Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að hann gerir ráð fyrir atkvæðagreiðslum að lokinni umræðu um dagskrármálin.

Virðulegi forseti. Efnahagslíf okkar er læst inni í vítahring hárra vaxta og lágs gengis. Gengið hefur lækkað um 20% frá því að það var sterkast í mars og stýrivextir eru enn óbreyttir alveg eins og gert var ráð fyrir. En hverjir eru það sem blæða við þessar aðstæður? Við vitum húsnæðisverð hefur lækkað mjög mikið á þessu ári. Það hefur lækkað um 32% að raunvirði frá því í ársbyrjun þegar það var hæst. Það er í rauninni eignarýrnun almennings sem hefur gert það að verkum að verðbólgan er ekki miklu meiri en raun ber vitni um. Almenningur blæðir með eignamissi sínum vegna þess að ríkisstjórnin ræður ekki við vandann, peningastefnunefndin treystir sér ekki til vaxtalækkana, gengið hefur hrunið og enginn veit í dag hvert það mun stefna. Ríkisstjórnin hefur verið í algerri afneitun og lætur í ljósi frómar óskir um að ástandið lagist í hvert einasta sinn sem við heyrum fréttir af stýrivaxtalækkunum. Síðasta stýrivaxtalækkun sem eitthvað kvað að var í maí sl. skömmu eftir kosningar en það er alveg ljóst að trú peningastefnunefndar Seðlabankans á ástandinu, á ríkisstjórninni og á aðgerðum hennar, er mjög lítil eins og raun ber vitni. Í maí spáðu menn því að þá yrði gengið stöðugt en það hefur ekki ræst. Nú er farið að spá því að menn muni ekki sjá frekari lækkun vaxta fyrr en jafnvel í apríl á næsta ári. Ekki er heldur talið að verðlag muni hjaðna í þessum mánuði. Nú er jafnvel farið að ræða um frekari hækkun stýrivaxta í stað þeirrar stýrivaxtalækkunar sem menn töldu sig sjá á sl. vori. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. félagsmálaráðherra álits á þeirri ákvörðun peningastefnunefndar í morgun að lækka ekki stýrivexti því að það er alveg ljóst mál að þetta mun hafa veruleg áhrif á hag heimilanna í landinu og möguleika þeirra til að bregðast við við þessar mjög svo erfiðu aðstæður.

Virðulegi forseti. Peningastefnunefnd metur forsendur til lækkunar stýrivaxta samkvæmt lögum og samkvæmt þeim forsendum sem hún á að leggja til grundvallar. Það var athyglisvert að heyra lýsingu hv. þingmanns á þeim búsifjum sem íslensk heimili hafa orðið fyrir vegna lækkandi fasteignaverðs. Skyndilega er ábyrgðin á því orðin þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr en ekki þeirrar ríkisstjórnar sem hv. þingmaður sat í og kastaði sprekum  Við sáum í morgun ákvörðun peningastefnunefndar sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni. Auðvitað vildum við sjá vaxtalækkanir koma til 

Virðulegi forseti. Það sem er áhugavert og athyglisvert í viðbrögðum hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra er það að hann virðist algerlega áhyggjulaus um samtímann. Hann hefur hins vegar mikinn áhuga á því að ræða þetta mál, líta í baksýnisspegilinn og reyna að skoða málið út frá fortíðinni. Menn eiga að hafa áhyggjur af þessari þróun, að raunvirði íbúðarverðs hefur lækkað um þriðjung frá því að það var hæst. Það má vel taka undir að það hafi verið orðið óeðlilega hátt en það breytir ekki því að enginn veit í rauninni hversu mikið íbúðaverðið mun lækka og ef ekki væri lækkun á íbúðaverði væri verðbólgan enn þá meiri en hún er þrátt fyrir allt í dag. Það eru með öðrum orðum íbúðareigendur, húsnæðiseigendur, almenningur í landinu sem ber byrðarnar af því að ríkisstjórnin er algerlega ráðalaus. Eins og hæstv. ráðherra sagði sjálfur, sem er mjög merkileg yfirlýsing af hans hálfu: Það er óvissa um alla grundvallarþætti í efnahagslífinu. Er hægt að lýsa efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar betur en þetta? Ég treysti mér ekki til þess og ég tek undir það með hæstv. félagsmálaráðherra  
            

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að eiga orðastað við hv. þingmann sem var auðvitað eins og við vitum öll ein af helstu klappstýrum hrunsins  Ég veit ekki hvað hv. þingmaður vill að gert verði við þær aðstæður, því þegar bóla springur lækkar verð. En það er auðvitað á ábyrgð þeirra sem efndu til hinnar innstæðulausu veislu 

Virðulegi forseti. Sú fyrirspurn sem ég ætla að beina til hæstv. ráðherra snýr að vinnumarkaðnum og tengist óneitanlega því sem þeir voru að ræða, hæstv. ráðherra og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson. Ráðherra upplýsti okkur um að það væri alger óvissa í efnahagsmálum og það tengist því sem ég ætla að spyrja hann um, hvort ekki sé alger óvissa varðandi vinnumarkaðinn, varðandi stöðu vinnuveitenda á Íslandi, varðandi stöðu þeirra sem vinna hjá fyrirtækjunum. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort hann sé ekki búinn að setja vinnu í gang til að kanna hvort hér sé gert ráð fyrir miklum uppsögnum, hópuppsögnum, á næstu mánuðum. Er hann búinn að setja sig í samband við t.d. 200 stærstu fyrirtækin hér á landi til að kanna hvernig staðan er hjá þeim? Er ráðherrann búinn undir uppsagnahrinu sem kann að verða í haust? Við vitum að fyrirtæki hafa verið að fleyta sér í gegnum sumarið, það hafa ekki verið miklar uppsagnir í sumar. Er ráðherrann búinn að gera ráðstafanir til að bregðast við eða er hann með eitthvert plan ef þessi staða skyldi koma upp varðandi uppsagnir? Er verið að meta hvaða áhrif það hefur t.d. á heimilin og þá stöðu sem hv. þm. Einars K. Guðfinnsson lýsti í ræðum sínum? Ég velti því fyrir mér hvort það sé ekki jafnmikil óvissa í þessum málum hjá ríkisstjórninni og hæstv. ráðherra upplýsti að væri í efnahagsmálum. Er ríkisstjórnin ekki algerlega bjargarlaus þegar kemur að vinnumarkaðnum líkt og varðandi efnahagsmálin? Hvaða áætlanir eru í gangi? Hvað ætlar ráðherrann að gera ef upp kemur sú staða að hópuppsagnir verði í ágúst, september, október? Hvaða úrræði eru í pípunum? 

Virðulegi forseti. Það er engin óvissa um efnahagsstefnu þessarar ríkisstjórnar.  Við höfum lagt fram skýra sýn á það hvernig stöðugleika verði náð í efnahagsmálum á næstu árum. Ríkisstjórnin byrjaði þetta sumarþing á því að leggja fram áætlun um ráðstafanir í ríkisfjármálum jafnt fyrir næsta ár og til næstu fjögurra ára. Það liggur fyrir samkvæmt spám að við höfum ekki séð verstu dýfuna enn hvað atvinnuleysi varðar og búist er við að við getum jafnvel séð frekara atvinnuleysi í haust. Það er alveg rétt að sumarið er tími þar sem framboð starfa eykst, sérstaklega vegna ferðaþjónustunnar. Efnahagsleg óvissa er í dag fyrst og fremst afleiðing þess að við vitum ekki enn hvað verður og við höfum ekki getað sagt skýrt við atvinnulífið að botninum sé náð. Grundvallaratriðið til að við getum farið að treysta grunn efnahagslífsins, að fyrirtækin geti farið að gera áætlun til næstu ára, er að við eyðum þeirri óvissu sem er um frágang þeirra grunnstoða sem við höfum verið að tryggja og þar er það samkomulag sem liggur fyrir Alþingi núna um ríkisábyrgð vegna Icesave-samkomulagsins grundvallaratriði. Það er grundvallaratriði og það veit hv. þingmaður og það er staðfest af öllum þeim sem um mál fjalla jafnt innan lands sem utan að samþykkt þeirrar ríkisábyrgðar mun greiða fyrir því að okkur takist að styrkja lánshæfismat ríkisins, að okkur takist þar með að treysta grunnstoðir fyrir fjármögnun atvinnulífsins, 

Virðulegi forseti. Ég skal gjarnan hitta hæstv. ráðherra og lesa fyrir hann leiðara Financial Times ef hann hefur ekki gert það sjálfur en hins vegar spurði ég ekki um þetta. Ég spurði hvaða plön og hvaða áætlanir ráðherrann hefur gert og hvað hann hefur uppi ef hér verður aukning atvinnuleysis. Ef hér verða fleiri hópuppsagnir en áður hefur þekkst, hvað ætlar ráðuneytið að gera? Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Er hún búin að athuga það? Er hún búin að kanna það, er hún búin að hringja í þessi stærstu fyrirtæki, segjum þau 200 stærstu? Ég skal hjálpa honum að hringja ef það er málið og spyrja: Hver er staðan, hverjar eru áætlanir ykkar? Búist þið við uppsögnum? Það hlýtur að vera að hlutverk ríkisstjórnarinnar að athuga þessa hluti til að geta brugðist við og hvernig á þá að bregðast við? Á að fjölga fólki sem vinnur hjá Vinnumálastofnun? Á að fjölga enn þá meira hjá Ráðgjafarstofu heimilanna? Hverjar eru áætlanir ríkisstjórnarinnar? Er búið að kanna þetta? Ég held nefnilega að það sé ekki búið að kanna þetta. Ég held að það ríki alger óvissa um hvað tekur við um næstu mánaðamót og þar næstu mánaðamót 

Virðulegi forseti. Ég trúi ekki á að búa til plástra heldur eigum við að reyna að ráðast að grunnrót vandans. Það liggur ekkert annað fyrir um áætlanir íslenskra fyrirtækja en það sem þau hafa sjálf sagt sem er að ef það tekst að koma á efnahagslegum stöðugleika geta þau vonandi komist hjá frekari uppsögnum. Það sem til okkar friðar heyrir er að leggja þær grunnstoðir fyrir efnahagslegan stöðugleika að við getum komist hjá frekari uppsagnahrinum. Ef menn ætla ekki að horfast í augu við þann veruleika sem við blasir, ef menn ætla ekki að horfast í augu við að við verðum að axla ábyrgð og ganga frá því sem til okkar friðar heyrir varðandi Icesave-skuldbindingarnar er verið að kalla yfir fólk atvinnuleysi og erfiðleika í efnahagslífi að óþörfu. Það vita menn. Það er staðfest af hagsmunasamtökum atvinnulífsins, það er staðfest af öllum helstu greiningaraðilum. Og ef menn ætla að berja hausnum við steininn valda þeir fólki tjóni og erfiðleikum að óþörfu.

Frú forseti. Fyrirspurn mín snýr líka að þeim málum sem við ræðum hér, stöðu heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Ég verð að segja það fyrir mína parta að þær umræður sem áttu sér stað hér á undan flokkast undir pólitískt argaþras og það er ekki neinum til framdráttar, hvorki fyrir heimilin né fyrirtækin. Það sem ég vildi velta hér upp eru störf þingsins í sumar. Ég stóð í þeirri von að þegar við kæmum saman hér á Alþingi í sumar mundum við fara að ræða það á efnislegum og málefnalegum grundvelli hvernig við ætlum að styðja við bakið á heimilum og fyrirtækjum í landinu, við mundum ekki lenda í þessu sem við erum að lenda í núna. Ég er ekki að gera lítið úr dagskrá þingsins eða þeim málefnum sem hafa verið tekin fyrir eða tillögum ríkisstjórnarinnar í þeim málum en betur má ef duga skal. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra í ljósi stöðu heimilanna og fyrirtækjanna: Nú hafa allar hugmyndir stjórnarandstöðunnar verið slegnar út af borðinu þar sem við höfum lagt margar góðar tillögur fram, allir stjórnarandstöðuflokkarnir, um að leiðrétta stöðu heimilanna vegna efnahagshrunsins. Það er búið að leiðrétta ákveðin atriði hjá innstæðueigendum, það er búið að leiðrétta peningamarkaðssjóðina en það á eftir að leiðrétta stöðu heimilanna og fyrirtækjanna. Ég var einlæglega að vonast til þess að við gætum farið í málefnalegar umræður hér á Alþingi um það hvernig við mundum standa að því en ekki lenda í þessum hjólförum sem við vorum í núna áðan. Það er mín einlæga von og trú vegna þess að það er gríðarlega mikilvægt að við gefum heimilunum og fyrirtækjunum í landinu von. Ef þau hafa enga von og sjá ekki fyrir endann á erfiðleikunum munum við ekki byggja þetta upp aftur. Það er gríðarlega mikilvægt og þess vegna kalla ég eftir því að við eigum hér vitrænar umræður en ekki þetta pólitíska argaþras því að það stefnir heimilunum og fyrirtækjunum í endanlegt þrot.

Virðulegi forseti. Ég er einlæglega sammála hv. þingmanni um að það er mjög mikilvægt að við eigum hér málefnalegar og uppbyggilegar umræður um það hvernig við mætum erfiðleikum heimila og fyrirtækja við þessar erfiðu aðstæður. Af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur margt verið gert hvað varðar heimilin. Einkanlega var gengið frá lögum rétt fyrir kosningar um greiðsluaðlögun og tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðlána og lagaheimildum til þess að hægt sé að gefa eftir skuldir innan bankanna án þess að slík eftirgjöf sé skattskyld. Með því var greitt fyrir úrlausn erfiðra skuldamála heimila. Við erum með nefnd sem vinnur að því að kanna frekar hvað þarf að gera, hvað er mögulegt að gera og hvað er æskilegt að gera. Hún mun skila tillögum fyrir haustþing. Ég kannast ekki við að af hálfu ríkisstjórnarinnar hafi verið hafnað tillögum stjórnarandstöðunnar til að ræða á málefnalegan hátt leiðir til úrlausnar vanda heimila og fyrirtækja.  Af hálfu ríkisstjórnarflokkanna er sú afstaða alveg skýr, við teljum ekki að flöt eftirgjöf skulda, hvort sem menn kalla hana leiðréttingu eða 20% niðurfellingu, sé hagkvæm eða skynsamleg eða árangursrík leið fyrir heimilin í landinu.

Frú forseti. Ég verð að segja fyrir mína parta að hæstv. félagsmálaráðherra byrjaði vel en endaði illa í þessu svari sínu. Ég kallaði eftir því að við ættum hér vitrænar umræður um þær tillögur sem lagðar hafa verið fram. Hæstv. ráðherra þarf ekki að kynna fyrir mér efnahagstillögur Sjálfstæðisflokksins, mér er fullkunnugt um þær og þær fela það í sér að menn taki tillit til og leiðrétti skuldastöðu heimilanna. Ég kallaði eftir því hvort hann væri tilbúinn að ræða þær á málefnalegum grunni en ekki eins og hann endaði hér á, að slá það allt út af borðinu, vegna þess að með eignahruni heimilanna og fyrirtækjanna - sérstaklega heimilanna - stefnir fólk til glötunar. Við verðum að bregðast við strax. Þess vegna velti ég því upp og langar að spyrja hæstv. ráðherra af því að tími minn rennur senn út: Finnst honum tíma sumarþingsins hafa verið varið nægjanlega vel til þess að fjalla um þessi mál á efnislegum grunni? 

Virðulegi forseti. Ég tek undir að það er mikilvægt að ræða þessi mál á málefnalegan hátt og á grundvelli þeirra tillagna sem lagðar hafa verið fram. Hér var lögð fram í sumar tillaga Framsóknarflokksins um 20% niðurfellingu skulda. Þeirri tillögu er ég ekki sammála og um hana var mjög málefnaleg umræða heilan dag í þingsal. Í henni tók ég þátt og fleiri stjórnarliðar og hér varð mjög málefnaleg umræða um tillöguna. Ég kannast ekki við að Sjálfstæðisflokkurinn hafi keypt hráar tillögur hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar um niðurfellingu skulda heimilanna. 

Virðulegi forseti. Ég ber fram fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og er hún ekki ný af nálinni. Ég lagði fram þessa fyrirspurn í þinginu 14. júlí og bar hana síðan upp í munnlegum fyrirspurnum í gær. Ég gerði engar athugasemdir við að þeirri fyrirspurn sem ég lagði fram 14. júlí átti að svara í síðasta lagi átta virkum dögum seinna en hins vegar geri ég athugasemdir við að ráðherrann er nú búinn að hafa heilan mánuð sem er mun lengri tími en ætlaður er til þess að svara þessari einföldu fyrirspurn sem flokkast undir brýnar aðgerðir í stjórnarsáttmálanum. Hann gerði það ekki í gær og því fer ég fram á það við hæstv. ráðherra að hann svari núna. Ég geri engar athugasemdir við að hæstv. ráðherra hefur þann stíl að þegar hann talar notar hann mörg orð en kannski ekki jafnmikið af efni. Það er auðvitað val hæstv. ráðherra. Ég geri hins vegar athugasemdir við að þessari einföldu fyrirspurn minni skuli ekki hafa verið svarað enn og vil fá svar við henni. Fyrirspurnin er einfaldlega þessi: Hyggst ráðherrann leggja útflutningsálag á fisk, samanber ákvæði stjórnarsáttmálans þar um? Ég vek athygli á því að í stjórnarsáttmálanum er þetta flokkað undir brýnar aðgerðir. Ég vek athygli á að þeim góða tíma sem hæstv. ráðherra hafði í gær til að svara spurningunni eyddi hann í allt annað en að svara fyrirspurn minni efnislega. Ég geri því aftur tilraun til þess að fá svar frá hæstv. ráðherra um fyrirspurn sem ég bar upp í gær og lagði fram 14. júlí.

Frú forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson spyr hvort lagt verði á útflutningsálag og þá álag á útfluttan gámafisk. Það er eitt af því sem ráðherra hefur heimild til samkvæmt lögum ef þau markmið nást ekki um að  Markmiðið sem sett er í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna er að auka fiskvinnslu hér á landi og draga úr útflutningi á gámafiski. Þetta er ein af heimildunum sem ráðherra hefur og hann er að skoða hvort þeim verði beitt ásamt öðrum sem lögin heimila.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort einhver skildi þetta svar en það væri þá ágætt að fá upplýsingar um það. Ég ætla að gera eina tilraun í viðbót. Það hefur komið fram að hæstv. ráðherra er búinn að upplýsa um að hann sé að hugsa um þessi mál og það er auðvitað ágætt svar. En ég ætla að gera eina heiðarlega tilraun til að kanna hvort hæstv. ráðherra vilji nú upplýsa þingið um hvort hann sé kominn eitthvað lengra en að hugsa málið sem er í stjórnarsáttmálanum undir brýnum aðgerðum. Ég held að það væri upplýsandi fyrir alla aðila, sérstaklega þá sem starfa að sjávarútvegi og alla þá sem bera hag sjávarútvegsins fyrir brjósti. Við vitum að sjávarútvegurinn hefur verið og er, sérstaklega núna, mikilvæg undirstöðuatvinnugrein fyrir landsmenn. Það er mjög æskilegt að hæstv. ráðherra tali skýrt 

Frú forseti. Ég tala skýrt, það er skilningur þingmannsins sem er eitthvað brogaður. Markmiðið í stjórnarsáttmálanum er að auka vinnslu á fiski hérlendis og að draga úr útflutningi. Ég spyr hv. þingmann: Hver er stefna Sjálfstæðisflokksins í þeim málum? Er hún engin eða finnst hv. þingmanni það allt í lagi að hér hafi farið líklega milli 60 og 70 þúsund tonn af botnfiski til vinnslu erlendis? 

Frú forseti. Sú fyrirspurn sem ég beini til félags- og tryggingamálaráðherra varðar velferð barna og þá staðreynd sem fram hefur komið í fjölmiðlum að barnaverndarmálum hefur fjölgað mjög á þessu ári, þó mest í Reykjavík þar sem tilkynningum til Barnaverndarstofu Reykjavíkur fjölgaði um 40% á fyrstu mánuðum ársins. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af velferð barna við þær aðstæður sem nú ríkja í samfélaginu þar sem við vitum að hætta er á margvíslegum heimilisvanda á borð við þunglyndi, óreglu, ofbeldi og ósætti foreldra á krepputímum. Fram kemur á heimasíðu Barnaverndarstofu að flestar tilkynningar fyrstu fjóra mánuði ársins 2009 voru vegna áhættuhegðunar barna, þ.e. rétt um helmingur allra tilkynninga. Ríflega þriðjungur tilkynninga var vegna vanrækslu á börnum og um 20% vegna ofbeldis gegn börnum. Umboðsmaður barna hefur sagt að þessi tíðindi komi í raun ekki á óvart. Hún kveðst finna fyrir auknu áreiti, álagi og vanlíðan úti í samfélaginu, að kveikjuþráður fólks sé almennt styttri og það bitni ekki síst á börnum. Í ljósi þessara upplýsinga beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hvort og þá á hvern hátt ráðuneyti hans hafi brugðist við eða hyggist bregðast við þessum upplýsingum.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér kemur fram í fyrirspurn að tilkynningum til barnaverndaryfirvalda hefur fjölgað nokkuð það sem af er þessu ári miðað við sama tíma í fyrra. Af hálfu ráðuneytisins er þessi þróun litin mjög alvarlegum augum enda mikil hætta á því af reynslu nágrannaríkja okkar að dæma að erfiðleikar í efnahagslífi bitni fljótt á börnum og ungmennum. Það eru ekki bara ung börn heldur líka unglingar, sem eiga erfitt með að fóta sig á vinnumarkaði við þessar aðstæður, sem geta farið illa út úr kreppu. Af hálfu ráðuneytisins var í vetur sett á fót svonefnd velferðarvakt, sem er mjög merkilegt fyrirbæri, þar sem saman koma fulltrúar ráðuneyta, sveitarfélaga, hagsmunasamtaka, líknarfélaga og allra þeirra sem að málum koma í reynd hvað varðar velferðarþjónustuna í víðum skilningi og bera saman bækur sínar. Við höfum lagt tiltekið fé til þessarar vaktar sem hún hefur til ráðstöfunar. Hún hefur ákveðið að leggja peninga í frekari rannsóknir á því hvað veldur þessum tilkynningum. Við sjáum sérstaklega að tilkynningum fjölgar vegna áhættuhegðunar og einnig að fleiri tilkynningar hafa borist úr skólum en áður. Það þarf ekki að vera vont að tilkynningum fjölgi. Það getur vel verið að það sé dæmi um að við gætum nú öll betur hvert að öðru og að við séum öll meira vakandi fyrir erfiðleikum sem upp koma. En það er mjög mikilvægt að fylgjast vel með og greina vel ástæðurnar og bregðast hratt við.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þær upplýsingar sem fram koma í svari hans og vil láta þess getið að það er fagnaðarefni það frumkvæði sem tekið hefur verið í þessum efnum. Ég vil bara nota þetta tækifæri og hvetja ráðherrann enn frekar til dáða. Við vitum það af reynslu nágrannalanda okkar, t.d. frá Svíþjóð og Finnlandi þar sem hafa gengið í garð erfiðir tímar, að þar var sérstök ástæða til þess að hafa áhyggjur af velferð barna sem liðu mjög fyrir það ástand. Börn eru saklaus og þau eru varnarlaus en þau eru líka framtíð landsins og þess vegna ríður mjög á að tryggja velferð þeirra þegar harðnar á dalnum eins og gerst hefur í samfélagi okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessi góðu orð. Það mun ekki standa á ráðuneytinu að taka á þessum málum með skipulegum og öguðum hætti. Af hálfu Barnaverndarstofu er núna verið að ljúka athugun hjá öllum barnaverndaryfirvöldum á landinu og ég á von á skýrslu strax í næstu viku um niðurstöðu hennar. Við erum síðan að reyna að finna leiðir til þess að bregðast við erfiðleikum varðandi andfélagslega hegðun líka meðal unglinga sem ekki eru komnir á sakhæfisaldur. Við erum að skoða hvað hægt er að gera þar og vonumst til að koma með tillögur um úrbætur þar um á næstu vikum. Við viljum líka að tengja betur saman starf allra þeirra aðila sem eru að vinna að barnaverndarmálunum og þar er velferðarvaktin og sá samráðsvettvangur sem hún er algjörlega ómissandi við þær erfiðu aðstæður sem fram undan eru.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Með þessu frumvarpi er ætlunin að veita skattyfirvöldum auknar heimildir til varnar því að aðilar sem sæta rannsókn hjá skattrannsóknarstjóra geti komið sér undan greiðslum opinberra gjalda og mögulegra fésekta vegna skattalagabrota með því að koma undan eignum á meðan rannsókn er í gangi. Rannsóknir á mögulegum skattalagabrotum geta verið umfangsmiklar og tímafrekar og hætta getur skapast á að aðilar sem til rannsóknar eru komi eignum undan á meðan á meðferð máls stendur, ekki síst við þær mjög svo sérstöku aðstæður sem nú ríkja í okkar samfélagi. Með frumvarpinu er lagt til að yfirvöld geti, að sjálfsögðu ekki nema þegar ástæða þykir til, krafist kyrrsetningar eigna hjá einstaklingum og lögaðilum og annarra tryggingarráðstafana vegna rannsóknar á hugsanlegum skattalagabrotum hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins. Lagt er til að heimilt verði í málum sem sæta rannsókn skattrannsóknarstjóra ríkisins að krefjast kyrrsetningar hjá skattaðila og öðrum sem grunur um skattalagabrot beinist að ef hætta er talin á að eignum kunni ella að verða skotið undan, þær glatist eða þær rýrni. Einnig er lagt til að heimilt verði að krefjast kyrrsetningar hjá aðilum sem bera ábyrgð á skattgreiðslum samkvæmt 116. gr. laga um tekjuskatt. Lagt er til að tollstjóri annist rekstur þeirra mála sem hér um ræðir og skal hann meta hvort og til hvaða aðgerða skuli grípa til þess að tryggja megi skaðlausar efndir væntanlegrar skattkröfu, sekta og sakarkostnaðar. Getur hann krafist þess að skattaðili leggi fram tryggingar vegna þessa. Eftir atvikum getur tollstjóri krafist kyrrsetningar á eignum skattaðila að því marki sem nauðsynlegt er til að varna því að eignum verði komið undan eða að þær fari með öðrum hætti forgörðum. Í frumvarpinu er lagt til að kyrrsetning falli niður um leið og ljóst þykir að rannsókn muni ekki leiða til hækkunar á sköttum eða til fésektar á hendur þeim sem til rannsóknar er. Jafnframt að kyrrsetningarráðstafanir falli niður ef viðkomandi leggur fram tryggingar vegna væntanlegrar skattkröfu að viðbættri fésekt og sakarkostnaði sem tollstjóri telur fullnægjandi. Frú forseti. Þetta frumvarp er einfalt í sniðum. Það er liður í miklu víðtækari aðgerðum stjórnvalda til að ná fram réttlæti í tengslum við þá atburði sem orðið hafa í samfélagi okkar. Það er liður í aðgerðum til þess að gæta hagsmuna hins opinbera og skattborgaranna þannig að fjármunir glatist ekki og verði til staðar eftir atvikum til að bæta það tjón sem orðið er eða þau brot sem kunna að hafa verið framin í þessum efnum þó að gildi þess sé að sjálfsögðu almenns eðlis og það muni eiga við viðkomandi tilvik í skattalegum efnunum án tillits til uppruna eða aðdraganda þeirra atburða sem í hlut eiga. Ég mæli svo með því, frú forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar.

Virðulegur forseti. Ég fagna því frumvarpi sem hér kemur fram en ég vil nýta þetta andsvarsform til þess að fá upplýsingar um tvennt: Það er í fyrsta lagi að frumvarpið er lagt fram sem svar við því ástandi sem nú ríkir, verið er að reyna að kyrrsetja hér eignir ef menn reyna að koma þeim undan í skattalegu tilliti. Ég skil frumvarpið þannig að það er ekki tímabundið, verið er að gera breytingar sem munu gilda til lengri tíma. Er það ekki réttur skilningur hjá mér að þetta sé ekki frumvarp sem falli úr gildi þegar búið er að gera upp bankahrunið? Í öðru lagi vil ég gjarnan fá að heyra hjá hæstv. fjármálaráðherra hvort við séum með þeirri breytingu sem hér er verið að leggja til að ganga lengra en Norðurlöndin. Hafa Norðurlöndin núna svona heimildir? Erum við að ná þeim eða erum við að fara fram úr þeim, erum við að ganga lengra vegna þeirrar stöðu sem hér er uppi eftir að bankarnir hrundu?

Frú forseti. Já, það er alveg hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að sjálfsögðu er þetta frumvarp í og með viðbrögð við því ástandi sem skapast hefur og til að mæta þeim réttmætu kröfum að allt sé gert af hálfu yfirvalda sem mögulegt er til þess að gæta opinberra hagsmuna og tryggja að eignir gangi ekki undan. Þær séu ekki færðar burt eða þær rýrni ekki ef þær eiga með réttu í einhverjum tilvikum að ganga upp í tjón eða sakir sem orðið hafa. Það er borið niður hér m.a. vegna þess að skattrannsóknir eru oft, þótt flóknar og viðamiklar séu, fljótvirkari en sakarannsóknir og þess vegna getur vel atvikast svo að skatturinn hafi hafið rannsókn mála og sé kominn lengra áleiðis með sinn málatilbúnað en kannski saksóknari sem er með refsiþátt eða sakarþátt máls sem slíkan. Skattamál geta að sjálfsögðu staðið algjörlega sjálfstætt og verið til rannsóknar eingöngu hjá skattinum og skattaðilar eru mjög áhugasamir um að leggja sitt af mörkum. Það er starfshópur í gangi á vegum ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra með aðild fjármálaráðuneytisins sem hefur unnið núna um nokkurra mánaða skeið að því að skoða hvað skatturinn geti betur gert í þessum efnum og þetta er stuðningur við það starf. Reyndar hafa tillögur af þessu tagi lengi legið fyrir hjá skattinum og það hefur verið áhugi fyrir því hjá skattyfirvöldum að hafa þessar heimildir. Það hefur ekki náð fram að ganga fram að þessu frekar en margt annað í skattaframkvæmd sem rykfallið hefur í skýrslum ofan í skúffum á ónefndum stað við Arnarhól. Hér er sem sagt að verða breyting á eins og menn hafa m.a. séð í vetur af því að ítrekað hafa hér verið bornar fram lagabreytingar sem miða að því að styrkja stöðu skattsins. Varðandi seinna svarið þekki ég ekki nákvæmlega hvernig þessu er háttað á hinum Norðurlöndunum 

Virðulegi forseti. Ég skil það svo að fljótvirkara sé að elta þá sem hafa hugsanlega brotið af sér með því að nýta skattalöggjöfina til þess að reyna að kyrrsetja eignir. Þó að áfram verði haldið því starfi sem hafið er, þ.e. að elta viðkomandi aðila vegna saknæms atferlis, geti þetta verið fljótvirkari leið. Ég fagna því að við tökum þetta skref. Ég skil líka orð hæstv. fjármálaráðherra þannig að þetta sé almenn heimild sem muni standa. Hún sé ekki tímabundin og þannig verði hægt að grípa til hennar í framtíðinni. Síðan ríki óvissa um það hvort við göngum jafnlangt og Norðurlöndin eða hvort við förum lengra en þau í þessu. Mér heyrðist hæstv. ráðherra frekar leggja grunn að því svari að við gengjum jafnlangt og þau en kannski ekki lengra. Það væri ágætt ef nefndin skoðaði þetta sérstaklega. Það er mjög mikilvægt að hafa samstarf við önnur lönd varðandi þessar rannsóknir og ég fagna því sem hefur komið fram að það geti orðið samstarf milli okkar og Bretanna, bæði milli sérstaks saksóknara og skattyfirvalda. Sumir segja að það sé ekkert sniðugt að vera í samstarfi við Breta því þeir beiti okkur mikilli hörku núna og það er rétt, þeir beita okkur mikilli hörku. Ég vil þó fagna öllu samstarfi, líka við Breta í þessu tilliti. Þeir eru með mjög öflugar stofnanir og okkur veitir aldeilis ekki af aðstoð utan frá. Í leiðara Financial Times í gær voru færð mjög sterk rök fyrir því að ríkin ættu að vinna saman að því að eltast við þá sem hugsanlega hafa brotið af sér og ég tel að við eigum að taka mjög fagnandi í þá útréttu hönd.

Frú forseti. Ég tek undir síðustu orð hv. þingmanns. Ég held að það sé okkur bráðnauðsynlegt við þessar aðstæður að vinna með öðrum aðilum að því að rannsaka atburði og endurheimta eignir eftir því sem mögulegt er. Ýmislegt er í gangi í þeim efnum eins og menn hafa séð og heyrt af fréttum að undanförnu, bæði varðandi einstök lönd, alþjóðalögregluyfirvöld og fleiri slíka aðila. Það er t.d. alveg ljóst að aðgangur að upplýsingum í Lúxemborg getur skipt miklu máli, bæði fyrir rannsókn skattyfirvalda og þá sem rannsaka bankaatburðina. Varðandi þau efnisatriði sem hv. þingmaður nefndi þá er hér um almenna heimild að ræða og ekkert sólarlagsákvæði er á gildistöku hennar enda tel ég þetta vera hið eðlilega fyrirkomulag. Ég tel að það sé algjörlega sjálfsagt mál að skattyfirvöld hafi þessar heimildir til að tryggja hagsmuni okkar þegar rannsóknir mála bjóða upp á það. Ég má ábyggilega upplýsa það hér að skattyfirvöld væru alveg til í að fá ríkari heimildir í sínar hendur. Þar hefur helst borið á góma hvort skattrannsóknarstjóri eigi að fá ákæruvald þannig að hann geti farið alla leið með málin. Einn galli á núverandi ástandi er sá að skatturinn rannsakar mál og ef þau gefa tilefni til meira en fjársekta eða lúkningar á þeim grunni ber skattinum að senda þau til lögreglu. Þar er mikið annríki eins og kunnugt er og þá vill það gerast að verulega dragist að slík mál komist áfram sína leið. Þetta kann að vera umdeilt atriði og í þessu tilviki er ekki gengið svo langt en það þýðir ekki að sá möguleiki að fara þessa leið hafi verið sleginn af. Varðandi fyrirkomulag í öðrum löndum veit ég ekki hvernig það er í einstökum tilvikum á hinum Norðurlöndunum en ég leyfi mér að fullyrða að líklegt sé að bæði bresk og bandarísk skattyfirvöld hafi ríkari heimildir en þær sem hér hafa verið. Miðað við það sem ég þekki til þess hversu vasklega þar er iðulega gengið fram í þessum efnum þykist ég vita að svo sé. Ég held að reikna megi með að við förum hér ekki lengra en 

Frú forseti. Við ræðum mjög mikilsvert mál og mikilsvert frumvarp sem því miður hefur ekki verið lengi til skoðunar. Ég vona að það fái almennilega umræðu í nefndinni vegna þess að þetta skiptir verulegu máli. Við hrunið komu fram óskir um að rannsaka allt sem best og ég er mjög hlynntur því að rannsaka sem mest og best, fá upplýsingar um hvað gerðist raunverulega og njóta til þess aðstoðar sem flestra ríkja því að þetta eru alþjóðlegir fjármálastraumar. Enn fremur er mjög mikilvægt, og ég hef margoft bent á það, að hafi einhver brotið lög þá sé honum refsað. Ekki vegna refsigleði heldur vegna þess að það er mjög mikilvægt að góðir siðir séu í atvinnulífinu og farið sé að lögum. Hins vegar verðum við að gæta okkar. Það hefur verið varað við því að réttarríkið kunni að vera í húfi að einhverju leyti og að menn fari offari í því að setja lög og reglur til að ná ákveðnum markmiðum. Hér í athugasemdum við frumvarpið kemur fram, með leyfi frú forseta: „Þá hafa fregnir á undanförnum vikum og mánuðum af milljarða fjármagnsflutningum frá Íslandi inn á bankareikninga í þekktum skattaskjólum af hálfu forsvarsmanna fjármálafyrirtækja sem annarra vakið upp ótal spurningar um íslensk lög og rétt. Þær raddir verða því sífellt háværari sem segja að auka þurfi verulega við refsiheimildir stjórnvalda, m.a. til kyrrsetningar og/eða haldlagningar eigna þeirra aðila sem taldir eru bera ábyrgð á tjóninu og verða dæmdir sem slíkir.“ Í lögum eru heimildir til kyrrsetningar eigna þegar rökstuddur grunur liggur fyrir um að menn hafi framið afbrot. Mér sýnist að þessi setning sem ég las úr lagafrumvarpinu sé nákvæmlega ástæðan sem Bretarnir notuðu til þess að setja hryðjuverkalög á Landsbankann í London. Þeir beittu ýtrustu meðulum einmitt á grundvelli ákveðinna fregna og sögusagna. Þess vegna hef ég lagt svo mikla áherslu á að menn rannsaki raunverulega hvað gerðist, ekki einhverjar sögusagnir og fregnir. Það ætti að vera komin mynd á það. Við erum með sérstaka rannsóknarnefnd hérna á Íslandi sem hefur gífurlegar heimildir. Ég samþykkti þær heimildir þó að þær brytu á margan hátt eða væru á skjön við persónuverndarlög og ýmislegt annað, upplýsingalög og annað slíkt, vegna þess að ég tel svo mikilvægt að fá upplýsingar um hvað raunverulega gerðist, ekki sögusagnir. Í þessu frumvarpi erum við að tala um mjög stórar upphæðir sem sumir eru taldir hafa misfarið með - og það getur vel verið að í ljós komi að það hafi verið saknæmt og því miður kemur eflaust eitthvað slíkt í ljós, ég veit það ekki. En við erum líka með stóran hóp Íslendinga, og ekki endilega sterkasta hópinn í landinu, sem kann ekki að telja fram. Hann kann bara ekki að telja fram og telur ekki fram dagsdaglega. Þetta er ótrúlega stór hópur, tugir þúsunda skattgreiðenda sem telja ekki fram og sæta áætlunum á hverju einasta ári. Ég er margbúinn að benda á að það er afskaplega ófélagslegt hvernig farið er að. Skattstjórar áætla á þetta fólk, sem oft er undir í þjóðfélaginu og kann jafnvel ekki að lesa - það er talið að 7% af þjóðinni kunni ekki að lesa. Einn skattstjórinn sagði við mig þegar ég var að reyna að verja einn af þessum skjólstæðingum: Ég gerði þetta til þess að hreyfa strákinn. Það sem strákurinn gerði var að hann lagðist bara undir sæng og varð enn þá þunglyndari. Það voru nú öll áhrifin. Á hann voru áætlaðar tvær, þrjár milljónir í sköttum sem er alveg út í hött miðað við þann litla atvinnurekstur sem hann var með. Ég talaði við skattstjórann í Reykjavík og stakk upp á því að hann byði þessu fólki í kaffi og hjálpaði því við að telja fram. Í staðinn er áætlað á þetta fólk og síðan er því fylgt alveg á fullu. Það sem ég óttast er að þessum lögum verði beitt, að nú verði eignirnar bara kyrrsettar ef þær finnast einhvers staðar. Við skulum passa okkur á hvað við erum að gera og fara mjög varlega. Ég vil að hv. efnahags- og skattanefnd sem fær þetta mál væntanlega til meðhöndlunar gefi sér tíma, jafnvel þó að menn hafi ekki tíma núna. Hún verður að gefa sér tíma vegna þess að þetta er mjög sterkt vopn í hendi embættismanna til þess að ná í með réttu ef einhver skyldi hafa brotið lög og flutt milljarða og hundruð milljarða, einhverjar af þessum gífurlegu tölum sem við fáum fréttir og sögur af - það er eðlilegt ef lög hafa verið brotin. Ef lög hafa ekki verið brotin verðum við hins vegar að breyta lögunum og sætta okkur við að menn hafi gert eitthvað þar sem göt hafa verið í lögunum. Lagasetningin er nefnilega ekki nógu góð. Ég minntist á það 30. október sl. að töluverð ábyrgð á þessu hruni væri hjá Alþingi og löggjafarsamkundunni vegna þess að lagasetningin sem við höfum yfirtekið frá Evrópusambandinu er götótt. Hún er stórlega götótt og það er að koma í ljós í Icesave-málinu. Ef lagasetningin var götótt og einhver hefur notað sér götin getum við ekki sakfellt það fólk, það braut ekki lög. Það nýtti sér göt í lögunum og við eigum að stoppa í þessi göt. Fyrst þurfum við þó að fá upplýsingar um hvað gerðist nákvæmlega. Ég vil að hv. efnahags- og skattanefnd fari mjög varlega í þetta þannig að við gerum nú ekki það sama og Bretar, sem settu hryðjuverkalög á heila þjóð og beittu þeim til að kúga okkur til að samþykkja ýmislegt. Eins og hæstv. ráðherra sagði áðan í andsvari vilja skattheimtumenn og framkvæmdamenn skattkerfisins gjarnan fá miklu sterkari heimildir og ganga vasklega fram, ég efa það ekki. Það þarf að passa að þeir gangi ekki vasklega fram gegn þeim hópi sem ég nefndi áðan og stendur félagslega mjög veikt. Við þurfum því að passa okkur á þeim heimildum sem við gefum þessu vasklega fólki, að það gangi ekki of hart gegn öðrum sem eru ekki eins sterkir. Ég vil undirstrika að ég legg áherslu á að við finnum hvað fór úrskeiðis. Rannsóknarnefndin er að vinna að því og mun skila skýrslu í nóvember. Þá munum við, vonandi í samstarfi við aðrar þjóðir, vita hvað fór úrskeiðis. Þá skulum við laga lögin og reglurnar þannig að slíkt komi ekki fyrir aftur. Komist hún að einhverju um að menn hafi brotið lög ber henni að vísa því til sérstaks saksóknara sem Alþingi er líka búið að stofna. Ég vona að það sé orðin nægilega sterk stofnun til þess að ráða við og ákæra og rannsaka þá sem hafa brotið lög. Það er mjög mikilvægt, eins og ég gat um áðan, að gefa þau merki út í þjóðfélagið að í atvinnulífinu brjóti menn ekki lög. Við skulum samt passa okkur á því að veita ekki svo miklar heimildir að réttarríkið fari að rugga.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðu hans og hvað hann talar á jákvæðum nótum um það stjórnarfrumvarp sem hér er sett fram. Mér finnst hann hafa farið mjög vel í gegnum þetta. Það er óvenjulegt ástand á Íslandi og eins og hv. þingmaður talar um er mikilvægt að rannsaka hvað fór úrskeiðis og þess vegna er þetta mikilvæga frumvarp sett hér fram. Í raun og veru er eini ókosturinn og eini gallinn við það hvað það kemur seint fram vegna þess að eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan: Þessar hugmyndir hafa verið til í skúffum á ákveðnum stað hér í Reykjavík, í stjórnkerfinu, en ekki komið fram fyrr en núna og það er vonum seinna. Þess vegna ítreka ég það að ég þakka hv. þingmanni og reyndar hv. þm. Siv Friðleifsdóttur líka sem talaði um þetta í stuttu andsvari að mér fannst líka á mjög jákvæðan hátt. Þá er spurning mín nú til hv. þingmanns - vegna þess hvað hann talar jákvætt um þetta, hann er talsmaður Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og skattanefnd og hefur flutt margar góðar ræður um þau mál - mitt erindi hér í stuttu andsvari við hv. þingmann er að spyrja hann að því út frá þeim jákvæða tóni sem hér hefur komið fram - nú er þetta frumvarp komið fram og fer beina leið til efnahags- og skattanefndar - hvort hv. þingmaður vilji ekki leggja því lið að þetta verði unnið mjög hratt, þó að ég geri mér grein fyrir að hv. þingmaður gagnrýni það stundum. Nú er þetta frumvarp komið fram, hér er sagt hvað við viljum gera, og þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að þetta fái skjóta afgreiðslu hér á Alþingi og við getum samþykkt þetta áður en þessu þingi lýkur. Spurning mín, virðulegi forseti, til hv. þingmanns er: Má ekki treysta á að hv. þingmaður verði jafnjákvæður í efnahags- og skattanefnd og leggi því lið að taka þetta sem allra hraðast hér í gegnum Alþingi en auðvitað með vönduðum vinnubrögðum?

Frú forseti. Það hefur aldrei legið á mér að leggja málum lið og vinna hratt og mikið. Það hefur ekki verið vandamál. Ég mun leggja til að nefndin sendi málið strax til umsagnar og gefi ekki langan tíma en það verður að gefa aðilum umsagnarleyfi. Það verður að fá umsagnir frá þeim aðilum sem þekkja þetta frá hinni hliðinni en það eru kannski ekki margir sem þekkja þennan stóra hóp sem er áætlað á, því miður. Hann hefur ekki marga málsvara í þjóðfélaginu og ég veit ekki hver ætti að koma þar til varnar. Við þurfum að vanda okkur við þetta vegna þess að þarna er um að ræða geysilegar heimildir. Ég minni á að 109. gr. skattalaganna er eiginlega bönnuð börnum, hún er svo skelfileg. Þar er hægt að senda fólk í fangelsi og ég veit ekki hvað og hvað fyrir minnstu yfirsjónir. Ég veit af fólki sem hefur lent í fangelsi af því að endurskoðandi taldi ekki fram fyrir það. Við þurfum að gæta okkar á því að við gefum ekki þessu vaska fólki í skattheimtunni of miklar heimildir. Ég vil að efnahags- og skattanefnd fundi um þetta, fái til sín gesti og fái fram öll þau sjónarmið sem eru uppi þannig að þetta verði vandlega unnið og við gefum þessu vaska fólki ekki of sterk vopn til að berja á borgurunum.

Virðulegi forseti. Ég þekki hv. þingmann af því að vinna hratt og mikið og leggja vel á sig við vinnu á Alþingi. Það er alveg rétt að það þarf að kalla til aðila utan úr bæ til að veita umsögn um þetta. Það sem ég er einfaldlega að segja og kalla eftir hjá hv. þingmanni er hvort ég megi ekki túlka hinn jákvæða tón hans sem hér kom fram fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins þannig að við munum vinna þetta hratt, vegna þess að eins og hér er talað um eru möguleikar á að kyrrsetja eignir meðan rannsókn stendur yfir. Nú er þetta komið fram og ég tel ákaflega mikilvægt að Alþingi geti klárað þetta sem allra hraðast þegar búið er að sýna hver hugurinn er. Við eigum ekki að geyma það þannig að möguleiki geti skapast á að skjóta eignum undan vegna hugsanlegrar rannsóknar eða einhvers ástands. Við þurfum að ganga þessa göngu vegna þess að ástandið er svo sérstakt í þessu þjóðfélagi núna út af bankahruninu. Vonandi er það svo, virðulegi forseti, að skattyfirvöld þurfi aldrei að nota þessar miklu heimildir sem við ætlum að setja inn. Ég treysti því þó og trúi að Sjálfstæðisflokkurinn muni leggja þessu lið núna á allra næstu dögum og reyna að vinna þetta það hratt að við getum jafnvel klárað þetta mál í næstu viku. Það er mjög mikilvægt að mínu mati.

Frú forseti. Þetta er eiginlega spurning til hæstv. forseta, því hann stýrir fundum þingsins, um að hann gefi þessu máli svona tvær vikur. Ég tel algert lágmark að það sé unnið á tveimur vikum til að fólk úti í bæ geti myndað sér á þessu skoðun, þeir sem veita umsagnir og koma sem gestir. Þetta er því spurning til hæstv. forseta, hvort hann fresti þinginu til september. Ef okkur lánast að afgreiða Icesave-málið í sæmilegri sátt má fresta þinginu til septemberloka og þá hefur efnahags- og skattanefnd meiri tíma til að vinna þetta. Ég vil endilega klára málið, það er ekki vandamál. Ég mun stuðla að því að það verði klárað. Ég vil þó líka átta mig fullkomlega á hvað við erum að gera þannig að við sitjum ekki allt í einu uppi með að félagslega veikir hópar á Íslandi verði fyrir barðinu á vasklegri vinnu skattyfirvalda sem vilja endilega ná í skatta af fólki sem kann ekki að telja fram. Þetta er það helsta sem ég hafði við þetta að athuga en ég er alveg til í að vinna mikið ef hæstv. forseti Alþingis gefur tíma til þess.

Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til að koma upp og reyna að skilja betur hv. þm. Pétur Blöndal og hans ræðu. Hv. þingmaður sagði eitthvað á þá leið að hann teldi talsverða hættu á misnotkun þessa ákvæðis. Hann varaði við misnotkun og bætti um betur í andsvari og sagði að það þyrfti að vinna þetta mál í a.m.k. tvær vikur af því að það væri mikilvægt að félagslega veikir hópar á Íslandi yrðu ekki fyrir barðinu á þessu úrræði. Ég held að það sé alger útópía að halda að félagslega veikir hópar verði fyrir barðinu á þessu úrræði þegar um er að ræða heimild fyrir skattyfirvöld til að kyrrsetja eignir í þessu ástandi sem nú ríkir. Ekki sé ég það fyrir mér, virðulegi forseti. Ég tel einmitt að þetta frumvarp komi fram allt of seint, það hefði átt að vera búið að afgreiða þetta strax eftir bankahrunið. Í frumvarpinu stendur á bls. 3, með leyfi forseta: „Með löngum rannsóknartíma er hætt við að eignum sé komið undan“. Auðvitað er það þannig. Það er ekki eins og hv. þm. Pétur Blöndal segir að til staðar þurfi að vera vissa fyrir broti til að menn geti gripið til þessara úrræða. Samkvæmt frumvarpinu er nóg að það sé grunur, þá er hægt að grípa til úrræðanna. Mér finnst afar ólíklegt að þessi ákvæði verði misnotuð. Ég held einmitt að það þurfi að fara hratt í gegnum þetta mál á þinginu og sú er hér stendur hefði helst viljað að það færi í gegn áður en við tökum sumarleyfi, hvenær sem kemur nú að því. Ég tel að það þurfi ekki að bíða í margar vikur með þetta mál. Allur frestur er til skaða og við hefðum átt að vera búin að vera að klára þetta fyrir löngu 

Frú forseti. Nú þegar er heimild í nokkrum lögum til að kyrrsetja eignir. Það vantar ekki ákvæðin. Það sem menn vinna að nú er að finna hraðari leið. Vegna þeirra orða að þetta hafi verið misnotað eða verði misnotað vil ég taka fram að það er ekki misnotkun þegar lagaheimild er fyrir hendi, þá er bara verið að fara að lögum. Fyrst hv. þingmaður hefur aldrei kynnst því að fólk hafi lent í áætlunum vil ég hér og nú benda því fólki sem hefur lent í slíku, jafnvel lent í fangelsi eða misst húsnæði o.s.frv., á að hafa samband við hv. þingmann. Láta vita af örlögum sínum við núgildandi lög, hvað þá þegar búið er að herða á þeim. Þegar áætlað er á einstakling eru það nefnilega skattskuldirnar sem gilda þangað til komið er með sönnun fyrir öðru. Rökstuddur grunur er um að hann ætli ekki að greiða ef hann telur ekki fram og þá er hægt að kyrrsetja eignir hans. Það getur verið að maðurinn sé í slíku ástandi, hann er kannski í þunglyndi eða einhverju álíka, að hann geti ekki varið sig. Ég vil benda því fólki á sem hefur lent í slíkri stöðu og af einhverjum ástæðum haft samband við mig - það hafa þrír eða fjórir haft samband við mig, kannski þeir séu þeir einu sem hafa lent í þessu og kannski voru þeir að ljúga að mér - en ég skora á fólk sem hefur lent í slíku að hafa samband við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og láta hana vita af örlögum sínum. Það er nefnilega furðu algengt að menn hafi framfylgt lögunum sem nú eru í gildi, 109. gr., ansi vasklega. Við gefum nú aukaheimildir og ég er ekkert á móti því að það sé gert. Það má líka vera að þetta sé seint fram komið en það er ekki mér að kenna að menn komi svona seint fram með þetta frumvarp.

Virðulegur forseti. Ég held að hv. þm. Pétur Blöndal sé dottinn ofan í ótrúleg smáatriði. Ég ætla að afþakka að fólk sem hefur verið áætlað á fari að hringja og bera það upp við mig. Ég sagði ekki í ræðu minni áðan, virðulegi forseti, að ég þekkti ekki til fólks sem hefur lent í áætlanagerð. Ég held að allir þekki til þess og ég var ekki að ræða um það. Ég sagði að við hefðum betur klárað þetta mál miklu hraðar af því að tíminn skiptir máli, menn reyna að koma eignum undan. Hér er verið að gefa skattyfirvöldum heimildina af því að menn geta unnið hraðar með þá heimild. Þetta skiptir höfuðmáli, ekki hvernig fólki líður sem hefur verið áætlað á einhvern tímann. Það er ekki til umræðu hér. Í umsögn fjármálaráðuneytisins með þessu máli kemur fram að skattyfirvöld geta þurft að taka til rannsóknar ýmis mál þar sem kann að reyna á þessi úrræði sem hér um ræðir í kjölfar efnahagshrunsins. Jafnvel er talið að það þyrfti að fjölga starfsmönnum um einn til tvo til að taka á þessu, þannig að það er raunhæft. Fjármálaráðuneytið verður að gera sér grein fyrir því að það er algerlega raunhæft að taka nokkur svona mál í gegn, að kyrrsetja eignir vegna rannsókna í gegnum skattyfirvöld. Það að ætla að bíða með þetta mál í þinginu í einhverjar vikur tel ég að sé alls ekki æskilegt. Þetta mál átti að klára fyrir löngu síðan. Hugsanlega hefði verið búið að grípa til þessara aðgerða nú þegar. Fólk vill sjá aðgerðir og það vill sjá þær hratt. Við þingmenn eigum ekki að leggjast núna í tafaferli og halda því fram að skattyfirvöld muni misnota þessa heimild. Það er afar ólíklegt. Við erum einmitt að gefa skattyfirvöldum sterkar heimildir og hefðum betur gert það fyrr.

Frú forseti. Sérfræðingar í bankahrunum og hruni efnahagskerfa hafa varað við því aftur og aftur að menn láti réttarríkið fyrir róða. Menn eiga að standa vörð um réttarríkið einmitt í svona stöðu. Þó að fólkið vilji þetta og hitt í reiði sinni megum við ekki láta það hugsanlega bitna á einstaklingum. Þess vegna krefst ég þess, frú forseti, að málið sé unnið almennilega. Að við gerum ekki einhverjar lagasetningartilraunir og stöndum svo uppi eftir á með að það lendi á allt öðru fólki. Ég vil vera viss um það. Ég er ekki á móti því að þetta sé gert. Ég er á móti því að það geti lent á röngum aðilum. Ég hef því miður fengið fréttir af því og talað við manneskju sem lenti í fangelsi en átti ekki að gera það samkvæmt 109. gr. skattalaganna. Það er þannig. Kona lenti í fangelsi af því að endurskoðandi hennar neitaði að afhenda reikningana af því að hún gat ekki borgað þá, hún gat ekki talið fram. Ég er með nokkur svona dæmi. 

Virðulegi forseti. Ég vil sem formaður efnahags- og skattanefndar þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir fram komið mál og hlakka til að fást við það í nefndinni. Skatteftirlit og heimildir skattyfirvalda hafa verið allt of takmarkaðar og það höfum við vitað frá því löngu fyrir hrun. Hér hefur legið fyrir að gríðarlegum fjárhæðum er skotið undan á hverju ári og löggjöfin hefði fyrir löngu mátt taka sig saman í þeim efnum og styrkja og auka heimildir skattyfirvalda. Fullt tilefni er til að ráðast í það núna, ekki síður eftir hrunið af þeim augljósu ástæðum sem þar bættust við. Um leið og við þurfum að styrkja heimildirnar, auka eftirlitið, agann og aðhaldið á þessu sviði eins og öllum öðrum sviðum fjármála í okkar samfélagi er líka mikilvægt, eins og kemur fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, að gæta að grundvallarsjónarmiðum réttarríkisins. Ég hef ekki áhyggjur af því að málið lúti að fólki þar sem áætlanir hafa verið gerðar um skattgreiðslur, enda lýtur það að heimildum til skattrannsóknarstjóra en ekki til skattstjóra. Það lýtur að fólki sem sætir skattrannsókn en ekki fólki sem sætt hefur áætlunum en okkur gefst tækifæri til að fara yfir þetta í nefndinni. Ég tek undir það sjónarmið hv. þingmanns að sú umfjöllun þarf að vera töluverð. Við verðum að fá til okkar sérfræðinga sem við teljum vert að fari í gegnum málið og taka þann tíma sem þarf í þá umfjöllun. Ég held að það sé út af fyrir sig ekki eftir neinu að bíða. Við getum skotið á fundi þegar á morgun og hafið slíka umfjöllun og gefið okkur þann tíma sem við þurfum til þess. Það þarf samt ekki að taka einhver missiri þótt nefnd gefi sér góðan tíma í að vinna vel úr svona máli. Ég held að eftir því sé sannarlega kallað að við á þessu sviði herðum á aganum, reglunum og heimildum eftirlitsaðila til að tryggja að hér sé farið að lögum og góðum venjum. Um leið þarf að gæta sjónarmiða um meðalhóf eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur haldið til haga og ég er viss um að er sjónarmið sem allir nefndarmenn deila. Auðvitað er þó ákaflega mikilvægt að þegar rannsóknaraðilar telja sterk efnisleg rök fyrir því að grípa til úrræða sem þessara séu þau tiltæk. Að menn geti ekki brugðið sér undan lögunum eða sett á flækjur til að koma sér undan þeim leikreglum sem við höfum sett og þingmenn og þjóðin ætlast til þess að fylgt sé eftir og framfylgt. Ég held að það sé reynsla okkar að heldur sé ástæða til að styrkja slíkar heimildir. Við höfum m.a. fengið til umfjöllunar í þinginu yfirgripsmikla skýrslu um stöðu skattamála þar sem fram kemur að gríðarlegum fjárhæðum - ég hygg að ég muni rétt að það sé á þriðja tug milljarða kr. - er skotið undan skatti árlega. Nú þegar harðnað hefur á dalnum og mikilvægt er að leita allra leiða til að fá þær tekjur í ríkissjóð sem á þarf að halda til að sem allra minnst þurfi að skerða velferðarþjónustuna vegna þessa efnahagslega veruleika sem við horfumst í augu við - einmitt nú er ríkari ástæða en nokkru sinni fyrr til að tryggja að eftirlit og heimildir manna, sem fylgja eftir þeirri tekjuöflun sem við í þessum sal höfum ákveðið, séu sannarlega til staðar og tiltækar. Menn munu þó, við bæði þessa lagasetningu, framkvæmd hennar og úrskurði í málum ef ágreiningur rís og vísa þarf til dómstóla, gæta sjónarmiða um meðalhóf og þess að ekki sé ráðist að fólki sem af einhverjum ástæðum hefur ekki verið fært um að telja fram. Ég þekki ágætlega stóra hópa þeirra sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi, sem einfaldlega eru ekki færir um að telja fram sjálfir af ýmsum ástæðum, oftast heilsufarslegum. Auðvitað er ástæða til að huga alltaf að slíkum hópum en ég tel ekki að frumvarpið beinist að þeim. Frumvarpið beinist fyrst og fremst að því að heimildir séu til að grípa til aðgerða gegn ætluðum brotamönnum til að koma í veg fyrir að þeir komi undan eignum sem almenningur á réttmætt tilkall til í gegnum ríkissjóð Íslands. Við hljótum þó um leið að vona að sem sjaldnast þurfi að beita þessum heimildum, að skattskil séu almennt ekki með þeim hætti að grípa þurfi margítrekað til þessara úrræða, en það er nauðsynlegt að þau séu til staðar. Almenningur borgar skatta og núna eru kjörin einnig að rýrna og hann gerir auðvitað kröfu um það, eins og við þingmenn, að allir axli þær byrðar og allir standi skil á þeim sköttum. Almenningur þarf í viðbót við skattbyrðarnar að axla ýmsa kjaraskerðingu og mjög óréttlátar byrðar, m.a. í þeim samningi sem hér hefur mikið verið til umfjöllunar um margra vikna skeið. Eðlilega gerir almenningur og við þjóðkjörnir fulltrúar og þjóðþingið kröfu til að það sé gengið eftir því að allir taki þátt í þessu verkefni og þeir embættismenn sem við höfum treyst til að fylgja eftir skattalögum í landinu hafi tól og tæki til að sækja mál þeirra sem reyna að svíkjast undan með einhverjum hætti. Um leið ítreka ég enn hin almennu sjónarmið sem alltaf eiga við í öllum málum, að við verðum að gæta meðalhófs í framkvæmd laga og fara með mál af þessu tagi sem varðar grundvallaratriði í réttarfarinu í vandaða umfjöllun í nefnd á milli umræðna.

Frú forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hv. þm. Helga Hjörvars, formanns efnahags- og skattanefndar, eiginlega fyrir hönd hæstv. samgönguráðherra sem kom hér áðan, hvort hann sé ekki til í að vinna dálítið hratt og vel og vandlega að þessu máli þannig að öll sjónarmið komi fram fyrir þá sem hugsanlega gætu lent í þessu eða hugsanlega ekki. Nú er það þannig að þessi lög eru ótímasett. Þau munu gilda um aldur og ævi héðan í frá ef þetta frumvarp verður samþykkt. Hins vegar er í greinargerð og annars staðar talað um að þetta sé út af hruninu. Þá er það spurning mín til hv. þingmanns: Er ekki eðlilegt að þetta sé takmarkað við hrunið og sagt berum orðum það sem stendur reyndar í athugasemdum, að þessi lög séu sett vegna hrunsins og ætluð til að hraða rannsókn þeirra gífurlega flóknu mála sem þar koma upp en að þetta sé ekki sett almennt yfir land og lýð um alla framtíð? Ég hef því miður haft sögur af því að skattkerfið sé mjög ómanneskjulegt gagnvart sumum skattgreiðendum sem eru ekki nógu röskir við að svara erindum þess eða telja fram. Þetta vildi ég gjarnan fá fram í hv. efnahags- og skattanefnd þar sem ég á líka sæti. Við gætum fundið einhverja lausn á þessu sem nær fram markmiðum frumvarpsins án þess að taka á sig þá hættu að ganga lengra en menn ætla. Ég vil minna á að skattrannsóknarstjóri gerir líka stikkprufur á fyrirtækjum varðandi virðisaukaskatt og sumir hafa sagt mér að ef hann kæmi í heimsókn gætu þeir alveg eins lokað vegna mjög kostnaðarsams eftirlits.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurningarnar. Það er ekki nema sjálfsagt að við vinnum hratt, vel og vandlega að umfjöllun málsins í efnahags- og skattanefnd og ég treysti á liðsinni hv. þingmanns við það. Auðvitað þarf að gæta að því að ekki sé gengið lengra en góðu hófi gegnir í lagasetningunni. Ég vil ekki hafna þeim hugmyndum sem hv. þingmaður setur fram um að hafa gildistíma frumvarpsins takmarkaðan. Ég hef þó fyrir fram nokkrar efasemdir um það vegna þess að eins og kom fram í mínu máli tel ég að löngu fyrir hrunið hafi legið fyrir svart á hvítu í skýrslu sem unnin var fyrir Alþingi að það væru mikil vanhöld á því að agi væri nægilegur í skatteftirliti og skattheimtu á Íslandi. Hluti af því verkefni sem við okkur blasir er að auka á og herða aga og aðhald á öllum sviðum fjármála og viðskipta og ég held að við deilum þeirri skoðun, ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég held þess vegna að okkur sé að minnsta kosti nauðsynlegt að skerpa nokkuð á þessum lagaramma til allrar framtíðar vegna þess að við upplifum núna að við höfum ekki þau tæki í lögunum sem við hefðum talið okkur þurfa þegar aðstæður eins og efnahagsáfall koma upp. Við verðum að gera ráð fyrir því á þjóðþinginu, þó að við sannarlega vonum að áfallið á síðasta ári komi aldrei aftur fyrir á Íslandi, þá verðum við í löggjöf okkar að gera ráð fyrir því að hér geti síðar meir, hugsanlega eftir einhverja áratugi, dunið yfir önnur áföll efnahagslegs eðlis. Hér þurfa að vera tól og tæki til að grípa til þá þegar það gerist því að menn geta í tómarúminu nýtt sér að koma undan eignum eða svíkjast með öðrum hætti undan lögunum ef lögin eru ekki tiltæk þegar áföllin ríða yfir.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð hv. formanns efnahags- og skattanefndar, Helga Hjörvars, að vissulega er mikil þörf á að herða skatteftirlit, bæði almennt eins og hann vitnaði til og ekki síður sérstaklega vegna hrunsins. Ég fagna því framtaki hæstv. fjármálaráðherra að leggja fyrir þingið þetta frumvarp til laga sem veitir skattrannsóknarstjóra ríkisins auknar heimildir til að tryggja að menn standi rétt skil á opinberum gjöldum og axli sinn hlut í samneyslunni samkvæmt þeim lögum sem Alþingi hefur sett. Ég fagna þessu frumvarpi þess vegna. Mér þótti athyglisvert það sem fram kom í máli hæstv. ráðherra að skattyfirvöld hafi áður óskað eftir heimildum sem þessum, jafnvel fleiri og ítarlegri en hér er fjallað um, og á þær óskir hafi ekki verið hlustað. Þær hafi ekki náð fram að ganga. Það er gott að breyttir tímar eru í fjármálaráðuneytinu hvað það varðar. Ég get líka tekið undir orð hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur að lög af þessu tagi hefðu átt að vera komin í gildi fyrir löngu síðan. Ég vil þó segja að betra er seint en aldrei og fagna orðum hv. formanns efnahags- og skattanefndar um að hann hyggist halda fund á morgun til að fjalla um þetta mál og vinna það bæði hratt og vandlega. Það er auðvitað hægt, þetta er ekki umfangsmikið mál í sjálfu sér. Frú forseti. Ég hef verið talsmaður þess að gripið verði til ráðstafana til að koma í veg fyrir undanskot eigna, bæði í aðdraganda og kjölfar hrunsins. Ég flutti ásamt fleiri þingmönnum Vinstri grænna sl. haust, í byrjun nóvember, frumvarp þar sem gert var ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið fengi heimildir til að kyrrsetja eignir eigenda og stjórnenda gömlu bankanna í því skyni að koma í veg fyrir undanskot eigna. Þetta frumvarp náði ekki fram að ganga og var ekki einu sinni tekið á dagskrá Alþingis í vetur. Það er í rauninni með ólíkindum eftir á að hyggja því þetta var frumvarp til breytinga á neyðarlögunum og hefði átt að vera einfalt mál. Forsendur þess að það var flutt voru að þá hafði í raun engin rannsókn verið hafin á aðdraganda hrunsins eða hruninu, engin sakarannsókn hafin. Hinn sérstaki saksóknari tók ekki til starfa fyrr en um og upp úr 20. janúar á þessu ári og rannsóknarnefnd Alþingis var sett á laggirnar í desember. Á þessu ári hafa orðið þáttaskil í rannsóknum á þessum málum sem betur fer. Embætti hins sérstaka saksóknara hefur verið eflt verulega og af því að menn hafa stöðu grunaðra og rannsókn sakamála er hafin er hægt að grípa til heimilda í lögum til kyrrsetningar eigna. Það orðalag sem er í ákvæðinu í 1. gr. um framkvæmd og gildi kyrrsetningar, hvernig með skuli fara, er sama og orðrétt upp úr lögum um rannsókn og meðferð sakamála. Hér er í rauninni verið að veita skattrannsóknarstjóra sömu heimildir og eru tiltækar við rannsókn sakamála til kyrrsetningar. Í upphafi umsagnar fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er lagt til að bætt verði í lög um tekjuskatt ákvæði sem ætlað er að koma í veg fyrir að skattaðilar geti komið sér undan greiðslum opinberra gjalda með því að flytja eða færa eignir úr sinni vörslu í hendur annarra.“ Það er sem sagt til þess ætlast að hægt sé að kyrrsetja eignir svo þær verði ekki færðar annað, t.d. í hendur nákominna ættingja, vina, kunningja, skotið úr landi eða hvað sem er. Þá hljóta menn þó að spyrja: Hvað gerist ef sá gjörningur liggur fyrir, ef menn hafa þegar skotið undan eigum sínum og kyrrsetningin verður árangurslaus? Þá er því til að svara, sýnist manni eftir að hafa skoðað þetta stuttlega, að í 65. gr. gjaldþrotaskiptalaga er ákvæði um að ef kyrrsetning er árangurslaus, þ.e. ef engar eignir eru til að kyrrsetja, geti viðkomandi eða lánardrottinn krafist þess að bú skuldarans verði tekið til gjaldþrotaskipta. Það þýðir að um leið og slíkt er gert vegna skattkröfu, eins og hér er lagt upp með, er hægt að rifta öllum gjörningum í aðdraganda slíkra gjaldþrotaskipta. Almenna reglan er sex mánuðir en það eru alltaf, held ég megi fullyrða, allt að 24 mánuðum sem hægt er að rifta svona gjörningum. Ef menn hafa vísvitandi til að koma sér hjá skattgreiðslum flutt eignir til mjög nákominna ættingja er hægt að rifta allt að 24 mánuði aftur í tímann. Þetta skiptir verulega miklu máli og það er ástæða til þess fyrir þingheim allan að sýna nú ekki hik heldur afgreiða þetta mál hratt og vel því að almenna reglan er sex mánuðir. Frú forseti. Ég fagna þessu máli, fagna stefnubreytingu í fjármálaráðuneytinu og bind miklar vonir við að hv. efnahags- og skattanefnd auðnist að afgreiða þetta fljótlega.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu sem hér hefur orðið um þetta mál og vil bregðast við nokkrum atriðum sem nefnd hafa verið. Hv. þm. Pétur Blöndal nefndi þann hóp sem áætlað er á vegna þess að menn hafa ekki skilað inn framboðum … framtölum á réttum tíma.  Ég held reyndar og vil upplýsa að eitt af því sem er í skoðun til að gera skattframkvæmdina skilvirkari er að skattstjórar fái rýmri heimildir til að ljúka afgreiðslu minni mála þannig að færri en stærri mál lendi upp á borð æðri stjórnvalda í skattkerfinu. Hv. þingmaður nefndi það sem sagt er í athugasemdum um frumvarpið um hina almennu umræðu og þar er verið að vísa til hennar en ekki endilega fjalla um þann afmarkaða þátt málsins sem hér er. Þetta mál er þó auðvitað í samhengi við þá miklu umræðu sem orðið hefur um uppgjör á hlutunum í heild þó að það snúi að hinum skattalega þætti í þessu tilviki. Menn verða að hafa í huga að það getur oft verið erfitt að sanna sök í refsimálum og stundum kemur í ljós að menn hafa nýtt sér, eins og hv. þm. Pétur Blöndal nefnir, smugur í lögunum. Eitthvað sem er það sem forðum var kallað, ég held hér í þessum ræðustóli, löglegt en kannski siðlaust. Þó að engin önnur refsiverð háttsemi sannist næst þó iðulega utan um skattaþáttinn og oft getur niðurstaða viðamikilla sakamála eða rannsóknarmála endað þannig að skattalagabrot sannast en ekkert annað. Þess vegna er það þannig t.d. í sambandi við þær miklu tilfærslur á fjármunum, sem sögur og að einhverju leyti staðfestar upplýsingar greina að hafi átt sér stað í aðdraganda hrunsins, að erfitt getur verið að sýna fram á að þar hafi verið brotin lög sem varða starfrækslu fjármálafyrirtækja eða fyrirtækja en þær kunna að tengjast atferli sem ekki fær staðist í skattalegu tilliti. Þetta er skatturinn auðvitað að rannsaka og reyna að draga að upplýsingar um í samstarfi við fleiri aðila. Ég tek undir með hv. þingmönnum sem hér hafa talað um mikilvægi þess að rannsaka þessa hluti. Mikið er lagt í þann þátt mála og stórauknir fjármunir settir í það starf og það þarf örugglega áfram að bæta við, t.d. hjá rannsóknarnefnd Alþingis þannig að hún geti ekki bara lokið sinni skýrslu nú á haust- eða vetrarmánuðum heldur fylgt þeim síðan lengra eftir eins og ætlunin hefur verið. Það hefur verið ákveðið að auka sérstaklega við fjárveitingar hins sérstaka saksóknara um allt að 100 millj. kr. einmitt til að rannsaka sérstaklega fjármagnsflutninga og færslur í fjármálafyrirtækjum og bönkum í aðdraganda hrunsins. Þetta er mjög mikilvægur og stór þáttur þessara mála sem þarf að sjálfsögðu að greina og það getur gagnast skattinum vel að vera þátttakandi í og fá aðgang að slíkum upplýsingum. Ég get tekið undir að þetta frumvarp hefði mátt koma fyrr fram. Ég vil þó benda á að ýmislegt hefur þegar áunnist frá áramótum. Í vetur voru teknar í gegn breytingar sem voru og eru liður í að styrkja stöðu skattyfirvalda, t.d. veita skattinum ríkari aðgang að upplýsingum og taka á skattlagningu atvinnurekstrar á lágskattasvæðum eða aflandssvæðum. Innleiðing svokallaðra CFC-reglna er gagngert í því tilliti að hægt sé að ná utan um skattlagningu fyrirtækja sem eru með dótturfélög eða starfsemi á lágskattasvæðum og höfðu að óbreyttu möguleika á að færa þangað fjármuni, láta hagnað koma fram þar og sleppa þannig hjá eðlilegum skattgreiðslum. Á grundvelli þessara reglna sem ég vitnaði til er hægt að skattleggja samstæðuna í heild sinni í því hlutfalli sem hið íslenska eignarhald er í félagi á aflandssvæði og ná þannig eðlilegri hlutdeild í heildarskatttekjum. Ég get einnig glatt hv. þingmenn með því að mjög líklega er meira á leiðinni, þ.e. ýmsir fleiri þættir þessara mála eru í skoðun og ég geri fastlega ráð fyrir því að fyrir haustþingið verði frekari aðgerðir á þessu sviði lagðar fyrir. Menn hafa mæðst í mörgu í fjármálaráðuneytinu í vetur, eins og ég veit að hv. þingmönnum er kunnugt um, og menn hafa kannski ekki haft tíma til að klára alla hluti eins hratt og þeir hefðu gjarnan viljað. Þetta er þó hingað komið, viðleitni af okkar hálfu, og ég tek að lokum undir með hv. þingmönnum að það væri mjög æskilegt ef þetta mál gæti fengið hér skjóta en að sjálfsögðu vandaða afgreiðslu. Þegar það er einu sinni fram komið liggur fyrir að þetta eru áform skattyfirvalda, það eru ákveðin skilaboð sem fara sína leið. Því fyrr eftir að málið er opnað með þessum hætti sem skattyfirvöld fá þessar heimildir í hendur, því betra. Það verður að sjálfsögðu í höndum þingsins og viðkomandi nefndar að meta það mál en ég get ekki leynt þeirri skoðun minni að það væri æskilegt að þetta mál fengi afgreiðslu sem fyrst.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kom inn á margt bitastætt í sinni lokaræðu varðandi það sem hefur komið fram í umræðunni. Ég saknaði eins atriðis og það voru viðbrögð við því sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði í sinni ræðu sem mér fannst mjög athyglisvert. Samkvæmt umfjöllun fjölmiðla hafa ýmsir aðilar í samfélaginu skráð eignir á nákomna ættingja og samkvæmt því sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hélt hér fram í ræðu sinni er hugsanlegt samspil á milli þessara laga sem við fjöllum um núna og gjaldþrotalaganna. Hún nefndi að í gjaldþrotalögunum væri það þannig að ef ekki væri hægt að kyrrsetja eignir af því að eignirnar hefðu gufað upp væri hægt að fara í gegnum gjaldþrotaskipti og hægt væri að ógilda slíka gjörninga í tvö ár eða 24 mánuði. Mér fannst þetta mjög athyglisvert og ég vil spyrja hvort þetta sé réttur skilningur hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að ef við samþykkjum frumvarpið sem við fjöllum um núna, sem heitir skattrannsóknarstjóraheimild til þess að kyrrsetja eignir hjá þeim sem verið er að rannsaka, ef eignirnar eru horfnar af því að menn hafa skráð þær á nákomna ættingja eða með öðrum hætti komið þeim undan, virkjast þá gjaldþrotalögin þar með og verða þá þessir gjörningar ógildir? Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram hér í 1. umr. þessa máls af því að þetta var mjög athyglisverður punktur sem hefur verið svolítið til umræðu í samfélaginu. Erum við sem sagt að veita svigrúm til þess að þeir gjörningar verði ógildir?

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir dró inn í umræðuna mjög áhugaverðan punkt sem lýtur sem sagt að því að ef kyrrsetning er árangurslaus hvort þá stofnist möguleiki á kröfu til gjaldþrotaskipta í skilningi þessarar greinar gjaldþrotaskiptalaganna og hvort skattrannsóknarstjóri, eða öllu heldur tollstjóri fyrir hans hönd, geti talist í skilningi þeirrar lagagreinar lánardrottinn eða kröfuhafi sem hafi þennan rétt. Ég held að þetta sé atriði sem væri mjög æskilegt að hv. þingnefnd kannaði. Í mínum huga væri ákjósanlegt og sjálfsagt að svo væri, að það væri hægt að fylgja málinu eftir ef kyrrsetning er árangurslaus. Það felur m.a. í sér þennan möguleika sem gæti verið mjög mikilvægur til að tryggja fullnustu skattskuldarinnar, fjársektarinnar eða sakarkostnaðarins, að það væri hægt að rifta gerningum sem hefðu fært eignir frá þeim sem skuldina á til annarra sem kyrrsetningin sem slík býður ekki upp á. Ég hvet til þess, af því að ég heyri að hér eru nefndarmenn úr efnahags- og skattanefnd, að þessi þáttur málsins verði skoðaður. Vonandi er það svo að líta megi á lögin með þessum hætti eða skýra í þessu frumvarpi að menn vilji að í þessum skilningi sé ríkisskattstjóri eða tollstjóri lánardrottinn eða kröfuhafi þannig að hann geti fylgt málinu eftir. Ef ekki mundi væntanlega það að tryggja það algjörlega með óyggjandi hætti hugsanlega kalla á breytingu á lögum um gjaldþrotaskipti en það er þá eitthvað sem menn yrðu að skoða.

Virðulegi forseti. Þessar upplýsingar sem hér koma fram eru væntanlega enn ein rökin fyrir því að við ættum að drífa okkur í að skoða þetta mál mjög hratt, en auðvitað vandlega, hér í þinginu svo að við lendum ekki í því að svona mál hugsanlega fyrnist. Nú er bráðum liðið eitt ár síðan bankarnir hrundu og það kemur annað ár eftir það ár o.s.frv. þannig að þetta finnst mér segja okkur að við eigum að drífa í að koma þessu máli í gegn sem allra fyrst. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að við hefðum átt að vera búin að gera það fyrir löngu síðan. Best hefði auðvitað verið að við hefðum verið með lagasetninguna skýra að þessu leyti áður en bankarnir hrundu en menn verða stundum værukærir þegar vel gengur og hlusta kannski ekki nógu vel á yfirvöld sem vilja fá auknar heimildir. Eins og ég skil málið göngum við líklega ekki lengra en þangað sem Norðurlöndin eru nú þegar komin í sinni löggjöf þannig að þegar það bætist við að þessi lög geta tengst gjaldþrotalögunum, og þar eru fyrningarfrestir 24 mánuðir gagnvart uppskiptum sem við ræddum um áðan, finnst mér það líka benda til þess að við eigum að drífa okkur í að klára þessi lög sem allra fyrst.