi nánast náð hámarki hvað hagkvæmni varðar. Það er út af fyrir sig yfirlýsing sem við hljótum þá að taka mark á. Hvert er svar hæstv. ráðherra í þessum efnum? Það er það að notendur rafhitunar breyti yfir í aðra orkugjafa, svo sem varmadælur, og svo er stóra tækifærið viðarkynding í stað hitaveitna. Það er hið nýja lausnarorð í þessum efnum. Ár eftir ár verið höfum við barist fyrir því að reyna að lækka orkukostnaðinn á landsbyggðinni. Þar hefur oft tekist vel til, því miður hefur farið á verri veg á síðustu missirum. Ég ætla ekki að kenna hæstv. iðnaðarráðherra um það en það er hins vegar staðreynd. Á köldu svæðunum er núna hlutfallslega dýrara að kynda en var fyrir fáeinum missirum. Þetta á alveg sérstaklega við í hinum dreifbýlustu svæðum sem m.a. hefur birst í því að orkukostnaðurinn hefur aukist á þessum dreifbýlustu svæðum með miklum afleiðingum fyrir landbúnaðinn og alveg sérstaklega garðyrkjuna. Þess vegna hefði ég talið, virðulegi forseti, að í þessum kafla hefðum við átt að sjá skýrari stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnarinnar hvað þetta atriði varðaði alveg sérstaklega. Ýmislegt fróðlegt og gott hefur verið sagt um ferðamálin. Ég ætla að nefna eitt atriði sem skiptir máli. Það er rétt að það skiptir máli að auka rannsóknir í ferðamennsku. Fyrrverandi formaður Ferðamálaráðs, Tómas Ingi Olrich, hafði frumkvæði um það á sínum tíma. Nú er tæpt á því að þessu skuli haldið áfram, og þakka skyldi. Hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra, forveri núverandi ráðherra, Össur Skarphéðinsson, hafði lagt upp með ákveðnar hugmyndir í því sambandi þar sem hann ætlaði bæði Byggðastofnun og Háskólanum á Hólum ákveðið hlutverk. Ég spyr hæstv. ráðherra, vegna þess að það kemur alls ekki fram í þessari tillögu, hvort haldið verði áfram á þeirri braut eða hvort hugmyndin sé að hverfa frá þessari stefnumörkun. Virðulegi forseti. Tíminn hefur liðið allt of hratt. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beindi til mín mjög skýrum spurningum. Hann spurði mig fyrst hver stefna ríkisstjórnarinnar gagnvart Byggðastofnun væri. Sú stefna kom skýrt fram þegar ákveðið var að styrkja Byggðastofnun með framlagi upp á 3,6 milljarða kr. til að styrkja lánasviðið, til þess að Byggðastofnun gæti haldið áfram að vera gerandi í lánveitingum á landsbyggðinni. Það var skýr stefnumörkun, virðulegi forseti. Með því sendum við skýr skilaboð um að við ætlum Byggðastofnun að halda áfram á þeirri braut sem verið hefur varðandi lánveitingar til atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni. Hv. þingmaður gæti kannski sagt mér á eftir þegar hann kemur upp í andsvar hvort það sé ekki rétt munað hjá mér að hann hafi einmitt setið í ríkisstjórninni sem ætlaði að leggja Byggðastofnun niður með því að sameina hana Nýsköpunarmiðstöð Íslands með einu pennastriki. Hann getur kannski rifjað það upp með mér hér. Það var akkúrat þannig, það var stefnumörkunin sem birtist í ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Þetta er allt til í þingskjölum, virðulegi forseti. Það var sem betur fer komið í veg fyrir það. Ég vona að þetta svari spurningu hv. þingmanns. Varðandi atvinnuþróunarfélögin ætlum við þeim mikið hlutverk. Það tengist vaxtarsamningunum sem þau koma að. Það er alveg klárt að atvinnuþróunarfélögin munu gegna lykilhlutverki í þeirri uppbyggingu sem fram undan er. Jafnframt eru, svo ég nefni dæmi, atvinnuþróunarfélögin að víkka töluvert út hlutverk sitt og við ætlum þeim orðið meira og meira hlutverk. Ég nefni Þingeyjarsýslurnar þar sem atvinnuþróunarfélagið er í verkefnisstjórninni sem er samstarfsvettvangur ríkisins, sveitarfélaganna og atvinnuþróunarfélagsins á svæðinu um myndarlega atvinnuuppbyggingu byggða á orkunni sem er að finna á norðaustursvæðinu. Atvinnuþróunarfélögunum er ætlað mikið hlutverk í stefnu okkar.

Virðulegi forseti. Fyrst um það sem hæstv. ráðherra fimbulfambaði um, að ég hefði setið í ríkisstjórn sem ætlaði að leggja Byggðastofnun niður. Ég sat í ríkisstjórn á árunum 2005–2009 og hvorug þeirra ríkisstjórna ætlaði að leggja Byggðastofnun niður. Báðar þessar ríkisstjórnir sýndu í verki að þær vildu efla stofnunina, gerðu það bæði með fjármunum og því að gera henni kleift að fá heimildir til að auka lánveitingar sínar. Við gerðum okkur svo vel grein fyrir því að Byggðastofnun skipti mjög miklu máli. Það var hins vegar rétt að þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, hafði uppi hugmyndir um að sameina Byggðastofnun Nýsköpunarmiðstöð, hygg ég að það hafi verið og einhverjar fleiri stofnanir. Við vorum allmargir þingmenn úr báðum þeim stjórnarflokkum sem snerumst öndverðir gegn þeirri hugmynd og sem betur fer tókst okkur að hrinda henni af höndum okkar. Byggðastofnun á nefnilega að starfa sem byggðastofnun og það er alveg ljóst mál að ef menn ætla sér að leggja hana niður eða sameina hana undir einhverja aðra stofnun munu byggðaáherslurnar veikjast. Þess vegna er svo mikilvægt að stofnunin haldi áfram. Ég fagna þess vegna yfirlýsingu hæstv. ráðherra um að hún vilji efla hlut Byggðastofnunar. Ég tók eftir því að ríkisstjórnin létti skuldum af Byggðastofnun og taldi það merki um að ríkisstjórnin vildi halda áfram lánastarfsemi af hálfu Byggðastofnunar. Og ég tek undir það. Sama er að segja um atvinnuþróunarfélögin, ég fagna því að hæstv. iðnaðarráðherra skuli þá fylgja eftir þeirri gömlu stefnumótun okkar sem sátum þá í stjórn Byggðastofnunar að efla atvinnuþróunarfélögin vegna þess að þau eru einmitt liður í því að færa valdið heim til héraðsins. Við sjáum að það er hægt að vinna hlutina á forsendum heimamanna. Auðvitað gera atvinnuþróunarfélög ekki kraftaverk. Þau eru með takmörkuð fjárráð. En þar er aðgangur að mikilli sérfræðilegri þekkingu. Ég þekki fjölmörg dæmi um að menn sem hafa reynt að hrinda úr vör nýjum hugmyndum í atvinnumálum hafa leitað til atvinnuþróunarfélaganna, fengið þar ágætisráðgjöf og getað þá tekið ákvörðun um hvort halda skyldi áfram eða hverfa 

Virðulegi forseti. Ég get svo sannarlega tekið undir með hv. þingmanni að hjá atvinnuþróunarfélögum er ekki bara horft til fjármagnsins sem er til þar heldur líka sérfræðiþekkingarinnar og hana nýtum við okkur af miklu afli þessa dagana, enda víða ekki vanþörf á. Til upprifjunar nefni ég að árið 2006 kom inn í þingið frumvarp um þessa sameiningu. Það voru ekki hugmyndir þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, heldur var beinlínis í frumvarpinu lagt til að leggja Byggðastofnun niður, þannig að því sé haldið til haga og menn geri ekki lítið úr því. Þó að ég viti að hv. þingmaður hafi síðar farið gegn málinu bar sú ríkisstjórn engu að síður fram þessa tillögu. Það er eitt sem ég verð alltaf svolítið undrandi á. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að það væri snautlegt hvernig farið væri með sjávarútveginn í þessari byggðaáætlun, ástæðan væri sú að þarna væru eingöngu talin upp einhver, eins og hann vildi gera lítið úr þeim, lítilfjörleg verkefni á því sviði. Þá vil ég benda á að þessi byggðaáætlun, og líka ríkisstjórnin og iðnaðarráðuneytið, hefur fjölmarga sjóði á sínum vegum, þar á meðal Átak til atvinnusköpunar, vaxtarsamningana sem eru kjarninn og hjartað í þessari byggðaáætlun og Tækniþróunarsjóð, sem gera ekki greinarmun á atvinnuvegunum. Sjávarútvegurinn kemur mjög sterkur út úr þessum samkeppnissjóðum og vaxtarsamningunum. Það er því ekki hægt að segja að hlutur sjávarútvegsins sé snautlegur. Sjávarútvegurinn þarf ekkert á því að halda að vera dreginn sérstaklega út úr í sérverkefni vegna þess að hann stendur sig ljómandi vel og er gríðarlega sterkur í sókn í fjármuni út frá samkeppnislegu sjónarmiði, þ.e. millum atvinnugreina. Og iðnaðarráðuneytið styrkir mörg verkefni á sviði 

Virðulegi forseti. Á að skilja svar hæstv. ráðherra þannig að þau viðfangsefni sem nefnd eru í þessari áætlun séu þau verkefni sem ekki pluma sig? Ég hélt að það væri nú ekki þannig. Ég hélt að það væri einmitt verið að leggja hér einhverjar meginlínur og þegar við tölum um landsbyggðina vantar stærsta púslið í spilið þegar sjávarútvegsins er nánast að engu getið. Ég var ekki að gera lítið úr því verkefni sem þarna var tínt til en það er hins vegar ekki stóra málið þegar við erum að tala um sjávarútveginn. Ég ætla ekki að hefja hér almenna sjávarútvegsumræðu en það hefði hins vegar að mínu mati verið til þess að styrkja málið, styrkja grundvöll byggðaáætlunarinnar, að við hefðum séð eitthvað handfastara og jákvætt um atvinnugrein í stað þess sem þarna er um að ræða. Auðvitað veit ég að sjávarútvegurinn stendur sig vel. Auðvitað geri ég mér grein fyrir því að sjávarútvegur, þessi öfluga atvinnugrein, er svona vel samkeppnisfær vegna dugmikils fólks sem þar starfar þrátt fyrir atlögu ríkisstjórnarinnar að atvinnugreininni. Ég geri mér alveg grein fyrir því að sjávarútvegurinn er samkeppnisfær m.a. í þessum samkeppnissjóðum. Sjávarútvegurinn hefur líka sjálfur verið að byggja upp samkeppnissjóði sína sem hafa líka skipt gríðarlega miklu máli. En úr því að hæstv. ráðherra nefnir þetta, að það sé engin ástæða til þess að nefna sjávarútveginn vegna þess að hann plumi sig svo vel, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, á þá kannski það sama við um landbúnaðinn? Það er ekki margt hægt að finna um landbúnaðinn í þessari byggðaáætlun. Er það til marks um það að hæstv. ráðherra telur að landbúnaðurinn eigi ekki að gegna neinu hlutverki á landsbyggðinni á næstunni? Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er óþreytandi við að segja okkur að framtíðin felist bara í sjávarútvegi og landbúnaði. Hæstv. iðnaðarráðherra leggur hins vegar fram byggðaáætlun þar sem landbúnaðar er hvergi getið.

Frú forseti. Sú tillaga til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2010–2013 er gagnmerkt plagg og vissulega gott innlegg í stærri stefnumótunarvinnu sem er sóknaráætlunin. Það er markvert plagg, vil ég meina, því að hér koma fram margar góðar og gagnlegar upplýsingar og ágætisþarfagreining um stöðu byggðanna í landinu, sérstöðu þeirra og sóknarfæri ýmis. Plagg sem þetta skiptir þar af leiðandi máli. Það skiptir máli í þessu stóra samhengi sem er stefnumótunin í sóknaráætluninni. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir búsetuþróun í landinu því að á hverju veltur hún? Hún veltur á heildarsýn og ákveðnu heildarsamhengi. Það má auðvitað spyrja hvernig best sé hægt að nýta plagg eins og þetta hér því að það er auðvitað alltaf mikilvægt þegar markmið eru sett fram að þeim sé fylgt eftir. Kannski hefði mátt fylgja þessari þingsályktunartillögu einhvers konar áætlun um eftirfylgni en ég treysti því að sú áætlun sé til í tengslum við sóknaráætlunina. Hvað sem öðru líður er þetta, eins og ég sagði, góð greining. Samkvæmt þessari tillögu er ríkisstjórninni falið að vinna að framkvæmd stefnumótandi byggðaáætlunar þannig að hún verði, eins og segir í tillögunni, hluti af þeirri heildstæðu sóknaráætlun fyrir alla landshluta sem nú er í vinnslu. Áætlun þessi grundvallist á aðgerðum sem tengjast nýsköpun og atvinnuþróun sem verða felldar að annarri stefnumótun eins og samgönguáætlun, fjarskiptaáætlun o.s.frv. Þetta eru góð markmið. Ég tek heilshugar undir að samhæfing þeirrar stefnumótunarvinnu sem er í gangi fyrir byggðarlögin í landinu er mjög mikilvæg. Það markmið sem hér er sett fram, að bæta skilyrði til búsetu, nýsköpunar, sjálfbærrar þróunar, auka samkeppnishæfni byggða og bæja landsins o.s.frv., er auðvitað mikilsvert markmið og veldur hver á heldur í því efni. Þess vegna langar mig líka aðeins að nefna nokkur atriði sem komu upp í hugann við lestur þessarar áætlunar, sem ég vil eiginlega varpa hér fram meira sem hugvekju en þó auðvitað líka í því skyni að menn taki tillit til þess. Það er settur fram listi yfir aðgerðir sem eru sagðar leiðir til að hrinda markmiðum byggðaáætlunar í framkvæmd. Hér eru talin upp nokkuð mörg atriði: atvinnustefna, samkeppnishæfni og klasar, heildstæð orkunýtingarstefna og fleira í sama dúr. Ein meginforsenda þess að sóknaráætlanir og markmið byggðaáætlunar nái fram að ganga eru samgöngur. Á samgöngum byggðarlaganna veltur samkeppnisstaða þeirra. Öll almenn búsetuskilyrði og þar með félagsauður byggðanna velta á þessum lífæðum samfélaganna, eins áform um sameiningu sveitarfélaga og tækifæri í ferðaþjónustu, allt er þetta háð samgöngum. Eins og kemur glögglega fram í greinargerðum með þessari þingsályktunartillögu er beinlínis fullyrt að framtíðarbúseta á suðursvæði Vestfjarða, svo ég taki dæmi um svæði sem er mér nærtækt, velti einfaldlega á samgöngum, þ.e. á því að það takist að bæta þar samgöngur og koma þeim í viðunandi horf, að öðrum kosti sé ekki búvænlegt á þeim slóðum. Vestfirðir eru, eins og menn hafa séð sem hafa kynnt sér töflur og gögn sem fylgja þessari þingsályktunartillögu, það svæði sem sætt hefur mestri byggðaröskun og íbúafækkun allra landshluta. Ég fór þess vegna að velta því fyrir mér í samhengi við þetta hvort ekki væri ástæða til þess að setja nú fram eina áætlunina enn - og gjóa ég nú augum á hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur sem þótti nú fullmikið um áætlanafarganið - að sett verði fram heildstæð samgöngustefna, beinlínis í tengslum við byggðaáætlun og sóknaráætlun, þar sem ekki yrði einungis tekið mið af einstökum byggðarlögum eða landsvæðum, sem auðvitað er þarft og ég geri ráð fyrir að þyrfti að gera, heldur líka af heildarsamhenginu og þeirri heildarsýn sem við þurfum að hafa á það hvernig við ætlum að byggja upp þetta samfélag. Þeir sem hafa lært dýralækningar eða læknisfræði eða önnur náttúruvísindi þekkja mikilvægi æðakerfisins fyrir líkamann og sú samlíking er gjörsamlega viðeigandi í þessu samhengi varðandi uppbyggingu byggðarlaganna á landsbyggðinni. Þetta er innlegg mitt í þessa umræðu því að mér hefur satt að segja fundist vera svolítið mikið misvægi í því hvernig menn hafa notað hugtök. Það hafa komið upp ýmis tískuhugtök í þessari umræðu allri um sóknarfæri og nýsköpun og atvinnuþróun á landsbyggðinni. Ég vil ekki gera lítið úr nýsköpunartækifærum í ferðaþjónustu eða nýsköpunarmöguleikum sem tengjast rannsóknum og þróunarstarfi ýmiss konar, en það er rétt eins og við komum inn á í umræðunni hér áðan, það eru ákveðnir lykilþættir sem ekki verður horft fram hjá, eins og sjávarútvegurinn, sem undirstöðuatvinnugrein, eins og samgöngur sem skilyrði fyrir lífvænlegri byggð. Annað sem ég ætla aðeins að nefna meðan ég hef tíma er líka mikilvægi þess að setja fram skilgreiningu allra landsvæðanna og byggðasvæðanna á því hver sérstaða og hver sóknarfæri þeirra eru. Rétt eins og kom fram í þingsályktunartillögu sem ég og fleiri alþingismenn í Norðvesturkjördæmi fluttum hér fyrr í vetur um það að skilgreina t.d. Vestfirði sem vettvang rannsókna og þróunar í sjávarútvegsfræðum sérstaklega. Þess háttar skilgreiningu tel ég að væri þarft að taka upp í öllum landshlutum, ekki bara í sambandi við uppbyggingu atvinnulífs heldur ekki síður í sambandi við uppbyggingu rannsókna, fræðastarfs, háskólastarfs og menntastefnu í landshlutunum. Það er náttúrlega verk sem er að hluta til hafið en er samt enn þá nokkuð brotakennt. Þar vantar enn þessa heildarsýn sem ég gerði hér að umtalsefni. Að öðru leyti vil ég nú nota tækifærið og þakka fyrir það plagg sem fylgir þessari þingsályktunartillögu vegna þess að þar koma fram margar merkar og góðar upplýsingar sem ég vona svo sannarlega að muni nýtast við áframhaldandi starf við Sóknaráætlun 20/20.

Virðulegi forseti. Örstutt spurning til hv. þingmanns: Getur hv. þingmaður sagt mér það á grunni þeirrar áætlunar sem hér liggur fyrir hver eru markmið og stefna ríkisstjórnarinnar í byggðamálum?

Frú forseti. Ég verð náttúrlega að fá að nota mín eigin orð þar sem ég hef ekki plagg fyrir framan mig til að vísa í, en markmið ríkisstjórnarinnar í byggðamálum eru þau að halda uppi mannvænlegri byggð í þessu landi og stuðla að því að byggðirnar fái notið sérstöðu sinnar og sóknarfæra í atvinnulífi, í menningarlífi og á hinu félagslega sviði. Það held ég að allar ríkisstjórnir landsins hljóti að hafa sem sitt meginmarkmið, hvaða nafni sem þær nefnast og hvernig svo sem þær eru saman settar. Þetta er a.m.k. sú byggðastefna sem ég tel mig styðja sem þingmaður í stjórnarflokki.

Virðulegi forseti. Það hlaut að koma að því að við yrðum sammála um meginatriði mála, við hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir. Ég tek undir skoðun hennar hvaða þætti byggðastefna á að innihalda. Þá fylgi ég þessu eftir með annarri spurningu: Eru það einhverjar sérstakar tillögur um aðgerðir í byggðamálum sem styðja þessa sameiginlegu sýn okkar að hennar mati? Verða einhverjar sérstakar tillögur sem eru settar fram í því plaggi sem þarna telur eina og hálfa síðu sem eru að mati hv. þingmanns til þess fallnar að ná þessu sameiginlega markmiði?

Frú forseti. Meginmarkmiðin með byggðaáætlunum koma ljómandi vel fram á fyrstu blaðsíðu þessarar þingsályktunartillögu. Þau eru, með leyfi forseta, „að bæta skilyrði til búsetu, nýsköpunar og sjálfbærrar þróunar í öllum landshlutum, efla menntun, menningu, samfélög og samkeppnishæfni byggða og bæja landsins með margvíslegum aðgerðum“, sem síðan eru listaðar hér upp í sjö liðum og lúta að atvinnustefnu, samþættingu áætlana, eflingu stoðkerfis atvinnulífsins, nýsköpun sprotafyrirtækja, erlendri nýfjárfestingu í atvinnulífinu, eflingu ferðaþjónustu og félagsauði t.d., svo þetta sé talið upp. Eins og hæstv. iðnaðarráðherra kom ágætlega inn á í máli sínu er þetta plagg innlegg í stærri stefnumótunarvinnu sem er hafin, mjög umfangsmikil stefnumótunarvinna sem unnin er í samráði og samstarfi við sveitarfélög og byggðarlögin vítt um landið. Sú stefnumótunarvinna birtist m.a. í vaxtarsamningunum sem hafa verið og er verið að endurnýja og birtist í sóknaráætluninni, og ég hef heyrt að hv. þingmaður bíði óðfús eftir að fá að koma að þeirri umræðu í allsherjarnefnd og vænti ég þess að þess verði ekki langt að bíða nú þegar þetta ágæta plagg er komið fram.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Mig langaði einfaldlega að tjá mig aðeins um þá hugmynd hv. þingmanns um að setja fram heildstæða samgöngustefnu. Til er afskaplega mikið af stefnumótandi plöggum og tillögum að þeim í þinginu, sérstaklega með tilkomu þeirrar þingsályktunartillögu sem við ræðum í dag. En er ekki einfaldlega málið að gera þær stefnumótandi ályktanir sem lagðar eru fram skiljanlegar þannig að þær þjóni markmiði sínu? Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það að samgöngur eru stærsta byggðamálið. Góðar samgöngur eru lykillinn að því að hvert samfélag nái að blómstra. Þess vegna skil ég ekki af hverju textinn í þessari þingsályktunartillögu er svona óskiljanlegur að mínu mati, af hverju stendur ekki einfaldlega hér hver er - í 7. gr. laga um Byggðastofnun stendur að ríkisstjórnin eða iðnaðarráðherra skuli leggja fram byggðaáætlun þar sem lýst skuli markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar. Nú er hv. þingmaður í stjórnarliðinu, er ekki einfaldlega málið að lýsa markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar og þar á meðal þeirri skoðun sem við deilum, að því er mér heyrist, að góðar samgöngur séu lykillinn að blómlegri byggð í texta þessarar áætlunar? Maður hefur það svolítið á tilfinningunni, eins og ég lýsti áðan, að þetta sé svona keisari án fata. Ég skil einfaldlega ekki hvers vegna þetta er ekki skýrt, því að ég held að við séum nokkurn veginn öll sammála um hvað eigi að standa þarna.

Frú forseti. Já, við getum haft skoðun á því hversu ljóst eða óljóst orðalag er á þingsályktunartillögum eða markmiðssetningu áætlana eins og þessara en eins og fram hefur komið er þetta plagg innlegg inn í annað stærra plagg og það er kannski það sem skiptir mestu máli, sú vinna sem mun eiga sér stað varðandi sóknaráætlunina. Ef þingmaðurinn vill vita nánar um markmið ríkisstjórnarinnar í byggðamálum get ég líka bent þingmanninum á að kynna sér stjórnarsáttmálann, þar er ágætur kafli um framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar í þeim efnum, en mér finnst þetta koma ágætlega fram í inngangi í þessari þingsályktunartillögu. Mig langaði aðeins, af því að hv. þingmaður deilir með mér skoðunum um mikilvægi samgangna, að fá að hnykkja á því þegar ég kem hér upp aftur að ég held í fullri alvöru að það væri ástæða til að fara að efla stefnumótun í samgöngumálum, taka upp einhvers konar byggðatengda samgönguáætlun, þ.e. áætlun sem ekki er bara sett fram í ljósi framkvæmdastöðunnar hverju sinni og hagkvæmni einstakra samgönguframkvæmda, hvar auðveldast og þægilegast sé að ráðast í framkvæmdir hverju sinni, heldur sé beinlínis tekið mið af þeirri grunngerð sem þarf að vera í öllum byggðarlögunum til að samgöngukerfið þjóni tilgangi sínum sem lífæð. Það er gaman að fá að koma þessu að hér af þessu tilefni.

Hæstv. forseti. Þetta er mjög skemmtileg umræða. En ég held að það væri bara mjög skýrt að setja þessi sjónarmið, sem við erum sammála um að séu góð, inn í byggðaáætlun. Mig langar að vekja enn og aftur athygli á því að samkvæmt þeim lögum sem þessi tillaga til þingsályktunar byggir á ber iðnaðarráðherra að leggja fram slíka áætlun. Ég sé ekki alveg að það plagg sem liggur hérna frammi uppfylli skilyrði lagaákvæðisins, ég skil ekki af hverju þetta er ekki bara í samræmi við lögin. Af hverju er ekki lýst markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum sem gæti verið að efla samgöngur á hinum og þessum svæðum, sem væri þá búið að greina, með það að markmiði að byggðarlögin nái að blómstra og næðu betur fótfestu í atvinnulífinu? Ég næ ekki af hverju þetta er svona flókið en það er kannski af því að ég er í Sjálfstæðisflokknum en hv. þingmaður í Samfylkingunni.

Frú forseti. Ætli þetta skilningsleysi stafi ekki bara af því að það er langt liðið á kvöld og þingmaðurinn orðin þreytt. Í mínum huga er þetta ekki alveg svona flókið en hins vegar held ég að þessi umræða og þeir punktar sem komu fram í máli hv. þingmanns og í andsvörum m.a., séu fyllilega umhugsunarverðir. Eigum við ekki bara að beina því til hv. allsherjarnefndar og hæstv. iðnaðarráðherra að taka tillit til þessara athugasemda? Við getum þá kannski beitt okkur í sameiningu, ég og hv. þingmaður, um að koma þessum hugðarefnum okkar betur á framfæri inn í þar til bærar áætlanir.

Virðulegi forseti. Ég hef svolitlar áhyggjur af þessum kvöldfundum, það verður svona aðeins galsi en það er líka gaman, það er allt í lagi að hafa gaman í vinnunni líka eða af þessum störfum. Hér fjöllum við um tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun. Ég verð að viðurkenna að eftir að hafa hlustað á þá umræðu sem hér hefur farið fram og andsvör ráðherra og fleiri velti ég því svolítið fyrir mér hvort er byggðaáætlunin, er það þetta plagg eða 20/20 áætlunin sem er einhvers staðar unnið að líka? Það er svolítið ruglingslegt að leggja fram stefnumótandi byggðaáætlun þegar hún er svo sögð innlegg, fyrst og fremst innlegg í Sóknaráætlun 20/20. Ég velti því þá fyrir mér hvort þetta plagg, þetta mikla rit, sé einhvers konar samantekt fyrir þann hóp og þá sem vinna að 20/20 áætluninni. Ef svo er verð ég að lýsa vonbrigðum mínum með það, því að hafi einhvern tíma verið mjög nauðsynlegt að koma fram með vel ígrundaðar beinar tillögur um byggðamál er það núna. Þá er ég ekki að gera lítið úr þeim vanda sem er t.d. varðandi atvinnumál á höfuðborgarsvæðinu eða á suðvesturhorninu, ég er ekki að gera lítið úr því. Það þýðir samt ekki að hægt sé að halla sér aftur og hafa ekki áhyggjur af landsbyggðinni eða þeim svæðum sem byggðaáætlun á að taka til. Ég segi eins og margir aðrir hér: Hvert er hlutverk Byggðastofnunar, hvert á hlutverk þeirrar ágætu stofnunar að vera í framtíðinni? Ég held að nú þurfi og hafi þurft fyrir löngu að taka af skarið og skilgreina hlutverk Byggðastofnunar til framtíðar, þannig að sú ágæta stofnun þurfi ekki að velkjast í vafa um tilverurétt sinn, hvað hún á að gera, til hvers er ætlast. Að sjálfsögðu eru það fyrst og fremst stjórnvöld sem bera ábyrgð á sínum stofnunum, þær þurfa að vera í ramma sem er skýr og ákveðinn og nokkuð öruggur til lengri tíma til að hægt sé að vinna að eðlilegum framgangi mála. Ég tek undir það sem kom fram hjá hæstv. ráðherra varðandi vaxtarsamningana. Ég held að það sé afar gott og góð yfirlýsing sem kemur hér fram að halda eigi áfram að vinna með vaxtarsamningana og styrkja þá. Hins vegar velti ég fyrir mér hvernig á að fara með þá fjármuni sem standa þarna umfram, 100 milljónir eða hvað það var, hvernig þeim verður úthlutað og í hvernig verkefni. Unnið er að mjög mörgum verkefnum utan vaxtarsamninganna í dag, sem ríkisvaldið kemur að, sem sveitarfélögin, einkaaðilar og margir aðrir koma að og mörg af þeim verkefnum byggja á stuðningi ríkisvaldsins, því verður ekki neitað. Þessu tengt eru að sjálfsögðu opinberu störfin, opinberu störfin sem hafa orðið til á landsbyggðinni, sem sveitarstjórnarmenn, einstaklingar, hagsmunasamtök, atvinnuþróunarfélögin hafa barist við í fjölda ára að halda eða ná í út á landsbyggðina. Nýlega, ég held reyndar að það hafi bara verið í gær, var send til þingmanna Norðvesturkjördæmis yfirlit yfir þróun opinberra starfa á Norðurlandi vestra tekið saman af SSNV atvinnuþróun, eða Samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra. Þar kemur fram, með leyfi forseta, ég ætla að fá að lesa þetta hér: „Stjórn SSNV mótmælir harðlega fækkun starfa á vegum ríkisins á Norðurlandi vestra. Stjórnin minnir á að árið 2008 var gert sérstakt átak í fjölgun ríkisstarfa á Norðurlandi vestra og gerði það átak ráð fyrir fjölgun starfa um 25. Þau áform hafa að mestu gengið eftir en önnur störf hafa horfið í staðinn þannig að heildarfjölgun er 1,2 stöðugildi á milli áranna 2008 og 2009.“ Þetta er að sjálfsögðu það sem við horfumst í augu við að það er verið að gefa með annarri hendinni og taka með hinni. Verið er að fjölga opinberum störfum en þeim er að fækka annars staðar. Því miður er ég ekki með þær tölur fyrir framan mig núna en ég held, mig minnir það, ég ætla ekki að fullyrða það, að ef skoðuð er t.d. 15 ára þróun aftur í tímann hafi opinberum störfum á þessu svæði fækkað alveg gríðarlega mikið. Þarna getur ríkisvaldið einmitt komið að málum með mjög kröftugum hætti, þ.e. að tryggja það að opinberum störfum fækki ekki. Það er áhyggjuefni að á þeim tímum sem við lifum í dag, aðhaldstímum sem eru eðlilegir í ljósi þeirrar stöðu sem við erum í, fari sú barátta sem landsbyggðin hefur staðið fyrir árum saman út um gluggann í einu vetfangi. Það eru áhyggjur sem maður vissulega hefur. Byggðaáætlun getur vitanlega komið þarna að góðum notum séu markmiðin skýr og ljós. Í þessari áætlun er talað um að þungamiðjan í stoðkerfi gegnum byggðaáætlun sé tvíþætt, annars vegar í gegnum vaxtarsamninga og hins vegar í gegnum uppbyggingu þekkingarsetra. Þetta er mjög jákvætt, það er jákvætt að horfa á vaxtarsamningana og þekkingarsetrin. En það er vitanlega miklu meira sem þarf til og meira sem þarf að vera þarna utan á og svona við fyrsta lestur, sem er kannski ekki mjög djúpur, kem ég í raun ekki auga á neinar beinar tillögur um það hvernig efla eigi byggð eða halda við byggð í landinu. Hér eru reifaðar ýmsar hugmyndir sem geta nýst en það er ekkert um það hvernig við ætlum að tryggja og efla byggð á Suðurlandi eða hvernig á að gera það á Norðurlandi eða eitthvað slíkt. Ég hef lengi haldið það og vildi gjarnan nota tækifærið og koma á framfæri að lykilatriði í því er að hlusta á og veita heimamönnunum á hverju svæði meira vald og fleiri - ég ætla að fá að sletta, frú forseti - fleiri „rísorsa“ til að vinna málið heima fyrir.

Úrræði.

Úrræði, þakka þér fyrir, hæstv. forseti, ég biðst afsökunar á þessu, fleiri úrræði til að vinna að sínum málum, því að þar er þekkingin á aðstæðunum, hvað þar hugnast best og hefur gefist best. Ég get ekki séð það út úr þessari 20/20 vinnu að hún sé að skila því, því miður. Það á kannski eftir að gerast, ég ætla ekki að útiloka það en ég sé það ekki hér. Ég held reyndar að eitt helsta byggðamálið, a.m.k. sums staðar á landsbyggðinni, sé að skapa helstu atvinnugrein þjóðarinnar þokkalegan frið til hún geti vaxið og dafnað. Á bls. 26 og 27 er tafla um íbúafjölda og fjallað um þróun íbúa. Hér kemur fram að á árunum 1. desember 2000 til 1. desember 2008 er alls staðar fækkun í þeirri skiptingu sem notuð er hér eftir kjördæmum eða þegar verið er að skipta landinu upp í svæði nema á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra. Á Vestfjörðum fækkaði um 9,5% á þessu tímabili og á Norðurlandi vestra um 6,1%. Annars staðar varð fjölgun. Síðan veit ég að frá 2008 hafa þessar tölur vitanlega eitthvað breyst. Þetta er sá raunveruleiki sem við búum við og höfum búið við mjög lengi og finnum áþreifanlega fyrir, við sem búum úti á landi og höfum starfað þar bæði í atvinnurekstri og eins í sveitarstjórnarmálum og öðru, það er þessi eilífa barátta við að halda fólkinu heima, að hafa eitthvað fyrir það að gera, að hafa stofnanir og hafa grunnþjónustuna í lagi. Þetta er eilíft stríð og eilíf barátta því að það munar um hvert einasta starf. Það munar um það, hæstv. forseti, eins og lesa mátti út úr frumvarpi sem flutt var um daginn, um framkvæmdarvald í héraði held ég að það hafi verið, það sem sneri að sýslumönnum. Ef t.d. þrjú störf hjá sýslumanninum á Hólmavík féllu niður væru það 14% opinberra starfa í því byggðarlagi. Þetta er hlutur sem ekki er hægt að horfa fram hjá. Byggðaáætlunin er komin fram. Við getum haft ýmsar skoðanir á henni, frú forseti. Ég sakna þess að sjá ekki tillögur eða hugmyndir um hvernig við getum raunverulega eflt og stutt við landsbyggðina eins og þessari áætlun er ætlað að gera. Ég hef áhyggjur af því hvernig Byggðastofnun muni reiða af í framtíðinni. Henni þarf að marka umgjörð til framtíðar, skýra umgjörð, þannig að við þurfum ekki að lifa í einhverri óvissu með það tæki og það þarf 

Virðulegi forseti. Hér hefur verið töluvert kallað eftir því að menn fái upplýsingar um það hvernig fjármunum til þessara verkefna er varið. Ég ætla þá að lesa upp hvernig skipting fjármunanna er raunverulega. Í fyrsta lagi fara, eins og hér hefur verið nefnt, 215 milljónir af 318 í vaxtarsamninga á þessu ári. Þá fara 28 milljónir í fjölþjóðlegt samstarf, þessir fjármunir fara í Norðurslóðaáætlunina NORA en það samstarf hefur skilað okkur gríðarlega góðum árangri. Síðan fara á þessu ári 4 milljónir í eflingu þekkingarsetra, það mun vaxa upp í 10 milljónir á árinu 2012. Þá fara 45 milljónir í Impru hjá Nýsköpunarmiðstöð Íslands á Akureyri. Það fyrirkomulag erum við að endurskoða þannig að það verði hluti af Nýsköpunarmiðstöð Íslands eins og ávallt hefur staðið til. Árlega munu 5 milljónir fara í Nýsköpunarsjóð framhaldsskólanema en við horfum til þess að efla áhuga og auka áhuga framhaldsskólanema á iðn- og verkmenntun í gegnum Nýsköpunarsjóð. Síðan fara 2 milljónir í nýsköpun og vöruþróun í ferðaþjónustu tengdri heilsu, lífsstíl, ráðstefnum og menningu, sem mun fara upp í 7 milljónir á árinu 2013. Þar er helst verið að horfa til heilsutengdrar ferðaþjónustu og það verkefni gengur vel. Síðan fara 15 milljónir á þessu ári í undirbúning landnýtingaráætlunar fyrir ferðaþjónustu á hálendinu sem er gríðarlega stórt og mikilvægt verkefni. Þá fara 2 milljónir í áætlun um útrýmingu kynbundins launamunar og 2 milljónir í menningu, skapandi greinar og listnám. Það liggur þá fyrir hér í umræðunni hvernig áætlað er að þessum fjármunum er skipt. Önnur verkefni munu koma 

Virðulegi forseti. Þetta var eiginlega ekkert andsvar þannig að ég veit varla hvort ég á að svara þessu með einhverjum hætti, en þetta var góð upplýsingagjöf og þakka ég fyrir það. Ég vil samt nota tækifærið til þess að minnast á eitt sem mun skipta miklu máli núna á næstu mánuðum og ekki síst í haust þegar næstu fjárlög verða afgreidd. Úti um allt land eru ýmis verkefni og þar af leiðandi mörg störf sem hanga á þeim og eru háð fjárveitingum á hverju ári. Þetta eru verkefni sem koma í gegnum t.d. átak vegna aflasamdráttar og ýmislegt annað. Þessi verkefni eru ekki föst í hendi. Þetta eru hugsanlega einhver hundruð stöðugildi, ef við förum yfir allt landið. Það er gríðarlega mikilvægt að við tengjum þessi störf og þær fjárveitingar inn í umræðu um byggðaáætlanir, um byggðastyrki og um það hvernig við ætlum að efla og halda við byggð í landinu. Best væri ef hægt væri að tengja þetta með þeim hætti að hægt væri að festa þessi störf til framtíðar, til nokkurra ára, líkt og verið er að gera með vaxtarsamningunum og öðru slíku, því að þau tengjast óbeint, þau tengjast að sjálfsögðu innbyrðis við þau verkefni sem verið er að vinna m.a. í gegnum vaxtarsamningana. Það væri mikilsvert ef hæstv. ráðherra gæti upplýst okkur um það hvort einhvers konar vangaveltur hafa verið um það eða einhver vinna hefur farið fram í ráðuneytinu varðandi þessar fjárveitingar fyrir næsta haust, þ.e. fyrir fjárlög 2011. Það er kannski of snemmt að spyrja að þessu núna 

Virðulegi forseti. Líklega er hv. þingmaður að tala um safnliðina sem er skipt af fagnefndunum hér innan þingsins þannig að ráðuneytin koma í raun og veru ekki að útdeilingu þess fjár heldur hefur það komið hér beint frá þinginu. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir að þetta hefur eingöngu verið frá ári til árs og menn hafa ekki séð út úr verkefnum til lengri tíma en það er vegna þessa fyrirkomulags. Ég hef verið talsmaður þess að þeim fjármunum sé ekki deilt út héðan frá þinginu heldur fari þeir í að stækka potta sem gengið hafa vel, eins og t.d. vaxtarsamninginn. Þess vegna held ég að það væri mjög æskilegt ef við gerðum það vegna þess að þá eru menn komnir í ákveðinn farveg, geta gert áætlanir hugsanlega til þriggja ára eins og oft er gert varðandi úthlutanirnar úr vaxtarsamningnum, og eru með fastara land undir fótum en í gegnum safnliðina sem útdeilt er hér árlega. Ég er sammála hv. þingmanni um það og vonandi berum við gæfu til þess að gera þetta svona, að koma þessum fjármunum inn í fastara ferli og mótaðra umhverfi sem hefur reynst vel, eins og t.d. vaxtarsamningarnir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Það er annað sem þessu tengist, undirstofnanir ráðuneytanna og fyrirtæki eða stofnanir á vegum ráðuneytanna, t.d. Þjóðskjalasafnið og aðrar slíkar stofnanir, eru aðilar að mörgum verkefnum sem komu t.d. í gegnum svokallaða norðvesturnefnd í Norðvesturkjördæmi þar sem reynt var að draga fram fjármuni og búa til störf til þess að styrkja verkefni og fjölga störfum. Það er mjög mikilvægt að þessi störf og þessir fjármunir verði tryggð áfram á næstu fjárlögum því að ef það gerist ekki detta þessi verkefni sjálfkrafa upp fyrir. Þá fækkar störfunum og hallar enn undan fæti miðað við þær upplýsingar sem ég hafði og var með hér uppi áðan.

Frú forseti. Ég á ekki alltaf samleið með meiri hluta manna og kannski á ég ekki samleið með meiri hluta þingmanna í þessu máli frekar en í einhverjum öðrum. Mér finnst og hefur alltaf fundist að sú byggðastefna sem rekin hefur verið á Íslandi undanfarin ár og áratugi hafi í rauninni sýnt það að við erum á villigötum og að menn þurfi að byrja að hugsa málin algjörlega upp á nýtt. Í fylgiskjali með þeirri þingsályktunartillögu sem við ræðum hér, um stefnumótandi byggðaáætlun, kemur fram að á átta ára tímabili frá árinu 2000–2007 fjölgaði störfum hér á Íslandi um tæplega 21 þúsund. Þetta eru u.þ.b. 2.600 störf að meðaltali á ári. Frá árinu 2008 höfum við hins vegar misst 15.000 störf, u.þ.b. sex ár hafa tapast. Það er sú mynd sem blasir við og það kemur einnig fram í fylgiskjali Byggðastofnunar að sé litið til þróunarstarfa á liðnum árum sést að hún var mjög á þann veg að störf lögðust af á landsbyggðinni. Ný störf urðu til á höfuðborgarsvæðinu á þessu tímabili, 2000–2007, líka í landbúnaði og fiskveiðum. Þetta er hinn stóri dómur yfir byggðastefnu undangenginna ára og áratuga. Þess vegna hefði ég haldið að það væri tilefni til þess að ríkisstjórn nýrra vinnubragða kæmi með stefnumótandi byggðaáætlun þar sem kynnt væri ný hugsun og ný nálgun að því verkefni að tryggja að fólk fái að búa og geti búið þar sem það kýs að búa, að því sé gert kleift efnahagslega og félagslega að búa með fjölskyldu sinni á þeim stöðum sem það kýs sér. Ég hygg því að þessi tillaga til þingsályktunar sé að mörgu leyti byggð á misskilningi og þó að hæstv. ráðherra segi hér að hún sé að flytja ákvörðunarvaldið til fólksins og vísar þar til vaxtarsamninga - að færa valdið til fólksins er falleg hugsun - dreg ég það mjög í efa að hugur fylgi máli. Það eru nefnilega nokkur grunnatriði sem þurfa að vera í lagi til þess að hægt sé að tala um byggðaáætlun og ef þau atriði eru ekki í lagi skiptir engu máli hvaða þingsályktunartillögu hið háttvirta Alþingi samþykkir hér. Það þarf í fyrsta lagi að vera umhverfi fyrir lífvænlega atvinnustarfsemi um allt land. Það er ekki gert öðruvísi en að stefnan í peningamálum sé skynsamleg með lágum vöxtum. Það gerist ekki öðruvísi en að send séu skýr skilaboð frá stjórnvöldum um að reynt verði með öllum ráðum að tryggja stöðugleika í undirstöðuatvinnugreinum og kippa ekki fótunum undan slíkum greinum með því að hóta eignaupptöku í formi fyrningarleiðar. Það er gert með því, eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði réttilega, að tryggja góðar samgöngur. Það er líklegast eitt af frumskyldum hins opinbera fyrir utan það að tryggja innra og ytra öryggi borgaranna. Ég sakna þess að menn skuli ekki ræða hér um það hvort hv. Alþingi þurfi ekki að taka til gagngerrar endurskoðunar verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem miðar að því með skynsamlegum hætti að byggðir landsins fái að halda eftir fjármunum heima í héraði í stað þess að þeir séu stöðugt sogaðir hingað suður og síðan dreift úr hnefa og það síðan kallað að færa vald til fólksins. Ég held að það væri skynsamlegt í nýrri byggðaáætlun að taka tillit til þess að skilgreina verksvið milli ríkis og sveitarfélaga og færa tekjustofna ríkisins yfir til sveitarfélaganna, færa fjárveitingavaldið og fjáröflunarvaldið til sveitarfélaganna frá ríkinu. Það er líklegast eitthvert stærsta byggðamál sem um getur fyrir utan hið almenna umhverfi sem ég vék að áðan.

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2010–2013 en samkvæmt 7. gr. laga um Byggðastofnun, nr. 106/1999, ber iðnaðarráðherra að leggja fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun. Ég hef verið svolítið hugsi yfir þessari umræðu, hvort þetta sé í rauninni sú áætlun eða hvort verið sé að framselja skyldu iðnaðarráðherra og fela einhverjum öðrum að vinna verkefnið. Ég skil ekki alveg hvernig þetta er lagt upp hjá hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórninni þar með. Laganna hljóðan er mjög skýr: Iðnaðarráðherra á að leggja fram byggðaáætlun sem lýsir markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum. Í þeirri áætlun á að gera grein fyrir ástandi og horfum í þróun byggðar í landinu. Ég sé einfaldlega ekki, frú forseti, að plaggið sem liggur frammi uppfylli þetta lagaákvæði og skil þess vegna ekki hvers vegna við ræðum þetta mál. Ef á með þessari tillögu að fela ríkisstjórninni það verkefni að vinna stefnumótandi byggðaáætlun er það í fyrsta lagi andstætt lögum og í öðru lagi algjör óþarfi af því að hæstv. iðnaðarráðherra á einfaldlega að gera byggðaáætlun og leggja hana fram hér fullbúna samkvæmt ákvæðum laganna. Ég hélt, frú forseti, að við þingmenn hefðum næg mál fyrirliggjandi í þinginu og ættum ekki að eyða tímanum í eitthvað sem er ekki fullbúið. Frú forseti. Það hefur talsvert verið rætt hér hvort eitthvert raunverulegt innihald sé í þessari tillögu að áætlun eða hvort þetta séu einfaldlega nýju fötin keisarans. Ég hef gluggað í þetta til að átta mig á því hvað sé nýtt í þessu og hvað skipti máli. Vissulega er það þannig að í því efnahagsástandi sem verið hefur undanfarnar vikur og mánuði vilja byggðir landsins sjá stjórnvöld koma fram með einhverjar hugmyndir um hvernig sporna eigi við þeirri þróun. Þar af leiðandi hlýtur fólk að bíða spennt eftir því hvernig byggðaáætlun hinnar nýju vinstri stjórnar lítur út en ég held að fólk hljóti að hafa orðið fyrir ákveðnum vonbrigðum. Það er alla vega ekki mjög skýrt hvert planið er. Ég get ekki séð út frá byggðarlagi, tökum t.d. Skaftárhrepp, hvaða áhrif það hefur á sýn þess sveitarfélags og svæðis hvernig stjórnvöld ætla að stuðla að því að byggðin blómstri þar. Ég sé ekki hvernig þetta á að hjálpa mönnum að átta sig á þeirri stöðu. Auðvitað má deila um hvort stjórnvöld eigi almennt að skipta sér af þessu en lögin eru til staðar þannig að heildstæða byggðaáætlun ber að leggja fram. Enginn er betri í að koma með tillögur um hvernig efla skal byggð á hverju svæði en heimamenn sjálfir. Það er nú einfaldlega þannig. Ekki á þann hátt að hægt sé að sitja við skrifborð í Reykjavík og teikna upp fríhendis hvernig efla skuli atvinnulífið á landsbyggðinni. Það verður að vinnast í samstarfi við heimamenn. Það er algjörlega ljóst að enginn þekkir sitt svæði betur en íbúarnir þar. Þegar við ræðum byggðamál er mjög mikilvægt að átta sig á þeirri staðreynd sem komið hefur fram að samgöngumálin eru stærsta byggðamálið. Samfélag sem býr að góðum og greiðum samgöngum er sterkt samfélag. Þess vegna tvinnast samgöngumálin óneitanlega gríðarlega mikið saman við byggðamálin. Ég hefði haft áhuga á því, frú forseti, að ræða ástand og horfur þróunar byggðar í landinu ef það væri eitthvað um það í þessari þingsályktunartillögu. En svo er ekki. Ég tel fulla nauðsyn á að gera þingheimi grein fyrir því hvernig byggðin hefur þróast og hver spá ríkisstjórnarinnar er um hvernig hún komi til með að þróast. Þannig væri hægt að átta sig á til hvaða aðgerða þyrfti að grípa til þess að sporna við og þannig gæti ríkisstjórnin sagt okkur hvaða stefnu hún hefur í málinu. En því er ekki að heilsa og þetta ber að gagnrýna. Ég vil enn og aftur, frú forseti, lýsa undrun minni á því að þessi tillaga til þingsályktunar virðist ekki vera í samræmi við það lagaákvæði sem áætlunin byggir á. Ég velti þeirri spurningu upp við forseta þingsins hvort þetta sé tækt. Það verður væntanlega rætt í nefndinni og ég vonast til að farið verði vel yfir þetta og hlustað á þau sjónarmið sem komið hafa fram í umræðunni. Það er algjör óþarfi að leggja fram það flókin plögg að ekki sé hægt að skilja innihald þeirra. Ég sé ekki tilganginn með því. Það væri hægt að gera þetta á mjög einfaldan hátt og ég er tilbúin til þess að skrifa þetta upp ef einhver biður mig.

Virðulegi forseti. Fyrr í þessari umræðu var vitnað til danska sagnaskáldsins H.C. Andersens og spurt hvort keisarinn væri í fötum. Hæstv. iðnaðarráðherra hafði svör á reiðum höndum og fullyrti að þessi tillaga til þingsályktunar um byggðaáætlun væri svo sannarlega til marks um að keisarinn væri í fötum og hélt síðan mikla ræðu um þá nýbreytni sem fælist í tillögunni og væri allt öðruvísi en aðrar þingsályktunartillögur sem hefðu verið fluttar um byggðamál. Með öðrum orðum - hæstv. ráðherra sagði okkur að þetta væru þingsályktunartillögur sem mætti væntanlega kalla nýju fötin keisarans. Ég held að það sé í raun og veru það sem við sjáum. Þetta er dálítið munaðarlaus tillaga. Það er nokkuð óljóst hvort hér sé um að ræða byggðaáætlun þar sem lagt er á ráðin um hvernig hægt sé að stuðla að uppbyggingu á landsbyggðinni sérstaklega eða hvort við séum með einhvers konar samtíning af áhugaverðum hlutum án þess að um sé að ræða tæmandi upptalningu á sviði nýsköpunar sem gagnast getur landinu í heild. Þetta er kannski einn veikleikinn í ályktunartillögunni, það er ekki alveg ljóst þegar maður fer yfir einstök atriði tillögunnar hvort verið sé að ræða nýsköpunarhugmyndir almennt eða hvort við séum að ræða hluti sem beinlínis stuðla að uppbyggingu á landsbyggðinni. Það eru fjölmörg atriði, eins og í tölulið 4, 5 og 17 í þeim upptalningum sem getur að líta í áætluninni, sem eru mjög áhugaverð fyrir landið í heild en það er ekki orð um að ætlunin sé með einhverjum aðgerðum að stuðla að því að þessi efnisatriði leiði til þess að uppbyggingin sem þar er nefnd verði sérstaklega á landsbyggðinni. Það er það sem gerir að verkum að þessi áætlun er, eins og ég sagði áðan, dálítið munaðarlaus, hún er stödd á pólitísku munaðarleysingjahæli. Það kann kannski að skýra athyglisverðar fjarvistir þingmanna Vinstri grænna frá þessari umræðu. Hér hafa að vísu tveir þingmenn flokksins verið staddir, hlustað á einhvern hluta umræðunnar en ekki einn einasti þingmaður VG hefur tekið þátt í henni. Einu sinni átti sá flokkur þingmenn sem sýndu lifandi áhuga á byggðaumræðunni. Einu sinni voru menn í þeim flokki sem létu sig ekki muna um að stíga upp í ræðustól til að tala máli byggðanna. Nú virðist það vera úr sögunni nema því aðeins að þingmenn VG telji það ekki einnar messu virði að ræða þessa áætlun, hún sé ekki raunveruleg byggðaáætlun. Ég vil varpa einni spurningu fram. Við höfum á undanförnum árum reynt að stuðla að flutningi opinberra starfa út á land. Hér hefur verið rakið hvernig við náðum á vissan hátt árangri í þeim efnum en sá árangur er smám saman að verða að engu. Við lifum núna mjög viðsjárverða tíma. Við þurfum að skera niður útgjöld og máli skiptir að það sé ekki gert með því að draga úr atvinnusköpun á landsbyggðinni. Ég hefði t.d. viljað sjá í þessari áætlun mjög skýra stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnarinnar um að áfram skuli haldið á þeirri braut að færa verkefni út á land en ekki standa að því, eins og menn hafa gert á síðustu missirum, að fækka opinberum störfum. Nú er t.d. kallað eftir af hálfu ríkisstjórnarinnar að sameina stofnanir og hefur hæstv. forsætisráðherra boðað stórsókn í því. Við vitum hvað það þýðir. Það þýðir að þær litlu stofnanir sem við erum með á landsbyggðinni verða lagðar undir stærra apparat sem er í Reykjavík og mun þess vegna hafa neikvæða afleiðingar. Af hverju er engin skoðun á því í þessari áætlun? Hefur hæstv. byggðamálaráðherra ekki skoðun á þessu máli? Hefur ríkisstjórnin ekki skoðun á þessu máli? Af hverju birtist hún ekki í þessari áætlun? Mikið er búið að tala um Sóknaráætlun 20/20. Hún er kannski góðra gjalda verð. Við eigum svo sem eftir að sjá framan í hana en það sem við höfum þó alla vega vitneskju um varðandi Sóknaráætlun 20/20 er í algjöru ósamræmi við ýmis þingmál sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Hæstv. dómsmálaráðherra mælti á dögunum fyrir nýju frumvarpi varðandi lögregluumdæmi. Það frumvarp er í hróplegri mótsögn við hugmyndirnar um 20/20. Það er eins og ríkisstjórnin hafi ekki gert sér grein fyrir því að hún er að vinna 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um byggðaáætlun. Það er margt ágætt í henni og þar kemur fram að vaxtarsamningarnir eru áfram inni, sem ég fagna sérstaklega. Ég vil líka benda á að það sem hefur gerst í þessum byggðaáætlunum og hefur reynst best er samkomulag um það hvernig menn gera samninga við landshlutasamtökin, gera vaxtarsamninga, menningarsamninga og síðan samninga er varða atvinnuþróunarfélög. Þetta er það sem hefur skilað landsbyggðinni mestu út úr því sem við getum kallað byggðaáætlun. Ég vil þó taka undir orð hv. þm. Óla Björns Kárasonar sem talaði hér áðan. Ég held að þingheimur þurfi að nálgast þetta með annarri sýn, hvernig menn ætla að efla byggðirnar í raun og veru. Það er allt gott sem stendur í þessari áætlun, þingsályktunartillögu, en við þurfum að fara að breyta um stíl. Það kemur í ljós, og vakin var athygli á því hér áðan, að á árunum 2000–2007 fjölgaði störfum um 21.000. Þau voru að stærstum hluta á suðvesturhorni landsins. Það er reynsla mín sem sveitarstjórnarmanns, og við þekkjum það flest hér, að þegar færa á störf út á landsbyggðina þarf oft og tíðum að færa fyrir því sérstök rök hvers vegna störfin eigi að vera úti á landsbyggðinni en ekki á suðvesturhorninu. Þannig hefur það verið í áranna rás. Því verður að breyta. Því segi ég: Við þurfum að breyta því hvernig við ætlum að vinna að því sem við getum kallað alvörubyggðaáætlun. Ég vil líka benda á það í þessu samhengi að nú er verið að greiða svokallað veiðileyfagjald sem er 1.300 milljónir. Það er að langstærstum hluta landsbyggðarskattur. Hvaða skoðun sem við kunnum að hafa á því að greitt sé fyrir afnot af auðlindum þjóðarinnar vil ég benda á að þar sem menn njóta t.d. heita vatnsins, hér á suðvesturhorninu að stórum hluta og á mörgum öðrum stöðum á landsbyggðinni, er ekki greitt neitt auðlindagjald. Það er því ósamræmi þarna á milli. Virðulegi forseti. Stærsta og mesta aðgerðin í byggðamálum er samgöngur. Ég vil í því tilefni nefna Vestfirði sérstaklega. Við þekkjum söguna á sunnanverðum Vestfjörðum sem eru ekki í vegasambandi við aðra þéttbýlisstaði og aðra landshluta. Það eru staðreyndir málsins. Vegurinn á sunnanverðum Vestfjörðum er algjörlega ónothæfur og ekki hægt að búa við hann enda siglir þar ferja til að þeir sem þar búa geti verið í eðlilegu sambandi við aðra landshluta. Því miður sér ekki fyrir endann á þeim hörmungum sem þar eru því að nú virðast vera áform um það hjá Vegagerðinni að fara upp á hálendið og búa þar til eins konar sumarvegi. En það sem þarf að gerast til að koma sunnanverðum Vestfjörðum í vegasamband er að breyta lögum á Alþingi. Það þarf að breyta lögum til þess að hægt sé að koma sunnanverðum Vestfjörðum í alvöruvegasamband svo að hægt sé að segja að sá byggðarkjarni búi við sambærileg skilyrði og aðrir landshlutar. Það kemur líka í ljós ef maður les samgönguáætlunina - það vantar ekki áætlanirnar, við erum með byggðaáætlun, við erum með Sóknaráætlun 20/20, sem er eins konar gæluverkefni að mínu viti, ég skil ekkert í því, og síðan erum við með samgönguáætlun. Í henni segir, undir fyrirsögninni „Markmið um jákvæða byggðaþróun“, með leyfi forseta: „a. Lögð verði áhersla á að við ákvörðun um forgangsröðun verkefna verði horft til uppbyggingar á einstökum svæðum í samræmi við áherslur og svæðaskiptingu sóknaráætlunar fyrir Ísland. b. Horft verði til mikilvægis einstakra framkvæmda sem hvata til að skapa heildstæð atvinnu-, búsetu- og þjónustusvæði.“ Þetta eru markmið um byggðaþróun í byggðaáætlun sem kemur fram í samgönguáætlun. Samt sem áður er búið að henda Dýrafjarðargöngum út úr þeirri samgönguáætlun sem voru þar inni. Þegar menn eru að tala um byggðaáætlanir og hvernig menn ætla að efla landsbyggðina og byggðina í heild sinni hvernig stendur þá á því að það sem stendur í einni áætluninni stangast á við það sem kemur fram í annarri? Það er ekki heil brú í þessu. Það er því mjög mikilvægt að þingheimur fari öðruvísi ofan í þessa hluti en hér er gert, að henda hverri áætluninni fram á fætur annarri og svo stangast allt á. Það gefur augaleið að Vestfirði er ekki hægt að kalla einn landshluta ef horft er til samgangna, sunnanverðir og norðanverðir Vestfirðir eru ekki tengdir saman. Það er mjög dapurlegt að vitnað sé til þess í samgönguáætlun að það þurfi að vera markmið byggðaáætlunar og síðan er það ekki framkvæmt sem sagt er í sjálfri samgönguáætluninni. Það segir sína sögu að þegar vegalengdir á milli Ísafjarðar og Vesturbyggðar eru um það bil 130–140 kílómetrar þurfi mjög marga mánuði ársins, og allt of marga, að keyra um 700 kílómetra til að komast á milli þessara byggðarlaga. Það segir sína sögu að norðanverðir Vestfirðir skuli eiga miklu meiri samleið með Vesturlandi eða Norðvesturlandi en sunnanverðum Vestfjörðum. Það er þetta sem menn þurfa að horfa til og tala um. Þegar verið er að tala um byggðaáætlanir þá eru samgöngurnar ein meginstoðin sem þarf að laga. Hér eru mörg jákvæð atriði inni eins og ég nefndi, sumt sem við höfum gert hefur skilað árangri, sérstaklega það sem hefur verið gert í samvinnu við landshlutasamtökin. Vegna aflabrests var ákveðið að fara í ákveðin verkefni og á sumum stöðum var farið í viðhaldsframkvæmdir, á öðrum í vegagerð eða samgöngumannvirki. Þegar verið er að endurskoða vegáætlun er búið að henda út þeim verkefnum sem voru þar inni vegna aðstæðna sem sköpuðust árið 2007, sem dæmi má nefna veginn um Fróðárheiði. Þess vegna skilur maður ekki þegar verið er að taka pólitískar ákvarðanir um það sem á að gera til þess að bregðast við vanda byggðarlaganna að þá er búið að henda því út. Það er með ólíkindum að þetta skuli vera með þessum hætti. Virðulegur forseti. Ef Alþingi Íslendinga vildi gera eitthvað í byggðaáætlun og sýna eitthvað í verki sem um munaði spyr ég hvort ekki sé hægt að hafa aðalstöðvar og starfsstöð Fiskistofu úti á landsbyggðinni. Hver er ástæðan fyrir því að Fiskistofa er í Hafnarfirði? Af hverju er hún ekki úti á landsbyggðinni? Ef Alþingi vildi sýna einhvern árangur af því sem verið er að gera ætti að sjálfsögðu að færa Fiskistofu út á landsbyggðina, hana átti aldrei að setja upp á höfuðborgarsvæðinu. Ég get líka nefnt Hafrannsóknastofnunina. Við höfum ályktað um það í fleiri ár í sveitarstjórninni heima að flytja Hafrannsóknastofnun út á landsbyggðina, í mitt heimasveitarfélag, og óskað eftir rökum um það hvers vegna það er ekki hægt. Við höfum aldrei fengið þau rök. Þetta er mjög sérkennilegt. Ef Alþingi vildi sýna eitthvert frumkvæði og einhvern árangur ætti að gera þetta. Ég nefni Landhelgisgæslu Íslands. Hvað væri t.d. því til fyrirstöðu, eins og margoft hefur verið bent á, eins og t.d. þegar varnarliðið fór frá Keflavíkurvelli, að aðalstöðvar Landhelgisgæslu Íslands fari til Suðurnesja eða norður á Ísafjörð, sem hefur líka verið bent á, þar er mjög góð aðstaða. Hafa skipaflotann þar til dæmis. Þá værum við að tala um einhverjar alvöruaðgerðir í byggðamálum í stað þess að hafa hlutina með þeim hætti að sveitarstjórnarmenn úti á landsbyggðinni þurfi nánast krjúpandi á hnjánum að koma suður til Reykjavíkur og færa fyrir því efnisleg og sterk rök að flytja eigi einhver störf út á landsbyggðina. Þannig er nú bara veruleikinn og hefur verið undanfarna áratugi. Þessu þurfum við að breyta. Ég hræðist það mjög að þegar við förum að sameina stofnanir eins og hæstv. forsætisráðherra hefur boðað muni það hugsanlega geta bitnað mjög harkalega á landsbyggðinni vegna þess að þar eru stofnanirnar kannski með færri stöðugildum og munu renna inn í hítina í Reykjavík. Ég hræðist það mjög mikið. Ég ætla ekki að gefa mér fyrir fram niðurstöðu í þeim málum og vænti þess að jafnt verði látið yfir alla ganga en þetta hræðist ég mjög.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hélt alveg ágæta ræðu og ég verð að segja að ég var sammála mjög mörgu sem þar kom fram. Ég var ekki síst sammála því þegar hv. þingmaður fór yfir það hvernig áætlanir á vegum hinna mismunandi ráðuneyta hafa ekki náð að vinna saman. Það var að mínu mati mjög göfugur leiðangur sem lagt var af stað í þegar lagagreinin um byggðaáætlun var sett inn í lög um Byggðastofnun og markmiðin þar eru vissulega góð. En við skulum horfast í augu við það að þau markmið hafa aldrei náðst, þ.e. að þær áætlanir þvert á ráðuneyti og þvert á stofnanir nái að vinna saman, og hv. þingmaður færði eiginlega bestu rökin sem ég hef heyrt í þessum sal í dag fyrir samþættingu og áætlunargerð sem er í vinnslu innan Sóknaráætlunar 20/20. Þar er verið að vinna að því að koma þessu þannig fyrir í stjórnsýslunni að við lendum ekki á vegg eins og hefur ávallt verið, á vegg sem heitir fjárlagarammar ráðuneyta. Það er það sem hefur staðið í vegi fyrir því að byggðaáætlun hafi náð markmiðum sínum. Þar að auki hljómar það vel í lögunum að byggðaáætlun eigi að innihalda hálfgerða samgönguáætlun líka en við vitum að í veruleikanum er það ekki þannig að innan byggðaáætlunar sé iðnaðarráðherra að kynna t.d. stefnu sjávarútvegsráðherra í sjávarútvegsmálum eða samgönguáætlunina í því plaggi. Virðulegi forseti. Þess vegna erum við í þessum leiðangri með Sóknaráætlun 20/20. Það er til að ná þeim markmiðum sem að var stefnt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessar undirtektir og þær upplýsingar sem hún setur fram. Ég skal draga í land ef hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra hefur fundist ég fara óvarlegum orðum um Sóknaráætlun 20/20. Ég bind bara vonir við það og tek orð hæstv. ráðherra mjög alvarlega þegar hún segir að menn ætli að ná utan um þessi mál. Ég fagna því. Ég á hins vegar eftir að sjá það gerast. Þess vegna hef ég velt fyrir mér þegar við erum að ræða þessa þingsályktunartillögu - við erum með samgönguáætlun sem við erum að fara að ræða hér á fimmtudaginn, hvort ekki hefði verið eðlilegra að við hefðum tekið þetta saman í svona kannski nánari vinnu, þ.e. við mundum ekki vera að búa til áætlanir sem rekast hugsanlega á. Það kemur fram í samgönguáætlun sem ég las hér áðan þar sem menn eru að tala um að markmið með sóknaráætluninni sé að tengja saman byggðarkjarna - ég benti t.d. á Vestfirðina í ræðu minni áðan. Þeir byggðarkjarnar eru ekki tengdir saman. Norðanverðir Vestfirðir eiga miklu meiri samvinnu vestur úr landi og Norðvesturlandi en yfir á suðurhluta Vestfjarða sem eru í rúmlega 100 kílómetra fjarlægð vegna samgöngumála. Þess vegna held ég að við þurfum að taka þessar byggðaáætlanir, og ég legg áherslu á það, út frá því að samgöngubætur séu einna brýnastar á mörgum landsvæðum. Vissulega eru sum landsvæði komin með góðar samgöngubætur en búsetuskilyrði fólks á sunnanverðum Vestfjörðum eru t.d. ekki hin sömu og á búsetuskilyrði fólks í öðrum landshlutum, hvort heldur sem er til að sækja þjónustu eða reka fyrirtæki eða hvernig sem það er, þau búa ekki við sams konar skilyrði, þau búa við miklu erfiðari skilyrði. Ég fagna því ef Sóknaráætlun 20/20 nær utan um þetta allt saman þannig að þetta rekist ekki hvað á annars horn og markmið byggðaáætlunar 

Virðulegi forseti. Ég lít þannig á að þegar Sóknaráætlun 20/20 er búin að skipta landinu upp í ákveðin landsvæði og þar á meðal t.d. Vestfjörðum, að það sé eitt þjónustusvæði - atvinnusvæðin eru kannski meira fljótandi eins og við þekkjum - þá sé það stefnumörkun sem feli það í sér að það eigi að fylgja því samgöngubætur til að þetta svæði geti virkað sem ein heild. Þannig hef ég litið á þessa vinnu og þannig samþættast þessar áætlanir vegna þess að ef þú segir A verðurðu líka að segja B. Hvernig ætlarðu að búa til þjónustusvæði úr einu landsvæði ef samgöngur eru í ólagi? Ég tel að það sé hlutverk okkar að svara því og það sé hluti af þessari stefnumörkun. Með því að ákveða landshlutana svona væri Alþingi að taka ákvörðun um nauðsynlegar samgöngubætur til að það geti gengið eftir. Þannig hef ég séð fyrir mér þessa virkni og svona sjáum við hana líka fyrir okkur. Hv. þingmaður fjallaði líka, og það hafa gert fleiri hér í dag, um flutning starfa út á land og stofnana. Ég er á því líka að það sé ekki heldur okkar þingmanna eða einstaka ráðherra að taka slíkar ákvarðanir heldur þurfi að gera það með heildstæðum hætti, og það sé líka hluti af þessari vinnu, Sóknaráætlun 20/20. Við þurfum að líta yfir landið. Hvar liggja tækifærin? Hvar eru styrkleikar í því að hafa Fiskistofu? Í gegnum tíðina hefur mér oft þótt þetta tiltölulega tilviljunarkennt eða kannski ekki tilviljunarkennt heldur hefur það oft tengst kjördæmi viðkomandi ráðherra eða þeirra sem tekið hafa ákvarðanir um hvar þessar stofnanir lenda. En með því að hafa þessa heildarsýn, hafa stefnumörkun um það hvernig við ætlum að beina þjónustunni inn á þessi landsvæði, 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra sagði, að mjög mikilvægt er að menn nái utan um málið í heild sinni. En ég er dálítið hugsi yfir því að nú erum við að ræða þingsályktunartillögu um byggðaáætlun. Á morgun ræðum við um samgönguáætlun. Síðan á sóknaráætlun hugsanlega að ná utan um þetta í heild sinni, og alla vega byggðaáætlun, og samgönguáætlun líka. Eins og hæstv. ráðherra benti á, á að kalla fram í þeirri vinnu sóknarmöguleikana á viðkomandi svæðum til þess að styrkja þau, ég tek heils hugar undir það. Ég velti þó fyrir mér, væri ekki eðlilegra að við mundum ræða sóknaráætlun á undan? Við erum alltaf að ræða um eitthvert plagg sem ná á utan um allt í framhaldinu, en ég hef ekki hugmynd um hvað stendur í þessari sóknaráætlun, hef ekki séð staf í henni eða fengið neina kynningu á henni. Ég held að mun skynsamlegra væri að menn væru komnir lengra í þeirri vinnu en við erum núna. Það væri skynsamlegra að taka þetta í heild sinni. Ég held að rétt vinnubrögð séu, það þarf ekki að vera neinn pólitískur ágreiningur um það, að menn fari í heildstæða vinnu í það verkefni sem er fram undan. Nú liggur fyrir að við þurfum að fara í mikinn niðurskurð í ríkisfjármálum. Væri ekki skynsamlegra ef við værum búin að taka niðurskurðinn heildstætt saman, möguleika á sameiningu stofnana inn í samþættingu á sóknaráætlun og þar af leiðandi inn í byggðaáætlun og þar fram eftir götunum? Ég held að skynsamlegra væri að taka þetta saman í heild og reyna að raða því saman miðað við verkefnið sem fram undan er, vegna þess að við skárum niður í fjárlögum á þessu ári. Það þarf að skera niður í fjárlögum á næsta ári og svo aftur 2012 og 2013, þannig að ég held að við þyrftum að fá heildarmynd af verkefninu sem er fram undan. Það væri gott ef 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir yfirgripsmikla og ágæta ræðu um byggðaáætlun. Við höfum báðir mikinn áhuga á því að gætt sé jafnréttis í landinu og að menn geti búið við sambærileg búsetuskilyrði hvar sem er á landinu og valið sér búsetu og notið þeirrar þjónustu sem almennt er talin nauðsynleg fyrir fólk, hvort sem þeir búa í borg eða á landsbyggð. Það eru nokkur atriði sem vöktu samt athygli mína í ræðu hans. Ég átti t.d. erfitt með að skilja þegar hann sagði að veiðigjaldið væri eingöngu landsbyggðarskattur. Mig langar að spyrja hv. þingmanni hvort hann hafi kynnt sér hver kennitala eigenda er og hvar arður hefur verið greiddur af sjávarútvegi og í hverra hendur hann hefur farið. Því miður hefur reynslan á undanförnum árum verið sú að þar sem menn fénýttu kvótann, nýttist hann því miður ekki nema í fáum tilfellum úti á landi. Allt of mikið af þeim arði fór út úr greininni til Reykjavíkur, í stofnanir þar, jafnvel erlendis, og fjárfestingar í allt öðrum fyrirtækjum. Eitt af því sem maður hefði viljað sjá gerast, ég bið hv. þingmann um að gera athugasemdir ef hann er ekki sammála mér, er að landsbyggðin fengi að njóta þess í mun meira mæli að vera nærri auðlindum sjávar og að henni yrði gert betur kleift að nýta auðlindina í nágrenni við heimabyggð. Það hefur ágætlega verið rætt hér að það sem þarf að gerast, að minnsta kosti varðandi þessa áætlanagerð okkar, er að ná vel utan um hana. Rökstuðningur hefur komið fram fyrir því að þessu eigi að reyna að ná í Sóknaráætlun 20/20, sem er unnin í samstarfi við öll landsbyggðarsamtök og fólkið í landinu. Við deilum því sjónarmiði líka að flytja eigi stofnanir út á land og koma þeim fyrir sem næst þeim svæðum þar sem unnið er með slíkt efni, eins og rannsóknir Fiskistofu o.s.frv. Þannig hefði auðvitað 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir andsvarið. Við deilum þeirri skoðun eins og flestir, að við viljum hafa búsetuskilyrðin sambærileg, hvar sem fólk býr á landinu. Mig langar að nefna eitt dæmi sem ég þekki mjög vel. Þegar Fjölbrautaskóli Snæfellinga var stofnaður, en hv. þingmaður er nú gamall skólastjóri, þá breyttust búsetuskilyrðin á Snæfellsnesi mjög mikið og samfélagið sömuleiðis. Tölur sýndu að unglingar frá þessu landsvæði fóru í minna mæli í framhaldsnám eða í menntaskóla en unglingar frá öðrum sambærilegum landsvæðum. En eftir að Fjölbrautaskóli Snæfellinga kom, breyttust búsetuskilyrðin til hins betra og þetta réttist af. Þetta er kannski eitt dæmi um það sem við getum gert til þess að bæta búsetuskilyrði. Við megum heldur ekki gleyma því að ekki hafa allir foreldrar efni á að senda börn sín í skóla um langan veg, því það kostar mikið. Eins hafa margir foreldrar vara á því að krakkarnir fari ungir að heiman og lendi hugsanlega í óæskilegum félagsskap. Við þekkjum því miður dæmi um að hugsanlega er setið um krakka sem koma utan af landsbyggðinni. Þetta er eitt af þeim atriðum þar sem við höfum ekki bætt búsetuskilyrðin. Hvað varðar veiðileyfagjaldið sem ég nefndi í ræðu minni áðan, er alveg klárt í mínum huga að það er fyrst og fremst landsbyggðarskattur. Það kemur málinu ekki við þegar menn selja sig út úr greininni eða fjárfesta eitthvað annað út úr greininni, vegna þess að mest af veiðiheimildunum er á landsbyggðinni en ekki í Reykjavík. Það er það sem ég sagði í ræðu minni. Auðvitað gefur auga leið að þegar veiðileyfagjald er lagt á, er það náttúrlega fyrst og fremst landsbyggðarskattur. 
            

Hæstv. forseti. Varðandi veiðileyfagjaldið held ég að menn verði að skoða hvar arðurinn úr greininni er nýttur, í nútímanum líka, því sem betur fer greiða nú sum sjávarútvegsfyrirtæki arð. Þá skiptir kennitalan mjög miklu og hverjir eiga fyrirtækin og hvar þeir nýta þann arð sem af hlýst. Mikið af arðinum er notað úti á landsbyggðinni en fullyrðingin um að það sé eingöngu á landsbyggðinni er að mínu mati röng. Mig langar að biðja hv. þingmann um að svara mér varðandi þetta, af því að við vorum að ræða byggðaáætlanir almennt. Við getum verið sammála um að menntun, menning og atvinna skiptir gríðarlega miklu máli. Mig langar að spyrja hvort hann sé sammála mér um að það skipti gríðarlega miklu máli að styrkja sveitarstjórnarstigið, færa vald og verkefni til sveitarfélaganna, þar með málefni fatlaðra og aldraðra og jafnvel heilsugæsluna til lengri tíma litið, og þar með líka úthlutanir eins og í menningarsamningunum og vaxtarsamningunum eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni. Mig langar að spyrja hvaða önnur tækifæri hann sér um verkefni sem þyrfti að færa til sveitarfélaganna eða til ákveðinna svæða sem fengju forræði yfir sínum málum, í staðinn fyrir að við sætum í fjárlaganefnd eða í einstökum stofnunum í Reykjavík og deildum þessu út. Í þriðja lagi langar mig að inna hv. þingmann eftir því hvort hann geti ekki verið sammála mér um það að oft eigum við landsbyggðarfólkið töluverða sök, því hrepparígur og starf sveitarfélaga hefur staðið okkur fyrir þrifum. Mig langar að spyrja hvort ekki sé verkefni fyrir Alþingi að reyna að skipuleggja landið með öðrum hætti en hingað til hefur verið gert og reyna þannig að sporna gegn samdrætti sem þar hefur oft átt sér stað. Þar kemur líka til þáttur sem mér dettur nú í hug, sem þarf að huga mjög vel að. Það er tekjumismunur á milli sveitarfélaganna. Sum sveitarfélög, jafnvel mjög lítil, hafa gríðarlega öfluga tekjustofna af stórum fyrirtækjum. Þetta var áður í landsútsvari 

Virðulegi forseti. Mig langar fyrst að svara því sem hv. þingmaður spurði um í sambandi við hrepparíginn. Við þekkjum hann nú lítið á Snæfellsnesi en maður hefur heyrt sögur af þessu annars staðar á landinu. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það að hrepparígurinn hefur oft verið til vandræða þegar bitist er um störf á ákveðnu svæði. Það er alveg klárt, ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni um það. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að styrkja þarf sveitarstjórnarstigið. Það er mjög æskilegt ef hægt er að fara í frekari sameiningu sveitarfélaga. Ég hef hins vegar alltaf sagt að auðvitað verða sveitarfélögin að ráða því sjálf. Ég tel helstu ástæðuna fyrir því að margir sveitarstjórnarmenn, þó ekki allir, eru hræddir við sameiningu sveitarfélaga sé reynslan af henni. Ég svara í leiðinni því sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson spurði líka um, að eftir því sem sveitarfélögin eru stærri og öflugri, eru þau betur í stakk búin til að taka að sér stærri verkefni, eins og málefni fatlaðra, aldraðra eða heilsugæsluna, eins og hv. þingmaður nefndi. Ég er margbúinn að segja það að reynsla sveitarstjórnarmanna af því, þegar verkefni eru færð til sveitarfélaganna, er sú að það er ekki gert með nógu markvissum hætti. Byrjað er að rífast um tekjustofna til að færa viðkomandi verkefni í staðinn fyrir að segja: „Nú færum við þetta verkefni, við áætlum að það kosti þetta.“ Síðan er bara skoðað eftir tvö ár hver var raunkostnaður verkefnisins. Þá geta menn rétt það í hvora áttina sem er og þurfa ekki að deila og rífast um það mánuðum og árum saman um hvað þurfi að gerast. Það sem verst er í þessu er að þegar ríkið og sveitarfélögin setjast niður og reyna að semja, ef klárlega hefur hallað á sveitarfélögin eins og alltaf, fer það í gegnum jöfnunarsjóð og er mjög ógegnsætt 

Virðulegi forseti. Í umræðu um byggðamál hefur alltaf verið þrautaráðið að búa til einhverjar töfralausnir. Mér heyrist því miður að lausnin núna í umræðunni í kvöld, eigi að vera sóknaráætlun. Hér liggur fyrir tillaga um stefnumótandi byggðaáætlun sem unnin er á grunni gildandi laga, sem er ekkert annað en tómt snakk og kjaftæði. Það er í rauninni ekkert nýtt í áætluninni sem miðar að því að breyta stöðunni. Þetta er allt eitthvað sem við höfum heyrt áður. 1. liður. „Atvinnustefna, bætt samkeppnishæfni, nýsköpun og sjálfbær þróun.“ Það er ekkert nýtt í þessu. „Samþætting, áætlun og aukið samstarf.“ Vissulega er þetta gott en þetta er ekkert nýtt sem við heyrum. „Efling stoðkerfis, atvinnulífsins, nýsköpun og sprotafyrirtæki,“ o.s.frv. Stóra málið í öllu þessu kemur fram á bls. 35 í greinargerðinni með þessari makalausu þingsályktunartillögu sem ég gerði að umtalsefni í ræðu minni og hv. þm. Óli Björn Kárason tók upp. Við höfum ekki fengið neina umræðu um þetta. Stóra málið er misræmið á milli vaxtarsvæða landsins. Komið hefur fram að störfum fjölgaði um 21.100 á ákveðnu árabili fyrir nokkrum árum. Það hrundi síðan núna. Breytingin í atvinnusamsetningunni er þannig að massinn sækir á höfuðborgarsvæðið. Ég spyr enn og aftur: Er vilji til þess að takast á við þetta með einhverjum hætti? Þetta er óhagkvæmt fyrir alla, jafnt höfuðborgarsvæðið sem landsbyggðina. Fyrir þjóðfélagið allt er þetta illt. Það er engin tillaga hér sem miðar að því að vinna gegn þessu. Við dettum alltaf í almennt snakk, skýrslugerð, nefndaskipun og hreppa- og titlatog. Ég sakna þess  Það er tækifæri til þess í stöðunni í dag þegar höggið kemur á þetta stóra svæði. Þegar tapast hafa á einu ári 11.000 störf er Reykjavík komin í sömu stöðu og Raufarhöfn hefur verið síðustu árin. Ég vonast til þess, í ljósi þess að við eigum betri og bjartari tíð í vændum, að betri skilningur fáist á þeirri stöðu sem landsbyggðin hefur glímt við undanfarna áratugi. En því miður verð ég ekki var við það hér. Ég spyr hvort þessi töfraáætlun sem sóknaráætlunin á að vera, mun hún breyta áformum sem koma fram í samgönguáætlun sem lögð var fram á þingi fyrir örfáum dögum? Eigum við að bíða eftir afgreiðslu þingsályktunar um sóknaráætlunina, sem hefur ekki fengist rædd í allsherjarnefnd, þar til við getum lokið afgreiðslu samgönguáætlunar? Ef menn binda svona miklar vonir við sóknaráætlun, ættum við að gera það. Svona er þetta alls staðar. Ein þverstæðan í málinu er sú að hæstv. iðnaðarráðherra leggur fram lögbundið verk sem er byggðaáætlun og heyrir undir iðnaðarráðuneytið og fer inn í iðnaðarnefnd þingsins. Á sama tíma leggur forsætisráðuneytið fram mál sem kallað er sóknaráætlun og fer inn í allsherjarnefnd, sem er að glíma við miklu fjölbreyttari flóru mála en iðnaðarnefnd nokkurn tímann. Því miður held ég að umræðan sé með þeim hætti að hún drukkni í sama blaðrinu og oft hefur átt sér stað um byggðamál hér á landi.

Virðulegi forseti. Eftir 2. umr. fór þetta mál aftur til utanríkismálanefndar og gestir frá sex hagsmunasamtökum komu á fund hennar. Ég geri á eftir grein fyrir þeim breytingartillögum sem lagðar eru til við frumvarpið eftir 2. umr. og tel hér upp þau helstu atriði sem utanríkismálanefnd vill leggja áherslu á með þeim. Íslandsstofa er samstarfsvettvangur opinberra aðila og atvinnulífsins og verður sjálfstæð stofnun með blandaða stjórn. Það er hnykkt á því í athugasemdum með 4. gr. frumvarpsins að hún sé sjálfstæð stofnun þar sem sjálfstæði fjárhags og reikningshalds Íslandsstofu er áréttað og jafnframt er tekið fram að þetta verði sambærilegt fyrirkomulag og gilt hefur um Útflutningsráð hingað til. Milli 1. og 2. umr. ræddi nefndin nokkuð um samsetningu stjórnar og lagði til að stjórnarmönnum yrði fjölgað frá því sem lagt er til í frumvarpinu, úr níu í ellefu, en eftir 2. umr. freistaði nefndin þess að ná meiri einhug um samsetningu stjórnarinnar. Eftir samráð við helstu hagsmunaaðila varð niðurstaða nefndarinnar sú að leggja til að fækka stjórnarmönnum frá því sem segir í frumvarpinu, úr níu í sjö, þannig að utanríkisráðherra skipi sjö menn, fjóra samkvæmt tilnefningu Samtaka atvinnulífsins, einn sem iðnaðarráðherra tilnefni, mennta- og menningarmálaráðherra tilnefni einn og auk þess skipi utanríkisráðherra einn án tilnefningar. Jafnframt leggur nefndin til þá breytingartillögu að þegar utanríkisráðherra skipar formann stjórnar hafi hann samráð við þá sem hafa tilnefnt í nefndina um það hver taki að sér formennsku í stjórninni. Samhliða þeim breytingum á samsetningu stjórnar sem ég hef getið um gerum við tillögu um sérstakt ráðgjafaráð þar sem sæti eigi málsvarar helstu hagsmunaaðila á starfssviði Íslandsstofu. Ráðgjafaráðinu er ætlað að tryggja breiðari aðkomu hagsmunaaðila að stefnu Íslandsstofu og vera stjórninni til samráðs um verkefni stofnunarinnar. Nefndin leggur einnig til að vægi fagráða innan Íslandsstofu verði aukið og í því skyni er lögð til breyting þannig að sérstaklega verði kveðið á um fagráð á sviði menningarmála, umhverfismála og matvælagreina til viðbótar fagráði á sviði markaðs- og kynningarmála ferðaþjónustunnar erlendis og fjárfestinga erlendra aðila á Íslandi. Það var í frumvarpinu upphaflega. Nefndin telur að skilgreina þurfi nánar hlutverk Íslandsstofu. Því er gerð breytingartillaga þar um og lagt til að á aðalfundi kynni stjórn Íslandsstofu stefnumótun stofnunarinnar, geri grein fyrir störfum sínum og fagráða og birti rekstraráætlanir og ársreikninga. Nefndin fjallaði um, eins og gert var á milli 1. og 2. umr., að stofnun Íslandsstofu kallar á aðrar lagabreytingar, sérstaklega breytingar á lögum nr. 73/2005, um skipan ferðamála. Nefndin hvetur til þess að hugað verði á breytingum á lögunum eins fljótt og mögulegt er. Síðan er gerð breytingartillaga um að skerpa á orðalagi um að Íslandsstofa hafi það hlutverk að laða erlendar fjárfestingar til landsins. Að lokum ítrekar nefndin að Íslandsstofa er ný starfsemi. Þótt hún sé byggð á grunni Útflutningsráðs er um nýja starfsemi að ræða og hana þarf að skipuleggja frá grunni. Tvær breytingartillögur fylgja nefndarálitinu og undir það skrifa Árni Þór Sigurðsson formaður, Valgerður Bjarnadóttir, Helgi Hjörvar, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Ögmundur Jónasson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, með fyrirvara, Ragnheiður E. Árnadóttir, með fyrirvara, og Margrét Tryggvadóttir, með fyrirvara.

Frú forseti. Ég vil gera örstutta grein fyrir þeim fyrirvara sem við hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir gerðum. Eins og framsögumaður nefndarálits greindi frá erum við skrifaðar fyrir nefndarálitinu en erum með fyrirvara. Ég vil byrja á því að segja að ég á sæti í utanríkismálanefnd sem varamaður og hef því á stöku stað komið að vinnu við þetta frumvarp. Ég get alveg tekið undir að unnið hefur verið í góðri samvinnu og sátt í nefndinni. Ég vil hrósa formanni og varaformanni nefndarinnar fyrir það verklag að unnið hefur verið að því að reyna að ná sem breiðastri sátt um málið. Ég tel til mikilla bóta hvernig búið er að lenda t.d. stjórnarmálum. Ég tel mjög mikilvægt og vil ítreka það sem fram kemur í nefndaráliti og gerð er tillaga um í breytingartillögu að utanríkisráðherra skuli skipa formann stjórnarinnar eftir samráð við aðra tilnefningaraðila. Ég tel það mjög mikilvægt vegna þess að eins og framsögumaður nefndarálitsins, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, sagði áðan er þetta byggt á grunni Útflutningsráðs og það er ekki síst fyrir þær sakir að í stjórn Útflutningsráðs hefur verið góð samvinna milli atvinnulífsins og opinberra aðila. Það er mikilvægt að það góða samstarf fari yfir til þeirrar nýju stofnunar, Íslandsstofu, sem verið er að setja lög um. Ég er líka ánægð með það í nefndarálitinu að það sé hnykkt á því að ekki sé verið að stofna nýja stofnun. Hún er byggð á grunni Útflutningsráðs. Ég þekki þar ágætlega til, vann hjá Útflutningsráði um nokkurra ára skeið og veit af því fyrirkomulagi sem þar er - þetta er sjálfstæð stofnun - að það hefur mikið að segja um að auðveldara er að taka ákvarðanir, þær eru hraðari og allir verkferlar eru sveigjanlegri þó að vitaskuld uppfylli Útflutningsráð allar þær kröfur sem gerðar eru til stofnunar sem rekin er fyrir opinbert fé. Það sem ég set fyrirvara við og vil ítreka er að hér er farið af stað með það að markmiði og í kjölfarið á vinnu sem var sett af stað af þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, að taka allar þessar stofnanir og setja þær á einn stað, allt það starf sem unnið er við að kynna Ísland, selja það og markaðssetja, íslenskar vörur, þjónustu og landið sem ferðamannastað, atvinnutækifæri og fjárfestingartækifæri. Þegar þessi vinna var sett af stað var markmiðið að gera það allt saman skilvirkara og sameina krafta, að þetta væru ekki nokkrir smákóngar hingað og þangað heldur væru lagðir saman allir kraftar og unnið vel og skilvirkt að þessu markaðsstarfi sem kemur okkur öllum til góða. Núna er ekki síður tilgangurinn með þessu að nýta enn betur það takmarkaða fjármagn sem fer í starfið. Því tel ég það mjög mikilvægt og er hugsi yfir því að skrefið hafi ekki verið stigið alla leið í þessari atrennu. Það er beðið með að breyta lögum um ferðamál til að erlenda markaðssetningin hjá Ferðamálaráði komi undir þetta og fjármagnið fylgi. Mér skilst að það eigi að fara í vinnu við endurskoðun laga um ferðamál, en mér hefði þótt eðlilegra að það hefði verið gert á undan og þá allt saman í einum pakka. Þetta vildi ég skýra hér, frú forseti. Þetta er það sem ég geri helst fyrirvara við en ég árétta að málið hefur tekið jákvæðum breytingum þannig að ég ætla að ljúka umfjöllun minni hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir framsöguna og tek undir orð hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur um að það hvernig staðið var að þessu máli var alveg til fyrirmyndar. Ber að þakka formanni og varaformanni nefndarinnar fyrir það. Það að fulltrúar Framsóknarflokksins skuli ekki vera á frumvarpinu hefur ekkert með það að gera að við séum ósáttir við það eða eitthvað slíkt, heldur var einfaldlega enginn fulltrúi okkar á þessum fundi. Mig langar að koma aðeins inn á örfá atriði um Íslandsstofu. Eins og fram kom hjá hv. flutningsmanni á eftir að skilgreina ákveðna hluti, eins og hlutverk aðalfundar. Er það vitanlega nokkuð sem verður gert. Það er kannski eðlilegt í ljósi þess hvernig það kemur til að þessi leið er farin en engu að síður er það eftir og þarf vitanlega að gera. Ég hef smááhyggjur af þætti Fjárfestingarstofu í - ég nota þetta orð með góðum formerkjum - Íslandsstofu-bixinu. Mér gengur illa að finna orðin, frú forseti, í kvöld, og biðst afsökunar. Í 2. gr., d-lið, stendur að Íslandsstofa eigi „að upplýsa erlenda fjárfesta um kosti Íslands og vera stjórnvöldum til ráðuneytis um fjárfestingarmál“. Síðan kemur liður 5 í 5. gr. og ég tek fram að upptalningin er óbreytt frá lögum um Útflutningsráð þar sem fjallað er um fjárfestingar. Þetta er óbreytt. Það breytir hins vegar ekki því að ég velti fyrir mér hvort við þurfum síðar - ég legg ekki til að þetta mál verði tafið neitt í þinginu, heldur að við verðum að setjast yfir hlutverk og þátt Fjárfestingarstofu og marka henni, held ég, skýrari lög og reglur. Þessi stofnun okkar er að vinna mikið og gott starf sem er að mínu viti nauðsynlegt að efla. Þar af leiðandi held ég að við ættum að skoða það á næsta þingi, það er væntanlega ekki tækifæri til þess núna, að fara yfir lög og reglur er lúta þessu. Þetta hefur engin áhrif á það að ég mun styðja þetta frumvarp og fylgja því eftir, að sjálfsögðu, en ég vil bara koma því að að ég tel rétt að fara yfir þennan þátt þegar tækifæri gefst til, þ.e. á næsta þingi. Að öðru leyti hef ég ekki neinar athugasemdir við þetta eins og það lítur út í dag, þetta hefur tekið miklum framförum og er ágætt að ljúka þessu því að þetta hefur í sjálfu sér staðið býsna lengi til.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega sjálfsagt að gera bætur á öllum hlutum og sjálfsagt að hnykkja á því í framtíðinni um Fjárfestingastofu. Ef ég man rétt, og ég man það rétt, ræddum við þessa grein aðeins í nefndinni og ekki þótti ástæða til að gera það að sinni en hv. þingmaður gerir þá bara tillögu um það á næsta ári. Að mínu mati er þessi grein um Fjárfestingastofu alveg skýr og eiginlega finnst mér óþarfi að negla alltaf alla hluti í lögum nákvæmlega niður. Þetta er alveg skýrt að verja á þarna 14% af tekjum af markaðsgjaldi til verkefna af þeim toga, þ.e. fyrir þá aðila sem vinna að markaðssetningu á Íslandi fyrir erlenda fjárfesta. En það verður þá bara flutt tillaga um það. Hér er breytingartillaga þar sem hlutverk aðalfundar er aðeins skýrt, sem sagt að „á aðalfundi gerir stjórnin grein fyrir stefnumótun Íslandsstofu og störfum sínum og fagráða, og birtir rekstraráætlanir og ársreikninga“. Það er a.m.k. að hluta til gert hér. Ég fagna því að komið er að lokum þessa máls vegna þess að við vitum að beðið er eftir því að þetta verði klárað af því að fólk hefur talið að það geti ekki alveg unnið að þessum málum fyrr en það veit hver framtíðin er og hún er sem sagt hér þegar búið verður að samþykkja frumvarpið.

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem ég flyt hér um aðgerðir til að jafna stöðu kynjanna á vinnumarkaði fjallar um það að Alþingi álykti að fela mennta- og menningarmálaráðherra að kanna með hvaða hætti og hvort hægt verði að beita Lánasjóði íslenskra námsmanna til að jafna stöðu kynjanna á vinnumarkaði, til að mynda með aðgerðum þar sem beitt væri einhvers konar ívilnunum í gegnum sjóðinn. Hv. þingmönnum er kunnugt um að Lánasjóður íslenskra námsmanna gegnir gríðarlega veigamiklu hlutverki við að jafna aðstöðu fólks til náms og hefur verið afar mikilvægur í þeim tilgangi um áratugaskeið og skipt þar alveg gríðarlega miklu máli. Sjóðnum hefur hins vegar í sjálfu sér ekki verið falið það hlutverk hvorki að stýra einstaklingum, fólki né menntastofnunum í þá veru að hvetja sérstaklega fólk af öðru hvoru kyninu til að sækja í greinar þar sem gagnstætt kyn er í miklum meiri hluta. Í þessu sambandi má taka sem dæmi að samkvæmt upplýsingum frá Háskóla Íslands voru í október 2009 rétt rúm 3% þeirra nemenda sem þá voru í hjúkrunarfræðideild karlkyns og á sama tíma voru aðeins um 17% nemenda í rafmagns- og tölvuverkfræðideild konur. Svipuð kynjaskekkja er síðan í mörgum öðrum greinum, bæði í Háskóla Íslands og Háskólanum í Reykjavík, og mér er kunnugt um að í einhverjum deildum Háskólans á Akureyri er svipuð skekkja á milli kynjanna. Því hefur verið velt upp þeim möguleika með hvaða hætti hægt væri að laða karlmenn til að fara í þessar hefðbundnu greinar kvenna og með hvaða hætti hægt væri að nota lánasjóðinn til að laða konur til að fara í hefðbundnar karlagreinar. Ein af þeim hugmyndum sem getið er um í greinargerð er að lánasjóðurinn verði með einhverjum hætti notaður þannig að karlar sem leita í hefðbundnar kvennagreinar fengju ívilnanir, til að mynda með lengingu á greiðslufresti, mögulega með lækkun á vöxtum, lengingu á greiðslutíma o.s.frv. eða með öðrum þeim aðferðum sem menn sæju fært eftir nánari skoðun. Sama mundi vissulega gilda um þær konur sem leituðu í hefðbundin karlastörf. Það hefur aðeins verið skoðað hvort hægt sé í raun og veru að taka upp svona fyrirkomulag, sem við köllum þá jákvæða mismunun á milli kynjanna, og það er raunar heimild fyrir því í lögum nr. 10/2008, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Í þeim lögum er opnað fyrir sérstaka heimild til sértækra tímabundinna aðgerða, sem aðgerð eins og til að mynda þessi, svona ívilnandi aðgerð af hálfu lánasjóðsins. Þegar náð væri tilteknu hlutfalli, þ.e. tilteknu jafnara hlutfalli en það væri nú á milli kynja í tiltekinni grein, mundi ívilnunin, með hvaða hætti sem hún væri, sjálfkrafa falla niður hjá þeim sem þaðan af skráðu sig í viðkomandi grein. Mikilvægt er að hafa það í huga að það er ekki að tilefnislausu sem velt er upp hugmyndum til að reyna að finna leiðir til að jafna stöðu kynjanna á vinnumarkaði. Áratugabarátta hefur verið við það að reyna að jafna laun karla og kvenna á vinnumarkaði og ein af þeim hugmyndum sem hafa komið upp í því sambandi er að reyna með einhverju móti að fá jafnara hlutfall kynjanna til að sækja í tilteknar greinar. Í skýrslu félags- og tryggingamálaráðherra frá í janúar 2009 kemur fram að konur eru almennt með um 16% lægri laun, þ.e. heildarlaun, en karlar og það er vissulega staða sem við getum ekki sætt okkur við. Við þurfum að beita öllum leiðum sem hugsanlegar eru til að snúa þessu við og jafna þennan mun. Til að mynda má benda á það að fleiri hugsa á sömu nótum, m.a. í þingsályktunartillögu um stefnumótandi byggðaáætlun sem lögð var fram á hv. Alþingi fyrr í kvöld. Þar er m.a. kveðið á um það í 7. tölulið, Félagsauður, þar er einmitt kveðið á um sérstaka áætlun um útrýmingu kynbundins launamunar og þetta gæti þá verið ein af þeim leiðum sem við skoðuðum í þá veru. Það hafa líka verið vangaveltur um það í gegnum tíðina hvort líklegt sé að við það að blanda saman kynjum, þ.e. körlum í kvennagreinar og konum í karlagreinar, náist raunverulegt jafnvægi til þess. Þær rannsóknir sem hafa verið gerðar, sem eru þó ekki ítarlegar, hafa sýnt að þegar tekst að auka hlut karla í hefðbundnum kvennagreinum, þ.e. fjölda þeirra starfsmanna sem þangað sækja, hefur tilhneigingin verið sú að laun í viðkomandi greinum hafa smátt og smátt hækkað. Ég legg því fram þessa tillögu um aðgerðir til að jafna stöðu kynjanna á vinnumarkaði og vona að hún fái umræðu í nefnd og mögulega verði hægt að taka hana til afgreiðslu þótt síðar yrði, því að ég tel að þarna sé afar mikilvægt mál á ferðinni og það sé skylda okkar sem löggjafarsamkundu að reyna með öllum ráðum að jafna þennan mun kynjanna sem er löngu, löngu orðinn algjörlega óásættanlegur og ekki til sóma fyrir samfélag á 21. öldinni.

Virðulegur forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar um bólusetningar barna gegn pneumókokkasýkingum. Það eru nokkrar konur, hv. þingmenn, sem flytja þessa tillögu. Það er sú er hér stendur og svo eru það Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Margrét Tryggvadóttir og Eygló Harðardóttir. Eins og sést eru þetta hv. þingmenn úr öllum flokkum á Alþingi þannig að það má segja að það sé þverpólitískur stuðningur við tillöguna. Í tillögugreininni segir, með leyfi virðulegs forseta: „Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að hefja undirbúning að bólusetningu allra ungbarna gegn pneumókokkasýkingum í ljósi þess að hún er hagkvæmust þeirra bólusetninga sem eftir er að taka upp.“ Ég verð að segja að ég hef fengið nokkuð góð viðbrögð við þessari tillögu. Hv. þingmenn eru kannski ekki mjög hátt skrifaðir hjá þjóðinni í augnablikinu, því miður, en mig langar að upplýsa að ég hef verið stoppuð úti á götu til að taka við þakklæti fyrir að flytja svona mál í þinginu. Það er því alveg greinilegt að það eru mjög margir sem telja að þetta sé gott mál enda snertir það frekar marga, og ég ætla að færa rök fyrir því, virðulegur forseti, út frá þessari greinargerð hér. Það kemur fram í greinargerðinni að pneumókokkasýkingar geta valdið eyrnabólgu og fleiri alvarlegum sýkingum hjá börnum og reyndar hjá eldra fólki líka. Þar er hægt að tína til lungnabólgu, blóðsýkingu og heilahimnubólgu. Eyrnabólgur og vandamál þeim tengd eru eitt algengasta heilsuvandamál barna á Íslandi. Talið er að allt að 95% barna fái eyrnabólgu að minnsta kosti einu sinni fyrir sex ára aldur þannig að það eru fáir sem sleppa, það eru einungis 5% barna okkar sem sleppa við eyrnabólguna. Það er sagt að um þriðjungur barna fái síendurteknar eyrnabólgur fram að sex ára aldri þannig að þetta er ein algengasta sjúkdómsgreiningin í heilbrigðisgeiranum. Hér á landi er eyrnabólga algengasta orsök sýklalyfjaávísunar og skýrir yfir 50% allrar sýklalyfjanotkunar meðal barna. Það er því ansi svæsinn sjúkdómur, virðulegur forseti, að fá eyrnabólgu vegna pneumókokka. Hin mikla notkun sýklalyfja vegna eyrnabólgu á einna stærstan þátt í sýklalyfjaónæmi á Íslandi en það er mikið hér miðað við önnur ríki. Tíðni hljóðhimnurörísetninga er einnig mjög há á Íslandi þar sem um þriðja hvert barn fær rör í eyrun og engin þjóð notar rörin eins mikið og Íslendingar. Langvarandi eyrnabólga hefur líka ýmis afleidd vandamál, svo sem áhrif á málþroska vegna þess að börnin heyra verr á meðan þau eru á markaldri í máltöku. Það eru til margar sögur af því þegar börn fá rör í eyrun, þá taka þau allt í einu kipp í málþroska, þau eru farin að heyra hljóðin í umhverfinu í kringum sig. Sýklalyfjaónæmi vegna pneumókokka hefur verið vaxandi vandamál hér á landi eins og í öðrum löndum á undanförnum árum, m.a. vegna mikillar notkunar sýklalyfja. Menn nota lyfin kannski heldur meira en þörf er á af því að samfélagið krefst þess að bjarga börnunum út úr veikindunum með lyfjum fljótt og örugglega þannig að foreldrarnir geti komist til vinnu. Það er alveg ljóst að vegna þessarar óheillaþróunar hefur Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hvatt til minni sýklalyfjanotkunar. Það er því til mikils að vinna ef hægt er að draga úr pneumókokkasýkingum á Íslandi, sérstaklega hjá ungum börnum. Það hefur verið rætt hvort taka eigi upp bólusetningar gegn fleiri sjúkdómum. Fyrir utan pneumókokkana hefur verið rætt um bólusetningar gegn HPV-smiti hjá ungum stúlkum, en HPV-sýking getur valdið leghálskrabbameini síðar á ævinni. Í október 2008 skilaði ráðgjafahópur, sem fékk það verkefni hjá heilbrigðisráðherra þess tíma að skoða bólusetningar og skimanir, ítarlegri skýrslu. Í þeirri skýrslu var lagt mat á forvarnir sem lúta að bólusetningum og skimunum gegn smitsjúkdómum og krabbameinum. Var þar m.a. lagt mat á gildi og kostnaðarhagkvæmni bólusetninga. Í skýrslunni var m.a. mælt með því að hafinn yrði undirbúningur að bólusetningu gegn pneumókokkasýkingum. Það var líka mælt með því að hefja bólusetningu með HPV-bóluefni meðal 12 ára stúlkna og það er einmitt mál sem er hér næst á dagskrá, hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir er 1. flutningsmaður að þeirri þingsályktunartillögu og einnig sú er hér stendur. Einnig var mælt með því að könnuð yrði kostnaðarhagkvæmni bólusetninga gegn hlaupabólu og lagt til að heilbrigðisyfirvöld hefðu sér til ráðgjafar óháðan rannsóknarhóp með aðkomu vísindamanna í lýðheilsu- og heilbrigðisvísindum og siðfræðinga til að leggja mat á forvarnastarf á borð við bólusetningar og skimanir. Þetta var niðurstaða skýrslunnar. Síðan kom í ljós að við höfðum ekki allt það fé milli handanna sem þurfti til að koma þessu öllu í gang. Í nóvember 2008 var því beint til sóttvarnalæknis að tillögu þessa ráðgjafahóps að það yrði að forgangsraða þar sem það væri ekki fjárhagslega mögulegt í ljósi efnahagsástandsins að fara að öllum tillögum hópsins. Við þá forgangsröðun sem beðið var um var haft samráð við Sigurbjörn Þorsteinsson, yfirlækni og formann sóttvarnaráðs, og Vilhjálm Rafnsson, prófessor í heilbrigðis- og faraldsfræði við læknadeild Háskóla Íslands. Niðurstaða ráðgjafahópsins og þeirra sérfræðinga sem haft var samráð við var að réttast væri að hefja fyrst bólusetningar gegn pneumókokkasýkingum, það væri sem sagt númer eitt af þeim kostum sem í boði voru. Varðandi kostnaðarhagkvæmnina kom í ljós að kostnaðurinn við þessar þrjár forvarnaaðgerðir, þ.e. að bólusetja gegn pneumókokkum og við HPV-veiruni og að hefja skimanir á ristilkrabbameini, er sambærilegur við þessar aðgerðir en kostnaðarhagkvæmni bólusetningar gegn pneumókokkasýkingum er mest miðað við kostnað á hvert lífsgæðavegið lífár. Ég ætla ekki að þylja upp tölurnar, virðulegur forseti, ég ætla aðeins að reyna að flýta fyrir hér, en það eru ýmsar tölur þessu til sönnunar í greinargerðinni. Varðandi lýðheilsuáhrif segir í greinargerðinni að ávinningur með bólusetningu gegn pneumókokkasýkingum sé sá að hún skilar árangri þegar í stað eftir að bólusetning hefst, einkum meðal barna, dregur úr notkun sýklalyfja og kemur í veg fyrir sýklalyfjaofnæmi. Bólusetning gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini skilar sér fyrst eftir 10–20 ár þannig að maður þarf að bíða talsvert lengi eftir árangri miðað við pneumókokkabólusetningarnar. Eins er ávinningurinn við skimun fyrir ristil- og endaþarmskrabbameini fyrst ljós eftir tíu ár með minnkandi dánartíðni af völdum sjúkdómsins. Þarna er því hægt að ná árangri hratt ef maður byrjar á bólusetningu við pneumókokkum. Framkvæmdin er líka mjög einföld, bæði á bólusetningu gegn pneumókokkum og HPV-smiti, börnin eru bara sprautuð og þetta fellur mjög vel að ungbarnabólusetningunni en framkvæmdin við að skima gegn ristil- og leghálskrabbameini er mun flóknari. Það er líka ljóst að tæplega 50 Íslendingar fá alvarlegar sýkingar af völdum pneumókokka árlega, þá á ég við mjög alvarlegar sýkingar, og sex einstaklingar deyja að jafnaði á ári hverju vegna þess, tæplega eitt barn og um fimm aldraðir. Við höfum nú þegar ágæta reynslu af bólusetningum gegn öðrum kokkum, þ.e. við meningókokkum sem valda heilahimnubólgu. Árið 2002 var farið að bólusetja við meningókokkum C og við það hurfu nánast sýkingar vegna þeirra. Pneumókokkar hafa ekki jafnvíðtæk áhrif og meningókokkar í tengslum við heilahimnubólgu en þeir valda engu að síður mjög miklum usla ef þeir ná að þróast yfir í lífshættulega sjúkdóma. Það er ljóst varðandi heilahimnubólgu, sem er kannski skelfilegasta birtingarmynd pneumókokkasýkinga, er talið að um 10% þeirra sem fá heilahimnubólgu út af pneumókokkum látist og 20–30% hljóta heilaskaða eða missa útlim. Hér á landi skipta þeir einstaklingar hundruðum sem hafa örkumlast af völdum heilahimnubólgu á síðustu áratugum enda gekk heilahimnubólgufaraldur hér yfir í bylgjum á seinni helmingi síðustu aldar. Pneumókokkarnir valda því líka heilahimnubólgu þannig að það er til mikils að vinna að takmarka útbreiðslu pneumókokka eins og hægt er. Aðrir hafa nú þegar hafið þessar bólusetningar og ég vil nefna að það eru 24 lönd sem hafa nú þegar byrjað að bólusetja gegn pneumókokkum. Öll Norðurlöndin eru byrjuð, Grænlendingar, nágrannar okkar í norðri, eru líka byrjaðir. Rannsóknir í Bandaríkjunum sýna að tveimur árum eftir að Bandaríkjamenn hófu almenna bólusetningu gegn pneumókokkum, en þeir hófu bólusetningu árið 2000, hafði tilfellum miðeyrnabólgu fækkað um 40% þá, endurteknum miðeyrnabólgum um 33% og rörísetningum um 23%. Sóttvarnasvið landlæknisembættisins hér á landi áætlar að með bólusetningum við pneumókokkum dragi úr heilahimnubólgu og blóðsýkingum hjá börnum um 65%, þannig að það er til mikils að vinna. Sömuleiðis er búist við að lungnabólgutilfellum fækki hjá börnum um meira en 200 á ári og að eyrnabólgutilfellum fækki um 30–40%. Hér geta menn heyrt að bólusetningarnar útiloka ekki eyrnabólgu en þær takmarka eyrnabólgutilfellin verulega fyrir utan það að færri heilahimnubólgutilvik, lungnabólgutilvik o.s.frv. koma upp. Ég vil líka draga hér fram að svokölluð hjarðáhrif eru talsverð af bólusetningunum. Þetta er dálítið skrýtið orð, hjarðáhrif, áhrif á hjörðina, en þar er átt við að börnin sem lenda í pneumókokkasýkingum smita stundum þá sem í kringum þau eru, bæði foreldra, ömmur og afa o.s.frv., og það er auðvitað neikvætt og sérstaklega fyrir eldra fólk sem er svolítið viðkvæmt. Auðvitað vilja allir vera í miklum samskiptum við börn sín og barnabörn eins og gefur að skilja og með því að bólusetja börnin drögum við almennt úr algengi pneumókokka í samfélaginu þannig að það hefur ekki bara mjög jákvæð áhrif á börnin okkar heldur líka á alla sem í kringum þau eru. Ég sé því ekki annað, virðulegur forseti, en að það sé upplagt að fara í þessar bólusetningar. Þær kosta skildinginn en það er kannski erfitt að meta lífið og allan skaðann sem pneumókokkar valda. Menn hafa reynt að gera það og fundið út að það er kostnaðarhagkvæmt að gera þetta. Það er áætlað að þetta kosti eitthvað í kringum 120 milljónir. Það kostaði í kringum 65 millj. kr. á verðlagi ársins 2008 þegar úttektin var gerð, en eftir hrun eru þetta líklega orðnar í kringum 120 milljónir. Fyrir stuttu síðan hélt heilbrigðisráðuneytið mjög skemmtilegan fund um hagræðingu í heilbrigðiskerfinu sem ég sótti. Þar hélt Tinna Laufey Ásgeirsdóttir merkilega tölu. Hún hefur skoðað heilbrigðiskerfið út frá hagfræðilegum staðreyndum og tók bólusetningar gegn pneumókokkum sem dæmi um aðgerð sem væri kostnaðarhagkvæmt að fara í. Á sömu ráðstefnu talaði hæstv. heilbrigðisráðherra, Álfheiður Ingadóttir, og dró saman niðurstöður ráðstefnunnar. Hún tjáði sig líka á jákvæðan hátt um þessar bólusetningar. Ég hef líka heyrt hæstv. heilbrigðisráðherra lýsa yfir miklum áhuga opinberlega á að skoða það að taka upp bólusetningar gegn pneumókokkum. Ég tel því að það sé eðlilegt að þessi þingsályktunartillaga fari í heilbrigðisnefnd og fari hratt og örugglega til umsagnar þannig að þingið geti tekið afstöðu til hennar, hvort það vill styðja það að við nýtum 160 milljónir til að hefja þessar bólusetningar sem öll Norðurlöndin hafa nú þegar hafið og að við náum þeim árangri sem aðrir hafa náð með bólusetningum. Þá getum við lækkað talsvert það hlutfall barna sem fá eyrnabólgu á Íslandi og fækkað tilfellum af heilahimnubólgu, lungnabólgu og blóðsýkingum til hagsbóta fyrir alla. Ég tel mjög brýnt að þetta mál nái fram hið fyrsta 

Frú forseti. Ég fagna því alveg sérstaklega að hér eru á dagskrá tvær tillögur til þingsályktunar um að fela heilbrigðisráðherra að undirbúa bólusetningu gegn tveimur alvarlegum og algengum sjúkdómum af völdum annars vegar pneumókokka eða lungnabólgubaktería og hins vegar HPV sem er kynsjúkdómur skyldur og tengdur kynfæravörtum. Ég bendi sérstaklega á hversu vandaðar og ítarlegar greinargerðirnar eru með báðum þessum tillögum og vil leyfa mér, frú forseti, að nefna þær báðar í senn enda þótt við ræðum hér fyrri tillöguna, um bólusetningar barna gegn pneumókokkasýkingum, á þskj. 805. Þessi tillaga, eins og reyndar hin síðari, byggir á niðurstöðum og skýrslu ráðgjafahóps sem þáverandi heilbrigðisráðherra skipaði og skilaði af sér í október 2008. Eins og hér hefur komið fram hjá 1. flutningsmanni tillögunnar var ráðgjafahópurinn beðinn um að forgangsraða þeim aðgerðum sem til greina koma í skimunum og bólusetningum. Því var síðan skilað í febrúar 2009 og niðurstaðan var sú að lungnabólgubakteríurnar eða pneumókokkasýkingarnar skyldu hafa forgang og fyrst skyldi bólusett við þeim. Hinn 24. mars sl. svaraði ég hér fyrirspurn frá hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur sem spurði hvort ég mundi beita mér fyrir aukningu í skimunum og bólusetningu gegn krabbameini. Ég vil endurtaka það sem ég sagði þá: Ég tel að bólusetning og bólusetningar séu besta heilsuvörnin sem völ er á. Þetta er gagnleg, hagkvæm og einföld aðgerð til þess að bæta lífsgæði, til þess að forða þjáningum og dauða og til þess að draga úr kostnaði vegna vinnutaps og útlögðum kostnaði. Þetta er hagkvæm aðgerð sem minnkar lyfjanotkun og dregur úr álagi og innlögnum á heilbrigðisstofnunum. Sú tillaga sem við ræðum hefur auk þess í för með sér ávinning sem er fólginn í því að við búum hér við, eins og fram hefur komið, eitthvert mesta sýklalyfjaát í okkar heimshluta vegna þess hversu útbreidd eyrnabólga er sérstaklega af völdum lungnabólgubaktería. Um helming af sýklalyfjum til barna má rekja til þess. Fjölónæmir stofnar þessara baktería spretta af þessari miklu sýklalyfjanotkun þannig að bólusetning og minnkandi lyfjanotkun í því skyni hefur þann ávinning líka í för með sér að draga úr fjölónæmum stofnum. Ég hef fengið nýtt stöðumat núna í vor frá sóttvarnaráði og sóttvarnalækni í þessum málum og niðurstaðan er óbreytt forgangsröðun, að það skuli byrja á bólusetningum gegn lungnabólgubakteríum. Matið er óbreytt að öðru leyti en því að kostnaðurinn hefur að sjálfsögðu hækkað eftir hrunið og er, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi áðan, einhvers staðar á bilinu 125–140 millj. kr. á ársgrundvelli en með því er hægt að bólusetja heilan árgang. Það er bólusett innan við 12 mánaða aldur í þrígang og það fellur mjög vel að almennu ungbarnabólusetningunum. Ég tel mjög mikilvægt að fylgja ábendingum ráðgjafahóps sem hér hefur verið nefndur og sóttvarnaráðs. Ég mun beita mér fyrir því að hrinda af stað við fyrsta tækifæri bólusetningum gegn pneumókokkum. Hvenær er fyrsta tækifæri, frú forseti? Það er í fjárlögum 2011. Ég tel mjög mikilvægt að á tímum niðurskurðar höfum við skýra framtíðarsýn, við vitum hvert við ætlum að stefna. Við þurfum að horfa til tækifæra sem gefast til sparnaðar til lengri tíma jafnvel þótt það kosti útgjöld fyrst í stað. Við þurfum að fjárfesta í betra heilbrigði þjóðarinnar til frambúðar og ég vil taka undir það sem hv. þingmaður sagði áðan að í þessu efni er til mjög mikils að vinna og ávinningur mælist strax. Á innan við tveimur árum hefur dregið verulega úr eyrnabólgu og öðrum sýkingum þar sem þessi bólusetning hefur verið tekin upp og einnig hefur eftir níu ár í Bandaríkjunum komið fram marktækt fall í dauðsföllum aldraðra af völdum lungnabólgusýkinga, en þar hefur verið bólusett gegn lungnabólgubakteríum í tíu ár. Ég vænti þess, miðað við hvernig þetta mál er hér upp lagt, með þverpólitískum stuðningi, að hv. heilbrigðisnefnd muni taka þetta mál fyrir hratt og örugglega. Ég vil þakka hv. 1. flutningsmanni og flutningsmönnum öllum þessa vönduðu vinnu og tillögu sem hér liggur fyrir.