Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Mér leiðist frekar að þurfa að koma hér upp til að halda þessari umræðu áfram en ég tel mig tilknúna til þess vegna þess að hv. þingmaður segir ekki alveg rétt frá. Því var bókstaflega hafnað að ræða hvernig við gætum tekið þetta stóra mál út úr nefnd sem varðar stjórnarskrána. Hún hótaði eiginlega málþófi, ég get bætt því við það sem ég sagði áðan fyrst hún vill halda áfram umræðu um þetta. Það var ekkert um það að ræða að hún vildi tala við mig um þetta. Það er líka ákveðin taktík sem maður tekur eftir að Sjálfstæðisflokkurinn beitir og er ekkert nýtt, ég þekki þetta t.d. frá Davíð Oddssyni, fyrrverandi formanni, það er að reyna ekkert að semja og vilja helst ekkert tala um neina möguleika eða neina fleti á samkomulagi fyrr en á síðustu stundu. Og síðasti fundur, 11. fundur í nefndinni í morgun var með þeim hætti að þá voru þingmenn 



Borist hafa bréf tveggja þingmanna, þeirra Guðfinnu S. Bjarnadóttur og Þuríðar Backman, um að þær séu á förum til útlanda í erindum Alþingis mánudaginn 13. október. Samkvæmt þessum bréfum taka sæti í dag þau Sigríður Á. Andersen fyrir Guðfinnu S. Bjarnadóttur og Björn Valur Gíslason fyrir Þuríði Backman. Björn Valur Gíslason hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa. Kjörbréf Sigríðar Á. Andersen hefur verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni samkvæmt 2. gr. þingskapa.

Sigríður Á. Andersen hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er hún boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Forseti vill greina frá því að fyrirhugað er að fram fari umræða um stöðu mála vegna bankakreppunnar og afleiðinga hennar. Umræðan fer fram síðar í þessari viku, að öllum líkindum næstkomandi miðvikudag.

Virðulegi forseti. Býsna mikið hefur gengið á síðustu vikuna og m.a. hafa mikið verið í umræðunni málefni Icesave-sparnaðarreikninganna í Bretlandi vegna digurbarkalegra yfirlýsinga tveggja ráðherra Verkamannaflokksins þar í landi. Af því tilefni langar mig til að vitna til framsöguræðu hæstv. forsætisráðherra um þetta efni fyrir réttri viku. Þar sagði ráðherrann að lagt væri til í frumvarpinu að gerðar verði breytingar á lögum um innstæður reikninga, m.a., með leyfi forseta: „... til að ítreka yfirlýsingar mínar og ríkisstjórnarinnar um að innstæður í íslenskum bönkum og sparisjóðum eru tryggðar og ef tryggingasjóður er ekki nægjanlega öflugur til að sinna þeim skyldum mun ríkissjóður gera það.“ Þessi yfirlýsing er algerlega ótvíræð og ekki nokkur leið að misskilja hana hvað varðar Landsbankann og Icesave-reikningana. Mér er spurn, virðulegi forseti: Hvernig gat þessi yfirlýsing farið fram hjá ráðamönnum í Bretlandi og hvernig mistókst íslenskum ráðherrum að koma henni á framfæri við breska fjölmiðla? Ég vil nefna annað mál sem kom frá ríkisstjórninni í dag. Í blaðagrein í Morgunblaðinu kom yfirlýsing frá hæstv. utanríkisráðherra um að nú séu aðeins tveir valkostir, annars vegar að ganga í Evrópusambandið og hins vegar aftur til fortíðar. Virðulegi forseti. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvernig ríkisstjórninni dettur í hug að það sé málefnalegt innlegg í stöðu þeirra mála og þess vanda sem við erum að glíma við að halda því fram að þeir sem ekki styðja inngöngu í Evrópusambandið umsvifalaust séu talsmenn þess að hverfa aftur til fortíðar.

Þar erum við hv. þingmaður loksins sammála. Við erum sammála um að það jafngildir ekki því að vilja fara aftur til fortíðar að vilja ekki ganga í Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svar við síðari spurningu minni og bendi á að það liggur í augum uppi að aðild að Evrópusambandinu er málefni sem mikilsvert er að ræða og á því eru tvær hliðar: Það eru kostir og það eru gallar. En við vitum að í þeirri stöðu sem við höfum verið nú hefði aðild að Evrópusambandinu engu breytt. Evrópski seðlabankinn tryggir ekki bankana við þær aðstæður sem uppi eru og ríkisstjórnir allra Evrópusambandsríkjanna verja sjálfar, af eigin rammleik, bankakerfi sitt. Í öðru lagi hefði aðild að Evrópusambandinu ekki tryggt okkur evruna því að eins og hv. þingmenn vita þarf viðkomandi ríki að uppfylla kröfur til að geta tekið upp gjaldmiðilinn. Að tefla því máli fram inn í þann vanda sem við er að glíma finnst mér ekki vera málefnalegt framlag, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Það ríða mikil áföll yfir samfélag okkar og mikilvægt er þegar við horfum til framtíðar að það sé alveg klárt hvernig við ætlum að byggja upp samfélagið. Íslenska efnahagsundrið hefur beðið mikinn hnekki og ljóst er að það mun ekki skila okkur því í náinni framtíð sem við gerðum okkur væntingar um. Við höfum hér undirstöðuatvinnugreinar, fiskveiðar, fiskvinnslu og stóriðju, sem skila okkur þeim útflutningsverðmætum sem við munum byggja nýtt samfélag á. Það er sá lærdómur sem við drögum, virðulegi forseti, af því sem við höfum gengið í gegnum undanfarið. Við förum aftur til fortíðar að því leyti að við erum minnt á hvað það er sem við höfum og hvað það er sem við munum byggja á, hvað það er sem í raun gerði þá útrás, sem hefur leikið okkur svo grátt, mögulega á sínum tíma. Það voru bankarnir sem byggst höfðu upp á íslenskum sjávarútvegi, á þeirri stóriðju sem hér var stunduð. Nú er mikilvægt að skilaboðin verði skýr héðan frá Alþingi og því vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra varðandi þau málefni sem hjá henni liggja til að greiða sem mest fyrir því að við getum hafist handa. Ég vil spyrja hana sérstaklega um ákvörðun hennar um heildstætt mat um álver á Bakka, hvort ekki komi til greina í ljósi þeirrar óvissu sem skapast þann tíma sem ferlið dregst vegna matsins að draga þessa ákvörðun til baka og setja eðlilegt skipulagsferli í gang 

Hæstv. forseti. Við þessu er mjög einfalt svar: Nei. Heildstætt umhverfismat framkvæmdanna sem tengjast hugsanlegu álveri á Bakka eru í eðlilegu ferli, samráðsferli framkvæmdaaðilanna fjögurra og þar liggja þær tímasetningar fyrir sem allir geta sætt sig við. Það er hins vegar í höndum fyrirtækisins sem hyggst reisa álver á Bakka að flýta sér ef menn hafa einhvern vilja til þess. Ég hef ekki orðið vör við þann vilja. 

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvar hæstv. ráðherra hefur verið í þessari umræðu þegar hún segir að það sé allt í lagi á Bakka, hjá því fólki fyrir norðan sem hefur gert athugasemdir við ákvörðunina sem hún tók. Það sé allt í lagi hjá því fólki sem ætlar að standa þar að framkvæmdum og hefur gert alvarlegar athugasemdir við ákvörðun hæstv. umhverfisráðherra, að ferlið geti seinkað framkvæmdum um allt að 15 mánuði. Svo er sagt að það muni ekki seinka neinu og að allt sé í góðu lagi á Bakka. Virðulegi forseti. Við verðum að senda skýr skilaboð frá Alþingi núna. Við verðum að senda skýr skilaboð um á hverju við ætlum að byggja samfélagið í framtíðinni. Það þýðir ekkert að segja við þjóðina að það sé allt í lagi að tefja framkvæmdir. Það er orðið tímabært að við hættum að flækjast fyrir á þinginu með því að setja einhverjar reglur sem eru til þess fallnar að tefja ferlið. Við höfum ekkert efni á því í dag. Það er það sem við ætlum að byggja á í framtíðinni og við þurfum að fá hlutina í gang 

Hæstv. forseti. Ég vil hvetja hv. þingmann til að kynna sér stöðu mála betur en hann hefur gert, kynna sér hvar heildarmatsferlið er statt. Þá mun hið sanna koma í ljós. Ef hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Jón Gunnarsson, er að leggja til að lögum og reglum verði vikið til hliðar, hvað á hann þá við? Er hv. þingmaður að leggja til að við segjum upp EES-samningnum, að við segjum upp öllum þeim skuldbindingum sem við höfum undirgengist samkvæmt honum í umhverfismálum? Hvað er þingmaðurinn að segja? Það er kannski betra að hugsa það aðeins betur áður en menn koma upp 

Hæstv. forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra í fjarveru fjármálaráðherra sem fyrirséð er að verður ekki hér þessa vikuna. Fyrirspurn mín lýtur að því hvort til greina komi að endurskoða lög um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti og fleira frá árinu 1993 og lög um virðisaukaskatt frá árinu 1988 í þeim tilgangi að veita heimild til endurgreiðslu vörugjalda við útflutning nýrra og nýlegra ökutækja og endurgreiðslu virðisaukaskatts af sama tilefni þegar um er að ræða að álagður virðisaukaskattur hafi ekki talist til innskatts í rekstri. Í ljósi hinna sértæku skattlagningar á ökutæki sem felst í lögum um vörugjöld og í ljósi þess að gríðarleg verðmæti liggja í stórum og nýlegum bílaflota landsmanna er ástæða til að leita allra leiða til að koma í veg fyrir að verðmæti fari forgörðum við þær aðstæður sem nú blasa við landsmönnum í efnahagslífinu.

Herra forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir þessa fyrirspurn og ég tel að hún hafi bent hér á raunverulegt vandamál sem full ástæða er til að reyna að leysa. Þegar efnahagsaðstæður breytast jafnskjótt og nú hefur orðið er ljóst að ýmsar ákvarðanir sem teknar hafa verið, t.d. um innflutning á bifreiðum, hafa ekki reynst raunhæfar miðað við nýtt ástand. Í lögum er gömul heimild, sem ég beitti mér fyrir sem fjármálaráðherra, fyrir því að flytja notaða hópferðabíla úr landi með tiltekinni endurgreiðslu virðisaukaskatts. Þar er fordæmi sem hægt er að byggja á og ég tel að við eigum að greiða fyrir því að hægt verði að flytja aftur úr landi bíla, ökutæki, sem í ljós hefur komið að ekki er þörf fyrir í landinu og gera það þá með skattalegum ráðstöfunum í átt við það sem hv. þingmaður benti hér á. En auðvitað þarf að fara vel yfir þetta í fjármálaráðuneytinu og finna réttu leiðirnar til þess að ekki komi upp mismunun gagnvart öðrum sem hagsmuna eiga að gæta á þessu sviði.

Hæstv. forseti. Mér finnst óþarfi að hafa mörg orð um þetta frumvarp sem við flytjum tveir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Jón Bjarnason og ég. Við höfum lagt til allar götur frá því að ríkisbankarnir voru einkavæddir á tíunda áratugnum að reistir yrðu varnarmúrar í fjármálalífinu fyrir hönd almennings. Við vöruðum við því á þeim tíma að fjármálakerfið yrði einkavætt á einu bretti. Við sögðum að hyggilegt væri að hafa hér að minnsta kosti einn ríkisbanka sem kjölfestu í fjármálalífinu. Við bentum á að í litlu samfélagi væri sú hætta fyrir hendi að sömu aðilar og hafa undirtökin í atvinnustarfseminni, hafa eignarhald þar á hendi, fengju einnig eignarhald yfir fjármálastofnunum. Að þeir kæmust með öðrum orðum í aðstöðu til að lána sjálfum sér og ráðskast með fjármuni almennings. Þetta var ekki gert og við þekkjum öll afleiðingarnar. Við lögðum líka til á þessum tíma að aðskilið yrði í lögum annars vegar kjarnastarfsemi, viðskiptabankar sem önnuðust innlán og útlán, og hins vegar fjárfestingarsjóðir. Við vildum ekki að þetta tvennt færi saman. Við horfðum til fyrirmynda að utan og þá ekki síst til Bandaríkjanna sem allar götur frá 1933 fram til ársins 1999 bjuggu við löggjöf af þessu tagi. Það var svokölluð Glass-Steagall löggjöf frá árinu 1933 sett í kjölfar kreppunnar miklu 1929. Mikið var hamast gegn þeirri löggjöf allt frá því að Reagan komst til valda í byrjun níunda áratugarins og dregið úr vægi hennar með reglugerðarbreytingum á síðustu árum. En það var fjármálaráðherra Clintons, Lawrence Summers, sem endanlega gekkst fyrir því að lögin voru numin úr gildi árið 1999. Hann lýsti því yfir í Washington Post, held ég að hafi verið, að hann sæi stórlega eftir því að hafa stigið það skref. Þannig að tillögur okkar eiga sér fyrirmynd. Við þingmenn úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lögðum fram frumvarp þessa efnis frá 130. þingi, það var árið 2003, og síðan aftur og ítrekað og gerum enn núna. Greinargerðin með frumvarpinu ber þess nokkuð merki að þeir atburðir sem við höfum orðið vitni að undanfarna daga höfðu ekki átt sér stað en þar segir, með leyfi forseta: „Íslenskir viðskiptabankar hafa gerst mjög umsvifamiklir fjárfestar í atvinnufyrirtækjum og á fjármálamarkaði bæði hér á landi og víðs vegar um heim. Margt er óljóst um hve traustar þessar fjárfestingar eru. Hitt er deginum ljósara að komist bankarnir í þrot sem fjárfestingarsjóðir er sá hluti starfsemi þeirra sem snýr að almennum lánaviðskiptum við einstaklinga og fyrirtæki jafnframt hruninn. Við slíkar aðstæður hefur samfélagið þurft að hlaupa undir bagga (sbr. bankakreppur í Kanada, á Norðurlöndum og víðar á tíunda áratug síðustu aldar) og hafa að undanförnu heyrst slíkar óskir úr heimi fjármálanna varðandi íslensku bankana. Nýleg ákvörðun um að ríkið kaupi meiri hluta Glitnis endurspeglar alvöru málsins. Ótækt er að brask á fjármálamörkuðum sé á ábyrgð skattgreiðenda þótt hitt sé víst að hrun viðskiptabanka komi öllu samfélaginu í koll. Af þessum sökum er meðal annars nauðsynlegt að aðgreina með skýrum og afgerandi hætti fjárfestingarstarfsemi og almenn lánaviðskipti.“ Hæstv. forseti. Ekki er þörf á því að hafa fleiri orð um þetta. Við þekkjum öll því miður þá atburði sem samfélag okkar er að verða vitni að og hve sorglegt það er að við skyldum ekki hlusta á varnaðarorð sem voru uppi þegar bankarnir og fjármálakerfið allt var einkavætt á tíunda áratugnum. En það sem við getum alltént gert núna er að setja lög og reglur sem eru líklegri til að skila okkur traustara og öruggara fjármálakerfi. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til viðskiptanefndar Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég kannast við það mál sem hér er til umfjöllunar og flutt er af hv. þingmönnum Vinstri grænna. Þeir hafa flutt þetta mál alloft og hv. þingmaður vitnar til Bandaríkjanna. En það vill svo til að við erum ekki á bandaríska efnahagssvæðinu heldur evrópska og því spyr ég hv. þingmann hvort hann hafi kynnt sér hvort það samræmist reglum sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu að fara að tillögum hv. þingmanns.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki skoðað þær reglur í þaula en hitt veit ég að í tengslum við þá fjármálakreppu sem ríður yfir heiminn allan, þar á meðal Evrópusambandsríkin, þá er öll þessi löggjöf í uppnámi og í endurskoðun. Þar á meðal eru menn að skoða lagalega múra sem menn geti reist almenningi til varnar. Þessi heimur er allur í uppnámi. Bankar á Evrópska efnahagssvæðinu hrynja hver á fætur öðrum. Í sumum tilvikum hefur Seðlabanki Evrópu komið lítillega að málum en í flestum tilvikum hrynja bankarnir án aðstoðar. En hitt er alveg ljóst að meiri hluti manna er á því máli að endurskoða þurfi alla þá löggjöf sem gildir um fjármálastarfsemi, líka í Evrópusambandinu.

Hæstv. forseti. Ég geri mér grein fyrir því að mikið bankahrun á sér stað þannig að hv. þingmaður þarf ekki að taka það sérstaklega fram. Ég geri mér líka grein fyrir því að farið verður út í endurskoðun á þeirri löggjöf sem gildir á Evrópska efnahagssvæðinu í framhaldi af þeim ósköpum sem ganga nú yfir. En þar sem hv. þingmaður er nú ekki að flytja þetta mál í fyrsta skipti heldur hefur gert það alveg frá því að ég gegndi embætti viðskiptaráðherra - og sú stefna hefur verið uppi hjá þingflokki VG að fara þessa leið. Ég hef alloft svarað því úr þessum ræðustóli að þetta samræmist ekki reglum Evrópska efnahagssvæðisins, hvað sem verður í framtíðinni. Skilaboðin sem ég vil koma hér á framfæri eru þessi: Þegar við erum í slíku samstarfi þýðir ekki, hvort sem okkur líkar betur eða verr, að setja fram tillögur á hv. Alþingi sem eru á skjön við þær reglur. Við höfum undirgengist þær reglur með því að vera aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs verða því að gera sér grein fyrir því að þeir spila líka með á þessu svæði hvort sem þeir voru jákvæðir gagnvart því að taka þátt í samstarfinu eða ekki þegar ákvörðun var tekin um það hér á þinginu að gerast aðili að EES. 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort þetta er til marks um óskammfeilni eða ótrúlegt dómgreindarleysi af hæstv. fyrrum bankamálaráðherra, viðskiptaráðherra, í ríkisstjórnum sem eru valdar að því öngþveiti sem við búum við í dag, vegna þess að ekki voru settar þær reglur og þær skorður almenningi til varnar sem nauðsynlegar voru. Þegar nú er vísað til réttlætisins á hinu Evrópska efnahagssvæði þá spyr ég: Hvað er það sem við erum að upplifa núna, íslensk fyrirtæki, íslenskir bankar, af hálfu ríkja innan Evrópusambandsins? Hvernig er komið fram gagnvart okkur þar? Við hljótum að sjálfsögðu að spyrja um hverjir hagsmunir Íslendinga séu og við þurfum að skoða hvaða reglur við viljum setja íslensku atvinnu- og fjármálalífi í stað þess að byrja alltaf að fletta upp í heilagri ritningu Evrópusambandsins og markaðssáttmálum og túlka þá síðan á þrönga markaðsvísu eins og þær gerðu ríkisstjórnirnar sem hv. þingmaður, fyrrum hæstv. ráðherra, átti aðild að. Það var alltaf gert. Nú eru uppi deilur um það í Evrópu og í Bandaríkjunum hvort yfirleitt eigi að fara þessa leið. Og ýmsir segja að óhyggilegt sé að aðskilja bankastarfsemina. Og hverjir eru það sem tala á þann veg? Það eru fyrst og fremst þeir sem hafa hagsmuni fjárfestingarkapítalsins að leiðarljósi. Það eru fyrst og fremst þeir. Hinir, sem hafa verið að hugsa um almenning, hafa verið hvatamenn þess að aðskilnaður fari fram á milli kjarnastarfsemi, sem annast venjulega bankastarfsemi, og fjárfestingarsjóðanna. Að fyrrum ráðherra Framsóknarflokksins sem stóð að því að 

Frú forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu enda var það ætlunin af okkar hálfu að koma þessu máli beint til nefndar. Það á þangað mikið erindi og verður vonandi skoðað á næstu vikum og mánuðum eins og svo margt sem þarf að skoða þegar við hefjumst handa um að endurreisa íslenskt fjármála- og atvinnulíf úr þeim rústum sem nýfrjálshyggjueinkavæðingarstefnan hefur leitt yfir það. Ég verð að segja að mér finnst hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir nokkuð kjörkuð að koma hingað upp til hinna hefðbundnu varna fyrir fyrirkomulagið sem leikur íslenska skattgreiðendur og almenning vítt um heim jafngrátt og raun ber vitni. Enginn vafi er á því í mínum huga að eitt mesta glóruleysið í þessu undanfarin ár, ekki bara hér heldur víðar þar sem hið evrópska regluverk hefur verið keyrt yfir menn í anda þess trúboðs að fjármagninu á markaðnum skuli allt leyfilegt - allan almenning í þessum löndum, sem er að taka á sig gríðarlegar byrðar til að afstýra endanlegu og fullkomnu hruni í formi mikillar fyrirgreiðslu úr seðlabönkum og opinberum sjóðum, hefði mátt firra miklum hörmungum ef menn hefðu ekki leyft þessu að þróast jafneftirlitslaust og stjórnlaust og án nokkurs regluverks og raun ber vitni. Ég var allan tímann mjög andvígur því að íslensk bankalög eða lög um fjármálastofnanir væru túlkuð á þann veg sem gert er, og ég tek fram túlkuð, að bönkunum væri innan ramma laganna heimilt það mikla svigrúm sem þeir hafa tekið sér til að blanda saman hefðbundinni viðskiptabankaþjónustu á grundvelli slíks starfsleyfis og áhættufjárfestingum, kaupum og sölu á fyrirtækjum og öðru slíku. Það er eftir því sem ég fæ best séð, og með lögfræðingum sem ég hef ráðfært mig við, fyrst og fremst byggt á því að íslenskir bankar, að því er virðist með stuðningi eftirlitsaðila, hafa fengið að túlka lögin mjög rúmt. Til þess að það sé svo sagt, þannig að hv. þingmaður verði að fara heim með athugasemdir sínar um að á einhvern hátt sé um ómálefnalegan málflutning að ræða, þá skoðuðum við þetta vel þegar við undirbjuggum frumvarpið á sínum tíma, við skoðuðum bæði íslensku bankalöggjöfina og þær evrópsku reglur sem um þetta fjölluðu. Það var mat margra manna, vissulega ekki óumdeilt, að Ísland hefði til þess fulla stöðu að skilyrða útgáfu starfsleyfa eftir flokkum þannig að það jafngilti í raun og veru aðskilnaði viðskiptabanka- og fjárfestingarbankastarfsemi. Það er þannig að þessi starfsemi er byggð á starfsleyfum frá hinu opinbera. Þau eru skilgreind og þau eru aðskilin eins og ég veit að hv. þingmaður, og fyrrverandi hæstv. ráðherra bankamála, hlýtur að vita að um sjálfstæð og aðskilin starfsleyfi er að ræða. Ef við hverfum 10 ár aftur í tímann getum við rétt ímyndað okkur hversu miklu minni áhættu íslenskir skattgreiðendur bæru í dag ef sú þróun hefði ekki hafist hér, með einkavæðingu fjárfestingarlánasjóða atvinnuveganna og síðar bankanna, að grauta þessu öllu saman í eina púlíu og leyfa þessum geira síðan að þenjast út á erlendri grund á ábyrgð íslenskra skattgreiðenda, sem er veruleiki. Og ég ætla vegna þeirra aðstæðna sem eru uppi í okkar þjóðarbúskap ekki að ræða um þetta meira að svo stöddu. Við tökum hér væntanlega yfirvegaða og málefnalega umræðu um hremmingarnar sem íslenskt samfélag er að ganga í gegnum á morgun eða hinn daginn og þá komum við kannski betur inn á þessi mál. Ég held að þeir sem hafa ráðið fyrir bankamálum á Íslandi að einhverju leyti undanfarin 10–15 ár hljóti að þurfa að velta því fyrir sér hvar þeir stóðu vaktina þegar þessar óheyrilegu skuldbindingar riðust íslenskum almenningi sem nú eru að hrynja í hausinn á okkur. Ég held að einhver þurfi að spyrja sjálfan sig: Hvar var ég? Þetta var sem sagt skoðað á sínum tíma. Mér er vel ljóst að þetta er ekki óumdeilt en við höfðum fyrir því gild rök og mat margra sérfróðra aðila að sú leið væri fær sem við lögðum þarna til. Á það hefði þá reynt og hið evrópska regluverk hefði gengist undir það próf að gera athugasemdir við íslenska löggjöf og kvarta undan henni. Við hefðum farið í það ferli og það hefði ekki verið neinn heimsendir þó að Íslendingar hefðu reynt að setja sér sjálfstæða löggjöf sjálfum sér til varnar og almannahagsmunum, og síðan hefði verið tekist á um það hvort hún óbreytt eða í einhverju formi gat staðist hið evrópska regluverk. Við vorum ekki ein þeirrar skoðunar á sínum tíma þegar við settum þetta mál fram að þetta væri áhugaverð leið. Það voru ekki minni aðilar en Morgunblaðið sjálft sem tók undir það að um mjög áhugaverðan kost væri að ræða sem og tillögur okkar  Þessum athugasemdum vildi ég koma á framfæri, virðulegi forseti, en ætla ekki að lengja umræðuna og legg til að málið farið sem fyrst til nefndar. Ég treysti hv. þingnefnd til að skoða það ásamt með mörgu fleiru sem þær nefndir Alþingis sem fjalla um viðskipti, löggjöf og fjármál hljóta að þurfa að fá á sína könnu á næstunni.

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þingmenn ætla að fara ódýru leiðina í því erfiða máli sem við stöndum frammi fyrir og tala um hluti sem voru ómögulegir. Fyrst það var nefnt hér að Morgunblaðið hefði haft ákveðna stefnu uppi sem varðaði fjármálamarkaðinn þá var ritstjóri Morgunblaðsins æðioft mjög langt frá raunveruleikanum í skrifum sínum. Það er ekki hægt að halda því fram að við getum farið út fyrir þær reglur sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu, svo einfalt er það. Það getur vel verið að það henti einhverjum hv. þingmönnum að gera mig fyrst og fremst ábyrga í þingsalnum og þá er það bara eins og það er. En bæði það sem varðar þá uppskiptingu sem kemur fram í þessu máli og eins það að hægt hefði verið að setja reglur um hámarkseignaraðild, 10% eða hvað það nú var, sem var í umræðunni, þá var það einfaldlega ekki hægt, það var svo einfalt, nema þá við segðum lausum samningi okkar um Evrópska efnahagssvæðið. Ég vildi að þetta kæmi fram af því að mér finnst mikilvægt að við séum ekki, þegar við förum að gera þetta mál upp, sem við munum eflaust gera, að tala um hluti sem voru óraunverulegir og óraunhæfir á þeim tíma sem við settum þessi lög. Þau lög voru mörg og þau voru mjög nákvæm en ég efast ekkert um að það sé rétt sem hefur komið fram hjá hv. þingmönnum að þau verða endurskoðuð í kjölfar þessarar kreppu. En meðan þau giltu þá giltu þau.

Frú forseti. Það er gott til þess að vita að græðgis- og nýfrjálshyggjukapítalisminn, eins og hann er borinn fram af Evrópusambandinu, skuli ekki vera vinalaus á Alþingi.

Frú forseti. Þannig háttar til að þetta mál var rætt á fimmtudaginn í síðustu viku og umræðu frestað og ég var þá næst á mælendaskrá. Ég sé að flutningsmaður tillögunnar, hv. þm. Kjartan Ólafsson, er ekki viðstaddur þessa umræðu en ég tel þó engu að síður rétt að gera grein fyrir afstöðu minni. Þetta mál hefur svo sem verið rætt hér áður, var rætt og flutt á síðasta þingi. Ég vildi hnykkja á þeirri afstöðu minni, sem ég viðraði reyndar í þeim umræðum, að ég er heldur neikvæð gagnvart þessari tillögu. Vil ég færa fram nokkur sjónarmið til stuðnings þeirri afstöðu. Í fyrsta lagi er það náttúruverndarsjónarmið. Samgöngunefnd hefur sent málið til umsagnaraðila og fengið einar 12, hygg ég, umsagnir um það. Meiri hluti umsagnaraðila er frekar neikvæður í garð þessarar tillögu. Mjög margir nefna náttúruverndarsjónarmiðin út frá þessu og ég get að mörgu leyti tekið undir það. Hitt atriðið sem ég vildi nefna - áður en ég geri það er rétt að koma inn á það að þetta tengist vinnu hæstv. umhverfisráðherra og umhverfisráðuneytisins varðandi landsskipulag. Það mál er ekki klárað og afgreitt frá þinginu og snýr að landnotkun á hálendinu. Mér finnst ekki ganga að þetta mál sé sett í einhvern forgang meðan landsskipulagið er óklárt. Í þingsályktunartillögu hv. þingmanna sem flytja hana er talað um að Alþingi feli ríkisstjórninni að kanna þjóðhagslega hagkvæmni þess að leggja heilsársveg yfir Kjöl og jafnframt verði gerð forkönnun á umhverfisáhrifum eins og segir í tillögunni. Það er þannig, frú forseti, að það er ekkert til sem heitir forkönnun á umhverfisáhrifum. Annaðhvort fara menn í könnun á umhverfisáhrifum eða ekki. Það er ekkert til í lögunum sem heitir forkönnun svo að því sé til skila haldið. Það er líka rétt að geta þess að bæði hæstv. samgönguráðherra og hæstv. umhverfisráðherra hafa tjáð skoðun sína og gerðu það síðasta sumar. Þau telja hvorugt rétt að leggja sérstakan heilsársveg yfir Kjöl að svo stöddu og færa fyrir því þau rök að um spurningu um forgangsröðun í samgöngumálum sé að ræða. Ég get tekið undir það og tel að önnur mál séu brýnni í samgöngumálum en heilsársvegur yfir Kjöl. Þetta eru þau tvö atriði sem ég hef fram að færa, frú forseti. Móta þarf samræmda landnotkunarstefnu á hálendinu og þar með hvernig vegagerð verði háttað. Ég tel að heilsársvegur yfir Kjöl sé ekki í forgangi og í öðru lagi tel ég að menn verði að skoða umhverfisáhrifin vandlega og ekki rasa um ráð fram. Ég vildi koma þessu á framfæri, frú forseti. Ekki gafst tækifæri til þess í umræðunum á fimmtudaginn. Þetta hefði kannski verið markvissari umræða ef hv. flutningsmaður tillögunnar hefði verið hér en hann þekkir mín sjónarmið, ég hef viðrað þau áður, og þau hafa ekki breyst á milli mánaða.

Hæstv. forseti. Miðað við þær aðstæður sem eru í þjóðfélaginu er kannski ekki tímabært að flytja þessa þingsályktunartillögu aftur en það hefur verið gert. Við sem stöndum að henni styðjum hana auðvitað og viljum láta þessar rannsóknir fara fram. Við teljum að mikil samgöngubót yrði að þessu. Útblástursmengun af bílum er mikil og þegar vegaleiðir á milli landshluta eru styttar - leiðin Reykjavík – Akureyri styttist um 47 km, farið um Hellisheiði, úr 388 km niður í 341 km. Stytting verður milli Selfoss og Akureyrar um 141 km, úr 430 km niður í 289 km. Það munar töluvert um útblástursmengun þegar hægt er að stytta vegalengdir svona. Tíminn er líka peningar, það þekkjum við öll. Með nýrri stórskipahöfn í Þorlákshöfn megum við vænta þess að ákveðnir flutningar geti farið yfir Kjöl af Norðurlandi og frá höfnum norðan lands til stórskipahafnar í Þorlákshöfn. Ég er kannski ekki bjartsýnn á að þessu verði fylgt eftir af fullum krafti eins og aðstæður eru í þjóðfélaginu en það er ágætt að halda þessu til haga. Mér finnst því þessi umræða um það að vera á móti þessu ekki eiga rétt á sér.

Frú forseti. Það mál sem við tökum nú fyrir í þingsal er auðvitað fjarri þeim hvirfilvindi sem þjóðin stendur frammi fyrir núna en þó er það svo að þingið þarf að halda fram störfum sínum. Ég fagna því að fá að flytja þetta mál svo snemma vetrar því að það eykur heldur líkurnar á því og ég treysti því að það verði til þess að það fáist afgreitt úr nefnd eins og reyndar hæstv. forseti og fjöldi þingmanna hafa gefið góð orð fyrir að stefnt sé að því að þingmannamál sofni ekki öll sömul í nefndarstarfi. Málið er endurflutt óbreytt frá fyrra þingi og fjallar um þá breytingu á lögum um þjóðlendur að ríkið virði þinglýst landamerki og geri ekki kröfur um að þjóðlendur séu innan þinglýstra landamerkja en ef ríkið telji nauðsynlegt að gera slíkar kröfur sé sönnunarbyrðin ekki lögð á eigandann heldur ríkið. Þetta er mikil grundvallarbreyting frá því sem verið hefur en það er þó í rauninni mikið vafamál að sú lagaframkvæmd sem viðhöfð hefur verið um þjóðlendurnar sé réttlætanleg eða sé á nokkurn hátt samrýmanleg því sem upphaflega var ætlað við flutning og framkvæmd þjóðlendumála. Eins og ég sagði er málið endurflutt frá fyrra ári og hefur í engu verið breytt frá þeim tíma. Flutningsmenn eru hinir sömu en þeir eru auk undirritaðs Magnús Stefánsson og Höskuldur Þórhallsson úr Framsóknarflokki, Árni Johnsen úr Sjálfstæðisflokki, Kristinn H. Gunnarsson og Guðjón Arnar Kristjánsson úr Frjálslynda flokknum. Það sem við teljum einnig mikilvægt er 2. gr. þessa frumvarps sem er bráðabirgðaákvæði á þá leið að þar sem ríkið hefur komist yfir lönd innan þinglesinna merkja jarðar skuli fjármálaráðherra fyrir hönd íslenska ríkisins innan sex mánaða frá gildistöku þessara laga þinglýsa að eigin frumkvæði og á kostnað ríkisins yfirlýsingu á viðkomandi fasteign þess efnis að það falli frá rétti sínum samkvæmt ákvörðuninni. Telji íslenska ríkið að uppfyllt séu skilyrði þess að færa sönnur fyrir þeim ágalla í eignarheimild þinglýsts eiganda sem lýst er í fyrri grein getur ríkið krafist þess innan sex mánaða frá gildistöku laganna og þá verður málið að nýju tekið fyrir í óbyggðanefnd. Skal óbyggðanefnd verða við kröfunni og taka málið fyrir innan þriggja mánaða frá því að krafa barst henni. Um málsmeðferðina fer eftir almennum reglum laganna. Hér er með öðrum orðum gert ráð fyrir því að þar sem að ríkið hefur eignast lönd með þessum hætti gangi þær eignarheimildir í reynd til baka. Þó sé möguleiki á að ríkið haldi þessum löndum sínum en málið verður þá að fara aftur í gegnum meðferð nefndarinnar. Fjármálaráðherra gaf fyrir síðustu kosningar og aftur nú á nýbyrjuðu kjörtímabili út yfirlýsingar um að fyrirkomulagi við kröfugerð ríkisins yrði breytt. Ég fagna sérstaklega efndum á því loforði sem komu glöggt fram á áliðnu sumri þegar ráðherra dró til baka nokkuð margar af kröfum sínum á Eyjafjarðar- og Skagafjarðarsvæði. Þessi mál hafa því þokast lítillega til réttrar áttar á þessu kjörtímabili og fyrir það eru bændur og landeigendur afar þakklátir. Það kallar enn frekar á nauðsyn þess að frumvarp sem þetta sé samþykkt vegna þess að það er mikilvægt að allir landeigendur í landinu sitji við sama borð og þó svo að ríkið muni ekki fara fram með óréttmætum hætti í því sem eftir er er nauðsynlegt að fram komi ákveðin leiðrétting. Þegar bíða nokkur þjóðlendumál umfjöllunar Mannréttindadómstóls Evrópu og það væri afar ánægjulegt ef ríkið sýndi sanngirni núna og rétti fram sáttarhönd og bændur gætu þá dregið málin þar til baka. Íslandi er enginn sómi að því að ríkið sé dregið öðru sinni, reyndar ekki öðru sinni, það hefur gerst oftar, á skömmum tíma fyrir mannréttindanefnd út af skiptum sínum við borgarana og það er kannski ekki það sem íslenskt orðspor þarf á að halda um þessar mundir. Ég vil líka benda á í þessu samhengi að öll meðferð þjóðlendumála eins og hún hefur verið lengst af, með þeim mikla yfirgangi sem ríkið hefur sýnt landeigendum í landinu, hefur í rauninni verið í anda þeirrar stefnu sem einkennt hefur samfélag okkar þar sem hver á að hrifsa til sín eins og hann framast getur og sanngirnissjónarmiðin hafa ekki átt allt of mikið upp á pallborðið. Það er von mín að þau óveður sem ganga yfir íslenskt samfélag og íslenskt efnahagslíf nú um stundir geti kennt okkur að svona haga menn sér ekki, að svona lagað er ekki farsælt og það eigi við víðar en í fjármálageiranum. Það á líka við í skiptum milli aðila og skiptum milli ríkis og einstaklinga að okkur ber að sýna sanngirni og réttsýni en sækja ekki allt sem framast er unnt fyrir dómstólum. Í þessu samhengi er í rauninni ekki stór munur á því að taka hlut með óréttu og að ásælast hlut sem liggur samt í augum uppi að viðkomandi hefur ekki rétt til, þ.e. það sem gerst hefur í þjóðlendumálum er að við fyrstu kröfulýsingar og í rauninni allt fram að kröfulýsingum núna í Skagafirði og Eyjafirði hefur ríkið lagt fram kröfur sem eru ekki bara ýtrustu kröfur heldur kröfur sem ganga langt umfram það sem nokkur getur látið sér detta í hug að nokkurt vit sé í. Niðurstaða óbyggðanefndar og Hæstaréttar hefur svo verið sú að langflestum af þessum kröfum ríkisins á hendur bændum hefur verið vísað frá. Bændur hafa þurft að verja hendur sínar varðandi réttmætan eignarrétt sinn á þinglýstum löndum jafnvel allt heim að íbúðarhúsum eða inn í íbúðarhús þar sem ríkinu hefur þóknast, eins og gerðist á jörðinni Fossi í Hrunamannahreppi að draga þjóðlendulínuna þvert í gegnum íbúðarhúsið og þvert í gegnum hjónarúmið. Við þurfum að láta af þessari óbilgirni og ríkisvaldið þarf að horfa til þess að hún er okkur ekki sæmandi. Kannski er þetta angi af þeim hugsunarhætti sem hefur fært okkur akkúrat þangað sem við erum núna, sú óbilgirni að alltaf skuli allir sækja allt sem þeir mögulega geta hversu siðlegar eða eðlilegar kröfurnar annars eru í augum hins venjulega borgara. Það eru harðir kostir fyrir bændur að hafa þurft að sitja undir að verja slíka hluti og eyða í það tíma og fjármunum. Þá kem ég að öðrum hlut í þessu máli sem kann vel að vera að ég muni ýta á eftir frekar í fyrirspurnum eða jafnvel með þingsályktunartillögu. Eitt af vandamálum í þjóðlendumálunum sem hefur verið vaxandi upp á síðkastið er að þrátt fyrir ákvæði í þjóðlendulögum um að ríkið standi straum af kostnaði bænda við flutning málanna hefur það farið vaxandi að ríkið hefur hafnað að greiða réttmæta reikninga málsvarnaraðila bænda, lækkað þá og vísað frá. Einn bóndi líkti því við það í mín eyru að það væri eins og að fá iðnaðarmann í heimsókn og þegar hann legði fram reikninginn segðist maður bara ætla að borga helminginn, reikningurinn væri allt of hár. Auðvitað geta menn deilt um hvort þessir reikningar séu háir en það er þó ekki að sjá af upphæðum að þeir hafi farið þannig hækkandi að það sé neitt sérstakt sem réttlæti þessa meðferð. Þetta hefur einfaldlega leitt til þess að bændur hafa lagt út í mikinn og vaxandi kostnað vegna þjóðlendumála, hafa borgað það sem í milli er til að lönd þeirra séu varin eins vel og þeir telja nauðsynlegt. Skoðun mín er reyndar sú og hún styðst við ýmis gögn sem komið hafa fram á fundum og ráðstefnum um þjóðlendumál að því fari fjarri við þennan málatilbúnað að við höfum farið nógu djúpt ofan í heimildir og gögn til að þessi mál séu hafin yfir allan vafa. Mér er minnisstætt að hafa eftir að mál gengu í Rangárþingi fengið bréf frá eldri manni þar í sýslu sem hafði kynnt sér úrskurðina og örnefnanotkun í þessum úrskurðum og komst að því að mið dómaranna varðandi örnefni og kennileiti á afréttum í hans sveit voru allt önnur en þau sem hann taldi rétt vera. Nú geta stundum verið skiptar skoðanir um örnefni og misjafnt eftir bæjum jafnvel hvernig menn túlka þau en þarna er líka um óskaplega vandmeðfarna hluti að ræða og vinnan við að ná að fara í gegnum öll landamerki jarða sem eiga lönd inn á miðhálendið eða inn á óbyggðir er að mínu viti miklu meiri en sú sem lögð hefur verið í við þjóðlendumálið og verður í rauninni ekki unnin með svona hraðferð um landið. Hitt málið sem er ekki síður athugunarvert er hvernig við höfum túlkað gerninga fyrri tíðar. Sá merki fræðimaður Einar G. Pétursson hefur m.a. bent á það í fyrirlestri um þjóðlendumál að þar séum við í flestum tilfellum að túlka þessi fyrri alda gögn út frá 20. aldar eða 21. aldar skilningi á málum. Það er allsendis óraunhæft og í raun og veru á slík túlkun alls ekki rétt á sér. Við verðum að ná að skilja gögnin út frá þeim tíma sem þau eru samin og skilja pólitískt inntak þeirra. Þetta er í rauninni miklu flóknari hlutur en svo að við séum komin neitt nærri því að afgreiða hann, enda verður að játast að sagnfræðirannsóknir okkar og skjalarannsóknir hafa kannski ekki sérstaklega miðast við þetta. Ég er viss um að þetta á eftir að verða vinsælt og vaxandi viðfangsefni fræðimanna á næstu árum og áratugum en það geta liðið margir áratugir enn þangað til að menn fá almennilega sýn á hvernig túlka beri þessi gögn. Þá er ég kominn að því sem er mér ekki síst áhugamál í þessum efnum og það er hin mismunandi sýn á skrifleg og munnleg gögn vegna þess að dómstólakerfið í landinu er enn þá með þeim, ég vil ekki segja annmörkum en alla vega undir þeim skóla að telja skrifleg gögn margfalt gildari en munnleg gögn. En í ýmsum fræðigreinum hafa menn verið að endurmeta þetta á seinni árum og jafnvel talið að í sumum tilfellum geti hin munnlega geymd verið fullt eins áreiðanleg og hin skriflega. Þetta hljómar fyrir mörgum svolítið skrýtin fræði en rannsóknir sem kannski eiga uppruna sinn á Balkanskaganum og í tengslum við þjóðfræðirannsóknir þar hafa einmitt leitt fræðimenn að þeirri niðurstöðu að hin munnlega geymd hafi verið mjög vanmetin. Þess vegna held ég að þegar kemur að því að meta eigi til gagna annars vegar t.d. pergamentblöð Landnámu, margra alda gömul, og hins vegar munnlega geymd sem vitað er að gengið hefur mann fram af manni á viðkomandi svæði þá er ekki svo óyggjandi að Landnámuheimildin sé endilega betri. Rekur þar margt til, m.a. það að við vitum í rauninni allt of lítið um raunverulegan tilgang og raunverulega ætlan höfunda með ritun Landnámu. Um þetta væri hægt að hafa hér langt og mikið mál til viðbótar, ég mun hlífa þingheimi við því að sinni en vonast til að fleiri komi inn í þessa umræðu þó að auðvitað sé okkur þingmönnum þannig varið að við eigum, líkt og aðrir, erfitt með að einbeita okkur að hinum daglegu hlutum við þær aðstæður sem nú ríkja. Það er mikilvægt að við sýnum þó það fordæmi að hverfa ekki frá vinnu okkar þegar aðstæður eru með þessu móti því að það getum við ekki ætlað að aðrir borgarar samfélagsins geri.

Hæstv. forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessa máls sem er nú endurflutt frá fyrra þingi og tel mjög nauðsynlegt að breytt verði um stefnu frá því sem verið hefur og til þess eru lagagreinar þessar samdar. Frumvarpið er aðeins tvær lagagreinar og fjallar um að breyta málsmeðferð, réttarstöðu og túlkun sem ella mundi festast í sessi. Þar vekjum við sérstaklega athygli á því að ríkið hefur gert kröfu um sönnunarreglu um að menn sanni sérstaklega eignarbönd sín. Ekki er lengur talið fullnægjandi það sem áður var talið sannað og hefur verið viðurkennt af ríkinu oft áratugum saman. Ég bendi á að ríki og sveitarfélög hafa áratugum saman tekið við sköttum og gjöldum af þeim eignum sem hér er um að ræða. Það er ansi undarlegt þegar svo er komið að eignir sem menn hafa greitt skatta af til ríkisins árum og áratugum saman eru ekki lengur viðurkenndar sem eign og er túlkun laganna breytt að því er það varðar. Sönnunarbyrðinni er nú snúið við og kveðið er á um að það verði að vera ríkið sem sýni fram á eignarheimild, að jörð sé ógild, en ekki öfugt. Fólki sem hefur verið talið eigendur að jörðum árum og áratugum saman samkvæmt þeim landamerkjum sem allir hafa verið ásáttir um og ekki hafa verið deilur um, er allt í einu gert skylt að sýna fram á að jarðir og lönd sem það hefur borgað skatta af til ríkis og sveitarfélaga - og ríkið hefur væntanlega tekið við athugasemdalaust - séu þeirra eign. Mér finnst að þarna hafi málunum verulega verið snúið á hvolf og ekki sé hægt að una því að slík réttarvenja myndist sem ella mundi ná fram að ganga að óbreyttri málsmeðferð. Þetta er í stuttu máli það sem ég vildi segja um málið. Ég tek undir það sem 1. flm., hv. þm. Bjarni Harðarson, sagði í ræðu sinni og vísa til þó nokkuð langrar ræðu sem ég flutti um þetta mál á síðasta þingi og færði þar rök fyrir því hvers vegna ég tel að lagfæra þurfi þessi lög, svo gölluð sem mér finnst framkvæmdin á þeim vera. Ég tel að fara verði fram sú lagfæring á lögunum sem hér er lögð til og réttur fólks sé viðurkenndur af þeim eignum sem það hefur greitt fyrir afgjald á undanförnum árum og áratugum og ekki hefur verið ágreiningur um. Það er megininntak málsins og þarf svo sem ekki að hafa mikið lengra mál um það hér á hv. þingi. Málið fær vonandi efnislega og góða umfjöllun í nefnd og verður síðan afgreitt hér í þinginu. Það hefur sýnt sig að fólk hefur ekki náð rétti sínum. Alla vega tel ég að það hafi ekki náð þeirri réttarstöðu sem mér finnst að það eigi í þessu máli að því er varðar eignarlönd og landamerki og að ríkið hafi gengið þar á rétt fólks.

Hæstv. forseti. Ég legg hér fram frumvarp til laga um skipun rannsóknarnefndar til að gera úttekt á umfangi brota á lögum og reglum sem varða fiskveiðiheimildir íslensks sjávarútvegs. Við erum tveir flutningsmenn þessa frumvarps, sá sem hér stendur og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. Í 1. gr. frumvarpsins segir svo: „Alþingi skal kjósa sjö manna rannsóknarnefnd til að gera úttekt á umfangi brota á lögum og reglum sem varða fiskveiðiheimildir. Nefndin skal í störfum sínum greina hvaða aðferðir hafa verið notaðar við brotin, leggja mat sitt á ástæður þeirra og hverjar afleiðingar þau geta eða hafa haft fyrir þjóðarbúið í heild, sem og nytjastofna sjávar. Rannsókn nefndarinnar skal ná aftur til ársins 1991. Nefndinni er ekki ætlað að fjalla um sekt eða sakleysi þeirra sem á fund hennar koma eða koma á framfæri við ákæruvaldið grunsemdum um refsivert athæfi. 2. gr. Nefndin skal skipuð fulltrúum allra flokka á Alþingi. Nefndin kýs formann úr hópi nefndarmanna og ræður afl atkvæða. Nefndin skal setja sér verklagsreglur. 3. gr. Skrifstofa Alþingis skal sjá nefndinni fyrir starfsaðstöðu. Nefndinni skal heimilt að kalla eftir aðstoð óháðra sérfræðinga til að láta skoða einstök atriði sem að gagni koma í störfum hennar. 4. gr. Nefndinni er heimilt að kalla á sinn fund hvern þann sem starfar eða starfað hefur við sjávarútveg, þar með talið sjómenn, skipstjórnarmenn, útgerðarmenn, fiskverkendur og flutningsaðila. Upplýsingar sem þeir sem koma fyrir nefndina veita má ekki nota til sakfellingar í opinberu máli. 5. gr. Nefndin skal hafa óheftan aðgang að öllum gögnum í vörslu stjórnvalda sem snerta starfssvið hennar og skulu starfsmenn láta henni í té alla nauðsynlega aðstoð af því tilefni. Þá getur nefndin krafið einstök fyrirtæki sem starfa við sjávarútveg eða samtök þeirra um upplýsingar sem að hennar mati eru nauðsynlegar til að hún geti sinnt hlutverki sínu. Starfsmönnum stjórnvalda er skylt þrátt fyrir þagnarskyldu að svara spurningum nefndarinnar varðandi atriði sem eru á málefnasviði hennar. Hið sama gildir um fyrrverandi opinbera starfsmenn. Komi upp ágreiningur vegna 1. og 2. mgr. er nefndinni heimilt að leita úrlausnar dómstóla. 6. gr. Nefndarmenn og aðrir sem inna af hendi störf í þágu nefndarinnar eru bundnir þagnarskyldu um viðkvæm einkamálefni, þar með talið upplýsingar sem varða einstaka refsiverða verknaði. Þagnarskylda helst eftir að störfum lýkur. Upplýsingalög, nr. 50/1996, gilda ekki um störf nefndarinnar. Nöfn þeirra sem koma fyrir nefndina skulu ekki birt. 7. gr. Nefndin skal gera Alþingi grein fyrir rannsókn sinni og niðurstöðu í sérstakri skýrslu eigi síðar en 1. nóvember 2009. Skulu þar gerðar tillögur um úrbætur eða aðrar lyktir eftir því sem tilefni þykir til. Kostnaður af störfum nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði. 8. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi“ - þ.e. þegar þau hafa verið samþykkt. Mál þetta var lagt fram á síðasta þingi og er nú lagt fram öðru sinni lítið breytt. Allt frá því að svokallað kvótakerfi var tekið upp í íslenskum sjávarútvegi hafa komið fram alvarlegar ásakanir um að reglum þess hafi ekki verið réttilega fylgt. Flytjendur telja rétt að fá skorið úr um sannleiksgildi þessa og leggja til að komið verði á fót rannsóknarnefnd til að fjalla um umfang brota á lagareglum sem varða fiskveiðiheimildir hvar sem þær er að finna í fiskveiðistjórnarlöggjöfinni. Mætti í því sambandi helst nefna lög um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, lög um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, nr. 79/1997, lög um umgengni um nytjastofna sjávar, nr. 57/1996, og lög um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, nr. 151/1996, og reglur settar á grundvelli þeirra. Um fátt hefur meira verið deilt í þjóðfélaginu á liðnum árum en íslenska kvótakerfið. Vegna þeirra takmarkana sem kvótakerfið setur hefur því verið haldið fram að útgerðarmenn og sjómenn hafi sniðgengið reglurnar til að auka möguleika til tekjuöflunar og betri afkomu. Ekki aðeins hefur því verið haldið fram að þeir sem stunda fiskveiðar hafi gerst sekir um slíka hegðun heldur einnig þeir sem fylgjast eiga með að reglunum sé eða hafi verið fylgt. Nefna má í þessu sambandi ásakanir um brottkast á fiski, löndun fram hjá vigt, rangar nýtingarprufur, rangar upplýsingar um tegundir, misnotkun á leyfi til heimavigtunar, ranga úrtaksvigtun og annað. Sumir hafa ekki viljað gera mikið úr sögusögnum um þess háttar brot á kvótareglum. Hafrannsóknastofnunin hefur til að mynda látið hafa eftir sér að lítið sé um brottkast á fiski og ekki fallist á staðhæfingar sumra sjómanna um annað. Flytjendur telja að mat Hafrannsóknastofnunarinnar um ástand fiskstofna geti ekki talist áreiðanlegt nema leitt verði í ljós hvor aðilinn hafi rétt fyrir sér. Flytjendur þessa frumvarps telja að rétt sé og nauðsynlegt að komast sem næst sannleikanum í þessu máli og vilja að Alþingi kjósi sjö manna nefnd sem í sé hið minnsta einn fulltrúi frá hverjum þingflokkanna. Forsenda þess að nefndin geti rækt hlutverk sitt er að hún fái víðtækar heimildir til gagnaöflunar og er lagt til í frumvarpinu að hún skuli hafa ótakmarkaðan aðgang að gögnum í vörslu stjórnvalda sem snerta starfsvið hennar, auk þess að geta krafið einstök fyrirtæki sem starfa við sjávarútveg eða samtök þeirra um upplýsingar sem nefndin telur að séu í þágu starfs síns. Gert er ráð fyrir að einstaklingar, t.d. sjómenn, útgerðarmenn, skipstjórnarmenn, fiskverkendur og flutningsaðilar, geti komið á fund nefndarinnar af fúsum og frjálsum vilja til að láta henni í té vitneskju. Nefndinni er alls ekki ætlað að skera úr um sekt eða sakleysi þeirra sem veita upplýsingar eða koma á framfæri grunsemdum við ákæruvaldið um refsivert athæfi sem nýtast munu til sakfellingar í opinberu máli. Kvótakerfið er af mörgum talið ranglátt og hefur tilvist þess frá upphafi vakið miklar deilur í þjóðfélaginu. Nú síðast upphófust umræður í ársbyrjun eftir að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna gaf út álit í máli Erlings Sveins Haraldssonar og Arnars Snævars Sveinssonar gegn íslenska ríkinu um að kvótakerfið samrýmdist ekki jafnræðisreglu alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Þess vegna tel ég að rannsóknarnefnd á vegum þingsins sem kemst sem næst raunverulegri stöðu í þessum málum sé öllum til góða, bæði þeim sem halda því fram að verið sé að kasta fiski í sjóinn, að verið sé að landa fram hjá, og þeim sem halda hinu gagnstæða fram, að allt sé slétt og fellt. Þess vegna leggjum við þetta frumvarp fram og óskum eftir því að því verði vísað til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Forseti. Þetta frumvarp sem hv. þingmenn Frjálslynda flokksins, Grétar Mar Jónsson og Guðjón Arnar Kristjánsson, hafa lagt hér fram fjallar um skipun rannsóknarnefndar til að gera úttekt á umfangi brota á lögum og reglum sem varða fiskveiðiheimildir íslensks sjávarútvegs. Mér finnst dálítið vel í lagt að bæta við fleiri nefndum, stofnunum eða eftirlitsstofnunum fyrir þessa starfsgrein en nú þegar eru fyrir hendi. Ég leyfi mér að efast um að nokkur einasta atvinnugrein á Íslandi sé í dag undir jafnströngu eftirliti og sjávarútvegur og þá kannski sér í lagi fiskveiðarnar. Ég minni á að Fiskistofa hefur víðtækt eftirlit með veiðum og vinnslu bæði á sjó og landi. Sjálfur þekki ég það af eigin reynslu og veit að hv. þingmenn og flutningsmenn þessa frumvarps geta vitnað um það sömuleiðis að það eftirlit er mjög strangt. Við sem stýrum skipum til veiða og stundum fiskveiðar erum oft og tíðum með eftirlitsmenn frá Fiskistofu um borð í skipum okkar sem fylgjast grannt með öllu því sem þar gerist sem varðar veiðarnar, sem varðar veiðarfæri, sem varðar vinnsluna og frágang á afla, reyndar öllu því sem nefnt er í þessu frumvarpi og grunur leikur á um að menn fari ekki eftir. Auk þess að vera iðulega með eftirlitsmenn frá Fiskistofu um borð í skipum á veiðum ber skipstjórnarmönnum, sjómönnum sem liggja undir grun samkvæmt þessu frumvarpi hér um að fylgja ekki settum reglum, þ.e. okkur sem þennan atvinnuveg stunda, að skila til Fiskistofu ítarlegum skilagreinum, mjög nákvæmlega útfylltum og ítarlegum skilagreinum um það hvernig veiðarnar hjá okkur fóru fram, ekki bara hvar við veiddum heldur hvaða fisk við veiddum og hvernig við hanteruðum hann, hvernig við fórum með hann og sömuleiðis hvernig nýtingin á þeim afla var. Ég get fullyrt hér að á þeim skipum sem ég þekki til og á þeim skipum sem ég hef starfað á er farið ítarlega, vandlega og nákvæmlega eftir þeim leiðbeiningum sem Fiskistofa lætur okkur vinna eftir hvað þetta varðar. Vel má vera að flutningsmenn þessa frumvarps sem báðir eru þekktir skipstjórnarmenn hafi aðra reynslu af þeim skipum sem þeir hafa stýrt á þeim árum sem þeir vilja láta rannsaka, þ.e. 17 ár aftur í tímann. En þá reynslu get ég ekki staðfest með þeim. Því til viðbótar, ef eftirlit Fiskistofu um borð í skipunum og eftirlit með þeim skilagreinum sem okkur ber að skila til Fiskistofu dugar ekki, eru iðulega eftirlitsmenn frá Fiskistofu við löndun, þegar verið er að landa úr skipum, og fylgjast með því að sá komi afli upp úr skipum sem tilgreindur er á aflaskýrslum og fylgjast náið með því að nýting á unnum afurðum sé samkvæmt því sem upp er gefið. Allt þetta veit ég að flutningsmenn þekkja vel og ekki síður en ég geri. Í öðru lagi er aukið eftirlit frá Landhelgisgæslu með veiðum og vinnslu um borð í skipum, því miður kannski ekki nóg. Eins og hefur nú borið á að undanförnu hefur ekki verið hægt að halda úti skipum Landhelgisgæslunnar vegna fjárskorts. En við megum búast við því á hverjum degi að varðskip banki upp á og þeir komi um borð í skipin til að fylgjast með því sama og eftirlitsmenn Fiskistofu gera, þ.e. veiðum og vinnslu, hvernig við högum okkur við veiðarnar, hvort veiðarfæri standist þær reglur og þær kröfur sem gerðar eru um þau og svo framvegis. Landhelgisgæslan hefur einnig á undanförnum árum beitt þyrlum við eftirlit með veiðum. Við sjómenn höfum mátt búast við því sömuleiðis að niður úr þyrlu sígi um borð eftirlitssveit frá Landhelgisgæslunni sem þeir gera orðið iðulega til viðbótar auk þess sem þeir beita síðan flugvélum til þess að fylgjast með að skip séu að stunda veiðar á þeim svæðum þar sem þau mega vera og ekki á þeim svæðum sem þau mega ekki vera á. Landhelgisgæslan er því með aukið og strangt eftirlit við veiðarnar og skráningu á veiðum og vinnslu á aflanum sömuleiðis eins og Fiskistofa gerir auk þess sem eftirlit Landhelgisgæslunnar nær út fyrir verksvið Fiskistofu varðandi skráningar á áhöfn, búnað skipa, skoðun og haffærisskírteini og svo framvegis. En það hlýtur að vera eitt af því sem flutningsmenn frumvarpsins telja að sjómenn liggi undir grun um að vera að brjóta. Dugi þetta ekki til þá er við löndun fylgst með afla þeim sem kemur upp úr skipum af hafnarvörðum í viðkomandi höfn sem standa vaktina við skipshlið og fylgjast með því að upp úr skipunum komi sá afli sem sagður er vera um borð, hvorki meira né minna. Á því bera þeir ábyrgð. Á hafnarvogunum er síðan tekin úttaksvigtun úr afla svo ég tali um vinnsluskip og svo framvegis. Það er því mjög strangt eftirlit, mjög mikið eftirlit með þessari atvinnugrein, fiskveiðunum, og það mikið að ég tel í raun algjörlega óþarft að ætla að bæta fjórðu eftirlitsstofnuninni við það sem þegar er fyrir. Ég veit að margir ef ekki allir skipstjórnarmenn, gæti ég fullyrt, eru mér sammála um að okkur finnst nú þegar vera komið nóg af því eftirliti sem við þurfum að búa við og það að þurfa að stöðugt að liggja undir grun um að vera að brjóta þær reglur sem okkur eru settar eins og mér reyndar finnst andi frumvarpsins vera, þ.e. að við liggjum undir grun. Spurning vaknar líka þegar frumvarpið er lesið. Þar stendur í greinargerð, með leyfi forseta: „Allt frá því að svokallað kvótakerfi var tekið upp í íslenskum sjávarútvegi hafa komið fram alvarlegar ásakanir um að reglum þess hafi ekki verið réttilega fylgt.“ Og þær reglur sem tilteknar eru í þessu frumvarpi eru í lögum um stjórn fiskveiða, lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, lögum um umgengni um nytjastofna sjávar og lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands svo einhver dæmi séu nefnd. Mér þykir augljóst þegar vísað er í lög um stjórn fiskveiða að verið sé að tala um illa eða óviðunandi meðferð á afla sem veiðist, brottkast, svindl á nýtingu og svo framvegis eins og hér hefur verið nefnt. Mér þykir það eiginlega liggja í augum uppi þegar nefnd eru hér sérstaklega lög um fiskveiðar í landhelgi Íslands að sjómenn stundi þar þá eða liggi undir grun um að vera sífellt að brjóta þau lög, vera að veiðum þar sem þeir ekki eiga að vera, brjóta sem sagt landhelgislögin. Ég held að flutningsmenn þessa frumvarps hljóti að búa yfir upplýsingum um ítarleg brot á þessum lögum, þeir hafi vitneskju um að þessi lög séu þverbrotin. Að öðrum kosti held ég að menn leggi ekki fram frumvarp til laga á Alþingi um að reyna að stemma stigu við því. Ég óska eftir því, búi þeir yfir þessum upplýsingum, hafi þeir haldbærar upplýsingar um að sjómenn sérstaklega séu að brjóta lög, þessi tilteknu lög sem eru nefnd í frumvarpinu, að þá upplýsi þeir það hér í þessari umræðu að þeir búi yfir þessum upplýsingum og segi hvaðan þær eru komnar og að þær séu rökstuddar. Mér þykir sárt sjálfum að þurfa að sitja undir því að flutt sé frumvarp á Alþingi í þessum anda sem beinist í aðalatriðum að mér persónulega, finnst mér sem sjómanni, og starfsfélögum mínum úti á sjó sem ég veit - og fullyrði ég það - að hafa alla tíð reynt að fylgja eftir þeim reglum og lögum sem þeim hafa verið sett. Ég er viss um að fleiri skipstjórnarmönnum og sjómönnum muni sárna að þingmenn sjái ástæðu til að leggja fram drög að frumvarpi sem þessu á Alþingi. Til viðbótar því sem ég nefndi áðan um eftirlit Fiskistofu sem er mjög ítarlegt, um eftirlit Landhelgisgæslunnar með veiðum og vinnslu sem er mjög ítarlegt og strangt, um eftirlit með löndun og höfnum, þ.e. hafnarverðir og hafnarvogir, má nefna að við búum sömuleiðis við ýmsar takmarkanir úti á sjó varðandi búnað veiðarfæra á veiðisvæðum sem ég veit að flutningsmönnum er báðum kunnugt. Það er ítarlegt eftirlit í gangi með þessari atvinnugrein, mjög ítarlegt eftirlit. Telji hv. þingmenn að auka þurfi eða bæta við það eftirlit þá vil ég gjarnan fá að heyra betri rökstuðning fyrir því en fram kemur í þessu frumvarpi og tel að það hljóti þá að mega nýta þær stofnanir sem fyrir eru í landinu til að auka þetta eftirlit hvort sem það er þá Fiskistofa, Landhelgisgæslan eða að hafnarvörðum og hafnarvogum verið falið þetta eftirlit. Í greinargerð frumvarpsins stendur, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að einstaklingar, t.d. sjómenn, útgerðarmenn, skipstjórnarmenn, fiskverkendur og flutningsaðilar, geti komið á fund nefndarinnar af fúsum og frjálsum vilja til að láta henni í té vitneskju.“ Þegar ég les þetta spyr ég: Hvað þarf til að sannleiksnefndin þessi taki mál upp á sína arma? Er það símtal frá vörubílstjóra sem telur sig vera að flytja annan fisk en hafnarvogin segir honum að hann sé að flytja? Er það símtal frá sjómanni sem telur sig búa yfir vitneskju um að hent sé fiski á einhverju skipi, jafnvel hans skipi? Hvað þarf til að þessi sannleiksnefnd taki mál á dagskrá og afgreiði þau? Það er reyndar tekið fram hérna að henni sé ekki ætlað að fjalla um sekt eða sakleysi þeirra sem á fund nefndarinnar koma eða afla nefndinni upplýsinga um hugsanleg brot. Í 6. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Nefndarmenn og aðrir sem inna af hendi störf í þágu nefndarinnar eru bundnir þagnarskyldu um viðkvæm einkamálefni, þar með talið upplýsingar sem varða einstaka refsiverða verknaði.“ Ég er nú ekki mjög lögfróður maður, virðulegi forseti, en hafi þeir sem á fundi nefndarinnar koma með einhverjum hætti staðið að refsiverðum verknaði þá sé ég ekki í fljótu bragði hvernig nefndin eigi að geta hylmt yfir með þeim um þau mál. Það kann þó að vera. Ég ítreka að ég er ekki lögfróður maður. En mér finnst þetta þó dálítið vafasamt. Ég ítreka við þessa umræðu um þetta frumvarp um skipun rannsóknarnefndar í sjávarútvegi að ég tel þetta frumvarp óþarft. Mér finnst andinn í því ekki góður gagnvart þeim sem það beinist að, þ.e. aðallega sjómönnum og sér í lagi skipstjórnarmönnum og útgerðum. Ég tel eftirlit með íslenskum sjávarútvegi nægilegt, mjög mikið í raun og veru og mætti frekar draga aðeins úr því heldur en hitt.

Hæstv. forseti. Töluverðs misskilnings virðist gæta hjá hv. þingmanni hvað þetta varðar. Í fyrsta lagi er ekki verið að fjalla neitt um Landhelgisgæsluna eða landhelgisbrot og því síður um skoðunarstofur eða Siglingastofnun varðandi útbúnað skipa, hvort þau séu með haffærniskírteini eða hvort einhverju sé ábótavant í því. Það sem liggur að baki frumvarpinu er að upplýsa það og reyna að nálgast það hvað verið er að kasta miklum fiski í sjóinn á hverju ári, í hverri veiðiferð og hverju verið er að landa fram hjá. Ég minni hv. þingmann á að lesa grein eftir formann Farmanna- og fiskimannasambandsins sem hann birti í Fiskifréttum en sú grein heitir „Gula hættan“. Hann talar þar um það að vegna þorskniðurskurðar á síðasta ári sé meiri hætta á því að fiski verði hent í sjóinn af því að þorskur dugi ekki sem meðafli. Ég minni hv. þingmann líka á það að Guðmundur nokkur, forsvarsmaður Vélstjórafélags Íslands, eða deildar Vélstjórafélags Íslands í nýju sambandi, hélt ræðu á síðasta sjómannadag í Reykjavík. Menn hlustuðu þar á hann tala um brottkast á skipi sem hann hafði verið á - hann er reyndar hættur á því. Ég fagna því að til eru sjómenn sem ekki hafa tekið þátt í brottkasti og hafa aldrei heyrt af því, það er hið besta mál. En við erum að reyna að nálgast þetta mál með því - framhjálöndun, ísprufusvindl og svindl með ýmsum hætti. Við erum að reyna að komast að því hvað þetta er mikið og alvarlegt mál. Það skiptir alla máli að þetta verði upplýst en við förum ekki að draga fólk - sumt er fyrnt, annað ekki.

Herra forseti. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson, sem er annar flutningsmanna frumvarpsins, telur að ákveðins misskilnings gæti hjá mér varðandi það um hvað frumvarpið snýst. Hann fullyrðir að það snúist ekki um þætti eins og landhelgisbrot en þó er í frumvarpinu fjallað um þau lög og reglur sem menn liggja undir grun um að hafa verið að brjóta. Þar segir; með leyfi forseti: „Mætti í því sambandi nefna lög um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, lög um umgengni um nytjastofna og lög um fiskveiðar utan lögsögu Íslands.“ Hvaða lög eru það? Þessi lög hljóta að snerta veiðar í landhelginni. Þá falla þar undir lög um landhelgisbrot, veiðar á svæðum sem ekki má veiða á. Það þarf ekki endilega að vera innan 12 mílna. Það getur verið á lokuðum svæðum eða þar sem veiðar eru takmarkaðar með möskvastærðum eða með einhverjum öðrum hætti. Ég þekki vel umræðuna um gulu hættuna, eins og hv. þingmaður nefndi áðan, og ég þekki vel umræðuna um brottkast. Umræður um nefnd kvótakerfi hafa oft snúist um að menn séu að henda miklu af fiski í sjóinn en ég fullyrði að á undanförnum árum hefur minna verið hent af fiski í hafið en nokkurn tíma hefur verið gert. Það er alltaf þannig að umræðan fer af stað um mikið brottkast, gífurlegt brottkast, en við sem höfum verið lengi á sjó og löngu fyrir daga kvótakerfisins vitum af samanburði hvernig það er. Andi frumvarpsins kom kannski best fram í lokaorðum hv. þm. Grétars Mars Jónssonar þar sem hann segist fagna því ef einhverjir sjómenn hafa ekki tekið þátt í brottkasti. Ég fullyrði að ekki hafa allir sjómenn gert það.

Hæstv. forseti. Verið er að fjalla um og upplýsa hvernig fiskveiðistjórnarkerfið hefur verið, ekki með tilliti til landhelgisbrota eða ólöglegs útbúnaðar á skipum, veiðarfærum eða annað. Mest er verið að tala um þetta til að upplýsa hvað við drepum mörg tonn af fiski. Það er ágætt að einhverjir togaramenn kannist við að fiski hafi verið kastað í sjóinn. En þetta hefur verið mikið í umræðunni og það þarf ekki mig til að nefna það. Blaðagreinar hafa verið skrifaðar um þetta og margir hafa komið fram og sagt sína sögu af þessu. Það er það sem verið er að gera. Ekki er verið að leita að einhverjum sökudólgum heldur er verið að reyna að upplýsa hvernig fiskveiðistjórnarkerfið á Íslandi hefur virkað, hvað menn hafa verið að henda miklu af fiski í sjóinn, hvað menn hafa verið að landa fram hjá af fiski og annað í þeim dúr. Enn og aftur tek ég það fram að ekki er verið að reyna að draga menn fyrir dómstóla og láta dæma þá. Það er verið að nálgast þetta með þeim hætti að fá sannleikann upp, eða því sem næst, um stöðuna. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að eftirlitið til sjós er gríðarlegt. En menn henda ekki fiski í sjóinn þegar fulltrúar frá Fiskistofu eru um borð í skipinu og horfa á þá eða þegar Landhelgisgæslan kemur um borð í skip, í þau fáu skipti sem hún gerir það. Þeir sem þekkja til og hafa tekið þátt í þessu vita um hvað málið snýst og verið er að opna leið fyrir þá svo að þeir geti sagt frá. Fiskistofa fékk á síðustu fjárlögum 840 millj. kr. en fíkniefnalögreglan fékk ekki nema rúmar 320 millj. kr. - það sést hvar hættulegustu mennirnir eru.

Herra forseti. Við erum örugglega sammála um það, ég og hv. þm. Grétar Mar Jónsson, að það er í góðu lagi að rannsaka áhrif fiskveiðistjórnarkerfisins sem ég er reyndar ekki stuðningsmaður fyrir. Mér finnst frumvarpið bera af því keim, andi þess er einhvern veginn í þá átt, að við sitjum undir grun, sjómenn, um að brjóta lög og reglur. Ég spurði um stjórn fiskveiða og fiskveiðilandhelgi Íslands, um lög varðandi fiskveiðar utan lögsögu og lög um umgengni nytjastofna sjávar eins og tekið er til í frumvarpsdrögunum. Ég spurði hv. þingmann að því áðan og spyr aftur: Hvað þarf til að nefnd sem þessi, sannleiksnefnd, taki mál á dagskrá? Hann hefur nefnt í ræðum sínum og andsvörum blaðagreinar sem hafa verið skrifaðar og benda til þess að sjómenn séu  Ég endurtek að mér þykir óþægilegt vegna þess starfs sem ég gegni - ég er skipstjóri á fiskiskipi - að sitja undir því að á Alþingi sé lagt fram frumvarp í þessum anda. Ég er sannfærður um að flestum sjómönnum og flestum skipstjórnarmönnum þyki óþægilegt að alþingismenn sjái ástæðu til að setja lög með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um endurbætur á björgunarskipum Slysavarnafélagsins Landsbjargar þar sem Alþingi ályktar að fela dómsmálaráðherra að beita sér fyrir því að ráðist verði í markvissar endurbætur björgunarskipa á árunum 2009–2014. Saga björgunarskipa er löng hér á landi og tengist stofnun slysavarnafélaga og björgunarsveita sem stofnuð voru með stofnun Slysavarnafélags Íslands 1928. Fyrsta björgunarskipið kom til landsins 1929, var gefið hingað af kaupmanni í Reykjavík, Þorsteini Jónssyni og konu hans, og markaði tímamót í björgunarsögu okkar. Það skip fengum við á þeim tíma frá Bretlandi í gegnum þau björgunarsamtök sem við höfum átt árangursríkt og gott samstarf við á undanförnum árum. Árið 2002 var ákveðið að fara í endurskipulagningu á útgerð og rekstri þessara skipa. Gerð skipa í kringum landið var samræmd, viðhald og þjálfun áhafna tekin til endurskoðunar, metnaðarfull áætlun sett um það og vinna við það og lagt af stað. Fjöldi skipa samkvæmt þessari endurskipulagningu var 14. Þau eru staðsett í Reykjavík, Hafnarfirði, Rifi á Snæfellsnesi, Patreksfirði, Ísafirði, Skagaströnd, Siglufirði, Raufarhöfn, Vopnafirði, Neskaupstað, Höfn í Hornafirði, Vestmannaeyjum, Grindavík og Sandgerði. Nýir staðir bættust í þessa áætlun, þ.e. Hafnarfjörður, Patreksfjörður, Skagaströnd, Vopnafjörður og Höfn, áður voru skip á þeim stöðum sem ég taldi upp. Ákveðið var að taka í notkun svokölluð ARUN-skip sem við höfum fengið frá systursamtökum okkar í Bretlandi. Þetta eru öflug skip sem við fáum, svona 15–18 ára, skip sem þeir eru að taka úr sinni þjónustu. Reynsla af þessum skipum er mjög góð og hafa þau elstu í nokkur ár verið á Íslandi. Útbúnaður þeirra er góður og þau eru sérstaklega hönnuð og byggð með tilliti til þeirra verkefna sem þau eru notuð í. Vel fer um áhöfn í þessum skipum og þau eru það sem kallað er „all weather lifeboats“ eða skip sem hægt er að senda út við mjög erfiðar aðstæður. Við höfum fengið þessi skip í mjög góðu standi. Systursamtök okkar í Bretlandi eru mjög öflug og hafa haft mikið fjárhagslegt bolmagn til að þróa smíði þessara skipa og reynslan af þeim er mjög góð. Það snýst um það að skrokkar og allur búnaður í þessum skipum er eins og best verður á kosið en hægt er að gera þau enn öflugri með þeim breytingum sem ég á eftir að rekja hér á eftir. Rekstrarfyrirkomulag á þessum flota okkar, eins og reyndar í björgunarstarfinu í landinu, hjá Slysavarnafélaginu Landsbjörg er einstakt. Þetta byggist eins og annað á sjálfboðaliðastarfi. Það þýðir að engar greiðslur eru til áhafna, ekkert orlof, ekkert veikindafrí. Ef menn þurfa að fara frá, ef menn geta ekki staðið vaktina, koma aðrir inn. Þannig er rekstrarkostnaður við þessi skip í algeru lágmarki og enginn kostnaður við mannskap annar en sá að vélstjórar eru í hlutastörfum þar sem þetta eru það stór skip að þau þurfa reglubundið viðhald. Rekstrarkostnaður á hverju skipi er í dag áætlaður um 5–7 millj. kr. Það þýðir að heildarkostnaðurinn við verkefnið hjá Slysavarnafélaginu er 80–100 millj. kr. á ári. Í dag er framlag ríkisins til þessa rekstrar sérstaklega 37 millj. kr. Það kostar ríkið sem sagt 37 millj. kr. að reka 14 öflug björgunarskip hringinn í kringum landið. Við höfum systursamtök í öðrum löndum þegar kemur að sjóbjörgunarþættinum. Hefð er fyrir svipuðum samtökum og við rekum á Íslandi í Bretlandi, Frakklandi, Þýskalandi og á Norðurlöndum. Er fróðlegt að bera saman möguleika þessara stóru landa til að standa í þessum rekstri sem byggður var í grunninum á sjálfboðavinnu eins og hjá okkur á Íslandi. Í áranna rás hefur orðið erfiðara hjá þeim að halda slíkri útgerð úti. Á sambærilegum skipum hjá þessum systursamtökum okkar eru orðnir launaðir starfsmenn að einhverjum hluta á þeim stöðum þar sem þau eru. Þeir hafa sem sagt færri sjálfboðaliða og færri reynslubolta. Það er það sem er svo mikilvægt hjá okkur að við gerum mjög strangar kröfur um þjálfun, námskeið í sjóbjörgunarfræðum, fyrstu hjálp, áhafnanámskeið á bátana, en áhafnirnar eru að stórum hluta víða um landið sjómenn, sjómenn sem hafa mikla staðþekkingu og mikla reynslu, menn sem hafa verið á sjó, menn sem eru á sjó og eru tilbúnir til að taka þessi verkefni að sér þegar eitthvað bjátar á. Útkallstími þessara skipa er með ólíkindum stuttur og fjölmörg dæmi eru um að hann hefur skipt sköpum í því að bjarga mannslífum. Við höfum fjölmörg nýleg dæmi frá Vestmannaeyjum, Grindavík og mörg önnur þar sem viðbragðstími upp á 5–7 mínútur skipti öllu máli. Menn voru dregnir nær dauða en lífi úr sjónum. Það getur líka skipt sköpum að þessi skip sem kannski eru ekki svo stór - en þau hafa samt sem áður ráðið úrslitum þegar kemur að því að koma til aðstoðar stórum skipum sem lenda í vandræðum jafnvel í innsiglingum eða rétt fyrir utan þær og hafa þá getað hjálpað þannig til að verðmæti og mannslíf hafa bjargast. Ekki er langt síðan björgunarskipið í Grindavík tók þar flutningaskip sem varð vélarvana í innsiglingunni og var við það að reka upp og náði að snúa því þannig að það rak inn í höfnina aftur. Ef þetta skip hefði farið upp í innsiglingunni hefðu afleiðingarnar orðið hrikalegar. Það er mikilvægt að hafa þetta þéttriðna net. Fjórtán skip eru árangurinn af því verkefni sem við fórum í 2002 sem við kölluðum „Að loka hringnum“. Þá vorum við með það í huga að hafa útkallstímann ásættanlegan og sem næst helstu fiskimiðum okkar. Slysavarnafélagið Landsbjörg hefur gert samning við Landhelgisgæsluna og dómsmálaráðherra. Sá samningur var gerður árið 2005 um aðkomu Landhelgisgæslunnar að þessum skipum og nýtingu þeirra við þau störf sem hún þarf að sinna. Það felur í sér að starfsmenn Landhelgisgæslunnar, yfirmenn, geta hugsanlega farið um borð í þessi skip og farið með þeim í eftirlitsferðir eða aðra þá leiðangra sem þarf til að sinna verkefnum sem eru á borði Landhelgisgæslunnar. Landhelgisgæslan hefur nú sett sérstök námskeið fyrir áhafnir þessara skipa gagnvart þessu verkefni sérstaklega og haldið það með áhöfnum nokkurra skipa nú þegar. Það gefur augaleið að með allt þetta hafsvæði sem við þurfum að sinna, og þá löngu og miklu strandlengju sem við höfum, er nánast útilokað fyrir Landhelgisgæsluna að sinna svo vel sé öllum þeim verkefnum sem hún þarf að sinna með þeim takmarkaða skipakosti sem hún hefur. Þó að við séum að endurnýja skipakostinn hjá henni gera 2–3 skip kannski ekki svo stóra hluta á nærsvæðinu, getum við sagt, þ.e. þegar nær kemur ströndinni. Það getur því verið mjög hagkvæmt rekstrarlega séð að styrkja enn frekar þessa útgerð til að hún verði betur í stakk búin til að sinna þeim fjölbreyttu verkefnum sem á þarf að halda. Það liggur fyrir, virðulegi forseti, að nauðsynlegt er að fara í ákveðna endurbyggingu á þessum skipum að því leyti að skipta þarf um vélbúnað í þeim. Margt fæst með þeim breytingum. Það er meiri siglingahraði, það eru lengri siglingavegalengdir - fer hraðinn úr því að vera kannski 17–18 mílur upp í 23–24 mílur. Segja má að allur annar búnaður skipsins, eins og skrokkur og annar búnaður, sé til þess fallinn að líftími hans sé það langur til viðbótar að breytingar sem þessar mundu duga til að tryggja rekstur þessara skipa um nokkuð langan tíma. Einnig er mögulegt að hugsanlegt verði að bæta við 15. skipinu. Horft hefur verið til Húsavíkur þar sem er mikil ferðaþjónusta og þó nokkur útgerð. Horft hefur verið til þess að æskilegt væri að bæta við skipi af þessari stærð á því svæði. Einnig hefur verið fjallað um - það kom fram í skýrslu sem nefnd á vegum Slysavarnafélagsins skilaði af sér en í þeirri nefnd voru fulltrúar frá Landhelgisgæslunni, frá Slysavarnafélaginu og skólastjóri Slysavarnaskóla sjómanna - mikilvægi þess að setja mögulega upp stærri skip á ákveðnum svæðum. Í þeirri skýrslu var nefnt að Ísafjörður og Sandgerði, og sérstaklega Ísafjörður væri til þess fallinn að gott væri að hafa þar stærra og enn öflugra skip. Aukin verkefni á svo mörgum af þessum svæðum tengjast einnig auknum siglingum skemmtiferðaskipa og aukinni komu smábáta til landsins og ferðamanna sem eru á afskekktum stöðum, mikið af erlendum skemmtibátum. Ef farið yrði í að skoða rekstur á enn stærra og öflugra skipi þá eru þetta staðirnir sem verið er að horfa til. Enginn þarf að velkjast í vafa um það öryggi sem björgunarsveitir landsins veita okkur til lands og sjávar og ekki þarf að hafa mörg orð um þann þjóðhagslega ávinning sem er af þessu rekstrarfyrirkomulagi. Það verður vart mælt í fjármunum. Kannski má segja á þessum síðustu og verstu tímum - þar sem fyrir liggur að við munum tímabundið þurfa að draga saman í ríkisrekstri okkar - sé enn vænlegra að fjárfesta meira í þeim mannauði sem liggur í fólki sem er tilbúið til að gefa vinnu sína hvenær sem er allan sólarhringinn og skapa því vettvang til að geta sinnt enn öflugra og meira starfi. Rekstur þessara björgunarsveita félagsins er mjög stór í hlutfalli við aðra hluta í rekstri þeirra enda er um að ræða öflug og stór skip sem geta brugðist við erfiðum aðstæðum. Það framlag sem verið er að tala um, virðulegi forseti, ef tekin yrði ákvörðun um að endurnýja vélbúnað þessara skipa á fimm árum, nemur 45 millj. kr. á ári. Það þyrfti félagið að fá til að geta endurnýjað um það bil þrjú skip eða vélbúnað í þremur skipum á ári. Þarna er verið að ræða um framlag til að skjóta styrkari stoðum undir þessa mikilvægu starfsemi og leggja lið við þessa mikilvægu endurbyggingu. Full ástæða er til að skoða síðan þann möguleika sem ég nefndi hér áðan að félagið geti útvegað sér stærri skip. Í samvinnu við þessi systurfélög okkar og vinafélög í Evrópu hefur félagið getað fengið þessi stóru og öflugu skip. Þau félög eiga enn stærri og öflugri skip sem þau afsetja á ákveðnum tíma og ekki ástæða til að ætla annað en þau standi Íslendingum til boða. Mikið traust ríkir milli þessara aðila og forsvarsmenn stórra björgunarsamtaka í Evrópu, systursamtaka félagsins, hafa sagt mér að þeir treysti Íslendingum einum til að taka að sér svona stór skip. Aðrir vilja fá þau, margir aðrir víðar, en þeir treysta okkur af því að við höfum sýnt ábyrgð og höfum mannskap til að takast á hendur þessi verkefni. Hagkvæmnin er ótvíræð og í því sambandi má nefna að við nýja landhelgisáætlun, sem var lögð fram, er reiknað með að kostnaður við aukið úthald varðskipa verði um 250 millj. kr. á næsta ári þannig að þegar kemur að því að ræða þessi framlög þá eru þetta smáaurar ef maður ber það saman við allt annað á þessum vettvangi. Meðflutningsmenn mínir á þessari þingsályktunartillögu eru þingmenn allra stjórnmálaflokka sem eiga fulltrúa á Alþingi. Þar kristallast sú pólitíska samstaða sem er og hefur verið um að standa vörð um þetta merka starf í samfélagi okkar. Vonandi dugar hún til að hleypa okkur, virðulegi forseti, inn í þennan áfanga.

Hæstv. forseti. Það þarf í rauninni lítið að segja um tillöguna. Hún er mjög góð og verður til að bæta öryggi sjófarenda hringinn í kringum landið og stuðla að því að skipt verði um vélar í þessum skipum eða þau löguð til eins og þarf. Ég vil aðeins minnast á það sem hv. þm. Jón Gunnarsson kom inn á varðandi stærri björgunarskip. Það er gott að eiga einhver stærri skip en þau sem við erum með. Það sýnir reynslan af þessum björgunarskipum. Stærri skip voru í Sandgerði en eru núna og annars staðar þannig að þau eru dýrari í rekstri og erfiðara að reka þau. Gerðar eru meiri kröfur um réttindi vélstjóra af því að vélarnar eru til þess að gera stórar í þessum bátum. Það er ýmislegt að athuga hvað þetta varðar en ég get ekki ímyndað mér annað en að í þinginu verði samstaða um að fylgja þessu eftir og gera það að raunhæfum veruleika að bæta og laga þessi skip. Ég mun styðja það. Ég sé ekki ástæðu til að segja meira um þetta. Þetta er sjálfsagður hlutur og íslensk sjómannastétt á það skilið, hetjur hafsins og hermenn þjóðarinnar, sem aldrei er meiri þörf á en nú. Þegar þarf að búa til gjaldeyristekjur fyrir þjóðfélagið, sem er nánast komið að fótum fram, reynir aftur á þessa grunnatvinnuvegi okkar, sjómennsku og landbúnað. Til að brauðfæða okkur og skapa gjaldeyristekjur, sérstaklega úr hafinu, þurfum við að auka veiðar og þá þarf sá þáttur að vera í lagi sem snýr að björgunarskipum og aðstoðarskipum. Sem betur fer er ekki alltaf um líf og dauða að tefla en slík skip geta aðstoðað flotann með ýmsum hætti. Þau geta svo að dæmi sé tekið siglt með varahluti langar leiðir sem þau hafa verið að gera. Ég þekki það sérstaklega úr Sandgerði. Þau hafa jafnvel siglt út fyrir 200 mílurnar með umbúðir og þau veita þjónustu með ýmsum hætti. Ekki má heldur gleyma því fólki sem starfar í þessum björgunarsveitum hringinn í kringum landið. Það vinnur frábært verk kauplaust af hugsjón einni saman. Slysavarnafélag Íslands er sennilega einsdæmi í heiminum hvað alla þá sjálfboðavinnu varðar.