Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta hefur verið samþ. í hv. Nd., en frv. er, eins og sjá má, flutt til þess að opna möguleika fyrir því, að ráðstafanir séu gerðar til þess að fá inn í verðlagið það, sem álitið er rétt að þangað komi vegna gengisbreytingarinnar, verðlag landbúnaðarvara. Yfirdómur felldi úrskurð 1. des. s.l. um verðlagningu á búvöruverði, miðað við það, sem hafði gilt til þess tíma, en eftir 1. des. fara áhrif gengisbreytingarinnar að koma fram, hækkað kaupgjald, hækkaður fóðurbætir, hækkun á olíu og benzíni og fleiri rekstrarvörum. Kaup bóndans kemur sjálfkrafa inn í grundvöllinn, þótt ekkert frv. hefði verið flutt í líkingu við þetta. Það sama má einnig segja um dreifingarkostnaðinn. Hann á að geta komið af sjálfu sér inn í verðlagið. En það er fleira, sem kemur til. Það eru fóðurbætiskaup og fleiri rekstrarliðir, sem ekki hafði verið reiknað með og ekki væri unnt að taka inn í verðlagið fyrr en næsta haust, nema með því að gera sérstakar ráðstafanir til þess. Og samkv. 1. gr. frv. er þessi möguleiki opnaður, sem sjálfsagt er til þess að bændur beri ekki skarðan hlut frá borði. 1. gr. frv. var breytt nokkuð eftir till. eins fulltrúa bænda í Sexmannanefnd, þannig að hagstofan var tekin þar inn og talað um, að þessi breyting skuli gerð eftir að Sexmannanefnd hafi fengið skýrslur og gögn frá hagstofunni. Þessar skýrslur og gögn hefði Sexmannanefnd vitanlega fengið, þótt það væri ekki tekið fram í l., enda er það vitað, að hagstofan hefur nú þegar aflað þeirra gagna, sem nauðsynleg eru um hækkað verð vegna gengisbreytingarinnar. En þetta þarf að liggja fyrir, þegar Sexmannanefnd fer að fjalla um verðlagninguna að þessu leyti. Þá er og gert ráð fyrir því, að ef Sexmannanefnd kemur sér ekki saman, verði málinu vísað til yfirnefndar til endanlegrar lausnar. Samkv. 2. gr. er kveðið á um það, hvernig nota skuli þann hagnað, sem verður vegna útfluttra landhúnaðarafurða vegna gengisbreytingarinnar, og þar er sagt, að það fé skuli nota í þágu landbúnaðarins eftir ákvörðun landbrh. Það var að þessu fundið í hv. Nd. af nokkrum hv. þm., að gefa landbrh. þetta vald. En þess ber að geta, að þetta frv. er samið og því hefur verið breytt í mörgum atriðum í samráði við fulltrúa bænda, Stéttarsambandsins og fulltrúa bænda í Sexmannanefnd. Þegar frv. var flutt, stóð ég í þeirri meiningu, að það væri í samræmi við vilja og óskir bænda, og ég held, að óhætt sé nú að segja, að það sé það. Enda þótt það sé í þessu formi og enda þótt ýmsir hv. þm. í Nd. hafi séð ástæðu til að gera brtt. við það og finna að því að nokkru leyti, þá held ég, að þeir, sem eru kunnugastir þessum málum og þekkja þau bezt, séu eftir atvikum ánægðir með frv. eins og það er. Og það er löngu vitað, a.m.k. vita þeir það, sem hafa mest með þessi mál að gera, að mikill hluti af gengishagnaðinum fer til þess að borga með ull og gærum, sem vitað er nú að hafa selzt á of lágu verði. Það þykir eðlilegt að hækka það verð og nota það fé að nokkru leyti, sem gengishagnaðinum nemur. Nú er það augljóst, að bæði ull og gærur seljast betur eftir gengisbreytinguna og gærur hafa selzt betra verði en út leit fyrir í haust, þannig að ekki er víst, að það þurfi nú að nota eins mikið og annars leit út fyrir á tímabili, af því að þessar afurðir geta hækkað nokkuð á erlendum markaði umfram það, sem gengisbreytingunni nemur. Hvað gengishagnaðurinn verður mikill, er ekki hægt að fullyrða um, en 40–50 millj. kr. hefur verið talað um, lágmark 40 millj. Ég geri mér vonir um, að hann verði allmiklu meiri, sérstaklega vegna þess, að kjötið mun seljast á betra verði en áætlað var. Það er talsvert hærra kjötverð í Bretlandi nú en út leit fyrir í haust, bæði á nautgripakjöti og dilkakjöti. Og þess vegna er það, að líklegt er, að gengishagnaðurinn verði allmiklu meiri en áætlað hefur verið, en það var vitanlega sjálfsagt að áætla hann varlega, þannig að öruggt væri, að hann næði því, sem áætlað var, því að hitt skaðar áreiðanlega ekki, þótt hann verði allmiklu meiri. Ég mundi segja, að það væri æskilegt, að hann yrði miklu meiri, aðeins vegna þess, að sala á afurðunum gengi betur en áætlað væri, og það er vitanlega landbúnaðinum í hag. Hv. framsóknarmenn fluttu í Nd. brtt. við þetta frv., eins og hv. Ed.- menn hafa sjálfsagt fylgzt með, en frv. var samþ. í Nd. óbreytt að öðru leyti en því, að það er talað um, að Sexmannanefnd og/eða yfirnefnd ljúki störfum ekki síðar en 23. þ.m. í staðinn fyrir 20. þ.m., eins og stóð upphaflega í frv. Mun ýmsum sýnast þetta mjög skammur tími og að erfitt verði að ljúka nefndarstörfum á ekki fleiri dögum en eftir eru til 23. þ.m. En þá ber þess að geta, að hagstofan er tilbúin með sína útreikninga, þau gögn og skýrslur, sem hún þarf að láta af hendi, að Sexmannanefnd hefur setið á rökstólum undanfarið og þetta liggur allt ljóst fyrir nm. og miklu ljósara en þegar svona n. kemur saman fyrst á haustin. Sexmannanefnd hefur áfrýjað dreifingarkostnaðinum til yfirnefndar, þeim dreifingarkostnaði, sem átti að koma inn í verðlagið fyrir 1. des., en fram að þeim tíma hefur hann verið óbreyttur frá því í fyrra, sem kannske kemur ekki að mikilli sök, þar sem kaupgjald hafði ekki hækkað á árinu til þess tíma og ekki heldur rekstrarliðir að neinu ráði. Og yfirnefndin er því starfandi nú til þess að úrskurða þetta. Ég held, að þótt ekki sé langur tími til 23. þ.m., sé engin ástæða til að ætla annað en nefndin eða nefndirnar geti lokið störfum fyrir þann tíma, vegna þess að gögnin eru nú öll fyrir hendi, sem nota þarf. Og það er vitanlega höfuðatriði, að það geti tekizt að ljúka þessu það fljótt, að nýja verðið geti tekið gildi hinn 1. jan., eins og gert er ráð fyrir í frv. Það er vitanlega allt annað, sem kveðið er á um samkv. 1. gr. þessa frv., heldur en í framleiðsluráðsl. Þar er talað um, að verðlagningu skuli lokið fyrir 1. sept. ár hvert, nema samkomulag verði um annað. Hér er hins vegar talað um það, að störfum skuli lokið fyrir 23. des. án nokkurs fyrirvara. Þess vegna verður að gera ráð fyrir því, að þetta muni takast, og ég veit, að hv. Ed.- menn skilja það ekkert síður en hv. Nd.-menn, að það er nauðsynlegt að hraða þessu máli eftir því sem unnt er, og vil ég mælast til þess, að það verði gert, til þess að frv. verði að l. sem allra fyrst, enda þótt Sexmannanefnd sé farin að undirbúa sín störf með tilliti til þess, að þetta frv. er á ferðinni og verður væntanlega að I. fljótlega. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta frv. að sinni, en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Það er föst formúla við þau mál, sem hæstv. ríkisstj. flytur þessa dagana, að það sé óskað eftir, að þeim verði hraðað. Hitt mundi þykja tíðindum sæta, ef þessa væri ekki getið í upphafi, þegar mál eru flutt af hæstv. ríkisstj. á Alþingi, svo tíður hefur málflutningur á þennan veg verið að undanförnu hjá hæstv. ríkisstj. Ég ætla ekki að tefja þetta mál með langri ræðu, en ég vil þó minna á nokkur atriði þegar við 1. umr. þess. Ég býst við, að um meginkjarna þessa máls séum við allir sammála, en hann er sá, að reikna skuli verðhækkanir á rekstrarvörum landbúnaðarins vegna gengislækkunarinnar inn í verðgrundvöll landbúnaðarafurðanna. Um þetta geri ég ráð fyrir, að við séum sammála, að þessi útreikningur sé framkvæmdur og að þetta komi strax inn í verðlag landbúnaðarafurða. Hitt er svo annað mál, að það er ekki sama, hver framkvæmir þessa útreikninga og hvernig þeir eru gerðir. Það er ekki sama. Ég er sammála því, sem komið hefur fram hér á hv. Alþ., að fela Hagstofu Íslands útreikninga á verðhækkunum og að meta þær hækkanir, sem ekki liggja ljóst fyrir við útreikninga. Ég er líka sammála því, að Framleiðsluráð landbúnaðarins skuli verðskrá landbúnaðarafurðir samkv. útreikningi hagstofunnar. Varðandi 2. gr. þessa frv., sem fjallar um það að fela landbrh. að ákveða, á hvern hátt því fé er varið, sem kemur inn vegna útflutnings á landbúnaðarafurðum samkv. 4. gr. l. nr. 69/1967, þ.e. varðandi gengishagnaðinn, þá er ég þessu ekki sammála, og liggja margar ástæður til þess, að ég treysti hvorki hæstv. núv. landbrh. né sálufélögum hans í ríkisstj. til þess að hafa þessi mál með höndum. Ég vil í fyrsta lagi minna á nýfallinn úrskurð yfirnefndar um verðlag til bænda. Samkv. þeim úrskurði er ekki farið að lögum. Bændur fá ekki inn í verðgrundvöllinn sannanlega útgjaldaliði í rekstri né heldur raunverulegt afurðamagn. Þetta veldur því, að bændur fá á yfirstandandi verðlagsári samkv. þessum úrskurði 22% minna fyrir vinnu sína en þeim ber, sem þýðir það, að meðalbóndinn fær um 40 þús. kr. minna í árslaun en þær viðmiðunarstéttir, sem grundvöllur verðlagsins er byggður á. Þetta nemur í heild fyrir bændastéttina í landinu nokkuð á 3. hundrað millj. kr. eða sennilega um það bil tvöfaldri þeirri upphæð, sem kemur til með að verða lánuð úr stofnlánadeild landbúnaðarins á þessu ári. Ég vil líka minna á það, að í sambandi við samninga um verð landbúnaðarafurða haustið 1966 var í leiðinni samið um ýmis önnur mál, sem áttu að verða til þess að bæta upp það verð, sem ekki náðist í samningunum sjálfum. Vil ég minna á það, að stjórn Stéttarsambands bænda barðist fyrir því, að komið væri á jarðakaupasjóði ríkisins, framleiðnilánasjóði landbúnaðarins og að varið skyldi 20 millj. kr. til veðdeildar Búnaðarbankans og fé til hagræðingar, svo að eitthvað sé nefnt af þessum atriðum. Þegar verðlagsúrskurðurinn var felldur, var í engu tekið tillit til þessara atriða, sem voru viss þáttur í verðlagningunni fyrir ári síðan. Það, sem miðað er við, er verðlagsgrundvöllurinn 1966–1967, eins og hann er á pappírnum, án þess að tekið sé tillit til nokkurra annarra atriða þar. Það gefur því auga leið, að þessi verðlagning nú spáir ekki góðu um framtíðina, því að ekki er fortíðin svo fögur heldur. Ég vil minna á þá staðreynd, sem kom fram á aðalfundi Stéttarsambands bænda á s.l. sumri, að lausaskuldir bænda hafa hraðvaxið hin síðari ár. Lán í stofnlánadeild og veðdeild eru einungis 40% af heildarskuldum bænda, lausaskuldir um 60%. Og meðalskuld á bónda var 266 þús. kr. við síðustu áramót, og öllum má ljóst vera, að þetta dæmi hefur ekki snúizt til hagræðis bændastéttinni á yfirstandandi ári, eins og árferði hefur verið örðugt og heyfengur manna um langt árabil ekki verið jafnlítill og í sumar. En ég vil líka í leiðinni geta þess, að fyrir 10 árum voru föstu lánin, sem bændur höfðu fengið, 60% af heildarskuldum, eða eins og lausaskuldirnar eru núna af heildarlánunum, en lausaskuldir alls 40%. Þróun þessara mála hefur verið hröð, eftir að stofnlánadeild landbúnaðarins tók til starfa. Það er auðsær tilgangur lagasmiðanna. Hann var sá og er sá hinn sami og annars staðar að þrengja hag bændastéttarinnar. Bændur verða líka samkv. þessum l. að greiða til stofnlánadeildarinnar 2 kr. af hverjum 3, sem stofnlánadeildin fær til umráða umfram þær lántökur, sem eru inntar af hendi fyrir stofnlánadeildina. Það segir líka allt til sín í efnahag bænda, styttri lánstími og háir vextir, að ógleymdum stofnlánadeildarskattinum. Þetta segir allt sína sögu og hefur á þeim árum, sem liðin eru, orðið á allan hátt til óhagræðis bændastéttinni. Ég játa það, að ég hef aldrei búizt við góðu landbúnaðinum til handa af núv. stjórnarflokkum, því að þar ráða ekki þau öfl, sem neins mega sín, þótt þau fyrirfinnist að sjálfsögðu innan þessara flokka. Ég vil í lokin minna á það, að réttur bænda hefur ekki alltaf verið hátt skrifaður hjá núv. stjórnarflokkum, eins og t.d. haustið 1959, þegar tekinn var samningsréttur af bændum og verðlag búvara ákveðið með sérstöku lagaboði. Að þeirri stjórn stóð Alþfl. með góðum stuðningi Sjálfstfl. Þá vil ég líka minna á það, að búnaðarráð, sem skipað var af nýsköpunarstjórninni 1944, lækkaði afurðaverð til bænda um 9.4%. Og eldri menn, ef farið er lengra aftur í tímann, muna sjálfsagt eftir harðri baráttu Sjálfstfl. móti afurðasölumálum landbúnaðarins 1934. Þetta segir allt sína sögu og það er sami rauði þráðurinn í gegnum öll þessi mál á öllu þessu tímabili, þegar þessir hv. flokkar hafa farið með völd. Forsaga þessara flokka, sem nú fara með völdin, er á einn og sama veg varðandi landbúnaðinn. Það heyrist nú aldrei orð um það á þingi, ekki einu sinni frá hæstv. landbrh., að eitthvað þurfi að gera fyrir unga fólkið í sveitinni, enda eru flestir bændur nokkuð við aldur og bændabýlum fækkar og jafnvel heilar sveitir hafa farið í eyði. Herra forseti. Ég tel mig hafa gert grein fyrir ástæðum þeim, sem liggja að baki því, að mér finnst ekki hægt að fela yfirdómsmeirihluta í verðlagsmálum framkvæmd laga þessara, né heldur hæstv. landbrh. og hans fylgdarliði í ríkisstj. að fara með framkvæmd mála um að skipta niður gengishagnaðinum.



Herra forseti. Ég tók það nú fram áðan, að ég legði áherzlu á, að þetta mál gengi fljótt í gegnum þingið, og þess vegna ætti ég nú ekki að tefja það með löngu máli og mun ekki gera. En út af því, sem hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB) sagði hér áðan, að það væru fá mál, sem ekki fylgdi sá formáli frá hendi ríkisstj., að það þyrfti að flýta því gegnum þingið, - ætli það væri nú ekki einkennileg ríkisstj., sem ekki hefði áhuga á því að flýta afgreiðslu mála í þingi? Það hefur enn ekki verið stefnt að því að láta þingið sitja mestan hluta ársins. Við höfum flestir fram að þessu verið ánægðir með, að það sæti aðeins 6 mánuði, og það er nú þannig með ýmis mál, að þau þurfa að fá afgreiðslu fyrir ákveðinn tíma. Núv. ríkisstj. hefur t.d. alltaf síðan hún tók við afgreitt fjárlög fyrir áramót, eins og vera ber, og horfið frá því sleifarlagi, sem var áður, eins og hv. 1. þm. Vesturl. kannast við. Og ég undrast það nú, ef hv. 1. þm. Vesturl. skilur það ekki, að hvort sem við erum sammála um öll atriði málsins eða ekki, ber brýna nauðsyn til, að þetta mál fái fljóta afgreiðslu, og ég veit, að hv. þm. skilur það. En hv. þm. fann ástæðu til þess að segja hér ýmislegt nú, sem hann hefur sagt áður, t.d. um það, hvað núv. ríkisstj. væri slæm við landbúnaðinn, hvernig búið væri að bændum, hversu hagur þeirra væri miklu verri nú en hann var t.d. fyrir 10 árum o.s.frv. Allt þetta hefur svo oft verið sagt, annaðhvort af þessum hv. þm. eða flokksbræðrum hans, að það er ekkert nýtt fyrir mér eða öðrum þm., og vegna þess að þetta er ómarkshjal, sem bændur sjálfir taka ekki mark á, er því minni ástæða fyrir mig nú að vera að mótmæla því. Bændur vita sjálfir, hvað að þeim snýr í dag og hvað að þeim hefur snúið áður. Og ég sætti mig við þeirra dóm og get þess vegna látið mér í léttu rúmi liggja, hvað hv. 1. þm. Vesturl. segir hér, sérstaklega þegar ég veit, að hann mælir oft gegn sannfæringu sinni og huga sínum í þessum málum til þess að reyna að gera skyldu sína. En það er alveg misskilin skylda, ef hann heldur, að það sé nauðsynlegt og sjálfsagt, af því að hann er í stjórnarandstöðu, að tala þvert um huga sinn í landbúnaðarmálum. Látum það vera, þó að hann vilji ekki fara viðurkenningarorðum um núv. landbrh. eða ríkisstj. Látum það alveg vera. En að vera með markleysistal og segja, að landbúnaðurinn hafi verið í afturför síðan núv. ríkisstj. tók við, verður hvorki til þess að auka veg hv. þm. né flokksbræðra hans, því að það eru staðreyndirnar, sem tala. Það hafa aldrei verið eins miklar framfarir í landbúnaðinum og síðan núv. ríkisstj. komst til valda. Bændur hafa aukið framleiðslu sína. Þeir hafa aukið framleiðsluna á þessu tímabili yfir 40% í mjólkurafurðum og yfir 20% í kjötafurðum, þótt bændum hafi fækkað, eins og hv. þm. var að tala um hér áðan. Víst hefur bændum fækkað á síðustu 10 árum. En bændum hefur fækkað á síðustu 60 árum og mest fækkaði þeim á áratugnum 1940–1950, og meira fækkaði bændunum á áratugnum 1950–1960 en síðustu 8 árin. Þetta veit hv. þm. Og þegar hv. þm. var að tala um það hér áðan, að heil byggðarlög hafi farið í eyði á valdatímabili þessarar stjórnar, mælir hann þvert um huga sinn. Það hefur ekki gerzt. En það gerðist áður en núv. stjórn kom til valda. Sléttuhreppur og Grunnavíkurhreppur fóru í eyði áður. En ég hef viðurkennt, að það gæti verið alveg eðlilegt, að bændum fækkaði að vissu marki. Það getur verið eðlilegt að sameina 2–3 kotjarðir handa einum bónda, og við vitum það, að aðstaðan til búrekstrar á sumum jörðum er þannig, að þar getur ekki verið lífvænlegt, það er of lítið land, sem bóndinn hefur. Það er of lítið af ræktanlegu landi og það er sama, hvað þessi maður er duglegur, hann getur ekki fengið lífvænleg kjör á þessu býli. Þess vegna getur verið eðlilegt og rétt að sameina jarðir, og til þess að hefja landbúnaðinn til vegs ber að stefna að því að vissu marki, en aðeins að vissu marki. Og við vitum það, að um leið og þjóðinni fjölgar er því nauðsynlegra, að við eigum þróttmikinn landbúnað, sem tileinkar sér tækni og aukna framleiðni, en að horfið verði frá kotbúskap, sem ekki getur gefið viðunandi lifibrauð. Og þetta veit ég, að ég og hv. 1. þm. Vesturl. erum algerlega sammála um. Ég er alveg viss um, að hv. þm. hefur það mikla víðsýni og þekkingu á landbúnaðinum, að hann er mér algerlega sammála um þetta. En hvers vegna þá að vera að bera allt annað á borð en það, sem sæmilegt er og eðlilegt? Hv. þm. talaði hér um stofnlánadeildina, að það væri afturför í lánveitingum frá Búnaðarbankanum til bænda, eftir að stofnlánadeildin var starfrækt. Þetta eru alger öfugmæli. Hv. þm. talar um, að fyrir 10 árum hafi föstu lánin numið 60% af skuldum bænda. Nú sé þessu snúið við. Þá hafi verið lítið um lausaskuldir. En hvers vegna var stofnað til þess 1962 að breyta lausaskuldum bænda í föst lán? Það var gert til þess að bæta þeirra hag. Það höfðu safnazt miklar lausaskuldir áður og þá var lausaskuldum bænda breytt í föst lán, 20 ára lán. Þær voru eitthvað milli 70 og 80 millj. kr., sem þá var gefið út í nýjum flokki veðdeildarbréfa í Búnaðarbankanum. En þetta hefði getað orðið miklu meira, ef bændur hefðu notfært sér það. En úr sumum byggðarlögum kom lítið af umsóknum, vegna þess að þetta var eitthvað misskilið. Þetta væri nú ekki hagstætt, en sleppum því. Það hefði getað orðið meira. Umsóknunum var fullnægt þá. Þörfin var þá fyrir hendi, en skuldir bænda voru minni þá að krónutölu einfaldlega vegna þess, að framkvæmdirnar voru þá svo miklu minni en nú, miklu minni. Og þetta veit hv. þm. Hv. þm. veit það, að þeir bændur, sem nú eru með lausaskuldir, eru það margir hverjir vegna þess, að þeir hafa staðið í stórframkvæmdum og stofnlánadeildarlánin nægja ekki nú eins og áður fyrir öllum framkvæmdakostnaðinum. En hundraðshlutinn, sem nú er lánaður, er ekki, þrátt fyrir margföldun á upphæðinni, lægri en þá. Þetta veit þm. líka. Og hann veit líka, hv. þm., að lánstíminn hefur ekki verið styttur. Það er lánað til 20 ára til útihúsa, nú eins og áður, og 42 ára til íbúðarbygginga eins og áður. Af hverju er hv. þm. þá að tala um styttingu lánstímans? Hv. þm. talaði um það hér áðan, að bændur vantaði 22% á verðið, til þess að hlutur þeirra væri ekki fyrir borð borinn. Hvað hefur skeð á einu ári? Ég skal játa það, að ég er ekki tilbúinn til þess að fella dóm um það, hvort bændur vantar mikið til þess að fá eðlilegt verð. Ég vil engan dóm leggja á það. En ég vil bara segja það, að ég kem ekki auga á, að nokkuð það hafi gerzt á einu ári, sem réttlæti það, að bændur ættu að fá 22% hækkun miðað við árið 1966–1967, og mér kemur ekki til hugar, að bændur hefðu samið haustið 1966 um verðið, ef verðlagið hefði verið svona skakkt og óhagstætt fyrir bændur þrátt fyrir þær hliðarráðstafanir, sem gerðar voru. Ef hv. þm. hefði lesið árbók landbúnaðarins 1966, bls. 125 og 126, en þar er samanburður á tímakaupi og kaupmætti verkamanna og iðnaðarmanna og verðhækkun á búvöru og kaupmætti launa bóndans á árunum 1955–1965, - ég efast ekkert um, að hv. þm. samþykki það, að sú skýrsla, sem þarna er birt í árbókinni, sé rétt - þá hefði hv. þm. losnað við að segja það, sem hann sagði hér áðan, því að þessi skýrsla mótmælir öllu því, sem hann sagði. Og þetta geta aðrir hv. þm. líka sannfært sig um með því að lesa skýrsluna, og í þessari skýrslu má finna ágætan dóm um það, hvernig farið hefur verið með bændastéttina síðustu árin. Þá má einnig minna á, að það kom fram sumarið 1966 á fundum, sem bændur stofnuðu til og formaður Stéttarsambands bænda mætti á, að á meðan kaupgjald verkamanna hafði hækkað um 89%, hafði kaupgjaldsliður bóndans hækkað um 142%. Ég veit, að hv. 1. þm. Vesturl. er samþykkur því, að þetta hafi svona verið, vegna þess að þetta má einnig finna í árbók landbúnaðarins. En hvers vegna þurfti að hækka kaupgjald bóndans svona mikið umfram kaup verkamanna og iðnaðarmanna? Var það gert til þess að gera hlut bóndans betri en hlut launþeganna? Nei. Það var gert til þess að nálgast það, að bændur fengju sambærileg kjör og viðmiðunarstéttirnar. Og til þess að nálgast það, þurfti kaupgjaldsliður bóndans að hækka svo langt umfram það, sem kaup annarra stétta hafði hækkað. En þetta hafði gerzt frá árinu 1960, af því að það hafði gleymzt - það hafði nefnilega alveg gleymzt á næsta áratug á undan að halda þannig á málum landbúnaðarins, að bændur drægjust ekki aftur úr. Að ég rifja þetta hérna upp, geri ég aðeins til þess að hv. 1. þm. Vesturl. og þeir, sem hafa trú á hans málflutningi, taki sér það fyrir hendur að lesa opinberar skýrslur og hafa það, sem sannara reynist. Og ég efast ekkert um það, að þegar hv. 1. þm. Vesturl. talaði hér áðan, hefur hann, enda þótt hann hljóti að hafa lesið þessar skýrslur, verið búinn að gleyma, hvað í þeim stendur, enda þótt tilhneigingin hjá honum sé rík í þá átt að reyna að koma með eitthvað, sem er til stuðnings því, að núv. ríkisstj. hafi verið vond við bændur. Hitt er svo annað mál, að árferðið nú síðustu tvö árin hefur a.m.k. í ýmsum landshlutum verið erfitt og hagur bænda á ýmsan hátt lakari þess vegna og búin í sumum sýslum það lítil, að afkoman getur ekki orðið góð við þau skilyrði. Og það er vitað mál, að í einni sýslu landsins voru meðaltekjur giftra bænda árið 1965 140 þús. kr., þegar þær voru 229 þús. í þeirri sýslu, sem hæst var. Þetta er allt of mikill munur, sem stafar eingöngu af því, að aðstöðumunurinn er mjög mikill, og þessi aðstöðumunur og það, þegar vont árferði kemur, kal og gjaffelldir vetur og vor, það verður ekki bætt með því að hækka verðlagið upp úr öllum skölum. Og hv. þm. þarf ekkert að undrast það, þótt nú hafi ekki a.m.k. enn verið gerðar hliðarráðstafanir í sambandi við yfirdóminn. Í fyrra voru gerðar hliðarráðstafanir, vegna þess að um það var samið, og þó að sagt væri, að það væri í sambandi við verðlagninguna, var það ekki nema að litlu leyti, því að sumt af þessum málum, sem hv. þm. talaði um, var búið að undirbúa löngu fyrir haustið og nefnd manna starfaði í því í júlí- og ágústmánuði, áður en Sexmannanefnd kom saman. En yfirdómur er alveg óskyldur þessu. Það var ekki samkomulag. Það var ekkert samið við ríkisstj. að þessu sinni um verðlagið. Hins vegar hefur stjórn Stéttarsambands bænda oft talað við mig um þessi mál, og það eru ýmis mál, sem stjórn Stéttarsambandsins er með á óskalista nú eins og áður, sem ég er tilbúinn til þess að hlusta á og kanna, hvort hægt er að koma í framkvæmd, eftir því sem möguleikar leyfa. Þetta vita þeir, sem eru í forustu fyrir bændur, og nú hefur hv. 1. þm. Vesturl. verið kosinn í stjórn Búnaðarfélags Íslands og verður þá að teljast einn af þeim forustumönnum, sem eru kosnir til þess að vera í stjórn hagsmunasamtaka bænda, og það er þess vegna, sem gera verður hærri kröfur til hans nú en áður og að hann vandi málflutning sinn eftirleiðis betur en hann gerði hér áðan.



Herra forseti. Ég skal fyllilega taka þá áminningu hæstv. landbrh. til greina að vanda málflutning minn. En þá finnst mér einnig, að ég megi gera þá kröfu til hæstv. landbrh., að hann vandi sinn málflutning. En á það hefur oft og einatt skort. Og ég held, að í þeirri ræðu, er hæstv. ráðh. flutti hér áðan, hafi hann ekki haft þetta í huga. Það var alveg rétt hjá hæstv. ráðh., er hann sagði, „að bændur vita, hvað að þeim snýr“. Þetta er alveg hárrétt. Bændur vita náttúrlega manna bezt, hvað að þeim snýr, og ég held, að ég hafi rakið hugsunarhátt bænda og hvað að þeim snýr rétt í minni ræðu. Og þó að hæstv. landbrh. væri hér að tala um skýrslu á bls. 125 og 126 í árbók landbúnaðarins fyrir árið 1966, haggar það engu varðendi minn málflutning. Og ef hæstv. ráðh. hefur hugsað sér, að á tímabilinu frá 1950–1960 höfum við framsóknarmenn verið alls ráðandi, bæði varðandi landbúnaðinn og annað, þá vil ég minna hæstv. ráðh. á það, að hann sat í hæstv. ríkisstj. í nokkur ár á því tímabili. Að vísu fór hann ekki með landbúnaðarmálin. Mig minnir, að hann væri viðskmrh., og ég held, að enda þótt Framsfl. hafi átt aðild að ríkisstj. á öllu því tímabili, hafi Sjálfstfl. haft sitt að segja um málefni þjóðarinnar á því tímabili engu síður en hinu síðara. Ég vil minna á það, að á því tímabili, sem framsóknarmenn voru í ríkisstj. og sjálfstæðismenn ekki, þegar vinstri stjórnin sat að völdum, var undirbúin sú löggjöf, sem ég ætla, að hafi orðið bjargvættur bændastéttarinnar síðan núv. ríkisstj. kom til valda, þ.e. viðbótarjarðræktarframlagið, sem fjöldi bænda nýtur nú og var lögfest á stjórnartíma vinstri stjórnarinnar. Það er framlagið, sem Landnám ríkisins greiðir, og ég efast mjög um, að slíkt hefði nokkurn tíma komið til mála hjá þeim forráðamönnum, sem nú þykjast vera miklir málsvarar bændastéttarinnar. En til þess að undirstrika betur það, sem ég sagði áðan um afkomu bænda, sem er grundvallaratriði í dag fyrir bændastéttina, vil ég minna á skýrslu, sem er birt í búnaðarblaðinu Frey, 19. tbl. þ.á., og ég vænti, að hæstv. landbrh. hafi lesið það og kynnt sér, því að hann er æðsti forsvarsmaður bændanna, og ég geri ráð fyrir, að hann reyni að kynna sér málin og finna það bezta út úr þeim. Og þar stendur í þeirri skýrslu, með leyfi hæstv. forseta frá aðalfundi Stéttarsambands bænda í sumar: Á framhaldsfundinum í vetur var stjórn stéttarsambandsins falið að afla upplýsinga um skuldir bænda. Stjórnin leitaði eftir samvinnu við Hagstofu Íslands um öflun þessara gagna og leyfði hagstofustjóri notkun á landbúnaðarúrtaki hagstofunnar til þess. Skuldir voru skrifaðar upp hjá bændum sem hér segir: Úr Suðurlandskjördæmi, þar sem áhrifa hæstv. landbrh. gætir mest, var tekið úrtak hjá 117 bændum, og meðaltalsskuldir hjá þeim eru 339 þús. kr. eða þó nokkuð yfir meðalskuldir hvers bónda í landinu. Í Vesturlandskjördæmi var úrtakið 82 bændur með 251 þús. kr. skuld, í Vestfjarðakjördæmi 39 bændur með 178 þús. kr. skuld, á Norðurlandi v. 99 bændur með 255 þús. kr. meðalskuld, Norðurlandi e. 72 bændur með 243 þús. kr. meðalskuld og á Austurlandi 58 bændur með 247 þús. kr. meðalskuld. Alls eru það 467 bændur, sem úrtakið sýnir, og meðaltalsskuldin hjá þessum bændum er 266 þús. kr., en þar er metið í kjördæmi hæstv. landbrh., eins og á fleiri sviðum. Flokkun á skuldum er þannig, að samkv. þessu úrtaki skulda 85% bænda undir 500 þús. kr., 13% á bilinu 500 þús. og upp í 1 millj. og 2% yfir 1 millj. En það, sem vekur mesta eftirtekt í þessari skýrslu, er það, að tæp 39% af lánum eru í stofnlánadeild landbúnaðarins. Við skulum segja, að þegar veðdeildin kemur þar við, sé þetta kannske um eða yfir 40%. En þetta haggar ekki þeirri staðreynd, að lausaskuldir bænda eru um 60%. Lausaskuldirnar eru álíka háar nú prósentvís og föstu lánin voru fyrir 10 árum af heildarskuldum. Þetta gefur auga leið, hvernig hefur farið í afkomu bændastéttarinnar og lánamálum landbúnaðarins. Það skal viðurkennt, að það var mjög þarft verk og kom sér vel fyrir marga bændur, þegar lausaskuldum bænda var breytt í föst lán á sínum tíma og stofnlánadeild landbúnaðarins stofnsett um svipað leyti, en þá hélt hæstv. landbrh. því fram og sömuleiðis hæstv, fjmrh., sem var nú aðallagasmiðurinn þarna, að ég held, a.m.k. að því er varðar búvörugjaldið, þá héldu þeir því hiklaust fram, að um ófyrirsjáanlega framtíð mundu ekki myndast lausaskuldir í landbúnaðinum. Svo vel væri nú búið að lánakjörum landbúnaðarins, að lausaskuldir mundu ekki vaxa frá því sem orðið var, og verða miklu minni með hverju árinu, sem liði. Ég vil minna á, að staðreyndin er hér allt önnur en haldið var fram. Það þýðir ekki að vefengja þessi gögn, því að þetta er staðreyndin, og ég veit, að bændur vita vel, hvað að þeim snýr í þessum efnum. Ég ætla svo ekki að tefja þetta mál meir. Ég held nú líka, að ég hafi ekki tafið það eins mikið og hæstv. frummælandi, hæstv. landbrh.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, enda ekki mikið tilefni, því að hv. þm. var svo miklu hógværari nú en áður, las upp úr Frey, og ég efast ekkert um, að það hefur verið alveg rétt, sem hann las þar. Og til þess að staðfesta það, sem hann hafði fullyrt áður um lausaskuldir bænda, las hann upp úr Frey, hvað heildarskuldir bænda væru nú í ýmsum sýslum og komst að þeirri niðurstöðu, að þær væru nú jafnvel hæstar í kjördæmi landbrh. og það væri fróðlegt fyrir landbrh. að vita þetta, sem hann reyndar gerði nú ráð fyrir, að ég hefði vitað áður, með því að ég les Frey. Þá átti þetta að líta þannig út, að þetta væri ákaflega slæmt fyrir Sunnlendinga að skulda kannske 100 þús. kr. meira en ýmsir aðrir. En það var nú eitt árið. sem Sunnlendingar ræktuðu sem svaraði 1/3 af öllu því, sem ræktað var á landinu. Og framleiðslan á Suðurlandi, hvað ætli það sé stór hluti af heildarframleiðslu landsins? Og ég segi, að sem betur fer hafa sunnlenzkir bændur á undanförnum árum framkvæmt það mikið í ræktun, byggingum og bústofnsaukningu, að nettótekjur þeirra, bænda í Árnes- og Rangárvallasýslu, eru nú með þeim hæstu. Það er aðeins ein sýsla, sem er aðeins hærri og líka hefur verið drjúg í framkvæmdum. Og að meta efnahag bænda eða einstaklinga eða fyrirtækja eftir því, hvað skuldirnar eru miklar, getur verið algerlega rangt. Það verður að meta aðstöðuna, möguleikana til þess að greiða þessar skuldir. Og þar standa sunnlenzkir bændur ábyggilega vel að vígi. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram, því að þótt hv. þm. segði það ekki beinlínis, gaf hann í skyn, að afkoma sunnlenzkra bænda væri nú jafnvel lakari en annarra, af því að þeir skulda 100 þús. kr. meira en þau héruð, sem eru lægst með tekjur.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. Ég hélt nú satt að segja, að hæstv. landbrh. væri ekki svo viðkvæmur fyrir því, þó að ég hefði sérstaklega nefnt Suðurlandskjördæmi og hann ætti þar heima og væri landbrh. Það er síður en svo, að ég sé að færa einum eða neinum til hnjóðs, þótt hann skuldi. Það má vera, að aðrir geri það, en ég geri það ekki. En ég vil minna á það, að þannig er búið að lánamálum landbúnaðarins og verðlagsmálum, að lausaskuldir í landbúnaði hafa stórum vaxið hin síðari ár, sem þær ættu ekki að gera, ef vel hefði verið búið að verðlags- og lánamálum.



Herra forseti. Á árunum 1960–1966, fram á mitt það ár, var velgengni íslenzku þjóðarinnar mikil og hraðvaxandi. Heildarafli landsmanna jókst á þessu tímabili úr 593 þús. tonnum í 1240 þús. tonn og verðmæti útflutningsframleiðslunnar úr 2262 millj. kr. í 5643 millj. Þessi þróun leiddi til verulegrar hækkunar kaupgjalds og hækkunar á raunverulegum kaupmætti að því er talið er um 30–40%. Stærri og fullkomnari skip, nýjar fiskvinnslustöðvar og aukin tækni á sjó og landi stuðlaði að þessari þróun. En auk þess kom það til, sem ekki var áhrifaminnst, að verðlag sjávarafurða fór stöðugt hækkandi á erlendum mörkuðum fram á síðari hluta ársins 1966. Frá miðju s.l. ári og fram á þennan dag hefur hins vegar skapazt mjög uggvænlegt ástand í sjávarútveginum í heild. Ekki þarf ég að vera fjölorður um hið stórfellda verðfall bræðslusíldarafurða og hraðfrystra fiskafurða, hina almennu söluerfiðleika, ekki sízt á skreið, aflabrest á sumarvertíð, á bolfiskveiðum, á vetrarvertíð og á humarveiðum í sumar, fjarlægð síldarinnar frá landinu og stóraukinn veiðikostnað, óhagstæða veðráttu og mun meira veiðarfæratjón en áður hefur þekkzt. Þessar staðreyndir blöstu við öllum, er gengi íslenzkrar krónu var fellt 24. nóv. s.l. Það er vonandi, að þær nauðsynlegu ráðstafanir skapi í framtiðinni frekari grundvöll fyrir rekstri sjávarútvegsins, og er þess að vænta, að þjóðin taki slíkum ráðstöfunum með skilningi, þótt þær sýnilega kosti allverulegur fórnir í bili. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fjallar um það, hvernig ráðstafa skuli gengishagnaði þeim, sem myndast af sölu birgða, sem voru í landinu við gengislækkunina, og sölu þeirra afurða, sem framleiddar verða til ársloka 1967, en í 4. gr. l. nr. 69 frá 1967, um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um gengi íslenzkrar krónu, var svo kveðið á, að mismunur andvirðis skilaðs gjaldeyris á eldra gengi og andvirðis hans á hinu nýja gengi skyldi færður á sérstakan reikning á nafni ríkissjóðs í Seðlabankanum. Jafnframt var svo kveðið á, að því fé, sem á reikninginn kæmi, skyldi ráðstafa í þágu þeirra atvinnuvega, sem eiga viðkomandi afurðaandvirði. Er nýtt gengi ísl. krónu var ákveðið, voru fyrirliggjandi í landinu óvenjumiklar birgðir, sem stafaði m.a. af nær algerri sölustöðvun á skreið af þessa árs framleiðslu. Með því að einnig kemur til ógreiddur útflutningur á framleiðslu til áramóta, verður hér um töluverðan gengishagnað að ræða. Segja má, að tilgangur frv. sé að meginstefnu til fjórþættur. Í fyrsta lagi er með frv. verið að efna gefin loforð og bæta upp þætti, er úrskeiðis hafa orðið. Er þar átt við bætur til skreiðarframleiðslu og einnig til bræðslu síldarinnar, bætur vegna verðfalls á frystri rækju, svo og framlag til vátryggingarsjóðs. Í öðru lagi skal greiða af gengishagnaðinum ýmis gjöld og kostnað, sem stafar af þeirri framleiðslu ársins 1967, sem gengishagnaðar nýtur. Er hér átt við hækkaðan reksturskostnað og flutningskostnað vegna gengisbreytingarinnar, útflutningsgjöld og framlög ríkissjóðs, sem greidd hafa verið eða greidd verða vegna þessarar framleiðslu. Í þriðja lagi er rétt að nefna það framlag, sem varið skal til lánveitinga vegna gengistaps af lánum til fiskiskipa, sem bundið er gengi erlends gjaldeyris. Í fjórða lagi eru svo ráðstafanir, sem miða að því að byggja upp grundvöll fyrir rekstri sjávarútvegsins í landinu. Kemur hér til framlag til Fiskveiðasjóðs Íslands og ríkisábyrgðasjóðs til að greiða fyrir endurskipulagningu fiskiðnaðarins til framleiðniaukningar og framlag til verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Skal nú reynt að gera grein fyrir hugsanlegum tekjum í gengishagnaðarsjóð og greiðslu samkv. 1. gr. frv. Það er ávallt nokkrum vandkvæðum bundið að áætla með nokkurri nákvæmni eða vissu, hvers virði birgðir útflutningsafurða eru á hverjum tíma. Þetta er þó jafnvel enn erfiðara nú en oftast áður vegna þeirrar óvissu, sem ríkir um verðlagsþróun á mörkuðunum á næstu mánuðum vegna gengisbreytingar sterlingspundsins. Um þetta hefur þó verið reynt að gera áætlun, sem byggð er á því, sem vitað er um verðlag og sölur, og enn fremur byggt á upplýsingum um þær afurðir, sem þegar höfðu verið fluttar úr landi fyrir gengislækkunina, en ekki voru þá greiddar. Mun ekki fjarri lagi eftir þeirri áætlun að meta andvirði birgðanna ásamt því, sem ógreitt var, um 1700 millj. kr. og er þá tekið tillit til þeirrar framleiðslu, sem áætluð er frá því að gengisbreytingin var gerð og til áramóta, en með gengishagnaðinn af þeirri framleiðslu skal farið á sama hátt og með gengishagnaðinn af birgðunum. En það er ekki nóg að áætla verðmæti birgðanna og þess, sem flutt hefur verið út, en óbreytt var við gengisbreytinguna, því að ef á að áætla, hverjar tekjur geta runnið í gengishagnaðarsjóð, verður að taka tillit til þess, í hvaða gjaldeyri birgðirnar verða greiddar. Um þetta ríkir enn nokkur óvissa, en reynt hefur þó verið að áætla það einnig, og sýnir sú áætlun, að ekki mun óvarlega reiknað með, að heildarupphæðin, sem kemur sem gengishagnaður af þessum birgðum, gæti numið allt að 400 millj. kr. Skv. 1. gr. frv., liðunum a–f, er gert ráð fyrir því, að áður en til þess kemur að ráðstafa hinum eiginlega gengishagnaði, verði greidd ýmis gjöld og kostnaður vegna framleiðslu ársins 1967. Í a-lið gr. er gert ráð fyrir, að greiddar verði hækkanir á rekstrarkostnaði vegna gengisbreytingarinnar við framleiðslu sjávarafurða, eftir að hið nýja gengi kom til framkvæmda og til ársloka þessa árs, svo og hækkanir á flutningsgjaldi á afurðum, sem greiddar hafa verið fyrir árslok 1967, en fluttar eru út eftir gengisbreytinguna. Ýmsar rekstrarvörur við framleiðslu sjávarafurða hafa að sjálfsögðu hækkað á þessu tímabili frá því að gengisbreytingin var gerð, og leiðir það til hækkunar á rekstrarkostnaði. Hefur verið áætlað, að sú upphæð gæti numið 35 millj. kr. Skv. b-lið er gert ráð fyrir bótum til skreiðarframleiðenda vegna markaðserfiðleika. Mikil óvissa ríkir enn um það, hvernig verður háttað útflutningi á skreið til Nígeríu vegna styrjaldarástandsins þar, og því erfitt, eins og um hinar tölurnar, að áætla, hvað eðlilegt væri að greiða skreiðarframleiðendum í bætur vegna þessa erfiðleikaástands, en til bráðabirgða hefur verið reiknað með eða áætlað til þessarar greiðslu allt að 12 millj. kr. Nokkuð sama gildir um áætlun bótagreiðslu til bræðslusíldariðnaðarins vegna vinnslu á Norður- og Austurlandssíld árið 1967. Kemur þar til, að áætla þarf söluverð afurðanna og rekstursafkomu verksmiðjanna í heild, en þó hefur hér verið gert ráð fyrir, að til þessa reksturs væri ekki óeðlilegt að ætla greiðslu, er næmi allt að 10 millj. kr. Skv. d-lið er gert ráð fyrir greiðslu vegna verðfalls á frystri rækju, sem framleidd er á árinu 1967. Verðlag á rækju lækkaði mjög mikið á þessu ári borið saman við það, sem verið hafði árið 1966, og ef gert er ráð fyrir, að sama magn af rækju seljist á þessu ári og árinu 196fi og tekið tillit til verðlagsins í ár samanborið við verðið fyrra ár, gæti þessi greiðsla numið allt að 7 millj. kr. Í e-lið er svo gert ráð fyrir, að af gengismuninum verði greidd útflutningsgjöld, þ.e.a.s. þau gjöld, sem tekin eru fyrir útflutning afurðanna, svo sem hið eiginlega útflutningsgjald, aflatryggingasjóðsgjald o.s.frv., og mun rétt að gera ráð fyrir, að sú upphæð verði vart undir 16 millj. kr. Þá er loks f-liður, þar sem gert er ráð fyrir, að endurgreidd verði framlög ríkissjóðs skv. 1., 3., 8. og 9. gr. laga um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, en það eru greiðslur, sem ákveðnar voru á sínum tíma til fiskuppbótar og annarra beinna styrkja til útgerðar og fiskvinnslu. Með því að hafa hliðsjón af þeim birgðum, sem gengishagnaðurinn reiknast af, og þeirri framleiðslu, sem verið hefur á árinu af þeim afurðum, sem njóta þessara framlaga úr ríkissjóði, hefur verið áætlað, að þessi endurgreiðsla gæti numið allt að 1/3 af þeim upphæðum, sem áætlaðar voru til greiðslu skv. fyrrgreindum l., eða um 60 millj. kr. Þannig mundi mega áætla, að heildargreiðslur skv. a–f liðum 1. gr. gætu samtals numið 141 millj. kr. Hinn eiginlegi gengishagnaður, þegar fyrrgreind gjöld og kostnaður hafa verið greidd, mundi því nema skv. þeirri áætlun, sem áður var gerð, um 259 millj. kr. Skv. 2. gr. frv. er gert ráð fyrir því að skipta þeirri upphæð í fjóra hluta þannig, að ef um yrði að ræða fjóra jafna hluta, mundu á hvern lið koma 65 millj. kr. Skv. a-lið þessarar gr. er gert ráð fyrir, að allt að 1/4 upphæðarinnar renni til greiðslu á vátryggingargjöldum fiskiskipa, og mundi sú upphæð, sem áður getur, að vísu ekki hrökkva til að jafna þann halla, sem er á þeim sjóði og að skal vikið síðar, en hins vegar verða til þess að hjálpa verulega til að grynnka á hallanum, en vonir standa til þess, að tekjur sjóðsins muni aukast verulega á næsta ári, m.a. vegna hækkandi verðlags á útflutningsafurðum frá því, sem það hefur verið á yfirstandandi ári. Skv. b-lið gr. skal verja einum hluta til Fiskveiðasjóðs Íslands og ríkisábyrgðasjóðs til að greiða fyrir endurskipulagningu fiskiðnaðarins til framleiðniaukningar og mundi sú upphæð, sem hér er áætluð og áður var nefnd, verulega geta greitt fyrir því, að þessir sjóðir gætu sinnt þessu sérstaka verkefni meir en þeir hafa gert. Í c-lið gr. er svo ráðgert að stofna sérstakan gengisjöfnunarsjóð við fiskveiðasjóð í því skyni að veita lán eða með öðrum hætti að styrkja skipaeigendur vegna gengistaps á lánum til fiskiskipa, sem bundin eru gengi erlends gjaldeyris. Ekki hefur verið unnt að kanna enn til hlítar, hversu mikið gengistap hér er um að ræða, en ekki mun fjarri að áætla, að það geti numið hátt á annað hundrað millj. kr. Mundi með slíkum lánveitingum af þessu fé vera unnt að veita verulega fyrirgreiðslu þeim aðilum, sem þessi skip eiga. Loks er skv. d-liðnum gert ráð fyrir því, að afgangurinn af gengishagnaðarsjóði renni til verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins sem stofnframlag. Skal nú vikið nokkuð nánar að einstökum þáttum frv. og helztu ástæðunum, er til þeirra ákvæða liggja. Eins og fyrr er sagt, hefur sala á skreið til Austur-Nígeríu, en það hefur verið helzta markaðssvæði okkar fyrir skreið, lagzt niður með öllu á þessu ári vegna styrjaldarástandsins þar. Algjör óvissa virðist enn ríkjandi um það, hvenær þetta markaðssvæði opnast aftur, og því miður ekki stórar líkur á, að nýir markaðir komi þar í staðinn. Meginhluti skreiðarframleiðslunnar frá þessu ári er því enn óseldur. Er talið, að nú liggi í landinu óseldar 6000 lestir af skreið. Eru það þungar búsifjar fyrir skreiðarframleiðendur, ekki sízt vegna þess, að með öllu er óvist, eins og ég áðan sagði, hversu lengi þeir þurfa að geyma framleiðslu sína. Í b-lið 1. gr. frv. er gert ráð fyrir bótum til skreiðarframleiðenda vegna markaðserfiðleikanna. Má segja, að hér sé um hreina neyðarráðstöfun að ræða, til þess að létta nokkuð af þeim miklu erfiðleikum, sem steðja að þessari framleiðslu. Eins og áður segir, er gert ráð fyrir, að bætur þessar til skreiðarframleiðenda muni nema allt að 12 millj. króna. Ekki þarf heldur að fjölyrða um það, að hið gífurlega verðfall á lýsi og mjöli er eitthvert mesta áfall, sem sjávarútvegurinn hefur nokkurn tíma orðið fyrir á svo skömmum tíma. Við verðlagningu síldar til bræðslu við upphaf sumarsíldarvertíðar var horfið að því ráði að láta verðlagninguna aðeins gilda fyrir hálft verðlagstímabilið, þ.e. til júlíloka. Það var þó þegar ljóst, að verksmiðjurnar tóku á sig umtalsverðan hluta þeirrar verðlækkunar, sem þá var orðin. Ástandið á mörkuðunum fór enn versnandi, þegar á sumarið leið, og þegar síldarverðið var ákveðið óbreytt fyrir tímabilið ágúst–sept., versnaði hlutur verksmiðjanna enn til muna. Nýtt verðlagstímabil hófst svo 1. okt. og þrátt fyrir það, að verðlag á lýsi og mjöli færi enn töluvert lækkandi, var hráefnisverðið ákveðið óbreytt til ársloka. Við þessa verðákvörðun var verksmiðjunum heitið, að reynt yrði að veita þeim nokkra aðstoð, ef reksturshallinn yrði meiri en fjárhagsgeta þeirra þyldi. Til að efna það loforð, sem hér um ræðir, er í c-lið 1. gr. frv. gert ráð fyrir bótum til bræðslusíldariðnaðar vegna vinnslu á Norður- og Austurlandssíld haustið 1967. Á þessu ári hefur orðið stórfellt verðfall á frystri rækju. Við verðlagningu rækjunnar á s.l. hausti var framleiðendum frystrar rækju heitið því, að þeim skyldi bætt verðfallið að einhverju leyti og er ekki óeðlilegt, að vinnsla frystrar rækju njóti svipaðrar eða sömu fyrirgreiðslu ríkisvaldsins í þessu efni eins og frystiiðnaðurinn nyti. Í liðunum a, e og f í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir greiðslum, er standa í beinu sambandi við gengisbreytinguna. Í a-liðnum er gert ráð fyrir greiðslum á hækkandi rekstrarkostnaði vegna gengisbreytingarinnar við framleiðslu afurðanna, eftir að hið nýja gengi kom til framkvæmda og til ársloka 1967. Sama gildir um hækkanir á flutningsgjaldi af afurðum, sem framleiddar hafa verið fyrir árslok 1967, en fluttar eru út eftir gengisbreytinguna. Með því að gengishagnaðurinn er tekinn inn í gengishagnaðarsjóðinn, en ekki ráðstafað til útflytjendanna eða eigenda afurðanna, sem gengishagnaðarins afla, er ekki rétt, að þeir beri þann aukakostnað, sem verður á rekstrinum vegna sjálfrar gengisbreytingarinnar. Svipað er að segja um útflutningsgjöld samkv. e-lið gr. Með því að útflutningsgjöld eru að sjálfsögðu innheimt af öllu andvirði hinna útfluttu sjávarafurða, er rétt, að útflutningsgjöld séu einnig greidd af þeim hlutanum, sem fer til gengishagnaðarsjóðsins, en útflytjendur sjálfir greiði aðeins útflutningsgjöld miðað við hið gamla gengi. Svipuð sjónarmið liggja að baki fliðar 1. gr. Samkv. þeim lið er gert ráð fyrir, að framlög ríkissjóðs samkv. 1., 3., 8. og 9. gr. I. nr. 4 frá 1967, um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, til þeirrar framleiðslu, sem nýtur gengishagnaðar, endurgreiðist af þeim hagnaði, svo að ekki sé greitt tvisvar með sömu framleiðslunni. Þegar greiddur hefur verið ýmiss konar kostnaður og gjöld samkv. 1. gr. frv. vegna þeirrar framleiðslu, sem gengishagnaðar nýtur, skal afgangurinn, sem er hinn eiginlegi gengishagnaður, ganga til sjóðs, sem ráðstafa skal til sameiginlegra þarfa sjávarútvegsins í heild. Kemur þar fyrst til, að verja skal allt að 1/4 hluta gengishagnaðarsjóðs til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa. Vátryggingarsjóður fær tekjur sínar af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum samkv. l. nr. 4 frá 1966, nú 72.82% af útflutningsgjaldinu. Sjóðurinn greiðir vátryggingargjöld fiskiskipa eftir reglum, sem sjútvmrn. setur. Innheimta gjalda fyrir sjóðinn hófst 1. ágúst 1961. En sjóðurinn greiddi vátryggingargjöld skipanna frá ársbyrjun 1961, og þannig var í upphafi 7 mánaða tímamunur milli tekna sjóðsins og gjalda. Hefur sá munur haldizt lítið breyttur fram á þetta ár. Á þessu ári er hins vegar útlit fyrir mikinn halla á sjóðnum. Vegna minnkandi útflutningsverðmætis hafa tekjur sjóðsins stórlækkað undanfarið, en hins vegar hafa útgjöld sjóðsins farið hækkandi undanfarin ár með tilkomu hins mikla fjölda nýrra og dýrra skipa. Í lok ársins 1966 skorti 83 millj. kr. á, að sjóðurinn gæti greitt að fullu iðgjöld til fiskiskipaflotans, en á þessu ári, sem nú er að líða, hefur ástandið versnað svo til muna, að nú í árslok mun skorta 186 millj. upp á, að unnt sé að greiða öll iðgjöldin, sem útistandandi eru. Með því fé, sem hér hefur verið gert ráð fyrir að renni til sjóðsins, ætti verulega að grynnka á þessari skuld sjóðsins, sem að stórum hluta hefur byggt á starfsemi tryggingafélaganna í landinu. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að undanfarið hafa verið kannaðar leiðir, sem helzt kæmu til greina til að rétta við fjárhag sjóðsins og forða því, að sá dráttur, sem er á greiðslu til tryggingafélaganna, lengist frá því, sem verið hefur. Ber nauðsyn til innan tíðar að taka endanlega ákvörðun um, hvað gert skuli í þessum efnum. Samkv. c-lið 2. gr. er ætlað, að allt af 1/4 gengishagnaðar sjóðsins renni til fiskveiðasjóðs, þar sem myndaður verði sérstakur gengisjöfnunarsjóður, er varið verði til lánveitinga vegna gengistaps á þeim lánum til fiskiskipa, sem bundin eru erlendum gjaldeyri. Skal stjórn fiskveiðasjóðs setja nánari reglur um sjóð þennan að fengnu samþykki sjútvmrh. Vegna gengisfallsins hafa auknir fjárhagslegir örðugleikar lagzt á þá útvegsmenn, sem á síðustu árum hafa keypt skip erlendis. Stórfelld efling síldveiðiflotans á undanförnum árum hefur að verulegu leyti gerzt fyrir erlent lánsfé, þar sem innlent fjármagn hefur ekki verið nægjanlegt fyrir hendi. Fiskveiðasjóður hefur um árabil einnig veitt lán, sem bundin eru að hluta við gengi erlends gjaldeyris, þar sem sjóðurinn hefur tekið erlent lán til þessarar starfsemi sinnar. Vegna þess fjölda báta, sem byggðir hafa verið erlendis á undanförnum árum, eru enn ógreiddar stórar fjárhæðir, sem gjaldfalla munu á næstu árum. Ekki er óeðlilegt, að notaður sé hluti af hinum sameiginlega sjóði í því skyni að gera fiskveiðasjóði kleift með lánveitingum eða á annan hátt að létta nokkuð byrði þeirra, sem eru með lán á skipum sínum, sem bundin eru gengi erlends gjaldeyris. Í b-lið 2. gr. er gert ráð fyrir, að fiskveiðasjóður og ríkisábyrgðasjóður fái allt af 1/4 gengishagnaðarins í því skyni sérstaklega að greiða fyrir endurskipulagningu fiskiðnaðarins til framleiðniaukningar. Þegar lög nr. 4 frá 31. marz 1967 um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins voru sett, var ekki látið nægja að ákveða greiðslur til hinna ýmsu greina sjávarútvegsins á þessu ári, heldur var einnig gert ráð fyrir því, að fram færi gagngerð athugun á rekstraraðstæðum og fjárhagslegri uppbyggingu frystiiðnaðarins með það fyrir augum að bæta rekstrargrundvöll iðnaðarins í heild. Þessari athugun, sem er mjög margþætt svo sem fram kemur í ákvæðum l., var síðan hleypt af stokkunum á s.l. vori með samstarfi helztu lánastofnana sjávarútvegsins og fulltrúa frystiiðnaðarins. Nauðsynlegt reyndist að safna ýtarlegum gögnum um frystiiðnaðinn, svo að fá mætti sem bezta heildarmynd af allri aðstöðu hans. Þessari gagnasöfnun er nú að mestu lokið og úrvinnsla komin vel á veg, þannig að vænta má, að áður en langur tími líður muni unnt að mynda sér um það skoðun, hverra aðgerða sé hér þörf og gera um það endanlegar till. Í þessu sambandi er rétt að gera sér það ljóst, að enda þótt gengislækkunin bæti stöðu frystiiðnaðarins, þegar á heildina er litið, leysir hún ekki þau vandamál, sem tengd eru ýmsum sérstökum aðstæðum í þessum iðnaði og til hafa orðið í gegnum þróun á mun lengra tímabili í uppbyggingu hans. Það eru m.a. slík vandamál, sem þessi athugun frystiiðnaðarins miðar að því að finna lausn á. Með því að þeir tveir sjóðir, er mest mundu koma hér við sögu, eru fiskveiðasjóður og ríkisábyrgðasjóður, er eðlilegt, að hluti af fé gengishagnaðarsjóðs renni til þeirra. Hins vegar er eðlilegt að gera ráð fyrir því, að aðrar greinar fiskiðnaðarins njóti hér einnig fyrirgreiðslu, þegar um er að ræða aðgerðir, sem leitt geta til hagkvæmari rekstrar og framleiðniaukningar. Þótt ég krafi hér haft mörg orð um endurskipulagningu frystiiðnaðarins, skal þó sérstaklega tekið fram og lögð áherzla á, að fáar atvinnugreinar hér á landi hafa lagt eins mikla áherzlu á aukna framleiðni og sjávarútvegurinn og frystiiðnaðurinn, og fáar atvinnugreinar hér á landi standa nær því að standast erlenda samkeppni en þær gera. E.t.v. væri vel þess vert að athuga, hvort ýmsar aðrar greinar atvinnulífsins þyrftu ekki sams konar athugunar við með endurskipulagningu fyrir augum. Í d-lið 2. gr. er loks ákveðið, að afgangurinn af gengishagnaðarsjóði skuli renna í verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. En grundvallarákvæðin um stofnun slíks sjóðs eru í 3. gr. frv. Sú gr. kveður á um stofnfé og tekjur verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, en nánari ákvæði um sjóðinn skulu sett með sérstökum lögum síðar. Samkv. 6. gr. l. nr. 4 frá 31. marz 1967 um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins var stofnaður sjóður, er hefur það hlutverk að greiða verðbætur vegna verðfalls á frystum fiskafurðum, sem framleiddar eru á árinu 1967, öðrum en síldarog loðnuafurðum. Er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði til þessa sjóðs 140 millj. kr. af greiðsluafgangi ársins 1966. Verði innistæða í sjóðnum eftir reikningslok, skal því fé ráðstafað sem stofnfjárframlagi til verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, enda hafi þá verið sett lög um slíkan sjóð. Nánari reglur um greiðslu þessara verðbóta eru í 7, gr. nefndra l. Stofnfé hins nýja verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins verður í samræmi við þessi lagaákvæði það fé, sem kemur frá þeim afgangi verðbótasjóðs, sem ráð er fyrir gert í áðurnefndum lögum, og í öðru lagi kemur til afgangur af gengishagnaðarsjóði samkv. d-lið 2. gr. þessa frv. Tekjur verðjöfnunarsjóðs eru áætlaðar tvenns konar. Í fyrsta lagi hluti af verðhækkunum sjávarafurða, sem verður á framleiðslu hvers árs, og er þá gert ráð fyrir, að miðað sé við meðalverðlag undanfarinna þriggja ára. Hér liggur sú hugsun til grundvallar, að á móti verðlækkunum, sem leiði til greiðslu úr sjóðnum, komi hluti af verðhækkunum, sem verða umfram meðaltal tiltekins tímabils, eða eins og hér er gert ráð fyrir, meðaltal þriggja ára. Um þessa meginreglu sjóðsins verður að setja nánari ákvæði, eins og ég áðan sagði, í sérstökum l. Aðrar tekjur sjóðsins eru áætlaðar af útflutningsgjaldi og verður þar um að ræða tekjur, sem eru stöðugri og ekki eins háðar verðlagsþróun og þær, sem ætlaðar eru samkv. a-lið. Verður hér um að ræða hluta af útflutningsgjaldi, sem ákveða verður með endurskoðuðum l. um útflutningsgjald sjávarafurða. Eins og áður segir hefur hugmyndinni um verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins áður brugðið fyrir, þar sem eru lög frá s.l. vori um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, en í haust við ákvörðun bræðslusíldarverðs á Norður- og Austurlandi frá 1. okt. til áramóta, gáfu fulltrúar síldarseljenda í yfirnefnd verðlagsráðs sjávarútvegsins þá yfirlýsingu, að þar sem áætlað andvirði bræðslusíldarafurða nægði ekki að óbreyttu bræðslusíldarverði fyrir breytilegum kostnaði við vinnslu síldarinnar, svo að svari kostnaði við að halda verksmiðjunum opnum næstu mánuðina, teldu þeir óhjákvæmilega nauðsyn bera til að hefja undirbúning að stofnun verðjöfnunarsjóðs, er gæti bætt að nokkru svo stórfellt verðfall, sem átt hefði sér þá stað. Skuldbundu fulltrúar seljenda sig til þess að vinna á vettvangi hlutaðeigandi samtaka að stofnun verðjöfnunarsjóðs. Óþarft er að rekja það frekar hér, en ýmis samtök hafa lýst stuðningi sínum við framkomna hugmynd um umræddan verðjöfnunarsjóð fyrir fiskiðnaðinn. Það er ljóst, að hinar miklu verðsveiflur, sem átt hafa sér stað á fiskafurðum á s.l. árum, sýna svo að ekki verður um deilt, að stórfelldar og skyndilegar verðhækkanir eða - lækkanir á erlendum mörkuðum geta haft mjög alvarleg og truflandi áhrif á þróun innlendra efnahagsmála. Stofnun verðjöfnunarsjóðs, er hefði það hlutverk að jafna á milli ára verulegum hluta slíkra verðbreytinga, væri því æskileg. Slíkur sjóður mundi skapa mun öruggari grundvöll fyrir rekstri fiskiðnaðarins og forða samdrætti og rekstrarerfiðleikum á verðlækkunartímum og koma í veg fyrir ótímabæra fjárfestingu jafnframt því, sem safnað væri til mögru áranna á verðhækkunartímum. Eins og í upphafi var sagt, hefur efnahagsleg velgengni íslenzku þjóðarinnar aldrei verið eins mikil og hraðvaxandi og s.l. ár, og er þess að vænta, að þær ráðstafanir, sem nú verða gerðar, m.a. með þessu frv., verði til að skapa öruggari grundvöll fyrir rekstri sjávarútvegsins og blása nýjum krafti í atvinnulíf þjóðarinnar til stórbætts hags fyrir okkur alla. Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta frv. öllu fleiri orð. Þar sem nú er skammt til þinghlés vegna jólahátíðar, væru það eindregin tilmæli mín til þeirrar hv. n., er málið fær til meðferðar, að hún hafi við athugun málsins samstarf við hlutaðeigandi n. í hv. Nd., en brýna nauðsyn ber til þess, að frv. fái endanlega afgreiðslu fyrir þinghlé. Um það, sem þessi framsöguorð ekki upplýsa varðandi frv. sjálft og tilgang þess, mun hv. þn. að sjálfsögðu fá allar þær upplýsingar, sem eftir verður óskað undir meðferð málsins í n. Herra forseti. Ég geri það að till. minni, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Mér hefur nú ekki gefizt mikið tóm til þess að athuga þetta veigamikla, athyglisverða og mjög svo athugaverða frv. eins og skyldi. Og ég heyrði það á ræðu hæstv. ráðh., að það muni ekki ætlunin, að þm. fái mjög mikið tóm til þess að fjalla um þetta býsna stóra og fjölþætta mál, því að það er hart á eftir rekið. Það er meira að segja búið nú þegar að boða fund í þeirri n., sem væntanlega fær málið til meðferðar. Hún á að taka til starfa núna kl. 5, að mér er tjáð, svo að mönnum er ekki ætlað afskaplega mikið tóm til þess að vinna að athugun á þessu máli. Ég verð nú við þessa 1. umr. að segja það, að strax og ég leit yfir þetta frv. í gærdag, þótti mér ýmislegt við það nokkuð undarlegt, og strax vöknuðu ýmsar spurningar. Og það vil ég segja, að sum ákvæði frv. eru því undarlegri, sem maður veltir þeim lengur fyrir sér og rýnir nánar í þau. Áður en ég vík að einstökum atriðum, sem ég vildi ýmist gera stuttorðar aths. við eða bera fram fsp. um, vil ég stuttlega víkja að þeirri ákvörðun, sem að vísu er áður tekin af hæstv. ríkisstj. í frv., sem þegar er orðið að l., þ.e.a.s. að taka gengishagnaðinn allan af óseldum vörum sjávarútvegsins og þeim vörum, sem sjávarútvegurinn kemur til með að framleiða allt til næstu áramóta. Ég verð að segja, að sú ákvörðun að taka allan gengishagnað af þessum vörum sjávarútvegsins allt til áramóta er óneitanlega býsna hæpin, þegar maður hugsar til þess, að réttlæting gengisfellingarinnar er fyrst og fremst sú að aðstoða útflutningsatvinnuvegina og þá alveg sérstaklega sjávarútveginn. Hæstv. ráðh. segja að vísu að allur gengishagnaður af þessum sjávarafurðum, bæði þeim, sem þegar hafa verið framleiddar, en eru óseldar í landinu og þeim, sem framleiddar verða til áramóta, allur gengishagnaður af þeim eigi að renna til sjávarútvegsins. Ef svo væri í raun og veru, mætti e.t.v. segja, að það væri ekki margt athugavert við það að hafa hönd í bagga um, hvernig þessum gengishagnaði væri ráðstafað, sérstaklega ef Alþ. væri nú gefinn möguleiki og tóm til að setja um það nokkuð ákveðnar og fastar reglur, en það ætti ekki að vera meira og minna hangandi í lausu lofti og á valdi ráðh. að svo og svo miklu leyti að ráðstafa þessum fjármunum. En ég fæ ekki betur séð en einmitt með þessu frv. sé verið að slá því föstu, að það er verið að svipta sjávarútveginn, það er verið að svipta útgerðina ekki svo litlum hluta af þessum gengishagnaði. Það er verið þarna að seilast til allverulegs hluta af þessum gengishagnaði ríkissjóði til góða. Ríkissjóður er hér eins og víðar að næla sér í mjög verulegan gengishagnað og mun ég koma lítið eitt betur að þessu síðar. Sú spurning, sem eðlilega vaknar fyrst, þegar maður fréttir af þessu frv., er, um hversu mikla heildarupphæð er hér að ræða. Það er að vísu rétt, sem í grg. segir, að þar getur varla verið á þessu stigi um annað að ræða en áætlunarupphæðir, meira eða minna nákvæmar, þar sem ekki er öruggt um ýmsar þær tölur, sem byggja verður niðurstöðurnar á. En í raun og veru er varla hægt að ræða þetta mál af viti fyrr en menn hafa einhverja verulega hugmynd um það, hversu mikla fjármuni hér er um að ræða, hvað ráð má gera fyrir, að heildarupphæðin sé há. Um þetta segir ekkert í grg. frv., en hæstv. ráðh. bætti nú að vísu hér nokkuð úr í framsöguræðu sinni, þar sem hann skýrði frá því, að eftir því sem næst yrði komizt, mætti áætla heildarupphæðina, sem hér gæti verið um að ræða, allt að 400 millj. kr. Nú man ég ekki betur en það hafi heyrzt, þegar verið var að ákveða að taka þennan gengishagnað og ráðstafa honum á sérstakan hátt, þá hafi verið sagt, að í rauninni væri hér ekki um svo ýkja stóra upphæð að ræða, að það skipti mjög miklu máli, hvort útgerðarmenn nytu þessa gengishagnaðar beint eða hvort honum væri ráðstafað til ýmissa þarflegra hluta sjávarútveginum til stuðnings, eins og það var orðað þá, og mér skildist á umr. hæstv. ráðh. hér um daginn, að þarna væri að líkindum um allt aðra og minni upphæð að ræða en þó þá, sem hæstv. sjútvmrh. reiknar með nú og mér þykir líklegt, að sé engan veginn of há, heldur væntanlega fremur komi til með að reynast of lág en of há. En þegar þetta liggur fyrir, að hér muni vera um að ræða 400 millj. kr. eða þar um bil til ráðstöfunar, tel ég alveg fráleitt, að einum ráðh. skuli vera falið, í þessu tilfelli hæstv. sjútvmrh., jafnmikið vald eins og í raun og veru virðist gert með þessu frv. um ráðstöfun þessa fjár. Það eru svo margir þættir í þessu máli, sem eru aðeins ákvarðaðir með tiltölulega óákveðnu orðalagi í frv., að það virðist vera geysilega mikið vald, sem ráðh. er hér ætlað í sambandi við framkvæmd alls þessa máls, svo margþætt sem það er og svo margt, sem þar virðist vera tiltölulega óákveðið og fljótandi. Ýmsar spurningar vakna, þegar maður fer að athuga nánar einstaka liði þessa frv. Til að mynda vildi ég spyrja í sambandi við a-lið 1. gr., þar sem talað er um að bæta útgerðinni hækkanir á rekstrarkostnaði vegna gengisbreytingarinnar við framleiðslu sjávarafurða, eftir að hið nýja gengi kom til framkvæmda, eins og það er orðað, eftir að hið nýja gengi kom til framkvæmda og til ársloka 1967. Hvernig á í rauninni að framkvæma þetta? Hvernig hefur hæstv. sjútvmrh. hugsað sér, að þetta verði í framkvæmd? Ég vil benda á, að hér er ekki um mjög einfalda hluti að ræða. Í mörgum tilfellum erum við með vöru, þar sem eru ýmsar tegundir af fiski, sem er kannske vikur og mánuði í framleiðslu, og þegar gengisfellingin er framkvæmd, er þessi vara á mjög svo mismunandi stigi. Segjum til að mynda, hvernig á að framkvæma þetta að því er varðar saltfisk? Hann er í sumum tilfellum, þegar gengið er fellt, kannske á fyrsta stigi framleiðslu, ef svo mætti segja. En það er eftir að framleiða hann sem fullunna vöru og margvíslegir kostnaðarliðir eiga eftir að koma á fiskinn, þó að framleiðsla hans sé hafin, hann sé kominn á land og framleiðsla hans sem söluvöru sé hafin, þegar gengisfellingin verður. Hvernig á að fara að í slíkum tilfellum sem þessum? Ég tek hér aðeins eitt dæmi. Á algerlega að miða við það, sem hér virðist nú eftir orðanna hljóðan vera, að bæta skuli hækkanir eftir að hið nýja gengi kom til framkvæmda og til ársloka 1967? En hvernig ber að skilja þetta í sambandi við slíka vöru, þar sem vinnsla hennar tekur kannske mjög langan tíma frá því, að byrjað er að framleiða hana, ef svo má segja, og þangað til hún er komin í söluhæft ástand. Á að borga í þessu tilviki eftir reikningi eða hvernig á að haga þessu? Þá vil ég í sambandi við b-, c- og d-liði segja það, að mér þótti nú, þegar ég var að athuga frv., heldur lítið af upplýsingum um þessa b-, c- og d-liði 1. gr., heldur lítið um upplýsingar um það, hversu miklar bætur væru ráðgerðar, bæði til skreiðarframleiðenda og sömuleiðis til bræðslusíldariðnaðar og annars og vegna verðfalls á frystri rækju. En ég heyrði, að í ræðu sinni gaf hæstv. ráðh. upp einhverjar áætlunartölur um þetta, og það er vitanlega til bóta. Hins vegar sýnir það, hvað frv. virðist að mörgu leyti snöggsoðið, að í grg. með því vantar jafneinfaldar og sjálfsagðar upplýsingar eins og þetta um einstaka útgjaldaliði þarna, hverjar áætlanir eru um kostnað við hvern lið fyrir sig. Þegar kemur að f-lið 1. gr., þar sem segir, að „framlög ríkissjóðs samkv. 1., 3., 8. og 9. gr. l. nr. 4 1967 um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins o.s.frv.“, virðist mér, að í ljós komi, að hverju stefnt er, a.m.k. öðrum þræði með þessu frv. Ég fæ ekki betur séð, enda þótt ég hafi þann fyrirvara á, að ég hef haft mjög nauman tíma til að kynna mér frv., heldur en hér sé um að ræða ýmsar þær fiskverðsuppbætur, sem voru ákveðnar með sérstökum l. snemma á þessu ári, sem hæstv. ríkisstj. tók að sér að greiða, en þessar uppbætur eigi nú að greiðast af þeim gengishagnaði sjávarútvegsins, sem um verður að ræða, eftir að gengið hefur verið fellt. Hæstv. ráðh. leiðréttir mig, ef þetta er ekki rétt skilið. En ég fæ ekki betur séð í fljótu bragði en nú eigi að taka af þessum gengishagnaði það, sem ríkissjóður var í rauninni með sérstakri löggjöf í byrjun þessa árs búinn að skuldbinda sig til að greiða. Hér er sem sagt verið að endurtaka sögu, sem oft hefur endurtekið sig áður, að hæstv. ríkisstj. kemur og leggur fyrir Alþ. frv. um nauðsynlegar, nýjar tekjur, nýjar álögur til þess að standa straum af til að mynda verðuppbótum, í þessu tilfelli fyrir útgerðina. Síðan verður sú breyting, að annað tveggja þarf ekki á greiðslum til þessara sérstöku verkefna að halda lengur ellegar nýr tekjustofn er tekinn til þess að standa undir þeim, en þá er gamli tekjustofninn sem til þessara sérstöku verkefna átti að renna, látinn haldast, þó að gjaldaliðurinn sé greiddur af öðrum og ríkissjóður látinn hirða það, sem þó var lagt á menn í alveg sérstöku skyni til þess að standa undir alveg sérstökum tilkostnaði. Ég get ekki betur séð en hér sé verið að gera þetta, hér sé verið að taka hluta af þessum gengishagnaði sjávarútvegsins til þess að borga fiskuppbætur, sem ríkissjóður var búinn að taka á sig að greiða og búið var að leggja sérstaka skatta á til þess að standa straum af. Þegar maður lítur hér á frv. áfram, sést, að í 2. gr. er til þess ætlazt, að verulegur hluti af þessum gengishagnaði gangi til þess að greiða hinar miklu skuldir vegna vátryggingariðgjalda fiskiskipa. Um það er í rauninni ekki mikið að segja. Þetta gengur þó til sjávarútvegsins, en raunar er það við þetta mál allt að athuga, sem hæstv. ráðh. drap nú rétt á í ræðu sinni, að allt þetta vátryggingakerfi okkar að því er varðar fiskiskipin er svo athugavert, að ég ekki segi vitlaust, að það þarf vissulega að takast algerlega til endurskoðunar og það heldur fyrr en seinna. En ég vildi þó segja, burtséð frá því, að þetta þurfi að gerast, er þó verjandi að ráðstafa hluta af gengishagnaðinum til þess að standa straum af vátryggingu fiskiskipa. En þegar aftur kemur að b-lið 2. gr., get ég ekki betur séð en hér sé enn verið að taka hlut af þessum gengishagnaði sjávarútvegsins til þess að létta á ríkissjóði eða í þessu tilfelli ríkisábyrgðasjóði, sem er nú raunar eitt og hið sama. Eins og hæstv. ráðh. gat um, er verið að ræða um og undirbúa, að því er manni er tjáð, ýmsar skipulagsbreytingar að því er varðar hraðfrystihúsin og fiskiðnaðinn yfirleitt, skipulagsbreytingar, sem eiga að leiða til aukinnar rekstrarhagkvæmni og m.a. hefur verið um það rætt, að í sumum tilfellum þurfi að sameina hraðfrystihús eða fiskverkunarstöðvar, og það verður í ýmsum tilfellum varla eða alls ekki gert nema þá að afskrifa svo og svo mikið af skuldum og létta þannig undir með því, að þessari fyrirhuguðu hagræðingu verði komið á. Hér á sem sagt að taka til þessara býsna nauðsynlegu verkefna hluta af þessum gengishagnaði og létta þar með til að mynda af ríkissjóði eða ríkisábyrgðasjóði byrðum sem hann hefði ella vafalaust orðið að bera í sambandi við þetta verkefni og ég vissi ekki betur en ætlunin væri, að hann bæri a.m.k. að einhverju leyti. Ég skal ekki fara út í ýmis smáatriði, sem ég mundi nú vilja gera aths. við og fá upplýsingar um í n. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. gefi n. þær upplýsingar, sem um verður spurt, og skal þess vegna stytta þessar aths. mínar mjög og ekki fara út í hin smærri atriði, sem ég hef þó merkt hér við og gert aths. við. Að lokum vil ég aðeins segja það um 3. gr., að hún er e.t.v. eitt gleggsta dæmið um það, hversu hraðsaumað þetta frv. er allt saman, að ég ekki segi hrákasmíði, en þar er boðuð stofnun nýs sjóðs, verðjöfnunarsjóðs. Hér er óneitanlega um að ræða stórmál, og í prinsipi vildi ég lýsa því yfir, að ég tel, að það sé mjög æskilegt, að slíkum sjóði yrði komið upp eða hefði jafnvel átt að vera búið að því fyrir löngu. Þetta er sem sagt stórmál, sem að mörgu leyti er æskilegt að komist til framkvæmda, en enn sem komið er vantar algerlega löggjöf um þennan sjóð, nema þessar fáu og ég vil segja fátæklegu setningar, sem standa í þessu frv., og þar er í rauninni bara sagt, hverjir tekjustofnar slíks sjóðs eigi að vera og að setja eigi löggjöf um slíkan sjóð. Það er boðað, að sett skuli löggjöf um slíkan sjóð, en jafnframt eru þessum sjóði ákveðnir hér með þessum l. tekjustofnar. Og í sambandi við þá vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvmrh., þar sem talað er um í sambandi við verðjöfnunarsjóð hluta af útflutningsgjaldi sjávarafurða og gert er ráð fyrir að endurskoða l., sem þar um gilda. Er ætlunin að stórhækka útflutningsgjald af sjávarafurðum til þess að afla þessum sjóði tekna? Ef útflutningsgjaldið á að standa undir því, sem það hefur gert til þessa, þá fæ ég ekki séð, hvernig nýr sjóður fengi miklar tekjur af útflutningsgjaldi, nema það hækkaði stórlega. Og ég vil leyfa mér að spyrja: Er ætlunin að hækka útflutningsgjaldið og þá hversu mikið, eða er allt í óvissu um það eins og svo margt annað varðandi þessi mál? Eins og ég hef vikið nokkuð að virðist mér, að þetta frv. þyrfti rækilegrar athugunar við, það sé athugavert um ýmsa hluti, og væri ekki vanþörf á, að bæði n. og síðan þinginu gæfist sæmilegt tóm til þess að fjalla um málið og sníða af frv. ýmsa agnúa, sem ég held tvímælalaust, að á því séu. En það virðist nú ekki vera ætlun hæstv. ríkisstj. að gefa Alþ. mikið tóm til þessa. En ef á að keyra þetta mál í gegn hér á örfáum dögum, vil ég segja það, að það er enn eitt dæmi þess, hversu virðingarleysi hæstv. ríkisstj. gagnvart Alþ. fer vaxandi með hverju ári, sem líður. Hér er um tiltölulega flókið og stórt mál að ræða. Það er lagt til, að hæstv. ráðh. og raunar tveir hæstv. ráðh., fjmrh. kannske ekki síður en sjútvmrh., fái að ráðskast með stórfé og gera það eftir ákaflega losaralegri löggjöf eins og hér er lagt til í þessu frv. En því nefni ég fjmrh. ekki síður en sjútvmrh., að mér sýnist, eins og ég hef bent á, að ýmis ákvæði frv. gangi inn á það að ná í svo og svo mikið af þessum gengishagnaði, sem á að renna til útgerðarinnar, í ríkissjóð. Og ég óttast það í rauninni í sambandi við þetta mál og framkvæmd þess alla, að hæstv. fjmrh. verði nokkuð harður á stalli og jafnvel fari svo, að hann aféti samráðh. sinn, hæstv. sjútvmrh., og þá menn, sem hann á að bera fyrir brjósti. Og ég spyr nú að lokum: Hvað verður eftir handa ráðh. sjávarútvegsmálanna, þegar hæstv. fjmrh. er búinn að taka þann toll af þessum gengishagnaði, sem hann er auðsjáanlega að sælast í? - Fundarhlé.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er á margan hátt að því er virðist, a.m.k. við fljóta yfirsýn, ákaflega snöggsoðið, en það ber svo brátt að, að viðhafður er sami texti eins og við höfum kynnzt nú undanfarið, að þess er óskað, að umr. sé hraðað mjög, án þess að mönnum gefist nægur tími í rauninni til þess að íhuga þetta frv. og efni þess. Svo mjög er því hraðað, að það er jafnvel búið að boða nefndarfund, áður en umr. er lokið hér í hv. d. Þetta gerist nú æ tíðara hér á hv. Alþ., og virðist manni það vera heldur óheillavænleg þróun. Frv. það, sem hér liggur fyrir um ráðstöfun á gengishagnaði vegna útfluttra sjávarafurða, er í framhaldi af því, sem verið hefur að gerast hér á Alþ. undanfarið, þ.e. breytingu á gengisskráningu hinnar íslenzku krónu. Samkv. l., sem samþ. voru 25. nóv. eftir gengisbreytinguna, skyldi gengishagnaðinum ráðstafað með sérstökum l. í þágu þeirra atvinnuvega, sem eiga viðkomandi afurðaandvirði. En samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, virðist ætlunin að sniðganga fjárveitingarvald Alþ. frekar en nokkru sinni fyrr. Þýðingarmiklum og mjög yfirgripsmiklum frv. er kastað inn í Alþ., og eins og ég sagði áðan virðast þau vera mjög snöggsoðin og lítill tími til umr. og athugana. Það virðist eiga að keyra þetta gegnum deildir þingsins og er það heldur óheillavænleg þróun. Við þetta bætist svo, að hér er verið að ráðstafa milljónahundruðum, enginn veit í raun og veru, hve há upphæðin er, og það er falið ráðh., og þar með er Alþ. sniðgengið og engin samráð höfð við samtök útvegs eða frystiiðnaðarins, sem þó virðist eiga fullan rétt á að fjalla um þetta. Margt í þessu frv. virðist vera a.m.k. við fyrstu yfirsýn ákaflega óljóst, m.a. er það eftirtektarvert, að þar er engin upphæð nefnd í raun og veru. Hins vegar bætti ráðh. nokkuð úr. Hann gaf hér upp áætlaðar upphæðir í sambandi við gengishagnaðinn. En það er ekkert talað um það í frv., hvernig eigi að skipta þessu að krónutölu. Áður en gengishagnaðarsjóðurinn er stofnaður, á að greiða allverulegar upphæðir, sem ráðh. skal ákvarða um, af gengishagnaðinum. Hér er, eins og áður var á minnzt, sá háttur hafður á, að sífellt færist í vöxt að taka ákvörðunarvaldið af Alþ. Í a-lið 1. gr. hefst upptalning á því, sem greiða skal, að vísu nokkuð óljós og ekki nákvæm. Þar er æði mörgu sleppt og óljóst um annað. Það kom hér áðan fram fsp. frá hv. 5. þm. Reykn. um saltfiskinn, hvernig meta bæri framleiðslukostnað hans. Hvernig verður það með mann, sem saltar fisk 18. nóv., og hinn, sem saltar fiskinn 20. nóv., og nákvæmlega jafnmikill kostnaður á eftir að hlaðast á hjá báðum aðilunum til ársloka? Annar á að fá allt greitt, en hinn ekkert. Sama væri hægt að nefna um saltsíldina og ýmislegt annað. Það væri dálítið fróðlegt að fá nánari skilgreiningu á, hvernig ætti að framkvæma þessi atriði. Það, sem vekur athygli, þegar maður lítur á a-lið 1. gr., er það, að ein grein sjávarútvegsins er þar ekki nefnd og koma þó ýmsar stofnanir, ef ég mætti orða það þannig, við sögu hér í þessu frv. Það, sem ég á við, er það, að þeirri atvinnugrein, sem stendur undir allri hráefnisöfluninni, bátaútveginum, skal ekki bæta neitt þann kostnaðarauka, sem verður af gengisfellingunni. Útgerðarmenn skulu, óbætt, þurfa að greiða hærri olíu, dýrari veiðarfæri, dýrari varahluti og hærri vinnulaun og þó er bátaútvegurinn sú grein sjávarútvegsins, sem lakast hefur verið búið að fram að þessu og er þó undirstaða frystiiðnaðarins að langmestu leyti. Útgerðarmenn bátanna eru þannig settir, að þeir geta hvorki greitt vexti né afborganir og raunar heldur ekki samið um gjaldfallnar skuldir, sem þeir hafa átt kost á, af þeirri einföldu ástæðu, að þeir hafa engar auknar tryggingar að bjóða. En þessi þýðingarmikla grein sjávarútvegsins virðist eiga að vera í algeru svelti áfram, eins og hún hefur verið hingað til. Nú blasir það við, að samningar eru lausir við sjómannasamtökin um áramótin. Ekkert samkomulag er um verð á fiski. Í fáum orðum sagt, það er enginn rekstrargrundvöllur fyrir bátana. Mér finnst það skjóta dálítið skökku við, þegar verið er að tala um rekstrargrundvöll frystihúsanna, áður en nokkuð er vitað um það, hvort unnt er að gera út nokkurn bát. Frystihúsin verða þó tæplega rekin, án þess að bátarnir leggi upp hráefnið. Í b-lið 1. gr. er rætt um skreiðina, og d-liðurinn er um rækjuna. Um báða þessa liði er það sama að segja, að það er óljóst, um hvaða upphæð er að ræða. Það væri t.d. fróðlegt að vita það í sambandi við rækjuna, þó að það sé ekki ýkja há upphæð, við hvað bætur eiga að miðast. Þegar verð var ákveðið á rækju á s.l. hausti, var rækjuframleiðendum gefið fyrirheit um, að þeim skyldi bætt verðfall á rækjunni, sem varð á árinu 1966–1967. En þá var, ef ég man rétt, og verð ég þá væntanlega leiðréttur, ef ég fer þar með rangt mál, miðað við 10. nóv. En 10. nóv. voru í landinu töluverðar birgðir af óseldri rækju, og nú væri fróðlegt að vita, hvort miðað væri við það, að bæta ætti alla þá rækju, þ.e. þær birgðir, sem framleiddar voru fyrir 10. nóv., áður en haustvertíðin hófst, eða hvort þetta er bara miðað við rækjuaflann, eftir að veiðar hófust nú í haust. Það virðist með þetta eins og margt annað vera nokkuð óljóst í frv., hvernig ráðh. getur ráðstafað þessu að eigin vild. Svipuðu máli gegnir um bætur til bræðslusíldariðnaðarins. Það kemur fram í grg. hér, að þegar nýtt verðlagstímabil hófst 1. okt., hafi verksmiðjunum á Norður- og Austurlandi verið heitið einhverri fyrirgreiðslu til þess að þær greiddu áfram sama verð og var á fyrra verðlagstímabili. Nú er ekkert nánar tiltekið um það, hvað þetta getur orðið mikið. Ráðh. gat þess hér áðan, að þetta gæti orðið ca. 10 millj. Ég er ekki svo kunnugur málinu, að ég geti neitt um það sagt, hvort þessi upphæð er rétt, en ef við lítum á heildarupphæðina, 400 millj., sem gengishagnaðurinn á að vera, hef ég tilhneigingu til að trúa því, að þessi upphæð sé of lág, eins og ég tel, að 400 millj. séu of lágar. Í f-lið þessa frv. er talað um framlag ríkissjóðs samkv. 1., 3., 8. og 9. gr. l. nr. 4 1967, þ.e. l. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins. Þá voru samþ. lög, þar sem ríkisstj. var heimilað að standa straum af ýmsum greiðslum til sjávarútvegsins, eins og segir í þessum l. Það var m.a. verðhækkun til bátanna, 5% mánuðina marz og apríl, en 11% aðra mánuði ársins. Þá var heimilt að verja 20 millj. til að verðbæta línu- og handfærafisk. Enn fremur var heimilt að leggja fram 50 millj., sem verja á til framleiðniaukningar frystihúsa og annarra endurbóta í framleiðslu frystra fiskafurða. Allt þetta var gert með sérstökum l. og ákveðin fjárveiting fyrir hendi. En nú skal krefja inn þetta fé aftur og það er ríkissjóður, sem á að fá þessa endurgreiðslu. Mér er ekki kunnugt um, a.m.k. ekki enn þá, að reiknað sé með þessari upphæð, 60 millj. Áætlaði hæstv. sjútvmrh. þetta? Mér er ekki kunnugt um, að hann reikni með þessu sem tekjum á fjárl. ríkisins. Eftir því ætti þetta aðeins að verða eyðslueyrir hjá hæstv. fjmrh. og koma ríkissjóði til góða. Þarna er opnuð ein af þeim mörgu smugum, sem eru í þessu frv. um það, að ríkissjóður geti heimt fé af þessum gengishagnaði. Þarna í þessu eina tilfelli er um að ræða einar 60 millj., og virðist það ekki ná neinni átt, að slíkt geti átt sér stað. Í sambandi við þennan f-lið segir í grg.: „Verður því að gera ráð fyrir, að framlög til þeirrar framleiðslu, sem nýtur gengishagnaðar, endurgreiðist af þeim hagnaði, svo að ekki sé greitt tvisvar með sömu framleiðslunni.“ Ég verð nú að játa það, að ég fæ ekki almennilegan botn í þessar setningar. Ég held, að það sé engin framleiðsla eða mér er ekki kunnugt um það enn þá, að það sé nokkur framleiðsla, sem nýtur gengishagnaðar. Ég held, að það sé tekið fram í l., að allar afurðir skuli afreiknaðar á gamla genginu, sem gilti fyrir 19. nóv., og það á að gera af framleiðslunni, sem verður eftir gengisfellinguna fram að áramótum og áfram, meðan verið er að flytja úr allar framleiðsluvörur ársins 1967. En eins og ég segi, fæ ég ekki almennilegan botn í þessa skilgreiningu og vildi gjarnan, að við fengjum a.m.k. skýringu á þessu í þeirri n., sem kemur til með að fjalla um þetta mál. En ég tel, að í f-liðnum sé verið að innheimta fé, sem ríkissjóður er búinn að gera ráð fyrir annars staðar, að verði greitt samkv. l. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins. Í sambandi við það, sem ég minntist á áðan, framkvæmd þessara l., segir þarna síðast í 1. gr., að framkvæmd á ákvæðum a-d-liða þessarar gr. fari eftir ákvörðun sjútvmrh. Eins og ég sagði áðan, finnst mér þess vera farið að gæta fullmikið hér á hv. Alþ., að verið sé að taka raunveruleg völd af Alþ. Mér þætti miklu eðlilegra, að þessu væri þannig varið, að þetta færi eftir nánari ákvörðun Alþ. og sjútvmrh. legði svo fyrir Alþ. till. sínar um, hvernig þessu yrði ráðstafað. Mér fyndist það miklu eðlilegri gangur, ekki sízt í svona stóru máli, þar sem verið er að ráðstafa hundruðum millj. kr. Í sambandi við 2. gr. frv. kemur að gengishagnaðarsjóðnum, þegar búið er að inna af höndum þær greiðslur, sem segir í 1. gr., og þá er heimilt að ráðstafa gengishagnaðarsjóðnum, eins og hér segir í frv.: „Allt að 1/4 til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa.“ Hæstv. sjútvmrh. gerði grein fyrir því áðan, og ef ég man rétt, áætlaði hann það ca. 65 millj. kr. Ég held, að ég fari þar með rétt mál, að þegar útflutningssjóðnum var komið á fót og því kerfi, sem vátryggingariðgjöldin eru greidd eftir, hafi verið reiknað með, að fundin væri einhver leið, sem ekki þyrfti að breyta, það væri búið að setja þetta upp í kerfi, sem ekki ætti að þurfa að vera að breyta ár frá ári, jafnvel þótt um verðsveiflur á afurðum yrði að ræða, því að ef kynni að vanta upp á þessa greiðslu, mundi ríkissjóður koma til skjalanna, en útflutningsatvinnuvegirnir ættu ekki að þurfa að standa straum af hærri upphæðum en tilskilið var í upphafi. Svo að þarna virðist nú koma dálítið önnur aðferð fram. Samkv. b-liðnum á allt að 1/4 að ganga til Fiskveiðasjóðs Íslands og ríkisábyrgðasjóðs til að greiða fyrir endurskipulagningu fiskiðnaðarins til framleiðniaukningar. Þarna er ríkisábyrgðasjóði skotið inn. Mér er ekki ljóst, hvernig það er hugsað, hvort það er hugsað þannig, að fiskveiðasjóður og ríkisábyrgðasjóður eigi að gefa eftir eitthvað af skuldum eða ekki. Í sambandi við þennan lið er dálítið fróðlegt að athuga það, að í vor - það var rétt í kringum kosningarnar, það var í júnímánuði, - var óskað eftir skýrslum frá frystihúsunum og þær voru heimtaðar með miklu hraði, því að nú átti að setja kraft á þetta og afgreiða málin mjög fljótt. Það voru heimtaðir efnahagsreikningar af ýmsum fyrirtækjum og þeim fyrirskipað að senda það fyrir tiltekinn mánaðardag, því að nú skyldi hafa hraðan á. Síðan þá hefur a.m.k. opinberlega ekki verið haft mjög hátt um þetta atriði. Því miður hefur það verið þannig að undanförnu, að það hefur verið safnað skýrslum og gögnum, sem í sjálfu sér er auðvitað bæði nauðsynlegt og gott, en það hefur tekið svo langan tíma að vinna úr þessu, að þegar loksins hefur komið að tillögugerð í sambandi við þetta, hafa í rauninni þau drög, sem búið var að safna, verið orðin úrelt. Þegar safnað er skýrslum fyrir einu ári og till. til úrbóta miðaðar við það ástand, sem þá var, eru till. orðnar úreltar í dag. Það er staðreynd, sem við okkur blasir. Í sambandi við þessa skýrslusöfnun held ég, að ég fari þar með rétt mál, að það sé búið að meta verulegan hluta af fyrirtækjunum, en ég held, að sú n., sem átti í lokin að fjalla um þetta og leggja blessun sína yfir og gera till., sé ekki farin að fjalla um eina einustu umsókn. Hraðinn hefur nú ekki verið meiri en það. Ég held, að þetta sé rétt hjá mér, að það sé ekki ein einasta umsókn komin á það stig, að sú n., sem endanlega átti um þetta að fjalla, og í voru tveir aðilar frá fiskvinnslusamtökunum og þrír aðilar frá bönkum, sú n. hafi ekki enn fengið þessi gögn í hendur. Þetta eru að vísu nokkuð hægfara vinnubrögð og því miður allt of hægfara gagnvart fiskvinnslufyrirtækjunum í því ástandi, sem þau eru í dag. Ríkisábyrgðasjóðurinn kann kannske við uppbyggingu og endurskipulagningu þessa frystiiðnaðar að þurfa að gefa eftir eitthvað af skuldum. En meðan það mál er ekki komið lengra, finnst mér harla ósanngjarnt að fara að hirða gengishagnaðinn af útflutningsatvinnuvegunum til þess að ráðstafa í sjóð, sem ekkert er vitað enn um, hvað þarf á miklu fjármagni að halda. Mér fyndist vera miklu nær og um það mun verða flutt brtt., að í staðinn fyrir að verja þessu til ríkisábyrgðasjóðs yrði þessu t.d. varið til handa bátaflotanum, þannig að hluti af þessu gengi til bátaflotans og sá hluti yrði notaður til þess að greiða vexti og/eða afborganir af lánum hjá fiskveiðasjóði, því að fiskveiðasjóður er að sjálfsögðu í mikilli þröng. En þá fær hann þó lausa peninga, ef þetta yrði notað til þess að greiða þetta, og bátaútvegurinn er miklu betur að því kominn en ríkisábyrgðasjóður að fá einhvern hluta af þessum gengishagnaði. Þá er gert ráð fyrir því í c-lið 2. gr., að allt að 1/4 gangi til sérstaks gengisjöfnunarsjóðs við Fiskveiðasjóð Íslands. Við undanfarandi gengisfellingar mun sá háttur hafa verið á hafður, að fiskveiðasjóður hefur lánað til viðbótar 2/3 af gengislækkuninni eða 2/3 af hækkuninni, sem varð á erlendu lánunum. Hér er ekki gert ráð fyrir sama hætti, en ég teldi það sanngjarnt og eðlilegt, að bátarnir fengju lán sem svaraði þessu, að sá háttur yrði á hafður áfram, sem verið hefur undanfarið í svipuðum tilfellum, þannig að bátaeigendurnir bæru sjálfir strax 1/3 af þessu, en fengju lánaða 2/3 hluta hækkunarinnar. Það verður sjálfsagt ákaflega erfitt, jafnvel þó að erlendu bátarnir hafi verið eitthvað ódýrari en þeir íslenzku, þá verður það sjálfsagt erfitt fyrir fjöldamarga bátaeigendur að standa undir þeirri hækkun, sem orðið hefur á bátunum vegna gengisfellingarinnar. Sá bátafloti, sem komið hefur til landsins nú á undanförnum 2–3 árum, á eftir að borga verulegan hluta af sínum erlendu lánum, því að þau eru öll til 7 ára og fyrsta árið er ekki borgað af neinu skipi, þannig að þetta skiptir sjálfsagt hundruðum millj. eða 1–2 hundruðum millj., sem þarna er um að ræða. Og það væri ekki óeðlilegt, að gengið yrði til móts við þá á þennan hátt. En það er annað í sambandi við gengisfellinguna líka. Það er fleira en bátarnir, sem koma þar til. Fjöldinn allur af útgerðarmönnum hefur keypt síldarnætur, látið lengja skip sín, keypt nýjar vélar og annað. Það er ekki gert ráð fyrir því, a.m.k. verður það ekki séð, að neitt sé komið til móts við þessa aðila og er þó um verulegt áfall að ræða, a.m.k. fyrir þá aðila, sem hafa keypt síldarnæturnar nú undanfarið og notað þær og eiga eftir að greiða verulegan hluta af andvirði þeirra, því að yfirleitt hafa þessar síldarnætur verið keyptar með greiðslufresti. Það er, eins og ég sagði áðan, ýmislegt í þessu frv., sem er nokkuð óljóst. Væntanlega skýrist það í meðförunum í n., - og ég fæ væntanlega þær upplýsingar, sem ég hef innt ráðh. eftir í sambandi við nefndarstörfin, svo að ég get farið að stytta mál mitt verulega í sambandi við þetta. Ég vil bara að lokum segja það, að þetta frv. virðist vera með nokkuð flausturslegum hætti samið á ýmsan hátt, og eru þó í því veigamikil atriði, sem þyrftu nákvæmrar og glöggrar athugunar við, t.d. í sambandi við verðjöfnunarsjóðinn, sem er gott og þarft mál. Mér sýnist hreinlega kastað til þess höndunum og ekki neitt komi fram, sem hönd er á festandi, því að það er minnzt á þetta með örfáum orðum, en þetta er sannarlega mál, sem þyrfti virkilega að ganga þannig frá, að ekki svifi allt í lausu lofti.



Herra forseti. Það væri e.t.v. ástæða til að fara rækilegar út í einstök atriði, sem ég taldi þó, að ég hefði minnzt á í minni framsöguræðu, en virðast hafa farið fram hjá mönnum að einhverju leyti í þessum umr., en ég skal þó ekki fara út í smæstu atriði, þar sem ég veit, að form. þeirrar hv. n., sem málið fær til meðferðar, hefur þegar gert ráðstafanir til að allar þær upplýsingar, sem nm. kunna að óska, verði til reiðu í n. frá þeim, sem að þessari frv.-smið hafa staðið, og geymi mér það þá til síðari umr. málsins. Varðandi þessi almennu atriði, sem hv. þm. hafa komið inn á, vil ég nú aðeins minna á, að það var ekki íslenzka ríkisstj., sem ákvað tímasetningu á falli enska sterlingspundsins. Gengislækkunin íslenzka átti sér stað 24. sept. s.l., og ég hygg, að þeir menn, sem að nauðsynlegum frv.- smíðum hafa staðið síðan ásamt ráðh., verði ekki með réttu sakaðir um að hafa legið á liði sínu við að koma þeim frv. saman og fyrir þing svo skjótt sem mögulegt hefur verið og nauðsynlegt er, ekki bara vegna gengislækkunarinnar einnar og ekki vegna jólaleyfis þm., heldur fyrst og fremst vegna þeirra kaflaskipta, sem eru í íslenzku atvinnulífi um áramótin og snerta þessi mál mjög mikið. Það er vegna þeirra, sem svo brýna nauðsyn ber til að ganga svo snögglega frá þeim frv., sem þessum atvinnuveg, ísl. sjávarútvegi, eru tengd, og ef að líkum lætur og vonandi verður, ætti að hefja vertíð fljótlega eftir áramótin. Þetta er meginástæðan til þess, að frv. hefur borið svo skjótt að, og er að því leyti sannleikur, að þau geta að ýmsu leyti talizt snöggsoðin. En mér er sem ég sjái hv. stjórnarandstæðinga, ef ríkisstj. hefði dregið þessa frv.- smíð fram yfir áramótin og látið allt leika í þeirri endalausu óvissu, sem hefði óhjákvæmilega gengið út yfir hinn mikilvæga atvinnuveg, sjávarútveginn, sem svo mjög er þessu máli tengdur. Frekar kýs hún þess vegna að liggja undir ásökunum um það að reka á eftir málum hér á hv. Alþ. en að láta það dragast úr hömlu að sýna þessi frv. En ég veit alveg, hverjar ádeilurnar hefðu orðið, ef frv. hefði ekki komið fram. Annað almennt atriði vil ég einnig minnast á, sem kom fram í ræðum beggja hv. stjórnarandstæðinga, en það er, að með þessu frv. sé verið að seilast í hugsanlegar tekjur sjávarútvegsins öðrum aðilum til handa og þá sér í lagi ríkissjóði, eins og hér hefur verið minnzt á. Meginstefna þessa frv. er sú, að ekki ein einasta króna fari út úr sjávarútveginum sjálfum. Hitt er rétt, að ýmsir þeir styrkir, sem í gangi hafa verið á s.l. árum, eru felldir niður. Og vill nokkur hv. þdm. leggja það til, að hvoru tveggja sé haldið uppi, þeim gengishagnaði, sem hér er gert ráð fyrir að renni til sjávarútvegsins, og þeim föstu styrkjum, sem veittir hafa verið á því tímabili, sem þeir hafa gilt undanfarin ár? Ég efast um, að svo sé. Að þessu sögðu ætla ég að neita mér um að fara út í einstök atriði í þessu sambandi í trausti þess, eins og ég áðan sagði, að hv. þm. fái allar þær upplýsingar, sem þeir óska eftir, frá n., en mun þá koma inn á þessi atriði á síðari stigum málsins, ef nauðsyn krefur.



Herra forseti. Ég vil, áður en þessari umr. er lokið, leyfa mér að taka undir þau mótmæli, er hér hafa komið fram gegn þeirri málsmeðferð, sem hér er fyrirhuguð. En þetta frv. er lagt fram á þingi í gær, því útbýtt þá, og höfð framsaga um það í dag, sem ekkert er við að athuga. En jafnframt fylgja því tilmæli frá hæstv. sjútvmrh. um, að afgreiðslu þess verði hraðað svo sem kostur er. Og þessum tilmælum hæstv. sjútvmrh, er svo rækilega fylgt, að formaður sjútvn. boðar til fundar á ákveðnum tíma, kl. 5, á meðan umr. stendur enn yfir í d. og áður en þessu máli hefur verið vísað til nokkurrar þn. Þetta eru fráleit vinnubrögð, og ber að víta þau, og ég vil ekki láta málið fara hér fram hjá, án þess að það sé vakin athygli á þessu og það sé reynt að sporna við þessum vinnubrögðum. Hæstv. sjútvmrh. hefur gert tilraun til þess að réttlæta þessi tilmæli sín. Hann hefur sagt, að eins og þingheimi sé kunnugt, hafi gengi íslenzku krónunnar eða fyrst enska pundsins verið fellt 24. nóv. og það sé nú nokkuð skammur tími liðinn síðan, og því sé ekki hægt að saka ríkisstj. um það, að hún hafi brugðið við svo skjótt sem kostur var og látið semja eða samið þau frv., sem nauðsynleg eru vegna þessarar gengisfellingar. Það er bara því til að svara, að þetta gildir ekki aðeins um sjávarútvegsmál og ekki aðeins um afgreiðslu þeirra mála, sem nauðsynleg eru vegna einhverra kaflaskipta í sjávarútvegi. Það eru æ ofan í æ nú allra síðustu daga borin fram frv. hér á Alþ. af stjórnarinnar hálfu, sem þessi sama formúla er látin fylgja, að það er óskað eftir því, að þeim sé hraðað sem mest, og n. gefst naumast tími til þess að athuga þau á þann hátt, sem ætlazt er til og venja hefur verið áður um athugun í n. Það er enginn tími til að kanna þessi mál til hlítar, enginn tími til að senda þau til umsagnar, en það á að afgreiða þau af skyndingu. Ég verð að segja, að þetta gildir ekki, eins og ég sagði, aðeins um sjávarútvegsmál, heldur og um það frv., sem hér var til meðferðar áður í dag varðandi landbúnaðarmál. Það gildir um ýmis skattamál og það gildir um fleiri mál. Mér þykir skjóta hér nokkuð skökku við varðandi vinnubrögð Alþ. að öðru leyti. Ég veit ekki betur en að svo að segja hvert stjfrv. á fætur öðru sé afgr. með hraði og hafi verið afgr. með hraði hér á Alþ. að undanförnu. En hvað um þmfrv.? Eiga þau ekki eins skjótan og greiðan aðgang í gegnum þingið? Nei, ekki aldeilis. Mig minnir, að hér í þessari hv. d. hafi ekki verið skilað nál. enn þá um eitt einasta þmfrv. Ég verð leiðréttur, ef mig misminnir þetta. Þetta eru dálítið einkennileg og athyglisverð vinnubrögð. Það er með þessum þingvinnubrögðum verið að gera Alþ. að afgreiðslustofnun fyrir ríkisstj. Alþ. var það ekki áður, og það er ömurlegt að hugsa til þess, ef það á að liggja fyrir Alþ. í framtíðinni að verða aðeins afgreiðslustofnun fyrir ríkisstj. á hverjum tíma. Þessi málsmeðferð, sem hér er við höfð, er þeim mun vítaverðari, að þegar gengið var fellt á sínum tíma, var haft samráð um vissa hluti við stjórnarandstöðuna og henni sýnt það frv., sem þá stóð til að leggja fyrir Alþ. um gengisráðstafanir, og sem yfir var lýst af hæstv. forsrh., að hefði aðeins inni að halda tæknilegar ráðstafanir, sem nauðsynlegar væru vegna gengisfellingarinnar. Í því frv. var að vísu sagt, að gengishagnaður, sem yrði af útfluttum vörum á tímabilinu frá því að gengisfellingin átti sér stað og til áramóta, skyldi lagður á sérstakan reikning, en það var skýrt tekið fram í þeim tölum, og það var skýrt undirstrikað af forsrh., að þessum gengishagnaði yrði síðar ráðstafað með l. Nú, hvað er um að tala, spyrja menn? Er ekki verið að ráðstafa þessu með l. núna? Er ekki verið að ráðstafa þessum gengishagnaði með þessu lagafrv., sem hér liggur fyrir? Ég held nú, að efni þessa frv. hefði mjög auðveldlega mátt koma fyrir í frv. um gengisráðstöfun á sínum tíma. Og ég held, að það væri mjög auðvelt að koma efni þessa frv. fyrir í styttra máli en hér er gert, og ég held, að það hefði ekki þurft neinar 3 vikur til þess að semja það frv. Það frv. mætti orða á þessa leið: „Fé á gengisreikningi ríkissjóðs í Seðlabankanum skal lagt í gengishagnaðarsjóð. Þeim gengishagnaðarsjóði skal varið í þágu sjávarútvegsins. Sjútvmrh. fer með úthlutun úr gengishagnaðarsjóði.“ Þetta væri styttra og að ég álit betra lagamál og kjarnyrtara að koma þessu fyrir á þennan veg. Og það mundi vera miklu betra fyrir hæstv. ráðh. að skýra það en það frv., sem hér liggur fyrir og nokkuð hefur staðið í honum að skýra.  En eins og ég sagði, ætla ég ekki að eyða löngum tíma í að fara út í efni þessa frv. En ég vildi undirstrika mótmælin, sem hafa komið fram gegn þessari málsmeðferð, og ég vil biðja hv. þdm. að staldra við og íhuga, hvernig er farið að fara með Alþ., og það er ekki víst, að Alþ. hafi efni á því um þessar mundir að tileinka sér þvílíka starfsháttu. Vegur Alþ. er því miður ekki of mikill hjá þjóðinni nú. Það er illa farið, því að Alþ. ætti að vera að réttu lagi, bæði vegna sögu sinnar og fyrir annarra hluta sakir, virðingarmesta stofnun íslenzku þjóðarinnar. En ég held t.d., að hv. stjórnarmenn hefðu gott af að kynna sér vikulega yfirlit, sem þingfréttaritari aðalstjórnarblaðsins ritar í sitt blað. Ég sé ekki betur en í hverjum einasta pistli séu minni eða stærri títuprjónsstungur til Alþ. og að því látið liggja, hversu vegur þess nú sé smár og minnkandi. Það má segja, að bragð sé að, þá barnið finnur. Það er vissulega. Ég álít, að Alþ. hafi ekki ráð á því nú að láta leika sig svona. En með svona vinnubrögðum er verið að smækka Alþ., lækka virðingu þess. Það getur verið, að það sé meiningin með svona vinnubrögðum og svona óbilgirni, sem þau bera vott um, að sýna stjórnarandstöðunni einhverja lítilsvirðingu. En það er ekki það, sem máli skiptir, og það er ekki það, sem verið er að gera með þessu. Það er verið að sýna Alþ. og alþm. öllum lítilsvirðingu, ekkert síður stjórnarsinnum, sem á að ala upp í því að vera ekkert annað en strámenn, sem rétta upp hendurnar í hvert skipti, sem stjórnin togar í spottann. Vegur Alþ. verður ekki mikill, ef hér verða aldir upp menn, sem aldrei geta látið örla á hjá sér sjálfstæðri skoðun. Það er að sjálfsögðu svo, að það eru auðvitað allir með því, að þessum gengishagnaði, sem hér er um að ræða, sé varið í þágu sjávarútvegsins. Það er ekki nema sjálfsagður hlutur. Sjávarútvegurinn á þetta fé. Það er af honum tekið. Það er skattur, sem á hann er lagður. Það er verðjöfnunargjald, getum við sagt, en ég lærði það á sínum tíma af hæstv. forsrh., þegar hann var að kenna mér stjórnlagafræði, að verðjöfnunargjald mundi því aðeins fá staðizt, að það væri lagt á eftir svipuðum reglum og um það giltu svipaðar grundvallarreglur eins og skatta. Og þetta hef ég auðvitað tuggið upp eftir honum síðan og kennt, og ég ætla að vona, að það standist. Það verða að gilda um verðjöfnunargjald svipaðar grundvallarreglur eins og um skatta. Það liggur í augum uppi. Það er ekki hægt að fara í kringum ákvæði stjórnarskrár með því að fara að kalla skattheimtu verðjöfnunargjald, og þarna hefur verið tekinn skattur af útgerðinni. Ég vil þá segja meira en skattur. Ég vil segja, það er í rauninni gert upptækt fé. Það væri hægt að segja, ef sjávarútvegurinn ætti ekki aftur að fá þetta fé, að fé hans væri gert upptækt, því að auðvitað er það eðlilega og venjulega, að þegar um gengisfellingu er að ræða, nýtur strax sá, sem afurðir á og út flytur og selur eftir það tímamark, þess verðauka, sem gengisfellingin hefur í för með sér. Frá því hefur hér verið vikið og tekin upphæð af honum um ákveðið tímubil í því skyni að greiða honum féð aftur. En hann á að fá það aftur eftir vissum verðjöfnunarreglum. Ég vil alls ekki segja, að þetta sé fráleit hugmynd, alls ekki. Ég álít, að það gæti út af fyrir sig vel staðizt og gæti verið eðlilegt að taka þannig nokkuð og verðjafna. En þá er það auðvitað, að það á að setja lög um það efni, hvernig þessu fé skuli úthlutað og varið í þágu sjávarútvegsins. Þetta er engin lagasetning að leggja það allt á vald sjútvmrh. En í raun og veru er þetta frv. alveg botnlaust. Það er, ef skoðað er niður í kjölinn, allt lagt á vald sjútvmrh. eða nær allt, vegna þess að þær takmarkanir eða þær orðanir, sem gerðar eru í l., eru nánast ekkert annað í flestum tilfellum en stefnuyfirlýsingar, frómar stefnuyfirlýsingar Alþ., en sjútvmrh. er ekki bundinn við þær. Hann getur ráðstafað þessu eins og hann kýs. Hann á að meta það t.d., eins og hér hefur verið rækilega sýnt fram á, hverjar hækkanir á reksturskostnaði á að bæta. Hann hefur alveg frjálsar hendur um það. Hann á að greiða skreiðarframleiðendum bætur vegna markaðsörðugleika. Ekki eitt orð um það, hve mikilli upphæð á að verja til þess arna eða hvernig nánar á að afmarka það, allt lagt í vald hans. 

Áætlunartölur.

Áætlunartölur. En alveg sama, þó að það hefðu engar áætlunartölur verið, þá hefði það ekkert lagalegt gildi þannig, hvað ráðh. segir um þetta. Hann hefur eftir I. frjálsar hendur um þetta, og það eru l., sem gilda. Ef menn vilja taka þetta vald af honum og ráðh. vill hafa það svo og standa við þessi orð, þá er að setja inn þessar tölur. Það er einfalt mál. Og þannig mætti náttúrlega halda áfram í þessum dúr, því að þetta er allt, eins og ég sagði, þetta er allt botnlaust, þannig að það er allt lagt á vald ráðh. að fráskildum kannske þessum e- og f-liðum í 1. gr., sem má segja, að séu meira ákveðnir. Það sama má vitaskuld segja bæði um 2. og 3. gr. Það er verið að segja það í 2. gr., að gengishagnaðarsjóði megi ráðstafa til ákveðinna hluta, sem eru náttúrlega þó mjög teygjanlegir, eins og að greiða til Fiskveiðasjóðs Íslands og ríkisábyrgðasjóðs til að greiða fyrir endurskipulagningu fiskiðnaðarins og framleiðniaukningar, sem er náttúrlega heldur teygjanlegt. En það segir bara, að það megi verja allt að 1/4 til þessara hluta. En þá er ekkert vitað, hvaða upphæð verður afgangs, eftir að úthlutað hefur verið eftir 1. gr. Og þannig er haldið áfram. Og svo er rúsínan í pylsuendanum þarna, að það á svo með afganginum að stofna verðjöfnunarsjóð. En það veit enginn, hver afgangur verður. Það getur verið ágæt hugmynd að stofna verðjöfnunarsjóð. En ég held, að um hann gildi einmitt þetta, sem ég hef verið að reyna að segja, að það er vitaskuld alveg ófært, að til hans sé stofnað, nema lagðar séu línur nokkuð nákvæmar um það, hvernig hann skuli úr garði gerður, því að hér er um ákaflega viðkvæm mál að tefla, eins og auðvitað er. Það er tekið af A og aftur úthlutað til B og ég held, að það sé ekki hægt að gera svona hluti bara eftir geðþótta. Það verður að vera ákveðið kerfi í því og ákveðinn skyldleiki, að ég held, milli þeirra greina, sem á að jafna á milli. Ég held, að það sé naumast stætt á öðru, og ég held, að það sé ekki hægt að stofna þvílíkan sjóð, nema áður hafi verið gerð nokkur grein fyrir því, hvernig þessar línur skuli lagðar. Þetta er nú ljóst. Þetta er nú þeim mönnum, sem að þessu frv. standa, nokkurn veginn ljóst, vegna þess að þeir gera ráð fyrir því, að það þurfi svo, eftir að þessi lög hafa verið samþ. og afgreidd, að setja sérstök lög um þennan verðjöfnunarsjóð. Ég fellst á það, það verður nauðsyn að gera það. En það er þá bara vonandi, að ekki fari eins með þá lagasetningu eins og lagasetninguna, sem boðuð var með l. um gengisráðstafanir. Það átti svo sem að setja lög um gengisreikninginn og gengissjóðinn, og efndirnar á því loforði eru þessar, sem hér liggja fyrir. Það liggur af minni hálfu ekki út af fyrir sig nokkurt vantraust í því á hendur hæstv. sjútvmrh., að ég vil ekki fela honum þetta vald. Ég hef enga ástæðu til annars en ætla, að hann mundi samvizkusamlega vinna að þessum málum. En þarna er um það að ræða að verja 400 millj. kr. Ég vil ekki veita neinum ráðh. vald til þess að ráðskast með þvílíka upphæð, og það er alveg í ósamræmi við þær grundvallarreglur, sem settar eru um fjárstjórn okkar ríkis, nefnilega þær, að það er Alþ., sem á að leggja meginlínurnar um fjárstjórn ríkisins. Það á ekki aðeins að veita skattaheimildirnar, heldur líka að leggja höfuðlínurnar um það, hvernig fénu skuli ráðstafað. En ef á að taka þann hátt upp að heimila einstökum ráðh. úthlutun úr sjóðum, sem eru upp á 400 millj. sé ég ekki, hvar slíkt getur endað. Það gæti verið byrjunin, en það er ekki víst, að það væri endirinn. Með þvílíku spori gæti verið skapað fordæmi, sem ætti eftir að verða heldur óheppilegt. Í sömu átt, en í miklu minna mæli gengur það frv., sem hér var einnig til umr. í dag varðandi landbúnaðinn. Þar er það lagt á vald landbrh. að úthluta þeim millj., sem þar er um að ræða. Allt er þetta í stíl, og það þarf enginn að ætla það, að ef þetta verður samþ., verði það síðasta skrefið á þessari braut, en ég held, að Alþ. verði hollast að standa fast á rétti sínum til þess að hafa með höndum fjárveitingarvaldið. En þó að engin upphæð sé nefnd í þessu frv., upplýsti sjútvmrh., að gera mætti ráð fyrir því, að hér væri um 400 millj. að tefla, skildist mér, og það er bara engin smáupphæð. Það er talsvert brot af fjárl., þó að þau séu nú orðin nokkuð há. Ég kemst ekki heldur hjá því að benda á annað, sem mér þykir athugavert orðið um vinnubrögð hér á þingi, og sem því miður kom fram hjá hæstv. sjútvmrh. áðan, þeim ágæta manni. Til hans var beint ákveðnum og afmörkuðum spurningum af hálfu þeirra, sem fyrr ræddu frv. Hv. 5. þm. Reykn. beindi t.d. ákveðinni spurningu til hæstv. sjútvmrh. Hann beindi þeirri spurningu til hans, hvernig sjútvmrh., sem á að fara með þetta vald, sem honum er fengið hér í þessu frv., hefði hugsað sér að framkvæma a-lið 1. gr., þ.e.a.s., hvernig ráðh. hefði hugsað sér að framkvæma það ákvæði, að bæta skuli hækkanir á rekstrarkostnaði. Þessari spurningu svaraði ráðh. ekki. Enn fremur beindi sami hv. þm. alveg ákveðinni spurningu til sjútvmrh. Hann spurði hann að því, hvort ætlunin væri að stórhækka útflutningsgjald af sjávarafurðum. Ég varð þess ekki var, að hæstv. sjútvmrh. svaraði þessari spurningu einu orði. Ég vil ekki vera að deila sérstaklega á hæstv. sjútvmrh. fyrir þetta. Hann er samvizkusamur maður, sem ég gæti margt gott sagt um, ef ég vildi það við hafa. En ég nefni þetta, vegna þess að þetta er orðið áberandi einkenni á vinnubrögðum hér á Alþ., að stjórnarandstæðingar halda sínar ræður og gera sínar fsp. til ráðh. og deila á frv., sem lögð eru fram, kannske með misjöfnum hætti, við skulum játa það, þær ádeilur eru kannske misjafnlega málefnalegar, eins og gengur, en áreiðanlega oft fullkomlega málefnalegar, en það er eiginlega segin saga, að ráðh. eru bara hættir að svara þessu. Ég tala nú ekki um óbreytta liðsmenn stjórnarinnar, það heyrist nú ekki tíst í þeim. Þetta eru vinnubrögð, sem ég vil átelja. Ráðh. eru á þingi til þess að taka þátt 4 umr. og svara fsp. frá þm. og upplýsa það mál, sem til meðferðar er, og verja þau mál, sem þeir berjast fyrir og óska eftir, að samþ. séu. Þeir eru ekki staddir hér á þingi til þess eins að svara fsp., sem þm. bera fram og þm. hafa 5 mín. til þess að ræða, með klukkutíma fyrirlestrum. Þeir eru hér á þingi staddir til þess að taka þátt í venjulegum umr. um mál og svara ádeilum og fsp., sem stjórnarandstæðingar bera fram, en á þessu er orðinn mikill misbrestur, ekki frekar hjá hæstv. sjútvmrh., nema síður sé, en hjá öðrum ráðh. Það gefur auga leið, að það er geysilegt hagsmunamál fyrir sjávarútveginn, hvernig þessum 400 millj., sem af honum hafa verið teknar, er varið. Það er að mínu viti alveg fráleitt að ætla að setja um það reglur, án þess að hafa með einhverjum hætti samráð við þá aðila, sem þetta mál varðar mest, fyrirsvarsmenn ýmissa greina sjávarútvegsins. En það kemur ekki fram í þessu frv., að ég ætla, að samráð hafi verið haft við þá við samningu þessa frv. Það má vera, að svo hafi verið gert, en það getur hæstv. ráðh. þá upplýst. En ég held að það komi ekki fram í þessari grg., sem fylgir hér með frv., að haft hafi verið samráð við neina fyrirsvarsaðila sjávarútvegsins. Það liggur því í augum uppi, að þetta frv. verður að sjálfsögðu að senda til umsagnar þeirra aðila, annað væri óhæfa. Það er verið að senda smáfrv., sem litlu varða, til umsagnar þvílíkra aðila. Það væri því furðulegt, ef afgreiða ætti frv. sem þetta, án þess að umsögn þvílíkra aðila væri fengin. Ég held, að þessu frv. þurfi að gjörbreyta. Ég held, að það þurfi að setja það í lagasnið, þannig að í því séu einhverjar bindandi réttarreglur, en ekki þannig úr garði gert, eins og þetta frv. er, að það má nánast skoða sem þál., fróma stefnuyfirlýsingu frá Alþ. um það, hvernig þessum 400 millj. skuli varið, en annars lagt í hendur hæstv. sjútvmrh. að fjalla um það og fara með ákvörðunarvald í því efni.



Herra forseti. Á samvinnutíma okkar hér á hv. Alþ., mín og hv. 3. þm. Norðurl. v., hef ég oft orðið þess var, að hann ber virðingu Alþingis mjög fyrir brjósti, og ég efast ekkert um heilindi hans í því efni. En þess vegna ætlaði ég nú að neita mér um að minna á, að hér hafa stundum áður verið aðrir flokkar í ríkisstj., aðrir flokkar, sem þurft hafa á því að halda að afgreiða mál einmitt á þessum árstíma, síðustu dögunum fyrir jól. Og ég minnist þess, að í samvinnu við flokksbræður hans - ekki hann sjálfan, ég held, að hann hafi ekki átt sæti hér 1957 - fór frv. um geysilega víðtækar efnahagsráðstafanir á 21/2 sólarhring í gegnum báðar d., og ég heyrði ekki, að fram kæmi nein sérstök mótmælaályktun, nema síður væri, frá hans ágæta flokki, Framsfl., því að fjmrh., sem þá var úr Framsfl., hv. 1. þm. Austf., sá eins og aðrir nauðsyn þess að afgreiða þetta mál á tilteknum tíma. Þessar ráðstafanir hlutu þá í blöðum andstæðinganna nafnið „jólagjöfin“, og ég heyrði ekki, að eitt einasta bofs kæmi úr röðum þeirra ágætu framsóknarmanna um, að virðingu Alþingis væri á nokkurn hátt misboðið. Ég tók þátt í þessum leik þá af alveg nákvæmlega sömu sannfæringu og ég geri í dag og tel, að rétt sé að farið, þótt ég viðurkenni sjálfur, að slíkum hraða á ekki að beita, nema brýn nauðsyn krefji. En því minni ég á þetta, að slík nauðsyn hefur áður verið fyrir hendi og þá að áliti ríkisstj., sem á allt annan hátt var saman sett. Og hið sama gildir um páskagjöfina, sem kom árið eftir. En ég segi þetta ekki neinum flokki til ávirðingar. Ég segi þetta einmitt til að minna á það, að svona aðstæður eru oft fyrir hendi í málum okkar Íslendinga og er alls ekki nein ný bóla, og virðing Alþ. þarf af þeim sökum ekkert að þverra nú frekar en hún hefur gert áður. Ég sá, að hv. þm. var ekki við, meðan ég flutti mína framsöguræðu og vil ekki óvirða hv. þd. með því að fara að lesa hér sömu kaflana nokkrum hálftímum seinna, en ég taldi, að ég hefði rakið hvern einasta lið frv. í minni framsöguræðu, ekki bara frá annarri hliðinni, heldur báðum og greint frá þeim ástæðum, sem til þess lágu, að þessir liðir eru orðaðir eins og frv. gerir ráð fyrir. Upplýsingar um alla þessa liði og afstöðu mína og ríkisstj. til þeirra getur hv. þm. fengið í þessari ræðu minni. Og úr því að ég minnist á þetta, vil ég enn fremur minna á, að það kemur ósjaldan fyrir, að þm. stöðva sína ræðu í miðjum klíðum og krefjast þess, að ráðh. sitji hér og hlusti á þeirra mál. Þetta er út af fyrir sig þingmannsréttur, en þessum rétti hafa ráðh. ekki afsalað sér. Við hljótum að eiga gagnkvæman rétt á hendur þeim mönnum, sem um málið vilja fjalla, að þeir hlusti á frumflutning málsins í einstökum liðum. Mér finnst það bara sanngjarn gagnkvæmisréttur.



Herra forseti. Frv. þetta er þess efnis að heimila ríkisstj. á árinu 1968 að innheimta ýmis gjöld með viðauka, fyrst og fremst stimpilgjald og leyfisbréfagjöld með allt að 140% viðauka, og gjald af innlendum tollvörum með 50–740% álagi. Þetta frv. er samhljóða heimildum, sem ríkisstj. hafa verið veittar um langt árabil, og sé ég ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um það að öðru leyti en því, að það er þörf á að innheimta þessi gjöld á sama hátt á næsta ári. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn. og vil biðja n. að reyna að hraða störfum sínum, þannig að afgreiðslu frv. geti orðið lokið fyrir jólaleyfi, því að það þarf að hafa tekið gildi fyrir áramót.