Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það hefur mátt lesa um það í fjölmiðlum nú undanfarið að erlendir aðilar, nánar tiltekið rússneskir vísindamenn, hafa verið að rannsaka hafsbotn og setlög við Norðurland. Ekki eru mörg ár síðan sett voru sérstök lög sem vísa til þeirra laga sem erlendis eru vegna leitar á hafsbotni og olíu- og gasvinnslu. Þau ánægjulegu tíðindi gerðust þegar hæstv. viðskrh. lagði fram frv. sem samþykkt var árið 2001 á Alþingi til að aðlaga störf erlendra aðila að íslenskum lögum hvað áhrærir leit í setlögum við Ísland. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja svohljóðandi fyrirspurn fyrir hæstv. iðnrh.: 1. Hvaða erlend fyrirtæki hafa sótt um leyfi til iðnaðarráðuneytisins um rannsóknir á setlögum við Ísland sl. þrjú ár? 2. Hafa fyrirtæki hafið rannsóknir á setlögum innan efnahagslögsögunnar og ef svo er, á hvaða svæðum? 3. Hverjar eru helstu niðurstöður þeirra rannsókna sem gerðar hafa verið? 4. Hvert verður framhald rannsókna á setlögum við Ísland og hvert er hlutverk Íslenskra orkurannsókna? 5. Hvað þarf mikið fjármagn og vinnu til að fá fullnægjandi vitneskju um hvort olíu og/eða gas sé að finna úti fyrir Norðurlandi? 6. Telur ráðherra að lög um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis, nr. 13/2001, séu sambærileg við lög annarra ríkja þar sem erlend félög vinna að rannsóknum á setlögum í tengslum við vinnslu olíu og gass?

Hæstv. forseti. Sem svör við fyrirspurnum hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar vil ég segja eftirfarandi: 1. Tvö fyrirtæki hafa sótt um og fengið leyfi til leitar að olíu og jarðgasi í íslenskri efnahagslögsögu, InSeis sem fékk þriggja ára leyfi útgefið 19. júlí 2001 og TGS-NOPEC sem fékk eins mánaðar leyfi gefið út 24. apríl árið 2002. Leyfin taka til leitar á Jan Mayen-svæðinu. Kolvetnislögin gera greinarmun á leyfi til leitar annars vegar og leyfi til rannsókna og vinnslu hins vegar. Ekki hefur enn komið til álita að veita rannsóknaleyfi enda má segja að leitin sé nýhafin. 2. Bæði framangreind fyrirtæki hafa stundað leit samkvæmt leyfum sínum. Mælingasvæði InSeis nær frá lögsögumörkunum við Jan Mayen og suður að 67. breiddargráðu. Fyrirtækið mældi 2.800 km með hljóðendurvarpsmælingum árið 2001. Mælingasvæði TGS-NOPEC liggur þar fyrir sunnan, á syðsta hluta Jan Mayen-hryggjar og landgrunni Austurlands. Fyrirtækið mældi 800 km með hljóðendurvarpsmælingum árið 2002. 3. Helstu niðurstöður mælinganna eru að mjög þykk setlög eru á Jan Mayen-svæðinu og greinilegur skyldleiki milli þeirra og setlaga á landgrunni Vestur-Noregs og Austur-Grænlands. Jafnframt hefur komið í ljós skyldleiki við jarðfræði Hjaltlandsrennunnar við Færeyjar, meiri en áður var talið. Þá hafa fundist vísbendingar um svæði sem gætu hugsanlega vakið áhuga olíufyrirtækja á frekari athugunum, þar með töldum borunum. 4. Frumkvæði að rannsóknum á setlögum við Ísland liggur að mestu hjá einkaaðilum. Framhald rannsókna fer eftir tvennu, framhaldi leitar og því hvort rannsóknir með borunum hefjist. Olíuleitarfyrirtækin telja ekki tímabært að halda mælingum áfram að sinni þar sem enn hefur ekki tekist að selja þau gögn sem aflað var í leiðöngrunum 2001 og 2002. Viðræður ráðuneytisins við tengda aðila hafa þó leitt í ljós að vaxandi áhugi er á að ráðast í borun á Jan Mayen-svæðinu sem yrði fjármögnuð í samstarfi einkaaðila. Áður en kemur til veitinga rannsókna- og vinnsluleyfa þarf að huga nánar að skilmálum og fyrirkomulagi. Stjórnvöld þurfa að tryggja að starfsemin verði þjóðhagslega hagkvæm, fari fram í sátt við umhverfið og að vinnuöryggi sé tryggt. Iðnrn. er með þessi mál til skoðunar, sérstaklega þann þátt sem snýr að því að undirbúa veitingu rannsókna- og vinnsluleyfa. Íslenskar orkurannsóknir hafa veitt og munu áfram veita stjórnvöldum ráðgjöf á grunni sérþekkingar sinnar. Eftirlit og varðveisla gagna er hins vegar í höndum Orkustofnunar samkvæmt kolvetnislögunum. 5. Ekki er hægt að gefa beint svar við spurningunni um kostnað og vinnu við að fá fullnægjandi vitneskju um hvort olíu eða gas sé að finna úti fyrir Norðurlandi. Olíu- og gasleit fer fram í þrepum. Þegar hún hefst er yfirleitt mikil óvissa um möguleika til að finna olíu eða jarðgaslindir og um kostnaðinn við að finna þær og vinna. Leitin miðar einmitt að því að draga úr óvissunni í skilgreindum þrepum með rannsóknum og kostnaðurinn vex í hverju þrepi. Fullvissa um hvort olíu eða jarðgas sé að finna úti fyrir Norðurlandi í vinnanlegu magni mun einungis fást með borunum sem valinn hefur verið staður með undirbúningsrannsóknum. Landgrunn Norðurlands hefur nokkra sérstæðu meðal leitarsvæðanna á landgrunni Íslands. Þetta er eina svæðið þar sem íslensk stjórnvöld hafa sjálf gengist fyrir leit. Markmið hennar hefur verið að bæta vitneskju um setlagasvæðin á landgrunninu frá Öxarfirði yfir í Eyjafjarðarál í þeirri von að líkurnar á olíu eða jarðgasi ykjust nægilega mikið til að áhugi annarra vaknaði á frekari leit. Áður en rannsóknirnar hófust árið 1999 var talið að líkurnar væru um einn á móti tólf. Iðnrn. hefur varið um 27 millj. kr. til rannsóknanna en niðurstöður þeirra eru um margt áhugaverðar og ljóst að líkurnar eru meiri en álitið var í upphafi. Stefnt er að því að ljúka þessum undirbúningsrannsóknum innan tveggja eða þriggja ára og leggja mat á framhaldið á grundvelli þeirra niðurstaðna sem þá munu liggja fyrir. 6. Við samningu íslensku kolvetnislaganna var sérstaklega tekið mið af þeirri löggjöf sem gildir í Færeyjum en einnig höfð hliðsjón af löggjöf Norðmanna, Grænlendinga og annarra nágrannaþjóða. Lögin eru sambærileg við lög þessara þjóða.

Hæstv. forseti. Ég fagna spurningum hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar um það áhugaverða verkefni sem hér um ræðir og er rannsóknir á setlögum fyrir Norðausturlandi. Ég hef þá trú að hér sé um virkilega áhugavert verkefni að ræða sem geti skipt miklu máli fyrir atvinnumál á því svæði. Ég vil jafnframt fagna þeim mikla áhuga sem iðn.- og viðskrh. hefur sýnt þessu málefni. Það skiptir gríðarlega miklu máli. Við þurfum ekki að horfa nema til nágrannalanda okkar, svo sem Noregs, til að sjá hversu miklar þjóðargersemar þessar auðlindir eru. Það ber að nýta þessar auðlindir í þágu okkar ef þær eru þar fyrir hendi. Ég hvet hæstv. iðnrh. og viðskrh. áfram í því efni að rannsaka þetta mál betur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir þau svör sem hér komu og jafnframt síðasta ræðumanni fyrir orð hans. Það er áhugavert og athyglisvert að skoða forsögu leitar að olíu og gasi í Norðursjó. Það kom fram hjá vísindamönnum hér á árum áður að enginn skyldi láta sér detta það í hug, hvað þá láta sig dreyma um það, að olíu eða gas væri að finna á Norðursjávarsvæðinu. En reyndin hefur orðið allt önnur. Menn hafa líka rætt um að nauðsynlegt væri að reyna boranir í Grímsey. Það voru hafnar boranir í Flatey á Skjálfanda. En því miður bilaði borinn þegar borað hafði verið nokkur hundruð metra þannig að ekki var því verki lokið og væri full ástæða til þess að skoða það enn frekar. Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. sagði hér fyrir líklega einu og hálfu ári síðan að dýptarmælingar sem þá höfðu farið fram á vegum Sjómælinga Íslands gerðu það að verkum að nú væri miklu einfaldara og ódýrara að rannsaka þau setlög sem þykkust eru og þar sem líkurnar eru mestar. Virðulegi forseti. Ég tel fulla ástæðu fyrir okkur Íslendinga að leggja meira fjármagn og meiri vinnu í að gera olíuleit enn eftirsóknarverðari. Hins vegar kom hæstv. iðnrh. að því í máli sínu áðan að þegar væri vaxandi áhugi erlendra aðila á olíuleit og borun, að vísu ekki hér við strendur Íslands heldur á Jan Mayen-svæðinu. Vonandi verður hægt að vinna enn frekari gögn til þess að vekja athygli og áhuga erlendra aðila á svæðinu frá Öxarfirði til Eyjafjarðar og þá auðvitað Grímsey og Flatey og þeim rannsóknum sem þar liggja fyrir nú þegar. En auðvitað þarf að vinna betur til þess að gera markaðsvöruna eftirsóknarverðari.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli. Mig langar aðeins til þess að fara betur yfir niðurstöður rannsóknanna úti fyrir Norðurlandi sem eru í stuttu máli eftirfarandi: 1. Jarðgas sem inniheldur vott af kolagasi leitar til yfirborðs víða á söndum Öxarfjarðar. 2. Líklegt er að kolagasið sé myndað við fergingu og upphitun surtarbrands í berggrunninum undir söndunum. Staðfest er að surtarbrandslög á Tjörnesi geta gefið af sér sams konar gas. 3. Sýnt hefur verið fram á að jarðgas er til staðar í jarðlögum á botni Skjálfanda og að það leitar upp til yfirborðs á vissum stöðum. Vonir standa til að þetta gas innihaldi kolagas myndað við afgösun surtarbrands. En það hefur ekki fengist staðfest. Olíufyrirtækjum hefur verið kynntur framgangur rannsóknanna á landgrunni Norðurlands eftir því sem tilefni hefur gefist til þannig að ég tel að stjórnvöld standi sig svona bærilega í þessu máli. Ég ítreka að þetta mál er mjög áhugavert. Maður er nú feimin við að vekja upp allt of miklar vonir en það er alveg hægt að fullyrða að ástæða er til þess að rannsaka þetta frekar. Eins og kom fram í fyrri ræðu minni þá hefur iðnrn. lagt nokkra fjármuni til verksins. Eftir um það bil tvö ár á þetta mál allt að vera miklu skýrara og þá þarf væntanlega að átta sig á hvað ástæða er til þess að gera í framhaldinu.

Herra forseti. Eins og flestum er kunnugt setti Kauphöllin snemma á þessu ári reglur um upplýsingaskyldu um starfskjör stjórnenda fyrirtækja sem skráð eru í Kauphöllinni. Þær áttu að taka gildi núna á miðju þessu ári. Reglur þessar lúta að því eða stærstu breytingarnar eru þær að birta á ítarlegar upplýsingar um launakjör stjórnarmanna og æðstu stjórnenda. Sömuleiðis á að birta ítarlegar upplýsingar um kaupréttarsamninga og sambærilega samninga æðstu stjórnenda. Þá er einnig krafist upplýsinga um óvenjulega ráðninga- og starfslokasamninga æðstu stjórnenda og samninga um lífeyrisréttindi umfram það sem venjulegt er. Nýmæli í þessum reglum er líka að þessi upplýsingagjöf nær til einstaklinga en ekki hóps að því er varðar stjórnendurna og einnig á að birta upplýsingar um hóp annarra stjórnenda, aðra en falla undir æðstu stjórnendur sem og þóknun endurskoðenda. Herra forseti. Þetta er allt til mikillar fyrirmyndar og hefði átt fyrir löngu að vera búið að innleiða slíka upplýsingaskyldu og gegnsæi eins og gert er með þessum reglum sem Kauphöllin hefur nú sett. Ég hef nokkuð gengið eftir því við hæstv. viðskrh., bæði á síðasta þingi og þessu, hvort hún teldi ekki rétt að slíkar reglur væru settar um starfskjör stjórnenda lífeyrissjóða enda eðlilegt að lífeyrissjóðirnir sem eru í eigu fólks á vinnumarkaðinum eigi rétt á að fá slíkar upplýsingar og að þær séu birtar opinberlega. Hæstv. ráðherra hefur reyndar aldrei útilokað slíkt en aldrei viljað beina því til Fjármálaeftirlitsins að þeir settu sér slíkar reglur. Reyndar hef ég verið þeirrar skoðunar að nauðsynlegt væri að setja slíka upplýsingaskyldu á fjármálamarkaðinn allan. Það á ekki síst við eftir að bankastjórar, forustumenn og stjórnendur fjármálafyrirtækja gátu í skjóli hlutafélagalaga hreiðrað um sig með launakjör sín, kaupauka, kaupréttarsamninga og starfslokasamninga í neðanjarðarlaunakerfi stjórnenda og forstjóra sem á síðustu missirum eru einn af öðrum ásamt kvótakóngunum að fylla stækkandi hóp auðmanna landsins. Digrir starfslokasamningar, kaupaukar og kaupréttarsamningar hafa reyndar lítið hreyft við stjórnvöldum til þessa en í ljósi þeirrar veruleikafirringar sem birtist í kaupréttarsamningum stjórnenda fjármálafyrirtækja nýverið og allir þekkja er enn ástæða til að taka þetta mál upp á hv. Alþingi og beina til hæstv. ráðherra fyrirspurn um hvort vænta megi að settar verði slíkar reglur um upplýsingaskyldu um starfskjör stjórnenda á fjármálamarkaði sambærilegar þeim sem Kauphöll Íslands hefur sett fyrir kauphallarskráð félög og ef svo er, hvenær sé að vænta slíkra reglna, hvert verði inntak þeirra, til hverra þær munu ná og hvernig þær verða kynntar almenningi.

Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr hvort þess sé að vænta að Fjármálaeftirlitið setji reglur um upplýsingaskyldu um starfskjör stjórnenda á fjármálamarkaði. Ég leitaði til Fjármálaeftirlitsins til að fá svar við þessari fyrirspurn. Í svari þess kemur fram að samkvæmt 42. gr. reglna nr. 834/2003, um reikningsskil lánastofnana, sé skylt að upplýsa um heildarfjárhæð launa og þóknana til stjórnarmanna og stjórnenda, sundurliðað niður á einstaka stjórnarmenn og stjórnendur. Reglurnar gilda um viðskiptabanka, sparisjóði, lánafyrirtæki og rafeyrisfyrirtæki frá og með yfirstandandi reikningsári. Reglurnar eru opinberar og öllum aðgengilegar. Í bígerð er að innleiða sambærilegt ákvæði í reglur um ársreikninga lífeyrissjóða og er stefnt að því að slíkt ákvæði taki gildi frá og með reikningsárinu 2004. Setning reglna af þessu tagi fyrir vátryggingafélög heyrir hins vegar undir viðskrn. og er stefnt að því að setja sambærilegar reglur og fyrir lánastofnanir og lífeyrissjóði.

Hæstv. forseti. Þetta mál er mikilvægt og full ástæða til að ræða það hér. Það er fagnaðarefni að þessar reglur komi til framkvæmda en hæstv. ráðherra nefndi ekki hvernig þær yrðu. Ég hef áhyggjur af því að þær hafi ekki viðskiptavini bankanna í huga. Við munum það öll að fyrir ári fékk einn aðalforstjóri Kaupþings 70 millj. í bónus fyrir góðan árangur fyrir hlutabréfaeigendur fyrirtækisins en aðrir viðskiptavinir bankans urðu fyrir verulegu tapi af inneignum. Reglur um það hvernig eigi að verðlauna menn eiga ekki að mínu viti að miðast bara við hagsmuni hlutabréfaeigenda og það þarf auðvitað að koma fram í þeim gagnsæju reglum sem ætti að setja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að kalla eftir svörum frá hæstv. ráðherra um þessi efni og reyna að draga það fram hvort einhver vinna sé í gangi við að setja almennar reglur. Mig langaði, virðulegi forseti, að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. viðskrh. í tengslum við þá samninga sem hafa verið til umræðu undanfarið hvernig hún telji að skattaleg meðferð á kaupréttarsamningum eigi að vera, þ.e. hvort það eigi að skattleggja kaupréttarsamninga sem fjármagnstekjur væru eða hvort skattleggja eigi kaupréttarsamninga og hagsmuni af þeim í samræmi við launatekjur. Ég tel skipta miklu máli hvernig þetta er gert og ég tel mikilvægt að afstaða hæstv. viðskrh. til þess máls liggi fyrir á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir þau svör sem hún gaf hér. Þau eru skýr. Af hálfu Fjármálaeftirlitsins hafa þegar, og þá væntanlega nýlega, verið settar reglur um fjármálamarkaðinn, banka og sparisjóði, þ.e. skyldu þeirra til að upplýsa opinberlega um kjör sín. Það verður þá gert vegna yfirstandandi árs, reikningsárs 2003, og síðan skildi ég ráðherrann á þann veg að það væri verið að undirbúa reglur að því er varðar lífeyrissjóðina sjálfa og það mundi þá gilda vegna starfskjara þeirra fyrir 2004 og síðan væri viðskrn. að innleiða líka reglur sem skylda stjórnendur vátryggingafélaga til þess að upplýsa í ársreikningum sínum um starfskjörin. Ég spyr ráðherra hvort þetta sé ekki rétt, hvort þetta eigi ekki að gera með sambærilegum hætti og gert er í Kauphöllinni, þetta verði sundurliðað á einstaklinga, það verði ekki bara upplýsingar um starfskjörin heldur líka um kaupréttarsamninga, starfslokasamninga og lífeyrisréttindi eins og er hjá Kauphöllinni. Það er mikilvægt að fá fram að þetta sé með nákvæmlega sambærilegum hætti. Herra forseti. Það er full ástæða til að fagna þessu. Það er ljóst að það er að bera árangur hvað við í stjórnarandstöðunni höfum gengið fast eftir því að upplýsingar væru klárar, skýrar og gegnsæjar varðandi starfskjör stjórnenda á vinnumarkaðnum, fjármálamarkaðnum og hjá lífeyrissjóðunum. Það hefur verið allt of mikill feluleikur með starfskjör og launakjör þessara aðila en nú á sem sagt að upplýsa þetta og það er full ástæða til þess að fagna því, herra forseti, að eftirfylgni okkar í stjórnarandstöðunni er að bera árangur að því er varðar þessa þætti. En ég beindi spurningu til hæstv. ráðherra sem ég vona að hún svari í lokin.

Hæstv. forseti. Hv. þm. hefur skilið þetta allt saman rétt eins og hennar var von og vísa. Ef henni líður betur með að þakka sér það eða stjórnarandstöðunni að þessi mál hafa verið færð til betri vegar er það í sjálfu sér sársaukalaust fyrir mig. En ég vil halda því fram að þessi mál séu að komast í betri farveg og það er aðalatriðið og varðar líka sundurliðun á einstaklinga. Ég held að ég megi fullyrða það.

Og kaupréttarsamningarnir ...?

Svo að kaupréttarsamningunum. Hér var sérstaklega spurt hvernig fara skyldi með þá skattalega. Ég er treg til að opinbera mig mjög með það þar sem þessi mál heyra ekki undir mig heldur að sjálfsögðu fjmrh. en einu ákvæðin um kaupréttarsamninga sem eru í lögum í dag eru í skattalögunum. Það er það sem við höfum talað um og við höfum þegar hafið vinnu við það í viðskrn. að velta því fyrir okkur hvort ekki sé ástæða til að sérstaklega sé fjallað um kaupréttarsamninga í hlutafélagalögunum. Það er eitt af þeim mikilvægu málefnum sem þarf að fjalla um og við munum eflaust fjalla frekar um það á hv. Alþingi í vetur.

Hæstv. forseti. Viðskipti með aflaheimildir urðu umfangsmikil strax og kvótakerfið var tekið upp en þau margfölduðust þegar hið svokallaða frjálsa framsal var leyft árið 1990. Allan þennan tíma hefur ríkisvaldið tekið ábyrgð á undarlegum viðskiptaháttum með aflaheimildir með því að ákveða svokölluð þorskígildi og gera útgerðum þannig kleif viðskipti sín á milli með mikil verðmæti án þess að þau væru bókuð í reikninga fyrirtækjanna á markaðsverði eins og ætti auðvitað að gera. En þessi fyrirtæki hafa ekki bara skipst á veiðiheimildum, þau hafa líka leigt frá sér veiðiheimildir og þau viðskipti, þ.e. bein leiga, hafa verið mikil. Að mati Hagstofunnar voru þetta t.d. 3 milljarðar á síðasta ári. Hagstofan byggir útreikninga sína á bókhaldi fyrirtækjanna þannig að það er augljóst þeim sem vita vilja að sú upphæð, þótt há sé, segir ekki nema hluta sögunnar um umfang þessara viðskipta. Til viðbótar viðskiptunum hefur viðgengist að útgerðir ,,geymi`` veiðirétt sem aðrar útgerðir hafa ekki tök á að nýta sér yfir fiskveiðiáramót --- sem líka geta verið uppgjörsáramót fyrirtækjanna, ég vek athygli á því --- svo að veiðirétturinn falli ekki niður. Þannig færast óskráð en afar mikil verðmæti milli aðila í þessari atvinnugrein. Stjórnvöld bera mikla ábyrgð á þessu máli, stuðla bókstaflega að því að þessi viðskipti séu undir yfirborðinu hvað verðmætin snertir með því að leggja blessun sína yfir skiptin í þorskígildum. Þó eru þetta klárlega ólögmætir viðskiptahættir. Til sönnunar þeirri fullyrðingu vil ég vekja athygli á bréfi sem ríkisskattstjóri skrifaði skattstjórum í landinu 30. júlí 2002. Þar eru tekin af öll tvímæli um að fyrirtækjunum sé skylt að færa í bækur sínar að fullu þau verðmæti sem færð eru á milli þeirra. Mér er hins vegar kunnugt um að kvótamiðlun LÍÚ, þar sem meginhluti þessara viðskipta fer fram, og aðrir einstaklingar og fyrirtæki sem stunda þessi viðskipti halda uppteknum hætti. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Er viðskiptaráðuneytinu kunnugt um starfshætti og umfang þeirrar kvótamiðlunar sem Landssamband íslenskra útvegsmanna rekur á eigin kostnað? Þessi fyrrnefnda starfsemi hefur að stórum hluta verið á höndum LÍÚ í gegnum tíðina og LÍÚ er félagsskapur atvinnurekenda sem hafa mismunandi hagsmuni. Samt hefur LÍÚ veitt þessa þjónustu án endurgjalds og þannig látið þá sem engrar þjónustu hafa notið greiða hluta kostnaðarins. Margir velta því fyrir sér hvort þetta séu eðlilegir viðskiptahættir og því spyr ég hæstv. ráðherra: 2. Telur ráðuneytið það standast lög að samtök hagsmunaaðila annist slíka starfsemi og láti félagsmenn greiða kostnaðinn óháð því hvort þeir nýta sér þjónustuna? Þriðju spurninguna hefur ráðherrann. Ég hef ekki tíma til að lesa hana.

Hæstv. forseti. Hv. 2. þm. Norðvest., Jóhann Ársælsson, hefur beint til mín spurningum. 1. Er viðskiptaráðuneytinu kunnugt um starfshætti og umfang þeirrar kvótamiðlunar sem Landssamband íslenskra útvegsmanna rekur á eigin kostnað? Ráðuneytinu er ekki kunnugt um umfang eða fyrirkomulag miðlunar aflaheimilda á vegum LÍÚ. Þess ber að geta að það lagaumhverfi sem snýr að aflaheimildum og framsali þeirra heyrir ekki undir viðskrn. heldur sjútvrn. Því hefur viðskrn. ekki haft sérstaka ástæðu til að afla upplýsinga um eðli eða umfang þessara viðskipta. 2. Telur ráðuneytið það standast lög að samtök hagsmunaaðila annist slíka starfsemi og láti félagsmenn greiða kostnaðinn óháð því hvort þeir nýta sér þjónustuna? Mér er ekki kunnugt um að settar hafi verið neinar reglur varðandi það hvaða aðilar geti stundað miðlun aflaheimilda en eins og ég sagði áðan er regluverk um aflaheimildir og framsal þeirra á sviði sjútvrh. Ég vil minna á að starfsemi LÍÚ er ekki lögbundin heldur er hér um að ræða frjáls samtök atvinnurekenda í sjávarútvegi. Enginn er skyldur til að vera aðili að LÍÚ. Sé einhver meðlimur samtakanna ósáttur við að félagsgjöld hans renni til rekstrar á miðlun fyrir aflaheimildir á sá hinn sami kost á að segja sig úr samtökunum eða þá að beita sér fyrir því á vettvangi þeirra að miðluninni verði hætt. 3. Ber útgerðum sem eiga í viðskiptum með aflaheimildir, sem Landssamband íslenskra útvegsmanna sér um sölu og skipti á, að skrá heildarmarkaðsverðmæti afla og aflaheimilda í bókhaldi sínu? Lög um bókhald eru á forræði fjmrh. Viðskrn. hefur ekki upplýsingar um það hvaða reglur gilda um bókhaldslega meðferð aflaheimilda eða afla sem fenginn er fyrir milligöngu miðlunar LÍÚ. Eins og fram hefur komið í svörum mínum verður ekki séð að efni þessarar fyrirspurnar snerti verksvið viðskrn. beinlínis. Ef hv. fyrirspyrjandi er hins vegar að spyrja um það hvort miðlun LÍÚ á aflaheimildum kunni að fara gegn samkeppnislögum er eftirfarandi til að svara: Almennt er vandkvæðum bundið að svara því hvort einhver tiltekin starfsemi samrýmist ákvæðum samkeppnislaga eða ekki nema að undangenginni nákvæmri athugun á þeim mörkuðum sem starfsemin snertir, eðli starfseminnar og stöðu þess aðila sem hana stundar. Slíkt mat er flókið og kann að snerta margvísleg lögfræðileg og hagfræðileg álitaefni. Samkvæmt ákvæðum samkeppnislaga er viðskrh. ekki ætlað það hlutverk að úrskurða um það hvað teljist í samræmi við samkeppnislög og hvað ekki. Það verkefni hvílir á herðum sérfróðra stjórnvalda, þ.e. samkeppnisráðs og Samkeppnisstofnunar sem fara með daglega framkvæmd laganna. Það væri því tæplega við hæfi að viðskrn. setti starfsemi einhvers tiltekins aðila í þjóðfélaginu undir stækkunargler með tilliti til þess hvort starfsemi hans stæðist samkeppnislög. Telji einhver á sig hallað með starfsemi LÍÚ á viðkomandi að sjálfsögðu þess kost að beina erindi þar um til samkeppnisyfirvalda.

Herra forseti. Á síðustu tíu árum eða svo hefur þetta mál komið upp nokkrum sinnum í sjútvrn. Það hefur ekki orðið úr því að kannað væri til hlítar hvort setja ætti reglur eða lög um þetta efni, m.a. vegna þess að á þeim tíma komu fyrst upp hugmyndir um kvótaþing og síðan varð Kvótaþingið að veruleika, en síðan var það reyndar lagt af aftur. Eins og staðan er í dag erum við að undirbúa vinnu til þess að kanna það til hlítar hvort rétt sé að setja reglur eða lög um starfsemi þessa, þ.e. kvótamiðlunina, og vonandi fáum við innan einhverra mánaða skýra niðurstöðu um hvort það sé rétt eða ekki. Auðvitað má segja að það sé eðlilegt að um viðskipti með verðmæti eins og kvóta sé ákveðið regluumhverfi eins og um viðskipti með önnur verðmæti í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Miðað við þau svör sem hæstv. ráðherra fór yfir áðan, langar mig að bera fram þá athugasemd hvar sú heimild sé í lögum sem heimilar það að sala og kaup á þessum verðmætum séu undanþegin virðisaukaskatti.

Hæstv. forseti. Ég get ekki sagt að mér hafi komið svör hæstv. viðskrh. neitt sérstaklega á óvart. Mér hefur alltaf fundist að þeir ráðherrar sem bera ábyrgð á því kerfi sem er í gangi hérna hafi svona látið það vera að kynna sér hvernig það gengur fyrir sig og hvernig þau kaup gerast á eyrinni sem þarna eru á ferðinni. En þarna bera stjórnvöld auðvitað alla ábyrgð vegna þess að þau hafa sett reglur um að menn megi láta gífurleg verðmæti fara milli sín án þess að þau séu skráð í bækur fyrirtækjanna. Og það hafa menn auðvitað gert. En nú er komið babb í bátinn því auðvitað er þetta skattavandamál líka og þarna hefur farið fram kennitöluleikfimi sem á sér engan líka sennilega í sögu Íslands, þar sem menn hafa bókstaflega keypt fyrirtæki og selt að hluta til með því að greiða með aflaheimildum. Ég fagna því að hæstv. sjútvrh. segir okkur það hér að hann hafi áhyggjur af þessu máli og vilji nú reyna að taka eitthvað á því, og það er sannarlega fyrir löngu kominn tími til þess. Það hefur margsinnis komið fram að menn hafa talið sér, a.m.k. þangað til ríkisskattstjóri skrifaði þetta bréf 2002, heimilt að framkvæma þessa hluti með þeim hætti sem þeir hafa gert, þótt það hafi vissulega verið bent á að þetta stæðist engan veginn skattalög. En ég verð að segja það að þeir menn sem hafa stutt þetta kerfi alveg fram á þennan dag og eru að rumska núna, eru búnir að sofa allt of lengi.

Hæstv. forseti. Ætli ég sé ekki ein af þeim sem má segja að hafi stutt þetta kerfi fram á þennan dag en ég vil nú ekkert viðurkenna að ég hafi sofið á verðinum, enda kom það fram í svari mínu að þetta mál heyrir svo sem ekki undir mín ráðuneyti. En hvað það varðar sem kom fram í fyrirspurn í sambandi við virðisaukaskatt, þá get ég ekkert annað en vísað því frá mér og yfir til fjmrh. þar sem þau lög heyra undir hann. Ég held að hv. þingmanni, Jóhanni Ársælssyni, hafi tekist það ætlunarverk sitt að vekja máls á þessum viðskiptum á hv. Alþingi og ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir það að hafa blandað sér inn í umræðuna. Síðan verður tíminn að leiða í ljós hvernig farið verður með þetta mál til framtíðar.

Herra forseti. Í þeim miklu umræðum sem orðið hafa um ofurkjörin í kaupréttarsamningunum hafa menn m.a. velt fyrir sér hvort almennt sé hægt að gera kaupréttarsamninga til fimm ára við stjórnarformann sem kosinn er til eins árs í senn á aðalfundi, og þar með eru menn að velta fyrir sér hvort hluthafafundir séu bara almennt svona málamyndasamkomur. A.m.k. er hér um mjög sérkennilega stjórnarhætti að ræða. Þetta segir okkur, herra forseti, að það er afar brýnt að setja reglur um stjórnarhætti í fyrirtækjum til þess að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra, m.a. að settar verði á fót hlutlausar launanefndir innan fyrirtækja, skipaðar óvilhöllum aðilum úr stjórn fyrirtækjanna, svo dæmi sé tekið. Eins þarf það að liggja klárt fyrir hvort sú leið sé virkilega fær sem gerð var varðandi stjórnarformann Kaupþings Búnaðarbanka. Fyrri liður fyrirspurnar sem ég flyt ásamt hv. þm. Ásgeiri Friðgeirssyni lýtur að þessu, en ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún hyggist beita sér fyrir lagabreytingu til að koma í veg fyrir að gerðir séu kaupréttarsamningar til nokkurra ára við stjórnarformann eða aðra stjórnarmenn fyrirtækja sem kosnir eru á hluthafafundi til eins árs í senn, og hvort Fjármálaeftirlitið hafi gert athugasemd við þetta fyrirkomulag. Síðari liður fyrirspurnarinnar lýtur einnig að stjórnarháttum innan fyrirtækja, en víða eru lánveitingar til hlutabréfakaupa ýmist bönnuð eða sett mjög ströng skilyrði fyrir veitingu slíkra lána. Lagaákvæði 104. gr. hlutafjárlaga eru mjög skýr um að hvorki sé heimilt að veita hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum lán né setja tryggingar fyrir þá, en það var einmitt gert í tilviki Kaupþings Búnaðarbanka. Stjórnendurnir fengu lán fyrir öllum herlegheitunum án þess að setja fram tryggingar fyrir því sjálfir, áttu sem sagt að bera hagnaðinn en ekki tapið. En ákvæði í þeirri grein sem ég vitnaði til, 104. gr., segir að starfsmenn séu undanþegnir þessu ákvæði. Það hefur að mínu viti og reyndar margra annarra verið mistúlkað og stjórnendur hafa reynt að túlka þetta ákvæði sér í hag, en ég hygg að það hafi verið sett til þess að hvetja starfmenn almennt til að taka þátt í hlutafélagavæðingunni þegar hún reis sem hæst fyrir nokkrum missirum og árum. Undanþáguákvæðið í 104. gr. lýtur að almennum starfsmönnum en ekki stjórnendum, sem er bannað að taka slík lán eða að sé settar séu fyrir þá tryggingar. Um þetta fjallar 2. liður fyrirspurnarinnar, hvort Fjármálaeftirlitið geri athugasemd við að kaupréttarsamningar stjórnenda séu fjármagnaðir með lánsfé frá viðkomandi fjármálafyrirtæki án tryggingar í öðru en bréfunum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr hvort ég hyggist beita mér fyrir lagabreytingu til að koma í veg fyrir að gerðir séu kaupréttarsamningar til nokkurra ára við stjórnarformann eða aðra stjórnarmenn fyrirtækja sem kosnir eru á hluthafafundi til eins árs í senn. Þessu er til að svara að vandséð er að þörf sé á slíkri lagabreytingu. Kaupréttarsamningar eru gerðir til að tryggja að lykilstarfsmenn starfi hjá fyrirtækjum í tiltekinn tíma. Geri þeir það ekki, fellur kaupréttur þeirra niður. Ef starfandi stjórnarmaður er felldur á hluthafafundi, sem leiðir til þess að hann starfar ekki áfram fyrir félagið, fellur kaupréttur hans jafnframt niður. Þó að ég sjái ekki við fyrstu sýn að það álitaefni sem hv. þm. spyr hér um valdi vandræðum í framkvæmd, tel ég rétt að vandlega verði farið yfir það og önnur álitaefni sem koma upp í tengslum við gerð kaupréttarsamninga. Álitaefnin eru mýmörg, enda eru kaupréttarsamningar vandmeðfarnir. Kaupréttarsamningar hafa á síðustu árum hækkað laun forstjóra stórkostlega, sérstaklega í Bandaríkjunum. Því er rík ástæða fyrir Alþingi að skoða það ofan í kjölinn hvernig staðið er að gerð slíkra samninga. Þessi vinna er þegar hafin í viðskrn. Hv. þm. spyr einnig um aðkomu Fjármálaeftirlitsins að tilteknum þáttum í eftirliti með kaupréttarsamningum. Ég leitaði til Fjármálaeftirlitsins til að fá svar við þessari fyrirspurn. Kaupréttarsamningar við stjórnarmenn hafa ekki á fyrri tíð komið til skoðunar Fjármálaeftirlitsins. Um fjármögnun kaupréttarsamninga gilda almennar reglur um mat á tryggingum, auk sérreglna um meðferð á fyrirgreiðslu til stjórnenda og starfsmanna, sbr. 57. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Fjármálaeftirlitið hefur ekki haft tilefni til að gera athugasemdir vegna tryggingatöku sérstaklega.

Herra forseti. Ég vara eindregið við því að settar verði hömlur á gerð kaupréttarsamninga þar sem þeir eru mjög mikilvægir, sérstaklega fyrir nýsköpun þar sem ekki veitir af að setja allt það hlutafé sem kemur inn í framleiðslu og markaðssetningu á þeirri vöru sem verið er að framleiða. Og til þess að fá til sín hæfa lykilmenn með reynslu og þekkingu á sviðinu, þarf að binda þá við fyrirtækið með loforði um kauprétt. Það getur verið lífsspursmál fyrir fyrirtæki í nýsköpun, sem er að byrja, að fá til sín hæfa menn og þeir fá þá hlut í hagnaðinum. Sama á við þegar stórir fjárfestar fjárfesta í fyrirtæki sem byggir á reynslu eða þekkingu eins manns eða fleiri að þá vilja fjárfestarnir tryggja sér að sá maður eða þeir menn hoppi ekki yfir til samkeppnisaðila eftir að þeir hafa fjárfest.

Virðulegi forseti. Ég þakka svör ráðherra. Lög og reglur um starfsemi fjármálafyrirtækja þurfa að vera afdráttarlaus og skýr. Fjármálafyrirtæki gegna veigamiklu hlutverki og lykillinn að tilvist þeirra er traust. Óljósar reglur skapa tortryggni. Í mínum huga er engum blöðum um það að fletta að reglur varðandi kauprétt og meðferð þeirra eru mjög óljósar í þeim lögum sem við styðjumst við í dag. Það olli mér því vonbrigðum þegar í ljós kom að ráðherra eða stjórnvöld telja ekki neina ástæðu til þess að skoða betur eða fara betur í saumana á þeim reglum sem gilda hvað þetta varðar.

Herra forseti. Vegna ummæla síðasta ræðumanns, hv. 7. þm. Suðvest., vildi ég geta þess að ég gat ekki betur heyrt af ræðu hæstv. viðskrh. áðan að kaupréttarsamningar væru til athugunar í ráðuneytinu og það er í samræmi við yfirlýsingar sem komu líka fram eftir fund ríkisstjórnarinnar fyrir um tíu dögum þannig að mér finnst ummæli hv. þm. tilefnislaus hvað þetta atriði varðar. Auðvitað er rétt að skoða lagaumhverfi kaupréttarsamninga. Það er rétt að skoða hvaða reglur gilda og hvaða reglur eiga að gilda. En ég tek hins vegar undir með hv. þm. Pétri Blöndal að það er mikilvægt að möguleikinn til gerðar kaupréttarsamninga verði áfram fyrir hendi, enda geta þeir gegnt mjög veigamiklu hlutverki í uppbyggingu fyrirtækja og atvinnurekstri.

Herra forseti. Mér fundust svör hæstv. ráðherra ekki nægilega skýr varðandi 2. töluliðinn í þessari fyrirspurn og ég er raunverulega engu nær. Þetta hefur vafist fyrir mörgum og það er mismunandi túlkun á ákvæði 104. gr. hlutafélagalaganna, en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Hlutafélagi er hvorki heimilt að veita hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum félagsins eða móðurfélags þess lán né setja tryggingu fyrir þá.`` Mér finnst þetta mjög skýrt að því er varðar stjórnendur en engu að síður upplýsir ráðherra að Fjármálaeftirlitið hafi ekki séð ástæðu til að gera neinar athugasemdir við kaupréttarsamninga stjórnenda, að þeir séu fjármagnaðir með lánsfé frá viðkomandi fjármálafyrirtæki án tryggingar í öðru en bréfunum. Mér finnst hæstv. ráðherra þurfa að skýra þetta nánar vegna þess að, eins og fram kom hjá hv. þm. Ásgeiri Friðgeirssyni, þessir hlutir þurfa að vera klárir, skýrir og gegnsæir þannig að hægt sé að vinna eftir þeim. Mér finnst þetta vera mjög óljóst eins og það lítur út núna og vildi að ráðherrann skýrði það nánar. Ég fagna út af fyrir sig svarinu við 1. töluliðnum, að það verði skoðað sérstaklega í ráðuneytinu hvort hægt sé að gera kaupréttarsamninga til margra ára þó að stjórnarformaðurinn sé bara kosinn til eins árs, ásamt mýmörgum öðrum þáttum sem þarf að skoða sem tengjast þessum kaupréttarsamningum. Mér finnst þetta fyrirkomulag enn þá afar sérstakt. Varðandi kaupréttarsamningana almennt er alveg ljóst að þar sem þeim hefur verið beitt víða, eins og í Bandaríkjunum, hafa þeir verið misnotaðir og menn eru að hverfa frá þeim. Þeir hafa líka leitt til launamisréttis þar sem launamismunur milli stjórnenda og almennra launamanna er orðinn yfir 500-faldur en var 40-faldur fyrir 20 árum sem segir okkur hvaða áhrif þessir kaupréttarsamningar hafa, og eru farnir að hafa líka hér á landi.

Hæstv. forseti. Eins og ég hef áður látið koma fram er ég ekki tilbúin til þess að beita mér fyrir því að sett verði lög sem banni kaupréttarsamninga, það tel ég að væri ekki jákvætt og get endurtekið það hér. Einn hv. þm. nefndi að lög almennt á fjármálamarkaði ættu að vera afdráttarlaus og skýr. Við erum búin að fara í gegnum alla þessa löggjöf á síðustu árum og við höfum fengið góða einkunn frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, bæði hvað varðar lagaumhverfi og Fjármálaeftirlitið. Ég vil alls ekki að því sé haldið fram, eða ég gagnrýni það ef því er haldið fram, að við höfum ekki staðið okkur nokkuð vel á þessu sviði. Hins vegar má alltaf gera betur, markaðurinn er virkur og þar eru hlutir að gerast sem við fylgjumst að sjálfsögðu með og munum vinna frekar í þeim málum eins og hvað varðar kaupréttarsamninga núna á þessum vetri. Þau mál munu áreiðanlega koma til kasta hv. Alþingis. Ég held að við þurfum líka að vera mjög klár á því hvert hlutverk hvers og eins er. Við erum ekki, stjórnvöld, að skipta okkur um of af því sem er hlutverk eftirlitsstofnana. Ég geri ekkert annað en að endurtaka hér það svar sem okkur í ráðuneytinu barst frá Fjármálaeftirlitinu þess efnis að það gildi almennar reglur um mat á tryggingum, auk sérreglna um meðferð á fyrirgreiðslu til stjórnenda og starfsmanna, samanber ákveðin lög. Það held ég að hljóti að vera aðalatriðið í þessu sambandi og Fjármálaeftirlitið hefur ekki haft tilefni til að gera athugasemdir vegna tryggingatöku sérstaklega. Það var það sem hv. þm. spurði um og svarið er þetta.

Virðulegi forseti. Ferðaþjónusta á Íslandi hefur vaxið gríðarlega undanfarin ár og hafa ferðaþjónustubændur ekki síst verið þar inni í myndinni. Þeirra framlag hefur farið mjög vaxandi og æ fleiri bændur sinna þjónustu við ferðamenn, annaðhvort í hlutastarfi eða sem aðalstarfi. Nýlegar fréttir herma að umtalsverðar tekjur renni inn í þjóðarbúið vegna sölu á vörum og þjónustu til ferðamanna, 30 milljarðar kr. á ári hafa verið nefndir í því sambandi. Nú átta ég mig á því að ferðamál eru á forræði samgrh. en ekki landbrh. Hins vegar eru bændur þessa lands skjólstæðingar landbrh. og í ljósi þess að þessi þáttur landbúnaðar, þjónusta við ferðamenn, verður æ stærri á landsbyggðinni vil ég inna hæstv. landbrh. eftir tilteknum atriðum í starfi þeirra. Fyrst vil ég spyrja hann um umfang þessarar starfsemi í landbúnaði og hversu margir bændur hafi af því tekjur að þjónusta ferðamenn. Enn fremur inni ég ráðherra eftir því hvernig hann sjái stöðu þessara bænda og framtíðarhorfur í greininni. Nú er það ekkert launungarmál að margir bændur hafa lagt í miklar fjárfestingar vegna þessarar þjónustu og hafa tekið lán vegna þess, m.a. frá Byggðastofnun, en á síðasta ársfundi þeirrar stofnunar komu fram verulegar áhyggjur af því að lánþegar í hópi bænda hjá Byggðastofnun ættu erfitt með að standa undir þessum skuldbindingum. Og ég vil spyrja ráðherra hvort hann deili þessum áhyggjum með bændum. Af þessum sökum hef ég lagt eftirfarandi fsp. fram á þskj. 480: 1. Hversu margir bændur sinna ferðaþjónustu að hluta eða öllu leyti? 2. Hver er staða þeirra og hverjir eru framtíðarmöguleikar greinarinnar að mati ráðherra?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta fsp. um mikilvægan atvinnuveg sem er í mikilli þróun og er að taka við miklu hlutverki á Íslandi. Ég hygg að ferðamennirnir sem hingað koma, og ekkert síður Íslendingarnir sem um landið ferðast, líti á bændurna sem hina mikilvægu aðila í náttúru landsins sem bæði þekkja hana og halda utan um hana og vilji í vaxandi mæli allra fremst kaupa af þeim þjónustu þar sem þeir fara um, njóta gestrisni og tengjast menningu íslenskra sveita beint. Ég lít mjög björtum augum á framtíð þessa atvinnuvegar, ekki síst miðað við þær horfur sem eru í áætlunum um að fjölga ferðamönnum. Flugleiðir tala um að fjölga ferðamönnum til Íslands um helming á næstu sjö árum. Í því liggja gríðarleg tækifæri fyrir landsbyggðina og sveitirnar. Hv. þm. spyr hversu margir stundi ferðaþjónustu. Í Ferðaþjónustu bænda eru skráðir 130 aðilar, þetta eru þeir sem bjóða upp á gistingu. Þar fyrir utan eru auðvitað mjög margir sem bæði sækja tekjur í þessa ferðaþjónustu og stunda hana með margvíslegum hætti. Þeir aðilar sem hafa beinar og óbeinar tekjur af ferðaþjónustu skipta orðið nokkuð mörgum hundruðum en formlegir aðilar að Ferðaþjónustu bænda eru 130. Helmingur þessara ferðaþjónustubænda stundar hefðbundinn landbúnað jafnframt. Í vaxandi mæli hefur það einnig gerst að margir þeirra hafa hætt hefðbundnum búskap og sinna þessu starfi eingöngu í náttúrunni o.s.frv. þannig að maður sér þarna ýmsar breytingar. Hver er staða þeirra og hverjir eru framtíðarmöguleikar greinarinnar? Umsvif ferðaþjónustu á Íslandi hafa vaxið mjög eins og ég gat um áðan. Það eru 3.200 uppbúin rúm til staðar hjá þessum 130 ferðaþjónustubændum. Þá hefur verið lögð áhersla á að efla afþreyingarþáttinn, auk þess að leggja meiri áherslu á gæði gistingar og þjónustu. Þessi uppbygging meðal bænda er mikilvæg því ferðamaðurinn gerir auknar kröfur og forsenda þess að hann dveljist lengur á svæðinu er að afþreyingin sé til staðar. Ég vil því segja hér að ég sé það í kjördæmi mínu og hv. fyrirspyrjanda að það er mikið af ónýttum möguleikum. Hv. þm. minntist hér á fjármálin. Það var niðurstaða fyrir nokkuð mörgum árum að Lánasjóður landbúnaðarins væri ekki mikið í ferðaþjónustu, heldur Byggðastofnun. Byggðastofnun og bankarnir bera þá ábyrgð á því. Umkvartanir frá ferðaþjónustubændum hafa ekki borist til mín um stöðu þeirra þótt þeir ræði gjarnan um þau verkefni. Ég held að bjartsýni ríki í röðum þeirra þótt alltaf sé eitthvað um áföll. Það er engin sérstök skoðun á því en þetta heyrir undir Byggðastofnun eins og ég gat um. Ferðaþjónustuþátturinn, við höfum lagt mikið upp úr því í Hólaskóla að þjálfa upp ferðaþjónustubændur og veita námskeið. Eins eru það auðvitað leiðsögumenn og fleira. Það er mikið að gerast á þessum vettvangi. Ég tel að mikill árangur hafi náðst. En ég segi það hér að ég hef þegar á þessu nýja kjörtímabili lagt upp úr því að við förum að taka það alveg sérstökum tökum að efla og styrkja ferðaþjónustuna. Hún er hluti af íslenskum landbúnaði, hún er besti hlutinn af kynningu á íslensku landi og náttúru þessa lands. Þau verkefni eru komin í gang hjá mér og ég hygg að margar auðlindir í kringum ferðaþjónustu séu vannýttar og megi bæta með einföldum hætti. Við höfum séð hinar glæsilegu hátíðir sem verið er að byggja upp og þær hafa mikið að segja fyrir landsbyggðina. Þar má nefna hina miklu auðlind í kjördæmi hv. þingmanns, Njálu, sem var ekki sögð fyrir nokkrum árum en dregur nú að sér 20--30 þús. gesti. Margar slíkar hátíðir styrkja ferðaþjónustubændur og tengja fólkið í landinu við náttúru landsins. Ég held að það sé verðugt verkefni, eins og ég hef sagt hér, bæði í framhaldi af þessari fsp. og því sem ég hef verið að ræða í ráðuneyti mínu. Ég var síðast með einum leiðsögumanni í morgun að fara yfir alla þá miklu og nýju vannýttu möguleika sem eru í kringum ferðaþjónustu bænda og fólk vill sækja í. 

Frú forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Önundi Björnssyni, sem og ráðherra fyrir svör hans. Hér er hreyft að minni hyggju mjög mikilvægu máli og án þess að ég sé að draga orð hæstv. ráðherra í efa hefði ég satt að segja haldið að þeir aðilar sem koma að þessari þjónustu væru miklum mun fleiri. Þegar maður keyrir um hinar dreifðu byggðir landsins sér maður svona þjónustu boðna á nánast hverju götuhorni. Ég held að það sé verk að vinna í landbrn. við að kortleggja þetta öllu nánar. Einhverjir bændur hljóta að standa fyrir utan hin hefðbundnu samtök þeirra ferðaþjónustubænda. Ég undirstrika hins vegar að ég held að nauðsynlegt sé að skoða aðeins möguleika þeirra, sóknarfærin eru sannarlega til staðar. Við þekkjum það frá eldri tíð að menn fóru bratt inn í loðdýraræktina og í mikið óöryggi. Ég sat þennan nefndarfund Byggðastofnunar fyrir ári þegar það var mjög ofarlega á baugi að því miður hefðu allt of margir bændur lagt í of mikla fjárfestingu sem þeir ættu erfitt með að standa undir. Ég bið hæstv. ráðherra að líta til með sínu fólki.

Virðulegi forseti. Það gladdi mig að heyra hæstv. landbrh. greina frá því að hann hefði verið á fundi í morgun með leiðsögumanni. Sannast sagna finnst mér stundum sem skorti nokkuð á leiðsögn og stefnu hjá Framsfl. Þó verður það nú að segja hæstv. landbrh. til hróss að hann hefur að mörgu leyti skilið vel þá nytsemd sem ferðaþjónustan og bændur bera inn í íslenskt samfélag. Ég deili því viðhorfi hæstv. ráðherra að það sé bjart fram undan hjá ferðaþjónustubændum. Ég tel að Flugleiðir séu að vinna kraftaverk í markaðssókn og það aflar bændum að sjálfsögðu viðskipta. Það vilja margir taka undir horn á oki ráðherrans. Til að mynda hefur Samf. lagt fram tillögu um að afnema sérstaka grein í virðisaukaskattslögunum sem einmitt, ef samþykkt yrði, ylli því að virðisaukaskattur af þjónustu ferðaþjónustubænda félli niður. Er ekki hæstv. ráðherra til í að taka undir með okkur í því efni?

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi og samþingmaður minn í Suðurk., Önundur Björnsson, hreyfir hér við mikilvægu máli. Við höfum rætt fyrr á þessu þingi um alvarlega stöðu sem uppi er í sumum greinum landbúnaðarins. En það er vissulega sóknarfæri í sveitunum og víða eru hugumstórir menn að byggja upp atvinnugreinar úti á landi. Þess vegna langaði mig til að beina því sérstaklega til hv. landbrh. í ljósi þeirra orða að Flugleiðir stefndu að því að fjölga ferðamönnum til Íslands úr mig minnir 300 þús. í 600 þús. á næstu árum, sem er mikil fjölgun og hlýtur að bera með sér mörg tækifæri fyrir ferðaþjónustu í sveitum, að huga vel að stoðkerfinu við uppbyggingu ferðaþjónustunnar eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi hér áðan, t.d. í sambandi við virðisaukaskattinn og fleiri slíka hluti og brýna mjög að taka hressilega þar á og efla stoðkerfi ferðaþjónustunnar verulega.

Frú forseti. Þetta mál, ferðaþjónustumál í dreifbýli og úti um land, er gríðarlega þýðingarmikið fyrir allt atvinnulíf í landinu. Ekki bara fyrir þá sem þar búa, heldur er þetta líka ein öflugasta atvinnugrein landsmanna. Þar er ekkert dreifbýli: þéttbýli heldur myndar þetta bara eina heild, við verðum að líta á þetta þannig. Í sambandi við upplýsingamiðstöðvarnar þá þarf að styrkja hinn almenna grunn þess atvinnuvegar. Einn mikilvægasti þátturinn í að standa að baki uppbyggingu þessa atvinnuvegar er kannski upplýsingamiðstöðvar ferðamála í héruðunum sem geta starfað á heilsársgrunni. Ég vil ítreka og spyrja hæstv. landbrh. hvort hann muni ekki beita sér fyrir því að styðja betur að þessum upplýsingamiðstöðvum því þær eru í fullkomu fjársvelti. Að því þyrfti virkilega að vinna.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir hans greiðu svör í þessu máli. Það er óhætt að líta björtum augum til ýmissa atvinnugreina hér á landi m.a. ferðaþjónustu, ferðaþjónustu bænda. En ég held að þótt að víða sé ágæt afkoma hjá ferðaþjónustubændum þá þurfi meira til því mjög margir eru verulega illa á sig komnir, skuldsettir og það sem kannski öllu verra er, það er gengið hart að mönnum. Mér finnst hæstv. ráðherra ekki hafa svarað því hvernig eða hvort hann muni koma að stuðningi við þá bændur í landinu sem hafa reist sér hurðarás um öxl.

Hæstv. forseti. Hvað síðustu fsp. varðar, komi til þess að Ferðaþjónusta bænda óski eftir að kynna sín mál sem þeir gera stundum við þann sem hér stendur, eða ræða sérstaklega skuldastöðu greinarinnar, mun ég ekki skorast undan því og leita allra leiða til þess að þessi atvinnuvegur geti þróast áfram. Eins og hefur komið fram í umræðunni eru held ég þingmenn, eins og þjóðin, sammála um að í ferðaþjónustunni liggja alveg gríðarleg tækifæri fyrir landsbyggðina. Það eru tækifæri til að lengja ferðaþjónustutímann, menn geta alveg eins komið til Íslands að elska veturinn eins og sumarið. Og útivistin og náttúran kallar menn hingað til svo margs, hvort sem þeir eru ríkir eða fátækir. Ísland er í augum ferðamannsins, útlendingsins, heillandi land til dvalar. Eins og hefur komið fram í þessari umræðu þá sjáum við þetta og við þurfum auðvitað að ná saman um það, bæði upplýsingamiðstöðvar og fleiri, hvernig fyrirkomulagið og skipulagið er sem best. Við höfum samt verið að gera kraftaverk í mörgu sem styrkir hina mörgu ferðaþjónustubændur og þá sem lifa í sveitinni. Ég nefndi Njáluverkefnið. Hvernig væri t.d. viku kartöfluuppskeruhátíð í Þykkvabænum, þar sem kartaflan stæði glæsileg út við veg og þúsundir manna kæmu til þess að smakka kartöfluréttinn í Þykkvabænum? Flóaáveitan í minni gömlu heimasveit, er t.d. ekki nýtt enn til ferðaþjónustunnar, eitt mesta afrek í Evrópu á sínum tíma, gönguleiðir, siglingaleiðir, sagan. Það er því svo margt í dag í þessari umræðu og hentar vel til þess að kalla á ferðamenn, innlenda og erlenda. Ég fór með unga stjórnmálaliða í fjós og fjárhús og hesthús í sumar. Þetta samtíðarfólk í íslenkum stjórnmálum hafði aldrei komið inn í þessi mikilvægu hús og fagnaði því að kynnast sveitinni. Þannig að við höfum verk að vinna. Hæstv. forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og heiti því að draga ekki af mér það sem ég get til að styrkja þennan atvinnuveg.

Hæstv. forseti. Á þskj. 170 hef ég lagt fram fsp. til umhvrh. um frágang efnistökusvæða. Eins og margir hv. þm. muna voru sett hér ný náttúruverndarlög á vorþingi 1999. Í VI. kafla þeirra laga er að finna mjög hert ákvæði um efnistöku frá því sem áður var. Eins og fram kom í skýrslu Náttúruverndarráðs sem út kom í nóvember 1995, voru 2.300 námur í landinu og frágangur á mörgum þeirra óviðunandi svo ekki sé meira sagt. Í ákvæði II til bráðabirgða í lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999, er kveðið á um að umhvrh. skuli fela Náttúruvernd ríkisins, sem nú er Umhverfisstofnun, í samráði við hlutaðeigandi ráðuneyti, stofnanir, sveitarfélög og framkvæmdaraðila, að gera tillögur um frágang efnistökusvæða sem hætt er að nota og eftir atvikum þeirra sem nú eru í notkun og ekki liggur fyrir áætlun um frágang á. Samkvæmt ákvæðinu skal stofnunin gera áætlun um frágang svæðanna og kostnað við hann, svo og tillögur um greiðslu kostnaðar. Þá skal stofnunin enn fremur hafa umsjón með frágangi svæðanna. Í ákvæði þessu til bráðabirgða kemur fram að fráganginum skuli lokið eigi síðar en árið 2003 og nú háttar svo til að það er komið að lokum árs 2003. Þess vegna spyr ég hæstv. umhvrh.: Hvað líður tillögum um frágang efnistökusvæða, sbr. ákv. til brb. II í náttúruverndarlögum, nr. 44/1999?

Virðulegi forseti. Hér er spurt: Hvað líður tillögum um frágang efnistökusvæða, sbr. ákv. til brb. II í náttúruverndarlögum 44/1999? Því er til að svara að samkvæmt ákv. til brb. II í lögum nr. 44/1999, um náttúruvernd, skal umhvrh. fela Náttúruvernd ríkisins, nú Umhverfisstofnun, í samráði við hlutaðeigandi ráðuneyti, stofnanir, sveitarfélög og framkvæmdaraðila, að gera tillögur um frágang efnistökusvæða sem hætt er að nota og eftir atvikum þeirra sem nú eru í notkun og ekki liggur fyrir áætlun um frágang á. Skal stofnunin gera áætlun um frágang svæðanna og kostnað við hann, svo og tillögur um greiðslu kostnaðar. Þá skal stofnunin enn fremur hafa umsjón með frágangi svæðanna. Skal honum lokið eigi síðar en árið 2003. Náttúruvernd ríkisins, nú Umhverfisstofnun, hóf árið 2000 samstarf við Vegagerðina um frágang á gömlum námum og verður því haldið áfram á næstu árum. Árlega hafa verið valdar allt að 40 námur til að ganga frá. Starfsmenn viðkomandi stofnana hafa gert áætlanir um frágang á þessum námum og síðan fylgt því eftir að endanlegur frágangur verði í samræmi við þær áætlanir. Þar sem kostnaður við frágang hverrar námu getur verið nokkuð hár, hefur verið miðað við að ganga frá um fimm til sex námum í hverju umdæmi Vegagerðarinnar á hverju ári. Kostnaður við frágang námanna er greiddur af Vegagerðinni og getur numið allt að 100 þús. kr. til 500 þús. kr. á hverja námu. Miðað við árangur undanfarinna ára er ljóst að það eru nokkur ár í að það takist að ganga frá námum sem nú eru ófrágengnar. Siglingastofnun og Umhverfisstofnun hafa ákveðið að fara í sams konar samstarf um frágang á námum sem opnaðar hafa verið í tengslum við hafnarframkvæmdir. Flestar námur í landinu eru á vegum opinberra aðila og því telur Umhverfisstofnun að gott samstarf við opinberar stofnanir sé lykilatriði í því að vinna að frágangi eldri efnistökusvæða. Talið er að Vegagerðin nýti a.m.k. 70% þeirra náma sem opnaðar hafa verið og margar þeirra grjótnáma sem verið hafa í notkun hafa verið nýttar í tengslum við hafnargerð. Náttúruvernd ríkisins, nú Umhverfisstofnun, vakti athygli Sambands íslenskra sveitarfélaga á samstarfsverkefni stofnunarinnar og Vegagerðarinnar um markvissan frágang eldri efnistökusvæða með bréfi, dags. 21. nóvember 2001. Í bréfinu var á það bent að þau sveitarfélög sem óski etir að koma á framfæri athugasemdum og sjónarmiðum sínum varðandi frágang náma Vegagerðarinnar, gætu snúið sér til Náttúruverndar ríkisins. Einnig var vakin athygli á því að Vegagerðin muni einungis ganga frá þeim námum sem stofnunin hefur nýtt og að frágangi loknum verði ekki um frekari frágang að ræða af hálfu Vegagerðarinnar. Tilgangurinn með fyrrgreindu bréfi var jafnframt að vekja athygli á ákv. til brb. II í lögum um náttúruvernd. Það liggur ljóst fyrir að sá tími sem gefinn er samkvæmt ákv. til brb. II í lögum nr. 44/1999, um náttúruvernd, er of skammur til að hægt verði að ljúka frágangi þeirra efnistökusvæða sem hætt er að nota. Ástæða þess er fyrst og fremst sá mikli fjöldi náma sem er ófrágenginn. Áætlað er að hér á landi séu u.þ.b. 3.000 efnistökusvæði, en af þeim séu aðeins um 800 í notkun. A.m.k. 1.000 svæði eru enn ófrágengin. Vegagerðin hefur á undanförnum árum skráð í námukerfi sitt allar námur í umdæmi Vegagerðarinnar. Fljótlega munu liggja fyrir endurskoðaðar upplýsingar um fjölda náma í landinu, m.a. um fjölda þeirra sem eru enn í notkun og þeirra sem eru ófrágengnar. Þessar upplýsingar eru frumforsenda heildstæðrar áætlunar um frágang efnistökusvæða og mun Umhverfisstofnun vinna áfram að framgöngu málsins að þeim upplýsingum fengnum. Í heildina má því segja að starfið er hafið, gengur ágætlega, en ljóst að við munum ekki ná því markmiði að klára það eins og að var stefnt, heldur eru nokkur ár í að endanlegum frágangi verði lokið.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrirspurnina. Hér er vakið máls á mjög veigamiklu máli og ég hefði gjarnan viljað heyra örlítið meira í svari hæstv. umhvrh. um skoðun hennar á því hvernig til hefur tekist og hvert við stefnum í þessum málum. Mig langar að nefna í þessari örstuttu athugasemd tvær efnistökunámur sem eru í nágrenni við höfuðborgarsvæðið sem mér finnst full ástæða til að taka til alvarlegrar skoðunar í umhvrn., hvort það þurfi ekki að gera eitthvað róttækt í þeim málum. Þetta eru námurnar í Vífilsfelli og í Ingólfsfjalli. Því það má segja að verið sé að moka í burt heilu fjöllunum í þessum tilteknu námum og ég vil halda því fram að það séu fjölmargir kostir til malarnáms, sem er hægt að sækja í jarðefni, aðrir en þessir. Ég tel að hér sé verið að spilla jarðminjum og kennileitum í landslagi og ég mæli með því að hæstv. umhvrh. setji sér stefnu í þessum málum og sjái til þess að slík spjöll séu ekki unnin.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka umhvrh. fyrir svörin. Það sem vakti kannski sérstaka athygli mína í svörum ráðherra var að nú séu u.þ.b. 3.000 efnistökusvæði á landinu, en þau voru 2.300 árið 1995. Það hefur því orðið gríðarleg aukning á fjölda náma sem er í raun og veru þvert á það sem menn stefndu að með setningu náttúruverndarlaga árið 1999. Það liggur fyrir, samkvæmt upplýsingum hæstv. ráðherra, að 1.000 efnistökusvæði eru ófrágengin. Nú er unnið að því í samstarfi Umhverfisstofnunar og Vegagerðarinnar að ganga frá um 40 námum á ári. Sömuleiðis er að hefjast samstarf milli Siglingastofnunar og Umhverfisstofnunar um frágang á námum sem hafa verið notaðar vegna hafnarsvæða. Það er alveg ljóst að þetta gengur allt of hægt og er ekki það átak sem hv. Alþingi ætlaði að ráðast í á sínum tíma með setningu náttúruverndarlaga. En verkið er hafið og það er kannski fyrir mestu. Við getum sagt sem svo að mjór sé mikils vísir.

Virðulegur forseti. Það kom fram í máli mínu áðan að þessar námur eru um 3 þús. talsins samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum. Það er reyndar verið að endurskoða upplýsingar um fjölda náma þannig að það er hugsanlegt að tölurnar breytist eitthvað. Það er rétt að við stefnum í rétta átt en þetta gengur ekki eins hratt fyrir sig og menn áætluðu í upphafi. En við stefnum í rétta átt. Varðandi þessar tvær sérstöku námur í nágrenni við Reykjavík, þ.e. við Vífilsfell og Ingólfsfjall, þá vil ég segja að þær hafa verið í umræðunni um nokkurn tíma, kannski sérstaklega Ingólfsfjallið. Í þeim námum hófst starfsemin áður en lög um mat á umhverfisáhrifum tóku gildi og áður en skipulagslögin komust í það form sem þau eru í nú. Þessar námur, a.m.k. Ingólfsfjallið, urðu til þegar lagaumhverfið var með allt öðrum hætti. Við höfum ekki lagaleg úrræði til þess að stöðva þetta nám. Við höfum reyndar látið skoða í ráðuneytinu hvort hægt sé að breyta t.d. lögunum um mat á umhverfisáhrifum en höfum ekki fundið lausnina enn sem komið er. Sveitarfélögin hefðu hugsanlega fleiri kosti í þessum málum en við höfum séð þau nýta hingað til. Við höfum ekki lagaleg úrræði til að grípa þarna inn í og þess vegna eru málin í þessum farvegi. Ég er ekkert sátt við það. Ég get komið því skýrt á framfæri að ég er ekki sátt við það. En það ber einnig að hafa í huga ákveðin ákvæði eins og eignarréttarákvæði og atvinnufrelsisákvæðið í stjórnarskránni. Þetta er því mjög flókið mál.

Hæstv. forseti. Á þskj. 171 hef ég lagt fram fsp. til hæstv. umhvrh. um náttúruverndaráætlun. Meðal nýmæla í náttúruverndarlögum, nr. 44/1999, voru ákvæði um náttúruverndaráætlun. Í 65. gr. náttúruverndarlaga segir að umhvrh. skuli eigi sjaldnar en á fimm ára fresti láta vinna náttúruverndaráætlun fyrir landið allt og leggja fyrir Alþingi. Í náttúruverndaráætlun skulu vera sem gleggstar upplýsingar um náttúruminjar, þ.e. náttúruverndarsvæði og lífverur, búsvæði þeirra, vistgerðir og vistkerfi, sem ástæða þykir til að friðlýsa. Skal í áætluninni lýst sérkennum minjanna og þýðingu þeirra í náttúru landsins. Áætlun skal m.a. taka til helstu tegunda vistgerða og vistkerfa hér á landi, svo og jarðmyndana. Nú veit ég að hæstv. umhvrh. hefur verið að vinna að náttúruverndaráætlun og m.a. farið um öll svæði hér á landi sem áætlunin snertir. Það er til fyrirmyndar hjá hæstv. ráðherra. Sömuleiðis voru drög að náttúruverndaráætlun til umfjöllunar á umhverfisþingi. Í ákvæði til bráðabirgða I í lögum um náttúruvernd er mælt fyrir um það að umhvrh. skuli eigi síðar en árið 2002 leggja náttúruverndaráætlun fyrir Alþingi í fyrsta sinn. Mér hefur skilist að það styttist mjög í að þessi áætlun verði lögð fyrir þingið nú í lok árs 2003. Áætlunin er eftir sem áður ekki komin fram og í raun liggur ekki enn fyrir hver niðurstaðan í því máli verður. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað líður gerð náttúruverndaráætlunar, sbr. ákvæði til bráðabirgða I í náttúruverndarlögum, nr. 44/1999?

Virðulegur forseti. Hér er spurt hvað líði gerð náttúruverndaráætlunar sbr. ákvæði til bráðabirgða I í náttúruverndarlögum, nr. 44/1999. Samkvæmt 65. gr. laga nr. 44/1999, um náttúruvernd, skal umhvrh. eigi sjaldnar en á fimm ára fresti láta vinna náttúruverndaráætlun fyrir landið allt og leggja fyrir Alþingi. Umhverfisstofnun skal í samráði við Náttúrufræðistofnun Íslands, náttúrustofur og hlutaðeigandi náttúruverndarnefndir sjá um undirbúning og öflun gagna vegna áætlunarinnar. Í ákvæði til bráðabirgða I í framangreindum lögum segir að umhvrh. skuli eigi síðar en árið 2002 leggja fyrir Alþingi í fyrsta sinn náttúruverndaráætlun skv. áðurnefndri 65. gr. Undirbúningur við gerð náttúruverndaráætlunar hófst árið 2000 á vegum Náttúruverndar ríkisins en árið 2001 var myndaður vinnuhópur skipaður fulltrúum Náttúruverndar ríkisins, sem nú er Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnunar Íslands og umhvrn. Hópnum var ætlað það hlutverk að leggja grunn að aðferðafræði sem notuð yrði við gerð áætlunarinnar með það að leiðarljósi að uppfylla sem best ákvæði laga um náttúruvernd og alþjóðlegar skyldur Íslands á sviði náttúruverndar. Náttúrufræðistofnun Íslands hóf í kjölfarið vinnu við að skipuleggja greiningu á tilteknum upplýsingum til að leggja mat á hvaða svæði og tegundir mikilvægt er að vernda. Náttúruverndaráætlun var í meginatriðum unnin í tveimur áföngum. Fyrst var unnin ítarleg tillaga að náttúruverndar\-áætlun á vegum Umhverfisstofnunar í samvinnu við Náttúrufræðistofnun Íslands og aðrar fagstofnanir, þar sem gerð var tillaga um verndun 77 svæða sem ætti að tryggja verndun þeirra tegunda fugla og plantna sem helst eru verndar þurfi á landinu, verndun helstu flokka jarðminja, mikilvægustu birkiskóga landsins og mikilvægra vatnakerfa. Í endanlegri tillögu Umhverfisstofnunar til umhvrh., sem ber heitið Náttúruverndaráætlun, aðferðarfræði -- Tillögur Umhverfisstofnunar um friðlýsingar, er lagt til að 75 svæði verði vernduð. Tillaga Umhverfisstofnunar gefur heildarmynd af stöðu mála og hvaða svæði stofnunin telur að skoða beri til lengri tíma litið með vernd í huga. Síðari áfangi verksins fólst í ítarlegri yfirferð tillagna Umhverfisstofnunar í umhverfisráðuneytinu og þar með mótun náttúruverndaráætlunar til næstu fimm ára fyrir tímabilið 2004--2008. Umhvrh. heimsótti og kynnti sér nær öll svæðin 75 sem er að finna í tillögum Umhverfisstofnunar og fundaði með heimamönnum um mögulega verndun þeirra. Voru það afar jákvæðir fundir og mikilvægir að mínu mati. Í kjölfar þess voru drög að náttúruverndaráætlun 2004--2008 unnin í umhvrn. sem síðan voru lögð fram til kynningar og umræðu á 3. umhverfisþingi sem haldið var 14.--15. október sl. Samþykkt hefur verið í ríkisstjórn að leggja till. til þál. um náttúruverndaráætlun 2004--2008 fyrir Alþingi. Á ég von á því að till. til þál. um náttúruverndaráætlun 2004--2008 verði lögð fram á Alþingi innan skamms.

Virðulegur forseti. Mig langar að koma að athugasemd við þá náttúruverndaráætlun sem kynnt var á umhverfisþingi fyrir skemmstu. Athugasemd mín lýtur að því að það er einn afskaplega afgerandi þáttur í íslenskri náttúruvernd sem er sniðgenginn, þ.e. landslag og landslagsvernd. Það var mál manna á umhverfisþinginu að þeirri tegund náttúruverndar hefði mátt gera hærra undir höfði en raun ber vitni í þeirri náttúruverndaráætlun sem liggur fyrir. Sömuleiðis lýsi ég vonbrigðum með að ekki skuli meira lagt upp úr því að svæði á miðhálendi Íslands skuli vernduð í þessari áætlun. Þó að hún sé ekki til umræðu hér tel ég nauðsynlegt að koma á framfæri að í því sem við höfum séð af því sem í vændum er virðist pottur brotinn. Ég hlakka til að takast á við hæstv. umhvrh. um þetta þegar tillagan verður lögð fram og hún kemur til kasta okkar í þinginu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir svörin. Það liggur fyrir að í tillögum Umhverfisstofnunar er gert ráð fyrir því að 75 svæði verði vernduð til lengri tíma. Í þeim drögum sem umhvrn. hefur unnið að í náttúruverndaráætlun er gert ráð fyrir að 14 svæði verði á náttúruverndaráætlun, auk Vatnajökuls, ef ég hef skilið það rétt. Ég vil ítreka þakkir mínar til hæstv. ráðherra fyrir þessa vinnu. Þarna hefur greinilega mikil vinna farið fram og hæstv. ráðherra á heiður skilinn fyrir þann þátt. Það kom fram hér í máli hæstv. umhvrh. að till. til þál. um náttúruverndaráætlun 2004--2008 yrði lögð fram á hinu háa Alþingi fljótlega. Ég fagna því og tel nauðsynlegt að hv. alþingismenn fái tækifæri til að ræða náttúruvernd og náttúruverndaráætlun. Í gamla daga var náttúruminjaskrá og náttúruvernd meira og minna til umræðu annars staðar en á hinu háa Alþingi. Að lokum ítreka ég þakkir mínar til hæstv. ráðherra fyrir svörin og það góða starf sem hún hefur unnið í þessum málum.

Frú forseti. Eins og hér hefur komið fram er verið að vinna náttúruverndaráætlun samkvæmt lögum um náttúruvernd. Fyrirspyrjandi, hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, var einmitt talsvert inni í þeim málum á sínum tíma sem aðstoðarmaður umhvrh. þegar þau lög voru samþykkt. Það er því gaman að eiga orðastað við hv. þm. vegna þessara mála. Það er rétt að í drögum að náttúruverndaráætlun eru 14 svæði og þar að auki er búið að ákveða í ríkisstjórn að Vatnajökull verði þjóðgarður og þarf því ekki nýja stefnumótun varðandi það atriði. Einnig er að störfum nefnd sem í eru fulltrúar nokkurra þingflokka sem Magnús Jóhannesson ráðuneytisstjóri leiðir. Þar er m.a. verið að skoða hvaða svæði er hægt að vernda á miðhálendinu. Það er alrangt að það sé ekki verið að skoða miðhálendið. Það er mikill misskilningur og aðeins til að afvegaleiða umræðuna þegar sagt er að ekki sé verið að skoða miðhálendið. Það þarf ekki að setja það í nýtt ferli enda er það nú þegar í ákveðnu ferli. Það er einmitt verið að skoða miðhálendið varðandi náttúruvernd hér á Íslandi. Ég vil hins vegar taka undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur varðandi það að þessi náttúruverndaráætlun er sú fyrsta sinnar tegundar. Þar er ekki tekið beint á landslagsvernd. Þar er ekki heldur tekið á svæðum í hafi, sem væri mjög spennandi að skoða. Þau mál bíða næsta tímabils. En við höfum a.m.k. valið þau svæði sem við setjum í forgang og að sjálfsögðu koma önnur svæði í kjölfarið. Ég tel það mjög mikilvægt og fagna mjög að frjálsu félagasamtökin hafa tekið vel í þessa áætlun. Ég tel mikilvægt að allir aðilar reyni að útskýra, bæði fyrir sveitarstjórnum, landeigendum og öðrum á þessum svæðum, að í þessari áætlun felst ekki að bannað verði að gera nokkuð á svæðunum. Allt samráðsferlið er eftir. Það er rétt að hefjast og það mun einmitt taka næstu fimm ár.

Frú forseti. 29. september sl. flutti Klaus Töpfer, forstöðumaður Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna, skilaboð frá Kofi Annan, aðalritara Sameinuðu þjóðanna, til alþjóðlegrar ráðstefnu um loftslagsbreytingar sem haldin var í Moskvu. Skilaboðin voru eitthvað á þessa leið: ,,Ef fram heldur sem horfir og ekki verður hægt að koma böndum á stöðugt vaxandi losun gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið má gera ráð fyrir að móðir jörð eins og við þekkjum hana verði ekki svipur hjá sjón við lok þessarar aldar. Mörg smá eyjaríki verða horfin í hafið. Norður-Íshafið verður íslaust stóran hluta ársins. Landbúnaðarhéruð verða stórlega breytt. Og hringrásir vatns, lofts og efna í vistkerfum jarðar verða undir meira álagi en áður hefur þekkst. Ef þessar spár rætast, munu börnin okkar og barnabörn ekki skilja í okkur að við skyldum hafa látið þetta gerast.`` Frú forseti. Svona lýsti aðalritari Sameinuðu þjóðanna áhyggjum sínum fyrir fáeinum vikum. Undir þær áhyggjur skal tekið hér og því bætt við að mér finnst íslensk stjórnvöld nokkuð værukær í þessum málum og ekki gefa afleiðingum yfirvofandi loftslagsbreytinga nægan gaum. Eða hvenær hefur hæstv. umhvrh. lýst því yfir að hún meti það svo að yfirvofandi loftslagsbreytingar séu einhver mesta ógn sem vofir yfir mannkyni og lífríki jarðar? Loftslagsmálin eru nú til umræðu í Mílanó á Ítalíu, en þar hófst í fyrradag 9. ríkjaráðstefna aðildarríkja loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna og stendur ráðstefnan til 12. des. Megintilgangurinn er að gera úrslitatilraun til að koma Kyoto-bókuninni í framkvæmd, en hún er það tæki loftslagssamningsins sem knýr aðildarríkin til tiltekinna markvissra aðgerða með tölulegum markmiðum svo draga megi umtalsvert úr losun gróðurhúsalofttegunda í iðnríkjunum og þar með hlýnun lofthjúpsins á árabilinu 2008--2012. Óhætt er að fullyrða, frú forseti, að allt velti nú á afstöðu Rússa. Ef þeir fullgilda ekki bókunina, þá nást ekki tilskilin markmið sem eru nauðsynleg til að hún komist í framkvæmd. Sú þjóð sem er í sjálfu sér ábyrg fyrir þeirri stöðu mála er hins vegar Bandaríkjamenn, en það var ljóst í Jóhannesarborg 2002 að Bush Bandaríkjaforseti lagðist gegn því að Bandaríkjamenn fullgiltu bókunina og við það situr. Í gær og í dag hafa verið að berast fréttir frá Mílanó sem deyfa vonir manna um að Rússar muni fullgilda bókunina. Haft er eftir efnahagsráðgjafa Pútíns forseta, Andrei Illarionov, sem er reyndar ekki sjálfur í Mílanó heldur í Moskvu og er yfirlýstur andstæðingur Kyoto-bókunarinnar, að þeir muni ekki fullgilda hana. En sú frétt hefur komið rússneskum diplómötum sem eru í Mílanó í opna skjöldu. Enn lifa menn í voninni um að Pútín sjálfur muni fá að ráða þessu, enda hefur hann í þrígang lýst þeirri afstöðu að Rússar muni fullgilda. En eins og staðan er núna eru Evrópulöndin mjög að þrýsta á hann og full ástæða til að íslensk stjórnvöld leggist á sveif með þeim. Af þessu tilefni spyr ég hæstv. umhvrh. hvort íslensk stjórnvöld muni taka þátt í að beita Rússa þrýstingi í þessum efnum. Og síðan hef ég aðrar spurningar til ráðherrans varðandi þátttöku Íslands í 9. aðildarríkjaþinginu sem eru á fskj. sem þingmenn hafa á borðum sínum.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er spurt: Hvernig verður háttað þátttöku Íslands í 9. þingi aðildarríkja loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna, sem haldið verður í Mílanó í desember? Því er til að svara að Ísland á ásamt Þýskalandi sæti í forsætisnefnd þingsins fyrir hönd Vestur-Evrópu, Norður-Ameríku, Ástralíu og Nýja-Sjálands. Auk þess fer Ísland með formennsku í vísinda- og tækninefnd þingsins og gegnir Halldór Þorgeirsson, skrifstofustjóri í umhvrn., því starfi. Ísland fer því með mikilvægt hlutverk á fundinum. Í öðru lagi er spurt: Hvernig verður sendinefnd Íslands skipuð og hverjar verða megináherslur íslensku fulltrúanna á fundinum? Því er til að svara að formaður íslensku sendinefndarinnar er sú er hér stendur, umhverfisráðherra, en aðrir í sendinefndinni eru Gunnar Pálsson, skrifstofustjóri auðlinda- og umhverfisskrifstofu í utanrrn., Halldór Þorgeirsson, skrifstofustjóri í umhvrn., Axel Nikulásson, sendiráðunautur í utanrrn., og Óttar Freyr Gíslason, deildarsérfræðingur í utanrrn. Stjórnvöld styðja virka þátttöku frjálsra félagasamtaka í stefnumarkandi fundum á alþjóðlegum vettvangi á sviði umhverfismála. Náttúruverndarsamtök Íslands hafa að þessu sinni hlotið fjárhagslegan stuðning til þátttöku og er Árni Finnsson fulltrúi þeirra á þinginu. Megináherslur sendinefndarinnar á fundinum er að stuðla að niðurstöðu í þeim málum sem lúta að undirbúningi fyrir gildistöku Kyoto-bókunarinnar. Sendinefndin mun einnig leggja áherslu á mikilvægi þess að undirbúa næstu skref í loftslagsmálum eftir fyrsta skuldbindingartímabil bókunarinnar 2008--2012 og mikilvægi endurnýjanlegrar orku og tækniþróunar í því sambandi. Gott dæmi um slíka tækniþróun er þróun vetnistækninnar. Fram kom í fyrirspurninni áðan, frú forseti, og gefið í skyn að það væri ekki sérstakur áhugi hjá stjórnvöldum á þessu ferli, en það er nú alls ekki. Ég vil halda því til haga að Ísland var fyrst norrænna ríkja til að fullgilda Kyoto-bókunina. Henni hefur því verið sýndur mikill áhugi hér á landi á vettvangi stjórnmálanna. Í þriðja lagi er spurt: Mun Ísland taka þátt í að beita Rússa þrýstingi um að þeir fullgildi Kyoto-bókunina? Ég vil af þessu tilefni taka fram að yfirlýsing efnahagsráðgjafa Pútíns er fyrst og fremst hans persónulegu skoðanir sem hann hefur áður látið í ljós, m.a. í tengslum við ráðstefnu um loftslagsmál í Moskvu í september sl. og hér er því ekki um formlega afstöðu ríkisstjórnar Rússlands að ræða. Það finnst mér jákvætt. Það á sér stað geysilega mikil umræða um Kyoto-bókunina í Rússlandi um þessar mundir og rétt er að skoða þessa yfirlýsingu efnahagsráðgjafans í því ljósi. Og sú umræða stendur m.a. yfir núna vegna yfirstandandi kosningabaráttu en kosningar til Dúmunnar fara fram bráðlega. Það má vel vera að þessi yfirlýsing hafi eitthvað minna vægi fyrir vikið. Fulltrúi Rússlands sem nú er í Mílanó á loftslagsfundinum hefur staðfest á óformlegum samráðsfundum í morgun að efnahagsráðgjafi Pútíns tali ekki fyrir hönd ríkisstjórnar Rússlands og að engar efnislegar breytingar hafi orðið á afstöðu Rússlands í þessu tilliti. Við Íslendingar munum, frú forseti, taka þátt í því með öðrum þjóðum á fundinum í Mílanó í næstu viku, að beita Rússa almennum þrýstingi til að auka líkurnar á því að þeir fullgildi bókunina, en við höfum verið þátttakendur í svokölluðum regnhlífarhópi þar sem Rússar sitja við borðið. Og við höfum ávallt haldið því til haga þar að við teljum mikilvægt að Kyoto-bókunin gangi í gildi. Ég lít því þetta mál nokkuð alvarlegum augum þrátt fyrir að hér sé ekki um formlega afstöðu Rússa að ræða. Um er að ræða háttsettan ráðgjafa sem kemur fram með mjög afdráttarlausa yfirlýsingu um að Rússar ætli ekki að fullgilda bókunina. Það er alveg ljóst að ef þeir gera það ekki, þá er bókunin fallin um sjálfa sig af því Bandaríkjamenn hafa farið frá, þeir eru með 36% af losuninni, Rússar eru með 17%, samanlagt er það yfir 53% miðað við tölurnar og það þarf 55% losun bak við þau ríki sem fullgilda svo bókunin taki gildi. Ef báðar þessar stóru þjóðir sem menga svona mikið hlaupa frá bókuninni, þá tekur hún ekki gildi og það er mjög alvarleg staða að mínu mati og mun minnka líkurnar á því að þjóðir heims taki á hinum stóra sínum við að hemja losun gróðurhúsalofttegunda og mun líka minnka líkurnar á því að það verði sterkur hvati til þess að auka tækniþróun, m.a. gagnvart endurnýjanlegum orkugjöfum. Ég tek þessi skilaboð sem svo að mér finnst þau vera alvarleg, en það er ekki öll von úti enn af því þetta er ekki formlegt svar Rússlands.

Herra forseti. Við getum rifist ákaflega lengi um Kyoto-samkomulagið. Það mun engu máli skipta ef það gengur eftir sem efnahagsráðgjafi Pútíns Rússlandsforseta lét eftir sér hafa. Þess vegna skiptir það öllu máli hvort eitthvað sé til í ummælum hans og hvort þau spegli viðhorf rússnesku stjórnarinnar. Fram kom hjá hæstv. ráðherra að hún teldi að svo væri ekki. Ástæðan er sú að hæstv. umhvrh. sagði að á óformlegum fundi í morgun hefði það verið staðfest að þarna væri fyrst og fremst um persónulegar skoðanir efnahagsráðgjafa Pútíns að ræða en ekki viðhorf rússnesku stjórnarinnar. Mér finnst það ákaflega merkilegt ef maður sem gegnir svo mikilvægu hlutverki lætur slíka yfirlýsingu frá sér fara án þess hann hafi fast land undir fótum. Mig langar því til að spyrja hæstv. umhvrh. á hvaða óformlega fundi í morgun var það staðfest að efnahagsráðgjafinn hafi ekki mælt fyrir munn Pútíns Rússlandsforseta.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir svörin. Í máli hennar kom í ljós að íslenska sendinefndin fer þarna með umtalsvert hlutverk á ráðstefnunni og því ber að sjálfsögðu að fagna að við skulum vera þarna í nokkurs konar framvarðarsveit. En ástæður spurninganna um hvernig þátttöku Íslands sé háttað lúta að því að það er skoðun mín að lýðræðislega kjörnir fulltrúar á Alþingi, t.d. hv. þingmenn sem starfa í umhvn. Alþingis, ættu auðvitað að vera þarna til staðar. Og þá vil ég sérstaklega hafa í huga þingmenn frá stjórnarandstöðunni því þarna er verið að taka pólitískar ákvarðanir. Íslensk stjórnvöld fara þarna með talsvert hlutverk eins og komið hefur fram og hafa talsvert vald til að móta ákvarðanatöku og móta umræðuna. Ég tel því mjög mikilvægt að lýðræðislega kjörnir fulltrúar fái aðild og aðgang að þessu. Ég hef svo sem reynt það á síðasta kjörtímabili að fá aukið fjármagn fyrir þingmenn til að sækja fundi og ráðstefnur af þessu tagi en hef ekki haft árangur sem erfiði í sjálfu sér enn þá og ég auglýsi eiginlega eftir stuðningi hæstv. umhvrh. í þeim efnum að lýðræðislega kjörnir fulltrúar fái meira vægi í sendinefndum af þessu tagi, það séu ekki bara embættismenn sem fari með svo mikilvæg hlutverk. Ég fagna því hins vegar að Náttúruverndarsamtök Íslands skuli eiga þarna fulltrúa og umhvrn. skuli hafa komið að því máli. Varðandi Rússa og það hvað málin gætu verið í miklu uppnámi með afstöðu þeirra, þá er það auðvitað dagljóst að Bandaríkjamenn hafa sett þjóðir heims í þennan bobba. Og þó ég fagni því núna að íslensk stjórnvöld ætli að beita Rússa þeim þrýstingi sem mögulegt er og sameinast þar öðrum löndum sem beita þeim þrýstingi má líka gagnrýna íslensk stjórnvöld fyrir að hafa ekki talað tæpitungulausar yfir hausamótunum á Bandaríkjamönnum á sínum tíma sem eru flúnir frá.

Virðulegur forseti. Við töluðum tæpitungulaust þegar Bandaríkjamenn fóru frá borðinu. Við hörmuðum það mjög og það kom fram bæði hér á Alþingi ef ég man rétt og í fjölmiðlum. Það var mál sem við tjáðum okkur um og okkur þótti mjög leitt að þeir skyldu fara frá borðinu. Og það er alveg rétt að það gaf fleirum færi á að fara frá borðinu. Ef Rússar fara líka frá borðinu spyr ég mig um fleiri ríki af því þá geta komið fram fleiri sjónarmið um að skert samkeppnisstaða sé á milli þjóða o.s.frv. Þetta er því hættulegt fordæmi sem við höfum séð. En varðandi það að þessi ráðgjafi sé ekki með fast land undir fótum og á hvaða fundi þetta kom fram í morgun, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði um, þá stendur núna yfir undirbúningsfundur í Mílanó vegna 9. aðildarríkjaþings loftslagssamningsins þar sem fyrst er embættismannafundur og síðan hittast ráðherrarnir í næstu viku. Það var á slíkum fundi í morgun, óformlegum fundi, þar sem þetta kom fram hjá rússnesku fulltrúunum að hér væri um persónulega skoðun ráðgjafans að ræða en ekki um formlega afstöðu Rússa, ekki opinberlega formlega afstöðu. Þetta eru upplýsingar sem við höfum frá þeim íslensku aðilum sem eru í Mílanó núna um þessar mundir. Það að þingmenn fái meira vægi á þessum fundum er auðvitað mál sem Alþingi sjálft verður að taka upp. En a.m.k. hef ég reynt að halda utan um íslensku sendinefndirnar þegar þær hafa verið með á svona stórum fundum, eins og Jóhannesarborgarfundinum, þar sem við höfum fundað reglulega með íslensku sendinefndunum og mér finnst það jákvætt að aðilar séu þar til staðar, kynni sér málin og taki þátt í umræðum. En ég vil ítreka, frú forseti, að það eru mjög óvissir tímar fram undan vegna Kyoto-bókunarinnar og vegna þessara skilaboða sem við fáum frá háttsettum ráðgjöfum þannig að manni er bara um og ó. Búið er að leggja geysilega vinnu í þetta mál. Þetta er mikilvægt. Hitastig er að hækka á jörðinni. Og svo sannarlega vildi ég sjá fullgildingu á Kyoto-bókuninni sem fyrst.

Hæstv. forseti. Því hefur oft verið haldið fram að hv. þingmenn Reykjavíkur hafi ekki nægilega mikinn áhuga á samgöngumálum í Reykjavík og hafi ekki barist nægilega fyrir þeim málum. Ég ætla ekki að láta segja það um mig og hef því lagt fram þrjár fyrirspurnir til hæstv. samgrh. um samgöngumál í Reykjavík. Sú fyrsta snýr að færslu Hringbrautar og er á þskj. 174. Eins og menn vita er fyrirhugað að færa Hringbrautina þannig að hún fari undir núverandi brú á Bústaðavegi, suður fyrir Læknagarð og Umferðarmiðstöðina og þá muni gagnamót breytast við Snorrabraut og Bústaðaveg og sömuleiðis muni gatnamót við Njarðargötu breytast. Síðan verði ný gatnamót þar sem væntanlegur Hlíðarfótur tengist Hringbraut. Megintilgangur með þeirri framkvæmd, að færa Hringbrautina, er að sameina lóð Landspítala -- háskólasjúkrahúss sem nú er beggja megin við Hringbrautina og sömuleiðis að tryggja frekari uppbyggingu á háskólasvæðinu og í Vatnsmýrinni. Gert var ráð fyrir að þetta verk yrði að mestu leyti framkvæmt á árinu 2005, síðan var ákveðið að flýta framkvæmdinni þannig að hún kæmi að mestu leyti í gagnið á næsta ári þó einhver frágangur yrði eftir og biði til ársins 2005. Nú vil ég vita, hæstv. forseti, hvernig staðan á þessari framkvæmd er og spyr því hæstv. samgrh.: Hvað líður færslu Hringbrautar í Reykjavík?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson spyr hvað líði færslu Hringbrautar. Málefnið færsla Hringbrautar er ekki nýtt af nálinni. Ekki er ofsögum sagt að undirbúningur hefur tekið langan tíma. Þessi færsla var partur af samkomulagi sem var gert á milli ríkisins og borgaryfirvalda og tengdist það framkvæmdum á landspítalalóðinni m.a. Í dag er staða þessa máls sú að mikill tími hefur farið í vinnu við deiliskipulag og hefur sú vinna öll dregist mjög mikið. Niðurstöðu deiliskipulagsins er því enn þá beðið. Þrátt fyrir það hefur samráðshópur Vegagerðarinnar og borgarverkfræðings í Reykjavík látið verkhanna nýja Hringbraut frá Rauðarárstíg og vestur úr. Framkvæmdin hefur verið samþykkt af Skipulagsstofnun í samræmi við lög um mat á umhverfisáhrifum. En ástæða er til þess að vekja athygli á því að þarna er um mjög viðkvæmt svæði að tefla og þess vegna e.t.v. ekki óeðlilegt að það taki nokkurn tíma fyrir skipulagsaðila að komast að niðurstöðu, finna lausn sem er eðlileg í þessu umhverfi. Þetta er partur af miðborg höfuðborgarinnar og þarna er svæði sem þarf mjög að líta til í því samhengi. Inneign vegna verksins og fyrirhugaðra framkvæmda var um síðustu áramót 107 millj. kr. Fjárveiting ársins 2003 er 50 millj. og árið 2004 166 millj. og 2005 599 millj. Auk þess var ætlað viðbótarfé í verkið á þessu ári 200 millj. til þess að hraða framkvæmdum, koma verkinu af stað og er gert ráð fyrir 100 millj. kr. á árinu 2004 samkvæmt samgöngu\-áætluninni. Samtals eru því til ráðstöfunar til framkvæmda á Hringbraut og raunar Miklubraut ríflega 1.300 millj. kr. Því skortir ekki fjármuni til þess að þessi framkvæmd geti farið af stað og henni megi ljúka á sem skemmstum tíma. Talið er að kostnaðurinn við þetta verk sé á bilinu 1.000--1.100 millj. kr. og það er heimild til þess og það er hluti af samgönguáætluninni. Það var gert ráð fyrir að hluti þeirrar fjárveitingar sem ég hef sagt hér frá gengi síðan til framkvæmda við gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar. Samkvæmt samgönguáætluninni og samkvæmt fjárheimildum okkar í dag er gert ráð fyrir verulegum fjármunum til þess að framkvæma úrbætur á þessu svæði. Það er von okkar í samgönguráðuneytinu að koma megi þessum framkvæmdum sem allra fyrst af stað. Ég geri ráð fyrir því að útboð fari fram fljótlega eftir næstu áramót þannig að á næsta ári verði unnið þarna fullum fetum. Fjármuni mun ekki skorta til þess að hægt verði að framkvæma þetta á sem allra skemmstum tíma.

Frú forseti. Það er mála sannast að hæsv. samgrh. hefur haft miklu meiri áhuga á vegaframkvæmdum og samgöngubótum á Snæfellsnesi en í Reykjavík. Batnandi mönnum er hins vegar best að lifa. Ég vek eftirtekt á því að hæstv. ráðherra sagði að ekki mundi skorta fjármagn til að ráðast í þessar samgöngubætur þegar búið væri að bjóða þær út eftir næstu eða þarnæstu áramót.

Næstu.

Ég tel mjög miklu máli skipta að þessi yfirlýsing liggi fyrir. Ég hvet hann líka til þess að skoða í framtíðinni hvort ekki sé heppilegt að beita samgöngubótum eins og jarðgöngum líka innan höfuðborgarinnar. Menn tala um Hlíðarfót. Er ekki vel íhugandi að setja hann í stokk? Sömuleiðis vil ég hvetja hæstv. ráðherra til þess að velta því fyrir sér hvort Miklabrautin sem liggur áfram austur úr og er þjóðvegur í þéttbýli sé ekki líka betur komin í stokki frá Rauðarárstíg og að Lönguhlíð.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir að nægt fjármagn verður til að fara í þessa breytingu á vegakerfinu við Hringbrautina. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Þegar útboð hefur farið fram eftir næstu áramót, hvað gerir hann ráð fyrir að menn verði lengi að vinna við þessar framkvæmdir? Hvenær verður Hringbrautin tilbúin? Það er auðvitað svo, virðulegi forseti, að það hefur líka áhrif á uppbygginguna á landspítalalóðinni hvenær Hringbrautin verður færð. Því er mjög mikilvægt að fá upplýsingar um það hvenær ráðherra telur að búið verði að ljúka við þessa framkvæmd eftir útboðið, hversu langan tíma það tekur.

Frú forseti. Ég ætla að líta til framtíðar og nefna Miklubrautina eða Hringbrautina og leggja til að menn skoði þann möguleika að gera jarðgöng frá Snorrabraut að Grensásvegi, tveggja kílómetra löng jarðgöng sem mundu kosta um það bil 3--4 milljarða og spara öll mannvirkin sem menn ætla að byggja við Kringlumýrarbraut og víðar, sem kosta sennilega 1 eða 2 milljarða, og selja lóðirnar sem losna fyrir ofan upp í kostnað.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin og hv. þingmönnum fyrir þátttöku í umræðunni. Það er ljóst að unnið er að þessu máli og það sem skiptir mestu máli í þessu sambandi er, eins og fram kom hjá hæstv. samgrh., að til er nægilegt fjármagn í þessa framkvæmd. Því ber auðvitað að fagna sérstaklega. Því ber að fagna sömuleiðis að hæstv. samgrh. ætlar að beita sér fyrir því að þetta verk verði boðið út strax eftir áramót þannig að framkvæmdir geti hafist síðar á næsta ári. Ég fagna því, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. 1. þm. Reykv. n. að samgönguráðherrann hefur mikinn áhuga á vegum víðar en á höfuðborgarsvæðinu og kannski ekki síst á Snæfellsnesi. Hv. þm. er glöggur. Hins vegar vekur hann athygli á mikilvægum þætti í þessu máli öllu, þ.e. skipulagsmálum á þessu svæði. Það kom fram raunar hjá hv. þm. Pétri Blöndal einnig að menn þurfa að hugsa mjög til framtíðar þegar verið er að skipuleggja borgarbyggðina og huga að leiðum eins og stokki eða jarðgöngum í þéttbýlinu ekki síður en annars staðar. Sú lausn að veita umferðinni í stokka skapar möguleika á að nýta byggðina betur, þétta hana, nota byggingarsvæðin enn betur og það gæti nú kannski á þessu svæði leitt til þess að fólk hætti að amast við því mikilvæga mannvirki Reykjavíkurflugvelli þar í nágrenninu. En hvað um það. Ég heyri að hv. þm. eru ánægðir með framvinduna í þessu máli eins og hún liggur fyrir núna. Framkvæmdir munu hefjast fljótlega á næsta ári. Útboð fer fram og ég vona að  Hvenær þessu lýkur get ég ekki sagt. Það fer alveg eftir hinni endanlegu útfærslu, endanlegri hönnun á frágangi og skipulagi svæðisins. Það getur verið mismunandi útfærsla, mismunandi kostnaður, mismunandi umfang þannig ég get ekkert sagt um það hvenær þessu lýkur. Ég held að það eigi ekki að þurfa að taka mörg missiri að koma þessari braut í not. Ég tel að það sé afskaplega mikilvægt að framkvæmdin taki sem skemmstan tíma.

Hæstv. forseti. Á þskj. 175 hef ég lagt fram fsp. til samgrh. um gatnamót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar í Reykjavík. Eins og menn vita hefur lengi verið unnið að tillögum um þessi mál og það sem síðast gerðist var að í júní á þessu ári voru lögð fram drög að frumskýrslu vinnuhóps Vegagerðarinnar og Reykjavíkurborgar um mislæg gagnamót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar. Það sem er kannski merkilegt í þessum drögum er að þar kemur fram að um 75 þús. bílar aka um þessi gatnamót á sólarhring. Í svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins er gert ráð fyrir því að árið 2024 aki eftir Miklubraut 40--55 þús. bílar á sólarhring og eftir Kringlumýrarbraut 42--48 þús. bílar. Í skýrslu vinnuhópsins voru dregnar saman þrjár meginlausnir á gatnamótum Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar. 1. Gatnamót í plani með fjögurra fasa umferðarljósum og akreinum fjölgað, þrjár beint áfram og tvær fyrir hverja vinstri beygju. 2. Tveggja hæða gatnamót með Kringlumýrarbraut eða Miklubraut í fríu flæði og vinstribeygjustraumar á ljósum. 3. Þriggja hæða gatnamót með bæði Miklubraut og Kringlumýrarbraut í fríu flæði og allir beygjustraumar efst á hringtorgi. Áætlaður kostnaður vegna þessara þriggja meginlausna er frá 4 milljörðum kr. upp í 11,2 milljarða kr. Þetta er allt saman spurning um það hversu langt menn vilja ganga í að fækka umferðarslysum og stytta tafatíma sem er auðvitað markmiðið með framkvæmdum sem þessum. Nú er komið að því að halda áfram með þetta mál. Þess vegna spyr ég hæstv. samgrh.: Hvað líður gerð mislægra gatnamóta Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar í Reykjavík?

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda hefur hann kynnt sér þetta mál vel og þekkir allvel til þess. En hv. þm. spyr hvað líði gerð mislægra gatnamóta Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar í Reykjavík. Svar mitt er svohljóðandi: Samráðshópur Vegagerðarinnar og borgarverkfræðings í Reykjavík skilaði skýrslu í júní sl. um helstu lausnir sem til greina eru taldar koma varðandi mislæg gatnamót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar. Ekki er komist að ákveðinni niðurstöðu í skýrslunni en þó má segja að mælt sé með þriggja hæða lausn sem er áætluð kosta um 3 milljarða kr. Í þeirri lausn er Miklabrautin grafin niður 3--5 m og Kringlumýrarbrautin grafin niður um 6 m undir Miklubrautina. Hringtorg fyrir alla beygjustrauma yrði efst 1--3 m yfir núverandi landhæð. Skýrslan hefur verið til umfjöllunar í skipulagsnefnd Reykjavíkurborgar og mun hafa verið send hagsmunaaðilum, svo sem Strætó bs. og Kringlunni til umsagnar. Jafnframt hefur verið unnið að afkastaútreikningum fyrir mismunandi lausnir. Tillögur um tveggja hæða mislæg gatnamót á þessum stað kosta samkvæmt áætlun um 1,5--2 milljarða kr. Áform um frekari hönnun þriggja hæða lausnarinnar verður ekki tekin fyrr en Vegagerðin og Reykjavíkurborg hafa farið yfir væntanlegar umsagnir, en þess er að vænta að það liggi fyrir á næstunni. Verkhönnun og mat á umhverfisáhrifum gæti tekið 8--10 mánuði eftir að lausn hefur verið valin. Í samgönguáætlun er gert ráð fyrir 1,5 milljörðum kr. í gatnamótin á tímabilinu 2006--2010. Að auki var gert ráð fyrir 200 millj. kr. viðbótarfé í verkið á flýtingu framkvæmda vegna atvinnuástands, eins og hv. þm. þekkja. Eins og kom fram í svari mínu hér við fsp. um færslu Hringbrautarinnar er gert ráð fyrir fjármunum til úrbóta vegna Hringbrautar og Miklubrautar á þessu svæði og í samgönguáætluninni er gert ráð fyrir verulegum fjármunum til þessara framkvæmda. Það er alveg ljóst að hér er bæði um mikilvæga aðgerð að ræða og úr vöndu að ráða þegar þarf að taka ákvörðun um val á útfærslu þessara gatnamóta því kostnaðurinn er verulega mikill. Það þarf því að velja lausn sem tryggir öryggi og gott flæði í umferðinni en að sjálfsögðu þarf að vera samspil kostnaðar og góðra lausna.

Herra forseti. Hér er verið að ræða vegaframkvæmdir sem hafa verið lengi á döfinni og voru þessar tillögur Vegagerðarinnar kynntar þingmönnum í sumar. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra er þó nokkur verðmunur á þeim leiðum sem standa til boða, tveggja hæða eða þriggja hæða leiðinni. Ég spyr hæstv. ráðherra: Miðað við þá fjármuni sem hann telur upp í samgönguáætluninni til þessa verks vantar þó nokkuð upp á t.d. ef þriggja hæða lausnin verður valin. Munu fjármunir verða tryggðir til þess að hægt væri að fara þá leið ef það er ákveðið? Ég minni á að hæstv. ráðherra sagði áðan í umræðu um færslu Hringbrautar að menn yrðu að hugsa til framtíðar. Þess vegna verða menn stundum að taka dýrari leiðina þó að hún sé fjárfrekari, ef hún er öruggari og betri til framtíðar. Því spyr ég hæstv. ráðherra einnig: Hvenær telur hann að hægt verði að ljúka þessari framkvæmd?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Framsfl. fyrir að ýta svona hressilega við hæstv. samgrh. Eins og fram hefur komið fyrr í dag er ekki vanþörf á því að halda honum við efnið því honum er miklu hugnæmari samgöngubætur á öðrum stöðum landsins en hér í höfuðborginni. Hæstv. samgrh. virtist velkjast í vafa um hvaða leið væri farsælast að fara. Má ég, herra forseti, gefa honum eitt ráð í veganestið? Hæstv. ráðherra á að velja þá leið sem er best fyrir öryggi Reykvíkinga. Það hefur nefnilega komið í ljós á allra síðustu mánuðum í samantektum sem nú liggja fyrir að það er hægt að fjárfesta í heilsu og mannslífum. Það hefur komið í ljós að banaslysum og alvarlegum líkamsslysum vegna slaks umferðaröryggis í Reykjavík er að fækka stórkostlega vegna þess að það er búið að fjárfesta í samgöngubótum. Það er það sem hæstv. ráðherra á að hafa fyrst og fremst til hliðsjónar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin. Mér skildist á hæstv. ráðherra að það væri búið að senda út drög að frumskýrslu vinnuhópsins til umsagnar, það væri sem sagt beðið umsagnar umsagnaraðila og síðan yrði ákvörðun tekin þegar þær umsagnir liggja fyrir. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvenær hann geri ráð fyrir því að þessar umsagnir liggi fyrir. Það liggur fyrir að mat á umhverfisáhrifum tekur 8--10 mánuði eins og hæstv. ráðherra gat hér um áðan og sömuleiðis að það á að verja 1,5 milljörðum samkvæmt samgönguáætlun til verksins á tímabilinu 2006--2010. Ég vil að endingu geta þess að ég treysti hæstv. samgrh. fyllilega til þess að þoka þessu máli áfram og mun að fullu styðja hann í því verki.

Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. s., Ásta R. Jóhannesdóttir, vakti athygli á því að allt hefði þetta tekið langan tíma. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm.  Það er ekki hægt að svara spurningunni um hvenær þessu verki ljúki, það er það langt í land með undirbúning og þetta er það stórt verk. Það er alveg hárrétt sem hér kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það þarf að velja lausnir sem tryggja umferðaröryggi. Það höfum við verið að gera með því að velja mislæg gatnamót á gatnamótum Breiðholtsbrautar og Reykjanesbrautar, við Stekkjabakka, við Víkurveg og Vesturlandsveg. Við höfum því verið að leggja feiknarlega mikla fjármuni í úrbætur á vegakerfi höfuðborgarsvæðisins og sennilega aldrei meira á nokkru öðru kjörtímabili en því sem leið og það eru mikil áform á því sem er nýlega byrjað.

Hæstv. forseti. Á þskj. 176 hef ég lagt fram fyrirspurn til hæstv. samgrh. um Sundabraut í Reykjavík. Eins og menn vita hefur það verk lengi verið í undirbúningi. Fram fór ákveðin forvinna á árunum 1996 og 1997 þar sem skoðaðar voru fimm leiðir við þverun Kleppsvíkur. Á árunum 1997--1999 var sjónum einkum beint að svokallaðri ytri og innri leiðum, þ.e. sem áður voru þá leið I og III og síðan hefur verið unnið að frekari skoðun þótt mönnum þyki heldur hægt ganga í þeim efnum. Ytri leið svokölluð gerir ráð fyrir því að Sundabraut tengist Sæbraut við Holtaveg og geti ýmist verið hábrú, jarðgöng eða botngöng og er áætlaður kostnaður við þá framkvæmd 10--15 milljarðar kr. Hins vegar er innri leið sem gerir ráð fyrir að Sundabraut verði að mestu leyti lögð á fyllingum og það er sú leið sem Vegagerðin hefur verið fylgjandi. Eins og hv. þingmenn vita er gert ráð fyrir fjárveitingu til þeirrar framkvæmdar á samgönguáætlun. Hér er auðvitað um gríðarlega stórt verkefni að ræða og ákaflega mikilvægt, ekki bara fyrir íbúa Reykjavíkurkjördæmanna heldur sömuleiðis fyrir alla þá sem eiga leið inn og út úr borginni. Ég verð hins vegar að segja að mér finnst heldur hafa þokast síðustu missirin. Þess vegna spyr ég hæstv. samgrh.: Hvað líður undirbúningi að gerð Sundabrautar í Reykjavík?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að gefa mér tækifæri til að svara þessari fyrirspurn. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda eru margir áhugasamir um að bæta úr hvað varðar samgöngur á þeirri leið sem Sundabrautin á að taka til. En það er alveg ljóst að við erum fyrst og fremst að tala um fyrsta áfanga, þ.e. kaflann yfir Kleppsvík. Þegar fólk talar um Sundabrautina, þá horfa mjög margir til þess að Sundabrautin hljóti að liggja frá nánast af Kjalarnesinu og yfir alla voga og víkur, allt til þess svæðis sem við erum að tala um sem fyrsta áfanga. En svar mitt við fsp. hv. þm. er að vinnuhópur Vegagerðarinnar og borgarverkfræðings í Reykjavík er að ljúka gerð skýrslu um mat á umhverfisáhrifum fyrsta hluta Sundabrautar, þ.e. kaflans yfir Kleppsvíkina. Í skýrslunni er gerð grein fyrir tveimur meginleiðum yfir Kleppsvík, svokallaða innri leið við Kleppsmýrarveg og ytri leið sem tengist Sæbraut við Holtaveg. Á innri leiðinni er gert ráð fyrir einni útfærslu, að Sundabraut verði lögð á fyllingu stærstan hluta leiðarinnar en þó yrðu brýr næst landi, bæði að norðan og sunnan. Á ytri leiðinni er gert ráð fyrir þremur mismunandi útfærslum, þ.e. brú í 50 metra hæð yfir sjávarmáli, botngöngum og jarðgöngum. Vegagerðin hefur lýst sig fylgjandi innri leiðinni fyrst og fremst vegna þess að hún er mun ódýrari en allar ytri útfærslurnar og skilar meiri arðsemi. Reykjavíkurborg hefur hins vegar ekki til þessa verið reiðubúin til að taka formlega afstöðu með tiltekinni leið. Það hefur verið venja að leggja fyrir Skipulagsstofnun einn valkost sem vilja framkvæmdaraðila og jafnframt hafi verið gerð grein fyrir öðrum kostum þegar matsskýrslur vegna ákveðinna framkvæmda hafa verið lagðar inn til stofnunarinnar til afgreiðslu í samræmi við lög um mat á umhverfisáhrifum. Þetta þekkir hv. fyrirspyrjandi afskaplega vel eftir að hafa starfað í umhvrn. Svo sem að framan getur hefur Reykjavíkurborg ekki mótað afstöðu sína varðandi legu Sundabrautar. Æskilegt væri að sú afstaða lægi fyrir áður en matsskýrslunni er skilað. Verkhönnun og mat á umhverfisáhrifum gæti tekið tvö til þrjú ár eftir að leið og útfærsla hefur verið valin. Þannig að allt er þetta spurning um nokkuð langan tíma. Þarna er um afskaplega vandasamt og umfangsmikið verk að ræða hvað varðar hönnun og alla skipulagsþætti og undirbúning. Samkvæmt samgönguáætlun 2003--2014 eru áætlaðar til framkvæmdarinnar 500 milljónir á árunum 2003--2006 og síðan eru 800 milljónir á næsta tímabili og 2,5 milljarðar á síðasta tímabili samgönguáætlunarinnar. Eins og sést af þessu og í ljósi þess að við erum að tala um framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar sem fólk leggur mikla áherslu á en kostar heilmikla fjármuni þá segir það okkur að margt verkið er að vinna á sviði samgöngumála og þau eru ærið kostnaðarsöm. Hér hafa síðustu dagana verið lagðar fram m.a. tillögur og hugmyndir um jarðgöng og fleiri áform um úrbætur í samgöngumálum þjóðarinnar, þannig að ekki vantar áhuga hv. þingmanna fyrir því að bæta samgöngukerfið, enda er það fullkomlega eðlilegt, því það að bæta samgöngukerfið er með allra hagkvæmustu fjárfestingum sem við förum í.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum er ákaflega brýnt. Oft er talað eins og Sundabrautin sé mál Reykvíkinga en það er ekki svo. Sundabrautin er ekki síður mál þeirra sem eru staddir á landsbyggðinni og þurfa að komast á skjótan og öruggan hátt til höfuðborgarinnar. Þess vegna tel ég mikilvægt að góð sátt náist um þessa framkvæmd. Ég vil svo segja að ég er þeirrar skoðunar að fara eigi hina svokölluðu ytri leið þó að ég hafi ekki beinlínis skoðun á því hvern hinna þriggja valkosta eigi að taka. Ég tel að frá náttúrufarslegu sjónarmiði sé það best, en það er að sönnu dýrast. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki mögulegt að flýta þessari framkvæmd og hraða henni allverulega með því að fara leið einkaframkvæmdar. Ég vek eftirtekt á því, herra forseti, að aðstandendur Reykjavíkurlistans allir hafa með einum eða öðrum hætti lýst því yfir að þeir væru viljugir til þess að skoða þá leið.

Herra forseti. Síðasti ræðumaður sagði að þetta væri ekki mál Reykvíkinga einna. Málið er þó þannig að það er Reykvíkinga að ákveða vegarstæði yfir Kleppsvíkina, hvar eigi að fara og þar stendur hnífurinn í kúnni. Þegar menn tala um að það taki langan tíma, þá er það fyrst og fremst þetta sem er vandamálið. Og þegar menn tala um hábrú, að það sé náttúrufarslega best, þá spyr ég: Er það eðlilegt að hengja allt þetta járnarusl 50 metrum fyrir ofan sjávarmál til að búa til einhverja brú sem er a.m.k. 3--4 milljörðum dýrari en innri leiðin sem við höfum talað um? Það er hin eðlilega leið. Hér er stórmál á ferðinni. --- Því miður hafa þeir sem vilja taka þátt í umræðunni aðeins eina mínútu. Ég vil þó segja að lokum, virðulegi forseti, að þegar menn tala um fyrsta áfanga, þá er það rétt sem kom fram hjá hæstv. samgrh. að hér erum við að tala um áfanga yfir Kleppsvík og að svokölluðum Hallsvegi. Þannig að fyrsti áfangi er nú ekki lengri en þetta. En ég tek undir með þeim sem hér tala, það liggur á þessari framkvæmd og við þurfum auðvitað að komast að niðurstöðu og vinna þetta verk í sátt og samlyndi, svo mikilvæg sem Sundabrautin er.

Virðulegi forseti. Ég vil leggja nokkur orð í belg um þetta mikilvæga mál sem við erum að ræða. Það er hárrétt sem hér hefur komið fram að þetta er ekki síður hagsmunamál þeirra sem búa utan Reykjavíkursvæðisins en þeirra sem hér búa. Og ég ætla að minna hæstv. samgrh. á að Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi hafa ályktað a.m.k. einu sinni um mikilvægi þess að umrædd framkvæmd komist í gagnið sem allra fyrst. Varðandi það að aðeins sé um byrjunaráfanga að ræða, þá finnst mér eðlilegt og æskilegt að fólk horfi á heildina því eins og þetta liggur í framtíðinni þá skiptir þetta okkur öllu máli. En ég hvet til þess að þessu verði komið á sem allra, allra fyrst.

Herra forseti. Þetta er geysilega stór og mikilvæg framkvæmd og brýn fyrir allt landið. Við vitum að vegakerfið við höfuðborgina er að springa. Erfitt er að komast út úr borginni og inn í hana á álagstímum. Þetta er því mjög nauðsynlegt verk sem verið er að fara í. Og þetta er dýr framkvæmd en það má ekki bara hugsa um að fara ódýrustu leiðina þegar vegarstæðið er ákveðið. Ljóst að borgaryfirvöld og bæði meiri og minni hluti voru á því að fara ytri leiðina, það er vitað, a.m.k. fyrir síðustu kosningar. Og við verðum líka að hugsa til öryggismálanna. Ytri leiðin er öruggari miðað við það hvar hún kemur inn í borgina og þess vegna ef þarf að fara að taka afstöðu, þá þarf að gera umhverfismat á báðum leiðum, þannig að auðveldara verði að taka endanlega afstöðu um það hvar brúin eða leiðin á að liggja. Ég hvet því hæstv. ráðherra eins og ég hef gert áður að láta gera umhverfismat á báðum leiðunum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin. Það er ánægjulegt að vita til þess að vinna skuli vera hafin við mat á umhverfisáhrifum á fyrsta áfanga leiðarinnar. Ég held að það sé í sjálfu sér enginn ágreiningur um að þverun Kleppsvíkur er eingöngu fyrsti áfangi af Sundabraut en hér er um gríðarlega umfangsmikið verkefni að ræða eins og ég gat um í fyrri ræðu minni. Ég tel á sama hátt mikilvægt, ekki bara fyrir okkur Reykvíkinga, heldur líka fyrir þá sem hingað eiga leið, að þeirri framkvæmd verði hraðað sem kostur er. Ég vil í þeim efnum brýna hæstv. samgrh. til að flýta nú framkvæmdinni sem mest hann má og m.a. skoða hagkvæmni og kosti einkaframkvæmdar í þessum efnum. Ég vil síðan þakka hv. þingmönnum fyrir þá góðu umræðu sem verið hefur í dag um samgöngumál í Reykjavík, hún er þörf og mætti verða að reglulegum viðburði hér í sölum Alþingis.

Herra forseti. Það er hárrétt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði í ræðu sinni að Sundabrautin er ekki eingöngu mál Reykvíkinga. Þetta er meginumferðaræð framtíðarinnar vegna þeirra miklu flutninga sem eru að og frá höfuðborginni og að aðalútflutningshöfnum landsins. Hins vegar er á það að líta að huga þarf að fleiri framkvæmdum. Þess vegna er úr mjög vöndu að ráða þegar verið er að forgangsraða og því er það að við tökum til meðferðar hér samgönguáætlun. Á næsta ári verður hún til endurskoðunar og umræðu næsta haust væntanlega þegar lögbundin endurskoðun á henni fer fram. Þannig að á næsta ári verða væntanlega miklar umræður um allar þessar framkvæmdir. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði hvort ekki mætti flýta framkvæmdinni með því að taka upp einkaframkvæmd, þ.e. fjármögnun, með því að taka gjald fyrir notkun mannvirkisins. Ég tel að það komi vel til greina að leita slíkra leiða til að hraða framkvæmdinni. En það er alveg ljóst að við þyrftum þá að horfa á leiðina alla, eins og hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir vakti athygli á, það er mikill áhugi fyrir því. En þar er um feiknarlega kostnaðarsama framkvæmd að ræða sem verður auðvitað að taka tillit til. En ég fagna þessari umræðu og heyri að ég á hér mjög marga stuðningsmenn sem vilja taka á samgöngumálum með samgrh.

Herra forseti. Árni Steinar Jóhannsson, sem sat hér sem varamaður á þingi fyrir stuttu, lagði fram fsp. varðandi GSM-farsímaþjónustuna sem ég tek að mér að bera hér fram til hæstv. samgrh. Samkeppnishæfni búsetu og atvinnulífs er mjög háð nútímafjarskiptum og notkun GSM-farsíma hefur breiðst hratt út, einkum meðal ungs fólks og í viðskiptalífinu. Samkvæmt upplýsingum frá Póst- og fjarskiptastofnun frá því í fyrra var áætlað að það væru um 235 þús. GSM-farsímanúmer í notkun hér á landi. Það að svæði í byggð séu í GSM-símasambandi er í hugum fjölmargra einn af mælikvörðum á það hvort við séum í nútímasamfélagi eða ekki. GSM-símasamband er mikilvægt fyrir eflingu ferðaþjónustu og viðskipta í hinum dreifðu byggðum landsins. Ferðafólk og vegfarendur vítt og breitt um landið treysta orðið á að í byggð og á helstu þjóðvegum sé GSM-símasamband. Það er því gríðarlegt hagsmunamál fyrir atvinnulífið og alla íbúa þessa lands að eiga greiðan og öruggan aðgang að nútímafjarskiptum, annað felur í sér mismunun. Gagnvart svo mikilvægri almannaþjónustu sem GSM-símafjarskipti eru er mikilvægt að allir íbúar landsins eigi þar aðgang að og búi við jafnrétti hvað það varðar. GSM-fjarskiptin tryggja samkeppnishæfni búsetu og atvinnulífs hér á landi. Það skiptir því miklu máli hversu hratt og öflugt er unnið að útbreiðslu GSM-stöðvanna til að ná þessum markmiðum sem ég hef hér lýst. Þess vegna leyfi ég mér að bera fram eftirfarandi spurningar til hæstv. samgrh.: 1. Hversu margar GSM-stöðvar hefur Landssíminn sett upp til að þétta farsímakerfið sl. fjögur ár? 2. Hver eru áform Landssímans um uppsetningu farsímastöðva næstu tvö árin? 3. Hvenær má búast við að GSM-samband náist alls staðar á þjóðvegi 1? Ég vil ítreka, herra forseti, að fjöldi áskorana og fyrirspurna víðs vegar að af landinu berst einmitt um farsímamálin, um GSM-þjónustuna, og þetta er það mál sem brennur hvað heitast á íbúum vítt og breitt um landið. Því er afar mikilvægt að við vitum hvers er að vænta og hvort átak sé í undirbúningi varðandi GSM-þjónustuna í landinu.

Herra forseti. Ég dreg í efa orð hv. þingmanns um að farsímaþjónusta brenni heitast á íbúum landsbyggðarinnar þó að það séu margir áhugasamir um að farsímakerfið verði bætt. Vegna þessarar fsp. sem og margra annarra sem komið hafa fram á Alþingi skal tekið fram, eins og ég hef marg\-ítrekað, að Landssími Íslands er hlutafélag sem lýtur reglum einkaréttar og starfar á hörðum samkeppnismarkaði. Réttur þingmanns til upplýsinga nær aðeins til þeirra málefna sem geta talist opinber. Stjórnir hlutafélaga sem eru að hluta eða öllu leyti í eigu ríkisins meta hvaða upplýsingar um rekstur og starfsemi félagsins skuli fara leynt vegna viðskiptahagsmuna þess. Hér er fyrirspyrjandi að leita svara við spurningum sem Landssími Íslands telur að ekki verði upplýst um að fullu vegna hagsmuna þess á samkeppnismarkaði. Svör Landssíma Íslands við þessari fsp. sem og öðru frá ráðuneytinu er lúta að GSM-kerfinu verða því aðeins almenns eðlis. Hv. þm. spurði í fyrsta lagi: Hversu margar GSM-stöðvar hefur Landssíminn sett upp til að þétta farsímakerfið sl. fjögur ár? Fyrirtækið hefur fjárfest vel á annan milljarð í dreifikerfinu á síðustu fimm árum þannig að þarna er um að ræða verulega miklar fjárfestingar. Í annan stað spyr hv. þm.: Hver eru áform Landssímans um uppsetningu farsímastöðva næstu tvö árin? Af hálfu Landssíma Íslands hefur að undanförnu verið lögð áhersla á að efla og styrkja dreifikerfið þar sem fyrirtækið er nú þegar með starfsemi, þ.e. á þéttbýlustu svæðunum, auk þess sem það hefur komið upp sendum við helstu orlofshúsasvæðin. Landssími Íslands hefur ekki frekar en önnur fjarskiptafyrirtæki gefið upp áætlanir um að stórbæta skilyrði GSM-farsímanotenda enda er erfitt að finna möguleika til stækkunar sem líklegir eru til að skila fyrirtækinu fullnægjandi arðsemi samkvæmt upplýsingum frá fyrirtækinu. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: Hvenær má búast við að GSM-samband náist alls staðar á þjóðvegi 1? Samkvæmt upplýsingum frá fjarskiptafyrirtækjunum virðast ekki vera uppi fyrirætlanir um frekari uppbyggingu dreifikerfisins á þjóðvegi 1 að öllu óbreyttu. Vegagerðin er hins vegar með tilraunverkefni í gangi í samvinnu við Verkfræðistofnun Háskóla Íslands sem miðar að hagkvæmari lausnum í þéttingu GSM-sambands við þjóðveg 1 og á fjölförnum fjallvegum landsins. Framhaldið ræðst af niðurstöðu verkefnisins sem hugsanlega gæti leitt til til útboða síðar. Það er alveg ljóst að farsímakerfið er afar mikilvægt fyrir vegfarendur vegna öryggismála, ekki síst að vetri, þannig að auðvitað hljótum við að vonast til að tæknin hjálpi okkur og auðveldi þar með símafyrirtækjunum að byggja upp kerfi sín. Samgrn. mun fylgjast grannt með þessu og hvetja til aukinnar útbreiðslu. Það liggur alveg fyrir að það er vilji minn að uppbygging kerfisins verði sem hröðust. Þess vegna hefur Vegagerðinni verið falið að leita leiða til að finna hagkvæmari lausnir. Fjarskiptafyrirtækin verða síðan að feta í það fótsporið og ég vænti þess að á þessu verði ráðin bót hvað varðar fjölfarnar leiðir og fjölfarna ferðamannastaði fyrir utan mesta þéttbýlið allt í kringum landið þannig að við getum búið við sem allra besta og öruggasta þjónustu á sviði fjarskiptanna.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að GSM-farsímakerfið er orðið það símkerfi sem langflestir Íslendingar nota og gemsinn er orðinn það tæki sem okkur þykir sjálfsagt að hafa um hönd. Ekki veit ég hvernig hv. þm. færu að ef þeir hefðu ekki þennan gemsa sinn upp á vasann, svo sjálfsagður þykir hann. Íbúum hinna dreifðu byggða þykir einnig eðlilegt að hafa aðgang að þessu farsímakerfi og eins og hér hefur komið fram er GSM-tenging mjög mikilvæg hvað varðar atvinnustarfsemi og þá sérstaklega ferðaþjónustu. Mér finnst ástæða til þess að líta á uppbyggingu þessa nets út frá öryggissjónarmiðum, sérstaklega á þjóðvegi 1. Ég vona að enginn þurfi að upplifa það sem ég varð fyrir, að koma að mjög alvarlegu slysi sem reyndist banaslys, þar sem ekki var hægt að ná sambandi, hvorki með GSM- né NMT-tæki.

Virðulegi forseti. Hæstv. samgrh. lítur á þessa fjarskiptaþjónustu, GSM-þjónustuna, sem viðskiptamál. Ég er algjörlega ósammála hæstv. ráðherra þar, það eru öryggismál og þjónustumál að koma upp þessari GSM-farsímaþjónustu um allt land. Hæstv. ráðherra er bæði yfirmaður fjarskipta og einnig færist stór hluti öryggismála til hæstv. ráðherra þannig að ég vil biðja hæstv. ráðherra að endurskoða þessa afstöðu sína og vita hvort ekki megi gera GSM-þjónustuna að öryggis- og þjónustumálum í staðinn fyrir arðsemis- og viðskiptamál, eins og hann lagði hér upp, að það væri ekki hægt að setja upp GSM-senda nema þar sem þeir skiluðu arði og það væri viðskiptaleyndarmál hvenær GSM-símasamband kæmi inn um dali, út um Vestfirði og vítt og breitt um landið. Ég er bara algjörlega ósammála því að það geti verið viðskiptaleyndarmál hvenær slík almannaþjónusta verður byggð upp. Eigum við að horfa upp á það að byggð sé upp tvöföld þjónusta á suðvesturhorninu? Bæði símafyrirtækin keppast um að byggja upp GSM-senda hér í stórþéttbýlinu þar sem, já, arðsemin er mest. Þar keppast þau hvert við annað og er komið tvöfalt kerfi af símsendum á þessu svæði meðan önnur svæði landsins eru gjörsamlega höfð út undan vegna þess að þau svara ekki þeirri arðsemiskröfu sem uppi er. Ég skora á hæstv. samgrh. að endurskoða gjörsamlega stefnuna í fjarskiptamálum, að litið verði á GSM-þjónustuna sem öryggisþjónustu og almannaþjónustu sem eigi að byggjast upp með skipulögðum hætti, og eins hratt og nokkur kostur er, en ekki vera að horfa í það hvort þetta sé viðskiptaleyndarmál eða arðsemissjónarmið. Þetta er þjónustumál og þetta er öryggismál.

Virðulegi forseti. Afstaða þingmannsins til viðskipta er mjög sérstök. Það verður auðvitað ekkert undan því vikist að viðurkenna að við værum ekki með farsíma í vasanum, hæstv. forseti, nema vegna þess að grundvöllurinn að þeirri framleiðslu var á forsendum viðskipta. Það verður að líta á þessi mál þannig að þeir sem fjárfesta, hvaða fyrirtæki sem er, þurfa að fá eitthvað fyrir sinn snúð. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þingmanni um að fjarskiptakerfið, og ég nefndi það sérstaklega, er auðvitað partur af því að auka öryggi og bæta þjónustu, það liggur alveg ljóst fyrir. Hv. þm. getur samt ekki talað á Alþingi um þessi mál eins og það skipti akkúrat engu máli hvað hlutirnir kosta.  Tækninni fleygir hratt fram og það er alveg ljóst að hún hjálpar okkur með þetta. Ég er sannfærður um að fjarskiptafyrirtækin munu í vaxandi mæli sjá hag sínum best borgið með því að byggja fjarskiptakerfið og farsímakerfið upp um landið allt. Stærstu viðskiptaaðilarnir gera eðlilega þær kröfur til símafyrirtækjanna að þeir geti náð símasambandi hvar sem er á landinu. Sú krafa á auðvitað að koma frá þeim sem eru að kaupa þjónustuna gagnvart símafyrirtækjunum að þjónustan sé veitt sem víðast, í þessu tilviki fyrir farsímanotkunina. Allt ber þetta að sama brunni. Við verðum að treysta því að fjarskiptafyrirtækin sjái sér hag í að auka þjónustuna.

Virðulegi forseti. Í nýliðinni kjördæmaviku vakti það sérstaka athygli mína að nær allir fulltrúar minni sveitarfélaganna ræddu um og kvörtuðu yfir því að hafa ekki eðlilegt nútímanetsamband. Hér á ég auðvitað við almennilegt og hraðvirkt netsamband sem allir krefjast nú til dags, m.a. til að skapa jafnrétti til náms. Landsbyggðarfólk krefst þess að börn þess og unglingar sitji við sama borð og að tæknihindranir og/eða viljaleysi stjórnvalda hindri það ekki, eins og neitun Landssímans á lagningu ljósleiðara til ýmissa staða, t.d. til Raufarhafnar, er gott dæmi um, svo og að Landssíminn skuli ekki bjóða upp á ADSL-tengingar í sveitarfélögum sem hafa færri en 500 íbúa. Íbúar lítilla byggðarlaga gera sem sé kröfu til þess að svona hraðahindranir hamli ekki menntun barna þeirra og um leið þátttöku þeirra í netvæðingunni og t.d. möguleikum þeirra sjálfra til að stunda fjarnám í heimabyggð sinni. Spyrja má hvort unglingar þeirra svæða sem ekki búa við almennilega netvæðingu og hraða hafi fengið sama undirbúning til framhaldsnáms. Ég fullyrði að svo sé ekki. Þess vegna, virðulegi forseti, er þetta mikið jafnréttismál sem þolir ekki neina frekari bið. Hæstv. ríkisstjórn verður á einn eða annan hátt að koma með fjármagn til þessa verks, annaðhvort með því að skylda Landssímann til að koma með pening eða veita fé beint úr ríkissjóði. Er ekki Landssíminn landssími allra landsmanna? Í Hrísey hefur verið settur upp búnaður fyrir netsamband um gervihnött sem lofar mjög góðu. Sá galli er á gjöf Njarðar að þeir sem taka tengingu verða að greiða fyrir allan stofnbúnað sjálfir og sá kostnaður var í kringum eina og hálfa milljón króna. Rekstrarkostnaður kerfisins er hins vegar athyglisverður, þ.e. aðeins um 55 þús. kr. á mánuði með þjónustusamningi sem gerir um 1.100 kr. á mánuði miðað við 50 notendur. Hríseyjardæmið sem og sú lausn sem var sagt frá í Morgunblaðinu í dag frá Grímsnes- og Grafningshreppi eru athyglisverðar nýjungar og lausnir fyrir hinar minni og dreifðu byggðir. En hver á að borga stofnkostnaðinn? Ríkið, Landssíminn eða íbúar þessara litlu byggðarlaga? Ég er viss um hver eigi að borga það, það er ríkið eða Landssíminn. Landssíminn sér um allan stofnkostnað í stærri bæjum og ég tel að hann eigi að gera það líka í minni bæjum og fara þar með eftir jafnræðisreglu. Þess vegna, virðulegi forseti, hef ég leyft mér að leggja fram svohljóðandi fsp. til hæstv. samgrh.: 1. Hvernig hyggst ráðherra tryggja íbúum sveitarfélaga með færri íbúa en 500 ADSL-tengingu við internetið nú þegar fyrir liggur að Landssíminn hyggst ekki ráðast í nauðsynlegar fjárfestingar til að svo verði? 2. Hefur ráðherra látið kanna hvort netsamband um gervihnött sé hagkvæm lausn fyrir fámenn byggðarlög og ef svo er, er hann þá tilbúinn til að beita sér fyrir því að Landssíminn bjóði slíka þjónustu? Er hann ella tilbúinn til að leggja fram pening á einn eða annan hátt, Landssíminn eða ríkissjóður?

Herra forseti. Eins og þekkt er hefur þróun á sviði fjarskipta verið mjög hröð hér á landi. Stjórnvöld hafa það að meginmarkmiði að tryggja hagkvæm, aðgengileg og örugg fjarskipti. Með frelsi í fjarskiptum hafa komið fleiri fyrirtæki sem keppa á þessum markaði. Nú er hafin undirbúningsvinna við gerð áætlunar sem mun fela í sér stefnumótun á sviði fjarskipta á Íslandi fyrir árin 2004--2010. Ég geri ráð fyrir því að skipa sérstaka verkefnisstjórn til að vinna að áætlun sem gert er ráð fyrir að verði lokið um mitt næsta ár. Verkefnisstjórninni er ætlað að leggja áherslu á að fá sem flest sjónarmið inn í umræðuna, bæði frá fagaðilum og leikmönnum, sem stuðli að því að ná áðurtöldum markmiðum. Þessi fsp. er því ágætt innlegg í þá vinnu. Hv. þm. Kristján Möller spyr í fyrsta lagi: Hvernig hyggst ráðherra tryggja íbúum sveitarfélaga með færri íbúa en 500 ADSL-tengingu við internetið nú þegar fyrir liggur að Landssíminn hyggst ekki ráðast í nauðsynlegar fjárfestingar til að svo verði? Spyrja má hvort það sé hlutverk ráðherra að tryggja ADSL-tengingu. Fyrirspyrjandi spyr eins og ADSL sé eini kosturinn til internettengingar en svo er sem betur fer ekki. Í dag eru takmarkanir á því hvar hægt er að bjóða slíkar tengingar í gegnum fastlínukerfi eins og þessi sem Landssíminn rekur. Þessar takmarkanir ráðast annars vegar af fjarlægð frá símstöð, sem getur mest orðið 3,5--5 km, hins vegar takamarkast þetta af kostnaðinum við að koma upp nauðsynlegum búnaði í símstöðvunum. Landssíminn hefur metið það svo að til að þetta borgi sig þurfi sveitarfélög að hafa a.m.k. 500 íbúa eða fleiri, eða 20 notendur. Þegar hefur verið lagt í verulegar fjárfestingar af hálfu Landssímans til þess að gera þeim sem eru utan ADSL-tenginga mögulegt að tengjast netinu með ISDN-tengingu eins og lög gera ráð fyrir, og nú ISDN Plús, sem nefnt er svo, sem hentar flestum mjög vel og er verulega góður kostur fyrir alla almenna notkun þó að ekki sé um sítengingu að ræða hvað varðar ISDN. Það mikilvæga í málinu er að á síðustu missirum hafa ný fyrirtæki verið að ryðja sér til rúms á þessum markaði. Má þar nefna til sögunnar Svar ehf. sem veitir til að mynda Hríseyingum internetþjónustu í gegnum gervihnött, Snerpu sem veitir internetþjónustu með örbylgjusambandi frá Ísafirði og eMax sem í gær opnaði fyrir háhraðanetsamband í Grímsnes- og Grafningshreppi. Þessi þróun þýðir að sem betur fer hefur markaðurinn leyst þær þarfir sem eru fyrir hendi hvað varðar internetsambönd í dreifðari byggðum og það er tilhlökkunarefni að fylgjast með áframhaldandi uppbyggingu þessara fyrirtækja og annarra sem starfa á sama vettvangi. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Hefur ráðherra látið kanna hvort netsamband um gervihnött sé hagkvæm lausn fyrir fámenn byggðarlög og ef svo er, er hann þá tilbúinn til að beita sér fyrir því að Landssíminn bjóði slíka þjónustu? Ráðherra er kunnugt um þessa möguleika og þekkir, eins og fram kom í svari mínu hér að framan, dæmi þar sem sveitarfélög hafa farið þessa leið til netaðgangs, samanber Hrísey. Það er ljóst að stórlækkað verð á tengingum gegnum gervihnetti er að gera internetaðgang með því móti að spennandi valkosti og er þar að auki að verða samkeppnisfært við beinlínutengingar. Ráðuneytið mun fylgjast með þessari þróun sem og annarri þróun í fjarskiptum en það er ljóst að möguleikum notenda, sérstaklega á landsbyggðinni, til nettengingar er að fjölga sem betur fer. Varðandi seinni hluta spurningarinnar er ljóst að ráðherra getur ekki beitt sér fyrir því að einstök símafyrirtæki bjóði slíka þjónustu. Nú þegar er á markaði a.m.k. eitt fyrirtæki sem sérhæfir sig í gervihnattatengingum og er að fóta sig í samkeppni við stærri fjarskiptafyrirtæki. Fyrirtæki sem ryðja nýjar brautir eiga skilið lof og hvatningu stjórnvalda en ekki að stjórnvöld leggi stein í götu þeirra með því að leggja eingöngu áherslu á viðskipti sem Landssíminn á að geta boðið. Landssíminn er öflugt og gott fyrirtæki sem á hins vegar að hafa getu og metnað til að sinna þessari þjónustu um allt land en við eigum að gefa nýju fyrirtækjunum, minni fyrirtækjunum, bæði hvatningu og möguleika til þess að keppa við þessi stóru fjarskiptafyrirtæki.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda spurningarnar og ráðherra svörin og sérstaklega tek ég undir það sem ráðherra nefndi hér í restina, við eigum auðvitað að gefa öllum fyrirtækjum á þessu sviði möguleika á því að vera á þessum markaði. Ég vil aðeins draga inn í umræðuna skemmtilegt verkefni sem er í gangi. Það heitir UD, Upplýsingatækni í dreifbýli, og snýr að því að hagnýta kosti internetsins og tölvusamskipta fyrir bændur. Nú hefur verið í gangi fundaferð um landið á vegum UD-verkefnisins og Símans þar sem bændum eru kynntir kostir þess að tengjast tölvusamskiptum og þeim gert tilboð, einmitt með ISDN Plús módeminu. Það sem þetta hefur í för með sér er að eftirspurn til sveita mun vaxa mjög verulega og þess vegna er möguleiki á bættri þjónustu, m.a. með gervihnattasambandi eins og hv. þm. var að spyrja um.

Hæstv. forseti. Landssíminn hefur ákveðna þjónustuskyldu, það er alveg ljóst. Það sem hér hefur komið fram er að sífellt koma fram nýir möguleikar varðandi tengingu við internetið. Það sem skiptir þá máli er kostnaður og að aðgengi fólks, hvar sem það býr á landinu, sé svipað, sama hvaða tækni er notuð. Aðgengi að nettengingu skiptir máli hvað varðar jafnrétti til náms. Víða um land hefur það aðstöðuleysi sem fólk býr við í dag hamlað atvinnuþátttöku þess, sérstaklega á þeim stöðum þar sem atvinnutækifæri eru fábrotin og þar sem fólk þarf sjálft að skapa sér atvinnutækifæri sem það gæti oft gert í gegnum netið ef tenging væri til staðar.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft við mikilvægu byggða- og atvinnumáli og þakka ég hv. málshefjanda og ráðherra fyrir umræðuna. Kjarni málsins er sá að hið opinbera verður að koma að því, þ.e. Landssími Íslands, að tryggja hinum smærri og dreifðu byggðum fullt aðgengi að háhraðanettengingu. Þá gildir einu hvort menn fara með það í gegnum örbylgjusendi eða öðruvísi. Sú aðferð var notuð í Grímsnes- og Grafningshreppi og var kynnt vel í Morgunblaðinu. Margrét Sigurðardóttir sveitarstjóri þar segir það gjörbreyta öllum búsetuskilyrðum í því sveitarfélagi. Ef við tökum dæmi af Hrísey, þar sem það kostaði 1,5 millj. að koma tengingu á, spyr ég ráðherra: Finnst honum sanngjarnt að íbúarnir þar beri þann kostnað einir? Mitt svar er nei, að sjálfsögðu ekki. Það á að tryggja öllum litlu byggðunum, dreifðu byggðunum öllum, aðgengi að háhraðaneti, rétt eins og vatni og rafmagni í gamla daga. Þetta er algjört lykilatriði.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það sem ég vildi segja um þetta er að mér fannst hæstv. ráðherra tala eins og hann bæri litla ábyrgð á því hvernig þróunin yrði. Hann talaði um að þeir mundu fylgjast með og hann væri búinn að stofna einhverja verkefnisstjórn. Núna. Eftir alla þá umræðu sem farið hefur fram á undanförnum árum er hæstv. ráðherra að stofna einhverja verkefnisstjórn núna um þessa hluti. Ég held að hæstv. ráðherra þurfi að svara því á eftir hvort hann sé ekki tilbúinn til að standa við bakið á þeim aðilum sem eru að tryggja þetta samband. Mér er svo sem nokk sama hvort það er Landssíminn eða þeir aðrir aðilar sem hafa komið til og virðast geta gert þetta miklu ódýrara en Landssíminn. Það virtist koma í gegnum svör hæstv. ráðherra að Landssímanum hefði alls ekki verið ætlað að fara ódýru leiðirnar, þær hefðu verið handa einhverjum öðrum. Líklega hefur verið einhver skýring á því öllu saman.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, og þeim þingmönnum sem tóku hér þátt í umræðunni. Það má ekki misskilja mál mitt þannig að ég sé ekki tilbúinn til að gefa nýjum vaxandi fyrirtækjum séns. Fsp. mín var alls ekki um það og ég tek skýrt fram að það eru þau sprotafyrirtæki sem ryðja veginn meðan stóri bróðir, Landssíminn, sat eftir og boraði kannski bara í nefið á sér eða klóraði sér í hausnum. Það er grundvallaratriði að hér fleygir fram nýrri tækni og tæknilausnir verða ódýrari og ódýrari og geta passað vel fyrir þessi litlu byggðarlög sem ég hef verið að tala um. Annað er svo aftur fjármagnið í að kaupa þessi tæki og tól til að setja þau upp á viðkomandi stað, hvort sem menn ætla að fara í gegnum gervihnött eða með örbylgjusambandi með einu eða öðru fyrirtæki, mér er alveg sama hvaða fyrirtæki það er. Þetta er grundvallaratriði. Þess vegna ítreka ég þá spurningu sem ég lagði fyrir í fyrri ræðu minni, hvort hæstv. ráðherra vilji ekki beita sér fyrir því innan ríkisstjórnar að Landssíminn eða með sérstöku fé frá ríkissjóði, kannski af arðgreiðslum Landssímans til ríkissjóðs, verði gengið í það sem þarf í þessum 30--50 litlu þéttbýlisstöðum sem eftir eru. Þetta er grundvallaratriði. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég reikna ekki með því og hef aldrei látið mér detta í hug að það þyrfti að setja af stað nýja verkefnisstjórn til að vinna í þessu máli. Það þarf ekki fleiri nefndir. Landsbyggðarfólk sem bíður eftir þessari tæknibyltingu lifir ekki á fleiri nefndum eða fleiri skýrslum. Landsbyggðarfólk bíður eftir aðgerðum og það er það sem við erum að kalla eftir, virðulegi forseti.

Herra forseti. Það er bæði skemmtilegt en umfram allt skondið hvernig hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar reyna að hlaupa uppi og reyna að komast fram úr þróuninni. Það er þekkt að fjarskiptabyltingin á Íslandi er ævintýri líkust  Mér er alveg ljóst og sennilega miklu betur en hv. þingmönnum, mörgum hverjum, að það þarf að bæta úr þessum fjarskiptum og að því er unnið og ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því að svo verði áfram, en við eigum ekki að taka fram fyrir hendurnar á fólkinu sem er að bjarga sér sjálft. Af hverju skyldum við gera það? Ég fagna því og var viðstaddur í Grímsnes- og Grafningshreppi í gær þegar íbúarnir voru að fagna ákvörðun sinni um að byggja upp í samstarfi við fjarskiptafyrirtæki þessa fínu, öflugu þjónustu. 

Virðulegi forseti. Ég held að flestum sé ljóst að Almannaskarð í Austur-Skaftafellssýslu hefur verið einn hættulegasti kafli á þjóðvegi 1 --- hringveginum en sem betur fer hafa ekki orðið þar ýkja mörg slys þótt þess sé skemmst að minnast að á liðnu sumri varð þar hörmulegt slys þegar eldri hjón létust er bifreið þeirra fór út af veginum og hafnaði tugum metra neðan við þjóðveginn um Almannaskarð. Það var því fagnaðarefni þegar fréttir bárust af því fyrr á þessu ári að 500 millj. kr. yrði varið til gangagerðar um Almannaskarð í sérstöku átaksverkefni í vegamálum. Nú vil ég inna hæstv. samgrh. eftir því hvar þetta verkefni er á vegi statt og hvort umræddar 500 millj. dugi til lúkningar á verkinu og þá hvort aðrir viðbótarfjármunir séu fyrirliggjandi í ljósi þess að áætlanir hafa gefið til kynna að verkið gæti kostað allt að 800 millj. kr. Þess vegna spyr ég um það hvenær stefnt sé að því að bjóða verkið út, hvenær framkvæmdir geti hafist og hvenær reiknað sé með því að þeim ljúki. Á þskj. 482 þar sem þessar fyrirspurnir koma fram leita ég enn fremur eftir upplýsingum um stöðu safnvega til sögufrægra staða, m.a. þar sem samgöngur eru erfiðar. Í vegáætlun eru eyrnamerktir fjármunir til slíkra verkefna en jafnframt er ljóst að þeir duga skammt til að gera ferðamönnum kleift að komast með góðu móti að ýmsum mikilsverðum og eftirsóttum stöðum á landinu. Ég get tekið dæmi úr minni heimasveit þar sem er t.d. sá sögumerki staður Hlíðarendi og sá staður sem ég bý á, Breiðabólstaður í Fljótshlíð, og sömuleiðis Bergþórshvoll og fleiri væri hægt að nefna. Ljóst er að ferðamennska er vaxandi atvinnugrein á landsbyggðinni og því mikilvægara en nokkru sinni fyrr að gera þá þjónustu eins vel úr garði og kostur er. Góðar og greiðar samgöngur eru augljóslega lykilatriði í þessum efnum og þar sem hæstv. samgrh. hefur einnig yfir ferðamálum að segja er fróðlegt að heyra viðhorf hans til stöðu samgöngumálanna í því samhengi og þess vegna spyr ég: Hyggst ríkisstjórnin auka fjárveitingar til framkvæmda við safnvegi til sögufrægra staða sem búa við vegleysur og ef svo er, hvenær?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessa fyrirspurn og að fá tækifæri til þess að svara henni. Fyrst er spurt: ,,Hvenær mun gangagerð í gegnum Almannaskarð hefjast og hvenær er fyrirhugað að opna göngin?`` Því er til að svara að jarðgöng um Almannaskarð verða boðin út núna fyrir miðjan desember árið 2003. Reiknað er með að framkvæmdir hefjist fyrir mitt árið 2004 og það er miðað við að göngin verði opnuð fyrir umferð í júnímánuði árið 2005. Í annan stað er spurt: ,,Hyggst ríkisstjórnin auka fjárveitingar til framkvæmda við safnvegi til sögufrægra staða sem búa við vegleysur og ef svo er, hvenær? `` Safnvegir teljast til þjóðvega og eru skilgreindir á eftirfarandi hátt í 8. gr. vegalaga: ,,Safnvegir tengja einstök býli, stofnanir o.fl. við tengivegi eða stofnvegi. Til safnvega teljast: Vegir að öllum býlum sem búseta er á og ekki eru tengd með stofnvegi eða tengivegi. Vegur samkvæmt þessum lið skal þó aldrei teljast ná nær býli en 50 m ef hann endar þar eða vera inni í þéttri byggð ef vegakerfi þar er styttra en sem svarar 50 m fyrir hvert býli eða íbúð. Vegir að kirkjustöðum, opinberum skólum og öðrum opinberum stofnunum í dreifbýli og í þéttbýli með minna en 200 íbúa.`` Samkvæmt framangreindri tilvitnun er ekki heimilt að taka vegi að sögufrægum stöðum í tölu safnvega nema þar sé búseta og þar af leiðandi ekki heimilt að veita fé af fjárveitingum til safnvega til slíkra vega að óbreyttum lögum. Ef um eyðibýli er að ræða er heimilt að veita fé til vegar að slíkum stað af fjárveitingum til svokallaðra styrkvega, sbr. 16. gr. vegalaga. Um slíkt þarf að sækja sérstaklega og verða umsækjendur að taka að sér veghald viðkomandi vega. Hvað varðar fjármuni til uppbyggingar þessa vegakerfis þá er vitnað til þess sem samgönguáætlun gerir ráð fyrir. Það er alveg ljóst að við þyrftum að leggja meiri fjármuni til uppbyggingar tengivega sérstaklega svo og margra safnvega einnig. En þarna er úr vöndu að ráða. Við höfum lagt áherslu á að bæta vegakerfið þar sem umferðin er mest og það má segja að það sé forgangsmál, þó að umferð sé verulega mikil á ýmsum tengivegum sem nauðsynlegt er að bæta úr. En fjárveitingar hverju sinni ráða þessari för og samgönguáætlunin skiptir síðan upp þeim fjármunum sem fjárlög ákveða hverju sinni.

Virðulegi forseti. Hér eru til umræðu mikilvæg mál eins og alltaf þegar talið berst að samgöngum og samskiptum. Og það er sérstaklega gleðilegt að fagna því að ráðherra lýsir því hér yfir og staðfestir að stefnt sé að því að opna göngin í Almannaskarði í júní 2005 af því að maður var farinn að óttast um að það færi fyrir göngunum um Almannaskarð eins og mörgum öðrum kosningaloforðum stjórnarflokkanna að þau yrðu ekki að veruleika, þannig að því ber að fagna sérstaklega að það kosningaloforð stendur þó svo að mörg önnur fái að frjósa úti í vetrinum og verði ekki að veruleika á fyrstu mánuðum þingsins. Eins mætti ræða um safnvegina til sögufrægra staða og þá lagabreytingu sem hæstv. samgrh. sagði að væri nauðsynleg til að svo mætti verða. Það eru margir sögufrægir staðir þar sem vegir eru vondir og þarf að ráða bót á sérstaklega og breyta þessum lögum.

Hæstv. forseti. Það er aldeilis ástæða til að fagna því að hér skuli menn ætla að standa við kosningaloforð sem gefið var með miklum bravúr fyrir kosningarnar. Mig langar í því sambandi að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki eigi að fagna þessu kosningaloforði sérstaklega af því að það er það fyrsta sem sést fyrir endann á í efndum á loforðum ríkisstjórnarinnar frá því að kosið var. Ég man alla vega ekki eftir neinu öðru sem gæti tekið þessu fram, að geta gert grein fyrir málinu á svo skýran og afdrifaríkan hátt eins og hér er gert, að málið er í höfn og það er nánast alveg ljóst hvenær framkvæmdum lýkur. Menn verða að eiga það sem þeir eiga og ég verð að viðurkenna það að ég tel ástæðu til að koma í ræðustól og fagna þeirri niðurstöðu sem liggur fyrir í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin. Það er ánægjulegt að það styttist í upphaf framkvæmda við Almannaskarð og ég vil leggja á það áherslu að þar gangi allt fljótt og vel fyrir sig. Vonandi að tilboð í verkið verði á þann veg að fyrirliggjandi fjármunir dugi til að ljúka því. Ef svo reynist ekki verða, má þá treysta því að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir viðbótarfjármagni til verksins þannig að það megi ganga fram með eðlilegum hætti? Hvað safnvegina varðar og tengingu þeirra við sögufræga staði sem laða að sér ferðamenn, þá er ljóst að þar þarf að taka mun myndarlegar á málum en gert hefur verið. Vissulega er ekki hægt að gera allt í einu en ekki væri fjarri lagi að sundurliða áætlun nokkur ár fram í tímann um einstök verkefni af þeim toga og að þau lægju fyrir þannig að heimamenn og aðrir þjónustuaðilar gætu lagað starfsemi sína að þeim veruleika. Hér eru mikilvæg mál á ferðinni sem nauðsynlegt er að gæta vel. Ef ég má grípa til eins dæmis þá sagði oddviti Rangárþings eystra mér að 3 millj. hefðu fengist frá Vegagerðinni til safnvegaframkvæmda og að 1,5 milljónir hefðu farið á einu bretti í ræsisgerð við einn veginn þannig að það var ekki mikið sem eftir var og vona ég að hæstv. samgrh. sjái sér fært að bæta úr þessu.

Herra forseti. Fyrst vil ég nefna að það er rétt sem fram kom hjá hv. 1. þm. Suðurk. að framkvæmdaáform við jarðgöngin í Almannaskarði benda til þess að þau verði kostnaðarsamari en fyrstu matsáætlanir gerðu ráð fyrir. Við gerðum ráð fyrir því að á þessu og næsta ári væru 500 millj. sem sérstök fjárveiting, en auk þess voru fjárveitingar inni í vegáætluninni fyrir sem gert var ráð fyrir að nýta til endurbóta á veginum um Almannaskarð þannig að þar er viðbótarfjármagn sem mun nýtast. Og það er alveg ljóst að gerðar verða ráðstafanir til þess að hægt verði að ljúka þessum göngum á hinum tilsetta tíma, í júnímánuði 2005. En auk þess vonum við svo sannarlega að þarna sjái verktakar sér leik á borði að finna ódýra lausn sem gæti leitt til þess að kostnaðurinn yrði minni. Hv. þingmenn og þá sérstaklega hv. þm. Jóhann Ársælsson fagnaði því að kosningaloforð væru að verða að veruleika. Ég vil minna þingmenn á það að kjörtímabilið er ekki búið, það er rétt að byrja, og mikið óðagot og mikil tilætlunarsemi að ríkisstjórnin sé svo afkastamikil að hún ljúki öllum áformum sínum á fyrstu mánuðum kjörtímabilsins þannig að ég held að menn ættu að spyrja að leikslokum. Það er vel undirbúið allt saman hjá ríkisstjórninni sem á að gera og það mun birtast í fyllingu tímans sem stjórnarsáttmálinn gerir ráð fyrir.

Herra forseti. Ég ber fram fyrirspurn fyrir hönd hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar sem sat á þingi sem varamaður fyrir skemmstu. Hún varðar Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Nú er komið að lokaafgreiðslu fjárlaga svo að það liggur nokkuð ljóst fyrir hvernig fjárlagafrv. mun líta út þegar það verður að lögum, þótt ekki sé alveg búið að loka því. Engu að síður finnst mér ástæða til að horfa til framtíðar og þeirra hugmynda sem uppi eru meðal starfsmanna og stjórnenda Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri varðandi frekari uppbyggingu á því sjúkrahúsi. Það er mikilvægt að halda áfram uppbyggingu á fjórðungssjúkrahúsinu. Þetta er háskólasjúkrahús. Það er tengt uppbyggingu Háskólans á Akureyri. Það þarf að efla kennslu og styrkja þjónustuna þannig að sjúkrahúsið standist þær kröfur sem gerðar eru til háskólasjúkrahúss. Það þarf að byggja það upp til að draga úr óþægindum og kostnaði sjúklinga og ríkisins við að fara af þjónustusvæðinu suður á Landspítala -- háskólasjúkrahús og gera fremur aðgerðir á FSA sem þar er hægt að framkvæma, og sinna sjúklingum á fjórðungssjúkrahúsinu. Það er ástæða til að minnka óþarfa álag á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi og horfa á stöðuna út frá byggðasjónarmiði og styrkja þjónustusvæði Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri sem nær langt út fyrir Eyjafjarðarsvæðið. Það er allt kjördæmið eins og það leggur sig, Norðausturkjördæmi. Það er ánægjulegt að vita til þess að starfsmenn og stjórnendur stofnunarinnar hafa með ábyrgum hætti lagt fram raunhæfa áætlun um uppbyggingu þar sem menn sjá fyrir sér að bæta megi þjónustu við krabbameinssjúklinga og auka krabbameinslækningar, bæði með lyfjagjöf og annarri meðferð. Jafnframt eru uppi hugmyndir um að auka þjónustu við sjúklinga með þvagfærasjúkdóma og ástæða er til þess að taka undir þær. Það vill svo heppilega til að nú eru sérfræðingar til staðar. Með tilliti til þessa hefur hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson lagt fram fjórar spurningar sem eru svohljóðandi, með leyfi forseta: 1. Hver eru áform ráðherra um auknar fjárveitingar til krabbameinslækninga samkvæmt beiðni sjúkrahússins? 2. Hver eru áform um fjárveitingar til þess að auka þjónustu vegna þvagfærasjúkdóma samkvæmt beiðni sjúkrahússins? 3. Hvernig eru áætlanir ráðherra um innréttingar í suðurálmu sjúkrahússins? 4. Hvað líður áformum um frekari uppbyggingu til þess að fjölga plássum í endurhæfingu á sjúkrahúsinu?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson og hv. þm. Þuríður Backman í hans stað hefur beint til mín eftirfarandi fyrirspurn: 1. Hver eru áform ráðherra um auknar fjárveitingar til krabbameinslækninga samkvæmt beiðni sjúkrahússins? 2. Hver eru áform um fjárveitingar til þess að auka þjónustu vegna þvagfærasjúkdóma samkvæmt beiðni sjúkrahússins? 3. Hvernig eru áætlanir ráðherra um innréttingar í suðurálmu sjúkrahússins? 4. Hvað líður áformum um frekari uppbyggingu til þess að fjölga plássum í endurhæfingu á sjúkrahúsinu? Samkvæmt frv. til fjárlaga fyrir árið 2004 eru fjárframlög Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri aukin um rúmar 200 millj. kr., þar af 121 millj. kr. til rekstrar og 80 millj. kr. hækkun vegna launa og verðlagshækkana. Stjórnendur FSA lögðu fram tillögu um meiri hækkun fjárframlaga til nýrra verkefna, aukinnar starfsemi og viðhalds. Stjórnendum ber að forgangsraða beiðnum um auknar fjárveitingar. Stjórnendur FSA lögðu mesta áherslu á að fá hækkun á rekstrarframlagi stofnunarinnar og til að mæta auknum rekstrarkostnaði vegna reksturs segulómtækis. Með frv. til fjárlaga fyrir árið 2004 er komið til móts við þessar þarfir FSA með sérstakri hækkun á rekstrargrunni stofnunarinnar sem nemur 100 millj. kr. og hækkun framlags vegna aukins kostnaðar við rekstur segulómtækis sem nemur 21 millj. kr. Tillögur stjórnar FSA um auknar fjárveitingar til að sinna ýmsum öðrum þörfum verkefnum verða teknar til umfjöllunar við undirbúning fjárlaga fyrir árið 2005. Þá verður m.a. fjallað um aukna þjónustu vegna krabbameins- og þvagfæralækninga. Óskir um aukna þjónustu og aukin fjárframlög eru hins vegar ávallt meiri en svo að hægt sé að verða við þeim öllum. Það þarf að forgangsraða því sem brýnast er hverju sinni og það hefur verið gert með þeirri tillögu sem er í frv. til fjárlaga fyrir árið 2004. Unnið er að undirbúningi innréttingar núll-hæðar suðurálmu sjúkrahússins. Gert er ráð fyrir að innréttingu hennar verði lokið á árinu 2004. Gert er ráð fyrir að á hæðinni verði meinafræðideild, iðju- og sjúkraþjálfun ásamt aðstöðu fyrir barna- og unglingageðdeild. Áætlaður kostnaður vegna framkvæmdanna er 120 millj. kr. Á næstu dögum mun skila áliti svokölluð framtíðarnefnd sem skipuð var á síðasta ári til að gera tillögur um uppbyggingu og skipulag húsnæðis FSA. Nefndin tekur í áfangaskýrslu sinni undir sjónarmið þeirra hópa og nefnda sem undanfarin missiri hafa skoðað húsnæðismál Fjórðungssjúkrahússins sérstaklega, þ.e. hvort skynsamlegra sé að nýta sem fyrst 2. hæð suðurálmunnar fyrir þá þætti starfseminnar sem átti að vista í svokallaðri stjórnsýsluálmu en byggja þess í stað legudeildarálmu sem tæki mið af nútímakröfum í aðbúnaði og sveigjanleika í rekstri. Framtíðarnefndin vinnur að frekari útfærslu þessarar lausnar og hvernig húsnæði sjúkrahússins muni nýtast til framtíðar með hliðsjón af þeim hugmyndum sem settar eru fram í framtíðarsýn fyrir Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Varðandi áform um endurhæfingu þá er að vænta tillögu um það í nefndaráliti framtíðarnefndarinnar. Það kunna að vera möguleikar á að auka endurhæfingarrými í Kristnesi en til þess þarf að ganga eftir áformum um uppbyggingu öldrunarþjónustu á Akureyri. Við horfum fyrst og fremst á Kristnes í þessu sambandi til að auka endurhæfingarþjónustu enda er glæsileg aðstaða þar til þeirra hluta.

Herra forseti. Þær 100 millj. sem nú eru áætlaðar í fjárlögunum eru eingöngu til að halda í horfinu. Það varð að forgangsraða og styrking rekstrargrunns stofnunarinnar varð að hafa forgang til að halda henni í horfinu. Það er ekki nóg að kaupa segulómtæki, það þarf að reka það. Þess vegna er eðlilegt að þessir tveir þættir hafi verið settir í forgang. Þá kemur að því að byggja upp og bæta þjónustuna. Það er rétt sem hæstv. ráðherra segir, að nefnd er að störfum til þess að móta framtíðarsýn sjúkrahússins. Þar eru tvær hæðir óinnréttaðar og verið að skoða hvaða starfsemi eigi að fara þar inn. Ýmislegt hefur breyst í áformum um nýtingu á þessum hæðum eftir að Íslensk erfðagreining féll frá samningi sínum um uppbyggingu á Akureyri eins og til stóð, því miður má segja. Menn höfðu horft til uppbyggingar Íslenskrar erfðagreiningar á einni hæð. Nú þarf að nýta þessa hæð til annarra hluta og ég vona að við munum sjá, annaðhvort í fjáraukalögum eða í næstu fjárlögum, verulegar upphæðir til þessara þátta. Það er alveg ljóst að það skiptir þjóðarbúið og heilbrigðisþjónustuna miklu að auka möguleika Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri þar sem starfsmennirnir eru til staðar. Þar væri hægt að þjóna fólki vel og með því létta á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi sem er alveg að springa.

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að ég tel þjónustu Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri mjög mikilvæga. Það er eina sjúkrahúsið sem kalla má hátæknisjúkrahús á landsbyggðinni og hefur með höndum afar mikilvæga starfsemi. Núna er sjúkrahúsið hins vegar með mörg járn í eldinum sem horfa til framfara. Með segulómtækinu flytjast 400--600 rannsóknir norður. Þær hafa hingað til verið framkvæmdar annars staðar og það er gríðarlega mikið atriði fyrir fólk á Norðurlandi og upptökusvæði sjúkrahússins að svo verði. Við erum að koma þar af stað byggingarframkvæmdum eftir margra ára hlé, sem hefur m.a. stafað af því að áform um samstarf við Íslenska erfðagreiningu hafa ekki gengið eftir. Við erum að setja þetta mál í farveg og byrja á innréttingu ,,núll-hæðarinnar`` sem svo er kölluð. Það er gríðarlega mikilvægt skref samhliða því að skipuleggja framhaldið. Ég tel mjög mikilvægt að auka þjónustuna á sjúkrahúsinu, m.a. með krabbameins- og þvagfæralækningum. En ég get ekki sagt um það á þessu stigi hvort við höfum fjárveitingar til þess. Við munum halda þessu máli til haga við undirbúning fjárlaga 2005 en ég get ekki lofað á þessu stigi að það gangi eftir. En mér er fullljóst mikilvægi þessara framkvæmda við sjúkrahúsið og þróunarinnar á starfseminni.

Virðulegi forseti. Ég varpa fram fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. um hvernig miði viðræðum milli ráðherra og borgaryfirvalda í Reykjavík um kaup ríkisins á eignarhlut borgarinnar í Heilsuverndarstöð Reykjavíkur. Fyrir tæpum tveimur árum spurði ég hæstv. heilbrrh. um hugmyndir hans um framtíðarnýtingu húsnæðis Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur. Í svari hæstv. heilbrrh. þá kom fram að Reykjavíkurborg ætti 60% hússins en ríkið 40% á móti borginni. Jafnframt kom fram að Reykjavíkurborg hefði ítrekað óskað eftir að selja hlut sinn og að viðræður hefðu átt sér stað um eignarhluta milli heilbrrh. og borgarstjóra. Hæstv. heilbrrh. lýsti vilja sínum til að ríkið eignaðist hlut borgarinnar í húsi Heilsuverndarstöðvarinnar og að það nýttist áfram í þágu heilbrigðisþjónustu. En til að svo mætti verða taldi hann nauðsynlegt að ná samkomulagi við borgina svo að þessi áform gengju eftir. Ráðherrann hafði sterkan hug á að koma þessum hlutum á hreint milli ríkis og borgar. Þess ber að geta að í umræðum í fjölmiðlum í framhaldi af fyrirspurn minni í janúar 2002 lýsti þáv. borgarstjóri vilja til að selja ríkinu húsnæðið og lýsti sig jafnframt tilbúna til viðræðna um slíkt. Starfsemin sem nú fer fram í húsnæði Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur er nær alfarið á vegum ríkisins. Skrifstofur Heilsugæslunnar í Reykjavík eru staðsettar í húsinu, einnig mæðraverndar, auk þess sem margvísleg lýðheilsuverkefni hafa átt þar samastað en mörg þeirra hafa nú verið sameinuð undir merkjum Lýðheilsustöðvar sem tók til starfa fyrr á þessu ári. Nú er svo komið að þrengt er að allri starfsemi í húsinu. Þess ber þó að geta að 4. hæð hússins, sem er yfir 500 fermetrar, hefur verið nýtt sem lesstofa fyrir læknanema á undanförnum árum og þarfnast hún verulegra endurbóta. Það hefur verið áhugamál margra að húsnæði Heilsuverndarstöðvarinnar yrði sýnd tilhlýðileg virðing enda hefur þar farið fram mjög mikilsverð starfsemi í gegnum tíðina. Húsið sjálft er eitt undur íslenskrar byggingarlistar sem nauðsynlegt er að varðveita. Arkitekt hússins er Einar Sveinsson en hugmyndina að byggingu stöðvarinnar átti Vilmundur Jónsson landlæknir. Þá tillögu lagði hann fram árið 1934 en það var ekki fyrr en 1957, eða 23 árum seinna, að hugmynd hans varð að veruleika. Borgarspítalinn tók þar sín fyrstu skref, fyrsta slysadeild landsins var þarna og margvísleg heilbrigðisstarfsemi hefur farið fram í húsnæði Heilsuverndarstöðvarinnar. Heilsuverndarstöðin sem stofnun hefur ekki verið til frá því að ákvæðið um hana var endanlega fellt úr lögum 1. maí 1997. Þá hafði starfsemi stöðvarinnar verið færð í áföngum til heilsugæslunnar. Með fyrirspurn minni vil ég enn knýja á um að leyst verði úr þeirri klemmu sem húsnæði Heilsuverndarstöðvarinnar er í og fá upplýsingar um stöðu mála.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hreyfa þessu máli. Hv. þm. Ásta Möller hefur beint til mín fyrirspurn um gang viðræðna við borgaryfirvöld í Reykjavík um kaup ríkisins á eignarhlut borgarinnar í Heilsuverndarstöð Reykjavíkur. Eins og kunnugt er hafa viðræður átt sér stað um eignarhluta ríkisins í Heilsuverndarstöðinni sem er tæplega 4.500 fermetra hús við Barónsstíg í Reykjavík og var byggt á árunum í kringum 1950. Eins og kom fram telst eignarhluti ríkisins vera 40% en Reykjavíkurborgar um 60%. Ég vil taka það skýrt fram að það er fullur vilji fyrir því í heilbrrn. og hjá mér að nýta eignina áfram í þágu heilbrigðisþjónustu landsmanna enda hefur þessi glæsilega bygging mjög sterka ímynd heilbrigðisþjónustu, ekki einungis í borginni heldur um land allt. Eins og kom fram í svari mínu til hv. þingmanns á sl. ári hafa ýmsar athuganir verið gerðar á hugsanlegri nýtingu heilsuverndarstöðvarinnar en endanleg niðurstaða í því efni liggur ekki fyrir. Það er rétt sem kom fram í fyrirspurn hv. þm. að þarna er núna vistuð fjölmörg starfsemi sem tilheyrir heilbrigðisþjónustu. Eins og fram hefur komið hefur Reykjavíkurborg óskað eftir að selja sinn hluta. Viðræður um málið hafa legið niðri frá því á vormánuðum. Það hefur verið uppstytta í þeim en ég hef einsett mér að taka upp þessar viðræður að nýju og freista þess að ná samkomulagi við Reykjavíkurborg um ráðstöfun þessarar eignar til framtíðar.

Herra forseti. Heilsuverndarstöðin í Reykjavík hefur sterka ímynd heilsuverndar eða heilbrigðisþjónustu af ýmsu tagi í hugum allra landsmanna, ekki bara Reykvíkinga. Mér finnst að þessi bygging eigi í framtíðinni að hýsa slíka þjónustu áfram. Eins og komið hefur fram er uppistaðan í þeirri starfsemi sem nú fer þar fram á vegum ríkisins. Það er ljóst að nýstofnuð Lýðheilsustöð er í húsnæðishraki og það er líka ljóst að efsta hæðin í Heilsuverndarstöðinni er nær ónothæf eins og hún er í dag. Þar þarf að taka til hendi og fara í viðgerðir og endurbyggingu og það er trúa mín að ef það verður gert megi starfsemi Lýðheilsustöðvarinnar vel rúmast innan Heilsuverndarstöðvarinnar í því húsnæði sem hún er í.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. svör hans og þann einlæga vilja sem kom þar fram um að hreyfa þessu máli áfram, koma því í ákveðinn farveg. Jafnframt þakka ég hv. þm. Þuríði Backman innlegg hennar í umræðuna. Það er ljóst að hvorki Heilsugæslan í Reykjavík, Lýðheilsustöðin né aðrir aðilar sem starfa í húsnæði Heilsuverndarstöðvarinnar hafa fjármagn til þess að standa að endurnýjun á þessu húsnæði. Það er einnig ljóst að meðan ágreiningur er um eignarhald og skiptingu kostnaðar munu hvorki ríki né Reykjavíkurborg leggja fram fjármagn til nauðsynlegs viðhalds sem húsið þarfnast. Ég rakst á frétt í Morgunblaðinu frá 15. október 2002. Fyrirsögn fréttarinnar var ,,Loftplötur hrynja og starfsfólk finnur fyrir óþægindum`` þannig að það er alveg ljóst að húsnæðið er komið í það ástand að ekki má bíða með frekari ákvarðanir um hver beri ábyrgð á viðhaldinu. Ég legg áherslu á að þetta er það virðulegt og fallegt húsnæði að það er ekki hægt annað en að sýna því þá virðingu að því verði viðhaldið. Ef ástæðan er enn þá ágreiningur um það hvernig framtíðarskipan hússins verður þarf að leysa úr því sem allra fyrst. Ég held að allir séu sammála um að í þessu húsnæði eigi að fara fram starfsemi í þágu heilsuverndar á Íslandi og ég hvet heilbrrh. áfram til að ganga frá þessu máli þannig að sómi sé að og að við náum að nota þetta húsnæði í þágu heilsuverndarstarfsemi.

Herra forseti. Ég endurtek það sem ég sagði áðan. Ég vil koma viðræðum við borgina af stað aftur. Það er alveg rétt að þær stofnanir sem eru þarna inni hafa ekki bolmagn til að fara í endurbætur og framkvæmdir á húsinu. Það er ónýtt pláss á 4. hæð Heilsuverndarstöðvarinnar sem þarf mikið viðhald og endurbætur en grundvallaratriðið er að ríki og borg komist að samkomulagi, setji niður áætlun um þetta mál sem sé síðan unnið áfram. Það liggja ekki fyrir fjármunir í þetta núna en við þurfum að halda viðræðunum áfram og komast til botns með nýtingu hússins og hvaða stefnumörkun verði tekin upp um það hvort ríkið sé tilbúið að kaupa hlut borgarinnar eða hvort menn fari einhverja aðra leið. Það þurfa ríkið og borgin að koma sér saman um og við viljum fara í þá vinnu, eða halda henni áfram því að þetta er ekki nýtt mál.

Virðulegi forseti. Á undanförnum missirum hafa birst frásagnir í dagblöðum hér á landi um að útlendingar hafi komið til Íslands gagngert til meðferðar á íslenskum heilbrigðisstofnunum, jafnt opinberum stofnunum sem hjá sjálfstætt starfandi aðilum. Ég minni t.d. á frétt í Morgunblaðinu fyrir réttu ári þar sem sagt var frá því að níu Norðmenn hefðu þegar gengist undir bæklunaraðgerðir á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi og nokkrir til viðbótar væru væntanlegir. Bæði Grænlendingar og Færeyingar hafa ýmist þegar gert eða sýnt áhuga á að gera samninga við íslensk yfirvöld um kaup á heilbrigðisþjónustu. Einkafyrirtæki í augnlækningum hefur verið að flytja inn sjúklinga til meðferðar og einmitt í dag er breskur íþróttamaður að gangast undir aðgerð í Orkuhúsinu en þar fara m.a. fram bæklunarlækningar á vegum sjálfstætt starfandi aðila. Mér skilst að þetta sé í fyrsta sinn sem útlendingur fær þar þjónustu. Á síðustu missirum hafa stjórnvöld víða í Evrópu opnað fyrir kaup á heilbrigðisþjónustu í öðrum löndum sem ég tel að við Íslendingar eigum að veita athygli. Þessa viðhorfsbreytingu má m.a. rekja til niðurstöðu Evrópudómstólsins frá 12. júní 2001 sem varðar viðurkenningu á rétti sjúklinga í Evrópusambandinu til að leita sér heilbrigðisþjónustu í öðru landi ef sambærileg þjónusta býðst ekki tímanlega í heimalandi viðkomandi. Um þennan dóm og gildi hans fyrir Íslendinga sem eru á biðlista eftir heilbrigðisþjónustu höfum við hæstv. heilbrrh. rætt áður í fyrirspurnatíma á hinu háa Alþingi. Evrópudómstóllinn viðurkenndi rétt sjúklinga sem eru á biðlista eftir aðgerð í heimalandi sínu til að fá meðferð í öðru landi Evrópusambandsins og skyldi hún greidd af sjúkratryggingu viðkomandi í heimalandi hans. Að því tilskildu að meðferðin sé vísindalega viðurkennd og falli undir sjúkratryggingu sjúklings er heilbrigðisyfirvöldum óheimilt að synja viðkomandi um greiðslu vegna læknismeðferðar í öðru landi Evrópu nema í þeim tilvikum sem heilbrigðiskerfi landsins getur boðið sömu eða sambærilega þjónustu án óhóflegrar biðar. Þó er stjórnvöldum heimilt að gera ráðstafanir til að verja eigið heilbrigðiskerfi og tryggja fjárhagslegan stöðugleika sjúkratrygginga. Þessi dómur hefur opnað ýmis tækifæri hér á landi sem með áræðni og skipulagningu er hægt að grípa og getur leitt til góðs hér á landi. Dómurinn hefur haft víðtæk áhrif í Evrópu, og ekki síst í Bretlandi þar sem biðlistar í heilbrigðisþjónustunni eru langir og biðtími eftir þjónustu eftir því. Bresk heilbrigðisyfirvöld hafa nú samið við fjölda sjúkrahúsa á meginlandinu um aðgerðir á breskum sjúklingum á kostnað breskra sjúkratrygginga. Af svipuðum meiði er sú ákvörðun norskra stjórnvalda að verja stórum upphæðum til kaupa á heilbrigðisþjónustu fyrir borgara sína utan Noregs. Af þessu tilefni varpa ég þeirri fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. hvort hann muni beita sér fyrir því að kannaðir verði möguleikar á að selja útlendingum heilbrigðisþjónustu, m.a. með tilliti til niðurstöðu Evrópudómstólsins um rétt einstaklinga sem eru á biðlista eftir að fá nauðsynlega heilbrigðisþjónustu í löndum ESB til að leita til annarra landa um þjónustu á kostnað sjúkratrygginga í heimalandi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásta Möller hefur beint til mín fyrirspurn um heilbrigðisþjónustu fyrir útlendinga, þ.e. hvort ég muni beita mér fyrir því að kannaðir verði möguleikar á því að selja útlendingum heilbrigðisþjónustu. Þar vísar hún m.a. til niðurstöðu Evrópudómstólsins um rétt einstaklinga á biðlistum til að leita frá heimalandi sínu til annarra ESB-landa um þjónustu sem greidd yrði af sjúkratryggingum í heimalandi viðkomandi. Ráðuneytið hefur fylgst vel með málum þessum, bæði í gegnum samstarf sem EES-samningurinn skapar og á vettvangi annarra Evrópumála. Ljóst er að úrskurður Evrópudómstólsins hefur vakið víða athygli og hefur mikil áhrif. Á lýðheilsudegi sem nýlega var haldinn var einnig vakin athygli á máli þessu og bent á að þarna gætu verið viss sóknarfæri fyrir íslenska heilbrigðisþjónustu. Ég tel því fulla ástæðu til að fylgjast áfram mjög vel með þessu máli. Ég get upplýst samtímis að Íslendingar hafa selt útlendingum heilbrigðisþjónustu. Þar á ég m.a. við samninga okkar við grænlensku heimastjórnina um þjónustu sem Íslendingar hafa veitt í mörg ár, bæði bráðaþjónustu og einnig vissar valaðgerðir. Einnig eru yfirstandandi viðræður við Færeyinga, sem hafa sýnt mikinn áhuga, um aðgerðir á vissum sérsviðum. Aukin kostnaðargreining heilbrigðisstofnana sem stendur m.a. yfir á Landspítalanum gerir alla könnun þessara möguleika auðveldari, og ekki síst þegar niðurstaða hennar mun endanlega liggja fyrir. Sem kunnugt er er verið að vinna að DRG-kerfi á Landspítalanum sem þeir ætla sér að klára árið 2005. Ég tel hins vegar rétt að fara varlega í sakirnar í þessu máli og kanna málið frá öllum hliðum áður en farið verður af stað. Ráðuneytinu er kunnugt um að margir einkaaðilar í öðrum Evrópulöndum hafa reynt fyrir sér á þessum vettvangi en með mjög mismunandi árangri. Margir virðast hafa ofmetið þessa möguleika og fjárfestingar hafa ekki staðið undir væntingum. Þetta undirstrikar að það þarf að undirbúa allar aðgerðir í þessum málum mjög vel. Ég tel mjög líklegt að þessir möguleikar verði einnig kannaðir á vegum þeirra sem hafa einkarekstur með höndum eða hyggja á einkarekstur. Ég tel hins vegar rétt að hin opinbera heilbrigðisþjónusta fari, eins og áður segir, varlega í sakirnar og undirbúi málið vel. Markaðssetning af þessum toga er dýr og áhætta mikil samkvæmt reynslu annarra þjóða. Ég undirstrika þrátt fyrir þetta að það er afar mikilvægt að fylgjast vel með þessu máli og ég útiloka engan veginn að hér geti verið um framtíðarmöguleika að ræða fyrir íslenska heilbrigðisþjónustu og tengda þjónustu, þar á meðal t.d. ferðaþjónustuna. Virðulegi forseti. Ég vona að þessar upplýsingar svari fyrirspurnum hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svör hans þótt ég hefði kosið að þau væru heldur ákveðnari í þessa veru en kannski er það einhver ákafi í mér að reyna nýjar leiðir sem veldur því að mér finnst vera hægt farið. Aðstæður á Íslandi til að selja útlendingum heilbrigðisþjónustu eru til fyrirmyndar. Þess er skemmst að minnast að í skýrslu Ríkisendurskoðunar um LSH kemur fram að í mörgum tilvikum reiðir sjúklingum betur af eftir aðgerð en sjúklingum í sams konar aðgerðum á sjúkrahúsum í Bretlandi. Þá er allur tækjabúnaður og aðstæður hér til fyrirmyndar svo að ekki sé minnst á að íslenskir heilbrigðisstarfsmenn eru á heimsmælikvarða með eitt hæsta menntunarstig í heimi og mjög góða tungumálakunnáttu. Eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðherra bar þessi mál á góma í umræðum á lýðheilsuþingi sem var haldið fyrir stuttu og þar lýsti m.a. Berglind Ásgeirsdóttir, aðstoðarframkvæmdastjóri hjá OECD, sem hefur mjög víðtæka sýn á þessi mál að hún teldi að á Íslandi væri tilvalið að selja útlendingum heilbrigðisþjónustu og að íslensk heilbrigðisþjónusta væri í sóknarfæri til útflutnings. Allar aðstæður hér á landi væru til fyrirmyndar sem gerðu slíkan kost eftirsóknarverðan. Ég heyrði það á viðbrögðum hæstv. heilbrrh. eftir þingið að orð hans mátti skilja í þá veru að slíkt yrði eingöngu gert að frumkvæði lækna sjálfra. Ég er ekki alveg sammála því. Ég er þeirrar skoðunar að þetta mál þurfi að taka föstum tökum og að stjórnvöld eigi að taka frumkvæði, setja sér stefnu og undirbúa á markvissan hátt útrás Íslendinga í sölu á heilbrigðisþjónustu til útlendinga. Þetta yrði hrein viðbót við íslenska heilbrigðisþjónustu, hún yrði gjaldeyrisskapandi og færði nýtt fjármagn inn í heilbrigðiskerfið sem veitir ekki af. Að auki gæti þessi ráðstöfun stytt biðlista Íslendinga eftir þjónustu í heilbrigðiskerfinu með auknu fé inn í kerfið og aukinni skilvirkni þannig að ég mundi vilja taka þau skref að vera ögn ákafari í þessu. Auðvitað þarf að undirbúa hlutina vel. Við megum ekki rasa um ráð fram en það verður að vera til stefna til þess að geta fylgt henni eftir.

Herra forseti. Mér er kunnugt um að hv. þm. er ákveðin og hefur mikinn metnað fyrir íslenska heilbrigðisþjónustu og ég vona að svar mitt verði ekki tekið á þann veg að það sé áhugaleysi á þessum málum, þetta voru almenn varnaðarorð sem ég fór með. Ég tek undir frumkvæði opinberra aðila í þessu, það er nauðsynlegt að við sýnum áhuga á frumkvæði, en ég endurtek það að við þurfum að skoða hvað hentar í þessu. Ég er sammála því að á Íslandi eru ákjósanlegar aðstæður að mörgu leyti og sem betur fer er íslensk heilbrigðisþjónusta mjög mikils megnug, það sýnir árangurinn. Það kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar um Landspítala -- háskólasjúkrahús að árangur þar er betri en á breskum samanburðarsjúkrahúsum. Sem dæmi um færni íslenskrar heilbrigðisþjónustu get ég upplýst það að fyrsti líffæraflutningurinn hefur verið framkvæmdur á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi. Þar voru framkvæmd núna nýrnaskipti eins og boðað var í vor. Við höfum því tækifæri á að gera flóknustu aðgerðir og auðvitað eigum við að nýta okkur það, bæði þar sem er einkarekstur og þar sem er opinber rekstur. Við verðum að skoða aðstæður okkar að það hafi ekki í för með sér að biðlistarnir okkar lengist. Það þarf ekki að vera en við þurfum auðvitað að hafa augun opin fyrir þeirri gagnrýni að það er val um ýmislegt annað í þessum málum heldur en þær aðgerðir sem við erum með Íslendinga á biðlistum í. Ég endurtek það að ég er ekki áhugalaus fyrir þessum málum þó að ég hafi haft uppi almenn varnaðarorð.

Hæstv. forseti. Ég hef á þskj. 250 lagt fram fsp. til hæstv. dómsmrh. um málaskrá lögreglu. Það hefur verið unnið að nýrri málaskrá lögreglu um nokkurt skeið. Núverandi málaskrá er komin nokkuð til ára sinna, var líklega búin til á árunum 1996 og 1997 og er því ekki alveg í takt við það sem best gerist í þessum efnum. Af þeim sökum var ákveðið að hefja frekar vinnu við nýja málaskrá í stað þess að lappa upp á þá gömlu með sífelldum endurbótum ár eftir ár eins og gert var. Ný málaskrá lögreglu verður miklu fullkomnari en sú sem nú er notuð sem mun leiða til árangursríkari og skilvirkari löggæslu. Nýja málaskráin verður væntanlega tengd dagbók lögreglu en það er m.a. það sem vantar upp á þá málaskrá sem nú er notuð. Í nýrri málaskrá verða sömuleiðis betri og nákvæmari tölulegar upplýsingar sem auðvelda mun alla tölfræði sem er nauðsynlegt þegar verið er að setja markmið um löggæslu og í löggæslumálum. Hér er um tæknilega mjög flókið verkefni að ræða sem krefst mikillar hugbúnaðargerðar auk þess sem huga þarf að vélbúnaði. Þetta tekur auðvitað töluverðan tíma. Vinna við gerð þessarar málaskrár hefur staðið yfir um nokkurt skeið og mikilvægt að þessu verkefni ljúki eins fljótt og unnt er. Þess vegna spyr ég hæstv. dómsmrh.: Hvað líður gerð nýrrar málaskrár lögreglu?

Herra forseti. Spurt er hvað líði gerð nýrrar málaskrár lögreglu. Smíði hins nýja lögreglukerfis miðar vel. Að loknu forvali og útboði var gengið til samninga við Skýrr hf. um smíði kerfanna. Frumvinnu og hönnun kerfisins er lokið og forritunarvinna er komin vel af stað. Áætlað er að taka kerfið í notkun 1. október á næsta ári að undangenginni kennslu og kerfisprófunum. Um er að ræða nýtt heildstætt lögreglukerfi sem mun leysa af hólmi fimm kerfi sem lögreglan notar í dag fyrir dagbókarskráningar, skýrslugerð, málaskrá, handtökur og brotamannaskrá. Meginmarkmið hins nýja lögreglukerfis er m.a. aukin samhæfing, þar sem lögreglukerfið mun vinna á einu gagnsafni sem þýðir að sömu gögn verða aðeins geymd á einum stað og að gögn sem búið er að skrá einu sinni í kerfið þarf ekki að skrá aftur eins og þörf er á við núverandi aðstæður. Mun kerfið auka skilvirkni lögreglunnar og flýta allri tölvuvinnslu. Þá verður enn fremur mögulegt að vinna með skilvirkari hætti ýmsa tölfræði, bæði til upplýsingar fyrir almenning og til að nýta við stjórn löggæslu sem og við forvarnir. Má því segja að hið nýja kerfi sé einnig stjórnunartæki sem mun veita lögreglunni aukna möguleika á að nýta betur mannafla og tæki og ná þannig því markmiði sem ávallt er stefnt að, þ.e. að ná fram betri löggæslu og þar með betri þjónustu við almenning. Markmið með smíði nýrra lögreglukerfa er að auka skilvirkni og öryggi í upplýsingamiðlun lögreglunnar, svara aukinni upplýsingaþörf vegna fjölbreyttari verkefna, auka afköst lögreglumanna og auka samræmingu á milli lögregluembætta. Eru þá einungis fáir kostir hins nýja kerfis nefndir. Ég vil að lokum leggja á það áherslu að allir almennir öryggisstaðlar um virkni og rekstur tölvukerfa verða uppfylltir, bæði hvað varðar innra og ytra öryggi, og þess verður sérstaklega gætt að kröfur persónuverndar um gagnaöryggi séu uppfylltar, svo og lög nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir mjög greinargóð og skýr svör. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra er stefnt að því að þessi nýja málaskrá verði komin í gagnið 1. október 2004. Við verðum að vona að það gangi eftir og að öll vinna við gerð málaskrárinnar gangi samkvæmt áætlun. Markmiðið er betri löggæsla og betri þjónusta við almenning eins og ráðherra gat um. Ég vil hvetja ráðherra til að vinna áfram á þessari braut og þakka honum aftur kærlega fyrir skýr og greinargóð svör.

Virðulegi forseti. Löggæslumálin hafa eðlilega verið umfangsmikil í þjóðfélagsumræðunni á liðnum árum. Það hefur m.a. verið gagnrýnt að meira fé þurfi til löggæslumála í þéttbýli jafnt sem dreifbýli og þá ekki síst að sýnileg löggæsla verði veigameiri en verið hefur. Ýmsar skipulagsbreytingar hafa átt sér stað í þessum efnum á liðnum árum, m.a. stóraukið hlutverk ríkislögreglustjóra sem hefur sumpart orðið til á kostnað hinnar almennu löggæslu í umferðinni svo dæmi sé tekið. Nýverið bárust fréttir af því að hæstv. dómsmrh. hefði sett nefnd á laggirnar sem hefur það verkefni samkvæmt fréttatilkynningu ráðuneytisins að setja fram tillögur á umdæmaskipan við löggæslu og innra starfi lögreglunnar. Út af fyrir sig er ekkert um það að segja að slík endurskoðun eigi sér reglulega stað. En í nefndri fréttatilkynningu er enn fremur sagt að nefndinni sé ætlað að styrkja og efla starfsemi lögreglu og nýta fjármuni betur. Allt hljómar þetta prýðilega. En hvað er átt við með því að hópurinn eigi að skoða innra starf lögreglu? Er verið að opna á það að tiltekin starfsemi lögreglu verði á forræði sveitarfélaganna eins og stundum hefur verið nefnt? Er einnig verið að vísa til starfsskilyrða lögreglunnar og lögreglumanna á vettvangi, samanber uppkveðinn héraðsdóm frá því í gær þar sem heimildir lögreglumanna á vettvangi og verklag í þeim efnum var til úrlausnar? Eða lítur dómsmrh. þannig á að starfshópurinn taki þau álitamál sömuleiðis til skoðunar? Virðulegi forseti. Hvað býr að baki af hálfu hæstv. dómsmrh.? Eru að baki hugmyndir hans sjálfs um að steypa saman einhverjum tilteknum umdæmum eða er allt undir? Er hæstv. dómsmrh. þeirrar skoðunar að umdæmin séu of mörg í dag eða er eitthvað annað á ferðinni? Í fréttatilkynningu ráðuneytisins er sagt að sýslumönnum eigi ekki að fækka þótt tillögur um sameiningu umdæma verði settar fram. Þá vaknar spurningin um stöðu sýslumanna í kjölfarið. Stundum hefur sameining umdæma orðið til þess að jaðarbyggðir, byggðarlög sem eru fjærst miðju umdæmis, verða verst úti hvað löggæslu varðar. Í því sambandi má nefna Mosfellsbæ sem þjónað er frá Reykjavík, en einn nefndarmanna er einmitt bæjarstjóri þess bæjar. En fyrirspurnir mínar eru skýrar, þær eru svohljóðandi: 1. Hver er tilgangur ráðherra með skipun starfshóps um breytingar á umdæmaskipan við löggæslu og innra starfi lögreglunnar? 2. Hvernig hljóðar erindisbréf starfshópsins og hvaða annað veganesti hefur hann frá ráðherra?

Herra forseti. Ég kýs að svara þessum spurningum með því að lesa úr erindisbréfinu sem ég setti þessum starfshópi, en leyfi mér einnig að vísa til ræðu sem ég flutti á fundi sýslumanna á Selfossi 17. október sl. þar sem ég lagði upp starf þeirrar nefndar eða þess starfshóps sem nú hefur hafið störf. Það má lesa ræðuna á heimasíðu dómsmrn. Samkvæmt skipunarbréfinu hefur verkefnisstjórnin tvíþætt meginhlutverk: Í fyrsta lagi að koma með hugmyndir að nýju skipulagi með það að markmiði að styrkja og efla starfsemi lögreglu og sýslumanna auk þess að bæta nýtingu þeirra fjármuna sem til embættanna er varið. Í öðru lagi að móta löggæsluáætlun til næstu ára, þar sem kynnt er forgangsröð við úrlausn verkefna og sett eru mælanleg markmið fyrir löggæsluna. Þegar litið er til innra starfs löggæslunnar er nauðsynlegt að meta reynsluna af lögreglulögunum, skipulagi á verkaskiptingu sem þá kom til sögunnar. Á árinu 1999 var sett af stað vinna við gerð reiknilíkans fyrir rekstur sýslumannsembætta og var skipuð til þess nefnd þar sem sýslumannafélagið kom að verki ásamt fulltrúum dóms- og fjmrn. Unnið hefur verið að þessu verki með hléum en gerð reiknilíkans sem mælir á raunsæjan hátt rekstrarkostnað embætta reyndist vera mun flóknari en talið var í upphafi og hefur það fyrst og fremst tafið störf nefndarinnar. Frekari vinna á þessu sviði hlýtur að taka mið af þeim markmiðum sem nú eru að mótast um skipan löggæslu og innra starf lögreglunnar. Vel ígrundað og sanngjarnt reiknilíkan fyrir alla meginþætti í starfi sýslumanna og lögreglu er liður í því að fyrirhugaðar breytingar verði árangursríkar auk þess sem líkan getur verið ómetanlegt hjálpartæki við framkvæmd breytinganna. Markmiðið er að löggæsla og ákæruvald eigi í fullu tré við þá sem gerast brotlegir við lögin og standi þeim helst feti framar. Efnahagsbrot eru fleiri og stærri en áður og rafrænum aðferðum er beitt af vaxandi þunga við brotastarfsemi. Þörf fyrir sérmenntað fólk til rannsókna verður sífellt meiri. Menntun, búnaður og tækjabúnaður lögreglu verður að vera í samræmi við markmið og kröfur á hverjum tíma, þjálfun sveita lögreglumanna á að taka mið af verkefnum og áhættu sem þeir verða oft að taka í mikilvægum störfum sínum. Við endurskoðun á skipan lögreglumála er nauðsynlegt að taka afstöðu til ýmissa sjónarmiða, t.d. varðandi ákæruvaldið, sem fram hafa komið á undanförnum árum um það sem betur má fara að dómi sérfróðra og reynslumikilla manna. Löggæsla byggist á tveimur meginstoðum, almennri löggæslu og rannsóknum. Á milli þessara stoða verða að vera greiðar leiðir þótt starfsaðferðir séu að ýmsu leyti ólíkar. Komið hafa fram hugmyndir um að rannsóknardeildir eða rannsóknarlögregla verði skilgreind í lögum og er nauðsynlegt að taka afstöðu til þeirra. Þegar litið er til starfa sýslumanna skulu þessi tvö meginatriði höfð í huga. Í fyrsta lagi skiptir miklu fyrir byggðir landsins að ekki sé sett sem markmið að draga úr þeim styrk sem felst í starfrækslu sýslumannsembættanna og þjónustunni á þeirra vegum. Í öðru lagi þarf inntak í embættisfærslu sýslumanna ekki endilega alls staðar að vera hið sama. Í fjárlagafrv. fyrir árið 2004 er gert ráð fyrir 5 millj. kr. fjárveitingu til dómsmrn. sem ætlunin er að nýta eftir því sem þörf er á til að vinna að þessu verkefni. Í samráði við dómsmrh. er verkefnisstjórn heimilað að ráða sérfræðinga og stofna faglega hópa til að vinna að úrlausn einstakra viðfangsefna. Verkefnisstjórn er falið að hafa náið og opið samráð við forustu lögreglumanna og sýslumanna. Það er ekki markmiðið með þessu starfi að fækka sýslumannsembættum. Það hefur ekki verið sett sem markmið. Það er heldur ekki markmið í þessu starfi að færa löggæsluna frá ríkinu til sveitarfélaga.

Ég fagna því að menn ætli að snúa sér að því að endurskoða skipan löggæslumála. Menn hafa ekki haft kjark til að taka á því máli fram að þessu. Ég verð hins vegar að lýsa yfir vonbrigðum yfir því að mér virðist sem hæstv. dómsmrh. hafi eiginlega ekki svo mikinn kjark til að taka á málinu. Það virðist eiga að styrkja alla þá sem eiga þarna hlut að máli en eigi að koma skipan löggæslumála í betra horf þá hlýtur að þurfa að taka verkefni frá sýslumönnum. Þá þurfa menn að þora að segja upphátt að það þurfi að gera, enda er náttúrlega tímabært að menn stækki svæði þannig að hægt sé að stýra lögreglunni og þeim mannskap sem er til staðar til að sinna löggæslu betur en gert hefur verið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. svörin. Ég vil í þessu sambandi leggja áherslu á að fækkun og stækkun umdæma getur sannarlega átt rétt á sér. Hins vegar verður að huga vel að staðarþekkingu lögreglumanna. Hún er mjög veigamikil, ekki síst í smærri byggðarlögum úti á landi þar sem víðlendur eru miklar. Eins nefndi ég áðan að tryggja verði lágmarksþjónustu í hverju byggðarlagi, að jaðarbyggðir verði ekki út undan í stórum og víðfeðmum umdæmum. Ég hefði einnig talið eðlilegt að í starfshópi af þessum toga hefðu fulltrúar lögreglu og sýslumanna átt sæti. Ég tel að ráðherra hafi enn þá möguleika á að bæta inn í þennan starfshóp fulltrúum þessara aðila sem eðli máls samkvæmt hafa mestu og bestu þekkingu á málaflokknum.

Virðulegi forseti. Varðandi þau orð sem hv. þm. Jóhann Ársælsson lét falla vil ég segja að það er alls ekki rökbundin nauðsyn, þó að menn stækki lögregluumdæmi, að sýslumönnum fækki. Sýslumenn þurfa ekki allir að sinna sömu störfum og hægt er að skilgreina hlutverk sýslumanna á þann veg að þeir séu ekki allir lögreglustjórar, eins og er raunar í dag því að sýslumaðurinn í Reykjavík fer ekki með lögregluvald. Þannig er unnt að skilgreina inntakið í sýslumannsstörfunum á annan hátt en að þeir séu allir lögreglustjórar. Það er atriði sem þarf að huga að í þessu sambandi. Ég vil geta þess í tilefni af ummælum hv. fyrirspyrjanda að að sjálfsögðu er ekki ætlunin að draga úr staðarþekkingu við löggæslustörf eða draga úr þeirri þjónustu sem veitt er alls staðar á landinu. En þjónustan verður að taka mið af þeim umsvifum sem eru á hverjum tíma. Ég held að stærri umdæmi og meiri sveigjanleiki í lögregluliðinu ætti að auðvelda að það sé brugðist við á skipulegri hátt en kann að vera unnt við núverandi aðstæður. Verkefnisstjórnin hefur það hlutverk að leiða þetta starf. Í hana er ekki endilega skipað fólk með sérfræðiþekkingu eða hagsmuni sem starfandi sýslumenn eða lögreglumenn. En eins og kom fram í máli mínu er ætlunin að þessi verkefnisstjórn leiti til fagaðila, til sýslumanna og lögreglumanna og eigi við þá náið samstarf, sem og annarra sérfræðinga sem geta lagt það besta til svo að niðurstaðan verði byggð á þekkingu og reynslu þeirra sem að þessum málum koma.

Virðulegi forseti. Í landi eins og okkar, þar sem náttúrukraftar geta brotist fram skyndilega og jafnvel ógnað lífi fólks, er öflugt forvarnar- og björgunarkerfi mikilvægt. Það er jafnframt mikilvægt í ljósi þess að í breyttum heimi eru aðrar ógnir en áður, t.d. hryðjuverk, eiturefnahernaður og eiturefnaslys. Með lagabreytingu í fyrra voru viðbragðsaðilar sameinaðir í björgunarmiðstöðinni í Skógarhlíð. Tilgangurinn var aukið öryggi og efling almannavarna, stytting á boðleiðum og einföldun á stjórnskipulagi svo og sparnaður í opinberum rekstri, svo vitnað sé í greinargerð með frv. um þessar breytingar. Til þess að vera sem best undir björgunaraðgerðir búinn eru gerðar björgunaráætlanir fyrir ýmis svæði sem talin eru geta verið hættusvæði í ákveðnum tilvikum og við ákveðnar aðstæður. Samgöngunefndarmenn Alþingis heimsóttu Skógarhlíðina í síðustu viku og ræddu málefni björgunarstöðvarinnar við starfsmenn þar og svöruðu þeir fyrirspurnum þingmanna. Þar kom fram að til eru rýmingar- og björgunaráætlanir fyrir ýmis bæjarfélög, t.d. Hveragerði, en slík áætlun er ekki til um Reykjavík eða höfuðborgarsvæðið. Ef hún er til er hún mjög gömul og illa kynnt þannig að björgunarstöðvarmönnum var ekki kunnugt um hana. Þetta tel ég mjög alvarlegar upplýsingar. Við þurfum ekki annað en að sjá hvernig hraun hefur runnið á höfuðborgarsvæðinu, horfa til Bláfjallasvæðisins, Kleifarvatns, Krýsuvíkur og annarra svæða í nágrenninu sem eru virk eldfjallasvæði. Heimaeyjargosið er talandi dæmi um það sem getur gerst. Vegakerfið hér út úr borginni er löngu sprungið á álagstímum og er þjóðvegahátíðin á Þingvöllum mönnum enn í fersku minni þar sem bílar komust hvorki lönd né strönd. Stórslys geta alltaf hent og bæði þau og náttúruhamfarir gera ekki boð á undan sér, að ég tali ekki um hryðjuverk þó að við séum kannski ekki í mestri hættu hvað þau varðar. Á þessu svæði býr um helmingur þjóðarinnar og það er ekki til rýmingaráætlun, áætlun um hvernig skuli koma fólki í burtu ef alvarlegt ástand skapast og líf íbúa á svæðinu er í hættu. Hvernig ætla menn að fara að? Hvernig ætla menn að rýma höfuðborgina og nágrannasveitarfélögin ef lífi íbúanna er ógnað? Auðvitað vonar maður að slíkt gerist ekki en menn verða að vera við öllu búnir. Því spyr ég hæstv. dómsmrh.: Er til rýmingar- eða björgunaráætlun fyrir Reykjavík og nágrannasveitarfélög ef náttúruhamfarir eða stórslys verða sem ógna lífi íbúa á þessu svæði?

Virðulegi forseti. Spurt er: Er til rýmingar- eða björgunaráætlun fyrir Reykjavík og nágrannasveitarfélög ef náttúruhamfarir eða stórslys verða sem ógna lífi íbúa? Svarið er að það er ekki til séráætlun fyrir höfuðborgarsvæðið sem fjallar um rýmingar- eða björgunaráætlun. En nýlega var heimilað að almannavarnanefndir á svæðinu tækju höndum saman og mynduðu eina heild sem mun að sjálfsögðu auðvelda allt slíkt starf. Hins vegar er til á vegum almannavarna almenn viðbragðsáætlun sem fjallar m.a. um skipulagða rýmingu, flótta eða brottflutning. Til frekari skýringar skal nefnt að gerður er greinarmunur á rýmingu, flótta og brottflutningi og er hann á þennan veg: Flótti er það kallað þegar fólk flýr skipulagslaust undan aðsteðjandi ógn eða hættu. Meginhlutverk almannavarna í slíku tilviki er að ná stjórn á atburðarásinni og beina fólkinu á ákveðnar flutningsleiðir til fyrir fram ákveðinna móttökustaða. Rýming felst í því að lögreglustjóri í samráði við almannavarnanefnd tekur ákvörðun um að flytja fólk burt af afmörkuðu svæði innan sama byggðarlags vegna aðsteðjandi eða viðvarandi hættu eða neyðarástands. Brottflutningur felst í flutningi fólks milli umdæma, svæða, og samkvæmt gildandi lögum um almannavarnir er það á ábyrgð ríkisstjórnar að taka ákvörðun um slíkan brottflutning. Framkvæmd og skipulag brottflutningsins er síðan í höndum ríkislögreglustjóra í samvinnu við almannavarnanefndir í brottfarar- og móttökuumdæmum. Í sömu viðbragðsáætlun er einnig að finna kafla sem fjalla um skipulagðan viðbúnað með tilliti til hættu eða neyðarástands af völdum eldgosa, flóða, hópslysa, jarðskjálfta, mengunar, fárviðris, ofsaveðurs, skriðufalla, snjóflóða, stórbruna og sprenginga. Á árinu 2004 er fyrirhuguð gagnger endurskoðun á hinum almennu neyðar- og viðbragðsáætlunum almannavarna undir forustu almannavarnadeildar ríkislögreglustjóra og verður sú endurskoðun unnin í nánu samstarfi við almannavarnanefndir í landinu. Ég vil einnig láta þess getið í þessu sambandi að í hugmyndafræðinni á bak við almannavarnir og öryggi borgaranna eru mjög skiptar skoðanir um hvernig eigi að standa að því að rýma, flytja fólk á brott eða hvað eigi að gera. Allar athuganir sýna að brottflutningur og það að fara með fólk frá heimaslóðum sínum getur jafnvel verið hættulegri aðgerð en að búa þannig um hnútana að fólk geti dvalið sem lengst á sínum eigin slóðum þar sem það þekkir best til. Í þessu er kannski of mikil einföldun að leggja einungis áherslu á rýmingar- eða björgunaráætlun sem geri ráð fyrir fyrir að fólk sé flutt á brott. Það þarf að búa þannig um hnúta að áætlanir miði að því að unnt sé að sinna sem flestum á þeim stað sem fólkið þekkir best til og þar sem þjónustan er almennt best þegar á reynir, hvort sem unnt er að veita hana jafn vel og við venjulegar aðstæður eða ekki. Það eru slík atriði sem þarf að hafa í huga. Til alls þessa verður að taka tillit. Það er gert annars staðar þar sem fjöldi fólks býr og ég held að aðstæður hér séu síður en svo verri en víðast hvar í veröldinni þegar litið er til slíkra þátta.

Forseti. Það kemur í ljós í svari hæstv. ráðherra við þessari fyrirspurn að áætlun um rýmingu eða björgun eða viðbrögð í verulegum náttúruhamförum eða hryðjuverkum á höfuðborgarsvæðinu er ekki til. Það eru til almennar leiðbeiningar um það að ríkisstjórnin hafi forustu og ríkislögreglustjóri framkvæmd en það er ekki til nein slík áætlun fyrir höfuðborgarsvæðið. Í máli hv. fyrirspyrjanda kom hins vegar fram að slík áætlun er til fyrir minni staði, stað eins og Hveragerði og við getum öfundað Hvergerðinga af því. Ég tel mjög brýnt að hæstv. dómsmrh. sjái til þess að þessu starfi sé hraðað sem mest og minni á að hann hefur sjálfur staðið fyrir sérstökum aðgerðum innan ríkisstjórnarinnar í tengslum við hugsanleg hryðjuverk, a.m.k. í geislavörnum, og tel ákaflega mikilvægt að hann geri þetta. Á höfuðborgarsvæðinu býr sem kunnugt er meiri hluti landsmanna og það er þannig lagað, a.m.k. Reykjavíkursvæðið, að það er erfitt að komast burt af því ef ekki er til mjög gagnger áætlun um það.

Hæstv. forseti. Það er mín skoðun að það þurfi að vera mögulegt að flytja fólk af svæðinu hérna og ég held að það séu margir á þeirri skoðun. Auðvitað er mönnum ofarlega í huga hvernig var í Vestmannaeyjum og engum dettur í hug að halda því fram að það hefði átt að láta Vestmanneyinga vera áfram á því svæði heima hjá sér undir þeim aðstæðum sem þar voru og enginn vissi hvernig mundu breytast. Það gætu hugsanlega komið upp svipaðar aðstæður hér, að af einhverjum ástæðum yrði óbyggilegt á stórum svæðum um tíma eða jafnvel lengi og þá þurfa auðvitað að vera til úrræði til þess að hlutirnir gangi eðlilega og vel fyrir sig. Við vitum að vegakerfið hérna annar ekki einu sinni föstudagsumferðinni hvað þá flótta úr borginni þannig að það hlýtur að þurfa að hugsa til þess að flytja fólk með öðrum hætti héðan ef á þyrfti að halda vegna vár af þessu tagi. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að fylgja því fast eftir að slík áætlun verði til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hann staðfesti að það er ekki til björgunar- eða rýmingar\-áætlun fyrir Reykjavík og höfuðborgarsvæðið og það tel ég mjög alvarlegt. Ýmsar orðalagsskilgreiningar, eins og komu fram í máli hæstv. ráðherra, hjálpa lítið í þessum efnum. Við verðum auðvitað að setja upp áætlun um það hvernig eigi að koma fólki af þessu svæði ef eitthvað alvarlegt kemur fyrir. Starfsmenn björgunarmiðstöðvarinnar í Skógarhlíð töldu að setja þyrfti upp kerfi þar sem ákveðin hverfi væru tekin sérstaklega og hvernig koma ætti fólki úr ákveðnum hverfum ef eitthvað kæmi upp. Það er auðvitað mjög áríðandi að slík áætlun verði til. Hæstv. ráðherra vísar til endurskoðunar á viðbragðs\-áætlun á næsta ári. Það er auðvitað mjög brýnt og það þarf auðvitað að fara í þetta í þeirri vinnu. Það þarf að gera þessa áætlun. Það er auðvitað hættulegt ef menn fara að æða út úr borginni skipulagslaust, ef eitthvað kemur fyrir, af því að við þekkjum auðvitað hvaða ástand skapast þá. Og eins og hefur komið fram og kom fram í máli mínu áðan er þjóðvegakerfið sprungið á álagstímum, hvað þá ef eitthvað slíkt gerist og menn fara skipulagslaust af stað. Ég hvet hæstv. ráðherra og tel það skyldu hans sem yfirmanns þessa málaflokks að setja strax af stað vinnu við það að útbúa slíka rýmingaráætlun fyrir höfuðborgarsvæðið í ljósi þess hvaða hættur gætu steðjað að sem maður vonar auðvitað að verði ekki, en það þarf að vera til slík áætlun. Það er alveg morgunljóst.

Virðulegi forseti. Ég vil hvetja þingmenn til þess að huga að því hvað þeir eru að segja, hvað þeir eru að leggja til og hvaða hugmyndir þeir eiginlega hafa um þá hættu sem að okkur kann að steðja. Ég held að á vegum Almannavarna Reykjavíkurborgar og sérstaklega á vegum slökkviliðsins sé ákaflega vel að þessum þáttum staðið og skipulega. Það hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að auka samstarf á milli almannavarnanefnda á höfuðborgarsvæðinu. Menn verða náttúrlega að leggja mat á það líka hver hættan er, hver áhættan er og hvaða líkur séu á því að það ástand skapist að við þurfum að rýma höfuðborgina. Mér finnst menn koma hér og tala bara eins og það sé eitthvað sem við stöndum frammi fyrir og verðum að velta fyrir okkur og kunni að gerast. Það er ekki þannig, held ég, að neinn sérfræðingur sem að þessum málum kemur standi frammi fyrir þeirri spurningu og velti því fyrir sér hvað þurfi að gera til að rýma allt höfuðborgarsvæðið. Ég held að enginn sérfræðingur leggi til að þannig sé staðið að málum að áætlanir séu gerðar með það fyrir augum að höfuðborgarsvæðið verði rýmt. Ég veit ekki um hvað menn eru að tala hér. Þingmenn verða að  Og að gera ráð fyrir því að hér þurfi að vera áætlanir. Ég veit ekki til þess að nokkurs staðar í heiminum séu til áætlanir um að flytja jafnstóran hluta þjóðar á brott eins og þið, hv. þm., eruð að tala um að þurfi að gera á höfuðborgarsvæðinu. Ég veit ekki til þess að nokkur þjóð hafi skipulagt öryggismál sín þannig. Ég held að þingmenn verði að átta sig á því um hvað þeir eru að tala.

Forseti. Ég heyrði ekki betur en hæstv. dómsmrh. sakaði mig og fyrirspyrjanda um ábyrgðarleysi í umræðum um mikilvæg mál, að við værum að draga hér upp vísindaskáldsögur um algjöra rýmingu á höfuðborgarsvæðinu sem ég vona nú að komi ekki til. Hv. fyrirspyrjandi talaði í seinni ræðu sinni um einstök hverfi. Það er auðvitað þannig að nokkrar leiðir liggja frá höfuðborgarsvæðinu. Við vitum ekki meira um það en hæstv. dómsmrh. til hvers þarf að grípa ef upp kemur staða sem getur komið upp, eins og við sögðum, t.d. hryðjuverk, náttúruhamfarir eða aðrir slíkir hlutir, stórslys t.d. á flugvélum því að hér er flugvöllur t.d. á höfuðborgarsvæðinu sem hæstv. dómsmrh. hefur staðið fyrir í öðrum störfum sínum að hér verði áfram um alla eilífð.  
            

Hef ég tækifæri til þess að svara spurningunum?

Virðulegi forseti. Björgunarstöðin í Skógarhlíð er vel útbúin stöð þar sem lögregla, slökkvilið, hjálparsveitir, Flugmálastjórn og Landhelgisgæslan sameina krafta sína í þágu öryggis og björgunarmála fyrir landsmenn. Aðeins vantar vaktstöð siglinga þangað inn en það er væntanlegt að hún komi þangað og það skilar mikilli hagræðingu og sparnaði. Fjarskiptamiðstöð lögreglunnar er vel tækjum búin með TETRA-fjarskiptabúnað sem fylgist með því á tölvu hvar öll tæki og búnaður, sem þarf til að bregðast við, er staðsettur og í hvaða notkun hann er, svo sem lögreglubílar, sjúkrabifreiðar eða þjónustubílar lögreglu, hvort þeir eru í akstri eða uppteknir og hvað þeir eru að gera. Auðvelt er því ávallt að senda næsta bíl eða björgunaraðila á vettvang ef eitthvað kemur upp á. Það kom mér því á óvart þegar ég var í heimsókn þar í síðustu viku að ég heyrði að stöðin þjónar ekki nema hluta landsins. Hún þjónar sem sagt suðvesturhorninu, frá norðurinnkeyrslunni í Hvalfjarðargöngin og suður Reykjanesið til Selfoss. Skógarhlíðin hefur boðvald yfir öllu því svæði og hefur yfirsýn og heldur utan um það. En gerist eitthvað utan svæðisins, ég nefni sem dæmi í Borgarnesi eða á Hvolsvelli eða einhvers staðar annars staðar á landinu, þá heyrir það ekki lengur undir þessa björgunarmiðstöð í Skógarhlíðinni, þ.e. fjarskiptamiðstöð lögreglunnar þar, og þetta hefur valdið vandræðum eins og dæmi eru um og jafnvel haft alvarlegar afleiðingar. Öll símtöl sem koma inn í fjarskiptamiðstöðina til neyðarlínunnar í nr. 112 eru flokkuð þar og fara yfir 80% til fjarskiptamiðstöðvar lögreglunnar í Skógarhlíð en 20% annað. Þannig að tilkynning um t.d. tilvik eins og ég nefndi í Borgarfirði fer til lögreglunnar í Borgarnesi og á sama hátt á öðrum svæðum sem eru fyrir utan þetta þjónustusvæði fjarskiptamiðstöðvarinnar. Komi t.d. tilkynning um óeðlilegt ökulag einhvers staðar á einhverju svæði fyrir utan þjónustusvæði stöðvarinnar, þá er það bara lögreglan á þeim stað þar sem bíllinn er að keyra sem fær að vita um það og hann er jafnvel kominn út úr umdæminu þegar á að bregðast við. Ég get ekki séð annað en að þarna vanti heildaryfirsýn yfir allt landið og eitt boðvald. Þess vegna spyr ég hæstv. dómsmrh. hvað sé því til fyrirstöðu að fjarskiptamiðstöðin í Skógarhlíð, sem hefur fullkominn tækjabúnað og góða yfirsýn yfir þjónustusvæði sitt, þjóni þannig á sama hátt öllu landinu.

Virðulegi forseti. Þar sem ég fékk ekki orðið áðan út af ummælum hv. þm. Marðar Árnasonar, vil ég láta þess getið að það var engin björgunaráætlun til í Vestmannaeyjum þegar þetta gekk yfir þar, sem gekk út á það að nota skipin með þeim hætti sem gert var til að flytja fólkið á brott. Það var heppni og tókst giftusamlega, sem betur fer, og síst af öllu ber að draga það mál inn í þær umræður sem hér eru, hve giftusamlega það allt tókst, og sýnir hversu fjarstæðukenndur þessi málflutningur er. Varðandi þá fyrirspurn sem ég er að svara hér þá er spurt: ,,Hvað er því til fyrirstöðu að fjarskiptamiðstöð lögreglu í Skógarhlíð þjóni öllu landinu?`` Þjónusta fjarskiptamiðstöðvar lögreglunnar byggir á TETRA-fjarskiptakerfinu sem gerir kleift að fylgjast með ferðum löggæslubifreiða og löggæslumanna á tölvuskjá og beina þeim á afbrota- eða slysastað. Stöðin getur ekki viðhaft sams konar stýringu við löggæslu í öðrum landshlutum nema til komi útfærsla á þjónustu TETRA -kerfisins. Einnig þyrfti þá einhver starfsmannafjölgun að koma til. Hins vegar er rétt að geta þess að fjarskiptamiðstöð lögreglunnar veitir lögregluliðum á landsbyggðinni þjónustu með ýmiss konar miðlun upplýsinga í tölvukerfum sem lögreglan hefur aðgang að fyrir lögreglumenn sem staddir eru fjarri lögreglustöð sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör en vegna upphafsræðu hans verð ég að segja það að mér finnst hafa verið veist mjög ómaklega að okkur sem komum inn í umræðuna um fyrri fyrirspurn mína, um björgunaráætlunina og rýmingaráætlunina á höfuðborgarsvæðinu. Svona hlutir geta gerst. Við sáum það í gosinu í Vestmannaeyjum. Við vitum að við búum á eldvirku svæði og við þurfum að vera við öllum búin. Við erum ekki að segja að það gerist endilega eitthvað, og vonum auðvitað að það gerist ekki neitt, en auðvitað verða menn að vera með slíkar áætlanir tilbúnar og það hefði kannski betur verið svo að það hefði verið til áætlun í Vestmannaeyjum. Menn voru svo heppnir að flotinn var inni þegar þetta gerðist þannig að þetta er mjög raunhæf umræða og nauðsynleg. En varðandi svör hæstv. ráðherra við fyrirspurn minni um fjarskiptamiðstöð lögreglunnar og hvers vegna hún tilheyrir ekki öllu landinu þá kemur það fram að hún getur ekki sinnt öllu landinu vegna þess að hún er með þannig tækjabúnað að hann getur ekki haft samskipti við önnur svæði á landinu og það er einmitt það sem ég mun koma að í næstu fyrirspurn minni, þar sem ég tel að sé pottur brotinn í okkar björgunarkerfi að það skuli ekki vera samræmt kerfi á öllu landinu. Fyrst ákveðið var að koma upp TETRA-kerfinu, sem er frábært kerfi, þá þyrfti það auðvitað að vera alls staðar þannig að menn gætu nýtt þessa frábæru björgunarstöð sem er í Skógarhlíðinni og vissulega mundi það líka hafa einhvern sparnað í för með sér. Þótt það sé dýrt hefur það líka örugglega sparnað í för með sér. Og ég spyr hæstv. ráðherra hvort það geti ekki verið. En ég mun ræða þetta ástand um þetta kerfi í næstu fyrirspurn minni sem er á dagskrá hér á eftir.

Forseti. Ég er nýliði á þinginu. Mér skildist að þetta væri þannig að þegar maður bæri af sér sakir þá gerði maður það vegna þess að ekki væri hægt að koma því við í sjálfum umræðunum, en eins og kunnugt er hafði hæstv. dómsmrh. hér áðan síðasta orðið í því máli sem þá var um fjallað. Hann notar síðan hluta af tíma sínum í næsta máli, sem er að vísu skylt vegna þess að fyrirspyrjandi og svarandi er sá sami, til þess að kalla málflutning minn fjarstæðukenndan og fara einhverjum orðum um það sem ég sagði, að bera af sér sakir. Er það réttur skilningur sem sé hjá mér að ég geti þá í þarnæsta máli t.d. svarað því sem hæstv. dómsmrh. sagði í næstsíðasta máli? Þetta þarf að upplýsa því að ég sé ekki alveg að um þetta sé fjallað í þingsköpum. Ég er þó með þá grein uppi við sem við þetta á. Það mun vera síðari hluti 55. gr.

Forseti vill taka það fram að hér er um að ræða fyrirspurnatíma á hinu háa Alþingi og þar eiga hv. þingmenn að ræða um efni fyrirspurna. 

Forseti. Ég veit ekki hvort ég skildi þetta rétt, þ.e. að ég hefði átt að verja mig í síðara skiptið í umræðunni um dagskrármál nr. 2 eftir að þetta gerðist. Mér skilst hins vegar að þetta sé þannig og samkvæmt greininni að hægt sé að bera af sér sakir án tillits til þess hvernig á stendur um fundarstjórn forseta því að það stendur, með leyfi forseta: ,,Jafnan er heimilt að gera stutta athugasemd um atkvæðagreiðslu, um fundarstjórn forseta ...`` Ég tel því að ég hafi hagað mér hér alveg rétt og fagna því sem ég skil sem staðfestingu forseta á því í þingsköpunum.

Virðulegi forseti. Í svari hæstv. ráðherra áðan við fyrri fyrirspurn minni kom fram að ástæðan fyrir því að fjarskiptamiðstöð lögreglunnar í Skógarhlíðinni, í björgunarmiðstöðinni, getur ekki sinnt öllu landinu sé sú að ekki er samræmt fjarskiptakerfi. Björgunaraðilarnir í Skógarhlíðinni, lögreglan og allir þeir sem þar starfa eru með TETRA-kerfi en aðrir viðbragðsaðilar fyrir utan svæðið eru ekki með sams konar kerfi. Eins og kom fram hjá mér áðan er björgunarmiðstöðin að sinna 80% tilkynninga til Neyðarlínunnar en getur ekki sinnt öllu landinu vegna þess að kerfin sem notuð eru á landinu geta ekki talað saman. Ekki er hægt að tala saman með þeim kerfum. Eins og kemur fram í frv. um breytingar sem urðu á björgunarmálum í fyrra er eitt meginmarkmiðið með sameiningunni í Skógarhlíðinni að auka öryggi og efla almannavarnir, samnýta hæfa starfsmenn og þannig væri hægt að virkja betur samskiptakerfi lögreglunnar vegna almannavarna og koma á neyðaráætlun með skilvirkum hætti inn í boðunarkerfi lögreglu eins og sagði í grg. með frv. Þetta voru rökin með breytingunum. En hver er svo raunin? Þeir sem sinna björgunaraðgerðunum í Skógarhlíðinni eru með þetta fullkomna TETRA-kerfi. Landsbjörg er að koma því upp en það er engin stjórn eða fyrirmæli frá yfirvöldum um að allir skuli nota þetta sama kerfi. Maður heyrir af því að verið sé að fjárfesta í dýrum nýjum tækjum hjá lögregluembættum og hjá sveitarfélögum úti á landi án þess að það séu tæki sem eru samrýmanleg því kerfi sem björgunarmiðstöðin í Skógarhlíð notar þannig að ekki er hægt að hafa samskipti við hana. Þetta er mjög mikilvægt atriði því að í Skógarhlíðinni eru allir viðbragðsaðilar með sína stjórnstöð. Það vantar greinilega yfirvald yfir málaflokkinn til að taka á málum, til að stjórna því til að senda út skilaboð um að það skuli hafa hér samræmdan tækjabúnað og það er auðvitað hæstv. ráðherra sem ætti gera það. TETRA-kerfið er dýrt en úr því að menn eru komnir með þetta kerfi í samræmda stjórnstöð þá verða menn að útbúa sig með sama hætti þannig að hægt sé að stjórna öllum björgunaraðgerðum og öðrum aðgerðum frá björgunarstöðinni í Skógarhlíðinni með sama útbúnaði þannig að hún verði sú öfluga miðstöð sem henni var ætlað í lagabreytingunni í fyrra því að öryggi landsmanna er í húfi hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Eitt af því mikilvægasta í björgunar- og öryggismálum er að tryggja snurðulaus samskipti björgunaraðila á neyðarstundu. Fyrir nokkrum árum var ákveðið að lögreglan tæki í notkun TETRA-fjarskiptakerfið og hefur það verið notað á suðvesturhorni landsins með góðum árangri. Að því er stefnt að þetta kerfi nái að lokum til landsins alls en fyrirsjáanlegt er að kostnaður við það er mikill og hefur fyrirtæki það sem veitir þá fjarskiptaþjónustu átt í verulegum rekstrarvanda á undanförnum mánuðum og missirum. Verið er að fara yfir stöðu mála í samvinnu við fjmrn. og eigendur fjarskiptafyrirtækisins og er ekki ljóst á þessari stundu hvernig úr greiðist. Hið faglega mat stendur hins vegar óhaggað, þ.e. að stefna beri að því að allir aðilar sem sinna öryggis- og björgunarmálum noti samræmt fjarskiptakerfi. Rétt er að geta þess að þeir sem standa á bak við fyrirtækið TETRA-Ísland, sem veitir þessa þjónustu, er Landsvirkjun annars vegar og Orkuveita Reykjavíkur hins vegar.

Forseti. Það er ákaflega mikilvægt að hæstv. dómsmrh. skuli hafa lýst því yfir að það beri að stefna að þessu og þar með kannast við þann vanda sem stafar af því að þetta fjarskiptakerfi er ekki samræmt um allt land. Ég fagna þeirri yfirlýsingu og vil fullvissa hæstv. dómsmrh. um það að sá sem hér stendur og þeir sem hér eru í salnum, þingheimur, mun standa á bak við hann í þessu máli. Það er svo að hæstv. dómsmrh. er nýtekinn við starfi sínu eftir ýmis ævintýri í öðrum störfum og hann kemur þar greinilega að þvílíku búi að nokkurn tíma þarf til þess að hreinsa þar til og við fullvissum hann um að við munum standa að baki honum í því með fjárveitingum, skipulagsaðgerðum og öðru því sem þar skiptir máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er honum hjartanlega sammála um að það verði auðvitað að vera samræmt kerfi og allir að vera með sama útbúnað þannig að allir viðbragðsaðilar geti talað saman hvar sem er á landinu. Þetta er vissulega dýrt kerfi og ég veit til þess að björgunarsveitir og aðrir aðilar sem vildu koma á þessu kerfi treysta sér jafnvel til að kaupa tækin en treysta sér ekki nema með stuðningi til að reka þau. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Mun hann beita sér fyrir því að þeim aðilum eins og björgunarsveitum og öðrum þeim sem koma að björgunaraðgerðum verði gert kleift að reka þessi tæki ef þeir kaupa TETRA-tækin en gömlu tækin, VHS-tækin sem þeir hafa verið með, voru með mjög lítinn rekstrarkostnað eftir að þeir voru búnir að eignast tækin. Ég spyr hæstv. ráðherra, af því að hann talaði um að þeir væru að koma að rekstri þess fyrirtækis sem er með TETRA-kerfið: Hvað hefur hann gert til að beita sér í því að allir sem koma að þessum málum kaupi þetta samræmda kerfi? Því ég hef upplýsingar um það að ákveðnir aðilar séu að hyggja að miklum tækjakaupum, en það séu alls ekki TETRA-tæki. Mjög skýr skilaboð þurfa að koma frá yfirvaldinu, frá hæstv. ráðherra um að það beri að nota þennan tækjabúnað því að það varðar öryggi okkar allra. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Mun hann gefa út fyrirmæli um þetta þannig að ekki sé verið að kaupa dýr tæki sem ekki geta sinnt slíkum samskiptum? Ég minni á að við erum lítil og við höfum ekki efni á að vera með eitthvert smákóngakerfi. Við verðum að samnýta allt sem við getum. Það er bæði ódýrara og öruggara.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki um hvað hv. fyrirspyrjandi er að ræða þegar hún talar um að aðilar séu að fjárfesta í dýrum tækjum. Ég átta mig ekki á því hvað það er. Vandinn er sá í þessu að sá sem rekur TETRA-Ísland hefur ekki sett upp senda nema hér á þessum stað á landinu. Það er vandamálið í þessu. Eins og ég sagði, þar standa að baki Landsvirkjun og Orkuveita Reykjavíkur og dómsmrn., lögreglan og aðrir sem hafa átt viðskipti við það fyrirtæki vilja auðvitað mjög gjarnan að það reisi senda víðar á landinu þannig að hægt sé að koma slíkum tækjabúnaði fyrir alls staðar á landinu. Það er á því sem strandar. Ég veit ekki til þess að það sé nokkur aðili að kaupa senda sem standa jafnfætis TETRA-sendunum og þeim búnaði. Ef hv. fyrirspyrjandi hefur leyfi til þess að fá eigendur TETRA-Ísland til að auka þessa þjónustu sína með því að fjölga sendum og bjóða þá þjónustu þannig að unnt sé að veita hana víðar á landinu en við vitum nú og hér hefur verið til umræðu, þá er sjálfsagt að líta til þess. En eins og ég sagði á þetta fyrirtæki í rekstrarerfiðleikum og viðræður hafa verið af hálfu ráðuneytanna, dómsmrn. og fjmrn., við fyrirtækið á undanförnum mánuðum um það mál, hvernig væri hægt að greiða og styrkja fyrirtækið svo það gæti veitt umrædda þjónustu alls staðar á landinu. Um það snýst málið. Ég veit ekki hvaða aðilar eru að festa fé í einhverjum tækjum sem eru sambærileg við TETRA-kerfið. Ég held að það sé enginn því að ég veit ekki til þess að nokkurt kerfi geti komið í staðinn fyrir það nema menn séu farnir að líta til þriðju kynslóðar símans sem kemur hér og það sé eitthvað sem menn eru að velta fyrir sér í þessu sambandi. En þessir aðilar, þessi stóru orkufyrirtæki standa á bak við þetta fyrirtæki.

Virðulegi forseti. Við erum enn að ræða um björgunar- og öryggismál. Þessar fyrirspurnir eru afrakstur heimsóknar í björgunarmiðstöðina í Skógarhlíðinni. Ég vil byrja á að nefna vegna ummæla hæstv. ráðherra áðan að ef það er nokkur sem getur haft áhrif á að settir verði upp sendar víðar en á höfuðborgarsvæðinu, þá ætti það að vera yfirvald öryggismála. Það er greinilegt að þetta fyrirtæki þarf stuðning til þess að koma því á og það er mjög mikilvægt. Ég tel því það vera hlutverk hæstv. ráðherra, yfirmanns öryggismála í landinu, að beita sér fyrir því. En eitt af því sem ég spyr um til viðbótar er um reglur, lög og reglur um leitar- og björgunarþátt stjórnstöðvarinnar í Skógarhlíð. Eitt af því sem kom fram í heimsókn okkar í Skógarhlíðina, þingmanna í samgn., var að menn þar á bæ telja að reglur vanti um björgunar- og leitarþáttinn í stjórnstöðinni. Það er alveg greinilegt að mjög mörg tilvik koma upp sem heyra ekki undir almannavarnaástand. Í slíkum tilvikum gilda mjög mismunandi reglur. Leitir geta heyrt undir björgunarsveitir, þær geta heyrt undir Flugmálastjórn, undir lögreglu og þar fram eftir götunum eftir mismunandi regluverki. T.d. ef um skip er að ræða sem lendir í ógöngum heyrir það undir Landhelgisgæsluna eða Landsbjörgu á meðan það er á sjó sem er svo sem ekkert vandamál. En ef skipið rekst á sker eða rekur upp á land gilda um það lög um skipströnd og vogrek og þá er það lögreglan sem ber ábyrgð á leit og björgun. Annað dæmi. Ef flugvélar er saknað í flugi heyrir það undir Flugmálastjórn, ef hún hefur lent á landi er það lögregla og ef hún hefur lent á sjó er það Landhelgisgæslan sem er með málið. Um þetta eru allt saman mismunadi reglur sem jafnvel getur valdið erfiðleikum í björgunar- og leitarstarfi. Ég tel að til þess að björgunarmiðstöðin geti virkað sem best þurfi að gilda um hana skýrar reglur. Norðmenn hafa t.d. séð ástæðu til að setja upp sérstök lög um leit og björgun. Þannig hafa þeir tryggt skýrar reglur um þær björgunarstöðvar og leitarstöðvar sem þar eru. Því spyr ég hæstv. ráðherra um reglurnar hjá stjórnstöðinni. Er áformað að setja reglur um leitar- og björgunarþáttinn í starfsemi stjórnstöðvarinnar í Skógarhlíð?

Virðulegi forseti. Fyrr á þessu ári skrifuðu allir þeir aðilar sem með einum eða öðrum hætti koma að leit og björgun í landinu undir samstarfssamning um starfrækslu leitar- og björgunarmiðstöðvar í Skógarhlíð. Sá samningur er afrakstur þróunar síðustu ára sem öll hefur miðað að því að einfalda og gera skilvirkara allt leitar- og björgunarstarf í landinu. Hin nýja og fullkomna björgunarmiðstöð í Skógarhlíð sem tekið hefur til starfa er eitt mikilvægasta skrefið í þeirri þróun. Það er mikilvægt að settar verði skýrar reglur um starfsemi í stjórnstöðinni. Nú liggur fyrir að vaktstöð siglinga verður staðsett í Skógarhlíðinni en með því er öryggi landsmanna enn aukið. Allir þeir sem að þessum málaflokki koma telja afar brýnt að hafa allar þær mikilvægu stjórnstöðvar á einum stað sem nú eru sameinaðar í Skógarhlíð. Hröð og fumlaus viðbrögð og náin samvinna allra björgunaraðila eru mikilvægustu þættirnir í því að vel takist til í björgunarstarfi. Svarið við spurningunni um það hvort áformað sé að setja reglur um leitar- og björgunarþáttinn í starfsemi stjórnstöðvarinnar í Skógarhlið er jákvætt. Áformað er að fara ítarlega yfir öll lög og reglur sem gilda á þessu sviði í ljósi þróunar síðustu missira og í kjölfar þeirrar athugunar verði settar skýrar reglur um þessa starfsemi. Þetta tengist líka vinnu sem komin er í gang við heildarendurskoðun almannavarnalaga en hún er unnin á vegum almannavarnaráðs. Það tengist einnig vinnu í tengslum við endurskipulag lögreglumála sem fyrr var rætt á þessum fundi. Eins og nú er háttað fer starfsemin hins vegar fram á grunni gildandi laga og reglna eins og áðurnefndur samstarfssamningur er byggður á. Ég vil einnig láta þess getið að frá og með næstu áramótum breytist verkaskipting á milli samgrn. og dómsmrn. þannig að öll björgunarmál munu færast undir dómsmrn. og þá verður auðveldara að takast á við setningu slíkra reglna og samræmingu starfa og, eins og ég kom að áður í þessu svari, hefur verið tekin ákvörðun um að vaktstöð siglinga verði í Skógarhlíðinni. Hafinn er undirbúningur með víðtækri þátttöku allra sem að því máli koma að því að flytja vaktstöðina þangað og koma henni þar upp á þann hátt að hún geti sinnt störfum sínum miðað við auknar kröfur til siglingaverndar og auknar kröfur að sjálfsögðu um öryggi á hafinu. Ég fullyrði að við erum í raun komin í fremstu röð þegar litið er til þess hvernig staðið er að slíkum málum á heimsvísu því að á fáum stöðum hefur tekist á jafnfarsælan hátt að mínu mati að samræma og samhæfa upplýsingamiðlun og yfirstjórn björgunarmála á þann veg sem tekist hefur í Skógarhlíðinni og mun verða unnið að því áfram að styrkja þennan þátt í öryggiskerfi landsmanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. kærlega fyrir þessi svör. Ég fagna því að uppi eru áform um að setja skýrar reglur og lög um björgunarþáttinn. Það er mjög mikilvægt og tímabært og ég get tekið undir það með hæstv. ráðherra að björgunarstöðin í Skógarhlíð er framför frá því sem var. Þarna eru allir viðbragðsaðilar saman komnir og þegar vaktstöð siglinga verður komin þangað sem verður núna á næstunni, eins og hæstv. ráðherra nefndi, erum við komin þarna með alla á sama stað. Það sem vantar upp á er að það er ekki hægt að sinna öllu landinu og á því verður að ráða bót. Það verður að koma á þessu samræmda kerfi og beita sér í því. Svo er það sem ég ræddi í fyrstu fyrirspurn minni, það þarf að koma á rýmingaráætlun fyrir höfuðborgarsvæðið. Það er alveg ljóst að hana þurfum við að hafa ef eitthvað gerist á höfuðborgarsvæðinu sem kallar á að það þurfi að rýma, annaðhvort allt svæðið eða einhver ákveðin hverfi. Þegar maður býr í landi þar sem náttúruöflin eru eins og þau eru hér þarf slíkt að vera til. Að öðru leyti er ég ánægð með svör hæstv. ráðherra, og sérstaklega við þessari síðustu fyrirspurn, um að þarna eigi að ráða bót á skorti á reglum og fara þá yfir öll þau lög og allar þær reglur sem í dag gilda um leitar- og björgunarstörf hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla því sem fram kom í ræðu hv. fyrirspyrjanda um það að þetta björgunarkerfi og þessi stjórnstöð næði ekki til landsins alls. Að sjálfsögðu nær það til landsins alls og þjónar því öllu. Það sem hins vegar vantar, eins og fram hefur komið í þessum umræðum, er að TETRA-kerfið svonefnda nái til landsins alls. En að sjálfsögðu þjónar stöðin landinu öllu, miðstöðin er fyrir landið og miðin ef þannig má að orði komast, en TETRA-kerfið hefur ekki komið til landsins alls. Að mælast til þess við dómsmrh., sem er viðskiptavinur TETRA-Íslands og fulltrúi viðskiptavinanna sem hafa samið við TETRA-Ísland um ákveðna þjónustu og borgar þangað afnotagjald, að hann hvetji síðan þann aðila til að reisa þessa senda og standa fyrir þeim sem eru í eigu Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur finnst mér furðuleg nálgun á þessu máli. Að sjálfsögðu er viðskiptavinurinn undir það búinn að kaupa þessa þjónustu sé hún fyrir hendi en í þessu máli nær kerfið ekki nema til þessa hluta landsins og hinn öflugi aðili sem rekur kerfið TETRA-Ísland hefur ekki byggt senda annars staðar á landinu. Það er ekki hlutverk viðskiptavinarins að reisa þessa senda, heldur að æskja þess, eins og við höfum gert, við þetta fyrirtæki að það veiti þessa þjónustu á landsvísu og hafi burði til þess að gera það þannig að það gangi upp.

Virðulegi forseti. Þetta er fimmta og síðasta spurningin um öryggismálin sem ég beini til hæstv. dómsmrh. í kvöld. Mig langar áður en ég beini fyrirspurninni til hans aðeins að svara síðustu ræðu ráðherrans sem hann beindi til mín og gagnrýndi málflutning minn. Ég tel ráðherra ekki aðeins vera viðskiptavin, ég tel hann vera yfirmann öryggismála og að honum beri að beita sér fyrir því að sendum verði breytt þannig að það sé hægt að sinna þessu kerfi. 
             Frú forseti. Ég ætla að snúa mér að fyrirspurninni.

Forseti biður hv. þingmann um að halda sig við efni fyrirspurnarinnar.

Þetta er hluti af fyrirspurninni sem varðar öryggismál en hér er fyrirspurn mín: Hvað er því til fyrirstöðu að Neyðarlínan svari fleiri neyðarnúmerum en 112, svo sem númerinu 911? Eins og allir ættu að vita hér á landi er neyðarnúmerið á Íslandi 112, og svarar Neyðarlínan því númeri, en í ýmsum öðrum löndum, eins og t.d. í nágrannalöndum okkar, eru önnur númer. Ég nefni t.d. Bretland sem er með 999 og í Bandaríkjum Norður-Ameríku og ég held bara í allri Norður-Ameríku er neyðarnúmerið 911. Hingað koma fjölmargir erlendir ferðamenn. Fjöldi Bandaríkjamanna kemur hingað og fjöldi Bandaríkjamanna býr á Reykjanesinu, í herstöðinni, og þeir ferðast mjög mikið um landið. Því miður hafa undanfarið orðið alvarleg slys á ferðamönnum og þegar eitthvað kemur alvarlegt upp á er ekkert ólíklegt að menn grípi símann og hringi í það neyðarnúmer sem mönnum er efst í huga. Ég veit til þess að þó að neyðarnúmerið í Bretlandi sé 999 svarar Neyðarlínan þar líka ef það er hringt í 112 eins og hér og kannski einhverjum fleiri númerum. Það er öryggisatriði að Neyðarlínan taki við símtölum úr fleiri númerum en 112, t.d. 911 sem er mjög þekkt neyðarnúmer um stóran hluta heimsins. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort eitthvað sé því til fyrirstöðu að Neyðarlínan taki við símtölum og svari fleiri númerum en 112, neyðarnúmerinu sem er opinbert númer hér á landi.

Virðulegi forseti. Neyðarnúmerið 112 var ákveðið hér á landi með gildistöku EES-samningsins og í dag gildir um það nýleg tilskipun frá árinu 2002 sem fjallar um svokallaða alþjónustu í fjarskiptum og nær til alls EES-svæðisins. Hugmyndin með samræmdu neyðarnúmeri í ESB og á EES-svæðinu byggist á því að íbúar á hinu sameiginlega efnahagssvæði þurfa aðeins að leggja á minnið eitt neyðarnúmer sem gildi hvar sem menn eru staddir á svæðinu. Það gildir því í öllum ríkjunum en mismunandi er hvernig svarþjónustu er háttað, t.d. hvort það er lögreglan sem svarar í símann eða aðrir aðilar, t.d. á sviði heilbrigðisþjónustu eða annarrar slíkrar almannaþjónustu. Því eru sums staðar samtengd viðbótarnúmer og sama númeraröð notuð, t.d. 113 eða 115. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda er númerið 911 notað í Bandaríkjunum og Kanada og tæknilega væri hægt að tengja það við 112 en hætt er við að það gæti skapað óvissu og glundroða að þurfa að kynna fleiri númer fyrir þessa þjónustu, auk þess sem nokkur viðbótarkostnaður yrði af því. Eins og ég segi er ekkert tæknilega því til fyrirstöðu að menn noti hér 911, hringi í það númer og láti 112 svara en ég verð að spyrja á móti: Hvers vegna eru þá ekki Bandaríkjamenn og Kanadamenn með símanúmerið 112 þegar menn eru þar o.s.frv.? Ég veit ekki hvert svona rökleiðsla leiðir okkur í sjálfu sér en við höfum samningsbundnar skyldur til þess að hafa neyðarnúmerið 112. Við getum væntanlega, ef við leggjum í þann kostnað, látið þá sem hringja í 911 ná til 112 og vafalaust getum við valið líka fleiri númer því að þau eru mörg og mismunandi eftir löndum eins og við vitum. Svo fer eftir ferðamönnum væntanlega hvernig þeir bregðast við á hættustundu, hver og einn, þegar þeir ætla að hringja í þá sem þeir telja að geti hjálpað sér við slíkar aðstæður. Við höfum þá meginreglu og samningsbundnar skyldur að hafa neyðarnúmerið 112. Það er verið að samræma það alls staðar í Evrópu eins og hv. þm. geta kynnt sér ef þeir ferðast þar. Þá sjá þeir að þetta númer er að ryðja sér til rúms víða og samkvæmt ákvörðunum Evrópusambandsins er það hið sama evrópska númer. Ég veit ekki hvort menn vilja skorast undan því að nota það númer og velja frekar 911. Ég er ekki þeirrar skoðunar.

Forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, fyrir þessa fyrirspurn og þær sem á undan gengu. Ég tel að þær sýni mikinn áhuga og þekkingu á öryggiskerfinu hér í landi og hafi sýnt fram á það almennt að hér er ýmis pottur brotinn. Sumt vantar alveg, annað er sem betur fer á leiðinni en ég lýsi furðu minni á því að í staðinn fyrir að fagna þessum áhuga og ræða við fyrirspyrjandann og aðra þingmenn hér eðlilega og í góðum friði um þau mál sem spurt er um skuli hæstv. dómsmrh. annars vegar lesa hin þurru svör embættismanna sinna og vera svo heldur pirraður á eftir yfir þeim áhuga sem þeim málefnum er sýndur sem hann ræður yfir. Hér var ekki verið að spyrja hvort taka ætti upp 911 sem númer heldur er verið að leggja það til að svarað yrði í númerinu 112 þegar hringt væri í 911 sem gæti komið fyrir fólk vegna þess að Bandaríkin eru nokkru stærri en Ísland og hafa töluverð áhrif á menninguna hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er alveg rétt að það er alveg óþarfi að vera eitthvað viðskotaillur þó maður spyrji út í þessi mál. Ég var ekki að gagnrýna notkun númersins 112. Ég veit að það er samræmt númer í Evrópu þó að það hafi ekki allar Evrópuþjóðir tekið það upp og mér finnst alveg sjálfsagt að nota það. En ég hefði talið eðlilegt að ef menn hringja í 911 mundi Neyðarlínan svara á því númeri líka. Það þyrfti ekki að kynna það neitt sérstaklega heldur væri þetta öryggisráðstöfun sem sneri þá að þeim ferðamönnum sem koma hér, Kanadamönnum, Bandaríkjamönnum og þeim sem búa á Keflavíkurflugvelli og þekkja vel þetta númer. Þar með værum við með meira öryggi hér en annars staðar og ættum bara að hreykja okkur af því. Ég tel að við ættum að gera þetta og heyri á hæstv. ráðherra að það sé ekkert því til fyrirstöðu og hvet hæstv. ráðherra til að koma þessu þannig fyrir, úr því að það er ekkert því til fyrirstöðu, að þegar einhver hringir í 911 á neyðarstundu sem neyðarnúmer, svari Neyðarlínan því líka. Við þurfum ekkert að kynna það neitt sérstaklega og það þarf ekki að ráðast í neinn kostnað út af því eða rugla neitt með það. Ég held að útlendingar sem eru hér ruglist frekar því að númerið 911 er mjög þekkt um allan heim eins og sést á sjónvarpsþáttum, bókum og umfjöllunum um þetta númer. Ég hvet því hæstv. ráðherra til að koma þessari tengingu á og spyr hæstv. ráðherra: Mun hann gera það? Mun hann beita sér fyrir því að þarna verði tengt á milli þannig að öryggið verði heldur meira fyrir t.d. ferðamenn sem eru hér á ferð og þekkja þetta neyðarnúmer?

Virðulegi forseti. Ég hef ekki hugmynd um hvað það kostar að tengja þetta og mun forgangsraða fjármunum á þann veg sem ég tel skynsamlegt ef ég veit hvað þetta kostar. Ég veit ekki hver á að bera þann kostnað eða hvort það sé áætlað fyrir kostnaðinum í einhverjum fjárveitingum eða fjárlögum sem kann að vera af því að taka þetta upp, en sjálfsagt er að líta til þess. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég er undrandi. Ég hef svarað öllum fsp. sem fram hafa komið og skýrt mín sjónarmið rækilega og brugðist við öllum spurningum. Svo standa hv. þm. upp og kvarta undan því að ég tali til þeirra í einhverri tóntegund sem þeir geti ekki unað. Ég er alveg undrandi á þessu. Mér finnst frekar að aðrir hafi staðið upp hér, virðulegi forseti, á þann veg að finna að því sem ég hef sagt og bera af sér sakir og vera með alls konar ávirðingar í minn garð út af þessu. Ég hef leitast við að svara öllum spurningum og ég skil ekki hvað er verið að draga það inn að þessar umræður séu á einhverjum öðrum nótum en hæfi hv. Alþingi þó ég lýsi mínum skoðunum og þær falli ekki að skoðunum þeirra tveggja þingmanna sem hér sitja í salnum og taka þátt í þessum umræðum við mig. Ég verð bara að segja að það kemur mér á óvart og lýsir ekki mikilli þolinmæði fyrir skoðunum annarra að menn tali á þann veg. Varðandi þetta símanúmer þá verður það skoðað eins og önnur mál sem hér eru. En ef þetta kostar fé og ef það eru engar fjárveitingar til þess, þá er ekki hægt að ganga til þess verks.