Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sveinn Ólafsson Jeg á hjer örlitla brtt. á þskj. 350, sem jeg tel vel við eiga að minnast á, og vonast jeg til þess, að háttv.þdm. sjái, að hún geymir í sjer sjálfsagða umbót á frv. Brtt. mín er við 1. gr. frv. og fer fram á, að manni þeim, sem ætlað er að fá þennan starfa, verði sett þau skilyrði, að hann hafi ekki á hendi störf fyrir útlend ríki og einskskonar milliliðastarfsemi eða verslun fyrir eiginn reikning. Mjer finst engin ástæða til að mæla með tillögunni því að það gerir hún sjálf, og tel jeg hana ómissandi og sjálfsagða. Það er vitanlegt, að jeg hefi borið þessa tillögu fram meðfram fyrir þá skuld, að maður sá, sem til er ætlast að taki við þessum starfa, er spánskur ræðismaður hjer. Mjer finst ekki viðeigandi, að hann hafi slíkt umboð, eftir að hann hefir tekið við fulltrúastarfinu. Sama gildir vitanlega þótt annar taki við starfa þessum, að hann á að vera óháður. Fleira hefi jeg ekki að segja um brtt. þessa, enda býst jeg ekki við, að um hana geti orðið reiptog.

Magnús Torfason Jeg á hjer brtt. á þskj. 358, við brtt.hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), og er hún fram komin til þess, að það sjáist glögt, hvað meint er með þeirri tillögu. Brtt. mín er fólgin í því, að maður sá, sem á að vera fiskifulltrúi á Spáni og Ítalíu, megi engin störf hafa nje haft hafa á hendi fyrir útlend ríki. Það, sem sjerstaklega kom mjer til þess að koma fram með brtt. þessa, var hin hjartnæma hugvekja háttv.þm. Dala. (BJ) í gær, þar sem hann setti utanríkismálin í öndvegi og dró ekki úr, að þau væru merkustu mál þjóðanna. Háttv. þm. gat þess líka, að ekki væru önnur mál, sem meiri vandi væri með að fara, vegna þess, að mest hætta væri fyrir okkur, að meðferð þeirra tækist illa. Þetta get jeg undirstrikað og bætt því við, að því minna sem ríkið er, því meira á það á hættu í þessu efni. Því að í þessum viðskiftum sem öðrum verður sá, sem minni háttar er, að fara varlegar en hinn, sem getur haft reiddan hnefann á lofti. Enda held jeg, að utanríkismálasaga okkar bendi ótvírætt í þá átt, að best sje að fara varlega; því að hún er ein óslitin raunasaga. Má þar fyrst til nefna bresku samningana frægu, og mun það vera upphaf utanríkissamninga, er við sjálfir höfum farið með. Þá má og nefna Spánartollinn, sem líka er raunasaga. Loks má nefna kjöttollinn norska; þar urðum við sömuleiðis að ganga að neyðarkjörum. Þetta bendir alt í þá átt, að sjálfsagt sje fyrir okkur að fara varlega og athuga vandlega hvert fótmál, sem við stígum á utanríkismálasviðinu, og ekki síst þegar undirstaða sú, sem við höfum á að byggja, er mjög veik. Þegar við fengum ríkisvaldið í okkar hendur, áttum við engan mann, sem fengist hafði við utanríkismál, og ennþá eigum við ekki nema einn mann, sem nokkuð kann við þau að fást. Okkur vantar því tilfinnanlega læringu í þessum efnum, og er því best fyrir okkur að fara varlega, því að víst er, að við höfum engan Franklín til þess að bera fyrir okkur. Jeg hjelt, að mál það, sem nú er til umræðu, ætti ekki við hið hærra „diplomati“, heldur væri hjer aðeins að ræða um brot af verslunarfulltrúa, þar sem fiskifulltrúinn er, sem alveg eins mætti kalla þorskfulltrúann okkar. Annars mun óhætt að segja að því er snertir þessa fulltrúa, að ekki sje kunnugt um, að þeir hafi komið að miklu gagni. Að minsta kosti er það mál flestra, að gagnið hafi verið ekkert eða sáralítið t. d. að gamla fiskifulltrúanum á Spáni og Ítalíu, svo jeg tali ekki um Ameríkulegátana, sem munu hafa kostað upp undir 200 þús. kr. Sumir, sem til þekkja, bera það upp í sjer, að þeir hafi ekki komið að neinu eða sama sem engu gagni. En hitt er víst, að hvernig svo sem þessu er varið, þá er það álit almennings hjer á landi, að fjarskalega lítið gagn hafi orðið að þessum sendimönnum hingað til. Nú veit jeg það, að öllum hv.þdm. er mjög ant um það, að utanríkismálin fari vel úr hendi. Og í gær var því haldið fram hjer í deildinni, að ekki mætti skera fjárveitingar í þessu efni of mjög við neglur sjer, ef von ætti að vera til þess að ráða þessum málum vel til lykta. Jeg játa fúslega og fullkomlega, að þar sem þörf er á sendi herra, og þegar við höfum völ á manni, sem treysta má til þess að gera gagn, þá er sjálfsagt að gera sæmilega til slíks manns og slíkra manna í alla staði, enda er það alþjóðaregla að sjá um, að þeir menn, sem eru fulltrúar þjóðar sinnar í útlöndum, þurfi engar fjárhagslegar áhyggjur að hafa. En jeg er ósköp hræddur um það, að ef ekki tekst betur til um val á þessum sendimanni, sem hjer er um að ræða, en hingað til hefir tekist - hjer undanskil jeg sendiherrann í Kaupmannahöfn -, þá muni þjóðin verða treg til þess að láta fje af mörkum til slíkra hluta. Þess vegna er ver farið en heima setið, ef nú mishepnast um þessa sendiferð. En svo að jeg að lokum komi að efninu í brtt. minni, þá gengur hún út á það, að þeir menn, sem verið hafa sendimenn annara ríkja, eigi ekki að verða okkar fulltrúar; því mjer er sagt af mönnum, sem bera skyn á slíkt, að það eigi sjer hvergi stað og hjer sje um að ræða brot á alþjóðavenjum. Við vitum allir, að þessi lög eru búin til fyrir sjerstakan mann, og hann hefir verið fulltrúi þessa lands í öðrum löndum. Síðan hefir hann verið fulltrúi annara ríkja og nú á aftur að gera hann að fulltrúa okkar. Það er þetta hneyksli, sem brtt. mín á að koma í veg fyrir. Úr því jeg stóð upp á annað borð, þá held jeg, að jeg verði að drepa ögn á 2. gr. frv. Er það vegna þess ákvæðis, sem þar stendur og gerir bönkunum hjer að skyldu, að hvor þeirra um sig leggi fram 1/3 af kostnaðinum við sendiför þessa, móti 1/3, sem ríkissjóður greiði. Meðan þetta er gert með fúsum og frjálsum vilja bankanna, þá er ekkert um það að segja. En nú hafa verið lesin upp hjer í deildinni mótmæli frá öðrum bankanum gegn þessu, og verð jeg því að segja, að það er ákaflega varúðarvert að leggja honum þessa skyldu á herðar, af sömu ástæðu og fram var færð hjer áður í þessari háttv. deild í sambandi við önnur lög, og bygðust á því, að það væri óhæfilegt að seilast ofan í vasa bankans að honum fornspurðum. Það hefir verið fært fram sem ástæða fyrir þessu, að sendiför þessi væri gerð vegna hagsmuna bankanna og þeir mundu græða á henni. Jeg skal nú ekki fara neitt út í þær sakir að öðru leyti en því, að það er að sjálfsögðu mikið komið undir sendimanninum, hvernig hann rækir sitt embætti. Það er alt undir því komið, og jeg skal ekki segja af eða á um það, hver von sje til þess, að hann ræki það vel eða illa. En að því er þetta atriði snertir, ef skifta á kostnaðinum með tilliti til hagsmuna bankanna, þá tel jeg ekki rjett hlutfall, að Landsbankinn borgi jafnmikið og Íslandsbanki, því Íslandsbanki er banki sjávarútvegsins og hefir hjer því miklu meiri hagsmuna að gæta en Landsbankinn. En hvað sem því líður, þá skilst mjer, að þetta, að skylda bankana til þess að leggja fje fram í þessu augnamiði, skjóti langt yfir mark ið. Rökrjett hlýtur þetta að ganga svo langt, að ef svo verður litið á, að þingið geri einhverja ráðstöfun, sem sje til hagsmuna fyrir bankana, þá beri þeim að taka þátt í kostnaðinum. En ef svo er, þá ber ekki að miða það við sjerstök lög, sem allir vita, að eru gerð fyrir sjerstakan mann, heldur taka það beint upp sem reglu. Ber þá bönkunum að kosta utanríkismálin til jafns við ríkissjóð eftir því „principi“, sem gefið er í þessu frv. Jeg rek þetta svona vegna þess, að þetta fordæmi, sem gefið er með þessum lögum, er í mínum augum alveg afskaplegt. Og ef það ætti að geta skert traust bankans, að hann gæfi út bankavaxtabrjef með háum vöxtum, þá verð jeg að segja það, að ef hægt er að benda á önnur eins ákvæði og þetta, þá kippir það ekki síður fótum undan trausti bankans en hitt. Jeg dreg enga dul á það, að jeg lít svo á, sem líka er mál margra manna, að í þess í frv. kenni talsverðrar bitlingapólitíkur. Og ef fara á að draga bankana inn í slíkt, þá er skörin farin að færast upp í bekkinn. Jeg get ekki fylgt því nje látið vera að mótmæla slíkum aðförum.

Bjarni Jónsson Jeg þarf ekki að deila mjög á háttv. 1. þm. Árn. (MT), því hann hefir sýnt fullan skilning á því, hve utanríkismálin eru merkileg mál og hættuleg. Jeg gæti auðvitað þráttað við hann um gagnið af hverri einstakri sendiför, sem mjer virtist hv.þm. (MT) líta nokkuð svart á, en jeg vil ekki tefja með því tíma þingsins. Viðvíkjandi 2. gr. frv. hefi jeg áður lýst yfir því, að jeg tel hana raunar óframbærilega. En jeg býst samt við því að greiða frv. atkv. mitt, vegna þess, að eins og þingið er nú samansett, þá er engin von til þess að meiri hluti fáist með rjettum skilningi á þessu atriði. En jeg lít svo á, eins og hv.þm. (MT), að það sje ósæmilegt að láta einstakar stofnanir greiða kaup til manna, sem beinlínis eru og eiga að vera embættismenn ríkisins. En þar sem þessi sendimaður á að gæta hagsmuna landsins og skoða má bankana sem landsmenn, þá vil jeg ekki leggja á móti þessu. Hinsvegar er jeg ekki samdóma hv.þm. (MT) um það hlutfall, sem vera ætti milli bankanna í þessu efni. Landsbankinn er nú alveg eins mikill útgerðarbanki og Íslandsbanki, og varðar þetta mál hann engu minna. En hvað snertir meðferðina á bönkunum í þessu máli, sem hv.þm. (MT) talaði um, þá er það satt, að ekki er hægt að heimta fje af Íslandsbanka og ekki rjett að heimta það af Landsbankanum. En jeg lít á það sem malum necessarium - illa nauðsyn. En aftur er jeg algerlega mótfallinn till. hans um það, að sá maður, sem þetta starf fær, megi ekki hafa gegnt neinu slíku starfi áður. Þó þessi maður hefði verið konsúll áður fyrir eitthvert ríki, þá á það alls ekki að gera hann óhæfan til þess að verða starfsmaður Íslands, hvorki í því landi nje öðru. Það mætti fremur halda því fram, að hann stæði betur að vígi um að gera Íslandi gagn í því landi, sem hann hefði áður gert greiða og þekkir eitthvað til manna og mála. En jeg lít svo á, að þetta geri hvorki til nje frá, hvort maðurinn hafi gegnt einhverju slíku starfi eða ekki, og mundu fáir menn fást til að gegna störfum fyrir ríkið, ef svo strangt ætti að líta á fortíðina. En hitt er sjálfsagt, að hann sje ekki hvorttveggja í einu, starfsmaður annars ríkis og fulltrúi Íslands, og tel jeg víst, að stjórnin geri svo ráð fyrir í erindisbrjefi hans. Jeg man svo langt, að jeg var sendur út í lönd sem sendiherra og verslunarerindreki, og raunar alt í öllu. En jeg hafði erindisbrjef, sem bannaði mjer að fara með verslun, hvort heldur fyrir sjálfan mig eða í annara umboði, og einnig störf fyrir önnur ríki. Alt var þetta tekið fram í erindisbrjefinu; og það er líka nægilegt, að það standi. þar, og þarf því ekki að gera þessa breytingu við frv. Þetta er sjálfsagt, og jeg býst við því, að hæstv. stjórn muni lýsa því yfir, að hún ætli og hafi altaf ætlað að koma þessu þannig fyrir. Loks vil jeg geta þess, að sá maður, sem till.hv. 1. þm. Árn. (MT) eru stílaðar gegn, hefir reynst hinn nýtasti og ágætur embættiámaður. Og gæti jeg fengið vitnisburð þeirra manna, sem notið hafa starfa hans, því til sönnunar, að hann hafi unnið mikið gagn. Mun svo enn verða.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg hafði hugsað mjer og vil hjer með fara bónarveg að hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), að hann taki aftur brtt. sína, af þeirri ástæðu, að það er gefinn hlutur, að sá maður, sem skipaður verður til þessa starfs, verður skyldaður til þess að hafa ekki önnur störf á hendi, hvorki verslun fyrir eigin hönd nje umboðsverslun eða neitt slíkt. Og ef hv.þm. (SvÓ) tekur aftur sína tillögu, þá skal jeg lofa því, að hún skal verða tekin upp orði til orðs í erindisbrjef eða skipunarbrjef þess manns, er stöðuna fær. En ástæðan til þess, að jeg óska, að till. sje tekin aftur, er sú einungis, að jeg vil, að málið komist áfram sem allra fyrst, með því að margar og sterkar raddir láta til sín heyra um að senda manninn sem fyrst. Jeg skil ekki, að það geti verið neitt aðalatriði fyrir neinn, hvort manninum eru bönnuð þessi störf með lögum eða t. d. í erindisbrjefinu, því að fyrir hann gildir erindisbrjefið og skipunarbrjefið sem lög. Út af brtt.hv. 1. þm. Árn. (MT) vil jeg geta þess, að hún gengur að einu leyti lengra en till.hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), þar sem hann vill, að sá, sem stöðuna fær, megi ekki vera eða hafa verið í þjónustu annars ríkis. Jeg get vísað til orða hv.þm. Dala. (BJ) um þetta. Jeg get ekki sjeð, að það sje nokkurn hlut verra, þó maðurinn hafi einhverntíma gegnt einhverjum störfum fyrir annað ríki, ef hann hefir þau ekki með höndum meðan hann gegnir þessu starfi. Það er vitaskuld, eins og hv.þm. Dala. (BJ) tók fram, að þessi till. er stíluð gegn ákveðnum manni, sem jeg heyri, að búist er við að fái þetta starf. Þessi maður er nú spanskur konsúll, og auðvitað verður það gert að skilyrði, að hann sleppi því embætti, ef hann fær þessa stöðu. En jeg get ekki sjeð, að það sje nokkuð verra, þó að hann hafi áður gegnt þessu konsúlsstarfi fyrir Spán. Það ætti fremur að gefa honum álit þar syðra og frekar ljetta honum starfið en torvelda það. Að öðru leyti er mjer illa við miklar umr. um þetta mál nú. Það hefir þegar verið svo mikið rætt, og einkum verð jeg að telja óviðeigandi að ræða um einstakar greinar frv. við 3. umr. En því vil jeg neita, sem hv. 1. þm. Árn. (MT) sagði, að þetta væri bitlingamál. Það er alls ekki svo, heldur er frv. fram komið eftir beiðni bði sjávarútvegsmanna og Íslandsbanka. Og það líður varla svo dagur, eins og jeg gat um við 2. umr. málsins, að einn bankastjórinn við Íslandsbanka spyrji mig ekki eftir því, hvað málinu líði. Það er því ekki að furða, þótt bankinn vilji leggja nokkuð í sölurnar, þegar svo mikil áhersla er á það lögð, að málið nái fram að ganga.

Hvaða bankastjóri er það?

. Það er víst, að það er ekki sá bankastjórinn, sem háttv.þm. (MT) metur minst. Það er hv. 1. landsk. (SE), sem jeg á við.

Forsætisráðherra (JM): Hv. 1. þm. Árn. (MT) mintist hjer á samninga vora við önnur lönd og þar á meðal bresku samningana. Jeg þarf ekki að verja þá samninga fyrir mína hönd. Jeg tel ómaklega mælt að telja þá óheppilega. Þeir voru einmitt heppilegir að minni ætlun. Að vísu voru sumir óánægðir með þá í byrjun, en jeg held, að menn hafi sannfærst um það síðar, að þeir hafi verið í raun og veru góðir, enda var fyrsti samningurinn gerður fyrir hönd stjórnarinnar af mjög vel færum manni. Og hjer í þessari háttv. deild er a. m. k. einn maður, sem getur borið um það, hvort hægt hefði verið að fá betri kjör síðar. Mönnum fanst þrengja að sjer, sem ekki var óeðlilegt á þeim tímum, en árangurinn varð samt sá, að við höfðum mikið gott af samningnum. Þá held jeg, að ekki sje hægt að segja, að sendiferðin til Ameríku hafi verið árangurslaus, eða halda því fram, að sendiferðirnar þangað hafi ekki borið góðan árangur. Með fyrstu ferðina held jeg að allir hafi verið ángðir. Af dvöl umboðsmanns eða umboðsmanna okkar þar síðar verður ef til vill ekki hægt að sýna beinan árangur á borði, en líklega hefði það komið fram í einhverju, ef ekki hefði farið verið. Og það hefir oft verið sagt, að við hefðum átt að hafa sendimann í London fram á þennan dag. Jeg vildi ekki láta þessu ómótmælt, þó það ef til vill verði til þess að lengja enn umræðurnar, sem jeg vildi þó alls ekki, enda er þess engin þörf. Hjer er aðeins um það að ræða, hvort þurfi að senda mann eða ekki. Þetta er ógnarlega einfalt og þarf ekki langra útlistana. En það er eins og einhver sjerstök tilhneiging í mönnum nú að lengja umr. von úr viti.

Frsm. (Jakob Möller) Jeg vil geta þess, að sjútvn. hefir ekki haft tækifæri til þess að bera sig saman um þær brtt., sem hjer eru nú fram komnar, og get jeg því ekki með fullri vissu sagt neitt um þær fyrir hennar hönd. Það mætti ef til vill líta svo á, að það hafi verið vangá af nefndinni að gera ekki till. í líka átt og till.hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) á þskj. 350, en það stafar eingöngu af því, að nefndin taldi sjálfsagt, að það yrði áskilið við manninn. Það er svo sjálfsagður hlutur, að hann gegni ekki slíkum störfum, enda kom það fram við 2. umr., er talað var um launin, að það er ekki ætlast til þess, að hann hafi neitt annað starf en þetta. Jeg fyrir mitt leyti - og jeg hygg jeg tali þar um leið fyrir hönd meiri hluta sjútvn. - geri mig vel ánægðan með yfirlýsingu hæstv. atvrh. (MG), að þetta verði sett í erindisbrjef eða skipunarbrjef fulltrúans. Um till.hv. 1. þm. Árn. (MT) er það að segja, að jeg sje ekki ástæðu til að áskilja neitt um fortíð mannsins, hvort hann hafi haft með höndum störf fyrir útlend ríki eða ekki. Það er nærri mjer að líta svo á, að það sje fremur meðmæli með honum en hitt.

Sveinn Ólafsson Hæstv. atvrh. mæltist til þess, að jeg tæki aftur till. á þskj. 350; sagðist þó vera efni hennar samþykkur. Kvað hann efni hennar geta komist að í erindisbrjefi fulltrúans og bauð að sjá um það, að skilyrðin yrðu þar sett. Hafði hann það eitt móti till., að breyting frv. tefði málið, sem þá þyrfti að fara aftur til hv.Ed. Fljótt á litið virðist ekki miklu skifta, hvort skilyrðin komast að í lögum eða erindisbrjefi. En dálítið meira er utan um það að taka brtt. aftur heldur en ennþá er fram komið við umr. þessa. Því a. m. k. er um leið kipt burtu annari till., sem nú liggur fyrir og er brtt, við mína till. Þetta gerir mjer erfiðara að taka till. aftur en ella. Jeg gæti að vísu látið mjer lynda, að sama efni yrði tekið upp í erindisbrjef fulltrúans og felst í till. minni, en þó sje jeg, að styrkara er og betra að hafa ákvæðið í lögunum sjálfum. Lögin eru í allra höndum og allir eiga á því kost að kynna sjer efni þeirra, en svo er ekki um samninginn við væntanlegan fulltrúa, eða erindisbrjef hans. Þess vegna gildir ekki alveg einu, hvort ákvæðið er tekið upp í lögin eða aðeins í erindisbrjefið. Og enn kemur eitt til greina. Þótt jeg taki brtt. aftur, þá tel jeg alveg víst, að einhver hv.þm. muni taka hana upp, og myndi jeg þá finna mig knúðan til að greiða henni atkv., því jeg er sannfærður um, að ákvæðinu er betur komið í lögunum en erindisbrjefinu einu. Að því er töfina snertir, sem verða mundi á afgreiðslu málsins, ef brtt. mín verður samþykt, þá fæ jeg ekki sjeð, að hún þurfi að verða lengri en til næsta mánudags eða þriðjudags, og er þá ærinn tími til stefnu. Jeg geri mjer sem sje alls ekki í hugarlund, að háttv.Ed. muni amast við þessari breytingu, ef þessi hv. deild vill samþykkja hana. Út frá þessum aths. verður svar mitt við tilmælum hæstv. atvrh. (MG) á þá leið, að jeg treysti mjer ekki til að taka till. aftur.

Magnús Torfason Jeg hefi ekki mörgu að svara að þessu sinni. Hvað það atriði snertir, að hafður sje fulltrúi í framandi ríki maður, sem áður hefir verið fulltrúi þess sama ríkis hjer í. landi, þá vil jeg halda fast við þá skoðun mína, að þetta sje óheppilegt í „principinu“, enda þótt það geti blessast í einstaka tilfellum. Jeg get ekki betur sjeð t. d. en úr því að maður, sem verið hefir fulltrúi Íslands á Spáni, er gerðum að spönskum konsúl hjer á landi þegar eftir heimkomu sína, þá felist í því velþóknun Spánverja á hlutaðeigandi manni. En þar af má aftur draga þá ályktun, að hann hafi ekki verið Spánverjum slæmur ljár í þúfu í samningagerðum fyrir okkar hönd. Háttv. þm. Dala. (BJ) vildi halda því fram, að þessi fiskifulltrúi yrði jafnframt að hafa „diplomatisk“ störf með höndum, ef vel ætti að vera. Þessu verð jeg enn að mótmæla algerlega, jafnvel þó að hv.þm. (BJ) hafi stundum farið út fyrir sitt afmarkaða svið þegar hann var verslunarerindreki okkar erlendis hjerna um árið. Jeg verð að taka mjer í munn latneska málsháttinn: Quod licet Jovi, non licet bovi, því enda þótt hann hafi ekki gert skaða, en ef til vill gagn í sínum erindrekstri, þá er ekki öllum trúandi fyrir slíkum störfum. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að jeg hefði talað um bitlingasýki í sambandi við þetta mál. Það gerði jeg reyndar ekki, heldur mintist lítilsháttar á bitlingapólitík. En vel má vera, að heppilegra sje að tala um bitlingasýki. Um það skal jeg ekki deila við hæstv. ráðh. (MG), enda mun hann þeim hnútum kunnugri en jeg. Út af ummælum hæstv.forsrh. (JM) skal jeg geta þess, að auðvitað var ekki meining mín að gera árás á bresku samningana í þessu sambandi. Hæstv. forsrh. ætti að muna, að jeg var einmitt frsm. þingnefndar, sem rannsakaði þá samninga á sínum tíma, og þegar af þeirri ástæðu, hvernig jeg leysti það starf af hendi, hlýtur hann að vita, að mjer er fjarri skapi að ráðast á, hvernig samningarnir voru gerðir. Hæstv. forsrh. sagði, að þeir samningar hefðu reynst heppilegir þjóðinni. En mjer var kunnugt, að samningarnir vöktu megna óánægju, einmitt einkum meðal flokksmanna hæstv. ráðherra (JM). Og það er víst, að í þeim samningum urðum við að sæta afarkostum, en við það varð ekki ráðið, og fer fjarri því, að jeg vilji hið allra minsta áfella þann mann, sem gerði samningana fyrir okkar hönd. En það er undanfari þessara bresku samninga, sem vel hefði mátt koma til umr. nú, einmitt í sambandi við þetta frv., þó að jeg skuli ekki fara frekar út í þá sálma að sinni. Jeg held, að sá undanfari, sem samningarnir voru leiddir af, sje ef til vill eitt hið fyrsta, sem við höfum framkvæmt í utanríkismálum upp á eigin spýtur, og er sú saga ekki glæsileg, ef hún er krufin til mergjar. Þá átaldi hæstv.forsrh. (JM), að jeg skyldi minnast á, hvernig sendiferðirnar til Ameríku á stríðsárunum hefðu hepnast. Jeg gerði þetta vegna þess, að í gær var óátalið farið mjög óvirðulegum orðum um aðrar sendiferðir, sem farnar hafa verið fyrir ríkið. T. d. var sagt um einn stórtemplar, að hann hafi verið sendur til að „smakka“ spönsku vínin áður en þeim yrði hleypt inn í landið. Þess vegna hjelt jeg, að mjer væri óhætt að drepa örlítið á Ameríkuferðirnar frægu. En viðkvæmni hæstv.forsrh. (JM) var meiri þar. Loks vil jeg mótmæla þeim ummælum hæstv.forsrh., að jeg hafi teygt þessar umr. úr hófi fram, en hinsvegar get jeg skilið, að hann sje ekkert ánægður yfir umr. í þinginu yfirleitt. Hann er ekki vanur því að sækja gull í greipar andstæðinga sinna, og vill því skiljanlega vera laus við alla viðureign við þá.

Atvinnumálaráðherra (MG): Háttv. í. þm. S.-M. (SvÓ) vill ekki taka till. sína aftur, og er þá ekkert við því að segja. En þá vil jeg skora á hv. deild að fella hana og læt þess jafnframt getið, að hún skal orði til orðs verða tekin upp í erindisbrjef þess, er skipaður verður, svo að enginn þarf að óttast að greiða atkv. gegn henni. Jeg hafði misheyrt, hvað háttv. 1. þm. Árn. (MT) sagði. Mjer heyrðist hann tala um bitlingasýki, en hann kvaðst hafa nefnt bitlingapólitík. En það skiftir ekki máli, því að hvorttveggja er jafnrangt, eins og við er að búast úr þeirri átt.

Forsætisráðherra (JM): Jeg verð að játa, að jeg skildi ekki ræðu háttv. 1. þm. Árn. (MT), þar sem hann var að tala um það, sem gengið hefði á undan bresku samningunum, nema því aðeins, að það sje ófriðurinn mikli, er fyrir honum vakir. ófriðurinn eða byrjun hans var auðvitað undanfari samninganna. En ekki átti stjórnin sök á honum.

Tryggvi Þórhallsson Hæstv. forsrh. (JM) ásakaði þdm. fyrir það áður, að þeir hjeldu of langar þingræður. En ræðuhöld hjer eru ekki þdm. að kenna, heldur því, að stjórnin hefir vanrækt sitt starf um að undirbúa þingmálin og borið fram fáránlegri frv. en áður hefir gert verið. Hún vill hækka nefskatt á efnalausum mönnum, en lækka skatt á stóreignamönnum. Og af einu frv. hennar verður ekki betur sjeð en að hún vilji gera ráðstafanir til þess, að uppreist verði í landinu.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það er undarlegt, að hv.þm. Str. (TrÞ) skuli nú koma með slíka ræðu og ætla sjer að innleiða eldhúsdag á stjórnina. En út af þessu frv. hefir hann enga ástæðu til þess, því að enn hefir ekki verið breytt staf í frv. Önnur stjfrv. eru hjer ekki til umr.

Tryggvi Þórhallsson Jeg vjek ekki einu orði að þessu frv. Hæstv. atvrh. (MG) veit vel, hvaða frv. stjórnarinnar jeg átti við.

forseti (BSv): Þá eiga að koma til atkv. kröfur um að taka tvö mál á dagskrá. Er þá fyrst að ganga til atkv. um það, hvort taka skuli á dagskrá frv. til laga um breytingu á lögum nr. 41, 27. júní 1921, um breytingu á 1. gr. tolllaga nr. 54, 11. júlí 1911, og viðauka við þau lög. - Samkvæmt þingsköpum á að greiða atkvæði um þetta umræðulaust.

Jakob Möller Jeg vil fyrir hönd þeirra, sem flutt hafa þessa kröfu, falla frá henni, ef forseti vill taka málið sem fyrsta mál á dagskrá næstkomandi mánudag.

Forseti (BSv): Jeg get lýst yfir því, að jeg býst við að taka þetta mál fyrst á dagskrá næstkomandi mánudag. Og ef jeg má sjálfur ráða, þá tek jeg frv. um varalögreglu annað mál á dagskrá þann sama dag.

Tryggvi Þórhallsson Eftir að hafa heyrt yfirlýsingu hæstv. forseta, get jeg fallið frá kröfunni.

Forseti (BSv): Þar sem flm. hafa fallið frá kröfum sínum, koma tillögurnar ekki til atkvæða.