Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Núgildandi lög um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins eru að stofni til frá 1943. Að vísu hafa þau verið endurskoðuð síðan með smávægilegum breytingum. Það þótti af ýmsum ástæðum rétt að hefja endurskoðun á þessum l., bæði vegna þeirra breyt., sem orðið hafa í þjóðfélaginu á marga vegu, breyttra launagreiðslna almennt og mikilla breyt. á almannatryggingalögunum, síðan þessi 1. voru sett. Haustið 1961 var því stjórn lífeyrirsjóðsins falin endurskoðun þessara laga, og er það frv., sem hér liggur fyrir, árangur þeirrar endurskoðunar. Meginbreytingar með þessu frv, frá núgildandi ástandi eru tvær. Önnur er sú, að samkv. því á lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins að veita viðbótarlífeyri við lífeyri frá almannatryggingunum, eða m.ö.o., ef frv. verður að lögum, eiga sjóðfélagar í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins að fá lífeyri frá almannatryggingunum ásamt með lífeyri úr lífeyrissjóði, en svo hefur ekki verið hingað til. Hins vegar hafa sjóðfélagar í lífeyrissjóði greitt hluta af almannatryggingasjóðsgjaldinu, eða um það bil 1/3, fyrir þau fríðindi, sem þeir þar hafa notið, sem er aðallega á sviði sjúkratrygginganna. Hámark lífeyris samkv. gildandi l. er 60% af launum, en mundi verða eftir þessu frv. frá 85–95%. Vegna þess að lífeyririnn hefur ekki verið hærri en 60%, hefur í mjög mörgum tilfellum verið veitt viðbót í 18. gr. fjári., en ef þetta frv. verður að lögum og lífeyririnn nær þessari upphæð, sem ég nefndi, þá er gert ráð fyrir, að uppbætur á 18. gr. fjárl, til sjóðfélaga í lífeyrissjóði falli niður. Þetta er önnur aðalbreytingin. Hin er sú, að í stað þess að nú er lífeyririnn miðaður við hundraðshluta af meðaltalslaunum 10 síðustu ára, sem starfsmaðurinn hefur haft, skal samkv. frv. miða lífeyrinn við þau laun, sem hann hafði, þegar hann lét af störfum. Vegna þeirrar verðbólgu og miklu launabreytinga, sem hér hafa verið á undanförnum tveimur áratugum, hefur þessi 10 ára meðaltalsregla dregið mjög niður þann lífeyri, sem ríkisstarfsmenn hafa fengið, og er hér um verulega réttarbót að ræða og í samræmi við þær óskir, sem samtök opinberra starfsmanna hafa fram borið. Þess má einnig geta, að gert er ráð fyrir ekki aðeins að lífeyrir, bæði ellilífeyrir og makalífeyrir, sé miðaður við þau laun, sem starfsmaður hafi, þegar hann lét af starfi, eða varðandi makalífeyri, þegar hann féll frá, heldur fylgi lífeyririnn svo þeim launum áfram, sem fylgja því starfi, sem sjóðfélagi var í. Að öðru leyti fylgir frv. mjög ýtarleg grg., sem sjóðsstjórnin hefur samið, þar sem breyt. samkv. frv. eru ýtarlega skýrðar, og tel ég ekki þörf á að gera það hér frekar. Ég vænti þess, að hv. d. fallist á að afgreiða þetta mál nú á þessu þingi. Það var lagt fyrir Ed. og samþ. þar óbreytt. Ég legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég gerði aths. við þetta frv. þegar við 7.. umr. þess hér í hv. d., og í samræmi við þær aths. hef ég leyft mér að bera fram tvær brtt. á þskj. 634. Fyrri brtt. er við 4. gr. frv. Ég legg til, að 1. mgr. þeirrar gr. verði umorðuð, en þar er ákvæði um yfirumsjón með kirkjugörðum. Sú breyt., sem ég vil gera á þeirri mgr., er þess efnis, að 2 af 5 mönnum í stjórn kirkjugarðanna verði kosnir af kirkjuþingi til 6 ára í senn. Hinir 3 samkv. frvgr., sem ég vil hafa óbreytta að því leyti, eru biskup Íslands, húsameistari ríkisins og þjóðminjavörður. En eins og gr. er núna, er gert ráð fyrir því, að einn maður verði kosinn af kirkjuþingi og annar af safnaðarráði Reykjavíkurprófastsdæmis. Mér finnst það óeðlilegt, að safnaðarráð eins prófastsdæmis á landinu kjósi mann í yfirstjórn allra kirkjugarða landsins. Ég tel eðlilegra, að þessir tveir til viðbótar embættismönnunum séu kosnir af kirkjuþingi. Hin brtt. er um umorðun á 28. gr. frv., en í þeirri grein segir, að eigi megi veita leyfi til upptöku heimagrafreita. Ég legg til, að gr. verði orðuð þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er ráðh. að veita leyfi til að taka upp heimagrafreiti. Nú óskar einhver að taka upp heimagrafreit á jörð sinni fyrir sig og vandamenn sína, og sendir hann þá beiðni um það til biskups. Beiðninni skal fylgja uppdráttur af reitnum með fyrirhugaðri girðingu ásamt vottorði hreppstjóra eða tveggja skilríkra manna um það, að staður sé vel valinn. Biskup leggur síðan beiðnina með fskj. fyrir rn. ásamt till. sínum. Heimilt er biskupi að banna greftrun í heimagrafreit, sé viðhaldi hans og hirðingu ábótavant að dómi sóknarnefndar eða umsjónarmanns kirkjugarða. Sé ekki bætt úr að liðnum hæfilegum fresti, er biskupi heimilt að láta leggja grafreitinn niður. Leyfishafar heimagrafreits greiði sem aðrir til sóknarkirkjugarðsins, enda er þeim heimilt leg í honum.“ Þessi síðasta mgr. er tekin orðrétt upp úr frvgr., eins og hún nú er. Eg skal benda á það, að þessi ákvæði, sem ég legg til, að verði hér sett í lög, eru efnislega tekin úr gildandi lögum. Þau eru í lögum þeim, sem nú gilda um kirkjugarða frá 1932. Þar er þessi heimild handa ráðh. til að veita leyfi til að taka upp heimagrafreiti. Ég tel ekki rétt að láta þá heimild falla niður, en mér finnst of mikil þröngsýni birtast í frvgr., eins og hún nú er, og ég tel það vera spor aftur á bak, ef heimildin, sem verið hefur í lögum til þess að hafa heimagrafreiti, er niður felld. Landrými er nóg hér á landi. Grafarstæði hvert er aðeins þrír fermetrar, og mér finnst, að menn eigi að fá að ráða því, hvar þeir fá þennan litla reit, sem þeir hafa verið að vinna fyrir allt sitt líf. Frelsið er orðið lítið, ef menn mega ekki ráða slíku, og ég tel, að það sé engum til tjóns, að menn fái að kjósa sér legstað.



Herra forseti. Mig undrar eiginlega mjög, að þetta mál á þskj. 268 skuli hafa gengið svo hratt í gegnum þingið sem raun ber vitni um og hafi ekki tekið meiri breytingum en raun ber vitni um. Eg hef minnzt á það hér áður, að ég tel, að ýmislegt í þessu frv. sé þannig, að það sé gengið allt of nærri persónulegum tilfinningum einstakra manna, og hefði helzt kosið, að þetta frv, næði ekki fram að ganga og yrði ekki gert að lögum. Og mig undrar enn meira, að það skuli einmitt vera kirkjuþingið og kirkjugarðsstjórnin, sem stendur að slíkum lögum. Maður skyldi halda, að hún væri flutt nokkrar aldir aftur í tímann, lifði ekki á þeim tímum, þar sem menn fá að ráða nokkurn veginn sjálfir um leifar sínar, þegar baráttunni er lokið. Ég minntist hér í gær á ákvæði 5. gr. Ég læt mér nægja yfirlýsingu hæstv. ráðh, um, hvernig það yrði framkvæmt, ber þar af leiðandi ekki fram brtt. í sambandi við það atriði. En ég vil í sambandi við síðustu mgr., 4. mgr., þessarar gr. benda á, að ég tel alveg óþarft að vera að leggja sérstök gjöld á sveitarsjóðina, eins og þar er ætlazt til, og ekki heldur sérstök gjöld á ríkissjóðinn samkv. 4. gr., því að tekið er hvorki meira né minna en 2% af öllum útsvörum til þess að hafa til að greiða kostnað við kirkjugarðshald, og gengur það svo langt, að það er einnig tekið af aðilum, svo sem hlutafélögum, sem aldrei fá nú neinn legstað. Það er kannske hugsanlegt, að mætti setja hér inn á næsta ári ákvæði um það í þetta frv., að þeim skyldi ætlað leg í kirkjugarði, þegar þau m.a. hafa orðið að gefast upp fyrir of þungar álögur, bæði til sveitarsjóða og kirkjugarðanna. En ég hef borið hér fram brtt. á þskj. 628, og ég tel, að það sé enginn sómi fyrir Alþingi að láta málið fara í gegn, ef það er ekki fellt niður. Þar stendur m.a., með leyfi hæstv, forseta: „Eigi má setja girðingar úr steini, málmi eða timbri um einstök leiði eða fjölskyldugrafreiti. Eigi má gera grafhýsi í kirkjugarði.“ Það eru þessar setningar, sem ég legg til að verði felldar niður. Hver er meining hjá kirkjuráði eða kirkjuþingi með því að setja þau lög, að ekki megi hirða um leiði einstakra manna? Eða er hugsað, að verði haldíð áfram, þegar þetta er samþykkt, að koma með lög um, að það skuli rífa í burtu allar girðingar og allt, sem hefur verið gert til að prýða leiði í kirkjugörðum? Annars væri ekkert samræmi hér á milli þess, sem sett er í gr. nú, og þess, sem ætti að vera framvegis. Ég á ákaflega erfitt með að trúa því, að allir þeir menn, sem eiga sína nánustu í kirkjugarði, beygi sig undir það, að það sé ekki leyfilegt að hirða um leiðin, svo að þau fari ekki í óhirðu. Ef þetta er lögfest hér, þá er engin trygging fyrir því, að þau verði ekki tröðkuð niður. Ég vil því vænta þess, að hv. alþm, samþykki a-lið till. minnar á þskj. 628. Ég hef einnig lagt til í b-lið, að síðari málsgr., þ.e. ágreiningi um þessi atriði megi skjóta til skipulagsnefndar kirkjugarða, verði einnig látin falla niður. Ég hef ekki gert sérstaka brtt. við 17. gr. En ætli það finnist nokkurs staðar í nokkru menntuðu landi, að bannað sé að geyma ösku í öskukerum annars staðar en í kirkjugarði, eins og gert er með þessum lögum? Mér er fullkomlega kunnugt um, að í flestum menningarlöndum eru það ættingjar, sem ráða því, eða sjálfur aðili, sem ræður því m.a., hvort öskunni sé dreift um land eða sjó, upp á fjöll eða með ströndum fram, - ekkert við það að athuga. Hér á að banna slíkt. Mér er einnig kunnugt um það, að fjölskyldum er heimilt að geyma þessi ker þar, sem þeim sýnist. Ég skal m.a. benda á, að Stefán heitinn Stefánsson ferðamannatúlkur lét gefa fyrirskipun um, að það skyldi grafa sitt öskuker inn í stein á ákveðnum stað í landinu. Það er algerlega ósæmandi að ganga svo á rétt og tilfinningar manna og gersamlega ósæmandi fyrir kirkjuþingið, biskup og kirkjumrh. að láta þetta mál fara svo gegnum þingið.



Herra forseti. Það er misskilningur, að nokkur óeðlilegur hraði sé á afgreiðslu þessa máls. Ég hygg, að þetta sé a.m.k. þriðja skipti, sem frv. er lagt fyrir Alþingi og í meginatriðum óbreytt. Nokkrar breytingar hafa verið á því gerðar nú frá því, sem áður var, er þingið fjallaði um málið í fyrra. Það komst þá að vísu einungis til hv. Ed., en þar var málið nokkuð athugað í nefnd, og nú kom það snemma þings fyrir hv. Ed. og hefur verið þar alllengi til meðferðar og hlaut þar rækilega athugun í nefnd. Það er að vísu ekki mjög langt síðan það kom hingað, en það er ekki neitt sérstakt um þetta frv. Það hefur verið til athugunar hjá þm., eins og ég segi, þing eftir þing og menn átt fullan kost á því að kynna sér efni málsins. Ásökun í þá átt, að það sé verið að hraða málinu eða knýja það fram með óeðlilegum hætti, fær ekki staðizt. Hitt skal ég játa, að þetta er tilfinningamál hjá mönnum og eðlilegt, að sitt sýnist hverjum. Ég skal einnig játa, að ég hef ekki svo ákveðnar skoðanir á því, hvernig með lík eigi að fara, að ég ætli að blanda mér í þær umr. Málið var flutt af n. vegna þess, að mér fannst eðlilegra, að till. kirkjuþings kæmi þá leið, heldur en ríkisstj. gerði málið beint að sínu máll. Mér stendur nokkuð á sama, hvað við mig verður gert, þegar ég er dauður, og vil þess vegna sem minnst blanda mér í, hvað við aðra verður gert. En að með frv. sé verið að skerða persónufrelsi manna hér úr hófi, finnst mér nokkuð mikið sagt. Ég skil ákaflega vel till. hv. 1. þm. Norðurl, v., sem vill halda heimagrafreitum. Þetta hefur áður verið viðtekið, báðir þekkjum við mál, þar sem gömlum manni var það mikið áhugamál að fá heimagrafreit, þar sem hann hafði lengi búið. Þannig vitum við, að um ýmsa er. Kirkjustjórn aftur og kirkjuþingi er þetta mjög á móti skapi og telur reynsluna vera þá, að menn koma að vísu upp þessum heimagrafreitum, en þeim sé lítt við haldið og verði til leiðinda, þegar fram liða stundir. Þess vegna er lögð rík áherzla á það, sérstaklega af herra biskupnum, og ég hygg raunar af kirkjuþingi, a.m.k. meiri hl. þess, að sett verði algert bann við heimagrafreitum, og víst er það mun þægilegra fyrir kirkjumrn. að fá þá heimild afnumda, sem nú er í lögum. Þegar kirkjustjórnin, þ.e.a.s. biskup, er því andvigur og leggur á móti því, að þessi leyfi verði veitt, þá er viðbúið, að það verði meira eftir áróðursdugnaði þeirra, sem þetta vilja fá hverju sinni, heldur en málefnum, hvort leyfi endanlega fáist eða ekki. Það, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði, að það væri bannað að hirða um leiði, finnst mér mjög ofmælt. Það er sízt bannað að hirða um leiði, þó að ekki sé leyft að gera einkagirðingar innan kirkjugarða. Ekki fær staðizt, að það verði til þess, að traðkað verði á leiðum. Ætlunin er einmitt að búa þannig um kirkjugarða, að þeir verði vel girtir og skipulagðir með þeim hætti, að öll hvöt hverfi til þess að traðka á leiðum, þeir verði skipulagðir með plöntum og gangstígum og búið svo um leiði, að auðséð sé, hvar þau eru, og þá hverfur ástæðan til þess að hafa þessar girðingar um hvert einstakt leiði. Og þó að ég viðurkenni, að hér eins og ella varðandi þetta mál sé mikið um að ræða smekk og tilfinningu hvers einstaks, finnst mér sjálfum, að girðingar innan kirkjugarða séu hvimleiðar, það fari bezt á því að hafa þetta sem látlausast og búa jafnt um alla - eða sem jafnast um alla þá, sem látnir eru. En vitanlega geta aðstandendur jafnt eftir sem áður hirt um leiði sinna ástvina, þó að þeim sé ekki heimilað að setja um þau rammbyggilegar girðingar. Sjálfur verð ég að segja, að mér fyndist það mjög óskemmtileg varðveizla á leifum látins ástvinar að hafa krukku með honum standandi í heimahúsum eða annars staðar en á þeim stað, sem sérstaklega er til þess ætlaður, og ég verð að játa, að mér finnst hinum jarðnesku leifum hvergi betri staður fundinn en einmitt í kirkjugarði. Við hinu verður vafalaust ekki amazt, ef einhver kýs það heldur, að ösku verði dreift úti á víðavangi, vatni eða á sjó. Þetta hefur verið gert. Hv. þm. minntist á einn látinn heiðursmann og sagði, að hann hefði látið setja krukku með sinni ösku inn í stein. Ég hygg, að þetta sé misskilningur, að hann hafi einmitt lagt svo fyrir, að ösku sinni yrði dreift út yfir vatn og síðan hafi nafn hans verið höggvið á stein í nágrenni við þann stað, þar sem þeir stóðu, sem öskunni dreifðu. Ef menn vilja setja inn slíka heimild til dreifingar ösku, þá er að sjálfsögðu ekkert því til fyrirstöðu, en eins og ég segi, við því yrði áreiðanlega aldrei amazt, að sá háttur yrði hafður á. En ef á að halda hinum jarðnesku leifum til haga, hvort heldur það er aska eða sjálfur líkaminn, þá segir mín tilfinning, að það sé bezt komið í kirkjugarði og sé því ekki ástæða til þess að fella niður það ákvæði frv., sem mælir fyrir um þá meðferð.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður um þetta mál. Ég skal aðeins benda á, að það er engin sanngirni í því að banna heimagrafreiti, þar sem fólk getur haft tækifæri til þess að hugsa um þá og hlúa að beim, svo og að banna, að fólk geti afmarkað legstað ættingja sinna .í kirkjugarði og hlúð að þeim þar, eins og gert hefur verið. En það er þó ein meinabót í þessu frv., og það er ég viss um, að það verður notað mjög mikið, og það er í sambandi við 31. gr. Þar eru þó viðurlög við broti ekki sett nema 500 kr. Það getur verið að þetta sé nýr skattstofn hjá hæstv. ríkisstj. fyrir ríkissjóð, en ég er alveg viss um, að miklu meiri fjöldi en við höfum hugmynd um í dag mun nota sér það að greiða heldur til ríkissjóðs 500 kr. og brjóta þessa löggjöf hvað það snertir, að þeir ráði, hvar sínar leifar verði. Og í trausti þess, að svo verði, þó að þetta frv. verði samþ., þá kunna þó margir að sætta sig við það, þegar þeir hafa þessar útgöngudyr.

forseti (JóhH): Þetta er okkar síðasti fundur fyrir páska. Ég vildi mega óska þdm. gleðilegrar páskahátíðar og vil láta í ljós þá ósk, að þeir megi njóta páskahelginnar með fjölskyldum sínum og vinum og við megum hittast aftur allir heilir að páskahátíðinni lokinni til þess að ljúka störfum þessa þings. Ég óska einnig skrifstofustjóra og stafsfólki gleðilegrar páskahátíðar.

Eysteinn Jónsson. Ég vil leyfa mér fyrir hönd þingheims að þakka hæstv. forseta fyrir hátíðaóskir hans og góðar óskir yfirleitt i okkar garð. Ég leyfi mér að flytja honum góðar óskir í sambandi við hátíðina, sem í hönd fer, og ég vona, að hann njóti hennar vel með sinni fjölskyldu og við sjáum hann hér heilan aftur. Ég við menn að taka undir þetta með því að rísa úr sætum. - [Dm risu úr sætum.)