Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forseta Nd. hefur borist eftirfarandi bréf: "Reykjavík, 2. apríl 1986. Þar sem Friðrik Sophusson, 2. þm. Reykv., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér að hans ósk með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis og þar sem 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Geir Hallgrímsson, hefur tjáð mér að hann geti ekki tekið sæti á Alþingi að óska þess að 2. varamaður, Guðmundur H. Garðarsson, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans." Þetta er undirritað af Ólafi G. Einarssyni, formanni þingflokks Sjálfstfl. Guðmundur H. Garðarsson hefur setið á þingi áður á þessu kjörtímabili og nú nýlega og þarf ekki að kanna kjörbréf hans. Ég býð Guðmund H. Garðarsson velkominn til starfa á Alþingi.

Iðnrh. (Albert Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á siglingalögum, nr. 34 frá 19. júní 1985. Ég geri það í fjarveru og í nafni samgrh. Í athugasemdum við frv. segir: "Öryggismálanefnd sjómanna, er samgrh. Matthías Bjarnason skipaði 30. mars 1984, skilaði áfangaskýrslu ásamt tillögum um úrbætur í öryggismálum sjómanna í október 1984. Er þar m.a. lagt til að rannsóknir sjóslysa, sjópróf, verði færðar í nútímalegt horf, sbr. rannsóknir umferðar- og flugslysa. Bent er á að frumrannsóknir sjóslysa séu ekki nægilega vandaðar og nauðsynlegt sé að nákvæm rannsókn fari fram þegar um meiri háttar slys sé að ræða eins og gert er þegar umferðar- og flugslys verða. Hinn 29. jan. 1985 skipaði samgrh. nefnd sem gera á tillögur um framkvæmd þriggja tillagna öryggismálanefndarinnar, m.a. um rannsókn sjóslysa. Samþykkti sú nefnd að leggja fram frv. þetta til breytingar á 230. gr. siglingalaga. Nefndin, sem samdi frv. til l. um Siglingamálastofnun ríkisins, hefur enn fremur lýst sig efnislega samþykka frv." Ég sé ekki ástæðu til að fylgja þessu frv. úr hlaði með frekara tali, en legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. samgn. Nd.



Herra forseti. Þegar rætt var á síðasta þingi um lögin um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum var óskað eftir því að gerð yrði breyting sem heimilaði að leggja á gjald sem ætti að ganga til búgreinasambandanna. Landbn. Nd. tók þessari málaleitan vel, en að athuguðu máli þótti réttara að breyta lögunum um Búnaðarmálasjóð og heimila þessa gjaldtöku þar. Síðan hafa borist bréf til landbn. frá stjórn Samtaka sauðfjárbænda, frá Hagsmunafélagi hrossabænda, frá stjórn Landssambands loðdýraræktenda og síðast en ekki síst frá stjórn Stéttarsambands bænda um að lögunum um Búnaðarmálasjóð verði breytt á þann hátt sem lagt er til í þessu frv. Þetta var rætt í landbn. og meiri hl. hennar samþykkir að verða við þessari beiðni og leggur til að frv. verði samþykkt eins og það var lagt fram. Undir nál. skrifa Stefán Valgeirsson, Steingrímur J. Sigfússon, Halldór Blöndal, Eggert Haukdal og Þórarinn Sigurjónsson. Ég vil geta þess að þetta gjald verður tekið af þeim hlut sem bændur eiga að fá, en kemur ekki inn í verðlagið. Ég hef heyrt á nokkrum þm. að þeir hafa misskilið þetta, en það er verið að innheimta gjald til þess að þessi búgreinasambönd hafi einhverja fjármuni til að starfa fyrir. Umr. frestað.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um sérstakan kostnaðarhlut útgerðar, en frv. þetta er flutt í framhaldi af fiskverðsákvörðun. Þar var gert ráð fyrir því að á tímabilinu 1 febr. til 31, maí 1986 lækkaði kostnaðarhlutur útgerðar utan skipta um 21/2% þegar landað er innanlands og um 1% þegar fiskiskip selur afla sinn í erlendri höfn og aflahlutir sjómanna hækkuðu sem því svarar. Þetta frv. er nauðsynlegt í framhaldi af þessari ákvörðun og því samkomulagi sem varð á milli aðila í sambandi við það mál. Ég vil hins vegar taka það fram að nú er unnið að endurskoðun á sjóðakerfi sjávarútvegsins og hefur verið stefnt að því að leggja það mál fyrir yfirstandandi Alþingi. Með því breytist ýmislegt í þessum málum. Hitt er svo annað mál að það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að þessi breyting gildi frá 1. febr. og a.m.k. fram að þeim tíma sem breytingar á sjóðakerfi sjávarútvegsins taka gildi. Því er þetta frv. engu að síður nauðsynlegt. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Við gerð laga nr. 18/1984, um þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra, sem gengur undir nafninu Sjónstöð Íslands, var ákveðið að við stöðina skyldi starfa sérstakur yfirlæknir með sérfræðiviðurkenningu í augnlækningum í fullu starfi og skyldi hann annast stjórn stofnunarinnar. Í lögunum er ráðherra hins vegar heimilað að semja við augndeild sjúkrahúss um að annast læknisþjónustu á vegum stöðvarinnar og yrði yfirlæknir augndeildar jafnframt yfirlæknir stofnunarinnar. Hér á landi er í reynd aðeins starfrækt augndeild við eitt sjúkrahús, þ.e. Landakotsspítalann í Reykjavík, þannig að heimildin er sem stendur eingöngu bundin við þann spítala. Á vegum stöðvarinnar hefur verið brugðið á það ráð að fá augnlækni til að hafa faglega verkstjórn á því starfi sem þar hefur verið unnið. Þessi ráðning fellur ekki að öllu leyti innan ramma laganna eins og fram hefur komið í umfjöllun augnlækna um það mál og þess vegna hefur stjórn stofnunarinnar farið þess á leit að 2. mgr. 2. gr. laganna verði breytt þannig að ráðherra sé heimilt að semja við augndeild sjúkrahúss að annast að einhverju eða öllu leyti læknisþjónustu á vegum stöðvarinnar án þess að yfirlæknir augndeildar yrði sjálfkrafa yfirlæknir stöðvarinnar. Eftir sem áður yrði lagaheimild fyrir því að stöðin fengi sérfræðiþjónustu með samningi við augndeild sjúkrahúss, en tilgangur slíks samstarfs er fyrst og fremst að tryggja fullnægjandi læknisþjónustu á hagkvæman og ódýran hátt þar sem aðeins yrði um að ræða greiðslur fyrir unnin læknisverk hverju sinni. Stjórn Læknafélags Íslands hefur lýst því yfir að varhugavert sé eða óeðlilegt að tengja eina yfirlæknisstöðu annarri eins og gildandi lög gera og leggur það félag til að því verði breytt. Þessari málaleitan er sinnt með flutningi þessa frv. Ekki er ástæða til að fara frekari orðum um frv., en ég leyfi mér að leggja til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. heilbr.- og trn. með ósk um að frv. nái fram að ganga á yfirstandandi þingi þannig að stöðin geti starfað eftir því fyrirkomulagi sem hér er lagt til frá og með komandi vori, en þá tekur stöðin formlega til starfa. Ég legg til að frv. verði vísað til heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um selveiðar við Ísland, en frv. þetta er flutt í þriðja sinn. Hringormur er sífellt vaxandi vandi í sjávarútvegi og brýnt að þetta mál verði afgreitt sem fyrst. Ég tel ekki ástæðu til að fara að endurtaka framsögu mína fyrir þessu máli áður á Alþingi, en um það urðu verulegar umræður á s.l. ári og því ætti þessi umræða að geta orðið nokkru styttri. Vildi ég þá fyrst og fremst gera grein fyrir þeim breytingum sem hafa verið gerðar á þessu frv. frá því að það var síðast flutt. Í fyrsta lagi er kveðið á um í 2. gr. að senda skuli rannsóknaráætlanir til Hafrannsóknastofnunar áður en rannsóknir hefjast, en Hafrannsóknastofnun hafði lagt á það áherslu og tel ég sjálfsagt að svo sé gert og ekki síðra að það sé tekið fram í lögum, en að sjálfsögðu er Hafrannsóknastofnun nauðsynlegt að fylgjast ávallt með gangi rannsókna ef öðrum aðilum er falið að framkvæma þær að einhverju leyti. Í öðru lagi er breyting á 3. gr., en þar er ákvæði um þá aðila sem sjútvrn. skal hafa samráð eða samvinnu við. Hér er nokkuð komið til móts við þá gagnrýni sem fram kom varðandi þetta atriði við umræður um málið áður. Hér er gert ráð fyrir því að sjútvrn. hafi samráð við Náttúruverndarráð, Búnaðarfélag Íslands, Fiskifélag og Hafrannsóknastofnun varðandi ákvarðanir er lúta að friðun eða fækkun sela, en áður var einungis gert ráð fyrir slíku samráði varðandi stjórn og skipulagningu selveiða. Hér er ekki um mikla breytingu að ræða, en telja má að hér sé um skýrara orðalag að ræða. Þá er gert ráð fyrir samvinnu milli sjútvrn. og landbrn. við framkvæmd laganna sem einnig er eðlilegt. Ég vil taka skýrt fram að hér er ekki á nokkurn hátt hróflað við einkarétti landeigenda til veiða í landareignum sínum. Þessi réttur er þvert á móti staðfestur í 4. gr, frv. Herra forseti. Ég vil að öðru leyti vísa til þess sem áður hefur komið fram við umræður hér á Alþingi um málið af minni hálfu og vil leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. sem hefur fjallað um málið áður. Vænti ég þess að nefndin reyni að ljúka málinu sem allra fyrst því að þrátt fyrir minni háttar ágreining um mál þetta, sem ég tel vera, eru allir sammála um að nauðsynlegt er að það sé stjórn og skipulagning á þessum veiðum og ætti að vera öllum til hagsbóta, jafnt sjávarútveginum og þeim landeigendum sem þarna eiga hagsmuna að gæta vegna sinna hlunninda.



Herra forseti. Hér er lagt fyrir, og mælt fyrir í þriðja sinn, stjfrv. til laga um selveiðar við Ísland. Eins og kom fram í máli hæstv. sjútvrh. leggur hann áherslu á að frv. þetta verði lögfest á þessu þingi þótt ekki sé gert ráð fyrir að þingið sitji nema nokkrar vikur í viðbót og þingstörfum ljúki fyrir lok þessa mánaðar. Það vekur athygli að þrátt fyrir þessa áherslu af hálfu ráðherrans, sem ekki er óeðlileg, þá skuli frv. þetta fyrst vera lagt fram svo síðla á þingi. Ber það eitt út af fyrir sig ekki vott um að allt of mikill hugur fylgi máli af hálfu ráðherra því að sáralitlar breytingar hafa verið gerðar á þessu máli frá því það var síðast lagt fyrir þingið. Ég hef ekki borið ítarlega saman þetta frv. og það sem rætt var hér á síðasta þingi en eins og fram kom í máli ráðherra þá eru það aðeins smávægilegar breytingar sem þarna er um að ræða. Ég hefði talið að önnur vinnubrögð hefðu verið skynsamleg af hálfu ríkisstj . í þessu máli og þó fyrr hefði verið, þ.e. að taka eitthvert mið af þeirri miklu gagnrýni sem fram hefur komið á þetta frv. við fyrri umfjöllun um það hér í þinginu.  Ég ætla ekki við 1. umr. málsins að fara ítarlega út í þau efni; ég gerði það hér við fyrri umræður um þetta mál. Og ég sé ekki að þær óverulegu breytingar sem hæstv. ráðh. hefur lýst hér á þessu frv. hafi breytt efnislega neinu teljandi í sambandi við þá gagnrýni sem ég hef fram sett og fram hefur komið frá ýmsum öðrum. Ég vil aðeins nefna það hér við þessa 1. umr. að það sem er ekki síst álitamál í þessu efni er það mikla vald sem ráðherra er veitt í sambandi við þessi mál skv. 6. gr. Þar er í rauninni verið að setja stimpil á nefnd sem starfað hefur á vegum sjútvrn. frá 1979 og kölluð hefur verið hringormanefnd. Hefur starfsemi hennar vakið verulega úlfúð hjá mörgum, þar á meðal landeigendum og þeim sem hafa haft hlunnindanytjar af sel, en einnig hafa verið vefengdar þær fræðilegu forsendur sem nefndin hefur haldið fram í sambandi við störf sín. Á þær hefur komið fram mjög veigamikil og rökstudd gagnrýni frá aðilum sem ég tel færari um að leggja mat á þau efni en fremstu talsmenn hringormanefndar, þar á meðal hv. 5. þm. Norðurl. e. sem mjög hefur komið við sögu í því máli. Ég get nefnt hér nafn Arnþórs Garðarssonar prófessors, sem hefur látið frá sér fara efnislegt álit á þeim vinnubrögðum sem þarna hafa verið tíðkuð. Ég hef ekki heyrt að það stæði til af hálfu sjútvrn. að breyta til frá því sem verið hefur heldur sé hér fyrst og fremst verið að fá lagalegan stimpil á þau vinnubrögð sem tíðkuð hafa verið á vegum svonefndrar hringormanefndar. Ég er ekki að vefengja það að skynsamlegt sé að hafa stjórn á selveiðum og leitast við að taka á selveiðum í ljósi þekkingar hverju sinni og með þeim hætti að það sé líklegt til að skila þeim árangri sem menn vilja ná, hvort sem um er að ræða að minnka hið svonefnda hringormavandamál, sem að hluta til er rakið til selastofna við landið, þó að deildar meiningar séu um þátt selsins í stærð þess vandamáls, og einnig hitt, sem bent hefur verið á af ýmsum þeim sem hafa viljað fá þær lagaheimildir sem lagt er til í frv., að selastofnarnir séu keppinautur við manninn um nytjastofna, um ha nýtingu nytjastofna og þar á meðal þorskstofnsins. Ég er sem sagt hvetjandi þess að sett verði löggjöf og endurskoðaðar verði reglur varðandi selveiðar og tel að það sé mjög nauðsynlegt, en ég hefði viljað sjá þar ýmsu hagað með öðrum hætti heldur en gert er ráð fyrir í frv. þessu og hef bent á þau efni við fyrri umræður um þessi mál. Í þessu frv., eins og í fyrri frv., kemur m.a. fram að verið er að fella úr gildi gömul ákvæði um selveiðar, þar á meðal frá júní 1925, um selskot á Breiðafirði og uppidráp, eins og þau eru kölluð. Þar er verið að fella úr gildi ákvæði sem ég hygg að margir, sem hafa haft hlunnindanytjar af sel og bera fyrir brjósti að eðlilega sé um selalátur gengið, hafi gagnrýnt og liggja fyrir ýmis erindi frá mönnum við Breiðafjörð þar að lútandi. Ég vil taka mönnum vara við að einfalda það samhengi sem um er rætt í sambandi við selinn, bæði sem keppinaut um nytjastofna og einnig að því er varðar margumrætt hringormavandamál. Það verða engin vandamál leyst með útrýmingu á einni dýrategund. Slík inngrip inn í náttúruna eru ekki skynsamleg. Er ég ekki að gera því skóna að þeir, sem mæla fyrir þessu frv., ætli sér slíkt eða séu hvetjandi þess að útrýma selastofnunum við landið, en ýmislegt í málflutningi þeirra sem að þessum málum hafa unnið og þeirri herferð sem hringormanefnd hefur beitt sér fyrir, ýmislegt úr máli þeirra ber keim af því að réttast væri að ganga svo róttækt til verka að fækka selnum við landið niður í lágmark og jafnvel að um útrýmingu geti verið að ræða. Ég geri ráð fyrir því að þetta mál fái eðlilega meðferð í þingnefnd og verði síðan rætt hér. Ég ætla að sjálfsögðu ekki að bregða fæti fyrir það, og hef aldrei ætlað mér, að sett verði löggjöf um selveiðar í ljósi núverandi þekkingar og með skynsamleg vinnubrögð í huga í þessu máli. Ég vænti þess að menn finni leið til þess að ná saman um þessi efni, en það verður áreiðanlega ekki með því að lögfesta þetta frv. óbreytt eins og það liggur hér fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta til laga um selveiðar við Ísland er nú endurflutt í þriðja sinn. Á síðasta Alþingi lýsti ég andstöðu við það frv. sem þá var flutt, en það var nálega samhljóða því frv. sem hér liggur fyrir. Og ég sé ástæðu til þess við 1. umr. þessa máls nú að láta það koma fram að einnig nú er ég andvígur þessu frv. Tilefni andstöðu minnar er ákaflega einfalt og skýrt. Með þessu frv. er verið að flækja þessum málum undir tvö ráðuneyti og það gjörsamlega að tilefnislausu. Selveiðar falla nú og hafa fallið undir landbúnaðarlöggjöfina. Selveiðar hafa verið og eru hluti af hlunnindum bænda. Í þessu frv. er þegar vikið að einu atriði slíkra laga en það eru lögin um lax- og silungsveiði. Einnig má nefna bæði ábúðarlög og jarðalög sem ná yfir bújarðir bænda og þar með þann hluta þeirra sem nær 115 m út frá stórstraumsfjöruborði í sjó. Innan slíkrar línu hygg ég að mestmegnis öll selveiði eigi sér stað og þó fyrst og fremst í eða við árósa. Með athugasemdum við þetta frv. er birt skrá yfir selveiðar við Ísland á árunum 1962-1985 og einnig er í athugasemdunum gerð grein fyrir veiði með nokkuð öðrum hætti og víðtækara en þar er gert. En það kemur hvergi fram hvar þessi selur veiðist. Ég hygg að ef það væri athugað þá kæmi í ljós að selurinn veiðist fyrst og fremst, kannske nærri einvörðungu, innan lögsögu bújarða. Og selveiðin, a.m.k. sá hluti, fellur því áfram undir landbrn. þó svo þessi lög verði sett. Á því verður ekki breyting. Það er tilefnislaust að fara að setja í löggjöf ákvæði sem gerðu það að verkum að sá hluti selveiða við Ísland, sem væri utan við 115 m frá stórstraumsfjöruborði, félli undir allt annað ráðuneyti, þ.e. sjútvrn. Þetta er óþarfa flækja og ég er alveg undrandi á því, ég segi ekki annað en það, ég er undrandi á því að hæstv. sjútvrh. og hæstv. ráðherrar í þessari ríkisstj. skuli ekki geta komið sér saman um það að hafa þessi mál á hendi þess ráðuneytis sem með þessi mál hefur farið hingað til. Hér er þó um flokksbræður að ræða sem sitja í þessum embættum og ég sé ekki hvaða tilefni er til þess af hálfu hæstv. sjútvrh. að geta ekki treyst a.m.k. núv. hæstv. landbrh. fyrir því að fara með þessi mál svo sem verið hefur. Ég vil taka það alveg skýrt fram að ég er ekki með neinar athugasemdir varðandi þau efni þessa máls sem lúta að því að þörf kunni að vera á því að fækka sel við Ísland. Ég er ekki með neinar athugasemdir í þá átt og það er allt gott um það að segja að fram fari rannsóknir á því hversu stór selastofninn er, hvaða tjóni selurinn valdi og hvaða aðgerða þurfi að grípa til til þess að halda selastofninum í skefjum. Allt slíkt er hægt að gera þrátt fyrir það að þessi mál verði hér eftir sem hingað til á höndum landbrn. og undir yfirstjórn landbrh. Allar þær ákvarðanir, sem teknar yrðu til að mynda skv. 6. gr., af hálfu ráðherra sem með þessi mál á að fara, þó svo að það vald sé ærið víðtækt, eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði hér áðan, þá er ekkert sem hindrar það að hæstv. landbrh. geti farið með þetta vald alveg með sama hætti og hæstv. sjútvrh., og engin þörf á því að breyta þessu eða flækja þessu máli yfir í tvö ráðuneyti til þess að slíkri meðferð mála verði við komið. Ég get af þessum sökum ekki stutt þetta mál og mun greiða atkvæði gegn því, svo sem ég hef lagst gegn því hér í þessari umræðu og svo sem ég lagðist gegn því við umræðu hér á hv. Alþingi á síðasta ári. Ég held að það geti vel verið rétt hjá hæstv. ráðh. að efnislega sé einungis minni háttar ágreiningur um þetta mál og ég ætla ekkert að auka á þann ágreining. En ég get ekki látið hjá líða að vekja á þessu athygli og mótmæla því að verið sé að flækja svo meðferð mála í stjórnkerfinu, svo sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv., algjörlega að tilefnislausu, að setja mál eins og þetta undir tvö ráðuneyti. Þessu hlýt ég að mótmæla. Og ég vil beina því mjög staðfastlega til hæstv. sjútvrh. hvort hann geti ekki við nánari umhugsun fallist á að treysta nú flokksbróður sínum, hæstv. landbrh., fyrir þessu máli og að sá hæstv. ráðh. geti þá sett þær reglur sem við þykir þurfa til þess að þeim aðgerðum í selveiðum verði við komið sem menn telja nauðsynlegar. Ég skal ekki leitast við að reisa neinar skorður við því, svo fremi að ekki sé gengið á eignarrétt manna og farið sé að með sæmilegum umgengnisháttum, svo sem vænta má að gert verði, ég vil ekki trúa öðru. Í því sambandi minni ég aðeins á það, sem ekki kemur nú glögglega fram í þessu frv. þó að fella megi undir 1. tölul. í 6. gr. þar sem segir að ráðherra geti bannað selveiðar á tilteknum svæðum, að vitaskuld þarf að gæta þess að sums staðar eru sellátur í eyjum og skerjum utan landareignar lögbýla sem þó eru talin eign tiltekinna lögbýla og hljóta að hafa sína lögsögu eins og fasta landið. Það getur þurft að vernda slík sellátur á tilteknum tímum. Það þekki ég að menn eru sumir hverjir ákaflega viðkvæmir fyrir að þar sé ekki farið um með ófriði á þeim tímum sem kóparnir eru ungir eða a.m.k. þegar selurinn kæpir. En þetta er nú vafalaust minni háttar framkvæmdaratriði sem vonandi verður athugað, hvaða ráðherra og hvaða ráðuneyti sem færi með þessi mál. Ég mun treysta því að svo verði gert. En ég skal ekki vera að þreyta hér við 1. umr. þetta mál, aðeins láta það liggja alveg skorinort og skýrt fyrir að ég get ekki stutt þá flækju sem hér er verið að gera ráð fyrir og mér sýnist algjörlega tilefnislaus.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til þess að mæla hér mörg orð við 1. umr. um þetta frv., um selveiðar við Ísland. Ég vil þó ekki láta hjá líða að lýsa yfir fyllsta stuðningi mínum við frv. og efni þess og ákvæði, sérstaklega þau sem fjalla um heimildir fyrir ráðherra til að hafa stjórn á þessari auðlind sem selurinn við Ísland er. Slík ákvæði um stjórnun að því er varðar veiðar og nýtingu þessa dýrastofns hefur vantað í lög fram til þessa og með frv., sem hér liggur fyrir, er úr þeim galla bætt. Menn geta síðan haft mismunandi skoðanir á því, eins og fram kom mjög glögglega í máli síðasta ræðumanns, hvort leggja beri valdið og stjórnunina undir sjútvrn. eða landbrh. þar sem mjög ófullkomin lagaákvæði fjalla um vald þess síðarnefnda í þeim efnum í dag. Það má þó benda á að ein sú breyting, sem gerð hefur verið á frv., varðar einmitt yfirstjórnina. Nú segir í upphafi 3. gr. frv. að sjútvrn. skuli hafa samvinnu við landbrn. við framkvæmd laga þessara og síðan ýmsa aðra aðila. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fjölyrða um þetta atriði, en hér er um stjórnarfarslegt og stjórnsýslulegt atriði að ræða sem menn getur greint á um. Meginatriðið er vitanlega hins vegar það að hér er í fyrsta skipti lagt fram heildstætt frv., sem geymir ákvæði um selveiðar við Ísland og um stjórnun á þeim stofni. Er vissulega full þörf á að festa slík ákvæði í lög. Þá má spyrja: Af hverju er þess þörf? Í því sambandi má minna á það vegna þeirra umræðna, sem áttu sér stað um það frv. um selveiðar sem lagt var fram á síðasta þingi, að hér er ekki verið að leggja fram frv. um útrýmingu sels þó fram hafi komið í máli ýmissa ræðumanna þau atriði sem af mátti draga þær ályktanir að frv. fjallaði fyrst og fremst um útrýmingu sels. Svo er vitanlega alls ekki. Frv. fjallar að sínu leyti nákvæmlega jafnmikið um friðun selastofnsins við Ísland og fækkun sela við landið. Það geta menn sannfærst um ef þeir líta á ákvæði 6. gr. frv. þar sem ráðherra er veitt vald til þess að ákveða, að fengnu samþykki Náttúruverndarráðs m.a., reglur um selveiðar á svæðum sem friðlýst hafa verið eða kunna að verða með heimild í lögunum um náttúruvernd frá 1971. Þar er ráðherra heimilað að takmarka selveiðar við ákveðinn tíma, banna selveiðar á tilteknum svæðum, friða ákveðnar tegundir sela og ákveða fjölda þeirra sela er veiða má af einstökum tegundum á ákveðnum svæðum á tilteknu tímabili. Hér eru mjög ítarleg og víðtæk friðunarákvæði sem ráðherra er heimilt að beita og grípa til ef ástæða þykir til, ef þessi dýrastofn í hafinu við Ísland þykir einhvern tímann vera í hættu. Sem betur fer er ástandið í dag ekki á þá lund heldur þvert á móti. Selnum hefur fjölgað mjög við Íslandsstrendur og það er einmitt ein meginástæðan - fyrir utan þau atriði sem ég hef þegar nefnt - sem mælir með því að frv. sem þetta, um stjórnun selveiða og heimildir fyrir ráðherra í því efni, verði leitt í lög. Við skulum líta á nokkrar staðreyndir málsins. Það hefur verið tekið saman að selastofninn við Ísland étur það fiskimagn sem jafngildir ársafla 21 togara. Þetta eru uggvænlegar tölur en þeim er erfitt að mótmæla. Ég vil taka það fram að hér er vitanlega ekki eingöngu um úrvalsfisk eins og þorsk, lúðu eða lax að ræða, hér er um heildarfiskmeti það að ræða, misjafnlega dýrar fisktegundir, sem hverfa úr hafinu sem æti selastofnsins við Ísland. Vitanlega hafa þessar veiðar selsins, ef svo má að orði komast, aukist í réttu hlutfalli við hina miklu fjölgun hans eftir að veiðar á honum minnkuðu. Í öðru lagi, og það er miklu alvarlegra vandamál, þá er að nefna hringormavandann alkunna. Ég ætla ekki að halda hér langan fyrirlestur um hann, þingmönnum er það mál svo ljóst, né ætla ég að fara að útlista það frá fræðilegu sjónarmiði. En öllum, sem til þekkja í sjávarútvegi, er það vitanlega kunnugt hver fyrirhöfn og tilkostnaður það er fyrir fólk í fiskverkun og frystihúsum að fjarlægja hringorminn úr fiskinum. Nú geta menn haft sínar líffræðilegu skoðanir á því hvernig hringrásin er í hafinu og hver þáttur selsins er í þeirri hringrás og tilfærslu hringormanna í matfiskinn, hvort selurinn er syndaselurinn í því efni eða ekki.

Það skiptir nú nokkru þegar dæmt er.

Ég held nú að fæstum blandist hugur um að syndaselurinn er einmitt selurinn.  Það hefur verið tekið saman, kannske einna gleggst af deild Fiskifélags Íslands á Vestfjörðum, hve gífurlega kostnaðarsamt það er fyrir fiskvinnsluna að standa í hringormahreinsuninni. Um er að ræða upphæðir sem skipta ekki aðeins tugum milljóna, heldur hundruðum milljóna króna í íslenskum sjávarútvegi á ári. Ekki er það síst eftir að hafin var hringormahreinsum fyrir þremur árum, samkvæmt kröfum okkar helstu viðskiptalanda á saltfiskmörkuðunum, úr öllum saltfiski sem sendur er frá þessu landi þangað. Þetta atriði er því gífurlegur baggi á íslenskum sjávarútvegi. Og m.a. af þessum ástæðum, sem ég hef hér nefnt, er full ástæða og rök og nauðsyn til þess að samþykkja slíkt frv., sem hér liggur fyrir, sem veitir ráðherra heimildir -einmitt í þessari sömu 6. gr., 7. tölul., þar sem fjallað var um friðun selsins - til þess að ákveða aðgerðir er stuðli að fækkun sela sé þess talin þörf. Hér yrði vitanlega ekki farið út á þá braut að hefja eitthvert útrýmingarstríð á hendur selnum. En það er alveg augljóst að þjóðarhagsmunir liggja að baki því og ekki síst hagsmunir höfuðatvinnuvegs þjóðarinnar, sjávarútvegsins, að í selastofnunum við Ísland verði ekki um offjölgun að ræða með þeim afleiðingum sem ég hef hér lítillega lýst. Það ber vitanlega að sjá svo um að þessi dýrastofn sé í jafnvægi. Það ber ekki að stunda neina útrýmingarherferð á hendur honum, en það ber að sjá svo um að honum sé haldið í jafnvægi og að ekki sé um óeðlilega fjölgun að ræða með þeim afleiðingum sem menn þekkja, ekki síst þeir sem koma úr sjávarútveginum. Ég vil að lokum aðeins nefna að vitanlega verður að gæta þess að ekki sé gengið á rétt landeigenda að einu eða neinu leyti í þessum efnum. Og jafnvel þó að nokkur gömul lagaákvæði, sum bráðum 200 ára gömul, verði nú felld úr lögum, þá hygg ég að það eigi ekki að þurfa að vera, en sjálfsagt er að gera breytingar á frv. ef einhverjir telja að um réttarskerðingu sé að ræða. Það segir skýrt og skorinort í 4. gr.: "Landeiganda eru einum heimilar selveiðar og ráðstöfunarréttur þeirra í landareign sinni nema lög mæli öðruvísi fyrir." Hér er og vitnað í laxveiðilögin þar sem nokkrar takmarkanir eru almennt á veiðum, en þau lög eru einmitt gott dæmi um bótalausar takmarkanir á eignarrétti manna. Þar að auki: Ef land liggur að sjó þá á landeigandi selveiðar 115 metra á haf út frá stórstraumsfjörumáli og eru það netlög hans. Ég hygg því að hér ætti að vera sæmilega séð fyrir rétti landeiganda. En það er alveg ljóst að ef þetta frv. verður að lögum og veiðiréttur einhverra bænda á tilteknum stöðum á landinu - það hefur verið minnst hér á Breiðafjörðinn - skerðist við það, þá er hér um grundvöll bótakröfu þeirra að ræða þannig að þeir mundu ekki þurfa að bera skarðan hlut frá borði. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til þess að fjölyrða frekar um þetta frv. á þessu stigi, þetta nytsama mál, en lýk hér með máli mínu.



Herra forseti. Ég skal viðurkenna það að ég hef oft verið spurður að því, þegar ég hef komið í frystihús úti á landsbyggðinni, hvernig á því standi að engar ráðstafanir séu gerðar gegn selnum. Í heilu landshlutunum hefur hringormafjöldi ekki einungis tvöfaldast heldur víða meira en þrefaldast og verðmæti þeirrar vinnu verkafólks í frystihúsum sem verður til vegna hringormanna skipta hundruðum milljóna króna. Ég býst við að hægt væri að hækka kaup verkafólks í fiskiðnaði, ja, t.d. um 1/3 ef eitthvað væri gert í þessum efnum. En það er ekki hægt að ná svona einföldu máli í gegn eins og þessu, sem skiptir afkomu undirstöðuatvinnugreinar okkar jafngífurlegu máli út af formsatriðum, fegurðarsjónarmiðum. É,g vil ekki segja nema gott eitt um hv. 5. þm. Austurl. en það mætti vel segja mér, þó hann sé maður gagnmenntaður í líffræði, að það sé með hann eins og fleiri að honum finnist selurinn hafa falleg augu og þá gildir það sem skáldið sagði, að þar ríkir fegurðin ein ofar hverri kröfu. Ég held að það fari ekkert á milli mála að hvar sem farið er í kringum landið og rætt er við sjómenn, rætt við þrautreynda sjómenn sem stundað hafa fiskveiðar, að þeir eru undantekningarlaust, ég hef ekki rekist á annað, á því að þessi gífurlega aukning hringorms í fiski stafi fyrst og fremst af fjölgun selsins. Ég vil aðeins nefna sem dæmi að þegar nefnd fer til Noregs til að kynna sér afköst fiskverkunarfólks kemur í ljós að þau eru meiri í Noregi. Þó ekki vegna þess að vinnuhraðinn sé meiri, það eru að vísu ýmsar ástæður sem grípa þarna inn í, heldur hins að tafirnar hér heima út af hringorminum eru það miklar að afköst verða þar af leiðandi minni hér. Hvernig í ósköpunum er nú hægt að láta svona mál daga uppi þing eftir þing út af vafasömum líffræðikenningum, út af því að menn vilja halda í einhverja sérstaka hagsmuni landbrn. eða vinna sér hylli ákveðinna selabænda? Og virði ég nú hv. 1. þm. Norðurl. v. vel fyrir dugnað hans og framgöngu fyrir bændur. Ég sé ekki að það yrði neitt stórslys þó að bætt yrði úr þessu böli sem hringormurinn veldur og kemur fyrst og fremst niður á sjávarútveginum, enda segir í 3. gr. eins og hv. 2. þm. Reykn. tók fram: " Sjútvrn. skal hafa samvinnu við landbrn. við framkvæmd laga þessara og samráð við Náttúruverndarráð, Hafrannsóknastofnunina, Búnaðarfélag Íslands og Fiskifélag Íslands varðandi ákvarðanir er lúta að friðun eða fækkun sela." Ja, mikið skal staðinn vörður hjá fyrrum ráðherra um sín ráðuneyti. Ég held að menn verði að leggja þennan metnað sinn eitthvað til hliðar og ég held að menn verði að horfa á það að þessi atvinnuvegur á í erfiðleikum og gefa gaum að hversu illa gengur að manna hann og að hægt væri að veita fólki betri kjör og selja miklu betri vöru ef hægt væri að draga úr hringormi í fiski. Nú má vel vera að þarna komi einhverjir fleiri þættir til en selurinn, en þetta er afgerandi meginástæða. Og það er ekki vansalaust fyrir Alþingi að láta svo endalaust tína upp einhver hugsanleg aukaatriði, einhver hugsanleg túlkunaratriði, hvort eitthvað sé gengið á hlunnindi bænda eða ekki. Það er gengið þarna á grunnatvinnuveg íslensku þjóðarinnar og það svo hundruðum milljóna skiptir og þetta gengur ekki lengur. Alþingi getur ekki staðið frammi fyrir þjóðinni og sagt: Við komum okkur ekki saman um hvernig eigi að leysa þetta vandamál. Það sagði mér gagnmerkur samtíðarmaður að nú yrði þetta hringormamál leyst, nú mundu áhrifamenn í þjóðfélaginu snúast á sveif með öllum þeim aðgerðum er fækkað gætu hringormi. "Hvað hefur skeð?" varð mér að orði. "Hvað hefur skeð, er þetta einhver áhrifamikill hópur?" "Gífurlega áhrifamikill," var sagt. Ég fór eitthvað að líta í kringum mig og var engu nær. "Jú, það kom nefnilega upp úr kafinu í sumar að í þremur löxum sem veiddust voru tveir hringormar." Ja, það er von að menn grínist með hlutina. Við erum búnir að fórna í þennan ófögnuð svo hundruðum milljóna króna skiptir ár eftir ár og svo körpum við um undir hvaða ráðuneyti þessi mál eigi að falla, en getum ekki komið okkur saman um að halda selastofninum niðri og nefnum svo einhverjar líffræðilegar ástæður aðrar. Grunnorsökin er þessi. Hvort það eru einhverjar hliðarorsakir aðrar skal ég ekki um fullyrða. Ég vildi bara að endingu skora á sjútvn., sem fær þetta mál til meðferðar, að leita umsagnar Sjómannasambands Íslands, Verkamannasambands Íslands, þess fólks sem vinnur í þessum greinum. Þar mun nefndin fá afgerandi svar: Að það sé Alþingi til vansæmdar að vera ekki búið að afgreiða þessi mál



Herra forseti. Það er ástæða til þess að ræða þetta frv. til l. um selveiðar við Ísland í nokkrum orðum hér við 1. umr. Þetta mun vera í þriðja sinn sem reynt er að fá þetta frv. samþykkt á Alþingi. Ég tel fulla nauðsyn á því að þetta mál sé skoðað vandlega og frv. fái þinglega meðferð. Það er svo sjálfsagt mál. En það er rétt að virða frv. örlítið fyrir sér. Í 1. gr. er sagt að sjútvrn. eigi hér eftir að hafa yfirumsjón allra mála er selveiðar varða. Ég ætla ekki að blanda mér í þetta þó að ég sjái hins vegar ekki brýna nauðsyn á því að þessi mál hafi vistaskipti í ráðuneytunum því að þau hafa mjög lengi heyrt undir landbrn. Þá er vikið að því í 2. gr. að Hafrannsóknastofnunin skuli annast rannsóknir á selum við Ísland. Það er auðvitað bráðnauðsynlegt að rannsaka þessi mál vel. Sannleikurinn er sá að ranns5knir í þessum efnum eru allt of skammt á veg komnar. Þess vegna ber að fagna því, hver svo sem fer með yfirumsjón þessara mála, að lögð verði megináhersla á raunhæfar rannsóknir hvað þessi mál varðar. Þetta frv. er lítt breytt frá því sem var á síðasta þingi. Þó eru 2. gr. og 3. gr. nokkuð breyttar. Ég verð að segja að ég tel 3. gr. mun betri eins og hún lítur nú út heldur en hún var í frv. frá síðasta þingi, þ.e. að sjútvrn. skuli hafa samvinnu við landbrn. og samráð við Náttúruverndarráð og fleiri aðila. Með þessu á ég við að sjútvrn. hafi raunhæfa samvinnu og raunverulegt samráð við þessa aðila en ekki bara til málamynda. Þessa breytingu tel ég tvímælalaust til bóta. Þá er í 4. gr. ákveðið, svo sem sjálfsagt er, að landeiganda einum séu heimilar selveiðar og ráðstöfunarréttur þeirra í landareign sinni, eins og verið hefur frá fornu fari og er m.a. meginreglan í veiðitilskipuninni frá 1849. En þá kemur hér ákvæði um það að þegar land liggi að sjó, þá eigi landeigandi selveiðar 115 metra á haf út frá stórstraumsfjörumáli fyrir landi sínu. Það eru hin svokölluðu netlög. Hér verð ég að víkja að því að þetta frv. er sjálfsagt viðkvæmt mál víða um land, en þó sennilega hvergi eins og á Breiðafirði. Við höfum margir lagt áherslu á að friða Breiðafjörðinn sem mest, vernda hann, kanna lífríki hans og nú nokkuð mörg síðustu ár hefur nefnd verið starfandi á því sviði. Ég vona að þeim störfum hennar miði vel áfram. Hins vegar er á það bent að nauðsynlegt sé að fækka selnum og þá sérstaklega undirstrikað að hann sé svo mikill skaðvaldur að því er varðar okkar meginatvinnúveg, sjávarútveginn, að ekki megi láta undir höfuð leggjast að fækka honum. Nú er það svo að um Breiðafjörð gilda lög nr. 30 frá 27. júní 1925, þ.e. um selaskot og uppidráp. Samkvæmt þeim eru öll selaskot á Breiðafirði bönnuð innan línu sem hugsast dregin frá Eyrarfjalli sunnan fjarðar um Stagley, Oddbjarnarsker og í Bjargtanga. Innan við þessa línu eru öll selaskot bönnuð samkvæmt núgildandi lögum. Þetta er að vísu nokkuð hörð regla. Ég býst við að þessi lög standist á engan hátt dóm þeirra sem leggja áherslu á fækkun sela. Á hinn bóginn er á það að líta að þessi regla er mjög gömul, aldagömul má segja, og þessi lína hefur ekki alltaf verið á sama stað svo að það er afskaplega eðlilegt að Breiðfirðingar hyggi vandlega að þessu efni, hvort þessi regla skuli nú lögð niður eftir að hafa gilt um aldir. Ég tók það upp hjá sjálfum mér, bæði í fyrra og eins nú, að senda öllum sýslumönnum við Breiðafjörð frv. og biðja þá um umsögn. Ég hef rætt þetta við þá alla þrjá, sýslumanninn á Patreksfirði, í Búðardal og Stykkishólmi, og á von á umsögn þeirra hið bráðasta. Ég get vel fallist á að nauðsynlegt sé að taka þessi mál til skoðunar og setja einhverjar hömlur við offjölgun sela - jafnvel á þessu svæði sem á samt að njóta mikils friðar í mínum augum. En þá kemst ég ekki hjá því að hugleiða að þó að eyjarnar á Breiðafirði - og þá hef ég sérstaklega í huga Vestureyjar og raunar Suðureyjar líka - séu margar í einkaeign, og þó að þær séu taldar óteljandi eru víða á milli þeirra breiðari sund en 230 metrar. Og þá kemur spurning: Á að heimila hverjum sem er að skjóta sel í þessum álum, sem verða milli netlagna eyjanna, milli landeigenda inn um allan fjörð? Þetta er ég hræddur við.

Hver á að fylgjast með?

Hver á að fylgjast með? Og er ekki full ástæða til þess að álykta sem svo að við getum átt von á skotglöðum mönnum úr öllum áttum, sem þræða þessa ála inn um allan Breiðafjörð og innfirði hans, jafnvel þó að þeir stundi ekki beran veiðiþjófnað í eyjunum og netlögnum þeirra?  Það er ekki hægt að neita því að hlunnindi af sel hafa verið mjög veruleg á liðnum árum og áratugum fyrir hina einstöku bændur og eigendur þeirra landa sem þarna er um að ræða. Það segir að vísu að hvergi skuli skerða þessi réttindi hinna einstöku landeigenda. Við vitum að nú að undanförnu hefur sala á selskinnum verið miklum annmörkum háð en það er ekkert sem segir að sú sala kunni ekki að aukast í framtíðinni og þetta verði verðmeiri auðlindir eða hlunnindi en verið hafa nú um skeið. Það eru engar líkur á því að hin fræga franska leikkona Bardot verði eilíf frekar en önnur mannanna börn. Mikill áróður hefur verið hafður uppi gegn selveiðum, við vitum það, hér og hvar. En nú blasir það við að hægt er að nýta selinn, sem veiddur er, í heilu lagi, selja skrokkana til loðdýraræktenda. Ég held að þetta sé talið mjög hollt fóður fyrir loðdýr, og það er ekki hægt að loka augunum fyrir því. Ég ætla ekki að lýsa yfir stóryrtum andmælum gegn þessu frv. á þessu stigi en ég tel alveg brýna nauðsyn bera til þess að það verði skoðað vandlega og þá alveg sérstaklega þar sem rætt er um tengsl milli sels og hringorms í fiski. Þetta atriði er því miður allt of lítið rannsakað. En vonandi taka Íslendingar sig á í því efni eins og öðru áður en langir tímar líða. Hv. 2. þm. Reykn. talaði um selinn sem syndasel, þó góðlátlega, en að sjálfsögðu hafði hann í huga þá þjóðarhagsmuni sem alltaf þarf að virða og meta þegar svona mál eru rædd. Hv. 7. þm. Reykv. ræddi um hringorminn sem hið versta böl, og svo sannarlega er hann það, og að hringormatínsla og allir þeir snúningar og óhemjuvinna sem verður í kringum hana skipti afkomu sjávarútvegs og fiskvinnslu gífurlegu máli. Svo sannarlega er full ástæða til þess að taka undir orð hans að þessu leyti. Önnur hlið málsins er svo sú fagurfræðilega, e.t.v. sumra líffræðinga, sem sjá fegurð lífsins eða ljós heimsins í einu selsauga og er ekki nema gott um það að segja. Ég vil leggja sérstaka áherslu á það að nauðsyn sé að rannsaka þessi mál öll betur, skoða þau mjög vandlega í þeirri nefnd sem fær þetta frv. til athugunar. Ég vil alveg sérstaklega biðja hv. nm. að hafa í huga og gefa gaum að sérstöðu Breiðfirðinga í þessum efnum og það sem ég lagði höfuðáherslu á í máli mínu nú rétt fyrir stuttu, að ég er afskaplega hræddur við það að fá skotglaða menn á selaveiðum inn um allan Breiðafjörð og innfirði hans - jafnvel þó þeir virði landareignir og netlög. Ég býst raunar við að hæstv. sjútvrh. geti haft þessi mál nokkuð í hendi sér ef við lítum á 6. gr. frv., en eigi að síður hlýt ég að leggja sérstaka áherslu á þetta mál, þetta atriði, svo og það að nefndin skoði þetta mál vandlega á þeim skamma tíma sem nú er eftir af þingi.



Herra forseti. Hér hafa menn rætt um seli og syndaseli og jafnvel virðulegir lögfræðingar telja að aftakan sé sjálfsögð án þess að fyrir liggi hvort heldur þar fari selir eða syndaselir. Því er einnig haldið á lofti að veiðin nú sé sáralítil. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem liggja fyrir í frv., var selveiði frá 1964 til 1977 sú mesta sem verið hefur á Íslandi eftir 1928. Og hver er staðan í dag? Við erum að veiða 91% að magni á hverju ári miðað við þessi ár þegar mest hefur verið veitt. Samt fjölgar hringorminum alveg miskunnarlaust. Er eitthvert samræmi á milli þess að telja nú að veiðarnar séu í slíkum ólestri að þegar við veiðum 91% á ári af sel miðað við það sem mest hefur verið veitt eftir 1928, þá sé hægt að segja að selnum fjölgi svo ört að það sé ástæðan? Ég held að menn verði að grípa til heilbrigðrar rökhyggju og fara að hugsa sinn gang. Gengur það upp, stenst það stærðfræðilega að þreföldun, fjórföldun eða fimmföldun á hringorminum geti átt rætur sínar að rekja til þess að það vanti 9% upp á að við náum þeirri veiði sem mest hefur verið við Ísland eftir 1928? Og nú vil ég spyrja þann ágæta dreng, hv. 7. þm. Reykv.: Finnst honum þetta trúleg fræði? Finnst honum þetta trúleg fræði að 9% skekkja geti skapað þreföldun, fjórföldun eða fimmföldun á hringormum? Ég segi fyrir mig: Ég trúi þessu ekki. Ég hef líka verið á fundum úti á landi þar sem sjómenn hafa verið og við Húnaflóa spurði einn sjómaður mig: Vitið þið hvort mávarnir dreifa hringorminum? Þ.e. hvort þeir sem dýr með jafnheitt blóð geta tekið að sér hlutverk hvala og sela í þeim efnum að vera hýsill fyrir hringorminn. "Ég veit að það er fullt af hringormi í skarfinum," sagði hann. Og hvað er mér sagt við Breiðafjörð? Skarfurinn er fullur af hringormi.

Það er nú farið að minnka um skarfinn.

Þeir eru enn til og það í þingsölum meira að segja. Ég vil vekja athygli á því að þegar ég er ungur maður vestur á fjörðum þá var það nánast óþekkt að hringormur kæmi úr fiski sem veiddur var á Halamiðum. Og að hringormur kæmi úr fiski sem veiddur var í nágrenni við Grænland, þar sem allt er fullt af sel, það var aldrei rætt um þá hluti fyrir vestan á þeim árum. En eftir að menn hættu að hirða lifrina, þá elti múkkinn togarana á haf út. Það skyldi þó ekki vera að afleiðingin af því tiltæki væri sú að hann sæi til þess að hringormurinn er kominn langt út á Halamið? Hvor skyldi fara fljótar yfir, múkkinn eða selurinn? Hvor skyldi vera trúlegri til þess að dreifa hringormi 50-70 mílur út af Vestfjörðum? Er ekki tímabært að menn geri það upp við sig hvort menn eru að tala um selinn eða syndaselinn? Hitt er svo annað mál að þessu er stillt hér upp þing eftir þing á þann veg að það sé einhver sérstakur hópur þm. sem vilji ekki stuðla að því að eðlilegur selafjöldi sé við strendur landsins. Ég auglýsi eftir þeim hóp sem ekki vill stuðla að því að hafa þar eðlilegan fjölda. Ég held að hver einasti þm. telji eðlilegt að það sé haft eitthvert "kontról" á þessu. En þá komum við að hinu atriðinu og það flokkast undir heilbrigða skynsemi: Hafa menn gleymt því þegar þeir lásu um landnámsmennina sem komu til þessa lands og hófu hér veiðar hvers vegna þeim gekk veiðin vel á hvölum og selum? Vegna þess að hér voru öll dýr óvön því að varast manninn. Þess vegna getur einn maður með kylfu drepið fleiri, fleiri seli enn á Breiðafirði, af því að þeir eru óvanir því að varast manninn hvað þetta snertir. En verði byrjað á því að fæla hann með skotvopnum, fæla hann um allan Breiðafjörð og út, haldið þið að það verði afköst við veiðarnar eftir það? Hvort skyldi vera betra að drepa spakan sel eða styggan? Hvort skyldi vera betra? Hver er ástæðan fyrir því að það er ekki leyft að hvaða fífl sem hefur byssuleyfi fari um lönd og skjóti á refi á þeim tíma sem auðveldast er að drepa þá, þ.e. yfir grenjatímann? Hver er ástæðan? Vegna þess að það væri margfalt, margfalt verk fyrir refaskyttuna á eftir að hafa hendur í hári refsins. En núna leggja menn til að Breiðafjörðurinn verði opnaður fyrir mönnum sem fari þar inn með langdræga riffla og skjóti eftir flötum haffletinum í allar áttir. Og hvert fara þau skot sem geiga? Vita menn það? Það er verið að tala um byssur af þeim styrkleika að þær drepa á fleiri kílómetra færi. Og svo er það annað. Reglur um æðarvörp eru á þann veg að það er óheimilt að hleypa af skotvopni í vissri fjarlægð frá varpstöðvum. Hver ætlar að fylgjast með því, eftir að búið er að opna Breiðafjörðinn almennt fyrir skotum, að hvert það skip sem þar er á ferðinni og hleypir af byssuskoti sé í eðlilegri fjarlægð? Það verður enginn sem fylgist með því. Og að menn geti gætt réttar síns í þessum efnum? Vonlaust. Gersamlega vonlaust. Hvar er staðsetningarútbúnaðurinn til að fylgjast með 30, 40, 50 skotglöðum mönnum sem væru á veiðum þarna? Það þyrfti mikið lið til þess. Það er leikur einn að fækka selnum ef menn vilja þó menn virði leikreglurnar sem hafa verið í gildi um Breiðafjörð og sel í Húnaósi. Það er miklu auðveldara líka að gera það ef menn virða regluna. Það sem þarf einfaldlega að gera er að borga mönnum þann mismun sem vantar upp á að verðið á selskinnunum skili þeim afrakstri að það sé arðbært að stunda þessar veiðar og svo er sjálfsagt að skjóta selinn á hinum svæðunum, m.a. út af Vestfjörðum og þar sem hann er út af annesjum á öðrum tímum ársins, þannig að eðlilegur fjöldi sé af sel við strendur landsins. Þetta þarf ekki að vera neinn ágreiningur. Hann er búinn til hér í þingsölunum af mönnum sem berja höfðinu við steininn og neita að horfa á þær leikreglur sem hafa verið í gildi og hafa skilað þeim árangri að selur var ekki vandamál við strendur landsins. Staðan í dag er að við veiðum 91% af þeim fjölda sem veiddur var á árunum 1964-1977. Árið 1978 kemur verðfallið. Heimildirnar eru frv. og hér láta menn eins og himinn og jörð séu að farast. Það vanti 9% upp á veiðina. Ég harma mjög að á þeirri öld þegar fullt er af líffræðingum sé ekki hægt að fá þá vinnu unna á eðlilegan hátt, fá úr því skorið hvort fuglarnir, mávarnir, eru þarna orsakavaldur númer eitt gagnvart hringormi á djúpsævi eða hvort það er selurinn. Ég tel aftur á móti að það sé hollt fyrir menn hér inni að gera sér grein fyrir því að friðun Breiðafjarðar er jafnmikið mál fyrir Breiðfirðinga út frá náttúrlegu sjónarmiði og náttúruvernd og þeim hagsmunum og ef menn legðu til að leyfð yrði skothríð á Mývatni um varptímann. Ég bið menn að hugleiða að það er ekki að ástæðulausu að þessi regla er tekin upp. En hver er þá staðan í þessu? Er fyrirsjáanlegt um aldur og ævi að verðfall á selaskinnum sé slíkt að það sé vonlaust að þessar veiðar geti komist í það horf að þeir sem búa við Breiðafjörð sjái sér hag í því að veiða selinn eins og gert var? Það er vitað að Norðmenn voru á seinasta ári að byggja tvær sútunarverksmiðjur til að súta selskinn og sá grænlenski aðili sem aðallega hefur verið að láta sauma úr selskinnum fékk ekki nægilega mikið af skinnum á seinasta ári til sinnar starfsemi. Það er ekki trúlegt, þó ekki sé meira sagt, að þessi markaður þróist á þann hátt að verð á skinnum, t.d. refaskinnum, minkaskinnum og annarri grávöru, haldist í svimandi hæð, en það verði um aldur og ævi talin hrein glæpastarfsemi að drepa seli og hirða af þeim skinnin. Er þetta trúlegt? Nei, þetta fær ekki staðist. Það er búið að ná þessum árangri í örfá ár, en það hlýtur að koma að því að verðið á skinnunum fer aftur upp. Það sem ætti að gera núna er einfaldlega að kaupa skinnin á því verði sem þarf til að koma veiðunum í eðlilegt horf á þessum stöðum og það á að geyma skinnin og selja þau þegar verðið hækkar. Dettur nokkrum í hug að ég t.d. sem 5. þm. Vestf., þar sem hagsmunirnir eru svo ærnir að hreinsa orminn úr fiskinum, vitandi um þann kostnað sem þessu fylgir, mundi berjast gegn því að á því fengist sanngjörn lausn?

Það dettur mönnum í hug, já.

Það er það merkilega. Það dettur mönnum í hug. Þarna komum við nefnilega að kjarna málsins. Þetta mál er ekki sótt með rökum skynseminnar. Það er sótt með alls konar tilfinningaþvælu. - Þarna er sökudólgurinn. Takið hann af lífi. Það eru vinnubrögðin.

Engin réttarhöld.

Engin réttarhöld. Fyrirmyndin að leikreglunum er eins og var í villta vestrinu þegar voru hengdar upp myndir og verðlaunin skrifuð við: Peningaupphæðin fyrir hausinn - nema það er gengið frá því hérna að þeir skulu fluttir dauðir en ekki lifandi til byggða. Ég held að þeir sem ræða við menn sem hafa mestalla ævina stundað selveiðar, setjast niður með þessum mönnum, spjalla við þá um afköstin við þetta, hvernig hafi verið farið að þessu og átti sig á því hvað þessir atvinnuhættir voru háþróaðir, hversu vel var að því verki staðið með lágmarksvinnu að ná sem mestu, hljóti að spyrja að því: Eru þetta ekki álíka vitlaus vinnubrögð, sem menn eru að leggja til að hér verði upp tekin, og notuð eru við laxveiðiárnar þegar menn sjást þar með stöng á bakkanum og eina krekju veiðandi lax, miðað við að fornmenn kunnu þá reglu: Á skal að ósi stemma - og stífluðu t.d. Reyðarvatnið og hirtu svo á einum degi upp úr ánni með því að veita vatninu. Haldið þið að þessum gömlu mönnum, ef þeir horfa á leikreglurnar og nokkra stráka í sumarfríinu á hraðbátum leikandi sér inn um Breiðafjörð við að fæla selinn, mundi ekki detta í hug að það vantaði ekki svo lítið í kollinn á þeim mönnum sem hefðu lagt til að þessi vinnubrögð yrðu upp tekin? Nei, það er engum vandkvæðum bundið að veiða þann sel sem við þurfum að veiða við landið. Það er bara að snúa sér að því. En það er algjört glapræði ef menn taka ákvörðun um að 8. gr. þessa frv. verði að lögum. Ef 8. gr. verður að lögum eru menn að breyta hinu friðsæla lífríki Breiðafjarðar í lífríki þar sem enginn er óhultur meðan sú skothríð stendur yfir sem verið er að leggja til. Og það er hart að mönnum sé stillt upp á þann veg að ef þeir ekki samþykki vitleysuna eigi að stimpla þá sem andstæðinga þess að stundaðar séu þær selveiðar við Ísland sem þarf til að draga úr fjölda hringorms. Það dregur enginn í efa að selurinn er einn af orsakavöldunum í því sambandi. Hins vegar trúi ég því ekki að hann sé sökudólgurinn þegar menn eru komnir 50, 70 eða 80 sjómílur frá landi.



Herra forseti. Þriðja þingið í röð er hér lagt fram stjfrv. um selveiðar og voru menn satt að segja hættir að búast við því á þessu þingi, sem er nánast rétt ólokið eins og menn vita, þar sem um þetta mál hafa verið mjög skiptar skoðanir eins og menn hafa heyrt í umræðunum núna. Því hefði mér þótt eðlilegt að það kæmi fram miklu fyrr. Hér hafa ekki verið þær annir allt frá jólaleyfi þm. að ekki hefði átt að gefast góður tími til að fjalla um þetta í nefnd og á þingfundum svo sem vert væri. Ég hlýt að gagnrýna þau vinnubrögð að leggja þetta mál fyrir þingið svo seint. Mér er ekki fyllilega ljóst á þessari stundu að þær óverulegu breytingar sem gerðar hafa verið dugi til þess að menn nái samkomulagi um afgreiðslu málsins eins og það liggur fyrir. Ég skal ekkert fullyrða um það, en efast um það og enn þá frekar eftir að hafa hlýtt á þær umræður sem hér hafa verið í dag. Við höfum þegar heyrt t.d. afstöðu hv. 1. þm. Norðurl. v. og get ég tekið undir það, sem hann sagði, að óheppilegt sé að flækja málum undir fleiri en eitt ráðuneyti. Reyndar er mér alltaf jafnóskiljanlegt hvers vegna menn eiga svona erfitt með að vinna saman á milli ráðuneyta, en reynslan hefur margsannað að það gengur afleitlega. Við höfum ótal dæmi um það og efst er mér í huga sú ringulreið sem ríkir í umhverfismálum sem heyra undir flest ef ekki öll ráðuneytin. Hér er þó ekki um sams konar hlut að ræða heldur eru selveiðar felldar undir yfirumsjón sjútvrn., en því gert að hafa samvinnu við landbrn. og verð ég að játa að ég sé ekki fyllilega tilgang þess né nauðsyn og mætti algjörlega sleppa landbrn. úr 3. gr. Öðru máli gegnir um þá aðila sem taldir eru upp aðrir í 3. gr., en það er sjálfsagt og nauðsynlegt að hafa samráð við þá. Það skiptir hins vegar öllu máli hvernig því samráði verður hagað og um það hafa eflaust ýmsir sínar efasemdir og vildu láta negla það samráð niður á einhvern hátt. Ég held að farsælast væri að koma á fót nefnd þeirra aðila sem þar eru taldir upp og sú nefnd væri sjútvrn. til aðstoðar og ráðgjafar um allt sem lýtur að selveiðum. Mér finnst ekki nógu tryggilega frá þessu gengið og skýringar ekki nógu góðar við þessa grein frv. Mér þótti hv. síðasti ræðumaður nokkuð stórorður um hver áhrif gætu orðið af samþykkt þessa frv. og hvernig selveiðar mundu fara fram við Breiðafjörð ef þær yrðu að lögum. Hér stendur í 6. gr.: "Ráðherra getur sett". - Raunar skil ég ekki hvers vegna þarf að standa hér "getur sett" en ekki bara: ráðherra setur reglur um framkvæmd laga þessara. Með leyfi forseta vitna ég aðeins lengra: "Með reglugerð getur ráðherra m.a. bannað selveiðar á tilteknum svæðum, takmarkað selveiðar við ákveðinn tíma, friðað ákveðnar tegundir sela og ákveðið fjölda þeirra sela er veiða má af einstökum tegundum á ákveðnum svæðum á tilteknu tímabili, sett reglur um leyfilegar veiðiaðferðir og um hlaupvíddir skotvopna er nota má til selveiða" o.fl. o.fl. sem hér er kveðið á um. Það gildir auðvitað um þetta eins og fleira að það er framkvæmdin sem skiptir máli og um þetta verður að vera fullt samráð við Náttúruverndarráð og aðra sem um eiga að fjalla. Vil ég leggja áherslu á að allt verði gert til að ekki verði slík óöld sem hv. síðasti ræðumaður sá fyrir sér í þessum efnum. En mönnum finnst liggja mikið á að afgreiða þetta mál nú og halda hringormavandamálinu mjög á lofti og virðast telja að það Lagist að mun ef þetta frv. verði að lögum, eins og mér heyrðist t.d. á hv. 7. þm. Reykv. Það finnst mér mikil bjartsýni. Menn greinir afskaplega mikið á um orsakir þessa vandamáls og ráð við því. Mörgum spurningum er ósvarað enn, t.d. hvers vegna í ósköpunum enginn hringormur er í fiskinum við Grænland þar sem nóg er þó af selnum og hvers vegna ekki varð samsvarandi aukning á hringormi í fiski við Bretland þegar selastofnar margfölduðust þar. Mig minnir að það hafi verið við umræðuna um þetta mál fyrir tveimur árum sem fullyrt var að hringormur væri ekki í fiskinum við Grænland vegna þess að sjórinn þar er svo kaldur. Hins vegar kom engin skýring á þróuninni við Bretland. Þannig eru enn í dag mjög skiptar skoðanir um þessa hluti og varlegt að fullyrða mikið um það. Þetta hefur alls ekki verið rannsakað nóg. Það þarf að auka rannsóknir á orsökum þessa vandamáls, en ég held það mikla bjartsýni að lausnina á hringormavandanum sé að finna í þessu frv. Það er rétt að minna á að töluverðar rannsóknir og tilraunir eru í gangi sem snerta þetta mikla vandamál sem síst skal lítið úr gera. A.m.k. þrjú verkefni fengu fjárveitingar úr 50 millj. kr. þróunarsjóðnum á síðasta ári sem snerta hringormavandann. Menn eru að reyna að þróa aðferðir til að finna orminn og tína hann úr fiskinum á öruggan og fljótvirkan hátt. Þetta tilraunastarf þarf að efla og styrkja að miklum mun. Það mundi áreiðanlega spara fleiri tugmilljónir í fiskvinnslunni en þótt skikkan kæmist á selveiðar. Ég held að ég hafi þessi orð ekki fleiri, en legg áherslu á að þetta mál fái rækilega umfjöllun um leið og ég gagnrýni hversu seint það er komið fram sem tæplega verður til þess að greiða fyrir samkomulagi um það.



Herra forseti. Það er sennilega rétt að byrja á að taka það fram til að forða óþörfum misskilningi að mér er meinilla við hringorm og er ekkert sérstaklega ástfólginn selnum heldur. Það er að vísu rétt að selurinn hefur falleg augu, en ég er ekki þeirrar skoðunar að það eitt geti orðið honum til ævarandi friðhelgi. Ég hef samt ýmsar athugasemdir við þetta frv. og vil koma nokkrum þeirra helstu á framfæri. Ég vil í fyrsta lagi átelja á hversu veikum vísindalegum grunni þær hugmyndir, sem mjög er grunnt á hjá mörgum ræðumönnum, byggja, að með því einu að fækka selnum umtalsvert sé hægt að leysa hið svonefnda hringormavandamál í fiski við landið. Þetta er byggt á vægast sagt veikum vísindalegum grunni og illa rökstuddum. Og ég hlýt að spyrja í framhaldi af því: Hvers vegna er þetta frv. lagt fram eina ferðina enn án þess að því fylgi nokkur minnsta tilraun til vísindalegs rökstuðnings hvað þetta varðar? Maður hefði átt von á því að hæstv. sjútvrh. og hans embættismenn hefðu notað tímann til að afla sér vísindalegra gagna og vísindalegs rökstuðnings fyrir því að samhengi selafjölda og hringorms sé eins og þeir vilja vera láta og þar af leiðandi sé réttlætanlegt að grípa til jafnvíðtækra aðgerða til fækkunar á sel og uppi eru hugmyndir um. En ég vík ofurlítið nánar að þessu síðar, herra forseti. Ég vil einnig segja að gagnrýni mín er að nokkru leyti stjórnskipulegs eðlis. Ég tel ákaflega óheppilegt að dreifa málaflokkum sem þessum milli ráðuneyta og ég tek undir þá gagnrýni, sem hér hefur komið fram, að eðlilegast væri að eitt ráðuneyti færi með þennan málaflokk. Ég minni á að hv. þm. Kjartan Jóhannsson, sem reyndar kom á fót svonefndri hringormanefnd á sínum tíma, mun hafa látið orð fallá um það á Alþingi s.l. vetur að hann teldi eðlilegt að þetta heyrði undir landbrn. Þá mætti nefna enn fremur að nýting selastofna og umgengni um selastofna og selalátur eru á sinn hátt umhverfismál og á þar af leiðandi þar heima einnig í stjórnskipun landsins. Ég tel að þörfin á lagasetningu um selveiðar eða heildarlöggjöf um selveiðar séu engar röksemdir fyrir því að standa að málum með þeim hætti sem hér er lagt til. Þó að ég sé ekki að draga úr því að það geti verið skynsamlegt að setja um þetta tiltekna efni löggjöf eru það engin rök fyrir því að færa þetta mál með þessum hætti undir sjútvrn. og skipta þessum málaflokki upp milli ráðuneyta. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnast ræðuhöld manna hér um það að bévaður selurinn éti fisk svolítið kómísk. Þegar menn taka sig til og fara að ræða um lífríkið með þessum hætti verð ég að segja eins og er að mér finnst að menn ættu að lesa sér svolítið til eða hugleiða málið áður en þeir halda yfir manni svona ræður. Ætlar maðurinn, þessi skepna, homo sapiens, að taka sér það vald að fara að þurrka út úr náttúrunni eða stórfækka í náttúrunni þeim tegundum sem eru henni og hennar afkomu ekki æskilegar? Og halda menn virkilega að maðurinn, homo sapiens, hafi það vald í náttúrunni? Ég segi nei. Hann hefur oft gert tilraunir til þess. Aftur og aftur hafa menn brennt sig á þeirri miklu vitleysu í stórmennskuæði sínu að halda að þeir geti betrumbætt sköpunarverkið, lagað til náttúruna, það sem meistaranum mistókst í sköpuninni sé hægt að laga til með gáfulegri lagasetningu f.d. á Alþingi Íslendinga. Þetta er ekki svona einfalt. Samspil tegundanna í lífríkinu er flóknara en þetta. Menn ganga ekki út á völlinn og benda á þær tegundir sem séu til bölvunar og segja: Burt með þessa og burt með hina, fækkum þessari og fækkum hinni og nýtum okkur svo það sem eftir er. Þannig er ósköp einfaldlega ekki samspilið í vistkerfunum, allra síst í hafinu sem er langstærsta og langflóknasta vistkerfi lífríkisins á jörð. Þessi útrýmingartónn, sem mér finnst vera ansi grunnt á hjá sumum ræðumönnum, er satt best að segja harla broslegur, m.a. í þessu ljósi. Það er auðvitað einkenni mikilmenna á öllum tíma að þau langar til að taka til hendinni og jafnvel betrumbæta sjálft sköpunarverkið, en þá færast menn meira í fang en þeir eru menn til að standa við, leyfi ég mér að fullyrða. Ég vil einnig gagnrýna það aftur þegar menn á svo veikum grunni eru með fullyrðingar um að málið leysist ósköp einfaldlega á þann hátt að fækka selnum og við sem höfum ekki viljað kyngja þessum röksemdafærslum umyrðalaust erum bornir ýmsum býsna þungum sökum, við séum í raun og veru dragbítar á framþróun í íslenskum sjávarútvegi, við viljum ekki hækka laun starfsfólks í fiskvinnslu o.s.frv. o.s.frv. Ég verð að segja eins og er að mér finnst ansi hart að sitja undir svona ásökunum. Ég tel mig ekki þurfa að taka slíku þegjandi. Ég bið þá menn sem slíku halda fram um rökin fyrir því að fækkun sela muni gefa þeim þessar niðurstöður. Látum svo vera. Þó að það liggi fyrir að ákveðnar tegundir sela geti verið lokahnýsill fyrir stóran hringorm, halda menn þá og hafa menn einhverja sönnun fyrir því að það samband sé línulegt, að það sé einfaldlega þannig að ef við höfum 100 þús. seli við landið og fækkum þeim ofan í 10 þús. hverfi 90% af hringormavandamálinu? Hafa menn einhver rök fyrir sér í þeim efnum að þetta samband sé svo einfalt? Nei, auðvitað ekki. Menn hafa ekki minnstu hugmynd um hvort slíkt línulegt samband er þarna á ferðinni. Það getur alveg eins verið líffræðilega séð og það er fullt eins líklegt að tiltölulega lítill fjöldi sela gæti þá sinnt því hlutverki hýsilsins sem hér er á ferðinni og það séu ýmsir aðrir þættir í hringrás og lífsferli ormanna sem geti fullt eins ráðið því hversu útbreiddir þeir eru og hversu mikill fjöldi er af þeim. Það hafa engin rök komið fram mér vitanlega um að þetta samband sé svona einfalt. Það eina sem menn hafa fyrir sér er að það liggur fyrir að selir geta verið lokahirslan fyrir stóran hringorm og hvalir þá fyrir lítinn hringorm. Menn vita í fyrsta lagi ekki hvaða tegund það er af hringormi sem veldur aðallega vandamálinu í fiski. Það er ekki bara einn hringormur með ákveðnum greini, bara ein tegund, einn erkifjandi, heldur eru það 500 þúsund eða guð má vita hvað gífurlegur fjöldi það er af tegundum sem þarna er um að ræða.

500 þúsund?

Ja, guð má vita hvað það er mikið, en það er gífurlegur fjöldi. Ég get kannske fundið það í vísindalegum upplýsingum, en það hefði verið nær að þetta kæmi fram í frv. Það er líka mjög sérkennilegt að menn skuli ekki byrja á því að hefja rannsóknirnar og leggja áherslu á rannsóknirnar vegna þess að ef menn ætla sér í það verkefni að reyna að hafa á þessu einhvern hemil þurfa menn auðvitað að vita ýmislegt um hlutina. Slíkar rannsóknir mundu færa manni þá vitneskju hvernig væri best að taka á því verkefni að halda niðri hringormi. En með því að ana beint áfram í það að fara að skjóta sel án þess að kynna sér hið flókna samspil sem hér er á ferðinni fara menn nánast óvopnaðir út í þennan slag, gersamlega ónestaðir af þekkingu í þessa viðureign. Þess vegna eru það fáránleg vinnubrögð, herra forseti, ef mér leyfist að nota það orðbragð, að byrja ekki á því að afla sér þekkingar um þessi efni. Ég vitna einnig til þess sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði um þetta efni. Það er auðvitað margt sem þar kæmi til greina og þyrfti að skoða. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. að því hvers vegna þetta frv. er hér lagt fram enn á ný án þess þá að því fylgi einhverjar upplýsingar og einhver rökstuðningur um þessi efni. Ég varð satt best að segja forviða, herra forseti, þegar ég fékk frv. enn einu sinni í hendurnar jafnberstrípað og hingað til hefur verið. Og ekki fór nú mikið fyrir þekkingunni í framsöguræðu hæstv. ráðh. Mig minnir að hann hafi minnst eitthvað á að hann hafi haldið um þetta ræður hér áður. En það kom ekkert fram í þeim ræðum um þá fræðilegu og þekkingarlegu stöðu málsins sem er jafnbág og raun ber vitni. Það er því miður, herra forseti, allt of stutt síðan menn fóru að sinna þessum hlutum. Það er tæplega áratugur eða svo síðan eitthvað fór að miða í þessum rannsóknum, menn fóru yfirleitt að fjalla um þær á fræðilegan hátt, þegar fyrstu greinarnar birtast sem eitthvað kveður að frá því að Bjarni Sæmundsson var að skrifa um þessa hluti. Það er þegar komið er fram á síðasta áratug. Það er mjög stuttur tími til að afla vitneskju um þessi mál þegar það er gert af jafnmiklum vanefndum og raun ber vitni þessi ár sem síðan eru liðin. Það er í raun og veru alveg ótrúlegt, þegar menn koma hér upp og kalla þá þm. sem ekki vilja gleypa þetta allt saman hrátt öllum illum nöfnum, að það skuli hafa liðið þrjú ár sem hafa farið til ónýtis í þessum efnum vegna þess að menn hafa keyrt þessa einstefnubraut. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hef tiltölulega góða samvisku verandi í hópi þeirra þm. sem ekki eru tilbúnir til að láta frv. með þessum annmörkum rúlla beint í gegnum þingið. Ég bendi á þrjósku þeirra sem standa hinum megin við. Ég bendi á hæstv. sjútvrh. og spyr hann í fullri einlægni: Telur hann ekki, ef hann lítur í eigin barm og hugsar málið, að hann hefði hugsanlega getað haldið svolítið skynsamlegar og betur á þessum málum og þá væri kannske árangur og uppskera meiri? Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að lengja þessa umræðu. Ég sé að sá hefðbundni fundatími okkar sem við ættum venjulega til fundahalda á miðvikudögum er nú liðinn. Ég ætla því ekki að tefja málið lengur að sinni. Umr. frestað.