Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar aðstoð hefur verið veitt af hinu opinbera, úr ríkissjóði eða sveitarsjóðum eða hvort tveggja, hefur það verið gert til þess að hjálpa láglaunamönnum og eignalitlu fólki til þess að eignast íbúð. Hins vegar hefur verið ætlazt til þess, að við sölu á þessum íbúðum nyti eigandi íbúðarinnar ekki hagnaðar af þeirri sölu og hún yrði ekki seld nema á svipuðu verði og hún var keypt á, að viðbættum vitaskuld bæði kostnaði við endurbætur, sem fram hafa farið, og þeirri hækkun, sem almennt hefur orðið á vísitölu byggingarkostnaðar að frádreginni hæfilegri fyrningu. Þetta hefur verið framkvæmt þannig við verkamannabústaði og var þannig gert líka í lögum frá 1968 um byggingar framkvæmdanefndar byggingaáætlunar. En í fyrra, þegar l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins voru afgreidd hér á þingi, þá voru ekki tekin inn í frv. þessi ákvæði um byggingar framkvæmdanefndarinnar, vegna þess að l. tóku þá ekki til þeirra framkvæmda - a. m. k. ekki nema þá óbeinlínis. Og það þótti meira við hæfi að setja um þetta sérstök l., og því er þetta frv. fram borið til að tryggja það, að þær íbúðir, sem byggðar hafa verið af framkvæmdanefnd byggingaáætlunarinnar, séu ekki seldar, nema Húsnæðismálastofnunin hafi áður hafnað forkaupsrétti og séu ekki framleigðar nema með leyfi hennar. Síðan eru ákvæði um það, að söluverð slíkrar íbúðar megi ekki vera hærra en kaupverð hennar að viðbættri verðhækkun samkv. vísitölu byggingarkostnaðar og sem svarar endurbótum, sem gerðar hafa verið á sama tíma, og að frádreginni hæfilegri fyrningu þó þannig, að þegar eigandinn hefur átt íbúðina í 10 ár eða lengur, þá megi hann njóta hagnaðar, sem nemur helmingi af söluhagnaði íbúðarinnar, og eftir 20 ár megi hann njóta þeirrar verðhækkunar, sem orðið hefur á íbúðinni að fullu. Þetta er sjálfsagður hlutur. Þetta hefur verið í l. áður, þetta er í hliðstæðum l. og raunar ekkert nýtt í þessu annað en það að endurnýja þau ákvæði, sem um þetta voru áður í gildi. Auk þess er í frv. gert ráð fyrir því, að þegar íbúðir, sem byggðar hafa verið samkv. ákvæðum l. um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, hafa verið seldar einstaklingum, þá gildi um það sömu ákvæði og 1. gr. segir til um. Þetta er efni frv. og raunverulega ekkert annað. Fyrra atriðið er til komið vegna þess, að það var ekki talið við hæfi að taka það inn í l., sem samþ. voru hér á síðasta þingi um húsnæðismálastjórn, og hið síðara vegna þess, að um íbúðir, sem byggðar eru samkv. l. um afnám heilsuspillandi íbúða, er það nokkurn veginn hliðstætt og ekki óeðlilegt og raunar sjálfsagt, að sömu reglur gildi og um íbúðir þær, sem byggðar hafa verið af framkvæmdanefnd byggingaáætlunarinnar, og sem lengi - og alltaf raunar - hafa verið í gildi um verkamannabústaði. Þetta er ofureinfalt mál og þarf ekki frekari skýringa. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að óska eftir því, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Það mun hafa verið í ársbyrjun 1969, að flutt var frv. um heimild fyrir hreppsnefndina í Kirkjubæjarhreppi í V.-Skaftafellssýslu til að selja jörðina Þykkvabæ í í Landbroti. Beiðni var komin um það frá hreppsnefndinni og á það bent í ýtarlegri grg., sem frv. fylgdi þá, að allmiklum erfiðleikum væri bundið fyrir hreppsnefndina að halda þessari ákveðnu jörð í byggð með þeim ákvæðum, sem gjafabréfi því fylgdu, þegar jörðin var afhent Kirkjubæjarhreppi. Menn höfðu trú á því, að sú lagabreyting, sem þá var gerð, yrði þess valdandi, að þessum vanda yrði úr vegi rutt. Nú hefur það komið í ljós, að svo var ekki, og á síðasta þingi flutti landbn. frv. um breytingu á þessum I. að beiðni landbrn., en tilmæli höfðu komið um það til rn., bæði frá hreppsnefnd Kirkjubæjarhrepps og eins þeim ábúanda, sem á jörðinni var, að þeim l. yrði breytt á þann veg, að ekki væri skylt að gera jörðina að ættaróðali, þó að af sölu yrði. Það frv. til l., sem flutt var á síðasta þingi, hlaut ekki fullnaðarafgreiðslu, því það kom í ljós, að ættingjar gefendanna vildu athuga það betur, hvort um aðra tilhögun gæti orðið að ræða um byggingu jarðarinnar. Nú hefur að nýju borizt beiðni frá landbrn. um það, að landbn. endurflytti það frv., sem flutt var í fyrra um breyt. á l., þar sem gert er ráð fyrir að fella niður skylduna til þess að gera jörðina að ættaróðali, og þeirri beiðni fylgdu upplýsingar um það, að ættmenn gefendanna mundu ekki beita sér gegn ráðstöfun jarðarinnar með þeim hætti, sem lagt er til að gera að þessu sinni. Landbn. hefur orðið við þeirri beiðni að flytja þetta frv. Hins vegar hafa einstakir nefndarmenn óbundnar hendur um afstöðu til málsins hér í hv. deild. Ég hygg, að hv. dm. sé þetta mál það kunnugt, að þess gerist ekki þörf að hafa ýtarlegri framsögu um það nú. Ég vil, herra forseti, leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr.



Herra forseti. Þetta frv., sem ég flyt hér ásamt hv. 4. þm. Sunnl. og hv. 3. þm. Vestf., fluttum við einnig í fyrra, og það fjallar eingöngu um breytingar á tekjum sýsluvegasjóða. En í 19. gr. vegalaga segir, með leyfi forseta, að sýsluvegir megi eigi vera styttri en 200 m og eigi ná nær býli en 200 m. Hér gætir mikils misræmis, því að sá, sem býr við þá aðstöðu, að vegur hans er 399 m langur, verður að kosta allan veginn sjálfur, en hinn, sem býr við veg, sem er 400 m eða lengri, þarf aðeins að kosta 200 m vegagerð. En í mörgum tilfellum getur verið hér um allmikinn kostnaðarauka að ræða hjá þeim, sem býr við lengri veginn. En till. okkar fjallar um að jafna þennan aðstöðumun, og þetta virðist vera sanngjarnt, því að ég held, að þetta hafi í upphafi, þegar vegalög voru samin, verið mistök, sem ekki hefur síðan fengizt leiðrétting á. En við vitum það, að bændur landsins hafa í mörg horn að líta með framkvæmdir og því er hér um réttlætismál að ræða, sem er hyggilegra að sé kostað af fleiri aðilum en þeim einstaklingum, sem búa við þessa vegi. Ég hygg, að þeir, sem bera hita og þunga dagsins af sýsluvegasjóðunum, hafi síður en svo á móti því, að þarna komist á meiri jöfnuður heldur en nú ríkir samkv. vegalögum. Önnur breyting í þessu frv. er um heimild fyrir einstakar sýslunefndir að ákveða hækkun á þeim vinnustundafjölda, sem tekjur sýsluvegasjóðanna byggjast á. En nú byggjast sýsluvegasjóðstekjurnar á andvirði þriggja stunda vinnu, en þarna er gert ráð fyrir því í frv., að sýslunefndir hafi heimild til þess að bæta við einum tíma, svo að miðað verði við 4 tíma, ef sýslunefndum sýnist svo. Í 21. gr. vegalaga segir, að hvert hreppsfélag greiði árlega í sýsluvegasjóð sem samsvarar andvirði þriggja dagvinnustunda fyrir hvern íbúa, miðað við kaupgjald í almennri verkamannavinnu hjá Vegagerð ríkisins. Hér í frv. er um heimild að ræða fyrir sýslunefndir, en eins og kunnugt er, voru sýsluvegirnir allmikið lengdir við síðustu vegalagabreytingar eða um 653.2 km og eru því nú 2795 km langir. En þetta hefur komið sér mjög illa, þar sem margir þessara vega voru ekki akfærir eða þurfa mikilla endurbóta við, ásamt þeim vegum, er fyrir voru í sýsluvegatölu, sem sumir í það minnsta voru ófærir með öllu. Nokkuð er þetta misjafnt hvað hinar einstöku sýslur þurfa að leggja í framkvæmdir á þessu sviði. T. d. ef maður tekur Gullbringu- og Kjósarsýslu, þá eru flestir eða allir sýsluvegir í mjög góðu lagi, enda tekjur þeirrar sýslu mun hærri en annars staðar, þar sem fólksfjöldi er þar miklu meiri. Ef maður tekur aftur N.-Þingeyjarsýslu, Strandasýslu og Rangárvallasýslu, þá hafa þessar sýslur allt upp í 200 km langa sýsluvegi, eins og ég áður gat um, og akbrautir sýsluvega eru mjög misjafnar. En ástæður fámennustu héraðanna eru miklu lakari til að rísa undir svo mikilli vegagerð heldur en þar sem meira fjölmenni er og sýsluvegir styttri. Því finnst mér eðlilegt að auka tekjur sýsluvegasjóðanna frá því, sem lög gera ráð fyrir nú, og frv. þetta fjallar um þá hlið vegamála eingöngu, sem snýr að sýsluvegum, og mundi, ef að lögum verður, bæta mikið aðstöðu þeirra héraða, sem verst eru sett á þessu sviði. En á hinn bóginn tel ég, að Vegasjóður muni ekki missa af miklum fjármunum vegna annarra vega, þó að þetta frv. verði samþ., því að hér getur aldrei orðið um nema frekar litlar upphæðir að ræða fyrir Vegasjóðinn á hans mælikvarða, en kæmi aftur hinum fámennu sýslum að verulegu gagni, þar sem fjárframlög þeirra mundu að sjálfsögðu hækka nokkuð, og þó fer það kannske eftir ýmsum öðrum aðstæðum heima fyrir í héruðunum. Það er alþekkt fyrirbrigði, að sýsluvegasjóðir eða sýslurnar hafa orðið að rísa undir mikilli vaxtabyrði á undanförnum árum til þess að ýta áfram því þjóðvegakerfi, sem er í hlutaðeigandi sýslum. Og ef hægt er að komast hjá því að greiða þessa vexti og taka þannig þátt í þjóðvegakerfinu, þá mundu útgjöld sýsluvegasjóða og sýslnanna sáralítið hækka frá því, sem verið hefur á undanförnum árum, og kannske lækka í sumum tilfellum. Till. þessa ber ég fyrst og fremst fram að beiðni sýslunefndar Dalasýslu, en Dalasýsla hefur marga illfæra sýsluvegi að sjá um og með þeim framlögum, sem nú eru veitt í því skyni, mundi taka marga áratugi að byggja upp sýsluvegakerfið þar, auk þess sem mér er vel kunnugt um það, að Dalasýsla hefur haft í mörg horn að líta að því er varðar þjóðvegina og lagt fram árlega, í það minnsta síðasta áratuginn, stórar fjárhæðir í vexti vegna landsbrautanna. Ég vænti þess, að hv. þm. geti orðið mér sammála um það, að nauðsyn sé á að auka fjárframlög til sýsluvega, og ég er til viðræðu, ef aðrar heppilegri leiðir finnast í því skyni, því ég tel þetta vera nauðsyn og höfuðnauðsyn fyrir sýslunefndirnar, sem eiga að sjá um þessa vegi og fjárframlög til þeirra, að aukið fjármagn fáist, svo að hægt sé að ráða bót á því ófremdarástandi, sem víða ríkir í sýsluvegum landsins. Ég legg svo til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til samgmn. og 2. umr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá atriði, sem ég vildi gera að umræðuefni í sambandi við þetta frv. til l. um breyt. á vegalögunum. Það má segja, að þarna sé um tvö efnisatriði að ræða. Í fyrsta lagi að jafna nokkuð þann aðstöðumun, sem er á einstökum jörðum að því er varðar vegi. Það er rétt, sem kom hér fram hjá hv. 1. þm. Vesturl., þar sem hann greindi frá því, að þarna gæti hlaupið á nokkurri vegalengd, hvað ábúendum hinna einstöku jarða væri gert að annast um, frá 200 m upp í tæpa 400 m. Þetta er að sjálfsögðu rétt. En mér þykir nokkur spurning, hvort það er ekki hentugra form til þess að jafna þennan aðstöðumun, að fela sveitarstjórnunum í hverjum hreppi það verkefni. Ég er því kunnugastur að sjálfsögðu í minni heimasveit, að þar hefur sveitarstjórnin gert það mörg undanfarin ár, að hún hefur af sveitarsjóði haldið við þeim vegaspottum, sem þjóðvegur eða sýsluvegur sér ekki um, heim að bæjunum. Og í raun og veru má segja, að nú orðið sé það miklu meira, sem þarf að gera í þessu efni, heldur en þessi vegalengd, þessir allt að 400 m segja til um. Eins og nú er orðið háttað um aðdrætti að öllum bújörðum í landinu, þá er það á hverjum einasta degi sem stór og þung vörubifreið kemur heim á bæina, og hún þarf víðast hvar að hafa aðstöðu til þess að geta snúið sér við, og til þess að það sé hægt, hvenær sem er, þá þarf að undirbyggja þau plön mjög vel heima á bæjunum. Það fer að sjálfsögðu eftir því, hversu kostnaðarsamt það er að ná í ofaníburð ofan í vegi, hvað þetta verður tilfinnanlegt, og ég hygg, að það séu ekki aðrir aðilar, sem eru færari um að meta það, hvar þörfin er mest, heldur en sveitarstjórnirnar í hinum einstöku hreppum. Ég er ekki með þessum orðum að hafna því skilyrðislaust, að gengið sé eitthvað inn á þessa braut, sem hér er lagt til, en ég tel ástæðu til þess að skoða það samt vendilega, og ég vænti þess, að til þess gefist tækifæri þeirri n., sem þetta mál fær til meðferðar. Í öðru lagi er þarna ákvæði um að auka nokkuð tekjur sýsluvegasjóðanna með því að sveitarstjórnir skuli leggja fram andvirði fjögurra dagvinnustunda á hvern íbúa. Þetta er að nokkru leyti samofið hinu fyrra atriði, sem ég minntist á. Ættu sveitarstjórnirnar að geta metið, hvort þær teldu koma að meiri notum fyrir íbúa sveitarinnar að efla sýsluvegasjóðina á þennan hátt eða leggja tilsvarandi upphæð til þeirra hluta, sem ég minntist á hér í sambandi við fyrra atriðið, eða til þess að jafna aðstöðuna heima fyrir með eigin ráðstöfunum. Það má vel vera, að aðstaða sýsluvegasjóðanna sé ærið misjöfn í hinum einstöku sýslum í landinu. Ég get trúað því, að svo sé. En heildartölur um þetta efni, sem hér er getið um í grg., benda til þess, að sýsluvegakerfið muni hafa tæpar 9 þús. kr. á km til uppbyggingar og viðhalds á móti 36 þús. kr. á km, sem þjóðvegakerfið hefur. Og þá byggi ég á þeim tölum, sem hér eru í grg. Ég er ekki viss um það, að þessar tölur séu svo mjög óhagstæðar fyrir sýsluvegakerfið. Í fyrsta lagi er þess að geta, að sýsluvegirnir bera nú miklu minni umferð heldur en þjóðvegakerfið yfirleitt, þar af leiðandi eru vegirnir mjórri og ódýrari í uppbyggingu og viðhaldi. Það mun líka orka þarna nokkuð mikið á kostnaðarhlutföllin, að það er fátt um stórar og kostnaðarsamar brýr á sýsluvegum, þó að þær séu að vísu til. Með þessum orðum er ég ekki að draga það í efa, að til séu þeir sýsluvegir eða þeir sýsluvegasjóðir í hinum einstöku sýslum, sem hafi þörf fyrir aukningu á sýsluvegafé. En þar sem ég þekki bezt til, þá þykist ég vera þess fullviss, að sýsluvegirnir eru að sínu leyti ekki verr á vegi staddir heldur en þjóðvegirnir. Það segir að sjálfsögðu ekki það, að sýsluvegir hafi ekki þörf fyrir meira fé, - við vitum það, að vegaviðhald þyrfti að vera betra og meira heldur en það er í landinu í heild, - en að þessu marki höfum við treyst okkur að fara og ég ætlast til þess, að sú n., sem fær þetta, samgmn., hún athugi þetta efni einnig. Mér þótti rétt að láta þessi sjónarmið koma hér fram við þessa umr., áður en frv. færi til n., til þess að það yrði þá athugað betur og nánar þar.

Flm. (Ásgeir Bjarnason) : Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð út af þeim aths., sem hv. 5. þm. Sunnl. gerði við þetta frv. Það er alveg rétt hjá honum, að það má sjálfsagt haga þessum málum á ýmsa vegu, en meining mín og okkar flm. með þessu frv. er sú, að það beri að stefna að því, hvort heldur um heimreið er að ræða eða aðra sýsluvegi, að kosta það á breiðari grunni en þegar um fámenn sveitarfélög er að ræða. Ég tel sýsluheildina sterkari aðila til þess að koma þar til móts við hlutaðeigandi en sveitarfélagið, fyrir utan það, að í vegalögum er svo ráð fyrir gert, að sýsluvegasjóðirnir fái að meðaltali 2 kr. úr vegasjóði á móti hverri einni, sem þeir leggja fram sjálfir, þannig að á þennan hátt er hægt að afla sýsluvegasjóðunum meira fjármagns í heild heldur en mundi vera hægt, ef sveitarstjórnir eða sveitarsjóðir ættu að rísa undir heimreiðum. Ég tel, að þetta verði árangursríkari aðferð til þess að leysa þessi vandamál, sem að sjálfsögðu eru allmisjöfn, og mér þykir gott að heyra það, að í Árnessýslu skuli ekki vera neitt verulegt vandamál í þessu sambandi. Það sýnir, að þeir þar hafa haft miklu betri aðstöðu til að koma sínum vegum áfram heldur en margar aðrar sýslur, sem eru fámennari og hafa búið við vonda vegi. Það er alveg rétt, að það er ekki vegalengdin ein, sem segir til um þarfirnar, heldur það ástand, sem almennt ríkir í vegunum. Hv. þm. sagði það, að yfirleitt væri hægt að komast af með lakari vegi, þar sem sýsluvegir væru, heldur en hið almenna þjóðvegakerfi, mjórri og ekki eins kostnaðarsama vegi, sagði hv. þm. Ég tel það verri vegi, ég tel þá lakari í þessu tilviki heldur en breiðu vegina. Það á kannske ekki við alls staðar, en ef maður ræðir um vegakerfið hér á jörðu, þá hygg ég, að það eigi þó frekar við. Ég vil benda hv. þm. á það, að nú eru allir vegir á landsbyggðinni heim að skólum, félagsheimilum og kirkjum sýsluvegir, og ég hygg, að á öllum þessum stöðum sé mikil umferð og engu minni umferð heldur en almennt um þjóðvegakerfið. Þarna er því ekki hægt að gera mikinn mun á vegum, hvorki sýsluvegum né þjóðvegum, því að reynslan hefur sýnt, að umferðin um þá er í mörgum tilfellum engu minni heldur en á landsbrautum og hraðbrautum. Þarna verður að búa vel um og margir skólarnir þurfa að búa við miklu betra vegakerfi heldur en þeir hafa nú, og sú upphæð, sem var látin fylgja, þegar þessir vegir voru teknir í sýsluvegatölu frá landsbrautunum, segir ekkert til þess að halda þessum vegum við eða endurbyggja það, sem endurbyggja þarf, þar sem aðeins um 1 millj. kr. er að ræða. Ef ég man rétt, er þessi vegalengd bara til skóla, félagsheimila og kirkna, nokkuð á þriðja hundrað km yfir landið allt, þannig að 1 milljón segir ákaflega lítið til þeirra hluta. Og ég held, að ef árangurs á að vænta í vegagerðinni, þá verði þeim árangri fyrr náð með því að fela sýslusjóðunum þessi verkefni heldur en sveitarsjóðum eða sveitarstjórnum, af því að tekjumöguleikarnir í gegnum sýsluvegasjóði eru meiri heldur en hjá sveitarstjórnum að afla fjár í vegagerð, hví að eftir því sem ég þekki til varðandi sveitarmálefni, þá held ég, að hvert og eitt einasta sveitarfélag eigi í miklum vanda með að afla fjár hjá þeim fámennu hópum, sem sveitarfélögunum tilheyra, til þeirra lögboðnu útgjalda, sem Alþ. og ríkisvaldið hafa lagt sveitarfélögum á herðar á undanförnum árum. Og þetta hefur orðið erfiðara með hverju ári, sem hefur liðið, og ég held, að við megum gá vel að okkur í því að bæta verkefnum á sveitarfélögin frá því, sem nú er.