Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Stefáni lónssyni, 4. þm. Norðurl. e., að flytja hér frv. til l. til breytingar á umferðarlögum, þess efnis að við 27. gr. laganna bætist ný mgr. sem orðist svo með leyfi forseta: „Ökuskírteini útgefin af til þess bærum yfirvöldum á Álandseyjum, í Danmörku, Finnlandi, Færeyjum, Grænlandi, Noregi og Svíþjóð skulu hér á landi jafngild íslenskum ökuskírteinum.“ Í nýlegum gögnum frá Norðurtandaráði mátti lesa það að umr. urðu um þessi mál í samgöngunefnd ráðsins. Þar kom í ljós að Danir, Norðmenn og Svíar hafa nú ákveðið að norræn ökuskírteini skuli þar fullgild og það eins þótt skírteinishafi sé fluttur til viðkomandi lands og hafi tekið sér þar búfestu. Þessi ákvörðun stjórnvalda þar tekur þó ekki til íslenskra ökuskírteina í Danmörku og Svíþjóð. Þar hefur einnig komið fram að tregða Svía til þess að taka gild ökuskírteini frá Íslandi byggist á því, að Íslensk yfirvöld viðurkenna ekki sænsk ökuskírteini einhverra hluta vegna. Þetta frv. er eingöngu flutt til þess að taka af tvímæli og staðfesta í lögum að ökuskírteini, sem útgefin eru á hinum Norðurlöndunum, séu gild hér. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum í þessari hv. deild hvert starf hefur verið unnið til að samræma löggjöf á Norðurlöndum og til að vinna að því að réttindi, sem menn ávinna sér í einu Norðurlandanna, séu jafngild á hinum. Það er nú svo og hefur verið um nokkra hríð, að við Íslendingar höfum gjarnan einhverra hluta vegna verið síðastir í þessum efnum til að samþykkja slík réttindi og láta þau taka gildi. Nægir þar að minna á t.d. kosningarrétt í sveitarstjórnarkosningum. Það var núna á s.l. vori fyrst að norrænir menn, hér búsettir, gátu neytt kosningarréttar í þeim kosningum. Hafði slíkt þó tíðkast um hríð annars staðar. Þetta er tiltölulega lítið mál og raunar stórfurðulegt að íslensk yfirvöld skuli ekki viðurkenna skírteini sem gefin eru út í Svíþjóð. Íslensk ökuskírteini eru viðurkennd mjög víða. Það er mér kunnugt um af reynslu. T.d. í Bandaríkjunum og á meginlandi Evrópu eru þau tek:n góð og gild þó ekki séu kannske formlegar reglur í gildi um það. Það skýtur þess vegna mjög skökku við að þau skuli ekki vera viðurkennd í Svíþjóð og Danmörku, grannlöndum okkar, vegna þess við við höfum ekki viðurkennt þeirra skírteini. Þetta er ekki stórt mál, en þetta er kannske einn steinninn til viðbótar í þann samstarfsvegg sem Norðurlöndin hafa með sér myndað. Ég legg til, herra forseti, að að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef ekki löngu máli við að bæta ræðu hv. þm. Eiðs Guðnasonar, 1. flm. þessa frv. Vil aðeins greina frá því, því að ég á sæti í samgöngumálanefnd Norðurlandaráðs, að nú á þessu hausti bar þá spurningu í þriðja sinn eftir að ég tók sæti í þessari samgöngumálanefnd upp á fundi með ráðherrum, hvernig á því stæði að Íslendingar væru settir hjá í þessu efni í Danmörku og Svíþjóð. Nú fyrst á nefndarfundinum í haust fengust skýr svör af hálfu Svía um ástæðuna. Hún var einfaldlega sú, að oft hefur verið eftir því rekið við Íslendinga að þeir ætluðu sænskum þegnum þann rétt sem þeir óska af grannþjóðum sínum á Norðurlöndum varðandi ökuskírteini, en því ávallt árum saman verið við borið, að íslensk umferðarlög væru í endurskoðun og senn mundi koma fram heildarfrv. þar sem þessu atriði væri einnig kippt í liðinn. Þetta hefur dregist sem sagt árum saman, að Alþingi fengi heildarfrv. varðandi umferðarmálin til umfjöllunar. Það er skoðun mín sem og hv. þm. Eiðs Guðnasonar, að okkur sé kostnaðarlítið að breyta þessu eina ákvæði núna, þannig að við þurfum ekki að fara þarna lengur bónleiðir til búðar og æskja réttinda af grönnum okkar, sem við erum þá ekki reiðubúnir jafnframt samtímis til þess að láta þeim í té. Ég vil ennfremur bæta við þeirri ósk minni, að afgreiðslu málsins verði flýtt hér í Ed. á þann veg, að við getum átt nokkra von í því að næst þegar haldinn verði fundur í samgöngumálanefnd Norðurlandaráðs þurfum við hv. þm. Eiður Guðnason og ég ekki að standa á þingi Norðurlandaráðs nú í vetur sem óverðugir vonbiðlar þessa máls.



Herra forseti. Frv. sem ég mæli hér fyrir hefur þann tilgang að draga úr húsnæðiskostnaði á tímum minnkandi kaupmáttar og koma í veg fyrir að greiðslubyrði af íbúðareign eða af húsaleigu aukist vegna þess að fasteignamat hafi verið stórhækkað langt umfram það sem laun hafa hækkað í landinu. Í auglýsingu frá fjmrh. nr. 634, sem birtist í Stjórnartíðindum 26. nóv. s.l., var gert ráð fyrir því að mat á fasteignum á höfuðborgarsvæðinu hækkaði um 78% á sama tíma og laun hækka um 48%, en annars staðar á landinu yrði þessi hækkun 65%. Þessi mikla hækkun á fasteignamatinu veldur augljóslega mikilli aukningu á húsnæðiskostnaði, bæði hjá þeim sem búa í eigin húsnæði og eins hinum sem leigja íbúðir, því að leigan er líklega oftast bundin við vísitölu húsnæðiskostnaðar. Þessi aukning á greiðslubyrði hlýtur að vera mjög tilfinnanleg á tímum slaknandi og versnandi kaupmáttar. Ég held að öllum alþm. hljóti að vera ljóst að það er ekki góð aðferð að nefnd úti í bæ, jafnvel þó hún heyri undir fjmrh., geti tekið ákvarðanir sem hafi mjög mikla aukningu gjalda í för með sér fyrir fólkið í landinu. Sú hækkun sem hér hefur verið tilkynnt á vegum fjmrn. á fasteignamati mun auðvitað stórhækka gjöld heimilanna, ef hún fær fram að ganga og hið nýja fasteignamat verður nýtt sem gjaldstofn, hvort heldur er í fasteignagjöldum, í eignarskatti, í erfðafjárskatti eða í stimpilgjöldum. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að á árinu 1983 skuli lækka gjaldstofninn, sem notaður er til álagningar, frá hinni auglýstu upphæð sem nemur 20%. Nánar tiltekið er þetta orðað þannig í frv.: “Hvarvetna þar sem í lögum segir, að gjöld eða skattar til ríkis og sveitarfélaga skuli reiknast sem ákveðinn hundraðshluti af fasteignamati fasteigna, þar með talið mat fasteigna til eignar vegna álagningar eignarskatts, skal lækka gjaldstofn til álagningarinnar um 20% fyrir þau gjöld og skatta sem reiknast á ársgrundvelli, en frá og með gildistöku laganna til 1. des. 1983 að öðrum kosti,“ þ.e. yfir það tímabil sem það fasteignamat á að gilda sem nýlega hefur verið auglýst. Þá er í sömu gr. það ákvæði sem nú skal greina: “Jafnframt er óheimilt að hækka viðkomandi álagningarprósentu á árinu 1983 frá því sem gilti á árinu 1982.“ Eins og kom fram hjá mér áðan miðast ýmis gjöld við fasteignamat, gjöld bæði til ríkis og sveitarfélaga. Í grg. er gert ráð fyrir því að svo sé um fasteignagjöld til sveitarfélaga, eignarskatt, erfðafjárskatt og stimpilgjöld til ríkissjóðs. Það má vera að gjöldin séu fleiri, en þetta eru þau gjöld sem flm. er kunnugt um. Samþykkt þessa frv. hefur því bein áhrif á þessa gjaldstofna. Auk þess hefur upphæð fasteignagjalda áhrif á vísitölu húsnæðiskostnaðar. Hækkun fasteignagjalda mundi hafa áhrif á þá vísitölu og þannig auka greiðslubyrði hjá því fólki sem býr í leiguhúsnæði. Meginhækkunin á vísitölu húsnæðiskostnaðar á sér stað 1. apríl ár hvert og þar er fyrst og fremst fasteignagjöldum um að kenna. Undanfarin ár hefur vísitala húsnæðiskostnaðar hækkað allt að 40% á þeim degi. Hún mundi væntanlega hækka miklum mun meira ef það fasteignamat, sem nú hefur verið birt auglýsing um á vegum fjmrn., fengi að nýtast sem gjaldstofn óbreytt. Kaup launþega hefur hvergi nærri fylgt þessari 65–78% hækkun. Þess vegna verður að teljast eðlilegt að spyrna sérlega fótum við hækkuninni og létta greiðslubyrðina af húsnæði, hvort heldur er um að ræða húsnæði í eigin eign eða leiguhúsnæði. Sú breyting, sem hér er gerð, mundi hafa þau áhrif í för með sér að gjaldstofninn hækkaði um rúmlega 40%, eða réttara sagt 42.4%, í stað þess að hækka um 78%. Við flm. höfum valið að láta þessa breytingu einungis ná til eins árs, að hafa hana eins einfalda og hugsast getur, þ.e. altæka, en vitaskuld er íhugunarefni sú mismunun í gjaldbyrði sem kemur fram af fasteignum á höfuðborgarsvæðinu annars vegar og í öðrum landshlutum hins vegar. Það er skoðun okkar að þetta ár, sem hér um ræðir, ætti að nota til að athuga þessa gjaldtöku í heild sinni og hyggja að endurskoðun hennar. Hins vegar teljum við algerlega nauðsynlegt að ríki og sveitarfélög komi til móts við launafólkið í landinu á tímum versnandi kaupmáttar með því að lækka gjaldstofninn þegar á þessu ári um þau 20% sem hér er gerð tillaga um. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hér hljóðs til að vekja athygli hv. þd. á því, að á dagskrá Nd. í dag er frv. til l. um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, sem gengur mjög í sömu átt og það frv. sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson var að mæla hér fyrir áðan. Það frv. á þskj. 141 gerir ráð fyrir því, að grunnurinn fyrir álagningu fasteignagjalda verði lækkaður frá því sem útreikningur hjá yfirfasteignamatinu gerir ráð fyrir og að fasteignagjöld hækki ekki meira í Reykjavík og öðrum þéttbýlisstöðum en annars staðar á landinu. Það er grundvallaratriði í þessum tillögum, eins og þær koma frá ríkisstj. á þessu þskj., að íbúum þéttbýlisins sé hlíft við því að þurfa að greiða meiri hækkun á fasteignagjöldum en gerist annars staðar á milli áranna 1982 og 1983. Annars vegar var um það að ræða að fasteignagjöld í Reykjavík, Kópavogi, Garðabæ, Hafnarfirði, Bessastaðahreppi, Seltjarnarnesi og Mosfellshreppi hefðu að óbreyttu hækkað um 78%. En breytingarhugmyndin, sem fram kemur frá ríkisstj. á þessu þskj., gerir ráð fyrir því að um verði að ræða 65% hækkun í mesta lagi. Nú er það auðvitað þannig, að álagning fasteignagjalda er á valdi sveitarstjórnanna á hverju svæði. Það er gert ráð fyrir því ef ég man rétt í tekjustofnalögunum, að heimilt sé að hækka fasteignagjöldin eða lækka um 25%, þannig að það er nokkurt hlaup í þessu. Og það hlaup stendur eftir sem áður, eins og frv. er úr garði gert frá ríkisstj. Þess vegna geta sveitarfélögin auðvitað farið vægar í sakirnar en að hækka þetta um 65% á milli ára. Hér kemur mjög vel fram sá mismunur á milli byggðarlaga sem iðulega á sér stað og birtist í kostnaði við rekstur húss og heimila þess fólks sem býr hér á þéttbýlissvæðinu. Þetta er þáttur sem mjög sjaldan er tekinn til athugunar og mjög sjaldan minnst á þegar rætt er um byggðamismun í landinu. Hann birtist íbúum þéttbýlisins á þennan hátt vegna þess að markaðurinn hækkar húsnæðið í verði frá því sem er annars staðar í landinu. Það frv. sem hér er flutt af hálfu ríkisstj. og ég var að nefna snertir eingöngu tekjustofna sveitarfélaga, þ.e. fasteignagjöldin. Það snertir ekki eignarskattinn og ekki þá skatta sem teknir eru til ríkisins, þ.e. erfðafjárskatt og fleiri skatta, sem miðaðir eru við fasteignagjöld. Það er ætlun ríkisstj. að hér komi á borð þm. alveg næstu daga frv. sem snertir þá skatta sem ganga til ríkisins, þ.e. sérstaklega eignarskattinn. Það er raunar tilviljun að þessi frv. fylgjast ekki að. Það var ætlunin að þau fylgdust að svo að menn gætu tekið afstöðu til þeirra beggja, en heppilegra þótti að hafa þetta í tveimur frumvörpum en í einu af lagatæknilegum ástæðum. Fyrir utan eignarskattinn eru það sem sagt stimpilgjöld, sem hreyfast eftir fasteignamati, og sömuleiðis erfðafjárskatturinn að einhverju leyti. Það er aftur mál sem ég hef verið að athuga sérstaklega. Yrði kannske að koma þriðja frv. um erfðafjárskattinn og mundi þá koma hér inn rétt fyrir eða eftir áramótin. Væri í sjálfu sér einfalt að afgreiða það mál hér eftir að þingið hefði markað sína afstöðu með því að afgreiða þær hugmyndir sem hér lúta að tekjustofnum sveitarfélaga og svo eignarskattinum. Mér heyrist á öllu að það sé góður skilningur á þessu máli hér á hv. Alþingi. Ég vil þar af leiðandi vænta þess, að þessi mál fái afgreiðslu fyrir áramót. Þó að tími sé stuttur og fáir þingdagar eftir til jóla, þá verð ég að fara fram á það, því að frv. þarf helst að verða að lögum, ef það á að gera gagn, eða þær hugmyndir sem hér er um að ræða, áður en menn leggja fasteignaskattana á. En það er venjulega gert í janúarmánuði svo að þetta þarf að fá skjóta meðferð. Ég þakka hv. þm. Kjartani Jóhannssyni og hans flokksbræðrum fyrir að hreyfa þessu máli. Mér sýnist að hér sé um að ræða mál sem við eigum að geta hnýtt saman og lokið á þeim fáu þingdögum sem eftir eru til áramóta. Til að undirstrika það kvaddi ég mér hljóðs.



Herra forseti. Ég fagna því að þessi mál hafa verið til meðferðar í ríkisstj. og hér er þó a.m.k. komið frv. sem gengur í þessa átt að því er fasteignagjöldin varðar. Hins vegar sýnist mér að í því felist alls ekki nægileg trygging fyrir launþega, eins og það er úr garði gert af hálfu ríkisstj. Það gerir einungis ráð fyrir því að á höfuðborgarsvæðinu verði ekki meiri hækkun á gjaldstofni en annars staðar á landinu, þ.e. 65%. Ríkisstj. gerir sem sagt ráð fyrir því að hækka gjaldstofninn yfir allt landið um 65% á sama tíma og kaup hækkar um 48%. Tilgangur með okkar frv. var sá að sjá til þess að greiðslubyrði af fasteignum færi ekki hækkandi, miðað við kaup milli áranna, heldur frekar eitthvað lækkandi. Ég nefndi það að í okkar frv. væri gert ráð fyrir því að gjaldstofninn á höfuðborgarsvæðinu hækkaði um 42%. þ.e. heldur minna en kaup hefur hækkað. Við teljum það nauðsynlegt á þeim tímum sem nú eru, þegar sverfur að í kaupmætti heimilanna og húsnæðiskostnaður er orðinn óheyrilega mikill. Við teljum að á þeim tímum sé nauðsynlegt að ríkið og sveitarfélögin komi nokkuð til móts við launþega. Það er kunnara en frá þurfi að segja að kaup var skert um nær 8% hinn 1. des. s.l. Það er byrði sem launþegum er gert að bera. Það hefur hins vegar ekkert komið fram af því tagi að ríkið eða sveitarfélögin taki jafnframt á sig byrðar til þess að mæta þeim erfiðleikum sem þjóðarbúið vissulega á við að stríða. Samþykkt frv. í því formi sem við höfum flutt hér mundi einmitt vera loforð um að ríkið og sveitarfélögin legðu eitthvað af mörkum, kannske ekki tóran skerf samkv. þessu frv. okkar en þó eitthvað, til að mæta þessum vanda og létta byrðum af launþegunum þegar kaupið hefur verið skert. Við höfum valið að gera þetta með einfaldasta hætti í einu lagafrv., sem er altækt og tekur til þessa gjaldstofns hvarvetna þar sem hann kemur fyrir. Við höfum enga hugmynd um það - þó að hæstv. félmrh. boðaði hér áðan að flutt yrði eitthvert frv. varðandi eignarskattinn - við höfum enga hugmynd um það hvaða prósentur verði látnar gilda þar. Ég held að það séu langtum betri vinnubrögð og hreinlegra í þessu tilviki að afgreiða þetta mál í einu lagafrv., að því er alla þá hluti varðar sem miðaðir eru við fasteignamat, þannig að launþegar í landinu, íbúðarhúsaeigendur og leigutakar, geti fengið að vita það á einu bretti með hvaða hætti ríkið og sveitarfélögin ætli að koma til móts við þá að því er þetta mál varðar. Hæstv. félmrh. minntist á að það væri 25% hlaup hjá sveitarfélögunum í álagningarprósentunni. Það er vissulega rétt. En þá vek ég athygli á því, að það sveitarfélag sem hefur verið með venjulega álagningu án 25% álags gæti samkv. frv., eins og það liggur fyrir frá hæstv. félmrh., tvöfaldað fasteignaskattinn milli ára, annars vegar vegna 65% hækkunar á gjaldstofninum sjálfum og hins vegar með 25% álagi. Og þegar það tvennt kæmi saman, þá mundi það þýða 106% hækkun á fasteignaskattinum. Herra forseti. Ég vænti þess að hv. þm. hér í deild sjái að á þeim tímum sem nú ríkja, þá er eðlilegt að koma til móts við launafólkið í landinu með þessum hætti, að sveitarfélög og ríki leggi sitt af mörkum og sjái til þess að hækkun þessara gjalda verði minni en kauphækkunin milli ára, og að málið sé afgreitt í einu lagi eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Þess vegna vænti ég góðs stuðnings við frv.



Herra forseti. Það er nokkuð óvenjulegt að heyra hér fulltrúa hinna sósíalistísku flokka á Alþingi hvern af öðrum lýsa áhuga sínum á skattalækkunum. Ég verð að lýsa ánægju minni yfir þeim viðhorfum sem í þessu efni hafa komið fram hjá hv. síðasta ræðumanni og hæstv. félmrh. Ég held að það sé ekki nokkur vafi á því, að það sé full ástæða til að hafa uppi aðgerðir til þess að létta greiðslubyrði íbúðaeigenda. Í upphafi grg. þess frv. sem við nú ræðum stendur feitletrað að tilgangur frv. sé að draga úr húsnæðiskostnaði á tímum minnkandi kaupmáttar og koma í veg fyrir að greiðslubyrði af íbúðareign eða húsaleigu aukist vegna stórhækkaðs fasteignamats, sem er í engu samræmi við þróun launa. Ég er fullkomlega sammála þessum tilgangi. Ég held að þetta sé nauðsynlegt til þess að treysta möguleika fólks til að eignast, eiga og standa undir eigin íbúðum. En ég þarf ekki að taka það fram, að það er grundvallaratriði í stefnu okkar sjálfstæðismanna í húsnæðismálunum að það sé einmitt á hverjum tíma grundvöllur fyrir því að einstaklingarnir geti komið sér upp þaki yfir höfuðið, staðið undir kostnaði af þeirri framkvæmd af almennum launatekjum og þeim sé ekki íþyngt með sköttum á eigin íbúðir. Ég skal ekki blanda mér í orðaskipti hæstv. félmrh. og hv. 2. þm. Reykn. um það, með hvaða hætti best verður að vinna að þessu marki, hvort það verður betur gert með einu eða fleiri frv. Það er í raun og veru ekki atriðið, heldur að eitthvað raunhæft gerist í þessum málum í samræmi við þann tilgang, sem lýst hefur verið í frv. því sem við hér ræðum. Þess vegna vænti ég að þetta frv. fái jákvæða meðferð í hv. fjh.- og viðskn., sem ég hygg að frv. verði vísað til. Ég á ekki sæti í þeirri nefnd og get því ekki komið að þeirri meðferð frv. sem ég hins vegar sé í hendi minni nú að ég hefði getað gert ef málinu hefði verið vísað sem húsnæðismáli til hv. félmn.