Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem fyrir liggur á þskj. 745, er flutt af hæstv. ríkisstj., og gerði hæstv. fjmrh. grein fyrir því allýtarlega hér við 1. umr. Fjhn. hefur athugað þetta mál og mælir einróma með því, að það verði samþykkt. Tveir nm., hv. 1. landsk. þm. (GÞG) og hv. 9. landsk. þm. (KGuðj), áskilja sér rétt til þess að flytja við það brtt. Í raun og veru má segja, að mikið af þessum ákvæðum, sem frv. hefur að geyma, þýði það að lækka fjáraukalög, sem væntanleg mundu vera fyrir þetta ár, en þessi aðferð er þó öllu viðfelldnari að okkar áliti, að þetta sé ákveðið með sérstöku frv. A.m.k. gildir þetta um þau ákvæði þessa frv., þar sem farið er fram á að borga skuldir, sem ríkið er í, og ég fyrir mitt leyti tel það jafnvei nokkuð vafasamt, hvort verandi ríkisstj., hver sem hún er, þarf fyrir því sérstaka heimild, ef greiðsluafgangur er, að láta eitthvað af þeim greiðsluafgangi í skuldir, sem ríkið er í, enda þótt það sé gott út af fyrir sig að leita sérheimilda fyrir því. En sem sagt, fjhn. væntir þess, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta var rætt í hv. fjhn. í morgun, og skrifuðum við tveir nm., hv. 9. landsk. þm. (KGuðj.) og ég, undir álitið með fyrirvara. Hvað felst í þessu frv. hæstv. ríkisstj.? Í því feist það, að öllum greiðsluafgangi ríkissjóðs á s.l. ári er ráðstafað til ýmislegra þarfa. Hæstv. ríkisstj. gumar mjög af góðri fjármálastjórn. Hún segist fylgja heilbrigðri fjármálastefnu. Hvað felst í því að fylgja heilbrigðri fjármálastefnu? Í því felst fyrst og fremst það, að á ríkisrekstrinum sé hafður ríflegur greiðsluafgangur undir þeim kringumstæðum, sem nú eru óumdeilanlega í íslenzku efnahagslífi. Hér er góðæri. Hér er full atvinna. Hér er meira að segja þensla í efnahagskerfinu. Það er viðurkennt af öllum, sem nokkra þekkingu hafa á efnahagsmálum þjóðarinnar nú. Á því er enginn efi, að fyrirætlanir um fjárfestingu eru verulega umfram sparnað þjóðfélagsins. Af því leiðir þrýsting á verðlag og gjaldeyrisaðstöðu. Þrátt fyrir óvenjulegar gjaldeyristekjur söfnum við af þessum ástæðum engum gjaldeyrisvarasjóðum erlendis, og ríkissjóður safnar þrátt fyrir óvenjulegt góðæri engum varasjóðum til erfiðari ára, eða, sem er það sama, grynnir ekki heldur að neinu ráði á lausaskuldum. Ríkisstj. fylgir þeirri grundvallarstefnu í efnahagsmálum að vilja ekki leitast við að samræma fjárfestingu sparnaðinum með neins konar opinberri stjórn á fjárfestingunni. Allt skal vera frjálst eða sem frjálsast, en samtímis eru svo sérfræðingar ríkisstj. látnir prédika það fyrir alþjóð, að beita eigi svonefndum óbeinum aðferðum til þess að koma á jafnvægi í peningakerfinu, þ.e.a.s. beita eigi þeim aðferðum að hafa greiðsluafgang hjá ríkissjóði og hemil á útlánum hankanna. En það er rétt að undirstrika, að annaðhvort verður að gera, annarri hvorri grundvallarstefnunni verður að fylgja. Ef menn vilja þjóðarbúskap með svonefndu peningalegu jafnvægi, en tilhneiging er til röskunar á þessu peningalega jafnvægi af einhverjum ástæðum, þá verður ríkisvaldið annaðhvort að grípa inn í fjárhagskerfið með beinum aðgerðum, þ.e.a.s. með stjórn á fjárfestingu, ákvörðun vaxta og gengis, með stjórn á gjaldeyrisverzlun og innflutningi o. s. frv., eða þá að beita áhrifum sínum óbeint og þá fyrst og fremst með greiðsluafgangi og takmörkuðum útlánum bankanna. Ég er persónulega þeirrar skoðunar, í samræmi við grundvallarskoðanir mínar í þjóðmálum, að fara eigi fyrri leiðina, þótt ég vilji undirstrika, að ég tel höft aldrei geta verið tilgang í sjálfum sér, heldur alltaf neyðarráðstöfun, - neyðarráðstöfun, sem nauðsynleg sé til þess að leiðrétta misræmi, sem þegar sé komið fram eða yfirvofandi af öðrum ástæðum. Höft eru læknisaðgerð gegn sjúkdómi, og þau geta sem slík auðvitað verið nauðsynleg, en bezt er að vera laus við þau eins og öll lyf. Það er bezt að halda þjóðarlíkamanum heilbrigðum, þannig að á þeim þurfi ekki að halda. - Ég er þeirrar skoðunar, að til þess að það sé hægt, séu hinar svonefndu óbeinu ráðstafanir nauðsynlegar, þ.e.a.s. aðgerðir varðandi fjármál ríkissjóðs og bankanna, en þó ekki nægilegar einar, heldur verði opinber afskipti af fjárfestingu, vöxtum, gengi og gjaldeyrisviðskiptum, jafnvel innflutningi á sumum sviðum, að koma til. En ef hinar óbeinn ráðstafanir, ef hin almenna stefna ríkisvaldsins í fjármálum ríkissjóðs og bankanna er skynsamleg, þá þurfa þessi opinberu afskipti, sem ég nefndi áðan, aldrei að verða að lamandi höftum, heldur geta þau þá alveg eins orðið hvatning til heilbrigðra framkvæmda. Ríkisstj. vill sem minnst vita af opinberri stjórn á atvinnulífinu, þótt hún treysti sér auðvitað ekki til að segja alveg skilið við hana, en hún segist aðallega vilja treysta á hinar óbeinu ráðstafanir til þess að halda jafnvægi í þjóðarbúskapnum. En hvernig fer hún að því? Hvernig fer hún að því að framkvæma þessar óbeinn ráðstafanir til þess að halda jafnvægi í þjóðarbúskapnum? Engum, sem hefur minnstu nasasjón af hagfræðilegum málefnum, getur blandazt hugur um, að eigi að treysta á hinar óbeinu aðferðir til þess að koma nú í veg fyrir verðbólgu hjá okkur, þá verður að hafa mjög verulegan greiðsluafgang hjá ríkissjóði. Til þess mun íslenzka ríkisstj. og hafa skuldbundið sig í þeim alþjóðasamtökum, sem hún er aðili að, þ.e.a.s. í efnahagssamvinnu Vestur-Evrópulandanna og greiðslubandalagi Evrópu fyrst og fremst. Af því er og gumað, að þessari stefnu sé fylgt, a.m.k. þegar fjárlög eru rædd. Það er jafnvel sagt í skýrslum til útlanda, að þessari stefnu sé fylgt. Ég var nýlega að lesa eina slíka skýrslu, sem tvímælalaust er runnin undan rifjum íslenzka viðskmrn., þar sem því er blákalt haldið fram, að á undanförnum árum hafi það verið stefna ríkisstj., sem þá auðvitað hefur væntanlega verið framfylgt, að hafa mjög ríflegan greiðsluafgang hjá ríkissjóði. Þessu er m.ö.o. haldið að útlendingum. En hvað er gert í raun og veru? Það kemur fram í þessu frv., þar sem bókstaflega öllum greiðsluafgangi ríkissjóðsins frá fyrra ári er ráðstafað. Af þessari ráðstöfun greiðsluafgangsins verður í raun og veru aðeins einn liður talinn fela í sér raunverulegan sparnað, þannig að hægt er að tala um greiðsluafgang eftir sem áður þrátt fyrir þá ráðstöfun, en það er 9. liðurinn, þar sem lagðar eru til hliðar upp í framlög ríkisins til atvinnuleysistrygginga 6 millj. kr.

Þar hefur verkfallið komið vitinu fyrir okkur.

Og þar kom verkfallið vitinu fyrir hæstv. ríkisstj.; það er algerlega rétt athugasemd. Er það nú í raun og veru furða, þó að staðreyndin sé sú, svo raunaleg sem hún er, að Ísland njóti lítils lánstrausts erlendis og að íslenzk fjármálastjórn njóti lítillar virðingar erlendis, þegar orðin eru eins og þau eru, en athafnirnar á þann veg sem raun ber vitni? Með tilliti til þessa er í raun og veru engin furða, að þeir erlendir fjármálamenn, sem fylgjast með íslenzkum málum, eigi það til að glotta, þegar minnzt er á Ísland og stjórn efnahagsmálanna þar. Það er óhætt að fullyrða, að allar ríkisstj., vestan járntjaldsins a.m.k., en um hitt er erfiðara að fullyrða, því að skýrslur þaðan liggja ekki eins ljóst fyrir, - að allar ríkisstj. í nágrannalöndum telja rétt, eins og ástand efnahagsmála í heiminum er nú yfirleitt, að hafa greiðsluafgang í ríkisbúskapnum. Athafnir íslenzku ríkisstj. að þessu leyti eru því algert einsdæmi, þegar til nálægra landa er litið. Að vísu er það ekkert nýtt, að hæstv. ríkisstj. hegði sér þannig, að til einsdæma verði að teljast. Þess er skemmst að minnast, að hæstv. ríkisstj. setti fyrir nokkru heimsmet í dýrtíðaraukningu, - heimsmet, sem auglýst var um allar jarðir í skýrslum alþjóðastofnana í mjög greinilegum línuritum, þar sem ekki var um að villast, hver heimsmetið átti. Það var íslenzka ríkisstj. Þetta vildi ég segja um kjarna málsins, þ.e.a.s. um þá grundvallarstefnu, sem frv. birtir að því er varðar fjármálastjórn ríkisins og stefnuna í efnahagsmálum stj. yfirleitt. En um frv. að öðru leyti er ýmislegt fleira að segja. Í 1. gr. er ríkisstj. heimilað að verja 35 millj. kr. af tekjum ríkissjóðs svo sem hér segir: í fyrsta lagi til ræktunarsjóðs 8 millj. og til fiskveiðasjóðs öðrum 8 millj. Það er m.ö.o. lagt til, að þessi hv. d. samþykki að heimila ríkisstj. að inna af hendi greiðslur, sem hún er búin að inna af hendi fyrir næstum hálfu ári, því að frá því hefur verið skýrt hér áður á hinu háa Alþ., að ræktunarsjóði og fiskveiðasjóði hafi verið lofað á þessu hausti þessum upphæðum. Þar var ekki beðið með að standa við loforðin, heldur voru þessar greiðslur inntar af hendi í algeru heimildarleysi. En 6 mánuðum síðar, hálfu ári síðar, er síðan komið til hv. Alþ. og það beðið um að heimila greiðsluna, sem búið er að inna af hendi. Ef Alþ. er með þessum aðgerðum ekki sýnd lítilsvirðing, þá veit ég ekki, hvað það orð þýðir. Hæstv. ríkisstj. var auðvitað í lófa lagið, ef hún bar nokkurn snefil af virðingu fyrir löggjafarsamkomunni, að leggja fram frumvörp um þessar greiðslur, ef hún taldi þær nauðsynlegar og æskilegar, sem ég skal ekki heldur draga í efa að hafi verið. Á báðum stöðunum hefur vafalaust verið full þörf fyrir fjármagnið, en þá bar hæstv. ríkisstj., vildi hún sýna Alþ. sjálfsagðan sóma, að leggja fram till., frv. eða ályktun um heimild til þessara greiðslna, áður en þær voru inntar af hendi. Ég held, að greiðslurnar hafi verið inntar af hendi skömmu eftir að þing kom saman, þannig að það var enginn vandi að hafa þessa hluti formlega í lagi, en það kaus ríkisstj. ekki að gera, heldur kemur hún nú ettir dúk og disk og biður um heimild fyrir því, sem hún er þegar búin að gera. Þá er hér enn fremur um að ræða heimild til þess að greiða framlag ríkissjóðs samkvæmt lögum, sem er ekki búið að samþykkja, en verið er á þessari stundu að ræða í hv. Ed.; þar er verið að ræða um húsnæðismálafrv. ríkisstj. Þar er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. skuli skylt að leggja fram 3 millj. kr. á ári næstu 5 ár til að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Áður en Ed. Alþingis er búin að segja skoðun sína um þetta mál, leggur ríkisstj. fram frv., þar sem á að heimila henni að greiða 3 millj. Sem sagt, í Ed. leggur ríkisstj. til, að henni skuli skylt að borga 3 millj. kr. á ári í 3 ár, og áður en búið er að samþ. það, þá leggur hún til í hinni d., að henni skuli heimilað að borga 3 millj. kr. á ári. Ef þetta er ekki skringilegur skrípaleikur, þá veit ég ekki heldur, hvað þau orð tákna. Ég skal svo að síðustu láta þess getið, að ég dreg ekki í efa, að fjárþörf sé fyrir hendi á þeim stöðum, sem eiga að veita þessu fé viðtöku, sem hér er verið að ráðstafa, og í samræmi við það hef ég ásamt hv. 9. landsk. þm. (KGuðj) ekki tekið afstöðu gegn frv. við meðferð þess í hv. fjhn. En ég hef ekki viljað láta hjá líða að benda á þá formslegu galla, sem eru á meðferð málsins, og ég hef ekki heldur viljað láta hjá líða að benda á það, að í þessum ráðstöfunum er fólgið hróplegt ósamræmi við margyfirlýsta og ítrekaða stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum þjóðarinnar yfirleitt. Ég tel það vera vægast sagt stjórninni til lítils sóma að hafa eina stefnu í orði, en láta svo allar aðgerðir sínar vera í algeru ósamræmi við þessa stefnu.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 1. landsk. (GÞG) gagnrýndi talsvert þetta frv. og sagði, að það væri í ósamræmi við fjármálastefnu ríkisstj. að leggja til þá ráðstöfun á greiðsluafgangi, sem í frv. fælist. Ég gat þess í framsöguræðu minni, að frá mínu sjónarmiði hefði verið æskilegast, að hægt hefði verið að leggja þennan greiðsluafgang til hliðar hreinlega til jöfnunar í þjóðarbúskapnum og þá með það fyrir augum, að síðar hefði verið hægt að nota það fé, þegar ástæða hefði verið til þess að auka verklegar framkvæmdir. Ég benti þá um leið á hitt, að þörfin fyrir fjárútlát í því skyni, sem frv. gerir ráð fyrir, væri svo mikil, að ríkisstj. hefði í samráði við stuðningsflokka sína ekki séð sér annað fært en að leggja til, að þessi fjárframlög ættu sér stað. Hv. 1. landsk. vill gera mikið úr þeim óhagstæðu áhrifum, sem þessi ráðstöfun muni hafa á peningamálin. Það muni leysast hér úr læðingi fjármagn, sem hefði þurft að vera bundið. Ég vil í því sambandi benda á, að af þessum 35 millj., sem hér er gert ráð fyrir að ráðstafa, er um að ræða 16 millj., sem ráðstafað var á s.l. hausti, og við getum því sagt í þessu sambandi, að greiðsluafgangurinn hafi í raun og veru orðið þessum 16 millj. kr. lægri; hann hafi orðið 19 millj. í stað 35 millj. Af þessum 19 millj., sem er þá hinn raunverulegi greiðsluafgangur ársins þannig skoðað, verða svo 6 millj. lagðar til hliðar í atvinnuleysistryggingasjóð. Þannig nemur það fjármagn, sem leysist úr læðingi við þetta frv., 13 millj. kr. og verður þó ekki ráðstafað öllu strax, heldur sumu smátt og smátt. Hér er því ekki um nein stórfelld áhrif á þjóðarbúskapinn að ræða, og hefði hv. 1. landsk. því ekki þurft að vera alveg jafnhátíðlegur og hann var áðan. Ég kem þá að því, sem þessi hv. þm. sagði um heilbrigða fjármálastefnu og framkvæmdir ríkisstj. í því sambandi. Ríkisstj. hefur undanfarið lýst yfir því, að hún vilji búa við greiðsluhallalausan ríkisbúskap, og það er einn aðalþátturinn í fjármálastefnu hennar. Þessu hefur verið framfylgt bókstaflega. Ef við litum á tímabilið síðan 1950, er þessi stefna var upp tekin, mun koma í ljós, að öll fjárfestingarútgjöld ríkissjóðs og allar afborganir fastra lána hafa verið greiddar af tekjum á rekstrarreikningi og að lausaskuldir hafa þar að auki lækkað um milljónatugi. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir, að litið á tímabilið í heild sinni hefur ríkisbúskapurinn verkað stórlega í jafnvægisátt. En hver hefur svo verið afstaða þess flokks, sem hv. 1. landsk. þm. talar fyrir, til þessarar fjármálastefnu? Nú kemur þessi hv. þm. og segir mjög fjálglega: Ríkisstj. þarf að leggja fyrir fé og greiða stórkostlega niður ríkisskuldirnar. - En hver hefur verið afstaða hans flokks? Afstaðan hefur verið sú að ausa mig stóryrðum fyrir það, að ég láti innheimta af landsfólkinu stórfé í sköttum og tollum og leggist á það eins og ormur á gull. Ég hugsaði um það eitt að safna fé í ríkissjóðinn, tæki of mikið. En nú segir þessi hv. þm. allt í einu: Það hefði þurft að safna hér stórkostlegum sjóðum undanfarið. - Það þýðir, að það hefði þurft að taka af mönnum miklu meira fé en gert hefur verið undanfarið til jafnvægis í ríkisbúskapnum. Í þessu er auðvitað ekkert samræmi hjá hv. þm. né þeim flokki, sem hann styður, elns og allir sjá. Þá segir hv. þm., að það muni vera leitun á nokkurri stjórn vestan járntjalds, sem hefði rekið jafnábyrgðarlausa fjármálapólitík og íslenzka ríkisstjórnin að þessu leyti. Ég held, að hv. þm. þurfi að endurskoða mjög þessa skoðun. Ég held, að það muni fljótlega koma í ljós, ef hann kíkir í þessa hluti, að það mun vera leit á þeirri ríkisstj. hérna megin járntjaldsins, sem hefur greitt öll fjárfestingarútgjöld ríkisins af rekstrartekjum og þar að auki lækkað lausaskuldir ríkisins. Ég held, að þetta muni hið rétta í þessu máli, því að þegar talað er um afgang á fjárl., eins og t.d. á ensku fjárl., þá er yfirleitt ekki átt við greiðsluafgang í þeim skilningi, sem við notum það orð, því að við tölum aldrei um greiðsluafgang, fyrr en við erum búnir að greiða öll fjárfestingarútgjöld af tekjunum og afborganir fastra lána. Þeir eiga þá fremur við það, sem við köllum tekjuafgang á rekstrarreikningi, og þeir hafa stórkostlegt „kapítal“ („budget“) þar fyrir utan, sem þeir oft og tíðum afla fjár til með lántökum.

Þeir hafa stóran greiðsluafgang.

Stóran greiðsluafgang? Ég var síðast í gærkvöld að lesa í „Eeonomist“ um þessi efni og komst að þeirri niðurstöðu, að eins og nú er háttað, mundum við kalla, að verulegur greiðsluhalli væri. Hér ber okkur afar mikið á milli, mér og hv. 1. þm. landsk., og væri því þörf á að athuga þessi mál betur. Ég held, að endurskoða þurfi fullyrðingu hv. þm. Ég hef oft heyrt talað um, að ríkisstj. hafi mikinn afgang á fjárlögum, en þá er afar oft talað um afgang á rekstrarreikningi. Ég held, að það villi mjög í sambandi við þetta mál. En hvað sem því líður, sem gerist annars staðar í þessum efnum, þá er það alveg víst, að ríkisstj. Íslands hefur fullkomlega staðið við sínar yfirlýsingar í þessum efnum, hefur haft verulegan greiðsluafgang, þegar litið er á tímabilið í heild sinni, og það þótt allar ráðstafanir á greiðsluafgangi séu taldar til útgjalda. Fyrir þetta höfum við hlotið stórfellt ámæll einmitt frá flokki hv. 1. landsk. þm. Ég skil ekki, hvaða vitrun hv. þm. hefur nú allt í einu fengið eða hvað því veldur, að hann nú söðlar svo gersamlega um og fer að krefjast þess af ríkisstj., að hún hafi stórkostlegan afgang, sem hún leggi fyrir og láti óráðstafað. Ég álít, að það væri heilbrigt að hafa afgang, eins og nú standa sakir, sem hægt væri að leggja fyrir, og hef lýst yfir þeirri skoðun minni. Og það er gott að vita, að tæki ríkisstj. nú rögg á sig og vildi stýra sterkara í þessum efnum en hún hefur gert, þá á hún vísan stuðning frá þessum hv. þm., sem sér nú svo glöggt nauðsyn þess að innheimta meira af landsmönnum og hafa meiri afgang en enn þá hefur verið talið mögulegt. Þá vék hv. 1. landsk. þm. að því, að mjög væri óviðkunnanlegt að vera nú að leita staðfestingar á greiðslum, sem hefðu verið inntar af hendi þegar fyrir jól. Ég gat um það hér í framsöguræðu minni um þetta mál og einnig þegar ég gerði skýrslu um afkomu ríkissjóðs 1954, að þessar greiðslur væru inntar af höndum i samráði við þingmeirihlutann, sem stjórnina styður, og að stjórnin tryggði sér örugglega, áður en til greina kæmi, að þessar greiðslur yrðu inntar af höndum, að þingmeirihluti væri fyrir þeirri ákvörðun.



Herra forseti. Frv. ríkisstj. um ráðstöfun á greiðsluafgangi ríkissjóðs árið 1954 er raunar eitt af skárri blöðunum, sem ríkisstj. hefur lagt fyrir þetta þing, í vissum skilningi þó. Sem sagt, þeim greiðsluafgangi, 35 millj. kr., sem þar er gert ráð fyrir að ráðstafað verði með lögum, er að sumu leyti og að mestu leyti ráðstafað til hluta, sem eru mjög þarflegir. 8 millj. kr. er ráðstafað til ræktunarsjóðs, öðrum 8 millj. til fiskveiðasjóðs, og eru það stærstu liðirnir. Ég skal taka það fram, að hér er að því leyti vel að verið, að þarna er um að ræða tvo höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, sem vert er að styrkja og styðja. En vinnubrögðin, sem ríkisstj. hefur haft á um þessa hluti, eru hins vegar fullkomlega ámælisverð. Það er ekki hægt að taka það sem góða og gilda afgreiðslu mála, að ríkisstj. ráðstafi eigum ríkissjóðs, ráðstafi fé úr ríkissjóði algerlega á bak við Alþ. og það á meðan Alþ. er að störfum. Það ætti að vera ríkisstj. ljóst, að slíkt eru vinnubrögð, sem eru ekki sæmandi, þótt hún hafi viðhaft þau á s.l. vetri hvað eftir annað. Ég skal líka taka það fram, að það liggja fyrir stjórnarfrumvörp til afgreiðslu á þessu þingi um báða þessa sjóði, þar sem ríkisstj. gerir ráð fyrir því, að þeir hækki útlánsvexti sína svo að verulega um munar. Ég tel, að það hefði verið fullkomlega vert að athuga þá hluti í sambandi hvorn við annan, að um leið og ríkissjóður leggur þessum sjóðum til stórar fjárhæðir, þá hefði það líka átt að geta orðið til þess, að sjóðirnir héldu áfram starfsemi sinni þannig, að þeir þyrftu ekki að láta koma til stórfelldrar vaxtahækkunar á sínum útlánum. Í sambandi við 5. lið í þessum greiðslum, þ.e. til greiðslu bóta á sparifé, 11/2 millj. kr., væri fróðlegt að rifja upp þá forsögu, sem að því máli liggur, en hún er sú, að þegar uppbótargreiðsla á sparifé var upphaflega ákveðin, var gert ráð fyrir, eins og fram hefur verið tekið í umr. um þetta mál, að sú uppbót yrði greidd af stóreignaskatti þeim, sem á pappírnum var lagður á, en í framkvæmd og innheimtu hefur orðið ráðandi stétt á Íslandi og þá fyrst og fremst ríkisstj. hennar til meiri vanvirðu en margt annað, sem hún hefur gert, og er þar þó af ýmsu að taka. Sem sagt, þegar ríkisstj. þóttist vera búin að skattleggja stóreignirnar, sem mynduðust í landinu á vissu tímabili, til þess að bæta þeim upp, sem höfðu orðið fyrir skakkaföllum vegna gengisbreytinga, kemur í ljós, að skattheimta ríkisstj., þegar í hlut á íslenzk yfirstétt, er með þeim hætti, að hún nær hvergi nærri heim. Það vantar fé til þess, að hægt sé að standa við þær greiðslur, sem átti að fá fé til með álagningu stóreignaskattsins, svo að þessi 11/2 millj. kr., sem þarna á að greiða úr ríkissjóði, er þess vegna greiðsla, sem ríkisstj. nú tekur að sér að ná út úr íslenzkum almenningi, en hún á sínum tíma hafði gert ráð fyrir og lofað, að íslenzkir stóreignamenn ættu að greiða. Við könnumst við það, hvernig skattinnheimtan á stóreignaskattinum var lögfest og framkvæmd þannig, að stóreignamennirnir þurftu ekki að standa frammi fyrir skattyfirvöldunum á sama hátt og launþegar og aðrir slíkir verða að láta sér líka, að það sé tekið innbú þeirra og hverjar þær eignir, sem til næst. En stóreignamennirnir fengu að afhenda ríkisstj. aflóga skúra og hvers kyns dót, sem þeir vildu losna við úr sinni eigu, og ríkissjóður hafði af sumu því, er tekið var, ekki annað en kostnaðinn. Þetta er saga, sem rifjast upp við að líta yfir þetta blað, frv. til l. um ráðstöfun á greiðsluafgangi ríkissjóðs. En með því að ekki er vert að hafa umr. um þetta allt of langar, enda skammt til eldhúsdags, þá mun ég láta nægja að vitna til þess, að ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara. Sá fyrirvari er í því fólginn, að ég vil nota tækifærið til þess að mótmæla enn einu sinni þeim vinnubrögðum ríkisstj. að framkvæma hluti, sem Alþ. á að ákveða, og stilla síðan Alþ. upp fyrir þeim sem orðnum hlutum, og jafnt í þessu máli sem í nokkrum öðrum hefur ríkisstj. hér gert sínar ráðstafanir einmitt á meðan Alþ. sat og engin ástæða er sýnileg til þess að fara fram hjá Alþ. um ráðstöfun málanna. Ég vil líka taka það fram, að það væri eðlilegra, að ríkisstj. beitti sér fyrir því, að með lagasetningu væri hlutur sjóða eins og ræktunarsjóðs og fiskveiðasjóðs gerður betri en hann er, og hætti því að líta á þessa sjóði sem svo mikið aukaatriði í íslenzkum þjóðarbúskap, að starfsemi þeirra megi ekki styrkja með l. með eðlilegum hætti, heldur skuli þeir einungis koma til álita sem aðilar, sem fengið geti eitthvert fjármagn, ef afgangur verður hjá ríkissjóði, en annars ekki. Ég lít svo á, að hér sé um að ræða sjóði, sem eiga að hafa forgangsrétt að íslenzku fjármagni fram yfir marga aðra, sem nú njóta þess. Þess vegna tel ég, að eðlilegra væri, að þeir fengju fjármagn til starfsemi sinnar tryggt með lögum og þyrftu ekki að bíða eftír því, hvort afgangur verður á greiðslu ríkissjóðs eða ekki.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki hér að fara að hefja neinar umr. um dýrtíðarmál eða fjármálastefnu eða stefnur, enda þótt ræða hv. 1. landsk. þm. (GÞG) gæfi tilefni til þess, en ég ætla að segja það, að ef meðferð fjármála hjá hæstv. ríkisstj. væri að öllu leyti jafngóð og fram kemur í þessu frv., þá gætum við allir hér á Alþ. verið ánægðir með hennar fjármálastjórn, - því hvað er það, sem hér er verið að gera? Það er verið að ákveða það að borga 6 millj. kr., sem ríkið skuldar. Ég tel, að það sé skuld, sem er til skólabygginga, til hafnarbóta og til brúasjóðs að vissu leyti, og það er líka skuld, sem hér er um að ræða í sparifjáruppbætur. Það er að vísu rétt, sem hv. 9. landsk. þm. (KGuðj) tók fram, að það var til þess ætlazt, að þessar sparifjáruppbætur væru borgaðar með stóreignaskattinum. En það er nú þannig háttað með þennan stóreignaskatt, að það hefur ekki verið neitt mér vitanlega slakað til á innheimtu á honum, en þær upphæðir, sem frá honum hafa komið, eru ekki í handbæru fé. Sumt af þeim er ekki innheimt, sumt af þeim er í fasteignum, og þessi eign er ekki þannig nema að litlu leyti, að það sé í handbæru fé, og þess vegna er farið fram á það, að þessi upphæð, 11/2 millj. kr., sé tekin af þarna handbæru fé til ráðstöfunar í þessu skyni. Í öðru lagi er svo ákveðið með þessu frv. að láta 3 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi íbúða, og ásakanir hv. 1. landsk. þm. út af því finnast mér vera alveg út í bláinn. Það er búið að samþ. það frv. með yfirgnæfandi meiri hl. hér í þessari hv. d., og þó að það sé ekki komið í gegnum hv. Ed., þá vita það allir þm., að það verður ekki slitið þessu þingi án þess að það verði að l. Hér er þess vegna verið að ráðstafa peningum í fyrirtæki, sem Alþ. er að samþ. og a.m.k. öllum stjórnarandstæðingum, eftir því sem mér hefur virzt, þykir miklu minna en ætti að vera. Þá eru það stærstu upphæðirnar, sem eru til ræktunarsjóðs og fiskveiðasjóðs. Ég vil taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, hv. 9. landsk. þm., að þessir sjóðir eru það nauðsynlegir sjóðir, að þeir ættu að hafa forgangsrétt fyrir mjög mörgu öðru, til þess að þeim væri gert fært að fullnægja sinni starfsemi, og það, að látin var þessi upphæð í ræktunarsjóð og fiskveiðasjóð, var fyrir kröfur frá þm. stjórnarflokkanna og byggt á því, að það væri nauðsynlegt, að þetta væri greitt, áður en tekin væri ákvörðun um alla úthlutun á tekjuafganginum, sem ekki var heldur hægt á meðan það var ekki vitað, hver tekjuafgangur yrði. Þriðja upphæðin, sem þarna er um að ræða, er til veðdeildar Búnaðarbankans. Það er nauðsynjamál, sem hefur verið stórkostlega vanrækt í fjölda ára, að sú stofnun fengi starfsfé til þess að geta sinnt því nauðsynlega verkefni áð gera ungum mönnum. mögulegt að stofna til búskapar í sveitum landsins, og þótt það séu látnar í þetta þessar 4 millj. kr., er það alls ófullnægjandi upphæð til þess að fullnægja því mjög áriðandi verkefni, sem þar er um að ræða. Þá eru að síðustu þær 6 millj. kr., sem hér eru í 9. lið þessa frv., og má segja, að það sé kannske vafasamasta upphæðin til þess að taka inn í þessi l. Hún er ekki vafasöm að því leyti til, að það er búið að ákveða, að þessar 6 millj. kr. skuli greiddar, en hún er vafasöm að því leyti til, að það hefði ekki verið nauðsynlegt að taka þetta upp í þessi l., því að það mátti alveg eins færa það á næstu fjárlög. En því ættu þeir að mótmæla, að þetta væri tekið upp í þessi l. og geymt, þangað til þarf á því að halda, sem hafa gert harðastar kröfur um það, að þessi leið væri farin og þessir peningar yrðu lagðir fram. Ég held þess vegna, að það sé ástæða til fyrir þá, sem eru óánægðir við hæstv. ríkisstj., að beita spjótum sínum að henni á allt öðrum vettvangi en þeim, sem þetta frv. gefur tilefni til. Meira skal ég svo ekki um þetta segja fyrir hönd meiri hl. fjhn., ef svo mætti segja. Hún hefur nú að vísu ekki klofnað, en mér þykir mjög undarleg sú ásökun, sem fram kemur hér hjá hv. tveim meðnm. mínum í nefndinni.



Herra forseti. Það var í rauninni auðheyrt á ræðu hæstv. fjmrh., að hann var mér sammála í grundvallaratriðum um það, hver skyldi vera höfuðkjarninn í fjármálastefnu íslenzka ríkisins á tímum eins og þeim, sem við lifum núna. Hann tvísagði í ræðu sinni, að það væri mjög æskilegt að hafa greiðsluafgang, að geta nú haft greiðsluafgang. Þegar hann segir þetta ekki einu sinni, heldur tvisvar, þá er það auðvitað af því, að hæstv. ráðh. skilur, eins og ég veit að hann gerir, að allt einkenni tímanna, sem nú eru, er þannig, að það er sjálfsagt, ef menn vilja geta stært sig af heilbrigðri fjármálastefnu, að hafa greiðsluafgang hjá ríkissjóði.  Þá er spurningin um það, hvernig koma eigi hagstæðum greiðslujöfnuði á. Í þeim efnum hefur hæstv. fjmrh. engin rök fram að færa nema gagnásakanir á Alþfl. um það, að hann hafi kvartað undan of mikilli skattaálagningu, og að það sé ósamræmi í því að kvarta undan of litlum greiðsluafgangi og of mikilli skattaálagningu. Í þessu sambandi vil ég, án þess að lengja umr. um þetta, aðeins benda á, að við höfum fyrst og fremst gagnrýnt, að skatta- og tollabyrðin væri orðin of þung á almenningi og að skattabyrðin hvíldi að óeðlilega miklu leyti á launastéttunum, en höfum margbent á og meira að segja flutt um það till., að skattabyrðin væri þyngd tilsvarandi á þeim, sem gjaldgetuna hafa mesta. Það er hins vegar undarlegt, að hæstv. fjmrh. nefnir aldrei möguleikana á sparnaði, þegar hann ræðir um nauðsynina á auknum greiðslujöfnuði. Það er eins og hann geti aldrei hugsað sér, að hægt væri að auka greiðslujöfnuð ríkisins með því að koma á auknum sparnaði hjá ríkinu. Ef talað er um aukinn greiðslujöfnuð, þá segir hann: Með því hljóta menn að meina auknar skattaálögur. - Þetta finnst mér dálítið óeðlilegt að heyra frá hæstv. fjmrh., sem a.m.k. hér áður fyrr - ég vona, að svo sé enn - hafði talsverðan áhuga á því, að sparnaðarandinn væri sem mestur í ríkisbúskapnum. En þegar um þetta er að ræða, er alveg gleymt að minnast á sparnað. Þá sagði hæstv. fjmrh., að það væri ósanngjörn gagnrýni hjá mér að bera fjármálastjórn íslenzku ríkisstj. saman við fjármálastjórn nágrannalandanna, og nefndi í því sambandi ríkisstj. Bretlands og fjmrh. þess, Butler. Nú var hæstv. ráðh. mjög óheppinn að því leyti, að ég er sannfærður um, að ef Butler, fjmrh. Breta, heyrði það, að honum væri borið það á brýn, að hann hefði greiðsluhalla á sínum ríkisbúskap, þá brygðist hann hinn versti við. Ég byði ekki í hæstv. fjmrh., ef Mr. Butler hefði heyrt þetta, því að hann er maður málsnjall og hefði vafalaust svarað honum mörgum og hörðum orðum. En sannleikurinn er sá, að það er ein af skrautfjöðrunum í núverandi stjórnarstefnu Bretlands að hafa sem tæki í efnahagspólitíkinni raunverulegan greiðsluafgang á ríkisbúskapnum. Það er eitt af því, sem Mr. Butler stærir sig og getur stært sig af. Fjmrh. má ekki blanda því saman, - en það hygg ég að valdi misskilningi hans í þessum efnum, - að verulegur hluti af hernaðarútgjöldunum er í Bretlandi kostaður með lántökum á hinum almenna lánamarkaði, á frjálsum lánamarkaði, því að þannig hefur Bretastjórn haldið á fjármálum sínum, að brezka ríkið hefur mjög mikið lánstraust hjá brezkum almenningi og brezkum lánsstofnunum, gagnstætt íslenzku ríkisstj., því að engan hluta af fjárfestingarútgjöldum íslenzka ríkisins hefur verið hægt að kosta með almennum lántökum á lánamarkaði, sem hér á landi er ekki til, einmitt vegna þess, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur haldið á þessum málum. Auðvitað má í grundvallaratriðum deila mjög um þá fjármálastefnu, sem brezka íhaldsstjórnin og Mr. Butler hafa fylgt í Bretlandi, en um það verður ekki deilt með sanngirni, að hún framkvæmir þær meginreglur, sem hún hefur lýst yfir. Það er ein meginreglan í stjórnarstefnu brezku íhaldsstjórnarinnar, eins og allra annarra íhaldsstjórna, að beita raunverulegum greiðsluafgangi sem markvíssu tæki til þess að halda peningalegu jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Þetta hefur brezka ríkisstj. gert. Um grundvallaratriðin má deila, en ekki hitt, að brezki fjmrh. hefur staðið við orð sín. Fyrst þessar umr. hafa farið nokkuð á við og dreif, langar mig til þess að varpa fram spurningu til forsvarsmanna hæstv. ríkisstj. Hún er í sambandi við lausn verkfallsins, sem nú er nýlokið. Meðan á verkfallinu stóð, var því óspart haldið fram af málsvörum hæstv. ríkisstj., bæði stjórnmálamönnum og fræðimönnum hennar, að ef verkfallið leystist með einhverri verulegri kauphækkun, þá mundi allt fjármálakerfið riða, þá væri ný verðbólguskrúfa sett í gang, þá væri jafnvel gengið í hættu. Nú er verkfallið búið, og það var leyst með allverulegri kauphækkun. Nú langar mig til þess að spyrja: Hvað um þessar staðhæfingar hæstv. ríkisstj. og forsvarsmanna hennar allar saman, meðan á verkfallínu stóð? Voru þær allar rangar? Stafar þá engin hætta af þessari grunnkaupshækkun? Stafar engin verðbólguhætta og engin þensluhætta af grunnkaupshækkuninni, sem átti sér stað? Stafar peningalegu jafnvægi engin hætta af henni? Stafar genginu engin hætta af henni? Ef það var rétt, sem þessir menn sögðu, hví er þá ekki gripið til ráðstafana gegn þessari hættu? Hvers vegna líður vika eftir viku eftir lausn verkfallsins, hvers vegna á þinginu að ljúka eftir lausn verkfallsins, án þess að fram komi nokkur till. til þess að sporna gegn henni? Eina málið, sem menn hafa séð síðan verkfallið leystist og gefur tilefni til almennrar umr. um fjárhagsmálin, er þetta frv., sem fjallar um ráðstöfun á þeim hluta greiðsluafgangsins, sem óráðstafað var. Ég veit, að hæstv. fjmrh. skilur það mætavel, að þetta er ekki í góðu samræmi við þau varnaðarorð, sem mælt voru um áhrif grunnkaupshækkananna á peningakerfið í heild. Ef hæstv. ríkisstj. í raun og veru trúir á stefnu sína, þá hefði maður búizt við frv., sem gengi í þveröfuga átt við þetta. Nú langar mig því til að spyrja: Hvað um öll alvarlegu orðin, sem sögð voru? Voru þau markleysa, eða ef þau voru ekki markleysa, er þá einhver stór voði fram undan, og sé þessi stórvoði fram undan, er stefna þessa frv. þá ráðið við honum?



Ég vil helzt ekki þreyta hér kappræður um fjármál Breta, fjármálastjórn Butlers. Ég sagði hér áðan, að ég hefði litið svo til, að Bretar greiddu ekki öll ríkisútgjöldin - með ríkisútgjöldum á ég þar við rekstrarútgjöld og fjárfestingarútgjöld - af tekjum ríkissjóðs einum saman, heldur tækju lán til þess að greiða hluta af þeim. Þetta var það, sem ég sagði áðan, og hv. 1. landsk. þm. (GÞG) staðfesti þetta. Ég skal ekkert fara út í það, hvort þetta er kallaður greiðsluhalli eða greiðsluhalli ekki í Bretlandi, en hitt veit ég, að eftir þeirri venju, sem við notum, þá mundum við segja, að það væri greiðsluhalli á okkar ríkisbúskap, ef við fengjum fé til einhvers hluta ríkisútgjaldanna með lánum, og það alveg eins þó að við tækjum þau lán innanlands. Út frá þessu má náttúrlega ræða mikið um þessi mál almennt. Það er auðvitað mjög ólíkt ástand í Bretlandi og hér, þannig að segja má, að þetta hafi ekki stórkostlega þýðingu í sambandi við þessar umræður. En samt vildi ég vekja athygli á þessu, út af ummælum hv. 1. landsk. þm. Það staðfestist, sem ég sagði áðan, að Bretar útvega sér hluta af því fé, sem þeir nota í fjárfestingu ríkissjóðs, með lánum, þeir greiða hluta af ríkisútgjöldum sínum með lánum, og við mundum ekki kalla þetta hér greiðsluhallalausan ríkisbúskap. Þá vildi hv. 1. landsk. ræða það, hvaða afleiðingar verkfallið kynni að hafa, og minntist í því sambandi á ýmis varnaðarorð, sem féllu um það efni á meðan á verkfallinu stóð. Það leikur enginn vafi á því, að þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið í kaupgjaldsmálum, eiga eftir að hafa geysilega mikil áhrif á allt fjárhagslíf landsins. Það veit hv. 1. landsk. þm., en ég sé ekki ástæðu til þess að fara að ræða þau áhrif nú í þessu sambandi og þá ekki heldur, hvaða ráðstafanir koma til greina. Á hinn bóginn mun vafalaust verða rætt eitthvað um þetta, áður en þessu þingi lýkur, því að senn verða almennar stjórnmálaumræður.