Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef nú ekki talað neitt í þessu máli og hafði eiginlega ekki hugsað mér það. En af því að ég greiddi atkvæði á móti því við 2. umr., þá vildi ég aðeins taka það fram, að ég álít það ekki nauðsynlegt, þó að smám saman hafi verið lögleidd meiri og meiri dýrtíð á Íslandi á undanförnum árum, að sú dýrtíð sé endilega samræmd þannig, að ef það eru einhver svið til, þar sem almenningur getur komizt að ódýrum kjörum, þá sé það hækkað um leið. Það var nú einu sinni hér a.m.k. Af einum flokki í þessari hv. d. talað ákaflega mikið um það, að hann væri á móti dýrtíðinni, og síðan sá flokkur komst í ríkisstj. á Íslandi og hefur verið það síðustu sjö árin, þá hefur dýrtíðin alltaf farið sívaxandi. Ég get ekki séð, að það eigi að vera neitt „prinsip“ hjá einni ríkisstjórn, þegar illa hefur tekizt til á sumum sviðum, að bæta þá því þar ofan á að hækka endilega á almenningi það, sem eftir er og ekki hefur hækkað af sjálfu sér. Þessa grein vildi ég gera fyrir mínu atkv. um þetta frv., eins og það hefur verið núna við 2. umr. málsins og eins og það mun verða nú. Ég álít þetta óþarfar hækkanir og alveg óeðlilegt af ríkinu að ætla að fara að nota það sem einhvern tekjustofn að leggja svo og svo mikil gjöld á menn, þegar þeir eru á einhvern hátt t.d. að leita réttar síns eða að framkvæma sinn rétt sem borgarar í þjóðfélaginu. Það er ekkert sérstaklega lýðræðislegt í því, fyrir utan hvað það er pólitískt óréttlátt að vera á þennan hátt að samræma dýrtíðina.



Herra forseti. Ég hef enn á ný reynt að bera fram brtt. á þskj. 678 um gjald fyrir þinglestur skjala með veði í framleiðsluvörum sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar. Þessi brtt. mín gerir ráð fyrir sama grunngjaldi og í frv., en síðan kr. 1.10 af hverju þúsundi af skjölum varðandi afurðalán, eða 10% hærra gjaldi en ákveðið var með l. frá 1921. Verður þá hækkunin á þinglestrargjaldinu hvað snertir tryggingarfé atvinnuveganna nær sextánfalt hærra en 1934, en það hef ég miðað útreikninga mína við. Gjald fyrir þinglestur tryggingarbréfa fyrir afurðavíxlum ætti að vera mjög lágt, því að ríkissjóður er jafnframt því að taka þetta gjald búinn að taka stimpilgjald af þeim víxlum, sem tryggingarbréfin eru útbúin í sambandi við. Það virðist því í alla staði óeðlilegt að taka jafnhátt gjald fyrir þinglestur þessara bréfa eins og frv. gerir ráð fyrir, og ég tel það enn allt of hátt, þó að hv. Ed. hafi ráðið nokkra bót á því. Ég vil því mjög eindregið mælast til þess, að hv. þdm. geti fylgt þessari brtt. minni, því að ef frv. verður samþykkt eins og það er nú, þá er um að ræða gjald fyrir þinglestur, sem er hrein óhæfa.



Herra forseti. Frsm. fjhn. í þessu máli, hv. þm. A-Húnv. (JPálm), getur ekki mætt nú á fundinum, og vil ég því segja örfá orð um frv. út af því, sem hér hefur fram komið. Hv. þm. Snæf. (SÁ) bar fram hér brtt. við 23. gr. frv. við 2. umr. og flutti þá ræðu og hélt því fram, að hér væri um mjög margfalda aukningu að ræða á þessum gjöldum, þ.e. þinglýsingargjöldum. Hann hefur nú, vegna þess að till. hans var felld við 2. umr., borið fram till. á nýjan leik um þetta sama atriði og heldur því fram, að gjöldin, sem hér séu tekin, séu - mér heyrðist hann segja sextán sinnum hærri en 1934. Þetta hlýtur allt að vera byggt á ákaflega miklum misskilningi hjá hv. þm. Í grg., sem fylgir þessu frv., er skýrsla yfir það, hver gjöldin hafi áður verið, og til samanburðar, hver þau séu samkvæmt frv. Frumgjald fyrir þinglýsingu skjala er samkv. frv. 50 kr., þegar fjárhæðin er 5 þús. kr. eða minni. En þetta frumgjald hefur verið síðan 1951 16.80 kr. Þarna er um rúmlega 30 kr. hækkun að ræða. Hins vegar er viðbótargjald á þúsund samkv. frv., eins og það nú er og eins og það kom frá Ed., 2.40 kr. á hvert þúsund, og þetta er nákvæmlega sama gjaldið og tekið hefur verið síðan 1951. Í frv., eins og það var upphaflega lagt fyrir, var gert ráð fyrir, að þetta væri hærra, 5 kr. á hvert þúsund, og það er það enn af skjölum, þar sem um er að ræða annað en lán út á framleiðsluvörur sjávarútvegs, landbúnaðar eða iðnaðar. Breytingin í Ed. var sú, að gjald fyrir skjöl, sem gefin eru út í sambandi við lán með veði í framleiðsluvörum, var lækkað úr 5 kr. í 2.40 kr., og eins og ég hef þegar sagt, þá er það nákvæmlega jafnhátt og verið hefur síðan 1951, svo að hér er ekki um neina hækkun að ræða. Út af því, sem hv. þm. sagði um, hvað þetta hefði verið fyrir 30 árum, þá kemur það fram hér í þessari skýrslu frá þeim, sem sömdu frv., að þetta gjald hefur verið 1921 - samkv. lögum frá 1921 - 1 kr. á hvert þúsund, þ.e. viðbótargjaldið, sem nú er samkv. frv. 2.40, svo að það að tala um sextánfalt gjald af þessum skjölum fyrir þinglýsingu er algerlega út í bláinn og byggt á einhverjum misskilningi, held ég að hljóti að vera. Ég vil taka það fram, að n. mælir með frv. óbreyttu, og kom það fram hjá frsm. við 2. umr. málsins. En n. leggur gegn þessari brtt. hjá hv. þm. Snæf.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, miðar að því að hækka verulega tekjur ríkissjóðs af þeim gjöldum, sem frv. fjallar um, sérstaklega þinglestrargjöldum. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv. og einnig í því, sem Landsbanki Íslands hefur látið frá sér fara í sambandi við athugasemdir um þetta frv., þá mun láta nærri, að gert sé ráð fyrir því, að þinglestrargjöld almennt hækki um 100% frá því, sem verið hefur. Það er að vísu rétt, að hv. Ed. hefur gert nokkrar breytingar á frv. frá því, sem gert var ráð fyrir í upphafi, og hvað viðkemur innheimtu á þinglestrargjöldum í sambandi við þinglestur afurðalána, þá hefur Ed. dregið nokkuð úr þeirri miklu hækkun, sem þar var gert ráð fyrir. En eigi að síður tel ég, að þetta frv. almennt séð geri ráð fyrir allt of mikilli hækkun og alveg óeðlilegri hækkun af þessari þjónustu ríkisins, því að ég held, að varla verði um það deilt, að það eru engin frambærileg rök fyrir því, að ríkissjóður sé að afla sér tekna sérstaklega á því að annast þessa skyldu, sem því fylgir t.d. að þinglýsa samningum. Hið eðlilega er það, að ríkið taki aðeins fullan kostnað við þessi störf, en noti þetta ekki á neinn hátt sem skattstofn á landsmenn eða atvinnurekstur í landinu. Ég er fylgjandi þeirri till., sem hv. þm. Snæf. (SÁ) flytur hér á þskj. 678 og gerir ráð fyrir því, að lækkuð verði nokkuð frá því, sem nú er ákveðið í frv., þinglestrargjöld af framleiðslulánum. Það er mín skoðun, að eitt það fráleitasta, sem er að finna í þessu frv., séu hin háu þinglestrargjöld, sem gert er ráð fyrir að taka af lánum, sem veitt eru yfirleitt til stutts tíma út á framleiðsluvörur. Þó að nú sé svo komið eftir leiðréttingu Ed., að gert sé ráð fyrir því, að þinglestrargjald af framleiðsluvörulánum sé rétt um það bil helmingur á við það, sem er af ýmsum öðrum lánum, þá hygg ég, að menn sjái fljótlega, að eigi að síður er þarna raunverulega, þegar allt kemur íil alls, um hærri gjaldstiga að ræða af afurðalánum en t.d. venjulegum fasteignalánum, sem aftur eru venjulega veitt til nokkuð margra ára. Hin algengustu afurðalán t.d. í sambandi við sjávarútveginn eru tekin til þriggja og upp í sex mánuði. Þegar um þriggja mánaða lántöku er að ræða, eins og mun vera langalgengast, þá kemur eðlilega til þess, að afurðalánin eru tekin æ ofan í æ eða kannske fjórum sinnum á sama ári. Vitanlega halda svo þessi afurðalán áfram að vera tekin árlega ár eftir ár. Þannig verður t.d. af 1 millj. kr. afurðaláni, sem tekið er og stendur nokkurn veginn frá ári til árs, eftir nokkur ár búið að taka æði hátt þinglestrargjald og margfalt hærra en tekið mundi vera af 1 millj. kr. láni, sem veitt hefði verið t.d. til 10 eða 20 ára sem fasteignalán. Þinglestrargjöldin af afurðalánum, sem tekin eru til tiltölulega stutts tíma, eru því í rauninni allt annars eðlis en þinglestrargjöld, sem tekin eru af fasteignalánum, sem tekin eru til margra ára. Nú er það líka svo, að þegar það er viðurkennt, að það ber fremur að stuðla að gengi framleiðsluatvinnuveganna, og það stendur þannig sérstaklega á nú, að það veitir ekki af, að ríkisvaldið hlynni að framleiðsluatvinnuvegunum í öllum greinum fremur en að íþyngja þeim með sífellt hækkuðum álögum, þá vildi ég mega vænta þess, að hv. þm. sæju, að réttmætt er að samþ. þá brtt., sem hv. þm. Snæf. flytur á þskj. 678 og miðar að því að leiðrétta þetta nokkuð og gera þessi gjöld framleiðslunnar hóflegri heldur en þau hafa verið og heldur en þetta frv. þó sérstaklega gerir ráð fyrir að þau verði. En auk þessa, sem ég hef hér sagt sérstaklega um afurðalánin, þá tel ég, að þetta frv. sem heild sé í fyllsta máta óeðlilegt. Ríkið á ekki að fara þá leið að hækka tekjur sínar af slíkri þjónustu sem þessari. Það hefur fengið þessa þjónustu fyllilega borgaða miðað við það, sem hún kostar, og þetta er enginn eðlilegur tekjugrundvöllur fyrir ríkið til þess að skattleggja einstaklinga eða atvinnurekstur í landinu. Af þeim ástæðum er ég á móti frv. sem heild. Ég tel, að þessi gjöld séu nægilega há, en legg þó mesta áherzlu á það, að sú till., sem ég hef nokkuð minnzt á, verði samþ., því að hún kemur þó framleiðslunni að mestu gagni.



Herra forseti. Út af ræðu hv. þm. V-Húnv. vil ég aðeins segja nokkur orð. Ég varð dálítið undrandi, þegar hv. þm. ætlaði að fara að mæla gegn till. minni með þeim forsendum, sem hann færði þar fram. Hann veit, að í sambandi við þinglestrargjöldin, þegar um er að ræða afurðavíxla, er um hrein prósentugjöld að ræða, sem hafa með hækkandi verðlagi á afurðunum gefið ríkissjóði þá hækkun, sem hið hækkaða verðlag hefur skapað. Ég vil enn, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér úr greinargerð hv. milliþn., þar sem hún segir: „Við breytingar þær, er nefndin hefur gert á upphæð gjaldanna, hefur hún einkum haft hliðsjón af verðbreytingum þeim, sem orðið hafa í landinu, síðan síðustu aukatekjulög voru sett 1921, fremur en upphæð þeirra nú, eftir þær hlutfallshækkanir, er Alþingi hefur samþykkt. Hækkanir þessar eru lagðar jafnt á fastákveðin gjöld og „prósentu“-gjöld og skapa því misræmi“, - ég vil biðja hv. þm. V-Húnv. að hlusta á þetta, - „þar sem gjaldstofn „prósentu“-gjaldanna hefur hækkað með hækkandi verðlagi. Samkvæmt framansögðu leggur nefndin til, að fastagjöld hækki all verulega, en „prósentu“-gjöldin lækki.“ Þó að hv. milliþn. hafi orðið það á að gera till. um óeðlilega hækkun á þinglestrargjöldunum, þá eru það mistök, sem við þm. hljótum að ráða bót á með því að færa þau til rétts vegar aftur. Ég vil aðeins tilgreina, að í mínum útreikningum hef ég aðallega tekið tvö ár til samanburðar, þ.e. árið 1934, þegar kjötsölulögin gengu í gildi, og svo aftur s.l. ár, 1953. Ég vil taka hér dæmi til að sýna hv. þm. V-Húnv. fram á, að ég hafi ekki farið hér með staðlausa stafi. Ef Sláturfélag Suðurlands hefði þurft að fá afurðalán út á 100 smál. af dilkakjöti 1934, hefði það borgað 117 kr. í þinglestrargjald af tryggingarbréfinu. Ef þetta sama fyrirtæki hefði fengið afurðalán á s.l. hausti, þá hefði það orðið að borga í þinglestrargjald af þessum sama kjötþunga 8170 kr., eftir því sem hv. milliþn. gerir till. um í frv. sínu. Ég benti á þetta í ræðu minni í gær, að hér væri um að ræða 70-falt gjald við það, sem greitt var 1934 af þessu sama magni af kjöti. Ég held því, að það sé algerlega rangt hjá hv. þm. V-Húnv., að ég hafi farið hér með annað en það, sem er rétt. Sömuleiðis hef ég bent á, að með því að fara með þinglestrargjaldið, eftir að frumgjaldið er reiknað eins og frv. gerir ráð fyrir, niður í kr. 1.10 af þúsundi, þá hefur þinglestrargjaldið samt sem áður nær 16-faldazt við það, sem það var 1934. Ég held, að jafnreikningsglöggur maður og hv. þm. V-Húnv. er muni, þegar hann athugar þetta nánar, komast að sömu raun og ég.



Ég verð að segja það, að mér þykja ákaflega einkennilegar þessar bolíaleggingar hv. þm. Snæf. Það liggur í augum uppi og ætti flestum að vera ljóst, að stimpilgjöld og þinglýsingargjöld, sem miðuð eru við verðupphæðir einhverra skjala, hljóta að breytast vitanlega eftir þeim upphæðum, sem þar er um að ræða, og þeim breytingum, sem þær taka. Það gefur að skilja, að ef einhver vara margfaldast í verði og það er reiknað „prósentu“-gjald eða „promille“-gjald, þá vitanlega hækkar það að sama skapi; það er ósköp eðlilegt, og allir útreikningar hans um 70-falt þinglýsingargjald frá því 1934 eru náttúrlega - ja, ég sagði nú áðan, að þetta væri misskilningur hjá honum, ég fer nú að halda, að þetta sé nú flutt jafnvel í blekkingarskyni. Hv. þm. gæti alveg eins haldið því fram, að vextirnir hér á landi hefðu margfaldazt, þó að vaxtaprósentan sé óbreytt, bara fyrir það, að menn þurfa nú, vegna þess að gildi peninganna hefur breytzt, að reikna með hærri tölum, þeir fá hærri upphæðir að láni en áður var og borga þar af leiðandi hærri upphæðir í vexti, en ekkert meira miðað við hvert þúsund, sem þeir taka að láni. Svona málflutningur hlýtur að dæma sig sjálfur hjá hv. þm. Ef hann t.d. þarf nú að fá 10 sinnum hærra lán og fær það út á fisk heldur en hann fékk fyrir stríð, þá gæti hann með þessum aðferðum sínum haldið því fram, að vextirnir hefðu 10-faldast hjá bönkunum síðan. Þetta er vitanlega fjarri öllum sanni, og menn standa engu verr að vígi að borga 2.40 kr. af hverju þúsundi nú heldur en 1934. Þetta breytist vitanlega með verðupphæðunum. Eins og ég sýndi fram á, er eftir frv. ekkert meira borgað af hverju þúsundi fyrir þinglýsingu á þessum skjölum nú heldur en var 1951 og síðan, það er ábreytt, og þessu hefur hv. þm. ekki mótmælt, en kemur í þess stað með þessa fáránlegu útreikninga sína.



Herra forseti. Mér er með öllu óskiljanlegt, hvernig hv. þm. V-Húnv. vill reyna að rökstyðja mál sitt, því að það er honum tæplega hægt. Hv. milliþn. er búin að sýna fram á það í greinargerð sinni með frv., að það hefur verið ætlun hennar að lækka prósentugjöld, en ekki hækka þau. Það má hv. þm. V-Húnv. vita, að ef það væri ekki einmitt hið stórhækkandi verðlag afurðanna, sem hefur valdið því, að ríkissjóður hefur fengið hærra og hærra þinglestrargjald og stimpilgjald af lánum í sambandi við afurðalánin, þá væri búið að hækka þessi gjöld miklu meira en gert hefur verið á undanförnum árum. Fyrsta hækkun á aukatekjum ríkissjóðs fór fram 1938. Voru þau þá hækkuð um 25% og hafa síðan farið smátt og smátt hækkandi. Nokkur undanfarin ár hefur hækkunin numið 140% frá því, sem ákveðið var í löggjöfinni frá 1921. Af því að hér er um að ræða prósentugjald, var ekki rétt að hækka þinglestrargjöldin af afurðalánum um 140%, þar sem afurðirnar hafa við vaxandi dýrtíð hækkað það mikið, að ríkissjóður hefur á þann hátt fengið fyllilega það, sem honum bar. Má benda á í þessu sambandi, að verðlag á dilkakjöti hefur rúmlega 14-faldazt frá 1934, og á þann hátt hefur ríkissjóður fengið hækkanir bæði á stimpilgjöldum af víxlum og þinglestrargjöldum af tryggingarbréfum, sem eru fyrir víxlunum. Eins og ég tók fram áðan, tel ég, að þinglestur sé þjónusta, sem ríkissjóður lætur í té og á ekki að vera óeðlilegur tekjupóstur fyrir ríkissjóð. Samhliða þinglestrargjöldunum fær hann stimpilgjöld af þeim lánum, sem eru tekin í sambandi við afurðirnar, og eru það allhá gjöld. Þar virðist ríkissjóður fá sínar aukatekjur, sem ættu að nægja í sambandi við þessa tegund lána, og ætti því ekki að taka, eins og ég hef tekið fram, þetta óeðlilega gjald, sem gert er ráð fyrir í frv. í sambandi við þinglestur.



Herra forseti. Mér finnst, að sú hækkun, sem lagt er til, að hér sé framkvæmd, sé alveg undarlega mikil í sumum tilfellum. Viðvíkjandi þeim gjöldum, sem tekin eru, þegar menn eru að leita réttar sins fyrir dómstólum, þá er víðast hvar hækkun, þannig að ýmist er tvöfaldað eða allt að því fjórfaldað frá 1951 það, sem menn verða að borga. Ég verð nú að segja það, að eftir mínum kunnugleik á réttarfarsreglum er þetta þveröfugt við allt, sem barizt hefur verið fyrir í lýðræðisþjóðfélagi. Venjan er hvað réttarfar snertir, að menn beiti sér fyrir því í lýðræðislegum þjóðfélögum, að það sé sem allra mest næstum því ókeypis fyrir menn að geta náð sínum rétti, og ég vil bara vekja athygli hv. þm. á því, hvernig ástandið er fyrir almenning viðvíkjandi því að ná fram þessum rétti sínum. Það er ekki bara það, að lög frá Alþingi séu, ekki sízt þegar þau eru undirbúin af ríkisstj., svo óskýr, svo illa frá þeim gengið, svo flókin og svo margbrotin, ef þau hafa ekki verið löguð stórkostlega í nefndum þingsins, að það sé helzt ekki fyrir neina nema lögfræðinga að skilja þau, því næst það, að menn þurfi venjulega að fara til tiltölulega dýrra lögfræðinga til þess að ná rétti sínum, en ríkið sjálft hefur enga lögfræðinga, sem eru á launum hjá því til þess að leiðbeina almenningi, og svo í þriðja lagi allur sá seinagangur og hann dýr, sem er út af sjálfum réttarfarsreglunum og hjá dómstólunum. Það er áreiðanlega fjöldi manna í þjóðfélaginu, sem leggur ekki út í það að reyna að ná rétti sínum í hinum og þessum málum bara vegna þess, hvað það er illkleift og hvað það er dýrt. Og allt, sem hér er gert í þessum till., miðar að því að gera almenningi þetta enn þá erfiðara, enn þá dýrara. Ég skal taka bara sem dæmi: Fyrir héraðsdómi var fyrirtekt máls samkv. gjaldskrá 1951 48 kr.; nú mun hún verða 100 kr. eftir frv. Menn geta séð þetta í fylgiskjalinu, sem fylgir með þessu frv. Það er sem sé tvöfaldað. Hver vitnaleiðsla í sambandi við slík mál er þrefölduð, úr 4.80 kr. upp í 15 kr., og allt er þetta þrefaldað frá 1951, þ.e. frá því eftir að gengislækkunin er gerð, en ef miðað er við t.d. laun hjá verkamönnum, hefur verið reynt að halda þeim niðri allan þennan tíma og verið barizt á móti því og af ríkisstj. hálfu verið sagt alltaf hreint: Ja, við verðum heldur að reyna að lækka dýrtíðina, það dugir ekkert að vera að hækka kaupið, ekki hækka í aurum kaupið umfram allt. Nei, við skulum lækka dýrtíðina. Svo kemur hér hæstv. ríkisstj. og leggur til: Við skulum þrefalda það, sem borgarinn í þjóðfélaginu á að borga, ef hann ætlar að leita réttar síns. - Ég skil þetta náttúrlega sem beina uppörvun til þess, að verkamenn sjái til þess, næst þegar lagt er út í vinnudeilur, að það sé ekki verið að takmarka sig við að reyna að slást við einhverja dýrtið, heldur sé þetta hérna áskorun frá Alþingi um, að menn beiti sér fyrir því að hækka krónutöluna. Kærugjald hækkar nú úr 30 kr. upp í 100 kr. Fyrirtekt máls í hæstarétti úr 50 kr. upp í 200 kr. Það er alls staðar sama reglan. Og hverjir eru það, sem undirbúa þetta frv. í hendur ríkisstj.? Jú, það eru nokkrir sýslumenn í landinu, sem undirbúa þetta. Og hvaða hagsmuna hafa sýslumennirnir að gæta í þessu sambandi? Jú, sýslumennirnir fá sínar prósentur, því hærri, því meira sem þetta er hækkað. Eftir ríkisreikningunum frá 1950 eða 1951 býst ég við, að þeir hafi haft sínar 100–200 þús. kr. í gjöld af innheimtu á tekjum ríkissjóðs. Það mun hækka a.m.k. alltaf eitthvað pínulítið með því að hækka þetta hérna allt saman. Nú, það, sem sýslumennirnir gera, býst ég við að öðrum finnist þá eðlilegt og feti í sömu fótspor. Ef menn athuga í þessu fylgiskjali IV. kaflann, uppboðin og annað slíkt, þá er alls staðar ferföldun svo að segja á því, sem þar er. Hvert notarial-vottorð, sem menn þurfa að fá út af öll mögulegu, hefur kostað eftir gjaldskránni frá 1951 10.80 kr. Nú á það að hækka upp í 50 kr., það er ferföldun. Svona mætti halda áfram í það endalausa. Í VII. kaflanum eru sveinsbréf og öll möguleg skírteini, sem verkamenn þurfa að fá. Sveinsbréf, sem kostar 1951 18.10 kr., á að fara upp í 100 kr. Ef menn ætla að verða undirvélstjórar á skipi, þá hækkar það, ef það er 600 hestafla mótorvél, úr 17 kr. upp í 150 kr. Ef menn ætla að verða aðstoðarvélstjórar, þá hækkar skírteinið úr 22 kr. upp í 150 kr. Ef menn eru atvinnuflugmenn, þá hækkar gjaldskráin frá 1951 úr 24 kr. upp í 200 kr. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi, ef það á að fara að hækka þannig skattlagninguna á þeim mönnum, sem stunda ýmsa atvinnu í landinu, en þeir taki það sem eina uppörvunina til þess að vera dálítið skörulegri í því að hækka sitt kaupgjald heldur en þeir voru seinast. Nú, Alþingi um það, það er hægari eftirleikurinn fyrir aðra. En þetta eru aðeins hlutir, sem ég vildi benda á. Ég hef greitt atkvæði á móti þessu frv., eins og það hefur verið. Ég er fylgjandi till., sem að einhverju leyti gætu lagað það, en ég álít yfirleitt ólýðræðislegt, ópraktískt og óviturlegt af ríkinu að koma þessu í gegn.



Herra forseti. Fjhn. d. hefur haft þetta mál til meðferðar og skilað nál. á þskj. 709, þar sem gerð er grein fyrir því, að um leið og n. er sammála um að mæla með samþykkt frv., gerir hún þó till. um eina breyt., og það er að hækka heimildina varðandi heildarupphæð þá, sem erlend lán Framkvæmdabankans mega nema með ríkisábyrgð, úr 173 millj. kr., eins og það var upphaflega í frv., upp í 225 millj. Hér er um að ræða breyt. á 9. gr. l. um Framkvæmdabankann, en þar segir, að fjmrh. sé heimilt að ábyrgjast f.h. ríkissjóðs erlend lán og erlendar skuldbindingar bankans með þeim skilmálum, er hann samþykkir. Þó má samanlögð upphæð þeirra erlendra skulda bankans, sem ríkissjóður ábyrgist samkvæmt þessari gr., ekki vera hærri en 80 millj. kr. á hverjum tíma. Í frv. var gert ráð fyrir að breyta þessari upphæð úr 80 millj. í 175 millj., en það er í samráði við hæstv. ríkisstj., sem fjhn. leggur nú til, að þetta hækki enn upp í 225 millj. kr., og er gerð nokkur grein fyrir því í nál. Það, að frv. var upphaflega flutt til þess að hækka þessa umtöluðu heimild upp í 175 millj. kr., byggðist á ráðagerðum um lántökur á vegum Framkvæmdabankans bæði í sambandi við raforkuframkvæmdir og fyrirhugaða sementsverksmiðju, og meðan málið hefur verið í meðferð, þá eru uppi ráðagerðir um það, að ef svo til tækist, þá mundi verða freistað að fá bærri erlend lán en upphaflega var ráðgert, og það byggist eingöngu á því, að þessi brtt. fjhn. er flutt. Með því mundu rúmast innan þessarar heimildar þær bollaleggingar, sem uppi eru um lántökur vegna hinnar fyrirhuguðu sementsverksmiðju og raforkuframkvæmdanna, og þar fyrir utan verður skilin eftir nokkur heimild til bankans, sem óráðstafað eða ótiltekin er, eins og upphaflega var nú gert, þegar hámarksupphæðin í 9. gr. laganna um Framkvæmdabankann var sett. Ég tel ekki ástæðu til að svo komnu að gera nánari grein fyrir þessu en þegar er orðið. N. leggur sem sagt til, að frv. sé samþ. með þessari breytingu.



Herra forseti. Þegar þetta frv. kom til þessarar hv. d., var það um að hækka heimild Framkvæmdabankans í 9. gr. laganna til að taka lán með ábyrgð ríkissjóðs úr 80 millj. upp í 175 millj. Þá var í grg. frv. sagt, eins og það lá fyrir upphaflega, að þetta væri gert í fyrsta lagi vegna fyrirhugaðrar sementsverksmiðju, að yfirfæra þá lánsheimild yfir á Framkvæmdabankann, í öðru lagi vegna erlendra lána til raforkuframkvæmda, sem ráðizt er í samkvæmt áætlun ríkisstj., og í þriðja lagi, eins og segir í aths., með leyfi hæstv. forseta: „Auk þess verður svo á hverjum tíma að vera fyrir hendi hæfileg ábyrgðarheimild í 9. gr. l. um Framkvæmdabankann, til þess að bankanum sé unnt að gegna hlutverki sínu lögum samkvæmt.“ Með öðrum orðum: Allar þessar þrjár röksemdir, sem hv. frsm. fjhn. hér færir fram fyrir því að hækka nú úr 175 millj. upp í 225 millj., voru fyrir hendi og voru settar fram í grg. fyrir lagafrv., eins og það lá upphaflega fyrir, um hækkunina úr 80 millj. upp í 175 millj., þannig að um tvennt er þá að ræða: annaðhvort hefur verið reiknað mjög skakkt upphaflega, þegar þetta hefur verið lagt fyrir, eða þá að það er farið hér fram á að hafa heimildina allmiklu rýmri en áður var hugsað. Það hefði nú ekki verið neitt að því, þó að það hefði verið sagt enn þá nákvæmar, því að það að fara fram á svona heimild, að hækka það um 50 millj. kr. fram yfir það, sem er til sementsverksmiðjunnar og raforkuframkvæmdanna, og það, sem á að vera afgangs handa Framkvæmdabankanum þar að auki, er þó nokkur upphæð. Ég vil segja það, að það er þó nokkur hætta fólgin í þessum sífelldu hækkunum á lánsheimildum og lántökum, svo framarlega sem ekki er á sama tíma hugsað fyrir aukningu þess atvinnuvegar, sem á að standa undir öllum þessum lánum sjávarútvegsins. Ég er fyrir mitt leyti yfirleitt ekki sérstaklega hræddur við lán og ekki heldur við erlend lán, svo framarlega sem ég sé, að samtímis því eða þá þessum lánum að meira eða minna leyti sé varið til þess að efla þann atvinnuveg okkar, sem stendur undir öllum okkar útlendu lánum og stendur yfirleitt undir allri okkar lífsafkomu; ég á við sjávarútveginn. Og ég vil segja það, að ég álit það beinlínis hættulega stefnu, sem verið er að framkvæma, þegar lagt er í eins nytsöm, nauðsynleg og sjálfsögð fyrirtæki og ný raforkuver, sementsverksmiðju og annað slíkt og ekki er samtímis lagt í það að auka okkar togaraflota. Ég álít það hættulega stefnu. Hér fyrir hv. d. liggur frv. frá nokkrum þm. Sósfl. um kaup á togurum til landsins og lánsheimild í því sambandi. Því hefur ekki verið sinnt. Og nú hefur í 5 ár ekki verið keyptur einn einasti nýr togari til Íslands. Ég veit að vísu, að menn munu máske segja sumir: Ja, til hvers að kaupa togara? Er ekki verið að leggja þeim, sem fyrir eru? - Það er mál út af fyrir sig, hvers konar óstjórn kann að vera á þjóðarbúskapnum um það, að togurunum sé lagt, en það vil ég segja, að það þýðir a.m.k. ekki að hugsa um raforkuframkvæmdir, sementsverksmiðju, lántökur og afborganir af lánum, svo framarlega sem togararnir eiga að liggja til frambúðar. Ég held þess vegna og vil aðeins vekja athygli á því, að þessir hlutir þurfi að fylgjast að. Það þarf að halda áfram að efla okkar sjávarútveg um leið, og síðan séu gerðar og samtímis ráðstafanir til þess að tryggja, að hann gangi, um leið og ráðizt er í þessa stóru hluti, sem verið er að ráðast í hér innanlands. Ég vil minna á, eins og ég benti á í sambandi við raforkuáætlun ríkisstj., að það gæti einn togari framleitt þann útlenda gjaldeyri, sem þyrfti til þess að framkvæma það „plan“ á næstu 10 árum. Einn togari, ef hans afköst eru hagnýtt til fulls, getur framleitt fyrir 12 millj. kr. á ári, eða 120 millj. kr. á 10 árum, sem er hér um bil sá gjaldeyrir, sem þarf í raforkuver, sem kosta 250 millj., og á ég þá við, að togarinn framleiði fisk, sem unnið er úr hér innanlands og sé þetta að verðmæti. Ég vil líka minna á, að sú fyrirhugaða sementsverksmiðja, sem nú mun eiga að kosta 96 millj. kr., á að framleiða sement, 50 þús. tonn á ári, skulum við segja, - annars veit ég það nú ekki alveg nákvæmlega, - en 50 þús. tonn á ári þurfum við a.m.k. inn núna, og þau 50 þús. tonn á ári kosta núna í útlendum gjaldeyri frítt um borð í erlendri höfn um 11 millj. kr. á ári, eða það sama sem einn togari getur framleitt á ári. Ég vil minna á þetta vegna þess, að mönnum hættir svo oft við að gleyma því, að afkastamestu tækin, sem við höfum til framleiðslu á gjaldeyri, eru okkar togarar og samtímis því sem við erum að auka og efla og byggja upp okkar atvinnulíf innanlands, þá þurfum við að efla þessi afkastamestu tæki, sem eiga að standa undir því. Þetta vildi ég nú aðeins minna á, um leið og farið er fram á aukin lán, og út af fyrir sig er ég ekkert sérstaklega á móti þeim, en vænt þætti mér að heyra samt frá hæstv. ríkisstj., hvort hún hefur sjálf engar áhyggjur út af því, að sjávarútvegurinn aukist ekki og gangi ekki að sama skapi eins vel og verksmiðjan hér í þinginu að framleiða lánsheimildirnar til þess að taka ný útlend lán. Þá vildi ég minnast á hitt, sem ég hef raunar minnzt hér á áður, en ekki fengið upplýsingar um. Er nokkur breyting að verða viðvíkjandi lántöku til sementsverksmiðju? Þýðir það, að Framkvæmdabankinn á nú að annast þetta, að það er í undirbúningi að gera sementsverksmiðjuna eign einkaaðila? Við vitum nú, að Framkvæmdabankinn á sérstaklega að hlynna að einkaaðilunum, og það er þess vegna máske enn þá þægilegra, þegar hann á að fara að annast lánin, að hann geti sett slík skilyrði. Ég býst ekki við að fá neitt svar við því, því að það er náttúrlega með það eins og með áburðarverksmiðjuna, - slíka hluti gerir maður, slíka hluti segir maður ekki, mundi hæstv. ríkisstj. segja, en þegar kæmi að skuldadögunum að „nappa“ sementsverksmiðjunni á sama hátt og áburðarverksmiðjunni, þá verður það gert og ekki talað mikið um það áður. Svo - og það er nú sú hliðin, sem snýr að því að reyna að varðveita hagsmuni hæstv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál - er í fyrsta lagi viðvíkjandi vöxtunum. Það var nú stundum hér fyrr á tímum á Alþ., þegar það gekk ekki alveg svona eins og í gegnum verksmiðju að framleiða lánsheimildir handa ríkisstj., að það var spurt um, hvaða vextir mundu vera, og það var jafnvel ákveðið í lánsheimildum til hæstv. ríkisstj., hvaða vextir skyldu vera, jafnvel stundum minnzt á, á hvað mörgum árum lánið skyldi greiðast, og það er nú ekkert undarlegt, þó að við spyrjum að því: Hefur hæstv. ríkisstj. hugmynd um, ef Framkvæmdabankinn á að annast þetta, hvaða vextir verði af þeim lánum, sem hann kemur til með að útvega? Ég vil vekja athygli á því, að það fara að verða allþungar vaxtabyrðarnar, sem hvíla á okkur Íslendingum með þeim lántökum, sem nú er stofnað til. Svo er það að síðustu eitt, sem ég hef raunar minnzt á áður og ég nú ætla að leyfa mér að flytja till. um. Það er viðvíkjandi lántökugjaldinu. Í þeirri 9. gr., sem hér er rætt um breyt. á, er ákveðið, að fjmrh. sé heimilt að ábyrgjast f.h. ríkissjóðs erlend lán og þau megi sem sé ekki vera - segir þar í gr. - meira en 80 millj. kr., sem nú átti að hækka upp í 225 millj. Síðan segir í 11. gr., að Framkvæmdabankinn skuli, ef fjmrh. óskar þess, annast f.h. ríkissjóðs innheimtu vaxta og afborgana og annað slíkt, og þá er það tekið fram, að ríkissjóður skuli greiða bankanum hæfilega þóknun. Hins vegar er ekki sérstaklega minnzt á, hvað hann greiðir honum fyrir útvegun á lánum ríkinu til handa. Hins vegar stendur í 12. gr., þar sem talað er um, að bankinn starfi á almennum viðskiptagrundvelli: „Lántakendur skulu, um leið og lán er veitt, greiða lántökugjald, er nemur allt að 1% af lánsupphæð.“ Nú hef ég að vísu aldrei skilið, að svona hátt lántökugjald mundi Framkvæmdabankinn heimta af ríkissjóði í sambandi við útvegun erlendra lána, og ég á bágt með að gera mér í hugarlund, að það verði yfirleitt hærra gjald en kannske 1/4% eða svo, en þætti samt vænt um að heyra það frá hæstv. ríkisstj. En svo framarlega sem ríkið sjálft fær að sleppa með lántökugjald, sem væri t.d. ekki meira en 1/4%, og það finnst mér sjálfsagt, þá álit ég, að aðrar stofnanir ríkis og bæja eigi ekki heldur að greiða meira lántökugjald en þetta, og ég vil leyfa mér að flytja brtt. við þessi l., svo hljóðandi, að á eftir 1, gr. þessa frv. komi ný gr., svo hljóðandi: „Við 2. málsgr. 12. gr. l. bætist: Þó skulu stofnanir ríkis og bæja aldrei greiða hærra lántökugjald en 1/4%.“ M.ö.o.: Við þetta frv., sem hér er til umr. og er aðeins tvær gr., bætist ný gr., sem geri þá breyt. á 12. gr. l. um Framkvæmdabankann, að síðari málsgr. þar verði í heild orðuð sem nú skal greina: „Lántakendur skulu, um leið og lán er veitt, greiða lántökugjald, er nemur allt að 1% af lánsupphæð. Þó skulu stofnanir ríkis og bæja aldrei greiða hærra lántökugjald en 1/4%.“ Það liggur nú fyrir þessari hv. d. frv. um að heimila stjórn Sogsvirkjunarinnar að taka látt að upphæð allt að 100 millj. kr. Svo framarlega t.d. sem eitthvað slíkt væri nú gert í gegnum Framkvæmdabankann, þá mundi það þýða, et Framkvæmdabankinn hefði sama hátt á eins og hann hefur haft hingað til gagnvart Sogsvirkjuninni, að hann mundi taka 1 millj. kr. fyrir að útvega þetta lán, bara sem lántökugjald. Hann tók nýlega, eins og ég las hér upp við 1. umr. þessa máls, 690 þús. kr., þ.e. 1%, fyrir lánsútvegun til Sogsvirkjunarinnar, og Sogsvirkjunin er, eins og menn vita, sameign ríkisins og Reykjavíkurbæjar. Ég álít það ófært, að opinber fyrirtæki séu látin greiða til ríkisbanka svona hátt lántökugjald. Það er nóg að stynja undir þeim vöxtum, sem þangað þarf að greiða, þó að það sé ekki þar að auki verið að greiða slíkt lántökugjald sem þarna er farið fram á. Það hefur verið sagt, að þetta rynni í góðan sjóð. Ég vil nú segja, að að svo miklu leyti sem svona lántökugjald rynni til ríkisins og Reykjavíkurbæjar eða t.d. í þessu tilfelli til Sogsvirkjunarinnar að einhverju leyti, þá væri það ekki síður gott. Það eru fleiri góðir sjóðir til heldur en sjóðir bankanna hérna. Ég býst við, að bæði ríkissjóður og bæjarsjóður Reykjavíkur og Sogsvirkjunin mundu öll saman vinna fljótar og betur fyrir það, sem fer í þeirra sjóð, heldur en hvað það gengur að ná út úr bönkunum því, sem þar fer inn. Og ég verð að segja það, að svo framarlega sem það á að fara að taka þann hátt upp, að ríkisfyrirtæki eigi að reka svona vægðarlausa auðsöfnunarpólitík, að þau eigi að heimta inn af hvað smáu sem er, hví í ósköpunum á þá að fara að undanskilja ríkissjóð sjálfan? Við vorum hér áðan að ræða um aukatekjur ríkissjóðs. og þar virtust menn vilja fara að hækka heilmikið gjöld þau, sem eru á almenningi, ef einn vélstjóri þarf að fá skírteini eða annað slíkt. En ég vil spyrja: ríkissjóður ábyrgist fyrir Framkvæmdabankann eins og aðra banka öll þau lán, sem hann tekur. Fer ekki hæstv. ríkisstj. að detta í hug að fara fram á að taka þá eitthvert ábyrgðargjald af þessum bönkum fyrir að ábyrgjast fyrir þá hvern milljónatuginn á fætur öðrum? Ef hæstv. fjmrh. væri hérna inni, þá mundi ég nú benda honum á, af því að hann er nú alls staðar að leita eftir að hækka öll gjöld, að það væri þá kannske ekki alveg ófært að taka smágjald af því, sem ríkissjóður lætur þessum bönkum í té. Ríkið lætur ábyrgð í té til þessara banka. Hví ekki að taka 1% ábyrgðargjald af Framkvæmdabankanum, ef hann ætlar að taka 1% í lántökugjald af ríkinu? Þá fara að jafnast metin. Ég vil líka minna á, að ríkissjóður lætur Landsbankann hafa 280 millj. kr. í seðlum til þess að borga út hér á Íslandi og lána. Það væri hægt að fara að taka gjald af þessum seðlum og ná þar með peningum í ríkissjóðinn. Ég verð að segja það, ef svona vægðarlaus auðsöfnunarpólitík á að vera góð og gild, þegar ríkisbankarnir eru annars vegar, og ef hún þykir góð og gild, þegar ríkissjóður er að eiga í viðskiptum við almenning, við þann almenna borgara, hví í ósköpunum getur hún þá ekki verið góð og gild, ef ríkissjóður er að fást við bankana sjálfa? Þessu vildi ég nú aðeins skjóta fram, því að ég held, að það megi halda áfram að auka þannig gjöldin og þyngja þannig álögurnar, að að síðustu bresti þetta, ekki sízt ef ekki er betur hugsað um grundvöllinn, sjávarútveginn, heldur en nú er gert. Ég vil svo leyfa mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þessari brtt. minni, af því að hún er bæði of seint fram komin og skrifleg.



Herra forseti. Ég skal aðeins bæta fáu við það, sem ég sagði áðan, en sennilega hef ég ekki verið nógu skýr í máli, því að mér skildist, að hv. 2. þm. Reykv. vildi mega draga þá ályktun af orðum mínum, að sú almenna lánsheimild, sem Framkvæmdabankanum var ætluð fyrir utan lánsheimildirnar til sementsverksmiðju og raforkuframkvæmda, mundi vera eitthvað verulega mikið hækkuð með þessari hækkun, sem hér er gerð úr 175 millj. upp í 225 millj. En því er ekki þannig varið. Það eru nú ráðagerðir um það innan ríkisstj. að fá hækkaðar lántökur til bæði sementsverksmiðjunnar fyrirhuguðu og raforkuframkvæmdanna, eða það verður a.m.k. freistað þess að fá meiri lán en ráðgert var, þegar frv. var flutt, og varðandi hina almennu heimild, sem Framkvæmdabankanum sjálfum er ætluð, er hér ekki um neina breytingu að ræða. Varðandi till. hv. þm. um lántökugjaldið, þá er það nú svo, að það má vera allt að 1%. Það þýðir ekki, að það skuli vera 1%, og út af fyrir sig sé ég nú litla ástæðu til þess, að það séu sett ákvæði um, að það skuli vera fjórðungi lægra, þegar ríkisfyrirtæki og bæjarfyrirtæki eiga í hlut heldur en einstaklingar eða félög, sem kynnu að fá lán hjá bankanum. En hv. 2. þm. Reykv. ofbýður, hvað gjaldið er hátt, og taldi þar sérstaklega fram háar greiðslur vegna lántökugjalds til Sogsins. Ég held nú, að mér sé óhætt að fullyrða, að það sé ekki öll sagan sögð með því, sem Sogsvirkjunin greiddi í lántökugjald til Framkvæmdabankans. Ég man ekki betur en að í sambandi við útreikning á vaxtagreiðslum Sogsvirkjunarinnar til Framkvæmdabankans hafi verið tekið tillit til umkvartana um hið háa lántökugjald, þannig að það í raun og veru hafi verið lækkað og orðið samkomulag um annan vaxtaútreikning en áður var búið að gera ráð fyrir, þannig að greiðslurnar yrðu raunverulega minni en lántökugjaldið sjálft er uppfært og hv. þm. vitnaði til. Eins og ákvæðið er í lögunum, þá er það á mati bankastjórnarinnar á hverjum tíma, hvað hún vill hafa lántökugjaldið hátt. Mér finnst nokkuð broslegar þessar orðræður um hina gífurlegu auðsöfnun, því að þetta lántökugjald rennur þá í þann sjóð, sem síðar er verið að lána til þess að auka framkvæmdir og atvinnustarfsemi í landinn, eins og tilgangur bankans er. Eflist sjóður bankans fyrir þetta og þau fyrirtæki, sem hann lánar, séu megnug að greiða slíkt lántökugjald, þá verður hann þeim mun færari til þess að veita öðrum lið og annars staðar á landinu til þess að koma upp nýjum atvinnutækjum og atvinnustarfsemi. - Það er svo ekki meira, sem ég þarf við þetta að bæta, en vildi hafa sagt þetta til frekari skýringar á fyrri greinargerð minni.



Herra forseti. Viðvíkjandi því, sem hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) sagði um, að ekki væri hækkað það almenna lán til Framkvæmdabankans, heldur ætti nú að leita hærra láns viðvíkjandi sementsverksmiðjunni og því, þá tek ég það náttúrlega alveg gott og gilt. Viðvíkjandi hinu spursmálinu, um lántökugjaldið, þá upplýsti ég það í gær og það er í reikningum Sogsvirkjunarinnar, að það er 1% eða 650 þús. kr. Viðvíkjandi vöxtunum er það rétt, að það kom fram mjög mikil óánægja hjá Sogsvirkjunarstjórninni út af þeim háu vöxtum, sem hún átti að greiða, og það var kannske ekki alveg eins harðvítugt og átti að vera í upphafi, en það var samt sem áður það harðvitugt, að þær 9 millj. kr., sem Sogsvirkjunin verður að greiða af lánunum meðan á byggingunni stendur, eru eini liðurinn, sem fer fram úr áætlununum, þ.e., í staðinn fyrir rúmar 3 millj. til vaxta verður að greiða 9 millj. kr. og í staðinn fyrir 100 þús. kr., sem reiknað var sem lántökugjald, verður að greiða alls upp undir 1 millj. kr., og þar af eru 650 þús. til Framkvæmdabankans. Það er því engum efa bundið, að þetta er margfalt miklu meira en nokkrir menn höfðu yfirleitt búizt við. Þá kemur að þessari spurningu: Er praktískt, að ríkisfyrirtækin, þegar þau eru að koma upp svona fyrirtækjum eins og Sogsvirkjuninni, eins og raforkuverunum úti um land, séu skattlögð á þennan hátt til hvort heldur Framkvæmdabankans eða annarra banka? Hv. 5. þm. Reykv. var að tala um, að ég væri allt of smeykur við þessa auðsöfnun. Ég verð nú að segja það, að ég álít það engan veginn praktískustu aðferðina í sambandi við svona lánsútveganir til handa - við skulum segja - Sogsvirkjuninni eða öðru slíku fyrirtæki, að fyrst sé þetta fyrirtæki skattlagt svona og svona mikið til viðkomandi banka og þar með sé þessum banka gert auðveldara að lána þessu fyrirtæki aftur. Ég held, að þetta mætti þá alveg eins vera kyrrt í fyrirtækinu, svo að það mundi þá verða því færara sjálft um að eiga þetta. Þetta þýðir aðeins það, þessi gífurlega skattlagning, að sameina smám saman á eina hönd valdið yfir öllum þessum lánveitingum, og það er ekki allt of góð reynsla, sem við höfum af því. Ég er hræddur um t.d., þó að Landsbankinn sé búinn að safna nú yfir 200 millj. kr. í sina sjóði, að það sé ekki neitt orðið handhægara með lánin út úr honum þrátt fyrir það. Sannleikurinn er, að þessi stóru ríkisfyrirtæki hér eins og bankarnir eru bókstaflega orðin hrædd við að sýna á sínum reikningum, hvað þau eiga. Það er næstum því farið óbeint að falsa reikningana hjá þessum fyrirtækjum. Allt, sem keypt er til allra þessara stóru ríkisfyrirtækja, er afskrifað jafnóðum á sama árinu, afskrifað niður í ekki neitt, afskrifað sem kostnaður, bara til þess að láta það ekki koma fram, að gróði t.d. á einu fyrirtæki sé 40 millj., og reikningarnir sýna bara 26 millj. Allar eignirnar eru uppfærðar á eina krónu t.d. hjá Landsbankanum, allar hans eignir í húsum og lóðum og öðru slíku, á sama tíma hins vegar sem sjóðirnir, þar sem ekki er hægt að minnka þá, eru 200 millj. kr. Og verðbréfin lækkuðu núna ár eftir ár, þó að þau standi í fullu gildi. Mér hefur satt að segja skilizt á hæstv. ríkisstj. eftir yfirlýsingu forsrh., að það gengi nógu erfiðlega einmitt, í sambandi við raforkumálin að fá lán frá þessum bönkum aftur, og ég get ekki skilið þessa pólitík, að vilja endilega skattleggja hvert einasta fyrirtæki, sem ríkið er að koma upp, eins og Sogsvirkjunina og önnur slík, til þess að setja þessa peninga í þessa banka og vera svo sjálfir alltaf í vandræðum, eins og ráðherrarnir eru, með að ná þessu út úr bönkunum aftur. Ég held, að þeir ættu bara að lofa því að vera í ríkissjóði eða hjá ríkisfyrirtækjunum. Þá þyrftu þeir ekki að ganga eins bónleiðir til búðar og hæstv. ríkisstj. hefur gengið í allan vetur í þessum efnum. Svo ætla ég ekki að orðlengja um þetta, en aðeins minna á það, að mín till. er um, að ríkisstofnanirnar greiði ekki hærra en 1/4 %. En staðreyndin er, að ríkisstofnanirnar, eins og Sogsvirkjunin, greiða 1% núna.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er stjfrv., komið hingað frá hv. Ed. Efni þess er að gera þá breytingu á l. frá 1921 um fasteignaskatt, að skatturinn renni hér eftir í bæjar- og sveitarsjóði, en ekki til ríkissjóðs. Fjhn. hefur athugað frv. og mælir með því, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 616.



Herra forseti. Hér er ekki deilt um stórt atriði, og ég skal því ekki hafa um það mörg orð. En þegar frv. þetta var fyrir hv. Ed., þá munu hafa komið athugasemdir frá innheimtumönnum ríkissjóðs einhverjum, sýslumönnum og lögreglustjórum, sem bentu á, að það væri óeðlilegt, að þeir önnuðust áfram innheimtu á þessum fasteignaskatti, ef ákveðið yrði, að hann gengi til sveitar- og bæjarsjóða, en ekki til ríkissjóðs. Nú var hv. 2. þm. Skagf. (JS) að minna á það, að sýslumenn innheimtu gjöld, sem færu í sýslusjóði. Nefndi hann þar til, held ég, sýsluvegasjóðsgjald og hundaskatt. Ég vil benda á það, að þar gegnir nokkuð öðru máli. Það er eðlilegt, að sýslumenn innheimti það, sem á að fara í sýslusjóðina, af því að þeir eru gjaldkerar þeirra. Það er því ekki það sama og hér er um að ræða, því að þessi skattur á að fara til sveitarog bæjarsjóðanna. Og ég verð að segja það, að mér finnst þetta eðlileg breyting, sem gerð var á frv. í hv. Ed. Mér finnst það eðlilegt, að sveitarstjórnirnar innheimti þessi gjöld sem önnur, sem í sveitarsjóðina eiga að renna, og get því ekki fallizt á þessa brtt., og ég tel, að það sé nú ekki hyggilegt að vera að hrekja frv. milli d. út af þessu atriði, heldur væri skynsamlegra að samþ. það eins og það kom frá hv. Ed.



Herra forseti. Við afgreiðslu þessa máls í fjhn. d. hafði ég fyrirvara í sambandi við einmitt hið breytta ákvæði um innheimtu þessa skatts. Ég tel afar óeðlilegt að fara að breyta þessu í þá átt, að sveitarsjóðirnir og bæjarfélögin innheimti nú þennan sérstaka skatt, meðan þetta heldur áfram að vera eins og það er. Hv. 2. þm. Skagf. (JS) færði mjög greinileg rök fyrir því, að þetta er miklu hentara fyrirkomulag fyrir hreppana úti í sveitunum og sýslusjóðina, að kóngsins embættismenn, ef svo mætti að orði kveða, haldi áfram að innheimta þennan skatt. Í bæjunum, og sérstaklega stærri bæjunum eins og Reykjavík, gilda að vísu ekki þau sömu rök um það, en hv. 2. þm. Skagf. tók nú dæmi af hundaskattinum, og mér fyrir mitt leyti finnst, að þetta sé svo mikil kattarpína, sem hér er verið að láta falla af borði ríkissjóðsins til bæjar- og sveitarfélaganna, að það megi gjarnan gilda um það áfram sú sama regla, að það sé innheimt af ríkinu 



Herra forseti. Þetta frv. er, eins og þegar hefur verið getið um, stjfrv., en hefur verið breytt talsvert í Ed. Sú breytin„ sem Ed. hefur gert á því, er á þá leið, að í stjfrv. var gert ráð fyrir, að sýslumenn önnuðust innheimtu þessara gjalda, en Ed. hefur breytt því á þann veg, að framvegis séu það oddvitar og bæjarstjórnir, sem skulu innheimta gjaldið. Ég og ýmsir fleiri lítum svo á, að þessi breyting hafi verið til hins lakara, og styðst það við það, að það er yfirleitt reynsla, að innheimta til þess opinbera eða til ríkissjóðs gengur greiðara en allajafna til sveitar- og bæjarsjóða. Í öðru lagi þurfa þessir innheimtumenn, sem eru sýslumenn og bæjarfógetar, að innheimta önnur gjöld 1já þessum sömu aðilum, og venjulega er fasteignaskatturinn svo lítill hluti, að það stendur ekki á þeirri greiðslu. Það kann einhver að segja, og hefur þetta sennilega verið rökstutt með því, að það væri óeðlilegt, að ríkissjóður færi að innheimta fyrir sveitarfélögin. Þetta er þó það, sem hefur gerzt allt fram að þessum tíma. Sýslumenn hafa innheimt viss gjöld fyrir ríkissjóð og sömuleiðis fyrir sýslusjóði og sveitarsjóði. Má þar nefna t.d. hundaskattinn, sem frá því hann fyrst var lagður á var ávallt innheimtur af sýslumönnum og rann í sveitarsjóði; sömuleiðis sýsluvegasjóðsgjaldið, sem rennur beint til sýslunnar, það er einnig innheimt af sýslumönnum. Ég sé þess vegna ekki, að það séu nein brot á reglum, þó að þeir innheimti það gjald, sem þeir hafa ávallt innheimt síðan það var sett. Það má líka á það benda, að einmitt fasteignaskattinum verður ávísað að öllum líkindum beinlínis til sýslumanna af oddvitunum, vegna þess að hrepparnir þurfa að inna árlega af hendi allhá gjöld til sýslusjóðs, og þá mun sýslumaður, þegar hann innheimtir þetta gjald, taka það undir sér og færa það viðkomandi hreppi til tekna upp í hans sýslugjöld. Þetta er þess vegna í eðli sínu sá einfaldasti máti, því að þetta eru gjöld, sem hann þarf að fá. Það er kannske ekki svo mjög erfitt eins og stendur að innheimta, en ég vil benda á það og minnist þess, að fyrir alllöngu, þegar erfitt var um greiðslur, reyndist stundum allerfitt fyrir hreppana að inna af hendi þau gjöld, sem áttu að ganga til sýslunnar og oddvitar áttu að innheimta. Aftur á móti mun ekki hafa borið á því, að þinggjöldin innheimtust ekki nokkurn veginn. Það er einhvern veginn orðið að venju, a.m.k. þekki ég það í sveitum, að það er talið nokkuð sjálfsagður hlutur að greiða þinggjaldið, þó að menn dragi kannske stundum úr hófi fram að greiða útsvörin til oddvita. Ég held þess vegna, hvernig sem á þetta mál er litið, þá sé skynsamlegast að færa málið aftur í það horf, sem ríkisstj. bar það fram hér á Alþ., og legg því til, að það verði gert, en því miður urðum við svo naumt fyrir, að við höfðum ekki tíma til að fá brtt. okkar prentaðar og verðum því að flytja hér skriflegar brtt., sem ég vil biðja forseta að leita afbrigða fyrir.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér fyrir hönd sjútvn. að taka aftur brtt. n. á þskj. 364. N. hefur nú borið fram aðra brtt. á þskj. 714, sem innifelur m. a. þær breytingar á frv., sem brtt. n. á þskj. 364 bar með sér. Breytingar þær, sem n. hefur gert á frv. eftir 3. umr. þess í hv. Ed., eru þessar: Gert er ráð fyrir, að í sambandi við 2/3 hluta heildarkostnaðarins við síldarleitina, sem síldarútvegsnefnd og síldarverksmiðjurnar norðan- og austanlands eiga að standa undir, verði skiptingin þessi: 1 tunna saltsíldar til útflutnings skal jafngilda 1½ máli síldar til bræðslu. Áður var í frv. gert ráð fyrir því, að 1 tunna saltsíldar til útflutnings skyldi jafngilda 1 máli síldar til bræðslu. Virðist þessi breyting í frv. vera til bóta, þar sem hráefni í einni tunnu saltsíldar er stórum verðmeira en eitt mál bræðslusíldar. Í öðru lagi hefur n. numið burt úr frv. það ákvæði, sem hv. Ed. setti í 2. málsgr. 4. gr. á þskj. 355, að kostnaður síldarútvegsnefndar og síldarverksmiðjanna mætti aldrei nema meiru en 2 kr. á mál eða tunnu. Einnig hefur n. fellt burt 4. málsgr. sömu gr., þar sem ákveðið var, að ríkissjóður tæki á sig að greiða það, sem á vantaði, að tveggja krónu greiðslan á mál og tunnu frá síldarútvegsnefnd og síldarverksmiðjunum hrykki til að standa undir 2/3 hlutum síldarleitarkostnaðarins. Sjútvn. var sammála um, að ástæðulaust væri að íþyngja ríkissjóði með útgjöld hvað þetta snerti. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að bera hér fram skriflega brtt., svo hljóðandi: Það er brtt. við brtt. á þskj. 714, sem er flutt af sjútvn. Fyrir orðin „saltaðrar síldar“ í 2. málsl. a-liðar kemur: herpinótasíldar. Í frv. upphaflega var þetta orðað svona, en í meðferð hv. Ed. hefur þetta orðalag í frv. breytzt, þannig að það stendur aðeins „saltaðrar síldar“. Það er engin sanngirni að gera ráð fyrir, að sú síld, sem veiðist í reknet, standi einnig undir síldarleitinni, og þess vegna er það, að við flytjum þessa brtt., að þetta gildi aðeins um herpinótasíld.



Herra forseti. Ég geri nú fastlega ráð fyrir því, að brtt. hv. sjútvn. verði samþykkt, þar sem öll n. stendur að henni óskipt. En þar sem ég er nú annar flm. að þessu frv., vildi ég aðeins láta það koma fram, að ég er á móti þessari brtt. Í frv. var upphaflega gert ráð fyrir því, að þegar reiknaður yrði út kostnaðurinn af síldarleitinni, þá mættust á ein tunna af uppsaltaðri herpinótasíld og eitt mál af bræðslusíld. Í brtt. n. er gert ráð fyrir því að haga þessum hlutföllum þannig, að á móti hverri uppsaltaðri síldartunnu komi 1½ mál af bræðslusíld. Ég held að það sé ekki rétt að gera þessa breytingu, vegna þess að það er óhjákvæmilegt, að síldarverksmiðjurnar koma til með að hafa miklu meira hagræði af síldarleitinni heldur en saltendurnir. Það er augljóst mál, að sú síld, sem veiðist næst landi, fer í söltun, en sú síld, sem veiðist á djúpmiðunum, fer að mestu leyti til bræðslu. Það eru því einmitt beinir hagsmunir verksmiðjanna, að síldarleitin nái sem lengst út, en af því hlýtur að leiða aukinn kostnað, og jafnframt hlýtur að koma fram krafa um það að hafa í síldarleitinni nokkuð stórar flugvélar, sem hljóta að kosta verulega mikið fé. En ef eingöngu væri leitað á grunnmiðum, þá væri að sjálfsögðu hægt að komast af með miklu kostnaðarminni flugvélar og þar af leiðandi minni leitarkostnað.



Herra forseti. Hv. þm. Ak., hv. þm. Siglf., hv. 2. þm. Eyf. og ég erum flm. að þessu frv. Er frv. var borið fram hér í hv. þd. var ég eftir atvikum sammála öðrum hv. flm. um það, að rétt væri, að sami háttur væri á hafður og undanfarin ár um skiptingu á kostnaði þeim, er síldarverksmiðjurnar og síldarútvegsnefnd greiða, sem sé, að þessi sameiginlegi kostnaður væri ákveðinn sá sami á saltsíldartunnu og mál bræðslusíldar. Ég hef komizt að annarri raun, síðan frv. var borið fram, því að það er vitað, að hráefni í eina uppsaltaða tunnu hefur verðmæti á við hráefni í 2½ mál bræðslusíldar. Sá rökstuðningur, sem hv. þm. Ak. hafði hér í frammi, að það væri sanngjarnt að láta vera sama gjald fyrir eitt mál bræðslusíldar og eina tunnu saltsíldar, með því að hann taldi, að leitin kæmi meira að notum fyrir síldarverksmiðjurnar heldur en saltendur, er ekki réttur. Reynslan hefur orðið allt önnur á undanförnum árum. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, aðeins nefna hér reynslu tveggja síðustu ára. 1952 er saltsíld norðanlands rúmar 46 þús. tunnur, en bræðslusíldin aðeins 27 þús. mál. Og þá var leitað mest á djúpmiðum. 1953 var saltsíld norðanlands nærri 173 þús. tunnur, en bræðslusíldin aðeins 119 þús. mál. Bæði þessi ár hefur farið fram síldarleit, og virðist hún því miður ekki hafa komið að því liði fyrir síldarbræðslurnar sem hv. þm. Ak. vill vera láta. Hins vegar er öllum ljóst, sem eitthvað þekkja til þessara mála, að síldveiðin þessi tvö ár hefði orðið sama og engin, ef síldarleit hefði ekki verið höfð um hönd. Og ég vona, að allir hv. alþm. séu sömu skoðunar um það og við flm., að það sé nauðsynlegt að stuðla að því, að hún geti haldið áfram á næstu árum.



Herra forseti. Það er nú sennilega ástæðulaust að vera að lengja þessar umræður. Eins og ég sagði áðan, þá verður till. n. sennilega samþykkt. En í tilefni af því, sem hv. þm. Snæf. (SÁ) sagði hér áðan, þá vildi ég nú aðeins benda á það, að í meðalsíldarárum hljóta síldarverksmiðjurnar að hafa meira hagræði tiltölulega af síldarleitinni heldur en saltendurnir, svo að það er augljóst mál, að fyrsta síldin, sem kemur í, land, ef hún er veidd nærri ströndum landsins, fer fyrst og fremst í söltunina, nýjasta síldin, en sú síld, sem verksmiðjurnar leita eftir að fá, hlýtur að sæta afgangi. Ég er á þeirri skoðun, að það sé réttmætt, að hlutföllin í þessu tilfelli séu þannig, að það sé ein tunna af uppmældri síld á móti hverju síldarmáli. Hins vegar skal ég viðurkenna það, að um þetta má sjálfsagt deila, og geta menn haft í þessu máli eins og mörgum öðrum nokkuð misjöfn sjónarmið.



Herra forseti. Það hefur komið fram frá öðrum hv. flm. þessa frv., að hann er því andvígur, að samþykkt sé sú brtt., sem sjútvn. hefur flutt við frv. um það, hvernig gjald skuli reiknað annars vegar af bræðslusíld og hins vegar af saltsíld. Nú er það svo, að ég hef ásamt öðrum sjútvn.-mönnum bæði verið fylgjandi þessu máli eftir atvíkum og þessari brtt. En ég vildi nú, úr því að þetta er fram komið frá öðrum flm., mjög mælast til þess við hæstv. forseta, og ég held, að það séu fleiri af nm. um þá ósk, að umr. um málið verði frestað, þannig að n. gefist tóm til að athuga það á ný.

Forseti (SB): Ég vildi aðeins spyrja hv. þm. N-Þ. (GíslG), hvort hann óskar þess, að umr. verði frestað eða atkvgr.?

Umr.

Það hefur komið fram ósk um það, að umr. um málið verði frestað, og verður orðið við henni, þannig að hv. n. fái tækifæri til þess að athuga það frekar. En þar sem svo áliðið er orðið þings, þá ber nauðsyn til þess, að það verði fljótlega gert.



Herra forseti. Þessu frv., sem hér liggur fyrir, fylgir mjög ýtarleg grg. og sömuleiðis nál., sem gerir ýtarlega grein fyrir þessu máli. Ég tel þess vegna ekki ástæðu til þess að fara að flytja um þetta langt mál, þó að ástæða hefði verið til þess að öðrum kosti. Ég vil aðeins vekja athygli á nokkrum atriðum í sambandi við þetta. Í fyrsta lagi vil ég benda á, að inn eru fluttar nú árlega kornvörur til skepnufóðurs fyrir 5-6 millj. kr. að minnsta kosti, að vísu nokkuð breytilegt eftir árferði og öðrum ástæðum. Á undanförnum árum hefur því verið hreyft alloft, bæði í blöðum og á mannfundum, hvort bændur gætu ekki sparað sér þennan innflutning og þar með sparað erlendan gjaldeyri að einhverju leyti með aukinni kornrækt. Framleiðsluráð landbúnaðarins tók þetta mál fyrir og skipaði 5 manna nefnd til þess að athuga þetta mál og gera till. sérstaklega um eftirfarandi atriði: Í fyrsta lagi aðstöðu landbúnaðarins til aukinnar kornræktar, og í öðru lagi, hvaða aðgerða væri þörf til þess að auka kornræktina, ef n. teldi aðstöðu til hennar hérlendis þess eðlis, að það hefði hagnýta þýðingu fyrir landbúnaðinn og þjóðina. N. var sammála um, að að fenginni reynslu af kornyrkju hér á landi væri full ástæða til þess að taka þetta mál öðrum tökum en gert hefur verið, og þá sérstaklega hafði hún það í huga, að kornyrkjunni væri veittur verulegur stuðningur henni til eflingar. Nefndin taldi, að fyrst og fremst væri aðgerða þörf til að auka þekkingu bænda á kornrækt. Þessu taldi n. bezt náð með því, að stuðlað væri að því, að einstakir bændur tækju kornræktina upp sem lið í búrekstri sínum, og þeim veitt til þess fræðileg aðstoð og nokkurt framlag til stofnkostnaðar, sem mundi leiða af þeirri breytingu á búskaparháttum þeirra að taka upp kornyrkju. Frv. það, sem hér er lagt fram, er byggt á þessu áliti n. Því hefur oft verið haldið fram, að kornræktin sé misferlasöm hér á landi og því sé rétt að láta aðrar þjóðir, sem hafa betri aðstöðu til kornræktar, um það að rækta korn og við að kaupa það af þeim. En á það má benda, að kornrækt er a. m. k. í sumum landshlutum árvissari en kartöflurækt, og þó eru þær raddir teljandi, sem mæla með því, að hætt sé að rækta kartöflur hér á landi. En í því sambandi má líka benda á, að það tók íslenzku þjóðina líklega allt að því eina og hálfa öld að koma kartöfluræktinni á það stig, að hún gæti talizt nokkurn veginn almenn. Það þarf þess vegna engan að undra, þó að kornrækt, sem tekin er upp fyrir um 30 árum, þá að vísu aðeins í tilraunastöðvum fyrst, sé enn þá skammt á veg komin, ef miðað er við þá reynslu og þann hraða, sem var á ræktun kartaflnanna. Það er því ekki að undra, þó að kornrækt hér á landi hafi átt erfitt uppdráttar nú á þessu fyrsta tímabili. Í þessu frv. er bent á leið til að greiða fyrir því, að bændur auki kornyrkju frá því, sem nú er. Þetta er að mínu áliti merkileg tilraun, sem á samkv. frv. að endurskoða innan 10 ára, og ætti þá að hafa fengizt sú reynsla í kornræktarmálum, sem skeri úr um framtíð kornræktarinnar hér á landi. Að þessu sinni er þetta frv. flutt fyrst og fremst til að kynna það hv. alþm. og enn fremur til þess að þjóðin fái tækifæri til að kynna sér þetta mál, en það er von okkar landbn.manna, að stjórnin sjái sér fært að taka þetta mál upp sem stjórnarfrv. á næsta þingi, eftir að hafa yfirvegað það og athugað. Það teldum við ákjósanlegustu lausn fyrir þetta mál.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er að mestu sama efnis og frv. með sömu fyrirsögn, sem flutt var af sömu flm. á Alþ. 1952. Við flm. erum þeirrar skoðunar, að nauðsyn beri til að koma upp sérstakri stofnun, sem hafi það hlutverk að annast lánveitingar til íbúðarhúsa í kauptúnum. Þessi skoðun byggist á því, að við teljum, að hætt sé við því, að þessi fámennu kauptún beri skarðan hlut frá borði, ef ekki er öðruvísi fyrir þeim séð en svo, að þau þurfi að sækja sín lán undir sömu lánsstofnanir og hinir fjölmennari staðir, og teljum við, að reynslan styðji þá skoðun. - En af því að langt er liðið á kvöldið, skal ég ekki lengja fundinn með því að flytja langa framsöguræðu um þetta mál, þó að ástæða væri til að ræða nánar ýmislegt í þessu sambandi. Ég mun í þess stað láta mér nægja að vísa til þeirrar grg., sem fylgir frv. á þskj. 676. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn., en þar mun málið hafa verið á síðasta þingi.