Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því nú þegar nokkuð er komin fram yfir miðnætti hversu lengi standi til að halda áfram þessum fundi. Ég vek athygli á að fundir hafa staðið í þinginu í allan dag. Nefndafundir hófust klukkan hálfníu í morgun og gert er ráð fyrir að margar nefndir komi til starfa klukkan hálfníu í fyrramálið. Mér leikur hugur á að vita hvað forseti hyggst fara langt í dagskránni áður en þingfundi lýkur.

Forseti aflaði heimildar fyrr í dag að fara fram yfir miðnætti og hefur ekki tekið ákvörðun um hversu lengi verður haldið áfram. Við höfum heimild til þess að ljúka þeim málum sem eru á dagskrá. En við skulum sjá hvað nóttin endist.

Hæstv. forseti. Það hlýtur að vera stóra spurningin núna hversu nóttin endist. Það hefur gengið býsna vel á dagskrána í dag. En það hefur komið fram að menn eru orðnir býsna lúnir. Nefndarformenn, sem hafa þurft að standa hér og passa upp á mál lengi dags, hafa bent á að það væri ekki nægilega gott þegar menn væru orðnir svo þreyttir að þeir færu að rugla saman málum og hlutirnir ganga ekki alveg eðlilega fyrir sig þegar menn eru orðnir svona lúnir. Á það er líka bent að það verða nefndafundir í fyrramálið sem þingmenn þurfa að taka þátt í og það hlýtur að vera spurning hvort það er meining 

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki fyllilega á því hvað var samþykkt hér í dag.  Hæstv. forseti talaði um að það ætti að skoða hvað nóttin mundi endast. Og nóttin endist náttúrlega þangað til að morgunn rís. En það verður að setja ákveðið mark á þessar umræður. Það er ekki hægt að halda áfram og halda þingmönnum hér í nótt, að þeir fái ekki eðlilega hvíld áður en þeir ganga til ábyrgðarstarfa í fyrramálið. Ég hlýt að gera kröfu til þess að það verði sett ákveðin viðmiðun um það með hvaða hætti og hvenær þingfundi verði lokið. Við erum loks komin að umræðu um ákveðið frumvarp og það er mjög mikilvægt frumvarp sem er næst á dagskrá, um ábyrgðarmenn, sem ég hefði kosið að fengi afgreiðslu sem fyrst. En 

Herra forseti. Það er rétt sem fram kom í máli forseta áðan að hér var samþykkt með atkvæðagreiðslu við upphaf þingfundar að heimilt væri að halda áfram fram yfir miðnætti. Ég minni hæstv. forseta á að það var heimild en ekki skylda. Það er í mati forseta hvort hann nýtir þetta eða hversu lengi. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað og vakið athygli á því að fundurinn er búinn að dragast lengi. Hér hefur gengið töluvert á dagskrána. En það er eðlilegt að spurt sé á þessari stundu hversu lengi forseti hyggist halda áfram. Svör hans voru ekki mjög skýr hvað það varðar og því finnst mér rétt að ganga aðeins betur eftir því. Eins langar mig til að spyrja hvaða áform séu 

Forseti hefur svarað því áður að stefnt yrði að því að ljúka þingi fyrir dymbilviku. Það hefur einnig komið fram að við erum með sérstaka þingfundaviku vegna óska um að hér verði ekki fundur á fimmtudaginn. Því er áríðandi að nýta tímann vel, eins lengi og við getum. Þess vegna ætlum við að nýta tímann eitthvað fram á nótt. En það hefur ekki verið ákveðið nákvæmlega hversu lengi.

Herra forseti. Við erum enn einu sinni að verða vitni að því að ákveðinn stjórnmálaflokkur er í málþófi. Er að tefja hér umræðuna eins og hefur skeð síðustu vikur. Ég geri athugasemd við það að ef menn vilja að við förum heim fyrir klukkan sex í fyrramálið þá fari menn að hætta því málþófi sem hér fer fram. Ég hvet sjálfstæðismenn til að hætta þessu málþófi. Það er komið nóg í bili.

Herra forseti. Mig undrar mjög hvernig sjálfstæðismenn haga sér hér í kvöld. Það eru ekki nema nokkrar vikur síðan ég var með þeim í ríkisstjórn. Þá komu þeir hér upp og hæddu og spottuðu þá þingmenn stjórnarandstöðunnar sem ekki töldu unnt að vinna svolítið fram á nótt. Ég skil þetta satt að segja ekki. Það er ábyrgðarleysi af Sjálfstæðisflokknum hvernig hann hefur hagað sér hér í vetur eftir að hann lenti í stjórnarandstöðu. Hann hefur staðið fyrir linnulausu málþófi alveg eins og hann hefur gert í kvöld bara til þess að koma í veg fyrir að ríkisstjórnin nái fram þjóðþrifamálum. Hér talaði gamall sjómaður, hv. þm. Grétar Mar Jónsson. Hann vílar það ekkert fyrir sér að vaka til að vinna þau verk sem honum ber skylda til. Okkur ber skylda til þess að hlýða því sem þingið samþykkir. Þingið samþykkti að vinna fram á nótt. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það er minnihlutastjórn sem nú er við völd. Það er ekki meirihlutastjórn Það er ekki þannig að ríkisstjórnin sé að troða einhverjum vinnuskyldum á þingið. Nei, það var stjórnarliðið ásamt flokkum sem eru utan stjórnar sem tóku ákvörðun 

Herra forseti. Ég hlýt náttúrlega að andmæla því algerlega að þetta sé eitthvert málþóf. Ég mótmæli því að þær ræður sem ég hef haldið í kvöld séu annað en efnislegar. Ég hef rætt um niðurgreiðslu raforku til húshitunar og það er mér sérstakt mál. Ég er á móti slíkum sovétaðferðum. En ég hef bent á að á dagskránni í dag eru 26 mál, flest afskaplega þunn og varða ekkert hag fjölskyldna,  Það eru tvö mál eftir sem mér finnst skipta máli og sem ég ætla að ræða um en ekki sem málþóf, t.d. mál eins og ábyrgðarmennirnir sem ég hef barist lengi fyrir og er mitt hjartans mál. Mér finnst það mál skipta máli. En hérna er fjöldinn allur af málum, t.d. samkomulag milli Íslands og Grænlands um að skipta á útsendum fulltrúum, hvaða máli skiptir það um miðja nótt?

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan finnst mér skipta mjög miklu máli að menn hafi einhverja skilgreiningu á því hvernig eigi að standa hér að verkum. Ég tek undir með hv. þm. Pétri Blöndal að mér finnst mjög mikilvægt að við náum að ræða frumvarpið um ábyrgðarmenn sem fyrst og ég tek undir það og tel mjög brýnt að ræða um breytingar á skaðabótalögum. Það eru þau tvö mál sem mér finnst mjög brýnt að verði afgreidd á þeim tíma sem eftir er af þessari dagskrá. Ég hefði viljað mælast til þess við virðulegan forseta að það væri hreinlega ákveðið að þannig yrði staðið að málum, að þau tvö mál skyldu afgreidd, það eru þau sem eru brýn, og yrði gengið frá því. Við hv. þm. Grétar Mar Jónsson vil ég segja þetta: Ég hef nú talað í tveimur málum og flutt mjög merkar og góðar ræður og komið með mjög mikið og málefnalegt innlegg, það er ekki málþóf. Og þó að þingmaðurinn sé orðinn þreyttur á að hlusta er það bara þannig 

Hæstv. forseti. Það er alveg makalaust hvað mönnum finnst það leitt að rætt sé um þau mál ríkisstjórnarinnar sem verið hafa til umræðu. Það er nú meiri óskapaviðkvæmnin sem grípur fólk þannig að það sé með einhver fúkyrði yfir því að hér fari fram málefnaleg umræða. Það er svo fjarri því að hér hafi verið haldið uppi einhverju málþófi eða talað lengi um mál. Ég get upplýst hæstv. iðnaðarráðherra, sem er margreyndur í málþófi hér á Alþingi, um að þingmenn Sjálfstæðisflokksins gætu haldið uppi málþófi. Við erum 26 og við hefðum getað staðið hér og rætt eitt mál allan þann tíma sem við höfum haft núna en við erum komin í 17. mál. 

Herra forseti. Mig langar aðeins að gera athugasemdir við að hér hafa nokkrir þingmenn vegið og metið mikilvægi mála. Ég verð að segja að ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með hv. alþingismenn Sjálfstæðisflokksins, hvað þeir hafa talað og í rauninni orðið sér til gífurlega mikillar skammar og ósóma og sýnt góðum nágranna, vinum okkar ... 

Vertu ekki að kalla fram í, Arnbjörg.

Hlustaðu á umræður ...


            

Ég óska eftir því að hv. þingmaður fái tækifæri til þess að ræða málið um fundarstjórn forseta.

Ég verð að segja það að það er venjan að Vestnorræna ráðið kemur saman til aðalfundar einu sinni á ári og gerir sameiginlega samþykkt sem að standa sex þingmenn landsþinganna Færeyja, Grænlands og Alþingis Íslendinga.  
            

Herra forseti. Mér finnst umræðan rétt áðan sýna hvað menn eru orðnir þreyttir og pirraðir. Og það er það sem ég óttast ef við þurfum að ræða þetta mikilvæga mál, um ábyrgðarmenn, að einbeitni og athygli þingmanna sé ekki nægilega mikil. Ég vil gjarnan ræða það mál í dagsbirtu og ég vil gjarnan að menn séu útsofnir þegar þeir ræða það mál því að það skiptir verulegu máli að ekki sé kastað til höndunum í umræðu um það mál. Þess vegna finnst mér ekki góður bragur á þessari umræðu, að við ræðum bæði það mál og skaðabótalögin sem mér finnst skipta verulegu máli fyrir heimilin í landinu, að verið sé að ræða þau mál klukkan hálfeitt að nóttu. Við höfum svo sem oft gert það og ég skorast ekki undan því en ég er hræddur um að umræðan sé ekki eins markviss og skörp þegar menn eru dauðþreyttir að vinna svona mikilsverð mál sem skipta heimilin miklu máli.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er afskaplega hreykin yfir því að standa hér og mega vera framsögumaður fyrir þessu góða máli. Enda þótt langt sé liðið fram á kvöld og komið fram á nótt vona ég svo sannarlega að við munum eiga hér góð skoðanaskipti og umræður um þetta mikilvæga mál og leiða það hér til lykta í 2. umr. og gera það að lögum sem fyrst. Ég segi hreykin, ekki vegna þess að ég hafi komið sérstaklega að þessu máli heldur vegna þess að um er að ræða mál sem hefur verið flutt einum átta sinnum á 12 til 13 ára bili og þetta er þingmannamál. Ég vil leyfa mér að fullyrða að afgreiðsla þessa máls út úr hv. viðskiptanefnd, en hún er einróma eins og reyndar öll önnur mál sem hér hafa verið á dagskrá og til umræðu í dag, marki ákveðin tímamót í störfum þingsins. Mætti ég fá hljóð, herra forseti. Hér er að mínu viti um að ræða þingmál sem skiptir sköpum í þingsögunni. Þetta er langstærsta svokallaða þingmannafrumvarpið, þingmannamálið, sem ég hygg að hafi verið afgreitt hér nái það afgreiðslu sem ég vona svo sannarlega. Ég vil leyfa mér, eins og ég gerði reyndar við 1. umr., að hrósa flutningsmönnum þessa máls um ábyrgðarmenn fyrir þá staðfestu sem þeir hafa sýnt í gegnum öll árin. Ég vil leyfa mér að telja flutningsmenn þessa frumvarps hér upp en það eru hv. þingmenn Lúðvík Bergvinsson, Ögmundur Jónasson, Jón Magnússon, Pétur H. Blöndal, Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðni Ágústsson og Ágúst Ólafur Ágústsson. Herra forseti. Hér er um að ræða mál sem er séríslenskt í raun. Það ábyrgðarmannakerfi sem hér hefur vaxið og viðgengist um árabil á sér engan sinn líka í nálægum löndum. Markmið frumvarpsins sem hér liggur fyrir er að draga úr vægi persónulegra ábyrgða og stuðla að því að lánveitingar miðist við greiðslugetu manna, greiðslugetu lántakandans sjálfs, og hans eigin tryggingar en ekki persónulegar ábyrgðir einhverra annarra. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði heildarlöggjöf um ábyrgðarmenn en svo undarlegt sem það má virðast þá er ekki í lögum að finna neinar reglur um ábyrgðir og hvernig skuli staðið að slíkri samningsgerð. Árið 1998 var gert samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga og viðskiptaráðuneytið hafði aðkomu að því samkomulagi við Neytendasamtökin og Samtök fjármálafyrirtækja. En sá galli er á gjöf Njarðar að ekki eru öll aðildarfélög Samtaka fjármálafyrirtækja aðilar að því samkomulagi. Ég mæli hér, herra forseti, fyrir nefndaráliti hv. viðskiptanefndar um þetta frumvarp til laga og nefndarálitið er að finna á þskj. 785. Í upphafi þess kemur fram að einir þrettán gestir hafi komið fyrir nefndina og nefndinni bárust fjórtán umsagnir um málið. Í þeim mörgum kom fram að samþykkt frumvarpsins hefði víðtæk áhrif á fjármálamarkaðinn íslenska. Til hins betra, sögðu sumir. Til hins verra, sögðu aðrir. Þó svo að menn hafi ekki endilega verið sammála í því mati sínu þá mælti í rauninni enginn því í mót að sett yrði löggjöf um ábyrgðir. Ég vil leyfa mér að vitna til umsagna Samtaka fjármálafyrirtækja og Seðlabanka Íslands og fleiri sem leggja því lið. Nefndin hlustaði grannt á alla gesti sem fyrir hana komu og fór vandlega yfir umsagnir. Ég vil leyfa mér að segja að þær breytingartillögur sem hér fylgja, á þskj. 786, séu til þess að skerpa enn frekar á yfirlýstum tilgangi frumvarpsins og skýra réttarstöðu ábyrgðarmanna, lántaka og lánveitenda. Eins og ég sagði áðan þá hefur það frá upphafi verið markmið flutningsmanna frumvarpsins að draga úr vægi ábyrgða. Við heyrðum að samþykkt þessa frumvarps gæti haft það í för með sér að ábyrgðarkerfinu yrði kollvarpað, og ég verð að segja það, herra forseti, að frétt sem birtist í Ríkisútvarpinu um klukkan tvö í dag er í rauninni dánarvottorð yfir ábyrgðarmannakerfinu. Því að staðreyndin er sú að einn aðili hefur þegar greitt atkvæði um frumvarpið og það er Kaupþing sem í dag tilkynnti að bankinn hefði aflagt ábyrgðarmannakerfið. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að lesa frétt sem birtist í Ríkisútvarpinu fyrr í dag og var svohljóðandi: „Nýja Kaupþing hefur ákveðið að leggja niður ábyrgðarmannakerfið. Viðskiptavinir fá því framvegis aðeins lánað í takt við eigin greiðslugetu. Í tilkynningu frá Kaupþingi kemur fram að þetta auðveldi fólki að takast á við fjármálakreppuna og dragi úr hættu á að fjárhagserfiðleikar smiti út frá sér. Reynsla bankans af ábyrgðarmannakerfinu sé ekki góð. Innheimta hafi gengið illa og skapað bankanum óvild. Breytingin tekur þegar gildi en er ekki afturvirk.“ Hér er að mínu viti um nokkur tímamót að ræða og vil ég leyfa mér að tengja þessa ákvörðun bankans vitneskjunni um það að búið er að afgreiða þetta langþráða mál í fullri sátt út úr hv. viðskiptanefnd og að vonir standi til þess að þingið nái að afgreiða það fyrir lok þings í vor. Ég vil, herra forseti, hlaupa örstutt á ítarlegu nefndaráliti og gera stuttlega grein fyrir þeim breytingum sem nefndin leggur til að gerðar verði á frumvarpinu. Í I. kafla frumvarpsins er gildissvið frumvarpsins afmarkað. Þar er gert ráð fyrir því að frumvarpið taki til stofnana og fyrirtækja sem stunda útlánastarfsemi. Í breytingartillögu við 2. gr. eru taldar upp þær stofnanir sem um ræðir en þar segir, með leyfi forseta: „Stofnanir og fyrirtæki geta m.a. verið viðskiptabankar, sparisjóðir, greiðslukortafyrirtæki, lánafyrirtæki, verðbréfafyrirtæki, vátryggingafélög, lífeyrissjóðir, Íbúðalánasjóður og Lánasjóður íslenskra námsmanna.“ Í þessari sömu breytingartillögu eða efnisgrein er fjallað um það við hvað sé átt með ábyrgðarmanni. Þar segir, með leyfi forseta, í breytingartillögu við 2. gr: „Með ábyrgðarmanni er átt við einstakling sem gengst persónulega í ábyrgð eða veðsetur tilgreinda eign sína til tryggingar efndum lántaka enda sé ábyrgðin ekki í þágu atvinnurekstrar ábyrgðarmanns eða í þágu fjárhagslegs ávinnings hans.“ Í þessum síðustu orðum er í rauninni fólgin áherslubreytingin, þ.e. að ákvæði frumvarpsins eiga ekki við um tilvik þegar einstaklingur tekst á hendur ábyrgð í eigin þágu. Í þessari sömu breytingartillögu er gerð tillaga um það að viðskiptaráðherra verði heimilt með reglugerð að undanskilja tiltekin form ábyrgða gildissviði laganna og má þar nefna sem dæmi þegar ábyrgðarmaður hefur gengist í ábyrgð fyrir lánveitingu sem síðan er ráðstafað til kaupa á hans eigin íbúðarhúsnæði - afsakið, herra forseti, hér mislas ég, hér er ég að vísa til þess að þetta taki ekki til ábyrgðar í eigin þágu. Hvað varðar reglugerðarheimildina þá er vísað til þess að til greina komi að ráðherra beiti heimild sinni hvað varðar tilgreindar ábyrgðir sem til stofnast við framsal kröfuréttinda eða á grundvelli annarra málefnalegra ástæðna. Í II. kafla frumvarpsins er mælt fyrir um stofnun, efni og form ábyrgðarsamninga og þar er gengið út frá því að lánveitanda beri að tryggja tiltekna formfestu við samningsgerðina og brestur í þeim efnum geti orðið til þess að ábyrgðarmaður verði laus úr ábyrgð sinni. Í ljósi þess, herra forseti, að raunhæf viðmið skortir við framkvæmd greiðslumats leggur nefndin til að við 1. mgr. 4. gr. verði bætt heimild til handa viðskiptaráðherra til að setja reglugerð þar að lútandi. Þar verði m.a. heimilt að kveða á um að skylda til greiðslumats geti verið undanþæg nái ábyrgðarsamningur ekki tilgreindri lágmarksfjárhæð en þessi tillaga kom fram í einni umsögn sem nefndinni barst. Ég vil víkja, herra forseti, að III. kafla frumvarpsins sem tekur til réttarsambands lánveitanda og ábyrgðarmanns en nefndin gerir nokkrar breytingartillögur við 7. gr. frumvarpsins. Þar er um lagfæringar að ræða í takt við ábendingar sem nefndinni bárust og efnislega er þó ein ný málsgrein viðbót sem verði 2. mgr., svohljóðandi: „Ábyrgðarmaður skal vera skaðlaus af vanrækslu lánveitanda á tilkynningarskyldu skv. 1. mgr. og ef vanræksla er veruleg skal ábyrgð falla niður.“ Hér er vísað til þess að ef lánveitandi ekki uppfyllir þær kröfur sem 7. gr. laganna gerir til hans um mat á greiðslugetu viðkomandi og tilkynningarskyldu til ábyrgðarmanns, um breytta stöðu lántaka, þannig að um vanrækslu sé að ræða, verði ábyrgðarmaður skaðlaus. Herra forseti. 8. gr. frumvarpsins fékk hvað ítarlegasta umfjöllun í nefndinni en í henni er kveðið á um að lánveitandi geti ekki gert aðför í fasteign þar sem ábyrgðarmaður býr eða fjölskylda hans og að lánveitandi geti ekki krafist gjaldþrotaskipta á búi ábyrgðarmanns. Hér er um allverulega breytingu að ræða og var talsvert fjallað um þýðingu þessarar greinar í umfjöllun nefndarinnar. Því var haldið fram að þessi grein mundi girða fyrir notkun ábyrgða og af því tilefni vill nefndin ítreka, og kemur fram hér í nefndaráliti, að umrætt ákvæði nær aðeins til persónulegrar ábyrgðar en á ekki við um það þegar ábyrgðarmaður veitir veðleyfi í fasteign sinni. Enn fremur miðast ákvæðið við það að sú fasteign þar sem ábyrgðarmaður og fjölskylda hans heldur heimili skuli undanþegin aðför. Nefndin telur að eigi það markmið að undanþiggja heimili ábyrgðarmanns aðför að nást verði jafnframt að takmarka möguleika lánveitanda til þess að krefjast gjaldþrotaskipta á búi ábyrgðarmanns. Gjaldþrotaskiptum verður því ekki viðkomið á búi ábyrgðarmanns á grundvelli fjárnáms sem er árangurslaust sökum þess að eignin er undanþegin aðför enda ekki um eignaleysi að ræða hjá gerðarþola, þ.e. ábyrgðarmanni, í slíkum tilvikum. Þess meðalhófs er gætt að komi til gjaldþrotaskipta ábyrgðarmanns af öðrum ástæðum getur lánveitandi að sjálfsögðu lýst ábyrgðarkröfu í búið. Herra forseti. Í IV. kafla frumvarpsins er fjallað um ýmsar takmarkanir á ábyrgð og í 3. mgr. 9. gr. er fjallað um áhrif skuldaeftirgjafar á stöðu ábyrgðarmanns. Það er gert í ljósi þess að fyrir allsherjarnefnd er nú til umfjöllunar mál um greiðsluaðlögun. Því er hér sú breyting lögð til sem gerir ráð fyrir að þessir gerningar, þ.e. greiðsluaðlögun, eftirgjöf skuldar eða hluta skuldar hafi sömu áhrif og nauðasamningur eða önnur eftirgjöf. Með leyfi forseta þá segir af þessu tilefni í 5. breytingartillögu á þskj. 786, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 60. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. skal nauðasamningur eða önnur eftirgjöf, þ.m.t. nauðasamningur til greiðsluaðlögunar, sem kveður á um lækkun kröfu á hendur lántaka hafa sömu áhrif til lækkunar kröfu á hendur ábyrgðarmanni.“ Herra forseti. Ég vil vekja sérstaka athygli á 12. gr. frumvarpsins en nokkuð var fjallað um það í umsögnum og í umfjöllun nefndarinnar að þar væri um afturvirkt ákvæði að ræða. Nefndin leggur til að þau ákvæði frumvarpsins sem lúta að stofnun, efni og formi ábyrgðarsamninga gildi ekki um ábyrgðarsamninga sem gerðir hafa verið fyrir gildistöku laganna, og það sama eigi við um þau ákvæði frumvarpsins sem takmarka aðför og gjaldþrotaskipti á búi ábyrgðarmanns. Breytingin er lögð til að gættum sjónarmiðum um afturvirkni laga og friðhelgi einkaréttar, þ.e. þessi ákvæði, herra forseti, eru ekki afturvirk. En með hliðsjón af því að ábyrgðarsamningar eru oft gerðir til langs tíma telur nefndin eðlilegt að önnur ákvæði frumvarpsins nái til samninga sem þegar hafa verið gerðir enda séu þau í anda framkvæmdar sem viðhöfð hefur verið á grundvelli samkomulags um ábyrgðir og íþyngi lánveitendum ekki um of. Herra forseti. Í ákvæði til bráðabirgða leggur nefndin til að við bætist ákvæði þess efnis að heimilt verði að víkja ábyrgð til hliðar í heild eða að hluta á grundvelli 36. gr. samningslaga og að teknu tilliti til þeirra atvika er leiddu til setningar neyðarlaganna í haust. Ákvæðið er svohljóðandi, með leyfi forseta. Nýtt ákvæði til bráðabirgða 8. breytingartillaga á þskj. 786. „Heimilt er að víkja ábyrgð til hliðar í heild eða að hluta á grundvelli 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936, og að teknu tilliti til þeirra atvika er leiddu til setningar laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., nr. 125/2008.“ Lagagreinin veitir dómstólum m.a. heimild til þess að lýsa óskuldbindandi löggerninga sem í upphafi voru gildir vegna atvika sem upp komu eftir gerð þeirra. Nefndin telur að með upptöku umrædds ákvæðis til bráðabirgða felist árétting á að við mat á beitingu heimildarinnar verði í tilviki ábyrgðarmanna litið til þeirra aðstæðna á fjármálamarkaði sem voru undanfari neyðarlaganna. Nefndin bendir á nýlega bráðabirgðagreiningu Seðlabanka Íslands frá 11. mars 2009 um áhrif yfirstandandi fjármálakreppu á efnahag heimilanna en hún gefur tilefni til þess að ætla að svigrúm ábyrgðarmanna til að standa undir skuldbindingum lántaka sé verulega takmarkað. Er sýnt að mati nefndarinnar að staða margra heimila er viðkvæm vegna hækkunar á greiðslubyrði og lækkandi eignaverðs auk þess sem atvinnuleysi hefur aukist mjög. Herra forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er grein fyrir á sérstöku þingskjali, nr. 786. Birgir Ármannsson, Höskuldur Þórhallsson og Árni M. Mathiesen skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Birkir Jón Jónsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Gunnar Svavarsson, Birgir Ármannsson, Lúðvík Bergvinsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Höskuldur Þórhallsson, Árni M. Mathiesen og Jón Magnússon.

Frú forseti. Ég segi nú: Loksins, loksins! Þetta mál hefur verið flutt mjög oft og lengi. Ég hef verið á því frá fyrstu tíð og barist fyrir framgangi þess þannig að ég gleðst mjög yfir þessu máli. Og þegar ég er búinn að halda mína ræðu þá munu menn skilja af hverju ég er svo áhugasamur um þetta mál. Þetta mál er á margan hátt athyglisvert. Það er í fyrsta lagi þingmannamál og það er alveg í samræmi við það sem ég ætla mér að breyta, þ.e. að breyta starfsháttum Alþingis þannig að meira verði samþykkt af þingmannamálum og málum nefnda þannig að vægi framkvæmdarvaldsins minnki eins og krafa hefur verið um og vægi Alþingis aukist. Þegar dregur úr valdi framkvæmdarvaldsins þá vex jafnframt vægi þingmanna gagnvart flokksræði. Málið er því á margan hátt mjög jákvætt. Eini gallinn við það er, frú forseti, er að það er búið að flytja það allt of oft og það er allt of seint samþykkt. En það er kannski dæmi um ákveðna vakningu sem er í gangi einmitt til þess að þingmenn séu metnir sem slíkir og séu löggjafarvaldið eins og stjórnarskráin segir. Varðandi þetta mál, þennan ósið í íslensku fjármálakerfi sem ábyrgðir eru, þá er þetta einkenni á íslenskum lánamarkaði. Þetta er nánast óþekkt í útlöndum, ekki alveg óþekkt en mjög sjaldgæft. Það er mjög lítið notað fyrirbæri að láta annað fólk ábyrgjast skuldir einhvers í staðinn fyrir að skuldarinn beri sjálfur ábyrgð á sínum skuldum. Þetta er eflaust hluti af því að bankarnir voru áður í ríkiseigu og menn vildu bara skauta létt fram hjá því að bera ábyrgð á lánveitingunum. Það var svo auðvelt að fá einhvern annan til þess að bera ábyrgð og þá urðu bæði lánveitandi og lántakandi ábyrgðarlausir og allt lánakerfið var mjög óagað, agalaust, og það mun koma í ljós þegar ég lýsi á eftir þeim dæmum sem ég hef upplifað í gegnum tíðina, því miður, allt of mörg dæmi sem ég gjarnan hefði ekki viljað upplifa. Nú er í gangi ákveðin krafa um gagnsæi og heiðarleika. Ég má til með að nefna, frú forseti, að ég hef flutt þingsályktunartillögu um að taka upp nýtt form á hlutafélögum, þ.e. gagnsæ hlutafélög sem koma í veg fyrir það sem við erum að upplifa þessa dagana, að hlutafélög eru að lána eigendum sínum, kaupa í eigendum sínum og alls konar svoleiðis óeðli í hlutafélagaforminu sem leiðir til þess að peningar fara í hring og mynda krosseignarhald og þess háttar sem tekur í burt áhrif upprunahluthafa. Þetta frumvarp er hluti af því að koma meiri skýrleika á kerfið, meiri aga og meiri ábyrgð í allt heila kerfið. Og það er svo merkilegt að frumvarp til laga um ábyrgðarmenn sem á að minnka vægi ábyrgðarmanna er í rauninni krafa um að auka ábyrgð hjá öðrum en ábyrgðarmönnum, auka ábyrgð lánveitenda, auka ábyrgð lántakenda sérstaklega. Ég ætla að nefna nokkur dæmi. Ég lofaði því. Stuttu eftir að ég hóf störf hjá Lífeyrissjóði verslunarmanna fyrir langalangalöngu - það hefur verið 1978 eða 1979 - þá rak á fjörur mínar mál sem var þess eðlis að ung stúlka hafði verið í sambandi við ungan mann og hann langaði í bíl. Það varð úr að hún gat fengið lán til að kaupa bíl hjá lífeyrissjóðnum gegn því að útvega veð. Hvað gerði stúlkan? Hún labbaði til ömmu sinnar sem átti íbúð í Smáíbúðahverfinu og fékk lánað hjá gömlu konunni veð. Það er erfitt að neita barnabarninu um slíka bón. Svo kaupir ungi maðurinn bílinn og svo hætta þau saman, parið.  Svo frétti ég af því - það hringir í mig gömul kona, vinkona mín, og segir að hún hafi skrifað upp á lán hjá bankastjóra Landsbankans, hún hafi talað við hann þrisvar. Málið var að það var fyrirtæki sem stóð í stórframkvæmdum uppi í Breiðholti - þá var verið að byggja Breiðholtið - og ungur maður ætlaði að flytja inn sement til að fleyta á gólf, þ.e. flotsteypu fyrir nokkur hundruð íbúðir. Þetta var mjög góður bisness fyrir drenginn. Hann ætlaði að vinna þetta sjálfur og þetta leit ljómandi vel út. Gamla konan fór þrisvar og talaði við bankastjórann og spurði hvort þetta væri ekki allt saman öruggt með þetta fyrirtæki sem stóð í þessum byggingarframkvæmdum og allt það. Þessi bankastjóri man örugglega eftir þessu. Hann fullvissaði hana um það af því að það stóð til að hún skrifaði upp á fyrir unga drenginn, barnabarnið sitt sem hún og gerði. Hann flytur inn efnið, drengurinn og svo fleytir hann gólfið og vinnur við þetta allt sumarið. Um haustið fer fyrirtækið sem byggði blokkirnar á hausinn og varð frægt gjaldþrot og það hljóta að hafa verið einhver merki um það þegar gamla konan skrifaði upp á. Ég get ekki ímyndað mér annað. Þetta fór á hausinn. Ungi maðurinn fór til Suður-Ameríku gjaldþrota og gamla konan missti íbúðina. Maðurinn hennar dó úr hjartaáfalli. Hún tengdi það saman. Ég er ekki alveg viss um það, frú forseti. Þetta var harmsaga. Hringir svo ekki gamla konan í mig - ég veit ekki hvort ég á að segja frá því - og sagði að hún hefði lánað dóttur sinni milljón og hvort hún þyrfti að tilkynna það til búsins. Þá, frú forseti, varð ég óheiðarlegur og sagði: „Þú hefur ekki talað við mig, vinan. En þú gefur þetta lán ekki upp.“ Þá var heiðarleikinn hjá henni svo mikill gagnvart bankanum að hún ætlaði að fara að gefa upp lán sem var bara munnlegur samningur við dóttur hennar til að minnka kröfur bankans, til að gangast inn á kröfur bankans. En bankinn var gersamlega óheiðarlegur að mínu mati. Þetta er eitt dæmi. Síðan frétti ég af fyrirtæki í nágrenni Reykjavíkur sem stefndi í gjaldþrot. Þá eru stjórninni settir þeir kostir af bankanum sínum, sem ég held að hafi verið - ég man ekki alveg hvaða banki það var. Ég ætla ekki að nefna það - að koma með ábyrgðarmenn fyrir 20 milljónum, annars færi fyrirtækið í þrot og fjöldi manns yrði atvinnulaus. Stjórnarmennirnir gera það. Þeir fara út um allan bæ í sveitarfélaginu og ná í ættingja og vini og það er skrifað upp á. Þessi upp á 3 milljónir og þessi upp á 4 og svo framvegis. Þrem mánuðum seinna setur bankinn fyrirtækið í gjaldþrot. Hann vissi allan tímann að hann ætlaði að fara í gjaldþrot. Hann notaði þetta fólk til að minnka sínar skuldir, minnka það sem hann var búinn að koma í óefni. Þetta er afskaplega ósiðlegt, frú forseti. Svo er dæmi um mann sem átti viðskiptavin. Þeir unnu saman tveir í fyrirtæki og skrifuðu upp á hvor fyrir annan. Annar féll frá og hinn þurfti að borga allt tjónið sem voru miklar skuldir sem sá hafði persónulega allt annars staðar og hann vissi ekkert af. Til eru alls konar svona dæmi. Einn vinur minn skrifaði upp á fyrir dóttur sína og þau talast ekki lengur við, námslán. Það eru mörg svona dæmi. En svo er ég með alveg flunkunýtt dæmi, frú forseti, flunkunýtt á facebook sem ég heyrði bara fyrir tveim dögum eða fyrir viku. Þar er ung kona. Ja ung, hún er reyndar 40 ára núna, eða rúmlega það. 19 ára gömul er hún einstæð með tvö börn og með íbúð. Bróðir hennar tekur lán sem hún skrifar upp á. Það er svo erfitt að neita bróður sínum. Lánið fer í vanskil. Bróðirinn borgaði aldrei af því. Hvað skyldi gerast, frú forseti. Í 18 ár er þessi kona hundelt af bankanum. Hún missir húsnæði sitt, missir íbúðina. Hún er einstæð með tvö börn. En það er aldrei gengið á bróðurinn. Hún er búin að vera á vanskilaskrá núna í 18 ár og herra forseti, veistu hvað gerðist? Í nóvember síðastliðinn fær hún að vita að hún er laus. Eftir 18 ára skuldafangelsi. Hún sagði að hún hefði gjarnan viljað vera dæmd í fangelsi í tvö ár. Þá sæti hún þar alla vega bara í tvö ár og losnaði  Ég hef reyndar alltaf haft þá reglu, frú forseti, ef einhver biður mig að skrifa upp á að þá bara segi ég: Á ég ekki að gefa þér það. Það hefur reynst miklu betur. Það vilja menn ekki þiggja. Þess vegna hef ég sjaldan eða aldrei skrifað upp á, eiginlega aldrei. En ég áttaði mig strax á því hvað það þýðir. Það er sama sem. Maður getur alveg eins bara gefið peninginn eins og að skrifa upp á. Ég ætla ekki að fara út í nánari útlistun á þessu. Hér var mikil umræða um íbúðina og það er kannski einmitt þar sem hnífurinn stendur í kúnni að bankarnir spyrja alltaf ef það er bílalán eða hvað sem er: Áttu íbúð? Ef þú átt ekki íbúð þá spyrja þeir: Þekkirðu einhvern sem á íbúð? Ef þú segir já, pabbi á íbúð, amma á íbúð og svona: Geturðu ekki talað við hann um að fá ábyrgð hjá honum? Þetta er gangurinn. Svona gengur lánveitingin fyrir sig. Það er ekki spurt: Geturðu keypt bílinn? Nei. Það er spurning: Áttu íbúð? Og þar með þarf bankinn ekkert að hugsa meir. Hann er ábyrgðarlaus, agalaus og ábyrgðarlaus. Ég ætla að vona að samþykkt þessa frumvarps og frumkvæði Kaupþings í dag sem ég er mjög ánægður með og að aðrir bankarnir koma í kjölfarið leiði til þess að inn í íslenskan lánamarkað komi meiri ábyrgð og meiri agi en verið hefur undanfarið þannig að þvílíkar harmsögur sem ég hef verið að lýsa - og þetta er örugglega ekki nema lítið brot. Þetta er eitthvað sem berst mér eiginlega af tilviljun. Ég var ekkert að leita eftir þessu. Ég er ekki að auglýsa eftir slíkum dæmum og í rauninni veit ég ekki hvort ég kæri mig um að fá að heyra mikið fleiri því það er ekki skemmtilegt að upplifa þetta. En þetta er nokkuð sem bankakerfið hefur búið til og er vonandi núna á undanhaldi. Ég ætla að vona að þetta frumvarp brjóti í blað að mörgu leyti, í fyrsta lagi að þetta skuli vera þingmannafrumvarp, í öðru lagi að nefndin skuli taka það til mikillar og vandlegrar umræðu og fara mjög vandlega gegnum það. Ég held að þetta sé mjög vel unnið frumvarp að mörgu leyti. Ég er mjög ánægður með það. Það eina sem ég er óánægður með, frú forseti, og eiginlega dálítið mikið óánægður með er að ég skuli vera að ræða klukkan eitt um nótt svona mikilsvert mál. Ég hefði verið skarpari - þó veit ég það ekki - yfir daginn.  Ég tel að þetta sé eitt af þeim málum sem skiptir fjölskyldurnar og heimilin í landinu verulegu máli. Ég held að til framtíðar þurfum við núna að hanna nýtt kerfi. Atvinnulífið þarf að gjörbreytast. Til framtíðar þurfum við að líta á atvinnulíf sem er gagnsætt og með ábyrgð og aga. Ráðdeild og sparsemi eru stikkorðin sem við þurfum til að horfa til framtíðar vegna þess, eins og við höfum séð undanfarna daga, að atvinnulífið okkar hrundi, bankarnir hrundu og meira og minna allt atvinnulífið vegna þess að það var óagað og það voru veilur í því, menn misnotuðu það, peningar fóru í hringi og bankarnir voru eiginlega holaðir að innan með lánveitingum til eigenda sinna. Í staðinn fyrir að vera þykkir í gegn voru þeir holir og allt kerfið var mjög valt. Allt er þetta vegna agaleysis og ábyrgðarleysis. Ég held að það sé núna kall tímans og það sem við eigum að læra af þessu öllu saman fyrir utan það að við þurfum náttúrlega að sjálfsögðu að finna það ef einhver hefur brotið lög. Það er búið að gera heilmikið í því. Við vorum einmitt að ræða það í gær eiginlega, um sérstakan saksóknara. Reyndar er þingfundur búinn að standa síðan en það var í gær. Við þurfum að sjálfsögðu að finna ef einhver hefur brotið lög. En við þurfum líka að læra af því sem fór miður og ég held að það sem við þurfum sérstaklega að læra sé að það þarf að koma á gagnsæi í alla þessa ákvarðanatöku og sanngirni og heiðarleika því að heiðarleikinn hefur mikið verðmæti. Heiðarleikinn hefur verðmæti fyrir þann sem er heiðarlegur og aðrir vita það. Hann hefur líka verðmæti fyrir fyrirtækin sem eru heiðarleg og sanngjörn og hann hefur verðmæti líka fyrir heilu samfélögin. Heilu þjóðirnar geta verið heiðarlegar, aðrar þjóðir óheiðarlegar og hjá þeim heiðarlegu blómstrar efnahagslífið og hjá þeim óheiðarlegu er allt í rúst þó þar séu bæði auðlindir og góð menntun. Ég legg til að þetta verði afgreitt sem fyrst frá Alþingi því þetta kemur fjölskyldum í landinu mest til góða.

Hæstv. forseti. Ég tek undir mjög margt af því sem fram kom í máli hv. þm. Péturs Blöndals. Ég ætla fyrst að nefna, til að hafa nefnt það, að ég er sammála honum um að auðvitað er vont að þurfa að ræða þetta hér í náttmyrkrinu en það leiðir til þess að ég stytti mál mitt miðað við það sem kannski hefði ella orðið. Ég tek fyrst og fremst til máls til að taka undir þau sjónarmið sem hafa komið fram að mál þetta er almennt mikið framfaramál og í sjálfu sér mjög æskilegt að þróunin verði í þá átt sem frumvarpið gerir ráð fyrir, að mjög verulega dragi úr persónulegum ábyrgðum í sambandi við lánveitingar. Í því ljósi geri ég eins og aðrir ræðumenn hér í kvöld og fagna þeirri yfirlýsingu sem kom í dag frá Kaupþingi og vona að fleiri lánveitendur fylgi í kjölfarið Ég held að það sé alveg hárrétt sem hefur komið fram hér, bæði af hálfu formanns nefndarinnar og hv. þm. Péturs Blöndals, að það sem frumvarpið felur í sér í meginatriðum er auðvitað það að lánveitendur þurfa að gæta sín betur og sýna meiri ábyrgð í sambandi við lánveitingar. Þeir þurfa að íhuga betur greiðslugetu þess sem þiggur lánið og geta ekki baktryggt sig með því að fara einhverjar krókaleiðir ábyrgðarmanna sem geta, eins og lýst hefur verið, leitt til mjög sorglegra og óheppilegra tilvika, eins og hv. þm. Pétur Blöndal rakti mörg dæmi um. Slík dæmi eru fjöldamörg og fjölbreytileg og í mörgum tilvikum alveg óskaplega sorgleg. Þess vegna fagna ég ákvæðum frumvarpsins og tel að þau horfi til framfara. Ég vil taka fram að við yfirferðina í nefndinni sýndist mér og ég taldi að breytingartillögurnar sem gerðar voru séu til þess fallnar að koma til móts við margar af þeim athugasemdum sem fram komu í störfum nefndarinnar. Ég og fleiri nefndarmenn gerðum fyrirvara við nefndarálitið, þó að við styddum það að taka málið út úr nefndinni og styddum málið í heild gerðum við ákveðna fyrirvara. Í mínu tilviki var það sérstaklega varðandi 8. gr. Það er ekki á þeirri forsendu að mér finnist reglan, sem þar er lögð til, ósanngjörn. En ég játa að þegar málið kom til afgreiðslu í nefndinni hafði ég og hef raunar enn nokkrar áhyggjur af lagatæknilegum þáttum í þessu sambandi, einkum í ljósi athugasemda frá bæði Lögmannafélaginu og réttarfarsnefnd, sem lúta sérstaklega að því ákvæði og mundi í ljósi þess fyrirvara sem ég gerði áskilja mér rétt til að óska eftir því við atkvæðagreiðslu að málið gangi aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. út af því tiltekna atriði til að betra ráðrúm gefist til að átta sig á þeim lagatæknilegu þáttum sem snúa sérstaklega að ákvæðinu. Í nefndarálitinu er ýmsum röksemdum, sem fram koma í álitum réttarfarsnefndar og laganefndar Lögmannafélagsins, svarað, en ég væri persónulega rólegri að afgreiða frumvarpið ef ég hefði aðeins meira ráðrúm til að átta mig á þeim þáttum. Ég er ekki að biðja um að málið gangi til nefndar núna, en áskil mér rétt til að gera það hugsanlega við atkvæðagreiðslu ef nánari athugun af minni hálfu leiðir það í ljós. Að öðru leyti fagna ég þessu máli og fagna að það er komið á þetta stig og vonast eindregið til að við náum að ljúka afgreiðslu þess sem fyrst, eða að minnsta kosti á meðan þetta þing starfar.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en tekið undir það sem hér hefur komið fram og lýst mikilli ánægju með að þetta mál skuli vera komið út úr nefnd. Sá er hér stendur hefur flutt þetta mál átta sinnum á undanförnum 12–13 árum þannig að það er mikil ánægja að málið skuli vera komið svo langt sem raun ber vitni. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt, einkanlega af formanni nefndarinnar og hv. þm. Pétri Blöndal, sem hefur, að því að ég man best, sennilega flutt málið með mér í öll skiptin utan eins eða tveggja á þessum 12–13 árum. Þannig að hann hefur verið öflugur og góður liðsmaður í því að koma málinu áfram. Í mínum huga hefur íslenska ábyrgðarmannakerfið verið allt að því krabbamein í íslensku viðskiptalífi, ef svo má að orði komast. Þótt það megi kannski kalla öfugmæli held ég að ábyrgðarmannakerfið sem slíkt hafi í reynd dregið úr ábyrgð í íslensku viðskiptalífi, þ.e. það hefur dregið úr ábyrgð þeirra sem raunverulega hafa átt viðskipti og raunverulega gert samninga sín í millum. Þeir hafa ekki þurft að bera fulla ábyrgð á gerningi sínum heldur treyst því að þriðji aðili úti í bæ tryggði að efndir gengju eftir. Eins og hefur komið fram í umræðunni er jafnvíðfeðmt og mikið notað ábyrgðarmannakerfi sennilega ekki til í veröldinni. Árið 1996 var gerð ákveðin úttekt á þessu sem leiddi í ljós að tæplega 50% Íslendinga 18 ára og eldri voru í persónulegum ábyrgðum fyrir fjárskuldbindingum annarra. Það eitt, virðulegi forseti, segir okkur á hvaða villigötur við vorum komin í þessu. Því er það mikið framfaraskref að eftir allan þennan tíma skuli nú stefna í að Alþingi afgreiði hér frumvarp um ábyrgðarmenn sem verði að lögum. Ég vil líka sérstaklega fagna yfirlýsingu Kaupþings í dag, þar sem því er lýst yfir að Kaupþing hafi ákveðið að falla frá því að nota ábyrgðarmannakerfið hvað varðar lánveitingar til einstaklinga, sem er mjög ánægjulegt. Það sem fylgdi yfirlýsingunni er mjög athyglisvert en þar sagði að ábyrgðarmannakerfið hafi reynst illa, skapað mikla óvild gagnvart bankanum og innheimta hafi gengið afar illa. Það dregur kannski fram í raun og veru þá galla sem á kerfinu eru. Ég vil líka nefna það að frumvarpið sem við ræðum hér tekur einnig til Lánasjóðs íslenskra námsmanna og í athugasemdum sem fram komu hjá lánasjóðnum kemur í raun og veru fram að verði þetta að lögum sé ljóst að Lánasjóður íslenskra námsmanna þurfi að breyta vinnureglum sínum og leita nýrra leiða í útlánum sínum. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að við sem fjárfestum í framtíð þjóðarinnar með menntun ungs fólks hljótum að fagna því að slík fjárfesting eigi sér stað á þeirri forsendu að fólk hafi náð árangri sem gerir það að verkum að lánasjóðurinn treystir sér til að veita lán en ekki að lán séu veitt á þeirri forsendu að foreldrar eða ættingjar vilji skrifa upp á, sem líka hefur gert upp á milli fólks, því ekki er víst að allir hafi haft aðgang að fólki til að skrifa upp á til að tryggja frekari námsframvindu. Þannig að ég held að sá þáttur málsins sé ekki síst mikilvægur en eins og hér hefur komið fram hafa hv. þm. Pétur Blöndal og Álfheiður Ingadóttir farið yfir stóran hluta þessa máls og ég vil lýsa ánægju minni með það. Mig langaði að nefna, virðulegi forseti, eitt til tvö atriði þessu til skýringar. Þegar ég samdi þetta frumvarp á sínum tíma hafði ég í huga að það væru þó undanþágur frá þessu, þ.e. annars vegar þegar einstaklingur gengst í ábyrgð fyrir eigin atvinnurekstur, ef svo má að orði komast, þ.e. þegar einstaklingur gengst í ábyrgð fyrir fyrirtæki þaðan sem hann hefur laun sín eða stærstan hluta þeirra. Í slíkum tilvikum gengst einstaklingurinn að einhverju leyti í ábyrgð fyrir sjálfan sig og hefur fulla yfirsýn yfir fyrirtækið og stöðu þess og getur metið áhættu sína út frá því að þegar um er að ræða til að mynda - ég get bara nefnt það og það hefur verið talsvert í umræðunni að hlutafélög hafa greitt mun lægri skattprósentu en einstaklingar og ýmsir hafa kannski breytt daglegri starfsemi sinni, sem þetta snýst fyrst og fremst um, og farið frá því að greiða skatta eins og einstaklingar yfir í það að taka laun og tekjur í gegnum hlutafélög og eru slík tilvik undanþegin frá frumvarpinu. Í nefndaráliti viðskiptanefndar kemur einnig fram að þessar undanþágur beri að skýra þröngt. Þær beri að skýra þannig að þær eigi við í tilvikum eins og þeim sem ég hef rakið hér og eins þegar um er að ræða ábyrgðir sem eru sérstaklega í þágu viðkomandi ábyrgðarmanns, eins og nefnt er í nefndarálitinu. Þar er tekið dæmi um að lán sé tekið þar sem viðkomandi gengst í ábyrgð, en fjármunirnir eru í reynd notaðir til að kaupa íbúð fyrir viðkomandi ábyrgðarmann. Í slíkum tilvikum, virðulegi forseti, er eðlilegt að slíkar lánveitingar séu undanþegnar. En lykilatriðið er að slíkar undanþágur ber að skýra mjög þröngt og fyrst og fremst í þeim tilvikum þar sem viðkomandi ábyrgðarmaður þiggur annars vegar laun frá því félagi sem hann gengst í ábyrgð fyrir, kannski meginhluta tekna sinna, og hins vegar að hann hafi sérstakan fjárhagslegan hag af því að gangast í slíka ábyrgð. Ég tel, virðulegi forseti, að ég þurfi ekki að hafa langt mál um þetta en vil þó nefna vegna ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar, sem hafði sérstakar athugasemdir við 8. gr. frumvarpsins og athugasemdir Lögmannafélagsins og réttarfarsnefndar sem lutu til að mynda að því hvað gerðist í tilvikum þar sem aðför væri gerð og í reynd væri um að ræða árangursleysi, að sú regla sem hér er vísað til gerir ráð fyrir því að ekki verði gerð aðför eða fjárnám í heimili ábyrgðarmanns. Þá er spurt: Þegar gerð er árangurslaus aðför hvort það þýði að hægt sé að krefjast gjaldþrotaskipta á grundvelli slíkrar niðurstöðu. Svarið er augljóslega nei, því aðförin er árangurslaus sökum þess að óheimilt er að gera aðför í viðkomandi eign. Þar af leiðandi er ekki um að ræða eignaleysi og gjaldþrotalögin gera ekki ráð fyrir því að eignamenn verði teknir til gjaldþrotaskipta. Þannig að þó að fjárnámið verði árangurslaust vegna þess að óheimilt er að gera fjárnám þá stendur það ekki undir því að hægt sé að gera kröfu um gjaldþrotaskipti. Mjög mikilvægt er að þetta liggi fyrir enda staðreyndin sú að í slíkum tilvikum er ekki um það að ræða að um eignaleysi sé um að ræða og því fráleitt að gera ráð fyrir því að slík aðför leiði til þess að hægt sé að gera kröfu um gjaldþrotaskipti. Þetta var kannski það atriði sem mest var rætt og mest um deilt í meðförum nefndarinnar en ég tel að þetta atriði eigi ekki að vera þannig eða hafa nokkur áhrif á að það sé hægt að afgreiða þetta mál frá þinginu. Að þessum orðum sögðum vil ég þakka nefndarmönnum í viðskiptanefnd fyrir vel unnin störf. Ég vil þakka formanni nefndarinnar sérstaklega fyrir það hversu vel hún keyrði þetta mál áfram. Ég tel, virðulegi forseti, að hér sé verið að brjóta í blað. Hér er verið að afgreiða stórt þingmannamál, heildarlög, og ég reyndar man ekki eftir að heildarlög af þeirri stærðargráðu sem hér um ræðir hafi verið afgreidd að minnsta kosti ekki frá því að ég kom til þings. Ég tel einnig, þótt ég yfirgefi þennan vettvang fljótlega, að mjög mikilvægt sé að þróunin í framtíðinni verði sú að þingið fari að semja og samþykkja sín lög og taka löggjafarvaldið meira til sín. Því það er ein meginforsendan fyrir því að þingið öðlist þá virðingu og þá reisn sem því ber að hafa. Því miður, og það þarf svo sem ekkert að hafa um það mörg orð því það er þekkt að um það bil 97–98% ef ekki meira af þeim málum sem eru afgreidd í þinginu eiga rót sína að rekja til ráðuneyta og ráðherra. En mjög mikilvægt er að þingið fari að taka til sín þetta vald og öðlast sjálfstraust til að treysta sér til að afgreiða mál. Hér er þingið að afgreiða stórt mál, mjög stórt mál, sem skiptir heimilin miklu máli. Ekki þarf að hafa mörg orð um það hvílíkar hörmungar hafa nú riðið yfir heimilin vegna þess kerfis sem hér er. Hv. þm. Pétur Blöndal nefndi örfá dæmi, en slík dæmi eru mýmörg og ekki ástæða til að rekja þau hér. En ég vil enn og aftur, virðulegi forseti, lýsa ánægju minni með að þetta mál skuli vera komið svona langt og ég vonast til að það verði að lögum strax á næstu dögum.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, og formanns viðskiptanefndar, hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, sem voru rakin hér. Ég tel að hér hafi verið fluttar málefnalegar ræður um það frumvarp sem um er að ræða og hef litlu við það að bæta. Ég tek undir það sem hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni sagði í lok ræðu sinnar þegar hann hvatti til þess að frumvarpið yrði samþykkt og gerði grein fyrir því með hvaða hætti hann hefði staðið að þessu máli. Ég vil ekki ljúka máli mínu um þetta frumvarp án þess að þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir það hvernig hann hefur unnið að því að koma þessu máli fram alveg frá fyrsta kjörtímabili sínu. Neytendur á Íslandi hafa haft mikinn á áhuga á þessum málum og Neytendasamtökin hafa lengi barist fyrir því að frumvarpið næði fram að ganga. Gert var samkomulag við Samtök fjármálafyrirtækja til að reyna að ná fram einhvers konar stöðu til að tryggja rétt ábyrgðarmanna en alltaf hefur verið ljóst að það skorti sérstök lög til að lánastarfsemi hvað þetta varðar yrði með svipuðum hætti og í nágrannalöndum okkar. Nú sér fyrir endann á þeirri baráttu, það er að vinnast sigur með því að Alþingi samþykki það frumvarp sem hér liggur fyrir. Ég tel að gerðar hafi verið verulega miklar breytingar til bóta í meðferð nefndarinnar á frumvarpinu og málið sé nú í þeim farvegi að það skipti miklu að reyna að ganga frá því og samþykkja það þannig að það verði að lögum sem fyrst. En ég vil ítreka það að ég tel að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson eigi miklar þakkir skildar fyrir það hvernig hann hefur staðið að þessu máli og unnið ötullega að framgangi þess.

Frú forseti. Ég tek undir orð síðasta ræðumanns og ítreka það sem ég sagði fyrr að staðfesta þingmannsins Lúðvíks Bergvinssonar og annarra flutningsmanna hér um árabil hefur orðið til þess að málið er nú komið út úr nefnd og vonandi verður það að lögum innan örfárra daga. Að mínu viti er þetta frumvarp stórt skref í átt til heilbrigðari viðskiptahátta hér á landi og ég vil leyfa mér að fagna þeirri samstöðu sem er um málið. Það er mikil þörf á því að styrkja stoðir heilbrigðs efnahagslífs og fjármálamarkaðar á Íslandi. Ég vil eins og aðrir sem hafa tekið til máls fagna ákvörðun Kaupþings frá í dag um að fella niður ábyrgðarmannakerfið og vænti þess að sjálfsögðu að aðrar lánastofnanir feti í fótspor bankans. Ég vil taka undir þakkir til hv. nefndarmanna í viðskiptanefnd en ég vil líka þakka öllum umsagnaraðilum, öllum þeim sem komu á fund nefndarinnar, og ekki síst starfsmönnum nefndasviðs sem aðstoðuðu nefndina við lagasmíðina því að eins og bent hefur verið á er hér um nokkuð óvanalega vinnu að ræða, ný heildarlög um ábyrgðarmenn sem eru unnin algerlega á forsendum þingsins sjálfs og innan þess en koma ekki frá framkvæmdarvaldinu. Það eru jú önnur tímamót sem ber að fagna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á skaðabótalögum. Frumvarpið lætur ekki mikið yfir sér en felur í sér mikla réttarbót sem beðið hefur verið eftir lengi. Forsaga málsins er sú að skaðabótalögum frá 1993 var breytt 1999 og sú breyting hafði almennt séð mikla réttarbót í för með sér. Hins vegar voru þá jafnframt lögleiddar frádráttarreglur vegna greiðslna frá þriðja aðila sem hafa komið nokkuð hart niður á alvarlega slösuðu fólki og ekklum og ekkjum. Alvarlega slasað fólk sem metið er með meira en 50% varanlega örorku á rétt örorkulífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins og þeir sem verst eru settir eiga einnig rétt á ýmiss konar viðbótargreiðslum, svo sem tekjutryggingu, tekjutryggingarauka, heimilisuppbót, bensínstyrk o.s.frv. Fyrir breytinguna árið 1999 voru greiðslur af þessum toga ekki dregnar frá skaðabótum. Eftir breytinguna hafa slíkar bætur hins vegar verið dregnar frá þessum hópi sem hefur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér þar sem það er alls ekki öruggt að viðkomandi fái greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins um ókomna framtíð. Það getur m.a. ráðist af hjúskaparstöðu viðkomandi tjónþola og lagabreytingum á síðari stigum eins og alkunna er. Reynslan sýnir að miklar breytingar geta verið á því hver vilji löggjafans er í bótafjárhæðum af þessum toga og einnig tekjutengingum þeirra. Þá geta tekjur tjónþola haft áhrif til skerðingar, bæði launatekjur og fjármagnstekjur. Þessi breyting hafði annað í för með sér sem var að bætur til eftirlifandi maka voru lækkaðar verulega þannig að nú eru dregnar frá bótum til eftirlifandi maka ímyndaðar greiðslur sem hinn látni maki fær ekki en miðast við hefði hann lifað, þ.e. ef viðkomandi hefði lifað af slysið hefði hinn látni átt rétt á bótum frá almannatryggingum og lífeyrissjóði vegna örorku. Þær greiðslur fær hann ekki en samkvæmt ákvæðinu eins og það stendur í dag á að taka tillit til þessara greiðslna eins og þær hefðu verið greiddar út og draga þær frá áður en tjón makans er reiknað út. Þessi ótrúlegu öfugmæli eru engu að síður réttarstaðan eins og hún hefur verið síðustu 10 árin hér á landi. Með hliðsjón af þessu og almennum sanngirnissjónarmiðum leggur allsherjarnefnd til tvenns konar breytingar á skaðabótalögunum. Annars vegar að í 4. mgr. 5 gr. laganna verði kveðið á um að eingöngu eingreiddar örorkubætur almannatrygginga, þ.e. sem eru meira en 10% og minna en 50%, dragist frá bótum til tjónþola í stað greiðslna frá almannatryggingum eins og í gildandi lögum. Þá er í 2 gr. frumvarpsins lagt til að orðunum „án frádráttar“ verði bætt við ákvæði 1. málsl. 1. mgr. 13. gr. laganna til að koma í veg fyrir að bætur frá almannatryggingum og lífeyrissjóði verði dregnar frá bótum til eftirlifandi maka, eins og ákvæðið er samkvæmt gildandi lögum. Með þessu verður komið í veg fyrir frádrátt frá bótum í þeim tilvikum þegar um er að ræða alvarlega slasaða einstaklinga og ekkjur og ekkla. Virðulegi forseti. Þessi lagabreyting hefur í nokkur ár verið í einhverjum velkingi á vettvangi allsherjarnefndar. Samstaða náðist um það í nefndinni nú að gera þessa breytingu á skaðabótalögunum. Fyrri tilraunir til breytinga hafa strandað á því að menn hafa staðnæmst við ýmis fleiri atriði sem þyrfti mögulega að taka á í skaðabótalögunum. En það var niðurstaða nefndarmanna nú að ekki væri rétt að láta þetta brýna réttlætismál bíða slíkrar heildarendurskoðunar. Að mínu áliti er einnig nokkur hugsunarvilla í þeirri framkvæmd sem verið hefur. Í framkvæmdinni hingað til hefur það verið þannig að bætur frá almannatryggingum hafa verið látnar koma til frádráttar bótum sem tjónvaldur á að greiða tjónþola vegna tjóns sem hann er bótaskyldur fyrir. Auðvitað þarf ávallt að hafa samspil milli almannatrygginga og skaðabótaréttar en mér finnst vera byrjað á vitlausum enda þarna. Það er mun eðlilegra að tjónvaldur bæti ávallt tjón sem hann veldur og að þær greiðslur sem hann innir þannig af hendi komi þá frekar til frádráttar bótum úr almannatryggingakerfi, úr hinum sameiginlegu sjóðum landsmanna. Að sá sem sannanlega valdi tjóni greiði fyrir það að öllu leyti en að hinir sameiginlegu sjóðir landsmanna njóti þess þá í því að á móti dragist frá bótum almannatrygginga. Virðulegur forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál. Það hefur beðið nógu lengi og mikilvægt að það fari hratt í gegnum þessa umræðu og áfram til 2. umr. Þar sem málið er flutt af allsherjarnefnd er samkvæmt þingsköpum ekki skylda til að vísa því til nefndar. Ég geri ekki ráð fyrir að því verði vísað til nefndar og nefndin gerir ekki ráð fyrir því heldur þannig að við búumst við hröðum framgangi málsins í gegnum þingið. Ég þakka nefndarmönnum öllum góða vinnu við málið og skilvirk vinnubrögð sem leiddi til þess að við gátum tekið frekar fljótt á þessu máli og tekið ákvörðun um það í nefndinni að flytja þetta frumvarp. Að síðustu vil ég einnig nefna að ég tel að sá háttur sem hefur verið að komast á í nokkrum málum, í miklum þjóðþrifamálum á síðustu vikum að þingnefndir ýmist flytji mál, sem horfir til mikilla framfara, eða hlutist til um það að koma í gegn löngu tímabærum þingmannamálum eins og ábyrgðarmannafrumvarpinu sem rætt var hér á undan, sé til mikillar fyrirmyndar og sýni styrk þingræðisins en geri líka kröfur til þingsins. Það kallar auðvitað á að þingið hafi enn sterkara starfslið og enn betur búið starfslið til að styðja við virka löggjafarstarfsemi af hálfu þingsins eins og þessi mál bera vitni um.

Herra forseti. Nú hef ég miklar áhyggjur af þessu máli og af því hvað liðið er á nótt og af því hve fáir eru í þingsal. Við ræðum hér afskaplega flókið mál og afskaplega stórt mál og þessi mál, eins og ég kem inn á í ræðu minni á eftir, eru bæði oftrygging og vantrygging. Á vissan hátt eru bótaþegarnir hlunnfarnir og á vissan hátt eru þeir oftryggðir. Nú veit ég ekki hvað nefndin hefur kannað málin vel og það fylgir því að sjálfsögðu mikil ábyrgð þegar nefndir fara að flytja mál að þær leiti mjög vandlega umsagna allra aðila sem um málið geta fjallað og koma til með að framkvæma það. Ég ætla því að spyrja hv. þingmann hvort ekki hafi örugglega verið leitað til Félags tryggingafræðinga til þess að fara yfir þann þáttinn, hvort ekki hafi örugglega verið leitað til tryggingafélaga sem greiða út þetta tjón og hvort ekki hafi örugglega verið leitað til sjúklingasamtaka og annarra slíkra sem eru hinum megin. Það að nefndir fari að flytja frumvörp veltir ákveðinni ábyrgð yfir á nefndirnar á því að frumvörpin séu vel unnin. Það er það sem veldur mér dálitlum áhyggjum, herra forseti, að hér er verið að ræða þetta þunga, erfiða og flókna mál klukkan 25 mínútur í tvö að nóttu.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður verði að eiga við félaga sína í Sjálfstæðisflokknum hvað varðar tímasetningu þessarar umræðu. Hér hefur mikil umræða farið fram í kvöld um kannski aðeins síður mikilfengleg mál en þetta, en ég held að okkur sé ekkert að vanbúnaði að ræða þetta mál hér. Við höfum vitað að það væri hér á dagskrá frá því að tekin var ákvörðun um framgang þingfunda upp úr hádegi í dag. Ég tel að undirbúningur málsins hafi verið mjög vandaður. Þetta mál kom fyrst fyrir allsherjarnefnd á árinu 2005 og fékk þá ítarlega umfjöllun og ítarlegar umsagnir og aftur á árinu 2006. Frá þeim tíma liggja fyrir mjög vandaðar umsagnir og greinargerðir og það var ákvörðun nefndarinnar nú að gera ekki frekari kröfur um umsagnir á þessu stigi en kalla fyrir nefndina helstu aðila, fulltrúa tryggingafélaga, prófessor í tryggingarétti og þá lögmenn sem útfærðu hugmyndir að þessum breytingum. Fyrir lá greining á vandanum, greining á afleiðingunum. Fyrir lá tryggingastærðfræðileg úttekt frá fyrri umsögnum og í ljósi þeirra gagna var það sameiginlegt mat nefndarmanna allra að ekki væri ástæða til að kalla eftir frekari umsögnum. Það er vissulega ljóst að alltaf koma upp einhver markatilvik við löggjöf sem þessa en það mikla óréttlæti sem leiðir af óbreyttri löggjöf var að áliti nefndarinnar talið réttlæta það að taka á þessu máli sérstaklega 

Herra forseti. Mér þykir miður að hv. þingmaður skuli tala svona niður til mín. Ég má alveg gagnrýna það að hér sé verið að ræða klukkan hálftvö að nóttu mjög flókið mál. Ég sem tryggingafræðingur átta mig á hvað þetta er flókið mál og hvað þetta getur haft mikil áhrif út og suður. Ég sat fund nefndarinnar og það var heilmikið athugavert við þá vinnu sem þar var unnin, ég verð bara að segja eins og er. Ég hlýt að gagnrýna það. Ég frábið mér, herra forseti, að hér hafi ekki verið fluttar málefnalegar ræður í allan dag, því sit ég ekki undir. Ég stend við hvert einasta orð sem ég hef sagt hér í ræðustólnum og mótmæli þessu. Ég kann ekki að meta það að talað sé niður til fólks með þessum hætti. Það getur vel verið að hv. þingmaður sé gáfaðastur af öllum og bestur í öllum fögum og viti allt best en hann þarf ekki endilega að segja öllum það. Það mál sem hér um ræðir, eins og ég kem inn á á eftir, er mjög flókið. Það eru eingreiðslur sem menn fá, það er miðað við 4,5% vexti sem fólk nær yfirleitt ekki og fólk getur ekki ávaxtað þessa peninga, það er mínusinn. Plúsinn er að kannski er miðað við of litlar bætur frá Tryggingastofnun, of hátt tjón, fyrir utan það að maðurinn ber áhættuna af tjóninu því að örorkumatið er alltaf byggt á líkum. Þegar maður er metinn 45% öryrki þá eru 45% líkur á því að hann verði algjör öryrki. Það er mjög erfitt að meta það og kemur ekki í ljós fyrr en að ævilokum hvernig til tókst. Þetta er því ekki léttvægt mál sem við getum kastað höndunum til klukkan hálftvö að nóttu, og að það sé einhvern veginn mér að kenna að mörg mál hafi verið á dagskrá í dag og mjög ítarleg umræða orðið, 

Virðulegi forseti. Eins og ég rakti áðan í fyrra andsvari varð það niðurstaða nefndarinnar að þrátt fyrir öll þau atriði sem hv. þingmaður rekur hér, sem er auðvitað alveg rétt - að útreikningur skaðabóta er ávallt háður mikilli óvissu í ljósi framtíðartekjuöflunarmöguleika, í ljósi ávöxtunar, í ljósi eingreiðslu, í ljósi allra þessara þátta sem hann rekur alveg réttilega - er það engu að síður mat nefndarinnar, í ljósi fyrirliggjandi umsagna og allrar þeirrar vönduðu vinnu sem farið var í í nefndinni á árunum 2005–2006, að eðlilegt væri að taka sérstaklega á þessu mikla réttlætismáli og taka það út fyrir sviga ef svo má segja. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að auðvitað á að taka þetta heildarsamspil lífeyriskerfisins, almannatryggingakerfisins og skaðabótaréttarins til endurskoðunar og ég held að margar hugmyndir sem t.d. aðilar vinnumarkaðarins hafa verið að þróa sín á milli um breytingar á lífeyriskerfinu geti verið mjög athyglisverðar í þessu samhengi og t.d. hvað það varðar að meta örorku upp á við en ekki niður á við. Ég tel í sjálfu sér ekki þörf á að hafa fleiri orð um tilurð þessa máls eða þann vandaða bakgrunn sem að baki því liggur. Hv. þingmaður kann að hafa þá skoðun að þetta mál hefði þurft aðra og vandaðri meðferð. Nefndin var ekki þeirrar skoðunar og hans ágætu flokkssystkin, sem sitja í nefndinni, voru einhuga í þeirri afstöðu að þetta mál væri fullkannað og vel unnið, um það var full eining í nefndinni. Það var mat nefndarinnar. Hv. þingmaður kann að hafa annað mat og til þess hefur hann heimild og ég átel hann ekkert fyrir það. Hann má hafa þær skoðanir eins og hann vill. Þetta er mat nefndarinnar og hann verður þá að ráðstafa atkvæði sínu eins og hann telur eðlilegt í ljósi undirbúnings málsins og forsögu þess.

Hæstv. forseti. Ég ákvað að koma hér upp til þess að ræða um fundarstjórn forseta. Þau orð sem féllu hér af vörum hv. þm. Árna Páls Árnasonar, um að það væri Sjálfstæðisflokknum að kenna að hér væri verið að ræða alvarleg mál að nóttu til - það er nú einu sinni þannig að það er hæstv. forseti sem raðar hér upp dagskrá og það er hans að ákveða hvernig við höldum hér á málum fram eftir nóttu. Ég frábið mér að hér sé endurtekið verið að tala um að við sjálfstæðismenn megum ekki ræða þau mál sem eru á dagskrá. Það er með fullkomnum ólíkindum hvernig hv. þm. Árni Páll Árnason og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, sem þó bað afsökunar á orðum sínum hér í dag, 

Virðulegi forseti. Það er ekki rétt að ég hafi ekki sést í salnum í dag, ég er búinn að vera hér margoft og síðan hef ég fylgst með umræðum í gegnum vefinn í öðrum störfum í kvöld. Ég tel fullkomlega eðlilegt að maður hafi orð um það, ef maður vill, hvernig umræður eru í þinginu. Ég sé ekki að ég þurfi að biðjast afsökunar á því gagnvart nokkrum manni og ég skil ekki þetta upphlaup og þennan æsing. Það er málfrelsi í þingi og þingmenn hljóta að mega tjá skoðanir sínar og í því felst enginn áfellisdómur. Hv. þingmaður, sem hér var að ræða áðan, gerði athugasemd sem mátti skilja að lyti að tímalengd umræðu. Ég benti einfaldlega á að það fer ekkert fram hjá þeim sem fylgst hafa með umræðum hér í kvöld að ræður Sjálfstæðisflokksins hafa verið óvenjulangar og efnisríkar. Ég var bara að vísa til þess.

Herra forseti. Það er dálítið leiðigjarnt að sitja undir því að menn séu í málþófi. Við erum með mjög langa dagskrá, það eru 26 mál á dagskrá. Ég skora á hv. þingmann að benda á þann stað í ræðum mínum í kvöld og í allan dag þar sem um málþóf er að ræða. Ég legg málþóf ekki í vana minn og er á móti því. Hins vegar erum við að ræða hér mjög þung og mikil mál. Það getur vel verið að hv. þingmaður leggi ekki mikið á sig og þyki það ekki merkilegt, en ég hef t.d. rætt um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar sem ég líkti við sovétkerfi. Ég hef mikla skoðun á því máli, herra forseti. Ég má hafa þær skoðanir og tjá þær ef ég tel að niðurgreiðslan sé mjög skaðleg fyrir íslenskt atvinnulíf og þjóðlíf.

Hæstv. forseti. Þau orð sem féllu af vörum hv. þm. Árna Páls Árnasonar lýsa honum best - af því má sjá hvernig menn vinna, hverjar skoðanir menn hafa og hvernig menn leyfa sér að tala hér í þingsal. Það lýsir þingmanninum hvernig það er gert af hans hálfu. Ég vil skora á hv. þingmann að fara yfir þær umræður sem átt hafa sér stað hér í dag og benda á það hvar málþóf hefur átt sér stað af hendi okkar sjálfstæðismanna því að þess sér ekki stað. Umræður hafa verið málefnalegar og það hefur verið rætt - þeir þingmenn sem hafa komið að málum. Ég frábið mér að verið sé að halda uppi 

Virðulegi forseti. Ég vil ekki gera athugasemd í þeim skilningi við fundarstjórn forseta enda tel ég að forseti hafi stjórnað þessum fundi af stakri prýði. Ég vildi hins vegar vekja athygli á því að fyrir tólf tímum eða svo fór fram ágæt umræða hér í þinginu um dagskrána og eins og hér hefur komið fram eru 26 mál á dagskrá. En í þeirri umræðu sem fór fram fyrir hálfum sólarhring héldu fulltrúar Sjálfstæðisflokksins því talsvert fram að það væru fá merk mál á dagskrá. Því má kannski segja sem svo að það hafi komið á óvart að umræðan hafi tekið jafnlangan tíma og raun ber vitni. Hér hafa vissulega verið efnisríkar umræður og ég ætla ekki að gera lítið úr því, en það kom líka á óvart að þingmennirnir þyrftu, kannski tveir til þrír, að lesa upp nefndarálit sem aðrir höfðu lesið upp áður. Ekki er ég að gera lítið úr nefndarálitum sem án efa hafa verið innihaldsrík 

Herra forseti. Mér fannst hv. þm. Lúðvík Bergvinsson vísa til mín þegar hann talaði um að menn hafi sagt og bent á það í upphafi fundar að hér væru fá mál. Það er ekki rétt, ég sagði að það væru fá mál sem vörðuðu hag heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Brýnustu málin sem þjóðin bíður eftir aðgerðum með eru fjögur á dagskránni. Ég get ekki séð að veiting ríkisborgararéttar skipti heimilin í landinu stóru máli eða velti þar þungu hlassi eða fjöldamörg önnur mál sem við höfum rætt, en þau geta verið jafnerfið og viðamikil fyrir því eins og niðurgreiðsla húshitunarkostnaðar og annað slíkt. En það er ekki eitthvað sem veltir hlassi varðandi stöðu heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Það var það sem ég kvartaði undan, herra forseti, að það koma engin mál frá þessari ríkisstjórn. Hún afkastar bara ekki neinu, það er vandinn. Það er það sem fólkið í landinu bíður eftir. Ég er alveg til í að tala mikið um þau mál sem skipta þjóðina máli en mörg þeirra mála sem við ræðum hér í dag velta ekki þungu hlassi þar.

Virðulegi forseti. Mér þykir nokkuð til um þetta uppnám þingmanna Sjálfstæðisflokksins því að þeir klifa á því og átelja mig fyrir að hafa ásakað þá um málþóf en ég minnist þess ekki að hafa nokkru sinni nefnt orðið málþóf. Einu þingmennirnir sem hafa gert málþóf að umtalsefni eru þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal nefnir, að tala um þjóðþrifamál. Það er þjóðþrifamál til umræðu, frumvarp til skaðabótalaga sem ég hef beðið eftir í þrjá daga að mæla fyrir og þigg glaður þetta tækifæri að mæla fyrir því og fyrst ekki bauðst tími fyrr en nú er mér engin vorkunn að standa hér og ræða þetta mál. Ég hlakka til að ræða það áfram og ég held að við eigum að nýta tímann vel.

Herra forseti. Ég þakka fyrir það að ræða þetta mál. Í nefndinni reifaði ég nokkur - ég var staddur þar af tilviljun sem varamaður - mál sem skipta máli í þessu tilefni. Þau eru fjöldamörg og ég er ekki viss um að ég geti rakið þau öll núna. Í fyrsta lagi. Þegar menn verða fyrir tjóni þarf að skilja á milli tjónvalds og tjónþola. Það er mjög mikilvægt. Klippa þarf á milli þeirra með einni aðgerð, einni summu, það þarf einhvern veginn að gera málið upp þannig að tjónþoli þurfi ekki að vera betlandi á tjónvaldi alla tíð. Þetta er fyrsta atriðið og það skiptir verulegu máli. Í öðru lagi er spurningin: Hver er áhætta tjónþolans? Hún er umtalsverð í núverandi kerfi og menn ætla ekkert að laga það. Dæmi: Maður er metinn 30% öryrki sem segir að það eru 30% líkur á því að hann verði 100% öryrki. Kannski verður hann það ekki. Kannski vinnur hann fulla starfsævi og veikist ekki neitt. Þá græðir hann á tjóninu. En svo getur hann orðið 100% öryrki daginn eftir úrskurðinn og þá tapar hann 70%. Hann er látinn bera þessa áhættu, herra forseti. Í tjóninu er reiknað með 4,5% vöxtum umfram verðbólgu, ekki umfram laun, herra forseti. Það er nánast útilokað fyrir mann, einstakling, að ná 4,5% vöxtum umfram laun en það er það sem verið er að tryggja. Maðurinn sem verður fyrir tjóni missir laun. Þess vegna á ekki að reikna með nema í hæsta lagi 2% vöxtum umfram laun. Það mundi hins vegar þýða að tjónaupphæðin mundi stórhækka. Við erum að tala um afvöxtun á þessari upphæð í 30–40 ár hjá ungu fólki og enn þá meira hjá mjög ungu fólki, börnum. Þá erum við að tala um jafnvel 60 ár, 70 ár sem þarf að afvaxta peningana á. 2% vextir í staðinn fyrir 4,5% getur þýtt tvöföldun á upphæðinni eða meira en það. Þá áhættu er maðurinn látinn bera. Enginn veltir vöngum yfir því, ég veit ekki til þess að nefndin hafi rætt það. Mér finnst þetta ábyrgðarleysi. Og svo það sem er verst, þegar búið er að reikna út þessa upphæð, segjum 7 millj., fær maðurinn hana inn á reikning í einu lagi. Allt í einu er hann orðinn ríkur og hann eignast fullt af vinum. Mín reynsla segir mér það, herra forseti, að á mjög skömmum tíma verða þessar 7 millj. farnar og það sem meira er, maðurinn eru yfirleitt kominn með skuld vegna þess að hann er búinn að ofkeyra í neyslunni og er kominn með skuld. Því miður, ég er búinn að sjá þessi dæmi aftur og aftur. Það getur vel verið að ég sé með forsjárhyggju eða eitthvað slíkt en þetta er það sem maður sér. Þetta er áhættan sem maðurinn ber og ég sé ekki að nefndin hafi neitt skoðað það, ekki neitt. Það er svo léttúðlega skautað yfir þetta allt saman að það er með ólíkindum. Þess vegna sagði ég að það er ekki gott að ræða þetta kl. 2 að nóttu. Þetta eru örfá atriði sem ég vil nefna um oftryggingu og vantryggingu í þessu dæmi og mér finnst það ekki einfalt mál að taka afstöðu til þess. Menn tala ekki einu sinni við tryggingafræðinga sem þó eru sérfræðingar á þessu sviði og það vill svo til að ég er tryggingafræðingur. Þess vegna get ég talað um þetta sem ég efast um að aðrir nefndarmenn geti með sama hætti og tala ég þá ekki niður til þeirra eins og sumir gera hérna. Þetta er með ólíkindum. Það getur fokið í mann þegar maður heyrir svona ummæli eins og maður sé einhver fábjáni. Það sem hefur verið lagt til og ég hef lagt til er að þessi eingreiðsla sem skilur á milli tjónþola og tjónvalds verði greidd inn í sjóð, örorkutryggingagreiðslusjóð, sem gæti tengst áfallatryggingasjóði sem verkalýðshreyfingin ásamt með Samtökum atvinnulífsins er að byggja upp í kringum lífeyrissjóðina. Hann taki að sér endurhæfingu og virkni sjóðfélagans og komi í veg fyrir þá hryllilegu þróun á Íslandi sem er hve öryrkjum fjölgar mikið. Það vill enginn vera öryrki en kerfið hefur brugðist þessu fólki gersamlega hvað varðar endurhæfingu. Endurhæfingin er í skötulíki. Öryrkjum fjölgar sífellt og það er ekkert gert í því. Þetta er einn angi af því, menn ætla ekki að gera neitt í málunum. Menn komast bara að einhverri niðurstöðu - bang, eitthvað gert og það er smíðaður einn plástur í viðbót. Þetta er ekkert annað en plástur sem menn eru að setja hérna. Allt í einu gera menn einhverjar breytingar og laga eitthvað og um leið búa þeir til vanda annars staðar.  Menn geta sagt að tryggingafélögin eigi að borga þetta. Vissulega, en þau taka alltaf nettóiðgjaldið af hinum tryggða og þó að það sé mikil samkeppni á meðal þeirra verður það alltaf á endanum tryggingatakinn sem borgar þetta, þ.e. almenningur í landinu með skyldutryggingum sínum eða skipaútgerðir sem tryggja áhafnir og annað slíkt, atvinnurekendur. Það er alltaf einhver sem greiðir og þetta er svo mikið atriði að hvorki sé um oftryggingu að ræða né vantryggingu. Vantrygging er slæm vegna þess að hún kemur niður á tjónþolanum. Oftrygging er slæm vegna þess að hún kemur niður á almenningi og lífskjörum í landinu. Því er svo mikilvægt að finna á þessu réttláta og raunhæfa lausn. Það gerist ekki nema með því að vextirnir verði miklu lægri, 2%, þ.e. upphæðin miklu hærri og miðað sé við raunveruleg laun hjá fólki. Til dæmis ef börn verða öryrkjar að þá séu ekki miðað við lágmarkslaun heldur einhver meðallaun í þjóðfélaginu. Það liggur náttúrlega fyrir að barn sem verður öryrki og lendir í tjóni mundi ná einhverjum meðallaunum að meðaltali. Það mundi fara menntaveginn með ákveðnum líkum, það mundi fá ákveðnar tekjur með ákveðnum líkum. Þetta er allt hægt að reikna út og það á að miða við meðallaun en ekki lágmarkslaun. Það er svo margt sem þarf að laga í þessu dæmi að mér finnst allt að því verið að kasta til höndunum hvernig vinnubrögðin eru. Ég legg til að þetta mál fari til nefndarinnar aftur og hún sendi það til tryggingafræðinga báðum megin frá sem reikna þetta út og þeir fari í gegnum það hvort ekki sé til einhver lausn sem lagar þau vandkvæði sem ég gat um, eingreiðsluna, það að menn séu búnir með upphæðina innan skamms tíma, einnig að vextirnir séu nær raunveruleikanum, 2% í staðinn fyrir 4,5% og loks að miðað sé við meðallaun en ekki lægstu laun. Hér er svo margt sem þarf að laga. Mér finnst þetta ekki góð vinnubrögð þó að ég hafi ekki sökkt mér neitt djúpt ofan í málið, herra forseti, enda klukkan tvö að nóttu, og málið hefur ekki legið lengi inni í þinginu. Það eru fjölmörg mál sem þarf að vinna og gefst ekki mikill tími til að sökkva sér ofan í fræðileg frumvörp eins og þetta.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla harðlega þeim orðum hv. þingmanns að hér sé skautað yfir mál. Það kom skýrt fram í vinnu nefndarinnar og orðum formanns hv. allsherjarnefndar áðan að menn telja mikla þörf á því að endurskoða skaðabótalöggjöfina. Meðal annars með tilliti til þeirra þátta sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur nefnt. Það er hins vegar algert réttlætismál að leiðrétta þann ágalla, sem varð til við það er menn nú kalla handvömm og mistök í lagasmíðinni frá 1998 og bitnar mjög illa á takmörkuðum hópi sem er mjög illa settur, þ.e. mjög illa slösuðum öryrkjum, jafnvel frá barnsaldri, og ekkjum og ekklum sem misst hafa maka sinn í slysi. Þetta er það sem frumvarpinu er ætlað að bæta, ekkert annað. Það er ekki mjög flókið mál. Það er ekki verið að breyta margfeldisreglunni, það er ekki verið að breyta reglum um útreikning örorkumats. Það er ekki verið að endurskoða útreiknireglu bóta hjá tryggingafélögunum, ekki verið að breyta ákvörðunum um ávöxtunarkröfu og ekki verið að taka á áhættu tjónþola eða margt annað það sem gera þarf. Ég get verið hv. þingmanni sammála um að þessi atriði og jafnvel mörg, mörg fleiri þurfi að athuga og vinna upp á nýtt í skaðabótalöggjöfinni en ég get ekki verið sammála hv. þingmanni um það að við eigum að bíða í önnur 10 ár til að leiðrétta það sem við erum hér að gera. Það má ekki gerast. Það er allt í lagi að kalla þetta plástur, jú, við erum að plástra. Við erum að leiðrétta misrétti og mistök í lagasetningu. Hv. þingmaður sagði að ef eitthvað væri bætt á einum stað kæmi upp skaði annars staðar og spurði hvar skaðinn lenti og nefndi bílatryggingar og þá sem greiða iðgjöld bílatrygginga. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að eitt af því sem fram kom fyrir nefndinni er að afskaplega fá tjón valda jafnmikilli örorku og hér um ræðir, þ.e. yfir 40–50% örorku. Á árunum 1993–1999 voru að meðaltali sex tilfelli á ári sem höfðu í för með sér meira en 40% varanlega örorku. Jafnvel þótt reiknað sé með mikilli fjölgun slysa í takt við fjölgun bíla og íbúa er alveg ljóst að þessi fáu tilfelli á ári munu ekki skipta sköpum varðandi iðgjöld í útreikningi tryggingafélaganna. Það sem er verst í þessu dæmi er að tryggingafélögin - og það var líka upplýst fyrir nefndinni vegna þess að nefndin kastaði ekki til höndunum við undirbúning þessa máls - láta sér ekki lengur nægja að draga útreiknaðar bætur langt fram í tímann frá eingreiðslunni til þeirra sem eru metnir 40 eða 50% öryrkjar heldur eru þau jafnvel farin að seilast niður í 15% örorku. Eins og hér hefur komið fram í kvöld er þetta ekki einungis örorkulífeyririnn heldur allar aðrar bætur, jafnvel þær sem eru háðar hjúskaparstöðu og hversu margir eru í heimili hjá viðkomandi. Eins geta þessar bætur horfið einn góðan veðurdag af reikningi viðkomandi vegna þess að lögum hefur verið breytt hér á hv. Alþingi. Tekjur viðkomandi, ef mönnum skyldi auðnast það að afla sér einhverra tekna, dragast líka frá þeim bótum sem þó er búið að reikna honum til tekna út lífið, þar á meðal vaxtatekjur af þeim bótum sem hann fær með eingreiðslunni. Það er svo hlálegt, herra forseti, að ekkjur og ekklar geta endað í skuld við tryggingafélögin vegna þeirra ímynduðu bóta sem látinn maki hefði fengið hefði hann lifað og dregnar eru frá skaðabótunum. Það er þetta misrétti sem við erum að leiðrétta og það er ekki verið að kasta höndunum til neins hér, herra forseti. Ég vil nefna eitt í viðbót sem þarf að laga og vil taka undir það sem hv. þm Pétur Blöndal sagði um að mjög mikilvægt væri að breyta þessu með eingreiðsluna og tengja útgreiðslu skaðabóta bótum lífeyrisgreiðslna í stað eingreiðslunnar. Ég þekki sjálf dæmi þess hvernig stórar og miklar slysabætur hafa ekki til bætt viðkomandi lífið heldur gert honum það erfiðara. Þannig að ég tek undir það að við endurskoðun á þessu regluverki og skaðabótalöggjöfinni þarf að horfa til þess að greiða slysabætur ekki með eingreiðslu. Ég vil nefna eitt atriði til viðbótar, sem hv. þingmaður nefndi ekki, og það er að í útreikningi tryggingafélaganna á slysabótum er ekki tekið tillit til þeirra auknu útgjalda sem alvarleg fötlun og örorka hefur í för með sér. Það er ekki metið inn í bæturnar, inn í framfærslukostnaðinn, heldur aðeins tekjuöflunarmöguleikarnir sem viðkomandi hefur til framtíðar og það jafnvel með mjög umdeilanlegum hætti, eins og við höfum séð á dæmum um börn sem slasast illa. Þannig að margt þarf að athuga í þessari löggjöf og enn fleira sem þarf að athuga í framkvæmd löggjafarinnar. En, herra forseti, við ætlum okkur ekki þá dul að geta gert það á örfáum dögum og ég verð að segja að þrátt fyrir að lögmennirnir á nefndasviði Alþingis séu miklir kraftaverkamenn mundi heildarendurskoðun á skaðabótalöggjöfinni taka ansi mikið af starfskröftum þeim sem þar eru og þeir gerðu ekki mikið meira á meðan. Að lokum vil ég nefna það að öll þessi ár frá því að þessi mistök voru gerð við lagasetninguna, hafa þrír nafngreindir hæstaréttarlögmenn og kannski fleiri, sem hafa unnið fyrir tjónþola í skaðabótamálum reynt að rétta hlut þeirra. Þeir hafa margoft komið til Alþingis, til ráðuneytis, til að reyna að fá leiðréttingu, ekki sinna mála heldur þeirra sem lögin misgera gagnvart. Ég hlýt að þakka þeim fyrir staðfestu þeirra í málinu og ég leyfi mér að vona að hv. þm. Pétur Blöndal treysti samflokksmönnum sínum í hv. allsherjarnefnd sem eru einróma á þessu máli og hafa verið alveg frá því að upplýst var um afleiðingar lagasetningarinnar. Ég vil minna á að það mun hafa verið á árinu 2005 sem hv. þm. Bjarni Benediktsson, þáverandi formaður allsherjarnefndar, flutti samsvarandi nefndartillögu hér inni í þinginu. Þinginu auðnaðist ekki að ljúka afgreiðslu þess máls og ég vil skora á hv. þm. Pétur Blöndal að vinna með okkur að því að bæta órétt sem þarna er á ferð og svo skulum við taka höndum saman um að endurskoða skaðabótalöggjöfina, við höfum bara ekki tíma til þess núna fyrir vorið.

Herra forseti. Ég var aðallega að gagnrýna hvernig þetta er rætt og líka það að svo mikið af hrópandi göllum eru í núverandi kerfi sem ekki eru lagaðir. Ég tala aftur og aftur við öryrkja sem eru bótalausir en fengu eingreiðslu, fyrir kannski 7 árum, sem er löngu horfin. Eingreiðslan er horfin en tjónið er eftir. Menn eru ekkert að laga það neitt. Ætla þeir að bíða í 100 ár eða hvað? Þetta væri hægt að gera á þremur mánuðum ef menn ynnu virkilega í einni  Ef menn hugleiddu hvað eingreiðslan er mikill skaðvaldur fyrir tjónþolann,  Þannig að ég er að benda á bæði oftryggingu og vantryggingu, kosti og galla og menn eru ekkert að leysa þetta. Það er bara gripið í, eitthvert smotterí lagað og kannski gerist nákvæmlega það sama og 1999 að menn gera mistök. Ég veit það ekki. Hættan er sú þegar unnið er svona. Menn eiga að taka sér 3–4 mánuði með nefndasviði Alþingis og tryggingafræðingum og öðrum og gera þetta þannig að það sé þokkaleg trygging fyrir bótaþegana varðandi vextina, eingreiðsluna, kostnaðinn og endurhæfingu, miskabætur o.s.frv. 
            

Herra forseti. Ég ítreka bara það sem ég sagði áðan að ég lýsi því hér yfir að hv. allsherjarnefnd, allir þeir sem flytja þetta mál hér, eru á einu máli með hv. þm. Pétri Blöndal um að endurskoða þarf skaðabótalöggjöfina, en við berjum ekki höfðinu við steininn. Við gerum okkur grein fyrir því að við höfum ekki tíma til þess fyrir vorið. Við erum að reyna að koma þessu mikla réttlætismáli í gegn á þeim örfáu dögum sem við höfum til stefnu. Það er enginn skaði skeður, þvert á móti, hv. þm. Pétur Blöndal, það er mikið réttlætismál að leiðrétta þann órétt sem þessi hópur býr við.

Hæstv. forseti. Þetta er eitt af þeim málum sem ég tel að skipti fjölskyldurnar í landinu miklu máli, þá sérstaklega sjúklinga og aldraða. Þetta frumvarp á þskj. 787, 445. mál, er flutt af heilbrigðisnefnd. Um er að ræða breytingu á 42. gr. lyfjalaga sem fjallar um bann við veitingu afsláttar á lyfjum þannig að bannið eigi ekki við um smásala, heldur einungis lyfjaframleiðendur og lyfjaheildsala. Nefndin flutti fyrir jól frumvarp sem frestaði gildistöku þessa banns hvað varðar smásalana enda var nýtt greiðsluþátttökukerfi lyfja í smíðum. Útséð er að það kerfi verður ekki tilbúið 1. apríl og lagt er til að ákvæði um smásalana verði frestað enn á ný. Heilbrigðisnefnd hefur áður flutt samsvarandi frestun á gildistöku þess að bannað væri að heimila afslátt af smásölum á lyfseðilsskyldum lyfjum og nú leggur hv. heilbrigðisnefnd til að síðari málsliður 13. gr. laganna, sbr. lög nr. 120/2008, skuli orðast svo: „Þó skal ákvæði 10. gr., hvað varðar smásöluaðila, taka gildi 1. janúar 2010.“ Og 2. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Með frumvarpinu er lagt til að frestað verði enn hluta gildistöku 10. gr. laga nr. 97/2008, um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994. Frestunin varðar eingöngu smásölu lyfja. Gildistökunni hefur í tvígang verið frestað, fyrst með lögum nr. 120/2008, um breytingu á lögum nr. 97/2008, um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum, og þá til 1. janúar 2009. Með lögum nr. 146/2008 var gildistöku ákvæðisins að nýju frestað til 1. apríl 2009. Þá tók Hæstiréttur nokkra daga. Þegar það var gert var í undirbúningi nýtt greiðsluþátttökukerfi lyfja og ráðgert að það kæmi til framkvæmda í síðasta lagi 1. apríl 2009. Jafnframt var talið mikilvægt að afnám afslátta af lyfjum í smásölu héldist í hendur við innleiðingu hins nýja greiðsluþátttökukerfis. Nú er ljóst að það mun ekki líta dagsins ljós þann 1. apríl nk. og er því lagt til að gildistökunni verði frestað að nýju til áramóta svo svigrúm skapist til að ljúka vinnu við nýtt greiðsluþátttökukerfi. Hæstv. forseti. Hér er vísað til þeirrar nefndar sem hv. Pétur H. Blöndal hefur leitt í nokkurn tíma til að endurskoða þátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði og heilbrigðisþjónustu. Nú mun þessi nefnd skila af sér en það verður haldið áfram að vinna með þann þátt sem snýr að lyfjunum og nú vonum við að nýtt kerfi hafi tekið gildi fyrir 1. janúar 2010, a.m.k. leggur nefndin til að þessi ákvæði um bann við heimild til að smásalar veiti afslátt af lyfseðilsskyldum lyfjum verði ekki sett á heldur frestað til 1. janúar 2010. Hæstv. forseti. Þar sem nefndin flytur málið tel ég rétt að vísa því til 2. umr. og afgreiðslu. Það er ekki ástæða til að senda málið til umsagnar. Nefndin er einhuga um að endurflytja frumvarpið í sömu mynd og áður.

Um klukkan fjögur í dag fer fram utandagskrárumræða um framgang samgönguáætlunar. Málshefjandi er hv. þm. Ólöf Nordal. Hæstv. samgönguráðherra Kristján L. Möller verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs í dag til að ræða örlítið um atriði sem tengjast stjórnmálaástandinu. Um síðustu helgi var haldinn landsfundur hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og þar var ályktað um ýmis efni, m.a. um það hvernig sá flokkur sér fyrir sér stjórnarsamstarf á næsta kjörtímabili og verður að segjast að skýrara bónorð pólitískt hefur ekki komið fram mér vitanlega, alla vega ekki á síðari árum hér á landi. Nú verður gaman að sjá hvort Samfylkingin svarar þessu bónorði á landsfundi sínum um næstu helgi og í ljósi þess að greinilega er mikill vilji innan beggja flokka til að starfa saman eftir kosningar hlýtur maður að velta fyrir sér hvernig þeir ætla að nálgast Evrópumálin. Vinstri grænir ályktuðu nokkuð um þetta og það hefur verið nokkuð skrautlegt að sjá hvaða túlkanir hafa komið úr röðum Samfylkingarinnar á þeim ályktunum. Það verður ekki kallað annað en skapandi túlkanir af hálfu samfylkingarmanna þar sem mikið er lesið í fá orð. Ég vildi spyrja hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sem skrifaði athyglisverða grein á vefritið Pressuna í gær, út í þetta en hann tekur í þessari grein þá afstöðu að það sé brýnasta málið fyrir okkur í sambandi við efnahagsmálin að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Í viðtali á vefsjónvarpi Morgunblaðsins í gær tjáði formaður Vinstri grænna sig um sama mál og hann tók þannig á því máli þar að það séu mörg ár fram undan í það að við getum farið inn í Evrópusambandið og tekið upp evruna og hann segir: „Það sem ég hef sagt um Evrópusambandsmálin væri mjög hættulegt ef menn segðu bara: Já, heyrðu, við ætlum bara að leysa þetta með því að ganga í Evrópusambandið, og hölluðu sér aftur á bak og tækjust ekki á við verkefnin sem hér eru í okkar samfélagi.“ Þetta sagði formaður Vinstri grænna og 

Virðulegi forseti. Ég held að í landsfundaráætlun vinstri grænna hafi falist heilmikil opnun á Evrópumálin. Þeir opna á þau þar eins og ég les það að haldin verði tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarumsókn að Evrópusambandinu og í því tel ég vera mikla opnun. Þessi afstaða vinstri grænna markar að því leyti tímamót og leggur að mínu mati grunninn að veigamesta skrefinu og því mikilvægasta í íslenskum stjórnmálum um áratugaskeið sem er að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Af hverju? Jú, til að koma hér upp samkeppnishæfri mynt, samkeppnishæfum gjaldmiðli og verði aftur á krónuna. Hv. þm. sjálfstæðismanna, Bjarni Benediktsson, tók í sama streng um liðna helgi, á laugardaginn, og Samfylking og Framsókn og sagði í viðtali við Fréttablaðið að umsókn um aðild að Evrópusambandinu og upptaka evru sé besti kosturinn í stað krónu og kollsteypu, eins og Bjarni Ben. orðaði það í viðtalinu við Fréttablaðið. Þess vegna undrar mig mjög að Evrópusambandið sé ekki nefnt einu orði, eins og kemur fram í frétt í dag, í drögum Sjálfstæðisflokks að landsfundarályktunum sínum um leið og endurreisnarnefnd Sjálfstæðisflokksins vill að Íslendingar gangi í Evrópusambandið. Þar er sagt berum orðum að endurreisnarnefndin leggi til að sótt verði nú þegar um aðild að Evrópusambandinu og evrópska myntbandalaginu með það að markmiði að ganga í Evrópusambandið o.s.frv. Þetta segir endurreisnarnefnd Sjálfstæðisflokksins. Um leið er Evrópusambandið ekki nefnt í drögum að landsfundarályktunum. Í þriðja lagi lýsir formannsframbjóðandinn Bjarni Benediktsson því yfir að hann vilji taka upp evru í stað krónu og kollsteypu eins og hann orðar það í viðtali við Fréttablaðið. Ég tek undir með Bjarna Benediktssyni, ég tek undir með Framsóknarflokknum og ég er að sjálfsögðu sammála því sem Samfylkingin hefur barist fyrir um árabil, að sækja um aðild, semja og koma með samninginn fyrir þjóðina. Á það opna Vinstri grænir á landsfundi sínum og það þóttu mér mikil tímamót og þess vegna er beðið eftir því að sjá hvort Sjálfstæðisflokkurinn samþykkir það sem Bjarni Benediktsson sagði í Fréttablaðinu á laugardaginn eða þegir þunnu hljóði og tekur einu sinni enn flokkshagsmuni fram yfir þjóðarhagsmuni í þessu mikilvæga máli.

Herra forseti. Ég vil bara árétta þau orð formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, um að það eru brýnni mál að fást við á næstunni en að fara að takast á um inngöngu í Evrópusambandið. Hins vegar er stefna Vinstri grænna alveg skýr í þessu efni, við teljum að Íslandi sé betur borgið utan Evrópusambandsins og ályktanir og vinna sem hefur farið í gang t.d. af hálfu Bændasamtakanna og fleiri slíkra samtaka styðja það mjög afdráttarlaust. Hins vegar gerum við okkur líka grein fyrir því að það fer eftir meirihlutavilja þjóðarinnar í þeim efnum, komi málið til hennar, og þá er það svo að þingstyrkur og styrkur Vinstri grænna fyrir þennan málstað ræður m.a. áhrifum flokksins hér á þingi í þeim efnum. Við þekkjum vilja Samfylkingarinnar eða a.m.k. þess hluta hennar sem talar fyrir inngöngu í Evrópusambandið og við þekkjum líka vilja Framsóknarflokksins um að gera það. Við bíðum eftir því hvað Sjálfstæðisflokkurinn gerir, hann virðist ekki enn þá hafa gert það upp við sig en ég árétta það 

Virðulegi forseti. Ég er ekki viss um að það hafi verið mikil þörf á því að ganga á Samfylkinguna og kalla eftir stefnu hennar í málefnum Evrópusambandsins. Það er frekar að maður setji spurningarmerki við áherslur þeirra sem eru að bjóða sig fram til formennsku í Sjálfstæðisflokknum, hvaða stefnu þeir ætla að bera fram fyrir flokksmenn sína. Mér finnst að þeir tali meira fyrir aðild og séu jákvæðari gagnvart henni en ætla má að vilji standi til innan flokksins og ég mundi halda að á flokksþinginu um næstu helgi komist menn að því að það er enginn vilji til þess af hálfu flokksmanna Sjálfstæðisflokksins að ganga í Evrópusambandið, hvað þá að hefja aðildarviðræður. Ég held að menn verði að átta sig á því, virðulegi forseti, að aðild að Evrópusambandinu getur auðvitað verið ávinningur við vissar aðstæður en er líka fórn og hún er sú að menn ákveða að fela öðrum að taka ákvarðanir sem sjálfstæð þjóð gerir að öllu jöfnu sjálf. Við fáum engin töframeðul með inngöngu í Evrópusambandið sem við höfum ekki yfir að ráða í dag. Við fáum aðeins það eitt, mat okkar sjálfra að aðrir séu færari um að leysa úr erfiðum efnahagsvandamálum en okkar eigið fólk. Mér finnst það vera slæm niðurstaða og er ekki tilbúinn til að skipa mér í hóp þeirra sem vilja halda því fram að við þurfum að sækja mannvit til erlendra ríkja til að stjórna okkar í efnahagsmálum. Ég vil halda því fram að þrátt fyrir að ýmislegt hafi gengið á í sögu lýðveldisins hafi okkur í heildina tekið miðað það vel áfram að það sé vandfundin sú þjóð sem hafi gert betur.

Herra forseti. Ég ætlaði ekki að tala um Evrópusambandið eða aðild að Evrópusambandinu. Ég ætlaði heldur ekki að tala um þorskkvóta. 

Virðulegi forseti. Enn og aftur kemur þessi umræða inn í þingið með þessum hvað eigum við að kalla það, skotgrafarhætti og það er það sem er að fara með Evrópuumræðuna hér á landi, þ.e. skotgrafirnar sem við erum í. Það er kominn tími til þess, virðulegi forseti, að þjóðin fái að vita um hvað Evrópusambandsaðild snýst. 

Helguvík.

Og það er ekki fyrr en, virðulegi forseti, að það er ljóst að þessi samningur - hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson er mjög órólegur og það er ekkert undarlegt miðað við fortíð þeirra við stjórn landsins þar sem þeir lokuðu augunum fyrir þeim gríðarlega mikla vanda sem blasir núna við þjóðinni hvað varðar gjaldmiðilinn. Virðulegi forseti. Þegar stjórnmálamenn loka augunum  Virðulegi forseti. Heimilin og fyrirtækin eru í gríðarlegum vanda og við megum ekki endalaust karpa á þennan sama hátt um þessi Evrópumál. Við erum í gríðarlegum gjaldmiðilsvanda. Við verðum að fara að leysa þau mál, við verðum að fara að leiða þau til lykta. Þess vegna fagna ég því sem fram kemur í ályktun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs frá síðasta landsfundi þeirra að landsfundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggi áherslu á að aðild Íslands að Evrópusambandinu eigi að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. 

Herra forseti. Það hefði óneitanlega verið gaman ef hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, sem er formaður iðnaðarnefndar, hefði komið aðeins inn á Helguvíkurmálið en henni gefst væntanlega kostur á því seinna. Ég vildi aðeins koma því á framfæri að það er ekki að ástæðulausu sem vakið er máls á þessu hér við umræðuna í dag. Það er vegna þess að annar flokkurinn í ríkisstjórninni talar til Brussel og hinn talar sig burt frá Brussel. Það er skýrt. Það kom skýrt fram í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar, formanns þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, áðan. Það kom raunar líka mjög skýrt fram í viðtalinu sem ég vitnaði til áðan við Steingrím J. Sigfússon í vefsjónvarpi Morgunblaðsins í gær þar sem hann leggur þunga áherslu á það að við eigum að vinna okkur út úr þeim vanda sem við Íslendingar erum í og menn finni engar töfralausnir í Evrópusambandsaðild eða evruupptöku einhvern tíma í framtíðinni. Steingrímur lagði þunga áherslu á þetta og það er eiginlega alveg óskiljanlegt að þingmenn Samfylkingarinnar skuli reyna að láta í veðri vaka að staðan sé ekki með þeim hætti að flokkarnir séu að tala algerlega hvor í sína áttina. Þetta er athyglisvert vegna þess að annar flokkurinn segir að á næsta kjörtímabili og helst í byrjun næsta kjörtímabils sé umsókn um Evrópusambandsaðild stærsta málið. Hinn flokkurinn segir að þetta eigi að bíða fram í framtíðina og við sjáum að ástarsambandið á milli þessara tveggja flokka er alla vega í orði kveðnu þannig að þeir ætla nánast að ganga sameinaðir til kosninga. Þetta er eitthvað skrýtið og það er auðvitað ekki að ástæðulausu að við reynum að fá skýringar á þessu í dag. Það sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og fleiri hafa sagt um að mikil stefnumörkun sé fólgin í því af hálfu Vinstri grænna að málið eigi að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu er náttúrlega eins og hvert annað grín vegna þess að í 15 ár frá því að EES-samningurinn 

Virðulegi forseti. Ég beini spurningu til hv. formanns heilbrigðisnefndar, og af ástæðu. Þetta er afskaplega stórt mál og þau gerast ekki stærri. Eins og menn vita samþykktum við fjárlög hér upp á að setja 7.000 millj. kr. minna í heilbrigðismálin en áætlað var. Við þekkjum að síðasta ríkisstjórn ákvað að fara út í sameiningar og skipulagsbreytingar sem eru, eins og allir vita, erfið mál en það var gert til þess, virðulegi forseti, að vernda heilbrigðisstarfsfólkið og þjónustuna. Svo kemur ný ríkisstjórn og nýr heilbrigðisráðherra sem hefur allan rétt á að breyta því sem ákveðið var. Það sem við höfum farið fram á, en ekki hefur verið svarað þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir þar um, er að fá að vita hvað á að gera. 20. janúar kom hæstv. heilbrigðisráðherra á fund nefndarinnar og hafði engin svör, virðulegi forseti, engin svör. Síðan erum við á hverjum einasta nefndarfundi búin að biðja um upplýsingar um það hvernig framkvæmdir fjárlaga gangi og hvað eigi að gera. Ég hef séð í fjölmiðlum að hópar voru settir af stað sem áttu m.a. að skila af sér mjög stórum niðurstöðum 12. mars. Nú er 24. mars. Það að menn fá ekki svör við þessu er afskaplega slæmar fréttir fyrir heilbrigðisstarfsfólk og afskaplega slæmar fréttir fyrir þá sem þurfa á þjónustunni að halda. Virðulegi forseti. Það er ekki boðlegt að fund eftir fund vilji meiri hlutinn ekki ræða þetta. Hann vill ekki ræða þetta grundvallarmál. 

Hæstv. forseti. Ég skil vel áhyggjur hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, fyrrverandi heilbrigðisráðherra. Hann samþykkti hér og gekk frá fjárlögum þessa árs með tæplega 7.000 millj. kr. niðurskurði til heilbrigðisþjónustunnar svo ég skil vel áhyggjur hans. Hv. þingmaður hafði sem ráðherra einnig undirbúið skipulagsbreytingar í heilbrigðisþjónustunni með tilliti til þessa. Þegar ný ríkisstjórn tók til starfa 1. febrúar komu áhyggjur hv. þingmanns og fyrrverandi ráðherra glögglega í ljós og hann óskaði strax eftir því að hæstv. ráðherra kæmi fyrir nefndina. Við því var orðið eins fljótt og hægt var þannig að 20. febrúar kom hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir nefndina og gerði henni grein fyrir skipulagsbreytingum og þeirri stöðu sem vinnan við þær var í á þeim tíma. Þær höfðu tekið töluverðum breytingum. Það að gera grein fyrir framkvæmd fjárlaga út árið hlaut að taka mið af þeim breytingum sem voru þá í undirbúningi. Hv. þingmaður hefur nokkrum sinnum óskað eftir því að fá upplýsingar um framkvæmd fjárlaga, m.a. á síðasta fundi nefndarinnar. Þá strax talaði ég við heilbrigðisráðherra og óskaði eftir því að hann kæmi á næsta fund nefndarinnar og gerði grein fyrir stöðunni með tilliti til framkvæmdar fjárlaga eins og staðan er í dag. Ráðherra eða ráðuneytisfólk mun koma á fund nefndarinnar á fimmtudagsmorgun sem er næsti reglulegi fundur nefndarinnar og vonandi fáum við þá, nefndin öll, 

Virðulegi forseti. Ég sakna þess að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli ekki vera hér í salnum þegar við ræðum m.a. um heilbrigðismál þjóðarinnar.  Þrír mánuðir eru liðnir af þessu fjárhagsári og ekkert bólar á því hvernig hæstv. heilbrigðisráðherra ætlar að klára sig af þeim 7.000 millj. kr. sem niðurskurður í heilbrigðiskerfinu verður fyrir. Þrír mánuðir eru liðnir. Er þetta ekki lýsandi dæmi, hæstv. forseti, um kjarkleysi hæstv. heilbrigðisráðherra? Hann og hans flokkur ætla sér í kosningarnar 25. apríl án þess að hafa tekið á þeim mikla vanda sem er í heilbrigðiskerfinu til að geta sagst síðar meir hafa verið skilinn eftir með 7.000 millj. kr. niðurskurð. Þetta er kjarkleysi, hæstv. forseti. Það þarf að grípa til ráðstafana. Þetta er vandi heilbrigðiskerfisins. Þetta er vandi innan fjárhagsáætlunar 2009. Það þarf að gera þetta, hæstv. forseti, og ég harma kjarkleysi hæstv. heilbrigðisráðherra og flokks hans, Vinstri grænna, í þeim heilbrigðismálum sem við stöndum nú frammi fyrir. Ég skora á hæstv. heilbrigðisráðherra að gera þinginu grein fyrir því með hvaða hætti hann hyggist taka á þeim mikla vanda sem við blasir og ekki láta það bíða til 25. apríl eða bíða nýrrar ríkisstjórnar að loknum kosningum. Það, hæstv. forseti, er meira en kjarkleysi, það er dugleysi.

Virðulegi forseti. Það er varla hægt að bæta nokkru við þau orð sem komu frá hv. þingmanni hér á undan. Fyrir rúmum mánuði tókum við umræðu á hinu háa Alþingi um skýrslu heilbrigðisráðherra um heilbrigðismál. Það var fátt um svör og eiginlega afar fátt um svör, það var með því fátæklegra sem maður hefur heyrt um ævina. Ekki hafa svörin skýrst í dag frá hv. þm. Þuríði Backman. Það sem stóð eftir af umræðunni fyrir mánuði var að allur þungi sparnaðar ætti að leggjast á Landspítala – háskólasjúkrahús. Hann átti að taka niður 2,7 milljarða kr. Það var fallið frá því að sameina heilbrigðisumdæmin, það var fallið frá því að sameina stofnanir og samstarf sjúkrahúsanna í kraganum var sett í biðstöðu. Afleiðingin er sú að starfsfólk Landspítalans situr uppi með þá tilfinningu að það eitt eigi að taka á sig sparnað og aðrar heilbrigðisstofnanir í kringum Reykjavík eru í lausu lofti. Þær hafa ekki fengið leiðbeiningar frá heilbrigðisráðuneytinu um hvernig þær eigi að ná niður kostnaði. Fjórðungur af árinu er liðinn og engar tillögur liggja fyrir. Ég vil líka nefna annað mál, sameiningu heilbrigðisstofnana á Austurlandi sem hv. þm. Þuríður Backman þekkir mætavel til. Á fundi heilbrigðisnefndar í síðustu viku var m.a. rætt um Heilbrigðisstofnun Austurlands og m.a. voru stjórnendur stofnunarinnar inntir eftir því hvort það hefðu verið mistök að sameina stofnanirnar á sínum tíma. Það var eindregin skoðun þeirra - þau voru afdráttarlaus í þeim svörum - að þetta hefði verið rétt skref, það hefði verið gott fyrir þjónustuna, fyrir skipulagið, fagfólkið og sjúklingana. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Telur hann að það að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur horfið frá sameiningu heilbrigðisumdæma í Héraði hafi verið mistök, hann sé með því móti að taka af þessum svæðum 

Herra forseti. Það er hálfhjákátlegt, eiginlega pínlegt, að fylgjast með fulltrúum Samfylkingarinnar ræða málin í þingsal. Það er alveg sama hvaða þjóðþrifamál eru rædd hér, hagsmunir heimilanna eða atvinnulífsins, alltaf koma stöðluð svör frá Samfylkingunni um að lausnin felist í því að ganga í Evrópusambandið. Hér kom hv. þm. Grétar Mar Jónsson og spurði þeirrar einföldu spurningar hvort til stæði að halda áfram framkvæmdum í Helguvík. Hv.  
             Það virðist sem Samfylkingin eigi bara stöðluð svör við öllum spurningum sem til hennar er beint: Að ganga í Evrópusambandið. Og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson er orðinn svo illa haldinn af Evrópuveikinni að hann er farinn að lúslesa drög að landsfundarályktunum Sjálfstæðisflokksins og endurreisnarskýrslu Sjálfstæðisflokksins í þeirri von að hann hafi náð einhverjum árangri í að smita okkur sjálfstæðismenn af Evrópuveiki sinni. Og nú hafa þeir snúið sér að Vinstri grænum sem eru töluvert að gefa eftir í málinu. Þessir tveir flokkar ætla síðan að ganga hönd í hönd til kosninga og það verður dálítið gaman að sjá hvernig það kosningabandalag mun virka. Vinstri grænir munu tala gegn aðild að Evrópusambandinu á meðan Samfylkingin vill ganga inn. Samt sem áður halda þeir því fram að ekki slitni slefan á milli þeirra í pólitík. Það er rangt sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði, að Sjálfstæðisflokkurinn hefði ekki mótað sér stefnu í Evrópumálum. Stefna Sjálfstæðisflokksins 

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera svolítið önugt hlutskipti fyrir Vinstri græna að um leið og þeir samþykkja ályktanir sínar á flokksþingi taki við einhvers konar pólitískir fréttaskýrendur, þingmenn Samfylkingarinnar,  Þá liggur fyrir að formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur talað mjög afdráttarlaust um að þeir séu á móti því að fara inn í Evrópusambandið gagnstætt því sem fréttaskýrendur í Samfylkingunni halda fram. Svo var önnur samþykkt gerð á flokksþingi Vinstri grænna og hún var sú að núna ætti að fara í vinstri stjórn eftir kosningar og það væri stjórn með Samfylkingunni. Það liggur fyrir afdráttarlaus vilji forustumanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þeim efnum en þá vaknar einföld spurning: Mun VG gera Evrópumálin að úrslitaatriði? Er þetta eitthvert umsemjanlegt mál, eitthvað sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð ætlar sér síðan eftir kosningar að semja um og komast að einhverri annarri niðurstöðu svo þeir geti þjónað fréttaskýrendunum í Samfylkingunni? Vinstri hreyfingin – grænt framboð verður eftir þessa umræðu að fara að tala miklu skýrar. Þeir verða að segja okkur hvort þetta verði gert að úrslitaatriði, hvort þetta sé eitthvert svona mál sem menn geti samið um í einhverju bixi eftir kosningar. Eða ætlar Vinstri hreyfingin – grænt framboð að standa í lappirnar? Þora þeir, geta þeir, vilja þeir? Er viljinn til að sitja á ráðherrastólunum með Samfylkingunni, mesta Evrópustefnuflokki á Íslandi, e.t.v. svo sterkur að þeir ætli að semja um þetta mál? Er þetta eitthvert skítabixmál sem þeir geta bara  
            

Herra forseti. Ég ætla að tala um allt annað. Þann 5. mars hélt ég ræðu og var þar fullbjartsýnn og sagði að verðhjöðnun mundi verða um næstu mánaðamót sem varð tilefni til þess að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir átaldi mig og sagði, með leyfi herra forseta: „Ég veit að það er ljótt að fara að draga niður þann jákvæða tón sem kom fram hjá hv. formanni efnahags- og skattanefndar“ - sem ég var reyndar ekki - „en raunveruleikinn er bara sá að þetta er allt saman mjög þungt hjá okkur, Íslendingum, og verður eflaust áfram.“ Nú hefur orðið verðhjöðnun. Reyndar bárust mjög slæm tíðindi síðustu helgi varðandi sparisjóðina en við verðum að halda uppi hinum jákvæðu tíðindum sem koma fram. Verðhjöðnun þýðir að verðtryggðar skuldir heimilanna lækka. Verðtryggðar greiðslur af lánum lækka og raunvextir stýrivaxta Seðlabankans verða óheyrilega háir, þeir eru farnir að nálgast 30% sem þýðir það í mínum huga að Seðlabankinn mun lækka stýrivexti umtalsvert á næsta ákvörðunardegi. Hann mun væntanlega lækka þá niður í 8–10%. Ég mundi ráðleggja mönnum það til þess að raunvextirnir verði ekki óbærilegir. Þetta eru jákvæð tíðindi, herra forseti. Ég held að þingið verði líka að koma með jákvæðar fréttir út í þjóðfélagið svona til viðbótar við sólskinið sem skín úti - þetta er ekki allt saman einn táradalur. Ég vildi gjarnan minna á það aftur að verðhjöðnun frá Hagstofunni, lækkun á verðtryggingu, er einmitt það sem skuldug heimili í landinu þurftu, smáglætu um það að skuldirnar hækki ekki endalaust, séu loksins farnar að lækka eilítið.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að fá að svara jákvæðum fyrirspurnum eins og þeirri sem kom fram hjá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni áðan um álverið í Helguvík. Þannig vill til að efnahags- og skattanefnd afgreiddi í morgun umsögn um fjárfestingarsamninginn um álverið í Helguvík. Þar segir að nefndin hafi rætt mikilvægi framkvæmdarinnar fyrir atvinnustig á Suðurnesjum og suðvesturhorninu og þær jákvæðu breytingar sem það mundi hafa í för með sér, eins og komið hefði fram hjá fulltrúum sveitarfélaga á svæðinu - um þau jákvæðu áhrif sem það hefði á tekjustofna sveitarfélaga, húsnæðismarkað og atvinnumarkað með margvíslegum hliðaráhrifum. Efnahagsáföllin hafa haft neikvæð áhrif á mannvirkja- og þjónustugeira og mikill slaki hefur myndast í hagkerfinu og samdráttur er fyrirsjáanlegur. Því má almennt reikna með að álversframkvæmdir muni hafa jákvæð áhrif á efnahagslífið, sérstaklega atvinnu- og framleiðslustig, og leggur efnahags- og skattanefnd til að iðnaðarnefnd samþykki frumvarpið um fjárfestingarsamninginn í Helguvík. 
             Þetta eru að sjálfsögðu mjög jákvæðar fréttir og þær á að draga fram líka, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi hér áðan. Því er mér ánægjuefni að svara hv. þm. Grétari Mar Jónssyni, fulltrúa frjálslyndra í nefndinni - hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, áheyrnarfulltrúi, var samþykkur frumvarpi þessu. Ég tel, af því að þingmaðurinn spurði beint, líkur á því að Norðurál takist að halda áfram að byggja upp álverið sem skóflustunga var tekin að í byrjun júní í fyrra og það muni ganga vel. Þeim hefur tekist að endurfjármagna framkvæmdirnar eftir að íslensku bankarnir féllu í haust, það voru gífurlega jákvæð tíðindi. Ég hef átt reglubundin samtöl við þá eins og margir aðrir hér um framvindu þessara mála og ég er bjartsýnn á að framkvæmdirnar við álversskálann í Helguvík verði komnar á hástig í haust. Við getum þannig horft björtum augum fram á það að mjög jákvæðar fréttir komi inn í atvinnulífið hér á suðvesturhorninu og á Suðurnesjunum sem er framhald framkvæmda við álverið í Helguvík.

Þrátt fyrir ákvæði 4 mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðum um dagskrármálin er lokið. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? 

Hæstv. forseti. Það hefur komið fram í skýringum hæstv. forseta að hann ætli að halda fundi áfram fram yfir miðnætti. Við teljum það ekki ráðlegt í ljósi þess að hér eru mörg mál sem þurfa vandaða umfjöllun og óþarfi að verið sé að ræða þau í skjóli nætur. Við erum tilbúin til að vera hér til miðnættis en ekki fram yfir miðnætti. Ég skil atkvæðagreiðsluna svo að hæstv. forseti sé að leggja til næturfund, sem sagt fund fram yfir miðnætti. Við greiðum atkvæði gegn því.

Virðulegi forseti. Á þriðja tug mála liggja fyrir á dagskránni hér í dag. Hægt miðaði með dagskrá þingsins í gær. Það liggur fyrir að fólkið í landinu bíður eftir að við komum þessum málum frá okkur og það er mjög mikilvægt að í störfum þingsins haldist taktur á næstu dögum. Við þurfum að vinna okkur í gegnum þessi mál 

Herra forseti. Á dagskránni eru 26 mál. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið fylgjandi því að keyra í gegn mál sem varða hag heimila og fyrirtækja í landinu. Ég ætla að telja upp nokkur mál sem eru á dagskrá: Íslenskur ríkisborgararéttur, ég sé ekki að það mál breyti hag íslenskra heimila nokkuð. Breyting á ýmsum lögum vegna færslu eftirlits með öryggi raforkuvirkja. 

Herra forseti. Vegna ummæla sem hér féllu áðan  Við erum hér með langa dagskrá, það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni. En eins og er hjá ríkisstjórninni almennt ægir hér öllu saman. Inni á milli eru vissulega brýn mál sem varða hagsmuni heimila og fyrirtækja í landinu, þau eru nokkur. Við sjálfstæðismenn höfum lýst því yfir að við viljum gjarnan afgreiða þau. Meiri hluti þessara mál er hins vegar ekki í neinu samhengi við efnahagsvandann sem við eigum við að stríða. Þetta sýnir í hnotskurn þann mikla vanda sem ríkisstjórnin glímir við, henni er gersamlega ómögulegt að forgangsraða, henni er gersamlega ómögulegt að skipuleggja sig þannig að þingið geti gengið til þeirra verka sem mikilvægust eru.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal rakti með hvaða hætti dagskrá er skipað hér í dag og sýndi fram á þarfleysi þess að vera að draga umræðuna og heimila umræður fram yfir miðnætti eða þess vegna fram á nótt. Vandamálið felst í því að ríkisstjórnarflokkarnir eru ekki samstiga um það með hvaða hætti skuli afgreiða mál. Mikilvæg mál standa föst og eru ekki afgreidd út úr nefndum. Þess vegna kemur það þannig út að mikilvæg mál, sem snúast um hagsmuni heimila og taka á þeim bráðavanda sem við er að glíma í þjóðfélaginu, eru ekki á dagskrá, en miða á við það að ganga frá og leggja fram ákveðin gælumálefni sem hafa ekkert að gera með þann brýna vanda sem um er að ræða. Ég segi því nei við því að dagskráin sé lengd fram yfir miðnætti en er tilbúinn að vera hér til 

Herra forseti. Það er til skammar að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki gera þinginu grein fyrir því af hverju mikilvæg mál sem varða heimilin og fyrirtækin í landinu eru ekki rædd hér í þingsal. Hugsanlega getur sjálfskipaður blaðafulltrúi hæstv. forsætisráðherra, Árni Páll Árnason, gert það, sem sagði að hér væru mikilvæg mál á ferðinni fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Hvaða mál eru það? Eru það lífsýnasöfn? Er það visthönnun vöru sem notar orku? Er það árlegur vestnorrænn dagur?  Hvers konar vitleysa er þetta eiginlega? Það er verið að fylla dagskrána af alls kyns málum sem engu skipta hvað varðar þau brýnu viðfangsefni sem fólkið í landinu bíður eftir að ríkisstjórnin taki á. Hæstv. forsætisráðherra verður að fara að 

Herra forseti. 26 mál eru á dagskrá. Þar af leyfi ég mér að fullyrða að allt aftur til máls 22, ég veit ekki um þau sem eru nr. 23 og aftar, eru samkomulagsmál. Það er enginn ágreiningur um þau. En ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að fara í ágreining um það að aflétta bankaleynd og auka heimildir til hins sérstaka saksóknara?

Af hverju …?

Ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að stöðva frumvarp um ábyrgðir? Ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að stöðva frumvarp um breytingu á skaðabótum - eða hvað? Hvað eru menn að tala um hér? Það er enginn vandi, áheyrandi þingmenn Sjálfstæðisflokksins, ef þið nennið að vinna vinnuna ykkar að klára  
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir var með orð sem eru ekki við hæfi og ekki í neinu samræmi við raunveruleikann. Ég hvet núna, virðulegi forseti, bæði forseta og þennan meiri hluta, minni hluta öllu heldur, á bak við þessa ríkisstjórn til að halla sér aftur og hugsa hvernig þessir ágætu þingmenn létu þegar þeir voru sjálfir í stjórnarandstöðu. 
             Virðulegi forseti. Ég held að það væri mjög skynsamlegt ef …

Ég bið hv. þingmenn að gefa hljóð í salnum svo menn geti lokið máli sínu.

Virðulegi forseti. Ég held að það væri mjög skynsamlegt ef forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar og forseti mundu setjast niður með stjórnarandstöðunni og taka út þau mál sem virkilega skipta máli og reyna að klára þingstörf, gera þetta almennilega. 

Virðulegi forseti. Ég bið forseta um upplýsingar um hvers vegna ekki er á dagskrá þingsályktunartillaga um hvalveiðar sem hér hefur verið rekið eftir að yrði tekin fyrir. Hvenær hyggst hæstv. forseti taka fyrir það mál?

Virðulegur forseti. Ég geri athugasemd við þá fundarstjórn forseta að þegar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir leyfði sér að segja í þingsal til þingmanna Sjálfstæðisflokksins að þeir nenntu ekki að vinna vinnuna sína skyldi hæstv. forseti ekki lemja í bjöllu og áminna þingmanninn fyrir að ganga þannig á heiður þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Hæstv. forseti. Mér er verulega brugðið við það að þingmaður Vinstri grænna, Álfheiður Ingadóttir, væni mig um það að ég vinni ekki vinnuna mína. Ég tel það hámark dónaskapar og vanvirðu af hálfu hv. þingmanns og ég krefst þess að hún biðji mig í það minnsta afsökunar á því vegna þess að hér hef ég verið að vinna vinnuna mína frá því að ég var kjörin á þing þann 12. maí 2007. Ég frábið mér svona málflutning, hæstv. forseti, og ég hefði kosið að forseti hefði barið í bjöllu og áminnt þingmanninn.

Virðulegi forseti. Hér hefur það gerst að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa hvatt til þess að reynt yrði að forgangsraða málum þannig að áhersla yrði lögð á að reyna að afgreiða þau mál sem snúa að hag heimilanna, atvinnulífinu sjálfu og efnahagsmálunum í heild. Það er það sem við höfum farið fram á og það er þá varla stórmannlegt að bregðast við eins og stjórnarliðarnir hafa gert í ræðum sínum áðan, að segja að það bendi til þess að þingmenn Sjálfstæðisflokksins nenni ekki að vinna. Við hvetjum þvert á móti til þess að við reynum að snúa saman bökum um að ljúka þeim málum sem brýnust eru. En þá er því mætt með þvílíkum hroka og mannalátum að það er varla hægt að rifja upp nokkurt dæmi álíka þessu. Ríkisstjórnin getur ekki mannað sig upp í að forgangsraða málum, m.a. vegna þess að það er ágreiningur á milli stjórnarflokkanna sem m.a. veldur því líka að sum brýn mál eru hreinlega á vergangi í nefndum þingsins vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir geta ekki komið sér saman. Það er vandamálið sem við er að glíma. Við erum tilbúin til að vinna að 

Herra forseti. Mér er ljúft og skylt að biðja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur og aðra þingmenn Sjálfstæðisflokksins í salnum afsökunar á þeim orðum mínum að þeir nenni ekki að vinna vinnuna sína. Mér hljóp kapp í kinn undir þeim yfirlýsingum og árásum sem við sátum hér undir og ég biðst forláts á því. Mitt erindi var í rauninni það að segja að við ættum að geta lokið þessari dagskrá með góðu móti fyrir miðnætti miðað við þá dagskrá sem hér liggur fyrir og þá samstöðu sem er milli allra flokka og þingmanna á þinginu um fyrirliggjandi mál.

Herra forseti. Við höldum hér áfram umræðu um frumvarp um embætti sérstaks saksóknara vegna þess banka- og efnahagshruns sem við urðum fyrir á liðnu hausti. Eins og hv. þingmenn muna var víðtæk samstaða um það á sínum tíma að stofna til þessa embættis. Vissulega komu fram ákveðnar athugasemdir við það enda hefði verið hægt að fara einhverjar aðrar leiðir í þessu sambandi en engu að síður varð niðurstaðan sú að það var góð samstaða í þinginu um að fela sérstökum saksóknara að hafa með höndum rannsóknir á hugsanlegu saknæmu atferli í tengslum við bankahrunið Nú er embættið tekið til starfa og það er í því samhengi sem hér liggur fyrir þetta frumvarp sem fjallar um valdheimildir embættisins og eins og kom fram í umræðu í gær og rétt er að rifja upp er meginefni frumvarpsins tvíþætt. Annars vegar að afmarkaðar verði með skýrari hætti og rýmkaðar þær heimildir sem sérstakur saksóknari hefur til öflunar upplýsinga og gagna vegna rannsóknar einstakra mála. Hins vegar að lagt er til að skylt sé að verða við kröfu embættisins um að láta í té upplýsingar og gögn þó að þau séu háð þagnarskyldu samkvæmt reglum um starfsemi fjármálafyrirtækja. Hér er vissulega verið að ganga nokkuð á svig við það sem almennt hefur gilt í íslenskum rétti, þagnarskyldan hefur verið rík, en hér er meðvitað verið að draga verulega úr vægi hennar með það að markmiði að upplýsa þau mál sem kunna að varða við refsiákvæði laga og tengjast bankahruninu. Þetta hvort tveggja er afar mikilvægt. Það er mikilvægt að embætti sérstaks saksóknara hafi þau tæki sem nauðsynleg eru til þess að hann nái markmiði sínu eða markmiði laganna um sérstakan saksóknara. Það er mikilvægt og um það er ekki pólitískur ágreiningur að nauðsynlegt er að rannsaka til hlítar þau mál sem tengjast bankahruninu. Það er nauðsynlegt að þau yfirvöld sem fara með rannsókn þeirra mála hafi víðtækar heimildir og þess vegna er full ástæða til að styðja þetta mál alveg eindregið. Frumvarpið felur líka í sér og það tengist þessu að það ferli að ráða fólk til starfa verður einfaldað hjá embætti sérstaks saksóknara. Í rauninni er verið að veita undanþágu frá ákvæðum laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins um auglýsingaskyldu til að tryggja að ekki þurfi að fara í gang þungt ferli til að ráða starfsmenn. Staðreyndin er sú að þeir starfsmenn sem embætti sérstaks saksóknara hefur áhuga eða þörf á að fá eru í dag annaðhvort hjá stofnunum eins og efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra eða auðgunarbrotadeild lögreglustjóraembættisins á höfuðborgarsvæðinu og slíkum embættum. Þar af leiðandi hafa viðkomandi starfsmenn vissulega farið í gegnum ákveðið ráðningarferli áður en til þessarar tilfærslu kemur. Það er líka rétt að hafa í huga í þessu sambandi að embætti sérstaks saksóknara er hugsað sem tímabundið embætti og þeir sem þangað eru ráðnir koma þar aðeins til tímabundinna starfa en ekki varanlegra. Engin leið er að segja til um á þessu stigi hversu lengi þetta embætti þarf að vera við lýði. Við vonum auðvitað að rannsókn mála gangi hratt en hins vegar segir reynslan það að þegar um er að ræða stór og umfangsmikil og jafnvel mjög flókin brotamál eins og geta verið í tengslum við efnahagsbrot getur tekið verulegan tíma að rannsaka mál og fylgja þeim eftir í gegnum allt ferlið. Því er ljóst að þetta embætti er ekki til einhverra mánaða en það er hins vegar tímabundið og þess vegna er hugsanlega ástæða til að víkja frá þeim ströngu skilyrðum sem almennt gilda í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins til að greiða fyrir því að þetta embætti geti farið að starfa af fullum krafti og til þess að ekki verði meiri tafir á verkefnum þess en óhjákvæmilegt er. Vísað er til þess í nefndarálitinu að þetta ákvæði tekur mið af heimild sem rannsóknarnefnd þingsins vegna bankahrunsins hefur til ráðningar fólks. Það hefur ekki verið ágreiningur um það og þarna er um sambærilegt ákvæði að ræða þannig að ekki er ástæða til að gera athugasemdir við það. Þvert á móti er rétt að vekja athygli á því að þessi vilja bæði ráðuneytisins og allsherjarnefndar til að létta á ferlinu í sambandi við þær skyldur sem lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hafa í för með sér vekur mann til umhugsunar um þær ósveigjanlegu reglur sem gilda í þeim lögum almennt. Án þess að ég vilji fara lengra út í þá umræðu er auðvitað umhugsunarefni að það þurfi sérstakar lagabreytingar til að víkja frá þessum reglum og hlýtur að kalla á það að mínum dómi að hugað verði að breytingum á lögunum sjálfum, lögunum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, þannig að svigrúm til að bregðast við aðstæðum eins og eru uppi varðandi hinn sérstaka saksóknara verði aukið og hugsanlega svigrúmið í þeim lögum almennt. Þetta eru efnisatriði frumvarpsins. Við sjálfstæðismenn í allsherjarnefnd höfum stutt þetta mál og munum gera það í gegnum þingið. Við teljum að þetta sé til framfara. Það er eitt atriði til viðbótar sem ég vildi geta um hér sem eðli málsins samkvæmt er ekki innifalið í frumvarpinu en hefur þó náin tengsl við það og það eru spurningar um fjárheimildir embættisins. Þegar upphaflegt frumvarp um sérstakan saksóknara var samþykkt í þinginu fyrir jólin, í desember ef ég man rétt, gátum við þess í nefndaráliti allsherjarnefndar að tryggja þyrfti að fjárskortur stæði ekki í veginum fyrir því að þetta embætti gæti náð markmiðum sínum í sínu starfi. Þar sem hæstv. dómsmálaráðherra er viðstaddur umræðuna vildi ég beina þeirri spurningu til ráðherrans hvernig staðan sé varðandi fjármál þessa embættis. Það var ákveðinn rammi samkvæmt fjárlögum, spurningin er hvort fyrirsjáanlegt sé að sá rammi haldi eða hvort nauðsynlegt sé að auka við fjárveitingar til embættisins og þá hversu viðamikil aukning verður þar um að ræða. Ég vil taka það fram til að fyrirbyggja allan misskilning að þrátt fyrir að ég telji að víða þurfi að spara og gæta aðhalds í hinum opinbera rekstri um þessar mundir tel ég að við verðum, fjárveitingavaldið á Alþingi, að verja fjármunum til rannsókna hugsanlegra brota í þessum málaflokki og að fjárskortur megi ekki standa í vegi fyrir því að mál verði upplýst og leidd til lykta fyrir dómstólum með þeim hætti sem lög gera ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beindi til mín spurningu sem varðar fjármál embættisins. Í fjárlögum ársins 2009 er gert ráð fyrir 50 millj. kr. fjárveitingu til embættisins sem byggist á þeim forsendum að þar séu þrír, fjórir starfsmenn í byrjun en síðan verði í lok ársins níu starfsmenn. 76 milljónir að mig minnir á árs grundvelli. Farið hefur fram endurskoðun á rekstraráætlun embættisins sem ég kynnti í ríkisstjórn í morgun sem miðar að því að auka fjölda starfsmanna embættisins. Áætlunin gengur út á það að þar séu 16 fastir starfsmenn auk erlendra ráðgjafa. Var mér falið ásamt forsætisráðherra og fjármálaráðherra að ganga frá málinu til ákvörðunar í ríkisstjórn á föstudag. Það er ljóst að kostnaður við vinnu erlendra sérfræðinga er enn þá nokkuð óljós og þarf að athuga hann betur en það liggur fyrir að ef embættið hefði á að skipa 16 starfsmönnum kostaði það á ársgrundvelli u.þ.b. 170 milljónir. Hér er auðvitað um verulega aukningu að ræða en ég held að það sé alveg nauðsynlegt að búa þannig að embætti sérstaks saksóknara að hann geti sinnt rannsókn brota í tengslum við bankahrunið af fullum krafti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir þessi svör. Ég vek athygli hv. þingmanna á því að hér er um talsverð tíðindi að ræða. Hér er bæði gert ráð fyrir verulegri aukningu fjármuna til embættisins og um leið er gert ráð fyrir að starfsmannafjöldi verði aukinn umtalsvert. Ég hef ekki forsendur til að draga í efa eða leggja mat á þær forsendur um upphæðir sem lagðar eru til grundvallar í þessu máli en mér finnst hins vegar full ástæða til að fagna því að þessi skref hafa verið stigin, bæði hvað varðar eflingu embættisins og fjárheimildir, sem ég þykist vita að séu ákveðnar eða lagðar til á grunni góðra upplýsinga. Ég vil bara lýsa þeirri skoðun minni að ég tel afar mikilvægt að við þingmenn stöndum við bakið á þessu verkefni, á þessu embætti og tryggjum því það svigrúm og afl sem það þarf til að ljúka sínum mikilvægu verkum.

Frú forseti.

Forseti vill beina athygli hv. þingmanns að því að klukkan í ræðupúltinu er biluð eins og er þannig að þessi niðurtalning á tveimur mínútum á ekki við ræðu hv. þingmanns og hann getur verið rólegur í ræðustól.

Þýðir það, frú forseti, að það sé ótakmarkaður ræðutími fyrir þingmanninn?

Það vill nú ekki svo vel til fyrir hv. þingmann. Kannski ekki eins vel fyrir þingið. En klukkunni verður komið í lag.

Þakka þér fyrir það frú forseti. Ef ég hefði ótakmarkaðan tíma hefði ég óskað eftir því að fá að sækja fleiri gögn til þess að styðjast við í ræðu minni sem ég ætla að flytja um þetta mál, frumvarp til laga um breytingu á lögum um embætti sérstaks saksóknara, sem er auðvitað breyting á lögum sem við samþykktum hér þann 11. desember 2008. Fullseint, sögðu margir og þar á meðal við sjálfstæðismenn. Eins og kunnugt er lét fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra semja það frumvarp og flutti og mælti fyrir því hér í þinginu eftir að hafa með nokkrum harmkvælum náð að fá það samþykkt í þingflokki Samfylkingarinnar sem einhverra hluta vegna á þeim tíma stóð á móti þessu frumvarpi og fann því ýmislegt til foráttu þrátt fyrir að vera í stjórnarsamstarfi með Sjálfstæðisflokknum. Það var auðvitað dálítið sérstakt á þeim tíma eftir bankahrunið þegar menn vildu finna sökudólga sem eðlilegt er, meinta sökudólga sem haldið var fram að bæru ábyrgð á bankahruninu. En á endanum varð það frumvarp að lögum. Nú ræðum við breytingu á lögum um embætti sérstaks saksóknara sem hefur það fyrst og fremst að markmiði að auka heimildir embættisins til þess að kalla eftir upplýsingum og gögnum, að minnsta kosti að gera þær heimildir skýrar og ótvíræðar. Það er ekkert launungarmál að við sjálfstæðismenn, þingflokkurinn allur og fulltrúar flokksins í hv. allsherjarnefnd, styðjum það frumvarp. Við styðjum þá viðleitni sem fram kemur í frumvarpinu, að styrkja embætti sérstaks saksóknara þannig að því verði enn frekar gert kleift að upplýsa, rannsaka og eftir atvikum gefa út ákærur í málum sem falla undir lög nr. 135/2008, um embætti sérstaks saksóknara. Enda er það kannski meginkjarninn í málflutningi flokksins að nauðsynlegt sé að rannsaka aðdraganda og orsakir bankahrunsins og fela þar til bærum yfirvöldum þau tæki sem nauðsynleg eru til þess að sú rannsókn geti farið fram. Það er auðvitað ekkert bundið við þetta mál. Við í Sjálfstæðisflokknum höfum, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, lagt töluverða áherslu á að heimila og veita lögreglunni og yfirvöldum þau tæki sem nauðsynleg eru til þess að rannsaka mál og til að mynda berjast gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Það var viðleitni í þá átt og fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, hefur flutt frumvörp varðandi t.d. greiningardeild ríkislögreglustjóra. Hann hefur flutt frumvarp um breytingar á lögum til þess að berjast gegn mansali og skipulagðri glæpastarfsemi. Í hvert einasta skipti sem slík mál hafa verið flutt af hálfu Sjálfstæðisflokksins hafa vinstri menn hér í þingsalnum brugðist illa við öllum slíkum tilburðum. Það er dálítið sérstakt þegar menn gefa því annars vegar undir fótinn að eðlilegt sé að berjast gegn skipulagðri glæpastarfsemi en vilja síðan ekki veita yfirvöldum þær heimildir sem nauðsynlegar eru til að gera það. En það er auðvitað annað mál. Í þessu frumvarpi erum við ekki beint að fjalla um skipulega glæpastarfsemi heldur hugsanleg lögbrot sem urðu til í aðdraganda bankahrunsins. Eins og fram kemur í frumvarpinu er lagt til í fyrsta lagi að afmarkað verði með skýrum hætti í lögum þær heimildir sem hinn sérstaki saksóknari hefur til öflunar upplýsinga og gagna gagnvart þeim stofnunum og aðilum sem vísað er til í frumvarpinu, þ.e. Fjármálaeftirlitinu, Samkeppniseftirlitinu, skattrannsóknarstjóra ríkisins og öðrum eftirlits- og réttarvörslustofnunum, skilanefndum og öðrum sem vinna að greiðslustöðvun, nauðasamningi eða gjaldþrotaskiptum fjármálafyrirtækja. Undir það tek ég, þetta eru breytingar sem að mínu mati eru nauðsynlegar. Það sama má segja um þá tillögu sem fram kemur í frumvarpinu, að leggja til rýmri heimildir embættisins til upplýsinga og gagnaöflunar og þar undir falli skilanefndir gömlu bankanna og aðrir sem vinna að gjaldþrotaskiptum, greiðslustöðvun eða nauðungarsamningi fjármálafyrirtækja. Þannig eru tekin af öll tvímæli um þá skyldu nýju bankanna þriggja, sem stofnaðir voru um hluta af rekstri Glitnis hf., Kaupþings hf. og Landsbankans hf., til að afhenda hinum sérstaka saksóknara gögn. Það er nauðsynlegt í ljósi þess að gera má ráð fyrir því að þeir aðilar sem ég hef nefnt kunni að hafa undir höndum mikilvægar upplýsingar eða gögn sem hinn sérstaki saksóknari telur að geti nýst embættinu í starfi sínu. Það segir sig auðvitað sjálft að til þess að þau úrræði sem við fjöllum um hér um þjóni tilgangi sínum og til þess að hinn sérstaki saksóknari geti sinnt störfum sínum þarf hann að hafa fullnægjandi heimildir og fullnægjandi aðgang að mikilvægum upplýsingum og gögnum svo að hægt verði að leiða sannleikann um það hvers vegna fór sem fór, fram í dagsljósið. Það eru auðvitað mikilvægar heimildir sem hér eru færðar fram og skýra umfram það sem gert var í lögunum eins og þau voru þegar þau voru samþykkt þann 11. desember 2008. Það er krafa um það í þjóðfélaginu að rannsókn þessara mála gangi hratt og vel fyrir sig og að helstu álitamál því tengd verði leidd til lykta. Við sjálfstæðismenn höfum alveg frá upphafi verið reiðubúnir til þess að leggja okkar lóð á vogarskálarnar til þess að slík rannsókn geti gengið eins snurðulaust fyrir sig og mögulegt er. Við umfjöllun um málið í hv. allsherjarnefnd komu fram ábendingar um að gera þyrfti breytingar á því lagaumhverfi sem embætti sérstaks saksóknara starfar í. Þessar breytingartillögur vörðuðu starfsmannahald og í framhaldi af því lagði nefndin til að frumvarpið yrði samþykkt með breytingu. Hún felur í sér að vikið yrði frá skyldu laga nr. 7/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, til þess að auglýsa störf hjá embætti sérstaks saksóknara svo að ekki þurfi að fara í þungt ferli til þess að ráða starfsmenn sem nú eru einkum hjá embætti efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra og auðgunarbrotadeildar lögreglustjóraembættisins á höfuðborgarsvæðinu. Sérstakur saksóknari er tímabundið embætti og því eru menn ekki ráðnir þangað til langframa. Unnt þarf að vera að kalla menn til verkefna án mikillar fyrirhafnar og tíma til að fara í gegnum umsagnarferlið og ákvæðið tekur mið af heimild sem rannsóknarnefnd þingsins hefur til ráðningar fólks. Hins vegar er ekki ætlunin með þessum breytingum að víkja frá málefnalegum sjónarmiðum og gagnsæi sem eftir sem áður þarf að gæta við ráðningu starfsmanna. Sú breytingartillaga sem lögð er til og þingmenn allra stjórnmálaflokka á Alþingi, utan Frjálslynda flokksins sem ekki á fulltrúa í nefndinni, standa að, felur í sér ákveðin tímamót vegna þess að hér er verið að leggja til undanþágu frá lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Verið er að sveigja af þeirri leið sem mörkuð hefur verið varðandi ráðningarmál opinberra starfsmanna og veita afslátt af þeim meginreglum sem fram koma í lögunum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. En það er afsláttur sem til að mynda hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa fram til þessa aldrei verið reiðubúnir til að taka til umræðu. Nú veit ég ekki hvort þessi breyting felur það í sér að hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs verði til viðræðu um að gera einhverjar breytingar á opinberu vinnumarkaðslöggjöfinni og séu reiðubúnir til þess að liðka fyrir á þeim hluta vinnumarkaðarins. Vonandi er það nú þannig enda hefur það staðið rekstri ríkisins töluvert fyrir þrifum hversu erfitt er að gera breytingar í starfsmannahaldi þar, án þess að ég nefni sérstök dæmi. En þetta er lítið skref í þá átt af hálfu hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að gera opinbera vinnumarkaðinn sveigjanlegri. Að minnsta kosti kýs ég að líta svo á og tel á að þau sjónarmið búi þar að baki þangað til annað kemur í ljós. 
             Frú forseti. Ég tók eftir því að hæstv. dómsmálaráðherra hélt blaðamannafund fyrr í dag. Tilkynnt var að gerðar væru breytingar á starfsmannahaldi hins sérstaka saksóknara á þá leið að starfsmönnum hjá embættinu yrði fjölgað. Ef ég man rétt og get endursagt fréttina rétt kemur fram að starfsmenn embættisins verði 16 talsins en að auki hafi embættið heimildir til þess að ráða til sín erlenda sérfræðinga. Ef ég tók rétt eftir kom fram í andsvari hæstv. dómsmálaráðherra áðan að starfsmenn embættisins kynnu að verða allt að 20 talsins. Það er út af fyrir sig ánægjuefni og ég fagna því sérstaklega að hæstv. dómsmálaráðherra sé reiðubúin til þess að leggja meira í embætti sérstaks saksóknara en ráð var fyrir gert í upphafi. Við höfum fengið ábendingar um að það þyrfti fjölmennara og öflugra starfslið hjá embættinu til þess að takast á við það risavaxna verkefni sem hrun fjármálakerfisins og rannsókn á því er. Og hæstv. dómsmálaráðherra hefur nú stigið það skref. Ég minnist þess t.d. að hin fræga kona, Eva Joly, sem mun vera frambjóðandi vinstri grænna til Evrópuþingsins, er það ekki, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir? Hún hefur lýst því yfir að embætti sérstaks saksóknara sé, eins og upphaflega var gert ráð fyrir, hálfgert grín. Það þyrfti meiri mannafla til að rannsaka þau mál sem embættinu er ætlað að rannsaka og hæstv. dómsmálaráðherra hefur nú brugðist við því. Það kom líka fram í andsvari hæstv. dómsmálaráðherra að upphaflega hefðu fjárframlög til þessa embættis verið áætluð um 50 millj. kr. Ég er, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson sem talaði á undan mér, auðvitað talsmaður þess að við Íslendingar skerum niður í ríkisrekstri og verðum að gera það. Þegar ríkissjóður er rekinn með 150 milljarða kr. halla er augljóst mál að menn geta ekki leyft sér hvað sem er og einhvers staðar þarf að skera niður. En ég er hins vegar þeirrar skoðunar þegar kemur að löggæslumálunum og réttarvörslukerfinu á Íslandi að það sé sá málaflokkur sem síst má við niðurskurði. Það þarf að halda hér uppi lögum og rétti og til þess þarf auðvitað að kosta töluverðum fjármagni. Þess vegna velti ég því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra, og eftir atvikum hv. þingmenn stjórnarliðsins, geti verið sammála mér um að það sé mun mikilvægara að veita fjármuni til hins sérstaka saksóknara til þess að efla það embætti jafnvel enn frekar og styrkja. Og hugsanlega má fella undir þann hatt þá rannsóknarnefnd sem þingið skipaði að veita þessum aðilum aukna fjármuni til sinna starfa frekar en að verja allt að 2.000 millj. til þess að koma á stjórnlagaþingi á Íslandi. Er nú ekki brýnna verkefni fyrir samfélag okkar að standa þannig að málum að hinn sérstaki saksóknari geti svo vel sé sinnt embætti sínu eða hlutverki og rannsakað aðdraganda og orsakir bankahrunsins? Er það ekki mikilvægara en að stofna nýtt þing við hliðina á því sem fyrir er? Það hefði ég talið, ef menn vilja góða forgangsröðun í kerfinu öllu. Ég hefði talið að skynsamlegra væri að nota þá fjármuni sem Framsóknarflokkurinn og stjórnarflokkarnir vilja nota, 2.000 millj. kr., til að stofna til stjórnlagaþings, til verkefna eins og þeirra sem sérstaka saksóknaranum er ætlað að sinna. Þegar menn bera saman annars vegar þann kostnað sem ætlaður er til starfsemi embættis sérstaks ríkissaksóknara og kostnaðinn vegna stjórnlagaþingsins eins og fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins metur hann, er sérstaka saksóknaranum ætlaðar 50 millj. kr. en stjórnlagaþinginu 2.000 millj. kr. Að mínu mati er þeim fjármunum betur komið - eða að minnsta kosti hluta þeirra - hjá sérstaka saksóknaranum og eftir atvikum hjá rannsóknarnefndinni. Þetta er eitt af brýnustu málunum sem þarf að sinna í samfélaginu. Það er mikil krafa uppi um að þau mál sem sérstaki saksóknarinn og rannsóknarnefndin eiga að sinna verði upplýst og við verðum einfaldlega að gefa þessum embættum í stjórnkerfi okkar möguleika á því að sinna verkefnum sínum með sómasamlegum hætti og það munum við sjálfstæðismenn styðja. En við eigum að setja ýmis önnur gæluverkefni til hliðar sem ekki skipta jafnmiklu máli og þetta verkefni. Það starf sem embætti sérstaks saksóknara vinnur og sú rannsóknarnefnd sem stofnað var til er grunnurinn að því að hægt sé að endurheimta það traust sem glataðist í tengslum við fall og hrun fjármálakerfisins. Það viljum við öll endurheimta. Varaformaður Sjálfstæðisflokksins, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hefur áður varpað þessum hugmyndum fram opinberlega sem ég reifa hér. Ég hlýt að ætla að menn taki slíkar hugmyndir til alvarlegrar skoðunar, sérstaklega þegar staðan í fjármálum ríkisins er með þeim hætti að menn verða að forgangsraða og geta ekki leyft sér hvað sem er. Þeir þurfa því að setja sum mál í meiri forgang en önnur. En að öðru leyti, frú forseti, lýsi ég mig fylgjandi þessu máli og sömuleiðis þeirri breytingartillögu sem hv. allsherjarnefnd leggur til á frumvarpinu. Ég mun beita mér fyrir því að það verði samþykkt sem lög frá Alþingi eins hratt og örugglega og mögulegt er.

Frú forseti. Til að taka af öll tvímæli kem ég í pontu og fullvissa hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson um að stuðningur Vinstri grænna við að falla frá auglýsingaskyldu í þessu tiltekna máli er ekki fyrirheit um stefnubreytingu á vegum flokksins. Við styðjum af heilum hug kröfu um auglýsingar í opinber embætti og störf eins og margoft hefur komið fram. Ég minni á margítrekaðar kröfur þeirrar sem hér sendur um að ekki verði látið dragast lengur að auglýsa eftir bankastjórum og öðrum lykilstjórnendum í nýju bönkunum. Ástæðan fyrir því sem lagt er til af hálfu hv. allsherjarnefndar, og þar á meðal tveggja fulltrúa Vinstri grænna sem þar eiga sæti, er að hér er um sérstakt tímabundið embætti að ræða og menn eru því ekki ráðnir þar til langframa eins og skýrt kemur fram í nefndaráliti. Enn fremur þarf að vera unnt að kalla menn til verkefna án mikillar fyrirhafnar og tíma við að fara í gegnum umsóknarferli. Ég vil nota þetta tækifæri og fagna því að ríkisstjórnin hefur frá því að hún tók við völdum sett nauðsynlegan og aukinn kraft í starf þessa embættis sem við ræðum nú og ég fagna yfirlýsingu hæstv. dómsmálaráðherra um bættan og styrkari fjárhagsgrundvöll til þess að tryggja öflugra starf embættisins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir skýrt svar um að hún telji að í þessari tillögu sem hér liggur fyrir og allsherjarnefnd leggur til felist ekki nein grundvallarbreyting á þeim sjónarmiðum sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð og hv. þingmenn þess flokks hafa haft uppi varðandi meginreglur sem gilda á vinnumarkaðsrétti á opinberum markaði. Það er auðvitað sjónarmið út af fyrir sig að telja að það eigi ekki að breytast. En mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að við þær aðstæður sem uppi eru á íslenskum vinnumarkaði, þar sem mörg fyrirtæki og stofnanir berjast í bökkum fjárhagslega, ríkissjóður á í geysilegum fjárhagslegum erfiðleikum, sé ekki ástæða til að taka vinnumarkaðslöggjöfina til endurskoðunar, til hvaða niðurstöðu sem sú endurskoðun kann að leiða. Hagfræðingar hafa verið sammála um að eitt af lykilatriðum fyrir þjóðfélög til að rífa sig upp úr þrengingum sé að vinnumarkaður og vinnumarkaðslöggjöf séu sveigjanleg. Hún er það ekki á Íslandi í dag, a.m.k. ekki hvað varðar opinbera vinnumarkaðinn. Ég legg svo sem ekki sjálfur til einhverjar tillögur í því sambandi, ég tek það fram. En ég spyr: Telur hv. þingmaður að við þær óvenjulegu aðstæður sem uppi eru í samfélaginu og á vinnumarkaðinum núna hvort ekki sé ástæða til að gefa sér tíma til að renna yfir vinnumarkaðsréttinn og vinnumarkaðslöggjöfina og athuga 

Frú forseti. Nei, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Ég tel það ekki brýnt verkefni með tilliti til ástandsins sem nú er í samfélaginu að fara í að umbylta vinnulöggjöfinni á Íslandi, langt í frá. Ég tel að við þær óvenjulegu aðstæður sem hér ríkja þurfum við að einbeita okkur að öðrum hlutum. Í mínum huga er endurskoðun á lagaumhverfi í viðskiptalífinu og í lagaumhverfi eins og hér hefur verið rætt um, um nýju bankana, miklum mun mikilvægara verkefni. Ég held að þeir opinberu starfsmenn og þeir sem sinna nú störfum með minna kaup og undir meira álagi í velferðarþjónustunni okkar eigi ekki að beina kröftum sínum í að stokka upp lagaumhverfið heldur þvert á móti á að leyfa fólki að vinna sín störf í friði og ró að því leytinu til.

Frú forseti. Ég vil koma því á framfæri að ég var ekki að leggja það til að vinnulöggjöfinni yrði umbylt, síður en svo. Það voru hvorki mín orð né tillaga að réttarreglum á opinberum vinnumarkaði yrði umbylt. Ég var að velta því fyrir mér í ljósi þess að við gerum nú ákveðnar tilslakanir á þeim meginreglum sem gilda á opinberum vinnumarkaði og öll nefndin stendur að, hvort hv. þingmaður teldi að ástæða væri til að líta yfir vinnumarkaðslöggjöfina og kanna hvort á henni þyrfti að gera breytingar með hliðsjón af þeim óvenjulegu aðstæðum sem uppi eru á vinnumarkaði. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að það eru ýmis önnur verkefni sem eru þarfari og brýnni eins og endurreisn bankakerfisins og að reyna að koma atvinnulífinu í gang til að verja þau störf sem fyrir eru og búa til ný svo sporna megi gegn atvinnuleysi, svo fólk hafi vinnu, svo það geti greitt af lánum sínum o.s.frv. Því miður hefur talsvert skort á að núverandi ríkisstjórn sinni þeim málum og eins og við ræddum í upphafi þessa þingfundar eru önnur mál sem varða bankana, fyrirtækin og heimilin til umfjöllunar á þessum þingfundi. En menn hljóta a.m.k. að íhuga það að þegar aðstæður eru svona óvenjulegar í samfélaginu, þar á meðal á vinnumarkaðnum, hvort ástæða sé til þess að fara yfir vinnulöggjöfina. Ég er ekki viss um að nauðsynlegt sé að gera breytingar á henni en ég varpaði þessu sjónarmiði fram til umhugsunar. En ég get alveg fallist á það með hv. þingmanni Álfheiði Ingadóttur að það eru önnur og brýnni verkefni sem bíða úrlausnar á þinginu en sú yfirferð.

Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á í andsvari áðan kynnti ég breytta rekstraráætlun sérstaks saksóknara fyrir ríkisstjórn í morgun. Endanleg ákvörðun verður væntanlega ekki tekin fyrr en á föstudag en mér var falið ásamt forsætisráðherra og fjármálaráðherra að vinna áfram að málinu. Það er alveg ljóst að ef af verður er um að ræða töluverð útgjöld og í því samhengi þarf að skoða hvort finna megi einhverja samlegðarþætti, að skoða hvort hinir erlendu sérfræðingar geti nýst bæði Fjármálaeftirliti og hjá hinum sérstaka saksóknara. Það þarf að athuga hvernig við getum notað peningana á sem skynsamlegastan hátt. Í því samhengi vil ég segja þá skoðun mína að ég tel að það sé mjög brýnt að rannsóknarnefnd þingsins og hinn sérstaki saksóknari skiptist á upplýsingum. Rannsóknarnefndin láti saksóknaranum í té upplýsingar sem gagnast geta rannsókn hans eftir því sem henni er unnt en það er alveg ljóst að verksvið þessara tveggja stofnana er mismunandi. Varðandi það sem kom fram í ræðu hv. þingmanns að forgangsraða þurfi í ríkisrekstri vil ég kynna að ég hef ákveðið að setja á fót vinnuhópa í dóms- og kirkjumálaráðuneyti til að fara yfir hin ýmsu svið í dóms- og kirkjumálaráðuneyti til að athuga hvort hægt sé að finna einhverja samlegðarþætti, annaðhvort í stofnunum eða í verkefnum þannig að unnt sé að nýta fjármagnið sem best.

Frú forseti. Það þarf svo sem ekki að hafa langt mál um þetta. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir þær upplýsingar sem hér hafa verið veittar varðandi þá breyttu rekstraráætlun sem hún hefur kynnt. Eins og ég sagði áðan tel ég að það sé til sóma og mikilla bóta að fjölga starfsliði hjá hinum sérstaka saksóknara. Ég fagna þeim fyrirætlunum hæstv. dómsmálaráðherra og ég hygg að við sjálfstæðismenn munum allir standa á bak við þá breytingu. Ég tel að fjölgun hjá sérstökum saksóknara sé mikilvægari en fjölgun ýmissa annarra aðila sem eiga að fara á launaskrá hjá ríkinu sem ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal mun fjalla hér um í ræðu sinni á eftir. Þetta eru forgangsatriðin sem við eigum að fjalla um. Þetta er forgangsröðin. Við eigum að forgangsraða í krafti þeirra hagsmuna sem í húfi eru og hér eru verulegir hagsmunir í húfi. Ég vil enn og aftur þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir frumkvæði hennar í þessu máli sem við sjálfstæðismenn munum að sjálfsögðu styðja.

Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til að þakka fyrir þær málefnalegu umræður sem átt hafa sér stað um þetta frumvarp. Af því að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er hér í salnum, og talaði um að ekki stæði á sér að vinna vinnuna sína, finnst mér eðlilegt að vekja athygli á því að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er eini stjórnarþingmaðurinn í salnum auk virðulegs forseta. Það er spurning hvort það er mælikvarði, ég reikna með að þingmenn vinni vinnuna sína með öðrum hætti. En það er hins vegar athyglisvert að enginn þeirra þingmanna sem greiddu atkvæði með því að hér yrði settur á lengri fundur, fram á kvöld og þess vegna fram á nótt, er hér í salnum nema hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Aðrir eru horfnir á braut, þá til einhverra annarra hluta. Mér finnst eðlilegt að vekja athygli á því vegna þeirra orða sem látin voru falla fyrr í dag, en þakka síðan hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir afsökunarbeiðnina sem hún sendi, m.a. mér, vegna ummæla sinna. Ég tek henni að sjálfsögðu með þökkum. Varðandi ummæli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um bankaleynd og að hér væri fjallað um frumvarp sem fæli í sér að verið væri að afnema bankaleynd þá er það ekki rétt. Það er verið að heimila víðtækari rannsóknarheimildir fyrir það sérstaka embætti sem hér er um að ræða, þ.e. embætti sérstaks saksóknara. Það er eingöngu um það að ræða en ekki almennt frumvarp til þess að breyta að einhverju leyti ákvæðum laga eða reglna um bankaleynd. Þær eru eftir sem áður hinar sömu og verið hafa og um það hefur verið rætt að nauðsynlegt væri að gera breytingar á þeim reglum. Ég hygg að víðtæk samstaða sé um það hér í þinginu að unnið sé að því að gera breytingar á reglum um bankaleynd og aflétta henni í þeirri mynd sem hún er. Boðaðar breytingar af hálfu ríkisstjórnarinnar, af hálfu viðskiptaráðherra, hvað það varðar hafa ekki komið fram, á því stendur. Engin tillaga liggur hér fyrir til umfjöllunar um að vinna eigi að afnámi bankaleyndar sem er vissulega tímabært. Að gefnu tilefni vil ég taka fram að ég tel að þær reglur sem verið hafa við lýði um bankaleynd séu gjörsamlega fráleitar eins og nú háttar til og hafi því miður verið ákveðið skjól fyrir brotastarfsemi, þar á meðal alþjóðlega hryðjuverkastarfsemi. Ég er ekki að tala um að eitt eða neitt af íslensku fjármálafyrirtækjunum hafi verið slíkt skjól en það er alveg ljóst að þessi leynd hefur virkað gegn þeim hugmyndum sem ætlunin var að vernda og snúist upp í það að vera til þjóðfélagslegs tjóns. Brýna nauðsyn ber til að gera þarna breytingar á og þess vegna hefði verið æskilegt að fyrir þinglok hefði verið hægt að afgreiða frumvarp til laga þar sem breytingar yrðu gerðar hvað þetta varðar. Ég lít þannig á að það sé eitt það brýnasta sem um er að ræða varðandi það að koma breytingum og nýskipan á mál er tengjast fjármálastarfseminni í landinu, þ.e. að sett sé öðruvísi regluverk um fjármálastofnanirnar þannig að þær þurfi að gæta sömu sjónarmiða og hagsmuna og um er að ræða að öðru leyti í viðskiptalífinu og þurfi að standa opnar fyrir rannsóknaraðilum og gefa upplýsingar um það sem hugsanlega getur verið nauðsynlegt að fá upplýsingar um til að saksóknarar og/eða þeir sem eru að rannsaka mál geti myndað sér skoðun um það hvort um brotastarfsemi hafi verið að ræða eða ekki. Bæði hv. þm. Birgir Ármannsson og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerðu grein fyrir því að góð samstaða hefði verið um stofnun embættis sérstaks saksóknara og það er í sjálfu sér rétt svo langt sem það nær. Ég gerði hins vegar athugasemdir við það á sínum tíma þegar þetta sjónarmið var fyrst orðað hér í þinginu, áður en frumvarp um embætti sérstaks saksóknara kom til afgreiðslu, að það gæti verið spurning hvort ekki væri heppilegra að styrkja meir embætti þeirra sem hefðu með rannsóknir á efnahagsbrotum að gera eða hvort betra væri að fara þá leið sem síðan var farin, þ.e. með stofnun embættis sérstaks saksóknara. Þegar við gengum frá því frumvarpi og allsherjarnefnd fór yfir það og gerði nauðsynlegar ráðstafanir og breytingar á því töldum við að þar væri um að ræða - og hefði verið samið um og gengið frá víðtækum heimildum til handa sérstaks saksóknara og hann gæti rækt starf sitt sem best og gæti komið áfram þeim málum sem nauðsyn ber til að gera í sambandi við efnahagshrunið sem hefur orðið á Íslandi og þeim afbrotum sem hugsanlega eru tengd því. Það liggur hins vegar fyrir að það þarf að veita embætti hins sérstaka saksóknara mun rýmri heimildir og er góð samstaða um að standa þannig að málum og er ekkert annað en gott um það að segja. Varðandi það nefndarálit sem fylgir þessu máli frá allsherjarnefnd liggur fyrir að allir viðstaddir nefndarmenn, þar á meðal sá sem hér stendur, standa að nefndaráliti um þá lagabreytingu sem hér er til umræðu og leggjum við til að hún verði samþykkt. Það geri ég. Ég tel mjög gott að ná fram þeirri rýmkun sem hér er um að ræða og tel hana nauðsynlega. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort ekki sé nauðsynlegt að hafa sams konar ákvæði almennt í lögum þannig að sömu heimildir gildi um aðra saksóknara svo að þeir hafi þær heimildir sem hér er fjallað um, að geta óskað eftir atriðum sem þýðingu geta haft við rannsókn sakamáls eða ákvarðanatöku um það hvort rétt sé að hefja slíka saksókn og annað í þeim dúr, þ.e. að þeir geti haft, án sérstakra dómsúrskurða og sérstakra aðgerða, þær heimildir sem verið er að fjalla um að veita hinum sérstaka saksóknara. Ég hefði talið mjög æskilegt að þannig væri farið að, að heimildir hvað þetta varðar til upplýsingaöflunar yrðu mjög rýmkaðar. Í ljósi þeirra aðstæðna sem við búum við tel ég mikilvægt að við höfum réttarfarsákvæði einsleit, að við búum ekki til sérstök atriði fyrir eitt embætti sem gildir ekki fyrir annað. Ég hefði því talið í fyrsta lagi, og taldi á sínum tíma þegar afgreitt var mál um sérstakan saksóknara, að varðandi heimildir til þess að falla frá kæru eða veita afslátt af refsingu hefði átt að miða við þau ákvæði sem gilda í almennum hegningarlögum hvað það varðar, sem eru hin almennu ákvæði um það atriði. Ef breytingar hefði átt að gera hefði verið eðlilegt að gera breytingar á almennum hegningarlögum til þess að það sama gilti um alla hvað þetta varðar. Mér hefði fundist eðlilegt að hafa þá umgjörð, þ.e. að um hinn sérstaka saksóknara giltu sömu atriði og gilda almennt við réttarvörslu og réttarframkvæmd í landinu. Það sama tel ég að eigi við hér, það sé mjög mikilvægt að hið sama gildi um hinn sérstaka saksóknara og aðra saksóknara í þessu landi, að þeir hafi víðtækar rannsóknarheimildir, ekki minni rannsóknarheimildir en hér er lagt til, í því frumvarpi sem hér er til umræðu, að veitt sé embætti hins sérstaka saksóknara. Það fyndist mér eiginlega höfuðatriði og ég beini því til hæstv. dómsmálaráðherra, sem hér er, að hún hlutist til um það að láta útbúa frumvarp til breytingar á lögum hið fyrsta þar sem miðað er við það að sú almenna regla gildi að saksóknarar geti fengið sömu heimildir og hér er lagt til hvað varðar hinn sérstaka saksóknara. Það skiptir gríðarlega miklu máli að sem gleggstar og bestar upplýsingar geti legið fyrir við rannsókn sakamála. Það skiptir máli hvort ákvörðun er tekin um að ákæra einstakling eða gera það ekki og að þær ákvarðanir byggist á traustum gögnum og málefnalegum grundvelli. Eins og það var orðað á sínum tíma þegar - ég hygg að það hafi verið þegar lagt var til að stofnað yrði embætti sérstaks saksóknara á sínum tíma en þá var talað um að stofna embætti ríkissaksóknara vegna þess að áður fyrr heyrði það mál undir dómsmálaráðherra. Þegar lagt var fram frumvarp til laga um að stofnað yrði embætti sérstaks saksóknara sem skyldi vera ríkissaksóknari ræddi flutningsmaður um að það skipti gríðarlega miklu máli að heimildir saksóknara til upplýsingaöflunar væru rúmar og ræddi sérstaklega í því sambandi, ef mig rekur rétt minni til, að það væri mjög mikilvægt að þeir sem ekkert hefðu til saka unnið en lægju undir grun gætu losnað við það að ákæra væri gefin út á hendur þeim. Þannig hefur það því miður oft verið í íslenskri réttarframkvæmd að menn hafa mátt þola að fá á sig ákærur, algjörlega að tilefnislausu eða tilefnislitlu. Það er einn af mikilvægustu hlutum í sambandi við réttarríkið að til þess þurfi ekki að koma nema í sem allra fæstum tilvikum. Ég lít á það sem eitt mikilvægasta atriðið í því sambandi að rannsóknaraðilar geti þá aflað sér þeirra gagna, viðhlítandi gagna, sem gerir þeim fært að taka málefnalega afstöðu til þess hvort ákæra skuli eða ekki. Nú háttar svo til að í þjóðfélaginu, frá því að efnahagshrunið varð, hafa óendanlega miklar sögusagnir og samsæriskenningar verið á sveimi og margir hafa verið bornir mjög þungum sökum, þar á meðal ýmsir ráðamenn þjóðarinnar. Það skiptir því miklu máli að mál fáist rannsökuð sem allra fyrst og með sem öruggustum hætti. Ég verð að lýsa ánægju minni yfir því að hæstv. dómsmálaráðherra skuli hafa upplýst þjóðina um það að meiningin sé að styrkja mjög embætti hins sérstaka saksóknara með þeim ummælum sem hún viðhafði á blaðamannafundi í dag þar sem rætt var um að saksóknari fengi 16 fastráðna menn sér til aðstoðar við sitt vandasama starf, auk þess sem fjallað er um að til þess kunni að koma að þar þurfi aukinheldur að ráða sérfræðinga að málum. Ég reikna því miður með að sá fjárlagarammi sem er skammtaður þessu embætti verði þannig að Alþingi þurfi að bæta við fjárheimildum til þess að saksóknarinn geti þá unnið það verk sitt svo sem til er ætlast og miðað við þann aukna starfsmannafjölda sem um er að ræða. Það að fjölga svo í starfsliði hins sérstaka saksóknara hefur að mínu viti grundvallarþýðingu í sambandi við það að embættið hafi frumkvæði að því að kanna mál. Ég gat ekki séð, miðað við það hvernig embættið virtist fara af stað, annað en að miklu víðtækari hlutir, sem ég hygg að bæði núverandi hæstv. dómsmálaráðherra og fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra hafi fúslega viljað leggja embættinu til, þyrftu að koma til - það væri nauðsynlegt að miða við að þetta embætti hefði jafnvel frekar en önnur embætti saksóknara í landinu frumkvæði að því að fara að kanna mál, skoða hvort einhver fiskur lægi undir steini þannig að nauðsynlegt væri að velta steininum við. Ég lít svo á, virðulegi forseti, að það sé mjög mikilvægt í þessu þjóðfélagi miðað við það sem um hefur verið að ræða að hverjum einasta steini verði velt við, það verði með skjótum hætti gengið úr skugga um það hvort um afbrot hafi verið að ræða eða ekki, afbrot sem leitt gætu til kæru og refsingar. Þrátt fyrir að ég hafi haft ákveðinn fyrirvara varðandi það að embætti sérstaks saksóknara yrði sett á laggirnar, þar sem ég velti fyrir mér hvort heppilegra væri að styrkja það embætti sem fyrir var, en það var alveg ljóst að það var eindreginn vilji mikils meiri hluta þingsins að fara þá leið sem farin var. Þá stöndum við frammi fyrir því og okkur ber að tryggja það að hinn sérstaki saksóknari í þessum brotaflokki hafi sem víðtækastar heimildir og hafi sem rýmst fjárráð og möguleika til að ráða til sín löglærða aðila sem eru sérfræðingar í bankamálum, bankarétti og öðru, til að hægt sé að ljúka rannsóknum og hafa þær á sem málefnalegustum grunni. Ég kom aðeins að skoðun á máli sem bandaríska skatteftirlitið hafði til meðferðar en það snerti bankamál og bankalegar tilfærslur. Í ákveðnu einbýlishúsi á vesturströnd Bandaríkjanna bjuggu hjón sem höfðu rekið mjög viðamikla svikastarfsemi og þurfti mikinn mannafla til að rannsaka málið í þaula, fá upplýsingar og ná niðurstöðu um hvað þar hefði raunverulega gerst. Þar sá ég að til þess að ganga þannig frá málum og koma þeim fjármálaviðskiptum sem þar voru til skoðunar tryggilega í höfn - til þess að reyna að fela slóðina fyrir þeim sem kynnu að rannsaka var um að ræða allt að 40–60 tilfærslur varðandi hverja einustu færslu. Miðað við það sem maður hefur séð og það sem upplýst hefur verið upp á síðkastið hafa þeir hlutir gerst í íslensku fjármálakerfi sem maður hafði hreinlega ekki hugarflug, ekki ímyndunarafl, til að láta sér detta í hug að gæti verið um að ræða og menn gætu staðið í. Þess vegna, virðulegi forseti, tel ég mjög brýnt að við afgreiðum þetta frumvarp sem allra fyrst sem lög frá Alþingi. Ég skora á hæstv. dómsmálaráðherra að halda áfram með sama hætti og hún boðaði á fréttamannafundi í dag, að styðja við og styrkja embætti sérstaks saksóknara svo að það nái þeim árangri sem til er ætlast.

Frú forseti. Við ræðum þetta mál í tvennu lagi, 2. umr. hófst síðdegis í gær og henni var frestað í miðjum klíðum kl. 20 mínútur fyrir 8 í gærkvöldi þannig að það er ekki nema von að það slitni nokkuð samhengið. Í ræðu minni í gær, í umfjöllun um þetta mál, tók ég skýrt fram að hér væri verið að upphefja bankaleynd gagnvart hinum sérstaka saksóknara. Hér er að sjálfsögðu ekki verið að ræða um almennt afnám bankaleyndar. Við erum að ræða afmarkað mál, hv. þm. Jón Magnússon. Það sem kom öllum, held ég, í opna skjöldu var að þeir aðilar sem með frumvarpinu eru skikkaðir til að veita upplýsingar til embættis sérstaks saksóknara, eins þótt um þau atriði ríki bankaleynd - sem sagt skilanefndir, nýju bankaráðin, Fjármálaeftirlitið og þeir sem vinna að greiðslustöðvun, nauðasamningum og gjaldþrotum - skuli hafa beitt fyrir sig bankaleynd í rannsókn á hruninu. Það er fráleitt og ekki verður of oft ítrekað að nauðsynlegt er að koma þessu máli í gegnum þingið og það strax.

Virðulegi forseti. Þannig háttar til, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, að enginn ágreiningur er á milli okkar um þetta atriði. Ég gat þess í ræðu minni áðan að hér væri ekki um að ræða almennt frumvarp til þess að afnema eða aflétta bankaleynd heldur væri í þessu tilviki eingöngu verið að fjalla um það með þeim hætti sem þar greindi. Ég gerði þetta að gefnu tilefni. Ég taldi að af skýringu hv. þingmanns fyrr í dag og ummælum hennar mætti skilja að til umræðu væri frumvarp þar sem almennt væri verið að upphefja bankaleynd og vildi leiðrétta þann misskilning. Ég gerði mér fyllilega grein fyrir því að þessi ummæli féllu í hita og þunga dagsins og voru kannski ekki nánar skýrð þá en það hefur ekki vafist fyrir mér að um þetta afmarkaða frumvarp væri að ræða og verið væri að veita rúmar rannsóknarheimildir í þessu ákveðna einstaka tilviki. Það hefur aldrei hvarflað að mér annað en að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir væri mjög meðvituð um að þannig væri málum háttað þó að hugsanlega hefði mátt misskilja orð hennar. Ef ég hef viðhaft þau orð áðan að þau hefði mátt skilja á þann veg að þingmaðurinn hefði farið með eitthvert fleipur hvað þetta varðar þá var það að ósekju því að ég átti ekki við það. Ég var eingöngu að gera grein fyrir því að þarna hefðu kannski fallið orð sem hefðu verið úr samhengi og hefðu þess vegna getað misskilist því að hér væri ekki um að ræða neina almenna upphafningu á bankaleynd.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en má til með að koma nokkrum atriðum að. Þegar hrunið varð í október nefndi ég að það væri mjög brýnt að ausa bátinn og koma atvinnulífinu í gang aftur, neyðarlögin o.s.frv. Síðan væri mjög mikilvægt að rannsaka hvað hefði valdið því hruni sem varð og að síðustu að kannað yrði hvort eitthvað hafi átt sér stað sem brýtur í bága við lög. Ég varð því mjög ánægður þegar lög voru sett um sérstakan saksóknara og ég tel að það sé mjög brýnt. Fréttir undanfarinna mánaða eru hins vegar þannig að málið er eiginlega miklu brýnna en ég átti von á. Ég hafði alltaf reiknað með því að - þegar menn lenda í ógöngum við gjaldþrot og annað slíkt þá verður tilhneiging og freisting til að henda góðum peningum á eftir slæmum og ganga út á ystu nöf í samræmi við lög og reglur. En þær fréttir sem okkur hafa borist benda því miður til þess að gott betur en það hafi gerst, alveg ótrúlegar fréttir um gífurlegar lánveitingar í Kaupþingi o.s.frv., og þá er það kannski spurning hvort slíkt varði yfirleitt við lög. Ef svo er ekki finnst mér mjög brýnt að menn breyti lögum. Hér hefur aðeins verið rætt um að fjölga starfsmönnum og menn hafa talað um það almennt. Menn hafa talað um að fjölga listamönnum, kannski um 30 manns eða eitthvað slíkt og það kosti 107 millj. kr., en ég mundi miklu frekar vilja sjá fjölgun hjá umræddu embætti - listamenn eru ágætir út af fyrir sig en hér er verið að vinna starf sem ég tel mjög mikilvægt. Af hverju er það mikilvægt, frú forseti? Vegna þess að það er svo mikið atriði fyrir atvinnulífið að við byggjum aftur upp traust. Þegar menn verða vitni að þeim ósköpum sem fréttir undanfarinna daga, vikna og mánaða bera með sér veikist óneitanlega traust manna á atvinnulífinu, traust fjárfesta, traust lánveitenda og traust starfsmanna. Ég held því að mjög brýnt sé að koma á góðu skikki og góðum siðum. Atvinnulífið gengur fyrir heiðarleika. Það eru margir sem halda því öndverða fram en það er ekki rétt. Til þess að geta átt viðskipti við einhvern þarf maður að treysta honum og til að geta treyst honum þurfa báðir aðilar að hafa heiðarleika að leiðarljósi. Það hefur stundum verið sagt að fallið mikla hafi verið vegna einhvers hugtaks sem menn kalla nýfrjálshyggju. Nú höfum við aðhyllst ákveðin trúarbrögð sem heita kristin trú en við höfum líka upplifað rannsóknarréttinn á Spáni, þar sem framin voru ofbeldisverk og glæpaverk í skjóli kristinnar trúar, og í krossferðunum var trúin höfð að fyrirslætti sem í sumum tilvikum leiddi til mikilla ógnana og ofbeldis. Kristin trú leið fyrir þessi ofbeldisverk sem voru framin í nafni hennar og það er svipað með nýfrjálshyggjuna sem menn kalla svo. Það sem gerðist víða um heim, víðar en á Íslandi, er að menn misnotuðu það kerfi sem byggt hafði verið upp. Það var illilega misnotað af vissum aðilum. Til að koma upp um það og hindra að slíkt geti gerst í framtíðinni er mikilvægt að sérstakur saksóknari fái þær heimildir sem hann þarf. Ég má til með að nefna í leiðinni að ég hef lagt fram frumvarp, ég lagði það fram 3. mars, um gagnsæ hlutafélög sem er form sem er ætlað að koma í veg fyrir þá misnotkun á atvinnulífinu sem við höfum orðið vitni að. Þar er reynt að koma á kerfi sem kemur í veg fyrir þessa hringferð fjármuna, þ.e. þar sem fyrirtæki lánar til að kaupa í sjálfu sér, þar sem fyrirtæki kaupa gagnkvæmt hvort í öðru, þar sem peningarnir fara í hring, þar sem fyrirtæki kaupir jafnvel í heilli keðju af fyrirtækjum sem endar svo hjá því sjálfu. Slíkt er mjög skaðlegt og kannski miklu skaðlegra en menn átta sig á. Þannig er verið að búa til eigið fé, að búa til völd og það er verið að taka völd og áhrif frá upphaflegum fjárfestum. Ef það kemur í ljós við rannsókn sérstaks saksóknara að eitthvað slíkt sé ekki saknæmt finnst mér sjálfsagt að menn bregðist við því með því að banna það, og þá væntanlega til framtíðar, við getum ekki breytt lögum afturvirkt. Við þurfum að læra af starfi sérstaks saksóknara hvað það er sem er mjög skaðlegt og jaðrar við - við skulum segja ósiðlegt, frú forseti. Ef ekki er um að ræða lögbrot í gildandi lögum þarf að læra af því og breyta lögunum þannig að það verði saknæmt. Ég fagna þessu frumvarpi. Þetta er eitt af þeim brýnu málum sem varða fjölskyldur í landinu. Af hverju segi ég fjölskyldur í landinu? Sumir kunna að segja að það skipti engu máli fyrir fjölskyldurnar hvort saksóknari kanni mál. En það skiptir vissulega máli vegna þess að þegar hann kannar mál og kemur á góðu siðferði og trausti í atvinnulífinu fær atvinnulífið aftur hlutafé og lánveitingar erlendis og innan lands og getur farið að fjölga störfum. Þá minnkar atvinnuleysið og hagur heimilanna batnar. Aðalmeinsemdin í dag er atvinnuleysið og þær hörmungar sem því fylgja fyrir einstaklinga og fjölskyldur.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir það sem hefur komið fram hér í umræðunni að það er mjög mikilvægt að embætti sérstaks saksóknara fari vel af stað og geti farið að rannsaka mál. Embættið hefur ekki náð miklu flugi hingað til og er ekki við sérstakan saksóknara að sakast í því sambandi heldur lagaumgjörðina sem við héldum að væri í lagi en kemur svo í ljós að er alls ekki. Á sínum tíma þegar við samþykktum lögin virðist hafa átt sér stað mikil togstreita á milli ráðherra um hvaða heimildir sérstakur saksóknari ætti að fá og vil ég aðeins gera það að umtalsefni. Þegar við vorum að ræða hér málið við 1. umr. kom fram hjá hv. þm. Birni Bjarnasyni að þegar hann var í embætti dómsmálaráðherra hefði hann viljað fá meiri heimildir til sérstaks saksóknara strax í upphafi en að það hafi ekki fengist vegna andstöðu þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra, Björgvins G. Sigurðssonar. Mér fannst þetta mjög sérstakt og það urðu hér nokkur andsvör af þessu tilefni þar sem mér fannst frekar óljóst hvað væri rétt og hvað væri rangt í þessum málum. Síðan tókum við málið til vinnslu í allsherjarnefnd og þar kemur í ljós að sérstakur saksóknari hefur verið að óska eftir gögnum sem hann ekki fær af því að lagaumgjörðin er of veik. Þar kemur fram og það kemur líka fram í fjölmiðlum að sérstakur saksóknari, Ólafur Þór Hauksson, sem er að rannsaka eða á að rannsaka bankahrunið og hvort þar hafi verið saknæmt athæfi á ferðinni, þ.e. að hans embætti hefur óskað eftir gögnum og ekki fengið hjá Fjármálaeftirlitinu. Þessi gögn sem sérstakur saksóknari hafði óskað eftir voru endurskoðunarskýrslur bankanna sem Fjármálaeftirlitið hefur haft á sínu borði. Óskað var eftir þessum skýrslum formlega 13. febrúar, 15. febrúar og 17. febrúar og svo var sent ítrekunarbréf síðast 25. febrúar. Það hefur komið fram i fjölmiðlum að það hafi ekki borist formlegt svar frá Fjármálaeftirlitinu varðandi þessar beiðnir sérstaks saksóknara. Það er auðvitað, virðulegur forseti, fyrir neðan allar hellur að mínu mati að upplifa það að embætti sem við teljum að sé mjög mikilvægt fái ekki gögn sem embættið sjálft telur vera mikilvægt að fá til að átta sig á baksviði bankahrunsins. Það hefur komið fram hjá sérstökum saksóknara, Ólafi Þór Haukssyni, opinberlega að hann leggi áherslu á að embættið fái aðgang að þessum skýrslum og segir orðrétt, svo vitnað sé hér í blaðaviðtal, með leyfi virðulegs forseta: „Þetta er glugginn inn í starfsemi bankanna dagana sem þeir féllu.“ Skýrslurnar hafa því gildi í sjálfu sér og það er alveg ljóst að sérstakur saksóknari telur ekki að það sé nóg að fá skýrslurnar hreinsaðar, þ.e. að fá þær í hendurnar eftir að Fjármálaeftirlitið hefur síað einhverjar upplýsingar úr þeim heldur telur hann mikilvægt að fá þær eins og þær líta út þegar þær koma frá endurskoðunarfyrirtækjunum. Það er því allt með miklum ólíkindum, virðulegur forseti, hvernig málin hafa þróast. Það er alveg ljóst að Fjármálaeftirlitið hefur verið að bera fyrir sig bankaleynd. Væntanlega er tregðan við að afhenda gögnin vegna bankaleyndar eða þagnarskyldu og þess vegna erum við núna að veita sérstökum saksóknara víðtækari heimildir til þess að hann þurfi ekki að grípa jafnvel til mjög drastískra aðgerða eins og að haldleggja gögn. Það hefði jafnvel verið hugsanleg leið fyrir sérstakan saksóknara að mæta inn í Fjármálaeftirlitið og bara taka gögnin. En menn geta séð fyrir sér hvaða uppnám það hefði vakið í samfélaginu. Í 1. gr. frumvarpsins er kveðið skýrt á um þetta, með leyfi virðulegs forseta: „Sé þess óskað skulu þessar stofnanir, svo og skilanefndir og aðrir sem vinna að greiðslustöðvun, nauðasamningi eða gjaldþrotaskiptum fjármálafyrirtækja, láta hinum sérstaka saksóknara í té upplýsingar um stöðu annarra mála en greinir í 1. málsl. og gögn sem þessir aðilar hafa undir höndum og hinn sérstaki saksóknari telur að hafi þýðingu við rannsókn sakamáls eða ákvarðanatöku um hvort rétt sé að hefja slíka rannsókn.“ Varðandi það hvaða stofnanir „þessar stofnanir“ eru þá er þar meðal annars Fjármálaeftirlitið undir en einnig Samkeppniseftirlitið, skattrannsóknarstjóri ríkisins og fleiri. Það er tekið fram hérna að með þessum gögnum er meðal annars átt við skýrslur, minnisblöð, bókanir og samninga. Svo kemur hérna kannski aðalatriðið. Það er svona, með leyfi forseta: „Skylt er að verða við kröfu hins sérstaka saksóknara um að láta í té upplýsingar eða gögn þótt þau séu háð þagnarskyldu, t.d. samkvæmt reglum um starfsemi fjármálafyrirtækja, og er slík afhending óháð því hvort meint brot hafi verið kærð til lögreglu.“ Þótt þessi gögn séu því háð þagnarskyldu þá skal Fjármálaeftirlitið hér eftir veita hinum sérstaka saksóknara þessi gögn. Ég kallaði eftir því, virðulegur forseti, í allsherjarnefnd að fá bakgrunnsgögn varðandi þá orðræðu sem átti sér stað hér á milli hv. þm. Björns Bjarnasonar og hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar við 1. umr., um hvort það væri rétt eða rangt að viðskiptaráðuneytið undir forustu hæstv. viðskiptaráðherra Björgvins G. Sigurðssonar á sínum tíma - þ.e. hvort það væri rétt að hv. þm. Björn Bjarnason hefði sem dómsmálaráðherra viljað fá víðtækari heimildir eða ekki. Gögnin bárust ekki inn í nefndina en mér tókst síðan að fá nefndarritara til að útvega þessi gögn og mig langar aðeins að vitna í þau gögn. Þetta er minnisblað frá viðskiptaráðuneytinu til dómsmálaráðuneytisins frá 3. nóvember 2008 varðandi frumvarp til laga um sérstakan saksóknara og valdheimildir. Ég ætla ekki að taka tíma í að lesa upp úr þessu minnisblaði mikið. Það er kaflaskipt og nokkuð ítarlegt. Af því öllu má ráða, hvar sem maður ber niður í þessu minnisblaði, að viðskiptaráðuneytið var nú ekki að liðka fyrir því að sérstakur saksóknari fengi miklar heimildir. Þarna er verið að tala um valdmörk á milli stofnana, tala um að það sé allt mjög óskýrt þetta frumvarp sem verið er að vinna í dómsmálaráðuneytinu og svo framvegis þannig að það er því alveg greinilegt að hælarnir eru niðri, ef það má orða það þannig, í viðskiptaráðuneytinu gagnvart valdheimildum sérstaks saksóknara. Í lok minnisblaðsins kemur það sem er mest klippt og skorið í þessu máli varðandi þagnarskylduna og það sem við erum núna að veita sérstökum saksóknara með lagafrumvarpinu sem við erum að fjalla um. Mig langar að lesa niðurlag minnisblaðsins sem kemur frá viðskiptaráðuneytinu til dómsmálaráðuneytisins. Það er svona, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að þeir aðilar sem afhenda Fjármálaeftirlitinu viðkvæm trúnaðargögn, sem kann að vera að [á] hvíli „bankaleynd“ á grundvelli 58. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, geti áfram treyst því að um slík gögn gildi áfram þagnarskylda. Eðlilegra er að embætti sérstaks saksóknara afli slíkra gagna sjálft, a.m.k. á frumstigi mála og þegar mál berast embættinu með öðrum leiðum heldur en frá Fjármálaeftirlitinu.“ Hér er því, virðulegur forseti, alveg svart á hvítu frá viðskiptaráðuneytinu verið að segja að ef það kann að hvíla bankaleynd á málum þá verða fjármálafyrirtæki að geta áfram treyst því að um slík gögn gildi áfram þagnarskylda. Þá skal sko ekki sérstakur saksóknari með nokkrum hætti einhvern veginn koma sér inn í það mál, ef maður bara les þetta á mannamáli. Það er því greinilega alveg rétt sem kom fram hér hjá hv. þm. Birni Bjarnasyni við fyrri umræðu þessa máls að viðskiptaráðuneytið undir forustu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar vildi ekki veita heimildir, vildi halda sig við þagnarskylduna og ekki veita sérstökum saksóknara þessar heimildir. Þá er það bara útkljáð mál og ágætt að það sé bara upplýst hér. Núna ætlum við að sjálfsögðu að stíga þetta skref þannig að sérstakur saksóknari getur þá fengið þessar endurskoðunarskýrslur um bankana og getur þá farið að vinna í þessum málum og getur líka náð í fleiri gögn ef honum þykir þurfa að kíkja á þau. Það er því ágætt að þetta sé komið á hreint og vonandi getur þá sérstakur saksóknari farið að vinna af krafti í þessum málum og ná árangri í að komast að niðurstöðu varðandi það hvort hér hafi verið eitthvað saknæmt á ferli eða ekki, sem að sjálfsögðu margt bendir til 

Forseti vill spyrja hv. þingmann hvort mikið sé eftir af ræðu hans.

Nei, ég skal stytta mál mitt. Ég veit að það er að fara fram utandagskrárumræða hér núna. Ég vil bara að lokum, virðulegur forseti, segja að ég fagna því sem fram kom á blaðamannafundi í dag hjá hæstv. dómsmálaráðherra, að það eigi að fjölga starfsmönnum hjá sérstökum saksóknara. Það hefur verið nefnt að þar eigi líklega að vera 16 starfsmenn að störfum og ég fagna því sérstaklega. Við verðum að setja öflugar rannsóknir í gang og það verður ekki gert nema með miklum mannskap. Ég vil líka brýna hæstv. dómsmálaráðherra til að nýta sér Evu Joly í sínum störfum til að við fáum meira traust á því að verið sé að rannsaka mál hér með eðlilegum og kraftmiklum hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa leitt það mál til lykta sem hún hefur verið að glíma við frá því við hæstv. utanríkisráðherra áttum í orðaskiptum við upphaf þessa máls og að hún sé sátt við niðurstöðuna. Þau orð sem fram komu í ræðu hennar staðfesta það sem ég sagði að ágreiningur var á milli ráðuneyta um málið og dómsmálaráðuneytið vildi ganga lengra en viðskiptaráðuneytið. Hv. þingmaður hefur nú lesið upp skjöl því til staðfestingar.

Virðulegur forseti. Ég lagði í þennan leiðangur vegna þess að mér brá nokkuð þegar hv. þm. Björn Bjarnason kom með þessar upplýsingar í 1. umr. að ágreiningur hefði verið um valdheimildir sérstaks saksóknara. Ég reyndi að grafast fyrir um málið og ræddi það á opinberum vettvangi við hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson á þeim nótum. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sakaði þá er hér stendur um rógburð og ég kann því frekar illa að vera sökuð um það, virðulegur forseti. Með því að fá þessi gögn, lesa þau og sjá þetta svart á hvítu þá er það svo að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sem því miður er ekki staddur hérna núna, getur ekki komist upp með það að segja að farið sé með rangt mál. Viðskiptaráðuneytið vildi greinilega ekki að þagnarskyldan mundi víkja þannig að sérstakur saksóknari gæti komist í gögn. Hér með er það þá staðfest að þannig liggja málin. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson var ráðherra yfir viðskiptaráðuneytinu og vissi því hvað þar fór fram og blessaði þá pappíra sem þaðan fóru á milli ráðuneyta. Ég held að það sé þá ágætt að menn bara viti það að í upphafi var ekki verið að fara fram með þær heimildir sem hv. þingmaður og þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, vildi. Við erum að koma því í betri farveg núna. Rétt skal vera rétt og þá er búið að upplýsa það hér.

Herra forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. samgönguráðherra og spyrja út í og ræða við hann um framgang samgönguáætlunar. Eins og við þingmenn vitum hefur ótal margt breyst frá því að við veturinn 2007–2008 börðumst við aflabrest vegna þorskkvóta og ákváðum að auka verulega við fjármagn til samgönguframkvæmda auk þess sem stórauknum fjármunum hefur verið varið til samgöngumála um nokkurt skeið undanfarin ár. Í dag eru forsendur gjörbreyttar. Sú samgönguáætlun er þó enn í gildi þar sem gert er ráð fyrir ýmsum framkvæmdum víða um land. Um er að ræða stórkostlegar bætur í vegamálum og áform eru um jarðgöng víða. Við getum nefnt Norðfjarðargöng, Vaðlaheiðargöng, einkaframkvæmd, Sundabraut í Reykjavík o.fl. þar sem áformin voru mikil en væntanlega munu þær hremmingar sem þjóðin hefur lent í hafa veruleg áhrif á hvernig með þessi mál skal fara. Á fjárlögum ársins var í upphafi gert ráð fyrir að á fjórða tug milljarða króna yrði varið til samgöngumála en í haust eftir hrunið blasti við að nauðsynlegt yrði, og hæstv. samgönguráðherra var knúinn til þess, að skera niður í samgönguráðuneytinu til samgöngumála, herra forseti. Mig minnir að sú krafa hafi verið gerð til samgönguráðuneytisins að skorið yrði niður um 6.000 millj. kr. Það eru verulegir fjármunir en við skulum þá hafa í huga, eins og ég sagði áðan, að menn hafa verið að auka fjármagn verulega til samgöngumála, við höfum gert mjög margt á undanförnum árum, vegabætur hafa orðið miklar, en nú blasir þessi niðurskurður við. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann hyggst bera sig að í þeim niðurskurði, hvaða meginsjónarmið verða lögð til grundvallar af hálfu hæstv. samgönguráðherra þegar að þessu kemur. Við vitum að víða um land eru ærin vandamál. Ekki þarf að tiltaka hvernig ástandið er á höfuðborgarsvæðinu þar sem byggingariðnaðurinn er nánast í rúst. Við þekkjum það líka víðar um land að verktakar kveinka sér verulega. Það á við t.d. í Norðausturkjördæmi og víðar. Verkefnið er því ærið og hæstv. samgönguráðherra nokkur vandi á höndum þegar litið er til þess hvar eigi að drepa niður fæti. Að mínum dómi er engu að síður nauðsynlegt fyrir hæstv. ráðherra að líta til þess hvernig megi skapa byggingariðnaðinum nauðsynlegt súrefni, hvort hægt sé að beita framkvæmdum í samgöngumálum þannig að hægt sé að styðja við byggingariðnaðinn, styðja við verktakana, vegna þess að þarna er um verulegan mannafla að ræða og fyrirsjáanlegt er að ekki verður nein sérstök bót á byggingarmarkaði á næstunni. Við sjáum ekki fram á það. Þvert á móti sjáum við fram á að öflugustu verktakafyrirtækin í landinu eru í slíkum vanda að þau munu jafnvel hverfa inn í bankana. Það eru ekki góð tíðindi. Ég vil þess vegna beina því til hæstv. samgönguráðherra hvort hann sjái fyrir sér að forgangsraða þurfi fjármunum eftir svæðum. Telur ráðherrann t.d. að veita þurfi aukið fé inn á höfuðborgarsvæðið? Það var auðvitað ekki gert þegar um var að ræða niðurskurð vegna þorskheimildanna, þá var náttúrlega litið sérstaklega til þeirra svæða þar sem niðurskurður var fyrir hendi. Um leið og horft er til höfuðborgarsvæðisins þarf líka að líta til þess að víða um land eru gríðarleg vandræði. Á Austurlandi hafa menn bundið miklar vonir við jarðgangagerð. Áform eru uppi um jarðgöng til Norðfjarðar og menn hafa beðið töluvert eftir vegabótum þar og jafnframt um Hólmahálsinn og víðar. Það er því spurning hvernig ráðherrann hyggst bregðast við því á þessari stundu. Er ætlunin af hálfu samgönguráðuneytisins að beina sérstaklega augum að mannfrekum framkvæmdum? Er ætlunin að fara í brúarverkefni í auknum mæli? Er ætlunin að gera breytingar á samgönguáætlun í þá veru? Hvernig lítur hæstv. samgönguráðherra á þær fyrirætlanir sem voru í fyrra og hittiðfyrra um jarðgöng, Sundabraut og Norðfjarðargöng o.fl.?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir að taka þetta mál til umræðu utan dagskrár á þinginu. Ljóst er að efnahagsvandinn í haust setti áætlanagerð um samgöngumál í nokkurt uppnám eins og aðrar áætlanir í fjárfestingum hjá hinu opinbera. Engu að síður hefur verið unnið eftir þeirri áætlun sem fyrir liggur, sérstaklega hvað varðar undirbúning, hönnun og skipulagsmál. Mikilvægt er að vekja sérstaklega athygli á þessum þáttum þar sem undirbúningsvinna undir verk getur tekið allt að tvö, þrjú ár, en ekki er fyrirsjáanlegt hvaða verk komast á dagskrá hvort sem við tölum um þessi ár eða næstu ár. Ljóst er að þegar slíkur vandi blasir við í efnahagsmálum þarf að endurmeta hlutina. Meginsjónarmið varðandi samgönguframkvæmdir er vitanlega að láta ekki deigan síga. Stjórnvöld verða að leggja sitt af mörkum til að halda uppi atvinnu og þess vegna ríkir það sjónarmið hvað varðar samgönguframkvæmdir m.a. að leggja áherslu á mannaflsfrekar framkvæmdir. Engu að síður varð að skera niður á vegáætlun um 6 milljarða kr. eins og kom fram hjá hv. þingmanni. Við þurfum einnig að horfa mjög til forgangsröðunar. Segja má að bæði forgangsröðun og umfang framkvæmda ráði miklu um hvað verður fyrir valinu, á hvaða svæðum er þörfin brýnust og hvar gætu samgönguframkvæmdir létt undir með atvinnuástandi og efnahag í byggðum landsins. Mikilvægi samgönguframkvæmda er ótvírætt fyrir hina umfangsmiklu atvinnugrein sem verktaka- og byggingariðnaðurinn er. Þróun síðustu ára er sú að verktakar um land allt hafa í síauknum mæli boðið í verk hvar sem er á landinu sem sést best á því að um og yfir 20 tilboð bárust í tvö síðustu útboð Vegagerðarinnar, Vestfjarðaveg og Rangárvallaveg. Þá eru nokkur umfangsmikil brúarvinnuverkefni fram undan eins og t.d. ný brú yfir Hvítá, en útboð hennar hefur nú þegar verið auglýst. Þess má geta, virðulegi forseti, að klukkan kortér yfir tvö í dag voru opnuð tilboð í göng undir Vopnafjarðarheiði og þar bárust 13 tilboð. Kostnaðaráætlun var 1.440 millj. kr., lægsta boð var 738 milljónir eða 51% af kostnaðaráætlun. Heildarfjárveiting til framkvæmda í vegamálum á árinu liggur fyrir, rúmlega 21 milljarður til nýframkvæmda. Bróðurparturinn af því fé fer í framkvæmdir sem komnar voru í gang í fyrra, þ.e. verk sem eru í gangi vítt og breitt um allt landið. Til nýframkvæmda á árinu eru, eins og áður sagði, sirka 6 milljarðar til ráðstöfunar. Ekki hefur að öllu leyti verið ákveðið hvaða vegagerðarverkefni verður unnt að bjóða út í ár. Þróun verðlags getur haft töluverð áhrif á þau verk sem þegar eru í gangi og þar með á það rými sem verður til nýrra verkefna. Þá munu niðurstöðutölur úr útboðum ársins einnig hafa áhrif á það hvaða fjármagn verður til ráðstöfunar. Við þetta er að bæta, virðulegi forseti, að við þau þrjú verk sem hafa verið boðin út og tilboð opnuð í núna eftir að útboðsheimild var gefin aftur eftir hrun, voru kostnaðaráætlanir 2,1 milljarður kr. Boðin voru rétt tæpur milljarður þannig að við sjáum að þarna hafa sparast um 1.100 millj. kr. en auðvitað er fyrirvari á því að ekki er kannski alltaf tekið lægsta boði. Mörg stór verkefni eru í gangi eins og Bolungarvíkurgöng og Héðinsfjarðargöng sem vissulega taka mikla peninga og þær framkvæmdir halda áfram. Nýjustu áætlanir gera ráð fyrir að báðum þessum verkum ljúki um mitt sumar 2010. Eins og komið hefur fram er undirbúningi vegna Norðfjarðarganga og Dýrafjarðarganga svo gott sem alveg lokið og aðeins spurning hvenær hægt verður að bjóða út þau verk, en sem dæmi eru Norðfjarðargöng um 8 milljarða kr. verk. Hér var líka getið um Vaðlaheiðargöng en hafa verður í huga að þau eru hugsuð öðruvísi, að hluta til eru þau einkaframkvæmd og eru má segja spennandi viðræður í gangi um hvort tekst að fjármagna þau göng á annan hátt en gert hefur verið ráð fyrir hingað til. Virðulegi forseti. Vegaframkvæmdir eru yfirleitt með arðbærustu verkefnum í nútímaþjóðfélagi. Samgöngubætur eru til þess fallnar að stytta leiðir, auka öryggi og stuðla að sameiningu byggðar. Þetta er enn mikilvægara þegar efnahagur þrengist og leggur okkur þær skyldur á herðar að vanda valið við röðun framkvæmda. Þá vil ég geta þess, virðulegi forseti, að í burðarliðnum er samningur milli Vegagerðarinnar og Reykjavíkurborgar um mörg verkefni sem verða þá sameiginleg verkefni Reykjavíkurborgar og Vegagerðarinnar, verkefni sem eru hugsuð til þess að auka umferðarflæði og afar spennandi verkefni eins og að búa til nýjar akreinar fyrir strætisvagna til þess að stuðla að greiðari umferð, en við getum kannski komið betur að því í seinna svari mínu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir að hafa forgöngu um þessa umræðu í þinginu. Á fundi samgöngunefndar 18. desember sl. var farið yfir ýmis samgöngumál eins og gefur að skilja í þeirri nefnd. Á þeim fundi var nefndin að reyna að átta sig á stöðu mála því að eins og allir muna urðu miklar breytingar á fjárlagafrumvarpinu frá því að það kom fram í byrjun október og þar til yfir lauk og alls óvíst um afdrif mjög margra mála. Á fundinum komu fram upplýsingar frá fulltrúum samgönguráðuneytisins um að haldið yrði áfram með hönnun og undirbúning verka sem eru á samgönguáætlun auk ýmissa fylgiverkefna, eins og það var orðað, svo sem rannsóknar-, þróunar- og tilraunaverkefni og staðlagerð. Hæstv. samgönguráðherra hefur staðfest að þetta hafi verið þau verkefni sem lögð var áhersla á. Ég vil spyrja hæstv. samgönguráðherra hvaða verkefni það eru sem helst er unnið að á þessu sviði og ég mundi gjarnan vilja spyrja hann líka um hvað sé að frétta af ýmsum málum, t.d. vegamálum sem eru í samgönguáætluninni. Þar sem ekki hefur komið fram ný samgönguáætlun er ekki vitað hvað verður um þau mörgu verkefni sem þar eru miðað við niðurskurðinn sem farið var í. Ég mundi gjarnan vilja vita hvort það er rétt sem heyrst hefur að horfið hafi verið frá 2+2 útfærslu á Suðurlandsvegi og búið sé að taka ákvörðun um að fara í 2+1 veg á milli Reykjavíkur og Hveragerðis. Þá væri gott að vita í framhaldinu hvernig á að fjármagna þann veg og hvort umferðaræðar út frá höfuðborgarsvæðinu hafi eitthvað verið skoðaðar í þessu samhengi og þá er mér efst í huga Vesturlandsvegur. Eitt tæknilegt atriði var sérstaklega tekið upp í nefndinni, sem ég tel nauðsynlegt að hæstv. samgönguráðherra taki til athugunar ef hann hefur ekki gert það nú þegar, en það er að ríki og sveitarfélög eru að vinna í samgönguverkefnum á ýmsum sviðum og væri eflaust 

Herra forseti. Framkvæmd vegáætlunar skiptir gríðarlega miklu máli fyrir atvinnulíf og búsetu um allt land, hvort sem er í dreifbýli eða þéttbýli. Nú þegar við horfum fram á að það þurfi að forgangsraða fjármunum, m.a. til samgöngumála, held ég að við hljótum að horfa til þess hvar þörfin er mest, bæði til að tryggja jöfnuð og jafnrétti í samgöngum óháð búsetu og einnig til að efla og styrkja atvinnulíf í landinu öllu. Ég var mjög sammála þeim áherslum sem hæstv. samgönguráðherra lagði hér fram fyrr á árinu og aftur nú, samgöngumannvirki eiga að miða að því annars vegar að vera vinnuaflskrefjandi þannig að það sé hægt að skapa með því atvinnu og jafnframt að þetta séu smærri verk sem tryggi minni verktökum atvinnu og verkefni vítt og breitt um landið. Hins vegar er atriði að það sé bæði innlendur tækjabúnaður og annað sem þar nýtist. Ég legg líka áherslu á, eins og hæstv. ráðherra hefur gert, vegaframkvæmdir úti um land, safn- og tengivegi og stofnbrautir sem hafa verið mjög fjársveltar á undanförnum árum. Verum minnug þess þegar vegaframkvæmdir voru skornar niður á landsbyggðinni vegna þenslu á höfuðborgarsvæðinu. Það má ekki henda að þessir sömu landshlutar verði aftur fyrir niðurskurði og skerðingu þegar kreppir að. Ég minnist mikilvægra vegarkafla á Vesturlandi, Norðurlandi, norður um Strandir, í uppsveitum Borgarfjarðar og vítt og breitt um landið, líka inni í sveitum landsins. Ég skora á hæstv. ráðherra að setja þessar vegaframkvæmdir 

Hæstv. forseti. Það er af nógu að taka í verklegum framkvæmdum sem snúa að vegagerð á Íslandi. Svo margt eigum við ógert. Hins vegar höfum við staðið frammi fyrir því að þurfa að skera niður í framkvæmdunum. Samt sem áður er alveg ljóst að það fé sem við ráðstöfum núna til vegagerðar mun að öllum líkindum nýtast okkur mun betur en það gerði á þenslutímanum. Það hefur komið í ljós í þeim tilboðum sem Vegagerðin hefur fengið í þau verk sem hafa verið boðin út að undanförnu. Það er ekki sami samdráttur í verklegum framkvæmdum og þeim fjárhæðum sem við höfum vissulega þurft að skera niður í núverandi árferði. Okkur miðar áfram og ég fagna alveg sérstaklega þegar unnið er að varanlegum lausnum í vegagerð. Það þótti nokkuð bratt þegar við lögðum það til í Frjálslynda flokknum að gera 14 jarðgöng á Íslandi og fara með allt þjóðvegakerfið niður fyrir 200 metra hæð yfir sjó. Það eru varanlegar lausnir á samgöngum fólks milli landshluta. Ég held að flestir séu búnir að sjá það eftir tilkomu Hvalfjarðarganga, Vestfjarðaganga, Eskifjarðar- og Reyðarfjarðarganga og fólk mun líka sjá það þegar Héðinsfjarðargöng koma og Bolungarvíkurgöng að öryggið eykst margfalt. Sem betur fer höfum við notið þess að ekki hafa orðið slys í þeim göngum sem tekin hafa verið í notkun. Þar hefur orðið mikið og aukið umferðaröryggi. Við eigum að stefna að slíkum lausnum. Við eigum að stytta vegina með því að gera jarðgöng, við eigum að þvera firðina þar sem við getum komið því við án þess að valda neinum náttúruskaða og við eigum að stytta vegalengdir og búa til öruggari vegi. Það er framtíðin.

Hæstv. forseti. Það ber ekki allt upp á sama daginn í samgöngumálum á Íslandi. Nú kemur það í hlut hæstv. samgönguráðherra og hv. þm. Jóns Bjarnasonar að skera niður framkvæmdir samkvæmt samgönguáætlun sem ég lagði fram sem samgönguráðherra á sínum tíma og fékk samþykkta á Alþingi. Það er auðvitað erfitt að þurfa að standa frammi fyrir því en svona er tilveran og minnist ég þeirrar umræðu sem hér fór fram þegar samgönguáætlunin var samþykkt. Hins vegar liggur fyrir að það eru mörg verkefni sem við þurfum að líta til. Samkvæmt samgönguáætlun var gert ráð fyrir að byggja samgöngumiðstöð við Reykjavíkurflugvöll og í samgönguáætlun var sérstök fjáröflun ætluð í það, 1,5 milljarðar árið 2008 og sama upphæð árið 2009. Enn bólar ekkert á þeirri framkvæmd. Með sama hætti eru fjölmörg verkefni úti um allt land og hér á höfuðborgarsvæðinu sem þarf að sinna. Í svari til hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar frá hæstv. samgönguráðherra kemur fram að mjög fá verkefni og engin tengivegaverkefni eru í undirbúningi núna t.d. í Norðvesturkjördæmi hvað varðar útboð. Tvö verkefni eru nefnd og hv. þingmenn geta skoðað þau hér í þingskjölum, einungis Vestfjarðavegur og brú á Haffjarðará eru nefnd. Það verður að koma fleiri verkefnum af stað í því kjördæmi. Það eru til fjármunir fyrir þeim. Eitt sem ég vildi nefna alveg sérstaklega og ber að harma lýtur að forgangsröðun, gert er ráð fyrir að skera niður um 180 millj. kr. í umferðaröryggisáætlun á þessu ári, því miður. Ég hef þær tölur staðfestar. Það er skorið niður um 180 millj. kr. í umferðaröryggisaðgerðum á þjóðvegum landsins. Það hefði vafalaust verið nær að hægja á 

Virðulegi forseti. Við ræðum framkvæmd samgönguáætlunar og auðvitað sýnist þeim þingmönnum sem hér hafa komið upp sitt hverjum. Eins og komið hefur fram í umræðunni þurfti að skera töluvert niður frá fjárlögum, um 6 milljarða kr. Engu að síður eru þeir fjármunir sem ætlaðir eru til vegagerðar núna mjög miklir. Ef ég man rétt telst þetta annað mesta framkvæmdaár Íslandssögunnar í samgöngumálum þannig að því sé til haga haldið. Eftir kosningar tekur við ný ríkisstjórn sem markar nýja stefnu og setur fram nýja samgönguáætlun. Ég held að við verðum að horfast í augu við þá grafalvarlegu stöðu sem blasir við í efnahagsmálum á fjárlögum núna og því að koma saman fjárlögum fyrir næsta ár. Ég held að þar sé óhjákvæmilegt að líta til þess að ekki verði eins miklir fjármunir settir í samgöngur og verið hefur. Þá skiptir afar miklu máli að forgangsröðunin sé rétt. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram varðandi mannaflsfrekar framkvæmdir og ég vil líka að það komi skýrt fram sem mín afstaða að menn eigi að líta til höfuðborgarsvæðisins á næsta ári, ekki síst vegna þess að hér er atvinnuleysið hið mesta. Ég skoðaði atvinnuleysistölur í dag. Kreppan skellur á af mestum þunga á höfuðborgarsvæðinu og á Suðurnesjum. Að sjálfsögðu eigum við að nota þá fjármuni á næstu árum sem við setjum í samgöngur til samgöngumannvirkja, vegagerðar, umferðaröryggismála og almenningssamgangna þar sem fjármunirnir nýtast best. Og það er hér á þessu svæði.

Hæstv. forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur verið duglegur bæði fyrir síðustu sem og komandi kosningar að lofa umfangsmikilli jarðgangagerð í Norðausturkjördæmi, enda ljóst að hæstv. samgönguráðherra er í nánu og góðu sambandi við hv. þm. Kristján Möller sem er eftir allt saman kosinn af íbúum Norðausturkjördæmis til að gæta hagsmuna þeirra. Hæstv. samgönguráðherra hefur einmitt verið þekktur fyrir að þurfa ekki neina aðstoð við að útdeila fjármunum ríkisins, a.m.k. ekki í kjördæmi sínu. Því verð ég að viðurkenna að önnur augabrúnin lyftist þegar ég las grein um hvernig staðið var að framgöngu samgöngumála fyrir Vestmannaeyjar. Þar heldur aðstoðarmaður samgönguráðherra því fram að hann hafi nánast einn síns liðs náð að knýja fram Landeyjahöfn, nánast þvert á vilja ráðherra, í kjölfar áherslu og eindreginna ráðlegginga aðstoðarmannsins til ráðherra. Ráðherrann skipaði einnig starfshóp um Landeyjahöfn samkvæmt fyrirmælum aðstoðarmannsins. Svo segir í greininni, með leyfi forseta: „Eftir rúmt ár verður ný höfn tilbúin og siglingar hefjast. Verkin tala.“ Aðstoðarmaðurinn heldur svo áfram. „Landeyjahöfn og útboð og smíði nýs Herjólfs hefur verið mitt meginverkefni fyrir Eyjarnar en ég hef engu að síður komið að fjöldanum öllum af verkefnum sem tengjast Vestmannaeyjum, stórum og smáum … Hér tæpi ég á nokkrum verkum sem ég hef komið að persónulega og gleymi eflaust einhverju. Þetta eru verk sem unnin eru í hljóði og af ánægju …“ Mesta furða er að aðstoðarmaðurinn hafi nokkurn áhuga á að setjast á þing þar sem hann hefur getað gert meira en margur þingmaðurinn á þeim stutta tíma sem hann hefur verið aðstoðarmaður samgönguráðherra. Spurningin er bara: Hvað var samgönguráðherra að gera á þessum sama tíma?

Herra forseti. Það voru nokkur atriði sem ég vildi inna hæstv. ráðherra eftir varðandi framkvæmd samgönguáætlunar, svo sem að spyrja út í flugvellina. Það hefur verið gagnrýnt að þjónusta á ákveðnum flugvöllum hafi verið skorin niður en einnig eru framkvæmdir í gangi og ánægjulegt að vita um framkvæmdir eins og við flugvöllinn á Akureyri. Það var líka ráðgert að kanna möguleika á lengingu t.d. flugvallarins á Bíldudal sem var samþykkt á Alþingi. Ég vildi spyrja hann út í það og eins um fleiri flugvelli. Ég legg áherslu á að samgöngumálin, hvort sem um er að ræða flug eða vegi, skipta miklu máli í atvinnulegu tilliti. Tökum t.d. ferðaþjónustuna. Það þarf að gæta að forgangsröðun þegar farið er út í niðurskurð og hvar hann kemur niður. Við samgönguráðherra höfum báðir verið miklir áhugamenn um jöfnun flutningskostnaðar og hvar á vegi hún sé stödd. Hún var líka eitt af verkefnum fyrrverandi ríkisstjórnar og ætti að vera áhersluefni áfram. Það er ánægjulegt að heyra að margar vegaframkvæmdir sem nú er verið að bjóða út skuli í sjálfu sér vera með hagstæð tilboð sem eru að koma. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort þarna skapist ekki aukið svigrúm til að taka fyrir jafnvel fleiri vegaframkvæmdir en ráðgert var eftir að niðurskurðartillögurnar komu, að með hagstæðum tilboðum verði hægt að draga úr þeim 

Herra þingforseti. Ég hef hér nokkrar spurningar til hæstv. samgönguráðherra Kristjáns L. Möllers, fyrst um það sem lýtur að Bakkafjöru. Er búið að tryggja nóg fé í bryggjuframkvæmdir og hafnargerð í Landeyjahöfn?

Róbert er búinn að því.

Síðan veit ég að það er ekki frágengið með að láta bjóða út og gera tilboð í nýtt skip sem á að sigla þarna milli lands og Eyja. Það eru fleiri þættir sem maður er forvitinn að vita hvernig tekst til með í samgöngum, sérstaklega á þessu ári, varðandi t.d. Suðurlandsveginn. Hvað er fyrirhugað þar? Einnig varðandi Reykjanesbrautina í gegnum Hafnarfjörð og Reykjanesbrautina að vestanverðu frá því sem hún var og þar sem tvöföldunin endar í dag. Síðan er Suðurstrandarvegurinn, er til fjármagn í að halda þar áfram? Mikil vegagerð er í gangi við Höfn í Hornafirði, hvað líður því? Síðan erum við að tala um einbreiðar brýr víða í Suðurkjördæmi. Ég held að ég hafi talið eitthvað ríflega 30 einbreiðar brýr síðast þegar ég fór þar um. Hvað líður þeim? Síðan eru umferðaröryggismál. Það er sorglegt að við skulum skera þar niður um 180 millj. á sama tíma og ég hefði viljað sjá reynt að koma upp ökugerðum til að þjálfa unga ökumenn víða um land.

Herra forseti. Ég vil þakka þessa umræðu um samgöngumál. Margar spurningar brenna á þingmönnum og margt sem kemur fram í svona umræðu sem ekki verður hægt að tæma hér, geri ég ráð fyrir. Það sem vakir fyrst og fremst fyrir mér er að fá fram hvaða forsendur verða lagðar til grundvallar þegar skera þarf niður í samgöngumálum. Það er meginatriðið að við áttum okkur á því hvar eigi að skera niður. Nú hefur hæstv. samgönguráðherra sagt að áherslan sé á mannaflsfrekar framkvæmdir og það er vel. Hann hefur jafnframt sagt að áhersla sé á undirbúning og hönnun verka. Það bendir til þess að að hægt sé að fara í verkefni þegar betur árar og það er í sjálfu sér ágætt. Ég finn og heyri að Norðfjarðargöngin eru greinilega komin á rekspöl hvað varðar hönnun og undirbúning. En hvað með önnur verk, t.d. Sundabraut? Hvernig gengur undirbúningur þar? Er það verk sem hugsanlega væri hægt að hafa tilbúið þegar betur árar? Ég kalla enn eftir því og bið hæstv. samgönguráðherra að reyna að svara því betur hvar við sjáum fyrir okkur að niðurskurður verði á komandi ári. Nú kemur í ljós að mun lægri kostnaður er við einstök verk en ráð var fyrir gert, sem auðvitað skýrist af efnahagsástandinu, og þá kann að vera svigrúm til að fara frekar í smærri verk. Mig langar að vita hvort hæstv. ráðherra veltir slíku fyrir sér. Grundvallaratriðið er að þegar við vitum að við komumst ekkert hjá áframhaldandi niðurskurði í samgöngumálum er gríðarlega brýnt fyrir þingheim að átta sig á því hver meginstefna hæstv. samgönguráðherra og samgönguyfirvalda verður þegar kemur að þessum niðurskurði. Hvar á að bera niður? Á að taka af öll stærstu verkin eða einbeita sér að smærri verkum? Hvernig sjá menn þetta fyrir sér?

Hæstv. forseti. Ég þakka enn á ný bæði fyrirspyrjanda og þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu um framkvæmd samgönguáætlunar. Það er eins og gengur og gerist að sitt sýnist hverjum og umræður eru alltaf líflegar og góðar. Ég held að ekki sé mikill ágreiningur hér á hinu háa Alþingi um mikilvægi samgönguframkvæmda, heldur frekar um röðunina. Þannig hefur það verið alla þá tíð sem ég hef setið á Alþingi og ég þekki vel til þeirrar umræðu eftir að hafa setið í samgöngunefnd alla þingtíð mína. Hér hafa að sjálfsögðu komið fram margar spurningar, sem því miður er ekki hægt að svara á þeim tveimur mínútum sem mér eru ætlaðar. Með forgangsröðun er það rétt sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni með minni verktaka og minni verk, hugsunin á bak við þau stóru verk sem boðin eru út núna eru þau góðu tilboð sem við fáum og það sparast þá til annarra verka. Minni verkin fara að koma til útboða þegar við sjáum fyrir endann á stærstu verkunum sem við erum að bjóða út, og talað hefur verið um. Hér hefur líka verið rætt um samgöngumiðstöð. Ég á von á því, virðulegi forseti, að innan eins til tveggja daga takist okkur að klára nýtt samkomulag við borgarstjórann í Reykjavík um það mikla og brýna verk. Vonandi gengur það eftir sem við erum að vinna að. Ég hef auðvitað sagt að aukið svigrúm skapist með þessu, en hv. fyrirspyrjandi spyr hvar skera skuli niður. Það er vandamál næstu missira, við vitum ekki núna hvaða peninga við fáum til samgöngumála á næsta ári og næstu árum þar á eftir. Nú sjáum við hins vegar fyrir okkur að skera ekki beint niður, heldur fresta ýmsum verkum vegna þess að þau eru ekki tilbúin. Aðalatriðið, virðulegi forseti, er að geta þess að þrátt fyrir 

Virðulegi forseti. Þegar ég kvaddi mér hljóðs var hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra í salnum og ég ætlaði að spyrja ráðherrann um mál varðandi það embætti þannig að ég vil biðja hæstv. forseta að kanna hvort ráðherrann sé hér eða geti komið og verið við umræðuna.

Ráðherrann er ekki í húsinu en ráðstafanir verða gerðar til að koma boðum til ráðherrans og óska eftir nærveru hans hið fyrsta.

Á ég að gera hlé á máli mínu og bíða eftir því eða ætlar forseti að gera hlé á fundinum meðan beðið er, eða hvernig á að haga þessu?

Forseti telur rétt að gera hlé á þessari umræðu og biður hv. þingmann að gera hlé á máli sínu. Á meðan beðið er eftir hæstv. dómsmálaráðherra hyggst forseti freista þess að halda áfram með dagskrá fundarins.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um íslenskan ríkisborgararétt. Allsherjarnefnd hefur fjallað um málið. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um íslenskan ríkisborgararétt sem lúta að undirbúningi og framkvæmd prófa í íslensku. Lagt er til að ráðherra geti falið Námsmatsstofnun eða öðrum sambærilegum aðila að annast undirbúning og framkvæmd prófa í íslensku og að ráðherra verði veitt heimild til að ákvarða prófgjald sem ætlað er að standa undir kostnaði við prófin og undirbúning þeirra, en ákvæði um þetta efni láðist að setja inn á sínum tíma. Fram kom að umsækjendur um ríkisborgararétt geta þreytt prófin án þess að hafa undirbúið sig formlega, þ.e. með setu námskeiðs o.s.frv. Gert er ráð fyrir að prófgjaldið standi undir kostnaði við prófin og verði hóflegt. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Hv. þingmenn Ólöf Nordal og Árni Þór Sigurðsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Sigurður Kári Kristjánsson, Siv Friðleifsdóttir og Jón Magnússon.

Herra forseti. Ég vil segja nokkur orð um þetta mál til að vekja athygli á því að hér er verið að hrinda í framkvæmd skipan sem var ákveðin við breytingar á ríkisborgaralögunum 2007. Þá var ákveðið að taka upp að þeir sem sæktu um ríkisborgararétt á Íslandi skyldu gangast undir próf í íslensku. Þegar Alþingi samþykkti þá breytingu á ríkisborgaralögunum var gefinn frestur til áramóta, eða 1. janúar 2009, til að hrinda því í framkvæmd að þau próf kæmu til sögunnar. Virðulegi forseti. Greinilegt var á síðasta ári þegar dró að því að þetta ákvæði kæmi til framkvæmda að - menn sjá tölur um það hvað margir sóttu þá um ríkisborgararétt. Ef ég veit rétt hafa nálægt þúsund manns öðlast þennan rétt á undanförnum árum, 700–1.000 manns, og því er um nokkuð umfangsmikið verkefni að ræða þegar litið er til þess að undirbúa og framkvæma próf fyrir þá sem sækja um íslenskan ríkisborgararétt. Þegar við unnum að því í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu að hrinda þessu í framkvæmd var okkur ljóst að nauðsynlegt væri að huga að kostnaði við það að efna til prófanna og alveg frá upphafi hefur verið gengið út frá því að þannig verði um hnúta búið að kostnaður falli á þá sem prófin þreyta. Þess vegna er verið að breyta lögunum á þennan veg til að heimild verði í lögum til að ráðherra geti falið Námsmatsstofnun eða öðrum sambærilegum aðila að annast undirbúning og framkvæmd prófa og greiðist kostnaðurinn vegna þess með gjaldi sem ráðherra ákveður. Tvíþætt ákvörðun er sem sagt kynnt í þessu frumvarpi, annars vegar að Námsmatsstofnun eða annar sambærilegur aðili annist undirbúning og framkvæmd prófanna og hins vegar að kostnaður greiðist með gjaldi sem ráðherra ákveður. Það atriði að kostnaður greiðist með gjaldi sem ráðherra ákveður er í raun lykilatriði í frumvarpinu, að heimild fáist frá Alþingi til að hafa þá skipan mála að heimilt verði að innheimta sérstakt gjald vegna prófanna. Ég fagna því, virðulegi forseti, að samstaða er í allsherjarnefnd þingsins um að ganga til verka á þennan hátt og að í áliti nefndarinnar er lagt til að frumvarpið verði samþykkt. Eitt er að hafa þessa skipan, annað er, sem var ákveðið árið 2007, að setja þetta sem skilyrði. Vissulega voru raddir og umræður á þinginu þegar þetta mál um breytingu á ríkisborgararéttarlögunum, sem upphaflega voru sett árið 1952, var til umræðu um hvort eðlilegt væri að gera kröfu um að þeir sem gerðust íslenskir ríkisborgarar tækju próf í íslensku. Ég tel að reynsla undanfarinna ára, reynsla þingmanna og allra sem að þessum málum hafa komið, sé á þann veg að bæði sé sjálfsagt og eðlilegt að gera kröfu af þessu tagi því að sannreynt er - og við Íslendingar höfum öðlast nýja reynslu varðandi flutning útlendinga til lands okkar á undanförnum árum - að besta tækið til að auðvelda fólki að laga sig að íslenskum háttum er að það öðlist vald á tungumálinu. Mörgum hrýs að sjálfsögðu hugur við því að læra nýtt tungumál, sama frá hvaða landi menn koma og hvaða tungumál er um að ræða, og sumir telja að það sé kannski ekki, ef ég má orða það svo, praktískt að leggja mikið á sig til að læra íslensku. En vilji menn búa á Íslandi og verða íslenskir ríkisborgarar finnst mér sjálfsagt að þessi krafa sé gerð og að sú skylda sé lögð á þá sem vilja gerast íslenskir ríkisborgarar að taka próf og leggja nokkuð á sig til að læra tungumálið áður en ríkisborgararétturinn er veittur. Ég tel líka að það falli að íslenskri málstefnu, sem er nýsamþykkt hér á þingi, því að vissulega voru söguleg tímamót þegar Alþingi samþykkti hér ályktun um íslenska málstefnu. Fram til þess höfðu menn talið að vitundin um gildi íslenskrar tungu og sú staðfesting okkar að viðhalda tungunni dygði án þess að það væri lögbundið eða til væri sérstök samþykkt Alþingis. Sú ákvörðun hefur nú verið tekin í góðri samstöðu hér á þingi að samþykkja sérstaka ályktun og sérstaka málstefnu og ég tel að það falli að þeirri stefnu og sé í samræmi við þá stefnu og þá ákvörðun sem Alþingi hefur þegar tekið að þetta frumvarp og þessi breyting á ríkisborgaralögunum hafi komið til framkvæmda, sem þetta frumvarp staðfestir. Ég fagna því, eins og ég hef sagt, virðulegi forseti, að málið er komið á þetta stig og árétta mikilvægi þess að algjör samstaða var um málið í allsherjarnefnd þingsins og þess vegna ekki ágreiningur á milli manna eftir stjórnmálaflokkum um það hvernig standa ætti að málinu, sem var umdeilt á sínum tíma þegar ákveðið var að setja það sem skilyrði að menn þyrftu að standast próf í íslensku til að öðlast ríkisborgararétt.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að hafa fengið tækifæri til að gera hlé á máli mínu og taka upp þráðinn að nýju þegar hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra er komin í salinn því ég vil beina orðum mínum sérstaklega til hæstv. ráðherra þegar við ræðum þetta mál. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni um málið í gærkvöldi - en þá var hæstv. ráðherra því miður ekki hér - þá er ég ekki með neinn ágreining varðandi þetta mál og ég tel mjög mikilvægt og það hefur komið fram í umræðunum að þess vegna séu þessar umræður mikilvægar, til þess að fá fram þann víðtæka stuðning sem er hér í þingsalnum við það að hinn sérstaki saksóknari fái umræddar heimildir. Það hefur einnig verið upplýst hér - og ég vil þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur sérstaklega fyrir að hafa unnið í því að upplýsa, skýra og útskýra hvers vegna þetta ákvæði er komið fram sem sérstakt mál í þingið og var ekki hluti af frumvarpinu um sérstakan saksóknara sem ég kynnti og flutti fyrir áramót. Þetta hefur orðið til þess að skýra málið betur, við höfum gefið okkur tíma til að ræða það og ég er viss um að allir þeir sem bera hag þessa embættis fyrir brjósti átta sig á því eftir þessar ítarlegu og gagnlegu umræður að það er fullur stuðningur stjórnmálamanna og þingmanna við það að embættið vaxi og dafni. Þess vegna var það, miðað við það sem rætt var í gærkvöldi, sérstakt gleðiefni að í dag kynnti hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra á blaðamannafundi þá ákvörðun að fjölga mætti starfsmönnum embættisins úr 4 í 16. Einnig hefur komið fram í fréttum að nú í vikunni sé hinn franski saksóknari Eva Joly væntanleg hingað aftur til skrafs og ráðagerða um framvindu embættisins. Það sem ég vildi fá tækifæri til að spyrja hæstv. ráðherra um, og þess vegna bað ég sérstaklega um að hæstv. ráðherra yrði viðstödd þegar ég flyt ræðu mína, er hvort hún geti ekki útskýrt betur fyrir okkur hér í þingsalnum hvernig hæstv. ráðherra sér framvindu mála varðandi fjölgun starfsmanna hjá embættinu úr 4 í 16, hvaða samsetning af fólki er fyrirhuguð þar og hvers vegna talan 16 er valin en ekki einhver önnur tala, hvað býr þarna að baki? Ég gat ekki verið viðstaddur fyrri hluta umræðunnar og kannski hefur þetta þegar komið fram, ég veit það ekki, en ég vildi mjög gjarnan að hæstv. ráðherra útskýrði þetta fyrir okkur. Ef ég reikna rétt er væntanlega líka verið að tala um með þessu að hækka fjárveitingar til embættisins úr 50 milljónum í 200 milljónir á ári, ef ég átta mig á þeim stærðum sem um er að ræða. Þetta er kannski ekki alveg svona há upphæð, líklega var hluti upphæðarinnar, þ.e. 50 milljónanna, stofnkostnaður, ég veit það ekki. Það væri fróðlegt að vita hvort samráð hefur verið haft við þingmenn úr fjárlaganefnd um þetta, eins og eðlilegt er, eða hvernig sú ákvörðun var tekin að auka fjárveitingar með þessum hætti. Mig langar einnig að vita hvaða áform eru um samstarf við hinn sérstaka franska ráðgjafa um framvindu málsins. Ég tel að það sé til þess fallið að styrkja embættið enn frekar í sessi að hæstv. dómsmálaráðherra upplýsi um þessa þætti og það eigi ekki að leggja það á hinn sérstaka saksóknara að þurfa að sitja og svara spurningum fjölmiðlamanna um starfsumhverfi sitt og mál af þessu tagi. Að mínu mati er mjög brýnt að búa þannig um hnútana að hinn sérstaki saksóknari geti sinnt störfum sínum af öryggi án þess að fjölmiðlamenn séu í sjálfu sér að skipta sér af því og krefja hann svara um það hvort hann ætli að gera þetta eða hitt eða hvort starfsmennirnir séu 4 eða 16. Hið pólitíska umhverfi ætti að skapa honum það öryggi sem þarf til þess að hann geti sinnt störfum sínum. Frumvarpið sem hér er til umræðu gerir það, með því er verið að veita honum meiri heimildir en áður. Eins og ég sagði í ræðu minni í gær tel ég mjög ómaklega að hinum sérstaka saksóknara vegið þegar gefið er til kynna að vegna þess að hann hafi verið sýslumaður á Akranesi sé hann verr til þess fallinn en einhverjir aðrir að sinna verkefnum af þessu tagi. Ég tel því fulla ástæðu til þess að skapa þann múr af trausti í kringum embættið að öruggt sé að það geti siglt áfram á þann veg sem við allir þingmenn væntum og sem við væntum enn frekar eftir að búið verður að breyta lögum á þann veg sem hér er verið að gera og einnig þegar ákveðið hefur verið að fjölga starfsmönnum við embættið jafnmikið og raun ber vitni. Það var þetta sem ég vildi spyrja um. Ég vil í raun og veru líka gefa, ef ég má orða það svo, virðulegi forseti, hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra færi á því hér í salnum að greina frá því hvaða ákvarðanir hafa verið teknar því það er þingið sem hefur skapað þetta embætti með samþykkt þessara sérstöku laga. Það hefur líka komið skýrt fram, og hæstv. ráðherra og við höfum fylgst með umræðum sem hafa verið miklar og efnislegar um þetta mál, að það er eindreginn stuðningur í þinginu við embættið og eindreginn vilji til þess að það geti sinnt störfum sínum. Ég vil, virðulegi forseti, enn í lok máls míns þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að ljúka því sem mátti skilja sem óupplýst mál í upphafi umræðnanna vegna orðaskipta sem urðu við 1. umr. málsins og draga það fram með þeim hætti sem hún gerði, hvað menn ræddu í aðdraganda frumvarpsins, upphaflega, og hvaða sjónarmið voru uppi milli dóms- og kirkjumálaráðuneytisins annars vegar og viðskiptaráðuneytisins hins vegar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Bjarnasyni fyrir spurningarnar. Hvað varðar hinn sérstaka saksóknara og væntingar til hans verður að hafa í huga að hinn sérstaki saksóknari hóf störf 1. febrúar sl. þegar nokkur tími var liðinn frá bankahruninu. Hann hóf störf sín í rauninni í því andrúmslofti að menn voru mjög óþolinmóðir að sjá strax árangur af störfum hans. Auðvitað þarf hinn sérstaki saksóknari að fá færi til að kynna sér málin og fara ofan í þau og hefja rannsókn. Það hefur ekki verið um það deilt að einhvers staðar verði menn að byrja og þetta embætti byrjaði eins og áætlað var með þremur til fjórum starfsmönnum. Síðan varð ljóst þegar embættið hóf störf að það þurfti ríkari heimildir til þess að geta sinnt starfinu og það frumvarp sem nú er til umræðu gerir einmitt ráð fyrir þeim heimildum. Þá samþykkti ríkisstjórnin 10. mars sl. að óska eftir aðstoð Evu Joly sem ráðgjafa vegna rannsóknar á brotum í tengslum við bankahrunið og í kjölfar þess er gert ráð fyrir að rannsóknin verði mun alþjóðlegri og að aðkeypt sérfræðiþjónusta verði stóraukin. Hinn sérstaki saksóknari hefur komið á minn fund og kynnt endurskoðaða rekstraráætlun og kynnt mannaflaþörf embættisins. Ég taldi því ekki annað í stöðunni en að kynna ríkisstjórninni það í morgun. Sú áætlun sem unnin er í samvinnu við hinn sérstaka saksóknara með aðkomu Evu Joly var kynnt fyrir ríkisstjórn og þar er gert ráð fyrir 16 föstum starfsmönnum auk þess sem þrír til fjórir erlendir sérfræðingar ynnu með embættinu. Þetta yrðu allt að 20 manns. Eins og ég greindi frá á blaðamannafundinum í dag var mér falið af ríkisstjórn að vinna að málinu nánar ásamt forsætisráðherra og fjármálaráðherra með það fyrir augum að koma með niðurstöðu á föstudag. Ég vonast að sjálfsögðu eftir jákvæðum undirtektum en ég taldi nauðsynlegt að gera grein fyrir þessum fyrirætlunum. Endurskoðuð rekstraráætlun - svo ég fari nákvæmar ofan í það sem er þar uppi á borðinu og enn liggur fyrir í drögum, en útgangspunkturinn hjá mér er að 16 fastir starfsmenn verði við embættið. Auk saksóknarans verða fimm lögfræðingar, tveir löggiltir endurskoðendur, sex lögreglumenn auk tveggja skrifstofumanna. Um hina erlendu sérfræðinga þarf að ræða nánar og aðkomu þeirra og á hvaða tímapunkti og verður haft samráð við Evu Joly um það. Hún er ráðgjafi ríkisstjórnarinnar um rannsókn þessara brota og hún hefur víðtæk tengsl í alþjóðlegt samfélag þeirra sem rannsaka efnahagsbrot og hefur þar mikið til málanna að leggja. Það er hennar aðkoma á þessum tímapunkti. Hún mun koma hingað til landsins á morgun og þá verður þetta rætt frekar með aðkomu erlendra sérfræðinga og ég vonast til þess að hægt verði að ganga frá þessu fyrir vikulokin. Ég tel það mjög brýnt að saksóknarinn þurfi einmitt ekki að svara spurningum um þessi atriði, þ.e. að það sé bara á hreinu, hann geti sinnt störfum sínum og gert það af myndugleika og krafti og hann er þegar byrjaður á því. Samkvæmt mínum upplýsingum er nóg að gera hjá hinum sérstaka saksóknara, allir starfsmenn þar sinna störfum sínum af fullum krafti og ekki vanþörf á að auka starfsmannafjöldann mjög bráðlega og helst ekki síðar en í næstu eða þarnæstu viku.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör og það var gagnlegt að fá þessar upplýsingar gefnar í þingsalnum. Ég vakti máls á því í gær og ég vil gjarnan fá tækifæri til þess að spyrja hæstv. ráðherra að því nú: Kemur ekki til álita fyrir utan að nýta þau tengsl sem hinn franski saksóknari getur skapað, að líta einnig á tengsl Íslands inn í alþjóðlegt rannsóknarsamfélag í gegnum Europol og nýta þetta tækifæri, ef ég má orða það svo, eða þessar aðstæður til þess að tryggja örugglega að Íslendingur starfi hjá Europol og komi þá meira að efnahagsrannsóknum nú meðan þetta gengur yfir á þennan veg? Eins og ég sagði í ræðu minni í gær er út af fyrir sig gott að fá ráðgjöf frá sérfræðingum eins og hér hefur verið lýst en ég tel ákaflega miklu skipta að það sé tryggt að hinn sérstaki saksóknari hafi aðgang inn í viðurkennt rannsóknarumhverfi. Eitt er Interpol en Europol skiptir mjög miklu máli því að Europol er örugglega að þróa mjög með sér rannsóknir á sviði efnahagsbrota og peningaþvættis og annarra slíkra þátta. Ég hvet þess vegna eindregið til að ekki verði einblínt, ef ég má orða það svo, á hin sérstöku tengsl við hinn franska saksóknara heldur verði einnig lögð rækt við að nýta þau tengsl sem eru við Europol og við þær alþjóðlegu lögreglustofnanir sem við höfum því þær eru viðurkenndar og þarf enga sérstaka vottun, ef svo má segja, fyrir lögmæti þeirra eða aðgangi þeirra að upplýsingum. Ég hvet ráðherrann til að huga að þessu þegar verið er að endurskipuleggja og fara yfir nýtt tengslanet fyrir hinn sérstaka saksóknara.

Virðulegur forseti. Ljóst er að þessi umræða um embætti sérstaks saksóknara og umræða um aukningu á starfsmannaliði hans kallar á umræður um ýmsa þætti rannsóknarinnar. Vel getur verið að við þurfum ekki einungis að huga að aðkeyptum sérfræðingum og því að veita fé til þeirra, heldur þurfi líka að huga að því að veita fjármagn í aukin tengsl eða viðvarandi tengsl við Europol, en fjárheimildir hafa ekki gert ráð fyrir að hafa þar fastan starfsmann út árið. Ég held að þessi umræða um sérstakan saksóknara sé einmitt tækifæri til að skoða öll svona sambönd til hlítar og tel að einmitt megi huga að því að búa til tengsl og njóta sérfræðiaðstoðar, bæði með því að fá hingað erlenda sérfræðinga en líka að leita út fyrir landsteinana til góðra manna og kvenna sem þar eru.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka ráðherranum fyrir þessar jákvæðu undirtektir. Ég tel að skoða eigi þetta allt saman og huga að Interpol, sem hlýtur að fjalla um svona mál, og ekki síður að velta fyrir sér t.d. Eurojust, sem er samstarf saksóknara á evrópskum grundvelli og Ísland er aðili að í gegnum Schengen-samstarfið, og nýta þannig öll tækifæri. Mjög mikilvægt er, held ég, að nýta þau tækifæri sem felast í aðild okkar að alþjóðlega viðurkenndum rannsóknarstofnunum, því í málum eins og þessum er trúverðugleikinn og traustið og spurningar sem koma frá evrópskum stofnunum, t.d. gagnvart Lúxemborg eða öðrum Evrópulöndum - ef það kemur í gegnum þessar stofnanir, þótt íslenskir aðilar geti haft mikla vigt, hefur það ekki síður mikla vigt að geta beitt sér í gegnum sameiginlegar evrópskar stofnanir sem allir vita eftir hvaða reglum starfa og hvaða reglur gilda um. Ég hvet því eindregið til þess þegar farið verður í þetta starf, sem hæstv. ráðherra lýsir og fjallað er um þessa dagana, að menn hugi að þeim þáttum. Við vitum um nána samvinnu okkar við Norðurlöndin, en ég hvet til þess að menn hugi að þessum Evrópuþáttum og tengi rannsóknirnar inn í þær stofnanir eftir því sem efni og ástæður leyfa og nýti þá krafta sem þar eru til að auðvelda okkur að koma að þessum málum.

Herra forseti. Ég á ekki sæti í nefndinni sem fjallar um það mál sem hér er verið að ræða en hef hlýtt á umræðuna sem hefur átt sér stað og verið mjög gagnleg. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs um þetta mál er sú að ég hef átt sæti fyrir hönd Alþingis Íslendinga í Norðurlandaráði og tekið þátt í því starfi eins og vera ber og verið í nefnd sem heitir meðborgaranefnd, en sú nefnd hefur einmitt fjallað um málaflokka af þeim toga sem hér um ræðir, rannsóknir á hvers konar glæpastarfsemi, mansali, eiturlyfjum, peningaþvætti o.s.frv. Ég hef átt þess kost að heimsækja bæði Eurojust og Europol í Haag í Hollandi og reyndar líka Alþjóðadómstólinn sem þar er. Þar eru fulltrúar frá Norðurlöndunum og Norðurlöndin hafa ákveðið samstarf og samstarfsvettvang innan þessara stofnana og við lögregluna í viðkomandi löndum, þannig að ég held að það hljóti að vera alveg einboðið að við nýtum okkur þá þekkingu og mig grunar að það hafi verið gert í einhverjum mæli í öðrum og annars konar málum en við fjöllum um hér. Þá get ég nefnt að þessi meðborgaranefnd hefur heimsótt Varsjá í Pólland, þar sem höfuðstöðvar Schengen-mála eru og það er gríðarlega stór og stækkandi stofnun með gríðarlega öflugt lið og þetta fléttast allt saman við lögreglu í heimalöndunum. Þar eiga Norðurlöndin einmitt fulltrúa sem tengir starfið sem þar er unnið og, eins og ég sagði áðan, stækkar ört hópurinn sem vinnur að þeim málum í Varsjá. Gríðarlegir fólksflutningar eru frá Asíu, Írak, Íran, Úkraínu og löndunum sem snúa að Póllandi þannig að mikil ásókn er í að komast inn í þennan vestræna heim okkar. Líka er verið að smygla fólki og það er stóriðnaður ekki síður en eiturlyfja- og klámiðnaðurinn, það er iðnaður að flytja fólk og smygla því inn í þau lönd sem standa að EES og Evrópubandalaginu. Þetta vildi ég, herra forseti, að kæmi fram og hvet til þess að þær leiðir sem við höfum í gegnum Norðurlandaráðssamstarfið verði nýttar í þessu tilfelli.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna færslu eftirlits með öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga, frá Neytendastofu til Brunamálastofnunar. Þetta geri ég, virðulegi forseti, fyrir hönd umhverfisnefndar í fjarveru formanns hennar og framsögumanns. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín fjölmarga gesti og fjölmargar umsagnir um þetta mál. Markmiðið með þessu frumvarpi er að færa rafmagnsöryggissvið, sem hefur verið hjá Neytendastofu, yfir til Brunamálastofnunar. Til að tryggja þetta eru lagðar til breytingar á lögum um brunavarnir, nr. 75/ 2000, sem heyra undir umhverfisráðuneytið, og tvennum lögum sem heyra undir viðskiptaráðuneytið, þ.e. lögum um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga, nr. 146/1996, og lögum um Neytendastofu og talsmann neytenda, nr. 62/2005. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að almennt virðist vera sátt um yfirfærsluna hjá hlutaðeigandi ráðuneytum sem og velflestum þeim aðilum sem nefndin ræddi við. Það var þó settur fyrirvari af hálfu Neytendastofu við yfirfærsluna sem sneri aðallega að fjárhagslegum atriðum. Það var þó að öðru leyti almenn samstaða um að þetta skyldi gert enda tengist rafmagnsöryggi bygginga óhjákvæmilega brunavörnum vegna þess að eldur kviknar jú æði oft, ef ekki í velflestum tilfellum, út frá rafmagni. Þess vegna telur nefndin eðlilegt að málaflokkurinn eigi betur heima hjá Brunamálastofnun og leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Karl V. Matthíasson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Atli Gíslason, Eygló Harðardóttir, Katrín Júlíusdóttir, Kjartan Ólafsson, Árni M. Mathiesen, Jón Gunnarsson og Kristinn H. Gunnarsson.

Herra forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um frumvarpið sem hér um ræðir, um breytingar á ýmsum lögum vegna færslu eftirlits með öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga, frá Neytendastofu til Brunamálastofnunar. Ég hef átt sæti í umhverfisnefnd, bæði á þessum og síðasta vetri, þannig að ég þekki málið nokkuð vel og það á sér miklu lengri sögu en kemur fram í greinargerð um frumvarpið og ég vil aðeins rekja það. Árið 2002 var byrjað að undirbúa málið en þó ekki í þeim búningi sem við sjáum nú heldur var verið að undirbúa ný skipulagslög og lög um mannvirki, mannvirkjalög sem svo voru kölluð. Þetta voru lagabálkar sem við höfðum til umfjöllunar á Alþingi síðasta vetur en náðu ekki fram að ganga. Þar var einmitt ætlað að þessi tiltekna breyting, sem við förum yfir hér, ætti sér stað með stofnun nýrrar stofnunar sem mundi heita mannvirkjastofnun og Brunamálastofnun yrði þá innan hennar. Ekki var sátt um þessi skipulags- og mannvirkjalög á Alþingi, fyrst og fremst vegna III. kafla, ef ég man rétt, sem fjallaði innan skipulagslaga um landsskipulagsáætlanir sem sveitarfélögin voru afskaplega mikið á móti. Landsskipulagsáætlanirnar áttu að taka yfir skipulagsvald hjá sveitarfélögunum og vera æðra því skipulagsvaldi sem sveitarfélögin hafa haft og jafnframt átti landsskipulagsáætlunin að taka yfir skipulagsþátt hálendisins. Mikil ósamstaða var um þetta, sérstaklega meðal sveitarstjórnanna á landinu og þess vegna var þetta frumvarp ekki afgreitt frá Alþingi, hvorki í fyrravor né á haustþinginu í september, en það þing var nýlunda, eins og forseta er kunnugt um. Þetta fór ekki fram og því hefur þessi breyting ekki orðið eins og hún er lögð fyrir hér. Síðan hefur áfram verið unnið að frumvörpum á þessum vetri en þau hafa ekki náð fram að ganga og ekki verið lögð fram að nýju af hæstv. umhverfisráðherrum, hvorki þeim sem var í fyrri ríkisstjórn né hæstv. núverandi umhverfisráðherra, Kolbrúnu Halldórsdóttur. Með mannvirkjafrumvarpinu var ætlað að mikil fjölgun starfsmanna yrði og mikið skráningarkerfi sett upp og talað um að það mundi kosta allt að 200 milljónir að koma þeirri stofnun upp í fullri stærð og fullum búningi með öllum þeim tölvugögnum og grunngögnum sem þyrftu að koma inn í það kerfi, þannig að það mál hefur ekki farið fram og ég sé ekki að miðað við aðstæður okkar sé nauðsynlegt að fara í þá miklu breytingu. Fyrir utan það að margir þingmenn Sjálfstæðisflokksins vildu að þetta yrði ein stofnun, þ.e. skipulags- og mannvirkjastofnun. Við teljum að það yrði skilvirkara og ódýrara að hafa þetta undir einni stofnun heldur en tveimur. Herra forseti. Ég held að við þurfum að endurmeta þá löggjöf og það frumvarp sem hefur verið í smíðum allt frá 2002 með tilliti til þess að það hæfi þeim ferlum sem eru í gangi í dag. Augljóst er að allra næstu ár verður ekki byggt í nándar nærri þeim mæli á Íslandi eins og var síðustu fimm eða sjö árin, þannig að við þurfum að taka þetta niður og sníða okkur stakk eftir vexti. Þess vegna er þetta litla, saklausa frumvarp mjög jákvætt og ég held að sjálfsagt og eðlilegt sé að það fari í gegnum Alþingi og verði samþykkt. Ég tel svo vera enda erum við sjálfstæðismenn með á nefndarálitinu og styðjum málið, en ég vildi alla vega koma því að hér að þetta er tengt miklu stærra máli en einungis þessari litlu breytingu. Það er kannski rétt að nefna það að hv. umhverfisnefnd átti þess kost að fara í kynnis- og fræðsluferð til Skotlands á haustdögum þar farið var yfir með þarlendum yfirvöldum hvernig málum væri háttað hvað varðar skipulags- og mannvirkjalög í Skotlandi. Þá kom í í ljós að sá þáttur er varðaði landsskipulagsáætlanir er þar í landi miklu meira unninn með íbúum, fyrirtækjum og sveitarfélögum og í raun unnið frá grasrótinni og upp úr og reynt að aðlaga skipulagið að aðstæðum þeirra fyrirtækja og þeirrar starfsemi sem menn óska eftir að hafa á viðkomandi svæðum. Hér var meira verið að byggja regnhlíf yfir, þar sem ríkisvaldið átti að hafa hönd yfir öllu og hafa æðsta vald um landsskipulagsáætlanir og notkun í landinu. Eins og ég sagði áðan varðaði það líka miðhálendið, en þar hefur verið starfandi nefnd og sveitarfélögin hafa komið að starfi skipulagsmála miðhálendisins og þar hafa menn unnið þarft verk, m.a. farið yfir mörk, eins og t.d. við Þjórsá, og ég hygg að heimaaðilar á hverju svæði fyrir sig séu að ná nokkuð góðri lendingu með skipulagsþáttinn. Má þá t.d. nefna Vatnajökulsþjóðgarð, mál er varðar náttúruverndaráætlun sem liggur inni í umhverfisnefnd núna. Þar koma vissulega inn skipulagsmál og þættir er varða skipulagslögin og við þurfum að ná að búa til góða sátt um nýtingu og verndun þess lands sem þar um ræðir. Þar eru jafnframt Þjórsárver sem eru og hafa verið ákveðin átakamál milli þeirra sem vilja friða og þeirra sem vilja nýta það land og þau gæði sem eru umhverfis Þjórsárverin, en allir eru í rauninni á einu máli um að vernda Þjórsárver, eins og þau þurfa að fá að vera og geta nýst sem merkileg náttúruvist. Ég vil sem sé, herra forseti, mæla með því að við samþykkjum þetta frumvarp sem lög og vildi einungis gera grein fyrir því að þetta er hluti af miklu stærra máli sem við höfum rætt og unnið með allt frá árinu 2002. Þetta er bara örlítill partur af því máli og því held ég að skynsamlegt sé að við klárum þetta og samþykkjum en við verðum að skoða virkilega vel aðra þætti er tengjast þessum stóra lagabálki, sem eru skipulags- og mannvirkjalögin. Mjög mikilvægt er að það sé ekki slitið í sundur.

Hæstv. forseti. Ég var búin að gera viðvart um að ég óskaði eftir því að hæstv. umhverfisráðherra yrði á staðnum. Nú er verið að ræða tvö mál sem heyra undir hæstv. umhverfisráðherra og ég vil fá að heyra frá forseta hvernig gengur að fá ráðherra á staðinn. Nú er einn þingmaður stjórnarflokkanna hér, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, en aðrir stjórnarliðar sjást ekki við þessa umræðu sem talin er mjög mikilvæg. Ég dreg ekki úr því og óska eindregið eftir að hæstv. umhverfisráðherra verði við umræðuna. Ég vil fá að heyra frá forseta hvernig gangi að fá hæstv. umhverfisráðherra til að mæta.

Forseti vill upplýsa að umhverfisráðherra hefur komið þeim boðum til forseta að hún sé væntanleg hingað innan fárra mínútna.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta svolítið sérkennileg bón hjá hv. formanni þingflokks sjálfstæðismanna. Mikið hefur verið talað um ráðherraræði í þessu landi og að þingið hafi of lítið vægi. Núna er þetta mál í meðförum þingsins. Það er búið að fá ítarlega umfjöllun í nefnd og kemur út í fullkominni sátt allra nefndarmanna, líka þeirra hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem í nefndinni sitja. Málið hefur fengið gríðarlega góða umfjöllun og ég lít svo á að þegar mál er komið í þingnefnd, hefur fengið þar umfjöllun og er síðan komið aftur út til þingsins sé það á forsjá þingsins og ekki lengur í höndum ráðherra. Það að kalla eftir ráðherra finnst mér vera öfugmæli og gera lítið úr þinginu, virðulegi forseti, svo ég segi alveg eins og er. Það er í okkar meðförum, í okkar höndum, og allir þingmenn sem sitja í hv. umhverfisnefnd flytja saman breytingartillögu við frumvarpið.

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þingmaður gera býsna lítið úr því að hæstv. umhverfisráðherra er líka þingmaður á löggjafarþinginu og fer auk þess með þennan málaflokk. Það hefur komið fram í umræðunni að þetta er hluti af stærra máli sem ég trúi að hæstv. umhverfisráðherra sé einmitt að vinna að þessa dagana. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að hæstv. umhverfisráðherra láti svo lítið að hlýða á umræður sem eiga sér stað um málið. Við erum í löggjafarþinginu og umhverfisráðherra er hluti af því 

Forseti hyggst fresta þessari umræðu og vill gjarnan að mál komist áfram á þinginu og að meiri tími fari í að ræða málin og minni tími í að ræða fundarstjórn forseta. Ef ekki eru athugasemdir við það mun forseti fresta umræðu um 11. dagskrármálið í stutta stund.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999, með síðari breytingum. Virðulegi forseti. Það er eins með þetta mál og það mál sem rætt var hér á undan að um það er alger sátt í umhverfisnefnd. Allir hv. þingmenn umhverfisnefndar rita undir álitið án fyrirvara og um málið var fjallað ítarlega í nefndinni sem fékk til sín gest, Loga Kjartansson frá umhverfisráðuneytinu, sem og umsagnir frá fjölmörgum aðilum, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Landmælingum Íslands, Félagi íslenskra náttúrufræðinga, Náttúrufræðistofnun Íslands, Félagi landfræðinga, Landvarðafélagi Íslands, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, Landvernd og Umhverfisstofnun. Málið fékk talsverða umfjöllun en það snýst um að lögfesta gjaldtökuheimild fyrir námskeið fyrir landverði sem Umhverfisstofnun annast. Þá er í frumvarpinu lagt til að viðkomandi þurfi að hafa lokið námskeiði Umhverfisstofnunar um landvörslu til að mega starfa sem landvörður. Þó er stofnuninni veitt heimild til að veita öðrum réttindin hafi þeir öðlast menntun sem samsvarar efnisþáttum þessa umrædda námskeiðs. Stöðugildum landvarða hefur fjölgað talsvert frá árinu 2008 og samhliða því ásókn í námskeið Umhverfisstofnunar um landvörslu. Stofnunin hefur innheimt námskeiðsgjald án þess að til þess væri ótvíræð lagaheimild. Tekjur af gjaldinu hafa þó ekki staðið undir kostnaði. Nefndin telur því rétt að lögfest sé gjaldtökuheimild, enda sé kveðið á um að gjaldið sé ekki hærra en nemi kostnaði við námskeiðið. Þó telur nefndin að ekki eigi að gera það að skilyrði fyrir rétti til að starfa sem landvörður að viðkomandi hafi lokið námskeiðinu, enda sé óeðlilegt að Umhverfisstofnun sem haldi námskeið fyrir landverði setji jafnframt reglur um námskröfur þeirra. Um þetta var, virðulegi forseti, öll nefndin sammála. Þá er til staðar reglugerð umhverfisráðherra sem kveður á um námskröfurnar og ekkert er því til fyrirstöðu að halda því fyrirkomulagi. Jafnframt er að mati umhverfisnefndar óeðlilegt að Umhverfisstofnun sé falið það hlutverk að meta menntun sem samsvarar efnisþáttum námskeiðsins án þess að stofnuninni séu settar skýrar reglur um slíkt mat. Samkvæmt frumvarpinu er ráðherra ekki lengur skylt að setja reglugerð um nánari ákvæði er varða nám og starfsskyldur þeirra sem starfa á náttúruverndarsvæðum, m.a. landvarða, heldur eingöngu heimilt, ekki skylt. Nefndin leggur því til að óbreytt fyrirkomulag verði haft á þessu þannig að umhverfisráðherra setji í reglugerð að fengnum tillögum stofnunarinnar nánari ákvæði um menntun og starfsskyldur þeirra sem starfa á náttúruverndarsvæðum. Þá verði felld brott skilyrði um að hafa lokið landvörslunámskeiði Umhverfisstofnunar til að öðlast rétt til að starfa sem landvörður. Auk þess leggur nefndin til að við bætist ný málsgrein sem kveði á um skyldu Umhverfisstofnunar til að halda námskeið í landvörslu í samræmi við reglugerð ráðherra. Ákvæðið veitir stofnuninni jafnframt heimild til gjaldtöku fyrir námskeiðið í samræmi við önnur ákvæði frumvarpsins. Því leggjum við til að frumvarpið verði samþykkt með einni breytingu með leyfi forseta: „1. gr. orðist svo: Við 29. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Umhverfisstofnun skal halda námskeið í landvörslu í samræmi við reglugerð umhverfisráðherra, sbr. 2. mgr. Umhverfisstofnun er heimilt að taka gjald fyrir námskeið í landvörslu og próftöku sem þátttakendur greiða. Upphæð gjalds má ekki vera hærri en sá kostnaður sem hlýst af námskeiðshaldi og vinnu vegna próftöku. Ráðherra setur gjaldskrá að fengnum tillögum Umhverfisstofnunar.“ Virðulegi forseti. Karl V. Matthíasson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir álitið rita hv. þm. Helgi Hjörvar, sú er hér stendur, Atli Gíslason, Eygló Harðardóttir, Kjartan Ólafsson, Árni M. Mathiesen, Jón Gunnarsson og Kristinn H. Gunnarsson. Virðulegi forseti. Þetta mál fór sem sagt í gegnum nefndina í fullri sátt eins og málið hér á undan og nú undra ég mig á því sem mér finnst vera að gerast í þessum sal. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmenn hafi áðan gert einhvern ágreining um málið sem slíkt þegar kallað var eftir hæstv. umhverfisráðherra, að hún sæti undir þessari umræðu sem hefur farið mjög málefnalega fram í þingnefnd og skilað þeirri niðurstöðu að það er fullkomin samstaða í umhverfisnefnd um bæði þessi mál. Ég velti þess vegna fyrir mér hvað vaki fyrir hv. þingmönnum. Eru þeir að gera ágreining um þessi mál sem tekin voru út í fullkominni sátt eða hvað er það sem hv. þingmenn gera kröfu um að hæstv. ráðherra svari hér umfram það sem svarað hefur verið í nefndinni sem skilaði þessari sáttaniðurstöðu? Ég velti fyrir mér, virðulegi forseti, hvort hér sé eina ferðina enn verið að setja af stað einhverja leiksýningu í aðdraganda kosninga.

Herra forseti og kollegi. Ég held að hæstv. forseta hafi orðið á í messunni þegar hann hleypti framsögumanni hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að af því að ég bað um orðið um fundarstjórn forseta á undan. Þá ber forsetum að hleypa viðkomandi að um fundarstjórn forseta. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir óskaði eftir því fyrr á fundinum að umhverfisráðherra yrði til staðar við umræðuna og nú sé ég að umhverfisráðherra er komin. Að þessu leyti til læt ég því málið niður falla en óska jafnframt eftir að fá að taka til máls um frumvarpið.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram að alla jafnan er ég afskaplega ánægð með sitjandi forseta. Hann fellir góða dóma í stjórn sinni á þinginu og er alltaf, mundi ég segja, réttsýnn og tekur tillit til allra aðstæðna. En núna varð hæstv. forseta verulega á í messunni og við það vil ég gera athugasemdir. Í þessu tilfelli getum við rætt sérstaklega fundarstjórn forseta vegna þess að það var alveg augljóst að hv. þm. Kjartan Ólafsson var á undan hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur og hann fékk ekki að njóta þess réttar síns að fá að ræða fundarstjórn forseta. Ég óska eftir því að hæstv. forseti taki það til vinsamlegrar athugunar að verða ekki á slík mistök aftur.

Forseti vill segja að allt orkar tvímælis þá gert er. En eins og málið leit út fyrir forseta var hann búinn að gefa framsögumanni málsins orðið þegar hann varð var við ósk hv. þm. Kjartans Ólafssonar um að fá að taka til máls um fundarstjórn forseta og forseti lítur svo á að slík beiðni rjúfi ekki fyrri ákvörðun um að veita framsögumanni orðið þannig að það stóð. Hins vegar vill forseti taka fram að hv. þingmaður fékk orðið um fundarstjórn forseta, hann komst að vísu ekki að þegar hann óskaði eftir því en hann kom athugasemd sinni að. Það hefur líka hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir gert og verður það tekið til athugunar.

Herra forseti. Bændur landsins eru landverðir landsins. Hér fjöllum við um frumvarp til laga um breytingar á lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999, með síðari breytingum. Frumvarpið kemur inn á landvörslu, námskeið, próftöku og greiðslu fyrir slík námskeið. Það er margt sem er í kringum svona frumvarp, margt sem varðar landvörsluna líkt og frumvarpið sem við ræddum áðan, um rafföngin, sem tengdist skipulags- og mannvirkjalögunum sem við höfum verið að vinna með. Hæstv. umhverfisráðherra hefur átt sæti í umhverfisnefnd og þekkir þess vegna mjög vel þá vinnu sem búið er að leggja í það mál allt frá árinu 2002, að ég hygg. Það frumvarp sem við ræðum frekar á eftir fjallar um skipulags- og mannvirkjalögin. Þetta mál er afleggjandi þar af vegna þess að þarna er vitnað í athugasemdum við lagafrumvarpið í stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs, stærsta þjóðgarðs í Evrópu sem við afgreiddum frá hinu háa Alþingi og var stofnaður árið 2008. Þar er að fjölga starfsfólki, eðli málsins samkvæmt. Þetta frumvarp er tilkomið vegna þess að starfsfólkinu fjölgar og það þarf að fá fagmenntað fólk til að taka upp þau störf sem heyra undir þjóðgarðinn. Það er einn þáttur sem ég vil nefna sem kemur að sjálfsögðu ekki fram í frumvarpinu, hann varðar starfsstöð og staðsetningu starfsfólks Vatnajökulsþjóðgarðs. Nú birtist hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sem var hæstv. umhverfisráðherra þegar ráðið var í forstöðumannsstöðu Vatnajökulsþjóðgarðs. En í þeirri lagasetningu var gert ráð fyrir að þessar fjórar undirstjórnir væru skipaðar heimamönnum, þ.e. að starfsstöðvar þær sem eru við þjóðgarðinn væru að mestu skipaðar heimamönnum og síðan væri mynduð ein stór stjórn þjóðgarðsins. Meiningin var að starfsstöð yfirstjórnar væri úti á landsbyggðinni á einhverjum af þeim stöðum þar sem Vatnajökulsþjóðgarður hefði starfsstöð. Í því tilliti var oftast nefnt að Höfn í Hornafirði eða það svæði mundi sjá um reksturinn. Ég nefni þetta vegna þess að komið hefur svo fram í framkvæmdinni að starfsstöð og skrifstofa fyrir Vatnajökulsþjóðgarð er í Reykjavík en ekki á landsbyggðinni þannig að flestar þær ákvarðanir sem hafa verið teknar hafa ekki snúið að því að starfsfólkið væri á landsbyggðinni. Nú vildi ég gjarnan fá að heyra hjá hæstv. umhverfisráðherra hvort ekki sé öruggt að þær starfsstöðvar og stöðugildi sem tengjast þeirri greinargerð sem eru athugasemdir með frumvarpinu, verði þar sem störfin eru unnin, þ.e. við Vatnajökulsþjóðgarð og í honum, og hvort ekki liggi fyrir að sá aðili sem er yfir Vatnajökulsþjóðgarði muni flytja starfsstöð sína austur. Ég held að það sé mjög gagnlegt að við fáum að heyra um það vegna þess að í aðdraganda þeirrar lagasetningar átti ég sæti í umhverfisnefnd. Þá töluðu sumir um að starfsstöðin ætti að vera hér í Reykjavík, hér væri fólkið sem mundi heimsækja garðinn. En eins og ég sagði í upphafi máls míns, frú forseti, eru bændur landsins búnir að vera landvörslumenn þessa lands í þúsundir ára. Það eru þeir sem hafa ræktað landið, nýtt það og hirt um það og ég hygg að okkur hafi farnast vel þar með. Hins vegar hafa vatnsföll, eldgos og eyðingaröfl verið erfið fyrir gróðurlendi landsins en við erum nú að snúa því til betri vegar og sjáum batnandi náttúru og gróðurfar og er því sérstaklega fyrir að þakka hvað okkur hefur tekist að beisla jökulárnar. Jökulárnar eru þau vatnsföll sem hafa eytt mestum gróðri á Íslandi undangengin ár og áratugi en með beislun vatnsfalla eins og t.d. Markarfljóts, Þverár, Rangánna í Rangárvallasýslu, höfum við uppskorið eitthvert besta landbúnaðar- og ræktunarland landsins. Eftir að lagður var vegur yfir Skeiðarársand, brúaðar ár og settir upp varnargarðar, hefur öflugur gróður vaxið gríðarlega á austurhluta Skeiðarársands og við eigum eftir að sjá skóg vaxa fyrir sunnan þjóðveginn einmitt vegna þess að búið er að binda vatnsföllin. Þetta er það sama og við höfum gert á hálendinu með virkjunum. Þar beislum við vatnsföllin og græðum upp og gróðurinn fær frið fyrir vatnsföllunum. Þar verður mikil gróðurvin á næstu árum og þar er verkefni sem tekin hefur verið ákvörðun um hér, frú forseti, á hinu háa Alþingi. Það heitir Hekluskógar og skilar mjög góðu hvað landgræðslu varðar. Allt tengist þetta vörslumönnum landsins, bændunum, þeim sem vinna með landinu og því ágæta fólki sem fer á þau námskeið sem frumvarpið snýst um. Það fjallar um að fá fólk til að kynnast náttúrunni, læra á það hvernig hugsa megi sem best um náttúruna og kynna þær náttúruperlur þar sem starfsstöðvar okkar í þessum málum eru. Það er af hinu góða. Ég, ásamt öðrum í umhverfisnefnd, styð þessa tillögu en ég frábið mér það sem kom fram hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, þ.e. þótt og ef við séum sammála frumvörpum gefist okkur þingmönnum ekki tækifæri að ræða málin. Það er af og frá. Það er öðruvísi en áður var þegar vinstri grænir voru á móti öllum mögulegum málum.  Við sjálfstæðismenn höfum sagt að við viljum styðja að öll góð mál sem heyra til heilla fyrir fjölskyldur og fyrirtæki og við höfum lagt á það áherslu að þau mál fái forgang í þinginu, en að ráðast á okkur þegar við tökum jákvætt undir mál - mér finnast það ekki eðlileg vinnubrögð. Það eru ekki þau vinnubrögð sem ástunduð voru í fyrri ríkisstjórnum þegar menn töluðu í þrjá og upp í fimm, sex klukkutíma til að tefja þingstörf. Ég hef talað í tíu mínútur á jákvæðan hátt um frumvarp en verið skammaður af hv. stjórnarsinnum fyrir að voga mér að leggja gott til.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kjartani Ólafssyni fyrir jákvæðar undirtektir varðandi það mál sem hér er til umfjöllunar og mér dettur að sjálfsögðu ekki í hug að hv. þingmaður sé að reyna að tefja þingstörf þótt hann hafi reyndar farið örlítið út fyrir efnið í ræðu sinni og fjallað um Vatnajökulsþjóðgarð sem í sjálfu sér er ekki kjarni þess máls sem við fjöllum um hér. Mig langar til að svara hv. þingmanni því til að Vatnajökulsþjóðgarður hefur nýverið auglýst tugi starfa laus til umsóknar. Þar eru nokkuð margir landverðir og allar þær stöður sem auglýstar voru, eru og verða í þjóðgarðinum. Varðandi síðan starfsstöð framkvæmdastjóra þjóðgarðsins er það ekki á prjónunum einmitt núna á þessu augnabliki að flytja hana austur, enda er ekki búið að sjá hvar kjarnarnir verða niður komnir að endingu. Þeir verða fleiri en einn, eins og hv. þingmanni er kunnugt, og þann 16. apríl mun ég fara austur á Fljótsdalshérað og taka fyrstu skóflustungu að gestastofu að Skriðuklaustri sem verður ein af a.m.k. fjórum gestastofum í kringum garðinn. Það er svo sannarlega verið að vinna að málefnum Vatnajökulsþjóðgarðs á vegum umhverfisráðuneytisins og í umhverfisráðuneytinu og við erum að reyna að gera það besta úr málum miðað við niðurskurðinn sem varð á síðustu fjárlögum, fjárlögum yfirstandandi árs. Við höfum fengið færða til fjármuni yfir í rekstur til að geta haldið þeim dampi sem þingheimur allur hefur lýst miklum vilja yfir að verði haldið. Varðandi vörslumenn landsins sem hv. þingmanni var tíðrætt um tek ég hjartanlega undir með honum heils hugar. Landverðir, bændur og aðrir vörslumenn landsins eiga að fá andrými til að starfa og stuðning frá Alþingi 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þau svör sem hér voru færð fram. Ég harma kannski fyrst og fremst að hæstv. ráðherra sjái ekki fyrir sér hvenær flytja megi starfsstöð þess forstöðumanns sem er fyrir Vatnajökulsþjóðgarð. Ég held að það væri mjög gott ef hæstv. ráðherra gæti svarað því greinilegar í seinna andsvari hvenær það sæist fyrir að sú staða yrði flutt austur. Ég tel að það sé mjög nauðsynlegt. Heimaaðilarnir skipta gríðarlega miklu máli. Samstarf og samvinna við heimaaðila skiptir miklu máli og það vitum við varðandi skipulagsmálin. Þau eignarlönd sem þurfa að færast í auknum mæli undir Vatnajökulsþjóðgarð - það skiptir gríðarlega miklu máli að tengingin við heimaaðila sé mjög góð. Auðvitað skiptir frumvarpið, hæstv. umhverfisráðherra, miklu máli þó að það beinist ekki beint að Vatnajökulsþjóðgarði því það er hann sem er forsenda þess að setja þarf löggjöf um námskeiðin og hvernig tilhögun þeirra er höfð. Ég vil taka það mjög skýrt fram að mér finnst að Vatnajökulsþjóðgarður sé miðjumöndullinn í þessu máli og utan á það hleðst svo aftur þetta frumvarp og ýmis önnur verkefni sem þarf að vinna. Ég vil fyrst og fremst þakka fyrir svörin en vildi gjarnan fá að heyra betur og frekar um það hvenær hæstv. umhverfisráðherra telur að starfsstöð forstöðumannsins flytjist austur.

Hæstv. forseti. Ég get ekki svarað hv. þingmanni um það hvenær starfsstöð framkvæmdastjóra Vatnajökulsþjóðgarðs flyst austur. Það sem ég get hins vegar sagt hv. þingmanni núna er að ef ég fæ einhverju um það ráðið í nánustu framtíð mun ég taka stjórnsýslu þjóðgarða og friðlýstra svæða á Íslandi til endurskoðunar. Mín sýn í þeim efnum gengur út á það að stofnuð verði yfirstofnun yfir umsýslu þjóðgarða og friðlýstra svæða. Hún gæti svo sem verið hvar sem er á landinu en það verði einhvers konar hjarta yfir umsýslu allra þjóðgarðanna og þá er ég með Þingvallaþjóðgarð undir því. Ég held að það skipti verulegu máli að það sé stofnun sem samræmir alla stjórnsýslu á þessum friðlýstu svæðum okkar, þjóðgörðum, fólkvöngum, þjóðskógum og friðlýstum svæðum. Þetta eru gríðarleg verkefni sem hafa týnst í sameinaðri Umhverfisstofnun og mér hefur þótt það mjög miður. Ég mælti gegn því á sínum tíma á Alþingi Íslendinga þegar Náttúruverndarráð var lagt niður og ég hef gagnrýnt það að náttúruverndarsvið Umhverfisstofnunar hafi ekki fengið byr í vængina. Ég kem til með að beita mér fyrir því, ef ég fæ einhverju um það ráðið, að stjórnsýsla þjóðgarða og friðlýstra svæða almennt verði efld mjög mikið. Ég mun líka beita mér mjög kröftuglega fyrir því að öll náttúruvernd og verndaráætlun sé unnin í miklu samstarfi við heimamenn. Við vitum að við höfum misstigið okkur mjög þegar litið er til baka, hvernig okkur hefur mistekist í því að fá fólk á band náttúruverndar og hvernig okkur hefur mistekist að fá það samtal fram sem nauðsynlegt er. Okkur hefur hins vegar farið mjög mikið fram í því á síðustu árum að eiga þetta nauðsynlega samtal og reyna að efna til sátta og samstarfs um þau friðlýstu svæði og náttúruverndarsvæði sem komið er á á Íslandi og ég treysti því að við getum haldið áfram á þeirri góðu braut.

Frú forseti. Ég get aftur þakkað hæstv. umhverfisráðherra fyrir það sem hér kom fram. Ég vil hins vegar nefna það hér að við skulum ganga hægt um gleðinnar dyr varðandi það að ætla að taka alla þjóðgarða á einu bretti undir eina stjórn. Hvers vegna segi ég það? Það er einmitt það að slíta ekki stjórnunina frá heimaaðilunum. Ég tel það vera mikilvægt að heimaaðilarnir komi að málum og stjórni málum á viðkomandi svæðum. Ég óttast það að þá yrði einn allsherjarkontór í Reykjavík sem færi að hafa yfirstjórn með öllum þjóðgörðum hvar svo sem þeir væru. Ég efast ekkert, frú forseti, um vilja og áhuga hæstv. umhverfisráðherra á að gera vel í málaflokknum en við verðum samt að horfa til nýtingarsjónarmiða og verndunarsjónarmiða. Á það hefur stundum skort í samtölum okkar, hæstv. umhverfisráðherra og mín, og mér finnst að nýtingarsjónarmiðin verði að vera sterkari inni. En ég er, hef alltaf verið og mun verða áfram mikill náttúruverndarsinni og sérstaklega mikill gróðurunnandi og skógræktarmaður og þess vegna gef ég ekkert eftir hvað það varðar.

Frú forseti. Ég stóðst ekki mátið fyrst hv. þm. Kjartan Ólafsson beindi orðum sínum til mín áðan. Í tilefni þess sem hann sagði síðast í þessum ræðustóli um nýtingu vil ég geta þess að verndun er ein tegund nýtingar og getur haft jafnmikið samfélagslegt, fjárhagslegt og efnahagslegt gildi og það sem felst í hefðbundnum skilningi á íslenska orðinu nýtingu. Hér er svolítið rætt um Vatnajökulsþjóðgarð og þar sem málið er mér og núverandi hæstv. umhverfisráðherra nokkuð skylt vil ég geta þess að það var stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs sem réði sér framkvæmdastjóra. Garðurinn hefur ekki forstjóra eða neitt slíkt heldur hefur stjórn garðsins, yfirstjórn hans, framkvæmdastjóra og hann er staðsettur í Reykjavík, það er alveg rétt. En það er ekkert sem stendur í vegi fyrir því að því megi breyta. En þjóðgarðurinn er settur saman af fjórum svæðisráðum á fjórum svæðum og hæstráðandi á hverju svæði er þjóðgarðsvörður og hann ræður til sín landverðina sem nú er búið að auglýsa eftir og þegar starfsemi þjóðgarðsins verður komin á fulla fart þá verða tugir manna við störf úti í þjóðgarðinum. Ekki færri en 40 í sumar ef ég man þetta rétt og erum við þá ekki farin að telja öll afleiddu störfin og allt það sem fyrirtæki á borð við þjóðgarð færir með sér inn í byggðirnar sem í honum eru og öll þau atvinnutækifæri sem þjóðgarður á borð við Vatnajökulsþjóðgarð býr til úti á landsbyggðinni. Ég fer ekki ofan af því að Vatnajökulsþjóðgarður er eitt besta og stærsta atvinnusköpunarverkefni sem stjórnvöld hafa farið í og það er sjálfbært atvinnusköpunarverkefni.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir þetta andsvar. Hún fór yfir stofnun, framkvæmdastjórn og stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs og þessar fjórar starfsstöðvar. Það hafði ég reyndar gert í máli mínu. Það kom fram hjá hv. þingmanni að verndun gæti verið nýting. Að sjálfsögðu getur það verið nýting og er nýting, það er engin spurning, og það getur líka verið „omvendt“. Þetta styður hvað annað og við þurfum að ná samstöðu á hinu háa Alþingi meðal þjóðarinnar. Þannig háttar til að undangengin ár hefur verið gríðarleg þensla á vinnumarkaði. Við höfum verið að flytja inn hátt í 20 þús. manns, einkum og sér í lagi frá Póllandi, til að vinna störf í byggingariðnaði og öðrum atvinnugreinum. Nú bregður svo við að þessir ágætu vinir okkar sem hafa sótt landið heim eru að mestu leyti farnir og hér eru þúsundir Íslendinga atvinnulausar. Á þeim tímapunkti fer fólk að ræða hvernig nýta megi auðlindir. Við erum að fara í hvalveiðar, við erum að fá gjaldeyri, við erum að skapa störf. Við öflum auðvitað gjaldeyris og sköpum störf með því að fá ferðamenn til landsins, það er ekki nokkur spurning, þannig að það er mjög jákvætt. Við eigum að horfa á þetta jákvætt í heild sinni vegna þess að nýtingar- og verndarsjónarmið eiga vel að geta farið saman. Það má ekki blokkera sig upp við vegg og segja að þetta séu andstæður, alls ekki. Hv. þingmaður talaði um að verndun geti verið nýting og það er fyrst og fremst fyrir ferðaþjónustuna sem skapar okkur mikinn gjaldeyri, við þurfum að vernda þá starfsemi hvort heldur eru hótel, skemmtistaðir eða áningarstaðir úti á landsbyggðinni.

Frú forseti. Ég hygg að við hv. þm. Kjartan Ólafsson séum í grunninn sammála um að hvort tveggja geti farið saman, verndun og nýting. Það er bara spurning um það hvernig við skipuleggjum þá starfsemi og nýtingu og verndun sem fram fer, hvort sem það er á miðhálendinu eða annars staðar á landinu eða þá á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst mjög mikilvægt að við tölum þannig og gerum okkur grein fyrir því að ríkisstofnun á borð við Vatnajökulsþjóðgarð og þjóðgarða landsins er stofnun allra landsmanna. Við sem búum á mölinni eigum jafnmikið í þeim stofnunum og þeir sem búa í hinum dreifðu byggðum eða á svæðum þjóðgarðanna. Þjóðgarðar eru fyrir alla landsmenn. Þjóðgarðar eru líka fyrir ferðamenn, hvort sem þeir eru útlendir eða innlendir. Við þurfum líka að passa okkur á því að búa ekki sífellt til þessa togstreitu á milli suðvesturhorns og landsbyggðar. Nóg er samt þegar verið er að ráðast í verkefni sem að langstærstum hluta skapa ný, verðmæt og góð störf á landsbyggðinni. Um það snýst Vatnajökulsþjóðgarður ekki síst, atvinnusköpun á landsbyggðinni. Gerum ekki lítið úr því þó að þannig vilji til að framkvæmdastjóri stjórnar Vatnajökulsþjóðgarðs sé staðsettur í Reykjavík. Það er, eins og áður var bent á, eitthvað sem hægt er að breyta þegar aðstæður skapast til og ekkert sem útilokar að það geti orðið með öðrum hætti í framtíðinni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og get tekið undir það sem hér kom fram. Vatnajökulsþjóðgarður mun skapa mikil tækifæri í ferðaþjónustu og mörg störf sem tengjast því. Þetta er flétta, fléttulisti eins og sumir kannast við, þar sem ferðaþjónustuaðilar af ýmsum toga koma saman og nýta og njóta hver um sig, hvort heldur þeir sem leigja bíla, rútur eða matsölustaðir, hótel o.s.frv. og margföldunaráhrifin eru mikil. Ég vil leggja áherslu á það, frú forseti, að við þurfum að ná samstöðu um þetta. Fyrr í dag talaði hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson um að álit væri að koma frá efnahags- og skattanefnd um fjármögnunarsamning fyrir álverið í Helguvík. Ég gerðist svo djarfur, frú forseti, að kalla fram í og spyrja hvar ætti að virkja af því að hv. þingmaður hefur verið alfarið á móti því að virkjað væri í neðri hluta Þjórsár. Hann vill samt skaffa rafmagn og þá verðum við að spyrja hvaðan það eigi að koma. Það þarf að vera samsvörun þegar við erum að ræða þessi mál í þinginu á milli þess sem við erum að segja í hinum ólíku flokkum. Það er ekki hægt að banna öðrum megin en vilja heimila framkvæmdir hinum megin þannig að við þurfum að ná þessari samsvörun. Við þurfum að ná sátt í þessum málaflokki og við þurfum að afla sem mests gjaldeyris fyrir þessa þjóð, hvort sem það er af auðlindunum sem eru náttúruauðlindir, vatnsafl, sjávarútvegur eða náttúruperlurnar, 

Hæstv. forseti. Ég má til með að fara aðeins inn á Vatnajökulsþjóðgarð af því að hann var nefndur í andsvörum á undan. Ég vil byrja á því að óska hæstv. umhverfisráðherra til hamingju með það að hún skuli vera að fara að taka fyrstu skóflustunguna að gestastofu á Skriðuklaustri 16. apríl. Þarna er komið í framkvæmd eitt af þeim stefnumálum sem við höfðum, ríkisstjórnin sem á undan sat, og það er ábyggilega ánægjulegt fyrir hæstv. umhverfisráðherra að koma þessu til framkvæmdar. Ég tek algjörlega undir að það skiptir máli að Vatnajökulsþjóðgarður er orðinn að veruleika og að þar verði til fjöldi starfa í þjónustu við ferðamenn. Mér er það minnisstætt að þegar við fjölluðum um Vatnajökulsþjóðgarð fór það dálítið á taugarnar á sumum þingmönnum, sérstaklega höfuðborgarsvæðisins, að þessi svæðisráð skyldu vera sett á stofn. Ég tel það hins vegar mjög mikils virði að þau séu til staðar þannig að tengingin við heimamenn og sveitarstjórnir á hverju svæði fyrir sig geti haft nokkuð um það að segja hvernig þjóðgarðinum er stýrt. Sú hugmynd að setja stjórnskipulagið þannig upp kom fram í þingmannanefnd sem ég átti m.a. sæti í með öðrum góðum þingmönnum. En þegar við fórum um landið til að fara yfir það hvernig menn sæju helst fyrir sér að þjóðgarðurinn gæti bæði litið út og hvernig hann gæti orðið til atvinnusköpunar úti í héruðum, þá fundum við einmitt þetta tengslaleysi sem hæstv. umhverfisráðherra nefndi hér að hefði oft komið upp, tengslaleysi við heimamenn, sveitarstjórnir, fólk sem ætlaði að starfa við þjóðgarðinn og við ferðaþjónustu sem ætlaði að nýta þá þjóðgarða sem þá voru til staðar. Þess vegna kom upp sú hugmynd að hafa skipulagið með þessum hætti, að svæðisráðin yrðu þessi tenging. Nú boðar hæstv. umhverfisráðherra það að hún vilji skoða það að hafa eina yfirstofnun yfir þjóðgörðum landsins. Ég tel í sjálfu sér að það megi skoða og ætla alls ekki að leggjast gegn því en ég hef hins vegar miklar efasemdir um að Þingvellir eigi að vera inni í slíkri stofnun. Ég held að við eigum að halda því fyrirkomulagi sem er búið að þróast og þroskast í kringum Þingvelli. Þingvellir hafa ákveðna sérstöðu sem þessi nánast heilagi staður fyrir okkur Íslendinga og mér finnst mjög eðlilegt að við höfum sérstakan ramma um það hvernig við stýrum og skipuleggjum starf á Þingvöllum. Þingvellir eru annars eðlis en aðrir þjóðgarðar. Ég mun halda því sjónarmiði mínu á lofti, hvort sem það verður innan þings eða utan, þegar hæstv. umhverfisráðherra kemur með frumvarp í þessa veru. Enn og aftur óska ég hæstv. umhverfisráðherra til hamingju með það hversu vel henni gengur að fá fram þessi verk. Sem Austfirðingur fagna ég því auðvitað að þarna séu að fara af stað framkvæmdir á mínu heimasvæði. Hæstv. forseti. Það sem við erum hér með til umræðu er frumvarp um breytingu á lögum um náttúruvernd þar sem verið er að lögfesta heimild Umhverfisstofnunar til gjaldtöku vegna námskeiðs í landvörslu. Sömuleiðis heimild Umhverfisstofnunar til að halda slík námskeið. Til að fara aðeins yfir það hefur þessi heimild verið til staðar frá 1990, í reglugerð, en er með frumvarpinu nú lagt til að verði lögfest. Ég tel það í sjálfu sér jákvætt skref en það sést í umsögnum sem bárust til umhverfisnefndar að ekki eru allir algjörlega sáttir við þau skref sem eru tekin og þess vegna er rétt að reifa þau. Í frumvarpi umhverfisráðherra er fjallað um helstu efnisatriði slíks námskeiðs og þau eru reglur varðandi umhverfi og náttúruvernd, stígagerð, fræðsla gesta á náttúruverndarsvæðum og öryggismál tengd þessum svæðum. Umhverfisnefnd leggur hins vegar til að sú málsgrein frumvarpsins falli á brott þar sem þetta er og núverandi fyrirkomulag, þ.e. að ráðherra sé skylt að kveða á um þetta í reglugerð, verði áfram í gildi. Ég tel þetta í raun til bóta fyrir frumvarpið. Samkvæmt frumvarpinu yrði skilyrði þess að fá að starfa sem landvörður að hafa klárað þetta námskeið Umhverfisstofnunar. Yrði þó opið fyrir þann möguleika að fólk geti fengið samþykkt til slíkra starfa ef það hefur öðlast menntun sem innifelur sömu efnisþætti og námskeið Umhverfisstofnunar. Yrði það þá háð mati Umhverfisstofnunar hverju sinni hvernig þau námskeið ættu að vera. Nefndin leggur einnig til breytingu á þessu efnisatriði og rökstyður það með þessum hætti, með leyfi forseta: „Nefndin telur að ekki eigi að gera það að skilyrði fyrir rétti til að starfa sem landvörður að viðkomandi hafi lokið námskeiðinu enda sé óeðlilegt að Umhverfisstofnun sem haldi námskeið fyrir landverði setji jafnframt reglur um námskröfur þeirra. Þá er til staðar reglugerð umhverfisráðherra sem kveður á um námskröfurnar og ekkert því til fyrirstöðu að halda því fyrirkomulagi.“ Ég tel þessa tillögu umhverfisnefndar einnig vera til bóta og það er óeðlilegt að gera kröfu um að hafa lokið einhverju tilteknu námskeiði á vegum eins aðila til að öðlast rétt til að gegna starfi á vegum hins opinbera og láta síðan sömu stofnun meta hvort annars konar menntun sé sambærileg við þau námskeið sem þar er boðið upp á. Nauðsynlegt er að slíkt mat sé á höndum óháðs aðila, hvort sem það er ráðuneytið sjálft eða einhver annar aðili sem er þá hlutlaus. Það skiptir í sjálfu sér ekki höfuðmáli en mestu skiptir að þarna sé aðskilið á milli þess aðila sem heldur námskeiðið og hins sem metur hvers konar nám annað skuli teljast sambærilegt. Hæstv. forseti. Það er að mínu mati ákaflega mikilvægt ákvæði að hafa í lögunum að opið sé fyrir þann möguleika að annað nám en námskeið Umhverfisstofnunar veiti mönnum réttindi til að starfa við landvörslu enda kemur það í veg fyrir möguleika Umhverfisstofnunar til einokunar á menntun sem þessari. Það væri slæmt fyrirkomulag. Menntastofnunum og jafnvel einkaaðilum á að vera frjálst að bjóða upp á menntun af þessu tagi, ef þeim sýnist svo, að gefinni ákveðinni forskrift varðandi innihald og gæðakröfur til slíks náms. Það væri ótækt ef ríkisstofnun eða Umhverfisstofnun hefði einhvern einkarétt á þessu. Mikill fjöldi sækir þessi námskeið í dag. Í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem fylgir frumvarpi hæstv. umhverfisráðherra segir að á milli 15 og 20 hafi sótt þessi námskeið Umhverfisstofnunar hvert ár. Það er nokkur fjöldi en segir ekki alla söguna því að nemendur í ferðamálafræði við Hólaskóla hafa einnig möguleika á að útskrifast með landvarðarréttindi og það byggist á samkomulagi skólans við Umhverfisstofnun. Fordæmi fyrir þessu fyrirkomulagi er þannig til staðar í dag og ljóst að ekkert er því til fyrirstöðu að námið fari fram annars staðar en hjá Umhverfisstofnun sjálfri. Annars konar nám mætti einnig nefna sem mögulega gæti verið til þess fallið að búa menn undir störf í landvörslu en ofangreint námskeið Umhverfisstofnunar og ferðamáladeildar Hólaskóla. Ber þar hæst leiðsögumannanám ýmiss konar og einnig nám í jarðfræði, landfræði og jafnvel líffræði. Það má ekki gera kröfur til námskeiðssetu of þröngar. Hæstv. forseti. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að gjaldtökunni. Í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir að miðað við núverandi fyrirkomulag vanti um hálfa milljón upp á að náist upp í kostnað við námskeiðahaldið miðað við þær upphæðir sem Umhverfisstofnun rukkar fyrir námskeiðahaldið í dag. Það er nauðsynlegt að bregðast við þessu enda eðlilegt að stofnunin hafi upp í kostnað við námskeiðahaldið en það er jákvætt að veita stofnuninni ótvíræða heimild til að rukka gjald fyrir námskeiðin þannig að þetta náist í höfn. Enn fremur er mjög mikilvægt að hámarka þá upphæð sem stofnunin má rukka inn hverju sinni við þann kostnað sem hlýst af námskeiðahaldinu enda eru námskeiðin auðvitað ekki haldin með gróðasjónarmið í huga. Þess ber að geta að Landvarðafélagið tekur fram í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Landvarðafélag Íslands bendir á að engin önnur starfsstétt sem starfar fyrir ríkisstofnun greiðir fyrir menntun sína á þennan hátt. Færa má rök fyrir því að gjaldtakan sé einungis réttlætanleg ef sá sem sækir námskeiðið ætlar sér ekki að starfa sem landvörður. Landvarðafélag Íslands gerir það að tillögu sinni að hófleg gjaldtaka verði heimiluð með það að skilyrði að námskeiðsgjald verði endurgreitt að fullu þeim sem ráðnir eru til starfa sem landverðir.“ Í þessu samhengi vil ég inna ráðherra eftir því hvort hún hafi velt því fyrir sér að taka tillit til slíkra athugasemda og einnig formann nefndarinnar hvort menn hafi velt þessu fyrir sér í nefndinni hvort þarna væri um óeðlilega gjaldtöku að ræða á þá starfsmenn sem eru komnir til starfa hjá þessari ríkisstofnun. Þetta eru atriði sem mér finnst mjög vert að velta fyrir sér. Það kemur einnig fram í fleiri umsögnum að menn eru ekki alveg sáttir við þessa útfærslu hérna. Ef ég vitna t.d. í athugasemdir frá Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins varða þær það hverjir mega halda námskeiðin og þar segir, með leyfi forseta: „Umsagnaraðilar [SA og SI] mótmæla því að lögfest verði að Umhverfisstofnun haldi námskeiðin. Hætta er á hagsmunaárekstrum verði frumvarpið að lögum því stofnunin mun hafa tekjur af námskeiðahaldi og henni verður í hag að auka umsvif námskeiða með auknum kröfum til nemenda og umsækjenda. Einnig er óeðlilegt að einn og sami aðilinn ákveði menntunarkröfurnar, haldi námskeið og próf, veiti samþykki fyrir öðru jafngildu námi, veiti réttindi, taki svo gjald fyrir allt saman og ráði stærstan hluta þátttakenda í vinnu hjá sér.“ Það er ljóst að með breytingu nefndarinnar var tekið tillit til hluta af þessum athugasemdum en ekki að öllu leyti. Ég vek athygli á því. Svo segir hér áfram í athugasemdum Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins, með leyfi forseta: „Viðurkenndar menntastofnanir hafa yfir að ráða þekkingu og reynslu á þessu sviði og má nefna sem dæmi Ferðamálaskólann og Leiðsöguskólann. Eðlilegt er að gefa slíkum aðilum kost á að halda námskeið fyrir þennan hóp. Kröfur um efni námskeiðs eru settar fram í reglugerð nr. 61/1990 og leggja umsagnaraðilar til að Umhverfisstofnun verði falið að hafa eftirlit með að námskeið sem haldin eru standist kröfurnar.“ Það er eitt og annað sem kom fram hjá umsagnaraðilum sem menn hafa við þetta að athuga og ég spyr því formann nefndarinnar hvort þetta hafi allt verið skoðað og íhugað við vinnslu málsins. Landvernd tekur þann jákvæða punkt í þessu sem ég get alveg tekið undir - hún segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Með stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs hafa stjórnvöld skapað fjölmörg tækifæri til atvinnusköpunar í tengslum við landvörslu, leiðsögn og aðra þætti sem tengjast ferðaþjónustu. Atvinnutækifærin er að finna í öllum sveitarfélögum sem eiga land að þjóðgarðinum og er því stofnun hans afar jákvæð með tilliti til atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni. Ein af forsendum þess að vel geti tekist til í þessum efnum er gott bakland og viðeigandi menntun á meðal heimamanna og annarra sem að málum koma. Frumvarpið styrkir grundvöll fræðslustarfseminnar sem til þarf og telur Landvernd þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu vera til bóta.“ Ég vildi að síðustu vitna aðeins í umsögn Náttúrufræðistofnunar sem er ekki alveg ánægð með frumvarpið og segir m.a. í umsögn hennar, með leyfi forseta: „Hins vegar virðist frumvarpið vera afar takmarkað og ónákvæmt þegar kemur að menntun landvarða og jafnvel afturför frá því sem stefnt hefur verið að í mörg ár.“ Síðan kemur hér skýring á landvarðarstarfinu frá Náttúrufræðistofnun, með leyfi forseta: „Landvarsla er starf sem felur í sér sambland margra þátta. Það sem er grunnþáttur í starfinu og sameinar aðra þætti er náttúruvernd. Til að geta starfað að landvörslu á Íslandi með náttúruvernd að markmiði eru tveir þættir sem verða að vera fyrir hendi. Annars vegar grunnþekking á náttúru Íslands og hins vegar hæfileikar til að nota þá þekkingu til fræðslu svo sem við umhverfistúlkun (Environmental Interpretation) en einnig þarf kunnáttan að nýtast til að „kenna“ og til að fræða um náttúruvernd vegna t.d. þjónustu við ferðamenn, eftirlits og umsjónar með náttúruverndarsvæðum og landinu almennt. Öryggi ferðamanna, stígagerð og verkkunnátta á ýmsum sviðum er einnig nauðsynleg til landvörslu en flokkast samt til undirþátta þótt aldrei megi vanmeta þá. Aðrir en landverðir geta sinnt þessum þáttum. Öryggi ferðamanna hér á landi er t.d. samvinna milli margra aðila og fer eftir svæðum t.d. landvarða í þjóðgörðum og á friðlýstum svæðum, lögreglu, lækna og björgunarsveita en getur aldrei verið aðalþáttur í starfi landvarða. Starf björgunarsveitamanna þarfnast t.d. mikillar sérþekkingar og reynslu sem ekki er hægt að ætlast til að allir landverðir hafi að fullu en skyndihjálp hefur t.d. verið kennd í áraraðir á landvarðanámskeiðum. Þekking á lögum og reglum um náttúruvernd og uppbyggingu náttúruverndarmála innan lands sem á alþjóðavettvangi er nauðsynleg. Víða erlendis er landvarðanámskeið mun umfangsmeira en hér á landi og sums staðar sérstakt nám til nokkurra ára þar sem verknám er mjög mikilvægur þáttur í náminu.“ - Svo, hæstv. forseti, bið ég menn að hlýða á þetta: „Frumvarpið, þegar kemur að námi landvarða, hefur öll einkenni þess að forgangsraða náminu rangt og leggja áherslu á reglur, öryggi og stígagerð en“ - og síðan feitletrar Náttúrufræðistofnun hér - „gleymir hreinlega að nefna annan grundvallarþáttinn sem landverðir þurfa að kunna skil á, þ.e. náttúru Íslands.“ Hæstv. forseti. Þetta eru alvarlegar athugasemdir í umsögn Náttúrufræðistofnunar Íslands og ég hlýt að spyrja hvort þessar athugasemdir hafi verið vegnar og metnar til að geta komið til móts við athugasemdir frá þeim aðilum sem hafa hvað mesta þekkingu á þessu starfi. Að öðru leyti geri ég ekki aðrar athugasemdir en ég hef reifað hér 

Hæstv. forseti. Eftir yfirferð hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttir á umsögnum sem komu fram við málið, þá er ljóst að athugasemdirnar sem hún reifaði hafa verið það vel skoðaðar í nefndinni að farið er eftir ábendingum sem koma í umsögnunum og voru reyndar komnar fram, eins og kannski hv. þingmann rekur minni til, í 1. umr. um málið. Í þeirri umræðu óskaði ég eftir því við nefndina að nokkur þeirra álitamála sem hreyft er í umsögnunum fengju sérstaka skoðun nefndinni. Mér er kunnugt að svo var gert enda ber breytingartillaga nefndarinnar þess glöggt merki. Mér sýnist líka ljóst að nefndin hafi farið vel yfir þessar tillögur og náð niðurstöðu því að allir þingmenn nefndarinnar, úr öllum flokkum, skrifa undir nefndarálitið án fyrirvara, þar með flokksbræður hv. þingmanns, Kjartan Ólafsson, Jón Gunnarsson og Árni M. Mathiesen. Ég sé ekki neina ástæðu til að draga það í efa að nefndin hafi náð einróma niðurstöðu um breytingartillöguna sem nefndin flytur og ég vil að það komi fram hér að ég er mjög sátt við þá tillögu. Ég geri ekki athugasemd við breytingartillögu nefndarinnar vegna þess að mér finnst það vera vel rökstutt, bæði í nefndarálitinu og umsögnunum sem hv. þingmaður vitnar til, hvernig breytingartillagan er vaxin. Varðandi það að með breytingartillögunni verði umhverfisráðherra skylt að setja reglugerð um þær kröfur sem gera á til þeirra sem stunda landvörslu, þá verður auðvitað áfram litið til þeirra umsagna sem hv. þingmaður nefnir, eins og t.d. umsagnar Náttúrufræðistofnunar Íslands um að taka þurfi fram í slíkri reglugerð að landverðir og þeir sem veljist til landvörslu þurfi að kunna skil á náttúru Íslands.

Hæstv. forseti. Ég þakka þetta svar. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur allan metnað til þess að sníða reglurnar þannig að komið sé til móts við þessi sjónarmið. En hæstv. ráðherra svaraði ekki þeim athugasemdum sem komu frá Landvarðafélaginu, um að landverðir séu þeir einu sem þurfi að greiða fyrir námskeið sem eru beinlínis aðgöngumiði að starfi þeirra og fara í rauninni á námskeiðin á vegum þessara stofnana. Ég vildi fá að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra hvað þetta varðar því að þetta er, a.m.k. eins og það birtist í umsögn þeirra, býsna sérkennileg útfærsla á þessu og spurning af hverju landverðir fá ekki þá starfsþjálfun í starfi sínu hjá þessum stofnunum eins og aðrar starfsstéttir.

Hæstv. forseti. Ástæða þess að þessu námskeiði er fyrir komið með þeim hætti sem raun ber vitni á sér nokkuð langa sögu, ég get a.m.k. rakið hana aftur til 26. janúar 1990 þegar gildandi reglugerð var sett. Margt hefur breyst síðan sú reglugerð var sett, bæði hefur stöðum landvarða fjölgað gríðarlega mikið og eins hafa kröfurnar sem gerðar eru til þeirra sem sinna þessum störfum verið auknar. Ferðaþjónustunni hefur vaxið fiskur um hrygg og ferðamönnum fjölgað gríðarlega mikið. Þörfin hefur að hluta til kallað á breytt landslag í þessum efnum og breyttar kröfur til landvarða. Núgildandi reglugerð sem undirrituð var 26. janúar 1990 er í sjálfu sér löngu fallin úr gildi en þar er sagt að Náttúruverndarráð eigi að standa fyrir námskeiðum í náttúruvernd þar sem megináhersla sé lögð á Ísland, náttúrufar og þjóðlíf, á náttúruvernd almennt, umhverfisrétt, dagleg störf landvarða og umhverfisfræðslu og umhverfistúlkun. Þetta er hin sögulega skýring. Ég er hins vegar tilbúin til þess að skoða umsögn Landvarðafélagsins. Ég veit ekki betur en að það tíðkist núna að landverðir sem fara í gegnum námskeiðið og fá starf hjá Umhverfisstofnun við landvörslu, fái endurgreitt a.m.k. hluta af námskeiðsgjaldinu. Ég skal ekki fullyrða þetta en ég skal lofa hv. þingmanni því að ég mun skoða þetta atriði úr umsögn Landvarðafélagsins og sjá til þess að þessum málum verði fyrir komið á eins réttlátan hátt og mögulegt er.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þetta. Ég bendi þó á að það hafa gefist full tækifæri til að koma til móts við þetta hjá Landvarðafélaginu nú þegar. Hæstv. ráðherra hefði því getað hugað að þessu þegar frumvarpið var lagt fram. Þegar stéttarfélag leggur fram slíkar athugasemdir er líka spurning hvort samtök þeirra og BHM hafi skoðað þessa stöðu landvarðanna sem er óneitanlega nokkuð sérstök. En ef landverðir fá þetta námskeið endurgreitt þegar þeir hefja störf kemur það í sjálfu sér í sama stað niður en ég hvet hæstv. ráðherra eindregið til að skoða þetta.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp sem gerir ráð fyrir að færa rafmagnsöryggissvið Neytendastofu til Brunamálastofnunar og þar með yfirstjórn málaflokksins frá viðskiptaráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Það er umhverfisnefnd sem flytur þetta mál og verður að segjast eins og er að þetta er mikill bandormur sem umhverfisnefnd leggur til en í greinargerð með frumvarpinu, sem ég reikna með að hafi verið samið í umhverfisráðuneytinu en að nefndin flytji málið til að flýta því, segir að það sé mat ráðuneytanna, umhverfisráðuneytis og viðskiptaráðuneytis, að málaflokkurinn falli mun betur að þeim verkefnum sem tilheyra Brunamálastofnun en Neytendastofu þar sem rafmagnsöryggi bygginga tengist brunavörnum. Er á hinn bóginn lagt til að Neytendastofa sinni áfram því hlutverki sem snýr að markaðseftirliti með rafföngum sem ekki eru varanlega tengd mannvirkjum. Þá vil ég vekja athygli á umsögn Samorku sem segir m.a. í umsögn sinni, með leyfi hæstv. forseta, í 3. gr. frumvarpsins, lið a: „Neytendastofa framkvæmir markaðseftirlit með rafföngum sem ekki eru varanlega tengd mannvirkjum. Við bendum á að hugtakið „varanlega tengd mannvirkjum“ er ekki afdráttarlaust hugtak og býður upp á ágreining. Það eru ýmis tæki, þar á meðal heimilistæki, sem bjóða upp á val um fasttengingu eða lausa tengingu við raflögn húsa. Við þær aðstæður gæti eftirlit fallið undir báðar eða hvoruga stofnunina.“ Þetta er atriði sem hafa verður í huga og Samorka vekur athygli á því. Síðan segir þar áfram: „Vegna þess skamma tíma sem gefinn er til athugasemda við frumvarpið gerum við ekki tillögu um orðalagsbreytingu varðandi hugtakið „varanlega tengd mannvirkjum“ í 3. gr. en vænti þess að þegar frumvarpið um Byggingarstofnun verður lagt fram gefist tækifæri til að endurmeta 3. gr. þessara laga. Samtök atvinnurekenda í raf- og tölvuiðnaði gera athugasemd og segja í umsögn sinni að þeir hafi mælt með því að málaflokkurinn verði fluttur til Byggingarstofnunar. Þá verða væntanlega draumar margra að veruleika. Þeir segja jafnframt, hæstv. forseti: „Við mælum jafnframt nú með fyrirhuguðum flutningi málaflokksins til Brunamálastofnunar hvort heldur sem það verður til framtíðar eða sem millilending á leiðinni í Byggingarstofnun. Staða rafmagnsöryggissviðsins innan Neytendastofu er að okkar mati óviðunandi. Afstaða samtakanna til þeirra hugmynda að skipta upp raffangaeftirliti milli stofnananna hefur jafnframt komið skýrt fram í öllum okkar erindum til stjórnvalda en þar mælum við eindregið gegn þeim hugmyndum og teljum að raffangaeftirlitið í heild sinni eigi að fylgja málaflokknum, í þessu tilfelli til Brunamálastofnunar. Við teljum hins vegar meiri hagsmuni fólgna í því að frumvarpið nái fram að ganga á þessu þingi …“ Þeir leggjast ekki gegn þessu af þeim orsökum að þeir telja betra að þessi skref séu stigin en benda jafnframt á að raffangaeftirlitið í heild sinni ætti að vera undir sömu stofnun. Ég vildi í tilefni af þessu frumvarpi skýra sjónarmið sem ég hef áður haldið á lofti en það varðar svokallaða rafmengun. Það er ástæða þess að ég bað um að hæstv. umhverfisráðherra væri við þessa umræðu, ég bendi henni eindregið á að huga að þeim málum. Rafmengun er nokkuð algengt vandamál víða um land. Leiddar hafa verið líkur að því að rafmengun eigi þátt í ýmsum heilsufarslegum vandamálum fólks en mikil þörf er á rannsóknum á áhrifum rafmengunar á mannslíkamann. Tíðni krabbameins og hvítblæðis auk margra óvenjulegra sjúkdóma hefur hækkað og leiddar hafa verið líkur að því að rafmengun eigi mikinn þátt í því. Þetta þarf að rannsaka og Ísland er mjög ákjósanlegur vettvangur til slíkra rannsókna fyrir margra hluta sakir. Á þetta bendi ég núna, hæstv. forseti og hæstv. ráðherra, í tilefni af því að ríkisstofnanir þær sem haft hafa eftirlit með þessum málum hafa ekki sinnt þessu. Þær hafa ekki sinnt því að skoða hvernig frágangi á rafmagnsmálum hefur verið háttað og þess vegna er það von mín að þegar þessi mál flytjast yfir til Brunamálastofnunar verði gerð bót á þessu. Ég tel þetta mjög alvarlegt mál og ítreka að það er ástæða þess að ég bað hæstv. ráðherra að vera við umræðuna. Í vestrænum samfélögum nútímans söfnum við í kringum okkur tækjum og tólum sem nota sífellt meiri raforku. Þessari tæknivæðingu heimila og fyrirtækja fylgir rafmengun og útgeislun rafsegulbylgna frá raflagnakerfum mannvirkja. Miklu skiptir því að frágangur rafkerfa sé með þeim hætti að sem minnst rafmengun verði eftir í umhverfi okkar. Rafmengun sést ekki með berum augum en auðvelt er að mæla hana með réttum mælitækjum. Fólk lætur þó ekki mæla hjá sér rafmengun alveg upp úr þurru, það er helst ef ljósaperur eru farnar að springa í óeðlilega miklum mæli, ef raftæki ganga ekki eðlilega eða ef tölvur frjósa eða hvað svo sem kemur upp á í því samhengi - þegar allt þetta er farið að valda pirringi er kannski farið að skoða málin í einhverri alvöru. Þarna hefur komið í ljós að það eru jarðtengingar sem skipta þarna miklu máli og ekki hefur verið fylgst nægilega vel með því. Veikindi sem ekki verða útskýrð með öðrum hætti en með rafóþoli verða stundum til þess að fólk kallar á sérfræðinga til að mæla hjá sér rafmengun en líkur hafa verið leiddar að ákveðnu sambandi rafmengunar og tiltekinna heilsufarslegra vandamála einstaklinga. Það eru fjöldamargar sögur þekktar þar sem krankleiki manna hefur skánað til muna við að komist hefur verið fyrir rafmengun á heimilum þeirra. Vandamálin eru oftast tengd rafskautum mannvirkja og hvernig frá þeim er gengið. Í eldra húsnæði hafa jarðskaut stundum verið aftengd þegar skipt er um lagnakerfi í húsum en í nýrri húsum er oft ekki gengið rétt frá þessum hlutum í upphafi. Þá vil ég nefna skýrslu Orkulausna um spennujöfnun og jarðbindingu mannvirkja eftir Hall Karlsson og Svanbjörn Einarsson en þar er bent á ýmislegt í reglugerðarumhverfi okkar sem betur má fara. Þar er einnig bent á að túlkun á reglugerðum er mismunandi á milli orkufyrirtækja og jafnframt er hönnun rafkerfa húsa og mannvirkja oft ábótavant í meira lagi ef fylgja á reglugerðum sem í gildi eru. Þær aðferðir sem Brynjólfur Snorrason hefur þróað hafa dugað mjög vel til að uppræta og fyrirbyggja rafmengun. Hann hefur stundað rannsóknir á fyrirbærinu í fjölda ára og tekist að þróa lausnir til að draga úr rafsegulsviði og yfirtíðni í byggingum ásamt því að minnka leiðni hita í búnaði rafmagnstaflna. Í skýrslu Orkulausna sem áður var getið er gerð grein fyrir nokkrum verkefnum þar sem aðgerðir Brynjólfs hafa orðið til að gera húsnæði nothæft hvað varðar tölvubúnað og fleiri tæki og einnig í landbúnaði þar sem t.d. í kjúklingabúum hefur verið ráðist gegn kampýlóbakter, júgurbólgu í kúm og sauðfé og fleira en þetta hefur oft einu nafni verið nefnt húsasótt. Húsasótt er sótt sem þarf að rannsaka hvort sem okkur líkar betur eða verr, en því hefur ekki verið sinnt. Fyrrv. hæstv. viðskiptaráðherra lofaði mér í svari sínu til mín að ganga í þetta mál. Ég hef reyndar ekki séð efndir á því en þori þó ekki að fullyrða að það hafi ekki orðið. Þegar menn vilja laga þessa hluti hafa ekki allir aðgang að Brynjólfi Snorrasyni og þeim félögum í Orkulausnum. Það er því spurning um hvernig neytendavernd er háttað þegar um svo tæknilegt mál er að ræða og í raun ósýnilegt svið fyrir almenning. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga - ef hæstv. umhverfisráðherra vill hlýða á mál mitt - að almenningur er mjög berskjaldaður vegna ósýnileika vandamálsins. Það sem ég er með í huga eru hagsmunir almennings. Það er ekki hægt að sjá þetta með berum augum. Það er eingöngu þegar fólk fer að finna þetta á sér að brugðist er við og þarf því fagaðila til að geta unnið úr þessum málum. Í grunninn er það mjög jákvætt að verkefni séu nú komin yfir til Brunamálastofnunar. Ég held að þeim verði vel fyrir komið þar og yfirstjórnin, sem nú færist frá viðskiptaráðuneyti og yfir til umhverfisráðuneytisins, henti mun betur. Ég vonast þess vegna til að hæstv. umhverfisráðherra veiti þessu máli athygli og beiti sér fyrir aðgerðum hvað þetta varðar. Öryggi og vönduð vinnubrögð við frágang rafmagns eru mjög brýn, bæði út frá áðurnefndri hættu á mengun en ekki síður vegna eldhættu vegna rafmagnsins. Ég legg áherslu á að rafmengun er þáttur sem ekki má gleymast þegar þessu eftirliti er sinnt af Brunamálastofnun, bæði rafmengun og eldhætta, og þarna er ekki síður um öryggismál að ræða. Þetta er tæknilegt atriði, eins og ég hef sagt. Allt ferlið þarf að vera sem skýrast og einfaldast gagnvart einstaklingum og sá aðili sem fer með eftirlitsskylduna gætir þess að halda fólki upplýstu um hættuna á rafmengun. Það að menn taki þetta til alvarlegrar athugunar og þetta verði kennt í skólum - ef hæstv. ráðherra vildi hlýða á það líka 

Frú forseti. Ég fer í seinni ræðu mína um frumvarpið sem við ræðum hér núna. Þar sem hæstv. umhverfisráðherra var ekki til staðar þegar ég talaði fyrst langar mig fyrst og fremst að koma tveimur spurningum að, sem ég get kannski formað sem eina. Hyggst hæstv. umhverfisráðherra leggja fram frumvörp um skipulagslög og mannvirkjalög, sem tengjast því frumvarpi sem við erum að samþykkja hér, á þessu þingi eða munu þau liggja áfram? Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni voru þessi mál í raun sett í vinnslu árið 2002. Nú vil ég rétt heyra hvernig haldið er að þau þróist á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem orðið hefur um málið. Ég vil fyrst og fremst undirstrika það að umhverfisnefnd flytur þetta mál en ekki ríkisstjórnin eða ég fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ég vil þakka hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur fyrir þá yfirlýsingu sem hún gaf varðandi stuðning við málið eftir að hafa kynnt sér umsagnir, en það er sama niðurstaða og flokksbræður hennar komust að eftir vinnu í nefndinni. Þrír fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í umhverfisnefnd skrifa undir álit nefndarinnar og ekki með fyrirvara þannig að ég sé ekki betur en að nefndin hafi komist að sameiginlegri niðurstöðu um að þessa bragarbót þurfi að gera, að færa markaðseftirlit með rafföngum yfir til Brunamálastofnunar sé það varanlega tengt mannvirkjum. Varðandi hugmynd Samorku um að orðalagið orki tvímælis er ég sammála þeirri niðurstöðu sem Samorka kemst að um að þar sem vonandi er skammur tími þar til stóra frumvarpið um mannvirki og skipulag fer í gegnum þingið getum við gefið okkur tóm til að meta þetta orðalag á nýjan leik þegar það fer í gegn. Eins og hv. þm. Kjartan Ólafsson gat um hefur málið verið unnið frá 2002 og ég er fimmti umhverfisráðherrann sem kem að því. Mikil sátt er um breytinguna. Mælt er fyrir henni í stóru lagabálkunum í skipulagsfrumvarpinu og mannvirkjafrumvarpinu. En þeir sem starfa að þessu eftirliti núna eru í sjálfu sér komnir „pro forma“ undan Neytendastofu nú þegar. Þannig að þessir starfsmenn hafa verið í þessum yfirfærslufasa allt of lengi og það varð að ráði milli umhverfisráðuneytis og viðskiptaráðuneytis að þessi breyting yrði í raun og veru að ganga í gegn, jafnvel þó að frumvörpin tvö færu ekki lengra á þessu þingi. Nú er öllum þingmönnum hér kunnugt um þær sérstöku aðstæður sem við búum við og báðir þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað, Kjartan Ólafsson og Arnbjörg Sveinsdóttir, hafa lagt áherslu á að einungis forgangsmál ríkisstjórnarinnar fari í gegnum þingið. Ég hef hins vegar reynt að pressa á að fá skipulags- og mannvirkjalögin í gegn hjá ríkisstjórninni. En ríkisstjórnin hefur verið einhuga um það, og sammála stjórnarandstöðunni, að mál af þessu tagi verði að bíða á þessu þingi og þar sem stuttur tími er fram að kosningum sé ekki forsvaranlegt að setja þessi stóru mál hér í gegn. Vera kann að svo beri svo við að hv. þingmenn séu mér ósammála eða ósammála ríkisstjórninni. Ég hefði gjarnan viljað koma skipulagslögunum og mannvirkjalögunum í gegn sem allra fyrst. Mér hefur fundist taka ótæpilega langan tíma að klára að vinna þau og koma þeim alla leið í höfn. Búið var að vinna þessi mál mjög vel á síðasta þingi, eins og hv. þm. Kjartani Ólafssyni er mjög vel kunnugt, en þá sátum við tvö saman í umhverfisnefndinni. Það sem út af stóð á þeim tíma var fyrst og fremst ákvæðið um landsskipulagið og voru deilur um það í umhverfisnefndinni. Eftir að þingi lauk síðastliðið vor var haldið áfram að vinna í því máli og það endaði svo að samband sveitarfélaga og skipulagsyfirvöld komu með málamiðlunartillögu sem nú er búið að formúlera inn í nýtt frumvarp. Sömuleiðis hafa allar breytingartillögur frá umhverfisnefnd frá síðasta vetri verið settar inn í nýja frumvarpið. Þannig að ég tel að það frumvarp, sem nú liggur fyrir og er tilbúið og liggur inni í þingflokkum ríkisstjórnarinnar, hafi náð þeim málamiðlunum sem mögulegar eru í báðum þessum stóru málum. Svo vil ég segja að í ljósi þeirra aðstæðna sem við störfum við núna hefur ríkisstjórnin óskað eftir því að málið verði látið bíða í þingflokkum stjórnarliða þar til öll forgangsmál ríkisstjórnarinnar eru komin í gegn. Nú sýnist mér að mjög sé pressað á forgangsmálin og ég verði þar af leiðandi að lúta í lægra haldi hvað þetta varðar og sætta mig við að þessi mál komist ekki í gegn á þessu þingi. Ef ég fæ umboð til að gegna áfram embætti umhverfisráðherra mun ég að sjálfsögðu beita mér fyrir því að koma þessum málum alla leið í höfn. Því það er alveg gríðarlega mikilvægt að gera þær úrbætur í skipulagsmálum og mannvirkjamálum sem þau mæla fyrir. Að síðustu vil ég segja, hæstv. forseti, um þá umræðu sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir hóf hér um rafmengun að þá ætti hv. þingmanni að vera vel kunnugt um sjónarmið mín í þeim efnum því við höfum staðið saman að þingmálaflutningi undir forustu hv. fyrrverandi þingmanns Drífu Hjartardóttur og lögðum fram þingsályktunartillögu um aðgerðir gegn rafsegulmengun nokkur ár í röð. Þannig að ég tek undir þau sjónarmið sem hv. þingmaður ræddi hér og tel að það hafi opnast fyrir meiri skilning á þessum málum og alvarleika rafmengunar og rafsegulmengunar ýmiss konar en kannski á þeim árum þegar við hófum að flytja þetta mál í félagi. Þannig að ég held að talsvert hafi þokast í þeim efnum. Til marks um það get ég nefnt að nýbúið er að láta taka út húsnæði umhverfisráðuneytisins með tilliti til rafmengunar og það kom á daginn að það er ekki alveg í lagi þar og úrbætur verða gerðar. Ég held því að barátta okkar, þótt við höfum ekki komið þingsályktunartillögunni í gegn á sínum tíma, hafi skilað talsverðum árangri. Ég heiti síðan hv. þingmanni því að ég held áfram að vakta mál af því tagi og er hjartanlega sammála þingmanninum um að verulegra úrbóta er þörf í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. heilbrigðisnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 110/2000, um lífsýnasöfn, með síðari breytingum. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fjölmarga gesti auk þess sem málið var sent víða til umsagnar og bárust fjölmargar umsagnir sem allar voru jákvæðar og nokkrar með athugasemdum sem tekið hefur verið tillit til. Í frumvarpinu er lagt til að varsla, nýting, meðferð og eftirlit lífsýnasafna byggist á skýrri aðgreiningu lífsýna, þ.e. eftir því hvort þeirra er aflað í vísindalegum tilgangi eða vegna þjónustu við sjúklinga. Skilin þarna á milli hafa ekki verið skýr í gildandi lögum sem valdið hefur erfiðleikum við framkvæmd. Helstu breytinga er getið í almennum athugasemdum frumvarpsins, m.a. að heimilt verði að varðveita þjónustulífsýni með persónuauðkennum. Nefndin bendir á að umsagnir sem henni hafa borist séu almennt jákvæðar í garð frumvarpsins og það talið horfa til bóta. Þó hafa komið fram athugasemdir við einstaka efnisþætti, eins og ég sagði hér áðan, hæstv. forseti. Nefndin ræddi ábendingu sem fram kom um að í sumum tilvikum væri eðlilegra við framkvæmd þjónusturannsóknar að lífsýnagjafi væri spurður beint hvort hann óskaði eftir að takmarka viðbótarnotkun lífsýnis í stað þess að hann þyrfti að tilkynna þessa ósk sína til landlæknis. Þetta gæti til að mynda átt við þegar sýni væru send til rannsókna erlendis en þá getur verið tafsamt að kanna hvort takmarkanir lífsýnagjafa komi fram í skrá landlæknisembættisins. Nefndin telur með hliðsjón af 9. gr. laganna um notkun lífsýna að umrædd athugasemd gefi ekki tilefni til breytinga en leggur til að fyrirkomulag við sendingu sýna til útlanda verði nánar útlistað í reglugerð. Með hliðsjón af framansögðu áréttar nefndin einnig mikilvægi þess að lífsýnagjafar séu upplýstir um ætlað samþykki sitt og jafnframt að við gerð eyðublaða sem landlæknir annast skv. 4. mgr. 7. gr. laganna verði þeim gert kleift að binda bann við viðbótarnotkun við tilgreindar rannsóknir í stað þess að það taki undantekningarlaust til allra lífsýna. Nefndin vekur athygli á að við umfjöllun málsins lýsti vísindasiðanefnd þeirri skoðun sinni að sérstök ástæða væri til að þjónustusýni væru varðveitt án persónuauðkenna en eins og áður segir er ein helsta breyting frumvarpsins sú að heimila varðveislu þjónustulífsýna með persónuauðkennum. Togast hér á tvenns konar sjónarmið, annars vegar krafan um leynd persónuupplýsinga og hins vegar um áreiðanleika upplýsinga. Nefndin vekur athygli á því sem fram kom við umfjöllun hennar að í ákveðnum tilvikum getur verið ómögulegt að dulkóða persónuauðkenni á rannsóknarsýnum. Var í því sambandi rædd umsögn Krabbameinsfélags Íslands þar sem fram kemur að dulkóðun leghálsstrokusýna á glerplötum geti valdið ruglingshættu og dregið úr öryggi þeirra kvenna sem þangað leita. Nefndin vill taka fram að skv. 5. gr. frumvarpsins er í undantekningartilvikum, með leyfi Persónuverndar, heimilt að afhenda lífsýni með persónuauðkennum til vísindarannsókna. Nefndin ræddi þá tilhögun frumvarpsins að fela vísindasiðanefnd eftirlit með starfsemi lífsýnasafna. Lög um lífsýnasöfn gera ráð fyrir að landlæknir annist eftirlit með lífsýnasöfnum að því leyti sem það er ekki í höndum Persónuverndar og vísindasiðanefndar. Tekur nefndin undir sjónarmið í umsögn vísindasiðanefndar um að ástæða sé til að setja skýrar verklagsreglur um eftirlitið. Nefndin leggur loks til í samræmi við ábendingar Persónuverndar að orðin „að jafnaði“ í 5. gr. frumvarpsins falli brott þar sem ekki verður séð að þau þjóni neinum tilgangi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Orðin „að jafnaði“ í 1. efnismálslið 5. gr. falli brott. Ásta Möller og Álfheiður Ingadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita sú sem hér stendur, formaður, framsögumaður, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ellert B. Schram, Guðlaugur Þór Þórðarson, Pétur H. Blöndal, Eygló Harðardóttir og Kristinn H. Gunnarsson.

Virðulegi forseti. Hér er komið til 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um lífsýnasöfn, með síðari breytingum, eftir umfjöllun í nefnd. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni í framsögu fyrir nefndarálitinu er megintilgangur frumvarpsins að gera greinarmun milli lífsýna sem eru annars vegar tekin í vísindaskyni og hins vegar sem hluti af þjónustu við sjúkling og hluti af rannsóknum við greiningu sjúkdóma. Frumvarpið byggir á lögum frá árinu 2000 og því er komin ákveðin reynsla á framkvæmd þessara þátta við meðhöndlun lífsýna. Í núgildandi lögum er ekki gerður greinarmunur á lífsýnum vegna vísindarannsókna og lífsýnum vegna þjónusturannsókna en með frumvarpinu er verið að gera greinarmun á þessu og skilgreina þessar tvær tegundir sýna, þ.e. annars vegar lífsýni sem eru tekin eingöngu í vísindalegum tilgangi til að undirbyggja ákveðnar rannsóknir og hins vegar þjónustusýni sem við þekkjum velflest og eru lífsýni sem tekin eru vegna heilbrigðisþjónustu við einstakling. Þar af leiðandi er gerður greinarmunur á lífsýnasafni vegna vísindasýna og lífsýnasafni vegna þjónustusýna og gerðar mismunandi kröfur til hvors tveggja. Vandinn sem hv. heilbrigðisnefnd stóð frammi fyrir var sá að í ýmsum tilvikum gerist það að lífsýni sem tekin eru vegna heilbrigðisþjónustu við einstakling eru síðan notuð sem vísindasýni í framhaldinu. Þetta kom m.a. fram í umsögnum, t.d. frá læknadeild Háskóla Íslands þar sem þessum vanda var lýst fyrir okkur og jafnframt í umsögn frá Krabbameinsfélagi Íslands. Að öðru leyti voru umsagnir um málið frá hinum ýmsu aðilum almennt jákvæðar. En það vinnulag var haft við vinnslu frumvarpsins að nefndin sem samdi frumvarpið var samsett af mjög mörgum af okkar bestu sérfræðingum á þessu sviði ásamt fulltrúum heilbrigðisráðuneytisins. Drög að frumvarpinu voru síðan send 17 aðilum til umsagnar sem gáfu gagnlegar ábendingar sem tekið var tillit til. Samt voru ákveðin atriði sem þurftu sérstakrar skoðunar við. Í umsögn læknadeildar Háskóla Íslands um frumvarpið kemur m.a. fram að þær breytingar á lögum um lífsýnasöfn sem koma fram í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar séu allar til bóta. Mikilsvert sé að greint er betur milli vísinda- og þjónustulífsýnasafna og að viðeigandi ákvæði eru sett um mismunandi lífsýni í þeim. Lögð er áhersla á nauðsyn þess að hægt sé að geyma þjónustusýni með persónuauðkennum svipað og önnur gögn sem tengjast sjúkraskrá og hætta á misnotkun sé hverfandi miðað við áreiðanlegri sýnamerkingar og varðveislu sýna. Þessar breytingar bæti því lögin og sníði af þeim vankanta sem hafa komið fram við uppsetningu og rekstur lífsýnasafna. Í umsögn frá Krabbameinsfélaginu kemur það sjónarmið fram sem fékk hljómgrunn innan nefndarinnar og mikinn skilning meðal annarra umsagnaraðila að Persónuvernd hafi krafist þess samkvæmt túlkun á lögum um lífsýnasöfn að lífsýni á lífsýnasafni Frumurannsóknastofu leitarsviðs Krabbameinsfélags Íslands skuli varðveita án persónuauðkenna. En eins og kemur fram í umsögn Krabbameinsfélagsins geymir þetta lífsýnasafn leghálssýni. Það var sjónarmið Krabbameinsfélagsins að það væri óheppilegt að geyma slík sýni ópersónugreinanleg, það væru ótvíræðir öryggishagsmunir þeirra kvenna sem tekin hafa verið leghálssýni hjá að sýnið sé varðveitt með kennitölu. Þeir telja, og það kemur einmitt fram í nefndaráliti hv. heilbrigðisnefndar, að dulkóðun slíkra persónueinkenna séu fallin til þess að auka flækjustig og hættu á mistökum sem geti verið afdrifarík þegar verið er að bera saman fyrri og seinni sýni úr sömu konu. Það segir sig sjálft að hafa þarf samanburð á milli sýna, ef kona hefur farið í rannsókn þar sem tekið var leghálssýni á fyrri stigum og aftur síðar þá þarf að vera hægt að bera saman viðkomandi sýni og ef þau eru án persónuauðkenna getur það leitt til ruglings. Krabbameinsfélagið lagði áherslu á að það væri til mikilla bóta að gerður skuli skýr greinarmunur á milli lífsýna sem tekin eru í þjónustuskyni og þeirra sem tekin eru til vísindarannsókna. Það varð niðurstaða nefndarinnar að taka bæri tillit til þessara sjónarmiða. Það kom fram í umsögn frá Jóni Jóhannesi Jónssyni, f.h. læknadeildar Háskóla Íslands, en Jón er, ef ég man rétt, forstöðumaður á rannsóknadeild við Landspítalann og starfar við læknadeild Háskóla Íslands sem fræðimaður og kennari, að í lögum um lífsýnasöfn eru gerðar kröfur um að landlæknir skuli geyma dulkóðaða úrsagnaskrá yfir sjúklinga sem hafa tilkynnt til landlæknis ákvörðun sína um að þeir vilji ekki að tiltekin lífsýni verði notuð til rannsókna. Í umsögninni kemur fram að mjög óhagkvæmt sé að framkvæma þetta með þessum hætti, að fólk tilkynni í eitt skipti fyrir öll til landlæknis að það vilji ekki að lífsýni þeirra séu notuð í vísindaskyni og það eigi þá við um allar vísindarannsóknir og öll sýni. Það sé mjög óheppilegt og ópraktískt að leita þurfi til slíkrar skrár í öllum tilvikum, sérstaklega þegar verið er að taka sýni til sendingar og rannsókna erlendis því að oft sé það svo með sýni sem send eru utan að óskað er eftir að þau verði síðan notuð til vísindarannsókna í tilteknu skyni og því sé óheppilegt að þurfa að leita til lífsýnaskrár landlæknis hverju sinni. Töluverð umræða varð um þetta innan nefndarinnar og niðurstaða hennar var í raun og veru sú að lög um lífsýnasöfn væru nægilega skýr en skoða þyrfti sérstaklega framkvæmdina gagnvart sjúklingi þannig að hægt væri að koma því við að sjúklingur væri spurður hverju sinni hvort slíkt væri heimilt því að um væri að ræða frekar afmörkuð tilvik. Frumvarpið er í raun og veru frekar tæknilegs eðlis og sérhæft, eins og ég sagði áðan, og tekur fyrst og fremst mið af reynslu síðustu ára. Lögin sem samþykkt voru á árinu 2000 voru nýmæli á þeim tíma en afskaplega nauðsynleg og hafa núna verið notuð sem grunnur varðandi lífsýni sem nú með þessu frumvarpi eru aðgreind, annars vegar sem vísindasýni og hins vegar þjónustusýni. Ég tel að ég hafi að mestu gert grein fyrir því sem kom til umræðu í nefndinni út frá okkar sjónarmiði og læt hér með ræðu minni lokið.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingar á lögum um lífsýnasöfn með síðari breytingum. Ég vil byrja á því að gera ákveðna athugasemd við það að verið sé að ræða þetta mál svona seint að kvöldi og alveg sérstaklega hvernig dagskráin er uppsett. Það eru 26 mál á dagskrá og af þeim eru ekki nema fjögur sem mér sýnist að varði heimilin í landinu og hag þeirra. Mér finnst skorta á réttar áherslur, að menn taki þau mál fyrir sem virkilega skipta máli. Það er náttúrlega vegna þess að mál eru annaðhvort stopp í nefndum eða hjá ríkisstjórn eða hafa hreinlega ekki komið fram. Ég geri því ákveðna athugasemd við þetta, að af 26 málum eru fjögur sem varða fjölskyldurnar í landinu og þeim er dreift svona hingað og þangað. Ég hef þá náttúrlega mestan áhuga á málinu um ábyrgðarmenn sem leysir mikinn vanda, en ábyrgðarmannakerfið hefur valdið miklu tjóni. Ég ætla að ræða frumvarpið sem hér er á dagskrá. Frumvarpið er í sjálfu sér nokkuð tæknilegt. Gerður er munur á því hvort lífsýna er aflað í vísindatilgangi eða vegna heilbrigðisþjónustu við einstakling. Ég spurðist fyrir um það í nefndinni hvort skýr skil væru þar á milli og menn, gestir og aðrir, fullvissuðu mig um að þetta væri skýrt afmarkað. Menn gátu hins vegar ekki svarað þeirri spurningu hvað gerist ef lífsýni, sem tekið er vegna heilbrigðisþjónustu við einstakling, er svo notað í tölfræðilegri úrvinnslu um einhver allt önnur mál löngu seinna. Þá breytist það úr því að vera þjónustusýni yfir í það að vera vísindasýni og segja má að sú aðgreining sem menn vilja stefna að í frumvarpinu náist ekki. Ég nefni blóðgjafir sem dæmi, þar er væntanlega um þjónustusýni að ræða. Ég reikna með því að blóðgjafi gefi almennt blóð til þess að aðstoða fólk sem lendir í slysum og þarf blóð. Síðan eru gerðar á því athuganir, kannanir, t.d. hvað varðar blóðflokka og annað slíkt, og jafnvel mætti nota það til efnarannsókna en þá er það spurning hvers eðlis lífsýnið er. Í frumvarpinu stendur að þá eigi að halda því aðgreindu en mér sýnist að þjónustulífsýni geti mjög auðveldlega breyst í vísindalífsýni og öfugt. Maður getur ímyndað sér að verið sé að rannsaka lífsýni í vísindatilgangi og þá komist menn að því að eitthvað alvarlegt er að viðkomandi einstaklingi, þ.e. að rannsóknin leiði það í ljós að eitthvað mikið er að honum. Menn geta þá lent í vandræðum því að þau sýni skal geyma ópersónugreinanleg. Mikill siðferðislegur vandi gæti komið upp ef í ljós kemur að einstaklingurinn er haldinn einhverjum ólæknandi sjúkdómi eða læknanlegum sjúkdómi sem getur orðið hættulegur ef hann uppgötvast ekki. Vísindamaður gæti líka komist að því að einstaklinginn mætti lækna en getur ekki brotið kóðann sem oft og tíðum er þó hægt, öll mannanna verk má jú afkóða. Þessi kóði er væntanlega geymdur hjá Persónuvernd eða annars staðar. Ef vísindamaður kemst að því að einhver maður er haldinn læknanlegum sjúkdómi sem uppgötvast í gegnum lífsýnið þá þarf hann að fara til baka. Þetta var svo sem rætt mikið í sambandi við gagnagrunninn fræga hjá Íslenskri erfðagreiningu sem illu heilli varð aldrei að því verðmæti sem menn ætluðu. En mér sýnist menn oft ganga ansi langt í því að gæta einhverrar ímyndaðrar persónuverndar og ég veit í rauninni ekki til hvers. Það er eins og sjúkdómar séu eitthvað sem menn þurfi að skammast sín fyrir. En þannig er það yfirleitt ekki og ég held að flestir sjúkdómar hafi misst þann karakter að vera eitthvað sem menn tala ekki um, jafnvel krabbamein. Það eina sem kannski situr eftir eru geðsjúkdómar. Í umræðum í nefndinni var farið í gegnum umsagnir sem flestar voru jákvæðar. Reyndar var það bara ein umsögn sem benti á það atriði sem ég er að benda á, þ.e. að þessi mörk séu alls ekki skýr á milli vísindatilgangs og þjónustutilgangs. Það kom reyndar fram að prufur hjá Krabbameinsfélaginu sem hafa verið teknar sem sýni og eru ætlaðar til þess að þjónusta viðkomandi sjúkling eru jafnframt notaðar í vísindalegum tilgangi og þess vegna er ákveðin undantekning sett inn í frumvarpið. Það finnst mér einmitt sanna það sem ég er að tala um að það getur verið mjög erfitt að aðgreina vísindasýni og þjónustusýni. Frumvarpið kemur mjög nálægt því sem öll heilbrigðisþjónustan er í rauninni þjökuð af sem er þessi persónuvernd. Nú horfum við upp á það að með rafrænni sjúkraskrá er í rauninni búið að sameina allt heila kerfið undir einum hatti, á einum stað. Við erum allt í einu komin með, herra forseti, gagnagrunn eins og að var stefnt í kringum Íslenska erfðagreiningu. En það gerist með því að sameina allt undir opinbera aðila. Nú segja sumir að mikill munur sé á því hvort einkafyrirtæki eigi slíkan grunn eða opinberir aðilar. En sagan segir manni að opinberir aðilar séu síst hættuminni en einkaaðilar og jafnvel hættulegri, það eru þá ekki opinberir aðilar til að tékka þá af og hindra þá í því sem þeir eru að gera með þennan grunn ef eitthvað illt er á bak við það. Það var líka nokkuð mikið rætt að menn geti sett stopp á notkun á lífsýnum sínum, að vissir aðilar megi ekki komast í þau o.s.frv. Þetta getur maður á vissan hátt skilið. Ef sjúklingurinn á t.d. einhvern nákominn sem er í vísindum eða sem veitir heilbrigðisþjónustu vill hann kannski ekki að sá nákomni ættingi fái að vita um sögu hans eða lífsýni og geti rakið úr því í síauknum mæli alls konar sjúkdóma og annað sem viðkomandi er haldinn. Þetta geta verið fyrrverandi makar og aðrir slíkir sem menn vilja kannski ekki að komist í þessi lífsýni. Nýleg dæmi um hnýsni af þessu tagi ættu að vara menn við og minna þá á að vera varkárir á þessu sviði. Ég er í sjálfu sér hlynntur frumvarpinu. Ég held að það skýri vel þann mun sem er á þjónustulífsýnum og vísindalífsýnum og það er til bóta. Menn skulu hins vegar ekki láta sig dreyma um að hér sé einhver endanleg lausn á þessum vanda vegna þess að lífsýni getur breyst úr því að vera þjónustulífsýni yfir í að vera vísindalífsýni og öfugt, eins og ég hef getið um. Ég legg til að menn skoði lögin um persónuvernd að ýmsu leyti. Í fyrsta lagi að það verði auðveldara að gera ýmsar kannanir sem í dag eru nánast útilokaðar vegna þess að Persónuvernd heldur stíft á málum. Að mínu mati heldur hún allt of stíft á málum og er allt of smásmuguleg eða bannar of margt sem manni finnst ekki ástæða til að banna. Mér finnst hins vegar að það þurfi að vera - út af þessu siðferðislega vandamáli sem ég gat um áðan - leið til baka. Þegar búið er að gera sýnið persónulega ógreinanlegt, þ.e. þegar búið er að dulkóða það, þarf að vera leið til baka og það er alveg hægt. Þessi dulkóðun er náttúrlega alltaf til staðar. Ef kennitalan er dulkóðuð á einhvern hátt þá getum við yfirleitt afkóðað hana. Persónuvernd þyrfti að koma sér upp kerfi sem gerði það að verkum að hægt væri að fara til baka. Í vísindarannsóknum sem gerðar yrðu löngu seinna gæti það t.d. komið upp að ákveðið lyf sé hreinlega hættulegt og þá þarf að finna það út hvaða einstaklingar tóku það lyf. Eins gæti það komið í ljós, eftir að við hefðum aflað okkur einhverrar þekkingar sem við höfum ekki í dag, að ákveðin erfðasamsetning geti verið hættuleg og þá getur sömuleiðis þurft að fara til baka og finna þá einstaklinga sem eru í hættu. Mér finnst það siðferðisleg skylda Persónuverndar að hafa þessa lykla sína þannig að þeir séu rekjanlegir til baka svo að vísindamaðurinn sitji ekki uppi með þá vitneskju að einhvers staðar sé einstaklingur sem er í hættu en hann geti í rauninni ekkert gert. Það finnst mér mest um vert. Þegar maður horfir á þetta þannig þá eru öll þessi sýni persónugreinanleg eða ættu að vera það. Sum með miklum vandkvæðum eða mikilli bremsu eins og vísindasýnin og svo þjónustusýnin sem eru undir kennitölu viðkomandi. Þegar viðkomandi sjúklingur fellur frá þá er það spurning hvað gerist með lífsýnin. Ég hef ekki fengið svar við þeirri spurningu enda gekk ég ekki fast eftir svari. Það er hugmynd sem ég hef fengið síðar hvað varðar lífsýnin, hvað gerist með þau. Formaður nefndarinnar getur kannski svarað því hvað gerist með þjónustusýni sem tilheyra sjúklingi sem er látinn, hvort það á þá að eyða þeim sjálfvirkt eða hvernig er staðið að því, hvort menn fylgist með því hvort sjúklingur sé látinn og séu þá vakandi yfir því að eyða sýnunum. Ég veit að til eru reglur um það að vissum sýnum eigi að eyða eftir ákveðinn tíma, ég þekki það reyndar ekki í sambandi við blóðgjafir og annað slíkt, en það væri ágætt að fá upplýsingar um það. Þó að það komi þessu máli kannski ekki endilega við þá hef ég margoft gagnrýnt að haldin sé skrá yfir fóstureyðingar. Ég hef aldrei skilið af hverju sú skrá er geymd og meira að segja undir kennitölu. Hún getur ekki haft læknisfræðilegt gildi í sjálfu sér en í henni felast afskaplega viðkvæmar persónuupplýsingar sem mér finnst að ríkisvaldið eigi ekki að geyma. Þetta er að mínu mati atriði sem kemur viðkomandi einstaklingi einum við og hefur ekkert að gera með læknisfræði eða slíkt enda vitum við að fóstureyðing er ekki læknisverk.

Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni láðist mér að fara yfir eitt atriði sem ég tel nauðsynlegt að komi fram, það varðar álit vísindasiðanefndar á frumvarpinu. Í nefndaráliti hv. heilbrigðisnefndar er sérstaklega vakin athygli á því að við umfjöllun málsins lýsti vísindasiðanefnd þeirri skoðun sinni að sérstök ástæða væri til að þjónustusýni væru varðveitt án persónuauðkenna en ein helsta breyting frumvarpsins er sú að heimila varðveislu þjónustulífsýna með persónuauðkennum. Eins og kemur fram í nefndarálitinu togast þarna á tvenns konar sjónarmið. Annars vegar krafan um leynd persónuupplýsinga og hins vegar um áreiðanleika upplýsinga. Í umsögn vísindasiðanefndar er sérstaklega vakin athygli á 1. mgr. 8. gr. þeirra laga sem við nú störfum eftir um lífsýnasöfn og varðar varðveislu lífsýna. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Lífsýni skulu tryggilega geymd og merkt, en varðveitt án persónuauðkenna. Tengsl lífsýna við persónuauðkenni skulu vera í samræmi við staðla sem Persónuvernd ákveður.“ Vísindasiðanefnd heldur áfram í röksemdafærslu sinni og telur að það séu augljós rök sem liggi til grundvallar þeirri meginreglu að lífsýni í lífsýnasöfnum skuli varðveitt án persónuauðkenna. Hún leggur sem sagt áherslu á að lífsýni jafnvel þau sem eru þjónustusýni verði varðveitt án persónuauðkenna þar sem þau feli í sér viðkvæmar upplýsingar um heilsu viðkomandi sem er mikilvægt að vernda vegna hagsmuna lífsýnagjafans og fjölskyldu hans. Hún segir áfram í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Sérstök ástæða er til að varðveita þjónustusýni án persónuauðkenna, enda eru og verða þau varðveitt í lífsýnasafni þjónustusýna á ætluðu samþykki, sbr. 3. mgr. 7. gr. laga 110/2000. Til grundvallar varðveislu vísindasýna liggur hins vegar upplýst samþykki. Vísindasiðanefnd telur mikilvægt að halda þeirri meginreglu óbreyttri að lífsýni í lífsýnasöfnum séu varðveitt án persónuauðkenna. Ef geyma á þjónustusýni lengur en fimm ár og flytja þau í lífsýnasafn þjónustusýna þarf að mati vísindasiðanefndar að afmá persónuauðkenni sýnanna séu þau fyrir hendi. Ef nauðsyn krefur í vissum tilvikum og við sérstakar aðstæður að vista þurfi sýni með persónuauðkennum þá er rétt að mati nefndarinnar að setja þau skilyrði í lög, að leyfi vísindasiðanefndar þurfi til að koma.“ Þarna koma fram þau sjónarmið sem bent er á í nefndarálitinu, að þessi tvö sjónarmið rekast á. Annars vegar krafan um leynd persónuupplýsinga og hins vegar um áreiðanleika upplýsinga. En eins og kemur fram í frumvarpinu er það meginreglan að þjónustulífsýni verði hér eftir varðveitt með persónuauðkenni. Hitt atriðið sem rétt er að benda á varðar eftirlit með starfsemi lífsýnasafna vísindasýna en gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að það verði hjá vísindasiðanefnd, en eftirlitið með starfsemi lífsýnasafna þjónustusýna verði hjá embætti landlæknis, þ.e. að eftirlit með vísindasýnum verði hjá vísindasiðanefnd en þjónustusýnum hjá landlækni. Það kemur fram það sjónarmið að vísindasiðanefnd telji heppilegra að eftirlit með lífsýnasöfnum sé á einni hendi og að það fyrirkomulag sé kostnaðarminna og öruggara og nefndin leggur til að eftirlitið verði hjá landlækni. Þarna er verið að færa ákveðin verkefni yfir til vísindasiðanefndar sem hún hefur ekki haft á hendi áður og leggur hún áherslu á að setja þurfi nánari reglur um framkvæmdina. Í nefndaráliti hv. heilbrigðisnefndar er tekið undir þessi sjónarmið að það þurfi að setja skýrari verklagsreglur um eftirlitið. Það má að sumu leyti taka undir þessi sjónarmið að það er örugglega heppilegra og öruggara að þetta hvort tveggja sé á einni hendi en þau sjónarmið urðu samt sem áður ofan á að fara þá leið sem frumvarpið leggur til, þ.e. að setja þetta í hendur tveggja aðila. Þetta voru þau atriði sem ég vildi bæta við fyrri ræðu mína. Almennt má segja um þetta frumvarp að vissulega er það tæknilegs eðlis en að öðru leyti snertir það mjög mikilvæga þætti sem varða persónuvernd einstaklinga. Við stöndum frammi fyrir því að það er hægt með ýmsum hætti að afla sér upplýsinga um einstaklinga með aðgangi að t.d. niðurstöðum úr rannsóknum sem gerðar eru til að rannsaka heilbrigði fólks eða veikindi og aldrei er of varlega farið í að standa vörð um slíkar upplýsingar. Hins vegar er það svo að upplýsingakerfi á heilbrigðisstofnunum eru með þeim hætti í dag, sem betur fer, að hægt er í ríkari mæli en áður að halda utan um aðgengi að slíkum upplýsingum. Við höfum m.a. rætt það af öðru tilefni, þ.e. varðandi rafræna sjúkraskrá sem er frumvarp sem liggur fyrir Alþingi og hefur verið afgreitt úr hv. heilbrigðisnefnd. Þar kemur m.a. fram að sett verði þau skilyrði að aðgangur að sjúkraskrá sé skráður með þeim hætti að alltaf megi rekja það hverjir hafi skoðað upplýsingar sem eru í sjúkraskrá tiltekins sjúklings. Með þessu móti er hægt að veita ákveðið aðhald á sjúkrastofnunum varðandi persónuvernd, miklu betra aðhald en áður hefur tíðkast þar sem það var yfirleitt þannig að sjúkraskrár lágu inni á deildum sjúkrahúsanna og aðgangur að þeim var í sjálfu sér ekki takmarkaður nema af reglum. Eftirlitið hefur verið með þeim hætti að vakthafandi einstaklingur hefur haft það verkefni með höndum að passa það að enginn óviðkomandi fari í þau gögn. Með nýrri tækni og aukinni þróun á þessu sviði hefur verið hægt að taka þau skref að vernda upplýsingar um einstaklinga innan heilbrigðiskerfisins í ríkari mæli en hingað til hefur verið hægt. Eitt atriði vildi ég draga fram en það segir í umsögn um frumvarpið um breytingu á lögum um lífsýnasöfn að ekki sé gert ráð fyrir að frumvarpið leiði til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum. Það kom m.a. fram hjá umsagnaraðilum að erfitt væri að sjá að það leiði ekki til ákveðins kostnaðarauka. En við þær aðstæður sem við búum í dag verður auðvitað að gera ráð fyrir því að sjúkrastofnanir leiti leiða til að draga úr kostnaði m.a. vegna lífsýnasafna og setji framkvæmdina í þann farveg sem er praktískastur á hverjum tíma og nái þeim tilgangi sem lögin gera ráð fyrir en greiði jafnframt aðgang að upplýsingum sem heilbrigðisstarfsmenn þurfa nauðsynlega aðgang að á hverjum tíma til að veita sjúklingum sem eru í þeirra umsjá viðeigandi heilbrigðisþjónustu.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 110/2000, um lífsýnasöfn, með síðari breytingum. Það er skemmst frá því að segja að þetta er mál sem ætti að geta verið góð sátt um. Þetta er mál sem varðar mikilvæga þætti í heilbrigðisþjónustunni. Ég held að óhætt sé að segja að þetta sé tæknilegt mál en samt sem áður er það þess eðlis að upp koma margar áleitnar spurningar og oft tengist þetta siðferðislegum spurningum. Ég tel hins vegar að þetta sé gott dæmi um mál sem hefur fengið afskaplega góðan undirbúning og góða umfjöllun. Ég talaði sem heilbrigðisráðherra fyrir þessu máli á síðasta ári, á haustþinginu, en málið hafði þá lengi verið í undirbúningi undir forustu Guðríðar Þorsteinsdóttur frá heilbrigðisráðuneytinu, ef ég man það rétt. Þetta er ekki mál sem kostar beina fjármuni því það er ekki gert ráð fyrir að frumvarpið leiði til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum. Það gengur í rauninni út á það að lagt er til að varsla, nýting og meðferð lífsýnasafna byggist á skýrri aðgreiningu lífsýna. Það fer eftir því hvort þeirra er aflað í vísindalegum tilgangi eða vegna þjónustu við sjúklinga. Skilin þarna á milli hafa ekki verið skýr í gildandi lögum sem valdið hefur erfiðleikum við framkvæmd. Helstu breytinganna er getið í almennum athugasemdum frumvarpsins, m.a. að heimilt verði að varðveita þjónustulífsýni með persónuauðkennum. Þarna er í rauninni komið að kjarna máls sem er að þegar er komið að því að vinna með sýni, sem er mjög nauðsynlegt ef menn ætla að ná framgangi í heilbrigðisþjónustu, þá verða að vera skýrar og einfaldar verklagsreglur fyrir heilbrigðisstarfsfólk og þá sem nýta þau í vísindalegum tilgangi. Það verða að vera alveg skýrar verklagsreglur því hvort tveggja er nauðsynlegt. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um að það er afskaplega nauðsynlegt að það séu skýrar og einfaldar reglur þegar kemur að því að taka lífsýni. Það er eitthvað sem við verðum öll vör við þegar við förum til læknis eða förum í skoðun hjá heilbrigðisstofnunum að oftar en ekki er tekið lífsýni. Við Íslendingar og aðrir erum komin á það stig í þróuninni að það er hægt að misnota slík lífsýni og það er hægt að gera ýmislegt við lífsýni sem við kærum okkur kannski ekkert um. Það er að minnsta kosti afskaplega mikilvægt að persónulegar upplýsingar um okkur, og þær verða ekki mikið persónulegri en lífsýnin, liggi ekki á glámbekk eða séu notaðar í einhverjum annarlegum tilgangi. Þess vegna er mjög mikilvægt eins og ég nefndi að verklagsreglurnar séu skýrar og það sé alveg ljóst að ef nota á upplýsingarnar í vísindalegum tilgangi hvernig megi nota þær og eftir hvaða reglum beri að fara. Einnig að vel sé aðgreint hvenær er um þjónustu við sjúklinga að ræða og hvenær er um vísindastarf að ræða. Þar erum við með sérnefnd eða stofnun, má í rauninni segja, þar sem nefndir eins og vísindasiðanefnd - sem er miklu meira en að einungis sé um það að ræða að nokkrir einstaklingar séu í nefnd með ritara, þetta er orðnar stofnanir - þær fjalla sérstaklega um þennan þátt mála, þ.e. ef viðkomandi einstaklingur eða stofnun hefur áhuga á því að gera vísindarannsóknir þá þarf alla jafnan að sækja, í það minnsta á heilbrigðissviðinu, til vísindasiðanefndar sem tekur þá bæði afstöðu til erindisins og setur sömuleiðis reglur um það hvernig að rannsókninni skuli standa. Það telja menn mjög mikilvægt af augljósum ástæðum og þarf ekki að tilgreina helstu rök fyrir því. Það er eðli málsins samkvæmt til að ekki verði um neina misnotkun að ræða því við erum komin svo langt í þróuninni að ýmsar upplýsingar eru þess eðlis að það er hægt að nota þær í fjárhagslegum tilgangi og jafnvel hægt að nota þær þannig að það geti komið viðkomandi einstaklingi sem veitir lífsýnið illa. Til þess er farið í þessa vinnu, þess vegna var vísindasiðanefnd sett á laggirnar með öllu því sem henni tilheyrir. Við erum sömuleiðis vonandi að samþykkja frumvarp sem lög sem munu einfalda þessa vinnu fyrir alla aðila þannig að þeir viti að hvaða verklagsreglum þeir ganga og að aðgreiningin verði skýr. Það er skemmst frá því að segja að almennt voru umsagnir um þetta frumvarp jákvæðar. Það má kannski segja að þó að þetta sé tæknilegt mál og margar athugasemdir hafi komið fram þá held ég að mest áberandi hafi verið að menn höfðu ákveðnar áhyggjur af því að þetta væri samt sem áður ekki nógu skilvirkt. Það var álitið að þarna mætti jafnvel ganga enn lengra þegar kemur að þeim þáttum en þó held ég að það sé óhætt að segja að það voru ekki miklar deilur á milli umsagnaraðila. Það er svolítið sérstakt að vera í þeirri stöðu að flytja málið fyrst sem ráðherra og fylgja því síðan eftir í heilbrigðisnefnd. Það er reyndar ágætishlutverk og ágætt að fá að vinna með þetta alla leið en ég held að óhætt sé að segja að við höfum fyrst og fremst fengið mjög jákvæð viðbrögð við frumvarpinu og flestar umsagnirnar sem nefndin fékk voru mjög jákvæðar sem er afar ánægjulegt. Síðan er sá vinkill sem var þó nokkuð áberandi líka í umsögnum og í umræðu nefndarinnar, þ.e. hvernig best sé að standa að því að fólk geti hafnað því að lífsýni þess séu notuð til rannsókna. Um það segir eftirfarandi í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Nefndin ræddi ábendingu sem fram kom um að í sumum tilvikum væri eðlilegra við framkvæmd þjónusturannsóknar að lífsýnagjafi væri spurður beint hvort hann óskaði eftir að takmarka viðbótarnotkun lífsýnis í stað þess að hann þyrfti að tilkynna þessa ósk sína til landlæknis. Þetta gæti til að mynda átt við þegar sýni væru send til rannsókna erlendis en þá getur verið tafsamt að kanna hvort takmarkanir lífsýnagjafa komi fram í skrá landlæknisembættisins. Nefndin telur með hliðsjón af 9. gr. laganna um notkun lífsýna að umrædd athugasemd gefi ekki tilefni til breytinga en leggur til að fyrirkomulag við sendingu sýna til útlanda verði nánar útlistað í reglugerð. Með hliðsjón af framansögðu áréttar nefndin einnig mikilvægi þess að lífsýnagjafar séu upplýstir um ætlað samþykki sitt og jafnframt að við gerð eyðublaða sem landlæknir annast skv. 4. mgr. 7. gr. laganna verði þeim gert kleift að binda bann við viðbótarnotkun við tilgreindar rannsóknir í stað þess að það taki undantekningarlaust til allra lífsýna.“ Og áfram segir, með leyfi forseta: „Nefndin vekur athygli á að við umfjöllun málsins lýsti vísindasiðanefnd þeirri skoðun sinni að sérstök ástæða væri til að þjónustusýni væru varðveitt án persónuauðkenna en eins og áður segir er ein helsta breyting frumvarpsins sú að heimila varðveislu þjónustulífsýna með persónuauðkennum. Togast hér á tvenns konar sjónarmið, annars vegar krafan um leynd persónuupplýsinga og hins vegar um áreiðanleika upplýsinga.“ Þetta er það sem við þurfum að fjalla um og skoða vel þegar kemur að máli eins og þessu. Það er afskaplega mikilvægt að hér sé umhverfi sem gerir okkur kleift að stunda rannsóknir, virðulegi forseti, en rannsóknir eru oft og tíðum vanmetnar af ýmsum ástæðum. Ef við ætlum að ná framþróun hvort sem það er á heilbrigðissviði eða annars staðar þá verðum við að geta rannsakað og nú getur einhver sagt: Er það ekki alveg sjálfsagt? En það er ekki sjálfsagt því það er hægt að búa til bæði reglugerðarumhverfi og annað umhverfi sem er þess eðlis að það getur verið mjög snúið. Við Íslendingar eigum mikla möguleika þegar kemur að rannsóknum og það eru nokkrar ástæður fyrir því. Í fyrsta lagi eigum við vel menntað fólk sem er mjög vel að sér í þessum efnum og hefur náð árangri á heimsmælikvarða og það á sérstaklega við á heilbrigðissviðinu, um rannsakendur á heilbrigðissviðinu. Menn vita kannski almennt ekki að ein helsta vísindastofnun landsins er Landspítalinn – háskólasjúkrahús. Ef við skoðum hlutfall tímaritsgreina, vísindagreina sem birtast í vísindatímaritum sem er einn mælikvarðinn, þá held ég að ég fari rétt með það, virðulegi forseti, að 40% af öllum vísindagreinum sem birtast í erlendum fræðiritum koma með einum eða öðrum hætti frá Landspítalanum, 40% og það er ekki lítið. Við erum líka í einstakri aðstöðu til að stunda rannsóknir, ekki bara út af því að við eigum þetta góða fólk, við eigum sömuleiðis heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða og svo hjálpar smæðin og fámennið okkur líka alveg gríðarlega hvað þetta varðar. Við eigum möguleika á að ná til miklu fleiri aðila með miklu einfaldari hætti en í öðrum samfélögum ef við sköpum umhverfi sem skerðir það ekki. Með öðrum orðum: Ísland er að mörgu leyti kjörland fyrir vísindarannsóknir og í því felast gríðarleg tækifæri. Það er líka afskaplega mikilvægt fyrir okkur að vita hvort við erum að ná árangri með þeim rannsóknum og mælingum sem eru stundaðar. Það er auðvitað slæmt að vera í þeirri stöðu að setja fjármuni í einhverja hluti, virðulegi forseti, eða fara út í einhverjar aðgerðir og geta ekki verið viss um að þær skili þeim árangri sem ætlað er. Þetta hangir allt saman og þess vegna er mjög mikilvægt að klára þetta mál og gera það að lögum. Ef við ætlum að vera í fremstu röð, og við eigum alla möguleika til þess, ef við ætlum að nýta þau tækifæri sem Ísland hefur upp á að bjóða hvað varðar rannsóknir og þróun þá verður allt umhverfið að vera í lagi. Við verðum að hafa gott fyrirkomulag hvað þessa hluti varðar. Við verðum að vera með öflugar menntastofnanir og veita þeim aðilum sem þar starfa og nema tækifæri til rannsókna og við þurfum að hafa umgjörð laga og reglugerðir þannig úr garði gerðar að það sé eins einfalt og mögulegt er fyrir þá sem stunda rannsóknir. Samt sem áður höfum við ekki áhuga á því að skerða persónufrelsi manna eða í þessu tilfelli að hægt sé að misnota lífsýnaupplýsingar fólks en það eru mjög persónulegar upplýsingar. Þetta er það verkefni sem við vorum með þegar nefndin fjallaði um frumvarpið. Þetta er það verkefni sem nefndin sem skrifaði frumvarpið var með. Ég tel að sú umfjöllun sem málið hefur fengið sé þess eðlis að hæpið sé að einhver sjónarmið hafi ekki komið fram í meðförum nefndarinnar, hvorki í meðförum nefndarinnar sem undirbjó frumvarpið og skrifaði það né í meðförum hv. heilbrigðisnefndar. Ég held að við höfum unnið þetta vel og það sést kannski á niðurstöðu nefndarinnar að það er aðeins lögð til ein breyting á öllu málinu. Það segir okkur að hér hafi menn náð góðri sátt án þess að kasta til höndunum við vinnuna. Ég veit að það var afar hæft fólk sem samdi þetta frumvarp - þó svo að hæft fólk geti alveg skrifað frumvarp sem nefndir breyta mikið og þá er ég að vísa í nefndir þingsins - og ég vonast til þess að í þessu tilfelli sé það alveg rétt ákvörðun hjá hv. heilbrigðisnefnd að gera þessa einu breytingu, þ.e. að taka orðin „að jafnaði“ í 1. efnismálslið 5. gr. brott en það eru ekki fleiri breytingartillögur með nefndarálitinu.  Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er sérstakur áhugamaður um lífsýnasöfn og ég veit að hann mun örugglega halda góða ræðu á eftir þar sem hann fer yfir afstöðu sína til málsins enda hefur hann oftar en ekki farið yfir þessi mál í þingsölum. Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mjög mikilvægt mál. Það snýst um að við séum með skýra aðgreiningu á lífsýnum, hvort þeirra er aflað í vísindalegum tilgangi eða vegna þjónustu við sjúklinga. Oft og tíðum fer þetta saman, þ.e. að lífsýni eru tekin í þeim tilgangi að veita sjúklingum þjónustu en eru síðan notað áfram í vísindalegum tilgangi. Það skiptir miklu máli að það sé skýrt aðgreint annars vegar hvenær það snýr að þjónustu við sjúklinga og hins vegar hvenær það er í vísindalegum tilgangi. Í langflestum tilfellum er þetta tiltölulega einfalt. Það getur verið flóknara í sumum tilfellum og það er farið sérstaklega yfir það í nefndaráliti. Ég ætla ekki að fara yfir nefndarálitið ég veit að það var farið vel yfir það í heilbrigðisnefndinni. Ég held að menn hafi fundið jafngóða fleti á því og mögulegt er en það er einmitt markmiðið með frumvarpinu að hafa þennan skýra mun. Og hví skyldu menn vilja hafa þennan skýra mun? Jú, vegna þess að það er verið að hugsa um persónulegan rétt fólks, að það sé ekki gengið á hann, að það sé ekki hægt að misnota lífsýni fólks. Síðan er það hitt, virðulegi forseti, að sjá til þess að hér sé auðvelt að rannsaka og að hér sé umhverfi sem gerir því góða fólki sem starfar við heilbrigðisþjónustu og rannsóknir og þróun hér á landi kleift að stunda vinnu sína og rannsóknir. Eins og ég nefndi áðan tel ég að við höfum ekki lagt nógu mikla áherslu á að við getum gert jafnvel enn betur í dag en við höfum gert og þarna eru gríðarleg sóknarfæri. Íslendingar eru í samstarfi við ýmsa aðila, bæði heilbrigðisstofnanir eða menntastofnanir á þessu sviði og við eigum að stefna að því að styrkja slíkt samstarf. Í því felast gríðarleg tækifæri sem okkur ber skylda til að nýta og ég er sannfærður um að það er góð sátt um það meðal okkar þingmanna og þjóðarinnar allrar að gera það. Við þurfum að ganga þannig fram að við séum með umhverfi sem allra best sátt er um og ég tel að þetta mál sem ég mælti fyrir sem ráðherra á sínum tíma sé þess eðlis. Ég þakka hv. heilbrigðisnefnd fyrir gott starf hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, með síðari breytingum. Iðnaðarnefnd hefur fjallað ítarlega um málið og fengið til sín gesti og sömuleiðis tekið á móti og farið yfir þó nokkrar umsagnir um málið. Frumvarpinu er ætlað að draga úr húshitunarkostnaði íbúa á köldum svæðum og draga úr kostnaði ríkissjóðs til lengri tíma litið við að niðurgreiða húshitunarkostnað og hvetja til atvinnuskapandi verkefna. Þá eru lagðar til breytingar sem gera ráð fyrir að afnema takmörkun á hámarki niðurgreiðslna vegna raforkunotkunar á varmadælur til húshitunar, gera mögulegt að styrkja breytta orkuöflun til húshitunar og styrkja endurbætur á íbúðarhúsnæði á köldum svæðum. Til að mæta kostnaði vegna þessa er lagt til að 3% af því fé sem ákveðið er í fjárlögum til niðurgreiðslna á kostnaði við húshitun og til styrkja til nýrra hitaveitna verði veitt til orkusparnaðaraðgerða í stað 1% eins og er í gildandi lögum. Verið er að hækka þennan þátt úr 1% í 3%. Gert er ráð fyrir að verði hlutfall þetta hækkað muni framlögum til verkefna innan fjárlagaliðar 11-373, Niðurgreiðslur á húshitun, verða forgangsraðað á þann veg að minna fé fari í stofnstyrki til nýrra hitaveitna og jarðhitaleitar auk þess sem verkefni um hagkvæmniúttekt á varmadælum og smávirkjunum er lokið. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir við 4. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að niðurgreiðslur falli niður vegna orkusparnaðar. Vísað er til þess að við undirbúning frumvarpsins hafi ekki verið gert ráð fyrir að niðurgreiðslur skyldu falla alveg niður heldur hafi verið gert ráð fyrir að lækka niðurgreiðslur í samræmi við þann árangur sem aðilar ná með öðrum orkugjöfum. Nefndin tekur undir þessa athugasemd og leggur því til breytingar á orðalagi 4. gr. frumvarpsins. Gerð er sérstök grein fyrir breytingartillögunum þremur á sérstöku þingskjali. Einnig komu fram athugasemdir um að hugtakið „umhverfisvæn orkuöflun“ í 1. gr. frumvarpsins sé óljóst og ekki nægilega vel skilgreint og geti svo almennt orðalag kallað á umsóknir um styrki sem ekki er gert ráð fyrir að lögin nái yfir. Fellst nefndin á þetta viðhorf og leggur til að við 3. gr. laganna bætist ný málsgrein þar sem „vistvæn orkuöflun“ verði skilgreind. Samkvæmt breytingartillögunum er hún skilgreind á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: „Með vistvænni orkuöflun er í lögum þessum átt við hagkvæma nýtingu endurnýjanlegra orkulinda til húshitunar.“ Virðulegi forseti. Í umsögn Orkustofnunar kom fram ábending um að rétt sé að setja í núgildandi lög ákvæði um að niðurgreiðslur geti verið mismunandi eftir svæðum og jafnframt verði tryggt í lögunum að olíukynding geti ekki orðið ódýrari en rafhitun. Fellst nefndin á þau sjónarmið og leggur til breytingu á 6. gr. laganna til að tryggja að niðurgreiðslur geti verið mismunandi eftir svæðum svo að fyrir olíukyndingu húsnæðis verði ekki borgað minna en fyrir rafhitun húsnæðis. Virðulegi forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita Katrín Júlíusdóttir, sú er hér stendur, Álfheiður Ingadóttir, Eygló Harðardóttir, Grétar Mar Jónsson og Helgi Hjörvar. Kristján Þór Júlíusson, Herdís Þórðardóttir og Björk Guðjónsdóttir skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Einar Már Sigurðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Í Sovétríkjunum til forna var töluvert mikið um ríkisbúskap, fimm ára áætlanir og annað slíkt, þar sem menn niðurgreiddu og framkvæmdu gjörsamlega án tillits til kostnaðar. Ég sakna þess í máli hv. frummælanda að heyra hvaða skekkju menn eru í rauninni að gera á markaðskerfinu með því að niðurgreiða húshitunarkostnað. Hverjar eru afleiðingarnar? Afleiðingarnar eru þær að með því að niðurgreiða húshitunarkostnað úti á landi þurfa menn að styrkja framkvæmdir sem eru í eðli sínu eðlilegar, náttúrulegar og skynsamlegar, eins og hitaveituframkvæmdir, jarðvarmadælur og annað slíkt. Menn byrja á því að skekkja kerfið og koma svo með aðrar ráðstafanir til þess að laga það. Ekki er orð um þetta hjá hv. þingmanni né í greinargerð með frumvarpinu. Ég hefði viljað sjá að menn skoðuðu aðrar leiðir, eins og t.d. þær að borga búsetustyrki á viðkomandi stað. Þá ráða menn hvort þeir vilja setja dýran pening í rafmagnshitun eða ódýrari pening í hitaveitu, sem þá borgar sig því hún keppir þá á réttum grundvelli við markaðsverð á rafmagni. Niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði eru ekkert annað en skekking á markaðsbúskapnum og þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort það hafi yfirleitt ekki verið rætt í nefndinni að skoða aðrar leiðir, eins og búsetustyrki á svona svæðum í stað þess að vera annars vegar að niðurgreiða og skekkja markaðinn og hins vegar að styrkja eðlilegar framkvæmdir í samkeppni við niðurgreiðsluna.

Virðulegi forseti. Hv. iðnaðarnefnd fjallaði um þetta mál og málefni um niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði hafa verið til umfjöllunar lengi. Menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að fara þessa leið til að gæta jafnræðis í búsetu á Íslandi. Við erum gríðarlega rík, íslenska þjóðin, af hita, jarðhita og jarðvarma og erum svo lánsöm að geta að langmestu leyti hitað húsin okkar með jarðvarma. Ef það er ekki hægt beint höfum við gripið til þeirra ráða að nýta raforku sem líka kemur úr endurnýjanlegum orkugjöfum til að hita upp húsin. Því má segja að við náum mestmegnis að hita húsin okkar á gríðarlega umhverfisvænan hátt og nýta náttúruauðlindir okkar til þess. Jarðlög Íslands eru mismunandi og menn búa misnálægt sprungusvæðum þar sem mesti hitinn er. Þess vegna höfum við komist að þeirri niðurstöðu, og um það hefur ríkt sátt í þinginu, að fara þá leið að gæta jafnræðis með þeim hætti sem hér er gert. Það sem jafnframt er verið að gera í frumvarpinu er að leggja af stað í nýjan leiðangur, má segja, í þessum efnum með því að hvetja til orkusparnaðar og fara nýjar leiðir í því að hita upp húsnæði þannig að til lengri tíma litið megi lækka húshitunarkostnað og þar með líka lækka niðurgreiðslurnar. Því er verið að fara nýjar leiðir, virðulegi forseti, til þess að ná því markmiði sem hv. þingmaður fjallaði um.

Frú forseti. Mér fannst hv. þingmaður ekki skilja það sem ég átti við. Menn byrja á því að niðurgreiða rafhitun og vegna þess að það er ekkert sem getur keppt við það í rauninni, hitaveita eða annað slíkt, þá fara menn að niðurgreiða hitaveiturnar í samkeppni við þessa niðurgreiddu raforku í staðinn fyrir að borga bara búsetustyrki, deila þeim 1.000 milljónum sem veittar eru í þetta á ári út til þeirra sem njóta þeirra í dag í krónutölu eftir íbúafjölda á svæðum, og leyfa svo fólkinu sjálfu að ráða, þ.e. að borga raforku sína að fullu og ráða því hvort það fer út í hitaveituframkvæmdir vegna þess að þá eru þær orðnar samkeppnishæfar. Það geta líka verið til aðrar leiðir, t.d. að nota rekavið, fjarhitun eða annað slíkt, þ.e. menn mundu nota þá orkugjafa sem eru á staðnum. En allt þetta sofnar því það getur ekki keppt við niðurgreiðsluna. Verið er að búa til vandamál á einum stað en leysa þau síðan með meiri fjárveitingum á hinum staðnum, í stað þess að láta bara venjulega mannlega skynsemi ráða. Láta menn borga fyrir raforkuna það sem hún kostar og ef það er of dýrt fyrir íbúana þá finna þeir sjálfir leiðir með fjarvarmaveitu, hitaveitu eða einhverju öðru í staðinn fyrir að vera að styrkja hvort tveggja. Ég held að menn ættu að fara að skoða þetta og iðnaðarnefnd ætti virkilega að skoða hvort ætti ekki að setja þessar 1.000 milljónir, sem þjóðin á ekkert allt of mikið af núna, í búsetustyrki á þessum svæðum.

Virðulegi forseti. Ég velti því upp hvort þetta sé orðin stefna Sjálfstæðisflokksins í þessum málum vegna þess að undir nefndarálitið rita líka fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í hv. iðnaðarnefnd,  Eins og ég sagði, bæði í máli mínu og fyrra andsvari, miðar frumvarpið að því að gera ákveðnar breytingar á þessum niðurgreiðslum og hvernig þeir fjármunir eru nýttir sem í þetta fara. Því er ætlað að draga úr húshitunarkostnaði íbúa á köldum svæðum, þetta er til þess gert og leiðangurinn farinn, og draga þannig úr kostnaði ríkissjóðs til lengri tíma litið. Hingað til hefur 1% af því fé sem veitt er á fjárlögum til niðurgreiðslna á kostnaði við húshitun, farið til orkusparnaðaraðgerða en hér er verið að leggja til 3%. Meira fé verður því nýtt til þess. Ég tel, virðulegi forseti, að hér sé verið að stíga mjög heillavænlegt skref til breytinga hvað varðar niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði. Hér er líka verið að ganga ákveðinn atvinnuskapandi veg vegna þess að beinlínis er verið að hvetja til nýsköpunar í húshitun á þeim svæðum sem flokkast undir að vera svokölluð köld svæði. Ég held að hv. þingmaður ætti að fagna þessu eins og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem í nefndinni eru og fjölluðu um þetta mál, gerðu.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, með síðari breytingum. Í fyrsta lagi er verið að afla heimilda til að veita styrki til að taka í notkun varmadælur og aðra umhverfisvæna tækni sem nota má til húshitunar á svæðum sem því miður búa ekki við hitaveitu og eru á svokölluðum köldum svæðum. Í öðru lagi er verið að afla heimilda til að veita styrki til endurbóta á íbúðarhúsnæði og almennt til orkusparandi aðgerða. Á undanförnum árum hafa stjórnvöld greitt út þúsund milljónir króna vegna styrkja til nýrra hitaveitna en alls hafa um 2.000 íbúðir farið af rafhitun og yfir á hitaveitu. Sem dæmi um stór verkefni sem styrkt hafa verið á grundvelli ákvæða laga nr. 78/2002 eru Hitaveita Stykkishólms, Hitaveita Dalabyggðar og Hitaveita Eskifjarðar. Þá hafa mörg minni verkefni einnig hlotið styrki. Þótt enn séu einhver smærri og minni verkefni í farvatninu verður að teljast ólíklegt að unnt verði að koma upp hitaveitum á köldum svæðum þar sem strjálbýlt er og kostnaðarsamt að finna jarðhita og dreifa til notenda. Því er talið rétt að skoða aðrar leiðir til að draga úr húshitunarkostnaði og styrkveitingum tengdum slíkum verkefnum. Styrkveitingar byggðar á sama grunni og styrkir til nýrra hitaveitna munu til lengri tíma litið geta dregið úr kostnaði ríkissjóðs vegna niðurgreiðslna og lækkað verulega orkukostnað þeirra sem búa ekki við hitaveitu. Í dag eru 9% heimila í landinu raforkukynt en áætlað er að heimili í landinu séu um 100.000. Á þessu ári er heildarfjárveiting til þessara verka á fjárlögum 1.177 millj. kr. Eins og lög kveða á um er gert ráð fyrir að um 950 millj. kr. renni til að greiða niður rafmagn og rafhitun. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að í fyrsta lagi verði heimilt að verja 3% af fjárlagaliðnum til orkusparnaðar í stað 1% eins og nú er. Það felur í sér að 35 millj. kr. yrðu til ráðstöfunar í staðinn fyrir 12 millj. kr. ef lögin stæðu óbreytt. Á árinu 2005 vann Ragnar K. Ásmundsson hjá Íslenskum orkurannsóknum skýrslu fyrir Orkustofnun um hagkvæmni þess að setja upp varmadælur á Íslandi. Í skýrslunni er tekið saman yfirlit yfir notkun varmadælna til húshitunar hérlendis, virkni varmadælna og helstu útfærslum og niðurstöðum hagkvæmnismats lýst miðað við þágildandi raforkuverð. Í skýrslunni kemur fram að hár stofnkostnaður og lágt raforkuverð vegna niðurgreiðslu til húshitunar séu tvær meginástæður þess hversu lítið varmadælur eru notaðar á Íslandi. Þessi nýjung, sem er vonandi að ryðja sér til rúms hér á landi, felst í því að nýta varmadælur til að breyta varma úr t.d. lofti, sjó og vatni í rafmagn og ég sé ekki annað en að það sé af hinu góða fyrir neytendur. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að lagt verði til að heimilt verði gegn mótframlagi frá húseigendum að nýta hluta þeirra fjármuna sem í dag eru notaðir til niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar í að styrkja húseigendur á köldum svæðum til endurbóta á húsnæði þegar um óeðlilega mikla orkunotkun er að ræða, og ekki veitir af. Gert er ráð fyrir að með þessu frumvarpi skapist um 50–100 störf, ef vitnað er til orða hæstv. iðnaðarráðherra við 1. umr. um frumvarpið hér í þinginu fyrir nokkrum dögum. Þá er gert ráð fyrir því að þetta muni skapa iðnaðarmönnum vinnu og sé atvinnuskapandi og okkur veitir ekki af í dag að styðja við bakið á því, eins og málum er nú komið hjá okkur. Í fylgiskjali frá fjármálaráðuneytinu með frumvarpinu segir: Markmiðið með frumvarpinu er í fyrsta lagi að draga úr húshitunarkostnaði íbúa á köldum svæðum, draga úr kostnaði ríkissjóðs til lengri tíma litið við að niðurgreiða húshitunarkostnað og hvetja til atvinnuskapandi verkefna, eins og ég kom að rétt áðan. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem gera ráð fyrir að afnema takmörkun á hámarki niðurgreiðslna vegna raforkunotkunar á varmadælur til húshitunarkostnaðar, gera mögulegt að styrkja breytta orkuöflun til húshitunar og styrkja endurbætur á íbúðarhúsnæði á köldum svæðum Lagt er til að 3% af því fé sem ákveðið er í fjárlögum til niðurgreiðslu á kostnaði við húshitun og styrktar nýjum hitaveitum verði notuð til að mæta kostnaði vegna þessa, eins og formaður nefndarinnar gat um áðan. Hæstv. forseti. Við minni hlutinn í iðnaðarnefnd erum með athugasemdir við þetta og teljum tækifæri á landvinningum á sviði hitaveitna hér á landi vera hverfandi. Næstu skref til orkusparnaðar og betri og bættari orkunýtingar ættu að felast í að horft sé til þeirra 9% heimila í landinu sem eru kynt með raforku. Minni hlutinn telur að nýjar leiðir felist m.a. í endurbótum á húsnæði og með nýrri tækni, svo sem á sviði varmafræði, eins og ég sagði áðan. Þá telur minni hlutinn mörgum spurningum ósvarað, t.d. um hver sé þörfin, hvað muni sparast, hvernig eigi að forgangsraða þessum verkefnum, hver árangurinn verði og hvenær verkefninu ljúki. Jafnframt vill minni hlutinn benda á að ef ekki kemur til hækkunar á þeim liði fjárlaga sem vísað er til muni þessi breyting væntanlega valda hækkun á húshitunarkostnaði hjá notendum með niðurgreiðslur. Minna fé verður þá eftir til beinna niðurgreiðslna þrátt fyrir að ekki sé gert ráð fyrir að sú verði niðurstaðan á árinu 2009. Frú forseti. Þetta er mikilvægt mál sem við sjálfstæðismenn styðjum í hv. iðnaðarnefnd. Ef ég kem aðeins inn á nefndarálitið sem formaður nefndarinnar, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, kom inn á áðan er gert ráð fyrir að verði hlutfall þetta hækkað muni framlögum til verkefna innan fjárlagaliða 11-373 Niðurgreiðslur á húshitunum verða forgangsraðað á þann veg að minna fé fari í stofnstyrki til nýrra hitaveitna og jarðhitaleitar auk þess sem verkefni um hagkvæmniúttekt á varmadælum og smávirkjunum er lokið. Hæstv. forseti. Hér kom þingmaður okkar, Pétur H. Blöndal, upp og talaði um búsetustyrki. Ég spyr jafnframt: Hvort er ódýrara fyrir íslenska ríkið að vera með búsetustyrki eða niðurgreiða rafmagn á þessum köldu svæðum þar sem fólk býr við hátt raforkuverð og er ekki á samkeppnisgrundvelli eins og við sem búum á þessum heitu svæðum á Suðurlandi, en köldu svæðin eru aðallega Vestfirðir og Austfirðir? Enn og aftur vil ég geta þess að við sjálfstæðismenn í iðnaðarnefnd teljum þetta ágætismál en erum samt með fyrirvara. Spurningar hafa vaknað hjá okkur í umræðu um málið. Hver er sparnaðurinn? Við skrifum undir álitið með fyrirvara sem við munum gera betur grein fyrir. Við styðjum þetta mál, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp um breytingar á lögum um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar. Með frumvarpi þessu er ætlunin að draga úr húshitunarkostnaði íbúa á köldum svæðum sem ekki njóta hitaveitna. Það er einnig ætlunin að draga úr kostnaði ríkissjóðs til langs tíma litið varðandi niðurgreiðslu til húshitunar og einnig til að stuðla að fjölgun starfa meðal iðnaðarmanna. Hér er verið að gera m.a. þær breytingar að mögulegt verði að styrkja breytta orkuöflun til húshitunar, m.a. með varmadælum. Það getur verið öflugur kostur til upphitunar húsnæðis á þeim stöðum þar sem ekki er hitaveita því varmadælur leiða til betri orkunýtingar. Varmadælur eru mismunandi að gerð og spara mismikla orku. Hámark niðurgreiðslna vegna notkunar raforku á varmadælur felur ekki í sér neina hvatningu þar sem ekki svarar kostnaði fyrir íbúðareiganda að setja upp slíkan búnað. Tækifærin í nýjum hitaveitum á köldum svæðum eru hverfandi og því er hér verið að fara nýjar leiðir og veita stofnstyrki til íbúðareigenda sem hyggjast nýta sér varmadælur til að minnka húshitunarkostnað til lengri tíma litið. Einnig er verið að leggja til að styrkja íbúðareigendur á köldum svæðum sem vilja leggja í breytingar á húsnæði sínu í sama tilgangi, þ.e. að ráðast í endurbætur sem leiða til orkusparnaðar, t.d. endurglerjun húsa, bættrar einangrunar og fleiri aðferða sem lúta að betri einangrun og bættri orkunýtingu í húshitun á köldum svæðum. Í athugasemdum með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Hagkvæmnisathuganir á varmadælum benda til þess að slíkir kostir séu ekki samkeppnisfærir við niðurgreitt rafmagn til húshitunar nema stofnkostnaður sé að hluta niðurgreiddur. Niðurgreiðslur á rafhitun fela í raun í sér að húshitunarkostnaði er skipt á milli ríkis og íbúðareiganda. Það ætti því að vera sameiginlegt hagsmunamál beggja aðila að draga úr rafhitunarkostnaði. Núverandi niðurgreiðslukerfi dregur hins vegar úr hagkvæmni fjárfestinga, svo sem í varmadælum og viðarkyndingu, þar sem stofnkostnaður lendir allur á íbúðareiganda, en sparnaðurinn skiptist á milli ríkis og íbúðareiganda. Með frumvarpi þessu um breytingar á lögum um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar er opnað á möguleika ríkisins til að taka þátt í stofnkostnaði við umhverfisvæna orkuöflun sem dregur úr rafhitun eða olíukyndingu. Þannig greiðir ríkið fyrir sinn hluta af framreiknuðum sparnaði sem af framkvæmdinni hlýst. Slík breyting ætti að virka mjög hvetjandi á íbúðareigendur og auka áhuga á fjárfestingum sem draga úr rafhitun þar sem styrkirnir mundu draga verulega úr stofnkostnaði framkvæmda. Á móti kemur að fjárveitingar ríkisins vegna niðurgreiðslna ættu að lækka þegar til lengri tíma er litið.“ Það er í þeim tilgangi sem lagt er til að 3% af fjárveitingu til þessa liðar verði varið til umrædds verkefnis og til endurbóta á húsnæði og minna fari í stofnstyrki nýrra hitaveitna og jarðhitaleitar. Í núgildandi lögum er gert ráð fyrir 1% til orkusparandi verkefna. Þessi breyting felur í sér að 35 millj. kr. verða til ráðstöfunar í stað 12 millj. kr. samkvæmt núgildandi lögum. Það verður að teljast ólíklegt að unnt verði að koma upp hitaveitum á köldum svæðum þar sem strjálbýlt er og kostnaðarsamt að finna jarðhita og dreifa til notenda. Þess vegna er ég sammála því að leita beri annarra leiða til að draga úr kostnaði vegna húshitunar á köldum svæðum. Þær leiðir sem hér eru boðaðar eru að mörgu leyti góðar og skapa atvinnu á þessum stöðum, sérstaklega meðal iðnaðarmanna. Hins vegar skrifuðum við þrjú undir nefndarálitið með fyrirvara, þ.e. auk mín hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og Herdís Þórðardóttir. Athugasemdir okkar lúta m.a. að því að spurningum varðandi það hversu mikil þörfin er er ósvarað og ekki liggur fyrir áætlun um líklegan sparnað til lengri tíma litið. Ekki er heldur ljóst hvernig eigi að forgangsraða verkefnum né hvaða væntingar eru varðandi árangurinn. Og hvenær mun verkefninu ljúka? Næstu skref til orkusparnaðar og til betri og bættari orkunýtingar ættu að felast í að horft sé til þeirra 9% heimila í landinu sem enn eru kynt með raforku. Við teljum að nýjar leiðir felist m.a. í endurbótum á húsnæði og með nýrri orkusparandi tækni. Að því leytinu til erum við sammála þeim leiðum sem frumvarpið boðar. En minni hlutinn vill einnig benda á að ef ekki kemur til hækkunar á þeim lið fjárlaga sem vísað er til í nefndarálitinu mun þessi breyting væntanlega valda hækkun á húshitunarkostnaði hjá notendum með niðurgreiðslu. Minna fé verður eftir til beinna niðurgreiðslna þrátt fyrir að ekki sé gert ráð fyrir að það verði niðurstaðan á árinu 2009. En nokkuð ljóst er að bæði húseigendur og ríkissjóður geta þegar til lengri tíma er litið haft hag af verkefnum sem draga úr orkunotkun vegna húshitunar þar sem slíkt leiðir bæði til lækkunar húshitunarkostnaðar og niðurgreiðslna ríkissjóðs vegna húshitunar. Í máli hæstv. iðnaðarráðherra við 1. umr. um þetta mál kom fram afar athyglisvert atriði varðandi orkusparnað og sýnir að margt jákvætt er að gerast í orkusparnaðarmálum á ýmsum sviðum. Hæstv. iðnaðarráðherra gerði grein fyrir því að á vegum Nýsköpunarmiðstöðvar fer fram viðamikil athugun á því hvort hægt sé að nota varmadælur til húshitunar í Vestmannaeyjum. Hafnar eru tilraunir til að freista þess að beisla varmalindina sem þar er. Sjórinn við suðurhluta Íslands er það hlýr að með tækni sem verið er að útfæra og þróa af hálfu útibús Nýsköpunarmiðstöðvar í Vestmannaeyjum og með sérfræðingum í höfuðstöðvum telja menn hugsanlegt að í framtíðinni verði hægt að hita upp töluverðan hluta Vestmannaeyjabæjar með þessum hætti. Ég tel það sem kom fram hjá hæstv. iðnaðarráðherra afar athyglisvert. Einnig mætti líta til þess hlutverks sem Orkusetur hefur sem er að stuðla að aukinni vitund almennings og fyrirtækja um skilvirka orkunotkun og möguleika til orkusparnaðar. Að mínu mati mætti leggja meiri áherslu á þetta hlutverk Orkusetursins á komandi árum, með því að vekja fólk til umhugsunar um orkusparnað. Við sjálfstæðismenn erum með á nefndarálitinu og styðjum málið þó með þeim fyrirvörum sem ég hef gert hér grein fyrir. Það mál sem hér um ræðir er að mínu mati gott mál, það er orkusparandi, það dregur úr styrkveitingum ríkisins til húshitunar á köldum svæðum til lengri tíma litið og það er atvinnuskapandi. Virðulegi forseti. Ég læt máli mínu hér með lokið og tel að ég hafi gert grein fyrir þeim fyrirvörum sem við gerðum við málið.

Frú forseti. Eins og fram hefur komið erum við að ræða hér frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 78/2002, lög sem eru orðin nokkurra ára gömul, um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar með síðari breytingum. Ég á ekki sæti í iðnaðarnefnd þessa stundina og hef ekki tekið þátt í störfum nefndarinnar. En það eru örfá atriði sem mig langar aðeins að nefna. Ég tek eftir því að mikið er talað um umhverfisvæna orkuöflun þannig að það sem hér er verið að gera er afskaplega grænt og fallegt áferðar að sjá. En stóri græni flokkurinn er ekki með nokkurn einasta fulltrúa nema frú forseta í þingsal. Það tekur enginn þátt í umræðu af hálfu þess stjórnmálaflokks.  Mig langar aðeins að víkja að þeirri niðurgreiðslu sem hér er til umræðu því í fleiri lögum og fleiri stöðum í fjárlögum eru niðurgreiðslur. Meðal annars eru niðurgreiðslur til ylræktarbænda sem ekki er komið inn á í þessu frumvarpi. Þannig háttar til að þeir hafa fengið niðurgreiðslur til framleiðslu á grænmeti innan lands sem ætti nú að teljast aldeilis umhverfisvæn framleiðsla. Það er okkar græna stóriðja. En nú ber svo við að þrátt fyrir að það séu ákveðnir samningar þá hækkar Rarik gjaldskrá sína gríðarlega frá síðustu áramótum.  „Byggðaráð Bláskógabyggðar mótmælir þeirri ákvörðun stjórnar Rariks um 15% hækkun verðs á dreifingu og flutningi á raforku frá og með áramótum. Jafnframt hefur verið ákveðið að hækka orkuverð um 7–14%. Ákvörðun ríkisins á skerðingu á niðurgreiðslum á dreifingu rafmagns til garðyrkjubænda ásamt umræddum hækkunum valda því að rafmagnskostnaður ylræktenda eykst um 25–30%. Það er því ljóst að umræddar ákvarðanir koma sérstaklega illa niður á rekstri ylræktenda og setja í raun rekstrarforsendur þeirra í uppnám. Einnig eykur þessi ákvörðun verulega byrðar þeirra heimila sem ekki hafa aðgang að hitaveitu og nýta raforku til húshitunar. Byggðaráð hvetur stjórn Rariks og ríkisvaldið til að endurskoða þessar ákvarðanir.“ Svo mörg voru þau orð sem komu fram í bréfi byggðaráðs Bláskógabyggðar, dagsettu 17. mars. Þetta mál þyrfti að taka inn í þetta frumvarp. Að sjálfsögðu vil ég spyrja hv. flutningsmann hvort nefndin hafi ekkert farið yfir það mál sem bréfið fjallar um, hvort það hafi ekki komið til tals að þessar niðurgreiðslur færu þarna jafnframt því sem hér er í þessu frumvarpi. Málið snýst nefnilega um hvort hér verði framleitt grænmeti með íslenskri vistvænni orku, þ.e. heitu vatni til upphitunar og raforkunni til lýsingar og að þessi matvæli verði eins fersk og góð og holl og þau eru hér á markaði eða hvort þessi framleiðsla muni falla niður og við þurfum að fara að eyða gjaldeyri til að kaupa slíka vöru annars staðar frá þar sem jafnframt er verið að nota alls konar hjálpar- og aukaefni við framleiðsluna. Mér finnst afskaplega nauðsynlegt að við fáum svör við þessu þegar verið er að fara yfir frumvarp og lagabálk sem lýtur að nákvæmlega sömu þáttum sem ég er hér að spyrja um. Þess vegna held ég að það sé afskaplega mikilvægt að við fáum dálitla umræðu um þau mál um leið og við ræðum þetta frumvarp. Ég vil jafnframt beina þeirri spurningu til hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins, kollega minna þar, hvort þeir hafi heyrt af þessu máli og hafi jafnvel haft fyrirvara sinn á nefndarálitinu vegna þessa. Það kynni að vera að menn hafi haft hugmynd um þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans og spurningar til okkar. Það vill þannig til að það var haldinn fundur í iðnaðarnefnd sérstaklega um þetta mál, um þær hækkanir sem hann vék að og komu fram í bréfi frá Bláskógabyggð. Þar kölluðum við til orkufyrirtækin og orkusölufyrirtækin og fórum yfir þessar hækkanir. Það var nefnilega ekki bara Rarik sem hækkaði verðið um 15% heldur hækkuðu fleiri raforkusalar gjaldskrár sínar. Þetta hefur verið að gerast um allt land og fyrir því eru margar ástæður. Þetta er auðvitað eitthvað sem við verðum að skoða þegar horft er til uppbyggingar í atvinnulífinu á næstunni. Það er verið að skoða verðskrá til þessara aðila sem hv. þingmaður nefnir. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að fara vel í gegnum þau mál og iðnaðarnefnd er byrjuð á því með því að kalla þessa aðila til sem hafa farið yfir sína hlið málsins með okkur. Ég tel hins vegar ekki og við töldum ekki að þetta mál kæmi því beint við heldur væri hluti af stærra samhengi. Eins og hv. þingmaður kom inn á eru fleiri aðilar en eingöngu hið opinbera, þetta eru líka raforkusölufyrirtæki sem þarna eiga hlut að máli og allt helst þetta jú í hendur. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns vegna þessa háa kostnaðar hjá garðyrkjubændum. Ég held að við ættum í sameiningu að geta farið betur yfir þau mál en nefndin hefur gert nú þegar, hugsanlega með öðrum nefndum sem í hlut eiga. Ég lýsi yfir vilja til þess að gera það og iðnaðarnefnd hefur nú þegar hafið slíka skoðun og við eigum án efa eftir að gera meira í því gefist okkur tími til þess.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar frá formanni iðnaðarnefndar, hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, og ég tel að við megum þá vænta þess að hér komi einhver mál í þá veru sem um var rætt, að það verði tekið á þessu jafnframt því sem lýtur að öðrum atvinnugreinum, í þessu tilliti garðyrkjunni. Ég álít þá að sú skoðun sem kom fram hjá þingmanninum sé að nefndin muni skoða þetta frekar, kalla til aðila og fara yfir málið með tilliti til þess að þetta mætti lagfæra samkvæmt þeim samningum sem ríkið hefur nú þegar gert við atvinnugreinina.

Virðulegi forseti. Ég lýsti yfir vilja og áhuga mínum á að skoða þessi mál enn frekar en nefndin hefur nú þegar gert. Við höfum bara náð því skrefi að kalla til þessa aðila, þ.e. orkusöluaðila, til að fara yfir umrædd mál og þessar hækkanir með okkur. Lengra höfum við í nefndinni því miður ekki komist. Ég veit ekki og get ekki lofað því að okkur takist fyrir þinglok að ljúka umfjöllun um jafnviðamikið mál og þetta er. Hins vegar vona ég að við berum gæfu til þess á nýju þingi að gera það, strax að loknum kosningum, takist okkur það ekki nú. Ég ætla ekki að gefa neinar falsvonir um að okkur muni takast það á þessu þingi vegna þess að mér finnst það því miður afar hæpið en ég vona að ég og hv. þingmaður og fleiri munum eiga gott samstarf um það á nýju þingi og að menn megi almennt á nýju þingi ná góðri samstöðu um að fara vel yfir þessa þætti máls. Ég tel að þetta skipti afar miklu máli. Þetta er náttúrlega stórt byggðamál, þetta er stórt atvinnumál og líka stórt sanngirnismál og skiptir gríðarlega miklu máli í þeirri uppbyggingu sem fram undan er, að við förum ofan í alla þætti sem mögulega geti gefið tækifæri til aukinnar verðmætasköpunar á Íslandi. Ég tel klárlega að þetta sé einn af þeim þáttum sem við verðum að skoða mjög vel í því samhengi.

Hæstv. forseti. Þetta er í raun afar merkt mál sem við fjöllum um, niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar. Við búum í landi sem er þannig gert að okkur er kleift að nýta þann mikla hita sem býr í iðrum jarðar til húshitunar. Þetta felur auðvitað í sér mikla búbót fyrir stærstan hluta heimila í landinu vegna þess hversu almennt ódýrar hitaveitur eru. Stærstu hitaveiturnar í landinu er mjög ódýrar. Það búa þó ekki allir við þann kost að geta nýtt þessar ódýru hitaveitur. Sumir landsmenn búa á svokölluðum köldum svæðum sem þurfa að treysta á aðrar og dýrari leiðir til að kynda ofna og halda hita í húsum sínum. Til að jafna stöðu þessa fólks gagnvart þeim sem búa á heitu svæðunum svokölluðu hafa verið sett þau lög sem hér eru til umfjöllunar og kveða á um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar, lög nr. 78/2002. Þegar við horfum til þess hvernig búsetukostir í landinu eru - þrátt fyrir að við getum svo sem verið sammála um að niðurgreiðslur í einu eða öðru formi er ekkert sérstaklega gott form - er það bara þannig að ekki er hægt að bjóða íbúum landsins upp á svo mismunandi búsetukosti varðandi það hvernig þeir liggja við þeim miklu náttúruauðlindum sem við höfum hér á landi og getum nýtt til að hita húsin okkar, sem er stór þáttur í því hversu góð lífskjör eru hér á landi. Hæstv. forseti. Við ræðum hér um frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra sem hann hefur lagt fram til breytinga á umræddum lögum. Frumvarpið gerir í fyrsta lagi ráð fyrir að heimila veitingu styrkja til að taka í notkun varmadælur og aðra umhverfisvæna tækni sem hægt er að nota til húshitunar á köldum svæðum landsins og í öðru lagi að heimila styrkveitingar til að endurbæta íbúðarhúsnæði á köldum svæðum með orkusparandi aðgerðir í huga. Ég hef átt sæti í nefndum sem hafa fjallað um þessar niðurgreiðslur og hvernig best sé að huga að því að horfa til lengri tíma til að fleiri geti nýtt óhagkvæmari hitaveitur á köldum svæðum þar sem jarðhiti er þó til staðar. Einnig að gera fólki kleift að endurbæta hús sín þar sem ekki er möguleiki á ódýrum húshitunarkostum, jafnvel að fólk þurfi að nýta olíu til upphitunar á íbúðarhúsnæði, sem er aftur á móti leið sem við viljum reyna að forðast sem mest við getum, þ.e. að nýta olíu, sem er innfluttur mengandi orkugjafi. Eins og tíðarandinn er er eðlilegra að við reynum að nota jarðhitann og raforku. Raforkan hefur hins vegar þá ókosti að vera dýrari og þess vegna eru tilkomin þau ákvæði að greiða niður rafhitunina og þá aðra dýrari orkukosti. Í greinargerð með frumvarpinu segir að markmið þeirra breytinga sem lagðar eru til séu þríþættar, í fyrsta lagi að draga úr húshitunarkostnaði íbúa á svæðum sem ekki eru búin hitaveitu, í öðru lagi að draga úr kostnaði ríkissjóðs til lengri tíma litið og í þriðja lagi að ýta undir atvinnuskapandi verkefni. Þetta eru í sjálfu sér góð markmið ef við horfum á hvað er til þess að draga úr kostnaði ríkissjóðs til lengri tíma litið, þ.e. ef tekst að draga úr húshitunarkostnaði á köldum svæðum þar sem fólk nær að einangra hús sín eða gera þau þannig úr garði að þau nýti minni orku og síðan þeir styrkir sem hafa verið til hitaveitna. Mér sýnist að þarna sé stefnt að því að draga úr því til lengri tíma og gera menn þá væntanlega ráð fyrir að á einhverjum ákveðnum tíma verði búið að virkja á köldu svæðunum þannig að þeir kostir verði í rauninni fullnýttir á einhverju ákveðnu árabili. Þetta eru virðingarverð markmið og jafnvel nauðsynleg á þeim umbrotatímum sem við nú lifum að taka til þeirra ráðstafana að ýta undir atvinnuskapandi verkefni. Hér kemur fram breytingartillaga frá iðnaðarnefnd um að styrkirnir skuli lækka í réttu hlutfalli við orkusparnað og/eða bætta orkunýtingu í stað þess að þeir falli alveg niður. Þetta er þá væntanlega í samræmi við umsagnir sem komu frá Rarik og fleiri aðilum sem fjölluðu um þetta mál og hafa séð um framkvæmd á a.m.k. rafhitunarþættinum. Nefndin gerir athugasemdir við hugtakið umhverfisvæna orkuöflun sem er að finna í 1. gr. frumvarpsins og telur það of almennt orðað og leggur til frekari skilgreiningu á hugtakinu. Ég get alveg tekið undir að mjög nauðsynlegt er að gera það. Þetta er mjög til bóta enda er það kappsmál að hlutir sem þessir séu sem skýrast fram settir til að girða fyrir allan misskilning sem getur hæglega komið upp sé um illa skilgreind hugtök að ræða. Það eigum við almennt að forðast við lagasetningu. Ég tel þetta mjög til bóta hjá nefndinni að hafa tekið tillit til þessa og mjög nauðsynlegt að skýra þetta betur. Að lokum taldi nefndin rétt að taka tillit til umsagnar sem barst frá Orkustofnun sem vildi fá sett inn í núgildandi lög ákvæði sem gengur út á að niðurgreiðslur geti verið mismunandi eftir svæðum og tryggt verði að olíukynding geti ekki orðið ódýrari en upphitun með rafmagni. Ég set spurningarmerki við það að niðurgreiðslan verði mismunandi eftir svæðum, ég held að almennt þar sem eru köld svæði eða þar sem fólk kemst ekki í tæri við ódýra orkugjafa eigi menn að vera jafnsettir fyrir því hvar sem þeir búa. Væntanlega er einhver skýring á því að menn hafa séð ástæðu til að taka tillit til þessa. Norðurorka skilaði inn umsögn til nefndarinnar vegna frumvarpsins og þar er dregið fram atriði sem nefndin tekur ekki afstöðu til að því er ég fæ best séð, hvorki í breytingartillögunni né nefndaráliti. Í umsögn Norðurorku segir, með leyfi forseta: „Norðurorka hf. vill árétta að fyrirtækið hefur á síðastliðnum árum unnið að uppbyggingu nýrra veitna og stækkað veitur á þjónustu svæði sínu. Hefur verið farið í þessar framkvæmdir á grundvelli samninga um að niðurgreiðslur gangi til framkvæmdanna í samræmi við þau lög sem hér eru til umfjöllunar. Um verulega fjárfestingu hefur verið að ræða í hlutfalli við stærð fyrirtækisins. Af þessu tilefni vill Norðurorka hf. enn og aftur minna á og gera athugasemdir við það verklag sem hefur tíðkast þegar kemur að greiðslu á hlut ríkisins í þessum framkvæmdum. Er þá vísað til þess mikla dráttar sem iðulega hefur orðið á því að ríkið greiði sinn hlut í framkvæmdunum, sem hefur leitt til þess að Norðurorka hf. hefur þurft að bera verulegan fjármagnskostnað sem skekkir allar forsendur viðkomandi framkvæmdar, ekki síst í ljósi þeirra lánskjara sem í boði eru og þeirrar áhættu sem getur verið fólgin í lántöku. Í þessu ljósi kann það að skjóta skökku við að verið sé að draga fjármuni til annarra verkefna á þessu sviði með þeim hætti sem lagt er til, þótt þau séu í eðli sínu góðra gjalda verð. Er því mikilvægt að nauðsynlegir fjármunir til verkefnanna verði tryggðir og þá þar með talið til þeirra úrræða sem frumvarpið gerir ráð fyrir nái það fram að ganga. Í þessu samhengi verður einnig að leggja áherslu á að fram fari skoðun á öllum kostum í hverju falli, þannig að uppbygging og stækkun veitna sé ekki slegin út af borðinu of fljótt, þótt aðrir kostir séu til í stöðunni, eins og réttilega kemur fram í frumvarpinu.“ Hæstv. forseti. Ég tel rétt að halda þessu sjónarmiði á lofti hér í umræðunni. Þarna er bent á atriði sem vert er að skoða og hafa í huga við afgreiðslu málsins. Ég vildi gjarnan heyra frá formanni nefndarinnar hvort þetta hefði verið skoðað og hvaða afleiðingar þetta gæti haft, þessi áherslubreyting sem þarna verður, einmitt vegna uppbyggingar á nýjum veitum. Fyrirtæki eins og Norðurorka hefur lagt mikið á sig til að stækka sitt svæði og ná til svæða þar sem ekki hefur áður verið kostur á hitaveitu. Ég vildi gjarnan heyra frá formanni nefndarinnar hversu vel var farið ofan í þessi atriði hjá nefndinni. Mér finnst líka aðeins skorta á - ég sé það a.m.k. ekki í gögnum málsins eða þeim sem ég hef séð - að það sé metið hvernig þetta kemur við heimilin. Er breyting á niðurgreiðslunum sem fara beint til heimilanna? Mun þetta hafa áhrif á þann kostnað sem heimilin verða fyrir á köldum svæðum? Er verið að draga fjármagn út úr beinu niðurgreiðslunum til að - ég sé a.m.k. að hér er vísað til fjárlaganna - krónutala þeirra sé alltaf miðuð við fjárlögin? Þess vegna vildi ég heyra hvort verið væri að lækka beinu niðurgreiðslurnar til heimilanna þannig að þetta gæti haft áhrif á það hvernig hagur heimilanna á köldum svæðum kemur út úr þessum breytingum.

Herra forseti. Eftir hið mikla áfall sem Íslendingar lentu í sl. haust ríður á miklu að finna aðrar lausnir, hugsa út úr kassanum, sjá aðrar lausnir en viðgengist hafa og þetta er ein af þeim. Þegar Sovétríkin voru upp á sitt besta, ég tek það alltaf sem dæmi, fóru menn í framkvæmdir og iðnvæddu án tillits til kostnaðar. Þá var styrkur hérna og styrkur þarna og það kom í ljós að allt heila kerfið var óarðbært og Sovétríkin bjuggu til mikla fátækt í fyrsta lagi og svo hrundi allt kerfið eftir 70 ára tilraunastarfsemi. Húshitunarstyrkurinn er af svipuðum meiði. Menn hafa komist að því að það er miklu dýrara að hita hús úti á landi en í Reykjavík eða á öðrum stöðum, t.d. á Sauðárkróki þar sem er verulega ódýrt að hita og hugsanlega mætti skoða þar auðlindagjald í því sambandi en ég ætla kannski ekki endilega að leggja það til. Þá detta menn niður á billegustu lausnina og það er að niðurgreiða húshitunarkostnaðinn, það er alls staðar til rafmagn og menn fara að niðurgreiða rafmagnshitun til húshitunar. Rafmagnshitun er ekki endilega ódýrasta leiðin til að hita hús, langt í frá. Það þarf að byggja spennivirki, það þarf að leiða rafmagn yfir heiðar og það er heilmikill kostnaður fólginn í því að koma orkunni til neytandans þannig að svona niðurgreiðslur skekkja notkunina. Eitthvað sem kostar heilmikið í reynd er gert ódýrt og eftirspurninni haldið uppi með lágu verði. Sem betur fer er ekki mikið um svona niðurgreiðslur á Íslandi þar sem kostnaðarvitundin er tekin úr sambandi, þetta eykur eftirspurnina eftir þessari orku og gerir aðra möguleika vonlausa. Til dæmis borgar sig ekki að leita eftir heitu vatni af því að raforkan er svo ódýr. Menn nota ekki rekavið eða aðra orkugjafa sem eru oft á staðnum, eða fara í fjarhitun vegna þess að raforkan er svo ódýr að hún er í rauninni ekki samkeppnisfær eftir að búið er að niðurgreiða hana. Varmadælur og önnur slík tækni sem hugsanlega mætti nota í þessum dæmum er ekki nýtt vegna þess að rafmagnið er niðurgreitt. Hvað gera menn þá, herra forseti? Þá fara menn að niðurgreiða þessa samkeppnisorkugjafa, þ.e. menn fara að styrkja borun eftir heitu vatni, menn fara að styrkja varmadælur og annað slíkt til að gera það sem er kannski skynsamlegast á staðnum sem er að nota aðra orkugjafa en rafmagn af því að rafmagnið er í reynd miklu dýrara. Menn setja upp alls konar flókin kerfi til þess að styrkja eða spara í fimm ár eða sjö ár og alls konar reglur og ríkið styrkir gerð slíkra orkugjafa. Það væri miklu einfaldara að reikna út á hvaða svæðum við ætlum að hafa styrki og hafa t.d. búsetustyrki miðað við hvern íbúa eða rúmmetra í íbúðarhúsnæði eða eitthvað slíkt, einhver hlutlæg viðmið. Síðan fengju menn bara sína, hvað á að segja, milljón á ári eða hver sem styrkurinn er, hver fjölskylda, ég þekki það ekki. Þetta eru þúsund milljónir, ef um er að ræða þúsund fjölskyldur þá er þetta milljón á fjölskyldu, það má örugglega leiðrétta mig í því en það skiptir ekki máli. Það mætti láta fólkið fá þessa peninga og þá gæti það keypt sitt rafmagn og væri nákvæmlega eins sett að meðaltali og sennilega miklu réttlátar, og þeir sem vilja gætu einangrað húsin betur. Það sparar líka pening og þegar orkan er svona dýr eiga menn að sjálfsögðu að gera það. Þeir geta farið að leita að öðrum orkugjöfum í samkeppni sem geta þá keppt við þetta dýra rafmagn. Svona niðurstaða mundi leiða til eðlilegrar notkunar og leitun að orku á því svæði sem um ræðir en ekki svona skipulagi ofan frá, frá græna borðinu eins og í Sovétríkjunum. Þess vegna held ég að menn þurfi núna þegar þjóðin lendir í svona áföllum að leita leiða til að spara þennan pening, 1.000 millj. kr. því að það er mikill peningur og getur hugsanlega leitt til betri lífskjara á viðkomandi svæði. Til dæmis að einangra hús betur og spara orkuna kostar fjárfestingu fyrir einstaklinginn og hann fer ekki út í það ef bæði rafmagnið er niðurgreitt og líka samkeppnisorkugjafinn. Þá er bara orkan of ódýr miðað við það sem hún kostar raunverulega því ríkið er að borga hvort tveggja, bæði hitaveituna með styrkjum og líka raforkuna. Þá kemur aldrei í ljós hvað orkan kostar í rauninni, hvað það kostar að hita húsin. Það getur vel verið að á vissum svæðum borgi sig að setja töluverða peninga í einangrun vegna þess að orkan er svo dýr. Þetta er eitt af því sem gerist þegar menn fara að skekkja markaðinn. Ég held að núna þegar þjóðin hefur lent í þessum áföllum þá þurfi menn að fara virkilega að leita að skynsamlegri leiðum, t.d. með búsetustyrkjum o.s.frv. Ég ætla ekki að tefja þetta mál en ég mátti til með að koma þessu að. Þetta er reyndar gömul plata. Ég spilaði hana fyrir svona sex árum en hún er ekkert verri núna og á sérstakt erindi eftir þau áföll sem þjóðin hefur lent í.

Hæstv. forseti. Þó að ég sé að öllu jöfnu mjög sammála hv. þm. Pétri Blöndal, jafnvel um áherslur hans og yfirleitt alltaf um nauðsyn samkeppni og að við eigum ekki að fara út í einhvers konar sovétkerfi þá held ég samt sem áður að þetta sé ekki þess eðlis. Þetta er ekki þannig að eftirspurn sé haldið uppi fyrir dýrri orku niðurgreiddri. Þetta er einfaldlega spurning um hvað er mögulegt á hverju svæði. Hv. þingmaður nefndi að það væri verið að hindra nýtingu annarra orkugjafa en í þessu tilfelli er þetta spurning um að aðrir orkugjafar eru ekki til staðar. Hins vegar hafa verið alls konar átök uppi og það hefur verið reynt að leggja áherslu á að leita að hita á svokölluðum „köldu svæðum“, dálítið einkennilegt að orða það þannig en þetta eru svæði sem eru aðallega á Vestfjörðum og Austfjörðum. Þar hefur verið lagt í töluvert mikla vinnu og ég get fullyrt það og fullvissað hv. þingmann um að sveitarfélögin hafa almennt lagt á sig mikinn kostnað til að leita að hita á þessum köldu svæðum og sums staðar hefur það tekist. Ég nefni t.d. Eskifjörð þar sem er komin hitaveita núna. Af hverju eru menn að leggja þetta á sig á þessum köldu svæðum? Það er einfaldlega vegna þess að þetta er spurning um lífsgæði, lífsgæði þeirra íbúa sem þarna búa því það eru lífsgæði að hafa hitaveitur og auðvitað vilja menn leggja í töluverðan kostnað við það að búa þegnum sínum þessi lífsgæði.

Herra forseti. Greinargerð með frumvarpinu eða athugasemdir við frumvarpið svara því sem ég er að segja. Það stendur á síðu 4, með leyfi hæstv. forseta: „Hagkvæmnisathuganir á varmadælum sem og viðarkyndingu benda til þess að slíkir kostir séu ekki samkeppnisfærir við niðurgreitt rafmagn til húshitunar nema stofnkostnaður sé að hluta niðurgreiddur.“ Það er niðurgreiðsla öðrum megin sem gerir það að verkum að það þarf að niðurgreiða hinum megin líka. Þetta er galið, herra forseti. Síðan stendur að orkunotkun húsa á köldum svæðum hafi verið skoðuð sérstaklega og að á orkuþingi 2006 hafi sérfræðingar kynnt niðurstöður könnunar á raforkunotkun til hitunar íbúðarhúsnæðis á köldum svæðum. Sérfræðingarnir við grænu borðin eru sem sagt að hanna fyrir íbúana möguleika á því að einangra húsin betur. Af hverju í ósköpunum gera íbúarnir þetta ekki sjálfir? Vegna þess að orkan er niðurgreidd. Ef orkan væri ekki niðurgreidd væri þetta ekki vandamál, þá mundu menn einangra sjálfir af því að það borgaði sig. Þá mundu menn búa til varmadælur og viðarkyndingu af því að það borgaði sig. En vegna þess að menn niðurgreiða og skekkja markaðinn þá er búið að skemma hvöt íbúanna til að einangra og leita að öðrum lausnum. Þess vegna eru menn að niðurgreiða á báðum endum í staðinn fyrir að taka upp búsetustyrki þar sem maðurinn fær bara sína milljón eða hvað það nú er og má ráðstafa því eins og hann vill, annaðhvort að búa við minni hita í íbúðinni, einangra betur, nota viðarkol eða varmadælu eða bara hvað sem honum dettur í hug og nota sína peninga sjálfur en ekki vera að niðurgreiða af öðrum endanum og þurfa svo að niðurgreiða af hinum endanum líka.

Hæstv. forseti. Allt eru þetta göfug markmið. Ég er alveg sammála því að það á ekki að vera að niðurgreiða það sem ekki er þörf á að niðurgreiða. En ætli hlutföllin séu ekki þannig að hv. þm. Pétur Blöndal borgi svona 5 þús. kr. á mánuði fyrir húshitun í Reykjavík meðan ég borga 15 þúsund kr. fyrir húshitun mína austur á Seyðisfirði, meira að segja niðurgreidda? Ég skal taka það fram fyrir hv. þingmann að ég hef lagt eina til tvær millj. kr. í kostnað við að einangra húsið mitt til að eyða minna í húshitunarkostnaðinn og þá minni peningum frá ríkinu í niðurgreiðslurnar, en þetta eru hlutföllin. Það er þetta mikið dýrara að hita hús úti á landsbyggðinni og þessi tilraun ríkisvaldsins, sem ég er í þessu tilfelli algerlega sammála, snýst um að jafna búsetukosti. En það tekst ekki betur en svo að hlutföllin eru sennilega þannig að kostnaður á höfuðborgarsvæðinu er sennilega einn þriðji hluti af því sem kostar að hita húsnæði úti á landi. Þannig eru þessi hlutföll og auðvitað má segja að það eigi að bíða eftir að menn finni lausnir á þessu en það er ekki raunveruleikinn að menn séu búnir að finna þær lausnir. Meðan svo er þá styð ég þessar niðurgreiðslur varðandi húshitunarkostnað hjá þeim sem ekki eiga annarra kosta völ í húshitun.

Herra forseti. Ég var ekkert að leggja til að þetta yrði afnumið. Ég var bara að tala um annars konar greiðslur, menn fengju búsetustyrki miðað við stærð fjölskyldu. Ég hugsa að þegar hv. þingmaður talar um 5.000 á móti 15.000 þá sé hinn raunverulegi kostnaður 5.000 á móti 60.000, eða alla vega 30.000, ég þekki það ekki nákvæmlega. Ef fólk færi að borga 50.000 kr. á mánuði, við skulum segja það, kemur verulegur hvati bæði til að auka einangrun og leita að öðrum leiðum. En fólkið fengi  Ég er ekkert að tala um að spara þennan milljarð. Ég er bara að velta því fyrir mér að borga þetta til fólks og síðan borgi það fullt orkuverð og þá er hvati til þess bæði að nota viðarkyndingu og þá kosti sem nefndir hafa verið með fjarhitun, einangrun og annað. Það kæmi af sjálfu sér. Það myndi gerast í kjölfarið. Ekki þyrfti að niðurgreiða það líka, það er það sem ég á við. Menn niðurgreiða fyrst orkuna og skekkja samkeppnina og svo niðurgreiða þeir aftur á móti samkeppnisorku, í staðinn fyrir að láta fólk fá þessa peninga og svo getur það ráðstafað því sjálft. Þá er ég viss um að mönnum myndi ofbjóða að borga 50.000 kr. í kostnað við hitun og mundu leita logandi ljósi að leiðum til að bæði einangra betur og leita að öðrum orkugjöfum eins og fjarhitun eða eitthvað slíkt.

Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins koma aftur upp og gera grein fyrir þeim umsögnum sem iðnaðarnefnd bárust um frumvarp um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar. Ég vil líka geta þess að það er dýrt að búa á Íslandi, við verðum að gera okkur grein fyrir því. Það er erfitt fyrir fólk sem býr á Vestfjörðum og Austfjörðum að vera í samkeppni við okkur sem búum á heitu svæði. Það er dýrt að kynda húsin og með frumvarpinu tel ég að við séum að jafna búsetukostnaðinn. Mig langaði aðeins til að vitna í umsögn sem barst frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Þar segir, með leyfi forseta: „Lögfræðisvið Sambands íslenskra sveitarfélaga hefur yfirfarið frumvarpið og haft samráð við formann Samtaka sveitarfélaga á köldum svæðum um efni þess. Sambandið gerir ekki athugasemdir við frumvarpið og mælir með því að það verði samþykkt.“ Þetta segir nú svolítið mikið um það hvað þetta skiptir gríðarlega miklu máli fyrir Samtök sveitarfélaga sem náttúrlega vinna til hagsbóta fyrir þau sveitarfélög sem eru á þessum svæðum, og það höfum við tekið til umfjöllunar í iðnaðarnefnd. Iðnaðarnefnd fékk jafnframt bréf um olíukyndingu, óhagkvæmni hennar. Þar segir, með leyfi forseta: „Því miður má enn finna olíukyndingar á köldum svæðum landsins, bæði í heimahúsum sem og félagsheimilum og þaðan af miklu stærra iðnaðarhúsnæði. Algengur fylgifiskur olíukyndingar eru gamlir og lúnir brennarar þar sem allt frá 20–50% af orkuinnihaldi olíunnar tapast út um skorsteininn. Nýlega var skipt úr olíuhitun yfir í varmadælur í húsakynnum Ísnets á Höfn í Hornafirði. Við reiknum með að orkunotkunin falli niður í u.þ.b. 1/5 af því sem áður var og fylgjumst að sjálfsögðu með hvort sú spá gengur eftir. Annað nýlegt dæmi er bærinn Vigdísarstaðir skammt frá Hvammstanga. Sigurgeir Magnússon hefur verið að nota um 4.000 lítra af olíu árlega sem kostaði hann um 400.000 kr. á síðasta ári.“ Hæstv. forseti. Við búum á Íslandi við jarðvarma sem er nánast um allt land og við hitum upp híbýli okkar með jarðvarma. Ég veit ekki betur en að alls staðar úti í heimi sé horft til okkar á Íslandi, hvað við búum vel og hvað við séum öflug að orku. En ef við ætlum að halda uppi byggð í landinu verðum við að styrkja við þessi köldu svæði á landinu til þess að þau verði sambærileg því heita svæði sem við búum á. Í allri þeirri þenslu sem verið hefur hér undanfarin ár hafa þessi svæði út um landið ekki tekið þátt í darraðardansinum á Stór-Reykjavíkursvæðinu og öllu því bruðli sem átt hefur sér stað hjá landsmönnum. Landsbyggðin, eins og oft hefur verið sagt, er 20 árum á eftir höfuðborgarsvæðinu hvað varðar framfarir og annað. Ég vildi aðeins koma þessu að aftur þó að ég hafi verið búin að tala og koma máli mínu áleiðis, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá góðu umræðu sem verið hefur um þessar niðurgreiðslur. Það er ljóst að nokkuð góð samstaða er um þá leið sem verið er að fara. En ég var sein að gefa forseta merki um að ég vildi svara hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur - hún var að velta því upp, ef ég man það rétt, hvaða áhrif það hefði á íbúa og þá sem þetta þiggja að hækka hlutfall þess sem nýtt er, þ.e. úr 1% í 3%, af því sem eyrnamerkt er í fjárlögum til þessara niðurgreiðslna, sem þá er notað til þess að draga úr þessum húshitunarkostnaði og það til orkusparandi aðgerða. Í frumvarpinu er verið að gera breytingar, það er verið að breyta forgangsröðun. Á undanförnum árum hafa áherslur verið að breytast og aðstæður almennt hafa verið að breytast sem gerir það að verkum að menn telja rétt, og við teljum rétt, að hækka þetta hlutfall til þess að styrkja nýjar hitaveitur og sömuleiðis til þess að styrkja þessar orkusparandi aðgerðir. Á undanförnum árum hafa stjórnvöld verið að greiða út eitthvað um 1.000 millj. kr. vegna styrkja til nýrra hitaveitna og alls hafa um 2.000 íbúðir farið af rafhitun og yfir á hitaveitu á undanförnum árum. Þarna eru tekin, t.d. í greinargerð með frumvarpinu, dæmi um stór verkefni sem hafa verið styrkt á grundvelli ákvæða laga nr. 78/2002. Það eru t.d. Hitaveita Stykkishólms, Dalabyggðar, Eskifjarðar og síðan hafa líka mörg önnur minni verkefni hlotið styrki. Enn eru í farvatninu bæði stærri og minni verkefni til þess að reyna að færa sem flest heimili í landinu úr rafhitun og yfir í hitaveitu en auðvitað verður að teljast afar ólíklegt að hægt verði að koma upp hitaveitum á köldustu svæðunum, þar sem er strjálbýlt og kostnaðarsamt að finna jarðhita og dreifa til notenda. Þess vegna verða alltaf einhverjir sem ekki er hægt að setja almennt yfir í hitaveitukerfið og við verðum að horfast í augu við það. Þá er spurningin með hvaða hætti við getum gripið til orkusparandi aðgerða til handa þessum heimilum, til þess að draga úr kostnaði bæði fyrir íbúa og líka fyrir hið opinbera og til að draga úr þessum niðurgreiðslum. Því er ákveðið að fara í þessar aðgerðir og þess vegna er talið rétt að skoða aðrar leiðir til að draga úr þessum húshitunarkostnaði og sömuleiðis styrkveitingum tengdum slíkum verkefnum. En styrkveitingar byggðar á sama grunni og styrkir til nýrra hitaveitna munu til lengri tíma litið geta dregið úr kostnaði ríkissjóðs vegna niðurgreiðslna og lækkað verulega orkukostnað þeirra sem búa ekki við hitaveituna. Í frumvarpinu er þess vegna verið að leggja til að heimilt verði að veita styrki vegna breyttrar orkuöflunar til húshitunar. Eins og ágætlega kom fram í máli hv. þm. Herdísar Þórðardóttur og Bjarkar Guðjónsdóttur hafa varmadælur og viðarkynding verið talsvert til umræðu og þá kannski varmadælurnar ekki síst eins og hv. þm. Björk Guðjónsdóttir tók ágætt dæmi af úr Vestmannaeyjum. Aðrar leiðir komu auðvitað einnig til greina og þess vegna er þetta ákvæði algjörlega opið og menn eru nú að stíga þessi skref til þess að ná því markmiði sem getið er um í frumvarpinu, að draga úr húshitunarkostnaði íbúa á köldum svæðum, draga úr kostnaði ríkissjóðs til lengri tíma litið og hvetja til atvinnuskapandi verkefna. Þá komum við einnig að því sem hv. þm. Pétur Blöndal fjallaði aðeins um áðan en hann fór hér að fjalla um lélegan húsakost, þ.e. sem ekki væri nægilega vel einangraður og annað. Það er alveg hárrétt hjá honum að oft hefur það verið tilfellið en það er auðvitað þannig að orkuverð hefur áhrif á hagkvæmni endurbóta og almennan vilja fólks til endurbóta. Þess vegna hefur verið sett þak eða hámark á niðurgreiðslu vegna rafhitunar og bundið við 40.000 kílóvattstundir á ári. Það hefur verið gert hingað til og það hefur ekki verið talið ráðlegt að hækka þakið meira þar sem notkun umfram þau mörk telst óeðlilega mikil og skýrist þá af lélegri einangrun og illa stilltum hitakerfum eða slíkum þáttum. Þess vegna, virðulegi forseti, er lagt til í frumvarpinu að heimilt verði, gegn mótframlagi frá húseiganda, að nýta hluta þessara fjármuna sem í dag eru notaðir til að niðurgreiða húshitunarkostnað í að styrkja húseigendur á köldum svæðum til endurbóta á húsnæði þegar um óeðlilega mikla orkunotkun er að ræða. Að öllu þessu samandregnu, virðulegi forseti, tel ég að við eigum að geta náð því marki að draga úr kostnaði allra hlutaðeigandi aðila; íbúanna, ríkisvaldsins og þeirra sem nýta þessar niðurgreiðslur og þurfa á þeim að halda. Eins og komið hefur fram í þessari umræðu þá hefur það verið stefna hér á Alþingi Íslendinga að tryggja jafnræði til búsetu um landið allt og þetta er liður í því. Við erum auðvitað aldrei búin að komast niður á hina einu sönnu lausn en við erum þó að stíga skref í rétta átt til breyttrar forgangsröðunar og lægri kostnaðar og sömuleiðis erum við hér að stíga græn skref í orkunýtingu.

Hæstvirtur forseti. Ég er nú kannski ekki alveg búin að ná þessu, hvernig þetta er hugsað, en eins og ég skil orð hv. þingmanns þá mun þetta til skamms tíma - er verið að tala núna um það að draga úr þeirri krónutölu sem fer til hvers heimilis á hverja kílóvattstund. Ef taka á frá 1% upp í 3% yfir í orkusparandi aðgerðir, sem ég er í sjálfu sér ekki á móti, þá erum við að tala um að það sem er til ráðstöfunar til beinna niðurgreiðslna muni lækka sem þýðir að hver kílóvattstund er niðurgreidd minna en áður hefur verið. Til lengri tíma þá getur þetta orðið - ef menn taka það almennt upp að fá sér varmadælur og breyta notkun sinni hvað það varðar að nýta orkuna betur sem mér finnst alveg eðlileg stefna. Ef þetta er hins vegar réttur skilningur hjá mér þá verður að gera betur grein fyrir því að þetta geti haft áhrif á orkureikning á hverju heimili núna til skamms tíma, þar til fólk hefur þá ráðist í þær aðgerðir að fá sér varmadælu og breyta orkunotkun sinni til húshitunar 

Virðulegi forseti. Ég held að ef hv. þingmaður skoðar fylgiskjal með frumvarpinu fái hún svör við þeim spurningum. Það er fylgiskjal frá fjármálaráðuneytinu og fjárlagaskrifstofunni og þar er farið yfir markmið frumvarpsins og þar kemur fram, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem gera ráð fyrir að afnema takmörkun á hámarki niðurgreiðslna vegna raforkunotkunar á varmadælur til húshitunarkostnaðar, gera mögulegt að styrkja breytta orkuöflun til húshitunar og styrkja endurbætur á íbúðarhúsnæði á köldum svæðum. Til að mæta kostnaði vegna þessa er lagt til að 3% af því fé sem ákveðið er í fjárlögum til niðurgreiðslna á kostnaði við húshitun og til styrkja til nýrra hitaveitna verði veitt til orkusparnaðaraðgerða í stað 1% eins og er í gildandi lögum. Gert er ráð fyrir að verði hlutfall þetta hækkað muni framlögum til verkefna innan fjárlagaliðar 11-373, niðurgreiðslur á húshitun, verða forgangsraðað á þann veg að minna fé fari í stofnstyrki til nýrra hitaveitna og jarðhitaleitar auk þess sem verkefni um hagkvæmniúttekt á varmadælum og smávirkjunum er lokið.“ Hér er um breytta forgangsröðun að ræða. Nú er þessum stærri verkefnum, þar sem farið er úr rafhitun yfir í hitaveitur, að ljúka og menn sjá fyrir endann á þeim. Því er verið að breyta áherslunum og setja þessa fjármuni í auknum mæli til köldustu og strjálbýlustu svæðanna, þar sem slíkt er ekki gerlegt, til að menn beiti þar í auknum mæli orkusparandi aðgerðum. Svarið er að finna hér og ég tel það vera skýrt, þetta mun ekki hafa áhrif á niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði til þeirra sem njóta þeirra styrkja í dag.

Hæstv. forseti. Það er verið að taka úr pottinum. Núna fer 1%, eins og stendur hér í umsögn fjármálaráðuneytisins, til þessara orkusparandi aðgerða og stofnstyrkja, en það á að breyta því í 3%. Það þýðir að 3% af þessum 1.176 millj. kr. fara nú í þær aðgerðir. Það þýðir að minna verður eftir og bara 97% úr pottinum fara til beinna niðurgreiðslna eins og kerfið er. Peningarnir koma hvergi annars staðar frá inn í kerfið. Þannig að það hlýtur að hafa áhrif á beinu niðurgreiðsluna þegar 3% fara í þessar séraðgerðir. Áður fóru sem sagt 99% úr pottinum í beinu niðurgreiðslurnar, en nú verða það 97%. Þannig að ekki getur annað verið en að þetta hafi áhrif á það sem fer beint til notenda. Þessi 3% eru nýtt til sérverkefna, sem varða það að byggja upp nýjar hitaveitur og í verkefni til að fara í ýmiss konar orkusparandi aðgerðir. Þannig að það sem fer beint til heimilanna hlýtur að minnka og húshitunarkostnaður hvers heimilis að hækka.

Virðulegi forseti. Ég tel þetta ekki vera rétta túlkun hjá hv. þingmanni vegna þess að það sem hér um ræðir er að fjármunum verður forgangsraðað og í stað þess að vera stofnstyrkir til hitaveitna í þeim mæli sem þeir hafa verið verður þeim varið til að mæta orkusparandi aðgerðum í dreifðari og strjálbýlli byggðum. Þetta tel ég að hafi komið skýrt fram. Ég held, virðulegi forseti, að þetta muni ekki og eigi ekki að hafa mælanleg áhrif á niðurgreiðslu til íbúanna sjálfra þar sem verið er að breyta áherslum í ljósi breyttra aðstæðna og þess að uppbygging er langt komin, þ.e. tilfærsla íbúða frá raflögn eða rafhitun yfir í hitaveitur er langt komin. Nú eru þessi verkefni eftir, þ.e. að bæta bæði húsnæði, eins og hv. þingmaður Pétur H. Blöndal kom inn á áðan, einangra það betur og mæta kostnaði við slíkt og mæta orkusparandi aðgerðum. Þetta á ekki að hafa mælanleg áhrif á rafmagnsreikninga þeirra sem hafa notið þessara niðurgreiðslna. 
            

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna frekar en held að þarna séu atriði sem skipta verulegu máli og þess vegna legg ég til að málið verði tekið aftur inn í iðnaðarnefnd og þetta gert alveg skýrt. Því auðvitað skiptir mjög miklu máli hvernig orkukostnaður heimilanna kemur út á þeim svæðum þar sem niðurgreiðslurnar skipta raunverulega máli. Ég veit alveg hversu mikil umræða er um þetta atriði á köldu svæðunum þar sem orkureikningurinn hefur gífurlega mikil áhrif á hag hvers heimilis. Þannig að ég held að ekki sé hægt að skilja við þetta mál hér á Alþingi án þess að við höfum gert okkur fullkomlega grein fyrir því hvaða áhrif þetta hefur á orkureikning heimilanna. Eins og ég sagði áðan er ég sammála því að menn fari í aðgerðir til að reyna að hvetja til notkunar annarra orkugjafa. Þessi tækni varðandi varmadælu er greinilega nokkuð sniðug lausn, eins og hún hefur verið kynnt í þessu máli. En ég held að jafnframt sé mikil nauðsyn á því að taka upp kynningarátak hvað þetta varðar. Því ég er viss um að almennt þekkja menn ekki þá leið og ef þarna er góður kostur til að spara hitakostnað til framtíðar á auðvitað að hvetja til þess. En til þess þarf fólk að þekkja þennan kost. Sjálf hef ég tekið þátt í því að hvetja til orkusparandi aðgerða. Við settum af stað átak í heimabyggð minni í samvinnu við Rarik um orkusparandi aðgerðir á heimilum, bæði varðandi það hvernig stilla mætti hitakerfi betur og eins einangrun. Á þeim tíma var að koma upp ný tækni í glergerð þannig að með glerjun húsa var hægt að spara mjög verulega í húshitunarkostnaði. Þannig að allt eru þetta atriði sem hægt er að ráðast í. En eins og ég segi þarf fólk að þekkja þetta. Ég hvet þá til þess að menn fari í svona kynningarátak og kynni möguleika í þessa veru fyrir íbúum á köldum svæðum. Þannig að það komi fram Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta meira, en óska eftir því að málið verði tekið aftur inn í iðnaðarnefnd og alveg verði skýrt hvaða áhrif þetta mál hafi á heimilisbuddur þeirra sem búa við þessar aðstæður og heimilin verða auðvitað að hafa einhverja hugmynd um hvort orkureikningar þeirra hækka. Ég veit til þess að sérstaklega úti á landi þar sem fullorðið fólk situr jafnvel eftir í stórum húsum eru aðstæður víða þannig að menn geta ekki minnkað við sig. Þar fer orkunotkunin oft og tíðum töluvert yfir þær 40.000 kílóvattstundir sem eru niðurgreiddar og um leið og farið er yfir þær hækkar orkureikningur þeirra íbúa hlutfallslega mjög mikið. Eins og ég segi. Það eru ýmis ráð til þess að bæta úr þessu og nauðsynlegt að það verði gert. En til þess þarf fólk að þekkja þetta og við hér á Alþingi þurfum jafnframt að vita hvaða fjárhagslegu áhrif þessi breyting mun hafa fyrir heimilin.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. iðnaðarnefnd um frumvarp til laga um visthönnun vöru sem notar orku. Nefndin fékk til sín gesti á fund auk þess sem hún hefur farið yfir umsagnir sem nefndinni hafa borist um málið. Frumvarpinu er ætlað að stuðla að þróun og notkun orkunýtinna vara með það að markmiði að tryggja visthönnun vöru með minni orkunotkun og draga úr áhrifum orkunotkunar á umhverfið Þá er frumvarpinu ætlað að tryggja frjálst flæði slíkra vara um EES-svæðið. Því er ætlað að taka til hvers konar vöru sem notar orku að undanskildum farartækjum og tækjum sem þegar hafa verið tekin til notkunar, markaðssett eða verið flutt inn við gildistöku laga samkvæmt frumvarpinu. Frumvarpið byggist á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2005/32/EB, um vistvæna vöruþróun. Við samningu frumvarpsins voru höfð til hliðsjónar lög nr. 51/2000, um orkunýtnikröfur, lög nr. 72/1994, um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl., auk danskra og sænskra laga um visthönnun vöru sem notar orku. Markmiðið er að draga úr raforkunotkun innan ríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Frumvarpið felur ekki í sér efnisreglur um orkunýtnikröfur og umhverfisálag heldur er lagt til að iðnaðarráðherra verði heimilt að setja reglugerðir um orkunýtni einstakra vöruflokka sem byggjast á áðurnefndri Evróputilskipun. Lögin skapa svo grunninn að þessu fyrirkomulagi. Með frumvarpinu er lagt til að eftirlit með því að vörur uppfylli kröfur laganna og reglugerða settra á grundvelli þeirra verði falið Neytendastofu samkvæmt þeim heimildum sem henni eru veittar með lögum um öryggi og opinbera markaðsgæslu. Samkvæmt þeim lögum fara Neytendastofa og viðeigandi eftirlitsstjórnvöld með opinbera markaðsgæslu og taka stjórnvaldsákvarðanir í samræmi við ákvæði laganna. Einnig skulu þau hafa eftirlit með því að vörur á markaði hverju sinni uppfylli settar reglur um öryggi. Við markaðseftirlitið er heimilt að fela faggiltri skoðunarstofu að annast skoðun þeirra vörutegunda sem hún hefur faggildingu fyrir og annast auk þess skipulega öflun upplýsinga um vörur á markaði sem taldar eru hættulegar. Á fundum sínum ræddi nefndin fjölmörg atriði, m.a. um gildissvið og inntak laganna, um hugtök og hugtakanotkun, um samræmismat og eftirlit opinberra aðila með CE-samræmismerkingum áður en vara er sett á markað. Fyrir nefndinni kom fram athugasemd við það að í frumvarpinu var notað hugtakið „háð orkuílagi“. Var það mat nefndarmanna að það væri óþekkt í hugtakanotkun hér á landi. Við viljum stuðla að skýrri lagasetningu, skiljanlegri lagasetningu sem er aðgengileg þeim sem hana vilja nota og þess vegna teljum við að svona orðalag beri að einfalda og hafa skýrara og því tökum við undir þessa athugasemd og leggjum til að í stað þessa hugtaks komi „nýtir orku“ þegar fjallað er um vöru sem notar orku. Þá var því einnig hreyft fyrir nefndinni að orðin „eða vara til framleiðslu, flutnings og mælingar á slíkri orku“ í a-lið 3. gr. feli í sér að frumvarpið nái einnig til búnaðar sem vinni orku eða er notaður til framleiðslu orku. Vegna athugasemda og umsagna sem nefndin fékk og þar sem mönnum kom ekki saman um hvað þetta merkti áréttar hún að frumvarpið er um visthönnun vöru sem notar orku en tekur ekki til búnaðar til raforkuflutnings eða til raforkuframleiðslu. Leggur nefndin því til að sá liður í setningunni verði felldur brott úr ákvæðinu til þess að skýra málið. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir um að Neytendastofu einni væri falið eftirlit og dagleg stjórnsýsla eins og fjallað er um í 10. gr. frumvarpsins. Nefndin bendir á að Neytendastofa fer með almenna markaðsgæslu og hefur eftirlit með því hvort tilteknar vörur uppfylli skilyrði og beri CE-samræmismerkingar. Ef vara sem notar orku ber ekki slíka merkingu tekur Neytendastofa vöruna til skoðunar. Komi upp tilvik þar sem markaðsgæslan leiðir í ljós hugsanlegt brot á lögunum getur Neytendastofa leitað álits hjá öðrum aðila sem hefur sérþekkingu á viðkomandi vöru. Nefndin áréttar að þessi þáttur frumvarpsins var sendur til ráðgjafarnefndar forsætisráðuneytis um opinberar eftirlitsreglur og gerði nefndin engar athugasemdir. Nefndin telur því að þessari athugasemd hafi verið svarað og það er þá skýrt hér í nefndarálitinu að hún telur að Neytendastofa eigi að leita sér sérfræðiaðstoðar og muni gera það ef með þarf. Þá komu fram athugasemdir um að hugtakið „tekin til notkunar“ sé óljóst og ekki nægilega skilgreint í frumvarpinu. Nefndin leggur áherslu á að með frumvarpinu er verið að setja nýjar grunnkröfur sem vörur sem nota orku skulu uppfylla svo að þær fái CE-samræmismerkingar. Eins og kemur fram í inngangi greinargerðar með frumvarpinu er því ekki ætlað að taka til vöru sem er búið að framleiða, flytja inn, markaðssetja og taka til notkunar fyrir gildistöku laganna. Skýrt er í nefndarálitinu og greinargerðinni að þetta er sá skilningur sem nefndin og þeir sem sömdu frumvarpið leggja í þau orð í lagatextanum. Nefndin telur nauðsynlegt að frumvarpið verði að lögum til að tryggja samræmda löggjöf innan EES og til að koma í veg fyrir að í framtíðinni verði hingað fluttar inn vörur sem uppfylla ekki kröfur annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta er einnig neytendamál og mikilvægt fyrir neytendur til að þeir geti verið upplýstir að vörur séu rétt og vel merktar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: A-liður 3. gr. orðist svo: Vara sem notar orku: Vara sem, þegar henni hefur verið komið á markað og/eða hún tekin í notkun, nýtir orku (rafmagn, jarðefnaeldsneyti eða endurnýjanlega orkugjafa) til að virka sem skyldi eða vara til flutnings og mælingar á slíkri orku, þar með taldir hlutir, sem nýta orku og ætlunin er að setja í vöru sem notar orku og fellur undir lög þessi, sem eru settir á markað og/eða teknir í notkun sem stakir hlutir fyrir notendur og unnt er að meta sérstaklega að því er varðar vistvænleika. Virðulegi forseti. Við teljum að með þessu höfum við náð að skýra þau atriði sem voru helst gagnrýnd í umsögnunum fyrir að vera óskýr og óljós, bæði með breytingartillögunni og ekki síður með þeim skýringum sem fylgja í nefndarálitinu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp um visthönnun vöru sem notar orku. Frumvarpið byggir á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um vistvæna vöruþróun. Markmiðið með frumvarpinu er að stuðla að þróun og notkun orkunýtinna vara með það að markmiði að tryggja visthönnun vöru með minni orkunotkun og draga úr áhrifum orkunotkunar á umhverfið. Þá er frumvarpinu ætlað að tryggja frjálst flæði slíkra vara um EES-svæðið. Hér eru þó undanskilin farartæki og tæki sem þegar hafa verið markaðssett og tekin til notkunar eða flutt inn við gildistöku laganna. Athugasemd kom í umsögn varðandi óskýrt orðalag í 3. grein um vöru sem notar orku og leggur nefndin til þær breytingar að sá liður verði felldur niður og er sérstaklega áréttað í því sambandi í nefndaráliti að frumvarpið er um visthönnun vöru sem notar orku en tekur ekki til búnaðar til raforkuflutnings eða raforkuframleiðslu. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að lítið reyni á lögin hér varðandi framleiðslu tækja þar sem lítið sé hér framleitt af vöru sem falli undir lögin. Í umsögn Tæknimiðstöðvar Íslands kemur fram að þetta gæti breyst á stuttum tíma því að nú sé í einkaleyfisferli fyrsti hverfillinn sem fundinn hefur verið upp hér á landi og stefnt er að framleiðslu hans hérlendis. Það er því nauðsynlegt að hnykkja á þessu atriði í nefndarálitinu. Það er auðvitað mikilvægt að stuðla að þróun og notkun orkunýtinnar vöru með það að markmiði að tryggja visthönnun vöru með minni orkunotkun og draga þar með úr áhrifum orkunotkunar á umhverfið. Einnig er mikilvægt að íslenskir framleiðendur tryggi að vörur þeirra uppfylli kröfur sem almennt eru settar á EES-svæðinu í þessum efnum. Hins vegar eru næstum engir framleiðendur hér á landi að þeim vörum sem tilskipunin nær til en það kann þó að breytast í náinni framtíð og því er mikilvægt að sömu reglur gildi hér á landi og annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu um visthönnun vöru sem notar orku. Við 1. umr. málsins kom fram í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra að framkvæmdastjóri Evrópusambandsins hafi lagt fram vinnuáætlun sem hefur að geyma það sem kalla má leiðbeinandi lista yfir vörur sem eiga að hafa forgang við setningu reglna um orkunýtni. Nefndi hann sem dæmi loftræstikerfi, ýmis matreiðslutæki, auk fleiri hluta. Meðal þess sem hæstv. iðnaðarráðherra taldi upp eru varmadælur, sem hafa verið að ryðja sér til rúms t.d. í Svíþjóð til að lækka húshitunarkostnað þar í landi. Slíkar dælur væri hægt að nota hér á landi á köldum svæðum til að draga úr húshitunarkostnaði og minnka þörf á niðurgreiðslum til húshitunar til lengri tíma litið. En hvað er visthönnun vöru? Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram, með leyfi forseta: „Margar skilgreiningar eru á því hvað felist í visthönnun vöru en megininntak hennar er að hún sé athöfn sem skilgreinir umhverfislega þætti vöru og samþættir þá inn í fyrstu stig þróunar vörunnar. Aðrir þættir, svo sem virkni, kostnaður, afköst, gæði, lagalegir og tæknilegir þættir, verða einnig að vera teknir til greina við þróun vörunnar. Markmið visthönnunar vöru er því að draga úr notkun óendurnýjanlegra orkugjafa og lágmarka umhverfisáhrif ásamt því að stuðla að vitundarvakningu meðal almennings um þeirra náttúrulega umhverfi og hvernig best sé að varðveita það. Oft er litið á visthönnun vöru sem tæki til að tryggja sjálfbærni. Visthönnun vöru hefur mest vægi hvað varðar þróun vöru á sviði þungaiðnaðar og leikur vistferlismatið þar stórt hlutverk til að greina umhverfisáhrif mismunandi hönnunarmöguleika. Almennt er litið á visthönnun vöru sem lausn við aðsteðjandi umhverfisvá á alþjóðavísu, þ.e. örum vexti atvinnulífsins, mikilli fjölgun íbúa heimsins, eyðingu náttúruauðlinda ásamt óbætanlegu tjóni á vistkerfum og líffræðilegri fjölbreytni. Með visthönnun vöru er mögulegt að afstýra þessari hættu með því að finna upp nýjar hönnunarlausnir og aðferðir í iðnaði sem leiða til minna álags á umhverfið. Í þessu sambandi er hægt að taka til greina að bæði bílar og vörur geta verið hönnuð með það að markmiði að hægt sé að gera við þau og einnig taka þau í sundur til endurvinnslu. Einnig er mikilvægt að tæki séu búin til úr endurvinnanlegum og endurnýjanlegum efnum. Ef rétt er farið að má gera ráð fyrir að slíkar vörur verði að fullu sambærilegar í verði og vörur sem ekki eru hannaðar á grundvelli visthönnunar vöru.“ Virðulegi forseti. Orkusparnaður virðist mjög fjarlægur okkur Íslendingum og spurning hvort ekki þurfi með einhverjum ráðum að koma af stað hugarfarsbreytingu hvað það varðar hér á landi. Í gegnum tíðina hefur verið hægt að ná árangri í ýmsum málum þar sem æskilegt hefur verið að breyta hegðunarmunstri mannfólksins með því að hrinda af stað átaki í þeim efnum, t.d. með auglýsingum í blöðum og ljósvakamiðlum. Kannski er kominn tími á slíkt átak hér á landi, átak í orkusparnaði, átak í að brýna fyrir fólki nauðsyn þess að spara orku og að leiðbeina því og benda á ýmis ráð um hvernig hægt sé að að spara orku, eins og við ræddum reyndar áðan í málinu um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar á köldum svæðum. Að lokum, virðulegi forseti, tek ég undir að nauðsynlegt er að frumvarp þetta verði að lögum til að tryggja samræmda löggjöf innan EES og koma í veg fyrir að í framtíðinni verði fluttar inn vörur sem uppfylla ekki kröfur annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu. Við sjálfstæðismenn í iðnaðarnefnd, sem eru auk mín hv. þingmenn Herdís Þórðardóttir og Kristján Þór Júlíusson, erum með á nefndarálitinu og styðjum málið.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um visthönnun vöru sem notar orku. Frumvarpið byggist að meginstefnu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 6. júní 2005. Tilgangur þessa frumvarps er eins og fram kemur í 1. gr. að stuðla að þróun og notkun orkunýtinnar vöru með það að markmiði að tryggja visthönnun vöru með minni orkunotkun og draga úr áhrifum orkunotkunar á umhverfið. Frumvarpinu er líka ætlað að tryggja frjálst flæði vöru af þessum toga um EES-svæðið. Frumvarpinu er ætlað að taka til hvers konar vöru sem notar orku, þó ekki farartækja eða tækja sem þegar hafa verið tekin í notkun og það gengur líka út á það að koma í veg fyrir að hér sé markaður með vöru sem ekki er heimilt að nota á hinu Evrópska efnahagssvæði. Hér á landi eru næstum engir framleiðendur að þeim vörum sem tilskipunin nær til. En við þurfum samt að innleiða þessa tilskipun. Hins vegar er mikilvægt að sömu reglur gildi hér og annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu þannig að ekki  Framkvæmdastjóri Evrópusambandsins hefur lagt fram vinnuáætlun fyrir árin 2009–2011 sem hefur að geyma það sem kalla má leiðbeinandi lista yfir vörur sem eiga að hafa forgang við setningu ítarlegra reglna um orkunýtingu. Þær vörur sem við erum að tala um geta meðal annars verið vörur sem byggjast á talsverðri orkunýtingu eins og loftræstikerfi, kynditæki, varmadælur, matreiðslutæki og annar rafbúnaður sem við notum hér. 
             Markmið tilskipunarinnar er að draga úr álagi vara sem nota orku á umhverfið með því að hvetja framleiðendur til að haga hönnun sinni þannig að hún taki mið af umhverfislegum sjónarmiðum. Samkvæmt tilskipuninni verða framleiðendur að sýna fram á áhrif vörunnar á umhverfið, hafa hliðsjón af niðurstöðum greiningar á vistferli vöru og bjóða neytendum upplýsingar um áhrif vöru á umhverfið. Allt þetta gefur til kynna að framleiðandi skuli nálgast þróun vörunnar út frá umhverfislegu sjónarmiði allt frá upphafi með það að leiðarljósi að bæta umhverfisleg áhrif framleiðslunnar og vörunnar sjálfrar. Frumvarpið stuðlar að bættri orkunýtingu og gerir fólk meðvitaðra um náttúrulegt umhverfi þess og hvernig best sé að varðveita það og viðhalda því. Það hefur verið reiknað út hvað hægt sé að ná gríðarlega miklum árangri varðandi sparnað á orku ef fólk er meðvitað um hvað hægt sé að spara í orku eins og kom fram í ræðunni hér á undan hjá hv. formanni nefndarinnar. Varðandi það að spara orku þá er það bæði ljósanotkun í heimahúsum og annað sem fólk spáir ekki í dag og telur sjálfsagðan hlut, þ.e. allt í lagi þó ljós séu alls staðar. Enginn spáir í það af því að við höfum nóg af þessu. Þess vegna segi ég að breyting þarf að verða í hugsunarhætti fólks. Það þarf að gera fólk meðvitaðra um hvar hægt sé að spara orku og hvernig hægt sé að draga úr orkunotkun og um leið og fólk gerir það þá sparast um leið peningar. Í umsögn um frumvarpið sem hv. iðnaðarnefnd barst frá Viðskiptaráði Íslands tekur það undir mikilvægi þess að stuðla að þróun og notkun orkunýtinnar vöru í því markmiði að tryggja visthönnun vöru með minni orkunotkun og draga þar með úr áhrifum orkunotkunar á umhverfið. Eðlilegt er að íslenskir framleiðendur tryggi að vörur þeirra uppfylli kröfur sem almennt eru settar á EES-svæðinu í þessum efnum. Líkt og fram hefur komið mun frumvarpið ekki hafa mikil áhrif á framleiðendur á Íslandi og er þörfin að vissu leyti takmörkuð þar sem mestöll staðbundin orkunotkun byggist á orku frá endurnýjanlegum orkulindum. Hins vegar er lagasetning nauðsynleg til að tryggja samræmda löggjöf EES-svæðisins og til að koma í veg fyrir að hingað sé hægt að flytja vörur sem ekki uppfylla kröfur annars staðar á EES-svæðinu. Hæstv. forseti. Í nefndaráliti sem hér kom fram áðan kemur fram að þessu frumvarpi er ætlað að taka til hvers konar vöru sem notar orku að undanskildum farartækjum og tækjum sem þegar hafa verið tekin til notkunar, markaðssett eða verið flutt inn við gildistöku laga samkvæmt frumvarpinu. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir um að Neytendastofu einni væri falið eftirlit og dagleg stjórnsýsla eins og fjallað er um í 10. gr. frumvarpsins. Nefndin bendir á að Neytendastofa fer með almenna markaðsgæslu og hefur eftirlit með því hvort tilteknar vörur uppfylli skilyrði og beri CE-samræmismerkingar. Ef vara sem notar orku ber ekki CE-merkingu tekur Neytendastofa vöruna til skoðunar. Komi upp tilvik þar sem markaðsgæslan leiðir í ljós hugsanlegt brot á lögunum getur Neytendastofa leitað álits hjá öðrum aðila sem hefur sérþekkingu á viðkomandi vöru. Nefndin áréttar að þessi þáttur frumvarpsins var sendur til ráðgjafarnefndar forsætisráðuneytis um opinberar eftirlitsreglur og gerði nefndin engar athugasemdir. Nefndin telur nauðsynlegt að frumvarpið verði að lögum til að tryggja samræmda löggjöf innan EES og til að koma í veg fyrir að í framtíðinni verði hingað fluttar inn vörur sem uppfylla ekki kröfur annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu. Við, fulltrúar minni hluta í hv. iðnaðarnefnd, leggjum til að þetta frumvarp verði samþykkt. Í umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir, með leyfi forseta: „Tilgangur þessa frumvarps er að stuðla að þróun og notkun orkunýtinna vara með það að markmiði að tryggja visthönnun vöru með minni orkunotkun og draga úr áhrifum orkunotkunar á umhverfið. Auk þess er frumvarpinu ætlað að tryggja frjálsa för slíkra vara um EES-svæðið. Frumvarpið byggir á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2005/32/ESB, um vistvæna vöruþróun. Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð.“ Eins og ég gat um áðan höfum við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í iðnaðarnefnd, hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson og Björk Guðjónsdóttir tekið þá afstöðu að líta jákvætt á þetta frumvarp og við erum því samþykk.

Virðulegi forseti. Ég hef hlustað á mjög merkar ræður allt frá því að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir mælti fyrir þessu máli og ég hóf að skoða það í framhaldi af þessu. Þarna komu fyrir eyru alls kyns hugtök og sjónarmið sem maður á ekki að venjast í almennu lagamáli. Ég velti fyrir mér meiningu ákveðinna hluta og hvaða tilgangi þeir þjóna, hvort þarna sé auðskilið hvað við er átt eða hvort þarna sé verið að semja lög sem stuðli að því að menn úr minni starfsstétt, þ.e. lögmennsku, geti fyrir dómstólum haft ærinn starfa af því að velta fyrir sér hvernig skýra eigi einstök hugtök sem koma fram í þessu ágæta frumvarpi. Nú skal það tekið fram að það skal jú virða viljann fyrir verkið. Þarna eru ákveðin sjónarmið og hlutir sem eru góðra gjalda verðir. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort menn nái þeim árangri sem að er stefnt með því að t.d. í 1. gr. - svo að ég bendi á ákveðna hluti sem þar koma fram - segir, með leyfi forseta: „Tilgangur laga þessara er að stuðla að visthönnun vöru sem notar orku.“ Með þessu segjum við að ekki eigi að stuðla að visthönnun vöru sem ekki notar orku eða er þetta eingöngu bundið við slíkar vörur og þá með það að markmiði að efla hönnun, framleiðslu og notkun á vöru sem eru umhverfisvænar? Má þá ekki efla hönnun, framleiðslu og markaðssetningu eða visthönnunarvöru sem nota orku sem ekki eru umhverfisvænar? Má ekki framleiða vöru sem ekki er umhverfisvæn? Með hvaða hætti á að skilja og skilgreina einstök hugtök í þessu sambandi? Þarna eru orð og orðalag sem að vísu eru skilgreind með ákveðnum hætti í 3. gr. en það er þó alls ekki tæmandi. Fjallað er um visthönnun í 3. gr. og þar er og skilgreining á henni sem felur í sér að fella umhverfisþætti inn í vöruhönnun í því skyni að bæta vistvænleika vöru allan vistferil hennar. Hvað þýðir þetta í raun, að fella umhverfisþætti inn í vöruhönnun í því skyni að bæta vistvænleika vöru allan vistferil hennar? Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að það þvælist dálítið fyrir mér að setja þessa skýringu í vitrænt samhengi og með hvaða hætti eigi að ná þeim markmiðum að visthönnun geti í öllum tilvikum fest umhverfisþætti inn í vöruhönnun í því skyni að bæta vistvænleika vöru allan vistferil hennar. Hvað er átt við með öllum vistferli vöru? Ég get ekki skilið það með öðrum hætti en að átt sé við það sem til er ágætt orð yfir á íslensku, þ.e. líftíma vörunnar, þann tíma sem varan er í notkun. Síðan er skilgreining í f-lið í 3. gr. sem er vistferill, það eru samfelld og samtengd stig í ferli vöru, þannig að ef ekki er um samtengt stig en samt samfellt er ekki um vistferil að ræða, samkvæmt þessari orðaskýringu. Ég velti því satt að segja fyrir mér hvort þessi orð og hugtakanotkun séu eðlileg og hvort rétt sé að afgreiða lög með þessu orðalagi frá Alþingi. Markmiðssetningin í 1. gr. í lagafrumvarpinu er þar að auki nokkuð snúin. Ég man eftir því þegar ég var í þýskunámi í menntaskóla var þar setning sem náði yfir tæpa blaðsíðu. Í 1. gr. frumvarpsins er fjallað um markmiðssetningu en 1. gr. öll er ein setning upp á þrjár línur sem gerir það að verkum að hún verður mjög snúin, torskilin og illskiljanleg: „Tilgangur laga þessara er að stuðla að visthönnun vöru sem notar orku með það að markmiði að efla hönnun, framleiðslu, markaðssetningu og notkun á vörum sem eru umhverfisvænar, með minni orkunotkun og umhverfisálag að leiðarljósi. “ Ég verð að segja að mér hefði fundist ástæða til þess að fá einhvern góðan íslenskumann, virðulegi formaður iðnaðarnefndar, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, til þess að yfirfara þennan texta og hafa hann á almennilegri og viðunandi íslensku. Ég bendi á ágætan mann, Mörð Árnason, sem er í sama flokki og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, hann er mjög orðspakur og hefur ekki legið á liði sínu hér á Alþingi. Hann gæti væntanlega komið markmiðssetningargreininni í 1. gr. á eðlilega íslensku á stuttum tíma þannig að þar væri eðlileg setningaskipan og vel frá henni gengið svo að venjulegt fólk geti skilið hvað verið er að tala um. Ég hef nú alltaf gaman að því þegar menn búa til samansettar setningar með alls kyns nýyrðaflaumi eins og hér er gert en það er ekki til þess fallið að gera lagasetningu einfaldari eða gagnsærri. Það er miklu frekar til þess fallið að valda erfiðleikum í framtíðinni. Síðan segir í 2. gr. að í lögum þessum sé að finna grunnkröfur sem vörur sem nota orku skuli uppfylla. Kemur það ekki fram í lögunum sjálfum? Þarf að taka fram að það sem komi fram í lögunum sé með þeim hætti sem um getur í fyrstu setningu 2. gr.? Er ekki eðlilegt að stytta lögin og láta lögin tala fyrir sig sjálf? Af hverju setja menn svona inn í lagasmíð? „Í lögum þessum er að finna grunnkröfur sem vörur sem nota orku skulu uppfylla svo að setja megi þær á markað og taka í notkun.“ Það kemur fram í lögunum og þarf ekki að taka það sérstaklega fram í þessari setningu að ákveðnir hlutir komi fram í lögunum. Ég vek athygli á þessu af því að mér finnst að nefndinni hafi sést þarna yfir hvernig eðlilegt er að afgreiða hluti frá sér þannig að það sé gert með sem einföldustum hætti. Ég átta mig á því að hér er meira og minna verið að þýða ákveðin ákvæði og vísað til og reynt að setja inn ákveðna tilskipun Evrópusambandsins með því að búa til orðaflaum eins og sjá má í þessu frumvarpi. Mér finnst örla á því í mörgum málum að þess sé ekki gætt að nota einfalt orðalag sem sé skiljanlegt venjulegu fólki. Ég fer fram á að nefndin hugi að því hvernig megi koma þessu frumvarpi í það horf að það sé á almennri íslensku, ekki á einhverjum hugtakagrundvelli sem eingöngu sérhæfðir orðasmiðir og hugtakafræðingar geta áttað sig á hvað þýðir. Ef haldið er áfram segir þarna, með leyfi forseta: „Ef ekki er annað tekið fram er með hugtakinu vara í lögum þessum eingöngu átt við vöru sem notar orku, sbr. skilgreiningu í 3. gr.“ Hér vantar greinilega inn orð: „Ef ekki er annað tekið fram er með hugtakinu vara í lögum þessum eingöngu átt við vöru sem notar orku, samanber skilgreiningu í 3. gr.“ Þá á væntanlega að koma, ef ekki er annað tekið fram í orðalaginu, „vara í lögum þessum er eingöngu átt við vöru sem notar orku samanber skilgreiningu 3. gr.“ Ég reikna með því að „er“ sé orðið sem vantar en eins og setningin er í frumvarpinu er þetta óskiljanlegt. Þetta er ekki eðlilegt samhengi. En ég reikna með að þarna hafi bara fallið út orð þannig að það megi leiðrétta. Ég sé ekki í nefndarálitinu að vikið sé að þessu en þarna sýnist mér að hefði þurft að koma inn breyting. Þá segir í seinni málsgrein eða 2. mgr. 2. gr. „Lögin taka til nýrrar vöru og íhluta og undireininga hennar, sem nýta orku, og flutt er inn, tekin í notkun eða framleidd hér á landi eftir gildistöku laga þessara.“ Það þýðir það að lögin taka ekki til vöru eða íhluta eða undireininga sem nýta orku og flutt er inn eða tekin í notkun eða framleidd fyrir gildistöku laganna. Af hverju á að gera þennan greinarmun? Er ekki um visthönnun vöru að ræða sem notar orku og geta lögin ekki tekið tillit til þess og samkvæmt eðli máls og aðstæðum haft gildi sem slík? Þá er undantekning þess efnis að lögin taka ekki til farartækja eða vöru sem notar orku og hefur þegar verið tekin í notkun. Þá velti ég því fyrir mér hvort þessi málsgrein eigi nokkurn rétt á sér miðað við 2. mgr. 2. gr., hvort hún tæmir ekki það að þessum hluta líka. Þannig að lögin taka til nýrrar vöru og íhluta og undireininga hennar, sem nýta orku, og flutt er inn, tekin í notkun eða framleidd hér á landi eftir gildistöku laga þessara. Nei, það er að vísu misskilningur. Það tæmir ekki þannig að þessi athugasemd á ekki við. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjalla frekar um þetta frumvarp að sinni og ég er nú ekki mikill sérfræðingur í þeim málum sem frumvarpið fjallar um. Ef dæma má af greinargerð frumvarpsins mun þetta vera vel nýtanlegt fyrir neytendur þessa lands og hlýt ég þá að fagna því að hag þeirra skuli vera betur borgið en ella hefði verið. Ég get því í sjálfu sér sætt mig við að svo fari fram sem iðnaðarnefnd, að Einari Má Sigurðarsyni fjarverandi, leggur til, að þetta frumvarp verði samþykkt með þeirri breytingu sem þar er fjallað um. Ég hefði þó talið eðlilegt að nefndin tæki málið til skoðunar aftur með tilliti til þeirrar orðanotkunar sem ég hef gert að umtalsefni hér og léti hreinlega yfirfara frumvarpstextann til þess að setja hann á eðlilega íslensku og reyna eftir fremsta megni að nota orð og orðasambönd sem eru svona í samræmi við íslenska setningafræði sem mér finnst í sumum tilvikum nokkuð skorta á hvað varðar orðalag og samtengingar í þessu frumvarpi. Af því hv. þm. Katrín Júlíusdóttir formaður nefndarinnar er komin í salinn þá ítreka ég það sem ég ræddi áðan, mér sýnist að í annarri setningu 1. mgr. 2. gr. þar sem fjallað er um gildissvið, vanti inn orð en þar segir: „Ef ekki er annað tekið fram er með hugtakinu vara í lögum þessum eingöngu átt við vöru sem notar orku, samanber skilgreiningu í 3. gr.“ Þá sýnist mér að þarna vanti orðið „er“ til þess að það komi í eðlilegu samhengi inn í setninguna. Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. iðnaðarnefnd að mæla með því að þetta frumvarp verði samþykkt en mælist til þess við nefndina að hún taki málið til nefndar á milli 2. og 3. umr. til þess að endurskoða orðalag og orðaval í frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður flutti mjög einkennilega ræðu. Ég vonaðist til að þessi mikli neytendafrömuður sem hann er kæmi upp og fagnaði þessu máli vegna þess að það er til þess fallið að nú á að gera neytendum kleift að sjá það með merkingum hvaða vörur eru hannaðar á þann hátt að þær spari þeim orku, að neytandinn geti mögulega farið að velja sér vörur til að lækka hjá sér rafmagnsreikninginn. Um það snýst málið. Ég saknaði þess í málflutningi hv. þingmanns að farið væri yfir þau mál og hann kæmi með sína sýn sem fyrrverandi neytendafrömuður og formaður Neytendasamtakanna. Almennilegar merkingar á vörum hefur algerlega skort hér á landi þannig að íslenskir neytendur geti valið sér vöru út frá þekkingu og góðum merkingum. Um það snýst málið. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gagnrýnir ýmislegt. Ég sagði í upphafi máls míns þegar ég fór yfir nefndarálitið að nefndin hefði tekið málið sérstaklega til skoðunar, þ.e. hugtakanotkun og fjölmargar umsagnir, ef hv. þingmaður hefði gefið sér tíma til að kynna sér það, nefndarálitið og þær breytingartillögur sem við leggjum til í nefndarálitinu. Þar má glöggt sjá að um þessa hugtakanotkun var töluvert fjallað og gerir nefndin talsverðar breytingar á hugtakanotkuninni í frumvarpinu og í breytingartillögum sem fylgja nefndarálitinu, þar með talið það sem hv. þingmaður talaði um, þ.e. 1. málslið í 2. gr., þar sem tekið er á því sérstaklega þegar við gerum breytingu á orðalagi 3. gr. sem skilgreinir hvaða vara notar orku og hvað þar er við átt.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hlustaði mjög grannt eftir, sennilega hefur hún ekki gert það, enda orðin langþreytt eftir langa dvöl í þinghúsinu eins og hún rakti í ræðustól áðan þegar hún byrjaði að mæla fyrir röngu frumvarpi. En það er ósköp skiljanlegt og afsakanlegt. Ég talaði um það og lauk ræðu minni meira að segja á því að mæla með því að frumvarpið yrði samþykkt og fór fram á það að reynt yrði að koma viðunandi orðfæri á þetta ef þess væri kostur. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir upplýsti að ítarleg umræða hafi farið fram um málið í nefndinni, a.m.k. að nefndarmenn hafi skilið við hvað væri átt, og á það bent að þarna væri um að ræða hluti þar sem almennt væri verið að setja umbúðir utan um almennar merkingar á orkusparandi vörum. Af hverju kemur það ekki fram í heiti frumvarpsins? Af hverju heitir frumvarpið Um visthönnun vöru sem notar orku? Af hverju heitir frumvarpið ekki Um merkingar á orkusparandi vörum? Væri það ekki eðlilegra og væri það ekki auðskiljanlegra fyrir venjulegt fólk ef frumvarpið bæri það heiti sem það á að fjalla um heldur en vera með einhvers konar nýyrðaflaum eins og þarna er um að ræða. Það eina sem ég gerði athugasemdir við var - ég eyddi meginhlutanum af ræðu minni fyrir utan það að lofa frumvarpið og nauðsynlegt væri að samþykkja það - að 1. gr., þ.e. markmiðssetningargreinin, væri mjög óglögg. Það sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir talaði um að væri meginmarkmið greinarinnar var miklu gleggra og skiljanlegra eins og hún orðaði það í andsvari sínu áðan. Af hverju notum við ekki það orðalag frekar?

Virðulegi forseti. Því er auðvelt að svara. Það er vegna þess að frumvarpið nær til fleiri þátta en eingöngu merkinganna. Ég tók merkingarnar sérstaklega fram vegna þess að ég hélt að þær væru mögulega á áhugasviði hv. þingmanns. Ég veit að það eru áhugasvið okkar beggja að neytendur á Íslandi geti valið sér vörur á upplýstan hátt sem sparar þeim bæði orku og ekki síst peninga. Virðulegi forseti. Frumvarpið tekur til fleiri þátta eins og kemur glöggt fram þegar það er lesið. Til dæmis er farið yfir orkunýtnikröfur, fjallað er um samræmismat, hvatt er til þess að framleiðendur stuðli að þróun á notkun orkunýtinnar vöru með það að markmiði að tryggja visthönnun vörunnar með minni orkunotkun. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mjög skýrt og ég held að nefndin hafi farið þó nokkuð vel í gegnum þessa orðanotkun. Eins og ég benti hv. þingmanni á gerum við breytingartillögu um að felld verði út t.d. aukasetning í a-lið 3. gr. Við gerum breytingartillögu um að ekki sé notað orðskrípi eins og orkuílag sem ég er viss um að hefði angrað hv. þingmann mjög og gerir það án efa þegar hann les frumvarpið yfir. Við erum að gera slíkar breytingar í nefndarálitinu með það að markmiði að skýra textann og gera hann aðgengilegri fyrir þá sem síðar ætla að nota hann. Ég vona að hv. þingmanni líki þær breytingartillögur sem nefndin gerir í þessu efni vegna þess að það var fyrst og fremst gert til að skýra orðalagið í lagatextanum. Þetta eru ekki efnisbreytingar.

Virðulegi forseti. Ég tók alveg sérstaklega eftir þessari nauðsynlegu og góðu breytingu sem nefndin gerir við a-lið 3. gr. og gerði þess vegna ekki hið sérkennilega orð orkuílag að neinu atriði í máli mínu áðan. Ef ég hefði ekki séð breytingartillöguna og áttað mig á henni hefði ég vafalaust eytt nokkrum tíma í að ræða um orkuílagið en það sem sagt varð ekki. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að máli skiptir með hvaða hætti og hvernig vörur eru merktar, að sjálfsögðu skiptir það máli. Á það hefur skort á íslenskum neytendamarkaði í fyrsta lagi að þess væri gætt að vörur væru nægilega vel merktar og í öðru lagi að til væri lagaleg umgjörð um það hvernig skyldi merkja vörur. Það hefur að mínu viti m.a. háð okkur að hluta til varðandi útflutningsvörur okkar að við skyldum ekki hafa strangari og ákveðnari kröfur á innanlandsmarkaði fyrir íslenska neytendur til að skapa aðhald að framleiðslunni innan lands þannig að hún gæti verið og mundi verða líklegri til að ná framgangi á neytendamörkuðum erlendis þar sem ríkari kröfur eru gerðar. Ég deili því alveg tvímælalaust þeim sjónarmiðum og þessu meginmarkmiði með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur og þakka henni fyrir að benda sérstaklega á það og það markmið sem verið er að tala um með þessari lagasetningu. Ég vildi eingöngu vekja athygli á því að mér fyndist samt sem áður, ég leyfi mér að ítreka það í lok andsvarsins, að ástæða væri til að endurskoða markmiðssetninguna til að koma henni á auðskiljanlegri íslensku.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið en ég sé ástæðu til að taka undir orð hv. þm. Jóns Magnússonar um það hvernig frumvörp eru hreinlega orðuð, þau frumvörp sem eiga uppruna sinn í alls konar Evróputilskipunum og koma hingað í gegnum Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins. Þar er búið að venja sig á orðfæri sem er mjög sérstakt og sérstaklega notað í þeim frumvörpum sem koma sem tilskipanir frá Evrópusambandinu og er verið að yfirfæra í íslensk lög. Ég tek undir að full ástæða er til að nefndir þingsins skoði þau vinnubrögð við þýðingarnar vel og reyni að koma frumvörpunum á skiljanlegt mál þannig að allur almenningur eigi þess kost að skilja um hvað frumvörpin fjalla. Hið ágæta orð visthönnun er orð sem ég t.d. hafði ekki heyrt áður. Það getur vel verið að við þurfum að taka upp mörg nýyrði en þau verða þá líka að vera þannig að fólk hafi einhvern skilning á því hvað þau fela í sér. Það þarf að lesa sig í gegnum greinargerð frumvarpsins til að ná skilningi á því um hvað þessi texti fjallar. Hann er býsna tyrfinn. Beina ætti því til Þýðingamiðstöðvarinnar og þeirra sem setja saman slíkan lagatexta í grunninn að þeir reyni að velja orðalag sem er skiljanlegt fyrir allan almenning. Ég heyrði það á ágætum hv. þm. Jóni Magnússyni sem er margreyndur lögmaður, að hann taldi ástæðu til að gera þetta að umtalsefni og er þó enginn nýgræðingur í því að lesa lagatexta. Hann telur ástæðu til að benda á þetta. Ég vil taka undir það að hér er um neytendamál að ræða og þess þá heldur ætti lagatextinn að vera á því formi að neytendur hafi einhverja möguleika á að skilja þann texta og hann geti í raun orðið framlag til neytendamála hér á landi. Það var eingöngu þetta, hæstv. forseti, sem ég vildi benda á og taka undir en ætla að öðru leyti ekki að lengja umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá iðnaðarnefnd um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að framkvæmd ákvæða raforkulaga varðandi aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta verði frestað til 1. janúar 2010. Ákvæði þau sem hér um ræðir voru samþykkt á Alþingi með lögum nr. 58/2008, um breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði, en þau lög fólu m.a. í sér breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, í þá veru að gerð er krafa um að samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi orkufyrirtækja verði rekin í aðskildum fyrirtækjum frá og með 1. júlí 2009. Frumvarpinu er ætlað að breyta því, þ.e. lengja þetta um hálft ár til 1. janúar nk. Í kjölfar lagabreytinganna átti sér stað 1. janúar 2009 - þetta snertir aðallega tvö fyrirtæki, virðulegi forseti - formleg uppskipting Hitaveitu Suðurnesja hf. í HS Orka hf., sem annast virkjanir og raforkusölu, og HS Veitur hf., sem annast veitustarfsemi fyrirtækisins. Fram kom á fundi nefndarinnar að uppskiptingu væri ekki að fullu lokið hjá Hitaveitu Suðurnesja. En þó væri hugsanlegt að því gæti lokið fyrir 1. júlí þó svo væri ekki orðið nú. Orkuveita Reykjavíkur óskaði eftir því með bréfi 20. febrúar sl. að iðnaðarráðherra flytti frumvarp til laga um frestun gildistöku breytingar á 14. gr. raforkulaga. Taldi Orkuveita Reykjavíkur varhugavert að skipta fyrirtækinu upp meðal annars með vísan til þess að frá því að lögin um breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði tóku gildi hafi orðið verulegar breytingar á fjárhagslegu umhverfi orkufyrirtækja, gengi íslensku krónunnar hafi veikst og erlendar skuldir Orkuveitu Reykjavíkur hafi hækkað mikið og eiginfjárhlutfall lækkað milli áranna 2008–2009. Þá telji Orkuveita Reykjavíkur að breytingar á rekstrarumhverfi hennar áður en fjármögnun er lokið kunni að tefja fyrir gerð lánasamninga. Virðulegi forseti. Nefndin telur í ljósi þeirra aðstæðna sem nú eru á fjármálamörkuðum og viðkvæmrar stöðu orkufyrirtækjanna varðandi fjármögnun að eðlilegt sé að fresta tímabundið framkvæmd ákvæða 14. gr. raforkulaga og veita aukið svigrúm til að aðskilja sérleyfis- og samkeppnisþætti orkufyrirtækjanna til 1. janúar 2010. Nefndin er algerlega einróma í afstöðu sinni til þess að frumvarpið verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn iðnaðarnefndar, Katrín Júlíusdóttir, sú er hér stendur, Álfheiður Ingadóttir, Eygló Harðardóttir, Helgi Hjörvar, Herdís Þórðardóttir, Kristján Þór Júlíusson, Björk Guðjónsdóttir og Grétar Mar Jónsson.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp um að fresta lagaákvörðunum varðandi aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta til 1. janúar 2010. Þessi frestun snertir aðallega Orkuveitu Reykjavíkur en hitt fyrirtækið, Hitaveita Suðurnesja, sem er langt komið í að skipta upp fyrirtækinu Hitaveitu Suðurnesja í HS Orku hf. og í HS Veitur hf., er nú á lokasprettinum í að skipta fyrirtækinu upp. Staðan hjá fyrirtækinu er því sú að verið er að ljúka samningum við lánastofnanir og það er það síðasta sem fyrirtækið þarf að gera til að skipta fyrirtækinu endanlega upp. Þá er aðeins eitt sem stendur út af, þ.e. að einn forstjóri er yfir báðum fyrirtækjunum, þ.e. HS Orku hf. og HS Veitum hf. Það getur þó eflaust frestast til 1. janúar 2010 að klára þær breytingar. Eflaust hefði Hitaveita Suðurnesja kosið að óskir um breytingar hefðu komið fyrr fram þannig að Hitaveita Suðurnesja hefði getað hægt á þessu ferli, uppskiptingarferli sem hefur kostað fyrirtækið töluvert fjármagn en fram kom á fundi í iðnaðarnefnd að beinn útlagður kostnaður vegna uppskiptingar Hitaveitu Suðurnesja í þessi tvö fyrirtæki er um 40 milljónir. Þetta snertir að mestu leyti Orkuveitu Reykjavíkur en við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í iðnaðarnefnd styðjum málið og munum samþykkja þessa breytingu.

Hæstv. forseti. Við höfum hér til umfjöllunar frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum. Það hefur komið hér fram að allir nefndarmenn styðja frumvarpið. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé kannski nauðsynlegt fyrir eitt fyrirtæki, Orkuveitu Reykjavíkur. En það vakti athygli mína að í umsögn frá Orkusölunni kemur fram að þar telji menn að hér sé um að ræða mál sem geti raskað samkeppnisstöðu Orkusölunnar. Ég vil spyrja hv. þingmann um það. Og kannski hefði verið áhugavert ef hæstv. iðnaðarráðherra hefði verið við þessa umræðu en hann hefur fjallað hvað mest um Orkuveitu Reykjavíkur og má sjá það af ýmsum skrifum hans að það er fyrirtæki sem hann hefur haft mikinn áhuga á, að ég tali nú ekki um dótturfyrirtækið REI sem hefur orðið tilefni mikilla skrifa hjá hæstv. ráðherra. Við höfum ekki notið þess í kvöld að hæstv. iðnaðarráðherra sæi sér fært að vera við umræðuna. Má vera að hann hafi einhverjar gildar afsakanir fyrir því að vera ekki viðstaddur umræðu um þau merku mál sem hann hefur lagt fram í þinginu en við allar venjulegar aðstæður hefði verið eðlilegt að hann væri hér til staðar.

Forseti vill upplýsa að hæstv. ráðherra er í húsinu og það er verið að sækja hann í salinn.

Hann hefur a.m.k. ekki sést hér í þingsalnum, það get ég vottað. Það má vel vera að hann sé í húsinu og það þykir mér vænt um. Hann hlýðir þá væntanlega á mál þingmanna þar sem hann er staddur, hvar sem það er. Hæstv. forseti. Ég vil fara hér yfir umsögn Orkusölunnar og til að það komi fullkomlega í ljós hvað Orkusalan segir ætla ég að lesa beint upp úr umsögninni. Þar segir, með leyfi forseta: „Við yfirferð á nýjum þingskjölum á vef Alþingis hefur komið í ljós frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum. Orkusalan ehf. er dótturfyrirtæki Rariks ohf. og er tilgangur þess meðal annars að annast framleiðslu og sölu á raforku. Með breytingum á raforkulögum í janúar 2005 var sala á raforku gefin frjáls, gagngert í þeim tilgangi að innleiða samkeppni í raforkusölu. Orkusalan ehf. starfar einungis á samkeppnismarkaði og er með næstmestu markaðshlutdeild í raforkusölu á almennum markaði á eftir Orkuveitu Reykjavíkur, auk þess að reka nokkrar virkjanir víða um land. Þær breytingar sem gerðar voru á raforkulögum er varða fyrirtækjaaðskilnað milli einkaleyfis og samkeppnisstarfsemi var ætlað að stuðla að virkari samkeppni á raforkumarkaði. Sú breyting var fagnaðarefni, m.a. fyrir Orkusöluna ehf. Það frumvarp sem nú liggur fyrir Alþingi um frestun á 14. gr. raforkulaga um 6 mánuði veikir og getur haft skaðleg áhrif á samkeppnisstöðu Orkusölunnar ehf. Orkusalan ehf. hefur í nokkurn tíma haft áhyggjur af því sem gæti talist til óeðlilegrar samtvinnunar á einkaleyfisstarfsemi annars vegar og samkeppnisstarfsemi hins vegar. Með 14. gr. raforkulaganna var ætlunin að koma í veg fyrir slíka samtvinnun og tryggja með því skilvirkari samkeppni á raforkumarkaði. Þá gagnrýnir Orkusalan ehf. þau vinnubrögð sem nú eru viðhöfð við breytingu á raforkulögunum. Það að ekki sé leitað álits hjá hagsmunaaðilum eins og Orkusölunni ehf. um frumvarpið verður að teljast sérkennilegt. Átelur Orkusalan ehf. þessi vinnubrögð.“ Undir umsögnina ritar Magnús Kristjánsson framkvæmdastjóri. Hæstv. forseti. Það kemur í ljós að einhver flýtibragur hefur verið á þessu frumvarpi þegar ekki var leitað álits helstu orkufyrirtækja í landinu þegar þetta frumvarp var lagt fram og unnið í nefndinni. Ég dreg ekkert úr því að það geti vel verið að Orkuveitan hafi átt við þannig mál að stríða að undanförnu að þeim hafi illa tekist að ganga frá sínum málum samkvæmt þeim lagafyrirmælum sem fyrir lágu í raforkulögunum en það er jafnframt ljóst að hæstv. iðnaðarráðherra hefur talið sér skylt að verða við þeirri ósk Orkuveitunnar að flytja þetta mál og fresta gildistökunni. Ef ég má vitna í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra við framlagningu þessa máls þá segir hann þar m.a., með leyfi forseta: „Í síðasta mánuði fór Orkuveita Reykjavíkur þess hins vegar á leit við iðnaðarráðherra að hann beitti sér fyrir því að gildistöku þeirra ákvæða raforkulaga sem lúta að aðskilnaði samkeppnis- og sérleyfisþátta yrði frestað frá 1. júlí nk. til 1. janúar 2010. Orkuveitan gaf upp sem ástæðu fyrir ósk sinni að orðið hefðu breytingar á fjárhagslegu umhverfi orkufyrirtækja eins og annarra fyrirtækja í landinu. Það var mat forsvarsmanna fyrirtækisins að uppskipting á þessum tíma gæti hugsanlega tafið fyrir gerð lánasamninga. Hins vegar standa vonir til að fyrirtækið ljúki fjármögnun og gerð nýrra lánasamninga á síðari hluta þessa árs.“ Það er sem sagt tekið tillit til þessa, hæstv. forseti, en ekki til þess að önnur fyrirtæki eru á þessum samkeppnismarkaði sem líta svo á að þarna sé verið að ganga á rétt þeirra og samkeppnisstöðu þeirra sé ógnað með þessari breytingu. Það má ljóst vera að sum fyrirtæki hafa tekið þarna harðar á til að ljúka lagaskyldu sinni við uppskiptinguna en Orkuveita Reykjavíkur sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir þekkir líka vel til, og af því að hún er stödd í salnum núna  Fyrst hæstv iðnaðarráðherra er kominn í salinn væri jafnframt áhugavert að fá að heyra frekari útlistanir hjá honum um stöðu Orkuveitu Reykjavíkur sem hann hlýtur að hafa skoðað mjög gaumgæfilega í tengslum við framlagningu þessa máls. Það kemur fram í þingskjölum og í ræðu hæstv. ráðherra að Orkuveitan hafi átt í erfiðleikum með að fjármagna sig. Er það svo að þarna sé kannski einhver vá fyrir dyrum hjá þessu stóra fyrirtæki sem Orkuveita Reykjavíkur er? Það skiptir auðvitað mjög miklu máli hvernig sem á það er litið, bæði fyrir Reykvíkinga og fyrir þjóðarbúskap okkar allan. Þetta er risastórt fyrirtæki með stór og mikil verkefni sem það stendur í núna og auðvitað skiptir máli hvernig virkjanaframkvæmdir til takast hjá Orkuveitu Reykjavíkur. Ég tala nú ekki um þar sem til stendur að Orkuveitan sjái álverinu í Helguvík fyrir raforku. Er einhver hætta þarna á ferðinni, hæstv. ráðherra raforkumála? Er einhver hætta á ferðinni að Orkuveita Reykjavíkur geti ekki staðið við þau virkjunaráform sem Orkuveitan hefur til að sjá Helguvík fyrir raforku? Í því ástandi sem nú er horfa menn til þessara orkufreku framkvæmda og að þær geti orðið til þess að hér verði til störf sem sárlega vantar um þessar mundir. Auðvitað er það svo að ekki eru báðir stjórnarflokkarnir þeirrar skoðunar. En ég verð að lýsa því yfir að ég er mjög ánægð með að Samfylkingin virðist ætla að halda sínu striki varðandi það að klára samninga um álverið í Helguvík og ef Samfylkingin eða a.m.k. hæstv. iðnaðarráðherra í þeim flokki getur knúið það fram að við klárum þann samning hér í gegnum Alþingi. Nú hagar þannig til að málinu var í rauninni vísað til iðnaðarnefndar en tefst þar einhverra hluta vegna óeðlilega mikið, a.m.k. hafa menn ekki getað svarað því hér hvenær á að afgreiða málið úr nefndinni. 

Ekki frammíköll.

… að hún getur komið hér bæði í ræðu og andsvar og svarað þessari spurningu. Ætlar hv. formaður iðnaðarnefndar að klára málið í iðnaðarnefnd eða ætla hv. þingmenn Vinstri grænna að koma í veg fyrir að hægt verði að ljúka afgreiðslu málsins? Alla vega liggja fyrir yfirlýsingar um það, eins og við vitum auðvitað, að hv. þingmenn Vinstri grænna styðja ekki þetta mál. Það getur vel verið að þetta verði skýrt hér í umræðunni og væri fengur að því að fá þau svör. Ég veit að mjög margir bíða eftir því að fá þau svör hvort það sé einlægur vilji stjórnarflokkanna að ljúka því máli á þinginu. Boðað hefur verið til kosninga eftir stuttan tíma og ef ekki á að ljúka þessu máli erum við í slæmum málum varðandi það að skapa störf hér á landi. Ég trúi ekki öðru en að menn hafi einlægan vilja í þessu fyrir utan auðvitað hv. þingmenn Vinstri grænna sem eru almennt á móti því að nýta orkuauðlindir okkar  Ég vonast til að fá svör við því hér í fyrsta lagi: Hver var meiningin með því að leita ekki til Orkusölunnar sem lítur svo á að verið sé að mismuna fyrirtækjum á samkeppnismarkaði? Og í öðru lagi af því að staða Helguvíkurmálsins svokallaða spannst inn í þessa umræðu: Ætla stjórnarflokkarnir að gera það kleift að hægt verði að klára það mál fyrir þinglok? Það liggur fyrir einlægur vilji Sjálfstæðisflokksins til að styðja það mál. 

Þetta er minnihlutastjórn …

Þetta var gott innlegg hjá hæstv. iðnaðarráðherra. Við eigum kannski von á að fá einhverja samninga um það hvernig og hvenær þetta mál fer í gegnum þingið þannig að við getum sem fyrst farið að horfa til þess að þarna verði eðlileg atvinnusköpun þar sem nýting orkuauðlinda er forsenda. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta meira og treysti því að fá skýr svör hjá hæstv. iðnaðarráðherra um þau mál sem ég reifaði hér.

Frú forseti. Ég verð að segja að mér finnst hv. þingmaður, sem er þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, tala af miklu gáleysi um það merka fyrirtæki sem Orkuveita Reykjavíkur er. Að koma hingað og tala með þeim hætti að einhver sérstök vá standi fyrir dyrum hjá því orkufyrirtæki umfram önnur getur veikt stöðu þess. Í máli hv. þingmanns hefur komið fram að fyrirtækið stendur nú í samningum um endurfjármögnun. Hv. þingmaður veit það eins og ég bara af lestri dagblaða að það fyrirtæki og önnur orkufyrirtæki hafa átt í erfiðleikum varðandi fjármagn. Í fjölmiðlum kom fram að fyrirtækið sem hér um ræðir átti í erfiðleikum með að fá ákveðin lán, sem góðu heilli er nú búið að ganga frá aftur. Ég vil í tilefni af orðum hv. þingmanns lýsa yfir fullum stuðningi við forustumenn Orkuveitu Reykjavíkur, sem ég hef átt gott samstarf við, og ég tel að Hjörleifur Kvaran og aðrir sem stýra því fyrirtæki geri það ákaflega vel við mjög erfiðar aðstæður. Allir vita hvernig heimskreppan og þrengingar á alþjóðlegum lánamarkaði hafa farið með íslensk fyrirtæki og þar er ekkert undanskilið. Sem betur fer vinnur það fyrirtæki mjög vel úr sínum málum. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að fyrirtækið taldi nauðsynlegt að fá sex mánaða frest á þessu tiltekna ákvæði. Ég hafði fullan skilning á því og það sem meira er, félagar hv. þingmanns hafa fullan skilning á því. Sjálfstæðismenn í hv. iðnaðarnefnd eru sammála þessu. Þeir hafa farið yfir þetta og ég vil verja þingmenn Sjálfstæðisflokksins í iðnaðarnefnd, en formaður þeirra kemur hér og snuprar þá í hverju málinu á fætur öðru og leyfir sér síðan að tala af ábyrgðarleysi og gáleysi um eitt af þeim fyrirtækjum sem skiptir mjög miklu máli fyrir velferð almennings í Reykjavík. Ég mótmæli því að formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins skuli með þessum 

Hæstv. forseti. Ég vil mótmæla því mjög að ég hafi talað gáleysislega. Ég vitnaði í framsöguræðu hæstv. iðnaðarráðherra 

Ég sagði aldrei að það væri vá fyrir dyrum, eins og þingmaður sagði.

Ég bara spurði, það má leiða líkur að því miðað við það sem segir í þessari framsöguræðu og hvernig hæstv. ráðherra skýrir framlagningu málsins að þarna hafi einhver vá verið fyrir dyrum vegna gerð lánasamninga. Er ekki eðlilegt, hæstv. forseti og hæstv. ráðherra, að fá á þessu eðlilegar skýringar? Ég vil jafnframt óska eftir því að hæstv. ráðherra skýri stöðu Orkusölunnar í þessu, því hér kemur fram að Orkusalan telur að þetta frumvarp muni hafa skaðleg áhrif á samkeppnisstöðu sína. Orkusalan er auðvitað fyrirtæki sem er undir ráðuneyti hæstv. iðnaðarráðherra og því hlýtur hann að hafa fylgst með afstöðu fyrirtækisins, sem sendi inn athugasemd við frumvarpið, sem hæstv. ráðherra mælti fyrir. 

Herra forseti. Það er dapurlegt að sjá að forustumaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins virðist lifa á allt annarri plánetu en aðrir Íslendingar. Veit hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir ekki að Íslendingar eru í einhverri dýpstu kreppu sem á fjörur þeirra hefur rekið?

... Sjálfstæðisflokksins.

Það varðar hag og afkomu hvers einasta fyrirtækis á Íslandi, ekki síst þeirra sem þurfa að endurfjármagna sig og semja um lán á alþjóðlegum fjármagnsmörkuðum. Það gildir um orkufyrirtækin. Það að koma hingað og ganga erinda eins tiltekins fyrirtækis, eins og hv. þingmaður gerir, og segja að tillaga um að fresta tilteknum gerningi um sex mánuði ríði einhvern baggamun um framtíð Orkusölunnar, er bara vitleysa. Það er ekki bara mitt mat að það sé vitleysa, það er líka mat þeirra hv. þingmanna sjálfstæðismanna sem sitja í iðnaðarnefnd, hafa farið yfir þessi mál og komist að því að fullkomlega réttmæt rök liggi til grundvallar því að samþykkja þessa tillögu. Menn geta svo haft aðrar skoðanir á því en menn geta hins vegar ekki komið hingað, eins og formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins gerir, og talað með þeim hætti að það getur beinlínis skaðað orðstír eins af helstu orkufyrirtækjum Íslendinga. Orkuveita Reykjavíkur hefur, að mínu viti, verið í fararbroddi á heimsvísu við þróun jarðhitanýtingar og nýtur álits en Orkuveita Reykjavíkur hefur, alveg eins og önnur orkufyrirtæki, lent í kröppum dansi varðandi endurfjármögnun. Það kemur skýrt fram í framsöguræðu minni að af þeim sökum sé verið að létta undir með fyrirtækinu og reyndar öðrum fyrirtækjum í svipaðri stöðu. Það er einungis verið að tala um sex mánuði þannig að það getur nú ekki riðið baggamuninn varðandi samkeppni á orkumarkaði. Það er fráleitt að halda því fram. Varðandi Helguvík þá veit ég ekki um neitt sem varðar orkuframleiðslu 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir það að hann gat á endanum svarað spurningunum sem hér voru lagðar fyrir. En mér finnst algjör óþarfi hjá hæstv. ráðherra að svara með einhverjum skætingi þegar ég vitna í skjöl sem fyrirtæki á hans vegum senda inn, athugasemdir við mál sem hann sjálfur flytur. 
             Hæstv. ráðherra hlýtur að skilja það 

Þetta er bara syfjulegt mál.

Hæstv. forseti. Það er lágmarkskrafa að hæstv. ráðherra geti svarað með málefnalegum hætti þegar hann er spurður spurninga varðandi þau þingskjöl sem hér liggja frammi og þær ræður sem hæstv. ráðherra hefur haldið hér á Alþingi. Þetta er ekki flóknara mál en það að ég spyr um það og hæstv. ráðherra svaraði á endanum að þetta hefði engin áhrif á Helguvík og það þykir mér gott að heyra og það var gott að fá þau svör. Það skýrir heilmikið það sem við erum með í höndunum og algjör óþarfi að svara því með einhverjum skætingi. Þetta eru einfaldar spurningar sem eru bornar upp til að skýra þau mál sem við afgreiðum hér í kvöld. Hvurslags eiginlega er það að ráðherrann geti ekki látið svo lítið að svara hér án þess að vera með skæting. Á endanum komu nú svörin en með því formi að hann þurfti að hnýta við einhverjum leiðinda  
            

Herra forseti. Erindi mitt í þennan ræðustól er að leiðrétta orð hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur. Ég hef aldrei átt sæti í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur og hef þess vegna hvorki langa né mikla reynslu af stjórnarsetu þar eins og þingmaðurinn fullyrti.

Hæstv. forseti. Ég biðst afsökunar á að hafa borið hv. þm. Álfheiði Ingadóttur það á brýn að hafa setið í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur. Það er einfaldlega misminni hjá mér að hún hafi setið þar í stjórn og ég bið hana innilega afsökunar á þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir að sjá af dýrmætum tíma sínum til að fylgjast með umræðu um þetta mál, svo sem farið var fram á, og hafa þegar tekið til máls og sett sitt mark á umræðuna með afgerandi hætti þó að ekki væri það að öllu leyti málefnalegt frekar en von er og vísa þegar svo áliðið er dags sem raun ber vitni. Það frumvarp sem hér er um að ræða er mjög einfalt og fjallar um að fresta ákveðnum ákvæðum sem Alþingi samþykkti í júní 2008. Gerð var krafa um að samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi orkufyrirtækja yrði rekin í aðskildum fyrirtækjum. Þarna var sett fram ákveðin krafa af hálfu löggjafarvaldsins um sérgreiningu sem væri til hagsbóta fyrir neytendur þar sem ekki væri ruglað saman samkeppnisþáttum sem ættu að vera á almennum markaði og ekki endilega undir handhöfn opinberra fyrirtækja eða hálfopinberra fyrirtækja eins og þau orkufyrirtæki sem hér ræðir um og var sérstaklega minnst á í frumvarpinu, greinargerð með því og nefndarálitum, þ.e. Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja. Það má ekki rugla saman hreinlega fjárhagslegum hagsmunum á milli samkeppnisþáttanna sem komu ekki grunnþjónustunni við sem skiptir mestu máli fyrir almenna neytendur að sé í lagi og sé seld með eðlilegum hætti og sem ódýrust. Og það verður að segja það alveg eins og það er, hæstv. iðnaðarráðherra, að með fullu tilliti og virðingu fyrir því ágæta fyrirtæki Orkuveitu Reykjavíkur fór það á sínum tíma, undir stjórn R-listans í Reykjavík þar sem ágætur framsóknarmaður veitti forstöðu stjórn Orkuveitunnar, Alfreð Þorsteinsson, út í margháttaðan samkeppnisrekstur, m.a. risarækjueldi auk margra annarra hluta þar sem miklum fjármunum Orkuveitunnar var varið í alls konar gæluverkefni R-listans. Ég skal fúslega taka undir það með hæstv. iðnaðarráðherra að eftir því sem ég best fæ séð sinnir hinn ágæti forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur í dag, Hjörleifur Kvaran, starfi sínu með miklum ágætum og nær væntanlega að rétta af það sem misfórst á þeim tíma þegar R-listinn, þ.e. flokkur hæstv. iðnaðarráðherra ásamt nokkrum öðrum, stóð að stjórnun þessa fyrirtækis. Þá fór margt aflaga, m.a. vegna þess að ekki var um aðskilnað að ræða á milli grunnþjónustunnar og samkeppnishluta fyrirtækisins. Það hefði verið æskilegt að hafa þennan aðskilnað löngu fyrr og að löggjafinn hefði gripið inn í þegar farið var í þær ævintýraferðir sem R-listinn fór í með Orkuveitu Reykjavíkur með því að leggja út í alls kyns hluti og starfsemi sem alls ekki var á sviði Orkuveitunnar að hafa nein afskipti af. Ég veit að hæstv. iðnaðarráðherra er mér algerlega sammála um að þar var illa staðið að málum, og ógætilega, og þeir fjármunir sem þannig var hent á bál vegna óígrundaðra fjárfestinga til annarra hluta en sem skiptu orkuneytendur í Reykjavík máli eru núna grunnurinn að vanda Orkuveitu Reykjavíkur sem fram kemur í greinargerð með lagafrumvarpinu og nefndarálitinu sem hér fylgir. Það verður þó að segja, virðulegur forseti, að það er svolítil rökvilla í frumvarpinu eins og athugasemdir eru settar fram í greinargerð. Í fyrsta lagi er gerð grein fyrir því að Orkuveita Reykjavíkur hafi farið þess á leit við iðnaðarráðuneytið með bréfi 20. febrúar að ráðherrann hlutaðist til um að flutt yrði frumvarp til laga um frestun gildistöku breytingar á 14. gr. raforkulaganna. Núna mánuði síðar erum við að fjalla um þetta frumvarp. Látum það nú vera, en hvað er talið mæla með því að fresta gildistökunni? Í fyrsta lagi er gerð grein fyrir því að Orkuveita Reykjavíkur hafi 7. júní hafist handa við að gera nauðsynlegar breytingar og eins og kemur fram í bréfinu frá 20. febrúar að stjórn og starfsmenn hefðu unnið að undirbúningi skiptingar fyrirtækisins í samræmi við áskilnað laganna og yfirfarið þær leiðir sem til greina koma við útfærslu hennar. Þetta var sem sagt þar. Fyrst þar var unnið svona hörðum höndum að því að gera þá uppskiptingu sem um var að ræða milli samkeppnisþáttarins og grunnþarfanna væri eðlilegt að Alþingi væri gerð glögg grein fyrir undirbúningnum og hvaða störf hefðu verið unnin hvað varðar þennan aðskilnað. Mér finnst alla greinargerð fyrir því skorta í því frumvarpi sem hér liggur fyrir eða greinargerð með því. Það er engan veginn sagt frá því hvaða hlutir hafi verið unnir af hálfu Orkuveitu Reykjavíkur til að aðskilja þessar tvær rekstrareiningar. Samkvæmt því sem Orkuveitan gerir grein fyrir í bréfinu frá 20. febrúar hefur þarna bara verið byrjað að vinna vinnuna en þess er ekki getið að í bréfinu hafi komið neitt fram um það með hvaða hætti því verki miðaði þannig að það lægi fyrir að þarna væri í raun um einhverja alvöruvinnslu á málinu að ræða í samræmi við lögin. Það eina sem kemur fram í greinargerðinni með frumvarpinu er að í bréfinu komi fram að stjórn og starfsmenn hafi unnið að undirbúningi skiptingar fyrirtækisins í samræmi við áskilnað laganna og yfirfarið þær leiðir sem til greina koma við útfærslu hennar. Ég hlýt að spyrja: Var bara það gert af hálfu Orkuveitunnar og er hæstv. iðnaðarráðherra kunnugt um það í hvaða hlutum aðgerðir Orkuveitunnar og starfsmanna hennar fólust í þessu sambandi? Var það eingöngu fólgið í því sem kemur fram í greinargerðinni, að vinna að undirbúningi að skiptingu fyrirtækisins? Var ekkert annað gert en að vinna að undirbúningi? Ef unnið var að undirbúningi, með hvaða hætti var þá unnið að honum? Þegar um rekstrareiningar er að ræða er í sjálfu sér hægt að ganga frá skiptingu fyrirtækisins, þ.e. skipta því milli grunnþjónustu og samkeppnisrekstrarins, án þess að það hafi einhver veruleg fjárútlát í för með sér eða rugli lánafyrirgreiðslu fyrirtækisins eða fjárþörf þess. Það er mælt fyrir um það og það rökstutt í greinargerðinni þannig að hins vegar kunni breytingar á rekstrarumhverfi fyrirtækisins áður en fjármögnun er lokið að tefja fyrir gerð lánasamninga. Ég hlýt að spyrja vegna þessara ummæla í greinargerð, hæstv. iðnaðarráðherra, að hvaða leyti breytingar á rekstrarumhverfi fyrirtækisins áður en fjármögnun er lokið geti tafið fyrir gerð lánasamninga. Fjárþörf fyrirtækisins er varla til komin 20. febrúar. Það liggur alveg fyrir hvernig hefur þurft að fjármagna fyrirtækið til lengri eða skemmri tíma þannig að það dettur ekkert ofan úr himninum hvað það varðar. Það er bara spurningin um að hvaða leyti breytingar á rekstrarumhverfi fyrirtækisins geti tafið fyrir gerð lánasamninga. Við erum að tala um sama fyrirtækið. Það er eingöngu verið að aðskilja ákveðna rekstrarþætti. Það er ekki verið að rýra eignir fyrirtækisins, það er ekki verið að takmarka getu fyrirtækisins til að standa við fjárskuldbindingar sínar. Hvernig í ósköpunum ættu þá breytingar á rekstrarumhverfi hvað þetta varðar að tefja gerð lánasamninga? Ég hlýt að gera kröfu til þess að gerð verði nákvæm grein fyrir því með hvaða hætti það getur tafið fyrir gerð lánasamninga að ákvæði laga taki gildi á þeim tíma sem löggjafarvaldið ákvað 7. júní 2008 að ætti að gerast. Eitt fyrirtæki getur ekki bara gert kröfu vegna þess að það sér fram á erfiðleika við að standa við lög sem hafa verið sett á Alþingi, að fara þá fram á frestun gildistöku á ákvæði sem var löngu tímabært að yrði sett í lög og yrði að veruleika. Það skiptir miklu máli fyrir okkur neytendur og hefði þurft að komast á, virðulegi forseti, fyrir mörgum árum áður en R-listinn fór í þá hættulegu vegferð með Orkuveitu Reykjavíkur sem neytendur í Reykjavík súpa nú seyðið af.

Er þetta árás á Guðlaug Þór Þórðarson?

Nei, ég sagði áður, ég sagði í tíð R-listans. Hæstv. iðnaðarráðherra hlýtur að vita að það var ekki Guðlaugur Þór Þórðarson sem stóð að R-listanum eða var þar sporgöngumaður, heldur voru þar ákveðnir stjórnmálaflokkar, aðeins til upprifjunar fyrir hæstv. iðnaðarráðherra  Í andsvari hæstv. iðnaðarráðherra áðan við hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur sneri hann eiginlega hlutunum nokkuð á haus með því að vísa til þess sem nú er að gerast í staðinn fyrir það hvaða upphaf hefði í raun valdið því ófremdarástandi í fjármögnun sem Orkuveitan stendur frammi fyrir að leysa í dag. Það er til komið fyrir löngu og er ekki nýr vandi. Hins vegar hafði gengisfall íslensku krónunnar að sjálfsögðu verulega þýðingu vegna þess að lánasamningarnir eru flestir í dollurum, reikna ég með, með svipuðum hætti og í Landsvirkjun en það var líka nokkuð sem stjórnendur orkufyrirtækja og fleiri í þessu landi máttu sjá fyrir, gengi íslensku krónunnar var svo gjörsamlega allt of hátt skráð og það hlaut að koma til þess að um verulegt fall hennar yrði að ræða fyrr en síðar. Efnahagshrunið á Íslandi byrjaði með falli gjaldmiðilsins, bankahrunið kom á eftir, m.a. vegna þess að gjaldmiðillinn hafði fallið og það var ekki til gjaldeyrir til að standa við skuldbindingar sem fjármálastofnanirnar höfðu bundið sér. Sami vandi hrjáir núna í raun orkufyrirtækin vegna þess að vegna ofurvaxta í íslenskri krónu voru líka fyrirtækin hrakin út úr því að nota íslenskan gjaldmiðil til lántöku, hrakin í það að taka lán í erlendri mynt með þeim afleiðingum sem þau eru nú að uppskera, en á þeim tíma sem þau gerðu það og gátu notið vaxtamunarins á milli erlends gjaldmiðils og hávaxtagjaldmiðilsins, íslensku krónunnar, nutu þau forréttinda sem íslenskir neytendur nutu ekki. Þessir hlutir og þessi röksemdafærsla fyrir frestuninni finnst mér satt að segja vera nokkuð rýr í roðinu, hæstv. iðnaðarráðherra, og í niðurlagi greinargerðar með frumvarpinu segir: Í ljósi þeirra aðstæðna sem nú eru á fjármálamörkuðum og viðkvæmrar stöðu orkufyrirtækjanna varðandi fjármögnun má fallast á að rétt sé að fresta tímabundið framkvæmd ákvæða 14. gr. raforkulaga varðandi aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta í rekstri orkufyrirtækja. Þá hlýt að spyrja: Hvaða aðstæður eru nú á fjármálamörkuðum sem réttlæta það að fresta tímabundið þeirri nauðsynlegu aðgerð að greina að þá þætti í starfsemi raforkufyrirtækja að tryggja að allir raforkuframleiðendur sitji við sama borð í samskiptum sínum við þau fyrirtæki sem annast dreifingu á raforku - eins og markmið laganna kveður á um? Ég spyr: Hvaða atriði eru það á fjármálamörkuðum sem réttlæta frestun aðgreiningar þessara þátta í starfsemi raforkufyrirtækja sem tryggja að allir raforkuframleiðendur sitji við sama borð? Er það ekki grundvallaratriði í samkeppnisréttinum? Er það ekki grundvallaratriði í neytendaréttinum, einmitt að tryggja þessa hluti? Nú kann vel að vera, virðulegi forseti, að þær ástæður séu fyrir hendi sem geti réttlætt frestun á máli eins og þessu. Í því nefndaráliti sem fylgir er ljóst að hv. þingmenn sem sitja í iðnaðarnefnd hafa fallist á þau sjónarmið og þau rök sem þar lágu fyrir og mæla með því að frumvarpið verði samþykkt. Þeir hafa haft ákveðnar forsendur fyrir því og hugsanlega upplýsingar sem liggja ekki hér fyrir. Þess vegna spyr ég hæstv. iðnaðarráðherra þeirra spurninga sem hér hafa komið fram, mér finnst ekki alls kostar rökrænt samhengi á milli þess sem segir í greinargerðinni og þess frumvarps sem hér er flutt til frestunar. Ég verð að spyrja líka, virðulegi forseti, hvort það sé eðlilegt að fresta því að allir raforkuframleiðendur sitji við sama borð sem var markmið þessa ákvæðis sem hér er verið að mæla fyrir frestun á. Það er höfuðatriðið. Í mínum huga þurfa að koma til mjög ríkar ástæður til að maður geti réttlætt það að samþykkja það frumvarp sem hér liggur fyrir. Eins og þau mál koma fyrir í greinargerð með frumvarpinu. og mátti skilja af framsögumanni iðnaðarnefndar áðan, hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, fékk ég ekki fyllri greinargerð með því sem á að liggja til grundvallar því að þetta frumvarp verði samþykkt svo sem iðnaðarnefnd leggur til. Eins og ég gat um áðan kunna að vera fyrir því málefnaleg rök þó að þau komi ekki fram í greinargerð með frumvarpinu og komi ekki fram í nefndaráliti eða framsögu nefndarformanns iðnaðarnefndar sem réttlætir það að við víkjum frá þeirri jafnræðisreglu sem raforkulögin miða að að verði komið á með 14. gr. raforkulaganna, nr. 65/2003. Þess vegna, virðulegi forseti, spyr ég þessara spurninga og vænti þess að hæstv. iðnaðarráðherra gefi greinargóð svör við því.