Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil geta þess í uppphafi að ég hef óskað eftir því að hæstv. dómsmrh. væri viðstaddur umræðuna. Mér var sagt að svo gæti orðið. Hefur forseti einhverja hugmynd um ferðir hæstv. ráðherra.?

Forseti hefur ekki hugmynd um ferðir hæstv. ráðherra. Hann er ekki í húsinu en það er sjálfsagt að senda honum skilaboð um að nærveru ráðherra sé óskað.

Ég hafði óskað eftir því, herra forseti, og vildi gjarnan að leitað yrði eftir því að hæstv. ráðherra væri hér viðstaddur. Ég hafði reyndar líka óskað eftir því að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur umræðuna en fékk strax þær skýringar að hann væri bundinn við önnur störf, a.m.k. eitthvað fram eftir degi.

Forseti vill geta þess að hæstv. dómsmrh. er kominn í húsið.

Takk fyrir, herra forseti. Eitt af fyrstu málunum sem lagt var fram á haustþingi ársins 2000 var það mál sem hér er mælt fyrir, frv. til laga um lagaráð á þskj. 76. Flutningsmenn eru auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Samfylkingarinnar Jóhanna Sigurðardóttir og Lúðvík Bergvinsson. Málið hefur ekki komið til umræðu fyrr en nú þó það hafi verið lagt fram á fyrstu dögum þingsins en segja má að atburðir síðustu vikna í kjölfar dóms Hæstaréttar í máli Öryrkjabandalagsins hafi enn ýtt undir nauðsyn þess að tekið væri til skoðunar á Alþingi hvort ekki væri rétt að koma á fót lagaráði á borð við það sem hér er lagt til. Þeir atburðir voru þó ekki í brennidepli þegar frv. var samið enda var það gert tveimur mánuðum áður en dómur Hæstaréttar var kveðinn upp. Sá dómur er þó enn til áréttingar um mikilvægi þess máls sem hér liggur fyrir. Þetta mál er eitt fjölmargra sem Samfylkingin hefur lagt fram í því skyni að stuðla að bættu lýðræði og aukinni stjórnfestu í meðferð valdahafa á valdi sínu. Strax á fyrstu dögum þingsins kynnti Samfylkingin fyrir fjölmiðlum fjölda mála sem eru liður í því að efla lýðræðið. Sum þeirra eru endurflutt og hafa jafnvel verið flutt nokkrum sinnum áður, en önnur eru ný eins og það mál sem hér er til umræðu. Frv. er að nokkru leyti byggt á hugmyndum sem fram koma í skýrslu um starfsskilyrði stjórnvalda sem lögð var fyrir Alþingi á síðasta ári að beiðni hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og fleiri þingmanna Samfylkingarinnar. Skýrsla þessi var samin af nefnd sem Páll Hreinsson núverandi prófessor veitti forstöðu og felur í sér ítarlega greinargerð um starfsskilyrði stjórnvalda og hugmyndir um hvar mætti gera bragarbót í tengslum við meðferð valdsins í íslenskri stjórnsýslu. Í skýrslu þessari kemur fram ábending um að mikilvægt sé að taka til athugunar hvort ekki sé ástæða til að koma á fót lagaráði eða lagaskrifstofu er hafi það hlutverk að fara skipulega yfir lagafrumvörp áður en þau eru lögð fram, a.m.k. ef vafi leikur á um hvort þau standist stjórnarskrá, alþjóðasamninga eða hvort aðrir hnökrar kynnu að vera á löggjöfinni. Í skýrslu nefndarinnar um starfsskilyrði stjórnvalda segir, með leyfi forseta: ,,Þar sem ekki er farið bæði ítarlega og skipulega yfir öll lagafrumvörp og kannað hvort lagatæknilegir ágallar eru á þeim áður en þau eru lögð fyrir Alþingi og samþykkt sem lög þarf ekki að koma á óvart að miklu fleiri hnökrar eru á íslenskri löggjöf en á löggjöf annars staðar á Norðurlöndum. Umboðsmaður Alþingis sá t.d. tilefni til að vekja athygli Alþingis á ,,meinbugum`` á lögum í 45 af fyrstu 2.000 málunum sem hann fékk til afgreiðslu, sbr. SUA 1997:34. Til samanburðar skal þess getið að þetta eru fleiri mál en umboðsmaður danska þingsins hefur fengist við og snerta ,,meinbugi`` á lögum allt frá því að það embætti var stofnað árið 1954 og hafa þar að meðaltali komið u.þ.b. 3.000 mál til afgreiðslu árlega síðastliðinn áratug. Sem dæmi um þá hnökra, sem umboðsmaður Alþingis hefur bent á í löggjöf hér á landi, má nefna misræmi eða árekstra á milli lagaákvæða, prentvillur, óskýran texta, að gerður sé að lögum mismunur á milli manna, án þess að til þess standi viðhlítandi rök, og að ákvæði laga séu ekki í samræmi við stjórnarskrá eða þær skuldbindingar sem Ísland hefur undirgengist samkvæmt alþjóðasáttmálum til verndar mannréttindum.`` Nauðsyn þess að komið verði á fót einhvers konar verkfæri til að stuðla að bættum undirbúningi til löggjafar er forgangsverkefni sem Alþingi þarf að vinda sér í hið fyrsta. Ekki aðeins er það vegna þess hve gölluð löggjöf er slæm fyrir réttarríkið og réttaröryggi borgaranna heldur er það ekki síður mikilvægt fyrir hróður Alþingis að löggjöf sem frá samkundu þessari komi sé vönduð og mjög vel að henni staðið. Dómur Hæstaréttar í málefni Öryrkjabandalagsins og umræðan í kjölfar hans er nærtækasta dæmið um það hversu slæm áhrif það hefur að lög standast ekki stjórnarskrá. Í því máli var það niðurstaða Hæstaréttar að Alþingi hefði sett lög sem stönguðust á við stjórnarskrána og að um leið hefðu verið brotin mannréttindi á tilteknum hópi borgara. Bréfaskipti forseta Alþingis til forseta Hæstaréttar og svar hans eru enn til vitnis um þau örþrifarað sem gripið er til þegar staðið er frammi fyrir spurningunni um það hvort lög standist stjórnarskrá og eru að mínu mati enn til vitnis um úrræðaleysi Alþingis þegar staðið er frammi fyrir slíkum spurningum. Ég ætla ekki að fjölyrða um þessi bréfaskipti frekar en ég hef áður lýst því yfir að ég tel þau með eindæmum og í hæsta máta vafasamt fordæmi sem ég vona að eigi aldrei eftir að endurtaka sig í þeirri mynd. Eftir dóm Hæstaréttar í máli Öryrkjabandalagsins hefur umræða þessi mál farið á mikið flug bæði innan sala Alþingis og einnig úti í samfélaginu, í fjölmiðlum og víðar og er það í sjálfu sér af hinu góða. Fjölmiðlar og stjórnmálaflokkar hafa fengið meiri áhuga á málinu en áður og má m.a. sjá það af þeirri dagskrá sem liggur hér frammi í dag, en þar eru a.m.k. nokkur mál sem hafa komið til skjalanna eftir að öryrkjamálið komst í hámæli, en öll þau mál sem til umræðu eru hér í dag snerta að einhverju leyti lýðræðið og það grundvallarskipulag sem við höfum ákveðið að búa við í þeim efnum. Í Morgunblaðinu hefur farið fram ítarleg umræða sem snertir þessa grundvallarþætti lýðræðisins og laugardaginn 3. febrúar sl. var greinargóð úttekt á því hvernig best sé að auka stjórnarskráreftirlit og ganga úr skugga um að löggjöf standist stjórnarskrá. Í þeirri umfjöllun var spjallað við fjölda lögfræðinga og var það mat þeirra flestra að rétt væri að koma á fót lagaráði er meti stjórnskipulegt gildi laga. Allir viðmælendur Morgunblaðsins þennan dag bentu á þennan möguleika en sumir nefndu þann möguleika að heimilt verði að bera undir Hæstarétt eða sérstaka stjórnlagadeild við réttinn hvort frumvörp eða nýsamþykkt lög samrýmist stjórnarskrá. Allir viðmælendur úr hópi lögfræðinga töldu ekki þörf á að setja á stofn sérstakan stjórnlagadómstól hér á landi en sá möguleiki hefur einnig verið til umræðu að fordæmi nokkurra landa sem hafa slíkt fyrirkomulag. Ég er sammála því mati að ekki sé rétt að sinna þessu eftirliti með stofnun sérstaks stjórnlagadómstóls. Ástæður þessa eru margar og í mínum huga eru kostir þess fyrirkomulags ótvíræðir að setja á stofn lagaráð innan Alþingis og miða við að áfram hafi dómstólar endanlegt mat um stjórnskipulegt gildi laga. Ég tel að þessir kostir séu ótvíræðir, þ.e. þess fyrirkomulags sem við leggjum til í þessu frv.. Í fyrsta lagi tel ég of viðurhlutamikið og of dýrt að koma á fót heilli stofnun, heilum dómstóli, í okkar litla samfélagi. Regluverk og lagaverk okkar er ekki það flókið að það á að vera hægt með því að vanda vel til löggjafarundirbúnings að koma í veg fyrir flesta þá meinbugi á lögum sem hingað til hafa komið í ljós og í sjálfu sér er ekki ástæða til þess að setja á stofn sérstakan dómstól. Við höfum heldur ekki nægan mannskap, tel ég, til að setja á stofn tvöfalt dómskerfi. Því er fullkomlega eðlilegt að þeir dómstólar sem hér eru fyrir hafi stjórnarskráreftirlitið með höndum. Að mínu mati á það að vera meginmarkmið stjórnvalda og okkar sem setjum hér lög að einfalda stjórnkerfið frekar en gera það flóknara. Ég vil líka benda á að lagaráðið er fyrirbyggjandi leið. Þá yrði farið yfir frv., þ.e. farið yfir lög á frumvarpsstigi og lagt á það mat innan veggja Alþingis af þessu sérstaka ráði hvort þau standist stjórnarskrá. Þetta yrði ráðgefandi ráð. Endanlegt mat yrði áfram í höndum dómstóla. Þetta er sem sagt fyrirbyggjandi leið. Það er hlutverk Alþingis að sinna löggjöf og Alþingi á að vanda vel til verka og leggja í það allan sinn metnað að þau frv. sem koma fyrir Alþingi til afgreiðslu séu þannig úr garði gerð að þau standist stjórnarskrá, alþjóðasamninga og á þeim séu að öðru leyti ekki þeir meinbugir sem raunin hefur orðið á í gegnum tíðina í allt of miklum mæli. Ég vil þó ítreka í þessu samhengi það sem ég tek reyndar fram í greinargerð með frv. að miklar endurbætur hafa verið gerðar á þeirri lögfræðiþjónustu sem veitt er í tengslum við Alþingi. Nefndadeildin hefur verið stórlega endurbætt á síðustu árum. Bara á þeim stutta tíma sem ég hef verið hér síðan 1995 hefur verið gerð mikil bragarbót á þessu þannig að Alþingi hefur lagt sitt af mörkum í þessum efnum. En betur má ef duga skal. Sem rök fyrir því að móta frekar þá leið sem hér er lögð til heldur en stjórnlagadómstólsleiðina má líka benda á að lagahefðin hér er sú að almennir dómstólar meti stjórnskipulegt gildi laga og það eru um leið rök fyrir því að þetta verði gert þannig áfram en að lögð sé meiri áhersla á vandaðan undirbúning af hálfu Alþingis. Það má með öðrum orðum koma við endurbótum innan þess kerfis sem við höfum með stofnun lagaráðs. Ég tel ekki síður mikilvæg þau rök að nauðsynlegt sé að auka vægi Alþingis í stjórnskipuninni. Margir meta það svo og það hefur verið mjög til umræðu í þjóðfélaginu undanfarin ár að Alþingi og vægi löggjfarvaldsins sé á undanhaldi fyrir ofurvægi framkvæmdarvaldsins. Með tilliti til þeirra grundvallarhugmynda sem við byggjum á varðandi þrískiptingu ríkisvaldsins er mjög mikilvægt að Alþingi verði eflt og mikilvægasti liðurinn í því er að mínu mati sá að efla löggjafarhlutverk Alþingis, að Alþingi hafi yfirumsjón með því hvernig frv. fara í gegnum þingið, koma hér til afgreiðslu og verða síðan að lögum, þótt vissulega komi alltaf áfram stór hluti frv. frá ríkisstjórninni. Þær skrifstofur sem þar starfa á vegum einstakra ráðherra eru annars eðlis en ráðið sem hér er lagt til að koma á legg. Það á að leitast við að vera hlutlaus aðili við þetta mat. Ég vil benda á að í lögum frá 1929 er heimild fyrir því að sett verði á stofn sérstök laganefnd. Hún hefur reyndar aldrei verið skipuð. Sú heimild er í lögum nr. 48/1929, frá þeim tíma að prófessor Ólafur Lárusson lagaprófessor var sendur til Svíþjóðar til að kynna sér fyrirkomulagið sem Svíar höfðu komið á með lögum frá 1909 um lagaráðið þar í landi. Hann kom heim með hugmyndir sem kynntar voru á Alþingi og um þær varð mikil umræða um nokkurt skeið. Niðurstaða þeirrar umræðu varð sú að samþykkt voru áðurnefnd lög um laganefndina og hún er að miklu leyti svipaðs eðlis og það sem hér er lagt til þótt, eðli málsins samkvæmt, henni sé ekki ætlað að fjalla um alveg eins mál enda bera lögin um laganefndina merki þess tíma er þau voru samþykkt. En þessi laganefnd hefur aldrei verið skipuð, ef ég veit rétt, og hefur a.m.k. aldrei verið virk. Förum aðeins yfir fyrirkomulagið í nágrannaríkjunum, ég vil þá horfa sérstaklega til Norðurlandanna, varðandi undirbúning löggjafar. Í Danmörku er starfandi sérstök lagaskrifstofa við dómsmrn. er sinnir lögfræðilegri ráðgjöf við þingið. Með öðrum orðum: Þessi skrifstofa er ekki staðsett eða á neinn hátt undir hatti þingsins heldur alfarið undir dómsmrn. Þetta fyrirkomulag hefur verið gagnrýnt mjög, m.a. af lögfræðingum og má þar sem dæmi vitna til umræðu í Juristen nr. 3 frá 1993 en þar fjallar Jens Peter Christensen, lektor við Árósaháskóla, um þetta og bendir á hversu þverstæðukennt fyrirkomulag það sé að þingið skuli leita til ríkisstjórnarinnar um lagaráð, þess aðila sem þinginu ber skylda til að hafa eftirlit með. Þetta er kannski eitthvað sem við megum hafa í huga hér á Alþingi. Það er okkar hlutverk að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu og ekki sjálfgefið að við tökum frv. sem koma frá lagaskrifstofum ráðuneytanna beint til afgreiðslu. Ég er ekki að kasta rýrð á þá ágætu lögfræðinga sem þar starfa en það er bara þannig með frv. úr ráðuneytunum að það er meiri hætta á að á þau sé lagt pólitískt mat en gerðist ef óháð, sjálfstætt lagaráð væri starfandi. Jens Peter Christensen leggur til að sett verði á stofn lagaráð við þingið. Sú umræða hefur reyndar farið mjög hátt í Danmörku allt fram á þennan dag og ekki bara í fagtímaritum lögfræðinga heldur líka í dagblöðum á borð við Politiken. Enn hefur þessu fyrirkomulagi ekki verið komið á þar í landi jafnvel þó menn hafi metið það svo á köflum að fullur pólitískur vilji væri til þess. Af því hefur hins vegar ekki orðið einhverra hluta vegna. Í Noregi starfar lagaskrifstofa í tengslum við dómsmrn. en hún heyrir hins vegar undir þingið eftir því sem ég best fæ séð af umfjöllun um þetta mál sem ég reyndar fann líka í Juristen nr. 4 frá 1993, eftir Jon Andersen, lektor í stjórnsýslurétti. Þessi lagaskrifstofa veitir ráðgjöf algjörlega sjálfstætt og sú ráðgjöf er ekki á vegum ráðuneytisins. Þessi skrifstofa er mun sjálfstæðari en sú danska. Sérfræðingar eru ráðnir til skrifstofunnar sem slíkrar en ekki til ráðuneytisins enda heyrir hún stjórnsýslulega undir þingið, ef ég skil rétt þessa umfjöllun eftir Jon Andersen. Lagaskrifstofan norska nýtur mikillar virðingar og hefur ekki verið efast mikið um sjálfstæði hennar. Það hefur heldur ekki verið efast mikið um hlutlægni hennar þannig að umræða um þetta hefur ekki verið jafnhávær og í Danmörku, hvorki á meðal lögfræðinga né í dagblöðum og meðal almennings. Í Svíþjóð er hins vegar starfandi sérstakt lagaráð sem sett var á stofn árið 1909. Í þessu ráði eiga sæti einstaklingar úr hæstarétti og Regeringsretten, sem er í raun og veru æðsta stig stjórnsýsludómstólakerfisins þar. Svíar eru með tvískipt dómskerfi, nokkuð ólíkt okkar að mörgu leyti. Þetta stjórnsýsludómstólakerfi fjallar fyrst og fremst um meðferð mála í stjórnsýslunni og hefur í seinni tíð aðallega haft til meðferðar skattamál og önnur álíka mál sem hafa farið í gegnum stjórnsýsluna. Ráðið kemur saman í byggingu hæstaréttar. Meðlimir þess eru skipaðir til tveggja ára í senn og hafa á þeim tíma ekki öðrum skyldum að gegna fyrir þeim dómstól er þeir starfa hjá. Í lögum er ákveðið hvaða mál skuli fara fyrir lagaráðið og í lagaráðinu fara fram það sem kallað er ,,höring`` sem er í raun --- ja, það er erfitt að þýða þetta orð beint en það er nánast skýrsla tekin af eða yfirheyrsla yfir þeim embættismönnum sem samið hafa frumvörpin. Þeir gera grein fyrir máli sínu munnlega og þetta er gert áður en frumvörpin eru lögð fyrir þingið. Niðurstaða lagaráðsins getur síðan verið að gefa ábendingar eða þá að frumvarpið er umskrifað. Niðurstöðurnar eru einungis leiðbeinandi fyrir ríkisstjórnina en almennt er ráðum þessa lagaráðs fylgt og það nýtur mikillar virðingar í Svíþjóð. Eigi að síður er það svo að dómstólar meta síðan endanlegt stjórnskipulegt gildi laga. Svo virðist sem aðeins ríkisstjórnarfrumvörp komist fyrir lagaráðið í Svíþjóð, hafi ég hef skilið það rétt, en það skal líka tekið fram --- það er tekið fram í þessari umfjöllun sem ég hef vitnað til --- að sænska þingið býr að mun betri lögfræðilegri þjónustu innan þingsins en t.d. það norska og danska. Þetta er reyndar nokkurra ára gömul umfjöllun og má vel vera að Norðmenn og Danir hafi bætt eitthvað úr en þetta var staðan þegar greinin var skrifuð árið 1993. Ég veit ekki til þess að það hafi breyst mikið. Frv. til laga um lagaráð sem hér er lagt fram gerir ráð fyrir því að á vegum Alþingis starfi lagaráð sem hefur það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála. Lagaráð er Alþingi og Stjórnarráðinu til ráðgjafar um undirbúning löggjafar, um það hvort frumvörp standast stjórnarskrá eða alþjóðasamninga sem íslenska ríkið er bundið af eða hvort á frumvörpum eru lagatæknilegir ágallar. Lagaráð er skipað þremur mönnum til fjögurra ára í senn. Þeir skulu hafa embættispróf í lögfræði. Forseti Alþingis skipar lagaráð, einn nefndarmann að tillögu forsætisnefndar Alþingis og skal hann jafnframt vera formaður, annan að tillögu lagadeildar Háskóla Íslands og þann þriðja að tillögu Lögmannafélags Íslands. Forsætisnefnd Alþingis setur ráðinu starfsreglur og kveður nánar á um starfssvið þess og starfsskilyrði. Starfsemi lagaráðs skal tryggð með framlögum úr ríkissjóði á fjárlögum hvers árs. Það fyrirkomulag sem hér er lagt til að taka upp er að mörgu leyti einföld leið að betrumbótum í löggjafarundirbúningnum til að styrkja þátt Alþingis í lagasetningunni. Það vekur kannski athygli að í þessu frv. er ekki lagður ítarlegur rammi um hvernig starfsemi ráðsins skuli vera. Það var gert viljandi. Ég tel ekki rétt að njörva það svo mjög niður í lögunum á hvern hátt ráðið skuli starfa. Það mundi mótast af þeim sem til þessara starfa mundu veljast í upphafi auk þess sem ég legg til að forsn. Alþingis setji ráðinu starfsreglur og kveði nánar á um starfssvið þess og starfsskilyrði. Það er auðvitað nauðsynlegt að starfsemi þess sé tryggð með framlögum úr ríkissjóði á fjárlögum hvers árs til þess að einhver bragur sé á málinu. Eiginlega má segja að í frv. sem hér er lagt fram sé farin leið á milli þess sem við þekkjum annars staðar --- ég kannski hafði það ekki síst í huga við samningu þessa frv. --- og ekki farið út í of viðamiklar eða flóknar framkvæmdir heldur leitast við að koma lagaráðinu, þessu ráðgjafarráði, fyrir innan veggja Alþingis og það mundi síðan mótast í framtíðinni hvernig nákvæmlega starfaði. Hið sama hefur gerst í þeim ríkjum sem ég nefndi hér áðan, að í Svíþjóð, Danmörku og Noregi hafa þessar hugmyndir þróast mjög misjafnlega í hverju landi fyrir sig. Það veltur að sjálfsögðu á, herra forseti, hugmyndum manna á Alþingi, ekki síst forsn. og hæstv. forseta Alþingis, um hvernig þessu máli skuli háttað. Ég tel reyndar eðlilegt að hæstv. forseti Alþingis hafi mikið um það að segja hvernig þessu skuli fyrir komið og forsn. eigi jafnframt að hafa áhrif á hvernig þetta mótast í framtíðinni. Ég verð að segja, herra forseti, að ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar ég sá viðbrögð hæstv. forseta Alþingis við þessum hugmyndum. Ég las um þau í mikilli umfjöllun Morgunblaðsins um þetta mál frá 3. febr. sl. Þeir sérfræðingar sem þar töluðu, þeir lögfræðingar --- það var a.m.k. mat Morgunblaðsins --- komust að þeirri niðurstöðu að komið skyldi á fót lagaráði við Alþingi. Viðbrögð hæstv. forseta Alþingis voru þau að við gætum ekki verið fremstir þjóða alls staðar. Það var ein fyrirsögnin. Hæstv. forseti telur að ekki megi gera of mikið úr þeirri gagnrýni Páls Hreinssonar sem fram kemur í skýrslunni sem hér var vitnað til áðan, að það væru miklir hnökrar á löggjöf okkar og að við ættum ekki að hafa minnimáttarkennd yfir því frekar en prófessorar við háskólann eigi að hafa minnimáttarkennd yfir því að vera ekki jafnmiklir sérfræðingar á þröngum sviðum og starfsbræður þeirra erlendis. Herra forseti. Ég tel þessi viðbrögð lýsa ákveðnu metnaðarleysi fyrir hönd hv. Alþingis og ég harma það. Ég hef reyndar ekki heyrt neinn málefnalegan rökstuðning fyrir þessari niðurstöðu hæstv. forseta. Ég vonast til að fá að heyra hann hér á eftir því að mér þykja rök hans í umfjöllun Morgunblaðsins frá 6. febr. sl., þar sem hæstv. forseti bregst við þessari umfjöllun Morgunblaðsins og niðurstöðu hennar, ekki vera málefnaleg. Mér finnst þau í raun ákaflega lítil, þau efnisleg rök sem hann bendir á gegn því að þessi leið skuli farin. Ég hefði þvert á móti haldið að þessi leið væri vænleg fyrir Alþingi með tilliti til kostnaðar, umfangs og þess hve mikilvægt er, a.m.k. að mínu mati, herra forseti, að styrkja þátt Alþingis í ríkisvaldinu og styrkja þátt Alþingis í lagasetningunni. Við þekkjum öll þá umræðu í þjóðfélaginu sem farið hefur vaxandi, herra forseti, á síðustu mánuðum, svo ekki sé sterkar að orðið kveðið, að Alþingi sé ekki nægilega sterkt, og njóti ekki þess styrks sem því er ætlaður í stjórnarskrá lýðveldisins. Að sjálfsögðu, herra forseti, hlýtur það að vera okkar sem hér sitjum og störfum að bæta úr. Þá ætti það fyrst og fremst að vera hæstv. forseta Alþingis að leggja til tillögur í þeim efnum þannig að kveða megi niður þennan sífellda orðróm um að Alþingi standi sig ekki sem skyldi í löggjafarundirbúningi og sé ekki æðst af þessum þremur greinum ríkisvaldsins. Herra forseti. Eitt af hlutverkum Alþingis er að hafa eftirlit með öðrum valdþáttum, að þeir sinni sínum hlutverkum af ábyrgð og í samræmi við grundvallarhugmyndir stjórnarskrárinnar um að valdið skuli vera þrískipt í löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. Hver grein skal samkvæmt þessum grundvallarhugmyndum franska stjórnspekingsins Montesquieus vera óháð annarri en umgjörð þess skal mótuð eða afmörkuð með lögum sem þingið setur. Það hlýtur því að vera gríðarlega mikilvægt fyrir Alþingi að það skynji þá ábyrgð sem því er falin með stjórnarskránni og leggi sig á allan hátt fram um að vanda sem mest til löggjafarundirbúningsins sem eru nú einu sinni þær umferðarreglur sem þetta þjóðfélag starfar eftir. Það er til skammar, herra forseti, og ég tel það ekki lýsa neinni minniháttarkennd heldur þvert á móti, að það skuli vera jafnmiklir hnökrar á íslenskri löggjöf og bent hefur verið á í skýrslu umboðsmanns Alþingis og svo miklum mun fleiri en í nágrannalöndunum. Það liggur beint við að álykta sem svo að það sé vegna þess að hér fari ekki á sama hátt fram skoðun á því hvort lög, eða frv. þegar þau eru lögð fyrir þingið, séu þess eðlis að þau standist stjórnarskrá og alþjóðlega samninga o.s.frv. Það er okkar, herra forseti, að bæta úr. Enginn annar á að bæta úr þessu. Ég fæ bara ekki skilið, herra forseti, að það sé ekki vilji Alþingis að gera bragarbót á þessu þannig að sómi sé að fyrir okkur sem hér störfum og fyrir þjóðfélagið í heild. Ekki síður er mikilvægt fyrir réttaröryggi borgaranna að leikreglurnar sem frá Alþing koma séu skýrar og að á þeim séu ekki þeir meinbugir að í ljós komi að lög standist jafnvel ekki stjórnarskrá eins og við höfðum því miður dæmi um. En jafnvel þó að metið sé að lög standist stjórnarskrá þá er ekki þar með sagt að þau séu endilega fullkomin. Við eigum að leggja okkur fram af öllum mætti við að reyna að gera lagasetninguna þannig úr garði að hún sé til sóma fyrir okkur öll. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég tel að þetta mál snúist um skyldur okkar sem löggjafaraðila, um skyldur okkar og virðingu sem löggjafarstofnunar. Herra forseti. Ég hef ekki heyrt aðrar hugmyndir, hvorki frá hæstv. forseta Alþingis né öðrum sem eru betur til þess fallnar að bæta úr löggjafarundirbúningi en sú tillaga sem hér er lögð fram eða a.m.k. andi þeirrar tillögu, að stofnað verði lagaráð sem verði undir hatti Alþingis og fari með þessi mál. Ég legg að sjálfsögðu til að frv. þetta verði samþykkt og verði að lokinni þessari umræðu sent til hv. allshn. til afgreiðslu og umfjöllunar.

Herra forseti. Ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með það að 1. flm. þessa frv. skyldi ekki fjalla nánar um hvað átt sé við sérstaklega með 1. málsl. 1. gr. sem orðast svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á vegum Alþingis starfar lagaráð sem hefur það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála.`` Síðar í greininni er talað um að lagaráð eigi að vera til ráðgjafar um undirbúning löggjafar og um það hvort á frumvörpum séu lagatæknilegir ágallar. Ég hafði satt að segja vænst þess að hv. flm., líka vegna þeirra aðfinninga sem hún var með í minn garð, mundi reyna að skýra nánar hvað fyrir henni vekti sem hún ekki gerir. Ég hygg að þessi setning sé dæmigerð um það sem yrði vísað til lagaráðs þar sem texti væri óljós og óræður og þyrfti þess vegna að spyrja löggjafann hvað þetta þýddi ef að lögum yrði, það sé með öðrum orðum gott dæmi um lausatök í löggjafarstarfi ef þessi lagagrein yrði samþykkt eins og hún er hér orðuð.

Herra forseti. Ég skil ekki alveg hvað hæstv. forseti Alþingis er að fara en þetta andsvar var kannski enn til vitnis um þá útúrsnúninga sem hann hefur gjarnan þegar þetta mál ber hér á góma í stað þess að bera fram málefnalegar röksemdir fyrir sínu máli. Það er fullkomlega skýrt hvað í þessu felst, herra forseti. Ef hæstv. forseti hefði kynnt sér þá umræðu sem átt hefur sér stað í öðrum þjóðþingum, t.d. í Danmörku, um þessi mál ætti honum að vera fullkunnugt um hvað í þessu felst: ,,Lagaráð er Alþingi og stjórnarráðinu til ráðgjafar um undirbúning löggjafar, um það hvort frumvörp standast stjórnarskrá eða alþjóðasamninga sem íslenska ríkið er bundið af eða hvort á frumvörpum eru lagatæknilegir ágallar.`` Til þess á að skipa þriggja manna ráð löglærðra manna, herra forseti, svo ég endurtaki aftur það sem ég sagði áðan, sem á að meta þetta. Lagaráð á að meta hvort á lagafrumvörpum séu lagatæknilegir ágallar. Ég ætla ekki að rekja það hér fyrir hæstv. forseta Alþingis hvað lagatæknilegir ágallar eru. Það getur falist í ýmsum hlutum. Það getur m.a. falist í því hvort lög standist innbyrðis, hvort lög stangist á við önnur lög, hvort lög séu óframkvæmanleg. Það eru fjölmörg dæmi um það. Ég get bent hæstv. forseta til upplýsingar, svo að hann kynni sér þetta mál vel áður en hann fer í ræðustól að tjá sig um það efnislega, á skýrslu umboðsmanns Alþingis frá árinu 1987 á bls. 24--38. Þar er nákvæmlega farið yfir þau mál þar sem talið hefur verið að um meinbugi á lögum og stjórnarfyrirmælum væri að ræða. Herra forseti. Hafi hæstv. forseti ekki tíma til þess að kynna sér þessi mál þá geri ég ráð fyrir því að löglærðir starfsmenn á Alþingi geti orðið honum til ráðgjafar um þetta.

Herra forseti. Ég gerði tilraun til að spyrja 1. flm. hvað þessi setning þýddi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á vegum Alþingis starfar lagaráð sem hefur það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála.`` Ég fékk auðvitað ekki svar við því frekar en í ræðu hv. þm., heldur ónot. Ég vil í annan stað vekja athygli á því að í ræðu sinni vék 1. flm. ekki að því hvers vegna han kysi að lagaráð yrði svo skipað að forsn. Alþingis skuli einungis ákveða einn af þrem mönnum en aðrir skuli ákveðnir af Háskóla Íslands og Lögmannafélaginu. Eins og þessi texti er orðaður er gert ráð fyrir því að forsn. geti ekki valið úr tveim eða þrem mönnum sem tilnefndir séu heldur skuli þessar tvær stofnanir úti í bæ ráða því algerlega fyrir Alþingi hvaða einstaklingar séu í því lagaráði sem á að vera alþingismönnum til ráðuneytis. Nú má vera að ég lesi textann rangt sem þá aftur bendir til þess að ekki hefði veitt af lagaráði til hjálpar og aðstoðar við undirbúning samningu þessa frv.

Herra forseti. Ég skal með glöðu geði leiðrétta eða koma á framfæri skýringu við þessa spurningu hæstv. forseta. Ástæðan fyrir því að þetta er lagt til er til þess að tryggja sjálfstæði þess ráðs sem hér er lagt til að verði skipað. Þetta er í samræmi við þá umræðu sem átt hefur sér stað í Danmörku þar sem reyndar í mörgum tilvikum er verið að leggja til að dómarar eigi hlut að slíku ráði, það eru sem sagt dómari og síðan yfirleitt háskólinn og þá lögmannafélögin sem verið er að ræða um í þeirri umræðu þar. Í sænska tilvikinu eru það dómstólarnir alfarið sem skipa slíkt ráð sem ég tel ekki vera æskilegt. Við getum haft langt mál um það og ég get komið að því í seinni ræðu minni af hverju ég tel það ekki æskilegt. Herra forseti. Ég held að nú höfum við kannski komist að kjarnanum í því hvers vegna hæstv. forseti Alþingis er svo andvígur þessu frv. og þessari tillögu. Er það ekki vegna þess, herra forseti, að lagt er til að það komi að þessu óháðir menn utan úr bæ, eins og hæstv. forseti orðaði það svo smekklega, til þess að fjalla um þessi mál. Herra forseti. Það eru ekki bara einkamál okkar sem hér sitjum hvernig lög eru úr garði gerð og hvernig frv. fara í gegnum hið háa Alþingi. Það er málefni samfélagsins alls og það skiptir allt samfélagið máli hvernig það er og það skiptir líka allt samfélagið máli að virðing Alþingis sé slík að okkur sé öllum sómi að. Ég tel, herra forseti, að núna hafi einmitt komið í ljós kjarni þess hvers vegna hæstv. forseti Alþingis hefur lagst af öllum þunga sínum gegn því að þetta mál verði samþykkt á Alþingi án þess að færa fyrir því málefnaleg rök, sem ég hef ekki enn þá heyrt, herra forseti.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að fagna því í upphafi máls míns að þau mál sem lúta að lagasetningu og undirbúningi lagasetningar og hvað megi betur fara í þeim efnum sem og hvernig skuli koma fyrir úrskurðarvaldi hvað það varðar að löggjöf sé samrýmanleg stjórnarskipunarlögum, eru nú komin á dagskrá. Á dagskrá þessa fundar eru ekki færri en ein fjögur þingmál sem öll með einum eða öðrum hætti tengjast því hvernig hlutum skuli fyrir komið hvað varðar annars vegar þennan þáttinn, þ.e. undirbúning lagasetningar og vöndun vinnubragða, það að vinnubrögð séu vönduð í þeim efnum, og svo spurninguna um skipan Hæstaréttar og stöðu hans item þetta, hvernig úrskurðarvaldi varðandi stjórnskipunarlegt gildi laga skuli fyrir komið. Það má þá kannski segja af því að þessi mál eru sumpart tengd atburðum sem orðið hafa á undanförnum mánuðum að fátt sé svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott megi þetta verða til þess að löngu tímabærri vinnu á þessu sviði verði nú hrint af stað. Einn þeirra kosta sem vissulega hljóta að koma til skoðunar í þessu sambandi er sá sem hér er lagt fram frv. um, þ.e. að komið verði á fót svonefndu lagaráði sem hafi fyrst og fremst það hlutverk að vera til ráðgjafar og stuðnings við undirbúning lagasetningar. Ef ég skil málið rétt er þessu lagaráði ætlað ráðgefandi hlutverk en ekki úrskurðarvald sem felur þá væntanlega í sér að hugsunin er sú að úrskurðarvald eða dómsvald um stjórnskipulegt gildi laga verði áfram hjá Hæstarétti eða eftir atvikum einhvers staðar annars staðar í dómskerfinu. Hér er að sjálfsögðu ekki um nýtt fyrirbæri að ræða undir sólinni. Þetta fyrirkomulag er vel þekkt víða erlendis frá og þá m.a. og ekki síst frá hinum Norðurlöndunum sem við lítum gjarnan til. Reyndar hafa verið flutt þingmál um þetta alloft áður. Ef ég man rétt var sérstakur baráttumaður fyrir því að þetta mál yrði skoðað hér á árum áður hæstv. núv. félmrh. Páll Pétursson. Hann mun hafa flutt um þetta alloft þáltill. á hinni öldinni. Nú er spurning hvar hæstv. félmrh. er og af hverju hann er ekki meðal vor að fylgja eftir þessu forna baráttumáli sínu því þetta frv. hlýtur a.m.k. að eiga hauk í horni þar sem hæstv. félmrh. er. Hann lagði þetta til ítrekað á 116., 117. og 118. löggjafarþingi m.a., ef ég man rétt. Afstaða mín til þessa máls er sú að það sé að sjálfsögðu rétt að þessi kostur komi til vandlegrar skoðunar sem einn af nokkrum sem hljóta að koma til greina, til álita og eðlilegt er að farið sé yfir þegar við veltum þessum hlutum öllum fyrir okkur í víðu samhengi. Ég vek líka athygli á því að þó svo að valin yrði sú leið að koma á fót lagaráði eða lagaskrifstofu eða einhvern veginn skipulega og formlega efla stöðu Alþingis til þess að fara yfir löggjöf á undirbúningsstigi þá þarf það ekki að koma í veg fyrir og þarf alls ekki að vera í mótsögn við að jafnframt sé á málunum tekið að öðru leyti, t.d. með því að skoða einnig þann möguleika að koma á fót stjórnlagadómstól eða stjórnlagaráði eða ganga öðruvísi en nú er gert frá því hvernig dómstólar úrskurða um stjórnskipulegt gildi laga, t.d. með því að setja sérreglur um meðferð slíkra mála hjá Hæstarétti o.s.frv. Þar má hugsa sér ýmsa möguleika og ýmis fordæmi er þar að hafa. Á dagskrá þessa fundar er á eftir till. til þál. um að kannaður verði sá möguleiki að stofna stjórnlagadómstól eða stjórnlagaráð. Reyndar er það svo, herra forseti, að að mörgu leyti hefði legið beint við að ræða öll þessi mál saman í víðtækri umræðu því að þau tengjast og möguleikarnir eru tengndir með ýmsum hætti. Ég ætla ekki að ræða það dagskrármál, 10. dagskrármálið, efnislega, en ég vísa til þess m.a. vegna þess að stofnun lagaráðs með ráðgefandi hlutverk á undirbúningsstigi löggjafar þarf alls ekki að vera í neinni mótsögn við það að jafnframt væri tekið á þeim þætti sem lýtur að úrskurði eða dómum um stjórnskipulagt gildi laga. Herra forseti. Auðvitað má alltaf velta því fyrir sér hvað henti best okkar aðstæðum, stærð eða smæð öllu heldur, og hvað henti okkar réttarfari eins og það hefur þróast og sækir sér fordæmi til, t.d. og ekki síst í danska réttarhefð. En það eru auðvitað engin rök fyrir því að hlutir séu óbreyttir um aldur og ævi og að við tökum ekki til skoðunar, í ljósi breyttra aðstæðna og þróunar, breytingar hjá okkur þó að sennilega megi segja að þetta svið þjóðlífsins sé kannski hvað undirorpnast íhaldssemi af öllum sem fyrirfinnast því að gjarnan er það sem snýr að dómskerfinu og þeirri uppbyggingu allri saman talið eitt höfuðvígi íhaldsseminnar og festunnar. En hlutirnir eru á mikilli hreyfingu og íslenskar aðstæður hafa breyst verulega að þessu leyti þar sem við erum hætt að sækja fyrirmyndir okkar eingöngu til Danmerkur heldur erum við orðin aðilar að alþjóðlegum samningum sem hér hafa réttaráhrif og við höfum verið að breyta stjórnarskrá okkar og horft þá til fordæma víðar að heldur en bara frá Danmörku einni. Ég er því þeirrar skoðunar, herra forseti, að taka beri öll þessi mál á dagskrá. Það frv. sem hér um ræðir, um stofnun lagaráðs, er vissulega möguleiki sem er að mörgu leyti nærtækur og a.m.k. Alþingi hlýtur að láta sérstaklega til sín taka hvort þetta sé vænleg leið til að styrkja stöðu Alþingis og bæta vinnubrögð og stendur engum nær en þeirri stofnun sem hér fundar. Sömuleiðis tel ég að Alþingi sem löggjafi hljóti að líta til þess möguleika að stofnaður verði einhvers konar stjórnlagafarvegur til að úrskurða um stjórnskipulegt gildi laga, skipan dómara í Hæstarétt sem hér er lagt til að sé breytt í tveimur frumvörpum frá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni og fleirum annars vegar og Ögmundi Jónassyni og fleirum hins vegar. Allt eru þetta hlutir sem mér finnst, herra forseti, að eigi erindi og efni inn í þessa umræðu. Ég vil síðan segja, herra forseti, að þó ekki hefðu komið til síðustu atburðir þar sem allar æðstu valdastofnanir samfélagsins drógust inn í tiltekna atburðarás sem allir þekkja og óþarfi er að vitna til, að áður en það gerðist sem er auðvitað alveg nýr kafli í stjórnmálasögu okkar liggur mér við að segja og á ábyggilega lengi eftir að verða vitnað til þeirra atburða sem urðu frá og með 19. desember þegar dómur féll í máli Öryrkjabandalagsins gegn Tryggingastofnun ríkisins og allt fram á síðustu daga, þá lágu auðvitað fyrir ærnar ástæður, herra forseti, til að fara yfir þessa hluti hér. Staðreyndin er sú og um það vitnar m.a. ágæt úttekt Morgunblaðsins sem hér var vitnað í af framsögumanni að Ísland er eiginlega að verða eina ríkið sambærilegt að stjórnskipan og réttarfari við þau sem við viljum bera okkur saman við sem ekki hefur nein úrræði af þessu tagi í löggjöf sinni eða lagasetningarframkvæmd. Ég þekki ekkert annað dæmi þar sem ekki er a.m.k. einhver lagaskrifstofa eða deild eins og er í Danmörku og er þó einna minnst gert þar í þessum efnum. Víðast hvar annars staðar er þetta með viðameiri hætti. Þar er a.m.k. einhvers konar lagaráð, lagaskrifstofa og gjarnan einnig úrskurðarfarvegur í formi stjórnlagadómstóls eða stjórnlagaráðs. Við erum að þessu leyti, herra forseti, greinilega á eftir. Við erum farin að skera okkur úr. Og það er athyglisvert t.d. að nýfrjálsu ríkin í Austur-Evrópu sem hafa verið að byggja upp réttarkerfi sitt eða reyna það m.a. með ráðgjöf frá Norðurlöndunum eins og á við um Eystrasaltsríkin og Vestur-Evrópu, hafa eiginlega öll valið þá leið að setja á fót gjarnan bæði lagaráð og stjórnlagadómstól, flest þeirra a.m.k. stjórnlagadómstól þannig að þróunin í þessum efnum er á eina leið. Umræðan frá Danmörku þar sem þetta er, eins og áður sagði, í gamla farinu, 19. aldar farinu að miklu leyti og þaðan fengum við auðvitað fyrirmyndir okkar, er núna mjög hávær um að þetta gangi ekki lengur og að fara þurfi út í breytingar. Síðan gerast þeir atburðir sem hér hafa orðið, herra forseti, og varða samskipti æðstu valdastofnana samfélagsins og það var eiginlega með þvílíkum ólíkindum, herra forseti, að þær drógust allar, allar æðstu valdastofnanirnar og embætti drógust inn í þessa atburði í desember og janúarmánuði sl. Hæstiréttur felldi dóminn. Ríkisstjórnin brást við eins og kunnugt er þannig að framkvæmdarvaldið átti næsta leik. Síðan komu hlutirnir til kasta löggjafans og málin komu fyrir Alþingi. Embætti forseta Íslands var dregin inn í umræðuna. Spurningin um staðfestingarákvörðun forseta og að lokum, Hæstiréttur aftur í formi hinna fáheyrðu bréfaskrifta sem hér urðu uppi rétt fyrir lok afgreiðslu málsins. Ég vil segja, herra forseti, að þessir atburðir gefa okkur auðvitað tilefni til að fara yfir margt í þessu sambandi, þ.e. samskipti þessara aðgreindu valdþátta eða valdastofnana þjóðfélagsins, líka það sem snýr að Alþingi sem löggjafa. Auðvitað er það áfall fyrir eina löggjafarsamkomu þegar dæmt er í Hæstarétti að glæný löggjöf brjóti í bága við ákvæði stjórnarskrár. Það er algerlega útilokað annað en horfast í augu við að það er áfall. Það er áfall fyrir Alþingi sem löggjafarvald að verða fyrir slíku. Það hlýtur að vera í hverju tilviki. Menn geta reynt að leita mildilegra skýringa af því tagi að Alþingi eða löggjafinn sé á eftir. Hann nái ekki að fylgja réttarþróun sem sé að gerast og nái ekki að taka nægjanlega mið af nýjum skuldbindingum alþjóðasamninga á sviði mannréttindamála eða hvað það nú er sem dómstólarnir nota til rökstuðnings sínum niðurstöðum. En hvernig sem á málið er litið og jafnvel þó að við notum hinar allra mildilegustu útskýringar, þá hljóta það að vera vonbrigði og áfall í sjálfu sér þegar svona gerist. Hér var réttilega vitnað í ýmsar skýrslur umboðsmanns Alþingis og fleira því til sannindamerkis, m.a. lífleg greinaskrif lögfræðinga í fagtímaritum, dagblöðum og fjölmiðlum þar sem eiginlega allt ber að sama brunni. Ég held að enginn eða a.m.k. mjög fáir verði leiddir fram til þess að rökstyðja eða réttlæta óbreytt ástand í þessum efnum, að þessum hlutum sé nægjanlega vel fyrir komið hjá okkur eins og er. Að því leyti verð ég að taka undir með framsögumanni að ég hefði vonast til að virðulegur forseti þingsins, sem hefur tjáð sig um þetta opinberlega og kannski kemur hann inn í umræðurnar á eftir, mundi hvort sem hann er sammála í sjálfu sér þessari tillögu eða ekki, þá væri hann jákvæðari í garð þess að málin væru sett í einhvern farveg og skoðuð. Ég ætla að leyfa mér að gerast sá bjartsýnismaður að binda við það vonir að niðurstaðan af vinnu þessa vetrar þegar mælt hefur verið fyrir öllum þessum frv. eða tillögum sem þessum hlutum tengjast, þegar þau mál sem væntanlega ganga öll til virðulegrar allshn. hafa fengið þar skoðun og umfjöllun, þá geti niðurstaðan orðið sú að þessi mál komist í vinnufarveg með þeim hætti sem mönnum sýnist vænlegast og skynsamlegast að gera. Það hlýtur að liggja mjög nærri að Alþingi geri það með því að skipa þverpólitíska nefnd sem fái þessa hluti alla saman til frekari úrvinnslu. Þá verður vonandi hægt að snúa sér að framtíðinni og því að betrumbæta fyrirkomulag þessara mála hjá okkur þannig að síður verði mistök og slys og við verðum síður fyrir áföllum í þeim efnum. Ég held að einhvers konar forúrskurðir á stjórnskipulegu gildi laga hljóti þá að koma mjög sterklega til skoðunar vegna þess að ef þeim er ekki til að dreifa og það er tilviljanakennt hvenær reynir á stjórnskipulegt gildi laga jafnvel árum eða áratugum eftir að þau hafa verið sett, þá eru dómstólarnir settir í þá erfiðuð aðstöðu að það að dæma lögin ómerk getur haft í för með sér svo mikla röskun eins og nýleg dæmi sanna og vitnað hefur verið til, að nánast sé þess ekki að vænta að menn leggi í það. Það þarf ekki að fara langt eftir dæmunum. Ef það hefði verið afstaða meiri hluta Hæstaréttar að kvótalögin væru andstæð stjórnarskrá, en menn höfðu á hinn bóginn rökstuddar fullyrðingar um að ef svo yrði dæmt, þá mundi því fylgja þvílík röskun að öll þjóðin yrði að flytja til Kanaríeyja, lái þá hver sem vill Hæstarétti þó að hann hikaði við það að fella slíkan dóm. Þarna er kannski komin ein ágæt röksemd fyrir því að það er öllum fyrir bestu að ef vafi leikur á stjórnskipulegu gildi laga, þá sé hægt að fá um slíkt úrskurð strax og það sé afstrakt úrskurður en hann þurfi ekki að byggja á einhverju hagsmunatengdu atriði einhvers aðila sem fer með málið fyrir dómstól. Þannig er úrskurðarvald eða úrskurðarhlutverk stjórnlagadómstóls eða stjórnlagaráðs hugsað og það hefur augljósa kosti í för með sér setta í slíkt samhengi. Herra forseti. Mér finnst að fara þurfi vandlega yfir alla þessa hluti og Alþingi á að hafa forgöngu um það. Það er enginn annar aðili til þess betur bær. Alþingi á að ákveða hvernig þetta verður gert og hafa yfirumsjón með þeirri vinnu sem þar fer fram, að sjálfsögðu í samráði við og með aðstoð og stuðningi allra færustu manna á þessu sviði. Þá, herra forseti, er að mínu mati eitt eftir til þess að við getum unnið okkur almennilega frá öllum þessum atburðum. Það er að það þyrfti auðvitað að upplýsa ofan í kjölinn og hreinsa frá alla þá atburði sem hér urðu í desember og janúarmánuði sl. til þess að við getum að því gerðu snúið okkur að framtíðinni og þeim kerfisbreytingum eða skipulagsbreytingum sem mjög líklega í framhaldinu verður niðurstaðan að fara í. Ég tel að þar sé eftir veikur hlekkur í málinu ef þetta verður ekki gert, herra forseti, og er skaði að hæstv. forsrh. skuli ekki heiðra okkur með nærveru sinni. Hæstv. dómsmrh. er e.t.v. fáanleg til að tjá sig um það mál. Eru menn ekki þeirrar skoðunar að hreinsa þurfi þessi mál út? Að upplýsa þurfi um bakgrunn þessara einstæðu atburða sem urðu í samskiptum valdastofnana þjóðfélagsins í raun og veru allt frá því að dómurinn féll þann 19. desember í gegnum hinn óvanalega undirbúning lagafrv. sem hér var lagt fram til að bregðast við dómnum og svo í framhaldinu þeir atburðir sem hér urðu innan þings og utan í janúarmánuði og allir eru því tengdir. Þetta, herra forseti, er mín skoðun. Ég held að við munum draga þennan slóða lengi með okkur og langt inn í framtíðina ef við reynum ekki með einhverjum hætti að gera þessa hluti upp, upplýsa eins og ég segi um allan bakgrunn þessara atburða og koma þeim þannig á hreint og skilja svo við þá til þess að snúa sér að framtíðinni sem er auðvitað í sjálfu sér aðalatriði málsins, að menn byggi upp réttarfar sem sé þá betra og undirbúningur að lagasetningu sé vandaður eins og kostur er og dregið úr líkum þess að hér geti orðið alvarleg mistök. Að minnsta kosti, herra forseti, geri ég ekki ráð fyrir að hér komi til með að heyrast sterkar röksemdir fyrir því að allt sé í himnalagi og ekki sé ástæða til að gera nokkurn skapaðan hlut. Ég held að miklu meira en nægjanlega sterkar röksemdir mæli með hinu gagnstæða að það sé vonum seinna sem það kemst á dagskrá og kemst á skrið að þessi mál verði tekin til vandaðrar og ítarlegrar skoðunar af okkar hálfu.

Herra forseti. Hv. þm. hafði orð á því að hann þekkti engin dæmi þess hjá öðrum þjóðþingum að ekki væri a.m.k. lagaskrifstofa eða deild og við værum greinilega á eftir, værum farin að skera okkur úr eins og hv. þm. komst að orði. Ég veit að við erum báðir sammála um að á þeim tíma sem liðinn er síðan við settumst á Alþingi hefur aðstaða þingmanna til að vinna hér að löggjafarstörfum stórbatnað og ég vil segja að sú aðstaða fari batnandi ár frá ári. Ef við horfum fram á veginn er ljóst að eftir því sem okkur tekst að bæta vinnuskilyrði og auka við húsnæði Alþingis getum við að sjálfsögðu lagt meira í aðstoð við þingmenn og ég tek undir með hv. þm. að það er æskilegt. Ég vil samt láta það koma fram af minni reynslu að ég þekki ekkert dæmi þess að þingmenn hafi ekki fengið þá lögfræðilegu aðstoð sem þeir hafa beðið um. Ef þingmenn hafa leitað eftir því að fá álitsgerð frá Lagastofnun Háskóla Íslands veit ég ekki annað en við því hafi verið orðið. Ástæða er til í þessu samhengi að minna á, að á fundi með þingflokksformönnum á sl. vori vakti ég sérstaka athygli á því að óþarfi væri afgreiða öll lagafrv. þá þegar. Það væri ágætt að senda sum þeirra til umsagnar og taka þau síðan fyrir að nýju á hausti komanda. Því er það auðvitað að nokkru undir hv. þm. sjálfum komið hversu mikið og mjög þeir vanda störf sín.

Herra forseti. Ég endurtek að ég þekki ekki, svona af lauslegri könnun á fyrirkomulagi þessara mála í nálægum löndum, dæmi þess að ekki séu a.m.k. að lágmarki lagaskrifstofur eða deildir við ráðuneyti eða hjá a.m.k. einu ráðuneyti eins og er í Danmörku þar sem dómsmrn. fer með það hlutverk að fara yfir frv. að þessu leyti í sérstakri lagadeild. Ég held að við Íslendingar séum að verða einir á báti í þessum efnum að það sé enginn sérstakur viðbúnaður að þessu leyti og það var það sem ég var að vitna til. Í öðru lagi er rétt hjá virðulegum forseta að auðvitað hafa starfsaðstæður að mörgu leyti stórbatnað á þinginu, hvort sem litið er 10 eða 18 ár eða þaðan af lengra aftur í tímann. Nú man ég ekki í svipinn hvað hæstv. forseti hefur setið lengi á þingi en sennilega eru það nú líklega orðin 22 ár, a.m.k. --- eitthvað á þriðja áratug, hygg ég, auk þess sem hv. þm. og hæstv. virðulegur forseti mun hafa komið nokkrum sinnum enn fyrr inn á þing sem varamaður. Það er samt þannig, og það er kannski ekkert skrýtið af því að við erum lítið þjóðþing hjá fámennri þjóð, að við erum að ýmsu leyti mun lakar sett í þessum efnum en t.d. þingmenn nágrannaþjóðanna. Við höfum ekki sjálfstæða aðstoðarmenn á eigin snærum og hér mætti t.d. að mínu mati vera sérstök lagadeild eða lagahópur innan nefndadeildar. Að mínu mati er ekki rétt að hægt sé að segja að menn hafi alltaf fengið allar óskir sínar um lögfræðilega úttekt á málum viðteknar. Iðulega er ýmist borið við tímaleysi eða peningaleysi og færst undan því að fara að senda mál til umsagnar hjá Lagastofnun Háskóla Íslands o.s.frv. Þetta þekkjum við úr nefndastarfinu hér. Þó að ég hafi ekki á reiðum höndum einstök dæmi um slíkar neitanir þá vitum við, held ég, öll að oft er niðurstaðan sú að ekki er farið út í að gera slíka hluti jafnvel þó að ástæða gæti verið til.

Herra forseti. Ég var ekki beinlínis að tala þar um frv. sem eru þess eðlis að þeim verður að hraða, m.a. vegna efnahagsástands eða einhvers þvílíks, heldur um flókna lagabálka. Um leið og ég tek undir með hv. þm. um að Stjórnarráðið, einstakir ráðherrar, mættu oft vanda betur frv. sín --- hef nú ekki alveg hreinan skjöld í þeim efnum sjálfur --- þá sjáum við það ef við flettum gömlum frv. að oft hefur verið leitað til kennara lagadeildar háskólans. Jafnvel hafa hæstaréttardómarar komið að því að semja lagafrv. sem eru flókin lagatæknilega, lúta að réttarfari, sifjarétti eða einhverju þvílíku þannig að auðvitað hefur Stjórnarráðið eða einstakir ráðherrar reynt að vanda lagasmíð að þessu leyti. Ég fullyrði að þessi mál séu nú í athugun hjá Stjórnarráðinu. En ég var áðan að tala um störf Alþingis en ekki ríkisstjórnarinnar þegar ég var að tala um bætt vinnubrögð og minni á að hér er vísir að lagadeild, sérstakri lagadeild á nefndasviði, þó svo að við höfum enn ekki haft bolmagn til þess að efna til slíkrar skrifstofu með formlegum eða skipulegum hætti eins og er auðvitað æskilegt.

Herra forseti. Auðvitað er það rétt að menn hafa í gegnum tíðina með ýmsum hætti reynt að leita sér álits og upplýsinga í lögfræðilegum álitamálum og sjálfsagt eru allar útgáfur þekktar af því að menn hafa leitað til lagadeildar háskólans eða Lagstofnunar og keypt þaðan beinlínis lögfræðiálit í einhverjum fáeinum tilvikum. En það þarf væntanlega ekki að vera neitt leyndarmál að menn hafa oft borið við kostnaði í því sambandi, að Alþingi hafi takmörkuð fjárráð til þess að greiða fyrir slíka vinnu. Þegar unnið er að löggjöf í rólegheitum sem varðar kannski álitamál lögfræðilegs eðlis, sem tengjast störfum lögmanna eða dómara, þá er auðvitað leitað til félagsskapar þeirra aðila o.s.frv. Þetta er allt saman hægt ef menn eru að vinna í rólegheitum og góðu samkomulagi að einhverri endurskoðun heildarlöggjafar o.s.frv. en aðstæður eru bara ekki alltaf þannig. Því miður er það oft og tíðum svo að alvarlegustu mistökin hafa átt sér stað í tímaþröng og í pólitískum ágreiningi og þá eru oftast öll slík sund lokuð. Svo kemur enn að einu, herra forseti, sem er það að oft er mjög erfitt að velja til hverra skal leitað þegar allir möguleikar út og suður koma í raun til greina í þeim efnum. Sé um að ræða formlegt lagaráð eða skrifstofu eða aðra slíka farvegi, t.d. að vísa máli til forúrskurðar hjá stjórnlagaráði, er engin deila um það hver hefur þetta hlutverk, það liggur fyrir. Það þarf ekki að byrja á því í hverju einstöku tilviki að fara að reyna að ná samkomulagi um hvort nú eigi að leita til þessa eða hins í þessu eða hinu tilvikinu, kaupa álit frá Lagastofnun eða einhverju lögfræðifyrirtæki o.s.frv. Ég held að allir sjái að þetta eru miklu óskipulegri, tilviljanakenndari viðbrögð og vinnubrögð en hitt, að koma þessum málum í einhvern fastan farveg.

Virðulegi forseti. Sannarlega er ástæða til að málefni um lagaráð séu rædd á Alþingi. Ærið oft hefur verið spurt hvort lagasetning sé nægjanlega vönduð. Margoft hefur verið gagnrýnt að lagasetning og breytingar á lögum séu framkvæmdar í flaustri og tímaskorti á Alþingi. Þessum orðum er að sjálfsögðu ekki, virðulegi forseti, beint gegn starfsmönnum þings, þvert á móti. Ég hef sem þingmaður og sem starfsmaður í nefndum notið mjög góðs stuðnings frá starfsmönnum þingsins og fengið margar og góðar leiðbeiningar bæði þaðan og reyndar frá ráðuneytum. Þegar það ber þannig til að lagasetningu er hraðað, eins og auðvelt er að taka dæmi um, getur það gerst að lagasetningin getur skaðað réttaröryggi borgaranna. Gamla máltækið segir að of seint sé að byrgja brunninn þegar barnið er dottið ofan í. Ég nefni t.d. lögin um stjórn fiskveiða, sem sett voru árið 1983, nánast að segja í tilraunaskyni. Ég tel að það sé langt þangað til að þar verði sátt um það mál og mikil nauðsyn á að finna leiðir að því marki. Ég hef a.m.k. persónulega mjög miklar efasemdir um þá lagasetningu og ég tala ekki um framkvæmd laganna. Ég get líka komið að því, virðulegi forseti, að ég tel að ef t.d. frv. til laga frá ríkisstjórn og svo frá öðrum þeim sem leggja fram frv. bærust tímanlega þá gæfist tími til að hreinsa út lagatexta sem eru stundum svo flóknir að kalla má óskiljanlegt mál. Ég vil minna á lög eins og skipulagslög sem undirritaður var með í að gera 64 breytingar á við u.þ.b. 80 lagagreinar, margar minni háttar en sumar mjög alvarlegs eðlis. Síðan hefur frv. farið enn í endurskoðun. Ef ég man rétt þá voru gerðar allmargar breytingar á því frv. eftir það þannig að það mál hefur t.d. farið í gegnum hreinsun, ef það er hægt að kalla það svo, a.m.k. þrisvar. Það má einnig segja að Alþingi þarf að gæta þess að rasa ekki um ráð fram í magni lagasetninga og það hefur einnig komið fyrir að lagabálkar stangast á. Ég vil nefna þjóðlendulögin í því sambandi. Með leyfi forseta vil ég vitna hér í grein úr Morgunblaðinu frá laugardeginum 3. febr. þar sem fjallað er um sambærileg mál í öðrum löndum og vil benda á, með leyfi forseti, það sem stendur í þessari grein: ,,Hæstiréttur Bandaríkjanna hefur iðulega úrskurðað lög andstæð stjórnarskrá og sömu sögu er að segja af stjórnlagadómstól Þýskalands sem ógilti um 5% allra laga sem samþykkt voru á sambandsþinginu frá 1951--1990.`` --- 5% allra laga sem samþykkt voru frá 1951--1990 í Þýskalandi. Það er auðvitað þannig að reglur eru ólíkar á milli landa. Í Frakklandi er forseta, forsætisráðherra, þingforsetum eða 60 þingmönnum hið fæsta heimilt að bera undir stjórnlagaráð hvort frv. standast gagnvart stjórnarskrá. Meðal fulltrúa í ráðinu eru fyrrverandi forsetar landsins. Dómstólar á Norðurlöndum hafa beitt valdi sínu til að víkja lögum til hliðar ef augljóst misræmi er á milli þeirra og stjórnarskrár af mikilli varfærni. Hæstiréttur Danmerkur kvað t.d. í fyrsta skipti upp dóm um að lög brytu í bága við stjórnarskrá árið 1999. Á seinustu árum hefur Hæstiréttur Íslands hins vegar æ oftar komist að þeirri niðurstöðu að lagaákvæði stangist á við stjórnarskrá þannig að sjá má að nokkur nauðsyn er á að koma á lagaráði eða sambærilegu til þess að koma í veg fyrir slíka árekstra. Herra forseti. Ég tel að það verði að gera þá kröfu til ríkisstjórnar á hverjum tíma að frv. til nauðsynlegra laga og lagabreytinga komi fram í fyrsta mánuði hvers hausts ef raunhæft á að vera að afgreiða lagafrv., ég tala ekki um meiri háttar, á þeim vetri sem um er að ræða. Svo hlýtur að vera grundvallaratriði að hinn almenni borgari skilji lagatexta. Á því tel ég að sé mikill hængur og það hefur margoft komið fram. Skoðun mín er þó þrátt fyrir framansagt að ég tel að þingmenn leggi sig fram við að vinna við frv. og vanda til lagasetningar almennt séð. En ég minni á að oft hefur verið keyrð í gegn lagasetning á skömmum tíma í ljósi frv. sem komið hafa fram á síðustu klukkutímum þingtíma og verið keyrð í gegn. Ráðherrar á hverjum tíma hafa vísað svona gagnrýni og umsögnum á bug og ég hirði reyndar ekki um að fjalla mikið um það en ég tel að lagaráð í þeim anda sem rætt er um í því frv. sem við erum hér að fjalla um, sem flutt er undir forustu hv. þm. og þingflokksformanns Samfylkingarinnar, Bryndísar Hlöðversdóttur, sé skref til framfara varðandi vinnubrögð þingsins. Í þessu sambandi er einnig rétt að minna á að frv. til laga liggja fyrir í miklum mæli og er nánast ófært að afgreiða þau nema á löngum tíma. Það hefur einnig verið þannig í gegnum tíðina að frv. stjórnarandstöðu hafa á hverjum tíma a.m.k. að nokkru leyti lotið þeim örlögum að mæta afgangi og verða á eftir frv. ráðherra og stjórnarliða sem eru jafnvel seinna fram komin. Ég tók fram að þetta væri í gegnum tíðina, þetta er ekki það sem er núna heldur hefur verið í gegnum tíðina. Á þeim vinnubrögðum þarf að verða breyting, bæði að frv. sem hafa fengið umfjöllun og felld komi fram ef þau eru flutt að nýju með nýjum rökstuðningi, ef þau eru endurflutt, og að ekki þurfi að endurflytja mál nema þau hafi fengið umfjöllun í viðkomandi laganefnd. Það sem ég er að segja, virðulegi forseti, er að hafi verið lagt fram frv. og það ekki komist til afgreiðslu, þá gildir framlagt frv. þangað til það hefur verið afgreitt. Annars getur þessi forgangsröð hvað eftir annað farið eins og ég var að lýsa áðan. Hér með orða ég þá hugmynd, virðulegur forseti, að forsn. Alþingis yfirfari vinnureglur í þessu sambandi og geri á bragarbót. Það má einnig segja að nauðsyn sé á lögum um afgreiðslu laga, þ.e. lögum um afgreiðslu laga frá hinu háa Alþingi. Mér er kunnugt um að menn hafa velt þessu fyrir sér í öðrum þjóðþingum og telja nauðsynlegt að setja lög um lagaafgreiðsluna. Það má einnig velta fyrir sér stöðu lagaráðs þegar það verður skipað. Lagaráð þarf að vera óháð og hafið yfir umræður um pólitíska íhlutun. Það má velta mörgum atriðum fyrir sér í þessu sambandi og þá helst hverjum verður falið að kjósa eða skipa í lagaráð. Það verður ekki gert án aðkomu Alþingis á hverjum tíma. Einnig má velta fyrir sér skipunartíma, hvort ekki sé rétt að skipun lagaráðs miðist við mitt kjörtímabil, þ.e. að að jafnaði verði endurskipun lagaráðs miðuð við mitt kjörtímabil. Starfsreglur lagaráðs eru einnig atriði sem verður að vanda mjög til. Lagaráð verður, eins og áður sagði, að vera hafið yfir umræður og vangaveltur um pólitísk áhrif á störf þess. Herra forseti. Ég lýsi því hér með yfir að ég styð eindregið að lagaráð starfi á Alþingi eða á vegum Alþingis eins og gert er ráð fyrir í 1. gr. þessa frv. Virðulegur forseti. Enn annar þáttur er síðan reglugerðarsetning í kjölfar lagasetningar. Ég tel að ekki sé síður nauðsynlegt að gæta sín vel við reglugerðarsetningu sem grundvallast á lögum. Þar er vandasamt verk á ferðinni bæði hvað varðar orðskýringar og skilgreiningu á framkvæmd, útskýringu á ábyrgð og skyldur þeirra sem í hlut eiga. Það er líka mjög nauðsynlegt að reglugerðir séu kláraðar hið fyrsta eftir að lög hafa verið sett og ekki síður nauðsynlegt að lagaráð eða sambærilegur aðili lesi síðan saman reglugerðir og lög eftir að reglugerð liggur fyrir. Herra forseti. Það sem ég hef fjallað um í ræðu minni er innlegg í umræðuna um lýðræði og hvernig lagasetning verndar best það hugtak og þar með réttaröryggi borgaranna. Í sambandi við reglugerðarsetninguna, virðulegur forseti, hef ég áhyggjur af því að reglugerðum sem settar eru á grundvelli laga sé ekki framfylgt. Ég velti þessu fyrir mér í sambandi við fjárreiðulög þar sem nýkomin er út reglugerð um hvernig eigi að fylgjast með að farið sé að fjárreiðulögum varðandi fjárlagafrv., t.d. á þar með hálfs annars mánaðar fresti að fylgjast með, ef hægt er, bókhaldi hinna mismunandi ráðuneyta og fá þar útskrift af stöðu mála hverju sinni. Ég hef áhyggjur af því að þessu verði ekki framfylgt. Þetta er eitt af því sem ég vildi gjarnan nefna, virðulegur forseti. Að þessu sögðu þætti mér mjög fróðlegt að heyra álit hæstv. dómsmrh. á þeim atriðum sem ég hef nefnt og tel að varði mjög miklu um hvernig til tekst með lagasetningu á hinu háa Alþingi sem ég tel að skipti mjög miklu að sé bæði skýr og skiljanleg þannig að almenningur, fólkið í þessu landi, skilji hvað lagatextinn fjallar um. Þá vitna ég enn til þess sem ég sagði við lok ræðu minnar, að það skiptir máli að vernda það hugtak sem er réttaröryggi borgaranna.

Virðulegur forseti. Hér er afar spennandi umræða á ferðinni í tengslum við frv. um lagaráð, en hv. flm. Bryndís Hlöðversdóttir hefur gert grein fyrir frv. Þegar ég ákvað að skoða þessa umræðu fékk ég efni frá Danmörku sem sýnir umræðu nokkur ár aftur í tímann um einmitt svipað mál, lagaráðið. Núna er þverpólitísk samstaða um að skipa þar lagaráð. Þrátt fyrir það hafa þeir samt sem áður sína lagaskrifstofu sem er tengd dómsmálaráðuneytinu. En þeir vilja meina að þingið verði að eiga möguleika á eigin mati á málum þannig að engin áhöld séu um að einhverjir pólitískir herráðsmenn stjórnarinnar geti komið þar að. Það er mjög gaman að skoða þá umræðu. Hún er núna aftur komin á fljúgandi fart eða var það sérstaklega einmitt vegna dóms hæstaréttar í Danmörku í svokölluðu Tvind-máli. Talað er um það að núna sé hæstiréttur Danmerkur sífellt að gefa danska þinginu langt nef með því að dæma þannig að það sé að brjóta stjórnarskrá. Og þeir vilja meina að eitt af því sem sé að sé einmitt fljótaskrift í lagasetningum og að flokkar séu í ,,panik`` þannig að þeir flýti sér allt of mikið. Hins vegar gerðu Danir eitt til fyrirmyndar og það væri kannski eitthvað sem við ættum að taka upp hér. Danska þingið var með ráðstefnu bara um lagaráðið þar sem þeir fengu sína sérfræðinga og allir þingmenn sátu þar og fóru yfir málið. Mér fyndist alveg spurning um að skoða slíkt enda hefur umræðan í fjölmiðlum núna verið með líflegasta móti í þessa veru þannig að það væri ekki leiðinlegt að kalla til alla þá sérfræðinga sem hingað til hafa verið að tjá sig um þessi mál og boða til ráðstefnu þingsins. Ég vil hér með gauka þeirri hugmynd t.d. bæði að hæstv. forseta og forsn. þingsins eða jafnvel hv. allshn. Frv. eru auðvitað misstór og misflókin og það er afar mikilvægt að yfir þau sé farið og þá ekki hvað síst með tilliti til þess að þau séu skýr, að þau séu gegnsæ og skiljanleg þeim sem þurfa að nota þau. Þetta hefur talsvert verið rætt í allshn. Þangað hafa komið stórir lagabálkar og var vinna við frv. til laga um persónuvernd til fyrirmyndar, enda tók langan tíma að vinna það mál í nefndinni og var ekki nein fljótaskrift á þeirri vinnu. Núna er t.d. í nefndinni verið að vinna að svokölluðu útlendingafrumvarpi sem er gríðarlega viðamikið og stórt og í því 56 greina frv. er t.d. gert ráð fyrir einum 30--40 reglugerðum. Það hefði nú verið gott að fá álit lagaráðs á slíku frv. því að ég vil meina að lög verði að vera gegnsærri þannig að þau nýtist þeim sem á þurfa að halda. Auðvitað er þekki ég ekki til hvernig var hér fyrr á árum. En við erum með mjög öfluga nefndadeild sem er okkur vel til ráðgjafar og hugsunin með þessu lagaráði er auðvitað sú að við viljum veg þingsins sem mestan. Það hlýtur að vera það leiðarljós sem við förum eftir. Þegar við tölum um að umræðan sé tiltölulega gömul í Danmörku --- hún er sennilega búin að standa yfir frá því í kringum 1990 --- þá er hún kannski líka örlítið gömul hér. Flutningsmaður þessa frv. sagði mér frá því að þegar hún var að skoða þessi mál núna, löngu eftir að þetta mál kom fram, þá fann hún einmitt lítið frv. sem hv. þm. og núv. hæstv. ráðherra, Páll Pétursson, flutti á sínum tíma. Það fjallaði einmitt um lagaráð. Í raun er þetta því kannski umræða sem stendur þinginu afar nærri og er mjög mikilvægt að koma á og það verður mjög fróðlegt að sjá þær umsagnir sem hv. allshn. mun leita eftir og hver hugur sérfræðistofnana er til þessa máls. Það er mjög fróðlegt að kíkja í skýrslu forsrh. um starfsskilyrði stjórnvalda sem gerð var samkvæmt beiðni hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Þar er fjallað sérstaklega um lagaskrifstofu eða lagaráð og þar segir, með leyfi forseta: ,,Hér á landi er ekki starfandi lagaskrifstofa hjá Stjórnarráði Íslands sem hefur það hlutverk að gera lögfræðilega athugun á öllum stjórnarfrumvörpum áður en þau eru lögð fyrir Alþingi. Þá er heldur ekki starfandi lagaráð hjá Alþingi sem hefur þetta hlutverk með höndum.`` Svo er farið yfir það sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir fór jafnframt yfir, þ.e. þau mál sem borist hafa til umboðsmanns Alþingis og verður sú stofnun sjaldan oflofuð enda afar mikilvæg fyrir réttindi borgaranna. En jafnframt segir hér: ,,Vart er við því að búast að hnökrum á íslenskri löggjöf fækki nema fundin verði leið til þess að vanda betur gerð lagafrumvarpa. Mikilvægt er að tekið verði til athugunar hvort ekki sé ástæða til að koma á fót lagaskrifstofu við Stjórnarráð Íslands í þessu skyni.`` Flestallir eru því að velta fyrir sér að fá styrkingu fyrir þingið hvort heldur það ætti að vera vegum þingsins eða á vegum Stjórnarráðsins. Það verður mjög gaman að vinna með þetta mál í hv. allshn. Ég vil líka jafnframt fagna því sérstaklega að hæstv. dómsmrh. hefur verið iðin við að sitja yfir þessari umræðu enda segir mér nú svo hugur að þetta mál snerti hennar ráðuneyti afar mikið og væri mjög gaman að eiga við hana fagpólitískan orðastað um það. En þetta er núna í deiglunni, hefur verið og mun verða þar til málið verður til lykta leitt.

Herra forseti. Ég tel að þau fjölmörgu mál sem eru á dagskrá þessa þings í dag, sem eru ein átta, níu talsins og fjalla mörg hver um það að bæta starfsskilyrði þingmanna, feli í sér mjög skýr og afdráttarlaus skilaboð sem ég held að nauðsynlegt sé að forsn. þingsins taki til alvarlegrar umræðu og skoðunar. Í dag er á dagskrá þingsins frv. um lagaráð og tvö frv. sem fjalla um dómstólana. Síðan er þáltill. um stjórnlagadómstól og frv. um að bæta stöðu þingmanna varðandi það að koma á fót rannsóknarnefndum og eitt til viðbótar sem fjallar um að bæta stöðu þingmanna til þess að kalla eftir upplýsingum frá framkvæmdarvaldinu. Allt þetta felur það í sér að þingmenn óska eftir því að staða þeirra til að sinna hlutverki sínu og starfi í þinginu, verði bætt. Nú er það svo og ber auðvitað að halda því til haga að starfsaðstaða þingmanna hefur batnað mjög á umliðnum árum. Ekki er hægt að líkja því saman hvað starfsaðstaða þingmanna er betri núna en fyrir t.d. 15--20 árum. Það var vissulega til mikilla bóta og styrkti þingmenn í starfi sínu þegar komið var á fót nefndasviði þar sem lögfræðingar eru til aðstoðar þingmönnum, bæði að því er varðar nefndavinnuna og við lagaundirbúning. En það sem við verðum að viðurkenna, herra forseti, er að mjög mörgu er ábótavant í störfum þingsins. Vil ég þar ekki síst nefna það mál sem við erum hér með til umfjöllunar, lagaráð, þar sem verið er að fara fram á að styrkja stöðu þingsins til að sinna hlutverki sínu. Einnig ég vil nefna að bæta þarf stöðu nefnda og aðstöðu þingmanna til að kalla fram upplýsingar hjá framkvæmdarvaldinu og til að rannsaka ýmis mál sem nauðsynlegt er að rannsaka á vettvangi þingsins. Þetta eru allt tæki sem við þurfum að hafa til að geta sinnt hlutverki okkar og þetta eru tæki sem þingmenn í öðrum þjóðþingum hafa í meira mæli en þingmenn á íslenska þjóðþinginu. Ég fer ekki ofan af því, herra forseti, að mér finnst ofríki framkvæmdarvaldsins hafa farið vaxandi gagnvart þinginu og hefur svo verið á umliðnum árum. Mér finnst að forseti þingsins og forsætisnefnd eigi að vera í fararbroddi fyrir því að bæta starfsskilyrði þingmanna og þannig sé haldið á málum að þingið haldi stöðu sinni í þrígreiningu valdsins. En mikið vantar upp á það eins og ég hef nefnt. Við höfum ekki einu sinni fastmótaða aðstöðu í þinginu til þess að fjalla um og taka afstöðu til ýmissa skýrslna sem koma frá Ríkisendurskoðun svo ég nefni dæmi þar sem oft koma fram ýmsar ábendingar um það sem betur má fara í stjórnsýslunni t.d. með ýmsum stjórnsýsluendurskoðunum. Allt þetta gengur mjög hægt fyrir sig í þinginu að bæta sem margsinnis hefur þó verið kallað eftir, og það meira að segja svo, herra forseti, að þó að þingmál komi hér fram sem lúta að því að bæta stöðu þingmanna með ýmsum hætti þá fá þau ekki einu sinni umfjöllun í þingnefndum. Það heyrir til undantekninga ef mál sem snerta t.d. breytingar á stjórnarskipunarlögum séu rædd í sérnefnd sem þingið vísar þeim til. Það er því ýmislegt sem bæta þarf í stöðu þingsins. Það frv. sem við ræðum nú er mjög þarft og mun stuðla að því alveg ótvírætt, herra forseti, að hægt er að vanda betur til löggjafar og bæta vinnubrögð í þinginu. Við erum ekki einungis að ræða um að tryggja stjórnarskráreftirlit og tryggja þar með að ekki sé gengið á stjórnarskrárvarin réttindi borgaranna, heldur þarf líka að fara í gegnum ýmis lagatæknileg atriði og athuga hvort frv. standist þjóðréttarlegar skuldbindingar og alþjóðasamninga og gæta samræmis nýrra laga við eldri lög, athuga að gjaldtökuheimildir séu skýrar og lög séu skýr, afdráttarlaus og skiljanleg og ekki sé verið að framselja óeðlilega mikið vald til framkvæmdarvaldsins með reglugerðarákvæðum. Það hefur einmitt verið nokkur tilhneiging til þess í flóknari og erfiðari lagasetningum að þingmenn hafa að mínu viti í of miklum mæli verið að framselja til framkvæmdarvaldsins ákvæði eða óljós ákvæði um reglugerðarheimildir og of mikið um að matskenndar heimildir fari héðan frá þinginu en þar á ég við þegar lög eða stjórnvaldsfyrirmæli tiltaka ekki að öllu leyti skilyrði sem þurfa að vera fyrir hendi við framkvæmd í lagasetningu eða fela stjórnvöldum að einhverju leyti frjálst mat á því sem í lagatextanum stendur, þ.e. mér finnst of mikið um að stjórnvöldum sé eftirlátið frjálst mat um framkvæmd laga. Ég held að þar þurfi mjög úr að bæta og ég held að það lagaráð sem hér er kallað eftir mundi bæta þar verulega úr. Ég held líka að eins og við þekkjum um breytingu á stjórnarskránni 1995, þá eru stjórnarskrárákvæði núna túlkuð og sett fram með rýmri hætti en áður hefur verið, og því munu e.t.v. í framtíðinni koma oftar upp álitaefni um hvort verið sé að brjóta ákvæði stjórnarskrárinnar. Við höfum tvö nýleg dæmi þar sem stjórnvöld hafa gengið á svig við stjórnarskrána í lagasetningu, bæði 1998 í lögum um stjórn fiskveiða og síðan um öryrkjadóminn. Það er sem sagt verið að tala um að bæta gæði lagasetningar. Mér fannst mjög athyglisverður leiðari um það í Morgunblaðinu nýverið þar sem verið er að mæla raunverulega með að starfsaðstaða þingmanna og aðgangur þingmanna að sjálfstæðri sérfræðiþekkingu sé bætt. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Að sjálfsögðu er umtalsverður kostnaður því samfara að bæta starfsaðstöðu og vinnubrögð þingsins með þessum hætti. En sá kostnaður, sem til fellur vegna óvandaðrar löggjafar er líka gífurlegur, t.d. vegna þess tíma sem mál taka fyrir dómstólum, vegna bótaskyldu sem ríkið bakar sér og vegna þess að stjórnvöld þurfa að byrja upp á nýtt og semja nýja löggjöf. Alþingi fer með fjárveitingavaldið og ætti ekki að verða skotaskuld úr að bæta eigin starfsaðstöðu. Í fyrirtækjum mundu menn kalla slíkt fjárfestingu í gæðastjórnun. Afurð Alþingis er löggjöfin. Því miður hafa neytendurnir --- almenningur --- of oft fengið gallaða vöru, sem ekki hefur staðist gæðapróf þegar til kom.`` Hér var ég að vitna í forustugrein í Morgunblaðinu sem hefur reyndar gert þessum málum mjög góð skil vegna þess að í kjölfar öryrkjadómsins og því sem þar á eftir fylgdi, hefur verið bent á ýmsar leiðir til að bæta úr að því er varðar það að löggjöf standist stjórnarskrá og bæta aðstöðu þingmanna til að setja lög. Einnig er ljóst að lagaumhverfið verður sífellt flóknara, bæði vegna alþjóðlegra samninga og þátttöku okkar í samfélagi þjóðanna. En þær leiðir sem eru nefndar eru lagaráð eða lagaskrifstofa. Sumir hafa nefnt það á vettvangi Alþingis og aðrir á vettvangi Stjórnarráðsins. Ekki er vafi í mínum huga að slíkt lagaráð á að vera á vettvangi þingsins til að styrkja stöðu þess og bæta stöðu þingmanna til að sinna löggjafarhlutverki sínu. Einnig hefur stjórnlagadómstóll verið nefndur sem væri þá aðgreindur frá almenna dómskerfinu sem og að fela Hæstarétti, annaðhvort dómnum í heild eða hluta hans, að kanna hvort tiltekin frumvörp sem vísað væri til hans standist stjórnarskrána. Í umræðu hefur verið að heimild til slíks málskots hefði t.d. forsrh., umboðsmaður Alþingis eða tiltekinn hluti þingmanna. Herra forseti. Ég hef nokkuð fylgst með umræðunni á umliðnum dögum og vikum um þær leiðir sem ég hef nefnt og mér finnst að það hafi verið yfirgnæfandi stuðningur þeirra sérfræðinga og lögspekinga sem leiddir hafa verið fram að koma á slíku lagaráði sem hér er til umræðu. Mér finnst vera meiri vafa- og álitamál sem menn tefla fram varðandi stjórnlagadómstólinn og eins hina leiðina að fela Hæstarétti, annaðhvort dómnum í heild eða hluta hans, að kanna hvort tiltekin frumvörp sem til hans er vísað standist stjórnarskrána. Mig langar að vitna í nokkur af þeim álitum og ummælum sem hafa komið fram um þetta efni, herra forseti. M.a. kom eftirfarandi fram sl. laugardag hjá Gunnari Helga Kristinssyni, þar sem hann fer yfir þessi mál, með leyfi forseta: ,,Ýmis vandamál eru því fylgjandi að kveðja Hæstarétt til úrskurðar í þessum efnum. Lögfræðingar hafa bent á að það kunni að gera dómara hans vanhæfa þegar síðar kunna að rísa mál sem varða að einhverju leyti þær reglur sem rétturinn hefur átt þátt í að setja með þessum hætti. Þetta er hluti af almennara vandamáli, semsé því að með þessu móti væri dómstóllinn orðinn hluti af löggjafarvaldinu í landinu með mun virkari hætti en nú er. Dómstóll sem úrskurðar að lög samrýmist ekki stjórnarskrá er þar með að taka þátt í því verkefni að ákveða hvað séu lög og hvað ekki.`` 3. febrúar birtist grein í Morgunblaðinu undir fyrirsögninni: Ekki ástæða til að setja á fót stjórnlagadómstól. Í því sambandi vil ég vitna í lögfræðing sem stundar doktorsnám í Bandaríkjunum, Ragnhildi Helgadóttur, en hún segir, með leyfi forseta, eftirfarandi: ,,Hefðin hér á landi og í þeim löndum sem við eigum mest sameiginlegt með í stjórnskipunarrétti, Danmörku og Noregi, er að fela þetta almennum dómstólum. Þessu fyrirkomulagi var komið á í þessum löndum áður en stjórnlagadómstólar voru settir á fót annars staðar í Evrópu. Hér, eins og annars staðar þar sem almennir dómstólar dæma um þetta atriði, er aðeins dæmt um gildi laga í tilteknum dómsmálum þar sem einhver sem hagsmuna á að gæta, á aðild að málinu, ber því við að lögin stangist á við stjórnarskrá. Þannig er almennt ekki hægt að fá úrlausn dómstóla um það fyrir fram hvort lög samrýmist stjórnarskránni né heldur er hægt að fá dóm um það óháð tilteknum aðstæðum --- spurningin verður alltaf að koma upp í tengslum við ákveðna hagsmuni í dómsmáli en ekki abstrakt. Þá er staðan sú, að Hæstiréttur og aðrir dómstólar fella ekki lög úr gildi þó þeir telji þau stangast á við stjórnarskrána.`` Fleiri má nefna til eins og Eirík Tómasson lagaprófessor. Hann telur æskilegt að í fyrstu verði sett á stofn sérstök laganefnd eða lagaráð við Alþingi sem mundi veita þinginu ráðgjöf um hvort frv. bryti í bága við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar. Tímans vegna get ég ekki farið yfir fleiri af þeim álitum sem hafa komið fram opinberlega um þetta mál, en því ber að fagna, herra forseti, hve mikil og almenn umræða er orðin um það mál að bæta stöðu þingsins og skapa þinginu meiri möguleika til vandaðra lagasetninga og að það gerist ekki að hér séu afgreidd frv. sem stangist á við stjórnarskrána. Það hefur verið nefnt hér að áður hafi verið flutt mál sama efnis og við ræðum hér, þ.e. um lagaráð Alþingis. Það var gert af Páli Péturssyni og var till. til þál. en ekki sett í lagabúning eins og hér er gert. Það vakti athygli mína þær röksemdir sem hv. þm. Páll Pétursson, núv. ráðherra, setti fram fyrir þessu lagaráði, en hann sagði, með leyfi forseta: ,,Enginn óháður aðili er til staðar til að fást við slík mál. Að sjálfsögðu eru starfsmenn þingflokka háðir sínum flokkum og starfsmenn ráðuneyta lúta húsbóndavaldi ráðherra sinna. Sama kann að gilda þegar ráðherra velur tiltekna lögfræðinga til að kanna ákveðin mál.`` Það er mjög sérstakt ef það er skoðun þingmannsins að ef ráðherra velur ákveðna lögfræðinga til að fjalla um ákveðin mál þá eigi lögfræðingarnir að lúta húsbóndavaldi ráðherrans. Ég býst varla við að hæstv. forsrh. sem heiðrar okkur hér með nærveru sinni sé sammála því sem kemur fram í þessari greinargerð eins af ráðherrum hans í ríkisstjórninni varðandi röksemdina fyrir því að setja á stofn slíkt lagaráð. Ef þetta væri rétt, þá væri þar á ferðinni mjög alvarlegur hlutur ef lögfræðingarnir vinna fyrst og fremst að því að lúta húsbóndavaldi ráðherranna en fara ekki faglega og lögfræðilega yfir álitaefni sem þeim eru fengin til þess að skoða. Herra forseti. Ég vil segja það eins og nokkrir af þeim sem hér hafa talað að afstaða hæstv. forseta til þess máls sem hér er til umræðu hefur vakið nokkra athygli og reyndar furðu. Mér finnst það nokkuð furðulegt að hæstv. forseti Alþingis skuli ekki taka undir það með okkur þingmönnum að það sé rétt og eðlilegt að styrkja stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu og styrkja stöðu þingsins til að bæta starfsaðstöðu þingmanna líkt og gerist í þjóðþingum í nálægum löndum. Mér finnst að hæstv. forseti hafi ákveðnum skyldum að gegna að vera í forsvari fyrir þingmenn til þess að bæta starfsaðstöðu þeirra og þess vegna valda viðbrögð hæstv. forseta mér miklum vonbrigðum. Ég vil vitna í skýrslu sem hæstv. forsrh. lagði fram á þingi um starfsskilyrði stjórnvalda þar sem er einmitt verið að kalla eftir slíkri lagaskrifstofu eða lagaráði. Þar stendur orðrétt, með leyfi forseta: ,,Vart er við því að búast að hnökrum á íslenskri löggjöf fækki nema fundin verði leið til þess að vanda betur gerð lagafrumvarpa`` --- en áður en þetta er sett fram eru sett fram rökin fyrir því að nauðsynlegt sé að koma á slíkri lagaskrifstofu eða lagaráði. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Annars staðar á Norðurlöndum er það liður í starfi þeirra ráðuneyta, sem fara með stjórnarfar almennt, oftast dómsmálaráðuneyta, að starfrækja sérstakar lagaskrifstofur sem hafa það hlutverk með höndum að fara yfir stjórnarfrumvörp og kanna m.a. hvort einhverjir lagatæknilegir hnökrar séu á þeim, auk þess sem kannað er hvort frumvarp sé samrýmanlegt ákvæðum stjórnarskrár.`` Herra forseti. Ég sé að ég er að verða búin með tíma minn og mun þá taka þátt í umræðunni síðar ef tilefni gefst til en hér er á ferðinni mjög athyglisvert mál sem ég vænti að sé stuðningur fyrir í þinginu að fái ítarlega og vandaða umfjöllun í þeirri nefnd sem fær málið til meðferðar og að leitað verði leiða til þess að ná samstöðu um það í þinginu að slíkt lagaráð á vettvangi Alþingis verði að veruleika.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv., Jóhanna Sigurðardóttir, er annar flutningsmaður að því frv. sem hér liggur fyrir og hefur vakið athygli í þingsölum fyrir þá miklu ábyrgðarkennd sem hún sýnir í fjármálum. Til þess að átta sig á umsvifum lagaráðs er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir kostnaði. Getur hv. þm. gefið okkur vísbendingu um hversu mikið lagaráð mundi kosta á hverju ári?

Herra forseti. Ég var einmitt áðan í umfjöllun minni um þetta mál að vekja athygli á forustugrein í Morgunblaðinu að því er varðar kostnað við slíkt lagaráð. Þar er tekið undir það að þó að kostnaður geti falist í því að koma á fót slíku lagaráði þá sé sá kostnaður sem til þess falli örugglega miklu minni en ef þingmenn hafa ekki þá starfsaðstöðu sem nauðsynlegt er til að gera lagafrv. þannig úr garði að þau samræmist stjórnarskránni og séu boðleg á allan hátt. Ég held því að ekki sé mikill kostnaður því samfara að koma á fót slíku lagaráði, að það svari því ekki, herra forseti, sem það mundi skila okkur í bættri og betri löggjöf. Það á að vera metnaður, ekki síst forseta þingsins, að slíkt lagaráð sé fyrir hendi til þess að við getum skilað af okkur metnaðarfullri löggjöf.

Herra forseti. Ég tók það svo úr því að svörin voru ekki skýrari að hv. þm. hefði ekki haft tíma til að ljúka ræðu sinni í andsvari sínu. Ég spurði hvort hv. þm. hefði gert sér grein fyrir því um hvaða fjárhæðir væri hér að tefla. Er hann að tala um 1 millj. á ári, 5 millj., 10 millj.? Hvað var hv. þm. að hugsa um þegar hann var að semja þetta frv.?

Herra forseti. Það er eftir öðru hjá hæstv. forseta þingsins sem á auðvitað að hafa það hlutverk að styðja okkur þingmenn í því að bæta stöðu þingsins en ekki vera með útúrsnúninga eins og hann hefur hvað eftir annað verið með í þessari umræðu. Það er mjög sérstakt að eina innlegg hæstv. forseta í málið er að setja fyrir sig að einhver kostnaður gæti verið þessu samfara. Mér finnst, herra forseti, vera fyrir neðan virðingu forseta að tala með þeim hætti sem hann gerir. Ekki mun standa á okkur, herra forseti, að sjá til þess að fundið verði fjármagn á móti því sem það kostar að setja á fót slíkt lagaráð ef ekki fer sem horfir að hæstv. forseti ætli að bregða fæti fyrir jafnsjálfsagðan hlut og er hér á ferðinni.

Herra forseti. Hér erum við að fjalla um mál sem er síður en svo nýtt af nálinni og hefur borið á góma meðal alþingismanna í einkasamtölum og á nefndafundum, stundum í þingsölum, um áratuga skeið. Menn hafa velt því fyrir sér hvernig Alþingi geti staðið betur að löggjafarstarfi, betur að því að vinna frv. sem fyrir það eru lögð og betur að því að athuga hvort á því séu einhverjir meinbugir að frv. séu samþykkt í því formi sem þau eru lögð fram. Eins og ég hef vakið athygli á í andsvörum liggur ekki fyrir hvað flutningsmenn, a.m.k. þeir tveir sem hér hafa talað, eiga nákvæmlega við þegar þeir orða upphaf 1. gr. þannig, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á vegum Alþingis starfar lagaráð sem hefur það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála.`` Hér er auðvitað ekki lítið upp í sig tekið og er nauðsynlegt að flutningsmenn skýri nánar nákvæmlega hvað þeir eigi við með þessum orðum. Sérstaklega er þetta mikilvægt vegna þess að í málflutningi þeirra hefur verið mjög fundið að því að löggjöf sé oft og tíðum illa unnin. Þar gæti misskilnings, orðalag sé ógreinilegt og þar fram eftir götum sem auðvitað er alveg rétt og stendur síst á mér að viðurkenna ekki að svo geti orðið. Það var því miður líka svo þegar ég spurði hv. 5. þm. Reykv., Jóhönnu Sigurðardóttur, hvernig hún hugsaði sér umsvif lagaráðs, hversu mikið það mundi kosta. Það var talinn útúrsnúningur af minni hálfu og raunar sagt að þetta væri ekki í fyrsta skipti sem ég hefði snúið út úr fyrir hv. þm. og skal ég ekki neita því. Nú er það auðvitað svo um löggjafarstarf okkar að við getum skipt því í þrjá þætti. Í fyrsta lagi er það meðferð stjórnarfrv. Enginn vafi er á því að á síðasta áratug hefur verið staðið mun betur að undirbúningi og samningi stjórnarfrv. en stundum áður. Eins og við vitum, og það er m.a. ástæðan fyrir því að flutningsmenn þessa frv. óska eftir því að hæstv. forsrh. sé viðstaddur umræðuna, hafa þeir orðið varir við áhuga hans á því að frv. sem lögð eru fyrir Alþingi séu vel unnin. Það er síðan fyrirkomulag ríkisstjórnar, Stjórnarráðs á hverjum tíma, hvernig endanlega er gengið frá lagafrv. en auðvelt er að ganga úr skugga um það með því að fletta þeim frv. að heildarlögum um lögfræðileg efni sem varða réttarfar og dómstóla sem hafa verið lögð fyrir Alþingi að þar hafa háskólaprófessorar og í sumum tilvikum háskóladómarar komið við sögu. Er það að sjálfsögðu ekki nema eðlilegt og er þá vandi að sjá hverjir það ættu að vera aðrir sem gætu þar betur um vélað. Í öðru lagi er auðvitað um frv. að ræða sem varða skattamál, efnahagsmál, einstaka atvinnuvegi, einkavæðingu o.s.frv. Eru þau þess eðlis að ekki er talin þörf á að kalla sérstaklega til prófessora við lagadeild háskólans þegar slík frv. eru samin en menn átta sig auðvitað fljótt á því að ráðuneytin kalla til lögfræðinga við samningu lagafrv. sinna. Síðan kemur að því að vinna úr þessum lagafrv. á Alþingi og það er laukrétt sem sagt hefur verið að það skortir á að hér sé sérstök lagadeild sem geti tekið þau frv. skipulega fyrir. Þó starfa nú á nefndarsviði sjö lögfræðingar sem eru jafnmargir og sitja á Alþingi. Það hittist svo á að þeir er einnig sjö. Þeir sjö lögfræðingar eru nefndum og einstökum þingmönnum til aðstoðar eftir því sem þörf krefur. Um leið og starfsaðstaða á þinginu batnar er auðvitað svigrúm til að styrkja þennan þátt í nefndastarfinu. Ég hef mikinn áhuga á því að svo sé gert og skil satt að segja ekki í því þegar hv. 5. þm. Reykv., Jóhanna Sigurðardóttir, hefur sérstakt orð á því að ég vilji ekki styrkja starfsaðstöðu þingmanna. Þetta sýnir að við misskiljum oft hvort annað. Auðvitað hef ég á ferli mínum reynt að vinna að því að bæta starfsaðstöðu í þinginu og ég hef einnig talið nauðsynlegt að standa á rétti Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu svo því sé til skila haldið. Spurningin er þá sú hvernig við getum staðið betur að því að vinna úr þeim stjórnarfrv. sem eru lögð fyrir þingið. Þegar um heildarlagabálk er að tefla er það mjög oft svo að leitað er álits ekki einungis hjá sérfræðingum tæknilegum í því málefni sem um er að ræða heldur líka hjá lagadeild háskólans eða hjá einstökum lögmönnum, lögmannafélaginu, dómarafélaginu og jafnvel Hæstarétti og ef flett er þeim umsögnum sem borist hafa einstökum nefndum, þá sjáum við að frá öllum þessum aðilum hafa borist umsagnir og einstakir menn hafa komið á fundi nefndanna. Á hinn bóginn er alveg laukrétt sem hér hefur komið fram að það geta komið upp spurningar sem ekki er svarað þó dyggilega sé eftir því leitað að fá svar við þeim. Öryrkjamálið svonefnda er gott dæmi um það eins og ég hef áður haft orð á. Lagaprófessorarnir Sigurður Líndal og Eiríkur Tómasson ásamt lektor við lagadeild háskólans, Skúla Magnússyni, voru tvo og hálfan tíma eða svo á fundi heilbr.- og trn. til þess að fjalla sérstaklega um það mál. Mér er sagt af öðrum þessara prófessora að umræðan í nefndinni hafi verið mjög góð og gagnleg. Þeir lýstu þar skoðunum sínum. En eins og við vitum af umræðum á Alþingi eftir þessa nefndarfundi, bæði við 2. og 3. umr. málsins, kom ekki neitt út úr þessu í þeim skilningi að alþingismenn sættu sig við þá niðurstöðu sem þessir lagaprófessorar höfðu komist að og þessi lektor, um að í því frv. sem þar var fjallað um væri ekki ákvæði sem bryti í bága við stjórnarskrána. Nú er auðvitað spurning, af því verið er að tala sérstaklega um þetta lagaráð, hvernig hugsa hv. þm. sér að valið sé í lagaráðið? Svarið liggur fyrir: Þeir segja að forsn. eigi að velja einn, lagadeild háskólans einn og Lögmannafélagið einn. Ekki er vafi á því að færa megi rök fyrir því að Eiríkur Tómasson eða Sigurður Líndal yrðu valdir af lögfræðideildinni. Ekki er vafi á því að líklegt er að forsn. mundi velja annan þeirra í lagaráð. Það er a.m.k. erfitt að færa rök fyrir því að þeir yrðu ekki fyrir valinu eins og hver annar í lagadeildinni. Þá er einungis spurning hvern lögmennirnir mundu velja. En það er ljóst að þessir tveir menn hefðu komist að sömu niðurstöðu í athugun á þessum dómi, hvort sem svo hét að þeir væru í lagaráði eða þeir væru kallaðir fyrir nefnd Alþingis. Þess vegna er það þegar fjallað er um mál af þessu tagi að máli skiptir hvort alþingismenn séu reiðubúnir til að fallast á þá niðurstöðu sem lagaprófessorarnir, sérfræðingarnir í lögum, komast að eða ekki út frá pólitískum forsendum sínum og út frá pólitískum hagsmunum sínum. Þegar ég sagði, og oft er vitnað til, að ég hefði ekki trú á því að þetta frv. um lagaráð næði tilgangi sínum, þá kom það einnig fram í málflutningi mínum sem hvorki var til skila haldið af fyrsta né öðrum flutningsmanni þessa frv. að ég benti á að slík aðstoð við alþingismenn verður að vera reist á þeim grunni að þeir vilji hlíta þeim úrskurði sem þaðan kemur. Að öðrum kosti er slík aðstoð gagnslaus og ekki nema kostnaður. Það var þetta sem ég lagði áherslu á. Ég vek líka athygli á því vegna ummæla hv. 9. þm. Reykv., Bryndísar Hlöðversdóttur, þegar hún sagði hér áður að með tilliti til kostnaðar væri lagaráð vænlegri leið en sérstakur dómstóll að það veltur þá á því að menn treysti lagaráðinu eins og dómstólnum ef við ætlum að bera þetta tvennt saman og taka annað fram yfir hitt út frá kostnaðarforsendum. En nú sé ég að hv. þm. hristir höfuðið, sem auðvitað þýðir að hv. þm. hafði ekki kostnaðarforsendur einungis í huga, þó það hafi með öðru valdið því að hv. þm. komst að þeirri niðurstöðu að rétt væri að leggja hér fram frv. um lagaráð. Ég legg með öðrum orðum áherslu á að við höfum á síðustu árum mjög treyst nefndasviðið með því að fjölga lögfræðingum sem þar hafa komið til starfa. Reynslan hefur sýnt okkur að þau vinnubrögð sem þar eru viðhöfð eru góð vegna þess að þeir lögfræðingar sem þar hafa unnið hafa verið eftirsóttir annars staðar, m.a. í ráðuneytum, af ráðherrum sem með þeim hafa unnið í þinginu, sem eru auðvitað meðmæli með þeim starfsháttum og með því fólki sem þar hefur verið ráðið til starfa. Ég legg áherslu á að við eigum að reyna að feta okkur svolítið áleiðis. Við eigum ekki að festa okkur um of í vinnubrögðum, heldur skapa góð skilyrði til að vel sé unnið að málum. Við eigum að hafa svigrúm til að kalla til sérfræðinga á hverju sviði eftir því sem ástæður leyfa. Við getum tekið gott dæmi, t.d. ef hér yrði lagt fram af hæstv. dómsmrh., hygg ég, ný erfðalög, ný sifjalög, og í nefndinni yrðu þeir prófessorar sem ég áðan nefndi, Sigurður Líndal og Eiríkur Tómasson, gæti verið að einhverjir vildu kalla fram einhvern annan lagaprófessor til að fjalla um þau sérstöku álitaefni sem væru í þeirri löggjöf þar sem þeir væru betur heima. Lagaráðið mun því ekki eins og það er hér hugsað ýta til hliðar þörfinni á því að sérfræðingar á öðrum sviðum löggjafar séu kallaðir til. Enda mundu slíkir lögfræðingar, ef til þeirra kasta kæmi, sjálfir leita eftir slíku lögfræðilegu áliti. Það er augljóst. Auðvitað hlyti lagaráðið, eins og það er hugsað hér, einungis koma að lagatæknilegum atriðum. Nú vitum við það sem hér höfum setið að oft er á síðustu stundu krukkað í frv. til að ná samkomulagi. Það yrði áfram gert þrátt fyrir lagaráð vegna þess að þegar svo er komið er venjulega tímaþröng. En það er oft undir slíkum kringumstæðum sem mistök eiga sér stað. Þá er líka spurning hvort þingmenn vilji láta frv. bíða. Það vakti sérstaka athygli mína að a.m.k. einn þingmaður, hv. þm. Vesturl., Gísli S. Einarsson, vildi láta það vera á valdi forseta eða forsn. að ákveða hvaða lagafrv. þyrfti ekki að leggja fram að nýju ef þau dagaði upp að vori. Nú er ég þeirrar skoðunar að sjálfsagt sé að endurflytja frv. að hausti sem ekki vinnst tími til að afgreiða að vori. Það er m.a. til þess að tryggt sé að viðkomandi ráðherra eða viðkomandi þingmaður hafi haft svigrúm til að kynna sér þær álitsgerðir og umsagnir sem þingnefndum hafa borist um viðkomandi frv. Þá geta þeir gert athugun á þeim sjónarmiðum sem þar komu fram og eftir atvikum breytt frv. í þá veru, eða svarað athugasemdum efnislega þegar þing kemur saman að nýju um haustið. Ég er á hinn bóginn ekki þeirrar skoðunar að það eigi að vera einhver ákveðin regla án umhugsunar að senda sama frv. til umsagnar, til sömu aðila, ár eftir ár. Slíkt eru auðvitað stöðnuð vinnubrögð og ekki gefandi. Þingnefndir eiga ekki að vinna með þeim hætti. En þingnefndir eiga að vera vakandi fyrir því að ef ráðherra flytur hér frv. og ekki vinnst tími til að klára það fyrir vorið eða þingmenn telja nauðsynlegt að vinna betur úr því að ráðherrar hafi þá haft svigrúm til að fara yfir efnisatriðin áður en farið er að vinna að nýju að frv. um haustið. Það er ekki tryggt nema ráðherrann verði að leggja frv. aftur fram og hann er ekki of góður til að gera það. Varðandi einstaka þingmenn er svo aftur málið það að ef maður mundi nú úrskurða að þeir þyrftu ekki að leggja málið fram að nýju, þá yrðu þeir að fara að upphugsa einhver önnur ný frv. til að flytja og það væri ekki gott. Því auðvitað flytja þeir að vissu leyti frv. til að láta í sér heyra og endurtaka þær sérstöku áherslur sem þeir eru með í pólitík og vilja gjarnan að komi fram í upphafi hvers þings. Út frá því sjónarmiði er það því heldur ekki rétt. Nú er auðvitað rétt að á sumum sviðum löggjafans er kannski ekki fullt samræmi milli lagaákvæða. Ég nefni t.d. refsiákvæði í skattalögum eða refsiákvæði almennt. Nú gætu þingmenn komist að þeirri niðurstöðu að það yrði að fara yfir þessi efnisatriði út frá því sem sumir kalla almennum mannréttindum, út frá því að meira réttlæti sé í löggjöfinni og hún sé mannúðlegri, að menn verði ekki bersýnilega beittir órétti af dómstólum, af því að lögin eru of afdráttarlaus, t.d. um lágmark refsingar. Ekki skal sekt þó vera lægri en 300 þús. kr. eins og stendur á einum stað. Þá hefði það verið leið Alþingis að fela ekki slíka endurskoðun eða slíka athugun einhverju lagaráði eða laganefnd sem vinnur í þessari stofnun heldur flytja till. til þál. þar sem viðkomandi ráðherra er falið að láta þá endurskoðun fara fram sem þingmaður hefur áhyggjur af, eða að beita sér fyrir því að málið sé tekið upp með fyrirspurn. Það álít ég að sé hin rétta regla vegna þrískiptingar ríkisvaldsins og vegna þess að það er ekki á sviði Alþingis að hafa frumkvæði að lagasetningu með þessum hætti þó að einstakir þingmenn geti að sjálfsögðu hver um sig haft sitt frumkvæði. Ég vil að lokum taka undir þau orð sem hér voru sögð að ég tel það of viðurhlutamikið fyrir okkur að koma á fót sérstökum stjórnlagadómstól. Ég vil leggja á það áherslu að ég tel að með bættri aðstöðu á Alþingi eigi þigmenn að geta unnið betur að lagafrv. en þeir hafa gert. Ég tel nauðsynlegt að treysta lögfræðisvið nefndasviðsins eins og við höfum verið að reyna að gera. Ég tel að við þurfum að hafa ákveðið svigrúm við löggjafarstörfin. Ég er síður en svo andvígur því að mál eins og þetta, og fagna því raunar, komi til umræðu og athugunar hér í þingnefnd, en ég tel að eins og mál eru nú vaxin sé ekki rétti tíminn til þess að efna til slíks lagaráðs og hér er talað um, heldur eigum við að íhuga gang okkar, styrkja nefndasviðið og verja því fjármagni sem við höfum til ráðstöfunar með öðrum hætti þannig að það geti nýst okkur betur og orðið til meira gagns.

Herra forseti. Hæstv. forseti Alþingis nefndi í ræðu sinni eitt ágætt dæmi sem hann hefur nú gjarnan notað málflutningi sínum til stuðnings en ég vil þvert á móti nota málflutningi mínum til stuðnings á sama hátt. Kallaðir voru þrír lagaprófessorar og reyndar mun fleiri löglærðir fyrir heilbr.- og trn. í öryrkjamálinu svokallaða. Það er stór munur á því, herra forseti, hvort meiri hlutinn kalli til einhverja tiltekna sérfræðinga eða minni hlutinn ef því er að skipta, eða hvort um er að ræða tiltekið ráð sem starfar á vegum þingsins sem er skipuð af hlutlausum aðilum og tilnefnt af hlutlausum aðilum til þess að fjalla um slík mál og hefur það lögbundna hlutverk. Þessir ágætu menn voru fengnir fyrir nefndina. Þeir tjáðu sig um málið með öllum þeim fyrirvörum sem þeir gátu á því haft. Það er allt annar hlutur, herra forseti, og hlýtur einmitt að leiða til þess að við hljótum að skoða það að koma slíkum farvegi fyrir í föstu formi og lögbundnu formi, einmitt þetta tiltekna dæmi. Það er munur á því hvort menn eru að gefa ráð af því að þeir eru beðnir um að koma, annaðhvort af meiri hluta eða minni hluta eins og gerðist í þessu tilviki, eða hvort þeir eru skipaðir til að hafa ákveðnar skyldur til að fara eftir fyrir fram ákveðnum reglum við það hlutverk sem þeim er falið samkvæmt lögum. Ég spyr, herra forseti, í framhaldi af því sem hv. þm. sagði: Hvað er það með íslenska alþingismenn sem gerir þá svo frábrugðna þingmönnum annarra þjóða að þeir geti verið án slíkrar ráðgefandi nefndar eða ráðs eins og hér er lagt til að verði sett á stofn, á meðan aðrir þingmenn í öllum nágrannaríkjum okkar þurfa á slíku að halda? Eru þeir almennt gáfaðri, herra forseti? Eru þeir betur að sér í lagalegum efnum? Eða hvað er það sem veldur því? Ég hef ekki enn þá fengið að heyra það, herra forseti, hjá hæstv. forseta Alþingis, Halldóri Blöndal, hvað er það sem gerir þetta að verkum að við þurfum ekki á þessu að halda. Ekki er það svo að meinbugir á lögum séu færri hér á landi en í nágrannaríkjunum. Einhver úrræði hlýtur hæstv. forseti að hafa til að bæta þar úr ef hann hefur einhvern metnað fyrir hönd þessarar stofnunar að bæta úr varðandi meinbugi á lögum.

Herra forseti. Það vakti athygli mína sem hv. þm. sagði, Bryndís Hlöðversdóttir, flm. þessa máls, að lagaprófessorarnir Sigurður Líndal, Eiríkur Tómasson og lektor Skúli Magnússon hefðu verið kallaðir fyrir nefndina af meiri hlutanum. Ég hygg nú hér áður, hversu harðir sem við vorum í stjórnarandstöðu, að við hefðum staðið með meiri hlutanum í minni hluta að því að kalla þessa lögfræðinga fyrir í máli eins og því sem hér var til umfjöllunar. Kemur mér satt að segja á óvart að hv. þm. skuli með þessum hætti gefa í skyn að eitthvað sé athugavert við að þessir menn hafi verið kallaðir fyrir nefndina.

Herra forseti. Ég undrast það að hæstv. forseti sjái ekki mun á því hvort þessir ágætu menn --- og ég stóð ekki gegn því að þeir yrðu kallaðir fyrir nefndina til ráðgjafar. Aðrir voru líka kallaðir til sem við í minni hlutanum lögðum til að kæmu fyrir nefndina. Ef hæstv. forseti Alþingis sér ekki mun á því hvort um er að ræða að menn séu kallaðir til af einstökum þingmönnum, ráðherrum eða meiri hluta eða minni hluta til þess að gefa eitthvert ráð í ákveðnu máli eða hvort um er að ræða tiltekið lögbundið apparat sem hefur þetta hlutverk með höndum og hefur ákveðnar skyldur til að kafa sérstaklega ofan í mál og hefur ákveðnar skyldur til að leggja sérstaklega á það hlutlaust mat. Ég er alls ekki að efast um að þessir ágætu menn hafi lagt sig alla fram í því að meta þetta mál en ég vil vekja athygli á því að allir þeir ágætu lögfræðingar sem komu fyrir nefndina í þessu tiltekna máli, úr því að verið er að draga það sérstaklega fram, höfðu afskaplega lítinn tíma til að kynna sér það mál og höfðu alla fyrirvara á því. Ef menn sjá ekki muninn á því að um er að ræða ráð, lögbundið ráð sem fer eftir fyrir fram ákveðnum, skýrum reglum annars vegar og hins vegar þegar við hérna, ágætir þingmenn, erum að kalla til menn til ráðgjafar, þá er vandasamt að reyna að rökstyðja mál sitt, herra forseti, ef hæstv. forseti sér virkilega ekki mun á þessu tvennu.

Herra forseti. Ég var einungis að vekja athygli á því að tvívegis í ræðu sinni hafði hv. þm. orð á því að þessir þrír virtu lögfræðingar væru kallaðir til af meiri hlutanum og nú í seinna andsvari sínu gaf hv. þm. í skyn að þeir hefðu hagað sér öðruvísi ef þeir hefðu komið fyrir nefndina með öðrum hætti, t.d. í lagaráði, og skil ég satt að segja ekki hvað hv. þm. á við.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal hefur í nokkrum andsvörum og eins í ræðu flutt fram rök sín gegn því af hverju hann leggst gegn því að þetta mál nái fram að ganga. Ég held, virðulegi forseti, að ég hafi hlýtt á allar þær ræður og þrátt fyrir það, eins og fram kom í máli hans áðan, að þessi hugmynd hafi verið hér á kreiki um áratuga skeið var ekkert í málflutningi hans sem í raun og veru réttlætir svona ,,drastísk`` viðbrögð, ef nota má það orð, við þeirri hugmynd sem hér hefur verið lögð fram. Í sjálfu sér er ekki verið að leggja neitt annað til en að reyna að bæta störf þingsins, að reyna að bæta þá löggjöf sem kemur frá þinginu og reyna að tryggja það að sú löggjöf sem héðan fer sé í samræmi við stjórnarskrá, hún sé í samræmi við alþjóðasamninga, því það hefur komið í ljós og kom í ljós í þeirri skýrslu sem Páll Hreinsson ritstýrði fyrir einhverju síðan, og gott ef ekki var lögð hér fyrir þingið af hálfu hæstv. forsrh., að á Íslandi var í u.þ.b. 45 tilvikum af 2.000 sem umboðsmaður hafði fjallað um löggjöf þar sem hann fann ýmislegt að þeirri löggjöf. Það er miklu hærra hlutfall en annars staðar þekkist. Því finnst mér mjög sérstætt að forseti þingsins, hv. þm. Halldór Blöndal, skuli leggjast svo eindregið gegn þessu máli með þeim hætti sem hann gerir hér og með rökstuðningi sem er mjög erfitt að átta sig á og er þá vægt til orða tekið. Mér hefur helst fundist sem svo að rökstuðningur hans felist í því að minni hlutinn hafi ekki álit á sumum þeim sem vinna við lagadeildina í háskólanum. Það er það næsta sem ég kemst í rökstuðningi hv. þm.

Herra forseti. Hv. þm. talar um drastísk viðbrögð. Ég skil ekki alveg samhengið og átta mig ekki alveg á þessari lýsingu enda sá ég ekki sjálfan mig hér í þessum ræðustól. Hv. þm. talar um að lagaráð eigi að tryggja að löggjöf sé í samræmi við stjórnarskrá og alþjóðasamninga. Hugsar þá hv. þm. sér að lagaráð hafi frumkvæði að lagasetningu í þinginu? Er það það sem hv. þm. á við?

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það þjónar einhverjum tilgangi að elta ólar við orðalag af þessum hætti eða útúrsnúninga. Ef hv. þm. hefði lesið frv. þá má glöggt greina að lagaráðið á að koma að þessum málum eftir að þau eru lögð fram og leggja til reglur þannig að vandað sé til undirbúnings slíkra mála. Að lagaráðið hafi frumkvæði að því að lögð séu hér fram frv. er í raun og veru orðhengilsháttur sem er algjörlega ástæðulaust að elta ólar við.

Herra forseti. Það er erfitt að ná því fram að flutningsmenn frv. svari málefnalega því sem spurt er um. Nú vitum við þegar alþjóðasamningar hafa verið samþykktir á Alþingi að því þarf oft að fylgja eftir með lagafrv., með lögum. Og athugasemdir umboðsmanns Alþingis, sem hér hefur verið vitnað til, lúta að því, þannig að spurning mín snýr beint að þeim efnisatriðum sem flutningsmenn frv. hafa sjálfir fitjað upp á.

Herra forseti. Þetta er ekki langt frv. sem hér hefur verið flutt en þó má segja að frv. mæli með sér sjálft að því leyti til að það hefði verið afskaplega gott ef lagaráð hefði fjallað um það áður en það var lagt fram, því þó að það sé svona stutt er það ruglingslegt, og reyndar gæti virst, a.m.k. skýringalaust eða -lítið, að það stangaðist á við stjórnarskrána. Það hefði því verið betra að lagaráð hefði fjallað um þetta stutta frv. áður en það var lagt fram í þeirri mynd sem það er. Í 1. gr. frv. segir: ,,Á vegum Alþingis starfar lagaráð sem hefur það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála.`` Hvorki meira né minna, að setja reglur. Eru þetta reglur sem eiga að vera bindandi fyrir þingmenn eða fyrir Stjórnarráðið eða fyrir ráðherra sem þetta lagaráð á að setja og enginn á að samþykkja? Ekki þingið, ekki neinn, bara þetta lagaráð. Samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa. Væntanlega ættu menn að fara eftir þessum reglum eða hvað, og eru menn þá bundnir af því? Ef menn eru bundnir af því þá er það brot á stjórnarskránni sem setur ekki slíka bindingu á. Það væri kannski eitthvað sem lagaráð hefði átt að skoða. Síðan segir að athuga eigi hvort frumvörp standast stjórnarskrá eða alþjóðasamninga. Hafa flutningsmenn hugleitt þessa setningu mjög vel og rækilega eða hefðu þeir átt að fá lagaráð til að hjálpa sér við það? Þeir setja stjórnarskrá og alþjóðlega samninga undir sama hatt rétt eins og að alþjóðlegir samningar með sama hætti og stjórnarskráin geti beint almennum lögum þingsins burtu. Á þessu er reginmunur. Þeir lögfræðingar sem hér sitja sem hv. þingmenn og hrista alltaf höfuðið, sem ég skil nú mjög vel eftir að þeir hafa látið frá sér slíkt frv., hefðu þurft að hrista höfuðið svolítið betur áður en þeir sömdu frv. og sjá hvort þeir mundu ekki hafa hresst dálítið. Ég skil vel að þeir vilji hafa eitthvert lagaráð til að hjálpa sér í þessum efnum. En þetta frv. er ekki með þeim hætti að það sé skýrt, glöggt og örugglega ekki brot á stjórnarskránni. Það er verulegur galli við frumvarpssmíð sem tekur til efnis af þessu tagi. Í grg. með frv. kemur fram að hugmyndin að því sé sótt í skýrslu nefndar er skipuð hafi verið samkvæmt, með leyfi forseta: ,,tillögu sem Jóhanna Sigurðardóttir flutti ásamt nokkrum þingmönnum Samfylkingarinnar um að skipuð yrði nefnd til að kanna starfsskilyrði stjórnvalda, eftirlit með starfsemi þeirra og viðurlög við réttarbrotum í stjórnsýslunni.`` Þarna er líka farið mjög frjálslega með strax í greinargerðinni. Hefði einhver þurft, jafnvel ekki lagaprófessorar, að lagfæra þetta þannig að þessi vitleysa væri ekki sögð því að sú tillaga sem hér er verið að vitna til var flutt haustið 1997 og samþykkt algjörlega gjörbreytt 1998 með atbeina allra þingflokka er áttu sæti á Alþingi. Þingflokkur Samfylkingarinnar var þó ekki með í þeim hópi því að hann hafði ekki verið stofnaður. En þó tókst þingmönnum þess flokks að flytja frv. Það var nokkuð seigt af honum, einum tveimur árum fyrir stofnunina. Það hefði jafnvel ekki þurft lagaprófessor til að benda á að þarna hafa menn ekki einu sinni lesið yfir sína eigin texta. En tveggja ára afmæli þingflokksins var sl. sunnudag. Ég varð svo sem ekki var við nein sérstök hátíðahöld af því tilefni af einhverjum ástæðum, en frv. hafði sem sagt verið samið af nokkrum þingmönnum Samfylkingarinnar, eins og þar segir, áður en þingflokkurinn var stofnaður. Og það er vel af sér vikið. Þá er rétt að geta þess að tillagan sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir flutti, og þingmenn Samfylkingarinnar vilja nú eigna sér, var allt annars efnis en sú sem síðar var samþykkt að tillögu allshn. Upphaflega var tillagan kennd við, eins og þar sagði, ,,bætt siðferði í opinberum rekstri``, og gerði ráð fyrir einhvers konar nornaveiðum í stjórnsýslunni sem ég hirði þó ekki um að rekja hér nánar. Mér er hins vegar til efs að ábending um sérstakt lagaráð hefði komið út úr því starfi. Það var ekkert sem benti til þess. Eins og menn komast aftur á móti að raun um ef þeir rekja feril þessarar tillögu þá tók hún algjörum stakkaskiptum í meðferð allshn. og reyndar svo miklum breytingum að upphaflegu tillögunni verður vart jafnað til þeirrar ályktunar sem síðar var samþykkt samhljóða á hinu háa Alþingi að tillögu allshn. Um aðdragandann að þeim breytingum og þeirri ágætu skýrslu er skrifuð var á grundvelli ályktunar Alþingis hef ég áður fjallað þegar skýrslan var tekin til umræðu hér fyrir um ári síðan og ætla því ekki að endurtaka það hér. Um frumkvæðið að gerð hennar vildi ég aðeins draga þetta fram til að ljóst mætti vera að það kom a.m.k. ekki frá ófæddri stjórnmálahreyfingu og að hugmyndir 1. flm. tillögunnar voru að sönnu mjög svo aðrar en síðar urðu ofan á. Vík ég þá að hugmyndinni um stofnun lagaráðs. Úr grg. með frv. er það á hinn bóginn rétt eftir haft að ábending um að fleiri hnökrar finnist á löggjöf hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum var sett fram í þeirri skýrslu er ég lagði fyrir Alþingi, en það var skýrslan sem hér var minnst á um starfsskilyrði stjórnvalda. Ég vakti reyndar sérstaka athygli á því atriði er ég gerði Alþingi grein fyrir efni skýrslunnar og ábendingum í henni. Ég tel reyndar að engin ein ábending í skýrslunni hafi vakið meiri athygli í umræðunni á hinu háa Alþingi en einmitt þessi. Ástæður þessa voru m.a. raktar til þess að lagafrv. eru hér ekki yfirfarin með samræmdum og skipulegum hætti með tilliti til ýmissa lagatæknilegra atriða og þess hvort þau teljist samrýmanleg ákvæðum stjórnarskrár líkt og gerist annars staðar á Norðurlöndum. Það er út af fyrir sig rétt að eftirlit með þessum atriðum er ekki á einni hendi hér og er e.t.v. ekki í jafnfastmótuðum skorðum og tíðkast annars staðar. Á hinn bóginn leyfi ég mér að fullyrða að ráðuneytin leitast ávallt við að undirbúa frumvörp ríkisstjórnarinnar sem best úr garði og á síðustu árum hefur viðleitnin til þess að fylgjast betur með ákveðnum þáttum í lagasmíð aukist mjög mikið. Þannig sæta allar skattlagningar og gjaldtökuheimildir í frumvörpum ríkisstjórnarinnar sérstakri athugun á vegum fjmrn. sem hert var á að stjórnarskrárbundnum kröfum til slíkra ákvæða. Einnig eru refsi- og viðurlagaákvæði í frumvörpum gjarnan yfirfarin af dóms- og kirkjumrn. þó að það sé ekki flutningsaðili frumvarpa. Þá hefur verið unnið að því að vanda betur til innleiðingar þeirra reglna sem teknar eru í íslenskan rétt á grundvelli EES-samningsins og verða sérstakar leiðbeiningar um það efni gefnar út á næstunni, jafnframt því sem sérstakri ráðgjafarnefnd verður komið á fót í sama skyni. Það hefur því ýmislegt verið aðhafst til að stuðla að vandaðri reglusetningu af hálfu stjórnvalda, þótt auðvitað megi margt enn betur gera í framhaldi af þeirri skýrslu sem ég kynnti hér á Alþingi. Taka má því undir að eftirlit af þessu tagi mætti vera víðtækara og taka til fleiri þátta en það gerir í dag, auk þess sem það væri skilvirkara og samræmdara ef það væri á einni hendi. Þegar ég mælti fyrir umræddri skýrslu á síðasta þingi tók ég undir þessar athugasemdir og lýsti mig reiðubúinn að bæta þar um betur eins og menn hafa verið að vinna að. Ég hef hins vegar mjög ákveðnar efasemdir um að slíkum þáttum sé best komið fyrir á vegum þingsins eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Það kemur til af því að samræmd tæknileg og lögfræðileg athugun af þessu tagi á ekki nema takmarkað erindi í þá umfjöllun um landsins gagn og nauðsynjar sem pólitísk umræða á Alþingi ætti að öðru jöfnu að snúast um. Að mínu mati ætti því slík athugun miklu fremur að vera liður í undirbúningi lagafrv. og þá í undirbúningi lagafrv. í Stjórnarráðinu, en í meðferð þeirra hér í þjóðþinginu. Þingmenn eiga að geta treyst því að þessi atriði séu í lagi þegar mál berast þeim og einhent sér í umræður, sumir segja kapp, um þungamiðju stjórnmálanna, markmið mála og leiðir að þeim, forgangsröðun fjármuna og þar fram eftir götunum, en ekki að eyða tíma sínum í kannski fullgagnslitlar skylmingar um deilur lögfræðilegs eðlis sem eiga betur heima á öðrum vettvangi. Enda hefur manni sýnst að deilur lögfræðilegs eðlis hafi nú farið afskaplega illa hér í þingsölum upp á síðkastið, svo ekki sé nú meira sagt. Það er staðreynd að yfirgnæfandi meiri hluti þeirra frv. sem samþykkt eru sem lög frá Alþingi eru undirbúin í Stjórnarráðinu. Það skiptir engu máli hvaða flokkar eru í ríkisstjórn. Þetta er jafnan svo og hefur jafnan verið svo og verður jafnan svo væntanlega. Af þessum ástæðum hlýtur það að vera heillavænlegast að samræmdar athuganir af þessu tagi eigi betur heima í Stjórnarráðinu þannig að þeim sé lokið þegar málin berast þinginu. Sú var reyndar einnig tillagan í margnefndri skýrslu og það er sá háttur sem hafður er á annars staðar á Norðurlöndum, fyrst menn vitnuðu í Norðurlöndin, og virðist ekki vefjast fyrir þjóðþingunum þar, jafnvel þótt þar sitji oftast minnihlutastjórnir. Það er þess vegna sem þjóðþingin þar taka eftir atvikum virkari þátt í undirbúningi lagafrv. en hér tíðkast, því meiri hlutinn verður til hverju sinni iðulega í þjóðþinginu, af því þar sitja gjarnan minnihlutastjórnir. Annars staðar á Norðurlöndunum er athugun af þessu tagi í höndum sérstakra lagaskrifstofa sem starfræktar eru í þeim ráðuneytum er fara með mál er varða stjórnarfar almennt, oftast nær í dómsmrn. Hér á landi hefur forsrn. hins vegar farið með þau mál og heyrir það væntanlega undir það ráðuneyti að láta til sín taka í þessum efnum. Ég legg hins vegar áherslu á að stjórnarfrv. sæta nú þegar samræmdri skoðun af ýmsu tagi og eitt skoðunarstig enn má ekki verða til að lengja mikið það ferli sem frv. ganga nú þegar í gegnum. Það kann með öðrum orðum að krefjast endurskoðunar á þeim áherslum sem við höfum lagt á við undirbúning stjórnarfrv. hingað til og samstillts átaks innan Stjórnarráðsins í heild. Ég vil aðeins víkja að þeim umræðum sem urðu hér í tilefni af ræðu hæstv. forseta, 1. þm. Norðurl. e. Mér fannst það alveg eins og honum afar sérstakt og sérkennilegt og sýna sérstakt hugarfar að menn skyldu gefa sér varðandi lagakennara við Háskóla Íslands sem kallaðir væru á fund nefnda, að það mætti hugsa sér að þeir hefðu mismunandi skoðanir á lögfræðilegum álitaefnum eftir því hvort meiri hluti eða minni hluti kallaði þá til nefndarstarfa. Það finnst mér afar sérstakt hugarfar svo ekki sé meira sagt. Menn tala um hlutlausa aðila. Það er nú vandmeðfarið að finna slíka aðila í þessu litla íslenska þjóðfélagi. En hvaða stöðu hafa lagakennarar? Það er ekki hægt að kalla Hæstarétt fyrir þig í þingnefnd til að yfirheyra hann um niðurstöðu mála.  Lagakennarar hafa að lögum annað hlutverk en það að vera lagakennarar. Þeir eru lögskipaðir varadómarar í Hæstarétti. Þeir eru það næsta sem hægt er að komast til að kalla fyrir sig þá menn sem hafa lagaskipun um að vera varadómarar í Hæstarétti Íslands. Það er vegna þess að horft er til lagakennara almennt einmitt í ljósi hlutverksins sem þeir hafa kannski fremur en þeirra lögfræðinga sem hafa atvinnu af því að verja og sækja rétt einstaklinga og þurfa að gæta hagsmuna þeirra í hvívetna, eins og þeim ber að gera, þó þeir eigi ekki að misbjóða lögum. Það hlýtur því að vera svo þegar þingnefnd, hvort sem það er meiri hluti eða minni hluti, kallar fyrir sig þrjá, fjóra prófessora, talsmenn, sem allir eru sammála um niðurstöðu, þá ættu menn að taka mark á því. Og þegar sagt er að þessir menn hafi haft fyrirvara þá hafna ég því vegna þess að ég heyrði hvers konar fyrirvarar það voru og var undrandi á því að fréttastofa útvarpsins skyldi gera mál úr því. Prófessorarnir voru spurðir í nefndinni: Getið þið fullyrt að Hæstiréttur mundi dæma svona? Þeir svöruðu að það gætu þeir ekki gert. Og það þótti merki um að þeir hefðu fyrirvara, sem er auðvitað algjörlega fráleitt því svarið er augljóst. Það getur enginn fullyrt um það fyrir fram hvernig Hæstiréttur dæmir. Prófessorarnir hlutu því að svara þessum fyrirspurnum með þessum hætti og það er ekki merki um --- og er það algjör útúrsnúningur af versta tagi --- ekki merki um að þeir hafi haft neina sérstaka almenna algjöra fyrirvara í málinu þó að þeir hefðu hlotið að svara spurningu af þessu tagi á þennan hátt. Það hljóta allir menn að gera. Það getur enginn fullyrt fyrir fram um það --- það getur enginn mannlegur máttur vitað --- hvernig Hæstiréttur muni dæma þó þeir sjálfir hafi síðan sagt að skoðun þeirra væri sú að þetta mál bryti hvergi stjórnarskrá landsins. Þó var þetta notað til að snúa út úr þeirri ráðgjöf og mundi auðvitað af sömu aðilum, með sama hugarfar, vera notað til að snúa út úr lagaráði af hvaða tagi sem það væri. Það er algjörlega augljóst mál. Þetta vil ég láta koma fram hér í tilefni af þeirri umræðu sem spratt í framhaldi af ágætri ræðu hæstv. forseta, 1. þm. Norðurl. e.

Herra forseti. Ég hef það nú fram yfir þá báða, hv. þm. Halldór Blöndal og hæstv. forsrh., að ég sat í heilbr.- og trn. og hlustaði á þessa ágætu menn. Allir gestirnir sem komu fyrir nefndina, ég fullyrði það að allir þeir löglærðu einstaklingar sem komu fyrir nefndina hafi tekið það fram í upphafi, og ég vil kalla það fyrirvara, að þeir hefðu haft mjög stuttan tíma til að kynna sér þetta mál, eðli málsins samkvæmt, vegna þess að nefndin vann það mjög hratt og að þeim sýndist að þetta væri svona og svona. Sumir þessara ágætu þriggja prófessora nefndu t.d., og reyndar allir sögðu að það væru fyllilega tækir tveir lögskýringarkostir í stöðunni. Ég vil bara taka þetta fram úr því að menn eru mjög fastir í því sem gerðist í heilbr.- og trn. og eru að reyna að láta líta svo út að við séum að gera lítið úr þeim ágætu mönnum sem þangað komu fyrir nefndina. Herra forseti. Ræða hæstv. forsrh. hér áðan var að mörgu leyti merkileg. Hann sagði að þingmenn ættu að geta treyst því að þessi lagatæknilegu atriði væru í lagi. Þau eru það ekki, herra forseti. Það hefur komið fram í skýrslu umboðsmanns Alþingis að meinbugir á íslenskum lögum eru fleiri en í nágrannaríkjunum. Og það er heldur ekki rétt, herra forseti, að þetta sé alfarið undir dómsmrn. og á lagaskrifstofum ráðuneytanna í nágrannaríkjunum. Það fór ég yfir í framsögu minni áðan. Það er annað fyrirkomulag um Svíþjóð. Í Noregi er þessi tiltekna lagaskrifstofa sem fer með þessi mál vistuð í dómsmrn. Hún heyrir stjórnsýslulega undir þingið samanber grein sem ég las upp úr í framsögu minni áðan þannig að hún er algjörlega sjálfstæð gagnvart dómsmrn. eftir því sem ég les upp úr grein eftir danskan stjórnsýsluprófessor. Herra forseti. Ég vil bara benda á að ýmislegt kom fram í máli hæstv. forsrh. sem að mínu mati bendir til að hann sé ekki alveg kunnugur því hvernig þetta fyrirkomulag er á Norðurlöndunum. Auðvitað vill hæstv. forsrh. hafa þetta allt saman undir hatti ráðuneytanna. Og auðvitað vill hann hafa framkvæmdarvaldið sem sterkast, sérstaklega núna á meðan hann situr í ríkisstjórn sjálfur. 

Herra forseti. Þetta er afar þýðingarmikið andsvar og það er þýðingarmikið að heyra það frá hv. þm. sem í nefndinni sat og hér var umrædd, að í rauninni, eins og hún lýsti þessu sjálf, þá hefðu þessir prófessorar ekki haft þá fyrirvara, þessa algjöru fyrirvara eins og hún leyfði sér að segja hér í fyrri ræðu sinni. 

Herra forseti. Ég undrast að hæstv. forsrh. skuli ekki nýta andsvar sitt betur en til þess að eyða tímanum í karp á borð við þetta. En ég vil víkja að því sem hann sagði áðan í ræðu sinni. Ég kom því ekki að í fyrra andsvari mínu. Hann sagði eitthvað í þá veru að hér færi fram umræða sem væri pólitískt karp og að menn ættu að geta treyst því að lagalegu atriðin væru í lagi. Herra forseti. Það er ekki svo. Það hefur komið fram í skýrslu umboðsmanns Alþingis. Hvaða úrræði vill hæstv. forsrh. leggja til til þess að bæta úr þessu? Eða telur hæstv. forsrh. að það skipti engu máli að hér á landi eru mun fleiri meinbugir á lögum en í nágrannaríkjunum, þrátt fyrir ágæta ráðgjöf og ágæta lögfræðilega kunnáttu sem er til staðar í ráðuneytunum og líka hér við nefndadeild Alþingis? Það þarf að bæta einhvers staðar úr. Hvar vill hæstv. forsrh. leggja til að bætt verði úr? Eða telur hann það bara vera allt í lagi að hér sé mun algengara að menn 

Herra forseti. Þau sjónarmið mín komu fram í ræðu minni sem ég flutti áðan. Ég vek líka athygli á því að þeir annmarkar sem umboðsmaður Alþingis hefur gert athugasemdir við til að mynda hafa oftast nær verið í eldri lögum. Menn hafa varað sig mjög nú á því að hafa lög og reglur skýrar og heimildir til reglugerðar skýrar. Hins vegar undrar mig að hv. þm. skuli telja þann atburð að hér skuli hafa tekist að draga það upp úr hv. þm. að hún fór rangt með það að menn hefðu haft hér fyrirvara, og hún kallar það bara venjulegt karp.

Herra forseti. Þetta var athyglisverð ræða og enn athyglisverðari orðaskipti í andsvörum. Ég er hér, með leyfi forseta, með Jótlandspóstinn og útdrátt úr frásögn af umræðu sem fór fram 1998 um sérstaka ráðstefnu sem danska þingið setti með stjórnmálamönnum og sérstökum sérfræðingum á lagasviði til að ræða hvernig best væri að haga málum til að gera lagasetningu betri og vandaðri en hafði verið. Það kom fram á þessari ráðstefnu, herra forseti, og það á erindi í þessa umræðu eftir ræðu hæstv. forsrh., að það yrði hreinlega að setja færri lög, að of mörg frv. væru á ferðinni, þau færu með of miklum hraða í gegnum þingið, það væri lagasjúsk og lélegt og að þetta setti réttaröryggi borgaranna í uppnám. Um þetta ræddu menn í danska þinginu, stjórnmálamenn frá meiri hluta og minni hluta ásamt sérfræðingum á lagasviði. Ég sæi okkur fá tækifæri til þess að eiga slíkar viðræður á jafnréttisgrundvelli við hæstv. forsrh. og stjórnarmeirihlutann hans. Í framhaldi gerði danski forsrh. tillögu til úrbóta og samt er verið að ræða af hálfu allra aðila þar lagaráð í dag. Herra forseti. Ég var mjög undrandi á því hvað forseti þingsins kom í neikvæð andsvör strax. Ég bjóst við dálítið faglegum umræðum. En ég skil það núna eftir að forsrh. hefur mætt á staðinn og hreytt úr sér bæði ræðu og andsvörum.

Herra forseti. Nú hefur það gerst ítrekað á undanförnum árum að samþykkt hafa verið lög á Alþingi sem stríða gegn stjórnarskrá Íslands, nú síðast í svokölluðu öryrkjamáli. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvort honum finnist ekki mikilvægt að finna farveg til að greiða úr ágreiningsmálum og álitamálum annan en þann sem ríkisstjórn hans kaus í fyrrnefndu máli, að skipa nefnd til að greina dóm Hæstaréttar og semja lagafrumvarp á grundvelli þeirrar greiningar og hugsanlega minnisblaðs sem enginn hefur fengið að sjá. Alla vega hefur ekki verið upplýst um það hér á Alþingi. Þessi nefnd starfaði undir forsæti manns sem hafði áður lýst því yfir að hann væri gagnrýninn á dóm Hæstaréttar. Í ljósi þeirra deilna sem risu í kjölfar þessa máls vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvort honum finnist ekki eðlilegt að reynt sé að finna farveg, farveg sem sátt getur verið um, til að vísa ágreiningsmálum af þessu tagi til, hvort sem það heitir lagaráð eða stjórnlagadómstóll. Í öðru lagi finnst mér ástæða til að beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh. hvort honum finnist bakgrunnur og framvinda þessa umdeilda máls hafa verið upplýst sem skyldi? Ég nefndi minnisblað sem kallað hefur verið eftir án árangurs. Ég get nefnt aðra þætti líka sem lúta að aðskilnaði valdþáttanna þriggja, dómsvalds, löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Ég kem að því nánar í síðara andsvari mínu.

Herra forseti. Þetta er nú endurtekinn misskilningur sem hefur komið fram sem er dálítið sérstakur, að sú nefnd sem ríkisstjórnin setti á laggirnar, lögfræðinganefnd, hafi átt að endurmeta dóm Hæstaréttar og þess vegna hafi hún orðið að vera hlutlaus að einhverju leyti. Það stóð aldrei til, það var ekki meiningin. Þetta er einhver reginmisskilningur sem því miður málflutningsmaður Öryrkjabandalagsins hafði uppi og fleiri hafa glapist á að gleypa þá flugu. Þessi nefnd átti ekkert að endurmeta dóm Hæstaréttar. Hún átti bara að fara fyrir hönd umbjóðenda sinna yfir það hvað nákvæmlega fælist í dómnum. Það eru flestir orðnir sammála um það a.m.k. eftir þá umræðu að dómurinn var ekki skýr. Við vildum vita nákvæmlega hvað í honum fælist að mati þessara lögfræðinga. Þetta voru allt trúnaðarmenn viðkomandi ráðherra. Engin dul er dregin yfir það, enda stóð ekki til að endurmeta dóm Hæstaréttar. Þá hefði þurft að hafa einhverja --- ef það væri hægt en það er ekki til í íslenskri stjórnskipun --- hlutlausa menn, ég veit ekki hvaðan þeir hefðu átt að koma sem hefðu áttu að endurmeta dóm Hæstaréttar. Það stóð aldrei til. Ég tel reyndar að sú meðferð sem ríkisstjórnin hefur staðið að hvað þetta varðar sé góð og við gátum ekki neitt annað gert í máli sem þannig var vaxið. Ég vek athygli á því að ef fjórir merkir lögfræðingar hefðu setið í lagaráði, til að mynda tveir héraðsdómarar og tveir hæstaréttardómarar, fjórir menn, þá hefðu þeir allir komist að þeirri niðurstöðu að öryrkjadómurinn, öryrkjamálið, bryti ekki í bága við stjórnarskrána, hið fyrra mál, þannig að þetta var nú ekki ljósara og gleggra heldur en það og voru þetta allt saman mjög virtir menn. Ég setti fram sjónarmið í ræðu minni um það með hvaða hætti ég teldi að við gætum styrkt þennan þáttinn. Ég vek athygli á því að umboðsmaður Alþingis hefur gert athugasemdir og allshn. Alþingis hefur fylgt slíkum athugasemdum umboðsmanns eftir við ráðuneytið. Það er því ákveðið aðhald sem Alþingi veitir. Síðan lýsti ég með hvaða hætti ég teldi hins vegar að ætti að undirbúa lagafrv. á undirbúningsstigi þeirra, en ekki á meðferðarstigi þeirra.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. forsrh. ekki svara spurningu minni. Staðreyndin er sú að fyrrnefnd nefnd var fengin til að greina dóm Hæstaréttar og smíða frv. á grunni þeirrar greiningar og hugsanlega minnisblaðs sem Alþingi hefur ekki fengið að sjá. Og það tel ég í hæsta máta undarlegt. En spurningin sem ég vil fá svarað er þessi: Í ljósi þeirra deilna og þess ágreinings sem risið hefur í kjölfar þessa máls, er þá hæstv. forsrh. reiðubúinn að beita sér fyrir því að fram fari könnun á bakgrunni málsins og framvindu þess til að eyða þeirri óvissu sem óneitanlega er uppi? Það er grundvallaratriði í stjórnskipan Íslands að hafa eins skýr skil og kostur er á milli valdþáttanna þriggja, dómsvalds, löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Það eru uppi efasemdir um að þessi skil hafi verið virt sem skyldi. Er hæstv. forsrh. reiðubúinn að beita sér fyrir því að fram fari á því athugun, könnun, til að eyða þeirri óvissu sem óneitanlega er uppi?

Herra forseti. Ég er ekki tilbúinn til þess, hv. þm., vegna þess að mér finnst engin óvissa vera uppi. Mér finnst málið liggja fyrir algjörlega kristalklárt. Það hefur fengið mjög mikla umræðu hér, gríðarlega umræðu.

Þrír tímar að svara bréfi í Hæstarétti.

Svara bréfi í Hæstarétti? Hvað ert þú lengi að svara bréfi, hv. þm.?

Ef ég veit svarið fyrir fram.

Ætli það sé nú ekki þannig að ...

Ef samráð hefur verið haft fyrir fram.

Ætli það sé nú ekki þannig að Hæstiréttur Íslands, þar sem sitja væntanlega færustu lögfræðingar landsins, hafi vitað nokkuð um hvað málið fjallaði sem var búið að vera í opinberri umræðu í hálfan mánuð og hafði áður verið dæmt í dómi réttarins. Býst ekki hv. þm. við því? Ég skal a.m.k. segja það að ...

... hefði getað svarað fjölmiðlum.

Hv. þm., vertu ekki alltaf með þetta gjamm sem þú ert þekktur fyrir. Ég skal bara segja það að hv. þingmenn vissu allt um málið. Og ekki eru þeir lögspekingar. Vissu allt um málið og ekki eru þeir lögspekingar.

Við skulum fá þetta rannsakað.

Svo er þessi hv. þm. óskaplega hissa á því að Hæstiréttur, færustu lögfræðingar landsins, skuli hafa vitað um málið. Hann vissi allt um málið sjálfur, fjallað um lögfræðilegar hliðar fram og til baka og var ekki í neinum vandræðum með það.

Þá er rétt að rannsaka ...

En svo er hann óskaplega hissa á því að Hæstiréttur, sem hefur fylgst með opinberri umræðu í þrjár vikur, þar sem fimm dómarar höfðu tekið þátt í því að dæma málið, að þeir þekktu málið. Það er alveg furðulegt sjónarmið. En mér finnst ekkert af þessu máli vera á huldu.

Herra forseti. Hér erum við að ræða afar þýðingarmikið mál. Lítið frv. eins og hér hefur komið fram, en það veldur nokkrum titringi. Það veldur svo miklum titringi, herra forseti, að hæstv. forsrh. kemur hér og er í miklu uppnámi, svo miklu uppnámi að hann víkur sér að þingmönnum með beinum hætti, sem venjulegir þingmenn eru hálfvíttir fyrir. Hæstv. forsrh. snýr sér að hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur og segir: Þú skalt lesa. Og hæstv. forsrh. snýr sér að hv. þm. Ögmundi Jónassyni og segir: Hvað ert þú lengi að skrifa bréf? Vertu ekki að þessu gjammi. Ég verð að viðurkenna að það er mjög óvanalegt að heyra slíkar, hvað á ég að kalla þetta, yfirlýsingar og tilsvör beint til þingmanna úr ræðustóli. Það er auðvitað mjög merkilegt að það skuli vera hæstv. forsrh., ,,virtasti maður landsins`` miðað við þá stöðu sem hann hefur að vera forsrh. í 12 manna ríkisstjórn. Og það er athyglisvert að hæstv. forsrh. skuli koma hér til þess aðallega að segja okkur með svo beinum hætti sem ég hef lýst að þetta frv. sé lélegt, þó það sé stutt, það sé þess eðlis að lagaráð hefði þurft að meta frv. áður en það var lagt fram. Það skyldi þó aldrei vera, virðulegi forseti, að illa unnið frv. frá Samfylkingunni að mati forsrh. landsins mundi gera lagaráð réttmætt? Og þá væri það meira að segja þess virði að frv. hefði verið ábótavant, þó það sé ekki mat okkar hinna, en það er mat hæstv. forsrh. Ég er afskaplega undrandi á þeim ræðum sem hafa verið fluttar hér í dag og þess vegna bíð ég mjög spennt eftir því að heyra hvað hæstv. dómsmrh. mun leggja til málanna, fagna því að hún hafi verið viðstödd og ég vona að hún beri þess vitni að það sem hér hefur verið lagt fram hefur verulega átt erindi til þingmannanna og ekki síður til ríkisstjórnarinnar allrar. Frá því að framsaga var viðhöfð í þessu máli hefur hæstv. forseti, Halldór Blöndal, slegið málið út af borðinu beinlínis strax. Hann hefur sópað því út af borðinu í 1. umr. og það er óvanalegt. Vegna þess að þrátt fyrir allt er það svo að við þingmennirnir, ekki síst þingmenn stjórnarandstöðu, gagnrýnum frv. hvers annars við ráðherra sem eru að bera fram mjög pólitísk mál. En þetta mál er þess eðlis að ég átti von á því að menn mundu rökræða það frá ýmsum hliðum, leggja til að það væri vel skoðað, en að e.t.v. þyrfti að skoða aðra þætti jafnframt. Því er ekki að heilsa. Yfirlýsing kom um að þetta væri ekki nýtt mál. Forseti okkar vill nánari upplýsingar. Hann vill vita kostnaðinn. Og það kannski vekur okkur til umhugsunar um það hvort þingmál stjórnarandstöðunnar ættu að fá kostnaðarmat í fjmrn. eins og stjórnarfrv. Það er reyndar nýtilkomið að stjórnarfrv. fái slíkt kostnaðarmat, en þetta hlýtur að vekja okkur til umhugsunar. Hæstv. forseti vor vill líka styrkja starfsaðstöðu þingsins og efla þingið og það finnst mér ánægjulegt vegna þess að ég hef ítrekað gengið eftir því hvort við ættum ekki að reyna að ljúka vinnu okkar við þingsköp Alþingis af því við erum öll sammála um að þar þurfi að taka svolítið til hendinni. Það hefur hæstv. forseti vor ekki viljað gera. En hann leggur mikla áherslu á að það hafi verið mjög til bóta að lögfræðingar hafi verið ráðnir til þingsins. Og þá hlýt ég að minna á það, virðulegi forseti, að þegar ábendingar komu fram um að frv. sem hér var lagt fram sem stjórnarfrv. 1998 gæti brotið í bága við stjórnarskrá eftir að það mál kom úr nefnd og hafði fengið þar umfjöllun sérfræðinga sem komu á fund nefndarinnar og bentu á þetta, þá var þeirri athugasemd og þeirri gagnrýni sópað til hliðar í pólitískri deilu í þessum sal. Ég minnist þess ekki að nokkur maður hafi lagt það til að lögfræðingar á nefndasviði Alþingis ættu að fá það mál miðað við þessar ábendingar og koma með sínar sjálfstæðu athugasemdir um hvort þetta mál gæti hugsanlega brotið í bága við stjórnarskrá eins og hér voru færð rök fyrir og sem Hæstiréttur felldi reyndar síðar úrskurð um. Þannig standa málin, herra forseti. Það eru innan við tvö ár síðan og reyndar erum við að tala þar um þingmál sem kom inn á þingið einn daginn og fór til nefndar, kallaðir voru til sérfræðingar og tveim dögum seinna var verið að krefja okkur um að afgreiða þetta frv. sem lög frá Alþingi. Lagasjúsk kalla Danirnir það. Ég ætla ekki að nota neitt orð um það sjálf hér. En þetta er m.a. það sem gerist. Þetta er hættan sem við stöndum frammi fyrir þegar mál eru sett með svo miklum hraða í gegnum þingið. Og meira að segja í þvílíkum deilum, mig minnir að sagt hafi verið að í 30 ræðum hafi sjö eða níu þingmenn varað við málinu, samt skyldi það keyrt í gegn og síðar var það sent í gegnum dómskerfið og afgreitt frá Hæstarétti. Herra forseti. Það er í umræðu í skjóli slíkra atburða sem forsrh. kemur hér með þeim hætti sem hann valdi að koma með málflutning í málinu og vekur auðvitað athygli á því að málið er miklu heitara en þetta litla frv. gefur til kynna. Herra forseti. Forseti Alþingis sem hér hefur talað nokkrum sinnum nefndi það máli sínu til stuðnings um vilja sinn til að bæta vinnubrögð í Alþingi, að hann hafi nefnt það sl. vor að ekki þurfi að afgreiða öll frv. á vorþinginu. Það er rétt. Og hann fékk talsvert hrós hjá þeirri sem hér stendur fyrir það að sýna slíkt sjálfstæði. En ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að setja fram þá varúð að telja að það fari nú e.t.v. eftir því hvaða mál það eru sem liggja fyrir vorþinginu og að mati viðkomandi ráðherra á því hvort þeir ætla að fá málin í gegn eða ekki, hvort hæstv. forseti setur fram slíka tillögu aftur á hverju vori, að ekki þurfi að afgreiða þau mál sem fyrir liggi. Herra forseti. Vegna þeirra umræðna sem hafa farið fram um málið sjálft, þá ætla ég sérstaklega að árétta það fyrir þá sem kynnu að vera að hlýða á umræður á Alþingi, að með frv. er verið að leggja til að sett verði á stofn sérstakt lagaráð á vegum Alþingis, skipað af forseta Alþingis, til fjögurra ára í senn. Að ráðið skuli skipað mönnum er hafi embættispróf í lögfræði og skuli forsn. Alþingis sjálf velja einn, sem jafnframt sé formaður ráðsins, annar skuli tilnefndur af lagadeild Háskóla Íslands, sá þriðji af Lögmannafélagi Íslands og hlutverk ráðsins sé að setja samræmdar reglur um samningu lagafrv. og annan undirbúning löggjafarmála sem snýr væntanlega að verklaginu hjá þingmönnum. Lagaráð skal jafnframt vera Alþingi og Stjórnarráðinu til ráðgjafar um undirbúning löggjafar um það hvort frumvörp standast stjórnarskrá eða alþjóðasamninga sem Ísland er bundið af eða hvort á frumvörpum séu lagatæknilegir ágallar. Auðvitað þýðir þetta á mæltu máli að sé það svo að við stjórnvöl í landinu sé ríkisstjórn sem hafi á því áhuga að setja lög sem standist stjórnarskrá og þá alþjóðlegu samninga sem meira að segja sú hin sama ríkisstjórn hefur e.t.v. lagt fyrir þingið og fengið staðfesta, þá hljóti sú ríkisstjórn að sækjast eftir því við lagaráð að litið sé á vafaatriði sem kunna að vera uppi í málinu eða að það sé sérstaklega skoðað hvort ekki sé alveg öruggt að slíkt frv. standist alþjóðasamninga sem ríkisstjórnin vill eiga aðild að. Herra forseti. Þannig er bakgrunnur þess að Samfylkingin velur af þeim leiðum sem hún hefur skoðað, og hefur reyndar skoðað flestar þær leiðir sem hin þjóðþingin á Norðurlöndum hafa verið að taka til umræðu á liðnum árum, til að bæta vinnubrögð og lagasetningu á þingum sínum. Það er þess vegna sem Samfylkingin stendur að baki Bryndísi Hlöðversdóttur og öðrum þingmönnum sem eru flutningsmenn að þessu þingmáli og telja að þetta sé góð leið til að bæta vinnubrögðin hjá okkur. Herra forseti. Í stuttu andsvari við ræðu forsrh. nefndi ég að haustið 1998 hefði danska þingið sett sérstaka ráðstefnu á hjá sér með stjórnmálamönnum og sérstökum sérfræðingum á lagasviði til að ræða hvernig þeir gætu gert betur. Það er danska þjóðþingið sem spyr sig: Hvernig getum við gert betur? Ég sæi okkur setjast niður, stjórn og stjórnarandstöðu, að ræða málin á opinskáan hátt í viðurvist fjölmiðla um það sem er að og það sem betur má fara og leita leiða saman, bestu leiða til úrbóta. Nei, það mundi ekki gerast hér. Hér ræður stjórnarmeirihlutinn öllu. Öllu. Það er nákvæmlega, eins og forsrh. vísaði til, það eina sem ég get tekið undir í ræðu hans að hér hafa ekki starfað minnihlutastjórnir. Með því að minnihlutastjórnir séu við völd myndast agi og myndast samráð við aðra flokka á þingi. Minnihlutastjórn þarf nefnilega að hafa samráð við hvern einasta flokk um framgang mála. Þá myndast hefð fyrir vinnubrögðum sem eru yfirleitt til fyrirmyndar. Þar sem ráðgast er á milli þeirra sem flytja málin, ríkisstjórnarinnar, og þeirra sem eiga að afgreiða málin frá sér sem lög, þingsins. Samráð myndast og vilji til góðrar vinnu sem þekkist ekki á þingi eins og okkar þar sem mikill meiri hluti hefur viðgengist og þar sem ríkisstjórn fer að líta á þingið sem eigin eign sem stjórni því hvernig lög eru sett og við hvaða aðstæður, og sem sópar út af borðinu fyrir fram hugmyndum um úrbætur og sem slær á það þegar umræða kemur upp í kjölfar heimsóknar sérfræðinga, um að lög brjóti hugsanlega í bága við stjórnarskrá, vegna þess að slík ríkisstjórn er orðin dekruð, e.t.v. spillt af hinum mikla meiri hluta sem hún býr við og sem styður hana í hverju sem hún tekur sér fyrir hendur og í hvaða vinnubrögðum sem hún leyfir sér að viðhafa. Á þeirri ráðstefnu, sem ég er að vísa til í danska þinginu, kom fram að danski forsætisráðherrann setti fram margar tillögur um það hvernig mætti bæta gæðin í lagasetningunni, m.a. að frv. yrðu lögð fram að svo miklu leyti sem mögulegt væri í upphafi þings á haustin, þannig að stjórnmálamennirnir fengju góðan tíma til að vinna með þau áður en þau yrðu gerð að lögum. Jafnframt að dómsmálaráðuneytum í þessum löndum er falið að fara yfir öll frv. til að kanna hvort þau séu í samræmi við aðra lagasetningu. Í þessu tilfelli var dómsmálaráðuneytinu falið að meta hvort íbúarnir gætu örugglega meðtekið lögin og skilið textann og ríkisstjórnin ákvað að auka mjög sérfræðiþekkingu í lagasetningu í öllum ráðuneytunum. Jafnframt skyldu frv. vera sett á netið um leið og þau væru send til umsagnar til bæði stofnana og annarra umsagnaraðila. Þetta væri að sjálfsögðu til eftirbreytni á Alþingi sem fær frv. einn daginn og er krafið um að afgreiða það hinn daginn og því er sópað til hliðar þegar gagnrýni kemur upp um að slíkt máli brjóti e.t.v. í bága við stjórnarskrá. Svo er komið hér með faglegt og gott mál um lagaráð, sem er sú leið sem flest þjóðþingin eru að ræða núna, og sem danska þingið er að ræða núna, tveimur árum eftir ráðstefnuna sem ég er að vísa til. Slíku frv. er bara sópað til hliðar og engin efnisleg umræða fæst nema e.t.v. dómsmrh., sem hefur hér hlýtt á umræðuna, brjóti í blað með því að fara í efnislega umræðu um það hvað við þurfum að gera til að gera betur. Herra forseti. Mjög fróðlegt hefur verið að fara yfir þær upplýsingar sem er að fá þegar maður skoðar hvað er að finna á netinu frá þjóðþingunum um vinnuna þar um að gera þjóðþingin og vinnu þeirra og lagasetninguna markvissari og að sérstaklega lög séu af þeim gæðum að fólk afgreiði þau kinnroðalaust. Ég vil líka taka það fram að menn þora þar að fara í opinn ,,debatt`` eins og maður segir, á milli þingsins og ríkisstjórnarinnar. Þannig gerðist það að formaður þingflokks sósíaldemókrata, sem er langstærsti flokkurinn, var með miklar hugmyndir um hvernig bæta mætti stöðuna í þinginu og gæðin í lagasetningu og setti það óspart fram á slíkum opnum fundi þrátt fyrir það að stjórnarliðarnir í hans eigin flokki væru kannski ekki tilbúnir til þess að gera tillögur hans allar að sínum. Þá strax var sá einstaklingur með hugmyndir um lagaráð. Nú virðast menn vera opnari fyrir því en fyrir tveimur árum. Herra forseti. Núna, líkt og á síðasta ári, eru Danir enn að ræða það að bæta stöðu þingsins og lögin frá þinginu og þá ber lagaráð hæst. Af hverju skyldi það vera að Danir séu að skoða það að fara sömu leið og hefur reynst vel hjá sumum öðrum þjóðþingum? Af hverju skyldu Danir að vera að skoða það að bæta þingið hjá sér? Af hverju skyldi vera ástæða til þess fyrir okkur að vilja gera jafnframt slíkar úrbætur? Jú, það er vegna þess að miklar breytingar hafa orðið á liðnum árum. Það hafa orðið miklar breytingar í alþjóðasamfélaginu, í samskiptum okkar við aðrar þjóðir við það að við erum að yfirtaka alþjóðasamninga, við það að við höfum verið að endurbæta stjórnarskrá okkar og setja þar ákvæði sem skipta miklu máli. Þá getum við ekki leyft okkur að hafa þau vinnubrögð að hvert mál sé afgreitt sérstætt og fyrir sig án þess að það sé skoðað hvort það brjóti í bága við eitthvað af því sem hér hefur verið nefnt. Þetta hefur líka verið að gerast hjá vinum okkar Dönum. Það hefur líka verið að gerast hjá þeim að það hefur verið gagnrýnt af forseta hæstaréttar í Danmörku að of mörg mál komi til hæstaréttar sem varði réttindi íbúanna af því menn hafi ekki vandað sig í lagasetningu. Það er því ekki bara hér hjá okkur sem þetta hefur gerst en ólíkt höfumst við að. Ólíkt höfumst við að þegar þar er kvartað við þingið af hálfu hæstaréttar og sagt að nú þurfi þingið að gera betur og vanda sig við lagasetninguna á meðan að hjá okkur eru öðruvísi umsagnir gefnar af þessum mikla dómstóli. Herra forseti. Ég ætla að láta þetta nægja sem innlegg mitt í þessa umræðu og harma að forseti Alþingis, sem á að vera mest áfram um að þingið skili sínu verki, ekki bara bærilega, heldur með besta móti, og á að vera mest áfram um að hér séu gerðar þær breytingar sem þarf til þess að lagasetning sé hafin yfir alla gagnrýni, og að forsætisráðherrann, oddviti ríkisstjórnarinnar, skuli koma inn í umræðuna með þeim hætti sem þeir tveir hafa gert hér í dag.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað nokkuð sérstakt að kallað sé eftir áliti ráðherra við 1. umr. um frv. en fyrst að eftir því hefur verið kallað þá hef ég ákveðið að víkja stuttlega að því máli sem er til umræðu. En auðvitað er það allshn. venju samkvæmt að fjalla um málið. Ég vil að gefnu tilefni taka það fram að ég ber fullt traust til forseta þingsins, Halldórs Blöndals, og mér finnst mjög sérstakt hjá hv. þm. að koma með þessar ásakanir í hans garð. Ég tel að hann gæti mjög vel að hag þingmanna og mér finnst rétt að ítreka það. Þá var áðan líka rætt af hálfu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur um minnihlutastjórnir. Mér fannst mjög sérstakt að það var eins og hún talaði þannig að hún saknaði þess að ekki væri slíkt fyrirkomulag hér á landi en það er auðvitað staðreynd að það er ekki hefð samkvæmt íslenskri stjórnskipun að hér starfi minnihlutastjórnir. Ég tel að hv. þm. eigi ekki að gera lítið úr hlutverki sínu á hinu háa Alþingi, það er auðvitað ákaflega mikilvægt. Að ýmsu leyti hefur þetta verið ágæt umræða og ýmsar ábendingar hafa komið fram, m.a. hefur verið bent á að starfsaðstaða þingmanna hefur stórbatnað á síðustu árum. Ég þekki vel til þessara mála eftir að hafa verið í nefndastarfi um árabil. Það þarf auðvitað að gæta að því að það sé vel staðið að verki í vinnu frumvarpa. Ég leyfi mér raunar að fullyrða að svo sé. Þar sem ég þekki til í dóms- og kirkjumrn. er vandað mjög vel til stjórnarfrv., raunar er það almennt í þeim málum sem ég hef kynnst á vegum ríkisstjórnarinnar. En varðandi dómsmrn. er rétt að geta þess að það eru sérstakar nefndir sérfræðinga starfandi. Ég nefni til réttarfarsnefnd, refsiréttarnefnd og sifjalaganefnd. Það er ákaflega mikilvægt að sérfræðingar á þeim sviðum sem þar er fjallað um komi að samningu slíkra frv. Nokkuð hefur líka verið rætt um hlutverk umboðsmanns Alþingis sem er auðvitað mjög mikilvægt. Áðan var minnst á það að þegar hann kemur með ábendingar sínar um meinbugi á lögum hefur hann vísað þeim ábendingum til allshn. sem hefur tekið við þeim og komið þeim athugasemdum aftur á framfæri við ráðuneytin sem hafa alla jafna brugðist vel við. Það er alveg rétt hjá hv. þingmönnum að það þarf að gæta mjög vel að í þessum málum, það þarf að vanda vel til löggjafar. En það er nokkuð erfitt að átt sig á því hvað átt er við þar sem segir í frv. að setja skuli ,,samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála``. Og bent hefur verið á það að ólíklegt virðist að þingmenn og ráðherrar væru tilbúnir til að sæta því að þurfa að fara eftir hugmyndum einhverrar nefndar um það hvernig þeir eigi að bera sig að áður en þeir leggja frv. sín fyrir Alþingi. Í athugasemdum með frv. er að því vikið að allt frá árinu 1929 hafi verið í gildi lög um laganefnd en þar er um að ræða þriggja manna nefnd sem forsrh. er veitt heimild til að skipa en starfssvið nefndarinnar er afmarkað með svipuðum hætti og lagaráði því sem nú er lagt til að stofna. En ekki er vitað til að nokkur ríkisstjórn hafi nýtt sér þessa heimild heldur hefur venjan verið sú að þegar ástæða hefur þótt til hafa verið kallaðir til þeir menn sem best hafa þótt til þess fallnir að koma að samningu einstakra frv. Rétt er að benda á að í skýrslu nefndar um starfsskilyrði stjórnvalda, sem skipuð var í samræmi við ályktun Alþingis frá 2. júní 1998, var lagt til að tekið yrði til athugunar hvort ekki væri ástæða til að koma á fót lagaskrifstofu við Stjórnarráð Íslands. Í skýrslum nefndarinnar er bent á að annars staðar á Norðurlöndum sé það liður í starfi þeirra ráðuneyta sem almennt fara með stjórnarfar, oftast dómsmálaráðuneyta, að starfrækja sérstakar lagaskrifstofur sem hafi með höndum að fara yfir stjórnarfrv. og kanna m.a. hvort lagatæknilegir hnökrar séu á þeim, auk þess sem kannað er hvort frv. eru samrýmanleg ákvæðum stjórnarskrár. Í Danmörku og Noregi er það einmitt þannig. Eitt af hlutverkum lagadeildar danska dómsmálaráðuneytisins er að fara yfir lagafrv. annarra ráðuneyta. Ég er þessu sammála og er því sammála hæstv. forsrh. um að að þessu athuguðu virðist nærtækara og í betra samræmi við það sem þekkist annars staðar á Norðurlöndum að horft verði til þess að efla lagaskrifstofu á vegum Stjórnarráðsins eða standa fyrir sérstöku átaki í því sambandi með það fyrir augum að lagafrv. fái vandaða lögfræðilega skoðun áður en þau eru lögð fyrir Alþingi. Hæstv. forsrh. hefur farið vel yfir þetta mál og hvernig staðið er að samningu lagafrv. af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hann hefur einmitt tekið undir að vanda mjög vel til verka í því sambandi. Í umræddri skýrslu sem hæstv. forsrh. kynnti fyrir þinginu, hann stóð fyrir því að sú skýrsla var vel úr garði gerð eins og hv. þm. hafa séð, það er sérstök bók, var lagt til að slík lagaskrifstofa yrði á vegum Stjórnarráðsins en ekki lagaráð á vegum Alþingis. Hæstv. forsrh. nefndi ýmislegt um hvernig farið væri með ýmis sérákvæði í stjórnarfrumvörpum, hvernig þau væru yfirfarin sérstaklega og nefndi til ýmis ráðuneyti í því sambandi, t.d. fjmrn. og dómsmrn. Þetta eru þau atriði sem ég vildi koma á framfæri á þessu stigi málsins, hæstv. forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að það er að sjálfsögðu hv. allshn. Alþingis sem fer yfir þetta mál. Ég tel hins vegar gagnlegt að þessi umræða eigi sér stað. Það er auðvitað rétt og skylt fyrir þingmenn að velta fyrir sér hvernig staðið er að málum hér á löggjafarþinginu. Almennt held ég að segja megi að Ísland standi þar nokkuð vel að vígi. Telji menn að það þurfi að bæta eitthvað þar úr þá tel ég heppilegra að nálgast málið með því að koma á lagaskrifstofu á vegum Stjórnarráðsins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir að hafa hér í ræðu sinni farið yfir viðhorf sín til hinna ýmsu leiða sem nefndar hafa verið í þessari umræðu. Þó að hún tæki ekki undir tillögu okkar um lagaráð á þessari stundu þá var svolítið annar tónn í ræðu hennar en við höfum mátt venjast frá því fyrr í dag. Varðandi athugasemd hennar um minnihlutastjórnir þá vil ég árétta að ég tók undir eitt sjónarmið hjá forsrh., nefnilega að minnihlutastjórnir gera það að verkum að meira samstarf verður í þinginu eðli málsins samkvæmt. Ekki bara það, þegar mikið samstarf er í þinginu á milli stjórnar og stjórnarandstöðu þá sýna menn virðingu í samskiptum við aðra, sem er farið að skorta talsvert á núorðið í þinginu, vegna þessa umtalsverða samráðs sem þarf að viðhafa. Ég verð, herra forseti, að geta þess að það var allt annað vinnulag þegar ríkisstjórnin á undan þessari var við völd og e.t.v. má skýra það með hinum nauma meiri hluta sem hún hafði. Ég vil sérstaklega taka fram að ég sakna þess ekki að hér hafi ekki verið við völd eða hafi ekki tíðkast minnihlutastjórnir þó að ég vilji að við höfum vandaðri vinnubrögð og meira samráð. Ég get meira að segja upplýst að ég er sannfærð um að ég og félagar mínir munum verða aðilar að og mynda næstu ríkisstjórn og að það verður meirihlutastjórn.

Hæstv. forseti. Mér er eiginlega orða vant. Ég átti ekki von á að þurfa að koma hér upp í andsvari og segja til um hver mundi mynda hér stjórn eftir næstu kosningar. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. hafi þá í huga að vanda þurfi mjög vel til allra mála og hæstv. ríkisstjórn muni gæta vel að stöðu stjórnarandstöðunnar. Út af orðum hv. þm. vil ég segja að ég þekki vel til starfa hér í nefndum þingsins. Ég veit að hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa mikil áhrif. Ég vil ítreka það sem ég sagði í ræðu minni áðan, að mér finnst að þeir ættu ekki að gera lítið úr hlutverki sínu. Ég held að það sé verst fyrir þá sjálfa.

Virðulegi forseti. Ég vil líkt og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir þakka hæstv. dómsmrh. fyrir að tjá þingheimi þá skoðun sem hún hefur til þessa litla máls sem við höfum rætt hér í dag. Það er í sjálfu sér ekkert undarlegt að eftir því sé leitað að hæstv. dómsmrh. tjái sig um þetta mál, einkanlega sökum þess að á undanförnum vikum og jafnvel mánuðum hefur verið talsvert mikil umræða í samfélaginu um þá valdskiptingu sem hér ríkir, hvernig hún er framkvæmd og hver staða þingsins er í því öllu saman. Það er því ekki undarlegt þótt eftir því sé leitað að hæstv. dómsmrh. komi hér og tjái skoðun sína á málinu, ekki nema hæstv. ráðherra ætli að gera það í 2. umr., þ.e. þegar málið er komið úr nefnd. Vel má vera að hæstv. dómsmrh. reikni með því, í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram, að meiri hlutinn muni styðja að málið komist úr nefnd að nýju. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvað hún hafi átt við þegar hún orðaði það svo að þingmenn væru að gera lítið úr hlutverki sínu í umræðunni sem fram hefur farið í dag. Ég vil að hæstv. ráðherra útskýri það. Í öðru lagi vil ég að hæstv. ráðherra útskýri það viðhorf sitt að löggjöf sé betur fyrir komið á skrifstofum Stjórnarráðsins en á hinu háa Alþingi þar sem lögin eru þó sett enn sem komið er.

Hæstv. forseti. Það er ástæða fyrir því að ég tek svo til orða. Þar lít ég fyrst og fremst til ræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Hún ítrekaði að það væri gert lítið úr þingmönnum á hinu háa Alþingi og ekki haft samráð við þingmenn stjórnarandstöðunnar. Það er einfaldlega þannig, ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson viti það jafn vel og sú sem hér stendur, að leikreglur lýðræðisins gera það að verkum að hlutverk stjórnarandstöðunnar er mjög mikilvægt. Þess vegna tók ég svona til orða. Þá skoðun mína varðandi eftirlit og samræmingu lagafrv., að því sé betur fyrir komið innan Stjórnarráðsins, byggi ég m.a. á því að ég tel að heppilegra að lagafrv. komi þannig útbúin til þingsins, þegar rætt er um stjórnarfrv., að ekki sé hægt að efast um lögfræðilegt innihald þeirra. Það er síðan þingsins að takast á um pólitískt innihald þeirra en það er allt annað mál.

Virðulegi forseti. Ég held að það megi segja ýmislegt um hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur en að hún hafi tjáð sig þannig hér í þessum ræðustól, talað um að lítið væri gert úr þingmönnum, er alrangt. Hv. þm. er oft á tíðum gagnrýnin á þau vinnubrögð sem hér viðgangast en að hún hafi lýst því yfir að þingmenn gerðu lítið úr sér með slíkri umræðu er algjörlega fráleitt. Ég vil mótmæla þessu harðlega. Ég verð, virðulegi forseti, reyndar að játa það að ég skildi ekki svar hæstv. dómsmrh. við spurningu minni um hvað hún ætti við. Ég vil jafnframt fylgja eftir seinni spurningunni sem ég spurði hæstv. ráðherra. Hún laut að því hvers vegna eftirliti með góðri löggjöf, ef svo má að orði komast, er betur komið fyrir í Stjórnarráðinu en á hinu háa Alþingi. Ég held að flestir geri sér grein fyrir því að það er ekki mjög líklegt að skrifstofa sem heyrir undir einstakan ráðherra muni senda frá sér álit þar sem tekið væri fram að tiltekin löggjöf, þ.e. tiltekin pólitík eða tiltekin hugmyndafræði ráðherrans sem réði yfir slíkri skrifstofu, standist ekki stjórnarskrá eða alþjóðasamninga. Ég held að það sé heldur ólíklegt. Þess vegna erum við með frv. því sem hér er til umræðu að leggja til að auka og efla hlutverk þingmanna. Út á það gengur þessi tillaga. Þess vegna vil ég mótmæla harðlega yfirlýsingu hæstv. dómsmrh. um að með þessari umræðu séu þingmenn að gera lítið úr hlutverki sínu.

Herra forseti. Ég verð nú að segja að það er afar sérstakt að hv. þm. telji sig þurfa að svara fyrir samstarfsmann sinn, hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Ég veit að hún er fullfær um að gera það sjálf. Hann ætti ekki að snúa út úr þeim orðum mínum að hv. þm. stjórnarandstöðunnar ættu ekki að gera lítið úr hlutverki sínu.  Ef hv. þm. hefur ekki skilið fyrra svar mitt er ég ekki viss um að ég geti bætt úr með því að svara aftur. Ég held að ég hafi skýrt þau sjónarmið mín og hvers vegna ég tel eftirliti með lagafrv. betur fyrir komið innan Stjórnarráðsins. Síðan virðist hv. þm., sem er lögfróður maður, alveg hafa gleymt hlutverki dómstóla í að meta löggjöfina.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem fram hefur farið um þetta mál í dag hefur um margt verið merkileg og fróðleg. Einkanlega hafa viðbrögð hv. þm. Sjálfstfl., hæstv. forsrh., hv. 1. þm. Norðurl. e., og nú síðast hæstv. dómsmrh., sem lengstum hélt þó haus í þessari umræðu, og kom þannig fram af yfirvegun og festu en þegar á leið datt hún í sama farið og þeir hinir tveir áðurnefndu gerðu í umræðunni. Það er virkilega umhugsunarefni, virðulegi forseti, þegar við ræðum í raun og veru jafnlítið mál og það að hv. Alþingi reyni að bæta vinnubrögð í störfum sínum. Út á það gengur málið. Þetta er lítil hugmynd um það að setja á fót lagaráð við þingið sem hefði það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrv. og annan undirbúning löggjafarmála. Þegar jafnlítið mál og þetta, þ.e. að Alþingi bæti vinnubrögð sín, er sett fram að þá skuli viðbrögðin vera á þann veg sem við höfum orðið vitni að í dag. Hér hafa bæði hæstv. forsrh. og hæstv. forseti þingsins komið fram með orðræður sem vart verða skildar öðruvísi en svo að þeir eru reiðir. Ég held, virðulegi forseti, að ekki hafi verið hægt að ráða neitt annað af málflutningi þeirra en að þeir séu ósáttir og að þeir hafi líka flutt mál sitt með þeim hætti. Sú hugmynd sem hér er lögð fram er ekki fullkomin frekar en aðrar hugmyndir sem bornar eru fram á hinu háa Alþingi, langur vegur þar í frá, og þar má án efa bæta ýmislegt. En þegar nokkrir þingmenn leggja fram hugmynd um að bæta vinnubrögð þingsins að þá skuli því vera mætt með slíku viðmóti sem við höfum orðið vör við í dag. Ekki hefur verið nokkur leið að ræða þetta við þá hv. þm. stjórnarliðsins sem hafa talað í dag því að öll umræða þeirra hefur gengið út á það að snúa út úr og finna að og jafnvel grípa til setninga sem eru í frv. og leggja út af þeim þó að flestum sé kunnugt um hvað í þeim felst og hvert efni þeirra er. Það er því dálítið erfitt, virðulegi forseti, að átta sig á hvert viðhorf hv. þm. stjórnarliðsins er til bættra vinnubragða á hinu háa Alþingi. Það er alveg ljóst og hefur ætíð verið ljóst að milli Stjórnarráðsins og Alþingis hefur verið togstreita. Sú umræða er ekki ný af nálinni. Sú umræða er margra alda gömul. Í gegnum söguna hafa verið háðar byltingar vegna þess að menn hafa verið ósáttir við hvernig með valdið er farið. Alltaf hefur verið togstreita milli þeirra sem með völdin fara og því hvernig völdunum er skipt. Það sem hér er verið að leggja til er að bæta vinnubrögð þingsins. Það er verið að leggja til að styrkja þingið. Það er verið að leggja til að styrkja einn valdþáttinn í ríkisvaldinu, Alþingi. Þá er brugðist við með þeim hætti sem við höfum orðið vitni að í dag. Menn leyfa sér það jafnvel að hreyta í menn án þess að ávarpa þá eins og hv. þingmönnum ber að gera. Spurt er: Af hverju er verið að leggja til að bæta vinnubrögðin með þessum hætti? Af hverju er ekki nóg að Stjórnarráðið sjái um þetta? Þessi viðhorf komu bæði fram hjá hæstv. dómsmrh. og hæstv. forsrh. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að sáralítill vilji er til að styrkja þingið. Það hefur líka komið fram í umræðunni og það oftar en einu sinni að mistök í lagasetningu eru meiri hér en annars staðar þekkist. Vissulega erum við fámenn og vissulega höfum við kannski ekki alveg sömu tök á því að fjalla jafnítarlega um mál eins og gerist í þjóðþingum annarra landa. En við getum hins vegar lagt til að reyna að bæta vinnubrögðin og það er verið að leggja til hér. Þetta er ein margra hugmynda sem grípa má til í þeirri viðleitni að reyna að bæta vinnubrögðin. En því er svarað af offorsi. Ég ætla að vitna til ummæla hæstv. forsrh. frá því fyrr í dag þar sem hann las upp úr einni setningunni í 1. gr. þess frv. sem við ræðum um það hvort frumvörp standist stjórnarskrá og alþjóðasamninga. Spurt var með hneykslun hvort þeir hv. þm. sem stæðu að þessu máli gerðu sér ekki grein fyrir því að munur væri á stjórnarskrá og alþjóðasamningum. Af þeirri ástæðu, virðulegi forseti, eru notuð tvö orð um þetta, annars vegar stjórnarskrá og hins vegar alþjóðasamningar, það er vegna þess að þetta er ekki eitt og hið sama. Það er kannski ekkert skrýtið að það sé gert því að stjórnarskráin hefur kannski verið einhver erfiðasti andstæðingur þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Svo kom hæstv. forsrh. og hélt því fram að það væri engin umræða um pólitík hvernig farið væri með valdið. Það er sennilega einsdæmi að það sé ekki pólitískt á hvern hátt valdinu er skipað, hvernig með valdið er farið. Menn hafa sennilega barist í byltingum á árum áður og öldum af tómum misskilningi, þetta var allt saman tómur misskilningur. Þetta snerist allt um hvort átti að malbika Faxastíginn fyrst eða Grundarstíginn. Þetta hafi bara verið forgangsröðun á einhverjum aurum, þetta sé ekki pólitík. Það sé engin pólitík hvernig valdinu er skipt á milli valdsþátta. Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að sú umræða sem hefur farið fram í dag út af þessu litla máli verði lengi í minnum höfð. Ég hafði orð á því áðan við einn hv. þm. að það var eins gott að við vorum ekki fjögur á þessu máli. Það hefði aldeilis skapað taugaveiklun hjá ríkisstjórninni ef við hefðum verið fjögur. Virðulegi forseti. Ég vil lýsa því yfir að ég fæ með engu móti skilið af hverju hæstv. forseti þingsins og hins vegar oddviti ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh., skuli bregðast svona við. Síðan kom hæstv. dómsmrh. í lokin og lýsti yfir eitthvað á þá leið að við skildum ekki hlutverk dómstóla. Það var sem sagt svarið við því að við vildum bæta vinnubrögðin á hinu háa Alþingi, að við áttuðum okkur ekki á hvert væri hlutverk dómstóla. Virðulegi forseti. Hvernig á að halda uppi umræðu um þessa hluti þegar brugðist er við á þennan hátt? Hvernig í veröldinni eiga hv. þingmenn að geta komið fram með hugmyndir um það á hvern hátt megi bæta vinnubrögðin hér, á hvern hátt megi styrkja þingið, á hvern hátt megi styrkja lýðræðið, sem er án nokkurs vafa mikil pólitík og ekki síðri en það hvaða götur eigi að malbika fyrst, þegar viðbrögðin eru á þann hátt sem raun ber vitni? Ég skal alveg kaupa þá röksemd að hæstv. ráðherrar vilji viðhalda völdum sínum. Það er í sjálfu sér ofur eðlileg röksemdafærsla, ég skal alveg kaupa hana. En það er ekki ástæða til að mæta hér og haga sér á þann hátt sem þessir hv. þm. hafa gert í ræðustólnum í dag. Þá ekki síður það, virðulegi forseti, að í þeirri umræðu sem hefur farið fram hefur komið skýrt fram að við erum að leggja til að við þingið starfi ráð sem geti aðstoðað þingið í vinnu sinni og reynt að tryggja eins og kostur er vönduð vinnubrögð. Hér er ekki verið að leggja til eins og --- gott ef það var ekki hæstv. forseti, nei hæstv. forsrh., ég man nú kannski ekki hvor sagði hvað enda kannski ekkert skrýtið --- annar hvor þeirra, hæstv. forseti eða hæstv. forsrh., orðaði það á þá leið að ef settar væru reglur um það á hvern hátt ætti að vinna að löggjöf þá færi það í bága við stjórnarskrána. Hann nefndi reyndar ekki ákvæðið. En ef hér yrðu settar einhverjar reglur á þá leið að vanda vinnubrögðin þá færi það bara í bága við stjórnarskrána. Ég veit ekki hvaða ákvæði stjórnarskrárinnar hv. þm. átti við, það er ekki gott að segja. En ég vil þó tiltaka sérstaklega vegna þessara ummæla að hv. 1. flm. þessa máls, Bryndís Hlöðversdóttir, lýsti því yfir að ástæða þess að hugmyndin sem hér er verið að leggja fram væri orðuð jafnopin og raun ber vitni er sú að menn væru ekki að binda sig um of þegar menn væru að fara af stað með þessa hugmynd heldur gætu jafnvel látið verklagið móta hana hvernig hún yrði unnin. Ekki er nokkur vafi á því að þar hefði forsn. þingsins mikil áhrif á hvernig vinnubrögð lagaráðs yrðu mótuð. Einu athugasemdir sem þaðan komu voru þær: Af hverju megum við ekki skipa þrjá? Af hverju eigum við bara að skipa einn? Þar með var þetta fallið um sjálft sig. Það var bara eitthvert fólk úti í bæ sem átti að tilnefna í þetta lagaráð. Það var allur áhugi oddvita forsn. á málinu. Virðulegi forseti. Það litla mál sem við ræðum í dag hefur þó dregið það fram að mjög lítill áhugi er á því að styrkja þingið að öðru leyti en að byggja einstakar hallir. Það var dálítið skrýtið, virðulegi forseti, þegar hv. 1. þm. Norðurl. e. kom upp og spurði hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að því hvað það kostaði að samþykkja þetta. Manni varð nú litið út um gluggann á höllina hérna hinum megin við Austurvöll. Kannski hefði mátt taka eitthvað af þeim kostnaði. Eins og ég lýsti hér áðan, virðulegi forseti, þá er þessi hugmynd skilin eftir dálítið opin til þess að ef hún yrði að veruleika, sem ég get nú vart ímyndað mér eftir þá orðræðu sem hér hefur farið fram í dag, þá gætu menn mótað það dálítið í vinnunni hversu víðfeðm starfsemin yrði og þar af leiðandi um leið hversu kostnaðarsöm hún yrði.  Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fjalla meira um þetta mál enda hefur verið gerð nokkuð ítarleg grein fyrir því. En erindi mitt í ræðustól var fyrst og fremst til þess að fjalla um þau viðbrögð sem það mál sem við ræðum hér, sem fjallar um bætt vinnubrögð, hefur fengið frá oddvita hæstv. ríkisstjórnarinnar og hæstv. forseta Alþingis.

Herra forseti. Það er ekki oft sem flutningsmenn eru í málþófi um eigið frv. eins og er í þessu máli. Það var eftirtektarvert við ræðu hv. 6. þm. Suðurl., Lúðvíks Bergvinssonar, að hann forðaðist eins og heitan eldinn að víkja nokkurn tíma að frv. sjálfu og hvaða breytingum það mundi valda. Hann var með upphróp eins og t.d. að ýmsir okkar vildu ekki bæta vinnubrögð Alþingis, sem hann sjálfur veit að er fullkomlega rangt. Satt að segja er undarlegt að hv. þm. skuli telja það trúverðugt fyrir sjálfan sig að endurtaka hér ósannindi af þessu tagi. Ég hygg að enginn vafi sé á því að ég hafi nokkru oftar en hann tekið það mál upp hér á Alþingi hvernig hægt sé að bæta vinnubrögð þess. Ég hygg að það sé líka ljóst að ég hafi nokkru oftar en hann setið í nefndum Alþingis og rætt þar um hvernig hægt sé að bæta vinnubrögð nefnda. Mér finnst þannig undarlegt að hann skuli halda slíku fram og halda að hann með því geti fegrað málstað sinn. Annað sem vakti athygli mína er að hv. þm. vék að því að við hefðum gert athugasemdir við 1. mgr. frv., með leyfi hæstv. forseta: ,,Á vegum Alþingis starfar lagaráð sem hefur það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála.`` Hið eina efnislega sem hann sagði um þessa setningu var að hann vildi láta verklagið móta hvernig þessi hugmynd væri unnin. Hann sagði að hér væri sett fram hugmynd um hvernig ætti að bæta vinnubrögð á Alþingi og bætti síðan við að verklagið ætti að móta hvernig hugmyndin yrði unnin. Það væri kannski gott að fá gleggri vitneskju um þennan þankagang, hvernig hann hugsaði sér verklagið og hvernig hann hugsar sér að þetta eigi að ganga fyrir sig.

Virðulegi forseti. Umræðan breytist ekki mikið eftir því sem á daginn líður hjá hv. fulltrúum meiri hlutans. Ég sagði í ræðu minni áðan, og það hefur komið fram í ræðu hv. frsm., að það væri engin tilviljun að þetta mál væri skilið eftir jafnopið og raun ber vitni. Hins vegar lagt upp með ákveðinn farveg, hugmynd um hvernig megi bæta vinnubrögð þingsins. Það er ekki útfært í þaula og hugsunin var heldur ekki sú að útfæra það í þaula. Það kom mjög skýrt fram hjá 1. flm. þessa máls. Hins vegar er tiltekið að sett skuli á fót þriggja manna lagaráð sem hægt sé sé að fá aðstoð hjá við undirbúning mála, leita til þegar um það er deilt hvort mál fái staðist stjórnarskrá og alþjóðasamninga og tekið fram að vinnubrögð af þessum toga þekkjast víða erlendis. Það mætti leita eftir því hvernig þeim vinnubrögðum yrði háttað verði frv. að lögum. Það sem fyrst og fremst hefur vakið athygli í þessari umræðu í dag eru viðbrögðin við því litla máli sem hér er rætt, viðbrögðin við því að hér er komin fram hugmynd um hvernig megi bæta starfsemi þingsins. Við því er brugðist með þeim hætti sem raun ber vitni og gerð krafa um að það sé útfært í þaula, kannski upp á krónur og aura, hvað það kostaði ef þetta yrði að lögum. Ég hef aldrei áður heyrt, virðulegi forseti, að gerð sé krafa til þess að þingmenn hafi reiknað niður í krónur og aura hvað það kosti ef tiltekið frv. verður að lögum. Ég ætla þó að leyfa mér að fullyrða að verði frv. þetta að lögum þá muni það spara ríkissjóði mikið fé.

Herra forseti. Það fór eins og áður að hv. þm., þó lögfræðingur sé, fæst ekki til að ræða efnislega um 1. gr. frv. Hvað er átt við með því að lagaráð skuli hafa það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrv. og annan undirbúning löggjafarmála? Hver á að vera bundinn af þessum samræmdu reglum? Hver á að staðfesta þessar samræmdu reglur? Eiga þessar samræmdu reglur að binda þingmenn? Hvað þýðir þetta? Um þetta fæst hv. þm. ekki frekar en aðrir flutningsmenn til að tala í alvöru, sem varla er von því að þessi setning er satt að segja hálf dularfull. Hann segir að hún sé opin, opin í merkingunni merkingarlaus eða eitthvað því líkt. Ég hlýt líka að vekja athygli á öðru. Við höfum unnið að því að styðja hér nefndasviðið með því að fjölga lögfræðingum og bæta starfsaðstöðu þeirra. Ég lýsti því yfir hér í ræðu fyrr í dag að ég vildi vinna enn frekar að því. Hv. þm. var hér inni þegar ég lýsti þessu yfir. Nú stendur hann hér upp hvað eftir annað og lýsir því yfir að ég vilji ekki styrkja löggjafarstarf Alþingis eða undirbúning og vinnslu frv., gagnstætt því sem ég hef sagt. Auðvitað má velta því fyrir sér hvað þýði yfir höfuð að ræða við þingmenn sem haga málflutningi sínum þannig. Annað vil ég líka benda á. Ef lagaráð Alþingis er sett þá hlýtur það að vera lagt til grundvallar að Alþingi hafi sjálft um það að segja eftir hvaða starfsreglum það vinnur. Hér er gert ráð fyrir því að tveir lögfræðingar, sem aðilar úti í bæ ráða hverjir eru, skuli hafa meiri hluta í lagaráði og ráða þeim starfsreglum sem hér er talað um, að þeir skuli setja samræmdar reglur um samningu lagafrv., menn úti í bæ.

Virðulegi forseti. Ég held að við höfum rætt þetta mál í fjóra klukkutíma. Allan þann tíma hefur legið skýrt fyrir að tillagan gerir ráð fyrir ráðgefandi ráði. Ekki því að ráðið setji lög sem hugsanlega fari gegn stjórnarskrá, sem mér heyrðist hæstv. forseti vera að reyna að ýja að hér áðan. Ekki að það setti reglur sem einhver væri bundinn af, frekar en af áliti umboðsmanns sem hæstv. forseti ætti nú að þekkja. Þar er ekki bindandi úrskurður. Hér á ferðinni hugmynd um að setja á stofn ráðgefandi ráð sem hafi það hlutverk helst og markmið að bæta vinnubrögð hér á hinu háa Alþingi. Allt og sumt. Í dag hefur verið rætt um þetta mál. Það hefur ekki verið sérstaklega til umræðu hvort bætt hafi verið við starfsfólki í nefndadeild. Það hefur ekki verið á dagskránni. Við erum búin að ræða þetta tiltekna mál sem hefur það markmið að setja á fót ráðgefandi nefnd til að bæta vinnubrögð Alþingis. Viðbrögðin við þessu tiltekna máli hafa vakið athygli, hvernig hv. þm. meiri hlutans hafa brugðist við þessari hugmynd. Út á það hefur gagnrýni mín gengið, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson talaði um að hér væri lítið mál á ferðinni. Ég er reyndar ekki alveg sammála honum í því. Engu að síður tönnlaðist hann á því áðan í ræðu sinni að þetta væri lítið mál. Síðan gerir hann lítið úr og talar allt að því yfirlætislega um skoðanir sem hæstv. ráðherrar, forsrh. og dómsmrh., hafa sett fram í þessu máli, skoðanir hæstv. ráðherra á því hvaða leiðir beri að fara varðandi þetta tiltekna atriði, hvernig hægt sé að styrkja og bæta og gera löggjöfina enn betri. Þeir setja fram skoðanir um lagaskrifstofu. Af hverju? Af því að það stendur hér í ágætri skýrslu sem hæstv. forsrh. lagði fram og Páll Hreinsson skrifaði, með leyfi forseta: ,,Yfirgnæfandi meiri hluti þeirra lagafrumvarpa sem samþykkt eru á hverju þingi stafar frá Stjórnarráðinu. Annars staðar á Norðurlöndum er það liður í starfi þeirra ráðuneyta sem fara með stjórnarfar almennt, oftast dómsmálaráðuneyta, að starfrækja sérstakar lagaskrifstofur sem hafa það hlutverk með höndum að fara yfir stjórnarfrumvörp og kanna m.a. hvort einhverjir lagatæknilegir hnökrar eru á þeim, auk þess sem kannað er hvort frumvarpið sé samrýmanlegt ákvæðum stjórnarskrár.`` Þetta er framkvæmdin, m.a. í Danmörku. Hún er hugsanlega umdeild en þetta er framkvæmdin í Danmörku fram til þessa. Þar hefur þetta gefist ágætlega. Þetta eru þeirra skoðanir og ég tel afskaplega varhugavert að gera lítið úr þeim hér í ræðustól á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég held ég hafi sagt það nokkrum sinnum í ræðu minni að sú hugmynd sem hér er lögð fram felist fyrst og fremst í því að styrkja þingið, styrkja Alþingi í þeirri vinnu sinni að setja lög og jafnvel að undirbúa löggjöf. Ég held að því veiti ekki af. Þess vegna er ljóst að það er ákveðinn hugmyndafræðilegur ágreiningur um hvert eigi að vera hlutverk þingsins. Ég spyr hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur hvort hún haldi að það að lagaskrifstofa sé sett upp í dómsmrn. sé til þess fallið að styrkja þingið. Ég get einnig upplýst hv. þm. um að sú skipan mála sem lengi hefur verið í Danmörku hefur valdið miklum deilum. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að þar hefur ekki verið algjör sátt um skipan mála. Hugmyndafræðin sem þessi litla hugmynd byggir á, því auðvitað er þetta lítil hugmynd um að setja á stofn ráð til þess að styrkja þingið, er að styrkja Alþingi, styrkja Alþingi sem handhafa eins þáttar ríkisvaldsins. Það er alveg klárt, virðulegi forseti, að við erum bara ekki sammála því að það styrki þingið eitthvað sérstaklega að dómsmrn. eða forsrn. fái undir sinn hatt einhvern kontór, einhverja sérstaka lagaskrifstofu. 

Virðulegi forseti. Það er nú bara þannig að hv. þm., flutningsmenn þessarar tillögu, drógu fram Norðurlöndin. Sá háttur er hafður er á í Danmörku hefur einmitt styrkt danska þingið, þetta er búið að vera áratugi í dönsku lögunum. Þetta hefur styrkt þingið þó að þetta sé til umræðu núna og byrjaði fyrst 1993 en þeir hafa reyndar ekki enn skipt um aðferð. Það er ekki hægt að draga þetta fyrst inn og benda á hvernig framkvæmdin er á Norðurlöndunum og segja síðan að þetta sé algjörlega kolómögulegt hér. Mér finnst sjálfsagt að líta til þessa þó að ég sé ekki með því að segja að ég sé endilega sammála þeirri leið. Þetta eru skoðanir sem eru hafðar hér uppi á hinu háa Alþingi og þær ber að virða. Það er einnig vanvirðing, finnst mér, við samþingmenn hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar þegar hann segir að stjórnarskráin sé erfiðasti andstæðingur hæstv. ríkisstjórnar. Í hæstv. ríkisstjórn eru þingmenn sem hafa svarið eið að stjórnarskránni alveg eins og við öll hin hér inni. Hvað er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson að segja með þessu?

Virðulegi forseti. Þessu síðasta hefur Hæstiréttur svarað. Nú í tvígang á skömmum tíma hefur Hæstiréttur lýst því yfir að löggjöf frá þeirri ríkisstjórn sem situr standist ekki stjórnarskrána.  Ég vil lýsa því yfir, virðulegi forseti, að það er alveg fráleitt að ég hafi vanvirt viðhorf eða skoðanir annarra. Hins vegar er ég mjög ósáttur við það hvernig menn hafa talað. Í stað þess að fjalla málefnalega um frv. eins og eftir var leitað þá hafa þeir sem tilheyra meiri hluta á hinu háa Alþingi talað þannig að voðalega erfitt er að taka þá hátíðlega eða alvarlega. Ég vil ítreka þau viðhorf sem ég setti fram áðan, að það er langt frá því til þess fallið að styrkja þingið sérstaklega að hæstv. dómsmrh. eða hæstv. forsrh. fái einhvern kontór undir sinn hatt. Enda er það svo að um stöðu mála í Danmörku, sem hv. þm. vísaði til, hefur verið mjög hart deilt. Það er vitaskuld á sömu forsendum og er hér deilt.

Hæstv. forseti. Við ræðum um frv. til laga um lagaráð. Það hefur valdið miklu fjaðrafoki í hugum hæstv. ráðherra og hv. þm. stjórnarliða. Hæstv. forseti hefur blandað sér í málið og lýst því yfir að hann sé á móti þessu. Hann hefur lent í einhvers konar tilvistarkreppu þegar hann hefur farið að skoða þetta mál. Hæstv. forseti lenti þó ekki fyrir löngu í þeim vanda að stjórnarandstæðingar sneru sér til hans og viðruðu þær áhyggjur sínar að mál sem lagt var fyrir þingið stæðist ekki stjórnarskrána. Hæstv. forseti úrskurðaði í því máli og fullyrti með úrskurði sínum að það mál stæðist stjórnarskrána. Nokkrum dögum seinna, eftir að hér hafði staðið yfir umræða um málið, virtist hæstv. forseti þingsins missa rósemi sína og lagðist hann í bréfaskriftir við Hæstarétt til að fá úrskurð í þessu máli, sem hann hafði sjálfur úrskurðað í áður. Hann var sem sagt að kalla eftir úrskurði á málefnum sem hér er verið að tala um, að yrði á færi lagaráðs að gefa a.m.k. ráðleggingar um hvernig bæri að líta á þau álitamál sem þar væru á ferðinni. Við erum ekki einungis að ræða um lagaráð í dag. Á dagskrá eru fleiri mál. Það eru tvö frv. til laga um dómstóla sem hér eru lögð til, þar sem talað er um að breyta þeirri aðferð sem notuð er við að skipa hæstaréttardómara. Fyrir þinginu liggur líka frv. þar sem lagt er til að tekinn verði upp sérstakur stjórnlagadómstóll. Þá hlýtur spurningin að vakna: Hvers vegna stöndum við hér? Hvers vegna erum við að ræða þessi mál? Hvers vegna leggja menn fram þessar tillögur allar, þessi lagafrumvörp? Eru hlutirnir í svo góðu lagi hjá okkur að þetta þurfi að koma okkur á óvart? Ekki mundi ég segja það. Ástæðurnar fyrir þessu eru nægar. Við umræðuna í dag hafa komið fram ábendingar um að umboðsmaður Alþingis hafi t.d. bent á meinbugi vegna setningar laga. Það hefur komið fram að ýmis frv. hafa ekki verið nægilega vel unnin og jafnvel verið illa unnin. Það eru því fyllilega ástæður fyrir þessu. Hæstv. forseti leitaði sér hjálpar. Hann sótti þá hjálp til Hæstaréttar með bréfi. Ef lagaráð hefði verið til staðar hefði hæstv. forseti ekki lagt í þá göngu. Hann hefði betur reyndar aldrei farið í þá göngu því að sú ákvörðun að snúa sér til Hæstaréttar með þeim hætti sem þar var gert er eins konar, að ég vona a.m.k., endapunktur á afskiptum framkvæmdarvaldsins af löggjafarvaldinu og dómsvaldinu þar sem öllum þessum þremur greinum valdsins er í raun blandað saman í meðförum þeirra sem ráða hér ríkjum í landinu núna. Það hlýtur að þurfa að spyrja, í ljósi þess sem komið hefur fram á síðustu missirum, hvort almenningi og aðilum í þjóðfélaginu sé sú vörn í stjórnarskránni sem ætti að vera. Það hlýtur að þurfa að kasta þessari spurningu fram þegar ítrekað koma upp þær aðstæður að Hæstiréttur ýmist dæmir að ákvæði laga hafi farið í bága við stjórnarskrána eða tiltölulega naumlega sker úr um tiltekin lög þar sem hluti hæstaréttardómara kemst að þeirri niðurstöðu að þau brjóti gegn stjórnarskrá. Það hlýtur að þurfa að velta því fyrir sér hvort þessir atburðir síðustu missira séu ekki það alvarlegir að taka þurfi faglegar á málum en gert hefur verið. Það er skoðun mín að stjórnvöld í landinu hafi brugðist því hlutverki sínu að virða þrískiptingu valdsins. Um það eru skýr dæmi á síðustu missirum. Kannski má segja að almenna ástæðan fyrir þessu sé sú að valdið virðist óhjákvæmilega spilla þeim sem með það fara þegar til lengdar lætur. Eins er greinilegt, a.m.k. er það greinilegt í mínum huga, að ríkisstjórnin og stjórnarliðar telja sig í sumum tilfellum geta sótt annan meiri hluta til Hæstaréttar í tilteknum málum þegar þeim þurfa þykir. Þá þurfa menn að fara að skoða hvernig málum er komið fyrir. Ég ætla að nefna þau mál sem ég á við. Í fyrsta lagi er það dómur Hæstaréttar í Valdimarsmálinu sem olli miklu fjaðrafoki á stjórnarheimilinu. Í framhaldi af því kom dómurinn í Vatneyrarmálinu. Eftir að hæstv. forsrh. hafði hótað heimsendi og því að hér færi allt á hvolf fékk hann þá niðurstöðu að þeir hæstv. dómarar Hæstaréttar sem höfðu áður verið sammála um hvernig ætti að dæma í Valdimarsmálinu klofnuðu í tvær fylkingar um það hvað þeir hefðu meint með dómi sínum. Það er skoðun mín að þarna hafi pólitískur þrýstingur á Hæstarétt frá hæstv. forsrh. og hans fylgismönnum valdið umskiptum á afstöðu manna til máls í Hæstarétti. Við umræðuna í öryrkjamálinu hérna um daginn minnti hæstv. forsrh. hv. alþm. á að þeir hefðu áður haft rangt fyrir sér hvað varðaði afstöðu Hæstaréttar til mála, hann minnti á þessi tvö mál, Valdimarsmálið og síðan Vatneyrarmálið, og þeir mundu líka hafa rangt fyrir sér hvað varðaði öryrkjamálið. Hvað gerðist svo? Hæstv. forseti Alþingis skrifað Hæstarétti bréf og fékk svar um hæl. Það stóð ekki á svari. Þegar menn höfðu fengið að vita nánar um hverjir hefðu staðið að því að svara, þá voru það allir dómarar Hæstaréttar, nema einn af þeim sem ekki höfðu tekið þátt í að afgreiða málið sem þarna var um að ræða, og þeir komust að þeirri niðurstöðu sem hæstv. forseti túlkaði þannig, og hv. þm. og hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar, að málið sem var hér til umfjöllunar stæðist stjórnarskrána. Út af fyrir sig er hægt að deila um það og ég tel reyndar að það hafi verið oftúlkun á bréfi Hæstaréttar. En söm var gerðin samt. Sjálfsagt hafa menn þar á bæ gert sér grein fyrir því að þannig yrði þetta svar þeirra túlkað. Úr því að þeir ákváðu að svara þá hefðu þeir tekið á sig þá áhættu. Það er annað sem ég tel að þurfi að velta fyrir sér. Það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir þá sem með völdin fara í landinu að þeir skuli komnir á þá braut að þeir lendi ítrekað í þeim vanda að Hæstiréttur hafi aðra skoðun á málunum en þeir sjálfir. Dómar komu frá Hæstarétti hvað varðar aðganginn að auðlindinni eins og t.d. í Valdimarsmálinu og hvað varðaði almannatryggingamálin, um rétt öryrkja, sem voru í andstöðu við vilja þeirra sem með völdin fara. Niðurstaða þeirra sem með völdin fara liggur klár og ljós fyrir. Hún er sú að Hæstiréttur sem kvað upp dóminn hefði rangt fyrir sér. Við höfum annan dóm. Þeir sem þannig hugsa og fara með völdin í þessu landi þurfa að líta í eigin barm. Þeir þurfa að fara yfir það hvort ekki geti verið að þeir hafi gengið of langt, þeir hafi notað völd sín ótæpilega. Dómurinn í fyrra málinu sem ég nefndi, Valdimarsmálinu, var í hugum flestra manna ljós í upphafi. Þá var kallaður til hópur lögspekinga sem fann út að hann mætti túlka með öðrum hætti en almennt var gert. Hæstiréttur staðfesti síðan þá túlkun eftir að hafa klofnað í einingar en hafði áður haft sömu skoðun á því fyrra máli eins og ég nefndi áðan. Það er a.m.k. ekki minnsti vafi í mínum huga að þannig fór vegna pólitísks þrýstings. Ég tel þess vegna mjög nauðsynlegt að menn hafi skjól í einhverjum aðila, menn nái saman um að hafa einhvers konar úrskurðaraðila sem geti a.m.k. gefið trúverðugar vísbendingar um þessa hluti sem verða þó ævinlega ráðgefandi. Auðvitað verða alþingismenn sjálfir að gera það upp við sig í öllum tilfellum hvort skoðanir þeirra, þ.e. þau lög sem þeir vilja setja, standast stjórnarskrá. Það verður síðan að vera Hæstaréttar að dæma þar um þegar að lokum kemur. Þó að þau séu ekki til umræðu hér nú, þau tvö frv. sem liggja fyrir um hvernig eigi að skipa hæstaréttardómara, þá vil ég þó víkja að þeim vegna þess að það tilheyrir því sem ég er að fjalla um, þ.e. trúverðugleika Hæstaréttar sem stjórnarliðar, hæstv. ráðherrar og hæstv. forseti þingsins, hafa að mínu viti greitt þungt högg með bréfaskriftum, þeirri hjálparbeiðni sem hæstv. forseti þingsins sendi Hæstarétti til þess að hlaupa undir pólitískan bagga hér þegar hæstv. forseta fannst hallast á hér á Alþingi. Við það missti Hæstiréttur ákaflega mikinn trúnað fólks í landinu. Hann verður ekki unninn upp á næstunni. Auðvitað hefur það runnið upp fyrir allri þjóðinni að sjálfstæðismenn hafa skipað hæstaréttardómara til margra ára og þeim rennur blóðið til skyldunnar þegar hallast á í pólitíkinni, því miður. Þessu verður ekki snúið til baka svo auðveldlega á næstunni. Menn þurfa að horfast í augu við að þeir hafa unnið þrískiptingu valdsins og trúverðugleika þess að þeirrar þrískiptingar sé gætt mikið tjón, afar mikið tjón. Það mun taka langan tíma að ná trúverðugleikanum aftur. Ég tel að það þurfi að gera með skipulegum hætti, menn þurfi að finna leiðir til að vísa málum sem ágreiningur af þessu tagi er um til aðila sem geti gefið ráðleggingar og tillögur sem bæði stjórn og stjórnarandstaða bera virðingu fyrir. Við erum komin í öngstræti og vandræði sem við þurfum að rata út úr. Mér finnst miður með þær móttökur hv. þm. og hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar sem hafa, sem athyglisvert er, eingöngu komið úr herbúðum Sjálfstfl. í dag, við því máli sem hér er til umræðu sem er tillaga um að reyna að bæta úr þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. En móttökurnar og viðbrögðin hér á hv. Alþingi við þessum tillögum virðast með þeim hætti að menn séu ekki tilbúnir til að leita samkomulags um að reyna að bæta úr þeim skaða sem þegar hefur verið unninn. En það þarf að gera fleiri úrbætur. Það þarf líka að taka á því hvernig dómarar eru skipaðir og þarf að liggja ljóst fyrir hvernig menn umgangast þrískiptingu valdsins. Ég tel að bréfaskriftir af því tagi sem fram fóru hér fyrir stuttu séu ekki eðlilegur hluti af þessum samskiptum. Ég tel að það væri til bóta að hæstv. forseti lýsti því yfir að hann beitti sér ekki frekar fyrir slíkum bréfaskriftum til Hæstaréttar eða samskiptum af því tagi. Það er full ástæða til að halda það, og það er mín skoðun, að áður en þessi bréf voru skrifuð hafi verið einhvers konar samráð, einhvers konar könnunarviðræður til að vita hvernig svörin við þessu bréfi yrðu. Þegar svo er komið að menn eru farnir að trúa því, og það geri ég, að samráð sé milli framkvæmdarvaldsins, löggjafarvaldsins og dómsvaldsins, um viðbrögð við karpi og eðlilegum pólitískum átökum hér á hv. Alþingi þá hafa menn gengið fram af brúninni. Því miður var það gert. Hæstv. forseti, aðalforseti þingsins, talaði um að við værum hér í málþófi um eigið mál. Hann nefndi það hér áðan. Ég held að þessi umræða sé okkur öllum holl. Við þurfum á henni að halda. Það er nauðsynlegt að menn ræði í fullri alvöru um afleiðingar þess sem hér hefur verið að gerast og skoði vandlega það ástand sem hefur skapast á síðustu árum með valdasetu Sjálfstfl. og Framsfl. upp á síðkastið. Ég held að koma þurfi á siðareglum, t.d. um hvernig eigi að skipa í Hæstarétt og það verði ekki lagt á dómsmrh. eins flokks, jafnvel áratugum saman, að bera ábyrgð á því. Ég held að það sé engum flokki hollt. Þó að mér þyki ekki sérlega vænt um Sjálfstfl. þá held ég að það sé engum flokki hollt, ekki einu sinni Sjálfstfl., að bera þá ábyrgð til lengdar að skipa dómara Hæstaréttar með þeim hætti sem verið hefur. Hæstarétti er ekki greiði gerður með því að fá á sig það yfirbragð sem þessi skipan hefur kallað fram. Ég hef svo sem ekki talað um hvernig þessi tillaga eigi að virka í smærri atriðum. Ég er á þeirri skoðun að það væri mjög hollt að menn hefðu stað að vísa til málum af þessu tagi í þeim tilgangi að fá ráðleggingar, ekki til að taka ábyrgð frá þingmönnum. Þetta snýst um ráðgjöf og gæti forðað slysi og gæti komið í veg fyrir alvarlegar deilur eins og þær sem risu hér í vetur. Hæstv. dómsmrh. nefndi einnig í ræðu sinni í dag að við í stjórnarandstöðunni skildum ekki hlutverk dómstóla. Ég vil vísa því til föðurhúsanna. Ég held að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafi ekki skilið hlutverk dómstólanna.  Hv. þingmenn og ráðherrar sem hér hafa talað, auk hæstv. forseta, virðast vilja hafa það fyrirkomulag áfram að meta sjálfir hvað sé rétt og hvað stenst stjórnarskrá. Það mun auðvitað kalla á áframhaldandi átök vegna þess að menn hafa litið á ákveðin ágreiningsefni út frá pólitískum skoðunum, t.d. í sjávarútvegi. Niðurstaðan hefur verið sú að halda áfram á sömu leið. Hæstiréttur ógnaði þeirri afstöðu hæstv. ríkisstjórnarflokka fyrir skömmu og hæstv. forsrh. brást sérstaklega hart við í því máli.

Herra forseti. Þetta var mjög undarleg ræða hjá hv. 3. þm. Vesturl. Hann kom ekki í ræðustól til að fjalla um frv. sem hér liggur fyrir, nema hann væri þá helst að gefa það í skyn að hann hefði hugsaði sér að lagaráð mundi leysa Hæstarétt af hólmi. Það var eitthvað í þá veru sem hv. þm. virtist tala um hér áðan. Hann talaði einnig um að hæstaréttardómarar væru ekki hæfir, þeir væru undir áhrifum og létu undan hverjum goluþyt. En væri þá kannski fróðlegt, úr því að hv. þm. talar svona mikið um sjávarútvegsmál þegar lagaráð er á dagskrá, að spyrja hann hvort hann sé sammála þeim hugmyndum formanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að fækka um einn bát af hverjum tíu á hverju einasta ári á Snæfellsnesi þannig að enginn verði eftir eftir tíu ár. Telur hv. þm. að það standist stjórnarskrána? Ef við hugsum okkur að það séu tíu bátar í Grundarfirði þá vill þessi hv. þm. gera einn bát upptækan á hverju ári svo að þar verði enginn bátur eftir eftir tíu ár. Hann vill svipta þá sjómenn sem hann sjálfur hefur atvinnu af því að þjóna lífsviðurværinu, taka um tíunda hvern fisk á ári í tíu ár þangað til engar aflaheimildir eru eftir. Þetta telur hv. þm. sanngjörn og rétt lög í landinu og þetta sem hann telur vera jafnaðarmennsku. Að þessu stefnir hann, að þeir sem búa í sjávarplássunum og sjávarþorpunum hafi ekki atvinnuöryggi, hafi ekki frelsi til að reka fyrirtæki og geti ekki horft fram í tímann. Þetta telur hv. þm. að standist stjórnarskrá.

Hæstv. forseti. Fyrst um það sem hæstv. forseti þingsins talaði um síðast, hvort tillögur Samfylkingarinnar stæðust stjórnarskrá. Já, það gera þær. Það er mín trú og reyndar niðurstaða lögfræðinga sem við létum skoða tillögur okkar. Það er algjör útúrsnúningur og della sem hæstv. forseti þingsins var að segja hér, að við ætluðum okkur að láta taka allar veiðiheimildir af einhverjum tilteknum aðilum. Við leggjum til að komið verði á kerfi þar sem jafnræðis sé gætt og allir hafi sama rétt til að nálgast veiðiheimildir. Þeir sem verða veiðheimildalausir í slíku kerfi eru þeir sem ekki eru samkeppnisfærir. Frá þeim er ekkert tekið heldur eru þeir ekki samkeppnisfærir og geta ekki náð sér í veiðiheimildir á eðlilegum grundvelli í samkeppni við aðra. Ég ætla ekki að svara því öðruvísi. Hæstv. forseti talaði um að ég hefði lítið talað um málið sem hér er á dagskránni. Ég talaði almennt um ástæður þess að þetta mál er hér til umræðu. Ég talaði um ástæðurnar fyrir því að hér liggja fyrir fleiri keimlík mál á dagskrá þingsins. Hæstv. forseti þyrfti að velta því vandlega fyrir sér hvort ekki sé eitthvað að hjá honum, á þessu höfuðbóli, þegar menn sjá ástæðu til að flytja allar þessar tillögur og reyna að lagfæra með hvaða hætti er gengið hér um garða. Þegar menn eru nýstaðnir upp úr harðvítugum deilum um hvernig farið er með lög og rétt í landinu, um hv. Alþingi og samskipti þess við Hæstarétt og annað því um líkt þá ætti hæstv. forseti a.m.k. að virða mér það til vorkunnar þó ég tali almennt um það mál.

Herra forseti. Það er erfitt að ræða við hv. þm. Hann talaði nú aðallega um sjávarútveg í fyrri ræðu sinni hér áðan, Vatneyrardóminn o.s.frv. Ég skil ekki hv. þm. sem hefur veitt bátaflotanum þjónustu, lengt báta fyrir sjómenn og útgerðarmenn og samið við ýmsa menn um að lengja báta þeirra á síðustu árum. Þeir hafa auðvitað gengið út frá því að þeir mundu halda aflahlutdeild sinni þegar þeir veltu því fyrir sér hvort rekstrarlegar forsendur væru fyrir því að láta lengja bátana. Það var auðvitað á grundvelli þeirra aflaheimilda og þeirra tekna sem þessir sjómenn áttu von á að fá árin á eftir sem þeir lögðust í þá fjárfestingu. Nú segir hv. þm., sem hefur ráðist í að lengja þessa báta, þjónað eigendum þeirra báta, að þeir þurfi ekki á þessum tekjum að halda, hann ætli að svipta þá aflaheimildum og opna fyrir það að hver sem er geti gengið í 10% af kvótanum á ári þannig að þeir halda ekki aflahlutdeild sinni. Þessi hv. þm. vill helst byrja á því á næsta hausti, er það ekki rétt, hv. þm.? Vill ekki hv. þm. að kratakerfið í kvótanum komist á næsta haust til að hann geti tekið til við að fækka bátunum á Snæfellsnesi strax um einn af hverjum tíu? Það verður skemmtilegt á honum upplitið þegar hann fer um eyðibyggðir Snæfellsness, búinn að koma atvinnulífinu þar í rúst og einstaklingum í mikil vandræði, líka þeim mönnum sem hann hefur átt viðskipti við, ekki aðeins í eitt ár, kannski í mörg ár. Það er þetta ábyrgðarleysi, hv. þm., sem ég er hissa yfir. Og það er öldungis ljóst að ef tillaga af þessu tagi yrði borin undir Hæstarétt þá yrði umsvifalaust sagt: Þetta er brot á stjórnarskránni.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti þingsins talar hér um að það yrðu til eyðibyggðir einhvers staðar. Ég hef stundum nefnt það að stefna þeirra stjórnvalda sem nú sitja sé eyðibyggðastefna. Það hefur auðvitað ekki farið fram hjá hæstv. forseta þegar hann fer um sitt kjördæmi og önnur líka að þar eru byggðarlög illa stödd vegna þess kerfis sem nú er í gangi. Það sem við leggjum til er að í framtíðinni hafi menn frjálsræði til að nálgast veiðiheimildir og stunda sjó. Það kemur einfaldlega ekki út með sama hætti og hæstv. forseti lýsti hér áðan heldur munu þær byggðir sem best liggja við sjónum aftur fá þá aðstöðu sem skapaði þær byggðir og varð til að þær urðu til. Ég ætla hins vegar að segja það um þessa umræðu að mér finnst með eindæmum hve hæstv. forseti hefur verið viðkvæmur. Mér varð á að nefna hér bréfaskriftir hans til Hæstaréttar og gagnrýna þær. Ég tel að full ástæða hafi verið til að gera það og þörf á að fara yfir það. Ég tók grannt eftir því að hæstv. forseti var ekki tilbúinn að lýsa því yfir að hann væri hættur þessum bréfaskriftum og mundi ekki gera þetta aftur. Ég held að það sé ástæða til þess að hæstv. forseti haldi sig við umræðuefnið ekkert síður en ég og svari því hvort hann ætli að halda þessum bréfaskriftum áfram eða hvort þetta hafi bara verið einbert slys sem henti hann í skammdeginu í vetur.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. flutningsmönnum þessa frv. fyrir framlagningu þess. Þetta frv. hefur vakið góða umræðu. Hins vegar hefur lítið farið fyrir umræðu um frv. sjálft. Ég ætla nú að gera bragarbót þar á. Í fyrsta lagi stendur hér, með leyfi herra forseta,: ,,Á vegum Alþingis starfar lagaráð sem hefur það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála.`` Þetta ákvæði hygg ég að stangist á við stjórnarskrána en þar segir, með leyfi herra forseta, í 38. gr.: ,,Rétt til að flytja frumvörp til laga og tillögur til ályktana hafa alþingismenn og ráðherrar.`` Það er sem sagt ekki hægt að setja neinar reglur um það. Hvorki lagaráð né aðrir geta sett um það samræmdar reglur um hvenær þingmenn geti flutt sín frumvörp. Auk þess stendur í 48. gr. stjórnarskrárinnar, með leyfi herra forseta: ,,Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.`` --- Né öðrum, hvorki lagaráði né öðrum. Síðan stendur í frv., með leyfi forseta: ,,Lagaráð er Alþingi og Stjórnarráðinu til ráðgjafar um undirbúning löggjafar ...`` Það er hreinlega gert ráð fyrir því að Stjórnarráðið semji lög, sem er hlutverk Alþingis samkvæmt stjórnarskránni og mínum skilningi. Með þessu frv. er formlega séð verið að flytja til Stjórnarráðsins vald sem það hefur í raun í dag. Þetta lagaráð er ekki einu sinni skipað þingmönnum. Það væri þó sök sér fyrst það á að setja reglur um starfsemi og vinnubrögð þingmanna. Nei, það er skipað að tillögu lagadeildar Háskóla Íslands og að tillögu Lögmannafélags Íslands auk forsn. Alþingis þannig að 2 / 3 lagaráðs sem á að setja reglur um lagafrv. sem þingmenn eiga að semja, er skipað mönnum sem ekki sitja á Alþingi, ekki eru til þess kosnir og ekki hafa löggjafarvald eins og hv. Alþingi hefur. Þetta var efnislega um frv. sjálft. Herra forseti. Ég hef margoft nefnt að Alþingi er afskaplega vanmáttugt, ekki endilega það þing sem nú situr heldur hefur Alþingi alla tíð verið mjög vanmáttugt í lagasetningu. Það hefur ekkert frumkvæði að lagasetningu almennt séð. Það fer lítið fyrir því. Nú er það þannig að sá sem hefur frumkvæði að lagasetningu ræður ansi miklu um það hvernig lagasetningin lítur út. Sá sem setur niður fyrsta textann er í reynd búinn að setja niður hvernig lögin líta út á endanum og allar breytingar sem á að gera á þeim texta þurfa rökstuðnings við. Ég hef margoft nefnt þetta. Þau lög sem við erum að samþykkja koma vegna samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Þar má ekki beita franska textanum svo neinu nemur. Síðan koma lög sem ráðuneytið og stofnanir þess og þeir aðilar sem eru að framkvæma lögin hafa samið. Það er að mörgu leyti mjög vafasamt, herra forseti. Ég hef stundum orðað það þannig að þær stofnanir sem eru að kljást við borgarana smíða sjálfar vopnin sem þeir nota til þess að kljást við borgarana. Svo koma veigamestu frv., eins og ég hef margoft nefnt, frá aðilum vinnumarkaðarins og það er það sem skiptir einhverju máli varðandi lífeyrisrétt og skattalög. Þetta er raunveruleikinn, herra forseti, og lagaráð lagar þetta ekki neitt. Það sem menn hafa nefnt er ákveðið gæðaeftirlit á lögum. Það getur Alþingi gert án þess að setja lög. Það gerir það bara með fjárveitingu í fjárlögum. Það hefur verið að gera það undanfarið. Það hefur undanfarið byggt upp mjög myndarlega nefndaskrifstofu með mjög færu fólki og spurningin er að vinna áfram í því og auka það stórlega þannig að við fáum enn betri lagasetningu en verið hefur. Þetta má gera með fjárveitingu sem Alþingi sjálft ákveður. Alþingi sjálft er nefnilega að borga þeim mönnum laun sem eru að semja lög úti um allan bæ, hvort sem það er í stofnunum eða ráðuneytum. Það var allt gert á kostnað Alþingis með fjárveitingu frá Alþingi. Að sjálfsögðu gæti Alþingi ákveðið að þetta fjármagn rynni til nefndaskrifstofunnar og þetta sama fólk sæti þar að semja lög að frumkvæði alþingismanna. Herra forseti. Ég held að við þurfum að snúa við því sem er í dag um tilurð frumvarpa. Ég vil að nefndir þingsins og einstakir þingmenn geti flutt frv. og eigi að flytja frv. og semja þau að ábendingu frá t.d. ráðuneytum. Félmrn. getur sagt að það þurfi lagasetningu í barnalögum til að laga eitt og annað að ábendingu stofnana, barnaverndarráð eða Barnaverndarstofa getur sagt að lög vanti um þetta og þetta, eða að ábendingu hagsmunaaðila. ASÍ getur sagt eitthvað. Eða þá að ábendingu einstaklinga sem þykja á sér brotið. Síðan taki t.d. ákveðin nefnd þingsins ákvörðun um hvort ástæða sé til að setja lög og semji lögin, sendi þau síðan til ráðuneytanna til umsagnar og hagsmunaaðila, eins og gert er, til að athuga hvernig gangi að framkvæma lögin. Þetta er akkúrat öfugt í dag. Nú eru þingmenn í fullri vinnu við það að kanna hvernig gengur að framkvæma lög sem ráðuneytin hafa samið. Þetta er öfug röð að mínu mati. Ef þetta yrði gert væri Alþingi orðið ábyrgt fyrir lögum sínum sjálft, hefur samið þau og ber fulla ábyrgð á þeim. Um leið þyrfti Alþingi að hætta að vasast í framkvæmdum eins og kemur fram í fjárlagafrv. þar sem Alþingi er að ráða menn og reka, þýða bækur, rækta hunda og ég veit ekki hvað. Þessu þarf að linna. Það á að setja almenna ramma fyrir ráðuneytin til að starfa eftir og síðan eiga þau að bera ábyrgð á framkvæmdinni en að sjálfsögðu getur ráðuneytið ekki borið ábyrgð á framkvæmdum sem Alþingi ákvað. Vandinn er þríþættur. Það er í fyrsta lagi uppruni og frumkvæði að lögum, í öðru lagi ákveðið gæðaeftirlit og í þriðja lagi ágreiningur sem varðar stjórnarskrána. Fyrsta atriðið hef ég nefnt, um uppruna og frumkvæði að lögum. Annað atriðið getum við sjálf gert með gæðaeftirliti innan þingsins í nefndaskrifstofum og þriðja atriðið er um ágreining, þ.e. hvort lög standist stjórnarskrána, á að vísa til Hæstaréttar. Ég vil að Hæstiréttur taki að sér hlutverk stjórnlagadómstóls þegar þannig stendur á og við séum ekki að búa til nýtt batterí, nýjan stjórnlagadómstól. En þá þurfi ríkur meiri hluti Hæstréttar að standa að því máli. Þegar um það er að ræða hvort ákveðin lög brjóti stjórnarskrána þá þurfi ríkur meiri hluti Hæstaréttar, t.d. sex af níu, að greiða því atkvæði og úrskurður þarf að vera mjög greinilegur, annaðhvort já eða nei þannig að ekki sé spurning um það hvort lög brjóti stjórnarskrána eða ekki. Þessum málum má vísa til Hæstaréttar, t.d. ef meiri hluti þingmanna greiðir því atkvæði eða ef mál er höfðað og fer í gegnum dómskerfið og endar hjá Hæstarétti, þá getur hann að eigin frumkvæði tekið ákvörðun um að þessi ríki meiri hluti Hæstaréttar taki ákvörðun um hvort þessi lög brjóti stjórnarskrána eða ekki. Þarna fengi Hæstiréttur nýtt hlutverk sem væri formlega séð hlutverk stjórnlagadómstóls án þess að búið sé til nýtt batterí, án þess að auka kostnað. En það hefur ekki verið nefnt og ekki tekið fram hvað þetta frv. muni kosta. Þetta eru hugleiðingar mínar um þetta frv. og ég held að þetta frv. leysi ekkert af þessum vandamálum. Þetta lagaráð brýtur í fyrsta lagi hugsanlega að mínu mati stjórnarskrána og það kostar náttúrlega sitt og bætir í rauninni ekki það sem hægt er að bæta hreinlega með fjárlögum.

Virðulegi forseti. Mér fannst margt mjög áhugavert koma fram í ræðu hv. þm. og mér fannst allt annar tónn í henni en í mörgum öðrum sem hafa verið fluttar í dag. Hv. þm. rakti m.a. hvaða hugmyndir hann hefði, hvernig hann vildi sjá Alþingi vinna betur að þeirri framkvæmd sinni að setja lög og ég get tekið undir margt af því sem kom fram í máli hv. þm. Ég vildi þó aðeins gera athugasemdir við það sem kom fram í upphafi máls hans þar sem hann vísaði til þess að ef lagaráðið setti almennar reglur um hvernig ætti að standa að undirbúningi mála hefði það hugsanlega í för með sér að það bryti ákvæði stjórnarskrár og vitnaði þar til 38. gr. um að menn gætu ekki lagt fram mál. Nú er alveg ljóst að yrði þetta að lögum þá gengur þetta ákvæði vitaskuld ekki framar stjórnarskrá. Í öðru lagi er sú hugsun sem býr að baki því sem þarna er sagt fyrst og fremst sú að settar yrðu og gerðar opinberar almennar reglur um það hvernig menn gætu unnið að lagasetningu og samningu laga þannig að vel færi. Vitaskuld eru einungis ráðgefandi reglur og ekki á neinn hátt bindandi enda hefði ráðgefandi ráð aldrei lagasetningarhlutverk, hvað þá að það gæti farið í buxur stjórnarskrárgjafans þannig að það er alveg ljóst að aldrei yrði um að ræða árekstur á milli þessara ákvæða.

Herra forseti. Í frv. kemur ekki fram að lagaráðið eigi að vera ráðgefandi því hlutverk þess er að setja samræmdar reglur um samningu lagafrv. Hins vegar á það að vera Alþingi og Stjórnarráðinu til ráðgjafar um undirbúning löggjafar þess utan þannig að það er hlutverk lagaráðs að setja samræmdar reglur sem takmarka þá um leið getu þingmanna til að leggja fram frv. eða frelsi þeirra til að leggja fram frv. Ég held að þessu ákvæði þyrfti þá að breyta. Þá er spurningin: Til hvers að vera með ráðgefandi lagaráð sem á að gefa ráð ef þingmenn eiga ekkert að fara eftir því? Ef þeir geta hvenær sem er vísað í stjórnarskrána og sagt: ,,Við erum óbundnir af þessum ráðum``? Þá gæti það hugsanlega nýst minni hlutanum í einhvern hasar á þingi til að klekkja á meiri hlutanum þannig að þingmaður sem flytur frv. sem nýtur meirihlutastuðnings á Alþingi gæti fengið framan í sig að það frv. út af ráðleggingu lagaráðsins standist ekki stjórnarskrá eða eitthvað því um líkt. Hverju erum við þá bættari ef þingmenn telja sig hafa stjórnarskrána sín megin til að leggja fram frv. og hlýða bara sannfæringu sinni sem allir þingmenn hafa, ekki bara stjórnarandstaðan eins og virtist vera við síðustu umræðu um öryrkjadóminn?

Virðulegi forseti. Það kemur fram í frv. og greinargerðinni með því að um ráðgefandi ráð er að ræða. Því er ekki ætlað að hafa lagasetningarvaldið á Alþingi. Því er á sama hátt ekki ætlað að hafa stjórnarskrárvaldið af stjórnarskrárgjafanum. Hér er einvörðungu lagt til að ráðið mundi setja almennar reglur sem gætu hugsanlega verið til bóta við samningu laga. Það er því á engan hátt verið að leggja nokkuð til sem gæti skert rétt einstakra þingmanna. Ég vildi að þetta kæmi skýrt fram í umræðunni. Það er alveg skýrt að þetta er gert í því skyni að reyna að bæta vinnubrögðin. Annað markmið hefur þessi hugmynd ekki. En hún er ekki fullkomin, og ég skal vera fyrsti maður til að viðurkenna það, frekar en aðrar hugmyndir sem hér hafa komið fram. En hún hins vegar ber vitni þeirri pólitík og þeirri hugmyndafræði sem þeir hafa sem að baki þessu frv. standa, að styrkja hið háa Alþingi.

Herra forseti. Fyrst svo er þyrfti að sjálfsögðu að breyta 1. gr. og setja inn að hlutverk lagaráðs sé að setja ráðgefandi samræmdar reglur eða eitthvað því um líkt og að þingmönnum beri ekkert að fara eftir þeim. Þá er spurningin til hvers er verið að þessu. Ég skil vel góðan hug þingmanna til að bæta vinnubrögð Alþingis. Eins og ég gat um þá er hugsanlegt að ná því fram með því að stórefla skrifstofu nefndasviðs og með því að flytja þá menn sem eru að semja frumvörp úti í stofnunum og ráðuneytum til Alþingis þannig að þeir semji frv. í umboði þingmanna en ekki í umboði framkvæmdarvaldsins. Þannig mætti skerpa á aðgreiningu framkvæmdarvalds og löggjafarvalds en um leið þyrfti Alþingi að hætta að vasast í framkvæmdum eins og ég gat um. Í sjálfu sér held ég að hægt sé að ná fram öllum þessum góða vilja hv. flutningsmanna með fjárveitingu á fjárlögum.

Herra forseti. Þetta hefur verið athyglisverð umræða að mínu mati í dag og skemmtileg. En ég ætla ekki eins og m.a. hv. þm. stjórnarandstöðunnar að fara að draga ræðumenn í dilka og segja hverjir hafi verið málefnalegir og hverjir ekki. Mér finnst þetta hafa verið mjög fróðleg, athyglisverð og eftirtektarverð umræða og margt gott komið fram. Hér hafa skoðanir verið viðraðar sem eru umdeilanlegar en ég virði þær í hvívetna þó að ég sé ekki sammála þeim. Ég held að ég geti fullyrt að allir hv. þm. á hinu háa Alþingi vilja bæta, styrkja, efla og gera alla lagasetningu markvissari en hún er í dag. Ég er ekki þar með að segja að hún sé ómarkviss. En hana má bæta. Ég held að við getum öll verið sammála um það. En það hefur gríðarlega gott starf verið unnið á undanförnum áratug eða svo. Vil ég m.a. benda á að ég held að það hafi verið tveir lögfræðingar starfandi á nefndasviði Alþingis fyrir rúmum áratug. Núna eru þeir sjö og mér skilst að þeim fari fjölgandi, allt í þágu þess að efla, styrkja og bæta löggjöfina. Hér er til umræðu svokallað frv. til laga um lagaráð. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, 1. flm. þessa frv., talaði m.a. um það í framsöguræðu sinni að meginhlutverk lagaráðs væri að vera fyrirbyggjandi leið fyrir þingmenn í störfum þeirra við að móta og merkja sér lagasetninguna. En enn höfum við ekki fengið svör við því hvernig á því verði tekið ef þingmenn fara síðan ekki eftir því sem þetta lagaráð mælir með. Hv. þm. Pétur Blöndal benti m.a. á að þetta gæti hugsanlega verið notað í einhverjum pólitískum hráskinnaleik. Ég veit það ekki. Ég þarf ekki endilega að vera sammála því. En þetta er ein ábending því að á endanum er það þannig að þingmenn eru bundnir af sannfæringu sinni og samvisku þegar upp er staðið og það eru þeir sem hafa umboð fólksins til þess að greiða atkvæði, ekki lagaráð. Ég get tekið undir að oft og tíðum koma lagatæknileg vandamál upp við setningu laga. Það er í rauninni það annars vegar sem við erum að reyna að koma í veg fyrir að gerist, þ.e. að upp komi lagalegir vankantar á sjálfum lögunum og síðan hitt að löggjöf stangist á við stjórnarskrá. Hvað er þá til ráða til þess að koma í veg fyrir að þetta vandamál komi upp við setningu laga þannig að minna verði um svokölluð lagatæknileg vandamál? Við getum farið þá leið sem er í frv., þ.e. að stofna svokallað lagaráð. Eflaust eru einhverjir kostir í því fólgnir sem eru m.a. tilteknir í greinargerð með frv. Ég er reyndar ekki alveg sammála því sem kemur þar fram en við getum tekið þá umræðu frekar m.a. þegar frv. kemur til hv. allshn. Lagaráð getur líka verið þunglamalegt því að mínu mati eru helstu kostir þeirrar framkvæmdar sem við höfum í dag og við megum alls ekki vanmeta, að þetta er sveigjanlegt kerfi. Við erum tiltölulega fljót að bregðast við ákveðnum vandamálum sem koma upp hverju sinni. Þetta er m.a. það sem þingmenn hjá Evrópusambandinu hafa verið að kvarta undan, t.d. innan Evrópusambandsþingsins sem slíks, að það sé allt of þunglamalegt og ekki nægilega fljótt að bregðast við og einnig hafa m.a. norskir þingmenn og danskir þingmenn viðrað það við mig varðandi sín eigin þjóðþing. Ég er því hrædd um að lagaráð eins og það birtist í þessu frv. gæti verið ansi þungt í vöfum og auk þess, eins og ég benti á, er ekkert sem tryggir það að þingmenn fari síðan eftir þeim ábendingum sem þeir ágætu herrar sem eiga að skipa lagaráð mundu setja fram. Hver er önnur leiðin? Það er hugsanlega lagaskrifstofur sem hér hafa verið nefndar. Það eru ágætis hugmyndir líka. Það er ekkert að þeim. Þá eru það lagaskrifstofur í Stjórnarráðinu, sem annars vegar má hugsa sér í forsrn. eða í dómsmrn. Það er mjög mismunandi hversu sjálfstæðar slíkar lagaskrifstofur eru og spurning hvort þær yrðu beint undir Stjórnarráðinu eða sjálfstæðar, eins og er í Noregi, en í rauninni heyra engu að síður undir þingið. Bent hefur verið á, og er það m.a. röksemdin fyrir því að leggja þetta frv. fram, að meinbugir hafi verið á íslenskri löggjöf, að einhverjir hnökrar hafi verið á íslenskri löggjöf á síðustu árum og bent hefur verið á skýrslu umboðsmanns Alþingis. En það hafa ekki verið miklir og margir hnökrar á danskri löggjöf og eflaust má þakka þessari lagaskrifstofu innan stjórnarráðsins það. Því finnst mér miður ef það á að afskrifa strax þá hugmynd að hafa lagaskrifstofu innan Stjórnarráðsins þar sem hún hefur gefist vel og það hefur verið vitnað í það að í Danmörku og á fleiri stöðum eru gallar á löggjöf mun færri en hér. Eitthvað hlýtur þá sú lagaskrifstofa að hafa gert þrátt fyrir að vera í stjórnarráðinu þar. Þetta er ein leiðin. Fyrsta leiðin er lagaráð, önnur leiðin er lagaskrifstofa og síðan er þriðja leiðin sem ég tel að við ættum að huga betur að því ég vil að við skoðum alla þessa möguleika og vil engan veginn útiloka einn kost umfram annan. Þetta eru allt athyglisverðar tillögur að mínu mati, m.a. sú sem ég vil leggja hér fram. Við verðum að skoða þetta mál heildstætt og ekki einhenda okkur í einn kostinn. Þriðji kosturinn er mjög fýsilegur að mínu mati, þó eflaust geti verið einhverjir gallar á honum líka, en það er að efla nefndasviðið enn frekar. Það hefur verið gert eins og ég benti á áðan. Við höfum fjölgað lögfræðingum á því sviði. Umboðsmaður Alþingis skrifaði álit 1997 og benti á galla í lögum. Mér þætti fróðlegt að kanna einmitt tímabilið frá 1997 fram til dagsins í dag því að einmitt á þessu tímabili hefur þingstarfið, nendasviðið og fleira, verið eflt mjög mikið. Ég held einmitt að verðum að líta mjög vel til þessara nýliðnu ára. Hvað er hægt að gera? Það er hægt að efla nefndasviðið enn frekar og það má alveg kalla það lagaskrifstofu þess vegna innan nefndasviðsins. Það er ágætt svo lengi sem starfsemi þess verði efld. Í frv. er einmitt tekið á þessu og í greinargerðinni segir m.a., með leyfi forseta: ,,Sem dæmi má nefna misræmi eða árekstra milli lagaákvæða, prentvillur, óskýran texta, að gerður sé að lögum mismunur á milli manna án þess að til þess hafi staðið viðhlítandi rök og að ákvæði laga séu ekki í samræmi við stjórnarskrá ...`` Ég held einmitt að þarna sé munurinn sem ég gat um í upphafi. Þarna er annars vegar um lagatæknilegt vandamál að ræða sem við eigum að geta tekist á við, hvort heldur í formi þess að koma á fót lagaráði, setja á stofn lagaskrifstofu innan Stjórnarráðsins eða innan þingsins og ég vil endilega að sá kostur verði skoðaður betur. Síðan er hitt. Hvað gerum við til þess að koma í veg fyrir að lög stangist á við stjórnarskrá? Nefndir hafa verið stjórnlagadómstólar og ég get tekið undir það með 1. flm. þessa máls að mér finnst það ekki fýsilegur kostur. Ég held að það sé einfaldlega allt of stór biti fjárhagslega. Ekki virðist mega tala um fjárhagslegar skuldbindingar í þessu máli, það má skilja það á hv. þm. stjórnarandstöðunnar. Þó vil ég einmitt nefna það varðandi stjórnlagadómstólinn að við erum einfaldlega of fá og það yrði of stór biti fyrir okkur að koma á fót slíkri stofnun sem það yrði auðvitað. Ég vil því útiloka þann kost en um leið taka undir þá hugmynd sem hv. þm. Pétur Blöndal minntist á áðan í ræðu sinni, þ.e. að Alþingi geti á einhvern hátt skotið ákveðnum málum til Hæstaréttar þannig að t.d. hreinn meiri hluti Alþingis eða aukin meiri hluti geti skotið þangað ákveðnum málum, deilumálum, sem hugsanlega stangast á við stjórnarskrána og þá taki Hæstiréttur á þeim, fullskipaður, með níu mönnum, ekki sjö heldur níu mönnum og ef Hæstiréttur telur að viðkomandi lagafrv. eða lagabálkur komi til með að stangast á við stjórnarskrána þá þyrfti jafnframt aukinn meiri hluta Hæstaréttar, sex af níu. Þetta eru allt atriði sem mér finnst að hið háa Alþingi eigi að skoða betur, ekki útiloka neinn kost. En við verðum að ræða þessi mál á breiðum grundvelli með það markmiði að efla og bæta og styrkja löggjöfina og þá um leið réttaröryggið í landinu. Ég vil undirstrika að þingið er sífellt að bæta starfsemi sína. Það hefur verið að gera það á undanförnum árum. Það eflir líka réttaröryggi landsmanna. Það er liður í því að efla það þannig að þetta stendur allt til bóta. Allir hv. þm. hér inni vilja einmitt styrkja og efla lýðræðið sem mest þeir geta. Þessi umræða er liður í því. En ég vil einnig geta þess að við eigum ekki að breyta eingöngu breytinganna vegna. Við verðum að gera það markvisst. Þetta frv. er eflaust ágætis hugmynd en ég sé hana ekki fullskapaða eins og margoft hefur komið fram hér í umræðum. Þetta er engu að síður ágætis innlegg í umræðuna um að bæta löggjöfina.

Herra forseti. Ekki er nú farið í þessar breytingar breytinganna vegna. Það hefur margoft verið rakið í umræðunni að ástæða er fyrir þessum breytingatillögum. Þráspurt hefur verið, nú síðast af hv. þm. Þorgerði Gunnarsdóttur, hvað gerist ef menn fara ekki að ráðum lagaráðsins. Ég vil bara benda á að eðli málsins samkvæmt eins og lagt er til í tillögunni þá er lagaráð Alþingi og Stjórnarráðinu til ráðgjafar um undirbúning löggjafar. Svo er eðli málsins samkvæmt þegar um er að ræða ráðgjafarráð. Þá felur það aðeins í sér að það er álitsgefandi og ráðgefandi. En niðurstaða þess er ekki bindandi. Og það er í samræmi við það sem hefur verið í nágrannaríkjunum. Hvaða fyrirkomulag svo sem menn hafa á þessum lagaráðum þá eru þau ráðgefandi en ekki bindandi. Áfram er það síðan þannig að dómstólar leggja endanlegt mat á stjórnskipunarlegt gildi laga. Aðrar eftirlitsstofnanir eins og t.d. umboðsmaður Alþingis fylgjast áfram með sínum þáttum málsins o.s.frv. Það er því ekki verið að hreyfa við neinum öðrum þáttum í þessari tillögu, eingöngu því að koma á ráðgefandi ráði við hið háa Alþingi og við ríksstjórnina sem geti aðstoðað okkur við löggjafarundirbúninginn. Það er tilgangurinn með þessu öllu saman. Hv. þm. sagði áðan að vel kæmi til greina að setja á stofn skrifstofu á borð við þær sem eru á Norðurlöndunum, a.m.k. útilokar hún ekki þann möguleika. Því vil ég spyrja hvort hv. þm. sé þeirrar skoðunar að ástæða sé til að styrkja enn frekar þátt framkvæmdarvaldsins í lagasetningunni eða hvort hún samsinni því ekki með mér og þeim fjölmörgu sem hér hafa talað að þvert á móti þurfi að styrkja þátt Alþingis í lagasetningunni. Ég vildi spyrja hv. þm. að þessu.

Herra forseti. Eins og hv. þm. sem hlustaði væntanlega á mig áðan getur getið sér til um þá er ég ekki að útiloka einn eða neinn kost hvort sem lagaskrifstofan verði í Stjórnarráðinu, hér á hinu háa Alþingi eða að efnt verði til lagaráðs, því að við höfum dæmi um það frá Danmörku. Ein meginforsendan fyrir því að þið leggið þetta fram, hv. þingmenn, er sú að það á að fækka lagatæknilegum göllum á frumvörpum. Þeir hafa ekki verið til staðar í Danmörku svo að hægt sé að tala um. Það er m.a. lagaskrifstofu þess stjórnarráðs að þakka þannig að það er ekki meingallað að hafa lagaskrifstofu innan viðkomandi stjórnarráðs, engan veginn svo. Og um leið og þeim lagatæknilegu göllum fækkar þá sendum við hér á Alþingi auðvitað frá okkur betri lagafrv. Það er nú einu sinni þannig.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. formaður allshn., hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir, er að mínu mati mun málefnalegri í afstöðu sinni við 1. umr. til málsins en margir flokksbræður hennar sem hér hafa talað og ráðist hafa af mikilli hörku gegn þessu máli. Vil ég þar sérstaklega nefna hæstv. forseta Alþingis, hv. þm. Halldór Blöndal, og hæstv. forsrh. Ég fagna því að það sé a.m.k. skoðun þingmannsins að þetta sé fyllilega þess virði að skoða. En ég vil benda á varðandi framkvæmdina í Danmörku að vissulega hefur hún haft betrumbætur í för með sér varðandi lagatæknilega ágalla. Eigi að síður er gríðarlega mikil umræða á meðal lögfræðinga og líka í dönskum fjölmiðlum um þetta fyrirkomulag einmitt vegna þrískiptingar ríkisvaldsins. Um það erum við að tala hér. Ég er ekki að efast um að hin lagalegu gæði ráðgjafarinnar gætu verið hin sömu. En spurningin er hvort við viljum styrkja þátt Alþingis í lagasetningunni eða hvort við viljum styrkja þátt framkvæmdarvaldsins og að auki hvort meiri líkur séu á því að þá séu í raun pólitísk inngrip inn í hina lögfræðilegu ráðgjöf undir hatti ráðuneytanna eða undir hatti Alþingis. Um þetta snýst málið.

Herra forseti. Ég get ekki annað en enn og aftur komið með það að mér finnst miður þegar hv. þm. stjórnarandstöðunnar eru að draga skoðanir og ræður annarra hv. þm. í dilka, hvort sem það eru hæstv. forsrh., dómsmrh. eða hæstv. forseti þingsins. Það hafa verið fluttar málefnalegar ræður í dag þar sem skoðanir hafa verið viðraðar, umdeilanlegar skoðanir, en við verðum að virða þær. Að mínu mati hafa tveir menn til að mynda --- fyrst við erum byrjuð að draga menn dilka, meta ræður og gefa einkunnir --- sem bera eftirnafnið Blöndal, það er tilviljun ein, flutt afspyrnugóðar ræður að mínu mati.

Þú svaraðir ekki spurningu minni, hv. þm.

Virðulegi forseti. Mér hefur þótt dálítið merkilegt í þeim málflutningi sem hér var hafður uppi er að ef umrætt ráðgefandi ráð setti reglur, þá væri hættan sú að einstaka þingmenn væru með stæla, virtu hugsanlega ekki þær reglur, og ef ég man orðræðuna rétt þá mundu þeir nota þessar reglur til að reyna að beita þeim gegn meiri hlutanum eða notfæra sér einhverjar slíkar reglur til að ná sér niðri á meiri hlutanum ef ég man orðræðu eins hv. þm. hér fyrr í dag og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir virtist taka undir. Ég vil þess vegna af þeim ástæðum einum nefna af því að hv. þm. er formaður allshn. og að hluta til heyrir a.m.k. skýrsla umboðsmanns Alþingis undir nefndina, hún kemur til skoðunar í allshn., og umboðsmaður Alþingis hefur ekki úrskurðarvald af neinum toga, álit hans er ráðgefandi. Hann fjallar um það álitaefni sem undir hann er borið, sem lýtur að málsmeðferð í stjórnsýslunni fyrst og fremst og álit hans er ráðgefandi. Hann er virtur sem slíkur, enda held ég að flestir hafi smám saman komist á þá skoðun að rétt sé að virða þá niðurstöðu sem umboðsmaður kemst að og það er orðið mjög sjaldgæft að þær séu dregnar í efa. Þess vegna er það fyrst og fremst virðingin og það hvernig menn vinna sem ræður því hvort menn framfylgi eða fylgi eftir þeim reglum sem settar eru. Þess vegna finnst mér það ekki vera sterk rök í umræðunni þegar menn halda því fram að þar sem ekki er um að ræða bindandi reglur þá sé hættan sú að ef þetta verður að lögum, sem ég er smám saman farinn að draga í efa eftir umræðuna í dag, þá muni menn notfæra sér þessar reglur til að ná sér niðri á meiri hlutanum.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. sé að leggja mér einhver orð í munn og rugla ræðu minni við ræður einhverra annarra, enda upptekinn við einkunnagjöf í þeim efnum, þannig að það er ósköp skiljanlegt að einhverjar ræður ruglist. En engu að síður hefur þeim ábendingum heldur ekki verið svarað sem komu fram fyrr í dag að þegar málsmetandi menn, mjög virtir menn, ekki bara úti í bæ heldur líka hjá lagadeild Háskóla Íslands koma á fund þingnefnda og koma með ákveðin atriði, að ekki er farið eftir þeim. Af hverju? Af því að það er einfaldlega pólitík í gangi. Ég held að þegar við lítum heildstætt á þetta mál og þá kosti sem ég nefndi áðan í ræðu minni, þá komi þetta lagaráð alltaf til með að vera ráðgefandi, lagaskrifstofur hvar sem þær verða staðsettar því að á endanum eru það alltaf þingmenn sem þurfa að gera það upp við sig hverju þeir ætla að greiða atkvæði. Þeir þurfa að eiga við samvisku sína, sannfæringu því að þeir eru sannir umbjóðendur fólksins.

Virðulegi forseti. Það hefur vissulega verið umræða um ráðgefandi ráð og niðurstöðu af því ef slíkar reglur yrðu settar. Hv. þm. vitnaði til umræðu sem fór hér fram fyrir nokkrum vikum í svokölluðu öryrkjamáli og vitnaði til þess að tilteknir aðilar hefðu komið á fund nefndar og lýst yfir ákveðinni skoðun og minni hlutinn hefði haft uppi aðra skoðun af því að það hefði fyrst og fremst verið pólitík í gangi. Í fyrsta lagi vil ég segja það, virðulegi forseti, að það hefur enginn í sjálfu sér lýst yfir því án fyrirvara að það mál sem við ræddum þá sé klárlega í samræmi við stjórnarskrána. Það hefur ekkert komið fram. Það er alveg klárt. Í öðru lagi ætla ég að leyfa mér að halda því enn og aftur fram sem ég hef gert margoft að sú afturvirkni sem var í löggjöfinni í svokölluðu öryrkjamáli fær ekki staðist stjórnarskrána, ég er alveg sannfærður um það. Ég vil því, virðulegi forseti, mótmæla því harðlega að við sem hér erum --- af því að hv. þm. hafði orð á því að allir þingmenn væru bundnir af samvisku sinni --- værum að halda þessu fram fyrst og fremst af einhverri pólitík. Það er einfaldlega af því að a.m.k. sá sem hér stendur er sannfærður um það.

Herra forseti. Þessi umræða hefur staðið lengi dags. Ég lít svo á að málið sem hér hefur verið rætt eigi fullan rétt á sér og fullt erindi inn í þingið, enda hefur umræðan borið það með sér að ekki er vanþörf á að ræða þessi mál. Ég vil hins vegar víkja að því að í umræðunni í dag hefur komið fram að vanda þyrfti lagatæknileg atriði og fara yfir frumvörp og annað slíkt. Af mörgum ræðum sem hér hafa verið fluttar held ég að hv. þm. Þorgerður Gunnarsdóttir hafi flutt eina af þeim betri, svo maður gefi einkunnir út og suður. Ég vil hins vegar vekja athygli forseta þingsins á því að ég tel að hér í þinginu liggi fyrir frv. sem sé algerlega óþarfi að taka til meðferðar, og ég vil mælast til þess við hæstv. forseta að hann láti skoða það áður en lengra er haldið. Sem betur fer er ekki búið að mæla fyrir því en þetta frv. er um áhafnir íslenskra skipa. Ég held að þetta frv. standist ekki eins og það er fram sett, m.a. vegna þess að þar eru vitnað í alþjóðasamþykkt sem er ekki orðin til, hefur eingöngu verið staðfest af tveimur ríkjum, Rússum og Dönum, og samt eru í textanum hingað og þangað tilvitnanir í hana og það eru ýmis fleiri atriði. Ég vil bara mælast til þess við forsetana og láta reyna á það hvort þeim finnist ekki ástæða til að skoða þessa athugasemd og kanna hvort þetta á frv. á erindi til þingisins eins og það liggur fyrir.

Forseti vill vekja athygli hv. 4. þm. Vestf. á því að hann er í andsvari við hv. 5. þm. Reykn. og vill biðja hv. þm. að vekja athygli á efni málsins undir réttum formerkjum.

Herra forseti. Hér hefur farið fram málefnaleg umræða í dag. Nokkurrar geðshræringar gætti um skeið, ekki síst hjá hæstv. forsrh. sem varð heitt í hamsi og nokkuð niðri fyrir þegar farið var að tengja þetta frv. og umræðuna dómnum í svokölluðu öryrkjamáli en þetta frv. til laga um lagaráð gengur einmitt út á að slíkt ráð verði Alþingi og Stjórnarráðinu til ráðgjafar um undirbúning löggjafar um það hvort frv. standist stjórnarskrá eða alþjóðasamninga. Ég lít svo á að þetta frv. sé mjög gott innlegg í þá umræðu sem farið hefur fram og þarf að fara fram um leiðir til að styrkja löggjafarstarf þingsins en ég vil að það komi fram að ég tel að það starf sé almennt til mikillar fyrirmyndar. Ég held að lagasmíð sé almennt mjög vönduð. Að henni koma fjölmargir aðilar, iðulega úr ráðuneytum, sérfræðingar þingsins og það er einnig rétt sem hér hefur komið fram að sá háttur er hafður á við yfirferð frumvarpa að kalla til sérfræðinga, lögfróða og fulltrúa flestra þeirra aðila sem málið varðar á einn eða annan hátt. Hins vegar hafa orðið slys, það vitum við öll, og stundum hafa þessi slys orðið þegar reynt er að hraða frumvörpum í gegnum þingið, oft í tengslum við fjárlög, og um það eru mörg dæmi frá liðnum árum. Síðan eru til annars konar slys. Ekki ætla ég að segja að þau séu ásetningsslys, slys eru þau en alvarleg engu að síður. Þá er frægast að nefna breytingar sem gerðar voru á almannatryggingalögunum undir lok árs 1997 en á grundvelli þeirra var kveðinn upp hæstaréttardómurinn sem ég vísaði til fyrr. Fleiri dæmi eru um dóma sem hafa sýnt fram á að lög stríða gegn stjórnarskrá lýðveldisins. Það hefur verið vitnað í þessa dóma við umræðuna í dag, svokallaðan Valdimarsdóm, en það var dómur sem gekk í máli Valdimars Jóhannessonar gegn íslenska ríkinu en þar dæmdi Hæstiréttur að tiltekin grein í lögum um stjórn fiskveiða, lögum nr. 38/1990, stangaðist á við stjórnarskrá landsins. Látið var reyna á 2. gr. sömu laga í svokölluðu Vatneyrarmáli en Hæstiréttur komst reyndar að þeirri niðurstöðu að hún stangaðist ekki á við stjórnarskrána. Síðast er þetta dæmi sem hefur orðið mönnum tilefni til mikillar umræðu og það er öryrkjadómurinn. Þegar hann var kveðinn upp fyrst var a.m.k. svo að skilja á fréttum að það stjórnvald sem með málaflokkinn fór, Tryggingastofnun og heilbrrn., væru á því máli að dómurinn væri skýr og afdráttarlaus og ekkert því til fyrirstöðu að greiða öryrkjum í samræmi við hann. Ríkisstjórnin undir forustu hæstv. forsrh. var á öðru máli og fékk málið í hendur nefnd utanþingsmanna, lögfræðinga að sönnu, undir forsæti lögfræðings sem hafði gagnrýnt dóminn. Verkefni nefndarinnar var að greina dóminn og smíða lagafrumvörp sem reist væri á þeirri greiningu og væntanlega einnig erindisbréfi frá forsrn. eða ríkisstjórninni, bréfi sem Alþingi hefur ekki verið sýnt og hefur verið neitað að reiða fram þrátt fyrir margendurteknar óskir þar að lútandi og vísa ég þar í lögmann Öryrkjabandalags Íslands. Þegar ég segi að mér finnst þetta frv. ágætt innlegg í umræðuna er ég ekki viss um að ég hafi endilega sannfæringu fyrir því að þetta sé eina rétta leiðin sem fær er til að skera úr í álitamálum eða ágreiningsefnum, sérstaklega varðandi hina stóru spurningu hvort lög eða lagafrv. standist stjórnarskrá landsins. Síðar á dagskránni er till. til þál. sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggur fram. Þar er lagt til að kannað verði hvort æskilegt sé að stofna stjórnlagadómstól eða stjórnlagaráð. Þetta er þáltill., ekki frv. eins og það sem við erum að ræða hér, enda er gert ráð fyrir því að fram fari könnun á þessu og allar hliðar málsins skoðaðar rækilega. Því hefur verið haldið fram við umræðuna að með því að skipa lagaráð eða jafnvel stjórnlagadómstól eða stjórnlagaráð sé verið að ganga á hlut alþingismanna, lýðræðislega kjörinna fulltrúa, og færa vald yfir til dómara, lögfræðinga og embættismanna. Vissulega eru það rök sem ég hef viljað taka mjög alvarlega. Ég vek hins vegar athygli á því að í því frv. sem hér er til umræðu er gert ráð fyrir ráðgjafarhlutverki þessa lagaráðs, ekki ákvörðunarvaldi. Hins vegar finnst mér vert að íhuga þetta mjög rækilega og vísa í ábendingu hv. þm. Péturs H. Blöndals sem benti á ákvæði í stjórnarskrá landsins um frelsi alþingismanna til þess að leggja fram lagafrv. Ástæðan fyrir því að mér finnst hins vegar efni til þess að taka þessi mál til skoðunar er sá mikli ágreiningur sem risið hefur núna á síðustu mánuðum, bæði í Vatneyrarmálinu sem ég vitnaði til og ekki síður í öryrkjamálinu. Ég held að það sé mjög alvarlegt fyrir Alþingi þegar ekki er til farvegur sem sátt er um til að taka á slíkum ágreiningi, hvort sem það er með úrskurðarvaldi eða á ráðgefandi hátt. Mér finnst það vera mjög alvarlegt þegar upp koma deilur eins og sú sem varð í tengslum við öryrkjamálið að slíkur farvegur sé ekki fyrir hendi. Hæstv. forseti Alþingis ritaði Hæstarétti bréf í nafni forsætisnefndar til að fá afstöðu hans til málsins. Þetta er væntanlega til marks um að hann telji að þörf sé á einhverjum slíkum farvegi enda hafa ýmsir þingmenn Sjálfstfl. og stjórnarliðsins --- ég vil taka það fram að ég sakna þess mjög að framsóknarmenn taki þátt í þessari umræðu. Ég held að engin framsóknarmaður hafi kvatt sér hljóðs um þetta mál --- en margir hv. þm. Sjálfstfl. hafa talið nauðsyn á því að fela Hæstarétti eitthvert ráðgefandi vald eða jafnvel úrskurðarvald. Þá hefur verið talað um að styrkja Hæstarétt jafnvel þannig að hann verði fullskipaður þegar hann tekur á slíkum málum. Ég leyfi mér að hafa miklar efasemdir um slíka styrkingu Hæstaréttar því að mér finnst að í því felist sú hugsun að til sé eitthvert fyrsta flokks réttlæti og fyrsta flokks niðurstaða og síðan annars og þriðja flokks niðurstaða. Úrskurður Hæstaréttar er einfaldlega úrskurður Hæstaréttar og hann gildir í öllum málum. Ég held að í öllum þeim tilvikum sem málum er vísað til Hæstaréttar þá finnist þeim sem þangað vísa málum sínum mikilvæg mál vera á ferðinni og að þau eigi öll að fá þar sömu afgreiðslu þannig að ég vara við þessu. En ég ítreka það, herra forseti, að ég lít svo á að þetta sé mikilvægt innlegg í mikilvæga umræðu. Þetta tengist öðrum málum sem eru síðar á dagskránni og ég hvet til þess að á þessu verði tekið málefnalega og við fáum þegar upp er staðið niðurstöðu sem sátt getur verið um.

Herra forseti. Mér þótti ræða hv. 13. þm. Reykv. Ögmundar Jónassonar athyglisverð. Það er skemmtilegt að velta því fyrir sér vegna þess að hann komst svo að orði að stundum hefðu orðið slys, einkum þegar reynt væri að hraða frumvörpum í gegnum þingið eða frumvörpum væri hraðað í gegnum þingið. Þegar maður lítur á þau lög sem umboðsmaður vakti athygli á, úttekt á meinbugum á lögum sem tíundaðar eru í skýrslum umboðsmanns Alþingis fyrir árin 1988--1997 að sennilega hefur ekkert af þeim frv. varðað afgreiðslu fjárlaga, heldur er hér um frv. af allt öðru tagi að ræða. Sumt kemur manni pínulítið á óvart eins og að ekki er kveðið á um það í lögum hver skuli eiga að greiða fyrir tannviðgerðir fanga. Hér er m.a. rætt um að reglur um skráningu mannanafna hafi ekki verið settar með réttum hætti. Í ljós kemur að félmrh. hefur verið ógætinn varðandi byggingarsamvinnufélög á árinu 1993 o.s.frv. En þetta eru ekki mál sem hefur verið reynt að hraða í gegnum þingið og það kemur á óvart. Ég er á hinn bóginn sammála honum um þá niðurstöðu að hér er reynt að vinna vel að lagafrv. þó að okkur hafi orðið á og ég er sammála honum um að við hljótum að velta fyrir okkur þeirri reynslu sem við höfum orðið fyrir.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu. Hún hefur verið að mörgu leyti góð og ítarleg. Ég treysti því að frv. fái góða og vandaða málsmeðferð í hv. allshn. Alþingis. Ekki síst í ljósi þess hvernig hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir, formaður allshn., tjáði sig um þetta mál áðan, þá trúi ég því og treysti. Ég vil víkja örfáum orðum að ýmsu sem komið hefur fram í umræðunum í dag. Sérstaklega vil ég minnast á málflutning hæstv. forsrh. og hv. þm. Halldórs Blöndals, forseta Alþingis, og velta því fyrir mér hver séu málefnaleg rök þeirra tveggja gegn þessu máli. Þau málefnalegu rök sem ég heyrði helst hjá þessum ágætu þingmönnum voru þau að frv. væri óskýrt, sérstaklega að 1. gr. frv. væri mjög óskýr vegna þess að ekki væri nákvæmlega farið út í það hvað lagaráðið ætti að gera. Þeir hafa velt upp spurningum og margir aðrir um það hvað gerist ef ekki er farið eftir ráðgjöf ráðsins. Það hefur jafnvel komið fram, a.m.k. af hálfu hæstv. forsrh., að hann telji slíkri skrifstofu mun betur komið fyrir innan Stjórnarráðsins, ef hún yrði á annað borð sett á stofn eða slíku ráði eða nefnd eða hvað við köllum það, og hann vildi gera lítið úr því að nokkur hætta væri á að slakari lagaleg ráðgjöf kæmi þaðan en ef þetta kæmi frá hinu háa Alþingi. Ég heyrði ekki hv. þm. Halldór Blöndal og forseta Alþingis tjá sig nákvæmlega um þennan þátt málsins. Má vel vera að ég hafi ekki heyrt rétt. En ég heyrði hann a.m.k. ekki tjá sig nákvæmlega um þetta, hvort hann hefði trú á því að þessu væri betur komið fyrir undir Stjórnarráðinu ef á annað borð væri sett á stofn slíkt apparat. Reyndar trúi ég því ekki að svo sé komið fyrir hv. Alþingi að forseti þess telji slíkri skrifstofu betur fyrir komið undir Stjórnarráðinu því að ástæða þess að við sem flytjum þetta mál og leggjum til að lagaráð verði staðsett á vegum Alþingis og undir hatti Alþingis er einmitt sú viðleitni okkar að rétta hlut Alþingis í lagasetningunni. Það hefur margoft komið hér fram. Við höfum öll heyrt umræðu um það, og hún hefur m.a. farið fram hér, að vægi Alþingis hafi í raun farið minnkandi gagnvart auknu vægi framkvæmdarvaldsins. Við þekkjum öll þá umræðu og ég vil fullyrða að flest okkar finni fyrir því á Alþingi hversu mikið og þungt vægi framkvæmdarvaldsins er í tengslum við lagasetninguna. Vel má vera að sú lagalega ráðgjöf --- og ég reyndar vil meina það að í ráðuneytinu sé mikið af hæfu löglærðu fólki starfandi en það breytir ekki því að verkefni okkar er líka það að styrkja þátt Alþingis í lagasetningunni, að styrkja þátt Alþingis í ríkisvaldinu. Ég verð að segja það, herra forseti, að ég hafði ekki hugmyndaflug í það að ímynda mér að hæstv. forseti Alþingis mundi leggjast af svo miklum þunga gegn málinu á þann hátt sem hann gerir. Vissulega ber ég fulla virðingu fyrir sjónarmiðum hans. Ég hef aldrei sagt neitt annað. Þó verð ég að viðurkenna að á köflum hef ég ekki alveg skilið kannski rökstuðninginn hjá honum að vera á móti málinu. Ég virði þau rök fullkomlega. En ég undrast eigi að síður að hann skuli ekki taka undir þann þátt í okkar málflutningi að æskilegt sé að styrkja verulega stöðu Alþingis í lagasetningunni og að bæta löggjafarundirbúninginn í ljósi þess, herra forseti, að við höfum verið að fá athugasemdir um meinbugi á lögum sem eru í meira mæli en gerist í nágrannaríkjununum burt séð svo frá því hvaða form nágrannaríkin hafa á því að undirbúa sín lög að öðru leyti. Ég hef ekki heldur enn þá heyrt rök fyrir því af hverju ekki sé þörf á slíkri skrifstofu, ráði eða nefnd, hvað sem við köllum það, hér á landi meðan önnur ríki allt í kringum okkur telja fulla þörf á að hafa slíka skrifstofu starfandi. Ég held að við séum ekki betur af guði gerð en kollegar okkar í öðrum löndum eða höfum betri þekkingu á lögfræði eða á tæknilegum úrlausnarefnum varðandi lagasetningu. Ég leyfi mér að efast um það og af því að hæstv. forseti Alþingis, hv. þm. Halldór Blöndal, er enn staddur í salnum að hlýða á þessa umfjöllun, þá kalla ég eftir því hver séu rökin fyrir því að ekki sé þörf á að gera þetta hér á landi á meðan önnur ríki telja sig þurfa slíka starfsemi. Ég vil líka ítreka það, herra forseti, vegna þess að það hefur margoft verið rætt í umræðunni að nefndasvið Alþingis hefur verið eflt á síðustu árum og hefur að öllu leyti verið vandað mun meira til þessara hluta og lögfræðiþekkingin á vegum þingsins er mun meiri nú en fyrir nokkrum árum. Ég vil ítreka það að ég margtók fram í framsögu minni og örugglega einhvern tíma í andsvörum líka að þetta hefur verið að gerast. En þetta hefur líka verið að gerast, herra forseti, í löndunum allt í kringum okkur. Þar hafa þjóðþingin verið að stórbæta lögfræðiþekkinguna innan þingsins til viðbótar við það að vera með slíka stofnun, ráð eða skrifstofu á borð við það sem lagt er til í þessu frv. Þetta er m.a. til komið vegna þess að þessi lagatæknilegu úrlausnarefni og lögfræðilegu úrlausnarefni eru miklu meiri, sérstaklega þar sem mikið er um það að löggjöf komi til á grundvelli alþjóðasamninga, þá krefst það aukinnar lögfræðiþekkingar innan þingsins að útfæra það innan ráðuneytanna. Þetta hefur því líka verið að gerast í nágrannalöndunum þannig að það eru ekki rök fyrir því að okkur nægi að efla nefndasviðið og fjölda löglærðra manna innan þingsins en að einhver rök séu fyrir því að ekki þurfi að koma á borð þessu ráði eða einhverju ámóta fyrirbæri eins og nágrannaríkin hafa gert og sum hver hafa mjög lengi haft starfandi með góðum árangri. Af hverju leggjum við til að lagaráð sé skipað eins og lagt er í þessari tillögu? Ef ég fer fyrst yfir 1. gr. áður en ég ræði um 2. gr., þá á ég mjög erfitt með að skilja af hverju fólk áttar sig ekki á því hvað felst í síðari setningu þeirrar greinar sem er svona, herra forseti: ,,Lagaráð er Alþingi og Stjórnarráðinu til ráðgjafar um undirbúning löggjafar, um það hvort frumvörp standast stjórnarskrá eða alþjóðasamninga sem íslenska ríkið er bundið af eða hvort á frumvörpum eru lagatæknilegir ágallar.`` Mér finnst þetta alveg skýrt, herra forseti. Þetta er auk þess í samræmi við þá umfjöllun sem hefur verið að eiga sér stað annars staðar. Þetta er í samræmi við verkefni ámóta fyrirbæra annars staðar og kemur mjög glögglega fram í allri umfjöllun um málið. Hvort sem hún er lögfræðilegs eðlis eða af öðrum toga þá eru menn að tala nákvæmlega um þessi verkefni. Síðan er það að sjálfsögðu ráðsins að útfæra það nánar hversu langt það gengur í þeim efnum og, eins og lagt er til í 2. gr. frv., forsætisnefndar Alþingis sem við flutningsmenn þessa frv. töldum okkur vera að gera nokkuð hátt undir höfði í frv. með því að leggja til að forsætisnefnd skipi án tilnefningar formann nefndarinnar og setji auk þess ráðinu starfsreglur, herra forseti. Með þessu erum við leggja til að forsætisnefnd eigi gríðarlega mikinn þátt í því að móta hvernig þetta ráð fari af stað og hvernig það starfi vegna þess að við viljum auka vægi Alþingis í lagasetningunni eins og ég hef margoft sagt í þessari ræðu og fyrri ræðum sem ég hef haldið um þetta mál í dag. Af hverjum leggjum við til að ráðið verði skipað eins og segir í 2. gr., þ.e. að tveir menn séu skipaðir samkvæmt tilnefningu o.s.frv.? Ég tek það fram að það er ekkert heilagt í mínum huga. Við veltum fyrir okkur hvort við ættum að láta t.d. Dómarafélag Íslands tilnefna einn. Hugsanlega gætu fleiri menn verið í ráðinu. Það gæti verið skipað fimm mönnum. Mér finnst ekkert heilagt í þeim efnum. Þetta er ein hugmynd sem hér er viðruð. Ég er þeirrar skoðunar persónulega að ekki sé rétt að dómarar komi að slíkum löggjafarundirbúningi, sérstaklega í ljósi þess að þeir séu þá búnir að gefa ráð um það hvernig eigi að meta lögin þegar þeir hugsanlega fá þau seinna til umfjöllunar. Mér fannst því ekki vera nógu góður bragur á því. En ég útiloka ekkert í þeim efnum og mér finnst það ekki vera heilagt, herra forseti. Það er útfærsluatriði. Við leggjum hins vegar til að tveir nefndarmanna séu skipaðir að tillögu annars vegar lagadeildar háskólans og hins vegar að tillögu Lögmannafélagsins. Það er í samræmi við þá umræðu sem hefur verið um stofnun slíks ráðs t.d. í Danmörku. Þar hefur þetta verið inni í myndinni. Sænska lagaráðið er stofnað 1909. Í raun er það skipað dómurum tveggja dómstiga, annars vegar stjórnsýsludómstigsins og hins vegar hæstaréttar. Fyrirmyndin er síðan 1909 og kannski er ekkert óeðlilegt við að í tímans rás mundu menn ef þeir væru að gera þetta í dag hugsanlega hafa eitthvert annað form á þessu. Það hefur hins vegar reynst ágætlega þar í landi og kannski er engin ástæða til að breyta því þar í samræmi við þá hefð sem þar hefur skapast. En í Danmörku er umræðan á þessum nótum og þangað m.a. höfum við svolítið verið að horfa. Bara svo það sé alveg skýrt þá vona ég að ég hafi ekki móðgað neinn eða við flutningsmenn þessa frv. með því að leggja til að forsætisnefnd skipi ekki alla nefndina án tilnefningar. Það er einungis gert með það í huga, herra forseti, að tryggja ákveðið sjálfstæði og ákveðna faglega umfjöllun í ráðinu. Ég ítreka það enn og aftur að þetta er í anda þess sem menn eru að tala um t.d. í Danmörku og hafa lagt til þar, að eðlilegt sé að Lögmannafélagið og lagadeildin eða háskólinn komi að þessu ráði. En eins og ég sagði áðan leggjum við til að forsætisnefnd setji ráðinu starfsreglur þannig að hún ræður mjög miklu um það hvernig af stað verður farið. Forsætisnefnd hefur mjög mikið um það að segja samkvæmt þessu frv. hvernig þetta fyrirbæri mundi mótast. Ég get líka viðurkennt það hér, herra forseti, að það var allt saman vísvitandi gert að hafa þetta ekki of niður njörvað vegna þess að við teljum og ég fullyrði að ef vilji væri fyrir því af hálfu hæstv. forseta Alþingis eða forsætisnefndar að útfæra þessa hugmynd þá væri þeim ekkert að vanbúnaði að gera það. Forsætisnefnd er í raun fengið mjög mikið hlutverk með þessu frv. og það er viljandi gert vegna þess að ég tel að hún eigi að hafa mjög mikil áhrif á það hvernig þetta ráð verði mótað og hvernig það fari af stað og treysti ég forsætisnefnd mjög vel til þess. Það var ástæðan fyrir því að við leggjum til að þetta sé útfært á þann hátt sem hér hefur greinilega kallað á mjög mikil mótmæli hjá a.m.k. einhverjum hv. ræðumanna í dag. Það er líka þekkt fyrirbæri úr stjórnsýslunni að farin sé tilnefningaleiðin í nefndir eða ráð á borð við þetta og ekkert óeðlilegt við það. Þvert á móti er mjög gott að dreifa valdinu á þann hátt sem þarna er gert. Ég held að menn megi ekki vera svo frekir á vald sitt að þeir treysti ekki faglegum aðilum á borð við lagadeild háskólans eða Lögmannafélaginu til þess að útfæra það sem þessu ráði er ætlað. Það er að mínu mati viðleitni til þess að sporna gegn því að ráðið verði pólitískt. Ég tel að það séu minni líkur á því ef það eru tilnefningaraðilar heldur en ef forsætisnefnd mundi skipa allt ráðið. Ég ítreka það enn og aftur, herra forseti, að skipanin og fyrirkomulag þess hverjir nákvæmlega sitja í þessu ráði er ekki heilagt að mínu mati, en ég tel mikilvægt að þetta ráð verði undir hatti Alþingis en ekki undir Stjórnarráðinu fyrst og fremst vegna þess að ég tel að Alþingi þurfi á frekari styrkingu að halda við löggjafarundirbúning eða í því lagasetningarferli sem nú er orðið þrátt fyrir að menn hafi lagt töluvert í nefndadeildina og að bæta við löglærðu fólki innan þingsins.

Herra forseti. Ég var satt að segja undrandi á sumu sem hv. 9. þm. Reykv., Bryndís Hlöðversdóttir, 1. flm. þessa máls, sagði. Fyrr í dag hafði hv. 6. þm. Suðurl., Lúðvík Bergvinsson, sagt að sú hugmynd, eins og hann orðaði það, að lagaráð hefði það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála, væri opin hugmynd og það ætti að láta verklagið móta hvernig þessari hugmynd reiddi af. Þetta var ekki góð skilgreining á lagatexta. Nú sagði flm., hv. 9. þm. Reykv., Bryndís Hlöðversdóttir, að það yrði algerlega í höndum forsætisnefndar Alþingis að setja ráðinu starfsreglur og kveða nánar á um starfssvið þess og starfsskilyrði. Það var eins og hv. þm. vildi ekki leggja neitt fram í því, vildi ekki útskýra fyrir þingheimi hvernig flutningsmenn hugsa það mál. Mér finnst það skrýtin hugmynd við lagasetningu satt að segja ef flutningsmenn vilja ekki sjálfir gera ítarlega grein fyrir þeim hugmyndum sem eru á bak við lagatextann.

Herra forseti. Ég er hissa á því að hv. þm. Halldór Blöndal sé núna fyrst að átta sig á þessu vegna þess að þetta stendur í 2. gr. frv.: ,,Forsætisnefnd Alþingis setur ráðinu starfsreglur og kveður nánar á um starfssvið þess og starfsskilyrði.`` Þetta hefur alltaf legið ljóst fyrir frá því að málið var lagt fyrir og frá því að hugmyndin var mótuð. Herra forseti. Ég sé bara ekkert óeðlilegt við það þegar frv. á borð við þetta er lagt fram sem felur í sér ákveðna tillögu um að stofna tiltekið ráð, því falið ákveðið hlutverk og síðan sé forsætisnefnd Alþingis --- ég vek athygli á því að við erum að leggja til að Alþingi sé styrkt í lagasetningarferlinu og við treystum forsætisnefnd Alþingis mjög vel til þess að setja þessu ráði starfsreglur. Ég hef hins vegar mjög skýrar hugmyndir um það, herra forseti, hvernig slíkar starfsreglur eiga að vera og ég get vel boðið hæstv. forsætisnefnd krafta mína, verði eftir því óskað.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort það er eðlilegt að hv. þm. skýri frá því á lokuðum fundi í forsætisnefnd hvaða hugmyndir hún hefur um 

Herra forseti. Ég undrast það að hv. þm. Halldór Blöndal skuli enn og aftur fara út í útúrsnúninga. Hv. þm. hlýtur að þekkja það mjög víðar úr löggjöf vegna þess hversu lengi hann hefur setið á hinu háa Alþingi að oft er lagt til að löggjöf sé útfærð annars staðar en í sjálfu frv. Oft og tíðum er það t.d. gert í reglugerð og mætti vel hugsa sér það fyrirkomulag ef hv. þm. telur það æskilegra. En ég er enn þeirrar skoðunar að forsætisnefnd sé eðlilegur kostur. Þar ætti að vera saman komin sú þekking og viska á störfum Alþingis að þar sætu þeir menn sem gætu best, eða ég a.m.k. treysti best, til þess að útfæra þetta atriði. Ég hef útskýrt í tveimur ræðum, herra forseti, tilgang frv. Það kemur fram í frumvarpstextanum og ef hv. þm. Halldór Blöndal skilur ekki enn þá út á hvað málið gengur þá held ég að ég eyði ekki meiri tíma í að útskýra það en ég hef nú þegar gert.

Herra forseti. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir gleymdi einu atriði varðandi röksemdafærslu með þessu lagaráði sem ég gat um áðan. Ég reyndi að koma inn á bæði kosti og galla þess og ég minnist m.a. á að það væri þunglamalegt, ég óttaðist að það yrði þunglamalegt og mundi draga úr einum helsta kosti lagasetningarkerfis okkar, þ.e. sveigjanleika þess, þess að geta brugðist fljótt við. Ég hef orðið vör við það á ferðum mínum m.a. og í samtölum við þingmenn annars staðar frá að þeim finnst oft viðbrögð og sveigjanleiki þess kerfis sem þeir búa við vera ansi rýr. Mér finnst líka miður ef hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir ætlar að flauta strax út af þá tillögu mína að athuga hvaða kosti það hefur að bæta og efla og styrkja enn frekar nefndasviðið eða einhverja ákveðna lagaskrifstofu innan þingsins. Ég hef ekki verið að flauta strax út af þetta frv. um lagaráð. Ég vil kanna þetta, skoða þetta betur. Ég hef mínar efasemdir án þess þó að vilja útiloka eitt eða neitt. En ég mundi gjarnan einnig vilja að fram færi könnun á lagasetningu frá 1997, frá þeim tíma þegar skýrsla umboðsmanns Alþingis var birt og fram til dagsins í dag. Þetta er einmitt sá tími sem starfsemi Alþingis hefur eflst og styrkst hvað mest og því væri slík könnun mjög fróðleg. Einnig vil ég minna á að við fáum þá fagaðila sem hv. þm. benti á, þ.e. Lögmannafélagið og lagadeild Háskóla Íslands, hvort sem er sem umsagnaraðila við störf nefnda þingsins þegar þær hafa til meðferðar lagafrumvörp almennt fyrir 2. umr.

Herra forseti. Hv. þm. óttast að þetta fyrirkomulag verði þunglamalegt. Ég er þeirrar skoðunar að slíkt ráðgefandi ráð undir hatti Alþingis, eins og hér er lagt til, sé í raun og veru eins létt í meðförum og hægt er, ef við um leið viljum ná fram þeim markmiðum að bæta eða vanda betur löggjafarundirbúninginn. Það er þess vegna sem ég legg til að það sé í þeirri mynd sem það er í frv. Ég óttast meira að aðrir kostir sem nefndir hafa verið í stöðunni séu þunglamalegri. En auðvitað gæti meðferð slíks ráðs í einhverjum tilvikum tafið lagafrv. og það má vissulega segja að það sé ákveðinn kostur hversu mikill sveigjanleiki er í okkar lagasetningu. En það hefur líka oft komið okkur í koll þegar við erum að afgreiða mál allt of hratt í gegnum þingið og í rauninni án þess að við höfum svigrúm til þess að fara nógu vel yfir þau í grunninn og við höfum fengið þau sum hver, þ.e. frv., í hausinn aftur. En hvað varðar nefndasvið Alþingis, herra forseti, ég tel alls ekki að ég hafi verið að ,,flauta það út af`` eins og hv. þm. orðaði það, væntanlega á dómaramáli. Ég óttast hins vegar að það nægi ekki. Það hefur verið gert hér, það hefur verið gert í nágrannalöndunum og það er mjög mikilvægt að gera það. Mjög mikilvægt er að hafa sterkt nefndasvið innan Alþingis og sterka lögfræðilega þekkingu innan Alþingis og hún er til staðar. En ég tel að það breyti því ekki að þörf sé á að koma á ráði á borð við það sem hér er lagt til þannig að ákveðinn farvegur sé fyrir þessi mál. Munur er á því hvort við eflum nefndasviðið, höfum þetta lagaráð, eða hvort við jafnvel köllum menn til nefndanna eftir þörfum eins og hér hefur verið dregið inn í umræðuna líka. Það er allt annar hlutur heldur en hafa ákveðinn hóp manna sem sérhæfa sig í því að fara yfir mál á þennan hátt.

Herra forseti. Ég tel að við eigum að skoða þennan kost enn frekar því að við erum öll sammála um að við viljum vanda og styrkja betur lagasetninguna. En ég tel að við eigum að skoða þann kost að efla enn frekar nefndasviðið hvort sem það heitir lagaskrifstofa eða eitthvað annað því að þá erum við líka með embættismenn sem heyra undir þingið, sem eru beint á vegum þingsins. Og af orðum hv. þm. stjórnarandstöðunnar held ég að það væri einmitt leiðin til þess að styrkja enn frekar löggjafarstarfið sem slíkt. Ég tel það afar mikilvægt ef við mundum fjölga slíkum starfsmönnum til þess að styrkja einmitt þetta löggjafarstarf því þá eru þeir undir stjórn þingsins og hvað er stjórn þingsins annað en stjórnendur í umboði fólksins? Það er eitt besta lýðræðið.

Herra forseti. Ég vil bara ítreka það enn og aftur að ég tel mjög mikilvægt að efla nefndasviðið. Ég tel hins vegar að þó að margir kostir séu við það að hafa sterka lögfræðiþekkingu beint á vegum þingsins yrði það ekki á sama hátt að mínu mati jafnsjálfstætt fyrirbæri og þetta lagaráð sem hér er lagt til. Það hefði ekki sömu sérþekkinguna í því að fjalla nákvæmlega um mál á þann hátt sem hér er lagt til að fara yfir mál með tilliti til þessara sjónarmiða eingöngu og hefði eingöngu það hlutverk, auk þess sem þá yrði ekki heldur aðkoma þessara tilnefningaraðila sem ég tel mikilvægt að hafa inni í þessari mynd. En það er mjög mikilvægt að efla lögfræðiþekkingu innan þingsins og nefndasviðið eins og reyndar hefur verið gert á síðustu árum og hefur verið mjög til bóta. En ég segi það enn og aftur, það dugir ekki að mínu mati, ég held að við þurfum alveg eins og þjóðirnar í kringum okkur að hafa einnig sérstakt ráð eða nefnd, skrifstofu eða hvað sem við köllum það á borð við það sem hér er lagt til og ég sé ekki enn rökin fyrir því af hverju við ættum að þurfa eitthvað minna umleikis í þeim efnum en aðrir.

Herra forseti. Þessi umræða hefur orðið mjög fróðleg og margt komið fram sem hægt er að segja að sé óvænt eins og t.d. sú skoðun eða afstaða hv. 9. þm. Reykv., Bryndísar Hlöðversdóttur, að spurningin sé hvort við viljum styrkja þátt Alþingis í lagasetningunni eða þátt framkvæmdarvaldsins sem hv. þm. talaði síðar um að það væri viðleitni flutningsmanna til að rétta hlut Alþingis í lagasetningarvaldinu, eins og það var orðað. Þetta er satt að segja skrýtin hugmynd: Að til grundvallar ráðgefandi lagaráði sé það að draga úr áhrifum framkvæmdarvaldsins í lagasetningarvaldi. Þetta er nú eitthvað þokuleg hugsun satt að segja. Þegar við erum að tala um og höfum verið að tala um það að við viljum bæta vinnubrögð á Alþingi hafa umræður venjulega snúist um það hvort Alþingi hafi tök á að fara yfir hvort lagafrv. séu lagatæknilega rétt unnin eða hvort við getum treyst því t.d. að stjórnarfrv. séu lagatæknilega rétt unnin um atriði sem ekki eru pólitísk í eðli sínu og ekki skiptir alþingismönnum í stjórnmálaflokka. Ég held að enginn ágreiningur sé um það fyrr en núna í dag, og þá við formann þingflokks Samfylkingarinnar, að þingmenn hafa lagt á það áherslu síðan framkvæmdarvaldið fluttist til landsins og ekki síður meðan framkvæmdarvaldið var í Danmörku að þau mál sem væru lögð fyrir Alþingi af framkvæmdarvaldinu væru vel unnin og það mætti treysta því að þeir lögfræðingar sem komu að samningu frumvarpanna hefðu unnið sitt verk vel og það stæðist sem þar segði í athugasemdum og skýringum með einstökum lagagreinum og Alþingi þyrfti ekki að fara í gegnum það frá upphafi til enda eins og hroðvirknislega hafi verið að frumvörpunum unnið. Á þetta höfum við viljað leggja áherslu, ýmsir þingmenn. Þess vegna kom mér á óvart að hv. þm. skyldi snúa út úr því hjá forsrh. og dómsmrh. þegar þau töluðu um að á síðustu árum hefði Stjórnarráðið staðið betur að samningu lagafrv. en áður hefur verið, minntu á að þrýstingur umboðsmanns Alþingis hefur ýtt á eftir því að ráðherrar gæti sín að lagaheimildir og lagastoð sé fyrir því sem gert er í sambandi við reglugerðir og ýmislegt annað og þess vegna sé við því að búast að þau frv. sem lögð hafi verið fyrir Alþingi síðustu árin hafi verið betur unnin en áður. Þessi skylda hvílir auðvitað á Stjórnarráðinu, á ríkisstjórninni. Og það er ekki til þess að draga úr virðingu Alþingis þó að ég og forsrh. segjum hér í ræðustól að við viljum að Stjórnarráðið vandi betur undirbúning og gerð þeirra frv. sem eru lögð fram þannig að alþingismenn geti treyst því að þar sé lagatæknilega rétt að málum staðið. Ég vil að þetta komi alveg skýrt fram. Þá vil ég í annan stað taka fram þegar verið er að tala um lagaráð eins og hér er fjallað um, þá segir hver flutningsmaðurinn á fætur öðrum að þetta sé einungis ráðgefandi lagaráð. Ráðgefandi lagaráð á að setja reglur um samningu lagafrv. og annan undirbúning löggjafarmála. Ráðgefandi lagaráð á að setja reglur um undirbúning löggjafarmála. Þegar ég síðan spyr hv. flm.: Hvað á hann við með því að lagaráð eigi að setja reglur um undirbúning löggjafarmála? Ég fæ ekki svar við því. Þá er mér sagt: Þetta er opið, reynslan eigi eftir að skera úr um það. Þegar ég spyr hv. flm., af því að svo stendur á að ég er forseti Alþingis, og hér stendur að forsn. Alþingis eigi að setja ráðinu starfsreglur og kveða nánar á um starfssvið þess og starfsskilyrði. Og þegar ég síðan hér í sölum Alþingis spyr flm.: Til hvers ætlast þeir af forsn., hvaða hugmyndir hafa þeir uppi um starfssvið lagaráðsins? Þá er sagt að það séu einmitt kostir þessa frv. að það skuli ekki nánar kveðið á um það og sagt að yfirleitt sé það svo um lagasetningu að það sé ágætt að heimildir fyrir reglugerðir séu sem allra víðastar, eins og ég skildi hv. þm. Þetta er að vísu algjörlega nýtt viðhorf hjá stjórnarandstöðuþingmanni. Ég man ekki eftir þvílíku trausti á ríkisstjórn eins og felst í þessari afstöðu þingmannsins. Þvert á móti hafa stjórnarandstöðumenn yfirleitt reynt að knýja á um það að ráðherrar skýri sem nákvæmast frá því hvernig þeir vilji beita reglugerðarvaldi sínu. Og ef þeir tala um starfssvið og annað í lögum þá er að því fundið að það skuli ekki nánar kveðið á um það. Þess vegna finnst mér skrýtið að hv. þm. skuli ekki taka því fagnandi að einhver vilji á það hlusta hvernig hann hugsi sér að þetta mál sé nánar útfært og segi einungis að þetta sé útfærsluatriði eða úrvinnsla. En þetta hefur ekkert með það að gera að rétta hlut Alþingis, síður en svo. Síðan komu við að því hvaða tilgang lagaráð geti haft ef það er einungis ráðgefandi, ef þeir sem í lagaráðinu eru að meiri hluta njóta ekki trausts alþingismanna. Ég hygg að það sé a.m.k. alveg ljóst ef hér á að kallað til þrjá sérfræðinga sem ekki eru alþingismenn til að hafa vit fyrir alþingismönnum, þá geri ég ráð fyrir því að formenn þingflokkanna vilji hafa eitthvað um það að segja hverjir þessir þrír menn eru. Þeir hafa skipt sér af öðru eins í starfsemi Alþingis og því. Þess vegna hygg ég að sú ábending að slíkt lagaráð yrði að meiri hluta til skipað mönnum sem Alþingi gæti ekkert ráðið hverjir yrðu, muni falla í grýttan jarðveg þegar þetta mál kemur að úrvinnslu. Skil satt að segja ekki hvernig flm. datt í hug að setja þetta fram með þessum hætti. Og ekki er verið að reyna að rétta hlut Alþingis í lagasetningu sem löggjafarvalds með því að kalla til þrjá menn á þennan hátt. Ég vil, herra forseti, úr því að ég hef ekki tíma til að víkja að öllu því sem ég hafði raunar löngun til að gera, enn leggja áherslu á að undanfarin ár hefur verið unnið að því markvisst að styrkja nefndasvið Alþingis. Sjö lögfræðingar vinna nú á nefndasviði. Það er enginn vafi á því að þingmenn hafa allt önnur tök á því nú en áður að fara yfir lagafrv. svo vel sé. Ég vil lýsa því yfir, eins og ég hef raunar áður gert á fundum með formönnum þingflokka, að ég tel mikilvægt að Alþingi reyni að vanda meðferð og yfirferð á lagafrv. áður en að lögum verða en séu ekki í vorhreingerningarumræðum í því sambandi. Og ég vil enn segja að það yrðu mér mikil vonbrigði ef í ljós kæmi að Alþingi hafi ekki ráð á því að leita sérfræðiálits á lögum ef það þætti nauðsynlegt. Að síðustu hlýt ég, herra forseti, að láta í ljósi vonbrigði mín og undrun yfir þeim ummælum sem hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson, hafði um Hæstarétt og vona að þvílík ummæli eigi aldrei eftir að heyrast aftur hér í sölum Alþingis.

Herra forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal talaði um þokulega hugsun. Ég leyfi mér að halda því fram að ýmsir fleiri hafi látið hér í ljósi þokulegar hugsanir en sú sem hér stendur. Honum þykir það þokuleg hugsun að það sé viðleitni flutningsmanna þessa frv. að styrkja þátt Alþingis í lagasetningunni og að draga úr vægi framkvæmdarvaldsins í henni. Það tel ég ekki vera, herra forseti, og ég hef rökstutt það hér fyrr í dag hvers vegna ég tel svo ekki vera. Hv. þm. sagði að þingmenn væru almennt sammála um það að frumvörp frá framkvæmdarvaldinu séu vel unnin en það liggur samt svo í málinu, herra forseti, að frá þessari háttvirtu stofnun koma fleiri lög sem eru haldin ýmsum göllum og meinbugum en gengur og gerist í nágrannalöndunum. Það var a.m.k. sú niðurstaða sem umboðsmaður Alþingis komst að á sínum tíma og má vel vera að eitthvað hafi staðið til bóta í þeim efnum. Herra forseti. Við erum höfum nýverið rætt svokallað öryrkjamál þar sem því var nákvæmlega svo háttað að Hæstiréttur dæmdi lög sem komu frá Alþingi árið 1998 í andstöðu við stjórnarskrá. Ég vona að hv. þm. hafi ekki gleymt því. Þetta gerist og við verðum að horfast í augu við að ekki er nægilega vel staðið að þessum undirbúningi. Ég fer fer fram á það, herra forseti, að hv. þm. beri virðingu fyrir þeirri skoðun sem er lögð fram í þessu frv. að best sé að bregðast við þessu á þann hátt sem hér er lagt til þó svo að hann kunni sjálfur að hafa á því aðrar skoðanir. Varðandi reglugerðarheimildir og að hér sé um að ræða að forsn. setji reglur þá eru þetta útúrsnúningar, herra forseti. Ef við tökum reglugerðarheimildirnar þá eru þær jafnan þannig að nánast er sagt: Ráðherra er heimilt að setja nánari reglur um framkvæmd laganna. Ég hef ekki heyrt hæstv. ráðherra kvarta mikið undan því að þeir vilji fá reglugerðirnar tilbúnar nánast með lagafrv. vegna þess að annars viti þeir ekki hvað þeir eigi að gera, hvaða reglur þeir eigi að setja. Það er beinlínis í þeirra valdi að setja reglur sem eru innan marka þeirra laga sem reglugerðarheimildin byggir á og þetta á hv. þm. að þekkja.

Herra forseti. Ég þori ekki að fullyrða það en mér er nær að halda að umboðsmaður Alþingis hafi varað við því að reglugerðarheimildir séu of víðar. En ég heyri að hv. þm. er þar á öðru máli og er ekkert við því að segja. Ég hlýt að láta í ljósi undrun mína yfir því að ekki sé hægt að koma því til skila sem ég sagði og sem forsrh. sagði í dag að við teldum að á síðustu þremur árum hefðu stjórnarfrv. verið betur unnin en áður og það sé m.a. því að þakka að tekið hefur verið mark á ýmsum ábendingum umboðsmanns Alþingis. Ég skil ekki hvers vegna hv. þm. getur ekki meðtekið þann einfalda boðskap. Ég hlýt í annan stað að láta í ljósi undrun mína yfir því að það skuli vera eitthvert ádeiluefni hvort betur sé unnið að löggjöf en áður og einnig að því skuli haldið fram að með þessu lagaráði eigi að draga úr áhrifum framkvæmdarvaldsins í lagasetningu. Framkvæmdarvaldið hefur stjórnarskrárbundinn rétt til að leggja frumvörp fyrir Alþingi, í ríkisstjórninni eru þingmenn. Þeir hafa rétt til þess sem þingmenn að leggja frv. fyrir Alþingi og þeir geta einnig lagt fram stjórnarfrumvörp. Það er síðan Alþingis að fjalla um þessi frv. eftir að þau hafa verið lögð fram. Það frv. sem hér er til umræðu kemur hvergi nokkurs staðar nærri þeim málum, hvergi nokkurs staðar.

Herra forseti. Ég ætla ekki enn og aftur að fara að endurtaka hvað stendur í þessu frv. en ég vil bara lýsa yfir vonbrigðum mínum með það, herra forseti, að hæstv. forseti Alþingis skuli ekki bregðast á jákvæðari hátt við hugmyndum um að auka vægi Alþingis í lagasetningunni. Ég hef ekki heyrt röksemdir í máli hans fyrir því að það telji hann að sé rétt að gera heldur þvert á móti talar hann máli framkvæmdarvaldsins aftur og aftur þegar hann kemur í ræðustól. Ég vil einungis lýsa yfir miklum vonbrigðum með þetta, herra forseti.

Herra forseti. Það er svolítið erfitt að átta sig á því hvað hv. þm. á við með því að auka vægi Alþingis í lagasetningu. Ég vék að því í máli mínu í dag að venjan væri sú ef um mjög flókna löggjöf væri að ræða sem þyrfti mikinn undirbúning að alþingismenn flyttu till. til þál. þar sem einstökum fagráðherrum eftir efni máls væri falið að undirbúa löggjöf þar sem tekið yrði á þeim efnisatriðum sem segir í þáltill. Það fer síðan eftir vilja Alþingis hvort slík þáltill. er samþykkt eða ekki. Með þeim hætti hafa alþingismenn haft áhrif á það hvort ríkisstjórnir á hverjum tíma leggi fyrir Alþingi frv. sem varða sifjalög, erfðalög, skattalög o.s.frv. Eins er hægt fyrir þingmenn að koma fram með fyrirspurnir, leggja fyrirspurnir fyrir ráðherra. En ég átta mig ekki á hvað hv. þm. meinar með því að Alþingi eigi að koma sterkar inn í undirbúning frv. Hugsar hv. þm. sér að lagaráðið semji að eigin frumkvæði frv. sem forsn. flytur? Hvað á hv. þm. við? Hv. þm. hefur möguleika til að tala oftar. Gott væri að fá nánari útlistun á því hvað þingmaðurinn er að fara.

Herra forseti. Ég hafði svo sem ekki ætlað að taka þátt í umræðunni sem hefur verið býsna fróðleg um margt. Ég vil byrja á því að fagna því frumkvæði, einu af mörgum, sem þingmenn sýna með því að flytja tillögur og frv. til laga um endurbætur og til styrkingar á starfsemi hins háa Alþingis. Það sem veldur mér mikilli undrun er þessi stríði og undarlegi tónn sem er að finna í þessum sal og hefur verið svífandi yfir vötnum í allan dag. Það eru nokkrir fulltrúar hv. stjórnarliða sem hafa farið á undan í þeim efnum. Satt að segja hef ég ekki alveg skilið hvað þeim hefur gengið hér til. Ég hélt í einfeldni minni að allir hv. þingmenn mundu fagna frumkvæði af þessum toga og reyna að ræða málið og reifa, velta því upp hvort þetta væri hin rétta leið eða hvort aðrar leiðir væru kannski skynsamlegri. En því er ekki að heilsa heldur virðist mér eins og tilgangur fjölmargra hv. stjórnarliða í þessari umræðu sé að reyna að koma einhverju höggi á mann eða annan og reyna að tæta þennan tillögutexta niður í smábúta og snúa út úr honum á alla kanta og hliðar. Ef það væri þannig, herra forseti, að allt væri með felldu á hinu háa Alþingi og engin þörf væri á umræðu af þessum toga eða yfirleitt á því að gaumgæfa og skoða þingsköpin, regluverkið eða venjur og hefðir á hinu háa Alþingi þá skildi ég að menn væru hér stífir, stirðir og þverir og tækju það óstinnt upp þegar menn leyfðu sér að koma með ábendingar um það sem betur mætti fara. En auðvitað er það ekki þannig. Ég hef hlýtt á þessa umræðu í allan dag og m.a. viðbrögð í þá veruna að engin ástæða sé til þess, bara yfirleitt ekki að skoða það til að mynda að fara yfir þingsköp frá a til ö. Ég vil rifja það upp að í lok síðasta kjörtímabils var lagt fram frv., ef ég man rétt, af hálfu formanna allra þingflokka eða hvort það voru fulltrúar allra flokka í forsn. Alþingis sem fóru fram með það frv. Það náði ekki landi, ekki gafst tími til þess að ljúka því máli og afgreiða það fyrir síðustu kosningar. En það var sýnt hér og það var allgóð sátt um þær um margt róttæku endurbætur sem þar var að finna. Ég hef verið ákafur talsmaður þess að menn endurveki þá umræðu. Það er margt í þessum sal, í þessu húsi, í þessari stofnun sem má betur fara. Ég hef t.d. lengi gagnrýnt það að mér finnst að nefndir þingsins dragi of mikinn dám af skipan ráðuneyta. Það er ekkert sem segir okkur endilega að verklag hér og skipan nefnda þingsins þurfi endilega að endurspegla skiptingu ráðuneyta í ríkisstjórn hverju sinni, það er langur vegur frá. Það frv. frá því fyrir tveimur árum eða þar um bil, braut þetta upp. Það er líka löngu kominn tími til þess að nefndir þingsins fái sjálfstæðara og stóraukið vald til þess að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu, og skapi þá venju að fara yfir mál, stundum í heyranda hljóði, eins og við þekkjum úr mörgum þjóðþingum annars staðar frá. Það er eins og það séu einhver óskrifuð lög eða reglur að það megi ekki hnika neinu í þessa veruna. Það eru auðvitað atriði af þessum toga, herra forseti, sem gera það að verkum að við eigum að ræða mál af þeim toga sem hér er á ferðinni með málefnalegum og opnum hætti en ekki fara í gamalkunnar skotgrafir og í einhver fýluköst eins og hér hefur í allt of ríkum mæli borið á. Herra forseti. Ég hef tekið eftir því að það stendur t.d. í nokkrum hv. þingmönnum að skilja þennan einfalda texta í 1. gr., hvað það þýðir að ráðgefandi lagaráð hafi það hlutverk að setja samræmdar reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála. Ætli það sé ekki svipað því og nefndadeildin gerir í dag þegar hún er að aðstoða þingmenn um uppsetningu og form lagafrumvarpa sem þingmenn og hópar þeirra eru að semja hér? Ætli það sé ekki m.a. það sem nefnt hefur verið í umræðunni um það hversu langt og yfirleitt hvort í sumum tilfellum eigi að heimila reglugerðarvald til handa ráðherrum? Hér var gagnrýnt árum og áratugum saman, og mér þykir ákaflega lítið mjakast í þá veruna og hér koma enn þá inn frv. af þeim toga þar sem, eins og kom fram hjá hv. 1. flm., það liggur við að öll veigaþyngstu ákvæði tiltekinna frv. séu með þessum hætti: Ráðherra er heimilt að setja reglur um framkvæmd. Það er af þessum toga sem við erum auðvitað að kalla eftir ákveðnum ráðleggingum um það hvernig löggjöf geti verið gagnsæ, skiljanleg og skýr. Ef það er erfitt að skilja 1. gr. í þessu ljósi þá er það kannski vegna þess að menn vilja ekki hafa löggjöf af þeim toga eða maður getur gefið sér það. Herra forseti. Nei, þetta hefur ekkert verið mjög uppbyggilegt. Ég vil taka undir það að margt hefur færst hér til betri vegar. En við skulum horfa á hlutina eins og þeir eru í okkar ágætu nefndadeild þar sem eru nú starfandi sjö lögfræðingar. Hvernig hefur okkur til að mynda tekist að halda á þessum starfsmönnum okkar? Hvernig hefur það gengið? Það hefur gengið afskaplega illa. Ég held ég fari rétt með að elsti starfsmaðurinn í nefndadeild hefur sjö ára starfsreynslu. Meira en helmingur þeirra byrjaði á þessu ári eða hinu síðasta. Þetta hefur með öðrum orðum verið ungt fólk, prýðilegt langflest og mjög áhugasamt og gott um margt, en auðvitað því miður velflest ekki með langa reynslu af löggjafarstörfum og ekki með langa reynslu af lögfræðistörfum yfirleitt heldur nýkomið af skólabekk. Kannski er það kostur en að vissu leyti er það líka galli. Við skulum horfast í augu við það. Þróunin hefur gjarnan verið sú að það góða fólk sem við höfum fengið til okkar í gegnum árin --- hvert hefur það farið? Í langflestum tilvikum til framkvæmdarvaldsins einhverra hluta vegna. Það eru ráðherrarnir sem hafa kallað það til frekari verka og ég spyr: Segir það ekki dálítið um stöðu þessarar stofnunar og þurfum við ekki einmitt að hafa áhyggjur af þáttum af þessum toga? Jú, ég vil segja það. Ég vil ekki trúa því að þarna sé um einföld kjaramál að ræða. Þarna er einhver djúpstæðari vandi sem við þurfum að horfast í augu við en ekki ýta frá okkur. Ég undirstrika aftur að margt hefur færst hér til betri vegar en við megum ekki afgreiða jákvæðar ábendingar um endurbætur á starfsemi löggjafarsamkundunnar með því að snúa þær niður í pirringi, stífni og þvermóðsku. Og auðvitað er það þannig, herra forseti, ef við tölum um það eins og það kemur fyrir, að framkvæmdarvaldið er hér meira og minna allsráðandi enda byggir það auðvitað á þingstyrk meiri hluta þingmanna. En það er ekki þar með sagt að 95% löggjafar þurfi endilega að eiga sér rót og frumkvæði í ráðuneytum framkvæmdarvaldsins. Hvernig stendur á því að það telst til tíðinda ef almenn þingmannafrumvörp fá afgreiðslu á hinu háa Alþingi? Hversu oft var það á síðasta þingi, heila þingi, að þingmannafrumvörp þingmanna stjórnarandstöðunnar komu aftur úr nefnd? Ég spyr. Ég efast um að hægt sé að telja það á fingrum annarrar handar. Ég stórefa það. Hef ég þó ekki gert nýlega rannsókn á því. Það er enginn að halda því fram að hið háa Alþingi þurfi endilega að samþykkja þetta frv. Nei, við viljum bara að fá það hér til afgreiðslu. Það hefur nú verið þrautin þyngri. Og jafnvel þó um sé að ræða þingmannafrumvörp sem koma frá þingmönnum stjórnarliðsins eða frv. sem þverpólitísk samstaða er um þá daga nú oftar en ekki þau hin sömu mál uppi í nefndum þingsins. Ég spyr: Segir þetta okkur ekki dálítið um það hvernig regluverkið, hefðirnar og venjurnar eru? Við skulum tala tæpitungulaust um þessa hluti eins og þeir eru. Það er auðvitað ákveðin, sumpart eðlileg, togstreita milli þings og framkvæmdarvalds og á að vera það. Þess vegna verð ég að segja að ég hafði skilning á því þegar hæstv. ráðherrar komu áðan og héldu því mjög ákveðið fram að svona ráðgjafarbatterí, lagaráð, lagaskrifstofa eða hvað menn vilja kalla það, ætti að eiga heima þar sem 95% laga verða til, ætti þá með öðrum orðum að eiga heima í forsrn. eða dómsmrn. Það er eðli þessarar togstreitu. Það kom mér hins vegar á óvart að aðrir hv. þm. tækju undir þetta jafnafdráttarlaust og þeir gerðu því að hvar svo sem fæðingin verður, þ.e. hvar svo sem þetta verður til, þá ber auðvitað hið háa Alþingi hina endanlegu ábyrgð og afgreiðir málið sem lög frá hinu háa Alþingi og vísar til framkvæmdar hjá framkvæmdarvaldinu. Sú ábyrgð verður aldrei tekin af hinu háa Alþingi og því er eðli máls samkvæmt borðliggjandi að mínu áliti að slíkt ráðgefandi lagaráð eða hvað það nú heitir eigi hér heima og hvergi annars staðar. Mér kemur það svo sem ekkert við að öðru leyti hvort framkvæmdarvaldið, einstök ráðuneyti eða þau sameiginlega setji á einhvers konar síu sem fari yfir þau lagafrumvörp sem þar eru smíðuð. Herra forseti. Af því að ég er að velta þessu fyrir mér og stikla á stóru, hoppandi frá einu atriðinu til annars, þá verðum við allir hv. þm. auðvitað varir við þá tilhneigingu framkvæmdarvaldsins að vilja helst fylgja málunum bara alveg inn í nefndirnar og helst út til umsagnaraðila og fá að vita hverja einustu lítilvæga eða stóra breytingu sem á texta verður. Í sumum nefndum var það gjarnan lenska að höfundar tiltekinna frv. vildu sitja alla nefndarfundi til þess að gæta þess að ekki yrðu gerðar neinar breytingar á þeirra eigin hugverki. Þetta hefur sem betur fer breyst með auknu sjálfstæði nefndanna. En svona var þetta  Herra forseti. Ég ætlaði ekki að halda ræðu og þetta var ekki ræða. Þetta voru hins vegar lausar og fastar hugrenningar sem kviknuðu hér ekki síst við þau stríðu viðbrögð sem mér komu svo á óvart í umræðum hér í dag. Það gefur augaleið að þetta litla frv. er ekki allra meina bót. En þarna eru þó flutningsmenn, hv. þm., að leggja sitt litla lóð á vogarskálina í þá veruna að við vöndum vinnubrögðin og gerum þau enn þá betri. Ég átti satt að segja von á því, herra forseti, að menn tækju slíku frumkvæði alveg sérstaklega fagnandi. Við hinir bjartsýnu menn gerum það a.m.k.