Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sumir þm., sem tekið hafa þátt í umr. um þetta mál, hafa lagt aðaláherzlu á að ræða á þessu stigi efnishlið málsins, en aðrir þm. hafa lagt höfuðáherzluna á hitt, að ræða um það, hvort rök væru fyrir því, að Ísland flýtti sér svo mjög að fullgilda þann samning, sem hér er til umr. Ég mun aðallega ræða málið út frá þessu sjónarmiði, hvort Íslandi liggi lífið á að hraða sér með að fullgilda Parísarsamninginn. Ég hélt raunar, þegar hæstv. fjmrh. flutti sína ræðu hér seinast þegar málið var til umr., að ræðu hans mætti túlka á þann veg, að hæstv. ríkisstj. væri búin að fallast á að fresta endanlegri afgreiðslu málsins fram yfir jólafrí. En nú sjáum við, að það hefur ekki átt að skilja ræðu hæstv. ráðh. svo. Ég hélt, að hans ræða væri í raun og veru undirstrikun á þeim ummælum hv. frsm. utanrmn., Hermanns Jónassonar, þegar hann sagði í sinni framsöguræðu, að það væri ekki óeðlilegt að láta þetta mál biða eitthvað. En nú heldur umr. um málið áfram að vilja hæstv. forseta og ríkisstjórnar, og er sýnilega ætlunin að reyna að hespa málið af og afgr. það hér á Alþingi fyrir jól. Það er ekki dregið í vafa, að það var veraldarsögulegur atburður, þegar viðbótarsamningur við Norður-Atlantshafssamninginn var undirritaður á fundi Norður-Atlantshafsráðsins í Parísarborg þann 23. okt. í haust, en þar með var málið langt í frá til lykta leitt; það var aðeins fyrsta skrefið að því, að Þýzkaland yrði viðurkennt sem sjálfstætt ríki meðal Evrópuþjóða á ný og að það yrði tekið sem fullgildur aðili í samtök Norður-Atlantshafsbandalagsins. Það er ekki sleginn botninn í þennan heimssögulega atburð fyrr en allar 16 meðlimaþjóðir Norður-Atlantshafsbandalagsins hafa fullgilt á þjóðþingum sínum þann samning, sem hér er um að ræða, og nú sem stendur hafa aðeins 2 þjóðir gengið frá fullgildingu samningsins af 16, þ. e. Stóra-Bretland og Noregur. Í Bretlandi voru skiptar skoðanir um það eins og annars staðar, hvort fullgilda bæri þennan samning og taka Þýzkaland í Atlantshafsbandalagið, og var það sérstaklega nokkur hluti af verkamannaflokknum brezka, sem taldi þá afstöðu að staðfesta samninginn vafasama. Þetta leiddi til þess, að verkamannaflokkurinn brezki sem heild sat hjá við atkvæðagreiðsluna. - Í Noregi var ekki heldur einróma ánægja með að fullgilda samninginn, því að þar gerðist það í norska þinginu á þann hátt, að sjö stórþingsmenn greiddu atkvæði á móti og 17 voru fjarverandi. Áður en Stórþingið tók málið til afgreiðslu, höfðu því borizt mótmæli gegn fullgildingunni frá 23 verkalýðsfélögum, 18 öðrum félagasamtökum og 12 undirskriftaskjöl, eða samtals mótmæli frá 53 aðilum, víðtækum félagasamtökum og mönnum, sem höfðu sameinazt um að mótmæla samningnum og sent Stórþinginu mótmælaorðsendingar. Málið var þó til lykta leitt í norska þinginu gegn 7 mótatkvæðum, og voru þeir þingmenn, sem greiddu samningnum mótatkvæði, úr þremur flokkum. Það hefur verið tekið fram hér í umræðunum, að næsta óeðlilegt sé, að Ísland sé að kosta kapps um að vera á undan öðrum þjóðum um að stíga þetta áhrifamikla skref að fullgilda samninginn á undan þeim stórveldum, sem mest eigi undir gildistöku hans, en það eru óefað Frakkland og Þýzkaland. Það var fyrst á föstudaginn var, að þetta sama mál kom til 1. umr. í fyrri deild þingsins í Bonn, og strax við þá 1. umr. greiddu 9 þm. því mótatkv., að samningurinn færi lengra. Þá á hann eftir 2. umr. í fyrri þingdeild og auk þess eftir að fara gegnum þrjár umr. í sambandsþinginu, sem er efri deild þýzka þjóðþingsins. Hann á sem sé eftir, þó að hann sé búinn að komast í gegnum 1. umr., að fara gegnum fjórar umr., áður en hann fær fullgildingu í sjálfu þýzka þinginu. Það var strax vitað mál, að Saar-samningurinn, sem fylgdi í upphafi, þegar málið var lagt fyrir, með þessum samningi, mundi ef til vill ekki fást samþ. í þýzka þinginu, og það er í algerri óvissu enn, en er ákaflega mikið atriði í þessu máli, því að talið er, að verði Saar-samningurinn felldur í þýzka þinginu, þá séu allar líkur til þess, að samningurinn, sem við erum hér að ræða, og fullgilding hans og allir þeir samningar, sem honum fylgja, verði felldir í franska þinginu. En hvað gerir þá þingið í Bonn við 1. umr. málsins að því er snertir Saar-samninginn? Frestaði afgreiðslu hans fyrst um sinn um óákveðinn tíma, til þess að málið væri úr nokkurri óvissu eða a. m. k. að það kæmi ekki til úrskurðar um það atriði, sem mjög skiptir örlögum í þessu máli, hvernig afgreiðslan á Saar-samningnum verður. Það er því ekki hægt að segja annað en að fullgilding þessa samnings í sjálfu þýzka þinginu sé mjög í óvissu eins og stendur, og Þjóðverjar hafa ekki hraðað málinu meira en svo, að það var fyrst á föstudaginn var, sem þeir hófu umr. um málið. Hvaða fregnir höfum við þá af afgreiðslu málsins úr franska þinginu? Það var fyrsta fregnin, sem hingað barst, að málið hefði verið til umr. í utanrmn. franska þingsins núna fyrir nokkrum dögum, og þar fóru atkv. þannig, að málið marðist í gegnum n. með 16:15 atkv., en 11 greiddu ekki atkv. En sá óvænti atburður gerðist í sambandi við þessa atkvgr., að einn íhaldsmaður, sem gat ekki mætt á fundi nefndarinnar, fól öðrum þm. að greiða fyrir sig atkv. og gaf honum fyrirskipun um að sitja hjá eða greiða atkv. á móti samningnum, en fyrir mistök greiddi þessi þm., sem umboðið hafði, atkv. með samningnum og olli því, að samningurinn marðist í gegn með eins atkv. mun. Að öðrum kosti hefði hann fallið með jöfnum atkv. í utanrmn. Þar að auki er svo víst, að ef svo fer, að ein af þessum 16 þjóðum neiti samningnum um fullgildingu, þá verður ekkert af fullgildingu hans, og þegar svona er óvissan í franska og þýzka þinginu um fullgildingu, þá getur hæglega svo farið, að það verði önnur hvor þessara þjóða, sem einmitt standi í vegi fyrir því, að þessi samningur nái nokkurn tíma fullgildingu. Auk þess vitum við enn þá ekkert, hvernig fer með endanlega afgreiðslu hans hjá hinum 14 þjóðunum, sem eiga um hann að fjalla. En í sinni þægðarþjónustu er íslenzka ríkisstj. að rembast við að fá þetta mál afgr. fyrir jól, og er þó alveg víst, að það mundi ekkert saka, þó að við drægjum afgreiðslu málsins fram yfir jólafrí. Og það er það, sem þessar umr. snúast fyrst og fremst um hér. Það hafa engin rök komið fram fyrir því, að Íslandi eða íslenzkum hagsmunum sé það til gagns að flaustra málinu af fyrir jól. Það hefur enginn lagt það á sig af liði hæstv. stjórnar að færa fram fyrir því rök, að Ísland þurfi að afgreiða málið á undan öðrum þjóðum, sem í Norður-Atlantshafsbandalaginu eru, en á slíkum rökum ætti hæstv. ríkisstj. ekki að liggja, ef hún hefur þau tiltæk. Það er bezt, að ég víki þá næst að því, hvernig málið stendur hjá frændþjóð okkar, Dönum. Danska þingið er ekki farið að fjalla um málið enn, en það er vitað, að róttæki vinstri flokkurinn í Danmörku hefur beitt sér fyrir því, að fram verði látin fara þjóðaratkvgr. í Danmörku um fullgildingu Parísarsamningsins. Danska stjórnarskráin nýja gerir það nefnilega tiltölulega auðvelt að koma fram kröfum um þjóðaratkvgr. Það þarf ekki nú nema 1/3 þm. til þess að krefjast þjóðaratkvgr. um lagafrv. í danska þinginu, og þá er skylt að verða við því. Róttæki vinstri flokkurinn hélt því fram, að þó að hér væri ekki um lagafrv. að ræða, þá ættu þessi ákvæði um þjóðaratkvgr. að gilda einnig um staðfestingu milliríkjasamninga, en þeim skilningi hefur verið mótmælt og þeirri skoðun haldið fram, að undir slíkum kringumstæðum beri ekki að verða við kröfu um þjóðaratkvgr., nema því aðeins að meiri hluti þingsins hafi samþ. frv. um þjóðaratkvgr. Það eru því að visu nokkrar líkur til þess, að kröfunni frá róttæka vinstri flokknum í Danmörku um þjóðaratkvgr. um þetta mál verði ekki sinnt, en þetta sýnir, að það er víðar en hér tilhneiging til þess og hjá fleirum en kommúnistum að hraða sér ekki með að segja já við fullgildingu þessa samnings. Það eru margar aðvarandi raddir, sem heimta það, að hin smærri ríki í Atlantshafsbandalaginu fari gætilega og láti tímann vinna það og séu ekkert í kapphlaupi við sjálf stórveldin um fullgildingu samningsins. Það er víst, að það verður byrjað á umr. í danska þinginu um Parísarsáttmálann núna fyrir jólin, en hinu er slegið föstu, að hann verði ekki afgreiddur í Danmörku fyrr en eftir jólafrí, og sýnist svo sem Íslendingar hefðu getað „dependerað“ af þeim dönsku að því er þetta snertir, eins og þeir hafa oft gert áður í öðrum málum. Danir sem sé láta sér ekki liggja meira á um afgreiðslu þessa máls en svo, að þeir ætla ekki að fullgilda þennan samning eða taka það mál til endanlegrar afgreiðslu fyrr en að afloknu jólafríi í janúarmánuði. Hvenær þeir koma til með að ljúka málinu, veit enginn í dag. Það er rétt að taka það fram, að franska þingið kemur ekki saman til að ræða þetta mál fyrr en 20. des. og ræðir málið fram til jóla. Það er talið, að í allra bezta lagi geti atkvgr. eða fullgilding á samningnum farið fram á jóladagskvöld, og engar tafir óvæntar mega koma fyrir málið, ef það á að takast að afgr. það fyrir jól. Það getur því alveg eins farið svo, að franska þingið verði ekki búið að afgreiða samninginn fyrir jól. Einn af þeim norsku stórþingsmönnum, sem snerust fast gegn málinu og greiddu atkv. á móti fullgildingu samningsins, var framsóknarmaður, þ. e. a. s. vinstri maður, framsóknarmaðurinn Lars Ramndal frá Rogalandi. Hann lét í ljós ótta sinn við hinn gamla, þýzka „militarisma“, og það voru ýmsir úr röðum Alþfl.mannanna norsku, sem minntust stríðsáranna og hersetu Þjóðverja í Noregi og viðurkenndu það í umr., að því miður væri svo skammt liðið frá síðasta stríði, að það væri ekki hægt að reikna með því, að hinn gamli andi Hitlers væri út af dauður, að það væri hægt að búast við því, að fyrrverandi meðlimir í SS-sveitum Hitlers væru búnir að skipta um lífsskoðun. Og við erum vafalaust engir slíkir bjartsýnismenn, að við gerum því á fæturna, að SS-mennirnir gömlu og gömlu þýzku „generalarnir“ séu búnir að skipta um lífsskoðun. En þeir eru margir uppi á foldu enn þá, og sumir eru meðal þeirra mestu áhrifamanna, sem Þjóðverjar hafa enn á að skipa í hermálum, því miður. Þetta rifjuðu norsku þm. upp, hver á fætur öðrum, og þeir viðurkenndu það, að það væri mjög mikill hluti af norsku þjóðinni, sem væri skelfingu lostinn við þá tilhugsun, að það ætti að fá 500 þús. Þjóðverjum vopn í hendur á ný, á meðan ekki hefðu enn þá orðið kynslóðaskipti í því landi. Ég játa það, að ég er ekki neinn norskumaður, en ég stenzt þó ekki þá freistingu, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér stuttan kafla úr ræðu framsóknarmannsins Lars Ramndals frá Rogalandi. Hann hafði fengið m. a. í hendur allmargar áskoranir frá kjósendum sínum og umbjóðendum um það að krefjast þjóðaratkvgr. um málið í Noregi. Svo mikils þótti við þurfa þar líka. Hann komst þó að þeirri niðurstöðu, að slík þjóðaratkvgr. væri ekki heimiluð af norskum lögum um slíkt mál, og sagðist því ekki telja fært að halda þeim áskorunum til streitu, en hann lagði þær fram í þinginu, og að svo mæltu sagði hann: „Det er stor bredde í folks motstand mot tysk medlemsskab í NATO, sa han, og det er en ikke liten del av det norske folket, som stár uforstáende overfor det, som nu skjer. Han ville stemme mot, selv om saken í realiteten var avgjort etter debatten 18. okt. í ár. Han kunne ellers understreke det meste av Hönsvalds premisser. Jeg kommer imidlertid til en helt motsatt konklusjon, sa han. Jeg skal indrömme, at det ikke er lett å snakke om disse store og alvorlige sakene uten fölelse. Men jeg er mot også ut fra historisk synspunkt. Helt fra Bismarcks tid har Tyskland fulgt en hard linje, ikke bare for Tyskland selv, men for hele Europa. Kunne jeg í dag si, at der var skjedd en endring í den tyske mentaliteten og í den politiske og historiske utviklingen, da hadde jeg ikke tatt det standpunktet, jeg har í dag. Jeg er redd for, at det vi foretar oss í dag vil före Norge inn í en krig og ut í en eventyrpolitikk - enten dette vil skje í Öst-Tyskland eller í Vest-Tyskland. Jeg mener framleis, at det var riktig av Norge á gå med í Atlantspakten. Men jeg er redd det kan utvikle seg slík, at det må offres ungt norsk blod som fölge af en eventyrpolitikk. Alternativet til den situasjon som foreligger er Sverige og den stillingen det landet har. Å ta Tyskland med er etter min mening ett minus for vort lands forsvar.“ Þetta sagði framsóknarmaðurinn Lars Ramndal frá Rogalandi í norska Stórþinginu, þegar málið var til umræðu þar. Hann greiddi atkvæði á móti fullgildingu samningsins. Utanríkisráðherrann Halvard Lange sagði, að það væri fyllilega ástæða til að virða þær tilfinningar, sem lægju að baki afstöðu þessa þingmanns, Ramndals, og nokkurra annarra stórþingsmanna, sem sömu afstöðu tóku og enginn gat vænt um að hefðu tekið þessa afstöðu af því, að þeir vildu veikja varnir Vestur-Evrópu eða þjóna rússneskri utanríkispólitík. Af hverju eru menn hikandi í þessu máli í mörgum löndum? Það er af ótta við, að það sé verið að endurvekja hinn gamla, þýzka „militarisma“. Það er líka vegna þess, að menn telja það vafasama aðferð að knýja þetta mál í gegn án þess að leita fyrst til þrautar eftir möguleikum á að leysa þau tvö stærstu deilumál, sem nú sundra Evrópu, en það er tvískipting Þýzkalands, og það er, að Austurríki er hersetið land. Það er sterk hreyfing fyrir því í Frakklandi að fresta endanlegri afgreiðslu þessa máls, þangað til búið væri að leita eftir því enn á ný við Sovét-Rússland, hvort það sé með engu móti fáanlegt til að ganga frá og ljúka friðarsamningum við Austurríki. Mendes-France hefur nú sent menn til Moskva til þess að fara þessa leið, að friðarsamningarnir við Austurríki verði teknir upp á ný, og hefur lagt fram ákveðna till. um lausn þess máls. Vill hann fá þeirri spurningu svarað, hvort ekki væri hugsanlegt að ákveða, að hernámsveldin, sem nú eiga lið í Austurríki, tækju lið sitt þaðan í burt 18–24 mánuðum áður en friðarsamningar væru undirritaðir. Það er ný hugmynd í málinu, og þetta mál er í deiglunni enn, og enginn veit, hvernig því lyktar. Allir viðurkenna, að það er eitt mesta áhyggjuefni Evrópuþjóða nú, að Þýzkaland skuli vera skipt í tvennt. Vestur-Þýzkaland er undir áhrifum Bandaríkjanna og vesturveldanna, Austur-Þýzkaland undir áhrifum Rússa. Því er haldið fram, að í Austur-Þýzkalandi sé nú fjölmennt lögreglulið, sem sé óvenjulega vel vopnum búið, en menn efast um, að rétta svarið við því, ef stefna á í friðarátt, sé að hervæða Vestur-Þýzkaland. Menn halda jafnvel, að það geti orðið til þess að djúpið á milli Austur-Þjóðverja og Vestur-Þjóðverja víkki og stækki við þessar aðferðir og verði e. t. v. óbrúanlegt. Menn telja, að þetta vandamál Evrópu verði torleystara og taki lengri tíma að leysa það, ef nú sé stigið það spor að fá Vestur-Þjóðverjum - 500 þús. Vestur-Þjóðverja - vopn í hönd til þess að skapa eins konar jafnvægi á móti þeim lögreglustyrk, sem nú sé til í Austur-Þýzkalandi. Menn líta á það svo, að friðnum í Evrópu sé e. t. v. stefnt í meiri tvísýnu með því að stiga þetta skref heldur en að reyna, áður en Vestur-Þjóðverjar séu vopnaðir, á allan hátt að sameina Þýzkaland allt, sameina Austur-Þýzkaland og Vestur-Þýzkaland. Og það er sú stefna, sem Ollenhauer, foringi jafnaðarmanna í Vestur-Þýzkalandi, hefur fyrst og fremst beitt sér fyrir og sýnist hafa sívaxandi fylgi þýzku þjóðarinnar fyrir, að reyna með öllu móti að sameina Þýzkaland allt, áður en stórpólitísk skref í aðra átt séu stigin. Og það virðist vera nokkuð skiljanlegt, að ófriðarefnin í Evrópu eru fyrst og fremst sundrað Þýzkaland og hersetið Austurríki, og það má búast við því, að það sé því erfiðara að semja, því meir sem Evrópu er skipt í stríðandi parta, - því auðveldara að semja, sem búið er að komast lengra á þeirri leið að sameina þessi Evrópuríki, Þýzkaland og Austurríki. Og það eru einmitt þessi mál, sem menn vilja fá að hugleiða, áður en þeir taki afstöðu til fullgildingar Parísarsamningsins. Þeir vilja fá tíma til að sjá, hvort engin leið sé til að þoka þessum viðkvæmu deilumálum til einhverrar lausnar, áður en þetta spor sé stigið. Og það eru átökin um þetta, sem geta gert það að verkum, að menn vilji jafnvel hvorki í Frakklandi né Þýzkalandi fallast á fullgildingu samningsins að svo komnu máli, heldur skjóta því á frest. Aftur á móti er því haldið fram af öðrum, að það sé um að gera að fullgilda Parísarsamninginn nú þegar, þá sé skapaður slíkur styrkleiki í varnir Vestur-Evrópu, að Rússar verði samningsliprari á eftir. Þetta er sjónarmiðið á móti. Það er aðallega tjaldað hér þeirri röksemd, að það, sem öllu máli skipti fyrir Ísland og fyrir allar meðlimaþjóðir Norður-Atlantshafsbandalagsins, sé það, að það sé stórkostlegur fengur fyrir varnir Vesturlanda að fá Þýzkaland með í þessi varnarsamtök, þá verði þau fyrst sterk, og það er náttúrlega ekki hægt að neita því, að vestrænar varnir verða miklu sterkari með Vestur-Þýzkalandi gráu fyrir járnum sem þátttakanda í samtökunum. En það er ekki heldur hægt að neita því, að það væri styrkur fyrir vestrænar varnir, ef einræðisríkið Spánn væri tekið í þessi samtök og einnig vopnað sem allra bezt, grátt fyrir járnum. En enn þá hafa menn þó svarað spurningunni um það: Er rétt að taka Spán í Atlantshafsbandalagið? hikandi og margir brezkir, franskir og þýzkir stjórnmálamenn svarað því algerlega neitandi, að það geti komið til mála. Það er því ekki alveg einhlítt að lita á þetta eina sjónarmið, að samtökin verði sterkari með því að taka þetta eða hitt stórveldið í samtökin. Ég held, að flestar lýðræðisþjóðir Vestur-Evrópu mundu snúast gegn því, að Spánn yrði tekinn í Atlantshafsbandalagið, en ég veit ekkert, hvar ég hef hina hæstv. íslenzku ríkisstj. í því máli. Ég veit ekkert nema hún tjaldaði fram röksemdinni: Varnir Vesturlanda yrðu sterkari, ef fasistaríkið Spánn yrði tekið með í samtökin, og þess vegna ber út frá því sjónarmiði einu að gera það. - Og við vitum ekkert, hvenær þá spurningu ber að, að það liggi fyrir að svara henni, eins og við eigum að svara því nú með Þýzkaland í dag, hvort það sé rétt að taka Spán inn í varnarsamtök vestrænna þjóða. Það er engan veginn hægt að afgreiða það mál, að það séu eingöngu kommúnistar, sem berjist á móti því, að Parísarsamningurinn verði staðfestur nú í skyndi, því að í hvaða landi sem við leitum eftir dæmi er hægt að afsanna það þegar í stað. Hverjir eru það t. d. í Frakklandi, sem nú þegar á byrjunarstigi málsins hafa beitt sér fyrir því, að Frakkland fresti fullgildingu Parísarsamninganna. Það er maður eins og t. d. René Mayer, fyrrverandi forsætisráðherra. Hann bar fyrir nokkrum dögum fram till., sem kemur þá fram, áður en franska þingið kemur saman, það kemur ekki saman fyrr en 20. des. til að ræða þetta mál. Hann lagði fram frestunartill. um það, að Þýzkaland og Frakkland skyldu ekki skiptast á undirskrifuðum samningum fyrr en íbúar Saar hefðu með þjóðaratkvæðagreiðslu staðfest samkomulag þeirra Mendes-France og Adenauers um Saar, sem þeir gerðu 23. okt. í haust. Þetta mun vera einhver sniðugasta frestunartill., sem fram hefur komið til þess einmitt að draga staðfestingu Parísarsamningsins á langinn, og það er René Mayer, sem ber hana fram. Mendes-France mun þó hafa fengið hann til þess að taka þessa till. til baka í bili, meðan umræðurnar færu fram um sjálfan samninginn. Önnur frestunartill. er líka fram komin í Frakklandi um það að láta Parísarsamninginn, þó að hann verði staðfestur, fullgiltur og undirritaður, ekki taka gildi fyrr en 3 mánuðum eftir fullgildingu sína og nota þá þrjá mánuði til þess að leita samkomulags um einingu Þýzkalands og friðarsamninga við Austurríki og önnur þau vandamál, sem mest stofna friði í hættu í Evrópu. Ég gæti lagt fram miklu fleiri röksemdir fyrir því, að það er full ástæða til fyrir kotríkið Ísland að fara sér hægt um fullgildingu þessa samnings, og sýnt fram á það, að Ísland er ekki að gera sig að neinu viðundri í augum annarra þjóða, þó að það tæki upp þá varúðarstefnu að fresta fullgildingu samningsins fram yfir jólafrí, því að það er af nógu að taka. Það eru alls staðar uppi skoðanir um, að það beri að fara hægt í fullgildingu samningsins, af því að menn vita, að afleiðingin getur orðið, að það blossi upp kapphervæðing í Austur-Þýzkalandi og Vestur-Þýzkalandi og að herjum Austur-Þjóðverja og Vestur-Þjóðverja gæti síðar lostið saman í borgarastyrjöld, og það væri ekkert gaman. Þá væri svipað ástand og ef Rússar réðu Norðurlandi og Ameríkanar Suðurnesjum og Norðlendingar og Sunnlendingar væru síðan hervæddir af kappi og Norðlendingum og Sunnlendingum lenti síðan saman til þess að drepa hverjir aðra, úthella hvorir annarra blóði. Þó að þetta dæmi þyki kannske fjarstæða, þá hlýtur maður þó að skilja Austur-Þjóðverja og Vestur-Þjóðverja út frá þeirri ógn, sem af því leiðir, ef þeir eru kapphervæddir af gagnstæðum stórveldum, sem síðan gætu hvenær sem væri í raun og veru skapað deiluefni til að siga þessum þjóðbræðrum saman. Allt það, sem ég hef sagt í sambandi við þetta mál, er túlkun mín á því, að ég tel rétt, að Alþingi Íslendinga fresti þessu máli, fresti því fram yfir jól, fresti því fram á þann tíma, sem aðrar þjóðir fara að taka málið til afgreiðslu. Danir taka það ekki til endanlegrar afgreiðslu fyrr en í janúarmánuði. Það er vafasamt, að Mendes-France klári málið fyrir jól. Það getur í fyrsta lagi orðið, eins og ég áðan sagði, á jóladagskvöld. Það er mjög tvísýnt um úrslit málsins í sjálfu þýzka þinginu, og um afgreiðslu annarra þjóða en þeirra tveggja, sem þegar hafa afgreitt það, vitum við ekkert. Í till. sjálfri, sem liggur hér fyrir okkur, segir í upphafsgreininni, að sambandslýðveldið Þýzkaland hafi með yfirlýsingu frá 3. okt. 1954 gengizt undir skuldbindingu 2. gr. stofnskrár Sameinuðu þjóðanna og muni með aðild sinni að Norður-Atlantshafssamningnum skuldbinda sig til að forðast sérhvert athæfi, sem ósamrýmanlegt sé varnaranda samningsins. Mér finnst, að það hefði verið skylt, að hæstv. ríkisstj. hefði lagt fram fullnægjandi upplýsingar um það, hvaða tryggingar það eru, sem Þjóðverjar hafa lagt fram fyrir því, að þeir noti ekki tækifærið, þegar búið er að vopna 500 þús. þeirra, til þess að skapa þjóðlegan þýzkan her, sem væri byggður upp í anda Hitlers. Hæstv. utanrrh. vék ekkert að því í sinni framsöguræðu hér, hvaða tryggingar það eru, sem þýzka sambandslýðveldið hefur lagt fram og hér er vitnað til. Við vitum ekkert, hvort þær eru svo öruggar, að hægt sé að taka þær góðar og gildar. En það eitt, að einhver loforð hafi verið sett á pappír, er ekki alveg fullnægjandi sönnun, en það má vel vera, að þarna sé hægt að gera grein fyrir því, að Þýzkaland ætli að haga sínum vígbúnaði eftir fullgildingu þessara samninga á þann veg, að það verði byggður upp allt annar þýzkur her, með allt öðru skipulagi en sá gamli þýzki her, og að það sé hægt að rökstyðja þetta, en íslenzku ríkisstj. er skylt að gera það hér fyrir þinginu, því að það gæti, þegar efnishlið málsins er tekin til athugunar, haft veruleg áhrif á afstöðu ýmissa hv. þm. til málsins; það er ég sannfærður um. En nú er hæstv. utanrrh., sem lagði þetta stórkostlega þýðingarmikla mál hér fyrir með 10 mínútna ræðu eða svo, farinn úr landi. Hann hefur ekki haft tóm til þess að fylgja hér málinu eftir: Og það eru fleiri skörð fyrir skildi hér í hv. Alþ. Formaður hv. utanrmn. er líka horfinn, ekki bara úr stólnum sínum á hv. Alþ., heldur úr landi líka. Hæstv. utanrrh. og form. utanrmn. eru báðir farnir úr landi, og sýnist mér þegar af þeirri ástæðu, að það væri ekki nema sanngjarnt, að málinu væri frestað, meðan þeir eru erlendis, og ekki tekið til endanlegrar afgreiðslu, fyrr en þeir væru komnir hér í sæti sín á Alþingi á ný og gætu tekið þátt í viðræðum við þm., sem þyrftu margs að spyrja þá í sambandi við málið, en eiga þess nú engan kost. Það er ómögulegt annað en láta í ljós undrun sína og furðu á því, að þegar rætt er slíkt stórmál sem þetta hér á Alþ., þá er það einasta þátttaka hæstv. ríkisstj. í umræðum um málið og til þess að upplýsa það, að hæstv. utanrrh., rétt á förum til útlanda, varpar málinu inn í þingið með 10 mínútna ávarpsorðum. Og síðan hefur ekki heyrzt neitt frá stjórnarliðinu um málið annað en það, að fulltrúi ríkisstj. í utanrmn. segir frá því með fjórum eða fimm setningum, að meiri hl. n. - en n. hefði þríklofnað - legði til, að málið yrði afgreitt og afgreitt nú þegar fyrir jól. Þetta verður ekki tekið nema á tvo vegu, annaðhvort að hæstv. ríkisstj. vilji óvirða Alþingi Íslendinga í sambandi við afgreiðslu þessa máls eða þá hitt, að hæstv. ríkisstj. mælir með þessu ekki með góðri samvizku og er tregt tungu að hræra í sambandi við málið og gerir það einhvern veginn tilknúin, en ekki af sannfæringu. Ég er alveg viss um það, að ef hæstv. ríkisstj. hefur einhver rök fyrir því, að hún verði að afgreiða málið fyrir jól, þá verði hv. þm. Str. (HermJ), sem er frsm. meiri hl. utanrmn., ekki skotaskuld úr því að færa þau rök fram, og hann gerir það vafalaust undir þessum umr., áður en þeim lýkur, en til þessa hafa þau rök ekki komið fram. Ég er alveg sannfærður um það, að hv. þm. Str. liggur ekki á þeim rökum, sem hæstv. ríkisstj. kann að hafa í pokahorninu fyrir því, að við verðum að afgreiða málið fyrir jól, en ef þessi rök koma ekki fram og ef þau eru ekki til, þá á Alþingi Íslendinga að bíða með afgreiðslu þessa máls fram yfir jólafrí, og það er enginn skaði, sem skeður við það, þó að Alþ. komi ekki saman fyrr en 1. febr. og taki málið þá fyrir. Það eru engar upplýsingar, sem liggja fyrir um það, að þær 15–16 aðildarþjóðir að Norður-Atlantshafsbandalaginu, sem verða að fullgilda þennan samning, áður en hann tekur gildi, verði búnar að því fyrir þann tíma, og það væri heldur enginn skaði skeður, þó að Ísland væri þá seinasta þjóðin, sem legði samþykki sitt á þennan samning. Það mundi ekkert hafa gerzt annað en að jólafríið hefur gengið fyrir sig hjá öllum þjóðþingunum, sem um það eiga að fjalla, og það hefur verið sem sé tekið til afgreiðslu af þeim flestum, eftir að þau koma aftur til starfa að loknu jólafríi. Hins vegar ef einhverjir heimssögulegir atburðir þrýstu á afgreiðslu málsins, þá veit ég ekki til, að neitt geti staðið í veginum fyrir því, að Alþ. yrði þá kallað saman fyrir 1. febr. Ég held, að það sé ekkert nema sjálfsagður hlutur, að Alþ. yrði þá kallað saman einhvern tíma í janúar, um það leyti sem allar aðrar þjóðir hefðu fullgilt samninginn. Og það væru miklu sómasamlegri vinnubrögð eftir margítrekuð tilmæli og rökstudd tilmæli um það að hespa málið ekki af nú, heldur láta endanlega afgreiðslu þess bíða fram yfir jólafrí. Það væri að afgreiða þetta mál eins og sæmir að afgreiða slíkt örlagaríkt stórmál að verða við rökstuddum tilmælum um að flaustra málinu ekki af, heldur afgreiða það um líkt leyti og flestar þær þjóðir, sem að málinu standa, munu afgreiða það, en það er í fyrsta lagi seinni hlutann í janúarmánuði n. k. Ég hef staðið við það, sem ég sagði í upphafi þessa máls, að ég mundi fyrst og fremst ræða um þá hlið málsins, hvort rétt væri að flýta sér með að ljúka afgreiðslu málsins fyrir jól eða ekki. Og ég þykist hafa fært að því mörg og sterk rök, að aðrar þjóðir ætla að gefa sér tóm til þess að athuga málið og hafa ekki í hyggju margar hverjar að afgreiða það fyrr en einhvern tíma í janúarmánuði eða hver veit hvenær raunar. Ég legg áherzlu á þetta, beini þeim tilmælum mínum til hæstv. ríkisstj., að hún íhugi það enn og taki það til yfirvegunar, beri ráð sín saman um það á ný, hvort hún vill leggja kapp á að flaustra málinu af fyrir jól. Ef það verður gert, þá tek ég undir þá yfirlýsingu, sem hér hefur verið gefin f. h. Alþfl., að ég sit hjá við atkvgr. málsins á þessu stigi.



Herra forseti. Það hefur nú, eins og kannske mátti við búast, teygzt nokkuð úr þessum umr., þó að fyrri umr. málsins væri allýtarleg, eins og ég gat um í þeim fáu orðum, sem ég lét falla hér, þegar ég leiddi þetta mál af hálfu utanrmn. inn í þingið, eftir að hún hafði athugað málið á fundi, svo sem ég skýrði þá frá. Það er rætt hér nokkuð mikið um hraða málsins og gert út af því talsvert mikið veður, sem ég sannast að segja sé nú ekki að sé mikil ástæða til. Ég skýrði frá því í þeim fáu orðum, sem ég sagði hér í gær, að það hefði verið rætt um það við ríkisstj., hvort hún teldi sér fært að fresta málinu, og frá utanrrh. kom sú yfirlýsing, að hann sæi sér það ekki fært, vegna þess að gert er ráð fyrir, að þinginu verði frestað nú um næstu helgi og komi ekki saman fyrr en í febrúar. Nú fengu hv. þm. að heyra það, að þeir þm., sem hér tala um málið og ræða það, að rétt sé að fresta því að þessu sinni þangað til þing kemur saman að nýju, gera allir ráð fyrir, að málið verði afgreitt á þingum annarra hlutaðeigandi þjóða a. m. k. seinni partinn í janúar, sennilega sums staðar fyrir jól. Norðmenn hafa þegar afgreitt málið, og ég býst ekki við, að það verði talið að þeir verði sér neitt til minnkunar fyrir það. Og hjá öðrum verður það rætt þegar þing kemur saman eftir áramót eða í janúarmánuði. Það liggur því alveg ljóst fyrir, að það er yfirleitt gert ráð fyrir því og þeir, sem tala nú með frestun, gera ráð fyrir því, að málið verði afgreitt hjá öðrum ekki seinna en seinni hlutann í janúarmánuði, og það, sem þeir eru þess vegna að fara fram á og ríkisstj. er á móti, er það, að við verðum þeir seinustu, sem afgreiða málið.  Annars sé ég ekki, hvaða máli það skiptir, hvort menn taka afstöðu til þessa máls efnislega núna fyrir áramót eða eftir áramót. Ég hygg, að enginn af þeim hv. þm., sem hér hafa talað um málið, hvort sem þeir eru með því eða móti, viti ekki, að það hefur verið talið alveg fullvíst, að ekkert þeirra ríkja, sem eru í Atlantshafsbandalaginu, mundi standa gegn því, að Þjóðverjar fengju inngöngu í Atlantshafsbandalagið. Það var aðeins spurning um tvö ríki: Frakkland og Þýzkaland, og eftir því er í höfuðatriðum beðið. Það er raunverulega vitað fyrir fram um afstöðu hinna ríkjanna, að hún er jákvæð, og gera allir ráð fyrir því. En þó að við frestuðum málinu núna og það yrði t. d. fellt í franska þinginu eða þýzka, þá mundi það vera jafnvitað, að við mundum hafa samþykkt það, ef á hefði þurft að halda, og ég skal koma að því síðar, vegna hvers ég tel eðlilegt, að við höfum þá afstöðu til málsins. Ég sé þess vegna ekki, að það skipti neinu verulegu máli, hvort við lýsum yfir formlega fyrir áramót eða eftir áramót þessari afstöðu, sem allir vita að er okkar afstaða og er afstaða allra þeirra ríkja, sem í bandalaginu eru, nema það er vafi um tvö. Vissulega er ekki hægt að neita því, að það getur verið vafi, en meira getur maður ekki fullyrt. Og það er eiginlega eftirtektarvert í þessu sambandi, hvað það er talinn sjálfsagður hlutur, að Ísland beiti sér ekki gegn því, að Þjóðverjar gerist aðilar að Atlantshafsbandalaginn. Hér liggur fyrir till. frá þjóðvarnarmönnum, og ef sú till. væri samþ., er lýst yfir samþykki okkar, held ég, á því, að Þjóðverjar gerist aðilar að Atlantshafsbandalaginu. eða með leyfi hæstv. forseta: „Á hinn bóginn telja Íslendingar, sem eru óvígbúin þjóð og þess vegna í reyndinni óvirkur aðili að Norður-Atlantshafsbandalaginu, ekki eðlilegt, að þeir taki á sig þá ábyrgð að hindra með neitunarvaldi sínu það, sem herveldi bandalagsins kunna að telja sér nauðsynlegt í vígbúnaðarmálum sínum.“ Ef þessi till. er samþ., þá er hún yfirlýsing um, að það komi ekki til mála, að við séum að beita neitunarvaldi okkar til þess að koma í veg fyrir það, að Þjóðverjar gerist aðilar að Atlantshafsbandalaginu; það er talið svo sjálfsagt, að meira að segja Þjóðvfl. er með því. Þetta er sú afstaða, sem er almennt vituð, og þess vegna lýsir vitanlega Þjóðvfl. þessu yfir sem sjálfsögðum hlut. Hann treystir sér ekki einu sinni til að rísa gegn því. En það, sem ég sagði hér í gær, var það, að ég teldi það eðlilegt, að þessu máli hefði verið frestað þangað til eftir áramót, ef þinginu væri ekki frestað svo lengi, að hætt væri við því, að afgreiðsla málsins yrði of seint á ferðinni, ef því væri frestað nú. Annað sagði ég ekki og segi það enn að gefnu tilefni, vegna þess að þessi orð hafa verið færð úr lagi. Það, sem talsvert hefur verið rætt um í sambandi við þetta mál, er spurningin um það, hvort Þjóðverjar eigi að hervæðast eða ekki. Þetta atriði liggur alls ekki fyrir til ákvörðunar í sambandi við þetta mál. Við skulum hugsa okkur, að aðild Þjóðverja að Atlantshafsbandalaginu yrði ekki samþykkt, og þá láta hv. þm. sumir, sem um þetta mál hafa talað, á sér skilja, að það væri sama og neitun þjóðarinnar um að hervæðast. Þetta er herfilegur misskilningur eða sagt móti betri vitund. Það er vitað mál, að fyrir hálfu ári hafa bæði Bandaríkjamenn og Englendingar lýst því yfir, að nú alveg á næstunni, ef ekki verði samkomulag um Evrópuher, muni þeir gera friðarsamninga við Þjóðverja, og þá eru Þjóðverjar frjálsir að því sjálfir að ákveða sína hervæðingu, og þessar þjóðir hafa lýst því yfir, að þær muni ekki standa í vegi fyrir því. Spurningin er því eingöngu um það: Vilja menn, að Þjóðverjar hervæðist innan Atlantshafsbandalagsins með þeim takmörkunum, sem hervæðingunni eru settar í samningunum, og með þeim hömlum, sem eru lagðar á Þjóðverja með því að vera í þessu bandalagi, eða vilja menn, að Þjóðverjar hervæðist sjálfstætt, eins og þeir gerðu eftir fyrri styrjöld? Það er spurningin, sem liggur fyrir. Það er ekki neinn vafi á því, að þeir, sem hugleiða þetta mál, fengu þá reynslu af hervæðingu Þjóðverja eftir fyrri styrjöld, að þeir óska ekki eftir, að það endurtaki sig. Og jafnaðarmenn í Frakklandi, sem hafa eins og aðrir Frakkar um sárt að binda vegna viðureignarinnar við Þjóðverja, jafnaðarmenn í Noregi, og það þarf ekki að lýsa, um hvaða sár þeir hafa að binda, jafnaðarmenn í Danmörku, jafnaðarmenn í Belgíu, með sinn utanríkisráðherra í broddi fylkingar sem einn ákveðnasta meðmælanda þess. að Þjóðverjar gangi í Atlantshafsbandalagið, og jafnaðarmenn að miklum meiri hluta í Englandi eru þrátt fyrir gamlar endurminningar og þrátt fyrir sínar tilfinningar allir því meðmæltir, að Þjóðverjar hervæðist innan Atlantshafsbandalagsins, vegna þess að þeir álíta það betri kost en að gerður verði friðarsamningur við Þjóðverja á næstunni og þeir hervæðist sjálfstætt. Þetta er m. a. ein af ástæðunum. Það er þess vegna ekki verið að taka ákvörðun um það, hvort Þjóðverjar eigi að hervæðast eða ekki. Það er verið að taka ákvörðun um það, undir hvaða kringumstæðum Þjóðverjar eigi að hervæðast, hvort þeir eigi sjálfir að ráða sinni hervæðingu eða þeir eigi að hlíta þeim takmörkunum, sem gert er ráð fyrir í Atlantshafssáttmálanum. Við getum svo hugsað okkur þriðja möguleikann, sem að vísu er naumast fyrir hendi, og það er það, að það eru ekki gerðir fyrst um sinn friðarsamningar af hálfu Bandaríkjamanna, Englendinga og Frakka við Vestur-Þýzkaland. Og hver yrði þá afleiðingin? Afleiðingin yrði sú, sem ég efast ekki um að ýmsir hv. þm. hér í Alþingi mundu telja heppilega lausn, - hún yrði sú samkvæmt yfirlýsingu, sem gefin hefur verið fyrir alilöngu og ekki er neinn efi á að yrði framkvæmd, að ef ekki tekst með einhverju móti samkomulag um hervæðingu Vestur-Evrópu og varnir, þá draga Bandaríkjamenn og Englendingar heri sína burt af meginlandinu og meginlandið verður óvarið. Sjálfsagt eru það margir hv. alþm., sem vita um þessa yfirlýsingu. Hún var m. a. endurtekin af utanríkisráðherra Belgíu í ræðu fyrir tæpum 3 mánuðum, og hann var þá inntur eftir því, hvort væri víst, að þannig mundi verða farið að, og lýsti hann yfir að gefnu því tilefni, að á því væri enginn vafi, að Bandaríkjamenn og Bretar mundu ekki hafa herdeildir sínar á meginlandinu, sem þeir teldu að ekki væri hægt að verja og þess vegna þýðingarlaust að setja sínar herdeildir í hættu þar, ef ekki yrðu nein samtök um varnir Vestur-Evrópu. Þetta þýðir það þá jafnframt, sem sennilega flestir gera sér ljóst, að um leið og meginlandið er óvarið, er Ísland komið í fremstu varnarlínu milli þeirra tveggja risa að austan og vestan, sem aðallega eigast við í vígbúnaðarkapphlaupi og ef til vill í þeim átökum, sem menn að vísu vona að aldrei komi til. Það er þess vegna fjarri því, að við höfum hagsmuni af því, að ekki verði af varnarsamtökum á meginlandi Evrópu; það er alveg þvert á móti. Ef Þjóðverjar taka þátt í þessum varnarsamtökum, þá eru menn sammála um það, að á meginlandi Evrópu myndast það hernaðarjafnvægi, að það er talið ólíklegt, að hvor aðilinn um sig þori að hreyfa sig. Og það er áreiðanlegt, að þeir, sem þekkja til varnarsamtaka Vestur-Evrópu, gera sér ljóst, að það er ekki hægt að koma 15 þjóðum, hvað sem Þjóðverjum líður, út í styrjöld; það er enginn hægðarleikur að koma þeim út í styrjöld, slíkur friðarvilji sem þar ríkir almennt. Það er þess vegna að mínu áliti þannig, að hvað sem inngöngu okkar í Atlantshafsbandalagið leið á sínum tíma, - það er gerður samningur, sem við vitanlega hringlum ekki með, við getum ekki gert það með utanríkissamninga, - þá er það að mínu áliti stórkostleg umbót á Atlantshafsbandalaginu, að Þjóðverjar gerist þar aðilar, vegna þess að með því móti myndast varnargarður, sem Evrópuþjóðirnar standa að í heild, alla leið frá Miðjarðarhafi til Norður-Noregs, - varnargarður fyrir austan okkur, varnargarður á milli Rússlands og Bandaríkjanna, þeirra þjóða, sem eru taldar vera aðalaðilarnir í hinu kalda stríði og mundu verða það, ef það óhapp vildi til, að styrjöld brytist út. Og það hljóta menn að gera sér ljóst, að það er verulegur ávinningur fyrir okkur að hafa þennan varnargarð austan við okkur í stað þess að vera ella, ef meginland Vestur-Evrópu væri varnarlaust, í fremstu víglínu, eins og ég sagði áðan, og með þeim afleiðingum vitanlega, að miklu meiri áherzla yrði lögð á varnir og varnarframkvæmdir hér á Íslandi en ef þessi samtök verða, sem nú er verið að reyna að koma á í Vestur-Evrópu. Ég er af þeim ástæðum, sem ég hef nú greint, þeirrar skoðunar, að okkur sé alveg vorkunnarlaust að greiða atkvæði um þetta mál nú þegar, vegna þess að þessi breyting á Atlantshafsbandalaginu, tilkoma Vestur-Þýzkalands, er til stórkostlegra bóta og til verulegs öryggis fyrir Ísland frá því, sem nú er, og miðað við það, að ekki yrði af varnarsamtökum á meginlandi Vestur-Evrópu. Þetta er þess vegna fyrirkomulag á bandalaginu, sem við hljótum fremur að óska eftir heldur en hitt.



Herra forseti. Ég skal ekki endurtaka það, sem ég sagði hér um þetta mál almennt í gær, en vil aðeins að gefnu tilefni leiðrétta ummæli hv. þm. Str., sem hann viðhafði í ræðu sinni hér áðan. Hann las hér upp nokkurn hluta af þeirri brtt., sem við þjóðvarnarmenn höfum lagt hér fram, hluta af þeim rökstuðningi, sem þar er fram borinn í 3.lið, en annað tveggja af misgáningi eða af öðrum ástæðum fór hann ekki alveg rétt með það, sem draga ber út úr þessum ummælum. Þegar hann fór að leggja út af ummælunum, sem hann las, fór hann ekki rétt með. Hann vildi halda því fram, að í 3. lið rökstuðnings okkar fælist samþykki við því, að Vestur-Þýzkaland verði tekið inn í Norður-Atlantshafsbandalagið. Það, sem felst í þessum 3. lið rökstuðnings fyrir brtt. okkar, er ekki annað en það, að við teljum það mjög óeðlilegt, að Íslendingar, sem eru algerlega vopnlaus þjóð og verða það væntanlega um alla framtíð, séu aðilar í hernaðarbandalagi slíku sem Norður-Atlantshafsbandalagið er eða nokkru öðru hernaðarbandalagi og með aðild að slíku bandalagi séu þeir neyddir til að taka ákvarðanir t. d. um hermál Mið-Evrópu, sem þeir hafa að sjálfsögðu mjög takmarkaða aðstöðu til að gera, og um mál, sem vissulega eru afar skiptar skoðanir um í Mið-Evrópuríkjunum sjálfum, eins og mjög rækilega hefur verið rakið hér í ræðum, bæði í gær og í dag. Í brtt. okkar er fyrst og fremst farið fram á það, að nú sé gerð tilraun til þess að losna úr Norður-Atlantshafsbandalaginu. Fram á það sé farið við aðildarþjóðirnar, að þær liti á sérstöðu okkar sem algerlega vopnlausrar þjóðar og gefi okkur kost á því að losna úr þessu bandalagi. Það er því í brtt. okkar ekkert um það sagt, að taka eigi Vestur-Þýzkaland upp í Atlantshafsbandalagið, heldur aðeins á það bent, hve fjarstætt það sé, að við Íslendingar séum aðili að hernaðarbandalagi. En eins og ég sagði í þeirri ræðu, sem ég flutti hér í gær, þá verðum við, að því er allar líkur benda til, neyddir til þess að taka ákvarðanir um þessi mál, - um hernaðarmál Mið-Evrópu, - og þá verðum við að sjálfsögðu að gera það út frá okkar takmörkuðu möguleikum til að meta allar aðstæður. Ég rakti það þá, að ég hélt sæmilega ljóslega, að þegar við stæðum frammi fyrir þeirri staðreynd að taka ákvarðanir um þessi mál, þá mundum við telja fulla ástæðu til að hlusta mjög gaumgæfilega á rök t. d. þýzkra jafnaðarmanna, annars stærsta flokks Þýzkalands, þess flokks, sem á að fagna mjög vaxandi fylgi í landinu, en þeirra röksemdir í þessum málum hafa verið túlkaðar og skýrðar hér nokkuð. Þeir segja, að það sé hið mesta óráð að hraða þessum málum eða ganga frá þeim nú, áður en þrautreynt sé, hvort ekki séu nein tök á að halda fjórveldaráðstefnu um framtíð Þýzkalands og sameiningu þess alls í eitt ríki. Þeir hafa jafnvel bent á þá hættu, að fari svo, að hernaðarkapphlaup hefjist milli Austur- og Vestur-Þýzkalands, þá gæti svo farið, að til blóðugrar borgarastyrjaldar kæmi milli þessara tveggja ríkja, sem áður voru eitt ríki og þeir leggja eðlilega mjög mikla áherzlu á að reynt verði að sameina í eitt ríki á ný. Það var fyrst og fremst þetta, sem ég vildi leiðrétta í ræðu hv. þm. Str. Það verður á engan hátt lesið út úr brtt. okkar þjóðvarnarmanna, að við teljum eðlilegt á þessu stigi málsins, að Vestur-Þýzkaland verði veitt aðild að Norður-Atlantshafsbandalaginu. Eins og ég reyndi að skýra í ræðu minni í gær, teljum við langeðlilegast, að ákvörðun um þetta mál verði látin bíða fyrst um sinn.



Herra forseti. Það virðist vera, að hæstv. ríkisstj. leggi mikla áherzlu á, að þessu máli verði lokið nú fyrir jólaleyfið. Þó að nokkrar fsp. hafi komið fram hér í umr. um það, hvaða orsakir liggi í rauninni til þess, að ríkisstj. leggi nú áherzlu á að afgreiða þetta mál tiltölulega lítið rætt og á örfáum dögum, þá hafa ekki fengizt frá hæstv. stjórn nein svör í því efni, sem þm. almennt gætu talið frambærileg. Hins vegar hafa komið hér fram í umr. mjög gild rök fyrir því, að það væri ástæða til þess, jafnvel þó að meiri hl. Alþ. ætli sér síðar meir að samþykkja þá till., sem hér liggur fyrir, að fresta afgreiðslu málsins a. m. k. þangað til seint í janúarmánuði eða fram í febrúarmánuð, þegar þing kemur væntanlega aftur saman eftir jólaleyfið. Að vísu kom það nú fram í síðari ræðu hv. þm. Str., að hann leitaðist lítillega við að svara þessum spurningum, en svör hans voru ekki á aðra lund en þá, að hann sagðist ekki sjá, að það skipti neinu máli, hvort alþm. tækju afstöðu til málsins nú eða síðar. Ég verð að segja, að í mínum augum skiptir það verulegu máli, hvort t. d. þær þjóðir, sem hér eiga mest undir, Þýzkaland og Frakkland, hafa áður samþykkt þá samninga á fullbindandi hátt, sem forustumenn þeirra hafa nú komið sér saman um að leggja þar fyrir þjóðþing, hvort þessar þjóðir hafa endanlega gengið frá staðfestingu samninganna eða hvort svo kann að fara síðar, að önnur hvor þessi þjóð á eftir að hafna samningunum og þeir þar af leiðandi ekki að ná fram að ganga. Ég er alveg viss um það, að nái þetta mál í framkvæmdinni aldrei fram að ganga, af því t. d. að Þýzkaland eða Frakkland hafnaði endanlegri staðfestingu, þá yrði samþykkt Íslands skoðuð svo, að við hefðum þó ekki hikað við það strax á þessu stigi málsins að lýsa því yfir, að við værum reiðubúnir að endurvopna Þýzkaland með öllum þeim afleiðingum, sem slík endurvopnun hlýtur að geta haft í för með sér. Við Íslendingar höfum nú þegar tekið upp nokkur viðskipti við báða hluta hins gamla Þýzkalands, bæði við Austur-Þýzkaland og eins við Vestur-Þýzkaland. Við eigum tiltölulega góð viðskipti við báða þessa landshluta, og það eru allmiklar líkur til þess, að viðskipti okkar við hið gamla Þýzkaland fari mjög vaxandi á næstu árum. Hitt dylst mér hins vegar ekki, að það er svo að segja sama, hvort rætt er við íbúa í Vestur-Þýzkalandi eða Austur-Þýzkalandi, að þeir eru nær undantekningarlaust á einu máli um það, að það, sem þeir þrá mest nú í dag, er sameining alls Þýzkalands. Eftir því óska þeir. Hins vegar játa það flestir menn, að verði horfið að því ráði að endurvopna Vestur-Þýzkaland, þá er mjög sennilegt, að af því leiði einnig verulega endurvopnun Austur-Þýzkalands, og allir möguleikar til þess að vinna áð sameiningu Þýzkalands í eina þjóð verða með því torveldaðir. Þeir menn, sem nú vilja stíga það örlagaríka skref að endurvopna Þýzkaland, hafa í rauninni gefizt upp í baráttunni við að yfirstíga þá erfiðleika, sem þarf að yfirstíga í þessu efni, og sameina allt Þýzkaland. Það mun alltaf verða litið svo á, að við Íslendingar séum heldur litlir karlar í sambandi við hin stóru hernaðarmál og hervæðingu á milli þjóða. Mér finnst því full ástæða til þess, að einmitt þegar slík mál liggja fyrir förum við okkur hægt. Þá höfum við fulla ástæðu til þess að halda því fram, hvar sem er, að það hafi verið ástæða fyrir Íslendinga að bíða eftir því, að þeir, sem þessi mál skipta meira en okkur, hefðu þó sagt sitt lokaorð, áður en við færum að birta okkar samþykktir um málið. Þetta vildi ég láta koma fram sem skoðun mína á því, að jafnvel þó að meiri hl. alþm. kunni að vera á þeirri skoðun, að það sé rétt að samþykkja þá till., sem hér liggur fyrir, þá sé þó ástæða til þess fyrir þennan sama meiri hluta að fresta um sinn afgreiðslu þessa máls og sjá, hverju fram vindur í stjórnmálum Evrópu. Mér þykir einnig full ástæða til að benda hér á það, að frá hálfu hæstv. ríkisstj. hefur þetta mál fengið hina einkennilegustu afgreiðslu, það sem komið er. Sáralitlar umræður hafa farið fram um þetta stórmál frá hálfu ríkisstj. Hæstv. utanrrh. talaði hér aðeins örfá orð, gaf sáralitlar skýringar á þessu stórmáli. Og síðan, eins og hér hefur verið upplýst í umræðunum, hefur hann horfið af landi brott, á meðan málið liggur hér fyrir til afgreiðslu. Formaður í utanrmn., sem um þetta mál fjallar, hefur líka horfið af landi brott og er hér ekki viðstaddur í sambandi við afgreiðslu málsins. Hæstv. ráðh. hafa lítið verið hér við þessar umræður og að sáralitlu leyti tekið þátt í umræðunum. Aðeins hæstv. fjmrh. sagði hér nokkur orð, þar sem hann mælti með framgangi málsins. Nú verður því væntanlega ekki haldið fram, að hér sé um neitt smámál að ræða, og af þeirri ástæðu væri því full ástæða til að búast við því, að ríkisstj. væri reiðubúin til að ræða málið og tefla fram sínum rökum, m. a. fyrir því, hvað það er, sem knýr hana til þess að hraða svona afgreiðslu málsins eins og hér virðist nú liggja fyrir. Það fer ekki milli mála, að það mál, sem hér er raunverulega til umræðu, er nú eitt harðasta deilumálið, sem stjórnmálamenn í Evrópu deila um. Og þó að hér sé sagt, eins og hæstv. fjmrh. sagði, að jafnaðarmenn í ýmsum löndum, t. d. Bretlandi, Frakklandi og víðar, stæðu að þessu máli og vildu gjarnan taka á sig þá áhættu, sem fylgdi endurvopnun Vestur-Þýzkalands, þá veit hæstv. ráðh., að það er síður en svo, að jafnaðarmenn í þessum löndum séu sammála um þessa afstöðu. Harðar deilur í jafnaðarmannaflokkum þessara landa hafa verið uppi, og þar hefur munað sáralitlu um það, hvor armurinn hefur orðið sterkari, þegar þetta mál hefur legið fyrir til afgreiðslu. Og það er svo að enn þá er allt í fullkominni óvissu um það, hvort t. d. franska þingið samþykkir þessa samninga endanlega eða ekki. Það er enn þá meira að segja í fullkominni óvissu, hvort það tekst að fá þá samninga, sem hér er um að ræða, staðfesta í sjálfu þýzka þinginu. Því verður áreiðanlega ekki haldið fram með réttu, að þetta mál liggi einfaldlega fyrir mönnum í Vestur-Evrópu. Hitt er hið sanna, að þar eru uppi mjög skiptar skoðanir um málið, og margir, sem hafa látið til leiðast að fylgja málinu þó eftir, gera það sárnauðugir. Í þessu efni minnist ég þess, að undanfarna mánuði hafa margir af þekktustu stjórnmálamönnum heimsins verið að lýsa því yfir í ræðum sínum, að þeir teldu að ófriðarhætta í heiminum væri minni nú en hún hefði verið um alllangan tíma áður. En einmitt þegar dregur úr ófriðarhættunni að dómi hinna reyndu stjórnmálamanna, einmitt um sama leyti sem við erum að heyra það, t. d. frá Dönum og víðar annars staðar að, að þeir séu að draga úr sínum hernaðarútgjöldum, af því að það sé nokkru friðvænlegra í heiminum, þá þykir nauðsynlegt að deila sem harðast um það, sem hefur verið eitt mesta ágreiningsefnið í þessum efnum, en það er að taka upp endurvopnun Þýzkalands. Ég vil undirstrika þetta, að einmitt á sama tíma sem þessir sömu merku stjórnmálamenn lýsa því yfir, að ófriðarhættan sé minni, er talin knýjandi nauðsyn að fara að endurvopna Vestur-Þýzkaland. Þetta skýtur, vægast sagt, mjög skökku við, og sýnist svo, að fyrst ástandið í þessum málum fer batnandi í heiminum, þá hefðu menn mátt una nokkuð við það, en ekki efna til þess, sem óneitanlega kallar enn fram aukna ófriðarhættu, því að yfirlýsingar að austan um það, að Austur-Þýzkaland verði vopnum búið gegn hervæðingunni í Vestur-Þýzkalandi, auka vitanlega stórum á ófriðarhættuna, en draga ekki úr henni. Mér finnst það heldur kaldranalegt og kaldhæðið í sjálfu sér fyrir okkur Íslendinga að vera nú komnir það áleiðis í þessum málum, að eftir að búið er hér á Alþ. að samþykkja þátttöku Íslands í ýmsum samningum, sem um það leyti sem þeir hafa verið samþykktir hefur verið lýst yfir að væru mjög svo fjarri því að geta dregið Ísland á nokkurn hátt inn í ófrið eða hernaðarbandalög eða nokkuð þess háttar, hér værum við aðeins að standa með hinum friðelskandi þjóðum, - en afleiðingin af þessari þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu og ýmsum fleiri samtökum er nú orðin sú, að hér á Alþingi Íslendinga erum við komnir inn í miðjar umræður um það. hvort við eigum að leggja okkar atkvæði fram um það að hervæða eina þjóð eða hvaða hernaðarlegar ráðstafanir við og það bandalag, sem við erum orðnir þátttakendur í, eigum að gera. Þetta er kannske fyrsta skrefið í þessa átt. Á eftir mun svo koma það, að fleiri og fleiri rísa hér upp og ræða um nauðsyn þess, að Ísland verði virkur aðili að beinum hernaðaraðgerðum. Ég vil svo að endingu undirstrika það, sem átti að vera mitt meginmál í þessu, að ég er eindregið fylgjandi þeirri skoðun, sem hér hefur komið fram, að Alþ. ætti að fresta afgreiðslu þessa máls a. m. k. um sinn.



Herra forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þær ræður, sem hér hafa verið fluttar af hálfu hæstv. ráðherra og forsvarsmanna þeirrar till., sem hér er til umræðu. Hæstv. fjmrh., sem nú mun um stund gegna störfum utanrrh., sagði hér í gær, að þetta væri svo sem ekki neitt upphaf að vígbúnaði, furðaði sig á því, að alþm. skyldu ekki hafa áttað sig á því, að vígbúnaðurinn væri hafinn fyrir löngu, og þótti þetta sýnilega mjög mikill fróðleikur. Við vitum það nú allir, að vígbúnaðurinn er hafinn fyrir löngu. Og hæstv. ráðh. hélt áfram: Sovétríkin hafa vígbúizt eftir stríðið meira en nokkurt annað ríki, og Atlantshafsbandalagið var stofnað í varnarskyni gegn því, og vígbúnaður Atlantshafsbandalagsins er varnarráðstöfun gegn þessum geysilega vígbúnaði Sovétríkjanna. Þetta gera Atlantshafsbandalagsríkin til þess að vera svo sterk, að Rússar telji sér hagkvæmt að semja um afvopnun. Sovétríkin mundu þá telja sér hagkvæmt að semja um afvopnun, þegar þessi vígbúnaður er orðinn nógu mikill, þ. e. a. s. þegar búið er að vopna hið nazistiska Þýzkaland, koma þar upp her, sem telur ½ milljón manns, og auk þess varaher, sem gert er ráð fyrir að muni telja um 5 millj. manna. Svo mörg eru þau orð. Það er sem sé skoðun hæstv. ráðh., að ráðið til afvopnunar sé meiri vígbúnaður, nógu mikill vígbúnaður. Það er náttúrlega mál út af fyrir sig, að í orðum hæstv. ráðh., sem ekki voru mörg, fólust hinar herfilegustu sögufalsanir, þar sem öllu er snúið öfugt. Það er vitaskuld fullyrðing algerlega út í bláinn, að Sovétríkin hafi vígbúizt eftir stríðið meira en nokkurt annað land, á meðan vesturveldin afvopnast. Þetta er ekkert annað en margendurtekinn stríðsáróður Bandaríkjamanna, sem hefur ekki við neitt að styðjast. Vígbúnaðarkapphlaupið og kalda stríðið hófst fyrir alvöru með stofnun Atlantshafsbandalagsins, sem opinberlega var stefnt gegn Sovétríkjunum og bandalagsríkjum þeirra. Þar með var heiminum skipt í tvær fjandsamlegar fylkingar og stefnt að nýju heimsstríði. Þar með var tekin upp stefna, sem var í algerri andstöðu við anda og tilgang Sameinuðu þjóðanna. Öll þessi ár hafa Sovétríkin borið fram hverja tillöguna eftir aðra um allsherjarafvopnun og bann við kjarnorkuvopnum. Vesturveldin hafa neitað að fallast á þessar tillögur, og alveg sérstaklega hafa þó Bandaríkin neitað algerlega að fallast á bann við kjarnorkuvopnum. Raunar hafa þau líka neitað að undirskrifa sáttmálann um bann við notkun sýklavopna og eiturgass. Ef vesturveldin hefðu áhuga á allsherjarafvopnun, þá væri hægt að hefja þá afvopnun nú þegar. Þar stendur ekkert í vegi. Það er því sýnilega allt annað, sem hæstv. ráðherra meinar með afvopnun. Hann ætlast sem sé til þess, að Sovétríkin afvopnist einhliða, og það á að neyða þau til slíkrar afvopnunar með vopnavaldi, með vopnaglamri og ógnunum. –ógnunum með kjarnorkuvopnum og með því að vopna þýzku nazistana. Þetta er allt í fullu samræmi við þá staðhæfingu, að Sovétríkin hafi vígbúizt meira en vesturveldin, og í fullu samræmi við allar tillögur og alla afstöðu Bandaríkjanna í afvopnunarmálunum. Nú vil ég spyrja: Trúir nokkur hv. þm. því, er sá þm. til, sem trúir því, að hægt sé að neyða Sovétríkin til afvopnunar með slíkum ógnunum? Trúir nokkur því. að þegar búið er að vopna 5 millj. manna undir herstjórn þýzku nazistanna, sem stefnt er gegn Sovétríkjunum, 5 milljónir Þjóðverja undir forustu hinna nazistísku stríðsglæpamanna, sem opinberlega er stefnt gegn Sovétríkjunum, þá muni Sovétríkin fallast á tillögu Bandaríkjanna um afvopnun, eftir reynslu síðustu styrjaldar og samtímis því sem varla líður svo dagur, að Bandaríkin ógni ekki Kína með styrjöld? Styrjöld við Kína hlýtur að leiða til heimsstyrjaldar. Það er öllum ljóst, og því neitar enginn. Það hlýtur að vera öllum ljóst, jafnvel svo blindum og ofstækisfullum manni sem hæstv. fjmrh. virðist vera, - sem þessa dagana mun fara með utanríkismál, - að svar Sovétríkjanna og bandalagsríkja þeirra við þýzkri hervæðingu hlýtur að vera aukinn vígbúnaður af þeirra hálfu, og annað svar getur ekki komið til greina, eins og þau hafa líka sjálf lýst yfir. Og slík hervæðing, þar sem tvær heimsfylkingar standa hvor gegn annarri, gráar fyrir járnum, slíkar tvær hervæddar heimsfylkingar stefna að styrjöld, og aldrei í veraldarsögunni hefur það komið fyrir, að slíkar hervæddar fylkingar hafi staðið hvor andspænis annarri, án þess að af því hafi leitt styrjöld. Ég bið hv. alþm. að reyna að gera sér ljóst, hvaða ábyrgð þeir eru að taka á sig með því að samþykkja þessa till., sem alveg óhjákvæmilega stefnir á stríð. Með þeim vopnabúnaði, sem mannkynið ræður nú yfir, er mikil hætta á því, að ný styrjöld leiði til tortímingar þess. Ísland á þó ef til vill meira í húfi en flestar aðrar þjóðir. Það er nú svo komið, að það eru ekki miklar líkur til þess, að íslenzka þjóðin lifði af nýja heimsstyrjöld. Ég á erfitt með að trúa því, þrátt fyrir dapurlega reynslu, að hv. alþm. séu svo blindir, að þeir ani út í það glæfraspil að samþykkja till., sem beinlínis stefnir á styrjöld, hlýtur að stefna á styrjöld, - tillögu, sem jafngildir stríðsyfirlýsingu gegn þriðja hluta mannkynsins. Það væri slík fyrirmunun af fulltrúum vopnlausrar þjóðar, sem telur 150 þúsund manns, að maður á engin orð. Ég held, að það megi ekki minna vera en að hv. alþm. fái tækifæri til þess að spyrja samvizku sína, á meðan þeir njóta jólaleyfisins. Hv. þm. Str. (HermJ) sagði hér áðan, að spurningin um hervæðingu Þjóðverja stæði alls ekki í sambandi við þetta mál. Þetta eru alveg furðulegar fullyrðingar og furðulegar blekkingar af hálfu hv. þm. Str. Andstaða Frakklands gegn Parísarsamningunum byggist á því, að þeir óttast hervæðingu Þjóðverja, og eingöngu á því. Það verða ekki gerðir friðarsamningar við Þjóðverja, nema í þeim samningum felist ákvæði um það, að hve miklu leyti þeim verður leyft að hervæðast og hvaða takmörkum slík hervæðing yrði háð. Það, sem hæstv. ráðh. og hv. þm. Str. voru að dylgja með, þegar þeir töluðu um það, að Þjóðverjar mundu hervæðast hvort sem er, voru hótanir Bandaríkjanna um að hervæða Þjóðverja upp á eigin spýtur. Hv. 2. þm. Reykv. (EOl) sýndi fram á með rökum, sem ekki verða hrakin, að Bandaríkin munu hika við að grípa til slíkra ráða, því að slík ráðstöfun mundi, eins og hv. 2. þm. Reykv. benti á, alveg óhjákvæmilega leiða til þess, að Frakkland losaði sig úr tengslum við Bandaríkin og tæki upp samvinnu við Sovétríkin. Hv. þm. Str. hélt því fram, að þýzki nazistaherinn væri nú bezta vörnin fyrir Íslendinga og þess vegna ættum við að samþykkja þessa till., vegna þess að Ísland hefði alveg sérstakan hag af því, að þýzku nazistarnir væru hervæddir, vopnun þýzku nazistanna væri bezta vörnin fyrir Ísland. Ég leyfi mér að segja, að þetta er hryllileg kenning, en hún er raunar í fullu samræmi við rök hæstv. fjmrh. Það er sem sé gert ráð fyrir því, að til styrjaldar hljóti að koma. Það er gert ráð fyrir styrjöld og stefnt á styrjöld og allt miðað við það, hvernig aðstæður okkar mundu verða í óhjákvæmilegri styrjöld. En jafnvel þótt við lítum á málið út frá þessu sjónarmiði, hver aðstaða okkar mundi verða, ef til styrjaldar kæmi. þá er hér um algera falskenningu að ræða. Ísland verður miðsvæðis í átökunum milli austurs og vesturs, ef til styrjaldar kemur, undir öllum kringumstæðum, og héðan verður farið í árásarferðir til Mið-Evrópu og til Austur-Evrópu undir öllum kringumstæðum, og slíkar árásarferðir bjóða þeim hættum heim, sem geta orðið til þess að tortíma íslenzku þjóðinni. Í blaðinu U. S. News and World Report, sem nýlega er komið út, er enn einu sinni kort af Íslandi með langri grein, þar sem Ísland er talið útvörður Bandaríkjanna og einn mikilvægasti bletturinn á hnettinum sem stöð til árásar á Sovétríkin. Um þetta er farið mörgum orðum. Og þessu fylgja myndir - þarna er mynd af forsætisráðherranum okkar. Þetta blað er hálfopinbert málgagn Bandaríkjastjórnar. Ég nefni þetta sem eitt nýjasta dæmið, en greinar á borð við þessa, með korti af Íslandi, þar sem útlistað er fyrir bandarískum lesendum, hvaða þýðingu Ísland hefði í næsta stríði einmitt sem árásarstöð á Sovétríkin, eru engin ný bóla, heldur hafa ótal slíkar greinar verið birtar í amerískum blöðum og meira að segja hálfopinberum amerískum málgögnum, síðan Bandaríkin fengu herstöðvar hér. Fyrir íslenzku þjóðina er aðeins eitt til bjargar, og það er að koma í veg fyrir heimsstyrjöld. Að því eigum við að vinna. En með þessari till. er stefnt á styrjöld.



Herra forseti. Það var auðheyrt á ræðu hv. þm. Str. (HermJ), að hann hafði gengið heldur ófús til alls þess leiks, sem nú er leikinn hér á Alþ. og hefur verið síðustu 5 árin í sambandi við Atlantshafsbandalagið. Það var auðheyrt, að hann vildi hjá því komast að þurfa að verja nokkuð, sem stæði í sambandi við það mál. En það er líka alveg greinilegt, af hverju tveir forustumenn Framsfl. á endanum hafa verið knúðir fram í það að reyna af veikum mætti að verja aðgerðir stjórnarinnar í þessum málum. Bak við þá stendur íhaldið og segir við þá: Nú hafið þið utanríkismálin. Nú er bezt, að þið sjáið um að verja þetta. Meðan við höfðum utanríkismálin, íhaldsmenn, þá réðuzt þið alltaf aftan að okkur og töluðuð um, hvað illa allt væri framkvæmt. Nú er bezt, að þið fáið að sitja með alla skömmina. - Og þess vegna þegir íhaldið svona vendilega hérna og lætur vesalings framsóknar-forustumennina um að reyna nú af veikum mætti að halda uppi einhverjum vörnum. Svo lendir þetta einmitt á hv. þm. Str., þeim sama þm., sem var fulltrúi fyrir Framsókn í utanrmn., þegar Atlantshafsbandalagið og innganga Íslands í það var til umr. Og hvað sagði hann þá? Hvað getur að lesa í hans ræðu 30. marz 1949? Löng ræða, sem ég ætla að lesa tvær setningar úr, með leyfi hæstv. forseta: „Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. En ég vil þó lýsa vanþóknun minni á meðferð þessa máls, því að það á ekki að ræða það með þeim sérstaka hætti eins og gert hefur verið nú hér á Alþingi.“ Svo segir hann seinast: „Annars er ég einn af þeim, sem telja, að nóg sé komið af þessum samningum, og vil þá heldur enga samninga heldur en þá, sem eru ekki öruggir fyrir okkar þjóð.“ Það var ekki nóg með, að hann talaði þetta, og mér er nú ekki grunlaust um, að hann hafi sagt þetta heldur ákveðnar, þegar hann mælti það, en það kemur nú út í þingtíðindunum. Tveir fulltrúar Framsóknar í utanrmn. birtu líka sitt álit og lögðu báðir raunverulega á móti því, að Ísland gengi í Atlantshafsbandalagið. Þá minntu þeir að vísu á í sínu nál., að ráðherrarnir íslenzku hefðu gefið opinbera skýrslu og fjórða atriðið í þeirri skýrslu væri svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Að ekki kæmi til mála, að erlendur her eða herstöðvar yrðu á Íslandi á friðartímum“ - og segja svo: „Við erum því ekki mótfallnir, að samið sé á þessum grundvelli, en við viljum, að þessi atriði séu, eftir því sem við teljum þörf og höfum vit á, tryggð í samningnum sjálfum, en ekki með yfirlýsingum einum.“ M. ö. o.: Þeir voru vantrúaðir á samningana eins og Bandaríkin knúðu þá Ísland til að gera þá. Þeir vildu þá láta setja inn í samningana sjálfar yfirlýsingar ráðherranna, yfirlýsingar Achesons við Eystein og þá, og segja svo seinast í sínu nál., með leyfi hæstv. forseta: „Þeir, sem greiða atkvæði með sáttmálanum, taka ábyrgð á því gagnvart þjóðinni, að hún eigi rétt til framkvæmda á samningnum í samræmi við yfirlýsingu ráðh., sem hér hefur verið rakin. Þessu teljum við okkur ekki geta borið ábyrgð á nema fá framfylgt a. m. k. þeim atriðum, sem við höfum lagt til hér að framan.“ M. ö. o.: Þessir hv. þm., það voru Hermann Jónasson og Páll Zóphóníasson, sem treystu sér ekki til að greiða atkvæði með Atlantshafssamningnum og lögðu raunverulega á móti honum þá, vildu setja inn í samningana þá einmitt þau ákvæði, sem síðan hefur komið í ljós að Bandaríkjamenn hugsuðu sér auðvitað að knýja fram, þegar Atlantshafssamningurinn var gerður, en gáfu náttúrlega yfirlýsingar um, að væri alls ekki meining þeirra, þetta sem sé: að það yrðu engar herstöðvar hér á Íslandi né erlendur her á friðartímum. M. ö. o.: Allt, sem þessir menn vöruðu við þá, er komið fram nú. Allt, sem þeir álitu að þjóðin þyrfti að varast þá, er komið fram nú. Og svo er það einmitt hv. þm. Str., sem er nú knúinn til þess að verða ekki aðeins að taka ábyrgð á þessu öllu saman, heldur líka að bæta því við að reyna að finna rök fyrir því, að Ísland eigi að gefa samþykki sitt til þess að fá nazistaher í Atlantshafssamfélagið. Hv. þm. Str. hefur auðsjáanlega frá því í gær farið að reyna að finna einhver rök fyrir þessum samningi, sem hér liggur fyrir. Í gær leizt honum svo illa á að fara að leita að rökum. að hann sagði, að það væri ekki óeðlilegt, að málinu væri frestað. Svo hefur auðsjáanlega verið knúið á að hafa álíka hætti á og 1949, og hann segir áðan, að það hafi verið rætt við ríkisstj., hvort hún sæi sér fært að fresta málinu. Nei, ríkisstj. hefur ekki séð sér fært að fresta málinu, og hv. þm. Str. hefur haldið áfram að leita að rökum, og rökin, sem hann fann, eru síður en svo góð. Hann hafði þau ekki til í gær, en hann kom með þau í dag, og við skulum rétt athuga þau, þó að það sé búið að minnast á þau nú þegar. Hann sagði fyrst í sinni ræðu, að það væri aðeins um tvennt að velja fyrir okkur Íslendinga. Það væri um það að velja, hvort Vestur-Þjóðverjar skyldu fá að hervæðast innan Atlantshafsbandalagsins eða utan þess, menn yrðu að kjósa um þetta tvennt og um annað væri ekki að velja. Hins vegar mun hann undir niðri hafa fundið, að þetta væri rangt, því að það var vitað, eins og hv. 2. landsk. sýndi hér fram á áðan, að það er ekki hægt fyrir Bandaríkin að leyfa Vestur-Þjóðverjum að hervæðast einum sér. Það þarf meira en samþykki þeirra og meira en samþykki þeirra og Breta til þess, það þarf líka samþykki Frakka, og það samþykki fæst ekki. Þess vegna kemst hv. þm. Str. rétt á eftir, í seinni hluta ræðunnar, í mótsögn við sjálfan sig, og þá segir hann: Ja, fyrir utan þessa tvo möguleika er þriðji möguleikinn til. - Og hver er þriðji möguleikinn, sem hann allt í einu í seinni hluta ræðu sinnar er búinn að uppgötva og hann fann ekki, meðan hann var að leita að rökunum? Jú, þriðji möguleikinn er sá, að Vestur-Þýzkaland fái ekki leyfi Bandaríkjanna og Bretlands til að hervæðast. Og hvað mun þá gerast? Jú, þá munu Bandaríkin og Bretland fara burt með sinn her af meginlandinu. Var það þá einhver ósköp? Hvað mundi það þýða, að Bandaríkin og Bretland færu burt með her sinn af meginlandinu? Það mundi þýða, að það yrðu teknir upp samningar um friðsamlega sameiningu Þýzkalands, og friðarhorfurnar í álfunni mundu stórbatna. Hv. þm. Str. datt ekki í hug að koma með eina einustu röksemd um, hvað af þessu mundi leiða. Ef nokkuð væri satt í þeirri bábilju, sem hann hefur aldrei haldið fram, en sumir hans flokksmenn hafa haldið fram, að sósíalistísku ríkin mundu ráðast á Vestur-Evrópu, ef hún væri svona varnarlaus, þá veit hann ósköp vel, að herforingjar Atlantshafsbandalagsins hafa haldið því fram, að sósíalistísku löndin hefðu með sínum her getað tekið Vestur-Evrópu á hvaða mánuði undanfarinna 5 ára sem þau hafa viljað, ef þau væru yfirleitt í þeim hug. Það er þess vegna ljóst, að svo framarlega sem Bandaríkin og Bretland færu burt með sinn her af meginlandinu, þá mundu friðarhorfurnar í Evrópu stórbatna og möguleikarnir á sameiningu Þýzkalands standa opnir. Hv. þm. reyndi að finna þarna út, eins og hv. 2. landsk. þegar er búinn að hrekja, að það væri einhver kostur fyrir Ísland, ef Þýzkaland væri hervætt sem klofið land, þannig að beggja vegna stæðu herir gráir fyrir járnum. Það væri alveg sama tortímingin, sem vofði yfir Íslandi. Það vita svo að segja allir menn í Þýzkalandi, að Bandaríkin eru þegar búin að úthugsa, ef til styrjaldar kæmi, þá bardagaaðferð að eyða megininu af Vestur-Þýzkalandi, m. a. með því að stífla fyrst Rín og taka síðan stíflurnar burt og skapa flóð, sem mundi eyðileggja um áratugi helztu námur, verksmiðjur og beztu lönd Vestur-Þýzkalands. Og af hverju hafa Bandaríkin hugsað sér þessa baráttuaðferð? Vegna þess að þau gera ráð fyrir því, að ef til styrjaldar kæmi, þá tækju herir sósíalistísku landanna Vestur-Evrópu á nokkrum vikum og þess vegna væri um að gera fyrir Bandaríkin að eyðileggja eins mikið af Vestur-Evrópu og hægt væri og hafa allt reiðubúið til þess. Þannig væri Ísland í slíkri styrjöld, þegar herir sósíalistísku landanna væru komnir að Atlantshafinu, alveg jafnt í fremstu víglinu. Íslandi verður ekki borgið með stríði í Mið-Evrópu. Það strið takmarkast aldrei við Mið-Evrópu. Það breiðist út hvert sem er. Okkur verður aðeins borgið með friði, og það er það, sem við verðum að gera okkur ljóst. Svo vildi ég með örfáum orðum víkja að því, sem hæstv. fjmrh. sagði. Hann er nú sá, sem helzt fæst til að tala af ráðherrum ríkisstjórnarinnar, og mun ég kannske koma að því síðar, hverjar ástæðurnar eru til þess. Hann tönnlaðist á nokkrum slagorðum, sem ég veit ekki hvort hann hefur nokkurn tíma sjálfur reynt að finna nokkurn rökstuðning fyrir. Og ég ætla, þó að við séum ekki vanir því hérna, að taka nokkuð af þessum staðhæfingum hans fyrir. Hann sagði, að Sovétríkin hefðu vígbúizt eftir styrjöldina. Hver var nú sannleikurinn eftir styrjöldina? Hvernig var ástandið í ágúst 1945, í þeim mánuði, er kalda stríðið var að byrja? Við skulum reyna að rifja það upp fyrir okkur. Ameríska auðmannastéttin hafði kastað sinni atómsprengju á Japan, og hún áleit, að hún stæði ein með slík vopn í höndunum, og hún áleit, að atómsprengjan tryggði henni pólitískt alræði í veröldinni. Ameríska auðvaldið ofmetnaðist af þeirri einokun, sem það hélt sig hafa á atómsprengjunni, og ameríska auðvaldið ákvað að halda áfram að smiða atómsprengjur og tryggja sér þannig þau völd að geta sagt öðrum þjóðum í veröldinni fyrir verkum. Og það var einn áþreifanlegur hlutur, sem ýtti undir ameríska auðvaldið hvað þetta snertir. Styrjöldin hafði gefið ameríska auðvaldinu stórkostlegan gróða. Hún hafði gefið því í gróða um 50 milljarða dollara, 50 þús. millj. dollara. Ameríska auðvaldið áleit, að ef friður héldist lengi, þá mundi koma kreppa, og það leið ekki á löngu áður en í amerískum blöðum var orðið „friðarhætta“ skapað og talað um friðarhættuna sem eina af þeim skelfingum, sem kynnu að skella yfir Bandaríkin, og í hvert skipti sem friðarhætta óx, féllu verðbréfin í kauphöllunum í New York. Stríðsgróðinn og gróðinn af vígbúnaði var það, sem ýtti undir ameríska auðvaldið að vígbúast. Fyrir sósíalistísk lönd getur aldrei verið annað en tjón jafnt af vígbúnaði sem styrjöld. Þjóðirnar, sem sjálfar eiga sín framleiðslutæki, geta aldrei annað en beðið tjón af því að þurfa að verja sínu vinnuafli og sínum auðlindum til þess að vígbúast. En fyrir auðmannastéttina, sem á vopnaverksmiðjur veraldarinnar, er það staðreynd, sem enginn þorir að mótmæla, að styrjaldarundirbúningur og styrjöld eru stórkostlegustu gróðafyrirtæki, sem til eru. Þess vegna var strax í ágúst 1945 af hálfu ameríska auðvaldsins farið að undirbúa næstu styrjöld. Þess vegna var strax í ágúst 1945, mánuðinum sem styrjöldinni lauk, farið að undirbúa að sundra því bandalagi, sem skapazt hafði í styrjöldinni þá. Það voru Bandaríkin, sem áttu upptök að þessu og lögðu till. um það fyrir sína gömlu bandamenn, England og Frakkland. Leon Blum, hinn kunni forustumaður sósíaldemókrataflokksins franska og lengi forsætisráðherra í Frakklandi, sagði í ágúst 1945, með leyfi hæstv. forseta: „Ég er þeirrar skoðunar, að samkomulag við Sovétríkin sé grundvallaratriði franskrar stjórnmálastefnu og allrar sannrar evrópskrar stjórnmálastefnu. Í dag er friðsamlegt skipulag í Evrópu og heiminum fyrst og fremst komið undir samkomulagi við sovétstjórnina. Hugsunin um vesturblokk, sem beinir oddi sinum gegn Sovétríkjunum, liggur mér þess vegna fjarri. Ég er mótstöðumaður slíks flokks eða slíks bandalags Vestur-Evrópuríkjanna.“ Þetta birtist í Le Populaire, blaði sósíaldemókratanna frönsku, 28. ágúst 1945. Af hverju gaf Leon Blum þessar yfirlýsingar þá? Af því að þá strax, í ágúst og september 1945, er Truman og stjórnendur Bandaríkjanna byrjaðir á því að undirbúa slíkt bandalag vesturveldanna og reyna að koma því á gegn Sovétríkjunum og að tryggja sér hernaðarstöðvar í því sambandi. 6. sept. 1945 gefur Truman skýrslu til „kongressins“ ameríska, þar sem hann talar um slíkar hernaðarstöðvar. Og á Lundúnaráðstefnunni, sem þá hófst, 10. sept. 1945, er byrjað á þessari pólitík og þessi blokk vesturveldanna undirbúin. Dulles, sem þá var sérstakur erindreki Trumans, skýrði frá því seinna meir. Hann skýrði frá því árið 1950, og það viðtal birtist í blaðinu Life í Chicago 8. maí 1950, að 30. sept. 1945 hefði hann átt viðtal við ameríska utanríkisráðherrann, Burnes, í Claridgehótelinu í London, og endar skýrsluna um þennan fund þeirra með því að segja orðrétt: „Á því augnabliki fæddist eftirstríðspólitík okkar, sú pólitík að hætta við samkomulagsleiðir við Sovétríkin og beita valdinu í staðinn.“ Og þá fullyrti „Wallstreet Journal“, eitt af kunnari blöðum Bandaríkjanna, að nú væri stefnt að vestur-evrópskri blokk og menn gætu vel skilið, að Rússarnir væru nokkuð tortryggnir. Það var 30. okt. 1945, sem það gat að lesa í „Wallstreet“. Ég hef nú tekið hér aðeins nokkrar tilvitnanir um, hvað er að gerast í ágúst og september 1945 af hálfu Bandaríkjanna, hvernig þau voru að byrja þá að eyðileggja það bandalag, sem skapazt hafði gegn fasismanum í styrjöldinni, og undirbúa þá vesturblokk, sem nú er mesta styrjaldarhættan í heiminum. Það síðasta, sem ég þarna sagði frá, var viðtal Dulles 30. sept. 1945. Og nú vil ég spyrja hv. þm.: Muna þeir eftir nokkru, sem gerðist á Íslandi 1. okt.1945, daginn eftir þetta viðtal, sem Dulles átti, daginn eftir að lýst var yfir gerbreytingu á pólitík Bandaríkjanna? Jú, það gerðist ákveðinn hlutur hér á Íslandi 1. okt. 1945. Það kom krafa til íslenzku ríkisstjórnarinnar, krafa frá Bandaríkjastjórn, sem enn hafði her hér á Íslandi, krafa um það, að þrjár stöðvar á Íslandi yrðu framseldar Bandaríkjunum til 99 ára sem herstöðvar undir bandarískri stjórn. Hvað var að gerast? Það var að gerast það, að Bandaríkin strax 1. okt. 1945 gera kröfu til Íslands sem hernaðarstöðvar í sambandi við það net af hernaðarstöðvum, sem þau strax í stríðslokin eru búin að hugsa sér að skapa til undirbúnings árása á Sovétríkin. Hæstv. fjmrh. sagði, að Sovétríkin hefðu fyrr byrjað að vígbúast eftir styrjöldina. 1. okt. 1945 eru Sovétríkin flakandi í sárum, borgirnar brenndar, sjö milljónir manna drepnar. 1. okt. 1945 sitja amerískir auðhringar, sem síðan hafa eignazt góða umboðsmenn á Íslandi, með 50000 millj. dollara, sem þeir hafa grætt á stríðinu. Hvorir halda menn nú að hafi þurft á friði að halda og hafi viljað frið, Sovétþjóðirnar, sem brutu nazismann á bak aftur með því að úthella blóði sínu, eða ameríska auðmannastéttin, sem græddi á hverjum blóðdropa, sem úthellt var? Og við þurfum ekki að spyrja að því hérna heima. 1. okt. 1945 heimtuðu Bandaríkin herstöðvar hér á Íslandi: Og í okt. 1945 tóku Sovétríkin að flytja sína heri, sem rekið höfðu nazistana burt af Borgundarhólmi og Norður-Noregi, á brott þaðan og heim til sin. Hvað gerðist? Hver var afstaða Framsfl. við kröfum Bandaríkjanna 1. okt. 1945? Það var einn maður í Framsfl., sem var þá, ef ég man rétt, enn þá formaður hans, Jónas Jónsson frá Hriflu, sem skrifaði bók um Borgundarhólm og Ísland. Og tilgangur þeirrar bókar hjá formanni Framsfl. var að sýna fram á, að auðvitað héldu Rússarnir Borgundarhólmi og náttúrlega yrðu Bandaríkin að fá að halda Íslandi. Það átti að fara að skapa áróðurslegan grundvöll hér heima fyrir því, að Bandaríkin fengju Ísland sem herstöð. Hvað gerði Framsfl.? Framsfl. var ekki í ríkisstj. 1. okt. 1945. Framsfl. skrifaði um það allan veturinn, að auðvitað bæri mönnum að neita þessum kröfum Bandaríkjanna, hvað ætti eiginlega að draga þetta lengi, hvað ætti að halda þessu stórkostlega sjálfstæðismáli lengi leyndu? Sjálfstfl. bar sig eins og hann væri heilmikil sjálfstæðishetja og vildi helzt hvergi nærri koma því, sem formaður hans var að impra á. Kröfunum um amerískar herstöðvar á Íslandi til 99 ára var neitað 1945, af því að Sósfl. var í stjórn, eins og þróunin síðan hefur sýnt. Framsfl. er síðan hann var að veita þeim kröfum mótspyrnu búinn að fara í hring. Hann er búinn að snarsnúast. Hann er að vísu búinn að setja frá formanninn, sem hann hafði þá, Jónas frá Hriflu, en hann er búinn að gera stjórnmálastefnu hans að sinni. Og það hafði gerzt ofur lítið annað, sem ég skal minnast á, og það voru Marshallmúturnar. Framsfl. var búinn að fá í hendurnar dálítinn hlut, sem vó nokkuð þungt, þyngra en Ísland og öll ættjarðarást hjá Framsókn. Það var búið að veita nokkrum milljónum dollara inn í landið sem gjöfum, og Framsfl. var kominn í ríkisstj., og þá var sannfæring Framsfl. um, hvað það væri hættulegt, að Ísland væri herstöð fyrir ameríska auðvaldið, orðin breytt. Þess vegna hefur Framsfl. frá því 1945 snarsnúizt í málunum. Formaður hans var settur frá, en stefna hans var sett í öndvegið. En undir samvizkunnar mótmælum er það auðsjáanlega, að Framsfl. hefur fallizt á þessa pólitík. Þó að hægt sé að beygja menn í sambandi við Marshallmúturnar og öll tökin, sem Ameríka er búin að ná hér síðan, er ekki hægt að breyta sannfæringu manna. Ég veit, að hæstv. fjmrh., eins og hann sagði í sinni ræðu, ef hann væri hérna viðstaddur núna og reyndi einhverju að svara, þá mundi hann segja: Ég veit ekki betur. - Og honum fer það vafalaust bezt. En mér liggur við að spyrja: Hvað er þessi hæstv. fjmrh. alltaf að tala um hluti, sem hann veit ekkert um? Honum er bezt að halda sér við sitt bókhald. Dálkana getur hann nokkurn veginn lagt saman, en um utanríkispólitík ætti hann helzt yfirleitt ekki að tala. Það var ekki nóg með, að Bandaríkin, strax meðan Evrópa var flakandi í sárum og fjárhirzlur amerísku stríðsgróðamannanna fullar af fé, byrjuðu að undirbúa næsta stríð. Þau hertust því meira í trúnni á einokun sína á atómsprengjunni, eftir því sem lengra leið. Og það var ekki skorið utan af yfirlýsingunum, sem fulltrúar Bandaríkjastjórnar gáfu í ameríska þinginu. Formaður fjárveitinganefndar amerísku fulltrúadeildarinnar, Cannon, sagði 18. apríl 1948, með leyfi forseta: „Við verðum að leggja Moskva og aðrar borgir Rússlands í eyði strax á fyrstu vikunum, eftir að stríðið byrjar, með flugvélum, sem hafa flugstöðvar sínar á meginlandinu. Svo er Atlantshafsbandalaginu fyrir að þakka, að við höfum þessar flugstöðvar. Allt, sem við nú þurfum, er að hafa nóg af flugvélum til þess að flytja sprengjurnar. Við verðum að útbúa hermenn annarra þjóða, sem eiga að senda sína æskumenn í dauðann, til þess að við þurfum ekki að senda okkar pilta. Atómsprengjan leyfir Bandaríkjunum að breyta þannig. Næsta stríð verður að vinnast á fyrstu þremur vikunum. Á þeim tíma verðum við að eyðileggja allar hernaðarstöðvar Rússlands.“ Öll stríðspólitík Bandaríkjanna hefur snúizt um að reyna að kaupa aðrar þjóðir til þess að fórna sínum æskulýð, Bandaríkin láti peningana og vopnin, hinar þjóðirnar láti mannslífin. Og svo blygðunarlausir hafa forustumenn Bandaríkjanna verið í þessu sambandi, að þeir hafa ekki einu sinni reynt að dylja þetta. Stundum hafa þeir talað um varnarstríð, stundum hafa þeir sagt, að grípa yrði til annarra aðferða. Sjóhermálaráðherra Bandaríkjanna, Matthews, sagði í ágúst 1950 í ræðu, sem hann hélt í Boston, að Bandaríkin yrðu að gera heiminum það ljóst, að þau væru reiðubúin til að byrja stríð til þess að þvinga fram friðsamlega samvinnu þjóðanna. Það er hægt að nota nokkuð margs konar orð til þess að reyna að knýja fram þá „friðarpólitík“, sem Bandaríkin segjast reka. Og sjálfur núverandi forseti Bandaríkjanna, Eisenhower, gerði það alveg ljóst í ræðu, sem hann hélt og sagt er frá í blöðum í New York 25. ágúst, daginn eftir að hún var haldin, 1952, með þessum orðum, - hann var að halda ræðu þá fyrir „American Legion“, sem eru ein af kunnustu samtökum amerísku hermannanna, - að Bandaríkin gætu ekki til lengdar þolað, eins og hann orðar það, yfirráð Rússlands í Austur-Evrópu og Asíu, Bandaríkin yrðu að vera reiðubúin til þess að hjápa þjóðunum, sem væru þrælkaðar á bak við járntjaldið, til þess að fá aftur frelsi sitt. Og meðal þessara þrælkuðu þjóða nefndi Eisenhower m. a. líka hernámssvæði Sovétríkjanna í Þýzkalandi og Austurríki. Með öðrum orðum: Hvað eftir annað kemur það greinilega fram hjá sjálfum forustumönnum Bandaríkjanna, að þeir hugsa sér þrátt fyrir allt talið í Atlantshafsbandalaginu um vörn - árásir og árásarstríð sem fyllilega mögulegt, enda sagði Manchester Guardian um þessa ræðu Eisenhowers: Þið sjáið, að Eisenhower hefur nú sjálfur staðfest þá sannfæringu friðarvinanna, að vesturveldin búa sig undir árásarstríð. Samtímis öllum þessum yfirlýsingum, sem fram fara, tala svo verkin. Bandaríkin hafa á þessum árum, sem liðin eru frá stríðslokum, látið til sín taka og skipt sér af innanríkismálum að heita má hvers einasta lands utan sósíalistíska heimsins. Þau hafa útbúið keðju af herstöðvum hringinn í kringum Sovétríkin í heild. Það eru máske einhverjir, sem vilja reyna að telja mönnum trú um, að herstöðvarnar í Tyrklandi, herstöðvarnar í Japan, herstöðvarnar á Formósu væru allt saman herstöðvar til varnar Bandaríkjunum. En skyldu menn vilja segja það sama, ef ástandið væri þannig í dag, að það væru t. d. Sovétríkin, sem hefðu herstöðvar í Mexíkó, herstöðvar í Kanada, að þær væru til varnar fyrir Sovétríkin? Bandaríkin hafa látið til sín taka á þessum níu árum frá stríðslokum um svo að segja hvert einasta innanlandsmál landanna utan hins sósíalistiska heims. Það var ekki aðeins, að þau blönduðu sér í borgarastyrjaldir, sem áttu sér stað, eins og í Grikklandi og Kína. Meira að segja í eins lítil mál og manni virðist það vera, hvort Íslendingar megi byggja sementsverksmiðju eftir lögum frá Alþ., sem sé eign ríkisins, eða hvort hún eigi að verða eign hlutafélags, blanda Bandaríkin sér - og hvort Íslendingar megi frjálst fá að byggja sér íbúðir eða ekki. Inn í slík mál blanda Bandaríkin sér, svo að ég ekki tali um, hvernig þau blanda sér inn í það spursmál, með hvaða flokkum stjórnmálaflokkar á Íslandi megi vinna án þess að hljóta vanþóknun Bandaríkjanna. Og Bandaríkin hafa á þessu sama skeiði komið upp hernaðarbandalögum, komið upp Atlantshafsbandalaginu, komið á hernaðarbandalagi við Japan, komið upp bandalaginu í Suðaustur-Asíu, komið á bandalaginu við Spán og eru nú að undirbúa að koma á bandalagi við Vestur-Þýzkaland, þó að í Potsdam-samningnum, sem þau gerðu við Sovétríkin og fleiri ríki, standi þessi orð, með leyfi hæstv. forseta: „Þýzki hernaðarandinn og nazisminn verða upprættir, og bandamenn gera samkomulag viðvíkjandi framtíðinni um aðrar þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru, til þess að Þýzkaland verði aldrei oftar hætta fyrir nágranna sína eða fyrir það, að friðurinn haldist í öllum heiminum.“ Hæstv. fjmrh. segir svo andspænis öllum staðreyndum þessara síðustu níu ára: Vesturveldin hafa óttazt árás. - Og hvernig er nú um þennan mikla árásarhug, sem hann ætlar einu helzta viðskiptaríki okkar, Sovétríkjunum? Síðustu 4 ár hefur ekki linnt yfirlýsingum frá helztu herforingjum Atlantshafsbandalagsins um það, að á hvaða degi sem væri, ef Sovétríkin vildu hefja stríð, þá gætu þau á hálfum mánuði eða í hæsta lagi nokkrum vikum tekið alla Vestur-Evrópu. Og enn nýlega voru gefnar þær yfirlýsingar af forustumönnum Atlantshafsbandalagsins, að máske eftir ein 2 ár yrðu ríkin í Vestur-Evrópu fær um að geta varizt Sovét-árás a. m. k. dálítinn tíma. M. ö. o.: Allan þennan tíma, sem hæstv. fjmrh. segir að vesturveldin hafi óttazt árás Sovétríkjanna, hafa þessi sömu Sovétríki samkvæmt yfirlýsingum forustumanna Atlantshafsbandalagsins getað tekið Vestur-Evrópu, ef þau hefðu viljað. Mér liggur við að spyrja stólinn hans Eysteins: Hví í ósköpunum hafa þau ekki gert það, ef þau eru eins slæm og hann Eysteinn heldur? Og hvers konar hugmyndir eru þetta eiginlega, og hvers konar rök eru þetta eiginlega, sem þessir menn dirfast að bera á borð fyrir okkur? Af hverju hafa Sovétríkin ekki ráðizt á Vestur-Evrópu? Af þeirri einföldu ástæðu, að þau hafa enga löngun til þess. Það er ekki nokkur ástæða, sem knýr sósíalistísk ríki til þess að fara að leggja út í styrjöld, ef þau geta komizt hjá henni. Það er enginn maður til í þeim ríkjum, sem græðir á styrjöld, sem græðir á blóði og tárum annarra. En þeir menn eru til í Bandaríkjunum, og það eru þeir menn, sem eru að gera Ísland að leiksoppi í þessum hættulega leik í dag. Það er hægt fyrir Bandaríkin að níðast á varnarlausum löndum eins og Guatemala, eins og þau gerðu í ár, og það er hægt fyrir þau að beygja land eins og Ísland, þegar þau hafa eins þæga þjóna og þau hafa hér. Það er hægt að níðast á slíkum löndum. En sósíalistísk ríki hafa ekki tilhneigingu til slíks. Svo segir hæstv. fjmrh.: Við þurfum að vígbúast, til þess að Sovétríkin telji sér hagkvæmt að semja. M. ö. o.: Nú kemur hann með röksemdina um pólitík valdsins. Þessi hæstv. ráðh. virðist trúa hverju einasta orði, sem annaðhvort amerískir ráðherrar, eins og Acheson eða aðrir slíkir, skrökva að honum, eða trúa hverju því, sem lélegustu blaðamenn Tímans taka upp eftir lélegustu blaðamönnum Ameríku. Hann heldur, að það sé hægt að beita pólitík valdsins gagnvart Sovétríkjunum og þeim sósíalistíska heimi. Það er hægt að beita pólitík valdsins, eins og Ameríka hefur gert, gagnvart löndum eins og Guatemala eða gagnvart Íslandi. En verkalýðurinn og hans ríki í heiminum láta ekki beygja sig með slíku. Einn af þeim utanríkisráðherrum Bandaríkjanna, sem að ýmsu leyti sá allt skynsamlega, Byrnes, sem var utanrrh. þeirra enn 1946, lagði til fyrir sitt leyti, að Þýzkaland yrði í heila kynslóð losað við alla hervæðingu og látið vera eins og einhvers konar hlutlaust svæði á milli austurs og vesturs. Hann gerði sér það ljóst, og svo gerðu ýmsir af skynsamari stjórnmálamönnum Bandaríkjanna, að það var þá og verður ætíð óhugsandi að sameina allt Þýzkaland sem eina herstöð fyrir Bandaríkin og fyrir þýzka auðvaldið og þýzka hervaldið. Menn verða að gera sér ljós kraftahlutföllin í heiminum, og það þýðir ekki fyrir hæstv. fjmrh., meira að segja þó að hann eigi að heita utanrrh. í dag og á morgun, að tala eins og sá sósíalistíski heimur væri ekki til. Ástandið í veröldinni er það í dag, að Bandaríki Norður-Ameríku eru raunverulega einangruð í heiminum, þau eru andlega einangruð í heiminum, þau eru hötuð um allan heim, og það ritar varla nokkur fréttaritari amerískur í blöð Bandaríkjanna án þess að skýra frá því, hvernig hermenn Bandaríkjanna séu annaðhvort hataðir eða fyrirlitnir, hvar sem þeir eru í veröldinni. Þriðji hluti heimsins er sósíalistískur í dag, annar þriðji hluti heimsins, - þarna á ég við Indland og önnur þau ríki, sem ýmist hafa verið eða eru enn þá hálfnýlendur eða annað slíkt, - annar þriðji hluti heimsins er andvígur ameríska auðvaldinu og auðvaldsstefnum yfirleitt, og þriðji hluti heimsins, Bandaríkin og Vestur-Evrópa, sem eftir er, er sjálfur innbyrðis klofinn. Það er þess vegna, ef menn vilja fara að tala í stórpólitík, eins og hæstv. ráðh. var að reyna hér áðan, og fara að beita valdinu í þessum efnum, bezt fyrir menn að reyna að gera sér grein fyrir því, hvernig valdið er í veröldinni sem stendur og hvar styrkleikurinn liggur. Svo kom hæstv. fjmrh. með það, að jafnaðarmenn, þ. e. verkamannaflokkarnir í Vestur-Evrópu, beittu sér fyrir því, að Vestur-Þýzkaland yrði aðili í Atlantshafsbandalaginu. Enn virðist hann trúa því, sem blaðamenn Tímans skrökva að honum. Brezki verkamannaflokkurinn sat hjá við atkvgr. um þetta, og það munaði aðeins nokkrum atkvæðum á hans þingi, að það yrði ákveðið að berjast gegn hervæðingu Vestur-Þýzkalands. Hinir sósíalistísku flokkar, eins og aðalsósíalistaflokkur Ítalíu, Nenni-flokkurinn, standa á móti hervæðingunni. Og það, sem hæstv. utanrrh. - eða fjmrh. - hliðraði sér hins vegar hjá að ræða, eins og eðlilegt er, því að hann sagðist aldrei ræða nein rök í svona sambandi: sósíaldemókrataflokkur Vestur-Þýzkalands og verkalýðssamband Vestur-Þýzkalands hafa tekið eindregna afstöðu á móti hervæðingu Vestur-Þýzkalands og beðið bókstaflega um hjálp allra verkamannaflokka og lýðræðissinna í Vestur-Evrópu um að hindra þetta. Í sínu fullkomna rökleysi hleypti svo hæstv. fjmrh. að síðustu kettinum út úr sekknum með því, sem hann sagði seinast. Hann sagði: Við verðum að samþykkja þessa þáltill., því að þá er það ekki okkur að kenna, að Vestur-Þýzkaland vígbúist eitt sér. - Þar kom það fram, sem ég var að telja upp í rökunum, sem væru flutt fyrir þessu af hálfu formælenda þess úti í heimi, og væru þyngstu rökin hjá þeim, sem slík rök híta á, og það var hótun Bandaríkjanna. Þarna staðfesti Eysteinn Jónsson, að þetta var honum ríkast í huga, þetta var lokaröksemdin: Alþingi Íslendinga á að samþykkja þetta, til þess að það sé þá ekki því að kenna, að Vestur-Þýzkaland vígbúist eitt. M. ö. o.: Það eru hótanir Bandaríkjanna við sína bandamenn, sem hafa þarna aðaláhrifin á hæstv. fjmrh. Bandaríkin segja: Ef þið ekki gerið það, sem ég vil, þá geri ég það einn, þó að það sé ykkur á móti skapi. Það að leyfa hervæðingu Vestur-Þýzkalands er þó ekki á valdi Bandaríkjanna einna og ekki heldur á valdi þeirra, þó að þau fái Breta til að samþykkja það með sér. Frakkar hafa neitunarvaldið í þessu sambandi. Og það er engum efa bundið, að Frakkland mun beita því neitunarvaldi, svo framarlega sem Bandaríkin ætla sér að hervæða Vestur-Þýzkaland utan Atlantshafsbandalagsins. M. ö. o.: Bandaríkin þurfa ekki aðeins að brjóta samninga á Sovétríkjunum, Potsdam-samningana og aðra slíka, þau verða líka að brjóta sína sérstöku samninga við sína bandamenn í Vestur-Evrópu til þess að knýja fram hervæðingu Vestur-Þýzkalands ein sér. Og það eru svo lítil líkindi til þess, að Bandaríkin mundu þora þetta, að sjálfur framsögumaður meiri hl. utanrmn. lýsti því hérna yfir áðan, að þau mundu jafnvel heldur kjósa að taka sinn her burt úr Vestur-Þýzkalandi. M. ö. o.: Það er þess vegna síður en svo ástæða til þess að fara að láta undan þessari hótun Bandaríkjanna, sem er raunverulega einasta röksemdin og sú röksemd auðsjáanlega, sem mest áhrif hefur á hæstv. fjmrh. En karlmannleg finnst mér ekki hugsunin hjá honum, sem liggur á bak við þennan boðskap til Alþingis. Hann vill sem sé segja: Við skulum þó Íslendingar a. m. k. hlýða. Ef einhverjir aðrir eru svo óþekkir við Bandaríkin, þá skulum við þó a. m. k. sýna í tæka tíð, að við viljum vera þægir. - Þegar Bandaríkjamenn eru að reyna að siga ríkjum Atlantshafsbandalagsins á þýzku alþýðuna, á þýzka verkalýðinn, sem nú biðst hjálpar á móti þessum fyrirætlunum Bandaríkjanna, þegar Bandaríkin eru að undirbúa að koma upp hálffasistískum her í Vestur-Þýzkalandi, sem sé ógnun við lýðræðið í Evrópu og stríðshótun gagnvart sósíalistísku ríkjunum, þá vill hæstv. fjmrh., að við Íslendingar sýnum það allra manna fyrst, að það standi ekki á okkur að bíta, ef okkur sé sigað. Ég veit ekki, hvort hæstv. fjmrh. man svör Halldórs Snorrasonar, þegar Haraldur harðráði vildi fá hann og aðra Íslendinga til að vinna ódrengilegt verk, en Grímur Thomsen setti það svar í ljóð með þessum orðum: „Með hundum konungs, harðast sem að bíta,“ Halldór svarar, „var ég aldrei fundinn.“ Ég held, að þeim, sem í dag skoða það sem fagnaðarboðskap fyrir Íslendinga að vera fljótir að hlýða, þegar stríðsgróðavaldið í Bandaríkjunum skipar, væri hollt að minnast þess, að það hefur ekki verið að skapi Íslendinga hingað til að haga sér þannig. Og að síðustu, fyrst hæstv. fjmrh. er kominn: Hvernig skyldi standa á því, að þessi hæstv. fjmrh. skyldi nú vera eini af ráðherrunum, sem stendur upp til þess að deila í þessum efnum? Ég er hræddur um, að það sé af því, að hann veit minnst um þessi mál, en trúir mestu. Hinir vita máske meira, þó að þeir viti ekki mikið, en nóg til þess að hafa vit á að þegja. Hæstv. fjmrh. virðist trúa hverri nýrri lygi, sem Ameríkanarnir troða í hann, af sama strangheiðarlega ofstækinu og þeirri gömlu lygi, sem stangaðist við þá nýju, en hann þá var búinn að gleyma, - eða skyldi hæstv. fjmrh. vera búinn að gleyma því í dag, hverju Acheson lofaði honum 1949, þegar hann flaug vestur, að það yrði alls ekki farið fram á neinar herstöðvar á Íslandi? Og veit hann af nokkrum herstöðvum á Íslandi í dag? Ég veit, að þessi hæstv. ráðh. boðar hver ný ósannindi, sem hann leggur hér fyrir þingið, með sömu fortakslausu ofstækistrúnni og hann boðar nýtt hallæri í byrjun hvers fjárhagsárs og er alltaf jafnsannfærður og hann er í lok hvers hallærisárs um, að það hallæri hafi verið einstakt góðæri, sem aldrei komi aftur. En ég spyr: Á vanheilög einfeldni þessa manns í utanríkismálum að vera leiðarljósið, sem Ísland fer eftir á örlagatímum þess? Við höfum einu sinni verið í þeirri aðstöðu, Íslendingar, að geta sagt nei, þegar átti að segja til um, hvort þau öfl, sem nú eru að vígbúast í Vestur-Þýzkalandi, fengju flugvelli hér á Íslandi. Við sögðum nei, það nei heyrðist um allan heiminn, og það nei var okkur til sóma. Og við eigum að hafa manndóm í okkur til þess enn að segja nei við því, sem hér er lagt fyrir, þó að þeir menn, sem þá voru til í að segja nei og gerðu Íslandi sóma með því, séu núna þeir, sem mæla með því, að við göngum að valdboði Ameríkumanna.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hluta utanrmn. hélt nú áðan sína fyrstu efnislegu ræðu um þetta mál, og duldist þó engum, að hann var nálega annars hugar meðan hann flutti þá ræðu og engu líkara en hann væri með hendur fyrir aftan bak. En þetta er þó einasta viðleitni hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar til þess að ræða efnislega það mál, sem hér liggur fyrir. Þrátt fyrir það að hv. frsm. utanrmn. gerði að þessu sinni ofur litla tilraun til að koma inn á málið sjálft, þá gaf hann þó engar skýringar, færði engin rök fyrir því, að Íslandi væri nauðsyn, að þetta mál yrði afgreitt fyrir jól. Til þess var engin tilraun gerð af hv. frsm. nefndarinnar. Hann gerði heldur enga tilraun til þess að afsaka það, að málið er knúið fram þrátt fyrir fjarveru bæði hæstv. utanrrh. og hv. form. utanrmn. En það hefði verið full ástæða til, að hæstv. stjórn hefði beðið um, að málinu yrði frestað og það tekið út af dagskrá, meðan utanrrh. og formaður utanrmn. væru erlendis og gætu ekki tekið þátt í afgreiðslu málsins. Það hefði verið eðlilegast af öllu eðlilegu í sambandi við afgreiðslu málsins, eins og hér er ástatt, að báðir þessir menn eru í útlöndum. Hv. frsm. vék að því, að það væru líkur til þess, að flestar bandalagsþjóðirnar í Atlantshafsbandalaginu mundu afgreiða málið seinni hluta janúarmánaðar, og virtist hafa skilið orð mín svo. Ég sýndi fram á það, að flestar bandalagsþjóðirnar mundu ekki taka málið til afgreiðslu fyrr en einhvern tíma í janúarmánuði að afloknum jólafríum, en hvorki ég né neinn annar veit um það, hvort málinu verður lokið, hvort það fær afgreiðslu í janúarmánuði. Það getur vel dregizt mánuðum saman, og aðalóvissan snýst svo um þetta, að við vitum ekki nema málið kunni algerlega að stranda á einhverri bandalagsþjóðinni, og það þarf ekki nema að ein af 16 þjóðum segi nei við fullgildingu samningsins. Þetta viðurkenndi hv. frsm. líka algerlega. Hann sagði: Það er óvissa um, hvaða úrslit málið fær hjá Frökkum og hjá Þjóðverjum, þ. e. a. s. hjá þeim þjóðum, sem málið skiptir langmestu. Nú hygg ég, að flestir muni fallast á það, að það er eins og svar út í hött meðan aðrar þjóðir eru að segja já eða nei, áður en vitað er, hvert svar Þjóðverja og Frakka verður. Ef þær neita, þá eru öll svör af hendi annarra þjóða ekki aðeins óþörf, heldur nærri því hláleg. Það er eins og þau vilji taka að sér að svara fyrir barnið. Hv. frsm. utanrmn. viðurkenndi berum orðum, að það væri vafasamt um úrslit málsins hjá þessum tveimur höfuðaðilum, Þýzkalandi og Frakklandi, og hann sagði í beinu framhaldi af því, að málinu hefði verið frestað hér fram yfir áramót, ef það væri ekki fyrirhugað að fresta þingi jafnlengi og nú er fyrirhugað, þ. e. a. s., að ég hygg, til 1. febr. Þó hefur engin tilkynning komið út um það enn þá. Þar með undirstrikaði hann enn á ný fyrri ummæli sín um það, að það væri nokkur ástæða til að láta málið bíða, en á þeirri játningu hóf hann sína framsöguræðu, þegar málið var lagt hér fyrir. Hv. frsm. vék svo nokkrum orðum að aðalefni þessa máls, og skal ég á þessu stigi ekki ræða það, en er honum þó ekki alveg sammála um, hvert sé aðalefni þessa máls. Ég tel, að það sé aðalefnið nú að gera sér það ljóst, hvort sé betra með tilliti til viðkvæmustu mála Evrópu í dag að fullgilda Parísarsamningana tafarlaust eða fresta fullgildingu þeirra, en ganga heldur strax rösklega fram í því að reyna allt, sem gert verði til sameiningar Þýzkalandi og til þess að knýja fram friðarsamninga við Austurríki. Ég held, að það væri miklu affarasælla fyrir friðarmálin í Evrópu, ef hægt væri að fá samkomulag um frestun á fullgildingu Parísarsamninganna og að stjórnmálamenn Evrópu legðu sig alla fram á næstu vikum að reyna að ráða þessum tveimur málum til lykta, því að þá væru friðarhorfurnar miklu betri í álfunni en þær eru nú og margfalt betri en þær yrðu, eftir að búið væri að knýja fram heimildir til handa Vestur-Þjóðverjum til þess að hervæðast. Ef auðnast mætti að ná samkomulagi um frjálsar kosningar í öllu Þýzkalandi og þá dregið úr vopnun austur-þýzku lögreglunnar í sambandi við það, stæði Evrópa miklu nær því, að það væri von um frið, heldur en með því að hervæða Vestur-Þjóðverja og auðvitað herða þá á hervæðingarkapphlaupi í Austur-Þýzkalandi líka og leiða borgarastyrjaldarhættu yfir hina þýzku sundruðu þjóð. Fyrir nokkrum dögum hefði enginn efazt um það, að Parísarsamningurinn yrði fullgiltur af öllum aðildarríkjunum, en við kosningaúrslitin að undanförnu í Þýzkalandi verða allir að játa, að það sé mjög tvísýnt, hvort Þjóðverjar samþykki Parísarsamninginn eða ekki. Svona hafa viðhorfin breytzt í þessu máli á rúmlega einni viku, og þau geta enn breytzt í næstu viku og vikum, og einmitt meðan málin standa svo, er verið að ræða þetta mál á Alþingi Íslendinga, og verður þá ekki hægt að segja annað en að viðhorfin í þessum málum séu á hverfanda hveli og þá sé skynsamlegra að doka við og sjá, hvernig hjólið snýst, áður en Ísland tekur sína endanlegu ákvörðun í svo afdrifaríku máli. Ég spurði sérstaklega um það, en hef ekkert svar fengið við því, hvaða tryggingar það væru, sem minnzt er á í till., sem hér liggur fyrir, hvaða tryggingar það væru, sem Vestur-Þýzkaland hefði gefið fyrir því, að það tæki ekki til að hervæðast af kappi á sama hátt og það gerði eftir fyrri heimsstyrjöldina, ef það yrði nú tekið í Atlantshafsbandalagið og fengi heimildir til að hervæðast. Það er talað um það í till., að Þýzkaland hafi gefið slíkar tryggingar, en hæstv. ríkisstj. hefur ekki gefið neinar upplýsingar um það, í hverju þessar tryggingar eru fólgnar, og mundi það þó skipta miklu máli fyrir mig og aðra að fá fullkomnar upplýsingar um það, hverjar þessar tryggingar eru. Hv. þm. Str. vék ekkert að þessari spurningu, og er hún þó eitt veigamesta atriðið, sem ég tel að hæstv. ríkisstj. ætti að upplýsa, þegar um það er spurt hvað eftir annað. Hins vegar sagði hv. þm. Str., að það lægi fyrir yfirlýsing frá Bandaríkjunum um það, að ef Parísarsamningurinn yrði ekki fullgiltur, þá tækju Bandaríkin her sinn burt úr Evrópu. Þessa hótunarpólitík hefur utanríkisráðherra Bandaríkjanna oft rekið, og í hvert skipti sem hann hefur beitt slíkum hótunum gagnvart frjálsum lýðræðisþjóðum, hefur það orðið til þess að spilla málstað Bandaríkjanna, og ef það er staðreynd, að þessi hótun liggi nú fyrir, þá er það ein af meginástæðunum fyrir því, að það er full ástæða til þess að óttast um, að samningurinn verði ekki staðfestur, hvorki í Frakklandi né í Þýzkalandi. Og svo mikið er til af brezkum metnaði enn, að Bretar taka ekki með góðu við slíkum hótunum. Mér er nær að halda, að þessi yfirlýsing frá Bandaríkjunum, frá Dulles, muni vera frá því fyrir kosningarnar, þegar demókratar unnu sinn kosningasigur, en ef svo væri, þá hefði þessi hótun ekki mikla þýðingu nú, því að það er alkunnugt, að Eisenhower forseti hefur orðið að endurskoða alla sína utanríkispólitík, síðan hann gerði sér ljóst að afstöðnum kosningum, að hann ætti framgang allra mála, ekki aðeins í innanríkispólitík Bandaríkjanna, heldur líka og alveg sérstaklega í utanríkismálum, undir demókrötum. En eins og vikið var að hér áðan, ef þessi hótun yrði framkvæmd, þá er mjög vafasamt, hversu miklum harmi Evrópuþjóðir yrðu slegnar við framkvæmd slíkrar hótunar, og mér þykir líklegt, að ef Bandaríkin tækju sína heri burt af meginlandi Evrópu, þá væru þeir ekki lengur að kúldast með sitt lið hér á Íslandi, og það gætu vaknað vonir um það, að þeir tækju þá burt héðan líka. Og ég er alveg sannfærður um, að ekki yrði það til þess að hryggja íslenzku þjóðina. Ekki held ég því, að þessi hótun mundi á neinn hátt verða til þess, að íslenzka þjóðin yrði í uppnámi út af framkvæmd hennar. Eftir seinustu fregnum, sem ég hef fengið frá Noregi um þetta mál og undirtektir almennings undir það þar, er mér tjáð, að það hvíli eins og skuggi yfir afgreiðslu þessa máls í Noregi, að það hafa ekki fengizt svör við þeirri spurningu, hvort það mundu verða þýzkir hershöfðingjar, sem yrðu settir yfir norska herinn, eftir að Þjóðverjar væru komnir í Atlantshafsbandalagið. Þessum ugg hefur skotið upp hjá Norðmönnum, af því að Þjóðverjar yrðu óneitanlega sterkasti aðilinn í Atlantshafsbandalaginu af Evrópuþjóðum, eftir að þeir væru teknir í bandalagið, og þær minningar eru enn þá vakandi í Noregi frá síðasta stríði, að Norðmenn langar ekki til þess, að þýzkir hershöfðingjar yrðu hæstráðandi yfir norska hernum. Ég hygg, að Dani langi ekki til þess heldur, að þýzkir generalar yrðu hæstráðendur yfir dönskum hersveitum, en það mun þó standa til. Og Günther mun þegar hafa gefið svar um það, að það séu líkur til þess, að þýzkir hershöfðingjar mundu verða við gæzlu og herstjórn allt upp í Suður-Jótland og ef til vill yfir danska hernum, en um Noreg hefur Günther ekki viljað svara neinu ákveðið og sagt, að þetta væri ekki ákveðið á neinn hátt, en ótta hefur það vakið í Noregi, og hann mun ekki fara dvínandi, þó að búið sé að koma málinu gegnum norska stórþingið. Ég hygg nú, að ef þýzkir hershöfðingjar yrðu æðstu yfirráðendur yfir hersveitum á Norður-Atlantshafssvæðinu eftir upptöku Þýzkalands í bandalagið, þá mundi það ekki heldur þykja fagnaðarefni á Íslandi. En látum þetta allt saman eiga sig. Við skulum aðeins beina huganum að þessu, sem hér hefur aðallega verið rætt, og það tel ég alveg rétt: Er það nauðsyn fyrir Ísland? Eru einhverjar knýjandi ástæður fyrir íslenzku ríkisstjórnina til að knýja málið í gegnum þingið fyrir jólafrí? Þetta er atriði, sem hæstv. ríkisstjórn á að geta svarað með nokkrum setningum á ótvíræðan hátt, en hefur ekki fengizt til þess að gera enn þá. Og ef hún getur ekki svarað þessu játandi og leitt að því rök, að það sé nauðsyn að afgreiða málið fyrir jól, þá á hún að verða við almennum óskum þingmanna um að fresta afgreiðslu málsins fram yfir jólafrí. Ég tel viðeigandi að undirstrika þessa ósk mína með orðum hv. frsm. utanrmn.: Það er ekki óeðlilegt að láta málið bíða um sinn.



Herra forseti. Ég vil vænta þess, að það sé meira af áhuga fyrir málinu, að hæstv. forseti hefur tekið það fyrir hér, þó að það séu fáir þm. á bekkjunum, heldur en hitt, að hann áliti þetta mál svo lítils virði.  Ég hef leyft mér að bera fram hér þáltill. á þskj. 211 um að fela ríkisstj. að láta Iðnaðarmálastofnun Íslands gera á því athugun, úr hvaða efni og á hvaða hátt heppilegt sé að halda við vegum á Íslandi, og gera síðan um þetta tillögur til Alþ., ásamt að gera till. um nýja skipun á framkvæmdum í vegagerð, er megi miða að því að koma vegunum áfram sem fyrst og gera þá sem traustasta fyrir landsbúa. Enn fremur er tekið fram í till., að Iðnaðarmálastofnuninni sé heimilt að ráða til þessara framkvæmda innlenda eða erlenda sérfræðinga, eftir því sem nauðsynlegt þykir, til þess að komast að sem öruggustum og beztum niðurstöðum. Að sjálfsögðu er ætlazt til þess, að stofnunin hafi samráð við vegamálastjóra um allar framkvæmdir, þar með taldar allar tilraunir, sem nauðsynlegt er að gera á einstökum vegaköflum til þess að sannprófa efni og aðferðir, og síðan að kostnaðurinn verði greiddur úr ríkissjóði. Til þess að gera sér ljóst, hvort nauðsyn er á slíkri rannsókn, þykir mér rétt að fara nokkrum orðum um það ástand, sem ríkir hér í vegamálum, og þá nauðsyn, sem landsmönnum er á því, að vegakerfið sé sem öruggast og traustast. Það er enn haldið áfram að byggja í höfuðatriðum vegi á Íslandi aðeins úr þeim jarðvegi, sem fyrirfinnst á hverjum stað, hvort heldur er um að ræða hraun, mold eða möl, og gengið alveg fram hjá því að nota varanleg efni til vegagerðar. Þetta hefur aftur það í för með sér, að hvenær sem vatn kemst í veginn, þá skolar það í burtu ofaníburði og skilur eftir holur í veginum. Sé hins vegar vindur, þá fýkur mölin svo að segja jafnóðum og hún er borin ofan í vegina, enda er mönnum það kunnugt, að í þurrkatíð er tæplega hægt að ferðast í samfylgd bíla á íslenzkum vegum fyrir moldroki. Það er því sýnilegt, að með þessu fyrirkomulagi er kastað burt tugum milljóna, ef á að halda þessari vegagerð áfram á sama hátt og verið hefur. En samtímis því, sem þetta er gert, breytast flutningatækin úr smátækjum, eins og þau voru áður en bílaöldin reis hér upp á Íslandi, þar sem aðeins voru notaðar kerrur og hestar, og í þungar bifreiðar, sem flestir keppa nú að að séu drifnar með dieselolíu í stað benzíns og þurfa þar af leiðandi miklu traustari vegi en nú eru gerðir hér á landi, ef þeir eiga að þola bæði þungann af vögnunum og þá umferð, sem alltaf fer sívaxandi í landinu. Það er því alveg óhjákvæmilegt, að Íslendingar eins og aðrar þjóðir taki upp nýja aðferð við vegagerð, þ. e. þá aðferð að leggja vegina úr varanlegu efni. En til þess að svo megi verða, þarf að fara fram á því mjög ýtarleg rannsókn. að hið rétta efni sé fundið. Ég hefði að sjálfsögðu getað lagt til í till., að skipuð væri mþn. til þess að inna þetta verk af hendi. En í fyrsta lagi er hér um að ræða verk, sem hlýtur að taka mjög langan tíma. Það er ekki hægt að ljúka slíku verki af á einu eða tveimur árum, heldur þarf að halda uppi stöðugri rannsókn á efnum, sem þarf að nota í vegina, þar til búið er að finna, hvað öruggast er og bezt til vegagerðar, svo að slík mþn. hefði orðið að sitja árum saman. En auk þess er hér fyrir Iðnaðarmálastofnun ríkisins, sem hefur yfir að ráða 3 verkfræðingum, einum vélaverkfræðingi og tveimur efnafræðingum, og er alveg tilvalin til að láta sinna þessu verkefni, sem hér um ræðir. Iðnaðarmálastofnunin er einmitt sett á stofn til þess að leiðbeina mönnum í iðnaði, hér er raunverulega um eina tegund iðnaðar að ræða, og það er engin stofnun, sem ég þekki, sem er færari um að geta innt þetta starf af höndum heldur en einmitt Iðnaðarmálastofnun Íslands. Ég hef átt samtal um þetta við stofnunina, og hún mundi telja það sjálfsagt að sinna þessu verkefni af fyllstu kostgæfni, leita upplýsinga frá útlöndum um allar nýjar aðferðir í vegagerð, bæði hvað snertir vélavinnu og efni, og hafa fullt samráð um þetta við vegamálastjóra. Að tekið er fram í sjálfri till., að heimilt sé að ráða erlenda eða innlenda verkfræðinga til þessara rannsókna, stafar af því, að ég tel nauðsynlegt, að til þessara starfa séu ráðnir þeir menn í samráði við Iðnaðarmálastofnunina, sem mesta þekkingu hafa á slíku máli. Líti Iðnaðarmálastofnunin svo á, að hún geti fengið hér íslenzka verkfræðinga, sem geti að öllu leyti uppfyllt þær kröfur, sem hún mun gera til rannsóknarinnar, þá þarf hún að sjálfsögðu ekki að leita út fyrir landsteinana. Sé hins vegar nauðsynlegt að leita til erlendra manna til frekari upplýsinga. þá verður sjálfsagt að vera heimild til þess. Íslendingum þarf ekki að þykja neinn vansi að því, þó að þeir verði að leita til annarra þjóða í jafnstóru máli og hér um ræðir, og vil ég benda á, að þetta hefur einnig verið gert í sambandi við rafmagnsmálin og þótt sjálfsagður hlutur. Ég vil einnig í sambandi við þetta mál benda á, að suður á Keflavíkurflugvelli hefur verið tekin upp ný aðferð í vegagerð, þar sem hefur verið lagt nýtt efni ofan á gömlu vegina í sambandi við flugvellina sjálfa og sumpart þá vegi, sem gerðir eru í sambandi við flugvellina. Mér skilst af þeim upplýsingum, sem ég hef fengið í sambandi við það, að þetta hafi reynzt vel og að með einni vél, sem til þess er notuð. sé jafnvel hægt að leggja að fullu heilan kílómetra á dag. Sé þetta raunverulegt, þá væri hér um stórkostlegar framkvæmdir að ræða. þar sem m. a. hægt væri að komast á tveggja mánaða tíma alla leið til Þingvalla með slíkan veg og verða miklu ódýrara en þær vegagerðir. sem nú eru gerðar í landinu. Það eru veittar nú samkvæmt fjárlögum um 10 millj. kr. til nýrra vegagerða í landinu, en viðhald þessara vega fer sívaxandi og mun nú vera komið upp í 26–28 millj. kr. á ári. og sjá allir. hversu nauðsynlegt er að gera allt, sem unnt er, til þess að draga úr þeim kostnaði og nota heldur þetta fé til þess að byggja áframhaldandi nýja vegi í landinu. Ég vil að síðustu taka það fram, að þessi orð mín ber engan veginn að skoða sem neina árás á vegagerð ríkisins.  Það er því hreinn misskilningur, sem ég hélt nú að ekki kæmi fram hér í þessum sölum, að það sé hér um að ræða ásökun á vegamálastjórnina. Ég hef hins vegar heyrt því fleygt annars vegar, að þetta væri sett til höfuðs vegamálastjóra, en ég vil taka fram, að það er alger misskilningur, enda er sagt hér í till., að það eigi að gerast í fullu samráði við hann. Og ég þekki þá vegamálastjóra allt of illa, ef ég mætti ekki fullyrða það að hann yrði fús að taka hverjum slíkum leiðbeiningum og aðstoð, sem kæmi frá öðrum ríkisstofnunum, ef það mætti verða til þess, að hægt væri að gefa landinu betri og traustari vegi, minnka viðhaldið á vegunum og auka að sama skapi nýbyggingarnar. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál hér nánar. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa skotið þessu máli inn hér á milli, en vil aðeins að síðustu mega skjóta því til þeirrar hv. n., sem fær þetta mál væntanlega til meðferðar, að ég tel sjálfsagt, að hún hafi samráð um afgreiðslu þess bæði við vegamálastjórnina og vegamálastjóra og einnig við Iðnaðarmálastofnun Íslands, fái þaðan umsögn og ræði um málið við þá. áður en hún afgr. það, en vænti hins vegar. að málið verði afgreitt á þessu þingi, svo mikilsvert sem það er fyrir alla landsmenn. Ég vil svo leggja til. að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjvn.