Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Sveinn Ólafsson) Jeg hefi í raun og veru litlu að bæta við það, sem jeg sagði síðast um þetta mál. Jeg hefi orðið var við, að ýmsir álíta ekki þörf á að friða valinn eða að styðja að fjölgun hans. Jeg veit að valnum hefir fækkað mjög í sumum hjeruðum og er hann orðinn þar fágætur, en ef þessir menn, sem vilja láta valinn ófriðaðan, kæmu fram með brtt. í þá átt, að stytta friðunartímann, þá býst jeg við, að jeg gæti fallist á það. Jeg hefi að vísu ekki enn athugað það mál sem skyldi, en nokkur friðun er betri en engin. Það, sem fyrir mjer vakir með þessu frv., er svo víðtæk friðun, að örugt sje, að fuglar þessir, og þá einkum örninn, sjeu trygðir fyrir útrýmingu. Það þarf ekki miklu að muna úr því sem komið er um erni, sem á stórum svæðum landsins hafa ekki sjest um mörg ár. Jeg vona, að háttv. deild taki þessu litla frv. vel, með eða án þeirra brtt., sem jeg mintist á.

Sigurður Stefánsson Jeg er alveg samdóma háttv.flm. (Sv. Ó.) um, að full nauðsyn sje að friða örninn. Honum fækkar óðum, og er sjálfsagt að stemma stigu fyrir því. En eins og hv.flm. (Sv. Ó.) tók fram, þá álít jeg öðru máli að gegna um valinn. Jeg vil í sambandi við þetta taka það fram, að hann er slæmur gestur í varplöndum og lundaverum. Það er ekki hægt að taka lunda í háf ef valur er þar á veiðum. Lundinn er svo hræddur við valinn, að hann flýgur allur út á sjó og kemur ekki upp aftur fyr en valurinn er farinn. Jeg þekki þetta af eigin reynslu. En þetta væri ekki næg ástæða, ef valnum væri að fækka, en það eru engin merki þess. Jeg veit, að fyrir vestan er hann eins algengur og áður var, og jeg hefi átt tal við Norðlendinga um þetta efni, og hafa þeir sömu sögu að segja. Þetta kemur af því, að lítil stund hefir verið lögð á að eyða honum, og hann deyr ekki af sömu ástæðum og örninn. Örninn jetur hræ og deyr af eitrun, en valurinn jetur að eins lifandi fuglaket. Jeg ætlaði að koma með brtt., en hún er ekki komin frá prentsmiðjunni enn. Hún gæti þá komið til 3. umr., og er brtt. um það, að valurinn skuli halda áfram að vera í tölu ófriðaðra fugla.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Jeg vildi heldur, að málið væri tekið af dagskrá nú, heldur en að brtt.háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.) komi ekki fram fyr en til 3. umr. Þá gefst mjer tæplega nægilegur tími til þess að athuga hana til hlítar. Jeg er ekki á því, að rjett sje að ófriða valinn með öllu nú þegar. Því að víst er um það, að sumsstaðar á landinu hefir honum fækkað allmikið nú á seinni árum, og má teljast sjaldgæfur, og engin ástæða er það til ófriðunar á honum, þótt hann hafi einhvern tíma rotað æðarunga vestur í Vigur. Hann er að eðli og innræti ránfugl, og meðan einn valur er eftir í landinu, má þess vænta, að hann ræni sjer til lífsframfæris.

Frsm. (Jón Jónsson) Till. þessi, sem hjer liggur fyrir, er að eins heimild fyrir stjórnina til þess að gera það, sem í till. felst. Eins og sjest á nál., er þar gerð nokkur grein fyrir þessari þingsályktunartill., og að nefndin sje ásátt um að mæla eindregið með henni. Enn fremur hefir fjárveitinganefnd ekkert við hana að athuga fyrir sitt leyti. Geri jeg því ráð fyrir, að ekki þurfi að fjölyrða um málið. Öllum mun vera svo ljóst, hver sanngirni mælir með því, sem hjer er um að ræða, að jeg geri ekki ráð fyrir, að mótmæli komi fram. Um fyrra lið till. er það að segja, að hann fer fram á eftirgjöf jarðarafgjalds á opinberum jörðum í Vestur-Skaftafellssýslu. Þetta virtist nefndinni í alla staði sanngjarnt, þar sem fyrir liggur í skýrslum um þetta mál, að skemdir hafi orðið á jörðum yfirleitt, bæði túnum, engjum og lúthaga. Er því engum blöðum um það að fletta, að þessir menn muni eiga við þröngan kost að búa, jafnvel þótt vonandi sje, að úr því rætist bráðlega. Þessi eftirgjöf nemur og eigi stórri upphæð. Eftir þeim upplýsingum, sem nefndin hefir fengið, munu það vera um 4 þús. kr. á ári. Er það ekki stórum tilfinnanlegt, þótt ríkissjóður gefi þetta eftir í eitt skifti fyrir öll. Um síðara liðinn fer nefndin nokkrum orðum í áliti sínu og drepur á, hve langt hún álítur að stjórnin megi fara um að ívilna bændum á öskusvæðinu alment um kaup á fóðurbæti næsta vetur. Þetta kemur ekki skýrt fram í till. sjálfri, og þótti nefndinni því rjett að benda stjórninni á eitthvað ákveðnara en gert er í till. Bar hún sig í öllu saman við flm.till. Varð ekki annað sjeð en að hann vildi fara sem vægilegast í málið. Er uppástunga nefndarinnar um ívilnanir gerð eftir samkomulagi við flutningsmann tillögunnar. Jeg hygg það öllum ljóst, að þeir menn, er búa á þessum slóðum, eigi við alt önnur kjör að búa sem stendur en aðrir landsmenn, vegna þeirra skelfinga, er þar gengu á. Sjerstaklega tók nefndin eftir því í skýrslunni um Kötlugosið, að beitilönd hafa sjerstaklega orðið fyrir stórkostlegum skemdum, svo að ekkert er á þau að byggja næsta vetur. En það hefir mikla þýðingu, því að þó að bændur hafi hey, þá þurfa þeir miklu meira fóður næsta vetur en þeir ella hefðu þurft. Þess vegna er það nú brýn nauðsyn bændum í Skaftafellssýslu að tryggja skepnum sínum fóðurbæti, auk heyjanna, er þeir afla í sumar, til þess að sjá þeim sæmilega farborða. En þetta verða útgjöld, er á þá bætast fram yfir það venjulega, auk þess sem skepnunum fækkar. Liggur þá í hlutarins eðli, að búskapur þessara manna getur varla borið sig. Framleiðslukostnaðurinn verður svo mikill, að búið getur ekki borið hann. Menn vita, hve bændur alment eiga erfitt á þessum tímum, og gefur þá að skilja, að þeir bændur, sem orðið hafa fyrir þessu, muni eiga því örðugra að bjarga sjer. Þess vegna hefir landbúnaðarnefnd þótt öll sanngirni mæla með því, að ríkið bæði útvegaði þessum hjeruðum fóðurbæti, og ívilnaði þeim um kostnaðinn. Hefir nefndin því gert till. sína í málinu, og væntir þess, að stjórnin fari ekki skemra í ívilnunaráttina, og það því fremur, sem hv. fjárveitinganefnd hefir samþykt fjárhagsatriðið. Því að jeg lít svo á, að þar sem fjárveitinganefnd hefir athugað nál. og hefir ekkert við það eða till. að athuga, þá sje hún samþykk því, sem í nál. stendur, en ekki till. einni. Hefi jeg ekki fleira að segja, en vænti þess, að málið hafi góðan framgang.

Gísli Sveinsson Jeg hefi engu við að bæta það, er hv.frsm. (J. J.) hefir tekið fram. Mjer er kunnugt um, að upplýsingar þær, er nál. greinir, eru rjettar. Jeg vil að eins leyfa mjer að þakka þeim tveim hv. nefndum, sem um nál. hafa fjallað og tekið því vel og lagt til, að það næði fram að ganga. Óska jeg, að það verði gert, og vona, að málið gangi greiðlega. Það er áríðandi, að það gangi greitt, ekki einasta hjer í hv. deild, heldur og í hv.Ed., ef útvega á í tæka tíð fóðurbæti þann, sem till. greinir og nefndin ætlast til. Það verður að gerast sem allra fyrst.

Frsm. meiri hl. (Matthías Ólafsson) Sjávarútvegsnefnd hefir ekki getað orðið á eitt sátt í þessu máli. Meiri hl. nefndarinnar leggur ekki til, að þessu máli sje skipað með lögum. Hún telur það ekki heppilegt, því ef þetta yrði gert að lögum, álítur meiri hl. nefndarinnar óhjákvæmilegt, að það með tímanum mundi taka til fleiri atvinnuvega en hjer ræðir um. Og sumum þeirra er þannig háttað, að ómögulegt er að lögbjóða ákveðinn hvíldartíma, nema til stórtjóns og hnekkis fyrir vinnuna, t. d. við heyvinnu o. fl. - Það er álit meiri hl. nefndarinnar, að þótt hásetum kunni að hafa verið misboðið með alt of löngum vökum á botnvörpuskipunum áður fyr, þá eigi slíkt sjer ekki stað lengur. Hitt er annað mál, að við atvinnuveg, sem er eins háttað og sjávarútveg, þá getur altaf komið fyrir, að hásetar fái ekki svefn einn og einn sólarhring í einu, en svo aftur lengri hvíld á milli. Sumir úr meiri hl. nefndarinnar hafa sjálfir stundað þessa atvinnu, og þekki jeg t. d. vel til um þetta, og get ekki sagt, að það hafi á neinn hátt haft vond áhrif á mig. Mjer finst, að það, sem hjer ræðir um, sje samningsatriði. Annars vegar er fjelagsskapur, þar sem er „Hásetafjelagið“, og ætti því að vera í lófa lagið að semja fyrir hönd háseta um það, að skipstjórar ofþjaki ekki fólki sínu með of miklu erfiði. Enda mætti það kallast ljelegur verkstjóri, sem gerði það. Úr þessu má enn fremur bæta á annan hátt, sem nú er mjög farið að tíðkast, og það er að láta stærri skip stunda veiðarnar en hingað til hefir verið gert. Á þeim er hægt að hafa miklu fleira fólk, svo að skifting vinnunnar kemur jafnara niður, og enginn vinni lengur en hóflegt er. - En ef aftur á móti væri farið að bjóða hvíldartíma með lögákvæðum, mundi leiða af því, að bæði t. d. síldarvinna og heyvinna myndu feta í fótsporin. Til að gera mönnum ljóst, hversu óhyggileg slík lagaskipun gæti verið, þurfum við ekki annað en að taka dæmi. - Við getum hugsað okkur, að nú hafi skip verið að velkjast í ofviðri dögum saman, og hásetar hafi lítið eða ekkert getað sofið fyrir veðrinu. Svo dettur á dúnalogn alt í einu, með uppgripum af fiski. Þá yrðu auðvitað allir að vinna, til þess að bjarga fiskinum. Eins og gefur að skilja, getur vinnutíminn í slíkum tilfellum orðið æði langur, en við því er ekkert að segja. Jeg tel ekki óhugsandi, að ef þetta yrði að lögum, þá hefðu sumir skipstjórar það til, af eintómri stríðni, að láta háseta sína aldrei fá meiri hvíld en lögboðið væri, eða 8 kl.stundir. - Sjálfur er jeg þessu máli mjög vel kunnugur, því jeg hefi stundað sjómensku áður fyr, bæði við hákarlaveiðar og lúðuveiðar, sem eru mjög erfiðar. T. d. kom fyrir oftar en einu sinni, að jeg vakti við vinnu samfleytt í rúma 2 sólarhringa. Og jeg hefi ekki orðið þess var á neinn hátt, að jeg hafi beðið heilsutjón við það. Jeg skal ekki neita því, að slíkt gæti orsakað heilsubilun hjá sumum mönnum. En þeir hafa sennilega ekki verið hraustir fyrir, og ættu því ekki að gefa sig við sjómensku. Það er ekki öðrum hent en óbiluðum mönnum. Og á því er ekki vafi, að barningur bátasjómannanna okkar hefir átt mestan þátt í því að gera þá að sjógörpum. Það er því undarlegra, að vilja nú fara að setja lög um þetta, einmitt þegar það er stórum að batna. Skipstjórar okkar hafa oft og einatt erfiðað engu síður en hásetar. Það er ekki nema eðlilegt, þegar svo er ástatt, eins og oft vill verða, að ógæftir hafa staðið dögum saman, en svo koma skyndilega nokkrir góðir dagar. Þá eru flestir svo skapi farnir, að þeir draga ekki af sjer að ná sem mestum afla. Enda eru það tiltölulega fáir dagar á árinu, sem aflinn fæst á skip. Ef farið væri að setja lög um hvíldartíma á botnvörpuskipum, því ætti það þá ekki líka að ná til annara skipa og báta? Allir sjá, hve slíkt væri fjarri sanni, þegar t. d. um opna báta er að ræða, sem einatt sækja svo langt, að þeir ná ekki í land í tæka tíð. Setjum t. d., að þegar menn á róðrarbát væru komnir á miðja leið til lands, væri vinnutíminn á enda, og hásetar heimtuðu þá, að nú mættu þeir, lögum samkvæmt, leggjast fyrir til svefns. Annað tveggja yrði þá, að leggjast fyrir akkeri, eða þá að láta reka til hafs aftur, og mundi hvorugt reynast gott. Af þeim ástæðum, er jeg nú hefi greint, hefir meiri hl. nefndarinnar ekki getað sjeð, að nægar ástæður lægju til þess, að þetta frv. verði samþ. Þá mundu fleiri atvinnuvegir á eftir fara með samskonar kröfur, og hvar værum við þá staddir? Hvernig færi t. d. með búskap til sveita, ef kaupafólk heimtaði lögboðinn, ákveðinn hvíldartíma frá heyvinnu. - Jeg fæ ekki skilið, hvers vegna þetta er að eins látið ná til botnvörpuskipa. Jeg verð þó að álíta, að þess sje ekki síður þörf hvað snertir mótorbáta. Á þeim eru ekki síður vökur og langur vinnutími. Það hefir komið fyrir hjá Englendingum, að hásetar hafa verið svo úrvinda af svefnleysi og þreytu, að þeir hafa siglt skipinu sofandi á land. Varð þetta til þess, að ábyrgðarfjelögin ensku kröfðust þess, að ofþreyttum mönnum væri eigi falin stjórn á skipum, en lög um það hafa þeir eigi sett. Sem betur fer hefir slíkt eigi hent hjá okkur Íslendingum á botnvörpuskipum, og jeg tel litlar líkur til þess, að það komi nokkum tíma fyrir. Sýnir það, að okkar skipstjórar eru nærgætnari menn. Hins vegar hefir svipað komið fyrir á mótorbátum, og ætti það að benda í þá átt, að þar væri þörfin fyrir einhverja takmörkun á vinnu eða vökum öllu brýnni en á botnvörpungunum. - Jeg ætla ekki að minnast á till. minni hl. nefndarinnar. Hún fer að vísu skemra. „Principið“ er hið sama. Ástæður fyrir því eru sem sagt þær, að til er fjelagsskapur á báða bóga, sem getur samið um þetta ágreiningsatriði. Og ef lög sem þessi væru sett, myndi oft verða algerlega ókleift að framfylgja þeim. - Að endingu leggur meiri hl. nefndarinnar til, að málið verði afgreitt með svo hljóðandi rökstuddri dagskrá: Með því að eigi virðist ráðlegt að fastákveða með lögum hvíldartíma háseta á botnvörpuskipum, nje við annan veiðiskap, telur deildin ekki gerlegt að fallast á frv., og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.

Björn R. Stefánsson Þó að jeg sje einn af hv. nefndarmönnum, kemst jeg ekki hjá því, að segja nokkur orð, því, satt að segja, líkar mjer hvorki meiri nje minni hl. nefndarinnar vel. Jeg hefi að vísu skrifað undir álit hv. meiri hl. nefndarinnar, af því að jeg var honum sammála um niðurstöðu málsins. En aftur á móti var jeg ekki ánægður með dagskrána. Mjer fanst, satt að segja, ekki ástæða til að taka málaleitun, sem svo hóglega var fram borin, jafnhörkulega og gert er. Þar sem því er slegið föstu með dagskránni, að ekki sje ástæða til þess að slaka neitt til, eða gera neinar ákvarðanir í málinu. Jeg tel, að eins og málið horfir við, þá sje það lítt rannsakað. Sjálfur hefi jeg ekki átt kost á að rannsaka það til hlítar, því jeg þekki það lítið af eigin reynd. Því hefði jeg látið mjer nægja, ef sagt hefði verið í dagskránni: „fremur en við annan veiðiskap“, í staðinn fyrir „nje við annan veiðiskap“. Þar með er ekki sagt, að ekki væri ástæða til að rannsaka alt spursmálið nánar. Jeg held, að ekki sje meiri ástæða til þess með botnvörpuskipin fremur en önnur skip. Hásetar á þeim standa að því leyti betur að vígi en aðrir sjómenn, að þeir hafa með sjer reglubundinn fjelagsskap, með föstu skipulagi, „Hásetafjelagið“, og geta því með samtökum sett útgerðarmönnum þau skilyrði, er þeir telja nauðsynlegt. Öðru máli er að gegna með þá, sem stunda síldarvinnu og mótorbátaveiði. Þeir eru oftast sinn úr hverri áttinni, og eru menn af mörgum stjettum, og ættu því mun óhægar með að gera þær ráðstafanir, sem þyrfti, til þess að þeim væri trygður nægur hvíldartími eða önnur nauðsynleg þægindi. Þess vegna var jeg mótfallinn, og taldi fjarstæðu, að fara að setja lög um botnvörpuskipin ein saman. Jeg lít svo á, að slík lög væru hjegómi einn saman, ef þau næðu ekki til vinnu við annan veiðiskap, þar sem þörf á þeim er þó bersýnilega enn brýnni. Ef nokkur sanngirni ætti að vera í þeim, þyrfti að gera mjög víðtækar undantekningar. Segjum t. d., að nú hefðu hásetar vakað í samfleytt 16 stundir, og skipið væri í rúmsjó, eða á einhverjum hættulegum stöðvum nærri landi, en þá skylli á óveður alt í einu. Þá væri óhjákvæmilegt, að þeir hjeldu áfram að vaka, enda brýtur þar nauðsyn lög, en lagabrot væri það samt, ef þeir færu þá ekki að sofa. Satt að segja efast jeg um, að þessara laga, sem hjer um ræðir, sje eins mikil þörf og sagt er. Jeg hefi að minsta kosti hvergi sjeð þau gögn hjá háttv. nefnd, sem sýni, að þetta sje einróma vilji sjómanna sjálfra. Skoðanir þeirra í þessu máli geta verið misjafnar. Sannar það, að jeg hefi talað við fleiri en einn háseta, sem kváðu sig móti þessu, af því að þeir álitu, að slík lög yrðu algerlega þýðingarlaus, og að setja lög, sem lífsnauðsyn getur verið að brjóta annanhvern dag, er dálítið kátlegt, finst mjer, þegar þá engin undanþága er veitt frá því að fylgja þeim, þó svona standi á. En þó að svo væri, að ástæða væri til þess fyrir löggjafarvaldið að setja eða fyrirskipa, að sett sje reglugerð um þetta efni, þá er málið ekki svo undirbúið nú, að jeg geti sjeð, að nein minsta átylla sje til þess að samþ. frv. þetta. Jeg er því samþ. aðalniðurstöðu hv. meiri hl. á því, að rjett sje að fella frv. Og jeg get ekki sjeð, að það sje til neins, að vera að eyða tíma þingsins með því að velta máli þessu lengur fyrir sjer.

Jörundur Brynjólfsson Að svo komnu þarf jeg ekki að tala langt mál, þar sem ekki hefir verið hrundið neinu af því, sem jeg færði fram við flutning málsins, um það, að nauðsynlegt væri, að hásetar hefðu lagastaf sjer til stuðnings í kröfum sínum um hvíldartíma, þegar vinnan keyrði úr hófi fram. Andmæli þau, sem fram hafa komið, hafa minst beinst gagnvart málinu sjálfu. Jeg get því farið fljótt yfir sögu, því að þótt hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) og háttv.þm. S.-M. (B. St.) hafi mælt móti málinu, þá eru rök þeirra næsta veigalítil. En jeg verð að víkja örfáum orðum að nál.hv. meiri hl. Það er þá fyrst það, að ekki tjái að setja slík lög sem þessi sökum þess, að oft verði að vinna svo mikið sem unt er, vegna óstöðugrar veðráttu; því sje nauðsynlegt að nota sem best hverja góða stund. Það má vel vera, en þess verður þó að gæta að skemma ekki mennina á of mikilli vinnu. Um það mun hv. meiri hl. vera mjer sammála. Jeg geri því lítið úr þessari mótbáru. Þess verður líka að gæta, þegar talað er um óhagstæða veðráttu í sambandi við þetta mál, að skip þessi eru betur við slíku búin en hin smærri skipin; þar má því ekki miða við báta og smáfleytur. Þá segir þar, að ekki sje ástæða til að lögbjóða hvíldartíma frekar við þennan starfa en annan. En það eru engar ástæður fyrir mótmælum gegn þessu máli, þótt menn vinni of lengi annarsstaðar. Hins vegar er það víst, að lengur er unnið við þennan starfa en nokkurn annan hjer á landi, og erfiði það, sem hásetar hafa, er afskaplega mikið. Jeg ber ekki á móti því, að það sje líka mikið við veiðar á seglskipum og mótorbátum, en vökur eru þó ekki nálægt því eins miklar.  (S. St.: Miklu meiri!)  . Þeir eru þá ekki öfundsverðir, en annars trúi jeg ekki á það, að svo sje. En þó að svo væri, þá eru það engin mótmæli gegn þessu frv. Hv. frsm. meiri hl. (M. Ó.) sagði, að þetta væri ekki síður í þágu háseta; þeirra væri fjárvonin engu síður. En þeim mun nú sjálfum kunnugast um það, hvar skórinn kreppir að, og þar sem þessar óskir eru beint frá þeim komnar, þá sýnir það, að sú fjárvon er ekki svo mikil, að þeir vilji ekki leggja hana í sölurnar fyrir hæfilega hvíld. Jeg veit, að það er rjett, sem háttv. framsm. meiri hl. (M. Ó.) tók fram, að hásetar telja ekki eftir sjer að vinna mikið, en svo má þó nærri þeim ganga, að þeim sje of mikið boðið. Þess er getið í nál. meiri hl., að þess sjeu nú orðin fá dæmi, að hásetar sjeu látnir vinna of lengi. En það eru óþörf orð og lítils nýt, þar sem óskir þessar voru samþ. nú í vor, og einmitt síðastliðinn vetur kvað mikið að þessum óhæfilegu vökum. Hjer er ekki heldur farið fram á annað en lagfæringu á því, sem nú er. Það stendur líka í nál., að hugsunarháttur háseta sje nú orðinn svo breyttur, að þeir muni ekki una við að vinna hjá þeim húsbændum, sem leggi þeim of mikið á herðar. En einmitt þessar óskir þeirra sýna það, að þeir muni síðast þann kostinn taka að mögla, og finst mjer mega virða þeim það til vorkunnar, en síst af öllu ætti sú hæverska þeirra að verða til þess, að málaleitun þeirra yrði að vettugi virt. Þá segir þar líka, að lítil meining sje í því, að vilja ekki leyfa frjálsa samninga um þetta efni milli háseta og skipstjóra. En það bannar enginn, þó að frv. þetta verði að lögum. Þetta er að eins til þess, að tryggja mönnum hvíld, þar sem erfiðið keyrir úr hófi fram. Þar, sem ekki er um of mikið erfiði að ræða, koma ákvæði þessi ekki til greina. En einmitt þetta, að menn skuli vera þeim mótfallnir, bendir í þá átt, að til sjeu of háar kröfur. - þá kem jeg að ræðu háttv. framsm. meiri hl. (M. Ó.), og get jeg farið fljótt yfir, þar sem háttv. framsm. minni hl. (Sv. Ó.) hefir þegar drepið á ýms atriði hennar. Hv. frsm. meiri hl. (M. Ó.) sagði, að nú væru skip þessi að stækka, mönnum þar af leiðandi fjölgað og því næðissamara. En það mælir síst á móti frv. þessu, því að þar, sem hvíld er nóg, verða lög þessi hvorki til gagns nje meins. En minni skip eru til enn þá, og erfiðið á þeim keyrði úr hófi fram nú síðast í vetur sem leið. Sú ástæða mun líka hafa ýtt mest undir háseta að leita til þingsins nú. Samanburður háttv.þm. (M. Ó.) á starfi þessu og öðrum atvinnugreinum, t. d. heyvinnu, hafði við engan veruleika að styðjast, og hefði hann eins vel getað sparað sjer þá umhyggju fyrir bændum, sem þar kom fram. En til þeirrar vinnu þekki jeg mjög vel og veit, að hún er ekki saman berandi við þetta. Það kann að vísu að koma fyrir, að unnið sje í heilan sólarhring samfleytt við heyvinnu, en það er hreinasta undantekning, og hún mjög sjaldgæf. Þá sagði háttv.þm. (M. Ó.), að ef lögleiddur yrði hvíldartími fyrir háseta, og miðaði hann þar við tíma þann, sem háttv.frsm. minni hl. (Sv. Ó.) leggur til, þá gæti það orðið til þess, að skipstjórar leyfðu hásetum sínum ekki lengri hvíld á sólarhring en þar er ákveðið, sem er 6 stundir. Það þykir mjer ekki líklegt, og furðar mig á, að talsmaður þeirra hjer skuli gera þeim svo slæmar getsakir. Það getur auðvitað hugsast, að þeir skipstjórar sem ekki vilja láta háseta sína njóta hæfilegrar hvíldar nú, reyni að nota sjer þetta. En það sýnir þá best, að ekki er vanþörf á að taka í taumana. Þá gaf hann í skyn, að vökur þessar væru nú mikið að minka, og væri laganna því ekki þörf. En það eru engin mótmæli. Þar sem það er sannanlegt, að þær eiga sjer enn stað, þá er laganna þörf, eins þótt þær sjeu ekki almennar. Að lögin hafi þá átt að ná til fleiri atvinnugreina skal jeg ekki um segja. Jeg hefi ekki talað um nema hvíldartíma háseta á botnvörpungum, og það er það eina, sem hjer liggur fyrir. En því verður ekki neitað, að gott væri líka að geta komið í veg fyrir annað eins og það, að menn sigli skipum sínum sofandi á land. Þá kem jeg að ræðu háttv.þm. S.- M. (B. St.). Jeg hjelt við upphaf ræðu hans, að þar lýsti sjer iðrun eftir að hafa verið með meiri hl., og svo var það nú í raun og veru, en þegar á leið, hvarf hann aftur að fyrra eðli sínu og snerist alveg á móti málinu. En jeg þarf ekki mörgu að svara honum, þar sem hann sagði að mestu það sama og háttv.frsm. meiri hl. (M. Ó.). En það þykir mjer undarlegt, að hann skuli þurfa að vera á móti málinu fyrir það, að skoðanir manna á því eru mismunandi. Svo mun þó um flest mál, og ef maður á ekki að vera með neinu nema því, sem allir eru einhuga um, þá mun fáu fylgt verða. Hitt er þá venja, að leita sem sannastra upplýsinga, og fylgja svo því, sem manni finst rjettast. Og það mun nú hv.þm. (B. St.) sjálfsagt hafa gert, þó að ekki hafi betur til tekist. - En það skildist mjer á ræðu hans, að hann teldi víst, að þetta kæmist bráðlega á, ef það upplýstist, að þessa væri þörf. En þess vil jeg geta, að hefði þingið setið á þeim tíma, þegar sjómenn eru hjer, þá hefði verið hægt að fá betri upplýsingar. Að vísu mundu þær hafa orðið líkar því, sem jeg hefi haldið fram, en ítarlegri. Hvort hv.þm. (B. St.) hefði þá lagt meira upp úr þeim skal jeg ekki segja. Jeg gleymdi að minnast á það atriði í nál.hv. meiri hl., þar sem sagt er, að hann hafi fengið ábyggilegar upplýsingar um, að ekki sje þörf á lögum þessum. Um það vil jeg það eitt segja, að jeg þykist vita svo mikið, að þær upplýsingar sjeu frá einhverjum öðrum komnar en hásetum sjálfum. Um nál.hv. minni hl. þarf jeg ekki margt að segja. Mjer þótti vænt um að sjá, að einn maður er þó í sjávarútvegsnefnd, sem litið gat þessar óskir háseta rjettu auga. Niðurfærslan á tímanum var að mínu áliti ekki þörf, þar sem menn þessir munu ekki hika við að vinna eftir getu. Síðara atriðið er líka nokkuð mikið undanhald, og hefði jeg helst kosið að það hefði ekki komið fram. En þó er þetta má ske betra en að ekkert væri gert. Út af ummælum þeim, sem komist hafa á stjá, síðan málið kom hjer fyrst til umr., skal jeg geta þess, að jeg tel þau ekki svara verð. Það er hægt fyrir þá, sem sitja í hægindastólum og aldrei drepa hendi sinni í kalt vatn, að skipa öðrum að vinna. Slíkum mönnum, sem hirða gróðann af annara erfiði, er hægt um vik að siga öðrum áfram og meina þeim að unna sjer hæfilegrar hvíldar.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg verð að segja það, að jeg get ekki skilið mótstöðu þá, sem mætt hefir þessu frv. Mjer finst það aldrei sanngjarnt að heimta meiri vinnu af mönnum en 16 stundir á sólarhring, hvernig sem á stendur. Jeg býst heldur ekki við, að neinn ábati geti verið að því, að láta menn vinna lengur, nema auðvitað ef hætta er á ferðum. Mig furðar mjög á samanburði þeim, sem gerður hefir verið á þessari atvinnugrein og sveitavinnu. - Jeg veit ekki betur en vinnutími í sveit hafi yfirleitt verið styttur á síðari árum að miklum mun. Þess munu nú engin dæmi, að unnið sje þar 16 stundir í sólarhring, ekki einu sinni um hásláttinn, þegar þó lengst er unnið. Mjer er næst að halda, að vinnutíminn þá sje ekki alment lengri en 10–12 stundir. Jeg verð að viðurkenna það, að hv. minni hl. fer nær því að taka rjett í málið, en ekki get jeg verið honum þakklátur fyrir það, eins og hv. 1. þm. Reykv. (J. B.). Jeg lít svo á, að í frv. sje farið fram á það minsta, sem hægt er að heimta. Það mun heldur ekki vera það, sem gerir hv.þm., að þeim finnist það svo ósanngjörn krafa, að heimta 8 stunda hvíld á sólarhring, að meðtöldum matmálstíma; nei, það er stefnan í málinu. Þeir eru svo hræddir við að takmarka vinnutímann með lögum. Það telja þeir svo mjög hættulegt. En það er misskilningur. Komi það ekki í ár, þá kemur það að ári, og þá má vera, að kröfurnar verði hærri fyrir það, að nú er ekki vel tekið svo sanngjörnu máli, sem þetta er. Jeg fyrir mitt leyti væri ekkert hræddur við það, þó gerð væri víðtækari krafa, og jeg hjelt í fyrstu, að þessi krafa væri afdráttarlaus, þannig að með því að samþ. þetta væri hásetum um leið bannað að vinna lengur en 16 st. En eftir því, sem mjer skilst á háttv.flm. (J. B.), er þetta misskilningur. En jeg býst nú samt við, að lítið verði úr þessari vernd, ef þeim er leyft að vinna lengur eftir samkomulagi, því að hjer er einnig um það að ræða, sem oft er þörf, að verja hinn undirgefna svo að segja gagnvart sjálfum sjer, er um er að ræða kröfur húsbóndans. En þar sem það mun nú vera meiningin með þessu að veita að eins heimild til 8 st. hvíldar, þá skil jeg því síður mótspyrnuna. Það væri aldrei sanngjarnt að heimta meira en 16 st. vinnu í sólarhring af neinum manni, hvernig sem á stendur, á móti vilja hans. Jeg held því, að óhætt sje í öllu falli að samþ. frv., eins og það liggur fyrir, einkum ef svo á að skilja það, að þetta sje að eins heimild. Jeg fyrir mitt leyti vildi skilja það svo, að þetta væri afdráttarlaus krafa.

Gísli Sveinsson Það hefir heyrst, ef ekki innan þings, þá utan þess, að þessi krafa væri upprunnin frá stefnu þeirri, sem talsvert hefir bólað á í heiminum á þessum síðustu og verstu tímum, og nefnd hefir verið „Bolshevismi“. En þessi skoðun sýnist ekki á rökum bygð vegna þess, að krafan um allsherjar 8 stunda skifting er miklu eldri en stefna Bolshevikka. Hefir sú krafa að forminu til verið gerð af öðrum flokki manna, sem nefna sig Sósialista, eins og kunnugt er, og eru þeir til í öllum löndum. Telja þeir rjett, að unnið sje 8 stundir, sofið 8 stundir og hvílt sig að öðru leyti, eða notið lífsins og þess lystisemda, eftir innræti sínu, 8 stundir á sólarhring hverjum. Um Bolshevismann er aftur það að segja, að áhangendur hans eru ekki að hafa fyrir því að biðja um slíka hluti, heldur taka þeir vafalaust 24 stunda hvíldartíma, ef þeim býður svo við að horfa. En þótt nú ekki verði sagt, að krafa þessi sje í anda Bolshevikka, þá er ekki þar með gefið, að hún sje þar fyrir rjett eða á rökum bygð. Ber þá sjerstaklega eins að gæta, og það er, að háttv.flm. frv. (J. B.) hefir ekki enn skýrt frá því, frá hverjum, eða eftir ósk hverra, þessi krafa væri gerð.  (J. B.: Jeg skýrði frá því í dag síðast)  . Já, mjer er kunnugt um, að háttv.þm. (J. B.) sagði, að hásetar hefðu óskað þessa. Og mjer er sömuleiðis kunnugt um, að tillaga kom fram um það á þingmálafundi hjer í bænum, að hásetar skyldu sofa 8 stundir samfleytt, hvorki meira nje minna (!!), en á slíku er ekki takandi neitt verulegt mark, fremur en mörgu öðru, sem samþ. er á slíkum fundum hjer í Reykjavík. Nei, það, sem vantar upplýsingar um, er, að þetta komi frá meiri hluta háseta á botnvörpungunum. Háttv. frsm. (J. B.) hefir sagt, að þetta hafi verið samþ. á hásetafjelagsfundi; væri að vísu nokkuð byggjandi á slíku, ef ekki vantaði upplýsingar um, hversu margir hásetar hefðu verið á fundi, og hversu margir af þeim, sem á fundi voru, hafi greitt atkvæði með þessari tillögu, ásamt því, um hversu marga háseta á botnvörpungum sje yfirleitt að gera. Fundur þessi var líka haldinn rjett fyrir þing, en þá veit jeg ekki betur en að flestir hásetar hafi verið á sjó. Ákjósanlegast hefði verið, að til leiðbeiningar okkur hjer hefði legið frammi á lestrarsal skýrsla um, hversu margir hásetar óskuðu þessa, því annars gætu menn hugsað, að þessi ósk, eins og oft vill við brenna, væri ekki borin fram af sjómönnum, heldur af þeim flokki manna, sem þeir nefna „landkrabba“, er oft hafa viljað spila foringja fyrir þeim og nefna sig forvígismenn sjómanna, þótt þeir hafi aldrei á sjó komið og verði sjóveikir við að horfa út á sjóinn. Það er víst fyllilega rjett skilið hjá hæstv. forsætisráðh., að 1. gr. frv. beri að skilja „absolut“. Ef líka nokkur meining á að vera í frv., þá verður krafan um 8 stunda hvíld að vera „absolut“. En með brtt.háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) er málið í raun rjettri komið í sama horf og það var áður. í brtt. stendur sem sje, að skylt skuli vera að veita hásetum 6 stunda hvíld, „nema öðruvísi sje um samið.“ Með öðrum orðum er þarna gert ráð fyrir, að hægt sje að koma sjer saman um og binda það samningum, að lagaákvæðið skuli ekki gilda. Nú er mjer kunnugt um, að svo mikil er eftirspurnin eftir atvinnu á botnvörpungum, að fólkið mundi þjóta úr sveitunum til að komast að, ef ekki gengi saman og hásetar legðu niður vinnu. Afleiðingin af þessu er sú, að altaf mun vera hægt að semja við háseta um, að þeir noti sjer ekki þetta leyfi, en það er sama og að lögin hefðu aldrei verið samþ. Ef nú aftur á móti það hefði verið uppi á teningnum, að hásetar hefðu getað boðið byrginn og verið þeim sterkari, þá hefðu þeir getað samið um þetta við útgerðarmennina án þess nokkur lög þyrftu til, og þá óþarft að setja lög um það. Þess vegna sje jeg heldur ekki þörf á að rífast um svo meinlaust frv., sem þetta er orðið með brtt.háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Jeg fæ nú ekki sjeð þá hættu, sem af því stafi, þótt hásetar fái 6 st. hvíld, ekki einu sinni 6 stunda svefn. Jeg sje ekki betur en að skipstjórar geti gefið þeim einnar stundar hvíld í senn, 3. hvern tíma t. d., og það getur verið, að hásetar felli sig við slíkt, eins og fulltrúar þeirra hjer virðast gera. Nei, það sem máli skiftir er, hvort ástæða sje til að samþ. frv. með „absolut“ skyldu um 8 stunda hvíld, eða hvort ekki sje betra að láta slíkt verða samningsatriði milli háseta og skipstjóra. Nú hafa ekki næg gögn komið fram um það, að nauðsynlegt sje að semja lög um þetta, og sje jeg því ekki annað en að allir geti verið sammála um, að ekki beri að semja slík lög. Það væri þá helst hæstv. forsætisráðh., sem er 2. þm. Reykv. og telur sig því fulltrúa sjómanna, er ekki gæti verið sammála okkur hinum um þetta. Ef því þessi stefna er í anda Bolshevikka, þá er líka hæstv. forsætisráðh. Bolshevikki, en ekki að eins jafnaðarmaður, og má það vist heita merkilegt. Það, sem enn fremur gerir það að verkum, að ekki þýðir að setja svona lög, er, að hásetarnir eiga líka síns hagnaðar að gæta í þessu, því að þess meira sem þeir fiska og vinna, því meiri gróði fyrir þá, enda hefi jeg heyrt merka háseta hafa þau orð um þetta frv., að sjómönnum væri það mjög svo á móti skapi. Háttv. flm. þessa máls (J. B.), sem annars fór mjög hóflega í málið í ræðu sinni, gat þess, að það væri ósköp þægilegt að sitja í hægindastól og skipa fyrir um vinnu, en þess mætti líka geta, að þeir, sem skipa fyrir um vinnu á botnvörpungunum, sitja ekki í hægindastól á landi uppi. Jeg veit sem sje ekki betur, en að það sjeu skipstjórarnir, sem vinnunni stjórna á botnvörpungunum, en svo langt er ekki komið enn, að þeir geti setið í landi og stjórnað vinnunni þaðan. En þótt svo sje nú, sem jeg greindi, þá tel jeg frv., ef breytingin verður samþykt á því, orðið svo meinlaust, að jeg get vel verið með því og greitt því atkvæði.

Sigurður Stefánsson Eins og menn munu hafa komist að raun um við 1. umr. þessa máls, þá get jeg ekki felt mig við þetta frv., eða þá stefnu, sem það er vaxið frá. Jeg færði rök fyrir mínu máli þá, en þau voru tekin óstint upp fyrir mjer af háttv.flm. þessa frv. (J. B.) Jeg get nú tekið undir með háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), að mjer finst liggja of lítil gögn fyrir þinginu viðvíkjandi þessu máli. Hjer er um mikið nýmæli að ræða, sem getur með tímanum gripið ekki svo lítið inn í aðrar atvinnugreinar þessa lands en hjer er farið fram á, og þegar slík nýmæli eru á ferðinni, þá ættu flm. þeirra að sjá skyldu sína í því, að sem ríkust rök væru fyrir hendi til stuðnings þeim. Hjer eru engin slík gögn, nema ef vera ættu ræður háttv.flm. (J. B.), en jeg efast um, að hann sje kunnugur þessu máli fremur öðrum, og sömuleiðis efast jeg um, að eins margir hásetar standi að baki þessa máls og í veðri er látið vaka. Jeg hefi að vísu heyrt, að einstakir menn, sem jeg vil ekki nefna hjer í salnum, og jeg vil helst aldrei nefna, hafi hóað saman nokkrum hásetum á fund, þar sem þessi hvíldartími hafi verið samþyktur, en hversu þessir hásetar hafa verið margir, um það liggur ekkert fyrir þinginu. Hitt þykist jeg vita, að jafnathugull maður og háttv.flm. (J. B.) er hefði látið öll nægileg gögn liggja fyrir, hefðu þau verið til. Þetta hafa allir þm. álitið sjer skylt, en ekki er þetta hvað skyldast, er um svona nýmæli er að ræða. Jeg hefi að vísu heyrt því haldið fram, að þessi alda væri runnin frá hásetum, en jeg efast um, að hún sje runnin frá meiri hl. háseta á íslenskum botnvörpungum. Sá efi er bygður á því, að mjer er kunnugt um, að allur fjöldi þessara manna eru gagnheiðarlegir menn, sem vilja bjarga sjer eftir föngum og telja því ekki eftir sjer að vinna sjálfum sjer og öðrum til gagns. Og svo er líka guði fyrir að þakka, að íslenskir verkamenn eru ekki enn orðnir svo spiltir, að þeir öfundist yfir hverjum þeim gróða, sem vinnuveitendurnir, og þá sjerstaklega botnvörpueigendurnir, vinna sjer inn með dugnaði sínum og framsýni. Jeg þykist því vera að bera óhróður af hinum íslensku sjómönnum, og næstum ósæmilegan áburð, er jeg segi, að þessi alda sje ekki runnin frá þeim. Hitt er aftur á móti víst, að á síðustu tímum hefir þjóðfjelagið okkar orðið fyrir því böli, að þeir menn hafa komið fram í því, sem jeg tel að alda sú sje runnin frá. Það eru þeir menn, sem sjá ofsjónum yfir og öfundast út af hverjum eyri, sem dugnaðar- og framkvæmdamaðurinn vinnur sjer inn. Katla gaus í fyrra haust. Því gosi fylgdi eyðilegging og óáran. Þó var öskufallið úr því gosi ekki eins eitrað fyrir búfjárhaga og slægjulönd bænda og út leit fyrir í fyrstu. Hjer er annað Kötluhlaup á ferðinni með eitraðra öskufalli fyrir atvinnuvegi landsins. Í því öskufalli eru eitraðar og banvænar sóttkveikjur í mannamyndum, er eitra og spilla á allan hátt þjóðfjelaginu með því að ala á ófriði, öfund og rógi milli atvinnuveganna og kveikja ófrið milli vinnuveitenda og verkamanna. Þetta er því hörmulegra, sem vinnuveitendur og verkamenn hjer á landi hafa hingað til lifað í sátt og samlyndi. Þessir fyrnefndu eiturgerlar eru nú að reyna að spilla þessu góða samlyndi með því að kveikja úlfúð og hatur milli þessara manna, og ein tilraun þeirra er það frv., sem nú liggur fyrir. Jeg held, að Alþingi Íslendinga eigi ekki að láta sig henda það glapræði, að ljá þessari óheillastefnu nokkurt fylgi, sem segja má, að sje orsök þess, að öll siðmenning og þjóðfjelagsskipun heimsins leikur svo að segja á reiðiskjálfi. Þessi orð mín má ekki skilja svo, að mjer detti í hug að lá verkamönnum í umheiminum allar kröfur sínar um bætt kjör sín. Svo mikill mannvinur þykist jeg vera, að jeg ann öllum mönnum þess, að þeim líði sem best. Það er líka full ástæða til samtaka og baráttu verkamanna, þar sem þeir eru kúgaðir af miskunarlausum auðkýfingum og samvinnuhringum, er reyna að halda öllu í járngreipum harðstjórnar auðvaldsins. En hjer á landi er engu slíku til að dreifa. Hjer eru engir auðkýfingar eða öreigalýður. Hitt er annað mál, að þessi ófriður milli vinnuveitenda og verkamanna, sem vakinn er að ástæðulausu af óhlutvöndum mönnum, getur óðar en varir smitað út frá sjer til allra atvinnuvega landsins, þeim til tjóns og bölvunar, og það því fljótar, ef löggjafarvaldið ljær slíkum frv. sem þessu liðsinni sitt. Með því styður það þær kröfur, sem samkvæmt landsháttum og öllum kringumstæðum geta ekki orðið til annars en að skaða atvinnuvegi vora, bæði til lands og sjávar. Krafan um lögákveðna hvíldartíma, hvort heldur er á sjó eða landi, á alls ekki við ástandið hjá okkur. Það er alt öðru máli að gegna með iðnaðarlönd, þar sem verkamennirnir hafa reglubundinn vinnutíma í verksmiðjum. Þar geta slíkar kröfur átt heima, vinnuveitendum og verkamönnum að skaðlausu. Hjer á landi er aftur á móti bjargræðistíminn svo stuttur og takmarkaður af völdum náttúrunnar, bæði sökum veðurfars og landshátta, að svo má segja, að hver stundin sje dýrmæt. Það er öllum kunnugt, að það geta ekki að eins verið dagar og vikur, sem sjómönnum er ómögulegt að bjarga sjer, heldur geta það verið mánuðir. Og sama má segja um bóndann um heyskapartímann, er óþurkar ganga. Það liggur því opið fyrir mönnum, að ekki má á nokkurn hátt leggja stein í götu þessara atvinnuvega, með lögskipuðum og fastákveðnum vinnutíma, því af slíkum fyrirmælum getur leitt í mörgum tilfellum stórtjón bæði fyrir vinnuveitendur og verkamenn. Væri aftur á móti svo ástandið hjer á landi, að hjer væri öreiga verkalýður og harðdrægir vinnuveitendur, sem þjökuðu á allan hátt kjörum verkamanna, þá væri öðru máli að gegna, en hver vill reyna að telja háttv. deild trú um að svo sje? Við höfum þvert á móti dæmin deginum ljósari um það, að það eru verkamennirnir, sem algerlega ráða öllu kaupgjaldi, og mjer dettur ekki í hug að áfellast þá fyrir að hafa komið ár sinni svo fyrir borð. Jeg mundi miklu fremur telja þá menn að minni, ef þeir reyndu ekki að bjarga sjer í dýrtíðinni með því að heimta hærra kaup af vinnuveitendum. Það er blátt áfram skylda þeirra við sig og sína, til þess að geta lifað. En þetta, sem hjer er sýnt fram á, sýnir, að hjer er engin hætta á ferðum fyrir verkalýðinn. Nú er kaupgjaldið orðið svo hátt, að vinnuveitendur horfa fram í ókomna tímann með töluverðum ótta fyrir því, að atvinnuvegirnir geti ekki borið sig með hinum sívaxandi kaupkröfum. Jeg vil skjóta því til háttv. landbænda, sem sæti eiga hjer á þingi, hvort verkkaupið nú upp á síðkastið sje ekki orðið svo hátt, að ekki sje annað fyrirsjáanlegt en að landbúnaðurinn fái ekki undir því risið og verði að gefast upp í baráttunni fyrir tilverunni. Þegar svona er ástatt með aðalatvinnuvegi landsins, þá þykir mjer varhugavert að koma með slíkt frv. sem þetta; það gerir ekkert gagn, en getur hins vegar orðið til skaða og gert ástandið verra en það er. Frumkvöðlar þessa máls eru, eins og jeg hefi áður sagt, ekki verkamenn alment, heldur þessir mannvesalingar, sem þykjast sjá drauga auðvaldsins og vofur örbyrgðarinnar hjer á landi og etja þessum óvættum saman, sem hvergi eru til nema í þeirra eigin ímyndun. Það er engum vafa undirorpið, að slíkir menn vinna verkalýðnum meira tjón en gagn. Jeg minnist að hafa heyrt það, að það hafi verið einhverjir af þessum hefðarmönnum, sem komu af stað hásetaverkfallinu fræga vorið 1916. Hásetarnir ljetu glepjast af fortölum þeirra, gengu af skipunum, og útvegurinn stöðvaðist um tíma. Og útgerðarmennirnir biðu ekki einir skaða af þessu tiltæki, heldur urðu þessir vesalingar, sem ljetu glepjast, fyrir stórtjóni og hurfu svo aftur um borð eftir að hafa setið hálfan mánuð iðjulausir í landi um hábjargræðistímann. En hitt er óvíst, að þeir hafi verið foringjunum þakklátir fyrir tiltækið. Ef jeg hefði verið í flokki þeirra manna, sem komu verkfallinu af stað, hefði mjer þótt heiðarlegra að sitja í skammarkróki öfundar og heimsku heldur en látar framar á mjer kræla í nokkurri verkamannahreyfingu. Því fer fjarri, að jeg sjái nokkra þörf á slíku frv. sem þessu, og því síður, að nokkur vissa sje fengin fyrir því, að það hafi meiri hluta háseta að baki sjer. Það er ofurhægt að hóa saman nokkrum verkamönnum, hvort heldur er til sjávar eða sveita, og telja þeim trú um ófrelsi og áþján, sem þeir ættu við að búa, og fá þá til að samþykkja áskorun til þingsins; en að verkalýðurinn sje alment svo skyni skroppinn, að láta glepjast af slíkum fortölum óhlutvandra manna, því neita jeg alveg. Og eitt er víst, hvað sem gert verður við frv. hjer á þinginu, að ef þessi krafa um 8 st. svefn væri borin undir alþjóðaratkvæði, mundi mikill meiri hluti þjóðarinnar ekki að eins samþ. 8 st. svefn fyrir forvígismenn þessa fáránlega frv., heldur 24 st. svefn. Meðan þeir svæfu, gerðu þeir þó engum mein, manngreyin.

Frsm. meiri hl. (Stefán Stefánsson) Við aðra umr. þessa frv. komu fram bendingar frá einstökum hv.þm. um, að nauðsynlegar væru ýmsar smábreytingar á frv., eins og það lá þá fyrir. Jeg tók það fram þá, að nefndin myndi fúslega vilja gera þær breytingar á frv., er hún teldi til bóta. Þess vegna er það, sjerstaklega í tilefni af bendingu frá hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), að nefndin hefir leyft sjer að bera fram þá brtt., meðal annara, á þgskj. 457, að suðurumdæmið nái lengra austur á bóginn, en þó ekki alla leið til Hornafjarðar, heldur að Jökulsá á Breiðamerkursandi. Suðurumdæmið nær þá frá Jökulsá á Breiðamerkursandi til Borgarness, og stækkar þá um svæðið frá Vík til Breiðamerkursands. Þetta stafar meðfram af því, að síðan ullarmatslögin voru samþ. hafa risið upp nýir útflutningsstaðir þar á viðbótarsvæðinu, sem sje Hvalsíki og við Ingólfshöfða. Finst nefndinni þetta sjálfsögð breyting. Þá hafa líka komið fram óskir frá hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) og þm. Stranda. (M. P.) um, að norðurumdæmið næði vestur að Norðurfirði á Ströndum. Nefndinni fanst þessi breyting líka sanngjörn og eðlileg, og hefir tekið hana til greina. Þetta eru þá aðalbreytingarnar á 2. gr., að þessi 2 umdæmi, norður- og suðurumdæmið, eru stækkuð. En af þeim leiða að nokkru leyti brtt. við 4. og. 7. gr. frv. Um brtt. við 7. gr. er það að segja, að þegar umdæmunum hafði verið breytt, þurfti líka að gera launin mismunandi þar af leiðandi. Leggur því nefndin til, að yfirmatsmaðurinn fyrir Norðurland fái 600 kr. og yfirmatsmaðurinn fyrir Suðurland 500 kr. En laun hinna eru látin óhögguð, lækka ekki, þótt umdæmin minki. Þá hefir líka komið fram bending um, að nauðsynlegt væri að taka fram í 4. gr., að yfirmatsmennirnir skuli ferðast um umdæmin árlega. Baunar er naumast hægt að misskilja fyrirmæli laganna um þetta atriði, en af því að ágreiningur hefir þó orðið um þetta atriði, hefir nefndin tekið það upp til frekari skýringar. Þá er 1. málsliður 4. gr. endurtekning: „Ber þeim að finna alla ullarmatsmenn í landinu og líta eftir störfum þeirra.“ Hann vill nefndin fella burtu, þar sem hann er áður kominn inn í greinina. Fleiri brtt. flytur nefndin ekki, og óskar, að frv. verði samþ. með þessum breytingum. En brtt. á þgskj. 442 tekur nefndin aftur.

3349Einar Jónsson: Mjer dettur að vísu ekki í hug að efast um, að það hafi verið af góðum toga spunnið hjá hv.flm. frv., að koma fram með þessar breytingar á ullarmatslögunum. En jeg hefði þó heldur óskað, úr því sem komið er, að hv.flm. hefðu aldrei farið út í þá fordild, að gera þessar breytingar á lögunum. Því að nú er svo komið, að lög þessi eru orðin, með áorðnum breytingum, að svo götóttri flík, að alls eigi má við hlíta. Þegar lög þessi voru samin, árið 1915, gerði ekki hvað síst hv.þm. S.-Þ. (P. J.) sjer far um að vanda til laganna eftir bestu föngum. Og jeg veit ekki betur en að þau hafi komið að góðu gagni, hvað ullarvöndun og samræmi í verði ullar snertir, og efast stórlega um, að þau muni gera eins mikið, hvað þá meira gagn, eftir þessa breytingu. Að vísu er það svo, að þeir, sem gert hafa sjer far um, að vanda ullina sem allra minst, una illi við aðhald það, er lögin hafa í för með sjer. En við því mátti altaf búast. Ef nú er hugsað um að gera breytingar á lögunum, eru það 2 breytingarnar, sem jeg gæti fallist á og talið til bóta. Er þá fyrst og fremst sú breyting, að yfirullarmatsmaðurinn verði einn, í stað fjögra áður. Með því mundi meira samræmi fást í matið. Það efast jeg ekki um, því að jeg hygg, að nú myndi hægra að koma þessu fyrirkomulagi við en í fyrstu hefði verið, er lögin voru samin og sett. Fyrir þá reynslu, sem menn hafa nú fengið af lögunum, væri nú miklu hægra fyrir einn að komast yfir yfirmatsstarfið. Liggur það í því, að í kaupstöðum, þar sem ullin hefir verið og er flutt út, eru nú þegar æfðir menn, vanir matsstörfum. En þessi breyting er mjer þó alls ekkert kappsmál. Jeg vil sem sagt gjarnan halda því ástandi, sem er. Í öðru lagi virðist mjer það eiga betur við, að haustullin sje einnig metin. En í sjálfu sjer er þetta þó ekki svo stórt atriði, frá mjer að sjá, að fyrir það sje tilvinnandi að sætta sig við aðrar og stærri breytingar á lögunum, sem, eins og jeg hefi tekið fram, hafa reynst til bóta í öllum aðalatriðum. En þá kem jeg að því, sem hjer er verið að burðast með til breytinga á lögunum. En það eru fjórðungamerkin, sem fyrirhuguð eru samkvæmt breytingum nefndarinnar. Mjer eru þau ekki þyrnir í augum af öðru en því, að með þeim kemst sá glundroði á lögin, að þau verða ekki til neins gagns. Virðist þá ver farið en heima setið. Sama reglan ætti þá að gilda um kjötmat og fiskimat og alt mögulegt mat. Mjer sárnar þetta ákvæði alls ekki Sunnlendinga vegna. Og síst af öllu gæti mjer sárnað það, ef við það kæmist betra samræmi í matið en áður. En það er ómögulegt að hugsa sjer slíkt samræmi, þar sem matsmennirnir, hver í sínu lagi, merkja ullina eftir geðþótta sínum, án þess að kynnast matsreglum hvers annars til hlítar. Eitt atriði kom fram í umr. um daginn, sem sýndi, að fjórðungsmerkin kæmu ekki að gagni vegna þess, að t. d. Sunnlendingar mundu flytja sína ull norður á Akureyri.  (P. O.: Borðeyri.)  . Akureyri var nú sagt, til þess að koma henni undir merki þar. Jeg sje því ekki, að breytingin bæti nokkuð úr því, sem nú er. Þegar búið væri að lögleiða fjórðungsmerki, mundi ekki verða látið þar við lenda. Þá kynni að vakna áhugi í því, að koma á merkjum fyrir hverja sýslu og seinast jafnvel fyrir einstaka hreppa. T. d. er í Árnessýslu afskaplega mikill munur á ullargæðum í Þingvallahr. og Laugardalshr. móti Skeiða og Flóa. Jeg sje, sem sagt, ekki ástæðu til að orðlengja um þetta, en gerði mig vel ánægðan með, að lögunum um ullarmat frá 1915 yrði ekkert breytt. Gagnið af þeim lögum er ljóst, og gaf hv.þm. S.-Þ. (P. J.) þá í ræðu einkar glögga hugmynd um þörf laganna, ef menn vildu kynna sjer hana nú. Að lokum vildi jeg skjóta því til hæstv. forseta, að ef allir hv.þm. væru ekki viðstaddir í deildinni að lokinni umr. þá væri atkvgr. frestað, þangað til allir væru komnir.

Einar Arnórsson Frv., sem hjer liggur fyrir, er eitt af þeim, sem ekki er til að bæta, heldur til að breyta eldri lögum. Ullarmatslögin, sem nú gilda, voru sett 1915, og ekki er enn fengin nándar nærri fullkomin reynsla um, hvernig þau muni reynast. Þá reynslu var ekki hægt að fá til fullnustu nú á stríðsárunum, meðan svo miklar hömlur voru á allri verslun. Það er fyrst nú, eftir að frjáls verslun er á komin aftur. Þó að frv. sje til engra bóta, og hefði helst ekki átt að koma fram, þá eru þó brtt. meiri hl. nefndarinnar enn verri. Eftir þeim á að taka upp nýja reglu, að flokka vöru, ullina, eftir fjórðungum, en ekki eftir gæðum, eins og aðrar vörur. Engin rök, engar sannanir, eru fram komnar um mismun ullar í fjórðungi hverjum. En sá mismunur einn, ef til væri, rjettlætti þá fjórðungaflokkun, sem brtt. hefir að geyma. Hvaða munur er á ull úr Sunnlendinga-, Austfirðinga- eða Vestfirðingafjórðungi? Hví á þá að flokka eftir fjórðungum? Ull úr Norðlendingafjórðungi er ekkert betri alment en úr hinum. Þingeyska ullin ein hefir verið talin betri. Hvers vegna á þá ekki eins að flokka aðra íslenska vöru eftir því, hvaðan af landinu hún er, eins og t. d. smjör og kjöt o. s. frv. Jeg nefndi það, að reynsla væri enn eigi fengin um ullarmatslögin. Það er því of fljótt nú að breyta þeim. Látum þau reyna sig betur. Af þessum ástæðum leyfi jeg mjer að bera fram svo látandi rökstudda dagskrá: „Með því, að enn er eigi fengin full vissa um það, hvernig gildandi ullarmatslög muni reynast, þykir deildinni eigi enn komin ástæða til að breyta þeim, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“

Einar Árnason Tvær síðustu ræðurnar, sem fluttar voru hjer í háttv. deild í þessu máli, gefa mjer tilefni til að segja fáein orð, vegna þess þekkingarskorts, sem kom fram í þeim, á málinu. Var þó furðulegt um háttv. 2. þm. Rang. (E. J.), að hann skyldi ekki þekkja betur til ullargæða og ullarverkunar en raun er á, eftir ræðu hans að dæma. En meiri vorkunn er hv. 2. þm. Árn. (E. A.), þar sem hann er ekki kunnugur á þessu sviði. Báðir misskilja hv.þm. alveg tilganginn með fjórðungsmerkin. Meiri hl. landbúnaðarnefndar vill halda áfram með þá tilhögun, að hafa yfirullarmatsmenn fjóra á landinu, og fjórðungsmerkin eiga að vera fyrir þá, hvern í sínu umdæmi, til þess að ósamræmi það, er verða kynni á mati milli þeirra innbyrðis, komi síður að sök við sölu ullarinnar, og enn fremur til þess að koma upp hollri samkepni milli þeirra um vöndun á ullinni. Bæði hv.þm. S.-Þ. (P. J.) og hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), sem báðir hafa mjög góða þekkingu á ullarsölu erlendis, hafa mælt með þessum fjórðungsmerkjum og talið þau mjög heppileg. Jeg hefi einnig átt tal við framkvæmdarstjóra Sambandsins, sem er allra manna kunnugastur sölu ullar á erlendum markaði, og hefir hann tjáð mjer, að slík merking sem þessi sje alveg bráðnauðsynleg. Þar sem nú það er engan veginn víst, að grundvallarreglan fyrir matinu sje sú sama hjá öllum yfirmatsmönnunum, þá er þessi merking því sjálfsagðari. Þá kemur það skýrt í ljós, hverjir yfirmatsmennirnir leysa starf sitt vel af hendi og hverjir ekki. Kaupendur ullarinnar kveða þar upp dóminn. Að sjálfsögðu heldur meiri hl. landbúnaðarnefndarinnar því við till. sínar, en leggur á móti því, að rökstudda dagskráin frá hv. 2. þm. Árn. (E. A.) verði samþ.

Einar Arnórsson Háttv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.) virtist álíta sig hafa meiri þekkingu en mig til að úrskurða, hvað rjett sje í þessu máli. Má vera, að svo sje. En hví sýndi hann þá ekki þessa þekkingu sína? Jeg hefi ekki enn fengið svar við því, hvers vegna merkja á ullina eftir fjórðungum. Jeg hefi enn engar sannanir fengið um mismunandi gæði ullar í mismunandi fjórðungum. Mjer hefir altaf verið kent, að rjett hugsun byggist á því, að greina í sundur það óskylda og sameina það skylda. En meiri hl. hefir brotið þetta lögmál með brtt. sinni, þar sem ekkert er fram komið og ekkert er til um ullarmismun eftir fjórðungum, nema í einni sveit í Norðlendingafjórðungi og annari í Austfirðingafjórðungi. Mjer finst þm. (E. Árna.) ekki þurfa að reisa sig hátt út af vanþekkingu annara, úr því hann getur ekki gert nokkra grein fyrir því, hvers vegna brtt. þeirra er fram komin, ekkert fært fram til stuðnings henni, er frambærilegt sje. Hann var að tala um, að yfirmatsmenn mundu kunna að fylgja mismunandi grundvallarreglu við matið. Mjer skildist, að hann mundi eiga við, að vandlátari maðurinn mundi láta miklu meira koma í 2 fl. en sá óvandlátari. En ætli yfirmatsmenn hiki sjer ekki yfirleitt við að láta alt koma í 2. flokk, t. d. úr heilu bygðarlagi? Jeg gæti trúað því, og það jafnvel þó yfirmatsmaður Norðlendinga ætti í hlut. Úr hverjum landsfjórðungi fyrir sig er ullin flutt á þær hafnir, sem í landsfjórðungnum eru, og geta kaupmenn þá ráðið í, hvernig ullin er, eftir þeim höfnum, sem þeir kaupa hana á.

Einar Árnason Jeg ætla mjer ekki þá dul, að fá sannfært hv. 2. þm. Ám. (E. A.) í þessu máli, þar sem hann virðist alveg vilja ganga fram hjá aðalatriðinu í síðustu ræðu minni. Það er þegar komið í ljós, að ullarmatið er mjög misjafnt úr hinum ýmsu fjórðungum, og er það yfirmatsmönnunum að kenna. Nefndin setur því fjórðungsmerkin til þess að gera þetta samræmisleysi ósaknæmt. Merkin eiga að svara því, hvort öll ullin reynist jafnvel metin. Ef það kemur fram, að ullin sje jafngóð og jafnvel flokkuð úr öllum fjórðungum, þá er merkingin meinlaus, og ástæðulaust að vera móti henni, en komi hitt í ljós, þá er hún þörf. Útlendur markaður hefir tekið norðlenska ull fram yfir aðra ull; fyrir því er fengin óyggjandi reynsla, þó hv. 2. þm. Árn. (E. A.) viti það ekki, og fyrir þeim úrskurði verður bæði hann og aðrir að beygja sig.

Bjarni Jónsson Jeg veit ekki til, að fjárkyn hjer á landi hafi breyst nokkuð síðan jeg var unglingur og sat yfir og hirti fje.  (E. Árna.: Um alt land?)  . Geti hv.þm. (E. Árna.) ekki skilið mælt mál, er ekki mitt að kenna honum það, en ráða mátti hann í það, að jeg ætti hjer við fje í heimahögum mínum. En hitt þætti mjer gaman að heyra, ef hægt væri að ósanna hvað jeg segi. Ungir bændur nú á tímum kunna ekki hóti betur að rýja fje og hirða ull en við hv. 2. þm. Árn. (E. A.) kunnum í ungdæmi okkar og kunnum enn. Því við þekkjum þetta alveg eins vel og þeir. Og eins hygg jeg mig engu síður þekkja kröfur erlendra markaða en þá. Og hvers vegna vilja þeir, hv. meiri hl. menn, hafa yfirmatsmennina fjóra? Það er ný ástæða til að spyrja um þetta eftir síðustu ræðu hv.frsm. meiri hl. (St. St.). Því það er rjett hjá honum, að ullarmismunurinn kæmi helst fram ef allir fylgdu sömu grundvallarreglu. En hvers vegna þá ekki að hafa einn yfirmann, því hann færi altaf eftir sömu grundvallarreglu hvað matið snerti um alt land? Það er svo sjálfsagður hlutur, að ekki ætti að þurfa um það að deila. Till. meiri hl. verka alveg þvert við það, sem þeim er ætlað að verka. Og hvaðan eru svo þessir hv. meirihl. þm.? Úr Norðlendingafjórðungi. Þaðan er líka þjóðsagan um kostakynið þarna nyrðra. Og mun ekki þessi fjórskifting þeirra stafa af því, að þá langar til að halda þjóðsögunni lifandi? Jeg veit ekki hverju þeir svara þessu, en hitt veit jeg, að hverju sem þeir svara, þá er þetta það eina rjetta svar. En með því, að hafa einn yfirullarmatsmann, og þar af leiðandi samræmt mat fyrir alt landið, mundu þeir fjórðungar, sem kunna að standa að baki öðrum í verkun á ull, læra af hinum, og hvað er svo á móti því, að þeir njóti sömu rjettinda og hinir, þegar þeir eru búnir að læra? Annars mun hvergi á landinu vera svo vel þvegin ull, að verksmiðjurnar þurfi ekki að þvo hana aftur, áður en þær vinna úr henni. Jeg tel það þess vegna sjálfsagt, að dagskráin, sem fram hefir komið, verði samþ. það er vel, ef ekki er lagt út í slíkt flan sem þetta. Það getur að eins orðið til skaða, en verður hvorki til að auka vöruvöndun nje vöruverð.

Pjetur Jónsson Jeg ætlaði ekki að tala hjer oftar, en það hefir komið hjer ýmislegt fram, sem jeg get ekki setið þegjandi undir. Háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) talaði um það sem þjóðsögu, að norðlenska ullin væri betri en sunnlensk. Þetta hlýtur að vera sprottið af ókunnugleik hans. Allir, sem hafa átt við erlendan ullarmarkað, vita, að norðlenska ullin hefir verið meira metin, og það var eini skilsmunur, sem gerður var á ull áður en matið kom: norðlensk ull og sunnlensk. Ullarmatið hefir gert það að verkum, að ekki er lengur hægt að gera þennan greinarmun, og kunna kaupendur því illa. Í öðru lagi vildi jeg gera athugasemdir út af ummælum hv.þm. Dala. (B. J.). Hann leit svo á, að till. um að flokka ull eftir fjórðungum væri komin frá Norðlendingum af eigingjörnum hvötum. Hann býst þá við því, að með þeirri flokkun yrði eldur skaraður að köku Norðlendinga. Þó jeg sje ekki eins viss um þetta eins og hann virtist vera, þá býst jeg við, að það yrði þeim hagur, sem betri eiga ullina. En þessi eigingirnisaðdróttun er samt ástæðulaus og ósanngjörn. Háttv. þm. Dala. (B. J.) veit það eins vel og jeg, að Norðlendingar hreyfðu hvorki hönd nje fót til að hafa áhrif á ullarmatslögin 1913 sjer í vil. Það var vitanlegt, að þau, með því að slengja saman hinum eldri viðurkendu flokkum, norðlenskri ull og sunnlenskri, sköðuðu Norðlendinga, en þó mátu þeir meira, að ullin fengist betri yfirleitt. Nú er kominn tími til að bæta um það, sem gert var 1913, og láta þá líka Norðlendinga fá rjett sinn, því það er rjettur hvers manns að fá vöru sína borgaða eftir gæðum hennar. Þeir hafa beðið þolinmóðir þessi ár, og þess vegna þykir mjer hart að fá brigsl ein og aðdróttanir í staðinn. Jeg stóð upp af því, að Þetta mátti ekki viðgangast ómótmælt.

Matthías Ólafsson Það stendur líkt á fyrir mjer og hv.þm. S.-Þ. (P. J.); jeg get ekki setið þegjandi undir mörgu, sem hjer hefir verið borið fram. Menn hafa efast um, að gæði norðlensku ullarinnar væru annað en sögusögn ein og beðið þess, að bent væri á, í hverju þau gæði væru fólgin. Ekkert er hægara. Norðlenska ullin er talin þelmeiri og finni, og hægara að vinna úr henni betri voðir og dúka en annari ull. Þetta er viðurkent á erlendum markaði, og var áður gefið hærra fyrir norðlenska ull. Jeg hefi áður tekið það fram, að jeg veit ekki um takmörkin, og þau verða sjerfræðingar að ákveða. Þá hefir verið sagt, að erlendir kaupmenn gætu haldið áfram að gefa meira verð fyrir norðlensku ullina, ef hún væri betri. En þetta er ekki rjett. Kaupmaður í Reykjavík kaupir ull hvaðanæfa af landinu, og kaupendum er ómögulegt að vita, hvað er norðlensk ull og hvað ekki, þegar engin merki benda á það. Ef þeir fengju norðlenska ull sem norðlenska, þá væru þeir í engu blektir, og þá gætu þeir sjeð, að ull væri að skána annarsstaðar frá, með því að bera hana saman við þá norðlensku. En vitanlega yrði það ekki verkunin, sem ylli því; hún batnaði líklega hlutfallslega jafnt á öllu landinu; heldur yrðu það sjálf ullargæðin, því það eru þau, sem eru misjöfn, og þau, sem hljóta að ráða verðinu að miklum mun.

Bjarni Jónsson Jeg á bágt með að skilja, hvernig hv.þm. S.-Þ. (P. J.) hefir farið að misskilja mig eins og hann gerði. Jeg hefi aldrei haldið því fram, að það yrði til nytja, ef 4 merki yrðu sett, því jeg veit, að norðlenska ullin er hvorki þelmeiri nje togminni en ull annarsstaðar frá. En jeg hjelt því fram, að meiri hl. sæi svo skamt, að hann hjeldi, að þjóðsagan hjeldist. Jeg sagði heldur ekkert ilt um framkomu Norðlendinga á þingi 1913, en hitt sagði jeg, að þegar mann ganga svo í berhögg við sjálfa sig, að vilja fá samræmi með fjórum merkjum, þá getur það ekki sprottið af öðru en þeirri hagnaðarvon, sem þjóðsagan verndar. Jeg get nefnt Bíldudalsfiskinn sem dæmi. Hann var seldur hærra verði en íslenskur fiskur, en var þó vitanlega ekkert betri en annar fiskur. Þar er ekki betri beit í hafi fyrir þorska, nje nein önnur hlunnindi, sem gætu gert Bíldudalsþorskinn að aðli þorskkindanna; en þjóðsaga var um það engu að síður. Hún hefir ef til vill verið búin til af kaupmönnum í gróðaskyni, og líkt getur staðið á um þjóðsöguna um norðlensku ullina. Þetta hyrfi, ef samræmi kæmist á, og væri þá betur en ekki. Nú vilja Norðlendingar segja: „Þetta er 1. flokkur norðlenskrar ullar, en Norðurland er 1. flokkur fjórðunganna.“ - Jeg skil ekki annað en að allir sjái, að þetta hefir enga aðra átyllu en hjegómann, og hjegómamenn einir geta hampað því. Jeg vona, að þeir verði ekki í meiri hl. hjer í þessari hv. deild, þó að stóru trumburnar sjeu slegnar þeim til lofs og dýrðar.

Frsm. meiri hl. (Stefán Stefánsson) Jeg tók eftir því, að hv. 2. þm. Árn. (E. A.) sagði, að matsmenn mundu hika við að setja ljelega ull í 2. flokk. Þar, sem jeg þekki til, þá hika þeir ekki; þeir fara eftir því, sem þeir álita rjettast. Jeg sje ekki betur en að þetta sje aðdróttun að matsmönnunum; jeg sje ekki betur en að þeim sje borið það á brýn með þessu, að þeir sjeu ekki starfa sínum vaxnir. Jeg vil mótmæla því um þá ullarmatsmenn, sem jeg þekki. Það er búið að margtaka það fram, að það er ekki góð ull víða á Norðurlandi. Það er ekki heldur þess vegna, að þessi till. er fram komin. Hlutverk hennar er að eins að skapa samkepni milli matsmannanna. Mjer finst það liggja hjer í loftinu, að við sjeum að gera aðra að olnbogabörnum með fjórðungaflokkuninni. Það er misskilningur. - Við sáum að eins, að þetta var heppilegast; þetta var besta ráðið til að vekja samkepni, en hún hlýtur að miða að vöruvöndun. Það er búið að sýna fram á það, að hægt er að fá fult samræmi með fjórum mönnum. Það hefir líka verið sýnt fram á, að einn maður getur ekki komið því samræmi á. Hann getur ekki haft það eftirlit, sem æskilegt er, enda var í upphafi ekki til þess ætlast, að hann ferðaðist yfir alt landið árlega, og er þá hætt við, að samræmið skjótist aftur í skakka liðinn. Þá hefir flm. verið borin á brýn fordild. Jeg álít, að slíkt sje með öllu ástæðulaus getsök, að bregða þeim um nokkuð í þá átt, og verð að mótmæla öllu slíku. Hitt er víst, eins og jeg hefi áður bent á, að sumar breytingar þeirra á lögunum eru til bóta, þótt meiri hl. nefndarinnar geti ekki fallist á þá aðalbreytingu, að einn yfirmatsmaður sje skipaður í stað fjögra. - Fjórðungsmatið er meiri trygging og vekur samkepni, og samræmi getur fengist með því, að matsmenn beri sig saman eða láti ullarsýnishorn ganga á milli sín til glöggvunar á flokkuninni. Það er að eins vöruvöndun, sem við viljum og verðum að hafa tryggingu fyrir.

Forsætisráðherra (J. M.) Mundi ekki rjett að vísa málinu til landsstjórnarinnar? Jeg held, að full ástæða sje til að athuga málið. Það væri óviðkunnanlegt af mjer að gera það að till. minni, en mjer þætti vænt um, ef einhver annar yrði til þess.

Einar Arnórsson Jeg geri það að brtt. minni við dagskrána, að málinu verði vísað til stjórnarinnar.

Einar Arnórsson Það er stungið upp á, að málinu verði vísað til stjórnarinnar.

Frsm. minni hl. (Sveinn Ólafsson) Eins og nál. á þgskj. 373 ber með sjer, hefir minni hl. nefndarinnar ekki getað orðið meiri hl. samferða í þessu máli. Það getur að vísu verið álitamál, hve langt eigi að ganga í þessu deiluatriði, en hjer er um beinan stefnumun að ræða milli meiri hl. og minni hl. Jeg veit, að hv.þm. hafa kynt sjer þetta mál rækilega, og þarf jeg því ekki að vera fjölorður. Þó vil jeg benda á, að meinleg prentvilla hefir slæðst inn í nál. meiri hl., sem gerbreytir merkingu setningar sinnar. Þar stendur: „Aðalspurningin í þessu máli verður ekki um þörfina á löghelguðum hvíldartíma.“ Eins og gefur að skilja, á þetta „ekki“ að falla burt þarna. Enda er handritið til sýnis hjer, sem ber þess ljósan vott, að hjer er um prentvillu að ræða, en ekki ritvillu. Á mál þetta verður að líta eins og tilraun til að greiða úr deilu milli útgerðarmanna og háseta, en eins og allir mega sjá, eru líkurnar mestar til þess, að eigi valdi þar að öllu annar aðili deilunni. Og þegar ágreiningsatriðið er jafnstórvægilegt og er hjer milli háseta og útgerðarmanna, þá er ekki rjett að ganga alveg fram hjá því, sem annar aðilja ber fram fyrir sínum málstað. Það kann nú vel að vera, að kvartanir og kröfur frá hálfu háseta hafi verið óbilgjarnar. En það útilokar ekki á neinn hátt, að þeir hafi eitthvað til síns máls. Og að sjálfsögðu hafa sumir þeirra, sem kvartað hafa, gert það af fullgildum ástæðum. Til þess að ganga úr skugga um þetta hefi jeg spurt mig fyrir hjá reyndum mönnum, sem þekkja vel til þessa, - því sjálfur hefi jeg ekki reynt togaraveiðar - og svörin hafa fallið á þann veg, að áður fyr hafi verið mikil ástæða til umkvartana, og hásetum iðulega misboðið með ofþreytu og vökum; nú sjeu minni brögð að því, en þó svo mikil, að þróttminni mönnum sje um megn. - Sjálfur þekki jeg nokkra menn á Austurlandi, sem stundað hafa fiskveiðar á botnvörpuskipum hjer sunnanlands. Og allir kvörtuðu þeir undan harðneskjulegum vinnubrögðum, sem tíðkuðust þegar afli væri ör. Tveir af þessum mönnum eru nú nokkuð við aldur, og heldur heilsutæpir, og báðir kenna þeir heilsubrest sinn þeim vökum og því erfiði, sem þeir áttu við að búa, meðan þeir fengust við þessar botnvörpuveiðar, en hvorttveggja þessara manna er skilorður og orðvar. Vitanlega má rengja slíka skýrslu og kenna öðru um heilsubrestinn, en slík renging sannar ekki það gagnstæða. Hv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) hjelt því fram, að ef frv. þetta yrði samþ., þá þyrfti að setja samskonar lög um hvíldartíma við önnur vinnubrögð, t. d. bæði heyvinnu og síldarvinnu. Þetta er marklaus viðbára. Við landvinnu er þessu skipað eftir fornri venju, svo að hvíld er veitt þegar þörf krefur, nema alveg sjerstakar ástæður komi til, og komi þar fyrir kappvökur, þá munu þær oftast af frjálsum vilja gerðar, svo sem við hjúkrun sjúklings, dagþrot á ferðum o.s.frv. Strangt til tekið hefir enginn húsbóndi rjett til að láta hjú sitt vinna svo lengi samfleytt, að það hafi ekki nægan svefn. En í siglingalögunum er ekkert ákvæði, sem bannar það. Sjómaðurinn er skyldur til að hlýða skipstjóra, hve nær sem hann skipar verk. En það er hætt við, og ekki ósennilegt, að skipstjórar noti sjer þennan rjett sinn, þegar svo ber undir, og misbjóði mönnum sínum. Þá gat hv.frsm. meiri hl. (M. Ó.) þess, að hann hefði sjálfur tekið þátt í sjómensku, og oft og einatt haft langar vökur, jafnvel mörg dægur, án þess þó, að hann hefði kent sjer nokkurs meins. Mjer þykir satt að segja sagan fremur ósennileg og undarlegt, ef hann hefir aldrei verið eftir sig eftir slíkar þrautir. En þó að hann hafi sloppið án þess að líða varanlegt heilsutjón af þessu, þá sannar það ekki annað en það, að hann er hreystiskrokkur, sem á fáa sína líka. Háttv. frsm. (M. Ó.) var þeirrar skoðunar, að við ástandið - óregluna - mætti bjargast, eins og hefir verið hingað til, án þess að setja um það lög. Mjer skildist á háttv.þm. (M. Ó.), að hann gerði sig ánægðan með, ef hásetar fengju t. d. 12 kl.-tíma hvíld annan hvern dag, eða þá enn lengri hvíld þriðja hvern dag. Mundi háttv.þm. (M. Ó.) þá ekki hreint og beint vilja leggja til, að hásetar fengju að sofa fjórðu hverja viku, en vinna samfleytt hinar þrjár? Jeg hygg, að langar vökur geti verið hættulegar engu síður fyrir það, þó menn fái að sofa eftir á. Þess eru dæmi, að þeir, sem vakað hafa samfleytt í tvo sólarhringa, hafa ekki getað sofið, þegar þeir áttu kost á því. Jeg skal svo ekki fást meir um það, sem hv.frsm. meiri hl. (M. Ó.) sagði. Hv. deild gefst nú kostur á að skera úr um þetta með atkvæðum. En eins og fram er tekið í áliti minni hl., tel jeg sjálfsagt að sinna að nokkru ósk háseta og skipa málinu með lögum, en þó með þeirri varfærni, að ekki sje að óþörfu tekið fram fyrir hendur aðilja. Miðlunar tel jeg sjálfsagt að leita um þetta, eins og öll slík deilumál. Jeg legg því til, að hinn lögboðni hvíldartími sje ákveðinn 6 stundir á sólarhring, fyrir 8 í frv., og tel öllu með því borgið, þar sem hjer er um lágmark tímans talað. Enn fremur hefi jeg lagt til, að 4. gr. frv. falli burt, um það, hve nær lögin gangi í gildi. Það virðist eigi þurfa að flýta þeim frekar en mörgum öðrum lögum þingsins. Fleira ætla jeg ekki að segja um mál þetta að sinni, en bið átekta.