Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur á milli umr. tekið til athugunar og afgreiðslu þá málaflokka og erindi, sem n. hafði ekki að fullu lokið við athugun á, þegar 2. umr. málsins fór fram. Eins og ég tók þá fram, var m.a. ólokið endurskoðun á öllum tekjubálki frv., en í þeim efnum styðst meiri hl. n. við útreikninga Efnahagsstofnunar ríkisins. Áður en fjvn. tók endanlega ákvörðun um tekjustofna fjárlagafrv. fékk hún á sinn fund Jónas Haralz, forstöðumann Efnahagsstofnunarinnar, og lét hann nm. í té margvíslegar upplýsingar um þá tekjuáætlun, sem stofnunin hefur gert fyrir árið 1968. Þessi endurskoðaða tekjuáætlun er gerð með hliðsjón af þeirri heildarþjóðhagsáætlun, sem gerð hefur verið fyrir árið 1968 og sem nú hefur einnig verið endurskoðuð eftir gengisbreytinguna. Að öðru leyti eru einstakir tekjuliðir áætlaðir eftir þeim lögum, sem nú eru í gildi, og þeim lagafrv., sem ríkisstjórnin hefur lagt fram á Alþingi og sem hafa áhrif á tekjur ríkissjóðs. Hins vegar er þess að geta, að í þeim áætlunum um tekjur ríkissjóðs á árinu 1968, sem n. bárust, er ekki tekið tillit til þeirrar tekjurýrnunar, sem ríkissjóður verður fyrir vegna þeirra tollalækkana, sem nú er ákveðið, að komi til framkvæmda þegar í byrjun næsta árs. Þessari umræddu tollalækkun er m.a. ætlað að draga úr þeim áhrifum, sem af gengislækkuninni leiðir í sambandi við allt verðlag í landinu. Það, sem hér um ræðir, áætlar meiri hl. fjvn., að geti numið allt að 250 millj. kr., sem þá verður varið til tollalækkana eftir nánari ákvörðun Alþ., þegar þar að kemur. Um tekjuáætlunina segir Efnahagsstofnunin að öðru leyti m.a.: „Gengið er út frá óbreyttum skattstigum tekjuskatts. Reiknað er með 6% lækkun álagðs tekjuskatts. Varðandi eignarskattinn er tekið tillit til þeirrar breytingar, sem verður á margföldun fasteignaskatts til eignarskatts, þ.e. að nú er um níföldun að ræða í stað tólfföldunar, sem áður var ákveðið.“ Af þessu leiðir, að tekjur af eignarskatti einstaklinga og félaga lækka frá því, sem nú er í frv., um 33 millj. kr. Við áætlun á tekjum af aðflutningsgjöldum er við það miðað, sem ég hef áður sagt varðandi fyrirhugaða tollalækkun, en lagt er til grundvallar, að heildarvöruinnflutningurinn, án skipa og flugvéla og án vöruinnflutnings til Búrfells- og Straumsvíkurframkvæmdanna, muni nema um 7300 millj. kr. á árinu, og að meðaltollur verði þá áætlaður um 28,5%. Á yfirstandandi ári er reiknað með, að samsvarandi innflutningur muni verða um 6100 millj. kr. og að meðaltollurinn muni þá reynast um 31%. Með þessu er því gert ráð fyrir raunverulegum samdrætti í innflutningi, miðað við yfirstandandi ár, sem nemur um 4,5% í magni. Hins vegar verður að gera ráð fyrir því, að verulegur hluti af þeim samdrætti, sem verður í innflutningnum, séu hátollavörur. Áætlað er, að álagður söluskattur hækki um 18%, miðað við yfirstandandi ár. Þar við bætast 44 millj. kr. vegna söluskatts Pósts og síma og af ríkisútvarpinu. En þar frá dragast aftur á móti 25 millj. kr., vegna þess að skipatryggingar verða nú undanþegnar söluskatti. Samtals er áætlað, að söluskatturinn muni nema um 1476 millj. kr. og þá reiknað með 98% innheimtu, að viðbættum 26 millj. kr. frá fyrra ári. Um söluskattinn er að öðru leyti það að segja, að með hliðsjón af þeim greiðsluafgangi, sem nú er í fjárlagafrv., er um upphæð að ræða, sem er, eins og ég hef áður tekið fram, 44 millj. kr. Fyrir gengislækkun var gert ráð fyrir því, að Póstur og sími væri, auk þess að greiða söluskatt, einnig fær um að greiða 20 millj. kr. í arð í ríkissjóð. Við 2. umr. var sá liður felldur niður. Söluskattsupphæðin er hins vegar inni í fjárlagafrv. eins og það er nú, en gert er ráð fyrir, að söluskatturinn verði einnig gefinn eftir, ef það verður talið nauðsynlegt og nægjanlegt til þess, að ekki þurfi til þess að koma að hækka gjaldskrá stofnunarinnar. Ekki er gert ráð fyrir breytingum á liðnum „leyfisgjald af bifreiðum“. Með óbreyttu leyfisgjaldi var talið; að um mjög mikinn samdrátt í bifreiðainnflutningnum hefði orðið að ræða. Nú hefur komið til lækkun á leyfisgjaldinu og talið, að það hafi örvandi áhrif á bifreiðainnflutninginn, þannig að gera megi ráð fyrir, að bifreiðainnflutningurinn verði svipaður og áður er áætlað. Leyfisgjald af bifreiðum er nú svipuð upphæð í krónutölu á bifreið og var fyrir gengislækkun og leyfisgjaldslækkun. Það er því lagt til, að þessi liður haldist óbreyttur. Um liðina leyfisgjald II, umboðsþóknun og gengismunur, er það að segja, að talið er eðlilegt, að þeir hækki um sem nemur 25% vegna gengislækkunarinnar. Aðrir tekjuliðir fjárlagafrv. eru með smávægilegum breytingum, sem ég tel ekki ástæðu til að rekja nánar. Samkv. þeim brtt., sem meiri hl. fjvn. hefur leyft sér að flytja við tekjubálk fjárlagafrv. við þessa umr., hækkar tekjubálkurinn þannig, að tekjur verða á rekstrarreikningi 6241 millj. 757 þús. kr., en gjöldin verða 6140 millj. 513 þús. kr. Tekjur umfram gjöld verða þannig 101 millj. 244 þús. Á lánahreyfingum eru lánahreyfingar út 50 millj. 459 þús. og lánahreyfingar inn 3 millj. 525 þús. Mismunur verður þá 46 millj. 934 þús. Greiðslujöfnuðurinn á rekstrarreikningi, tekjur umfram gjöld, verða þá 101 millj. 244 þús. á lánahreyfingum, gjöld umfram tekjur 46 millj. 934 þús. eða greiðsluafgangur um 54 millj. 310 þús. kr. Þar er innifalið, eins og ég hef áður skýrt frá, 44 millj. vegna söluskatts Pósts og síma. Ég mun þá næst víkja að þeim brtt. meiri hl. n., sem eru við 4. gr. frv., og kemur þar fyrst till. um að lækka rekstrargjöld aðalskrifstofu rn. um 250 þús. kr., en hækka jafnframt önnur rekstrargjöld fræðslumálaskrifstofunnar um sömu upphæð. Er þetta vegna kostnaðar við eyðublöð, bókband, auglýsingar o.fl., sem nú er sameiginlegur, en ákveðið hefur verið, að verði framvegis aðskilinn. Þá er lagt til að hækka launalið Háskóla Íslands um 173 þús. kr. vegna kennslu í landafræði og jarðfræði. Að undanförnu hefur kennslu þessari verið haldið uppi af 5 kennurum. Þykir óhjákvæmilegt að ráða fastan forstöðumann fyrir þessari kennslu, og tekur hann laun í 22, launaflokki. Reiknað er með, að forstöðumaðurinn verði ráðinn frá 1. apríl n.k. og er þessi upphæð miðuð við, að svo verði. Þá er lagt til, að veittar verði 125 þús. kr. vegna viðgerðarkostnaðar við embættisbústað forstöðumanns tilraunastöðvar háskólans að Keldum. Hefur þetta hús staðið autt á undanförnum árum, en með því að nú hefur verið ráðinn nýr forstöðumaður að stofnuninni, verður ekki komizt hjá að gera nauðsynlegar umbætur á húsinu og veita umrædda fjárveitingu. Vegna Tækniskólans er lagt til að taka inn fjárveitingu vegna greiðslu á vöxtum og afborgunum lána, sem tekin voru á s.l. ári, þegar nýtt húsnæði var keypt fyrir skólann. Er hér um að ræða 254 þús. kr. vegna greiðslu á vöxtum og 287 þús. kr. vegna afborgana. Þá er lagt til, að inn verði tekinn nýr liður vegna húsmæðraskóla í kaupstöðum, 300 þús. kr., en það er vegna undirbúningsframkvæmda við Húsmæðraskólann á Ísafirði. Vegna nýbyggingar iðnskóla er till. um að hækka liðinn „gjaldfærður stofnkostnaður“ um 202 þús. kr. Jafnframt hefur n. skipt fjárveitingunni á milli framkvæmda, svo sem fram kemur á sérstöku þskj. Þar af er ein fjárveiting að upphæð 500 þús. kr. vegna nýs iðnskóla í Vestmannaeyjum. Þá er lagt til að hækka liðinn til iðnfræðsluráðs um 50 þús. kr., en það er vegna kostnaðar við iðnfræðslunefndirnar. Næst koma till. um skiptingu á fjárveitingum vegna gjaldfærðs stofnkostnaðar héraðsskólanna. Er hér um óbreytta fjárveitingu að ræða og vísast til þess, sem fram kemur í yfirliti um skiptinguna. Lagt er til að hækka liðinn „framlag til bygginga gagnfræðaskóla“ um 2 millj. 740 þús. Um skiptingu á heildarfjárveitingunni vísast einnig til þess, sem fram kemur á sérstöku yfirliti. Að þessu sinni er varið 3.2 millj. kr. til undirbúningsframkvæmda fyrir 8 ný skólahús, og vísast einnig til sérstaks yfirlits þar um varðandi skiptingu á milli framkvæmda. Þá eru till. um framlög til byggingar barnaskóla, íbúða fyrir skólastjóra og til gagnfræðaskóla í 6 kaupstöðum. Er hér lagt til að hækka fjárveitingu um 11 millj. 391 þús. kr., og verður heildarupphæðin þá 100 millj. 752 þús. kr. Til nýrra íþróttahúsa og nýrra barnaskólahúsa, sem ekki eru byrjaðar framkvæmdir á áður, eru að þessu sinni till. um fjárveitingu að upphæð samtals 4 millj. 607 þús. Sumar af þessum framkvæmdum eru nú með litlar upphæðir, en það er vegna þess, að áður hefur verið veitt fé til þeirra og eru fjárveitingar geymdar þar til framkvæmdir hefjast. Í sumum tilfellum er hér um það að ræða, að undirbúningi er ekki að fullu lokið, en í sumum tilfellum er það vegna þess, að viðkomandi sveitarfélag befur ekki tryggt sinn hlut til framkvæmdanna. Þá eru brtt. frá meiri hl. fjvn., þar sem lagt er til, að fjárveiting til menntaskóla á Ísafirði hækki um 1150 þús., til menntaskóla á Austurlandi hækki um sömu upphæð, til Kennaraskólans, fjárveiting til undirbúnings íþróttahússbyggingar, 1 millj. kr. og til Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni er hækkun um 1200 þús. kr. Til samanburðar við fjárveitingar til skólabygginga á yfirstandandi ári og það, sem í fjárlagafrv. fyrir árið 1968 er lagt til, að verði samkv. þessum till. meiri hl. fjvn., er þess að geta, að þegar tillit er tekið til 10% niðurskurðar á fjárveitingum á yfirstandandi ári, eru fjárveitingar samtals til barnaskóla, gagnfræðaskóla og héraðsskóla 106 millj. 410 þús., til húsmæðraskóla 5 millj. 739 þús. og til iðnskóla 4 millj. 680 þús. En til annarra skóla eru fjárveitingar 35 millj. 244 þús. kr. eða samtals 152 millj. 73 þús. kr. Samkv. till. meiri hl. fjvn. er hins vegar gert ráð fyrir framlögum til stofnkostnaðar skóla sem hér segir: Barnaskólar, gagnfræðaskólar og héraðsskólar samtals 128 millj. 568 þús. Til húsmæðraskóla 6 millj. 155 þús., til iðnskóla 5 millj. 540 þús. og aðrir skólar 46 millj. 982 þús. kr. eða samtals 187 millj. 245 þús. kr. Hér er því lagt til að hækka fjárveitingar til nýbyggingar skóla frá því, sem er á yfirstandandi ári, um upphæð, sem nemur 35 millj. 152 þús. kr. Varðandi ríkisútgáfu námsbóka er lagt til, að tekjuliður útgáfunnar lækki um 1 millj. 312 þús. kr. Við nánari athugun var fallizt á, að stofnuninni hefðu verið ofáætlaðar tekjur sem þessu nam. Samkv. l. greiðir ríkissjóður 1/3 af þessum kostnaði og ríkisútgáfan 2/3 hluta. Það eru tekjur af námsbókagjaldi. Til þess að útgáfa námsbóka verði tryggð á næsta ári er talið nauðsynlegt, að námsbókagjald hækki um 121/2%, og er þessi upphæð miðuð við það. Þá kemur næst till. um að hækka framlag til norræns samstarfs um 100 þús. kr. Fyrir eru í fjárlagafrv. 600 þús., en þar sem hér er að verulegu leyti um erlendan kostnað að ræða, er talið óhjákvæmilegt að hækka fjárveitinguna sem hér er lagt til. Þá er lagt til, að inn komi nýr liður vegna Norræna hússins að upphæð 500 þús. kr. Er það til framkvæmda á bifreiðastæði við húsið. Gert er ráð fyrir, að húsið verði tekið í notkun á komandi sumri og verður þá óhjákvæmilegt, að umrætt bifreiðastæði verði fyrir hendi. Lagt er til að hækka framlag til Þjóðminjasafns um 200 þús. kr. Er það við liðinn 092 til sveitarfélaga. Upphæðinni er ætlað að verja til aukins byggingarstyrks fyrir byggðasöfn. Þá kemur nýr liður, byggingarsjóður safnahúss. En þar er lagt til, að tekin verði upp fjárveiting að upph. 1 millj. 500 þús. kr. Svo sem kunnugt er, var fyrir nokkrum árum samþ. þáltill. um að sameina Landsbókasafnið og bókasafn Háskólans í einni bókhlöðubyggingu. Enn sem komið er hefur ekkert orðið úr framkvæmdum, þar sem fjárveitingar hafa ekki verið fyrir hendi. Með þessari fjárveitingu skapast möguleikar til þess að vinna að nauðsynlegum undirbúningi og koma málinu á einhvern rekspöl, hvort sem um sameiningu safnanna verður að ræða eða ekki. Í sambandi við þetta mál hefur n. borizt erindi frá Bandalagi háskólamanna og ályktun, sem fulltrúaráð bandalagsins gerði á fundi sínum þann 10. maí s.l. Er þar lýst yfir stuðningi við áskorun um, að byggð verði ný bókhlaða fyrir vísindalegt þjóðbókasafn. Þá er næst till. um 100 þús. kr. fjárveitingu til að taka heimildarkvikmyndir um merka Íslendinga. Þá er lagt til að hækka liðinn við listamenn um 135 þús. kr., en það samsvarar 3,39% hækkun til jafns við vísitöluhækkun, sem átti sé stað 1. des. s.l. Þá er till. um fjárveitingu að upphæð 500 þús. kr. til byggingar sýningarskála á Miklatúni eftir ákvörðun menntmrn. Sem kunnugt er, er sýningarskálinn við alþingishúsið nú ónothæfur og hafa forsetar þingsins rætt um það við forsvarsmenn myndlistarmanna, að skálinn verði sem fyrst fjarlægður. Er þess vænzt, að þessi fjárveiting muni greiða nokkuð fyrir því, að svo megi verða. Til náttúruverndarráðs er till. um hækkun, sem nemur 168 þús. kr., og verður þá heildarfjárveiting til náttúruverndarráðs á næsta ári 500 þús. kr. Við liðinn 09, ýmis félög, er lagt til, að inn verði teknir tveir liðir. Er annar liðurinn vegna barnaheimilisins á Lyngási, kennaralaun, 179 þús., og til minnisvarða um Stefán skáld Ólafsson 25 þús. kr. Við sendinefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum í New York er lagt til að hækka fjárveitingu um 60 þús. kr. Er hér um leiðréttingu á launum eins starfsmanns að ræða. Þá kemur nýr liður vegna kostnaðar við heimssýninguna í Montreal, 275 þús. kr. Er það vegna eftirstöðva, sem talið er, að nemi nokkru hærri upphæð en hér um ræðir. Reikningar liggja hins vegar ekki fyrir að fullu og er talið, að þessi upphæð nægi að þessu sinni. Lagt er til að hækka fjárveitingu til viðhalds húsmæðraskóla utan kaupstaða samtals um 370 þús. kr. En fyrir gjaldfærðum stofnkostnaði skólanna hef ég áður gert grein. Að öðru leyti vísa ég til sundurliðunar milli framkvæmda, sem eru á sérstöku yfirliti. Þar er einnig till. um fjárveitingu til undirbúnings nýbyggingar við húsmæðraskólann að Laugum í Þingeyjarsýslu að upphæð 200 þús. kr. Einnig til undirbúningsframkvæmda vegna nýbyggingar við húsmæðraskólann á Löngumýri í Skagafirði og við Staðarfellsskólann í Dalasýslu, 90 þús. kr. til hvors skóla. Lagt er til, að fjárveiting til Landgræðslunnar vegna gjaldfærðs stofnkostnaðar hækki um 1 millj. kr. Er það vegna þess, að stór hluti kostnaðarins er erlendur, svo sem kaup á áburði og fræi. Þá hefur n. skipt fjárveitingum til sjóvarnargarða og vísast þar til sundurliðunar um framkvæmdir, sem er á sérstöku yfirliti. Hér er um óbreytta upphæð að ræða. Við liðinn „fyrirhleðslur“ er lagt til, að fjárveitingar hækki um 265 þús. kr. Um sundurliðun vísast til sérstaks yfirlits á þskj., en við nánari athugun varð það álit n., að ekki væri unnt að komast hjá því að gera þær breytingar, sem hér er lagt til varðandi framlög til fyrirhleðslna. Þá kemur næst till. um 15 þús. kr. hækkun á liðnum „ýmis félög“ á sviði landbúnaðar. Lagt er til, að fjárveitingin gangi til Norræna búvísindafélagsins. Þá er lagt til að hækka liðinn „byggingarsjóður síldarleitarskips“ um 5 millj. 142 þús. kr. Er hér um leiðréttingu að ræða, sem ekki hefur áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir, að kostnaður við verðlagsráð sjávarútvegsins greiðist af fiskimálasjóði. Samkv. l. skal kostnaðurinn greiddur úr ríkissjóði og hefur svo verið. Hér er því um leiðréttingu að ræða. Þá kemur næst till. um framlag til Fiskveiðasjóðs Íslands, að það verði 30 millj. kr. í stað 50 millj. í frv. eða 20 millj. kr. lækkun. Þá er lagt til að verja 250 þús. kr. til kvikmyndatöku vegna kynningar á sjóvinnustörfum í sjónvarpi. Næst kemur till. um breytingar á rekstrarframlögum til ríkissjúkrahúsanna. Er þar um till. til lækkunar að ræða, sem stafar af því, að ákveðið er, að daggjöld hækki sem svarar 8%. Af því leiðir, að rekstrarhalli sjúkrahúsanna lækkar um 10 millj. 396 þús. kr. Elli- og örorkubætur hafa nú eftir gengislækkunina verið hækkaðar um 10%, en ríkisframfærslan og sjúkratryggingarnar hækka hins vegar um 8%, eins og daggjöldin. Af þessu leiðir, að framlög til ríkisframfærslu hækka um 7,8 millj. og sjúkratryggingarnar um 11,1 millj. og framlög vegna ellilauna og örorkubóta um 31 millj. 500 þús. Þá er lagt til, að inn komi nýr liður að upphæð 150 þús. kr. til undirbúnings viðbótarbyggingu við sjúkrahúsið á Akureyri. Ennfremur er lagt til að hækka liðinn vegna læknisbústaðar í Norður-Egilsstaðahéraði um 75 þús. kr. Þá eru tvær till. um fjárveitingar til heyrnardaufra, 100 þús. kr., sem verður aðstoð við heyrnardaufa eftir ákvörðun heilbrmrn., og 100 þús. kr. hækkun á fjárveitingu til félagsins Heyrnarhjálp. Þá hafði fallið niður fjárveiting í frv. til uppgjafapresta og prestsekkna, að upphæð 200 þús. kr. Er lagt til, að sú fjárveiting verði tekin upp að nýju. Þá er lagt til, að inn komi nýr liður, vatnsveitur, að upphæð 225 þús. kr. Hér er um styrki til vatnsöflunar að ræða til nokkurra býla, sem búa við sérstaklega erfið skilyrði til vatnsöflunar. Eru þar á meðal þrjú býli í Kelduhverfi, sem ekki hlutu styrk, þegar vatnsveituframkvæmdir voru styrktar þar sérstaklega fyrir nokkrum árum. Þá er lagt til að taka upp fjárveitingu til Sjálfsbjargar, sem er landssamband fatlaðra, byggingarstyrk að upphæð 1,5 millj. Starfsemi þessi nýtur einnig sérstaks styrks, sem er ákveðið gjald af öllu framleiddu sælgæti í landinu, og er áætlað, að sá tekjuliður nemi á næsta ári um 1,7 millj. kr. Samtökin hafa þegar hafizt handa um byggingu þessa. Næst kemur till. um 1 millj. kr. fjárveitingu, sem er framlag til byggingar orlofsheimilis fyrir Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Þá er lagt til, að tekinn verði inn nýr liður að upphæð 800 þús. kr. til byggingar sjómannastofu gegn 2/3 hlutum annars staðar frá. Hér er um mikið nauðsynjamál að ræða, en samt sem áður er talið nauðsynlegt að skapa jafnhliða einhverja reglu um hlut ríkissjóðs í byggingum, þó að síðar mætti vera, að málið í heild yrði tekið til endurskoðunar og sett um það sérstök löggjöf. Þá kemur næst till. um 50 þús. kr. fjárveitingu til Foreldra- og styrktarfélags heyrnardaufra. Hér er um útgáfustyrk að ræða, en félagið naut fjárveitingar í þessu skyni að sömu upphæð í fjárl. yfirstandandi árs. Erindi barst n. frá Æskulýðssambandi Íslands, þar sem farið er fram á, að samtökin nytu sama styrks og þau höfðu á yfirstandandi ári, en það eru 150 þús. kr. Er hér lagt til, að orðið verði við þessari beiðni. Þá er lagt til, að liðurinn „barnaheimilið á Lyngási“ sé á þessum stað felldur niður. Var hér um kennaralaun að ræða og hefur jafnhá upphæð verið tekin upp undir málefnum menntmrn., eins og ég áðan gat um. Hér er því aðeins um tilfærslu að ræða á þessari upphæð. Þá er lagt til að taka inn nýjan lið í sambandi við byggingsarstyrki dagheimila. Eru það 75 þús. kr. til dagheimilisins í Neskaupstað. Næst koma nokkrar brtt., sem eru í beinu sambandi við afleiðingar af gengisfellingunni og hækkun vísitölu, sem átti sér stað 1. des. s.l. Vísast til þess, sem fram kemur í þskj. þar um. Þá er næst brtt. um, að liðurinn „vegagerð 092 til sveitarfélaga“, hækki um 150 þús. kr. Upphæð þessari skal verja til að setja upp öryggisbúnað við gangbrautir á Hafnarfjarðarvegi í Garðahreppi. Þá er lagt til, að liðurinn „vegagerð 094 til einstaklinga, heimila og samtaka“ hækki um 100 þúsund krónur. Hér er um fjárveitingu að ræða, sem er varið til að halda uppi byggð og gistingu í landinu. N. hefur síðan skipt upphæðinni á milli aðila, en Vegagerð ríkisins sér að öðru leyti um úthlutun á fjárveitingunni. Í till. sínum um framlög til hafnarmannvirkja og lendingarbóta leggur meiri hl. fjvn. til, að framlög verði hækkuð samtals um 18 millj. 305 þús. kr. Áður var samkv. fjárlagafrv. búið að hækka fjárveitingu til framkvæmdanna um 10 millj. 7 þús. kr. frá því, sem er á yfirstandandi ári, og þegar tillit er tekið til þeirrar skerðingar, sem átti sér stað, þ.e. 10% lækkun, er því raunverulega um hækkun á framlagi úr ríkissjóði að ræða frá því, sem er á yfirstandandi ári, um 10 millj. 7 þús. samkv. fjárlagafrv., en í brtt. n. er lagt til að hækka framlagið enn um 18 millj. 305 þús. eða samtals hækkun til hafnarframkvæmda að þessu sinni um 28 millj. 312 þús. kr., sem er hlutfallslega meiri hækkun á einu ári en áður hefur átt sér stað. Eins og undanfarin ár er fjárveitingum skipt milli framkvæmda, en segja má, að þær séu nú í öðru formi en áður hefur átt sér stað. Nú koma fyrst til framkvæmda áhrif nýju hafnarlaganna þannig, að framkvæmdir eru byggðar á raunverulegri framkvæmdaáætlun fyrir árið 1968 og till. um fjárveitingar við það miðaðar, að ríkisframlagið, sem nú er í mörgum tilfellum verulegur meiri hl. framkvæmdafjárins, greiðist að fullu upp á því ári, sem unnið er. Hér er án vafa um eitt mesta hagsmunamál fjölmargra byggðarlaga að ræða, og tryggir, að uppbygging framkvæmdanna verður skipulegri og öruggari, hvað öflun nauðsynlegs fjármagns snertir. Að þessu sinni er í aðalatriðum stuðzt við ábendingar hafnarmálastjóra um þær framkvæmdir, sem ráðizt verður í á næsta ári. En jafnhliða þeim till., sem n. bárust frá hafnarmálaskrifstofunni um framkvæmdir á næsta ári, var n. afhent heildaráætlun um hafnarframkvæmdir á næstu 4 árum þar á eftir. Með till. þessum telur hafnarmálastjóri, að jafnframt séu lögð fyrstu drög að fjögurra ára áætlun um hafnarframkvæmdir í landinu, þ.e. á árunum 1969 –1972. Er þar gengið út frá svipuðum framkvæmdum og verið hafa á undanförnum árum. Framkvæmdaáætlunin er gerð með kostnað ársins 1967 sem grundvöll allra útreikninga. Kemur þar fram, hvers sé að vænta í framkvæmdum næstu ára, án þess þó að framkvæmdum sé enn sem komið er raðað niður á ár. Framkvæmdum á Vestfjörðum, er gert var ráð fyrir að ljúka á 4 árum samkv. svonefndri Vestfjarðaáætlun, telur hafnarmálastjóri að verði að fullu lokið á 5 árum. Um hafnarmálin í heild er það að segja, að þau vinnubrögð, sem hér er lagt til, að eigi sér stað með slíkri heildaráætlun, hljóta að verða til mikilla bóta frá því, sem verið hefur, og auðveldara fyrir alla aðila að gera sér grein fyrir þeim verkefnum, sem úrlausnar bíða. Ég vil því leyfa mér að vona, að þm. séu sammála um, að með þessum breytingum sé stefnt í rétta átt. Um skiptingu fjárveitinga á milli framkvæmda vísast að öðru leyti til sundurliðunar á sérstöku þskj. Þá er lagt til að taka upp nýjan lið við aðalskrifstofu vita- og hafnarmálaskrifstofunnar, 200 þús. kr., til að afla nýrra tækja til bylgjumælinga, en slík tæki eru mjög nauðsynleg, sérstaklega vegna hafnargerðar við opna strönd eins og t.d. við Dyrhólaey. Þá er framlag til sjómannaskólans í Vestmannaeyjum hækkað um 100 þús. kr. Í janúarmánuði s.l. skipaði iðnmrh. n. til að rannsaka þenslu og þar af leiðandi grotnun í steinsteypu. Er talið, að hér sé um mjög þýðingarmikið mál að ræða. Samkv. þeim upplýsingum, sem n. hefur fengið um þetta mál, er gert ráð fyrir, að verulegur hluti þeirra rannsókna, sem hér um ræðir, verði framkvæmdur af starfsfólki Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og Rannsóknastofnunar iðnaðarins. Hins vegar verður ekki hjá því komizt að leggja í nokkurn kostnað til viðbótar því, sem stofnanir þessar munu geta látið í té, og er því lagt til að veita 300 þús. kr. í þessu skyni. Þá er lagt til að auka niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum um 50 millj. kr., og er það gert til að draga úr áhrifum gengislækkunarinnar. Ég hef vikið að 5 fyrstu brtt. á þskj. 194, en það er frá meiri hl. n. Í 6. brtt. er lagt til að hækka framlag til bjargráðasjóðs um 1 millj. kr. Er hér um leiðréttingu að ræða, þar sem í ljós hefur komið við nánari athugun, að þar sem áður hafði verið samþ. að veita 31/2 millj. til viðbótar í þessu skyni, er hér um 1 millj. kr. of lága upphæð að ræða. Þá eru till. um skiptingu lögboðinna og ólögboðinna eftirlauna og heiðurslauna. Að þessu sinni eru till. útreiknaðar með vísitöluálagi, en áður hefur verið miðað við grunntölu. Um skiptingu á upphæðinni vísast til þess, sem fram kemur á sérstökum yfirlitum á þskj. nr. 171. Þá er lagt til, að ein heimildargrein verði felld niður, þar sem fram er komið frv. um sama efni hér á Alþ., en hún er þess efnis að selja húseignina nr. 15 við Tómasarhaga. Hins vegar er lagt til, að eftirtaldar heimildir verði veittar: Að endurgreiða aðflutningsgjöld af kvikmyndasýningarvélum fyrir samkomuhús í kauptúnum með innan við 600 íbúa, þó ekki nema einni vélasamstæðu á hverjum stað. Að ábyrgjast allt að 10 milljón króna lán vegna Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins á Keldnaholti. Að taka allt að 2 millj. kr. lán fyrir jarðhitasjóð. Að ábyrgjast allt að 3 millj. kr. til greiðslu á byggingarskuldum kvennaheimilisins Hallveigarstaða gegn þeim tryggingum, sem metnar eru gildar. Að endurgreiða aðflutningsskatt og söluskatt af geislunartæki, sem Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins fær lánað fyrir milligöngu Alþjóða kjarnorkumálastofnunarinnar. Að endurgreiða Andakílsárvirkjun aðflutningsgjöld og söluskatt af efni í háspennulínur. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að skýra þær till., sem meiri hl. fjvn. hefur leyft sér að bera fram við þessa umr., og vænti þess, að þær hljóti afgreiðslu og verði samþ. og fjárlagafrv., þannig breytt, samþ. og afgr. sem lög frá Alþingi.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlagafrv. gerði ég grein fyrir því af hálfu minni hl. fjvn., hvaða stefnu minni hl. markaði við fjárlagaafgreiðsluna að þessu sinni. Till. þær, sem ég tala fyrir og fluttar eru af minni hl. fjvn. við 3. umr. frv., eru miðaðar við þá stefnuyfirlýsingu, sem þá var gefin. Í fyrsta lagi er miðað við það, að framkvæmdamáttur fjárfestingarfjárins á fjárl. verði svipaður og gert var ráð fyrir á árinu 1967. Í öðru lagi að draga úr skaðvænlegum áhrifum gengisbreytingarinnar, eins og áður hefur verið gerð grein fyrir. Í sambandi við þá heildarmynd, sem nú liggur fyrir af fjárlagafrv. við afgreiðslu þess, kemur í ljós, að hæstv. ríkisstj. fylgir nákvæmlega sömu stefnu og gert hefur verið við afgreiðslu fjárl. undanfarandi ár. Hún reynir að draga í ríkissjóð eins mikið af tekjum og hugsanlegt er og miðar fjárlagaafgreiðsluna við það, að verulegur greiðsluafgangur verði hjá ríkissjóði. Til sönnunar þessu vil ég benda á það, að í staðinn fyrir að fella alveg niður margföldun á fasteignum og láta sveitarfélögunum eftir þann tekjustofn, eins og vikið var að hér við 2. umræðu fjárlagafrv., hefur hæstv. ríkisstj. kosið að halda til ríkissjóðs 30 millj. af þessum hugsanlega tekjustofni. Enn fremur er verið að lögleiða hér á hv. Alþingi frv. um að heimila hæstv. ríkisstj. að leggja söluskatt á póst og síma. Að vísu hefur það komið fram í þeim umr., sem fram hafa farið hér á hv. Alþ. um þetta frv., að nokkur fyrirvari sé á því að nota þessa heimild og þá fyrst og fremst sá, að ef póst- og símamálastjórnin telji nauðsyn bera til að hækka tekjuáætlun pósts og síma með því að hækka afnotagjöldin, eigi að nota þessa lagaheimild eins og nokkurs konar refsiákvæði. Nú má það vel vera, að hæstv. ríkisstj. noti ekki þessa heimild. Þó er það svo, að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir þessum tekjustofni, og segir það nokkuð um það, að hverju er stefnt. Eins og augljóst er á fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, og fram kom í ræðu hv. 2. þm. Vesturl., formanns fjvn., hefur hæstv. ríkisstj. látið gera nýja áætlun um tekjur ríkissjóðs á árinu 1968, sem miðuð er við þá gengisbreytingu, sem gerð var í nóvemberlok. Í frásögn forstöðumanns Efnahagsstofnunarinnar, er mætti á fundi fjvn., er tekjuáætlunin, sem nú er gerð, miðuð við þá þjóðhagsáætlun, sem stofnunin hefur gert. Formaður Efnahagsstofnunarinnar gerði þá grein fyrir þessari þjóðhagsáætlun, að gert væri ráð fyrir því, að magn af innfluttum vörum til landsins yrði um 41/2% minna heldur en á árinu 1967 og neyzluvörumagnið yrði um 8% minna heldur en þá var gert ráð fyrir. Að öðru leyti taldi hann, að miðað væri við það, að framleiðsla sjávarútvegsins mundi aukast um 10–12%, iðnaðarins um 3%, landbúnaðarins um 2%, opinber þjónusta um 21/2% og verzlun um 11/2%. Byggingariðnaðurinn mundi hins vegar standa í stað og einkaneyzlan mundi minnka um 3%: Vöxtur þjóðartekna taldi forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar, að yrði um 21/2–3%. Við þessa áætlun er sú tekjuöflun miðuð, sem hér liggur fyrir, og þá tollalækkun, sem ríkisstj. hefur ákveðið að gera samkv. frásögn meiri hl. fjvn. Við höfum í till. okkar gert nokkra breytingu á tekjuáætluninni, þ.e. á aðflutningsgjöldunum, og miðum við þá áætlun okkar við þá reynslu, sem af þessu er á yfirstandandi ári, og þá reynslu, sem við höfum af áætlun hæstv. ríkisstj. um tekjustofna ríkisins, sem hafa á undanförnum árum verið oft mjög langt frá lagi, þó að mest hafi það verið á árinu 1966, þegar tekjur ríkissjóðs fóru nærri 900 millj. kr. fram úr áætlun fjárl. Nú þann 1. nóv. 1967 er innflutningurinn orðinn um 5 milljarðar eða 70 millj. kr. meiri heldur en hann var á sama tíma í fyrra. Þá er búið að draga frá þessum innflutningi þær tölur, sem fyrir liggja um innflutning á skipum, flugvélum og vörum til Straumsvíkur og Búrfellsvirkjunar. Miðað við þessa áætlun er gert ráð fyrir því í áætlun Efnahagsstofnunarinnar, að heildarinnflutningurinn á árinu 1968 verði 7.3 milljarðar kr. eða innan við milljarð meiri heldur en líkur eru til, að hann verði á þessu ári. Þá hefur tollprósentan verið lækkuð verulega frá því, sem hún reyndist vera á þessu ári, en þá var hún 31%, en samkv. útreikningum nú mundi tollprósentan vera um 25%, þ.e. meðaltollprósentan miðað við innflutningsáætlun þá, sem hér liggur fyrir. Eins og ég áður tók fram, teljum við, að hér sé ekki um raunhæfa áætlun að ræða, heldur sé áfram byggt á þeirri stefnu hæstv. ríkisstjórnar að hafa verulegan greiðsluafgang, sem hún geti ráðstafað að eigin vild, eins og verið hefur undanfarandi ár. Það hefur sýnt sig, að þó að greiðsluafgangur hafi verið hjá hæstv. ríkisstj., hefur hann ekki safnazt fyrir, heldur hefur ríkisstj. notað hann til þess að lengja lífdaga sína með alls konar ráðstöfunum, sem enga hagnýta þýðingu hafa haft fyrir efnahagskerfi þjóðarinnar. Þá vil ég vekja athygli á því í sambandi við tekjuáætlunina, að þrátt fyrir það, að aðflutningsgjöldin hafi verulega verið lækkuð, er gert ráð fyrir því, að söluskatturinn, sá tekjustofn haldi sér, eins og gert var ráð fyrir í áætlun Efnahagsstofnunarinnar. Þær till., sem við gerum hér til útgjalda í sambandi við fjárlagafrv., eru byggðar á því, sem við lýstum sem okkar stefnu hér við 2. umr., eins og ég hef áður vikið að, að fjárveitingar til fjárfestingar á árinu 1968 héldu framkvæmdamætti sínum miðað við fjárlög 1967. Þeir liðir, sem við höfum hér tekið til meðferðar, eru í fyrsta lagi skólarnir. Þar leggjum við til, að á árinu 1968 verði lögð til hliðar 25 millj. kr. fjárveiting, sem notuð verði í skólabyggingar, þegar framkvæmd þeirra hefst eftir nýju l. Eins og kunnugt er, hefur nú við þessa fjárlagaafgreiðslu ekki verið farið eftir nýju skólakostnaðarlöggjöfinni, heldur er frestað framkvæmdum hennar í sambandi við byggingu skóla á árinu 1968. Eins og ég tók fram við 2. umr. fjárlagafrv., kom það fram í umr. hér á s.l. vori um þessa löggjöf, að gert var ráð fyrir því, að þessum lið skólakostnaðarl. yrði frestað, vegna þess að undirbúningur að þeirri framkvæmd, eða tími til undirbúnings væri ekki nægur. Hins vegar var alveg gert ráð fyrir því, að reksturinn yrði greiddur eftir nýju l. ekki síðar en í byrjun næsta árs. Ég verð því að segja það, að ég mun ekki gera sérstaka aths. við það, þó að þessi löggjöf komi ekki til framkvæmda í sambandi við stofnkostnað skólanna, vegna þess að undirbúningi er þar ekki lokið, svo sem gert er ráð fyrir í l. Hins vegar er það ljóst, að til þess að mæta löggjöfinni þarf aukið fé frá því, sem nú er, og þess vegna leggjum við til, að lagðar séu til hliðar 25 millj. kr. vegna framkvæmda í barna- og unglingaskólum á árinu 1969. Okkur er það ljóst, að hér er um lága fjárhæð að ræða miðað við þörfina. Þó er þetta um 25% af þeirri fjárhæð, sem til þessara bygginga gengur á árinu 1968, og kæmi því að liði, ef þessi till. yrði samþ. Okkur er það líka ljóst, að með því að leggja þessar 25 millj. kr. til hliðar, væri hægt að lána hluta af þeim til framkvæmda á árinu 1968, sem yrði svo endurgreitt með fjárveitingum 1969, og kæmi það því skólunum vel að liði. Við leggjum því mikla áherzlu á það, að þessi till., ásamt annarri till. í sambandi við skólamálin og fleiri framkvæmdaliði, sem ég geri grein fyrir síðar, verði samþ., til þess að það mætti auðvelda framkvæmd skólakostnaðarlaganna á næsta ári og hægt verði að gera þá stórt átak í því að koma í framkvæmd þeim mörgu nauðsynlegu skólabyggingum, sem nú bíða eftir að fá framkvæmdafé. Þá höfum við lagt til að hækka fjárveitingu til raforkuframkvæmda í sveitum um 10 millj. kr. Eins og kunnugt er, var þessi fjárveiting lækkuð um 10% á s.l. ári, og gert er ráð fyrir, að sá niðurskurður haldist einnig á árinu 1968, og það þýðir 5 millj. kr. lækkun frá því, sem gert var ráð fyrir í fjárveitingu 1967, og nokkuð meira að framkvæmdamætti miðað við þær breytingar, sem orðið hafa á gengi ísl. krónu, og aukinn kostnað síðan fjárl. fyrir 1967 voru afgreidd. Hér er því um að ræða fjárhæð, sem er lítið eitt hærri að framkvæmdamætti heldur en fjárveitingin 1967 var, og þó e.t.v. ekki, þegar dæmið er fullkomlega gert upp. Það er líka öllum kunnugt, að hér er um verkefni að ræða, sem er nauðsynlegt að fara að leysa að fullu, og gerum við till. um sérstakan framkvæmdarhátt á lausn þessara mála í annarri till. á sama þskj. 189. Þá leggjum við til að hækka fjárveitingu til jarðhitasjóðs um 5 millj. kr., og þrátt fyrir þessa till. okkar er um lægri fjárhæð til þessa sjóðs að ræða heldur en var á yfirstandandi fjárl. Hér er einnig um brýn verkefni að ræða, sem sjóðurinn getur ekki sinnt vegna fjármagnsskorts og leggjum við til, að úr því verði bætt. Þá er á 4. lið í till. okkar gert ráð fyrir því að veita til húsnæðismálanna 50 millj. kr. Það hafa oft á hv. Alþ. farið fram umr. um húsnæðismálin og hvernig hæstv. ríkisstj. og fyrri ríkisstj. hafa að þeim staðið. Út í þær deilur ætla ég ekki að fara að sinni, en vil minna á það í sambandi við framkvæmd síðari ára, að á valdadögum núv. valdhafa hafa verið á þjóðina lagðir nýir skattar til tekna fyrir byggingarsjóð ríkisins og man ég þar eftir tveimur, sem er launaskatturinn og hækkun á eignarskatti, og nema þessar tekjur um 150 millj. kr. Þess vegna væri ástæða til að ætla, að nú væri betur að þeim málum staðið heldur en áður hefur verið. Nú mun það fjarri því, að svo sé, og hefur mjög gengið á hinn verri veg einmitt á þessu ári og útlitið í fjáröflunarmálum fyrir þá, sem í byggingum standa nú, er hreint ekki bjart. Okkur er það ljóst, að hér er um að ræða lítið brot af því fjármagni, sem þarf til að leysa úr lánaþörf húsbyggjenda. Við gerum ráð fyrir því, að þessar 50 millj. kr. gangi í byggingarsjóð ríkisins og verði lánaðar til einstaklinga, sem í byggingum standa, en þær gangi ekki til framkvæmdaáætlunarinnar, sem hefur gengið mjög inn á lánamöguleika húsnæðismálastjórnar. Samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef fyrir hendi, var það svo um umsóknir þær, sem fyrir lágu hinn 15. marz 1967, að af þeim hafa 600 hlotið afgreiðslu með fyrirheiti um, að útborgun fari fram eftir 1. maí 1968, eða meira en ári eftir að þær komu fram, þessar umsóknir. En til viðbótar þessum umsóknum eru 800 umsóknir, sem engin fyrirheit hafa fengið um afgreiðslu á sínum beiðnum, og hvað hefur borizt til húsnæðismálastjórnarinnar eftir 15. marz 1967, er mér ókunnugt um. Upplýsingar um það hef ég ekki getað fengið. En af þessu er ljóst, að hér er mikil þörf úrlausnar og af þessu er ljóst, að sennilega hefur aldrei horft verr um að leysa þessi mál heldur en einmitt nú. Þess vegna treystum við því, að hv. alþm. ljái þessu máli lið og hæstv. ríkisstj. taki betur á heldur en hér er lagt til, til þess að leysa þetta mál á sæmilegan hátt. Það er ljóst þeim, sem til þekkja, að þau lánin, sem að beztum notum hafa komið fyrir hinu almenna borgara á síðari árum, eru lán, sem byggingarsjóður verkamanna hefur veitt. Við leggjum til, að fjárveiting til þess sjóðs verði hækkuð um 5 millj. kr., svo að hægt sé að örva að litlu leyti þá starfsemi, þá nauðsynlegu starfsemi, sem þar fer fram. Okkur er það einnig ljóst í þessu tilfelli, að lítið er að gert, en eins og ég gat um í upphafi, eru till. okkar miðaðar við þá heildarstefnu, sem mörkuð var við 2. umr. um, að fjárfestingarframkvæmdirnar væru svipaðar að framkvæmdamætti og gert var ráð fyrir við fjárlagaafgreiðslu 1967. Þess vegna höfum við verið svo mjög hófsamir um tillögugerð, enda mun hún ekki vera nema um 2% af heildarútgjöldum fjárlaga. Þá höfum við í sambandi við þessar till. okkar lagt til, að félagsleg samtök í landinu, sem notið hafa lítils háttar ríkisstyrks, haldi í að einhverju leyti við hækkun fjárl. Með ört hækkandi fjárl. ár frá ári hefur fjárhæða þeirra, sem þessi félagssamtök hafa notið, gætt lítið, bæði á fjárl. ríkisins og einnig í framkvæmdum eða starfsemi þessara félagasamtaka. Okkur er það ljóst, að það er mikil hætta á ferðum, ef ríkisvaldið sinnir ekki frjálsum félagssamtökum fólksins í landinu, og léttir ekki undir starfsemi þessa fólks með lítils háttar fjárveitingu. Á þessa tillögugerð okkar ber að líta sem þakklætisvott vegna þessarar starfsemi, og það ber að líta á þetta sem viðurkenningarvott ríkisvaldsins til starfseminnar og örvun um að halda henni áfram. Einn af þeim liðum, sem við flokkum undir þetta er starfsemi elliheimilanna í landinu. Þessi starfsemi hefur farið mjög í vöxt á síðari árum og fer vaxandi vegna þeirra breytinga, sem orðið hafa í þjóðlífinu og oft hafa verið ræddar hér, að þjóðin nær nú hærri aldri heldur en áður hefur verið og einnig það, að háttur heimilanna hefur breytzt á þann veg, að ekki er eins auðvelt fyrir fullorðna fólkið og það sækir ekki í það eins og áður var að dvelja þar í ellinni. Af þessum ástæðum hefur starfsemi elliheimilanna farið vaxandi. Fjárhagslegur stuðningur ríkissjóðs við þessi heimili hefur farið ört minnkandi með hækkandi fjárl. og minnkandi gildi krónunnar. Við höfum því gert till. um, að þessi starfsemi verði styrkt lítils háttar í hlutfalli við breytt verðlag frá því að síðast var breytt fjárveitingum til hennar. Sama er að segja um starfsemi eins og sumardvalarheimilanna og starfsemi mæðrastyrksnefndanna, sem hefur verið frjáls félagsstarfsemi fólksins, þar sem unnið hefur verið mikið og gott verk. Enn fremur höfum við lagt til að hækka nokkuð byggingarstyrk til dagheimilanna, sem eru óðum að færast í vöxt í þéttbýlinu, m.a. vegna þess að húsfreyjurnar eru nú farnar að starfa meira utan heimilis en áður hefur verið og þörf fyrir vinnu konunnar til tekjuöflunar, ef hægt er að koma því við, hefur líka færzt í vöxt miðað við núverandi launastiga og þörf fyrir tekjur. Þá höfum við í till. okkar fylgt því, sem áður hefur verið hér á undanförnum þingum í sambandi við fjárveitingu ríkissjóðs til vegamála. Ég hef að vísu endurtekið það hér á þingum áður og verð að gera það einu sinni enn þá, að það fyrirheit eða það samkomulag, sem gert var við afgreiðslu vegalaganna haustið 1963, hefur því miður ekki verið haldið, en það var þess efnis, að 47 millj. kr. skyldi vera minnsta framlag, sem á fjárl. ríkisins yrði veitt til vegamála. Nú er mér það ljóst, að þetta mál er á margan hátt orðið leiðindamál, og ég tel það miður farið, að hæstv. samgmrh. skyldi í raun og veru vera þröngvað til þess, að ég tel, að láta af þessu samkomulagi. Ég skal ekki þreyta hv. alþm. með langri umr. um þennan þátt í till. okkar, en vil nú leggja það til og treysta á það, að hæstv. ríkisstj. komi þessu leiðindamáli út úr heiminum með því, að á næsta fjárlagafrv. verði þessi fjárveiting tekin upp aftur. Það er algerlega misráðið að framkvæma samkomulag, eins og hér hefur verið gert. Það er engum til sóma og öllum til leiðinda, og þess vegna eigum við ekki að vera að bítast hér á hv. Alþ. um ekki stærri fjárhæð en þetta, og þess vegna treysti ég því, að hæstv. ríkisstj., hæstv. samgmrh. og hæstv. fjmrh., sjái það við næstu afgreiðslu, að hér þarf bara að leiðrétta hlut og taka þessar 47 millj. kr. inn á fjárlög aftur. Við höfum allir bezt af því, að þannig verði að málum staðið og vegur hv. Alþ. vex við það og ég undirstrika það, að ég treysti því, að enn þá einu sinni þurfi ekki að minna á þetta atriði. Í tillögugerð okkar að þessu sinni höfum við flutt hér tvær heimildartill. Fyrri heimildartill. er þess efnis, að ríkisstj. sé heimilt að taka lán til þess að greiða á næstu þrem árum það, sem ríkið á nú ógreitt og kemur til með að eiga á þessum árum til framkvæmda í skólabyggingum, í sjúkrahúsum og læknisbústöðum, í hafnargerðum, til íþróttasjóðs og félagsheimilasjóðs. Hér er um fjárhæðir að ræða, sem ekki eru verulega stórar, og samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef beztar fengið, þá mun vera hér um að ræða fjárhæðir, sem eru ca. 250–350 millj. kr. Með því að dreifa þessari greiðslu á næstu 3 ár - og meira að segja gæti hæstv. ríkisstj. við lántökuna dreift þessu á lengri tíma með því að endurgreiða lánið á lengri tíma heldur en þessi greiðsla á að fara fram - með þessum hætti væri viðskiptaháttur þessara mála gerður bæði einfaldari og skemmtilegri heldur en verið hefur, auk þess, sem mér er ljóst, að bæjar- og sveitarfélögum, sem hér eiga hlut að máli, væri fullkomin þörf á því, að þessi háttur væri á hafður, þar sem fjármál þessara aðila munu ekki verða of létt á næstu árum. Það er líka, að bæði í sambandi við skólakostnað og hafnargerðir er að koma til framkvæmda nýgerð löggjöf, og sömuleiðis er löggjöf um sjúkrahús og læknisbústaði nokkurra ára. Þess vegna væri það brýn nauðsyn að gera hér hreint fyrir dyrum og afgreiða þennan þátt fjármálanna á þann hátt, sem við leggjum hér til. Hér er ekki frekar en í öðrum till. okkar gengið langt í kröfum til ríkissjóðs, þar sem ríkissjóði er ætlað með lántöku að greiða þetta og þá að dreifa þessari greiðslu á 3 ár. Er þá um að ræða form, sem þekkt er frá afgreiðslu ríkisins á slíkum málum, en með því að gera þetta á þann veg, sem hér er lagt til, er málinu bæði tryggður framgangur og mikið létt fyrir ríkissjóði um afgreiðslu þess. Þá leggjum við til í 2. heimildargr., að á árunum 1968 og 1969 verði lokið við að framkvæma raflýsingu á þeim sveitabæjum, þar sem vegalengdin er 2 km eða minna, en það er það framkvæmdasvið, sem nú er verið að vinna að. Við leggjum til, að lántaka fari fram til þess að tryggja það, að þetta geti átt sér stað á þessum tveimur árum og ríkissjóður annist þá lántöku, en héruðin séu ekki að leggja það til, eins og nú er farið að gera í ríkum mæli. Hér mun vera að ræða um 650–700 sveitabæi frá því, sem það er í dag, og heildarkostnaður við þessar framkvæmdir mun vera lauslega áætlaður um 150 millj. kr. Það þýðir, að lántaka sú, sem ríkissjóður yrði að inna af hendi umfram þær fjárveitingar, sem veittar væru á þessum tveimur árum, væri um 100 millj. kr. Það er enginn vafi á því, að mikla nauðsyn ber til, að nú þegar verði farið að marka ákveðna stefnu um lok á þessari framkvæmd, bæði að hraða lagningu á þessa bæi, sem þegar er ákveðið að leggja á, og enn fremur, að ákvörðun verði um það tekin, hvað línulögnin frá samveitum eigi að ganga langt, miðað við vegalengdir bæja á milli. Og enn fremur í leiðinni að ákveða, á hvern hátt eigi að leysa rafmagnsþörf þeirra sveitabýla, sem þá eru eftir og ekki er talið, að nái til samveitna, eins og venjulega er talað um. Þetta mál, sem hér er á ferðinni, er hvorki erfitt í framkvæmd eða á neinn hátt það stórt, að það væri fráleitt fyrir ríkisstj. að beita sér fyrir því að leysa það á þann hátt, sem við leggjum til. Hins vegar mundi það verða til þess að koma máli, sem mikið áhugamál er þeirra, sem ekki njóta rafmagns, koma því í höfn, og ríkisvaldið mundi létta af sér þeirri ásókn, sem nú er í sambandi við þetta mál. Ég endurtek það, að það er mikill misskilningur að halda, að hér séu einhverjir erfiðleikar á ferðinni, sérstaklega, sem mundi vera ofraun ríkisstj. að leysa á tveimur árum. Herra forseti. Ég hef nú í ræðu minni hér að framan gert grein fyrir þeim brtt., sem við flytjum hér, minni hl. fjvn., á þskj. 189. Ég hef sýnt fram á það í ræðu minni, að hér er mjög stillt í hóf og innan þess ramma, sem við lögðum við 2. umr. um, að framkvæmdamáttur fjárins yrði svipaður og gert var ráð fyrir við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1967. Ég hef einnig sýnt fram á það, að með þessari afgreiðslu erum við einnig innan þess ramma, að eins verulega verið dregið úr skaðvænlegum áhrifum gengisbreytingarinnar með tollalækkunum, niðurgreiðslum og öðrum ráðstöfunum, eins og við keppum að, að gert verði. En að lokum vil ég segja það í sambandi við það fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir við 3. umr., að það, sem einkennir það, er algerlega óbreytt stefna frá því, sem verið hefur við fjárlagaafgreiðslu undanfarandi ára, stefna, sem gerir það að verkum, að þrátt fyrir síhækkandi fjárlög er ekki rúm fyrir eðlilega þátttöku ríkisins í uppbyggingu í landinu. Með áframhaldi þeirrar stefnu mun það og sýna sig sem fyrr, að hversu mikið sem tekjur ríkissjóðs vaxa, eykst tekjuþörfin vegna útþenslu ríkiskerfisins. Því aðeins getur meira olnbogarúm komið fyrir þátttöku ríkissjóðs í uppbyggingu í landinu og heilbrigða efnahagsstefnu, að breytt verði um stjórnarstefnu frá því, sem áður hefur verið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, fyrst og fremst til að þakka hv. n., og þá fyrst og fremst meiri hl. hennar, fyrir starf sitt, sem nú er á enda, eftir að það hefur verið áreiðanlega óvenjulega fjölþætt og vandasamt í þetta sinn, þar sem orðið hefur að endurskoða fjárlagafrv. að verulegu leyti og við margvíslega erfiðleika að etja, sem alltaf verður að sjálfsögðu, þegar gersamlega er breytt um form, svo sem hér er nú í þetta sinn varðandi fjárlögin. Það má því teljast vera afrek í rauninni að hafa þokað málum það áleiðis, að við stöndum andspænis því að geta afgreitt fjárlög fyrir áramót. Svo sem ég gat um við 2. umr. fjárl., er það meginsjónarmið ríkisstj. að reyna að nota allt það fjármagn, sem tiltækilegt er, til að mæta kjaraskerðingu þeirri, sem hlýtur óhjákvæmilega að leiða af gengisbreytingunni. Og því hefur verið leitazt við eftir föngum að takmarka útgjöld á öllum sviðum svo sem unnt hefur verið. Engu að síður er, eins og hv. þm. sjá, lagt til að gera verulegar hækkanir á ýmsum framkvæmdaliðum og þá fyrst og fremst fjárveitingu til hafnargerða og skólabygginga. Hér er um að ræða þær framkvæmdir, sem þyngst liggja á ríkissjóði og hvíla á hv. þm. flestum hverjum, og því ekki að undra, þó að hafi orðið óumflýjanlegt að gefa nokkuð eftir spottann á þessu sviði. Ég ítreka það, sem hv. frsm. fjvn. sagði, og sem ég tel vera mjög mikilvægt spor, sem nú er stigið að breyta fjárveitingum til hafnargerða á þann hátt að miða nú fjárveitingarnar við það, sem raunverulega er gert ráð fyrir, að verði kostnaðarhluti ríkissjóðs á næsta ári. Hingað til hefur þetta verið með þeim hætti, eins og hv. þm. vita, að það hafa verið veittar aðeins smáfjárveitingar, oftast nær ekki farið yfir 500–700 þús. kr. á hverja höfn, og þessu dreift út um allt með þeim afleiðingum, að sveitarfélögin hafa orðið að sjá fyrir því, sem á hefur vantað, ekki aðeins sínum framlögum, heldur einnig ríkishlutanum, með þeim afleiðingum, að nú í dag munu það vera um 70 millj. kr., sem safnazt hafa fyrir af vangoldnum ríkisframlögum. Að því þarf að stefna á næstu árum, að framkvæmdir verði með þeim hætti, sem nú er gert ráð fyrir, að ekki verði framkvæmt meira árlega en svarar fjárveitingum ríkisins og þeim eðlilegu mótframlögum sveitarfélaganna og síðan verði á nokkurra ára tímabili leitazt við að greiða þann halla, sem myndazt hefur. Þetta er í samræmi við þá grundvallarhugsun, sem mörkuð hefur verið á fleiri sviðum og felst í frv. því, sem lagt var fyrir síðasta Alþ. um undirbúning framkvæmda á vegum ríkisins og sem ætlunin er að leggja fyrir framhaldsþingið, þegar það kemur saman aftur, að unnið verði að málum á þennan hátt. Það er gert ráð fyrir því sama í l. um skólabyggingar. Engu að síður hefur ekki verið talið auðið að láta þau lög taka gildi á næsta ári, vegna þess mikla vanda, sem hér er við að glíma, og þess geysimikla fjármagns, sem þarf til þess að mæta því vandamáli. Það verður allt að kannast nánar, en enda þótt það hafi ekki verið gert, sjá hv. þm., hvað hér er um mikinn vanda að ræða, að það hefur þó engu að síður verið talið óumflýjanlegt að hækka mjög verulega fjárveitingar til skólabygginga. Hv. minni hl. n. telur rétt að beina verulegum hluta af því fjármagni, sem til ráðstöfunar kann að vera til að mæta erfiðleikum af völdum gengisbreytingarinnar, inn á framkvæmdaliðina, þ.e.a.s. hækka mjög verulega ýmis útgjöld til einstakra framkvæmda, sem vissulega eru allra góðra gjalda verðar, en hér verður ekki bæði haldið og sleppt. Það er ekki í senn hægt að verja fé því, sem til ráðstöfunar verður, til alls konar fjárfestingar og einnig að mæta þeim vandamálum öðrum, sem rætt hefur verið um að reyna að mæta til að létta byrðar gengisbreytingarinnar. Af þessum sökum tel ég ekki með nokkru móti auðið að fallast á þær till., sem hér eru lagðar til af hv. minni hl. Ekki heldur þær hugleiðingar minni hl. um að taka nú á næsta ári lán til þess að borga allar hugsanlegar skuldir eða framlög til ýmissa framkvæmda, sem sameiginlegar eru á vegum sveitarfélaga og ríkis. Þar er um að ræða útgjöld eða lántökuheimildir, sem, ef ætti að nota þær að fullu, mundu velta á hundruðum millj. Það kann að vera, að hv. minni hl. telji, að það sé ekki mikill vandi að afla fjár í þjóðfélaginu, en ég hygg nú, að öllum hv. þm. sé það vel ljóst, hversu að hefur þrengt af eðlilegum ástæðum með fjármagn í þjóðfélaginu um sinn, og þess vegna er þetta áreiðanlega ekki rétta stundin til þess að halda, að það sé einfalt mál að fá hundruð millj. að láni til slíkra hluta, auk þess sem hér er ekkert um neina eðlilega ráðstöfun að ræða, vegna þess að í flestum þeim sérlögum, sem gilda um þessar fjárveitingar, bæði vegna skólabygginga, sjúkrahúsa og læknisbústaða, er ákveðið, með hvaða hætti þetta skuli greitt, þannig að raunverulega er hér ekki orðið um að ræða neimar vangreiðslur af hálfu ríkissjóðs í þessu sambandi. Ég hef áður skýrt frá því, að það þótti nauðsynlegt við undirbúning fjárl. að taka inn í fjárlagafrv. ýmsa fjárfestingarliði, sem fjár hefur verið aflað til með lántökum á liðnum árum, einmitt vegna þess að það er alveg ljóst, að það mun þrengja mjög um að fá lán á næsta ári. Og ég álít, að það sé mjög varhugavert, m.a. með hliðsjón af afkomu atvinnuveganna og lánsfjárþörf þeirra, að ætla að ganga of langt inn á þá braut, að ríkisvaldið fari nú að taka hundruð millj. til viðbótar því, sem áður hefur verið gert, út úr bankakerfinu til sinna þarfa. Þetta held ég, að mundi reynast mjög erfitt, ef samtímis ætti að leysa vanda atvinnuveganna og þá erfiðleika, sem þeir standa andspænis. Frá því hefur verið skýrt af hálfu formanns fjvn., að í fjárlagafrv. nú eða í sambandi við það eru tvennar aðgerðir, sem hefur verið ákveðið að beita til þess að vinna gegn þeim erfiðleikum, sem gengisbreytingin skapar, annars vegar, og sem er aðalatriðið, eru tollabreytingar, en við vonumst til að geta varið 230–250 millj. kr. til þeirra aðgerða, sem vissulega geta haft mikilvæga þýðingu til þess að lækka vöruverð. Í annan stað hefur verið ákveðið að greiða niður þá verðhækkun, sem verður á mjólk og hlýtur að koma til miðað við gengisbreytinguna, og hluti þeirrar verðhækkunar kom til framkvæmda, eða átti að koma til framkvæmda nú, þessa dagana og annar hluti hækkunarinnar mun koma til framkvæmda upp úr næstu áramótum. Og það er ætlunin að greiða báðar þessar hækkanir á mjólk niður. Eldri niðurgreiðslur munu standa áfram með þeim hætti, sem gert hefur verið ráð fyrir, enda hefur afleiðingum niðurfalls niðurgreiðslnanna verið mætt með þeim vísitöluuppbótum, sem voru veittar á laun 1. des. Þetta er önnur sú ráðstöfun, sem áformað hefur verið að grípa til til að koma í veg fyrir verðhækkanir, og hafa verið áætlaðar 50 millj. kr. til þess að mæta þessum hækkunum, en óhætt er vafalaust að segja, að mjólk er ein sú nauðsynjavara, sem hvað mest snertir heimilin, og því mikilvægt að reyna að koma í veg fyrir, að um frekari hækkun verði að ræða á henni að sinni. Í þriðja lagi hefur komið til álita, - það er enn í athugun og verður ekki niðurstaða fengin í því efni fyrr en á framhaldsþinginu eftir. Í þriðja lagi hefur komið til álita, - það er millifærsla eða tekjutilfærsla með einhverjum hætti, annaðhvort í sambandi við fjölskyldubætur eða persónufrádrætti í skatti. Það mál er enn í athugun og verður niðurstaða þess ljós, þegar Alþ. kemur saman að nýju, en það er m.a. ástæðan til þess, að ekki hefur í sambandi við ellilífeyri og örorkubætur verið gerð nein till. á þessu stigi um breytingar á fjölskyldubótum. Þetta taldi ég rétt að kæmi hér fram við þessa umr., þannig að það lægi ljóst fyrir, að hverju væri stefnt í þessu efni í sambandi við fjármál ríkisins og þær aðgerðir, sem hugsanlegar væru til þess af þess hálfu að beina fjármagninu í þær áttir að létta áhrif gengisbreytingarinnar. Þegar hefur verið ákveðið að borga 10% uppbætur á ellilaun og örorkulífeyri, þannig að ekki verður um neina kjaraskerðingu að ræða hjá því fólki, sem eingöngu hefur framfæri sitt af þeim tekjum, sem er auðvitað eðlilegt, þar sem það er það fólk, sem almennt séð hefur minnstu greiðslugetu í þjóðfélaginu. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara fleiri orðum um málið að svo stöddu, nema frekara tilefni gefist til, en endurtek þakkir minar til hv. fjvn. fyrir, hversu vel og rækilega hún hefur unnið að því, að hægt væri að afgreiða fjárlög fyrir áramót, þrátt fyrir þá margvislegu erfiðleika, sem hún hefur átt við að etja.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða almennt um fjárlagafrv. eða einstaka liði þess, en mæla hér fyrir örfáum brtt., sem við flytjum fjórir saman, þm. af Austurlandi, ég og hv. þm. Lúðvík Jósefsson, Páll Þorsteinsson og Vilhjálmur Hjálmarsson. Það er fyrst brtt. á þskj. 171, I. lið, c-undirlið um skóla. Að þar verði bætt inn fjárveitingu til barnaskólabyggingar að Búðum í Fáskrúðsfirði, 250 þús. kr., þ.e.a.s. til undirbúnings því verki og til þess að sá skóli fái sæti á fjárl. Það er ekki farið fram á meira. En þannig er ástatt á þessum stað, að skólinn er orðinn óhæfur, má segja. Þar hefur fjölgað börnum og mikil framþróun er þar í plássinu með auknu atvinnulífi og fólksfjöldi vaxandi og orðið mjög aðkallandi að hefjast handa um nýja barnaskólabyggingu. 2. till. er við 4. gr. og 5. gr. Það eru tvær brtt. saman, en þær eru báðar um sama efni. Formsins vegna verða þær að vera tvær. Þær eru um, að 500 þúsund kr. verði veittar til þess að gera laxastiga í Lagarfossi í Lagarfljóti. Enginn lax er fyrir ofan fossinn, en vatnasvæðið talsvert mikið að Lagarfljótinu. Mundi verða stórfelldur búhnykkur fyrir allt Austurland, ef það tækist að fá laxgengd í Lagarfljót og árnar, sem í það falla. Það var fyrir nokkuð löngu siðan gerð tilraun í þessa átt og gerður laxastigi, en hann reyndist ekki heppilega byggður og hefur ekki komið að neinum notum. Þarna er veiðifélag, en að sjálfsögðu mun það ekki hafa bolmagn til þess að gera þetta óstutt frekar en aðrir, þar sem líkt stendur á. Fjárveiting er af svo skornum skammti í fjárlagafrv. í þessu skyni, að litlar horfur eru á, að nokkuð fengist til laxastigabyggingar í Lagarfossi, ef engu verður breytt frá því, sem nú hefur verið gengið frá þeim málum. Því höfum við leyft okkur að leggja fram þessa brtt. um að bæta inn sérstökum lið, 500 þús. kr. Þá er brtt. við 4. gr. um fjárveitingar til þess að byggja nýja flugvelli og lagfæra og endurbæta þá, sem fyrir eru, og leggjum við til, að þessi liður verði hækkaður um 5 millj. kr. Þannig er ástatt um þennan lið, að hann er með öllu ófullnægjandi, eins og ég veit, að hv. fjvn.-menn gera sér ljóst, því að þeir hafa fengið glöggar upplýsingar um þessi mál, veit ég, frá flugmálastjórninni. Sérstaklega hvílir þetta þungt á okkur Austfirðingum, vegna þess að flugvellir okkar eru mjög ófullkomnir allir, en umferð ákaflega mikið vaxandi og meira vaxandi þar en nokkurs staðar annars staðar, og leiðir það af því, hversu atvinnulíf hefur eflzt á Austurlandi á síðustu árum, vegna þess hvernig síldin hefur hagað göngu sinni. Þangað streymir mikill mannfjöldi á sumrin og haustin, eins og kunnugt er. Þetta er aðkomufólk, sem þarf að komast fram og til baka, og látlaus straumur sjómanna af fiskveiðiflotanum, sem er að fara í leyfi og erinda sinna heim og svo til skips og með hin margvíslegustu erindi að ferðast fram og aftur. Það kemur sér því ákaflega illa, hvernig ástatt er um flugvellúna, og vil ég fara nokkrum orðum um hvern þeirra, en við hugsum okkur, að þeir nytu góðs af þessari fjárveitingu, ef hún fengist hækkuð um þessa fjárhæð. Ég vil fyrst nefna Vopnafjörð. Þannig er ástatt á Vopnafirði, að byggðin er mjög einangruð, því að marga mánuði ársins er nálega ekki um neinar aðrar samgöngur að ræða, síðan strandferðum hrakaði svo mjög sem raun er á orðin, en fara um loftið. Vegir eru þannig og aðstaða öll, að þeir lokast að vetri til. Þarna er að vísu flugvöllur, en allsendis ófullnægjandi, og ber brýna nauðsyn til að lengja flugbrautina og bera rækilega ofan í völlinn. Neskaupstaður er eins og kunnugt er vaxandi kaupstaður og mikið framleiðslupláss, en einangraður landmegin marga mánuði ársins vegna þess, hve hár fjallvegurinn er, sem að honum liggur, og þá lítt á aðrar samgöngur að stóla. Fjallvegurinn er á milli Neskaupstaðar og aðalflugvallarins á Austurlandi á Egilsstöðum. Þarna verður því að hafa sérstakan flugvöll, sem hefur verið byggður. En það er sama um hann að segja og svo marga aðra, að það ber brýna nauðsyn til að lengja flugbrautina, og þar vantar einnig öryggistæki mjög tilfinnanlega. Flugskýli lítið hefur verið sett þar upp, en fátækt flugmálastjórnarinnar var svo mikil, að hún gat ekki lagt neitt í flugskýlið, þó að það væri hennar skylda að koma því á fót, og urðu byggðarmenn sjálfir að koma flugskýlinu upp, og skuldar flugmálastjórnin þeim andvirðið. Þá er það Egilsstaðaflugvöllur, sem er aðalflugvöllurinn fyrir Austurland. Hann er orðinn svo mikill liður í samgöngukerfi landsins, að þangað koma og þaðan fara fleiri í lofti en nokkurs staðar annars staðar að fráskilinni Reykjavík og Akureyri. Hann er þriðji mesti umferðarvöllur landsins. En ástatt er þannig á þessum stað, að þar vantar flugstöð. Að vísu er hún nú langt komin, búið að starfa að henni í nokkur ár. En ástandið hefur verið þannig undanfarið, að það hefur orðið að afgreiða farangur farþeganna úti. Það hefur ekki verið hægt að koma við slíkri afgreiðslu nema að litlu leyti inni og sjá allir, þvílíkt neyðarástand það er. Nú er að rætast úr þessu nokkuð með flugstöðina, sem þó er eftir að greiða síðasta áfangann af. En þá kemur næst að byggja upp norðurenda flugbrautarinnar, sem er með öllu ófullnægjandi, þarf að lengja flugvöllinn til norðurs, rífa endann upp og gera hann úr betra efni, miðað við það, hversu myndarlegar flugvélar eru nú komnar í notkun. Þá vil ég nefna Hornafjarðarflugvöll, sem er nýlegur í Árnaneslandi, en var áður fyrir sunnan fljótið, bráðabirgðavöllur, sem lagður var niður fyrir tveimur árum og þessi tekinn í notkun, og var það mikil endurbót. En það er sama sagan, að þar er ekki um mikið meira en hálfklárað verk að ræða. Það þarf að lengja aðalbrautíma og styrkja hana. Þá er þar nánast engin flugstöð, þar vantar líka ljósabúnað, sem veldur stórkostlegum vandkvæðum, eins og nærri má geta. Það eru því talsvert stórfelldar framkvæmdir enn eftir þarna, svo að vel sé fyrir öllu séð. Loks nefni ég flugvöllinn á Fagurhólsmýri í Öræfum. Það hefur orðið að leggja niður ferðir í Öræfin með hinum nýtízkulegri vélum, vegna þess að völlurinn þolir ekki þessar vélar. Það þarf að malbera brautina til þess að svo megi verða. Það má nærri geta, hvernig þetta kemur sér, því fólkið þarna hefur fram að þessu mest nú um æðilanga hríð treyst á flugsamgöngur, einnig varðandi vöruflutninga sína. Svo er þess að gæta, að í þetta byggðarlag er sívaxandi ferðamannastraumur, eins og eðlilegt er. Og nú er kominn þjóðgarður í Öræfin, sem betur fer, og vex þá vonandi enn ferðamannastraumurinn í þetta byggðarlag, ef sæmilega er fyrir öllu séð. Þarna er því brýn þörf framkvæmda. Nú mega menn heyra á því, sem ég hef sagt með fáum orðum um þessa 5 flugvelli, fyrir utan annað smærra, sem mætti nefna, að það er ærin þörf fyrir verulegar úrbætur í þessu efni í þessum landshluta, og það ætla ég, að þeim þm. sé ljóst, sem hafa kynnt sér þessi málefni, t.d. rætt við flugmálastjórnina, sem ég býst við, að flestir þm. hafi gert vegna sinna héraða og bera þá vitneskju, sem þeir hafa fengið þar, saman við fjárveitinguna, sem fyrirhuguð er í fjárl., að brýn nauðsyn sé á því að hækka þessa fjárveitingu, og jafnvel kannske fáar fjárveitingar fjárl. brýnni. Ég leyfi mér að afhenda hæstv. forseta þessar till. skrifl., en þær hafa líka farið í prent. Ég tók þann kost að mæla fyrir þeim strax, þó að þær væru ekki komnar prentaðar, til þess að flýta fyrir. Og vona ég, að málin gjaldi þess ekki.



Herra forseti. Ég hef hugsað mér að segja hér nokkur orð um menningarmál og vildi þá mjög óska þess, að yfirmaður þeirra mála, hæstv. menntmrh., væri í kallfæri við mig. Ég vil því fara fram á það við hæstv. forseta, að hann geri mér þann greiða að kanna, hvort hæstv. menntmrh. er hér svo nærstaddur, að það sé hægt að hafa samband við hann til að vita, hvort hann gæti verið í sínu sæti hér á Alþ. um stund. Ég get nú raunar aðeins byrjað mína ræðu, því að það er hér inngangur, sem ekki snertir þann sérstaka ráðh. sérstaklega. Fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, er að þessu sinni í nýju formi. Þetta er mikil bók, upphaflega 227 blaðsíður. Hópur valinna þm. er búinn að fletta bókinni í nokkrar vikur og kynna sér efni hennar. Það verð ég að segja, að þeim mönnum er ekki fisjað saman, ef þeir eru búnir að læra kverið. Meiri hl. af þessu stóra riti hefur að geyma sundurliðun á þeim gjöldum, sem ætlazt er til, að ríkissjóður borgi á næsta ári. Þeir eru orðnir margir pinklarnir á Magnúsar-Skjóna og þungir, þegar þeir koma allir saman. Það er margt og af ýmsu tagi, sem má sjá í þessari bók. Í henni má m.a. sjá, að núv. hæstv. ráðh. eru miklir ferðamenn, en það er ekki nýtt í sögunni, að Íslendingar ferðist. Þeir hafa átt erindi til útlanda á öllum tímum. Í gamla daga fóru þeir allt suður til Rómaborgar á fund páfans, sem lengi var æðsti maður kirkjunnar hér á landi, og yfirstjórn landsins í veraldlegum efnum var lengi utanlands. Á þeim öldum þurftu Íslendingar að ferðast til Kaupmannahafnar á fund kóngsins og annarra stjórnarherra. Nú er stjórnin komin inn í landið, en þó telja menn sig oft eiga erindi til annarra landa. Fyrr á öldum voru ferðalög til útlanda ákaflega erfið. Þá voru menn lengi að velkjast á hafinu á seinfærum skipum, sem ekki myndu þykja nothæfir farkostir á okkar tímum. Nú er öldin önnur. Nú fara menn í loftköstum til útlanda á fáum klukkustundum. En þrátt fyrir það eru núv. hæstv. Íslandsráðh. stundum svo þjakaðir eftir ferðalögin og setur í fínum veizlum, að þeir eru hálfvegis miður sín í námunda við útlendinga. Þetta er einn þátturinn í andlegri gengislækkun síðustu ára. Margar ríkisstofnanir koma við sögu í fjárlagafrv. Ein af þeim nefnist Ríkisútgáfa námsbóka. Hennar er getið í menntamálakafla frv., eins og eðlilegt má kalla, og hún heyrir undir hæstv. menntmrh. Hann skipar stjórn fyrir stofnunina og er æðsti yfirmaður hennar. Á því ári, sem nú er senn liðið, gaf ríkisútgáfan út bók, sem ber heitið „Nútímaljóð handa skólum“. Þar birtast verk eftir tólf íslenzka höfunda, sem allir eru 20. aldar menn. Ég hef komið auga á þessa bók og mig langar til að vekja athygli á henni hér með nokkrum orðum og jafnvel lesa upp nokkrar setningar, sem hún hefur að geyma, ef hæstv. forseti vill vera svo góður að leyfa mér það. Eitt af mörgu, sem þar er prentað handa skólum, er á þessa leið: „Hljóðlega ekur þú í þetta sinn þungfærum gripavagni drottinn minn. Hver er úti?“ Hvaða vagn ætli þetta sé, sem skáldið er hér að lýsa, og hvað hefur hann að geyma? Mér hefur komið í hug, að þarna væri höfundur að lýsa ferðalagi núv. hæstv. ríkisstj. Ég er þó engan veginn viss um þetta. Sumt mælir með því, að svo gæti verið, en annað á móti. T.d. fyrsta orðið „hljóðlega“, getur tæpast átt við stjórnarvagninn, því að það er mikið skrölt í honum. Hins vegar gefa orðin „í þetta sinn“ í skyn, að drottinn aki ekki vagninum að staðaldri og það getur vel átt við stjórnarvagninn, því að manni sýnist, að þar grípi annar oft í stýrið, og „þungfærum gripavagni“ getur einnig átt þar við, því að auðvitað er sá vagn þungfær, sem flytur alla hæstv. ríkisstj. og hennar hafurtask. Eins og ég sagði áðan, tel ég mig ekki geta skýrt þetta, svo að öruggt sé, og svo er um fleiri verk í bókinni. En við alþm. ættum ekki að þurfa að veikjast lengi í vafa um þessi atriði, því að við erum svo vel settir að hafa hér á meðal okkar æðsta mann ríkisútgáfunnar, sjálfan hæstvirtan menntmrh. Auðvitað hefur hann sem slíkur fullkominn skilning á þessu öllu, og ég tel víst, að hann sé fús til þess að halda ræðustúf yfir okkur og útlista þar efni ljóðanna í bókinni, ef þess verður óskað, en hann er sem kunnugt er þaulvanur ræðuhöldum. Á einum stað í bókinni eru þessar línur: „Sannleikur. Tvær stúlkur á einhverri sæ- og sólbitinni strönd“. Svo koma níu orð innan sviga og þau eru svona: „Tjörukeimur og salts blandast heilt sumar á tungu þeirra". Síðan er framhaldið á þessa leið, svigalaust: „Tvær stúlkur sem virtust algerlega eins og voru með öllu ósambærilegar“. Fróðlegt væri að fá skýringar hæstv. menntmrh. á þessu, og ekki síður á því, sem hér fer á eftir og er á öðrum stað í bókinni: „Það tendrar loga í leyndinni, allt lendir í fumi hjá greindinni og tvennt verður eind, og eind verður neind, ein endileysa í reyndinni.“ Í bókinni eru líka verk, sem segja má, að ekki sé örðugt að skilja, eins og t.d. þetta: „Svo álfamærin undurfríð og góð varð út af þessu ljótum sorgum slegin og sagði við Ólaf sinn: Sjáðu nú, garmurinn. Leiðist mér þessi leikur einhvern veginn.“ Svo er í bókinni ljóð um Maríu, sem er að flengja englabörnin smáu með stórum vendi. Það eru aðeins örfá sýnishorn af nútímaljóðum, sem ég hef birt hér. Æskilegt væri að nefna fleira af efni bókarinnar, því að margt er þar merkilegt, en við höfum skamman tíma svona rétt fyrir jólin, og ég læt þessar fáu tilvitnanir nægja í bili. Það er gæfa hverri þjóð að hafa menntmrh., sem skilur að æskufólkið þarf að eiga þess kost að fá gott lesefni. Um síðustu aldamót komu út skólaljóð, Kvæðasafn handa unglingum til að lesa og nema, eins og sú bók var nefnd. Þórhallur Bjarnarson, síðar biskup, valdi kvæðin í þá bók og bjó til prentunar. Í henni voru kvæði eftir 22 skáld frá 18. og 19. öld. Ég og mínir jafnaldrar lásum þessi kvæði á okkar æskudögum og lærðum mörg af þeim. Það voru til sönglög við mörg af þeim; mörg af kvæðunum í skólaljóðunum, eftir innlend og erlend tónskáld og þau voru sungin af mörgum, eldri og yngri. Lögin hafa vafalaust átt mikinn þátt í því, að margir lærðu þessi góðu kvæði. Ég hef ekki heyrt nútímaljóð sungin. E.t.v. vantar sönglög við þau. Hér á landi eru til góðir sönglagasmiðir. Gaman væri að sjá framan í tónskáld, sem vildi semja lög við nútímaljóðin. Það er fróðlegt að bera gömlu skólaljóðin, sem ég nefndi, saman við nútímaljóðin. Til þess að menn geti haft full not af skáldverkunum í hinni nýju bók, tel ég að lesendur þurfi að eiga þess kost að fá útskýringar á efni þeirra. E.t.v. hefur hæstv. menntmrh. í hyggju að láta ríkið gefa út skýringarrit með ljóðunum. Ég veit það ekki, hef ekki frétt það. Það er mikils vert, að börnin öðlist réttan skilning á því, sem þau eru látin lesa, og þar sem ljóðin eru gefin út handa skólum, þykir mér trúlegt, að strax þegar bókin kom út, hafi hæstv. ráðh. sent hana til Kennaraskólans og falið skólastjóra þess skóla að hlutast til um, að kennaraefnin, sem þar eru við nám, kynni sér skáldverkin sem bezt og búi sig undir að geta skýrt efni þeirra glögglega fyrir börnum og unglingum, sem þeir eiga að kenna, þegar þeir sjálfir hafa lokið kennaraprófi. Það er mín skoðun, að framtak einstaklinganna þurfi að hafa hæfilegt svigrúm í okkar þjóðfélagi. Ég tel því, að vel hefði mátt lofa einkaframtakinu að fást við úfgáfu og sölu á verkum hinna ungu skálda. En hæstv. menntmrh. hefur talið, að þetta ætti að vera verkefni ríkisins og ríkisstj., og hæstv. fjmrh. virðist hafa verið honum sammála um það. Um þessar mundir eru liðin 8 ár síðan Sjálfstfl. og Alþfl. mynduðu samsteypustjórn hér á landi. Þá stóð mikið til að þeirra sögn. Gefin var út prentuð ferðaáætlun á kostnað almennings og henni dreift um landið. Samkv. þeirri áætlun ætlaði stjórnin að leiða þjóðina upp á sólroðna tinda og þar átti hún að vermast, því að nú skyldi sótt á brattann. En sú ferð var aldrei farin. Stjórnin komst ekki upp brekkuna. Hún datt aftur á bak strax við fjallsræturnar. Og hún er löngu hætt að minnast á ferðaáætlunina frægu. En þrátt fyrir það eru hæstv. ráðh. orðnir örþreyttir af amstri stjórnaráranna. Þeir þurfa að fá hvíld og þjóðin á skilið að fá hvíld frá þeirra ráðsmennsku. En þegar núv. hæstv. ráðh. hverfa úr ráðherrastólunum, þurfa þeir að fá eitthvað til að dunda við sér til dægrastyttingar. Það er till. mín, að þá sendi Ríkisútgáfa námsbóka hverjum þeirra eitt eintak af Nútímaljóðunum, sem hún gaf út 1967. Þeir geta þá skemmt sér við að lesa þau og haft það göfuga viðfangsefni að reyna að læra utan að ljóðin í þessari fallegu bók. Núv. ríkisstj. er búin að lækka gengi íslenzku krónunnar þrisvar sinnum á valdatíma sínum. Hún segist ætla að halda óbreyttri stefnu og samkv. því ætlar hún að undirbúa fjórðu gengislækkunina. Gengislækkanir gjaldmiðilsins með stuttu millibili hafa skaðleg áhrif í efnahagslífinu. En hin andlega gengislækkun er þó öllum krónulækkunum verri.