Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Bjargráðanefndin hefir athugað brtt., sem fram hafa komið, og hefir orðið sammála um að mæla með brtt. á þgskj. 347, en um brtt. á þgskj. 355 er það að segja, að þær koma í bága við skoðun nefndarinnar á málinu. Nefndin hefir litið svo á, að frv. veiti vel stæðum sveitarfjelögum of auðveldan aðgang að hjálp úr landssjóði, og brtt. á þgskj. 355 ganga einmitt í þá átt, að styrkur til slíkra sveitarfjelaga verði hækkaður. Annars eru atkvæði nefndarmanna óbundin um brtt. þessar, og munu sumir ef til vill greiða atkv. með einhverjum þeirra, en þó er það nokkuð komið undir því, hvernig brtt. á þgskj. 347 reiðir af. En við nefndarmenn lítum svo sumir á, að ef frv. verður samþykt óbreytt, þá sje í því sú gloppa, sem ekki megi við una, þar sem það bendir ekki á neina leið til nægrar dýrtíðarhjálpar handa þeim, sem bágast eiga. En það getum við ekki sætt okkur við.

Magnús Torfason Jeg vildi að eins gera grein fyrir brtt. á þgskj. 355. Brtt. 2, við 2. gr. frv., er til þess að gera stjórninni hægra fyrir með að takmarka styrkinn til sveitarfjelaganna við verulega neyð. Svo getur farið, að full þörf sje dýrtíðarhjálpar í einhverju sveitarfjelagi, þótt ekki sje þörf á landshjálp. Jeg skal til skýringar benda á það, að í einum hreppi var í fyrra haust engin fjölskylda á sveit og í fyrra vetur komst að eins ein fjölskylda á sveitina. Hreppur þessi er vel stæður, með blómlegum kaupstað; en þurrabúðarfólki og fátæklingum var þar hjálpað með gjöfum frá einstökum mönnum. Það virðist því eðlilegt, að slíkt sveitarfjelag hafi leyfi til þess að veita hjálp úr opinberum sjóði, ef það óskar þess. En jeg tel það meira en hæpið, að sveitarstjórnir geti veitt framfærslustyrk, án þess að það geti talist sveitarstyrkur. Því er þessi 1. málsgrein brtt. til þess gerð, að landsstjórnin geti samþykt dýrtíðarráðstafanir sveitarstjórna, án þess að veitt sje landshjálp. En hins vegar er gert ráð fyrir, að eftirlitið sje ríkara en til er ætlast í frv., með því að veruleg neyð sje fyrir hendi, þegar hjálpin er veitt. Þar á meðal getur landsstjórnin gert að skilyrði fyrir landshjálp, að útsvör hafi hækkað, því að það virðist ófært að veita slíka hjálp þar, sem útsvör eru lág, og með því sýnt, að skattgreiðendur þurfa ekki, eða vilja ekki, neitt á sig leggja, að minsta kosti í bráð. Á Ísafirði var t. d. ákveðið að byggja skólahús, og var til þess tekið 20.000 kr. lán, í 40 ár, enda þótt útsvör bæjarins væru ekki nema tæp 3.000 kr. En eftir 7 ár varð að stkka hús þetta um helming. En ástæðan til þessarar lántöku var sú, að skattgreiðendur vildu hlífa sjer við beinum og bráðum útgjöldum. En eins gæti hjer farið, ef hjálpin væri ekki bundin við hækkun útsvaranna. En stjórninni er það í lófa lagið, með því að rýna sveitarreikninga fyrri ára, að hafa eftirlit með því, hvort hagur sveitarfjelaganna hefir batnað eða versnað, og haga hjálpinni eftir því, því að það er bein mótsögn í því, að veita þeim sveitarfjelögum styrk, þar sem útsvörin eru tiltölulega lág, eftir efnaþoli manna. Þá er brtt. við 3. gr. frv. Hún fer fram á, að landshjálpin verði misjöfn, eftir því sem við á. Yfir höfuð er til þess ætlast, að landsstjórnin rífki hjálpina þar, sem neyðin er mest. - Jeg vil í þessu sambandi geta þess, að jeg tek aftur 3. varabrtt. Jeg hefi furðað mig á því, hversu tregt þingið hefir verið á að veita þessa almennu dýrtíðarhjálp, en jeg hefi skilið það svo, að geigur væri í mönnum við það, að hjálp þessi yrði misbrúkuð, en til þess að fyrirbyggja það eru brtt. þessar komnar fram. Jeg get ekki hugsað mjer, að stefna þingsins sje sú, að beita miskunnarleysi við þá, sem mest eru hrjáðir og þjáðir af erfiðleikum stríðsins. Í Grímseyjarför, er þeir Sturlungar gerðu atsókn að mönnum Guðmundar biskups góða, minnist jeg hjer eins atriðis. Biskup náði ekki að leggja blessun sína yfir óskabarn sitt, Aron Hjörleifsson. Í þess stað rjeð hann honum heilræði, en það var þetta: „Ver góður við fátæka, Aron minn“. Fór Aron að ráðum hans og varð gæfumaður hinn mesti. Nú er það trú mín, að Alþingi muni eigi síður farnast vel og bera giftu til góðrar úrlausnar málanna á þessum neyðartímum, ef því ferst vel við þá, sem bágast eiga.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vil að eins benda á ósamræmið, sem er í brtt. á þgsk. 347, staflið a. Ef sú brtt. yrði samþykt, þá liti út eins og bæjarstjórnir heyrðu undir sýslunefndir, en eins og allir vita, þurfa bæjarstjórnir ekki að leita til sýslunefnda um samþykki á lántökum, heldur til stjórnarráðsins. Það er því vafasamt, hvort flutnm. (S. F.) á að halda þessari brtt. fram. Rjettast væri af honum að taka hana aftur. Um staflið b skal jeg ekki ræða, því að það er þegar búið að tala svo margt um lánin.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg er alveg á sama máli og hæstv. atvinnumálaráðh., hvað snertir staflið a á þgskj. 347. Hvað síðari liðinn, staflið b, snertir, þá get jeg fyrir mitt leyti ekki annað en verið á móti honum. Frv. stjórnarinnar ætlast til þess, að sveitarstjórnirnar verði að leggja talsvert á sig til þess að fá styrk. Með brtt. þessari er viss aðgangur veittur að lánunum. Gæti þá farið svo, að þær hækkuðu ekki útgjöld sín um 10 krónur á mann, heldur færu lánaleiðina. Jeg held því, að það „kontrol“, sem liggur í því, að stjórnin veiti styrk, sje farið, ef brtt., b-liður, verður samþykt. Aftur á móti verð jeg að segja það um brtt. á þgskj. 355, að þær eru samdar á sama grundvelli og stjórnarfrv. Þó álít jeg, að ef frv., með þeim breytingum, kæmi aftur fyrir háttv. Nd, þá yrðu þær því að falli. - 1. og 3. brtt. miða til hækkunar á styrknum. Sú hækkun mundi geta numið yfir 500 þús. krónur, ef veitt yrði að fullu. En nú er það engan veginn útilokað með stjórnarfrv., að sveitarfjelögin geti ekki veitt meiri hjálp en sem svarar 15 kr. á mann. Meiningin með þeirri upphæð er að eins sú, að tiltaka hvað þurfi minst til þess, að landssjóðsstyrkurinn fáist. Mjer finst enn fremur 2. brtt. óþörf. Þar er talað um, að stjórnarráðið geti sett hækkun útsvara sem skilyrði fyrir hluttöku landssjóðs í útgjöldum, sem ráðstafanirnar hafi í för með sjer. En í stjórnarfrv. er gert ráð fyrir tveim leiðum til framkvæmdar lögunum, að hækka útsvör og taka lán. Að öllu athuguðu verð jeg að leggja á móti þeim brtt., sem fram eru komnar. Landsstjórnin hefir í svo mörg horn að líta, og jeg skil ekki, að nokkur geti láð henni það, þó að hún vilji ekki láta binda landssjóði of þunga bagga.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Í raun og veru hefði breytingin við 5. gr. þurft að vera fyllri; þar hefði þurft að koma „og stjórnarráðs“ á eftir orðunum „samþykkis sýslunefnda“. Og til þess, að þetta þurfi ekki að reka sig á, er jeg að hugsa um að taka aftur staflið a, við 5. gr., og mætti svo leiðrjetta þetta í háttv.Nd. Viðvíkjandi því, sem háttv.þm. ísaf. (M. T.) talaði um, að þingið ætti að sýna vilja sinn í því að bjálpa bágstöddum, með því að samþykkja brtt. hans, þá skal jeg geta þess, að brtt. nefndarinnar voru einmitt þess eðlis, að hægt var að veita ótakmarkaða hjálp samkvæmt þeim, þar sem þess þurfti við. En þær hjálpaði háttv.þm. (M. T.) til þess að drepa, og sýnist mjer ónauðsynlegt að tala þar um fleira.

Magnús Torfason Eins og við vitum, er hlutverk fjármálaráðherra í öllum löndum að smala fje í ríkissjóðinn. Fjármálaráðherrann okkar má vera ánægður með að hafa tekist það vel hjer á þingi. En vitanlega skoðar hann þá líka sem sitt hlutverk að „passa“ upp á gullið í gjánni. Þess vegna hefi jeg átt bágt með að skilja, hvers vegna dýrtíðarhjálpin hefir verið látin heyra undir fjármálaráðherrann, en ekki undir innanríkisráðherrann, eins og alstaðar tíðkast í heiminum. Jeg hjelt, að fjármálaráðherrann hjer ætti engin undantekning að vera annara fjármálaráðherra heimsins. Hann var að gera mikið úr hækkun útgjalda fyrir landssjóðinn, sem brtt. mínar mundu valda. En ef fyrsta varatill. mín yrði samþ., yrði hækkunin aldrei yfir 150.000 kr. fyrir landssjóðinn, með 1/3 endurgreiðslu af upphæðinni. 3. brtt. mín hækkar endurgreiðsluna að eins um 1/6, Þarf ekki að endurgreiða nema alt að helmingi. Þar með er ekki sagt, að reglan geti ekki verið að veita að eins 3. hluta, þó að lengra megi fara, þegar fylsta þörf krefur. - Þá er 2. brtt. mín. Með henni á landinu að sparast fje, því að hún kemur í veg fyrir, að sveitarstjórnir sæki um styrk nema um verulega neyð sje að ræða. Við getum hjer á þinginu fundið nóg ráð til að fylla landssjóðinn, og það er áreiðanlegt, að það verða sveitarfjelögin, sem nú stynja undir dýrtíðinni, sem fyr eða síðar koma til að borga, ef skórinn kreppir að. En jeg álit enga hjálp í því að veita þeim lán með 6% vöxtum.

Fjármálaráðherra (S. E): Jeg vil að eins benda á það, áður en gengið verður til atkv., að verði brtt. á þgskj. 355 samþ., þá eru það 12 kr. 50 aur. 90.000 sinnum eða ein miljón hundrað tuttugu og fimm þúsund krónur, sem landssjóður getur komið til með að verða að láta úti, og er það margfalt meira fje en svo, að. landið beri slík útgjöld.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Bjargráðanefnd þessarar deildar, sem hefir athugað þetta frv. eftir að það er komið aftur frá Nd., leggur til, að það sje samþykt óbreytt. Nokkrar breytingar hafa verið gerðar á frv. í Nd., sem eru allar fremur til bóta. Þannig hefir verið bætt inn í frv. nýrri grein, um að bæjar- og sveitarstjórnum gefist vald til að ráðstafa fólki í vistir, sem ekki verði ráðið til vinnu af fólksráðningarstofunni, nje með fjálsum samningum á annan hátt. Jeg álít þessa breytingu meinlausa, og ef til vill til gagns. 2. brtt., við 4. gr„ um vald landsstjórnarinnar til að ráðstafa fólki og skipa í vistir, gengur að vísu fulllangt, að mínu áliti. En jeg vildi þó ekki vera á móti henni. 3. brtt., við 7. gr., sem er fyrirmæli um, að stjórnarvöldin geti haft aðstoð sýslumanna sjer til hjálpar, álít jeg til mikilla bóta, og yfirleitt verður nefndin að líta svo á, að samþykkja beri frv. óbreytt.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg hefi áður talað á móti þessu frv., og skal því ekki endurtaka það, sem jeg hefi haft á móti því, en vil að eins, að það sjáist í þingtíðindunum, að jeg er jafnt á móti málinu nú eins og áður. Frv. er alt of nærgöngult gagnvart almenningi. Og það verður erfitt fyrir lögregluna að reka menn hingað og þangað í vistir, að þeim nauðugum. Yfir höfuð álít jeg tæpast sæmandi fyrir Alþingi að samþykkja svona frv.

Magnús Torfason Jeg tel engan vafa á því, að frv. hefir nú tekið bótum, svo að óhætt muni deildinni sóma síns vegna að samþykkja það. En jeg get verið hæstv. fjármálaráðherra að svo miklu leyti samdóma, að jeg álít frv. meinlaust, - en gagnslaust, og sje ekki, hvernig sem jeg velti málinu fyrir mjer, að um nokkurn verulegan árangur gæti verið að ræða af því, þó að það yrði að lögum. Get því ekki greitt því atkv.