Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég get verið hv. síðasta ræðumanni, hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB), sammála um það, að nauðsynlegt er að stuðla með sem flestum og beztum ráðum að því að auka landbúnaðarframleiðslu. En að því er snertir brtt. þá, sem hér er til umr. nú, tel ég rétt að gefa ofur litlar upplýsingar um það, hvað þetta mundi koma til með að geta kostað strax á fyrsta ári. Eftir því sem mig minnir, og ég held ég muni það rétt, þá eru áætlaðar á fjárlögum núna 12 millj. til framræslu, og till. sú, sem hér liggur fyrir, mundi því sýnilega koma til með að kosta allmikið fé, nokkuð á þriðju milljón virðist mér svona í fljótu bragði, ef þessi áætlun er nærri lagi, sem maður veit náttúrlega ekki nákvæmlega um. Í öðru lagi vil ég gjarnan segja það, að ég er talsvert mikið kunnugur þessum framræslumálum, því að í mínu byggðarlagi hefur verið mikið gert af skurðum. Fyrsta tímann, sem skurðgröfur voru þar að verki, var greiddur rétt um 1/3 eða eitthvað 33% kostnaðar af framræslunni. Þetta þóttu okkur raunar allgóð kjör þá, að geta gengið undir þetta, síðan smáhækkaði þetta upp í 65% af kostnaði, og nú hef ég ekki orðið annars var en að þeir, sem þurfa að láta ræsa fram land eða geta fengið framræst hjá sér land, séu allvel ánægðir með þetta, eins og komið er. Þess vegna verð ég að segja það, að ég hef ekki orðið var við neinar verulegar raddir um, að þetta framlag væri óeðlilega lágt nú, þær eru að sjálfsögðu einhvers staðar til, eins og gerist og gengur í öllum málum. En það eru náttúrlega mörg og mýmörg mál, sem menn kysu að hægt væri að styrkja með fé frá hinu opinbera, og ég tel, að þetta mál sé ekki eitt af þeim, sem mest knýi á að auka framlög til, að því er snertir landbúnað, heldur séu þar ýmisleg önnur mál, sem jafnvel ættu að ganga fyrir, og á þessu stigi tel ég ekki tímabært að samþykkja þessa till.



Herra forseti. Hv. 10. landsk. þm. (BGuðm) mælti gegn þeirri brtt., sem við höfum hér fram borið, hv. 5. þm. Austf. (PÞ) og ég. Og aðalrökin hjá hv. þm. gegn till. voru þau, í fyrsta lagi, að útgjöld hins opinbera mundu hækka verulega mikið, ef þessi till. yrði samþ. Ég vil benda hv. þm. á það, að ég er ekki svo smeykur við það, að útgjöld ríkisins hækki svo verulega nú á þessu ári, vegna þess að bæði hann og aðrir, sem hæstv. ríkisstj. styðja, eru búnir að búa svo um hnútana, að á þessu sviði sem öðrum verður mikill samdráttur í landinu. Það mun vera þegar nokkurn veginn ákveðið, að leigan eftir skurðgröfurnar hækki nú á þessu vori um 30%, og þá bagga er þegar búið að binda bændastétt landsins, að ég tel, að ef það er ekki beinlínis knýjandi nauðsyn hjá þeim á næstunni að láta ræsa fram hjá sér land, þá reyni þeir að láta ræsa eins lítið og unnt er. Það er því fyrirsjáanlegur samdráttur á þessu sviði, svo þó að brtt. mín yrði samþ., mundi heildarupphæðin. sem ríkið þyrfti að greiða vegna skurðgrafar eða þurrkunar lands á þessu ári, tæplega verða eins há og nú þegar er áætlað í fjárlögum. Þá gat hv. þm. þess, að hann hefði ekki orðið var við neina óánægju hjá bændum sérstaklega varðandi styrkinn til framræslu. Það hygg ég að hann segi nokkurn veginn rétt. En málið horfir bara allt öðruvísi nú í dag en það hefur gert á undanförnum árum. Og þessi framkvæmd er líka í röð þeirra framkvæmda, sem ég hygg að bændur muni ekki hafa eins mikinn áhuga á og verið hefur, af því að þeir verða augsýnilega mikið við sig að spara, og því meiri hætta að verði svo mikill samdráttur á þessu sviði nú, að við biðum þess ekki bætur í framtíðinni, þegar tímarnir breytast. Ég vil líka á það benda, að umfram það, að leigan hækkar nú, fellur einnig söluskattur á þessa þjónustu, sem bændastéttinni er veitt. Það eru miklar líkur til þess, að 3% söluskatturinn falli nú í fyrsta skipti á þessa þjónustu, sem bændunum er veitt með því, að ýmiss konar ræktunarsambönd og ríkið veita þeim aðstoð með að láta vélar fara um landið til að vinna. Í þriðja lagi vil ég benda á það, að útjöfnun ruðninganna, sem koma upp úr skurðunum, kostar álíka mikið og skurðgröfturinn sjálfur, svo að ég sé ekki, þó að ríkið kosti jafnvel skurðgröftinn að öllu leyti, að þessir aðilar séu betur settir í landinu með sína ræktun en fjöldamargir aðrir, og þótt þeir fengju skurðgröftinn greiddan að fullu, þá eru þeir samt sem áður verr settir og miklu verr settir en þeir, sem við erum nú að auka styrk til með því að hækka hann til þeirra, sem hafa sandjarðveg á að ganga, vegna þess að sandjarðvegurinn er einhver sá ódýrasti jarðvegur í vinnslu, þótt ég hins vegar skuli viðurkenna, að hann er rekstrarfjárfrekari, hann krefst meiri áburðar árlega, - en þegar tekinn er stofnkostnaður við ræktunina, verður hann langódýrastur. Að sjálfsögðu er dýrasti jarðvegurinn, sem unninn er, sá, sem er mikið grýttur, og þar næst sá jarðvegur, sem þarf að ræsa :fram mikið og þarf lengi að bíða eftir að hann komist í ræktunarhæft ástand. Mér finnst því, að öll rök, hvernig sem maður veltir þessu máli fyrir sér, hnigi í eina og sömu átt, að þetta sé knýjandi nauðsyn nú eins og sakir standa, að þessi till. verði samþykkt.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1957. Tekjur ríkisins voru áætlaðar í fjárlögum það ár 811.6 millj. kr., en fóru 99.5 millj. fram úr áætlun og urðu því 911.1 millj. kr. Greiðslur úr ríkissjóði voru áætlaðar í fjárlögum 810.3 millj. kr., en gjöldin fóru fram úr áætlun um 107.8 millj. kr. og urðu því samtals 918 millj. Í fjárlögum hafði verið gert ráð fyrir greiðsluafgangi að upphæð tæplega 1.3 millj. kr., en niðurstaðan var greiðsluhalli, sem nam tæpum 7 millj. kr. Ríkisreikningurinn fyrir þetta ár hefur verið endurskoðaður að vanda af yfirskoðunarmönnum, og gerðu þeir athugasemdir í 38 liðum við reikninginn, og eru þær athugasemdir birtar í reikningnum á bls. 220–228. Eftir að fjmrn. hafði leitað umsagna hlutaðeigandi stofnana og starfsmanna varðandi þessar athugasemdir, en þau svör eru svo birt í framhaldi af þessu, gerðu yfirskoðunarmenn tillögur, sem eru á bls. 245–250, út af þessum athugasemdum og svörum við þeim. Flestar till. yfirskoðunarmanna eru á þá leið, að athugasemdirnar eru ýmist taldar til eftirbreytni eða athugunar framvegis eða sagt, að við svo búið megi standa að fengnum upplýsingum, og um eina þeirra, að athugasemdinni sé fullnægt með svarinu, en um tvö atriði vísa yfirskoðunarmenn til aðgerða Alþingis. Það eru í fyrsta lagi athugasemdir þeirra nr. 7–14, sem allar fjalla um ríkisútvarpið, en yfirskoðunarmenn gagnrýna, að sú stofnun hafi eytt verulegum fjármunum umfram fjárlög. Eftir að menntmrn. hafði svarað þessum athugasemdum yfirskoðunarmanna með því að senda grg. útvarpsstjóra, segja yfirskoðunarmenn um þetta atriði: „Eins og athugasemdirnar bera með sér, fer þessi stofnun sínu fram um fjáreyðslu án tillits til fjárlaga og hefur auk þess lánað fé, sem ekki hefur tekizt enn að innheimta, eins og áður hefur verið á bent. Málinu er vísað til aðgerða Alþingis.“ Hitt atriðið er 31.–32. athugasemd, varðandi Tryggingastofnun ríkisins, en þar höfðu yfirskoðunarmenn aðfinnslur, bæði út af því, hversu mikil væru vanskil ýmissa sveitar- og bæjarfélaga gagnvart Tryggingastofnuninni, og innheimta á útistandandi skuldum ýmsum hjá Tryggingastofnuninni, m.a. vegna lánveitinga, þykir ganga heldur erfiðlega. Út af þessu segja yfirskoðunarmenn: „Tryggingastofnun ríkisins hefur svarað athugasemdunum með glöggum og greinilegum skýrslum, sem bera það með sér, að hér er um mikið vandamál að ræða. Sýnist hæpið, að heppileg lausn fáist á því án afskipta Alþingis. Er málinu vísað til aðgerða Alþingis.“ Ég tel rétt að vekja athygli á þessum tveim málum, sem yfirskoðunarmenn vísa sérstaklega til aðgerða Alþingis. Varðandi svör fjmrn. við athugasemdum yfirskoðunarmanna skal ég að öðru leyti benda á svo hljóðandi athugasemd á bls. 244: „Fram skal tekið, að núv. fjmrh. hafði ekki með höndum framkvæmd þessara mála á því tímabili, sem hér um ræðir, en að sjálfsögðu munu ábendingar og athugasemdir yfirskoðunarmanna verða gaumgæfilega athugaðar.“ Ég legg svo til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er um heimild handa ríkisstj. til að selja Vestmannaeyjakaupstað land það, sem ríkið á í Vestmannaeyjum, eða land það, sem nú er í eigu ríkisins þar, og um eignarnámsheimild á lóðar- og erfðafesturéttindum. Nú er svo háttað, sem kunnugt er, að ríkið á allt land í Vestmannaeyjum, Heimaey og úteyjar, og hefur svo verið um nokkuð langa hríð, en nú hefur bæjarstjórn Vestmannaeyja óskað eftir því, að ríkisstj. yrði heimilað að selja kaupstaðnum landið, og þess vegna er þetta frv., sem hér liggur fyrir, nú flutt. Það dylst engum, að eðlilegt er og að flestu leyti nauðsynlegt fyrir kaupstaði og kauptún að eiga það land, sem þeir þurfa til afnota fyrir íbúa sína, bæði hvað byggingarlóðir snertir og athafnasvæði. Þetta á ekki sízt við um Vestmannaeyjar, sem nú eru orðnar stór kaupstaður og einn með stærstu, ef ekki stærsti bátaútgerðarstaður landsins og framkvæmdir þess vegna þar mjög miklar á öllum sviðum. Þetta á því ekki sízt við þar. Án þess að fjölyrða um þetta má benda á ýmis atriði, sem fram eru tekin í grg. fyrir frv. um sönnun á þessu. Hvað hluta ríkissjóðs snertir, þá má segja, að hann missi ekki mikils í, þó að þessi sala færi fram, þar sem lóðargjöld eru mjög lág, og þar að auki hefur ríkið varið helmingi lóðargjaldsins til að verjast landbroti á Eiðinu í Vestmannaeyjum undanfarin ár. Það má geta þess, að í frv. eru ákvæði um það, að ef af sölu yrði og ríkið eða ríkisstofnanir þörfnuðust byggingarlóða úr landi undir opinberar byggingar, væri ríkinu heimilt að kaupa þær og þá við því sama verði hlutfallslega og Vestmannaeyjakaupstað var gert að greiða fyrir landið. Á þetta einnig að sjálfsögðu við um væntanlegt land, sem þarf að úthluta vegna stækkunar flugvallarins, þó að það sé ekki beint tekið fram í frv. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta mál. Frv. hefur verið til meðferðar í landbn. þessarar hv. d., og hefur n. athugað það og leggur einróma til, að það verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Nefndin hefur rætt frv. á nokkrum fundum og fengið umsögn landlæknis um það. Hann er heldur mótfallinn því að fjölga fjórðungssjúkrahúsunum, vefengir þó ekki þörf þess sjúkrahúss, sem hér á hlut að máli, til aukins styrks, en telur, að ríkissjóður hafi í mörg horn að líta og því ekki rétt að auka byggingarstyrki af hálfu ríkisins, meðan ólokið er meiri háttar verkefnum, sem þegar eru hafin, eins og t.d. viðbyggingu við landsspítalann og byggingu bæjarsjúkrahússins í Reykjavík, aðkallandi sé að hraða þessum byggingum, sem dragist úr hófi vegna ónógra fjárframlaga frá ríkissjóði. Þá hefur nefndinni borizt bréf frá Læknafélagi Vesturlands, sem skorar á Alþingi að samþykkja frv. Nefndin leggur til, að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu, að í stað þess að breyta 10. gr. laga nr. 93 30. des. 1953 þannig, að bæta þar inn í fimmta fjórðungssjúkrahúsinu á Vesturlandi, þá verði 11. gr. sömu laga breytt eins og segir í nál. á þskj. 313. Í því felst sú breyting, að veita má sjúkrahúsum, sem fullnægja þeim skilyrðum, er þar greinir, viðurkenningu til að hljóta sama rekstrarstyrk á hvern legudag og fjórðungssjúkrahús fá. Enn fremur eru tekin upp í þessa grein ákvæði, sem þar voru áður um sérstakar greiðslur frá utanhéraðssjúklingum. Þau ákvæði eru í samræmi við það, sem nú tíðkast, ef nágrannasveitarfélög taka ekki þátt í kostnaði við sjúkrahúshaldið. Þá er að lokum lagt til, að heimilt sé að setja reglugerð um læknaskipan viðurkenndra sjúkrahúsa. Með þessari breytingu fá þau sjúkrahús, sem fullkomna aðbúnað sinn og tryggja sér tilsvarandi læknisþjónustu, möguleika til þess að fá hækkaðan rekstrarstyrk sinn úr 15 kr. í 25 kr. á legudag. Með þessu er mætt hluta af rekstrarhalla sjúkrahúsa, sem hér eiga hlut að máli, en það er einmitt aðalatriðið í grg. hv. flm. fyrir frv. því, er þeir fluttu. Framfarir í læknisfræði eru nú og hafa á undanförnum árum verið mjög miklar og örar. Við erum svo heppnir, að íslenzkir læknar hafa fylgzt þar vel með, bæði í þekkingu og tækni. Það er stundum kvartað um, að við kostum dýrt og langt nám lækna og að sumir þeirra ílendist erlendis. En við fáum vissulega nokkuð í staðinn, því að þótt því nær allir íslenzkir læknar fari utan til framhaldsnáms, þá koma þeir flestir heim aftur, með þekkingu og reynslu, sem okkur er ómetanleg. Margir læknar, sem koma heim, taka hér við störfum, sem eru mun verr launuð en þau störf, sem þeir gegndu erlendis, áður en þeir hurfu heim. Þeim þykir það stundum nokkuð hart aðgöngu, en fyrir flestum er þó aðalatriðið að fá tækifæri til að nota þá þekkingu og tækni, sem þeir hafa aflað sér. Til þess að það sé mögulegt, þarf búnaður og aðbúð sjúkrahúsanna að fylgjast með tímanum. Þetta kostar að vísu oft mikið fé. Vönduð röntgentæki kosta t.d. nokkur hundruð þús. kr. Utan Reykjavíkur og næsta nágrennis, þar sem ekki er hægt að ná fyrirvaralaust til Blóðbankans, þarf að skipuleggja blóðgjafasveitir og tryggja þannig blóð til blóðgjafar með litlum fyrirvara, þegar á liggur. Það kostar mikið starfslið. Þetta kostar allt mikið fé, en það bjargar líka mannslífum. Ég held, að við megum ekki horfa í það að bjarga eins mörgum mannslífum og við getum. Yfirleitt horfa bæjar- eða sveitarfélögin ekki í þennan kostnað, þótt hann geti verið allþungur baggi fyrir mörg þeirra. Áður en ég lýk máli mínu, skal ég gera stuttlega grein fyrir orsökinni til þess, að flest sjúkrahús eru rekin með halla. Daggjöldin eru ákveðin af ráðherra og yfirleitt svo lág, að vitað er, að þau nægja ekki fyrir kostnaði. Þau eru oftast nær álíka há og greitt er fyrir gott rúm í gistihúsi. Að vísu er þrengra um sjúklinga í sjúkrahúsum en á góðu gistíhúsi, og ætti því sjálf gistingin að geta verið ódýrari. En fyrir þessa greiðslu, sem samsvarar greiðslu í gistihúsi, sér sjúkrahúsið sjúklingum auk þess fyrir fæði, þjónustu, lyfjum og læknishjálp. Sem dæmi um þann mun, sem er á daggjöldum og raunverulegum kostnaði, má nefna, að á fjárlögum, sem afgreidd voru á þessu þingi, er áætlað, að halli landsspítalans á þessu ári nemi rúmum 12 millj. kr. Á fjórðungssjúkrahúsinu á Ísafirði nam þessi munur eða hallinn s.l. ár um 30 kr. á legudag, sem bæjarsjóður Ísafjarðar greiddi, en rekstrarstyrkur úr ríkissjóði nam auk þess 25 kr. á legudag, eins og lög mæla fyrir um fjórðungssjúkrahús. Ríkissjóður greiðir því þar tæpan helming rekstrarhallans eða sem svarar vegna utanhéraðssjúklinga, en Ísfirðingar greiða sjálfir hallann vegna heimamanna. Ég sagði áðan, að læknum væri mikið áhugamál að fá góð skilyrði til starfa. En það er ekki síður áhugamál allra annarra manna, hvar sem þeir búa, að mega vera þess fullvissir, að þeir eða þeirra nánustu muni fá þá beztu hjálp, sem nútímaþekking leyfir, ef slys eða sjúkdóma ber að höndum. Slíka hjálp getur læknirinn ekki veitt, hversu góður og velmenntaður sem hann er, nema starfsskilyrði séu eins og vera ber.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. heilbr.- og félmn. fyrir þá leiðréttingu, sem hún leggur til að gerð verði varðandi rekstrarstyrk til þeirra sjúkrahúsa, sem talizt geta hliðstæð við fjórðungssjúkrahús. N. hefur talið eðlilegra að afgr. málið með almennari ákvæðum en lagt var til í frv. og hef ég ekkert við það að athuga, svo langt sem það nær. Hins vegar tel ég mjög nauðsynlegt, að ákvæði varðandi byggingarstyrkinn verði einnig hin sömu og um fjórðungssjúkrahúsin. Við flm. frv. munum því við 3. umr. áskilja okkur rétt til þess að leggja fram brtt., sem felur það í sér, að þau sjúkrahús, sem hliðstæð geta talizt við fjórðungssjúkrahúsin, fái sama byggingarstyrk, en það eru þau sjúkrahús, sem segir um í brtt., með leyfi hæstv. forseta, eins og hér stendur í nál.: „Sé slíkt sjúkrahús sérstaklega vel búið tækjum til sjúkdómsgreiningar og meðferðar og hafi fastráðna eða ákveðið að ráða til starfa nægilega marga lækna til þess að leysa af hendi þau störf, sem eru við hæfi þess, þó ekki færri en 3. getur ráðh. veitt því viðurkenningu til þess að njóta sama rekstrarstyrks og fjórðungssjúkrahús.“ Þessu ákvæði tel ég eðlilegt að verði breytt þannig, að heimild ráðh. nái til þess að veita slíku sjúkrahúsi bæði byggingar- og rekstrarstyrk.



Herra forseti. Ég tel viðeigandi að byrja á því að segja ágrip af sögu þessa frv. Ég gerði það að vísu að nokkru leyti við 1. umr. hér í þessari hv. d., en vil þó gera það nánar, enda hefur sagan ofur lítið lengzt. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. flutti frv. þetta á síðasta reglulega Alþ. og gerði það samkv. beiðni þáv. hæstv. félmrh. N. athugaði þá frv. mjög vandlega og gerði á því nokkrar breyt., áður en hún lagði það fram. Stjórnskipuð n. hafði samið frv. Sú nefnd var á sínum tíma skipuð vegna áskorunar frá þessari hv. d. Breyt. þær, sem heilbr.- og félmn. gerði á frv., gerði hún í samráði við höfunda frv. eða fulltrúa nefndarinnar. Frv. var afgreitt til hv. Nd. í fyrra, en þar dagaði það uppi í heilbr.- og félmn. Eftir áramótin í vetur fór hæstv. núv. félmrh. þess á leit við heilbr.- og félmn. Ed., að hún tæki frv. á ný til flutnings, og n. féllst á að gera það. Nm. höfðu þann fyrirvara á, að þeir töldu sig óbundna og hafa rétt til að flytja brtt. við frv. eða fylgja brtt., ef fram kæmu. Málið var tekið fyrir til 1. umr. hér í d. 9. febr. og afgr. til 2. umr. með shlj. atkv. Heilbr.- og félmn. taldi sér skylt að hafa frv. til athugunar milli 1. og 2. umr., og hún sendi það lagadeild háskólans til umsagnar, enda hafði við 1. umr. verið gert ráð fyrir því, að það yrði gert. Í fyrra hafði frv. verið sent þremur aðilum til umsagnar: stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, Lögmannafélagi Íslands og lagadeild háskólans. Stjórn sveitarfélagasambandsins mælti með frv., Lögmannafélagið eða stjórn þess gerði við það eina ákveðna brtt., en mælti að öðru leyti með því. Brtt. var tekin til greina, og er hún komin inn í frv., eins og það liggur hér fyrir. Lagadeildin svaraði engu í fyrra, en einn af prófessorum hennar ráðlagði nefndarmanni í heilbr.- og félmn. Nd. að stuðla að því, að málinu yrði frestað, og þess vegna - einmitt þess vegna - dagaði það uppi í Nd. Nú var málið aftur sent lagadeildinni, eins og ég sagði, og beðið eftir svari hennar, þar til það kom um páskana. Áður en ég lýk máli mínu, mun ég lesa upp umsögn lagadeildarinnar, en fyrst vil ég fara nokkrum orðum um frv. Gildandi lög um heimilisfang eru frá 1936. Þau eru í mörgum atriðum úrelt orðin, eins og geta má nærri, og hreint og beint ónothæf til þeirrar viðmiðunar, sem þau þurfa að vera fyrir aðra löggjöf í landinu. Síðan þau voru sett, hefur líf í landinu tekið miklum breyt., sem áhrif hafa á dvalir manna og sókn til atvinnu, skyldur og réttindi. Þessar breytingar yfirleitt auka þörfina fyrir glögg og skýr ákvæði um lögheimili. Einstaklingurinn þarfnast þess, að til séu glögg og skýr ákvæði um lögheimili, og þjóðfélagið þarfnast þess líka. Til þess að annast skráningu hvers manns á réttum stað árlega og finna honum rétt heimilisfang var sett á stofn starfsemi, sem hlaut nafnið þjóðskrá. Sú stofnun vinnur samkv. sérstökum lögum að almannaskráningu. Hún hefur orðið til stórra bóta. En til þess að þjóðskráin geti notið sín sem skyldi, vantar nýja löggjöf um heimilisfang. Þetta frv. er samið til þess að ráða, svo sem unnt er, bót á þeirri vöntun. Það á, ef að lögum verður, að tryggja, að hægt sé að ganga að því vísu, hvar hver maður á lögheimili. Frv. er byggt upp beinlínis til þess að vera grundvöllur allrar annarrar lagasetningar, sem miða þarf ákvæði sín við lög um lögheimili. En það kemur á engan hátt í staðinn fyrir aðra löggjöf og grípur ekki inn í hana á neinn hátt um önnur efni. N., sem samdi frv., hafði þetta sjónarmið, og hagstofustjórinn vann sem fulltrúi þjóðskrárinnar að samningu frv. með n. til þess að sníða það m.a. eftir þörfum þjóðskrárinnar. Það má þess vegna ekki líta á frv. eins og það væri eingöngu gert til þess að ákveða, hvar menn eiga að greiða gjöld til sveitarfélaga, heldur til að ákvarða, hvar lögheimili manns er, vegna alls þess, er við lögheimili er miðað í löggjöf landsins. 1. gr. frv. slær því föstu, að enginn maður geti átt nema eitt lögheimili í senn. Það er höfuðbreyting frá því, sem nú er og hefur verið. Eins og er, geta menn átt lögheimili á tveim eða fleiri stöðum. Veldur það oft margháttuðum vafa um skyldur og réttindi á hverjum stað, og virðist einsætt, að það sé algerlega ófært að heimila mönnum að eiga lögheimili á fleiri en einum stað. 2. gr. ákveður, að þar sé lögheimili manns, sem hann á heimili. Og í þeirri grein er skilgreint, hvað sé heimili, og ekki heimili, þótt dvalarstaður sé, m.ö.o. menn geta átt heimili á fleiri en einum stað, en lögheimili er aldrei nema eitt. 3. gr. gerir einmitt ráð fyrir því, að maður geti átt heimili á fleiri en einum stað samtímis og hvernig þá skuli greint á milli heimilis og lögheimilis. 4.–6. gr. eru til ákvörðunar um, hvar þeir menn skuli hafa lögheimili, sem hvergi hafa aðsetur, sem talizt geti heimili. Í 7. gr. eru sérreglur um hjón, sem búa ekki stöðugt saman. Í 8. gr. eru sérreglur um börn innan 16 ára. Í 9. gr. eru sérreglur um fólk, sem er innan 21 árs. Í 10. gr. sérreglur um fólk, sem dvelst erlendis. Í 11. gr. sérreglur um alþm. og aðra, sem gegna tímabundnum trúnaðarstörfum, svo sem nefndastörfum í þágu ríkisins. Í 12. gr. eru ákvæði um tilkynningar, þegar skipt er um lögheimili. Í 13. gr. fyrirmæli um skyldur þjóðskrárinnar til að semja íbúaskrár, miðaðar við lögheimili og byggðar á l. um lögheimili. Í 14. gr. er ákveðið, að leita megi úrskurðar dómara, um hvar lögheimili manns sé, ef ágreiningur er um það. Fyrst og fremst getur þjóðskráin leitað úrskurðar aðila, aðilar sjálfir einnig og svo sveitarstjórnir. Þessum úrskurðum, sem þannig fást með undirdómum, má áfrýja til hæstaréttar. 15. gr. mælir svo fyrir um, að lögin frá 1936, þ.e.a.s. lögin um heimilisfang, sem nú gilda, falli úr gildi. Enginn vafi er á því, að hér er um að ræða mjög þýðingarmikla lagasetningu. Mér virðist frv. skipulega samið og fastmótuð þar sú stefna þess, að menn eigi fyrst og fremst að hafa frjálst val til að velja sér lögheimili, en þó ekki svo frjálst, að þeir megi eða geti haft lögheimili sitt einhvers staðar og einhvers staðar að yfirvarpi eftir geðþótta, án þess að tilteknum takmörkuðum skilyrðum sé fullnægt. Í frv. er gert ráð fyrir mörgum tilbrigðum að því er snertir heimili og heimilisleysi, atvinnu og aðrar ástæður til dvalar. Vafalaust verða þó tilbrigðin fleiri, löggjöfin getur aldrei orðið tæmandi um þess háttar. Og þess vegna er líka í frv. gert ráð fyrir úrskurðum þjóðskrár í smærri atriðum, sem þarf þó ekki að hlíta, nema rétt þyki, úrskurðum dómara, allt upp til hæstaréttar, eins og ég sagði áðan. Ég held því, að sæmilega sé séð fyrir réttaröryggi um alla sannanamöguleika. Ég sagði frá því áðan, að heilbr.- og félmn. sendi lagadeild háskólans frv. til umsagnar, og nú vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa umsögn lagadeildarinnar. Frv. var sent strax að lokinni 1. umr., 9. febr. Umsögnin er dags. 12. þm., en barst ekki til heilbr.- og félmn. fyrr en 18. þ.m. eða á annan í páskum. Erindi lagadeildarinnar er svo hljóðandi: „Um frv. til l. um lögheimili, þskj. nr. 60, 53. mál Ed. 1959–1960. Heilbr.- og félmn. Alþ. hefur óskað álits laga- og viðskiptadeildar háskólans um ofangreint frv. Málið er flókið og vandasamt, og getur álit það, sem hér fer á eftir, aðeins orðið fremur lauslegt og almenns eðlis. Deildin telur, að frv. sé að ýmsu leyti til bóta og lofsverðan þann tilgang þess að skapa skýrar reglur um heimilisfang. Það virðist og hafa tekizt allvel, eftir því sem efni standa til. Deildin vill hins vegar benda á, að af skiljanlegum ástæðum eru fjölmörg atriði óleyst eða svo óákveðin, að mjög hlýtur að koma til kasta dómstóla, þótt frv. yrði að lögum. Dæmi: 1. gr.: „ætlar að dveljast“, „stunda atvinnu“. - Þessi orð eru tekin til ábendingar um það, að ekki sé orðað þannig, að óumdeilanlegt hljóti að verða. 2. gr.: „dvelst eingöngu eða aðallega til lækninga eða heilsubótar“. Sama er um dvalarstað vegna árstíðarbundinnar atvinnu o.s.frv. 3. gr.: Eins og áður verða sönnunarefni í sambandi við tímamörkin, sem tilgreind eru, og teknahlutfallið erfið. 4. gr.: Sjá aths. við 3. gr. - Það eru endurtekningar á því sama. 6. gr.: Sjá aths. við 3. gr. - Það eru sömu orðasambönd. 7. gr.: Ákvæðið um, að þjóðskráin skuli skera úr um heimilisfang hjóna, má e.t.v. skilja á þá leið, að 1. mgr. 14. gr. komi þá ekki til. Er það varhugavert. Sönnunarvandkvæði geta einnig risið í sambandi við 2. mgr. 8. gr.: Hér geta risið ýmis vandamál, auk sönnunaratriða, sem dómstólar hljóta að leysa. Heimilisfesti barna fer eftir því, hver foreldraráðin hefur, en ekki eftir því, hvar barnið á heima í raun og veru. Vafasamt má telja, hvort rétt sé, að „fósturforeldrar“ séu þeir einir taldir, sem enga meðgjöf þiggja. Auk þess verður hugtakið „fósturforeldrar og fósturbörn“ ekki öllu ákveðnara en er. 9. gr.: Hér rísa mörg vafamál, sem meta verður og dómstólar hljóta að fást við, þótt frv. verði að lögum. Dæmi: „dvalizt“, „stunda nám“. 10. gr.: Sjá aths. við 3., 9. o. fl. greinar. 11. gr.: „tímabundið trúnaðarstarf“. 12. gr.: Spurning er, hvort 2. mgr. er ekki óþörf og e.t.v. villandi. 14. gr.: Viðkunnanlegra orðalag „þjóðskrárritari“. Spurning er, hvort aðildin er ekki of þröng. Fleiri aðilar af hálfu ríkisvaldsins en þjóðskráin koma til greina, t.d. skattayfirvöld. Athuga þarf og aðild fleiri einstaklinga en aðila sjálfs, t.d. foreldra í vissum tilfellum, sbr. 8. gr. 3. mgr. er mjög óljós. Talað er um úrslit einkamáls. Væntanlega er átt við einkamál í héraði. Úrslit þess geta, eins og kunnugt er, orðið á ýmsan veg, mál dæmt að efni til, það hafið, aldrei þingfest, eða vísað frá. Hér mun sennilega vera átt við, að máli sé áfrýjað, eða gæti orðið frávísað. Skv. orðanna hljóðan væri þá talsverður hluti formmeðferðar einkamála dreginn undan hinum almennu einkamáladómstólum og undir sakadóm. Þetta er varhugavert. Ef til vill er hugsunin sú, að krefjast megi rannsóknar á heimilisfangi fyrir sakadómi, eftir að einkamál er höfðað, en ákvörðun um heimilisfangið verði síðan tekin í einkamálinu sjálfu, þ.e. að sakadómur afli gagna um heimilisfangið, eða þá að kveðið sé á um varnarþing í sakadómi, áður en einkamál er höfðað. Það fær þó varla samrýmzt orðunum. 15. gr.: Það er auðvitað sjálfsagt, að lög nr. 95 frá 23/6 1936 verði felld úr gildi, ef frv. verður að lögum. En hvað er þá um ýmis sérákvæði í gildandi l., er fjalla um heimilisfang beint eða óbeint? Sennilega er hugmyndin sú, að þau falli úr gildi flest a.m.k., t.d. 8. gr. 3. málsgr. útsvarslaganna, nr. 66 1955, sbr. og það, sem segir um framfærslulögin í aths. við 2. málsgr. Hér hljóta þó að rísa mörg flókin lögskýringaratriði. Hér hafa verið nefnd nokkur dæmi þess, að reglur frv. eru á ýmsum sviðum mjög sveigjanlegar og matskenndar, enda verður aldrei hjá því komizt. Er því ljóst, að sá tilgangur frv. að skapa skýrari og fastari reglur en verið hafa næst aðeins að takmörkuðu leyti, og kann þá ávinningurinn að verða vafasamur. Þá er og þess að gæta, að l. ná ekki til félaga eða stofnana. Þrátt fyrir þetta verður þó að telja samþykkt frv. til bóta að ýmsu leyti. Einn fyrirvara verður þó að gera. Setning almennra laga um heimilisföng kemur svo víða við og snertir svo ólík svið, að mjög er vafasamt, hvort heildarreglur hæfa. Hér að framan hafa verið nefnd dæmi og mörg fleiri mætti telja. Á sviði réttarfars má t.d. nefna, að þótt skráð heimilisföng eigi að vera marklaus á sviði gjaldskyldu og kosningarréttar, ef heimili er annars staðar í raun og veru, þá má telja eðlilegt, að skráð heimilisfang sé talið rétt varnarþing í dómsmálum. Yfirsýn um það, hver áhrif almennar lögfestar reglur um heimilisfang kunna að hafa á ýmsum sviðum þjóðlífsins og réttarins, skortir alveg. Hún fæst aðeins við mjög ýtarlega og umfangsmikla rannsókn, sem ekki virðist hafa farið fram. Deildin telur því frv. of víðtækt og varar við því, að það verði samþ. óbreytt. Telur hún, að það ætti að einskorða við heimilisfang á sviði sveitarstjórnarmála. Til greina kæmi og að lögfesta það á sviði gjaldskyldu, en það þarf nánari athugunar. Hennar mundi og vera þörf, ef frv. ætti að ná til heimilisfangs á sviði kosninga, annarra en til sveitarstjórna.“ Þannig hljóðar þetta erindi, sem heilbr.- og félmn. barst frá lagadeild háskólans. Ég vil í stuttu máli minnast á þessar aths. Ég vil fyrst undirstrika það, sem sagt er hér, að „deildin telur, að frv. sé að ýmsu leyti til bóta og lofsverðan þann tilgang þess að skapa skýrar reglur um heimilisfang. Það virðist og hafa tekizt allvel, eftir því sem efni standa til“. Þessi yfirlýsing er fullkomlega jákvæð fyrir frv. En svo koma aðfinnslur. Það er bent á, að þó að frv. verði að lögum, geti það ekki komið í veg fyrir, að úrskurða þurfi við um ýmis atriði. Og hér eru nefnd orðasambönd eins og „ætlar að dveljast“, „stunda atvinnu“, en einmitt þetta orðalag er tekið upp úr gildandi l., hefur fengið þar hefð og virðist eiga hana allfasta. Og það er sjálfsagt algerlega óvinnandi verk, eins og líka kemur fram í umsögninni, að skilgreina í hverju tilfelli svo nákvæmlega öll þau tilbrigði, sem fyrir kunna að koma, að ekki geti einhver ágreiningur risið, eitthvað verið óákveðið og umdeilanlegt og þurfi að leita úrskurðar um, enda er gengið út frá því í frv., að það sé gert. En með frv. er áreiðanlega mjög mikið fækkað þeim atriðum, sem eru nú mest deiluefni og valda mestum vandræðum í þjóðfélaginu, að því er snertir ákvörðun um heimilisfang. Hér er líka minnzt á það: „dvelst eingöngu eða aðallega til lækninga eða heilsubótar“. Nákvæmlega þetta orðalag er í l. um framfærslu, þ.e. framfærslulögunum. Sama er um dvalarstað vegna árstíðabundinnar atvinnu. Þar er miðað við 3. gr. Ef menn vilja lesa yfir 3. gr., þá eru þar fram teknar ástæður, nefndar sem dæmi um það, hvað er árstíðabundinn dvalarstaður í því sambandi, og verður, held ég, varla nær komizt, þegar á að undanþiggja vissar dvalir frá, að þær verði til heimilisfestu. Þá er sagt hér um 7. gr.: „Ákvæðin um, að þjóðskráin skuli skera úr um heimilisfang hjóna, má e.t.v. skilja á þá leið, að 1. mgr. 14. gr. komi þá ekki til.“ En það er 14. gr., sem ákveður það, að hægt sé að leita úrskurðar, og 1. mgr. er einmitt á þessa leið, sú sem er vitnað til: „Nú leikur vafi á um lögheimili manns skv. lögum þessum, og skal þá leita úrskurðar dómara.“ Öll ákvæði frv., sem umdeilanleg gætu orðið, heyra undir það, að þá skuli leitað úrskurðar og megi leita úrskurðar. Það er þess vegna undarlegt, að þessi aths. skuli vera gerð. Þá er minnzt hér á í sambandi við 8. gr.: „Vafasamt má telja, hvort rétt sé, að fósturforeldrar séu þeir einir taldir, sem enga meðgjöf þiggja.“ Þegar á að ákveða það, hvað skuli teljast fósturforeldrar, og er ákveðið, eins og t.d. í almannatryggingalögunum, þá er miðað við, að það séu foreldrar, sem hafa börn, sem þeir að vísu eiga ekki, en annast meðgjafarlaust. Og það verður ekki séð annað en á það sé komin hefð, enda væri mjög varhugavert, hygg ég, að miða við annað en þetta. Það væri hart, ef foreldrar, faðir eða móðir, einstæðir foreldrar t.d., gætu ekki komið fyrir börnum sínum með meðgjöf, án þess að þeir, sem þau dveldust hjá, fengju yfir þeim foreldraráð. Við 9. gr. eru aths. um orðið „dvalizt“ og „stunda nám“, en eins og ég er búinn að segja, eru það orð, sem hafa fengið hefð. Og við 11. gr. er það talið eitthvað vafasamt, hvort nógu skýrt sé að tala um „tímabundið trúnaðarstarf“ í sambandi við þm. eða aðra, sem starfa að opinberum nefndarstörfum. Ég hygg, að það muni engum vandkvæðum valda að fá þar úrskurði, ef eitthvað þykir vafasamt. En ég hygg, að það þurfi langa leit til þess að geta útilokað það, að hægt sé að telja, að þetta og hitt hljóti að verða matsatriði. Undir flestum kringumstæðum hlýtur margt að verða matsatriði á sviði þessarar löggjafar. Þá er um 12. gr. sagt, að seinni mgr., að tilkynning um, að lögheimili sé heimili annars manns, verði ekki tekin til greina, ef hann mótmælir því, að lögheimilið sé talið hjá honum, sé villandi og jafnvel óþörf. Ég hygg, að þetta sé einmitt mjög eðlilegt ákvæði, vegna þess að fráleitt væri, að menn gætu talið og tekið sér lögheimili án samþykkis þess, sem ræður húsum á því heimili. Þá er minnzt hér á 14. gr., að orðið „þjóðskrá“ sé ekki viðkunnanlegt, en viðkunnanlegra orðalag kynni að vera „þjóðskrárritari“. Það er nú svo. Ég skal játa það, að orðið þjóðskrá sem persóna er ekkert skemmtilegt í málinu. En það á margar hliðstæður. Við tölum um, að Landsbankinn fyrirskipi hitt og þetta eða landssamböndin fyrirskipi hitt og þetta. Þjóðskráin er hliðstæð stofnun. Það, sem er óþægilegast við hana í málinu, er, að við erum svo vön því að hafa alls konar skrár fyrir framan okkur, sem virðast ekki vera gæddar nokkru því lífi, sem þarf að vera til þessa, sem hér er um að ræða. T.d. þjóðskráin í þeim samböndum, sem hún er sett hér fram, vinni sín hlutverk. Það er minnzt á þjóðskrárritara í staðinn. Ég hygg, að í l. um þjóðskrá og almannaskráningu sé þjóðskrárritari ekki nein persóna, og þess vegna held ég, að við verðum að sætta okkur við það, þar sem við höfum stofnað með löggjöf til þessa fyrirtækis og falið því verkefni, að miða líka við það í lögum, og það verður ekki langt þangað til venjan mun helga það svo, að það meiði ekki málkennd manna. Þá er talað hér um það, að 3. mgr. í 14. gr. sé mjög óljós. En nú vill svo einkennilega til, að þessi 3. mgr. er einmitt sett inn eftir ósk Lögmannafélagsins, og þeir hinir lögfróðu menn, sem þar ráða ríkjum, bera ábyrgð á þessari mgr. Ég held líka, að þær aths., sem koma þarna fram hjá lagadeildinni, hafi ekki við svo mikil rök að styðjast, að ástæða sé til þess að tefja málið á nokkurn hátt þeirra vegna. Þá er aðalathugasemdin, getur maður sagt, sú aths., sem er á þá leið, að lagadeildin telur frv. of viðtækt og varar við, að það verði samþ. óbreytt. Hún segir þrátt fyrir það, þótt hún telji frv. hafa góðan tilgang og hafi tekizt eiginlega vonum framar að semja það, þá vilji hún hafa einn fyrirvara. Hún segir, að setning almennra laga um heimilisfang komi svo víða við og snerti svo ólík svið, að mjög sé vafasamt, hvort heildarreglur hæfa. Nefndin, sem samdi frv. upphaflega, byrjaði á því að hugsa sér að setja inn í l. um sveitarstjórnarmál ákvæði um heimilisfang, eingöngu í sambandi við sveitarstjórnarmálefnin. En hún komst að þeirri niðurstöðu, að það væri of þröngt svið, ef þannig ætti að breyta lögunum um heimilisföng, það væri óheppilegt, blátt áfram óheppilegt, að í þjóðfélaginu giltu ýmiss konar reglur um lögheimili, sem væru ekki fyllilega samhljóða, og þess vegna samdi hún frv. á þessa leið og hugsaði sér það sem grundvöll að annarri lagasetningu, hugsaði sér, að önnur lög gerðu grein fyrir þeim lögfylgjum, sem að stæðu. Frv. er því beinlínis samið til þess að vera svo víðtækt sem það er. Það er minnzt á það í athugasemdunum, að löggjöfin um lögheimili grípi ekki inn í aðra löggjöf, og það er einmitt af ráðnum hug gert, að hún er ekki látin gera það á þann hátt að segja á nokkurn hátt fyrir um aðrar lagasetningar, en er miðuð við það, að önnur lagasetning byggi á þessum l. Frv. segir ekki fyrir um neinar lögfylgjur, þær sem tengdar eru lögheimili. Önnur lög eiga að gera það, t.d. lög um kosningarrétt. Kosningarréttur er að vísu háður lögheimili, en hann er háður ýmsu fleira. Þess vegna væri það í raun og veru óskipulegra, að lög um heimili færu að bera með sér ákvæði um kosningarrétt. Útsvarslög hafa sín sérákvæði, miðað við lögheimili, en lög um lögheimili eiga ekki sérstaklega, þegar þau eru allsherjarlög, að grípa neitt inn í útsvarslög eða vera með ákvæði, sem snerta þau sérstaklega. Og sama er um skattalög og lög um framfærslu. Þó að lögheimili sé sameiginlegt skilyrði í fjölda sambanda, þá er það þó ekki eitt út af fyrir sig venjulega nægilegt, og þess vegna þarf það sérstakar lögfylgjur í öðrum lögum. Hér er kvartað um það, að inn í frv. vanti ákvæði um heimili félaga. En nú er það svo um félög, að fyrirskipað er, að þau séu skráð og eigi lögheimili, og þess vegna er ekki ástæða til þess í þessum lögum að fara að skipa þeim fyrir um heimili. Hér er talað um það í athugasemdunum, að óheppilegt kunni að vera, að ekki séu fleiri en eitt lögheimili, þegar t.d. um varnarþing er að ræða, þegar um málshöfðanir er að ræða eða stefnur. En þessi lög breyta á engan hátt þeim ákvæðum, sem eru þar. Áfram verður t.d. fasteignavarnarþing, skuldavarnarþing o.s.frv. Þessi lög eiga blátt áfram miklu frekar að auðvelda bæði þeim, sem þarf að leita réttar síns og stefna, að vita, hvar á að birta stefnur, og einnig að gera hinum auðvelt að vita það, hver réttur hans er í þeim efnum að þola slíkt, þ. e. hvar honum er skylt að taka til greina stefnur og hvar ekki. Að allvel athuguðu máli ákvað heilbr.- og félmn. að flytja málið áfram og gera engar brtt. við frv. þrátt fyrir hugleiðingar lagadeildarinnar, sem eru, eins og ég þykist hafa sýnt fram á, allmjög óákveðnar. Nm. hafa þó óbundnar hendur sem fyrr að því er brtt. snertir. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að óhjákvæmilegt sé að setja nýja löggjöf um heimilisföng. Mér virðist lagadeildin líka á þeirri skoðun. Þjóðskráin eða þeir, sem fyrir hana starfa, eru í vandræðum með að vinna verk sín vegna þess, að löggjöfin er svo óskýr og ónákvæm. Sveitarfélögin deila af sömu sökum. Einstaklingar eru í vandræðum með að vita rétt sinn og skyldur í þessum efnum. Ég bar fyrir hönd heilbr.- og félmn. athugasemdir lagadeildarinnar undir formenn n. þeirrar, er samdi frv. Hann leit svo á, að þær mættu ekki verða til þess að tefja framgang frv. og væru í aðalatriðum jákvæðar fyrir frv., og taldi sig hafa á reiðum höndum fullnægjandi svör við hinu neikvæða í umsögninni, og það virtist mér hann líka hafa. Nefnd hans hefur áreiðanlega gert sér ýtarlega grein fyrir lagasetningunni, og hún hefur unnið það verk, sem lagadeildin telur sig ekki sjá að hafi verið unnið, að rannsaka, hvaða lögfylgjur verða hér, og hún telur sig vissa um það, að frv., þó að það verði að lögum, valdi engum óþægindum á sviði annarrar löggjafar, þvert á móti. Ég held líka, að frv. sé svo vel gert, að það sé fullkomlega forsvaranlegt að gera það að lögum og láta reynsluna segja til um, hvernig það fellur við löggjöf landsins aðra og lífið í þjóðfélaginu. Ég get ekki séð, að nein hætta sé á, að það raski annarri löggjöf til skaða og mér sýnist einboðið, að lögheimili verði látið vera einnar og sömu merkingar í allri löggjöf, en fráleitt, að fólk eigi tvenns konar eða margs konar lögheimili, eins og umsögn lagadeildarinnar virðist jafnvel mæla með, þegar talað er um að láta lögin eingöngu gilda t.d. fyrir sveitarfélög. Ég tel fráleitt, að fólk eigi eins konar lögheimili sem gjaldendur, annars konar lögheimili sem kjósendur og þá þriðja lögheimilið í réttarfarsmálum o.s.frv. Það mundi valda miklum glundroða og rugla fólk í ríminu og gera starfsemi þjóðskrárinnar óvinnandi verk og lítils virði á móts við það, sem ætlað var, að hún yrði, og frv. leggur áreiðanlega grundvöll að, að hún geti orðið. Ég leyfi mér þess vegna eindregið að mæla með því, að frv. verði samþ. og ég tel, að heilbr.- og félmn. öll sé þeirrar skoðunar, þó að hins vegar, af því að hér er um vandasama löggjöf að ræða, hafi hún haft þann fyrirvara að telja sig óbundna, ef koma fram viturlegar brtt.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér til 1. umr., benti ég á nokkur atriði, sem mér virtist að þyrftu betri eða meiri athugunar við en þau höfðu fengið í meðferð þeirrar n., sem hefur samið þetta frv. til laga um lögheimili. Í millitíðinni hefur svo hv. félmn. sent þetta frv. til umsagnar lagadeildarinnar, og eins og hv. frsm. hefur gert grein fyrir, hefur lagadeildin látið uppi álit um þetta mál. Þess er auðvitað ekki að vænta, að lagadeildin hafi getað gert beinar till. til breytinga, enda er það ekki hennar hlutverk. Hins vegar hefur lagadeildin bent á í umsögn sinni, að það væru nokkur atriði í þessu frv., sem þyrftu meiri athugunar við, áður en það væri gert að lögum. Ég skal ekki tefja tíma hv. dm. með því að rifja þau atriði upp eða fara að rekja þau. En ég vil aðeins benda á, að það er mjög óvíst, eftir að þetta frv. yrði að lögum, hversu víðtækt gildi það hefði, í hve ríkum mæli það breyti ýmsum gildandi lagaákvæðum um heimilisfang, þar sem ákvæði eru um heimilisfang, eins og t.d. á sviði sifjaréttar, eins og t.d. á sviði réttarfars, eins og t.d. á sviði ýmissa stjórnarfarslegra málefna. Ég hjó eftir því, að hv. frsm. sagði, að það ætti að gilda ein og sama regla um lögheimili, í hvaða sambandi sem er. Það má vel vera, að það sé rétt. Þó veit ég ekki, hvort það er nægilega rannsakað, að það sama eigi við í öllum tilfellum. En ef það er svo, að það eigi að setja eina og sömu regluna fyrir öll tilfelli, þá verður það að koma ljóst fram í þessum lögum, að það sé meiningin. Ég hygg hins vegar, að það sé alls ekki meiningin með þessum lögum að raska t.d. ákvæðum laga um varnarþing, svo að nokkuð sé nefnt. Það er sú minnsta krafa, sem gera verður í þessu efni, að það verði þá tekið nokkuð ýtarlega fram í niðurlagsákvæði laganna, hver ákvæði væru felld úr gildi með þessum lögum, en í mýmörgum öðrum lögum eru ákvæði um heimilisfang. En svo er það náttúrlega mikil vöntun í þessu lagafrv., þegar skera á úr um heimilisfang, að reyna að gera það auðleystara en áður, einkanlega hvar leggja eigi á útsvör, að það skuli ekki vera nein ákvæði um heimilisföng félaga, en ég hygg, að það sé ekki hvað sízt á því sviði, sem vafi og ágreiningur hefur risið. Ég viðurkenni það fúslega, að þetta frv. stefnir að mörgu leyti í rétta átt, og ég efast ekki um, að það muni að ýmsu leyti verða til bóta. En ég held, að það væru skynsamleg vinnubrögð að láta þetta frv. hvílast á þessu þingi og að stjórnin tæki það til athugunar og nánari endurskoðunar fyrir næsta þing. Ég hef trú á því, að það séu mörg atriði, sem þurfi lagfæringar við og lagfæra má, ef tóm er til þess og því er gaumur gefinn. Ég efast um, hversu mikill ávinningur muni verða af því að knýja frv. fram í þeirri mynd, sem það er nú. Að öðru leyti vil ég ekki leggja stein í götu þessa frv.