Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Við 2. umr. þessa máls lét ég þess getið að ég mundi við 3. umr. flytja brtt. ef sú fjáröflunartillaga, sem minni hl. heilbr.- og trn. flutti, yrði felld. Mér hefur ekki snúist neitt hugur í þessu efni, en sú tillaga, sem ég hugðist flytja, fjallar um önnur lög en hér er flutt breyting á og það út af fyrir sig er ekkert einsdæmi hér á hv. Alþ. að fluttar séu tillögur í sama máli um breytingar á ýmsum lögum. Hafa allar ríkisstj., held ég, gengið mjög á undan í þeim efnum. Hins vegar er þetta út af fyrir sig ekki sérlega þingleg meðferð. Í öðru lagi er þannig ástatt að þetta mál er áfram keyrt með sama hraða og verið hefur áður og virðist eins og það liggi allt við að flýta því sem framast er hægt. Hins vegar er mínum málum þannig háttað núna að ég á að vera á öðrum fundi, sáttafundi í einum af þeim vinnudeilum sem nú standa yfir, og get því ekki verið hér viðstaddur við þær umr. sem ég hefði gjarnan viljað að hér færu fram nú við 3. umr. Þess vegna mun ég nú hverfa frá því að flytja þessa brtt., en vona að menn skilji það sem ég hef verið að reyna að segja við þessa umr., að Fjármunir Atvinnuleysistryggingasjóðs, þær krónur, sem þar eru til ráðstöfunar, verða ekki á sama tíma notaðar nema til eins verkefnis í einu. Og ef hv. Alþ. ætlar að velja þann kostinn að verja sjóðnum nú í þetta nýja verkefni sem út af fyrir sig er mjög gott mál, ekki er ég neitt að draga úr því, þá er sjálfsagt að menn hafi í huga að það hlýtur að skerða önnur verksvið sjóðsins, og ef hv. þm. Sverri Hermannssyni, sem nú er að ganga út, finnst ég tala með bankastjóratón, þá er þetta bara einfaldur sannleikur sem ég veit að hann skilur manna best, enda má vera að hans aðstæður séu stundum slíkar. Hann hefur fengið svo góða fyrirgreiðslu til sinna mála frá ýmsum sjóðum að vel getur verið að honum finnist að það sé sjálfsagt að sjóðir geti gert svona hluti, en það er nú því miður ekki. Þetta er aðeins lögmál og staðreyndir. Hins vegar mun ég, eins og ég sagði við 2. umr., greiða atkvæði gegn því að þessar grundvallarbreytingar verði nú gerðar á Atvinnuleysistryggingasjóði sem eru gerðar þvert ofan í ráðleggingar þeirra sem hefur verið leitað umsagna hjá og að öðrum algjörlega forspurðum. Málið er til komið eins og hér var rakið við 2. umr. og öllum hv. alþm. er kunnugt að hér er um að ræða samningamál í einhverri hörðustu vinnudeilu sem verið hefur á Íslandi. Málið er þess vegna býsna viðkvæmt. Það er auðvitað ekki vegna þess að ég sé ekki, eins og ég hef margtekið fram, fyllilega sammála því að það er mjög brýnt úrlausnarefni að konur fái þann rétt sem um ræðir í þessu frv. Það er ekki það málefni sem hér er um deilt, enda vona ég að störf mín að því máli á undanförnum árum sanni hver afstaða mín hefur verið til þeirra efna. Heldur er aðeins það að hér er verið að gera grundvallarbreytingu á Atvinnuleysistryggingasjóði sem ég er andvígur.



Virðulegi forseti. Við 2. umr. þessa máls gerði ég að umræðuefni með nokkrum orðum hvað hv. flm. þessa frv. ætluðu sér að skera niður af þeim verkefnum sem Atvinnuleysistryggingasjóður hefur fjármagnað á undanförnum árum ef ekki yrði séð fyrir sérstökum tekjustofni til þess að mæta þeim útgjöldum sem á sjóðinn á að leggja samkv. frv. Nú hefur það gerst að búið er að fella till. frá minni hl. heilbr.- og trn. þess eðlis að sjá fyrir tekjustofnum á móti þessum útgjöldum. Ég varð þess ekki var að fram kæmi í umræðunum við 2. umr., ég skal þó ekki fullyrða það því að ég var ekki til loka umræðnanna, en ég varð þess ekki var að neinar ábendingar kæmu frá hv. flm. um hvað það væri sem þeir teldu að mætti fremur mæta afgangi þegar þessari nýju kvöð yrði bætt á sjóðinn. Mér finnst að það væri æskilegt núna áður en loka atkvgr. um málið fer fram að menn fengju einhverja vitneskju um það, þegar það er sýnt að þessu verður ekki bætt á Atvinnuleysistryggingasjóð nema því aðeins að skerða eitthvað annað - að menn hefðu þá einhverja vitneskju um hvað það væri sem ætti að skerða. Það kom fram í umræðunum við 2. umr. að t.d. í sambandi við Hafnabótasjóð, þar sem Atvinnuleysistryggingasjóður hefur lánað töluvert stóra upphæð sem hefur farið að mestu leyti til þess að fjármagna hluta sveitarfélaganna í hafnarframkvæmdum, að nú liggur fyrir hjá Atvinnuleysistryggingasjóðsstjórn lánsumsókn vegna Hafnabótasjóðs upp á 60 millj. kr. Mér þætti því fróðlegt um það að vita hvort hv. flm. eða aðrir stjórnarliðar gætu upplýst um það hvort það yrði kannske eitthvað dregið úr þessari fyrirgreiðslu sem ég tel mjög brýna vegna hinna ýmsu sveitarfélaga sem eiga í mjög miklum erfiðleikum með að fjármagna sinn hluta framkvæmdanna. Mér hefði þótt vænt um það ef t.d. hæstv. samgrh. hefði getað eitthvað sagt um það hvort honum þætti ekki illa horfa varðandi fjármögnun á Hafnabótasjóði ef Atvinnuleysistryggingasjóður yrði til þess neyddur að kippa að sér hendinni varðandi lánveitingar til Hafnabótasjóðs. Og svo mætti fleira telja, fleiri liði, svo sem kemur fram í umsögn stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs um ráðstöfun á fjármagni sjóðsins á undanförnum árum. Ég lýsti því yfir við 2. umr. þessa máls að þó að svo færi að felld yrði till. okkar í minni hl. heilbr.- og trn. um að sjá fyrir tekjum vegna útgjalda Atvinnuleysistryggingasjóðs, þá mundi ég greiða atkv. með málinu við lokaatkvgr. og ég hef ekki breytt afstöðu minni til þess. En mér finnst að það væri æskilegra að einhverjar hugmyndir væru um það gefnar hvað það er sem á að skerða, því að ráðstöfun þess fjár úr Atvinnuleysistryggingasjóði, sem hér liggur fyrir, er með þeim hætti að hér er um mjög brýn og nauðsynleg verkefni að ræða og kannske erfitt að gera upp á milli þessara atriða ef til þess kemur að þurfi að draga úr fyrirgreiðslu. Ég a.m.k. teldi það mjög varhugavert ef þessi aukni baggi, sem setja á á Atvinnuleysistryggingasjóð, yrði til þess að draga úr fyrirgreiðslu til Hafnabótasjóðs. Ég teldi það mjög varhugavert og mér þætti því vænt um ef einhver hv. flm. frv. eða einhverjir aðrir hv. þm. úr stjórnarliðinu og hæstv. ríkisstj. gætu um það upplýst hvað yrði fyrir barðinu á niðurskurði ef og þegar til þess kemur, sem mér sýnist að verði. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en hæstv. samgrh. er ekki kominn í salinn enn. Ég hefði gjarnan viljað fá að heyra álit hans á þessu, hvort honum þyki það ekki slæm tíðindi ef samþykkt þessa frv. verður til þess að skerða lánafyrirgreiðslu Atvinnuleysistryggingasjóðs til Hafnabótasjóðs. Það er stór hluti sem hefur farið til Hafnabótasjóðs af ráðstöfunarfé Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð og ekki tefja umr. frekar, en ég vildi þó ítreka þetta ef hægt væri að fá einhverjar frekari upplýsingar að þessu lútandi.



Herra forseti. Ég tók til máls við 1. umr. þessa máls og lýsti þar viðhorfum mínum til þess í stuttu máli á þá leið að ég hef verulegar aths. að gera við frv. eins og það er lagt fram. Aðallega felast þær þó í því, að hér er gert ráð fyrir að fæðingarorlof nái einungis til kvenna sem vinna úti sem kallað er. Hinar, sem ekki geta með neinu móti komið því við að vinna úti, fá ekkert fæðingarorlof. Hér er verið að leggja fram frv. til l. um að setja í lög almennar heimildir um fæðingarorlof, og þegar um slíkt er að ræða finnst mér að það sé meinbugur á málinu að það skuli ekki ná til allra kvenna. Annað atriðið, sem ég gerði einnig að umtalsefni, var það að gert er ráð fyrir því að Átvinnuleysistryggingasjóður standi undir þeim kostnaði sem hér um ræðir. Atvinnuleysistryggingasjóður var stofnaður, eins og margsinnis hefur verið bent á í þessum umr., eftir einhverjar mestu vinnudeilur sem orðið hafa hér í landinu, árið 1955, og hann var stofnaður með samkomulagi og um sjóðinn og starfsemi hans hefur, að ég hygg, verið pólitískt samkomulag alla tíð. Þess vegna álít ég að það sé dálítið varhugavert nú að ákveða með lögum að breyta verksviði sjóðsins á þá leið sem hér er gert ráð fyrir. Það er rétt að hafa það í huga að Atvinnuleysistryggingasjóður hefur hagað starfsemi sinni þannig á undanförnum árum að hann hefur verið talsverður lánasjóður. Hann hefur að minni hyggju hagað starfsemi sinni skynsamlega með því að stuðla að atvinnuuppbyggingu, eflingu atvinnulífsins, víða um landið, sérstaklega þó á þeim svæðum og þeim stöðum, sem hafa verið í hættu varðandi atvinnuleysi, og komið þannig í veg fyrir atvinnuleysi, byggt upp atvinnulífið, sem er auðvitað þýðingarmikið fyrir þjóðarhag og efnahagsundirstöðu þjóðarinnar, en einnig sérstaklega komið í veg fyrir að atvinnuleysi skapist. Og þessi lánastarfsemi er á talsvert mörgum sviðum og hún hefur verið veruleg. Atvinnuleysistryggingasjóður hefur lánað til hafnarbóta. Hann hefur lánað til fiskiðnaðar og annars iðnaðar. Hann hefur lánað til ýmiss konar atvinnuaukningar, t.d. í sambandi við hina miklu uppbyggingu skuttogaraflotans. Þá má segja að Atvinnuleysistryggingasjóður hafi lagt verulegt lóð á vogarskálina á mörgum þeim stöðum þar sem einmitt þurfti að styrkja atvinnulífið til þess að tryggja að þessir staðir gætu komist yfir skuttogara. Það má nefna marga staði allt í kringum landið í þessu sambandi. Þá hefur hann einnig lánað í vatns- og hitaveitur, í orlofs- og félagsheimili, svo að fleiri dæmi séu nefnd. Mér er kunnugt um það að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur þegar unnið að því hvernig hún gæti hugsanlega staðið að lánastefnu og lánastarfsemi á þessu ári, og hafa farið fram viðræður, t.d. á milli forráðamanna Byggðasjóðs og Atvinnuleysistryggingasjóðs, um það hvernig þessir sjóðir gætu staðið að lánastarfsemi á vissum sviðum á þessu ári. Ef þetta frv. yrði samþ. nú fyrir mitt ár yrði auðvitað að endurskoða þessa starfsemi alla frá rótum og það gæti haft talsverð áhrif, sérstaklega eins og nú er ástatt í þjóðfélaginu. Það er að vísu á stefnuskrá núv. ríkisstj. að stuðla að fullri atvinnu í landinu, eitt þýðingarmesta atriðið á stefnuskrá stjórnarinnar, en eigi að síður, miðað við það ástand, sem verið hefur, og þá þróun, sem við búum við um þessar mundir og ástæða er til að ætla að verði enn um sinn, þá er einmitt hætta á því að það geti skapast atvinnuleysi þrátt fyrir þennan ásetning ríkisstj. Það bryddar á því sums staðar. Þess vegna held ég að það væri mjög miður ef kippt væri stoðum undan fjárráðum Atvinnuleysistryggingasjóðs í þessu sambandi. Ég hygg að það væri í raun og veru mjög æskilegt ef hægt væri að ná samkomulagi um slíkt mál sem þetta, og ég er ekki viss um nema það sé möguleiki á því, að það sé hreinlega hægt að ná samkomulagi í þinginu um að setja í lög fæðingarorlof kvenna ef það væri reynt. En ég fyrir mína parta vil átelja það að setja svona stórt mál fram í þinglok þegar menn eru að rembast við að reyna að ljúka þingi nú fyrir helgi og sækja það af talsverðri hörku og sóknarþunga. Ég sé að á laugardagskvöldið, frá kl. 9 og allt fram undir miðnætti, fóru fram umr. um þetta mál hér í deildinni. Auðvitað veit ég að þm. eru skyldir til þess að taka þátt í þingstörfum á laugardagskvöld,um ef þeir eru boðaðir til þess, en þó verður þetta að teljast óvenjulegt miðað við það að hér er ekki um að ræða stjfrv., heldur þmfrv. Ég er á þeirri skoðun að þetta mál þyrfti meiri undirbúning, og ég held að flm. málsins gætu verið fullsæmdir af því að fresta málinu til hausts og láta fara fram frekari undirbúning og að málið verði flutt hér á þinginu á hausti komanda. Ég álít að það sé út af fyrir sig mjög góðra gjalda vert að sýna málið í þinginu nú. Þá fá menn tækifæri til þess að hugsa það og athuga það nánar fyrir haustþingið, og mér býður í grun að það séu möguleikar á því að fá samkomulag milli þingflokkanna um að lögfesta fæðingarorlof í íslenskum lögum. En þá vil ég enn þá leggja á það áherslu að ekki verði gerður á þarna sá hinn mikli munur sem hér er um að ræða - og undirstrika það enn einu sinni - milli kvenna, sem erfiðast eiga að öllu leyti og ekki vinna úti og falla ekki undir þetta frv., eins og það er hér lagt fram, og kvenna, sem vinna úti. Þess vegna álít ég að það væri eðlilegast að vísa þessu máli til ríkisstj. til nánari athugunar og undirbúnings fyrir næsta þing. Ég vil aðeins setja það fram sem ábendingu án þess að ég geri um það beina tillögu.



Herra forseti. Það hafa vakið nokkra furðu mína þau ræðuhöld sem fram hafa farið um þetta mál og hafa því miður vakið hjá mér grunsemdir um það að þrátt fyrir allt séu íslendingar ekki eins nútímalega hugsandi að því er varðar jafnrétti karla og kvenna og ég hafði vænst og eins og ég hef raunar hvað eftir annað látið hafa eftir mér á ýmsum vettvangi. Ég hef gerst svo djörf að fullyrða það að afstaða íslendinga gagnvart konum birtist í mjög nútímalegri löggjöf og viðurkenningu á fyllstu réttindum kvenna og barna, jafnrétti kvenna og karla og ýmiss konar bættri félagslegri aðstöðu kvenna frá því sem áður var. Umr. um þetta mál hafa verið þess eðlis að hér hafa ýmsir ræðumenn sagt í sömu ræðunum: Þetta mál er ekki nógu gott vegna þess að það er of stórt. Þetta mál er heldur ekki nógu gott vegna þess að það er of lítið. Það er of stórt fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð, það er of lítið fyrir það sem þeim finnst vera svipfallegt gagnvart kjósendum sínum. - Niðurstaðan er sú að þessum sömu hv. þm. finnst réttast að gera ekki neitt. Það er von að maður spyrji sjálfan sig: Hver er vilji þessara hv. þm.? Hver er hugur þessara hv. þm. til sjálfsagðra nútíma réttarbóta? Hver er hugur þessara hv. þm. til réttarstöðu nýfæddra barna, sömu hv. þm. og fyrir nokkrum dögum greiddu atkv. með því að leiða það í íslensk lög að félagslegar ástæður einar saman séu fullnægjandi sem heimild til þess að fá fóstri eytt. Í öllum þeim löngu og miklu umr., sem fram fóru um fóstureyðingamálið, kom oft fram hjá nokkrum hv. þm. sú röksemd að að sjálfsögðu væri það hin mesta hneisa að lögleiða að félagslegar ástæður gætu verið heimild til fóstureyðingar, vegna þess að það væri svo vel búið að íslenskum konum og börnum þeirra á Íslandi að slíkrar lagaheimildar gæti ekki verið þörf. Einstaka mjög varkárir menn bentu á það og kannske ekki síst kaþólskir menn utan úr löndum, að lögfesting ákvæðis um það að félagslegar ástæður gætu verið heimild til fóstureyðingar fælu í sér þá hættu að þjóðfélagið gæti orðið heldur tregt til þess að bæta félagslegar aðstæður þeirra kvenna sem erfiðast ættu með að hugsa um börn sín. Nú höfum við rétt - á laugardaginn, ef ég man rétt, - lokið við afgreiðslu þessa margumrædda fóstureyðingamáls, leitt þetta nýja fyrirkomulag í lög, að félagslegar ástæður geti verið þannig, að rétt sé að heimila fóstureyðingu af þeim sökum. Í gær var svo í nágrannakjördæmum Reykjavíkur haldinn hátíðlegur mæðradagurinn sem svo er nefndur þar sem menn sýna af fórnfýsi sinni hvern hug þeir bera til mæðra í þeim hópi sem á erfiðast í þessu þjóðfélagi. Á mánudegi og líka á laugardegi fyrir þennan mæðradag ræða menn um það í Alþ. af fyllstu alvöru að það að veita lægst launuðu konunum á vinnumarkaðnum þá réttarbót að þeim verði kleift að vera heima hjá nýfæddu barni í 12 vikur eftir fæðingu þess muni kannske geta sett samgöngumál landsins úr skorðum. Menn eru þá búnir að gleyma því að á laugardaginn samþykktu þeir félagslegar ástæður sem heimild til þess að eyða lífi sem síðar getur orðið að börnum. Það hefur mjög mikla þýðingu, þótt ekki sé nema fáar vikur framan af ævi barns, að móðir þess geti verið heima hjá því. Jafnvel þótt hún eigi fullt hús af börnum, þá hefur það ómetanlega þýðingu fyrir hið nýfædda barn og móður þess líka að hún sé heima hjá því, geti haft það á brjósti og sinnt því sjálf. Við skulum viðurkenna að þetta gerist ekki hjá þeim konum, sem eru háðar þeim atvinnutekjum sem þær hafa haft, nema þær haldi þessum sömu tekjum á meðan á fríi vegna barnsburðar stendur. Mér dettur ekki í hug að halda að sú kona, sem sinnir að öllu leyti heimilisstörfum sínum og þótt hún hafi þunga starfsbyrði og sé heima hjá barni sínu sem hún hefur nýlega fætt, skilji ekki aðstöðu konu, sem aðeins tveim vikum eftir fæðingu á að standa upp á endann frá kl. 9 að morgni til kl. 6 að kvöldi, e.t.v. við afgreiðslu, og kannske örlítið lengur á meðan hún gengur frá í fyrirtækinu. Það getur verið á mismunandi þægilegum vinnustað, en alla vega sé um að ræða konu með langan og erfiðan vinnudag. Getur konan, sem heima er í þessu tilviki, þá séð ofsjónum yfir því að konan, sem framfærir heimili sitt af þessu erfiði, haldi launum á meðan hún er í fríi til þess að jafna sig eftir barnsburðinn eða sinna barni sínu? Það er harla ólíklegt. Ef ég er nýrisin upp frá barnsburði, þá dettur mér ekki í hug að halda að ég eigi kröfu til sams konar launa og konan úr frystihúsinu eða mjólkurbúðinni, sem er sama tíma að jafna sig eftir barnsburð og ég, ef ég hef haft tækifæri til þess að vera heima hjá mínu barni bæði fyrir og eftir fæðingu og ekkert sérstakt er sem knýr mig út á vinnumarkaðinn. Mér dettur ekki í hug að halda að ég eigi rétt til þess sem hin konan vinnur fyrir. Og hún á sama rétt til þess þegar hún er í barnsburðarfríi að halda sínum launum eins og ef hún liggur í inflúensu. Dettur nokkrum í hug að halda því fram að það sé ranglæti gagnvart heimavinnandi konum eða bændakonum að kona, sem vinnur við ræstingu, í verslun eða á skrifstofu, haldi launum sínum þegar hún liggur þrjár vikur í hálsbólgu? Er það ranglæti gagnvart konu sem vinnur að öllu leyti á heimili sínu? Það er það ekki. Það er um tvö mál að ræða. Hitt er rétt, að það þarf vissulega að styðja og styrkja þær konur sem verja ótrúlega löngum vinnudegi í að sinna heimili sínu af alúð og hugsa um fjölda barna sinna og eiga mjög erfiða aðstöðu. Það er gert með svokölluðum fæðingarstyrk. Það kann að vera að þetta nafn, fæðingarorlof, hafi nokkuð verkað til þess að drepa þessu máli á dreif. Það, sem hér er um að ræða, er aðeins að það séu metin lögmæt forföll frá vinnu á vinnumarkaðnum að kona fái frí til barnsburðar og til þess að sinna barni sínu um nokkurn tíma. Þessi kona þarf líka að sinna heimili sínu og öðru því sem til fellur eins og konan sem heima er. Við megum ekki láta þessi tvö mál spilla hvort fyrir öðru. Hitt er annað, að ég er sannfærð um að það er rétt að konur, sem vinna að framleiðslustörfum, t.d. í landbúnaði, eiga vafalaust hægara með að ná réttarbótum að þessu leyti til þegar lögleitt hefur verið að það séu lögmæt forföll og að laun séu greidd í fæðingarfríi öllum þeim konum sem laun taka fyrir vinnu sina, sé um að ræða föst laun eða fullt starf. Þetta var um þá röksemd, að þetta mál sé of smátt og sagt er að það nái ekki til nægilega margra. Við höfum hér á borðum okkar félagsmálasáttmála Evrópu sem okkur er ætlað að samþykkja að fullgiltur verði fyrir Íslands hönd. Í þessum félagsmálasáttmála er eitt ákvæði, sem segir að lögleitt skuli fæðingarorlof í minnst 12 vikur og er þá tekið þar fram að um sé að ræða almannasjóð eins og þessi er með nokkrum hætti. Ef vikið er að hinni röksemdinni, að þetta mál sé allt of stórt til þess að sjóður eins og Atvinnuleysistryggingasjóður ráði við það, og farið að ræða um þetta mál eins og part af samgöngumálum eins og hv. 5. þm. Vestf, gerði, þá skýtur þar líka mjög skökku við. Stærð þessa máls hefur verið mjög ýkt, og umsögn Atvinnuleysistryggingasjóðs, sem margir hv. þm. taka mið af, byggist á því að hér sé um að ræða miklu fleiri konur en upplýsingar, sem ég hef nú í höndum, benda til. Umsögn stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs ber þess óneitanlega merki að að henni hefur ekki staðið einn stjórnarmaður í Atvinnuleysistryggingasjóði sem er mikill áhugamaður um framgang þessa máls og raunar einn af flm. þess, hv. 8. þm. Reykv. Hann kom því ekki við að vera á þessum fundi, var hér í Alþ. að sinna nefndarstörfum í sjútvn. að ég held, og vissulega gætum við búist við því að þessi umsögn hefði verið öðruvísi ef hans atbeina hefði notið við á þessum fundi. Nú er það svo að margir hv. þm. hafa lýst því yfir að þeir muni þrátt fyrir ýmsa agnúa, sem þeir sjá á þessu máli, fylgja því við lokaafgreiðslu, - eða svo hefur mér skilist - en vilja nú samt vekja athygli á hve geysilega erfitt sé að leiða þetta sjálfsagða réttaratriði í lög, með því m.a. að leggja til að framlag atvinnurekenda til Atvinnuleysistryggingasjóðs sé hækkað úr 1% af launum í 1.9%. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir það að flm. þessarar till. ætla sér að nota þessar fáu konur, sem eru þær konur sem vinna lægst launuðu og erfiðustu störfin á vinnumarkaðnum, sem svipu á atvinnurekendur. Þeir ætla að segja við atvinnurekendur: Það er þessum konum að kenna að það verður að skattleggja ykkur að nýju. - Þegar konur eiga í hlut, þá haga þeir, sem þykjast bera hagsmuni þeirra mest fyrir brjósti, sér svona gagnvart þeim. En ef um er að ræða alls kyns greiðslur og af ólíkustu tegundum sem lagðar hafa verið á Atvinnuleysistryggingasjóð, þá heyrast ekki þessar röksemdir. En þegar komið er að því að leysa úr vanda þeirra kvenna, sem eiga erfiðast með að reka réttar síns í kjaramálum, sem hafa reynt það í 20 ár án árangurs, þá stendur upp hv. 3. þm. Reykv. og flytur till. í þingi um að þetta skuli kosta það að atvinnurekendur næstum tvöfaldi iðgjöld sín til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Halda hv. þm. að slík afstaða bæti aðstöðu þessara kvenna gagnvart atvinnurekendum eða á vinnumarkaðnum ef á að kenna þeim um það að það verði að tvöfalda framlag atvinnurekenda í þennan sjóð? Sama verður upp á teningnum að því er varðar ýmsa aðra hv. þm. Menn segja að það sé óviðfelldið að afgreiða þetta mál utan samninga mál, er varða Atvinnuleysistryggingasjóð, hafi alltaf verið afgreidd með samningum. Er þetta nú rétt? Þetta er ekki rétt. Mikilvæg breyting á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð var gerð þegar lögleidd var breyting á yfirstjórn hans. Annað er líka sem orkar mjög tvímælis í þessari fullyrðingu, því að um það er að ræða að stærstu breytingarnar að því er varðar fjárgreiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði hafa gerst fyrir atbeina ríkisstj. Og hvaða samningsaðstaða er það sem ríkisstj. hefur gagnvart sjóði sem ríkið greiðir helminginn af tekjunum í? Auðvitað er ekki hægt að kalla þá aðstöðu samningsaðstöðu á jafnréttisgrundvelli. Það er einfaldlega svo að ríkisstj. hafa verið eins djarftækar til þessa sjóðs og raun er á vegna þess að sjóðurinn hefur verið svo öflugur. En þegar þær konur, sem verst eru settar í atvinnulífinu, leita réttar síns með því að lagt er til að þessi skylda sé felld á þann sjóð, sem viðurkennt er að er eign launþegasamtakanna, og það á að nota tekjur þessa sjóðs, örlítinn part af þeim, til að veita þeim sjálfsagða kjarabót, þá hika menn við. Menn keppast við að segja: Það er auðvitað sjálfsagt að leysa þetta mál og ég fylgi því - mikil ósköp, en bara ekki samþykkja þetta mál. Það hafa liðið 20 ár og menn segja: Auðvitað viljum við að konurnar hafi fæðingarorlof. - Ef þetta mál verður ekki samþykkt geta eins liðið önnur 20 ár. Við erum eina landið á Norðurlöndunum sem ekki hefur haft manndóm í sér til að lögleiða þessa kjarabót - og þótt miklu viðar væri leitað. Það er verið að ganga frá upplýsingum um réttarstöðu kvenna á öllum Norðurlöndum núna. Þessar upplýsingar eiga að vera uppístaða í farandsýningu sem á að sýna á öllum Norðurlöndunum á mörgum stöðum og í mörgum löndum heims. Menn hafa sagt hver við annan fullir af stolti: Þarna verður hlutur Norðurlanda glæsilegur því að Norðurlönd standa framarlega í félagslegu öryggi og í jafnréttismálum karla og kvenna. - Hver verður hlutur Íslands? Ef þetta mál verður ekki samþykkt hér á Alþ. kemur til með að vera eyða í reit Íslands þar sem getið er um sjálfsagðar réttarbætur fyrir konur og sjálfsagðar réttarbætur þjóðfélagsins fyrir nýfædd börn. Ég verð að segja að mér sýnist það ekki vera rétt, sem hv. 4. þm. Austf. sagði hér áðan, að við þurfum miklu lengri tíma til að hugsa um þetta mál. Ég spyr: Er þetta í fyrsta sinn sem þessi skynsami, réttsýni hv. þm. heyrir minnst á fæðingarorlof kvenna? Ég veit ekki betur en að það sé full þörf á þessu í hans kjördæmi eins og annars staðar. Sé svo, þá held ég að hann ætti að verja eins og klukkustund til að kynna sér málið og jafnvel til að fylgjast hér með umr., og mundu þá kannske ljúkast upp augu hans fyrir því að þetta er mál sem hefur verið á döfinni áratugum saman. Og ég verð að játa að ég var svo einföld að mér datt ekki í hug annað en allir hv. þm. væru sammála um nauðsyn þess að málið fengi framgang. Ég hef alltaf haldið að það væri rétt, sem hv. þm. hafa oft sagt bæði innan þings og utan, að þeir væru raunverulega hlynntir þessu máli, ástæðan til þess að þetta væri ekki löngu komið í lög hefði verið sú að ríkissjóður hefði ekki haft bolmagn til þess að taka allt það stökk í einu að taka fæðingarorlof fyrir allar konur landsins inn í lög um almannatryggingar. Hugmyndir um það hafa verið uppi öðru hverju hér á Alþ. s.l. 15 ár a.m.k. Það hefur aldrei verið hægt vegna þess að almannatryggingakerfið hefur ekki haft bolmagn til þess og síst nú. Við höfum ekki haft nægilega háar ýmsar bætur aðrar í almannatryggingum og þess vegna vitum við það, þó að það væri glæsilegt að koma á kjósendafundi og segja: Ég vildi fá þetta fyrir allar konur - full 3 mánaða laun fyrir allar konur hvar sem þær vinna, en þm. aðrir voru bara svo slæmir að þeir vildu ekki samþykkja þetta. - Þetta væri ósköp vel hægt að segja, en mér er alveg ljóst, að það hefði ekki verið hægt, og ég kæri mig ekki um að reyna - og hef ekki gert það - að flytja mál um þetta atriði nema ég teldi að það væri nokkurn veginn einsýnt að hægt væri að ljá því fylgi. Ég taldi að svo væri þegar okkur hafði hugkvæmst sjóður sem með rökréttum hætti stæði þarna á bak við, hann væri fjármagnaður af atvinnurekendum sem sumir hverjir telja að eigi að standa undir þessum greiðslum beint. En við horfumst í augu við það að þeir hafa ekki bolmagn til þess. Þess vegna er það svo að sjóður, sem fjármagnaður er af atvinnurekendum, sveitarfélögum og ríki sameiginlega, er eini sjóðurinn sem með rökréttum hætti getur staðið þarna á bak við að því er þennan hóp varðar. Hitt er mér ljóst, að það eru ekki sömu rök fyrir því að þessi sjóður standi á bak við fæðingarorlof í öðrum stéttum kvenna. Mér er alveg ljóst að sá vandi er eftir að því er varðar þær sem ekki starfa á almennum launamarkaði, og fæðingarstyrkur til þeirra þyrfti sannarlega að vera hærri en hann er. En það þyrfti að leysa með öðrum hætti. Ég hef vakið athygli á því áður að í öðrum löndum er fæðingarorlof - ef við notum orðið fæðingarorlof - til þeirra kvenna, sem eru ekki launþegar á almennum vinnumarkaði, fjármagnað í frjálsum tryggingum innan almannatrygginga hvers lands, sjúkratryggingadeildar venjulega, og þá er það fjármagnað með iðgjöldum þeirra sem um er að ræða. Ég held, herra forseti, að ég hafi getið um helstu atriði sem ég vildi koma á framfæri til leiðréttingar á ýmsu því sem hér hefur verið sagt um þetta mál. Mér er ljóst að tími þingsins er orðinn naumur. Tími þingsins er takmarkaður. En mér er jafnljóst hitt, að nái þetta mál ekki fram að ganga er sómi þingsins takmarkaður.



Herra forseti. Mig langar til þess að segja örfá orð við þessa umr. um frv. um fæðingarorlof. Ég skal ekki vera langorður. Ég flutti nokkuð ítarlega ræðu um þetta mál s.l. laugardagskvöld, skal því láta mér nægja fá orð í þetta skipti. Ég get þó ekki látið hjá líða að benda á þann einstæða tvískinnung sem mér finnst koma fram í ræðum margra hv. þm. sem hver á fætur öðrum hafa lýst ákveðnu fylgi við þetta mál, talið það ágætt mál og þar fram eftir götunum, en það megi bara ekki undir neinum kringumstæðum samþykkja þetta frv. Ég hef verið að velta fyrir mér þeim röksemdum sem þessir þm., t.d. þeim sem hv. þm. Tómas Árnason kom með hérna áðan, og ég verð að segja að þær mótbárur vega ekki þungt í mínum huga. Fyrsta mótbáran hjá honum og raunar fleirum er sú að það sé ómögulegt að samþ. þetta frv. vegna þess að með því sé ekki tryggt að allar konur njóti fæðingarorlofs. Ég skal taka undir það með hv. þm. Tómasi Árnasyni að vissulega væri æskilegt að við gætum nú tryggt öllum fæðandi konum í landinu fæðingarorlof, og að því verður stefnt. Ég vék að því að verkalýðsbaráttan hér á Íslandi hefði að langmestu leyti unnist með áfangasigrum. Ef maður gæti ekki náð 100% sigri í eitt skipti, þá yrði að sætta sig við að taka sigurinn í nokkrum áföngum. Ég benti í laugardaginn á jafnréttislaunamál kvenna sem flutt var á hv. Alþ. fyrir nokkrum árum og gert var lítið úr af ýmsum sem um það fjölluðu, en þó hefur tryggt launajafnrétti kvenna við karla í sambærilegum störfum. En þessir hv. þm., sem harma það og telja sig ekki geta fylgt frv. af því að það tryggi ekki að allar konur í landinu fái þennan rétt, þeir hafa margir hverjir setið hér á Alþ. í mörg ár og í 20 ár hefur það verið í lögum að konur, sem vinna störf hjá ríki og sveitarfélögum, hafa átt rétt til þriggja mánaða fæðingarorlofs. Sá réttur var veittur þeim með lögum frá Alþ. Það er því rangt hjá hv. þm. Tómasi Árnasyni þegar hann staðhæfði áðan að réttindi sem þessi verði að fást fram fyrir samkomulag þeirra, sem stjórna Atvinnuleysistryggingasjóðnum, þ.e. fulltrúa aðila vinnumarkaðarins. Annað atriði, sem hann vék að og raunar fleiri þm. hafa vikið að, er að þeir segja að þetta frv. sé ekki nægilega undirbúið. Ekki hafa þeir fært nein rök fyrir því hvað á vanti um undirbúning þessa frv. Það eina, sem ég hygg að hafi komið fram í þessum efnum og ekki hefur verið hægt að svara nákvæmlega, er að við höfum ekki getað sagt hvað þetta mundi kosta upp á krónu af einni og mjög einfaldri ástæðu, þeirri að það er ómögulegt að segja fyrir um hversu mörg börn kunni að fæðast á þessu ári eða næstu árum af konum sem rétt ættu til fæðingarorlofs ef þetta frv. verður samþ. En mér, sem er búinn að sitja á Alþ. í 16 ár, finnst nú bregða nokkuð nýrra við í sambandi við samþykkt á frv. til útgjalda úr ríkissjóði eða öðrum sjóðum í landinu ef það hafa ævinlega verið fluttar nákvæmar upplýsingar um hvað slík frv. hafa í för með sér af útgjöldum. Ég þykist geta fullyrt það að í fjölda dæma hafa slíkar áætlanir ekki legið fyrir. Þetta um ónógan undirbúning, eins og hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir vék að áðan, er líka fjarstæðukennt vegna þess að þetta mál er hvergi nærri nýtt og er ekki flutt í fyrsta sinn nú. Mig minnir að árið 1960 hafi hv. þm. Margrét Sigurðardóttir flutt frv. svipað þessu og síðan hefur, má ég segja, a.m.k. einu sinni eða jafnvel oftar verið hreyft svipuðu máli sem þessu, auk þess sem málið hefur legið fyrir á þessu þingi í þáltill. sem Bjarnfríður Leósdóttir hefur flutt. Þessar mótbárur þeirra sem í reyndinni eru á móti þessu frv., en þykjast þó vilja styðja það, eru því í mínum huga afar léttvægar. Mér er vissulega fyllilega ljóst að það að samþykkja þetta frv. kostar nokkurt fé og mér er fyllilega ljóst að það fé verður að taka úr Atvinnuleysistryggingasjóðnum og mér er fyllilega ljóst að við það takmarkast að einhverju leyti möguleikar sjóðsins til þess að ráðstafa fé til annarra verkefna. Ég sé á skýrslu sem við fengum með umsögn Atvinnuleysistryggingasjóðs að á undanförnum árum hefur hann lánað allverulegar upphæðir, ef ég man rétt um 130 millj. kr., m.a. til bygginga félagsheimila víðs vegar um landið. Er það skyldara verkefni Atvinnuleysistryggingasjóðs að lána til slíkra hluta heldur en að veita fé til þess að greiða fæðingarorlof til kvenna úr verkalýðsstétt? Ég dreg það í efa. Nei, sannleikurinn er sá að við þm. stöndum hér í þeirri aðstöðu, sem við raunar gerum oft, að við þurfum að velja á milli valkosta. Í þetta skipti stöndum við frammi fyrir spurningunni: Viljum við verja nokkrum tugum milljóna á ári til þess að styrkja þær útivinnandi konur í þjóðfélaginu, sem hvað erfiðast eiga, með því að samþ. þetta frv. og veita þeim þriggja mánaða fæðingarorlof sem fjölmennur hópur kvenna í þjóðfélaginu hefur búið að í 20 ár, eða viljum við það ekki? Viljum við samþ. þetta þó að það kosti að það verði að draga úr lánveitingum Atvinnuleysistryggingasjóðs til annarra hluta? Þetta er spurningin sem hv. þm. standa frammi fyrir og verða að svara. Það þýðir ekki að drepa þessu á dreif með því að færa fram tylliástæður gegn frv. eins og ég var hér að víkja að og komið hafa fram í umr. Ég vil endurtaka að lokum það sem ég sagði á laugardaginn, að ef þetta frv. verður samþ., þá er náð að mínu viti mjög merkum áfanga í sögu verkalýðsréttinda í landinu. Og þau réttindi verða ekki aftur tekin, jafnvel þó að það sýni sig að samþykkt frv. þrengi um ráðstöfunarfé Atvinnuleysistryggingasjóðs, því að ef það kemur í ljós, þá verður heldur vikið að því ráði að efla tekjur Atvinnuleysistryggingasjóðs, svo að hann geti sinnt eðlilegum verkefnum, heldur en að kippa þeim réttindum til baka sem frv. þetta á að tryggja verkakonum í landinu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið frá því sem orðið er, en margt athyglisvert hefur þó komið fram sem ástæða væri til að orðfæra sérstaklega. Ég minnist þess að öll þau ár, sem ég veitti forustu í verkalýðssamtökum, var svar vinnuveitenda ávallt hið sama við þessari miklu réttlætiskröfu um fæðingarorlof kvenna: Hvar á að taka peningana? Og nú endurtekur sig sagan, og svarið er enn hið sama, en að vísu gefið af dálítið öðruvísi aðilum, - gefið af þeim aðilum sem að sínu leyti hafa þóst um árabil verið að berjast fyrir því heilagri baráttu að konur verkalýðshreyfingarinnar fengju fram þessi miklu mannréttindi. Ég orðlengi ekki frekar um þann tvískinnung sem í málflutningi þeirra kemur fram. Þar er spurt um hvar eigi að taka peningana. Þó að þessir hinir sömu menn séu jafnan tillöguglaðastir að leggja fram till. um auknar fjárveitingar úr ríkissjóði, þá brestur nú í böndunum geta Atvinnuleysistryggingasjóðs til þess að standa undir þessum fjárútlátum að þeirra dómi. Ég hef reynt að gera mér grein fyrir því hvaða fjárhæð yrði hér um að tefla, ef þetta frv. yrði að lögum. Ég býst við að mér skjátlist ekki mikið í því að þarna kunni að vera um 60 millj. kr. að tefla það sem lifir ársins, - 60 millj. sem hámarkstala. Þó skal ekki fullyrt að þetta sé hin rétta tala, en hún er ekki mjög fjarri hinu rétta. Það hefur áður verið tekið fram að menn eru þess albúnir að bæta Atvinnuleysistryggingasjóði upp það fé sem hann með þessum hætti þyrfti að verja til annars en þeirra nauðsynlegu athafna sem hann ella mundi veita fé til. En það verð ég að segja, að ég álít að það sé miklu brýnna og nauðsynlegra mál að verja fjármunum til þess arna heldur en t.d. að lána það til félagsheimila. Og í sambandi við það, sem hv. þm. Tómas Árnason benti á, að sjóðurinn hefði lánað til hafnarbóta, fiskiðnaðar, skuttogara o.s.frv., þá má þess gjarnan geta að við megum vænta þess að það sé liðin tíð að hann þurfi sérstaklega að verja peningum sínum til kaupa á skuttogurum þar sem mjög mun að sjálfsögðu draga úr þeim kaupum. 233 millj. kr. skildist mér á hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni á laugardaginn að mundu vera umfram það sem sjóðurinn er bundinn af lögum að verja fé sínu til. Ef hér er um 60 millj. eða lægri fjárhæð að tefla, þá er þetta ekki ofverk Atvinnuleysistryggingasjóðsins. Það er sama hvernig á málið er litið, hér er sjálfsagt réttlætismál á ferðinni og það er tóm hræsni og yfirdrepsskapur þegar menn telja framgangi þessa máls til foráttu það að allar konur í landinu njóti ekki þessara réttinda. Mestan rétt og nauðsynlegastan eiga konur verkalýðshreyfingarinnar, það fer ekki á milli mála. Og ég endurtek það sem ég áður hef sagt að þessi réttindamál vinnast í áföngum eins og önnur og þeim mun auðveldari verður eftirleikurinn þegar konur verkalýðshreyfingarinnar hafa náð þessum mjög mikilvæga rétti. Ég er sannfærður um að þegar upp verður staðið og þetta orðið að lögum, þá munu menn sjá að ýmislegt af því, sem hér hefur verið teflt fram og að mínum dómi er hreinn fyrirsláttur, hefði betur verið látið ósagt.



Herra forseti. Það hafa orðið miklar og langar umr. um þetta mál hér á Alþ. og af beggja hálfu verið lagður mjög mikill þungi í málflutninginn. Því hefur verið dróttað að mönnum að þeir hafi mælt um hug sinn þegar þeir hafa sagt að þeir væru hlynntir málinu í eðli sínu, en séu ekki reiðubúnir til þess að greiða götu frv. hiklaust nú á síðustu dögum þingsins. Ég hef hlýtt á þessar umr. með mikilli athygli, og ég verð að segja það að enda þótt mér kunni eins og öðrum að verða borið það á brýn að mæla hér um hug minn, þá er ég hlynntur þessu máli, en ég hef verið meðal þeirra sem efast um að málið sé nægilega undirbúið til þess að við getum afgr. það hér og nú. Mér finnst að fram hafi komið nokkrar athugasemdir, sem mér finnst ástæða til að minnast örlítið á, m.a. hjá hv. síðasta ræðumanni og hv. 4. þm. Reykn., Jóni Skaftasyni. Það hefur verið bent á að þetta væri verðugra verkefni en t.d. að lána til félagsheimila úti um land. Í fljótu bragði virðist þetta næsta eðlileg athugasemd. En ég vil leyfa mér að minna á að þegar atvinnuleysistryggingalögin voru sett í upphafi, þá var gert ráð fyrir því að þessi sjóður yrði ávaxtaður í öllum landshlutum, hann yrði ávaxtaður og varðveittur á þeim stöðum þar sem iðgjöldin voru til hans greidd. Og á sama hátt og lítið er á þennan sjóð sem eign verkalýðshreyfingarinnar, þá var til þess ætlast að verkalýðsfélögin á hverjum stað hefðu áhrif á og gæfu umsagnir um hvernig fjármunum sjóðsins yrði varið. Í framkvæmd var þetta þannig að það voru ekki nema tiltölulega mjög fá verkalýðsfélög sem fengu fé sjóðsins til varðveislu og ávöxtunar í sínu heimahéraði. En hins vegar var fé Atvinnuleysistryggingasjóðs ráðstafað af stjórn hans sem var hér í Reykjavík. Og stjórnin hefur alltaf haft þá skoðun, að því er ég best veit, að henni bæri þess vegna skylda til að ávaxta féð að nokkru með tilliti til þess hvaðan það var runnið. Þess vegna hefur það jafnan verið að mínu mati álit stjórnarinnar að sjóðnum bæri skylda til þess, jafnframt bótagreiðslum sem að sjálfsögðu fara um allt land eftir atvikum, að styrkja bæði atvinnufyrirtæki úti um landið og að styrkja félagslegar þarfir viðkomandi verkalýðsfélaga. Og það er nú svo að viða úti um landið eru verkalýðsfélögin einmitt aðilar að félagsheimilum og verkalýðsfélögin hafa notað Atvinnuleysistryggingasjóð til þess að hjálpa sér til þess að skapa þessa félagslegu aðstöðu fyrir sína félagsmenn. Það hefur verið sagt hér að sómi Alþ. lægi við að þetta frv. yrði samþ. hér og nú. Það kann að vera nokkuð rétt í því. En ég verð þó að segja það, að ég held að sómi Alþ. yrði mun meiri ef við létum ekki daginn ráða, hvenær þetta mál yrði til lykta leitt, heldur að það verði tekið á þessum málum í heild. Ég tel nefnilega að nú sé grundvöllur fyrir því að leysa mál allra fæðandi kvenna í landinu. Og það kann að vera að þetta framtak flm. og málflutningur hafi einmitt leitt í ljós að nú er vilji fyrir slíku, og þeirra heiður yrði þá ekki lítill ef sá árangur næðist. Að mínu mati má skipta honum eftir aðstöðu í 4 hópa. Í fyrsta lagi þær sem eru opinberir starfsmenn og hafa löngu náð þessum réttindum sem ákveðnu samningsatriði í kjörum opinberra starfsmanna. Og þar er það ríkið, sveitar- eða bæjarfélögin sem standa undir þessum greiðslum að öllu leyti. Í öðru lagi er sá hópur kvenna sem verið er að ræða um í sambandi við þessa lagasetningu, og ekki hafa notið þessara réttinda og ég tek fyllilega undir að eru mjög vel að því komnar og tími kominn til að þær njóti þessara réttinda. Í þriðja lagi nefni ég konur sem eru starfandi í atvinnulífinu, en ekki kæmu undir þessa tvo flokka sem ég hingað til hef nefnt, þ.e.a.s. konur sem starfa í landbúnaði. Það er nú svo að konur í sveitum eru allt frá því að starfa sem fullgildir bændur með meira en 8 stunda vinnudag alla daga ársins til þess að starfa sem hver önnur húsmóðir. En þó hygg ég að þær séu harla fáar sem vinna ekki meira eða minna að framleiðslustörfum. Og svo eru í fjórða lagi þær konur, sem eru húsmæður og gegna ekki öðrum störfum. Við þurfum sem sagt að leysa mál þessara þriggja síðast nefndu hópa og frv. fjallar um að leysa mál hóps nr. 2. Ég,man ekki eftir því að það hafi verið lagður á þetta neinn sérstakur þungi í þeim umr. sem hafa farið fram á milli verkalýðsfélaganna og atvinnurekenda. Það kann að vera að það sé hægt að ná þar einhverju samkomulagi. Og þá er spurning um leið hvort ekki sé hægt að ná inn í slíkt samkomulag ákvæði með hliðsjón af væntanlegri lagasetningu, þannig að ef Atvinnuleysistryggingasjóður verður valinn til þess að standa undir þessum greiðslum, þá verði jafnframt gert ráð fyrir því að þessar greiðslur verði e.t.v. ákveðin deild í Atvinnuleysistryggingasjóði og þá hækkuð íðgjöld til sjóðsins bæði frá atvinnurekendum og ríki og e.t.v. sveitarfélögunum. Ég tel að það sé einmitt upplagt að láta reyna á þetta í þeim samningaumræðum og viðræðum sem fram undan eru. Ég tel að jafnframt þyrfti að líta til þess hvort hægt væri að leysa þetta mál varðandi konur í sveitum. Rétt væri að leita til Stéttarsambands bænda, hvort það hefur ekki ráð til þess að mynda einhvern slíkan tryggingarsjóð, annaðhvort innan stéttarsamtakanna sjálfra eða í samráði við ríkisvaldið, þannig að þær gætu jafnframt komið undir þetta atriði. En þá er það síðasta og e.t.v. veigamesta atriðið, og það eru þær húsmæður sem gegna ekki öðrum störfum en húsmóðurstörfum. Þar detta mér helst í hug almannatryggingarnar. Það er nú svo að ef við vildum setja þetta allt saman undir þær tryggingar, þá leggjum við þessar byrðar að öllu leyti á herðar ríkisins þar sem niður hafa verið felld persónuleg iðgjöld til trygginga. Ég er ekki hrifinn af því að taka upp þátt úr tryggingakerfi annarra þjóða þar sem almennar lögbundnar tryggingar eru miklu skemur á veg komnar en hjá okkur, þar sem um er að ræða frjálsar tryggingar mismunandi bóta. Ég tel þess vegna að það væri vel viðunandi fyrir flm. frv. að þeir hafa náð þeim árangri og þeim yfirlýsingum sem hafa komið fram hér á þingi og að það yrði gengið út frá því sem vísu að sumarið yrði notað til þess að leysa þessi mál. Ég hef sem sagt ekki blandað mér í þessar umr. hingað til en ég vil endurtaka það, að mér þykir að margt hafi komið hér fróðlegt fram undir umr., og ég vildi gera grein fyrir því hvernig ég líti á þessa hluti áður en til atkvgr. kæmi.



Herra forseti. Það er alveg furðulegt, að mér finnst, hvernig hv. flm. þessa frv. haga meðferð þess hér á þingi. Þeir taka, hver og einn einasti næstum því, til máls við hverja einustu umr., halda þá langlokuræður hver um sig og halda þannig uppi málþófi, - málþófi, sem miklu frekar hefði mátt ætla að einhverjir úr stjórnarandstöðunni hefðu efnt til, en ekki þeir flm. þessa frv. sem telja heilaga skyldu sína, að því er talið er, að reyna að koma málinn í gegn. Ég fer a.m.k. að efast um að það fylgi jafnmikill hugur máli og þessir hv. flm. hafa látið sér orð um munn fara eftir þeim vinnubrögðum og þeim ræðum sem þeir hafa flutt hér við hverja einustu umr. málsins í deildinni. Ég segi að þetta sé furðulegt vegna þess að það er komið að lokum þingsins og þeir hafa, að því er mér hefur virst, reynt að leggja á það áherslu að málið fengi afgreiðslu, sakað akkur í stjórnarandstöðunni um að við værum að tefja málið, þó að við höfum flutt a.m.k. helmingi styttri ræður samanlagt - a.m.k. það - heldur en flm. sjálfir. Það verður því að teljast furðulegt þegar þessir hv. þm. eru að tala um að stjórnarandstaðan sé að tefja málið. Það er þveröfugt. Þeir eru sjálfir að gera tilraun til þess að tefja það og drepa því þannig á dreif. Hv. 1. flm. þessa frv. rakti í alllangri ræðu í kvöld nokkuð af því sem fram hefur komið í þeim umr. sem átt hafa sér stað um málið. Ég tel að það sé ástæða til þess að minna þennan hv. þm. á að það eru ekki margir dagar liðnir síðan hann, ásamt tveimur öðrum stjórnarliðum, felldi að taka þetta upp í almannatryggingakerfið og greiða það öllum konum þó að bent væri á leiðir til að afla fjár til að standa straum af kostnaði. Svo kemur þessi hv. þm. ásamt fleiri flm. og segir að við séum andsnúnir málinu og við viljum drepa því á dreif, tefja þannig málið og við séum á móti því að konur almennt fái þessi réttindi. Það er víðs fjarri. Það voru þeir sem stóðu að því að fella þá till. sem var þess eðlis í sambandi við efnahagsmálafrv. að þetta færi inn í almannatryggingakerfið. Það eru þeir sem eru andvígir því að allar konur njóti þessara réttinda. Það er rétt að rifja það hér upp hvort menn telja þetta eðlilega meðferð, eðlilega leið til þess að sem flestar konur njóti þessara sjálfsögðu réttinda. Nú er það svo, eins og allir vita, að t.d. konur í þjónustu hins opinbera hjá Vinnuveitendasambandi Íslands, og margar fleiri mætti tilnefna, hafa þessi réttindi. Ef þetta mál, sem er nú til umr., næði fram að ganga, þá er hluti af konum á Íslandi búinn að fá þessi réttindi í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð. Eigi að síður er enn eftir mikill fjöldi kvenna sem nýtur ekki þessara réttinda. Mætti því ætla að næsta skrefið yrði að t.d. bændakonur fengju þessi réttindi í gegnum einhvern sjóð bændastéttarinnar, þ.e.a.s. þá er komin þriðja útgáfa. Þrátt fyrir að þetta gerðist er enn talsverður fjöldi kvenna sem ekki nyti þessara réttinda. Að öllum líkindum yrði að leysa þeirra mál í gegnum almannatryggingakerfið. Það yrði þá í gegnum fjóra aðila, greiðsla á fæðingarorlofi kæmi þá frá fjórum mismunandi aðilum til kvenna á Íslandi. Ég dreg í efa að menn telji þetta jákvæðari leið ef menn hugsa þetta rökrétt, heldur en að setja þetta allt inn í eitt kerfi, almannatryggingakerfið. Ég a.m.k. teldi að það hefði verið æskilegra allra hluta vegna að þetta yrði gert með þeim hætti.  Hv. 1. flm. þessa máls taldi að við hefðum haldið því fram, að málið væri bæði of stórt og of lítið. Ekki kannast ég við að hafa haldið þessu fram.  Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir fór einnig að blanda fóstureyðingamálinu inn í þetta. Ég sá ekki að það ætti neitt frekar heima í umr. um þetta mál heldur en þá samgöngumálin sem hún taldi fjarlæg þessu. En ég kom að því í dag og því hefur ekki enn verið svarað að ég teldi að það gæti verið vá fyrir dyrum ef það ætti að skerða það fjármagn sem Atvinnuleysistryggingasjóður hefði lánað til Hafnabótasjóðs. Það má vera að þessi hv. þm. skilji ekki tilgang þess, en það skilja a.m.k. þeir þm. dreifbýlisins sem hafa átt hlut að því að reyna að rétta þann hlut sem hin fámennu bæjar- og sveitarfélög hafa orðið að leggja fram til hafnarmannvirkja, - létta byrði þeirra bæjar- og sveitarfélaga, sem hafa þurft að standa undir þeim gífurlegu fjármunum sem hafa farið í kostnað að þessu leyti. Vera má að þessi hv. þm. skilji þetta ekki, en þá ætti hún að kynna sér það. Þá spurði hún okkur að því, að því er mér skildist þá sem höfum verið reyna að leiðbeina hv. flm. inn á réttar brautir og fara með málið réttar leiðir, hvort við teldum virkilega að aðrar konur, þ.e.a.s. þær sem ekki kæmu til með að fá þessi réttindi í gegnum þetta frv., mundu sjá ofsjónum yfir því að hinar útvöldu fengju réttindi að þessu sinni. Það má alveg eins snúa þessu við. Sá hv. þm:. Ragnhildur Helgadóttir ofsjónum yfir því að allar konur á Íslandi fengju þessi réttindi, eins og lagt var til við afgreiðslu efnahagsmálafrv.? Ég efast um að það hafi verið tilgangur hennar eða meining. Þá sagði hv. þm. að þetta væri fyrir konur sem hvað höllustum fæti stæðu og ættu minnstan kost þess að leiðrétta sin mál. Ég skal fyllilega taka undir það að hér er um áralangt baráttumál verkalýðshreyfingarinnar að ræða fyrir sína meðlimi sem ekki hefur fengist fram. En það eru þó aðrar konur sem kannske standa enn hallari fæti gagnvart þessu, þ.e.a.s, þær sem standa fyrir utan stéttarfélögin. Ég a.m.k. dreg í efa að hægt sé að benda með rökum á að það séu ekki fleiri konur sem standa höllum fæti að því er varðar það að rétta sinn hlut í þessu máli, - það eru því miður fleiri en þær sem við erum hér um að tala og koma til með að njóta þessa eftir þessu frv. Þá sagði hv. þm. að þetta væri sjóður sem ætti með rökréttum hætti að sjá um þetta verkefni og hann væri fjármagnaður af atvinnurekendum. Það hefur verið minnst á það fyrr í þessum umr. að Atvinnuleysistryggingasjóður varð til eftir eitthvert harðasta verkfall sem verið hefur, a.m.k. hin síðari ár, og þá með þeim hætti að verkafólk lét af þeim kauphækkunum sem það hefði ella fengið hefði þessi sjóður ekki orðið til. Það er því ekki með neinum rétti hægt að segja að hér sé ekki um að ræða fjármuni sem verkafólk sjálft hefur afsalað sér til þess að það væri borgað í þennan tiltekna sjóð, - fjármuni sem hefur verið undirstrikað að verkalýðshreyfingin á a.m.k. frumrétt til. Það væri auðvitað hægt að halda hér uppi miklu lengra máli ef það er ósk hv. flm. eins og mér virðist vera á þeirra framkomu. En ég er það hógvær, eins og fleiri hv. stjórnarandstæðingar, að ég vil ekki drepa málinu á dreif með málþófi. Við höfum marglýst því yfir að eftir að okkar till. um tekjuöflun höfðu verið felldar mundum við fylgja málinu við lokaafgreiðslu. Eigi að síður halda flm. áfram endalausum ræðuhöldum og málþófi um málið.  Hv. þm. Jón Skaftason talaði hér og talaði með meiri þjósti en ég hef heyrt til þessa hv. þm. þau fjögur þing sem ég er búinn að sitja. En það beindist ekki að mér. Það beindist fyrst og fremst að flokksbróður hans, sem talaði rétt á undan honum, hv. þm. Tómasi Árnasyni og hann virtist vera að lesa honum lexíuna. Ég ætla því ekki að eyða neinum tíma til að ræða um málflutning hans að öðru leyti en því að hann kom inn á það, eins og fleiri flm. þessa frv., að við værum með tvískinnung í málflutningi gagnvart þessu máli. Það er allsendis ósæmandi þessum hv. þm. að bera þetta á borð hér í hv. d. Við höfum marglýst því yfir að ef það yrði niðurstaða að ekki yrði fallist á okkar leið í málinu, þá mundum við greiða atkv. með frv. Það er því út í hött hjá hverjum sem það reynir að reyna að telja fólki trú um að við séum með tvískinnung í þessu máli. Ég ræddi um það við 2. umr. og einnig í dag við 3. umr. að mér fyndist á skorta að þeir, sem ekki vilja afla nýrra tekna til að standa undir þessu, bendi á hvað það er, sem þeir ætli að draga úr í fyrirgreiðslu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það er aðeins einn hv. þm. sem komið hefur inn á þetta og það er hv. þm. Sverrir Hermannsson. Hann sagði að hann teldi að það mætti minnka fyrirgreiðslu til félagsheimila, þ.e.a.s. það mætti minnka fyrirgreiðslu til þeirra stofnana sem verkalýðsfélögin eiga a.m.k. mörg hver hlutdeild í og reka sína starfsemi í. Það er þetta sem má skera niður, segir hv. þm. Sverrir Hermannsson.

Hvað?

Til félagsheimila.  Hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði að hér væri ekki nema um 60 millj. kr. að tefla. 

Hv. þm. hlustaði ekki á umr. á laugardagskvöld.

Ekki samtal.

Það má vel vera að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson hafi sagt eitthvað annað í lok umr. á laugardagskvöld en hann sagði áður í umr. og heldur en það sem hann sagði á fundi í þeirri n. sem fjallar um málið. Þar voru það 200 millj. 

60.

Er það samþ.? 
             Það virðist vera æðimikið á reiki hvaða tölur það eru sem við getum reiknað með að komi til útborgunar verði þetta frv. samþ. Ég hef ekki um þetta tölur. Ég veit ekkert hverju ég á að trúa þegar koma þrjár útgáfur frá flm. sjálfum um upphæðir. En mér kæmi ekki á óvart þó að þessi upphæð væri einhvers staðar á milli 100 og 150 millj. kr. Það er kannske ekki meginmálið. Hitt er aðalspurningin. Það eru allir sammála um að þetta er gott mál svo langt sem það nær. En það eru aðrir, þ. á m. ég, sem telja að það hefði átt að fara aðra leið til þess að leysa málið og leysa það þá fyrir allar þær konur sem eru án þessara réttinda núna og það hefði átt að gerast í gegnum almannatryggingakerfið. Og ég vísa því til föðurhúsanna sem hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði, úr því að hann er kominn í salinn aftur, að við höfum í málflutningi hér verið með tóma hræsni og yfirdrepsskap. Við höfum marglýst því yfir að við vildum fara aðra leið, en að þeirri leið hafnaðri mundum við styðja frv. við lokaafgreiðslu.



Herra forseti. Ég ætlaði áður en þessari umr. lýkur að þakka margt það sem fram hefur komið hér í umr. Það hefur komið fram að menn vilja reyna að leysa þetta mál. Menn greinir að sönnu á um leiðir og ég játa að það sótti á mig nokkur dapurleiki þess vegna. Ég vil þó geta þess sem skylt er að einn þingfl. hefur sýnt þann drengskap að taka flokkslega afstöðu og lýst henni hér sérstaklega og það er þingfl. Alþfl. En fyrir hans hönd var því lýst yfir algjörlega án þess að nokkuð væri þar úr dregið að hann muni standa með þessu máli, og það verður að segjast um hvern eins og hann á skilið, að ég minnist þess að það er ekki í fyrsta sinn sem sá þingfl. styður mál er fjalla um jafnrétti karla og kvenna. Nú mega menn ekki halda að með þessu ætli ég að fara að segja mig úr Sjálfstfl. Ég vil einungis lýsa gleði minni yfir því að það kemur fram drengileg og málefnaleg afstaða frá stjórnarandstöðuflokki þegar um er að ræða mikilvægt réttindamál sem þm. stjórnarflokkanna hafa frumkvæði um að flytja. Þetta ber að þakka og slík viðbrögð auka vissulega hróður Alþ., sem ekki er sannast sagna vanþörf á. Ég vil aðeins bæta við fáeinum upplýsingum vegna efasemda sem fram hafa komið í máli manna um tölur í sambandi við þetta mál. Mér hafa í dag borist mjög áreiðanlegar upplýsingar sem unnar eru upp úr skattframtölum af hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar á sínum tíma um það að á árinu 1970 voru giftar konur í öllu landinu 26 042 á aldrinum 16–50 ára. Á aldrinum 50 ára og þar yfir voru 10 475 konur. Eftir þessum sömu upplýsingum liggur það fyrir að aðeins 35% allra giftra kvenna í landinu höfðu á sama tíma atvinnutekjur sem námu á því ári, 1970, 45 000 kr. árstekjum eða þar yfir. Menn sjá af þessu tekjumarki að þessi hópur er engan veginn nærri því allur í fastri vinnu eða í fullri vinnu. Menn hljóta því að sjá að hér hafa menn gert sér í hugarlund, að um miklu stórkostlegri fjárhæðir sé að tefla en raun er á. Það liggur einnig fyrir, eins og oft hefur komið fram hér í umr., að um 4400 barnsfæðingar var að ræða á síðasta ári. Í hópi kvenna á barneignaaldri eru u.þ.b. 60% af þeim konum sem atvinnutekjur hafa utan heimilis og svo aftur í þessum hópi á þessum aldri eru tiltölulega færri sem vinna fulla vinnu utan heimilis en í hópi þeirra kvenna sem ekki eru á barneignaaldri. Á þessu byggist talan sem fram kom í ræðu hv. 3. þm. Austf. um að það sem eftir væri af þessu ári væri útilokað að útgjöld vegna þessa færu yfir 60 millj. Þetta vildi ég aðeins láta koma hér fram vegna þess að mér hafa borist nýjar og betur unnar upplýsingar í þessu máli þó að sannarlega sé aldrei fyrir fram hægt að fullyrða um tölur sem þessar með vissu. svo miklar sveiflur geta verið í barnsfæðingum frá ári til árs. Ég vil ítreka þakklæti mitt til þeirra, sem sýnt hafa jákvæðan hug til þessa máls, og vænti þess að það hljóti mjög skjótan framgang hjá hv. Ed. eftir þessar ítarlegu umr. hér í Nd.



Herra forseti. Það er ekki hægt að skilja svo við þessar umr. að leiðrétta ekki nokkuð af því sem hv. 5. þm. Vestf. sagði og einnig hv. 4. þm. sama kjördæmis. Það var náttúrlega algjör útúrsnúningur hjá hv. 5. þm. Vestf. að halda því fram að við, sem styddum þetta frv. og erum flm. að því, værum með því að stuðla að niðurskurði á fjárveitingum til félagsheimila eða til fiskiðnaðar úti um hina dreifðu byggð. Hefur hv. þm. gleymt því að með stóraukinni fjármögnun í gegnum Byggðasjóð fer mun meira fjármagn til atvinnulífsins úti á landi en nokkru sinni fyrr, auk þess sem vitað er að fjármögnun í gegnum þann sjóð mun styrkja mjög sveitarfélögin? Ég spyr hv. þm. einnig: Hefur hann gleymt þeirri staðreynd. að lífeyrissjóðirnir hafa undirgengist þá skuldbindingu, þótt ekki sé undirritað, að verja allt að 20% af ráðstöfunarfé sjóðanna til Byggingarsjóðs á þessu ári? Það er vitað mál, að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna 1975 verður hið minnsta 4–5 milljarðar og þá geta menn nokkurn veginn gert sér í hugarlund þá miklu aukningu fjármagns sem fer til Byggingarsjóðs og sérstaklega mun vera ætlað að renni til landsbyggðarinnar á þessu ári. Þetta er því ekki niðurskurðarfrv. sem hér er á ferðinni, nema síður sé, enda ekki sambærilegar upphæðir þegar bent er á þá auknu fjármögnun sem á sér stað í Byggðasjóði og Byggingarsjóði, miðað við þær litlu - ég segi litlu fjárupphæðir sem hér er um að ræða, en skipta miklu máli fyrir þær konur sem eiga að njóta fæðingarorlofs. Það hefur verið mikið talað um hvort hér væri um 100 eða 200 millj. kr. að ræða á ári. Ég hef athugað þessar tölur betur og komist að þeirri niðurstöðu að hér geti verið um að ræða 100–120 millj. kr. miðað við heilt ár. Ef þetta frv. verður samþ. á þingi núna má gera ráð fyrir því að lögin komi til framkvæmda frá og með 1. júlí. Þá er nú líklegast óhætt að helminga upphæðina nema flest börn komi undir fyrri hluta árs og fæðingar séu því óvenjulega miklar seinni hluta árs. Um það ætla ég náttúrlega ekki að fjölyrða á þessu stigi, enda erfitt að sanna það atriði. En ég tel það rétt, eða fara nærri að hér gæti verið um 60 millj. að ræða. Auk þess kæmi einnig til greina, ef staðan er mjög þröng, að bjóða upp á það að gildistaka þessara laga væri t.d. frá og með 1. okt. Það, sem skiptir máli fyrir þær konur sem eiga að njóta þessara réttinda, er að festa það að þær skuli fá fæðingarfrí og greitt fæðingarfrí, en ekki sú neikvæða afstaða sem kemur fram hjá andstæðingum þessa frv. Hv. 5. þm. Vestf. ætlaði að leiðbeina okkur flm. um að fara réttar leiðir í þessu máli. Ég spyr: Getur ekki verið og er það ekki rétt leið að sá sjóður, sem konurnar hafa sjálfar tekið þátt í að mynda, standi undir þessum greiðslum? Við flm. teljum það hina einu réttu leið vegna þess að það virðist vera eina færa leiðin. Flestir hv. þm., sem hér eru inni, hafa setið á Alþ. í fjöldamörg ár og þeim hefur ekki enn tekist að koma þessu réttlætis- og sanngirnismáli í höfn. En við höfum bent á leiðina og hún er fær ef velvilji og góðgirni er fyrir hendi. Núna er sem sagt tækifærið að festa málið og tryggja framgang þess. En varðandi það, sem hv. 4. þm. Vestf. sagði um félagsheimilin og fæðingarfrí og annað í upphafi sinnar ræðu, skal ég ekki fjölyrða, en ég vil vekja athygli á tvennu í sambandi við ræðu hans. Hann sagði: Það var tilgangur laga um Atvinnuleysistryggingasjóð árið 1955 að fjármagn hans skyldi ávaxtað í heimahéraði. - Ég vil bæta við að í lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð stendur að það skuli leggja greiðslur vegna hvers félagsmanns inn á sérreikning viðkomandi stéttarfélags. Þetta ákvæði hefur ekki verið framkvæmt.  Þess vegna segi ég við ykkur: Konurnar í verkakvennafélögunum og konurnar í blönduðu félögunum hafa ekki verið kröfuharðar. Það hefur sem betur fer ekki verið mikið atvinnuleysi hjá þessum konum. Ég er sannfærður um að ef þessar konur átta sig á því hvað hér er á ferðinni og ef þær hafa fylgst með þeim umr. sem hér hafa verið, þá munu þær vakna til meðvitundar um að krefjast réttar síns. Varðandi það atriði að taka þetta upp í samningaviðræðum verkalýðsfélaganna núna 1. júní, eins og hv. 4. þm. Vestf. kom inn á, þá vil ég aðeins vekja athygli á því að það er yfirlýst stefna verkalýðshreyfingarinnar að viðræðurnar 1. júní snúist um að fá fullar vísitölubætur á kaup. Ef þetta kæmi inn í þær viðræður mundi það vera túlkað sem aukakröfur og ég vil segja litlar líkur fyrir því að þetta næði fram að ganga í þeim viðræðum. Yfirlýsingar eru ekki fullnægjandi, eins og hv. 4. þm. Vestf, vildi halda fram. Það eina, sem dugir vegna þeirra þúsunda kvenna sem ég hef m.a. félagslega forustu fyrir og ég get skilað til hv. þm., er að þessar konur og kynsystur þeirra í atvinnulífinu vænta þess, að hv. Alþ. tryggi framgang þessa réttlætismáls á þessu þingi.