Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er að meginefni um að framlengja þau ákvæði, sem undanfarin ár hafa gilt um álagningu á vissa tolla, sem ákveðnir eru í tollskrá. Sé ég ekki, að þurfi að skýra það nánar. Þetta er að því leyti gamall kunningi hér, bæði í hv. d. og þinginu í heild sinni. Og eins og nál. fjhn. á þskj. 120 ber með sér, er öll fjhn. sammála um að mæla með, að frv. verði samþ. að þessu leyti. Einn af nm., hv. 4. þm. Reykv., var að vísu fjarstaddur, þegar n. afgreiddi málið. Aftur á móti er aðeins eitt nýmæli í þessu frv., og er þó ekki að öllu leyti nýmæli, því að það hefur verið flutt áður - á þinginu í fyrra. Nýmælið er um það að fresta framkvæmd 5. gr. laga nr. 68 1956, um tollheimtu og tolleftirlit, til ársloka næsta árs, en þessi 5. gr. nefndra laga fjallar um það, að 1% af vörumagnstolli og verðtolli samkv. tollskránni og hækkunum, sem samþykktar eru á þeim tollum og af öðrum aðflutningsgjöldum, skuli lagt í sérstakan sjóð, sem síðan á að verja til þess að byggja tollstöðvar. Tollgæzlan telur hina mestu nauðsyn á því, að byggð séu hús eða keypt hús fyrir tollgæzluna, og eftir þeim lýsingum, sem fjhn. hefur fengið af því, sérstaklega í fyrra, við hvaða vinnuskilyrði tollgæzlan vinnur, er alveg vafalaust, að það er hin mesta nauðsyn á því, að slíkar stöðvar séu byggðar eða keyptar, m. ö. o., að tollgæzlan fái betri aðstöðu hvað húsnæði snertir og það miklu betri en hún hefur nú. Á hinn bóginn mun hv. þm. kunnugt um það, að engar líkur eru til þess, að ríkissjóður þurfi ekki á öllum þeim tekjum að halda, sem hann hefur haft. En ef þessi 5. gr. þeirra laga, sem ég nefndi áðan, helzt óbreytt, er tekið af tolltekjunum 1%, sem mun nema eitthvað dálítið á þriðju milljón króna. Nýmælið í þessu frv. er ekki einasta um það að fresta framkvæmd þessa ákvæðis um að taka 1% af tolltekjunum og leggja í sérstakan sjóð, heldur um það að innheimta sérstaklega á næsta ári þetta eina prósent og leggja það í sérstakan sjóð. Um þetta hefur orðið ágreiningur í fjhn. Tveir hv. nm. vilja fella niður síðari mgr. 1. gr., sem er um þetta ákvæði, en við hinir tveir nm., sem vorum á fundi og afgreiddum málið, viljum ekki, að þetta sé fellt niður, af þeirri ástæðu, sem ég hef þegar tekið fram, að við teljum ekki, að ríkissjóður megi missa þessar tekjur, þó að þær séu ekki stórvægilegar, en viðurkennum hins vegar nauðsynina á því, að tollstöðvar séu byggðar, og viljum því samþykkja ákvæði frv. um það, að þetta gjald sé innheimt sérstaklega. Um þetta þýðir ekki að hafa mörg orð. Það er auðvitað alltaf æskilegt, frá sérstöku sjónarmiði séð, að spyrna á móti því, að gjöld, þótt í litlu sé, séu hækkuð. En á hinn bóginn eru sífelldar kröfur um meiri framkvæmdir, og því miður geta ekki framkvæmdirnar komið á annan hátt en þann að leggja á gjöld til þess. Þess vegna er ekki hægt að samrýma það tvennt að lækka gjöld til ríkissjóðs og auka framkvæmdir, því miður. Því var hreyft í n., að það væri yfirleitt óviðkunnanlegt svona almennt séð að vera að leggja í sérstaka sjóði, sem inntu af höndum verk, sem ríkið ætti í raun og veru að gera, heldur væri eðlilegra, að á hverjum tíma væri veitt í fjárl. til þessara framkvæmda eins og annarra. Og ég veit, að þessu hefur oft verið haldið fram. En það er áreiðanlegt, að einmitt með þessu móti er stundum framkvæmt það, sem annars mundi ekki verða framkvæmt. Hverjum dettur það t. d. í hug, að háskólinn með öllum sínum glæsilegu byggingum væri kominn upp, ef honum hefðu ekki verið útvegaðar alveg sérstakar tekjur og það háar tekjur til sinna framkvæmda? Ég er alveg sannfærður um það, að það hefði ekki verið búið að veita slíkt fé úr ríkissjóði, sem allar byggingar háskólans hafa kostað. Það eru að vísu engin sérstök ríkisgjöld, sem lögð hafa verið til háskólans, og ekki neinir skattar, heldur happdrætti, eins og allir vita. En þetta er nú nokkuð það sama, því að auðvitað hefði verið hægt að stofna ríkishappdrætti í staðinn fyrir að leyfa háskólanum að reka það, láta ágóðann af því ríkishappdrætti renna í ríkissjóð og veita svo til háskólabygginga. En ég er bara sannfærður um, að þó að þessi leið hefði verið farin, hefðu ekki allar þær byggingar háskólans verið komnar, sem komnar eru, vegna þess að fjárkröfurnar á hendur ríkissjóði, t. d. frá þingmönnum einstakra kjördæma, eru alltaf svo miklar, að það, sem þarf að gera til almennra þjóðþrifa, situr jafnvel frekar á hakanum fyrir einstökum fjárveitingum í kjördæmum. Eða Reykjalundur. Ætli þær byggingar, sem eru á Reykjalundi, hefðu verið komnar, ef það félag, sem að þeim stendur, hefði ekki fengið rétt til að reka happdrætti og menn hefðu í því efni varpað allri sinni áhyggju upp á ríkissjóð? Þess vegna er það, að þó að það sé að vísu leiðinlegt að leggja til, að tollar hækki, þó að um lítilfjörlega hækkun sé að ræða, aðeins 1% af tollunum, þá held ég, að þetta sé eina ráðið til þess, að þessar tollstöðvar verði byggðar eða keyptar eða yfirleitt, að þær komist upp. Þess vegna er það, að annar hluti n., við tveir nm., leggjum til, að frv. verði samþ. óbreytt einnig að þessu leyti. Ég hef nú óbeinlínis lýst með þessu, sem ég hef sagt, afstöðu minni og okkar tveggja nm. til þeirrar brtt., sem fyrir liggur á þskj. 125 frá tveimur hv. nm. í fjhn., og geri því ráð fyrir, að ég þurfi ekki að ræða hana frekar eða svara, þó að mælt sé fyrir henni, því að í svona málum er enginn ákveðinn sannleikur til. Það verður að fara eftir mati manna, hvernig þeir greiða atkv. í málum sem þessu.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. n. tók fram, er n. á einu máli um að mæla með samþykkt frv. að meginefni til, en ágreiningur er um síðustu mgr. 1. gr. Hv. þm. Vestm. (JJós) og ég flytjum brtt. á þskj. 125 um að fella þá mgr. niður. Ég ætla, að þriðji nm., hv. 8. landsk. (BjörnJ), hafi ekki lýst því yfir í n., að hann væri fylgjandi því, að þessi mgr. stæði. Það er tekið fram í nál., að hann áskilji sér rétt til að fylgja brtt., og vildi bann ekki taka afstöðu í n., hvort hann væri með þessu eða á móti, heldur taka sér umhugsunarfrest, þannig að af þeim nm., sem þarna skrifa undir, er ekki nema frsm. einn, sem tók fram, að hann vildi þá þegar samþ. þessa síðustu mgr. Það, sem er efni þessa máls, hefur nú hv. frsm. skýrt rækilega, en ágreiningurinn stendur um það eitt, hvort eigi að hækka öll aðflutningsgjöld frá gildandi lögum um 1% eða ekki. Í gildandi lögum er svo ákveðið, að af innflutningsgjöldunum skuli leggja 1% í sérstakan sjóð til byggingar tollstöðva í landinu. N. er öll á einu máli um, að þér er nauðsynjamál á ferð, og er brýn þörf á því að byggja og ætla fé til byggingar tollstöðva. En í stað þess að við hv. þm. Vestm. viljum halda okkur við gildandi lagaákvæði, að 1% af aðflutningsgjöldunum renni í þessu skyni til byggingar tollstöðva, fer stjórnarfrv. fram á það, að aðflutningsgjöldin séu hækkuð um 1% til þess að ná í ríkissjóðinn þessari hækkun, Við flm. þessarar till. á þskj. 125 höfum ekki heyrt nægilegan rökstuðning fyrir því, að þetta sé óhjákvæmilegt fyrir ríkissjóð. Nú má að vísu vera, að þetta sé ekki svo stórt atriði í allri þeirri súpu, sem kvað vera verið að matreiða fyrir landsmenn nú af hæstv. ríkisstj. og við líklega bráðlega fáum að bragða á næstu daga. En það væri þá rétt, ef um tollahækkanir á að vera að ræða, að það komi í þeirri súpu, en ekki sé verið að taka þannig út úr eitt og eitt atriði, eins og hér hefur verið gert. Það mun nema eitthvað á þriðju millj. króna, eftir því sem hv. frsm. upplýsti, sem þessi hækkun á aðflutningsgjöldunum yrði samtals, ef frv. yrði samþykkt. Meginatriðið er sem sagt þetta: Við flm. brtt. erum samþykkir því að framlengja þessa tolla með gildandi álögum óbreytt frá því, sem er í þeim lögum, er nú gilda, en teljum ekki frambærilegt og erum andvígir því að hækka þau um 1%.



Herra forseti. Um margra ára skeið hefur það verið flestum mönnum ljóst, að nauðsyn væri að endurskoða fjárhagsmálefni sveitarfélaganna. Sveitarfélögin hafa, eins og kunnugt er, svo til eingöngu einn tekjustofn, sem er útsvörin. Mikið af útgjöldum þeirra er lögboðið, og hefur ríkisvaldið á undanförnum árum hvað eftir annað hlaðið nýjum útgjöldum á sveitarfélögin, sem þeim er lögskylt að inna af hendi, án þess að sjá jafnframt fyrir tekjum og þar með vísað aðeins á hækkun útsvaranna. Á fundum Sambands íslenzkra sveitarfélaga og bæjarstjórafundum hafa þessi mál verið margsinnis rædd, og ætla ég, að allir, sem við sveitarstjórnarmál fást, séu á einu máli um, að við svo búið má ekki lengur standa. Hefur þá verið rætt um það jöfnum höndum, ýmist að létta lögboðnum útgjöldum af bæjar- og sveitarfélögunum eða á hinn bóginn að afla þeim nýrra tekjustofna, sem ekki verður nema með lögum. Varðandi fyrra atriðið hefur einkum verið um það rætt að létta af sveitarfélögunum kostnaði við fræðslumál, við tryggingamál, við lögreglumálefni og raunar fleira. Ekkert af þessu hefur þó fengizt fram enn þá. Á hinn bóginn hefur svo margsinnis verið um það rætt að afla sveitarfélögunum nýrra tekjustofna, einkum í því formi, að á meðan söluskattur er álagður og innheimtur, skuli sveitarfélögin fá hluta af honum. Fyrir að ég ætla fjórum árum var samþykkt þál. í sameinuðu Alþingi um að endurskoða fjárhagsmálefni sveitarfélaganna, verkaskiptingu ríkisins og þeirra og gera tillögur til umbóta í þessum efnum. Kosin var nefnd manna í þessu skyni, og skilaði hún frá sér till. um nokkurn þátt í skattamálefnum ríkissjóðsins, en varðandi þessi meginmál bæjar- og sveitarfélaganna hefur lítið frá henni heyrzt. Sveitarfélögin hafa beðið í þolinmæði eftir einhverjum till. til umbóta, en þær hafa ekki komið. Hins vegar hefur enn verið haldið áfram á þeirri leið að bæta nýjum og nýjum útgjöldum á sveitarfélögin, og er þess skemmst að minnast, að í sambandi við lausn vinnudeilunnar vorið 1955 var svo ákveðið, að sveitarsjóðirnir skyldu greiða nokkurt framlag eða til hálfs við ríkissjóðinn sjálfan í atvinnuleysistryggingasjóð. Var það síðan lögfest á s.l. þingi. Ekki var þá heldur hugsað fyrir því að afla sveitarfélögunum tekjustofna til að standa undir þessu og raunar ekki einu sinni sýnd svo mikil tillitssemi, að sveitarfélögin fengju að tilnefna einn einasta mann í stjórnarnefndir þessara atvinnuleysistryggingasjóða. Til þess að koma nú nokkurri hreyfingu á þessi mál og rétta að nokkru hlut sveitarfélaganna hef ég tekið upp hér að nýju frv., sem flutt var fyrir nokkrum árum, um það, að sveitarfélögin skuli fá hluta af söluskatti. Efni þessa frv, er um það, að meðan innheimtur er söluskattur til ríkissjóðs, skuli fjórðungur skattsins renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og skiptast þaðan milli bæjar- og hreppssjóða, eftir þeim reglum, sem í lögum þessum segir. En í 2. gr. segir svo um það nánara, að tekjum jöfnunarsjóðs af söluskatti skuli skipt milli bæjar- og hreppsfélaga eftir fólksfjölda, eins og hann var samkv. manntali næstliðins árs. Þá eru enn fremur ákvæði um það í 3. gr., að falli ábyrgðarskuldbindingar á ríkissjóð vegna sveitarfélags, sé félmrh. heimilt að ákveða, að hluti sveitarfélagsins af söluskattinum gangi til greiðslu á slíkum kröfum. Ég vænti þess, að frv. þetta fái góðar undirtektir, enda hafa á undanförnum árum alþingismenn úr öllum þingflokkum lýst sig fylgjandi þessari leið. Nú mun því ef til vill svarað, að með þessu sé ráðizt harkalega á ríkissjóðinn og hann muni ekki þola slíka blóðtöku. En þau andmæli fá ekki staðizt. Ef litið er yfir söluskatt þriggja síðustu ára, þá kemur í ljós, að hann hefur farið stórkostlega fram úr áætlun á hverju ári. Árið 1954 var söluskatturinn áætlaður í fjárlögum 951/2 millj. kr., en varð 117.6 millj., eða fór 23% fram úr áætlun. M.ö.o., hann fór fram úr áætlun sem næst því hlutfalli, sem með þessu frv. er ætlað að sveitarsjóðirnir fái. Árið 1955 var hann áætlaður 112 millj., en varð í reynd 132.7 millj., fór 18.5% fram úr áætlun. Á þessu ári, sem nú er að líða, má gera ráð fyrir að söluskatturinn fari einnig mjög verulega fram úr áætlun. Þó að sem sagt sveitarfélögunum eða jöfnunarsjóði þeirra væri þannig ætlaður fjórðungur söluskattsins, má gera ráð fyrir, að ríkissjóður mundi engu að síður fá eftir reynslu undanfarinna ára um það bil þá upphæð, sem gert er ráð fyrir í fjárlögum að hann fái af þessum tekjustofni. Ég vænti þess, að mál þetta, sem er mikið nauðsynjamál fyrir öll sveitarfélög landsins, fái góðar undirtektir í þessari hv. deild, og legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.