Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. þessarar hv. d. hefur haft til meðferðar og afgreiðslu frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja Hafnarfjarðarkaupstað land jarðarinnar Áss í Hafnarfirði. Svo sem venja er um mál þessi, sendi landbn. það til umsagnar jarðeignadeildar ríkisins og landnámsstjóra, og mæla þessir aðilar báðir með því, að frv. verði samþ. Það kemur fram í fskj., sem fylgir frv., sem er bréf bæjarstjórans í Hafnarfirði, að Hafnarfjarðarkaupstaður sé í þörf fyrir að fá þetta land undir byggingarlóðir og til athafnasvæða. Landbn. fellst á þetta sjónarmið. Það kemur enn fremur fram í umsögn landnámsstjóra, að hér er ekki um neina sérstaka landkostajörð að ræða, en hefur mjög takmarkaða framleiðslumöguleika sem bújörð. Ég vil svo einnig geta þess, sem kemur fram í umsögn hans, sem að vísu þarf ekki að taka fram, að við lítum svo á, að Hafnarfjarðarkaupstaður verði að taka á sig allar skuldbindingar til ábúanda gagnvart þeim réttindum hans, sem honum kunna að hafa verið tryggð í ábúðarsamningum. - Landbn. var, eins og ég sagði, samþykk því, að frv. næði fram að ganga.



Herra forseti. Samgmrn. hefur sent samgmn. frv. þetta með ósk um, að hún flytti það. Hefur n. orðið við þeirri ósk, en einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., eins og venja. er. Svo hljóðandi grg. fylgdi með frv. frá ráðh.: „Í frv. til l. um breyt. á vegal., nr. 71 1963, sem lagt hefur verið fyrir Alþingi, er ráðgert að innheimta þungaskatt af bifreiðum árið 1964 og framvegis fyrir fram. Verður þá vart hjá því komizt að hafa sama hátt á um skoðunargjald bifreiða og iðgjald af ökumönnum bifreiða og innheimta þau einnig fyrir fram. Hitt væri illframkvæmanlegt, að láta gjöld, sem innheimt eru saman, miðast við tvenns konar tímabil.“



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að fagna því, að málefni íslenzkra menntaskóla skuli hafa verið rædd jafnýtarlega og raun ber vitni um hér á hinu háa Alþingi undanfarið. Fyrir hv. þd. liggja frv. um stofnun þriggja nýrra menntaskóla, þ.e. eins hér í Reykjavík og menntaskóla á Ísafirði og Eiðum. Það er áreiðanlega ekki ofmælt, að menntaskólarnir séu eitt mikilvægasta skólastigið í íslenzku skólakerfi, og á því er enginn vafi, að framtíð arþróun í íslenzkum skólamálum og menntamálum mun m.a. vera í þá átt, að æ fleiri íslenzkir skólanemendur gangi einmitt í menntaskóla, svo að full þörf er á því að auka og bæta skilyrði manna til að sækja menntaskóla frá því, sem nú er. En hitt verða menn líka að gera sér ljóst, að um margar leiðir í því efni er að velja og til þess þarf mjög að vanda, þegar framtíðarbrautin í þróunarmálum menntaskólanna er mörkuð. En ég taldi rétt í raun og veru að gefnu tilefni í þeim umr., sem hingað til hafa farið fram um málið, að láta koma fram nokkrar upplýsingar um ástandið í menntaskólamálunum nú, því að mér fannst jafnvel hafa verið látíð liggja að því í sumum ræðum, sem flutt ar hafa verið, að skilyrði íslenzkra nemenda til að stunda menntaskólanám væru lélegri en þau eru í raun og veru. Þess vegna vil ég láta koma skýrt fram, að hvorki í Menntaskólanum í Reykjavík né Menntaskólanum á Akureyri né í kennaraskólanum hefur nokkrum nemanda með fullgildum landsprófsréttindum verið synjað um skólavist fram að þessu. Hver einasti nemandi, sem staðizt hefur svonefnt landspróf, en það er inngöngupróf í menntaskólana, hver einasti nemandi, sem staðizt hefur þetta löggilta inntökupróf í menntaskólana, hefur átt þess kost að stunda nám í menntaskóla fram að þessu. Um Menntaskólann á Laugarvatni gegnir sérstöku máli, þar sem hann er alger heimavistarskóli og skólarými þar er eðlilega háð því, hversu marga er hægt að taka í heimavist hverju sinni. Skólameistari Menntaskólans á Laugarvatni kveðst venjulega hafa orðið að vísa frá u.þ.b. 15 nemendum af 50-60 umsækjendum þau ár, sem hann hefur starfað við skólann, en s.l. haust voru 28 nemendur teknir í Menntaskólann á Laugarvatni. Meðal þeirra, sem vísað er frá, eru yfirleitt allir umsækjendur úr Reykjavík, og má gera ráð fyrir því, að meiri hluti þeirra, sem vísað er frá Laugarvatni, komist í annan menntaskóla, ef þeir á annað borð hafa hug á því að halda fast við það áform sitt að stunda menntaskólanám. Og skólameistari þekkir ekki dæmi þess, að nokkur, sem ákveðinn hafi verið í því að hefja menntaskólanám, hafi þurft að hverfa frá þeirri fyrirætlun af búsetuástæðum. Á Akureyri verður árlega að synja nokkrum umsækjendum um heimavist, u.þ.b. 20-30 árlega, að því er skólameistari Menntaskólans á Akureyri segir. Ýmsum þeirra tekst að afla sér húsnæðis með öðrum hætti á Akureyri, og skólameistari Akureyrarskólans telur einnig, að í hæsta lagi 10 nemendur hafi hætt við skólagöngu í Menntaskólanum á Akureyri á s.l. ári vegna synjunar á heimavist, en á því ári voru tæplega 120 nemendur teknir í skólann. Hins vegar veit hann ekki til þess, að neinn þeirra, sem synjað var um heimavist á Akureyri, hafi orðið að hætta við menntaskólanám af þeim sökum. Varðandi þetta taldi ég rétt, að kæmi hér skýrt fram, að tala þeirra, sem lokið hafa landsprófi s.l. 3 ár, er þessi: 1961 476 nemendur, 1962 525 nemendur og 1963, á þessu ári, 560 nemendur. Af þessari tölu nemenda, sem höfðu rétt til þess að sækja menntaskóla, hóf eftirfarandi fjöldi nám í einhverjum af menntaskólunum eða Kennaraskóla Íslands : 1961 424, 1962 464 og 1963 511. En þó að það sé svo, að fram að þessu hafi ekki þurft, sem betur fer, að synja neinum með fullgildum réttindum um nám í menntaskóla, er rétt, að tala þeirra, sem nauðsynlegt er að gangi menntaskólaveginn, mun án efa fara talsvert vaxandi á næstu árum, svo að það er fullkomlega tímabært að gera sér grein fyrir því, með hvaða hætti sé skynsamlegast að sjá fyrir framtíð arþörf þjóðarinnar fyrir menntaskólanám. Um væntanlegan nemendafjölda á næstu árum er örðugt að segja, svo sem að líkum lætur, og þó má fá nokkra hugmynd um líklega þróun í þessu efni með því að athuga nákvæmlega árlega fjölgun nemenda að undanförnu, en tölur um það var ég áðan að nefna. Áætlun, sem gerð hefur verið um væntanlega nemendafjölda á næstu árum, bendir til þess, að óvarlegt sé talið að gera ráð fyrir minni fjölgun í Menntaskólanum í Reykjavík en 100 á ári. Í Menntaskólanum í Reykjavík er meira en helmingur þeirra, sem menntaskólanám stunda, eða 317 af 511, svo að líkleg heildartala þeirra, sem gera má ráð fyrir að vilji stunda menntaskólanám á næstu árum, til viðbótar þeim, sem nú stunda nám, er væntanlega einhvers staðar á milli 150 og 200. Þessum aukna nemendafjölda þarf að sjálfsögðu að sjá fyrir auknu skólahúsnæði og bættum námsskilyrðum. Sú stefna, sem lögð er til í þeim frv., sem hér liggja fyrir, er að byggja einn nýjan menntaskóla hér í Reykjavík og tvo aðra, annan á Vestfjörðum og hinn á Austfjörðum. Í sambandi við þetta vildi ég láta nokkur atriði koma fram. Varðandi skilyrði til menntaskólanáms hér í Reykjavík er það að segja, að nú í sumar er verið að vinna að mjög verulegri viðbót við hinn gamla menntaskóla í Reykjavík, og standa beztu vonir til, að byggingu þess viðbótarhúsnæðis, sem nú er unnið að, verði lokið í haust, þannig að hægt verði að taka þær nýju kennslustofur, sem eru í byggingu, til notkunar á hausti komanda. Með því móti verður öll starfsaðstaða elzta og stærsta menntaskólans breytt til stórkostlegra bóta frá því, sem verið hefur um marga undanfarna áratugi. Þá hefur ríkisstj. enn fremur tekið ákvörðun um, að þegar þeim byggingarframkvæmdum er lokið, skuli hafin bygging annars menntaskóla hér í Reykjavík, og er þegar verið að vinna að teikningum að því húsi, og því hefur verið ákveðinn staður í Litlu-hlíð, þar sem á sínum tíma hafði verið ráðgert að byggja nýjan menntaskóla fyrir Reykjavík alla. Geri ég mér von um, að bygging þess menntaskólahúss geti hafizt næsta vor, en það krefst mikils undirbúningsstarfs að hefja byggingu jafnstórs skólahúss og þar er um að ræða. Ríkisstj. hefur hins vegar ekki talið rétt að lögfesta ákvörðun sína um þetta efni á þessu stigi, vegna þess að á vegum menntmrn. starfar nú sérstök nefnd að endurskoðun l. um menntaskóla, þ.e. að endurskoðun námsefnis menntaskólanna, athugun á því, hvort sú deildaskipting, sem nú er í menntaskólanámi hér, sé ekki að einhverju leyti orðin úrelt og þarfnist endurbóta. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að af hálfu skólamanna hafa verið uppi till. um að taka upp kennslu á menntaskólastiginu í nýrri deild, svonefndri náttúrufræðideild, og hefur verið talið rétt að fá umsögn sérfróðra manna um það efni, áður en nokkur breyting er gerð á menntaskólalögunum, enda þarf það að sjálfsögðu ekki að verða framkvæmdum til neins trafala, þó að formbreyting hafi ekki verið gerð á gildandi menntaskólalögum um það, að menntaskólar hér í Reykjavík skuli vera tveir. Þessar ákvarðanir hafa þegar verið teknar. Það er verið að vinna að stækkun Menntaskólans í Reykjavík, og ríkisstj. er þegar búin að ákveða að hefja byggingu annars menntaskóla hér í Reykjavík. En það er rétt, að skynsamlegt er og gagnlegt að hugsa enn þá lengra fram í tímann, og þá vaknar spurningin um það, hverjar ættu að vera næstu viðbótarframkvæmdir á næstu árum, hvort þá stefnu á að marka, sem stungið er upp á í tveimur frv., sem hér eru til umr., að byggja nýja menntaskóla á Ísafirði og á Eiðum eða hvort aðrar leiðir í þeim efnum væru skynsamlegri. Ég tel rétt, áður en ég held áfram, að skýra hv. þdm. frá umsögn fræðslumálastjóra um tilsvarandi frv. og þau, sem nú hafa verið flutt um stofnun menntaskóla á Vestfjörðum og Austfjörðum, þegar þau áður voru hér til meðferðar í hv. þd. Fræðslumálastjóri gerði þá athugun á tölu þeirra nemenda, sem líklegt væri að mundu æskja eftír menntaskólanámi á Vestfjörðum og á Austfjörðum, og einfaldast er, að ég lesi nokkrar setningar úr umsögn fræðslumálastjóra um þetta efni, með leyfi hæstv. forseta: „Á Vestfjörðum hefur verið þreytt landspróf miðskóla við tvo skóla, frá því að sú skipan var tekin upp vorið 1946, við héraðsskólann á Núpi og gagnfræðaskólann á Ísafirði. Á s.l. 8 árum hefur fjöldi þeirra nemenda, sem náð hafa tilskilinni einkunn til þess að setjast í menntaskóla, verið frá 17-28 á Núpi og Ísafirði, að meðaltali 22 á ári. Af þeim hafa flest árin verið meira en helmingi fleiri á Núpi, enda er þar heimavistarskóli. Á þessum 8 árum hefur fjöldi landsprófsnemenda með rétt til inngöngu í menntaskóla aðeins einu sinni náð 9 á Ísafirði, en 2 árin aðeins verið 4, að meðaltali tæplega 7 á ári. Á síðari árum hefur meira en helmingur af nemendum Núpsskóla verið annars staðar að af landinu en Vestfjörðum, en í þessu sambandi má benda á það, að aðsókn að héraðsskólum hefur verið mjög mikil hin síðari ár. Af öllum landsprófsnemendum á landinu, sem náð hafa einkunn, sem veitir rétt til inngöngu í menntaskóla, hafa að meðaltali 81.99% farið í menntaskóla á s.l. 4 árum, 18.01% hafa hætt námi eða farið í aðra skóla en menntaskóla. Sé gert ráð fyrir því, að þessar prósentutölur séu svipaðar yfir landið allt, lækkar meðaltalið á Vestfjörðum s.l. 8 ár úr 22 í 18. Áður var vikið að því, að í héraðsskólanum á Núpi hefðu alltaf miklu fleiri tekið landspróf en í Gagnfræðaskólanum á Ísafirði. Sennilega mundu fæstir nemendur Núpsskóla sækja menntaskóla á Ísafirði. Þeir mundu að líkindum flestir sækja menntaskólana á Akureyri og Laugarvatni, enda eru þar heimavistarskólar. Væntanlegur nemendafjöldi í hverri ársdeild hins fyrirhugaða menntaskóla á Ísafirði yrði samkv. þeim tölum, sem fyrir liggja um nemendafjölda á undanförnum árum, 10-12. Að loknu fyrsta ári í menntaskóla skiptast þessir nemendur síðan í mála- og stærðfræðideild, og yrði þá meðalfjöldi í deild 5-6 nemendur. Á Austurlandi hefur oftast á undanförnum árum verið þreytt landspróf miðskóla við tvo skóla, Alþýðuskólann á Eiðum og Gagnfræðaskólann í Neskaupstað. Að meðaltali hafa árlega s.l. 8 ár rúmlega 13 nemendur náð tilskilinni einkunn til að setjast í menntaskóla á báðum þessum stöðum. Sé sú tala lækkuð um 18%, verða eftir 11 nemendur, en það mundi þó verða hámarksfjöldi í hverri ársdeild fyrirhugaðrar menntaskóladeildar á Eiðum, en síðan helmingi lægri í hverri deild, þegar búið væri að skipta í mála- og stærðfræðideild. Þessar tölur eru að vísu ekki fyrir 2 s.l. ár, en engin grundvallarbreyting mun hafa orðið í þessum efnum á undanförnum 2 árum“. Það er því alveg augljóst mál, að nýir menntaskólar á Vestfjörðum og Austfjörðum mundu nú um nokkurra ára bil verða hvor um sig mjög litlir, og án þess að ég andmæli því að nokkru leyti, að það komi fullkomlega til athugunar í framtíðinni, að það séu menntaskólar á Vestfjörðum og Austfjörðum, eins og nú eru menntaskólar á Suðurlandi og Norðurlandi, finnst mér þessar tölur gefa tilefni til athugunar á því, hvort ekki sé hægt að bæta námsskilyrði menntaskólanemenda á annan hátt hagkvæmar, líka fyrir íbúa Vestfjarða og Austfjarða, en þann að taka ákvörðun um að byggja menntaskóla á þessum stöðum. Í því sambandi vildi ég alveg sérstaklega minna á, að stækkun menntaskótans á Laugarvatni mundi verða mjög hagkvæm ráðstöfun, vegna þess að í raun og veru er menntaskólinn á Laugarvatni aðeins hálfbyggður. Það mundi því vera hægt að auka ekki bara menntaskólanámsskilyrði, heldur einnig heimavistarskilyrði við menntaskólanám með mjög ódýrum og mjög hagkvæmum hætti. Og það er skoðun mín, að þegar lokið er byggingu annars menntaskóla hér í Reykjavík, væri það skynsamlegasta ráðstöfunin í húsnæðismálum menntaskólanna að hefja byggingarframkvæmdir við menntaskólann á Laugarvatni og koma honum sem allra fyrst upp í þá stærð, sem honum upphaflega var fyrirhuguð og mjög góð starfsskilyrði eru fyrir á Laugarvatni. Þá vil ég nefna aðra framkvæmd í menntaskólamálunum, sem ég tel aðkallandi og skynsamlega og mundi einmitt koma nemendum utan af landsbyggðinni, sem vilja stunda menntaskólanám, að miklu gagni, en það er bygging heimavistarhúss í Reykjavík fyrir menntaskólanemendur. Það er ráðstöfun, sem hefði að mínu viti fyrir löngu átt að koma til mjög alvarlegrar athugunar. Við menntaskólann hér í Reykjavík eru þegar mjög margir nemendur utan af landi, sem búa hjá ættingjum eða kunningjum hér í Reykjavík, og það ber sannarlega til þess brýna nauðsyn að bæta námsskilyrði þeirra með því að gefa þeim kost á að búa í heimavist við annan hvorn menntaskólanna hér í Reykjavík og þá væntanlega frekar við hinn nýja, fyrirhugaða skóla hér. Þá tel ég og koma til greina að stækka menntaskólann á Akureyri, ekki mjög mikið, en nokkuð, sem hægt væri að gera með mjög hagkvæmum hætti. í þessu sambandi vildi ég einnig geta þess, að sú breyting hefur orðið á skilyrðum til menntaskólanáms nú alveg nýlega, að kennaraskólinn hefur fengið rétt til þess að útskrifa stúdenta og þannig hefur aðstaða ungs fólks til menntaskólanáms með því móti batnað mjög verulega. Síðasta Alþingi samþykkti og stofnun tækniskóla. Er nú verið að undirbúa það, að hann hefji starf sitt, og mun það væntanlega verða á næsta hausti. Hinn væntanlegi tækniskóli verður einmitt hliðstæður menntaskólum á því sviði, sem honum er ætlað að veita fræðslu á, og þar kemur þá einn menntaskólinn enn, sem sannarlega bætir úr mjög brýnni þörf. Svo að síðustu vil ég benda á það aftur, að menntaskólalöggjöfin í heild er nú í endurskoðun, og vona ég, að því starfi ljúki nú á þessu sumri, þannig að hægt verði að leggja fyrir næsta Alþ. heildarfrv. um menntaskólanám, sem fullnægi í öllu þeim kröfum, sem nú eru annars staðar gerðar mestar og beztar til slíks náms, því að eins og ég sagði í upphafi þessara orða minna, er menntaskólastigið eitt mikilvægasta stigið í skólakerfi okkar Íslendinga, eins og allra annarra þjóða, og einmitt það stig, sem hér hjá okkur og annars staðar er í örustum vexti, svo að full ástæða er til þess að hyggja vandlega að framtíðarstefnunni í þessum málum, bæði að því er snertir námsefnið sjálft og að því er snertir hin ytri námsskilyrði. En þessar upplýsingar taldi ég rétt að kæmu fram, áður en þessum umr. lyki.



Herra forseti. Á dagskrá þessa fundar eru þrjú frv. um menntaskóla. Hafa þau verið á dagskrá einu sinni áður öll þrjú og voru þá nokkuð rædd. Að vísu voru þær umr. aðeins um eitt þeirra, um Menntaskólann í Reykjavík, en hv. frsm. meiri hl, menntmn. ræddi öll frv. í einu lagi þá, og sé ég ekkert við það að athuga, því að þessi mál eru það skyld. Sérstaklega má segja það um tvö þeirra, menntaskóla á Vestfjörðum og menntaskóla á Austurlandi, að þar er um algerðar hliðstæður að ræða. Ég mun því að þessu sinni ræða aðallega um þau tvö frv., um menntaskóla á Eiðum og menntaskóla á Ísafirði, sem eru á dagskrá fundarins, þótt aðeins sé þetta eina mál nú tekið fyrir af eðlilegum ástæðum. Það hefur aldrei verið neitt ágreiningsmál, að skólum þeim, sem veita almenna fræðslu, skuli dreift svo um landið, að æskufólk eigi sem auðveldast með að hagnýta sér þá. Þetta gildir ekki aðeins nm skóla skyldunámsins. Engu síður gildir þetta um þá skóla, sem taka við ungmennum að skyldunáminu loknu, og auðvitað er þetta talið sjálfsagt mannréttindamál, að skólum, sem veita almenna menntun, sé dreift svo, að landsmenn hafi sem jöfnust not af þeim. Það gegnir nokkru öðru máli um sérskóla, sem undirbúa nemendur undir ákveðin störf eða embætti. Hvern þann skóla sækir að sjálfsögðu ekki nema sá takmarkaði hópur nemenda, sem ætlar að búa sig undir það starf eða þá sérgrein, sem skólinn kennir. Af þeim ástæðum er það, að það er ekki til í landinu t.d. nema einn sjómannaskóli, einn vélstjóraskóli, einn kennaraskóli, tveir bændaskólar o.s.frv. En menntaskólar eru ekki sérskólar. Þeir taka við nemendum úr hvaða skólum sem þeir koma, ef þeir hafa tilskilda menntun, Ijúka tilskildu prófi, þ.e. fullnægja inntökuskilyrðum menntaskóla. Ég verð að segja það, að þeirri þjóð, sem um aldir hefur verið viðfræg fyrir bókmenntir sínar, ferst ekki að hindra æskufólk sitt á menntabraut. Menntaskólar eru því nauðsynlegir, þeir eru ómissandi, og á engan hátt má að mínum dómi torvelda ungmennum að sækja þá, ef þau hafa getu og vilja til þess að stunda þar nám. Það er af þessum ástæðum, sem við í minni hl. menntmn. leggjum áherzlu á að dreifa menntaskólum um landið, eftir því sem kostur og aðstaða leyfir, dreifa þeim svo, að æskufólk eigi sem jafnasta aðstöðu til þess að stunda menntaskólanám, hvar í landinu sem það býr. Þróunin hefur verið í þessa átt á undanförnum áratugum, en gengið hægara en svo, að það verði við það unað lengur. Lengi var menntaskólinn aðeins einn, þ.e.a.s. hér í Reykjavík. Fyrir hér um bil 35 árum fengu Norðlendingar sinn menntaskóla og ekki alveg átakalaust. Síðar fær verzlunarskólinn réttindi til að útskrifa stúdenta. Þá fá Sunnlendingar sinn menntaskóla að Laugarvatni. Og síðast kemur í röðinni kennaraskólinn, sem fékk réttindi til að útskrifa stúdenta með löggjöf frá siðasta þingi. En tveir landshlutar, Vestfirðir og Austurland, hafa enn ekki fengið óskum sínu m fullnægt um menntaskóla hjá sér. Þessir landshlutar hafa þó ekki síður rétt til slíkra menntastofnana en hinir landshlutarnir, sem fyrir löngu hafa fengið þessa skóla hjá sér, og verði það hindrað á einn eða annan hátt að stofnsetja menntaskóla í þessum landshlutum, lit ég svo á, að æskufólki þessara byggðarlaga sé gerður óréttur. Þá er aðstaða þeirra ungmenna gerð verri en annarra. Það þarf að koma jafnvægi á viðar en í atvinnu og efnahagsmálum í landinu. Það þarf einnig að koma því á í menningarmálum. Frv. um menntaskóla Vestfirðinga og menntaskóla Austurlands stefna að þessu jafnvægi. Ég hef heyrt þeim andmælum hreyft gegn menntaskóla á Ísafirði, að gagnfræðaskólanum þar hafi verið heimiluð undirbúningsdeild til menntaskólanáms, en nemendur reynzt fáir, nú fyrir nokkrum árum. Þetta sannar lítið um þörf Vestfirðinga fyrir menntaskóla. Nemendum, sem ætla sér að stunda menntaskólanám, finnst ekkert aðgengilegt að fara að byrja í einhverri undirbúningsdeild, þegar þeir hafa fulla ástæðu til að ætla, að hún verði aldrei annað en undirbúningsdeild, þegar ekki bólar á því, ég vil segja bólar ekki á nokkrum vilja til að stofna menntaskóla þar. Þessum nemendum finnst auðvitað eðlilegra og æskilegra að hefja námið í þeim menntaskóla, þar sem þeir ætla að nema og þeir ætla að ljúka námi, en koma þar inn í miðjum klíðum. En menntaskólar hafa þýðingu fyrir byggðarlög að fleira leyti en aðeins til þess að mennta nemendurna. Líf fólksins í þeim héruðum, sem hafa menntastofnun sem menntaskóla, verður nokkru fjölbreyttara, bjartara, ég vil segja glæsilegra. Trú fólksins á héraðið verður meiri, félagsleg samskipti verða þarna meiri. Fólkið unir sér betur í héraðinu og nágrannahéruðum, þegar það sér, að það þarf ekki að sækja alla hluti í aðra landsfjórðunga. Meiri hl. menntmn. leggur til, að þessu frv. verði vísað til hæstv. ríkisstj. í trausti þess, að hún láti athuga ýtarlega framtíð arþörf þjóðarinnar fyrir menntaskóla, eins og það er orðað í nál., og ekkert verði til sparað að tryggja nægilegan skólakost á því sviði. Þannig rökstyðja þeir till. sína. Nú er mér ekki ljóst, hvernig þessi þörf fyrir menntaskóla verður rannsökuð eða athuguð. Á að kanna það, hversu margír umsækjendur eru um menntaskólana í landinu, t.d. á þessu ári? Þetta er ósköp auðvelt verk og fljótgert, en slík könnun sannar ekki neitt. Það sannar ekki neitt, þó að birtar séu tölur t.d. frá Vestfjörðum um það, hve margir hafi sótt um menntaskóla þaðan, eins og hæstv. ráðh. var að gera hér áðan. Hvað vita menn um það; hvað hefðu sótt margir um menntaskóla á Ísafirði, ef hann hefði verið kominn? Það má þó nærri geta, að aðstöðumunurinn hefur einhver áhrif á það, hve margir taka landspróf og hve margir sækja svo um menntaskóla, ef þeir geta gengið í menntaskóla í sínu eigin héraði. Alveg sama er að segja t.d. um Austurland. En hvað á þá að athuga eða rannsaka? Jú, það er sagt í nál., að það eigi að athuga framtíð arþörf þjóðarinnar fyrir menntaskóla. Hver vill taka að sér að rannsaka þetta og birta um það niðurstöður, sem hann getur rökstutt? Við skulum hugsa okkur, að slíkur úrskurður eða slík rannsókn leiddi til þeirrar niðurstöðu hjá rannsóknarnefnd, að það sé orðið óþarflega mikið af stúdentum í landinu og þar með óþarflega mikið kannske af háskólalærðum mönnum í einhverri fræðigrein, - ég segi þetta sem hugsanlegan möguleika; - hver vill þá loka menntaskólunum fyrir nemendum, þó að þetta yrði niðurstaðan? Vill nokkur taka að sér að segja við nemanda: Þú færð ekki inngöngu í menntaskóla, af því að það er orðið svo mikið af háskólalærðu mönnum í ákveðinni fræðigrein? - Ég trúi því a.m.k., að það mundi enginn taka þetta að sér. Nei, að rannsaka þörf þjóðarinnar fyrir menntaskóla held ég að sé erfitt verk. Á að ætla nokkrum manni að segja við umsækjanda um menntaskóla: Þjóðin hefur ekki þörf fyrir menntun þína? - Ég lít svo á, að þjóðinni beri siðferðileg skylda til að sjá þeim ungmennum sínum fyrir menntaskólum, sem vilja stunda þar nám. Enginn annar mælikvarði á þetta á að vera til. En það þarf að gera meira. Það þarf að dreifa þessum menntaskólum þannig um landið, að sem jöfnust verði aðstaða unglinganna til að stunda þetta nám. Það er af þessum ástæðum, sem við í minni hl. menntmn. leggjum áherzlu á að fá samþykkt frv. öll, sem hér eru á dagskrá í dag, því að þótt frv. yrðu samþykkt, gerum við okkur ljóst, og það gera sjálfsagt allir, að það tekur sinn tíma að koma upp þeim byggingum, sem til þess þarf að fullnægja ákvæðum l. um þessa nýju menntaskóla. Hæstv. menntmrh. ræddi þetta mál hér áðan. Hann las hér upp nokkrar tölur frá fræðslumálaskrifstofunni um, hversu fáir þar hefðu tekið landspróf, hversu fáir þar sótt um menntaskótavist o.s.frv. Ég hef áður bent á, að það er ekkert á þessum tölum að byggja. Þær sanna ekki neitt og þess vegna geta þær ekki ráðið neinu um úrslit í svona máli. Þar að auki eru þessi skrif fræðslumátastjóra 4 ára gömul. Þau eru frá 1960. Ég er ekki að segja, að honum hafi neitt snúizt hugur að vera á móti menntaskólum á Vestfjörðum og Austurlandi. Það getur vel verið, að hann sé alveg sama sinnis enn. En tölurnar, sem hann er að birta, eru lítils virði. En hver er skoðun hæstv. menntmrh. þá í málinu? Vill hann raunverulega, að menntaskólar rísi upp í þessum tveimúr landshlutum t.d. , sem ég hef rætt nú um, eða vill hann það ekki? Hann hefur réttilega bent á sívaxandi fjölda þeirra ungmenna, sem sækja um menntaskólavist, og ég hef fengið upplýsingar um, að stúdentum muni hafa fjölgað á 7 s.l. árum um 100%. Já, ég var að spyrja hæstv. menntmrh.: Vill hann þá raunverulega mæta þessum sívaxandi hóp ungmenna, sem sækja um menntaskólanám, t.d. með því að koma upp þessum menntaskólum á Austurlandi og Vestfjörðum, eða vill hann það ekki? Ég tel mig hafa fengið nokkra hugmynd um það, hvað hann vill í þessu efni, og hann hafi sagt það sæmilega skýrt í ræðu sinni hér áðan. Hann segir, að það hafi engum umsækjanda um menntaskóla verið neitað um inntöku hér í menntaskóla Reykjavíkur, sem hafi haft til þess tilskilin próf, og efast ég ekki um, að hann segi þetta rétt. En hann skýrði aftur á móti frá því, að þetta væri nokkuð öðruvísi á Laugarvatni og á Akureyri og það kæmi til af því, að heimavistir þessara skóla gætu ekki tekið nema takmarkaðan hóp, svo að það er þá alltaf einhver hópur, ég skal ekki segja hve stór, sem fær ekki inntöku í menntaskóla, þótt hann hafi til þess tilskilið nám. Það liggur þá fyrir. Hugmyndir hæstv. menntmrh. um það, hvernig eigi að bæta úr skólarými fyrir væntanlega menntaskólanemendur á næstunni, eru þær, eins og hann tók fram áðan, að stækka menntaskólann gamla hér í Reykjavík, og það mun standa yfir núna, og að með tímanum, ég veit ekki, hvenær hann hugsar sér það, mætti gjarnan koma annar menntaskóli í Reykjavík en ekki núna skilst mér, ekki fara að samþykkja frv., sem liggur fyrir. Loks að stækka heimavistir Menntaskólans á Laugarvatni og Menntaskólans á Akureyri. Þetta eru hans hugmyndir. Og hvað fær maður þá út úr þessu? Ég get ekkert fengið annað en það, að þetta eigi allt að ganga a.m.k. fyrir því að byggja menntaskóla á Austurlandi eða Vestf jörðum. Mér er ómögulegt að skilja þetta á annan veg. Þetta á að ganga fyrir. Mér er alveg ljóst, að hæstv. menntmrh. vill sannarlega, að nemendur, sem sækja um menntaskólavist, komist í þá skóla. Hann vill það. Hann er meira að segja alls ekki á móti því, að menn stundi þar nám, sem þá langar til, í þessum merku menntastofnunum. En gerir hann sér ekki grein fyrir því, ef allir þeir á Austurlandi og Vestfjörðum, sem hugsa sér að stunda menntaskólanám, verða annaðhvort að fara hingað til Reykjavíkur eða í hina menntaskólana, ef þeir komast þar inn, að það hafi einhver áhrif á það, hve margir þaðan geta stundað þetta nám? Þetta held ég, að sé þó nokkurn veginn ljóst. Ég er sannarlega ekki að hafa á móti því, að stækkaður sé Menntaskólinn í Reykjavík, og auðvitað er ég, eins og ég hef sýnt fram á í nál., meðmæltur því, að stofnaður sé annar menntaskóli í Reykjavík. Ég er ekki heldur að hafa á móti því, að stækkaður sé Menntaskólinn á Laugarvatni eða heimavistin þar og á Akureyri. En ég hef á móti því að ætla sér að halda tveimur landshlutum svona utan við, eins og mér virtist koma fram í ræðu hæstv. ráðh., en það kalla ég, að hann vilji, ef allar þessar framkvæmdir eiga að ganga á undan og ekkí má samþykkja frv. um skóla í þessum landhlutum, fyrr en kannske því öllu er lokið.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs, áður en menntmrh. flutt í ræðu sína eða undir umr., sem urðu um þetta mál fyrir nokkrum dögum, og hafði ætlað mér að beina nokkrum fsp. til hæstv. ráðh. Nú hefur hann að verulegu leyti svarað því í ræðu sinni hér áðan, sem ég hefði viljað spyrja hann um. En fsp. sú, sem ég ætlaði að beina til hæstv. ráðh., var sprottin af því, að þegar fjárl. fyrir 1963 voru hér til umr. fyrir 11/2 ári, flutti ég ásamt fleiri þm. till. um það, að tekin yrði upp sérstök fjárveiting til nýs menntaskóla í Reykjavík, en hæstv. menntmrh. lagði þá á móti þeirri till. með þeirri röksemd, að hún væri í raun og veru óþörf, vegna þess að það væri þá ákveðið af hæstv. ríkisstj. að byggja nýjan menntaskóla í Reykjavík, eða sem sagt, áætlanir hennar í þeim efnum væru þær að stækka gamla menntaskólann, eins og nú er verið að vinna að, og svo í framhaldi af því að hefjast handa með byggingu nýs menntaskóla í Reykjavík, í Hamrahlíð, sem raunar væri þá þegar búið að gera teikningar að, og væri ráðgert, að framkvæmdir á þeirri byggingu mundu hefjast ekki síðar en haustið 1964, eða nú í haust. Mér skildist á því, sem hæstv. menntmrh. sagði hér áðan, að þessar ráðagerðir hæstv. ríkisstj. væru óbreyttar, þ.e. að framkvæma þá stækkun gamla menntaskólans, sem nú er verið að vinna að, og hefjast svo handa um byggingu nýs menntaskóla hér í bænum, en þó með þeirri breytingu, að í staðinn fyrir, að hann ráðgerði fyrir 2 árum, að hægt væri að byrja á byggingarframkvæmdum þessa skóla haustíð 1964, verði byrjað á byggingarframkvæmdum vorið 1965. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að fyrirætlanir hæstv. ríkisstj. séu óbreyttar í þessum efnum, þ.e. að unnið verði að stækkun gamla menntaskólans, eins og ráð var fyrir gert, og enn fremur verði ekki heldur hætt við ráðgerða byggingu nýs menntaskóla í Reykjavík og þær framkvæmdir verði hafnar ekki síðar en vorið 1964. Hins vegar undrar mig á því, fyrst þetta er stefna hæstv. ríkisstj., sem ég treysti að verði staðið við, vegna hvers hún er þá andvíg því, að það verði lögfest, að það verði tveir menntaskólar í Reykjavík. Ég held, að það sé öllum ljóst, sem eitthvað kynna sér þessi mál, að þjóðin kemur til með að hafa mjög mikla þörf fyrir stórfellda aukningu menntaskólagenginna manna í framtíðinni og jafnvel miklu meiri þörf en menn gera sér almennt nú grein fyrir. Og ég tel það með öllu rangt að ætla að áætla þörfina eftir því, sem kom fram hjá hæstv. ráðh., hve margir það væru, sem öðluðust landsprófsréttindi. Ég held, að það sé öllum ljóst, sem eitthvað kynna sér þessi mál, að landsprófið, eins og það nú er framkvæmt, er þröskuldur í okkar skólamálum, sem á að falla niður. Það er þröskuldur, sem er búinn til, til þess að koma í veg fyrir það, að unglingar geti aflað sér menntaskólanáms, sem er þó nauðsynlegt að miklu fleiri geri en nú á sér stað, og þess vegna álít ég, að þennan þröskuld eigi að nema í burtu að mjög verulegu leyti og skapa þannig fleiri möguleika til þess að komast að hjá menntaskólum, að því að geta stundað nám við menntaskóla. Enda hygg ég, að sannleikurinn um landsprófið sé sá, að það hafi verið fundið upp á sínu m tíma vegna þess, að þá var skortur á menntaskólum og það varð að finna upp einhvern þröskuld til að koma í veg fyrir það, að umsóknirnar að menntaskólunum yrðu of miklar miðað við þá afkastagetu, sem þeir höfðu þá. En ég er alveg sannfærður um það, að ein helzta endurbótin, sem þarf að gera í okkar skólamálum, er einmitt að breyta landsprófinu mjög frá því, sem nú á sér stað, á þann veg að auðvelda fleiri aðgang að menntaskólanámi en er í dag, á meðan þessi þröskuldur er látinn vera þarna í veginum, en um það atriði sé ég ekki ástæðu til þess að ræða frekar að sinni. Ég vil sem sagt láta á ný í ljós ánægju mína yfir því, að það virðist vera óbreytt afstaða hæstv. ríkisstj. að ljúka þeim framkvæmdum við gamla menntaskólann í Reykjavík, sem nú eiga sér stað, og hefjast handa um byggingu nýs menntaskóla í Reykjavík ekki síðar en á næsta ári því að það er vissulega fylista þörf fyrir þá aukningu, og ég vil segja, að það er þörf fyrir þá aukningu vegna Reykvíkinga fyrst og fremst sjálfra. En þessa menataskóla á ekki að byggja til þess að reisa svo síðar við þá heimavist fyrir nemendur utan af landi, vegna þess að þeir eigi að sækja sitt skólanám þar, og í sambandi við það vil ég segja nokkur orð. Þegar hæstv. menntmrh. var að lesa hér upp áðan það, sem hann taldi skýrslur um, hve lítil aðsókn mundi verða að menntaskóla á Vestfjörðum og á Austurlandi, rifjuðust upp fyrir mér gamlar umr, hér á Alþ., sem ég las í þingtíðindunum fyrir mörgum árum. Á árunum 1920-1927 eða sérstaklega á árunum 1923-1927 var háð hörð barátta um það hér á Alþ., hvort reisa ætti menntaskóla á Akureyri. Framsóknarmenn, sem þá áttu hér sæti á Alþingi, beittu sér mjög fyrir því, að komið yrði upp menntaskóla á Akureyri. Íhaldið, sem þá var hér á Alþ., beitti sér gegn þessu, og meginrök þess voru að sjálfsögðu þau, eins og vænta mátti af því, að það væri engin þörf fyrir þennan skóla og það yrðu ekki neinir til þess að sækja þennan skóla, þess vegna væri stuðlað þarna að því að koma upp skóla, sem engir mundu sækja og hefði allt of fáa nemendur. Hefur það nú orðið reynslan af Menntaskólanum á Akureyri, að hann hafi skort nemendur? Ég held, að þeir, sem þekkja til þeirra mála, muni ekki svara á þann veg, heldur hefur miklu frekar reynslan orðið sú, eins og kom líka fram hjá hæstv. ráðh., að hann hefur ekki getað tekið á móti öllum þeim, sem hafa sótt um nám í skólanum. Og ég hygg, að það mundi verða svipuð saga, ef svo færi, að komið yrði upp menntaskólum á Vestfjörðum og á Austurlandi, að það mundi fljótlega sýna sig, að þá mundi ekki skorta nemendur, frekar en það reyndist á Akureyri á sínum tíma og eins á Laugarvatni. Þess vegna legg ég mikla áherzlu á það sem þm. Reykjavíkur, að þó að sjálfsagt sé að halda áfram við þær fyrirætlanir um eflingu gamla menntaskólans hér í Reykjavík og byggingu nýs menntaskóla, er ekki síður þörf fyrir að reisa slíka skóla bæði á Vestfjörðum og á Austurlandi. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að víða um lönd er nú aukin hreyfing uppi um það, sem kallað er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, og hefur verið vitnað til þess í umr. hér á Alþingi, í þær áætlanir, sem eru uppi í þeim efnum t.d. í Bretlandi, Noregi og viðar. Og það má t.d. rifja það upp í þessu sambandi, að kosningar standa nú fyrir dyrum í Bretlandi á næsta hausti og það er eitt meginatriðið, sem allir flokkarnir leggja áherzlu á í sínum stefnuskrám, að vinna að auknu jafnvægi í byggð landsins, vegna þess, hversu mjög fólkið hefur sótt til Lundúna og svæðanna þar í kring á undanförnum árum og áratugum. En það, sem lögð er ein megináherzlan á í þeim áætlunum til þess að jafna metin í þessum efnum í Bretlandi og annars staðar, er einmitt fólgið í því, sem mætti kalla dreifingu menningarstöðvanna. Bretar ráðgera á næstu árum að fjölga mjög hjá sér menntaskólum og háskólum. Verkamannaflokkurinn þar setti upp mjög rótttæka áætlun um slíkar framkvæmdir á flokksþingi sínu á s.1. hausti, og síðan hefur verið tekið undir það af íhaldsflokknum, sem nú fer með stjórn landsins. En ég held, að ég megi fullyrða, að í þessari áætlun sé gert ráð fyrir því, að svo að segja allar þessar nýju menntastofnanir, nýju háskólar, sem á að reisa, og menntaskólar o.s.frv. verði að langsamlega mestu leyti byggðir utan Lundúna og hinna gömlu háskólabæja, en verði hins vegar reistir á nýjum stöðum. Þetta stafar einfaldlega af því, að það er eitt mikilvægasta atriðið einmitt í því að tryggja jafnvægi í byggð landsins, að menningarskilyrði séu sem jöfnust og dreift sé um landið vissum stórum menningarmiðstöðvum, sem hjálpi til þess að tryggja jafnvægið, og það er t.d. líka alveg vist og getur hver og einn gert sér grein fyrir því, sem hugsar þetta mál, hvaða þýðingu það hefur haft fyrir Akureyri, að menntaskóli hefur verið staðsettur þar á undanförnum árum. Og ég er alveg sannfærður um það, að ef væri t.d. reistur menntaskóli á Ísafirði eða annars staðar á Vestfjörðum, mundi hann hafa engu minni þýðingu þar, og sama gildir að sjálfsögðu um menntaskóla, sem væri staðsettur á Austurlandi. Ég held þess vegna, í stuttu máli sagt, að rétta stefnan í þessum efnum sé sú, sem kemur fram einmitt í því frv., sem hér liggur fyrir, að koma upp tveimur menntaskólum hér í Reykjavík og fullnægja þar með þörfum Reykvíkinga fyrir þetta nám, en í stað þess að ætla að fara að byggja heimavistir við þessa skóla eða hér í Reykjavík, eins og hæstv. menntmrh. var að tala um, eigi að koma upp menataskólum á Vestfjörðum og Austurlandi. Það sé langsamlega skynsamlegasta leiðin í þessum málum og það sé í raun og vera líka miklu stærra atriði en það að tryggja öllum aðgang að menntaskólanámi og það sé líka verulegur þáttur í því stóra máli, sem menn tala nú mjög fagurlega um hér í þinginu, þó að þeir byggi kannske misjafnt í þeim efnum, en það er að tryggja aukið jafnvægi í byggð landsins.



Herra forseti. Það var eitt atriði í ræðu hv. siðasta ræðumanns, sem ég get ekki látið hjá líða að leiðrétta strax, en hann lét orð um það falla, að landsprófið svonefnda hefði á sínum tíma verið tekið upp beinlínis til þess að torvelda aðgang unglinga að menntaskólanámi og það væri þröskuldur á leið inni inn í menntaskólana, sem ætti að afnema sem fyrst. Hér gætir mjög mikils misskilnings. Hugsunin á bak við landsprófið, þegar það var tekið upp á sínu m tíma, var þvert á móti að jafna aðstöðu allra þeirra unglinga, sem æsktu að ganga menntaskólabrautina. Áður hafði þessi aðstaða í raun og veru verið mjög ójöfn og það, sem gert var með landsprófinu, var einmitt að gera öllum unglingum, hvar sem er á landinu, sem stunduðu nám í skólum, sem bjuggu undir menntaskólanám, jafnt undir höfði í keppninni um það að leggja út á menntaskólabrautina. Það var því síður en svo, að meiningin með því væri sú, að því væri ætlað að vera þröskuldur, heldur þvert á móti, því var ætlað að skapa jafnrétti unglinganna, og þessa jafnréttisaðstöðu tel ég mjög mikilvægt að varðveita. Það kann vel að vera, að full ástæða sé orðin til þess að endurskoða að meira eða minna leyti efni landsprófsins og jafnvel að einhverju leyti framkvæmd þess. En þá grundvallarhugsun að hafa skilyrði ungmennanna, sem vilja komast í menntaskólana, sem jöfnust, tel ég tvímælalaust, að eigi að varðveita. Að öðru leyti þótti mér vænt um, að hv. þm. lýsti ánægju sinni yfir þeim ákvörðunum, sem ríkisstj. hefur þegar tekið í byggingarmálum menntaskólanna í Reykjavík og mun að sjálfsögðu framfylgja á næstu árum.



Herra forseti. Ég vona, að mér leyfist sem einum úr hópi 10 fyrstu nemendanna, sem Menntaskólinn á Laugarvatni brautskráði, að lýsa yfir þakklæti mínu og Laugvetninga yfir þeim ummælum hæstv. menntmrh., að hann telji eðlilegt og sjálfsagt og skynsamlegt að hefja byggingu heimavistarhúsnæðis við Menntaskólann á Laugarvatni, þegar lokið er byggingu Menntaskólans í Reykjavík, sem fyrir dyrum stendur. Ég vildi þó leyfa mér að koma á framfæri þeirri skoðun eða þeirri aths., hvort ekki væri talið æskilegt að gera þetta nokkru fyrr. Á Laugarvatni eru núna 100 nemendur eða svo, en talið er mjög kostnaðarlítið, miðað við þann árangur, sem úr því fengist, að bæta við nemendabústöðum, þannig að skilyrði sköpuðust til að fjölga nemendum um helming eða upp í 200, og mundi þá nást sú stærð menntaskóla, sem ýmsir skólamenn telja eðlilega, til þess að hægt sé að reka slíka stofnun með eðlilegum hætti. Í júnímánuði n.k. eru liðin rétt 10 ár frá því, að Menntaskólinn á Laugarvatni brautskráði sína fyrstu stúdenta, og hinn 12. apríl s.l. voru 11 ár, síðan skólinn var formlega stofnaður, og á morgun mun skólinn ljúka kennslu eða það mun verða lokið kennslu á þeim hópi, sem í 10. skipti fer frá skólanum. Kennslan hafði hafizt í menntaskólafræðum nokkrum árum áður en 1954 í sambandi við héraðsskólann fyrir ötula forgöngu Bjarna Bjarnasonar, þáv. skólastjóra héraðsskólans á Laugarvatni. Í allmörg ár vann hann ásamt ýmsum öðrum áhugamönnum að því, að skólinn yrði stofnaður, en í 1. gr. l. nr. 58 1946, um menntaskóla, sem enn þá gilda, var kveðið svo á, að stofna skyldi menntaskóla í sveit, þegar fé yrði veitt til þess á fjárl. Á fjárl. ársins 1952 voru veittar 100 þús. kr. til menntaskólakennslu á Laugarvatni, en þáv. menntmrh., Björn Ólafsson, taldi sér ekki fært þrátt fyrir ákvæði l. að fullnægja þeim, og í umr. hér á hv. Alþingi um fjárlfrv. fyrir árið 1953 komst þáv. menntmrh., Björn Ólafsson, þannig að orði hér, að hann vildi benda Alþingi á og hann teldi sér það skylt, hvílík fjárhagsbyrði yrði lögð á landsmenn með þessu skólahaldi, sem hann taldi að hefði verið undirbúið með miklu kappi, en af minni forsjá og án tillits til gildandi laga og gegn fyrirmælum rn., eins og hann komst að orði. Í Menntaskólanum á Laugarvatni eru, eins og ég sagði, rúmlega 100 nemendur. Kennslan í 1. bekk fer fram í einu lagi, en í þremur efstu bekkjunum eru tviskiptar deildir, þannig að í hvorri deild, stærðfræðideild og máladeild, eru 10–15 nemendur. Algengt er, að í slíkum deildum séu milli 20 og 30 nemendur. Er því augljóst, að þarna mætti fjölga nemendum allverulega, án þess að bæta þurfi við kennurum nema sem 1-2. Þannig telur skólameistarinn á Laugarvatni, að fjölga megi nemendum upp í 200, án þess að bæta við nema 2 kennurum. Hann hefur í samtali við mig komið fram þeirri skoðun, að hann teldi nauðsynlegt, að þetta verði gert sem allra fyrst, ekki eingöngu til þess að taka við auknum nemendafjölda til þess að stunda menntaskólanám, heldur til þess að fá út úr starfinu betri skóla en hann getur verið í núverandi stærð, með því að aukinn nemendafjöldi opnar möguleika á fjölbreyttari kennslu og meira alhliða menningarlegri og betra kennaraliði. Þegar undirbúin var stofnun Menntaskólans á Laugarvatni; var því mjög haldið á lofti, að það væri brýn nauðsyn til þess að auðvelda unglingum úr strjálbýli menntaskólanám að stofna menntaskóla í sveit. Aldur nemenda á fyrstu skólaárum í menntaskólanámi er um 16 ár, og er það ofur eðlilegt, þó að fólki víðs vegar um land, á Austfjörðum og Vestfjörðum, þyki ófýsilegt að senda unglinga á þessum aldri til Reykjavíkur og vita af þeim þar sem leigjendum í misjafnlegum húsakynnum, þótt ekki sé minnzt á þann kostnað, sem slíkri dvöl fylgir. Eins og samgöngum er nú háttað, liggur Laugarvatn mjög vel við sem skólasetur. Það liggur miðsvæðis í fjölmennasta héraðinu utan Reykjavíkur og Akureyrar. Staðurinn er fjarri borgarlífinu í Reykjavík, en þó svo nærri, að nemendur geta auðveldlega notið þess bezta, sem menningarstofnanir þjóðarinnar í Reykjavík hafa upp á að bjóða á hverjum tíma, með því að ekki er nema klukkustundar akstur þar á milli. Á Laugarvatni er fyrir ýmiss konar aðstaða, sem æskilegt verður að teljast að sé, þar sem menntaskólar hafa aðsetur. Þar er fyrir Íþróttaskóli ríkisins, þar er íþróttahús, sundlaug og fullkomin aðstaða til íþróttaiðkana. Þar er húsmæðraskóli. Þar eru fleiri skólar, þannig að þarna er mjög mikið fjölmenni til þess að njóta alhliða menningarlífs, sem slíkt fjölmenni á einum stað gerir mögulegt. Ég vil þess vegna varpa fram þeirri hugmynd, hvort fjölgun nemenda á Laugarvatni með því að byggja heimavist þar fyrir 100 nemendur geti ekki orðið betri úrlausn fyrir dreifbýlið, Austfirði og Vestfirði, heldur en bygging nýs menntaskóta í Reykjavík og hvort þeir þm., sem í dag eru að verja kröftum sínu m í baráttunni fyrir skólastofnun á Eiðum og Ísafirði, mundu ekkí geta sameinazt um þetta úrræði til bráðabirgða a.m.k., ef það yrði talið óhagkvæmt og óþarft að reisa skóla á þessum stöðum. Ég vildi þess vegna aðeins láta koma fram að lokum, að í Menntaskólanum á Laugarvatni hafa verið nemendur eingöngu úr byggðarlögunum utan Reykjavíkur eða svo til eingöngu. Flestir eru eðlilega af Suðurlandsundirlendi, Árnessýslu, Rangárvallasýslu, Vestur-Skaftafellssýslu og Vestmannaeyjum, en einnig mjög margir af Suðurnesjum, frá Vestfjörðum og af Austfjörðum. Þannig eru í vetur við skólann í námi 9 nemendur af Austfjörðum. Aðild að skólanum er ekki takmörkuð, en þegar hann hefur ekki getað tekið við öllum, sem sótt hafa um skólavist, hafa nemendur búsettir utan Reykjavíkur að jafnaði setíð í fyrirrúmi. Það er erfitt fyrir mig að dæma um það, hver árangur hafi orðið af skólahaldinu á Laugarvatni. Ég hef ekki tölur um það, þó að það hefði verið fróðlegt að skýra hv. Alþ. frá því, úr hvaða byggðarlögum nemendur skólans hafa verið og hvert þeir hafa farið. Svona rétt til gamans mætti kannske hlaupa yfir það, hvaðan fyrstu 10 nemendurnir voru. Þeir voru: í frá Selfossi, 1 úr Vestmannaeyjum, 1 úr uppsveitum Árnessýslu, 1 úr Hveragerði, 1 úr Rangárvallasýslu, 1 úr VesturSkaftafellssýslu, 3 af Suðurnesjum, 1 frá Neskaupstað. Og þessir nemendur hafa allir nema 1 stundað háskólanám. 2 þeirra eru læknar; 1 lögfræðingur, 1 viðskiptafræðingur, 1 verkfræðingur, 2 eru skólastjórar eftir kennaranám, og þannig mætti áfram telja. Og 3 þessara nemenda, þeir sem voru frá Selfossi, Árnessýslu og Rangárvallasýslu, eru einmitt starfandi núna heima í þessum héruðum. Ég hef þess vegna ríka tilhneigingu til þess að skilja vel þær hvatir, sem búa að baki þeim vilja Austfirðinga og Vestfirðinga að fá skóla heim í sín héruð. Það er fyrst og fremst hinn ríki héraðsmetnaður og staðsetning skólastofnunar eins og menntaskóla mundi verða lyftistöng í almennu menningarlífi og félagslífi í þessum héruðum. En þó vil ég láta þá skoðun koma fram hér, sem mér hefur ekki fundizt nægilega koma fram í þessum löngu umræðum: Það er ekki nóg, held ég; að stofna menntaskóla í dreifbýlinu, hann verður að hafa sambærileg skilyrði og aðrar slíkar stofnanir, og ef nú á að fara að skipta menntaskólunum, hverri deild hverjum árgangi um sig í 3 deildir eða fleiri í staðinn fyrir 2 núna, stærðfræðideild og máladeild, getur það verið mjög erfitt fyrir slíka skóla fámenna að geta boðið nemendum sínu m upp á sambærilega kennslu og aðrir stærri skólar geta gert. Og það er ekki nóg að stofnsetja skóla í héraði, sem mundi draga til sín beztu nemendur úr gagnfræðaskólunum, eftir að þeir fara í gegnum landspróf, þegar engin starfsaðstaða er til í þessum héruðum fyrir þá menn, sem menntaskólanámi ljúka. Þannig gæti stofnun menntaskóla í héraði eins og Austfjörðum beinlínis stuðlað að því, að beztu nemendurnir úr hópi æskufólks byggðarlaganna færu burt, af því að þeir færu í gegnum menntaskóla, síðan í háskóla og síðan væri engin starfsaðstaða fyrir þessa menn heima í héruðunum, þannig að byggðarlögin misstu blómann af æskufólki sínu í stað þess að halda honum heima í héruðunum. Þess vegna hygg ég, að staðsetning menntaskóla og annarra skólastofnana yrði að vera liður í alhliða skipulagningu og uppbyggingu hinna dreifðu byggða á landinu. Ég held, að þessu máli sé lítið gagn gert með því að fara höndum um það eins og hv. seinasti ræðumaður, þegar hann brýndi aðra á því að tala fagurlega, en hyggja flátt. Ætli það sé ekki einmitt þannig, að hv. þm. Framsfl. ræða þetta mái og halda því á lofti sem lið í öðrum málum, sem þeir bera fram hér á hæstv. Alþingi, beinlínis til að stuðla að óánægju og togstreitu og kryt á milli fólksins í hinum dreifðu byggðum og fólksins í þéttbýlinu á Suðurlandi. Ég vildi láta þessi sjónarmið af minni hálfu varðandi Menntaskólann á Laugarvatni koma fram. Það er ekki nóg að hafa menntaskóla, það er litill greiði gerður menntaskólanáminu að vera með hálfkláraða, hálfgerða skóla í mörg ár, eins og t.d. Menntaskólinn á Laugarvatni er núna. Mér er nær að halda, að það væri meira gagn bæði fyrir nemendur austanlands og vestan að fullgera þann skóla, sem núna er á Laugarvatni, gera hann færan um að veita fullkomlega sambærilega menntun og hinir tveir menntaskólarnir gera. Og enn má bæta við einum rökum fyrir stækkun Menntaskólans á Laugarvatni. Á Laugarvatni vantar tilfinnanlega húsnæði fyrir rekstur á sumrum. Þar er orðin miðstöð í ferðamannamótum hér á landi, húsnæði þar er gernýtt yfir allt sumarið vegna móttöku ferðamanna, og þar vantar brýnt húsnæði. Þannig mundi heimavistarhúsnæði fyrir menntaskólann nýtast allt árið um kring sem hótel og yrði sjálfsagt að byggja sem slíkt, og þannig fengi skólinn og ríkið tekjur móti þeim kostnaði, móti þeim útgjöldum, sem húsbyggingunni yrðu samfara. Þetta voru þau sjónarmið, sem ég vildi láta koma fram, og langar þó aðeins að lokum, áður en ég lýk máli mínu og hverf úr þessari deild, að víkja aðeins nánar að þessari sýndarmennsku framsóknarmanna í tali þeirra um jafnvægi í byggð landsins, sem þessar till. eru óneitanlega hluti af eftir yfirlýsingum tveggja síðustu ræðumanna. Það hafa verið haldnar langar ræður um jafnvægi í byggð landsins, og hér á dagskránni var á seinasta fundi frv. til l. um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, og fyrir þinginu liggur till. frá Framsfl. um eflingu byggðar í Selvogi. Þetta má telja höfuðtill. framsóknarmanna hér á þessu þingi um jafnvægismálin. Hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG) talaði lengi um þá hættu, að útlendingar geri kröfu um að mega nýta örreytisjarðir, ef byggðin dragist saman í dreifbýlinu. Þessi vandi með hugsanlegan áhuga útlendinga á Íslandi held ég að snúi alveg öfugt við. Miklu meiri hætta er á, að útlendingar líti hýru auga á beztu landskosti, sem hér finnast, ef Íslendingar hagnýta þá ekki sjálfir. Ef hins vegar útlendir blámenn úr frumskógum Afríku kunna þá list að reka landbúnað á Vestfjörðum, þar sem vestfirzkir kjarnabændur hafa gefizt upp, væri miklu frekar ástæða til að sækja nokkra slíka galdamenn til að kenna íslenzkum bændum en að amast við þeim, nema hv. þm. hafi hér í þingi verið að tala fyrir kynþáttamisrétti. Þessi jafnvægisvandamál leysast ekki með neins konar jafnvægisleikfimi né áróðurstali hér á þingi. Þau leysast annars vegar með skipulegu átaki ríkisvaldsins og öflugri samstöðu fólksins í dreifbýlinu. Um þetta efni liggja hér fyrir hv. Alþ. tvær till., önnur um heildarskipulag landshluta, þar sem reiknað er með, að Íslendingar stefni inn á þær brautir, sem allar nágrannaþjóðir hafa gert á seinustu árum, að taka upp vísindalega skipulagningu til langs tíma um uppbyggingu héraða með byggðakjörnum og staðsetningu menningarstofnana. Enginn hv. framsóknarmaður hefur lagt þessari till. lið. Þetta fjallar um frumkvæði ríkisvaldsins að uppbyggingu héraðanna í landinu. Hin till. fjallar um að styrkja fólkið í viðleitni þess heima fyrir til þess að mæta þeim erfiðleikum, sem hafa raskað jafnvægi í byggð landsins. Þessi till. er um stækkun sveitarfélaganna. Ég veit ekki til, að nokkur þm. Framsfl. hafi mælt þessu lið. En þessar till. báðar eru að mínu viti raunhæfustu till. og skynsamlegustu, sem komið hafa fram í þinginu á seinustu árum, til þess að hafizt verði handa að vinna skipulega að allsherjaruppbyggingu atvinnulífsins í landinu. Hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Reykv. (ÞÞ), var að tala um fláttskap í umræðum um jafnvægismál. Mér dettur í hug till., sem hefur slæðzt hérna með til mín, till. ritara Framsfl. , hv. 6. þm. Sunnl. (HB), hans framlag til vandamálsins um jafnvægi í byggð landsins. Till. fjallar um eflingu byggðar í Selvogi. Það var þá helzta framlag hins nýkjörna 6. þm. Sunnl., ritara Framsfl. , til eflingar dreifbýlinu í landinu, og er farið mörgum fögrum orðum um nauðsyn þess að efla byggðarlagið í Selvoginum. Þetta var lesið upp í útvarpinu, og þetta var samþ. hér á hv. þingi umræðulaust um miðnæturskeið í fyrrinótt. Þessi blómlegi búskapur í Selvogi er nú fólginn í eftirfarandi tölum, sem ég vil að lokum leyfa mér að benda á. Í Selvogshreppi voru hinn 1. des. s.l. samkv. bráðabirgðatölum Hagstofu Íslands 33 íbúar. Þarna var búskapur með þeim hætti, sem hér skal greina: Það voru 7 bændur árið 1962, þá voru 7 bændur. Þeir höfðu bústofn sem hér segir: 7 bændur höfðu 6 kýr til samans og eitt geldneyti, 1027 ær og 5 hross. Þetta er nú búskapurinn, hinn blómlegi búskapur í Selvogi, sem ástæða er til þess að efla.  Nei, þetta vandamál er mjög brýnt, vandamál um jafnvægi í byggð landsins, og dreifing menningarmiðstöðva er að sjálfsögðu mikilvægur liður í því sambandi. Þess vegna hefði ég kosið að koma á framfæri þeirri skoðun minni, hvort ekki væri ástæða til að hraða svo sem kostur væri uppbyggingu Menntaskólans á Laugarvatni, til þess að allir þeir nemendur úr sveit, að austan og vestan, geti fengið að stunda nám og notíð heimavistarinnar í menntaskóla í sveit, en þurfi ekkí að sækja slíkt nám til Reykjavíkur, enda hygg ég, að það séu að öðru jöfnu meiri möguleikar á, að þeir nemendur, sem þar stunda nám, hafi skilning á því að setjast að í dreifbýlinu og þeim þörfum, sem landsbyggðin kallar á. Hún kallar á menntamenn til starfa í sveitum og við sjó, og það er auðvitað skylda Alþingis og ráðamanna að stuðla að því, að fólkið þar búi við nákvæmlega jafngóð skilyrði og fólkið í þéttbýlinu til þess að njóta náms og þeirrar aðstöðu, sem þarf, og líka að svo verði hagað með skipulagningu, með skipulögðu átaki að efla byggðirnar með raunhæfum hætti um land allt, enda verður þjóðfélag okkar í framtíðinni að byggjast á hagnýtingu vísinda og tækni og verða sannkallað þjóðfélag vísinda og tækni. - Þökk fyrir.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að vísa algerlega heim til föðurhúsanna ummælum síðasta hv. ræðumanns um það, að frv. það, sem hér er til umr. um menntaskóla, sé flutt til þess að ala á, eins og hann orðaði það, óánægju og auka kryt milli landshluta. Slik ummæli eru auðvitað víðs fjarri öllum veruleika og raunar í fullu samræmi við annað, sem fram kom í ræðu hans. Kveinstafi hans út af því, að framsóknarmenn vilji ekki fylgja skynsamlegustu till., sem komið hafa fram á Alþingi í manna minnum, að því er mér skildist, get ég út af fyrir sig vel skilið. En ég vil bara benda hv. þm. á það, að ég hef ekki orðið var við, enn sem komið er a.m.k., stuðning, hvorki flokksmanna hans né annarra stuðningsmanna ríkisstj. við þau merkilegu mál. Væri honum kannske eins nærtækt að beina spjótum sínum fyrst þangað. Frv. það um menntaskóla, sem hér er til umr., er ekki flutt til þess að ala á kryt eða auka á óánægju. Það er flutt vegna þess, eins og segir í grg., að okkur flm. er það ljóst, að breyttir þjóðfélagshættir auka þörfina á sérmenntuðu fólki til starfa í margvislegum greinum. Batnandi þjóðarhagur byggist í vaxandi mæli á því, að vísindi og tækni verði tekin í þjónustu atvinnuveganna. Þess vegna er nauðsynlegt að greiða fyrir því, að sem allra flestir eigi þess kost að afla sér þeirrar menntunar, sem nauðsynleg er til að geta orðið virkur þátttakandi þessarar framtíðaruppbyggingar. Þessi er ástæðan fyrir flutningi frv., og það hefur ekki komið fram hjá einum einasta ræðumanni, sem um þetta mál hefur talað, annað en það væri fyllilega tímabært að gera sér grein fyrir því, hvar við stöndum í málefnum menntaskólanna. Í því frv., sem hér er til umr., var, auk þess að gera ráð fyrir nýjum menntaskóla í Reykjavík, sem ég vil aðeins víkja að síðar, kveðið á um, að lögfestur yrði Menntaskólinn á Akureyri og Menntaskólinn á Laugarvatni, en þeir hafa, eins og kunnugt er, hingað til aðeins starfað samkv. heimild í menntaskólal. frá 1946. Þetta er að vísu aðeins formbreyting, sem ekki skiptir miklu máli, en við flm. töldum þó sjálfsagt að koma á framfæri. Auk þess var í okkar frv. gert ráð fyrir því að stofna menntaskóla á Austfjörðum og á Vesturlandi, þegar, eins og það er orðað, fé er veitt til þess á fjárl. Þessi viðauki var settur í frv. vegna þess, að okkur var ljós sá aðstöðumunur, sem var fyrir unglinga í þessum tilteknu byggðarlögum og annars staðar á landinu að afla sér þessarar framhaldsskólamenntunar. En frv. kveður ekki fastar á um þetta en svo vegna þess, að við vissum, að það mundu verða nokkur vandkvæði á því fjárhagslega a.m.k. að koma þessum skólum upp, og þess vegna töldum við, að það mundi nægja að gera ráð fyrir stofnun skólanna á þann hátt, sem hér er gert. En siðar á þinginu hefur það komið í ljós, að ásóknin að austan og vestan, að þörfin fyrir skólana á Austurlandi og Vestfjörðum er svo mikil, að síðan þetta frv. var lagt fram, hafa allir þm. þessara kjördæma, sem sæti eiga hér í hv. d., að mig minnir, flutt sérstök frv., sem gera ráð fyrir stofnun menntaskóla á þessum stöðum, og eru þau einnig hér til umr. Ég mun því í þessum fáu orðum, sem ég segi hér, ekki fjölyrða frekar um þessa menntaskóla. Það hafa aðrir gert, og það stendur raunar öðrum kannske orðið nær eftir þau tíðindi, sem síðar hafa gerzt. Ekki skal ég draga það í efa, að þær upplýsingar hæstv. menntmrh., sem hann gaf hér í ræðu sinni áðan, séu réttar, að enn þá hafi verið hægt að taka við til framhaldsnáms í menntaskólum öllum þeim, sem sótt hafa um það, þ.e.a.s. hér í Reykjavík. Það eru þá allir þeir, sem hafa staðizt tilskilda framhaldseinkunn, sem réttindi hafa til þess að stunda menntaskólanám. Það er enn þá hægt að taka við þeim, og er það vel. Þess er þó við þetta að gæta, að tilskilin framhaldseinkunn er nokkuð há, auk þess sem almennt er talið, að landspróf sé ákaflega þungt, og það er náttúrlega í valdi fræðsluyfirvaldanna, hversu þungt landsprófið er haft, og gefur auga leið, að þungt landspróf verkar sem sigti á það, hverjir komast til framhaldsnáms. Ég tel mig hafa fullar upplýsingar um það, að margir nemendur, sem eiga fyllilega rétt á því að stunda framhaldsnám, ná ekki tilskilinni lágmarkseinkunn á landsprófi. Það er auðvitað erfitt að segja um það, hver eigi rétt á því að stunda framhaldsnám, en ég er þess fullviss, að margir góðir nemendur stöðvast á menntabraut sinni vegna þess, hversu há lágmarkseinkunn er tilskilin til framhaldsnáms, en það mun vera einkunnin 6, eftir því sem ég veit bezt. Þá þætti mér enn fremur vænt um, ef hægt væri að fá um það upplýsingar, - að vísu verður það sjálfsagt ekki á þessum fundi, en þá síðar, - hvort nokkuð sé hæft í því, sem ég veit að margir væntanlegir umsækjendur eða þeir, sem hafa hug á því að ganga í menntaskóla, óttast, að vegna þess, hve hægt er að taka við fáum nemendum, muni lágmarkið verða hækkað. Ég veit, að þessi skoðun meðal framhaldsskólanemenda er nokkuð algeng, að það muni ekki til inngöngu í Menntaskólann í Reykjavík á næsta hausti duga einkunnin 6, það muni verða hækkuð lágmarkseinkunnin. Er þetta rangt? Þetta þætti mér gott að fá upplýst. Hæstv. menntmrh. skýrði frá því, að nú mundi á næsta hausti verða hægt að taka í notkun viðbyggingar þær við menntaskólann, sem lengi hafa verið í undirbúningi. Ég vonast til, að þetta fái staðizt, og tel raunar víst, að byggingum sé það langt komið, að þetta geti orðið hægt. En ég minnist þess, að þetta er ekki í fyrsta skipti, sem því er lýst yfir, að þessar byggingar geti verið tilbúnar til notkunar á næsta hausti. Það hef ég áður heyrt, a.m.k. á s.l. hausti áttu þær að vera til, þá var tæplega byrjað á þeim. En nú hefur verið unnið talsvert við þær á s.l. sumri og eins í vetur, og þá standa vitanlega vonir til þess, að einhvern tíma reki að því, að þær verði tilbúnar til notkunar. En í sambandi við þessar viðbyggingar er þess að gæta, að þær munu ekki nema að mjög óverulegu leyti auka rými skólans til að taka við nýjum nemendum, þ.e. til að fjölga nemendum. Þær munu vissulega bæta mjög verulega úr kennsluaðstöðu fyrir þann nemendafjölda, sem þegar er fyrir í menntaskólanum, en þær munu ekki, eftir því sem ég veit bezt a.m.k., gera skólanum kleift að taka við fleiri nemendum, sem nokkru nemi. Þarna er um að ræða byggingu á sérkennslustofum og aukna eða bætta aðstöðu fyrir ýmsa verklega kennslu, sem vissulega var full þörf á að fá og skólinn þarfnaðist mjög. En ég held, að þetta bæti ekki nema að litlu leyti úr því, hvað skólinn getur tekið við mörgum nemendum. Auk þess er svo á það að lita, sem ég hef áður sagt í sambandi við umr. um þetta mál, að skólamenn telja margir. sem ég hef átt tal við, að menntaskóli með 800-900 nemendum sé þegar orðinn nægilega stór, að ekki sé sagt of stór, og það sé ekki þess vegna ráðlegt að auka nemendafjöldann í þessum eina skóla og eina lausnin til þess að veita nauðsynlega aðstöðu sé sú að byggja annan skóla. Þess vegna vil ég sérstaklega lýsa ánægju minni yfir þeirri yfirlýsingu hæstv. menntmrh. hér í ræðu hans áðan, að nú hafi verið afráðið að byggja nýjan menntaskóla í Reykjavík. Það eru vissulega gleðitíðindi fyrir alla þá, sem áhuga hafa á framhaldsmenntun hér, að þessi ákvörðun skuli hafa verið tekin. Aðalgallinn er náttúrlega sá, að þessa framkvæmd hefði þurft að byrja fyrr. En um það þýðir ekki að sakast. Það er gert, sem gert er. En ég endurtek það, að ég er ánægður með þá yfirlýsingu, að nú skuli eiga að reisa nýjan menntaskóta í Reykjavík, fyrir hann er full þörf. En mér finnst í þessu sambandi, að hér sé nokkuð öfugt að farið. Það hafa verið flutt hér á undanförnum þingum oftar en einu sinni a.m.k. frv. til l. um það að reisa nýjan menntaskóla í Reykjavík. Hæstv. ríkisstj. hefur aldrei viljað ljá máls á því, að lagasetningu um þetta yrði komið á. Ég tel, að Alþ. eigi nú sem fyrr að marka stefnuna í skólamálum og byrjunaraðgerð í því að reisa nýjan menntaskóla í Reykjavík hljóti að eiga að vera sú að breyta 1., að A1þingi ákveði það, að menntaskólar í Reykjavík skuli vera tveir. Ég tel því, að það megi alls ekki seinna vera fyrir hæstv. ríkisstj. að afla sér lagaheimildar til þeirrar byggingar, sem hún hefur nú ráðgert, og því tel ég s;jáifsagt og raunar ekki koma annað til greina en að frv. það, sem einmitt liggur hér fyrir Alþingi og gengur í þessa átt, hljóti að verða samþykkt, og er ég að sjálfsögðu mjög ánægður yfir þeim úrslitum. Ég get ekki betur séð en það hljóti að hafa verið samvinnuleysi milli hv. menntmn. og hæstv. ríkisstj., þar sem hv. menntmn. leggur til að vísa málinu til ríkisstj. Vitanlega átti n. að leggja til, að frv. yrði samþ., ekki sízt ef hún hefði vitað um vilja ríkisstj., að framkvæmdin stæði fyrir dyrum. Þess er enn fremur að gæta, að menntaskólalögin að öðru leyti eru gömul og úrelt. Það starfa menntaskólar samkv. heimild í þeim lögum, sem ættu raunar að fara inn í lögin, eins og ég hef áður sagt. Laugarvatn og Akureyri starfa samkv. undanþágum, og er eðlilegast, að þegar þessir skólar eru komnir á, séu um þá skýlaus lagaákvæði. Um menntaskóla á Austurlandi og Vestfjörðum mun ég, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, ekki sérstaklega tala, enda eru sérstök frv. fyrir þinginu um þá og aðrir, sem gera þeim skil. Ég get svo látíð þessu máli mínu lokið. Eg vil aðeins í lokin endurtaka það, að það er einmitt ekki sízt með hliðsjón af ummælum hæstv. ráðh., sem mér sýnist alveg augljóst, að það sé sjálfsagt að samþykkja það frv., sem ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. 4. þm. Sunnl. um að byggja nýjan menntaskóla í Reykjavík. Þær lagfæringar, sem þarf að gera á námsefni skólanna, er vitanlega ekkert síður hægt að gera fyrir því, þó að þetta sé samþ. Hæstv. ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún ætli sér að byggja menntaskóla. Það vantar ekki viljann. Það vantar aðeins lagaheimildina, og hana er hægt að fá með því að samþykkja það frv., sem hér er til umræðu.



Herra forseti. Ég tel sjálfsagt að svara þegar í stað þeirri fsp., sem hv. síðasti ræðumaður beindi til mín um það, hvort til stæði að hækka þá lágmarkseinkunn, sem krafizt er til inngöngu í menntaskóla. Ég tel rétt, að menn séu ekki í neinum vafa um það, hvað fyrir dyrum standi í þessu efni, ef eitthvað væri. En þar er skemmst af að segja, að mér hefur engin till. borizt um það að hækka þá lágmarkseinkunn, sem nú og um langt skeið undanfarið hefur verið krafizt til inngöngu í menntaskóla. Ég get bætt því við, að meðan ég hef með þessi mál að gera, mun ég ekki breyta þeirri einkunn, sem krafizt hefur verið og er krafizt nú. Ég tel raunar, að sú lágmarkseinkunn, sem krafizt er til inngöngu í menntaskóla, megi undir engum kringumstæðum vera háð því skólarými, því húsnæði, sem til ráðstöfunar er fyrir menntaskólastigið. Ég tel það vera tvímælalausa skyldu ríkisvaldsins að sjá öllum þeim nemendum, sem standast tilskilin próf og með prófum sínum öðlast réttindi til inngöngu í menntaskólana, fyrir skilyrðum til að stunda menntaskólanámið framvegis eins og hingað til, og við það mun verða miðað.