Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. hefur áður verið samþ. hér í hv. d. Hv. Nd. breytti því lítillega. Önnur breytingin varðar tæknilegt atriði, en hitt mátti frekar teljast efnisbreyting, þar sem ákveðið er í 4. gr., að ráðh. ákveði með reglugerð skoðunargjöld fyrir eftirlit samkv. ákvæðum þessara laga. Nú má e.t.v. deila um, hvort heimild fyrir þessu fælist í því almenna reglugerðarákvæði, sem var í frv. upphaflega, en það er enginn vafi, að það er öruggara, að það sé berum orðum tekið fram, að þessi heimild sé í frv., og tel ég því breytinguna vera til bóta og vonast til, að frv. nái fram að ganga án ágreinings í hv. deild.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég flytjum brtt. við 3. gr. frv. Við bárum þessa brtt fram við 2. umr., en drógum hana til baka til 3. umr. Í 3. gr. er tekið fram, að frá 1. júní 1962 skuli ellilífeyrir samkv. 13. gr. almannatryggingalaganna og örorkulífeyrir samkv. 14. gr. sömu laga hækka um 7%. Aðrar bætur almannatrygginganna eiga ekki að hækka. Við leggjum til, að nokkrar bætur hækki um sömu prósentutölu. Það eru bætur, sem eru náskyldar þeim, sem hér er um að ræða, og heyra enda til sama kafla, II. kaflanum, í almannatryggingalögunum. Okkur finnst óréttmætt, ósanngjarnt og ranglátt, að einstæðar mæður og ekkjur t.d. fái ekki þessa hækkun eins og aðrir bótaþegar, sem heyra undir þennan kafla. Ég er hissa á því, að sú nefnd, sem hefur með endurskoðun tryggingalaganna að gera, skuli hafa óskað eftir því, að þessir bótaflokkar yrðu ekki hafðir með í þetta sinn. Ég er hissa á því, vegna þess að það er óhugsandi, að hækkun þessara bóta hafi nokkur truflandi áhrif á störf þessarar nefndar. Það virðist algerlega gripið úr lausu lofti, að það þurfi að hafa nokkur áhrif á störf n., þótt þessar bætur hækki. Það eina, sem getur mælt í móti því; að einstæðar mæður og ekkjur fái sömu kjarabót og ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar, er kostnaðurinn. Auðvitað kostar þetta nokkra upphæð. En þeirri mótbáru hefur ekki verið hreyft, hvorki af hæstv. félmrh. né öðrum. Og ég vil minna á það, sem hæstv. félmrh. sagði hér við 2. umr. málsins. Hann óskaði eftir því að vísu, að d. felldi brtt. okkar óbeint. Hann sagðist vonast til þess, að við, sem flytjum brtt., tækjum hana til baka, því að það væri erfitt að fella till. sem þessa. Og hvers vegna er það erfitt? Af því að till. felur í sér sanngjarna kröfu á leiðréttingu. Við flm. viljum því vonast til þess, að þessi till. verði samþykkt. Það þarf ekki að kosta mikla töf hér í þinginu, þótt það verði gert.



Herra forseti. Heilbr: og félmn. hefur haft til athugunar það frv., sem hér er til umr. N. varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Hv. 9. þm. Reykv., Alfreð Gíslason, skilar séráliti, en aðrir nm. leggja til, að frv. verði samþ. Hv. 1. þm. Norðurl. e., Karl Kristjánsson, áskildi sér þó rétt til að flytja eða fylgja brtt. og skrifaði undir nál. meiri hl. með fyrirvara. Hann hefur flutt brtt. við frv. á þskj. 158, og eru þær brtt. samhljóða brtt., sem hv. þm. Framsfl., Valtýr Guðjónsson, flutti við frv., þegar það var til umr. í hv. Nd. þingsins, en náðu þar þá ekki samþykki. Þetta frv. er mun ýtarlegra og yfirgripsmeira en eldri lög um loftvarnir og aðrar varnir gegn hættu af hernaðaraðgerðum, og það er byggt á töluvert annarri skipan en þau. Má þar aðallega nefna það til, að samkv. frv. er forusta og frumkvæði um almannavarnir í höndum ríkisstj. og hlutdeild ríkissjóðs í kostnaði af varnaraðgerðum er stórlega aukin. Þegar frv. var til 1. umr. í þessari hv. þd.; fylgdi hæstv. dómsmrh. því úr hlaði með nokkrum orðum, en frv. fylgdi í fyrra, þegar það fyrst var lagt fram hér á Alþingi, ýtarleg grg. Ég sé ekki ástæðu til að rekja einstök ákvæði frv. eða víkja að fram komnum till., fyrr en flm. hafa gert fyrir þeim grein.



Herra forseti. Við síðustu umr. ræddi ég lítið eitt þetta frv. almennt og skal ekki að þessu sinni hafa um það efni mörg orð. Ég vil þó aðeins vekja á því athygli, að almannavarnir hafa verið á dagskrá hérlendis fyrr en nú. Öðru hverju hefur verið hafinn áróður fyrir almannavörnum, en jafnharðan hefur allt lagzt í dá, og fram til þessa dags eða síðan stríði lauk hefur bókstaflega ekkert verið gert til almannavarna. Við minnumst þess gauragangs, sem varð hér fyrir rúmu ári í sambandi við mikinn áróður stjórnarvalda um almannavarnir. Þegar kom fram á veturinn, lognaðist áhuginn út af og sjálf hæstv. ríkisstj. dró frv. sitt til baka hér á þingi, kvað það geta beðið síðari tíma samþykktar, ekkert lægi á. Ég er ekki að fagna þessu. Ég bendi aðeins á þetta. Raunverulegur áhugi fyrir almannavörnum virðist ekki vera mikill, hvorki hjá stjórnarvöldum né öðrum. Af einhverjum ástæðum er þó talið henta að hafa uppi áróður um málið. En það er aðeins áróður og annað ekki. Framkvæmdir eru engar, og það er spá mín, að svo fari nú að þessu sinni sem fyrr. Mér finnst ekki ósvipað því, sem þetta óneitanlega stóra og viðkvæma mál sé öðru hverju sett á svið af ráðnum hug, en í annarlegum tilgangi. Ég skal ekki ráða í, hver sá annarlegi tilgangur er, en mér finnst bera einkennilega mikið á, að samfara þessum áróðri um almannavarnir er hafður uppi hatursfullur áróður til annarra þjóða. Og spurningin er sú: Er þetta nokkuð annað af hendi stjórnarvalda en þáttur í kalda stríðinu, framlag íslenzkra stjórnarvalda til kalda stríðsins? Sé þetta svo, er það auðvitað stórvítavert, því að almannavarnir eru alvarlegt mál, mál, sem stjórnarvöld og allir ábyrgir menn í landinu ættu að taka hátíðlega. Og af því að ég er einn af þeim, sem vilja taka það mál hátíðlega, vil ég enn einu sinni minna á mikilvægustu ráðstöfunina til almannavarna. Hún er sú að nema brott þá hættu, sem við vitum um, herstöðvarnar, hernaðarmannvirkin á Keflavíkurvelli og hernaðarmannvirkin hér á landi yfirleitt. Þar vitum við um þörf ráðstöfunar, þegar um almannavarnir er að ræða. Við eigum að krefjast þess, að þessi mannvirki verði gerð ónothæf, og með því leggjum við fram drýgsta þáttinn til almannavarna. Þegar sérfræðingar hæstv. ríkisstj, eru að rannsaka þörf ráðstafana um almannavarnir, þegar þeir athuga þörf einstakra ráðstafana, þegar þeir gera kostnaðaráætlun um framkvæmd þessara ráðstafana, þá er ævinlega við það miðað, að herstöðvarnar verði hér til frambúðar. Það er miðað víð, að ægilegasta hættan, sem um er að ræða í þessu efni, verði hér til frambúðar, að hún sé óumflýjanleg. En þetta er hinn mesti misskilningur. Við eigum að minnast þess, að það er á valdi okkar Íslendinga að leggja þessi hernaðarmannvirki niður og vísa hernum í burtu, hvenær sem okkur sýnist. Sé nú einhver alvara á bak við allt skrafið um almannavarnir, ber að líta á þetta fyrst og fremst. Það fer ekki á milli mála, að sérfræðingar eru í mestu vandræðum með lausn almannavarnamálsins. Þetta er mikið vandamál og allt að því að vera óleysanlegt, sumpart vegna þess, að varnir í kjarnorkustyrjöld eru litlar, og sumpart vegna þess, að þær ráðstafanir, sem helzt eru taldar koma til greina, eru frámunalega kostnaðarsamar. Ég skal nefna sem dæmi, að forstöðumaður almannavarna, sem mætti á nefndarfundi með okkur um daginn, tjáði n., að gerður hefði verið kostnaðarútreikningur varðandi öryggisbyrgi í Arnarhóli. Sá kostnaður er áætlaður 20 millj. kr. Er þetta öryggisbyrgi nóg fyrir Reykvíkinga? Nei, svaraði forstöðumaðurinn. Það má gera ráð fyrir, að það þurfi 4 eða 5 slík byrgi í Reykjavík. Þessi liður einn gerir þá í Reykjavík allt að 100 millj. kr., og þetta er aðeins brot úr þeim framkvæmdum, sem gera þarf, ef nokkuð á að gera að gagni í almannavarnamálinu. Ég sting upp á því, að þetta mál verði athugað betur, og umfram allt, að þetta mál verði athugað á breiðari grundvelli. Ég vil láta rannsaka málið, og rannsókn tekur enn alla vega langan tíma. Ég vil láta rannsaka málið, eins og það er gert nú, á grundvelli þess, að hér verði herstöðvar áfram, hvað þarf að gera þá og hvað það kostar. En ég vil jafnhliða og samtímis láta rannsaka, hvað þarf að gera í almannavörnum og hve mikið það kostar, ef ekki eru herstöðvar í landinu. Mér þykir bæði sanngjarnt og eðlilegt, að hæstv. ríkisstj., að Alþingi, að almenningur vilji gjarnan fá þennan samanburð. Hvers vegna þá að neita um það? Hví ekki gera þennan samanburð? Hví ekki gera áætlunina í tvennu lagi, úr því að það er á valdi okkar að segja hernum upp, að leggja niður mannvirkin, ef okkur þóknast svo? Á þetta vil ég leggja megináherzlu nú að þessu sinni. Eins og það lá ekkert á að samþykkja þetta frv. á þinginu í fyrra að dómi hæstv. ríkisstj., eins liggur ekkert á að samþykkja það nú. Við eigum lög um almannavarnir. Þau duga okkur enn um hríð. Það virðist langt í land, að til framkvæmda komi í almannavarnamálinu. Eins og forstöðumaður almannavarna segir, þetta vandamál er flókið og krefst vandlegs og mikils undirbúnings. Ég vil aðeins útfæra þennan undirbúning og þessa athugun á þann veg, sem ég lýsti, að hann verði gerður í tvennu lagi, þannig að hægt sé að bera saman möguleika og kosti. Ég legg því til, að þetta frv. verði afgreitt nú á þessu þingi með rökst. dagskrá, og ég vil lesa upp till., með leyfi hæstv. forseta: „Með því að þær athuganir, sem fram hafa farið varðandi væntanlega tilhögun almannavarna á Íslandi, eru allar miðaðar við, að í landinu verði hernaðarmannvirki og erlendur her til frambúðar, og með því að það er á valdi Alþingis að ákveða, að þessi herbúnaður skuli ekki vera hér framvegis, þá æskir deildin þess, að nefndum athugunum verði fram haldið á grundvelli samanburðar, þannig. að unnt verði að meta þörf einstakra ráðstafana til almannavarna svo og að gera framkvæmda- og kostnaðaráætlun í þeim tilvikum báðum: a) að hér verði herstöðvar áfram, og b) að herinn verði látinn fara og hernaðarmannvirkin gerð ónothæf. Í trausti þess, að ríkisstj. verði við þessari ósk, að hún láti hraða athugunum eftir föngum og leggi síðan fyrir Alþingi till. sínar ásamt grg., þar sem nefndur samanburður kemur fram, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þetta er aðaltill. minni hl. heilbr.- og félmn. Fari svo, að þessi till. verði ekki samþ., hef ég til vara borið fram nokkrar brtt. við frv. í einstökum atriðum, og ég vil nú leyfa mér að fara um þær nokkrum orðum. Þetta frv. virðist satt að segja ekki vel úr garði gert. Þetta frv. er ekkí mikið unnið. Það er kastað til þess höndunum. Fyrirmynd þessa frv. er sótt í ákveðna átt, aðeins til eins lands, og lausn þessara mála annaðhvort ekki athuguð í öðrum löndum eða ekkert tillit til hennar tekið. Það, sem einkennir þetta frv. sérstaklega, er, hve mjög er gengið á persónulegt frelsi landsmanna með ýmsum ákvæðum þess. Það er ekki aðeins, að það sé gert að borgaralegri skyldu að starfa í þágu almannavarna, það læt ég allt vera, heldur er á margan annan hátt og í ýmsum greinum frv. gengið inn á helgan rétt borgarans fram yfir það, sem mér þykir góðu hófi gegna. í Noregi munu samsvarandi lög vera nokkuð svipuð og þetta frv. Aftur á móti í Danmörku eru þau allt öðruvísi. Mér er tjáð af sjálfum forstöðumanni almannavarna hér, að þar sé það ekki borgaraleg skylda að gegna án endurgjalds starfi í þjónustu almannavarna, þau störf séu unnin af sjálfboðaliðum. En um þetta atriði geri ég samt ekki ágreining. Það eru nokkur önnur atriði, sem ég legg til að gerð verði breyting á. Í 7. gr. segir: „Ráðstafanir til almannavarna samkv. 10. gr. skal hefja þar, sem ríkisstj. ákveður í samráði við hlutaðeigandi sveitarstjórn og sýslunefnd.“ Hér er hlutunum snúið við frá því, sem nú er í gildi. Í gildandi lögum er það sveitarstjórnarinnar að ákveða ráðstafanir til almannavarna í samráði við ríkisstj. En nú skal ríkisstj. ákveða þær í samráði við sveitarstjórnirnar. Ég tel hér vera of langt gengið í þessu efni, sjálfsákvörðunarréttur sveitarfélaganna skertur um of. Við skulum aðeins minnast þess, að sveitarfélögin eiga svo sannarlega að fara að taka þátt í kostnaði við almannavarnir. Og hvers vegna skyldu þau þá ekkert hafa um það að segja, í hvaða framkvæmdir ráðizt verður í þessum efnum? Vitanlega á hvert einasta sveitarfélag að hafa sitt að segja um það. Því legg ég til, að þetta ákvæði verði orðað á þann hátt, að ráðstafanir til almannavarna skuli hefja þar, sem ríkisstj. ákveður með samþykki hlutaðeigandi sveitarstjórnar eða sýslunefndar. Ég vara einnig við því, sem í þessari breytingu felst, eins og hún er í frv., að ganga um of á rétt sveitarfélaganna. Það hefur alltaf verið tilhneiging hjá ríkisstj. að gera þetta, en þetta er varhugavert. Sjálfstæði sveitarfélaganna er mjög mikilsvert atriði í lýðfrjálsu landi. Og það á ekki að gera mikið að því að taka réttinn af sveitarfélögunum og leggja undir ríkisvaldið. Ríkisvaldið er nógu sterkt fyrir því. Í 9. gr. er um það rætt, hvað almannavarnanefndum skuli falið að gera, en almannavarnanefndir skulu vera í hverju sveitarfélagi. Meðal þess, sem almannavarnanefnd er ætlað að gera, er að hafa eftirlit með einkavörnum í íbúðarhúsum, atvinnufyrirtækjum og stofnunum og vera til leiðbeininga á því sviði. Það er eins og ég sagði áðan, það er nokkuð langt gengið í afskiptaseminni í þessu frv. Nú á almannavarnanefnd að hafa eftirlit með einkavörnum í íbúðarhúsum. Hér er einnig of langt gengið. Það á ekki að veita hinum og þessum mönnum, sem fyrir einhverjar sakir veljast í almannavarnanefnd, rétt til að vaða inn í íbúðir manna til eftirlits. Þetta eru engir embættismenn hins opinbera í raun og veru og verða aldrei. Hér er of langt gengið, og ég legg til, að því verði alveg sleppt úr gr., að almannavarnanefndir skuli hafa eftirlit með einkavörnum í íbúðarhúsum. Þær geta þá eftir sem áður haft eftirlit með einkavörnum atvinnufyrirtækja og stofnana. Það er fyrir sig. Þriðja aths., sem ég vil gera, snertir 10. gr. frv. Þar segir, að það skuli vera borgaraleg skylda þeirra, sem eru á aldrinum 18–65 ára, að gegna án endurgjalds starfi í þágu almannavarna í því umdæmi, þar sem þeir dveljast. Það er borgaraleg skylda að gegna störfum í þágu almannavarna, skylda allra á aldrinum 18–65 ára. Þetta er alveg furðulegt ákvæði. Menn eiga fram á elliár að vera skyldugir til þess að gegna störfum í þágu almannavarna, jafnvel menn yfir 65 ára eiga að fá að gera þetta, ef þeir óska þess sjálfir. Ef elliær gamalmenni koma, skal þeim veittur réttur til starfa í þágu almannavarna. Hér er allt of langt gengið, vegna þess að eins og 9. gr. ber með sér, er um að ræða mjög erfið líkamleg störf innan um og saman við. Á að fela það sextugum eða 65 ára manni? Það nær engri átt. Ég vil láta lækka þessa herskyldu ofan í a.m.k. 40 eða 45 ár. Það er það minnsta. Og ég er satt að segja mjög hissa á þessu aldurshámarki og þætti fróðlegt að heyra, hvaðan þetta kæmi. Fjórða brtt. mín snertir 13. gr. Þar er ákvæði um það, að ef maður verður fyrir meiðslum eða tjóni á námskeiði eða æfingu, skuli hann eiga rétt á bótum. Þetta er sanngjarnt. Ég geri engar aths. við það, en vildi aðeins bæta við einum málslið þess efnis, að sá maður, sem sannanlega verður fyrir tekjumissi vegna undirbúningsstarfa í þágu almannavarna, skuli fá það tap bætt. Það mætti orða það eitthvað á þessa leið: „Sömuleiðis á hann rétt til bóta, ef hann verður fyrir tekjumissi vegna undirbúningsstarfa í þágu almannavarna.“ Við skulum hugsa okkur verkamann, sem vinnur tímavinnu frá kl. 8 á morgnana til 6–7 á kvöldin. Hann er síðdegis kallaður til starfa í þágu almannavarna og verður að yfirgefa sína tímavinnu. Hann missir laun sín um leið. Þetta verður að bæta þessum manni upp að sjálfsögðu. Í 21. gr. er rætt um brottflutning af hættusvæði, og þar segir, að eftir að ríkisstj. hafi tekið ákvörðun um slíkan brottflutning, skuli öllum skylt, sem um það fá fyrirmæli, að flytjast á þeirri stundu, á þann hátt og til þess staðar, sem ákveðið verður, enn fremur, að enginn megi hreyfa sig úr stað, þar sem hann hefur verið settur, nema að fengnu leyfi. Hér er enn eitt ákvæði, sem sýnir tillitsleysi til réttar og frelsis einstaklingsins. Hver einasti maður, sem um það fær skipun að flytja brott úr átthögum sínum, frá heimili sínu á hættustundu, hann skal gera það, að viðlagðri refsingu samkv. lögum, ef hann óhlýðnast. Hér er allt of langt gengið. Ef ríkisstj. væri alvitur forsjón, væri öðru máli að gegna. En þegar til þess kæmi að gefa fyrirskipun um brottflutning fólks í stórum stíl vegna yfirvofandi hættu eða áskollinnar styrjaldar, þá er hér um svo vandamikið mál að ræða og vafasamar ráðstafanir, að það er ekki hægt að skylda nokkurn borgara til að fara eftír þeim. Það er hægt að gefa fólki kost á því, en ekki heldur meir. Þegar ríkisstj. tæki ákvörðun um brottflutning fólks af hættusvæði, er hún vitanlega að gera það í beztu meiningu og að beztu manna yfirsýn. En allt þetta gæti brugðizt. Allir útreikningar gætu brugðizt, og það gæti svo farið, að þeir, sem flyttu brott, lentu í mestu hættunni, lentu jafnvel í mestu hörmungunum, en þeir, sem sætu kyrrir, slyppu. Svo óútreiknanlegir eru þessir hlutir, eins og okkur öllum er ljóst. Þess vegna nær engri átt að skylda einstaklingana. Hitt er jafnsjálfsagt að gefa þeim kost á því. Gamalt fólk, lasburða, getur óskað eftir því, að það fái að vera kyrrt, fái að deyja á heimili sínu. Það er ekkert við því að segja, það á að leyfa það. Það getur líka kostað lasburða fólk lífið að flytjast á slíkri stundu burt. Þetta er eitt af þeim ákvæðum, sem mér finnst vera feikilega vanhugsuð í þessu máli. Þá er það loks síðasta brtt. mín, en hún snertir 24. gr. Þar segir, að ákveða megi með reglugerð, að í húsi af tiltekinni stærð, sem byggt er eftir gildistöku laganna, skuli vera gert öryggisbyrgi fyrir þá, sem í húsinu búa eða starfa. Húseigandi greiðir kostnað vegna byrgisins, og skal það fullnægja þeim lágmarkskröfum um öryggi, sem reglugerð kveður á um. Hér gildir það sama, þótt í öðru efni sé. Það er gengið of langt í því að skuldbinda einstaklingana eða gefa ríkisstj. rétt til þess að skuldbinda einstaklingana. Hlutur eins og þessi, hvort húsbyggjandi byggir sér öryggisbyrgi í húsi sínu eða ekki, á að vera algerlega á hans valdi og hans eins. Ríkisvaldið á ekkert að hafa með þetta að gera og ekkert að skipta sér af því annað en að gefa viðkomandi manni leiðbeiningar, ef hann óskar þess. Og ég vil benda á, að í því góða landi, Bandaríkjunum, er þetta gert. Bandaríkjaforseti lýsti því yfir í ræðu í nóvember 1961, fyrir einu ári, að stjórn hans mundi ekki gera kröfur um slíkt, mundi ekki gera kröfur til húsbyggjenda eða einstaklinga, að þeir kæmu sér upp öryggisbyrgjum. Þetta hefur líka mikinn kostnað í för með sér. Það er áætlað, að slíkt byrgi hér í Reykjavík fyrir eina meðalstóra íbúð mundi kosta 20–30 þús. kr. Og það er skildingur ofan á allan annan byggingarkostnað. Þetta ætti að nema í burtu úr frv., svo framarlega sem það verður samþ. á annað borð á þingi að þessu sinni. En eins og ég tók fram, legg ég til, að það verði ekki gert, heldur að því verði vísað til ríkisstj. til nánari athugunar og endurskoðunar. Ég lýk svo máli mínu, en vil endurtaka það, að ég er ákaflega hissa á vinnubrögðunum við samningu þessa frv. Þetta er hroðvirkni að sækja fyrirmyndina í eina einustu átt, láta einn einasta erlendan hershöfðingja ákveða hlutina fyrir okkur í okkar landi. Frv. ber þetta með sér. Hér er allt undir heraga ríkisstj. Þetta er illt. Og ég víti harðlega þau vinnubrögð.



Herra forseti. Ég hef fallizt á að mæla með frv. þessu í aðalatriðum, af því að ég tel það stefna í rétta átt. Þó að við hér úti á Íslandi eigum bágt með að trúa því, að til þess háttar styrjaldar dragi, að friðsömum almenningi hér verði af lífshætta búin, er ekki skynsamlegt að fulltreysta því. Þó að atómstyrjöld væri vissulega fullkomin vitfirring, er framleiðsla atómvopnanna staðreynd, sem ber vitni um, að vitfirringin býr um sig, hvort sem hún brýzt út eða ekki í styrjöld, og hvert sem litið er búast þjóðir um til að verjast eftir föngum slíkum eyðingarmætti. Hví skyldum við ekki líka reyna að gera það? Ég játa hiklaust, að ég ber ekki skyn á, hvaða varnir mættu helzt að gagni koma fyrir almenning hérlendis, ef til stórfelldrar styrjaldar kæmi, er heilsuvá og lífsháska leiddi yfir land okkar. Um þekkingu á því sviði erum við sennilega flest, er sæti eigum á Alþingi, líkt á vegi stödd. Hins vegar hefur þetta frv. um almenningsvarnir verið samið af mönnum, sem falið var hvort tveggja að kynna sér fræðilega, hvað um er að ræða í þessum efnum, og leita upplýsinga um það, sem aðrar þjóðir gera helzt til almannavarna hjá sér og okkur gæti hentað til fyrirmyndar. Ég tortryggi ekki sérstaklega þessa menn um að hafa ekki gert sitt bezta við samningu frv. Ég mæli með frv. í trausti þess, að tillögur þeirra, að því er veit að hinum fræðilegri og flóknari hliðum þessara mála, hafi verið vandlega hugsaðar af þeim eftir föngum og það vel, að um þær verði a.m.k. varla bætt af alþm., sem enga sérþekkingu hafa á þessum málum eða aðstöðu til að afla sér slíkrar þekkingar. Í mörgum atriðum, jafnvel flestum, er vitanlega mest undir framkvæmd laganna komið, að hún verði í höndum þeirra, sem eiga að stjórna, skynsamleg og hvorki kák né öfgaverk. Af þeirri ástæðu flyt ég á þskj. 158 tvær brtt. Sú fyrri er við 7. gr., um, að þar sem ríkisstj. ákveður, að hefja skuli varnarráðstafanir skv. 9. gr., skuli þær gerðar með samþykki hlutaðeigandi sveitarstjórnar. Ég tel ekki nægilegt, að ríkisstj. leiti aðeins samráðs við sveitarstjórnina og ráði athöfnum, ef ágreiningur verður. Ég tel, að samþykki sveitarstjórnarinnar eigi að þurfa að koma til. Ég tel, að ekki megi minna vera en stjórn sveitarinnar hafi neitunarvald á umráðasvæði sínu í þessum efnum. Ég tel það fyrst og fremst stjórnskipulega rétt, og þar að auki álft ég það skynsamlegra málefnanna vegna, að sveitarstjórnin hafi þennan rétt, af því að hún hlýtur venjulega að vera kunnugri í sinni byggð en sá eða þeir, sem koma fram f.h. ríkisstjórnarinnar. Ekki væri undarlegt, þó að skelfing gripi um sig í þéttbýlinu eins og hér, þar sem stjórnarstöðvar varnarmálanna eru, ef sýnt þætti t.d., að yfir vofði atómstyrjöld. Og þá mætti vel hugsa sér, að nokkuð fljótfærnislegar og fumkenndar kynnu að verða fyrirskipanir, er gefnar yrðu frá þessum stöðvum, t.d. vestur til Ísafjarðar, norður til Akureyrar, austur til Seyðisfjarðar eða til annarra fjarlægra staða, og í þeim öfgar, sem heimamenn kynnu betur að meta. Ég held, að þá mundi verða bæði sanngjarnara og heilbrigðara, að sveitarstjórn viðkomandi staðar yrði að gjalda samþykki sitt til framkvæmdanna. Ég held, að með því yrðu ráðstafanirnar betur og rólegar athugaðar. Auk þess ber á það að líta, að sveitarstjórnum ber að greiða 1/3 og stundum helming af meginkostnaði á hverjum stað, sbr. 25. gr. frv. Ég tel þannig, að öll meginrök hnígi að því, að eðlilegt sé og skylt að áskilja í lögum þessum hlutaðeigandi sveitarstjórnum það vald, sem felst í því, að samþykki þeirra þurfi til meiri háttar ráðstafana á hverjum stað. Ég geri ráð fyrir, að einhver haldi því fram, að bezt muni til að tryggja tafarlausar aðgerðir, að ríkisstj. eða fulltrúar hennar ráði aðgerðum, og þyki, eins og höfundum frv., nóg, að þeim verði gert skylt að hafa samráð við sveitarstjórnir. Ég hef ekki trú á því, að það þurfi að tefja, þótt samþykki sveitarstjórnar sé áskilið. Sveitarstjórnir munu engu síður verða ábyrgar í framkvæmdum þessum en toppmennirnir, ef til kemur, og ekki hafa tilhneigingu til að valda slysum heima fyrir hjá sér með töfum. Ég tel þess vegna rangt að víkja sveitarstjórnum til hliðar, eins og frv. ætlast til. Ég er á móti einræði á þessu sviði. Önnur brtt. mín er sama eðlis og sú fyrri. Hún er um, að borgarstjórn Rvíkur ráði því sjálf, hvort eða hvenær hún skipar almannavarnanefndinni hjá sér sérstakan framkvæmdastjóra. Legg ég til, að beinni skipun verði þarna breytt í heimild. Frv. þetta var á síðasta þingi sent Sambandi íslenzkra sveitarfélaga til umsagnar. Fulltrúaráð sveitarfélaganna mælti með frv., en tók fram jafnframt, að það treysti því, að ríkisstj. hafi nána samvinnu við sveitarstjórnir, ef stofna skal til ráðstafana á kostnað sveitarsjóðanna. Þessar brtt. mínar báðar eru í anda meðmæla fulltrúaráðs sveitarfélaganna og fyrirvarans, sem fulltrúaráðið hafði. Mér finnst þess vegna eðlilegt, að hv. þdm. fallist á tillögurnar. Minni hl. hv. heilbr.- og félmn. hefur lagt fram till. og gert grein fyrir þeim. Ég get ekki fallizt á aðaltill., dagskrártill. Ég tel, að varnarliðsmálið sé annað mál. Varnarliðið er hér samkv. samningi, sem hefur sinn tímabundna fyrirvara. Mér virðist dagskrártill. byggð á trúnni á, að algert hlutleysi bægi öllum hættum frá. Ég hef ekki þá trú. Málin eru ekki svo einföld, því miður. Stríðsæði, ef af stað fer, virðir ekki hlutleysi, því miður. Um varatill. get ég að sjálfsögðu sagt það, að fyrsta till. er samhljóða fyrri till. minni, og er ég henni fullkomlega samþykkur. Um aðrar till. er það að segja, að ég sé ekki ástæðu til að styðja þær.



Herra forseti. Frsm. hafa nú gert grein fyrir till. sínum. Ég vil þá fyrst víkja nokkrum orðum að till. hv. 1. þm. Norðurl. e. Hann flytur á þskj. 158 brtt. við frv. Um fyrri brtt., sem er við 2. mgr. 7. gr. frv., vil ég segja þetta: Frv. byggist á því, að almannavarnir varði hagsmuni allra landsmanna, en séu ekki sérmál einstakra sveitarfélaga, og því er ríkisstj. samkv. frv. ætlað að hafa frumkvæði og forustu um almannavarnir í landinu og m.a. að samræma aðgerðir einstakra sveitarfélaga eftir því, sem þörf þykir á. Og í 7. gr. frv. er beinlínis tekið fram, að ríkisstj. skuli hafa samráð við hlutaðeigandi sveitarstjórnir eða sýslunefndir, áður en ákvörðun er tekin um að hefja ráðstafanir til almannavarna. Ég skil vel, að hv. 1. þm. Norðurl e., sem á sér langan feril í sveitarstjórnarmálum og þekkir m.a. það, hvert viðfangsefni sveitarstjórnum eru að öllum jafnaði fjármálin, vilji fara að öllu með gát, þegar um er að ræða annars vegar fjárútlát fyrir sveitarfélögin. Ég held nú, að í þessu sambandi hljótum við að geta orðið sammála um það, að ætla megi, að það, að ríkissjóði sé ætlað samkv. frv. að bera bróðurpartinn af útgjöldum við almannavarnir, ætti að veita ríkisstj. á hverjum tíma sterkt aðhald um að gæta varúðar í öllum kröfum um tilkostnað, innan þeirra marka að sjálfsögðu, sem talið er að nauðsyn krefji. Í grg, með frv. er m.a. vikið að því, að það geti reynzt nauðsynlegt, að hafizt verði handa um sérstakar öryggisráðstafanir í öllum landshlutum, og naumast verði til þess ætlazt, að sveitarstjórnir hafi hver um sig aðstöðu til þess að meta, hvort slík nauðsyn sé fyrir hendi. Það að setja sveitarfélögum algerlega í sjálfsvald, hvort þau hafa uppi ráðstafanir til almannavarna, snertir ekki eingöngu íbúa þess sveitarfélags, heldur getur það orðið til verulegs óhagræðis og truflana beinlínis fyrir almannavarnir nágrannasveita. Hv. þm. sagði, að það væri ekki ástæða til þess að ætla, að sveitarstjórnir sýndu mínni ábyrgðartilfinningu í sambandi við almannavarnir heldur en ríkisstj. hefðu til að bera. Það er auðvitað enginn kominn til þess að segja það, að ekki gætu fyrirfundizt þær sveitarstjórnir, sem vildu ekki sinna slíkum málum. Það er hugsanlegur möguleiki, og við vitum a.m.k., að það hefur komið í ljós í umr. um almannavarnir, að það er til fólk, sem vill, að sem minnst sé að gert í þeim efnum eða ekkert. Og slíkt fólk getur auðvitað bæði setið í sveitarstjórnum og ríkisstjórnum. En ef á að byggja upp almannavarnakerfi fyrir landið í heild, heildarkerfi fyrir landið, þá er það óneitanlega nokkurt gat í löggjöf um slíkt, ef á að vera algerlega á sjálfsvaldi sveitarstjórnanna, hvort þær vilja vera með í uppbyggingu slíks kerfis, ef til kemur. Eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. gat um áðan, var frv, í fyrravor sent til umsagnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Umsögn fulltrúafundar sambandsins, sem samþ. var einróma, er prentuð sem fskj. með nál. meiri hl. heilbr.-og félmn. Nd., en fundurinn lýsti stuðningi við frv., og hann lagði ekki til breytingu í þá átt, sem hér er lagt til. En eins og einnig kom fram hjá hv. þm., lagði fundurinn hins vegar áherzlu á það, að ríkisstj. hefði náið samráð við sveitarstjórnir, áður en ákveðið yrði, að þær skyldu hefja ráðstafanir til almannavarna. Að þessu athuguðu verður ekki hægt að fallast á brtt. þessa. Og ég held, að það sé rétt, að í nágrannalöndum okkar, sem hafa almannavarnakerfi áþekkt því, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., muni ekki vera algerlega undir geðþótta sveitarfélaganna komið, hvort þau vilja hafa með höndum almannavarnir eða ekki. Síðari brtt. hv. þm. er sú, að í stað þess, að samkv. frv. á borgarstjórn Reykjavíkur að skipa almannavarnanefndinni þar sérstakan framkvæmdastjóra, verði aðeins um að ræða heimild til handa borgarstjórn til að gera það. Það má öllum ljóst vera, að með því hlutverki, sem almannavarnanefndum er ætlað samkv. frv., hlýtur starf n. hér í Reykjavík að vera svo umsvifamikið, að engum er ætlandi að hafa framkvæmdastjórn á hendi í hjáverkum. Það má að vísu segja, að það skaði ekki, þótt eingöngu sé um heimild að ræða, því að hún verði hvort sem er notuð, meðan ábyrgur meiri hl., sem telur sér skylt að sinna öryggismálum borgarbúa, ef til hernaðarátaka kynni að koma, fer með stjórn á málefnum borgarinnar. Í umr. í Nd. kom fram, að þetta atriði hafði verið sérstaklega rætt í heilbr.- og félmn. þeirrar hv. þd., og var meiri hl. n. andvígur þessari breytingu, sem mundi að vissu leyti draga úr þeirri áherzlu, sem á það er lögð, að störfum almannavarnanefndar sé sinnt eins og til er ætlazt samkv. frv. Með tilliti til þessa svo og þess, að ákvæði frv, þetta varðandi er í fullu samræmi við það, sem vitað er að hlýtur að útheimtast, verður ekki heldur á þessa brtt. fallizt. Þegar frv. var til 1. umr. hér í þessari hv. þd., flutti hv. 9. þm. Reykv. alllangt mál, án þess þó að tjá sig um afstöðu sína til frv., kvað ekki vera hægt til þess að ætlast, að hann tæki beinharða - ég held, að hann hafi orðað það þannig - afstöðu á stundinni til svo mikils máls. Hv. þm. hafði að vísu haft tíma til þess að máta sér skoðun um málið allt síðan í vor, þegar frv. var fyrst lagt fram hér á Alþingi. Nú hefur hv. þm. tekið sína væntanlega beinhörðu afstöðu og skilað nál. og till., sem hann hefur gert grein fyrir. Hann kom víða við í þeim ræðum, sem hann flutti hér við 1. umr. málsins, og kom aftur að ýmsu því sama í ræðu þeirri, sem hann flutti hér áðan, ég get ekki verið að elta ólar við allt það, sem hv. þm. sagði, en þó vil ég benda á eitt. Hann talaði um, að í Danmörku væru störf óbreyttra borgara í þágu almannavarna sjálfboðavinna. Ég vil benda honum á, að í grg. með frv. er beinlínis frá því sagt, að í Danmörku sé meira reiknað með sjálfboðaliðum, en til öryggis sé ákveðinn hluti þeirra manna, sem kvaddir eru til herþjónustu á hverjum tíma, skipaður til starfs í þágu almannavarna og þeir fái sérstaka þjálfun í hinum ýmsu greinum líknar- og björgunarstarfa allan sinn herskyldutíma. Þetta hefði hv. þm. átt að láta fylgja með, því að það má öllum vera ljóst, að þetta er atriði, sem gerir mjög mikinn mun. Túlkun hv. þm. á ýmsum ákvæðum frv. virðist vera - fljótfærnisleg er of vægt að orði kveðið, en hún er a.m.k. ekki slík, að það sé verið að eltast við að fylgja sannleikanum eða réttu máli nákvæmlega. Hann segir t.d., þegar hann talar um, að aldursmark sé sett allt of hátt, aldursmark fyrir því, að kveðja megi menn til að gegna störfum í þágu almannavarna, og síðan sagði hann: Og jafnvel ef elliær gamalmenni, sem orðin eru meira en 65 ára, koma og vilja starfa við almannavarnir, þá skal veita þeim þann rétt. - Í frv. stendur í 2. mgr. 10. gr.: „Kveðja má þá, sem eru á aldrinum 16–18 ára eða yfir 65 ára, til starfs, ef þeir óska þess sjálfir.“ Aðaltill. hv. 9. þm. Reykv. er sú að slá málinu á frest með rökstuddri dagskrá, en til vara flytur hann brtt. við frv. Eins og fram kemur í nál., lætur hv. þm. frv. verða sér tilefni til að halda á loft þeirri skoðun sinni, eins og hann hefur reyndar oft gert áður við önnur tækifæri, að Íslendingum beri að segja sig úr varnarbandalagi vestrænna þjóða. Ég þarf að sjálfsögðu ekki að taka það fram, að þar erum við hv, þm. á öndverðum meiði. En um sjálfa dagskrártill. vil ég segja það, að hún er á misskilningi byggð. Undirbúningur þessa máls svo og frv. miðast við það, að Ísland er hernaðarlega mikilvægt vegna hnattstöðu sinnar, hvað sem liður varnarliði eða ekki varnarliði. Og það er staðreynd, sem ekki tjóar fyrir okkur annað en horfast í augu við. Ég legg því til, að dagskrártill. verði felld, enda miðar hún eins og fleira hjá hv. þm. að því að drepa málinu á dreif, án þess að hann beint treysti sér til þess að ganga á móti því. 1. brtt. hv. 9. þm. Reykv. er samhljóða þeirri brtt., sem hv. 1. þm. Norðurl, e. flytur við 2. mgr. 7. gr. frv. Ég hef ekki ástæðu til að ætla, að fyrir hv. 1. þm. Norðurl. e, hafi vakað annað en varfærni í hugsanlegum fjárútlátum sveitarfélaganna og það að standa á sjálfsákvörðunarrétti sveitarfélaganna. En um hv. 9. þm. Reykv. hlýt ég að álíta nokkuð annað. Hv. þm. hefur hvað eftir annað sem bæjarfulltrúi í Reykjavík haft tækifæri til að láta uppi hug sinn til almannavarna við atkvgr. í bæjarstjórn um fjárveitingu til ráðstafana vegna ófriðarhættu, þ.e.a.s. fjárveitingar þær, sem loftvarnanefnd fékk til ráðstöfunar. Eftir að hann sneri baki við sínum gamla flokki, Alþfl., og gerðist dyggur fylgisveinn kommúnistanna í bæjarstjórn, þá held ég, - og hann leiðréttir mig þá, ef ég fer þar ekki rétt með, - ég held, að hann hafi eftir það aldrei gengið á móti þessum bandamönnum sínum við atkvgr. um þennan lið á fjárhagsáætlun. En sósíalistar hafa allt síðan árið 1953 greitt atkv. gegn þessari fjárveitingu og flest árin flutt sérstaka till. um, að liðurinn verði felldur niður. Og samherjar hv. þm. í borgarstjórn hafa löngum reynt að gera starf loftvarnanefndar tortryggilegt í augum almennings, kallað það kák og m.a. skrípaleik, sem vinstri stjórnin hafi neitað að taka þátt í því og fellt niður af fjárlögum fjárveitingar til ráðstafana vegna ófriðarhættu. Það keyrði þó um þverbak við bæjarstjórnarkosningarnar 1958, þegar einn ræðumaður Alþb. í útvarpsumr. fyrir kosningarnar bar meðlimi loftvarnanefndar og framkvstj. n. slíkum ærumeiðingum og brigzlum, m.a. um misnotkun á því fé, sem n. hafði til ráðstöfunar, að úr því varð dómstólamál, og var þessi ræðumaður dæmdur í sektir og ummæli hans dæmd dauð og ómerk. Við 1. umr. þessa máls hér í d. kvaðst hv. þm. engan þátt hafa átt í því að ala á tortryggni í garð loftvarnanefndar. Ég held nú, að það sé erfitt fyrir hann að sleppa við, að á hann falli blettur af framferði samherja hans í garð loftvarnanefndar. Eftir að fellt hafði verið niður á fjárlögum framlag til loftvarnarnefndar, hélt þó Reykjavíkurbær áfram óbreyttri fjárveitingu um skeið. En þegar sýnt var, að fjárveitingin yrði ekki aftur tekin upp á fjárlög, lækkaði Reykjavík framlag sitt, svo að það miðaðist við nauðsynlegt viðhald og vörzlu þeirra verðmæta, sem n. hafði undir höndum. Þegar svo var komið, flutti hv. 9. þm. Reykv., Alfreð Gíslason bæjarfulltrúi, till. um það í bæjarstjórninni í nóvember 1958, að loftvarnanefnd yrði leyst frá störfum, þar sem n. sem heild mundi ekki vera starfandi lengur. Þar með skyldi rekið smiðshöggið á það verk, sem hann og samherjar hans höfðu unnið dyggilega að í bæjarstjórninni og á Alþingi. Svo kemur þessi sami hv. þm. og lýsir því yfir hér á dögunum, að hann telji, að ámælisvert sleifarlag hafi verið á almannavörnum hér á landi á undanförnum árum þrátt fyrir uggvænlegt ástand í heiminum. Ég verð að segja, að ég er hrædd um, að heilindin séu vandfundin í slíkum málflutningi. Þessari 1. brtt. hv. þm. hef ég þegar lýst mig mótfallna. 2. brtt. á þskj. 162 er um það, að orðið .,íbúðarhúsum“ í 3. tölul. 9. gr. falli niður. Þessi grein stendur m.a. í sambandi við 6. brtt. á sama þskj., en hún er um það, að niður falli 24. gr. frv. Ef ætlazt er til þess, eins og gert er í frv., að menn viðhafi einkavarnir í íbúðarhúsum, er ekki nema eðlilegt, að eitthvert eftirlit sé með því, að slíku sé framfylgt. Hv. þm. talar um, að heimilið sé friðhelgt og það eigi ekki að leyfa mönnum að vaða þar inn, til þess, - ég man nú ekki, hvernig hann orðaði það, - og heimilin eigi að vera laus við rask og rekistefnu þessara nefnda, sem skipaðar verða svo til af handahófi. Ég held nú, að það sé engin ástæða fyrir hv. þm. til þess að verða hræddur um, að þetta ákvæði þurfi að vera til þess að spilla heimilishelgi. Ég er hrædd um, eins og einhver hafði á orði í n., þegar við vorum þar á fundi, að hv. þm. hafi í huga allt önnur lönd, ríki, þar sem þegnarnir geti átt von á heimsóknum á nóttu sem degi og það heimsóknum, sem eru töluvert óþægilegri en það, ef ætti að líta eftir því, hvort einkaalmannavarnir væru í lagi í íbúðarhúsum. Þessari brtt. á þskj. 162 er ég einnig andvíg. Þá kemur næst brtt. við 10. gr., að aldursmark sé lækkað úr 65 niður í 45 ára aldur. Þetta aldursmark mun vera nokkurn veginn í samræmi við það, sem tíðkast í okkar nágrannalöndum. Hv. þm. taldi, að mönnum væri ofboðið, einkum mönnum, sem væntanlega eru komnir yfir 45 ára aldur, með því að kveðja þá til starfa í þágu almannavarna, vegna þess að þau störf myndu að öðrum þræði vera líkamlega erfið. Ég geri ráð fyrir því, að ýmis af þeim störfum geti orðið líkamlega erfið, en hitt held ég, að sé mjög líklegt, að ýmis þeirra séu það ekki, ýmis þeirra útheimti aftur reynslu eða kunnáttu á einhverjum sviðum, og ég sé ekkí neina ástæðu til að fara að lækka þetta aldursmark. Þá vildi hv. þm. láta fella burt 2. mgr. 10. gr., þar sem er heimildin til þess að kveðja menn til starfa, sem falla utan þess ramma, utan þeirra aldursmarka, sem tiltekin eru í 1. mgr. Þarna er eingöngu um að ræða heimild, þótt hv. þm. léti nokkuð í annað skína í ræðu sinni áðan, og ég sé enga ástæðu til, að þessi mgr. fái ekki að standa áfram í frv., og legg því á móti brtt. 4. brtt. á þskj. 162 er um það, að menn skuli eiga rétt til bóta, ef þeir verða fyrir tekjumissi vegna undirbúningsstarfa í þágu almannavarna. Þessari brtt. er ég einnig andvíg. Ef það á að vera borgaraleg skylda að gegna þessum störfum, þá held ég, að það verði að ganga út frá því, að það skuli gert án endurgjalds, eins og í fleiri tilvíkum, sem mönnum er gert að taka á sig vissar kvaðir. 5. brtt. er um, að 21. gr. falli burt. Það er um þá grein að segja, að þegar á annað borð er ráð fyrir því gert í frv., að efnt sé til brottflutnings fólks af hugsanlegum hættusvæðum, þá verður þó að vera hægt að skipuleggja það þannig, að ekki leiði til ýmiss konar árekstra og óþæginda og truflana, og ég held, að 21. gr. eigi því ekki að fella niður úr frv. Ég veit ekki, hvort það er ástæða til að ætla, að henni verði beitt af slíkri hörku, að hún leiði til hreinnar ósanngirni. Ég er því andvíg þessari brtt. hv. þm. 6. brtt. hans er um, að 24. gr. falli burt. Í þeirri gr. felst heimild til þess að ákveða, að í húsum af tiltekinni stærð, sem byggð eru eftir að lögin taki gildi, skuli vera gert öryggisbyrgi fyrir þá, sem í húsinu búa eða starfa. Þetta er nýmæli. En eins og fram kemur í aths. eða skýringum við gr., munu samsvarandi ákvæði hafa gilt um árabil í Noregi, Svíþjóð og Danmörku, og þar eru þau miðuð við fjölbýlishús og 10 manna vinnustaði og fjölmennari. í fskj. III, sem frv. fylgir, er áætlað, að kostnaður við að koma upp þeim byrgjum, sem þar um ræðir, nemi 1–2% af byggingarverði hússins. Á því hef ég enga sérþekkingu eða aðstöðu til að kveða upp neinn úrskurð um það, hve réttmætt sé það mat. Ég heyrði, að hv. þm. var hér áðan með allt aðrar tölur. Ég veit ekki heldur, á hverju hann hefur byggt þær. En ég er andvíg þessari brtt. og tel, að 24. gr. eigi fyllsta rétt á sér og hana eigi ekki að nema burt úr frv. Ég held, að það hafi ekki verið fleira í ræðum hv. frsm., sem ég hef ástæðu til að svara.



Herra forseti. Í þessu frv, er svo fyrir mælt, að gerðar skuli margs konar ráðstafanir til þess að vernda lif og heilsu Íslendinga vegna hugsanlegra hernaðaraðgerða. Hér er um allverulegar breytingar að ræða frá gildandi löggjöf um almannavarnir. Svo mikið er búið að tala og rita um hugsanlega styrjöld milli stórvelda heimsins, að það leikur víst ekki á tveimur tungum, að slíkur hildarleikur verði kjarnorkustyrjöld. Sjálfsagt getum víð Íslendingar ekki gert okkur neina grein fyrir því, hvað kjarnorkustyrjöld er, en þeir, sem meira vita, kalla það gereyðingarstyrjöld. Hvort nokkrar varnir koma að liði og þ. á m. þær, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., það vitum við ekkert um. En ég tel þó sjálfsagt og að ekki geti verið skiptar skoðanir um, að það beri að bjarga því, sem bjargað verður, hversu lítið sem það er. Og með tilliti til þess vil ég styðja að því, að þetta frv. verði samþ., og mun greiða því atkv. Hitt á ég erfitt með að skilja, hversu sáralitlu fé á að verja til þessara varna á næsta ári. Eins og hv. þm. er kunnugt, er lagt til í fjárlfrv., að 1 millj. kr. eigi að verja í þessu skyni á næsta ári. Mér virðist, að sú upphæð muni ekki hrökkva fyrir meira en fremur lítilli skrifstofu, og ekki bjargar hún neinum ein út af fyrir sig. Það hafa miklar umr. orðið um þetta mál í hv. Nd., og er það ekki óeðlilegt. M.a. hefur þar borið á góma hinn erlenda her á Keflavíkurflugvelli. Það er kunnugt, að mikil andstaða hefur verið frá upphafi hér innanlands gegn erlendri hersetu, og mun svo sjálfsagt verða, meðan hún er við lýði. Þeir, sem andvígir henni eru, hafa sýnt fram á, að erlendur her í landinu er þjóðinni á marga vegu viðsjárverður og hættulegur. Hættan af erlendri hersetu í landinu er fyrst og fremst hin menningarlega og þjóðernislega hætta. En svo kemur til sú líkamlega hætta, sem kann af þessari hersetu að stafa á styrjaldartímum. Hin menningarlega hætta liggur fyrst og fremst í sífelldum samskiptum og sambúð við hinn erlenda her, ekki sízt æskufólks. Þar má nefna hermannaútvarp, sem glymur daglega á íslenzkum heimilum um land allt. Hún liggur í áhrifum frá erlendu hermannasjónvarpi, því eina sjónvarpi, sem starfrækt er á Íslandi og nú nær sífellt til fleiri og fleiri manna í þéttbýlasta hluta landsins. Meðvitundin um áframhaldandi hersetu í landinu og sífelld samskipti við hinn erlenda her verður í huga æskufólksins sem sjálfsagður og eðlilegur þáttur í daglegu lífi og sljóvgar hæfileikann til að skilja, hvað er íslenzkt og hvað er ekki íslenzkt. En jafnframt þessu vex æskulýðurinn upp við það að sjá og heyra daglega þær kenningar, að þessir erlendu hermenn séu skjól og skjöldur landsmanna, sem verji líf þeirra og limi og skapi þjóðinni frið og öryggi. Allt þetta og margt fleira örvar þá tilfinningu unga fólksins, að til erlendrar hersetu verði það að sækja þau andlegu verðmæti, sem þjóðin er ekki megnug að veita því. Gegn öllu þessu og mörgu fleira af sama tagi hafa málsvarar erlendrar hersetu í landinu venjulegast þau svör, að allt þetta geti Íslendingar sjálfir forðazt, ef þeir bara vilji. Engum af þessum áhrifum sé þröngvað upp á neinn, enginn sé tilneyddur að hlusta á hermannaútvarp né horfa á hermannasjónvarp, engum sé skipað að sækja gleðisamkomur á Keflavíkurflugvelli, þótt honum sé þangað boðið. Ef hér sé eitthvað viðsjárvert á ferðinni fyrir íslenzk ungmenni, þá sé það þeirra sjálfra að gæta sín. En við hinn erlenda her sé ekki um neitt að sakast. Ef þessi svör væru á rökum reist, mætti með sama rétti segja, að neyzla deyfilyfja sé alveg saklaus og skaðlaus. Enginn þyrfti að neyta þeirra, ef hann vildi það ekki sjálfur. Það væri því sök neytandans, ef tjón hlytist af neyzlunni, en ekki lyfjanna. Sjálf deyfilyfin ættu enga sök á því tjóni, er af þeim hlytist. En þrátt fyrir þetta eru menn samt sammála um, að engum skuli heimilað að leyfa neyzlu deyfilyfja nema sérfræðingum og það leyfi skuli vera háð ströngu eftirliti heilbrigðisyfirvaldanna. Þau svör, sem ég nefndi og málsvörum hersetunnar eru tiltækust, sýnist mér því vera harla fánýt. Menn verða að gera það upp við sig, að annaðhvort er erlend herseta í landinu skaðleg eða hún er skaðlaus. Ef áhrif af erlendri hersetu eru óskaðleg eða jafnvel eftirsóknarverð, vinna menn að sjálfsögðu ekki gegn þeim, vilja jafnvel miklu frekar greiða götu þeirra. Ef þau eru skaðleg, þá eiga menn að vinna gegn þeim. Það eru að vísu til menn, sem eru öfgaminni en þetta og viðurkenna, að erlend herseta í landinu sé viðsjárverð fyrir þjóðina, en hins vegar sé þjóðin í svo mikilli árásarhættu, að ekki verði komizt hjá að sjá henni fyrir vernd og öryggi með erlendum her. Ekki mun þessi árásarhætta talin stafa af því, að Íslendingar eigi einhverja þá óvini í heiminum, sem líklegir séu til þess að ráðast á landið. Hér er auðvitað átt við það, að Sovétríkin séu líkleg til þess að ráðast á vesturveldin og í þeim hildarleik sé Ísland svo hernaðarlega mikilvægt, að Rússar mundu hertaka það sér í hag, ef það væri óvarið. Um árásarfyrirætlanir Rússa skal ég ekki dæma, enda mun varla einn vera öðrum fróðari um þá hluti hér á landi. En jafnvel þó að rétt sé til getið um árásarhugleiðingar þeirra, er vitneskja manna þó enn þá minni um hitt, á hvaða lönd eða á hvaða staði í heiminum yrði ráðizt í hugsanlegri styrjöld. Allt eru þetta spádómar og ágizkanir, sem um þetta hefur verið sagt, og þar sem hernaðarsérfræðingar vita harla lítið um þessa hluti, má nærri geta, hversu vitneskja íslenzkra manna nær þarna langt. Því hefur mjög verið haldið á loft, enda berum orðum sagt í hinum svokallaða varnarsamningi, að v arnarlið á Íslandi sé ekki aðeins Íslendingum til varnar, heldur löndum Norður-Atlantshafsbandalagsins. Ef svo er, þá hlýtur það að vekja nokkra eftirtekt, hverjum er fengið það vald í hendur að ákveða, hvort nokkurt varnarlið skuli vera hér eða ekki. Ef varnarlið á Íslandi er hernaðarlega mikilvægt til öryggis NATO-ríkjunum yfirleitt, hvernig stendur þá á því, að þeirri þjóð, Íslendingum, sem ekkert vit hefur á hernaði, er fengið allt vald í hendur til þess að ákveða, hvort þessar varnir séu viðhafðar eða ekki öðrum NATO-ríkjum til öryggis? Þessi ákvæði varnarsamningsins benda óneitanlega til þess, að NATO-ríkjunum þyki litið hernaðarlegt öryggi fyrir sig vera í herliðinu á Keflavíkurflugvelli. Annars mundu þau ekki láta öryggismál sín í hendur hernaðarlega fávísum mönnum. En það hafa þau gert með samningnum frá 1951, því að samkv. honum ráða Íslendingar því algerlega sjálfir, hvort hér skuli vera erlendur her eða ekki. En hvaða líkur eru svo til þess, að Rússar ráðist á Ísland, því að ekki er eftir neinu öðru að fara en aðeins líkum, þegar meta skal, í hversu mikilli árásarhættu Ísland er? Svo er að sjá, að hernaðarþjóðir telji mesta hættu stafa af þeim herstöðvum andstæðinga sinna, sem eru þeim næstar. Þannig leit Kennedy Bandaríkjaforseti á, þegar kjarnorkuvopnum hafði verið komið til Kúbu, og þannig leit Krúsjeff á, þegar hann krafðist þess, að Bandaríkjamenn flyttu kjarnorkuvopn sín frá Tyrklandi. En eins og menn vita, liggur Kúba um 150 km undan ströndum Bandaríkjanna, en Tyrkland og Sovétríkin hafa sameiginleg landamæri. Ekki er þessu til að dreifa um Ísland. Það er ekki í neinu slíku nábýli við Sovétríkin og enga herstöð að óttast hér, ef hún er hér engin. Það má einnig telja líklegt, að styrjaldaraðili reyni fyrst og fremst að eyðileggja þær bækistöðvar óvina sinna, sem hann telur sér hættulegastar. Sennilegt er, að Rússar telji nú einhverjar herstöðvar í heiminum sér hættulegri en Keflavíkurflugvöll, ef þar er enginn her. Líkurnar fyrir rússneskri árás á Ísland eru því ekki sterkar, hvað sem kann að liða árásarhugmyndum þeirra að öðru leyti, ef hér er ekki herstöð. Þeirri kenningu hefur lengi verið haldið á loft hér á landi, að árásaraðilinn, hver sem hann er, ráðist jafnan á garðinn; þar sem hann er lægstur. Sé þessi kenning rétt, má segja, að Ísland gæti orðið framarlega í röðinni sem árásarmark. En ekki hafa Rússar verið þessarar skoðunar, þegar þeir voru að flytja kjarnorkuvopnin til Kúbu, því að varla hafa þeir talið, að í Bandaríkjunum væri garðurinn lægstur til þess að ráðast á. Það er náttúrlega erfitt fyrir menn ófróða hernaði að dæma um slíkar kenningar sem þessar, að ráðizt verði á garðinn, þar sem hann er lægstur. En ég held, að það sé þó enn þá erfiðara fyrir slíka menn að rökstyðja réttmæti slíkrar kenningar. En hafa þá forsvarsmenn íslenzku þjóðarinnar í raun og veru óttazt rússneska árás á Ísland á undanförnum árum? Það eina, sem bendir til þess, að svo hafi verið, er það, að hernum hefur verið haldið kyrrum í landinu og haldið hefur verið uppi skrifum um árásarhættuna. Það er annað, sem bendir hins vegar til þess, að forsvarsmenn þjóðarinnar hafi ekki óttazt neina árás á undanförnum árum. Það er það, að þau 11 ár, sem liðin eru síðan varnarsamningurinn var gerður, hefur enginn íslenzkur valdsmaður hreyft hönd eða fót til þess að vernda líf eða limi Íslendinga í slíkri árás. Varnirnar hafa engar verið og eru ekki enn. Eða hver trúir því, að forsvarsmenn þjóðarinnar hafi búizt við þessari árás í 11 ár eða lengur og ekkert gert, hvorki til að vernda sjálfa sig né aðra, þar til nú er loksins flutt frv. um mjög auknar varnarráðstafanir? Og þegar svo frv. er flutt, þá á ekki að verja svo að segja neinu fé til varnanna. Ég hef reyndar heyrt menn segja sem svo, að varnirnar gegn slysa- og lífstjóni í árás hafi alla tíð verið fólgnar í sjálfu varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli. En sé það svo, að varnarliðið á Keflavíkurflugvelli hafi getað algerlega komið í veg fyrir árás og þar af leiðandi þær afleiðingar, sem árás hefur fyrir líf og heilsu manna, hvernig stendur þá á því, að nú þarf að setja miklu fullkomnari ákvæði um almannavarnir en hafa verið að undanförnu? Ef erlendur her hefur verið þetta öryggi Íslendingum í undanfarin 11 ár, af hverju er hann það þá ekki áfram, fyrst hann á að vera kyrr? Það er skylt að hugleiða rækilega annars vegar, hvort herinn á Keflavíkurflugvelli getur komið í veg fyrir árás og þá um leið verndað Íslendinga gegn því tjóni á lífi og heilsu manna, sem af árás hlyti að leiða, og hins vegar, hvort herinn eykur árásarhættuna. Það er kunnugt, að bæði Bandaríkjamenn og Rússar hafa skotið eldflaugum mörg þúsund km vegalengd og hæft það mark, sem þeir hafa sett sér. Ef Rússar teldu sér nauðsynlegt að eyðileggja herstöðina á Keflavíkurflugvelli, er mjög líklegt, að þeir gætu skotið eldflaug með kjarnorkusprengju heiman frá sér á herstöðina. Hvaða varnir eru á Keflavíkurflugvelli gegn þessu? Það er einnig kunnugt, að bæði Bandaríkjamenn og Rússar eiga kafbáta búna eldflaugum með kjarnorkusprengjum. Þessir kafbátar fara um heimshöfin án þess að gera boð á undan sér. Ætli Rússum yrði það ofvaxið, ef þeir teldu mikið liggja við, að senda slíkan kafbát upp undir Reykjanesið og skjóta eldflaug með sprengju á Keflavíkurflugvöll? Hvaða varnir er yfirleitt um að tala á Íslandi í kjarnorkuárás? Kennedy Bandaríkjaforseti taldi, að eldflaugarnar á Kúbu ógnuðu flestum ríkjum Vesturheims. Þeim mætti skjóta allt norður til Hudsonflóa og suður til Perú. Hvað þá um Ísland? Mér sýnist það vera augljóst hverjum manni, að í hernum á Keflavíkurflugvelli er engin vörn og hefur aldrei verið nein vörn gegn kjarnorkuárás á Ísland. En getur það verið, að þessi herstöð auki á árásarhættuna? Í því efni segja menn, að það skipti höfuðmáli, hvort herstöð sé gerð til árása á Rússa eða aðeins í varnarskyni fyrir vesturveldin. Ekki er því að neita, að á þessu tvennu er reginmunur. Íslendingar þurfa ekki að vera í neinum vafa um það, að herstöðin á Keflavikurflugvelli er ekki gerð í neinu árásarskyni. Vesturveldin hafa ekki í huga neinar árásir á eitt eða neitt land. Meginkjarni Sameinuðu þjóðanna er uppbyggður af lýðræðisríkjum hins vestræna heims. Höfuðtilgangur þeirra hefur verið og verður að vernda friðinn í heiminum, og það hefur þeim tekizt fram á þennan dag. Sameinuðu þjóðirnar hafa stöðvað styrjaldarátök milli einstakra ríkja í heiminum hvað eftir annað, og þær hafa komið í veg fyrir, að til styrjaldarátaka kæmi milli annarra ríkja. En þótt við Íslendingar vitum það nægilega vel, að á Íslandi er engin árásarherstöð, þá vitum við ekkert um það, hvernig Rússar kynnu að líta á þessa herstöð, ef til ófriðar drægi milli þeirra og vesturveldanna. Ef þeir trúa því, að þarna sé um árásarherstöð að ræða eða henni megi í skyndi breyta í slíka stöð, þá haga þeir sér sjálfsagt samkv. því. Þannig gæti Keflavíkurflugvöllur orðið fyrir sams konar eyðileggingu og hver önnur herstöð, sem nota má til árásar, þótt ekki sé um neina árásarherstöð að ræða. Þá dregur það ekki úr tortryggni Rússa gegn þessari herstöð, að hæstv. ríkisstj. hefur nú leyft Bandaríkjamönnum að flytja hingað hernaðarflugvélar, sem nota má fyrir kjarnorkusprengjur. Þetta virðist mér auka mjög á árásarhættuna, ef til styrjaldar drægi. Meðan friður helzt milli stórveldanna, sé ég ekki, að um neina árásarhættu sé að ræða, hvort sem hér er erlent herlið eða ekki. Hins vegar sitjum við með áhrifin af hinum erlenda her, meðan hann er, sem við værum lausir við, ef hann væri ekki. Ef til styrjaldarátaka kæmi milli þessara stórvelda, erum við varnarlausir gegn kjarnorkuárás þrátt fyrir hinn erlenda her og þar af leiðandi í mikilli hættu. En án herstöðva værum við a.m.k. í miklu minni hættu, því að líklegt má telja, að fyrstu árásir yrðu gerðar á herstöðvar, en ekki á óvopnað land. Það hefur mjög verið rætt um, að hlutleysisstefna gæti verið Íslendingum mikil vörn, ef til styrjaldar drægi. Það auki hins vegar á árásarhættu, að Íslendingar hafi gengið í hernaðarbandalag og tengzt þannig fyrir fram ákveðnum hernaðaraðilum. Óneitanlega er það andstætt íslenzkum hugsunarhætti að ganga í hernaðarbandalag, þar sem um óvopnaða þjóð er að ræða, sem aldrei hefur haft her og ætlar sér ekki að hafa her. Hitt er annað mál, hvort hlutleysisstefna annars vegar eða þátttaka í hernaðarbandalagi hins vegar veitir nokkra vörn. Svo sem kunnugt er, er lega Íslands á hnettinum þannig, að það liggur svo að segja inn á milli vestrænna stórvelda og er á siglingaleiðum. Landið hefur því mikla hernaðarlega þýðingu á styrjaldartímum, eins og bezt sýndi sig í síðustu styrjöld. Ef til styrjaldar kynni að draga, t.d. milli Rússa og vesturveldanna, mundu vesturveldin hagnýta sér Ísland þegar í styrjaldarbyrjun, hvort sem Íslendingar vildu eða vildu það ekki. Til þess hefðu þau margfalt auðveldari skilyrði en Rússar vegna legu landsins. Undir slíkum kringumstæðum yrði ekkert spurt um hlutleysisstefnu eða þátttöku í hernaðarbandalagi. Það var ekki heldur gert 1940, þegar Bretar hertóku Ísland í upphafi þeirrar styrjaldar. Hvort tveggja er að mínum dómi jafnþýðingarlaust til varnar þjóðinni á styrjaldartímum, hlutleysisstefna og þátttaka í hernaðarbandalagi. Það er lega landsins, sem ræður mestu, og sem betur fer er hún hinum vestrænu ríkjum í hag. í þessu tel ég að sé skýringin á því, að með varnarsamningnum eru Íslendingar látnir hafa fult vald til þess að ákveða, hvort hér á landi skuli vera erlent herlið eða ekki. Í fáum orðum sagt sýnist mér, að aðalatriðin í þessu máli séu þessi: Erlend herseta á Íslandi er menningu þjóðarinnar hættuleg. Þess vegna á herinn að hverfa á brott. Íslendingar hafa ekki búizt við neinni árás á landið á undanförnum árum og þurfa ekki frekar að búast við henni nú. Þess vegna þarf hér engan her. Ef til styrjaldar dregur milli Rússa og vesturveldanna, er Íslendingum miklu hættara við rússneskri árás í upphafi styrjaldarinnar, ef hér er herstöð, en ef hún er engin. Sú hætta er enn þá meiri fyrir það, að hingað eru komnar hernaðarflugvélar, sem beitt gætu kjarnorkusprengjum. Hlutleysisstefna er engin vörn og ekki heldur þátttaka í hernaðarbandalagi, því að þegar stórveldastyrjöld hefur brotizt út, mun sá aðilinn, sem betri aðstöðuna hefur, taka undir sig landið, hvað sem Íslendingar segja eða hafa áður sagt í þeim efnum. Í hugsanlegum hernaðarátökum á milli Rússa og vesturveldanna eiga Íslendingar samstöðu með vesturveldunum, en þá samstöðu tryggir bezt lega landsins og í raun og veru ekkert annað, engir samningar, engar yfirlýsingar eða neitt af því tagi. Von Íslendinga sem annarra þjóða hlýtur að byggjast fyrst og fremst á því, að Sameinuðu þjóðunum auðnist að vernda friðinn í heiminum, eins og þeim hefur tekizt hingað til. Ég vil endurtaka það, að þó að margt megi að þessu frv. finna og vandséð sé, hvort nokkrar raunverulegar varnir á að framkvæma samkv. frv. eða ekki, þá mun ég greiða því atkv.



Herra forseti. Mér skildist á ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e., að hann vildi telja varnarliðið allt annað mál en það, sem hér er til umr. Hér get ég því miður ekki verið honum sammála, eins og ég hef raunar greinilega lýst í mínum fyrri ræðum. Ég tel einmitt varnarliðið á Íslandi skipta höfuðmáli, þegar um almannavarnir á Íslandi er að ræða. Og ég held, að engum geti blandazt hugur um það við nána athugun. Meira að segja ráðunautur hæstv. ríkisstj. í almannavörnum segir hiklaust, að líklegustu skotmörkin séu þar syðra. Ef þessi skotmörk, herstöðvar og hernaðarflugvöllur, yrðu gerð ónothæf, eru líklegustu skotmörkin úr sögunni. Þetta skiptir líka máli, þegar verið er að ræða um og athuga ráðstafanir til almannavarna. Eins og sakir standa, er hættan langmest við sunnanverðan Faxaflóa, einmitt vegna hernaðarmannvirkjanna, sem þar eru. Ef þau væru í burtu, væri hættan að vísu til eftir sem áður, en margfaldlega miklu minni. Hættan yrði þá svipuð um allt land, og hún yrði þá svipuð og þar sem hún er minnst talin á landinu, og þó öllu frekar minni en þar, sem hún nú er minnst. Þess vegna er ómögulegt að ræða um almannavarnir í alvöru án þess að gera sér grein fyrir herstöðvunum. Eiga þær að vera hér áfram eða eiga þær ekki að vera hér áfram? Hv. 2. þm. Reykv. beindi nokkrum orðum til mín. Hún gat þess, að ég hefði sagt í ræðu minni áðan, að í Danmörku væri ekki borgaraleg skylda að gegna þjónustu í þágu almannavarna. Ég sagði þetta, og ég hafði mína heimild fyrst og fremst frá forstöðumanni almannavarna, sem átti viðtal við hv. heilbr: og félmn. nýlega. En hv. þm. staðfesti þetta með því að lesa upp úr grg. frv. Svona er þetta í Danmörku. Það er ekki borgaraleg skylda að gegna störfum í þágu almannavarna þar. Hv. 2. þm. Reykv. lét orð falla um það, að ég teldi nauðsynlegt, að Ísland segði sig úr varnarbandalagi vestrænna þjóða til þess að firra okkur hættu. Þetta sagði ég raunar ekki. Ég tel ekki nauðsyn á því brýnasta, að Ísland segi sig úr varnarbandalagi vestrænna þjóða. Ég tel brýnustu nauðsyn vera á því að leggja herstöðvarnar niður, gera hernaðarmannvirkin á Suðurnesjum ónothæf. En þetta er allt annað. Við getum prýðilega sagt upp varnarsamningi Íslands og Bandaríkjanna og verið þó eftir sem áður í NATO. Þá gat hv. 2. þm. Reykv. þess, að ég hefði fyrir nokkrum árum flutt um það till. í bæjarstjórn Reykjavíkur, að loftvarnanefnd Reykjavíkur yrði lögð niður. Og hv. þm. gat þess, með hvaða röksemd ég hefði flutt þessa till. Hún var á þá leið, að n. skyldi lögð niður, þar sem hún hefði ekki starfað síðustu árin. Út úr þessu er ekkí hægt að lesa neinn fjandskap minn við almannavarnir yfirleitt og kannske síður en svo. Ég vildi láta leggja loftvarnanefnd Reykjavíkur niður, af því að hún starfaði ekki og eingöngu þess vegna. Hv. þm. gat ekki alls, sem stóð í þessari till. Ég sagði ekki aðeins, að ég vildi láta leggja n. niður, vegna þess að hún starfaði ekki, heldur kom fram í till. ósk um, að n. skilaði skýrslu um störf sín og till. varðandi tilhögun þessara mála í framtíðinni. Er þetta neikvætt? Ég held, að þetta sé ekki neikvætt. Þetta er einmitt jákvætt. Nefnd, sem starfar ekki, á að leggja niður. Og ég lagði til, að hún skilaði till. sínum um það, hvernig þessum málum yrði bezt hagað í Reykjavík í framtíðinni. Þá hafði hv. þm. orð á því, að ég hefði sagt í ræðu, að ég vildi ekki hafa rekistefnu ótíndra manna inn á einkaheimilin í sambandi við almannavarnir og eftirlit. Þetta er alveg rétt, ég sagði þetta. Hv. þm. gizkaði á, að ég mundi hafa haft í huga viss lönd, þar sem fólk gæti átt von á óþægilegum heimsóknum á nóttu sem degi. Þetta er alveg rétt. Ég hafði í huga slíkt ástand. Þau lönd hafa verið mörg til og eru enn í dag mörg til. M.a. er eitt af okkar bandalagslöndum, NATO-landið Portúgal, þar er stjórnarfari þannig háttað, að þar geta menn búizt við slíku. En það er þetta, sem ég vil forða okkar landi, okkar þjóð frá, og þess vegna andmæli ég ýmsum ákvæðum í þessu frv., sem mér finnst vera allt of mikil ábending um og aðvörun við því ástandi, sem sums staðar annars staðar tíðkast, en er ekki æskilegt hér. Ég hafði orð um það áðan, að ég væri ekki andvígur almannavörnum. En ég er andvígur öllum leikaraskap um þessi mál og sviðsetningu í einhverjum annarlegum tilgangi. Úr því að ég minntist á bæjarstjórn Reykjavíkur í sambandi við almannavarnir, vil ég aðeins minna á það, að fyrir ári var þar gerð samþykkt á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna yfirvofandi geislunarhættu og ófriðarhættu felur bæjarstjórn Reykjavíkur loftvarnanefnd í samráði við heilbrigðisnefnd að undirbúa og gera ráðstafanir til almannavarna.“ Það er heilt ár síðan þessi samþykkt var gerð. Ég á sæti í borgarstjórn. Ég hef ekki orðið þess var, að nokkur minnsti hlutur hafi verið framkvæmdur í samræmi við þessa samþykkt bæjarstjórnarinnar. Það kann að vera, að eitthvað hafi verið gert, en ég hef ekki orðið var við það. Það er þá svo lítilfjörlegt, svo ómerkilegt, að fáir einir vita um það. Þannig er heilt ár látið liða, og þó er talað um í samþykktinni„ vegna yfirvofandi geislunarhættu og ófriðarhættu“. Samt er ekkert gert. Það er látið líða heilt ár. Og sennilega verða þau 2, 3, 4, 5 o.s.frv. Það er þetta, sem ég er mótfallinn. Það er þetta, sem gerir fyrst og fremst, að ég lit dálitið efablandinn á alla tilburði hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkanna yfirleitt í almannavarnamálum. Ég er hræddur um og ég hef grun um, að þar sé ekki mikil alvara á bak við. En þetta dæmi, sem ég nefndi frá bæjarstjórn Reykjavíkur, samþykktin frá í fyrra, er mér enn eitt dæmi um þann yfirborðshátt og þá sýndarmennsku. sem viðhöfð er af ábyrgum aðilum í þessu alvarlega máli, sem almannavarnirnar eru.



Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv. minntist hér á samþykkt, sem hefði verið gerð í bæjarstjórn Reykjavíkur í fyrra, og þetta hefði verið sýndartill. og loftvarnanefnd ekkert í því máli gert. Síðan hefur það gerzt, að einmitt formaður loftvarnanefndar og framkvstj. hennar ásamt borgarlækninum í Reykjavík hafa unnið að því að semja þetta frv., sem hér liggur fyrir, hvort sem hv. þm. vili kalla sjálft frv. sýndarmennsku. Ég býst varla við því. Hann sagði, þegar hann flutti till. sína um að leysa n. frá störfum, að hún hefði ekkert starfað árum saman. Hann tók þannig til orða. Ég vil benda á, að í fskj. II með frv., í bréfi loftvarnanefndar Reykjavíkur, dags. 4. okt. 1961, skýrir n. frá störfum sínum síðasta árið og segir þar m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Fjárveiting til loftvarnamála var engin á fjárlögum fyrir 1957, eins og áður segir. Loftvarnanefnd hélt þó allmarga fundi á því ári og vann áfram að ýmsum málum, sem byrjað hefur verið á." Svo eru þar nokkur atriði talin upp. Þá heldur áfram í bréfi loftvarnanefndar, og segir þar frá því, að í júlímánuði kom hingað til lands Sir John Hodsoll, aðalráðunautur NATO í loftvarnamálum. Hann kynnti sér það, sem hér hefði verið gert, sat fundi loftvarnanefndar, og hann átti viðræður við þáv. ríkisstj., eða forsrh., utanrrh. og tvo af starfsmönnum utanrrn. Loftvarnanefnd fékk ekki vitneskju um niðurstöður þeirra viðræðna og beið eftir, að einhverjar orðsendingar bærust henni frá ríkisstj. En þegar komið var að áramótum 1958 og ekki höfðu borizt neinar ábendingar til n. um, að stjórnvöldin hefðu áhuga fyrir áframhaldandi starfi n., og ekkert fé var veitt á fjárlögum til loftvarna, þá töldu nm. sig ekki geta unnið að frekari framkvæmdum. Þá var sýnt, að um áframhaldandi starf hjá n. gat raunar ekki verið að ræða eða var ekki útlit fyrir að yrði að ræða í bráð, og síðan, eins og í bréfinu segir, hélt hún ekki fundi, en framkvstj. sá í samráði við formann n. um varðveizlu á þeim verðmætum, sem n. hafði undir höndum. Ég held, að það hafi ekki verið fleira í ræðu hv. þm., sem ég sé ástæðu til að svara.