Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Páll Hermannsson) Menn minnast þess, að á þinginu 1928 voru sett lög um verzlun með tilbúinn áburð. Í þeim lögum var fyrst og fremst tvennskonar efni, annað það, að heimila einkasölu á þessari vörutegund, og hitt, að heimila styrk úr ríkissjóði, sérstaklega þó í sambandi við flutningskostnað á þessari vöru til landsins. Þessi lög voru að því leyti tímabundin, að heimildin til styrkgreiðslu gilti aðeins um þriggja ára bil, en sú heimild var aftur framlengd á þinginu 1931, með lögum nr. 12 frá 6. júlí það ár. Í þeim l. var líka takmarkaður tíminn, sem heimilað var að greiða styrk, enn um 3 ár, svo þessi heimild rennur út á þessu ári. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er að nokkru leyti framlenging á þessari heimild, en jafnframt því er gerð breyt. á áburðarlögunum í heild. Fyrsta breyt. er sú, að þar sem þessi lög voru áður heimildarlög, þá eru þau gefin út nú sem almenn lög, bæði að því er snertir áburðareinkasölu og líka um framlag styrksins. Þetta hvorttveggja er nú eftir þessu frv. almenn og venjuleg lagafyrirmæli, þ. e. a. s. skylda, í staðinn fyrir að þetta var áður aðeins heimild. Þá er í 2. gr. frv. sett ákvæði um styrk, sem ekki hefir verið í lögum áður, sem sé þau, að styrkurinn til flutninga megi ekki fara upp úr 20 kr. á tonn. Ég vil nú ekki fullyrða neitt um það, hvort þetta ákvæði hefir verulega þýðingu, það verður ekki fullvíst fyrirfram, hver flutningskostnaðurinn verður á áburðinum frá útlöndum og til hafna á Íslandi. En mér þykir líklegt, að það geti farið svo, að þessi takmörkun geti valdið því, að það verði ekki greiddur sem styrkur frá ríkissjóði allur flutningskostnaður á áburðinum til landsins. - Þess má geta um þetta ákvæði um flutningsstyrkinn, að það er enn tímabundið og gildir um þriggja ára bil, eða til ársloka 1937. Þá hefir áður verið svo ákveðið um verzlunarkostnað með þessa vöru, að leggja mætti á hana aðeins visst prósentugjald. Eftir l. frá 1928 aðeins 2%, og eftir að þau voru framlengd á þinginu 1931 mátti það vera 3%. Nú er svo ákveðið, að kostnaðurinn skuli leggjast á vöruna, svo þetta er einnig breyting. En mér hefir verið tjáð, að þessu ákvæði um hundraðshlutaálagningu hafi ekki verið framfylgt nákvæmlega, svo ég geri ráð fyrir, að þessi breyt. hafi ekki verulega breytingu í för með sér frá því, sem orðið hefir í framkvæmdinni á undanförnum árum. Það varð nokkur ágreiningur og allmiklar umr. um þetta mál í hv.Nd., því að þaðan er það komið. En mér er nú kunnugt um, að frv. er í þeim búningi nú, sem má telja sæmilega miðlun milli þeirra, sem höfðu misjafnar skoðanir á því í hv.Nd. Landbn. hefir athugað frv. og leggur hún til, að það verði samþ. Að vísu hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til þess að greiða atkv. með sérstökum breyt., ef þær kæmu fram. Nú liggja þær ekki fyrir, og geri ég því ráð fyrir, að ég megi segja f. h. n., að hún fallist á, að þetta frv. verði samþ.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinason) [óyfirl.]: Þegar frv. til l. um einkasölu á tóbaki var borið fram í seinna skiptið, þá var líka gert ráð fyrir að taka einkasölu á eldspýtum. Það er ákaflega þægileg vara að verzla með og getur gefið nokkrar tekjur í ríkissjóðinn. Það náði ekki fram að ganga þá og var fellt úr frv., en nú er það komið hér sem sérstakt frv. og hefir gengið í gegnum hv.Nd.Fjhn. hefir nú athugað málið og hefir klofnað um það, eins og sést á þeim þskj., sem fyrir liggja. Leggur meiri hl. n. til, að það verði samþ., að vísu með dálítilli breytingu. Í þessu frv. er einnig gert ráð fyrir því, að tekin sé einkasala á vindlingapappír, og er það nokkuð eðlilegt, því að ríkið flytur inn alla vindlinga, sem fluttir eru til landsins, eða á að gera það, enda ætla ég, að það sé alstaðar gert þar, sem einkasala er á tóbaki, að hafa vindlingapappír með. Ef það væri frjálst að flytja inn vindlingapappír, þá mundi hann talsvert mikið verða notaður og minnka sölu á sígarettum hjá einkasölunni. En hinsvegar er þetta vörutegund, sem álitið er, að ríkið geti tekið nokkurn skatt af. Meiri hl. n. hefir fallizt á þá till., sem fram hefir komið, að bæta við og taka inn í frv. heimild um einkasölu á vindlingapappír og vindlingakveikjurum, og nær það vitanlega yfir hverskonar tegundir þeirra. Ég hefi í rauninni ekki miklu meira um þetta að segja. Það var eitthvað rætt við 1. umr., og get ég því beðið átekta, ef fram kemur eitthvað í umr., sem meiri hl. n. þykir ástæða til að tala á móti eða gera aths. við.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónason) [óyfirl.]: Það var aðeins af því, að ég gat ekki orðið sammála hv. meðnm. mínum, að ég gaf út sérstakt nál., og þá þykir mér viðkunnanlegra að standa upp til þess að fylgja fram þeim málstað. En ég stend ekki upp af því, að mér finnist ástæða til að vekja miklar umr. um málið. Mér finnst það fremur ómerkilegt. Þetta er lítil vörutegund, sem farið er fram á að taka einkasölu á, og varla nokkur maður á landinu, sem brúkar svo mikið af þessari vöru, að það geri til, þó að verzlunin með hana sé óhagstæð. Þess vegna þarf ekki að fara út í stórar deilur um ríkisverzlun í sambandi við þetta. En hitt er annað mál, að eins og frv. var upphaflega, þá var stefnt út í það, að eldspýtur flyttust ekki, ef verzlunin yrði óhentug með þær. Menn mundu þá heldur hafa notað eitthvað annað, ýmiskonar kveikjara og eilífðareldspýtur, eða hvað það nú heitir allt saman. En hv. meiri hl. n. hefir nú reynt að setja undir þennan leka, með því að heimila einkasölu á öllu slíku. Það getur því farið út í það að menn taki upp þá gömlu aðferð að sækja köggul í hlóðin þegar þeir þurfa á eldi að halda. Ég veit ekki, hvort hv. meiri hl. n. treystir sér til að setja heimild í lögin til þess að varna því, að menn geri það. Þá hefi ég reynt að leita að vindlingapappírnum á innflutningsskýrslum, en hvergi getað fundið hans getið. Ekki hefir hann komizt á verzlunarskýrslur, og er hans hvergi getið þar, sem um innheimtu tolla er að ræða. Ég hygg því, að það sé hverfandi lítið, sem inn flyzt af þessari vörutegund, enda getur einn maður smyglað í vestisvasa sínum því, sem af þessari vöru er notað í landinu á einu ári. En þetta horfir öðruvísi við annarsstaðar, þar sem mikil framleiðsla er af vindlingum og pappírinn er fluttur inn, en sú framleiðsla er nú ekki fyrir hendi hér. En reynslan er alstaðar sú, að erfitt er að varna því, að þessari vöru sé smyglað. Það er hægt að ímynda sér, hvað auðvelt er að smygla vindlingapappír, þegar hægt er að fela mörg þúsund í lófa sínum. En það mundi hinsvegar ekki gera svo mikið til, þó að einkasalan missti þessa litlu verzlun með vindlingapappír; það munu aldrei verða svo miklar tekjur af því, að það muni. Ég sé, að í 8. gr. frv. er það tekið fram, að ríkisstj. ákveði hámarksverð á eldspýtum og vindlingapappír í smásölu. Ég sé enga ástæðu til þessa. Einkasalan ákveður sitt verð á þessari vöru, og ég sé ekki, hvers vegna þarf að binda smásöluna nokkrum böndum út af fyrir sig. Hvers vegna mega smásalarnir ekki keppa hver við annan eins og þeim sýnist, alveg eins og þegar verzlunin er frjáls? Ég skil ekki, hver er tilgangurinn með 9. gr. frv., sem svo segir, með leyfi hæstv. forseta,: „Á umbúðir allra tegunda af eldspýtum og vindlingapappír, sem einkasalan flytur inn, skal letrað „Tóbakseinkasala ríkisins“.“ Ég býst við, að það sé meiningin, að þetta verði nokkurskonar tryggingarráðstöfun, líkt eins og nú, að tóbakseinkasalan límir miða á hvern kassa, til þess að það verði meira áberandi ef menn eru með smyglaða vöru. En ég sé ekki, hvernig á að koma þessu fyrir, svo öruggt sé, nema líma eigi miða á hvern eldspýtnastokk! Slík áprentun mundi kosta meira en sem nema mundi ágóðanum af einkasölunni með vöruna. Það er annað mál að prenta merki á miða, sem límdir eru á stóra pakka. Ég skil ekki, hvað það á að þýða að baka verzluninni kostnað með þessari sérvizku. Annars á það ekki við, að ég sé að fetta fingur út í einstök atriði frv., því að ég legg til, að það verði fellt. Ég álít, að þó að það verði samþ., gefi það ríkissjóði svo sem engar tekjur. En ef hinsvegar tekin er í einkasölu verzlunin með kveikjara, þá kemur þar vara, sem talsvert vandasamt er að verzla með. Ef á að taka kveikjara í einkasölu, því þá ekki að fara eins með allar vörur, sem eitthvað koma tóbaksnautn við? Kveikjarar eru með margvíslegu móti. Þeir eru stundum úr dýrum málmum og notaðir til gjafa, og ef á að fullnægja eftirspurn eftir þeim, þá þarf að hafa þá á boðstólum í fjölbreyttu úrvali, og gæti þá nokkurt fé legið í því, þó ekki þyrfti það að vera mjög mikið. Verzlun með kveikjara er því annars eðlis heldur en verzlun með eldspýtur, sem er miklu einfaldari. Ég held, að til þess að ráða bót á þeim annmörkum, sem fylgja mundu verzluninni með vörur frv. í einkasölu, væri langheppilegast að fella frv., því að sýnilega græðir ríkissjóður ekkert á þessu brölti.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Þó að ákveðið sé hámarksverð á eldspýtum eins og gert er ráð fyrir í 8. gr. frv., þá þarf það ekki að vera útilokað, að menn geti keppt um söluna með verði á þeim. Ég býst við, að ákveðin verði ómakslaun til smásalanna, og munu þeir af þeim, sem duglegir eru að selja, treysta sér til að hafa verðið eitthvað fyrir neðan það mark, sem það ákvæði setti.

Hver er tilgangurinn með hámarksákvæðinu?

. Tilgangurinn er auðsær, að ekki geti átt sér stað óhæfileg álagning hjá smásölum þannig, að samtök smásala kæmu sér saman um að selja þetta háu verði. Yfirleitt þarf að hafa hönd í bagga með sölu á þeim vörum, sem þannig eru innfluttar. Hv. frsm. minni hl. hélt, að vandræði gætu orðið úr því að letra á alla eldspýtustokka samkv. 9. gr. frv. En þetta er ákaflega einfalt mál og auðvelt að koma þessu fyrir. Það var talað um það hér á Alþ. 1928, þegar kom til tals einkasala á eldspýtum, að komið gæti til greina sem einkatekjugrein fyrir ríkissjóð að selja auglýsingar, sem á þeim stæðu. Það væri mjög auðvelt að koma því fyrir að setja slíkar auglýsingar á stokkana, með því að semja um það við verksmiðjurnar. Á sama hátt er mjög auðvelt og þarf ekki að kosta neitt verulegt að fá verksmiðjurnar til að letra á eldspýtustokkana, að þeir séu frá tóbakseinkasölunni. Hér eru t. d. heildsalar, sem selja eldspýtur, sem þeir hafa látið letra á á íslenzku. Í sambandi við þessa áletrun má það segja um vindlingapappírinn, að það kemur kannske ekki til greina að áletra nema umbúðirnar utan um hann, og ekki hvert einstakt blað. Þó veit ég ekki nema letra megi á hvert blað, því að ég vil ekki segja, að mikið þurfi að standa á hverjum miða. Það verða engin vandkvæði með framkvæmd á þessu. Hið þriðja, sem hv. 1. þm. Reykv. hafði við frv. að athuga, var þetta um kveikjarana. Hann sagði, að af þeim væru fluttar margar breytilegar tegundir. Ég býst við, að það sé rétt hjá honum. En ég vil taka það fram, að það er ekki meiningin, að með þessu eigi að setja upp skrautgripaverzlun með kveikjara búna gulli og dýrum steinum. En það getur vel verið, ef efni leyfa og nægur erlendur gjaldeyrir verður fyrir hendi, að það yrði kannske gert, að panta þessa hluti fyrir einstaka menn gegnum einkasöluna, úr gulli eða silfri og setta dýrum steinum, ef vinir einhvers reykingamanns vildu sæma hann við hátíðleg tækifæri. Að öðru leyti álít ég, að á lager ætti tóbakseinkasalan að hafa eingöngu fremur einfaldar gerðir af kveikjurum. - Fleiri aths. voru víst ekki gerðar við frv.

Emil Jónsson Þess hefir verið farið á leit við iðnn., að hún athugaði frv. og gerði á því breyt., ef henni þætti þess þurfa. N. hefir nú gert þetta og borið fram brtt. á þskj. 360. Höfuðbreyt. er sú, að færa tollinn aðallega yfir á þær vörutegundir, sem taldar eru ónauðsynlegar. Tollurinn hefir verið hækkaður á brjóstsykri, konfekti og átsúkkulaði úr 1/3 upp í ½ aðflutningsgjald. En svo hefir aftur verið lækkað sem því svarar á öðrum nauðsynjavörum, t. d. kaffibæti o. fl. N. er á einu máli um þessar breytingar. Ég skal svo ekki ræða frekar um þetta, en vænti þess, að hv. d. sjái, að þetta er sanngjarnt.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) Það var viðvíkjandi till. frá meiri hl. fjhn. á þskj. 316, sem ég hygg, að sé samin eftir tilmælum frá fjmrn. Mér skilst, að tilgangur þessarar till. sé sá, að fella niður heimild, sem er í gildandi l. um að veita frest á gjaldi af innlendum tollvörutegundum. En það er ósamræmi í þessu, þar sem heimilað er að veita gjaldfrest á erlendum tollvörutegundum. Af þessari ástæðu vildi ég ekki taka þátt í flutningi till., og ég tel ekki rétt að samþ. hana.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég ætla aðeins að segja örfá orð. Brtt. á þskj. 316 er sanngirnisráðstöfun og flutt eftir tilmælum fjmrn. og eftir till. tollstjóra. Aðalatriðið er, að eftirlitið með framleiðslunni geti orðið skýrara, og að hægt sé að setja reglugerð um fullkomið eftirlit. Það er rétt hjá hv. 3. þm. Reykv., að tollstjóri hefir lagt til, að felld sé niður heimildin til þess að veita gjaldfrest af innlendum tollvörutegundum. Honum hefir verið ómögulegt að fara eftir henni og vill hann því ekki, að hún sé í l., svo að ekki geti orðið nein deila út af því.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) Mér virðast þessar röksemdir hjá hæstv fjmrh. eða tollstjóra mæla hver gegn annari. Í þessari brtt. á þskj. 316 felst hagkvæmara fyrirkomulag um nákvæmt eftirlit með geymslu tollvörutegunda, og það verður því auðveldara að framkvæma það eftirlit, sem þarf til þess að veita gjaldfrest. Ef geymsla þessara tollvörutegunda er undir eftirliti tollstjóra, þá sé ég ekki neitt til fyrirstöðu því, að hægt sé að framkvæma þennan gjaldfrest. En ef það er svo, eins og hæstv. fjmrh. gat um, að tollstjóra sé ómögulegt að framkvæma heimildina - en af hvaða ástæðum það er, veit ég ekki -, þá er ekki sjáanlegt að það geri nokkuð til, þó heimildin standi í l. Mig vantar algerlega rök fyrir því, að það sé sanngjarnt að veita gjaldfrest af aðfluttum tollvörutegundum, en ekki innlendum, og það er ósanngjarnt að ýta undir það, að heimildin til þessa sé ekki notuð.

1) GTh: Ég get verið því samþykkur, að bæjar- og sveitarfélög fái hluta af tekju- og eignarskattinum, þegar hann er hækkaður svo mjög sem frv. fer fram á. En hins vegar fel ég of langt gengið með þessari till. og segi því nei.

Frsm. (Páll Þorbjörnsson) Sjútvn. hefir athugað frv., sem hér liggur fyrir, og hafa henni borizt tilmæli frá vélstjórum og formönnum í öllum stærstu verstöðvum landsins, og höfðu þau verið lögð til grundvallar við flutning frv. Á fundi n. komu sendimenn frá vélstjórafélagi Íslands og mæltu móti því, að frv. væri samþ. í því horfi, sem það er nú í. Þeir gátu þess að þeir væru fylgjandi gagngerðri endurskoðun á löggjöfinni um vélgæzlu og töldu æskilegt, að undirbúningur frv. um það efni væri lagður fyrir næsta þing. Þeir óskuðu ekki eftir því, að hámarkið væri fært upp, og vildu ekki færa það meir en upp í 200 hestöfl. Sumir nm. voru fylgjandi þessu, en aðrir lögðu á móti því. En til samkomulags vilja þeir færa það upp í 250 hestöfl, og leggur n. til, að frv. verði samþ. með þessari breyt., en telur æskilegt, að fyrir næsta þinn verði búið að undirbúa frv. til l. um vélgæzlu, og verði þá leitað umsagnar þeirra, sem bezt vit hafa á þessu efni.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég skal ekki fara langt út í þetta mál. Það virðist vera farinn að réna áhuginn hjá þeim mönnum, sem ekki láta sjá sig til að mæla fyrir sínum brtt., enda er við því að búast, því ef samþ. yrðu, væri það til þess eins að ryðja Dönum og Færeyingum braut inn í Faxaflóa. Mér þykir því ekkert undarlegt, þó flm.till. kveinki sér við að mæla henni bót, en ég skal ekki fara langt út í það nú. Ég hefi áður minnzt á þann mismunandi rétt, sem héruðunum er gefinn með frv. þessu, og tel það algerlega óhæfilegt. Ég legg því til, að málið verði afgr. með svo hljóðandi rökstuddri dagskrá, er ég með leyfi hæstv. forseta vil lesa hér upp: „Með því að ekki þykir sæmandi að gera misjafnan sjálfsákvörðunarrétt landsmanna um fiskveiðar, eins og gert er í þessu frv., tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (JörB): Hv. dm. hafa heyrt þessa till. til rökst. dagskrár. og tel ég ekki þurfa að lesa hana upp aftur. Er rökst. dagskráin þá einnig hér til umr.

Finnur Jónsson Ég heyrði því miður ekki ræðu hv.þm. Borgf. fyrir hinni rökst. dagskrá, því ég var kallaður í landssímann í sömu svipan. En ég vil mótmæla dagskrártill. og bendi á í því sambandi, að við þurfum að leggja mikla áherzlu á að sá fiskur, sem við flytjum í kvóta til Englands, sé sem allra verðmestur miðað við þyngd. Auk þess vil ég minna á, að hér er um atvinnu að ræða fyrir nokkur hundruð manns. Dragnótaveiðin hefir aukizt, hún er t. d. nú að koma upp við Eyjafjörð, og það hefir ekki lítið að segja á þessum tímum, hvert handtakið. Ég mun því greiða atkv. móti dagskrártill., en samþ.brtt.hv.þm. Vestm.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. til að leiðrétta villu, sem slæddist inn í l. á síðustu stundu, eða hv. 3. þm. Reykv. kom inn í Ed. Var þá slegið föstu, að bálar frá Vestfjörðum og Faxaflóa mættu veiða við Vestmannaeyjar, en bátar frá Vestmannaeyjum mættu ekki veiða á Faxaflóa. Sjá allir, hvaða vit er í þessu, enda lýsti hv.þm. Borgf. því með sterkum orðum, hvílíkur óskapnaður þetta væri.

Frv. í heild, já

. Nei, þessi breyting.

Nei, áður en þessi breyt. var gerð. Frv. með haus og sporði

. Mér þótti það líka, en þótti svo mikið við liggja að eyðileggja ekki alveg þennan atvinnuveg, að ég taldi réttara að hleypa því áfram, en það var komið alveg í eindaga og ekki hægt að lagfæra sem þurfti. Ég heyri sagt, að hv.þm. Borgf. hafi komið með rökst. dagskrá um að vísa frv. frá. Við, sem að málinu stöndum, höfum hér í höndunum ótal mörg áskorunarskjöl, undirskrifuð af hundruðum sjómanna og smáútgerðarmanna, bæði frá Vestmannaeyjum, Keflavík og annarsstaðar af Suðurnesjum og víðar að, um að leyfa þessar veiðar áfram. Ég veit ekki, hvort hv. 3. landsk., frsm. þessa máls, hefir lesið þessi bréf upp eða ekki, en ef það er ógert, vil ég eindregið mælast til þess, að hann geri það, því það hafa aldrei komið fram jafnsterk rök í þessu máli og nú, svo ég viti. Það er hreint og beint óvitaháttur að vilja eyðileggja atvinnu fyrir fleiri tugum manna. Þegar menn eru að mótmæla þessu leyfi, tala þeir um, að verið sé að opna fyrir Dönum. En þetta er hinn mesti misskilningur. Það er hvorki verið að opna né loka fyrir Dönum. Þessir fáu bátar, sem þeir eiga hér við land, fá að veiða óhindrað jafnt innan sem utan landhelgi. Danir hafa svo fullkomin tæki á sínum bátum, að þeir geta vel verið langt innan við landhelgislínu með veiðarfari sín, þó skipin séu fyrir utan. Ég veit ekki, hvort þm. hafa gert sér þetta ljóst, en ég er þessu kunnugur af viðtali og náinni kynningu við fiskimenn víðsvegar um land, og veit það líka af því ég hefi sjálfur verið í förum, hvernig dönsku bátarnir hagnýta sér að geta haft veiðarfærin langt frá. Mér finnst ekki vera gerandi leikur að því að bægja trillubátum og öðrum skipum frá að stunda þessar veiðar og stöðva þannig atvinnu fjölda manna. Þegar ég hefi barizt fyrir þessu máli og hefi verið að reyna að vinna bug á bábiljunum, hefir mjög verið vitnað í, að menn bæru lítið úr býtum við þessa veiði. Þetta var satt. Íslendingar voru lítið kunnugir dragnótaveiði og kunnu ekki með að fara. En þeir eru farnir að læra það af reynslunni. Meðferð dragnóta krefst nákvæmni, sem ekki næst strax. En það er auðséð á aflanum, að sjómennirnir íslenzku eru farnir að læra handtökin, og útkoman er miklu betri en var. Ég hefi hér með höndum nokkur skjöl, þar sem eru tölur í þessu efni. Ég skal aðeins taka sem dæmi 3 báta héðan úr Rvík, eða rekstrarreikninga þeirra í sumar, þar sem sýnir sig, hvað þessi atvinnugrein gefur í aðra hönd. Einn bátanna hefir aflað fyrir 4000 kr. og haft í ágóða 800 kr. Annar báturinn hefir aflað fyrir 6500 kr. og ágóði orðið 3000 kr., og þriðji báturinn aflaði fyrir rúml. 7500 kr. og ágóði hans varð 1800 kr. Þess háttar dæmi eru mörg. Í fyrra sumar höfðu Vestmannaeyingar betri vertíð við dragnótaveiði en á vetrarvertíðinni. Ég skal taka það fram, að útkoman er betri, ef ekki eru allt of margir bátar, sem stundu þessar veiðar. Í sumar voru fleiri bátar, sem stunduðu dragnótaveiðar, en í fyrra, og útkoman er góð, þó hún sé ekki eins glæsileg og í fyrra. Ég veit ekki, hversu sterk rök hv.þm. Borgf. hefir flutt með dagskrártill. sinni. En ég get fullvissað hv.þdm. um, að með því að samþ. hana gerðu þeir hundruðum sjómanna þann mesta ógreiða, sem hægt væri, því að það er nauðsynlegt að leyfa dragnótaveiðar næsta sumar. Eins og allir vita, hefir það komið fyrir, að bátar hafa verið teknir í landhelgi og dæmdir í háar sektir, en enginn hefir getað borgað, og dómsmálaráðherrar, hverjir sem það hafa verið, hafa orðið að gefa eftir sektina og þagga málið niður. - Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta mál, en skora á hv. d. að ganga ekki undir það jarðarmen, sem hv.þm. Borgf. vill láta ganga undir hér, og með því taka atvinnu af mörgum sjómönnum, sem annars gætu haft sæmilega atvinnu, ekki einungis hér við Faxaflóa, heldur um allt land, þar sem einhver mannskapur er í mönnum að bjarga sér. Það væri hreinasti óvitaháttur að samþ. þessa dagskrá, og ég skal benda á eitt dæmi enn. Eins og kunnugt er, brjóta togarar landhelgislögin, og t. d. enskir togaraskipstjórar, sem þekkja botninn og gullnámuna í grennd við Vestmannaeyjar, hafa skafið botninn þar, án þess varðskipin fái að gert, enda geta þau ekki séð við því nema vera alveg á sömu stöðum að staðaldri. En síðan dragnótabátarnir fóru að vera á þessum stöðum, hafa togararnir ekki haldizt við, þeir hafa hætt ásóknum sínum af ótta við klögumál þessara mörgu báta. Vinningurinn við veiðar þessara báta er því tvöfaldur, um leið og þeir hafa hagnýtt sér auðæfi hafsins á þessum slóðum hafa þeir bægt lögbrjótum frá skemmdarstarfi þeirra. Með því að kippa að sér hendinni um leyfi til dragnótaveiða er því togurum gefið undir fótinn um að nota landhelgina, og með því væri lífsframfærið tekið frá fjölda manns.

Hannes Jónsson Snemma á þingi flutti ég hér frv. um niðurfærslu vaxta af veðlánum landbúnaðarins. Þetta frv. hefir nú fengið að hvíla sig um mánaðar tíma í hv. landbn. Ég hefi verið að grennslast eftir því hjá nm., hvað því liði, en fengið heldur mismunandi svör, og einn nm. vissi ekki einu sinni til þess nú í morgun, að málið lægi fyrir n. Mér virðist þess vegna, að það muni hafa verið unnið heldur slælega að þessu máli í n., og verð ég að vænta þess, að hæstv. forseti reki eftir því, að n. skili því frá sér. Ef hún getur ekki skapað sér neina skoðun á því, getur hún a. m. k. skilað því til d. án greinargerðar; aðalatriðið er, að hún svæfi það ekki alveg.

Bjarni Ásgeirsson Ég get glatt hv.þm. V.-Húnv. með þeim upplýsingum, að málinu líður ágætlega hjá landbn. Annars er ástæðan til þess, að það er ekki komið fram, sú, eins og hv.þm. er kunnugt um, að fyrir landbn. liggja mjög víðtækar till. um almenna vaxtalækkun á lánum landbúnaðarins, sem fljótlega munu verða afgr. frá n. í heild. Okkur virtist ekki ástæða til að taka einn lið út úr og afgr. hann sérstaklega. heldur munum við afgr. frv. hv.þm. V.-Húnv. í sambandi við hin önnur samkynja mál, sem n. hefir til meðferðar, og vænti ég, að þau komi fram næstu daga. Vona ég, að hv.þm. V.-Húnv. verði þolinmóður þangað til.

Hannes Jónsson Ég veit auðvitað, að frv. muni líða vel hjá n., eins og hverjum þeim hlut, sem er læstur niður í skúffu. En það er ekki slík meðferð, sem ætlazt er til, að mál fái hjá nefndum. Það er málefnið, sem í frv. felst, sem ég ætlaðist til að væri það mikils virði, að a. m. k. form, n. vildi sinna því eitthvað. Ég hygg, að þeir hafi beðið lengi vel eftir einhverjum öðrum till. í málinu, en ég sé ekki, að velferðarmálum bænda sé neitt misboðið með því, þó þetta frv. fái að halda áfram göngu sinni í gegnum þingið, því ég get búizt við, að það verði nokkuð seint, sem heildarlausn þessara mála kemur frá n. Ég held þess vegna fast við það að fá mitt frv. afgr. frá n. á einhvern hátt. Svo getur hún komið fram með sínar till. um þessi málefni að öðru leyti í hvaða formi sem henni þóknast.

Bjarni Ásgeirsson Það er vitanlegt, að n. afgreiðir frv. á sínum tíma. En eins og ég sagði, er ekki hægt að taka eitt mál út úr mörgum samkynja, því afgreiðsla þessa máls fer nokkuð eftir því, hvaða undirtektir önnur atriði þess, sem n. ber fram, hljóta. N. getur ekki tekið fasta afstöðu til frv. fyrr en hún hefir komizt að fastri niðurstöðu um önnur atriði málsins. Mun ekki líða á löngu áður en það verður.

Hannes Jónsson Ég vil einungis leyfa mér að spyrja hæstv. forseta, hvort þetta séu gildar ástæður fyrir því, að n. haldi málinu hjá sér. Það er hægt að halda áfram að bera því við þingtímann út, að n. sé að hugsa um eitthvað annað og meira heldur en í frv. felst. Vona ég, að hæstv. forseti reki eftir afgreiðslu málsins, ef hann telur n. ekki hafa rétt til að sitja á því allan þingtímann. Fjárlögin eiga nú að koma til umr. eftir fáa daga; virðast litlar líkur til, að þetta mál eigi að fá að koma fyrir áður, og sjá þá allir, hvernig fara mun um það, jafnvel þó það komi í einhverjum betri búningi, að áliti hv. form. n., heldur en frv. er nú í.

Héðinn Valdimarsson Ég hygg, að hv.þm. V.-Húnv. sé svo vanur að sofa á málum frá Alþfl., að honum ætti ekki að bregða í brún, þó sofið væri á málum frá honum.

Forseti (JörB): Mér virðist á svörum hv. form. landbn., að hann vilji gjarnan greiða fyrir afgreiðslu þessu máls. Ég vil skilja hann svo, að n. sé að vinna að málinu, ásamt fleiri samskonar málum, og meiningin sé að afgreiða það svo fljótt, sem hægt er. Ég fyrir mitt leyti óska eftir, að hv.n. sinni málinu og afgreiði það, og ég get heitið hv.flm. því, að ég mun gefa því gætur, hvort afgreiðsla málsins dregst mjög úr þessu.

Hún er nú þegar búin að dragast lengi

.

Hannes Jónsson Það er gott fyrir hv. d. að heyra það frá einum af landbnm. sjálfum, að það er ásetningur að sofa á þessu máli. Og ef hv. form. landbn. er í sömu sæng og sá, sem yfirlýsinguna gaf, og sefur þar á málinu með honum, þá kann ég honum litlar þakkir fyrir.

Forseti (JörB): Ég óska, að þessar umr. fari nú að styttast.

Bjarni Ásgeirsson Ég veit ekki, hvort hv.þm. V.-Húnv. hefir nokkurntíma orðið var við það, að það getur verið svo, þó tveir séu í sama rúmi, að þá vaki annar en hinn sofi. Það hefir meira að segja komið fyrir hér í hv. d., að sumir hafa vakað en sumir sofið. Annars get ég sagt það, að hv. 2. þm. Reykv. er málið vel ljóst, og má því segja um hann í þessu efni, að hann lætur sem hann sofi, en samt mun hann vaka.

Forseti (JörB): Mér virðist af þessu, að hv. landbn. vaki, og a. m. k. mun hún nú vaka hér eftir.

Flm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Það er orð og að sönnu, að þetta mál er ekki nýtt og hefir ekki átt gott með að komast áfram hér í þinginu. Þetta mál er þó ekki í mörgum greinum, en verður að teljast aðkallandi eins og nú standa sakir. Frv. var flutt á aukaþingi í fyrra og komst til n. hér í Nd., en ekki varð úr framkvæmdum á afgreiðslu málsins í n. Eins og ég tek fram í grg., er þetta sérstaklega aðkallandi mál nú, vegna þeirra aðgerða, sem gerðar voru í fyrra, og snerta mikinn hluta landsfólksins. Ég á við þær kreppuráðstafanir, sem nú er verið að gera til hjálpar bændunum. Margir bændur hafa nú fengið kreppulán og þeirra skuldir hafa með því að nokkru leyti komizt á réttan kjöl og að nokkru leyti ekki. A. m. k. er það svo, að menn hafa fengið eftirgjafir af mörgum skuldum, sem lán hafa fengizt í kreppulánasjóði til greiðslu á, og ættu þeir menn að vera betur settir en áður. En nú ná ekki þessar eftirgjafir nema til þeirra, sem sótt hafa um kreppulán. Hitt er auðvitað eftir að gera, sem komið hefir til orða, og að nokkru leyti til framkvæmda á Alþ., að lagfæra ágalla á kreppulöggjöfinni, þar sem niðurfelling skulda nær nú sem stendur ekki nema til þeirra einna, sem fengið hafa þessi lán. Þó er sú löggjöf skapleg að því er ábyrgðir snertir. Nú mun vera í Ed. frv. um breyt. á kreppulánalöggjöfinni, sem miðar að því, að létta ábyrgðum af mönnum. Er þetta frv. beint áframhald af þeim ráðstöfunum, sem þegar eru til í kreppulöggjöfinni um niðurfellingu ábyrgða. Það er alveg ógerningur að hugsa sér framhald á því ástandi, sem verið hefir undanfarið, því ástandi, að menn geti safnað verzlunarskuldum alveg botnlaust, án þess að löggjöfin skipti sér nokkuð af því. Frv., sem hér liggur nú fyrir, hljóðar um fyrning verzlunarskulda. Það er til löggjöf um það, að verzlunarskuldir, sem ekki er samið um skriflega, fyrnast á 4 árum. Það er allt of langur tími, ef með slíkri löggjöf á að reisa rönd við skuldum, sérstaklega verzlunarskuldum, eða m. ö. o. búðaskuldum. Þess vegna var sporið stigið hér í d. í fyrra, þegar um þetta mál var rætt, að menn hugsuðu sér að hafa þetta tímatakmark eitt ár. Almenningur er mjög hlynntur þessu máli. Bændafundurinn, sem haldinn var hér síðastl. vetur, var málinu hlynntur, en fundinum þótti þó þetta eins árs tímatakmark of stutt og vildi því fallast á að hafa það 2 ár. Þessa breyt. höfum við flm. gert á frv. og lítilsháttar aðrar. En við teljum, að þó að frv. um þetta væri ekki samþ. í fyrra, þá megi ekki undan dragast að gera það nú, ef vel á að vera. Annað atriði frv. er um að banna að reikna vexti af verzlunarskuldum, og er það í samræmi við það, sem ákveðið var í frv. í fyrra. Þessi skoðun er þegar farin að ryðja sér til rúms hjá kaupmönnum. Reynslan hefir verið sú um þessu vaxtatöku, að aðilar, þ. e. þeir, sem skuldað hafa í verzlun, hafa þótzt una betur við að láta skuldir standa, þegar reiknaðir hafa verið af þeim vextir. Vextirnir hafa því verkað öfugt við það, sem þeim var ætlað að gera. Kaupmenn höfðu hugsað sér, að skuldunautar borguðu meira af skuldum sínum og fyrr með því, að reiknaðir væru af þeim vextir. Útkoman síðustu árin hefir í mjög mörgum tilfellum orðið sú, að skuldunautur hefir ekki borgað vextina af verzlunarskuld sinni, hvað þá að hann hafi borgað nokkuð af skuldinni. Kaupmenn og skuldunautar þeirra hafa, sem sagt, verið rólegri með að reikna vexti af skuldunum, þó að í sumum tilfellum sé raunverulega lítil von um fullnaðargreiðslur á þeim sömu skuldum. Þetta fyrirkomulag allt er sú svikamylla, sem hið allra skjótasta þarf að setja slagbrand fyrir. Það er vitanlegt, að gegn þessu ákvæði frv. hafa komið fram nokkur andmæli. En þau munu, eftir því sem ýmsir hv.þm. og aðrir hafa tjáð mér, vera næsta veigalítil. Þessi andmæli hníga sérstaklega að því, að þó að viðurkennt sé réttmæti stefnu þessarar, þá sé ókleift að hafa þessi ákvæði svo, að ekki sé hægt að fara í kringum þau. Það er rétt, að ekki er hægt að hafa þessi ákvæði svo, að með samkomulagi sé ekki hægt að fara í kringum þau. En það mundi kveða heldur lítið að því. Það hefir verið tekið svo til orða, að með því að nota víxla væri hægt að komast í kringum þau. En það er ekki rétt. Eins og 1. gr. frv. er orðuð, þá mundi það ákvæði gilda um alla skuldasamninga, sem gerðir væru á milli kaupmanna og viðskiptamanna, eins þó um víxla væri að ræða. Aðeins gætu slíkar undantekningar komið til greina, ef svona víxill væri seldur eða keyptur í banka eða sparisjóði. En þó að þessar stofnanir keyptu einstaka þess háttar víxla, þá mundi ég ekki telja það neina goðgá. Ef bankar og sparisjóðir færu að kaupa þessa víxla, þá teldi ég viðskiptin bara komin á heilbrigðan grundvöll. Ég tel engar líkur til þess, að úti um öll héruð landsins geti tíðkazt, að bankar eða sparisjóðir kaupi að nokkru ráði verzlunarskuldavíxla, þar sem telja verður, að verzlanir þar séu misjafnlega stæðar. En segjum nú t. d., að lánsstofnanir yrðu fíknar í að kaupa verzlunarskuldavíxla, - ja, þá verðum við að viðurkenna, ef svo verður, að ástandið í þessum efnum er betra en almennt er álitið nú. Hætta í sambandi við þetta er því alls engin. Það má segja, að þessir víxlar geti komizt inn í banka, en mikið verður varla um það. Það skal viðurkennt, að vitanlega má ganga enn nákvæmar frá þessu frv. heldur en þegar er gert, t. d. um það, hvernig eigi að fara með árlegar greiðslur manna í verzlanir, hvort þær eigi að taka sem greiðslur inn á eldri skuldir, eða upp í viðskiptaskuldir ársins, og eldri skuldir haldist því og haldi áfram að renna til fyrningartíma. Um þetta mætti setja nákvæm ákvæði í frv. En ég vænti, að þetta mál fái velviljaða meðferð hjá þeirri n., sem væntanlega fær það til athugunar, og vænti ég, að n. athugi einnig, hvort nauðsynlegt er að ákveða nákvæmar ýmsar aðrar gr. frv. en nú er gert. Einnig gæti vel átt heima í þessari löggjöf - og ég mundi telja eðlilegt, að svo væri - , að ný gr. væri sett inn í frv. um að ákveða möguleika til fljótrar afgreiðslu almennra skuldamála fyrir dómstólum, svo að kaupmenn og verzlanir og þeir, sem eiga skuldir og þurfa að ná þeim áður en þær falla, geti það án mjög mikils tilkostnaðar. Það hefir þótt sá galli á því að láta þessi mál koma fyrir dómstóla, eins og t. d. gestarétt, að með þeirri meðferð hafi smáskuldir orðið svo dýrar, að það hafi ekki þótt borga sig að fitja upp á dómsmálum vegna þeirra. Við flm. frv. erum fúsir til samvinnu við þá, sem sjá nauðsyn þessa máls og vilja koma því áfram. Góð afgreiðsla þessa máls hlýtur að verða til hagsbóta öllum, sem hlut eiga að verzlunarskuldamálum. Þar sem þetta mál var kynnt hér allverulega á þingi í fyrra, og til þess að tefja ekki um of umr. um önnur mál, sem fyrir þessari hv. d. liggja, læt ég hér staðar numið með þeirri ósk, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til allshn.

Flm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Herra forseti! Ég býst við, að hv.þdm. muni renna grun i, að þessu máli muni verða fylgt hér á þingi af nokkuð mörgum mönnum, nema svo skyldi verða, að eitthvað það komi til, sem geri málið óþarft. Hv. þdm. vita vel deili á þessu máli, því að hv.þm. utan úr héruðum landsins hafa mikið með þetta mál að gera vegna sinna héraða, sem öll eiga nú um sárt að binda út af þessu atriði. Berklavarnagjaldið er í raun og veru óvanalegt og nýstárlegt gjald hér á landi og víðar. Þetta gjald, sem lagt hefir verið á héruðin án þess að spyrja þau um það, til þess að standast kostnaðinn af berklavörnum, hefir að krónutölu verið tvöfalt á við íbúatölu héraðanna. Ég tel, að löggjöfin hafi þar farið inn á braut, sem, ef hún væri farin í öðrum fleiri málum, gæti riðið efnahag hinna einstöku héraða að fullu. Hér er ekki lítið spor stigið á þessari braut, þar sem þetta er hæsta gjaldið, sem öll héruð á landinu inna af höndum. Nú gæti orðið deilt um það, hvernig eigi að fara með þessi gjöld. Um hitt verður ekki deilt, að þau eru langt um ofviða öllum sýslu- og bæjarfélögum landsins ofan á allar aðrar byrðar, sem þau hafa að bera samkv. l. og alltaf eru að aukast. Nú er berklavarnaskatturinn orðinn svo gífurlegur, að það atriði út af fyrir sig er talandi vottur um það, að taka verður einhverja nýja afstöðu til þessa máls. Til þess að sýna, hvernig þetta mál horfir við nú, skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp nokkrar tölur um þennan kostnað á undanförnum árum. Allur kostnaður, greiddur úr ríkissjóði til berklavarna árin 1929 til 1933, var sem hér segir: Árið 1929 .......................... 965202 kr. - 1930 .... ...................... 817016 - - 1931 .... ...................... 892235 - - 1932 .... ...................... 1023507 - - 1933 .... ...................... 1080559 - Samtals öll árin 4778519 kr. Þetta er gífurlegur kostnaður, og skal ég ekki gera tilraun til að dæma um árangurinn af honum. En nauðsynlegt er, að skýrslur fari að liggja fyrir um þetta, svo að almenningi verði ljóst, hvert stefnir. Getur nú nokkur sagt um árangurinn af öllum þessum kostnaði? Borgar þetta sig fyrir einstök héruð og fyrir landið allt? Er þessi tilkostnaður og árangur hans sambærilegur við útgjaldaliði frá hinu opinbera vegna annara sjúkdóma og þess árangurs, sem sá kostnaður hefir gefið? Nú skiptist þessi kostnaður misjafnlega á héruðin með tilliti til þess, hve margir berklasjúklingar úr hverju héraði njóta góðs af honum. Það má nú segja, að hér um ráði tilviljun nokkru. Það vill að vísu svo til, að á Suðurlandi, t. d. í Skaftafellssýslum, er færra um berklasjúklinga en víða annarsstaðar á landinu. Slíkur mismunur er athugandi, og það einnig, hvort ekki er rétt að gera meiri kröfur viðvíkjandi berklavörnum á einum stað heldur en öðrum. Beint til ríkissjóðs hafa sýslur og bæir landsins greitt síðan árið 1929 svo tugum þús. skiptir. Til fróðleiks ætla ég um það að tilgreina nokkrar tölur. Í Árnessýslu er þetta gjald komið á sjötta tug þúsunda á þessum tilgreindu árum, eða frá 1929, að því ári meðtöldu. Í Reykjavík er það orðið um hálf millj. kr. þessi ár. Afleiðingin af þessum gífurlegu gjöldum hefir víða orðið sú, að héruðin hafa fyrir það, að þau hafa pínt sig til að greiða þau, orðið að draga mjög úr nauðsynlegum framkvæmdum hjá sér. Og nú fer óhjákvæmilega að reka að því, að héruðin, eitt eftir annað, fara um þessar greiðslur - sem ég tel að séu brot á meginreglum, að taka þetta gjald af héruðunum - að segja: Nei, hingað og ekki lengra. Sum héruðin hafa þegar gert þetta og hætt að standa í skilum með þessar greiðslur. Þessi héruð eru - án þess að ég ætli að kasta neinni rýrð á þau, hin héruðin koma á eftir - Neskaupstaður, sem á ógreitt þetta gjald frá árinu 1930 og allt síðan, samtals yfir 7½ þús. kr., og Hafnarfjörður, sem á ógreitt allt gjaldið frá 1930 og síðan, yfir 28 þús. kr. Hvorug Barðastrandarsýslan hefir greitt neitt af þessu gjaldi fyrir árið 1932 né neitt síðan. Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla síðasta ár yfir 7 þús.; svo kemur þetta ár, þá er það 14- 15 þús. Borgarfjarðarsýsla hefir ekki greitt fyrir 1933 að öllu leyti, skuldaði fyrst fyrir allt árið, en hefir síðan greitt rúman helming. Þarf ekki að taka það fram, að hún hefir ekki getað greitt fyrir þetta ár, því að ekkert hérað hefir getað það að neinu leyti, en það, sem sýslurnar eiga að greiða eftir mannfjölda eins og hann er, það er rúm 1 millj. í öll þessi ár, en ef deilt er með 5 í þessa upphæð, þá verður það um 225 þús. á hverju ári. Nú höfum við, sem flytjum þetta frv., talið nauðsynlegt, að eitthvað verði gert. Ef hægt væri að finna gjaldstofn héruðunum til handa til að standast þennan kostnað, þá væri þetta atriði út af fyrir sig læknað í bráð. En sú spurning hlýtur að vakna, hvort þetta gjald verði að vera svona, og hvort það sé ekki ókleift að standa framvegis undir svona gjöldum, hvað sem öllu öðru líður. En þegar ekki má svo búið standa, verður að gera einhverjar breyt. Við hefðum gjarnan viljað fella burt þetta gjald, en af því að löggjöfin er í sama farinu og áður, þá höfum við ekki séð okkur fært að leggja það til, heldur komum með þá till., að þetta gjald, sem áður var 2 kr., verði fært niður í 1 kr. Það er þó betri hálfur skaði en allur. Mannfjöldinn á Íslandi er 114 þús., svo að hér er um 114 þús. kr. að ræða. Ég vænti, að þetta mál fái tilhlýðilega meðferð í þessari d. Ég vænti, að allir hv.þm. séu sammála um, að hér þarf skjótrar aðgerðar, og ég efast ekki um, að það fái góðar undirtektir hjá öllum þingheimi. Ég legg til, að frv. verði vísað til allshn., því að þessi löggjöf hefir verið þar til meðferðar áður á þingum.

Jónas Guðmundsson Ég skal lýsa því yfir, að ég er í aðalatriðunum samþykkur þessari stefnu, sem hér kemur fram. Það er komið mikið ólag á innheimtu þessa gjalds, ekki einungis í kaupstöðum, heldur einnig í sveitum, eins og sýslumaðurinn, sem nú talaði, hefir upplýst, þar sem nú í árslok 1934 ekki eitt einasta sýslufélag hefir greitt þetta gjald, en gjalddaginn mun vera 1. júlí, eða jafnvel fyrr. En spurningin er sú, hvort með þessu, sem hér er stungið upp á, er ekki bara verið að taka úr öðrum vasanum og láta í hinn. Mér virtist hv.flm. halda því fram, að kaupstaðir stæðu enn verr í stykkinu í þessu efni en nokkurn tíma sveitirnar. Ég vil benda á, að það er ekki nema eðlilegt. Þetta á hv.flm. að vita allra manna bezt, að kaupstaðirnir hljóta fyrst að hætta að borga þetta gjald, því að sérstök hreppsfélög, sem kaupstaðirnir hafa framfært fátæklingana fyrir, borga ekki fátækraframfærsluna. T. d. framfærir Neskaupstaður að hálfu leyti einn þurfaling fyrir hrepp í Árnessýslu, sem hefir neitað að leggja með honum, og þetta kostar kaupstaðinn eins mikið og allt berklavarnargjald kaupstaðarins er, og þegar mörg svona tilfelli eru í kaupstöðunum, þá er sýnt, að þeir hætta að borga, og þeir hætta fyrst að borga það, sem þeir eiga að greiða ríkissjóði, af því að það verður fremur gengið að eignum sveitarfélaga, ef önnur þau gjöld, sem á þeim hvíla, eru ekki greidd. Ég hefi þess vegna jafnvel búizt við að koma fram við 2. umr. málsins með till. um að nema þetta gjald alveg burt, en ég er ekki búinn að tala um það við mína flokksbræður, svo að ég viti, hvort þeir vildu standa að þessu með mér, en ég hefi fulla einurð á og löngun til að bera þetta fram og vænti, að hv.þm. V.-Sk. verði því fylgjandi.

Sigurður Einarsson [óyfirl.]: Mig langar til í sambandi við þetta mál að víkja að því nokkrum orðum. - Það eru í raun og veru fáar upphæðir, sem manni verður starsýnna á í fjárlagafrv. og LR. heldur en berklavarnakostnaðinn. Ég geri ráð fyrir, að þótt þetta mál beri nú að sem fjárhagsmál, þá sé það engu síður heilbrigðis- og menningarmál. Ég býst við, að því verði ekki mótmælt með gildum rökum, að sveitar- og bæjarfélög eigi mjög erfitt með að inna þetta gjald af höndum, sem þeim er á herðar lagt með þessum l., og það er í raun og veru þýðingarlaust að reikna ár eftir ár með tekjum, sem er ekki unnt að fá inn. En ég vil, af því að ég er viss um, að þetta mál á eftir að verða athugað vel af þar til heyrandi n., vekja athygli hennar á einu atriði nú við þessa umr. Það er alvarlegur hlutur og athugunarverður að byggja lausn þessa máls á því, að kasta þessum gjöldum á herðar hins opinbera, sem þegar stendur undir óhemju gjöldum árlega, án þess að spyrja sjálfan sig að því um leið, hvort við séum ekki að sofna á verðinum í þessu berklavarnamáli. Ég skal í þessu sambandi láta það í ljós sem mína skoðun, að ég tel, að upp á síðkastið hafi í raun og veru lítið verið gert í þessu máli annað en að greiða af höndum sívaxandi gjöld í þessu skyni. Nú er berklavarnakostnaðurinn orðinn það stór útgjaldaliður, að menn horfa á og íhuga það, sem minna er. Hér á landi eru ekki enn sem komið er, hvorki í sambandi við heilbrigðisstj. né fræðslumálastjórnina né neinn annan aðila, sem líklegur væri til þess að takast á hendur forustu þessara mála, gerðar neinar ráðstafanir svipaðar því, sem hafa verið gerðar með ýmsum öðrum þjóðum til þess að einhverntíma mætti sá dagur renna upp, að þessi kostnaður mætti fyrst og fremst fara til þess að reyna að komast fyrir þennan sjúkdóm. Í Finnlandi er félagsskapur, sem er kenndur við Mannerheim hershöfðingja og var stofnaður af honum, en er nú opinber stofnun. Það er barnavernd Mannerheim. Þessi félagsskapur hefir undirdeildir í hverri sveit landsins, - þar eru líka fámennar sveitir eins og hér, - og vinna þær að því eftir skipulögðu plani, að gæta og vernda heilbrigði ungmennanna í landinu, og þessi félagsskapur General Mannerheim hefir í samráði við heilbrigðisstjórnina og þar til hæfa sérfræðinga gefið út fyrirmæli og leiðbeiningar í þessum efnum almenningi til handa. Það munu vera 10 ár síðan þessi félagsskápur tók til starfa, og skýrslur frá þessum 10 árum sýna, að berklar þar í landi hafa farið þverrandi. Þessi sigur yfir berklunum er að þakka meiri fræðslu, skynsamlegra matarhæfi, skynsamlegri meðferð barna, betri klæðaburði og ýmsu öðru. Fyrst þetta mál kemur til kasta þessarar d., vil ég skjóta því til allshn., hvort ekki mætti í sambandi við þetta athuga, hvort ekki mætti gera eitthvað í þessa átt hér á landi, því að í raun og veru hryllir okkur við, þegar þessar greiðslur eru komnar á 2. millj., en hingað til hefir berklavarnakostnaðurinn þó oftast verið fyrir neðan 1 millj. Skal ég í þessu sambandi taka eitt fram. Mér er það í barnsminni, þegar mjög ýtarlegum bæklingi eftir Sigurð Magnússon var dreift út um allar sveitir landsins. Ég veit það af viðtali við marga, að það varð stórkostlegur árangur af þessu. Fólkið hrökk upp og fór að gæta sín betur og fór að hugleiða, hvílíkur háski því var búinn, ef ekki var fylgt nauðsynlegum reglum. Þannig varð mikið gagn af þessari fræðslu. Ég á ekki við, að verið sé að geta út slík rit árlega, en það er ekki rétt haldið á málinu, ef ekki er alltaf gert eitthvað til að herja inn á þennan ískyggilega óvin. Ég vil svo ekki tefja tíma d. með fleiri orðum um þetta, en ég skal hvenær sem er með mestu ánægju láta n. í té þær skýrslur, sem ég hefi í höndum frá þessum félagsskap Mannerheim hershöfðingja. Þar bendir ótvírætt til staðreynda, hvað hefir unnizt með skipulagsbundnum félagssamtökum, á kostnað hins opinbera að nokkru leyti, en sjálfviljugum framlögum annarsvegar. Ég þekki ekki til svona fyrirkomulags annarsstaðar en í Finnlandi, en geri ráð fyrir, að víðar sé um slíka starfsemi að ræða.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég ætla, af því að hæstv. fjmrh. er ekki við, að segja nokkur orð, sem mér datt í hug, að gæti orðið fyrir hans hönd um þetta mál. Það liggur næst, virðist mér, ef Neskaupstaður og Hafnarfjörður geta ekki staðið undir þessum gjöldum, að hækka tekjuskatt á íbúum þessara kaupstaða, til þess að ná þannig þessu gjaldi í ríkissjóð. Mér skilst, að það sé það happaráð, sem hæstv. stj. tekur í öllum þessum málum, að hækka skatta í ríkissjóð, hvað sem liður gjaldgetu manna í einstökum sveitar- og bæjarfélögum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Þetta frv. fer fram á, að ríkissjóður greiði helming af því tillagi, sem sýslum og bæjarfélögum hefir verið ætlað að greiða til berklavarna, og nemur þetta 114000 kr., eins og hv. 1. flm. tók fram. Við þessu er auðvitað það sama að segja og öðrum byrðum, sem bætt er á það opinbera, að það er vitanlega takmarkað, sem hægt er að bæta á ríkissjóð, en sé samþ. að leggja á hann eitthvert gjald, þá verður um leið að sjá svo fyrir, að hægt sé að greiða það. Nú stendur svo á, að sveitar- og bæjarfélög eru yfirleitt í miklum vandræðum með að standa í skilum með margskonar gjöld, ekki aðeins þessi, heldur og mörg önnur. Það verður því að athuga vel, hversu skipa skuli tekjustofnum sveitar- og bæjarfélaga, eins og talað hefir verið um hér á þingi. Þess vegna er aðkallandi að taka þessi mál til athugunar í heild, hvaða tekjustofna er hægt að ætla sveitar- og bæjarfélögum og hversu mikið mætti ætla, að þau gætu fengið af þeim tekjustofnum, athuga síðan í heild öll útgjöld sveitar- og bæjarfélaga, og þá verður að áætla, hvort þau geti staðið undir öllum sínum útgjöldum, og ef það er ekki, þá verður að fella niður eða færa yfir á aðra aðila, og þá mun ekki vera um annað að ræða en ríkissjóð. Mér kæmi það ekki á óvart, þó að endirinn yrði sá, að eitthvað af þessum útgjöldum yrði að færast yfir á ríkissjóð. Ég legg ríka áherzlu á það, að jafnhliða því, sem sú aðstaða kynni að fást, yrði að hugsa sér að efla ríkissjóð til þess að hann gæti staðið undir þeim gjöldum, sem þannig færðust yfir á hann. Ég hygg, að það yrði miklu betra að leysa þetta mál með sæmilegu samkomulagi allra, ef báðar hliðar væru teknar til athugunar í einu, en láta þessar bráðabirgðatill. bíða, þangað til þær yrðu teknar til athugunar í sambandi við slíka heildarrannsókn og niðurstaða þeirrar rannsóknar lögð fram svo fljótt sem hægt væri. Ég er því samþykkur, að þessu frv. sé vísað til allshn:, en ég legg til, að slíkar till., sem snerta þannig útgjöld eða tekjuöflun sveitar- og bæjarfélaga, séu látnar bíða með það fyrir augum, að þessi mál verði tekin til heildarathugunar og lokið svo fljótt sem tök reynast á.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) Sjútvn. er sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. með lítilsháttar breytingu. Einn nm. hefir þó skrifað undir nál. með fyrirvara. En frv. fer fram á, að með vissum skilyrðum megi veita mönnum undanþágu til þess að stjórna stærri skipum en skírteini þeirra hljóðar upp á. Á fund n. komu menn frá Skipstjórafélagi Íslands og notuðu tækifærið til að benda n. á það, að ástæða væri til að taka þessi mál til endurskoðunar. Þeir bentu á, að það væri ákaflega mikið ósamræmi í því, með hvaða skilyrðum menn fá að ganga inn í sjómannaskólann, hvað snerti siglingatímann. Þó að menn hafi lengi siglt litlu skipi, þá geta menn ekki komið inn í skólann til þess að stækka próf sitt. Þetta þarf að taka til endurskoðunar. N. getur ekki fallizt á, að hætt sé við að veita þessa undanþágu á meðan á endurskoðuninni stendur. Undanþágan er bundin við ströng skilyrði, því sá, sem fær hana, á að hafa verið skipstjóri í 60 mánuði, og skipi hans á ekki að hafa hlekkzt á undir skipstjórn hans. N. breytti þessu orðalagi þannig, að honum hafi ekki orðið á. Það er vitanlegt, að skipi getur hlekkzt á án þess að það sé skipstjóra að kenna. N. viðurkennir, að endurskoðun þessara l. er nauðsynleg, en mælir með því, að þessi undanþága verði heimiluð með l. þangað til endurskoðunin fer fram.

Páll Þorbjörnsson Ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, því mér þótti varhugavert að ganga inn á þessa braut, nema ströng skilyrði séu sett. Ég viðurkenni nauðsynina á því að endurskoða löggjöfina um atvinnu við siglingar. En þegar henni var breytt þannig, að smáskipaprófið heimilar skipstjórn á 60 tonna skipi í stað 30, þá er farið í skakka átt. Það er öllum kunnugt, sem kynnt hafa sér þessi mál, að þekking þeirra manna, sem hafa smáskipapróf, er mjög takmörkuð. En eftir því sem skipið stækkar, verður starf skipstjóra vandasamara og fjölþættara að ýmsu leyti. Ég verð að segja það, án þess það þurfi að skoðast sem meiðandi fyrir nokkurn, að mikill hluti þeirra manna, sem fengizt hafa við þessi störf, er ekki fær um að taka stærri skip. Þeir hafa fengið lélega undirbúningsmenntun og eru af þeim sökum ekki starfinu vaxnir. Ég ætla ekki að verða langorður nú, en hefi hugsað mér að bera fram brtt. við frv. við 3. umr., sem ég er að vinna að með mönnum utan þings. Ég skal viðurkenna, að í einstaka tilfellum er ástæða til að veita undanþágu. - Ég veit t. d., að það er sérstakt tilfelli, sem vakir fyrir öðrum flm. þessa frv. Það er maður, sem kemur til með að stýra bát hér á ferðum um Faxaflóa. Eins og frv. er nú, verður ráðh. gefið óbundið vald til að veita undanþágu um skipstjórn á skipum allt að 250 smál. Skilyrðin eru aðeins þau, að hann hafi verið skipstjóri í 5 ár og skipinu ekki hlekkzt á undir hans stjórn. N. hefir orðið sammála um orðabreyt. á þessu, því skipsstrand er engin sönnun fyrir því, að það sé skipstjóra að kenna, en það er allt annað að verða eitthvað á við skipstjórn, og er því eðlilegra að orða það svo. Sjútvn. ber fram brtt., sem að mínum dómi takmarkar ekki nægilega, hvað langt má ganga í veitingu undanþága.