Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Herra forseti! við flm. þessa frv. höfum nú í grg. þess gert nokkra grein fyrir því, hvers vegna það er flutt. Skal ég þó bæta nokkru þar við. Með l. um slysatryggingar sjómanna var stigið verulegt spor í þá átt að hækka verulega dánarbætur og örorkubætur, sem sjómenn hafa átt við að búa í þessu landi. Og var það í samræmi við það, sem þá var þegar orðið annars staðar á Norðurlöndum. Sú trygging, sem þar er ákveðin með l., hefur verið tvöfölduð með samningum við atvinnurekendur, sem gildir sérstaklega um þá menn, sem sigla yfir hafið og kringum strendur landsins, og þá, sem jöfnum höndum veiða og sigla til Bretlands. Nú hefur komið í ljós, að með þeirri breyt., sem gerð var á l. á síðasta þingi, er vandi nokkur á ferð í þessu efni. Þá var l. breytt á þann hátt að fella niður dánarbætur eftir þeim l., ef sjóslys yrði af óþekktum ástæðum, og var þá ákveðið, að það skyldi vera lagt á vald dómstólanna að ákveða, hvort slysið væri af völdum stríðsins eða ekki. Nú er vandi oft að ákveða um þá menn, sem farast hér við land, hvort þeir farast af völdum stríðsins og þá skuli bæta með stríðsslysatryggingu eða ekki. En fyrir þá, sem eftir lifa, er það sama í raun og veru, af hvaða völdum slysið er, - sama þörfin fyrir bæturnar. Hér er orðinn svo mikill munur á dánarbótum, eftir því af hvaða völdum slys hafi orðið, að okkur þykir hlýða að gera þar nokkurn jöfnuð á. við teljum, að þó að slys, sem valda örorku eða dauða, gerist á þurru landi, sé ekki sanngjarnt að hafa bæturnar svo miklu lægri heldur en fyrir stríðsslys sem nú er. Nær frv. þetta því til allra dánar- og örorkubóta, og þá auðvitað til sjómanna, sem sigla á hættusvæðum. Ég hygg, að enginn ágreiningur sé um það, að dánarbætur séu ákaflega lágar, og þær eru lægri en tíðkaðist fyrir stríð í nágrannalöndunum. Nú á þessum tímum eru 3 þús. kr. lítil upphæð handa eftirlátinni ekkju. Að vísu er greidd full upphæð á börn þar að auki, en ég þykist vita, að menn sjái, hvað nauðalítil upphæð þetta er fyrir eftirlátna ættingja manna, eins og nú en dýrt að lifa. Þess vegna er full nauðsyn á því að gera nokkra endurbót á þessu, og þrátt fyrir það, þó að Alþ. féllist á till. okkar, verð ég að segja, að það er hægt að eyða slíkri upphæð, þó að hún yrði 20 þús. kr. Hins vegar verður að ganga út frá því, að mannbætur fást aldrei að fullu greiddar, því að það er í flestum tilfeilum svo mikið sár fyrir þá, sem fyrir því verða að missa sína beztu stoð, að það fæst aldrei bætt með fé. Hér er þjóðfélaginu ætlað að draga úr sárasta broddinn, með því að veita nokkurs konar dánarbætur fyrir hinn fallna. Um hækkun iðgjalda vildi ég aðeins minnast á það, að þessi hækkun, sem hér er farið fram á, lætur nærri að vera um 350%, því að, eins og kunnugt er, eru örorkubæturnar um 6 þús. kr., en allt að 4 þús. kr. munu dánarbæturnar hafa reynzt vera, en öllu hærri fyrir sjómenn, þegar barnameðlögin eru tekin með, og verður hækkunin þá nokkuð svipuð. Iðgjöldin hafa að sjálfsögðu hækkað með tilliti til þess, að dýrtíðaruppbót hefur verið greidd á þessar dánarbætur. Í öðru lagi hitt, að slysum hefur nokkuð fjölgað á árunum 1940–1941, en það eru stríðsslys. eins og kunnugt er. sem því valda. Ég hef ekki nú við höndina skýrslur, sem sýna tölu slysa, en venjuleg slys eru mörg að meðaltali á ári, eins og nú er, en hér verður að miða við slys, sem verða á normaltímum, til þess að fara sem næst því, hvað kostnaður muni verða, miðað við reynslu undanfarinna ára. Nú hafa útgjöldin verið hækkuð frá því, sem þau voru, og ég skal aðeins geta þess, að allir áhættuflokkar sjómanna hafa komizt upp í 5 kr. á viku, en það er mismunandi, hverju hækkunin nemur fyrir áhættuflokk í landi, en það er minna, sem krafizt er þar til iðgjalda, heldur en á sjónum. Þessar till. okkar mundu þýða um 511% hækkun á útgjöldum, því er ekki að neita. Nú er spurningar, hvort það er ógerlegt að ganga inn á þá braut að krefjast þess, að atvinnureksturinn greiði þessa hækkun iðgjaldanna. Það er vitanlegt, að atvinnureksturinn hefur skilað miklum arði og sums staðar stórkostlegum, svo að það ætti að vera kleift fyrir atvinnureksturinn að bera þessa auknu gjaldabyrði, sem hér er lagt til, að greidd verði. Ef þessi leið yrði farin, ætti þetta fólk síður að þurfa á hjálp hins opinbera að halda. og þar með minna framfærslufé en annars. Ég held, að það, sem mestu máli skiptir um þetta mál, hafi verið tekið fram auk þess, sem gert er í grg. Ég vænti þess, að allir sjái það, að hér er svo mikið réttlætismál á ferðinni, að d. sjái sér fært nú á þessum tímum, í fyrsta lagi að taka undir þar till., sem hér eru fluttar, í öðru lagi að hraða afgreiðslu málsins, svo að það geti orðið að l. áður en þingi lýkur, svo að þetta verði a.m.k. lítils háttar bót, sem Alþ. rétti hinu syrgjandi fólki í landinu á þessum tímum. Þetta mál mun að sjálfsögðu fara til n. og eiga heima hjá allshn., og mun ég gera að till. minni að málinu verði þangað vísað.

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Herra forseti! Meiri hl. sjútvn. flytur þetta frv. samkv. beiðni atvmrh. Efni frv. er hér nokkurn veginn skýrt markað í grg. þess. Það felur í sér aðallega þrjár breyt. frá gildandi l. Það er skotið hér inn ýmsum námsgreinum, sem reynslan hefur sýnt, að kenna þarf í skólanum, en eru ekki ákvæði um það í núgildandi l. Önnur breyt. er í því fólgin að draga nokkuð úr tungumálanámi í skólanum. Það er gert ráð fyrir því í núgildandi l. skólans, að þrjú útlend tungumál skuli vera kennd sem skyldunámsgreinar. En reynslan hefur sýnt, að það sé fullmikið á farmenn lagt með því á þeim tíma, sem þeir hafa til náms í skólanum, og á þess vegna að draga úr þessu námi. Þriðja breyt., sem frv. felur í sér, er að fjölga föstum kennurum við skólann. Nú eru 2 fastir kennarar við skólann, og hefur svo verið frá fyrstu tíð. En annar kennarinn er aldraður maður, og má búast við, að hann verði innan skamms að láta af störfum. Og nú er verið að undirbúa mann, sem gæti tekið við skólastjórastöðunni. Þessi maður er erlendis að undirbúa sig. Hins vegar er gert ráð fyrir, að hann komi strax að skólanum með þetta fyrir augum, svo að í því efni, að hann komi að skólanum, er engin breyt. frá því, sem verið hefur. Frá fyrstu tíð hafa verið kennarar við skólann, en þriðji kennarinn hefur verið stundakennari. Nú eru í skólanum 70 –80 nemendur, og það sýnir sig, að það er of lítið að hafa 2 kennara í siglingafræði við skólann. Sjútvn. ætlar að gera brtt. við frv. við 2. umr., ekki efnisbreyt., heldur um að orða frv. nokkuð á annan veg, og er n. sammála um þær brtt.

* Frsm. (Jónas Jónsson): Þetta mál hefur tafizt dálítið, af því að ég hef verið fjarverandi sökum lasleika. Þykir mér það verra, að það skyldi þurfa að tefjast. N., sem hefur haft þetta mál til meðferðar, hefur gert á því nokkrar breyt., sérstaklega í samráði við Björn Jakobsson, forstöðumann íþróttadeildarinnar á Laugarvatni, og nokkra aðra íþróttamenn. Þessar breyt. eru allt orðabreyt., en ekki efnisbreyt. frá því, sem er í frv. T.d. óskaði þessi maður eftir, að í staðinn fyrir íþróttaskóli yrði skóli þessi nefndur íþróttakennaraskóli, sem kemur oft fyrir í brtt. Ég álít, að það þurfi ekki að fjölyrða svo mikið um þetta mál að öðru leyti. Það koma náttúrlega fram ýmsar skýringar við það hér í hv. d. Og frá mínu sjónarmiði var málið svo skýrt sem ég gat í grg. fyrir frv. Óska ég svo, að frv. fái að ganga áfram, en ef það vantar menn í hv. d. vegna veikinda, gæti skeð, að rétt þætti að umr. lokinni að fresta atkvgr.

*Magnús Jónsson: Ég ætla ekki að fara að hreyfa neinum aths. við þetta frv. En mér finnst það ekki bera að eins. og mér finnst eiginlega að þyrfti að vera um svo merkilegt mál, sem hér er um að ræða, að setja upp alveg nýjan skóla, nefnilega íþróttaskóla. Og ég get hugsað mér það, þótt ég hafi ekki sett mig sérstaklega inn í þessi mál eða rætt þau við þá menn, sem sérstaklega er ástæða til að ræða þau mál við, að það vanti enn þá nægilegar umsagnir um málið til þess að maður geti verulega áttað sig á því. Að vísu er sagt hér í grg. frv., að það sé samið eftir till. Björns Jakobssonar íþróttakennara, Bjarna Bjarnasonar skólastjóra og Þorsteins Einarssonar íþróttafulltrúa, og að það sé byggt á reynslu þessara manna. Og það er náttúrlega mjög mikils virði, að þessir reyndu menn í þessum efnum hafa fjallað um það. En mér finnst nú vera búið svo sterklega um íþróttamálin með löggjöf og slíku, að mér þætti nauðsynlegt, að beinlinis lægju fyrir umsagnir frá íþróttafulltrúanum og þeim félagsskap, sem stendur að íþróttamálunum í landinu, og t.d. að n. hefði fengið alveg greinilegar slíkar umsagnir um málið. Annars finnst mér í raun og veru, að frv. um stofnun nýs skóla ætti að vera stjfrv. og að sá aðili í ríkisstj., sem hefur með þessi mál að gera, ætti þá að kveðja þá menn, sem til þess þættu hæfastir; til að undirbúa þetta frv. Ég segi þetta án þess að gagnrýna þetta frv. sérstaklega. Það geta alltaf verið uppi mismunandi sérskoðanir um þessi og önnur svipuð mál. Og því virðist mér nauðsynlegt, áður en löggjöf er undirbúin um mál sem þetta, þá fái ríkisstj. till. viðkomandi manna og vinni úr þeim á þann hátt, sem gæti orðið heppilegast. T.d. viðvíkjandi vali á stað fyrir skólann, þá er það að ýmsu leyti ekki óheppilegt að hafa hann á Laugarvatni og byggja á vísi þeim, sem þar er fyrir. En ég geri ráð fyrir, að þetta geti þó nokkuð orkað tvímælis. Og viðvíkjandi kostnaðarhliðinni, að það sé ódýrara nám við sveitarskóla á Laugarvatni heldur en mundi vera við íþróttaskóla í Reykjavík, þá er á það að líta, að 1/3 - einn þriðji - hluti þjóðarinnar á heima í einni borg, og þá er fyrir þann stóra part þjóðarinnar ódýrast að ganga í skóla þar, sem það fólk á heima. Og þó að ýmis skilyrði séu betri á Laugarvatni en í Reykjavík, þá er þess líka að geta, að hér í höfuðstaðnum skapast ýmis skilyrði, sem ekki eru fyrir hendi annars staðar. Ég þori ekki að tala um þetta nema svo ósköp varlega, því að ég er enginn sérfræðingur í þeim efnum frekar en hv. þm. S.Þ. gæti kannske játað, að hann sé sjálfur. En ég gæti hugsað mér, að við slíkan skóla, þar sem fara ætti fram kennsla sem í þessum skóla, væri gott að geta haft aðgang til manna, sem sérstaklega væru færir á ýmsum sviðum í þessu efni. Því að þegar ala á upp íþróttakennara, þá er ekki nóg, að þeim sé kennt að kenna að fara á skíðum o.þ.h., heldur þarf það að vera margháttuð kunnátta, sem kennarar í slíkum skóla þurfa að hafa. Annars ætla ég ekki nú að fara út í efnisatriði málsins, heldur víkja að undirbúningi þess í sambandi við form frv. Í áliti menntmn. er sagt, að einn nm. hafi ekki tekið þátt í afgreiðslu málsins, og er nú kunnugt, að hann óskar ekki að starfa í þessari n., og hefur því verið skipt um mann í n. Þætti mér þá heppilegt og vel við eigandi, að málið væri nú tekið til athugunar í n. þessari eftir að hún er fullskipuð. Og þó að hv. flm. hafi ekki viljað bíða eftir því óhæfilega lengi, að maðurinn vær í skipaður í n., vonast ég eftir, að hann taki þessi orð mín til greina.

* Frsm. (Jónas Jónsson): Út af aths. hv. 1. þm. Reykv. vildi ég segja það, að ég er honum samdóma um það, að þar sem nú er kominn nýr maður í n., þá álít ég, að það væri rétt og eðlilegt, að nú væri gengið frá 2. umr. málsins, en málið tekið fyrir til umr. í n. milli 2. og 3. umr. Og ég býst við, að það komi hér um bil í sama stað niður. En það gæti tafið fyrir málinu, ef ekki er hægt nú að ljúka 2. umr., ef fylgi er fyrir því. Ég vil enn fremur segja það, að n. hefur fengið bréf frá íþróttakennara hér í bænum, sem óskar eftir að fá að láta í ljós skoðun sína á málinu, sem er sjálfsagt að taka til greina. Út af þeirri aths. hv. 1. þm. Reykv., að þetta mál væri ekki nægilega undirbúið, þá má það satt vera. En það vill þannig til, að sá maður, sem mest hefur gert fyrir þetta mál, Björn Jakobsson, sem hefur unnið við þessa íþróttakennslu í 10 ár, hann hefur eftir sinni reynslu lagt til það efni, sem hann vildi, til þessa máls. Og íþróttafulltrúinn, sem er fulltrúi ríkisstj., hefur átt þátt í frumdrögum frv. og brtt. n., svo að ég hygg, að þeir aðilar, sem bezta hafa aðstöðu til þekkingar í þessu máli, þeir hafi um það fjallað. Ég ætla ekki heldur að fara langt út í þær hugleiðingar hv. þm., hvort þessi skóli ætti fremur að vera í kaupstað eða úti í sveit, en ég vil þó fara um það nokkrum orðum. Ég álít, að þrátt fyrir kjördæma- og flokkamismun beri okkur hér á hæstv. Alþ. skylda til að reyna að finna í sem flestum málum það, sem er bezt fyrir landið í heild sinni. Og ég álít þá að sjálfsögðu, að Reykjavík eigi að fá sitt. En því hefur verið haldið fram af ýmsum, að höfuðstaðurinn hafi orðið afskiptur um þá góðu hluti, sem aðrir landshlutar hafi fengið að njóta. Aðrir halda fram hinu, að Reykjavík hafi fengið allt of mikið af þeim góðu hlutum í þjóðfélaginu. Nú álít ég, að Reykjavík eigi að fá sitt, og þannig eigi að gjalda keisaranum það, sem keisarans er. Ég veit, að hv. þm. mun vita, að fyrir 15–16 árum kom fram till. um byggingu sundhallar í Reykjavík. Þá sögðu ýmsir, að þetta væri allt of mikið fyrir Reykjavík, hún ætti ekki að fá meira hlutfall heldur en aðrir staðir á landinu. En ráðizt var í að byggja sundhöllinu hér, og það komst á fyrir tilstyrk þeirra manna einnig, sem ekki eru þm. Reykv. Og ég sá nýlega útlistun á því, hvað þetta væri heppilegt fyrir bæinn. Ef t.d. á þeim tímum, þegar það mál var á ferð hér á hæstv. Alþ., allir sveitakjördæmaþm. hefðu sagt: Það má byggja sundhöll fyrir Reykjavíkurbæ, en bærinn verður að kosta hana einn, - þá hefði sú framkvæmd ekki komizt á. En hún komst á fyrir það, að þm. úr Reykjavík, og ég hygg þar með hv. 1. þm. Reykv. (MJ), og þm. annars staðar af landinu lögðu sitt lið til þess. Ég álít það eðlilegt, að þessi stofnun, íþróttaskólinn, sé ekki í Reykjavík, eins og ég áleit eðlilegt, að sundhöllin vær í byggð hér á sínum tíma. Það er sem sé þannig; að það má teljast heppilegt, að sumar stofnanir séu utan þéttbýlisins. Og sú þjóð í Evrópu, sem til þessa tíma hefur verið ríkust, Englendingar, hafa tekið megnið af sínu skólauppeldi út úr bæjum og sett upp í sveit, ekki til þess að hafa það ódýrara, heldur til þess, að uppeldið gæti verið fullkomnara. Og jafnvel skólar hjá þeim eins og þeir elztu háskólar voru stofnaðir sem sveitaskólar af munkum og alls ekki sótzt eftir, að þar yrðu stórbæir, þótt sú hafi orðið raunin á seinna. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hefur veitt því eftirtekt, að það eru talsvert miklir örðugleikar á því að koma við hér í Reykjavík þeim æfingum í íþróttum, sem hægt er að koma við á góðum sveitarstað. Hér í bænum er ekki hægt að hafa skíðamennsku nema með því að fara um 30 km út úr bænum til næsta staðar, sem í því efni getur komið til greina, og er þar þó ekki nærri alltaf skíðafæri, þótt um hávetur sé. Við vitum einnig, að skautaíþróttin er að veslast upp hjá okkur vegna þess, að við höfum ekki aðstöðu til hennar. Við vitum, að þrátt fyrir það, þó að gífurlegur áhugi sé í Reykjavík fyrir knattspyrnu og líklega margar þús. manna stundi hana hér, þá hafa þessir íþróttamenn hér ótrúlega slæm skilyrði. Íþróttaskóli, þar sem kennd væri knattspyrna, væri, að því leyti sem til þeirrar íþróttar kemur, við eins erfiðar kringumstæður og hægt væri, ef hann væri hér í Reykjavík. Þetta kemur til af því, að hér hefur vantað skilyrði. Annars hefði það verið komið á fyrir löngu. Ég álít, að hv. 1. þm. Reykv. eigi að sætta sig við það og vera glaður yfir því, að ýmsar menntastofnanir séu utan Reykjavíkur, þó að þær hefðu gjarnan mátt vera hér. Ég álit, að menn gætu orðið mér samdóma um það, að t.d. Akureyri, Ísafjörður, Vestmannaeyjar og fleiri staðir utan Reykjavíkur hafi eitthvað til síns ágætis til þess að vega salt á ýmsan hátt á móti Reykjavík. Og viðkomandi því, hve dýrt er að vera á hverjum stað og því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði í því sambandi - enda var ekki neinn kjördæmaskipunarblær á ræðu hans -, þá má segja það, að það er að ýmsu leyti ódýrt að vera í slíkum skóla einmitt í sveit. Og þar yrðu tiltölulega góð kennsluskilyrði. Og það, sem kannske mestu skiptir, er, að þar er hægt að einangra nemendur við íþróttirnar meira en hægt væri í bæ. Þess vegna vonast ég eftir, að hv. 1. þm. Reykv. sannfærist um það, að þetta frv., með þeim breyt., sem hann og aðrir menn vilja á því gera til bóta, eigi fram að ganga. Ég vil spyrja þennan hv. þm., hvort hann álíti ekkí, að hans tilgangi verði náð, ef n. tæki málið til umr. og athugunar milli 2. og 3. umr.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það hafa komið hér fram sérstök ummæli um það, að þetta frv. hefði átt að vera undirbúið og flutt á annan hátt en verið hefur. Vil ég taka það fram, að íþróttafulltrúinn hefur rætt tvívegis um þetta mál við ráðuneytið, og hann hafði sýnt rn. í aðalatriðum þau drög að frv., sem hann hafði samið um málið, og spurt rn., hvort það hefði nokkuð á móti því, að hann fengi þetta mál flutt á Alþ., og ég lýsti yfir því við hann, að ég væri því algerlega samþykkur og mundi ljá málinu fylgi mitt á Alþ. eftir því sem ég gæti, því að ég teldi málið nauðsynlegt. En eins og við vitum, gilda ekki þær reglur í okkar stjórnarskrá og hafa ekki heldur gilt, samkv, þeim reglum, sem myndazt hafa, að ríkisstj. flytji öll þau mál sjálf, þó að stór séu, hér á Alþ., sem hún þó telur nauðsynleg og er fylgjandi. Meðan sú regla er ekki upp tekin, sé ég ekki annað en slík afgreiðsla, sem er á þessu máli, geti verið í alla staði eðlileg. Og mestu máli skiptir það um þetta mál sem annað, hvort við viljum afgreiða það og vera málinu efnislega samþykkir, en ekki, hvort ríkisstj. flytur frv. eða það er þingmannafrv. Ég er algerlega fylgjandi þessu frv. og álít þessa löggjöf nauðsynlega. Og fyrir því eru rök í grg., og má færa fleiri rök fyrir því. Ég ætla ekki að ræða um það, hvort þessi skóli eigi að vera í Reykjavík eða utan Reykjavíkur. En það er skoðun mín, að hann eigi einmitt að vera utan Reykjavíkur og þá á slíkum stað sem þeim, er til er tekinn í frv. Viðvíkjandi frv. í heild vil ég segja það, að með þeim breyt., sem gerðar hafa verið á því í n., ef samþ. verða, þá hefur það tekið þeim umbótum, að ég tel mjög aðgengilegt að samþ. það eins og það þá lægi fyrir. Í brtt. er nánar en í frv. tiltekið verksvið skólans. Sömuleiðis álít ég eðlilegra, að 7. gr. sé breytt þannig, sem gert er ráð fyrir í brtt., þar sem um ríkisskóla er að ræða, því að þá hefur ríkið meiri hl. í skólanefndinni, með því að íþróttafulltrúi ríkisins á þar sæti og maður, sem kennslumálarn. tilnefnir. En hins vegar er sá staður, þar sem skólanum er ætlað að vera, eign héraðsskólans á Laugarvatni, og þess vegna er eðlilegt, að skólastjórinn þar hafi þarna íhlutun. Og mér finnst, eins og þessu er fyrir komið í áliti n., að vel. sé fyrir stjórn skólans séð. Það er vitanlega hægt að deila um það, og sumir hafa bent á það, hvort 3 kennarar ættu að vera við skólann, þar sem ekki væru fleiri nemendur, og finnst sumum það kannske nokkuð mikið. En þess ber að gæta, að þetta, að hafa kennara, er aðeins heimild. En að öðru leyti, ef á að fjölga kennurum í þrjá, þá þarf til þess fjárveitingu héðan frá Alþ. Svo að ég get ekki betur séð en að vel sé fyrir málinu séð eins og það liggur fyrir að brtt. samþ.

*Árni Jónsson: Ég heyrði ekki fyrstu umræðurnar, sem um þetta mál fóru fram hér í dag. En ég hafði hugsað mér að fara fram á það við hv. flm. málsins að fá málið tekið af dagskrá nú t.d. til morguns, svo að menntmn. gæfist betra tækifæri til að athuga það fullskipaðri. Ég tel, að það hvíli á mér sérstök skylda í þessu efni, því að það hefur verið litið svo á, að ég hafi átt að taka sæti í n. Þetta er að því leyti rétt, að ég átti rétt á sæti í þessari n., þó að það væri tilskilið, að breyt. yrði ekki á n. frá því í fyrra. Ég veit ekki, hvernig stendur á, að breyt. varð á nefndaskipuninni frá í fyrra. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta né gefa skýringar á því, hvers vegna ég vildi ekki taka sæti í þessari n. En ég hygg, að formaður þessarar n. og flm. þessa máls muni það; að ég skýrði honum frá því, þegar þetta mál kom fyrir n., að ég teldi mig ekki eiga sæti í n., og sagði ég honum jafnframt, að ég hefði lagt fyrir Sjálfstfl., hvort hann vildi ekki gangast fyrir því, að annar maður tæki sæti í n., og benti honum á að eiga tal um það við formann Sjálfstfl. En það lítur út fyrir, að það hafi ekki orðið. Ég hef enga tilhneigingu til þess að tefja fyrir þessu máli. En úr því að maður er nú kominn í n. af Sjálfstfl. hálfu, hv. þm. Vestm. (JJós), þá álít ég, að rétt sé, að málið fari nú til menntmn. aftur til athugunar eftir að n. er fullskipuð.

Heyrði hv. þm., að ég lagði til, að málið væri tekið til umr. í n. milli 2. og 3. umr.?

Ég álít eðlilegra og sanngjarnara gagnvart þeim hv. þm., sem af Sjálfstfl. hálfu hefur tekið sæti í n., að málið fari nú venjulega leið til athugunar í n., áður en 2. umr. er lokið, svo að sá hv. þm. fái að fjalla um málið eins og hann hefði verið í n. frá upphafi. Auk þess er það fyrir okkur, sem ekki höfum fylgzt með gangi þessa máls meir en hvers annars máls, sem við verðum að fjalla um á þingi, ákaflega fróðlegt að vita, hvað íþróttakennarar og Íþróttasamband Íslands hafa um þetta mál að segja. Þess vegna vona ég, að hv. flm. gangi inn á, að hér sé um sanngirnisósk að ræða, að umr. um málið verði frestað nú og það tekið af dagskrá, til þess að fulltrúa Sjálfstfl. í n. gefist kostur á að fjalla um það eins og öðrum.



Ef sá nýi nm. óskar frekar eftir því, eins og hv. 9. landsk. (ÁJ), að málið verði athugað betur í n. áður en 2. umr. er lokið, er ég því samþ., að málið sé nú tekið af dagskrá.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti ! Ég kvaddi mér hljóðs m.a. af því að um þetta mál fjallar n., sem Alþfl. á engan fulltrúa í. Og það vill nú vera svo, að maður athugar kannske ekki eins gaumgæfilega málin, þegar maður er ekki í n., sem um þau fjalla. En ég vildi gera örfáar fyrirspurnir í sambandi við þetta frv. Ég skal taka það fram, að ég tel hugmyndina um þennan skóla góða. Staðinn fyrir skólann geta menn náttúrlega deilt um. En því ber ekki að neita, að sá staður, sem hér er tilnefndur fyrir skólann, er fyrir margra hluta sakir mjög ákjósanlegur. Ég hygg, að hann hafi þau skilyrði, sem íþróttakennsla útheimtir, flesta tíma árs. Hins vegar er ekki því að neita, að það er að mörgu leyti heppilegt vegna nemendanna sjálfra að hafa skólann ekki langt frá þéttbýlinu, svo að þeir eigi greiðara með að stunda nám í honum: Þess vegna er spurningin um það, hvort það sé beinlínis nauðsynlegt að setja það í l., hvar heimili skólans er. Ég álít, að þetta eigi að koma til nánari athugunar. Gæti vel verið, að hægt væri að finna fleiri staði á landinu, sem hefðu slíka kosti og svipuð skilyrði sem þessi tilnefndi staður. Ég vildi svo í sambandi við 4. gr. gera fyrirspurn um það, hvort það væri ekki réttur skilningur hjá mér, að kennsluárið sé 9 mánuðir og að menn eigi þá að útskrifast eftir 9 mánaða nám. Það kemur í huga minn sú spurning, hvort þetta sé nægilegur námstími eftir þeim námsgreinum, sem til eru teknar í frv.

Það er gert ráð fyrir, að þeir, sem á íþróttaskólanum eru, hafi próf frá kennaraskólanum, en það kemur ekki fram í frv.

Og þá vildi ég spyrjast fyrir um það, sem stendur í sömu gr. (4. gr.), þegar talað er um deildir skólans, að þar skuli vera starfræktar tvær ársdeildir: „Önnur fyrir íþróttakennara, sem einir , hafa rétt til starfa við ríkisskólana ....“ Er þá meiningin, að allir þeir kennarar, sem nú starfa við ríkisskólana, verði umsvifalaust settir frá störfum, þegar búið er að baka nýja kennara frá þessum skóla?

Þetta kemur ekki til greina. Það bara verkar fram á við.

Þá verð ég að taka undir það, sem hér hefur verið sagt, að um svona mál sem þetta, sem varðar íþróttir í landinu yfirleitt, hefði ég kunnað betur við, að það hefði verið lagt fyrir Íþróttasamband Íslands til umsagnar. Þó að íþróttafulltrúi sé hér annars vegar, þá er hulið fyrir mér, að hve miklu leyti hann hefur samband við Íþróttasamband Íslands. Finnst mér heppilegast, að þeir, sem kunnugastir eru íþróttamálum hér á landi, létu uppi sitt álit um svona stórt mál. Það getur að mínu áliti orkað tvímælis, hvort skólan. eigi að vera skipuð svo sem hér er gert ráð fyrir. Ég sé ekki nauðsyn þess, að það sé endilega skólastjóri héraðsskólans á Laugarvatni, sem eigi að sitja í þessari n. Ég hef ekki haft tækifæri til þess að fara verulega rækilega yfir þetta frv., en vildi aðeins benda á þessi atriði til athugunar fyrir þá n., sem ætlar að taka málið til rækilegrar athugnar. Ákvæðið um kennslugjald virðist mér að ætti að fella niður, þar sem þetta er ríkisskóli.

*Magnús Jónsson: Ég skal ekki fara út í neinar umr. um Reykjavík og ekki Reykjavík. Og það er ekki af togstreitu, að ég talaði um, að heppilegt gæti verið að hafa þennan skóla hér í fjölmenninu. Því að um þau sérstöku skilyrði, sem þurfa að vera fyrir hendi fyrir slíkan skóla sem þennan, er það að segja, að það er ákaflega mikið undir hælinn lagt á Suðurlandi, hvort hægt er að hafa skíðaíþrótt eða skautaíþróttir. Það getur náttúrlega komið stundum helluís á vatninu á Laugarvatni. En ef ætti að hafa skólann í sveit til þess að fá gott skíðafæri t.d., hvers vegna þá ekki að fara með skólann norður í Fljót? Ég ætla ekki heldur að ræða um sundhöllina, því að við hv. flm. gætum karpað dálitla stund um það mál, og eins það sérstaka fyrirbrigði, hvers vegna þjóðhöfðinginn má ekki eiga heima í stjórnarsetrinu.

Hertoginn af Windsor er ekki í stjórnarsetrinu.

Ég ætla, að hann eigi nú dálítinn kofa í London líka. Ég vildi skjóta því til n., að hún beri þetta frv. saman við íþróttal. sjálf. Mér hefur ekki unnizt tími til þess. Og ég ætlaði ekki að taka til máls nú, heldur tók til máls af því að ég hélt, að málið mundi fara til atkvgr. án þess að sagt væri neitt um það. Í íþróttal. er ýmislegt um þessi mál. Þar er t.d. mælt fyrir um það, hvað íþróttakennarar skuli læra. Það er tekið fram í 20. gr. þeirra l. Og við fljótlegan samanburð sýnist mér það, sem þar í l. er greint um það, ekki vera allt tekið upp í þetta frv. eða brtt. Þeir eiga að læra kennslufræði og kennslu, en þetta er ekki tekið fram í frv. Fleira, svo sem ákvæði um einmenningsíþróttir, sem er í l., sé ég ekki í frv. Mér virðist eðlilegt, að 20. gr. íþróttal. væri tæmd í þeim ákvæðum, sem hér væru sett um það, hvað kenna skuli í íþróttaskólanum. Mér finnst alveg ófært, að n. leiti ekki álits og umsagnar þeirra, sem með íþróttal. eru settir yfir þessi mál. Það er skýrt fram tekið í 3. og 4. gr. íþróttal., að íþróttan. eigi „að vinna ásamt íþróttafulltrúa að því að koma skipulagi á íþróttamál í landinu.“ (4. gr. stafl. 2.) Það má nærri geta, hvort íþróttaskólinn heyrir ekki undir þetta ákvæði. Það nær engri átt, að þetta frv. verði ekki samræmi við l., sem sett voru 1940 um þessi mál. Þessir aðilar eru líka settir undir íþróttasjóð, og úr honum á m.a. að veita fé til íþróttaskóla og námskeiða. Mér virðist það liggja í bókstaf og anda íþróttal., að íþróttan. og íþróttafulltrúi eigi að fjalla um þessi mál. Íþróttafulltrúi er hér að vísu nefndur sem einn af þeim, sem hafi fjallað um þetta frv. Ég hefði viljað, að þetta mál hefði komið frá íþróttafulltrúa og íþróttanefnd. Ég vænti þess, að hv. menntmn. geri nægilegan samanburð á þessu frv. og l., svo að það rekist ekki á, og ráðfæri sig við rétta aðila í þessum efnum. Hæstv. forsrh. kom hér, en eins og hann er vanur ekki nema snöggvast, og fór svo strax aftur út úr d., svo að við hann er ekki hægt að ræða nokkurt mál hér í hv. d. Hann sagðist vera samþ. þessu máli, og hann tekur það kannske á sína arma sem stjfrv. En skrítinn undirbúningur finnst mér það nú samt á stjfrv., ef einhver maður kemur til hans og spyr hann, hvort hann sé samþ. að flytja eitthvert ákveðið frv., og hann segir já við og þar með sé hans afskiptum lokið við undirbúning frv., því að hann ætti að sigta málið, áður en það kemur fram.



Þetta frv. er flutt eftir tilmælum landlæknis. Allshn. hafði frv. til athugunar, og henni virtust þær ástæður, sem færðar eru fyrir því, að nokkra nauðsyn beri til þess, að ráðstafanir séu gerðar til þess að hafa til taks lækna til þess að aðstoða héraðslækna, séu á rökum byggðar. En hins vegar leit n. svo á, að þau vandræði, sem eru með lækna í héruðum úti um landið, verði ekki leyst með þessu frv. Það varð því nokkur tregða á því til að byrja með, að n. flytti frv., og það var vegna þess, að henni fannst of skammt gengið í þessum efnum. Það skal tekið fram, að n. átti tal við landlækni um þetta vandamál - hin læknislausu héruð úti á landi - og hann nefndi dæmi þess, að til stórvandræða horfði og bæta yrði úr með einhverjum hætti með læknaleysið út um landið. T.d. skýrði hann n. frá því, að læknirinn í Hornafirði væri veikur og þyrfti að komast að heiman til læknis. Það stendur nú yfir vetrarvertið á Hornafirði, og þar eru nú 400 aðkomusjómenn, en landlæknir skýrði svo frá, að sér hefði reynzt ómögulegt að bæta úr þessari þörf, svo að héraðslæknirinn kæmist að heiman. Hann lét þess getið, að hann gæti vel búizt við því, að lækninum stafaði nokkurt heilsutjón af því að geta ekki þegar komizt undir önnur skilyrði heldur en að vera neyddur til að sinna læknisstörfum í sínu héraði. Um leið og við ræddum þetta frv. við landlækni, spurðist n. fyrir um það, hvort það mundu vera líkur til þess, að læknar fengjust í þessi aukaembætti, og taldi hann nokkrar líkur til þess. N. bar þá undir landlækni, hvort ekki væri hægt að reyna með einhverju móti að tryggja það, að þessi ráðstöfun gæti komið að fullum notum, þannig að undir flestum kringumstæðum yrðu fyrir hendi menn, sem vildu fara í hin lausu læknisembætti. N. stakk upp á því, hvort ekki mundi tiltækilegt að leggja þá kvöð á læknakandidata, að þeir, til þess að geta fengið ótakmarkað læknisleyfi hér á landi, yrðu að vinna einhvern tíma sem aðstoðarlæknar eða settir læknar í læknishéruðum úti um land. Landlæknir gekk inn á það, að þessi ráðstöfun væri nauðsynleg og ekki ósanngjörn, og þess vegna er það, að n. flutti í fullu samráði við landlækni frv. um breyt. á læknalögum frá 1932 um rétt og skyldur lækna og annarra, er læknisleyfi hafa. Í því frv. er gert ráð fyrir, að heilbrigðismálaráðh. geti gert það að skilyrði fyrir ótakmörkuðu læknisleyfi, að læknakandídatar vinni allt að 6 mán. tíma sem aðstoðarlæknar eða gegni læknisembættum í héruðum úti um land. Ég skal ekkí fara neitt út í þetta frv. Því hefur enn ekki verið útbýtt í d., en umr. um það munu fara fram áður en langt líður, en ég læt þess aðeins getið frá n. hendi, að þessi frv. fylgjast alveg að. N. litur svo á, að frv. það, sem hér er nú til umr., komi ekki að fullum notum, nema því aðeins, að hitt fylgi með, og skal ég geta þess, að það má vel vera, að þessar till. nægi ekki, til þess að bæta úr þeim læknisvandræðum, sem eru úti um landið. En n. telur samt sem áður, að þetta sé spor í rétta átt, og vill gera þessa tilraun og þá sérstaklega vegna þess, að landlæknir hefur nokkra trú á því, að þetta geti bætt úr erfiðleikum þjónandi héraðslækna, þegar þeir þurfa að fara að heiman, og einnig í því tilfelli, þegar heil héruð eru læknislaus. Ég vil vænta þess, að d. taki þessu frv. með vinsemd og láti það ganga fram. Ég skal geta þess, að ég tel með öllu óþarft, að málið fari aftur til n., því að allshn. er alveg sammála um það, að málið gangi fram.

*Páll Hermannsson: Ég álít, að það mál, sem hér um ræðir, sé fullkomlega þess vert, að því sé gefinn gaumur, og ég verð að lýsa því yfir, að mér þykir dálítið einkennilegt, að hér skuli nú sitja 6 menn af 16 í d. Ég hugsa, að þeir, sem eiga við það að búa úti um landið að eiga í sumum tilfellum engan kost þess að afla sér læknishjálpar hvað sem fyrir kemur, gætu búizt við því, að till. til úrbóta væri meiri gaumur gefinn heldur en lítur út fyrir, að gert sé nú hér í hv. d. Ég er nú einn af þeim lánsömu mönnum, sem eiga heima í læknishéraði, sem er alveg læknislaust, og ég er þar líka nægilega kunnugur til þess að vita, að það koma oft fyrir tilfelli, sem svo stendur á, að læknishjálp er alveg útilokuð, og mér er ekki grunlaust um, að við höfum fengið að kenna á því á yfirstandandi vetri. Ég sá þetta frv. áður en það var lagt fram hér á hv. Alþ., og ég leit svo á, að það gæti orðið til bóta að því leyti að hlaupa undir bagga í héruðum, þar sem lækni vantar eða hann þyrfti að fara frá um stundarsakir. En mér finnst, að eins og þetta frv. var og er mundi það litla bót ráða á þeim örðugleikum, sem þeir menn búa við, sem engan lækni hafa og ekki sjá fram á að eiga von á lækni. Það er nú einu sinni svo, að í sumum héruðum vill svo til, að læknar þurfa að flytja burtu af ýmsum orsökum. Þeir telja sig of einangraða, og það, sem ég hygg, að kannske gæti haft veruleg áhrif, er það, að í þessum læknishéruðum eru embættin illa launuð. Ég þekki ekki ákvæðin um laun lækna önnur en þau, sem eru í launal. frá 1919. Þar sé ég, að læknar í 3. launaflokki hafa byrjunarlaun 2500–3000 og 3500 kr. á ári, síðan geta þau hækkað á næstu 5 árum, en eftir 15 ár eru þau komin upp í 3500 –4000 og 4500 kr. Nú mun það vera algengt, að menn sitja ekki í þessum læknishéruðum það lengi, að þeir nái hámarkslaunum, og sýnist mér þá, að þessi læknishéruð séu ekki eftirsóknarverð launanna vegna. Ég er hv. allshn. þakklátur fyrir að hafa komið þessu máli inn í þingið, þó að ég sé ekki viss um mikinn árangur að öðru leyti af þessu frv. Mér finnst það góðra gjalda vert, að n. hefur þennan hátt vakið máls á þessu, því að það verð ég að telja, að það hljóti að vera blettur á ríkisvaldinu, ef það sér engin ráð til þess að láta þegnana eiga einhvern kost á læknishjálp, og ég kvaddi mér aðallega hljóðs til þess að vekja athygli hv. allshn. á þessum launakjörum. Ég tel þinginu sízt ofraun að bæta launakjör lækna þeirra, sem búa í læknishéruðum, sem eru fámenn og erfið og lítt eftirsótt, þannig að að því leyti yrðu þessi héruð ekki óaðgengileg. Mér finnst ekkert undarlegt, þó að launakjör lækna séu orðin úrelt, þar sem ákvæðin um þau eru orðin 23 ára gömul og gengið er út frá því, að þessir læknar fái 3–4 þús. kr. í árslaun. Hvers konar borgun er það, samanborið við það, sem menn fá almennt fyrir vinnu sína nú? Mér þætti æskilegt, ef hv. allshn. þyrfti að taka þetta mál til athugunar, að hún reyndi að gera sér það ljóst, hvort ekki mætti bæta launakjör lækna í erfiðu héruðunum að nokkrum mun frá því, sem nú er. Hv. frsm, n. benti á annað frv. um þessi efni, sem væntanlegt er á næstunni. Þar er gert ráð fyrir að leggja skyldur á læknaefni um það að þjóna læknisembættum úti um land áður en læknisleyfi yrði veitt. Þetta gæti orðið til þess að bæta úr bráðri neyð. Þó verð ég að telja það mjög illa farið, ef sum læknishéruð ættu að vera dæmd til þess að hafa sama lækni aðeins um stundarsakir, t.d. ½ ár. En mér finnst full nauðsyn á því að reyna að gera þessi héruð sem eftirsóknarverðust að sækja um, því að öllum mun vera það ljóst, hvaða þýðingu það hefur, að læknir sé kunnugur í sínu héraði að öðru leyti en þeim störfum, sem hann er að vinna.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það eru fáein orð, sem ég vildi beina til allshn., og það því fremur, sem hv. flm. bjóst ekki við, að n. mundi koma með neinar brtt. eða gera neina breyt. á því, sem hún hefur þegar lagt fram hér í þessu máli. Ég ætla fyrst að taka undir það með siðasta ræðumanni, hv. 2. þm. N.-M., að einmitt launakjör læknanna hafa afar mikið að segja í þessu máli. Það er þess vegna mikið til af því, að læknar fáist ekki til að fara í léleg héruð, þar sem „praksís“ er lítill, vegna þess að launin eru svo lág. Og ef fara ætti inn á það svið, þá hlýtur hver maður að sjá, að mismunurinn á launakjörum læknanna, þeirra sem í fjölmennum héruðum eru með miklum „praksís“ og hinna, sem í fámennum héruðum eru og hafa lítinn sem engan praksís, hann er allt of lítill eftir núverandi launal. Einnig er það annar hlutur, sem gerir það að verkum, að yngri lækna er erfitt að fá til að gegna hinum erfiðu og vondu læknishéruðum, sem er það, að veiting læknishéraða hefur ekki verið á þá lund, að það mundi ýta undir neinn ungan mann um að fara út í fámennt og afskekkt hérað. Vitanlegt er það, að enginn ungur læknir fer í slíkt hérað, nema með það fyrir augum, að hann eigi að fá það að endurgjaldi, að hann eigi síðar að fá betra og hægara hérað og tekjumeira, þegar um slíkt hérað verður að ræða til veitingar. En því hefur ekki verið framfylgt á síðari árum. Það hefur verið þannig, að ýmist hafa nýir læknar, sem engum héraðslæknisstörfum hafa sinnt, fengið héruðin og verið þannig teknir fram yfir eldri héraðslækna, eða í öðru lagi hefur það verið þannig, að ef tveir eldri héraðslæknar hafa sótt um læknishérað, þá hefur sá læknirinn fengið það, sem hefur verið í vel launuðu og hægu læknishéraði, en hinn, sem hefur verið í erfiðu og illa launuðu héraði, hefur ekki fengið það. Þessi atriði gera það að verkum, að þessir erfiðleikar eru á skipun lækna í verri læknishéruðin. Og þrátt fyrir ákvæði þessa frv., þótt að l. yrði, verður þetta ekki lagfært, því að það fæst aldrei fullkomin lagfæring á þessum málum. Ég hirði ekki um að nefna dæmi til sönnunar því, sem ég hef sagt hér um veitingu læknishéraðanna, nema ef hv. þm. vildu fá að heyra þau, þá skal ég nefna þau. Viðvíkjandi frv. því, sem hér liggur fyrir, hef ég ekki nema gott eitt að segja. Það er indælt í sjálfu sér. Og það hefur einmitt verið vilji læknastéttarinnar að fá því til vegar komið, að héraðslæknarnir gætu komizt burt, ef þeir þyrftu, úr héruðum sínum um stundarsakir, annaðhvort í veikindaforföllum eða til þess að afla sér aukinnar menntunar og gætu fengið staðgengil fyrir sig, sem erfitt er á þessum tímum. En með núverandi launakjörum eiga þeir blátt áfram engan kost á að fá slíka menn fyrir sig. Þess vegna væri mjög gott, ef það gæti orðið svo, að frv., sem hér liggur fyrir, gæti orðið að l. En um hitt frv., sem lýtur að þessu efni, ætla ég ekki að læða nema sem minnst, enda liggur það ekkí fyrir. Mér finnst samt sem áður, að það væri ekki nema rétt af hv. allshn., um leið og hún leitar umsagnar landlæknis um það frv., að hún leitaði einnig umsagnar formanns Læknafélags Íslands.. Því allir sjá, að það, að samþ. það frv., sem var útbýtt hér í dag, en ekki er til umr., gæti orðið mikil kvöð á ungum læknum, sem getur orðið þess valdandi, að menn fái ekki ótakmarkað lækningaleyfi fyrr en einhvern tíma og einhvern tíma, því að það geta. komið fleiri læknaefni, sem verða útskrifuð á ári heldur en þörf er fyrir í það, sem frv. talar um, aðstoðarlæknisstörf. Og ef þeir eiga að vera 6 mánuði í héraði hjá héraðslækni, áður en þeir fá ótakmarkað lækningaleyfi, þá getur farið svo, að þeir fái ekki fyrr en seint og síðar meir það leyfi. Sem sagt, það frv. ætla ég að leiða hjá mér að ræða um. En ég álít, að það væri ekki nema sjálfsagt fyrir allshn. að senda það frv. sem fyrst formanni hins íslenzka læknafélags, svo að umsögn hans gæti verið komin um það mál, áður en það er komið til 2. umr.



Það er að gefnu tilefni frá hv. 2. þm. N.-M. og hv. þm. Hafuf., að ég finn ástæðu til þess að bæta nokkrum orðum við það, sem ég sagði hér áðan. Mér skildist á þeim báðum, að þeir taki þessu frv., sem. hér liggur fyrir, mjög vel, tvímælalaust m. 2. þm. N.-M., er mér virtist hafa fullan skilning á því, að ástandið í læknaskipun í héruðum landsins væri óviðunandi eins og það er nú. En báðir komu þeir inn á það atriði, að það væri ekki hægt að bæta úr þessu ástandi með öðru móti en því, að launakjör læknanna yrðu bætt, eða svo skildist mér þeirra ummæli falla. Og hv. 2. þm. N.- M. skoraði á allshn. að athuga þetta mál og óskaði sérstaklega eftir, að hún kæmi með lagabreyt., sem réðu bót á launum héraðslæknanna úti um landið.. Ég skal strax lýsa því yfir, að þó að allshn. hafi minnzt á þetta launaspursmál, þá get ég ekki lýst neinu yfir fyrir n. hönd. En frá mínu sjónarmiði verð ég að segja, að þó að yfirstandandi tímar séu kannske svo, að það séu sæmilega góð fjárráð í landinu, þá held ég samt sem áður, að þeir séu , ekki heppilegir til þess að hrófla á þeim við launalögunum. Það er rétt, sem hv. 2. þm. N.-M. hélt fram, að laun héraðslækna í erfiðum héruðum eru of lág. En ég óttast mjög, ef farið verður af einni þingn., sem ekki hefur neina sérstaka sérþekkingu á meðferð launalaga, að byrja á að leggja til, að þeim l. verði breytt, og n. verður þess valdandi, að þeim verði breytt, snertandi aðeins eina launastétt í landinu, þá fáist með því litill árangur. Ég skal ekki um það segja, hvað allshn. gerir í þessu efni. En ég tel mig algerlega vanbúinn því að koma fram með slíkar till. En hitt finnst mér alveg sjálfsagt - þó að allir kunni að játa það, að launaspursmálið sé stórt spursmál - að gera þá tilraun, sem farið er fram á í þessu frv., sem ég gat um áðan. Ég hef talað við reyndan héraðslækni um þetta atriði, og ég held, að læknum landsins sé vel ljóst, að ástandið með héraðslæknana úti um land sé mjög óviðunandi. Og þessi reyndi héraðslæknir sagði við mig: Veiztu, hvað læknar segja fyrst, þegar þeir eru spurðir um, hvers vegna þeir vilji ekki fara í héruðin út á landi? Það er ekki launamálið, sem þeir bera fyrst fyrir. Þeir segja fyrst: Við viljum það ekki vegna þess, að ef okkur er veitt slíkt hérað, erum við hræddir um, að okkur verði gleymt. Þetta eru orð hins merka læknis, og ég hygg, að þau séu sönn. Og þá kemur maður að öðru atriði, sem hv. þm. Hafnf. benti á, að honum virtist það hafa komið fram, að það væri lítils metið við þá lækna, sem færu í þessi erfiðu og lélega launuðu héruð. Má vel vera, að svo sé. En ég sé ekki, að það sé gott að finna lagfæringu á þessu með lagaboði. Ég hugsa, að þetta sé framkvæmdaratriði, sem ég verð að bera það traust til heilbrigðisstjórnarinnar um, að hún reyni að laga í hendi sér. Ég held, að það sé ekki hægt að búast við því, að allshn. eða Alþ. geti lagfært þetta. Ég vildi láta þetta koma fram hér vegna þess, að ég hygg, að meðal lækna sé það tilfellið, að það séu ekki aðeins launin, sem þeir horfa á, heldur líka það, að þeir hafa áhuga fyrir starfi sinu og vilja gjarnan, að þeim gefist kostur á að fullkomna sig í því. Og einmitt þetta frv., sem hér liggur fyrir, er spor í áttina til að greiða fyrir því, að læknar, sem eru í lélegri héruðum, geti, með góðum velvilja heilbrigðisstjórnarinnar, fengið frí nokkra mánuði í einu, kannske heilt ár, til þess að geta gefið sig betur við því að þroska sína læknishæfileika. Mál þetta er ákaflega mikið vandamál. Og mér finnst sjálfsagt að láta ekkert af þeim atriðum vera óleyst, sem maður kemur auga á, að er til bóta í málinu, og rétt að sjá svo, hvort það þolir ekki bið, að þessi eina stétt af launastéttum landsins sé tekin út úr og bætt kjör hennar með breyt. á launal. Ef farið verður að hreyfa við launakjörum þessarar stéttar á þann hátt, hygg ég, að fáar launastéttir finnist, sem ekki sé hægt að segja um, að hafi of lág laun. Ég hygg, að það séu 15 ár síðan því var hreyft að endurskoða launal. landsins, og það er ekki farið til þess enn. Og ég hygg, að það sé of hörð krafa til einnar þingn. að ætlast til þess, að hún sé þess umkomin að leysa þann vanda. Ég læt svo útrætt um þetta að sinni. Og eftir þeim undirtektum„ sem málið hefur fengið hér í hv. d., vona ég, að það fái greiðan gang gegnum þingið.



Herra forseti í Mér skilst, að þetta frv. fái þær undirtektir hér, að því muni verða vel borgið, ef auðu stólarnir taka eins undir það og þeir, sem menn sitja í. En ég vil gera aths. við það, sem fram kom hjá tveimur ræðumönnum hér og hv. frsm. taldi vandkvæði á, að bæta kjör þessara lækna. Hv. frsm. taldi, að allshn. mundi ekki telja sig þess megnuga að endurskoða launal. landsins. Við óskum ekki beint eftir, að hún geri það. En ef ég man rétt, eru ekki mörg ár síðan ástandið með prestana var talið líkt og nú á sér stað um læknana. Það var talið, að ekki fengjust menn inn í sum prestaköllin, því að þeir hefðu ekki þann eldlega áhuga fyrir starfinu, svo að þeir þyrftu að hafa aðrar hvatir til þess, að þeir fengjust til að taka að sér þá atvinnu að prédika fyrir lýðnum. Og þá var breytt launakjörum þeirra, ég held með þáltill. þannig, að prestar í verri prestaköllum voru settir strax á full laun, eins og þeir væru búnir að þjóna í 15 ár. Væri nú ekki athugandi fyrir hv. allshn., hvort hún gæti ekki fetað í þau fótspor, sem þá voru stigin gagnvart prestunum, í þessu máli gagnvart læknunum og lagt til slíkar uppbætur til læknanna, eins og þá var veitt prestunum? Nú er sagt, að til séu nógir prestar í öll þessi prestaköll, sem erfitt var áður að fá presta í, - ástandið breyttíst með launakjörunum. Og ég hygg, að hér væri hægt að fara svipaða leið gagnvart læknunum.

*Páll Hermannsson: Ég veit, að hv. frsm. allshn. leggur gott eitt til þessara mála og ekkert annað, og ég skil vel, að honum þyki ekki árennilegt að róta upp í launal. Og ég skil vel, að honum þykir ekki árennilegt að fá úrbætur í þessu efni, þó að hann miði ekki við annað en það, hve mikill fáleikur hér er um þetta mál. Hér sést enginn heilbrigðismálaráðh., og d. hefur verið heldur fámerin við umr. um þetta mál. Hv. frsm. viðurkennir, að laun héraðslæknanna muni vera of lág, enda er lítill vandi að sjá það, að þau eru of lág. Þegar launin eru 5 þús. kr., eða eins og smiðir fá nú á 3–4 mánuðum, þá er þetta mjög lágt. En það er alveg rétt, sem hv. frsm. bendir á, að það er áreiðanlega fleira en launakjörin, sem gerir læknishéruðin úti um landið litið eftirsóknarverð. Ég veit það vel. En mér finnst, að launakjörin væru það atriðið, sem Alþ. helzt gæti ráðið við. Mér finnst það vera eitthvað öfugstreymi, ef útskrifaðir læknar kjósa miklu heldur að fara í Bretavinnu eftir sitt 10–12 ára nám heldur en að þjóna læknishéruðum. Þó að launastéttirnar yfirleitt vilji hafa betri laun, þá finnst mér, að taka ætti þó sérstakt tillit til þess viðkomandi læknastéttinni, að embættin standa mannlaus. Það er þó víðast annars staðar, að þótt starfsmönnum og embættismönnum þyki laun sín lág, þá er verkið samt unnið. Kennurum mun t.d. þykja laun sín lág. En ég held, að þeir fáist oftast. Ég held, að ég þurfi ekki að lýsa fyrir hv. þm., hvílíkum óhug slær á menn, sem eru útilokaðir frá læknishjálp, eins og virkilega á sér stað. Mér hefði fundizt, að bæta mætti launakjör lækna með fleiri ráðum heldur en beinlínis launahækkun. Hv. 1. þm. N.-M. sagði, að laun prestanna hefðu verið bætt, án þess að föstu launin hefðu beinlínis verið hækkuð. Það var gert með því að veita þeim sérstaka fjárhæð, sem kallað var skrifstofufé. Héraðslæknum úti á landi væri það einnig mikil launabót, ef ríkið léti þeim í té bifreiðar. Ferðalög þeirra eru fyrst og fremst þeirra embættisskylda. Og þó að það sé látið heita svo, að það sé oftast, að þeir, sem vitja læknis, greiði ferðakostnað læknisins, þá mun misbrestur vera á því stundum, þegar fátækir menn eiga í hlut. Enn fremur væri læknum mjög þægilegt eða eiga sínar eigin bifreiðir. Það er ekki nema gott um þetta frv. að segja, svo langt sem það nær. En ég hef ekki mikla trú á því, að það verði miklu frekar sótt um þessi aðstoðarlæknisembætti með 300 kr. launum á mánuði heldur en sótt er nú um læknisembættin sum. Ég held, að það geti líka viljað til, að eins og héruðin standa læknislaus, þá verði læknar ekki ákaflega fíknir í að sækja um þessi aðstoðarlæknisembætti. En að því leyti, sein læknar fást í þessi störf, er þetta til bóta, þó að mér finnist, að það þyrfti að herða enn betur á þessu til þess að komast hjá því óþolandi ástandi, sem það hlýtur að teljast, að læknishéruð séu læknislaus árum saman. Því að það er ekki einasta, að hérað, sem engan lækni fær, verði tæknislaust, heldur getur verið svipað eða sama að segja, a.m.k. tímum saman, um hérað, sem liggur að læknislausu héraði. Því að þegar einn læknir á að þjóna tveimur læknishéruðum, þá getur það á stundum þýtt það, að læknishéraðið, sem hefur skipaðan lækni, verði læknislaust, þegar læknirinn er á öðrum enda hins læknislausa héraðs. Ég legg mesta áherzlu á, að læknar fáist í till héruðin. Og ég álít það nauðsynlegt, að þessir menn geti hreyft sig eitthvað út úr héraðinu, vegna veikinda eða annars, sem minnzt hefur verið á hér. Það er hart, að þeir geti það ekki. En hitt er allra átakanlegast, þegar víðáttumikil og erfið læknishéruð eru læknislaus svo að árum skiptir, eins og nú lítur út fyrir, að ætli að verða, sem ég undrast ekki, bara út frá launakjörum þeim, sem þessir menn eiga að búa við.



Ég sé ekki ástæðu til að fara út í bollaleggingar út af því, hvað gera þurfi til þess að bæta kjör læknanna. En ég skal lofa hv. 2. þm. N.- M. því, að allshn. taki til athugunar þessar bendingar, sem hann og hv. 1. þm. N.- M. hafa komið hér með. Hins vegar get ég ekki gefið þeim neitt loforð um bifreiðir eða annað því um líkt til handa læknum. Þessar ábendingar eru góðar og athugunarverðar. En mér finnst - það er kannske af því ég er orðinn svo gamall -, að við megum fagna hverju spori, sem stigið er í áttina til þess að bæta úr því ástandi, sem er í þessu efni, þó að við getum ekki farið alla leiðina í einu. Ég hef bara lýst hér afstöðu minni til launamálsins, en ekki afstöðu n., því að ég get það ekki. Hins vegar er það opið fyrir hvern þm. sem vera skal, að gera betur heldur en allshn. hefur gert hingað til 

* Flm. (Jónas Jónsson): Frv. þessu fylgir ýtarleg grg. frá klakmönnum landsins. En eins og 1. gr. sýnir, er tilgangurinn sá að hindra það, að með ógætni við veiði takist að eyðileggja árangurinn af laxaklaki í vötnum okkar, ekki síst í sambandi við Eyjafjörð. Þetta mál er fram komið meðal annars vegná þess, að klak er hafið í öllum ám við Eyjafjörð hin síðari ár, og eru allar líkur til, að þar muni þessi grein verða fyrst notuð, ef hún verður samþ. Ég vildi leggja til, að frv. verði vísað til landbn., af því að slik mál hafa þangað farið áður.