Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á síðasta þingi voru sett lög um breytingar á lögunum um skemmtanaskatt og þjóðleikhús, þess efnis, að lagt var krónugjald á ýmsar kvikmyndasýningar og dansleiki og því varið til menningarmála. Þeir embættismenn, sem framfylgja þessum lögum, hafa talið nauðsynlegt að gera frekari breytingar til skýringar á ákvæði, sem ég hygg að hafi verið ljóst öllum hv. þm., a.m.k. þeim, sem að málinu stóðu, og þess vegna er þetta frv. fram komið. Meiri hl. menntmn., sem hefur fjallað um málið, mælir með því, að þetta frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um orðalagsbreytingu eða öllu heldur skýringu á efni 4. gr. l. um skemmtanaskatt, en þetta efni er, eins og hv. þdm. hafa heyrt, mjög umdeilt. Það er þessi grein, sem kveður á um, að sérstakt gjald skuli lagt á alla selda aðgöngumiða að kvikmyndasýningum og enn fremur sérstakt gjald á aðgöngumiða að dansleikjum. Í fyrra, þegar þessi frumvörp voru til afgreiðslu í hv. Alþ., var rækilega á það bent, bæði af hv. 1. þm. Reykv, (BBen) og minni hl. menntmn., að það væri mjög óviðfelldin fjáröflunarleið til tiltekinna menningarmála að leggja skatt á aðra menningarmálastarfsemi, kvikmyndasýningarnar. Bent var á, að mun heppilegra væri að taka þetta fé af tekjum Áfengisverzlunar ríkisins, ekki endilega á þann hátt, að tekið væri fé af þeim gróða, sem áætlaður er og kemur fram hvert ár, heldur jafnvel að lagt væri aukagjald á hverja áfengisflösku, sem seld væri. Væri það mun heppilegra á allan hátt, en leggja aukagjald á aðgöngumiða að kvikmyndasýningum. Sök sér væri, þótt héldist aukagjaldið á aðgöngumiða að dansleikjum. Nú var þetta frv. eins og hin tvö frumvörpin, um menningarsjóð og vísindasjóð, sem þetta ákvæði átti að kveða á um fjáröflun til, knúið gegnum þingið með miklum hraða á mesta annatíma þess s.l. vor, og óhætt er að fullyrða, að þm. hafi ekki gefizt nægilegur kostur á að kynna sér nákvæmlega þær tillögur, sem minni hl. menntmn. bar fram. Nú liggja aftur fyrir frumvörp um breytingu á þessum fjáröflunarleiðum. Samtímis því á að afgreiða þetta frv. um breyt. á 4. gr. skemmtanaskattslaganna. Minni hl. menntmn. þykir það mjög óviðfelldin vinnubrögð að knýja í gegn þessa breytingu, þótt hún sé ekki viðamikil, án þess að fyrst sé tekin afstaða til þeirra frumvarpa, sem miða að efnisbreytingu á þessari grein. Þess vegna hefur minni hl. n. ekki tekið afstöðu til þessa frv. En ég vil eindregið leggja til, að hlutazt verði til um það, að menntmn. hv. d. afgreiði frumvörpin, sem hér voru til umr. áðan, áður en gengið er frá þessu frv., sem hér liggur fyrir. Þá væri hægt að kanna það, hvort þingmeirihluti væri ekki raunverulega fyrir því að fella burt þessa óviðfelldnu fjáröflunarleið að skattleggja aðgöngumiða að kvikmyndasýningum. Í staðinn kæmu þá tekjur af áfengissölunni eða aukagjald á selt áfengi. Það er óþarfi að ítreka það frekar en gert hefur verið, hve óheppilegt er að víkja frá þeirri stefnu, sem fylgt hefur verið, að almenningi sé mjög auðvelt að sækja kvikmyndasýningar. Hefur verið séð til þess, að verið gæti lágt verð á aðgöngumiðum. Óþarft er að gera efnalitlu fólki erfiðara fyrir um að senda börn sín og unglinga til að sækja svo meinlausar og oft menntandi skemmtanir sem kvikmyndasýningar eru. Ég vil leggja til, að afgreiðslu þeirra mála, sem voru hér til umr. áðan, verði hraðað í hv. menntmn, og þetta frv. verði ekki tekið til fullnaðarafgreiðslu í d., fyrr en svo hefur verið gert.



Herra for- seti. Þetta frv. til farsóttalaga er komið frá Ed. og var afgr, þar án breytinga og ágreiningslaust. Ég man nú ekki, í hvaða n. það var í Ed., - já, það hefur sennilega verið í heilbr.- og félmn. í Ed., og er eðlilegt, að það fari þá í þá n. hér einnig.

Flm. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Það voru þrjú atriði í ræðu hæstv. menntmrh., sem ég vildi gera aths. við. Hann taldi ekki rétt hermt í grg. minni varðandi undirbúning þeirrar lagasetningar, sem hér er um að ræða. Ég tel, að þar hafi í einu og öllu verið sagt rétt frá og engin ástæða til aths. Hann gat þess, að skipuð hefði verið viðbótarnefnd við þá, sem ég og hæstv. fyrrv. félmrh. komum okkur saman um á sínum tíma, Þetta er rétt, og þetta kom einnig fram í mínum ummælum. Hitt vil ég leiðrétta, þegar hann sagði og var raunar ósammála sjálfum sér, að ýmist sagði hann, að sú n., sem hann hefði skipað, hefði verið ópólitísk eða skipuð mönnum af öllum flokkum. Sú n. var algert einkafyrirtæki hæstv. ráðh., og þó að í henni væri einn ágætur sjálfstæðismaður, var hann ekki valinn í neinu samráði við Sjálfstfl. né taldi hann sig vera umboðsmann flokksins þar. Það er vitað mál, að þessi ágæti maður er einmitt bróðir hæstv. ráðh., og hef ég ekkert við það að athuga, að hæstv ráðh. sýni honum traust, hann á mikið traust skilið, en í þessari n. var hann sem fulltrúi bróður síns, en ekki flokksins, og hafði ekkert samráð við flokkinn. Þess vegna eru till. algerlega einkamál þeirra bræðra, en Sjálfstæðisflokknum með öllu óviðkomandi. Ég vil svo taka fram eða vekja athygli á því, að hæstv. ráðh. sagði, að sá væri munurinn, að ef skatturinn væri lagður á kvikmyndahús, þá væri ekki verið að taka tekjur af ríkissjóði, en hins vegar væri það gert, ef skatturinn væri lagður á áfengið. Þetta er algerlega komið undir því, hvernig skattheimtunni er fyrir komið. Ef sá háttur er hafður, sem upphaflega var gerð till. um í frv. um vísindasjóð, að lagt væri sérstakt gjald á hverja flösku áfengis, þá er þar um nýtt gjald að ræða, sem ekki á neinn hátt þarf að snerta tekjur ríkissjóðs frekar, en sérstakt gjald á hvern kvikmyndahússmiða. Hitt má segja, að eins og ég geri till. í frv. mínu nú, þá taki það tekjur af ríkissjóði. Það er rétt. Ef hæstv. ráðh. vill heldur ná sams konar gjaldi með því að leggja skattinn beint á hverja áfengisflösku og vill vera frv. fylgjandi, sé það gert, þá er ég því fyllilega sammála. En ég vek athygli á því, að það gjald, sem ég legg til að tekið sé, nemur ekki nema litlum hluta þess, sem hæstv. núverandi fjmrh. árlega hefur vanmetið tekjurnar af áfengisverzluninni fyrir fram, annaðhvort vísvitandi eða af vanþekkingu eða dómgreindarleysi, árum saman reiknað þetta rangt, ja, ef hæstv. ráðh. veit fleiri skýringar, þá væri mjög fróðlegt að heyra þær, en ég kann ekki í fljótu bragði aðrar, en þessar þrjár. Það er sem sagt einungis þarna verið að taka lítinn hluta af því fé, sem hæstv. fjmrh. hefur haft til ráðstöfunar utan fjárl. Það er ekki verið í raun og veru að svipta Alþingi ráðstöfunarrétti á þeim tekjum, sem áætlaðar hafa verið, þegar það er að ákveða útgjöld fjárl., heldur einungis verið að draga úr þeim mun, sem hæstv. fjmrh. hefur gert m. a. í því skyni, að því er sumir segja, að hann geti farið fram hjá ákvæðum fjárl. um bindingu útgjalda. Að þessu leyti hygg ég, að það muni ekki verða tilfinnanlegt fyrir góð málefni, þó að þetta gjald yrði á lagt. Aðalatriðið er það, hvort menn telja, að nær sé, að gróði af áfengissölu renni til þessara þarfa og íþyngja eigi neytendum áfengisins í þessu skyni, eða hvort torvelda eigi aðsókn að kvikmyndahúsum. Ég gat þess á dögunum, að enginn vafi væri á því, að kvikmyndirnar væru eitt af því, sem helzt drægi úr og keppti við áfengisneyzlu. Það gladdi mig mjög, að hæstv. menntmrh. virtist vera því sammála og er þess vegna ósammála tveimur hv. þm. Framsfl., sem hafa talið áfengisneyzlu eiga sérstaklega uppsprettu sína hjá þeim lærdómi, sem menn fái af því að skoða kvikmyndir, en það voru hv. 1. þm. Eyf. (BSt) og hv. þm. Barð. (SE), sem þann boðskap fluttu hér. Hv. 1. þm. Eyf., hinn ágæti vinur vor, forseti Ed., gat þess í umr. í Sþ., að hann væri heiðursfélagi í tilteknu ungmennafélagi, og er það mjög ánægjulegt. En þá ætti hann einnig að hafa aðgang að því, sem stóð í Skinfaxa, málgagni ungmennafélaganna, ekki alls fyrir löngu og var prentað upp í öðru blaði, þar sem alveg sama skoðun kom fram á því, hvílíkt varnarmeðal kvikmyndasýningar væru gegn áfengisneyzlu, eins og ég hef hér gerzt talsmaður fyrir. Þar var tekið til orða eitthvað á þann veg, að ef unglingar færu á kvikmyndahús og eyddu þar kvöldinu, þá væru þeir úr hættu að þessu leyti, en ef þeir slæddust inn á sumar tegundir veitingahúsa, væru á rangli um göturnar, og ef þeir færu á dansleiki, þá væri voðinn vís í þessum efnum. En ef þeir sæktu kvikmyndahús eða færu á betri tegund veitingahúsa, þá væri hættan minni en ella. Þarna er sagt á raunsæjan hátt það, sem er aðalatriði þessa máls, og þess vegna tel ég, að þeir menn séu að gera meiri skaða, en þeir í fljótu bragði gera sér grein fyrir, sem vilja íþyngja kvikmyndunum að þessu leyti, torvelda aðsókn þeirra beinlínis á kostnað kvikmyndanna, létta undir með áfengisneyzlunni, vegna þess að það er hægt og sjálfsagt að hækka verðið á áfenginu sem þessum viðbótarskatti nemur, og þá verður það þeim mun dýrara, menn eiga erfiðara með að veita sér það, í stað þess að nú verður þeim mun dýrara að fara í kvikmyndahúsin. Og það gjald er verulega tilfinnanlegt fyrir fjölskyldur, þar sem margir unglingar eru, sem alloft sækja þessar skemmtanir. Hæstv. menntmrh. gerði mikið úr því og taldi það hafa ráðið úrslitum í þessu máli, að komið hefði í ljós, að skemmtanaskattur hér væri miklu lægri, en hann væri erlendis. Ja, ég spyr nú: Eru hundrað í hættunni, þó að einn skattur sé lægri á Íslandi, en einhvers staðar annars staðar í heiminum? Ætti það ekki einmitt að vera stolt hæstv. menntmrh. að reyna þó að halda einum skatti lægri, en þar, sem spurnir fara af þvílíkum skatti annars staðar? Eða er viðleitnin sú að keppa eftir því að slá í öllum greinum skattheimtunnar öll þau met, sem menn hafa heyrt getið um? Meiri þýðingu hefur þó, og því gera menn sér hér ekki ætíð nógu vel grein fyrir, að erlendis eru sökum aðstæðna og veðurfars miklu meiri möguleikar fyrir unglinga og raunar fullorðna líka til að eyða sínum tómstundum á heilbrigðan hátt, heldur en er hér á Íslandi. Í stórborgum erlendis eru að vísu margar hættur og margar freistingar, en þar er líka margt fagurt og gott hægt að læra og eyða sínum stundum við að kynna sér. Þar eru söfn, menntastofnanir, leikhús, hljómleikar og ýmislegt þess háttar, sem við höfum ekki að bjóða neitt í líkingu við, ekki einu sinni hér í Reykjavík, hvað þá víðs vegar úti um landið, þar sem byggð er fyrst að myndast í þéttbýli. En að þessu slepptu er veðurfar í hinum suðlægari löndum svo miklu mildara, að útivist, að leik margs konar, íþróttaástundun, gönguferðum og öðru slíku, er miklu hægari, en hér á landi, þar sem segja má, að veðurfar og birta er með þeim hætti, að menn eru nokkurn veginn - allur þorri manna - innilokaðir í húsum verulegan hluta ársins. Þess vegna er það ákaflega aðkallandi fyrir þá, sem í alvöru vilja sinna uppeldismálum þjóðarinnar, og ég efast ekki um, að hæstv. menntmrh, sé í þeim hópi, að gera sér einmitt grein fyrir þessu, að hve miklu leyti viðfangsefnið er annars eðlis hér á landi, en í útlöndum. Einmitt þess vegna eru kvikmyndirnar með öllum sínum göllum, m. a. þeim, að þær eru á öðru tungumáli en okkar, þýðingarmeiri liður í uppeldinu hér, en víðast hvar annars staðar og minni ástæða til þess að keppa við aðrar þjóðir um skattlagningu einmitt á þeim, vegna þess að hér er um svo lítið að ræða, úrvalið er svo lítið, - alveg eins og kemur fram í þessum ummælum Skinfaxa, sem ég veit að hljóta að liggja fyrir hér á lestrarsal þingsins, - úrvalið er svo lítið fyrir þann æskulýð, sem ekki hefur ákveðnu starfi að gegna í sínum tómstundum, og hættan á því, að einmitt sé leitað til þess, sem oft er auðveldast, til áfengisneyzlu, svo mikil, að við verðum að gera róttækari ráðstafanir á móti þeirri hættu hér, en víðast hvar annars staðar. Og í þeim efnum hafa kvikmyndirnar, eins og ég segi, meiri þýðingu hér, en annars staðar, þar sem ég til þekki, og því legg ég ríka áherzlu á, að þessi skattálagning verði flutt af kvikmyndunum og yfir á áfengið.

Menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Ég hef vakið athygli á því við fyrri hluta 1. umr., að það væri á misskilningi byggt hjá hv. flm, þessa frv., sem segir í grg. þess, en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Á grundvelli þessara till.“ - þ. e. a. s. till. nefndar er hann hafði skipað 24. marz 1956 - „lét ráðh. með aðstoð nýrrar n., er hann skipaði, semja þrjú lagafrv., sem lögð voru fyrir síðasta Alþ. og náðu samþykki þess. Sú lagasetning hefur nú tekið gildi undir þessum heitum: Lög um vísindasjóð, lög um menningarsjóð og menntamálaráð og lög um breyt. á lögum nr. 56 frá 30. maí 1927, um skemmtanaskatt og þjóðleikhús.“ Í n., sem ég skipaði til þess að endurskoða lög um skemmtanaskatt og til að gera till. um fjáröflun til vísindasjóðs, áttu sæti þessir menn: Friðfinnur Ólafsson, Haukur Snorrason, Vilhjálmur Þ. Gíslason, Gils Guðmundsson og Jakob Benediktsson. Verkefni n., sem fyrrv. ráðh. hafði skipað og var undir forsæti Birgis Kjarans, var eingöngu að fjalla um vísindasjóðshugmyndina og gera till. um stofnun vísindasjóðs, þ. á m. um fjáröflun til hans. Starf að því að endurskoða lög um menningarsjóð og endurskoða lög um skemmtanaskatt hlýtur því að vera algerlega óskylt hinu fyrra verkefni og reyndist það auðvitað í reynd. N. undir forsæti Birgis Kjarans skilaði mjög ýtarlegu áliti og ágætri grg. um starfsemi vísindasjóða í nálægum löndum og um nauðsyn þess að stofna vísindasjóð hér á landi. En sú hugmynd sá engan veginn dagsins ljós með skipun þeirrar n., heldur er hún gömul, var, að því er ég man bezt, fyrst sett fram og verulega rökstudd í grein, sem einn nm. skrifaði á fyrri hluta stríðsáranna, og sú hugmynd um stofnun vísindasjóðs hafði veríð margrædd síðan, einnig á opinberum vettvangi. En þó að skýrsla n. um nauðsyn slíkrar sjóðsstofnunar og grg. um starfsemi slíkra sjóða í öðrum löndum væri ágæt, þóttu mér till. hennar um fjáröflun ekki líklegar til þess að ná fram að ganga og verða málinu til framdráttar. Aðalhugmynd n. var sú að taka ákveðinn hluta af áfengisgróðanum í þágu þessara mála. En ég endurtek það, sem ég sagði í ræðu minni við fyrri hl. umr., að þar er í raun og veru verið að vísa á ríkissjóðinn. Það tjáir ekki að halda því fram, að um nýja tekjuöflun sé að ræða, vegna þess að gera megi ráð fyrir, að útsöluverð áfengis hækki jafnmikið og hinu nýja gjaldi á hverja flösku nemur, vegna þess að hér er um almennan tekjustofn ríkisins að ræða, svo að ef út frá almennum verðpólitískum sjónarmiðum þykir fært eða rétt að hækka áfengið, þá er sá tekjuauki peningur, sem eftir venjulegum reglum á að lenda í ríkissjóði. Þess vegna var hér í raun og veru um það eitt að ræða að ávísa á ríkissjóð. Það er lítill vandi að koma fram með slíka hugmynd. Hitt er meiri vandi, að fá samþykki Alþ. á henni. Þess vegna var það, að ég ákvað að fela hinni nefndinni, sem skipuð hafði verið til að endurskoða lög um menningarsjóð og til að endurskoða lög um skemmtanaskatt, einnig að leita nýrra leiða til tekjuöflunar fyrir menningarsjóð, en það var nefndin, sem ég gat um áðan hvernig skipuð hefði verið. Sú nefnd athugaði ýmsar leiðir, og m. a. kynnti hún sér sérstaklega skemmtanaskattinn, hæð hans hér og hæð hans í nálægum löndum, og þegar reynslan sýndi, að ekki aðeins skemmtanaskatturinn hér var mun lægri, en í öllum nálægum löndum, heldur einnig verð aðgöngumiðanna líka lægra, en í nálægum löndum, miðað við tekjur, varð sú nefnd á einu máli um að mæla með því, að sú leið yrði farin, sem farin var. Samsetningu þeirrar nefndar ber sérstaklega að skoða með hliðsjón af því, hvert var aðalverkefni hennar, að endurskoða gildandi lög um menningarsjóð. Í hana voru valdir tveir menn úr menntamálaráði, annar fulltrúi Sjálfstfl. þar og hinn fulltrúi Framsfl. þar. Enn fremur var valinn framkvæmdastjóri menntamálaráðs, sem er starfsháttum þar mjög kunnugur, og Jakob Benediktsson, sem er kunnur að því að hafa þekkingu og áhuga á menningarmálum. Ég skipaði síðan Friðfinn Ólafsson sem formann í nefndinni sem sérstakan fulltrúa minn. Þrír í nefndinni voru úr menntamálaráði eða úr starfsliði þess, eins og ég taldi langeðlilegast með hliðsjón af aðalverkefni nefndarinnar, sem var endurskoðun laganna um menningarsjóð. Þeim var síðan einnig falið að endurskoða lögin um skemmtanaskatt, því að á því var brýn nauðsyn, og ég taldi ekki ástæðu til að skipa sérstaka nefnd til þess, heldur taldi rétt að láta þessa menn einnig vinna það verk í samráði við þá, sem sérfróðastir voru á því sviði, þ. e. tollstjórann og deildarstjórann í menntmrn. Þegar síðan mér sýndist þurfa að leita nýrra ráða til þess að afla nauðsynlegs fjár, ef hægt ætti að vera að koma vísindasjóði á laggirnar, þóttu mér það langeðlilegustu vinnubrögðin að beina því til þessarar nefndar, sem starfandi var, að hún fengi til athugunar álit fyrri nefndarinnar, sem starfaði undir forsæti Birgis Kjarans, og segði álit sitt um tillögur þeirrar nefndar og leitaði nýrra ráða, því að ég hafði mikinn áhuga á því, að nú færi ekki eins og gert hefur undanfarin 10 ár, að hugmyndin um vísindasjóð yrði rædd, en ekki yrði úr henni. Ég hafði mikinn áhuga á því að láta hugmyndina einmitt geta náð fram að ganga og vildi því leita ráða, sem mér þættu líkleg til þess að geta hlotið stuðning hér á hinu háa Alþ. Það tókst. Sú nefnd varð sammála, og ég undirstrika sérstaklega þetta, - ég er búinn að skýra frá því, hvernig hún var skipuð, - að hún varð öll á einu máli um að leggja til, að sú leið væri farin, sem farin var. Að öðru leyti vann hún eins og fyrri nefndin - starf sitt með ágætum, þ. e. starfið að endurskoðun laganna um menningarsjóð og endurskoðun laganna um skemmtanaskatt. Síðara verkefnið var sérstaklega vandasamt, eins og hv. fyrrv. menntmrh. án efa kannast við. Framkvæmd þeirra laga var að ýmsu leyti í óefni. Þær undanþáguheimildir, sem smám saman höfðu verið veittar, voru í raun og veru að stefna skemmtanaskattinum sem tekjustofni í verulega hættu og þannig að vissu leyti að kippa grundvelli undan þeirri starfsemi, sem skemmtanaskatturinn hefur stutt, þ. e. starfsemi þjóðleikhússins og starfsemi félagsheimilasjóðs. Með þeirri breytingu, sem nú hefur verið gerð á skemmtanaskattslögunum, eru frekari undanþáguveitingar, en þegar hafa verið leyfðar stöðvaðar, svo að öruggt má nú telja, að þær nytsemdarstofnanir, sem njóta skemmtanaskattsins, þ. e. þjóðleikhúsið og félagsheimilasjóður, eigi að geta verið öruggar, ekki um minnkandi tekjur af skemmtanaskatti í framtíðinni, heldur vaxandi tekjur af honum. Ég skal ekki ræða málið almennt frekar. Ég endurtek, að ég er sammála hv. þm. um það, að kvikmyndir geta haft og hafa miklu menningarhlutverki að gegna og sérstök ástæða er til að gera æskulýðnum kost á því að njóta menningarlegra kvikmynda í ríkari mæli, en nú á sér stað. Ég er honum sammála um, að það gæti án efa orðið nytsamt í hinni bráðnauðsynlegu baráttu gegn því, að unglingar leiti á náðir áfengis sér til dægrastyttingar, ef dægrastyttingu skyldi kalla. En ég er enn sem fyrr þeirrar skoðunar, að með þeirri smávægilegu hækkun, sem vegna þessara ráðstafana varð á verði kvikmyndamiða, þ. e. um eina krónu, sé ekki með óeðlilegum hætti torveldað, að unglingar geti notið kvikmynda sér til gagns. Í því sambandi vildi ég gjarnan geta þess, að í menntmrn. er nú til athugunar að gera allverulegar breytingar á skipulagi og starfsemi kennslukvikmyndasafnsins. Ég vona, að fyrir framhaldsþingið verði hægt að leggja nýtt frv. til laga um kvikmyndasafn ríkisins, þar sem sú merka stofnun fái aukið verkefni frá því, sem verið hefur, og vonandi einnig aukin fjárráð. Með því móti vona ég að hægt verði að stuðla að því, að kvikmyndirnar með aðstoð skólanna geri æskulýðnum meira gagn, en átt hefur sér stað hingað til. Það kæmi einnig mjög vel til athugunar að efna til sérstakrar samvinnu kvikmyndahúsanna í landinu, sem nú eru sum í opinberri eða hálfopinberri eign og sum í einkaeign, einmitt í því skyni að afla kvikmynda til landsins, sem hafa sérstakt menningargildi, og gera þá um leið ráðstafanir til þess, að unglingar eigi að þeim greiðan og ódýran aðgang. En þar sem hér er í raun og veru um annað mál að ræða en það, sem hér er til umr., og mál, sem væntanlega kemur síðar til umr. á þessu þingi, vil ég ekki tefja tíma d. með því að fjölyrða um það.

Flm. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Það var mjög broslegt að heyra ráðagerðir hæstv. menntmrh, til þess að létta undir með æskulýðnum að sjá það, sem hann kallar hollar kvikmyndir. Það á sem sagt að láta opinbera stofnun fá auknar tekjur til þess, að því er manni skilst, að geta sýnt meira af fræðslukvikmyndum. Þetta kann að vera ágætt, en þetta er gersamlega utan við það verkefni, sem hér er um að ræða, og það er algerlega tómt mál að ætla fyrst að skattleggja æskulýðinn með þeim hætti, sem hæstv. ráðh. beitti sér fyrir á síðasta þingi, og síðan fara að fleygja í hann einhverjum smámolum fyrir milligöngu einhverrar opinberrar stofnunar, þar sem við vitum að peningarnir mundu fyrst og fremst fara til þess að halda við einhverjum skjólstæðingum núverandi virðulegs stjórnarliðs. Þar er ekki verið að leysa raunverulega þörf, heldur verið að fitla við mikilsvert mál á allra óhagkvæmasta veg, sem hugsanlegur er. Hæstv. menntmrh. sagði, að það mundi ekki hafa náð samþykki Alþ. að leggja skatt á áfengissölu í þessu sambandi. Ég þori að fullyrða og veit, að meiri hl. Alþ., a. m. k. Nd., vildi í fyrra samþ. þær brtt., sem fram voru bornar, en það var hæstv. menntmrh. fyrir atbeina hæstv. fjmrh., sem beinlínis beitti handjárnavaldinu á stjórnarliðið til þess að knýja það að ganga á móti því, sem það hafði löngun til. Þetta er sannleikur málsins. Þetta veit hæstv. menntmrh. ofur vel, og hann veit, að ef þm. væru frjálsir að því að greiða atkvæði um þetta, eins og hver teldi rétt vera, mundi mitt frv. nú fljúga í gegn. Það þýðir ekki að koma hér og tala um, að það sé þingheimur eða þingmenn á móti því, sem hæstv. sessunautur ráðherrans er einn á móti, hæstv. fjmrh. Það er bezt, að sá hljóti heiður, sem heiður ber, það sé sagt skýlaust, að þarna strandar sjálfsagt ekki einu sinni á hæstv. menntmrh., heldur á yfirgangi hæstv, fjmrh. Og að segja, að það sé verið að skerða tekjur ríkisins með því að leggja skatt á áfengissölu, en það sé ekki gert með því að leggja það á kvikmyndirnar, er gersamlega út í bláinn, þar sem vitað er, að bæði áfengi og kvikmyndasýningar eru nú þegar skattstofn ríkisins. Hvort tveggja er skattstofn. Að vísu er kallað, að skatturinn á kvikmyndirnar fari til sérstakra þarfa, en kvikmyndirnar hafa verið skattlagðar í þágu ríkisins að undanförnu eins mikið og skattaleggjendurnir hafa frekast treyst sér til, þangað til nú þessi síðasta rannsóknarnefnd hæstv. ráðh. finnur það út, að einhvers staðar séu dæmi þess að sé hærri skemmtanaskattur, en á Íslandi, og þá er um að gera að fara strax í kapphlaup við það met og verða ekki minni. Ég ítreka það, sem ég sagði áður, að það var algerlega ranghermi hjá hæstv. ráðh, og gert til þess eða með þeirri afleiðingu, að það hlaut að gefa mönnum ranga mynd af því, sem átti sér stað, þegar talað var um, að einn nm. hefði verið sjálfstæðismaður, og gefið í skyn, að skipun hans til starfsins hefði gert það að verkum, að Sjálfstfl. á einhvern hátt væri bundinn við þessar tillögur. Af um 35 þús. eða rúmlega 35 þús. sjálfstæðiskjósendum í landinu fann hæstv. ráðh. engan annan, en bróður sinn til þess að skipa í nefndina. Það er bezt, að það komi alveg fram. Sá maður er mjög mætur maður, og ég hef á honum fullt traust, en þvílík meðferð á opinberu valdi og vitna svo til þess, að sjálfstæðismaður hafi einnig verið í nefndinni, sýnir ákaflega vel viðsýni þessa hæstv. ráðh. og sanngirni hans. Það kom líka mjög vei fram, sem ég raunar vissi áður, að hæstv. ráðh. vill ekki láta hið sanna vitnast um samhengi þeirrar löggjafar, sem sett var í fyrra, að þegar frumvörpin voru þá borin fram, var greinargerðum þeirra hagað þannig, að ómögulegt eða mjög erfitt væri að átta sig á, hvað væri frá hverjum komið. Það var til þess, að hæstv. ráðh. gæti eignað sér og sínum skjólstæðingum mál, sem að verulegu leyti var frá öðrum runnið. Það tekur því ekki hér að þræta um þetta. Plöggin tala sínu máli, og sagan mun um þetta dæma. En það hefur aldrei verið talið mikilmannlegt að vera að eigna sér annarra manna verk og hafa ekki annað að hrósa sér af, en stolnar fjaðrir, en það er það, sem hæstv. ráðherra bersýnilega er að leitast við að gera. Hér er þá það mikilvægast, hvort menn telja, að hlífa eigi áfengissölunni við nýju gjaldi til þess að standa undir þeim nauðsynjum, sem hér er verið að verja fé til, eða hvort menn vilja leggja þetta á kvikmyndirnar, sem ég held fram að séu skæðasti keppinautur áfengisneyzlunnar í landinu og vil vitna til þess, sem ég gat um í minni síðustu ræðu, Þá hafði ég ekki tilvitnunina úr Skinfaxa við höndina, en í Íslendingi hinn 13. des. er vitnað í þessa Skinfaxagrein, og með leyfi hæstv. forseta, vildi ég lesa upp það, sem um þetta segir: „Margir velta því fyrir sér, af hverju þetta stafi, hvers vegna ungir menn hafi það helzt fyrir umræðuefni, er þeir hittast á förnum vegi, hvað þeir hafi verið fullir um síðustu helgi eða þá hvar þeir eigi að fara á fyllirí um næstu helgi. Skýringin á þessu fyrirbæri er fyrst og fremst iðjuleysi. Á það einkum við um æsku Reykjavíkur og annarra bæja landsins. Unga fólkið í bæjunum hefur svo undarlega lítið gagnlegt við tímann að gera. Eftir að vinna er úti kl. 5–7 á daginn, þá verður gatan athvarf flestra, og hendingin ein ræður oft og tíðum, hvert haldið er. Sé farið í kvikmyndahús eða setzt inn í sæmilegt kaffihús, má nokkurn veginn gera ráð fyrir, að kvöldið verði rólegt og laust við allan skrílshátt. Sé farið á dansleik, verður annað uppi á teningnum“ o. s. frv. Þarna er lýst, að vísu með nokkuð sterkum orðum, þessu sama sem ég legg megináherzlu á, að fyrir þá, sem í alvöru vilja vinna á móti því, að æskulýðurinn leiðist út á villigötur, er það mjög mikilsvert, þangað til annað þarfara viðfangsefni hefur verið fengið, að ekki sé verið að íþyngja kvikmyndunum með óþarfa gjöldum, heldur séu gjöldin, þegar um þetta tvennt er að velja og í þessu sérstaka skyni, tekin af því, sem kalla má bölvaldinn mikla, áfenginu.

Menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég er satt að segja alveg hissa á pexi hv. þm. um þetta efni. Hann heldur hér sömu ræðuna hvað eftir annað og bætir engu nýju efnisatriði við, þó að hann komi aftur í ræðustólinn. Ég vildi aðeins segja þetta að síðustu: Það er eitt aðalatriði í því, sem hann hefur sagt í öllum þeim ræðum, sem hann hefur haldið um málið, og það er, að þingvilji hafi verið fyrir því í vor að fara þá leið til tekjuöflunar fyrir vísindasjóð, sem hann nú stingur upp á í sínu frv., það hafi aðeins verið að kenna ofríki mínu og hæstv. fjmrh., að sú leið hafi ekki verið farin. Hv. þm. var menntmrh. í mörg ár, áður en ég tók við því starfi. Ef það er rétt, að það væri þingvilji og hefði verið þingvilji fyrir því að fara þá leið, sem hann stakk upp á, til að stofna vísindasjóð, því var það þá ekki gert? Geta menn ekki af þessu markað, að það er rangt, sem hv. þm. segir um þetta efni?

Flm. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég get vísað til þess, sem ég hef sagt um þetta mál í sambandi við fyrra málið. Þetta er í raun og veru hvort tveggja eitt og hið sama og því ástæðulaust að endurtaka nú það, sem uppi var látið við umr. um hitt málið. Ég vil einungis taka fram vegna ummæla hæstv. menntmrh. í síðustu ræðu hans um það mál, eftir að ég hafði lokið mínum ræðutíma, að það fer mjög illa á því með ráðh., að þeir séu svo óþolgóðir, að þeir hreyti hnífilyrðum í þm., þó að þeir noti sitt málfrelsi og ræði um þau mál, sem flutt eru á Alþ., og gerist svo djarfir að neita ranghermi því, sem stjórnarherrarnir leyfa sér að viðhafa. Það, að hæstv. menntmrh. er svo óþolinmóður, að hann þolir ekki að taka þátt í venjulegum þinglegum umr., sýnir, að hann á töluvert eftir að læra um það, hvers eðlis þingræði og lýðfrelsi í raun og veru er. Ég skal svo ekki orðlengja það frekar. En vegna þess, sem hann sló fram, að ef ég teldi, að þingvilji væri fyrir því að leggja þetta gjald á áfengið, af hverju ég hefði þá ekki gert till. um það, þá er því til að svara, að það er einmitt það, sem ég er að gera till. um, og sú n., sem ég skipaði ásamt hæstv. þáv. félmrh., 1. þm. Skagf. (StgrSt), bar einmitt till. fram að meginefni til sammála því, sem ég nú geri till. um. Þetta var skoðun mín, meðan ég var í fyrrv. stjórn, og er óbreytt skoðun mín. Ég er sannfærður um það, að ef þingmenn fengju nú að greiða frjálst atkvæði um þetta, þá mundi mín till. um þetta verða ofan á. Ég veit, að þm. fá það ekki, og þess vegna verður legið á málinu að þessu sinni, en það haggar ekki því, að það mun verða tekið upp aftur, þangað til sú réttarbót fæst, að þetta verði lagfært. E. t. v. er þess skemmra að bíða en hæstv. menntmrh. nú hyggur. Hinu hefði verið vit í hjá hæstv. menntmrh., að víta mig fyrir að gera ekki fyrr gangskör að löggjöf um vísindasjóð, en ég gerði, sem sagt á árinu 1956. Því til er að svara, að á þeim árum, sem ég gegndi því starfi, var svo margháttuð löggjöf, sem varð að knýja í gegn á stuttum tíma, og við þvílíka örðugleika að etja að fá samþykki fyrir henni allri og þá fyrst og fremst löggjöfinni um skólakostnaðinn, að einfaldlega vannst ekki tími til þess að koma þessari réttarbót á. En ég hygg, að auk margrar minni háttar löggjafar, mjög þýðingarmikillar, eins og um bókasöfn, svo að aðeins eitt dæmi sé nefnt, verði ætíð litið þannig á, að löggjöfin um skólakostnaðinn sé ein mesta endurbót, sem gerð hefur verið í þeim efnum. Og vonir mínar standa einungis til þess, að þeirri löggjöf verði fylgt, en ekki t. d, nú við setningu þessara fjárl. eða síðari verði farið fram hjá ákvæðum hennar. En hætt er við, að svo verði gert, ef hæstv. menntmrh., hver sem hann er á hverjum tíma, hefur ekki ríkan skilning á því, að eins og til hagar í nútímaþjóðfélagi, er almenningsfræðslan undirstaða í senn hinna æðri vísinda og hagsældar þjóðarinnar. Það er tómt mál að tala um almenningsfræðslu, ef ekki er séð fyrir nægu skólahúsnæði fyrir barna- og unglingaskóla. Og sérstaklega ef settir verða hjá þeir staðirnir, sem í örastri uppbyggingu eru, t. d. sjálfur höfuðstaðurinn, þá er voðinn vís, og ég vona, að sú ógæfa eigi ekki eftir að bera við á þessu þingi, að það verði gert.