Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Eyjólfur K. Jónsson) : Herra forseti. Fjárreiður stjórnmálaflokkanna hafa talsvert verið til umr. á undangengnum árum og stundum hafa gosið upp deilur og ásakanir um óeðlilega fjáröflun stjórnmálaflokkanna og meðferð fjármuna. Ég skal ekki verða fyrstur til hér á Alþ. að hefja upp deilur um þetta efni, en mun einungis gera málefnalega grein fyrir því frv. sem ég hér flyt. Meginefni þess er það, að stjórnmálaflokkar verði framtalsskyldir, en jafnframt flyt ég annað frv. þar sem kveðið er á um bókhaldsskyldu stjórnmálaflokka, en nú orkar tvímælis hvort þeir séu yfirleitt bókhaldsskyldir. Þá er í öðru lagi ákvæði um að heimilt sé að draga nokkra fjárhæð frá skattskyldum tekjum þegar fénu er varið til styrktar stjórnmálaflokkum. Er þetta til samræmis við gildandi lagaákvæði um skattfrelsi fjár sem varið er til menningarmála, líknarstarfsemi og kirkjulegrar starfsemi. En þó er í frv. gert ráð fyrir að einungis 5% tekna megi vera skattfrjáls til stjórnmálaflokka, en ekki 10% eins og er um þá málaflokka sem áður greindi. Loks er svo ákvæði um að undanþiggja megi happdrættisvinninga stjórnmálaflokka skattskyldu eins og er um önnur happdrætti. Að sjálfsögðu er það álitamál hve háa hundraðstölu skattskyldra tekna eigi að draga frá þegar fénu er varið til styrktar stjórnmálaflokkum og er ég til viðræðu um að breyta tölunni til lækkunar eða hækkunar eftir því sem hv. þm. kynnu að telja eðlilegt. Varla getur verið ágreiningur um það, að stjórnmálaflokkar þurfi í nútímaþjóðfélagi á talsverðum fjármunum að halda. Um það ætti raunar ekki heldur að vera ágreiningur að æskilegast er að stjórnmálaflokkar afli fjár síns með frjálsum framlögum þess fólks sem þá styður. Þess vegna er eðlilegt að örva menn til beinnar stjórnmálaþátttöku á þann veg að þeir leggi nokkuð á sig til að vinna að framgangi þeirra sjónarmiða eða hugsjóna sem þeir aðhyllast. Stundum er því að vísu hreyft að eðlilegt væri að ríkið styrkti stjórnmálaflokkana. Þeim sjónarmiðum er ég eindregið andvígur. Mér finnst ekki koma til greina að skylda mig til að leggja fram fjármuni til eflingar Alþb. t. d., alveg á sama hátt og mér fyndist fráleitt að Alþb.-menn væru skyldaðir til að styrkja okkur sjálfstæðismenn. Stjórnmálaflokkana á að mínu mati alls ekki að þjóðnýta með þeim hætti að ríkið kosti starfsemi þeirra eða geri þá út. Hitt er vissulega heppilegra og líklegra til að stuðla að heilbrigðri lýðræðislegri þróun, að fólkið sjálft beri ábyrgð á samtökum sínum og baráttutækjum eins og stjórnmálaflokkar eiga að vera. Gott er líka að menn hugleiði að ríkisframlög til stjórnmálaflokka eru líkleg til að leiða til stöðnunar. Þá gætu stjórnmálamennirnir, einmitt þeir sem með völdin fara, þeir sem tekist hefur að búa um sig í ríkiskerfinu, ákveðið að viðhalda stöðnuðum flokkum með ótakmörkuðum fjármunum, sem frá alþýðu væru teknir, án þess að spyrja kóng eða prest. Og meiri hl. á Alþ. gæti með þeim hætti mismunað flokkum og kæft nýgræðing. Ríkisframlög til stjórnmálaflokka stuðla að því að auka það miðstjórnarvald sem menn með réttu hafa ímugust á, en frjáls framlög almennings til stjórnmálaflokka stuðla að valddreifingu. Þess vegna er það von mín að hv. alþm. taki frv. þessu vel og séu fúsir til að fjalla um það málefnalega. Auðvitað geri ég mér fullljóst að þetta frv., þótt að lögum yrði óbreytt eða með einhverjum breyt., leysir ekki allan vanda, en sannfærður er ég um að lögfesting þess yrði til mikilla bóta og kannske sú aðgerðin sem nú á þessari stundu væri líklegust til að efla virðingu landslýðs fyrir stjórnmálaflokkum og stjórnmálastarfsemi sem mér skilst að ekki sé vanþörf á. Í frv. er hvergi skilgreint hvað stjórnmálaflokkur sé og skilgreining á því hugtaki er raunar hvergi í íslenskri löggjöf. Vissulega væri æskilegt að lög yrðu sett um réttindi og skyldur stjórnmálaflokka og kannske verða þær umr., sem nú fara fram um stjórnmálaflokkana, til þess að menn snúi saman bökum til að lögfesta reglur um störf stjórnmálaflokka. En þegar um frv. verður fjallað í þn. mun þau mál vafalaust bera á góma og vel má svo fara að unnt verði að sameina menn um úrbætur til styrkingar stjórnmálaflokkum og þar með lýðræðislegri stjórnskipan. Stjórnmálaflokkar eiga að vera styrkar stofnanir. Þar með er þó ekki sagt að þeir eigi að sitja yfir hlut manna, heldur þvert á móti. Þeir eiga að vera vettvangur sem fólkið hefur til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og láta til sín taka. Þar eiga menn að hafa áhrif, en ekki að vera áhrifalausir þátttakendur í einhverju fjarstýrðu bákni. Sumir kunna nú að benda á að hér á landi hafi þegar þekkst styrkir til stjórnmálaflokka, hinir svokölluðu blaðastyrkir. En ég vil taka það skýrt fram að Sjálfstfl. hefur aldrei fallist á neina styrki til dagblaða. Það var sett að algjöru skilyrði af hans hálfu, þegar mál þetta upphaflega bar á góma, að um kaup á dagblöðum yrði að ræða, en ekki styrki til dagblaðanna. Að sjálfsögðu var eðlilegt að Alþ. og aðrar stofnanir greiddu fyrir þau dagblöð sem talið var nauðsynlegt að þessar stofnanir fengju. Um áratuga skeið hafði það verið tíðkað að útgefendur dagblaða gæfu blöð til margvíslegra opinberra stofnana. Þetta var óeðlilegt fyrirkomulag og þess vegna var horfið að því ráði að ríkisstofnarnir greiddu fyrir þau blöð sem þær fengju. Þetta á ekkert skylt við styrk til stjórnmálaflokka eða blaðaútgáfu, heldur er hér um að ræða alveg eðlilegan viðskiptahátt. Von mín er sú að þorri hv. alþm. sé mér sammála um meginefni þessa frv. Ég legg til, herra forseti, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn. Þar vona ég að það fái ítarlega meðferð, en þó fyrst og fremst skjóta meðferð, því að helst þyrfti að lögfesta frv. nú fyrir áramótin, þar sem vart er unnt að krefjast framtala af stjórnmálaflokkum fyrr en þeir hafa óumdeilanlega verið bókhaldsskyldir um eins árs skeið. Eins og ég sagði áðan er ég reiðubúinn til viðræðna um einhverjar breyt. á þessu frv., en legg á það megináherslu að málið fái afgreiðslu. Það hygg ég að væri þinginu til sóma og þjóðinni allri til gæfu.



Herra forseti. Eins og hv. flm., 4. þm. Norðurl. v. hefur tekið fram í grg. með því frv., sem hér er til umr., er hér raunar um að ræða mál sem hann flytur á tveimur þskj. En eins og kemur fram í grg. hv. flm. með því frv., sem hér er til umr., kýs hann þó heldur að ræða þau í samhengi, eins og hann raunar þar gerir. Annars vegar er hér um að ræða frv. hans á þskj. 37, þar sem hann leggur til að gjafir til stjórnmálaflokka verði undanþegnar skatti með svipuðum hætti og gjafir til líknarfélaga, hins vegar frv. er hann flytur á þskj. 38, þar sem hann leggur til að stjórnmálaflokkar verði gerðir bókhaldsskyldir. Hv. flm., 4. þm. Norðurl. v., hefur kosið að hafa þann hátt á að tengja þetta tvennt saman í eitt mál og leggja það þannig fyrir, að manni skilst, að samþykkt annars frv. sé háð samþykkt hins eða m. ö. o. að samþykkt frv. á þskj. 38 um að gera stjórnmálaflokka bókhaldsskylda sé háð samþykkt frv. á þskj. 37 um að gjafir til stjórnmálaflokka verði undanþegnar skatti. Það má vera og er raunar að hv. flm. vilji tengja þessi tvö mál saman. En það er ekki þar með sagt að slíkt eigi eða þurfi að gerast. Það skýrist að sjálfsögðu best með því að benda á, að það eru fjölmargir aðilar í þjóðfélaginu, raunar flestir í þeim hópi, sem eru bæði framtalsog bókhaldsskyldir án þess þó að framlög þeirra til stjórnmálaflokka njóti skattfrelsis. Því er mætavel hægt að samþ. frv. á þskj. 38 án þess að því fylgi samþykkt á frv. á þskj. 37 og að sjálfsögðu jafnauðvelt að ræða sem tvö aðskilin mál. En vegna þess að í grg. með frv. því, sem hér er til umr., þskj. 37, hefur flm. kosið að ræða frv. bæði sem nokkurs konar sama mál eða tvær hliðar á sama máli, þá tel ég nokkra ástæðu og vona að hv. forseti umlíði mér það að ræða þessi mál í samhengi, án þess þó að þar með sé ég að viðurkenna þá skoðun hv. flm. að málin séu og hljóti að vera samofin. Ég er flm. algjörlega sammála um að það er eðlilegt og raunar nauðsynlegt að gera stjórnmálaflokka og stofnanir á þeirra vegum bókhaldsskylda og get þar af leiðandi stutt frv. hans á þskj. 38 þar um. Ég vil raunar ganga skrefi lengra en hv. flm. gerir till. um, þ. e. a. s. ég vil ekki aðeins að stjórnmálaflokkar verði skyldaðir til þess að færa bókhald og telja fram, heldur einnig að þessir aðilar verði skyldaðir til að birta reikninga sína opinberlega, bæði reikninga flokkanna sjálfra, flokksstofnana, kjördæmissambanda og kosningasjóða. Í því er í fyrsta lagi fólgin nokkur trygging að flokkar geri opinberlega hreint fyrir sínum dyrum og í öðru lagi fróðlegt fyrir almenning að sjá hvaða fjármuni flokkar hafa á milli handanna, hvort og þá hvaða samsvörun er á milli þeirra fjármuna, sem flokkur hefur úr að spila, og þess árangurs sem hann nær t. d. í kosningum. Einnig teljum við rétt að almenningur eigi að fá að vita hvaðan flokkar fá fé til starfsemi sinnar og á ég þá ekki aðeins við almenna flokks- og kosningasjóði, heldur einnig þau fyrirtæki, hlutafélög eða sameignarfélög sem stofnuð eru í þágu og á vegum flokka til þess að veita þeim þjónustu eða skapa þeim aðstöðu þótt þessi félög séu sjálfstæð að nafninu til. Það gefur auðvitað auga leið að það er lítill vandi fyrir stjórnmálaflokka og raunar tíðkað af þeim mörgum hverjum að segjast ekkert eiga sjálfir og vísa svo til þess þegar spurt er t. a. m. um fasteignir þær, sem flokkur eða stofnanir hans hafa til ráðstöfunar, að þær séu í eigu sjálfstæðra hluta- og sameignarfélaga sem ekki séu flokknum viðkomandi. Með þeim hætti getur stjórnmálaflokkur að sjálfsögðu verið stórauðugur öreigi, lagt undir sig heil borgarhverfi án þess að telja sig eiga bót fyrir rassinn á sér. Sú upplýsingaskylda, sem ég tel að flokkur eigi að undirgangast varðandi fjárreiður sínar, þjónar auðvitað engum tilgangi nema hún nái bæði til flokksins sjálfs svo og þeirra stofnana eða félaga sem starfa á hans vegum og veita honum þjónustu, fjárhagsstuðning, húsnæðisaðstöðu eða aðra beina fyrirgreiðslu. Það eru ekki aðeins almennar siðgæðiskröfur sem valda því að ég tel rétt og sjálfsagt að flokkar og flokksstofnanir séu ekki aðeins bókhalds- og framtalsskyld, heldur jafnframt skyld til þess að birta reikninga sína opinberlega. Ástæðan fyrir þessari skoðun minni er einnig sú að ég tel að sú almenna regla eigi að gilda um flesta eða alla þá aðila, sem þiggja af opinberu fé, að þeir geri a. m. k. hinu opinbera og helst almenningi í landinu, sem stendur straum af hinni opinberu fyrirgreiðslu, grein fyrir fjármunaráðstöfunum sínum með því að birta reikninga sina. Þetta á að vera grundvallarkrafa til allra þeirra fyrirtækja og stofnana sem njóta styrks af almannafé. Almenningur á að fá að vita hvernig þessir aðilar ráðstafa þessu fé, hver sé þörf þeirra fyrir það og hvort því er varið eins og til er ætlast. Hér er vissulega um talsverða kvöð að ræða gagnvart þeim sem þiggja framlög af almannafé, en kvöð sem ég tel bæði rétt og eðlilegt að þeir gangist undir um leið og þeir þiggja opinbera styrki. Hér á ég að sjálfsögðu fyrst og fremst við atvinnufyrirtæki og félög, svo sem eins og líknarfélög, stjórnmálafélög og aðra slíka, en ekki við einstaklinga sem t. a. m. þiggja fé frá því opinbera í formi tryggingarbóta eða því um líkt. Nú þiggja stjórnmálaflokkar og blöð þeirra opinbera styrki í ýmissi mynd, þótt miklum ofsögum sé sagt af því hverjir þeir eru og hve miklir. Styrkir, sem svo eru kallaðir, t. d. til blaðanna eru í raun og veru aðeins greiðsla frá ríkisvaldinu fyrir kaup á þjónustu eða vöru. En nokkra styrki þiggja flokkar og blöðin nú samt og því tel ég eðlilegt að þessir aðilar geri árlega opinberlega grein fyrir fjárreiðum sínum og ekki aðeins sínum eigin fjárreiðum, heldur jafnframt fjárreiðum þeirra fyrirtækja og stofnana sem stofnuð eru í þágu flokksins til þess að veita honum ákveðna þjónustu, ákveðna fyrirgreiðslu, eins og húsnæðisaðstöðu eða annað slíkt. Niðurstaða mín er sem sé þessi: Ég er reiðubúinn til að styðja að samþykkt frv. á þskj. 38 um að stjórnmálaflokkar verði gerðir bókhaldsskyldir og vil raunar ganga mun lengra, þ. e. a. s. að skylda þá til þess að leggja opinberlega fram ársreikninga sína, endurskoðaða af löggiltum endurskoðanda. Og þá vil ég víkja að hinu málinu, sem hér er til umr., frv. á þskj. 37. Ég get sagt það strax að mér lýst ekki jafnvel á það eins og hitt. Hér er um það að ræða að setja stjórnmálaflokkana á stall með viðurkenndum líknarfélögum sem eru eins ópólitísk og nokkur félög geta verið. Stjórnmálaflokkar eru engin líknarfélög, ekki einu sinni þeir sem taka allt sitt mið af fyrirgreiðslupólitíkinni svonefndu og líta á sig sem nokkurs konar heilsuhæli fyrir sérhvern þrýstihóp með uppbúin rúm fyrir alla. Stjórnmálaflokkar eru þvert á móti aðilar sem sækjast eftir völdum og nota alla þá fjármuni, sem þeir komast höndum yfir, til þess ýmist að festa sig í valdasessi eða til þess að reyna að hefja sig hærra á slíkan sess. Og hvað sem líður öllu tali einstakra stjórnmálaflokka um að þeir hafi í húsi sínu álíka margar vistarverur og guð faðir á himnum, þá er staðreyndin engu að síður sú, að flokkar þessir eru hver um sig fulltrúi ákveðinna skoðana um hvernig völdum skuli beitt og þar með fulltrúar ákveðinna hópa eða stétta í þjóðfélaginu, þrýstihópa eins og ritstjóra eins dagblaðsins hugkvæmdist að kalla stéttirnar í þjóðfélaginu þegar honum datt í hug að fara nú að enduruppgötva Marxismann á íslensku. Það er þetta sem við verðum að hafa í huga þegar við ræðum leiðir til að gera eftirsóknarvert að gefa fé til stjórnmálaflokka, eins og frv. á þskj. 37 gerir ráð fyrir að gert sé með því að heimila örlátum að draga undan skatti framlög sín til flokka eða öllu heldur framlög til sinna flokka, - því að hvaða aðilar og hvaða flokkar koma til með að njóta öðrum fremur slíkra lagaákvæða? Hverjir hafa efni á að gefa fé í þeim mæli að þá muni eitthvað um það í skatti og hverjir eru líklegir til þess að fá slíkt fé af stjórnmálaflokkunum? Svarið við því er næsta einfalt. Þeir, sem helst hafa efni á að gefa, eru auðvitað þeir hinir sömu sem mest fé hafa á milli handa, og þeir aðilar, sem líklegastir eru til að þiggja þetta fé í einhverjum mæli, eru auðvitað þeir stjórnmálaflokkar sem gefendurnir telja að líklegastir séu til þess að gæta þeirra málstaðar í valdabaráttunni í samfélaginu. M. ö. o. frv. á þskj. 37 er í raun réttri tilraun til þess að færa þeim stjórnmálaöflum í landinu, sem bera hagsmuni auðstéttanna fyrir brjósti, sterkari fjárhagslega aðstöðu en þeir hafa nú til þess að heyja þá baráttu með því að gera þeim, sem fjármagninu ráða, í senn auðveldara og útgjaldaminna að gefa flokkum sínum fé. Eða hversu mikið fé telur hv. flm. að óbreyttur launþegi, verkamaður, sjómaður, bóndi eða iðnaðarmaður, geti víkið að þeim flokki sem hann vill styrkja, samanborið við hvað athafnamaðurinn eða stórfyrirtækið getur látið af hendi rakna til síns flokks þegar í boði eru skattahlunnindi á móti gjöfinni. Það er einkar athyglisvert að þann hinn sama dag sem hv. flm. þessa frv., hv. 4. þm. Norðurl. v., lagði fram frv. sitt um skattfrelsi gjafa til stjórnmálaflokka, þá lagði annar hv. þm., Ragnar Arnalds, fram annað frv., á þskj. 34, þar sem m. a. kemur fram að á árinu 1975 voru hátt á fimmta hundrað atvinnufyrirtæki í Reykjavík, meðal þeirra ýmis öflugustu atvinnufyrirtæki þjóðarinnar, sem samtals veltu 20 þús. millj. kr. á skattárinu, en greiddu ekki svo mikið sem eina krónu í tekjuskatt. Hvað heldur hv. flm. að þessi listi yfir skattfrjáls fyrirtæki gæti orðið langur, ef frv. hans um skattfrelsi gjafa til stjórnmálaflokka næði fram að ganga? Og hvaða stjórnmálaflokka teldi hann líklegasta til þess að njóta góðs þar af? Hv. flm. þarf ekki einu sinni að svara þessum spurningum. Honum er svarið að sjálfsögðu fullkomlega ljóst eins og öllum okkur öðrum þm. Og þá vaknar einnig í beinu framhaldi af þessu sú spurning, hver það í raun réttri sé sem gefur, hversu hátt hlutfall gjafarinnar er í rauninni tekið beint úr ríkissjóði. Með því að gjöfin sé undanþegin skatti missir ríkissjóður að sjálfsögðu skatttekjur sem hann ella mundi hafa. Ætli það láti ekki nærri að allt að 40% slíkrar gjafar kæmu óbeint úr ríkissjóði, þ. e. a. s. sá hluti hennar sem ríkissjóður fengi ella í skatttekjur frá gjafaranum? Ég fæ því ekki annað séð en að frv. þetta geri ráð fyrir ríkisframfærslu stjórnmálaflokka og þykir mér merkilegt að slík till. komi frá hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni, fyrrv. ritstjóra Morgunblaðsins, þess blaðs sem ekkert hefur vitað óskaplegra en það að ríkisvaldið styrki stjórnmálastarfsemi í landinu. Munurinn á beinni styrkveitingu, sem yrði þá afgr. á fjárl., og þeirri óbeinu ríkisframfærsluleið, sem í þessu frv. er lagt til að farin verði, er því aðeins hvar ákvörðunarvaldið um ráðstöfun fjármunanna liggur. Væri um beina styrkveitingu að ræða lægi það að sjálfsögðu hjá Alþ. þar sem leitast yrði við að hafa uppi jafnréttissjónarmið um hvernig fé yrði úthlutað til stjórnmálaflokkanna. Verði leiðin í frv. valin liggur ákvörðunarvaldið hins vegar hjá fámennum hópi þjóðfélagsþegna og þá fyrst og fremst hjá þeim aðilum sem hafa mest fé úr að spila, en oft minnst fé til þess að greiða með skatta. Fyrst og fremst þau stjórnmálaöfl í landinu, sem hafa valið sér þá stöðu í stjórnmálabaráttunni að þeir sem fjármálunum ráða telja sér það í hag að styrkja þá með fjárútlátum, muni njóta góðs af þessu og nú á að fara að gera slíkt enn eftirsóknarverðara og beinlínis ábatasamara en það hefur verið til þessa. Ég tel þetta ekki hina réttu leið. Ég tel að það sé hægt að komast að sama markmiði eftir öðrum leiðum. Við þurfum einnig að athuga annað mál í þessu sambandi og það er við hvaða aðstæður þetta frv. er lagt fram. Ég vil rifja það upp fyrir hv. þm. að í fyrravetur lagði ég ásamt fleiri þm. fram hér í Nd. Alþ. frv. til l. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt. Frv. þetta fjallaði um að verkafólki í fiskiðnaði yrði heimilað að draga frá tekjum sínum þær tekjur sem þetta verkafólk fengi fyrir nætur- og helgidagavinnu. Ég taldi að þetta frv. gæti átt greiða leið hér í gegnum þingið vegna þess að tveir af ráðh. í núv. hæstv. ríkisstj. höfðu einmitt flutt mál um svipað efni í sinni stjórnarandstöðutíð. Raunin varð þó önnur. Báðir þessir hæstv. ráðh. tóku þessum hugmyndum mjög miður, töldu þær óframkvæmanlegar, illframkvæmanlegar, yfirboð og lágkúruskap. Frv. náði ekki fram að ganga. Nú, einu ári síðar, leggur einn hv. stjórnarþm. fram frv. til l. um að ef einstaklingar eða fyrirtæki gefi stjórnmálaflokkum gjafir, þá skuli þær tekjur, sem til gjafarinnar ganga, vera undanþegnar skatti. Þetta frv. er borið fram á sama tíma og það er stefna hæstv. ríkisstj. að íþyngja almenningi enn með skattaáþján. Þá er borið fram frv. af stjórnarsinna um að fella niður skattlagningu af tekjum manna sem verja sínum tekjum til gjafa til stjórnmálaflokkanna í landinu. Hvernig heldur þingheimur nú að almenningur taki slíkum boðskap ofan á allt það sem á undan er gengið? Telja menn það virkilega rétt og eðlilegt, eins og kringumstæður eru í þjóðfélaginu nú, að eina boðorðið, eina tilkynningin, sem Alþ. láti frá sér fara í skattamálum við þessar aðstæður, sé sú að fólk geti fengið skattafslátt ef það víkur gjöfum að stjórnmálaflokki. Menn muna það sjálfsagt enn, þm. og aðrir, hvaða hvellur varð hjá almenningi í landinu þegar launakjör þm. voru hækkuð á sínum tíma á sama tíma og fólkið, verkafólk og aðrir launþegar í landinu, átti um sárt að binda. Hvaða hvellur halda menn að yrði meðal almennings ef frv. af þessu tagi yrði samþ. þar sem stjórnmálaflokkarnir í landinu, flokkavaldið er að berja það í gegn í lögum, að gjafir til stjórnmálaflokka verði undanþegnar skatti, á sama tíma og verið er að hækka skatta á öllum almenningi í landinu og neitað er að taka tillit til tillagna um að það fólk, sem verst er sett, verkafólkið í fiskiðnaði, fái náðarsamlegast að draga frá skatttekjum sínum þær tekjur sem þetta fólk hefur af því að vinna nætur- og helgidagavinnu? Þrátt fyrir þá annmarka, sem ég hef séð á frv. á þskj. 37, vil ég þó fagna því og lýsa mikilli ánægju með að hv. 4. þm. Norðurl. v. skuli hafa flutt þetta frv., ekki vegna þess að ég sé endilega samþykkur því sem í frv. kemur fram, en með þessu framlagi hans hefur hann þó alla vega vakið hér á Alþ. umr. um mál sem mjög eru umrædd meðal almennings í landinu og nauðsynlegt er að finna einhvern botn i, þ. e. a. s. hvaða reglum fjármunaráðstöfun stjórnmálaflokka á að lúta, hvaða skyldum stjórnmálaflokkar eigi að gegna í því sambandi að upplýsa um fjárreiður sínar og ef til vill hvernig fjáröflun til þeirra sé best komið. Ég tel að þetta sé hið merkasta sem um frv. á þskj. 37 má segja og þakka hv. þm. fyrir frumkvæði hans um að hefja umr. um þessi mál hér.



Herra forseti. Aðalefni þess frv. sem hér er til umr., er að undanþiggja gjafir til stjórnmálaflokka skattskyldu Ég vil taka það fram strax að við Alþb.-menn erum algerlega andvígir þessu aðalefni frv. Það er enginn vafi á því að ef þetta atriði yrði lögleitt, þá jafngildir það því að þeir, sem gefa til stjórnmálaflokka og síðan nytu skattfrelsis af þeim gjöfum, séu að gefa líklega að hálfu leyti tekjur ríkisins. Það mun láta mjög nærri að flestir verði að greiða, þegar allt kemur saman, um það bil helming af skattskyldu fé til ríkissjóðs og á þennan hátt er því í rauninni verið að finna leið til þess að gefa á kostnað ríkissjóðs. Ég tel einnig að það sé ljóst að þessi sérstöku ákvæði, sem hér er fjallað um, mundu yfirleitt ekki ná til lágtekjufólks því að annaðhvort er þar um að ræða að skattskyldar tekjur eru litlar eða engar. Þetta ákvæði næði því aðallega til þeirra sem hafa háar eða miklar tekjur. Ég tók eftir því að hv. flm. orðaði það svo, þegar hann talaði fyrir þessu frv., að hann væri á móti því að ríkissjóður styrkti stjórnmálaflokka og sagði að hann vildi ekki láta skylda sig á þann óbeina hátt til þess að styrkja Alþb. og nefndi það sem dæmi. En ég get ekki séð annað en að þessi aðferð, sem hann stingur upp á, þræði einmitt þessa götu. Hann ætlar að láta mig og aðra, sem telja sig eiga eins tilkall til ríkissjóðs og hann, standa undir greiðslum t. d. til Sjálfstfl. með því að gefa eftir stórar upphæðir af tekjum ríkissjóðs sem yrðu gefnar á þennan sérstaka hátt t. d. til Sjálfstfl. Í þessu frv. kemur einnig fram að flm. leggur til að stjórnmálaflokkarnir verði gerðir bókhaldsskyldir. Ég tel ekkert nema gott um það atriði að segja. Mér finnst eðlilegt að þeir séu gerðir framtalsskyldir og bókhaldsskyldir þannig að fullt eftirlit geti verið með fjárreiðum þeirra. En það felst ekki í þessu frv., heldur fylgifrv. og verður auðvitað rætt hér sérstaklega. Það frv., sem hér er á ferðinni, er flutt að einhverju leyti í sambandi við miklar umr. sem átt hafa sér stað um fjárreiður stjórnmálaflokkanna. Ég álít að það verði ekki tekið á því máli á viðunandi hátt eftir öðrum leiðum en þeim sem við í Alþb. höfum lagt til, en á þskj. 32 flytja 3 þm. Alþb. þáltill. um, að Alþ. skipi 5 manna n. til að rannsaka fjárreiður stjórnmálaflokka svo og fjármál fyrirtækja, fasteigna og blaða sem þeim eru tengd. Í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram um fjármál stjórnmálaflokka og ég vil ekki taka undir nema lítinn hluta af því sem þar hefur fram komið, en vegna þeirra umr. tel ég að það verði ekki komist til botns í þeim málum nema fara þessa leið: skipa rannsóknanefnd, gera úttekt á málinu, birta það opinherlega hvað út úr slíkri rannsókn kemur. Það er kjarni málsins. Hitt, að svara þessari gagnrýni með því að leggja til að þeir, sem hafa miklar tekjur og eiga að greiða skatta til ríkisins, megi gefa svo og svo mikið af sínu skattskylda fé til stjórnmálaflokkanna og gera þær gjafir skattfrjálsar um leið, það vitanlega svarar ekki á neinn hátt þeirri gagnrýni sem fram hefur komið að undanförnu í sambandi við fjárreiður stjórnmálaflokka. Ég skal ekki fara út í umr. á breiðum grundvelli um þetta mál. Þetta frv. kemur til þeirrar n. sem ég á sæti í, og þegar það kemur úr n. gefst kostur á því að ræða málið nánar. En ég nota sem sagt tækifærið til þess að lýsa því yfir að við Alþb.- menn erum algerlega andvígir meginstefnu þessa frv. eins og hún kemur fram í 2. gr. frv.

Flm. (Eyjólfur K. Jónsson) : Herra forseti. Ég átti auðvitað von á því, að ekki væru allir sammála um allt sem í þessu frv. er falið, og verð að segja að mér þóttu ræður beggja ræðumanna, sem hér töluðu, vera mestmegnis málefnalegar og eðlilegar. En ég verð þó að leiðrétta smámisskilningi. Um framtalsskylduna er fjallað í því máli sem hér er til umr. nú, en eingöngu bókhaldsskylduna í því máli sem væntanlega kemur hér á dagskrá á eftir. Hitt verð ég líka að segja, að mér finnst vera býsna langsótt að tala um að í frv. mínu felist það í raun og veru að ég vilji að stjórnmálaflokkarnir fari á ríkisframfærslu, eins og annar ræðumaðurinn komst að orði. Það getur ekki verið aukin ríkisframfærsla af neinu tagi þegar verið er að minnka skatta. Það er verið að draga úr skattheimtu. Raunar sagði sá hv. þm. einnig að hann hefði flutt hér tillögu um að verkafólk í fiskiðnaði fengi frádregnar tekjur af yfirvinnu. Ekki ætlast hann til þess að það fólk verði talið á ríkisframfæri vegna þeirrar ráðstöfunar. Auðvitað er hér verið að tala um að minnka ríkisbákn, að draga úr skattheimtu. Það getur engan veginn verið túlkað þannig að það sé verið að auka ríkisframfærslu. Það vona ég að allir sjái þegar þeir skoða það niður í kjölinn. Að því er varðar aftur spurninguna um það hverjir mundu gefa fé til stjórnmálaflokka, þá er mín skoðun sú og ég hugsa að flestir komist að þeirri niðurstöðu þegar þeir hugleiða málið öfgalaust, að það sé einmitt tiltölulega tekjulágt fólk sem munar svolítið um að gefa til sinnar hugsjónastarfsemi án þess að þurfa að borga skatta af því fé. Menn, sem gjarnan vildu styrkja sinn flokk um 5 eða 10 þús. kr. á ári og leggja að sér, en eru kannske með tiltölulega litlar tekjur, munar um nokkur þús. sem þeir þurfa að greiða í skatta af þessu fé. Ég held að auðmann muni ekki svo mikið um það hvort hann borgar skatt af fénu sem rennur til stjórnmálastarfsemi. Ég held að hann hugsi ekki eins mikið um það og sá tekjulægri. Að því er varðar skattfrjáls fyrirtæki, að listinn yfir þau yrði enn þá lengri, þá er talað hér um 5% af skattskyldum tekjum. Þau fyrirtæki, sem ekki greiða neinn tekjuskatt, njóta auðvitað einskis góðs af þessari reglu þótt lögfest yrði, eingöngu þeir einstaklingar, sem hafa tekjur, og fyrirtæki, sem hafa tekjur. Og það má vel vera að þessi prósenta sé ekki endilega sú rétta. Kannske vilja menn lækka hana eða setja einhvers konar þak á þetta, að peningaupphæðin frá hverjum einstaklingi mætti ekki vera hærri en svo og svo mikið, ég er til viðræðu um allt slíkt. En hitt er útúrsnúningur, að það sé verið að setja flokkana á ríkisframfæri með þessum hætti, þvert á móti. Hér var mikið rætt um að skattfrádrátturinn væri einungis til líknarstarfsemi. Það er nú ekki rétt. Það er til menningarmála og vísindastarfsemi líka. En ég held að það sé engin ástæða til þess að vera gera grín að því að menn megi leggja fé til líknarstarfsemi án þess að borga af því skatt. Mér finnst þessi regla í lögum vera heppileg og eðlileg. Og ég hugsa að allir hér inni a. m. k. séu sammála um nauðsyn þess að stjórnmálaflokkar séu til og eitthvert fé þurfa þeir að hafa til starfsemi sinnar. Er nokkuð óeðlilegt við það að fólkið fái að leggja þetta fé fram án þess að borga sérstaklega skatt af því til ríkisins? Ég held að skattheimta til ríkisins sé það mikil að það mætti gjarnan einhvers staðar lina á, og því þá ekki hér eins og á öðrum sviðum? En ég skal sem sagt ekki tefja hér tímann með að orðlengja um þetta. Ég fagna ræðum beggja þeirra manna, sem hér hafa tekið til máls. Ég held að það sé mjög heppilegt að umr. um þetta mál fari fram. Og að því er varðar hv. þm. Lúðvík Jósepsson, þá eigum við saman sæti í fjh.- og viðskn. og ég efast ekki um að við munum reyna að ræða þetta mál þar niður í kjölinn og ég vona svo sannarlega að við getum orðið sammála um einhverja heppilega lausn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil gjarnan taka það fram að ég er efnislega séð því sammála sem fram kom í ræðu hv. 8. landsk. þm. og kveð mér ekki hljóðs til að bæta neinu við það. En mér þótti samt rétt að vekja athygli á því að ég lít þannig á að stjórnmálaflokkar séu bókhaldsskyldir samkv. tiltölulega nýsettum bókhaldslögum, lögum frá 1968. Þeir voru það ekki samkvæmt lögunum frá 1911 sem voru orðin mjög gömul og raunar mjög stuttorð, mjög fáorð og ófullkomin. Það hafði dregist allt of lengi að setja ný bókhaldslög sem var þó gert 1968, en í 2. gr. er nákvæm upptalning á því hverjir séu bókhaldsskyldir, 5. tölul. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Félög, sjóðir og stofnanir sem hafa á hendi fjáröflun,“ - það gera stjórnmálaflokkarnir auðvitað - „fjárvörslu“ - það gera þeir líka - „eða rekstur“ - og það gera þeir líka að nokkrum hluta, - „svo sem lífeyrissjóðir, stéttarfélög, íþróttafélög, líknarstofnanir, minningar- og styrktarsjóðir“. Það er rétt hjá hv. flm. þessa frv. að hér eru stjórnmálaflokkar ekki nefndir og ég tel það síður en svo til skaða að kveða skýrt á um það, því að ég er honum algerlega sammála um að auðvitað eiga þeir að vera bókhaldsskyldir. Ég tel þá vera það og þeir hafi átt samkvæmt þessum lögum að hafa fullkomið bókhald, tvöfalt bókhald eða tvíhliða bókhald a. m. k. síðan 1968. En sem sagt, þeim mun skýrari sem ákvæðin eru, þeim mun betra, og þess vegna hef ég síður en svo nokkuð á móti því að þetta frv. nái fram að ganga. Framtalsskyldir eiga flokkarnir að sjálfsögðu einnig að vera.



Herra forseti. Það er auðvitað rétt sem síðasti ræðumaður sagði, að það má deila um skilning á þessari ákveðnu grein í bókhaldslögunum, þ. e. a. s. ;í. tölul. 2. gr. Ég lít svo á að löggjafinn hafi vísvitandi sleppt orðinu stjórnmálaflokkur í upptalningunni og þess vegna meira en orki það tvímælis, það a. m. k. orkar ekki tvímælis hver vilji löggjafans var. Hann hefði örugglega nefnt stjórnmálaflokka þegar hann telur upp öll möguleg félög önnur ef hann hefði ætlast til þess að þeir væru bókhaldsskyldir. En eins og í grg. með því frv., sem rætt verður hér á eftir, segir, þá er það flutt til að taka af öll tvímæli og skal ég ekki orðlengja það frekar.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. er ljóst hefur það mál, sem hér er til umr., verið rætt hér á undan á þessum fundi og skal ég ekki fara frekar út í það efnislega. Ég legg einungis til að málinu verði vísað til fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Með lögum um ráðstafanir í efnahagsmálum, sem samþ. voru á Alþ. 26. apríl s. l., var m. a. ákveðið að lagt skyldi á sérstakt flugvallargjald. Gjald þetta er skattur til ríkissjóðs sem lagður er á farþega sem ferðast með loftförum ýmist frá Íslandi til annarra landa eða milli flugvalla innanlands. Voru á sínum tíma talsverðar deilur um álagningu þessa gjalds og var ég í hópi þeirra þm. sem greiddu atkv. gegn því. Er afstaða mín til umræddrar gjaldtöku í heild óbreytt. Eftir eðli málsins má skipta þessu flugvallargjaldi í tvo flokka. Annars vegar er gjald það, sem lagt er á farþega, innlenda og erlenda, sem ferðast loftleiðis frá Íslandi til annarra landa. Sú gjaldtaka þjónar tvennum tilgangi: Annars vegar að afla tekna í ríkissjóð, hins vegar væntanlega að gera utanlandsferðir íslendinga dýrari og þá í því skyni að hafa einhver áhrif til þess að hamla gegn utanferðum íslendinga og gjaldeyriseyðslu í því sambandi. Má vissulega færa rök bæði með og móti nauðsyn þess arna og var það gert á sínum tíma, þegar gjald þetta var til umr. hér í hv. d., og mun ég ekki orðlengja það. Hins vegar kemur svo gjaldtaka flugvallargjalds af farþegum í innanlandsflugi. Þar er annað upp á teningnum heldur en þegar gjald þetta er tekið af farþegum í millilandaflugi. Slík gjaldtaka, þ. e. a. s. gjaldtaka flugvallargjalds í innanlandsflugi, getur aðeins og einvörðungu þjónað þeim tilgangi að afla ríkissjóði tekna og ber þá að líta á að hverjum sú skattheimta beinist og hvort ástæða sé til þess að ætla að hún komi réttilega niður. Það er kunnara en frá þurfi að segja að höfuðborg landsins, Reykjavík, er sameiginleg þjónustumiðstöð fyrir landið allt. Aðeins þar er hægt að fá ýmsa sérhæfða þjónustu, t. d. í sambandi við heilsugæslu og heilbrigðismál. Þar eru auk þess allar meiri háttar stjórnsýslu-, lána- og fyrirgreiðslustofnanir sem fólk kann að eiga erindi við svo og ýmis önnur fyrirtæki og stofnanir sem landsmenn allir þurfa að leita til. Af þeim sökum þarf fólk, sem býr úti á landsbyggðinni, oft að koma til Reykjavíkur til þess að sinna erindum sem hvergi annars staðar er hægt að reka. Þá er það einnig alkunna að því fjær Reykjavík sem fólk býr, þeim mun meira verður það að notfæra sér þjónustu flugfélaga í flutningum til og frá Reykjavík. Íbúar nágrannabyggðarlaga Reykjavíkur geta með auðveldum hætti farið landleiðis til þess að sækja sér þjónustu eða aðra fyrirgreiðslu til Reykjavíkur, en hins vegar þurfa þeir, sem lengri leið eiga, að fara flugleiðis. Innheimta flugvallargjalds af farþegum í innanlandsflugi verður því í raun sannnefndur dreifbýlisskattur, því að gjaldið er aukakostnaður fyrir þá sem fjarri Reykjavík búa, en eiga þangað erindi, sem íbúar nágrannabyggðarlaga Reykjavíkur þurfa ekki að inna af höndum í sama skyni. Verkar flugvallargjaldið því, sem einn aukakostnaðarliðurinn enn ofan á aðra þá kostnaðarliði, svo sem hærra vöruverð, hærra flutningsgjald og annað eftir því, sem íbúar dreifbýlisins þurfa að gjalda vegna búsetu sinnar umfram reykvíkinga og nágranna. Samrýmist þetta heldur illa hinni margumtöluðu byggðastefnu og er auk þess því óréttlætanlegra þar sem felld hefur verið niður innheimta veggjalds af þeim íbúum nágrannabyggðarlaga Reykjavíkur sem ferðast geta eftir fullkomnum hraðbrautum til og frá höfuðborginni. Skýtur það raunar heldur skökku við að skömmu eftir að samgöngugjald þetta, veggjaldið, var fellt niður af þeim sem stysta og greiðasta leið eiga til höfuðborgarinnar, þá skuli annað samgöngugjald, flugvallarskatturinn, hafa verið tekið upp gagnvart þeim landsmönnum sem um lengstan veg eiga að fara til hinnar sameiginlegu þjónustumiðstöðvar sem Reykjavík er. Ég vil í því sambandi sérstaklega minna á það að þegar fjárlög voru til afgreiðslu á s. l. vetri fluttum við nokkrir þm. tillögu um að veggjaldið yrði tekið upp að nýju á hraðbrautarvegum í nágrenni Reykjavíkur. Sú tillaga var felld. Alþ. komst sem sagt að þeirri niðurstöðu að þetta samgöngugjald bæri ekki að leggja á íbúa nágrannasveitarfélaga Reykjavíkur, og þá getur Alþ. alls ekki komist að þeirri niðurstöðu að flugvallargjald, sem er annað samgöngugjald af svipuðu tagi, beri að leggja á þá íbúa landsins sem eiga um ógreiðari veg að fara til Reykjavíkur heldur en næstu nágrannar hennar. Upphaflega var ráðgert að flugvallargjaldið yrði aðeins innheimt til loka febrúarmánaðar 1976. Í fjárlagafrv. ríkisstj. er hins vegar boðað að gjaldtaka þessi verði framlengd allt næsta ár og hefur ekkert verið um það sagt hvort einhverjar breytingar séu fyrirhugaðar á þeirri gjaldtöku, t. d. með því að fella niður flugvallargjaldið í innanlandsflugi, eins og mér finnst eðlilegt að gert sé. Kemur raunar fram í fjárlagafrv. að það virðist eins og þessa gjaldtöku eigi að framlengja óbreytta þar sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. tekjum sem samsvara því. Frv. þetta er flutt í þeim tilgangi að sú breyting verði gerð á ákvæðum laga um innheimtu flugvallargjalds að gjaldið verði eftirleiðis aðeins innheimt af þeim farþegum sem fara frá Íslandi til annarra landa, en gjaldtakan verði felld niður í innanlandsflugi. Eins og á hefur verið bent hér að framan er um réttlætismál að ræða í þessu skyni sem er allsendis óskylt því hvort stjórnvöld vilja leggja einhvern hemil á utanlandsferðir íslendinga. Hvort innheimta flugvallargjalds af farþegum í millilandaflugi er rétt og æskileg leið til þess arna er allsendis óskylt því máli sem hér er flutt. Það mál, sem hér er flutt, er eingöngu í því skyni að breyta því að samgönguskattur sé tekinn af íbúum dreifbýlisins á sama tíma og samgönguskattur hefur verið felldur niður af íbúum í næsta nágrenni við Reykjavík sem greiðasta og auðveldasta leið eiga til þeirrar sameiginlegu þjónustumiðstöðvar landsins alls sem Reykjavík er. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. leyfi ég mér að leggja til að málið verði sent til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.