Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. um ríkisútgerð togara til atvinnujöfnunar er eitt þeirra mála, sem vakti strax mikla athygli almennings, þegar það kom fram sem nýmæli hér á Alþingi. Af þeim undirtektum, sem málið fékk þá, mátti strax ráða, að hér væri á ferðinni eitt þeirra mála, sem ekki er hægt að drepa, hversu oft sem það er fellt í sölum Alþingis. Slík mál eru þráfaldlega samþykkt af fólkinu í landinu, og endanlega brotnar svo vígi afturhaldsins, mótspyrnan gegn þeim, niður vegna atkvæðahræðslu fulltrúa þess fólks, sem áður hefur gengið málunum á hönd. Á þetta lokastig virðist þetta mál nú vera að komast. Umræður um það hafa þegar farið fram hér á Alþ. í sambandi við önnur þingmál, og þingmenn a. m. k. úr fjórum þingflokkum hafa lýst sig fylgjandi samþykkt þess. Fulltrúar fimmta þingflokksins hafa lýst átakanlega brýnni þörf þess, að gerðar verði ráðstafanir til að fyrirbyggja atvinnuleysi og til þess að sjá illa hagnýttum fyrirtækjum fyrir hráefni, og hafa látið þess getið, að engin fjarstæða sé að ræða um ríkisútgerð togara í því sambandi. Það er því ekki hægt að ætla annað af ræðum manna hér en að málið hljóti að sigla hraðbyri yfir allar Illurastir nefnda og verða afgreitt sem lög jafnvel snemma á þessu þingi. Atvinnumálanefndir milli tíu og tuttugu héraða hafa skorað á Alþ. og ríkisstj. að samþykkja frv., og atvinnumálanefnd ríkisins beindi síðan þeim tilmælum til hæstv. ríkisstj. fyrir nálega ári, að hún beitti sér fyrir framgangi málsins. Síðan hafa mörg verkalýðsfélög, sjómannafélög, þing- og héraðsmálafundir og nokkrar bæjar- og sveitarstjórnir sent Alþ. áskoranir um að samþykkja frv., og árangurinn er vaxandi fylgi við málið einnig hér á Alþingi. Hefur það aldrei fengið eins almennar undirtektir á þingi og nú og það því er virðist nálega án tillits til flokka. Efni frv. er þetta, eins og margrakið hefur verið, að ríkið skuli kaupa og gera sjálft út ekki færri en fjóra togara af þeirri stærð og gerð, sem að áliti reyndustu útgerðarmanna sé talin heppilegust til öflunar hráefnis á heimamiðum fyrir hraðfrystihús og önnur fiskiðjuver, sem nú séu illa hagnýtt vegna hráefnaskorts. Þessum togurum ríkisins er svo ætlað það hlutverk að jafna atvinnu í kaupstöðum og kauptúnum landsins með þeim hætti, að þeir séu látnir leggja þar afla á land, sem atvinnuleysi gerir vart við sig og mikil þörf er fyrir aukna atvinnu á hverjum tíma. Einnig má útgerðarstjórnin taka tillit til þess aukahlutverks þessarar ríkisútgerðar, þegar hvergi er mikið atvinnuleysi, að ríkistogararnir leggi þá upp afla, þar sem fiskiðjuver standa ónotuð eða illa notuð vegna þess, að hráefni vanti til vinnslu. Við flm. teljum það vera eins sjálfsagt, ef ekki sjálfsagðara, að ríkið flytji verkefni til fólksins, sem er iðjulaust og líður skort jafnvel, þar sem það býr, eins og það þykir nú vera sjálfsagt, að ríkið flytji lífsnauðsynjar til þessa sama fólks, en það gerir Skipaútgerð ríkisins og hefur lengi gert. Þeirri mótbáru, að ríkið geti orðið fyrir töpum af slíkri ríkisútgerð togara, mætum við með þeim rökum, að ekkert sé þjóðfélaginu jafndýrt og að láta fólkið ganga atvinnulaust. Er sýnt fram á það í grg., að 2000 manns, sem gangi atvinnulausir í fjóra mánuði, kosti þjóðfélagið 25–30 millj. kr. í glötuðum vinnuverðmætum. Og slíkt atvinnuleysi er ekkert tilbúið dæmi. Það er ástand, sem hefur heimsótt þjóðina árum saman, án þess að ríkisvaldið hafi þó talið ástæðu til að gera róttækar ráðstafanir til þess að afstýra því. Í þessu sambandi mætti spyrja, hvort ríkið hafi fundið nokkrar aðferðir til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi, sem ekkert kosti ríkissjóð. Mér dettur í hug t. d., hvað hafa kostað aðgerðir ríkisins til þess að fyrirbyggja atvinnuleysi eða draga úr hörmungum atvinnuleysis í smákauptúnum eins og t. d. í Drangsnesi eða á Skagaströnd. Hefur það ekki kostað milljónir bara út af fyrir sig? Og þó má heita, að þau verkefni séu óleyst fyrir framtíðina enn þá. Eða hvaða leiðir aðrar hafa yfirleitt fundizt, sem færar séu til að útrýma atvinnuleysi, án þess að bæði ríkissjóður og sveitarfélög verði að kosta þær aðgerðir dýru verði? Slíkar leiðir eru víst ekki fundnar enn. Hins vegar er það sannfæring okkar flm., að þetta sé þó skynsamlegasta leiðin, því að hún eykur framleiðslutekjur þjóðarinnar, bætir rekstrarafkomu margra þýðingarmikilla atvinnutækja og er einna líklegasta leiðin til þess að skapa jafnvægi í byggð landsins - en margir hafa það nú á vörunum - og jafna atvinnuaðstöðu manna, þar sem þeir búa, en atvinnuöflun heima fyrir verður alltaf affarasælust og notadrýgst, bæði fyrir einstaklinga og þjóðfélagið. Ég legg til, að málinu verði, þegar þessari umr. lýkur, vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um byggingarsjóð kauptúna, er að mestu samhljóða samnefndu frv., sem flutt var á síðasta Alþ. af sömu flm., en þeir voru þá og eru nú auk mín hv. 2. þm. N-M. (HÁ) og hv. þm. V-Ísf. (EirÞ). Gert er ráð fyrir því í frv., að byggingarsjóðurinn fái að láni úr ríkissjóði 10 millj. kr. á tveimur árum, sem verði stofnfé hans, og að ríkislánið endurgreiðist með ríkisframlögum á 25 árum. Enn fremur er gert ráð fyrir, að byggingarsjóðurinn afli sér starfsfjár með lántökum á ríkisábyrgð, sbr. 9. gr. frv. Í þriðja lagi er í frv. gert ráð fyrir þeim möguleika, að kauptún þau eða þorp, sem lögin taka til, leggi sjóðnum til nokkurt fé gegn jafnháu aukaframlagi úr ríkissjóði. Er í frv. heimild fyrir félmrn. til að leggja slíka kvöð á alla kauptúnahreppa, ef 2/3 hreppanna eru því samþykkir, enda fari framlagið ekki fram úr tilteknu hámarki, miðað við álögð útsvör í hlutaðeigandi hreppum. Samkv. frv. er sjóðurinn í vörzlu félmrn. Gert er ráð fyrir, að það annist bókhald hans og fjárreiður samkv. fyrirmælum sjóðsstjórnar, en skrifstofustjóri ráðuneytisins á sæti í sjóðsstjórninni sem formaður ásamt tveim mönnum þingkjörnum. En ákvæði um stjórn sjóðsins eru í 3. gr. frv. Gert er ráð fyrir, að vaxtakjör séu hin sömu og í lánadeild smáíbúða á hverjum tíma, en lánstími lengri en hann er þar nú og lánin hærri. Starfssvið sjóðsins er í frv. takmarkað við kauptún eða þorp, sem hafa 1000 íbúa eða færri. Ég vil vekja athygli á því, að með því að takmarka starfssvið sjóðsins við kauptún eða þorp, sem hafa 1000 íbúa eða færri, er auðvitað ekki á neinn hátt gengið á hlut hinna fjölmennari staða, þar sem hér er um nýja lánastarfsemi að ræða og kaupstaðirnir hafa að sjálfsögðu sama aðgang og nú að hinum eldri byggingarlánastofnunum, sem þeir raunar hafa setið mestmegnis að hingað til. Má þó svo fara, að kauptúnin eða þorpin leituðu, er þessi sjóður hefur verið stofnaður, minna en áður til þeirra stofnana, sem fyrir eru, ef þau hefðu fengið sinn sérstaka byggingarsjóð, og væri það þá hinum fjölmennari stöðum í hag. Við höfum ekki séð ástæðu til að setja í frv. nákvæmar reglur um upphæð lána, stærð íbúða, sem lánað er út á, o. s. frv., og teljum réttara, að þær reglur verði settar síðar af sjóðsstjórn eða ráðuneyti og farið þá eftir ástæðum sjóðsins og reynslu, sem smátt og smátt mundi fást af þessu nýmæli. Meginhugsun okkar flm. við flutning þessa máls er sú, að það sé heppilegt og raunar þjóðfélagsleg nauðsyn að koma upp sérstakri byggingarlánastofnun fyrir kauptúnin eða þorpin í landinu. Alþ. hefur fyrir löngu viðurkennt nauðsyn sveitanna á því að hafa slíka stofnun út af fyrir sig, og mun ekki verða frá því horfið, á meðan hið mikilsverða hlutverk þeirra í þjóðlífi og þjóðarbúskap er viðurkennt og metið af ríkisvaldinu. Í grg. frv. höfum við flm. reynt að færa fram nokkur rök fyrir því, að svipað sjónarmið þurfi að koma til greina varðandi hin dreifðu og fámennu þorp landsins. Þar er m. a. á það bent, að þorpin hafi lengst af borið skarðan hlut frá borði við úthlutun lánsfjár til íbúðabygginga frá hinum eldri stofnunum, og eru til þess ýmsar ástæður og enn óbreyttar. Á þessu hefur að vísu orðið mikilsverð breyting þau þrjú ár s. l. sem smáíbúðadeildin hefur starfað. Eigi að síður teljum við vandkvæði á því fyrir þorpin að eiga að nota sömu lánsstofnun í þessu skyni og hinir fjölmennari staðir, þ. á m. höfuðstaðurinn. Jafnframt er í grg. nokkuð rætt um húsnæðisástand þorpanna og séraðstöðu þeirra í því efni og bent á ýmislegt annað í sögu þeirra og þróun síðustu áratugina, sem á ber að líta í sambandi við nauðsyn þessa máls. Fer ég ekki nánar út í það að þessu sinni, en vísa til grg. um það. Íbúar landsins eru nú milli 150 og 160 þús. Fæddir umfram dána voru á árinu sem leið rúml. 3200 og fólksfjölgunin á því ári nálega 22 af þúsund. Fólksfjölgunin síðustu tíu árin hefur verið að jafnaði nálega þriðjungi meiri hlutfallslega en hún var næstu 20 árin á undan, svo að ekki sé lengra farið. Hún hefur verið nú síðasta áratuginn um 20 af þúsund á móti 10–14 af þúsund, eins og hún var næstu 20 árin á undan. Það hefur verið reiknað út af fróðum mönnum, að með jafnmikilli fólksfjölgun hlutfallslega á næstu 46 árum verði íbúatala landsins um 300 þús. um næstu aldamót. Með öðrum orðum: Á þeim 46 árum, sem eftir eru af öldinni, mun þjóðinni fjölga um nálega helming, ef reynslan verður í samræmi við þessa útreikninga. Og nú er ástæða til að spyrja: Hvar verða heimili þeirra 140–150 þús. Íslendinga, sem við bætast á þessum 46 árum? Hvar verða þau reist á landinu þessi 20–30 þús. nýju heimili, sem helmingur aldamótaþjóðarinnar stofnar í landinu? Verða þessi 20–30 þús. heimili svo til öll reist á litlum bletti á suðvesturhorni landsins eða einhverjum öðrum litlum bletti, þar sem blind rás viðburðanna stöðvar strauminn. Reynsla þessarar aldar bendir til þess, að svo geti farið, ef ekki er að gert. Þegar á þetta er litið, er það sannarlega engin furða, þó að margir séu um þessar mundir farnir að leiða hugann að nauðsyn þess að efla jafnvægi í byggð landsins. Þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið af hálfu þjóðfélagsins til eflingar landbúnaði, ræktun, endurbygging sveitabæjanna, nýbýlin o. s. frv., þetta miðar allt í jafnvægisáttina, það sem það nær. Það nær bara of skammt, því miður. Miðað við það, sem í vændum virðist vera um fólksfjölgunina, ætti þjóðfélagið að vera við því búið að fjölga sveitaheimilunum um a. m. k. helming á næstu 46 árum. En er það við því búið? Ég skal ekki ræða það að þessu sinni, en ég vil segja annað, því að það stendur í beinu sambandi við það mál, sem hér er til umræðu. Ef þjóðfélagið vill í alvöru vinna að jafnvægi í byggð landsins, þá er full ástæða til að gefa sérstakan gaum að sjávarþorpunum og hinum nýju sveitakauptúnum líka. Þessi þorp eða kauptún, eins og þau eru oftast nefnd til aðgreiningar frá kaupstöðunum eða bæjunum, eru nú rúmlega 50 talsins, flest við sjó, en þó nokkur fjarri sjó, sem hafa risið upp síðustu árin á samgönguleiðum. Íbúar þessara rúmlega 50 þorpa eru nú samtals 18–19 þús., og grg. með þessu frv. fylgir skrá um íbúatöluna, sundurliðuð eftir þorpum, samkv. bráðabirgðaskýrslum hagstofunnar um manntal 1953. Nokkur þessara þorpa eru í vexti, en þau eru fá. Sum eru minnkandi, flest standa í stað. Þar er m. ö. o. að þessu leyti svipað ástand og í sveitum. En eigi að stöðva strauminn, eigi að vinna að jafnvægi í byggðinni, verður að stefna að því, að verulegur hluti af fólksfjölguninni staðnæmist einmitt í þessum 50 dreifðu og nú fámennu þorpum. Og þorpunum þarf að fjölga. Hér þarf að leggja hönd að verki. Það má a. m. k. ekki láta það viðgangast lengur, að fólk eigi örðugra með að fá að láni fjármuni til að byggja yfir sig á þessum stöðum en þar, sem fjölmennið er mest; þvert á móti. Og það er sú hugsun, sem fyrir okkur flm. vakir. Ef menn vilja vinna að jafnvægi, sýnist okkur það hreint engin goðgá að halda því fram, að frá þjóðfélagsins hálfu eigi að hvetja alveg sérstaklega til íbúðabygginga í þorpunum. Frv., sem hér liggur fyrir, er spor í þá átt. Það getur verið, að okkur flm. þessa frv. hafi ekki tekizt að finna hina heppilegustu leið. Hér er um frumsmíð að ræða; þó að málið hafi verið flutt á tveim þingum áður, er það enn lagt fram í svipuðu sniði og áður. Við erum fúsir til viðræðna um breytingar, sem til bóta mega verða. Við hefðum að ýmsu leyti viljað ganga lengra til hagræðis fyrir þá, sem þessara ráðstafana ættu að njóta, en gert er í þessu frv., þótt við höfum ekki talið það ráðlegt .að svo stöddu. Fyrst og fremst þarf að okkar áliti hin sérstaka byggingarlánastofnun þorpanna að komast á fót. Þá mun sýna sig, hver vaxtarmáttur slíkrar stofnunar verður og hvert hlutverk hún hefur að rækja. Og þá er hægt að ræða nánar um ýmislegt, sem nú kann að þykja af vanefnum til stofnað með flutningi þessa máls. En að lokum vildi ég segja þetta, þessu máli til stuðnings: Fólkinu, sem á heima í þessum 50 dreifðu þorpum landsins, mundi verða það mikil hvatning í lífsbaráttunni, ef það fyndi vott slíkrar viðurkenningar af hálfu þjóðfélagsins sem í þessu frv. felst, ef það yrði að lögum, - vott viðurkenningar á því, að þær 18–19 þús., sem í þorpunum búa nú, standi ásamt sveitunum vörð um jafnvægið í byggð landsins og hafi sérstöku þjóðfélagslegu og menningarlegu hlutverki að gegna. Ég skal svo ekki hafa þessa framsögu lengri. Ég vil f. h. okkar flm. leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn., þar sem ég ætla, að það hafi verið áður, og vil ég mega vænta þess, að málið verði þar í góðum höndum.



Herra forseti. Ég er viss um það, að hv. flm. þessa frv. meina það eitt með flutningi þess að bæta að einhverju leyti úr húsnæðisöngþveiti smáþorpanna í landinu. Þau eru, eins og skrá sú yfir kauptún, sem fylgir frv., sýnir, rúmlega 50 talsins. Og meginhluti þeirra hefur fengið ákaflega litla hjálp frá þjóðfélagsins hendi til þess að endurnýja híbýlakost fólksins þar. En kannske er hvergi á landinu meiri þörf á því en einmitt í sjóþorpunum. En við fljótlegan yfirlestur á frv. sé ég ekki, að sú hjálp, sem þarna er lagt til að þjóðfélagið veiti, sé í öðru fólgin en því, að fram verði lagðar úr ríkissjóði 10 millj. kr., þar af 5 millj. strax, og mótframlag af hendi sveitarfélaganna, sem kynnu að vilja notfæra sér þessi væntanlegu lög, með 5% upphæð af sveitarútsvörunum þar. Þetta geta að vísu orðið um 20 millj. kr., og er það fé, sem nú er ekki lögfest að fram skuli lagt, að öðru leyti en því, að síðar nefnda upphæðin, 5% af útsvörunum, kynni að einhverju leyti að koma í staðinn fyrir það gjald, sem fólkið í kauptúnunum á nú að greiða, ef byggingarfélag verkamanna hefur verið stofnað og ákveðið að notfæra sér lögin um verkamannabústaði. En það er gert ráð fyrir því, að þau sveitarfélög, sem kysu heldur að njóta réttinda samkv. þessu frv., hætti þá að inna skyldurnar af hendi gagnvart byggingarsjóði verkamanna með föstu gjaldi á íbúa, sem mig minnir að sé 6–9 kr. á mann. Það er þannig ástatt í landinu, að lágmark íbúðafjölda, sem þyrfti að byggja á ári til þess að endurnýja húsakostinn eða réttara sagt halda honum við á nauðsynlegan hátt, þannig að húsnæðisleysið aukist ekki, er a. m. k. 500 íbúðir. Og 500 íbúðir, sem gert væri ráð fyrir að hver kostaði 170 þús. kr., kosta hvorki meira né minna en 85 milljónir. Fátækt fólk þarf vissulega að fá ekki minna en 75% af þeirri upphæð að láni og þyrftu þá að vera til reiðu á hverju ári um 64–65 millj. kr. til lánveitinga til þess að endurnýja íbúðarhúsnæði í landinu. Það er fjarri því, að þannig sé séð fyrir málum nú. Byggingarsjóður verkamanna er vanræktur og afræktur, og virðist hvorki vera til að dreifa, að stjórn sjóðsins hafi nokkurn áhuga eða ríkið leggi honum til nándar nærri nægilegt fé, til þess að hann geti gert skyldu sína, og er það í raun og veru rakin hörmungasaga, eiginlega hvar sem sjóðurinn hefur haft viðskipti við byggingarfélög verkamanna úti um land, vanræksla af hendi sjóðsins og vanefndir. Bygging íbúða stendur yfir árum saman, vegna þess að það stendur upp á sjóðinn að gera skyldu sína, þó að fátæklingarnir, sem eiga að fá íbúðirnar, hafi sveitzt blóðinu til þess að standa við sínar skuldbindingar. Smáíbúðalánin eru gersamlega ófullnægjandi, þó að þau hafi í einstökum tilfellum veitt aðstoð. Ef efnahagur viðkomandi manns, sem lánið fékk, var sæmilegur og hann hefur aðstöðu til allverulegra lána annars staðar, þá getur það komið að gagni, en í mörgum tilfellum hafa smáíbúðalánin, svo ófullnægjandi sem þau eru, sett fátækt fólk í stórkostlegan vanda og neytt marga, sem hafa haldið, að þarna væri að opnast möguleiki til þess að byggja, til þess að ganga frá öllu saman hálfgerðu og missa það litla, sem viðkomandi átti, þegar hann hóf byggingarstarfsemina. Helzt hafa smáíbúðalánin komið að gagni til þess að hjálpa mönnum til að ganga frá ófullgerðu húsnæði, að koma járnþaki á hús, sem búið var að byggja fyrir kannske mörgum árum, að múrhúða hús utan og þess konar, lagfæra ýmislegt, sem ófrágengið var innan, og að þessu leyti hafa þau haft gildi, en meira hrökkva þau ekki. Hámark lánanna er 30 þús. kr., og þau hafa verið frá 20–30 þús. kr. á íbúð. Það sér hver maður í hendi sér, að fátæklingar koma ekki upp íbúð yfir höfuðið með slíkri aðstoð frá því opinbera, og veðdeild Landsbankans er gersamlega óvirk og hefur verið um langan tíma. Þetta er aðstoðin, sem fólkinu í landinu er veitt til þess að endurnýja algerlega óhæfan, gamlan, úreltan húsakost, sem hvergi nærri svarar heilbrigðiskröfum eða neinum öðrum kröfum tímans, og um annað er ekki að ræða. Það er því ekki að ófyrirsynju, að fram komi frv. til laga, sem eigi að veita einhverja aukna aðstoð, og það er þessu frv. sjálfsagt ætlað. En ég hygg, að ég geti í stuttu máli gert hv. þm. nokkuð ljóst, að sú hjálp, sem hér er gert ráð fyrir, hrekkur líka skammt, þó að hún eigi ekki að ná til annarra en þeirra 50 kauptúna, sem hér eru upp talin með frv. Við skulum nú gera ráð fyrir því, að íbúðarhúsnæðisástandið í kauptúnunum 50 sé þannig, að það væri nægileg endurnýjun að byggja tvær íbúðir á ári í hverju kauptúni, bara tvær íbúðir að meðaltali á ári, og það væru 100 íbúðir, sem þyrftu að koma til þess að fylla skörð þeirra íbúða, sem hverfa sem óhæfar árlega. Það er sannarlega ekki mikið viðhald og ekki gengið fast að því verki að endurnýja húsakostinn í þessum 50 kauptúnum, þó að gert sé ráð fyrir þessu. En 100 íbúðir, sem hver um sig kostaði 170 þús. kr., það eru byggingarframkvæmdir upp á 17 milljónir í þessum 50 þorpum. Ég get varla ímyndað mér, að hægt væri að fara hægar í sakirnar en að hvert kauptún fengi sem svaraði tveimur íbúðum á ári. En ef menn vildu vera enn þá hófsamari og fara niður í lágmarkið, þannig að það væri gert ráð fyrir einni íbúð í hverju kauptúni á ári, þá mundi það samt kosta 8.5 millj. kr., og 75% af því þyrftu að fást sem lánsfé með hagkvæmum kjörum, og fyrr en séð væri fyrir því með lagasetningu, væri ekki búið að leysa málið á neinn fullnægjandi hátt. Ég tel, að gildi þessa frv. verði að meta út frá því, að hverju leyti það veiti meiri hjálp en nú sé heimil samkv. lögum um verkamannabústaði og l. um smáíbúðir. Ef þetta frv. veitir ekki hagkvæmari lán, ekki lán til lengri tíma, ekki lán með lægri vöxtum, og leggur ekki til nýtt lánsfé, sem er ekki fáanlegt samkv. hinum lögunum, sem í gildi eru, þá tel ég, að frv. sé til allt of lítils gagns og leysi ekki málið á viðunandi hátt. Og eins og ég sagði áðan, sé ég ekki, að það geri ráð fyrir auknu fjármagni til þess að leysa húsnæðisvandamálið út yfir þessar 10 millj. frá ríkinu og sams konar upphæð frá sveitarfélögunum. Það eru um 20 millj. á 25 árum, á aldarfjórðungi, en til þess að byggja tvær íbúðir í hverju kauptúni þarf 17 milljónir á ári. Ég held, að þessi mál verði ekki leyst með þeirri fjárhagsaðstoð, sem byggingarsjóður verkamanna getur veitt, nema til hans sé lagt stórum meira fé árlega en nú er gert, að smáíbúðalánin líka verði hækkuð, miklu meira en tvöfölduð, og þeirri lánastarfsemi komið í eitthvert bankahorf, en ekki sem nein pólitísk útbýtingarstarfsemi, eins og hún hefur haft allt of mikinn keim af á undanförnum árum, og að veðdeild Landsbankans verði gerð virk. Það mundi ekki skaða, þó að þetta frv., sem mér finnst fara allt of skammt, yrði líka gert að lögum. En ég held, að það þyrfti að taka þetta mál allt öðrum tökum og fastari og reyna að koma þessu undir einn hatt, þannig að það væri sérstök bankastarfsemi, húsbanki, eins og Norðmenn hafa hjá sér, til þess að leysa þetta hlutverk fyrir sveitir, kauptún og bæi, og fyrr en þetta hefur verið gert, held ég að þessu máli verði ekki komið sómasamlega í höfn. Það er hér í raun og veru miklu stórfelldara verk að vinna hjá íslenzku þjóðinni en flestum öðrum þjóðum, sökum þess að núverandi kynslóð tók við landi, sem nálega eingöngu hafði byggingar úr lítt varanlegu efni - byggingar, sem voru miðaðar við þær húsnæðiskröfur, sem enginn telur nú viðhlítandi lengur. Þetta mál þarf að leysa á tiltölulega skömmum tíma, þ. e. a. s. að því leyti sem snertir þann rýra arf, sem tekið var við, og stórvaxandi þjóð þarf líka að sjá fyrir kröfum komandi tíma í þessu efni, en hvorugu þessu hlutverki hefur verið sinnt á neinn fullnægjandi hátt.



Herra forseti. Það er engin furða, þó að því sé hreyft hér á hv. Alþingi, hvernig útvega eigi fjármagn til byggingarframkvæmda. Eitt hið mesta vandamál, sem fólkið í bæjunum hefur átt við að stríða að undanförnu, er það, hvernig það hafi átt að fá peninga til þess að byggja þak yfir höfuðið á sér. Og satt að segja er það furðulegt, að lánsstofnanir landsins, bankarnir, hafa talið það utan við verksvið sitt að lána til íbúðabygginga. Ég er nú ekki kunnugur þessum málum, hvernig þau eru erlendis, en ég held, að það sé varla hægt að benda á eitt einasta land, þar sem ekki eru til einhverjar lánsstofnanir, sem lána út á húsbyggingar í þéttbýlinu. Hér á landi er tiltölulega greiður aðgangur fyrir menn í sveit að eignast eigið húsnæði. Þar eru sjóðir, sem lána hlutfallslega út á hvert einasta hús, sem byggt er. En því er alls ekki til að dreifa í bæjunum. Þar er bara eitt nei, þegar komið er í lánsstofnanirnar. Við lánum ekki út á íbúðabyggingar, - það er svarið, sem fólkið fær. Ég ætla mér nú ekki að fara að ræða það mál, sem hér liggur fyrir, efnislega. Ég geri ráð fyrir því, að það verði frekar gert við síðari umr. þessa máls. En það er eitt atriði, sem ég vildi benda á strax. Eins og stendur er starfandi nefnd, sem hæstv. ríkisstj. skipaði á sínum tíma og átti að athuga möguleikana á lánsfjárútvegun til íbúðarhúsabygginga í kaupstöðum. Og það var einmitt eitt að þeim atriðum, sem núverandi stjórnarflokkar sömdu um á sínum tíma, þegar ríkisstj. var mynduð, hvernig útvega ætti fé til íbúðabygginga. Mér er ekki kunnugt um, að þessi n. hafi enn þá lokið störfum, og það liggur ekki neitt fyrir enn þá um það, hvaða álit hún vilji gefa upp eða hvaða leiðir hún telji færastar til þess að leysa þetta mikla vandamál. Og ég vil núna undirstrika það, að mér finnst ákaflega erfitt að taka afstöðu til þessa máls, sem nú liggur fyrir, meðan ekkert er vitað um það, hvernig eigi að leysa þetta mikla mál í heild. Það er út af fyrir sig miklu meira atriði, hvort hægt sé að leysa þetta á breiðum grundvelli, heldur en að taka út úr tiltölulega þröngan hóp manna og reyna að finna einhverja lausn fyrir þá eina. Með þessum orðum mínum á ég ekki við, að það sé ekki full ástæða til þess að hjálpa því fólki, sem býr í smærri kauptúnum. En ég tel, að þörfin sé svo brýn í þessu máli, að það verði fyrst og fremst að einblína á heildarlausn málsins, og ég treysti því, að núverandi ríkisstj. eða þeim tveimur flokkum, sem að henni standa, takist að leysa þetta mál til frambúðar.



Herra forseti. Ég vil mega vænta þess, þó að nokkurs misskilnings hafi gætt í ræðum þeirra hv. þm., sem talað hafa nú síðast, að þegar til kemur, verði stuðningur þeirra og annarra hv. þm. meiri við málið en þessar ræður virðast benda til. Báðir þeir hv. þm., sem hér hafa talað, hv. 3. landsk. og hv. þm. Ak., hafa rætt nokkuð um byggingarmálin almennt. Ég tel, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, gefi ekki beinlínis tilefni til þess. Þessu frv. er ekki ætlað að verða nein lausn á byggingarmálum landsins almennt, og það mun rétt vera, sem hv. þm. Ak. gat hér um áðan, að starfandi sé nefnd að þeim málum, skipuð af hæstv. félmrh. nú fyrir ekki löngu. Sú n. mun ekki hafa haft langan tíma til starfa enn sem komið er, enda ekkert álit eða tillögur frá henni komnar, sem heldur er ekki að vænta, því að byggingarmálið í heild er að sjálfsögðu mjög umfangsmikið mál og vandasamt, svo sem líka auðsætt má vera af því, hve lengi lausn þess hefur dregizt. Þó að skipuð hafi verið þessi n., sem hefur með höndum athugun byggingarmálanna í heild, þá töldum við flm. ekki ástæðu þess vegna til að láta niður falla að þessu sinni flutning þessa frv., sem eins og ég sagði í öndverðu hefur verið flutt á tveim þingum áður, því að þetta frv. tekur aðeins til nokkurs hluta byggingarlánamálsins. Og það er vel hægt að leysa þann hluta málsins, þótt bið kunni að verða á heildarlausninni. Hv. þm. Ak. virtist telja erfiðleika á því að afgreiða byggingarlánamál þorpanna út af fyrir sig. Hann sagði eitthvað á þá leið, að það þyrfti að leysa málið á breiðum grundvelli og ekki að taka út úr hóp manna. Þessi hópur, sem hér er um að ræða, er nú að vísu nokkuð stór. Það, sem fyrir honum vakir, er sýnilega það, og mér er ekki grunlaust um, að það vaki líka fyrir hv. 3. landsk., að málið eigi aðeins að leysa á þessum breiða grundvelli, þannig að sett verði upp einhver allsherjar lánsstofnun fyrir kaupstaði og kauptún, sem verði eitthvað fullkomnari en þær lánsstofnanir, sem til þessa hafa starfað að byggingarmálunum. Þetta er ekki skoðun okkar flm. þessa frv. Okkar skoðun er sú, að kauptúnin eða þorpin þurfi á sérstakri lánsstofnun að halda. Og ég hef í framsögu minni gert nokkra grein fyrir því, hvaða ástæður við teljum til þess vera, og það er sömuleiðis nokkuð rætt í grg. frv. Við teljum, að stofna þurfi sérstaka byggingarlánastofnun fyrir kauptúnin og þorpin. Við teljum það lakari lausn, ef þeirra mál yrðu leyst á þeim breiða heildargrundvelli, sem hér var verið að tala um áðan. Það, sem fyrst og fremst vakir fyrir okkur, er að koma á fót þessari sérstöku byggingarlánastofnun fyrir þorpin og kauptúnin. Við teljum það svo mikið atriði, að byggingarlánastofnun þeirra verði komið á fót sem sérstakri stofnun, að það sé af þeim ástæðum rétt að afgreiða þetta mál út af fyrir sig, þó að sú lánsstofnun yrði e. t. v. ekki í byrjun með því sniði og með þeim fjárhagsmöguleikum, sem við hefðum kosið, þá sé það samt tilvinnandi til þess að fá henni komið á fót. En það er þetta, sem a. m. k. hv. þm. Ak. og jafnvel hv. 3. landsk. virtist telja eitthvað varhugavert. Ég vil þó ekki fullyrða það að svo stöddu um hv. 3. landsk., en hjá hv. þm. Ak. virtist mér það koma fram. Það er það, sem hann virðist vera á móti, og vildi ég vænta, að sú afstaða yrði ekki almenn. Hv. 3. landsk. var að tala um það, að mér skildist, að hann vildi meta það, væri e. t. v. ekki búinn að gera það upp við sig, hvort nokkur hagnaður yrði að þessu frv., ef að lögum yrði, fyrir þá, sem hér eiga hlut að máli. Það getur nú að sjálfsögðu ekki verið neinn vafi á því, að fyrir þorpin, sem þetta frv. tekur til, er ávinningur að því, að slíkri lánsstofnun, sem þar er um að ræða, verði komið á fót með því fjármagni, sem þar er gert ráð fyrir. Um það þarf hv. 3. landsk. ekki að vera í neinum vafa, vegna þess að með þessu frv. er ekki neitt rýrður réttur þessara byggðarlaga til lána úr öðrum eldri lánsstofnunum. Hér er um viðbót að ræða. Hann talaði um það, að kauptúnahreppar hættu að greiða í byggingarsjóð verkamanna og njóta lána úr honum. En samkv. 10. gr. frv. er lagt á vald hreppanna sjálfra, hvort þeir vilja halda áfram að greiða eða ekki.  Ég held, að það hafi svo ekki verið fleira, sem ég hef ástæðu til að taka fram út af þeim ræðum, sem fluttar hafa verið. En það, sem ég nú hef sagt, þótti mér rétt að taka fram nú þegar málinu til skýringar. Ég vil aðeins bæta því við út af því, sem hv. 3. landsk. sagði um það fjármagn, sem byggingarsjóður kauptúna mundi hafa handa á milli til starfsemi sinnar, að um það er að sjálfsögðu ekkert hægt að ráða af því frv., sem hér liggur fyrir, hvað það fjármagn yrði í reyndinni mikið. Hv. þm. getur ekki reiknað það út. Hér er aðeins gert ráð fyrir ákveðinni stofnfjárupphæð og heimildum til þess að leggja á kauptúnahreppana með samþykki 2/3 þeirra þá kvöð að inna af hendi nokkurt framlag árlega. En það er einnig gert ráð fyrir því, að stofnunin taki lán til starfsemi sinnar og að ríkisábyrgð sé veitt fyrir þeim lánum. Hvernig það gengi að fá lán til stofnunarinnar með þessari ríkisábyrgð, um það verður vitanlega ekkert sagt fyrir fram. Það mun sýna sig, þegar þar að kemur, og mun það þá í því sambandi koma í ljós, eins og ég sagði í upphafi, hvaða vaxtarmöguleika svona stofnun hefur og hver þörf er fyrir hana.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. frsm., að ég skildi það fyllilega á framsöguræðu hans, að hann teldi á því höfuðnauðsyn að sérstök lánsstofnun væri fyrir þorpin og kauptúnin í landinu. Hins vegar sé ég það hvorki af grg. né varð þess áskynja af ræðu hans, hvaða sérástæða lægi til grundvallar því, að húsnæðisbyggingarmál þess fólks, sem í kauptúnunum býr, sé með einhverjum sérstökum hætti öðruvísi en annars staðar í fjölbýli, þannig að það þurfi að vera sérstök lánsstofnun út af fyrir sig, sem leysi þetta mál. Það er nákvæmlega sama, sem þarf að leysa í kauptúni eins og í stærri kaupstað. Það þarf að hjálpa viðkomandi einstaklingum til þess að koma upp íbúð yfir sig og sína. Og þar sem gera má ráð fyrir, að efnahagur fólksins sé sízt betri í smákauptúnunum en í kaupstöðunum, þá þarf sú aðstoð, sem veitt er íbúum kauptúnanna, að vera að öllu leyti sambærileg við þá aðstoð, sem veitt er í kaupstöðunum, a. m. k. ekki lakari, ekki lán til skemmri tíma, ekki lán með óhagstæðari vöxtum og ekki lægri lánsupphæðir. En mér virðist svo sem þetta frv. geri ráð fyrir 20 ára lánum, þegar t. d. byggingarsjóðir verkamanna eiga að veita lán upp í 60 ár og algengasti lánstíminn þar er 40–42 ár. Það er mun óhagkvæmara fyrir fátæka menn að eiga að borga upp sín byggingarlán á 20 árum. Ég sé ekki a. m. k. ástæðu til þess út af fyrir sig að fara að flytja sérfrv. til þess að leysa málið á sérstakan hátt fyrir íbúa kauptúnanna upp á það, að þeir eigi að fá aðeins lán til miklu skemmri tíma en þeir eiga nú rétt á að lögum. Að því er vextina snertir, þá virðist vera miðað við þá vexti, sem eru af smáíbúðalánunum. Þeir vextir munu vera mun hærri en gert er ráð fyrir af lánum hjá byggingarsjóði verkamanna. Þetta er sem sé: Það þarf að vera alveg sérstök stofnun til að veita lán til skemmri tíma og með hærri vöxtum en nú er í lögum. Ég sé ekki, að þetta sé til þess að leysa mál kauptúnanna, ég verð að segja það. Hitt er aftur rétt, að það er gert ráð fyrir auknu fjármagni, 400 þús. kr. á ári í 25 ár, sem gera 10 milljónir, framlög ríkissjóðs á móti aðrar 10 milljónir, - þetta eru 20 milljónir, - og tekjur, sem sjóðurinn kann að hafa af starfsemi sinni, ákaflega óviss peningur og ekki líklegt, að það verði stór liður, og svo að öðru leyti lán, sem á að útvega, en ekki eru nein ákvæði um í frv., hvernig skuli útvega þessum sérstaka sjóði. Ég hef því ekki enn þá fengið skýringar á því, hvernig þessi mál séu, umfram það, sem ég viðurkenndi í minni ræðu áðan, leyst á betri hátt eða hagkvæmari fyrir íbúa kauptúnanna en þeir eiga rétt á núna að lögum. Íbúar kauptúnanna eiga sama rétt að lögum og kaupstaðabúar til þess að stofna hjá sér byggingarfélag verkamanna og njóta þeirra lána, sem sú löggjöf gerir ráð fyrir. Ástæðan til þess, að meginþorri kauptúnanna hefur ekki byggt verkamannabústaði samkv. þeim lögum, virðist vera sú ein, að ekki hafa verið stofnuð byggingarfélög verkamanna. En að öðru leyti eiga íbúar kauptúnanna nákvæmlega sama rétt samkv. þeirri löggjöf og íbúar kaupstaðanna. Ef sett er ný sérstök löggjöf til þess að hjálpa kauptúnabúunum, þá má hún að mínu áliti á engan hátt ganga skemur eða veita ófullkomnari aðstoð til þess að leysa byggingarvandamálið en gildandi löggjöf þó gerir. Hv. frsm. sagði, að það væri ekki endilega gert ráð fyrir því, að sveitarstjórnirnar gerðu val um það, hvort þær vildu skattleggja íbúana samkv. ákvæðum þessa frv. eða laganna um byggingarsjóð verkamanna og þá njóta aðstoðar samkv. þessum lögum fyrir íbúana eða eftir hinum lögunum, eða njóta réttar á báðum stöðunum. En það er sannarlega fyrst og fremst gert ráð fyrir því, að sveitarstjórnirnar geri þarna val á milli, geti ákveðið, hvort þær vilji heldur leggja 5% gjald á íbúana til byggingarsjóðs kauptúnanna eða borga 6–9 kr. gjald, eins og nú er lögákveðið, til byggingarsjóðs verkamanna.  Ég hef að engu leyti öðlazt skilning á því, hvers vegna það sé nauðsynlegt, að mál kauptúnanna séu leyst með sérstakri löggjöf af sérstakri stofnun, því að ég tel, að hlutverkið, sem leysa þarf, séu nákvæmlega í eðli sínu eins og í hinum stærri kaupstöðum. Það er alveg rétt, að það er vitanlega hægt að leysa þetta hlutverk út af fyrir sig, án þess að það sé gert með heildarlausn byggingarmálanna í landinu, en eðlilegast teldi ég, að þetta væri eingöngu liður í heildarlausn, og tek undir það með hv. þm. Ak. En ég get vel fallizt á það, að það hefði ekki verið ástæða fyrir flm. þessa frv. að láta undir höfuð leggjast að flytja það, þó að byggingarmálin í heild séu í athugun í n. hjá ríkinu. Það er ekkert nema gott, að hún horfist í augu við allar till., sem frammi eru um lausn byggingarmálanna, og að þær séu fluttar á Alþ., samtímis því sem n. starfar. Ég geri ráð fyrir því, að hún vilji líta á allar hliðar þessara mála og taki byggingarvandamálin í sveitum, kaupstöðum og kauptúnum til yfirvegunar og væntanlega til einhverrar úrlausnar, sem verða mætti til bóta. Til þess að leysa þessi mál þarf auðvitað að sjá fyrir auknu lánsfé, og ef það er ekki gert með þessu frv. og það lánsfé sé með hagkvæmari kjörum en núgildandi lög mæla fyrir um, þá er ekki mikið unnið við sérstofnanir til þess að leysa hluta af þessum málum. Ég hefði haldið, að það væri ástæða til að hafa afskipti af því, að kauptúnin, sem mest hafa orðið útundan, kæmu því í framkvæmd að stofna hjá sér byggingarfélög verkamanna, svo að þau gætu orðið aðnjótandi þeirrar :aðstoðar, sem sú löggjöf veitir, og síðan er verkefnið að sjá byggingarsjóði verkamanna fyrir fjármagni til þess að leysa ekki aðeins byggingarmál kaupstaða, heldur einnig kauptúna. Ég fæ ekki séð annað en að það sé langeðlilegasta lausn málsins, að kauptúnaíbúarnir njóti í öllu sama réttar og kaupstaðabúarnir í landinu, og tel alls ekki boðlegt að flytja frv. á Alþ. um það, að þeir eigi að njóta lakari kjara um sín byggingarmál, fá lán til skemmri tíma með hærri vöxtum og lægri upphæðir að hundraðshluta af byggingarkostnaði, en samkv. lögunum um byggingu verkamannabústaða mega lán nú nema allt að 90%.



Herra forseti. Ég vil ekki halda því fram, að 3. landsk. hafi misskilið þetta mál frá rótum, en hann hefur áreiðanlega misskilið ákaflega mikið af því. Ég held, að hv. þm. hafi ekki gefið sér nægan tíma til þess að kynna sér þá aðstöðu, sem þeir menn hafa í þorpunum, sem nú eru og undanfarið hafa verið að reyna að koma sér upp íbúð. Það getur verið gott og blessað fyrir menn í þorpunum að lesa lög um byggingarsjóð verkamanna, sem hv. 3. landsk. var að tala hér um áðan. Það getur verið gott og blessað fyrir þá að gera það, þar sem stendur, að það sé hægt að veita úr þessum byggingarsjóði t. d. 60 ára lán með hér um bil engum vöxtum og kannske mestan hluta byggingarkostnaðarins. Það getur verið ljómandi gott fyrir þessa menn að fá að lesa þessi lög. Það er mjög ánægjulegur lestur út af fyrir sig. Og það getur líka verið mjög ánægjulegt fyrir hann og aðra að segja frá því, að þessi lög séu til. En ég hef kynnt mér það dálítið, hvers góðs þorpin og kauptúnin hafa notið af þessum lögum. Þau hafa orðið kaupstöðunum að töluverðu gagni, - það er rétt, þótt það mætti meira vera, - þar á meðal þeim kaupstað, sem hv. þm. hefur verið fulltrúi fyrir og þekkir bezt til í. Þar hafa verið byggðir verkamannabústaðir. En hv. þm. var að tala um það áðan, að minna mætti nú ekki vera en að byggð væri ein íbúð árlega í hverju þorpi. Nú vildi ég benda hv. þm. á það, að hann ætti að kynna sér, hvort veitt hefur verið úr byggingarsjóði verkamanna lán til einnar íbúðar í öllum þessum 50 þorpum þessa áratugi, sem byggingarsjóður verkamanna hefur starfað. Og hvers virði er það þá fyrir þessi þorp og fólkið, sem þarf að byggja þar, að eiga þessi lög um byggingarsjóð, þegar fjármagnið, það sem það er, fer allt til hinna stærri staða? Hv. þm. sagði, að þetta væri af því, að menn stofnuðu ekki byggingarfélög í þessum þorpum. Það eru ýmsir, sem hafa gert það, ýmsir, sem hafa stofnað byggingarfélög í þessum þorpum í von um, að það bæri einhvern ár.angur. En það hefur bara engan árangur borið. Það er ekki tími til að fara hér út í ástæðurnar til þess, en árangurinn segir til sin. Það eru alveg sárfá þorp, tiltölulega mjög lítill hluti þessara 50 þorpa, sem hefur fengið nokkur lán úr byggingarsjóði verkamanna, og það er engin furða, þó að þeir, sem eiga að gæta hagsmuna þessara þorpa, fari að líta í kringum sig eftir því, hvort ekki sé hægt að koma upp einhverri annarri byggingarlánastofnun, jafnvel þó að hún bjóði ekki upp á 60 ára lán með hér um bil engum vöxtum og svo og svo mikið - t. d. upp undir 90% - af byggingarkostnaðinum,- jafnvel þótt hún geri það ekki á pappírnum, ef hún gæti þó orðið með því sniði, að það væri hægt að fá úr henni einhverja peninga. Það er það, sem við höfum haft von um, sem stöndum að þessu frv. Ég veit, að hv. þm. tekur þessa afstöðu sína til þessa máls vegna þess, að það er kannske dálítið nýtt fyrir honum, þó að það sé fyrr komið fram hér á Alþingi, og honum hefur ekki gefizt ráðrúm til þess að kynna sér, hvernig þetta mál er í raun og veru. Ég endurtek svo það, sem ég hef sagt áður, að með þessu frv. er ekki afsalað neinum rétti, sem íbúar þorpanna hafa til þeirra stofnana, sem hér hafa verið í lögum, byggingarsjóðs verkamanna, veðdeildar eða smáíbúðadeildar. Ef þeir kynnu að geta kríað út einhver slík lán, þá er það opið eftir sem áður. Það er gott og blessað, ef það er hægt. Hingað til hefur það gengið erfiðlega. Hv. 3. landsk. þm. lét mjög í það skína áðan, að hann væri eiginlega sammála hv. þm. Ak.,- og það urðu mér eiginlega töluvert mikil vonbrigði, - að bezt væri að leysa málið á þessum breiða grundvelli með einhverri stórri byggingarlánastofnun, sem að vísu er ekki einu sinni komin í lög enn þá, en breiddi faðminn á móti öllum, bæði þeim stóru og smáu. Fyrir 30 árum, ég man eftir því, var verið að ræða um að koma upp sérstökum lánsstofnunum fyrir sveitirnar, fyrir landbúnaðinn, byggingarsjóði og ræktunarsjóði, því að menn sáu, að hverju fór um byggðina í sveitunum þá, ef ekki yrði neitt aðhafzt. Þá var þessari kenningu töluvert á loft haldið, að það ætti að leysa þetta lánsfjármál sveitanna á breiðum grundvelli fyrir alþjóð, alla atvinnuvegi og allar byggðir landsins. Það væri til nokkuð, sem héti þjóðbanki. Það væri bezt að stofna búnaðarlánadeild við þjóðbankann, og hún mundi alveg nægja fyrir sveitirnar. Það var gert og stóð svo um nokkur ár, en aldrei varð neinn sýnilegur árangur af þeim breiða grundvelli fyrir bændurna. Þá var farið inn á þá leið, sem vel hefur gefizt og sýnilega var eðlilegust, að koma upp þeim sérstöku lánsstofnunum, sem veitt hafa lán til bygginga í sveitunum og til ræktunar. Hinn breiði grundvöllur gafst ekki vel þá fyrir sveitirnar. Sá breiði grundvöllur, sem hv. þm. Ak. og hv. 3. landsk. þm. tala nú um varðandi byggingarlán þorpanna, mun - það er að minnsta kosti mín skoðun - ekki reynast fullnægjandi heldur fyrir hin fámennu og dreifðu kauptún eða þorp landsins. Þau þurfa að fá sína byggingarlánastofnun út af fyrir sig, og ég hef síður en svo á móti því, að sú byggingarlánastofnun verði gerð svo fullkomin og kjör í henni það hagstæð fyrir þetta fólk, sem ég er hér að mæla fyrir, sem hv. þm. vilja gera hana. Ég er þakklátur fyrir það, ef hv. 3. landsk. þm. eða einhverjir aðrir geta gert þetta frv. betur úr garði og hagstæðara, en helzt þó þannig, að ekki endurtaki sig sagan með hina ágætu lánsstofnun, sem hv. þm. var að lýsa hér áðan og íbúar þorpanna hafa sáralítið gagn haft af hingað til. Ég vil svo vænta þess, þó að undirtektirnar undir þetta mál og undir þá meginhugsun, sem að baki málinu liggur, hafi ekki verið alls kostar eins og ég hefði kosið við þessa umr., þá geti það staðið til bóta. Og þó að tveir þm. hafi nú talað hér sinn úr hvorum flokki, þá tek ég það ekki sem merki þess, að þeir tveir hv. flokkar, sem þessir þm. eru í, ætli að beita sér á móti þessu hagsmunamáli kauptúnanna og þorpanna í landinu. Ég vil ekki taka það svo; vona jafnvel, að þeir geri það ekki heldur sjálfir, þegar þeir hafa hugsað málið betur, þó að þeir geri nú þessar athugasemdir á þessu stigi málsins. Ég minnist þess, að þegar þetta mál var flutt hér í fyrsta sinn í hv. deild, þá stóð hér upp einn af þm. Alþfl. og lýsti yfir - ja, mig minnir helzt fyrir flokksins hönd - stuðningi við þetta mál. Hann var að vísu á því, að einhverra breytinga kynni að vera þörf, og við því höfðum við flm. að sjálfsögðu ekkert að segja. En hann lét mikið um mælt þá, og gladdi það mig mjög svo. Ég vona, að það sé svo enn, að þetta mál eigi skilnings að vænta í þeim flokki og hjá sem flestum, þegar til kastanna kemur.



Herra forseti. Það hafa orðið nokkrar umr. um þetta mál, og það hefur raunar orðið svo um flest þau mál, sem borin hafa verið fram hér í þessari hv. d. og eitthvað snerta húsnæðismálin. Það hefur líka borizt nokkuð í tal, hvernig sé um framkvæmd þeirrar löggjafar, sem þegar sé til, og að ýmsu leyti mjög góðrar, varðandi það að bæta úr húsnæðisvandræðunum. Ég held, að það verði líka varla hjá því komizt í sambandi við þessi mál að ræða um framkvæmdina á málunum, um leið og talað er um löggjöfina, enda vék hv. frsm. alveg sérstaklega að því einmitt nú í sinni síðustu ræðu. Ég held, að það sé nauðsynlegt, að hv. þm. geri sér sjálfir alveg ljóst, hvar vandræðin liggja í þessum málum. Fyrir nokkrum árum þurftum við að heyja margra ára baráttu hér á Alþingi fyrir því að gefa landsmönnum frelsi til þess að mega byggja sér íbúðarhús. Ár eftir ár flutti ég hér frv. þess efnis, að landsmenn hefðu leyfi til þess að byggja sér íbúðarhús, og ár eftir ár var slíkt frv. fellt. Það þurfti gífurlegan þrýsting frá almenningi í landinu, áður en þeir tveir flokkar, sem nú fara með ríkisstj. í landinu, létu undan og fóru að einhverju leyti að gefa mönnum með lögum frelsi til þess að byggja íbúðarhús. Það var auðséð, hver pólitíkin var, og það kom þá meira að segja í ljós, hvaðan hún var runnin. Það sást greinilegast, þegar við hér í Nd. vorum búnir að samþ. frv. um að gefa mönnum frelsi til þess að byggja íbúðarhús og þegar fjhn. Ed. var búin að mæla með að samþ. þetta frv., en fjhn. Ed. eða meiri hluta hennar var síðan snúið og látinn, eftir að n. öll hafði gefið út nál. með frv., leggja á móti því, að frv. yrði samþ., og leggja til að vísa því til ríkisstj. Það var vitanlegt, hvað þá hafði komið í spilið. Það var fyrirskipun frá þeim, sem réðu yfir mótvirðissjóðnum og þar með yfir lánsfjárstefnunni í landinu, - fyrirskipun, túlkuð þá af Benjamín Eiríkssyni og fjárhagsráði. Þannig kom þá alveg greinilega í ljós, hvaðan andspyrnan var gegn því, að Íslendingar hefðu leyfi til þess að byggja sér íbúðir. Það þótti ekki lengur fært eftir þetta hneyksli allt saman að standa fast á því að banna Íslendingum að byggja sér íbúðarhús, nema þeir fengju sérstakt leyfi sérstakrar n. hér í Reykjavík. En til hvaða ráðs var þá gripið til þess að reyna að hindra íslendinga í því að geta byggt sér hús? Það var gripið til þess ráðs að láta bankana neita mönnum um lán, þ. e. í staðinn fyrir að banna það með lögum, þá átti að banna það með bankaráðstöfunum, og það er það ástand, sem ríkir í dag. Það er ástand, sem ríkir í dag fyrir tilstilli núverandi ríkisstj. og á hennar ábyrgð og á ábyrgð meiri hluta þessa Alþ., sem ræður bönkunum og getur ráðstafað þeirra fé til útlána eftir því, sem lög frá þessari stofnun mæla fyrir. Hæstv. ríkisstj. hefur í þessu þá stjórn og sína fjármálastefnu að framkvæma skemmdarverk í íbúðarhúsabyggingum Íslendinga, hindra menn í því að geta byggt. Hún er á þennan hátt að framkvæma í laumi það sama sem hún áður var að framkvæma með lagasetningu, en samkvæmt sömu fyrirmælunum. Þess vegna talar hv. frsm. þessa máls hér um það, að það séu ýmis góð lög. sem sett hafi verið, en séu eingöngu á pappír. En hvernig stendur á, að þessi lög eru eingöngu á pappír? Það stafar af sjálfri lánsfjárstefnu ríkisstj. Ég vil svo benda hv. þm. og stjórnarflokkunum á það um leið, að það er ekki til neins að segja við okkur, að það væri einhver óábyrg ráðstöfun að sjá um, að það væru nægileg lán hér á Íslandi handa þeim, sem vilja byggja. Ég vil benda á, hvaða ástand ríkir í þessum efnum t. d. í Danmörku, og ég býst ekki við, að þeim, sem stjórna fjármálum hérna heima á Íslandi, muni þykja Danir sérstaklega óvarkárir í slíkum fjármálum. Ef ég man rétt, þá fær maður nú í Danmörku út á íbúðarhús um 40% veðlán í bönkum, og til viðbótar lánar ríkisstj. sjálf, ríkissjóður, - ég er að vísu ekki alveg viss, en ég held, að það sé allt upp í 53%, sem ríkissjóður lánar sjálfur, þannig að það sé hægt að fá í Danmörku lán allt upp í 93% út á íbúðarhús, vegna þess að mönnum finnst þar í landi eðlilegt, að hið opinbera hjálpi til þess, að menn komi upp íbúðarhúsum, en banni mönnum það ekki annaðhvort með lögum eða með lánsfjárbanni. Við skulum þess vegna gera okkur það ljóst, að það er stjórnarstefnan á hverjum tíma, sem ákveður það, hvort menn í landinu, hvort heldur það er í sveitum, kauptúnum eða kaupstöðum, fá að njóta þeirra réttinda, sem lög mæla fyrir. Ég held þess vegna, að á þessari stjórnarstefnu þyrftum við að gera breytingu, og vil taka undir það, sem hv. frsm. var að segja í því sambandi, að það væri til lítils að hafa fögur lög og láta þau ekki vera í gildi. En þegar við höfum fyrir langa baráttu knúið það fram að fá góð lög frá Alþingi og þegar við höfum síðan slæma ríkisstj., sem svíkst um að framkvæma þessi lög, á meðan við horfum upp á, að lögin eru framkvæmd mun betur fyrir almenning t. d. í Danmörku, þá vil ég alvarlega vara menn við því, að þeir fari inn á þá braut að fara að minnka kröfurnar til laganna og til ríkisstj. í staðinn fyrir að taka ríkisstj. slíkum tökum, að henni sé kennt, að hún eigi að framkvæma þau lög, sem Alþingi setur. Ég veit, að þetta vandræðaástand, sem núverandi stjórnarflokkar og ríkisstj. í sinni vitlausu lánsfjárstefnu halda uppi, mun skapa þá tilfinningu víða hjá almenningi: Ja, það er nú ekki til neins að láta sig dreyma um að fá lán til 42 eða 60 ára. Við skulum sætta okkur við, ef við fáum 10 eða 20 ára lán. Það er ekki til neins að láta sig dreyma um að fá lán upp á 2½% vexti. Við skulum þakka fyrir, ef við fáum lán fyrir 5½%. Það er aðferð einmitt afturhalds og auðvalds í einu landi með því að skapa svona ástand að reyna að sætta fólk við að gera ekki jafnmiklar og réttmætar kröfur og menn gerðu fyrir 20 árum, bæði verkamenn og bændur, og gerðu réttilega. Við skulum þess vegna alls ekki koma stjórnarvöldunum upp á það að fara að gera lægri kröfur í þessum efnum, ekki heldur þegar við erum að gera kröfur fyrir kauptúnin, eins og hv. frsm. vill hér gera. Það er alveg rétt, eins og hv. 3. landsk. þm. benti hér á áðan, að ófært er að rýra þann rétt, sem kauptúnin nú hafa, jafnvel þó að þau noti hann ekki, - þann rétt til lágra vaxta, til langra lána og til tiltölulega hærri prósentu af kostnaðinum en hér er gert ráð fyrir. Ég held fyrir mitt leyti, að það, sem hér er gert ráð fyrir í 6. gr., að lána út á kaupverð efnis, sé of lágt, að það eigi að vera hærra. En það er líka rétt hjá hv. frsm. þessa máls, að það er ekki nóg að gera kröfuna til þess, að þetta sé gott í lögum. Það þarf líka að gera kröfu til þess. að slík lög séu í gildi, að það sé þannig ríkisstj. í landinu. að hún láti lögin vera í gildi.  Ég held aftur á móti, að það sé alveg fyllilega réttmætt að athuga það, sem hv. frsm. minntist á, það getur vel verið, að ýmis af kauptúnunum sitji á hakanum, þegar það er sama stofnunin eða sama deildin með allt saman. Það er alveg sjálfsagt fyrir okkur, um leið og við erum að athuga það, á hvern hátt sé hægt að knýja þau lög í gildi, sem nú eru til, en svo að segja bara á pappírnum, hvort það sé e. t. v. svo í framkvæmdinni, að litlu kauptúnin verði út undan í slíku og stóru kaupstaðirnir gleypi það. Við vitum ósköp vel, að það er hætta á slíku, og það er alveg sjálfsagður hlutur að athuga slíkt. Og ég álít, að það, sem þurfi að gerast með till., sem ég efast ekki um að flm. meini allt gott með, það, sem þurfi að gerast í þessum málum, sé að vísu, að löggjöf sé endurbætt og athugað betur um framkvæmd þar á, en jafnhliða að þau lög, sem fyrir eru, séu sett í gildi. Ég vil fyrir mitt leyti vona, að um ýmislegt slíkt mætti takast góð samvinna milli þeirra í þessu þingi, sem vilja vinna að því, að jafnt lögin um byggingu verkamannabústaða, frumvarp, sem miðar að því að auka möguleika þeirra, sem eru í litlu kauptúnunum, til þess að geta byggt hjá sér, og þau lagafyrirmæli, sem þegar eru til um byggingar af hálfu bæjarstjórna til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði, en ekki heldur eru í gildi nema á pappírnum sem stendur, - ég vildi ákaflega gjarnan óska, að um þessa hluti mætti takast gott samstarf. Ég vil hins vegar minna á, um leið og þetta mál fer til nefndar, að dálítið er varasamt í 3. gr. frv. um stjórnina, sem þarna er fyrirhuguð. Við verðum að muna það, að reynt er yfirleitt með þeim lagafyrirmælum, sem nú eru í gildi um byggingar, að hafa nokkuð demókratískt snið á þessari hjálp þess opinbera. Í stjórn byggingarsjóðs verkamanna eru t. d. kosnir fimm menn með hlutfallskosningu hér á Alþingi. Hér er lagt til að kjósa tvo menn. Ég verð að segja það hreinskilnislega, að reynslan í sambandi við smáíbúðahúsin og lánin til þeirra, sá háttur, sem tekinn var upp, þegar tveir menn voru útnefndir, annar form. Framsóknarfélagsins í Reykjavík og hinn form. íhaldsfélagsins í Reykjavík, til þess að útdeila og það mikið til nokkru fyrir kosningar öllum lánum til smáíbúða á landinu, var hneyksli og til skammar. Allt, sem að einhverju leyti minnir á eitthvað slíkt, á ekki að eiga sér stað. Menn eiga að hafa sama rétt, hvaða pólitíska skoðun sem þeir hafa, hvar sem þeir búa á landinu, í kauptúni, kaupstað eða hvar sem er. Það hefur upprunalega verið gengið þannig frá á Alþingi um kjör í ýmsar slíkar stjórnir og nefndir, að það væri ekki hægt að saka menn um pólitíska hlutdrægni. En það hefur verið höfð svo fruntaleg aðferð af hálfu þeirrar ríkisstj. og þeirra stjórnarflokka, sem núna ráða í þessum efnum, að allt, sem að einhverju leyti minnir á það, eigum við ekki að þola. Enn eitt vil ég minna á. Hér eru lagafyrirmæli um, að ríkissjóður láni og að það megi taka lán enn fremur. Við erum búnir að afgreiða hvert málið á fætur öðru á undanförnum þingum um slík lán. Svörin, sem við fáum, eru síðan bara einfaldlega: Það er ekki hægt að fá lán. - Ríkisstj. hefur einokun á því að reyna að fá lán. Ég fullyrði af reynslu og þekkingu, sem ég hef, að það er hægt að fá lán, en það er ríkisstj. og hennar einokun, sem stendur í veginum fyrir því. Ég vil þess vegna taka undir það, að þetta mál sé vel íhugað í þeirri n., sem það fer til; það sé reynt af hálfu allra þeirra, sem áhuga hafa á því að bæta úr húsnæðismálunum í landinu, auka lánsfé til þeirra, tryggja, að þau lög, sem nú eru um þetta, komist í virkilegt gildi og að löggjöf sé bætt og aukin, að koma á samstarfi sín á milli um að afgreiða mál eins og þetta og slík mál, sem í sömu átt miða, með þeim breytingum, sem til bóta geta orðið í þessum efnum.

Flm., (Gísli Guðmundsson): Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. 2. þm. Reykv. kom nú víða við í sinni ræðu, eins og hann oft gerir, og sagði m. a., að menn ættu að hafa sama rétt, hvaða pólitískri skoðun sem menn fylgdu o. s. frv. Ég get nú á það fallizt út af fyrir sig. Hann var með hugleiðingar um, að það væri í rauninni hægt að lána öllum, sem vildu byggja, skildist mér, og að mönnum hefði verið bannað að byggja, en þar mun hann hafa átt við fjárfestingareftirlitið, sem hér var um skeið og er nú að nokkru leyti enn, en með því er reynt að skammta byggingarefni og fjármagn það, sem þjóðin hefur til ráðstöfunar. Það er ekki alveg óalgeng aðferð að skammta þær nauðsynjar lífsins, sem lítið er af á einhverjum tíma. Slíkt má kalla bann. En ég er nú ekkert viss um það, að þetta bann, sem hv. þm. talaði um áðan, - þetta bann við að byggja, - hafi verið svo sérstaklega óhagstætt fyrir þann hluta þjóðarinnar, sem ákvæði þessa frv. mundu taka til, ef að lögum yrðu. Ég ætla, að skömmtun þessi á byggingarleyfum hafi meira komið niður á öðrum byggingum, sem og rétt var. Hv. þm. var að segja frá því hér, að út á íbúðarhús í Danmörku mundi vera hægt að fá allt að 93% lán, var raunar ekki viss um, að þetta væri svo. Ég hef ekki kynnt mér það mál heldur, svo að ég viti, hvort þetta er rétt, að menn fái 93% lán út á hús í Danmörku. Sjálfsagt fá einhverjir það. Hvort menn geta yfirleitt fengið það, veit ég ekki. En Danir munu nú vera auðugri að fjármagni en við og hafa víst komizt töluvert lengra á því sviði að lána til íbúðarhúsanna. Hv. þm. taldi, að við hefðum hér slæma ríkisstj., og kom mér það ekki á óvart; ég hef heyrt hann segja það einhvern tíma áður, að ríkisstj. væri slæm. Og það er sjálfsagt svo, að ríkisstj. er aldrei nógu góð; hún er aldrei eins góð og hún þyrfti að vera, alveg eins og þingmenn eru sjálfsagt aldrei eins góðir og þeir þyrftu að vera. Það var einu sinni stjórn hér á landi, sem hv. 2. þm. Reykv. studdi og hafði mikil áhrif á. Og hvað gerði hún í þessum byggingarlánamálum? Hvað gerði hún með tilliti til verkamannabústaðanna og byggingarsjóðs verkamanna? Jú, eitthvað gerði hún. Þegar sú stj., sem hv. 2. þm. Reykv. studdi, tók við, voru til lög um verkamannabústaði, og þá var til, ef ég man rétt, byggingarsjóður verkamanna. Ég man nú ekki glöggt, hvernig lánskjör voru í þessum eldri lögum, en það voru a. m. k. alllöng lán með allgóðum vaxtakjörum, sem veitt voru úr hinum gamla byggingarsjóði verkamanna, en miklu færri fengu þá en vildu. En þessi ríkisstj., sem hv. þm. studdi, gerði það, sem ég álít að eigi ekki að gera og hef nokkuð rætt um hér áður. Hún fór að búa til ný lög. Hún byrjaði ekki á því að reyna að afla fjár til þessa byggingarsjóðs, sem fyrir var og var fjárþurfi. Hún sagði: Lánin eru ekki með nógu lágum vöxtum, þau eru ekki til nógu langs tíma, og það er ekki lánað nógu hátt út á húsin. - Og svo settist hún niður við að búa til lög, þar sem ákveðið var, að lánin skyldu vera til allt að 60 ára og að þau skyldu vera með mjög lágum vöxtum, ég held 2%, sum vaxtalaus, og að lánaður skyldi vera út á húsin mestur hluti kostnaðarverðsins. Þessi lög voru í smíðum líklega ein tvö ár. Það var sá tími, þegar auðveldast var að ná fé inn í lánsstofnanir hér á landi. En þegar búið var að setja þessi góðu lög með langan lánstíma og lága vexti og háa lánsupphæð af kostnaðarverði, þá var fjármagnið farið að mjög verulegu leyti, og síðan hefur verið erfitt að fá fjármagn. Ég held, að það hefði verið miklu heppilegra, að þeir, sem að þessu stóðu, hefðu frestað því að semja þessi nýju lög um hærri lán og lægri vexti, en byrjað á því að útvega fjármagnið og starfa með því samkv. þeim lögum, sem fyrir voru, og þegar það var komið vel í gang, þá hefðu þeir átt að byrja á nýju lögunum. Það held ég að hefði verið heppilegra, og ég held, að það sé alltaf heppilegra að reyna að gera löggjöf, sem hægt er að framkvæma, og reyna að gera framkvæmanlega þá löggjöf, sem til er, þjóðinni til hagsbóta, heldur en að setjast niður og semja ný og ný lög um eitthvað og eitthvað, sem á að gera, og láta á meðan möguleikana ganga sér úr greipum. Þarna held ég að hafi verið um nokkra yfirsjón að ræða, sem ekki er að sakast um. Það yfirsést öllum, þessari stjórn sem nú er og fyrrverandi stjórnum. En ég er bara að nefna þetta sem dæmi um það, að ég álít, að það sé ekki heppilegt fyrir fólkið í landinu, sem á sína lífsbaráttu og sitt líf undir þessum hlutum, að svona sé að unnið, þó að það geti verið gaman að gera það og gaman að sýna það. En í lokin vildi ég svo bara enn þá einu sinni endurtaka það út af sams konar misskilningi, sem mér virtist koma fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að með framkomu þessa frv. og þótt það verði að lögum eiga íbúar kauptúnanna og þorpanna alveg sama aðgang og áður að veðdeild Landsbankans, byggingarsjóði verkamanna og lánadeild smáíbúða. En sumar þessara stofnana hafa, eins og ég hef oft minnzt hér á áður, því miður að litlu gagni komið. Það er gott, ef það getur orðið meira í framtíðinni. Þetta frv., þótt að lögum yrði, mundi ekki draga úr því á neinn hátt.



Herra forseti. Það vill stundum bregða við, þegar hv. þm., sérstaklega stjórnarflokkanna, fara að ræða um fjármálin og sérstaklega um fjármagnið, að þeir tali um fjármagnið eins og einhvern guð almáttugan, sem óhugsandi sé fyrir mennina að ráða nokkurn skapaðan hlut við, - tala um fjármagnið eins og einhvern hlut, sem sé utan og ofan við það, sem við getum eitthvað ráðið um hvað gerir, sem eitthvert óháð afl í þjóðfélaginu. sem við raunverulega séum háðir og verðum að beygja okkur fyrir. Ég hef stundum áður rætt þetta mál hérna og skal ekki fara langt út í það, en ég vil bara minna á það út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Hvað er fjármagnið í sambandi við t. d. íbúðarhúsabyggingar? Það, sem við þurfum til þess að byggja íbúðarhús, er tvennt: það er vinnuafl, og það er efni. Við byggjum hús úr því, en ekki úr seðlum, og það skulum við gera okkur ljóst. Það hefur verið til það ástand hér á Íslandi, þegar allir menn hafa verið að vinna við að byggja, að menn hafa kannske staðið með seðlana í höndunum, en menn hafa hvorki getað fengið sement né verkamenn til þess að vinna, þ. e. a. s., við byggjum ekki úr fjármagni, við byggjum ekki úr peningum, heldur byggjum við annars vegar vegar með vinnuafli og hins vegar með efni. Ef við höfum nægilegt vinnuafl til þess að láta vinna við byggingar, þá er séð fyrir þeim hluta. Út frá því, sem hv. þm. minntist á, að það hefði ekki komið niður á dreifbýlinu skömmtunin hér um árið og takmarkanir fjárhagsráðs, vil ég nú t. d. segja honum, að ég hef persónulega reynslu af því. Eitt sumar talaði ég við einn verkamann, sem var að byggja á Hvolsvelli. Það var þriðja árið, sem hann hafði sótt. Í tvö ár áður hafði hann sótt um að fá að byggja þarna yfir sig lítið hús. Honum hafði verið neitað. Loksins þriðja árið var hann búinn að hamra út leyfi. Í tvö ár hafði hann verið hindraður í því að vinna sjálfur með sínu fólki að því að byggja þarna. Ég efast ekki um, að eins hafi komið niður á dreifbýlinu og þéttbýlinu þær vitlausu takmarkanir, sem þá voru. En annars vegar er vinnuaflið, og ef allt okkar vinnuafl, sem í byggingum gæti verið, er við vinnu í byggingum, þá er náttúrlega ekki hægt að komast yfir að byggja meira. Svo er efnið til innflutnings, sem við þurfum að byggja úr, sement, timbur eða annað slíkt. Ef við getum látið okkar vinnuafl vinna óhindrað að framleiðslu á okkar fiski og selt okkar fisk út úr landinu og keypt m. a. byggingarefni inn í staðinn, þá erum við þar að framleiða það efni, sem við þurfum til bygginganna. Ég skal nefna sem dæmi, að allt það sement, sem við þurfum á Íslandi á einu ári, um 50 þús. tonn, kostar í höfn erlendis sama og það, sem einn íslenzkur togari eða þeir rúmlega 30 menn, sem á honum eru, framleiða með sinni vinnu og þeir, sem vinna í landi úr fiskinum, sem togarinn aflar. Sem sé: einn togari á ári og verkafólkið, sem vinnur úr afla hans í landi, vinnur fyrir öllu því sementi, sem við þurfum að flytja inn. Við getum þess vegna áreiðanlega hér á Íslandi byggt nægilegt yfir okkur, ef við fáum að nota okkar vinnuafl og vinna fyrir efninu til þess. Fjármagnið, seðlarnir, peningarnir, er svo aðeins ávísanir til þess að miðla þessu mismunandi vinnuafli, því, sem vinnur beint við byggingarnar, og því, sem vinnur fyrir útflutningsafurðunum, til þess að fá þannig það, sem við þurfum að flytja inn í landið í staðinn fyrir þær. Fjármagnið er þess vegna ekki neinn óháður hlutur okkur, heldur hlutur, sem við erum að skapa í okkar daglegu vinnu. Ef við getum byggt sjálfir, þá á ekki að vera nokkur vandi að hafa peningakerfið í landinu í samræmi við það, sem dugleg þjóð getur áorkað að koma upp af húsum. Ég hef áður minnt á það hins vegar, hvernig búið er að okkur með þessi mál núna. Okkar íbúðarhúsabyggingar á Íslandi eru að brunabótamati nú orðið mikið yfir 3000 milljónir kr., en öll lánin út á allar þessar byggingar eru ekki nema 300 milljónir kr., eða 1/10 hluti, þ. e. a. s., 90% af öllum þeim íbúðarhúsabyggingum, sem nú eru til á Íslandi, hefur ekkert verið lánað út á. Með þessu er verið að píska þjóðina til þess að leggja miklu meira að sér en nauðsynlegt væri, en það er þó enn verra, að með því er verið að hindra svo og svo mikið af fátækum mönnum í því að eiga sín hús og láta þá þeirra, sem þegar hafa komið þeim upp, en með miklum skuldum, missa þau í hendurnar á nokkrum auðmönnum. Þetta er nú um fjármagnið, og það finnst mér satt að segja að sérstaklega þm. Framsfl. ættu að geta skilið, vegna þess að þessi búskapur, sem ég hér tala um, er nákvæmlega sá sami og einn bóndi fyrir sínu búi mundi hugsa. Ef hann getur fengið sér efni, sem hann þarf í húsin hjá sér, ef hann hefur sjálfur heima hjá sér vinnuaflið til þess að vinna úr því, þá spyr hann ekki um neitt fjármagn, heldur byggir hann yfir sig. Og þá er það aðeins eðlilegt og sjálfsagt af þjóðfélagsins hálfu að hliðra svo til fyrir honum, að hann þurfi ekki að skera niður sín lífskjör svo og svo mikið með því að byggja þannig, að forða honum frá því að þurfa að skera niður lífskjörin um leið með því að lána honum út á slík hús í staðinn fyrir að láta hann borga þau niður á örskömmum tíma. Svo kom hv. þm. N-Þ. ofur lítið inn á húsbyggingarmálin hér í Rvík og nýsköpunarstjórnina, og er það nú ekki ótítt af þeim framsóknarmönnum. Það er rétt, að ég rifji það upp fyrir hv. þm. N-Þ. í því sambandi, að nýsköpunarstjórnin, þó að húsnæðismálin væru ekki neitt sérstakt atriði hjá henni, gerði einn hlut í þeim málum, sem hefur ekki verið gerður síðan, þannig að landsmenn hafi notið þess, og það er, að hún leyfði mönnum að byggja. Hún lét menn hafa fullt frelsi til þess að notfæra sér þá möguleika, sem voru fyrir hendi, án þess að stífla þá í bönkunum. Og hver var afleiðingin? Ég skal segja hv. þm. það um mitt kjördæmi. 1945 var byggð í Rvík 541 íbúð, 1946 voru byggðar í Rvík 634 íbúðir, og þó var á þeim árum byggt meira af öðrum húsum en íbúðarhúsum, meira en á nokkru ári þar á eftir, verksmiðjum og öðru slíku. Frá 1946 hefur aldrei hér í Rvík verið byggt jafnmikið á einu ári. Þegar Framsókn var búin að vera í ríkisstj. ein 5–6 ár, þá var hún búin að koma íbúðabyggingunum í Rvík niður í: árið 1951 284 íbúðir, 1952 329 íbúðir. M. ö. o., með þeim höftum, sem sett voru á menn, var byggt helmingi minna á þeim árum en var byggt á árum nýsköpunarstjórnarinnar. Þetta var það, sem þá var gert. Það var byggt meira í Rvík en nokkurn tíma hefur verið gert síðan, og á þessu sama ári sem byggt var þannig meira af íbúðarhúsum en nokkurn tíma síðan, tvöfalt meira en í stjórnartíð Framsóknar seinna meir, þá var líka byggt meira af öðrum húsum, verksmiðjuhúsum og öðru slíku. Sú ríkisstj. undirbjó og setti lög um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, því að hún setti sér það mark að útrýma þeim heilsuspillandi íbúðum, sem til voru þá hér á Íslandi. Hún sá vel og vissi, að það var auðveldur leikur að gera það á fjórum árum, eins og sett var upp í lögum þá. Þau lög voru samþ. Þá gerðist það, að ameríska auðvaldið greip inn í gang mála hér á Íslandi og tók að skipta sér af því, á hvern hátt við Íslendingar settum lög og framkvæmdum lög og á hvern hátt við notuðum okkar vinnuafl. 1947 voru þau lög sett úr gildi aftur, þau lög, sem hefðu, ef þau hefðu fengið að vera í gildi, útrýmt öllum heilsuspillandi íbúðum á Íslandi á fjórum árum, því að það vantaði ekki fjármagn og ekki vinnuafl og ekki efni til þess að gera það. En það kom vald inn í, ameríska fjármálavaldið, af því að Ísland var sett undir eftirlit þess 1947 og 1948 og var það á árunum á eftir. Og samkv. ákvörðun þess voru settar þær takmarkanir, sem þá voru, eins og greinilega komst upp og eins og ég sagði frá áðan. Það, sem gerðist, var, að það afturhald, sem tók völdin hér 1947, drap niður þessi lög, sem hefðu útrýmt heilsuspillandi íbúðum á Íslandi, og stjórnaði þannig húsnæðismálunum, að nú eru upp undir helmingi fleiri heilsuspillandi íbúðir í Rvík en voru þá. En það hefur ekki verið vegna þess, að það hafi ekki verið nóg sement, nóg vinnuafl og annað slíkt. Nei, á sama tíma hafa þúsundir Íslendinga verið látnar vinna suður á Keflavíkurflugvelli að því að byggja upp fyrir ameríska liðsforingja og ameríska menn, byggja upp heila borg suður á Suðurnesjum fyrir innrásarlið í okkar land. Það sama ameríska auðvald sem bannaði Íslendingum að byggja og knúði fram hér á Alþingi, að lög væru stöðvuð í Ed., eftir að búið var að samþ. þau í Nd., sá um, að íslenzkt vinnuafl og það sement, sem flutt var til landsins, og annað slíkt væri notað til þess að byggja yfir ameríska liðsforingja og ameríska menn í staðinn fyrir íslenzkar konur og börn. Það fjármálaeftirlit, sem Ísland þá var sett undir, olli því, að síðan hefur farið versnandi um íbúðirnar hér í Rvík. Þetta vildi ég aðeins segja, fyrst hv. þm. fór að fara inn á þessi mál, og er ég reiðubúinn til ýtarlegri umræðu um þau, svo framarlega sem hann vill. Hins vegar liggur það fyrir okkur nú að sjá um, að það sé unnið að því af fullum krafti, með öllum þeim möguleikum, öllu því vinnuafli og öllu því fjármagni, svo að ég noti hans orð, sem við höfum, að byggja yfir Íslendinga, jafnt í sveitum, kauptúnum sem kaupstöðum. Og við skulum í því sambandi gera okkur það fyllilega ljóst, að það er bezt í því sambandi að steinhætta þeim byggingum, sem nú eru suður á Keflavíkurflugvelli, og láta ekki íslenzkt vinnuafl vinna að því að byggja þar yfir erlenda innrásarþjóð. Við höfum nóg að gera við það hérna heima hjá okkur, og við höfum nóg að gera við það fjármagn við alla þá möguleika, sem við sköpum okkur til þess að byggja yfir Íslendinga. Ég held þess vegna, að verkefnið sé að sjá nú til þess, að notaðir séu allir þeir möguleikar, sem við höfum til þess að byggja, - það hefur ekki verið gert á þessum síðustu árum, - og þá alveg sérstaklega að lánsfjármálunum sé komið í það horf, stjórninni á þeim, að allir þeir miklu möguleikar, sem Íslendingar nú hafa, séu fullnotaðir í þessu efni.



Herra forseti. Hún skal verða örstutt, þessi athugasemd. - Hv. 2. þm. Reykv. hefur nú ritað í Alþingistíðindin eftirmæli hinnar svokölluðu nýsköpunarstjórnar í húsnæðismálum, og þau eru þessi: Hún leyfði mönnum að byggja. - Þetta eru hógvær eftirmæli í svo stóru máli. Þau eru ekki hógvær af því, að hv. þm. sé alltaf svo sérstaklega hógvær, - hann er það ekki alltaf, þó að hann sé það stundum, - þau eru hógvær af því, að efni standa ekki til að hafa þau öðruvísi. En þetta, sem hún leyfði að byggja, hvernig var það, hvað var það? Hvað var það, sem byggt var á þessum árum? Voru það verkamannahverfi? Voru það íbúðir fyrir fátæka fólkið úti í þorpunum eða í Rvík? Nei, það var það ekki. Það hefur aldrei verið byggt meira af stórum íbúðum, sem kostuðu mikið fé, ríkmannlegum íbúðum fyrir ríkt fólk, heldur en einmitt á þeim tíma. Þetta út af fyrir sig, að þessi stjórn hafi leyft að byggja, eru, eins og ég sagði áðan, hógvær eftirmæli.



Ég skal lesa upp fyrir hv. þm. N-Þ. herbergjafjöldann í þeim íbúðum, sem byggðar voru 1946. Það voru byggðar 634 íbúðir, herbergjafjöldinn var 2148, það mundi gera líklega einhvers staðar á milli 3 og 4 herbergi að meðaltali í hverri af þessum íbúðum. Og það eru til, þó að ég hafi þær ekki hér við höndina, skýrslur yfir það. M. ö. o., meðaltalið af íbúðum, sem þá voru byggðar, er 3–4 herbergi í hverri íbúð. Ég gæti líka lesið upp fyrir hv. þm. og borið saman, hvað hefur verið byggt af 3 herbergja íbúðum í Rvík á öllum þessum árum, og það hefur aldrei verið byggt eins mikið af þriggja og fjögurra herbergja íbúðum eins og á þessu ári, vegna þess að það hefur aldrei verið byggt eins mikið af íbúðum í Rvík og á því ári. Það er rétt, að það eru að mörgu leyti mjög góð eftirmæli viðvíkjandi húsnæðismálum, að nýsköpunarstjórnin hafði leyft mönnum að byggja og gerði það með þeim árangri, að aldrei síðan hafa verið byggðar eins margar íbúðir, ekki heldur eins margar íbúðir, sem alþýðufólk hefur byggt sjálft og notið sjálft, eins og þá. En eftirmælin eftir Framsóknarstjórnirnar, sem síðan hafa komið, verða þá þau, að þær bönnuðu mönnum að byggja. Það verða eftirmælin. Loksins kom sem sé stjórn til valda á Íslandi, sem gerði það, sem Danir höfðu aldrei gert, á meðan þeir réðu landinu og fóru með það eins og nýlendu. Hún bannaði mönnum að byggja. Og þess mun verða minnzt. Við Reykvíkingar höfum orðið að horfa upp á, að þessi stjórn, sem bannaði mönnum að byggja, léti tvöfaldast íbúatöluna í öllum heilsuspillandi íbúðum bæjarins, þannig að í bröggunum, sem átti að leggja niður, bjuggu því fleiri börn, því eldri og verri sem braggarnir urðu. Þetta verða eftirmælin eftir þessi afskipti. Ég held svo, að hv. þm. N-Þ. ætti að láta vera að tala um fortíðina í þessum efnum og hann ætti að reyna að sjá til þess að breyta nú þannig til, að framtíðin verði ofur lítið betri, t. d., að flokkurinn, sem hann tilheyrir, færi að einhverju örlitlu leyti að eiga nafnið sitt skilið, að hann verði í framsókn, en ekki afturhald.