Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég er hér með brtt., sem ég vil flytja við þetta frv. Það er skv. 1. gr. 1. málsgr. gert ráð fyrir því, að lagður verði í veðdeild Búnaðarbankans hluti af skyldusparnaðinum, eins og verið hefur. En þar sem skyldusparnaðurinn er vísitölutryggður og veðdeild Búnaðarbankans lánar aðeins til jarðakaupa, getur veðdeildin ekki ávaxtað þetta fé, og hefur það sýnt sig, að veðdeildin tapar á þessu fé, þar sem hún endurlánar það með tiltölulega lágum vöxtum, en vísitölutryggir það eigi að síður. Þar sem stofnlánadeild Búnaðarbankans hefur miklu viðtækari heimildir til þess að lána en veðdeildin, þykir bankastjórn Búnaðarbankans eðlilegra, að þetta fé renni í stofnlánadeildina. Og því er það, að ég leyfi mér að flytja brtt., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við 1. gr. a) Í stað orðanna „veðdeild Búnaðarbanka Íslands“ í 1. mgr. kemur: stofnlánadeild landbúnaðarins við Búnaðarbanka Íslands. b) 2. málsl. 4, málsgr. orðist svo: Þeir, sem lagt hafa fé í stofnlánadeild landbúnaðarins og vilja stofna bú í sveit, skulu njóta hliðstæðrar fyrirgreiðslu um lán til bústofnunar úr stofnlánadeildinni, enda verði þau lán veitt með sams konar vísitölutryggingu og hin vísitölubundnu lán húsnæðismálastjórnar.“ Búnaðarbankinn, veðdeildin, hefur þegar tapað allmiklu fé á því að vísitölutryggja þann vísitölusparnað sem hún hefur tekið á móti. Og með því að láta féð fara inn í stofnlánadeild landbúnaðarins er möguleiki á því að endurlána það með sömu kjörum og lán húsnæðismálastjórnar hafa verið lánuð. Og mætti þá hugsa sér að veita þessi lán til vélakaupa eða til félaga til stöðvarbygginga, eða lán, sem eru til tiltölulega stutts tíma, og jafnvel til bústofnskaupa, þar sem það yrði einnig að vera til tiltölulega stutts tíma, og ef verðbreytingar eru í landinu, þá hækkar verð bústofnsins. En það er því síður mögulegt fyrir veðdeild Búnaðarbankans að ávaxta og geyma þetta fé með sömu kjörum og áður, þar sem skyldusparnaðurinn hækkar úr 6% í 15%, og það fé, sem veðdeildin hefur þegar fengið, hefur valdið deildinni verulegu tjóni. Það er því eindregin ósk stjórnar Búnaðarbankans, að þessi till. verði samþykkt. Ég vil leyfa mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir till.



Herra forseti. Ég vildi fara fram á það, að umr, um þetta mál verði frestað, þannig að tóm gæfist til að skoða þessa brtt., sem ég hef aldrei séð og aðeins heyrt í fyrsta skipti nú.

Forseti (SB): Það verður orðið við ósk hæstv. félmrh. að fresta umr. um málið.



Herra forseti. Iðnn. hefur á nokkrum fundum ra2tt frv. á þskj. 425 um kísilgúrverksmiðju við Mývatn og orðið sammála um að mæla með, að það verði samþ. með viðaukatill. við 4. og 6. gr. þess, eins og fram kemur í nál. Tveir nm. hafa áskilið sér rét2 til þess að flytja og fylgja brtt., sem fram kunna að koma við frv. Fulltrúi frá Alþb. sat fundi n. og fylgdist með störfum hennar. Eins og fram kemur í aths., sem lagafrv. fylgja, er það árangur langs undirbúningsstarfs, er unnið hefur verið á undanförnum árum, og hafa margir þar lagt hönd á plóginn. Stóriðjunefnd mun hafa annazt hinar viðskiptalegu athuganir og samningaviðræðurnar, sem við það hafa verið tengdar. Hins vegar hefur hin tæknilega hlið málsins verið í höndum raforkumálastjóra og rannsóknaráðs ríkisins. Frv. fylgir ýtarleg grg. og aths. við hverja einstaka gr. þess. Þá fylgja því og 6 álitsgerðir og samkomulag við hollenzkt félag, sem skammstafað er AIME. Að álitsgerðum þessum hafa m.a. unnið Baldur Líndal efnaverkfræðingur, Sigurður Jóhannsson vegamálastjóri og Ólafur Jóhannesson lagaprófessor: Varðandi efni frv. og tilgang leyfi ég mér að vísa til fyrrnefndra gagna og þá einnig til hinnar ýtarlegu framsöguræðu hæstv. iðnmrh., sem hann flutti hér við 1. umr. málsins. Hæstv. iðnmrh. mætti á fundi hjá n. og gaf henni margar upplýsingar og vil ég mega leyfa mér að geta nokkurra þeirra, sem hann lagði skriflega fyrir nefndina. Varðandi aðgerðir við að tryggja sanngjarna skiptingu hagnaðar á milli félaganna, sem á að stofna, upplýsti ráðh., að í viðræðum við hið hollenzka félag hefði komið fram, að gera þyrfti sérstakt samkomulag á milli sölufélagsins og framleiðslufélagsins, annaðhvort um sölukostnaðinn eða verð til framleiðslufélagsins pr. tonn, og byggja þar á þeim áætlunum og upplýsingum, sem fyrir lægju um bæði framleiðslukostnað og sölukostnað. Með slíku samkomulagi yrði stefnt að því, að hagnaður af hlutafé í sölufélaginu yrði ekki meiri en af hlutafé í framleiðslufélaginu. Ekki er hægt að ganga frá slíku samkomulagi, fyrr en fyrir liggur, hvernig salan fer fram í einstökum atriðum. Um sölufélagið upplýsti ráðh. m.a., að aldrei hefði verið rætt um annað við AIME en einkasöluréttur sölufélagsins yrði háður endurskoðun, sem semja þyrfti um. Hin gagnkvæma hlutafjáreign á að stuðla að því, að slíkt samkomulag geti náðst. Þá er varðandi rétt ríkisins til þess að eignast hlutabréf hinna erlendu aðila í sölufélaginu eftir tiltekinn tíma. Ríkið hefur ekki formlega áskilið framleiðslufélaginu rétt til að eiga meira en 40% hlutafjárins í sölufélaginu. Hins vegar er því áskilinn forkaupsréttur að þeim bréfum í sölufélaginu, sem AIME kann að vilja selja síðar meir. Telja verður líklegt, að í samningum um einkasölurétt félagsins muni AIME áskilja, að ríkið kaupi hlutabréf þess í báðum félögunum, ef sölufélagið yrði svipt einkasöluréttindum. Engir örðugleikar ættu að vera á því að ná samkomulagi í þessa átt. Þá lágu fyrir nokkrar upplýsingar um væntanlegt sölufélag. Sölufélagið er miðlungsstórt fyrirtæki, sem upphaflega hafði með höndum námurekstur í nýlendum Hollendinga, en annast nú fyrst og fremst sölu og dreifingu á ýmiss konar efnavörum, einkum mangan og öðrum hráefnum. Fyrirtækið hefur umboðsmenn um alla Evrópu auk eigin sölumanna. Dreifingarkerfi þess virðist henta sérlega vel til dreifingar á kísilgúr. Á hinn bóginn hefur það ekki reynslu í dreifingu á kísilgúr sérstaklega. Sala á honum er svo til eingöngu í höndum núverandi framleiðenda, þ.e.a.s. væntanlegra keppinauta okkar. Hér er því ekki um annað að ræða en að byggja upp nýtt og sjálfstætt sölu- og dreifingarfyrirkomulag. Í s.l. 3 ár hefur félagið unnið mikið starf við að kanna kísilgúrmarkaðinn og m.a. komið upp skrá yfir þær þúsundir aðila, sem kaupa kísilgúr í Evrópu. Hefur fyrirtækið gert sér far um að vera sem bezt undir það búið að annast beint eða óbeint kísilgúrsölu í Evrópu. Ef við ættum að annast söluna sjálfir, mundi það áreiðanlega krefjast mjög mikils undirbúnings í langan tíma. Helztu markaðslöndin fyrir kísilgúr munu verða Bretland, Frakkland, Vestur-Þýzkaland, Holland og Belgía. Í n. var allmikið rætt um hina Svonefndu tvísköttunarsamninga, og kom þar m.a. eftirfarandi fram: Í fyrsta lagi, að Ísland er aðili að eftirtöldum samningum til þess að koma í veg fyrir svonefnda tvísköttun. Í fyrsta lagi er samkomulag milli Íslands og Stóra-Bretlands um gagnkvæmar undanþágur frá tekjuskatti af hagnaði af skipaútgerð. Þetta samkomulag var gert 1928 og birt í Stjórnartíðindum 1930. Í öðru lagi er samningur milli Íslands og Belgíu til þess að forðast tvísköttun á tekjum siglingafyrirtækja landanna. Þessi samningur var undirritaður 1928 og gekk samkvæmt sérstöku ákvæði í gildi 1930 og birtur í Stjórnartíðindum 1931. í þriðja lagi samkomulag milli Íslands og Svíþjóðar til þess að komast hjá tvísköttun á tekjum og eignum. Samningurinn var undirritaður 1937 og birtur 1938. Í fjórða lagi samningur milli Íslands og Danmerkur til þess að komast hjá tvísköttun á tekjum og eignum. Sá samningur var undirritaður 1939 og birtur síðar á árinu 1939. Í engum þessara samninga er gert ráð fyrir því, að skattlagður sé hér á landi sá arður, sem greiddur er til erlendis búsettra aðila og á rót sína að rekja til hlutafjáreignar af íslenzku fé. Sama máli gegnir um nýjan tvísköttunarsamning við Svíþjóð, sem nú er í undirbúningi. Samkv. upplýsingum frá ríkisskattstjóra hefur sú stefna verið tekin að viðhalda skattfrelsi að þessu leyti, þegar Norðurlöndin eiga í hlut, á hinn bóginn megi ætla, að gagnvart öðrum löndum verði stefnt að því að skattleggja að einhverju leyti hér á landi þann arð, sem greiddur er út úr landinu. Í 8. gr. kísilgúrfrv. er þannig gert ráð fyrir, að heimilt sé að skattleggja umræddan arð að nokkru leyti hér á landi. Er talið eðlilegt að fylgja í því efni till. Efnahags- og framfarastofnunarinnar í París, enda á lausn á þeim grundvelli mestu fylgi að fagna meðal aðildarríkja. Till. er birt í íslenzkri þýðingu sem fskj. nr. V, með frv. Samkv. henni mundi heimilt að leggja skatt á arðgreiðslu kísilgúrverksmiðjunnar við Mývatn til sölufélagsins og mætti sá skattur mest nema 15% af brúttóupphæð arðsins. Með fyrirkomulagi því, sem 8. gr. frv. gerir ráð fyrir, er gengið skemmra til móts við hagsmuni útlendinga en gert hefur verið í þeim tvísköttunarsamningum, sem Ísland er aðili að. Hjá n. mættu, auk hæstv. iðnmrh., Baldur Líndal efnaverkfræðingur og Steingrímur Hermannsson, formaður rannsóknaráðs ríkisins. Þeir greiddu úr ýmsum spurningum varðandi hina tæknilegu hlið málsins og lýstu fyrir n. sölumöguleikum á kísilgúr. Þeir töldu m.a., að jarðhitinn réði úrslitum um það, að unnt væri með hagkvæmu móti að vinna kísilgúr úr Mývatni, einnig að söluhorfur mættu teljast góðar, þar sem efnið væri mikið notað við margvíslega framleiðslu og ekki væru horfur á, að eftirspurn eftir því mundi fara minnkandi. Kísilgúrinn væri t.d. notaður sem fylliefni við lyfjagerð, framleiðslu á málningu og síun fyrir margvíslega vökva. Sölumöguleikarnir ættu því að fara vaxandi. Fyrir atvinnulíf okkar íslendinga er það án efa þýðingarmikið að fá nýjar framleiðslugreinar, sem ekki eru allt of háðar aflabrögðum og duttlungum veðráttunnar. Hafa verður það í huga, að þjóðinni fjölgar ört og því meiri og meiri þörf fyrir ný verkefni og aukna fjölbreytni í atvinnuháttum. Að sjálfsögðu er enn margt ógert á því sviði að hagnýta betur en verið hefur sjávaraftann og landbúnaðarframleiðsluna, en ekki má vanrækja iðnaðinn, ef vel á að fara, og í fallvötnum landsins höfum við orku, sem endast mun langt fram í tímann. Með stofnun og starfrækslu kísilgúrverksmiðjunnar er farið inn á nýjar brautir, þar sem framleiðsla hennar verður útflutningsvara, sem allir vona að afli þjóðinni öruggra gjaldeyristekna á komandi árum. Staðsetning verksmiðjunnar við Mývatn í Suður-Þingeyjarsýslu er og tvímælalaust æskileg frá því sjónarmiði séð, að allur iðnaður landsmanna eigi ekki að vera á allt of takmörkuðum svæðum. Eins og ég gat um, flytur n. tvær brtt. við frv., að sveitarfélög á Norðurlandi skuli hafa rétt til þess að gerast hluthafar í félögunum, sem stofnuð verða um verksmiðjuna, og að fulltrúar ríkissjóðs í stjórn hlutafélags samkv. 1. gr. frv. skuli kosnir af Alþingi. Þarfnast þessar till. ekki nánari skýringa. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að óska eftir því, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 3. umr.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkrar upplýsingar, sem ég vildi afla mér og ég vil spyrja hæstv. ráðherra um, þar sem hv. frsm. er nú í forsetastól. Í fskj. VII, á bls. 23, með þessu frv, er birt samkomulag við AIME, sem gert var 27. febr. 1964. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samkomulag þetta var gert 27. febr. 1964 milli stóriðjunefndar og fulltrúa AIME, sem þá voru staddir í Reykjavík. Það hefur síðan verið staðfest af AIME og ríkisstjórn Íslands. Staðfestingin var að sjálfsögðu með þeim fyrirvara, að Alþingi veitti nauðsynlega lagaheimild til að framkvæma samkomulagið. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Lítur hann svo á, að þegar búið er að samþ. þetta frv., eins og það liggur nú fyrir, þá sé hæstv, ríkisstj. búin að fá heimild til þess að framkvæma það samkomulag, sem birt er sem fskj. með þessu frv.? Ef það er svo, að skilja á frv. sem heimild til ríkisstj. til þess að framkvæma þetta samkomulag, þá sýnist mér, að það sé samkomulagið, eins og það liggur fyrir. Og ekki getur Alþingi verið að veita heimild til þess að framkvæma eitthvert annað samkomulag en þarna er. Ég lít svo á, ef þetta er heimild fyrir hæstv. ríkisstj. til að framkvæma þetta samkomulag, þ.e. þennan samning eða samningsuppkast eða hvað á að kalla það, sem birt er hér með, þá verði það samkomulag eða samningur að vera þannig. Í öðru lagi vil ég benda á, að í þessu samkomulagi, sem ég minntist á, segir á bls. 24 í þskj., með leyfi hæstv. forseta: „Hlutafélag þetta skal eitt hafa rétt. til þess að selja framleiðslu kísilgúrfélagsins við Mývatn utan Íslands.“ Nú hefur hv. frsm. getið þess, að n. hafi fengið þær upplýsingar hjá hæstv. ráðherra, að þetta ákvæði, eins og hann orðar það, sé háð endurskoðun, ef samkomulag verði um. Á þá að skilja það svo, að eftir að búið er að stofna þetta hlutafélag, þá eigi að óska samkomulags við hið erlenda félag um að breyta þessu, eða á að stofna hlutafélagið um þennan samning og félagið hafi þennan einkarétt? Eiga Íslendingar að fara bónarveg að hinu erlenda félagi, eftir að búið er að gera þennan samning og staðfesta hann, eða á að breyta þessum samningi, áður en hlutafélagið er stofnað?



Herra forseti. Ég vildi svara þessu strax til þess að taka af hér allan efa um misskilning. Hv. 3. þm. Vestf. virðist líta svo á sem það samkomulag, sem hér er sem fskj. VII, sé það samkomulag, sem verða muni og annað ekki á milli félaganna, ef heimildir þær eru veittar, sem í frv. þessu felast. Liggur í hlutarins eðli, að hér er auðvitað um mikinn misskilning að ræða, því að það er í raun og veru ekki annað, þetta samkomulag, heldur en yfirlýsing frá beggja aðila hálfu um það, hvernig þeir í aðalatriðum ætla að haga sínu samstarfi. Og auðvitað var talað um það og gert ráð fyrir því í viðræðum hér við Hollendingana, að ef þessi heimild fengist hjá ríkisstj., þá yrðu teknir upp samningar, raunverulegir samningar um það, hvernig háttað skyldi skiptum sölufélagsins við verksmiðjufélagið. Það ber þess vegna að líta á það, sem segir á bls. 24, í fskj. VII, eins og ég reyndar hef tekið fram áður hér við 1. umr. þessa máls, sem stefnuyfirlýsingu af hálfu aðilanna um það, að þetta hlutafélag skuli eitt hafa rétt til þess að selja framleiðsluna á grundvelli þess nánari samnings, sem um það verður gerður bráðlega. Það getur vel svo farið, bæði af okkar hálfu og einnig af þeirra hálfu, að það takist ekki að ná endum saman um nánari samningagerðir. En það er auðvitað alveg tilgangslaust að fara að ganga nánar í samningagerðir, ef ekki fást heimildir af hálfu þingsins til þess að gera þær við viðkomandi aðila. En það sjá allir í hendi sér, að þetta getur ekki verið sá endanlegi samningur, sem um það yrði gerður, hvernig haga Skuli sölufyrirkomulagi, tímalengd samnings og uppsagnarákvæðum og öðru slíku, og þetta er Hollendingunum að sjálfsögðu fyllilega ljóst. Mér var kunnugt um það, sem n. setti um þetta atriði sem hugleiðingar frá sér í nál., og taldi, að það væri alveg eðlilegt, og féllst fullkomlega á það. Ég vildi, að menn eyddu ekki tíma í að ræða um þetta atriði eða að það fjarlægðist í upphafi allur sá misskilningur, sem gæti orðíð um þetta atriði, því að menn hljóta að sjá það sjálfir, að hér liggur ekki fyrir samningur, sem hægt er að hefja samstarf um, heldur grundvallaryfirlýsing um það, að þessir aðilar vilji semja í stórum dráttum eins og þarna er lýst, þ. á m. um einkaréttaraðstöðu. En það getur vel farið svo, eins og ég sagði, að það samkomulag náist ekki, að það gangi ekki saman með okkur, þegar við eigum að semja um það nánar, og það getur alveg eins komið frá þeirra hálfu og okkar.



Herra forseti. Þingflokki Alþb. gafst tækifæri til að fylgjast nokkuð með þessu frv., meðan það var rætt í hv. iðnn., og ég vildi nú aðeins koma með, - þar sem mér gafst nokkur kostur á að vera það, - mínar persónulegu hugleiðingar í sambandi við þetta. Það er tvennt, sem mælir algerlega með þessu frv. Annað er það, að það hráefni, sem þarna virðist eiga að vinna, sé gott. Baldur Líndal efnaverkfræðingur virðist hafa unnið mjög gott starf og beitt sinni þekkingu til þess að ráða fram úr nokkrum vanda, sem skapaðist á vissu tímabili um að geta framleitt eins gott hráefni úr þessu og nauðsyn var á. Og það virðist vera svo, að það hráefni, sem þarna virðist vera hægt að vinna, þoli samkeppni við það bezta, við það ameríska hráefni, sem ella er til á þessum markaði, þannig að hvað tæknilegu hliðina snertir þá virðist þetta vera í lagi. Í öðru lagi mælir það með þessu, að þessi kísilgúr er í Mývatni, þannig að sú verksmiðja, sem ráðizt yrði í, er á Norðurlandi, er úti í dreifbýlinu, eins og við mundum kalla það. Ég býst ekki við, að Alþingi mundi detta í hug að ráðast í þetta fyrirtæki, ef þessi sami kísilgúr væri hér í einhverju stóru vatni á Suðurlandi. Þetta tvennt er það, sem mælir með þessu frv. og með því að ráðast í þetta. Ég vil undirstrika það hvort tveggja mjög, og ég býst við, að þetta séu þær forsendur, sem gera það að verkum, að rætt er um og hæstv. ríkisstj. leggur til og n. er henni sammála um að samþ. þetta frv. Nú vildi ég hins vegar segja það persónulega í sambandi við þessi mál, að ég álít, að það væri ákaflega æskilegt, að það væri hægt að ræða iðnaðarmálin, sem við Íslendingar erum að leggja í, án tillits til þess pólitíska ágreinings, sem kann að vera um þau, eða ýmislegs, sem við berum hver á annan í þessu sambandi, þannig að við reyndum nokkuð að læra af okkar reynslu, þegar við erum að feta fótsporin áfram á þessu svíði, sem við erum nýbyrjendur í. Okkar sérgrein er sjávarútvegur, fiskiðnaður og landbúnaður, og þar þykjumst við kunna fótum okkar forráð. Þegar við erum að byrja í iðnaðinum, jafnvel þó að það séu okkar eigin afurðir, sem við vinnum úr, gerum við mistök stundum. Og ég held, að við eigum að setja okkur það, þegar við erum nú að leggja í iðnað, að reyna að læra af þeim mistökum. Ég álít að vísu, að stundum höfum við kannske gefizt of fljótt upp í slíkum efnum, en stundum höfum við líka rasað um ráð fram. Við höfum reynt í sambandi við síldariðnaðinn hjá okkur erfiðleikana í sambandi við Faxa og Hæring. Við höfum lagt í iðnað, sem stendur hjá okkur, eins og sementsverksmiðjuna og áburðarverksmiðjuna, og ég býst við, að ef við ættum að ákveða það hvort tveggja í dag með þeirri reynslu, sem við höfum, hefðum við haft vélar áburðarverksmiðjunnar öðruvísi, keypt þær öðruvísi inn og haft kornastærðina öðruvísi, undirbúið þetta tæknilega betur. Og ég býst jafnvel við, að við hefðum staðsett sementsverksmiðjuna líka öðruvísi. Við vitum, hvað við höfum ráðizt í af öðru. Við höfum reynt með glerverksmiðjur og annað slíkt. Við höfum reynt með niðursuðuverksmiðju, eins og núna á Siglufirði, hlut, sem við ráðum ágætlega við hvað gæði snertir, en við höfum ekki ráðið við hvað sölu snertir enn sem komið er. Ég held þess vegna, að þegar við ræðum um þessi iðnaðarfyrirtæki okkar, þurfum við að reyna að koma okkur niður á það, að það, sem okkur hefur mistekizt í því, sem við höfum gert fram að þessu, þurfum við að reyna að hafa í huga, þegar við ákveðum það næsta. Það, sem þá verður fyrst fyrir mér af þeim vandamálum, sem standa í sambandi við þessa verksmiðju, sem við erum hér að ræða um, er spurningin um söluna. Eins og gefur að skilja, þurfum við að reyna að tryggja okkur sem bezt með markað fyrir þá vöru, sem við þarna ætlum að framleiða. Og ég held, að það sé ljóst, og ég vona, að allir þm. geri sér það ljóst, að þegar við erum að ræða um þessa vöru nú sem stendur, getum við ekki selt fyrir fram af henni eitt einasta tonn og erum ekki vissir um að geta selt eitt einasta tonn. Við vitum, að það er markaður fyrir þetta og varan er góð. Það höfum við vitað um ýmsa aðra ágæta vöru, sem við framleiðum. Við settum upp verksmiðju jafnvei í miðri London til þess að selja, og við vissum, að þar var nægur markaður, en við gátum ekkert selt og urðum að gefast upp, vegna þess að það voru svo öflugir keppinautar, svo sterkir einokunarhringar, sem við áttum í höggi við, að við treystum okkur ekki. Okkur tókst þetta sama hins vegar í Bandaríkjunum og hefur gengið ágætlega með það. Við vitum, að það hollenzka félag, sem við erum þarna í samningum við, er enginn sérfræðingur í þessum efnum og hefur engan sérstakan markað hvað kísilgúr snertir, en virðist annars vera bæði mjög fjársterkt félag og hafa góð sölusambönd almennt í Vestur-Evrópu. Hins vegar er það upplýst í iðnn., að stærsti framleiðandinn í Vestur-Þýzkalandi í kísilgúr, sem framleiðir um 10 þús. tonn á ári, skilst mér, af kísilgúr og enn fremur ýmislegt af öðruvísi gúr, hefði um tíma máske verið til viðtals um að kaupa eða gera einhvers konar samkomulag, en síðan dregið sig til baka, og sá hinn samt stórframleiðandi er sá aðili, sem hefur umboðin fyrir stærstu amerísku félögin, stærstu amerísku samsteypurnar af þeim, sem flytja jafngóðan kísilgúr og við búumst við að geta framleitt til Evrópu, þ.e. Great Lakes Carbon, sem mun vera stærsta fyrirtækið í Bandaríkjunum í þessu. Við vitum það sem sé fyrir fram, þegar við leggjum í þetta, að einn stærsti framleiðandinn og einn stærsti umboðsmaðurinn og það einmitt í Vestur-Þýzkalandi, sem um leið hefur aðalsamböndin við bandarísku framleiðendurna, hefur að vísu nokkuð verið að hugsa um þetta, en dregið sig til baka, þannig að við höfum ekki núna sambönd við þá aðila, sem stóriðjunefndin reyndi að skapa um tíma, sem hafa fyrir fram öruggan aðgang að markaðinum. Við verðum að berjast við þessa aðila til þess að komast þarna inn. Það má deila um það oft, hvað það sé skynsamlegt að semja við þá stóru, sem þarna eru fyrir, en venjulega held ég, að það sé öruggara að geta samið við einhvern af aðilunum, sem eru inni í þessu. Það þýðir, að við þurfum að horfast í augu við þá áhættu, sem í sambandi við þetta er. Við verðum að horfast í augu við þá áhættu, að við verðum að berjast á markaði, þar sem mjög sterkir aðilar eru fyrir, og við verðum að öllum líkindum að slást utan frá við alla þessa aðila til þess að reyna að komast þar inn. Ég skal taka það fram, að þetta er náttúrlega ekki nýtt, þetta kemur fram í aths. við lagafrv. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Hér er um nýja framleiðslu að ræða hér á landi, sem leita þarf markaðar víða. um lönd í harðri samkeppni við öfluga framleiðendur, sem lengi hafa búið um sig á heimsmarkaðinum. Þótt árangur þeirra athugana, sem fram hafa farið til þessa, sé jákvæður, er hér ekki um svo arðvænlegt fyrirtæki að ræða í upphafi, að það geti tekið á sig veruleg áföll.“ Ég aðeins undirstrika þetta, því að það hefur hæstv. ríkisstj. líka auðsjáanlega gert sér ljóst, að það er við mjög öfluga aðila að etja og fyrirtækið ekki það arðvænlegt, að það geti tekið á sig verulega áhættu. Það er þess vegna rétt að athuga, hvernig er um arðvænleika þessa fyrirtækis, sem við viljum að ríkið festi raunverulega einhvers staðar á milli 150 og 200 millj. kr. í. Ég skal strax taka það fram, að hér erum við ekki að deila á þann máta, sem við stundum undanfarið höfum verið að deila. Ýmsir af okkur þm. Alþb. óttast, að sterkir, erlendir fjárhringar vilji ná sterkum ítökum í okkar auðlindum, og við höfum óttazt það í sambandi við alúminíumhring eða slíkt. En hér er um það að ræða, skilst mér, að það kemur aðeins til mála, að íslenzka ríkið festi fé í þessu. Ég reikna ekki það litla, sem þetta hollenzka sölufélag mundi vera þarna með í. Mér skilst, að enginn einstaklingur utan lands né innan vilji festa fé í þessu, það hafi verið athugað og það hafi verið reynt, en enginn einstaklingur utan lands né innan vilji festa fé í þessu. 

Vill þm. flytja brtt. og gerast aðili í viðskiptafélaginu?

Ég mundi láta aðra um að gera það. En ég er ákaflega hræddur um, að það yrðu því miður ekki margir, Ég hef ofur lítið verið að reyna að athuga um þetta mál, hvernið gengið er frá þess reikningum hér, og er ég þó enginn sérfræðingur í að reikna slíkt út. Ég sá t.d. á 13. síðunni, að reiknað er með, að fast starfslið við verksmiðjuna sé 50–60 manns. Ég reyndi að fá upplýsingar um, hvort það væri gengið út frá því, að það væru þrjár vaktir í verksmiðjunni. Ég gat ekki fengið upplýsingar um það, þannig að það er ekki vitað, hvort á að vinna þarna eina vakt, tvær vaktir eða þrjár vaktir, eins og t.d. er gert í áburðarverksmiðjunni. En sé reiknað með því, að þarna mundi unnið með samsvarandi kjörum og nú eru í áburðarverksmiðjunni, mundi kaupið, sem út er reiknað á 15. síðunni, b-liðurinn undir „Vinnulaun í verksmiðju“, þar er reiknað með launum í verksmiðju 4.3 millj., en þó að ekki væru nema 50 starfsmenn með þeim launum, sem eru í áburðarverksmiðjunni, mundi þetta vera um 6 millj., þannig að strax í þessum reikningi, sem þarna er lagður fyrir, stenzt hann ekki í einum lið, - og það er eini liðurinn, sem ég hef athugað, - þá er of lágt áætlað um 50% raunverulega, bara vinnulaunaþátturinn. Þá kemur spursmálið um, hvort þetta muni borga sig. Það er reiknað með, að kostnaðurinn - og sjáum við strax nokkrar villur í því - sé 32 millj. kr. að framleiða þetta. Síðan er á 13. síðunni verið að reyna að gera sér grein fyrir, hvað mikið komi inn fyrir söluna, og reiknað með, að það geti verið á milli 46 millj. og upp í 37 millj. og þarna sé þá afgangs upp í vexti, afskriftir, ágóða og annað slíkt. Þegar þarna er reiknað með kostnaðinum og gengið út frá, að ríkið geri þetta, er reiknað með stofnkostnaði, sem er 130 millj. Þá er ekki reiknað með sem stofnkostnaði í sambandi við þetta vegalagningu, sem er í sambandi við það. Hún er þarna fyrir utan, og er þó gefið, að það er ekki annað en framlag ríkisins í því sambandi. Enn fremur er vitanlegt, að þarna þarf að byggja, fyrir utan þau íbúðarhús, sem þarna er sérstaklega reiknað með, þá þarf að byggja þarna yfir það fólk, sem ætti að búa og vinna þarna við, um 50 manns, og það er engin smávægis fjárfesting, raunverulega einvörðungu fyrir þessa kísilgúrverksmiðju, þannig að mér sýnist, að sá raunverulegi stofnkostnaður, sem ríkið leggur þarna fram, muni vera nær því að vera milli 150 og 200 millj. heldur en bara þær 130, sem þarna eru settar fram, og ég er þess vegna hræddur um, að þegar ætti svo að fara að reikna þá vexti, sem þarna væru af lánum, sem eru upp í 9%, reikna afborganirnar þarna inn í, sé þetta fyrirtæki ákaflega tvísýnt hvað arð snertir, ákaflega tvísýnt. Og ég held, að ef menn vildu fara að gera þetta að almenningshlutafélagi, yrðu menn fyrir þá væntanlegu hluthafa að leggja fram miklu nánari útreikninga, a.m.k. ef við ætlum að fá einhverja fjármálamenn í það, en ekki bara plata saklausan sveitamanninn, eins og Reykvíkingar mundu segja, þannig að ég held nú, að það ætti að athuga þessa hluti betur. Mér skilst nú satt að segja að sumu leyti, að það sé meira meiningin að fá þessi lög í gegn sem eins konar heimild hjá hæstv, ríkisstj. heldur en hún sé ákveðin að liggja í þetta og að það muni raunverulega allt saman verða athugað miklu nánar, þegar þetta svokallaða undirbúningsfélag væri þarna stofnað. En ég tel þó rétt að benda á þessa hluti, að þetta þurfi að athuga betur. En það var upplýst í iðnn., að það væri að öllum líkindum aðeins eitt fyrirtæki í heiminum, sem raunverulega gæti byggt þessa verksmiðju, það væri Kaiserfyrirtækið í Bandaríkjunum, sem virkilega mundi hafa áhuga á að gera það. Það mundi að vísu vera nokkuð dýrt, en það mundi vera það eina örugga í slíku. Og mér er nú spurn: Eru það virkilega áætlanir frá einhverju slíku fyrirtæki, sem þarna liggja fyrir, eða eru þessar áætlanir ekki það lausar, að við gætum búizt við allt öðrum áætlunum, þegar að því væri komið, að slíkt fyrirtæki ætti að fara að byggja upp í Mývatnssveit og sjá um að útvega þær vélar, sem í þetta þyrfti? Þetta finnst mér rétt að láta koma fram, þegar við erum að ræða þetta. Mér skilst, að það hollenzka sölufélag, sem þarna er verið að ræða um að gefa einokun á sölunni, hafi allt sitt á þurru í sambandi við þetta og þess framlag í raun og veru í t.d. hlutafé nálgist mest að vera það, sem á verzlunarmáli mundi nú vera kallað fríakstur fyrir þann kostnað, sem þeir leggja á sig, í sambandi við þann undirbúning, sem þeir leggja á sig, og ráð, sem þeir gefa, og annað slíkt, þannig að þeir hafi raunverulega allt sitt á þurru í þessu, það sé íslenzka ríkið, sem hafi í þessu sambandi alla áhættuna. Ég vildi minnast á þessa tvo hluti, annars vegar áhættuna viðvíkjandi sölunni, hins vegar efasemdirnar um, hvort þetta fyrirtæki bæri sig, vegna þess að það eru hlutir, sem þurfa náttúrlega að athugast og vegast, um leið og við sláum hinu föstu, að þarna sé um mjög gott hráefni að ræða, með þeim beztu í heiminum, og hins vegar um mjög mikla nauðsyn að ræða að koma upp fyrirtækjum norður í landi og hjálpa þannig til við að rétta við jafnvægið í byggðinni. Ég vil þó um leið leyfa mér að kasta því fram til athugunar fyrir hæstv. ríkisstj., þegar hún hefur fengið þetta frv. fram, sem ég efast ekki um að hún fái, að meðan á þessum undirbúningi stendur og þessu undirbúningsfélagi og haldið verður áfram samningum þarna, áður en lokaákvarðanirnar verði teknar, þá íhugi hún sitt mál. Ég held, að höfuðástæðan til þess, að hæstv. ríkisstj. leggur út í þetta, sé sú, að hún vilji gjarnan koma upp fyrirtæki þarna norður í dreifbýlinu. Ég held, að það sé höfuðástæðan. Ég held, að hún mundi ekki hafa lagt til að byggja kísilgúrverksmiðju hérna einhvers staðar í þéttbýlinu hjá okkur syðra. Ég hef stundum orðið var við þann hugsunarhátt, að 150–200 millj. væru ekki stórfé, þegar það væri ríkið, sem legði það út, það væri ekki neitt að súta, þótt það færi þá í súginn eða misheppnaðist og verksmiðjan stæði uppi og væri ekki rekin. En ég verð nú að segja það frá mínu sjónarmiði, það er kannske íhaldssemi og gamaldags, að þá finnst mér 200 millj, vera þó nokkur peningur, og ég held, að hæstv. ríkisstj., áður en hún ákveður nú að verja þessum peningum, ætti að ræða t.d. við Norðlendinga, t.d. fulltrúa frá bæjarstjórnunum og sýslufélögunum á Norðurlandi, um, hvernig þeim litist á þetta. Ég þykist vita, að sumir séu mjög hrifnir af þessari kísilgúrverksmiðju og vilji mjög gjarnan fá hana, og það er ekki nema gott eitt um það að segja, en aðrir kynnu líka að koma með einhverjar aðrar tillögur. Ég hef orðið var við það hér á Alþingi, að það hafa ýmsir t.d. af þeim þm., sem eru fyrir Norðurlandskjördæmi vestra, verið að flytja hér ýmsar till. um ýmsar verksmiðjur, sem komið væri upp á ýmsum stöðum þar, Sauðárkróki, Skagaströnd og víðar, þar sem nokkurt atvinnuleysi hefur verið að undanförnu. Og það, sem helzt virðist bjáta á í því sambandi, er peningaleysi, eins og stundum ber nú við, þó að það sé mikið til kannske, ef við viljum leggja í kísilgúrverksmiðju. T.d. niðurlagningarverksmiðju á síld, ef við vildum byggja aðra í viðbót og setja þessa í gang, sem nú er, og ég efast ekki um, að það sé hægt að selja úr þeim báðum, ef að því er unnið, - ég held, að niðurlagningarverksmiðja eða jafnvel fleiri en ein, sem ynni úr 15 þús. tunnum af síld, mundi varla kosta meira en einar 12–15 millj. kr., og við slíka verksmiðju mundu vinna um 70–80 manns í tíu mánuði, og útflutningsverðmæti slíkrar vöru mundi vera upp undir I00 millj. kr., þannig að ef menn hafa 150 eða 200 millj. kr. til taks eða vilja taka það að láni og vilja verja því til þess að efla atvinnurekstur í dreifbýlinu, atvinnurekstur til útflutnings, þá er hægt aðeins með því að dreifa þeirri upphæð niður á 4, 5, 6 staði við Norðurland, og það þyrfti ekki að skilja Suður-Þingeyjarsýslu þar út undan, þá er áreiðanlega hægt fyrir þær 150 millj. kr., skulum við segja, að koma upp fyrirtækjum, sem veita fimm til tíu sinnum fleiri mönnum atvinnu en þeim, sem fengju hana við kísilgúrverksmiðjuna, og sköpuðu útflutningsverðmæti, sem væri a.m.k. fimmfalt og tífalt jafnvel á við það, sem kísilgúrverksmiðjan mundi flytja út, því að það er reiknað með, að það séu milli 46 og 57 millj. Þegar við erum að hugsa um fjárfestingu og hvernig við verjum fé bezt, þá kann ég bezt við, að menn hugsi það líka, þótt ríkið borgi, út frá því sjónarmiði, að því sé varið sem skynsamlegast, jafnvel eins og menn ættu það sjálfir, þannig að ég held, að það væri rétt, um leið og haldið sé nú áfram, eins og vafalaust verður, undirbúningi að þessu og allt athugað vel, að líta á hina hlutina. Það er líka hægt að koma upp ýmissi framleiðslu á Norðurlandi fyrir innanlandsmarkað, sem mundi bæta þarna, því að það vitum við náttúrlega allir, að kæmum við svona verksmiðju upp, stæðum í okkar hörðu baráttu við þá aðila, sem þetta selja, og lægjum í þeirri baráttu, þannig að við yrðum að stöðva þetta, þá verður það náttúrlega ekki heldur að gagni þeim, sem við viljum að það komi að gagni. Við skulum ekki heldur vera of svartsýn, en við gætum líka sigrað í þeirri baráttu og slegið í gegn með þessa vöru, sem vafalaust er gæðavara. Við verðum bara að gera okkur ljóst, að við erum þarna að leggja í nokkra áhættu. Ég held þess vegna, að það væri ákaflega gott, að það væru athugaðir, á meðan hæstv. ríkisstj. væri að vinna frekar að undirbúningi þessa máls, aðrir möguleikar viðvíkjandi Norðurlandi líka, og það væri náttúrlega eins hægt á síðari stigum þessa máls, að jafnvel hæstv. ríkisstj. væri þar gefin heimild til þess, ef henni litist svo á, þegar hún væri komin út í frekari undirbúning að þessu, að það mætti verja því fé betur, þeim 130 millj. eða hvað sem við viljum nú nefna það fé, - mér skilst, að hér séu 150 millj., sem á að leggja úr ríkissjóði, og þar að auki taka þau lán, sem með þarf, - ef henni litist á að verja því betur á annan máta til þess að koma upp verksmiðjurekstri á Norðurlandi, bæði til framleiðslu á vöru, sem seld væri innanlands, og framleiðslu á vöru, sem flutt væri út úr landinu, gæti hún haft heimild til þess að breyta þessu á þann veg. Ég býst við, að við séum allir sammála um, að það sé höfuðatriðið í þessu að gefa hæstv. ríkisstj. allmiklar heimildir til þess að verja fé úr ríkissjóði og taka fé að láni til að koma upp allmiklum verksmiðjurekstri á Norðurlandi með þá vöru, sem þætti, þegar allt væri athugað vel, arðvænlegast og öruggast að leggja í. Þessar hugleiðingar vildi ég setja fram á þessu stigi málsins, og það væri þá, ef menn vildu eitthvað með þær gera, máske hægt að íhuga betur, ef menn vildu hnýta aftan við þetta frv. einhverjum frekari heimildum til hæstv. ríkisstj. til þess að nota svipað fé og hér er til þess að greiða úr vandamálum dreifbýlisins.



Herra forseti. Ég vil aðeins út af ræðu hv. 3. þm. Reykv. segja, að ég felli mig ósköp vel við þann skilning, sem hann leggur í þetta mál og þetta frv., og það er ekki nema gott eitt að segja um þá varúð, sem hann vill láta viðhafa í sambandi við þetta mál. Ég held, að ég hafi látið það koma fram hér við 1. umr., að þegar væri áreiðanlega nokkrum vanda bundið um framkvæmd málsins og jafnvel gæti brugðið til beggja vona um það, hvernig gengi, og þetta er ég honum alveg sammála um, að við eigum að gera okkur grein fyrir og enda ekki að rasa um ráð fram. Og það er rétt, að ríkisstj. er fyrst og fremst að afla sér með þessu frv. heimildar, sem hún taldi að væri kominn tími til að hafa í höndum, til þess að halda áfram frekari framgangi þessa máls, með þá von í huga, að svo gæti til tekizt, að framkvæmdir við að reisa þessa verksmiðju kynnu að geta hafizt á næsta vori, 1965, en undirbúningsfélagið, sem hugmyndin að varð til á síðasta stigi þessa máls, er einmitt nokkuð út frá þessum sama hugsanagangi og fram kemur hjá hv. 3. þm. Reykv., að það þyrfti í raun og veru að gera einmitt margt meira enn, áður en sjálft verksmiðjufélagið væri stofnað. Áætlanir, sem hér eru settar fram, eru mjög lauslegar, það er alveg ljóst, bæði um stofnkostnað og um hugsanlega rekstrarafkomu, og ég held, að ég hafi einnig talað um, að við verðum að taka þeim með fyrirvara. Varðandi áhuga ríkisstj. til þess að koma upp þessari verksmiðju verða menn að hafa í huga, að Alþingi hefur tvívegis verið að hvetja ríkisstj. til og beinlínis að fela henni með ályktunum að gera gangskör að því, að úr því fengist skorið, hvort hægt væri að vinna botnleðjuna í Mývatni sem arðbæra framleiðslu eða kísilgúr. Og það er í framhaldi af þessu og fyrri rannsóknum, sem hafnar voru af opinberra aðila hálfu á árunum eftir 1950, sem ríkisstj, og stóriðjunefnd hafa haft þetta mál til meðferðar nú síðustu þrjú árin. Ég fyrir mitt leyti teldi, að það hefði í sjálfu sér verið miklu æskilegra, að einstaklingar hefðu unnið að þessu máli og að hér hefði verið bæði fjármagn og kraftur af þeirra hálfu til þess að ráðast í slíka framkvæmd eins og þessa. Og við vitum, að þetta er svona hjá okkur, þegar nokkur verulegur tilkostnaður og óvissa er í hlutunum, þá er okkar þjóðfélag ekki stærra en svo, að það er þá oftast ætlazt til þess, að ríkið komi til skjalanna og sé annaðhvort einhvers konar öryggisventill í málunum eða beinlínis verði að taka að sér meira og minna frumkvæðið. Og ég verð að segja það, að þó að ég sé þess heiðurs aðnjótandi að heita iðnaðarmálaráðherra, þá er ég ekki orðinn neinn efnafræðingur, efnaverkfræðingur eða sérfræðingur á sviði hvorki stóriðju né kísilgúrframleiðslu eða í öðru slíku, og við höfum ekki heldur, hvorki þessi ríkisstj. né aðrar ríkisstj., haft úr miklu að spila eða vald á sérfræðingum eða sérfræðilegum stofnunum hér hjá okkur, eins og kunnugt er. Þetta eru hugleiðingar um það, vegna hvers ríkisstj, hefur verið að vinna að þessu máli, og það er líka rétt til getið, að hennar áhugi er kannske meiri vegna þess, að hér sé hægt að skapa nýja atvinnugrein og einmitt á þeim slóðum landsins, í dreifbýlinu, sem oft er talið og einmitt hér í þingsölunum að vanti atvinnugreinar í til þess að mynda hæfilegt jafnvægi í varðandi byggðina í landinu. Ég held, að það sé dálítill misskilningur, ef það hefur komið fram í iðnn., að það væri aðallega eitt fyrirtæki, sem gæti byggt þessa verksmiðju, eða þetta ameríska fyrirtæki, Kaiser Corporation, en það hefur í raun og veru ekkert verið við þetta mál annað riðið en það, að stóriðjunefndin hefur ekki alls fyrir löngu til þess að flýta fyrir málinu aðeins gert fsp. til þeirra, hvort þeir mundu hafa aðstöðu til og væru tilleiðanlegir, ef til þess kæmi, að verða ráðunautar um það og þá væntanlega að teikna og skipuleggja slíka verksmiðju, og þessi fsp. var gerð, eins og ég sagði, meira til þess að flýta fyrir, að þegar þetta undirbúningsfyrirtæki, ef þetta frv. yrði að lögum, væri stofnað, þá gæti stjórn þess vitað strax, hvort það hefði þýðingu að snúa sér til þessara aðila eða einhverra annarra. En við höfðum gert ráð fyrir því, að það væri mjög æskilegt að hafa annars vegar erlenda ráðunauta um framkvæmd málsins og hins vegar innlenda ráðunauta, en fram hefur komið, að við höfum bæði sérþekkingu í efnafræðilegu tilliti og svo einnig verklega sérþekkingu, sem er nægjanleg og margreynd af okkar hálfu, til þess að annast byggingarframkvæmdir og annað slíkt. Það h>jóta auðvitað að vera margir fleiri aðilar en þetta fyrirtæki, sem gætu orðið ráðgefandi aðilar um byggingu svona verksmiðja, sem reistar hafa verið í mörgum Evrópulöndum, eins og fram kemur í fylgiskjölum. Í Englandi, Frakklandi og Danmörku eru verksmiðjur, og svo markaðir í Hollandi og Belgíu, og í Þýzkalandi eru slíkar kísilgúrverksmiðjur, ég hygg líka í Ítalíu, svo að sjálfsagt væru til ráðunautar á þessu sviði í Evrópu. En hinu er ekki hægt að neita, að það eru sjálfsagt aðilar með lengsta og kannske víðtækasta reynslu á þessu sviði vestanhafs. Og við höfum ráðið af okkar takmörkuðu þekkingu í þessu og eftir þeim upplýsingum, sem fyrir lágu, að t.d. ef hægt væri að fá fyrirtæki eins og Kaiser fyrirtækið til ráðuneytis fyrir stjórn undirbúningsfyrirtækisins, þegar þar að kæmi, þá mundi það verða til öryggis og sennilega ekki á öðru betra völ. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég tek alveg undir öll þau varnaðarorð, sem hér hafa verið sögð, og geri mér fyllilega ljóst; að það þarf vel að vanda til þessa máls, ef það á vel úr hendi að fara, og það geta verið í því bæði plús og mínus, eins og þar stendur. Þetta kynni vel að geta orðið gott og arðvænlegt fyrirtæki, og það kemur fram í hugleiðingunum um þá stækkunarmöguleika, sem kynnu að geta orðið á þessari verksmiðju, að þeir eru mjög miklir hérlendis, ef við höfum markaðina erlendis. Um þetta allt er ekki hægt fyrir okkur að segja á þessu stigi málsins, og tíminn, þangað til nokkuð verður hafizt handa um þær ráðagerðir, sem uppi hafa verið, á næsta ári t.d., á náttúrlega fyrst og fremst að fara til þess að afla allra þeirra frekari upplýsinga og nánari, sem nauðsynlegar eru hverju sinni og eðlilegar þeim, er vilja kunna fótum sínum forráð í slíku fyrirtæki eins og þessu, þar sem við erum að fara inn á alveg nýtt svið. Að öðru leyti þakka ég fyrir þær undirtektir, sem málið hefur fengið í n., og vona, eins og fram hefur komið, að það megi ná afgreiðslu nú í þinginu, sem verður nú senn á enda.



Herra forseti. Á s.l. ári samþ. Alþingi lög um nýja tollskrá. Hún fól í sér gagngerðar breytingar í tollamálum, en þá var tekið fram, enda ljóst, að við framkvæmd hinnar nýju tollskrár mundi ýmislegt koma fram, sem lagfæra þyrfti og breyta í samræmi við framkvæmd, og hefur að þessu verið unnið síðan af hendi tollskrárnefndar, að athuga, hvaða atriði það væru, sem þyrfti að breyta af tæknilegum ástæðum eða til samræmingar. Þetta frv. er í meginatriðum árangur af starfi þeirrar nefndar, síðan tollskráin var samþ. Þessar breytingar fela flestar í sér lækkun gjalda og sumar verulega. Það, sem einna mestu máli skiptir, er veruleg almenn lækkun á tollum af alls konar handverkfærum og enn fremur varahlutum í rafmagnsheimilistæki. Í Ed, var málið til rækilegrar athugunar, og flutti fjhn. nokkrar brtt. við frv. í samráði við fjmrn. og tollskrárnefndina, en allmörg erindi höfðu borizt til n. og ráðuneytisins, síðan frv. var lagt fram. Ég tel ekki ástæðu til að gera ýtarlegri grein að sinni fyrir þessu frv., en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Á undanförnum árum hefur verið freistað að ná um það samkomulagi við tryggingafélögin í landinu, að þau legðu fram af sínu ráðstöfunarfé nokkra upphæð til þess að kaupa bréf húsnæðismálastjórnar eða hins almenna veðlánakerfis. Árangurinn af þessum viðræðum og samningaumleitunum hefur orðið lítill, þ.e.a.s. nokkur félög hafa keypt lítils háttar af þessum bréfum, en það hefur, þori ég að segja, ekki verið neitt, sem neinu verulegu hefur numið. Það var þess vegna nú á síðasta vetri, sem farið var fram á það við tryggingafélögin, að þau féllust á, að um þetta yrðu settar fastar reglur og lögbundnar. Ég verð að segja, að félögin hafa tekið þessu eftir atvikum með skilningi, en komu með nokkrar brtt. við frv., sem sumar hafa verið teknar til greina, en aðrar ekki. Frv. sjálft er ákaflega einfalt. Það er efni þess, að líftryggingafélögin eru skylduð til þess að leggja 25% af sínu ráðstöfunarfé tryggingasjóða líftrygginga til kaupa á íbúðalánabréfum frá húsnæðismálastofnun ríkisins. Enn fremur getur félmrh. ákveðið fyrir fram fyrir eitt ár í senn, að 25% af öðrum verðbréfa- og víxlakaupum tryggingafélaga skuli vera með sama hætti. Þessi skylda, sem hér er lögð á tryggingafélögin, bæði líftryggingafélögin og hin almennu tjónatryggingafélög, er fram komin vegna þess, að mikil þörf er fyrir aukið fé handa húsnæðismálastjórn. Það hefur ekki tekizt neitt líkt því að fullnægja eftirspurninni eftír húsnæðismálastjórnarlánum, og hefur þess vegna verið leitað í ýmsar áttir um að auka framlög í þessu skyni. Nú fyrir stuttu var borið hér fram frv, um hækkun skyldusparnaðarins, og þetta er annað af þeim frv., sem hafa verið samin í því skyni að reyna að ráða hér nokkra bót á. Það verður þó sjálfsagt ekki með réttu sagt, að hér verði fullnægt neinni eftirspurn, en það má segja, að það verði bætt úr þörfinni. Það er gert ráð fyrir því, að með þessu frv., ef að lögum verður, fáist í kringum 20 millj. kr. á ári í þessu skyni, en um 30 millj. með hinu frv., ef það verður einnig að lögum. Það er náttúrlega nokkur úrbót, en ekki nóg, og enn hefur ríkisstj. til athugunar aðra hluti til viðbótar. Það skal og tekið fram, að bæði þessi frv., sem hér eru borin fram, koma ekki að fullum notum á þessu ári, þar sem nokkuð er liðið á árið og fjárframlögin í þessu skyni koma þess vegna ekki til skila eins og á ársgrundvelli væri. Ég held, að það sé ekkert annað, sem ég þarf að taka fram um þetta frv. Efni málsins er ekki annað en það, sem ég hef lýst, og nokkru nánari ákvæði um framkvæmdaatriði, sem óþarfi er að fara orðum um. Ég vildi svo leyfa mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Með þessu frv. er ætlunin að auka dálítið útlánafé íbúðalánakerfisins. Ég hef ekki hug á að setja fótinn fyrir þetta og ætla að styðja frv., en ég vildi nota þetta tækifæri til að benda á nokkur atriði í sambandi við húsnæðismálin, því að þau gefa nokkra mynd af efnahagsmálaástandinu almennt, og einnig að láta í ljós skoðanir mínar á nokkrum atriðum í sambandi við þau. En allt verður þetta í mjög stuttu máli. Það er ekki stór íbúð, sem kostar núna 600 þús. kr. Eins og vaxtagreiðslur eru nú, þá eru vextirnir einir út af fyrir sig af verði tiltölulega lítillar íbúðar þess vegna um 50 þús. kr. fyrir utan kostnað við íbúðina og afborganir, sem verður að bæta við, ef á að gera sér grein fyrir því, hvað það kostar nú orðið að búa í lítilli, nýrri íbúð. Húsaleiga er orðin 4–5 þús. kr. fyrir litla íbúð og fer síhækkandi nálega dag frá degi. Húsnæðiskostnaður er orðinn geigvænlegur, og æðimargir, sem ekkert húsnæði fá, nálega hvað sem í boði er. Verkamannakaupið fyrir 8 klst. vinnu alla virka daga ársins er 77 þús. kr. á ári. Þetta eru tölur, sem tala um það ástand, sem skapazt hefur í landinu. Hinir háu vextir, sem innleiddir voru sem liður í efnahagsmálakerfinu, eru nú að byrja að koma inn í húsnæðismálin. Og þá er spurningin: Hvað verður kaupið orðið, þegar það er orðið tilsvarandi húsaleigunni, þessari nýju, og húsnæðiskostnaðinum? Hvað verður kaupið orðið, þegar það er orðið tilsvarandi kostnaðinum við að búa í nýju húsnæði og nýju húsaleigunni? Nú er sagt, að atvinnuvegunum gangi í ýmsum greinum illa að borga það kaup, sem sett hefur veríð, þ.e.a.s. 77 þús. kr. á ári fyrir 8 stunda vinnudag allan ársins hring. Og það mun vera rétt um ýmsar greinar, því að þannig er að þeim búið. En hún er áleitin þessi spurning: Hvernig gengur þá atvinnuvegum Íslendinga að borga það kaup, sem dæmzt getur tilsvarandi við húsnæðiskostnaðinn, eins og hann er núna? En enginn þarf að halda, hvernig sem farið er að, að það sé hægt að halda þessum hlutum föstum. Kaupgjaldið hlýtur að leita samræmis við kostnaðinn við að lifa. Menn geta ekki hætt að búa í húsum, og kaupið lagar sig smátt og smátt og hlýtur að verða að laga sig eftir kostnaðinum við að framfleyta fjölskyldu í nýju húsnæði. Og þannig er það, sem hin nýja óðaverðbólga kemur inn í efnahagskerfið, kaupgjaldið og framleiðslukostnaðinn smátt og smátt. Og það eru ekki aðeins þeir, sem búa í nýja húsnæðinu, sem þurfa að fá kaup í samræmi við þessi nýju skilyrði, heldur taka allir aðrir vitanlega sama kaup og þeir. Það verður til þess, að allir þeir, sem búa í gömlum húsum og eiga gamlar eignir, fá til sín í skjóli hins nýja kaupgjalds hina sömu stórlega hækkuðu vexti af því fjármagni, sem þeir eiga í eignunum. Bæði ég og aðrir, sem eigum íbúð, fáum þetta fé í skjóli háu vaxtanna, í skjóli hins nýja, háa stofnkostnaðar. En atvinnuvegirnir borga að lokum. Fyrst er reynt að halda kaupinu niðri og klemma menn á þann hátt, því að það er svo erfitt fyrir atvinnuvegina að halda í horfinu og hækka nógu ört, til þess að þetta geti staðizt. En að lokum fer auðvitað svo, að þetta er knúið inn í framleiðslukostnaðinn, og atvinnuvegirnir verða að borga. Nú er ég að segja þetta til að koma því að enn einu sinni, að þarna sjáum við afleiðingarnar af þeirri stefnu, sem tekin hefur verið upp: að reyna að halda jafnvægi í þjóðarbúskapnum með því að hækka verðlagið á framkvæmdunum, að hækka framkvæmdirnar og reyna þannig að takmarka þær, þ. á m. íbúðabyggingarnar, því að það hefur verið stefnan, og gera fjármagnið dýrt til þess að skapa jafnvægi á þá lund. Það hefnir sín grimmilega að viðhafa þessar aðferðir, eins og við erum núna að sjá á ástandinu í húsnæðismálunum betur en í nokkurri annarri grein í þjóðarbúskapnum. Það kemur þar gleggra fram, þetta æpandi ósamræmi, sem verður á milli þeirra, sem eiga gömlu eignirnar, og hinna, sem eiga nýju eignirnar, og hvernig unga fólkið verður að hafa tekjur í samræmi við nýja kostnaðinn, hvernig þetta kemur svo niður fyrir atvinnuvegina og setur allt úr skorðum. Og í framhaldi af þessu vil ég aðeins segja enn, að það er eitt hið nauðsynlegasta í þjóðarbúskapnum að söðla alveg um í húsnæðismálunum, einmitt í húsnæðismálunum, því að ef það tekst ekki, þá verða af þessu ömurlegar afleiðingar, - snúa blaðinu alveg við og í stað þess að nota þá aðferð að reyna að leita jafnvægis með því að láta verðíð á framkvæmdunum hækka, líka verðið á íbúðunum, og halda háu vöxtunum, þá verði snúizt í það af fullri alvöru að reyna að lækka verðið á íbúðunum, auka lánin og lækka fjármagnskostnaðinn, vextina, alveg sérstaklega á íbúðalánunum. Ég vil nefna í þessu sambandi fjögur atriði, það mætti nefna mörg fleiri. Í fyrsta lagi vil ég nefna bætt skipulag á byggingum og meiri tækni í þeim efnum og vinnuhagræðingu. Það verður að skerast í það af fullri alvöru og mikilli atorku að imileiða betra skipulag, betri tækni og meiri vinnuhagræðingu. Þar næst hygg ég, að sé ómögulegt að komast hjá því, ef þetta á ekki að ríða atvinnuvegunum gersamlega á slig, að fara inn á þá braut að lækka verðið á íbúðunum, hæfilega stórum íbúðum, með beinum ráðstöfunum, t.d. eins og því að endurgreiða tolla af byggingarefni til hæfilega stórra íbúða, eða öðrum slíkum beinum stuðningi. Í þriðja lagi verði að lækka almennu vextina, það verði að lækka almennu vextina í landinu, því að enginn atvinnurekstur getur risið undir þessum vöxtum til lengdar, enda áttu þessir vextir aðeins að vera, að því er sagt var, í stuttan tíma, til þess að koma jafnvæginu á. Það mistókst, en vextirnir eru látnir standa, og nú eru þeir að vefja sig inn í atvinnulífið með sívaxandi hraða. Þá kemur það æ betur og betur í ljós, að ráðstöfunum til að lækka almennu vextina verða vafalaust að fylgja nýjar ráðstafanir til að verðtryggja spariféð. Og nú fáum við þær fréttir úr öðrum löndum, þar sem vextir eru miklu lægri en hér, þar sem verðbólga er nálega engin á íslenzkan mælikvarða að þar sé óðfluga verið að íhuga og undirbúa að fara inn á þá braut að innleiða verðtryggingu á sparifé til þess að geta haft vextina enn lægri. Þeim er það ljóst í þessum löndum vafalaust, hvað stórkostleg hætta er því samfara að hafa gífurlega háa vexti, og vilja því íhuga, hvort þeir geti ekki lækkað enn vexti hjá sér, enda komi verðtrygging á spariféð. Þó eru í þessum löndum, þar sem verið er að íhuga þessi efni af ábyrgum mönnum, vextirnir miklu lægri en hér. Ég er alveg sannfærður um, að þeim mun lengur sem dregið verður að ganga inn á þessa braut, þeim mun meira tjón verður af því. Enda hygg ég, að hver einasti skynsamur maður, sem athugar, hvernig þessi þróun er orðin um framfærslukostnaðinn og húsnæðiskostnaðinn sérstaklega og kaupgjaldið og hvert stefnir, hljóti að sjá, að það verður að snúa við. Fjórða höfuðatriðið sýnist mér svo vera, að það muni ekki verða komizt hjá því, auk þess að stórhækka íbúðalánin, að verja einhverju af almannafé til þess að borga niður sérstaklega vextina af íbúðalánunum, til þess að koma í veg fyrir þær óskaplegu kauphækkanir, sem annars hljóta að vera fram undan, lækka vextina sérstaklega með niðurgreiðslum, svipað og gert var í sumum öðrum greinum hér áður, áður en vaxtapólitíkinni var breytt. Þá voru borgaðir niður vextir af landbúnaðarlánum og eitthvað lítils háttar líka í sambandi við stofnlán sjávarútvegs og raunar íbúðalán að einhverju litlu leyti líka. Ég sé ekki annað en það þurfi að nota almannafé til þess að borga verulega niður vexti af íbúðalánum. Annars hlýtur þetta að ganga áfram í þessa átt, sem nú horfir, og stranda þessu öllu saman. Þessi nýi vaxtakostnaður fléttar sig inn í kaupgjaldið, og atvinnuvegirnir ráða ekki við neitt. Og það eru ekki bara vextirnir, sem koma inn í kaupgjaldið, það eru ekki bara vextir þeirra, sem skulda, t.d. út á nýju íbúðirnar, heldur allur fjármagnskostnaður í landinu, sem fer óðfluga hækkandi. Og þeir, sem eiga eldri eignir í landinu, hirða gífurlega fjármuni í skjóli þeirra, sem þurfa að geta lifað í nýja húsnæðinu. Þannig blæðir atvinnuvegunum, og þannig lenda þessi mál í slíkan hnút, að enginn fær ráðið við neitt. Og þetta er ein aðalskýringin á því, hvernig á þeim ósköpum stendur, að í hínum mestu uppgripum, sem íslendingar hafa nokkru sinni lifað, er kaupið orðið svona lágt, samanborið við nýja húsnæðiskostnaðinn, en atvinnuvegirnir samt í erfiðleikum að borga það. Húsnæðismálin eru einn allra stórfelldasti liðurinn í þessurri málum, og þar dugir ekkert minna en að snúa blaðinu við, söðla um og taka upp nýja stefnu, sem er miðuð við að lækka húsnæðiskostnaðinn og gefa kost á meira fjármagni og ódýrara fjármagni en verið hefur til þessa í húsnæðismálum. Þess munu allir njóta, bæði þeir, sem eiga eftir að koma sér upp húsnæði, og ekkert síður atvinnuvegirnir, sem munu ekki geta ráðið við neitt, ef þannig verður haldið áfram sem nú hefur verið um sinn. Ég vildi nota þetta tækifæri, vegna þess að þetta mál er beinlínis tengt við húsnæðismálin, til að segja þessi örfáu orð, benda á þessar fáu staðreyndir, sem blasa við og ekki er hægt að komast fram hjá, og þá nýju stefnu, sem verður að taka upp.



Herra forseti. Með þessu frv. hyggst ríkisstj. afla byggingarsjóði ríkisins um 20 millj. kr. tekna með því að setja lög um reglur um ávöxtun fjár tryggingafélaga í landinu. Þetta er annað frv., sem ríkisstj. flytur nú í því skyni að afla byggingarlánakerfinu tekna. Hitt frv., sem enn liggur hér fyrir til afgreiðslu, er um hækkun á skyldusparnaði unglinga. En gert hefur verið ráð fyrir, að það -frv. gæti aflað byggingarsjóði aukinna tekna, sem nema í kringum 30 millj. kr. á ári. Þessi tvö frv., sem eru þd þetta seint á ferðinni á árinu, ná því harla skammt í raun og veru til þess að leysa þann mikla vanda, sem við er að glíma í sambandi við íbúðarhúsalánveitingar. Þó að áætlanir þessara tveggja frv. stæðust með möguleika á fjáröflun, þá getur varla orðið um að ræða meiri tekjuöflun en sem nemur í kringum 15 millj. kr. á þessu ári vegna hækkunarinnar á skyldusparnaði og varla um meiri tekjuöflun að ræðs af þessu frv, en sem nemur 10 millj. kr. nú á þessu ári. Auk þess sýnist mér, að ákvæði þessa frv. séu þannig, að það verði að teljast mjög hæpið, að það takist að ná þeim auknu tekjum, sem gert er ráð fyrir í grg. frv., með ákvæðum frv., eins og þau eru. Ég sé, að það er gert ráð fyrir því, að sjóðir líftrygginga kaupi verðbréf af húsnæðismálakerfinu fyrir um 5 millj. kr. á ári. Það má vel vera, að það mundi takast að fá þá upphæð, þó að ákvæði frv. yrðu eins og þau eru nú í þessu frv., eins og það liggur fyrir. Þó sýnist mér, að þessar líftryggingar hafi alla möguleika til þess að binda sitt fé í öðru en verðbréfum íbúðalánakerfisins. Skv. 2. gr. þessa frv. er slíkum sjóðum heimilt að ávaxta fé sitt með ýmsu öðru móti, og ég dreg þó nokkuð í efa, að að öllu öðru óbreyttu komi 5 millj. kr. til íbúðalánakerfisins frá líftryggingunum. En þó sýnist mér, að enn þá meiri vafi hljóti að leika á því, að hin önnur vátryggingarfélög í landinu, sem frv. nær til, leggi íbúðalánakerfinu það fé, sem gert er ráð fyrir í grg., því að skv. frv. hafa þau heimild til þess að ávaxta sitt fé eftir svo mörgum leiðum, að ég held, að það hljóti að vera mjög vafasamt, að ríkisstj. gangi nokkuð betur eftir en áður með að fá fé frá þessum tryggingafélögum til íbúðalánakerfisins, ef ekki er gengið öðruvísi frá þessum málum en gert er skv. þessu frv. Ef maður t.d. virðir fyrir sér helztu vátryggingafélögin í landinu, við skulum segja t.d. eins og Brunabótafélag Íslands, þá er vitað mál, að þetta vátryggingafélag hefur lánað talsvert mikið á hverju ári, og megnið af því, sem það félag hefur lánað út, hefur gengið til sveitarfélaga. Það er beinlínis gert ráð fyrir í frv., að þetta vátryggingarfélag geti haldið áfram að verja lánum sínum á sama hátt og verið hefur, það er fullkomlega heimilt. Sama er að segja um brunatryggingar Reykjavíkurborgar. Þar er vitanlega um allmikla tryggingastarfsemi að ræða. Ég sé ekki annað en að sú tryggingastarfsemi geti varið fjármunum sínum á sama hátt og hún hefur gert áður, þ.e.a.s. lánað þetta til sveitarfélags eða þá til að kaupa eitthvað af ríkistryggðum bréfum. Svipað er að segja um mörg önnur vátryggingafélög, þau hafa greinilega alla möguleika til þess, þrátt fyrir ákvæði þessa frv., að festa sitt fé eða verja sínu fé án þess að það komi byggingarsjóði ríkisins sérstaklega til góða. Ég vek aðeins athygli á þessu, að ég tel, að eins og frv. er, sé hæpið, að byggingarlánakerfið fái skv. þessari leið þær tekjur, sem hér eru ráðgerðar, um 20 millj. kr. á ári. Ég tel það mjög hæpið og alveg augljóst mál, að á þessu ári getur lánakerfið ekki fengið nema í mesta lagi um helming þessarar fjárhæðar eða í kringum 10 millj. kr. í almesta lagi, því að vitanlega tekur það vátryggingafélögin nokkurn tíma að komast út úr þeim lánveitingum, sem þau hafa staðið í. Þeim lánum verður ekki sagt upp í skyndi eða um leið og þetta frv. væri orðið að lögum, svo að það fé, sem er bundið í þeim lánum, losnar ekki undireins. Ég verð því að segja, að þó að tilgangurinn með þessari lagasetningu sé út af fyrir sig góður, þá dreg ég það nokkuð í efa, að mikið fé verði laust til íbúðarhúsalána skv. þessari leið. Og eins og ég sagði hér áður, þá get ég ekki séð, að út úr skyldusparnaðarfrv., sem hér liggur fyrir, geti komið öllu hærri fjárhæð til útlána á þessu ári en í kringum 15 millj. kr., ef rétt er áætlað, að árlegar tekjur, miðað við 12 mánuði, af þessum aukna skyldusparnaði séu í kringum 30 millj. kr. Þessar fjárhæðir draga því harla skammt til þess að leysa þann mikla vanda, sem við er að glíma í húsnæðismálunum. Ég held því, að það þurfi að koma fram miklu stærri tillögur frá hæstv. ríkisstj. í þessum efnum, ef hún ætlar að leysa á nokkurn viðunandi hátt þetta vandamál. Og ég á ákaflega erfitt með að sjá, að hjá því verði komizt, að ríkissjóður taki á sig allverulega greiðslu til byggingarlánakerfisins nú þegar á þessu ári til þess að leysa nokkuð þetta mikla vandamál. Auk þess finnst mér, að til greina hefði átt að koma að skattleggja bankakerfið í landinu nokkuð til ágóða fyrir byggingarlánakerfið. Það hafa oft komið hér fram till. um það áður, að bankarnir í landinu yrðu látnir borga nokkurn skatt af sínum árlega hagnaði, og mér hefði fundizt, að sú leið væri vel fær. Margt annað kæmi hér til greina, og skal ég nú ekki vera að fara í það, því að ég hef nú gert stundum áður grein fyrir mínum skoðunum í þeim efnum. En aðeins örfá orð í sambandi við stöðu~la í byggingarmálunum. Hæstv. félmrh. gat þess hér í umr. um þetta mál í gær, að áætlað væri, að það þyrfti að byggja í kringum 1500 íbúðir á ári í landinu. En reynslan hefur verið sú, að byggt hefur verið nokkru minna en þetta nú um nokkurra ára bil. Á tímabili tókst að byggja hér nokkru meira en þetta, en nú síðari árin hefur dregið aftur úr byggingum af skiljanlegum ástæðum, og byggingarnar hafa ekki náð þessu marki, sem talið er þó að sé það metfaltal, sem við þurfum að keppa að. Í skýrslum, sem Framkvæmdabankinn hefur gefið út, segir, að árið 1957 hafi fullgerðar íbúðir á landinu orðið 1618. Þá var farið yfir þetta mark. Og árið 1958 voru fullgerðar íbúðir á landinu taldar 1431. Árið 1959 voru fullgerðar íbúðir 1526 og árið 1960 1484. Á þessum árum má segja, að það hafi verið byggt um það bil þetta meðaltal, sem nú er áætlað að þurfi að byggja af íbúðum á hverju ári. En svo hefur farið að draga allverulega úr þessu, og á árinu 1961 voru ekki fullbyggðar nema 1209 íbúðir á öllu landinu, og árið 1962 1272, og á þessum árum hefur sem sagt skort allverulega á, að við náum því meðaltali í íbúðarhúsabyggingum, sem talið er að við þurfum að ná, og við vitum mætavel, hverjar hata verið orsakimar til þessa. Orsakirnar hafa verið þær, að það hefur orðið erfiðara og erfiðara fyrir fólk í landinu að ráðast í byggingar og fullgera sín íbúðarhús. Kostnaðurinn hefur stóraukizt, og aðstoð ríkisins hefur raunverulega minnkað stórlega með tilliti til byggingarkostnaðar. Þegar borinn er saman kostnaður við að koma upp meðalibúð nú í dag og t.d. í upphafi viðreisnartímabilsins, kemur í ljós, að samkvæmt byggingarvísitölu hefur kostnaðurinn á meðalibúð hækkað mjög verulega. Ef miðað er við 320 rúmmetra íbúð, sem er talsvert miklu minni íbúð en meðaltalið er nú í landinu, en mætti kannske teljast hófleg íbúð eigi að síður, þá kostaði slík íbúð skv. byggingarvísitölu í febrúarmánuði 7.960 eða alveg í upphafi viðreisnarinnar 409 þús. kr., en nú í febrúarmánuði 1964 kostar jafnstór íbúð skv. byggingarvísitölu 626 þús. kr., eða hækkunin er 217 þús. kr. Hækkunin á þessarf tiltölulega hóflegu íbúð er skv. byggingarvísitölu um 217 þús. kr., eða hækkunin er mun meiri en sem nemur hámarkslánum byggingarlánakerfisins á hverja íbúð, svo að það er auðvitað ekkert um það að villast, að sú aðstoð, sem veitt er af hálfu hins opinbera, hefur stórlega minnkað frá því, sem áður var. Það skiptir vitanlega engu máli að tala um það, hvort lánaðar hafi verið út aðeins fleiri krónur nú síðari árin en gert var fyrir fjórum eða fimm árum. Þær krónur hrökkva ekki einu sinni til til þess að vega upp aukinn byggingarkostnað. Það er þessi þróun, sem héfur leitt til þess, að það hefur dregið úr byggingum, þannig að við erum komnir þó nokkuð niður fyrir það að byggja það, sem talið er, að við þurfum að byggja á hverju ári. Og þegar þannig tekst til, þá kemur hitt tímabilið fljótlega. Það hefur reynslan sýnt okkur, að þá þarf eftir svolítinn tíma að ráðast í miklum mun meiri byggingar en sem nemur meðaltalinu, sem út hefur verið reiknað, og þá má búast við því, að við þurfum að fara að byggja í nokkur ár 1800–2000 íbúðir á ári til þess að vega það upp, sem aftur úr hefur dregizt. Ég held, að það sé alveg nauðsynlegt í þessum efnum að gera sér grein fyrir því, að það er óhjákvæmilegt, ef á að ráða bót á þessum vanda, að halda áfram því verki, sem hafið var árið 1957, þegar lögin um byggingarsjóð ríkisins og húsnæðismálastjórn voru sett, þegar lagður var grundvöllur að því að afla byggingarlánakerfinu nokkurra fastra tekjustofna, þ.e.a.s. byggja upp sjálfstæðan byggingarsjóð með eigin tekjum, sem gæti staðið undir lánveitingum eftirleiðis. Það þarf að halda þessu verki áfram, ef á að vera hægt að ráða fram úr þessum málum. Það er alveg útilokað að halda áfram eins og nú hefur verið um hríð, að öll lán húsnæðismálastjórnar byggist á aðfengnum lánum frá öðrum lánastofnunum og þar sé aðeins um framlán að gera, vegna þess að þá eru menn í rauninni alltaf í sömu vandræðunum í þessum efnum, auk þess sem af því leiðir svo það, að lánin verða til íbúðabyggjenda bæði með óhagstæðum vaxtakjörum og lánstíminn verður einnig allt of skammur. Það, sem þarf því virkilega að gera í þessum efnum, er að horfast í augu við þann vanda, að það þarf að auka við fasta tekjustofna byggingarsjóðs ríkisins, þannig að fastir tekjustofnar byggingarlánakerfisins geti komizt upp í 150–200 millj. kr. á ári, af því að það þarf vitanlega að stórhækka lánveitingarnar til hvers lántakanda um sig. Og til þess að gera það þarf vitanlega miklu stærri tillögur en þær, sem hér eru á ferðinni. Þær ná svo grátlega skammt, þó að ríkisstj. tækist nú að fá 10–20 millj. kr. að láni hjá vátryggingafélögunum skv. þessu frv. á ári og þó að henni tækist að fá nokkur fyrstu árin 30 millj. kr. eða svo í auknum skyldusparnaði unglinga, en það er vitanlega ekki fastur tekjustofn, því að hann kemur til með að ganga út úr kerfinu fljótlega aftur. Það þarf að ganga miklu lengra en sem nemur þessum till., ef á að ráða við þennan vanda. Ég ætla líka, að ríkisstj. sé ljóst, að það er vitanlega ekki hægt að una við það lengur, að hámarkslán íbúðarlánakerfisins séu 150 þús. kr. á íbúð. Þá upphæð verður að hækka og hækka mjög verulega með tilliti til hækkandi byggingarkostnaðar. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta frv. á þessu stigi málsins, en læt aðeins í ljós efa minn um það, að þetta frv. verði sú tekjulind fyrir íbúðakerfið, sem látið er í veðri vaka í grg. frv.



Herra forseti. Tilgangurinn með þessu frv. er að sjálfsögðu sá að afla lánsfjár til íbúðabygginga hjá tryggingafélögum. Hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir, að með þessum hætti fáist um 20 millj. kr. á ári til ráðstöfunar fyrir húsnæðismálastjórn. Nú munu tryggingafélög eitthvað hafa keypt af skuldabréfum húsbyggjenda að undanförnu, svo að ekki verður séð a.m.k. með neinni nákvæmni, hversu mikill hluti af þessum 20 millj. verður viðbótarfé húsnæðismálastjórn til handa. Það mun enginn draga það í efa, að þörfin fyrir þetta viðbótarfé til íbúðabygginga í kaupstöðum og kauptúnum landsins er ærin. Sú þörf er orðin að því þjóðfélagsvandamáli, að það spor, sem stigið er með þessu frv., nær harla skammt, þó að óneitanlega stefni þetta í rétta átt. Hinn öri vöxtur dýrtíðarinnar á undanförnum árum hefur skapað mönnum þann vanda í byggingarmálum, að vandséð er, hvernig fram úr þeim málum verður ráðið. En þessi vandi er þó sárastur fyrir unga fólkið, fólkið, sem er að stofna heimili. Þetta fólk hefur varið æskuárunum til náms og hefur því lítil tækifæri haft til þess að safna fé til íbúðabygginga í svo stórum stíl sem dýrtíðin krefur, og samt er það eitt fyrsta takmark, sem ungu hjónin setja sér, að eignast þak yfir höfuðið. Það er sannarlega lofsvert, hvað þetta fólk leggur mikið á sig til að ná þessu marki. En þótt hjónin bæði vinni við byggingu íbúðar sinnar, jafnvel dag og nótt, þá er eldur dýrtíðarinnar á aðra hönd og brennir stöðugt upp nokkurn hluta af árangri þessarar miklu vinnu. Þannig er ástandið. Þær upplýsingar liggja nú fyrir, að á milli tvö og þrjú þúsund umsóknir um byggingarlán séu nú hjá húsnæðismálastjórn. Til þess að fullnægja þeim mun þurfa eitthvað á milli 230 og 280 millj. kr., og við þetta bætist svo hin árlega byggingarþörf, sem er a.m.k. 1500 íbúðir á ári. Ef ætti nú að vinna upp þennan slóða, við skulum segja t.d. á 5 árum, og fullnægja auk þess hinni árlegu byggingarþörf, þá þarf a.m.k. að byggja allt að 2000 íbúðum á ári. Með því að lána aðeins einar 150 þús. kr. til hverrar íbúðar, mundi þetta kosta um 300 millj. í lánsfé, ef ekki er dregið neitt úr lánareglunum. En vandinn er ekki aðeins sá, hversu margar íbúðir þarf að byggja árlega, heldur er lánsfjárupphæðin til hverrar íbúðar með öllu óviðunandi, eins og nú er komið byggingarkostnaðinum, og svo veit enginn, hvað kostar að byggja íbúðir á næstu 5 árum, ef dýrtíðin heldur áfram að vaxa, eins og hún hefur gert að undanförnu. Skv. upplýsingum frá Efnahagsstofnuninni var meðalstærð íbúða, sem byggðar voru í landinu 1962, um 375 rúmmetrar hver íbúð. Samkvæmt skýrslum hagstofunnar kostaði íbúð af þessari stærð í febr. 1960 462 þús., í febr. 1961 532 þús., í febr. 1962 603 þús., í febr. 1963 633 þús. og í febr. 1964 kostar hún 734 þús. Miðað við febrúarmánuð hvert ár hefur þessi íbúð hækkað í verði frá 1960–61 um 70 þús. kr., frá 1961–62 um 71 þús. kr., frá 1962 –63 um 30 þús. kr. og loks frá því í febr. í fyrra þangað til í febr. nú í vetur um 101 þús. kr. A 4 árum hefur þá íbúð af þessari stærð hækkað í verði um 272 þús. kr. Fyrir hv. Alþ. liggur nú frv. um skyldusparnað unglinga. Þar er gert ráð fyrir, að ógift ungmenni safni sér sparifé sem nemur 15% af launatekjum þeirra. Ef 18 ára maður ræðst í opinbera þjónustu, tekur laun samkv. 10. launafl. og sparar 15% af þessum launum sínum, þar til hann er 26 ára gamall, en giftist ekki á tímabilinu, þá hefur hann safnað sparifé, sem nemur hér um bil 100 þús. kr. auk vaxta. Við skulum hugsa okkur, að konuefni þessa manns hefði líka sparað, t.d. helminginn af þessari upphæð, á sama tíma, þá eiga þessi ungu hjón um 150 þús. kr. stofnfé auk vaxtanna af því, þegar þau ætla að fara að byggja sér íbúð, eða jafnmikið og húsnæðismálastjórnin lánar nú til íbúðarinnar. Þrátt fyrir þetta þurfa þau að afla sér annarra lána, sem nemur yfir 400 þús. kr., til þess að geta komið íbúðinni upp. Af þessu má gleggst sjá, að 150 þús. kr. lán til hverrar íbúðar er með öllu óviðunandi. Eða hvar eiga þessi ungu hjón að fá slíkt lánsfé umfram byggingarsjóðslánið? Þótt unnt reyndist að afla fjár til að fullnægja öllum lánsumsóknum, sem berast húsnæðismálastjórn, með því að lána 150 þús. kr. til hverrar íbúðar, þá er það ekki nema hálf lausn á byggingarvandamálinu, því að mikill fjöldi ungra manna getur ekki byggt sér íbúð, ef hann fær ekki hærra lán en þetta. Fyrir 6 árum, eða í febr. 1958, var byggingarkostnaður meðalíbúðar, þ.e.a.s. íbúðar af þessari stærð, sem ég nefndi, umfram lán byggingarsjóðs um 300 þús. kr. En í febr. 1964 er byggingarkostnaður jafnstórrar íbúðar umfram lán byggingarsjóðs 580 þús. kr. Þannig hefur vaxið vandi húsbyggjendanna til þess að leggja fram sitt eigið framlag. Þá kem ég að annarri hlið á þessu vandamáli: Hvaða tekjur þarf maðurinn að hafa til þess að búa í íbúð, sem hefur kostað yfir 700 þús. kr.? Ég skal ekki fara út í þá sálma að reikna það, en ég vil þó benda á, að vextirnir af þeim hluta byggingarkostnaðarins, sem umfram byggingarsjóðalánið er, eru um 50 þús. kr. á ári með núverandi vaxtakjörum, og reikna ég auðvitað með því, að maðurinn fái enga vexti af því, sem hann leggur sjálfur í íbúðina. Þurfa menn svo að vera undrandi yfir því, að fólk heimti hærri laun, þegar þróunin er þessi í húsnæðismálunum? Þessi árlegi húsnæðiskostnaður meðalfjölskyldu, sem ég hef bent hér á og er vafalaust 40–50 þús. eða kannske meir, er svo reiknaður á 11 þús. kr. í útreikningi vísitölu framfærslukostnaðar, þ.e.a.s. um það bil 1/4–1/5 hluti af hinum raunverulega húsnæðiskostnaði. Þetta sýnir, hvað er að marka vísitölu byggingarkostnaðarins í útreikningi framfærslukostnaðar. En þrátt fyrir það, að svona lágt er húsnæðiskostnaðurinn reiknaður í framfærslukostnaði manna, þá segja skýrslur hagstofunnar, að 4 manna fjölskylda þurfi samt 106 þús. kr. til lífsnauðsynjanna á ári, og þó vantar þarna á sjálfsagt 30–40 þús. kr. í húsnæðiskostnaðinn. Ósanngirni þeirra manna er því ekki ýkjamikil, sem geta ekki þegjandi sætt sig við 77 þús. kr. árslaun fyrir 8 stunda dagvinnu alla virka daga ársins, þegar raunveruleg útgjöld fjölskyldunnar eru um 130–140 þús. kr. á ári og af þeirri upphæð er húsnæðiskostnaðurinn a.m.k. 35–40%. Þetta frv, er spor í rétta átt, en það ræður ósköp litla bót á þeim mikla vanda, sem húsnæðiskostnaður manna er nú orðið. Ég vil að lokum minna á það, að Alþ. hefur sínar skyldur að rækja við vaxandi kynslóð í landinu, ekki sízt í húsnæðismálunum, og það veltur á miklu fyrir þetta fólk, hversu fljótt og hversu vel Alþ. rækir þessa skyldu sína.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þau ummæli hv. ræðumanna, sem hér hafa talað á undan, út af frv. sjálfu. Flestir hafa, að ég ætla, talið, að það væri spor í rétta átt, hins vegar ekki nægilega stórt og þyrfti þess vegna meira til að koma, ef fullnægja ætti þörfinni, og það skal ég fúslega ganga inn á að sé rétt. Það er þannig mín skoðun, sem ég við þetta tækifæri og raunar áður hef lýst. Þess vegna er þetta frv., sem hér liggur fyrir, ekkert lokaátak í málinu, heldur aðeins tilraun til þess að komast feti lengra en nú er og útvega húsnæðismálastjórn meira fé en hún hefur til umráða nú. Einn hv. þm., sem hér talaði, hv. 5. þm. Austf. (LJós), dró að vísu mjög í efa, að sú upphæð, sem í grg, er gert ráð fyrir að náist með frv., mundi fást, og taldi sig hafa nokkra ástæðu til að ætla það. Hins vegar var fram tekið af mér og liggur raunar í augum uppi, að sú upphæð, sem grg. gerir ráð fyrir og er á ársgrundvelli, muni ekkí fást í ár. Það liggur alveg ljóst, vegna þess að það verður nokkuð liðið á árið, þegar frv., ef að lögum verður, kemur til framkvæmda. Hins vegar hefur sú upphæð, sem nefnd er í frv., og eins sú upphæð, sem áætluð er frá tryggingarfélögunum, verið metin af þeim mönnum, sem ætla má að hafi á því beztan kunnugleik, og þeirra mat hefur verið, að þessar upphæðir mundu nást. Annars er náttúrlega ekkert, sem úr því getur skorið endanlega, nema reynslan, og það verður þá að koma í ljós, hvað út úr þessu kemur. En hvað sem um það er, þá vil ég ætla, að með þessum tveímur frv, sé stigið nokkurt spor í rétta átt, þó að það sé hins vegar ekki nægilegt og áfram verði að halda. Það var af einum hv. ræðumanni, - ég ætla, að það hafi verið hv. 5. þm. Austf., talið, að eigin tekjur húsnæðismálastjórnar þyrftu að vaxa, en tekjurnar yrðu ekki auknar fyrst og fremst á þann hátt, að ný lán yrðu útveguð, sem síðan þyrfti að greiða og gætu ekki verið til frambúðarútlána, hitt væri betra, að húsnæðismálastjórn hefði fastar tekjur og gæti notað þær til lánanna og þyrfti ekki að standa skil af þeim útlánum aftur til þeirra, sem lán hefðu veitt húsnæðismálastjórn. Þetta er vissulega rétt, að æskilegt væri það, að húsnæðismálastjórnin hefði fastar tekjur sjálf, sem hún gæti notað til útlánanna, og það hefur hún orðið þá nokkrar og ég vil segja æðimiklar, því að tekjur húsnæðismálastjórnar sjálfrar í ár eru áætlaðar 55 millj. kr., og það er langsamlega stærsti pósturinn af því, sem hún hefur til útlána. Um frv. sjálft ætla ég að ekki hafi verið fleiri athugasemdir gerðar, því að eins og ég sagði í upphafi, ég held, að allir ræðumennirnir hafi talið, að frv., þó að það gengi of skammt, miðaði í rétta átt. Og ég skildi það svo, að þeir hv. þm. allir vildu standa að því, að frv. næði fram að ganga. Hins vegar hafa svo umræðurnar snúizt um það að verulegu leyti, sem oft hefur heyrzt áður, bæði í þessari hv. d. og annars staðar, að byggingarkostnaðurinn væri nú orðinn óhóflega mikill og hvað væri unnt að gera til þess að mæta því á einhvern hátt, lánin væru of lág og íbúðirnar, sem byggðar væru, væru of fáar og annað þess háttar. Út af þessu vildi ég segja það, að íbúðafjöldinn, sem fullgerður er, getur breytzt nokkuð frá ári til árs, án þess að það þurfi í sjálfu sér að sanna það, að byggingastarfsemin í landinu hafi dregizt saman. Það getur verið meiri fjöldi af hálfgerðum íbúðum, sem gerir það að verkum, að fullgerðu íbúðirnar eitthvert árið séu færri en annað, og þarf ekkert að vera við það að athuga í sjálfu sér. Ég held, að yfirleitt hafi byggingarstarfsemin í landinu undanfarin ár verið það mikil, að sá íbúðafjöldi, sem talinn hefur verið eðlilegur árlega, 1500 íbúðir, hafi yfirleitt náðst. Hitt er alveg víst, að það hafa ekki verið til byggingariðnaðarmenn til þess að sinna öllu meiri störfum en gert hefur verið. Og það er á vitorði flestra, að ég ætla, að byggingarkostnaðurinn er kannske að mjög verulegu leyti og a.m.k. að nokkru leyti svo hár sem hann er vegna þess, að byggingariðnaðarmennirnir hafa verið á eins konar uppboði. Þeir hafa verið boðnir upp, þeim hafa verið boðin hærri laun en þeirra taxtakaup segir til um, aðeins til þess að þessi eða hinn gæti fengið þá á undan nágrannanum, og þar af leiðandi hefur byggingarkostnaðurinn orðið meiri en hann mundi hafa orðið, ef um venjulegar kaupgreiðslur hefði verið að ræða. Þetta bendir til þess, að byggingarstarfsemin hafi raunverulega verið meiri en byggingariðnaðarmannafjöldinn hafi verið fær um að inna af hendi og þess vegna hafi þetta uppboð á iðnaðarmönnunum orðið til þess að gera íbúðirnar talsvert miklu dýrari eða a.m.k. nokkru dýrari en þær hefðu annars þurft að vera. Það hafa verið hér nefndar ýmsar tölur um það, hvað byggingarkostnaðurinn hafi vaxið, - og það er vissulega rétt, hann hefur vaxið, - og þar með hefur verið talið, að lánveitingar húsnæðismálastjórnar séu hlutfallslega minni nú en þær hafa verið áður, vegna þess að þær nægi raunverulega ekki fyrir þeirri hækkun, sem orðið hefur á s.l. 5–6 ára tímabili. Það má túlka málið á þennan hátt, en það má líka segja frá því á annan hátt. Það var nefnt hér, að 320 rúmmetra íbúð hefði fyrir nokkrum árum kostað rúmar 400 þús. kr., nú kostaði þessi íbúð í dag rúmar 600 þús. kr., þannig að hækkunin hefði orðið 200 þús. kr. Á sams tíma væri húsnæðismálastjórnarlánið ekki nema 150 þús. kr. og nægði þess vegna ekki fyrir þeirri hækkun, sem orðið hefur á byggingarkostnaði. En þetta má líka segja á axmóa:n hátt. Þegar íbúðin kostaði 400 þús., var tánið til hennar ekki nema 100 þús. kr. eða í kring um 25% af raunverulegu verðmæti íbúðarinnar. Í dag, þegar íbúðin kostar 600 þús. og lánið er 150 þús. kr., þá Er lánveitingin líka 25% af byggingarkostnaðinum, þannig að hlutfallið er nánast það sama, vel að merkja ef 100 þús. kr. hefðu verið veittar af húsnæðismálastjórn, þegar íbúðin kostaði 400 þús. kr. En það var ekki í öllum tilfellum, heldur mun mjög oft hafa verið, að íbúðarlán á þeim tíma urðu ekki nema um 70 þús. kr., þannig að ef miðað er við 70 þús. kr. þá og 150 þús. kr. nú, þá er lánið í hundraðshlutum af byggingarkostnaðinum hærra í dag en það var þá. Náttúrlega þurfa möguleikar mannsins til þess að standa undir húsbyggingarkostnaðinum nú ekki að hafa versnað, þó að verðlagið hafi hækkað, ef hans eigin tekjur á tímabilinu hafa hækkað tilsvarandi, þannig að það er ýmislegt, sem verður að taka til greina í þessu sambandi, og það er ekki nóg að segja: Byggingarkostnaðurinn hefur hækkað um 200 þús. kr. á þessu tímabili eða kringum það, og það er meira en öll lánveiting húsnæðismálastjórnar nemur. - Það segir ekki nema hlutann af sannleikanum. Hitt verður að meta, hvað mikill hluti af heildarkostnaðinum lánin voru þá og hve mikill hluti af byggingarkostnaðinum þau eru nú. Það er alveg rétt, að þeir, sem búa í eldri íbúðum, standa miklu betur að vígi heldur en þeir, sem núna eru að byggja. Þetta er hugsanlegt að lagfæra að nokkru leyti með fasteignaskatti, og það hefur verið athugað nokkuð, þó að ekki séu tilbúnar tillögur um það enn. Það má segja, að það væri ekki óréttlátt, að þeir, sem sitja í gömlum íbúðum og þurfa miklu minna til þeirra að kosta eða af þeim að greiða heldur en þeir, sem nú eru að byggja, gjaldi að einhverju leyti í sameiginlegan sjóð til þess að létta undir með hinum. Svipað væri hægt að gera með því, að ríkissjóður sjálfur legði fram einhvern verulegan hlut í þessa púlíu eða til þessarar starfsemi, og gæti það komið fram á þann hátt, að þeir, sem betri aðstöðu hefðu, annaðhvort í tekjum eða eignum eða eldra húsnæði, greiddu þá til ríkissjóðsins að verulegu leyti það, sem á þyrfti að halda í þessu sambandi. Það eru á þessu margar hliðar og sem betur fer ýmsir möguleikar, en áfram verður haldið að vinna að því að kanna, hvaða möguleikar eru til þess að gera þessar hugmyndir að veruleika, sem geti hjálpað íbúðarbyggjendum nú til að standa undir sínum íbúðum og greiða kostnað við þær. Eins og ég sagði áðan, eru athugasemdir þeirra, sem talað hafa hér á undan mér um frv., ekki meiri en það, að mér skilst, að þeir muni flestir fylgja málinu eins og það er lagt fyrir. Þó að það beri ekki í sér fullkomna lausn, stefni það þó í rétta átt. Um málið að öðru leyti, sem hefur nú verið aðalumræðuefnið, íbúðarvandamálið almennt, skal ég ekki ræða frekar að þessu sinni. Það gefst kannske tækifæri til þess síðar.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni af því, sem hæstv. félmrh. sagði hér almennt um íbúðarhúsabyggingar. Mér fannst hæstv. ráðh. vilja láta liggja að því, að þær tölur, sem ég hefði nefnt hér um íbúðarhúsabyggingar á undanförnum árum, gæfu ekki fullkomlega rétta mynd af því, sem verið hefði að gerast í þeim efnum. En þær tölur, sem ég nefndi hér, voru yfir fullgerðar íbúðir, en þær sýndu, að nú síðustu árin hefur verið lokið við að fullu talsvert færri íbúðir en meðaltalið er talið þurfa að vera. En hæstv. ráðh. sagði þá, að það þyrfti einnig að hafa í huga, hvað margar íbúðir væru í byggingu á hverjum tíma, því að hefði verið lokið við nokkru færri íbúðir sum árin en önnur, þá gæti eigi að síður verið unnið að fleiri íbúðum þau árin. En þessu er nú ekki svona varið. Samdrátturinn hefur ekki síður komið fram í sambandi við fjölda þeirra íbúða, sem eru í byggingu og ófullgerðar eru í þessari skýrslu Framkvæmdabankans segir t.d. um þessi sömu ár, að í Reykjavík, svo að maður taki þann staðinn á landinu, sem segir langmest til í þessum efnum, hafi auk þeirra íbúða, sem voru fullgerðar á árinu, t.d. á árinu 1957 verið í byggingu í árslok 1957 1598 íbúðir, rétt tæpar 1600 íbúðir í byggingu, en hins vegar árið 1961 voru þessar byggingar ekki 1600, heldur 850 og 1962 voru þær 844. Samdrátturinn var alveg greinilega yfir alla línuna, bæði fullgerðar íbúðir voru miklum mun færri en áður og eins íbúðir í byggingu voru miklu færri. Og það er rétt að horfast í augu við þessar staðreyndir, því að þær liggja alveg óumdeilanlegar fyrir. Svona var þessu varið um allt land, og ástæðurnar til þess voru suðvitað þær, að byggingarkostnaður hafði farið ört vaxandi og aðstoð hins opinbera við húsbyggjendur var orðin miklum mun minni, miðað við byggingarkostnað, en áður var. Í sambandi við athugasemdir hæstv. ráðh. í þeim efnum verð ég að segja, að það er auðvitað alveg fráleitt að ætla að fara að reikna þessa þátttöku ríkisins út í prósentutölum, því að það eitt, sem gildir fyrir húsbyggjendur í þessum efnum, er talan sjálf. Um það er vitanlega ekkert að villast, að ef byggingarkostnaðurinn vex meir en sem heildarlánveitingunni nemur, þá stendur húsbyggjandinn verr eftir en áður. Auðvitað væri betra fyrir húsbyggjanda, að byggingarkostnaðurinn á íbúðinni hefði lækkað um 217 þús. kr., þó að hann hefði ekkert húsnæðismálastjórnarlán fengið, heldur en að taka á sig þessa verðhækkun á íbúðinni upp á 217 þús. kr. og fá lán upp á 150 þús. Það er vitanlega hin „absolúta“ tala, sem gildir í þessum efnum, það sem húsbyggjandinn verður að greiða út, það er það eina, sem segir vitanlega um vanda þann, sem húsbyggjandinn stendur í í þessum efnum. Það er hins vegar rétt hjá hæstv. ráðh., að auðvitað eru fleiri þættir, sem koma inn í þessi mál, heldur en aðeins það, hvað hið opinbera veitir af lánum til þess að byggja íbúðirnar. Það skiptir líka miklu máli, hvað kaupið er, úr hverju menn hafa að spila af eigin tekjum. Vissulega spilar það mikið inn í þetta dæmi. Og það er líka rétt, að tekjur manna hafa verið býsna háar. En nú er það staðreynd, að tekjurnar hafa ekki vaxið allan þennan tíma nema rétt í hlutfalli við það, sem verðlag hefur almennt farið hækkandi í landinu. Að vísu hafa verið uppgripaár nú síðustu árin, s.l. ár, 1963, og reyndar einnig 1962 var mjög hagstætt atvinnuár, sem gaf mörgum góðar tekjur, enda kom það líka fram í því, að þá fóru aftur að aukast húsbyggingar víða á landinu, einmitt vegna þess að tekjurnar urðu allmiklar. En það er ekki aðalatriði málsins að þræta um þetta, heldur hitt, að viðurkenna þann vanda, sem við er að glíma í þessum efnum. Hæstv. ráðh. viðurkennir, að hér er um mikinn vanda að ræða, hér þarf miklum mun meira fé til þessara útlána en hefur verið til staðar. Það þarf að auka þetta mjög verulega frá því, sem verið hefur, og þau frv., sem ríkisstj. hefur enn lagt hér fram á Alþ. til þess að bæta úr í þessum efnum, ná vitanlega harla skammt. En aðalatriðið er að gera sér grein fyrir þörfinni og snúa sér síðan að því að leita ráða til úrbóta, og vonandi eiga hér eftir að koma fram aðrar till. frá hæstv. ríkisstj., sem ná lengra en þessar, sem hér hafa verið ræddar.



Herra forseti. Það var aðeins eitt atriði í ræðu hæstv. félmrh., sem ég vildi víkja að. Hann viðurkenndi, að byggingarkostnaðurinn hefði vaxið svo, að hann væri orðinn mjög erfiður húsbyggjendum, en nefndi aftur á móti, að möguleikar mannsins til að taka á sig aukinn byggingarkostnað mundu hafa batnað, . m.ö.o. að tekjuaukning þeirra frá því, sem áður var, kynni að geta mætt þessu, eða ég skildi hann svo. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að því miður getur tekjuaukning almennra launamanna ekki mætt þessu, og það er af þeirri einföldu ástæðu, að dýrtíðin hefur hækkað allan annan kostnað hverrar fjölskyldu heldur en húsnæðið svo mikið, að kauphækkanirnar, sem orðið hafa á síðustu 4 árum, duga ekki fyrir þeim hækkunum, þótt engin hækkun hefði orðið á húsnæðiskostnaði, og menn borga ekki með kauphækkuninni hvort tveggja, þegar hún dugir ekki fyrir hækkun á vörum og þjónustu. 1. marz 1960 stendur í Hagtíðindum, að þá kosti vörur og þjónusta fyrir vísitölufjölskyldu um 48.8 þús. kr. yfir árið, en 1. marz 1964, 4 árum seinna, 87.1 þús. kr., aðeins vörur og þjónusta, en húsnæðið er ekki með. Þarna eru komnar um 38 þús. kr., sem mun vera u.þ.b. helmingi meira en laun almennra verkamanna hafa hækkað á sama tíma. Og hvernig eiga þeir þá að nota kauphækkunina til þess að borga hækkun húsnæðiskostnaðar þar að auki?