Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr., um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða o.fl., er fyrst og fremst framlenging um eins árs skeið á l. nr. 5 frá 1974 og á l. nr. 47 frá 1974. Með hinum fyrri l., nr. 5 frá 1974, var heimiluð álagning sérstaks gjalds, eins söluskattsstigs, til þess að draga úr áhrifum olíuverðhækkana, en jafnframt var í þeim l. ákveðið, að um ráðstöfun þess skyldi síðan sérstaklega ákveðið í l., og það var svo gert með l. nr. 47/1974 og þar mælt fyrir um hvernig tekjum af gjaldinu skyldi varið. Því skyldi annars varið til að styrkja þá aðila, sem nota olíu til hitunar íbúða sinna, og hins vegar skyldi því varið til að styrkja rafveitur að því marki sem þær nota olíu sem orkugjafa til framleiðslu rafmagns til hitunar íbúða á sölusvæði sínu. Á grundvelli laga nr. 47/1974 var svo sett reglugerð, nr. 174 frá 30. maí 1974, um úthlutun olíustyrks. Í þeirri reglugerð er kveðið nánar á um framkvæmd laganna. Eins og tekið er fram í aths. við þetta lagafrv. mun vera nálægt því að 95 000 einstaklingar hafi notið olíustyrks og heildarfjárhæð til þeirra á tímabilinu 1. mars 1974 til 28. febr. 1975 hafi numið 650–700 millj. kr. Þetta er ekki hægt að segja alveg með nákvæmni vegna þess að uppgjör liggur enn ekki endanlega fyrir og það kemur nokkuð eftir á. Jafnframt hefur á sama tímabili verið varið um 50 millj., að ætla má, til greiðslu til rafveitna. Skv. þessari reglugerð og þeirri framkvæmd, sem á þessu hefur verið höfð, hefur olíustyrkurinn numið 1800 kr. á þriggja mánaða tímabili til hvers einstaklings eða 7 200 á ári. Þetta frv. gerir sem sagt ráð fyrir því, að þessi skipan mála sé framlengd um eitt ár og olíustyrkurinn verði að krónutölu til sá sami á þessu tímabili og hann hefur verið, 7 200 kr., en þó þannig að ellilífeyrisþegar, sem njóta bóta skv. 19. gr. l. um almannatryggingar, og aðrir lífeyrisþegar, sem hafa svipaðar heildartekjur, fái greiddan styrk sem nemur einum og hálfum styrk hvers einstaklings, og er það líka í samræmi við þá lagasetningu sem verið hefur. Ég býst ekki við því, að það verði ágreiningur um að nauðsyn sé á því að framlengja þessi ákvæði, vegna þess að þær ástæður, sem voru fyrir hendi í fyrravetur, þegar þessi lög voru sett, olíuverðshækkunin, eru enn fyrir hendi og raunar jafnvel í enn ríkara mæli, þar sem alkunnugt er að síðan hafa átt sér stað nokkrar og það reyndar verulegar hækkanir á olíu. En jafnframt því sem þannig er um að ræða framlengingu fyrri ákvæða er skotíð inn nýmæli í þetta frv. og það er að finna í e-lið 2. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að með því að binda olíustyrkinn við sömu krónutölu og gilt hefur á síðasta tímabil verði nokkur afgangur af tekjum þeim, sem hér er um að tefla og eitt söluskattsstig gefur. Var á sínum tíma áætlað að eitt söluskattsstig mundi gefa á tímabilinu 1. mars 1975 til 29. febr. 1976 960 millj. kr. Það er auðvitað áætlun, en ég geri naumast ráð fyrir því að það sé ástæða til að ætla að sú upphæð verði lægri. Þá má sjá að þarna getur verið um nokkurn afgang að ræða, sérstaklega þó vegna þess að það er gert ráð fyrir því, að á þessu tímabili tengist fjölmenn svæði hitaveitu. Þar er auðvitað fyrst og fremst um að ræða svæðið Kópavog, Hafnarfjörð, Garðahrepp, þó að um fleiri staði kunni að vera að tefla. Þá mun það hafa verið svo samkv. þeim l., sem giltu á því tímabili sem senn er á enda runnið, að um leið og hús var tengt hitaveitunni féll að sjálfsögðu niður olíustyrkur til þeirra íbúa, sem þar bjuggu, þannig að þótt haldið væri sömu reglu og áður mætti gera ráð fyrir því að þarna yrði nokkur afgangur. Auk þess er stigið þarna nokkru lengra skref, og það er breyt. frá því sem var í þeim l. sem giltu á s.l. tímabili, að styrkurinn skuli ekki greiddur til þeirra sem fá íbúðarhúsnæði sitt tengt við hitaveitu fyrir 29. febr. 1976, en gera má ráð fyrir að það verði a.m.k. mjög mikill hluti íbúa þess svæðis sem ég nefndi áðan. Það er aðeins lausleg sundurliðun sem ég hef hér í höndum um olíustyrkinn eða greiðslu til þeirra sem búa á þessum svæðum sem ég nefndi, í Kópavogi, Garðahreppi og Hafnarfirði. Greiðslur til þeirra á tímabilinu 1974–1975 má ætla að hafi numið í Kópavog 60 millj. kr., Garðahrepp 24 millj. kr. og Hafnarfjörð 72 millj. kr., eða samtals til þessa svæðis 156 millj. kr. Ef greiðslur yrðu óbreyttar í samræmi við þau lög sem giltu, má ætla að samsvarandi upphæðir yrðu til Kópavogs 24 millj., Garðahrepps 18 millj. og Hafnarfjarðar 58 millj., eða um 100 millj. alls, þannig að styrkur til þessa svæðis yrði þá 56 millj. kr. minni. Ef aftur á móti er miðað við þá reglu sem felst í þessu frv., er gert ráð fyrir því að styrkur til þessa svæðis yrði aðeins 40 millj. og mundi þá sparast 116 millj. við það að lögfesta þá reglu, sem í þessu frv. felst. Ákveðið er í þessum c-lið 2. gr. að þessum afgangi, hvort sem hann verður meiri eða minni, verði varið til Orkusjóðs til jarðhitarannsókna og hitaveituframkvæmda. En eins og þm. er sjálfsagt kunnugt, þá er af eðlilegum ástæðum viða áhugi á rannsóknum, jarðborunum, til þess að kanna hvort möguleikar séu fyrir hendi til hitaveitu og einnig á mjög mörgum stöðum áhugi og farið að vinna beinlínis að því að setja hitaveituframkvæmdir af stað utan þessa svæðis, sem ég hef áður nefnt. En til þessara framkvæmda og þessara rannsókna er verulegur skortur á fé í Orkusjóðinn. Þeirri fjárhæð, sem með þessum hætti kynni að renna til Orkusjóðs, mundi því verða vel varið með þessum hætti og gæti flýtt fyrir því og stuðlað að því að æ fleiri gætu orðið aðnjótandi húsahitunar með hitaveitu og þannig fengið ódýrari hitun en þeir búa nú við og sparað mjög dýrmætan gjaldeyri sem fer í innflutning á olíu. Eins og orkusjóðslögin eru núna er raunar aðeins heimilt eftir þeim að veita úr Orkusjóði til jarðaborana. En til þess að taka af öll tvímæli er þarna sagt: til jarðhitarannsókna og hitaveituframkvæmda þannig að verksvið Orkusjóðsins er að þessu leyti til í raun og veru rýmkað með þessu ákvæði ef það verður að lögum. Ég þarf ekki að taka það fram, það getur hver og einn sagt þér það sjálfur, að með því að láta sömu reglu gilda og áður hefur gilt, þá getur olíustyrkur til hvers einstaklings orðið nokkru hærri. Menn verða að gera það upp, hvort þeir vilja hverfa að því ráði að úthluta þannig því fé, sem til fellur með þessu skattgjaldi, með þeim hætti eða leggja nokkuð af því til hliðar í þessum tilgangi sem ég hef hér talað um. Ég mun auðvitað fallast á það sem meiri hl. þings vill um þetta ákveða. Það er vandi þingsins að ákveða það. En ég tel mjög skynsamlega aðferð að leggja þannig til hliðar nokkuð og tel að þeir aðilar, sem þarna er fyrst og fremst um að ræða og eiga von í hinum ódýrari hita á þessu tímabili, ættu að geta fellt sig við að leggja þannig nokkuð af mörkum til þess að greiða fyrir því að fleiri gætu komist í samband við jarðvarma og fengið hitun húsa sinna með þeim hætti. Ég þarf ekki að rekja það, hv. þm. er sjálfsagt kunnugt um að það eru staðir víðs vegar úti á landi sem eru einmitt að hyggja að þessum málum nú og eru með þau í undirbúningi. Og það er ekki nokkur vafi á því, að ef Orkusjóður gæti haft nokkra upphæð, sem gæti fengist með þessum hætti, þá gæti það hjálpað til við þær rannsóknir, sem þar þarf að gera, og við þær framkvæmdir, sem þar þarf að gera. Ég held, herra forseti, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég vona að það sé nokkuð skýrt, hvað hér er um að tefla, og ég geri sem sagt alls ekki ráð fyrir því, að það verði ágreiningur í sjálfu sér um framlengingu laganna þetta tímabil. Það getur þá hugsanlega aðeins orðið eitthvert umhugsunarefni, hvort á að hverfa að því nýmæli sem er að finna í lögunum, og í þeim búningi, sem það er í þar. Það veit ég að hv. n., sem málið fær til meðferðar, mun skoða. Þessi lög, sem hér er verið að framlengja, renna út n.k. föstudag, og þess vegna verðum við að fara fram á það við hv. d. að hún bregðist skjótt við og stuðli að því að frv. fái skjóta afgreiðslu. Ég vil mælast til þess, að n. haldi þannig á máli, að það verði hægt að afgr. málið úr þessari hv. d. á morgun. Og ég veit ekki betur en að það mál hafi verið rætt við forstöðumenn stjórnarandstöðunnar og að þeir hafi fallist á að greiða fyrir afgreiðslu málsins . Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að þessu frv. verði vísað til hv. fjh: og viðskn.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. hefur gert grein fyrir frv. Það kom fram, að efnislega væri þetta, eins og kemur fram í 1. gr., framlenging á ákvæði sem þegar væri í gildi um 1% söluskattsgjald til að jafna sárindi vegna olíuhækkunar, og út af fyrir sig er ég ekki andvígur þessari gr. Hins vegar er ég algjörlega á öndverðum meiði við ákvæði 2. gr. og mun nú nokkuð fjalla um það. En ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir, að hann drap á, að það væri þó ekki það ákveðið markmið eða sjónarmið, sem hún setti fram, að það mætti ekki ræða og velta vöngum yfir því, og svo yrði að ráðast hvort meiri hluti myndaðist um það sjónarmið eða eitthvað annað. Því ætla ég aðeins að fjalla um þetta. Í fyrsta lagi kemur í ljós, að gert er ráð fyrir, að talan, sem greiða á til baka aftur, er sú sama og gilt hefur. Eins og hæstv. ráðh. drap á hefur olían hækkað mikið. Hún hefur hækkað vegna gengisfellingar og hún hefur hækkað einnig vegna erlendrar söluhækkunar til okkar. Það er því augljóst mál, að ef krónutalan á að vera sú sama, þá er hér um auknar byrðar að ræða fyrir þá sem ekki njóta hitaveltu í landinu. Það verður ekki komist hjá því. Og þá auðvitað kemur sú spurning upp: Eigum við að mæta í krónutölu með hækkun þeirri hlutfallslegu hækkun sem orðin er á olíunni ti1 neytandans? Nú mun hún vera komin nokkuð yfir 20 kr., jafnvel 23–24 kr. lítrinn, ég man það ekki alveg örugglega, úr um 16 km., sem hún var lengi á s.l. ári, svo að hér er ekki langt frá því um fjórðungshækkun að ræða eða jafnvel liðlega það, jafnvel yfir þriðjungshækkun, svo að það hlýtur að vera meira en vangavelta sem knýr okkur til að hugleiða alvarlega hvort ekki sé óhjákvæmilegt að hækka þessa tölu nokkuð. Ég lýsi því þeirri skoðun, að það sé óhjákvæmilegt að hækka hana. Það getur verið deiluatriði, hvort við eigum að skipta öllu upp algerlega eða ekki, en ég vil fara mjög nálægt þeirri hækkun í krónutölu sem hreyfingin á olíunni er og söluskattsstigið gefur okkur. Það þýðir það, að við höfum til ráðstöfunar fast að milljarði í staðinn fyrir 600–700 millj. Svo er annað atriði sem mér þykir athyglisvert. Hæstv. ríkisstj. reiknar með því, miðað við það sem skeð hefur, að söluskattsstig gefi nú aðeins tæpan milljarð. Þetta kom mér mjög á óvart. Og þá er það undirstrikað, svo að ekki verður um villst, að reiknað er með að kaupgeta almennings í landinu snarversni á yfirstandandi ári, því að miklar verðbreytingar hafa átt sér stað vegna gengisbreytinga og velta mun aukast að þeim orsökum. Hún mun aðeins hafa þennan hemil með því einu móti að kaupgeta almennings sé verulega skert. Ég man ekki nákvæmlega upp á millj. hvað fjárlagafrv. gerði ráð fyrir að söluskattsstigið gæfi, en ég held að það sé ekki langt frá því að fjárlög hafi gengið út frá 930 millj. kr. á söluskattsstigi fyrir yfirstandandi ár. En hér er því slegið föstu þrátt fyrir gengisbreytingu, að þessi tala sé mjög svipuð, og það er að mínu mati undirstrikun á því, að hæstv. ríkisstj. tekur það fram að lífskjör almennings í landinu þrengist verulega og það er fyrirfram ákveðið. Þá auðvitað verður byrðin af olíunni fyrir þá, sem minna mega sín, enn sárari og enn meiri nauðsyn á því að komið sé á móti þessari miklu hækkun með hærri krónutölu til jöfnunar. Svo er annar þáttur, sem er skotið hér inn ósköp meinleysislega í greinina og segir: „Styrkur þessi skal eigi greiddur til þeirra, sem fá íbúðarhúsnæði sitt tengt við hitaveitu fyrir 29. febr. 1976.“ Skemmtilega valinn dagur, hlaupársdagur 1976. Hér er nú boðið upp á nokkuð undarlega hluti. Sá maður, sem getur komið því svo fyrir, að húsið hans tengist nú 1. mars, á fullan rétt á uppbótum. Við megum ekki hafa svona löggjöf í gildi í landinu, sem býður mönnum upp á það að gera smátilfærslur. Ég lýsi algerri andstöðu gegn slíku. Efni þessa frv. er það að greiða mönnum hluta af kostnaði, sem olíuhækkunin hefur skapað, til baka aftur með jöfnunargjaldi sem ég efnislega er samþykkur. Ég held, að við séum að fara út á varhugaverða braut þarna og mér fannst á hæstv. ráðh. að hann væri ekki svo harður á þessu ákvæði, að hann geti ekki fallist á að þetta sé endurskoðað og jafnvel fellt í burtu. Hann leiðréttir mig þá, ef hann er mjög harður á þessu ákvæði. Það sparast ákveðin upphæð í þessu skyni, en ég hefði óskað eftir því, a.m.k. persónulega, að ég fengi ljósrit af þeirri skýrslu sem hann las upp hér áðan, a.m.k. að hún yrði lögð fram á nefndarfundi. Ég held að við séum að skapa hér ákvæði, sem geti dregið leiðindadilk á eftir sér og er ekki æskilegt að setja inn í löggjöf, jafnvel þó að viss rök, eina og hæstv. ráðh. drap á, væru fyrir því að þetta væri sett fram. En það hefur slíka agnúa í för með sér, að ég lýsi algerri andstöðu við þetta ákvæði og mun leggja til í n., að það verði fellt út, - vil lýsa algerri andstöðu við það. Svo hefur það komið upp, sem hæstv. ráðh. er manna fróðastur um, að fyrir liggur beiðni hjá Hitaveitu Reykjavíkur - ég held að ég fari rétt með það - um 30% hækkun, svo að eðlilegur framkvæmdahraði geti átt sér stað í Kópavogi, Garðahreppi og Hafnarfirði og þeim áætlunum, sem gerðar voru, yrði lokið í árslok 1976 um hitaveituframkvæmdir á þessu svæði. Hér er mikið vandamál á ferðinni. Hitaveita Reykjavíkur telur sig þurfa á þessari hækkun að halda og rökstyður það, sjálfsagt á margvíslegan hátt og með góðum rökum. En á það er að líta að þessi hækkun hefur í för með sér um 2.7 stiga hækkun á framfærsluvísitölu og um 1 stigs hækkun á launavísitölu, svo að hin pólitíska ákvörðun varðandi að samþykkja þessa hækkun er ekki létt fyrir hæstv, ríkisstj. Það virðast því ekki miklar líkur fyrir því, að eðlilegur framkvæmdahraði geti átt sér stað á þessu mjög svo þýðingarmikla svæði, sem er þó óhjákvæmilegt að eigi sér stað, því að það er eins og við fyndum olíu sjálfir að geta tekið heita vatnið í notkun. Við höfum rætt þetta vandamál, þm. Reykn., við hæstv. iðnrh. og hann lýsti fullri samstöðu með okkar um að reyna að finna lausn á þessu máli. Þó að samningar um framkvæmd séu innbyrðis við Hitaveitu Reykjavikur gagnvart bæjarfélögunum hverju um sig, þá er þetta það stórt mál að það kemur inn í Alþ. óhjákvæmilega, vegna þess að hér er um lánsútvegun að ræða og vissa fjármögnun sem er stór í sniðum og það skiptir miklu máli, bæði fyrir hæstv. ríkisstj. og verðlagsþróun í landinu, hvernig þetta mál verður leyst. Ég lýsi þeirri skoðun yfir eftir þeim upplýsingum sem ég hef, að það sé eðlilegt að fara hér blandaða leið. Það er óhjákvæmilegt að hækka nokkuð. Það má sjálfsagt velta vöngum yfir því, hve mikið það verður, en einnig þarf að útvega lán samtímis. Og það þarf að vera með góðum kjörum fyrir Hitaveitu Reykjavíkur, því að ef ég man rétt lýsti forstjóri Hitaveitu Reykjavíkur yfir því hér í haust, að það mætti ganga út frá því, að reykvíkingar gætu fengið um 11% lægra heitt vatn þegar þessi stóri notendahópur, sem væri í Kópavogi, Garðahreppi og Hafnarfirði, væri kominn með, svo að hér er um geysilegt hagsmunamál að ræða og stórar upphæðir að ræða í olíueyðslu. Svo er hitt atriðið, að c-liður í 2. gr.: „Til orkusjóðs til jarðhitarannsókna og hitaveituframkvæmda,“ segir þar seinast. Þetta er afgangsfé, sem á að nota þegar frv. gerir ráð fyrir því að óbreytt tala verði greidd til jöfnunar á hitunarkostnaði, þá á að leggja afganginn í Orkusjóð. Hæstv. ráðh. sagði að Orkusjóð skorti verulega fjármagn. Þessum peningum er vel varið, ég dreg það ekki í efa, en eðlileg framkvæmd þessa máls hlýtur að vera að við fjöllum um vandamál Orkusjóðs í sérfrv. Fyrst við erum að fjalla um vandamál hans, á það ekki að vera sérstakur angi í öðru frv., sem er aðeins tímabundið til eins árs og leysir þess vegna þörf hans engan veginn, ekki með nokkru móti. Vanti Orkusjóð 100–200 millj. eigum við að fá endurskoðaða áætlum hans um jarðhitarannsóknir og framkvæmdir, vegna þess að við gengum frá því í sambandi við fjárlög að hann fengi allgóða hækkun til framkvæmda og rannsókna, og sé það of smátt skorið vegna ýmissa annarra atvika, þá vil ég sjá nýja áætlun frá Orkusjóði um þessi mál. Við getum afgreitt þau lög á stuttum tíma hér á Alþ., alveg eins. og við erum að afgreiða þessi lög, og það á að liggja ljóst fyrir hvar á að rannsaka, Ég man eftir beiðni fyrir Hitaveitu Akureyrar, væntanlega um 20 millj., sem ég studdi eindregið að kæmist í gegn og allir vilja að komist í gegn. Akureyrarbær og það hérað er það stórt, að það er geysilegt atriði að sá áfangi náist eða a.m.k .vitneskja um að hægt sé að fá nægilegt vatn frá Hveravöllum í Reykjahverfi. Það kostar auðvitað stórfé að rannsaka það. Á mörgum fleiri svæðum þarf að koma rannsókn við á sem skemmstum tíma. Nú kostar það verulega aukið fé frá því sem áætlað var fyrir jól, og þá vil ég sjá nýja starfsáætlun hjá Orkusjóði í því skyni, en ekki bæta við einhverju, sem við vitum ekkert hvað þýðir, bókstaflega ekkert hvað þýðir. Við eigum að fá hér 100 millj., 200, 300 eða 400 millj. Ég tel, að það sé ekki hægt að bjóða svona lausn - alls ekki. Og mér finnst þetta bera allt of mikinn keim af einhverju stjórnleysi, sem er ekki geðfellt. Þess vegna vænti ég þess, að menn gefi sér nægan tíma. Þó að ég fallist á að afgreiða frv. með skjótum hætti gegnum d. og gegnum n., finnst mér þetta alls ekki rétt vinnubrögð. Það eru allir sammála um að það er fundið fé fyrir íslendinga að geta notað heitt vatn, og ég held, að það sé loforð nr. 1 eða því sem næst hjá hæstv. ríkisstj. að auka nýtingu innlendra orkugjafa. Það er enginn ágreiningur um það, hvorki á hv. Alþ. né meðal þjóðarinnar, að taka á sig vissar kvaðir og jafnvel stórlán í því skyni, vegna þess að enn eru blikur þar á lofti, að olían muni ekki lækka, jafnvel spáð hækkun enn þá, þannig að við sitjum í úlfakreppunni og verðum að mæta þeim vanda með sérstöku átaki. Og ég er þeirrar skoðunar, að það sé alveg réttlætanlegt, eins og ástrandið er í þjóðfélaginu í dag, að draga úr vegaframkvæmdum á yfirstandandi ári og færa ákveðið fjármagn þar á milli í orkurannsóknir og orkuvirkjum, vegna þess að þjóðin verður að lífa hér við sómasamlegan kostnað í lífsframfærslu og sætta .sig þá við það að vera eilítið lengur til Akureyrar eða hringveginn en ella í 1–2 ár, en gera sérstakt átak til að beisla innlenda orku og mæta þeim aukna kostnaði sem olían veldur okkur. Það má segja að þetta sé ekki í samræmi við það sem þetta frv. boðar. En ég vil þá að það liggi alveg á hreinu frá minni hálfu hvaða afstöðu ég hef í því máli og minn flokkur. Við erum tilbúnir að fallast á millifærslu í því skyni. Þó að það komi misjafnlegra niður á kjördæmi, þá trúi ég ekki að það megi ekki velta vöngum yfir millifærslu frá vegakerfinu eða þeim fjármunum, sem í vegina fara, og ráðstafa því í orkuvinnslu. Hér er verið að leggja gjald á almenning í landinu til að skapa möguleika fyrir aukna innlenda orku, og ég veit ekki annað en almenningur taki á sig mikils gjöld í gegnum bílinn, í gegnum bensínið, sem fer með mismunandi hætti í gegnum kerfið, ríkissjóð og í vegaframkvæmdir. Og ég held að almenningur í landinu mundi sætta sig við það þótt eitthvert fjármagn yrði fært til til þess að mæta kostnaðarlið, sem hefur aukist verulega varðandi olíukyndingu húsa. Ég get þess vegna ekki sætt mig við að hafa þessa tölu óbreytta. Ég get ekki sætt mig við að ákvæðið um dagsetningu varðandi tengingu á hitaveitu í hús sé í frv., því að ég óttast að það bjóði upp á misnotkun og jafnvel leiðindi, og við eigum ekki að afgreiða slík lög frá hv. Alþ. Einnig tel ég að sé vandamál Orkusjóðs svo mikið sem hér var gefið í skyn, þá eigi það að koma í sérstöku frv. inn á Alþ. og fjallað um það sem slíkt, og ég trúi ekki öðru en það fengi stuðning allra hv. þm., þar sem landsmenn allir eru sammála um, eins og hæstv. ríkisstj, hefur efst á sínum lista að aukning innlendrar orku eigi að hafa forgang um fjármagn og framkvæmdir í landinu.



Herra forseti. Frv. um endurnýjun olíustyrksins er seint á ferðinni, óþarflega seint á ferð. Það var fyrst í gær, síðari hluta dags í gær, að okkur fulltrúum stjórnarandstöðunnar var sagt frá þessu frv., og við fengum það ekki í hendur fyrr en í dag, þegar því var útbýtt hér í d. Fæ ég satt að segja ekki skilið hvers vegna frv. þurfti að vera svo síðbúið. En því fylgja óskir um hraða afgreiðslu vegna þess að mánaðamót eru að dynja yfir og málið þarf að vera komið á hreint fyrir fimmtudagskvöld. Að sjálfsögðu erum við Alþb.-menn reiðubúnir til að flýta afgreiðslu þessa máls, enda þótt við hljótum að átelja að frv. skyldi ekki fyrr koma fram, þannig að hægt væri að skoða það í betra næði. Í meginatriðum felur frv. það í sér að sama krónutala verði greidd í olíustyrk og var á s.l. ári og til þess verði aflað fjár með 1% söluskatti. Við Alþb.-menn erum algerlega samþykkir því að fjárins verði aflað með þessum hætti, eins og gert var á s.l. ári. En okkur finnst satt best að segja alveg óskiljanlegt að ekki skuli vera gert ráð fyrir því að olíustyrkurinn hækki í einhverju hlutfalli við hækkað verð á olíu frá því sem var á s.l. ári. Því miður ber þetta mál svo brátt að, að ekki gafst tími til neinnar gagnaöflunar, en ég verð að láta mér nægja að fara með þá ágiskunartölu, að í byrjun s.l. árs hafi olían kostað einhvers staðar í kringum 12 kr. lítrinn, ekki var það hærra a.m.k. En nú kostar olíulítrinn liðlega 20 kr. Það er því auðvelt að geta sér þess til, að olíuverð til húsahitunar verði einhvers staðar á milli 50 og 100% hærra á því ári, sem nú fer í hönd, heldur en á s.l. ári. Mér sýnist að það blasi við, enda þótt ég hafi að vísu ekki tölurnar fyrir framan mig, og ég tel þess vegna algerlega fráleitt og furðulega afstöðu af hálfu hæstv. ríkisstj. að ætla sér að láta sér nægja að greiða því fólki sömu krónutölu í uppbætur og greiddar voru á s.l. ári. Ég þarf ekki að benda mönnum á hve gífurleg byrði það er sem lögð hefur verið á fólk sem verður að hita hús sín með olíu. Ég veit að fólk, sem býr í einbýlishúsum, þarf að vetrarlagi að greiða um það bil 20 þús. kr. á mánuði í olíukostnað, sem gerir hvorki meira né minna en 240 þús. kr. á ári. Þetta er að sjálfsögðu svo gífurleg byrði, að það er óhugsandi fyrir fólk að standa undir þessum kostnaði. Ég veit að vísu, að kostnaðurinn er allmiklu minni þar sem menn búa í tvíbýlishúsum eða fjölbýlishúsum, en þetta er það sem fólkið í hinum dreifðu byggðum landsins verður að greiða, sem flest býr í einbýlishúsum. Og ég þarf sem sagt ekki að minna á að það er sérstaklega fólkið í strjálbýlinu sem þetta lendir á af mjög miklum þunga. Ástæðan til þess, að ekki verður um að ræða hækkun í krónutölu á olíustyrknum, mun vera sú að ríkisstj. ætlar að næla sér í nokkur hundruð millj. kr. til verklegra framkvæmda á sviði orkumála. Ég þarf að sjálfsögðu ekki að taka fram, að það er mikið áhugamál okkar Alþb.-manna að hraðað verði eins og nokkur kostur er að hitaveita verði lögð alls staðar þar sem hægt er að fá heitt vatn og að rafhitun húsa eigi sér stað með eins miklum hraða og nokkur kostur er. En hitt er ljóst, að það er engin þörf á því að rýra olíustyrkinn í því skyni að halda uppi hæfilegum framkvæmdum á sviði orkumála. Hingað til hefur verið hægt að leggja hitaveitur og virkja orkuver með bæði erlendum lánum og innlendri fjáröflun af ýmsu tagi, og að sjálfsögðu verður að gera það áfram. En hérna er bara ósköp einfaldlega um það að ræða, að það er verið að leggja á nýja skatta í þessu formi, í formi söluskatts, til að standa undir orkuframkvæmdum. Orkuframkvæmdirnar eru mál út af fyrir sig, sem er að sjálfsögðu ekki ástæða til að fjölyrða um við þessa umr. En ég neita því ekki, að mig furðar mjög hversu seint gengur að fá fram áætlanir stjórnvalda um rafhitun húsa víðs vegar um land. Ég sé ekki betur en þær áætlanir, sem lagðar hafa verið fram af hálfu Rafmagnsveitna ríkisins og Orkustofnunar og koma t.d. fram í frv. um járnblendiverksmiðju í Hvalfirði, þær tölur feli það í sér að mjög hægt eigi að miða áfram með rafhitun húsa í stað olíukyndingar og að það sé alltaf að verða meiri og meiri hægagangur í þeim áætlunum, eftir því sem lengra líður, í stað þess að það blasir alltaf betur og betur við að við þurfum að snara okkur í þetta verkefni og fá það frá á tiltölulega fáum árum. Það á að vera hægt. Við höfum nægt fjármagn handa á milli til þess að vinna þau verk sem vinna þarf í þeim efnum, því að þetta verða að sjálfsögðu að vera algerar forgangsframkvæmdir og annað verður þá að víkja. En að ætla að fara að taka fjármuni til þeirra mála með þeim hætti að taka fjármunina frá því fólki, sem býr við verstan kost í húshitunarmálum, tel ég algerlega fráleitt. Við eigum að nota þetta 1%, sem ég hef grun um að gefi miklu meira en þær 900–1000 millj., sem sagt er að það gefi, ég hef þá trú að þetta 1% komi til með að gefa a.m.k. 1100 millj. ef ekki meira á næsta ári, en það skiptir í sjálfu sér ekki öllu máli, það kemur í ljós, ég tel að við eigum að verja þessu prósenti öllu til að minnka vanda þeirra sem verst eru staddir í húsahitunarmálunum. Ég vil því boða brtt. í þá átt. Hún verður lögð fram í fjh.- og viðskn. Ed. og kemur sjálfsagt til afgreiðslu við 2. umr. málsins. Um frv. að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða á þessu stigi málsins. Þó vil ég aðeins nefna b.- lið 2. gr. frv., þar sem segir að tekjum af þessu gjaldi megi verja til þess að styrkja rafveitur að því marki sem þær nota olíu sem orkugjafa til framleiðslu rafmagns til hitunar íbúða á sölusvæði sínu. Ég held að enginn ágreiningur sé um að þetta sé sjálfsagt ákvæði. En eins og menn heyra, þá er takmörkun fólgin í þessari gr. Þessi takmörkun, sem er eins orðuð og hún var seinast þegar þetta frv. var til meðferðar hér á Alþ., hefur verið túlkað nokkuð þröngt. Spursmálið er sem sagt um hús sem hituð eru með rafmagni á svæði þar sem rafmagn er ekki framleitt fyrst og fremst með olíu, en rafmagnskostnaðurinn er samt sem áður svo hár að hitakostnaðurinn verður hærri en kynt væri með olíu. Það eru til ýmis svæði á landinu, þar sem svo stendur á, að fólk verður jafnvel að borga meira en þeir, sem hita hús sin með olíu, vegna þess að raforkuverðið er svo hátt af ýmsum ástæðum, bæði vegna þess að framleiðslukostnaðurinn er mjög hár og þó fyrst og fremst vegna þess að ekki eru komnar á þær samtengingar, sem við stefnum að á milli orkuveitusvæða, og einnig vegna hins, að raforkuverðið er látið hækka í hlutfalli við olíukostnaðinn. Ég hef grun um, að í samræmi við ákvæði laga séu gjaldskrár rafveitna hækkaðar í hlutfalli við olíukostnað, og af því leiðir, að í einstaka tilviki - það eru kannske mörg tilvík - sem þannig stendur á um, en í einstaka tilviki getur staðíð svo á að þetta fólk býr við versta kostinn af öllum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðh., hvort honum finnist ekki sjálfsagt og sanngjarnt að vandamál þessa fólks séu leyst í leiðinni og hvort það sé ekki skilningur hans að tilgangur frv. sé að gera mönnum jafnara undir höfði hvað snertir hitunarkostnað og þar af leiðandi sé eðlilegt að reyna að leysa þetta vandamál í leiðinni. Ég vek á því athygli, að fyrrv. ráðh. viðskiptamála gaf yfirlýsingu í þinginu í fyrra um að það væri hans skilningur, að leysa mætti vanda þessa fólks í samræmi við þetta ákvæði. En sú yfirlýsing dugði ekki þegar til kastanna kom, vegna þess að þeir, sem áttu að skera úr um þetta atriði, töldu að ákvæði gr. væru það þröng að þau næðu ekki til þessara tilvika. Þess vegna vil ég sem sagt spyrja hæstv. ráðh., ef hann telur að sanngjarnt sé að leysa vanda þessa fólks, hvort ekki mætti þá hugsanlega gera það í n. með því að taka af öll tvímæli um þetta atriði. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um frv. Ég tek það aðeins fram að nýju, að við erum samþykkir meginstefnu frv., en við erum algerlega mótfallnir því að olíustyrkurinn skuli ekki hækka að krónutölu, teljum það brýna nauðsyn og munum því standa gegn því, að þessu fjármagni verði varið til annarra verkefna. En að sjálfsögðu erum við reiðubúnir til að hraða afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Þetta skulu vera fá orð. Við heyrum öðru hverju í fjölmiðlunum hátíðlegar yfirlýsingar frá hæstv. ríkisstj. um það, hvað hún láti sér annt um að hafa samstarf við stjórnarandstöðuna í hverju efni og síðan fáum við allt í einu - ég segi allt í einu - frv. sem að sumu leyti fela í sér framhald þeirra ráðstafana, sem áður hafa verið gerðar, en að öðru leyti eru um margt nýjungar, án þess að hafa fengið nokkurt tækifæri til þess að kynna okkur þær nýjungar sem þar eru á ferðinni. Þessi fögru orð og fyrirheit hæstv. ríkisstj., við sjáum sem sagt ekki efndir þeirra, við sjáum einmitt andstæðuna. Það er ekki út af þessu frv. sérstaklega, sem ég tala hér um þetta. Í Nd. er einnig verið að ræða frv., að mörgu svipaðs eðlis og hér er um að ræða, en þar er líka um nýja hluti að ræða sem vissulega hefði verið full ástæða til að hafa samstarf og samráð við stjórnarandstöðu um, og það því frekar sem ljóst var að vilji stjórnarandstöðunnar í þessum efnum til að leysa þessi mál var ríkur. Þetta verður sem sagt að átelja, eims og hv. þm. Ragnar Arnalds gerði reyndar áðan. Ég var austur á landi í þeim landshluta, sem hefur orðið harðast fyrir barðinu á olíuverðhækkuninni, núna á dögunum, og þegar nýjasta olíuhækkunin skall yfir var það ekki að ófyrirsynju að menn spyrðu að því, hvort það væri ekki nokkuð öruggt að olíustyrkurinn hækkaði eitthvað. Og í einfeldni minni svaraði ég því hiklaust til, að ég tryði engu öðru en því að það yrði reynt að gera það af bestu getu. Ég treysti stjórnvöldum til þess að mæta þessari stórfelldu hækkun með einhverjum hætti. Og það var greinilegt að fólk reiknaði með því almennt að olíustyrkurinn, uppbótin á þennan gífurlega rekstrarlið heimilanna, þessi uppbót yrði hækkuð. Og það átti ekki síst við um fylgismenn hæstv. viðskrh., að þeir trúðu hér engu öðru en því að þeirra hlutur yrði a.m.k. jafnréttur og áður hafði verið. Ég verð að lýsa, eins og hv. þm. Ragnar Arnalds, yfir algerri andstöðu við þá ráðstöfun sem gert er ráð fyrir í c-líð 2, gr. Hæstv. viðskrh. sagði áðan að fjármunum til Orkusjóðs til jarðhitarannsókna og hitaveituframkvæmda, eins og þar er orðað, væri vel varið. Ekki skal ég úr því draga. Hann sagði að margir hefðu áhuga á því réttilega að koma á hjá sér hitaveitu og það yrði að flýta fyrir því og gera þeim það kleift. Í mínum augum lítur málið út á nokkuð annan veg. Ég álít að með þessu móti sé almennt jafnrétti í þessum efnum ekki aukið, enn sitji þeir, sem sísta aðstöðu hafa í þessum efnum, við enn þá lakara borð en áður hefur verið, þó að á sama tíma sé vitanlega verið að auka möguleika annarra til þess að búa við betri kjör. Það er svo sérkapítuli út af fyrir sig þegar verið er að ræða orkumálin hvað það skýtur skökku við, það ofurkapp sem manni skilst að sé lagt á það að selja okkar raforku til erlendra aðila, og færi betur á því að fjármagninu væri varið einmitt í þá átt sem hæstv. viðskrh. vék að og gera það þá svo myndarlega að allir gætu sem allra fyrst setið þar við sama borð. Þessari grein hlýt ég að mótmæla algerlega. Menn hafa reiknað með þessu. Menn vilja ekki trúa öðru en að hlutur þeirra verði jafnréttur eftir sem áður gagnvart þessu, að svo miklu leyti sem mögulegt er, og þeir fái í einhverju bætta þá stórkostlegu olíuverðshækkun, sem orðið hefur frá því að þessi lög voru sett í fyrra. Ég vil líka taka mjög eindregið undir það með hv. þm. Ragnari Arnalds, sem hann vildi fá ótvírætt fram hjá hæstv. viðskrh., um rafmagnshækkunina til húshitunar, þar sem hún hefur fylgt olíuverðshækkuninni, en það er mér kunnugt um að hún hefur gert mjög víða eystra. Menn hafa yfirleitt reiknað með því, að þar sem olíuverðshækkunin hefur komið þarna beint inn í, þá fengju þeir þetta að einhverju bætt, enda um það gefnar yfirlýsingar á ginum tíma. Og það er vissulega rétt og gott að fá um það upplýsingar hér einnig, hver séu hlutföllin í dag milli annars vegar kyndingarkostnaðar með olíu og svo aftur kostnaðar hjá þeim, sem hafa hitaveitu, hver hlutföllin eru í dag, miðað við þau hlutföld sem giltu á síðasta ári. Ég hygg nefnilega, að það fari ekkert á milli mála að þau hlutföll hafi raskast stórlega þeim í óhag sem við olíuverðshækkunina búa að fullu, Nú er sem sagt meiningin að öll hækkunin, sem hefur orðíð frá síðasta ári og þangað til nú, verði látin óbætt. Fólk á sem sagt að taka þessa stórkostlegu hækkun á sig og hljóta engar bætur fyrir þá hækkun sem orðið hefur. Þetta tel ég miður, og ég hefði ekki trúað því á hæstv. ríkisstj. og enn síður hefðu fylgismenn hennar trúað því að svo muni verða.



Herra forseti. Eins og hæstv, ráðh. sagði áðan, munu ekki vera deilur um það út af fyrir sig að framlengja þetta eina söluskattsstig eða öllu fremur vil ég segja: það munu ekki vera deilur um að halda áfram niðurgreiðslu á upphitun með olíu og ná þannig nokkrum jöfnuði með þeim, sem búa við olíuhitun, og hinum, sem búa við jarðhita. Þetta held ég að allir séu sammála um, enda gera menn sér grein fyrir þeim gífurlega ójöfnuði sem ríkir. Nefndar hafa verið tölur. Ekki mun vera fjarri lagi með einbýlishús að olíuupphitunarkostnaður, miðað við verð sem var um síðustu áramót, sé hátt upp í 200 þús. kr. á ári. Birt hefur verið að upphitunarkostnaður í Reykjavík um áramótin hafi verið um 27% af upphitunarkostnaði í sambærilegu húsnæði með olíu. Þetta er svo gífurlega mikil byrði, að við erum allir sammála um að þessa byrði beri að jafna á einhvern máta. Sérstaklega er þessi ójöfnuður mikill fyrir þá sem búa úti á landi, því að staðreyndin er sú, að þrátt fyrir góðan vilja, sem ég efast ekki um, og mörg fögur orð hefur ójöfnuður vaxið, Við höfum t.d. hækkað söluskattinn hvað eftir annað, hann leggst á vöruflutninga, og mismunur á vöruverði hefur stórlega aukist. Það er ekki undarlegt þótt almenningur úti á landsbyggðinni furði sig á því, hvernig hann á að mæta þeim mikla mismun á lífskjörum og bera byrði þá, sem þarna er orðin, ekki síst með rýrnandi kjörum sem eru staðreynd. Nóg um það. Um þetta held ég að menn séu út af fyrir sig sammála. Deilan í þessu sambandi stendur um það, eins og komið hefur fram hjá hv. ræðumönnum hvernig eigi að ráðstafa þessu söluskattsstigi. Í frv. er brugðið verulega frá því sem lagt var til og er í lögum sem samþ. voru 28. febr. á s.l. ári. Þegar þau lög voru samþ. var olíuverð á dísilolíu kr. 7.50 lítrinn. Það var það 8. 12. 1973, en hækkaði hins vegar 1. 3. 1974 upp í 11.50 kr. lítrinn. Yfirleitt mun hafa verið miðað við það verð, sem varð rétt eftir að frv. var samþ., þ.e.a.s. kr. 11.50 lítrinn. 19. 2. 1975 er sama olía seld á kr. 20.20 lítrinn. Þarna er því orðin gífurleg hækkun, þó að það sé eingöngu miðað við verðið kr. 11.60 1. 3. 1974. Ljóst er, að upphitunarkostnaður hefur hækkað að sama skapi, og ég leyfi mér að fullyrða að ójöfnuður milli þeirra, sem við þessi tvö kerfi búa, hafi aukist mjög verulega. Að vísu er ég ekki með tölurnar yfir hækkun á upphitunarkostnaði í Reykjavík, en eins og ég sagði áðan, þá er fullyrt að hann sé nú um 27% af upphitunarkostnaði í sambærilegu húsnæði með olíuhitun. Ef ég man þessa tölu rétt, þá var mismunurinn ekki svo mikill fyrir ári. Mig minnir að þá hafi hlutfallið verið eitthvað um 33%. Þegar lögin voru afgr. í fyrra lágu fyrir ítarlegar tölur um þetta og vandlegur samanburður, m.a. frá forstöðumanni Þjóðhagsstofnunar. Hér liggur ekki slíkur samanburður fyrir um ástandið eins og það er í dag. Og ég vil beina því til þeirrar n., sem fær málið til meðferðar, að slíkur samanburður verður að liggja fyrir áður en við getum ákveðið ráðstöfun á þessu eina söluskattsstigi. Ég vil að það komi greinlega fram, að ég get ekki tekið afstöðu með slíkri ráðstöfun sem hér er lögð til áður en ég sé slíkan samanburð og sannfærist um að sá ójöfnuður, sem orðið hefur, hafi ekki aukist. Ég tel út af fyrir sig að það sé verðugt markmið að reyna að hraða hitaveituframkvæmdum. Og ég get vel hugsað mér að eitthvað af þessum tekjum renni smám saman til slíkra framkvæmda, t.d. ef það sýnir sig að með þessum 7 200 kr. náist svipaður jöfnuður og var þegar lögin síðustu voru samþ. Þá út af fyrir sig gæti ég samþykkt þetta, þó að ég telji það ákaflega ólíklegt og raunar sé víss um að það sé langt frá því að svo sé. En ef svo væri, þá gæti ég hugsað mér það. Ég get einnig hugsað mér að hlut þeirra sem fá hitaveitu, verði ráðstafað til þess að hraða framkvæmdum. Ég vil hins vegar taka undir það sem hér hefur komið fram, að mér sýnist það ákvæði að hætta að greiða styrk til þeirra, sem eiga von á hitaveitu á þessu tímabili, ákaflega erfitt í framkvæmd. Hvernig verður það hjá einu sveitarfélagi að ákveða að þetta hverfi skuli fá hitaveitu fyrir 29. febr. 1976, en hitt ekki? Það getur munað nokkrum dögum. Og það liggja núna fyrir áætlanir um það frá Hitaveitu Reykjavíkur, sem við hefur verið samið, að koma hita í nágrannahverfin - Kópavog, Garðahrepp og Hafnarfjörð - á ákveðnum tíma. En mér sýnist ekki betur en að þær áætlanir séu allar að riðlast. Á að byggja þessa greiðslu á þessum áætlunum, eða ætlar hæstv. ríkisstj. um leið að ábyrgjast að hitaveita fáist á þessum tíma sem greiðslan er á byggð? Þetta er önnur veigamikil spurning. Ég fyrir mitt leyti væri stórum fúsari að fylgja þessari till. ef fyrir lægi slík ábyrgð, að ríkisstj. muni koma inn í málið og sjá til þess að framkvæmdum verði hraðað ef einhver dráttur verður á þeim, eins og nú hefur mjög legið í loftinu frá hendi Hitaveitu Reykjavíkur, því miður. Og ég vil taka fram, að ég er algjörlega ósammála þeim staðhæfingum sem komið hafa fram frá því fyrirtæki, en ætla ekki að fara út í það hér. Ég tel að það sé verið að blanda saman tveimur málum, sem alls ekki mega blandast saman. Ég ætla ekki að segja um þetta mörg fleiri orð. Ég vildi á þessu stigi aðeins í fyrsta lagi lýsa eindregnum stuðningi mínum við áframhaldandi tilraun til jöfnunar á þessu sviði, en hins vegar miklum efasemdum mínum um þá skiptingu, sem hér kemur fram, og eindreginni kröfu minni um að fyrir liggi hér í d. ítarlegar upplýsingar um hvernig þessi samanburður er í dag áður en d. tekur endanlega afstöðu til málsins.



Herra forseti. Ég get þakkað hv. ræðumönnum, sem hér hafa tekið til máls, fyrir að þeir hafa allir tekið undir meginefni frv. og vilja styðja framlengingu þessara laga, sem í gildi hafa verið um eins árs skeið, og það er auðvitað aðalatriðið. Eins og ég tók fram í minni framsöguræðu, þá gerði ég ráð fyrir að það gætu orðið skiptar skoðanir um það nýmæli sem felst í e-lið 2. gr., og það er ekkert við því að segja að menn hafi skiptar skoðanir um það efni. Það er í sjálfu sér lítið, sem ég þarf að segja í tilefni af þeim ræðum sem hér hafa verið haldnar. Það er að sjálfsögðu svo, að það getur enginn sagt með fullri vissu um það, hvað söluskattsstig gefur, en í frv. er byggt á áætlun, sem fengin hefur verið frá Þjóðhagsstofnun um það að söluskattsstig muni gefa 960 millj. kr. Það getur gefið eitthvað meira. Það getur gefið eitthvað minna. Það fer eftir því hvernig þróunin verður. Hv. þm. Jón Árm. Héðinsson þarf ekki að tala nm það í neinum undrunartón, að það geti komið fyrir að eitthvað dragist hér saman. Ég held að það geti ekki dulist neinum hv. þm., að það verður að stefna að því að það eigi sér stað nokkur samdráttur. Við getum ekki lifað á þessu ári eins og við lifðum á því næsta á undan, með þeim viðskiptahalla sem þá var og með þeirri gjaldeyriseyðslu umfram efni sem þá átti sér stað. Það er ekkert óeðlilegt við það, þó að það sé líka tekið með í reikninginn, að þrátt fyrir verðhækkanir, sem ég skal játa að eiga sér stað og þess vegna gætu í fljótri svipan bent til þess að söluskattsstigið gæfi meira, - þá er ekkert ólíklegt að það verði að reikna með einhverjum magnsamdrætti. Ég hef ekki handbærar tölur um samanburð á upphitun með olíu og hitaveitu. Ég dreg ekki í efa að það hafi raskast olíunotendum í óhag, þrátt fyrir það að hitaveitugjöld hafi verið hækkuð. Gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur var hækkuð um 56% á a.l. ári. Það er augljóst, að það er minni hækkun en átt hefur sér stað á olíuverði á sama tíma. Ég hef að vísu ekki tölur um hvað olíuverðið var þegar þessi lög voru sett. Hitt er jafnvíst, að þá óx mönnum olíuhækkunin í augum, og það er ekkert óeðlilegt, vegna þess að þá var vitað um þá miklu hækkun sem hafði átt sér stað á olíu erlendis og var væntanleg. En eins og menn e.t.v. vita, þá er olíuviðskiptum þannig háttað að þau fara öll fram á 3. mánaða gjaldfresti. Þess vegna getum við lengur notið lægra olíuverðs þegar þannig horfir við að olíuverð er að hækka, og hefur sjálfsagt gert það í þessu tilfelli. Ég dreg ekki í efa, að á þeim mánuðum þegar verið var að setja þessi lög, þá var ljóst að hverju mundi draga í olíuhækkunum og sú mikla hækkun, sem var orðin þá á heimsmarkaðinum, hafi komið þarna til greina. Þetta verður öfugt, því miður, ef olían skyldi einhvern tíma lækka, þá tekur það sinn tíma að lækkunin komi fram hér. Ég dreg það út af fyrir sig ekki í efa, að byrði þeirra, sem hita upp með olíu, hafi að þessu leyti þyngst, og þá er það ekkert óeðlilegt að mönnum sýnist það skjóta nokkuð skökku við að hafa þennan hátt á hér. Ég vil benda á það, að hér hefur aldrei verið um og getur aldrei verið um annað að ræða að óbreyttri skipan en styrk upp í þann mismun sem þarna er um að tefla. Það dettur engum í hug, að það sé hægt að jafna þetta út. Það er alveg sama þó að öllu þessu söluskattsstigi sé varið í olíustyrkinn, að þá verður mismunurinn ekki jafnaður út. Það verður aðeins örlítið hærri styrkur sem hver olíunotandi fær, en misræmið verður eftir sem áður fyrir hendi. Ef menn vildu hugsa sér að leiðrétta þetta misræmi að fullu, þá verða menn að vera við því búnir að segja öllu heldur A á undan B, þ.e.a.s. þeir verða að afla tekna til þess, og það þyrfti sennilega 3 fremur en í söluskattsstig ef þau ætti að nota í þessu skyni. Eru menn reiðubúnir til þess? Það verða menn að gera upp og meta, og því geta menn einnig velt fyrir sér í hv. n. En með þessu frv. er ekki stefnt að því fremur en í fyrra frv. og þeim lögum, sem gilt hafa, að jafna að öllu mismuninn. Það hefur öllum verið ljóst, að það var ekki hægt, heldur aðeins að draga nokkuð úr þessum mismun og veita þannig nokkurn styrk. Auðvitað getur það skipt einhverju máli, hvort sá styrkur er 2 kr. hærri eða lægri sem hér er um að ræða. En það verður ekki með því fé, sem er til umráða í þessu skyni, hægt að leiðrétta misræmið eða rétta hlut þeirra sem við olíukyndingu búa, þannig að þeir sitji við sama borð og hinir. Munurinn er sá, að ef úthlutað er öllu því fé, sem til ráðstöfunar verður og fæst með þessu eina söluskattsstigi, þá er það um 10 þús. kr. á einstakling í staðinn fyrir 7 200 kr. Það er sú staðreynd sem við verðum að horfast í augu við og gera upp og meta. Ég skal ekki gera neitt veður út af því, þó að menn að athuguðu máli telji rétt að breyta þessu ákvæði í þessa átt, sem mundu þá í raun og veru þýða það, að lögin yrðu alveg í sama horfi og þau voru. En ég geri ráð fyrir að þetta ákvæði sé komið inn, auk þess sem menn vilja gjarnan styðja að þeirri miklu þörf sem er fyrir hendi til þess að ýta undir rannsóknir og hitaveituframkvæmdir, þá sé það e.t.v. líka eitthvað komið inn fyrir þá gagnrýni sem hefur verið höfð uppi á þessu kerfi. Það er ekki hægt að neita því, að það hefur dálítið borið á gagnrýni á þessu kerfi og framkvæmd þess kannske líka. En það verður að segja eins og er, að það er erfitt að framkvæma þetta og áreiðanlega erfitt að framkvæma það svo að öllum líkl. Það er lögð kvöð á sveitarstjórnir í sambandi við þetta. Þær hafa verið misjafnlega ánægðar yfir því hlutverki sem þeim er falið samkv. þessum lögum. Viðvíkjandi þeirri fyrirspurn sem sérstaklega var beint til mín varðandi skilning á ákvæði í 2. gr., b-liðnum, þá er ég ekki alveg viss um að ég hafi skilið fyrirspurnina alveg rétt. En ég verð að segja það, að ég tel að það sé nú ekki hægt að skilja þetta ákvæði öðruvísi en það hefur verið framkvæmt, Ég tel að þetta ákvæði sé alveg skýrt eftir orðanna hljóðan. Hvað sem líður yfirlýsingu fyrirrennara míns, þá sá hann um hálft ár um framkvæmd þessara laga, og hann gat ekki hagað henni á aðra vegu og sjálfsagt af þeirri ástæðu að hann hefur ekki talið fært að skilja það eða skýra á annan hátt. Ef menn vilja koma einhverju öðru inn í þetta ákvæði, þá verða þeir að orða það og setja það inn í ákvæðið og gera það þannig að skiljanlegt sé hvað menn eiga við. Ég held, að eins og þetta ákvæði er, þá sé ekki hægt að hafa þetta öðruvísi. Ég leiði nú svo hjá mér annað, sem fram kom í ræðunum, eins og um stjórnleysi og því um líkt. Það er eins og þegar Kató gamli talaði, að hann lauk ræðu sinni á því sama. Sumir hv. þm. verða að hafa víss orð í ræðum sínum. Það er engin ástæða til að taka það alvarlega.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Þetta frv. sem hér er til umr., það má segja að það sé efnislega að mestu leyti samhljóða þeim lögum sem í gildi hafa verið síðan 28. febr. s.l. og ganga úr gildi nú um næstu mánaðamót. Menn virðast vera á eitt sáttir um að framlengja söluskattsstig sem hefur verið til þess að standa undir kostnaði við þá niðurgreiðslu sem átt hefur sér stað á olíuverðinu á þessu tímabili. En nokkuð skiptar skoðanir virðast vera um það, hvort eigi að nota fjármagnið til þess að auka niðurgreiðslurnar eða hvort ákvæðið í e-lið, sem má segja að sé nýmæli, að gjaldið renni að einhverju leyti til Orkusjóðs til jarðhitarannsókna og hitaveituframkvæmda, eigi einnig að eiga sér stað. Hv. þm. Ragnar Arnalds vék að því áðan og sagði í þessu sambandi, að ríkisstj. ætlaði að næla sér í nokkur hundruð millj. kr. til verklegra framkvæmda og í þessu tilfelli til aukinnar orkuöflunar. Ég held að þessi c-liður eigi fullan rétt á sér, og ég held, að það sé fátt sem komi þeim sem eiga við mestan vanda að búa í sambandi við upphitun íbúða sinna að meira gagni en að það sé hægt að flýta orkuframkvæmdum sem mest, þannig að sem flestar íbúðir geti verið tengdar annaðhvort jarðvarma eða þá fá raforku til upphitunar. Ég þykist viss um það og hef reyndar heyrt á mönnum, að þeir telja að það væri e.t.v. réttara að það væri meiri þáttur í þeim tekjum, sem hér eru til ráðstöfunar, sem ætti að verja til Orkusjóðs til jarðhitarannsókna og hitaveituframkvæmda, því að með því að verja stærri upphæð í því skyni, þá segir það sig sjálft, að þá miðar meir og fljótar áfram að virkja til upphitunar, hvort heldur er í sambandi við rafmagn eða jarðhita. Í þessu tilfelli er því haldið fram, að það sé eðlilegra að afla tekna á annan hátt en í sambandi við þetta 1% söluskattsstig, sem hér er um að ræða. Um það geta að sjálfsögðu verið skiptar skoðanir. En ég tel, að þetta sé eitt af því sem við eigum að leggja megináherslu á, þ.e. að afla fjár til þess að hagnýtingu innlendrar orku verði sem fyrst komið á í þessu skyni. En það er fleira en aukin orka sem þarf í því sambandi, og jafnvel þó að það sé fyrir hendi á sumum stöðum í landinu nægileg raforka sem mætti selja og nota til upphitunar íbúðarhúsnæðis, þá vantar víða mikið á að dreifiveiturnar, sem fyrir hendi eru, séu færar um að taka við þeim orkuflutningi sem á þarf að halda. Þess vegna er það líka mál út af fyrir sig, sem þarf að hraða og hraða endurbótum á, lagning dreifilína, ekki aðeins í dreifbýlinu, heldur og í þéttbýliskjörnum þar sem völ er á raforku. Mér er kunnugt um það, að á sumum stöðum er ekki hægt að fá raforku til upphitunar í dag, enda þótt raforka sé fyrir hendi, vegna þess að dreifiveiturnar, sem fyrir hendi eru, eða innanbæjarkerfin bera ekki þann raforkuflutning sem á þarf að halda í því sambandi. Það er eitt, þó að það hafi lítið komið fram enn í þessum umræðum, sem hefur verið nokkuð deilt um og mér er kunnugt um að hafa komið fram athugasemdir um, sérstaklega frá sveitarfélögunum víðs vegar úti á landi, og það er framkvæmdin á þessari niðurgreiðslu. Það er almenn kvörtun yfir því að þetta sé bæði dýrt og ekki réttlát framkvæmd í sambandi við þann styrk sem um er að ræða, eins og hún hefur verið á s.l. ári og gert er ráð fyrir að haldi áfram samkv. frv. sem hér liggur fyrir. Það eru margir sammála um það, að á þessu séu ýmsir gallar, og hefur verið talað um að greiða olíuna niður á svipaðan hátt og átt hefur sér stað um olíuna sem fer til bátanna. Það kann vel að vera að það sé rétt. Það hefur verið bent á að það séu ýmsir meinbaugir þar á. En það kann að vera, að sé til líka þriðja leiðin, og ég vil beina því til þeirrar n., sem fær nú þetta mál til meðferðar, að hún athugi sérstaklega hvort ekki er hægt að hafa einhvern annan heppilegri hátt á í sambandi við þann styrk, sem kemur til með að verða veittur, eða ráðstöfun á því fjármagni, sem hér um ræðir, heldur en þetta frv. gerir ráð fyrir. Það hafa verið færð fyrir því rök af sveitarfélögunum, að hér sé um allt of kostnaðarsama framkvæmd að ræða, mikla fyrirhöfn og mikið starf sem í því liggur að koma þessum aurum til þeirra sem eiga að njóta þeirra. Einnig hefur verið á það bent, að í sumum tilfellum hefur þetta verið þannig, að einstaka aðilar hafa jafnvel fengið það mikið í sinn hlut, að þar hefur ekki verið um það að ræða að það sé styrkur til að færa niður olíukostnaðinn, því að það munu dæmi til þess að í einstaka tilfellum að styrkurinn hafi numið það hárri upphæð að hann hafi nægt til að borga allan olíukostnaðinn. Vissulega er það út af fyrir sig líka galli á þessu kerfi, þegar er hægt að vitna til þess að slíkt hafi átt sér stað. Ég vil sem sagt beina því til n., hvort hún vilji ekki endurskoða eða athuga þá hlið sem veit að framkvæmdinni á þessu máli og athuga gaumgæfilega hvort það er þá ekki um einhverja enn aðra leið að ræða, ef þessar leiðir eru báðar erfiðar, bæði sú leið, sem frv. gerir ráð fyrir og eins hin leiðin, sem margir hafa bent á, að greiða hreinlega niður olíuverðið, hvort það er þá ekki hægt að fara einhverja þriðju leið í þessum efnum og það verði þá athugað gaumgæfilega í meðferð málsins hjá nefndinni.