Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Þetta frv. gerir ráð fyrir að heimila ráðh. þeim sem fer með siglingamál að setja reglur til að framfylgja alþjóðasamningum, sem Ísland er aðili að, um örugga gáma. Alþjóðasamningur um örugga gáma, International Convention for Safe Containers, var gerður á vegum Alþjóðasiglingamálastofnunar FMO í Genf, 2. desember 1972 og gekk í gildi 6. september 1977. Breytingar voru gerðar á samningnum 1981 og 1983 en það eru ekki ráðgerðar fleiri breytingar á honum næstu fimm árin. Samningur þessi skiptist í þrjá meginhluta, þ.e. aðalsamning, viðauka I með fskj. og viðauka II. Báðir viðaukarnir ásamt fskj. eru fullgildir hlutar samningsins. Tilgangur þessa samnings er að auka öryggi við meðhöndlun, hleðslu og flutning á gámum. Aðilar samningsins viðurkenna hagræði þess að reglubinda almennar alþjóðlegar öryggiskröfur. Hlutaðeigandi stjórnvöld skuldbinda sig því til að setja samhæfðar starfsreglur um prófun, skoðun og viðurkenningu á gámum. Slíkar reglur munu auðvelda mjög flutninga á gámum á milli landa. Viðauki I hefur að geyma reglur um prófun, skoðun, viðurkenningu og viðhald á gámum, en viðauki II fjallar um smíðaöryggiskröfur og prófanir. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri en legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um iðnþróunarsjóði landshluta sem ég hef leyft mér að leggja fram á þskj. 512. Frv. þetta er samið að tilhlutan sveitarstjórnarmanna og raunar flutt að þeirra beiðni. Það þarf í sjálfu sér ekki að gegna furðu þó að frv. af þessu tagi komi einmitt úr þeirri átt. Fáum ætti að vera ljósari en sveitarstjórnarfólki sá margháttaði vandi sem nú steðjar að víða um land um framvinduna í atvinnuþróun þessarar þjóðar. Sá vandi er margþættur. Ég á hér vitaskuld ekki við hið hefðbundna og nær árstíðabundna hlutskipti stjórnmálamanna, Alþingis og ríkisstjórnar auk forustufólks í atvinnulífinu: að finna höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar rekstrargrundvöll. Nei, ég á miklu fremur við þau þáttaskil sem að flestra dómi eru að verða í skiptingu mannafla á milli aðalatvinnuveganna, þeirra sem skapa hin raunverulegu þjóðarverðmæti og þjónustugreinarnar hvíla í rauninni á, og þjónustugreinanna. Vitaskuld er og verður mikill vaxtarbroddur í þjónustugreinunum í þjóðfélagi sem verður æ margslungnara með degi hverjum. En sá vöxtur á sér þó ætíð þau takmörk sem felast í grósku grunngreinanna, þaðan sem þjóðarauðurinn er sprottinn. Það skiptir því ekkert litlu máli að menn sameinist um það meginverkefni í atvinnumálum Íslendinga á næstu árum og áratugum að stuðla að hagstæðari iðnþróun, enn hagstæðari en er í dag um allt land, sameinist um það á þann veg í fyrsta lagi að beina fjármagni inn á þær brautir að leiði til hagkvæmrar iðnþróunar og í annan stað að hið takmarkaða fjármagn nýtist sem best í því að virkja hugvit og haga hönd með sem bestum árangri. Í þeim tilgangi er frv. þetta flutt, til þess að verða lóð á vogarskál og einn af vegvísum á braut farsællar iðnþróunar. Í fremur stuttri greinargerð sem frv. fylgir segir, með leyfi virðulegs forseta: „Fjöldamörg verkefni líðandi stundar einkennast af þeirri staðreynd að frumatvinnugreinarnar tvær, sjávarútvegur og landbúnaður, taka tæpast við meiri mannafla að tiltölu í náinni framtíð. Þegar haft er í huga hve umskipti þessi verða í rauninni snögg og nær samtímis í frumgreinunum báðum er ekki að undra þó að margháttaður vandi fylgi sem erfitt reynist að bregðast við.“ Hér er vitaskuld átt við þá staðreynd að það er nokkurn veginn jafnsnemma tekin upp að verulegu leyti skipulögð veiðistjórn í sjávarútvegi sem aftur þýðir takmörkun mannafla og tækja sem áður tæpast þekktist. En svo til samtímis verða kröfur æ háværari um að miða landbúnaðarframleiðsluna við innanlandsmarkað einvörðungu. Hér er í sjálfu sér um svo róttækar breytingar að ræða, sem að vísu verða ekki frekar krufnar til mergjar hér, en eru það afdrifaríkar um velferð og afkomu almennings, að óhjákvæmilegt er að bregðast við þeim á fjöldamörgum öðrum sviðum á tiltölulega skömmum tíma. Þar er iðnþróun eina raunhæfa lausnarorðið og á því sviði er margt hægara sagt en gert. Og þau mál öll hafa á sér margar hliðar, eins og raunar er drepið á í fyrrnefndri greinargerð. Í samanburði við búskap og sjósókn er iðnaður hér á landi fremur ung atvinnugrein. Með flestum þjóðum, sem fram úr hafa skarað á sviði iðnaðar, hefur slík þróun tekið áratugi og hvílt á hefð margra kynslóða. Það er sem sagt erfitt að stökkva alskapaður inn á þennan vettvang. Svo virðist að auki sem Íslendingum sé oft ýmislegt betur gefið en að tileinka sér markaðstækni og þá alúð í starfi sem yfirleitt alltaf er lykillinn að árangri á þessum sviðum. Þó ber vissulega að viðurkenna að stundum hefur mjög vel til tekist, svo sem um sölu ýmissa sjávarafurða okkar. Því má þó síst gleyma að vöruþróun og markaðstækni er enn þá mikilvægari þáttur þegar um raunverulega iðnþróun er að ræða. Sveitarfélög um allt land finna nú æ betur hvar skórinn kreppir í þessu efni. Þess vegna hefur á nokkrum stöðum verið stofnað til sjóðsmyndunar til að létta undir í þeirri sókn sem framundan er. Flest hefur það þó verið af vanefnum gert, því ekki þurfa sveitarfélög eða samtök þeirra hér á landi að kvarta undan verkefnaskorti, öðru nær. Þær tilraunir sem þegar eru komnar á flot á þessu sviði eru einkum á Austfjörðum, Vestur- og Suðurlandi. Víðar er nú unnið að þessum málum, m.a. á Vestfjörðum og Suðurnesjum. Menn gætu e.t.v. álitið að frv.-flutningur, af því tagi sem hér er uppi hafður, væri óþarfur þar sem þegar væru nægilegir möguleikar að ná árangri á þessum sviðum án slíkrar lagasetningar. Svo er þó ekki, vegna þess að tekjuöflun til þessa verkefnis er því nær óhugsandi nema einungis frá sveitarfélögunum sjálfum sem fyrir eru yfirhlaðin verkefnum. Auk þess sem samræmdar aðgerðir með löggjöf eins og hér er lögð til munu reynast hvati í sjálfu sér til raunhæfrar iðnþróunar. Skv. 1. gr. þessa frv. er lagt til að landshlutasamtökum sveitarfélaga verði heimilt að stofna iðnþróunarsjóði í landshlutum er vera skuli sjálfstæðir sjóðir í eign sveitarfélaganna. Megintilgangi iðnþróunarsjóða landshluta er lýst í 2. gr. frv., sem er að efla atvinnu í landshlutunum. Tilgangi sínum skulu sjóðirnir leitast við að ná á eftirfarandi hátt: „a. með lánveitingum til nýrra framkvæmda einstaklinga, fyrirtækja og stofnana til langs eða skamms tíma, b. með lánveitingum til sveitarfélaga til framkvæmda sem beint eða óbeint gætu stuðlað að betri þjónustu við uppbyggingu atvinnulífs, c. með því að kosta, styrkja eða veita áhættulán til sérstakra athugana og áætlanagerða í sambandi við nýjar atvinnugreinar sem hugsanlega kynnu að þrífast á svæðinu, d. með styrkveitingum til hagnýtra athugana á atvinnulífi svæðisins og möguleikum til atvinnuþróunar, e. með því að veita lán eða styrk til vöruþróunar, nýsköpunar, náms o. fl. f. með því að verja fé til hlutafjárkaupa í fyrirtækjum í landshlutunum skv. samþykkt aðalfundar landshlutasamtaka hverju sinni. Í þessari seinustu grein væri í raun opnaður möguleiki á að þessir sjóðir kæmu einnig inn á svið fjárfestingarfélaga. Skv. 3. gr. frv. er lagt til að tekjur iðnþróunarsjóða landshluta verði: „a. árlegt framlag þeirra sveitarfélaga sem að hverjum sjóði standa og skal það nema allt að 2% af föstum tekjum þeirra, þ.e. útsvari, fasteignagjöldum og aðstöðugjaldi; ákveða má með reglugerð að tiltekinn hluti þessa framlags sé bundin inneign sveitarfélaga hjá sjóðunum og skal hún þá verðtryggð að fullu.“ Í þessu sambandi er rétt að taka fram að hér er lagt til að 2% markið sé hámark. Vitaskuld yrði á valdi viðkomandi aðila að hafa þessi mörk neðar. Þeir sjóðir sem þegar hafa verið myndaðir hafa árlegt framlag 0.6–1% af föstum tekjum þeirra sveitarfélaga sem sjóðina mynda. Þá er og rétt að geta þess sérstaklega að vitaskuld er það á valdi hverrar sveitarstjórnar fyrir sig hvort hún kýs að viðkomandi sveitarfélag verði aðili að iðnþróunarsjóði. Enn fremur gerir 3. gr. frv. ráð fyrir þeim möguleika að sveitarfélag geti gengið úr iðnþróunarsjóði landshluta. En þá skulu þau tilkynna það með árs fyrirvara og endurgreiðsla framlaga þeirra skal þá fara fram á tvöföldum þeim árafjölda sem greiðslur í sjóðinn hafa átt sér stað. Ef mönnum leikur hugur á að vita hversu háar upphæðir hér væri um að ræða, skv. þessari grein, þá námu heildartekjur sveitarfélaganna í landinu á s.l. ári tæpum 4700 millj. kr., þannig að 2% þeirrar upphæðar mundu losa 90 millj. á ári. Jafnvel helmingur þeirrar upphæðar hefði þýðingu enda þótt verkefnið sé gífurlegt. Aðrar tekjur iðnþróunarsjóða landshluta yrðu, skv. þessu frv., arður og einstakir tekjuliðir þeirra fyrirtækja sem sjóðirnir yrðu hluthafar í, fjármagnstekjur af útlánum, lántökugjöld og aðrar slíkar tekjur. Ótalinn er þó sá tekjuliður sem er einn megintilgangur þessa frv., en um hann er sérstaklega fjallað í 4. gr. þess. Þar er gert ráð fyrir að raforkuver í hverjum landshluta greiði iðnþróunargjald sem nema á 1% af heildsöluverði orku. 33% þessa gjalds renni óskipt til iðnþróunarsjóðs landshlutans en 67% skiptist milli iðnþróunarsjóða í öllu landinu eftir íbúafölu í hverjum landshluta 1. des. árið áður. Sérstaka athygli ber að vekja á því að ekki er gert ráð fyrir sérstökum tekjum úr ríkissjóði skv. þessu frv. En 1% iðnþróunargjaldið á raforkuheildsöluna er hins vegar ekki óeðlilegur grunnur, m.a. af eftirtöldum ástæðum. Raforka er nær hvarvetna grundvallaratriði við hvers konar iðnþróun. Þess vegna eru framfarir á sviði iðnaðar, og þá allt eins smáiðnaðar sem iðnaðar sem væri stærri í sniðum, nátengdar stækkun raforkumarkaðarins. Í annan stað gilda sömu lögmál um verðmyndun raforku sem annarrar þjónustu til handa atvinnulífi og almenningi að stærð markaðar hefur veruleg áhrif á möguleikana á lækkun verðsins. Þess vegna gæti iðnþróunargjaldið beinlínis stuðlað að lækkun raforkuverðs með aukinni raforkunotkun í innlendum iðnaði. Og enn fremur gæti gjald af þessu tagi stuðlað að sparnaði og hagkvæmni í rekstri raforkuveranna. Skipting þessa gjaldstofns hefði og sérstaka þýðingu. Annars vegar væru 2/3 hlutar þess sem dreifðust á milli allra iðnþróunarsjóða í landinu eftir íbúatölu hvers svæðis og hins vegar þriðjungurinn sem rynni til iðnþróunar í þeim landshluta þar sem orkan væri framleidd. Þessi þriðjungur væri eins konar aðstöðugjald fyrir þá sérstöku aðstöðu sem viðkomandi raforkuveri væri búin á viðkomandi svæði. Svo var um hnúta búið er álverinu í Straumsvík var komið á fót, að álíka staðbundinn ávinningur var bæjarsjóði Hafnarfjarðar til hags með sérstöku gjaldi sem í hann rann til viðbótar þeim óbeina hag sem hann hafði auðvitað af staðsetningu iðjuversins á því svæði. Annars má í þessu sambandi minna á að sú hugsun er býsna gömul með Íslendingum að tiltekin heild geti átt sameiginlega eign og þá væntanlega haft af henni not. Ætla ég þó að persónulegur eignarréttur eigi sér óvíða lengri hefð en hér. Ég á hér við það forna lagaákvæði Jónsbókar, allt frá 1281, að almenningar séu eign fjórðungsmanna og enn eru lagaákvæði um almenninga í gildi úr hinum aldna stofni Jónsbókar. sérstök gjaldtaka, sem rynni til iðnþróunar í landshlutanum, gæti verið reist á slíkum grunni. Meginhluti iðnþróunargjaldsins eða 2/3 hlutar skiptust hins vegar eftir íbúatölu um allt land, enda verður að telja þetta sanngjarna millileið, því hvarvetna er þörfin brýn. Ef spurt er um hvaða fjárhæðir væri hér um að ræða er því til að svara að árið 1984 var heildarraforkusalan 3666 gígawattstundir að söluverðmæti 2 milljarðar 194 millj. kr. og 1% ið næmi því tæpum 22 millj. kr. Ég hef lokið við að geta þeirra helstu atriða sem áhersla er lögð á í þessu frv. til l. um iðnþróunarsjóði landshluta. Það er flutt í fullvissu þess að iðnaður hafi tekið sér stöðu sem einn af undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar, en þess þó sérstaklega að hann muni í vaxandi mæli taka við því hlutverki að vera vaxtarbroddur atvinnulífsins og ein helsta undirstaða aukinnar atvinnu og batnandi lífskjara allrar alþýðu manna. Fyrir aðra undirstöðuatvinnuvegi landsins hefur sterkur iðnaður ómetanlega þýðingu, hvort sem litið er til mannvirkja og vélaframleiðslu, þjónustu eða daglegra nauðsynja. Framleiðsla til útflutnings hefur aukist. Framleiðsla ullar- og skinnavöru er nú ein sér orðin mikilvægur þáttur í þjóðarbúskapnum og veitir mikla atvinnu á fjölmörgum stöðum á landinu. Stóraukin nýting jarðhita og vatnsorku hefur opnað nýja markaði innanlands sem aftur stuðlar að aukinni iðnþróun. Uppbyggingu stóriðju til útflutnings munu á sama hátt fylgja fjölbreytt iðnaðarverkefni í öllum landshlutum. Virðulegi forseti. Megintilgangur með flutningi þessa frv. er einmitt sá að stuðla að hagkvæmri iðnþróun um allt land. Á það legg ég áherslu í lok máls míns. Ég vona að mál þetta fái þinglega meðferð og að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og iðnn. þessarar hv. deildar.



Virðulegi forseti. Mér barst fyrir skömmu erindi frá stjórn Sambands sveitarfélaga á Suðurlandi þar sem þeir sendu drög að frv. því sem hér er flutt. Ég leit þann veg á að stjórnin óskaði eftir umsögnum stjórnvalda um frv. Fyrir því var það að ég sendi það stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga til umsagnar þar sem frv. og innihald þess hlýtur mjög að snerta hagsmuni sveitarfélaganna. Á ég von á svari innan tíðar. Ég hef að sjálfsögðu fyrirvara um ýmsa þætti þessa frv. þótt við getum allir verið sammála um nauðsyn þess að efla iðnþróun í landinu. Ég hlýt að hafa sérstakan fyrirvara um tekjur hinna fyrirhuguðu sjóða. Til að mynda af hálfu sveitarfélaganna vil ég fá að heyra þeirra viðhorf til þess, vegna þess að hér er um engar smáfjárhæðir að ræða, eða 94–100 millj. kr., eins og upplýst var að þetta gjald mundi vera, framlag sveitarfélaganna til hinna áformuðu sjóða. Ég hef mjög sterkan fyrirvara á um skattlagningu á raforkuver. Það háttar því miður ekki þann veg til um þau fyrirtæki að mér þyki líklegt að á næstunni megi gera þeim að borga meiri skatta en tíðkast. Að raforkan verði skattlögð meira en nú tíðkast getur ekki orðið að mínum vilja, heldur þarf að stórdraga úr því, þegar við búum við allt of hátt raforkuverð til allra almennra nota, að ég tali ekki um húshitunar - og ýmissa smáiðnaðarnota líka, álit of hátt raforkuverð, af ástæðum sem mönnum eru nú ljósar, og er enda verið af stjórnskipaðri nefnd og skv. ályktun Alþingis að gera sérstaka úttekt á ástæðum hins háa raforkuverðs. Þetta vildi ég að fram kæmi nú við 1. umr. þessa máls. Auðvitað er það mjög svo góðra gjalda vert að menn finni til þess ráð að efla íslenskan iðnað og þróun hans. Á hitt ber þó að líta að menn seilast oft og tíðum mjög um hurð til lokunnar þegar þeir eru að finna tekjustofna til styrktar þeim framförum sem menn gjarnan æskja. Er enda fátt eitt orðið óskattlagt, nema þá kannske súrefnið í loftinu, en á hverju kann maður ekki að eiga von þar sem sveitarfélögin skattleggja með þungum álögum eignir sem einstaklingurinn á ekkert í, svo sem eins og leigulóðir og annað þess háttar. En raforkan í landinu getur því miður ekkert borið af frekari álögum heldur verðum við að kappkosta að minnka þær álögur svo sem eins og með því, sem nú er ákveðið, að fella niður verðjöfnunargjald af raforku í áföngum.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. flm. fyrir vandaða og góða framsögu fyrir sínu máli þar sem margt var skynsamlega rætt um okkar atvinnulíf og vanda þess út um landsbyggðina. Það má hins vegar taka undir með hæstv. iðnrh. að hér er um háar upphæðir að ræða og þarf eflaust að huga þar vel að, sérstaklega varðandi skattlagninguna á raforkuna sem er vissulega allt of dýr í dag. En þegar rætt er um iðnþróun úti á landsbyggðinni, þá er ástæða til að leggja þar nokkuð jákvætt til málanna, en það þótti mér ekki áberandi í máli hæstv. iðnrh. svo sem hefði þó mátt vænta frá honum í hans innleggi. Þetta einstaka mál, sem hér er reifað, er allra athygli vert þó ég hefði viljað sjá það í öðrum búningi varðandi tekjuöflun. Ég veit um þörf sveitarfélaga, félaga og einstaklinga á fjármagni til uppbyggingar og aðgerða af þessu tagi. Það fer ekki milli mála og það ber því að skoða jákvætt, held ég, allar leiðir að því marki að auka möguleikana á iðnaðartækifærum úti á landi þar sem hugvit og verkkunnátta eru fyrir hendi, en afl þess sem gera skal, þ.e. fjármagnið, skortir. Það sem ég hefði viljað sjá til viðbótar skatti á raforkuverin, sem ég hygg að mætti hafa einhvern fyrirvara á um upphæð, því man ég eftir reyndar úr tillögum Halldórs Arnasonar, þá iðnráðgjafa á Austurlandi, frá 1981. Þar minnir mig eitthvað standa um tekjur til iðnþróunarsjóða á þann veg, með leyfi virðulegs forseta: Ákveðinn hundraðshluta af veltu stóriðjuvera og virkjana í fjórðungnum. Hér er sem sagt sú hugsun sem hv. flm. er með. Í frv. um kísilmálmverksmiðjuna á Reyðarfirði var gert ráð fyrir þessu, þ.e. að 1/4 af aðstöðugjaldstofni eða samsvarandi aðstöðugjaldstofni færi til iðnþróunarsjóðs Austurlands, en það frv.-ákvæði náði ekki í gegnum þingið þannig að lögin um kísilmálmverksmiðjuna eru án þess arna. Ég mundi sem sagt vilja bæta við ákveðnum hlut stóriðjunnar inn í þetta dæmi og draga þá úr hlut raforkuveranna sem því næmi. Ég kem aðeins með þetta til ábendingar. Þegar um iðnþróun í landshlutunum er rætt er ekki hægt annað en að minnast á löggjöfina um iðnráðgjafana sem sett var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það starf sem þar hefur verið innt af hendi hefur reynst dýrmætt víða. Það er ekki áhlaupaverk á ferðinni þar. Mikið verk er að vinna og vart á eins manns færi í víðlendum landshluta þar sem byggðarlögin bíða öll eftir fjölbreytni þeirri sem iðnfyrirtæki geta skapað þeim. Ég hygg líka að hollt væri að Alþingi færi að taka iðnaðarstefnuna í heild til umr. Hér var að forgöngu fyrrverandi iðnrh. samþykkt stefnumótun í iðnaðarmálum og þar er um margþætt verkefni að ræða. Að sumum er eflaust unnið, önnur bíða eflaust og sitja á hakanum eins og gengur. Um framkvæmd þeirrar stefnumótunar hefur hæstv. núverandi iðnrh. gleggsta yfirsýn. Hæstv. iðnrh. á að hafa gleggsta yfirsýn yfir það sem verið er að vinna í hans rn. hvað þetta snertir, hins vegar mun hann hafa fengið nýlega um það formlega fsp. og því bíð ég með að spyrja hann um það enda var hann mjög öruggur þegar hann gekk úr salnum um að ég mundi ekkert eiga vantalað við sig. Málið er stórt í heild sinni. Hvert skref sem þar yrði stigið mundi auðvelda atvinnurekstur og skapa nýjan og traustari grunn úti í byggðunum. Það er af hinu góða svo sem hér er stefnt að. Þegar ég tala um byggðirnar er ég einnig að tala um sveitirnar minnugur þess að ég flutti og fékk hér samþykkta till. um smáiðnað í sveitum sem ég veit að unnt er að gera sitthvað í ef menn vilja snúa sér að því í alvöru. Það mál mun því miður hafa fengið lítinn eftirrekstur, og kannske okkur flm. þeirrar till. eitthvað að kenna að hafa ekki rekið betur á eftir en raun ber vitni. En þar er um ýmsa möguleika að ræða og kom best í ljós þegar Framkvæmdastofnun kannaði viðhorf hinna smærri sveitarfélaga að það var virkilegur áhugi á því að taka á einhverjum smærri verkefnum sem gætu hentað vel til að vernda byggðina í sveitum landsins. Iðnráðgjöf, iðnþróunarsjóðir sem legðu til fjármagn og framtak fólksins gæti allt áorkað miklu þó þungt sé víða undir fæti. En margt er þó gert. Ég get ekki stillt mig um að nefna ljós dæmi úr mínu eigin byggðarlagi um þessi atriði. Ég nefni þar mjög öfluga og að mörgu leyti fjölbreytta kjötiðnaðarstöð sem þar tók til starfa. Kaupfélagið á staðnum, sem hafði alla burði til þess arna taldi ekki á sínum tíma möguleika fyrir slíkri vinnslu, en þessi vinnsla vinnur nú fyrir Austurland að meginhluta og ég hygg að það sé ekki of sagt að þar séu 12–14 starfskraftar miðað við fullan vinnudag. Ég nefni annað dæmi þar. Brauðgerð sem menn höfðu ekki heldur trú á á sínum tíma, annar nú miklum hluta Austurlands og hefur 6–8 manna starfslið. Það munar um minna en 20 manns í 70 manna byggðarlagi sem fær þannig atvinnu við að vísu mjög hefðbundinn iðnað, úrvinnsluiðnað eins og kjötiðnaðinn. Það munar verulega um það og er mjög til góðs vegna þess að í kjötiðnaði hefur líka verið fitjað upp á ýmsum nýjungum og mundi vera enn frekar gert ef fjármagn væri fyrir hendi til að þróa þann iðnað. Í kjötiðnaðinum er ég sannfærður um að við eigum mikla möguleika ef við vinnum þar bæði að framleiðslumálum og kannske enn frekar að markaðsmálum meira en gert er. Þetta er unnt að gera. Ég nefni merkilegt dæmi sem ég veit að er núna á döfinni í Breiðdal, því litla byggðarlagi, sem gæti skapað fötluðum og öldruðum vinnu - atriði sem mér hefði varla dottið í hug að gæti átt sér stað en er býsna vænlegt þegar betur er skoðað - sérstæða leikfangagerð, svokölluð þroskaleikföng, sem þar væri unnt að framleiða en annars eru innflutt fyrir býsna mikinn pening. Öll þessi átök þarfnast stuðnings og örvunar og því held ég að frv. af þessu tagi, sem hreyfir við máli þessu, sé vert allrar skoðunar með jákvæðu hugarfari ef það mætti verða til þess að þrýsta á enn frekari aðgerðir til eflingar þessa nauðsynlega þáttar sem við verðum að taka á í enn ríkari mæli og með enn meiri fjölbreytni í huga en við höfum þegar gert.



Virðulegi forseti. Ég tek hér til máls aðallega í tvennum tilgangi. Annars vegar til að fjalla um í aðalatriðum 1. gr. þess frv. sem hér liggur fyrir og hins vegar til að upplýsa eilítið um hug þings og ríkisvalds til mála sem þessa. Í fyrsta lagi vil ég lýsa því yfir að ég er ekki sammála 1. gr. þessa frv. og þar með frumvarpsdrögunum öllum að því leyti að ég tel ekki nauðsynlegt að löggjafinn samþykki að landshlutasamtökum sveitarfélaga sé heimilt að stofna iðnþróunarsjóði. Ég tel að þeim sé heimilt að gera slíkt ef þau svo kjósa og það tekst samkomulag milli þeirra um slíkt, eins og við höfum þegar ákveðinn vísi að. Ég skil, eins og hv. flm. lýsti, að eitt aðalatriði þessa frv. er tekjuöflunin sem að öllu leyti er ætlast til að sveitarfélög og fyrirtæki innan sveitarfélaga standi undir nema að einu leyti og það eru nefndar álögur á raforkuver í hverjum landshluta sem greiða skuli til þessara iðnþróunarsjóða. Ég er sammála hæstv. iðnrh. um að raforkuverðið gefur ekki beinlínis tilefni til þess að tekið sé til við að skattleggja það. Í öðru lagi held ég að hér sé farið inn á brautir í fjáröflun sem ekki leiði endanlega til árangurs. Ég held að við verðum að skilgreina vanda okkar betur en svo að telja að við getum leyst hann með gjaldtöku eða skattlagningu sem þessari. Ég tel að við séum hér að tala um vanda sem flm. lýsti að nokkru leyti í sinni framsögu. Við búum við það ástand að hafa tvær frumatvinnugreinar sem skapa grundvöllinn undir allt annað atvinnulíf í þessu landi. Þessar frumatvinnugreinar hafa tekið miklum breytingum eftir fyrri heimsstyrjöld. Það má segja að ógöngur þessara atvinnugreina hafi, að því maður best fær séð, hafist upp úr fyrri heimsstyrjöldinni þegar ríkisvaldið fékk heimild til að standa að miðstýringu í atvinnulífi með þeim hætti sem við höfum upplifað síðan. Við sífellt vaxandi miðstýringu í þessum atvinnugreinum, og þá á ég aðallega við miðstýringu fjárfestingar sem síðan hefur leitt til miðstýringar framleiðslu og verðlagningar og dreifingar og nánast alls sem viðkemur viðkomandi atvinnugreinum, hefur þjappast saman ábyrgðin á hendur þeim sem miðstýrir, þ.e. ríkisvaldinu, og áhrifin af sveiflum í þessum atvinnugreinum. Hverfum aftur fyrir fyrri heimsstyrjöldina og ímyndum okkur hvaða áhrif það hafði á atvinnulíf og efnahag þessa lands þó að eitt eða tvö býli færu í eyði á landinu eða einn eða tveir bátar hættu róðrum. Það hafði engin heildaráhrif á atvinnugreinina sem slíka vegna þess að valdi og ábyrgð var dreift. Ábyrgð á fjárfestingum og valdi til þess að stýra þeim var dreift um allt land. Það var ekki á einni hendi. Það var ekki tekið inn í meðaltöl til að jafna afkomuna og hafði þar af leiðandi ekki nándar nærri sömu áhrif á efnahags líf okkar í heild og nú. Það er þess vegna sem ég held að hættulegt sé að leiða þessa þróun inn á þær brautir að hún stefni til sömu áttar og gerst hefur í þeim tveimur atvinnugreinum sem við höfum byggt alla okkar afkomu á hingað til. 
             Við erum að tala um skort á fjármagni til að standa straum af heilbrigðu atvinnulífi úti um hinar dreifðu byggðir landsins. Fjármagnið er fyrir hendi. Við vitum að það er til. Í þessari deild er t.d. til meðferðar þáltill. um breytingu á starfsemi Seðlabankans sem miðar að því að losa um mjög mikið af því fjármagni sem stýrt er af ríkisvaldinu þannig að það leiti þeirra leiða sem eðlilegt er að það leiti í samkeppnishæfu samfélagi. Ég tel að aðgerðir í þá veru séu miklu heppilegri aðgerðir til að stuðla að eðlilegri uppbyggingu atvinnulífs en margt annað. Ég bendi hv. flm. á að fjórir þm. BJ fluttu þáltill. í fyrra um þróunarstofur landshluta. Þar gerðum við m.a. ráð fyrir að þessar þróunarstofur hefðu forgöngu um mótun byggðastefnu í landshlutum og veittu alhliða ráðgjöf á öllum sviðum atvinnulífs, að stjórnir þessara þróunarstofa væru skipaðar fulltrúum lýðræðiskjörinna landshlutasamtaka, sem ég tel mjög mikið atriði í þessu máli, þ.e. að kosningu til landshlutasamtaka verði breytt með lögum þannig að kjör til þeirra sé lýðræðislegt, þar sé ekki fulltrúasamkunda eins og núna tíðkast. Þróunarstofurnar hafi sjálfsforræði til áætlanagerðar, ákvarðanatöku og fjármagnsútvegunar, þ.e. að ríkisvaldið sé ekki með puttana ofan í ákvörðunum þessara þróunarstofa. Þróunarstofurnar starfi í tengslum við byggða- og áætlanadeild núverandi Framkvæmdastofnunar, en verði sjálfstæðar stofnanir sjálfar og byggðadeildin sé sjálfstæð stofnun undir umsjón félmrn. Síðan sögðum við í 5. lið að þróunarstofurnar skyldu sjá um gerð og framkvæmd byggðaáætlana og leituðu þær til Alþingis eftir fjármagni til stuðnings byggðaáætlunum. Ef það fjármagn væri samþykkt á fjárlögum skyldu þróunarstofurnar bera ábyrgð á veitingu fjárins í samræmi við áætlanir og varðveita iðnþróunarsjóði landshlutasamtaka. Það eru þegar til fordæmi að þessum iðnþróunarsjóðum víðs vegar um landið, á örfáum stöðum. Ég sé ekki annað en að sveitarfélög eða samtök þeirra geti staðið að stofnun slíkra sjóða og þá hugsanlega sótt fé til fjárveitingavaldsins,  Ég tel ekki vera tilefni til að vera bjartsýnn í þessum málum núna á þessum síðustu og verstu tímum. Ég get upplýst hv. flm. um að við fjórir þm. Bandalags jafnaðarmanna lögðum fram brtt. við gerð fjárlagafrv. núna fyrir áramót, við 6. gr. frv., þar sem við lögðum til að nýr liður yrði tekinn inn í fjárveitingaheimildir sem hljóðaði á þessa leið: „Að greiða iðnþróunarsjóðum í landshlutum upphæð sem svarar framlagi sveitarfélaga til hvers sjóðs.“ Þetta átti að verka sem hvatning fyrir sveitarfélögin til að leggja fé í þessa sjóði, vitandi að ríkið legði annað eins á móti. Enn fremur skyldi framlag ríkissjóðs til Byggðasjóðs skerðast sem þessari heildarupphæð næmi. Reyndar vorum við með annan lið líka sem hljóðaði þannig, að ríkið tæki að sér að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs, þ.e. fjmrh., áhættulán til nýrra fyrirtækja í iðnaði og ábyrgðir þessar næmu allt að 80% af lánsupphæðum, en iðnrn. setti nánari reglur um ábyrgðir þessar. Þessu voru þm. ekki meira opnir fyrir en það að þeir héldu hreint og beint að við værum að tala um að draga fé úr einhverjum öðrum sjóðum til að leggja fram í þessu tilefni. Hér var þó eingöngu verið að tala um ríkisábyrgðir á lán innanlands með sama hætti og menn hafa stundað ríkisábyrgðir á lán utanlands frá. Ég á sæti í iðnn. þessarar deildar og mun þar af leiðandi fjalla um þetta frv. Ég mun þar reyna að koma, að svo miklu leyti sem mér er mögulegt, mínum skoðunum á framfæri og styðja þessa viðleitni eins og mér er framast unnt því að mér er ljóst að hv. flm. gengur gott eitt til í sínum málflutningi.



Virðulegi forseti. Ég þakka hv. flm. fyrir að hafa fært umr. um iðnþróunarsjóði landshluta hér inn í Alþingi. Reyndar hefur mikið verið rætt um þessi efni og víða er svo komið að slíkir iðnþróunarsjóðir hafa þegar verið stofnaðir. Ég minnist þess að árið 1978 flutti ég tillögu í bæjarstjórn Keflavíkur um að bæjarstjórnin beitti sér fyrir því að á Suðurnesjum yrði slíkur sjóður stofnaður. Tildrögin að þeim tillöguflutningi voru það útlit sem var í atvinnumálum á Suðurnesjum á þeim tíma og er enn og þörf á sameiginlegu átaki sveitarfélaganna til að ýta undir ný atvinnutækifæri, nýjungar á sviði iðnaðar og annað sem að gagni gæti komið í atvinnumálum. Þess er skemmst að minnast að mönnum þótti ekki mikið til koma þá, einkum voru stöku sjálfstæðismenn á móti þessu vegna þess að þeim fannst svo sósíalískt að samþykkja slíka sjóðsstofnun. En það gefur að mínu viti þessari hugmynd gildi að hér er einmitt á ferðinni svipuð hugmynd eða í ætt við það sem í Svíþjóð eru kallaðir launþegasjóðir, þ.e. safnað saman fjármagni til uppbyggingar atvinnulífs. Þetta er í öðru formi og rætt um aðra tekjustofna, en það er sama hugsunin á bak við þetta og þar: góður vilji til að nýta samvirkt átak heildarinnar. Ég fagna því sérstaklega að þetta skuli vera fært inn á Alþingi af þm. Sjálfstfl. sem sýnir að í þeim flokki eru margar vistarverur og litskrúðugar skoðanir þar á ferðinni. En svo er komið þar sem ég þekki til, og reyndar víðar að stofnaður hefur verið Iðnþróunarsjóður Suðurnesja. Sú andstaða sem þessi sjóðsstofnun varð fyrir á sínum tíma hefur alveg lognast út af. Menn hafa séð að þörf var á sterku átaki til atvinnuuppbyggingar og sameinast þrátt fyrir annan skoðanaágreining. Í grg. sem Iðnþróunarsjóður suðurnesja sendi frá sér segir um fjármögnunarmöguleika, sem eru á annan veg en hér er greint: „Hugsanlegir fjármögnunaraðilar þróunarsjóðs Iðnþróunarfélags Suðurnesja eru sveitarfélögin á Suðurnesjum, verktakafyrirtækin á Keflavíkurflugvelli, orkuveitur, fagfélög á Suðurnesjum og opinberir aðilar, t.d. Byggðasjóður. Stefnt verður að því að sveitarfélög greiði árlega fasta prósentu af útsvari, aðstöðugjaldi og fasteignaskatti. Fyrsta árið verði þessi prósenta 0.5%, en síðar aukin.“ Frekar segir hér: „Umræður eru í gangi við fagfélögin á Suðurnesjum um fastan tekjustofn til sjóðsins þar sem upphæðin miðist við fjölda meðlima félaganna eða heildartekjur.“ Þetta er sú hugsun sem ríkir þar. Hvað varðar tilgang og starfshætti þess sjóðs segir, með leyfi forseta: „Hlutverk sjóðsins verður að styrkja umbótastarf í atvinnulífi Suðurnesja í þeim tilgangi að örva nýsköpun í átt til aukinnar og bættrar framleiðslu, að aukin framleiðni, að örva hugsmíðar og þróun hugmynda er leitt geta til framleiðslu nýrra vörutegunda. Þessum markmiðum leitast sjóðurinn við að ná með áhættulánum, styrkveitingum og framlögum.“ Enn fremur er gerð grein fyrir því hverjir geti notið aðstoðar, hver eru skilyrði fyrir stuðningi o.fl. Varðandi það frv. sem hér liggur fyrir verð ég að segja að ég held að 1. gr. sé óþörf. Það er þegar heimilt að stofna iðnþróunarsjóði og það hefur reyndar verið gert. Það er annað sem ég hef við þetta frv. að athuga við fljóta athugun. Ég tel að sjálfstæði sveitarfélaga sé of takmarkað með slíkri lagasetningu. Ég tel að hér eigi að vera um sjálfstætt framtak sveitarfélaganna að ræða. Ég tel að ef svo verður vinnist málin betur og þeim fylgi betri hugur en verði þetta gert með lagasetningu þar sem öllum er skylt að gera þetta án tillits til þess hvort sveitarfélögin, sem hér er um að ræða, vilja það eða ekki. Þetta er almenn skoðun mín sem byggist á því, að ég tel að sveitarfélögin eigi að búa við meira sjálfstæði en tíðkast í dag. Þannig er flm. enn sósíalískari en ég og má vera að það megi samhæfa þetta. En ég má til með að segja frá þessari almennu skoðun minni. Hvað varðar fjármögnun man ég eftir því að á sínum tíma vorum við flm. till., sem borin var fram í bæjarstjórn Keflavíkur, með hugmyndir um að hún yrði 1% af föstum tekjum sveitarfélagsins. Hér er talað um 2%. Ég get vel fallist á að hún gæti verið hærri. Þessari till. var vel tekið í bæjarstjórn Keflavíkur, en minni sveitarfélögin voru óhress. Þau töldu sig ekki hafa efni á að fara svona að. Hins vegar veit ég að bæjarstjórn Keflavíkur lagði til um skeið 1% af sínum tekjum til að ráðstafa til þeirra verkefna sem hér eru nefnd og er það mjög af því góða. Varðandi 4. gr., þá er þar gert ráð fyrir að hækka rafmagnið. Það kemur vissulega til skoðunar að gera það. En ég held að hyggilegra sé að það verði heimamenn sem taki ákvörðun um slíkt, það verði ekki hönd ríkisins sem þar grípi inn í. Svo er háttað þar sem ég þekki til - það er sjálfsagt öðruvísi annars staðar - að sveitarfélögin eiga rafveiturnar og geta vissulega ákveðið að fara svona að, en ég er á móti því að 67% þessa gjalds skiptist milli iðnþróunarsjóða í landinu öllu eftir íbúatölu í hverjum landshluta 1. desember árið áður. Ég sé ekki alveg hvaða rök eru fyrir þessu. Það má vera að þau séu fyrir hendi, en þetta er það sem mér kemur fyrst í hug. Ég er eins og að líkum lætur mjög sammála því að reynt verði að koma á löggjöf sem gæti orðið rammalöggjöf um þessa hluti ef þess er þörf og ef það getur orðið til þess að ýta undir slíka sjóðsstofnun til styrktar atvinnulífi á þeim stöðum sem við erfiðleika eiga að stríða. Ég er hins vegar, eins og ég gat um áðan, almennt þeirrar skoðunar að frumkvæðið eigi að koma að heiman, það eigi að vera pólitísk ákvörðun bæjarfulltrúa eða hreppsnefndarmanna hvort þeir vilja fara þessa leið eða aðra, hvað þeir vilji leggja mikið fé í þetta verkefni. Ég lýk máli mínu með því að þakka flm. enn á ný fyrir að hafa hafið þessa umr. á Alþingi. Það getur orðið til þess að flýta fyrir og vekja meiri áhuga sveitarstjórna á því að fara svona að. Þetta er leið til að virkja átak fjöldans, átak heildarinnar til atvinnuuppbyggingar þar sem þess er þörf, og því fagna ég.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð um þetta frv. til l. um iðnþróunarsjóði landshluta. Ég vil eins og aðrir hv. ræðumenn þakka flm. fyrir að gera glögga grein fyrir þessu máli. Það er mála sannast að menn velta því mikið fyrir sér þessa dagana og vikurnar og hafa gert það lengi undanfarið með hvaða hætti væri eðlilegast að efla iðnþróun í landinu. En til iðnþróunar skortir fjármagn eins og annarra fjölmargra hluta og þá er spurningin: Hvernig er mögulegt að útvega það fjármagn sem þarf? Í 3. gr. þessa frv. er vikið að árlegu framlagi þeirra sveitarfélaga sem að hverjum sjóði standa og skal það nema allt að 2% af föstum tekjum þeirra, þ.e. útsvari, fasteignagjöldum og aðstöðugjaldi. Ákveða má með reglugerð að tiltekinn hluti þessa framlags sé bundin inneign sveitarfélaga hjá sjóðunum og skal hún þá verðtryggð að fullu. Ég ætla ekki að fetta fingur út í gjaldtöku sem þessa. Hitt hygg ég að flestum sé vel ljóst að fjárhagur margra sveitarfélaga er síður en svo góður og þá ekki síst hinna fámennari sveitarfélaga. Á þetta minntist hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Karl Steinar Guðnason, örfáum orðum, slíkt hefði borið á góma á Suðurnesjum vegna stofnunar iðnþróunarsjóðs þar. Í 7. gr. þessa frv. stendur, með leyfi forseta: „Stjórnir iðnþróunarsjóða skulu kosnar á aðalfundi. Aðalfund sitja fulltrúar þeirra sveitarfélaga sem greitt hafa framlag sitt til sjóðsins skv. a-lið 3. gr. fyrir næst liðið ár. Atkvæði á aðalfundi ráðast af bundinni inneign hvers sveitarfélags í sjóðnum eins og nánar skal kveðið á um í samþykktum sjóðsins, þó þannig að ekkert sveitarfélag fari með minna en 1% atkvæða né meira en 48% atkvæða þeirra sveitarfélaga sem rétt hafa til setu á aðalfundi.“ Hér er um það að ræða að fyrirtæki sem stofnuð eru og ekki hafa sveitfesti innan þess sveitarfélags sem lagt hefur til sjóðsins og öðlast rétt innan hans eiga það á hættu, vegna þess að inneign í sjóði og aðild gerir ráð fyrir myndugleika um stjórn hans, að fá ekki úthlutun, þ.e. fyrirtæki sem eru staðsett í þeim sveitarfélögum sem ekki hafa lagt til sjóðsins. Þetta er í beinu samhengi, að mínum dómi, við litla burði fjölmargra sveitarfélaga sem eiga raunar í erfiðleikum þrátt fyrir fulla álagningu með að standa undir þeim lögboðnu gjöldum, óumflýjanlegu gjöldum, sem þau þegar þurfa að standa straum af. Þetta frv. mun að sjálfsögðu fá þinglega meðferð í nefnd. Að vísu táknar það stundum að mál verði sett í söltunarstöð, að það verði sett í salt. Ég er þó ekki viss um að svo verði um þetta frv. Ég á sæti í iðnn. og hef því aðstöðu til að skoða það nánar, þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að eyða dýrmætum tíma deildarinnar til frekari umr. um þetta mál. Varðandi atvinnurekstur, iðnrekstur og stofnun hans er það staðreynd að sum sveitarfélög hafa hliðrað til vegna fyrirhugaðrar stofnunar ýmissa fyrirtækja, m.a. iðnfyrirtækja, hvert á sínum stað. Mér er kunnugt um að slíkar tilhliðranir hafa orðið þungar í skauti í ýmsum sveitarfélögum, enda þótt beint hafi legið við að fyrirtækið yrði stofnað og starfrækt í því sveitarfélagi sem lagði á sig beinar og óbeinar fjárskuldbindingar vegna viðkomandi fyrirtækis. Virðulegi forseti. Ég vil eigi að síður taka undir margt af því sem hv. flm. kom að í sinni framsögu. Hitt er það að auðvitað er æskilegast, þegar á allt er litið, að hverjum atvinnuvegi séu búin þau rekstrar- og starfsskilyrði að honum sé fært einum og sér að standa undir vexti sínum og viðgangi og þróun framvegis.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég vil taka undir efni þessa frv. að því leyti að ég held að það sé alveg ótvírætt hvaða ávinningur felst í því fyrir landshluta að hafa iðnþróunarsjóð. Slíkur sjóður var stofnaður á Suðurlandi þegar verið var að vinna að því að reist yrði steinullarverksmiðja í Þorlákshöfn og enda þótt sá tilgangur sjóðsins næðist ekki var þar tvímælalaust um framfaraspor fyrir svæðið að ræða. Við þekkjum hvað það eru margvíslegar hugmyndir um atvinnustarfsemi víða úti um land sem of þungt er fyrir menn að hrinda í framkvæmd nema þeir hafi einhvern stuðning. Slíkur sjóður getur lagt fram upphæðir sem geta riðið baggamuninn þó að þær séu ekki mjög stórar. Ég get ekki heldur séð að sú hugmynd sé neitt fjarri lagi, sem þarna er sett fram, að til viðbótar framlögum sveitarfélaganna komi gjald á orkuverin. Flm. færði rök að því að þar geti beinlínis verið um ávinning fyrir orkuverin að ræða ef því fylgir aukin orkunotkun. Á Suðurlandi hefur lengi verið uppi sú skoðun að óeðlilegt væri að mestöll orkan væri flutt út úr landshlutanum án þess að reynt yrði að nýta hana að örlitlum hluta og þá til iðnaðar á svæðinu sjálfu. Í þessu frv. er þó ekki farið inn á að gera þetta landshlutabundið nema að litlu leyti þar sem meiri hlutinn á að renna í iðnþróunarsjóðina um allt land af því gjaldi sem hér er lagt til að lagt verði á. Ég vil því beina því til hv. iðnn. að hún skoði það mjög ítarlega. Að hvað miklu leyti þörf er á að lögbinda það sem sveitarfélögin sjálf hafa í hendi sér hvort sem er skal ég ekki segja um.a.m.k. verði skoðað rækilega hvernig megi afgreiða þetta mál þannig að það geti orðið til stuðnings þeirri stefnu, sem því er ætlað að marka, að efla atvinnulífið úti um land.



Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umr. sem þetta frv. hefur þegar fengið hér í deildinni. Sérstaklega vil ég þakka fyrir þá flokkslegu breidd, ef svo má segja, sem umr. hefur borið með sér. Það sýnir í sjálfu sér að hér í deildinni er vakandi vilji til þess að eiga þátt í raunhæfum aðgerðum í þessu efni. Í sjálfu sér er ekki að furða þó hæstv. iðnrh. hafi haft sterka fyrirvara á ýmsum þáttum þessa frv. Ég bjóst ekki við öðru. En engu að síður hefur komið greinilega fram í máli allra sem hér hafa talað að menn finna það vel að hér er verulegra umbóta þörf. Það kom fram í máli hv. 8. þm. Reykv. að frv. gerði eiginlega ráð fyrir miðstýringu eða samþjöppun valds. Í mínum huga er það hins vegar þveröfugt. Iðnþróunarsjóðir landshluta dreifast eðli sínu samkvæmt um allt landið og þeir hljóta þar af leiðandi að hafa í sér fólgna dreifingu valds og dreifingu fjármagns, en megintilgangur með frumvarpsflutningnum er einmitt sá að finna leiðir til að auka fjármagnsstreymi inn á þetta svið. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að vitaskuld er til heimild til að stofna til slíkra sjóða og þeir hafa verið stofnaðir. En mergur málsins er sá að þeir eru ekki stofnaðir á þann veg sem hér er lagt til. Þar er einungis um að ræða, eins og ég gat um í framsögu minni, fjármagn frá sveitarfélögunum sjálfum sem eru yfirhlaðin verkefnum, eins og hér hefur ríkulega verið á bent af ýmsum aðilum. Þess vegna er meginnauðsynin sú að búa til farvegi fyrir fjármagn inn á þessi svið annars staðar að öllum til hagsbóta. Ég fæ ekki betur séð en umr. hér sýni að við getum í rauninni öll sameinast í þessu stórmáli í einum allsherjar sjálfstæðissósíalisma.



Virðulegi forseti. Ég þarf í rauninni ekki að hafa mörg orð um þetta frv. til l. um breyt. á tollskrá o.fl. sem við flytjum hv. 6. landsk. og sá er þetta mælir. Þetta frv. hefur áður verið flutt hér en ekki náð fram að ganga. Í grg. segir á þessa leið, með leyfi forseta: „Ljóst er að reglur þær, sem nú gilda um hlunnindi ráðherra í sambandi við bifreiðakaup, stangast á við réttarvitund almennings. Þess vegna ber nauðsyn til að breyta þeim reglum sem nú eru í gildi um þetta efni.“ Á 100. löggjafarþingi var flutt stjfrv. til l. um breyt. á lögum um tollskrá sem miðaði að því að fella þessi fríðindi ráðh. niður, þ.e. að þeir gætu keypt bifreiðar án þess að greiða af þeim aðflutningsgjöld. Á sínum tíma var frv. samþykkt í Nd. Alþingis og nál. fjh.- og viðskn. þeirrar deildar er prentað með þessu frv. sem fskj. á bls. 2, en á vordögum 1979 dagaði frv. uppi einhverra hluta vegna í fjh.- og viðskn. Ed. Þegar þetta stjfrv, var flutt á sínum tíma fylgdi því grg. þar sem m.a., með leyfi forseta, var vitnað til reglugerðar um bifreiðamál ríkisins, en þar segir: „Hver ráðherra getur fengið til umráða ríkisbifreið, sem ríkissjóður ber allan kostnað af. Þessar bifreiðar skulu sérstaklega auðkenndar, og er óheimil notkun þeirra nema í embættisþágu. Ráðherra, sem ekki óskar að fá til umráða ríkisbifreið, á þess kost að fá keypta bifreið, er hann tekur við embætti, með sömu kjörum og gilt hafa um bifreiðakaup ráðh., er lætur af embætti. Heimilt er að veita ráðh. í eitt skipti lán til slíkra kaupa með sömu kjörum og gilda um ríkisforstjóra, sem haft hafa ríkisbifreið til afnota.“ Enn fremur sagði í grg. stjfrv.: „ Ríkisstj. telur óeðlilegt að ráðherrar fái bifreiðar, er verða einkaeign þeirra, með öðrum kjörum en almennt gilda í landinu. Er því með frv. þessu lagt til að lagaheimild til veitingar slíkra fríðinda verði felld úr gildi.“ Hér er tekið upp þetta mál, sem ríkisstj. flutti 1978–1979, og þarf svo sem ekki að hafa um það fleiri orð. Oft hafa skapast um þetta miklar umræður. Það er ekki verið að leggja til að neinar þær breytingar aðrar séu gerðar en að ráðherrar verði að sæta sömu kjörum og almenningur þá er þeir kaupa sér bifreiðar til einkanota. Hér er ekki verið að amast við því að ráðherrar hafi góða bíla og bílstjóra til afnota í embættisins þágu. Það þykir sjálfsagt og er ekki nokkur aths. við það gerð. En ef ráðherrar kaupa sér hins vegar einkabifreiðar eiga þeir að kaupa þær með sömu kjörum og aðrir verða að sæta. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð að þessu sinni, en legg til að að lokinni þessari umr. verði þessu máli vísað til fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar.



Virðulegi forseti. Þessi till. er einföld í sniðum. Hún var raunar flutt hér á síðasta þingi, þá í Sþ. að vísu og nokkru víðtækari en hún er nú. Það flytja hana auk mín hv. þm. Eiður Guðnason og Stefán Benediktsson. Í fyrra urðu allmiklar umr. um störf Grænmetisverslunar landbúnaðarins og í þeim umr. var það upplýst að ríkissjóður ætti Gullaugað svonefnda, húsnæði það sem Grænmetisverslunin notar eða leigir út, geysiglæsilegt hús eins og menn vita og auðvitað allt of stórt fyrir rekstur þess fyrirtækis þó að honum yrði haldið áfram í einhverju formi, en væntanlega dregur þó eitthvað úr þeirri starfsemi þar sem menn eru almennt orðnir þeirrar skoðunar að meira frjálsræði eigi að ríkja um verslun með grænmeti en verið hefur. En ég er ekkert að amast við því að fyrirtækin séu allmörg sem með þessa vöru versla þannig að eðlileg samkeppni verði. Þess vegna er sjálfsagt að Grænmetisverslun landbúnaðarins haldi áfram störfum ef bændasamtök eða aðrir æskja þess. En húsnæði þetta hefur hún ekkert við að gera nema þá að mjög litlu leyti og á þá auðvitað að borga fyrir það leigu. En það er lagt til að hagnaður af söluandvirði eignarinnar mundi renna með einhverjum hætti til styrktar landbúnaði. Vissulega er mikil þörf á því að hjálpa bændum til að aðlaga sig nýjum aðstæðum því að svo mikið er nú um það rætt og allir vita hvaða erfiðleikar eru í landbúnaðinum að því er varðar þessar hefðbundnu búgreinar eins og það er orðað. Það þarf mikið til að koma til að bjarga sveitunum og styrkja atvinnulífið um land allt. Um það eru allir sammála, hygg ég. Þá er einnig lagt til að breyta Áburðarverksmiðjunni í almenningshlutafélag og að söluhagnaði yrði einnig þar varið til styrktar landbúnaðinum. Í grg. er um það getið að æskilegt gæfi verið og eðlilegt að breyta verksmiðjunni í almenningshlutafélag, eins og ég sagði áðan, og hjálpa bændum þá til að eignast hana og öðrum ef þeir hefðu á því áhuga. Um þetta annars ágæta fyrirtæki er það að segja að það hefur verið í gífurlegum fjárhagserfiðleikum á undangengnum árum. Menn þekkja það hér í hv. deild einkum og sér í lagi þó nm. í hv. fjh.- og viðskn. hvernig hag þessa fyrirtækis var komið þegar á s.l. ári. Þá var safnað saman allviðamiklum upplýsingum um afkomu verksmiðjunnar í sambandi við frv. til l. um staðfestingu á ríkisábyrgð sem fyrirtækið hafði fengið fyrir 80 millj. kr., að mig minnir. Þá kom í ljós að halli fyrirtækisins var geigvænlegur, m.a. sprottinn af því að rekstrarlán höfðu verið tekin í dollurum og dollaragengið hækkaði mikið eins og menn vita. Fyrirtækið lenti mjög illa út úr því öllu saman. Hins vegar var varan seld með langtíma gjaldfresti með takmörkuðum vöxtum og engum fyrst í stað. Ég hygg að þarna sé enn um að ræða mjög mikla fjárhagslega erfiðleika. Það er skoðun okkar flm. að heppilegra sé að þetta fyrirtæki sé rekið á venjulegum viðskiptagrundvelli og þess vegna eigi ríkið að losa sig við starfrækslu þessa fyrirtækis. Ég þarf ekki, hæstv. forseti, að hafa um þetta fleiri orð. Þetta skýrir sig sjálft. Málið gengur væntanlega til hv. fjh.- og viðskn., og það legg ég til, og síðan til framhaldsumræðu.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta langt mál, en vildi aðeins koma að örfáum ábendingum í sambandi við þetta mál. Ég fagna orðum hv. flm., hv. 4. þm. Norðurl. v., að allir séu sammála um að hjálpa bændum í þeim vanda sem breyttar markaðsaðstæður valda nú. Þá vil ég koma því á framfæri að það er ekkert síður þörf að huga þar að kartöflubændum en öðrum. Nýlega var ég á fundi með bændum í Þykkvabæ, þar sem kartöfluframleiðslan er langstærstur þáttur í búrekstri, og þeir létu í ljós mikinn ugg ef ekki yrði unnt að halda áfram skipulegri verslun með kartöflur, töldu að ef þeir þyrftu hver og einn að keyra sínar kartöflur til kaupandans væri um svo ótryggan atvinnuveg að ræða að ekki væri lengur á hann að treysta. Því yrðu þeir að leita annarra leiða með annarri búvöruframleiðslu sem er lítið svigrúm fyrir á markaðinum. Þetta er því mjög mikið áhyggjuefni, ekki aðeins fyrir þá heldur einnig fyrir þjóðfélagið allt. Það er sem sagt spurningin um hvort hér á að vera hægt að halda uppi kartöflurækt sem fullnægir þörfum þjóðarinnar eins og kostur er. Sem dæmi um það tjón, sem af því hlytist ef þarna yrði frá að hverfa, má nefna að fjárfestingarkostnaður vegna þessa atvinnuvegar í þessum eina hreppi er áætlaður 400–500 millj. kr. Það er því vissulega dýrt fyrir þjóðfélagið ef hann yrði allur til einskis. Ég held því að það verði að fara mjög með gát að öllum breytingum á þessu sviði, breytingum sem kynnu að stefna þessum atvinnurekstri í hættu. Um Áburðarverksmiðjuna get ég verið fáorður. Eins og kunnugt er var það ákvörðun Sjálfstfl. að breyta henni úr hlutafélagi í ríkisfyrirtæki. Ég þekki ekki þá sögu svo að ég viti hver ástæðan var fyrir því. Hins vegar hefur það komið fram hjá núv. iðnrh. að hann telji að þó að rekstrarformið sé breytt sé ekki rétt að ríkið afhendi meiri hluta sinn í fyrirtækjum sem hafa slíka einkaaðstöðu á markaðinum eins og Áburðarverksmiðjan hefur hér á landi. En ég vil ekki loka fyrir að það geti ekki verið heppilegra að breyta um rekstrarform, þ.e. gera verksmiðjuna að hlutafélagi þannig að fleiri aðilar komi að rekstrinum eins og var í upphafi þegar Áburðarverksmiðjunni var komið af stað.



Virðulegi forseti. Ég er flm. að þessari till., en á ekki sæti í þeirri n. sem væntanlega fjallar um hana þannig að mér finnst nauðsynlegt að ég lýsi mínum skoðunum í þessu máli. Ég get ekki með nokkru móti samþykkt þá röksemd, sem fram kom í máli hæstv. ráðh., að það sé ekki nema tvennt til: annars vegar að selja og dreifa kartöflum með því móti sem nú er gert og hins vegar að kartöflubændur þurfi að bera kartöflurnar á bakinu til hvers neytanda fyrir sig. Ég hélt og held enn og held lengi við þá trú að við lifum í lýðfrjálsu landi þar sem menn geti bundist samtökum um hagsmuni sína þegar þeir vilja svo við hafa án íhlutunar ríkisvaldsins. Ég tel að sú tilraun sé vel þess virði að reyna að breyta sölu- og dreifingarmálum með þeim hætti að hið opinbera láti af afskiptum sínum, bæði af dreifingu og verðlagningu þessarar vöru, og að kartöflubændur reyni að framleiða, selja og dreifa þessari vöru sinni með þá grundvallarhugsun að leiðarljósi að framleiðslan sé í takt við þörfina annars vegar og verðlagið fari eftir eftirspurn hins vegar. Ef svo mikil þörf er fyrir þessa framleiðslu, sem allir vilja halda fram og flestallir trúa og ég líka, get ég ekki séð að menn séu að hætta á neitt stórt í þessu, hvorki um afkomu sína né varðandi fjárfestingar. Ég verð að viðurkenna að ég hef aldrei getað sætt mig við þá grundvallarröksemd fyrir tilvist bændastéttarinnar í þessu landi að hún þarfnist offramleiðslu. Offramleiðslan er sá „samkomulagsendi“ sem beitt er þegar bændur og hið opinbera, þ.e. ríkisvaldið, eru að semja um afkomu þeirra. Við höfum upplifað að landeigendur hafa afsalað sér sínum sterka rétti, þ.e. samningsréttinum, í hendur ríkisvaldsins gegn þeirri tryggingu af ríkisvaldsins hálfu að það ábyrgist lágmarksafkomu bændastéttarinnar. Þetta er rökstutt þannig að við getum ekki án þessarar framleiðslu verið þar sem hún sé nauðsynleg fyrir lífsafkomu okkar sem þjóðar og taka allir menn undir þá röksemd út af fyrir sig. En tilfellið er að hún hefur ekki enn þá verið sönnuð með þeirri tilraun t.d. að framleiða einhvern tíma of lítið en ekki of mikið. Ég held að með þeirri tilraun fengist raunveruleg niðurstaða í gildismati okkar á þessari framleiðslu og nauðsyn hennar fyrir þjóðarbúið. Hvað hinn hluta þessarar till. varðar, þ.e. sölu Áburðarverksmiðju ríkisins, þá er ég henni líka hlynntur. Við stöndum þar frammi fyrir íslenskum vanda. Almenningshlutafélög eru fá og mjög erfitt hér á landi að koma þeim upp. Ég tel að það sé mjög verðugt verkefni fyrir löggjafarvaldið að reyna á næstunni að gera sér grein fyrir því hvers vegna við getum ekki byggt upp á Íslandi efnahagslíf með svipuðum hætti og tíðkast í nágrannalöndum okkar og viðskiptalöndum, þ.e. hvers vegna almenningur í þessu landi getur ekki orðið virkur þátttakandi í atvinnulífi með því að festa fjármuni sína í því. Hluta þessarar skýringar er að finna í afkomu Íslendinga almennt sem einstaklinga. En hinn hlutinn liggur að einhverju leyti í fjárfestingarstefnu í öðrum málaflokkum. Við vitum, eins og ég hef oft minnst á í þessum ræðustól, að mjög miklu af okkar fjármagni er stýrt af því opinbera til fjárfestingar og þá ekki allt eftir hagkvæmni svo ég segi nú ekki meira. En það er annað atriði sem skiptir kannske ekki minna máli þegar á er horft. Það er að flestallir stjórnmálaflokkar á þessu landi hafa, a.m.k. um tveggja eða þriggja áratuga skeið, stutt mjög eindregið þá stefnu að allir Íslendingar væru sjálfir eigendur að sínu húsnæði. Þetta er atriði sem hljómar mjög þekkilega þegar á er hlustað, en við getum samt sem áður leitt að því vissar líkur að þar sem allir landsmenn hafa fest peninga sína að miklu leyti í steinsteypu á undanförnum árum hefur örugglega minna orðið eftir í þeirra pyngju til að leggja í fjárfestingar í atvinnulífi, í t.d. hlutafélögum eða eftir öðrum leiðum sem fyrir hendi eru. Það sem rökstyður þetta einna best og í sem stystu máli er að þegar við horfum til nágrannalanda okkar, alveg sama hvert þeirra það er, hefur hvergi verið framfylgt sjálfseignarstefnu í húsnæðismálum af jafnmikilli einurð og hér á Íslandi, en þar er aftur á móti alls ekki óalgengt að fólk sem m.a.s. gegnir störfum sem að okkar mati teljast láglaunastörf, þ.e. í iðnaði eða einhverju því um líku, getur lagt fyrir og leggur fyrir fé og það fjárfestir m.a. í hlutabréfum í gegnum fjárfestingarsjóði sem bjóða þau til sölu. Það er ekkert óalgengt að venjulegir launþegar eigi þó nokkuð góða tryggingu til ellidaganna í slíkum fjárfestingum.



Hæstvirtur forseti. Það er einkum tvennt sem ég vil víkja að. Í fyrsta lagi eru það engin rök fyrir því að viðhalda þurfi framleiðslu á garðávöxtum hér á landi að þá þurfi endilega að selja innanlands í einokun. Það er alveg út í bláinn. Og að 400–500 millj. fjárfesting í Þykkvabænum sé glötuð ef ekki væri einokun á innanlandsverslun með kartöflur eru líka rök sem ég skil ekki satt að segja að menn þar um slóðir vilji bera fyrir sig. Aðalatriðið er að markaður sé innanlands fyrir þessa framleiðslu. Ég hef ekki heyrt hér í sölum Alþingis að menn hafi viljað heimila innflutning á kartöflum á meðan góðar íslenskar kartöflur eru á boðstólum. Hvort þær eru á boðstólum á einum stað eða fleirum það segir ekkert til um það hvort kartöflurækt verður áfram í Þykkvabænum eða ekki. Auðvitað verða þeir, sem geta framleitt kartöflurnar bestar og ódýrastar, samkeppnishæfastar á markaðinum. Einhverjir heltast þá úr lestinni, en aðrir auka við sína framleiðslu. En aðalatriðið er að það hlýtur að hvetja alla bændur til að standa vel að sínum rekstri ef einhver samkeppni er um markaðinn. Þess vegna held ég að við þurfum ekkert að deila um þetta. Kartöflur verða framleiddar áfram á Íslandi og væntanlega betri og ódýrari en nú er ef frjáls samkeppni fær þar að ríkja. Skal ég ekki hafa um það fleiri orð. Að því er varðar Áburðarverksmiðjuna og að Sjálfstæðisflokkurinn hafi þjóðnýtt hana er það út af fyrir sig rétt að það fyrirtæki var þjóðnýtt. Það voru þó ekki allir sjálfstæðismenn sem því voru sammála. Ég greiddi a.m.k. atkvæði á móti því hér í Alþingi sem varaþingmaður. Ég var víst einn um það af þingheimi þá, en engu að síður var þó til einn andvígur. Þeir eru mun fleiri núna, sem betur fer, í öllum eða flestum flokkum sem sjá að ríkiseinokun á svona atvinnufyrirtækjum er ekki eðlileg. Bændur þurfa að fá áburð. Ég minnist þess ekki að í því sambandi hafi hæstv. iðnrh. haldið því fram að þar sem um aðeins eitt fyrirtæki væri að ræða á einhverju sviði þyrfti ríkið að eiga meiri hluta. Það kann að vera að hann hafi einhvern tíma sagt það, en mér finnst það ólíkt honum. Að því er Áburðarverksmiðjuna t.d. varðar er ekki nokkur minnsti vandi að skapa því fyrirtæki eðlilegt aðhald. Það þarf ekki endilega að framleiða allan áburðinn sem á landinu verður notaður í þessu fyrirtæki. Það er víst áreiðanlega nægileg samkeppni í framleiðslu áburðar til þess að veita fyrirtækinu ekki meiri tollvernd en svo að það framleiði á nokkurn veginn því verði sem hægt er að fá áburðinn fyrir annars staðar að viðbættum flutningskostnaði. Það má segja það sama um sementið. Einmitt í svona þungavöru vegur flutningskostnaður mjög mikið. Það er talsvert mikil vernd fólgin í kostnaðinum við flutninga til landsins. Ef mönnum sýnist svo má veita þessum fyrirtækjum einhverja frekari tollvernd ef það þá ekki brýtur í bága við samninga okkar um fríverslun, samninga við Fríverslunarbandalagið og líka Efnahagsbandalag Evrópu. En það er engin ástæða til þess að hafa ekki slík fyrirtæki í hlutafélagsformi og í einkaeigu. Það er hægt að veita þeim algjörlega fullkomið aðhald. Þar að auki höfum við í lögum ákvæði til að hindra einokunarmyndun og samkeppnishömlur sem er hægt að beita ef stofnað er til óhófsgróða í skjóli einokunar. Síðasti ræðumaður, hv. þm: Stefán Benediktsson, vék hér nokkuð að almenningshlutafélögum og ég er honum þakklátur fyrir að ræða það mál. Það er alveg rétt að eignamyndun hjá einstaklingum á Íslandi hefur orðið mest í íbúðarhúsnæði og það er vel. Það má vel vera að við Íslendingar séum eitthvað ákveðnari í því en aðrir að vilja eiga okkar eigin reit og eiga hann einir. Vafalaust hefur bændaþjóðfélagið, þar sem eignarrétturinn var helgur og allir vildu eitthvað eignast sem þeir einir áttu, stuðlað að því að menn vilja hér fyrst og fremst eiga sínar íbúðir. En það á ekki að hindra að menn geti líka orðið þátttakendur í atvinnulífinu með hlutabréfakaupum. Einmitt þeir, sem eru komnir á miðjan aldur eða þar yfir og margir hverjir eru búnir að eignast sínar íbúðir og búa þess vegna við lítinn húsnæðiskostnað, ættu að geta varið fjármunum til að efla atvinnuvegina. Ef fjármagn er til í þjóðfélaginu til að koma fyrirtækjum á legg mættu einstaklingarnir alveg eins hafa eignarréttinn en ekki ríkið. Þessir peningar eru íslenskir peningar. Hvers vegna ekki að dreifa þeim meðal fólksins þannig að fólkið geti notið þess öryggis sem því er samfara að eiga einhverja eign í atvinnuvegunum? Öll þjóðin nyti þess aðhalds sem þar með skapaðist í stað þess að einhverjar klíkur á vegum ríkisins rækju fyrirtækin og væri hér um bil sama hvernig þau gengju. Gátan er því ekki torleyst. Það þarf aðeins að hafa það pólitíska vald sem auðveldar mönnum að eignast fjármunina í stað þess að þeir renni í stöðugt ríkara mæli í ríkishítina og til margháttaðra ríkisstofnana sem byggja yfir sig óhófsbyggingar og hafa kannske ekki aðhald til þess að reka fyrirtækið með mestri hagkvæmni. Mín skoðun er sú að á Íslandi gætu menn vel átt sínar hóflegu íbúðir, gætu kannske átt hlutabréf eða skuldabréf sem svaraði til íbúðareignar, oft og tíðum af því að það er mikil auðlegð til í þessu þjóðfélagi. Það sem hefur á skort er að menn fengju að gefa ávísanir á þessa auðlegð sína eins og áður hefur verið rætt hér og verður rætt hér áður en langt um líður í sambandi við þessa peningamagnskenningu sem við höfum búið við. Það er bara röng hugsun að ekki megi dreifa auðnum meðal þjóðarinnar. Það er ekki hægt að tryggja virkt lýðræði með öðrum hætti en að menn séu sæmilega fjárhagslega sjálfstæðir, geti sagt það sem þeim sýnist og gert það sem þeim sýnist án íhlutunar opinbers valds. Auðvitað verður auðlegðin miklu meiri ef einstaklingurinn og kraftur hans fá að njóta sín. Ég held að okkur hv. þm. greini ekkert á um þetta. Ég vildi aðeins benda á þetta í framhaldi af hugleiðingum hv. þm.