Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þessa frv. er að heimila ríkisstj. að selja eyðijörðina Breiðumýrarholt ábúendum í Holti í Árnessýslu, Sigurgrími Jónssyni og sonum hans, fyrir matsverð. Landbn. hefur athugað þetta frv. og leitað um það umsagnar landnámsstjóra og jarðeignadeildar ríkisins. Báðir þessir aðilar mæla með heimildinni, landnámsstjóri þó, eins og í bréfi hans stendur, í því trausti, að unnið verði að býlafjölgun í Holti. Það er og upplýst í þessu máli, að hreppsnefnd Stokkseyrarhrepps, sem þarna á hlut að máli, er meðmælt sölunni. Að þessu athuguðu leggur n. til, að frv. verði samþ., þó með þeirri viðbót, sem ég nú skal gera grein fyrir. N. hefur borizt bréf frá landbrn. og skógrækt ríkisins, þar sem þess er óskað, að heimild verði veitt í lögum til makaskipta á hluta af landi, sem skógrækt ríkisins á í Hafnarfjarðarhrauni, og landi, sem Hafnarfjarðarbær á í svonefndum Undirhlíðum, en þessara makaskipta er óskað af hálfu skógræktarinnar og ráðuneytisins að ég hygg vegna þess, að landið í Undirhlíðum sé talið hentugra til skógræktar en það land, sem skógræktin nú á. Það hefur verið rætt við Hafnarfjarðarbæ um þetta mál, og hefur n. verið tjáð af hans hálfu, að hann sé samþykkur þessum makaskiptum. Það hefur því orðið að ráði, að n. leggi til, að flutt verði viðaukatill. við frv. það, sem hér liggur fyrir, varðandi heimild til þessara makaskipta, sem ég nú hef nefnt. Samkvæmt því, sem ég nú hef sagt, leggur n. til, að frv. verði samþ. með lítils háttar breytingu og þeim viðauka, að heimilað verði að hafa makaskipti á landi skógræktarinnar í Hafnarfjarðarhrauni og landi Hafnarfjarðarbæjar í Undirhlíðum.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu á þessu máli, frv. um sölu Breiðumýrarholts, og get fallizt á þá breytingu, sem hún gerir um orðalag 1. gr. frv. - 2. brtt. lýtur að öðru efni, og sjáanlegt er, að hvað áhrærir skoðun þeirra aðila, er það mál snertir fyrst og fremst, þá eru þeir sammála um, að slík breyting nái fram að ganga, þessi landaskipti, og ég hef þess vegna ekkert við það að athuga, því að mér sýnist, að það muni á engan hátt geta torveldað afgreiðslu þess máls, sem ég upphaflega flutti og óska eftir að nái fram að ganga. Ég vil vona, að hv. d. ljái því máli eindreginn stuðning.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls tók ég það fram, að menntmn., sem flytur frv., mundi taka til athugunar á milli umr., hvort orðalag 1. gr. frv. væri í fullu samræmi við lögin um lausn ítaka af jörðum. N. hefur komizt að þeirri niðurstöðu við að athuga málíð, að ástæða væri til að breyta orðalagi 1. gr., og flytur n. um það brtt. á þskj. 144. Í l. um lausn ítaka af jörðum er skilgreint hugtakið „ítak“, og nær sú skilgreining jafnt til ítaka, sem kirkjur eiga, og ítaka, sem aðrir eru eigendur að. Þess skal getið, að um þetta mál hefur verið rætt af hálfu n. við Ólaf Lárusson prófessor, og sú brtt., sem n. flytur, er borin fram í samráði við hann.



Herra forseti. Þann 25. okt. var útbýtt hér í þessari hv. deild frv. til l. um breytingu á l. nr. 40 23. maí 1949, um áburðarverksmiðju, sem ég flutti, 62. mál þessarar deild: ar. 31. okt. fór fram umr. um þetta mál í þessari deild. 1. nóvember var þessu máli vísað til fjhn. þessarar d. Enn er fjhn. ekki farin að skila neinu áliti um þetta mál, og ég vildi nú leyfa mér að biðja hæstv. forseta að ýta við hv. fjhn. um þetta mál. Ég tek þetta mál sérstaklega út úr, þó að það séu fleiri mál, sem bæði ég hef flutt og aðrir og liggja þar enn þá óafgreidd, vegna þess að hér er ekki um neitt smáræði að ræða, heldur um eignarrétt á stærsta fyrirtækinu, sem til er með þjóðinni. Og ég vil jafnframt leyfa mér að átelja, að það fer í vöxt hér á Alþ. nú, að vissar n. -- og eiga þær þó ekki allar óskilið mál, sumar vinna sæmilega - hafa tekið upp þann hátt að skila yfirleitt alls ekki áliti um þau mál, sem til þeirra eru send, og þó alveg sérstaklega ef þau mál eru flutt af einstökum þingmönnum, ég tala nú ekki um, ef það er af þm. stjórnarandstöðunnar. Þessi háttur álít ég að megi alls ekki lengur verða viðhafður. Þetta var ekki svo áður fyrr á Alþ. Þá álitu n. það skyldu sína að skila álitum og taka afstöðu til mála og láta málin þá ýmist falla eða þá verða samþykkt eða þá hins vegar vera vísað til ríkisstj., ef n. þótti þau ekki nægilega vel undirbúin. En þessi aðferð, sem nú er höfð, að svæfa hvert mál eða þegja það í hel, verður til þess að minnka veg Alþ. út á við. Hún verður til þess að auka það umtal, að hér sé ekkert gert og hér sé ekkert unnið. Ég vil alveg sérstaklega beina því til þeirra flokka, sem láta ekkert tækifæri ónotað til þess að segjast vera sérstakir forsvarar bæði lýðræðis og þingræðis, að þegar þeir sem meirihlutaflokkar haga sér þannig gagnvart frv. stjórnarandstöðunnar, að þeir þora þá ekki hreinlega að fella þau, heldur reyna að svæfa þau eða þegja þau í hel á þennan hátt, þá eru þeir beinlínis að traðka bæði lýðræði og þingræði undir fótum og draga úr áliti Alþingis. Nefndir eru kosnar til þess að vinna að málunum, en ekki til þess að verða kirkjugarður allra góðra hugsjóna. Ég vil þess vegna leyfa mér að biðja hæstv. forseta, sem oft áður hefur sýnt lofsverða röggsemi, þegar komið hefur verið í hreinan voða um þetta afgreiðsluleysi nefndanna, að áminna þessar hv. n. og alveg sérstaklega fjhn. þessarar d. um að fara að skila áliti um þau mál, sem til hennar hefur verið vísað. Alveg sérstaklega vildi ég óska þess, að um þetta mál yrði farið að láta atkv. ganga í n., þar sem mér er ekki grunlaust, að meiri hl. í n. sé samþykkur þessu máli.

Forseti (SB): Af þessu tilefni vil ég aðeins segja það, að forseti hlýtur að sjálfsögðu að óska þess, að ekki aðelns fjhn., heldur allar n. hv. þd. skili áliti og afgr. þau mál, sem til þeirra er vísað.



Herra forseti. Eins og sjá má á nál. á þskj. 147, mælir meiri hl. allshn. með því, að þetta frv. verði samþ. Ég sé, að hv. minni hl. er annarrar skoðunar og vill, að afgreiðsla málsins verði þannig, að það verði samþ. rökstudd dagskrá. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að fjölyrða um þetta mál. Við 1. umr. málsins var gerð af hæstv. félmrh. mjög ýtarleg og glögg grein fyrir ástæðunum til þess, að þessi brbl. voru gefin út, og þeim aths., sem fram komu þá, var þá greinilega svarað, og ég sé enga ástæðu til þess að vera að fjölyrða um það frekar. Ég hygg, að það muni fátt nýtt koma fram um málið, og sé ekki ástæðu til þess að eyða tíma í það. Meiri hl. n., eins og ég áður gat um, leggur eindregið til, að málið verði samþ.



Herra forseti. Þegar brbl., sem lögð hafa verið nú fyrir Alþ., voru tekin fyrir í allshn., um það, hvaða kjörskrá skyldi gilda við bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi, kom það fljótt fram á þeim fundi, að ég gat ekki átt samleið með meðnm. mínum. Það var reyndar vitað áður, að allmikill ágreiningur hafði átt sér stað um þetta mál hér í hv. d., þegar Kópavogsmálið var á dagskrá hér í fyrravetur, og vitanlega höfðu menn ekki skipt skoðun á því út af fyrir sig. Hins vegar hefði mér vel getað komið það þó til hugar, að meiri hl. allshn. hefði ekki mælt með því, að lögin yrðu afgr. á þann hátt, sem hann leggur til, sem sé, að þau yrðu samþ. Þegar frv. þetta var rætt í allshn., lýsti ég því yfir á nefndarfundinum, að ég mundi skila séráliti og leggja til, að frv. yrði annaðhvort fellt eða því vísað frá með rökstuddri dagskrá. Við nánari athugun málsins komst ég að þeirri niðurstöðu, að sú eina rétta afgreiðsla, sem frv. ætti að fá í hv. d., væri, að því væri vísað frá. Þegar Kópavogsmálið var hér á dagskrá á Alþ. í fyrravetur, var það mjög mikið rætt af andstæðingum þess og jafnvel meir og ýtarlegar en flest önnur mál, sem lágu fyrir síðasta Alþ. Rétt er að geta þess, að í þeim umr. forðuðust flm. svo að segja allir umræður um málið eins mikið og þeir frekast gátu, og það var alveg auðfundið, að þrátt fyrir öll hreystiyrði þeirra um málið voru þeir ekki ánægðir með sjálfa sig sem flm., enda var allur undirbúningur og tildrög þess, að það var flutt, á þann veg, að einsdæmi mun hafa verið. Eins og hv. alþm. er kunnugt, var frv. um það að veita Kópavogshreppi þá bæjarréttindi flutt á móti vilja meiri hl. rétt kjörinnar hreppsnefndar, og eftir því sem bezt verður séð og kom reyndar greinilega fram við þær bæjarstjórnarkosningar, sem fóru fram 2. okt. s.l., á móti vilja meiri hl. íbúa Kópavogshrepps. Þrátt fyrir þessar augljósu staðreyndir og þrátt fyrir, að fyrir lægi álit m.a. sýslunefndar Kjósarsýslu til viðbótar öllum þeim mörgu mótmælum, sem bárust á móti frv. frá Kópavogshreppi og stjórnum þess sveitarfélags, var ekki hikað við að berja frv. í gegn á Alþingi og þm. stjórnarflokkanna knúðir til að greiða því atkvæði. Mér er nær að halda, að við fáar atkvgr., sem farið hafa fram hér nú s.l. ár, hafi menn verið meira hikandi og jafnvel greitt atkvæði með neinum málum með eins mikilli tregðu og einmitt með því frv., sem hér um ræðir. Það er mikið vafamál, hvort í allri þingsögunni sé hægt að finna hliðstætt mál Kópavogsmálinu. þ.e.a.s. að mál hafi verið flutt fyrir ákveðið hérað eða sveitarfélag í fullrí óþökk og andstöðu stjórnenda og meiri hluta íbúa viðkomandi héraðs. Það var öllum ljóst. að þetta margumtalaða Kópavogsmál var flutt hér inn á Alþingi að kröfu nokkurra pólitískra ævintýramanna. aðallega úr stjórnarflokkunum. sem gátu ekki unað úrslitum í ekki einum, heldur tvennum eða þrennum hreppsnefndarkosningum, sem fram fóru með stuttu millibili. Sá meiri hluti, sem áður hafði farið með stjórn hreppsfélagsins. vann þrátt fyrir allt hvern kosningarsigurinn á fætur öðrum, þrátt fyrir gífurlegan áróður andstæðinganna og þrátt fyrir fögur fyrirheit stjórnarflokkanna til íbúa Kópavogs, ef þeir vildu veita frambjóðendum viðkomandi flokka stuðning sinn. En það var nú þannig, að fólkið í Kópavogi hafði sínar skoðanir á málunum og lét ekki blekkjast af fögrum loforðum og glæsilegum tilboðum, það hélt bara áfram að kjósa sína menn og óskaði ekki eftir neinum breytingum þar á. Nú voru góð ráð dýr. Hinir herskáu pólitíkusar í Kópavogi með aðstoð vina sinna og samherja í höfuðborginni hafa að sjálfsögðu lagt höfuð sín mjög í bleyti og hafa leitað nýrra ráða og nýrra aðgerða; svona mátti málið alls ekki standa. Þessi ólukkans rauði meiri hluti skyldi falla, hvað sem það kostaði, ekkert skyldi til sparað. Það er sagt, að einhver fyndinn náungi hafi í mesta sakleysi stungið upp á því á heitri vökunóttu, þar sem hópur manna var saman á fundi og hafði átt mjög erfiðar stundir að koma sér niður á, hvað gera skyldi, að þá hefði hann bent þeim á, að málið væri ákaflega auðleyst, það væri ekkert annað en að gera bara Kópavog að kaupstað. Þá yrði að kjósa bæjarstjórn, og með því væri allur vandinn leystur, andstæðingar meiri hlutans hlytu að vinna glæsilegan kosningasigur eftir jafneftirminnilegt afrek og að gera eitt sveitarfélag að kaupstað. Almenningi mundi þykja allmikið í það varið, ef sveitarfélagið öðlaðist slík réttindi. Þessari uppástungu var að sjálfsögðu tekið af miklum fögnuði af hinum baráttufúsu mönnum þar syðra. Frv. að lögum um bæjarréttindi til handa Kópavogshreppi var samið í skyndi, og sjálfur hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. ásamt 5. landsk. voru fengnir sem flm. að frv. Ja, það var svei mér ekki valið af verri endanum. Frv. varð að lögum eftir mjög harðar fæðingarhríðir, og leið óðum að þeim tíma, að kosningar skyldu fara fram í hinum nýja kaupstað. Samkv. lögum nr. 81 frá 23. júní 1936, um sveitarstjórnarkosningar, átti vitanlega að kjósa eftir kjörskrá, sem samin var í febrúar 1954, byggð á manntali 1953. Af ástæðum, sem ekki verða raktar hér, en eru allýtarlega raktar í mínu áliti, taldi hæstv. félmrh. ófært, að bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi færu fram samkvæmt gildandi landslögum. Var það álit hæstv. ráðh. í fullu samræmi við alla meðferð málsins og undirbúning frá fyrstu hendi. Vert er þó að geta þess, að ekki hafði hæstv. félmrh. eða neinn af forsvarsmönnum þessa máls á þingi eða utan þings á það minnzt, og ekki kom það heldur fram í blaðaskrifum um málið, að minnzt væri á það einu orði, að nauðsyn bæri til að kjósa eftir annarri kjörskrá en þeirri, sem þá var í gildi. Þetta er mjög athyglisvert í málinu, að í öllum þeim umr., sem fram fóru um þetta mál í fyrravetur, öllum þeim miklu blaðaskrifum, sem urðu um þetta mál, var aldrei minnzt á það einu orði, meðan verið var að koma því í gegnum þingið, að þyrfti að breyta gildandi lögum og setja sérstök lög um það, eftir hvaða kjörskrá skyldi kosið í Kópavogi, og fara þar með inn á alveg nýjar reglur eða aðferðir, sem áður voru óþekktar. En svo skeður það bara, að 23. júlí 1953 eru gefin út brbl. um, að kjörskrá sú, er samin var í febrúar 1955, skuli gilda við bæjarstjórnarkosningar í Kópavogskaupstað, sem fram skyldu fara 2. okt. 1955. Þar með var úr gildi felld um ákveðinn tíma eða réttara sagt á meðan kosningarnar fóru fram og þar í kring sú kjörskrá, sem raunverulega átti að kjósa eftir, þ.e. kjörskráin frá 1954. Með útgáfu nefndra brbl. ber að flestra dómi, sem ekki eru haldnir pólitísku ofstæki í málinu, að telja, að farið hafi verið inn á mjög svo varhugaverða leið, svo að ekki sé meira sagt. Fyrir þá menn, sem ekki eru því útfarnari að túlka lög og lagabókstaf eftir eigin geðþótta, verður ekki annað séð en að þessi brbl., sem nú hafa verið lögð fyrir Alþingi til staðfestingar, brjóti í bága við þau gildandi lög, sem ég hef áður vitnað til. Auk þessa hefur verið gefið slíkt fordæmi sem ég tel í alla staði stórvarhugavert og óverjandi. Aðalrök hæstv. félmrh. fyrir því að gefa út slík brbl., eftir því sem fram kemur í meðfylgjandi plaggi og hann tók hér alveg skýrt og ákveðið fram í umræðum um þetta mál við 1. umr., eru þau, að fjöldi fólks hafi, frá því að kjörskráin var samin í febrúar 1954, flutzt inn í hreppinn og að þetta fólk hafi átt kröfu á því að fá að kjósa við kosningarnar 2. okt. í haust. Ja, ég verð að segja það, að þessi rök, ef rök skyldu kallast, stangast allharkalega, að mér virðist, á móti gildandi lögum. Ég skal taka fram, að ég er ekki lögfræðingur, en eftir mínu leikmannsviti á þessu sviði get ég engan veginn séð annað en að þessi brbl. stangist allharkalega á móti gildandi landslögum um þessi mál. 16. gr. laga nr. 81 frá 23. júní 1936, um sveitarstjórnarkosningar, segir alveg ótvírætt um það, eftir hvaða kjörskrá skuli kjósa við sveitar- og bæjarstjórnarkosningar. Það eru þau lög ein, sem áttu að gilda við bæjarstjórnarkosningarnar í Kópavogsbæ, sem fram fór 2. okt. í haust; eins og þau hafa verið látin gilda við allar bæjarog sveitarstjórnarkosningar frá gildistöku þeirra. Einkaskoðanir hæstv. félmrh. og annarra slíkra í þessu máli áttu ekki að verða gildandi, heldur að sjálfsögðu að fara að gildandi landslögum í þessu máli sem öðrum. - Því hefur verið haldið fram og fyrir því færð mjög sterk rök, að það, sem hafi orðið þess valdandi, að þessi brbl. voru gefin út, hafi verið það, að stjórnarflokkarnir hafi talið sig eiga mikil pólitísk ítök meðal þess fólks, sem fluttist þar inn, frá því að kjörskráin var samin 1954. Ég bendi einmitt á þetta í grg.. og þessu hefur verið margslegið fram bæði hér á hv. Alþ. og í blaðaskrifum, án þess að ég viti til, að því hafi verið mótmælt; með útgáfu brbl. hafi því átt að tryggja andstæðingum meiri hluta þáverandi hreppsnefndar meiri hluta í hinni nýju bæjarstjórn. Ég held því fram og það í fullri alvöru, að hér hafi verið lengra róið og lengra sótt á mið en hæfir mönnum, sem skipa ráðherradóm á Íslandi, ef satt er. Ég get sagt það og endurtekið það, sem ég reyndar geri í meðfylgjandi grg., að mér finnst þessi tilgáta mjög sennileg, enda hefur henni ekki, eins og ég tók fram áðan, verið mótmælt með neinum þeim rökum, sem frambærileg eru, enda má segja, að það sé í fullu samræmi við öll afskipti vissra manna í stjórnarflokkunum af málefnum Kópavogsbúa að undanförnu. Það er eins og þessi staður hafi farið þannig í taugarnar á vissum mönnum bæði utan þings og innan, að einsdæmi mun teljast. Það væri freistandi að ræða nokkuð um sjálfar bæjarstjórnarkosningarnar í Kópavogi, sem fram fóru í haust, en þar sem því máli voru gerð mjög góð skil af hv. 2. þm. Reykv. (EOl) við 1. umr. um málið hér í hv. d., get ég látið það nægja. Ég vil þó aðeins benda á, að Kópavogsbúar svöruðu á eftirminnilegan hátt herópi stjórnarflokkanna og annarra andstæðinga meiri hlutans um að fella núverandi meiri hluta frá völdum. Fólkið í Kópavogskaupstað hafði nú sem fyrr sínar ákveðnu skoðanir á því, hverjum það tryði bezt fyrir því að stjórna sínu bæjarfélagi. Það þekkir, hverjir það voru, sem voru þess fulltrúar, og það óskaði ekki eftir neinum breytingum þar á. Menn með ólíkar stjórnmálaskoðanir stóðu saman sem ein órofa samfylking um að veita brautargengi þeim mönnum, sem árum saman höfðu sýnt í verki, að þeir vildu og gátu starfað í sameiningu að heill fólksins, og það treysti bezt til að leiða til lykta hin margvíslegu vandamál, sem biðu úrlausnar í hinu nýja bæjarfélagi. Sigur samfylkingarmanna í Kópavogskaupstað í haust er að mínu áliti tvímælalaust einhver stærsti stjórnmálaviðburður þessa árs. Sá sigur er m.a. mjög ákveði ábending, svo að ekki sé meira sagt, um það, hvers mætti vænta og hvers má vænta, ef slík samvinna og samfylking tækist á landsmælikvarða milli hins vinnandi fólks á Íslandi. Þetta er mjög lærdómsríkt, og ég þykist þekkja það mikið til alþýðufólks á Íslandi, að það muni að meira eða minna leyti taka sér til fyrirmyndar það sem það gerði í Kópavogi 2. okt. 1955, við fyrsta tækifæri, sem það fær. Jafnframt er kosningasigur vinstri manna í Kópavogi mjög alvarlegur ósigur fyrir núverandi ríkisstjórn og þó alveg sérstaklega fyrir þá hæstv. ráðh., sem beittu sér fyrir setningu hinna nýju laga um kaupstaðarréttindi í áþökk og andstöðu við meiri hluta íbúa staðarins. Það hefði mátt ætla, að eftir þær miklu ófarir, sem stjórnarliðið eða kannske miklu frekar ákveðnir ráðherrar biðu í þessu máli, hefðu brbl. um kosningar í Kópavogskaupstað í haust ekki verið lögð fram hér á Alþingi til samþykktar, verið bara stungið þegjandi og hljóðalaust undir stól. Og enga sérstaka nauðsyn bar nú til þess að leggja þau fyrir Alþingi; þau voru búin að gera sitt gagn eða ógagn eftir því, hvaða skoðun maður hafði á því. Þetta er leiðinlegt plagg, sem betur hefði verið að aldrei hefði séð dagsins ljós. En hæstv. félmrh. leggur sjáanlega mjög mikið kapp á að fá Alþingi til að samþykkja lögin. Ég er þar á allt annarri skoðun. Ég tel það tvímælalaust hið mesta hneyksli, ef hæstv. Alþingi samþykkir þessi brbl. Ég tel, að með slíkri samþykkt væri Alþingi að fara inn á mjög varhugaverða og hættulega braut og gefa hið versta fordæmi. Fyrir því legg ég til, að málið verði afgreitt með eftirfarandi rökstuddri dagskrá, meðleyfi hæstv. forseta: „Með því að þd. telur það mjög varhugavert fordæmi, að ráðh. taki sér vald til þess að breyta með brbl. milli þinga ákvæðum almennra kosningalaga varðandi kosningafyrirkomulag í einstöku kjördæmi eða kjördæmum við kosningar, er fara fram meðan Alþingi situr ekki, telur d. ekki rétt að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Vænti ég þess, að hv. alþm. athugi sig vel, áður en þeir láta sig henda það að greiða atkv. með áliti meiri hlutans. Ég tel, að sú eina rétta meðferð á málinu sé að vísa þessu máli frá, eins og ég legg til.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir þá rökstuddu dagskrá, sem hv. 4. landsk. þm. (GJóh) sem minni hl. allshn. hefur flutt og ég er fyllilega samþykkur sem réttri afgreiðslu á þessu máli frá hv. deild. Ég tók eftir því, að frsm. meiri hl., hv. 1. þm. Árn. (JörB), hugsaði auðsjáanlega sem svo með sinni ræðu, að fæst orð hefðu minnsta ábyrgð og það væri bezt að koma helzt hvergi nærri slíku máli sem þessu, þó svo að einhver yrði náttúrlega að taka þann kross á sig að vera flm. málsins úr nefndinni, fyrst hún á annað borð afgreiddi það. Mér sýnist það ætli að fara um meðferð þessa máls hér í d. svipað og með Kópavogsmálin í fyrra. Engir þingmenn nema þeir, sem einhverra formsatriða vegna, svo sem nefndarframsögu, neyðast til þess að tala með málinu, tala með því, og þegar þeir þannig neyðast til þess, þá tala þeir eins stutt og með nokkru móti verður af komizt. Það er rétt eins og þeim finnist, að hvert tungutak um þetta mál óhreinki menn, eins og ef menn hefðu þurft annars að snerta á því með fingrum. Og ráðherrarnir virðast ætla að hafa nokkurn veginn sama hátt af eðlilegum ástæðum, að reyna ekki að verja málið, forða sér burt, þegar farið verður að ræða það, og hæstv. forsrh., sá sem var potturinn og pannan í þessu máli í fyrra, hefur yfirleitt ekki enn þá haft sig til þess að vera viðstaddur eða taka til máls, þegar þetta mál hefur verið rætt. Það má þó hæstv. félmrh. eiga, að hann hefur haft hugrekki fram að þessu til þess að tala í málinu. Nú verð ég að segja það eftir þá tilraun, sem hæstv. félmrh. gerði við 1. umr. þessa máls til að reyna að verja þetta mál og reyna að standa á því fastar en fótunum, að svona mundi hann haga sér aftur og það hefði verið rétt, sem hann gerði, að ég verð að undrast þá till., sem meiri hl. hérna leggur fyrir, og undrast þann skort á rökvísi og fyrirhyggju, sem stjórnarflokkarnir sýna í þessu máli. Hver var afstaða hæstv. félmrh. um þetta mál? Jú, hann lýsti því yfir, að þetta, sem gert var með brbl., væri rétt og sjálfsagt og hann mundi gera þetta aftur, hvenær sem væri. Hvað sagði hann með þessum orðum? Hann sagði það, að svo framarlega sem fjölgaði í einhverju kjördæmi á Íslandi um allt að 20% á milli þess að kosningar færu fram, þá væri sjálfsagt, að í slíku kjördæmi færu kosningar fram eftir öðrum kosningalögum en þeim, sem almennt giltu. Ég skil ekki, að þetta hafi frá hálfu hæstv. félmrh. bara átt að gilda um Kópavog á þessu kjörtímabili, sem nú er að líða, og ekki neitt annað kjördæmi í landinu. Hann tók einmitt fram, að þetta ætti að gilda um önnur kjördæmi í landinu. Má ég þá spyrja: Hví leggur ekki stjórnarliðið í n. hér fyrir brtt. viðvíkjandi kosningalögunum um, að þeim skuli breytt þannig, að þar komi inn ákvæði, sem hljóði eitthvað á þessa leið: Nú fjölgar um a.m.k. 15% kjósendur í ákveðnu kjördæmi á ákveðnum tíma, og skal þá kosning í viðkomandi kjördæmi fara fram á þann hátt, að til grundvallar kjörskrá leggist manntal frá þessum og þessum degi og taki gildi þetta og þetta fyrr en í öðrum kjördæmum? Hvernig stendur á því, ef hæstv. félmrh. ætlar að standa á sinni yfirlýsingu, að hér er ekki lögð fram tillaga um að breyta kosningalögunum um þetta? Er kannske meiningin sú, að það eigi því aðelns að breyta kosningalögunum næst, að það „passi í kramið“ fyrir stjórnarflokkana? Á að haga kosningalögunum eftir því, hvað stjórnarflokkarnir á hverjum tíma telja sér vænlegra? Ég vil alvarlega skora á meiri hl. hér á Alþingi, ef hann hyggst fara að feta í fótspor þessara brbl., að breyta þá kosningalögunum í samræmi við það og sýna það hér á Alþingi til þess að skilja það ekki enn einu sinni eftir í höndum ríkisstj. að eiga með brbl. að breyta kosningalögum í einstökum kjördæmum eða kjördæmum almennt, hvenær sem henni þóknast. Og ég vil benda á, eins og hv. minni hl. tekur greinilega fram í sínu áliti, að nú er sú gamla kjörskrá í gildi í Kópavogi. Þessi brbl. snerta aðeins kosningar, sem fram fóru 2. okt. Ef nú af einhverjum ástæðum yrði þannig ósamkomulag í Kópavogi á morgun, að það ætti að kjósa núna strax aftur, þá mundi sú gamla kjörskrá gilda. Ef sú von stjórnarflokkanna, að það yrðu helzt alltaf tvísvar á ári kosningar í Kópavogi, ætti að rætast líka á þessu ári, þá þýddi það, að það yrði að kjósa núna. Og eftir hvaða kjörskrá ætti þá að kjósa? Væri þá meiningin hjá félmrh. að koma aftur með nýtt frv. hér á Alþingi, af því að nú væri ekki hægt að gefa út brbl., af því að þing situr, og setja það hér í gegn? Af hverju gengur hann þannig frá þessu máli, að það gildir ekki núna sú kjörskrá, sem gilti 2. okt. og honum fannst réttlát þá og meiri hluti Alþ. núna virðist ætla að leggja blessun sína á? Af hverju breytir þessi meiri hl. ekki þeim ákvörðunum, þannig að nú í dag, 5. des., og þá daga, sem í hönd fara, gildi þeirra réttláta kjörskrá í Kópavogi? Hvers konar skrípaleikur er þetta? Ef mennirnir álíta þetta réttlæti, sem þeir eru að samþykkja með þessu, hví láta þeir ekki þeirra réttlæti halda áfram? Eða er það af því, að þeir eru undir niðri öruggir um, að það var ranglæti og ofbeldi, sem þeir voru með, og vilja sem minnst þurfa um það að tala og sem fyrirhafnarminnst sleppa frá því að samþykkja það, að þeir vilja ekki ræða málið meir? Ég vil aðeins mínna á: Fyrst var því lýst yfir af forsrh. í fyrra, að opinber atkvgr., opinber, skrifleg atkvæðagreiðsla, væri heppilegasta aðferð fyrir kjósendur að láta í ljós sinn vilja. Það var boðskapur þess mikla lýðræðisflokks, Sjálfstæðisflokksins, um hans stefnu í stjórnarskrármálum Íslendinga, þó að það hafi láðst að flytja það sem brtt. í sambandi við endurskoðun stjórnarskrárinnar, að héðan af skyldu vera opinberar kosningar á Íslandi, þannig að hver maður væri yfirheyrður, um leið og hann kæmi inn, og látinn segja upphátt, hvernig hann ætlaði að kjósa, og að við hliðina á frambjóðendunum sætu fulltrúarnir í helmingaskiptanefndunum með húsnæðislánin, lóðaúthlutunina og önnur slík fríðindi reiðubúin, ef menn kysu rétt, og brott tekin frá mönnum, ef þeir kysu rangt. Hæstv. forsrh. hefur ekki sýnt sig við umræðurnar um Kópavogsmálið nú á Alþ. eftir þá útreið, sem hans hugmyndir um opinbera atkvæðagreiðslu fengu hjá Kópavogsbúum. Hæstv. félmrh. hefur hins vegar ekki sýnt sig í því að láta meiri hl. sinn í allshn. ganga þannig frá kosningal., að hans réttlæti hlotnaðist nú einnig öðrum mönnum á Íslandi en Kópavogsbúum í framtíðinni. Það virðist eiga að hlaupa frá þessu öllu saman með sömu smáninni og allt þetta mál, Kópavogsmálið, varð fyrir Alþ. og ríkisstj. í fyrra. En hitt vil ég að síðustu minna hv. þm. á, að þeir ættu að sjá sóma sinn í því að standa vörð um rétt kjósenda og rétt alþm. gagnvart ríkisstj.; það er réttur kjósendanna og réttur þingmanna, sem þarna er í veði, ef ein ríkisstj., hver svo sem hún er, getur með brbl. breytt kosningaaðferðum í einstökum kjördæmum eða jafnvel í kjördæmunum í heild, getur með brbl. milli kosninga svipt ákveðna kjósendur kosningarrétti. Ég vil minna á það, að með brbl. viðvíkjandi bæjarstjórnarkosningum í Kópavogi voru svo og svo margir kjósendur, sem verið höfðu á kjörskrá í Kópavogshreppi, sviptir kosningarrétti. Þeir, sem höfðu flutzt burt, en hefðu haldið sínum kosningarrétti samkv. almennum kosningalögum, voru sviptir þessum kosningarrétti. En mennirnir, sem fluttu burt fyrir mörgum mánuðum úr Kópavogi og fengu ekki að kjósa 2. okt., hafa kosningarrétt í Kópavogi í dag, af því að þessi lög eru fallin úr gildi, en þeir mundu ekki hafa fengið að kjósa neins staðar annars staðar, ef það hefðu verið kosningar annars staðar, um leið og kosningarnar voru í Kópavogi. Ef svona aðferðum væri beitt í sambandi við þingkosningar með sérstökum kosningalögum, eins og ég var að nefna dæmi um t.d. viðvíkjandi V.- Ísafjarðarsýslu eða einhverju þannig, þá væri hægt að svipta ákveðna menn, sem þar hefðu verið, kosningarrétti þar, hægt að fá öðrum mönnum, sem þangað væru nýfluttir, kosningarrétt þar og hafa þannig áhrif á, að samsetningur kjósendanna væri allt öðruvísi en ætlazt var til samkvæmt þeim almennu kosningalögum. Kópavogsbúar veittu ríkisstj. alvarlega áminningu út af hennar framferði með kosningunum, sem fram fóru 2. okt. í Kópavogi. Ég held, að alþm. ættu að veita ríkisstj. alvarlega áminningu fyrir hennar framferði. Ríkisstj. bar vissulega að leggja þessi brbl. fyrir Alþ. En alþm. ber líka að sjá um, að sú ríkisstj., sem misnotar vald sitt til brbl. á þann hátt, sem þessi ríkisstj. hefur gert, fái áminningu fyrir. Þess vegna er það skylda Alþ. að veita þessum lögum þá meðferð eina, sem virðingu þess er samboðin, og það er að samþ. þá rökstuddu dagskrá, sem minni hl. allshn., hv. 4. landsk. þm., hefur lagt til að samþ. yrði.