Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa tvö bréf um fjarvistir þingmanna. Hið fyrra er frá 7. þm. Reykv. n., Halldóri Ásgrímssyni, dagsett 28. nóvember 2003, og hljóðar svo: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður Framsfl. í Reykv. n., Guðjón Ólafur Jónsson héraðsdómslögmaður, taki sæti á Alþingi á meðan.`` Guðjón Ólafur Jónsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa. Síðara bréfið er frá 5. þm. Norðaust., Steingrími J. Sigfússyni, dagsett 28. nóvember 2003: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í Norðaust., Hlynur Hallsson myndlistarmaður, Akureyri, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.`` Kjörbréf Hlyns Hallssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Hlynur Hallsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í umræðum um fjáraukalög fyrir árið 2003 teljum við að ýmislegt þar sé ekki í takt við fjárreiðulög. Við teljum að margt í frv. hafi átt heima í fjárlögum þessa árs og ýmislegt frekar eiga heima í fjárlögum næsta árs. Við komum þar af leiðandi ekki nálægt þessari afgreiðslu á annan hátt en þann að sitja hjá við atkvæðagreiðsluna og mun það gilda jafnframt um þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir því þær eru ekki í anda fjárreiðulaga frekar en það sem kemur frá ríkisstjórn og meiri hluta fjárln.

Virðulegi forseti. Fjáraukalög fyrir árið 2003 eru nú að koma til lokaafgreiðslu. Meginhluti þess sem hér er verið að greiða atkvæði um og afgreiða hefur framkvæmdarvaldið þegar skuldbundið sig til þess að framkvæma og láta ganga eftir þannig að að hluta til er hér um staðfestingu þingsins að ræða sem hefði kannski átt að bera að með öðrum hætti. Engu að síður fagna ég nokkrum breytingartillögum af hálfu meiri hlutans. Ég fagna því að ákveðið var að leggja fram 400 millj. kr. til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til þess að styrkja fjárhag þeirra. Ég tel að brýna nauðsyn hafi borið til að gera það. En sú upphæð hefði mátt vera hærri. Allmargir liðir í útgjöldum ríkisins eru vanáætlaðir, voru vanáætlaðir við fjárlagagerð fyrir ári og eru áfram vanáætlaðir nú og allmargar stofnanir verða að bera halla yfir áramót. Ég vil þó sérstaklega vekja athygli á stöðu háskólanna. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fluttum breytingartillögur við 3. umr. sem kveða á um að styrkja fjárhag Háskóla Íslands sem er í verulegri fjárvöntun á þessu ári vegna aukins nemendafjölda. Við leggjum til að úr því verði bætt með 300 millj. kr. Sömuleiðis vantar Háskólann á Akureyri líka verulegt fé vegna aukins nemendafjölda og ekki hefur verið staðið við að reiða fram fjárhæð þess skóla eins og til var ætlast. Það háir starfsemi hans og afar brýnt er að hann beri ekki halla fram yfir áramót. Þess vegna leggjum við til að veittar verði 92 millj. kr. til að styrkja fjárhag skólans á þessu ári og sömuleiðis 55 millj. kr. til þess að styrkja stöðu Kennaraháskólans vegna nemendafjölda þar og samnings sem ekki hefur enn þá verið að fullu efndur af hálfu ríkisins. Virðulegi forseti. Að öðru leyti er þetta frv. unnið algerlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og meiri hluta Alþingis. Við munum því sitja hjá við heildarafgreiðslu fjáraukalaganna við 3. umr.

Virðulegi forseti. Við lokaafgreiðslu fjáraukalaga 2003 munu þingmenn Frjálslynda flokksins styðja nokkrar breytingartillögur, m.a. um menntun og aukið fé til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og einnig þau málefni sem snúa að íþróttamálum. Að öðru leyti munum við sitja hjá við afgreiðslu þessara fjáraukalaga og lokaverk ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Að sjálfsögðu eru fjáraukalögin í heild á ábyrgð ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Fyrir liggur frv. ríkisstjórnarinnar um að veita Happdrætti Háskóla Íslands einkaleyfi til 15 ára. Þingmenn Samfylkingarinnar telja hins vegar ekki rökrétt að veita umrætt einkaleyfi til svo langs tíma á sama tíma og heildarendurskoðun á happdrættislöggjöfinni stendur yfir og einnig vegna þeirra efasemda sem nú liggja fyrir um lögmæti einkaleyfisins. Sömuleiðis eru ýmsar vísbendingar um að einkaleyfi Happdrættis Háskóla Íslands og um leið einkaleyfisgjaldið sé bæði tímaskekkja og óréttlátt. Þess vegna munu þingmenn Samfylkingarinnar sitja hjá við afgreiðslu þessa frv.

Virðulegi forseti. Eftir umræður sem fóru fram í þingsal um þetta mál virðist, enn frekar en stendur í nefndarálitinu, leika vafi á um að þetta mál eigi hér að fá framgöngu. Skilningur manna á því, eins og hann birtist hér, er að hér geti jafnvel verið um mál að ræða sem fer á skjön við reglur og lög. Við munum segja nei við þessu máli.

Virðulegur forseti. Það mál sem hér eru greidd atkvæði um er hið vandræðalegasta fyrir hæstv. dómsmrh. Látið er í veðri vaka að í gangi sé eða einhvers staðar á leiðinni heildstæð endurskoðun á löggjöfinni um happdrætti. Ef það er vilji hæstv. ríkisstjórnar að þessi löggjöf verði endurskoðuð frá grunni hefði verið hægur vandinn að gera það í sumar og í haust og búa þetta mál þannig út að hægt hefði verið að leggja það fyrir nú í haust endurskoðað svo við værum ekki að framlengja einkaleyfi Háskóla Íslands og kröfur um leyfisgjald til 15 ára á sama tíma og menn tala um það í almennri orðræðu, í þingræðum sem annars staðar, að um afar ósanngjarnt einkaleyfisgjald sé að ræða og íþyngjandi fyrir Háskóla Íslands. Hér þarf að gera bragarbót á. Hv. allshn. hefur lýst því yfir að vilji hennar standi til þess að löggjöfin verði endurskoðuð og það hratt og að forsendur einkaleyfisgjaldsins verði skoðaðar. Það liggur á að þessi mál komist á hreint. Það hefði verið hægt að koma þessu þannig fyrir að við stæðum ekki í þessum sporum. Það hefði verið hægt að gera þetta með góðum fyrirvara. Alla vega telur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs ekki tímabært að framlengja einkaleyfið til svona langs tíma. Við ætlum því að sitja hjá við atkvæðagreiðsluna sem hér fer fram.

Gert er ráð fyrir því að fjögur síðustu málin komi öll á dagskrá. Jafnframt er gert ráð fyrir því að umræður um 22. dagskrármál, Íslenska táknmálið, og 23. dagskrármál, Breyting á ýmsum lögum vegna íslenska táknmálsins, geti farið fram milli hálffjögur og fjögur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breyting á lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald, með síðari breytingum, frá meiri hluta efh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingva Má Pálsson, Guðmund Thorlacius, Ólaf Pál Gunnarsson og Elmar Hallgrímsson frá fjármálaráðuneyti, Ólaf Darra Andrason frá Alþýðusambandi Íslands og Jens Andrésson og Sjöfn Ingólfsdóttur frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, Fjármálaeftirlitinu, Félagi löggiltra endurskoðenda, Landssamtökum lífeyrissjóða, ríkisskattstjóra, Samtökum atvinnulífsins, Landsbanka Íslands, Sparisjóðabanka Íslands, Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja, Sambandi íslenskra tryggingafélaga, Seðlabanka Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Alþýðusambandi Íslands og Verslunarráði Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að felld verði niður heimild launagreiðenda til lækkunar á tryggingagjaldi sem nýta á sem iðgjald á móti iðgjaldi launamanns í tilviki séreignarlífeyrissparnaðar. Heimild þessi var hluti af ráðstöfunum sem gerðar voru með það að markmiði að hvetja landsmenn til aukins lífeyrissparnaðar. Um þrenns konar hvata er að ræða, í fyrsta lagi skattfrestun, í öðru lagi mótframlag vinnuveitenda og í þriðja lagi mótframlag ríkisins sem felst í umræddri heimild til lækkunar tryggingagjalds. Af þessu þrennu vegur mótframlag ríkisins minnst. Það er mat meiri hlutans, og er þar tekið undir röksemdir sem fram koma í frumvarpinu, að þeim markmiðum sem stefnt var að hafi verið náð og því sé ekki ástæða til að viðhalda þeim sértæku ráðstöfunum sem felast í heimild launagreiðenda til lækkunar iðgjalds. Þrátt fyrir breytinguna verður til staðar hvati til viðbótarlífeyrissparnaðar í formi skattfrestunar og mótframlags vinnuveitenda sem er talið vega mikið þyngra. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Birgisson, Birgir Ármannsson og Dagný Jónsdóttir.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera athugasemdir við staðhæfingar sem koma fram í nefndaráliti meiri hlutans. Þar er réttilega greint frá því að hvatinn til að ýta mönnum til viðbótarlífeyrissparnaðarins er þrenns konar. Það er í fyrsta lagi skattfrestun á viðbótariðgjaldi, í öðru lagi mótframlag atvinnurekanda og í þriðja lagi er það tryggingatíundin sem um er vélað í þessu frv. Í máli hv. þm. Péturs Blöndals kom síðan fram að af þessu þrennu vægi mótframlag ríkisins minnst. Virðulegi forseti. Hv. þm. minntist á að til fundar við nefndina hefði komið Sjöfn Ingólfsdóttir frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Hún upplýsti að 12--15 þúsund starfsmenn sveitarfélaga væru án viðbótarframlags atvinnurekanda vegna þess að ekki hefði tekist að semja um það. Þar með liggur ljóst fyrir að það sem ýtir þessum hópi til sparnaðar er fyrst og fremst viðbótarframlag ríkisins í formi tryggingatíundarinnar. Þess vegna leyfi ég mér að halda því fram að það sé rangt sem þarna segir, að af þessum þremur hvötum vegi mótframlag ríkisins minnst. Ég vek athygli á því, herra forseti, að það er ekki hægt að halda því fram í tilviki þessa fólks að þrátt fyrir breytinguna verði til staðar hvati til viðbótarlífeyrissparnaðar í formi skattfrestunar og mótframlags vinnuveitanda. Það hefur ekki samist um mótframlag. Ég vil spyrja hv. þm.: Hvernig stendur á því að hann kemur fram með þessa röngu staðhæfingu eða er hann mér ósammála um þetta?

Herra forseti. Það er rétt að á nefndarfundi kom fram hjá fulltrúa frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja að starfsmenn sveitarfélaga hefðu ekki samið um slíkt mótframlag vinnuveitenda. Hér er einungis um að ræða 12 þúsund starfsmenn af 160 þúsundum á vinnumarkaði, þ.e. um 8%. Ég held því að fullyrðingin megi alveg standa, að 92% launþega falli undir þetta og að þessi hvati sé minnstur af þremur. Svo má líka nefna að skattfrestunin hefur heilmikið að segja. Sá hvati heldur áfram en að sjálfsögðu mætti skoða hvort ekki mætti víkka þá heimild til annarra sem ekki njóta þeirra kjara, t.d. öryrkja.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal segir, að skattfrestunin er til staðar og vissulega er þar um hvata að ræða. Tryggingatíundin er hins vegar beint framlag af hálfu ríkisins sem rennur inn á viðbótarlífeyrissparnaðarreikning. Það hlýtur jafnan að vera sterkari hvati en frestunin ein. Það sem mér fannst þó skelfilegast að heyra í máli hv. þm. var að 10--15 þúsund starfsmenn sveitarfélaganna skiptu engu máli. Er þetta viðhorf stjórnarmeirihlutans? Hv. þm. Pétur H. Blöndal kemur hingað og segir: Þetta skiptir ekki máli því að þetta eru bara 10--15 þúsund manns. Hvers konar málflutningur er þetta af hálfu hv. þm.? Ég held því fram, herra forseti, að hér sé um að ræða flaustursleg vinnubrögð. Hv. þingmenn meiri hlutans hafa einfaldlega ekki skoðað málið út í hörgul. Þeir hafa ekki rannsakað málið eins og þyrfti. Það er alveg ljóst af nefndarálitinu að þeir gera sér ekki grein fyrir mikilvægum staðreyndum málsins. Í reynd má segja að þetta sé eins konar sjálfsafgreiðsla ríkisins. Ráðherra vantar nokkur hundruð milljóna til að stemma af fjárlögin og þá er vaðið í þetta án tillits til þess hvað í því felst. Ég fordæmi vinnubrögð af þessu tagi, herra forseti. Sérstaklega finnst mér slæmt að það skuli vera formaður efh.- og viðskn. sem hefur forgöngu um að setja fram nefndarálit sem byggir á röngum staðhæfingum.

Herra forseti. Ég sagði ekki að þessir starfsmenn sveitarfélaganna skiptu ekki máli. Það sem ég á við er að menn fóru út í ákveðnar ráðstafanir til að auka sparnað, nákvæmlega eins og gert var með hlutabréfakaupin á sínum tíma. Auðvitað keyptu ekki allir hlutabréf. En meiningin er sú að ná fram sparnaði í þjóðfélaginu og þessi aðferð hefur tekist með þvílíkum ágætum að rúmlega helmingur launþega í landinu sparar með þessum hætti. Því er ekki lengur þörf á þessum hvata, þessari sértæku aðferð til að hvetja menn til sparnaðar. Það að einhverjir hópar í þjóðfélaginu hafi ekki samið við atvinnurekendur sína um framlag í þennan sparnað er mál samningsaðila þeirra. Við teljum að í heildina hafi sá hvati sem var settur í gang til að örva þennan sparnað náð tilgangi sínum. Þar af leiðandi sé ástæða til þess að kippa honum til baka því að sparnaðurinn muni halda áfram í sama mæli. Hann hefur farið sívaxandi. Ég tel að þessi tvö atriði sem eftir standa, þ.e. skattfrestunin sem skiptir verulegu máli og hins vegar þeir aðilar sem hafa samið við launagreiðendur sína um sérframlag, nægi til að viðhalda þeim sparnaði sem að var stefnt.

Virðulegur forseti. Ég segi nú bara: Gjafir eru yður gefnar. Hér rekur hvert málið annað þar sem ríkisstjórnin ræðst á ýmsa vegu að opinberum starfsmönnum. Við þurfum ekki annað en að minna á frv. um andmælarétt og brottrekstur opinberra starfsmanna sem legið hefur fyrir þessu þingi og er flutningsmönnum sannarlega til vansa. En hér gerist það líka, varðandi þetta mál sem við erum að ræða og lýtur að viðbótarlífeyrissparnaði, að hv. þm., formaður efh.- og viðskn., leyfir sér að tala um 10--15 þúsund opinbera starfsmenn eins og þeir skipti ekki máli. Þannig málflutningur er ekki boðlegur. Það hlýtur að vera fróðlegt fyrir þessa opinberu starfsmenn að skynja viðhorf stjórnarmeirihlutans í þeirra garð. Það hlýtur að vera sérstaklega merkilegt fyrir þá að heyra viðhorf manns sem veitir efh.- og viðskn. forustu til máls sem skiptir þá töluvert miklu. Hér er einfaldlega um það að ræða sem ég kallaði áðan sjálfsafgreiðslu. Það er því miður þannig að uppi í fjmrn. hafa menn komist að ákveðinni niðurstöðutölu og síðan er ráðist á ríkiskerfið hingað og þangað til að finna rétta niðurstöðu, alveg eins og menn fóru í vaxtabæturnar til að plokka út 500 millj. kr. en uggðu ekki að sér og nú blasir við að hugsanlega eru þær 500 millj. kr. brot á stjórnarskránni, brot á ákvæði sem við samþykktum fyrir tiltölulega fáum árum. Það á eftir að koma í ljós. En svo mikill og ríkur var efinn að stjórnarmeirihlutinn og minni hlutinn urðu sammála um að skjóta því máli til sérstaks álits Lagastofnunar Háskóla Íslands. Þetta eru vinnubrögðin. Svo kemur hv. þm. Pétur H. Blöndal og hefur bersýnilega ekki kynnt sér út í hörgul það mál sem við erum að ræða. Ég ætla ekki að gera mikið mál úr því að hér sé að finna staðhæfingar sem ekki eru réttar. En ég vil samt halda því til haga að þegar menn veita álit á málum sem byggja á mikilli og ítarlegri rannsókn nefndar þá er það lágmark að þeir skili vinnu sem stenst einfalda skoðun. Það er ljóst að meiri hlutinn hefur fallið á því prófi. Ég dreg það ekki í efa sem hv. þm. sagði, að skattfrestun er mikilvægur hvati til að ýta mönnum að viðbótarlífeyrissparnaði en þessi tíund tryggingagjaldsins skipti líka miklu máli, tíund sem veitt var atvinnurekanda í afslátt og rennur beint inn á viðbótarlífeyrissparnaðarreikning þess sem er að spara. Þetta eru töluvert háar upphæðir þegar saman er reiknað. Það kemur fram í svörum við spurningum okkar í efh.- og viðskn. að líklegt sé að þetta séu um 580 millj. kr. Það er alveg ljóst að þær 580 millj. kr., þó að þær dreifist á marga, eru mikilvægur hvati til sparnaðar. Þó að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé að sönnu vel að sér og vís um flest það sem lýtur að efnahagsmálum þá eru, virðulegi forseti, fleiri menn í þessu samfélagi sem hafa vit á þeim málum. Það vill svo til að við í nefndinni kölluðum marga þeirra til okkar. Við höfum skriflegt álit þessa fólks og ég held að heita megi að flestir þeir sérfræðingar sem kvaddir voru til fundar við efh.- og viðskn. voru ósammála viðhorfum hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ef ég mætti, virðulegi forseti, leyfa mér að drepa niður fæti í umfjöllun Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem Tryggvi Þór Herbertsson skrifar undir þá er þar m.a. vakin eftirtekt á því að í athugasemdum við frv. segi að stjórnvöld og vinnumarkaðurinn hafi náð settu marki hvað varðar viðbótarlífeyrissparnaðinn og þess vegna sé ekki lengur þörf á sértækum ráðstöfunum. Þetta var það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal át upp eftir greinargerð frv. áðan. Hvað segir Tryggvi Þór Herbertsson, sérfræðingur á þessu sviði, maður sem ríkisstjórnin hefur sýnt þann trúnað að setja yfir Hagfræðistofnun háskólans? Hann segir í umsögninni að Hagfræðistofnun lýsi sig ósammála þessu. Síðan segir í umsögninni, með leyfi forseta: ,,1. Enn er mikil þörf til að auka þjóðhagslegan einkasparnað, sérstaklega vegna mikilla umsvifa í íslensku efnahagslífi á næstu árum. Í stað þess að um 500 millj. kr. endi á lífeyrisreikningum launþega og tilsvarandi þjóðhagslegur einkasparnaður myndist, aukast tekjur ríkissjóðs um sömu upphæð. Þessum auknu tekjum ríkissjóðs er þá hægt að ráðstafa til verkefna á vegum hins opinbera með tilsvarandi innspýtingu í efnahagslífið eða jafnvel greiða niður skuldir með tilsvarandi þjóðhagslegum sparnaði. Af þessum þremur kostum er aukning þjóðhagslegs einkasparnaðar æskilegastur. 2. Ráðstöfunin mun draga úr vilja þess helmings íslenskra launþega sem ekki tekur þátt í viðbótarlífeyrissparnaði nú til að hefja þátttöku. 3. Á hverju ári bætast 2--3 þúsund nýir starfsmenn við á íslenskan vinnumarkað og mun ráðstöfunin draga úr hvatanum fyrir þessa starfsmenn til að taka þátt í viðbótarlífeyrissparnaði.`` Það liggur ljóst fyrir að Hagfræðistofnun Háskólans er á móti þeim röksemdum sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur teflt fram til að styðja skoðanir meiri hlutans í þessu áliti. Landsbankinn, stofnun sem er ríkisstjórninni nokkuð kær, er á móti þessu. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja er á móti þessu og að sjálfsögðu Alþýðusambands Íslands. En Samtök banka og verðbréfafyrirtækja leggjast líka gegn samþykkt frv. Það er mjög erfitt að finna stofnun sem hefur innan borðs þekkta og viðurkennda fræðimenn á sviði hagvísinda sem treysta sér til að taka undir þau viðhorf sem meiri hlutinn hefur sett fram. Af því að ég sé ágætan ungan þingmann í dyragættinni, hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, þá get ég ekki annað en dregið úr skoti hugar míns myndina af honum og ýmsum góðum ungum þingmönnum sjálfstæðismanna sem fóru á gæðingum sínum í kosningabaráttunni vítt og breitt um héruð þessa lands. Hvað boðuðu þeir? Þeir boðuðu lækkanir á sköttum. Frumvarpið, sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og ýmsir aðrir góðir og efnilegir ungir þingmenn Sjálfstfl. eru u.þ.b. að búa sig undir að samþykkja á þessu þingi, gengur þvert á allt það sem þessir ágætu, ungu þingmenn boðuðu í kosningabaráttunni. Það er í reynd ekkert annað en skattahækkun upp á 580 millj. og leggst með öðrum skattahækkunum upp á 500--600 millj. í formi breytinga á vaxtabótum og þær leggjast saman við aðrar skattahækkanir sem eru hér fyrir þinginu í formi hækkunar á þungaskatti upp á 400 millj. Saman leggjast allar þessar skattahækkanir við enn eina, sem er aukning á bensínsgjaldi upp á 600 millj. Þessir ungu menn sem komu hingað til þess að berjast fyrir því að lækka skatta verða að byrja á því á sínu fyrsta hausti að rétta hér upp hönd með hverri skattahækkuninni á fætur annarri, fjórum, fimm, sex sinnum, upp á milljarða. Ég skil hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hann er að verða öllu vanur. Flest það sem sá hv. þm. sagði um skattalækkanir í árdaga síns ferils er auðvitað löngu gufað upp eins og döggin undan sólinni. En það er sorglegt að sjá þessa ungu menn sem hér sitja í salnum og boðuðu skattalækkanir að þurfa að koma hingað og taka þátt í þessu. Ég segi nú ekkert um hina ungu og vösku þingmenn Framsfl. Ég minnist þess ekki að þeir hafi barið bumbur með jafntryllingslegum hætti og þeir menn sem ég hef hér nefnt. Virðulegi forseti. Við í minni hluta efh.- og viðskn., fulltrúar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, leggjumst eindregið gegn samþykkt þessa frv. Við lítum svo á að það feli í sér kjaraskerðingu upp á 500--600 millj. kr. fyrir launafólk á sama tíma og því hefur verið marglofað gríðarlegum skattalækkunum. Við teljum líka, með vísan í þær röksemdir sem ég hef m.a. fært hér og tínt úr penna forstöðumanns Hagfræðistofnunar, að samþykkt þessa frv. muni draga úr hvatningu til almenns þjóðhagslegs sparnaðar á tímum þegar við getum átt allra veðra von í efnhagslífinu, þegar við sjáum glitta í að það gæti brostið á með meiri þenslu en góðu hófi gegnir fyrir meltingargang þjóðarlíkamans. Þess vegna teljum við að það sé brýnt að beita öllum ráðum til þess að ýta undir sparnað. Það gerum við frekar með því að efla þá hvata sem eru fyrir hendi til þess að efla sparnað landsmanna. Samfylkingin og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð lögðu þunga áherslu á það á síðari stigum umfjöllunar í efh.- og viðskn., að það hljóti að vera alvarlegt mál að samþykkt þessa frv. fellir í reynd burtu eina verulega hvatann sem þessir 10--15 þúsund sveitarstjórnarmenn eða starfsmenn sveitarfélaga hafa til þess að taka þátt í þessum sparnaði. Þegar við förum yfir svið síðustu 10--20 ára sjáum við að eitt af því sem hefur gleðilegt gerst er það að sparnaðarhefðin sem hvarf á verðbólguáratugunum er aftur að vakna. Í kjölfar þeirrar ríkisstjórnar sem báðir A-flokkarnir áttu á sínum tíma sæti í og tókst að hemja verðbólguna neyttu menn margra ráða til þess að reyna að draga upp sparnað aftur meðal þjóðarinnar, reyna að kveikja sparnaðarvitund, en það tókst ákaflega illa. Það er bara eitt sem hefur gefist vel og það er þessi viðbótarlífeyrissparnaður. Það verður að segjast alveg eins og er, virðulegi forseti, að það er sennilega ekkert sem hefur gengið jafn vel og verið jafnárangursríkt til þess að ná upp sparnaði í samfélaginu og einmitt hann og þegar það blasir við ætla menn að draga úr þessum hvata. Það væri skiljanlegt ef það væri hægt með einhverjum rökum að sýna fram á réttmæti þeirrar staðhæfingar sem fram kemur í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals og nál. stjórnarflokkanna að það væri þegar búið að ná svo miklum árangri í þessum efnum að ekki væri hægt að ríða þessu hrossi öllu lengra. Þess vegna væri í lagi að slá þennan tiltekna hvata af. Í rannsókn nefndarinnar kom hins vegar fram að á þessu ári greiða alls 162.619 Íslendingar í lífeyrissjóði. En þeir sem taka þátt í viðbótarlífeyrissparnaðinum eru ekki nema 70.566 eða liðlega 40%. Ég nefni þessar tölur, virðulegi forseti, vegna þess að samanburður þeirra sýnir að enn er mikill óplægður akur, enn er mögulegt að fá miklu fleiri til þess að taka þátt í viðbótarlífeyrissparnaðinum. Það eru næstum því 60% þeirra sem greiða í lífeyrissjóði sem ekki taka þátt í honum. Því er mikilvægt, einmitt út af því efnahagsástandi sem við sjáum glitta í fram undan, að við gefum frekar í varðandi hvatningu heldur en að draga úr henni. Það má líka velta því fyrir sér, herra forseti, hverjir það eru sem taka ekki þátt í þessum sparnaði. Ef við tökum frá t.d. þá sem starfa hjá sveitarfélögum og hafa örugglega, að ég hygg, lægra hlutfall þátttakenda í viðbótarlífeyrissparnaðinum en aðrir hópar sökum þess hvernig kerfi þeir búa við, hygg ég að hægt sé að fullyrða að þeir sem minnstar líkur eru á að taki þátt í þessum sparnaði eru einmitt þeir sem lægstar tekjurnar hafa. Þeir sem hafa minnst umleikis eru líklegastir til þess að hafa minnst milli fingra sem þeir geta séð af í þennan viðbótarlífeyrissparnað þrátt fyrir alla þá hvata sem eru á hinum almenna vinnumarkaði. Alþýðusamband Íslands greindi þennan vanda og brást við honum með því að semja --- ég man nú ekki hvenær, herra forseti --- um það í kjarasamningum að þeir sem ekki greiða neitt af eigin tekjum inn á viðbótarlífeyrissparnaðarreikning, fá eigi að síður sjálfkrafa 1% frá atvinnurekanda. Þetta skiptir ákaflega miklu máli fyrir þann hóp í framtíðinni. Það er akkúrat sá hópur sem er að missa mest núna vegna þess að það skiptir hann mestu að fá tryggingatíundina inn á sinn reikning. Herra forseti. Ég hef í ekki of löngu máli, að ég tel, farið yfir þau rök sem eru þess valdandi að við sem myndum minni hluta efh.- og viðskn. leggjumst alfarið gegn samþykkt þessa frv. Við lítum svo á að þetta sé bara enn eitt skattahækkunarfrumvarp hæstv. ríkisstjórnar, partur af þeim skattahækkunum sem hún er að leggja á þjóðina í formi aukins þungaskatts, aukins bensínsgjalds, minni vaxtabóta og núna með því að taka burt þennan sparnaðarhvata. Þetta eru skattahækkanir upp á þó nokkra milljarða, herra forseti, og af þeim sökum leggjumst við gegn þessu. En við teljum líka að þetta fjarlægi mikilvægan hvata til almenns sparnaðar á tímum þegar sjaldan hefur verið jafnrík þörf á því að ýta undir sparnað og nákvæmlega núna. Það er líka þess vegna sem við leggjumst gegn þessu. Að lokum ítreka ég það sem ég hef sagt áður í mínu máli að þetta er annar af tveimur mikilvægustu hvötunum sem þeir 10--15 þúsund starfsmenn sveitarfélaga hafa til þess að taka þátt í þessu ágæta kerfi. Herra forseti. Ég legg til að þetta frv. verði fellt.

Virðulegi forseti. Það var margt ágætt sem kom fram í ræðu hv. þm. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að þessi aðgerð hefur tekist með eindæmum vel. Hann nefndi réttilega að menn eru hér með skattfrestun sem gerir það að verkum að þessi sparnaður er afsakplega hagstæður. En það er fleira sem kemur til. Það er enginn fjármagnstekjuskattur af sparnaðinum og menn hafa ekki þurft að greiða eignarskatt af honum. Það liggur því fyrir að þetta er lang-, langhagstæðasta sparnaðarformið. Hv. þm. sagði hins vegar, og það kemur svolítið á óvart þar sem hann talaði fyrir hönd stærsta stjórnarandstöðuflokksins á þingi, að starfsmenn sveitarfélaga væru illa staddir ef þessi 0,2% færu. Ég vil upplýsa hv. þm. um að almenna reglan er þessi: Starfsmenn sveitarfélaga fá mun hærri greiðslu frá sínum atvinnurekanda en almennt gerist. Á meðan að starfsmenn fá almennt 6% og hugsanlegt aukaframlag upp á 1--2%, fá opinberir starfsmenn 11,5%, hvorki meira né minna. Það er því kannski ástæðan ef þeir nýta þetta í minna mæli en aðrir launþegar. Ég spyr, af því að það var hreint og klárt að þegar menn fóru út í þessa aðgerð var það til þess að auka sparnað: Ef 50% af launþegum eru farin að nýta þetta, hvenær er komið nóg til þess að menn hætti með þennan hvata? Því að eftir stendur, hv. þm., að þetta er langhagstæðasta sparnaðarformið í dag. Svo er bara einfaldlega ekki rétt að opinberir starfsmenn standi verr en aðrir. Þvert á móti, þeir standa mun betur, þannig ef einhverja munar minna um þessi 0,2% er það opinbera starfsmenn. En þetta var þungamiðjan í ræðu hv. þm. og augljóslega um gríðarlegan misskilning að ræða.

Herra forseti. Það er barnasjúkdómur sem hrjáir marga sem hafa sest of ungir og dvalið of lengi í borgarstjórn Reykjavíkur að snúa út úr fyrir fólki og gera því upp orð. Það kom hvergi fram í mínu máli að opinberir starfsmenn stæðu illa og verr en þeir sem eru á almennum markaði. Það kom fram í máli mínu að þeir stæðu verr varðandi viðbótarlífeyrissparnaðinn. Það var einfaldlega upplýst í nefndinni og því var ekki mótmælt af þeim sem sátu í nefndinni að það hefur ekki verið samið um þetta sérstaka mótframlag af hálfu atvinnurekenda þeirra þannig að hvatinn er miklu minni en ella. Þetta hefði hv. þm. vitað ef hann hefði hlustað á ræðu mína í staðinn fyrir að reyna að finna einhver atriði til þess að snúa út úr. Hitt er svo rétt hjá hv. þm. að þetta er mikilvægasta sparnaðarformið og eina sparnaðarformið sem hefur gengið upp til þess að ýta á og efla þjóðhagslegan sparnað. Og hverjum er það að þakka, herra forseti? Ég er viss um að hv. þm. kemur hér og ber allar sínar Heimdallarbumbur og segir: Það er auðvitað hæstv. fjmrh. að þakka. En það er fyrst og fremst Alþýðusambandi Íslands að þakka sem í kjarasamningum samdi um 2% mótframlag. Það er það sem skiptir máli. Þar, eins og í svo ákaflega mörgum öðrum málum, var það verkalýðshreyfingin sem tók þessa ríkisstjórn, hysjaði brækurnar upp um hana og setti á hana bæði belti og axlabönd. Það mun verkalýðshreyfingin ábyggilega þurfa að gera aftur. Hins vegar finnst mér að hv. þm. ætti að koma hérna í ræðustól og gefa þinginu í eitt skipti fyrir öll skýringu á því hvernig hann ætli að fara að því að standa við loforð sín um skattalækkanir með því að samþykkja hér ein sex frumvörp í einni bunu sem fela í sér skattahækkanir upp á svona 3--4 milljarða.

Virðulegi forseti. Það var gaman að heyra þessa ræðu hv. þm. en hann settist einmitt mjög ungur í borgarstjórn Reykjavíkur eins og menn þekkja og því var gott að hann kom inn á það. Það er líka ánægjulegt að hann er farinn að átta sig á efni málsins, þessu stóra máli. Það er bara ekki rétt að opinbera starfsmenn skorti hvata til að nýta sér viðbótarlífeyrissparnaðinn. Svo að ég útskýri það fyrir hv. þm. þá er það val hjá flestum opinberum starfsmönnum í hvaða deild þeir greiða og þar af leiðandi geta þeir sett stóran hluta af framlagi atvinnurekandans í viðbótarlífeyrissparnaðinn. Svo einfalt er það mál. Þetta var meginuppistaðan í málflutningi Samf. og menn geta ekki komist hjá því með því að ræða um ýmislegt annað sem væri virkilega gaman að spjalla um og við skulum gera við flest tækifæri. Hér er viðbótarlífeyrissparnaðurinn til umræðu og það liggur fyrir að opinberir starfsmenn fá mun meira greitt frá atvinnurekendunum en aðrir launþegar og það munar ekki um þetta eins og hv. þm. er að halda fram. Við erum búin að ná fram markmiðinu með þessum góða sparnaði.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að ég sat í borgarstjórn Reykjavíkur og tók þátt í því að stýra borginni en það var einungis um ákaflega skamma hríð. Ég hafði hratt á hæli. Ég segi ekki að ég hafi verið flóttamaður en þaðan fór ég, en ekki kalinn á hjarta. En ég velti því fyrir mér hvort taktíkin sem hv. þm. beitir stundum í viðræðum hér bendi til þess að hann hafi orðið fyrir annarri reynslu en ég. En það er ekki umræðuefnið hér. Herra forseti. Ég held að það væri ákaflega þarft ef hv. þm. og félagar hans sem komu hingað í þessa sali til þess að lækka skatta geri bragarbót og segi frá því hvernig þeir ætla að lækka skattana. Þeir standa frammi fyrir því að þurfa að samþykkja hvert frv. á fætur öðru sem gengur gegn öllu sem þeir hafa sagt. Hvernig líður mönnum við slíkar aðstæður? Herra forseti. Ég veit ekki hvernig þeim líður en þeir hafa alla mína samúð.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að þarna væri um skattahækkun að ræða. Þetta er ekki skattahækkun því að fyrirtæki borga eftir sem áður tryggingagjald. Það sem gerist er það að hluti af tryggingagjaldinu rennur til launþeganna sem bætur frá ríkinu til að örva þá til sparnaðar þannig að þetta er ekki skattur. Þetta eru bætur. Hann fullyrti einnig, sem ég vissi ekki áður, að starfsmenn sveitarfélaga spöruðu minna í séreignarsparnaði. Ég veit ekki til þess að þær upplýsingar liggi nokkurs staðar fyrir og getur verið mjög erfitt að nálgast þær nema með skoðanakönnun þannig að þetta er bara fullyrðing. Síðan segir hv. þm., sem er formaður næststærsta flokks landsins, að það gæti brostið á með meiri þenslu. Er þetta svipað og hv. þm. sagði fyrir kosningarnar 1999, að efnahagsmálin væru tifandi tímasprengja vegna þess að gengi krónunnar á því augnabliki var lágt og verðbólga mikil. Tifandi tímasprengja, sagði hv. þm. Er virkilega ástæða til að hafa svona taugaveiklað fólk í forustu?

Herra forseti. Mér þykir ákaflega leitt ef það er svo að taugar mínar séu eitthvað að angra hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég verð að reyna að umgangast hann af meiri nærfærni í framtíðinni og e.t.v. á flókaskóm til þess að styggja hann ekki. Herra forseti. Hv. þm. heldur því fram að þetta frv. feli ekki í sér sérstakan skatt á launafólk. Getum við þá, virðulegi forseti, hugsanlega náð saman, ég og hv. þm., ef við notum ekki orðið skattur en segjum í staðinn álögur? Því það er ekki hægt að mæla gegn því, ef þetta frv. verður samþykkt, að það muni leiða til þess að það séu allt að 580 millj. kr. sem launamenn fá minna í sinn hlut. Getum við þá ekki orðið sammála um að þetta séu álögur sem nema þessu? Að sjálfsögðu. Að sjálfsögðu er þetta ekkert annað. Þetta rýrir hlut launamanna sem þessu nemur. Ég fullyrti ekki, virðulegi forseti, að starfsmenn sveitarfélaga greiddu minna í viðbótarlífeyrissparnað en aðrir. Ég sagði að margt benti til þess og ég fór með tvenns konar rök. Að því er varðar ummæli mín frá því fyrir kosningarnar 1999, þá er það hárrétt að ég sagði að viðskiptahallinn væri tifandi tímasprengja sem væri líkleg til þess að sprengja gengið í loft upp. Ég ætla að biðja hv. þm. að koma og lýsa því fyrir okkur hvað gerðist með gengið.

Herra forseti. Það sem gerðist með gengið var akkúrat öfugt. Það snarlagaðist og er meira að segja til vandræða núna hvað það er hátt. Það er einfalt svar við því. Það var engin tifandi tímasprengja að það væri að falla. En hv. þm. sagði enn fremur að eini sparnaðarhvatinn sem hefði verið komið á væri þetta tryggingagjald sem við ræðum, sem að sjálfsögðu eru bætur. Það er verið að hvetja fólk með bótum til að spara og það er verið að fella niður bætur. Það er það sem við erum að gera með þessu frv. 

Virðulegi forseti. Ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal höfum leyft okkur þann munað að láta hugann reika aftur fyrir kosningarnar 1999. Hvað gerðist? Það sem gerðist var auðvitað að það sem við spáðum gekk eftir. Viðskiptahallinn rauk upp úr öllu valdi og gengið fór, svo maður tali bara íslensku af því að hér eru tveir sjómenn inni, rakleitt til fjandans. Hvað var það sem leiddi til þess að menn náðu aftur tökum á efnahagsmálunum? Jú, það var farið að ráðum þeirra sem vildu taka Seðlabankann og breyta honum, gera hann sjálfstæðan og það var það sem bjargaði genginu. Hverjir höfðu predikað það? M.a. Samfylkingin. Og hverjir höfðu verið á móti því? Mig minnir, virðulegi forseti, að hæstv. forsrh. hafi talað gegn því einungis um það bil hálfu ári áður en ráðist var einmitt í þær björgunaraðgerðir sem Samfylkingin hafði lagt til.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson talar um að það sé mikið skattalegt hagræði að þessum séreignarsparnaði og það var í raun og veru það sem hv. þm. Pétur Blöndal lagði einnig upp með. Ég veit ekki hvort sá sem hér stendur skilur þessa hluti öðruvísi en aðrir, en ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér finnst það mikil spurning, miðað við hvernig þessi lífeyrissparnaður er skattlagður á endanum, þ.e. þegar menn taka hann út með 38% tekjuskatti, hvort það sé beinn hagur launþega í þessu fyrirkomulagi. Ég hefði talið, virðulegi forseti, og langar til að fá það inn í umræðuna milli manna, að ef 4% væru lögð inn á góða ávöxtunarleið í bönkum og síðan tekin út sem sparnaður lífeyrisþegans þegar hann þyrfti á því að halda, væri það skattlagt sem fjármagnstekjuskattur. Þannig að ég efast um að fullyrðingin um það í nefndaráliti meiri hlutans að hér sé um verulegt skattalegt hagræði að ræða, standist ef það er gaumgæfilega skoðað. Varðandi deiluna um það hvort 0,2% teljist uppbætur þá vil ég líta svo á að 0,2% hafi verið nokkurs konar launauppbót greidd út í formi lífeyrisframlags og hafi þannig komið launþegum til góða. Hitt er hins vegar alveg ljóst að við afnám þess aukast tekjur ríkisins um 580 millj. Og hvort menn vilja kalla það skatt, ætli það sé ekki frekar kallað að felld séu niður gjöld sem færa ríkinu tekjur upp á þessa upphæð.

Herra forseti. Ég get tekið undir flest af því sem hv. þm. sagði áðan og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson bendir á fleiri dæmi en ég um staðhæfingar í áliti hv. þingmanna stjórnarliðsins í efh.- og viðskn. sem ekki standast. Auðvitað er það svo að það er viðurhlutamikið þegar jafnreyndir menn og hv. þm. Pétur H. Blöndal og þeir góðu drengir og konur sem með honum sitja, setja fram mál sem stenst ekki skoðun. Það skýtur stoðum undir þá fullyrðingu mína áðan að hér sé um sjálfsafgreiðslu að ræða. Menn eru búnir að ákveða áður en þeir skoða málið hver niðurstaðan á að vera. Menn eru búnir að ákveða að þarna á að taka 580 millj. vegna þess að menn þurfa að stemma af fjárlagafrv. Það er ekkert annað sem hér er um að ræða, virðulegi forseti, og ég veit að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson skilur það fullkomlega. Hv. þm. kom hér með fróðlegan vinkil inn í umræðuna. Hann sagði: Ákveðinn hluta þess sem menn fá að lokum greitt úr lífeyrissjóði þegar starfsævi slotar og þeir gerast löggiltir ellilífeyrisþegar má skilgreina sem fjármagnstekjur. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þm. Ég hef áður sagt að ég er þeirrar skoðunar að þann hluta lífeyrissjóðsgreiðslna sem menn fá til sín sem hægt er að skilgreina sem fjármagnstekjur eiga menn að greiða sem slíkar, þ.e. með sérstökum fjármagnstekjuskatti. Það er mun lægra skatthlutfall en í tekjuskatti. Ég er sammála hv. þm. um þetta og hef áður greint frá þessari skoðun minni. En það er hins vegar erfitt að skilgreina nákvæmlega hvaða hluta ber að taka með þeim hætti og hvað ekki.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er verið er að ræða og hefur verið í nokkru eintali síðustu korterin er bein atlaga að opinberum starfsmönnum og samtökum þeirra. Þetta eru vond skilaboð í aðdraganda kjarasamninga og það bætir enn í það sem fyrir liggur í þinginu að taka af andmælarétt opinberra starfsmanna þegar þeim er sagt upp störfum og það án þess að til áminningar komi. Frumvarpið felur í sér 500--600 millj. kr. tekjuskerðingu hjá launþegum, hjá lífeyrisgreiðendum. Það dregur úr hvatningu til sparnaðar, eins og hér hefur verið bent á, á þenslutímum þar sem mikilvægt er að auka þjóðhagslegan sparnað, eins og fram kemur í áliti Hagfræðistofnunar og hér hefur verið vitnað til. En ég ætla líka að leyfa mér þann munað, virðulegur forseti, að fjalla aðeins um þann hóp opinberra starfsmanna sem eru starfsmenn sveitarfélaganna því að mér þótti eins og fleirum að hv. formaður efh.- og viðskn. skautaði nokkuð létt yfir þann hóp. Menn skulu gera sér grein fyrir því að starfsmenn sveitarfélaga eru um 40% af félagsmönnum BSRB og starfsmenn sveitarfélaga eru einhvers staðar á bilinu 14--15 þúsund. Það kann vel að vera að það sé ekki nema helmingur launþega sem greiðir í viðbótarlífeyrissparnað en það eru langtum færri en helmingur starfsmanna sveitarfélaga sem greiða í hann. Og hvers vegna skyldi það vera? Það er vegna þess að sveitarfélögin greiða ekki mótframlagið og nú á að taka eina hvatann sem þessi hópur hefur þó haft til þess að vera í lífeyrissparnaðinum, viðbótarlífeyrissparnaðinum. Nú á að taka hann af og hvers vegna skyldi það vera? Jú, það er ekki lengur þörf á honum eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hluta hv. efh.- og viðskn. Hér hefur verið bent á að þvert ofan í þetta álit meiri hluta nefndarinnar segja allir umsagnaraðilar annað, benda einmitt á mikilvægi þess að viðhalda þessum sparnaði og hvetja frekar til þess að fleiri bætist í þann hóp sem eru í viðbótarlífeyrissparnaði heldur en að draga úr og fækka. Það er fyrirséð að veikustu sveitarfélögin, fjárhagslega, sem hafa greitt tíundina á móti iðgjaldi frá starfsmönnum sínum munu ekki geta haldið þeim greiðslum áfram eftir að frv. sem hér liggur fyrir verður orðið að lögum. Veikustu sveitarfélögin fjárhagslega munu bakka út úr þessu og þar með munu þeir starfsmenn sveitarfélaga sem þó hafa notið einhvers lífeyrissparnaðar engan hafa. Það sama mun koma á daginn hjá þeim fyrirtækjum á almennum vinnumarkaði sem standa veikt fjárhagslega. Á þetta hefur verið bent, m.a. í efh.- og viðskn., og ekki bara af Alþýðusambandi Íslands og BSRB eins og hér hefur komið fram heldur einnig Landsbankanum, Hagfræðistofnun og Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja. Allir þessir aðilar benda á að þetta sé í hróplegri mótsögn við stöðuna eins og hún er í dag. Virðulegur forseti. Í fréttum Ríkisútvarpsins í morgun var upplýst að viðskiptahallinn á þessu ári stefni nú í 32 milljarða. Það er ekki langt síðan út kom, það var um miðjan nóvember, 4. hefti Peningamála 2003 frá Seðlabanka Íslands. Á bls. 30 kemur fram að þjóðhagsspá Seðlabanka Íslands gerir ráð fyrir því að viðskiptahallinn á árinu 2003 verði 14 milljarðar kr., á næsta ári 28 milljarðar og árið 2005 36 milljarðar kr. 14 milljörðum spáir Seðlabankinn á þessu ári og það var upplýst í morgun að hann stefni í 32 milljarða. Það er meira en 100% hækkun. Við vitum að þegar framkvæmdirnar fyrir austan verða komnar á skrið og þegar þunginn í þeim verður hvað mestur reikna menn jafnvel með að viðskiptahallinn fari í 70 milljarða kr. Þessi aukning á viðskiptahalla núna er hins vegar ekki til komin vegna framkvæmdanna fyrir austan. Þvert á móti er þessi aukni viðskiptahalli núna, virðulegur forseti, kominn fram vegna aukinnar einkaneyslu, vaxandi innflutnings og minnkandi útflutningstekna, sérstaklega sjávarafurða. Þetta er staðan þegar framkvæmdir fyrir austan eru varla byrjaðar. --- Ég sé að hæstv. fjmrh. er núna hér í salnum. --- Í þessu ástandi er mjög brýnt að auka þjóðhagslegan sparnað. Þá er ekki þörf fyrir, eins og kemur fram í umsögn frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, með leyfi forseta, ,,að auka tekjur ríkissjóðs um 500 millj. kr. í stað þess að láta þá peninga enda á lífeyrisreikningum launþega``. Það var nefnilega mikil kjarabót að þessu ákvæði í samningunum sem gerðir voru við aðila á almennum vinnumarkaði og við fjmrh. fyrir hönd starfsmanna ríkisins, þess helmings BSRB, 60%, sem nýtur þessara réttinda. Hinir hafa legið hjá garði, óbættir, eins og hér hefur komið fram, hafa notið þessarar tíundar en nú á að taka hana af líka. Virðulegi forseti. Ég vek athygli á minnihlutaáliti Samf. og Vinstri grænna sem hér hefur verið gerð ágæt grein fyrir. Ég tel, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að þetta séu vond skilaboð í aðdraganda kjarasamninga. Þetta eru 500--600 millj. kr. og við vitum að það stendur til samkvæmt fjárlagafrv. fyrir næsta ár að auka álögur á heimilin í landinu og almenning um 2,2 milljarða kr. með þessum hætti. Menn geta svo deilt um það hvort þetta eru skattahækkanir eða hvað, þetta verður ekki tekið nema úr vösum almennings í landinu. Það hefði verið nær fyrir hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnina að spyrja hvernig mætti ná til þess hóps sem er ekki þátttakandi í þessum viðbótarlífeyrissparnaði núna og hefur verstu lífskjörin. Þessi aukni lífeyrisréttur sem sparnaðurinn hefur í för með sér mun bæta kjör lífeyrisþega þegar til lengri tíma er litið og þar með launafólks. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð lýsir mikilli andstöðu við þetta glapræði og segir að þetta sé hrein atlaga að samtökum opinberra starfsmanna og að starfsmönnum sveitarfélaganna í landinu sérstaklega.

Herra forseti. Í umræðum áðan komu ummæli frá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og enn fremur frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni varðandi það að spara í lífeyrissjóði eða spara utan lífeyrissjóðs. Ég vildi rétt aðeins koma inn á þetta í örstuttu máli af því að þetta er ákveðin stærðfræði. Maður sem sparar í lífeyrissjóði hefur 100 kr. til ráðstöfunar. Hann fær ávöxtun á þessar 100 kr., vexti og verðbætur. Annar maður sem sparar utan lífeyrissjóðs og borgar fyrst skatta, og ég geri ráð fyrir að skattprósentan sé 40% til einföldunar, hefur 60 kr. til ráðstöfunar. Hann leggur 60 kr. í banka og fær á þær vexti og verðbætur og borgar fjármagnstekjuskatt af þeim tekjum sem og eignarskatt. Á milli þessara tveggja sparnaðarforma er alltaf hlutfallið 60:100. Þegar kemur að töku lífeyris á hinn fyrri í lífeyrissjóðnum 100 kr. plús vexti og verðbætur en hinn síðari á 60 kr. plús vexti og verðbætur mínus fjármagnstekjuskatt. Þetta er tekið út og af því sem er í lífeyrissjóðnum eru borguð 40% í skatt og þá á sá fyrri nákvæmlega það sama nema hann er betur settur af því að lífeyrissjóðurinn borgar hvorki eignarskatt né fjármagnstekjuskatt. Þetta ætti að upplýsa um það hvað um er að ræða fyrir þá sem spara í lífeyrissjóði. Það er mjög eðlilegt og sjálfsagt að þeir borgi venjulegan tekjuskatt á þá upphæð en ekki fjármagnstekjuskatt, eins og um hefur verið rætt.

Virðulegi forseti. Þetta voru ágætisútreikningar sem formaður efh.- og viðskn. kynnti fyrir okkur hér. Ég vil biðja hann að koma í þennan ræðustól og reikna fyrir okkur á sama hátt hver ávinningur starfsmanns í sveitarfélagi er sem fram að lögfestingu þessa frv. sem hér liggur fyrir hefur notið 0,2% mótframlags á viðbótarlífeyrissparnað sinn sem verður af honum tekinn núna. Við skulum sjá í hvaða hæðir ávöxtunin kemst hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal.

Herra forseti. Opinberir starfsmenn njóta mikilla lífeyriskjara umfram annað fólk í landinu. Fyrir þá sem eru í A-deildinni borgar atvinnurekandinn 10,5% og launþeginn 4%, eins og venja er annars staðar. Í öðrum lífeyrissjóðum, almennum, borgar atvinnurekandinn 6% þannig að þeir fá um 5,5% meira af launum í lífeyrissparnað. Fyrir þá sem eru í B-deildinni borga ríkið og opinberar stofnanir óhemju fé vegna þess hvað lífeyrisskuldbindingar hafa vaxið mikið og það kom einmitt fram í svari til hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að þær lífeyrisskuldbindingar hafa hækkað um milljarðatugi á hverju ári. Það er ekki rétt að opinberir starfsmenn fái ekki aukalega góð lífeyrisréttindi.

Virðulegi forseti. Ég neyðist til þess að reikna þetta dæmi til enda fyrir hv. formann efh.- og viðskn. Það er nefnilega alveg nákvæmlega sama hvaða tölu maður tekur, ef maður margfaldar hana með núlli er niðurstaðan núll. Þeir starfsmenn sveitarfélaga sem hingað til hafa notið þessa mótframlags og munu ekki njóta þess eftir lögfestingu þessa frv. munu auðvitað fá bara núll í viðbótarlífeyrissparnað.

Herra forseti. Sú aðgerð að veita hluta af tryggingagjaldinu til þess að örva sparnað var til að örva sparnað almennt. Þó að einhverjir hópar njóti þess ekki hefur samt sem áður tekist að örva þennan sparnað almennt þannig að markmiðinu hefur verið náð. Nú er hann tekinn af þannig að opinberir starfsmenn hjá sveitarfélögunum eru núna eins settir og aðrir landsmenn hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Ég sit í efh.- og viðskn. og stend að því áliti sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson mælti fyrir, fór vandlega yfir og dró fram þau sjónarmið sem gera það að verkum að við leggjumst gegn samþykkt þessa máls. Rökin fyrir því eru margvísleg. Eftir yfirferð í efh.- og viðskn. kom á daginn að það var varla hægt að finna nokkurn aðila í samfélaginu sem lagði til að þetta mál yrði samþykkt. Þess vegna erum við að tala hér um, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin stendur ein að þessu máli og hefur engan stuðning í samfélaginu. Það sem skiptir hér mestu máli er að með samþykkt þessa frv. er dregið úr hvata til sparnaðar í íslensku samfélagi. Það teljum við geta orðið mjög áhrifaríka ákvörðun í ljósi þeirra spádóma kannski fyrst og fremst sem uppi eru um þenslu í íslensku samfélagi á komandi árum. Þess vegna teljum við mikilvægt á þessum tíma og mikilvægt vegna allrar efnahagsstjórnunar í landinu að hvatt sé til sparnaðar. Sá viðbótarlífeyrissparnaður sem hvatt hefur verið til hefur haft nokkra hvata og einn þeirra er að tiltekinn hluti tryggingagjaldsins renni í viðbótarlífeyrissparnað. Þó að þessi fjárhæð sé kannski ekki há þegar fjárlögin eru skoðuð í heild sinni --- getur samt numið allt að 580 millj. kr. sem munar talsvert um --- er hún með þessu frv. færð frá launþegum til ríkissjóðs. Það er í reynd kjarni þessa máls að það er verið að færa tiltekið tillegg sem áður fór til starfsmanna frá þeim til ríkissjóðs. Það má segja að þeir sem hafa lagt fyrir viðbótarlífeyrissparnað verði fyrir þessu tekjutapi og þessar tekjur eru færðar frá þeim inn í ríkissjóð. Það er það sem hér er verið að gera. Það vekur líka vitaskuld athygli, virðulegi forseti, að hér er um að ræða, að okkar mati, í minni hlutanum og flestra, skattahækkun. Þó að menn hafi hér uppi aðrar skoðanir á því höfum við skilgreint þetta sem skattahækkun. Það er afar eftirtektarvert að á þessu haustþingi sem senn líður að lokum sé ekki ólíklegt, ef fram gengur vilji ríkisstjórnarinnar, að búið verði að ákveða skattahækkanir upp á eina 3 milljarða, þ.e. skattahækkanir og hækkanir á ýmsum gjöldum sem nema um það bil 3 milljörðum. Ef menn bæta síðan við barnabótum, persónuafslætti og þeirri staðreynd að það fylgir ekki verðlagsþróun hefur skattbyrðin aukist um milljarð eða svo. Við erum því að tala um --- ég held að ég taki ekki djúpt í árinni --- 3--4 milljarða í skattahækkunum, auknum útgjöldum einstaklinga eða lækkun á framlögum frá ríkissjóði til þeirra, t.d. hvað varðar vaxtagjöldin og fleira. Þetta er kjarni málsins. Við erum á þessu þingi, og allt stefnir í það, að fara í gegnum frumvörp og breytingar sem fela í sér 3--4 milljarða kr. skattahækkanir. Verði ekki gerðar sérstakar breytingar á þessu þá þýðir þetta vitaskuld á fjórum árum 12--16 milljarða kr. skattahækkanir þannig að þá vega lítið skattalækkanir upp á 16 milljarða sem ríkisstjórnin hefur boðað og stefnir að, þ.e. ef þær gera ekki annað en jafna út þessa sveiflu. Þetta er afar eftirtektarvert, virðulegi forseti. Þetta er kannski ekki síður eftirtekarvert í ljósi upplýsinga sem voru að berast í morgun frá Seðlabankanum um að viðskiptahallinn nú sé 32,3 milljarðar. Við þær aðstæður hefði maður talið að menn ættu að gera flest annað en draga úr hvata til sparnaðar í samfélaginu. Þegar menn velta einnig fyrir sér spám sem nú eru uppi um allt að 10% viðskiptahalla á næstu árum, þ.e. þegar framkvæmdir við virkjanirnar eru komnar á fullt, þá getur viðskiptahallinn á þeim tíma numið allt að 80 milljörðum. Það liggur því í augum uppi, virðulegi forseti, að það getur haft alvarlegar afleiðingar að draga úr hvata til sparnaðar á þessum tímapunkti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór yfir það hér að það hlyti að vera erfitt fyrir ýmsa unga upprennandi þingmenn Sjálfstfl. að mæta til leiks á þinginu og vera knúnir til þess að samþykkja þessar skattahækkanir upp á 3--4 milljarða. Það hlýtur að vera erfitt að þurfa að byrja á þessum nótum eftir að hafa gert það að lífsljósi sínu að boða skattalækkanir. Enn sem komið er hefur þetta þó ekki staðið í neinum þeirra ungu nýju þingmanna sem nýsestir eru á þing. Það hefur ekki staðið í hálsinum á þeim að kyngja þessu. Hver veit hvað gerist þegar kemur að atkvæðagreiðslu? Eitt er víst að mjög vandlega verður fylgst með því hvernig þessir skattalækkunarprinsar, hv. þm. ýmsir, munu greiða atkvæði þegar málið kemur til afgreiðslu á hinu háa Alþingi. Virðulegi forseti. Við höfum gert nokkuð ítarlega grein fyrir afstöðu okkar og sjónarmiðum í þessu máli. Málið er í sjálfu sér einfalt. Það er verið að færa til fjármuni frá einstaklingum til ríkissjóðs. Það er verið að draga úr hvata til sparnaðar. Ég held að það sé andstætt flestu því sem hagvísindamenn hafa lagt til nú að undaförnu. Ríkisstjórnin telur sig samt sem áður knúna til þess að gera þetta. Það bendir þá væntanlega til þess að hún sé í einhverjum vandræðum með rekstur ríkissjóðs. Í sjálfu sér kemur það ekki á óvart þegar menn skoða þá miklu þenslu sem orðið hefur á ríkissjóði undanfarin þrjú til fjögur ár. En þetta er, virðulegi forseti, það mál sem við erum með til afgreiðslu. Eins og ég segi verður fróðlegt að fylgjast með ýmsum þingmönnum þegar Alþingi greiðir atkvæði um frv. sem hér liggur fyrir því að nú virkilega fá þeir tækifæri til þess að sýna að þeir standi vörð um þær hugmyndir sem þeir hafa lagt upp með í pólitík sinni þegar á reynir.

Frú forseti. Það er eðlilegt þegar við ræðum þessa tillögu ríkisstjórnarinnar um breyting á tryggingagjaldi að við veltum fyrir okkur heildarmyndinni í þeim skattahækkunum sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa verið að leggja fram á þessu þingi. Þetta er alveg sérstakur kapítuli í þeim efnum vegna þess að það ætti nú að blasa við flestum þegar við erum að renna inn í mikið þensluskeið í efnahagskerfinu að eðlilegt sé að reyna að hvetja landsmenn til sparnaðar sem aldrei fyrr. Þá kemst ríkisstjórnin að þeirri sérkennilegu niðurstöðu að ástæða sé til þess að draga úr þeim hvata, þeim hvata sem hefur kannski verið hvað mest áberandi og hefur á margan hátt skilað hvað bestum árangri einnig. Eðlilegt er að draga sérstaklega fram í þessu samhengi rökstuðning Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Ef við lítum á ýmsa umsagnaraðila er alla vega ekki hægt að flokka hana undir það að hagsmunir hennar séu aðrir en þeirra sem fara með þjóðarhag. Því er auðvitað býsna djarft af meiri hluta efh.- og viðskn. að ganga algerlega þvert á svo skilmerkilegt og skýrt álit sem fram kemur frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Umsögn hennar er, eins og ég segi, stutt og skýr og eðlilegt er að vekja sérstaka athygli á nokkrum atriðum þar. Það kemur t.d. fram í umsögn Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands að um það bil helmingur starfsmanna á Íslandi tekur þátt í viðbótarlífeyrissparnaði. Það segir okkur að enn er hægt að ná meiri árangri í þessum efnum því að um helming starfsmanna væri enn sem hægt að ná inn í viðbótarlífeyrissparnaðinn. Auðvitað náum við betri árangri með meiri hvata sem við leggjum til í því að launafólkið fari þessa leið. Það kemur einnig fram í umsögn Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands að enn er mikil þörf á að auka þjóðhagslegan einkasparnað. Ýmsir hv. þm. hafa oft talað um að það sé kannski eitt af því sem við þurfum helst að ná árangri í gagnvart hinum almenna borgara að fólk stundi einkasparnað. Ég held að flestir séu sammála um að þessi leið, að fara viðbótarlífeyrissparnaðarleiðina, sé sú albesta vegna þess að hún skilar til baka þegar fólk þarf kannski hvað mest á því að halda. Það getur líka sparað útgjöld á öðrum sviðum þegar fram líða stundir. Ef ég held áfram að vitna í þessa ágætu umsögn Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands þá kemur einnig fram, og les ég nú orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ráðstöfunin`` --- þ.e. sú ráðstöfun sem fram kemur í frv. hæstv. fjmrh. um breytingar á tryggingagjaldi -- ,,mun draga úr vilja þess helmings íslenskra launþega sem ekki tekur þátt í viðbótarlífeyrissparnaði nú til að hefja þátttöku.`` Þarna er auðvitað býsna mikið sagt og enn er bætt við, með leyfi forseta: ,,Á hverju ári bætast 2--3 þúsund nýir starfsmenn við á íslenskan vinnumarkað ...`` Það þýðir að helmingurinn sem ekki tekur þátt í þessu núna mun fljótlega verða, ef fram heldur sem horfir, meiri hluti vegna þeirrar viðbótar sem verður á hverju einasta ári. Það er auðvitað býsna alvarlegt mál ef árangurinn í viðbótarlífeyrissparnaðinum mun fara þverrandi því að ég held að það hljóti að vera samdóma álit allra sem sitja í þessum sal að við eigum frekar að reyna að auka þennan hlut en minnka. Frú forseti. Aðeins að lokum varðandi umsögn Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Umsögninni lýkur á eftirfarandi orðum, með leyfi forseta: ,,Af öllum framangreindum ástæðum er mjög mikilvægt að hvetja sem flesta launþega til viðbótarlífeyrissparnaðar og eru sértækar ráðstafanir sem þessar afar mikilvægar í því sambandi. Því lýsir Hagfræðistofnun sig mótfallna fyrirhuguðum breytingum á lögum um tryggingargjald.`` Eins og ég sagði áður, frú forseti, þá er þessi umsögn býsna skýr og rök sem fyrir þessari niðurstöðu eru færð mjög sannfærandi. Þess vegna endurtek ég að það er býsna djarft af meiri hluta efh.- og viðskn. að ganga algerlega í þveröfuga átt við það sem hér er fyrir mælt og enn frekar þegar við tökum það inn í myndina að við erum að sigla inn í hagvaxtarskeið, þensluástand, þar sem ástæða er til þess miklum mun frekar að hvetja fólk til sparnaðar en fara í þá átt sem boðuð er með þessu frv. Frú forseti. Ég sagði að nauðsynlegt væri að ræða þetta frv. í samhengi við ýmis önnur frv. sem lögð hafa verið fram á þinginu til þess að draga upp heildarmynd af því sem verið er að gera á þessu fyrsta þingi eftir kosningar þar sem megináherslur ansi margra frambjóðenda og nú hv. þingmanna voru í þá átt að lækka skatta. Þessir sömu ágætu hv. þingmenn eru nú í því liði sem gengur hart fram í því að hækka skatta. Þetta frv. er hluti af þeirri heildarmynd. Hér er verið að leggja til að spara um 600 millj. kr. sem farið hafa í þann hvata sem ég hef gert að umræðuefni til þess að hvetja fólk til þess að taka þátt í viðbótarlífeyrissparnaði. Tölur liggja fyrir um að aðeins um helmingur launafólks í landinu fari þessa leið og því er ástæða til þess, ef einhver væri, að auka hvatann heldur en hitt. Það er víðar komið við í þeirri sögu að krækja sér í tekjur eða spara útgjöld eða hækka beint skatta. í sjúkratryggingum á að spara um 750 millj. kr. með því að draga úr lyfjakostnaði, væntanlega með því að auka hlutdeild sjúklinga í lyfjakostnaði. Eins og hv. þingmenn muna hafa ár eftir ár legið hér fyrir tillögur um að draga úr lyfjakostnaði og engar leiðir hafa skilað árangri aðrar en þær sem hafa verið í þá átt að auka hlutdeild sjúklinga í lyfjakostnaði. Þá er frægur sá hluti af þessum peningum sem á að fara í að draga úr kostnaði hins opinbera við hjálpartæki. Það á að gera m.a. með því að lengja þann tíma sem líður á milli þess að ákveðin hópur fær aðstoð við bílakaup, lengja hann í, ef ég man rétt, um tvö ár þegar flestir aðrir landsmenn eru að stytta tímann og endurnýja bíla sína örar. Það hefur m.a. verið bent á að það sé býsna mikilvægt að hvetja til þess, bæði vegna þess að miklar tækniframfarir eru í bílaiðnaði og það eykur mikið öryggi í umferðinni. Síðan á að lækka kostnað vegna sérfræðilæknisaðstoðar og væntanlega er þar sama leiðin líka fram undan þrátt fyrir að í þessum tilfellum, bæði lyfjakostnaði og sérfræðilækniskostnaðinum, hafa ekki birst tillögur sem segja nákvæmlega um það hvernig eigi að spara þetta. En við hljótum að draga þá ályktun að sjúklingarnir eigi að taka frekar þátt í þessu en verið hefur. Í sama anda er 50 millj. kr. aukning á komugjöld á heilsugæslustöðvar og eitt frv. sem er í vinnslu í efh.- og viðskn. --- ég verð að segja, frú forseti, að eftir það sem á undan er gengið, sérstaklega það sem tengist þeirri tillögu sem hér liggur fyrir, er ekki við því að búast að efh.- og viðskn. taki mikið mark á þeim leiðbeiningum eða umsögnum sem berast utan úr bæ þótt frá hlutlausum aðilum séu. Við verðum því að gera ráð fyrir að efh.- og viðskn. nái 600 millj. kr. líka með lækkun vaxtabóta. Af öllum þeim tillögum sem hér liggja fyrir verður hún að teljast samt sem áður líklega ein sú alhæpnasta því að með því er í raun verið að láta lög virka aftur á bak og væntanlega er auðvitað ástæðan fyrir því, frú forseti, að niðurstaða nefndarinnar liggur ekki fyrir sú að vonandi eru menn að vanda sig mjög í þeirri vinnu allri og fara nákvæmlega yfir það hvort verið sé að fara á skjön við ýmislegt sem eðlilegt getur talist í lagasetningu. Þar er gert ráð fyrir að ná 600 millj. kr., fyrst og fremst af fólki sem er að koma sér þaki yfir höfuðið. Er það í anda þess sem ég ræddi í byrjun, að margir hv. þingmenn virðast nú hafa metið það svo að vænlegast væri að fara algerlega þveröfuga leið við það sem boðað var fyrir kosningar? En eins og flestir muna töluðu margir frambjóðendur Framsfl., nú margir hv. þingmenn, mikið fyrir því að taka þyrfti til í húsnæðislánakerfinu, hækka þar lánshlutfall, hækka hámarkslán. En nú koma þeir hér fram í því liði sem telur vænlegast til þess að stokka upp í húsnæðislánunum að draga úr vaxtabótum til þeirra sem eru að koma sér upp þaki yfir höfuðið væntanlega í flestum tilfellum í fyrsta sinn. Þetta er auðvitað í anda þeirra sem boðuðu skattalækkanir en telja vænlegast að byrja á að hækka skatta. Væntanlega eru menn með því að safna í sjóðinn þannig að hægt sé að lækka skatta rétt fyrir næstu kosningar. Þannig er hægt að nýta þessi kosningaloforð aftur og aftur. Fjölnota loforð eru einkenni þeirra, að nota þau trekk í trekk. Ekki þarf annað en rifja upp frægt kosningaloforð í mínu kjördæmi, þ.e. hin svokölluðu Héðinsfjarðargöng, sem búið er að nota í tvennum síðustu alþingiskosningum, að því er mér er sagt með býsna góðum árangri. Þannig virðist hafa verið gengið frá málinu að tryggt hefur verið að hægt verði að nýta þessi sömu loforð aftur í næstu kosningum.

En álver?

Hv. þm. Pétur Blöndal, nú heyrði ég ekki nákvæmlega frammíkallið.

En álver?

Álveri var ekki lofað í Héðinsfjörðinn. Þar var ekki notað álver. En það er rétt hjá hv. þm. að loforð um álver hafa býsna oft verið notuð í alþingiskosningum. Ég efast um að hv. þm. þurfi að rifja mikið upp fyrir mér í þeim efnum. Ég gæti hins vegar rifjað upp fyrir hv. þm. loforð um slíkt allt frá því um 1980 og til þessa dags. En þar sem við erum að ræða annað mál, hv. þm., held ég að ég láti það vera í þessari ræðu. Ég get boðið hv. þm. til slíkrar upprifjunarstundar. Þar er auðvitað margt mjög merkilegt og saga ýmissa í þeim málum ekki síður merkileg. En ég vona að við hv. þm. eigum sameiginlegt að hafa alla tíð verið á því máli að slíkt verk væri brýnt þó svo hafi ekki verið með alla sem börðust harðast í þeim málum. Frú forseti. Ég var í upptalningu minni kominn að Atvinnuleysistryggingasjóði. Þar er um að ræða 170 millj. kr. Ríkisstjórnarflokkarnir sem boðuðu umbætur í húsnæðismálum og skattalækkanir töldu ástæðu til að spara þar örlítið fé. Það á fyrst og fremst að gera með því að taka þrjá fyrstu dagana af þeim sem atvinnulausir. Sú röksemd er m.a. notuð að þannig sé þetta í býsna mörgum löndum. Auðvitað hefði verið hugsanlegt að skoða málið í því samhengi ef pakkinn hefði verið tekinn í heild sinni. Upphæð atvinnuleysisbótanna hefði mátt þá fylgja því sem viðgengst í öðrum löndum. Þá hefði hugsanlega verið hægt að skoða þessa tillögu. En að gera þetta eitt og einangrað, meðan hæstv. félmrh. ræðir um að fara þurfi í að stokka þetta allt upp og skoða í heild sinni, er með ólíkindum. Þetta er þó skiljanlegt þegar maður setur það í sama samhengi, að fylgt sé ákveðinni línu og stefnan keyrð fram með þeim krafti sem stjórnarherrarnir telja mögulegt hverju sinni. Frú forseti. Fyrst við erum að ræða auknar álögur og hærri skatta er nauðsynlegt að koma að því sem jafnvel hefur verið deiluefni milli hv. þm. innan stjórnarflokkanna, hvort verið sé að lækka eða hækka hinn svokallaða hátekjuskatt. Þar er verið að ná í heilar 80 millj. kr. Það er með allægstu tölum sem maður finnur þegar maður fer yfir þennan lista. Miðað við lagatextann ætti þessi skattur að renna út um næstu áramót en í stað þess er hann lækkaður í 4%, úr þeim 5% sem hann er í nú. Þessi skattalækkun, miðað við stöðuna eins og hún er núna, er því upp á heilar 80 millj. kr. Það er eina skattalækkunin, frú forseti, sem við höfum fundið og séð á þessu fyrsta þingi eftir alþingiskosningar þar sem loforð um skattalækkanir bar afar hátt. Það segir okkur að líklega sé það helst þessi hópur sem stjórnarherrarnir hafa talið rétt að lækka skattana á en hækka þá á flestum öðrum þegnum landsins. Í þessari upptalningu á ég eftir að nefna það sem búið er að samþykkja og er þegar komið til framkvæmda, sem allir bílaeigendur sem hafa tekið bensín í dag hafa orðið varir við. Það er hækkun sem samþykkt var fyrir helgi á vörugjaldi af bensíni og þungaskatti. Þó þungaskattshækkunin hafi ekki tekið gildi enn og verði ekki fyrr en á næsta ári þá hefur vörugjaldi af bensíni þegar verið velt út í verðlagið. Það mun að sjálfsögðu, eins og á var bent, hækka neysluverðsvísitölu og er þar af leiðandi verðbólguhvetjandi og hækka launin á sama hópi sem á nú að fá minni vaxtabætur. Þetta mun bitna enn harðar á þeim hópi sem sumir hv. þm., þáverandi frambjóðendur, boðuðu að skyldi heldur betur aðstoða, þ.e. með húsnæðislánakerfinu. Þessu til viðbótar, frú forseti, væri hægt að reikna inn skerðingu barnabóta og hvernig skattar eru auknir með því að láta skattleysismörk ekki fylgja verðlags- eða launaþróun, eftir því sem menn mundu miða við. Það er augljóslega verið að gera barnabætur og skattleysismörkin lægri, þ.e. verðminni heldur en þau eru, þegar þau eru ekki látin fylgja almennu verðlagi. Þetta mun, þegar allt er lagt saman, nema um 3--4 milljörðum sem þarna er verið að safna af þeim sömu og boðuðu hina miklu skattalækkanir sem skyldi koma á svo fljótt sem auðið væri. En nú hefur verið tilkynnt að svo verði ekki fyrr en líður töluvert á kjörtímabilið. Þá verða þessir 4 milljarðar 8 eftir næsta ár ef ekkert bætist við. Við skulum samt sem áður gera ráð fyrir því að eitthvað bætist við. Þegar kjörtímabilinu lýkur mundi ég áætla að með slíkum breytingum sem hér eru gerðar tillögur um verði búið að safna upp undir 20 milljörðum kr. Gaman verður að sjá hvernig debet og kredit stendur þegar við fáum loks að sjá tillögur um skattalækkun. Það er spurning hvenær sú skattalækkun kemur til framkvæmda. Það hlýtur að þurfa að taka eitthvert mið af efnahagsástandinu. Fyrst ríkisstjórnin komst að þeirri niðurstöðu að það væri ekki rétt að byrja á einhverri af þessum lækkunum áður en þensluskeiðið hefst mun hún væntanlega ekki, ég trúi ekki að hæstv. ríkisstjórn láti sér detta það í hug, koma með skattalækkanir þegar þenslan er hvað mest. Við skulum ætla að það verði ekki fyrr en hún er farin að réna eitthvað. Þá verðum við væntanlega komnir undir lok kjörtímabilsins. Niðurstaðan gæti þá orðið sú að það yrði að geyma eitthvað af skattalækkununum, ef ekki allar, fram yfir næstu kosningar. Þá komið að snilldinni, að þá yrði væntanlega enn boðuð skattalækkun með sömu röksemdum og í vor og gert ráð fyrir að fólk trúi þeim enn. Oft hefur verið látið á það reyna og verður að segjast, frú forseti, að það er með ólíkindum hve oft er hægt að leika sama leikinn sé horft til árangurs Sjálfstfl. í síðustu kosningunum, að vísu eins lakasta árangurs sem sá flokkur hefur náð. Ég ætla að gerast spámaður í þeim efnum, frú forseti. Ef hv. þm. Sjálfstfl. ætla að reyna það einu sinni enn spái ég því að árangur þeirra verði enn síðri í næstu alþingiskosningum. Þá yrðu enn og aftur tímamót og fylgi þess flokks færi í sögulegt lágmark. Það verður væntanlega geirneglt ef sú tilraun verður enn einu sinni gerð, að leika sama leikinn.

Hvað áttu við með geirneglt?

Ja, geirneglt með því að annar flokkur sem verði mun stærri og þeir muni ekki ná sér upp fyrr en ...

Ekki neglt með Geir?

Það skyldi þó ekki vera að hæstv. fjmrh. verði þá búinn að ná slíkum frama í flokki sínum að hann verði í framvarðasveit og Geir verði negldur við þau kosningaúrslit. Ég ætla nú ekki að spá, hv. þm., um framgöngu einstakra þingmanna eða hæstv. ráðherra í þeim sérkennilega flokki. Ég hef bara ekki þekkingu á þeim flokki til að geta spáð um innanhússmálin þar. Ég tel auðveldara að spá um það sem snýr að almenningi og tengslum þess flokks við almenning. Frú forseti. Ég hef rætt um það frv. sem hér liggur fyrir í samhengi við aðrar tillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Það er eiginlega ekki hægt annað í þessu samhengi en að skoða hlut sveitarfélaganna í þessu máli. Þegar við erum að skoða skattamálin eru það auðvitað ríkisvaldið og sveitarfélögin sem koma þar að. Það er með ólíkindum, ef við skoðum nokkur ár, hvernig samskipti þessara aðila hafa þróast. Halli sveitarfélaganna hefur vaxið með hverju ári. Í lok árs 2001 var halli sveitarfélaganna upp á 5,3 milljarða kr. og í lok árs 2002 upp á 5,8 milljarða kr. Með sama áframhaldi mun halli sveitarfélaganna fara yfir 6 milljarða kr. í árslok. Það hefði verið nær fyrir hæstv. ríkisstjórn að skoða hvort ekki ætti að breyta samhenginu, hlutföllum á milli ríkisvaldsins og sveitarfélaganna í skattheimtunni. Það hefði verið nær, um leið og ríkisstjórnarflokkarnir boðuðu hinar miklu skattalækkanir, að horft hefði verið til þess að sveitarfélögin gætu að einhverju leyti komið á móti og ríkisvaldið lækkað skatta sína enn meira þannig að jafnvægi væri þar á milli. Eins og staðan er nú hefur hallað stöðugt á sveitarfélögin. Það er ekki að sjá að þar eigi að bæta neitt úr og verður auðvitað stöðugt erfiðara fyrir sveitarfélögin að fá eitthvert svigrúm meðan ríkisvaldið gengur fram eins og raun ber vitni í því frv. sem nú er til umræðu og þeim frumvörpum sem ég hef tínt til til að fylla út í myndina. Frú forseti. Eins og ég sagði í byrjun er ekki við öðru að búast af þessum ríkisstjórnarflokkum. Þeir hafa áður leikið þann leik að segja eitt fyrir kosningar og gera síðan annað eftir þær.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða eitt af frumvörpum ríkisstjórnarinnar sem er ætlað að auka tekjur ríkisins. Með því á að færa til þá uppbót sem greidd hefur verið í gegnum hluta tryggingagjaldsins til launþega í lífeyrissparnað, sem var upprunalega 0,2% en mátti síðar eftir árið 2000 fara í 0,4% á móti því iðgjaldi sem greitt var. Það er áætlað, virðulegur forseti, að þessi tilfærsla auki tekjur ríkissjóðs um 550--580 millj. kr. á næsta ári. Þær eru færðar frá launþegum og til ríkisins þar sem áður mátti greiða hluta af tryggingagjaldinu sem viðbótarálag á þennan séreignasparnað launþeganna. Til að skýra þetta þarf í raun bara nokkur orð úr nál. meiri hlutans, með leyfi forseta. Mig langar að lesa upp neðstu málsgreinina, en þar segir: ,,Það er mat meiri hlutans, og er þar tekið undir röksemdir sem fram koma í frumvarpinu, að þeim markmiðum sem stefnt var að hafi verið náð og því sé ekki ástæða til að viðhalda þeim sértæku ráðstöfunum sem felast í heimild launagreiðenda til lækkunar iðgjalds.`` Þarna hefði í raun og veru átt að segja ,,lækkunar iðgjalds til ríkisins``. Þá hefðu menn ekki þurft að ræða um það fram og til baka að þetta væri ekki skattlagning, ekki gjaldtaka o.s.frv. Með þessum aðgerðum er auðvitað verið að færa þennan tekjustofn til ríkisins. Hann var tekinn út úr hluta tryggingagjaldsins og þarf varla að deila mikið um það. Þetta mun sem sagt eins og áður segir auka tekjur ríkisins um allt að 580 millj. kr. á næsta ári. Þetta er auðvitað til viðbótar við aðrar ráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur boðað í breytingum, t.d. varðandi vaxtabæturnar sem munu færa ríkinu sennilega um 500 milljónir kr. Síðan var hér samþykkt fyrir örfáum dögum tillaga um hækkun bensíngjaldsins og þungaskattsins sem birtist núna í um 4 kr. hækkun á bensínlítranum til bifreiðaeigenda. Talið var að þær aðgerðir mundu færa á bilinu 1 milljarð til 1.100 milljónir í auknum tekjum til ríkisins og auk þess er ráðgert að fella niður þrjá daga í atvinnuleysisbótum sem nemur þá kostnaði upp á 170 milljónir. Samanlagt erum við að tala um í tilfærslum um rúma 2 milljarða kr. Það er því alveg ljóst hvað hér er um að ræða. Verið er að tala um að breyta lögum sem hafa verið launþegum til hagsbóta í gegnum séreignasparnaðinn og færa þær tekjur að nýju til ríkisins. Í nál. minni hlutans kemur fram, virðulegi forseti, að Alþýðusambandið leggst gegn þessari tillögu og segir í nál., með leyfi forseta: ,,Það er að auki beinlínis óráðlegt að fella brott hvata til þjóðhagslegs sparnaðar þegar allar spár benda til þess að búast megi við verulegri þenslu í hagkerfinu. Einnig má benda á að verði umrætt frumvarp að lögum er verið að rýra kjör launafólks um 500--600 milljónir á ári. Slík kjaraskerðing mun ekki auðvelda komandi kjarasamningsgerð.`` Það er kannski eitthvað sem ríkisstjórnin ætti að hafa áhyggjur af ef beinlínis er verið að efna til þess að frekari ófriður verði á vinnumarkaði og erfiðara verði að ná kjarasamningum saman en ella væri. Landssamtök lífeyrissjóða mæla gegn þessari breytingu og segja í niðurlagi álits síns, með leyfi forseta: ,,Það er því skoðun Landssamtaka lífeyrissjóða að frekar beri að stuðla að auknum langtímasparnaði almennings heldur en að draga úr honum og minnka þannig þá hvatningu sem nú er í lögum um tryggingagjald.`` Síðan er, virðulegur forseti, umsögn Hagfræðistofnunar Háskólans sem mælir beinlínis gegn því fyrirkomulagi sem hér er lagt til. Þar segir í niðurlagi, með leyfi forseta: ,,Því lýsir Hagfræðistofnun sig mótfallna fyrirhuguðum breytingum á lögum um tryggingagjald.`` Virðulegur forseti. Það liggur auðvitað fyrir að hér er ríkið að ná til sín tekjum með þessu lagi og tilgangur málsins er í raun og veru allur sá að auka tekjur ríkissjóðs. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í skattalækkunum --- en það var sú stefna sem ríkisstjórnin boðaði í kosningabaráttunni --- er sú að lækka hátekjuskattinn úr 5% í 4%, og verður sú aðgerð að teljast afar sérstök að leggja á það áherslu að þeir sem mest launin hafa, m.a. ofurlaunamenninrir í þjóðfélaginu, þurfi sérstaklega á því að halda að greiða lægri skatta á næsta ári. Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að Frjálsl. og þingmenn hans munu ekki styðja þetta mál og leggjast gegn þessari breytingu og að mestu leyti tökum við undir það sem birtist í minnihlutaáliti nefndarinnar um málið frá efh.- og viðskn. Það liggur í hlutarins eðli að þetta mál er ekki sú forgangsröðun sem við hefðum viljað sjá í skattamálum eða tekjumálum ríkisins. Það liggur ljóst fyrir hvaða áherslur við lögðum upp með í kosningabaráttu okkar, annars vegar að horfa til þess hvað mætti gera fyrir barnafjölskyldur í landinu og hins vegar varðandi það að hækka persónuafsláttinn eða réttara sagt láta hann nálgast það raungildi sem hann hafði. Þessi stefnumörkun ríkisstjórnarinnar er algjörlega í andstöðu við okkar.

Virðulegi forseti. Það frv. sem við erum að ræða er enn eitt frv. hæstv. ríkisstjórnar sem gengur algjörlega á svig við það sem lofað var í liðinni kosningabaráttu, þ.e. að lækka skatta og bæta hag almennings. Í gær, 1. desemeber --- það var 1. desembergjöf hæstv. ríkisstjórnar til almennings í landinu --- tók gildi hækkun á bensínskattinum svokallaða sem við ræddum um í síðustu viku, hækkun á bensínalítra um 3,90 kr. Þar með er bensín með fullri þjónustu komið nánast upp í 100 kr. lítrinn. Þetta er aðeins rifjað hér upp, virðulegi forseti, vegna þess að við eigum eftir á næstu dögum og það sem eftir lifir af þingdögum fram til jólaleyfis þingmanna að ræða álíka frumvörp og hér er verið að leggja fram þar sem verið er að breyta skattkerfinu þannig að verið er að sækja fé til almennings á einn eða annan hátt til að stoppa upp í frv. til fjárlaga, fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Bensínhækkunin síðasta þar sem sækja á 600 millj. kr. í vasa þeirra sem nota bíla og kaupa bensín og 400 milljónir sem sóttar eru í aukinn þungaskatt frá og með næstu áramótum --- ofan á þetta leggst svo virðisaukaskattur --- var fyrsta dæmið þar sem verið er að sækja fé til almennings, verið að hækka skatta þvert á það sem ríkisstjórnarflokkarnir lofuðu í kosningabaráttunni. Það verður að segjast alveg eins og er, virðulegi forseti, að aumt er hlutverk þeirra stjórnarþingmanna sem stuðla að þessu og taka þátt í þessu, ekki eingöngu nýliðanna sem fóru um víðan völl, hv. þingmanna og frambjóðenda Sjálfstfl. á höfuðborgarsvæðinu, ungir vaskir menn sem riðu um héruð og boðuðu skattalækkanir og niðurskurð á kerfi hins opinbera. Þetta gengur allt í þveröfuga átt. Virðulegi forseti. Það kom manni auðvitað mjög á óvart hvað stjórnarþingmenn taka þátt í þessu að manni virðist með glöðu geði, að ganga þessa skattahækkunarleið, eins og ég hef tekið dæmi um, þ.e. hækkun á bensíngjöldum og álögur á umferðina, sem er komið að mati Félags íslenskra bifreiðaeigenda í sögulegt hámark, komið upp í 32 milljarða kr. og er algjört Íslandsmet auðvitað. Fram hefur komið að gjöldin hafa hækkað um helming frá því að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson tók við sem forsætisráðherra. Það sem verra er að stór hluti af þeim peningum eða allt að 15 milljarðar kr. eru ekki notaðir til þess að bæta vegakerfi landsins, auka þjónustu, vetrarþjónustu eða annað þess háttar. Ofan á þetta kom svo niðurskurður til vegamála upp á 850 millj. kr., ef ég man rétt. Þetta er aðeins rifjað hér upp, virðulegi forseti, til að nálgast það frv. sem er til umræðu, sem mér finnst vera frumvarp númer tvö þar sem verið er að seilast til almennings og taka af honum sannarlega það sem þarna er og þann hvata til sparnaðar sem þetta hefur haft í för með sér hingað til, eins og kemur fram í mörgum álitum sem ég ætla að nefna nokkur á eftir sem hafa ekki verið birt. Svo virðist vera með þetta frv. eins og bensín- og þungaskattsfrumvörpin að allar umsagnir frá öllum þeim aðilum sem sent var til voru í eina átt, þ.e. að leggjast gegn þessum skattahækkunum. Allir sem sagt eru á móti þeim nema hv. þingmenn stjórnarflokkanna með hæstv. ríkisstjórn í broddi fylkingar þar sem verið er að stoppa upp í gat til þess að mynda einhvern ímyndaðan fjárlagaafgang sem menn telja í dag að sé nauðsynlegur inn í umræðuna til þess að draga úr þenslu og öðru slíku sem er náttúrlega í raun og veru að verða öfugmæli þó að ég ætli nú ekki að fara mikið yfir í þá umræðu. En auðvitað koma upp í huga manns varnaðarorð Seðlabankans á sínum tíma rétt eftir að búið var að endurnýja núv. hæstv. ríkisstjórn eftir kosningar, þar sem Seðlabankinn fór fram mjög geyst, varaði við allri þenslu og taldi að það væri eitthvert úrslitaatriði hver afgangur yrði af fjárlögum íslenska ríkisins, eins og það eina atriði væri þess valdandi hvort þensla yrði í landinu eða ekki. Það verður auðvitað að segjast alveg eins og er að þetta eru hreinar allt að því öfugmælavísur frá Seðlabankanum, enda hefur svo Seðlabankinn komið síðar fram og verið að draga úr sínum spám. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvar gætir hinnar miklu þenslu sem Seðlabankinn varaði við? Hvað er að gerast? Er þensla á höfuðborgarsvæðinu? Er mikil þensla á landsbyggðinni? Nei. Að mínu mati er þensla á einu svæði á landinu, e.t.v. sem betur fer, þ.e. á virkjunarsvæðinu fyrir austan, á Miðausturlandi, og öllum þeim stórframkvæmdum sem þar eru byrjaðar og verða áfram næstu ár, sem auðvitað er hið besta mál og mun skila okkur gríðarlegum ávinningi á komandi árum. En ef við förum annars staðar um landið, þá er þenslu ekki fyrir að fara heldur þvert á móti að öllum líkindum frekar samdráttur. Það sjáum við og heyrum af núna og höfum heyrt undanfarnar vikur að fyrirtæki eru jafnvel að leggja upp laupana, eru að loka út af erfiðum rekstrarskilyrðum og eru að segja upp fólki. En aðaltilgangurinn með þessu frv. er að sækja peninga sem veittir hafa verið í afslátt á tryggingagjaldi, sækja þá aftur inn í ríkissjóð, draga þá til sín inn í þessa hít, inn í fjárlagafrv. til að glansmyndin af því verði betri nú þegar við ræðum fjárlögin og samþykkjum þau væntanlega á föstudaginn kemur. Þetta eru fjárlög sem munu líta þannig út að allir verði mjög stoltir af þeim, a.m.k. stjórnarsinnar, telja sig með eitthvert súpergott fjárlagafrv. En eins og margoft hefur komið fram hjá fulltrúum Samf., m.a. við 2. umr. fjárlaga, reyndar 1. umr. líka og í nefndarálitum, er þetta glansmynd sem dregin er upp. Hér hafa verið nefndar ansi margar stofnanir og opinber fyrirtæki sem sannarlega fá ekki þá peninga af fjárlögum sem til þarf til að halda eðlilegri starfsemi gangandi. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, má setja þær stofnanir skipulega upp á lista. Menn spá því að þær muni allar koma inn á fjáraukalög þegar þing kemur saman aftur næsta haust. Það eru, virðulegur forseti, kunnuglegar stofnanir, það er kunnuglegt að sækja þurfi meira fé vegna þess að ekki er veitt til þeirra nægjanlegt fé í fjárlögum eins og ætti auðvitað að gera. Ýmis atriði hafa verið nefnd í þessu sambandi og ég ætla ekki að orðlengja um það en nefni aðeins jafnmikilvægt atriði og fjárframlög til Hafrannsóknastofnunar eða Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins til að stunda fiskirannsóknir og annað slíkt. Sérstaklega er það sennilega mikilvægt núna vegna þeirra breytinga sem hafa átt sér stað í hafinu, þ.e. hlýnandi sjávar, og nægir í því sambandi að nefna aðeins eitt atriði sem forstjóri Hafrannsóknastofnunar hefur nefnt, að vegna þess hvað fjárframlög til Hafrannsóknastofnunar voru skorin niður við fjárlagagerð af sjútvrn. sé m.a. ekki hægt að stunda jafnmikilvægt verkefni og loðnurannsóknir í Norðurhöfum. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál líka þegar er nýlokið rannsóknarleiðangri Hafrannsóknastofnunar þar sem kemur í ljós að menn finna nánast ekki neina loðnu, þetta er mjög alvarlegt mál. Hér hefur líka, virðulegi forseti, verið rætt um og dregið fram og nefndar tölur í því sem felst í fjárlagafrv., sem er svona hliðarfrv. með þessu frv. sem við erum að ræða núna, þar sem fjármunir eru á einn eða annan hátt sóttir í vasa almennings eða tekið til baka það sem þeir sannarlega geta myndað, eins og það frv. sem við erum að ræða eða þau önnur atriði sem hér hafa verið gerð að umtalsefni þar sem skattahækkanir hafa verið reiknaðar á einn eða annan hátt til að vera upp undir 4 milljarðar eða 16--20 milljarðar næstu fjögur ár ef fram fer sem horfir, að það sé með öðrum orðum verið að safna hér peningum til þess að búa til enn eina kosningabombuna næst þegar kosið verður til Alþingis og koma þá fram sem hinir góðu herrar, landsfeður sem ætla sér að lækka skatta. Þetta minnir óneitanlega, virðulegi forseti, á margnotuð loforð um menningarhús sem lofað hefur verið í nokkuð mörgum kosningum, að maður tali nú ekki um skattalækkanirnar sem lofað var núna og allir eru að bíða eftir en hefur verið svikið svo herfilega eins og raun ber vitni, en þess í stað farið út í eintómar skattahækkanir. Ég sagði áðan, virðulegi forseti, að í þessu frv. kemur fram, eins og í hinu skattahækkunarfrv. sem búið er að ræða og lögfesta hér, þ.e. um bensíngjald og þungaskatt, að það virðist vera mjög afdráttarlaust hjá þeim stofnunum og öðrum sem fengu frv. sent að umsagnir þeirra eru allar á einn veg, að það sé vitlaust og rangt að fella þetta niður, eins og segir m.a. í áliti frá Hagfræðistofnun sem hér hefur verið nefnt og vitnað til, að það sé jafnvel meiri þörf nú en áður til þess að auka þjóðhagslegan einkasparnað vegna hinna miklu umsvifa sem rætt hefur verið um, sérstaklega fyrir austan, og Hagfræðistofnun leggst gegn því að þetta verði lagt niður og vill ekki mæla með því og það er svo með aðra. Nú er það svo, virðulegi forseti, að álit Hagfræðistofnunar er í nál. minni hluta efh.- og viðskn., sem fulltrúar Samf. og Vinstri grænna skrifa undir og þarf ekki að ræða mikið um það, en það eru nokkrar umsagnir sem ekki er vitnað til hér en rétt er að vekja aðeins athygli á, eins og frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, sem leggst gegn samþykkt þessa frv. Það segir að það rýri kjör launafólks og dragi jafnframt úr hvata til lífeyrissparnaðar. Auk þess orki tímasetning tvímælis í ljósi þeirrar þenslu sem ætla megi að verði í efnahagslífinu á komandi missirum. Við slíkar aðstæður hefði verið talið heppilegra að örva sparnað. Það er kannski það sem maður vildi helst spyrja hæstv. fjmrh. út í, sem er hér viðstaddur þegar mál hans er rætt, eins og áður hefur komið fram hjá þeim sem hér stendur, sem mér finnst vera til mikillar fyrirmyndar. Ég vil spyrja hann út í hvort við þær aðstæður sem eru í þjóðfélaginu núna, þ.e. þessa ímynduðu þenslu um land allt sem þó er aðallega á Miðausturlandi, hefðu ekki verið hagfræðileg rök fyrir því að reyna frekar að efla sparnað en draga úr honum eins og hér er gert, vegna þess að auðvitað sér maður það í umsögnum sem hér hafa komið fram, eins og fjölda framteljenda sem greiða til lífeyrissjóða á ári bæði skylduna og viðbótarlífeyrissparnaðinn, hvernig þetta hefur verið að vaxa ár frá ári. Og auðvitað þekkir maður það bara úr eigin ranni hvernig viðbótarlífeyrissparnaðurinn og það mótframlag sem lagt er fram hefur stuðlað að því að launþegar hafa tekið þetta skref og hafið þennan viðbótarlífeyrissparnað og eru auðvitað þær tölur sem hér koma fram mjög táknrænar fyrir þau áhrif sem þetta hefur haft undanfarin ár. Það kemur í ljós hér, virðulegi forseti, í gögnum frá fjmrn. að árið 2000 greiddu rúmlega 150 þúsund manns í skyldusjóðinn. Þá voru þeir sem greiddu í viðbótarsjóðinn um 30.500. Árið eftir, 2001, voru skyldugreiðendur komnir upp í 158 þúsund, viðbótarlífeyrissparnaður hafði aukist um 15 þúsund manns, upp í 45.400. Árið 2002, þegar skyldugreiðendur eru 160 þúsund rúmir, þá er viðbótin komin upp í tæp 60 þúsund eða 59.900 manns. Fyrir árið 2003 eru skylduframteljendur orðnir 162.619 og framteljendur sem nýta sér viðbótarlífeyrissparnaðinn tæplega 71 þúsund manns,. Það kom fram í umsögn eins aðilans, frá ASÍ ef ég man rétt, þar sem rætt er um hinn mikla fjölda ungs fólks em kemur á vinnumarkaðinn ár hvert og byrjar að greiða í lífeyrissjóð, að þessi hvati hverfur verði frv. samþykkt. Og auðvitað er þá verið að mismuna þarna, þeir sem hafa t.d. verið að koma inn á vinnumarkaðinn í dag hafa getað nýtt sér þetta en þeir sem koma á næsta ári munu ekki geta nýtt sér þetta eða finna ekki þann hvata sem þetta ákvæði hefur auðvitað haft í för með sér, sem við erum að tala um að leggja niður. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga, virðulegi forseti, vegna þess að það er svo margt sem verið er að gera núna þessa dagana í þinginu þar sem hæstv. ríkisstjórn kemur í raun og veru fram eins og sleggja í höfuðið á almenningi eftir það sem á undan er gengið í kosningabaráttunni með öll loforðin og áformin sem lögð voru á borð fyrir kjósendur fyrir kosningar til þess að freista þess að kaupa sér þar fylgi til áframhaldandi setu í ríkisstjórn. Þetta tókst sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum mjög vel. Þeir riðu um héruð, lofuðu hinu og þessu til vinstri og hægri, skattalækkunum, framkvæmdum og hvað þetta hét nú allt saman. Kemur svo eins og búmerang í hausinn á okkur hér á allt annan hátt en lofað var. Eitt er það sem ég hef stundum sagt að flokkar hafa sín stefnuskráratriði til að fara eftir og vilja hafa sínar stefnur klárar og sýna þær öllum --- það er svo spurning hvenær flokkar geta komið fram með sín stefnumál, auðvitað eru það langtímamarkmið oft og tíðum --- en að koma fram með loforð, já loforð vil ég kalla það, og mikil áform og skapa væntingar hjá kjósendum eins og gert var fyrir síðustu kosningar og svíkja þau jafnherfilega á fyrstu dögum þingsins eins og við erum hér að ræða um, er náttúrlega mikil lágkúra og í raun og veru til þess að koma óorði á stjórnmál. Það kemur auðvitað óorði á stjórnmálamenn þegar svona er gengið fram eins og gert er núna, margsvikin loforð um hitt og þetta, alveg sama hvað menn fara yfir. Menn geta farið út í sín kjördæmi þar sem m.a. ráðherrar í ríkisstjórn komu og efndu til mannfagnaðar og funda með fjölmiðlafólki og öðrum þar sem skrifað var undir hitt og þetta. Það kemur nú bara upp í hugann í mínu kjördæmi, Norðaust., undirskrift út af viðbyggingu við Dvalarheimilið Hlíð á Akureyri. Það er ekkert farið að bóla á því enn þá. Ég ætla ekkert að nefna Héðinsfjarðargöng, svikin sem þar áttu sér stað þar sem málið var komið það langt að það var komið í útboð, útboð með dagsetningum hvenær ætti að byrja. Rétt eftir kosningar, þegar menn héldu að minni kjósenda væri farið að bresta eða kosningahamurinn væri fallin af mönnum eða menn væru búnir að gleyma loforðunum, 1. júlí, þá kemur ríkisstjórnin saman og ákveður að fresta þeirri framkvæmd bara rétt sisona, kennir um þenslu í efnhagslífinu, notar Seðlabankann sem átyllu fyrir því sem þar var gert. Kemur svo fram og frestar og segir nánast bara: ,,Sorrí``, aðstæður breyttust bara á einum mánuði. Sem er náttúrlega tóm þvæla og vitleysa, það breyttist í raun og veru ekkert. Það hefði verið hægt að hefja þessa framkvæmd og ég held að það sýni sig núna, alla vega á Norðurlandi, að það hefði verið gott að vera búið að setja þá framkvæmd í gang og væri til hagsbóta fyrir efnahags- og atvinnulíf á því svæði þar sem þensla þekkist ekki nema í fréttum fjölmiðla. Væntanlega kemur svo inn núna á næstu dögum, mér er kunnugt um það vegna þess að það kom fram áðan hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, hv. 1. þm. Reykv. n., vaxtabótafrumvarpið, sú afturvirkni sem boðuð er í því frv. og er til meðferðar í efh.- og viðskn., að það er gott ef öll nefndin eða meiri hlutinn hefur fallist á það sjónarmið sem þingmenn Samf. og nefndarmenn í þeirri nefnd héldu fram á fundi þar að þar væri um ólöglega afturvirkni að ræða, þ.e. að vaxtabætur fyrir árið 2003 yrðu skertar. Ef það er rétt að meiri hluti efh.- og viðskn. hafi verið rekinn á flótta frá því að keyra það mál fram og rekinn til þess að láta skoða það mál, ef ég hef heyrt rétt áðan hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, að láta skoða lagalega hlið á því, þá er það til bóta og þá sýnir það hvað kröftug stjórnarandstaða og kröftug vinna í nefnd getur skilað, ef það er tilfellið. Mín sannfæring er hiklaust sú að ef menn hefðu ætlað að ganga fram með skerðingu vaxtabóta eins og boðað var í því frv. og láta það virka fyrir allt þetta ár vegna framtals á næsta ári þá hefði það verið skýlaust brot og hefði leitt til þess að einhver einstaklingur í þjóðfélaginu hefði fengið minni vaxtabætur reiknaðar út kannski frá kaupsamningi sem verið er að gera í dag og greiðslumati sem verið er að gera í dag, ef þær vaxtabætur ættu svo að breytast og lækka vegna aðgerða ríkisstjórnar við að minnka útgjöld ríkissjóðs og draga úr þessum vaxtabótum, með samþykkt kannski einum, tveimur dögum áður en þing fer heim í jólafrí, og kollvarpa þar með í raun og veru því sem íbúðakaupendur væru að gera í dag að leggja fram gögn miðað við núverandi lög til að láta reikna út greiðslubyrði vegna kaupa, þá er náttúrlega verið að koma aftan að fólki og er auðvitað hlutur sem á alls ekki að eiga sér stað. Svo ég fagna því ef það verður og fagna því ef ríkisstjórnin sæi að sér og sæi þá til þess að gildistaka þeirra laga, þ.e. þeirra sem skerða vaxtabæturnar, yrði þannig að hún mundi ekki virka á þetta ár. En sennilega mun ríkisstjórnin þrjóskast við, enda búin að gera ráð fyrir því í fjárlagafrv. sínu, sem á að samþykkja á föstudaginn kemur, að hafa þetta með þeim hætti sem þar var boðað, þ.e. að skerða vaxtabætur úr að mig minnir 7% niður í 5,5%, eins og boðað var í því frv.

Ég vil spyrja hv. ræðumann hvort hann eigi langt mál eftir eða hvort hann geti lokið máli sínu á næstu einni til tveim mínútum, vegna þess að eins og boðað var í upphafi þessa fundar er hugmyndin sú að taka fyrir, ekki síðar en klukkan fjögur, 22. og 23. dagskrármálið.

Virðulegi forseti. Ég er tilbúinn að stoppa hér og nú til þess að liðka fyrir því að það mikilvæga og góða mál komist á dagskrá og hv. þm. sem það flytur geti flutt sitt mál hér. 
             Ef hv. ræðumaður getur lokið máli sínu á næstu tveim til þrem mínútum þá ... 

Virðulegi forseti. Ég mæli á Alþingi Íslendinga fyrir frv. til laga um viðurkenningu á táknmáli sem fyrsta máli heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra. Ég mæli hér fyrir tveimur frv., frv. um viðurkenningu táknmáls annars vegar og hins vegar frv. á þskj. 500, 375. máli, sem er svokallaður bandormur þar sem gerðar eru nauðsynlegar breytingar á ýmsum lögum til að styrkja réttarstöðu þeirra sem nota íslenska táknmálið, einkum hvað varðar rétt til að nota það í samskiptum sínum við ríki, sveitarfélög og stofnanir þeirra. Ljóst er að ef frv. til laga um íslenska táknmálið sem fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra verður að lögum þarf að breyta fjölmörgum lögum í kjölfarið og þyrfti hvert ráðuneyti fyrir sig að taka lög á sínu málasviði til gagngerrar endurskoðunar. Í bandorminum er fyrst og fremst tæpt á helstu atriðum sem þurfa lagfæringar við. Með mér á frv. eru margir mætir meðflutningsmenn. Í frv. þessu er að finna réttindaskrá um stöðu og réttindi þeirra sem tala íslenska táknmálið jafnframt því sem kveðið er á um að táknmál verði viðurkennt sem fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra Íslendinga og réttur þeirra tryggður til hvers konar táknmálstúlkunar. Ég ákvað að nota hugtakið ,,fyrsta mál`` í 1. gr. frv. af því að skilgreiningin sem gefin hefur verið á hugtakinu ,,móðurmál`` er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Það mál sem er talað í því landi sem maður fæðist í og er talað af þeirri fjölskyldu sem elur mann upp telst vera móðurmál manns.`` Þessi skilgreining getur ekki gilt um heyrnarlausa almennt því að 98% heyrnarlausra fæðast í heyrandi fjölskyldum. Táknmálið er því í flestum tilfellum áunnið mál á heimilinu þegar barn fæðist heyrnarlaust í heyrandi fjölskyldu sem hefur íslensku að móðurmáli sínu. Líf heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra mun taka miklum stakkaskiptum við viðurkenningu á íslenska táknmálinu. Sjálfsmynd og sjálfstraust þeirra mun eflast til muna. Þeir munu finna hvers virði það er að geta sinnt daglegum félagslegum þörfum hindrunarlaust og geta rofið þá einangrun sem hefur heft þá í langan tíma. Þeir munu geta tekið fullan þátt í atvinnulífinu. Þeir þurfa ekki lengur að ,,betla`` af t.d. vinnuveitanda að greiða fyrir þjónustu túlks á starfsmannafundum. Það styrkir sjálfsmyndina töluvert, sérstaklega á vinnustað, að vita að maður hefur sömu möguleika til launahækkana og til að vinna sig upp og heyrandi samstarfsmenn. Að taka heyrnarskerta með inn í þetta mikilvæga mál veldur því að læknisfræðileg skilgreining á heyrnarleysi er nú farin inn á þá braut að kalla sem flesta heyrnarskerta. Heyrnarlaus er því sagður ,,mjög heyrnarskertur`` þótt hann hafi aðeins 2% heyrn eða minna. Víðs vegar um heim eru þessi tvö orð tekin undir sama hatt, má þar nefna á ensku ,,deaf and hard of hearing``, á norsku ,,døve og sterk tunghørte``, á sænsku ,,döv og hörselskadad``. Hér á landi má sjá þessi tvö orð tekin undir það sama, samanber nafn Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra og heyrnarskertra og svo Hlíðaskóli -- táknmálssvið fyrir heyrnarlaus og heyrnarskert börn. Menningarleg sýn á heyrnarleysi birtist hins vegar í orðunum á ensku ,,profoundly deaf``. Samkvæmt þeim er sá sem sagður er vera ,,profoundly deaf`` heyrnarlaus frá fæðingu og hefur táknmál sem fyrsta mál sitt. Heyrnarskertir eru líka með fyrst og fremst vegna þess að þeir hafa löngum verið sagðir ,,ekki þurfa á táknmálinu að halda`` og hafa því verið á ,,gráu svæði``, þ.e. ekki fundið sig almennilega í samskiptum með heyrandi samfélagi og ekki heldur með samfélagi heyrnarlausra vegna þess að þeir hafa ekki lært táknmálið á æviskeiði sínu. Rannsóknir og frásagnir heyrnarskertra sjálfra hafa sýnt að sjálfsmynd þeirra og sjálfstraust hefur styrkst eftir að þeir hafa lært táknmál og kynnst öðrum heyrnarlausum. Daufblindir eru þeir sem hafa skerta eða enga heyrn og skerta eða enga sjón samtímis. Daufblinda er þess vegna sjálfsagt að taka með enda er þar um að ræða fámennasta hóp fatlaðra hér á landi, ef svo má að orði komast. Daufblindir, sem notendur snertitáknmáls, þurfa þó einhverja sérhæfðustu þjónustuna á forsendum samskipta og á táknmálið að skipa þar stóran sess. Þessir þrír hópar eiga táknmálið sameiginlegt og því má enginn þeirra vera settur út undan. Táknmál á að vera þessum þremur hópum velkomið aðgengistæki að upplýsingum, námi, menningu og daglegu lífi. Í þessu frv. eiga réttindi þessara þriggja hópa á forsendum táknmálsins að vera tryggð, vera réttindaskráin þeirra. Táknmál hefur á undanförnum áratug farið að sjást víða í samfélaginu. Má þar nefna grunn-, framhalds- og háskólana þar sem heyrnarlausir stunda nám með túlki sem aðgengistæki sitt að námi sínu. Táknmálsfréttir eru fluttar í ríkissjónvarpinu í átta mínútur hvern einasta dag. Nýársræða forseta Íslands er túlkuð eftir flutning forseta sjálfs. Í lögum um réttindi sjúklinga er kveðið á um að heyrnarlaus sjúklingur eigi rétt á táknmálstúlki í viðtali við lækni. Táknmál sést því á heilsugæslustöðum og sjúkrahúsum. Dómur Hæstaréttar nr. 151/1999 kveður á um að síðustu framboðsumræður séu túlkaðar á táknmáli í beinni útsendingu kvöldið fyrir kjördag. Prestur heyrnarlausra, séra Miyako Þórðarson, er viðurkennd sem táknmálsprestur og flytur messur á táknmáli auk þess að vera með táknmálskór. Táknmál sést hér á Alþingi nú. Nokkuð stór hluti í aðalnámskrá grunnskóla fjallar um táknmál. Nú á haustdögum gerðist sá atburður að fyrrverandi forseti okkar Íslendinga, Vigdís Finnbogadóttir, tók að sér að gerast verndari táknmála á Norðurlöndum. Vigdís er, sem kunnugt er, útvalinn velgjörðarsendiherra erlendra tungumála hjá UNESCO og í ljósi þeirrar stöðu sem hún gegnir veit hún nákvæmlega að hverju hún gengur með því að gerast verndari táknmála á Norðurlöndunum. Hún veit að táknmál er sjálfsagt mál og að það á að viðurkenna og virða. Þetta eru því nokkur dæmi sem sýna að táknmálið er orðið sjálfsagt mál í samfélaginu og mikilvægt að tryggja því það jafnræði sem ætlast er til. Með leyfi forseta vitna ég í þessi orð sem sögð hafa verið: ,,Ef ég viðurkenni mál annars manns hef ég þar með viðurkennt manninn ... en ef ég viðurkenni ekki mál hans hef ég þar með hafnað honum vegna þess að málið er hluti af okkur sjálfum.`` Norski málvísindamaðurinn Terje Basilier sagði þessi orð og því hefur einnig verið haldið fram að bandaríski mannréttindafrömuðurinn Marteinn Lúther King hafi látið þessi orð falla fyrstur. Hver samdi þessi orð skiptir ekki öllu máli en þau eiga svo sannarlega vel við nú þegar fjallað er um viðurkenningu íslenska táknmálsins. Það er flókið að viðurkenna nýtt mál. Skoða þarf vandlega hvað viðurkenning á táknmáli þýðir fyrir heyrnarlausa, heyrnarskerta og daufblinda og hvaða þýðingu hún hefur fyrir stjórnvöld. Sem 1. flm. þessa frv. tel ég að fyrir þessa þrjá samfélagshópa sé viðurkenningin um leið viðurkenning á tilveru þeirra og ábyrgð stjórnvalda. Fyrir stjórnvöld þýðir viðurkenningin einfaldlega það að virða rétt hvers einstaklings til mismunandi þarfa og koma til móts við þá af virðingu. Framtíðarsýnin í lagasetningunni er sú að táknmálið muni njóta sömu virðingar og önnur mál og að heyrnarlausum verði mögulegt að taka fullan þátt í þjóðfélaginu á grundvelli laganna, að heyrnarlausir, heyrnarskertir og daufblindir hafi rétt til að ákveða sjálfir hvaða mál er móðurmál þeirra og aðrir viðurkenni og virði þá ákvörðun. Það sæmir öllum þjóðfélögum sem vilja gera vel. Íslendingar hafa byggt upp öflugt velferðarkerfi sem hefur vakið athygli út fyrir landsteinana. Alþingi væri sómi að því að gera betur með því að viðurkenna táknmál sem fyrsta mál heyrnarlausra. Gera þarf heyrnarlausum, heyrnarskertum og daufblindum, sem aðallega eru notendur táknmálstúlkaþjónustu, hátt undir höfði svo að þeir geti og fái notið táknmálstúlkaþjónustu hindrunarlaust. Full þátttaka ríkissjóðs í greiðslu táknmálstúlkakostnaðar er því sjálfsögð. Samhliða frv. er flutt annað frv. til laga, svokallaður bandormur, um breytingar á ýmsum lögum hvað varðar réttindi og réttarstöðu heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra. Frv. um textun sjónvarpsefnis liggur nú fyrir hér á þingi. Félag heyrnarlausra hefur nú þegar sent formönnum allra þingflokka á Alþingi formlegt bréf og beðið um að lögð verði áhersla á að þeim sem eiga íslenska táknmálið að móðurmáli verði tryggt jafnræði í samfélaginu. Réttindaskrá sú sem birtist í þessu frv. er fyrsta skref til að jafnræðið verði tryggt og í réttindaskránni felast í aðalatriðum langtímamarkmið þess á forsendum táknmálsins. Frv. gengur í þá átt að íslenska táknmálið verði síðar formlega viðurkennt í stjórnarskrá Íslands til jafns við íslenskuna sem móðurmál við næstu stjórnarskrárbreytingu. Til að viðurkenning íslenska táknmálsins öðlist fullt gildi þarf þrennt að vera tryggt: 1. Efling táknmálsfræðináms. Í fyrsta lagi þarf að stórefla táknmálsfræðinám sem nú er stundað í Háskóla Íslands. Það er núna fjögurra anna nám. Nám í túlkafræði er tveggja anna nám og aðeins þeir sem hafa lokið námi í táknmálsfræði geta farið í nám í túlkun. Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra annast kennslu í túlkanáminu í samvinnu við táknmálsfræði HÍ. Sjö nemendur eru í túlkanámi skólaárið 2003--2004. Svo að deildin geti dafnað og vaxið verður að mennta fleiri táknmálskennara. Í dag er lektor eini fasti starfsmaður deildarinnar en tveir táknmálskennarar eru lausráðnir. Þessir tveir kennarar hafa starfað lengst allra við táknmálskennslu hér á landi og eru með mikla reynslu en vegna ráðningarreglna deildarinnar er ekki hægt að fastráða þá af því að þeir eru ekki með MA-próf. Þá er ekki fastráðinn kennari við táknmálsfræðinámið. Efst í forgangsröðun þessa ætti því helst að vera að mennta fleiri táknmálskennara. Jafnframt þarf að veita meira fé til rannsókna á íslenska táknmálinu svo að fleiri geti lagt stund á þær. Í lögum um Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra frá árinu 1991 er kveðið á um að eitt af meginhlutverkum miðstöðvarinnar sé að stunda rannsóknir á íslensku táknmáli. Frá stofnun hennar hefur hún ekki gefið út neina rannsókn á táknmáli sem hægt er að vísa í og ekki gefið út námsefni á táknmáli nema það sem stofnunin kennir sjálf. Nemendur í táknmálsfræði geta því ekki stuðst við neina rannsókn á íslensku táknmáli í námi sínu og veldur það þeim vissum erfiðleikum í náminu borið saman við aðrar deildir í Háskóla Íslands. Alla táknmálsnámsefnisgerð þarf því að efla mikið til að hægt sé að kenna og nema málið á sem bestan hátt. Þess er rétt að geta að Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra vinnur á því sviði að verkefni hennar er táknmálið, málsamfélagið og menningin. Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra hefur í samvinnu við Námsgagnastofnun gefið út námsefni fyrir grunnskóla á táknmáli og er það vel. Efla mætti þennan þátt stöðvarinnar enn frekar með tilkomu laganna og yrði það námsefni heyrnarlausum og heyrnarskertum nemendum á táknmálssviði Hlíðaskóla mikil stoð þar sem stefna sviðsins er tvítyngi, þ.e. að börnin verði jafnfær á táknmál og skrifað mál. Aðalnámskrá grunnskóla frá 1999 kveður á um þetta og er það því eðlilegt að því sé fylgt og eflt enn frekar. Þar sem táknmál er sjónrænt mál eru rannsóknir á íslensku táknmáli ekki gerðar nema með upptökutækjum. Því þarf táknmálsfræðideildin að hafa til umráða stúdíó með upptökutækjum, sjónvörpum, myndböndum og mynddiskatölvum til úrvinnslu á upptökum í stafrænu formi. Táknmálsorðabækur eða rannsóknir á táknmáli víða erlendis eru gerðar með upptökum á táknum. Þessi upptökutækni er sambærileg við framburðarrannsóknir á erlendum tungumálum og íslensku talmáli. Táknmálsfræðinámið í Háskóla Íslands heyrir nú undir heimspekideild. Táknmálsfræðinám í Háskóla Íslands getur gefið nemendum í öðrum námsgreinum háskólans möguleika á að læra táknmál. Þannig gætu heyrnarlausir notið þjónustu sálfræðings eða lögfræðings sem kann táknmál og nemendur í málvísindum geta lagt stund á táknmál og unnið að rannsóknum á því með námi og síðar að loknu námi. Nemendur í sagnfræði gætu skoðað sögu táknmálsins og heyrnarlausra og lært táknmálið. Nemendur í mannfræði geta lært táknmál, fræðst um það og stundað rannsóknir á menningarlegum mun samfélaga heyrnarlausra og heyrandi. Vesturhlíðarskólinn, eini grunnskólinn á Íslandi fyrir heyrnarlaus börn, var lagður niður í vor og starfsemin flutt í Hlíðaskóla og nefnist núna Hlíðaskóli -- táknmálssvið. Því er aðkallandi að kennarar í almennum skóla eins og Hlíðaskóla kunni táknmál og jafnvel kennarar í öðrum skólum sem heyrnarlaus eða heyrnarskert börn kunna að vera í, því að foreldrar heyrnarlausra eða heyrnarskertra barna geta valið þann möguleika að setja barn sitt í hverfisskóla. Táknmálsfræðideild HÍ gæti í náinni samvinnu við Kennaraháskóla Íslands boðið nemum KHÍ táknmálsfræðinám og metið það til eininga sem hluta af kennaraprófi. Þannig gætu nemendur í þroskaþjálfaskor, leikskólakennaraskor og íþróttakennaraskor lært táknmál samhliða námi sínu í KHÍ eins og nemendur í grunnskólaskor. Það yrði mikill hagur í því að fólk í þessum störfum kynni táknmál. Jafnvel mætti síðar kenna táknmál í Háskólanum á Akureyri eða öðrum háskóla á landsbyggðinni ef eftirspurn væri eftir því. Táknmálsfræðinámið verður ekki eflt á einum degi. Það þarf að gefa þessu öllu tíma til að dafna. Sýna þarf þeim sem hafa áhuga á að fara í táknmálskennaranám og túlkanám að starfsgrundvöllur þeirra og framtíð séu tryggð. Í öðru lagi þarf að tryggja fjárveitingar til allrar þeirrar túlkaþjónustu sem fellur undir frumvarpið. Tryggja þarf rétt heyrnarlausra til túlkaþjónustu í félagslegum tilgangi. Með því er jafnframt komið á menntunar- og atvinnuöryggi fyrir táknmálstúlka. Táknmálstúlkastarfið þarf að lögvernda. Tryggja þarf að táknmálstúlkanám í Háskóla Íslands verði alltaf í boði því að fjölga þarf táknmálstúlkum á tveggja ára fresti --- sérstaklega í ljósi þess að virkir vinnutímar táknmálstúlka eru aðeins 20 stundir á viku vegna þess hversu slítandi starf þeirra er. Þá þarf að mennta túlka daufblindra sérstaklega því að daufblindir nota snertitáknmál. Með því að tryggja fé til allrar túlkaþjónustu verður heyrnarlausum tryggður réttur til að sinna daglegum þörfum. Þar má m.a. nefna táknmálstúlkun hjá fasteignasala, bankastjóra, fjármálaráðgjafa, arkitekt, byggingafræðingi, rafvirkja, pípulagningamanni, í íþróttum og tómstundum barna, á húsfélagsfundum, á tómstundanámskeiðum, á starfsnámskeiðum, á starfsmannafundum og í starfsviðtölum hjá einkafyrirtækjum. Þessum hluta hefur verið sinnt undanfarin ár með fjárveitingu frá ráðuneytunum, fyrst frá félagsmálaráðuneyti, sem hætti úthlutun árið 1999 og tók þá forsætisráðuneytið af skarið og hefur veitt fé síðan, þó ekki reglulega. Félag heyrnarlausra hefur haft mikið fyrir því að fá af þessu fé sem í daglegu tali nefnist félagslegi túlkunarsjóðurinn. Síðast var veitt fé í sjóðinn í mars 2003, 4 millj. kr. Þar af fóru 2 millj. kr. til greiðslu skulda þannig að staða sjóðsins er núna um 800 þús. kr. Þessar tölur eru samkvæmt upplýsingum frá Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra, 19. nóvember 2003. Gallinn við þennan sjóð er að aðeins Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra fær greitt úr honum. Eina einkarekna túlkaþjónustan, Hraðar hendur, getur ekki fengið greitt úr sjóðnum. Hraðar hendur hafa óskað eftir því við menntamálaráðuneytið að fá greitt fyrir þau félagslegu verkefni sem sú þjónusta tekur að sér. En málið snýst líka um frelsi heyrnarlausra til að velja sér túlk. Það er ótækt að Samskiptamiðstöðin ein skuli hafa yfirráð yfir öllum sjóðnum því að oft getur hún ekki útvegað túlk í félagsleg verkefni. Þar starfa nú aðeins fjórir túlkar og um 80% af verkefnum Samskiptamiðstöðvarinnar snúast um túlkun í framhaldsskólum. Hjá Hröðum höndum starfa hins vegar sex túlkar. Þeir geta tekið að sér túlkun í félagslegum verkefnum en fá ekki greitt fyrir það af opinberu fé og því lendir það kannski á hinum heyrnarlausa að borga úr eigin vasa fyrir túlkaþjónustuna eða betla --- sem er mjög niðurlægjandi. Í þriðja lagi þarf að líta til menningar heyrnarlausra. Af öllum tungumálum sprettur upp menning. Oft hefur því verið haldið fram að heyrnleysingjaskólarnir séu vagga menningar heyrnarlausra. Það er í sjálfu sér rétt því að þar er oftast fyrsta táknmálsumhverfið sem heyrnarlaus maður kynnist. Þar lærist táknmálið af eldri kynslóðum. Á Íslandi er komin upp sú staða að vagga menningar heyrnarlausra er ekki lengur til í því formi sem áður var og er algengt víða um heim. Vesturhlíðarskólinn, skóli fyrir heyrnarlaus og heyrnarskert börn, hefur verið lagður niður og nemendurnir stunda námið í deild í Hlíðaskóla sem ber nafnið Hlíðaskóli -- táknmálssvið. Því verður lagt til í sérstöku frumvarpi, eins og áður var nefnt, að komið verði á fót Menningarsetri heyrnarlausra. Í fylgiskjali með frumvarpi þessu er texti af vísindavef háskólans sem skýrir táknmál á mjög einfaldan hátt en eins og áður hefur komið fram hafa engar rannsóknir farið fram á íslensku táknmáli sem hægt er að vísa til. Virðulegi forseti. Ég mun brátt ljúka máli mínu. Að síðustu vil ég að það komi fram að þótt hvorki sjálfstæðismenn né framsóknamenn sé að finna á lista yfir meðflutningsmenn hafa tveir af ráðherrum stjórnarflokkanna sýnt viðurkenningu á táknmáli ótvíræðan stuðning. Til vitnis um það vísa ég til orða hæstv. sjútvrh., Árna M. Mathiesens, og hæstv. umhvrh., Sivjar Friðleifsdóttur, í kjördæmaþætti Stöðvar 2, fjórum dögum fyrir kosningar í vor. Enn fremur hefur hæstv. forsrh. sagt hér á Alþingi, á 128. löggjafarþingi, að viðurkenning á táknmáli sé langtímamarkmið. Réttindaskráin sem ég hef nú þegar flutt inniheldur einmitt þessi margumtöluðu langtímamarkmið forsrh. að viðurkenna táknmálið, að styrkja stoðir viðurkenningarinnar. Í bréfi Félags heyrnarlausra, dags. 11. nóvember 2003, til formanna þingflokka sem ég minntist á fyrr í ræðunni, segir að í rúman áratug hafi Félag heyrnarlausra unnið að því að styrkja stöðu íslenska táknmálsins og þar með að bæta stöðu þeirra sem eiga íslenskt táknmál að móðurmáli. Á þessum tíma hafa á vegum ráðuneyta og/eða Alþingis verið a.m.k. fjórar nefndir settar á laggirnar að álykta um þetta mál sem ég er að flytja. Niðurstöður þessara nefnda hafa í reynd skilað mjög litlu eða engu, engin heildarniðurstaða hefur náðst. Við samningu og flutning þessa frv. reiknast mér svo til að komin sé niðurstaða sem er réttindaskrá heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu og vísa þessum tveimur frv. til mennmtn.

Frú forseti. Ég vil fyrst lýsa því yfir að ég er afar stolt yfir því að ég skuli fá að vera meðflutningsmaður hv. þm. Sigurlínar Margrétar Sigurðardóttur að þessu mikilvæga máli sem hún hefur talað fyrir. Það er satt að segja afskaplega mikil vinna sem liggur á bak við frv. af þessu tagi og má segja að hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir hafi unnið að því leyti til þrekvirki. Ég held að við hv. þm. sem höfum setið hér frá því í haust og gefið auga því starfi sem hv. þm. hefur lagt á sig við að semja þetta frv. getum öll verið stolt af því að hafa svo dugmikinn og kraftmikinn þingmann hér í hópnum. Greinargerðin með frv. er afar fróðleg eins og kom fram í máli hv. þm. Hún fer þar vítt og breitt um sviðið og rekur sögu þess í stuttu máli, hvernig barátta heyrnarlausra fyrir viðurkenningu hins íslenska táknmáls hefur gengið síðustu árin. Ég treysti því að sú barátta sé að skila sér núna í flutningi frv. sem hér um ræðir. Sömuleiðis má í þessum töluðu orðum vekja athygli á frv. hv. þm. sem gengur út á textun á táknmálsefni, sem er frv. á þskj. 516, þar sem gert er ráð fyrir því að heyrnarskertum og heyrnarlausum verði tryggður aðgangur að upplýsingum, afþreyingar- og fræðsluefni í gegnum textun. Því hafa nú verið lögð fram mál sem spanna þennan málaflokk mjög vel. Við minnumst þess sem störfum hér í þessum sal að á sl. vori var mótmælastaða fyrir utan Alþingishúsið þar sem heyrnarlausir komu sjónarmiðum sínum á framfæri. Ég man að á einu af spjöldunum sem mótmælendur báru stóð skrifað: ,,Íslenskt táknmál er lykill okkar að samfélaginu.`` Það eru orð að sönnu, virðulegi forseti, því að heyrnarskertir og heyrnarlausir eiga sárafáa aðra möguleika á virkri þátttöku í samfélaginu en í gegnum táknmálið. Við höfum oft rætt það á hinu háa Alþingi hvernig efla megi táknmál og viðurkenna það. Ég held að ég fari með rétt mál þegar ég segi að á 121. löggjafarþingi hafi fyrst verið flutt hér úr þessum stól þáltill. um viðurkenningu táknmálsins, þ.e. að tryggja ætti stöðu táknmálsins. Svavar Gestsson, hv. fyrrv. þm., flutti þá tillögu í þrígang, ef ég man rétt, og á endanum var hún samþykkt með breytingum, en sáralítið hefur satt að segja komið út úr því starfi sem samkvæmt þeirri þál. átti að fara af stað. Eins og hv. 1. flm. gat um í máli sínu hafa nefndir verið settar á laggirnar, starfshópar starfað, en niðurstöður af því starfi hafa ekki verið miklar. Það kemur fram hörð gagnrýni á þetta aðgerðaleysi stjórnvalda í ályktun frá Félagi heyrnarlausra sem mig langar til að rifja upp hér. Sú ályktun kom í kjölfar mótmælanna sem ég gat um áðan. Í þeirri ályktun skorar Félag heyrnarlausra á ríkisstjórn Íslands að viðurkenna íslenska táknmálið formlega í sérlögum og tryggja þannig fullan rétt heyrnarlausra til þátttöku í íslensku samfélagi, þar með talinn réttinn til túlkaþjónustu. Segja má að barátta félagsins sé að skila sér að miklu leyti til núna í því frv. sem liggur fyrir. Það eru sjálfsögð mannréttindi að eiga opinn aðgang að samfélaginu. Við höfum verið að taka okkur á, að litlu leyti þó, en við verðum að geta þess sem vel er gert líka. Táknmálið hefur verið viðurkennt í aðalnámskrá grunnskóla frá árinu 1999 og þeim áfanga var sérstaklega fagnað af heyrnarlausum og heyrnarskertum þegar námskrárnar voru kynntar. Ekki var bara talað um sigur í þeim efnum heldur hreinlega stórsigur í áralangri baráttu þeirra fyrir viðurkenningu íslenska táknmálsins. Það má í raun halda því fram að námskráin viðurkenni táknmálið sem móðurmál heyrnarlausra, en í inngangi hennar segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Kennslan á að stuðla að þroska þeirra sem tvítyngdra einstaklinga með táknmál sem fyrsta mál og íslenskt ritmál sem annað mál.`` Þetta er afar mikilvæg setning í námskránni sem gefur til kynna að táknmál og hið íslenska talaða mál séu ekki eitt og hið sama. Í sjálfu sér má því segja að við höfum ígildi viðurkenningar í námskránni. En betur má ef duga skal. Mér segir einnig svo hugur að oft reynist skólum erfitt að uppfylla þau áfangamarkmið sem sett eru í námskránni. Það hefur raunar komið fram í opinberri umræðu að ósamræmi sé á milli fjölda kennslustunda sem heyrnarlausir grunnskólanemendur fá og þess fjölda kennslustunda sem samsvarandi aldurshópar fá í almennri móðurmálskennslu, þ.e. í íslensku. Annað sem valdið hefur erfiðleikum í því að framfylgja ákvæðum þessarar aðalnámskrár er sú staðreynd að heyrnarlaus börn koma oft í skólann án þess að þau hafi náð þeim málþroska sem jafnaldrar þeirra alla jafna hafa náð. Hverju er um að kenna? Oftar en ekki því að foreldrar heyrnarlausra barna hafa engan rétt til að sækja táknmálsnámskeið til dæmis. Ef fólk eignast heyrnarlaust barn þá er ekki hlaupið að því að fá upplýsingar eða fræðslu um það hvernig foreldrarnir eiga að bregðast best við. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, virðulegi forseti, og gagnrýna að ekki er stafkrókur um táknmál í skólanámskrá leikskólastigsins. Á því verður að vinna bót. Börnin koma sem sagt misvel undirbúin í skólann og dæmi eru um að málþroski sumra heyrnarlausra barna, sem eru sex ára að aldri við upphaf á grunnskóla, geti verið á við málþroska þriggja ára barns. Það segir sig sjálft að ekki er auðvelt að uppfylla markmið skólanámskrár við kennslu barns sem þannig er á vegi statt. En eitt má nefna sem gerir skólunum erfitt fyrir við að uppfylla ákvæði námskrárinnar. Það er að sjálfsögðu skortur á námsefni á táknmáli. Samkvæmt upplýsingum úr Fréttabréfi heyrnarlausra frá því í apríl sl. hefur Námsgagnastofnun einungis 1 millj. kr. árlega til að semja og útfæra námsefni á táknmáli. Þrátt fyrir viðræður Félags heyrnarlausra við fulltrúa menntamálaráðuneytisins síðan árið 2000 hefur ekki verið hægt að bæta þar úr. Er þetta mjög miður og er eitt af því sem frv. það sem hér er talað fyrir ætti að tryggja að bætt verði úr. Það er ánægjulegt til þess að vita hversu heyrnarlausum stúdentum á háskólastigi er að fjölga. Ég held ég muni það rétt að þrír stúdentar hafi útskrifast úr Kennaraháskólanum í vor. Það er afskaplega ánægjulegt að sjá hversu barátta Félags heyrnarlausra virðist hafa skilað sér í því að heyrnarlausir sækja nú í auknum mæli fram á vettvangi almennrar umræðu og maður verður í auknum mæli var við þátttöku þeirra í samfélaginu. Að hluta til má þakka það kennslunni sem hefur farið fram uppi í háskóla og hv. 1. flm. frv. gat um í ræðu sinni. Þar hefur verið afar vel að málum staðið. Þótt ekki sé búið að útskrifa nægilega marga táknmálstúlka til þess að anna eftirspurninni þá er fjölgun í þeirri stétt einstaklega ánægjuleg. Einn þeirra hópa sem nefndur er í frv. og hv. þm. gat sérstaklega um í ræðu sinni eru daufblindir. Málefni þeirra hafa ekki fengið mikla athygli í opinberri umræðu en hér er um einn allra einangraðasta hópinn í samfélagi okkar að ræða. Samskiptaleiðir daufblindra sín á milli og við þá sem ófatlaðir eru eru mjög mismunandi og velta yfirleitt á því hvort viðkomandi hefur misst fyrr, heyrn eða sjón. Helstu samskiptaleiðirnar eru táknmálið og snertitáknmál sem byggir á því að halda í hönd þess sem talar og skynja táknin á þann hátt. Einnig gagnast blindraletur og fingrastafróf daufblindum til samskipta. Það hefur verið afar bagalegt, virðulegi forseti, fyrir þennan hóp sem telur að öllum líkindum 12 daufblinda einstaklinga og þar af eitt daufblind barn á grunnskólaaldri, að enginn einn aðili í stjórnkerfinu ber ábyrgð á málefni þeirra. Þetta þyrfti að færa til betri vegar. En af því hér er til umfjöllunar frv. sem gerir ráð fyrir því að íslenskt táknmál hljóti viðurkenningu sem opinbert móðurmál þessa hóps þá segir það sig sjálft að slík viðurkenning mundi breyta mjög miklu fyrir daufblinda og möguleika þeirra til þátttöku í almennu samfélagi. Fyrir nokkrum árum tóku Daufblindrafélag Íslands, Blindrafélagið, Samskiptamiðstöð heyrnarlausra, Félag heyrnarlausra, Heyrnarhjálp og Sjónstöð Íslands höndum saman og hófu rannsókn á fjölda og aðstæðum eldra fólks sem er sjón- og/eða heyrnarskert. Rannsóknin var nokkuð víðtæk og byggðist á því að sendir voru út spurningalistar til allra stofnana þar sem aldraðir búa. Framkvæmdin hefur tafist vegna ýmissa orsaka. En nú skilst mér að farið sé að hilla undir að drög að niðurstöðu séu væntanleg. Þegar þau koma fram og rannsóknin liggur endanlega fyrir mun hún að öllum líkindum varpa ljósi á það hvar skórinn kreppir í þjónustu við daufblinda. Niðurstöðurnar munu vonandi einnig verða til þess að Daufblindrafélagið, sem hefur verið starfandi um nokkurt skeið, geti veitt þessum hópi markvissari og betri þjónustu. Í því sambandi skiptir líka verulegu máli sú réttarbót sem frv. það sem hér um ræðir felur í sér því auðvitað á daufblint fólk sama rétt og aðrir þegnar þjóðfélagsins til þess að stunda atvinnu, sinna áhugamálum sínum, þörfum og væntingum á sama hátt og aðrir landsmenn. Mig langar mikið til að fylgja málefnum þeirra eftir á hinu háa Alþingi í náinni framtíð. Hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir gat um það í máli sínu að geta þyrfti íslenska táknmálsins í stjórnarskrá og mögulegt væri að það endaði þannig að íslenska táknmálið fengið þar ákveðinn sess. Í nágrannalöndum okkar í Evrópu hafa nokkur lönd, nokkrar þjóðir, viðurkennt táknmál heyrnarlausra sérstaklega með því að geta þess í stjórnarskránni. Það eru Finnland, Tékkland, Slóvakía og Portúgal, og reyndar lönd utan Evrópu líka, Kólumbía, Úganda og Suður-Afríka. Ég ætla hér við lok máls míns að láta í ljósi þá von mína að íslenska táknmálið geti eignast sess í stjórnarskránni íslensku á sama hátt og hjá öðrum löndum í heiminum sem hafa verið að ryðja slíka braut, þ.e. að gefa táknmáli heyrnarlausra í löndunum slíkan sess. Það er að öllum líkindum nauðsynlegt til þess að lög af því tagi sem hér yrðu sett, ef þetta frv. nær fram að ganga sem ég vona sannarlega að það geri --- þá veitir ekki af að styrkja slíka lagasetningu með því að hafa ákvæði um viðurkenningu táknmálsins í íslensku stjórnarskránni.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. alþm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttir fyrir að leggja þetta mál fram og að mörgu leyti að vinna það brauðryðjendastarf sem hún hefur innt af hendi á Alþingi síðustu vikurnar. Óhætt er að fullyrða að Alþingi Íslendinga er ríkara eftir að hafa fengið að njóta krafta hennar síðustu vikur og okkur öllum sem hér vorum inni var það, held ég, ógleymanleg stund þegar hún steig hér í pontu fyrst íslenskra og mælti á táknmáli við þingsetninguna í haust. Það var ákaflega eftirminnileg og skemmtileg stund og markaði ákveðin spor bæði í sögu Alþingis og íslenska þjóðmálaþróun að því leytinu að vekja athygli og varpa ljósi á réttindi þeirra fjölmörgu hópa sem eru fyrir utan hina hefðbundnu meginstrauma ýmissa hluta vegna, hvort sem það er út af fötlun eða einhverju öðru. Frv. það sem hér er rætt flytur hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir ásamt mörgum öðrum þingmönnum stjórnarandstöðuflokkanna, helmingi þingmanna Samf., fjölmörgum þingmönnum Vinstri grænna og Frjálsl. Það er í rauninni eftirtektarvert og dapurlegt að enginn þingmanna stjórnarflokkanna skuli hafa séð sér fært að styðja við bakið á þessu stórmerkilega máli og taka þátt í að marka þau spor á Alþingi að berjast fyrir sjálfsögðum réttindum heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra, eins og tekið er á í þessu frv. til laga um íslenska táknmálið sem fyrsta máli heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra. Þetta er mál sem í tímans ljósi verður litið á sem sjálfsagt mannréttindamál og örugglega munu margir furða sig á því af hverju þetta hafi ekki verið samþykkt fyrir löngu síðan og það bundið í íslensk lög að íslenska táknmálið --- eða eins og segir í 1. gr. frv., með leyfi forseta: ,,Íslenska táknmálið er fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra Íslendinga og skal íslenska ríkið hlúa að því og styðja.`` Svo er þessi lykilsetning, með leyfi forseta: ,,Íslenska táknmálið er jafnrétthátt íslensku sem tjáningarform í samskiptum manna í millum og er óheimilt að mismuna mönnum eftir því hvort málið þeir tala`` --- þ.e. íslenska táknmálið eða íslensku. Þetta er kjarni málsins, virðulegi forseti. Hv. 1. flm. vitnaði hér til orða norska málvísindamannsins Terje Basilier í upphafi og römmuðu þau orð inn að mörgu leyti um hvað þetta mál snýst allt saman, hvað þetta er í rauninni sjálfsagt mál og hvað það er sjálfsagt mál að táknmál, íslenskt táknmál, sé viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra, þ.e. sem þeirra fyrsta mál. Ég ætla að endurtaka þessa góðu tilvitnun sem kom fram í máli 1. flm. Hefst hér sú stutta og snjalla tilvitnun, með leyfi forseta: ,,Ef ég viðurkenni mál annars manns hef ég þar með viðurkennt manninn ... en ef ég viðurkenni ekki mál hans hef ég þar með hafnað honum vegna þess að málið er hluti af okkur sjálfum.`` Þetta er kjarni málsins, frú forseti. Það sem liggur fyrir í þessu frv. til laga er heildstæð réttindaskrá um stöðu og réttindi þeirra sem tala íslenskt táknmál. Frv. er mjög vel unnið og ítarlegt að því er virðist ásamt góðri greinargerð sem fylgir því mjög vel úr hlaði og upplýsir okkur fáfróða um hvað er á ferðinni, um hvað íslenskt táknmál sé, hvað það er mikilvægt fyrir þá sem það tala og hve mikið hagsmunamál fyrir þá að þetta mál nái fram að ganga og verði með þessum hætti bundið í lög. Fskj. I sem fylgir frv. er sérstaklega þakkarvert. Það er eftir Svandísi Svavarsdóttur og er að því hér kemur fram tekið af vísindavef Háskóla Íslands. Þar útskýrir Svandís Svavarsdóttir fyrir okkur hinum sem tölum ekki táknmálið, höfum það ekki að móðurmáli, notum það ekki og kunnum það ekki, hvað táknmál sé almennt. Eins og kemur hérna fram halda kannski margir fljótt á litið að táknmálið sé alþjóðlegt mál og eins í öllum löndum veraldar, staðlað tungumál sem hefði verið fundið upp af einhverjum og væri alls staðar eins. En svo er að sjálfsögðu ekki þegar grannt er skoðað. Þetta er lifandi og sérstakt tungumál sem þróast með sínum hætti á því málsvæði sem það er talað. Eins og fram kemur í grein Svandísar geta verið ýmiss konar mállýskur innan eins lands, innan eins málfélags, og ég ætla, með leyfi forseta, að vitna hérna í upplýsandi kafla í þessu fylgiskjali frá Svandísi sem heitir ,,Hvað er táknmál? Er til alþjóðlegt táknmál fyrir heyrnarlausa?`` Hún spyr þessa á vísindavef Háskóla Íslands og svarar sjálf: ,,Táknmál eru sjálfsprottin mál sem hafa þróast í samfélagi heyrnarlausra manna alls staðar í heiminum. Táknmál er ekki alþjóðlegt heldur sérstakt fyrir hvert land. Í sumum löndum er jafnvel mállýskumunur á táknmáli milli landsvæða. Skyldleiki táknmálanna er oft ólíkur skyldleika raddmálanna í viðkomandi löndum. Til dæmis er bandaríska táknmálið talið töluvert skylt því franska en nánast ekkert skylt því enska. Heyrnarlaus Bandaríkjamaður á auðveldara með að tala við heyrnarlausan Frakka en heyrnarlausan Breta!`` Eins er þar rakin, frú forseti, sú stórmerka saga sem er á bak við táknmálið. Eins dæmalaust og það kannski hljómar í okkar eyrum hér á friðsæla Íslandi í dag var táknmálið bannað í 100 ár. Að því er kemur fram í greinargerðinni varð það ekki viðurkennt t.d. á Norðurlöndunum fyrr en á árabilinu 1975--1980, eins og hér segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: ,,Táknmál var bannað í u.þ.b. 100 ár en þennan tíma kalla heyrnarlausir einangrunartímabilið. Þessi ákvörðun var tekin í Mílanó árið 1880 á ráðstefnu heyrnleysingjakennara víðs vegar að úr heiminum. Niðurstaða ráðstefnunnar var að samþykkja að beita svokallaðri ,,oral``-stefnu eða raddmálsaðferð við menntun heyrnarlausra. ,,Oral``-stefnan felst í því að heyrnarlausir og heyrnarskertir læra að lesa af vörum og læra að tala með hjálp kennara án þess að nota táknmál.`` Nú er hins vegar svo komið í sögu þeirra og sögu okkar og þróun þessa tungumáls að það er orðið viðurkennt og það er hægt að fullyrða, án nokkurs vafa, að þetta frv. um íslenska táknmálið er eitt af merkari málum sem liggja fyrir þessu þingi. Þetta nýkjörna Alþingi mundi reisa sér mjög glæsilegan minnisvarða með því að samþykkja það og tryggja þannig að íslenska táknmálið sé fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra og réttarstaða þess bætt að öllu leyti. Sérpartur af þessu máli öllu saman er réttindaskráin sem hér er upptalin. Þegar við förum að kafa ofan í frv. gæti okkur þótt ansi margt í réttindaskránni sjálfsagt mál og aðgengi að samfélagi okkar sem þar er farið fram á alveg sjálfsagt. Þetta aðgengi mun hins vegar aldrei opnast þeim sem tala táknmálið og eiga það að móðurmáli nema þessi réttindaskrá verði fest í lög og til þess varið þeim fjármunum sem þarf. Að sjálfsögðu kostar það fjármuni en þeim fjármunum er ákaflega vel varið, rétt eins og öðrum fjármunum sem við verjum til, að því er okkur finnst, sjálfsagðra velferðar-, mannréttinda- og réttlætismála. Okkur þykir öllum sjálfsagt í dag að til séu sérmerkt bílastæði fyrir fatlaða t.d. og sem betur hefur þeim fjölgað ef eitthvað er á síðustu árum og oftast nær, að því er manni virðist, er þetta virt. Fatlaðir eiga þar af leiðandi auðveldara með að komast í stofnanir, verslanir og að sinna erindum sínum úti um allan bæ en fyrir nokkrum árum þegar þetta var ekki viðhaft. Eins þykir okkur öllum, eða flestum, sjálfsagt mál að í opinberum stofnunum og þar sem fólk á erindi um séu lyftur og skábrautir og allir þessir hlutir sem gera fötluðum aðgengið að þessum þætti samfélagsins kleift. Þeim væri ekki kleift að rækja erindi sín og sinna málum sjálfir ef ekki kæmu til hlutir eins og skábrautir, lyftur og fleira sem eru þess eðlis að hindrunum er rutt úr vegi fyrir þeim og þeim opnaður aðgangur að samfélaginu svo að þeir séu ekki upp á aðra komnir með allt sitt líf, þurfa ekki --- eins og fyrir mörgum væri --- að niðurlægja sig við það í hvert sinn sem þeir eiga erindi í læknisstofnun, Tryggingastofnun eða hvaðeina að þurfa alltaf að biðja aðra um hjálp. Þá kemur að þeim þætti þessa máls, eins og 1. flm. bendir hér á í sambandi við lögbundna túlkaþjónustu o.fl., að þurfa ekki að betla það út úr vinnuveitanda sínum eða hverjum öðrum sem málið viðkemur í það og það skiptið að fyrir það sé greitt. Í frv. segir, með leyfi forseta: ,,Líf heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra mun taka miklum stakkaskiptum við viðurkenningu á íslenska táknmálinu. Sjálfsmynd og sjálfstraust þeirra mun eflast til muna. Þeir munu finna hvers virði það er að geta sinnt daglegum félagslegum þörfum hindrunarlaust og geta rofið þá einangrun sem hefur heft þá í langan tíma. Þeir munu geta tekið fullan þátt í atvinnulífinu. Þeir þurfa ekki lengur að ,,betla`` af t.d. vinnuveitanda að greiða fyrir þjónustu túlks á starfsmannafundum. Það styrkir sjálfsmyndina töluvert, sérstaklega á vinnustað, að vita að maður hefur sömu möguleika til launahækkana og til að vinna sig upp og heyrandi samstarfsmenn.`` Þetta er náttúrlega algjört grundvallaratriði og að því leytinu mjög sambærilegt við það sem ég var að telja hér upp áðan um aðgengi þeirra sem eiga erfitt með gang eða þurfa að nýta sér lyftur, skábrautir og hjólastóla o.s.frv., jafnsjálfsagðir hlutir. Þess vegna er svo brýnt að Alþingi samþykki þetta mál, það fái framgang hér og að sá merki tími renni upp að þessi réttindi heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra verði í lög skráð. Í framhaldi af því breyti menn svo stjórnarskrá og tryggi þessi mannréttindi heyrnarlausra þar einnig. Ef þetta frv. næði fram að ganga væri hvers konar mismunun óheimil og ólögleg. Hér er tekið á því að það væri ekki hægt að mismuna heyrnarlausum og öðrum vegna þessa og stofnunum ríkis og sveitarfélaga gert að útvega táknmáls\-túlk þegar á þarf að halda og þegar þá þjónustu þarf að veita. Margt annað mjög gott er lagt hérna til, t.d. að heyrnarlausir og heyrnarskertir geti fengið túlk í 20 tíma á viku til að sinna ýmsum öðrum erindum úti í bæ, einhverju sem heyrir ekki beint undir það sem kemur fram í 6. gr. frv., þar sem stendur, með leyfi forseta: ,,Allar stofnanir og embætti ríkis og sveitarfélaga skulu útvega táknmálstúlka sem túlka fyrir heyrnarlausa, heyrnarskerta og daufblinda sem eiga erindi við viðkomandi stofnun eða embætti vegna þjónustu eða annarra atvika.`` Mjög brýnu atriði er bætt við í 7. gr. þar sem stendur, með leyfi forseta. ,,Sérhver notandi íslenska táknmálsins á rétt á a.m.k. 20 tíma endurgjaldslausri þjónustu táknmálstúlks mánaðarlega til að sinna persónulegum erindum sem ekki falla undir ákvæði 6. gr. Daufblindir Íslendingar eiga rétt á a.m.k. tvöföldum tímafjölda skv. 1. mgr. Notendur þjónustu táknmálstúlka eiga rétt á auknum tímafjölda samkvæmt þessari grein ef sérstaklega stendur á samkvæmt reglum sem ráðherra setur.`` Það er mjög mikilvægt að þetta sé haft með til að líf heyrnarlausra og þeirra sem nota íslenska táknmálið og eiga það að móðurmáli taki þeim stakkaskiptum sem hér er lagt upp með í þessa vegferð með þessu gagnmerka frv. Sú réttindaskrá sem er hér talin upp þarf einnig að ná fram að ganga. Einungis þannig rjúfum við þá einangrun sem heyrnarlausir hafa sjálfsagt búið við oft og tíðum og svona opnum við þeim endanlega leið inn í samfélagið okkar þannig að þeir sem eiga táknmálið að móðurmáli geti gengið að samfélaginu jafnopnu og -sjálfsögðu og við sem njótum þeirrar guðsblessunar að vera heilbrigð, búa ekki við fötlun og þurfa ekki að glíma við það á hverjum degi að komast inn í samfélagið og geta gert það sem er svo sjálfsagt. Auðugt velferðarsamfélag á okkar tímum hlýtur að gera að metnaðarmáli sínu að tryggja að allir þegnar þess hafi sama grundvallaraðgengi að samfélaginu og hér er fjallað um. Það er með ólíkindum ef svo er ekki. Það verður fróðlegt og spennandi að heyra hvað sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hafa til málanna að leggja í þessari umræðu. Eins og hv. 1. flm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir gat um í upphafi fékk hún engan flutningsmann á frv. úr þeirra hópi og það er ákaflega dapurlegt ef menn leggja svona mikilvæg og merkileg mál niður eftir einhverjum flokkslínum. Það er algjörlega óboðlegt. Menn eiga að hefja sig upp fyrir hinar ámátlegu skotgrafir flokkastjórnmálanna þegar kemur að svona mikilsverðum mannréttindamálum. Þetta er ekki mál sem á að læsa inni í búri flokkastjórnmála og flokkadrátta. Þetta er mál sem á að ná víðtækri samstöðu um í þinginu og tryggja að það nái fram að ganga á þessu þingi okkur öllum til sóma sem á Alþingi Íslendinga eigum sæti. Væri mikill bragur að því ef við mundum stíga þetta risastóra skref, sérstaklega í ljósi þess hve vel er hér á málum haldið, mikil og vönduð og ítarleg vinna lögð í þetta frv. mánuðum saman. Eins og við sem hér höfum talað á eftir 1. flm., ég og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, höfum sérstaklega getið held ég að fullyrða megi að þetta er óvenjulega vel unnið mál, mikið í lagt og engin feilspor að sjá. Þær upplýsingar sem okkur eru veittar hérna sem þekkjum þessi mál ekki fyrir fram nema bara eins og hver annar þegn í þjóðfélaginu eru til fyrirmyndar, hvort heldur er um mikilvægi túlkaþjónustunnar, menningu heyrnarlausra eða hversu brýnt sé að efla táknmálsfræðinámið. Það er alveg sérpartur og þarfnast sérstakrar umræðu hvað það skiptir miklu máli fyrir samfélagið allt að nægt framboð sé af fólki sem hefur réttindi til að táknmálstúlka og talar táknmál. Hér eru lagðar fram mjög athyglisverðar tillögur í því efni, hvernig hægt sé að bæta úr menntun táknmálstúlka og efla táknmálsfræðinámið. Ef þar er pottur brotinn er ekki hægt að framfylgja þeirri réttindaskrá sem er að finna í þessu frv. um að opna aðgengi heyrnarlausra að íslensku samfélagi með svo myndarlegum og, að því er mér þykir, sjálfsögðum hætti. Það er algjört grundvallaratriði að táknmálstúlkar séu menntaðir þannig að þeir uppfylli þær þarfir og að að þeim sé þannig búið að þeir geti sinnt starfi sínu, séu ekki allt of fáir og sligaðir af því að standa skil á því að túlka eins og á þarf að halda. Það er efni í aðra messu en þetta er mjög mikilvægt, merkilegt framfaramál og ég skora á Alþingi Íslendinga að veita því framgöngu.

Forseti. Það er rétt sem hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir sagði áðan í tilvitnun, að tungumálið er hluti af hverjum manni. Tungumálið er hverjum manni tæki til samskipta og til tjáningar. En það er líka hluti af sjálfsmynd hvers manns, hluti af samsömun hans eða ídentíteti í veröldinni, ein af uppistöðunum í þeim flókna vef sem ofinn er í kringum einstaklinginn og samfélag hans. Það er líka rétt að árás á tungumál er árás á þann sem það talar. Niðurlæging tungumáls er jafnframt niðurlæging þeirra sem það tala. Sagan geymir allt of mörg dæmi um slíkar árásir og slíka niðurlægingu. Þess er skemmst að minnast fyrir okkur á Alþingi Íslendinga að tungumálið var okkur eitthvert mikilvægasta vopnið í sjálfstæðisbaráttu okkar. Væntumþykja okkar til tungumálsins og endurreisn þess, einkum á 19. öld, var ein af frumforsendunum fyrir því að Íslendingar fengu að lokum sjálfstæði og einnig eitt helsta vopn okkar til að sannfæra heimsbyggðina um að Íslendingar ættu þetta sjálfstæði skilið. Stundum hefur það gerst í sögunni að ráðist hafi verið að tungumálum þegar herraþjóðin, yfirvaldið eða heimsvaldaríkið hefur viljað bæla niður ákveðna þjóðfélagshópa af einhverju ,,etni`` eða þjóð. Það er gert vísvitandi og skipulega. Það hefur líka gerst í sögunni að tungumál manna mæti hirðuleysi, sinnuleysi og líði fyrir þekkingarskort. Hvort hlutskiptið er verra veit ég ekki. En ég hygg að við séum að tala um hið síðara í þetta skiptið, hirðuleysi og þekkingarskort. Ég verð að gera þá játningu að ég hafði mikið gagn af því að lesa frumvörp hv. flm., greinargerðir með þeim og fylgiskjöl og er þó málfræðingur að mennt og ætti að þekkja betur til en ég gerði. Ég vil þakka hv. þm. fyrir vinnu hennar að þessu og segja jafnframt að þegar ég var að lesa frumvarpið og bera það saman við þau lög sem máli skipta var athyglisvert að sjá að afar víða er ekkert í viðkomandi lögum um tungumál yfir höfuð. Það er gengið út frá því sem sjálfsögðum hlut að ákveðin tunga sé töluð í stjórnsýslunni, í skólakerfinu, í samskiptum manna í landinu, í útvarpi, sjónvarpi og í dagblöðunum. Það er merkilegt að í frumvörpum hv. þm. eru stundum lagðar til breytingar sem ekki aðeins varða íslenskt táknmál heldur einnig sjálfa íslenska tungu. Þetta veit auðvitað hv. flm. mætavel og félagar hennar í hópi heyrnarlausra og heyrnarskertra Íslendinga. Um það er m.a. til vitnis bréf Hafdísar Gísladóttur sem nýverið var sent til þingflokka á þinginu. Ég hygg að það hafi verið dags. 11. nóv. 2003. Ég vil, með leyfi forseta, lesa seinni hluta þess en hv. flm. hefur reyndar lesið úr því fyrri hlutann. Það verður þannig allt lesið hér á staðnum: ,,Félag heyrnarlausra leggur áherslu á að til þess að þeim sem eiga íslenska táknmálið að móðurmáli verði tryggt jafnræði í þessum efnum verði að setja sérlög um íslenska táknmálið og tryggja stöðu þess í stjórnarskrá Íslands. Án löggjafar um íslenska táknmálið er þeim sem eiga það að móðurmálið ekki tryggð þátttaka í samfélaginu. Í þessu sambandi má geta þess að í íslenskum lögum er aðeins að finna eitt ákvæði sem tekur afstöðu til íslensku sem móðurmáls Íslendinga, þ.e. í 10. gr. laga um meðferð einkamála í héraði en þar segir að þingmálið sé íslenska. Afstaða til móðurmáls Íslendinga hefur aldrei verið tekin í stjórnarskrá Íslands. Í ljósi þessa beinir Félag heyrnarlausra því til þingflokks Samfylkingarinnar`` --- segir í mínu eintaki af eðlilegum ástæðum af bréfinu, en bréfið var sent til allra þingflokka --- ,,að tekin verði afstaða til móðurmálsins í stjórnarskrá Íslands og blasir þá við að einnig verði tekin afstaða til íslenska táknmálsins sem er hluti af móðurmáli Íslendinga. Félag heyrnarlausra lýsir sig reiðubúið til samstarfs um framgang þessa mikilvæga máls.`` Eins og þingheim grunar kannski þá vek ég athygli á þessu vegna þess að brugðist hefur verið við þessari bón, þó að aðrar ástæður hafi líka kallað, og samin að vísu ekki frv. heldur þáltill. um að athuga réttarstöðu íslenskrar tungu. Í þeirri tillögu er einmitt talað um að taka til sérstakrar athugunar stöðu íslensks táknmáls og reyndar til tungumála nýbúa einnig, þó þar sé um tvennt ólíkt að ræða. Það bréf sem ég las er einmitt fylgiskjal með þeirri þáltill. Að nokkru leyti líta flm. þeirrar þáltill., sem eru ásamt mér hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Kolbrún Halldórsdóttir og Sigurjón Þórðarson, sem ég þakka fyrir stuðninginn og samvinnuna, á þessa þáltill. sem einhvers konar stoðmál við baráttu hv. flm. þessa frv. og frv. hennar. Þegar um þetta efni er fjallað, m.a. í ræðum hv. þingmanna sem hér hafa talað á undan mér, hefur það að sjálfsögðu verið gert á forsendum mannréttinda. Þó getur verið að við hér á Alþingi Íslendinga eigum ekki aðeins að líta á málið sem framfaramál og þarft mál í þágu ákveðins hóps í samfélaginu heldur sem skyldu okkar í stjórnskipuninni. Ástráður Haraldsson, lögfræðingur Félags heyrnarlausra, flutti erindi á málþingi þess félags í febrúar 2003. Erindi hans ber heitið Viðurkenning íslenska táknmálsins og réttarstaða heyrnarlausra. Ástráður vekur þar athygli á tveimur tiltölulega nýlegum hæstaréttardómum, reyndar báðum frá 1999. Annar dómurinn er í máli Rögnu Kristínar Guðmundsdóttur gegn Háskóla Íslands. Hitt er mál Félags heyrnarlausra gegn Ríkisútvarpinu. Um fyrri dóminn segir Ástráður m.a. þetta, með leyfi forseta: ,,Dæmt er að opinberum aðilum beri að vinna skipulega að því að ná markmiðum laganna á grundvelli jafnræðisreglu með almennum ráðstöfunum. Þá er ljóst af dómnum að opinberir aðilar geta orðið bótaskyldir ef á skortir að þeir geri þær almennu ráðstafanir sem þeim ber til að stuðla að þeim markmiðum sem lögin áskilja. Grunnþættir dómsins eru lögfestar skyldur opinberra aðila til að stuðla að jafnrétti fatlaðra og almenna jafnræðisreglan. Enginn vafi er á því að nákvæmlega sambærileg skylda hvílir á stjórnvöldum að því er varðar heyrnarlausa eins og aðra fatlaða.`` Síðarnefnda dóminn ættu stjórnmálamenn að kannast við. Um var að ræða framboðskynningu fyrir kosningarnar 1999 og þá kröfu heyrnarlausra að framboðskynningin yrði túlkuð á íslenska táknmálinu. Þar segir Ástráður þetta: ,,Um þennan dóm verður að segja að aðstæður eru að ýmsu leyti óvenjulegar og sérstæðar og því varlegt`` --- segir hinn gætni lögmaður --- ,,að draga af dómnum of víðtækar ályktanir. Hins vegar er líka hægt að segja að í dómnum felist tímamótaniðurstaða um viðurkenningu íslenska táknmálsins. Dómurinn fellst á málsástæður áfrýjenda og þar er sagt meðal annars að ,,Taki ríkið eða stofnanir þess hins vegar að sér það hlutverk að einhverju leyti að kynna kjósendum frambjóðendur og málefni þeirra í þágu frjálsra og lýðræðislegra kosninga ber að gæta þess að slík kynning fari fram án manngreinarálits í samræmi við 65. gr. stjórnarskrárinnar ...`` Með þessu orðalagi gengur Hæstiréttur út frá því sem gefnu að íslenska táknmálið sé móðurmál heyrnarlausra. Við þessa ályktun er enginn fyrirvari settur í dómnum. Þessi niðurstaða felur í sér að hluti íslensku þjóðarinnar eigi táknmálið að móðurmáli og í dómnum er því fólgin mikilvæg viðurkenning á táknmálinu.`` Síðar segir Ástráður um þetta, með leyfi forseta: ,,Með því að fallast á kröfu áfrýjenda viðurkennir Hæstiréttur í raun að íslenska móðurmálið er ekki eitt heldur tvö. Það er að segja íslenska annars vegar og íslenska táknmálið hins vegar.`` Á vissan hátt má því segja, án þess að ég ætli að fara að gera mig breiðan með lögfræði, að við umfjöllun um þetta mál í þinginu verðum við líka að taka tillit til túlkunar Hæstaréttar í þessum dómum. Ég sé ekki betur en okkur beri að líta svo á að Hæstiréttur hafi túlkað stjórnarskrá og almenn lög þannig að frv. af því tagi sem hv. flm. flytur hér eigi að fara í gegnum þingið. Ég vil að lokum segja að ég hef lesið frumvarpið og það er yfirgripsmikið. Það er réttindaskrá eins og hér hefur verið nefnt. Ég hef ýmsar spurningar um einstök atriði og jafnvel efasemdir. Mér er annt um íslenska fjölmiðla. Mér er annt um innlenda dagskrárgerð. Eins og frv. er núna er áætlað að allur kostnaður við víðtæka túlkun á sjónvarpsefni og öðru fjölmiðlaefni falli á fjölmiðlana sjálfa eða þær stofnanir sem að baki standa. Það yrði fjárhagslegur baggi á þeim sem þar um véla og gengi á hlut innlendrar framleiðslu í sjónvarpi gagnvart hinni erlendu. Hér þurfum við að hugsa málið og athuga hver kostnaðurinn er og hvernig dæmið lítur út. Ekki viljum við að þessi réttindabarátta komi niður á öðru sem við höfum reynt að koma til þroska í samfélaginu heldur að allir geti unað glaðir við sitt. Ef til vill hefur hv. flm. kosið að leggja áherslu á frumvörp sín sem réttindaskrá, sem markmið, og ekki talið sér skylt á þessu stigi að gera nákvæma grein fyrir kostnaði eða því fyrirkomulagi sem við kynni að taka í þessum efnum. Vel gæti verið, fyrir þingmenn í menntmn. og stjórnvöld sem þurfa kannski að stofna fimmtu nefndina um þessi mál, að skynsamlegt væri að hugsa þessi skref öll í einu og taka mið af frumvörpum hv. flm. Menn gætu þá jafnvel búið til einhvers konar áætlun um framgang málsins þar sem tryggt væri að hvert skref sem stíga þarf sé stigið til fulls. Þetta má ekki gerast allt í einu, með hangandi hendi og í lausu lofti, eins og því miður einkennir ýmislegt það starf sem unnið er af góðum hug í þessum málum og hv. þingmenn hafa rakið, t.d. hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir í umfjöllun sinni um námskrá. Ég lýk ræðu minni en endurtek þakkir mínar til hv. þm. Sigurlínar Margrétar Sigurðardóttur. Ég tek undir með hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni sem sagði að ein af merkilegustu stundum sem við höfum lifað í þinginu, nýir þingmenn, var fyrsta ræða hv. flm. hér í þinginu. Þetta fimmtuga karlmenni hér mátti gæta sín að sýna ekki blauta hvarma eftir þá ræðu.

Virðulegi forseti. Vegferðin að því að tryggja minnihlutahópum réttindi sem þeim hafa ekki staðið til boða er oftar en ekki torsótt. Langoftast er í raun verið að sækja á um að tryggja fólki jafnrétti sem það á að hafa samkvæmt stjórnarskrá okkar. Við eigum jú að vera jöfn fyrir lögum, jafnt börn sem fullorðnir. Það frv. sem hér er lagt fram og hefur réttilega verið orðað ,,Réttindaskrá heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra Íslendinga`` er auðvitað vegferð að því að tryggja það sem ekki hefur verið tryggt hingað til, að fólk sem hefur þessa skertu eiginleika fái að njóta fullra réttinda í okkar þjóðfélagi. Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög lærdómsríkt að fá að starfa með 1. flm. þessa frv., hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur. Það hefur verið unnið að þessu frv. í rúma þrjá mánuði eða frá því í byrjun september og verið lögð í það mikil vinna, sérstaklega af hennar hálfu. Við í þingflokki Frjálsl. höfum auðvitað reynt eftir megni að leggja henni lið við vinnuna. Það verður samt að segjast alveg eins og er að þegar slíkt mál er lagt á borð fyrir fólk sem hefur ekki haft mikla þekkingu á stöðu og réttindum heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra, við sem ekki höfum kynnst slíkum erum í raun og veru að læra að umgangast og starfa að málum með þeim hætti sem hinir heyrnarlausu, heyrnarskertu og daufblindu þurfa að fást við alla daga. Í 1. gr. þessa frv. er í raun og veru rammað inn það sem málið snýst um, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Íslenska táknmálið er fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra Íslendinga og skal íslenska ríkið hlúa að því og styðja. Íslenska táknmálið er jafnrétthátt íslensku sem tjáningarform í samskiptum manna í millum og er óheimilt að mismuna mönnum eftir því hvort málið þeir tala. Íslenska ríkið skal tryggja fullnægjandi fjárframlög til íslenska táknmálsins ár hvert í samræmi við tilgang laga þessara.`` Þegar þessi orð eru höfð í huga, sem eru mörkuð í 1. gr. frv., og lesið yfir það sem aðrar greinar frv. ásamt grg. hafa að geyma og hlustað á þann málflutning sem hefur farið fram í dag, staldra menn við þá staðreynd að það eru ekki nægjanlega margir í íslensku þjóðfélagi í dag sem geta túlkað á táknmáli. Þar er í raun og veru þröskuldur í vegi þessa máls. Það fyrsta sem þarf að gera kemur fram í grg. frv. þar sem er talað um eflingu táknmálsfræðináms. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í fyrsta lagi þarf að stórefla táknmálsfræðinám sem nú er stundað í Háskóla Íslands.`` Síðan er gerð nánari grein fyrir því. Þarna er í raun vakin athygli á því, virðulegi forseti, að til þess að hægt verði að koma á jafnrétti í lífi og starfi heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra þarf fleiri menntaða táknmálstúlka. Það hefur t.d. verið fróðlegt, virðulegi forseti, fyrir okkur sem höfum í allt haust verið að vinna með hv. 1. flm. þessa máls, m.a. að þessu máli og auðvitað öðrum málum, að þurfa að takast á við það að hafa ekki alltaf aðgang að túlk þegar við þurftum á honum að halda. Það var mjög fróðlegt og ég hygg að það hafi kennt okkur þingmönnum Frjálsl. talsvert mikið um það hvernig samskipti milli fólks sem getur ekki tjáð sig með máli beint eru við aðra, og af því höfum við lært. Þó að við höfum ekki lært mikið í táknmáli þá höfum við lært svona eitt og eitt orð og orðatiltæki. Það er m.a. hægt að klappa í þessum sal án þess að hafa neinn hávaða samfara því. En það sem hefur verið lærdómsríkast fyrir okkur hin sem erum fullmælt er að vinna með hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur að þessu máli, finna vilja hennar og staðfestu við að koma því fram og ákveðni hennar í því að þetta mál skuli koma hér til umfjöllunar og að þingmenn fái að taka afstöðu til þess hvernig þeir vilja sjá þessi mál þróast í framtíðinni. Hér er auðvitað um hennar rétt að tefla og annarra sem eru heyrnarlausir, heyrnarskertir og daufblindir. Það er ævinlega á brattann að sækja þegar minnihlutahópur er að sækja sín réttindi. Þannig hefur það alltaf verið, virðulegi forseti. Það mun eðlilega kosta fjármuni að koma þeim réttindum sem hér er verið að ræða um í þann farveg sem að er stefnt. Það kann vel að vera rétt sem hv. þm. Mörður Árnason vék hér að áðan, að hér þurfi að setja upp sérstaka áætlun miðað við þetta frv. Eins og ég gat um fyrr í máli mínu er auðvitað fyrsta skrefið í því að hægt sé að mennta fleiri táknmálstúlka til þess að sinna því hlutverki sem frv. gerir ráð fyrir. Það er alveg borðleggjandi. Það verður okkar hlutverk hér í Alþingi að reyna á komandi vikum, mánuðum og missirum, jafnvel árum, að tryggja að til þessa málaflokks og þess sem þetta frv. markar réttilega, réttindaskrá heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra, fáist þeir fjármunir sem duga til þess að stíga hér skynsamleg skref, hvert fram af öðru, með það að markmiði að ná því sem frv. gerir ráð fyrir, jafnrétti fólks. Það verður okkar hlutverk og ég trúi því og treysti að þingmenn úr öllum flokkum, hvort sem þeir eru flutningsmenn þessa frv. eða ekki, sjái að það eigi að tryggja jafnrétti minnihlutahópa samkvæmt stjórnarskrá landsins í þessu þjóðfélagi sem öðrum. Að því ber að stefna og þess vegna tel ég að þetta frv. fái brautargengi.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir sem tekið hafa til máls hér byrja á því að þakka hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur fyrir að flytja þetta mál og mér er sannur heiður af því að fá að vera flutningsmaður að og styð það heils hugar. Það er búið að vera ánægjulegt að fylgjast með umræðunni hér í dag og sjá hvað áhrif vera hennar hér á þingi sem heyrnarlauss þingmanns hefur haft á aðra þingmenn og hvernig þeir hafa kynnst stöðu mála heyrnarlausra í gegnum veru hennar hér. Ég trúi ekki öðru en það að hún hafi verið hér og sýnt hvernig málin standa og einnig með flutningi þessa frábæra máls, sem er einstaklega vel unnið og ítarlegt, eigi eftir að auðvelda málinu brautargengi í gegnum Alþingi. Þó svo að hér séu ekki nema tveir stjórnarliðar í salnum, og ég veit að einn stjórnarliði á eftir að taka til máls á eftir mér, þá trúi ég ekki öðru, þó að þeir séu fjarverandi, en að þeir muni styðja þetta mál. --- Þriðji stjórnarliðinn er kominn inn, hæstv. fjmrh. Eitt af því sem ég vil gjarnan koma inn á er að menn hafa talað um að þetta sé dýrt. En við verðum að hafa það í huga að það kostar að virða mannréttindi. Það að gera íslenska táknmálið að fyrsta máli heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra, eins og þetta frv. fjallar um, kostar auðvitað peninga, en það eru greiðslur sem við verðum að inna af hendi því að við getum ekki liðið það að mannréttindi séu brotin á hópi Íslendinga. Þetta er ekki bara mannréttindamál, þetta er velferðarmál sem okkur ber að lögfesta. Hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir fór hér mjög ítarlega yfir það mál hér áðan í sinni framsögu og sömuleiðis koma öll rökin fyrir þessu máli mjög vel fram í hennar mjög svo góðu greinargerð. Í raun hef ég litlu við það að bæta. Mig langar samt að koma inn á það hér, vegna þess að ég hef aðeins kynnst þessum málaflokki og lagði mig svolítið eftir því að kynnast honum og hef lagt fram hér fyrirspurnir um þessi mál til að þrýsta á stjórnvöld og hef verið þeirrar ánægju aðnjótandi að koma á fundi hjá heyrnarlausum og heyrnarskertum fyrir kosningar og oftar, að það er skemmtilegt að kynnast því hvernig íslenska táknmálið er sérstakt og hvernig heyrnarlausir og heyrnarskertir hafa útbúið ýmis tákn fyrir allt mögulegt, t.d. ýmsa þingmenn og frammámenn þjóðarinnar, sem hafa hver sitt tákn. Þau hafa verið búin til úr ýmsum kækjum sem viðkomandi stjórnmálamenn eða frammámenn, forsetinn og aðrir, hafa tamið sér. Vegna þess að ég heyrði að það kom einhverjum hérna áðan á óvart að táknmál er ekki alls staðar eins í heiminum þá er það sérstakt, alla vega í okkar táknmáli, ég er alla vega búin að læra það í gegnum tíðina, að við erum með svona skemmtileg tákn fyrir okkar frammámenn a.m.k. En vissulega er það rétt sem hér hefur komið fram að það verður að ráða bót á stöðu mála. Það er óþolandi að heyrnarlausir skuli vera undir náð og miskunn t.d. vinnuveitenda komnir, hvort þeir geti fylgst með á vinnustað, ef þeir vilja t.d. fylgjast með umræðum á vinnustaðafundum. Það er alveg ljóst að þessu þarf að breyta. Það þarf að fjölga táknmálstúlkum, það þarf að tryggja aukna kennslu, það þarf að bæta við námsefni fyrir heyrnarlausa á táknmáli. Það verður að rjúfa þá einangrun sem margir búa við vegna þess að þessi mál eru í ólestri. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég dáist að ötulu starfi Félags heyrnarlausra. Þeir hafa stöðugt verið að minna á og vekja athygli á stöðu heyrnarlausra og barist fyrir því að táknmálið verði viðurkennt. Og það er alveg rétt, heyrnarlausir eru farnir að verða meira áberandi í umræðunni í samfélaginu. Og ég tek undir það sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sagði áðan, að það var ógleymanlegt þegar hv. þm., 1. flm. þessa máls, talaði hér í fyrsta sinni með táknmálstúlki. Maður varð hálfklökkur við að upplifa það. Ég er sannfærð um að þessi reynsla og þessi málflutningur hér, að flytja þessi tvö þingmál, annars vegar bandorminn svokallaða þar sem tekið er á réttindastöðunni í ýmsum lögum og hins vegar aðalfrumvarpið um íslenska táknmálið sem fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra, leiði til þess að þau verði samþykkt. Ef ekki núna, þá bara að flytja það nógu oft, það er málið. Dropinn holar steininn, eins og sagt er. Hæstv. forsrh. hefur sagt að viðurkenning á táknmáli væri langtímamarkmið og ýmsir ráðherrar hafa lýst yfir stuðningi við réttindabaráttu heyrnarlausra fyrir kosningar. Nú gefst tækifæri til þess að sýna það í verki að þessi mál verði bætt og ég vona svo sannarlega að menn samþykki þetta. Af því að menn hafa verið að rekja það sem hefur gerst hér á þingi í þessum málum, langar mig að minna á það, vegna þess að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir er ekki hér í dag, að hún hefur verið ötull baráttumaður fyrir þessum málum. Þegar hún var ráðherra setti hún á laggirnar sjóð þar sem voru settir peningar til túlkaþjónustu og hefur hún ötullega minnt á þessi mál og barist fyrir þeim. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta langa ræðu, langaði aðeins til að koma hér upp vegna þess að ég er einn af flutningsmönnum og vona innilega að málið verði samþykkt og nái í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað og þakka hv. 1. flm. þessara tveggja frumvarpa, hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur, fyrir frumkvæði það sem hún hefur sýnt með því að flytja þetta mál. Það eru auðvitað heilmikil tímamót fyrir okkur öll sem erum viðstödd þessa umræðu að hér er verið að ræða um lagasetningu um tungumál, um heilt tungumál, og það gerist ekki á hverjum degi að við fáumst við lagasetningu af því tagi. Við fjöllum oft um mál sem við teljum hvert um sig og í heild að skipti mjög miklu máli, séu stór mál, en ég held að þetta sé þó í fyrsta skipti a.m.k. á mínum tólf ára þingferli að ég er viðstaddur umræðu þar sem við erum í rauninni að kljást við það að búa til lög um tungumál. Þó að það væri nú ekki nema vegna þessa þá er þetta söguleg stund sem er ákaflega ánægjulegt að vera viðstaddur og líka að fá að taka örlítinn þátt í, þó að mér sé það vel ljóst að miðað við þá þekkingu sem hv. 1. flm. hefur á þessum málaflokki þá geri ég nú ráð fyrir að þrátt fyrir góðan vilja okkar hinna aukum við nú kannski ekki mjög mikið við umræðuna með þátttöku okkar. Engu að síður er mikilvægt að fram komi sjónarmið hv. þingmanna í þessum efnum. Ég vil a.m.k. fyrir mína parta segja að ég fagna mjög þessu frv. og tel það til marks um merkilega framtíðarsýn sem við eigum tvímælalaust að veita verðuga athygli. Ástæða er til að þakka það frumkvæði sem hv. 1. flm. hefur haft með þessu máli. Ég vil líka ítreka það sem fram hefur komið í máli margra annarra sem talað hafa á undan mér í dag að það hefur auðvitað vakið athygli ekki bara þingmanna sem eru samverkamenn hv. þm. heldur annarra, þjóðarinnar allrar, sá hetjuskapur sem hv. þm. hefur sýnt með því að brjóta ísinn í þessum efnum hér í þinginu. Þetta er mjög mikilvæg forganga sem við viljum svo sannarlega vera þátttakendur í. Ekki fer á milli mála þegar maður les þessi tvö frumvörp að mikil vinna hefur verið lögð í málið, bæði frumvarpstextann sjálfan og ekki síður greinargerðina, sem að mínu mati skiptir mjög miklu máli vegna þess að óneitanlega er um að ræða málaflokk sem mörg okkar þekkjum ekki allt of vel. Þess vegna er það mjög þýðingarmikið fyrir okkur sem viljum þó kynna okkur málið og gera okkur grein fyrir um hvað það snýst að geta þá leitað slíkra upplýsinga í greinargerðinni. Ég er ekki í nokkrum vafa um að greinargerðin er grundvöllur að mikilvægri umræðu sem á sér stað hérna í dag og mun auðvitað eiga sér stað á næstunni í framhaldi af því að málið fer til 2. umr. Aðeins út af því sem hér hefur verið vikið að, að engir þingmenn Sjálfstfl. séu flutningsmenn að þessu máli, vil ég segja að í því felst engin efnisleg afstaða til málsins á annan hvorn veginn heldur var það einfaldlega þannig að eins og málin voru kynnt fyrir okkur reyndist okkur ekki unnt að taka efnislega afstöðu til málsins fyrir þann tíma sem ætlunin var að leggja það fram og það er ástæðan fyrir því að flutningsmenn eru ekki úr hópi þingmanna Sjálfstfl. að málinu. Ég vil hins vegar taka fram, sem líka hefur komið fram í máli annarra sem hér hafa talað, að þetta mál er auðvitað af því taginu að það er langt og hátt yfir alla flokkapólitík hafið og er þess eðlis að við eigum fyrst og fremst að reyna að vinna það efnislega. Mér finnst mjög athyglisvert þegar farið er yfir málið og það skoðað í greinargerð sem fylgir með frv. að átta sig á því hversu, þrátt fyrir allt, táknmálið er þó orðið útbreitt í samfélagi okkar. Í greinargerð frv. segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Táknmál hefur á undanförnum áratug farið að sjást víða í samfélaginu. Má þar nefna grunn- og framhaldsskóla og háskólana sem heyrnarlausir sækja með aðstoð túlka. Táknmálsfréttir eru fluttar í ríkissjónvarpinu í átta mínútur hvern einasta dag. Nýársræða forseta Íslands er túlkuð eftir á. Í lögum um réttindi sjúklinga segir að heyrnarlaus sjúklingur eigi rétt á táknmálstúlki í viðtali við lækni þannig að táknmál sést á heilsugæslustöðum og sjúkrahúsum. Dómur Hæstaréttar nr. 151/1999 kveður á um að síðustu framboðsumræður séu túlkaðar á táknmáli í beinni útsendingu kvöldið fyrir kjördag. Prestur heyrnarlausra, séra Miyako Þórðarson, er viðurkennd sem táknmálsprestur og flytur messur á táknmáli auk þess að vera með táknmálskór. Táknmál sést hér á Alþingi. Nokkuð stór hluti aðalnámskrár grunnskóla fjallar um táknmál. Þetta eru því nokkur dæmi sem sýna að táknmálið er orðið sjálfsagt mál í samfélaginu og mikilvægt að tryggja því það jafnræði sem ætlast er til af því.`` Ég vil líka, virðulegi forseti, aðeins vegna samhengis málsins vekja athygli á því að þetta mál hefur áður að sjálfsögðu komið til umræðu á Alþingi, eins og nefnt hefur verið, m.a. fyrir forgöngu hv. þáv. þm. og fyrrv. menntmrh., Svavars Gestssonar, sem flutti a.m.k. þrisvar sinnum þáltill. sem fól í sér að íslenska táknmálið yrði viðurkennt móðurmál heyrnarlausra. Tillögugrein hv. þm. var svohljóðandi, með leyfi virðulegs forseta: ,,Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að undirbúa frumvarp til laga um að íslenska táknmálið verði viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra hér á landi.`` Í greinargerð þeirrar þáltill. er nokkuð velt vöngum yfir stöðu tungumáls í lagalegum skilningi og er vakin á því athygli að íslenska sé í sjálfu sér ekki viðurkennt móðurmál Íslendinga í lögum eða stjórnarskrá, og það er niðurstaða þess sem greinargerðina ritar, flutningsmanns tillögunnar, að þess gerist ekki þörf þar sem hún sé móðurmálið í raun og enginn dragi það í efa. Þó vakni sú spurning hvort það sé engu að síður rétt að setja lög um móðurmálið eða ákvæði um það í stjórnarskrá. Síðan segir í greinargerðinni, með leyfi virðulegs forseta: ,,Sérstök lög um íslenska táknmálið sem móðurmál eru hins vegar annars eðlis, þau eru jafnréttismál sem snýst um að tiltekinn hópur hafi rétt á því að taka þátt í öllum athöfnum þjóðfélagsins til jafns við aðra og að hann eigi því rétt á túlkun. Jafnframt væri samfélagið með slíkri lagasetningu að ákveða að mennta túlka og að rannsaka og þróa íslenska táknmálið svo sem nauðsynlegt er.`` Í umræðu sem fram fór um þetta mál á árinu 1998, 10. júní hygg ég, kvaddi sér hljóðs meðal annarra hæstv. forsrh., Davíð Oddsson, og kom að því máli. Ég tel að mikilvægt sé, líka vegna framhalds málsins, að því sé haldið til haga sem hæstv. forsrh. sagði í þeirri umræðu vegna þess að ég tel að í raun og veru hafi þar komið fram ákveðin afstaða til málsins sem er mikilvægt að til skila komist og til haga sé haldið. Þar segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. sem hér hafa rætt og undirstrika þann skilning minn að hér sé um þýðingarmikið mál að ræða, hér sé fjallað um réttindamál sem eru þýðingarmikil fyrir tiltekinn hóp í þjóðfélaginu til að gera honum kleift og fært að standa, þrátt fyrir tiltekna hömlun, sem næst jafnfætis þeim sem ekki búa við slíka hömlun. Það er örugglega ríkur vilji til þess hjá þingheimi að gera sitt ýtrasta til að brúa það bil. Við höfum stigið jákvæð skref í þá veru á undanförnum árum. Þau hafa bætt hér úr en engu að síður er það rétt sem þetta frv. byggir á að þar skortir enn töluvert. Ég tel mikilvægt að menn leiti með jákvæðum huga lausna í þeim anda sem frv. byggir á. Jafnframt þurfum við að hafa það fullkomlega ljóst með hvaða hætti það yrði útfært, áður en endanleg ákvörðun er tekin, hvaða kostnaður þarf að falla til og hvort menn séu tilbúnir að leggja hann fram í allra næstu framtíð. Menn geta ekki leyft sér þann munað að ákveða eingöngu rammann án þess að gera sér grein fyrir útgjöldunum. Ég held reyndar ekki að það búi að baki hjá flm. Hann er hér að leggja drög að bættri réttarstöðu sem ég held að við öll eigum að geta sameinast um að finna flöt á.`` Þetta er í rauninni, virðulegi forseti, kjarni þess máls sem ég hefði viljað flytja. Ég tel að við eigum að leita með jákvæðum huga lausna á málinu sem hér hefur verið undirstrikað í frv. og í anda þess frv. sem hér er byggt á. Ég tel að þetta sé auðvitað mál af því taginu að það þurfi og kalli á heilmikla gerhygli og menn þurfa að fara rækilega og efnislega ofan í málið og ég treysti því að viðeigandi þingnefnd muni gera það. Það er, eins og ég sagði áðan, ekki á hverjum degi sem við erum í þeirri stöðu að ræða um frumvarp sem lýtur að heilu tungumáli, tungumáli með mikla sérstöðu. Ég hafði eins og mjög margir aðrir fyrir nokkrum árum þá hugsun að táknmálið væri alþjóðlegt mál í eðli sínu en svo er ekki. Það er reyndar undirstrikað bæði í greinargerð og í fskj. sem er grein Svandísar Svavarsdóttur. Þar kemur glögglega fram að þetta tungumál er ekki alþjóðlegt, það er sérstakt, einstakt og sjálfsprottið en um leið er athyglisvert að lesa í grein Svandísar Svavarsdóttur hvernig þetta mál er samt sem áður af því taginu að það er auðveldara í samskiptum fólks með mismunandi tungumálabakgrunn. Virðulegi forseti. Það er engin þörf af minni hálfu að endurtaka eða orðlengja mál mitt. Ég fagna frv. og fagna því frumkvæði sem hér hefur verið sýnt og tel að taka þurfi efnislega afstöðu til málsins.

Forseti. Hv. þm. tók þann pól í hæðina að sýna þessum frv. sem hér eru til umræðu almennan stuðning. Hann lýsti síðan orðum hæstv. forsrh. fyrir fimm árum, árið 1998, um að gera ætti tiltekna hluti, afla talna um kostnað og hvernig væri hægt að standa að þessu. Hæstv. menntamálaráðherrar Sjálfstfl. síðustu fimm ár hafa ekki gert þetta. Þar kemur stefna Sjálfstfl. hugsanlega í ljós í reynd. Dómur Félags heyrnarlausra í bréfi Hafdísar Gísladóttur um ríkisstjórnina síðustu 10 ár er á þá leið að á vegum ráðuneyta eða Alþingis hafi a.m.k. fjórar nefndir verið settar á laggirnar til að álykta um þessi mál en niðurstaða þeirra litlu skilað er lúti að bættri stöðu íslenska táknmálsins. Má skilja ræðu hv. þm. þannig að Sjálfstfl. hafi nú breytt um stefnu í þessu efni og ætli með okkur hinum að koma upp í bátinn og taka í árarnar með því að gera þetta sæmilega úr garði?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg rétt hjá hv. þm. sem hér talaði, hv. 7. þm. Reykv. s., að það hefur of lítið gerst í þessum efnum. Þegar maður ber saman umræðuna sem fram fór fyrir fimm árum og þá umræðu sem hér hefur farið fram í dag sjáum við samt, ekki síst með skírskotun til greinargerðarinnar sem fram kemur með þessu frv., að ýmislegt hefur áunnist. Ég rakti það sérstaklega í ræðu minni áðan að gefnu tilefni vegna þess m.a. að ég hafði sjálfur ekki gert mér grein fyrir því, þrátt fyrir allt, hversu mikil þátttaka táknmálsins er þó orðin í samfélagi okkar. Ef maður ber þetta saman við umræðuna sem fram fór fyrir fimm árum sjáum við auðvitað að hér hefur ýmislegt gerst. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að ekkert hafi gerst. Það má vel taka undir að ekki nægilega mikið hafi gerst og það má vel hugsa sér að við hefðum þurft að taka betur á en ég hins vegar ítreka það sem ég sagði áðan, ég fagna því að þetta frv. er komið fram. Ég fagna því að hér hafi verið vel að verki staðið. Mikil vinna hefur verið lögð í þetta mál og ég tel að þau orð hæstv. forsrh. sem ég vitnaði til séu mjög viðeigandi í dag.

Forseti. Ég þakka hv. 4. þm. Norðvest. fyrir orð hans og ítrekun á stuðningnum við þetta mál. Það sem liggur hins vegar fyrir er að í fimm ár, svo að við tökum bara tímabilið frá 1998, hefur ekkert birst frá menntmrn. í þeim dúr sem hæstv. forsrh. óskaði eftir. Það er ekki minn dómur að hér hafi ekkert gerst, það er dómur Félags heyrnarlausra í bréfi sem það skrifaði öllum þingflokkum og hv. þm. á að kannast við vegna þess að hann er þingflokksformaður þess flokks sem hér er til umræðu. Þar segir þetta, með leyfi forseta: ,,Niðurstaða nefndanna hefur litlu skilað er lýtur að bættri stöðu íslenska táknmálsins.``

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi komið fram í máli langflestra þeirra sem töluðu hér áðan að þetta mál væri af því taginu að við ættum að reyna að hefja það upp fyrir flokkspólitískt dægurþras. Meðal annars lögðu þingmenn úr flokki hv. þingmanns á það áherslu. Ég reyndi sjálfur fyrst og fremst að nálgast málið efnislega og leggja dóm á það á grundvelli þess efnis sem til grundvallar liggur í frv. sjálfu. Mín skoðun er sú að þetta mál sé vel unnið, það sé af því taginu að það eigi að vera hægt að taka til þess efnislega afstöðu. Ég lagði hins vegar mikla áherslu á að málið fengi vandaða meðferð vegna þess að hér er um að ræða stórmál. Alveg eins og ég vék að í upphafi er hér um að ræða tilraun til lagasetningar um heilt tungumál sem er ekki daglegt verk Alþingis. Þess vegna er það einfaldlega að mínu mati ekkert áhlaupaverk. Það er rétt sem hæstv. forsrh. sagði, þetta er líka langtímamarkmið sem við erum hér að vinna að. Hæstv. forsrh. sýndi jákvæðan hug sinn í verki í þeirri umræðu sem ég vakti athygli á og ég ítreka enn á ný að ég tel að í orðum hæstv. ráðherra hafi falist kjarni umræðunnar í dag.

Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir frv. til laga um íslenska táknmálið sem fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra og það vekur athygli mína eins og margra annarra að í hópi 17 flutningsmanna er enginn stjórnarsinni. Jafnframt auglýsi ég eftir ræðumönnum Framsfl. Það er enginn úr þeim flokki hér inni til að taka þátt í þessari umræðu og jafnframt vil ég auglýsa eftir stefnu þeirra í þessu máli. Ég velti því líka fyrir mér hvers vegna frv. sem þetta hefur ekki fyrir löngu verið lagt fram og samþykkt. Ég vil leyfa mér að óska flutningsmönnum til hamingju með frv., þá sérstaklega 1. flm., hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur, og jafnframt öllum heyrnarlausum, heyrnarskertum og daufblindum. Síðast en ekki síst, frú forseti, óska ég okkur sjálfum, þjóðinni, til hamingju því að þetta er í raun hagsmunamál okkar allra. Sá sem hér stendur hefur starfað á annan áratug á sambýlum fyrir einhverfa. Einhverfum fylgja yfirleitt einhverjir aðrir sjúkdómar eða fötlun. Margir þeirra eru jafnframt heyrnarlausir eða heyrnarskertir og það þýðir að við sem störfum með þeim og fyrir þá þurfum að kunna táknmál. Það er því miður allt of sjaldgæft að ófatlaðir kunni táknmál en í 8. gr. frv. segir, með leyfi forseta: ,,Íslenska ríkið skal stuðla að þróun, rannsóknum, kennslu og útbreiðslu íslenska táknmálsins og styðja að öðru leyti við menningu, menntun og fræðslu fyrir heyrnarlausa, heyrnarskerta og daufblinda.`` Það þarf, frú forseti, líka að greiða aðgang okkar allra að táknmálskennslunni til að við getum talað við hvern sem er, hvar sem er og hvenær sem er. Þetta frv. sem hér liggur fyrir er sjálfsagt jafnréttismál og ég velti því fyrir mér hvort ekki sé rétt að fara að gera íslenska táknmálið að skyldufagi í öllum grunnskólum landsins.

Frú forseti. Hér er til umræðu mjög mikilvægt mannréttindamál sem við flytjum, 16 þingmenn stjórnarandstöðunnar ásamt frummælanda, hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur. Auðvitað hefðum við viljað fá stjórnarliða til að flytja þetta lagafrv. með okkur en við vonumst engu að síður til að þeir styðji það. Það var sérstaklega ánægjulegt að heyra jákvæðan tón í máli hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar í garð frv. En ég sakna, eins og hv. þm. sem talaði á undan mér, afstöðu framsóknarmanna. Þeir ráða yfir bæði félmrn. og heilbrrn. og þess vegna verðum við að fá að heyra hver afstaða þeirra er í þessu máli. Eins og ég sagði áðan er þetta mjög mikilvægt mál, ekki einungis fyrir þá sem eiga við heyrnarleysi að stríða og aðstandendur þeirra, heldur einnig fyrir þjóðfélagið. Í hvers konar þjóðfélagi viljum við búa? Auðvitað skiptir það þjóðfélagið miklu máli að hjálpa heyrnarlausum yfir ákveðinn hjalla og gera þá sem virkasta í samfélaginu þannig að þeir leggi sinn skerf til þess. Við í Frjálsl. getum þakkað hinu háa Alþingi fyrir að hafa veitt heyrnarlausum þingmanni okkar góða túlkaþjónustu til að hún geti tekið virkan þátt í störfum þingsins, lyft henni yfir þennan hjalla til þess að hún hafi getað orðið mjög virk. Við í Frjálsl. getum staðfest, og jafnvel fleiri hv. þm. sem hér eru í salnum, að þessum fjármunum hefur verið vel varið. Hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir hefur lagt drjúgan skerf til starfa þingsins. Einnig hefur það verið fróðleg og talsverð lífsreynsla, persónulega fyrir mig, að kynnast og vinna náið með heyrnarlausum einstaklingi. Í frv. eru ýmis mjög mikilvæg ákvæði og vil ég sérstaklega benda á ákvæði um að tryggja kennslu og þjálfun í táknmáli. Nauðsynlegt er að ekki einungis verði tryggt að heyrnarlausum verði kennt, heldur einnig nánustu aðstandendum. Það gefur augaleið að það er nauðsynlegt að foreldrar sem eignast heyrnarlaust barn geti lært táknmál. Það er einnig nauðsynlegt að heyrnarlausir eigi einhvern lagalegan rétt til að fá táknmálstúlka til að aðstoða sig bæði í námi og starfi. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar þar sem frummælandi hefur farið rækilega yfir málið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um könnun á starfsumgjörð fjölmiðla. Hana er að finna á þskj. 485 en flutningsmenn auk mín eru þau Drífa Hjartardóttir, Guðjón A. Kristjánsson, Hjálmar Árnason og Steingrímur J. Sigfússon. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka sem fái það verkefni að kanna starfsskilyrði fjölmiðla, hræringar á fjölmiðlamarkaði og hvert stefnir og huga að því hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi. Nefndin kanni m.a. eftirfarandi atriði sérstaklega: a. hvort þörf sé á að sporna með lagaákvæðum eða öðrum hætti gegn óæskilegri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði, svo sem að óheimilt sé að dagblöð eða aðrir áhrifamiklir prent- og ljósvakamiðlar séu í eigu sömu aðila, b. hvort setja beri sérstök ákvæði í lög sem tryggi fullt gegnsæi eignarhalds á fjölmiðlum, c. hvort ástæða sé til að takmarka sérstaklega möguleika aðila til eignarhalds á fjölmiðlum sem eru markaðsráðandi eða mjög umsvifamiklir á öðrum sviðum viðskipta, t.d. á sviði fjármálaþjónustu, d. löggjöf og starfsskilyrði fjölmiðla í nálægum löndum með hliðsjón af markmiði nefndarstarfsins. Nefndin skal í störfum sínum hafa samráð við Blaðamannafélag Íslands, helstu fjölmiðla eða samtök þeirra, menntamálaráðuneytið og aðra aðila er málið varðar. Nefndin skal hraða vinnu sinni sem kostur er og ljúka störfum með skýrslu og eftir atvikum tillögum til Alþingis. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.`` Þannig hljóðar þessi tillögugrein. Þessi till. til þál. er fram komin í framhaldi af umræðum sem spunnust á hv. Alþingi í kjölfar fyrirspurnar minnar til hæstv. forsrh. um samþjöppun á fjölmiðlamarkaði. Í svari forsrh. mátti lesa hvatningu til þess að Alþingi léti þessi mál til sín taka og má segja að við hv. flutningsmenn þessarar tillögu höfum tekið þeirri áskorun. Það hefur vakið athygli ýmissa, og kannski sérstaklega fjölmiðlanna, að á þessari tillögu eru fulltrúar allra þingflokka annarra en þingflokks Samfylkingarinnar. Ég treysti hins vegar á stuðning þeirra við þessa tillögu þegar til kastanna kemur og vona að tillögunni samþykktri að þeir muni að sjálfsögðu taka þátt í störfum slíkrar nefndar sem yrði skipuð á Alþingi. Þessi tillaga gerir einmitt ráð fyrir því að kosin verði nefnd skipuð fulltrúum allra þingflokka og kanni, sem fyrr segir, starfsumgjörð fjölmiðla og hvort styrkja megi sjálfstæði, frelsi og fjölbreytni fjölmiðla með lagaákvæðum eða með öðrum hætti. Fjölmiðlar eru ein meginstoð opins samfélags og lýðræðislegrar stjórnskipunar og hafa mikilvægu hlutverki að gegna til þess að tryggja málfrelsi. Á fjölmiðlamarkaði þarf að ríkja fjölbreytni þannig að almenningur hafi aðgang að upplýsingum úr sem ólíkustum áttum þannig að einn eða örfáir aðilar geti ekki ráðið skoðanamótuninni. Á haustdögum varð hér nokkur umræða um samþjöppun á fjölmiðlamarkaði á Íslandi. Meðal annars var haft eftir ritstjóra eins stórveldisins á fjölmiðlamarkaðnum hér að það væri umhugsunarefni þegar viðskiptablokkir og bankar væru farnir að sækjast eftir eignarhaldi á fjölmiðlum. Formaður Blaðamannafélags Íslands, Róbert Marshall, sem er fréttamaður á Stöð 2 kallaði þá eftir fjölræði í fjölmiðlun, þ.e. að til væru margar fréttastofur í eigu margra ólíkra aðila. ,,Það tryggir``, sagði formaður Blaðamannafélagsins, með leyfi forseta, ,,að það sem einn miðill fjallar ekki um það fjallar einhver annar miðill um.`` En það er einmitt hlutverk löggjafans að tryggja þetta fjölræði, tryggja ritstjórnarlegt sjálfstæði fjölmiðla og frelsi þeirra. Í nálægum löndum hefur löggjafinn þannig reist skorður við samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlum með ýmsum hætti, allt eftir aðstæðum í hverju landi. Það er þekkt bæði úr samtímasögunni og frá fyrri tíð að stórveldi í öllum heimsálfum hafa reynt að sölsa undir sig fjölmiðlaveldi, ýmist með vopnaskaki eða í gegnum löggjafarsamkundur, því að leiðin að pólitísku og efnahagslegu valdi liggur oftar en ekki í gegnum síður eða rásir fjölmiðlanna. Þannig hefur Berlusconi og fyrirtæki hans einmitt náð undir sig hátt í 90% af fjölmiðlamarkaði á Ítalíu og þykir það ekki til fyrirmyndar. Fákeppni er nefnilega hvergi verri heldur en í fjölmiðlun. Doktor Herdís Þorgeirsdóttir sérfræðingur í þjóðarétti varði fyrr á þessu ári doktorsritgerð um frelsi fjölmiðla frá sjónarhorni mannréttinda. Niðurstöður hennar varða stöðu fjölmiðla, skyldur þeirra gagnvart almenningi og það hvernig almenningur á rétt á því að fjölmiðlar stundi ekki sjálfsritskoðun til að þóknast pólitískum hagsmunum, eigendum sínum eða markaðssjónarmiðum. Í viðtölum við doktor Herdísi hefur það komið fram sem hún leggur mikla áherslu á að samkeppnislög ein dugi ekki á fjölmiðlamarkaði, mikilvægt sé að verja ritstjórnarlegt frjálsræði fjölmiðla og til þess þurfi að setja sértækar reglur sem ganga lengra en samkeppnislögin. Hún bendir einnig á að víðast hvar séu slíkar reglur eða lög við lýði, m.a. í Bandaríkjunum þar sem sömu aðilar mega ekki eiga bæði sjónvarp og dagblað á sama markaðssvæði fari markaðshlutdeildin yfir 45% og í Þýskalandi þar sem eignarhaldi á sjónvarpsmarkaði eru þau takmörk sett að enginn einn aðili má hafa yfir 30% markaðshlutdeild. Í Svíþjóð, Noregi og Finnlandi hafa háir ríkisstyrkir það yfirlýsta markmið að tryggja að fleiri en eitt dagblað lifi á markaði, þ.e. styrkir til blaðs númer tvö, eins og það er kallað. Í Noregi er eignarhald á fjölmiðlum takmarkað við þriðjungs hlutdeild á markaði en engin ákvæði eru þar um að menn megi ekki eiga bæði ljósvakamiðla og prentmiðla. Spurningin er hvort nauðsynlegt sé að feta í þessi fótspor með einhverjum hætti og sporna með lagaákvæðum gegn óæskilegri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði á Íslandi. Er ástæða til að setja í lög ákvæði sem tryggja fullt gegnsæi eignarhalds á fjölmiðlum? Það er eitt af þeim atriðum sem hefur verið gagnrýnt hvað mest í þessari umræðu í haust að eignarhald fjölmiðla sé langt í frá að vera gagnsætt. Svo er það spurningin: Er ástæða til að takmarka möguleika markaðsráðandi aðila, til að mynda í bankastarfsemi, til eignarhalds á fjölmiðlamarkaði? Þetta eru m.a. verkefni nefndar fulltrúa þingflokkanna sem hér er gerð tillaga um og lögð á það áhersla að þessi vinna sé unnin í samráði við hagsmunaaðila. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þennan fund meira en orðið er en vænti þess, eins og ég sagði áðan, að þessari tillögu verði vel tekið í öllum þingflokkum.

Frú forseti. Hlutverk fjölmiðla í nútímasamfélagi er afar mikilvægt. Það ætti öllum að vera ljóst. Stundum er jafnvel talað um fjölmiðla sem fjórða valdið á eftir löggjafarvaldinu, framkvæmdarvaldinu og dómsvaldinu. Það er auðvitað hægt að deila um hvort svo sé. En við getum sennilega öll verið sammála um að eitt af grundvallaratriðum í lýðræðisþjóðfélagi þar sem opin skoðanaskipti eiga að fara fram sé að starfsumhverfi fjölmiðla sé sem best og eignarhald á fjölmiðlum gagnsætt og opið. Fjölbreytni þarf til að allar skoðanir komist til skila en ekki aðeins skoðanir misviturra stjórnvalda á hverjum tíma eða ákveðinna viðskiptavelda. Því fagna ég þessari tillögu til þál. sem hér er komin fram. Hún er löngu tímabær og á ekki síst við nú í dag þegar við verðum vitni að samþjöppun á fjölmiðlamarkaðnum svo að stefnir í fákeppni á því sviði. Er þá heldur illa farið fyrir öllu frelsinu í þeim efnum. Við verðum að gæta okkar á því að lenda ekki í því sama og íbúar landa eins og Ítalíu hafa mátt upplifa, þ.e. að einn maður í krafti valds síns er kominn með eignarhald og tangarhald á meiri hluta ljósvakamiðlanna. Þar er ég auðvitað að tala um Berlusconi nokkurn sem er eins og við vitum ekki aðeins forsætisráðherra Ítalíu heldur einnig höfundur slagorðsins Forza Italia. Þetta segir okkur einnig hversu mikilvægt er að eiga öflugt íslenskt sjónvarp og útvarp í almannaeign, ríkisútvarp. Þó er ekki alveg laust við að ritskoðunartilburðir séu viðhafðir hjá yfirstjórn Ríkisútvarpsins eins og nýleg dæmi sanna. Vonandi tekst starfsmönnum útvarpsins að hrista af sér þá ómaklegu árás sem þeir hafa orðið fyrir svo að þeir geti haldið áfram að koma á framfæri skoðunum og viðhorfum allra í þjóðfélaginu en ekki aðeins skoðunum þeirra sem henta vinum okkar í vestrinu í þessu tilfelli. Það á að vera hlutverk okkar að koma í veg fyrir að slíkir ritskoðunartilburðir séu í gangi. Til þess að svo megi verða þarf að efla Ríkisútvarpið og gera það óháð pólitískum duttlungum. Það þarf að leyfa starfsfólkinu að vinna af fagmennsku og án þess að hafa einhvern hangandi yfir sér með útstrikunarpennann. Fjölbreytt og öflugt Ríkisútvarp er grundvöllur lýðræðislegrar umræðu enda er það engin tilviljun að öflugir fjölmiðlar í eigu almennings eru einmitt hornsteinn lýðræðisins í löndum sem við viljum bera okkur saman við, t.d. annars staðar á Norðurlöndunum, í Bretlandi og Þýskalandi, svo að dæmi séu tekin. Í öllum þessum löndum er þess vandlega gætt að eignarhald á fjölmiðlum sé dreift og ekki um óeðlilega samþjöppun að ræða og sterkt ríkisútvarp er starfandi í öllum þessum löndum.

Forseti. Í þessari þörfu umræðu sem kannski hefði átt að hefjast miklu fyrr og út af fyrir sig alltaf stendur yfir þá hef ég áður lýst nokkurri tregðu minni og Samf. til of örrar lagasetningar um fjölmiðla nema sérstakar ástæður kalli, má m.a. benda á frv. hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur sem lagt var fram í þinginu í haust um heimildarmenn. Það er hið gagnmerkasta frv. Hvernig stendur á þessari tregðu? Það stendur þannig á henni að fjölmiðlarnir eru í samfélagsgerð okkar stundum kallaðir fjórða valdið. Þeir eru kallaðir það vegna þess að þeir eru taldir hafa þá stöðu að geta verið ákveðið mótvægi við ríkisvaldið, hina þríeinu grein ríkisvaldsins, og verið vettvangur gagnrýni á hana. Það þýðir auðvitað, ef allt virkar eins og það á að virka, að ríkisvaldið þríeina á ekki að hafa mikil afskipti af hinu fjórða valdi. Hér kemur líka við sögu misjöfn lýðræðishefð í löndum. Í nýfrjálsum ríkjum með veika hefð eða öfugsnúna hefð við sjálfstæði fjölmiðla er örugglega ástæða til þess og þörf á því að setja lagaramma um fjölmiðla. Þrátt fyrir það sem okkur kann að finnast að í íslenskum fjölmiðlum og hafa verið að hér í þá rúmu öld sem hægt er að kalla fjölmiðlaöld á Íslandi þá er hér þó hefð og saga sem hefur gert ráð fyrir sem víðustum ramma, sem minnstum afskiptum annarra greina, og þetta hefur gengið þokkalega vel, takk fyrir. Auðvitað er þetta að nokkru leyti undir fjölmiðlunum komið. Fjölmiðlarnir verða að sanna sig á hverjum degi fyrir samfélaginu og fyrir fulltrúum þess, almannavaldinu, sanna að þeir sinni sínu hlutverki. En löggjafinn, hvað þá framkvæmdarvaldið, verður líka að hugsa sinn gang mjög vel áður en nokkur afskipti eru höfð af hans hálfu af fjölmiðlum og um það þarf að vera breið pólitísk samstaða þannig að slík afskipti ráðist ekki af meiri hluta hverju sinni, geðþótta einstakra ráðherra eða öðrum slíkum aðstæðum. Þegar rætt er um eignarhald á fjölmiðlum verðum við líka að vita hvað skiptir máli. Við verðum að hugsa eins og kjörnir fulltrúar. Það er alveg klárt að eignarhald hefur áhrif á fjölmiðil eða getur haft og hefur haft. En meginspurningar okkar eiga ekki að snúast um það heldur eiga þær að snúast um þetta: Hvaða rétt á almenningur gagnvart fjölmiðlum? Hvaða kröfur á samfélagið á hendur helstu fjölmiðlum sínum? Ég tel að meðal þeirra krafna sé fagmennska í fréttaflutningi og allri annarri umfjöllun, að fjölmiðillinn sé trúr neytendum sínum, lesendum, áhorfendum, hlustendum og að fjölmiðillinn sé ábyrgur fyrir því efni sem hann flytur gagnvart þeim sem um ræðir, gagnvart þeim sem efnið beinist að og gagnvart öðrum sem koma við sögu, t.d. heimildarmönnum sem áður eru ræddir hér. Eignarhald og allar rekstraraðstæður geta haft áhrif á fjölmiðilinn. Mörg dæmi eru um það hjá okkur og öðrum. Hér var vitnað í Berlusconi. Hann er eitt versta dæmið um eiganda fjölmiðils. Ég verð að vísu að leiðrétta þau orð hins ágæta hv. 5. þm. Norðaust. Berlusconi fann nú ekki upp slagorðið Forza Italia heldur er það slagorð sem er hrópað á knattspyrnuvöllum þegar ítalska landsliðið í knattspyrnu sem er líka kallað gli azzurri, ef ég man rétt, keppir við önnur lið. Hann misnotaði hins vegar þetta slagorð í eigin þágu eins og reyndar aðilar á Íslandi hafa hermt eftir honum, sem ég ætla nú ekki að skeyta skapi mínu á að sinni. Ein af frumkröfunum vegna þessara áhrifa sem eigendur og rekstraraðstæður geta haft er þess vegna um gegnsæi, þ.e. að það sé alveg ljóst, að menn viti hverjir eru eigendur, viti um hagsmunatengsl eigenda og fjölmiðlafyrirtækisins sjálfs og að reksturinn fari eins og unnt er, með venjulegum fyrirvörum, fram fyrir opnum tjöldum. Það má vel hugleiða að mínu viti hvort gera á sérstakar kröfur til fjölmiðlafyrirtækja að þessu leyti, strangari kröfur en almennt tíðkast. Lykilorðin hér eru sem sé þrjú a.m.k., sjálfstæði, ábyrgð, gegnsæi. Ég vil taka fram að ég deili þeim áhyggjum sem flutningsmenn og aðrir sem tekið hafa þátt í þessari umræðu hafa af samþjöppun almennt á fjölmiðlamarkaði. En við verðum að fara varlega. Lög um þetta efni eru afar misjöfn í Evrópu og á Vesturlöndum. Þróunin í fjölmiðlun nú er sú að upp eru að koma margmiðlunarfyrirtæki sem sameina ýmsar tegundir fjölmiðlunar og hafa tengsl við annan menningariðnað. Við verðum að skoða þessa þróun, sjá hvert hún getur leitt okkur og reyna að meta hvort hún er endilega slæm. Við eigum að skapa fjölmiðlunum skilyrði til öflugri rekstrar. Þeim öfluga rekstri getur fylgt aukin fagmennska. Við verðum líka að gá að því að íslensk fjölmiðlun er í stöðugt vaxandi samkeppni við erlend fjölmiðlunarfyrirtæki. Við verðum að passa upp á að ráðstafanir okkar í þessum efnum spilli ekki fyrir íslenskum fyrirtækjum í því efni. Það er sjálfsagt að skoða þessi mál vel. Sérstök nefnd kemur ágætlega til álita. Ég vil þó segja það, svo sem að gefnu tilefni, að ég tel að í umfjöllun nefndar sem væntanlega tekur þessa tillögu inn á sitt borð þarf að fara í gegnum hvort ekki eigi --- það vantar hér en var tekið fram í framsöguræðu hv. flm. --- þ.e. hvernig menn geta hugsað sér að tryggja sjálfstæða ritstjórn með lagasetningu í þeim dúr sem Herdís Þorgeirsdóttir áminnst hefur rætt. Ég tel líka að við eigum að skoða tengsl þessa máls við netið og aðra nýja fjölmiðlunartækni. Ég tel ekki síst, virðulegur forseti, að svona nefnd sé nánast gagnslaus ef hún fjallar ekki um Ríkisútvarpið og ritstjórnarstefnu þar og hvernig þeim málum er háttað. Ég mun leggja til í menntmn. sem þetta mál væntanlega fer í að því verði bætt við tillöguna eigi hún að fara í gegnum þingið. Að lokum þetta, herra forseti. Ýmsir hafa haft stór orð, þar á meðal menntmrh., um þetta efni. Hann hefur sagst vera með í sérstakri athugun hvernig þessum málum sé háttað hér á landi. Það þarf að kanna í menntmn. hvers konar athugun það er, hverjir framkvæma hana, að hverju hún beinist og hvort nefndin sem hér er lagt til að stofnuð verði taki við þeirri athugun eða hvort þessi mál eigi að fara í tvenns konar farveg. Hann er nú ekki staddur hér. Ég mun hugsanlega nota tækifærið síðar á þessum fundi til þess að lýsa afstöðu menntmrh. og fleiri félaga hans til eignarhalds í fjölmiðlum.

Virðulegi forseti. Sú till. til þál. sem hér er rædd og hv. 1. flm. Álfheiður Ingadóttir mælti fyrir er að mínu viti mjög þörf í þeirri umræðu eins og hún hefur verið í þjóðfélaginu, ekki endilega af því tilefni að umræðan hafi nýlega átt sér stað heldur hafa oft komið upp umræður um það áður hvernig eignarhaldi á fjölmiðlum væri varið og hverjir réðu þar ferð og jafnvel verið deilt um hverjir ættu fjölmiðla og hverjir ættu þá ekki. Mönnum hefur það ekki verið ljóst og þeim verið sagt af æðstu mönnum þjóðarinnar, m.a. hæstv. forsrh. í þessum ræðustól, að mönnum væri það ekki ljóst hverjir ættu suma fjölmiðlana. Ég tel það mjög eðlilegt, virðulegi forseti, að í fyrsta lagi sé algerlega skýrt og liggi fyrir og megi jafnvel setja um það lög að það skuli vera opinbert hverjir eigi fjölmiðla á hverjum tíma. Ég held að við hljótum að gera kröfu til þess til að geta dregið ályktanir af því ef okkur sýnist svo hvernig eignarhaldi fjölmiðla er fyrir komið. Ég tel að sú tillaga sem hér er verið að ræða eigi fullan rétt á sér eins og ég gat um áður. Hún fjallar m.a. um það að huga eigi að því hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlarekstrar hér á landi. Síðan koma fjórir liðir frá a--d sem eru nokkurn veginn í spurnarformi hver fyrir sig um hvort sú þörf sé til staðar sem vikið er að í ályktuninni. Ef starfshópurinn eða nefndin sem sett verður á laggirnar kemst að þeirri niðurstöðu að þörfin sé brýn, þá að sjálfsögðu komi menn fram með tillögur í þá veru. Það liggur í hlutarins eðli. En það er alls ekki sjálfgefið af efni tillögunnar að hún sé beinlínis forskrift að lagasetningu. Hún er miklu frekar forskrift að því að skoða gaumgæfilega hvernig starfsemi fjölmiðla fer fram hér á landi og hvernig eignarhaldi á þeim er fyrir komið og þá hvort ástæða sé til að skoða það umhverfi sem mönnum verður þá ljóst hvernig er, m.a. með tilliti til lagasetningar eða annarra reglna. Í greinargerðinni er m.a. bent á að slíkar reglur hafi verið settar í nágrannalöndum okkar og að eignarhaldi fjölmiðla hafi þar verið settar skorður. Allt eru þetta málefnaleg rök fyrir að vinna málið með þeim hætti sem hér er lagt upp með og ég tel að það sé mjög æskilegt í okkar litla þjóðfélagi að fyrir liggi hverjir eigi fjölmiðla og hverji séu þar e.t.v. í ráðandi stöðum. Ég tel það mjög óæskilegt og ekki eðlilegt --- það er skoðun mín og ég hugsa að það sé skoðun margra í þingflokki mínum að aðilar í atvinnugreinum hvort sem það eru sterkustu aðilarnir í sjávarútvegi, sterkustu aðilarnir í verslun eða þeir sem núna hafa eignast íslenska bankakerfið --- að slíkir aðilar geti bundist jafnvel samtökum um að eiga fjölmiðla. Væri t.d. eðlilegt að LÍÚ ætti fréttamiðla aðra en það á í dag? Það á fréttamiðil sem það gefur út og er séreign þeirra samtaka, þ.e. Útvegurinn. Það sama má segja um sjómannasamtökin sum, þau eiga sína fréttamiðla og fer ekki á milli mála að þau eru útgefendur að þeim og þetta eru fagrit þeirra og fréttablöð. Hins vegar gegnir öðru máli, virðulegi forseti, þegar við tölum um almenn fréttablöð sem gefin eru út dagsdaglega til þess að miðla fréttum, skoðunum og skoðanaskiptum. Og sama á auðvitað við um ljósvakafjölmiðlana. Mér finnst það liggja þó nokkuð öðruvísi við hvernig eignarhaldi og ráðandi áhrifum manna á slíkum fjölmiðlum er ráðið til lykta vegna þess að það er auðvitað hægt að misnota vald sitt ef menn eru stórir eignaraðilar og fá ráðið slíkum upplýsingaveitum sem dagblöðin og ljósvakafjölmiðlarnir eru á degi hverjum. Vissulega er freistandi í baráttunni fyrir hagsmunaaðila að nota sér slíka stöðu. Við sáum það síðast í kosningabaráttunni í vor að aðilar í ákveðnum atvinnugreinum fóru á fulla ferð inn í kosningabaráttuna. Ég veit að hv. þingmenn muna hvernig það gekk fyrir sig þar sem menn fóru með sérstakar fréttatilkynningar frá fyrirtækjum sínum og sérstakar yfirlýsingar um það að ef starfsmenn gerðu hitt eða þetta á kosningadag þá væri voðinn vís þó svo að voðanum hafi ekki verið forðað þó að ríkisstjórnin hafi haldið velli. Menn hafa upplifað að hér á landi er það nánast að verða eina vörn manna m.a. í sjávarútvegsþorpum að setja á stofn nýjar bæjarútgerðir þar sem bæjarfélögin koma að því að kaupa atvinnuréttindi eða atvinnustöðuna. En það er annað mál og varðar ekki beint efni þessa máls, snýr að hinu heimsfræga ,,besta kvótakerfi í heimi`` sem menn kynna um víða veröld, jafnvel okkar æðstu menn. Virðulegi forseti. Ég held að sú till. til þál. sem við ræðum nú um að skoða eignarhald og starfsemi fjölmiðla, hvernig því er varið í framtíðinni, sé af hinu góða og það sé ágætt fyrir okkur að fara í gegnum það. Ég tek það hins vegar fram, virðulegi forseti, að það er ekki sjálfkrafa ávísun á það að við setjum fram stíf eða ströng lög um þetta efni en vel kann þó að vera að það verði niðurstaðan.

Frú forseti. Af því að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom hér og gerði kosningabaráttuna að umtalsefni þá vil ég rifja það upp að undir lok kosningabaráttunnar virtist það á köflum sem Landssamband ísl. útvegsmanna sem hv. þm. gerði að umræðuefni stýrði ekki bara einum og ekki tveimur heldur þremur fjölmiðlum. Það var mín tilfinning sem eins af þeim stjórnmálamönnum, sem þá stóð í harðri baráttu fyrir umdeildri stefnu í sjávarútvegsmálum, að Landssamband ísl. útvegsmanna hefði ákaflega greiðan aðgang að því að koma skoðunum sínum í gegnum Morgunblaðið. Mér fannst líka sem sama LÍÚ ætti ákaflega greiðan aðgang að því að koma skoðunum sínum í gegnum ríkismiðlana. Ég spyr þess vegna, virðulegi forseti, hvort hv. þm. geti verið mér sammála um að það mundi kannski litlu skipta þegar í harðbakkann slær hvort LÍÚ ætti formlega fjölmiðil eða ekki. Eða var það reynsla hv. þm. að það skorti eitthvað á að það ágæta samband ætti kost á því að koma viðhorfum sínum til íslensku þjóðarinnar í eins hráu, ómenguðu og miklu magni og það lysti?

Virðulegur forseti. Það er stundum svo sérstaklega í kosningabaráttu að maður leyfir sér ekki að trúa öllu sem maður heyrir. Þannig var, virðulegur forseti, að ég heyrði sögu í febrúar norður í Skagafirði að búið væri að taka ákvörðun um það á bak við tjöldin að ákveðin samtök í landinu ætluðu að verja 50 millj. í að tryggja ríkisstjórninni sæti. Ég trúði þessu náttúrlega ekki og taldi að þetta væri helber lygi og hafði engar sannanir fyrir því að þetta hafi ekki verið tómt plat og grín. Ég verð hins vegar að segja af tilefni spurningar hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að ég hygg að Landssamband ísl. útvegsmanna hafi varið verulegum kröftum og fjármunum í að tryggja núverandi ríkisstjórn sæti. Og með þau orð á vörunum get ég ekki fullyrt, hv. þm., að það skipti máli hvernig eignarhaldi á fjölmiðlum er varið, en það er samt sem áður þannig að það eru dagblöðin og ljósvakafjölmiðlarnir sem eru notaðir mest í áróðri hér á landi frá degi til dags. Fagblöðin eru blöð sem eru unnin með miklu lengri fyrirvara og það er auðvitað svo ef menn hafa langan vilja til þess að vinna ákveðnu máli forgang eins og kom fram í þeim upplýsingum sem laumað var að mér í febrúar, þá gátu menn vissulega notað sín blöð og þeir gerðu það.

Frú forseti. Við hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson höfum ýmsa fjöruna sopið í stjórnmálum. Í tilefni af þessari umræðu get ég rifjað það upp með hv. þm. að ég hafði verið formaður stjórnmálaflokks sem í dag er næststærsti stjórnmálaflokkur þjóðarinnar í allnokkra mánuði og hafði á þeim tíma haft uppi allharðar yfirlýsingar um þróun efnahagsmála sem reynslan sýndi síðar að gengu flestar eftir. En á þeim tíma sá t.d. sá miðill sem ekki er undir í þessari umræðu, fréttastofa Ríkissjónvarpsins, enga ástæðu til að eiga viðtal við formann þess stjórnmálaflokks. Ég minnist þess að þegar hinn nýi stjórnmálaflokkur, Samfylkingin, hélt fyrsta flokksstjórnarfund sinn, þá sá fréttastofa sjónvarpsins enga ástæðu til að geta þess í fréttum en í sama fréttatíma voru tvær fréttir af kjördæmisþingi sjálfstæðismanna á Norðurl. e. Við vitum það auðvitað sem höfum verið í pólitík og erum eldri en tvævetur í henni að það er ekki spurningin um eignarhaldið á fjölmiðlunum sem endilega ræður því hvaða skoðanir koma þar fram. Höldum okkur áfram við þetta dæmi sem við höfum verið að ræða, dæmið af LÍÚ. Auðvitað er það þannig að eftir að ákveðið baráttumál Morgunblaðsins var komið í gegn sem var vísir að auðlindagjaldi, þá tók það algerlega undir söng útgerðarmanna í einu og öllu. Það litaði auðvitað alla kosningabaráttuna og skóf einhver prósent sameiginlega af flokkum okkar tveggja. Þá skipti engu máli sú staðreynd að LÍÚ átti ekki prómill í Morgunblaðinu.

Virðulegi forseti. Ég get eiginlega engu bætt við þetta síðara andsvar nema að rifja það upp með hv. formanni Samfylkingarinnar að fréttastofa útvarps gerði síðasta landsfundi Samfylkingarinnar bærileg skil.

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að fagna þessari umræðu um starfsumgjörð fjölmiðla en það er rétt að spyrja í fyrstu: Hvert er tilefnið? Eignarhald á lykilfjölmiðlum hér á landi hefur lítið breyst frá því einokun ríkisins á að senda út dagskrárefni á öldum ljósvakans var afnumin fyrir um 17 árum. Við erum með tvo ljósvakarisa, sem eru RÚV og Norðurljós, og við erum með tvo dagblaðarisa, sem eru Morgunblaðið og DV. Á undanförnum árum hafa einkamiðlarnir þrír tengst öðrum miðlum eignarböndum um lengri eða skemmri tíma og þá einnig innbyrðis. Í flestum tilfella hafa þau tengsl ekki borið tilætlaðan ávöxt. Því hefur heildarmyndin lítið breyst. Íslensku fjölmiðlarisarnir er fjórir. Það sem nú virðist í augsýn er að einn risi til viðbótar, Fréttablaðið, hefur vaknað og keypt DV og sýnir nú tilburði til að ná undirtökum í Norðurljósum. Tveir af fjórum risum eru sem sagt á leið í eina sæng. Það er tilefni þessara umræðna að mínum dómi, virðulegi forseti. Þegar við lítum til nágrannaþjóða okkar sést að um leið og margt er líkt hjá grönnum okkar er fjölmargt frábrugðið. Ef marka má nýlega samantekt Evrópska blaðamannasambandsins um eignarhald á fjölmiðlum í 12 löndum Vestur-Evrópu kemur í ljós að auk ríkisfjölmiðla eru á hverjum markaði tveir, þrír, í mesta lagi fjórir risar til viðbótar og er samkeppni þeirra yfirleitt afar hörð. Í öllum löndum eru dæmi um risa sem láta bæði til sín taka í útgáfu blaða og tímarita og á öldum ljósvakans og þar sem eru til staðar lög sem takmarka eignarhald eru ákvæðin yfirleitt mjög rúm. Í fjórða lagi kemur í ljós að sérhver fjölmiðlamarkaður hefur sterk þjóðleg og menningarleg sérkenni og lýtur eigin lögmálum. Þar sem Ísland sker sig helst úr er einkum að miklu meiri fjölbreytni er í rekstri lítilla og staðbundinna fjölmiðla. Stóru miðlarnir sem tala til allrar þjóðarinnar haga sér með svipuðum hætti hér og víðast hvar í Vestur-Evrópu en við höfum ekki fjölbreyttan gróður svæðismiðla til hliðar, og það má spyrja hvort þetta sé ekki líka verðugt verkefni fyrir þá nefnd sem þessi ályktun gerir ráð fyrir að sett verði á laggirnar að skoða. Meginniðurstaðan er því sú að reynsla nágranna okkar er ekki einhlít. Vandi þeirra er misjafn og lausnir að sama skapi breytilegar. Í þessu máli verður því erfitt fyrir okkur Íslendinga að vísa einhliða til erlendra fyrirmynda. Ef við ætlum að takmarka eignarhald á fjölmiðum verðum við að gera það á grundvelli okkar aðstæðna og á okkar eigin forsendum. Virðulegi forseti. Þegar stjórnmálamenn tala um takmarkanir á eignarhaldi fjölmiðla mega þeir ekki gleyma því að fjölmiðlun er starfsgrein. Þó svo að áhugamönnum um þjóðmál sé tamt að tala um fjórða valdið og að koma þurfi á það böndum er rangt að fjalla um eignarhald þessara fyrirtækja einvörðungu í ljósi þess. Við fjölmiðla á Íslandi starfa í fullu starfi nær þúsund manns. Þá eru ótaldir t.d. blaðberar, sem væntanlega skipta þúsundum, og þá einnig hundruð manna í skyldum greinum eins og auglýsingastofum, prentsmiðjum, tölvufyrirtækjum og þar fram eftir götunum. Það má ekki horfa fram hjá því að fjölmiðlar eru bakhliðin á greinum eins og tónlist, kvikmyndagerð og víða í nágrannalöndum okkar einnig leiklist. Fjölmiðlar, upplýsingatækni og afþreyingargreinar skapa hvað flest ný störf á Vesturlöndum og í öllum tilfellum mjög eftirsóknarverð störf. Íslendingar hafa sýnt og sannað að þeir eiga erindi á hið stóra alþjóðlega svið leikhúsa, tónlistar, kvikmynda og tækni. Öflug íslensk fjölmiðlafyrirtæki skapa örvandi umhverfi þessara greina. Þegar setja á skorður við eignarhaldi á fyrirtækjum er mikilvægt að hafa í huga að slíkt getur takmarkað vaxtarmöguleika fyrirtækja og þrengt möguleika þeirra á að þroskast og dafna. Það er ljóst að ef takmörk eru sett um hver megi eiga í fyrirtækjum verður erfiðara en ella að fá öfluga fjárfesta til að koma að uppbyggingu og sköpun nýrra tækifæra. Viljum við sjá öfluga og nútímalega menningarstarfsemi sem teygir arma sína víða um heim byggir sú starfsemi á fjölmiðlun af einhverju tagi. Stjórnmálamenn sem sjá ofsjónum yfir völdum og áhrifum annars staðar en í eigin hendi mega ekki setja fjölmiðlum þær skorður að þær haldi aftur af athafnaþrá og sköpunarkrafti sem býr í öflugum og góðum fjölmiðli. Virðulegi forseti. Í ályktun þeirri sem hér er til umfjöllunar er hvatt til þess að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingmanna sem fái það verkefni að kanna starfsskilyrði fjölmiðla, hræringar á fjölmiðlamarkaði og hvert stefnir og huga að því hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi. Helsta leiðin til þess að treysta stöðu fjölmiðla er í raun að tryggja að að baki þeim standi öflugir og fjársterkir aðilar. Umræðan um eignarhald fjölmiðla er brýn. Aðgerðir ber að vanda. Sú till. til þál. sem hér er til umræðu hvetur til yfirvegaðra vinnubragða og því er hún verðug og réttmæt og því styð ég hana.

Forseti. Í þingflokki Samfylkingarinnar og nærsveitum hans höfum við verið að vinna að fjölmiðlamálum í haust og menn kunna að hafa greint það á hinni ágætu ræðu hv. þm. Ásgeirs Friðgeirssonar, sem þarf svo sem ekki á mikilli aukavinnu að halda til að vera fróður um fjölmiðla og fjölmiðlun. Eitt af þeim plöggum sem við höfum safnað að okkur þar er skýrsla sem nú er orðin sjö ára gömul og menn kannast kannski við, sumir, og heitir Skýrsla starfshóps um endurskoðun á útvarpslögum, sem menntmrh. skipaði og skilaði af sér 1996. Þetta er nokkuð góð skýrsla, margt í henni, þó ég sé fullkomlega ósammála helstu niðurstöðum þeirra sem hana gerðu, þeim ályktunum sem þeir drógu af stöðunni. Vegna þess að hér hefur skort fulltrúa tveggja flokka í þessa umræðu, fulltrúa Sjálfstfl. og Framsfl. tel ég rétt að láta þingheim heyra og festa í þingtíðindi svolítinn kafla úr þessari skýrslu og hann er svona, með leyfi forseta: ,,Þegar litið er til þeirra breytinga sem hafa átt sér stað á íslenska ljósvakamarkaðnum undanfarin ár --- og þeirrar staðreyndar að nú þegar er um að ræða nokkra samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlasviðinu í heild --- vaknar sú spurning hvort löggjafinn hér eigi að fara að dæmi margra annarra Evrópuríkja og takmarka eignaraðild að ljósvakamiðlum (fjölmiðlum) með lögum. Ekki skal kveða sérstaklega á um takmörkun eignarhalds í ljósvakamiðlum í útvarpslögum. Þrátt fyrir aukið frelsi og grósku í ljósvakaiðnaðinum ber ekki brýna nauðsyn til þess að fylgja þeirri þróun eftir með hertum reglum um eignarhald. Þvert á móti skal leitast við að varðveita það frelsi sem lögin frá 1985 fólu í sér. Þau lög kveða á um lýðræðislegar leikreglur, tjáningarfrelsi og óhlutdrægni í starfi útvarpsstöðva. Séu þessi atriði tryggð verður hlutfall eignarhalds síður að alvarlegu vandamáli. Þessi skoðun er og sett fram í ljósi þeirrar staðreyndar að lög af þessu tagi hafa í nágrannalöndunum oftar en ekki orsakað nokkurn glundroða. Það hefur reynst fremur auðvelt að fara í kringum slík lög, eftirlit kostnaðarsamt og þó að þeim sé ætlað að vernda athafnafrelsi og hlutleysi virðast þau stundum hafa skert athafnafrelsið á ósanngjarnan hátt og jafnvel beinst gegn einstökum aðilum. Auk þess hefur útbreiðsla útvarpstækni og lækkun bæði stofn- og rekstrarkostnaðar dregið mjög úr sérstöðu ljósvakaiðnaðarins, sem áður var aðeins á færi stórfyrirtækja og hins opinbera. Í ljósi þessa dregur úr réttmæti þeirrar skoðunar að taka þurfi þennan rekstur öðrum og fastari tökum en annan atvinnurekstur.`` Niðurstöður í þessum kafla skýrslunnar eru þessar, með leyfi forseta, enn og aftur: ,,Ákjósanlegra er að samkeppni á ljósvakamarkaði og starfsemi ljósvakamiðla í heild lúti sömu almennu leikreglum og aðrar atvinnugreinar í landinu. Í þessu sambandi skal eignarhald og starfsemi útvarpsstöðva falla undir almenn ákvæði samkeppnislaga um einokun og fákeppni þótt ef til vill sé nauðsynlegt að aðlaga þau lög betur aðstæðum ljósvakans. Til að mynda væri mögulegt að styrkja með einhverjum hætti lagalega framkvæmd við úthlutun útvarpsleyfa þannig að stuðlað verði að fjölbreytni og samkeppni.`` Ég er ekki með því að lesa þetta upp að lýsa yfir skilyrðislausu samþykki mínu við þennan texta. Þau sjónarmið sem þarna eru sett fram eru hins vegar athyglisverð og það er ekki síður athyglisvert hverjir sátu í þeim starfshópi sem hér um ræðir, en formaður hans var Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson, núverandi formaður útvarpsráðs, einn af helstu ráðgjöfum Sjálfstfl. og ráðherra hans um fjölmiðlamálefni. Aðrir í nefndinni voru Ásdís Halla Bragadóttir, bæjarstjóri í Garðabæ, sem ég hygg að þá hafi verið aðstoðarmaður Björns Bjarnasonar menntmrh. þá hæstv. og nú enn. Þar sat líka Páll Magnússon, sem nú er varaþingmaður og aðstoðarmaður hæstv. iðn.- og viðskrh., og ekki síst sat þar þá sléttur þingmaður en nú hæstv. menntmrh. Tómas Ingi Olrich. Og auðvitað spyr maður hvort þetta fólk og flokkar þess sé enn sama sinnis eða hvort skoðun þeirra á þessum málum hafi breyst og þá hvað hafi valdið þeirri breytingu.

Herra forseti. Þetta er fróðleg og skemmtileg umræða sem er hér háð um fjölmiðla og þá þróun og hræringar sem orðið hafa á fjölmiðlamarkaði á síðustu vikum. Nú er það svo að mér finnst sjálfum sem það sé ekkert sem maður sér í fjölmiðlunum sjálfum sem bendir til þess að þeim eða ritstjórnarfrelsi eða möguleikum manna á að koma skoðunum á framfæri sé einhver hætta búin. Eins og staðan er nákvæmlega í dag, eins og ég les fjölmiðlana og hlusta á þá finnst mér sem oft hafi sú staða verið uppi í okkar samfélagi að það hafi verið ærnara tilefni til þess að ætla að það væri erfitt fyrir tiltekin viðhorf að koma fram. Að þessu sögðu vil ég að það komi eigi að síður skýrt fram að mér finnst sú tillaga sem hér er flutt vera meinlaus. Ég hef ekkert á móti henni og ýmislegt í henni er þannig að ég get undir það tekið. Ég vil segja það alveg skýrt sem gamall ritstjóri þriggja dagblaða að ég tel að oft hefði verið þörf á því að búið væri að búa svo um hnúta að ritstjórnarfrelsi væri virt. Það eru ekki margir menn á Íslandi sem hafa nokkrum sinnum sætt því að þurfa að standast áhlaup vegna skoðana sinna en ég er viss um að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir minnist þess jafn vel og ég að sú var tíðin að sá karl sem hér stendur þurfti eigi að síður að standast slík áhlaup. Veltum því upp með hvaða hætti eigendur miðla, dagblaða sérstaklega, geta haft áhrif á blöðin. Það er fyrst og fremst í gegnum ráðningar á ritstjórum. Ég segi sem ritstjóri, sem eyddi töluverðum hluta af starfsævi sinni í fjölmiðlum, að þekking mín í gegnum eigin snertingu við fjölmiðla og í gegnum aðra fjölmiðlamenn leiðir mig að þeirri ályktun að næstum því ómögulegt sé fyrir eigendur blaða að hafa áhrif á það sem stendur í blöðunum með öðrum hætti en í gegnum ráðningu ritstjóra. Ég var ritstjóri tveggja flokksblaða, Alþýðublaðsins og Þjóðviljans, og ég var ritstjóri síðdegisblaðs, DV, sem stundum var talið hægra megin í tilverunni. Það var þá fyrst og fremst blað sem var í andstöðu og átti alltaf að vera í andstöðu við hverja þá sem telja mætti til valdastofnana samfélagsins. Þegar blaðið hætti því gekk það undir vegna þess að þá hafði það ekki lengur erindi. Aldrei varð ég þess áskynja að þeir menn sem áttu DV og höfðu sannarlega allt aðrar stjórnmálaskoðanir en ég reyndu með nokkrum hætti að hafa áhrif á skrif mín eða blaðsins. Aldrei reyndu þeir að hafa áhrif á það hverja ég réði. Þá fóru nýir starfsmenn í gegnum sérstök próf. Mér var nokkuð skemmt þegar ég réð mína fyrstu áhöfn til sumarvistar og í ljós kom að af þeim ellefu sem ég réði voru sjö eða átta meira eða minna tengdir Heimdalli. Þeir reyndust allir prýðisgóðir blaðamenn og aldrei urðu nokkrir árekstrar okkar á milli. Þegar ég sagði í upphafi máls míns að ég vildi gjarnan að það hefði verið búið að fara í gegnum þessa umræðu, setja niður svona nefnd og hugsanlega skapa einhvers konar umgjörð um ritstjórnarfrelsi þeirra sem stýra blöðum var ég að vísa til minnar eigin reynslu þegar ég var ritstjóri Þjóðviljans. Þá skrifaði ég og hafði skoðanir og þeir sem með mér voru, ýmsir á því blaði, sem ollu því að aftur og aftur var reynt að skerða það ritstjórnarfrelsi. Þá vaknar spurning: Ef við setjum niður þessa nefnd með hvað hætti eigum við þá að tryggja að slíkt gerist ekki? Sú tíð kann að koma, það má jafnvel sjá vísi að því í þessari tillögu, að aftur verði til einhvers konar fjölmiðlar sem hugsanlega njóti ríkisstyrks, eins og gerðist í gamla daga, og jafnvel að þeir verði í eigu stjórnmálahreyfingar. Þarf þá ekki að koma í veg fyrir að með einhverjum hætti sé hægt að hemja villta unga menn sem eru ráðnir þangað til ritstjórnar og hlýða síðan ekki aga flokksvaldsins? Þetta þurfa menn allt að hugsa í gegn, virðulegi forseti. Mig langaði að spyrja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, af því að ég geri ráð fyrir því að hún taki til máls á eftir, út í tvennt sem er reyndar skylt. Hv. þm. segir m.a. að það eigi að kanna hvort þörf sé á lagasetningu eða öðrum aðgerðum til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs. Síðar í tillögunni segir líka að athuga beri hvort þörf sé á að sporna með lagaákvæðum eða með öðrum hætti gegn óæskilegri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvaða hátt er hún með í huga? Ég er ekki að gera henni upp eitt eða neitt en það sem mér kemur til hugar er auðvitað þetta gamla sem við höfum öll farið í gegnum, sem er ríkisstyrkur til fjölmiðlareksturs. Er það það? Þá er rétt að segja það. Síðan vil ég segja að mér finnst það ekki boðlegt gagnvart borgurum landsins að það sé ekki algjörlega tryggt að þeir viti hverjir eigi fjölmiðla. Mér finnst það vera réttur minn að vita hverjir eiga þá. Að því gefnu finnst mér, eins og staðan er í dag, að ég eigi sem fullþroska og sjálfstæður einstaklingur að geta tekið afstöðu til þess sem í þeim birtist. Ég held að miðill sem er ótrúverðugur, sem er fyrst og fremst þjónn eigenda sinna en ekki þeirra sem njóta miðilsins, lesenda eða hlustenda eða áhorfenda, geti ekki lifað af. Við getum tekið Morgunblaðið sem dæmi sem lengi var, eins og aðrir miðlar, mjög litað af flokkspólitík. Morgunblaðið hefur svarað breyttum kröfum breytts og nýs markaðar með því að breyta með verulegum hætti ásjónu sinni og hvernig það birtist þjóðinni. Það er opið blað í dag og ég get sagt það sem formaður stjórnmálaflokks að sennilega hefur mér aldrei gengið jafn vel og kollegum mínum í stjórnmálum að koma skoðunum á framfæri og einmitt fyrir tilstilli opins Morgunblaðs. Samt sem áður blasir það við, eins og við vorum að ræða hér áðan, ég og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, að stundum brýst annað andlit fram. Enginn veit það betur en sá flokkur sem heitir Samf. og lenti í þeirri orrahríð um sjávarútvegsmál sem beint var að honum og skoðunum okkar á því sviði af Morgunblaðinu rétt fyrir kosningar. Eigi að síður er ég ekki á þessu stigi máls að óbreyttu reiðubúinn til að taka þátt í að setja lög um eignarhald á fjölmiðlum. Um hitt sem ég hef hér rakið, um gegnsæið og það að vitað sé hverjir eiga og í hvaða hlutföllum, er ég reiðubúinn að ræða.

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanns um að þessi umræða sé góð og þörf, og hún er líka skemmtileg. Ég held að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi alveg hitt naglann á höfuðið undir lok ræðu sinnar þegar hann fór að tala um gegnsæið. Ég lít líka á það sem lykilatriði að fólk viti hver er að segja því fréttirnar, hverra skoðanir birtast í fjölmiðlunum. Að því leytinu til er mjög nauðsynlegt að jafnvel LÍÚ geti komið skoðunum sínum að í gegnum fjölmiðla en það sem þarf að tryggja er að neytandinn, almenni fjölmiðlaneytandinn úti í samfélaginu, viti að þær skoðanir eru komnar frá þeim samtökum. Það sem skiptir svo miklu máli er einmitt þetta, að fjölmiðlar mega vera í eigu einhverra sem hafa tiltekin sjónarmið og vilja tala fyrir þeim en það þarf þá að vera algerlega ljóst að það eru slík sjónarmið sem viðkomandi fjölmiðill talar fyrir og ekki önnur. Að sama skapi þarf það að vera tryggt að Ríkisútvarpið sem er ríkisrekinn miðill sem hefur lýðræðislegu hlutverki að gegna samkvæmt lögum fái að rækja það hlutverk svo vel sé. Þá er ég kannski komin að kjarna málsins: Telur ekki hv. þm. þessa tillögu, þó að hann telji hana meinlausa, vera af hinu góða? Getum við ekki sest niður, stjórnmálahreyfingarnar í landinu sem eiga fulltrúa á Alþingi, og rætt þessi mál ofan í kjölinn á skapandi hátt og fundið hvort það þurfi að breyta lögunum, hvort það þurfi að setja hér einhvern strúktúr sem tryggi að gegnsæi sé til staðar svo að fjölmiðlar komist ekki upp með það að villa á sér heimildir?

Frú forseti. Ég hef kannski verið of neikvæður í orðum mínum um þessa tillögu. Hv. þm. rifjaði upp að ég hefði sagt að hún væri meinlaus. Þetta er ágætistillaga, hún stefnir í rétta átt. Eigi að síður finnst mér þegar ég les tillöguna og grg. sem hún sé fyrst og fremst miðuð við fjölmiðla sem eru með einhverjum hætti í einkaeigu. Ég les tillöguna þannig og vísa t.d. í suma stafliði hennar sem ég tel að bendi til þess. Ég er búinn að vera á dögum sem stjórnmálamaður í einhverja áratugi. Á hinum seinni árum hefur mér gengið best að koma viðhorfum mínum í gegnum hina einkareknu fjölmiðla, eins og Morgunblaðið, DV, Fréttablaðið og suma af hinum einkareknu ljósvakamiðlum. Ég vil t.d. taka það fram, af því að við erum að velta fyrir okkur að það sé nauðsynlegt að vita hverjir eigi fjölmiðlana. Ég og hv. þingmaður eigum Ríkisútvarpið. Við vitum samt ákaflega vel að þar er einn tiltekinn flokkur búinn að hlaða inn stjórnendum árum saman og það hlýtur að hafa áhrif. Sjáum við það ekki speglast í því að sjálfur útvarpsstjóri sendir tölvupóst til þriggja eða fjögurra undirmanna sinna og kvartar undan pólitískri slagsíðu á tilteknum þætti? Þarf þá frekari vitnanna við? Mér finnst, virðulegi forseti, sem í þessa tillögu hér vanti einmitt þetta sjónarhorn. Ég vil líka sem borgari og sem almennur Íslendingur eiga kost á því að skapa umgjörð um Ríkisútvarpið sem er þannig að menn eigi jafnmikla möguleika á að koma sjónarmiðum sínum í gegn 

Virðulegi forseti. Ég tek af heilum hug undir orð hv. þingmanns varðandi Ríkisútvarpið og stöðuna þar sem sýnir auðvitað hversu mikil hætta er fólgin í því að hafa sömu stjórnmálaflokkana við völd svo lengi. Ég held að við getum þá verið sammála um það, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að það sé veruleg þörf á því, þótt ekki væri nema til að tryggja að ríkisfjölmiðillinn okkar geti sinnt sínu lýðræðislega hlutverki óháður ríkjandi valdi, að fara að skipta hér um fólk í brúnni. Ég held að við deilum algjörlega þeirri skoðun að Ríkisútvarpið hafi sérstöðu í flóru fjölmiðlanna og ég tel að nefnd af þessu tagi, sem tillagan fjallar um, gæti auðveldlega komið inn á málefni Ríkisútvarpsins án þess að hún sé beinlínis hugsuð sem slík. Ég tel að hér gæti farið af stað undir forsvari þessarar nefndar umræða sem tæki á ríkisfjölmiðlinum að einhverju marki þó að henni sé ekki ætlað það eins og hv. þm. hefur bent á þegar hann rýnt er í orðalagið. Ég held að þegar öllu er á botninn hvolft sé veruleg þörf á því að þessi mál séu rædd, bæði hvað varðar Ríkisútvarpið og einkafjölmiðlana. Ég held að það skipti máli að skoða ofan í kjölinn hvernig ríkisstjórnarmeirihluti hefur beitt valdi sínu til að koma sínu fólki að á ríkisfjölmiðlinum. Ég tel að okkur hafi verið ákveðin hætta búin og sé ákveðin hætta búin í þessum efnum. Það eina sem við getum gert, held ég, til að sporna við slíku er að hafa umræðuna í gangi á öllum tímum, hafa hana opna og hafa hana í formlegum farvegi með þátttöku ólíkra aðila, eins og þessi þáltill. hér gerir ráð fyrir.

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan er þessi tillaga spor í rétta átt. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir segir réttilega að það væri hægt undir þessari tillögu eða að henni breyttri málefni ríkismiðlanna til skoðunar. Það er bara ekki gert í þessari tillögu. Hún miðar fyrst og fremst að því að skoða samþjöppun eignarhalds á einkareknu miðlunum. Tilefnið er auðvitað alveg ljóst. Tilefnið er það að Jón Ásgeir Jóhannesson er orðinn mikilsráðandi á stórum hluta fjölmiðlamarkaðarins og það fer í taugarnar á mörgum. Sá pirringur gerir vart við sig á mjög ólíkum vængjum stjórnmálanna og menn ná ákveðnum snertipunkti í því. Ég skil það. Hins vegar tel ég að ef verið er á annað borð að leggja í þessa sjóferð, í herrans nafni og fjörutíu, hefðu þeir átt að láta tillöguna spanna breiðara svið. Við í Samf. höfum t.d. verið að skoða ákveðna hluti, m.a. sem varða ritstjórnarfrelsi og gegnsæi eignarhalds, ekki varðandi samþjöppun en við höfum hins vegar skoðað ákveðnar leiðbeiningarreglur sem alþjóðastofnanir hafa sett niður um svona hluti en varða kannski vanþroskaðra lýðræðissamfélag heldur en okkar er í dag. Ég er reiðubúinn til að skoða hvaðeina ef tilefnin gefast. Um leið og ég verð þess áskynja að það verður erfitt fyrir íslenska borgara að koma skoðunum sínum á framfæri vegna eignarhalds er ég reiðubúinn til þess að skoða málið. Óneitanlega vekur það eftirtekt mína að þessi umræða kemur upp með þessum mikla sprengikrafti í þann mund sem sá miðill sem hefur staðið áratugum saman í túnfæti Sjálfstfl. hefur ekki lengur yfirburði og nánast einokun á skoðanamyndun, a.m.k. á blaðamarkaðnum.

Forseti. Í tilefni af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði vonandi réttilega að eigendur hefðu ekki haft erindi sem erfiði með það að kenna ritstjórnum sínum lexíuna og koma þar í gegn fréttum sem eru andstæð faglegum sjónarmiðum þá auðvitað höfum við í haust eitt dæmi um það sem vert er að rekja hér. Svo maður tali nú varlega um þetta allt saman þá hygg ég að það hafi verið frétt á Stöð 2 um að Kaupþing/Búnaðarbanki eða hvort það hét þá bara Búnaðarbanki hafi boðið hæstv. fjmrh., sem því miður er ekki hér staddur, í laxveiðar. Þetta þótti einum af eigendum Stöðvar 2 þá svo alvarlegt að verið væri að segja þessa frétt að hann gerði, að því er mér skilst, tilraun til þess að stöðva flutning fréttarinnar í fréttastofunni. Mig minnir líka að honum hafi ekki orðið kápan úr því klæðinu. Það eru svona dæmi sem maður vill forðast. Þetta eru vítin að varast m.a. og þá spyr maður: Hvað hefði styrkt fréttastofuna í þessu? Ég held að það hefði styrkt hana ef hún hefði haft t.d. einhvern lagaramma sem ég kann ekki að búa til hér um það sem tryggði ritstjórnarlegt sjálfstæði. En það er alveg klárt að sérstök lög um eignarhald á þessum fjölmiðli hefðu ekki komið í veg fyrir að þessi eigandi reyndi eða var talinn hafa reynt að koma í veg fyrir birtingu fréttarinnar vegna þess að eignarhaldið hefði varla tekið á því að eigendur yrðu að uppfylla ákveðnar skapgerðar- og hegðunarkröfur heldur fjalla þær um allt annað eins og hér hefur verið sagt í umræðunni. Einmitt þetta dæmi sýnir okkur að þetta mál verður að ræða án upphrópana og án patentlausna.

Forseti bendir á að andsvör eru hugsuð til þess að gera athugasemdir við ræðu en ekki til að hafa uppi sjálfstæða ræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka góðar undirtektir við þessa tillögu. Ég vil líka segja að ég tek undir alla þá varnagla sem hér hafa verið slegnir um hvað beri að varast þegar setja á lög um eignarhald á fjölmiðum. Það þarf að fara mjög varlega og kannski sérstaklega í lagasetningu. Við skulum ekki gleyma því hvernig Berlusconi hefur náð 90% fjölmiðlamarkaðarins á Ítalíu undir sitt vald með því einmitt að breyta lögum. Hann hefur sett lög og breytt lögum sem takmörkuðu þetta eignarhald sér í hag þannig að hann og fyrirtæki hans eiga nú um 90% af ítalska fjölmiðlamarkaðnum. Ég vil hins vegar benda á að hugsunin í þessari tillögu er ekki sú að hefta frelsi fjölmiðla eða setja ritstjórnum þeirra neinar skorður heldur er þvert á móti verið að ræða um að leita leiða til þess að tryggja einmitt sjálfstæði, ábyrgð og gegnsæi í fjölmiðlum eins og einn hv. þm. sagði áðan að væri mikilvægt. Með þessari tillögu er heldur ekki verið, eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson benti réttilega á, að ákveða að það eigi að setja lög af því tagi sem hér eru nefnd heldur er verið að velta því upp hvort þess sé þörf og bent á að samráð þurfi að hafa við hagsmunaaðila og það þurfi að leita út fyrir landsteinana, ekki til þess að leita þar að uppskriftum heldur að dæmum. Síðan þurfum við að kokka okkar eigin graut í samræmi við það sem menn vilja og sjá þörf á. Hér hefur líka verið bent á ýmislegt sem mætti bæta við þau drög að verkefnalista svona nefndar sem fram kemur í tillögugreininni. Það var nefnt að nefndastarf af þessu tagi yrði að taka fyrir netið, veraldarvefinn, og það er alveg rétt. Það hafa orðið gríðarlegar breytingar með tilkomu netsins og hefur það auðveldað gríðarlega allan aðgang almennings að upplýsingum. En við skulum ekki gleyma því að sama samþjöppun verður í netmiðlunum um leið og þeir verða það sem kallað er commercial, þ.e. um leið og þeir fara að verða mikilvægir auglýsingamiðlar og tekjulind þá verður nákvæmlega sama samþjöppun í eignarhaldi á netmiðlunum eins og á öðrum miðlum. Það gildir eitt og hið sama. Það hefur einnig verið nefnt hér að eðlilegt væri að þessi tillaga tæki til Ríkisútvarpsins. Um það vil ég segja að til eru lög um Ríkisútvarpið. Umræða hefur verið um og gagnrýni hefur verið höfð hér uppi og víðar í samfélaginu á að vegið sé að ritstjórnarlegu sjálfstæði einstakra dagskrárliða eða fréttastofu Ríkisútvarpsins. Eins og ég hef skilið þá gagnrýni þá er hún gagnrýni á að lögum um sjálfstæði Ríkisútvarpsins sé ekki fylgt. Ég vil benda á að við höfum lög um Ríkisútvarpið. Það vantar kannski bara að þeim sé fylgt eftir. Þess vegna er Ríkisútvarpið ekki nefnt hér. Þetta fjallar eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði einmitt um einkamarkaðinn og eignarhaldið á honum. Ég tel nauðsynlegt að gera kröfur um að fjölmiðlar allir skuli, með leyfi forseta: ,,... halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi og frelsi til orðs og skoðana.`` Þetta er einmitt tilvitnun í lög um Ríkisútvarpið. Ég tel að þetta eigi að gilda um alla fjölmiðla í landinu. Til þess að réttur almennings til fjölbreyttrar frjálsrar fjölmiðlunar sé tryggður þarf að tryggja að eignarhaldið safnist ekki allt á eina hendi. Hvernig við svo gerum það yrði verkefni þessarar nefndar. Mig langar til þess að víkja aðeins að því sem spannst í orðræðu milli hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar og Össurar Skarphéðinssonar um hvort máli skiptir hvert formlegt eignarhald á fjölmiðlum er. Hér var réttilega og eðlilega vitnað í þátttöku LÍÚ í kosningabaráttunni liðið vor. Ég er ein þeirra sem lenti í þeirri mjög svo sérkennilegu aðstöðu í kosningabaráttunni að fara í viðtöl ekki á einum ljósvakamiðli heldur tveimur. Viðmælandinn var ekki í framboði. Hann var ekki frá þeim flokkum sem studdu kvótakerfið. Hann var alltaf frá LÍÚ. Þetta var vissulega sérkennileg upplifun. Þetta skiptir máli vegna þess að við verðum að geta gert þær kröfur til fjölmiðla að þeir séu trúverðugir. Hver væri trúverðugleiki, við skulum segja, sjónvarpsstöðvar í eigu einhvers bankans hér eða fjármálafyrirtækjanna sem væri að fjalla um vaxtaokrið í bönkunum eða í viðkomandi banka? Hver væri trúverðugleiki þess fjölmiðils? Hann væri náttúrlega enginn á því sviði. En hann yrði fljótlega enginn á öðrum sviðum einnig, því miður. Þannig fjölmiðlun viljum við ekki hafa. Það er miklu betra eins og það er núna að LÍÚ gefi út sitt fréttablað og að greiningardeildir bankanna komi með sín sjónarmið þegar þeir fjalla um efnahagsmál. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson beindi til mín fyrirspurnum um hvað átt væri við í tillögugreininni þar sem fjallað er um hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs og hvort þörf sé á að sporna með lagaákvæðum eða öðrum hætti gegn óæskilegri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði. Hann spurði við hvað í rauninni væri átt. Hann svaraði sér að nokkru leyti sjálfur og það var auðvitað alveg rétt sem hann sá í gegnum þetta. Það er verið að tala annars vegar um beinan fjárstuðning eins og til að mynda er gert á Norðurlöndunum með því að efla dagblað númer tvö og eins jafnvel með leiðbeinandi reglum á sviði samkeppnismála ef þörf krefur. Það er allt opið í þessu eins og annað í þessari tillögu. Nokkuð hefur verið komið inn á það hvernig dagblaðamarkaðurinn leit hér út fyrir svo sem eins og tíu árum. Ég þekki það mætavel. Ég var blaðamaður á pólitísku dagblaði í tíu ár undir ritstjórn m.a. hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og reyndar þriggja eða fjögurra annarra hv. fyrrverandi þingmanna allra. Það var lífsreynsla út af fyrir sig. En það fór enginn í grafgötur með það að Þjóðviljinn og Alþýðubandalagið voru tvær greinar af sama meiði ekki frekar en nokkur maður fer í grafgötur um það hverra hagsmuna Morgunblaðið gætir eða hverra erinda það gengur alla vega þegar kemur að tveimur málaflokkum sem eru utanríkismálin og svo þegar komið er að kosningum því að þá fellur gríman. Þess vegna vil ég segja að það er miklu meiri þörf núna en áður til þess að setja lagaramma um þessa starfsemi vegna þess að hagsmunagæslan í þjóðfélaginu er ekki eins grímulaus og áður var.

Frú forseti. Hv. þm. sagði réttilega: ,,En það fór enginn í grafgötur með það að Þjóðviljinn og Alþýðubandalagið voru tvær greinar af sama meiði ...`` Það var svo sannarlega rétt. Svo sagði hv. þm. líka að engum dyldist þegar kemur að kosningum að þá falli gríma Morgunblaðsins. Ég skildi hv. þm. þannig að hún væri að halda því fram að þá kæmi það fram að Morgunblaðið gengi fyrst og fremst erinda Sjálfstfl. Hún leiðréttir mig þá ef svo er ekki. Sjálfstfl. hefur ráðið Ríkisútvarpinu lengi og raðað þar inn yfirmönnum sem hafa óneitanlega haft áhrif á miðilinn. Er hv. þm. þá ekki reiðubúin að fallast á að einn tiltekinn skoðanahópur sé orðinn markaðsráðandi á sviði fjölmiðlunar? Má þá ekki halda fram að Sjálfstfl. ráði í reynd mjög miklu á blaðamarkaði og hafi ákaflega mikið að segja um hvernig a.m.k. hluti ríkisfjölmiðlunarinnar er? Hvernig vill hún bregðast við því? Telur hún að slík staða sé ásættanleg? Er kannski nauðsynlegt að hennar mati að setja niður sérstaka nefnd um það? Ég vil svo segja, virðulegi forseti, að ég er algjörlega á móti því að við rennum til baka í fortíðina og aftur inn í skeið ríkisstyrktra blaða sem hugsanlega eru í eigu stjórnmálaflokka eða fyrirtækja. Ég er algjörlega á móti því og er að því leytinu til mjög ósammála tillögu hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég var í raun búinn að svara því sem hv. þm. spyr aftur um, þ.e. af hverju Ríkisútvarpið er ekki nefnt í þessari tillögugrein. Þessi umræða öll um samþjöppun á fjölmiðlamarkaði og fákeppni hefur orðið til þess að mönnum er ljósari en áður nauðsyn þess að eiga öflugt Ríkisútvarp. Að öðru leyti vil ég segja að mér finnst Ríkisútvarpið gott og ég vil gera það betra og ég tel að við höfum lagarammann þar til þess að styðjast við. Við þurfum hann hins vegar á hinum frjálsa markaði.

Frú forseti. Hv. þm. sagði áðan að að hennar mati kæmi það berlega í ljós fyrir kosningar að Morgunblaðið fylgdi Sjálfstfl. að máli. Hún hefur líka gert sér grein fyrir því að sami flokkur er ákaflega ráðandi um töluverðan hluta ríkisfjölmiðlanna. Getum við þá ekki orðið sammála, virðulegi forseti, um að sú tillaga sem hér liggur fyrir nær alls ekki nógu langt. Ef menn ætla að koma í veg fyrir hættulega skoðanalega samþjöppun á fjölmiðlamarkaði þá er ekki hægt annað en taka allt sviðið undir. Ég vil hins vegar segja til að taka af öll tvímæli að ég er reiðubúinn til þess að skoða lagasetningu um gegnsæi varðandi eignarhald og um aðgerðir til þess að styðja ritstjórnarfrelsi miðlanna. En ég er að svo stöddu ekki reiðubúinn til þess að taka þátt í því að setja lög um eignarhald á fjölmiðlum. Ég er reyndar þeirrar skoðunar eða hef orðið það eftir því sem þessari umræðu hefur undið fram í dag, að líkast til væri hægt að ná því markmiði sem hv. þm. og meðflutningsmenn hennar vilja ná með því að reisa skorður við ítökum eigenda í ritstjórnarfrelsið, koma í veg fyrir að þeim sem eiga fjölmiðla takist að koma viðhorfum sínum eða skoðun í gegnum fjölmiðlana með ósæmilegum hætti.

Virðulegi forseti. Tilvísun, síendurtekin, í það sem ég sagði áðan um að það vissu allir þegar kemur að kosningum hver á Morgunblaðið á kannski einungis við um þá sem ekki vissu það fyrir, en menn hefðu haldið að Morgunblaðið væri það sem það segist vera að öllu jöfnu,  En það skiptir máli að almenningur viti hver á fjölmiðlana. Það var í rauninni í tilefni af því sem ég var að nefna þetta, hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um sjóntækjafræðinga, nr. 17/1984. Að undanförnu hefur farið fram mikil umræða um réttarstöðu sjóntækjafræðinga gagnvart ávísun á sjónhjálpartæki. Ólík sjónarmið hafa verið lögð fram. Sjóntækjafræðingar hafa lagt áherslu á að ná fram breytingum á lögum um sjóntækjafræðinga, með það fyrir augum að einkaréttur augnlækna til sjónmælinga verði afnuminn og sjóntækjafræðingar öðlist þennan rétt líka. Augnlæknar hafa hins vegar lagt áherslu á að ákvæðið um tilvísun læknis verði óbreytt. Í janúar 2002 fór heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið þess formlega á leit við landlæknisembættið að það tæki til skoðunar starfssvið sjóntækjafræðinga í ljósi óska þeirra og krafna um breytingar og barst ráðuneytinu greinargerð landlæknis í september 2003. Það var álit landlæknisembættisins að tímabært væri að breyta lögum nr. 17/1984, um sjóntækjafræðinga, á þann hátt að sjóntækjafræðingar fái með vissum skilyrðum og takmörkunum að ávísa sjónhjálpartækjum, gleraugum og snertilinsum, enda verði sett nánari skilyrði í reglugerð um menntun sjóntækjafræðinga. Einnig verði sett takmörkun á heimildum sjóntækjafræðinga til sjónmælinga á nánar tilteknum hópum þar sem gæta þarf sérstakrar varúðar, svo sem barna, aldraðra og ákveðinna sjúklingahópa. Greinargerðin fylgir frumvarpinu til nánari skýringa á aðdraganda lagasetningarinnar um sjóntækjafræðinga, nr. 17/1984, og þess frumvarps sem nú er lagt fram. Bent hefur verið á að bæði fyrir og eftir gildistöku laganna um sjóntækjafræðinga frá 1984 hafa þeir mælt fyrir og afgreitt linsur. Sjóntækjafræðingar telja að núgildandi lög takmarki starfsemi þeirra mun meira en lög og reglur nágrannalandanna gera. Benda þeir á að flestir þeirra hafi aflað sér menntunar sem meðal annars nái til mælinga fyrir sjónhjálpartækjum. Þeir telja því lögin vera takmarkandi fyrir því að þeir fái að fullu notið menntunar sinnar í störfum sínum hér á landi. Sjóntækjafræðingar halda því fram að þeir hafi frá upphafi viljað hafa miklar takmarkanir á heimildum sínum til sjónlagsmælinga til að tryggja besta þjónustu fyrir sjúklingana. Ekkert hefur komið fram annað en að sjóntækjafræðingar séu enn sama sinnis, þ.e. vilji fá heimild til sjónlagsmælinga, með takmörkunum. Sjóntækjafræðingar benda einnig á þá þróun sem orðið hefur á síðustu árum. Stöðluð lesgleraugu sé hægt að kaupa á flestum bensínstöðum og stórmörkuðum. Að baki kaupum á slíkum sjónhjálpartækjum búa engar sjónlagsmælingar af hálfu augnlækna. Einstaklingurinn sjálfur annast sjónlagsmælinguna og kaupir gleraugu sem hann telur passa. Í frumvarpinu eru lagðar til tvær breytingar á 5. gr. laganna. Annars vegar er lagt til að 1. mgr. 5. gr. falli brott, en þar segir nú: ,,Sjóntækjafræðingar annast alla almenna gleraugnaþjónustu, þ.e.a.s. sölu gleraugna og vinnslu þeirra.`` Eins og áður hefur komið fram hafa stöðluð gleraugu verið til sölu í stórmörkuðum og víðar um árabil og mæla kaupendur þá sjálfir hvaða styrkleika þeir telja sig þurfa. Með sama hætti hafa augnlæknar sem sjónmæla fyrir snertilinsum einnig annast sölu þeirra. Í samræmi við þessa þróun er lagt til að 1. mgr. 5. gr. laganna falli brott þannig að ljóst sé að aðrir en sjóntækjafræðingar megi annast almenna sölu fullunninna sjónhjálpartækja. Í frv. er auk þess lagt til að ráðherra geti í reglugerð heimilað þeim sjóntækjafræðingum sem hafa fullnægjandi menntun að annast sjónmælingar. Gert er ráð fyrir að við mat á menntunarkröfum verði höfð hliðsjón af þeim kröfum sem gerðar eru í nágrannalöndum okkar til þeirra sem heimild hafa til sjónmælinga. Þá er gert ráð fyrir að sett verði í reglugerð ákvæði um að heimild til sjónmælinga nái ekki til nánar tilgreindra hópa, svo sem barna undir nánar tilteknum aldri, aldraðra og hópa sem taldir eru í sérstakri áhættu. Við samningu reglugerðar verður haft samráð við landlækni, augnlækna og sjóntækjafræðinga. Augnlæknar hafa lýst áhyggjum sínum vegna þessara breytinga sem hafa verið til umræðu um nokkurt skeið. Er eðlilegt að þeir beri sjón- og augnheilsu landsmanna fyrir brjósti enda staðið í fararbroddi margra og árangursríkra aðgerða á þessu sviði. Ég tel því mikilvægt að leggja aukna áherslu á forvarnir og fræðslu um augnsjúkdóma sem hingað til hefur á vissan hátt verið tengt því að fólk sæki sér gleraugu. Mun ég beina því til landlæknis að fræðsla verði aukin um mikilvægi þess að leita til augnlækna ef fólk tilheyrir vissum áhættuhópum og aldurshópum. Einnig verður sjóntækjafræðingum skylt að vísa fólki í þessum hópum áfram til augnlækna. Á þennan hátt tel ég að sjúkdómaleit og fyrirbyggjandi aðgerðir í þágu augnheilsu landsmanna verði enn markvissari en nú er. Virðulegi forseti. Í ræðu minni hef ég farið lauslega yfir aðdraganda þess að ég legg fram frv. til laga um breytingu á lögum um sjóntækjafræðinga. Ég tel mikilvægt að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi og leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilr.- og trn. og til 2. umr.

Virðulegur forseti. Hæstv. heilbrrh. hefur mælt fyrir breytingu á lögum um sjóntækjafræðinga. Þar er aðallega um að ræða að ráðherra getur í reglugerð heimilað sjóntækjafræðingum, sem uppfylla nánar tilgreind menntunarskilyrði, að mæla sjón og fullvinna gleraugu. Það er oft mikill hávaði í kringum þetta mál en það virðist greinilega vera búið að vinna mjög vel í málinu af hálfu landlæknis með því að kalla bæði fram sjóntækjafræðingana og augnlæknana. Það virðist vera orðin ákveðin sátt í þessu máli um hvernig eigi að fara með þetta og hvaða lendingu eigi að ná og er það vel. Það er mjög mikilvægt að við höfum í huga hvernig fyrirkomulag er hjá nágrannaþjóðunum, ekki síst vegna þess að við höfum ekki þessa menntun hér á landi, sjóntækjafræðingar eru fyrst og fremst menntaðir erlendis. Það kemur skýrt í ljós hjá Einari Stefánssyni prófessor í augnlæknisfræði þar sem hann tekur saman menntunarmismuninn. Það þarf líka alltaf að vera vel tryggt varðandi sjúkdómana, gláku og annað, að ekki sé verið að ana að neinu svo að það fari ekki á milli mála hvað er um að ræða. Frumvarpið er nú til 1. umr. og ég fæ ekki betur séð en að nefndin eigi eftir að fara yfir gríðarlega mikið af gögnum. Ef þingmenn skoða greinargerð með frv. eru helstu gögn um 29 sem talin eru upp og þetta verður ekki mál sem verður flýtt sér með. En ég vil benda á mikilvægt atriði á bls. 10. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Eðlilegt er að takmarkanir sjóntækjafræðinga til sjónmælinga, þeirra sem til þess fá leyfi, verði sem líkastar þeim sem nú gilda á hinum Norðurlöndunum. Í reglugerðinni yrðu því ákvæði sem takmörkuðu umfang sjónmælinga hjá sjóntækjafræðingum.`` Sjóntækjafræðingar mega ekki láta frá sér fara sjónhjálpartæki án fyrirsagnar augnlæknis til einstaklinga sem eru svo taldir upp. T.d. börn undir 12 ára aldri, fólk sem aldrei hefur farið til augnlæknis til athugunar á sjón, sjúklingar sem hafa skilgreindan augnsjúkdóm eða aðra kvilla sem skaðlegir gætu verið sjón, svo sem sykursýki, það þekkjum við afar vel. Sjúklingar sem eiga nána ættingja með gláku, fólk sem hefur náð 55 ára aldri og fólk sem hefur ekki betri sjónskerpu en 6 / 12 . Hafi sjón versnað skyndilega, séu takmarkanir á sjónsviði, sé einstaklingur rangeygður eða hafi tvísýni mega þeir heldur ekki meðhöndla viðkomandi. Það er afar mikilvægt að ákveðnu samstarfi milli augnlækna og sjóntækjafræðinga sé komið á þegar þetta mál kemst í höfn og að það verði ekki hávaðameira en svo að við fylgjum eftir því sem gerist bæði á Norðurlöndunum og í Evrópu í þessum málum þannig að í rauninni geti þetta verið hinn eðlilegasti hlutur. Þetta er 1. umr. Það er mikil vinna í nefndinni við að kalla eftir gögnum og umsögnum um málið en mjög mikil vinna hefur verið unnin og ber að þakka fyrir hana. Það kemur greinilega fram í þeirri vinnu sem landlæknisembættið hefur lagt af mörkum.

Hæstv. forseti. Hér fjöllum við um frv. til laga um breytingu á lögum um sjóntækjafræðinga. Hæstv. heilbrrh. hefur kynnt frv. Víst er að það hafa verið uppi heitar deilur á milli sjóntækjafræðinga og augnlækna um starfssvið og réttindi, hvort sjóntækjafræðingum sé heimilt að mæla sjón og afgreiða sjóntæki, linsur og gleraugu, eða hvort þeir verði eingöngu að afgreiða sjóntæki eftir fyrirmælum frá augnlækni. Það sem við eigum að hafa í huga er að augnlæknaþjónusta eða þjónusta við sjúklinga með augnsjúkdóma, sjónskekkju eða sjóngalla af hvaða toga sem er verði ekki verri en hún er í dag. Það hefur verið ákveðinn öryggisventill fyrir alla að eiga greiðan aðgang að augnlæknum til þess að fá mælda sjón því að þeir hafa skoðað sjúklinginn með tilliti til augnsjúkdóma í leiðinni, ekki eingöngu með tilliti til sjónmælinga heldur líka með tilliti til augnsjúkdóma. Auðvitað er þetta öryggisventill sem maður horfir til, ef á að fjölga þeim starfsgreinum sem mega mæla sjón og afgreiða sjóntæki sem eru linsur og gleraugu. Það eru auk þess vissulega miklir hagsmunaárekstrar hjá þessum tveimur starfsstéttum. Það er auðvitað verið að taka spón úr aski augnlækna með því að leyfa annarri starfsstétt að sjá um sjónmælingarnar. Því er vandmeðfarið að fara bil beggja. Báðir aðilar hafa réttmætar kröfur sem taka verður tillit til og við munum fara yfir í hv. heilbr.- og trn. Það sem mér finnst skipta miklu máli, verði þetta frv. að lögum, er að gerðar séu mjög strangar kröfur til menntunar sjóntækjafræðinga og það sé alveg ljóst eins og hér hefur verið lesið upp, hvaða einstaklingar það eru sem þeim beri að vísa til augnlækna og hefur verið gerð grein fyrir tillögu um það efni. Eins að landlæknisembættið hafi skyldu til að vera með fræðslu í gangi jafnt og þétt til almennings um áhættuþætti, og þar ber gláku og sykursýki hæst, og að leita til augnlæknis, ekki bara til sjóntækjafræðinga, þegar verið er að mæla fyrir gleraugum. Þetta er þá nýtt verkefni sem landlæknir hlýtur að fá ef frumvarpið verður að lögum. Svo þarf auðvitað að vera gott samstarf á milli augnlækna og sjóntækjafræðinga, að virðing sé borin fyrir störfum hvorrar starfsstéttar fyrir sig og sjúklingum vísað á milli þessara aðila. Ég tel að við þurfum að skoða þetta vel í heilbr.- og trn. Það hefur greinilega mikil vinna verið lögð í þetta frv. og skýr og góð greinargerð fylgir frv. í fskj. frá landlæknisembættinu sem á örugglega eftir að verða okkur góður vegvísir við afgreiðslu þessa máls. Það sem upp úr stendur er að ef þetta verður að lögum má það ekki verða til þess að það komi niður á sjónheilsu fólks í framtíðinni.

Forseti. Ég verð að viðurkenna að mér þykir dauflega tekið til orða hjá hv. þm. sem um þetta mál hafa talað. Það er kannski von vegna þess að stjórnarfrumvarpið sem um er rætt er skrýtið. Ég styð þá grundvallarhugsun sem mér sýnist vera í þessu máli, að auka rétt almennings til að leita til sjóntækjafræðinga og leysa sjóntækjafræðinga, sjónmælingar og almenning undan þeirri einokun læknastéttarinnar sem hingað til hefur ríkt á þessu sviði. Ég tel nokkuð augljóst að það þurfi ekki langskólagenginn augnlækni á ofurlaunum til að mæla sjón, leysa úr gleraugnaskorti og sjá hvort eitthvað kunni að vera að augum í fólki, að það geti sjóntækjafræðingur með tilskilda menntun auðvitað gert með því að skoða resept og greiningar sem áður hafa farið fram. Mér finnst einfalt að sjóntækjafræðingum, sem auðvitað á að gera ákveðnar menntunarkröfur til, sé falið að vísa til læknis ef eitthvað kemur upp á og að þeir hafi ákveðna ábyrgð í því efni. Ég held að þetta sé liður í að losna við það sérfræðingaveldi í heilbrigðismálum sem hefur reynst okkur dýrt og óhagkvæmt. Það er dýrt fyrir samfélagið og óþægilegt fyrir neytandann. Auðvitað verður að fara varlega og vega bætta þjónustu á móti því öryggi sem þarf að vera til staðar. Ég skil ekki alveg þetta frv. Sennilega er hæstv. ráðherra að reyna að finna málamiðlun í orðalagi frv. Þetta er eins og með hundahaldið í Reykjavík. Það er fyrst bannað og síðan leyft í nokkurn veginn sömu setningunni. Hér segir að sjóntækjafræðingar verði að fara að tilvísun eða forskrift augnlæknis en síðan segir í næstu grein að heimila eigi ákveðnum sjóntækjafræðingum að gera ákveðna hluti. Ég tel að þetta eigi heilbrn. að skoða og snúa orðalaginu við þannig að sjóntækjafræðingar hafi ákveðinn rétt sem síðan yrði skilyrtur. Það tel ég réttara í þessu máli. Þetta er auðvitað augljóst, maður þarf ekki að vera háskólagenginn eða langþingreyndur til að sjá að ef við erum öðruvísi en allar aðrar þjóðir á Norðurlöndum á þessu sviði þá er sennilegra að þær þjóðir hafi rétt fyrir sér en við. Hér hefur þetta tíðkast að því er ég tel vegna pólitísks styrks augnlækna og faglegs styrks og vegna þess að okkur stjórnmálamönnum er ekki nægilega tamt að taka mark á vilja neytenda og þörfum samfélagsins. Menn hlaupa hins vegar út og suður eftir hagsmunum ef þeir eru studdir einhvers konar fræðum sem menn sjá stundum ekki í gegnum. Ég vona að nefndin taki þetta til athugunar en óska frv. góðs gengis að öðru leyti í gegnum þingið.

Frú forseti. Loksins, loksins. Það eru viðbrögð mín við þessu frv. Ég sá fyrst glitta í það þegar ég var í stjórnarliði 1993, fyrir um 10 árum, en ekki tókst að koma því fram á þeim tíma. Ég er alveg sammála þessu frv. eins og það er lagt fram. Ég hef engar áhyggjur af einstökum setningum eða orðalagi eins og hv. þm. Mörður Árnason. Ég treysti hv. heilbr.- og trn. til að fara vel yfir þetta mál og finna ásættanlega niðurstöðu. Fyrir mér er þetta ekki bara heilsufarslegt mál heldur líka neytendamál. Það skiptir miklu máli í samfélagi okkar í dag að fólk eigi völ á þeirri þjónustu sem sjóntækjafræðingar bjóða upp á. Þær heimildir sem ráðherra fær samkvæmt frv. tel ég góðar. Ég tel rétt að fara þá leið til að byrja með og sjá hver reynslan af því verður. Það er vel hugsanlegt að í krafti hennar verði hægt að slaka á þeim skilyrðum sem sett eru í frv. þegar fram í sækir. Ég tel þetta tímabært frv. og að við hefðum átt að vera búin að samþykkja það fyrir lifandis löngu. Það er ýmiss konar þrýstingur, sem ég varð berlega var við þegar ég kom að þessu máli fyrr á árum í upphafi þingsetu minnar, sem hefur orðið þess valdandi að það hefur ekki tekist að ná þessu máli í gegn. Ég held að sú gerð málsins sem hæstv. ráðherra leggur fyrir sé þess eðlis að allir geti vel við unað, augnlæknar og sjóntækjafræðingar en ekki síst við neytendur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum góðar undirtektir við þetta frv. Það er rétt að hér er viss málamiðlun á ferðinni sem við höfum verið að undirbúa það sem af er þessu ári. Það er sjálfsagt að heilbr.- og trn. fari vandlega yfir þetta frv. Málið er umdeilt og í því er m.a. tekist á um hagsmuni, það er alveg rétt. Ég tel að uppsetning frv. sé sanngjörn og að þar sé reynt að halda í öryggið varðandi augnheilsu landsmanna. Það er grundvallaratriðið, að við stofnum ekki heilsunni í meiri voða en nú er. Við þurfum að skoða það mjög vel hvernig við getum tryggt að augnheilsa landsmanna bíði ekki skaða af. Ég tel að þessi uppsetning tryggi það og sú reglugerðarsetning sem kemur í kjölfar frv. Í greinargerðinni er teiknað upp hvernig sú reglugerð mundi líta út en ég endurtek að það er sjálfsagt að nefndin skoði þetta mál vandlega áður en það verður að lögum. Ég held að það sé mál til komið að lögfesta þessa breytingu. Það er alveg rétt sem hv. 1. þm. Reykv. n. sagði, að þetta mál er búið að vera lengi í farvatninu. Um það hafa staðið harðar deilur. Sjálfsagt eru þær ekki á enda leiddar en ég tel að hér sé farin sanngjörn leið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, og lögum nr. 118/1993, um félagslega aðstoð. Markmiðið með frv. þessu er að ljúka lagfæringum á ýmsum ákvæðum laga um almannatryggingar og um félagslega aðstoð, m.a. vegna annarra breytinga sem gerðar hafa verið á þessum og öðrum lögum á undanförnum árum. Með frv. er því að mestu lokið við að endurskoða ákvæði sem varða skipulag Tryggingastofnunar ríkisins og starfsemi. Þó verður að hafa í huga að lög um almannatryggingar og félagslega aðstoð þurfa að vera í sífelldri endurskoðun og því verkefni verður seint eða aldrei lokið. Tryggingastofnun ríkisins gegnir mjög þýðingarmiklu hlutverki í velferðarkerfi Íslendinga. Má geta þess að útgjöld til almannatrygginga sem Tryggingastofnun ríkisins annast námu tæpum 47 milljörðum kr. á árinu 2002. Þá veitti stofnunin rúmlega 66 þúsund manns þjónustu vegna lífeyristrygginga. Þjónusta Tryggingastofnunar grundvallast á lögum um almannatryggingar og félagslega aðstoð, um fæðingar- og foreldraorlof, um heilbrigðisþjónustu og lögum um sjúklingatryggingu. Viðskiptavinum lífeyristrygginga Tryggingastofnunar ríkisins hefur fjölgað um 45% frá árinu 1992. Vegna þessa þýðingarmikla hlutverks Tryggingastofnunar ríkisins er mikilvægt að hafa skýr ákvæði í lögum um starfsemi stofnunarinnar og skipulag. Þá er jafnframt æskilegt að veita stofnuninni ákveðið svigrúm til að skipuleggja sín innri mál. Frv. er ætlað að koma til móts við þau sjónarmið. Í núgildandi lögum eru ýmis ákvæði sem kveða á um deildaskiptingu Tryggingastofnunar og hver verkefni tiltekinna deilda stofnunarinnar skuli vera. Í frv. er lagt til að þessi ákvæði verði felld brott þar sem þau samrýmast ekki núgildandi viðhorfum til þess hvað eigi að vera í lögum um innra skipulag stofnana. Telja verður eðlilegra að forstöðumaður sem ber ábyrgð á rekstri stofnunarinnar hafi ákveðið svigrúm til að ákveða innra skipulag og starfsemi. Starfsemin verður þó að vera innan ramma þeirra laga sem stofnunin á að starfa eftir og fjárheimilda. Í frv. eru gerðar ýmsar breytingar á ákvæðum laganna sem er í samræmi við þá stefnu sem hefur verið mörkuð, að reglugerðarvald sé hjá ráðherra. Þá gerir frv. ráð fyrir að ráðherraskipuð nefnd sem ákveður hvort sjúkratryggður einstaklingur skuli fara til meðferðar í erlendu sjúkrahúsi þegar ekki er unnt að veita honum nauðsynlega hjálp í íslensku sjúkrahúsi verði lögð niður. Nefnd þessi hefur gengið undir nafninu siglinganefnd. Núgildandi ákvæði eru orðin mjög úrelt en þar segir að ráðherra skuli skipa í nefndina tvo yfirlækna við Landspítalann, yfirlækni á Borgarspítalanum og yfirlækni við St. Jósefsspítalann á Landakoti. Ekki er lengur talin þörf á að hafa sérstaka nefnd til að gegna þessu hlutverki heldur er talið eðlilegra að Tryggingastofnun ríkisins taki ákvörðun um vistun á erlendu sjúkrahúsi. Gert er ráð fyrir að læknar stofnunarinnar gegni því hlutverki og kalli til þá sérfræðinga sem þarf hverju sinni til að meta hvort unnt er að veita þjónustuna hér á landi. Samkvæmt upplýsingum frá formanni siglinganefndar er í meira en helmingi tilvika enginn vafi á því hvort eða hvert eigi að senda sjúkling til meðferðar erlendis. Í öðrum tilvikum þarf að leita eftir ráðgjöf viðeigandi sérfræðilækna og er reiknað með að stofnunin geri það. Tryggingastofnun ríkisins hefur í samvinnu við Landspítala -- háskólasjúkrahús ákveðið í nokkrum tilvikum að fá sérfræðilækna frá útlöndum til að meðhöndla sjúklinga hér á landi. Hefur þetta úrræði gefist vel og hafa stofnanirnar skipt kostnaði við slíka meðferð á milli sín. Lagt er til að heimild verði sett í lög til að greiða fyrir slíkri meðferð og má gera ráð fyrir að sjúklingar kunni því vel að geta fengið þjónustu hér á landi en þurfi ekki að sækja hana til útlanda. Gert er ráð fyrir að frv. hafi óveruleg áhrif á kostnað við rekstur Tryggingastofnunar ríkisins og lögin taki gildi þegar í stað. Virðulegi forseti. Lög um almannatryggingar og félagslega aðstoð þurfa að vera í sífelldri endurskoðun. Ein umfangsmesta breyting sem gerð hefur verið á lögunum frá gildistöku þeirra var samþykkt á Alþingi vorið 2002. Með lögum nr. 74/2002, um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um málefni fatlaðra, lögum um heilbrigðisþjónustu og sóttvarnalögum. Tryggingastofnun ríkisins er að undirbúa framkvæmd nokkurra ákvæða þeirra laga sem eiga að taka gildi 1. janúar 2004. Breytingar sem gert er ráð fyrir í frv. eru orðnar mjög brýnar og yrðu í framhaldi þeirrar endurskoðunar sem farið hefur fram undanfarin ár. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr.

Frú forseti. Hæstv. heilbrrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð. Ég ætla svo sem ekki að lengja mjög tíma þingsins núna enda er þetta 1. umr. um frv. og það á eftir að vera nokkra mánuði í heilbr.- og trn. þar sem við munum skoða það nánar. Það má kannski segja sem svo að þetta sé lokahreingerning hvað varðar t.d. tryggingaráð og ýmsar greinar í gömlu lögunum um innviði stofnunarinnar og annað sem verið er að laga til í. Uppistaðan er mjög gömul lög sem hafa kannski ekki endilega staðist það sem er að gerast í dag eins og hæstv. ráðherra benti á. Miðað við það sem ég hef verið að kynna mér er ég eiginlega sammála flestum þeim breytingum sem hérna eru lagðar til. Ég hygg hins vegar að nefndin muni skoða ýmsa fleiri þætti. Það er eitt sem ég hef strax örlitlar áhyggjur af og það er ef við leggjum siglinganefndina af. Það sem skiptir mjög miklu máli er ef sérfræðiálit skarast, þ.e. álit sérfræðings sjúklings og síðan álit Tryggingastofnunar, upp á það að unnið sé mjög vel úr þeim málum. Kannski þurfum við þá líka að skoða áfrýjunarnefndina og við mundum eflaust gera það í nefndinni upp á það að þetta samhengi verði dálítið skilvirkara og hraðvirkara en það hefur verið. Mér finnst aðallega mikilvægt að þetta sé sjúklingavænt. Núna er verið að breyta tryggingaráði af því að það hlutverk hefur gengið sér til húðar en ég vil að við í nefndinni skoðum hvort ekki eigi að vera stjórn yfir stjórninni í þessari stofnun og þá gætum við bara gert það og fengið álit sérfræðinga á því. Mér finnst t.d. mjög nærtækt að hugsa um Íbúðalánasjóð og fleiri slíkar stofnanir þannig að ég held að við eigum að skoða það af fullri alvöru í nefndinni að tryggingaráð geti orðið þessi stjórn stofnunarinnar sem geti tekið fyrir ýmsa innanhússþætti sem þurfa ekkert endilega að fara alla leið til ráðherra. Ég held að þetta sé eitthvað sem við eigum að skoða með mjög opnum huga, herra forseti, í nefndinni og fá svolítið hugmyndaflæði, samanburð við aðrar stofnanir og hvaða gagn slíkar stjórnir hafa gert. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við séum ekki að lengja í boðleiðum fyrir þá sem þurfa að nýta sér stofnunina. Það er aðalatriðið. Sú tilhneiging hefur verið ráðandi að færa stofnunina nær fólkinu og það er einmitt sú tilhneiging sem er hér. Það er ekki verið að lengja í boðleiðunum, það er verið að stytta þær og þétta, en við verðum alltaf að hugsa aðeins lengra. Það verður líka að vera mjög stutt fyrir skjólstæðinga og notendur stofnunarinnar. Það er spennandi vinna fram undan í hv. heilbr.- og trn. og hlakka ég til.

Hæstv. forseti. Hæstv. heilbrrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra er þetta að mestu leyti til lagfæringar og snurfus á lögum um almannatryggingar, Tryggingastofnun ríkisins, og það með tilliti til skipurits Tryggingastofnunarinnar. Að mörgu leyti er verið að færa þetta til nútímalegri stjórnunarhátta. Það er sem sé verið að sneiða hjá því að binda um of starfshætti stofnunarinnar í lög eins og er í dag. Þetta tel ég allt af hinu góða. Eins er rétt að ráðherra setji reglugerðir og felli út heimild tryggingaráðs sem er að vísu lagt til að verði lagt niður. Ég tel rétt að reglugerðir séu alfarið á ábyrgð og í hendi ráðherra. Hæstv. forseti. Það er búið að breyta skipuritum opinberra stofnana þannig að forstjórar stofnana heyra beint undir ráðherra. Við breyttum lögum um heilbrigðisstofnanir þannig að stjórnir þeirra hafa verið lagðar af nema hjá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi sem er eina heilbrigðisstofnunin sem enn hefur stjórn. Ég held að við höfum öll verið sammála um að miðað við umfang og eðli þeirrar stofnunar væri óráðlegt að leggja niður stjórnina. Að vísu var ég ósammála því að leggja niður stjórnirnar hjá hinum heilbrigðisstofnununum en um þetta erum við þá sammála. Og ég tel að við eigum að horfa til Tryggingastofnunar ríkisins með sama hugarfari og hafa sömu hugsun að baki hvað varðar tryggingaráð, að það verði áfram tryggingaráð eða stjórn, a.m.k. að við hlið forstjórans sé stjórn eða ráð sem er honum leiðbeinandi í ákveðnum málum og leiðbeinandi fyrir ráðherra sem setur þá reglugerðir. Ég held að miðað við umfang og eðli stofnunarinnar sé ansi einmanalegt fyrir forstjórann að vera einn á toppnum. Hann þarf eins og aðrir að hafa stjórn sér til stuðnings og ég tel að stjórn eða ráð Tryggingastofnunar eigi áfram að hafa, eins og það hefur í dag, ákveðið eftirlitshlutverk, vera fulltrúi umbjóðenda stofnunarinnar og vera til ráðgjafar fyrir forstjórann, vera ráðgefandi fyrir ráðherra og að þetta sé nefnd þótt hún hafi ekki stjórnunarlega stöðu. Þar sem forstjórinn hefur lokaorðið og heyrir beint undir ráðherra tel ég að það sé þetta sem við þurfum að skoða mjög vel í nefndinni, hvernig boðleiðirnar eru, hvernig skipuritið er og hvort ekki sé rétt að Tryggingastofnun ríkisins hafi ráð eða stjórn og hvert hlutverk hennar eigi þá að vera. Úr því að okkur þótti eðlilegt að Landspítali -- háskólasjúkrahús hefði stjórn áfram þrátt fyrir að þar væri forstjórinn alls ráðandi einstaklingur tel ég ekki síður að Tryggingastofnun ríkisins þurfi á slíkri stjórn eða ráði að halda.

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna um þetta frv. og jákvæðar undirtektir við það. Ég vil taka fram að við eigum að hafa það sem grundvallaratriði að boðleiðir séu skýrar og eins stuttar og vera má fyrir neytandann, eða þolandann í þessu tilfelli. Ég er sammála því að skoða ákvæðin um siglinganefndina þannig að það sé alveg ljóst að boðleiðir séu þar skýrar og viðunandi fyrir þolandann eins og ég kalla hann. Varðandi hlutverk tryggingaráðs hef ég ekki í hyggju að leggja það af. Þess vegna þurfum við að fara yfir hlutverk þess. Það hefur breyst í tímans rás. Hvort hlutverk tryggingaráðs ætti að vera eftirlitshlutverk eða stjórnunarhlutverk fyrir stofnunina er ég tilbúinn að skoða í samstarfi við heilbr.- og trn. og hef ætlað mér reyndar að skoða það í ráðuneytinu í framhaldi af þessum breytingum. Það er nauðsynlegt að efla tryggingaráð og skapa því nýtt hlutverk í samræmi við nútímastjórnunarhætti. Ég er tilbúinn til allrar samvinnu um það og reyndar hef ég rætt það í ráðuneyti mínu að við þurfum að fara í þessa vinnu. Ég endurtek þakkir mínar fyrir góðar undirtektir við þetta frv. og veit að nefndin vandar að venju yfirferðina yfir það.