Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. þessarar hv. d. hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt þess frv., sem hér er til 2. umr. Þetta frv. fjallar um framkvæmd eignarnáms og á að koma í stað eldri löggjafar um það efni eða laga nr. 61 frá 1917. Í stjórnarskrá okkar segir í 67. gr.: „Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eign sína, nema almenningsþörf krefji. Þarf til þess lagafyrirmæli, og komi fullt verð fyrir.“ Þrátt fyrir fortakslaust orðalag 1. málsliðar hafa eignarréttindi, svo sem alkunna er, bæði fyrr og síðar verið margvíslegum takmörkunum háð. Strax segir framhald þessarar tilvitnuðu greinar frá veigamikilli takmörkun á eignarrétti almennt. Þetta sérstaka frávik, sem hér um ræðir, kallast eignarnám. Eignarnám er í því fólgið, að eigandi er skyldaður að láta eign sína af hendi og stofnast nýr réttur samsvarandi til handa öðrum aðila. Þó getur fjárnám því aðeins farið fram, að til komi lagaheimild. Lagaheimildirnar eru með tvennu móti: lagaheimild, sem er veitt í eitt skipti fyrir öll. þegar vissar þarfir eru fyrir hendi, eða heimild veitt í lögum í ákveðnu tilviki og á tiltekinni eign. Þá er eitt skilyrðanna til eignarnáms, að almenningsþörf krefji. Hér mun það vera löggjafarvaldsins að kveða á um þörfina. Loks skal fullt verð koma fyrir þau réttindi, sem eignarnámi eru tekin. Um framkvæmd varðandi þetta ákvæði fjallar frv., sem hér er til umr., þ.e. um þær réttarreglur, sem fylgja skal við ákvörðun eignarnámsbóta. Að sjálfsögðu hlýtur það að vera hverju sinni matsatriði, hvað sé fullt verð. Það skiptir því verulegu máli, á hvern hátt matsnefnd er skipuð. Einnig þarf til að koma vönduð málsmeðferð ágreiningsmála út af Fjárhæð bótanna. Rök þurfa að koma fram sem allra gleggst, og allar eða sem flestar staðreyndir, sem matsgerð varða, séu matsnefnd hverju sinni tiltækar. Eignarnámsmálin eru mjög viðkvæmur þáttur í mannlegum viðskiptum, og þess vegna ber að tryggja sem allra bezt, að eigi sé eignarnámsþoli sviptur eign sinni án þeirra bóta, sem honum ber. Enn fremur verður að hafa fyllstu hliðsjón af hagsmunum eignarnema, þ.e.a.s. þess, sem óskar eftir eignarnáminu. Bæði er það, að ekki má ofþyngja eignarnema með fjarstæðukenndri greiðslubyrði og eigi fremur tefja um skör fram nauðsynlegar athafnir af eignarnemans hálfu. Um þessi atriði geymir frv. mikilsverð ákvæði, sem öll eru að áliti allshn. til mikilla bóta. Í frv. er fyrst og fremst gert ráð fyrir þeirri breytingu frá eldri löggjöf um framkvæmd eignarnáms, að sérstök matsnefnd skeri úr ágreiningi um fjárhæð eignarnámsbóta. Fastskipaður sé aðeins formaður matsnefndar svo og varaformaður hennar. Formaðurinn kveður til meðferðar hvers einstaks máls tvo eða fjóra menn eftir því, hvernig málinu er háttað. Hér er gengið út frá því, og um það greinir í grg. fyrir frv., að valið sé úr sem þrengstum hópi, án þess þó að komi til skorts á nægilegri staðarþekkingu matsnefndarmanna eða sérfræðilegri kunnáttu. Með þessum hætti og skipan matsnefndar á þennan veg er reynt að koma á nauðsynlegu og sem beztu samræmi og tryggja sem allra bezt öryggi í störfum matsnefndar. Samkv. núgildandi eignarnámslögum eru matsstigin tvö, þ.e.a.s. undirmat og yfirmat. Við þessa breytingu má gera ráð fyrir því, að matsstörfin taki mun skemmri tíma yfirleitt og kostnaður af mati hverju sinni verði minni en oft hefur verið áður. Auk þess yrði hinn skipaði formaður sérstaklega vegna reynslu þjálfaður í þeim verkefnum, sem. fyrir matsnefnd kunna að koma. Ágreiningi út af meðferð eignarnámsmáls og ákvörðun um bætur má svo skjóta til dómstólanna, og þeir eiga þannig endanlegt úrskurðarvald um fjárhæð bótanna. Það er náttúrlega ekki líklegt, að áfrýun til dómstóla hraði máli, heldur muni málið ganga mun seinna fyrir sig, þegar svo stæði á. En alla vega mundi áfrýjun til dómstóla í ágreiningsmáli um úrskurð matsnefndar leiða til öruggari málaloka. Hingað til hefur stundum þótt á skorta nægilega rökstuddar og vandaðar forsendur fyrir matsfjárhæð. Í frv. er ákvæði, sem tryggja á sem fyllstar og skýrastar forsendur að niðurstöðu. Til ágreiningsatriða beggja aðila skal matsnefnd hverju sinni taka skýra afstöðu. Áður hefur það nokkuð tíðkazt, eftir því sem mér er bezt kunnugt, að í niðurstöðu mats hafi - aðeins verið ákveðin fjárhæð, en harla lítt rökstudd. Kostnað af starfi matsnefndar á að greiða úr ríkissjóði, en matsnefnd skal ákveða í úrskurði, þegar ríkið sjálft er ekki eignarnemi, hverja greiðslu eignarnemi skal inna af hendi til ríkissjóðs vegna matsins. Í frv. segir enn fremur, að settar skuli nánari reglur um greiðslu þessa kostnaðar svo og þóknun til nm. Hér er nýmæli og væntanlega til mikilla bóta. Allan kostnað af rekstri matsmáls, sem hæfilegur telst, ber eignarnema að greiða til eignarnámsþola. Formaður matsnefndar á að varðveita alla úrskurði matsnefndar. Þetta ákvæði er mikilvægt nýmæli. Það verður greiðarí aðgangur að úrlausnum matsnefndar, þar sem finna má þær á einum stað, og svo má ætla, að meira samræmi verði í gerðardómsmálum og ekki sízt þeim, sem að einhverju eða öllu leyti eiga sammerkt. Það er álit allshn., að frv. sé í heild til aukinnar festu, bæði í forsendum og að því er varðar niðurstöður matsmáls, og til meiri nákvæmni í útlistun á þeim meginatriðum, sem taka verður hliðsjón af við meðferð hins vandasama og ábyrgðarmikla málaflokks, þar sem eignarnámsmálin eru. Allshn. leitaði til þriggja aðila um umsagnir og fékk umsagnir frá tveim þeirra, þ.e.a.s. frá Búnaðarfélagi Íslands og Sambandi ísl. sveitarfélaga. N. hafði sent frv. til umsagnar þriðja aðila þ.e. Hús- og landeigendasambands Íslands, en þaðan hefur ekki enn borizt umsögn um málið. Þeir, sem sendu umsögn, mæltu eindregið með samþykkt frv. Ég vil geta þess, að í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga kom fram, að stjórn þess leggur mikla áherzlu á, að lokið verði sem fyrst endurskoðun lagaákvæða þeirra, sem í þáltill. frá 22. apríl 1970 er gert ráð fyrir. Í þessari þáltill. var fyrst og fremst farið fram á, að endurskoðuð yrðu lög um eignarnám, og það hefur verið gert með frv. þessu, og enn fremur var vikið að því í þáltill., að lögfestar yrðu vissar meginreglur, sem gætu orðið til leiðbeiningar við ákvörðun eignarnámsbóta. Þetta atriði, sem þannig kemur fram í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, er mjög mikilvægt. Það er hvorki meira né minna en annar og raunar höfuðþátturinn í eignarnámsmálameðferð og í raun og veru sá, sem sker alveg úr um það, að eðlilegri niðurstöðu verði náð. En það eru margvísleg vandkvæði á því að taka í lög afgerandi ákvæði um fjárhæð eignarnámsbóta. Stjórnarskrárgreinin, sem ég gat um, kveður á um fullar bætur, og þetta ákvæði setur löggjöf, sem ætti að fjalla um fjárhæð bótanna, ákveðnar skorður, sem matsnefnd verður að virða í hverju einstöku dæmi, þannig að tæmandi reglur um fjárhæð fjárnámsbóta yrðu því vart settar. Hitt er svo allt annað mál. að það er líklegt, að festa megi með lögum vissar grundvallarreglur um bótafjárhæð eða hvernig hún skuli fundin, svo sem til leiðbeiningar, og gæti komið að verulegu gagni. En hvernig sem á þessa hlið málsins er litið, er ákvörðun um bæturnar oftast býsna flókið og mjög vandmeðfarið mál, að ekki sé talað um, hversu viðkvæmt það er aðilum og hætt við margs konar árekstrum. Í áliti þeirrar n., sem undirbjó það frv., sem við ræðum hér, kemur fram, að n. hefur talið rétt að semja frv. til l. um fjárhæð fjárnámsbóta, hvað sem öðru líður, og þá eingöngu að því er varðar eignarnám á fasteignum. Ég tel sennilegt, að n. hafi þegar hafið störf í þessu skyni. Ég hef þá í allra stærstu dráttum vikið að því, hverjum breytingum frv. gerir ráð fyrir á eldri löggjöf um sama efni. Allshn. þessarar hv. d. telur, að þetta frv. sé til mikilla bóta á núgildandi löggjöf, - löggjöf, sem er orðin ærið gömul eða frá árinu 1917. Slíkar eru þær breytingar, sem hafa orðið á þjóðlífsháttum í landi okkar, og þá ekkert síður breytingar á því sviði, sem snertir það efni, sem hér er fjallað um. Eins og ég sagði í upphafi, hefur allshn. einróma mælt með samþykkt frv. Læt ég þá máli mínu lokið, herra forseti.



Herra forseti. Það er óþarfi að eyða hér mörgum orðum að því, að eyþjóð eins og Íslendingar hefur eðlilega ríkan skilning á þýðingu þess, að hafið sé svo hreint og ómengað sem verða má. Því mun ekki þykja nema eðlilegt og sjálfsagt, að sjútvn. hefur mælt einróma með samþykkt þessa frv., sem er ekki um annað en heimild fyrir ríkisstj. til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd alþjóðasamning, sem gerður var 15. febr. 1972, um varnir gegn mengun sjávar vegna losunar úrgangsefna frá skipum og flugvélum. Það er svo annað mál. að sumum kann að finnast, að hér hefðu mátt vera einbeittari ákvæði og viðurlög meiri, en um það er ekki að ræða, en enginn ágreiningur er um það, að samningurinn miði í rétta átt.



Herra forseti. Á síðasta þingi lagði ég fram ásamt hv. þm. Páli Þorsteinssyni og Jóni Helgasyni frv. til l. um breyt. á l. um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, sem var svipuð því frv., sem nú er til umr. Frv. það var sent til umsagnar, og bárust umsagnir frá 5 aðilum. Umsagnir þessar voru allar jákvæðar. Í umsögn frá Landssambandi ísl. útvegsmanna er mælt með því, að frv. verði samþ., en vakin athygli á því, að það mætti vera á valdi stjórnar Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins að ákveða, hvar rannsóknastofur þessar yrðu staðsettar í hverjum landsfjórðungi. Einnig barst umsögn frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, þar sem mælt er með samþykkt frv., en vakin athygli á þessu sama atriði, að nánara staðarval mætti ákveða af ráðh. og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Einnig barst umsögn frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, sem var einnig jákvæð. Þá barst umsögn frá Fiskimati ríkisins, sem er allítarleg og fer nokkuð nákvæmlega út í þetta mál. Sú umsögn er einnig jákvæð. Er þar lögð rík áherzla á mikilvægi þess, að nánar sé fylgzt með gæðum þessarar framleiðslu en verið hefur, og talið, að frv. stefni í þá átt. Loks barst mjög ítarleg umsögn Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, þar sem einnig er mælt með samþykkt þessa frv., en eins og í flestum öðrum umsögnum sú skoðun sett fram, að ákveða mætti staðsetningu rannsóknastofanna með reglugerð af ráðh. og aðilum fiskiðnaðarins sameiginlega. Í samræmi við þessar umsagnir féllumst við flm. frv. á síðasta þingi á að breyta frv. þannig, að staðirnir eru ekki nefndir, og er þar gengið fyllilega til móts við þær aths., sem fram komu í fyrrnefndum umsögnum. Þetta frv. fékk ekki afgreiðslu á síðasta þingi, náði því ekki tímans vegna, og fluttum við það aftur í upphafi þessa þings, við hv. þm. Páll Þorsteinsson. Sjútvn. hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt frv. eins og það er nú orðið og með tilvísun til þeirra umsagna, sem bárust á síðasta þingi, með þeirri breytingu, að í stað orðanna „um stofnsetningu“ í 1. mgr. 1. gr. frv. komi: um stofnkostnað, og verður þá greinin þannig: „Stefnt skal að því, að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins starfræki rannsóknastofur, a.m.k. eina í hverjum landsfjórðungi og víðar samkv. ákvörðun ráðh. og að fengnum till. aðila fiskiðnaðarins. Leita skal samstarfs við fiskiðnað, aðra matvælaframleiðendur og sveitarfélög á viðkomandi svæði um stofnkosnað„ - í staðinn fyrir stofnsetningu, - „um stofnkostnað og starfrækslu slíkrar rannsóknastofu“ o.s.frv. óbreytt. Breyting þessi miðar að því að undirstrika, að samstarfs skuli leitað um stofnkostnað þessara nýju rannsóknastofa. Ég þarf út af fyrir sig ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. Ég hef mælt fyrir því nú þrisvar í þessari hv. d. Ég vil aðeins geta þess til viðbótar því, sem ég hef áður sagt, að ég hef nýlega haft tækifæri til þess að skoða slíka rannsóknastofu í Vestmannaeyjum. Í fáum orðum sagt vil ég lýsa því hér, að ég hreifst mjög af því, sem ég sá þar, og sannfærðist bæði af því og einnig í viðræðum við forstöðumann þeirrar stofu og menn fiskiðnaðarins, að slík þjónusta, sem þar á að veita, er ekki aðeins nauðsynleg, heldur sjálfsögð. Þar varð samstarf þannig, að fiskiðnaðurinn greiddi stofnkostnað. Tveir starfsmenn eru hins vegar starfsmenn hins opinbera, og eru laun þeirra greidd af hinu opinbera með fjárframlagi, að því er ég bezt veit, að upphæð 1 millj, kr. Síðan tekur stofan gjald fyrir þá þjónustu, sem hún veitir, og er því ætlað að standa undir öðrum rekstrarkostnaði þessarar rannsóknastofu. Það er sannfæring mín, að hraða beri því að koma upp slíkum stofum víðar. Ég fyrir mitt leyti tel ljóst, að þær verða ekki færri en gert var ráð fyrir í upphaflegu frv. Þar var minnzt á Ísafjörð, Sauðárkrók, Húsavík og Höfn í Hornafirði. Ég get fallizt á, að þetta staðarval með tilliti til Norðausturlands og Austfjarða er e.t.v. nokkuð til umr., þótt mér virðist enn þessir staðir mjög eðlilegir, eins og mér virtist, þegar við lögðum fram frv. í fyrra. Um Vestfirðina er hins vegar ljóst, að slík rannsóknastofa hlýtur að koma á Ísafirði. Aftur á móti er ekki ólíklegt, að stofunum þyrfti að fjölga, þegar fram í sækir. Síðan n. hafði þetta frv. til athugunar, hefur verið lögð fram brtt. við frv. af hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, 5. þm. Vestf. Leggur hann til, að í lögunum verði ákveðið, að slíkar stofur skuli a.m.k. vera í Vestmannaeyjum og á Ísafirði. Að sjálfsögðu felli ég mig við þetta, enda í fullu samræmi við það, sem lagt var til í upphaflega frv., og mun því styðja þessa till. En ég vil þó leggja ríka áherzlu á, að þessi brtt. má ekki verða til þess að tefja framgang málsins.



Herra forseti. Ég vil byrja með að lýsa stuðningi mínum við þetta frv., sem hér er til umr. Hv. 1. þm. Vestf. sagði, að hann væri búinn að mæla fyrir þessu frv. þrisvar sinnum a.m.k., og ég hef fylgzt með því. En í tveim fyrri ræðum sínum vék hann ítarlega að rökum þeim, sem liggja fyrir því, að það er ástæða og tímabært að bera fram þetta frv. Ég tek að öllu leyti undir þau sjónarmið og ástæður, sem þar hafa komið fram. Það er enginn vafi á því, að þetta mál, sem hér er til umr., hefur hina mestu þýðingu fyrir fiskiðnaðinn í landinu. Ég mun því í þeim orðum, sem ég segi hér, víkja að till., sem ég hef borið fram, eins og hv. 1. þm. Vestf. gat um, á þskj. 121. Eins og frv. liggur nú fyrir, er gert ráð fyrir, að það verði rannsóknastofur í hverjum landsfjórðungi, en ekki tekið fram, hvar þær skuli vera. Ég hef ekki á móti því, að það sé stefnt að því, og tel raunar sjálfsagt, að það séu slíkar rannsóknastofur, sem hér er um að ræða, í hverjum landsfjórðungi. En mín till. felst í því, að framan við gr., eins og hún er í frv., komi ný mgr., þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins skal starfrækja rannsóknastofu í Vestmannaeyjum og á Ísafirði“ Það eru sérstakar ástæður fyrir því, að ég tek út þessa tvo staði, Vestmannaeyjar og Ísafjörð. Hvað snertir Vestmannaeyjar, er það vegna þess, að hér er í raun og veru ekki um annað að ræða en viðurkenningu á staðreyndum. Slík rannsóknastofa, sem frv. gerir ráð fyrir, er þegar tekin til starfa í Vestmannaeyjum. Það er þess vegna eðlilegt, að það sé beint tekið fram í þessum lögum, að sú rannsóknastofa skuli starfrækt. En hvað Ísafjörð áhrærir, þá eru ástæðurnar nokkuð aðrar, vegna þess að þar er ekki starfrækt nú rannsóknastofa, sem hér um ræðir. En hvers vegna tek ég þá Ísafjörð út, en nefni ekki í brtt. minni staði í hinum landsfjórðungunum, hliðstætt því, sem hv. flm. þessa frv. lögðu til í frv., sem þeir báru fram á síðasta Alþ? Hvers vegna tek ég ekki staðina, sem þar eru tilgreindir, upp í brtt. mína? Það er vegna þess, að það eru nokkur rök fyrir því, að það þurfi að athuga nánar, hvaða staðir þetta séu í hinum landsfjórðungunum, þar sem slík rannsóknastofa, sem hér er um að ræða, skuli koma. Hv. 1. þm. Vestf. greindi frá þessu skilmerkilega og vék að umsögnum, sem komu frá ýmsum aðilum fiskiðnaðarins, sem gleggst mega vita um þessi efni. Ég tek undir þau sjónarmið, sem liggja til grundvallar því að nefna ekki staðina í hinum landsfjórðungunum. Ég þykist sjá, að það geti verið álitamál, hvort til á að koma slík rannsóknastofa, sem hér um ræðir, á Sauðárkróki t.d. eða á Húsavík, en þessir tveir staðir eru nefndir í frv. flm. frá síðasta þingi. Ég þykist sjá líka, að það geti orkað tvímælis eða a.m.k. ekki allir verið á það sáttir, að í Austfirðingafjórðungi skuli slík rannsóknastofa vera í Höfn í Hornafirði. Það væri hægt að hugsa sér, að einhver léti sér detta hug, að hún væri eins vel sett miðsvæðis, t.d. á Norðfirði. Þetta sýnir glögglega, að það eru rök fyrir því að flýta sér ekki of hratt um það að ákveða staði fyrir þessar rannsóknastofur í öðrum landsfjórðungum en á Vestfjörðum. En það er rétt, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði, að það er sjálfsagt, að slík rannsóknastofa á Vestfjörðum komi á Ísafjörð. Hvort sem yrði, sem er nú líklegast til að byrja með, ein rannsóknastofa eða fleiri á Vestfjörðum, þá ætti hún fyrst að koma á Ísafjörð. Um þetta getur ekki verið ágreiningur og er áreiðanlega ekki ágreiningur. Það er líka svo, að bæjaryfirvöld á Ísafirði hafa tekið þetta mál til meðferðar og leggja alveg sérstaka áherzlu á, að það verði strax ákveðið, að rannsóknastofa fyrir fiskiðnaðinn og matvælaframleiðsluna skuli vera á Ísafirði. Bæjarstjórn Ísafjarðar sækir nú um fjárveitingu á fjárl. næsta árs að upphæð 1 millj. kr. til rekstrar slíkrar rannsóknastofu. Þetta mál er hví aðkallandi og liggur ljóst fyrir hvað varðar Ísafjörð. Ég vil leyfa mér að lesa hér upp kafla úr bréfi bæjarstjórans á Ísafirði til fjvn., dags. 23. nóv. t.d., sem fjallar um beiðni um fjárveitingu til rannsóknastofu á Ísafirði. í bréfi þessu segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Það er augljóst, að brýn þörf er á að koma upp rannsóknastofu, sem væri komið upp hér á Ísafirði, því að vaxandi kröfur eru á erlendum fiskmörkuðum um gæði fiskafurða og hreinlæti í meðferð matvæla. Rannsóknastofu í matvælaiðnaði auk sérmenntaðs og sérþjálfaðs starfsliðs gæti einnig nýtzt við miðlun á þekkingu og upplýsingum til sjómanna og fiskvinnslustöðva, því að brýn þörf er á daglegum samskiptum sérfróðra manna í matvælaiðnaði og þeirra, sem afla hráefnis og vinna úr því. Farið er fram á 1 millj. kr. stofnframlag, og má ætla, að fiskvinnslustöðvar hér séu fúsar að láta í té hliðstæða aðstöðu og gert var í Vestmannaeyjum.“ Hér lýkur tilvilnun til bréfs bæjarstjórans á Ísafirði til fjvn. Það kemur glöggt fram, hvernig hugsað er til þessara mála af hálfu Ísfirðinga og bæjaryfirvalda. Það er óþarft fyrir mig að orðlengja frekar um þörfina á því, að komið sé upp slíkri rannsóknastofnun, sem hér er um að ræða, á Ísafirði. Rök fyrir því falla undir hin almennu rök, sem líka hafa verið færð fram af hv. 1. þm. Vestf. um þörfina fyrir slíkar stofnanir í öllum landsfjórðungum. En ég hygg, að það séu engin frambærileg rök gegn því að taka nú þegar upp í lög, að það skuli starfrækt rannsóknastofa á Ísafirði eins og í Vestmannaeyjum. Ég vil því mega vænta þess, að þessi brtt. mín eigi almennt fylgi hér í hv. d. Það er ekki verið að taka neitt frá neinum með því að ákveða rannsóknastofnun þegar í stað á Ísafirði og viðurkenna þá staðreynd, að rannsóknastofa er starfandi í Vestmannaeyjum. Það eru líka skynsamleg vinnubrögð, þegar svo stendur á, að það eigi að setja upp stofnanir af slíkri tegund, sem hér er um að ræða, í öllum landsfjórðungum að ætla sér ekki að gera það allt í einu, heldur byrja á byrjuninni og taka svo hvern stað fyrir sig, eftir því sem aðstæður leyfa og þegar það er ákveðið af þeim aðilum, sem bezt þekkja til. hvar skuli setja á stofn slíkar stofnanir. Hv. 1. þm. Vestf. lýsti stuðningi við till. mína, en vænti þess, að hún yrði ekki til þess að tefja þetta mál. Auðvitað vænti ég þess. Ég sé enga ástæðu til þess, að tili. mín, þótt samþykkt verði, eins og ég vona tefji framkvæmd þessa máls á nokkurn hátt. Ég vil þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir hans undirtektir undir þetta mál. Ég þóttist raunar vita, að hann væri mér sammála um þetta efni, og ég leyfi mér að vænta þess, að hann, sem er áhrifamaður í sínum flokki, vinni þessari till. eindregið fylgi, þannig að við sameiginlega getum tryggt till. þessari framgang.



Herra forseti. 1. flm. þessa frv., hv. 1. þm. Vestf., hefur gert svo skýra grein fyrir málinu í heild, að ég þarf engu við það að bæta. En ég kvaddi mér hljóðs í því skyni að segja hér fáein orð í sambandi við brtt. á þskj. 121. Frv. um þetta efni var borið fram á síðasta þingi. Þá var þannig gengið frá málinu, að það voru taldir upp nokkrir staðir, þar sem starfrækja skyldi rannsóknastofu fiskiðnaðarins, og þessir staðir, sem taldir voru þá upp í frv., eru Ísafjörður, Sauðárkrókur, Húsavík, Höfn í Hornafirði og Vestmannaeyjar. Þegar þetta frv. fékk athugun í n., þá minnir mig, að það yrði niðurstaða n. að fella niður þessa upptalningu á einstökum stöðum, en orða frvgr. almennt þannig, að það skuli starfrækja rannsóknastofur, a.m.k. eina í hverjum landsfjórðungi. Og ég ætla, að orðalag 1. gr. frv., sem hér liggur fyrir, sé mjög í samræmi við það, sem n. lagði til við athugun málsins á síðasta þingi. Það liggur því í augum uppi, að hér er um tvenns konar til högun að ræða, annars vegar þá, að lögin séu almennt orðuð, án þess að telja upp einstaka staði, en það sé meginefni lagagr., að það skuli reisa a.m.k. eina rannsóknastofu í hverjum landsfjórðungi. Hin tilhögunin á málinu er sú, sem upphaflega var lagt til, að lögfesta vissa, tiltekna staði, þar sem þessar rannsóknastofur skulu reistar. Mér þykir eðlilegt, að hér sé haft samræmi á og annaðhvort séu teknir til vissir staðir í öllum landsfjórðungum eða lagagr. verði almennt orðuð og það sé lagt á vald ráðh. að koma þessu á fót og ákveða staðarval. En í brtt. á þskj. 121 felst það, að hvorugri þessari leið er fylgt til hlítar, heldur er lagt til í þeirri brtt. að lögbjóða að þessu leyti tvo staði, þ.e.a.s. í Sunnlendingafjórðungi og Vestfirðingafjórðungi, en láta það liggja á milli hluta eða láta það ekki koma fram í lagagr., hvar slíkar rannsóknastofur skuli reistar á Austurlandi og Norðurlandi. Ég felli mig ekki vel við þessa afgreiðslu. Mér finnst eðlilegt, að þarna sé fylgt hreinni línu á annan hvorn veginn. Og ég fæ ekki séð af því, sem fram hefur komið í umr. um þetta mál, að Vestmannaeyjar eða Ísafjörður séu í nokkurri hættu við framkvæmd þessa máls, þó að frvgr. yrði samþ. eins og hún liggur fyrir í frv. sjálfu. Það hefur komið fram, að vísir að svona stöð sé þegar fyrir hendi í Vestmannaeyjum, og ég hygg, að það muni enginn óska þess eða fara fram á það, að þeirri starfsemi, sem þar er þegar komið á fót, verði hætt eða hún lögð niður. Og það hefur einnig komið fram í umr., að þm. Vestfirðinga telja Ísafjörð vel valinn og sjálfsagðan stað fyrir þessa starfsemi á Vestfjörðum, og vitanlega mundi það styrkja aðstöðu Ísafjarðar, ef kæmi inn í fjárlagafrv. nú fjárveiting til slíkrar stöðvar, og meira að segja mætti láta það koma fram í fjárl., að þetta væri fjárveiting bundin við svona starfsemi á Ísafirði. Mér sýnist þess vegna þessi brtt. á þskj. 121 vera í fyrsta lagi óþörf og e.t.v. til þess fallin á vissan hátt að draga úr þeirri einingu, sem annars gæti verið um málið. Ég mun því ekki sjá mér fært að styðja þessa brtt.



Herra forseti. Hv. menntmn. hefur athugað frv. til I. um breyt. á l. nr. 67 frá 10. maí 1966, um vélstjóranám, og mælir með samþykkt þess óbreytts. Dálítið er svipað farið um þetta frv. og það, sem rætt var hér í fyrri dagskrárlið. Frv. var lagt fram á síðasta þingi og hlaut þá meðferð n. Það var sent út til umsagnar, og umsagnir bárust frá þremur aðilum. Umsögn barst frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, þar sem mælt er með því, að frv. verði samþ., einnig frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, sem sömuleiðis mælir með því, að frv. verði samþ., og loks allítarleg umsögn frá Vélskóla Íslands, þar sem einnig er mælt með samþykkt frv., en ýmsar mikilvægar ábendingar gefnar. Í þeirri umsögn kemur m.a. fram, að skólastjóri iðnskólans á Ísafirði hefur vakið athygli á því, að vel mætti starfrækja það vélstjóranám, sem um ræðir í frv., í tengslum við iðnskólann þar, og virðist Vélskóli Íslands telja hagkvæmt, að svo verði. Fyrir þessu frv. hefur verið ítarlega mælt af frsm., bæði á síðasta þingi og þessu þingi, og þarf ég ekki fara um það mörgum orðum. Hér er fyrst og fremst um staðfestingu á vaxandi nauðsyn að ræða. Það er vaxandi nauðsyn á vel menntuðum vélstjórum á stækkandi bátaflota, stærri bátum með flóknari vélar og hvers konar útbúnað. Vafalaust er, að þetta nám, a.m.k. fyrstu stig þess, ber að færa út í landsbyggðina. Það er með tilliti til þess, sem hv. menntmn. mælir með samþykkt frv.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 110, gat ég ekki verið viðlátinn við afgreiðslu málsins, en ég hefði þá imprað á því, að í frvgr. stendur: „skal skólastjóri Vélskóla Íslands láta halda árlega á þessum stöðum: Reykjavík, Ísafirði, Akureyri, Höfn í Hornafirði og Vestmannaeyjum“ þessi námskeið. Mér finnst þetta mjög hart ákvæði, ef honum er gert að skyldu að gera það árlega, án þess að hafa nokkurn staf í frv. um lágmarksþátttöku, því að hér er bundinn fjárhagslegur baggi, sem við sjáum varla fyrir endann á. Gildi frv. dreg ég ekki í efa og nauðsyn þess að koma á slíkum námskeiðum. Það hefur verið mjög oft fjallað um það, bæði í samtökum útvegsmanna og hjá farmönnum og fiskimönnum, og það hnígur allt að sama brunni um nauðsyn þess að koma á námskeiðum. En ég vil bara vekja athygli á þessu, að það er dálítið hart að binda þetta með árlegri kvöð án þess að taka nokkuð fram um, hve margir þátttakendur þurfi að vera í námskeiðinu til að tryggja eðlilegan grundvöll fyrir því. Einnig hefði ég bent á, að Suðurnesin eru ekki þarna með, sem væri þó eðlilegt, fyrst er byrjað á því að telja upp ákveðna staði. En á Suðurnesjum: Keflavík, Sandgerði, Grindavík og Njarðvíkum, er stærsta útgerðarsvæðið, ef það er tekið sem ein heild. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu og hugsanlegt væri, að við gætum skotíð á nefndarfundi núna milli 2. og 3. umr. Þetta er dálitið hörð kvöð fjárhagslega séð, ef frv. fer svona í gegn.