Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg geri ráð fyrir, að háttv. deildarmönnum sje kunn nauðsynin á því, að gott lag sje á söfnun verslunarskýrslna, þ. e. skýrslna um innfluttar og útfluttar vörur. Ennfremur hygg jeg, að allir, sem það mál hafa kynt sjer, muni vera samdóma um, að söfnun verslunarskýrslna hjá oss hefir gengið alt of seint, og hefir það oft komið sjer illa. Þess vegna var það, að stjórnin skipaði svo fyrir frá 1. jan. 1921, að skýrslum þessum skyldi safnað jafnóðum og vörur væru fluttar til landsins og úr því, svo að hægt væri t. d. að segja um inn- og útflutning mánaðarlega, en áður hafði þeirri reglu verið fylgt, að kaupmenn gáfu eina skýrslu eftir á fyrir hvert ár. En hagstofustjórinn hefir kvartað yfir því, að söfnun skýrslnanna gangi ekki eins greiðlega og æskilegt væri, vegna þess, að bein lagafyrirmæli vanti í sumum atriðum. Til þess að bæta úr þessu er frv. þetta borið fram, eins og hagstofustjórinn hefir lagt til, og býst jeg ekki við, að háttv. deild hafi miklar athugasemdir að gera við það, heldur sjái og finni nauðsynina á því að reyna eftir föngum að greiða fyrir innheimtu skýrslna þessara. Mál þetta mun eftir eðli sínu heyra undir allsherjarnefnd, og legg jeg því til, að frv. þessu verði vísað til þeirrar nefndar að lokinni þessari umr.

Fjármálaráðherra (M. G.) Þetta frv. er fram komið til að bæta úr ýmsum misfellum, sem hafa sýnt sig að vera á hinum almennu viðskiftalögum frá 11. júlí 1911. Þegar þau lög voru sett, var tilætlunin, að þau skyldu vera nákvæm þýðing á dönskum lögum um lausafjárkaup frá 1906. En við nána athugun hefir það komið í ljós, að þýðingin er ekki svo góð, sem skyldi, og sumstaðar jafnvel alveg röng. Á einstaka stað er ekki heldur tekið nægilegt tillit til íslenskra laga, sem varla er við að búast, þar sem það var ekki löglærður maður, sem upprunalega þýddi lögin. Úr þessum göllum á frv. þetta að bæta, og er það samið af þeim prófessor lagadeildar, sem kennir þá grein lagavísindanna, 2. borgararjett, sem lög þessi falla undir. Frv. tel jeg að ætti að ganga fram breytingalaust, því að ef gerðar væru á því breytingar, er hætt við, að samræmi það raskist, sem er milli löggjafar Norðurlanda á þessu sviði. Að lokinni þessari umræðu legg jeg til, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar.

Fjármálaráðherra (M. G.) Þetta frv. til atvinnulaga er borið fram til þess að fullnægja ályktun Alþingis frá 13. ágúst 1919, að því leyti sem henni er ekki fullnægt með lögum nr. 10, 18. maí 1920, um eftirlit með útlendingum. En þess ber að geta, að ágreiningur getur jafnan orðið um, hversu margar tegundir atvinnu skuli taka í lagabálk sem þennan. Í þetta frv. hafa að eins verið tekin upp ákvæði um verslun, bankastarfsemi og annað, er þar telst til, iðju, námurekstur og veitingar. Hins vegar er alveg slept hjer ýmsum atvinnugreinum, sem nú þegar er skipað með lögum, svo sem er t. d. um málfærslumenn, læknaleyfi, bifreiðastjórn, atvinnu við siglingar o. fl. o. fl. Eru taldar ástæður fyrir þessu í athugasemdum við frv., og hirði jeg ekki að endurtaka þær hjer. Fyrir þetta þing verður og lagt frv. um fiskiveiðar í landhelgi, því að rjettara þykir, að ákvæðin um fiskiveiðar sjeu í sjerstökum lögum. Til athugunar fyrir væntanlega nefnd í þessu máli vil jeg geta þess, að síðan þetta frv. var samið hefir sú breyting verið gerð á starfsskiftingunni milli ráðherranna, að bankamálin hafa verið lögð undir fjármálaráðuneytið, og af þessari breytingu leiðir sennilega, að rjettast er að breyta ákvæðum frv. um, að leyfi til bankastarfsemi, víxlarastarfsemi og verðbjefamiðlunar skuli gefin út af atvinnumálaráðherra, á þann veg, að þetta hverfi undir fjármálaráðherra. Frv. þetta mun eiga heima í allshn., og legg jeg til, að því verði þangað vísað að lokinni þessari umr.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg læt mjer nægja að skírskota til nál. á þskj. 278. Vona jeg, að hv. deild samþykki dagskrártill. nefndarinnar.

Fjármálaráðherra (M. G.) Þetta frv. er gamall kunningi Alþingis, því að það lá bæði fyrir þinginu 1919 og 1920, en hefir þó aldrei komist lengra en að vera afgreitt frá þessar hv. deild. - í greinargerð frv. er sögð saga þess nánar, og tel jeg óþarft að rifja það upp hjer, en vísa til þess. Sömuleiðis vísa jeg til þess, sem sagt er í greinargerðinni um breytingu á frv. frá því, sem áður var. Annars verð jeg að vera svo hreinskilinn að segja, að jeg er í nokkrum efa um, hvort rjett sje að setja hjer lög um þetta efni í því formi, sem hjer er ráðgert, og hefði jeg verið einn um, held jeg, að jeg hefði varla lagt þetta frv. fyrir Alþingi, en hinum nýlátna starfsbróður mínum var þetta frv. töluvert áhugamál, og taldi hann nauðsyn á lögum um þetta efni. Og eins og frv. er hagað, get jeg ekki sjeð, að varhugavert sje að samþykkja það. En það, sem fyrir mjer vakir, er það, hvort ekki mundi vera eins heppilegt fyrir oss að taka upp svipaða einkaleyfislöggjöf og tíðkast mun í Suður- Evrópu og gengur út á það, að veita ætíð einkaleyfi, þegar um er beðið, og láta svo þann, sem telur rjett sinn fyrir borð borinn með nýju einkaleyfi, vera skyldan til, ef hann vill halda rjetti sínum fram, að leita þar um úrskurðar dómstólanna. Jeg veit ekki betur en t. d. Frakkland hafi tekið upp þennan sið, og ástæðan til, að svo hefir verið gert, mun vera sú, að það þótti því nær ókleift orðið að rannsaka öll einkaleyfi, sem út höfðu verið gefin, til að sjá, hvort hið nýja gæti samrýmst hinum eldri einkaleyfum, eða færi í bága við þau. Og þar hlýtur að koma að lokum, að þessi regla verður tekin upp annarsstaðar, og sennilegast alstaðar, því að einhvern tíma hlýtur að reka að því, að ríkisvaldið segi, að það geti ekki lagt á sig að rannsaka, segjum miljónir einkaleyfa, til þess að geta myndað sjer rökstudda skoðun um það, hvort einhver ný einkaleyfisbeiðni sje þess verð, að henni sje sint. En ef við eigum að feta í fótspor nágrannaþjóðanna í þessum efnum, og það er ef til vill rjettast, þá hygg jeg, að naumast verði fundin handhægari, auðveldari og ódýrari leið en frv. þetta ráðgerir, og með þetta fyrir augum get jeg mælt með framgangi frv. Mjer virðist frv. þetta, eftir eðli sínu, eiga best heima í allshn., en árið 1920 mun það hafa verið í fjhn. í þessari hv. deild. Jeg læt þetta atriði liggja milli hluta og geri ekki till. um, í hvaða nefnd það skuli fara. Læt jeg hv. deild ráða því sjálfa.

Sigurður Jónsson Jeg vil leyfa mjer að gera það að till. minni, að frv. sje vísað til fjhn.

Guðmundur Ólafsson Jeg legg til, að málinu sje vísað til allshn.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vil leyfa mjer að leggja það til, að frv. sje vísað til sjútvn., þar sem mjer er kunnugt um, að hv. 2. þm. G.-K. (B. K.), sem á sæti í þeirri nefnd, en í hvorugri hinna, sem stungið hefir verið upp á, hefir sjerstakan áhuga fyrir þessu máli og hefir kynt sjer það allra manna mest; auk þess hefir sú nefnd lögfræðingi á að skipa, svo að jeg hygg málinu þar vel borgið.